Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá Lúðvíki Geirssyni, 11. þm. Suðvest., um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni af persónulegum ástæðum. Óskað er eftir því að 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu, Amal Tamimi framkvæmdastjóri, taki sæti á Alþingi á meðan. 1. varamaður flokksins í Suðvesturkjördæmi, Magnús M. Norðdahl, hefur boðað forföll. Kjörbréf Amal Tamimi hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. gr. þingskapa.

Amal Tamimi hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Til svara eru fjármálaráðherra, iðnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og innanríkisráðherra.

Frú forseti. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. fjármálaráðherra hvernig hann sjái fyrir sér framhaldið á Evrópusambandsviðræðunum næstu missirin. Í fyrsta lagi er til þess að taka að hans flokkur sem nýverið lauk landsfundi tók það sérstaklega fram og ályktaði um að ekki bæri að taka við nokkrum styrkjum meðan á viðræðunum stæði, en nú hefur einmitt flokkur hæstv. fjármálaráðherra þegið í ráðuneytum sínum slíka styrki undir viðræðuferlinu. Fyrsta spurningin er: Er þess að vænta að breyting verði á þessu atriði? Í öðru lagi hefur flokkur hans, og ég hygg hæstv. fjármálaráðherra jafnframt sem leiðtogi flokksins, talað um ýmsa fyrirvara varðandi viðræður við Evrópusambandið og mögulega aðild Íslands að sambandinu í framtíðinni. Þá vaknar sú spurning hvort það sé raunhæfur möguleiki að viðræðunum geti lokið með aðildarsamningi í tíð núverandi ríkisstjórnar ef ekki verður samið um alla þá fyrirvara sem Vinstri grænir segjast hafa á aðild við Evrópusambandið. Loks er það stóra spurningin sem enn hefur ekkert svar fengist við: Hvernig verður farið með samning ef samningur tekst í tíð þessarar ríkisstjórnar? Fer hann í þjóðaratkvæði og hvað hyggjast þá Vinstri grænir gera eftir að þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu verður lokið? Verður atkvæðagreiðsla í þinginu um samninginn þar sem Vinstri grænir munu fylgja niðurstöðu skoðanakönnunarinnar, þessarar leiðbeinandi þjóðaratkvæðagreiðslu, eða hyggjast þingmenn Vinstri grænna 

Frú forseti. Varðandi ályktanir á landsfundi okkar um helgina er reyndar ekki rétt hjá hv. þingmanni að þar hafi verið ályktað um að hafna bæri öllum styrkjum meðan á viðræðunum stæði. Tillaga sem gekk út á að hafna slíku alfarið var felld en hins vegar er hnykkt á því orðalagi í samþykktum okkar, sem er ekkert nýtt, að við munum ekki styðja og standa fyrir neins konar aðlögun fyrir fram að íslenskum stofnunum og regluverki sem þjónuðu þeim eina tilgangi að undirbúa aðild að Evrópusambandinu. Þar drögum við mörkin og með hliðsjón af því eru styrkjamál líka meðhöndluð í ráðherranefnd um Evrópumál af hálfu stjórnarflokkanna. Við höfum dregið upp ákveðið kort í þeim efnum um til hvers konar verkefna við teljum samrýmanlegt að fá fjármuni, hluti sem snúa að því að styrkja okkur í viðræðuferlinu, þýða skjöl og standa fyrir innleiðingu á EES-reglum sem við Íslendingar þurfum hvort sem er að gera eða eftir atvikum öðrum gagnlegum breytingum á stofnunum okkar og regluverki sem við mundum telja skynsamlegt að gera, óháð því hvort Ísland yrði einhvern tímann síðar aðili að Evrópusambandinu. Þetta snýr sem sagt að hinu, það verður ekki farið í verkefni af því tagi sem mundu eingöngu þjóna þeim tilgangi að breyta stofnunum eða lögum og reglum fyrir fram. Varðandi grundvallarhagsmuni sem standa ber á í þessum efnum þarf ekki bara ályktanir VG til. Meiri hluti utanríkismálanefndar Alþingis dró mjög skýrt upp í nefndaráliti sínu þá mikilvægustu grundvallarhagsmuni sem við þurfum að standa á og verja í þessum viðræðum. Það stendur ekki til að veita afslátt af því. Þar um gildir nákvæmlega það sama. Varðandi síðan meðferð málsins á síðari stigum, hvernig einhvers konar efnisleg niðurstaða verður borin fyrir þjóðina, höfum við tímann fyrir okkur í að skilgreina það nákvæmlega. Það ræðst líka af því hvernig Evrópusambandið væri tilbúið að láta það bera að. 

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ítrekað lýst því yfir að þingið hafi tekið ákvörðun um að sækja um aðild að Evrópusambandinu og Vinstri grænir hafi ekki ráðið því í sjálfu sér. Þá er alltaf horft fram hjá því að Vinstri grænir eiga sæti á Alþingi og greiddu atkvæði með því að hrinda þessu ferli af stað.

Ekki allir.

Þeir eiga aðild að þessari ríkisstjórn og mynda ríkisstjórnarmeirihlutann í landinu og þess vegna skiptir grundvallarmáli að stefna stjórnarmeirihlutans um framhald þessa máls liggi skýr fyrir. Mér finnst enn afar loðið hvernig þetta á að gerast fari svo að ríkisstjórninni takist að ljúka aðildarviðræðunum. Hyggjast Vinstri grænir sem sagt eiga aðild að þjóðaratkvæðagreiðslu og fylgja síðan niðurstöðu hennar með atkvæði sínu í þinginu eða ætla menn að fylgja sannfæringu sinni og í langflestum tilvikum stefnu síns flokks eins og sumir kalla fram í og 

Frú forseti. Það er unnið í samræmi við þá afgreiðslu sem málið fékk á þingi. Það er staðreynd og þá þarf þingið til ef málin eiga að taka einhverja aðra stefnu. Stjórnvöldum ber ósköp einfaldlega að vinna í samræmi við það sem ákveðið hefur verið með lögmætum hætti af meiri hluta á Alþingi. Málið er í þeim farvegi að það er verið að komast í eiginlegar samningaviðræður og láta reyna á þessa mikilvægu grundvallarhagsmuni okkar sem allir vita að skipta mestu máli þegar kemur að því að meta niðurstöðuna. Ég held að menn ættu kannski að hefja sig aðeins upp úr hjólförunum og velta því fyrir sér sem verkefni þvert á flokka og fyrir þjóðina í heild að fá botn í þetta mál. Fyrr eða síðar þurfum við Íslendingar að fá í það niðurstöðu hvernig framtíðartengslum okkar við Evrópusambandið verður háttað því að við þurfum að taka mið af því í margvíslegri stefnumótun og áætlanagerð til framtíðar. Mér finnst að meðal annars formaður Sjálfstæðisflokksins ætti að hafa í huga 

Hefurðu enga skýra stefnu?

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða við hæstv. iðnaðarráðherra sem ráðherra byggðamála og orkuflutninga í landinu. Við sjáum af fréttum og viðtölum sem birst hafa í fjölmiðlum á Vestfjörðum, t.d. í Bæjarins besta, að þar eru íbúar og sveitarstjórnarmenn hreinlega búnir að gefast upp á aðgerðaleysi stjórnvalda. Í viðtali við bæjarstjóra Ísafjarðarbæjar kemur fram að öllu fögru hafi verið lofað en síðan kemur fjárlagafrumvarpið fram þar sem á að skera niður í heilbrigðismálum. Það er ekki talað um húsnæðiskostnað eða samgöngur, og Háskólasetur Vestfjarða á líka að skera niður samkvæmt þessari frétt í BB. Það sem kallað er eftir er byggðastefna. Hvað er að marka orð ríkisstjórnarinnar sem fór eins og ferðasirkus um landið og lofaði öllu fögru, ekki síst á Vestfjörðum? Ætlar ríkisstjórnin virkilega að standa við fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út í dag gagnvart byggð á Vestfjörðum? Annað þessu tengt er raforkuöryggi á Vestfjörðum. Það kemur orðrétt fram í viðtali við forstjóra Landsnets sem vitnað er í í grein á BB að gera þurfi annað tveggja, með leyfi forseta: „Að byggja línu inn á svæðið eða fara út í önnur verkefni eins og að byggja dísilrafstöð, sem er mun hagkvæmari kostur. Að byggja nýja línu er mjög dýrt þannig að það er ekki raunverulegur kostur þegar aðrir kostir eru í boði.“ Er ráðherra raforkumála á landinu sammála forstjóra Landsnets um að Vestfirðingar og Ísfirðingar eigi að búa við dísilrafmagn, búa við það að keyra fyrirtækin á dísilorkustöðvum eins og mér skilst að til dæmis rækjuverksmiðjan Kampur þurfi að gera í dag? Er ekki kominn tími til að ríkisvaldið og ríkisstjórnin láti til sín taka og tryggi að farið verði í að byggja upp varanlega línu um Vestfirði þannig að hægt sé að tengja og breyta þá um leið raforkulögum 

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. þingmanni, og sá ráðherra sem hér stendur og allir þingmenn líklega hér inni gera sér grein fyrir því, að þegar skoðuð er uppteiknuð myndin af tengingum raforkukerfis landsins er ansi dimmt yfir Vestfjörðum. Það er hárrétt og það er einmitt af þeirri ástæðu sem við settum á laggirnar samráðshóp með Vestfirðingum til að fara yfir þessi mál í heild sinni, koma með tillögur til mín sem var gert í fyrravetur. Fór ég síðan með þá vinnu til Vestfjarða og kynnti hana fyrir íbúunum og höfum við fengið afar góð viðbrögð við henni. Í framhaldinu fer starfshópur enn frekar ofan í tillögurnar og ég á von á því að heimamenn taki þátt í því að senda mér forgangsröðun á lagfæringum á þessum málum fyrir vestan. Þetta skiptir öllu máli. Við tökum þetta mjög alvarlega og það er ætlan okkar að vinna í þessum málum og gera eitthvað í þeim. Það er jákvætt að Hvalárvirkjun fær góða umsögn og er sett í nýtingarflokk í tillögum sem skilað var til okkar nýverið í tengslum við rammaáætlun. Það eru vonandi bjartari tímar fyrir Vestfirðinga hvað varðar afhendingaröryggi á raforku. Afhendingaröryggið er samt ekki nóg að mínu mati vegna þess að Vestfirðingar þurfa að vera með í þeim tækifærum sem fram undan eru í nýtingu frekari raforku hvar sem er á landinu og þess vegna verður að mínu mati að tengja þá betur og styrkja betur tengsl þeirra við flutningskerfið. Þess vegna lögðum við í þessa vinnu og þess vegna bið ég núna um tillögur og forgangsröðun í þessum efnum frá Vestfirðingum sjálfum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég skil það þannig hvað varðar raforkuflutningana að það sé engin framtíðarsýn að keyra dísilrafstöðvar á Ísafirði til að knýja þar vélar í fyrirtækjum eða sjá íbúum og fyrirtækjum fyrir rafmagni til framtíðar. Þá hlýtur niðurstaðan að vera sú að það eigi að byggja línu og tengja Vestfirði til framtíðar og þá þannig að hægt sé að nýta þá orku sem hægt er að virkja á Vestfjörðum. Auðvitað veltir maður því fyrir sér, frú forseti, eftir að hafa séð ályktanir frá landsfundi Vinstri grænna að jafnvel Hvalárvirkjun gæti endað í biðflokki eða í friðunarflokki eða hvað þetta heitir ef einhver er ósáttur við það miðað við hinar furðulegu ályktanir þaðan. Virðulegi forseti. Ráðherra byggðamála ber að sjálfsögðu líka ábyrgð á því að skoðaðir séu aðrir hlutir og - 
            

Hv. þingmaður hefur eina mínútu, en klukkan virkar ekki rétt. Þessi eina mínúta er liðin.

Þá verð ég að segja takk fyrir mig.

Frú forseti. Ég vona að við hv. þingmaður fáum tækifæri til að ræða þetta mál frekar og síðar en það sem hann nefndi í upphafi ræðu sinnar áðan er líka töluvert áhyggjuefni að mínu mati. Það er alveg hárrétt að við rekum ekki nægilega öfluga byggðastefnu. Mér hefur til dæmis þótt áhugaverður málflutningur, og umfjöllun í þessu efni, nýskipaðs formanns stjórnar Byggðastofnunar, Þórodds Bjarnasonar, sem jafnframt er fræðimaður við Háskólann á Akureyri. Ætlan okkar er að taka þannig á þessu máli að við fáum heildstæðari sýn á málefni byggðanna í landinu en hingað til hefur verið, t.d. hvað það eru skýrir múrar á milli ráðuneyta. Það er að mínu mati ákveðin hindrun í því að við getum markað hér öfluga byggðastefnu. Við þurfum að vinna betur þvert á ráðuneytin og það er okkar markmið í allri vinnunni fram undan. Hluti af markmiðunum með því að gera breytingar á lögum um Stjórnarráðið nýverið var líka að skapa sveigjanleika til að betur verði unnið þvert á ráðuneyti 

Virðulegi forseti. Samkvæmt niðurstöðu lífskjararannsóknar Hagstofunnar nýverið eiga 51,5% heimila erfitt með að ná endum saman og 40% heimila treysta sér ekki um þessar mundir til að mæta óvæntum útgjöldum upp á 160 þús. kr. Til viðbótar hefur komið fram í niðurstöðu eftirlitsnefndar vegna skuldavanda heimilanna, nefndar sem sett var á laggirnar á vegum Alþingis, að sú leið sem boðuð var og hefur verið farið eftir í úrlausn skuldavanda heimilanna, svokölluð 110-% leið, virðist ekki hafa náð þeim markmiðum sem að var stefnt. Verulegur munur er á því hvernig einstaka fjármálastofnanir taka á þeirri leið. Enn fremur er það niðurstaða skýrslu eftirlitsnefndar, sem er um margt mjög áhugaverð og þyrfti að fá miklu meiri umfjöllun í þinginu, að sú sérstaka skuldaaðlögun sem líka var sett á laggirnar hafi ekki dugað með þeim hætti og ekki náð heldur markmiðum með þeim hætti sem ráð var fyrir gert. Það er alveg augljóst að enn þarf að eiga sér stað verulega mikið átak vegna skuldavanda heimilanna og ég held að það sé mjög brýnt þegar við lítum til þess að við þurfum að fá viðspyrnu í landinu að heimili fái þá aðstoð sem þau þurfa. Mig langar hreint og beint að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að þau úrræði sem ég var að lýsa hafi náð þeim markmiðum sem að var stefnt eða hvort hæstv. ráðherra telji að betur þurfi að gera í þessum málum og hvað hæstv. ráðherra telji helst að þurfi að taka til athugunar. Þá spyr ég sérstaklega hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki nauðsynlegt að fá fjármálafyrirtækin til að samræma það hvernig þau fari í þessa 110%-leið þar sem sum fyrirtæki virðast miða við markaðsvirði fasteignar en önnur við fasteignamat.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að hagur heimilanna ber vitni kreppunnar og niðursveiflunnar í kjölfar hrunsins. Hér er spurt um marga þætti í skuldaúrvinnslunni. Það er vissulega rétt að það þarf að hafa aga á henni og gæta þess að hún gangi fram með réttum hætti en það þarf líka að forðast innstæðulausa loftfimleika eins og ég sé að Sjálfstæðisflokkurinn leiðist út í í síðustu tillögum sínum þar sem hann tekur allt í einu upp hugmyndir um einhvers konar lyklalausn og að hægt sé að skila lyklum. Það skiptir miklu máli að hafa skynsamlegar úrlausnarleiðir í skuldavanda heimilanna sem virka, eru sjálfbærar og leggja traustan grunn undir fjárhag, aðstæður og húsnæðisöryggi heimila til lengri tíma litið. Hvað 110%-leiðina varðar er ljóst, vegna þess að hér er spurt um ólíka aðferðafræði, að ramminn sem Íbúðalánasjóður vinnur eftir er ákveðinn á Alþingi. Það var þverpólitísk samstaða um þann ramma sem 110%-leiðinni var skapaður í höndum Íbúðalánasjóðs. Hvað bankana varðar er það beinlínis afstaða Samkeppniseftirlitsins að ekki sé hægt að og ekki megi binda bankana í eina og sömu lausn að þessu leyti. Þeir buðu auðvitað viðskiptavinum sínum í upphafi ólík kjör og það er afstaða Samkeppniseftirlitsins að það sé mjög mikilvægt að bankarnir hafi svigrúm til að bjóða betri kjör en samkomulagið kveður á um. Svo komum við að lífeyrissjóðunum. Það er alveg rétt sem sagt hefur verið að hlutur þeirra í 110%-leiðinni er afskaplega lítill. Hlutur þeirra í úrvinnslu skuldamála heimilanna er óþægilega lítill. Það getur auðvitað ekki verið þannig að lífeyrissjóðir landsins sem eiga mikið undir því að eiga samstöðu með fólkinu í landinu 

Virðulegi forseti. Staðan er einfaldlega sú að vandi heimilanna er enn þá gríðarlega mikill og að ekki hefur tekist að ná utan um þennan vanda. Það þýðir að við þurfum að bregðast við því. Það eru engir loftfimleikar í því fólgnir að leggja fram tillögu um að bregðast við því. Lítum til dæmis til 110%-leiðarinnar sem ég spurði hæstv. ráðherra sérstaklega um. Ítrekað hefur komið fram gagnrýni á það hvernig þessari leið hefur verið fylgt í fjármálastofnununum. Hvað finnst hæstv. ráðherra um það, hvernig ætlar hann að bregðast við því? Eftirlitsnefndin kemst greinilega að þeirri niðurstöðu að þau markmið sem sett voru fram hafi ekki náðst. Við hljótum þá hér að ætla að bregðast við því með einhverjum hætti. Hæstv. ráðherra nefnir lífeyrissjóðina, að þeir þurfi að taka þátt í þessu. Hvaða tillögur hefur ríkisstjórnin til að mæta þeim vanda sem við blasir? Við verðum að horfa til þess að þetta getur ekki haldið svona áfram öllu lengur. 

Virðulegi forseti. Það hefur létt á skuldastöðu heimilanna og það á ekki að horfa fram hjá því. Þegar ég gagnrýni loftfimleika af hálfu Sjálfstæðisflokksins er ég að gagnrýna að sá stjórnmálaflokkur sem hefur skipulega barist gegn öllum félagslegum lausnum í húsnæðismálum á undanförnum áratugum skuli láta sér detta í hug að koma fram með hugmyndir um að menn geti skilað lyklum að íbúðum. 

Svaraðu spurningunni.

Menn hlaupa á eftir einhverjum 

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum hljóð.

Virðulegi forseti. Glíman við fjárlagahallann hefur verið eitthvert erfiðasta og ég vil segja þungbærasta verkefni ríkisstjórnarinnar frá bankahruninu. Við höfum þurft að skera niður á öllum sviðum. Það hefur verið reynt að hlífa velferðarkerfinu og menntakerfinu en samt sem áður hefur niðurskurðurinn tekið mjög verulega í á öllum sviðum þjóðlífsins. Þetta hefur verið gert til þess að draga úr vaxtakostnaði ríkisins sem hefði skilað sér í enn meiri og þungbærari niðurskurði á komandi árum ef ekkert hefði verið að gert. Árangurinn hefur verið verulegur, en enn á ný þurfum við að skera niður um 8,6 milljarða í fjárlögum næsta árs. Það mun koma við heilbrigðisstofnanir og ýmis þau svið almannaþjónustunnar sem við viljum helst verja. Þess vegna hafa vakið mikla athygli fréttir á undanförnum dögum um að við höfum látið hjá líða að leggja eðlileg og sanngjörn veiðigjöld á verðmæta nytjastofna eins og makríl og reyndar einnig síld og loðnu sem hefðu getað skilað ríkissjóði allt að 15 milljörðum kr. í tekjur. Sérstaka athygli vekur þetta í ljósi þess að við viðbótarúthlutun á kvóta í skötusel stóð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir því að þeim viðbótarkvóta var úthlutað gegn eðlilegu gjaldi. Ég spyr því hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, ekki síst í ljósi þess að hann hefur í sínum flokki vakið athygli á því að nú væri komið að endimörkum niðurskurðar í heilbrigðiskerfinu, hvers vegna við nýttum ekki tækifærið til að leggja á eðlileg auðlindagjöld varðandi sérstaklega makrílinn og reyndar einnig síld og loðnu.

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður veit er í lögum kveðið á um veiðigjald. Það er lagt á við úthlutun aflaheimilda fyrir fiskveiðiárið. Fyrir yfirstandandi fiskveiðiár frá 1. september 2011 til 31. ágúst 2012 skal greiða 9,46 kr. fyrir hvert þorskígildiskílógramm úthlutaðra veiðiheimilda. Það er miðað við þessi þorskígildi og síðan eru þá aðrar fisktegundir metnar að verðgildi miðað við þorsk. Þorskur hefur stuðulinn 1. Samkvæmt þeim útreikningum sem þar komu út er þá loðnan með stuðulinn 0,1, ýsa 0,89 og makríll 0,22. Þessi aðferðafræði er bundin í lögum. Ekki eru lagalegar heimildir til að leggja á önnur gjöld en þarna er um að ræða, hvorki leigugjald né önnur veiðigjöld. Ég minni hins vegar á að í vor lagði ég fram svokallað minna frumvarp um stjórn fiskveiða þar sem ég lagði til að veiðigjaldið yrði hækkað um 70%. Þingið féllst ekki á það en samþykkti hins vegar 40% hækkun á veiðigjaldinu. Það er þingið sem tekur þessar ákvarðanir. Ég lagði líka fram tillögu um að tekið yrði leigugjald af ákveðnum meðaflategundum 

Virðulegi forseti. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vísar í að veiðigjöld af þessu tagi þurfi að leggja á með lögum. Það er hárrétt, en ég vil spyrja um framtíðina og hvort ekki sé morgunljóst að við verðum að fara þá leið að tryggja almennt sanngjarnt afgjald af öllum verðmætum nytjastofnum í hafinu og reyndar einnig á öðrum þeim sameignum þjóðarinnar sem lúta að orku og öðrum þeim auðlindum sem þjóðin á sameiginlega til að tryggja að þjóðin fái eðlilegan og sanngjarnan hlut af afrakstri af nýtingu þessara auðlinda. Spurning mín er þessi: Er ráðherrann tilbúinn að beita sér fyrir lagabreytingu á þessum vetri sem tryggi samræmt veiðigjald í þá veru sem ég hef rakið á nytjastofnum, hvort sem þeir heita makríll, síld, loðna eða þorskur?

Frú forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni í því að það er eðlilegt að sjávarútvegurinn, eins og reyndar aðrir atvinnuvegir, greiði eðlilegt og sanngjarnt gjald til þjóðarinnar. Reyndar hef ég líka lagt til að hluti veiðigjaldsins rynni til sjávarbyggðanna þar sem þetta er grundvallaratvinnugrein. Varðandi skötuselinn og reyndar núna líka síldina endurnýjaði Alþingi í vor samþykkt sína um skötuselinn, reyndar bara til eins árs, um að það mætti leigja ákveðið magn af þessum fisktegundum til veiða og þá verði gjaldið greitt fyrir fram. Ég tel að það eigi að horfa til þessara þátta áfram, já, en minni hins vegar líka á að gert er ráð fyrir sérstakri nefnd sem eigi að fara yfir heildarsamræmingu og heildarskattþol sjávarútvegsins. Þá verður að horfa á þetta í heild, 

Virðulegi forseti. Sláandi niðurstöður voru kynntar í skýrslu sem ríkisskattstjóri gerði í samvinnu við Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins. Þar kom fram að 12% starfsmanna lítilla og meðalstórra fyrirtækja stunduðu svarta atvinnustarfsemi og er heildartap fyrir þjóðarbúið vegna þessa tæpir 14 milljarðar á ári. Þetta eru háar upphæðir í ljósi þess hvernig ríkissjóður stendur og uppskrift að því hvernig svört atvinnustarfsemi blómstrar í skattpíningarumhverfi. Nú hefur ríkisstjórnin hækkað skatta og farið svo rangar leiðir í fjárlagagerð sinni að þarna birtast áhrif þess svart á hvítu. Þegar sett er upp svo flókið skattkerfi eins og þessi vinstri velferðarstjórn hefur komið upp, skattpíningarkerfi, blómstrar neðanjarðarhagkerfið sem aldrei fyrr. Þessu til viðbótar er hagvöxtur keyrður hér á 60 milljarða útgreiðslum úr séreignarsparnaði sem brátt er á þrotum. Í ljósi þessa spyr ég hæstv. fjármálaráðherra hvaða áhrif þetta hafi á fjárlagagerðina, sérstaklega í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur boðað mjög mikinn niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Þarna eru til peningar sem ekki skila sér og þar af leiðandi væri hægt að hlífa heilbrigðiskerfinu. Hvað ætlar ráðherrann að gera til að stoppa þetta neðanjarðarhagkerfi og hvernig sér ráðherrann þetta til framtíðar? Á að breyta skattkerfinu á þann hátt að 

Frú forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að unnið verði úr þeim vísbendingum sem koma fram í átakinu sem verið hefur í gangi. Ég bendi hv. þingmönnum á að það er þó verið að takast á við þessi mál, m.a. með þessu átaki og með því að stórefla bæði ríkisskattstjóraembættið og skattrannsóknarstjóraembættið þar sem ráðnir hafa verið 15–20 nýir starfsmenn og þrátt fyrir erfiðleika lagðir auknir fjármunir í að vinna betur úr þessum málum. Ég verð að hryggja hv. þingmann, Morgunblaðið og aðra með því að því miður eru vísbendingar af þessu tagi ekki nýjar af nálinni. Þær eiga bara, að því er virðist, ekkert skylt við þær breytingar í skattamálum sem farið hefur verið í undanfarin missiri nema síður sé vegna þess að margar þeirra breytinga hafa styrkt skattframkvæmdina og tvímælalaust stoppað upp í göt sem þar voru fyrir áður, samanber til dæmis reglur um samstæðuskattlagningu íslenskra móðurfélaga og dótturfélaga erlendis. Þar var stórt gat í fyrirkomulaginu. Þessu til sanninda dreg ég hérna fram skýrslu starfshóps um umfang skattsvika á Íslandi frá því í desember 2004. Það var fyrir þessar miklu skattbreytingar sem við eigum að hafa staðið fyrir. Hver var meginniðurstaða þeirrar skýrslu sem þáverandi fjármálaráðherra fékk í hendur? Með leyfi forseta segir þar: „Að gefnum þeim fyrirvörum sem í skýrslunni eru um aðferð nefndarinnar við að meta skattsvik hérlendis er það niðurstaða úttektarinnar að tekjutap ríkis og sveitarfélaga vegna skattsvika geti verið 8,5% til 11,5% af heildarskatttekjum ríkis og sveitarfélaga.“ 
             Með öðrum orðum gerðu menn ráð fyrir því að allt að 10% færu fram hjá og skiluðu sér ekki af heildartekjum ríkis og sveitarfélaga. Þó að það séu vissulega alvarlega vísbendingar að upp undir 12% í litlum og meðalstórum fyrirtækjum fari með einhverjum hætti fram hjá, það sem kallað er þá svört starfsemi,  
            

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra fer þá leið í þessu andsvari að stinga höfðinu í steininn og bendir á eldgamlar tölur frá árinu 2004. Ég var að spyrja um nútíðina og framtíðina, frú forseti, en ekki það hvernig málum var háttað fyrir nánast heilum áratug. Svörin sem hann gefur eru þau sem allt gengur út á á Íslandi í dag, að efla eftirlitsiðnaðinn. Eftirlitsiðnaðurinn skal efldur í stað þess að taka á vandamálinu og grunninum. Eftirlitsiðnaðurinn ætti raunverulega ekki rétt á sér hér á landi ef málin væru í lagi. Þetta er ekki í lagi, hæstv. fjármálaráðherra, og ég spyr því í lokin: Hvernig ætlar hæstv. fjármálaráðherra að fara eftir ályktunum flokks síns frá síðustu helgi þar sem Vinstri grænir höfnuðu frekari niðurskurði í heilbrigðiskerfinu 

Frú forseti. Vandamálið er að sjálfsögðu nákvæmlega jafngrafalvarlegt þó að við höfum upplýsingar í höndum sem gefa sterkar vísbendingar um að það hafi verið til staðar og af svipaðri stærðargráðu á árum áður. En þar með er hrunin röksemdin fyrir því að þessar vísbendingar séu til marks um stóraukna veltu í svörtu hagkerfi og bein afleiðing af skattbreytingunum undanfarin missiri. Þannig er það ekki. 
             Það er annað sem er ákaflega alvarlegt í þessu, menn skulu varast að tala um þessa hluti þannig að það virki sem hálfgildings réttlæting á því að svikið sé undan skatti.  Ég fagna auðvitað allri umræðu um þetta og öllu liðsinni sem ég fæ í því að taka á þessum málum. Það er verið að gera það núna með margvíslegum lagabreytingum og með því að við erum búin að efla 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það eru aðgerðir í skattamálum, aðgerðir sem tengjast verðlagsbreytingum o.fl. Þetta er á þskj. 200, 195. mál þessa þings. Hér er um að ræða ýmsar tillögur að breytingum á lögum er varða tekjuöflun ríkissjóðs í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2012. Þessum breytingum má skipta í fjóra meginflokka. Í fyrsta lagi eru breytingar sem tengjast yfirlýsingum stjórnvalda í tengslum við gerð kjarasamninga í maí sl. Í öðru lagi eru sérstakar tekjuöflunaraðgerðir sem liður í stefnu stjórnvalda um að ná jafnvægi í ríkisfjármálum á næstu árum. Í þriðja lagi eru hækkanir á krónutölusköttum og gjaldskrám í takt við verðlagsforsendur frumvarpsins og í fjórða lagi eru breytingar af ýmsum öðrum toga. Ég mun þá fyrst fjalla um þær tillögur frumvarpsins sem tengjast yfirlýsingu stjórnvalda í tengslum við gerð kjarasamninga. Þær tillögur varða þrjá meginþætti, þ.e. lækkun tryggingagjalds, tímabundna hækkun gjalds í Ábyrgðasjóð launa og meðferð afdráttarskatts af vaxtatekjum aðila með takmarkaða skattskyldu. Ég vík nú að hverjum þætti þessa máls fyrir sig. Í fyrsta lagi um lækkun tryggingagjaldsins. Á árunum 2009–2010 hækkaði tryggingagjaldið verulega, samtals um 3,16 prósentustig, en það var þó einungis sá hluti þess sem rennur til atvinnuleysistrygginga, atvinnutryggingagjaldið, enda jókst atvinnuleysi mjög mikið á þessu tímabili. Þó að nokkur óvissa ríki áfram um þróun atvinnuleysis á næstu árum liggur nú fyrir að atvinnuleysi mælist umtalsvert minna en áður. Gangi fyrirliggjandi spár í grófum dráttum eftir um minna atvinnuleysi á næstu missirum myndast svigrúm til þess að lækka atvinnutryggingagjaldið. Því hefur og verið heitið að það verði gert. Þannig er það að í þessu frumvarpi er lögð til lækkun á atvinnutryggingagjaldinu um 1,36% og er það í samræmi við yfirlýsingu stjórnvalda í tengslum við gerð kjarasamninga frá því í maí. Gera má ráð fyrir að með þeirri lækkun verði tekjur og gjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs í jafnvægi á árinu 2012 en innheimtar og markaðar tekjur stefna í að nema um 5,8 milljörðum kr. meira á árinu 2011 en nemur gjöldum. Þessi tillaga tekur mið af atvinnuleysisspá Hagstofunnar frá í apríl á þessu ári, 6,1% atvinnuleysi að meðaltali á næsta ári. Spá stofnunarinnar frá því í júlí var svipuð, að atvinnuleysi yrði að meðaltali 6%. Ný spá mun liggja fyrir um miðjan nóvember og verður þá að sjálfsögðu þessi breyting yfirfarin sem hér er lögð til á tryggingagjaldinu. Samhliða breytingunni á atvinnutryggingagjaldinu er lögð til samtals 0,45 prósentustiga hækkun á almennu tryggingagjaldi en þeirri hækkun má skipta í tvennt eða í reynd þrennt. Í fyrsta lagi er um að ræða 0,25 prósentustiga hækkun almenna þáttar gjaldsins vegna ýmissa aðstæðna sem samkomulag var um að taka tillit til, svo sem aukinna útgjalda ríkissjóðs vegna almannatrygginga og kostnaðar sem ríkið tekur á sig vegna vinnumarkaðsaðgerða, einkum átaks í menntamálum. Áætlað er að þessi hækkun skili ríkissjóði 2 milljörðum kr. á næsta ári. Í öðru lagi er um að ræða tímabundna 0,2 prósentustiga hækkun á mörkuðum tekjum Fæðingarorlofssjóðs sem fer úr 1,08% í 1,28% af tekjustofni tryggingagjalds í ársbyrjun 2012. Markmið þessarar hækkunar er að vega upp uppsafnaðan halla á sjóðnum á síðustu árum þar sem tekjustofninn, hinn lögbundni, hefur ekki dugað til að standa undir útgjöldunum og þar hefur myndast uppsafnaður halli. Sömuleiðis eru þessi áform hluti af yfirlýsingu stjórnvalda í tengslum við gerð kjarasamninga í vor, þ.e. fallist var á að þessi slaki sem væri bæði í fæðingarorlofsgjaldinu og í gjaldi til Ábyrgðasjóðs launa yrði unninn upp samhliða því sem atvinnutryggingagjaldið yrði lækkað. Samanlagt hafa þessar breytingar því í för með sér lækkun á tryggingagjaldi í heild upp á 0,91 prósentustig og nemur það um 8 milljörðum kr. sem greiðslur tryggingagjalds verða þá lægri á næsta ári en þær eru á þessu ári, og endurspeglast að sjálfsögðu fyrst og fremst í lægri útgjöldum vegna atvinnuleysistrygginga. Gjald í Ábyrgðasjóð launa verður hækkað um 0,05 prósentustig af tryggingagjaldsstofni frá ársbyrjun 2012, tímabundið til þriggja ára, til að ná jöfnuði milli tekna og gjalda hjá sjóðnum. Gjaldið verður því 0,3% og er miðað við að hækkunin vegi upp uppsafnaðan halla á sjóðnum á síðustu árum. Árleg tekjuaukning vegna þessa nemur um 500 milljónum kr. Í þriðja lagi er í þessu frumvarpi að finna ákvæði er varða afdráttarskatt af vaxtatekjum aðila með takmarkaða skattskyldu. Vorið 2009 var samþykkt breyting á lögum um tekjuskatt þess efnis að allir aðilar með takmarkaða skattskyldu, þ.e. aðilar búsettir erlendis sem hefðu vaxtatekjur hér á landi, skyldu greiða tekjuskatt af þeim tekjum. Skatthlutfallið er nú 20% sé rétthafi einstaklingur en 18% sé um lögaðila að ræða. Nokkrar undanþágur eru þó frá skattskyldunni og samkvæmt greinargerð með breytingunni var megintilgangur ákvæðisins að draga úr tekjutapi ríkissjóðs vegna tekjuhliðrunar og skattundanskota. Skatturinn kom til framkvæmda frá og með 1. september 2009. Frá því að umrætt ákvæði var lögfest hafa komið upp ýmis álitamál, bæði varðandi túlkun og framkvæmd þessa efnis. Það leiddi meðal annars til þess að í yfirlýsingu stjórnvalda tengdri gerð kjarasamninga var tekið fram að fjármálaráðherra mundi leggja fyrir Alþingi á vorþingi 2011 tillögur um lagabreytingar vegna afdráttarskatts á vaxtagreiðslur til erlendra aðila þannig að hann næði einungis til vaxtatekna af íslenskum verðbréfum en ekki erlendra lánasamninga. Sú tillaga var kynnt á vorþingi en náði hins vegar ekki við nánari skoðun fyllilega tilgangi sínum og var því ákveðið að fresta málinu til haustsins. Fyrir liggur að tekjur ríkissjóðs af umræddum skatti námu nálægt 3 milljörðum kr. á árinu 2010. Það sem af er þessu ári hafa innheimst rúmlega 3,3 milljarðar kr. að frádregnum endurgreiðslum sem nema samtals tæpum 140 milljónum. Einhver tilfærsla er á innheimtu skattsins milli ára þannig að leiða má að því líkur að tekjurnar verði svipaðar bæði árin, þ.e. nálægt 3 milljörðum kr. Á hinn bóginn liggur fyrir að beiðnir um endurgreiðslu á skattinum, m.a. á grundvelli tvísköttunarsamninga, hafa verið að aukast þannig að búast má við að nettótekjur ríkissjóðs af þessum tekjustofni yrðu að óbreyttu umtalsvert minni á næstu árum, nálægt 1,5 til 2 milljörðum kr. Í ljósi þessa er áformað að endurskoða ákvæðið frá grunni með hliðsjón af norrænum rétti. Þar verður einkum horft til dönsku reglnanna, en þær snúa fyrst og fremst að viðskiptum tengdra aðila, enda í þeim tilvikum mest hætta á skattundanskotum í tengslum við lánasamninga með óeðlilegum vaxtakjörum. Í ársbyrjun 2012 verður þó stigið það skref að lækka skatthlutfallið úr 18% og 20% fyrir lögaðila og einstaklinga niður í 10% með það fyrir augum að endurskoðað og breytt ákvæði taki gildi frá og með árinu 2013. Vík ég nú að sérstökum tekjuöflunaraðgerðum sem eru hvort tveggja í senn forsendur fjárlagafrumvarps fyrir komandi ár sem og mikilvægur þáttur í stefnu stjórnvalda um jafnvægi í ríkisfjármálum á næstu árum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að dregið verði tímabundið, þ.e. á árunum 2012–2014, úr frádráttarbærni iðgjalda vegna viðbótarlífeyrissparnaðar frá tekjuskattsstofni þannig að hámark launþega verði 2% af launum í stað 4%. Áætluð tekjuáhrif eru metin 1,4 milljarðar kr. á ársgrundvelli, en einnig má búast við einhverjum óbeinum áhrifum af auknum veltusköttum vegna hærri ráðstöfunartekna. Þar við bætast jákvæð tekjuáhrif á sveitarfélögin og má ætla að 600–700 millj. kr. útsvarstekjur skili sér þá til sveitarfélaganna í ljósi fjárhæðarinnar sem ríkið fær. Í öðru lagi er lagt til að hinn tímabundni auðlegðarskattur, sem að óbreyttu hefði fallið niður frá og með næsta ári verði framlengdur til ársins 2015, auk þess sem hann verður nú lagður á í tveimur þrepum. Tillaga frumvarpsins er sú að af auðlegðarskattsstofni einstaklings umfram 75 millj. kr. og til og með 150 millj. kr. og samanlögðum auðlegðarskattsstofni hjóna umfram 100 millj. kr. til og með 200 millj. kr. greiðist 1,5%, þ.e. sama hlutfall og greitt er í ár. Fari hins vegar nettóeign umfram 150 millj. kr. hjá einstaklingi og 200 millj. kr. hjá hjónum greiðast 2% af þeirri fjárhæð sem umfram er. Nái þessi tillaga fram að ganga mun auðlegðarskatturinn einungis hækka hjá þeim einstaklingum sem eiga eignir að frádregnum skuldum umfram 150 millj. kr. og samsvarandi hjá hjónum með samanlagðar eignir umfram 200 millj. kr. Miðað er við að viðbótartekjur af breytingunni verði nálægt 1,5 milljörðum kr. Og ég skýt því inn í, virðulegur forseti, að núna er upptaka auðlegðarskatts að ryðja sér til rúms í mun fleiri ríkjum og frægast er nú að Obama Bandaríkjaforseti hefur boðað að hann hyggi á skattlagningu af þessum  
             Í þriðja lagi er lagt til að lokaskrefið verði tekið í innleiðingu kolefnisgjalds þannig að gjaldið verði miðað við fullt viðmiðunarverð á uppboðsmarkaði losunarheimilda í Evrópu í stað 75% nú. Áætlaðar tekjur af þeirri hækkun nema um 800 millj. kr. Auk þessa er lagt til í frumvarpinu að gjaldstofninn verði breikkaður frá og með árinu 2013 og nái þá einnig til losunar kolefnis af jarðefnauppruna í föstu formi. Gjaldið nái þannig jafnframt til brennslu kola og koks og einnig til rafskauta og skyldra vara úr kolefni af jarðefnauppruna. Miðað er við að skattlagning kolefna í föstu formi verði 50% af viðmiðunarverði losunarheimilda á árinu 2013 en hækki síðan í 75% og 100% á árunum 2014 og 2015. Viðbótartekjur ríkissjóðs af breikkun gjaldstofnsins og 50% gjaldhlutfalli eru áætlaðar kringum 1,5 milljarðar kr. á árinu 2013. Gert er ráð fyrir þessum tekjum í ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma. Ljóst er að taka þarf álagningu kolefnisgjalds til frekari skoðunar á næsta ári með hliðsjón af þeim breytingum sem fram undan eru á viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda. Þær eru meðal annars fólgnar í því að losun frá álverum og járnblendi mun að öllum líkindum verða háð losunarheimildum frá og með 1. janúar 2013. Óljóst er hvað muni taka við þegar fyrsta tímabili Kyoto-bókunarinnar lýkur. Það er meðal annars ástæða þess að breikkun gjaldstofnsins tekur nú einungis til eins árs í þessu frumvarpi, en hugmyndin er sú að skoða öll þessi mál heildstætt á árinu 2012 þannig að framtíðarfyrirkomulag kolefnisgjaldtöku eða skatta og losunarheimilda verði samræmt þannig að um eitt samræmt kerfi verði að ræða í þeim skilningi að skattbyrðin verði stillt af miðað við það hver niðurstaðan verður á báðar hliðar. Í fjórða lagi er lagt til að hækkun almenns og sérstaks vörugjalds á bensín og olíugjalds verði einungis 2,5% þrátt fyrir að almenn viðmiðun við verðlagsuppfærslu krónutölugjalda í ársbyrjun 2012 sé 5,1%. Rökin fyrir minni hækkun þessara gjalda eru fyrst og fremst þau að draga úr áhrifum þriðjungshækkunar kolefnisgjalds á útsöluverð eldsneytis. Hátt heimsmarkaðsverð á bensíni og dísilolíu á hér einnig hlut að máli. Á hinn bóginn er lagt til að almennt og sérstakt kílómetragjald hækki til samræmis við aðrar verðlagshækkanir sem eru í frumvarpinu. Tvennt þarf að nefna til viðbótar varðandi viðbótartekjuöflun ríkissjóðs á næsta ári sem ekki er að finna í þessu frumvarpi, annars vegar nýjan fjársýsluskatt sem ég mun mæla fyrir á eftir og er næsta mál á dagskrá, virðulegur forseti, og hins vegar áformaðar og í tekjuforsendum fjárlaga auknar tekjur af veiðigjaldi sem kæmi til framkvæmda frá og með upphafi næsta fiskveiðiárs, þ.e. frá og með 1. september 2012. Gangi þessi áform eftir munu framangreindar skattbreytingar skila ríkissjóði 9,7 milljörðum kr. á árinu 2012 og er þá fyrirhuguð tekjuöflun af fjársýsluskatti og hærra veiðigjaldi talin með. Án fjársýsluskattsins og veiðigjaldsins eru tekjuáhrif frumvarpsins af ofangreindum aðgerðum tæpir 4 milljarðar kr. Þá er einnig að nefna að í frumvarpinu er að finna tillögu um fjármögnun á sérstakri vaxtaniðurgreiðslu á árinu 2012. Til upprifjunar var í lok árs 2010 samþykkt bráðabirgðaákvæði um sérstaka vaxtaniðurgreiðslu sem var hlutur stjórnvalda í víðtækum aðgerðum vegna skulda- og greiðsluvanda heimilanna. Þessar greiðslur eru ígildi viðbótarvaxtabóta sem greiddar skulu út tvisvar á ári, 1. maí og 1. ágúst, í tvö ár, þ.e. 2011 og 2012. Greiðslur ársins 2011 hafa þegar farið fram og námu rétt liðlega 6 milljörðum kr. sem er í takt við áætlun um 6 milljarða kr. heildarkostnað á ári. Í forsendum fjárlagafrumvarps fyrir árið 2012 er gert ráð fyrir að forsendur og útgjöld vegna sérstakrar vaxtaniðurgreiðslu verði þær sömu og á árinu 2011. Í því samkomulagi sem ríkisstjórnin gerði við viðskiptabanka og lífeyrissjóði í tengslum við framangreindar aðgerðir segir að aðilar muni í samstarfi leita leiða til að þeir síðarnefndu fjármagni þessi útgjöld. Fyrir liggur samkomulag þess efnis að heildargreiðslur þessara aðila í formi tímabundinnar skattlagningar verði 3,5 milljarðar kr. á árinu 2011. Þar af verði hlutur viðskiptabankanna 2,1 milljarður kr., en lífeyrissjóða um 1.400 milljónir. Afganginn, þ.e. 2,5 milljarða króna, hefur verið ætlunin að ríkið fjármagnaði af sérstökum óreglulegum tekjum og voru þar sérstaklega hafðar í sigti tekjur sem tengjast uppboðum við afnám gjaldeyrishafta. Það má því segja að ríkið hafi þegar komið til móts við þá aðila sem féllust á það í desember sl. að leitað yrði leiða með þeim til að þeir bæru kostnaðinn af þessum sérstöku vaxtaniðurgreiðslum. Síðastliðið vor var þannig lögfest nýtt ákvæði til bráðabirgða við lög um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki í þá veru að samhliða sérstaka skattinum yrði lagður á viðbótarskattur til að fjármagna hlut viðskiptabankanna í hinni sérstöku vaxtaniðurgreiðslu á þessu ári. Skattstofninn er sá sami en skatthlutfall þessa tímabundna skatts er 0,0875%. Um verður að ræða fyrirframgreiðslu 1. nóvember næstkomandi upp í endanlega álagningu á árinu 2011. Í þessu frumvarpi er lagt til að sama fyrirkomulag verði varðandi fjármögnun á hluta vaxtaniðurgreiðslunnar á árinu 2012 af hálfu viðskiptabankanna, þ.e. að þar komi greiðslur upp á 2,1 milljarð kr. Ekki liggur enn endanlega fyrir hvernig hlut lífeyrissjóðanna verður fyrir komið í þessum sérstöku vaxtaniðurgreiðslum en augljóst mál að þeir verða að skila sínu, enda getur einn aðili slíks samkomulags að sjálfsögðu ekki horfið frá því og ætlast til þess að aðrir standi við það. Næst tek ég til umfjöllunar verðlagsuppfærslu einstakra skatta og gjalda. Frumvarpið hefur að geyma tillögur um almenna 5,1% hækkun á hinum svokölluðu krónutölusköttum og gjaldskrám í takt við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarps með það að markmiði að fjárhæðirnar haldi raungildi sínu frá fyrra ári. Um er að ræða vörugjald á áfengi og tóbak og bifreiðagjald ásamt útvarpsgjaldi og gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra. Gert er ráð fyrir að hækkun á áfengisgjaldi og tóbaksgjaldi skili ríkissjóði 760 millj. kr. og hækkun bifreiðagjalds ætti að skila um 320 millj. kr. í viðbótartekjur. Viðbótartekjur ríkissjóðs af hækkun fjárhæðar sérstaks útvarpsgjalds eru áætlaðar rúmlega 200 millj. kr. og er áætlað að hækkun á gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra skili ríkissjóði aukalega um 90 millj. kr. Mikilvægt er að nú hefur tekist að mestu leyti að vinna upp þann slaka sem um árabil hafði myndast í verðlagsþróun slíkra gjalda og á því að vera hægt að halda þeim í því horfi sem vera ber, að þau fylgi jafnan verðlagi og ekki verði safnað upp miklum slaka í þessum efnum sem kallar á að taka þarf stór skref vilji menn að tekjustofnar af þessu tagi fylgi verðlagi og rýrni ekki. Að því er viðkemur hækkun á tekjuviðmiðum milli skattþrepa skal tekið fram að í lögum um tekjuskatt er kveðið á um að fjárhæðarmörk tekjuskattsstofns skuli hækka í réttu hlutfalli við hækkun á launavísitölu frá upphafi til loka næstliðins 12 mánaða tímabils. Í frumvarpinu er hins vegar lagt til að í ársbyrjun 2012 hækki umrædd fjárhæðarmörk í takt við almennar forsendur kjarasamninga á því ári, þ.e. um 3,5%. Þessi hækkun er einnig í takt við áætlaðar hækkanir bótafjárhæða í almannatryggingakerfinu á næsta ári miðað við forsendur fjárlagafrumvarpsins. Með tillögunni er gert ráð fyrir að þetta frávik frá gildandi reglu eigi einungis við fyrir árið 2012. Horfa þarf á umrædda tillögu í samhengi við að nú kemur á nýjan leik til framkvæmda full verðtrygging persónuafsláttar sem hækkar um 5,1% um næstu áramót miðað við júlíspá Hagstofunnar en flest bendir reyndar til að sú hækkun verði talsvert meiri, jafnvel 5,8%. Hvert prósentustig í hækkuðum persónuafslætti umfram forsendur fjárlagafrumvarps lækkar tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti um 1 milljarð kr. Til samanburðar má nefna að 7% hækkun á tekjuviðmiðunarmörkunum í stað 3,5%, eins og lagt er til í þessu frumvarpi, mundi lækka tekjur ríkissjóðs um 400 millj. kr. Þar eru ekki hinar stóru fjárhæðir á ferð heldur liggja þær fyrst og fremst í persónufrádrættinum. Þá er komið að umfjöllun um aðrar breytingar í frumvarpinu. Þar ber fyrst að nefna sóknargjöld, en í frumvarpinu er lagt til að þau lækki úr 698 kr. á mánuði á hvern einstakling samkvæmt gildandi lögum í 677 kr. fyrir árið 2012. Með sama hætti er lögð til samsvarandi skerðing á framlagi ríkissjóðs til Kristnisjóðs. Samanlagt nema þessar skerðingar um 41 millj. kr. á árinu 2012 og eru til samræmis við almenn aðhaldsmarkmið. Tillögur að minni háttar breytingum á barnabótum og vaxtabótum eru í frumvarpinu og snúa fremur að framkvæmd en efni. Lagt er til að lögfest verði ákveðin lágmarksfjárhæð varðandi ákvörðun og útgreiðslu barnabóta þannig að ákvarðaðar barnabætur til einstæðra foreldra og hvors foreldris í tilviki hjóna eða sambúðarfólks sem eru lægri en 2 þús. kr. við álagningu opinberra gjalda ár hvert falli niður. Einnig er lagt til að skuldajöfnun barnabóta á móti opinberum gjöldum og vangreiddum meðlögum verði áfram óheimil út árið 2012. Að lokum er hnykkt á því ákvæði að vaxtabætur verði einungis ákveðnar á grundvelli skattframtals. Í frumvarpinu er einnig að finna tillögu um framlengingu á undanþágu frá greiðslu stimpilgjalds til ársloka 2012 þegar skilmálum fasteignaveðskuldabréfa er breytt eða ný veðskuldabréf eru gefin út til uppgreiðslu vanskila. Hér eru því framlengdar nokkrar ívilnandi ráðstafanir sem gripið var til framarlega í kreppunni og enn er talið rétt að hafa í gildi, a.m.k. út næsta ár. Í frumvarpi þessu er jafnframt lagt til að lög um skattlagningu kaupskipaútgerðar verði felld brott, en enginn aðili hefur enn sótt um slíka meðferð. Þá hefur ESA úrskurðað lögin ólögmæt þannig að í raun er ekki mikið annað að gera en að nema þau úr gildi. Loks er rétt að nefna að í frumvarpinu eru ákvæði um að olíugjald verði nú lagt á ólitaða steinolíu, þ.e. steinolíu sem er notuð á ökutæki, með sama hætti og gjald er lagt á gas- og dísilolíu enda ekki ætlunin að ósköttuð olía af því tagi verði orkugjafi í umferðinni í stórum stíl án þess að bera skatt til jafns við aðra. Þá vil ég fara nokkrum orðum um áhrif tillagna frumvarpsins á ráðstöfunartekjur, verðlag og kaupmátt. Það er erfitt að meta af nákvæmni hvaða áhrif framangreindar aðgerðir hafa á einstakar efnahagsstærðir, eins og ráðstöfunartekjur heimila, verðlag eða kaupmátt ráðstöfunartekna, sem aftur hafa svo nokkur áhrif á framvindu efnahagsmála og þar með tekjur ríkissjóðs, enda eru aðgerðirnar margvíslegar. Þó má segja að þær eru almennt miklu minni að umfangi en þær aðgerðir sem ráðist hefur verið í tvö undangengin ár og erum við að tala um hverfandi stærðir í samanburði við það. Þá er ljóst að áhrif þeirra, bæði bein og óbein, koma ekki einungis fram á árinu 2012 heldur einnig í einhverjum mæli á næstu árum. Það má segja að minnkuð frádráttarbærni iðgjalda í séreignarlífeyrissjóð sem við gerum ráð fyrir að leiði til samsvarandi sparnaðar í inngreiðslum í séreignarsjóði auki ráðstöfunartekjur að því marki að óbreyttu. Aukningin mun þó til lengri tíma litið væntanlega leita í önnur form sparnaðar enda breytingin tímabundin og mun þá þurfa að leggja fyrir stærri hluta ráðstöfunartekna til að viðhalda sama sparnaðarstigi og áður. Til skamms tíma verða hrein áhrif iðgjaldabreytingarinnar á ráðstöfunartekjur líklega fremur lítil. Viðbótartekjuöflun í formi auðlegðarskatts hefur bein áhrif á ráðstöfunartekjur til lækkunar um 1,5 milljarða kr. Lækkun tryggingagjalds ætti hins vegar að hafa jákvæð áhrif á ráðstöfunartekjur heimilanna þar sem hún leiðir til lækkunar á tilkostnaði fyrirtækja sem gerir þau betur í stakk búin að greiða hærri laun, lengja vinnutíma eða fjölga starfsmönnum. Þar er að sjálfsögðu á ferð fjárhæð eins og ég áður nefndi, um 8 milljarðar kr., sem er af þeirri stærð að hún hefur nokkurt efnahagslegt vægi. Þegar allt er lagt saman ættu þær skattbreytingar sem kynntar eru í þessu frumvarpi að hafa jákvæð áhrif á ráðstöfunartekjur heimilanna á árinu 2012 og þar með eftirspurnina í hagkerfinu. Þar vegur að sjálfsögðu þyngst full verðtrygging persónufrádráttarins sem mun leiða til nokkuð lægri skattbyrði sem hlutfall af ráðstöfunartekjum langt upp eftir tekjuskalanum. Áhrif hækkana í krónutölugjöldum og gjaldskrám koma fram í hærra verðlagi. Hér er um að ræða hækkun bensíngjalds og olíugjalds, en aðeins um 2,5% eins og áður sagði, hækkun áfengis- og tóbaksgjalds og bifreiðagjalds um 5,1% og síðan hækkun kolefnisgjalds um þann fjórðung sem eftir stóð miðað við viðmiðunarverð á losunarkvótum hjá ESB. Lauslegt mat bendir til að áhrifin gætu verið um 0,2% til hækkunar á vísitölu neysluverðs. Sá þáttur mundi þá leiða til samsvarandi minnkunar kaupmáttar ráðstöfunartekna. Heildaráhrif frumvarpsins á einstaklinga og fyrirtæki ættu að verða jákvæð en jafnframt fremur almenn. Afkoma ríkissjóðs versnar lítillega til skamms tíma litið vegna lækkunar tryggingagjalds og auðvitað vegna minni tekna af tekjuskatti í ljósi fullrar verðtryggingar persónufrádráttar. Þá þarf að sjálfsögðu líka að horfa til þeirrar tekjuöflunar annarrar sem ég hef minnst á og liggur utan þessa frumvarps og þá fyrst og fremst áform um fjársýsluskatt og tekjur af veiðigjaldi. Þessi tekjuöflun upp á tæpa 10 milljarða kr. er að sjálfsögðu mikilvæg forsenda fjárlagafrumvarpsins og ríkisfjármálaáætlunarinnar. Henni til viðbótar kemur sú óreglulega tekjuöflun sem gert er ráð fyrir í ríkisfjármálaáætluninni og við höfum rætt hér í umræðum um fjárlög og fjáraukalög, en þar er fyrst og fremst um að ræða áætlaðar tekjur af eignasölu og arðgreiðslum á komandi árum til að draga úr þörfinni fyrir annað tveggja, frekari beinar skattahækkanir eða tekjuöflunaraðgerðir eða meiri niðurskurð. Í það heila tekið hefur framvinda þessarar áætlunar verið eins og til stóð. Tekjuáætlun yfirstandandi árs hjá ríkinu stendur traustum fótum og reyndar heldur yfir áætlun en undir miðað við nýjustu upplýsingar um álagningu lögaðila sem komu fram á dögunum. Ég get því glatt hv. alþingismenn með því að þar er ekkert óvænt á ferð nema síður sé því að það er heldur jákvæðara en við mátti búast. Hið sama held ég að hljóti að verða að segja um hagspá Seðlabanka Íslands frá því í gær. Það eru að sjálfsögðu ánægjulegar fréttir að nú meta menn kraftinn í efnahagsbatanum meiri á þessu ári en áður hafði verið spáð, að hagvöxtur verði hér yfir 3% sem hjálpar og styrkir grunninn fyrir fjárlög komandi árs. Sömuleiðis hefur Seðlabankinn nú endurskoðað tiltölulega neikvæða spá sína fyrir árið 2012 og hækkað hana úr 1,6% í 2,1% eða 2,3% sem er vissulega til bóta þó að enn sé það ívið lakari spá en sú sem við höfum byggt á frá Hagstofunni frá því í júlí. Að öllu samanlögðu sýnast mér að þær forsendur sem við erum enn að tala um haldi nokkuð vel. Ég vek athygli á því að það eru ekki bara hagvaxtarhorfur á næsta ári sem skipta máli þegar grunnur fjárlaga er lagður heldur útkoman á þessu. Ef við tökum meðaltal yfir árin 2011 og 2012 fáum við ákveðinn grunn í þeim efnum og mér sýnist fljótt á litið að það teikni ekki til umtalsverðra breytinga, með þeim fyrirvara að sjálfsögðu að samtímamælingar af þessu tagi eru alltaf óvissu háðar og ber að hafa á þeim fyrirvara. Að sjálfsögðu bíðum við niðurstöðu Hagstofunnar sem kemur núna á næstunni og endurmetum stöðuna þegar hún liggur fyrir. Þetta var sem sagt mín framsaga um frumvarp þetta, bandorm þennan, um ráðstafanir í ríkisfjármálum og að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framsögu sína. Ef þær tillögur sem lagðar eru fram í frumvarpinu ganga eftir þá verða gjöld og skattar sem eru ótekjutengd eða óafkomutengd í fjármálakerfinu í kringum 18 milljarðar kr. á næsta ári. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra tveggja mjög einfaldra spurninga: 1. Hvaðan eiga þessir 18 milljarðar að koma? 2. Hvaða áhrif hefur þetta á fjármögnunarkostnað ríkissjóðs?

Herra forseti. Ef hv. þingmaður er aðallega að vísa til skattgreiðslna úr fjármálakerfinu þá er ljóst að fjársýsluskatturinn er nýr skattur og ekkert er farið í felur með það hér að við erum að innleiða, að erlendri fyrirmynd og samkvæmt ráðleggingum sem við höfum fengið, skatt á starfsemi sem ekki hefur verið virðisaukaskattsskyld. Þetta er gert í Danmörku með nánast nákvæmlega með sama hætti, hliðstæða er í Frakklandi, norsk stjórnvöld eru nú að skoða upptöku nákvæmlega sama skatts o.s.frv. Og að sjálfsögðu greiðist hann þá úr þessum rekstri. Afkoma stóru bankanna að minnsta kosti er sem betur fer góð. Ég viðurkenni að vísu að á þeim hvíla býsna þungar álögur þessi missirin vegna þess að kostnaður við rekstur Fjármálaeftirlits og embættis umboðsmanns skuldara vegur býsna þungt sem og hlutur þeirra í 

Virðulegi forseti. Helst mátti skilja á hæstv. fjármálaráðherra að þetta ætti að koma af hagnaði. En við vitum, bæði ég og hæstv. ráðherra, að af hagnaði er borgaður tekjuskattur. Við erum að tala um skatta sem ekki eru tengdir afkomu bankanna. Hæstv. ráðherra til upplýsingar er áætlað að þessir skattar muni leiða til þess að vaxtamunur í bankakerfinu aukist í kringum 1% sem mun þýða í kringum 6 milljarða kr. aukinn vaxtakostnað fyrir ríkissjóð. Þessi skattur mun því leiða til þess að afkoma ríkissjóðs versnar um 1,5 milljarða kr. eða þar um bil.

Herra forseti. Ég kaupi nú ekki alveg þá útreikninga og vil fara betur yfir það, sérstaklega varðandi það að uppistöðufjármögnunaraðili ríkissjóðs eru lífeyrissjóðirnir  Ég bendi engu að síður á að þessi skattur hefur náttúrlega það eðli að hann hvetur til hagræðingar. Hann gerir það dýrt fyrir bankana að borga mjög há laun 

Herra forseti. Það var athyglisvert að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra fara yfir það sem hann talar oftast um sem breytingar á tekjuhlið en ég vil bara nefna sínu rétta nafni, skattahækkanir. Hann fann það út að þegar allt væri tekið hefði þetta sennilega bara jákvæð áhrif á tekjur heimilanna. Mér er algjörlega fyrirmunað að sjá hvernig það getur passað. Hann gerði mikið úr því að þetta væri miklu minna að umfangi nú en áður, en ég bendi hæstv. fjármálaráðherra á að þær skattahækkanir sem hann boðar hér koma ofan á aðrar skattahækkanir fyrri ára og minnkandi tekjur fólks þannig að ég get ekki séð þetta orsakasamhengi. Fram hefur komið að allir sem eru með hærri tekjur en 217 þús. kr. á mánuði greiða samkvæmt þessu hærri skatta og fá á sig skattahækkanir. Hvernig í ósköpunum, svo að ég biðji hæstv. fjármálaráðherra bara að tala mannamál, 

Herra forseti. Það fyrsta er náttúrlega alveg ljóst, þrepaskatturinn og útfærsla hans hefur lækkað skattbyrði lágtekju- og upp í millitekjufólks umtalsvert. Það blasir við hverjum manni sem tekur álagninguna 2011 vegna tekna ársins 2010, og álagninguna 2009 vegna tekna ársins 2008, og ber það saman. Þar kemur fram, með gögnum sem enginn getur neitað, að lágtekju- og millitekjufólk er að greiða umtalsvert lægra hlutfall heildartekna sinna í skatta í nýja kerfinu en áður var, en hinir vissulega meira. Síðan mun full verðtrygging persónufrádráttarins núna létta skattbyrði að því er mér sýnist að meðaltali um 0,2%, sem hlutfall af ráðstöfunartekjum. Það bætist þá við þá lækkun sem lág- og millitekjuhóparnir fá út úr kerfinu eins og það er orðið. 

Frú forseti. Ég er þessu algjörlega ósammála. Tekjur fólks hafa lækkað og þess vegna hefur skattbyrðin lækkað. Það er algjörlega óumdeilt. Ég vil líka benda á að það hlýtur að hafa áhrif á ráðstöfunartekjur heimilanna þegar skattar á bensín og aðrar neysluvörur eru að hækka líka. Ekki eykur það kaupmáttinn. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra um breytingar á skattgreiðslum vegna iðgjalda í viðbótarlífeyrissparnað. Nú er stór hluti landsmanna búinn að taka út þann sparnað sem hann átti uppsafnaðan til að mæta útgjöldum dagsins í dag. Þá er sá sparnaður ekki fyrir hendi þegar fólk ætlar að nota hann til að búa sér áhyggjulaust ævikvöld. Það er samdóma álit allra sem í þessu kerfi starfa og 

Herra forseti. Ég minni á að ekki er verið að hækka bensíngjöld, áfengis- og tóbaksgjöld o.s.frv., ekki raunhækka þau.  Varðandi séreignarsparnaðinn get ég fúslega viðurkennt að ég hef ekki sérstaka ánægju af að leggja til þær breytingar. En það er niðurstaða okkar að þetta sé þrátt fyrir allt skynsamleg leið, ríkið sé ekki í færum til að leggja fram skattfrjálsa hvatningu til svo mikils sparnaðar einmitt þessi árin meðan erfiðast er, 

Herra forseti. Fyrst vil ég þakka fyrir það jákvæða, að verið er að lækka tryggingagjaldið. Það hafði reyndar verið hækkað gífurlega mikið áður, maður gleðst náttúrlega yfir því að það skuli vera lækkað. En ég hef líka athugasemdir við að 4% í séreignarsjóð skuli ekki lengur vera frádráttarbært vegna þess að þessi sparnaður kostar heilmikla markaðssetningu hjá þeim sem eru að koma honum á og svona hringl með prósenturnar er mjög slæmt. Nú gerist það að þeir þurfa að ráðleggja fólki sem þeir ráðlögðu fyrir stuttu að spara 4% að hætta því. Þeir þurfa að ráðleggja fólki og segja: Sparaðu 2% en ekki 4% því að það er galið að spara 4% og borga tvisvar sinnum skatt af þeim tekjum sem þar eru. Það er mjög slæmt að menn skyldu fara þessa leið og sérstaklega að ætla að gera þetta til skamms tíma vegna þess að þetta þýðir að markaðssetningin, það að fá fólk til að spara, 

Herra forseti. Það eru ýmsar hliðar á þessu máli. Auðvitað mætti velta fyrir sér þjóðhagslega hvernig við stöndum að vígi varðandi það að byggja upp þetta hraðan séreignarsparnað til viðbótar - menn ættu að hafa það í huga að hér erum við auðvitað að tala um hinn frjálsa séreignarsparnað til viðbótar samtryggingarkerfinu sem ekki er hróflað við. Ég hef verið eindreginn varðstöðumaður um sjóðsöfnunarlífeyrissjóðakerfið þannig að ég stíg varlega til jarðar í þeim efnum hvar sem er og hvenær sem er. Ég tel þessa ráðstöfun algjörlega réttlætanlega, ég tel mikilvægt að fara ekki lengra en í 2% til þess að viðhalda kerfinu og menn geta þá gert sínar áætlanir miðað við það að innan þriggja ára geti þeir aftur aukið greiðslurnar ef þeir eru í færum til þess. Skattfrelsið freistar jafnvel manna til að greiða þarna inn sem geta þess vegna verið í þó nokkurri þörf 

Herra forseti. Það er einmitt þetta hringl fram og til baka sem eyðileggur alla samfellu í þjóðfélaginu. Þegar fólk er búið að gera áætlanir um það að leggja fyrir 4% af launum aukalega í séreignarsparnað og svo þarf það að hætta því og fara niður í 2%, tilkynna það og öll skriffinnskan í kringum það, og síðan eftir þrjú ár að fara aftur að hækka upp í 4%. Menn gera það bara hreinlega ekki. Nú er það þannig að innlendur sparnaður er mjög lítill hér á Íslandi, innlendur, frjáls sparnaður heimilanna er mjög lítill á Íslandi, og mætti vera miklu meiri. Þetta er hrein atlaga að því að menn spari. Eftir nokkur ár munu Íslendingar lenda í því að þurfa á sparifé að halda til að geta tekið lán og mér finnst þetta vera mikil atlaga að því. En mig langar líka til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi komið til tals að hækka ekki þessa nefskatta, þ.e. útvarpsgjaldið og gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Það er einn ósanngjarnasti og ófélagslegasti skattur sem til er og ég hélt nú að félagshyggjustjórnin mundi ekki hækka hann.

Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu sammála því að ekki er skynsamlegt að blanda saman sköttuðum og ósköttuðum inngreiðslum. Það var ein ástæðan fyrir því að ég var alltaf afar tortrygginn út í hugmyndir um það að fara að kljúfa upp lífeyrissjóðakerfið með því að hverfa frá skattfrelsi inngreiðslna yfir í að skatta inngreiðslur og hafa síðan útgreiðslurnar óskattaðar. Ég held að fyrirkomulagið sem er til staðar sé miklu eðlilegra og jafnar betur tekjustreymi ríkisins með hliðsjón af þeim sparnaði sem byggist upp. Það er eðlilegra að menn leggi af mörkum á hverjum tíma þegar þeir fá tekjurnar út í staðinn fyrir þegar þeir greiða inn. Það var líka ein aðalástæðan fyrir því að það er ekki hægt nema þá að fara í meiri háttar umbyltingu á kerfinu ef á að fara að blanda saman sköttuðum og ósköttuðum inngreiðslum. Varðandi nefskattana og krónutölugjöldin er svarið nei. Við höfðum nóg fyrir því að ná þeim slaka upp til verðlags sem hafði myndast á umliðnum árum og nú höfum við látið þetta fylgja verðlagi í aðalatriðum tvö ár í röð. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka ráðherra fyrir hans góða starf á undanförnum árum enda sýnir það sig best í því hversu lítill að umfangi þessi bandormur er. Hann ræddi aðeins um veiðigjald og mig langar að beina athygli hans að því sem ég tel ónýtt dauðafæri sem gafst þegar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ákvað að fara ekki skötuselsleiðina við útdeilingu á makrílkvóta. Ef hann hefði farið leið Færeyinga, sem leituðu tilboða í ónýttan kvóta, værum við hér staddir með væntanlega 6–7 milljörðum meiri fjármuni í ríkissjóði en ella. Tilboðsleiðin hefur einnig þann kost í för með sér að útgerðin sjálf gerir tilboð í magnið og þar af leiðandi erum við fullkomlega vissir um að við séum að ná í þá arðsemi sem gefst af nýtingu auðlindarinnar en veiðigjaldið er ríkið á hinn bóginn að ákveða út frá einhverjum tölum og gögnum um hversu mikinn hlut útgerðin á að greiða inn. Tilboðsleiðin er þannig í sjálfu sér miklu hagkvæmari leið fyrir alla aðila til að átta sig á því hver arðsemi auðlindarinnar er. Hefði ekki verið 

Herra forseti. Varðandi makrílinn er auðvitað ljóst að við erum að fá þar mjög mikla búbót inn í hagkerfið okkar. Verðmætin hafa aukist þar mjög mikið, fyrst og fremst vegna þess að magnið hefur aukist en við höfum líka náð að hækka gríðarlega á tveimur árum hlutfall sem fer til manneldisvinnslu. Það hefur vissulega haft ákveðin áhrif upp á við á hráefnisverðið sjálft en það er þó sérstaklega verðmætisaukinn í vinnslunni sem skilar okkur gríðarlega miklu. Ég bið menn aðeins að hafa fyrirvara á færeysku tölunum því að eins og ég kann þær réttar er einungis hluti makrílkvótans þar tekinn og boðinn upp og þar fékkst vissulega hátt verð en það endurspeglar ekki endilega greiðslugetu greinarinnar ef allt hefði verið boðið upp. Mér hefur virst að menn væru með ansi háar tölur hér að leika sér með að við gætum tekið þriðjung og upp undir helming af heildarverðmæti makrílvertíðarinnar út úr greininni í formi veiðigjalds. Það held ég að gengi ekki upp. Varðandi það hvort það eigi, þegar nýr stofn kemur inn og ekki hefur verið úthlutað kvóta, að fara þá leið að bjóða upp eða leggja á sérstakt veiðigjald 

Virðulegi forseti. Það má glögglega sjá að tilboðsleiðin er í raun og veru miklu hagfelldari leið til að átta sig á því hvað útgerðin getur borið af opinberum gjöldum þannig að hefðum við farið tilboðsleiðina í þessu tilviki værum við þá að minnsta kosti með umtalsvert meiri fjármuni í ríkissjóði og um leið hefði sú verðlagning verið miklu meira í takt við það sem útgerðin getur borið. En er ekki ráð að við tryggjum þessar tekjur til framtíðar, að við tökum þá endurskoðunina upp og breytum þessu kerfi þannig að við getum þá við fjárlagavinnu næsta árs - væntanlega verður hæstv. ráðherra hér að sama skapi staddur með bandorm að ári liðnu, þá væri nú óneitanlega gott að hafa einhverja milljarða til viðbótar sem við getum sótt með þessum hætti. Við eigum að tryggja tekjur af nýtingu auðlindarinnar í ríkissjóð og ráðherra hefur sagt að hann væri tilbúinn til þess og gæti klárað þetta mál á tveimur til þremur vikum og það hlýtur þá að vera í anda þess að tryggja arðsemi greinarinnar og að þjóðin njóti arðsemi af nýtingu auðlindarinnar.

Herra forseti. Nú er það þannig með þessa tegund að við erum náttúrlega ekki búin að kvótasetja hana og þetta hefur þróast mjög hratt, allt frá því að þetta voru frjálsar veiðar þangað til að ég sem sjávarútvegsráðherra, tímabundið í nokkra mánuði, setti í fyrsta skipti þak á veiðarnar til að við værum ekki berskjölduð fyrir þeirri gagnrýni að við stunduðum botnlausa rányrkju á þessum stofni. Síðan hafa gilt sérreglur um meðferðina bæði árin 2010 og 2011. Auðvitað hefðu ýmsar leiðir komið til greina þrátt fyrir að tegundin hafi ekki verið kvótasett, það hefði verið hægt að bjóða út í skömmtum einhvern hluta þess sem við leyfðum veiði á, það hefði vissulega verið hægt, fara einhvers konar færeyska leið í þeim efnum. Ég bendi á að það er auðvitað líka hægt að fara ofan í grunn veiðigjaldsins sjálfs og skoða afkomu einstakra greina. Ég held að þess þurfi hvort sem er, að endurskilgreina það og dreifa greiðslubyrðinni af veiðigjaldinu í betra samræmi við raunverulega afkomu. Þá mundu menn auðvitað sjá hina góðu afkomu sem gjöful makrílvertíð hefur gefið að uppistöðu til 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, aðgerðir í skattamálum, verðlagsbreytingar o.fl. Þetta er í þriðja sinn sem hæstv. fjármálaráðherra leggur fram bandorm frá því að hann tók við völdum vorið 2009 og nú liggur fyrir að rúmlega 100 breytingar hafa verið gerðar á skattkerfinu í hans fjármálaráðherratíð. Það verður því ekki sagt annað en að hann hafi verið iðinn við kolann og endurspeglast það í þessu frumvarpi auk mikillar hugmyndaauðgi í hvað á að skattleggja og hvernig. Ég ætla að byrja á því að tala aðeins um forsendur fjárlaganna. Ég tel að þær forsendur sem þetta fjárlagafrumvarp styðst við séu óraunhæfar. Þar er gert ráð fyrir því að hagvöxtur verði 3,1% á næsta ári og að hagvöxtur verði drifinn af fjárfestingu annars vegar og einkaneyslu hins vegar. ASÍ birti hagvaxtarspá fyrir skömmu. Þar kemur fram að ASÍ gerir ráð fyrir því að hagvöxtur á næsta ári verði í kringum 1%, ekki 3,1% eins og fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir. Seðlabankinn gaf einnig út spá fyrir einhverjum mánuðum síðan þar sem gert var ráð fyrir 1,6% hagvexti en sú spá var uppfærð í 2,3% í gær og þar var helst nefnt að fjárfesting hefði verið vanmetin í fyrri spá og einkaneysla. Ef það er rétt hjá Seðlabankanum og sú spá rætist eru áhrifin af ofmetnum hagvexti í fjárlagafrumvarpinu í kringum 9 milljarðar þannig að það verður þá 9 milljarða gat í fjárlögum. Það sem meira er er að spá Seðlabankans byggir á því að fjárfesting verði meiri og einkaneysla meiri en menn gerðu ráð fyrir. Ef maður skoðar hvaða fjárfestingarkostir það eru sem þar eru birtir er gert ráð fyrir því að það verði miklar framkvæmdir í Helguvík og fyrir norðan í kringum Þeistareykjaverkefnið, þ.e. uppbygging á Húsavík. En ef maður rýnir í þau verkefni á maður erfitt með að sjá, miðað við stöðuna eins og hún er núna, hvernig þau verkefni geti farið í gang. Í fyrsta lagi er ekkert í hendi fyrir norðan. Þrátt fyrir að Landsvirkjun hafi haldið því fram að það sé einungis tímaspursmál hvenær skrifað verði undir samning liggur fyrir að forsvarsmenn þess fyrirtækis sem þar um ræðir hafa talað um að ástandið í Evrópu sé þannig að erfitt gæti orðið að fjármagna verkefnið. Jafnframt hafa þeir sagt að raforkuverðið sem Landsvirkjun hefur farið fram á sé of hátt miðað við getu og arðsemi fyrirtækisins. Þá er í þessum bandormi kynntur til sögunnar aukinn skattur á sjávarútveg sem leiðir óhjákvæmilega til þess að fjárfesting mun verða enn minni þar en ella. Fjárfesting er nú í sögulegu lágmarki í sjávarútvegi, að meðaltali undanfarinn áratug var fjárfesting á milli 17 og 20 milljarða á ári en er núna í kringum 4,5–5 milljarða. Það er því ekki óvarlegt að áætla að það muni draga enn úr fjárfestingum í sjávarútvegi og þá sérstaklega vegna þeirrar óvissu sem ríkir um framtíð sjávarútvegsins. Annað mál væri ef gengið yrði frá fiskveiðistjórnarmálum, þá yrði hægt að ná upp mikilli fjárfestingu í þeirri grein. Við höfum metið í efnahagstillögum Sjálfstæðisflokksins að uppsöfnuð fjárfesting á næsta og þarnæsta ári gæti orðið allt að 30 milljörðum. Það er algjörlega í takt við það sem forráðamenn greinarinnar hafa sagt og forstjórar og framkvæmdastjórar einstakra fyrirtækja. Gert er ráð fyrir að einkaneysla muni aukast á næsta ári um 3%. Ég á erfitt með að sjá hvernig það gengur upp miðað við verðbólguþróun og launaþróun og síðast en ekki síst þar sem dregur núna mjög úr útgreiðslu á séreignarlífeyrissparnaði sem hefur verið rúmir 20 milljarðar á ári og hefur gefið heimilunum færi á meiri einkaneyslu en ella. Nóg um forsendurnar. Ég ætla að snúa mér aðeins að tekjuhluta þessa frumvarps og fara yfir nokkra hluti. Skattlagning aðila með takmarkaða skattskyldu vekur athygli mína. Þar á að breyta til eins og segir í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Frá því að umrætt ákvæði var lögfest hafa komið upp ýmis álitamál, bæði varðandi túlkun og framkvæmd þess.“ - Síðan segir að fjármálaráðherra hafi „uppi þau áform að endurskoða þetta ákvæði frá grunni með hliðsjón af norrænum rétti. Þar verður einkum horft til dönsku reglnanna, en þær snúa fyrst og fremst að viðskiptum tengdra aðila.“ Þegar þessi skattlagning var kynnt til sögunnar vorið 2009 og aftur með breytingum í síðasta bandormi 2010 þá vöruðum við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd mjög eindregið við því að fara þá leið sem ákveðið var að fara, bentum nákvæmlega á - ég veit ekki hvort það var lesið upp úr greinargerðinni - að það væri vandamál hvað varðar túlkun og framkvæmd. Jafnframt sögðum við að ef þessi leið yrði farin ættum við að horfa til dönsku reglnanna en þær snúa fyrst og fremst að viðskiptum tengdra aðila. Það var svo sem eins og fyrri daginn að ekki var hlustað á okkur þrátt fyrir að það hefði sýnt sig í fjölmörgum skattbreytingum, sem hafa verið gerðar hér frá vori 2009, að við höfðum rétt fyrir okkur í þeim málum og fjármálaráðuneytið aftur á móti rangt fyrir sér. Ég tek því þá þannig að hæstv. ráðherrann muni hlusta af athygli á þá gagnrýni á þá annmarka sem við sjáum á þessu frumvarpi vegna þess að reynslan á að hafa kennt honum að það er kannski ekki rétt að æða út í hlutina vanhugsað og betra að hlusta á þá sem hafa kannski aðeins meiri innsýn í hlutina. Ég fagna því að það eigi að breyta þessu ákvæði í átt við það sem við sjálfstæðismenn lögðum til strax árið 2009. Þá kemur að iðgjaldi á viðbótarlífeyrissparnað. Það á að lækka skattfrelsið úr 4% í 2%. Voru helstu rökin þau að heimilin þyrftu á þessum tekjum að halda og ekki væri rétt að þau spöruðu þær til elliáranna heldur ættu þau að nota þær til neyslu í dag og þannig hvetti það til einkaneyslu. Þetta held ég að sé algjörlega vanhugsað. Í fyrsta lagi er það form sem hér er með viðbótarlífeyrissparnaðinum mjög gott og hefur reynst vel í að auka sparnað í landinu. Núna þegar sparnaður á mjög undir högg að sækja er varhugavert að ganga inn í kerfin á þann hátt sem hér er lagt til auk þess, eins og við heyrðum í gær í ræðu seðlabankastjóra, sem Seðlabankinn er farinn að hækka vexti. Það verður fróðlegt að sjá hvort viðbrögð Seðlabanka við þessari breytingu verði þau að til að slá á einkaneyslu, sem væntanlega myndast við þetta, þurfi að hækka vexti. Þetta er algjörlega vanhugsuð breyting sem hér er lögð til og legg ég til að hún verði strikuð út. Þá er komið að auðlegðarskattinum. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni að horft væri til fyrirmynda erlendis, að mikið væri talað um að leggja á auðlegðarskatt og annað slíkt til að láta hina efnameiri leggja meira til þjóðfélagsins. Það er ágætishugsun en það er bara ekkert verið að tala um það erlendis. Erlendis er verið að tala um að leggja hærri skatta á þá sem njóta fjármagnstekna, á þá tekjumeiri. Það er ekki verið að tala um að leggja á eignarskatta. Það eru ósanngjarnir skattar sem eru lagðir á eignir en ekki tekjur vegna þess að það getur verið að fólk sem býr við miklar eignir hafi litlar tekjur. Eins og fjárhæðarmörkin eru hér, um 70 milljónir, sér maður það fljótt að t.d. eldra fólk sem á húsið sitt skuldlaust og kannski sumarbústað þarf að minnka við sig og selja til að geta staðið skil á þessum sköttum. Jafnframt flýr fólk land undan sköttum eins og þessum. Það hefur sýnt sig vegna þess að efnað fólk hefur verið að flytja lögheimili sitt annað sem leiðir til þess að ríkissjóður missir tekjurnar með öllu og þær fara til einhverra annarra landa. Eins og fyrr er þetta vanhugsað. Þá kemur að kolefnisgjaldinu. Áætlað er að eldsneyti og kolefnistengdar vörur muni hækka um 800 millj. kr. auk þess sem eldsneytisskattar verða hækkaðir. Það er algjörlega ljóst að það hækkar eldsneytið beint sem er ekki það sem íslensk heimili eru að biðja um í dag, hærra eldsneytisverð, auk þess sem skattur á fasta kolefnið leiðir til þess að samkeppnisstaða okkar gagnvart öðrum löndum versnar þegar kemur að rekstri fyrirtækja sem nota fast kolefni. Þá kemur að veiðigjaldinu. Hér er lagt til að veiðigjald verði hækkað, veiðigjald á atvinnugrein sem er í gríðarlega mikilli óvissu. Það er ljóst að ekki fara saman orð og gjörðir. Í fyrra var svokölluð sáttanefnd sett saman og hún komst að þeirri niðurstöðu að það væri sanngjarnt að útgerðirnar fengju nýtingarsamninga gegn því að borga gjald fyrir. Hér er gjaldið bara hækkað en ekkert bólar á þeirri sátt sem komst á milli mjög ólíkra hagsmunaaðila. Aftur á móti sá ég í fréttum í morgun að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra boðaði að lagt yrði fram nýtt frumvarp til breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu um næstu mánaðamót. Tíminn verður því að leiða í ljós hvað mun verða úr því. Tekjumörkin eru ekki verðtryggð sem jafngildir almennri skattahækkun, þ.e. tekjumörkin hækka en ekki til móts við verðlag þannig að það þýðir aukna skattbyrði á almenning. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að heildaráhrif á almenning og fyrirtæki yrðu jákvæð við skattahækkunina. Það er einhver öfugmælavísa vegna þess að ég hef aldrei heyrt að skattahækkanir geti verið jákvæðar efnahagslega fyrir almenning og fyrirtæki. Það er alveg ný nálgun á málið og óneitanlega er hún þó nokkuð frumleg.

Herra forseti. Það sem átt er við með heildaráhrifunum hér og að þau séu samanvegin jákvæð er annars vegar lækkun tryggingagjaldsins sem dregur verulega úr launakostnaði launagreiðenda í landinu. Það munar um minna en 8 milljarða lækkun á þeim skatti á næsta ári. Þegar kemur að heimilunum eða einstaklingunum þá er það þannig að samanlögð áhrif af fullri verðtryggingu persónufrádráttarins og þeirra skattbreytinga sem innleiddar hafa verið að öðru leyti í gegnum þrepaskiptan tekjuskatt munu sannarlega þýða að hlutfall heildartekna sem lágtekju- og upp í millitekjufólk greiðir í skatta mun áfram fara lækkandi, sennilega um 0,2% af heildartekjum til viðbótar, sem eru fólgnar í því að persónufrádrátturinn verður að fullu verðtryggður miðað við þær verðbólguhorfur sem við sjáum núna frammi fyrir okkur og munu endanlega liggja fyrir. Við munum byggja á spá Hagstofunnar seinna í þessum mánuði þegar kemur að því að stilla það endanlega af. Varðandi afdráttarskattinn sem hv. þingmaður nefndi er það einfaldlega þannig að skattalög og framkvæmd er náttúrlega ekki statískt fyrirbæri. Ef málefnalegar ástæður koma fram og við sjáum að annmarkar eru á framkvæmd eða breytingar koma ekki út með þeim hætti sem þeim var ætlað að gera höfum við ekkert verið feimin við að endurskoða það. Við höfum þegar gert ýmsar slíkar breytingar og m.a. í samráði við Samtök atvinnulífsins og Viðskiptaráð, sem hefur búið út lista yfir atriði sem það hefur viljað fara yfir. Við tókum nokkrar slíkar lagfæringar í gegn í lögum í vor eins og hv. þingmaður veit. Ég get verið sammála því varðandi veiðigjaldið að að sjálfsögðu væri best að ná þessu öllu saman í einni heildstæðri lausn, þ.e. framtíðarfyrirkomulagi um stjórn fiskveiða og skattlagningarumhverfi greinarinnar. Vonandi verða færi til þess að ná því öllu saman á næstu mánuðum ef okkur vinnst vel.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að lækkun tryggingagjalds kemur bæði fyrirtækjum og heimilum til góða. Reyndar lét hæstv. ráðherra þess ógetið að tryggingagjaldið er ekki lækkað í samræmi við spár um minnkað atvinnuleysi. En hvað um það. Það er líka rétt að það kemur heimilunum til góða að persónufrádrátturinn hækki en einnig er ljóst að sú aukna skattbyrði sem felst í frumvarpinu, þ.e. þegar tekið er tillit til kostanna, eða þess sem kemur jákvætt fram og þess sem kemur neikvætt fram, þá munu neikvæðu hlutirnir yfirgnæfa hina jákvæðu sem nemur um það bil 18 millj. kr. Það er því ekki rétt túlkun að heildaráhrifin af þessu séu jákvæð. Vegna athugasemdar hæstv. ráðherra um að það sé sjálfsagt að taka tillit til málefnalegra ástæðna þegar um breytingar á skattkerfinu er að ræða þá er ég algerlega sammála því. En það sem ég sagði í ræðu minni var að ekki voru notaðar málefnalegar ástæður til að setja afdráttarskattinn á vegna þess að búið var að vara við þeim hlutum. Það var gert skriflega í greinargerð, þegar þetta var lagt á, af 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar. Þar var varað við að fara þessa leið og bent á: Farið þið frekar dönsku leiðina ef þið ætlið að gera þetta. Það er því ekki rétt að tekið hafi verið tillit til málefnalegra ástæðna að þessu leyti.

Herra forseti. Ég tel að við höfum gert það, tekið til málefnalegrar skoðunar það sem hefur verið málefnalega fram borið. Sá sem hér talar er ekki mjög næmur fyrir ómálefnalegum kórsöng um að engar ráðstafanir megi gera til að stöðva tekjufallið sem var gríðarlegt hjá ríkinu í kjölfar hrunsins. Hvar værum við á vegi stödd ef við hefðum ekki farið í neinar ráðstafanir til þess, að verja a.m.k. tekjurnar á einhverju tilteknu óbreyttu bili sem hlutfall af þjóðarframleiðslu? Og það er allt og sumt sem hefur tekist. Í reynd er það þannig að við erum rétt rúmlega að halda sjó með tekjurnar sem tiltölulega lágt hlutfall af landsframleiðslu og miklu lægra hlutfall en það var á árunum fyrir hrun. Við erum í nágrenni við 30% núna en vorum kannski 34–35% þegar mest var á þeim tíma þegar gríðarlega miklar froðutekjur flæddu inn til ríkisins. Í grunninn hefur það verið algerlega óumflýjanlegur hluti af ráðstöfunum og aðgerðum til að ná tökum á vanda ríkisins og hallarekstri að stöðva tekjufallið. Víðtækar ráðstafanir hafa auðvitað verið gerðar til þess og að uppistöðu til hafa þær heppnast vel. Þegar kemur svo að tæknilegri útfærslu og framkvæmd einstakra þátta eiga menn að sjálfsögðu alltaf að vera fordómalausir gagnvart því að skoða það og það tel ég að við höfum verið. Skattkerfið í það heila tekið hefur tekið miklum framförum frá því sem það var. Það hefur óumdeilanlega skilað mun meiri tekjujöfnun. Tekist hefur að verja tekjulægri hópa miklu betur en hina tekjuhærri eða öllu heldur færa byrðarnar þangað og það var akkúrat það sem til stóð. Ég dreg ekkert í land með það að heildaráhrifin af þessum breytingum núna eru á jákvæðu hliðina. Ég kannast ekki við aðrar tölur ef við skoðum það þröngt gagnvart heimilunum sérstaklega, ég held að það segi sig nokkuð sjálft. En við erum vissulega að fara síðan í sértæka tekjuöflun eins og með fjársýsluskattinn og eftir atvikum hækkun veiðigjalds og það er ekki heldur verið að fela það. Þar er til viðbótar um sértækar tekjujöfnunaraðgerðir að ræða.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé einfaldlega rangt sem hæstv. fjármálaráðherra heldur fram. Við vöruðum við því að ef þessi leið með afdráttarskattana yrði farin mundi það leiða til þess að starfsemi hyrfi úr landi, sem hún og gerði, og skatttekjurnar hyrfu með. Jafnframt vöruðum við við því að þetta mundi hækka fjármagnskostnað t.d. hjá Landsvirkjun, Orkuveitu Reykjavíkur og fleirum sem mundi draga úr fjárfestingu. Sú leið sem við lögðum tæknilega til að yrði frekar farin var danska leiðin. Það var algerlega á málefnalegan hátt borið fram, og verið er að taka það upp núna, tveimur árum seinna. Það er því ekki rétt sem hæstv. ráðherra segir, að tekið hafi verið málefnalega tillit til þess sem sagt hefur verið. Hæstv. ráðherra talar um að verja tekjurnar og stórkostlegur árangur sé í því hvernig kerfinu hafi verið breytt. Hæstv. ráðherra hefur stundum vitnað í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en hann vitnar sjaldan eða aldrei í þann lið sem fjallar um að kerfið hafi verið flækt, gert flóknara og það hafi leitt til þess að skattframkvæmd sé öll miklu erfiðari og að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn leggi til í skýrslu sinni að kerfið verði einfaldað. En það er aftur á móti rétt að ef tekjujöfnun er eina markmiðið þá hefur orðið nokkur tekjujöfnun en langt í frá sú tekjujöfnun sem menn eru að gefa í skyn að hafi orðið við þetta kerfi. Menn segja að kerfið hafi verið fært í átt til norrænnar fyrirmyndar. Það er hreint og beint ósatt nákvæmlega eins og við útskýrðum mjög kirfilega í greinargerð sem fylgdi með þegar þessi breyting var gerð á sínum tíma.

Herra forseti. Mig langar til að eiga orðaskipti við hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson um það sem Sjálfstæðisflokkurinn kallar skattpíningu. Ástæðan fyrir því að ég hef áhuga á að ræða þær yfirlýsingar um skattpíningu við hv. þingmann er fyrirlestur sem ég hlustaði á hjá prófessor Torben Andersen, sem kom hingað á vegum BSRB, en hann hefur ástundað rannsóknir á velferðarkerfum í áratugi. Hann benti á að samkvæmt rannsóknum væru engin tengsl milli hárra skatta og atvinnuþátttöku. Með öðrum orðum, atvinnuþátttaka á Norðurlöndunum þar sem skattar eru allt að því í 50%, þá er ég að vísa til tekjuskatta, er ekki minni en í Bandaríkjunum þar sem tekjuskattar eru 25%. Hins vegar má leiða rök að því að háir skattar dragi úr atvinnuþátttöku jaðarhópa, þeirra sem ungir eru og þeirra sem eldri eru, þar sem atvinnuþátttaka slíkra hópa er hærri í Bandaríkjunum. Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þetta stangist ekki á við fullyrðingar Sjálfstæðisflokksins um að skattahækkanir hér eftir hrun hafi leitt til skattpíningar og líka ýtt undir svarta hagkerfið. En þess má geta að svarta hagkerfið er miklu stærra í löndum sem eru lágskattalönd, t.d. í Suður-Evrópu, en í háskattalöndum í Norður-Evrópu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir þessa spurningu. Það er gaman að segja frá því að Torben Andersen var leiðbeinandi minn í doktorsnámi. Við höfum skrifað saman nokkrar greinar og vorum saman með rannsóknir á jöfnuði sem birtust síðan í vísindatímaritum, þannig að ég þekki Torben og verk hans mjög vel. Hvað varðar skattpíninguna - það eru raunverulega nokkrar spurningar sem hv. þingmaður spyr - þá kemur það fram í nýlegri skýrslu frá OECD að þegar tekið er tillit til lífeyrissjóðakerfa landa OECD er skattbyrði heimila næstmest hér á landi, innan OECD, næstmest. Það kalla ég skattpíningu. Í öðru lagi segir hv. þingmaður frá því að rannsóknir Torbens Andersens hafi sýnt að engin tengsl væru milli skattbyrðar og atvinnuþátttöku en samt segir þingmaðurinn að það sé jú í jaðarhópum. Ég held að sú rannsókn sem við eigum mest að hugsa til sé hin merkilega rannsókn sem Gylfi Zöega prófessor gerði á skattlausa árinu sem birtist í American Economic Review og er talin vera ein merkilegasta rannsókn sem hefur verið gerð á þessu sviði. Óþarfi er að segja að American Economic Review er talið vera virðulegasta hagfræðitímarit heims. Þar kemur mjög greinilega fram að skattlausa árið, þegar skattbyrðinni var létt af fólki, 

Virðulegi forseti. Skattpíning er að mínu mati ekki skattpíning nema það hafi neikvæð áhrif. Það er alveg rétt að það getur vel verið að skattbyrðin sé þung, það er allt annað en skattpíning. Ef þessi þunga skattbyrði mundi hafa þau áhrif að fólk mundi draga sig út af vinnumarkaði og fara yfir í svarta vinnu væru það alvarleg tíðindi og eitthvað sem ég mundi kalla skattpíningu. Því undrast ég að Sjálfstæðisflokkurinn skuli kalla þunga skattbyrði skattpíningu. Einnig má geta þess að rannsóknir staðfesta ekki að þung skattbyrði dragi úr hagvexti eða lífskjörum. Það er í raun og veru hægt að finna rannsóknir sem bæði styðja það og fara gegn því, það eru því ekki skýr tengsl þarna á milli, sem er eitthvað sem maður mundi þá hafa áhyggjur af í landi þar sem skattbyrði er afar þung, eins og OECD virðist álíta að sé á Íslandi þegar búið er að taka lífeyrissjóðsgreiðslur inn í. Ég vil líka ræða annað mál við hv. þingmann, þ.e. hver sé skoðun hans á svokölluðum hvalrekahagnaði útflutningsfyrirtækja. Þessum hvalrekahagnaði hefur verið hafnað vegna þess að hann þykir flókinn í útfærslu en það virðist aldrei vera of flókið að skera niður t.d. í heilbrigðisgeiranum þó að við höfum mörg dæmi um að niðurskurður í einum hluta kerfisins leiðir til útgjaldaaukningar í öðrum hluta. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að veiðileyfagjaldið geti komið í staðinn fyrir hvalrekahagnað eða er hann sammála mér um það að þeir sem tala um að veiðileyfagjald geti komið í staðinn fyrir hann skilji ekki út á hvað hvalrekahagnaður gangi?

Virðulegi forseti. Hugtakið skattpíning er ekki hugtak úr hagfræðinni, alls ekki. Ég held að það sé bara málnotkun að fólk noti það um þunga skattbyrði og tali um skattpíningu. Þetta er tilfinningahlaðið hugtak og hefur ekkert með einhverjar hagfræðilegar útlistanir að gera eins og við erum að ræða hérna. En það er algerlega ljóst að þung skattbyrði dregur úr fjárfestingu. Við þurfum ekki að deila um það. Það er mín staðfasta trú miðað við alla þá þekkingu sem ég hef, sem þarf kannski ekki að vera mikil á þessum málum, að þung skattbyrði, og rannsóknir sýna það, dregur úr vinnuframboði. Það er bara einfaldlega þannig. Það er alveg sama hvað þingmaðurinn þrætir við mig, rannsóknir sýna þetta.

Sýndu mér það.

Hv. þingmaður kallar fram í úr sal: Sýndu mér það. Ég skal sýna þér það. Ég skal sýna þér fullt af rannsóknum sem sýna það. En hvað varðar þetta nýyrði sem ég hef aldrei heyrt áður, þetta er í fyrsta skipti sem ég heyri það í þessum sal, þ.e. hvalrekahagnaður, ég hef ekki hugmynd um hvað það er  
            

Herra forseti. Ég kem upp til að kvarta yfir dagskrá fundarins í dag. Ég sit ásamt fleirum hér inni í efnahags- og viðskiptanefnd og mér var ekki kunnugt um það fyrr en í morgun að hér ætti að fara fram umræða um skattatillögur ríkisstjórnarinnar. Ég skoðaði vefinn um miðjan dag í gær rétt áður en ég ákvað að lofa mér á fund í morgun og ég gat ekki séð að það væri á dagskrá umræða um þessar skattatillögur. Ég vil beina því til hæstv. forseta að þegar dagskránni er breytt með litlum fyrirvara sé sendur tölvupóstur á alla í viðkomandi nefnd þannig að ekki fari á milli mála að allir hafi verið upplýstir um að mál sem á að fara í nefndina komi til umræðu.

Vegna ummæla hv. þingmanns vill forseti geta þess að dagskrá þessarar viku lá fyrir í upphafi vikunnar eftir fund hjá forseta Alþingis bæði í forsætisnefnd og með þingflokksformönnum og dagskrá þessa fundar var birt á vef Alþingis um leið og fundi lauk í gær og hefur verið sýnileg frá og með þeim tíma.

Herra forseti. Ég sakna þess að formaður þeirrar nefndar sem fær þetta mál til umfjöllunar skuli ekki vera viðstaddur umræðuna. Það er mjög mikilvægt að hann fylgist með umræðunni og geti tekið inn í nefndina þær athugasemdir og þau sjónarmið sem koma fram í þessari umræðu. Einnig sakna ég þess líka að fleiri nefndarmenn í viðkomandi nefnd, sem ég sit ekki í, séu viðstaddir. Ég ætla að byrja á því að tala um jákvæðu hlutina í þessu frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, aðgerðir í skattamálum, verðlagsbreytingar o.fl. Það er jákvætt að það sé svona snemma á ferðinni. Það fylgir eiginlega fjárlagafrumvarpinu og það höfum við ekki séð undanfarin ár. Það hefur stundum komið með miklum hasti undir lok árs og verið afgreitt í miklum flýti og með mikilli hættu á mistökum. Þetta er mjög jákvætt og nefndin mun fá góðan tíma til að fara í gegnum málið og finna á því agnúa ef einhverjir eru. Ég verð líka að gleðjast yfir því að frumvarp til lokafjárlaga er komið fram og verður rætt á eftir. Svo verð ég að gleðjast yfir því að 1. gr. í þessu frumvarpi þýðir skattalækkun og ég er alltaf ánægður með skattalækkun, þ.e. að tryggingagjaldið er lækkað - reyndar vegna minnkandi atvinnuleysis. Það hafði verið hækkað óheyrilega mikið, tryggingagjaldið er ekkert annað en skattlagning á atvinnu og atvinna er eitt af því sem við þurfum kannski mest á að halda. Það var mjög athyglisverð umræða áðan um áhrif skattlagningar á atvinnuþátttöku. Ég get alveg skilið það að skattlagning hafi ekki mikil áhrif á atvinnuþátttöku vegna þess að fólk þarf að vinna til að hafa lífsviðurværi. Hins vegar get ég ímyndað mér að skattlagning hafi áhrif á vilja manna til að afla meiri tekna, vilja manna til að sýna frumkvæði og dugnað, vilja manna til að mennta sig, vilja manna til að auka tekjur sínar. Það vilja bara allir vera á lágmarkslaunum ef skattlagningin er mjög mikil. Það er einmitt það sem við stefnum í núna, við stefnum í það. Ég kem inn á það eftir. Það sem mér finnst uggvænlegt er þessi hristingur, það er verið að skekja skattkerfið svo mikið að það líður varla sú vika að ekki komi eitthvað nýtt í ljós, ný framkvæmd, nýtt álitamál o.s.frv. Allar áætlanir einstaklinga og fyrirtækja eru í uppnámi alla daga vegna þess að það er stöðugt verið að breyta forsendunum, t.d. hjá sjávarútvegsfyrirtæki sem ætlaði að fara að gera eitthvað og treysti því að gjaldið yrði óbreytt en nú stendur til að hækka það stórlega. Í þessu frumvarpi er lagður til fjöldinn allur af hækkunum og breytingum, aðallega breytingum sem er kannski það alversta. Til dæmis, eins og ég nefndi áðan í andsvari, breyting á því hvað menn geta dregið frá skatti vegna greiðslu í séreignarsjóð, það breytist úr 4% í 2%. Þetta ruglar allar áætlanir fólks. Það var búið að gera áætlun um að borga 4% af launum til æviloka í séreignarsparnað til að eiga svo og svo mikinn sparnað eftir ráðleggingum frá lífeyrissjóði sínum eða banka sínum. Það hefur farið fram heilmikil umræða um þetta, menn ætluðu að leggja á sig að taka 4% af tekjunum til hliðar og þá er því rústað vegna þess að nú er þetta orðið mjög óskynsamlegt. Nú verða menn að lækka sparnaðinn niður í 2% og gera nýjan samning o.s.frv. og eftir þrjú ár - ef þetta verður eitthvað varanlegt því að við sjáum í þessu frumvarpi að margt af því sem átti að vera til skamms tíma er breytt í varanlegt eða til lengri tíma og nefni ég þar auðlegðarskattinn - á sama tíma er sagt að breytingin sé til þriggja ára þannig að menn eiga að koma eftir þrjú ár aftur og gera nýjan samning. Þetta er endalaust hringl. Það er búið að gera yfir 100 breytingar á skattkerfinu síðan núverandi hæstv. fjármálaráðherra komst til valda og þetta eyðileggur allan vilja manna til að vinna. Svo er það með fjárfestinguna. Fjárfesting á Íslandi er í algeru lágmarki og það tengist einmitt ráðstöfunum í ríkisfjármálum, hvernig menn ætla að ná inn tekjum og þessum sveiflukenndu ráðstöfunum sem gera það að verkum að það getur enginn farið í fjárfestingar. Fjárfestingar eru undirstaða þess og eiginlega forsenda þess að hér skapist atvinna. Það skapast engin atvinna án fjárfestinga og helst ætti fjárfestingin að vera í litlum fyrirtækjum. En þegar verið er að hrista og skekja umhverfið alla daga þannig að það er engin samfella og engu hægt að treysta þá er von að fjárfestingar séu komnar í lágmark, atvinnusköpun er í lágmarki og við flytjum út atvinnuleysi til Noregs og inn í háskólana. Mjög margt atvinnulaust fólk hefur farið í háskólanám, aðrir hafa farið til Noregs og til annarra landa. Svo er einn þáttur í viðbót sem mælist hvergi og það er fólk sem starfar á vegum íslenskra fyrirtækja í Noregi og er þar af leiðandi ekki atvinnulaust á Íslandi og er ekki heldur flutt til Noregs, það er í reynd atvinnulaust á Íslandi en mælist hvergi. Atvinnuleysið er því hærra en mælt er. Hér er getið um það að lagðar verði mjög miklar álögur á útgerðina sem þýðir að þeir sem eru í útgerð halda náttúrlega að sér höndum, þeir fara ekki að fjárfesta ef þeir vita ekki hvað verður um þá fjárfestingu. Það er stöðugt verið að senda merki út í atvinnulífið um að menn eigi ekki að gera neitt og það óttast menn mest. Við sjálfstæðismenn höfum í þrígang lagt fram tillögur um efnahagsráðstafanir og í reynd nýtt fjárlagafrumvarp. Við höfum lagt fram nýtt fjárlagafrumvarp í tvígang og munum væntanlega gera það aftur núna. Þær tillögur ganga út á það að stækka kökuna, ekki að vera stöðugt að hringla og klípa og taka af mönnum og gera alla hluti óörugga heldur að stækka kökuna þannig að ríkið fái meiri tekjur af meiri umsvifum en ekki vegna þess að það sé stöðugt verið að hækka skatta og höggva í sama knérunn. Það sem ég óttast og ég óttast það raunverulega, herra forseti, er að þessi stefna hæstv. fjármálaráðherra þýði að við séum að stefna í kyrrstöðu, algera kyrrstöðu sem geti varað um árabil, kyrrstöðu og stöðnun. Það gerir enginn neitt og allir vilja fá einhver lágmarkslaun og eru bara ánægðir með það. Þetta er stórhættulegt til framtíðar. Svo má ekki gleyma því að forsenda fjárlaga er hagvöxtur upp á 3,1% sem er orðin mjög vafasöm forsenda. Ég ætlaði rétt aðeins að fara í gegnum þetta. Það sem maður sér fyrst er ein grein, ógurlega stór og umfangsmikil, það er 10. gr. Hún fjallar um auðlegðarskatt, skatt sem á að gefa ekkert voðalega miklar tekjur en nær í þá aðila sem eiga miklar eignir. Þessi grein er núna orðin um tvær síður, tæplega þó. Tvær síður eru bara ein grein sem fjallar um það hvernig á að ná í þennan skatt. Hann er lagður á með þvílíkum hætti að það er eiginlega að æra óstöðugan að reyna að skilja það. Fyrst á að leggja á eignir mínus skuldir í árslok, síðan eftir árið á að skoða hlutabréf sem viðkomandi á, hvort það sé jákvætt eigið fé í þeim fyrirtækjum og þá er það jákvæða eigið fé tekið en ekki nafnvirði hlutabréfa eða eitthvað slíkt. Álagningin fer því alltaf fram í tveimur áföngum. Nú á að fara að bæta við einu skattþrepi í viðbót, ekkert voðalega mikil hækkun, það er hálft prósent. Til dæmis hjón sem eiga yfir 200 millj. borga 2% af því sem er umfram 200 en 1,5% af því sem er milli 100 og 200 millj. Það er sem sagt verið að flækja þetta enn frekar og enn meir og framlengja það náttúrlega, því að þessi skattur átti að vera til þriggja ára. Hann átti að vera í þrjú ár í árslok 2009, 2010 og 2011. Og þeim sem trúðu því og treystu að eitthvað væri að marka það sem hæstv. fjármálaráðherra sagði þegar hann sagði að þetta yrði til þriggja ára kemur þetta í opna skjöldu núna. Þetta er allt á sömu bókina lært að þessu leyti. Ég var búinn að nefna það jákvæða, lækkun tryggingagjalds. Síðan á að vera tímabundin hækkun á gjaldi í Ábyrgðasjóð launa. Aftur er verið að tala um eitthvað tímabundið og þetta á að vera 0,3%. Þetta er alveg ótrúlegt þegar maður les þetta, það er allt einhvern veginn tímabundið og skammtíma og hækkun hér og hækkun þar. Gert er ráð fyrir sérfrumvarpi um 10,5% fjársýsluskatt á heildarlaunagreiðslur fjármálafyrirtækja sem við ræðum á eftir. Ég ætla ekki að fara djúpt ofan í það en það er aftur skattlagning á laun, skattlagning á tekjur, skattlagning á atvinnu. Það er eins og hæstv. ríkisstjórn sé meinilla við það að fólk hafi vinnu. Svo er það um auðlegðarskattinn. Hann er framlengdur í þrjú ár eða gert ráð fyrir að hann framlengist um þrjú ár, sem sagt tvöfaldist tíminn úr þremur árum í sex ár og þá fer þetta að nálgast það að verða varanlegt og þá getur fólk kannski farið að treysta því að eitthvað standist. En hér er talað um að það sé ekki breyting á honum, þ.e. hann hækki ekki nema fyrir þá sem eru með yfir 200 millj. Bíðum við, er það ekki breyting þegar hann hækkar úr því að vera ekki neitt yfir í það að vera eitthvað? Ég hafði haldið að það væri heldur betur breyting, hann hækkar umtalsvert í árslok 2012, 2013 og 2014. Svo er kolefnisgjaldið hækkað. Það á reyndar að hækka upp í 50% strax og síðan í 75% á árinu 2014 og loks upp í 100% á árinu 2015 og það er tekið mið af verði á losunarheimildum í viðskiptakerfi Evrópusambandsins um gróðurhúsalofttegundir. Það vekur aftur spurninguna: Af hverju í ósköpunum er svona kerfi ekki tekið upp hér á landi? Það virðist ekki vera neinn vilji til að taka upp markað með losanir sem ég held að yrði mjög brýnt. Það á hækka bensíngjald og olíugjald og svona til að hafa þetta flóknara þá er það hækkað um 2,5% en ekki um 5,1% eins og aðrir skattar sem hækka, krónutöluskattar, og það er sennilega vegna þess að ríkisstjórnin hreinlega þorir ekki að ganga lengra í þessum efnum vegna þess að skattur á bensín og olíu er orðinn það hár að fólk er nánast hætt að keyra og tekjur ríkissjóðs hljóta að vera stórminnkandi. Maður sér það bara á umferðinni á götunum hvaða áhrif þetta hefur. Síðan er fjármögnun um sérstaka vaxtaniðurgreiðslu. Það er skattur á bankana en það á eftir að leysa það með lífeyrissjóðina og ég veit ekki alveg hvernig menn ætla að leysa það. Það vantar 1,4 milljarða þar, og vegna þess að oft virðist vanta, líka hjá hæstv. fjármálaráðherra, skilning á því að lífeyrissjóðirnir eru eign sjóðfélaganna, þeir eru eign heimilanna, og ef á að fara að skattleggja lífeyrissjóðina fyrir sérstaka vaxtaniðurgreiðslu til skuldara þá er verið að skattleggja öll heimili fyrir sum heimili. Það vantar alveg þá hugsun að lífeyrissjóðirnir eru eign heimilanna og eru í raun mesti sparnaður heimila á Íslandi, reyndar þvingaður sparnaður en engu að síður sparnaður. Svo er ég alveg sammála því að hækka alla krónutöluskatta um verðlagshækkanir. Ég hef alltaf verið fylgjandi því þannig að ég get ekki haft mikið út á það að setja nema að það er einn skattur sem ekki hækkar sem eru mörkin í auðlegðarskattinum. Þau ættu að sjálfsögðu að hækka líka, nema hvað? Þau ættu að hækka úr 100 í 105 millj., í 105 millj. og 100 þús. til samræmis við aðrar krónutöluhækkanir. Og svo er þetta ekki gert alveg varðandi tekjustigann, þar er ekki hækkað um verðlagshækkanir, þ.e. mörkin í stigaskattinum, sem maður hefði talið eðlilegt og það kemur fram sem aukin skattlagning á millitekjufólk, en það er kannski einmitt sá hópur sem minnst nýtur allra aðgerða á Íslandi og á núna að fara að bera hærri skatta.

Herra forseti. Aðeins örfá orð af minni hálfu. Ég þakka fyrir umræðuna sem var málefnaleg og góð og vænti góðs samstarfs við hv. nefnd um að vinna þetta mál og að það fái farsæla afgreiðslu. Að því marki sem það tengist beint forsendum fjárlaganna stendur metnaður okkar til þess að reyna að tryggja að forsendurnar standist, bæði varðandi tekjuöflunaraðgerðir og sértækar tekjuöflunaraðgerðir sem og þær sparnaðaraðgerðir sem tengjast forsendum fjárlagafrumvarpsins; upp á 6,6 milljarða beinar aðgerðir í formi almenns aðhalds á rekstur, 3% á almennan rekstur og 1,5% á velferð og einnig sértækar ráðstafanir. Saman myndar þetta ákveðinn grunn sem ég veit að hv. þingmönnum er öllum ljóst að er hluti af þeirri ríkisfjármálaáætlun sem við vinnum núna samkvæmt og miðar að tilteknum markmiðum í þeim efnum. Hér er auðvitað á ferðinni mun umfangsminni aðgerðir en ráðist hefur verið í undanfarin tvö og reyndar tvö og hálft skipti  Varðandi forsendur fjárlaganna og hagspár og hvernig horfurnar eru, þekkjum við þá umræðu. Aldrei er nákvæmlega á vísan að róa og við getum ekki mikið annað gert en að notast við nýjustu og bestu spár sem við höfum í höndunum og eðlilegt að menn ræði um hversu traustar forsendur þeirra eru. Ég hygg þó að langmesta óvissan í þessum efnum núna sé þróun efnahagsmála í viðskiptalöndum okkar og almennt í heiminum. Vissulega hefur maður áhyggjur af ýmsum fréttum þaðan þessa dagana og klukkustundirnar, en við Íslendingar getum lítið annað gert en að halda vel utan um okkar og búa okkur sem best undir hvað eina sem kann að gerast. Tímabundið getum við sæmilega við unað að mínu mati, að vera þó með þær hagvaxtarspár sem núna liggja fyrir um að hagvöxtur hér á þessu ári verði með því mesta sem gerist innan OECD. Horfurnar á næsta ári eru satt best að segja betri en fjölmörg lönd standa frammi fyrir núna. Hið stóra áhyggjuefni er lítill bati og jafnvel nánast kyrrstaða í mikilvægum hagkerfum sem við erum háð í gegnum utanríkisverslun okkar og viðskipti. Ánægjulegt er þó að sjá að breytingarnar í nýrri hagspá Seðlabankans ganga m.a. út á aukinn kraft eða heldur þróttmeiri útflutningsstarfsemi en menn höfðu áður spáð. Það er sannarlega fagnaðarefni að í hagvaxtarspánni er nú meira byggt á þeirri hlið en minna á því að einkaneyslan sé að drífa hagvöxtinn. Að sjálfsögðu eru forsendurnar traustari ef þróttmikil útflutnings- og samkeppnisstarfsemi ber uppi hagvöxtinn. Ég þakka þessa umræðu og sé ekki ástæðu til að orðlengja um þetta.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann og ráðuneyti hans hafi skoðað kosti og galla þess að leggja á hinn svokallaða hvalrekaskatt, eða það sem heitir á ensku „windfall profits“. Hvalrekahagnaður er í raun og veru sá hagnaður sem útflutningsfyrirtækin fá, ekki vegna þess að þau hafa unnið til hans, heldur vegna þess að hér varð bankahrun og við það varð trúverðugleiki krónunnar að engu. Það hefur orðið til þess að gengi krónunnar er í sögulegu lágmarki, eða um 20% lægra en síðastliðin 30 ár að meðaltali. Þetta lága gengi myndar mjög mikinn hagnað tímabundið hjá útflutningsfyrirtækjum. Rökstuðningur fyrir því að taka þurfi hluta af þeim hagnaði frá fyrirtækjunum er að annars verði hann til þess að fyrirtækin fari í óarðbæra fjárfestingu eða starfsemi, ráði til dæmis fólk á forsendum þess að gengið er 20% lægra en það ætti að vera. Á sama tíma er ríkið að segja upp fólki vegna þess að það fær ekki þær skatttekjur sem það ætti að fá. Ég vil því vita hvort hæstv. fjármálaráðherra hefur látið skoða þennan skatt á hvalrekahagnað útflutningsfyrirtækja.

Herra forseti. Þessar hugmyndir hefur að sjálfsögðu borið á góma. Við þekkjum þær. Þær hafa sprottið af því að lágt gengi krónunnar ætti að leiða til og er að leiða til umtalsverðs umframhagnaðar í útflutningsgreinunum og að einhverju leyti bætir það markaðsstöðu samkeppnisgreina sem hafa aukið hlutdeild sína innan lands á kostnað innflutnings eins og eðlilegt er við þessar aðstæður. Hins vegar er kannski hægara sagt en gert að ráðast í slíkar breytingar. Annars vegar verða menn að velta fyrir sér hvort um tímabundnar aðgerðir eigi að vera að ræða eða hvort menn sjái þetta fyrir sér sem nauðsynlega langtímaaðgerð til að jafnvægisstilla afkomu atvinnugreina, útflutnings- og innflutningsgreina. Eðlilegast er náttúrlega að gengi krónunnar þróist í átt til einhvers raunhæfs jafnvægisgengis og þetta stillist af í gegnum það. Ef menn gripu hins vegar inn í með sérstakri skattlagningu á tilteknar greinar er spurning hvernig sú þróun yrði og hvernig menn stýrðu málum að öðru leyti, einkum hvað varðar markmið um raunhæft jafnvægisgengi á gjaldmiðlinum til lengri tíma litið og sambúð þessara greina á vinnumarkaði o.s.frv. Þetta kemur því inn í flókið samhengi. Þó að tæknilega líti það þannig út í augnablikinu að svigrúm sé fyrir skattlagningu af þessu tagi er kannski hægara sagt en gert að útfæra það. En ég er alveg sammála að æskilegt væri að finna leiðir til að þessar greinar legðu meira af mörkum; sjávarútvegurinn, útflutningsiðnaðurinn, stóriðjan og jafnvel ferðaþjónustan að einhverju leyti, sem njóta góðs af því sama. Svarið er því eiginlega bæði já og nei. Já, þessar hugmyndir eru vel þekktar og við höfum auðvitað rætt 

Herra forseti. Það eru vonbrigði að ekki sé búið að ráðast í vinnu við að skoða þennan mögulega skattstofn vegna þess að við stöndum frammi fyrir því að þurfa að skera niður í grunnþjónustu velferðarkerfisins. Auk þess hafa þessi útflutningsfyrirtæki nú notið hvalrekahagnaðar í þrjú ár frá hruni. Mér er kunnugt um að þau hafi átt mjög erfitt á tímum veikrar krónu og eiginlega má segja að fyrstu tvö árin eftir hrun að minnsta kosti hafi verið tímabil sem bætti þeim upp erfiða rekstrarstöðu fyrir hrun. Skattur á hvalrekahagnað er auðvitað tímabundinn og verður bæði lækkaður og tekinn af um leið og gengi krónunnar fer að hækka. Þess má geta að skattur af hvalrekahagnaði útflutningsfyrirtækja var lagður á í Argentínu. Hann er talinn hafa komið í veg fyrir fjöldauppsagnir hjá ríkinu, fjöldauppsagnir á störfum sem áttu rétt á sér en meðal annars vegna kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um jöfnuð í ríkisrekstri. Þessi skattur á hvalrekahagnað kom í veg fyrir þær fjöldauppsagnir. Ég hef ekki rekist á neina gagnrýni á þennan skatt. Þess vegna kemur það mjög á óvart að ekki sé verið að skoða hann hér á landi. Auk þess hef ég áhyggjur af því að það sé fyrst og fremst sjávarútvegurinn sem 

Frú forseti. Það er reyndar þannig að ef maður greinir þetta er það trúlega sjávarútvegurinn sem nýtur umfram flestar ef ekki allar greinar beinlínis góðs af hinu lága gengi því hann byggir í litlum mæli á innfluttum aðföngum, öfugt við t.d. stóriðjuna þar sem þetta jafnast að hluta til út í bókhaldinu. Sjávarútvegurinn er með 80% eða svo af allri sinni veltu innan lands og verðmætisaukinn af starfsemi hans er að uppistöðu til innan innlenda hagkerfisins þar sem hann byggir á aðföngum sem eru að stærstum hluta innlend. Í því ljósi hefur meðal annars hækkun veiðigjaldsins verið rökstudd með því að sjávarútvegurinn búi við geysilega hagstæð skilyrði að þessu leyti og mikið og gott tekjustreymi. Fyrirtæki þar hafa verið að borga niður skuldir, enda voru þær því miður allt of miklar fyrir, en við sjáum að staðan þar hefur verulega lagast á þeim þremur árum sem sjávarútvegurinn hefur núna búið við mjög hagstætt gengi. Þannig held ég að það séu ákveðin rök fyrir því að horfa til þess, sérstaklega vegna þess í hvaða stöðu sjávarútvegurinn er um þessar mundir, að veiðigjaldið sé tæki til að láta hann leggja sitt af mörkum. Við höfum í litlum mæli látið önnur fyrirtæki eins og álfyrirtækin leggja í púkkið í gegnum raforkugjald, en samningar við þau eru hins vegar erfiðleikum bundnir vegna ákvæða sem þau hafa í gömlum fjárfestingarsamningum sem verja þau mjög vel fyrir þátttöku í ýmsum tekjuöflunaraðgerðum af þessu tagi. Í það heila tekið held ég að til lengri tíma litið sé eðlilegast að þetta leiti jafnvægis í gegnum þau tæki og tól sem til þess eru ætluð, þar á meðal og ekki síst raunhæft jafnvægisgengi á gjaldmiðlinum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um fjársýsluskatt. Það er 193. mál á þskj. 198. Frumvarpið er, eins og fram kom í umræðum morgunsins, liður í sérstökum tekjuöflunaraðgerðum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2012, auk þess sem það er almenn breyting í skattlagningu. Um aðrar sérstakar tekjuöflunaraðgerðir er fjallað í öðrum frumvörpum þar sem hér er um að ræða sjálfstætt frumvarp og ný lög um fjársýsluskatt. Önnur ákvæði sem varða tekjuforsendur fjárlaga er að finna í bandormi sem var á dagskrá næst á undan, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, og hins vegar áformaða hækkun veiðigjalds í frumvarpi sem væntanlega verður flutt af hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Með frumvarpi þessu til laga um fjársýsluskatt er lagt til að tekinn verði upp nýr skattur sem við höfum kosið að kalla fjársýsluskatt á fjármálafyrirtæki, vátryggingastarfsemi og lífeyrissjóði. Þá nær sú skattskylda einnig til útibúa, umboðsmanna og annarra sem eru í fyrirsvari fyrir erlenda aðila sem reka sams konar starfsemi á Íslandi. Áætlaðar tekjur af skattinum eru um 4,5 milljarðar kr. á árinu 2012. Við samningu frumvarpsins var meðal annars horft til ábendinga frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem unnið hefur mikið starf með íslenskum stjórnvöldum í að fara yfir skattalagaumhverfi okkar og skilað tveimur skýrslum þar um. Ein af tillögum sjóðsins er að horft verði til upptöku á fjársýsluskatti eða skatti af þessum toga á fjármálastarfsemi sem ekki er virðisaukaskattsskyld. Sérstaklega hefur verið tekið mið af dönskum lögum um sambærilegan skatt sem þeir kalla launaskatt, þ.e. með leyfi forseta, „lønsumsskat“, sem er í raun sama nafn og fjársýsluskattur sem á enskri tungu er stundum kallaður FAT-skattur sem stendur fyrir Financial Activities Tax. Hér er því um vel þekkt fyrirbæri að ræða í alþjóðlegri umræðu um skattlagningu fjármálastarfsemi. Auk þess er af því að segja að á alþjóðavettvangi er mikið rætt og skrifað um skattlagningu á fjármálafyrirtæki. Það skýrist meðal annars af þeim mikla kostnaði sem hagkerfin hafa mörg haft af fjármálastarfseminni sem á árum áður höfðu mikinn hagnað, bjuggu við lágar skattgreiðslur en hafa núna kostað hina sameiginlegu sjóði, ekki síst í Evrópu og Bandaríkjunum, mikla fjármuni. Þess má geta að eftir því sem ég best veit er í athugun í Noregi til að mynda að taka upp sambærilegan skatt eða einhverja hliðstæðu hans. Varðandi nánari afmörkun á fjársýsluskattsskyldum aðilum ber að geta þess að skattskyldan samkvæmt frumvarpinu nær til þeirra aðila sem stunda þá starfsemi, þar á meðal vátryggingastarfsemi, sem undanþegin er virðisaukaskatti skv. 9. tölul. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Þá nær skattskyldan til þeirrar fjármálastarfsemi sem undanþegin er virðisaukaskatti á grundvelli 10. tölul. 3. mgr. 2. gr. sömu laga. Hvað lífeyrissjóðina varðar er lagt til að skattskyldan verði víðtæk og nái til allra lífeyrissjóða sem hafa starfsleyfi samkvæmt lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, lífeyrissjóða sem starfa samkvæmt sérlögum og einnig starfstengdra eftirlaunasjóða sem starfa samkvæmt lögum nr. 78/2007, um starfstengda eftirlaunasjóði. Lagt er til að Íbúðalánasjóður verði skattskyldur samkvæmt lögunum en að svo komnu máli koma ekki aðrar opinberar stofnanir til álita, það væri væntanlega fyrst og fremst Byggðastofnun, en hugsanlega eru þær fleiri. Vegna eðlis starfa þeirra er þó tæpast talin ástæða til að þær greiði skattinn en um Íbúðalánasjóð gegnir talsvert öðru máli þar sem um stóran lánasjóð er að ræða með umfangsmikla fjármálastarfsemi sem er að hluta til í samkeppni við starfsemi þeirra fjármálastofnana sem falla hér undir. Skattstofn fjársýsluskattsins er heildarlaunagreiðslur hjá þessum skattskyldu aðilum eða allar tegundir launa eða þóknana fyrir starf sem skattskyld eru skv. 1. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt. Tæmandi upptalning á undanþágum frá skattstofni er í 5. gr. frumvarpsins. Eru þær í fyrsta lagi eftirlaun og lífeyrir sem skattskyldir aðilar greiða, í öðru lagi launagreiðslur í þeim hluta starfsemi skattskyldra aðila sem er virðisaukaskattsskyld, og loks eru greiðslur skattskyldra aðila vegna fæðingarorlofs undanþegnar að því marki sem þær eru ekki umfram þær greiðslur sem fást endurgreiddar úr Fæðingarorlofssjóði. Lagt er til að skatthlutfallið verði 10,5% sem er það sama og gildir í Danmörku. Varðandi framkvæmd álagningar fjársýsluskatts er lagt til að hann verði innheimtur í staðgreiðslu og lagður á með opinberum gjöldum. Með því móti er notuð framkvæmd sem fyrir hendi er. Þannig næst fram hagræðing og sparnaður bæði fyrir skattaðila sjálfa og skattkerfið. Samhliða gildistöku laga um fjársýsluskatt er lögð til sú breyting á lögum um virðisaukaskatt að fella brott það ákvæði í lögum um virðisaukaskatt sem skyldar þá sem stunda fjármálastarfsemi og vátryggingastarfsemi til að skila virðisaukaskatti af þjónustu sem innt er af hendi eingöngu til eigin nota og í samkeppni við virðisaukaskattsskylda aðila. Sú breyting kemur þá á móti þeirri sem hér er á ferðinni. Skyldan til að skila virðisaukaskatti af eigin þjónustu hefur verið nokkuð gagnrýnd gegnum árin vegna þess að á köflum hefur ekki þótt nógu skýrt til hvaða þjónustu hún á nákvæmlega að taka. Það má að vissu leyti taka undir þá gagnrýni en með þessari breytingu yrði þeirri óvissu að minnsta kosti eytt hvað fjármála- og vátryggingastarfsemi varðar. Ég sé ekki ástæðu, frú forseti, til að orðlengja um þetta frekar og mæli fyrir því að frumvarpið verði tekið til 2. umr. og meðferðar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í hvort einhver munur sé á því hvernig skattaframkvæmdin verður á Íslandi og til dæmis hvernig hún er í Danmörku og Frakklandi. Er það algjörlega sambærilegt eða er einhver munur þar á?

Frú forseti. Eftir því sem ég gleggst veit er skatturinn algjörlega sambærilegur því sem er í Danmörku að því leyti til að skattstofninn er hinn sami og prósentan er hin sama. Sú aðferð sem hér er valin, að innheimta þetta í staðgreiðslu gegnum það kerfi sem þar er til staðar, er í einhverjum mæli frábrugðin því sem á við um Danmörku, en ég verð hreinlega að játa að ég kann ekki nákvæmlega að gera tæknilegan greinarmun þar á. Aðalálitamálið hefur verið hvort skattstofninn eða skattaandlagið ætti að vera sá hreini launagrunnur sem er hér og er, að ég best veit, líka í Danmörku eða að einhverju leyti blanda af launagreiðslum og hagnaði sem stundum hefur komið til tals. Hér er valin einföld og hrein leið sem skilar sambærilegum tekjum og á það við til dæmis í Danmörku. Framkvæmdina í Frakklandi þekki ég minna en hef þó grun um að hún sé aftur eitthvað frábrugðin því sem Danir notast við. Þess ber auðvitað að geta að í tilviki Danmerkur er gildissvið þessarar skattlagningar nokkuð víðtækara en hér er farið út í, að svo stöddu að minnsta kosti. Danir ganga eitthvað lengra í því að leggja launasummuskatt sinn á starfsemi sem ekki ber virðisaukaskatt. Auðvitað geta menn velt því fyrir sér og skoðað hvort einhver afmörkuð svið eru í dag undanþegin virðisaukaskatti sem ættu jafnvel heima þarna, það gæti þess vegna verið í sjálfseignarstofnunum eða á sviðum sem eru í raun á samkeppnisrekstrarsviðinu en eru af sérstökum ástæðum undanþegnar virðisaukaskatti. Að svo stöddu var ákveðið að halda sig við þennan geira og reyna að hafa málið eins einfalt og straumlínulagað 

Virðulegi forseti. Þetta er merkilegt mál. Á hæstv. ráðherra þá við að það væri til dæmis hægt að útvíkka það þannig að laun í sjávarútvegi mundu mynda þennan skattstofn og laun í stóriðju eða útflutningsstarfsemi almennt þar sem sú starfsemi er undanþegin virðisaukaskatti?

Hæstv. forseti. Nei, ég á ekki við það. Ég held að það sé alveg augljóst að þar erum við komin út í allt aðra sálma, enda veit ég ekki betur en að þar sé virðisaukaskattur lagður á og að menn borgi þar sinn innskatt og útskatt og starfsemin, að öðru leyti en útflutningnum, er virðisaukaskattsskyld. Það eru frekar einhver afmörkuð svið starfsemi sem eru undanþegin virðisaukaskatti sem slík. Almennt er það velferðarþjónustan hér á landi og starfsemi hins opinbera á því sviði. En oft hefur verið kvartað undan því að rekstur í félögum og sjálfseignarstofnunum beri ekki virðisaukaskatt og mætti segja að það sé ósanngjarnt þegar hann hefur staðgöngu eða jafnvel beint samkeppnishlutverk við aðra starfsemi sem ber virðisaukaskatt. Við þurfum ekki að flækja umræðurnar um það mál á þessu stigi, það eru ekki uppi slík áform í bili en ég taldi rétt að nefna það hér vegna þess að svona er þessu fyrirkomið  Það kemur reyndar sérstaklega fram í greinargerð með frumvarpinu, ef ég man rétt, ég hygg að eitthvað sé vikið að því þar. Það er þó alls ekki þannig að í Danmörku falli öll starfsemi sem undanþegin er virðisaukaskatti undir launasummuskattinn. Danir eru, alveg eins og við, áfram með ákveðin svið sem eru hvort tveggja í senn, undanþegin launasummuskattinum og virðisaukaskattinum, þannig að það eru engin hrein landamæri þarna. Hér er einfaldlega valin sú leið að taka fjármálastarfsemina, og því heitir þetta fjársýsluskattur, inn undir í þessari umferð.

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig þessi skattur virkar á lífeyrissjóði með ábyrgð opinberra aðila og svo almennu lífeyrissjóðina sem ekki eru með slíka ábyrgð. Þeir sjóðir sem ekki eru með ábyrgð opinberra aðila verða væntanlega að skerða lífeyri og réttindi þegar þeir mæta þessum skatti en fyrir hina skiptir þetta ekki máli vegna þess að ríkið þarf þá að borga hærra iðgjald inn í A-deildina og borga miklu hærri skuldbindingu inn í B-deildina. Þetta hefur í raun engin áhrif, peningarnir fara í hring og menn brosa bara í kampinn og borga skattinn með glöðu geði. Hér er á ný verið að mismuna almenningi, þ.e. fólki sem er í almennu lífeyrissjóðunum og opinberum starfsmönnum. Hefur þetta verið skoðað við gerð frumvarpsins og er þetta yfirleitt tækt? Svo er það spurningin um útvistun. Sumir lífeyrissjóðir fela banka að sjá um rekstur sinn, bankinn sér þá um allan rekstur og engin laun eru í þeim lífeyrissjóði nema stjórnarlaun. Spurningin er: Gætu fleiri gert það? Gæti það orðið venjan? Þetta er orðin það umtalsverð tala, 10% af öllum launum. Verður ekki bara stofnaður Lífeyrissjóður verslunarmanna hf. sem rekur lífeyrissjóðinn og hefur hann í vörslu og þar sem hann er ekki fjármálafyrirtæki borgar hann þar af leiðandi engan skatt? Það er spurning hvort bankarnir færu kannski líka þessa leið, að flytja út bókhaldið og annað slíkt.

Frú forseti. Við hv. þingmaður þekkjum báðir vel mismunandi stöðu opinbera lífeyrissjóðakerfisins og hins almenna. Við höfum átt ótal samræður um það mál. Þetta breytir engu í sjálfu sér um þá stöðu. Í fyrsta lagi vegur þetta ekki þungt í rekstri lífeyrissjóðanna vegna þess að mannahald þar er tiltölulega lítið miðað við þær miklu fjárhæðir sem þar eru á bak við og í raun hverfandi ef horft er til starfsmannafjölda lífeyrissjóðanna borið saman við þær hreinu eignir sem þeir ávaxta eða eru iðulega með í ávöxtun hjá öðrum aðilum. Það er mjög óverulegt og hefur ekki teljandi áhrif að ég best tel. Nefna má líka að í gangi er víðtækt samráð og víðtæk skoðun á lífeyrissjóðamálunum í heild sinni og hefur staðið yfir undanfarið eitt og hálft ár. Vonandi fer að draga til tíðinda í þeirri vinnu sem miðar að því að samræma kerfin til framtíðar litið og stefna þeim í sambærilega átt þannig að þau verði sjálfbær og með sambærileg réttindi yfir línuna. Varðandi útvistun held ég að ekki ætti að vera mikil hætta á því. Ef menn ætla að færa verkefni sem þeir þurfa að greiða fjársýsluskatt af yfir í aðra starfsemi þar sem ekki þarf að greiða fjársýsluskatt, yrði það nokkuð augljóslega fært yfir í virðisaukaskattsskylda starfsemi. Ég er því ekki viss um að það hefði mikil áhrif. Þvert á móti má segja að þetta stuðli að hlutlausara fyrirkomulagi en áður hefur verið. Ýmsir aðilar utan frá hafa auðvitað kvartað yfir því hvernig það hefur verið, samanber það sem ég sagði áður um að mörkin væru kannski ekki alveg hrein um þá þætti innri starfsemi sem ætti að bera virðisaukaskatt af því að hún væri í samkeppni við skattskylda aðila úti á markaði. Fljótt á litið ætla ég að þetta muni einfaldlega 

Frú forseti. Varðandi þetta síðasta munu menn að sjálfsögðu reikna út hversu langt þeir geta gengið og þeir fá náttúrlega útskattinn og innskattinn á móti þannig að það yrði eflaust flókið dæmi. Þetta munu menn örugglega reyna að gera. Þess vegna er ekki víst að tekjurnar verði eins miklar af þessum skatti og menn ætla. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að þetta breytti ekki miklu varðandi lífeyrissjóðina. Nei, þetta er enn eitt lóðið á vogarskálarnar þar sem verið er að lesta lífeyrissjóðina almennt og kemur bara niður á almennu sjóðunum. Talað er um að sérstöku vaxtaniðurgreiðslurnar eigi eftir að leysa 1.400 milljarða gagnvart lífeyrissjóðunum. Það kemur bara við almennu sjóðina, ekki neitt við opinberu sjóðina því ríkið borgar það hvort sem er. Þannig að ég held að menn þurfi að fara mjög varlega í að skekkja þetta vegna þess að almennu sjóðfélagarnir sem borga í almennu lífeyrissjóðina fá skert réttindi en þurfa á sama tíma að borga hærra iðgjald í gegnum ríkið, í gegnum skattana, í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þeir eru því tvöfalt lestaðir. Ég held að heimilin séu ekki svo vel sett í dag að geta það. Ég bendi á að lífeyrissjóðirnir eru jú ekkert annað en eign heimilanna, eign sjóðfélaganna, þeir eru meira að segja stærsta eign heimilanna eða um 17 millj. kr. á hvert heimili sem er í lífeyrissjóði. Menn ættu heldur að standa vörð um þessa eign heimilanna en að vera að krukka í hana hér og þar.

Frú forseti. Ég tel að við höfum verið að gera það, að minnsta kosti sá sem hér talar. Ég tel að lífeyrissjóðakerfið og sá uppsafnaði auður sem við eigum í því sé einn af helstu styrkleikum íslensks efnahagslífs. Í mínum huga hefur aldrei leikið vafi á því að það var gæfuspor að fara inn á þá braut á sínum tíma, um 1970, að hefja uppsöfnun lífeyrisréttinda í sjóðskerfi. Sem betur fer hefur kerfið staðið furðanlega í lappirnar í gegnum hrunið og þó að eignir þess hafi rýrnað tímabundið eru þær aftur komnar á svipaðar slóðir og þær voru fyrir hrunið og reyndar heldur betur en það.

Ekki í Evrópu.

Að sjálfsögðu er sambúð hinna ólíku kerfa risastórt mál sem allir hafa gert sér grein fyrir að stefna þarf að einhverri lausn á til framtíðar litið. Menn hrista það ekki fram úr erminni. Af því er verið að vinna. Sá vandi er auðvitað tvíþættur, annars vegar A-deildin og sambærilegir sjóðir hjá sveitarfélögum o.s.frv. A-deildin á að vera sjálfbær og standa undir sér en þarf breytinga við því hún er það ekki alveg í dag. Hins vegar er það hinn mikli geymdi vandi frá fortíðinni í B-deildinni sem við þurfum að búa okkur undir að takast á við. Það verður ekki gert öðruvísi en með eingreiðslum frá ríkinu á alllöngu árabili. Því miður varð lítið úr efndum á því að fara af stað með eingreiðslurnar upp úr aldamótunum. Svolítið var borgað inn á reikninginn fyrstu árin en síðan var því meira og minna hætt þrátt fyrir gríðarlegan afgang á ríkissjóði síðustu árin fyrir hrunið. Reikningurinn er þannig stærri en hann að mínu mati hefði þurft að vera ef menn hefðu haldið sig við það sem upphaflega var lagt upp með, að borga jafnt og þétt inn á þennan framtíðarreikning. Þetta breytir hverfandi litlu í stóra samhenginu, það er alveg ljóst. Náist það fram að stefna að einu einsleitu og sjálfbæru kerfi 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um fjársýsluskatt. Hér er kynntur til sögunnar nýr skattur og er þar beitt nokkurri hugkvæmni. Í greinargerð er sagt, og í framsögu hæstv. ráðherra hér áðan kom fram, að þetta sé að erlendri fyrirmynd og að þetta virðist vera að þróast í þessa átt erlendis vegna þess að fjármálastofnanir greiða ekki virðisaukaskatt. Ástæðan fyrir því að fjármálastofnanir greiða ekki virðisaukaskatt er sú að fjármálaþjónusta, bæði gagnvart heimilum og fyrirtækjum, er slík að umfangi að virðisaukaskattsskyld fjármálaþjónusta yrði gríðarlega íþyngjandi. Þess vegna hefur verið farin sú leið að vera með fjármálaþjónustu utan skattkerfisins. Hins vegar hafa lönd eins og til dæmis Danmörk og Frakkland innleitt skatt á laun og hér er sagt að það sé fyrirmyndin að þessum skatti, en er það náttúrlega alls ekki eins og ég mun rekja hér. Í fyrsta lagi er enginn annar launaskattur í Danmörku en þessi. Þar greiða menn 10,5% af launum fjármálaþjónustu sem ekki er virðisaukaskattsskyld. Hér er aftur á móti greiddur skattur af launum sem nemur núna 8,65% þannig að skattheimtan eftir fjársýsluskattinn sem hér er talað um verður 19,15% hjá fjármálafyrirtækjum á Íslandi á móti 10,5% í Danmörku. Í öðru lagi er skattandlagið í Danmörku og Frakklandi nettólaun, þ.e. laun að frádregnum innskatti, virðisaukaskatti. Þannig að skattandlagið er mun lægra en nemur brúttólaunum. Hér er aftur á móti talað um brúttólaun og engin ákvæði eru um að hægt sé að draga frá innskatt. Í þriðja lagi er danski skatturinn lagður á starfsemi allra fyrirtækja sem eru undanþegin virðisaukaskatti. Eins og hæstv. ráðherra talaði einmitt um áðan er margvísleg starfsemi í efnahagslífinu ekki virðisaukaskattsskyld. Við getum til dæmis nefnt útflutningsfyrirtækin. Álfyrirtækin borga ekki virðisaukaskatt og fá endurgreiddan innskattinn. Sjávarútvegur er sama marki brenndur og öll útflutningsstarfsemi yfirleitt. Hér er því gríðarlega mikill munur á og jafnræði á milli greina er truflað. Í löndunum tveimur sem mér hefur orðið tíðrætt um gildir skatturinn einungis um þá starfsemi sem ekki er virðisaukaskattsskyld en skatturinn hér á Íslandi verður, öfugt við það sem er í Danmörku og Frakklandi, lagður á alla starfsemi fjármálafyrirtækja, allan launakostnaðinn. Hvaða starfsemi er það? Jú, það er öll ráðgjafarþjónusta, fyrirtækjaþjónusta sem bankarnir hafa með höndum, hún er virðisaukaskattsskyld, þar er innskattur og útskattur, en hér á að bæta enn við skatti, skatti á laun starfsmanna sem starfa í þessu. Í viðskiptabönkunum er þetta kannski ekki stóra frágangssökin, en þetta truflar aftur á móti mjög starfsemi litlu fyrirtækjanna sem eru með mjög blandaða starfsemi og reka sig ekki á vaxtamun eins og viðskiptabankarnir heldur byggja reksturinn mikið á alls konar ráðgjafastarfsemi; hún er virðisaukaskattsskyld og síðan kemur fjársýsluskattur til viðbótar. Ef þessar tillögur eiga að verða að lögum þá ætti þetta auðvitað að vera þannig að skatturinn sé eingöngu lagður á þann hluta fjármálastarfsemi sem ekki er virðisaukaskattsskyld. Þá sakna ég þess mjög í greinargerð með frumvarpinu að ekki er á neinn hátt talað um hvaða áhrif þetta hefur. Það er ljóst að þessir fjármunir verða ekki dregnir upp úr hatti, einhvers staðar frá þurfa þeir að koma. Þetta verður þá óneitanlega rekstrarkostnaður. Ef þetta verður að lögum og næsta mál á undan sem var kynnt hér, frumvarpsbandormurinn, verða óafkomutengd gjöld og skattar á fjármálafyrirtæki í kringum 18 milljarðar. Það þýðir að þrátt fyrir að fjármálafyrirtæki sé rekið með tapi, eða segjum bara fjármálageirinn í heild sinni, þarf það að bera þennan kostnað. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að sum þessara gjalda væru tímabundin, en þau eru ekki tímabundnari en svo að alltaf er verið að framlengja þau. Við sjáum nú til hversu tímabundin þessi gjöld verða. Það er eðli skatta að eftir að þeir eru komnir á virðist vera flókið að taka þá af. Vaxtamunur á Íslandi í dag gæti verið 45–50 milljarðar sem ekki má rekja beint til þeirra lána sem eru í bankakerfinu vegna skilanefndanna. Þann kostnað sem ég nefndi hér, 18 milljarða, verður annaðhvort að taka af þeim vaxtamun eða hann leggst ofan á sem er mun líklegra. Vaxtamunurinn þarf því að aukast til að standa undir þessum kostnaði. Lauslegt mat bendir til þess að vaxtamunurinn þurfi að hækka um allt að 1/3 og þá fer vaxtamunurinn í bankakerfinu kannski úr 3% í 4%. Það er algjörlega ljóst að það hefur gríðarlega mikil áhrif í för með sér. Við sjáum til dæmis, miðað við skuldir heimilanna við bankakerfið, að þetta yrði aukinn kostnaður upp á um það bil 15 milljarða vegna aukins vaxtamunar á ári. Áhrifin á ríkissjóð gætu verið 5–6 milljarðar vegna aukins fjármagnskostnaðar. Hæstv. ráðherra sagði fyrr í dag að svo þyrfti ekki að vera vegna þess að ríkissjóður fjármagnaði sig ekki í bönkunum. En í fyrsta lagi leggst þessi skattur á alla fjármálaþjónustu, lífeyrissjóðina og annað slíkt og það sem meira er um vert og skiptir aðalmáli er að útlánsvextir á Íslandi eru mjög sambærilegir á milli aðila. Það stafar af samkeppnismálum. Ef bankakerfið mundi hækka vexti sína um 1% mundi það leiða í gegnum allt kerfið, sama hvort um er að ræða útlán lífeyrissjóða eða annað. Þannig að fjármögnunarkostnaður hins opinbera eða ríkissjóðs í íslenskum krónum mundi aukast um 5–6 milljarða. Það er ekki hægt að bera á móti því. Svona gerast kaupin á eyrinni. Síðan eru það áhrif á fyrirtækin. Vaxtakostnaður þar eða fjármögnunarkostnaður gæti kannski hækkað um 10–15 milljarða líka. Þannig að með því að auka skatttekjur ríkissjóðs um 4,5 milljarða með þessum nýja fjársýsluskatti, gæti það orðið til þess, eins skrýtið og það nú er, að hækka fjármögnunarkostnað ríkisins um kannski 5–6 milljarða Það þýðir að tapið fyrir ríkissjóð af þessum nýja skatti gæti verið 500 millj. kr. til 1,5 milljarðar. Auðvitað eru þetta útreikningar sem gerðir eru hér í þingsal en ættu að koma fram í greinargerð með frumvarpinu en eins og svo oft áður er kostnaðarmatið ákaflega óburðugt og illa gerð grein fyrir áhrifunum. Þá eru það lífeyrissjóðirnir. Landssamtök lífeyrissjóða hafa látið reikna út hver áhrifin gætu orðið á lífeyrisréttindi. Mat tryggingafræðinga er að skerðingin á réttindum sjóðfélaga, miðað við tíu ár, gæti numið allt að 1% vegna þessa. Á móti koma auknar tekjur vegna hærri vaxta eins og ég rakti áðan þannig að nettóáhrifin eru enn óviss. Landssamtökin fóru ekki út í að reikna það þannig að það væri verðugt verkefni fyrir fjármálaráðuneytið að slá á hvað þetta gæti orðið. Ef maður lítur yfir fjármálakerfið í heild sinni er verið að hækka beinu launaskattana úr 8,65% í 19,15%. Ofan á það leggst síðan þátttaka þess í lífeyrissjóðsgreiðslum þannig að launatengdu gjöldin á Íslandi eru að fara úr því að vera hófleg, eins og þau hafa verið miðað við önnur lönd, í vægast sagt óhófleg. Launatengdu gjöldin gætu kannski farið upp í 35%, eitthvað svoleiðis, þegar allt er talið, lífeyrissjóðsgreiðslur og slíkt. Ljóst er að þetta mun leiða til þess, og er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra, að minna vinnuafl verður notað í fjármálageiranum og þar mun því fækka störfum auk þess sem nýráðningar í framtíðinni verða fátíðari vegna þess að kostnaður við ráðningar verður mun meiri en hann hefur verið. Ég er ekki alveg viss um að ætlunin með þessu frumvarpi hafi verið að knýja fram fækkun starfa í fjármálageiranum og að fjármálageirinn vaxi ekki að mannafla í framtíðinni. Hv. þm. Pétur Blöndal fór jafnframt inn á hinn augljósa hlut að þetta verður mikill hvati fyrir þann sem rekur fjármálafyrirtæki til að útvista starfsemi þess. Bókhald til dæmis, af hverju ekki að útvista bókhaldi til Bangalore til dæmis? Af hverju ættum við ekki að reyna að hluta starfsemi fjármálakerfisins sem mest í sundur og fara með hana í sem mestum mæli til landa þar sem ekki er slík skattlagning og ekki þessi hvati til að vera með lítið af starfsfólki? Virðulegi forseti. Tími minn er að verða búinn, en auðvitað er þetta aðeins 1. umr. Ég á eflaust eftir að koma auga á fleiri galla á frumvarpinu og benda á þá á síðari stigum og það mun eflaust rata inn í greinargerð með frumvarpinu. Ég gef því í heildareinkunn, 

Virðulegur forseti. Fyrir nokkrum dögum fór fram neyðarfundur Evrópusambandsins um lausn á vanda evrunnar. Það var líklega 17. fundurinn í röðinni og átti að vera sá stærsti og síðasti, fundurinn sem mundi leysa þetta allt saman. Svo fór að renna upp fyrir mönnum að það væri kannski ekki lausn á skuldavanda að færa skuldirnar til. Rétt þegar menn voru að byrja að átta sig á því bárust þær fregnir frá Grikklandi að Grikkir ætli að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort þeir vilji yfir höfuð fallast á tillögur Evrópusambandsins. Ég sá grein í Wall Street Journal þar sem því er haldið fram að starfsmenn Evrópusambandsins og þingmenn í Brussel séu nú í losti enda eru þjóðaratkvæðagreiðslur ekki vinsælar þar á bæ ekki frekar en hjá hæstv. ríkisstjórn okkar og við sjáum að það er algert hrun á mörkuðum í Evrópu og raunar víðar. Öll þessi vandamál ná út fyrir evrusvæðið. Í dag bárust fregnir af því að Danski bankinn, sá mikli danski útrásarbanki, þurfi að segja upp a.m.k. 2.000 manns og ljóst er að evrukrísan er aftur komin á fullan skrið, ef svo má segja, og menn aftur farnir að tala um að ekki sé víst að evran lifi þessar þrengingar af. Er ekki að verða tímabært að við förum að ræða þessi mál á Alþingi Íslendinga? Ég hef reyndar verið að bíða eftir því í nokkra mánuði að fá opinn fund í utanríkismálanefnd með hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra til slíkrar umræðu en enn verður bið á því. Hins vegar er alveg ljóst að það er hlutverk þingsins að fylgjast með gangi mála í Evrópusambandinu, sérstaklega núna þegar við erum í þessu umsóknarferli. Það var beinlínis samþykkt í þingsályktunartillögunni þegar sótt var um aðild. 

Frú forseti. Ég ætla nú ekki að fara að gefa frumvörpum hæstv. ráðherra einkunn, en hér er verið að hækka launakostnað bankanna. Hækkunin verður samtals 18,24% ef hugmyndir manna um breytingu á tryggingagjaldinu verða að veruleika. Þá eru 18,24% borguð af launum til ríkisins, hreinn launaskattur, hreinn skattur á atvinnu. Hvernig munu bankarnir bregðast við? Þeir munu væntanlega bregðast við með því annaðhvort að lækka laun hjá þeim sem hafa nokkuð há laun í bönkunum, útvista eins og áður var nefnt, segja upp fólki sem þeir komast af án eða með því að hagræða og draga saman. Sumir hafa sagt að bankakerfið sé nokkuð yfirmannað. Hættan er sú að fólki sem er með tiltölulega góðar tekjur verði sagt upp. Það fólk greiðir þá ekki lengur skatt af þeim tekjum til ríkisins. Þær skatttekjur eru ekki óverulegar. Ég hugsa að ríkissjóður muni tapa á því þar sem áhrifin verða þessi, hann fær meiri tekjur í dag út á þessi laun og þessar tekjur en hann fær af fjársýsluskattinum. Margir hafa sagt að bankakerfið sé ofvaxið, of stórt. Þeir sem missa vinnuna fara þá annaðhvort til útlanda og borga aldrei skatta framar á Íslandi, þá held ég að sé alveg einboðið hvert tekjutap ríkissjóðs yrði, eða þeir fara á atvinnuleysisbætur. Þá borga þeir reyndar skatt á Íslandi, virðisaukaskatt og annað slíkt, en fjármagna hann með bótum frá ríkinu. Ég held að nú þurfi að skoða öll þessi mál til hlítar. Svo er annar þáttur sem kannski má skoða. Við göngum mjög nákvæma línu í því hversu mikið má lesta bankana vegna þess að þeir eru í eigu kröfuhafa sem töpuðu ómældu fé á Íslandi og þótti það ekki gaman. Ef á einhvern máta er gengið of nærri þessum bönkum sem eru eign kröfuhafanna munu þeir hugsanlega fara í skaðabótamál við íslenska ríkið. Mér sýnist reyndar af rökstuðningi við frumvarpið að það sé sambærilegt við það sem er í Danmörku þannig að hægt sé að vísa í að lög af þessu tagi séu til annars staðar. Það er mjög mikilvægt. En menn þurfa að fara mjög varlega og passa sig á að ganga ekki of nærri þessari eign kröfuhafanna vegna þess að bankarnir voru með safaríka afskriftasjóði og kröfuhafarnir sættu sig við þá af því að þeir áttu sjálfir bankana. Ef það hefði verið öðruvísi hefðu orðið áratugadeilur um afskriftasjóðina þar sem kröfuhafarnir hefðu krafist þess að þeir yrðu magrir og litlir. Nú eru þeir sem sagt mjög safaríkir af því að kröfuhafarnir fá það þá inn sem hagnað þar sem þeir sjá á eftir eignum sínum á móti afskriftasjóðunum. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn gæti þess að ganga ekki á rétt þeirra. Þeir eiga sinn eignarrétt og geta farið í mál við íslenska ríkið ef lagðir eru á þá skattar sem ekki eru til annars staðar eða eru á einhvern hátt óvenjulegir. Það sýnist mér að sé ekki tilfellið með þennan skatt. Hins vegar finnst mér að hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar þurfi að skoða mjög nákvæmlega hvernig þessi skattur virkar og alveg sérstaklega hvað varðar lífeyrissjóðina. Hæstv. ráðherra sagði að það skipti litlu máli eða engu, þetta væri bara smáræði, bæði tekjur ríkissjóðs og eins álagning á þá. Þá held ég að rétt sé að sleppa þeim við þessa skattlagningu. Ég held að nefndin ætti að leggja það til vegna þess að eins og ég hef margoft sagt þurfa menn að vera mjög varkárir í því að skattleggja lífeyrissjóðina á nokkurn máta. Stór hluti þeirra, þ.e. opinberu sjóðirnir, LSR og sjóðir sveitarfélaganna, bera í rauninni ekki þennan skatt. Það eru útsvarsgreiðendur eða skattgreiðendur í gegnum ríkið sem bera skattinn, en hinir sem eru í almennu sjóðunum þurfa að mæta skattinum með skerðingu á réttindum sínum jafnframt því sem þeir borga skattinn til hinna lífeyrissjóðanna. Það er svo óréttlátt að það tekur ekki tárum. Ég legg til að menn sleppi lífeyrissjóðunum þegar fjallað verður um málið í nefndinni.

Virðulegi forseti. Það virðist stefna í að þetta verði mjög áhugavert mál fyrir efnahags- og skattanefnd. Mig langar að spyrja hv. þm. Pétur Blöndal hvort hann telji að þess háttar skattur eins og hér er lagður til, fjársýsluskatturinn, geti að einhverju leyti komið í veg fyrir öran vöxt fjármálafyrirtækja. Svo hefur verið talið eins og við sáum á því hvernig bankarnir margfölduðu stærð sína árlega frá árinu 2002 til ársins 2008 þegar þeir fóru svo í þrot ásamt nánast öllu íslenska ríkinu. Síðan hefur líka komið fram og það var meðal annars rætt á ráðstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Seðlabankans og Stjórnarráðsins í Hörpu þar sem þeir bentu á - ég heyrði það í ræðu hv. þingmanns að hann hafði töluverðar áhyggjur af því að fjármálafyrirtæki þyrftu að einhverju leyti að fara að segja upp fólki með álagningu þessa skatts. Þar var bent á að þar sem hér var greinilega margs konar bóla hafi fjármálageirinn dregið til sín besta fólkið, fólkið með bestu menntunina, bestu getuna, mestu hæfnina. Spurningin er hvort þetta fólk nýtist samfélaginu eins og er best innan bankageirans eða hvort það gæti jafnvel skilað meira til samfélagsins í öðrum störfum og öðrum atvinnugreinum.

Frú forseti. Fyrri spurningin er hvort þetta hefði komið í veg fyrir öran vöxt. Það held ég ekki. Þá var svo mikið í húfi og stórar tölur sem menn léku sér með sem stafa aðallega af krosseignarhaldi, raðeignarhaldi og slíku sem ég hef margoft bent á. Ég held að skattur á laun hefði ekki skipt neinu stóru máli þótt launin hafi verið há, en það hefði eflaust getað gefið ríkissjóði ágætar tekjur á þeim tíma. Varðandi það hvort þessi skattur hindri að í bönkunum bindist hæfileikaríkt fólk sem ætti erindi annars staðar er ég ekki viss um að starfsmenn bankanna eigi auðvelt með að fá vinnu í stjórnsýslunni eða annars staðar eins og staðan er núna. Það eru allir að skera niður. Ég held að þeir fari frekar til útlanda ef eitthvað er. Það hefur reyndar verið niðurstaðan að mjög margir sem hafa hætt í bönkunum hafa farið til starfa til útlanda. Þá borgar það fólk að sjálfsögðu enga skatta á Íslandi þannig að áhrif þessa skatts geta orðið þau að það verði aukning á brottflutningi fólks, minni skatttekjur ríkissjóðs á öðrum sviðum, t.d. tekjuskattur og virðisaukaskattur, og það er nokkuð sem nefndin þarf að skoða. Svo þarf hún sérstaklega að skoða það sem nefnt var, hvort þessi skattur sé sambærilegur við það sem er til dæmis í Danmörku. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fór einmitt mjög nákvæmlega í gegnum að það væri ekki sambærilegt, sérstaklega þegar menn hafa í huga að skattur á tekjur á Íslandi í bankakerfinu fer að nálgast 20% sem er ekki sambærilegt við það sem er víða annars staðar. Það þarf að skoða þetta til þess að við fáum ekki á okkur einhverjar skaðabótakröfur vegna þess að ríkið skattleggi bankana of mikið. Ég held að þetta hafi ekki þau áhrif að þetta ágæta fólk fari að starfa 

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður telur að þetta muni ekki koma í veg fyrir öran vöxt fjármálafyrirtækja vil ég bæta við spurningu mína: Er ástæða til að ganga lengra en hér er lagt til og fara þá leið sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn talar um, að leggja líka aukaskatt á hagnað? Það gæti að einhverju leyti dregið úr þeim öra vexti sem við urðum svo illilega fyrir barðinu á. Síðan er líka mjög áhugavert að skoða í upphafi greinargerðarinnar þar sem bent er á að hugsanlega ætti þessi skattur að miðast að einhverju leyti við áhættuna í rekstri fjármálafyrirtækjanna. Ég held að það sé mjög mikilvægt að nefndin skoði það sérstaklega. Við erum með þrjá stóra banka á Íslandi og þeir ráða yfir í kringum 90% á íslenska bankamarkaðnum. Mitt mat er að eins og staðan er muni íslenska ríkið alltaf þurfa að einhverju leyti að grípa inn í ef einhverjir þessara banka lenda í erfiðleikum. Það þýðir að það er miklu meiri áhætta af rekstri þessara banka gagnvart íslenskum skattgreiðendum en til dæmis af minni fjármálafyrirtækjum, sparisjóðunum. Er ekki ástæða til að taka tillit til þess þegar skatturinn er settur upp í staðinn fyrir að hafa flatan skatt? Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt að meta áhættuna sem felst í rekstrinum, sérstaklega hvað varðar íslenskan almenning.

Frú forseti. Áhættumat á bönkunum væri mjög áhugavert. Ég legg nú til að hv. nefnd taki til skoðunar hvernig hægt sé að láta menn borga fyrir áhættuna. Nú hefur því verið lýst yfir að innstæður séu tryggar, en það er ekki ríkisábyrgð á innstæðum. Það er rétt að undirstrika það. Þá er það spurningin: Er það einhver áhætta fyrir íslenska skattgreiðendur að bankarnir fari á hausinn? Innstæðutryggingarsjóðurinn er tómur og sparifjáreigendur verða bara að bíta í það súra. Spurningin er hvort taka ætti upp ríkisábyrgðargjald á innstæður sem gætu verið auglýstar sem innstæður með ríkisábyrgð þannig að bankarnir gætu verið með tvenns konar innstæður, annars vegar ótryggðar innstæður og hins vegar innstæður með ríkisábyrgð þar sem bankarnir mundu borga fyrir ríkisábyrgðina eins og áhættan gefur til kynna. Það geta verið nokkuð háar prósentur vegna þess að áhættan er mikil og sérstaklega í stofnunum sem ekki eru mjög sterkar. Ég held að menn mundu miklu frekar mæta áhættunni þar. Áhætta ríkisins af bönkunum er annars eiginlega engin nema vegna stærðar þeirra í efnahagskerfinu ef þeir bera ekki ábyrgð á innstæðunum. Ef banki fellur er það bara biti þeirra hluthafa nema að því er varðar innstæðurnar. Ég held að það sé alveg rétt að koma því á hreint hvaða innstæður eru ekki með ríkisábyrgð og það ætti þá að vera komið með kerfi sem væri þannig að menn borguðu fyrir ríkisábyrgð á innstæðunum, það yrði bara auglýst sem slíkt og kæmi þá niður á vöxtum af þeim innstæðum sem gætu væntanlega verið til lengri tíma en í dag. Sparifjáreigendur treysta nefnilega ekki bönkunum.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu um þetta frumvarp við þessa umræðu. Hér er um að ræða einn liðinn í því sem kallað er tekjuöflunaráform ríkissjóðs við gerð fjárlaga fyrir árið 2012. En um leið er, eins og kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra, um að ræða skatt sem mér heyrist á ummælum hans að hann sjái fyrir sér að sé varanlegur eða að minnsta kosti til lengri tíma. Hitt er annað mál að ég held að enginn vafi leiki á því að ástæða þess að farið er út í þennan frumvarpsflutning núna sé viðleitni til að bæta tekjustöðu ríkissjóðs vegna fjárhags og fjármála næsta árs fyrst og fremst, það hefur kannski rekið menn í það að koma fram með þetta frumvarp, hugsanlega án þess að nægilega vel hafi verið hugað að útfærslunni og öðrum slíkum þáttum. Nú er um það að ræða að þessi skattur er svolítið sérstakur. Ég ætla ekki að blanda mér í deilur um það hvort hér sé farið að fyrirmynd annars staðar frá eða ekki. Ég hef hlustað á það sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt um það og eins hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson. Ég þykist vita að hv. efnahags- og skattanefnd muni einmitt fara vel yfir það í störfum sínum að hvaða leyti hér er byggt á erlendum fyrirmyndum og að hvaða leyti hér er um heimasmíðaðar reglur að ræða. Það sem ég hef kannski meiri áhuga á að ræða við þessar aðstæður er það fyrst og fremst hvaða áhrif skattlagning af þessu tagi hefur. Þá horfum við helst á það að skattstofninn eru launagreiðslur fjármálafyrirtækja, þ.e. ofan á laun, hverju nafni sem þau nefnast, á að bæta við 10,5% sem liggur í augum uppi að hefur veruleg áhrif á launakostnað og starfsmannakostnað fyrirtækja í fjármálaþjónustu. Við getum haft alls konar skoðanir á því, og ýmsir hafa alls konar skoðanir á því, hvort starfsmenn sem vinna við fjármálaþjónustu á Íslandi séu of margir eða of fáir. Spurningin er hins vegar sú hvort þetta er rétta leiðin til að kalla á þá hagræðingu. Spurningin er sú hvort ekki væri æskilegra að slík hagræðing skilaði sér þá í minni vaxtamun til viðskiptavina frekar en að hún fari í þetta. Það er auðvitað hlutur sem þarf að meta líka. Mér sýnist að fjármálaráðuneytið hafi farið frekar létt frá því að reyna að átta sig á áhrifunum í þessu tilliti. Áhrifin eru augljóslega þau, eins og ég segi, að launakostnaður, kostnaður fjármálafyrirtækja við það að vera með fólk í vinnu, eykst. Það hefur ekki bara áhrif í þá átt, eins og reyndar er getið um á bls. 9 í greinargerð með frumvarpinu „að draga úr launahækkunum og halda aftur af nýráðningum“ - Þetta er það sem segir um þessi áhrif í greinargerð með frumvarpinu. - Það hefur líka þau áhrif á stöðuna eins og hún er í dag að fjármálafyrirtæki hljóta, þegar þau horfa til hagræðingar, að horfa ekki síst á starfsmannaþáttinn og fækka starfsmönnum. Ég held að það sé óhjákvæmilegt og hefði kannski verið betra ef fjármálaráðuneytið hefði lagt aðeins meiri vinnu í að reyna að átta sig á líklegum áhrifum að því leyti. Þetta segi ég vegna þess að það sem slær mig fyrst og fremst í sambandi við frumvarpið er það hver skattstofninn er, að skattstofninn skuli vera launin. Það slær mig einkennilega í þessu tilliti. Ekki er verið að skattleggja hagnað, það er verið að auka við rekstrarkostnaðinn og starfsmannakostnaðinn með þessum hætti. Ég held að hv. efnahags- og skattanefnd hljóti að velta því fyrir sér, ef á annað borð þykir ástæða til að auka skattlagningu á fjármálafyrirtæki sérstaklega, hvort þetta sé rétta leiðin. Ég minni á að á síðasta ári var tekinn upp annars konar skattur, sérskattur á fjármálaþjónustu. Eitthvað er nú verið að hækka hann líka núna. Þar er viðmiðunin allt önnur. Nú hef ég ekki þekkingu til að meta hvort sú viðmiðun sem þar liggur til grundvallar, sem er ákveðið hlutfall af skuldum fjármálafyrirtækja, er betri viðmiðun. Það slær mig hins vegar að það sé óeðlilegt að fara í rekstrarkostnaðinn með þessum hætti og auka við hann á þennan veg. Það slær mig þannig svona við fyrstu sýn að eðlilegra hefði verið að horfa til hagnaðar. Ef menn hafa áhyggjur af miklum hagnaði í fjármálaþjónustu, af hverju er þá hagnaðurinn ekki skattlagður? Af hverju leggja menn meiri byrðar ofan á laun starfsmannanna? Það slær mig sérkennilega. Auðvitað er það þannig með þennan skatt eins og marga aðra skatta sem leggjast á atvinnustarfsemi af ýmsu tagi að hætt er við að það leiði til þess að skattinum verði velt á viðskiptamennina með einhverjum hætti, ekki endilega öllum þegar í stað heldur geti það haft áhrif til lengri tíma, að það verði á endanum viðskiptamenn fjármálafyrirtækja, hvort sem um er að ræða lántakendur eða aðra þá sem í viðskiptum við þá eiga, sem bera þennan kostnað. Einhvers staðar koma þessir peningar frá. Það er alveg viðbúið að þetta geti leitt, eins og nefnt hefur verið í þessari umræðu, til þess að það auki eða alla vega haldi uppi vaxtamuninum hjá fjármálafyrirtækjum. Þetta eru allt saman þættir sem mér finnst fjármálaráðuneytið kannski hafa skautað svolítið létt yfir í sambandi við mat á áhrifum þessarar skattlagningar. Matið miðað við greinargerðina byggist fyrst og fremst á því að áætla hvað þetta muni skila mörgum krónum í ríkissjóð, en miklu minna er spáð í það hvaða áhrif þetta komi til með að hafa á greinina og hvaða áhrif þetta komi til með að hafa inn í efnahagslífið almennt. Þetta er auðvitað ein af fjölmörgum aðgerðum núverandi ríkisstjórnar í skattamálum sem eru flestar þess eðlis, ekki allar, að auka álögurnar. Það ber að skoða þær tillögur sem við erum að ræða hér í dag í samhengi við það að þær eru til viðbótar skattahækkunum sem átt hafa sér stað á undanförnum tveimur, tveimur og hálfu ári. Það er auðvitað líka þáttur sem hv. efnahags- og skattanefnd þarf að hafa í huga. Nú er það þannig að bankastarfsemi og önnur fjármálastarfsemi er ekki vinsælasta atvinnugreinin í því þjóðfélagsástandi sem við búum við í dag hér á landi og raunar ekki annars staðar heldur. Við getum verið þeirrar skoðunar að þeir sem réðu ferðinni varðandi fjármálaþjónustu á undanförnum árum hafi oft hegðað sér óskynsamlega og misstigið sig. Ég vara hins vegar við því að við látum einhverjar slíkar tilfinningar ráða ferðinni þegar við veltum fyrir okkur starfsumhverfi og þar á meðal skattlagningu á fjármálastarfsemi í dag og til framtíðar. Við eigum ekki að samþykkja skattahækkanir á atvinnulífið til að refsa bönkunum eins og þeir voru fyrir 2008. Það er ekki góð forsenda ákvarðana í skattamálum að af því að bankarnir hegðuðu sér gáleysislega fram eftir ári 2008 þá eigi að beita þá einhverjum viðurlögum núna. Mér finnst það ekki góð röksemd. Það sem við þurfum hins vegar að skoða er það hvaða skattlagning og hvaða form skattlagningar er eðlilegt til að þessi starfsemi geti blómstrað. Þetta er mikilvæg starfsemi sem þarf að vera fyrir hendi og hún þarf að geta blómstrað. Við þurfum að byggja upp fjármálastarfsemi að nýju eftir hrun á nýjum forsendum, en við þurfum að velta fyrir okkur: Er skattlagning eins og felst í þessu frumvarpi leiðin til þess?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðuna. Ég hefði viljað hafa margt öðruvísi en hefur verið unnið frá því eftir hrun. Við hefðum til dæmis átt að fara mun fyrr í stefnumörkun og vinnu um að móta ákveðna framtíðarsýn fyrir hvernig við viljum hafa fjármálakerfið á Íslandi. Það má segja að hæstv. fjármálaráðherra og raunar bara öll ríkisstjórnin hafi einmitt verið í hinni svokölluðu rústabjörgun og hafi kannski ekki alveg haft nákvæmlega sýn yfir hvað þau eru að gera. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur boðað að hann hyggist leggja hér fram viðamikla skýrslu með hugmyndum sínum um það hvernig og hvers konar fjármálakerfi við eigum að hafa hvað varðar til dæmis stærð. Hér erum við hins vegar komin með frumvarp um ákveðinn bankaskatt sem ég hefði talið að ætti að vera hluti af þeirri vinnu sem fer fram á vegum efnahags- og viðskiptaráðuneytisins um það nákvæmlega hvernig bankarnir eiga að skila framlagi sínu í ríkissjóð líkt og önnur fyrirtæki gera. Hv. þingmaður virtist hins vegar hafa áhyggjur af því að þetta mundi ekki skila því sem maður vænti, þetta kæmi ekki í veg fyrir of hraðan vöxt og skerpti ekki á því að bankarnir sinntu fyrst og fremst því sem þeir ættu að sinna, ekki eins og þeir kannski eru í dag, þ.e. meira og minna hálfgerð eignaumsýslufélög. Telur hv. þingmaður að í staðinn fyrir að leggja á þennan launaskatt væri nær að við legðum skatt á hagnað bankanna? Íslenskum almenningi blöskra hreinlega þær hagnaðartölur sem hafa komið fram í bókum bankanna. Það er mjög einkennilegt í ljósi þess hversu erfiður reksturinn er með 30% 

Hæstv. forseti. Til að svara þessu í stuttu máli sagði ég í ræðu minni áðan að ef menn í þessum sal eða fjármálaráðuneytinu eða annars staðar hafa sérstakar áhyggjur af hagnaði bankanna er eðlilegra að skattleggja hagnaðinn meira en gert er frekar en að fara í launaskatt. Launaskattur af þessu tagi slær mig mjög illa. Það að nota launin sem viðmiðun í þessu tilviki finnst mér mjög einkennileg aðferð til að nálgast þau markmið sem frumvarpinu virðist ætlað að ná. Auðvitað getum við velt fyrir okkur hvað valdi því að bankarnir sýna þær hagnaðartölur sem hv. þingmaður nefnir. Það að bankar skili hagnaði gerir það að verkum að skatttekjur skila sér í ríkissjóð því að bankar borga væntanlega tekjuskatt af hagnaði sínum eins og önnur fyrirtæki. Hin almenna viðmiðun tekjuskatts lögaðila er hagnaður, það er í grófum dráttum þannig. Hins vegar velti ég fyrir mér, eins og hv. þingmaður, hvort aðgerðir eins og þessi skattlagning þurfi ekki einmitt að skoðast í einhverju víðara samhengi þegar við veltum fyrir okkur hvernig regluverkið um fjármálastarfsemina eigi að vera. Sé ætlunin að sporna við ofþenslu og launahækkunum innan bankakerfisins með því að leggja á svona skatt finnst mér menn fara skringilega leið. Ég treysti því hins vegar að þetta verði vandlega 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir svarið. Það virkar eins og að við séum að mörgu leyti sammála. Ég vildi þó líka aðeins ræða við þingmanninn um hvort hann teldi ekki ástæðu til þess að skoða einhvers konar áhættustuðul í tengslum við þessa skattlagningu, m.a. ef ríkisstjórnin hefur áfram áhuga á að leggja á þennan launaskatt eða jafnvel bæta við aukaskatti á hagnað. Er ekki í staðinn fyrir að leggja á flatan skatt vert að setja inn einhvers konar áhættustuðul? Við umræðuna um gjaldtöku út af innstæðutryggingarsjóðnum varð ofan á hugmynd um að Fjármálaeftirlitinu yrði falið að móta áhættustuðul sem væri miðað við þegar gjaldtakan þar væri ákveðin. Hins vegar verð ég að segja að ég varð fyrir ákveðnum vonbrigðum með þá umræðu. Svo virðist sem menn meti ekki rétt áhættuna af því að vera með of stóra og of fáa banka. Litlar fjármálastofnanir, eins og sparisjóðirnir sem hafa einmitt veitt betri þjónustu sem hefur oft þýtt meira starfsfólk og líka fjármagnað sig fyrst og fremst með innstæðum, sæju fram á að borga jafnmikið eða jafnvel hærra gjald en þessir stóru bankar sem að mínu mati ógna mun frekar efnahagslegum stöðugleika á Íslandi eins og við sáum í hruninu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir varpar fram ýmsum áhugaverðum spurningum sem ég treysti mér ekki til að svara við þessar aðstæður. Það sem við hv. þingmaður erum þó líklega sammála um er að það þurfi að skoða þessi mál í ákveðnu samhengi. Það þarf að velta fyrir sér samspili ákvarðana ríkisins varðandi starfsumhverfi, innstæðutryggingar, skatta og annað þess háttar. Það þarf að skoða þetta í samhengi, það er ekki hægt að horfa bara á hlutina í afmörkuðum bútum eins og kannski er gert í þessu frumvarpi. Þetta frumvarp ber það með sér að þegar fjármálaráðuneytið fór að huga að því hvernig ætti að bæta tekjur ríkissjóðs fyrir næsta ár varð einhver leið fyrir valinu. Ég hef áhyggjur af því að þessi leið verði farin núna án þess að hún verði skoðuð í samhengi við aðra þætti sem hv. þingmaður hefur nefnt, t.d. innstæðutryggingarnar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur í þessu sambandi nefnt möguleika á ríkisábyrgðargjaldi eða einhverju slíku. Menn þyrftu að skoða þetta í víðara samhengi en nú er gert. Nú vakir einfaldlega fyrir mönnum að ná í peninga í ríkissjóð. Ég held að við getum bara verið nokkuð skýrmælt um að það er meginforsendan fyrir því að farið er út í þessa skattlagningu. Ég er ekki viss um að hæstv. fjármálaráðherra mótmæli því á eftir, það er verið að reyna að skrapa saman einhverjum peningum. Fjármálaráðuneytið hefur metið það svo að þarna væri einhvern pening að fá, svo eftir á er valið form á skattlagningunni. Þá kannski horfa menn til Danmerkur eða eitthvað annað og velja sér fyrirmynd 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem orðið hefur um þetta mál. Hér hefur verið hreyft ýmsum hlutum sem eru alveg fullgildir sem varða skattlagningu fjármálastarfseminnar í heild sinni og starfsumhverfið í heild og hvaða áhrif eftir atvikum mismunandi tegund skattlagningar og/eða hún sem slík í heild sinni hefur, því auðvitað hefur hún áhrif. Það er alveg rétt, og ekki er hægt að draga dulur á það að tekjuöflunaráhrif þessa frumvarp eru ein meginástæða þess að það er flutt, en það er þó þannig að þetta er búið að vera til skoðunar í eitt til eitt og hálft ár að fara þessa leið hér á landi. Það hefur tengst úttekt á skattkerfinu í heild sinni og eins og ég nefndi hér í framsögu var sérfræðinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins með ábendingu í þessa veru. Þetta var ein af nokkrum meginábendingum sem kom út úr því starfi. Það ásamt með mörgu öðru leiddi til þess að þessi áform voru sett í vinnslu og á fulla ferð. Auðvitað er það þannig að með skatta- og tekjuöflunaraðgerðum eru menn oftast að reyna að nálgast fleiri markmið en eitt í senn. Þannig var það til að mynda með aðgerðir í tekjuskatti á árinu 2009 og 2010 að að sjálfsögðu voru menn að horfa til tekjuöflunarmarkmiða, að minnsta kosti að stöðva tekjufallið í tekjuskattinum. En menn gerðu um leið grundvallarbreytingar á dreifingu skattbyrðinnar til að ná fram öðrum markmiðum og fyrst og fremst þá um aukinn jöfnuð í gegnum skattkerfið. Menn hafa breytt skattlagningu hér á umferð, við höfum gert það nú á síðustu árum, gert skattkerfið grænna í gegnum það að hverfa frá fyrra fyrirkomulagi yfir í að gera losun koltvíoxíðs að andlagi bifreiðagjalda og leggja á kolefnisgjald o.s.frv. Þannig að oftast er það þú þannig að ákvarðanir um slíkt eru teknar í ljósi margra markmiða sem menn eru þá að nálgast í senn og reyna að finna eitthvert jafnvægi á milli. Í mínum huga var það ekki megintilgangur þessa skatts svo langt því frá að í gegnum hann sérstaklega ætluðu menn sér að þrýsta á hagræðingu í bankakerfinu, hins vegar mun skatturinn að sjálfsögðu hafa þarna tiltekin áhrif þar sem andlagið er launakostnaður og gerir starfsmannahald þar af leiðandi dýrara, það er vissulega rétt. Sérstaklega mun það verða dýrt að borga mjög há laun og ofurlaun eins og viðgekkst í þessum geira. Eitt svið jafnvægisleysisins hér á árunum fyrir hrunið var auðvitað sambúð ólíkra atvinnugreina þar sem fjármálageirinn keyrði fram úr allri annarri starfsemi í landinu, yfirborgaði stórfellt í launum og gerði öðrum aðilum erfitt um vik að halda eða ráða til sín hæft starfsfólk. Að sjálfsögðu er reynt að hafa í huga líka hvaða áhrif breytingar af þessu tagi hafa. Varðandi skattlagningu á fjármálastarfsemina í heild og þá kannski fyrst og fremst bankana sagði ég það í framsögu minni að maður væri alveg meðvitaður um að það hefði verið þyngd á hana skattbyrðin. Hún er að gera það talsvert, sérstaklega núna tímabundið vegna þess kostnaðar sem bankakerfið hefur tekið á sig varðandi umfangsmikla starfsemi Fjármálaeftirlitsins þessi missiri, vegna kostnaðar af rekstri umboðsmanns skuldara og hina sérstöku vaxtaniðurgreiðslu sem bankakerfið tekur þátt í að fjármagna á þessu ári og hinu næsta. En við gerum ráð fyrir því að það taki að draga úr þessum greiðslum aftur strax frá og með næsta ári. Ég sé ekki að það sé líklegt að við förum að reka jafnumfangsmikið fjármálaeftirlit og það er orðið núna um leið og úrvinnslu þess á fortíðarmálum og rannsóknum og öðru slíku fer að ljúka. Þá ætti okkur, miðað við stærð okkar bankakerfis, að duga eitthvað minna en þar er undir núna. Svipuðu máli gegnir um umboðsmann skuldara, jafnvel þó það embætti kynni í einhverjum mæli að verða til áfram, held ég að engar horfur séu á því að það verði jafnmikill mannskapur og jafnmikið umleikis og er akkúrat þessa mánuði. Hin sérstaka vaxtaniðurgreiðsla, það var um hana samið í tvö ár þannig að hún fellur þá niður eftir næsta ár. Þá standa eftir kannski sérstaklega innstæðutryggingarmálin og hvernig gjaldtöku vegna þeirra verður háttað. Það hefur verið rætt að skoða það svolítið í þessu ljósi hversu hratt við færum í uppbyggingu innstæðutryggingarsjóðs. Reyndar eru ýmsar skoðanir á því hvernig það fyrirkomulag í heild sinni er að gagnast eða er líklegt til að gagnast. Við höfum rætt það okkar í milli, ég og efnahags- og viðskiptaráðherra, að fara yfir þessi starfsskilyrði fjármálafyrirtækjanna í heild. Það hefur verið ágætt samráð um vinnslu þessa máls, þannig að það fagráðuneyti sem fer með bankamál sem slík hefur verið með í ráðum. Varðandi það sem hér var sagt fyrr um samanburð þessa við Danmörku - auðvitað fer hv. þingnefnd yfir það. Ég veit að það stendur ekki á sérfræðingum úr fjármálaráðuneyti að fara yfir það mál. Það vill nú svo til að við höfum fengið sérstaka kynningu hjá danska skattinum og sérfræðingum frá danska skattamálaráðuneytinu á þessu fyrirkomulagi í Danmörku þannig að okkar fólk á að vera nokkuð vel heima í því. Ég held að gæti einhvers misskilnings um samanburðinn sem þarna er á ferðinni. Ég árétta það sem ég áður sagði að það er ekki svo að danski launasummuskatturinn taki til allrar óvirðisaukaskattsskyldrar starfsemi. Það eru hreinar undanþágur frá því í 1. gr. dönsku laganna, þannig að því leyti til verður fyrirkomulagið hér eins og þar þó að gildissvið dönsku laganna sé vissulega víðtækara en hér er lagt upp með, að minnsta kosti í byrjun. Í aðalatriðum eru bæði dönsku lögin og íslenska frumvarpið, eða fyrirkomulagið sem hér er áformað, eins hvað varðar það að að meginstofni er skattstofninn heildarlaun og það eru engir frádráttarliðir frá því. Það er nákvæmlega eins hér og í dönsku lögunum, með þeim féll niður ákvæði um virðisaukaskattsskyldu vegna eigin starfsemi í samkeppni við aðra. Það er undanþegið í dönsku lögunum og er gert ráð fyrir því að það falli á brott úr lögum hér. Uppgjörstímabil og svona ákveðin aðferðafræði við innheimtu skattsins er hins vegar nokkuð önnur í Danmörku. Þar er skýr munur á. Við erum að velja að fara þessa einföldu og skilvirku leið fyrir báða aðila, þá sem greiða skattinn og þá sem taka við honum, að taka þetta í staðgreiðslunni. Ég held að það sé líka misskilningur, sem fram hefur komið einhvers staðar opinberlega, að innskattur fjármálafyrirtækja og annarra sem greiða þennan danska skatt komi til frádráttar. Ég kannast ekki við að það sé svo, heldur þvert á móti. Í dönsku lögunum er ekki heimilaður frádráttur frá skattstofni, hvorki vegna virðisaukaskatts og þar er heldur ekki tekið tillit til hagnaðar eða taps. Það gildir hins vegar um sumar aðrar greinar sem greiða danska skattinn. Það kann að hafa valdið þessu misskilningi. Annars er nú ekki ástæða til að týna sér alveg í djúpum samanburði að þessu leyti um tæknilega hluti. Við þurfum einfaldlega að svara því hér hvernig við teljum skynsamlegast að hafa þetta. Ég tel að það standi mörg sterk rök fyrir því að þessi starfsemi leggi sitt af mörkum. Það er mjög víða verið að taka upp skatta á banka- og fjármálastarfsemi sem miða að því annars vegar að þeir leggi sitt af mörkum upp í það mikla tjón og tap sem sameiginlegir sjóðir ríkja hafa borið vegna fjármálageirans, en um leið eru menn að reyna að hafa þá skattlagningu meðvitaða til að draga úr hættunni á slysum, draga úr hættunni á ofvexti, áhættusækni og jafnvel ofurlaunagreiðslum og öðru slíku sem allt voru ósiðir hins gamla tíma sem við viljum losna við. Í því ljósi ber líka að skoða þessa hluti. Að sjálfsögðu þarf síðan að búa þessari starfsemi stöðugt og eðlilegt starfsumhverfi, það er ekkert annað á dagskrá hér. Það átta sig allir á því ef tiltekin starfsemi af þessu tagi, sem auðvitað er bráðnauðsynleg í samfélaginu, og enginn deilir um, er íþyngt óhóflega með sköttum verður hún dýr, því að það eru notendurnir sem greiða það að lokum, þá er það spurningin um hvaða verðmiða við viljum hafa á því. Það er heldur ekki æskilegt að gera þessa starfsemi þannig að hún verði mjög kostnaðarsöm fyrir þá sem hennar þurfa að njóta. Hitt vilja menn auðvitað ekki sjá að hér sé við lýði eitthvert þannig fyrirkomulag að eigendur einkarekinna fyrirtækja á þessu sviði geti hirt út úr þeim óheyrilegan gróða á ákveðnum tímabilum og skilji svo samfélagið eftir með tapi þegar illa fer. Það er eitthvert óréttlátasta fyrirkomulag sem hugsast getur. Við ætlum að reyna að vanda okkur við að láta slíkt ekki henda aftur á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég vil nú taka undir það að við ættum kannski ekki að horfa of mikið á það hvernig hlutirnir eru í Danmörku eða í nágrannalöndum okkar, sérstaklega í ljósi þess að ég hef nú alloft rekið mig á það í greinargerðum eða athugasemdum sem fylgja lagafrumvörpum er fullyrt að hlutirnir séu með ákveðnum hætti, svo þegar maður sjálfur fer í frumtextann, því eins og hæstv. forseti veit geta ýmsir þingmenn lesið útlensku, hafa þeir ekki alveg reynst vera eins og fullyrt er í þeim greinargerðum. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra um skoðun hans á þeirri umræðu sem farið hefur fram, um hvort frekar eigi að leggja skatt á hagnað fjármálafyrirtækja. Ég hef ekki síst áhuga á að heyra hvort hæstv. fjármálaráðherra hefur upplýsingar um það hvort fjármálafyrirtækin séu búin að nýta það svigrúm sem þau fengu þegar þau voru stofnuð varðandi afskriftir eða niðurfærslu lána. Ef svo er ekki spyr ég hvort ekki sé eðlilegt að þau skili þá þeim hagnaði, sem ég held að meginþorri íslensks almennings telji vera mjög óeðlilegan, sem þau hafa verið að færa fram í bókum sínum. Ég vil líka spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvaða skoðun hann hefur á þessum áhættustuðli sem ég hef aðeins komið inn á í andsvörum við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins.

Herra forseti. Það fer svolítið eftir því hvað maður er að nálgast þegar maður svarar þeirri spurningu. Ætti frekar að fara þá leið að leggja þá eitthvað sem hlyti að vera einhvers konar aukatekjuskattur, einhver sérstakur skattur, á hagnað banka eða fjármálafyrirtækja sem slíkra því að þau greiða auðvitað sinn almenna tekjuskatta eins og allir aðrir. Ég hallast nú að því að það sé almennt heppilegra að við höfum sömu tekjuskattsprósentu á allt atvinnulíf og reynum að gæta jafnræðis þar. En ef svo ber undir að menn telja að rök séu fyrir ólíkri skattalegri meðferð eins og hefur nú heldur betur verið í þessu tilviki, því að þessi starfsemi hefur ekki borið virðisaukaskatt á sama tíma og önnur innlend starfsemi gerir það, að fara þá sértækari leiðir í þeim efnum eins og hér er til dæmis verið að gera tillögu um. Því það að fara í mismunandi útfærslur í tekjuskatti, annaðhvort með ólíkum prósentum eða þá að hafa frádráttar- og fyrningar- og afskriftareglur og annað því um líkt ólíkt til að ná inn einhverjum breiðari skattstofni, það er önnur nálgun sem er ekki vandalaus heldur. Ég eins og allir aðrir heyri auðvitað þá umræðu sem er og sé þær tölur sem birtast um afkomu bankanna. Fólk spyr sig auðvitað: Er ekki eðlilegt að þeir leggi þá meira af mörkum? Hér er þá ákveðið svar við því. Varðandi áhættustuðul og hvernig eigi að stýra því að skattleggja áhættusækni og/eða láta menn borga meira í innstæðutryggingar eftir því sem starfsemin sem á bak við liggur er áhættusamari, þá er, held ég, rétt að fara í það mál þeim megin frá ef menn ganga ekki alla leið og reyna að aðskilja bara í lögum, einhvers konar nýjum Glass-Steagall lögum, meiri aðskilnað hefðbundinnar og tryggari almennrar bankastarfsemi og fjárfestingar- og áhættubankastarfsemi. Þá gæti innheimta tryggingarsjóðsgjalds, sem væri með áhættustuðlum, 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég skil það rétt að hæstv. fjármálaráðherra hafi verið að tala gegn auðlindagjaldi í sjávarútvegi. Ef honum fellur illa að tala um skattlagningu á hagnað fyrirtækja sem tekjuskatt, getum við alveg kalla það auðlindagjald líka í bankageiranum, ef það hentar betur. Það sem virkar svolítið óþægilegt hvað varðar þennan skatt, og ég held að hv. þingmenn hafi verið að benda á það hér, er að hann mun fyrst og fremst bitna á starfsfólki og viðskiptavinum. Þetta verður þá tekið út í auknum vaxtamun og í því að fyrirtækin fækki fólki í staðinn fyrir að það leggist á eigendur fjármálafyrirtækjanna ef verið er að skattleggja hagnaðinn. Varðandi umræðuna og svör hæstv. fjármálaráðherra um áhættu og áhættustuðul er mjög mikilvægt að mjög vandlega sé farið í það hvernig við metum áhættu. Fjármálaeftirlitið fór til dæmis í að meta áhættu varðandi þennan áhættustuðul um innstæðutryggingar og var ég mjög ósátt við það mat. Svo virtist sem þau fjármálafyrirtæki sem eru fyrst og fremst í viðskiptabankastarfsemi, eru fyrst og fremst að fjármagna sig innan lands með innstæðum, og eru fyrst og fremst að veita góða þjónustu, fengu það ekki metið í lægri áhættustuðli. Þannig skiptir, held ég, mjög miklu máli hvernig svona áhættustuðull er byggður upp. Þannig að eins og má heyra er ég ekki fyllilega sátt við svör hæstv. fjármálaráðherra.

Það er algjör misskilningur að lesa megi það út úr orðum mínum að ég sé andvígur auðlindaskattlagningu. Ég nálgast þetta hins vegar þannig að þegar sérstakar ástæður eru fyrir því að einhver atvinnugrein eða rekstur sæti sérstakri skattalegri meðferð, eins og klárlega á við þegar menn eru að reyna að ná auðlindarentu sem myndar umframhagnað í atvinnurekstri af því að menn fá endurgjaldslaust eða endurgjaldslítið aðgang að verðmætri auðlind,  Hér er andlagið klárlega það að við erum að setja þennan fjársýsluskatt á fjármálastarfsemi sem ekki greiðir virðisaukaskatt. Það er meginútgangspunkturinn hér og það eru fullgild rök fyrir því. Það er ekkert að því í sjálfu sér. Og hvers vegna skyldi þessi starfsemi ekki bara rétt eins og önnur skila einhvers konar ígildi virðisaukaskatts í ríkissjóð? Þetta er sala á þjónustu eins og er virðisaukaskattsskyld út um allt skattkerfið meira og minna og ekkert að því. Hins vegar hafa menn af skiljanlegum ástæðum séð að betra er að fara aðrar leiðir til að ná ígildi þeirra fjármuna frekar en gera alla fjármálaþjónustuna í sinni flóknu mynd virðisaukaskattsskylda. Þar erum við sammála, ég og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson, sem kom inn á þetta mál í dag. Þannig að ég held að einhver aðferð af þessu tagi sé nærtækari og einfaldasti 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að víkja örlítið frá hinu þrönga efni þessarar umræðu í tilefni af orðum hæstv. fjármálaráðherra í lok ræðu hér áðan. Það varðar heildarstefnumótun í skattamálum sem af og til hefur verið nefnd í opinberri umræðu og hér í þingsölum á undanförnum árum, þ.e. að í gangi væri vinna og verið væri að vinna tillögur og skoða málin í heild. Ég vildi inna hæstv. ráðherra eftir því hvar sú vinna stæði, því að ég verð að játa það að gagnvart okkur hér í þinginu birtist ekki heildarmynd heldur bara svona bútar eins og þetta frumvarp og eins og frumvarpið sem við ræddum hér fyrr í dag og fleiri frumvörp um skattbreytingar sem virðast vera svona einhverjir bútar. Það sem ég er að velta fyrir mér er hvort þessir bútar eða þessir kubbar séu partur af einhverri stærri mynd, eða hvort þetta sé eins og það blasir stundum við manni bara dálítið tilviljanakennt hvað það er sem skilar sér í frumvarpsformi hingað inn í þingið.

Herra forseti. Þetta er góð spurning. Það eru engar tilviljanir í því, þetta er allt saman hugsað í samhengi. Það er búin að vera í gangi heilmikil kortlagning á íslenska skattkerfinu undanfarin tvö til tvö og hálft ár. Við gripum strax til ráðstafana sem vissulega vannst ekkert mikill tími til að undirbúa á miðju ári 2009, en frá og með því hefur skipulega verið unnið að því að fara í gegnum og skoða íslenska skattkerfið. Það er reyndar svo að það liggja fyrir margar skýrslur frá umliðnum árum um þarfar úrbætur sem þyrfti að gera í skattamálum, en þær rykféllu yfirleitt allar í skúffum því það var ekki í tísku á þeim árum að hrófla mikið við skattkerfinu nema bara með einum hætti, þ.e. að lækka alla skatta eða fella þá niður. Þannig var til dæmis ekki unnið nægjanlega að því á þensluárunum að stoppa í ýmis göt eins og varðandi samstæðuskattlagningu fyrirtækja, móðurfélaga hér og dótturfélaga erlendis. Það er búið að gera með svokölluðum CFC-reglum. Næsta vers í þeim efnum er að innleiða þarf hér reglur um lágmarkseiginfjármögnun, það sem kallað er á enskunni „thin capitalisation rules“. Við höfum fengið tvær skýrslur frá mjög færum sérfræðihópum sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur lagt til til að skoða annars vegar skattkerfið okkar í heild og hins vegar afmarkaða þætti þess. Þessir hópar eru þannig saman settir að það eru að hluta til starfsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en að hluta til eru fengnir sérfræðingar frá háskólum eða fyrirtækjum eða annars staðar að. Báðir þessir hópar unnu mjög góðar skýrslur. Sú seinni kom hér í vor og þar var sérstaklega horft til skattlagningar í tengslum við náttúruauðlindir og annað í þeim dúr. Síðan hefur ákveðin verkefnisstjórn haldið utan um þetta með fulltrúum nokkurra ráðuneyta og nokkrum ráðuneytum, auðvitað undir forustu fjármálaráðuneytisins, og auk þess var virkjaður um tíma að minnsta kosti allbreiður samráðshópur með fulltrúum allra þingflokka. Ég viðurkenni að það hefur legið niðri um alllangt skeið, en ætlunin hefur verið að setja það af stað núna aftur, fara þá yfir yngri skýrsluna frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og ljúka svo þeirri yfirferð og kortlagningu á skattkerfinu sem við höfum verið í með það að markmiði að fá um það skýrslu 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til lokafjárlaga fyrir árið 2010. Þetta er þskj. 192, 188. mál þessa 140. löggjafarþings. Ég vil geta þess hér að það er ánægjulegt að okkur hefur tekist að koma fram með frumvarpið nú allmiklu fyrr en verið hefur undanfarin ár. Við erum þar að reyna að koma til móts við réttmæta gagnrýni sem stundum hefur verið á það á undanförnum árum að framlagning lokafjárlaga, ég tala nú ekki um afgreiðsla þeirra, hefur stundum dregist mjög. Nú þarf að koma þessum málum í betra horf þannig að sem skemmstur tími líði frá því að ríkisreikningur liggur fyrir á fyrri hluta árs, eða um mitt ár eins og nú er, og þar til frumvarp til lokafjárlaga getur komið fyrir hið háa Alþingi, og í raun og veru á það að vera keppikefli að það komi á fyrstu starfsdögum þings að hausti. Til þess væri að vísu æskilegt að ríkisreikningur yrði fyrr á ferðinni ef mögulegt er en hann er nú, það hefði ýmsa kosti að fá ríkisreikning ef mögulegt væri svo snemma sem í apríl/maí en ekki júní/júlí og með því væri í sjálfu sér hægt að flýta nokkuð öllu þessu ferli þannig að Alþingi hefði þá fyrir sitt leyti meiri tíma til að vinna með þessi mál og/eða gæti með tímanlegri afgreiðslu þeirra líka lokið þeim hlutum, svo sem eins og afgreiðslu fjáraukalaga, lokafjárlaga fráfarandi árs o.s.frv. Hér eru sem sagt hefðinni samkvæmt lagðar til breytingar á fjárheimildum vegna frávika markaðra skatttekna og annarra rekstrartekna stofnana frá áætlun fjárlaga og fjáraukalaga og svo gerðar tillögur um ráðstafanir á stöðu fjárheimilda í árslok, annaðhvort með niðurfellingu eða yfirfærslu til næsta árs. Þá er frumvarpið einnig, eins og jafnan, til staðfestingar á niðurstöðum í ríkisreikningi ársins 2010. Uppbygging frumvarpsins er með sama hætti og verið hefur undanfarin ár og tillögur um uppgjör og ráðstöfun á stöðu fjárheimilda í árslok byggjast á sömu viðmiðunarreglum og áður. Í fylgiskjali 2 með frumvarpinu er yfirlit yfir talnagrundvöll þess. Yfirlitið sýnir uppruna allra fjárheimilda ársins 2010 fyrir ríkissjóð í heild og einstök viðfangsefni, þ.e. yfirfærðar fjárheimildastöður frá fyrra ári, fjárveitingar í fjárlögum og fjáraukalögum, millifærðar fjárheimildir innan ársins og breytingar á fjárheimildum samkvæmt þessu frumvarpi vegna frávika í ríkistekjum stofnana. Því næst eru tilgreind útgjöld samkvæmt ríkisreikningi og loks staða gagnvart fjárheimildum í árslok sem er mismunur fjárheimilda og reikningsfærðra útgjalda. Heildarfjárheimildir á árinu 2010 námu 579,3 milljörðum kr., útgjöld samkvæmt ríkisreikningi urðu tæpir 602 milljarðar og er fjárheimildastaða í árslok því neikvæð um 22,7 milljarða kr. Vegur þar þyngst gjaldfærsla í ríkisreikningi á 33 milljarða kr. eiginfjárframlagi ríkissjóðs til Íbúðalánasjóðs sem ekki var gert ráð fyrir í fjárheimildum fjáraukalaga 2010. Í frumvarpinu er að vanda lagt til að árslokastöður verði annaðhvort felldar niður, eins og fram kemur í 2. gr., eða yfirfærðar til næsta árs eins og fram kemur í fylgiskjali 1. Vík ég þá nánar að lagagreinum frumvarpsins. Í 1. gr. frumvarpsins, samanber nánari skiptingu í sundurliðun 1, eru tillögur um breytingar á fjárheimildum vegna frávika markaðra skatttekna og annarra rekstrartekna stofnana frá áætlun fjárlaga og fjáraukalaga. Alls er lagt til að fjárheimildir verði auknar um 876,8 millj. kr. samkvæmt þessu uppgjöri á fjármögnun stofnana og verkefna með mörkuðum ríkistekjum. Nánar tiltekið er hér leitað eftir heimild Alþingis fyrir því að ráðstafa þessum tekjum, ýmist í samræmi við það hverjar þær urðu samkvæmt uppgjöri ríkisreiknings eða hver metin fjárþörf viðkomandi aðila reyndist vera við skil ríkissjóðs á mörkuðum tekjum til þeirra. Almennt gildir að útgjaldaheimildir hækka ef markaðar ríkistekjur til fjármögnunar á útgjöldum stofnana og verkefna hafa verið umfram fjárlög en lækka hafi tekjurnar reynst minni. Þetta viðmið er þó ekki algilt því að ekki eru lagðar til breytingar á fjárheimildum ef ekki er beint samband milli útgjaldaþarfar og fjármögnunar á þann hátt að breytingar í tekjum hafi bein áhrif á kostnað eða ef útgjaldaheimildir í fjárlögum eru ákvarðaðar út frá verkefnum án tillits til hugsanlegra breytinga á fjármögnun með mörkuðum ríkistekjum eins og til dæmis framlög til vegamála. Í 2. gr. frumvarpsins, samanber nánari skiptingu í sundurliðun 2, eru tillögur um niðurfellingar á fjárheimildastöðum í árslok 2010. Ráðstafanir á fjárheimildastöðum í árslok byggjast á viðmiðunarreglum þar sem einkum er litið til þess hvort útgjöld ráðast af öðrum lögum en fjárlögum og séu til dæmis bundin af lögum eða samningum frekar en að vera á ábyrgð tiltekins stjórnsýsluaðila. Einnig er við það miðað að yfirfærsla milli ára á afgangsheimildum í almennum stofnanarekstri og reglubundnum rekstrarverkefnum fari almennt ekki umfram 10% af fjárlagaveltu viðkomandi verkefna nema mjög sérstakar ástæður séu taldar til annars. Tilgangur þess að takmarka yfirfærslu afgangsheimilda milli ára er að koma í veg fyrir að heimilt sé að efna til umtalsverðra útgjalda umfram fjárlög, enda auka útgjöld sem efnt er til á grundvelli geymdra fjárheimilda halla og skuldasöfnun ríkissjóðs á nákvæmlega sama hátt og útgjöld sem efnt er til á grundvelli heimilda í fjárlögum viðkomandi árs. Við undirbúning frumvarpsins var farið yfir þau tilvik þar sem afgangsstöður fjárheimilda eru umfram framangreind viðmið. Við þá yfirferð kom í ljós að málsatvik voru í nokkrum tilvikum með þeim hætti að fagráðuneytin töldu nauðsynlegt að flytja meiri afgangsheimildir til ársins 2011. Dæmi um slíkt er ef framkvæmd verkefna hefur frestast yfir áramót eða ef stofnað hefur verið til skuldbindinga á grundvelli fenginna fjárheimilda sem ekki voru greiddar út og gjaldfærðar á árinu. Að öðru leyti hefur verið farið yfir alla fjárlagaliði eins og jafnan áður við undirbúning lokafjárlaga og tillögur um yfirfærslu eða niðurfellingu ákveðnar með hliðsjón af málsatvikum samkvæmt sömu viðmiðunarreglum og áður. Alls er lagt til að niður falli tæplega 39,2 milljarða kr. umframgjöld á rekstrargrunni, en á greiðslugrunni nemur niðurfellingin 474 millj. kr. Þessi mikli munur milli rekstrargrunns og greiðslugrunns í niðurfelldum fjárheimildastöðum stafar að langmestu leyti af niðurfellingu 33 milljarða kr. umframgjalda á fjárlagaliðnum 07-201 Íbúðalánasjóður vegna gjaldfærslu í ríkisreikningi á eiginfjárframlagi ríkissjóðs til Íbúðalánasjóðs sem ekki var gert ráð fyrir í fjárheimildum fjáraukalaga 2010. Framlagið var innt af hendi til sjóðsins með afhendingu ríkisbréfa í lok mars 2011 og kallaði því ekki á útgreiðslu fjár á árinu 2010. Einnig má nefna að niður falla rúmlega 5 milljarða kr. umframgjöld á liðnum 09-711 Afskriftir skattkrafna og er þar um að ræða reikningshaldslega gjaldfærslu án greiðslu úr ríkissjóði. Í fylgiskjali 1 með frumvarpinu er yfirlit yfir fyrirhugaðar breytingar á fjárheimildum ársins 2011 vegna stöðu fjárheimilda í árslok 2010 sem yfirfærast til næsta árs. Gert er ráð fyrir að heimildir til rekstrar verði auknar um rúmlega 15,6 milljarða kr., tilfærsluheimildir lækki um 3,4 milljarða kr., heimildir til viðhaldsverkefna aukist um 442 millj. kr. og stofnkostnaðarheimildir aukist um 3,7 milljarða kr. Samtals er því gert ráð fyrir að hrein aukning fjárheimilda á árinu 2011 vegna þessara ráðstafana verði tæplega 16,5 milljarðar kr. eða sem svarar 3% af gjaldaheimildum fjárlaga 2011. Ég hef hér, virðulegi forseti, farið yfir helstu þætti frumvarpsins. Með því eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður úr rekstri ríkissjóðs gagnvart fjárheimildum á árinu 2010 og vísast í því sambandi til greinargerða í fjáraukalögum og ríkisreikningi um meginatriði í framvindu ríkisfjármálanna og helstu frávik í tekjum og gjöldum. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar yfir einstök atriði í frumvarpinu og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum. Flutningsmenn að málinu eru ásamt mér allnokkrir þingmenn úr fjórum stjórnmálaflokkum, Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki, Vinstri grænum og Samfylkingu. Frumvarp þetta var flutt á síðasta þingi. Að lokinni 1. umr. var málinu vísað til efnahags- og skattanefndar, kallað var eftir umsögnum og málið rætt í nefndinni en ekki afgreitt þaðan. Þess vegna er það flutt að nýju. Þess ber að geta strax í upphafi umræðunnar að málið hefur fengið meiri athygli en ég hugði í upphafi. Mjög margir hafa fylgst með því, sérstaklega íbúar á þeim svæðum þar sem húshitunarkostnaður hefur verið mestur. Það er líka svo að eftir að kallað var eftir umsögnum frá ýmsum hagsmunaaðilum, þeim sem þekkja til, sveitarfélögum, sérstaklega á köldum svæðum, og sérfræðingum sem hafa unnið að þessum málum, þ.e. varðandi hinar svokölluðu varmadælur, er ljóst að mikill og víðtækur stuðningur er við málið. Ég vek einnig athygli á því að það er flutt af fjölda þingmanna úr fjórum stjórnmálaflokkum, eins og ég nefndi áðan. Því má ætla að stuðningurinn við málið sé býsna almennur. Ég trúi því þess vegna að það sé þannig á vegi statt að afgreiða megi það núna á allra næstu vikum. Að mínu mati er engin þörf á að kalla að nýju eftir umsögnum. Þær umsagnir lágu fyrir á haustdögum. Ég get fullyrt að innan efnahags- og skattanefndar var mikill og almennur áhugi á því og vilji til þess að afgreiða það. En hins vegar tókst ekki, í örtröðinni og látunum sem voru hér síðustu sólarhringana á septemberstubbnum, að afgreiða þingmannamál eða önnur slík mál þrátt fyrir að um þau væri bærileg samstaða eins og virðist vera með það mál sem hér er um að ræða. Ég held hins vegar að miklu skipti að málið sé afgreitt sem fyrst. Kjarni þess er mjög einfaldur. Svokallaðar varmadælur bera núna 25,5% virðisaukaskatt, þær eru sem sagt í hærra skattþrepinu. Verði frumvarpið samþykkt er gert ráð fyrir að heimilt verði að endurgreiða þann virðisaukaskatt vegna kaupa á varmadælum og tengdum búnaði til húshitunar. Ég ætla aðeins að fara yfir forsögu málsins, rekja það og setja í eðlilegt samhengi. Eins og við vitum hefur húshitunarkostnaður víða á landsbyggðinni verið mjög sligandi fyrir afkomu margra heimila. Við verjum nokkru fé til niðurgreiðslna, ætli það sé ekki nálægt 1 milljarði kr. á ári eða svo. Það hefur stundum gengið vel, stundum hefur okkur lánast vel að ná fjármagni til þeirra verkefna og þá hefur það birst í því að niðurgreiðslurnar hafa aukist og það hefur haft jákvæð áhrif á húshitunarkostnaðinn. Það tókst þokkalega til á fyrstu árum þessarar aldar sem gaf kannski vísbendingu um að framhaldið gæti verið í samræmi við það. Hins vegar hefur slegið í bakseglin. Ég held að ekki sé ástæða til að fara hér í einhvern umkenningaleik, það þjónar litlum tilgangi að mínu mati við þessar aðstæður. Kjarni málsins er hins vegar sá að eiginlega tvennt hefur gerst. Á sama tíma og við höfum verið að draga saman seglin í niðurgreiðslum til húshitunarkostnaðar hafa lífskjör fólks verið að versna eins og allir vita af ástæðum sem allir þekkja og atvinnustigið er lægra. Þess vegna hefur húshitunarkostnaðurinn orðið miklu þyngri í heimilisbuddunni en oft áður. Ég lagði fram á sínum tíma fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra á 139. löggjafarþingi þar sem ég óskaði eftir því að dregnar yrðu saman upplýsingar um þróun húshitunarkostnaðar á þessari öld hjá helstu orkuveitufyrirtækjum landsins varðandi rafhitun og hitaveitur og kyntar hitaveitur, sem við kölluðum í gamla daga fjarvarmaveitur að ég hygg, og að ferns konar húsakynni yrðu skoðuð, 100 m² hús, 140 m² hús, 180 m² hús og 250 m² hús. Myndin af þessu er býsna skýr. Ég tek sem dæmi: Kostnaður við að hita 180 m² húsnæði í dreifbýli á svæði Rariks er núna talinn vera 238 þús. kr. Hann var á núgildandi verðlagi 166 þús. árið 2000 og fór lægst niður í 138 þús. árið 2002. Hækkunin frá árinu 2000 er því 43% á þeim orkuveitusvæðum, þ.e. í dreifbýlinu, þar er ástandið eins og allir vita verst, en hvorki meira né minna en 72% hækkun, nærri um ¾, sé árið 2002 tekið til viðmiðunar en þá fór raungildið á kostnaðinum, húshitunarkostnaðinum, neðst á því tímabili. Ef við skoðum hins vegar húshitunarkostnaðarsvæði Orkuveitu Reykjavíkur kemur dálítið athyglisverð mynd upp. Þá er það þannig að það kostar að kynda sambærilegt húsnæði og ég nefndi áðan 93 þús. kr. á ári núna eftir síðustu hækkun fyrirtækisins. Árið 2000 var kostnaðurinn 100 þús. kr. og lægstur árið 2009, hygg ég, 72 þús. kr. á verðlagi ársins í ár. Það vekur auðvitað miklar spurningar um rekstrarforsendur og hvernig staðið var að málum hjá Orkuveitu Reykjavíkur, að láta sér detta í hug að það gæti verið eðlilegt eða sjálfbært að húshitunarkostnaður væri 72 þús. kr. eftir allar þær hremmingar sem höfðu þá yfir það fyrirtæki gengið, þá væri húshitunarkostnaðurinn, taxtar Orkuveitunnar lægstir að raungildi í raun og veru á þessu ári þegar fyrirséð var og ljóst var að allar hremmingarnar höfðu dunið yfir fyrirtækið. Þær tölur hafa fengið mig til að velta því fyrir mér með hvaða hætti hægt sé að bregðast við. Í tillögu til byggðaáætlunar sem var lögð fram í fyrra var sagt að hitaveituvæðingin í landinu hefði náð hámarki. Ég er ekki viss um að það sé alveg 100% rétt. Í byggðaáætlunartillögunni var hins vegar kveðið á um að ekki væri vænlegt að halda áfram jarðhitaleit, a.m.k. að miklu marki. Þess í stað var bent á aðrar lausnir til umhverfisvænnar orkuöflunar sem mætti styrkja með svipuðum hætti og hitaveitur hafa verið styrktar og í því sambandi var m.a. vísað á notkun á varmadælum. Svo ég nefni það og haldi því til haga var líka nefnt til sögunnar að það mætti í ýmsum tilvikum taka upp einhvers konar lurkakyndingu. Ég á ekki von á að það yrði nokkuð almennt að menn færu að ganga á fjörur og hirða reka, enda eru ítök í þeim væntanlega bundin að nokkru leyti eignarréttinum eins og við þekkjum. Að þessu gamni slepptu var hins vegar vísað til varmadælna. Í framhaldi af því kynnti ég mér þau mál nokkuð. Orkusetrið á Akureyri hefur unnið upplýsingar um þessi mál og farið mjög yfir þau. Á heimasíðu þeirra, orkusetur.is/varmadaelur, er að finna mikinn fróðleik. Því er m.a. lýst þannig, með leyfi forseta: „Varmadælur hafa notið síaukinna vinsælda á norðlægum slóðum þar sem þörf er á upphitun húsa stóran hluta ársins. Í Svíþjóð eru t.d. 95% allra nýbygginga útbúnar varmadælum. Ísland hefur ákveðna sérstöðu þegar kemur að húshitun þar sem langstærsti hluti bygginga er hitaður með ódýrum jarðvarma. Um 8% notenda kynda þó hús sín með rafhitun þar sem varmadælur kæmu í sumum tilfellum til greina sem vænlegur kostur til að draga úr orkunotkun.“ Síðan er farið yfir það út á hvað varmadælur ganga. Ég ætla ekki að fara yfir þá tæknilegu útfærslu, það geta menn lesið sér til um, m.a. í greinargerð með frumvarpinu. Vandinn í þessu máli er hins vegar sá að stofnkostnaður við varmadælurnar er talsverður. Það hefur hamlað því að ýmsir sem vilja lækka orkukostnað sinn hafi talið það vera endilega skynsamlegt, einhver rekstrarkostnaður er líka til staðar. Þetta er náttúrlega nýtt fyrirbrigði. Menn eru því nokkuð hikandi við að fjárfesta í varmadælum. Þegar við skoðum þetta kemur í ljós að varmadælurnar bera 25,5% virðisaukaskatt, eru í hærra þrepinu. Það verður þess valdandi að það dregur úr áhuga manna til að nýta varmadælurnar. Hugsunin með frumvarpinu er sú að opnuð verði bráðabirgðaheimild til fimm ára til að endurgreiða virðisaukaskattinn af varmadælum og hvetja þannig fólk til þess, þar sem orkukostnaðurinn er hæstur, að kaupa sér varmadælur og setja þær við húshitunarbúnaðinn í húsum sínum og lækka þannig orkukostnaðinn. Ég hef heyrt fjölmarga sem hafa nýtt sér slíkt halda því fram að þetta sé nú þegar orðið býsna hagkvæmt, en sú hagkvæmni komi ekki fram fyrr en að nokkrum tíma liðnum. Þess vegna er frumvarpið flutt, þ.e. til að gera þetta enn þá ákjósanlegra og eftirsóknarverðara að taka upp slíkt fyrirkomulag um húshitunarkostnað og stuðla þannig að því að lækka þann kostnað. Nú fer því fjarri að þetta leysi öll heimsins vandamál þegar kemur að húshitunarkostnaði, það gerum við okkur auðvitað ljóst, en þetta gæti verið liður í því að lækka þann kostnaðarlið, þennan sára kostnaðarlið. Svo er þetta náttúrlega líka orkusparandi í eðli sínu. Og er það ekki eitt af því sem við erum að stefna að í heimi sem nýtir gríðarlega mikla orku þar sem orkunotkunin fer árvaxandi, þar sem menn óttast jafnvel orkuskort með því að jarðefnaorkugjafar fara þverrandi? Er það þá ekki hluti af þeim, svo ég tali nú svolítið virðulega um málið, heimsskyldum okkar, skyldum okkar við umheiminn, að stuðla að því að draga úr orkunotkuninni ef það mætti verða gert t.d. með þessu fyrirkomulagi? Ég ætla ekki að hafa mjög mörg orð um þetta til viðbótar. Ég vil þó nefna eitt atriði. Til viðbótar við þetta eru önnur opinber gjöld, aðflutningsgjöld, ég kann nú ekki nákvæmlega að telja þau en þau eru sannarlega til staðar. Ég tel að skynsamlegt væri, eins og nefnt er í greinargerðinni sem fylgir frumvarpi okkar þingmannanna, að ríkið afnæmi tolla jafnframt því að endurgreiða virðisaukaskattinn af varmadælum, a.m.k. tímabundið, til að fá hina fullu virkni, til að stuðla sem best að því og hvetja sem mest til þess að menn fari þessa leið til að lækka húshitunarkostnaðinn. Af því að ég sé að hæstv. fjármálaráðherra heiðrar mig með því að sitja undir umræðunni, þá ég held að þetta sé búið að vera ansi mikið verkefni á okkar pólitíska ferli beggja, að hyggja að húshitunarkostnaðarmálum víða á landsbyggðinni. Stundum höfum við unnið sæmilega sigra, sundum höfum við líka mátt þola töp. Þetta frumvarp - þó að það sé kannski ekki talið eitt af stærstu málum þessa þings og skal það viðurkennt þó að ég sé 1. flutningsmaður þess - getur skipt miklu máli. Það sem ég vil líka undirstrika í þessum efnum er að sá hluti landsins sem býr við þá vondu kosti að þurfa að borga stóran hluta af ráðstöfunartekjum sínum til húshitunarkostnaðar er ótrúlega lítill. Menn hafa áætlað að um geti verið að ræða svona 30–35 þús. manns af 300 þús. manna þjóð, kannski um 10% af þjóðinni sem býr við þá afarkosti. Ég tel einfaldlega að við eigum að hefja svona mál langt upp fyrir pólitískt dægurþras og ríg. Við eigum einfaldlega að reyna að sameinast um að leiðrétta þá þjóðfélagslegu meinsemd, sem ég vil kalla þetta, vegna þess að þetta er með öðru mjög þess valdandi sem við höfum verið að sjá og er gríðarlegt áhyggjuefni, þ.e. byggðaþróunin í landinu yfir langt tímabil. Virðulegi forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að kvelja menn með lengri ræðu. Málið hefur fengið nokkra umfjöllun, fékk mjög jákvæð viðbrögð frá fulltrúum allra stjórnmálaflokka og í efnahags- og skattanefnd þar sem fulltrúar stjórnmálaflokkanna sátu. Ég tel að menn geti með tiltölulega skjótum hætti tekið afstöðu til málsins. Það felur sem sagt í sér að til fimm ára verði heimilt að endurgreiða virðisaukaskatt vegna kaupa á varmadælum og síðan er sú hvatning höfð uppi til hæstv. fjármálaráðherra að samhliða því, verði þetta að lögum, verði tollar og önnur aðflutningsgjöld, a.m.k. tímabundið, afnumin af varmadælum. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir að málinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar, ætli hún heiti það ekki núorðið, til umfjöllunar og síðan 2. umr.

Herra forseti. Það er engin deila um það held ég meðal þeirra sem til þekkja að húshitunarkostnaður á köldum svæðum er tilfinnanlega mikill og reyndar raforkuverð á þeim svæðum sem búa við dreifbýlisgjaldskrár og dreifbýlisflutningsgjaldskrár. Þar af leiðandi er fullgilt að fara yfir hvernig við getum spilað úr takmörkuðum fjármunum sem best til að stuðla að jákvæðri þróun í þessum efnum. Þar er tvímælalaust hitaveituvæðingin mest freistandi þar sem hún er í boði og sem betur fer hefur ýmislegt verið að gerast í þeim efnum og annað í undirbúningi. Það eru a.m.k. tveir stórir þéttbýlisstaðir inni í myndinni varðandi hitaveituvæðingu; þeir eru Skagaströnd og Höfn og Eskifjörður er nýlega kominn með hitaveitu. Eftir því sem fleiri meðalstórir eða stórir þéttbýlisstaðir færast úr rafhitun yfir í hitaveitu fækkar í hópnum sem eftir situr með raforkukyndingu á köldum svæðum og þarf þá minni fjármuni til að jafna betur þann kostnað. Ríkið leggur sitt af mörkum til hitaveituvæðingarinnar með því að greiða í framkvæmdina sem nemur átta ára ígildi niðurgreiðslunnar á rafhituninni. Það hjálpar geysilega til að kljúfa stofnkostnaðinn og er forsenda þess að mörg af þeim verkefnum eru í skoðun eða hafa náð fram að ganga á undanförnum árum. Það er margt fleira sem hægt er að grípa til í þessu skyni, þar á meðal að stuðla að endurbótum á eldra húsnæði með betri einangrun og gluggaskiptum og öðru slíku. Reynt hefur verið að greiða götu þess með lánafyrirgreiðslu o.s.frv. Enn aðrir möguleikar eru spennandi eins og kyndingarstöðin á Hallormsstað sem notar trjávið sem fellur til við grisjun og á að geta verið samkeppnisfær búi hún við eðlilegt umhverfi. Það þyrfti að finna leiðir til að hægt væri að útvíkka dreifikerfi frá slíkum stöðvum með sambærilegum stuðningi og þegar um hitaveituvæðingu er að ræða. Fyrir því standa að mínu mati full rök. Þá væri hægt að styrkja uppbyggingu dreifikerfisins með framlagi sem næmi þess vegna hinni sömu átta ára endurgreiðslu áætlaðrar niðurgreiðslu á raforkukyndingu. Menn hafa meira að segja velt vöngum yfir því hvort trjákurl gæti orðið eldsneytisgjafi fyrir sameiginlega orkustöð í Grímsey en það er sennilega framtíðarmúsík. Ég held að við eigum alls ekki að afskrifa frekari hitaveituvæðingu. Eins og dæmin sanna geta nánast gerst kraftaverk á köldum svæðum, samkvæmt klassískri skilgreiningu, eins og á Eskifirði þegar allt í einu fannst meira en nóg heitt vatn til að hita upp þann myndarlega stað. Ég er velviljaður því að þetta með varmadælurnar verði skoðað í tilvikum þar sem það er góður kostur ef menn vilja velja hann. Hvort aðferðin yrði þá að endurgreiða virðisaukaskattinn af dælunum og búnaðinum eða einfaldlega að vera með einhvers konar styrkgreiðslur sem væru ígildi þess, en okkur fellur það gjarnan betur í geð í fjármálaráðuneytinu en að fara út í umfangsmikil endurgreiðslukerfi af ýmsum ástæðum.  Í raun verður það síður ásættanlegt eftir því sem hópurinn verður fámennari sem býr við þá miklu sérstöðu að vera með tvöfalt eða meira en tvöfalt hærri kyndingarkostnað en aðrir landsmenn þótt auðvitað sé talsvert bil í kostnaðinum frá hagstæðustu hitaveitunum og yfir í þær dýrustu. Það skekkti þennan samanburð að mínu mati að Orkuveita Reykjavíkur og nokkrar aðrar hitaveitur voru með óraunhæft lágverð á töxtum sínum. Það gerði held ég engum greiða að vera nánast með undirverðlagningu því að það er kostnaður sem menn þekkja varla á byggðu bóli í köldu landi að það geti kostað langt innan við 100 þús. kr. að kynda stórt einbýlishús. Það á að horfa til þess að orkan er auðlind sem menn eiga að verðleggja í samræmi við raungildið og nægir þar að reikna út hvað mundi kosta að kynda upp slíkt húsnæði með jarðefnaeldsneyti eða ef menn væru á evrópska orkumarkaðnum og þyrftu yfir kaldasta vetrartímann að kaupa á toppverðunum sem þá eru í gangi þegar kostnaðurinn margfaldast, en hér eru menn með jafnaðarverð o.s.frv. Mér finnst sem sagt góðra gjalda vert að þetta sé skoðað og þá haft í samhengi við annað sem þarna er undir. Það væri að mínu mati ágætt að fara yfir þetta á nýjan leik. Þetta gæti tengst stefnumótun á sviði orkuskipta og fleiri þátta sem eru í gangi. Við þurfum að hafa heildaryfirsýn yfir þetta, líka til að bregðast við hækkandi eldsneytisverði og orkuverði á komandi árum og áratugum í heiminum. Það er það og ekkert annað sem við þurfum að búa okkur undir. Orkuverð mun almennt verða á uppleið í heiminum og það mun hafa sín áhrif hér heima á Íslandi og á að hafa áhrif, sérstaklega í þeim skilningi að við ætlum okkur arð af orkuauðlindunum í takt við þróun vaxandi verðmætis þessa fyrirbæris í heiminum og þurfum að gera það í samningum okkar við þá sem kaupa af okkur orkuna. Ég mundi segja að húshitunarkostnaðurinn og orkuverðið á dreifbýlissvæðum ætti að vera sérstakt viðfangsefni. Ég tala nú ekki um þar sem menn búa enn við að kaupa einfasa rafmagn með tilheyrandi óþægindum, meiri stofnkostnaði og lélegri orkunýtingu. Það hallar tvímælalaust á þau svæði. Það er nokkuð sem hefur tekið lengri tíma en gott þykir að bæta þar úr, samanber hversu langan tíma hefur tekið að breyta dreifikerfinu yfir í þriggja fasa rafmagn sem að sjálfsögðu hjálpar í þessum efnum og bætir orkunýtinguna og dregur úr stofnkostnaði við innkaup á mótorum. Svo finnst mér gild rök standa til að jafna íbúðarhúsakyndingu sem hluta af nauðsynlegri undirstöðu fyrir fjölskyldur í landinu. Það er aldrei gott að slíkir þættir séu mjög ólíkir eftir landshlutum. Það veldur eðlilega óánægju og mismun á lífskjörum sem er erfitt að standa frammi fyrir. Ég set mig síður en svo upp á móti því að hv. nefnd skoði málið vel en áskil mér rétt til þess að fjármálaráðuneytið fyrir sitt leyti komi sjónarmiðum sínum á framfæri. Ég held reyndar að ágætt gæti verið að viðkomandi þingnefndir ynnu þetta að einhverju leyti saman, þær sem fara með stefnumótun á þessu sviði almennt og skattalega þáttinn í málinu.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt þar sem lagt er til að heimilt verði að endurgreiða virðisaukaskatt vegna kaupa á varmadælum og tengdum búnaði til húshitunar. Lækkun á húshitunarkostnaði fyrir þau heimili sem ekki njóta þess að hafa heitt vatn eða jarðvarma til að kynda hús sín hlýtur að vera forgangsmál hjá öllum þeim sem láta sig varða jöfnun lífsgæða og búsetuskilyrða um allt land. Eins og 1. flutningsmaður frumvarpsins, Einar Kristinn Guðfinnsson, fór yfir er gríðarlegur mismunur á kyndikostnaði heimila eftir því hvort þau njóta jarðvarma eða eru kynnt með rafmagni. Munurinn er allt upp undir tvöfaldur ef við skoðum hæstu gjaldskrár hitaveitna og miða ég þá við Orkubú Vestfjarða í þéttbýli en það er hærra í dreifbýlinu. Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum er nátengt tillögu til þingsályktunar sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson hefur lagt fram og var dreift í fyrradag. Ég ætla því aðeins að ræða þetta á þeim nótum og vil hrósa hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni og meðflutningsmönnum hans að þessari tillögu fyrir að koma fram með hana því að þetta er gríðarlegt hagsmunamál fyrir 10% heimila í landinu. Það var rétt sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson talaði um áðan að það eru bara um 10% heimila með rafmagnskyndingu. Niðurgreiðslurnar nema rúmum 1 milljarði kr. þannig að það hlýtur að vera eftir einhverju að slægjast fyrir ríkið að fara í aðgerðir til að ná lægri kyndikostnaði fyrir þessi heimili. Við þurfum að finna leiðir til að lækka húshitunarkostnað og þetta frumvarp er ein leið sem ég lít svo á að sé í rétta átt. Virðulegi forseti. Í skýrslu sem var birt í dag á vef iðnaðarráðuneytisins, Orkustefna fyrir Ísland, kemur fram eins og ég kom aðeins inn á í máli mínu hér á undan að 90% heimila njóta hitaveitna en 10% heimila njóta rafmagnskyndingar. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon fór að tala um hátt raforkuverð og sérstaklega þá í dreifbýli og það er alveg rétt. Sú sem hér stendur er nokkuð stolt af því að vera stjórnarmaður í Orkubúi Vestfjarða, skipuð af hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni. Við erum mjög ánægð með að vera með lægsta auglýsta raforkuverð á landinu. Samt sem áður finna íbúar Vestfjarða ekki fyrir því og kvarta eðlilega undan síhækkandi reikningum sem er fyrst og síðast út af hluta húshitunarinnar og því að niðurgreiðslur hafa staðið í stað um langt árabil. Fastri krónutölu hefur verið varið til niðurgreiðslna en með hækkun raforkuverðs miðað við verðlagsbreytingar og annað hefur heildarreikningurinn hækkað. Í sömu skýrslu og ég nefndi áðan, Orkustefna fyrir Ísland, sem ég las á vef iðnaðarráðuneytisins kemur fram að jarðhitaleit hafi náð hagkvæmni. Þessu er ég ekki alveg sammála komandi úr sveitarfélagi vestur á fjörðum sem er eitt mest rannsakaðasta svæði varðandi hitaveituna sem við njótum og þess vegna er ég fullmeðvituð um hvílík lífsgæði það eru og hve mikið það bætir búsetuskilyrðin fyrir íbúa þar að stórar rekstrarfrekar einingar eins og sundlaugar, íþróttahús og skólar íþyngi ekki rekstri sveitarfélagsins. Nú leitum við leiða til að bora eftir heitu vatni og erum að bíða eftir fulltingi Orkusjóðs og því treysti ég að hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon sjái sér fært að bæta í og styrkja rekstur Orkusjóðs til þess einmitt að ná því markmiði að lækka húshitunarkostnað á landinu á þessum köldu svæðum. Virðulegi forseti. Það var ætlun stjórnvalda og hefur alltaf verið vilji stjórnvalda að greiða niður raforkudreifingu í dreifbýli að því marki að hún verði jafndýr og raforkudreifing í dreifbýli. Þessu markmiði hefur aldrei verið náð. Ég lít svo á að þetta frumvarp sé ein leiðin til að ná því markmiði þó að betur megi ef duga skal. Eins og ég sagði í upphafi trúi ég ekki öðru - og það sýnir sig á því hverjir eru meðflutningsmenn á þessu frumvarpi, það er fólk úr öllum flokkum - en þessu frumvarpi verði veitt gott brautargengi í nefndinni og nái fram að ganga. Ég lýsi hér með yfir fullum stuðningi við frumvarpið og endurtek að ég treysti því, ekki síst í ljósi orða hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar, að það nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þetta eða árétta mikið það sem ég sagði áðan. Ég stend fyrst og fremst upp til að fagna þeim jákvæðu undirtektum sem hafa komið fram bæði í máli hv. þm. Eyrúnar Ingibjargar Sigþórsdóttur og hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Ég held að viðtökurnar sem þetta mál hefur fengið í þessari knöppu en ágætu umræðu sýni og undirstriki að þetta mál er þannig vaxið að um það á að geta tekist bærileg sátt. Ég vil aðeins þó segja út af því sem hæstv. fjármálaráðherra nefndi áðan að ég vara mjög við því að við förum að flækja þessa ákvarðanatöku mikið. Þetta er í raun og veru býsna einfalt mál og sérstakt og það þarf í sjálfu sér ekki að setja það í samhengi við neitt annað. Þetta frumvarp gengur út á það að heimila í fimm ár endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna kaupa á varmadælu, eða ígildi styrks sem tryggt væri að kæmi. Rökin eru að húshitunarkostnaður er svo mikill að með því að setja varmadælu á húsin er mögulegt að lækka kostnaðinn. Vandinn er hins vegar sá eins og við þekkjum að stofnkostnaður við varmadælurnar er talsverður. Það fælir fólk frá því að fjárfesta í þeim. Fyrir vikið nýta menn sér ekki þá tæknilegu möguleika sem núna hafa opnast okkur sem gerir það að verkum að fólk býr áfram við háan húshitunarkostnað vegna þess að það hugsar með sér að með því að fjárfesta í varmadælu þurfi að leggja út peninga sem það á kannski ekki í handraðanum svona almennt talað og því hikar það við slíka fjárfestingu. Ég tel að það eigi bara að skoða þetta mál eitt og einangrað. Þetta er viðleitni til að lækka húshitunarkostnað þar sem hann er sárastur. Við eigum ekki að setja þetta í annað of flókið samhengi. Málið er óskaplega einfalt að öllu leyti og allri gerð. Annað mælir með því að tekin sé afstaða til þessa máls sem fyrst og það er að hér á landi er framleiðsla á þessum varmadælum, auðvitað líka innflutningur. Mér er kunnugt um það að eftir að þetta frumvarp kom fram og hlaut þá miklu umræðu sem ég nefndi áðan að hefði komið mér nokkuð á óvart hefur dregið úr eftirspurn á varmadælum. Menn vilja sjá fyrir endann á því hvort Alþingi samþykkir það að lækka verð á þessum gripum og fyrir vikið er þessi óvissa óheppileg fyrir þann atvinnurekstur sem byggir á því að framleiða varmadælur og þá menn sem setja dælurnar upp og hafa tröllatrú á þessari aðferð. Það er því ákaflega mikilvægt að þingið sé ekki að dvelja mjög lengi við þetta. Málið hefur þegar verið unnið, fyrir liggja umsagnir frá sveitarfélögum, samtökum sveitarfélaga, frá tæknilegum fulltrúum, frá Orkusetrinu sem ég nefndi áðan og hefur sérstaklega mikið skoðað þetta, frá verkfræðingum, frá Verkfræðingafélaginu og þannig gæti ég talið áfram upp. Allir þessir aðilar ljúka upp einum munni og segja: Þetta er mjög gott mál, reynið endilega að koma því áfram. Ég sagði áðan að það hefði komið dálítið á óvart hversu mikla athygli þetta mál hefði hlotið. Það segir mér að málið er mjög brýnt. Menn sjá í því lausn á mjög sárum og erfiðum vanda. Til gamans má nefna það að hér í þinginu gengur þetta frumvarp undir heitinu stóra varmadælumálið vegna þess að ég hygg að þingmenn, sem hafa fengið slík viðbrögð frá umbjóðendum sínum um allt land, hafi verið nokkuð undrandi yfir því hversu stórt mál þetta er í huga fólks. Það er augljóst af hverju það er svo stórt, það er vegna þess að það tekur á mjög stóru vandamáli sem er við að glíma. Lokaorð mín verða um það sem ég nefndi áðan, þ.e. þróunina í húshitunarmálum. Ég ætla að setja þetta aðeins í annað samhengi. Ég bar saman húshitunarkostnað hjá Rarik í dreifbýli - af hverju segi ég Rarik í dreifbýli? Það er vegna þess að dreifbýlishluti landsins borgar enn meira en þær byggðir sem eru aðeins fjölmennari og búa samt við háan húshitunarkostnað. Ég bar sem sagt saman húshitunarkostnað húss í dreifbýli hjá Rarik við sams konar hús í Reykjavík. Ef við skoðum árið 2000 á núverandi verðgildi var kostnaðurinn í Reykjavík 100 þús. kr. en 165 þús. kr. hjá Rarik, 65% hærri. Ef við skoðum lægsta verðið í Reykjavík þá var það á árinu 2009 tæpar 72 þús. kr. en 212 þús. kr. tæpar fyrir sams konar hús hjá Rarik, hér um bil þrisvar sinnum hærra. Fyrir tíu árum var það 65% hærra, núna er það nærri því þrefalt hærra. Þetta er þróunin. Við þurfum að spyrna við þessu og þess vegna skiptir máli þótt þetta sé langt því frá að vera hið endanlega skref að það er þó skref og jafnvel hin lengsta ferð, eins og Kínverjarnir segja, hefst með einu skrefi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um skattaívilnanir í þágu tilgreindra félagasamtaka. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Birkir Jón Jónsson og Siv Friðleifsdóttir. Við lögðum þetta frumvarp fyrst fram á síðasta löggjafarþingi en náðum ekki að mæla fyrir málinu og því var þess vegna ekki vísað til nefndar. Með frumvarpi þessu eru lagðar til skattaívilnanir sem hugsaðar eru í þágu frjálsra félagasamtaka á sviði menningarmála, vísindalegra rannsóknastarfa, viðurkenndrar líknarstarfsemi og kirkjufélaga. Er lagt til að einstaklingi verði heimilt að draga gjafir til slíkra félagasamtaka frá skatti. Einnig er lagt til að slíkum samtökum verði ekki gert að greiða erfðafjárskatt af arfi, gjafaarfi, dánargjöfum og fyrir fram greiddum arfi sem þeim áskotnast. Við þekkjum flestöll frjáls félagasamtök og höfum örugglega langflest gefið til einhverra og jafnvel tekið þátt í starfi þeirra. Dæmi um frjáls félagasamtök eru Öryrkjabandalag Íslands, Krabbameinsfélag Íslands, Kvenfélagasamband Íslands, og öll þau kvenfélög sem standa að því, og Rauði kross Íslands sem daglega starfa í almannaþágu til heilla fyrir okkur öll. Þessi samtök lyfta oft grettistaki og leggja mjög mikið fram við að styðja við samfélagið. Til dæmis tók Kvenfélagasambandið saman þær gjafir sem kvenfélög á landinu höfðu lagt fram til heilbrigðisstofnana og á tíu ára tímabili reiknaðist því til að konurnar þar hefðu gefið allt að 500 millj. kr. fyrir utan Kvenfélagið Hringinn sem við þekkjum flest því að Barnaspítali Hringsins er einmitt kenndur við það kvenfélag. Sem dæmi um þann mikla stuðning sem Barnaspítalasjóður Hringsins veitti spítalanum árið 2010 og fleiri stofnunum gáfu þær Barnaspítala Hringsins beint skjátölvur, ungbarnavogir og standvogir og þær gáfu fósturgreiningardeild Landspítalans ómskoðunartæki til fósturgreiningar. Kvennadeildin fékk mjaltavél, gulumæli, ungbarnavog, sjónvörp, hægindastóla o.fl. Síðan fékk svæfinga- og gjörgæsludeildin á kvennasviðinu barkaspegil, ómtæki og púlsmetra. Þetta er bara til að nefna nokkur dæmi en alls veittu þær árið 2010 úr Barnaspítalasjóði Hringsins 39,5 millj. kr. Á vefsíðu Eyjafrétta sem er haldið úti í sveitarfélaginu sem ég bý í er fjallað um þær gjafir sem einstaklingar hafa gefið Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja. Þeir einstaklingar hafa ásamt Kvenfélaginu Líkn gefið tæki og tól fyrir verðmæti allt að 170 millj. kr. Mig minnir að framkvæmdastjóri stofnunarinnar hafi orðað það þannig að væntanlega væru varla til rúm fyrir sjúklingana ef ekki væri vegna stuðnings frjálsra félagasamtaka og einstaklinga sem vildu leggja stofnuninni lið. Ég tel mjög mikilvægt að við sendum með lagasetningu ákveðin skilaboð út í samfélagið. Efnishyggjan getur verið mjög rík í manninum og þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að í staðinn fyrir að ýta undir hana reynum við að búa til ramma sem hvetur frekar til samhyggju og þess sem mætti kalla jákvæða hegðun af hálfu einstaklinganna. Með því að gera þær breytingar sem eru lagðar til í frumvarpinu tel ég að við hvettum til samstöðu með samfélagi okkar, hvettum til samhjálpar og jafnframt sjálfsábyrgðar á því í hvernig samfélagi við búum. Þó að efnishyggjan geti verið rík í okkur getur hin hliðin, samhyggjan, líka verið mjög sterk. Það umhverfi sem við höfum búið til hefur kannski dempað þessar hneigðir í manninum. Sem dæmi um að fólk er oft tilbúið að leggja ýmislegt á sig til að hjálpa náunganum má nefna að ferðamönnum í Bandaríkjunum er gjarnt að skilja eftir þjórfé á veitingastöðum þótt þeir hafi aldrei í hyggju að koma aftur á þá staði, við hjálpum ókunnugu fólki við að komast yfir götu og til dæmis fundum við síma á salerni í fríi sem ég fór í nýlega og í staðinn fyrir að stinga honum í vasann reyndum við að koma honum til skila til rétts eiganda. Þetta er mjög ríkt í okkur en skoðun mín er að samfélagið hafi ekki, og ekki Alþingi heldur, verið nægilega öflugt í að styðja við þessa þætti í manninum. Það hefur endurspeglast mjög mikið á undanförnum áratugum að skattaívilnanir stjórnvalda beindust fyrst og fremst að fyrirtækjum á markaði í hagnaðarskyni. Það var tekin ákvörðun þannig að það hallaði sífellt á starfsemi sem rekin var á grundvelli ákveðinna hugsjóna, svo sem frjáls félagasamtök og samvinnufélög. Það má nefna dæmi um afnám ákvæða um frádrátt frá skattskyldum tekjum einstaklinga vegna gjafa til góðgerðarfélaga árið 1979, ákvörðun um að félagasamtök skyldu greiða fjármagnstekjuskatt árið 1996 og álagningu erfðafjárskatts á gjafir til líknarfélaga vorið 2004. Það geta einfaldlega ekki verið rétt skilaboð til samfélagsins frá okkur þingmönnum að það sé hagkvæmara að græða sjálfur en að gefa náunganum, að auðdýrkun og fésýsla sé metin meira en vinnan, þekkingin, framtakið og maðurinn sjálfur. Frjáls félagasamtök hafa svo sannarlega ekki farið varhluta af kreppunni. Þetta höfum við séð, við sem höfum fylgst með söfnunarátaki í sjónvarpi, og ég hef jafnframt heyrt frá starfsmönnum félagasamtakanna sjálfra að framlög frá fyrirtækjum og einstaklingum hafi dregist saman. Það er svo sem ekkert óeðlilegt við það þar sem fjárhagsstaða bæði fyrirtækja og heimila hefur verið miklu bágari eftir hrun. Hið opinbera hefur líka haft minna á milli handanna til að geta stutt við starfsemi félagasamtakanna með beinum styrkjum. Er það eitt af því sem mér hefur þótt mjög leitt að sjá, þ.e. hvernig framlögin frá hinu opinbera hafa dregist saman. Á sama tíma hefur hins vegar álag aukist og þá eftirspurn eftir þjónustu frjálsra félagasamtaka. Þetta heyrði ég til dæmis á svokölluðu kótilettukvöldi hjá Samhjálp sem var einmitt fjáröflunarkvöld vegna starfseminnar. Ég held að á hverri nóttu gisti um 160 einstaklingar á vegum Samhjálpar í gegnum frábæra starfsemina. Á kótilettukvöldinu kom einmitt fram að í súpueldhúsið sem hafði fyrst og fremst verið hugsað fyrir útigöngufólk leitaði núna allt annar hópur sem ætti ekki lengur fyrir mat upp úr miðjum mánuðinum. Ef þessar skattaívilnanir yrðu að raunveruleika í þágu tilgreindra félagasamtaka væri verið að hvetja okkur öll til að leggja þeim lið með því að við fengjum þá sjálf skattaívilnun. Þannig væri líka tryggt að þegar við föllum frá og mundum vilja að hluti af því erfðagóssi sem við skiljum eftir okkur félli til frjálsra félagasamtaka þyrftu þau ekki að borga erfðafjárskatt. Það sem væri kannski einna flóknast í framkvæmd væri að skoða hvernig hægt væri að einfalda virðisaukaskattsgreiðslur hjá þessum samtökum. Þær upplýsingar sem ég hef eftir að hafa spurst nokkrum sinnum fyrir um málið á síðasta löggjafarþingi er að í vinnslu á vegum efnahags- og viðskiptaráðherra sé löggjöf um mótun rammalöggjafar fyrir góðgerðarsamtök sem við teljum að ættu að eiga rétt á svona skattaívilnunum. Þar væru sett fram ákveðin skilyrði um starfsemina, hvernig væri haldið utan um bókhaldið og raunar þau verkefni sem þess háttar samtök tækju að sér. Þar er væntanlega horft til löggjafarinnar í sambandi við „Charities Act“, þ.e. góðgerðarsamtakalaganna í Bretlandi. Ég vonast sannarlega til að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra setji þrýsting á að ljúka þessu verkefni þannig að við getum samþykkt þær breytingar sem verið er að leggja til um lög um tekjuskatt og erfðafjárskatt og stutt þannig við þennan mikilvæga geira, þriðja geirann, sem ég held að veiti svo sannarlega ekki af að efla hér á landi. Að lokinni umræðunni óska ég eftir því að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég er komin hingað upp sem nefndarmaður í efnahags- og viðskiptanefnd til að fagna þessu frumvarpi. Hér er um afar þarft málefni að ræða og ég er reyndar hissa á því að ekki skuli fleiri nefndarmenn úr efnahags- og viðskiptanefnd sitja hér og taka þátt í þessari umræðu. Það kemur kannski að því þegar málið kemur inn í nefndina og helst út úr nefndinni aftur og inn í þingsal. Þá fæst vonandi almennileg umræða um þetta málefni. Það væri óskandi að hægt væri að samþykkja frumvarpið og hafa aðstæður þannig að félagasamtök yrðu undanþegin skattskyldu. Ég held að þetta eigi ekki að þýða mikinn kostnaðarauka fyrir ríkissjóð vegna þess að ef frjáls félagasamtök þurfa ekki að greiða skatt, hvort sem það er erfðafjárskattur, fjármagnsskattur eða tekjuskattur, hafa þau meira á milli handanna og þurfa minna á styrk ríkissjóðs að halda til að halda úti þeirri starfsemi sem þau vilja. Auk þess held ég að svona undanþága frá skattskyldu þýði að þau gætu boðið upp á þjónustu sem er jafnvel betri en sú sem ríkið býður upp á. Ef við hefðum ekki þessa góðu þjónustu frjálsu félagasamtakanna kæmu bara verr staddir einstaklingar til ríkisins og þyrftu á enn dýrari þjónustu að halda. Ég spyr, virðulegi forseti, hv. þingmann hvort hún sé sammála því að samþykkt þessa frumvarps muni ekki hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Nákvæmlega eins og hv. þingmaður bendir á held ég að þetta gæti að einhverju leyti dregið úr kostnaðinum hjá ríkinu hvað varðar stuðning við frjáls félagasamtök, sérstaklega sem snýr þá að góðgerðarsamtökum. Ég held að það sé að mörgu leyti ágætt vegna þess að þá styddu einstaklingarnir sjálfir við þessi samtök og tækju ákvörðun um hvert þeir vildu beina fjármunum sínum. Orðspor í okkar litla samfélagi skiptir máli og raunar tala verkin þannig að fólk á þá auðveldara með að meta sjálft hvaða samtök skila mestum árangri á þeim sviðum sem fólk vill ná frekar en við þingmennirnir, eins og þegar við höfum fjallað um safnliðina. Það er einna helst þar sem við höfum getað stutt við þessa tegund af starfsemi. Ég skal líka viðurkenna í þessu andsvari að ég hef saknað þess umtalsvert frá núverandi stjórnvöldum, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra lögðu sjálf fram sambærilegar tillögur þegar þau voru í stjórnarandstöðu, að þau skuli ekki hafa nýtt tækifærið á þeim tíma sem þau eru núna búin að vera í ríkisstjórn til að gera nákvæmlega þessar breytingar. Þá horfi ég líka til áherslunnar sem samstarfsstjórn Íhaldsflokksins og breskra framsóknarmanna í Bretlandi hefur verið með. Stjórnin hefur verið með sérstök verkefni sem hafa gengið út á að styðja við þriðja geirann og hvetja fólk til að taka þátt í sjálfboðastarfi og líka hvetja til starfsemi eins og samvinnufélaga með því 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Meðflutningsmenn eru hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, Kristján Þór Júlíusson, Ragnheiður Elín Árnadóttir, Gunnar Bragi Sveinsson og Unnur Brá Konráðsdóttir. Þetta frumvarp snýst í stuttu máli um að tryggja sjómönnum jafnræði við aðrar stéttir á Íslandi. Það skýtur skökku við að sjómenn eru eina stéttin á Íslandi sem ekki nýtur afsláttar á skatti vegna vinnu fjarri heimilis. Þetta er til háborinnar skammar. Það er stutt síðan núverandi ríkisstjórn ákvað að afnema þann þátt sem löngum hefur verið kallaður sjómannaafsláttur en er fyrst og fremst einfaldlega réttur fyrir það að hafa stundað vinnu fjarri heimili eins og allir aðrir landsmenn sem það gera eiga rétt á. Ef einhver stétt landsins vinnur að miklu leyti fjarri heimili þá eru það sjómenn. Reglunum þarf að breyta, þær þarf að lagfæra og því er þetta frumvarp sett fram. Til viðmiðunar eru samsvarandi reglur og hér eru lagðar til í gildi í Noregi og í Færeyjum. Sums staðar í Evrópu eru miklu hærri upphæðir metnar sem skattafsláttur en í frumvarpinu eru viðmiðunarlöndin þessar tvær nágrannaþjóðir okkar. Rétt til sjómannaafsláttar samkvæmt frumvarpinu hafa þeir einstaklingar sem stunda sjómennsku og eru lögskráðir í skipsrúm að því tilskildu að laun þeirra fyrir sjómennsku nemi 30% af tekjuskattsstofni þeirra hið minnsta. Í frumvarpinu segir í stuttu máli að sjómannaafsláttur sjómanna á fiskiskipum skuli vera 14% af þeim hluta tekjuskattsstofns sem þeim hlotnast sem endurgjald fyrir sjómannastörf, þó að hámarki 1.360 þús. kr. Sjómannaafsláttur annarra sjómanna en sjómanna á fiskiskipum, svo sem lögskráðra sjómanna sem starfa á varðskipi, sanddæluskipi, ferju eða farskipi sem er á förum milli landa eða er í strandsiglingum innan lands, skal vera 15% af tekjuskattsstofni, þó að hámarki 863 þús. kr. Um þetta snýst frumvarpið. Vonandi gengur það fram að sýna ekki íslenskri sjómannastétt þann yfirgang og dónaskap að tryggja ekki að þeir sitji við sama borð og aðrir landsmenn sem þurfa löngum stundum að vinna fjarri heimili sínu.

Virðulegi forseti. Frumvarpið sem ég mæli fyrir er vegna þátttöku ríkissjóðs í uppbyggingu Helguvíkurhafnar. Virðulegi forseti, ég sé núna á þingskjalinu að það vantar nöfn allra meðflutningsmannanna sem eru nær 30 talsins. Ég veit ekki hvað er rétt að gera, hvort hægt sé að víkja því til hliðar þangað til búið er að koma með rétt skjal.

Forseti mun sjá til þess að það verði prentað upp að nýju.

Já. Þá fresta ég þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á varnarmálalögum og lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Meðflutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Ragnheiður Elín Árnadóttir, Ásbjörn Óttarsson, Kristján Þór Júlíusson, Jón Gunnarsson, Björgvin G. Sigurðsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Unnur Brá Konráðsdóttir og Róbert Marshall. Frumvarpið er í tveimur greinum auk gildistökuákvæðis. Þetta er eins konar bandormur í smáu formi, annars vegar breyting á varnarmálalögum þar sem gert er ráð fyrir því að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skuli greiða fasteignaskatt af mannvirkjum við ratsjárstöðvar á Miðnesheiði, á Stokksnesi, Gunnólfsvíkurfjalli og Bolafjalli og hins vegar samkynja ákvæði sem lýtur að breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem varða ratsjárstöðvar þær sem utanríkisráðherra annast umsókn með samkvæmt 12. gr. varnarmálalaga, nr. 34/2008, og eru staðsettar á þeim fjórum stöðum sem ég nefndi áðan. Á grundvelli 21. gr. varnarmálalaga eru öryggis- og varnarsvæði ásamt mannvirkjum íslenska ríkisins og starfsemi þeim tengd, undanþegin öllum opinberum gjöldum, þar með töldum fasteignasköttum. Með frumvarpinu er lagt til að þrátt fyrir hina almennu undantekningu verði greiddur fasteignaskattur af mannvirkjum við ratsjárstöðvar. Er gert ráð fyrir breytingu hvað þetta varðar bæði á varnarmálalögum og lögum um tekjustofna eins og ég hef þegar rakið. Eins og við vitum hafa orðið talsverðar breytingar á starfsemi ratsjárstöðvanna í landinu. Uppbygging þeirra út um landið var á sínum tíma fjármögnuð af Mannvirkjasjóði NATO og störfuðu til skamms tíma tíu til tólf manns á þessum stöðvum öllum, t.d. á Bolafjalli, Stokksnesi og Gunnólfsvíkurfjalli. Við árslok 2004 var tekin ákvörðun um gjörbreytingu á rekstri stöðvanna og nú er starfseminni að mestu stýrt frá Keflavíkurflugvelli en örfáir starfsmenn, einn til tveir, annast daglegt eftirlit á hverri stöð. Það er engin spurning um það að þegar ákvörðun var tekin um að fella niður starfsemina á þessum stöðvum hafði það mikil áhrif á fjármál sveitarfélaganna sem í hlut áttu. Ég hygg að á ýmsum stöðum, eins og til að mynda í minni heimabyggð, Bolungarvík, hafi þetta haft þau áhrif að útsvarstekjur lækkuðu um 5%. Þetta var mjög mikilvæg atvinnustarfsemi þó að hún hafi verið umdeild í upphafi. Hún skapaði ákveðna kjölfestu, þetta voru eftirsóknarverð störf og þess vegna var það mikið áfall fyrir fjárhag sveitarfélaganna þegar ákveðið var að leggja niður starfsemina. Ég hygg að í langflestum tilvikum hafi starfsmenn flutt burtu og ekki fundið sér nýjan starfsvettvang í þessum byggðum og því varð áfallið heilmikið. Við brottför varnarliðsins í september árið 2006 tóku bandarísk stjórnvöld að sér að kosta rekstur ratsjárstöðvanna um eins árs skeið. En frá og með 1. september 2007 hefur reksturinn verið á hendi íslenskra stjórnvalda, fyrst Ratsjárstofnunar og síðar Varnarmálastofnunar. Nú síðast er það Landhelgisgæslan sem annast rekstur ratsjárstöðvanna. Hér er einfaldlega gert ráð fyrir því að um þessa starfsemi, sem er ekki lengur varnartengd starfsemi, ekki er um að ræða varnarsvæði í þeim skilningi sem áður var, gildi sams konar reglur um fasteignaskatta og fasteignagjöld og um aðra atvinnustarfsemi í landinu. Öll rök hníga að því. Við þekkjum það að á síðustu árum hefur sú breyting verið gerð að ýmsar ríkisstofnanir sem áður voru undanþegnar fasteignasköttum og fasteignagjöldum greiða núna fasteignaskatta. Hér er t.d. um að ræða stofnanir eins og sjúkrahúsin, Seðlabanka Íslands, Ríkisútvarpið, menntastofnanir og fleiri sem greiða núna fasteignaskatta en gerðu það ekki áður. Fyrir þeirri breytingu voru ákveðin sanngirnisrök. Hér er um að ræða fasteignir í byggð og við teljum eðlilegt að af slíkum fasteignum séu greidd gjöld og það séu sveitarfélögin sem fá þessa tekjustofna. Þess skýtur það óneitanlega mjög skökku við að ekki skulu vera greidd gjöld af starfsemi ratsjárstöðvanna í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa. Segja má að hér sé verið að stíga skrefið til fulls og leggja til að stofnanir sem eru í eigu ríkisins og eru staðsettar á þessum stöðum greiði fasteignaskatta, eins og gildir um önnur mannvirki á vegum stofnana af öðru tagi sem eru staðsettar vítt og breitt um landið. Þess má geta að það sveitarfélag sem hefur væntanlega notið mest góðs af þeim breytingum sem voru gerðar á fasteignasköttunum á sínum tíma er auðvitað sveitarfélagið Reykjavík þar sem þær opinberu stofnanir sem ég nefndi dæmi um áðan eru að langmestu leyti staðsettar. Breytingarnar í þessu frumvarpi mundu fyrst og fremst gagnast sveitarfélögunum Reykjanesbæ, Hornafirði, Langanesbyggð og Bolungarvík og veitir alveg örugglega ekki af. Þetta mál er ekki mjög flókið eins og allir sjá. Hér er einfaldlega verið að setja sambærilegar reglur um greiðslu fasteignaskatta af fasteignum sem hýsa þessa opinberu starfsemi þar sem hún er sett niður, eins og á við um opinbera starfsemi af öðru tagi. Ég legg til að eftir þessa umræðu fari málið til efnahags- og viðskiptanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um skilgreiningu auðlinda. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson og Gunnar Bragi Sveinsson. Þessi þingsályktunartillaga gengur út á það að Alþingi álykti að fela forsætisráðherra að fá færustu sérfræðinga á sviði auðlindaréttar til að semja frumvarp sem skilgreini með tæmandi hætti hvað flokkast til auðlinda hér á landi og hverjar auðlindir Íslands eru. Það er afar mikilvægt nú, virðulegi forseti, að þetta skref verði stigið vegna þess að Ísland er í aðlögunarferli að Evrópusambandinu og eins og allir vita er Evrópusambandið auðlindasækið og eirir ekki þeim auðlindum sem eru óskilgreindar í þeim ríkjum sem ganga í Evrópusambandið og það ræður yfir. Auðlindir eru að litlu leyti skilgreindar hér á landi, við höfum fiskveiðiauðlindina sem eru sérlög um og þá er það nánast upptalið, og því ber okkur að standa vörð um auðlindir okkar, hverjar þær eru og hvernig á að nota þær. Það er afar brýnt að í gegn fari frumvarp sem snýr að þessum málum áður en til hugsanlegrar þjóðaratkvæðagreiðslu kemur vegna þess að ef við stöndum ekki sjálf vörð um auðlindir okkar gerir það enginn fyrir okkur. Það er enginn vilji hjá ríkisstjórninni til að fara þessa leið. Þrátt fyrir að Vinstri grænir séu með það á stefnuskrá sinni að ganga ekki í Evrópusambandið er þetta lagt fram af þingmönnum Framsóknarflokksins til að vernda hagsmuni þjóðarinnar. Það varðar almannahag að við höfum sjálf yfirráðarétt yfir öllum okkar auðlindum. Þessi túlkun var staðfest á hinum fræga fundi sem Seðlabanki Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn héldu í síðustu viku. Kom þar fram í máli erlendra sérfræðinga að Evrópusambandið ásældist hér fyrst og fremst auðlindir okkar. Upphefðin verður að koma að utan. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa verið duglegir við að tala niður málflutning minn um auðlindirnar, en þarna var þetta staðfest af erlendum aðilum. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra, úr því að hann situr einn ráðherra í þingsal nú, taki þessi orð til sín og hafi forgöngu um það í ríkisstjórninni þegar þessi þingsályktunartillaga verður útrædd að hjálpa hæstv. forsætisráðherra við að skipa nefnd færustu sérfræðinga á sviði auðlindaréttar og smíða frumvarp sem snýr að því að skilgreina tæmandi hvað flokkast til auðlinda og hverjar auðlindir Íslands eru. Á bls. 3 í þingsályktunartillögunni er ég með lista yfir hugsanlegar auðlindir og vísa í hvaðan þessi heimild er, úr auðlindaskýrslunni sem var gefin út árið 2000. Síðan eru liðin 11 ár og ekkert hefur verið hugað að þessum málum. Þess vegna þarf að uppfæra það hverjar auðlindir okkar eru. Það kemur fram í áliti auðlindanefndar sem sæti áttu í þau Karl Axelsson, Hreinn Hrafnkelsson og Dýrleif Kristjánsdóttir. Skýrslan heitir Um jarðrænar auðlindir og framtíðarnýtingu þeirra og þar kemur fram að skilningur höfunda á auðlindum. Eins og ég segi er hún orðin 11 ára gömul og því er nauðsynlegt að uppfæra það, en þar flokka þau til dæmis auðlindir í eftirfarandi flokka: Land til beitar. Land til nýbygginga. Jarðorkulindir. Jarðvegur. Land til urðunar og móttöku úrgangs. Námur. Friðlýst land. Land til skógræktar. Land til útivistar. Útsýni, landslagsheildir o.fl. Villt dýr. Örverur. Fiskar. Ómengað vatn. Vatnsból. Vatnsföll. Efni á hafsbotni og neðan hans. Hafið sem viðtaki úrgangs. Nytjastofnar. Siglingaleiðir. Sjávarföll. Hreint loft. Andrúmsloftið sem viðtaki útblásturs. Rafbylgjur til fjarskipta. Vindorka. Vistkerfið. Ákveðnir stofnar, dýrastofnar. Erfðaefni. Þarna er þetta talið upp sem þau höfðu skilning á að væru hugsanlegar auðlindir okkar árið 2000 og þess vegna verður að fara af stað nú sem fyrst með vinnu til að skilgreina þetta enn betur því að síðan þessi skýrsla kom út árið 2000 hefur til dæmis bæst við ný auðlind, makríllinn. Fyrir nokkrum árum synti skyndilega ný auðlind inn í lögsöguna okkar, ný fisktegund sem hafði ekki þekkst hér áður. Það er nefnilega svo, herra forseti, með náttúruauðlindir og auðlindir okkar að þær eru alltaf að verða fleiri og eftir því sem tækninni fleygir fram finnast nýjar. Ég er í þessari þingsályktunartillögu meðal annars að vísa í það að náttúruauðlindahugtakið hefur verið nokkuð bundið við ákveðna flokka eins og til dæmis fiskimiðin en ég er líka að tala um hafsbotninn og allt það sem er á landi, í lofti og á legi. Mig langar í framhjáhlaupi að geta þess að nú fer Samfylkingin mikinn um það út af hverju hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi ekki farið í að innheimta veiðileyfagjald af makrílnum sem ég minntist á áðan, þessari nýju auðlind. Á sama tíma afhenti ríkisstjórnin Evrópusambandinu loftslagskvótann okkar upp á 15 milljarða. Það var á árinu 2007. Ef settur hefði verið kvóti á makrílinn eru ýmsir samfylkingarmenn búnir að reikna verðmætið upp í 10–12 milljarða og loftslagskvótinn er upp á 15 milljarða. Þarna er þá ríkið að tapa upp undir 30 milljörðum einungis vegna þessa. Það verður nefnilega að vera samfella í málflutningi ríkisstjórnarinnar. Ég barðist mjög fyrir því að ríkisstjórnin afhenti ekki þá auðlind sem loftslagsheimildirnar okkar eru, en á það var ekki hlustað. Það er vegna þess að aðildarumsóknin liggur inni hjá Evrópusambandinu og til að umsóknin gæti haldið áfram setti Evrópusambandið það skilyrði að við mundum afsala okkur íslenska ákvæðinu og ganga inn í viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarkvótann. Sú nýja auðlind sem þarna varð skyndilega til með úthlutun losunarkvótans á sínum tíma í gegnum Kyoto-bókunina var raunverulega gefin til baka. Þess vegna verðum við að standa vörð um náttúruauðlindir okkar, hverjar sem þær eru, og skilgreina þær samkvæmt íslenskum lögum þannig að erlendir aðilar geti ekki komist yfir þær. Það er mjög mikilvægt, sérstaklega í ljósi þess sem ég kom inn á áðan, að þetta er það sem Evrópusambandið sækist fyrst og fremst eftir. Siglingaleiðir sem opnast fyrir norðan landið eru mikil náttúruauðlind og það er meðal annars það sem Evrópusambandið er að huga að með inngöngu Íslands. Svo eru verðmæti í Norðursjó, olía. Það er aðgangur að norðurskautsráðinu og svona mætti lengi telja. Í þingsályktunartillögunni fer ég í I. kafla yfir auðlindaréttinn sjálfan sem fræðigrein og hvet ég þá sem hafa áhuga á auðlindarétti yfir höfuð til að lesa þessa þingsályktunartillögu. Hana má finna á þskj. 58, 58. mál, á vef þingsins. Þar fer ég yfir þessa nýju réttarheimild því að auðlindaréttur var ekki þekktur hér á árum áður og er tiltölulega ný fræðigrein innan lögfræðinnar, jafnvel nýrri en umhverfisrétturinn sem hingað til hefur verið talinn yngstur í þeirri fræðigrein. Ég fer líka í II. kafla almennt yfir náttúruauðlindir, hvernig þær koma til og hvernig þær eru virkjaðar. Svo fer ég yfir hugtakanotkun líka, hvað hugtakið auðlind er því að það er mjög víðfeðmt og nær til margra þátta samfélagsins eins og ég fór yfir áðan. Talið er að allir þættir náttúrunnar, jörðin, lífríkið, vatnið, sólarljósið og loftið, geti talist til náttúruauðlinda. Auðlindir geta einnig verið skilgreindar sem þjóðareign, eins og við höfum fjallað svo oft um á Alþingi, svo sem fiskstofnar og orkulindir. Í IV. kafla fer ég yfir eignarhaldið á auðlindunum. Það er einnig mjög mikilvægt að skilgreina það. Við munum öll hvernig ævintýrið um HS Orku fór. Miklar deilur spruttu upp um eignarhaldið á auðlindinni sjálfri og svo nýtingu á henni. Það verður að skilgreina heildstætt hér á landi því að sumir rugla saman nýtingarrétti og auðlindinni sjálfri. Þetta verður að skýra með sérstakri lagasetningu sem ætti þá vel heima í vinnu þeirrar auðlindanefndar sem ég legg til að verði stofnuð í kjölfar þessarar þingsályktunartillögu. Mörkin þarna á milli verða að vera alveg skýr, sérstaklega þegar við horfum á það að útlendingar eru raunverulega farnir í meira mæli að ásælast eigur Íslendinga. Ég get nefnt sem dæmi að útlendingur ásælist núna stóra jörð þar sem er mikið víðerni sem gæti hæglega verið flokkað sem auðlind. Ég er að vísa í Grímsstaði á Fjöllum. Þess vegna er mjög brýnt að strax verði tekið á þessum málum. Við verðum að minnka ágreiningsefnin í samfélaginu. Sumir eru fylgjandi því að erlendir aðilar megi kaupa hér jarðir án undanþágu. Það eru ákveðin heimildarákvæði fyrir því í EES-samningnum að aðilar og lögaðilar innan EES fái að kaupa jarðir og þurfa þá ekki undanþágu til þess en aðilar utan EES þurfi að fá samþykki innanríkisráðuneytisins til að mega fjárfesta. Í málinu með HS Orku var stofnað skúffufyrirtæki á EES-svæðinu og þannig komst eignarhaldið í hendur aðila sem var í raun utan EES-svæðisins. Þarna verðum við að stoppa í lögin og það fyrr en seinna því að eftir því sem siglingaleið um norðurslóðir verður nær í tíma, því meiri ásókn verður í landgæði Íslendinga. Við vitum að Kínverjar hafa mikinn áhuga á þessari leið og hafa jafnvel skoðað hugmyndir um að koma inn með fjármagn til að byggja upp og gera hafnir sem dæmi. Þess vegna verður löggjafinn að vera skrefi á undan til að bregðast við fyrir fram en ekki sífellt eftir á. Einhvern tíma sagði ég að Alþingi væri fjórum til fimm árum á eftir viðskiptalífinu. Það sannaðist í bankahruninu sem dæmi. Þegar þau ósköp gengu yfir var það vegna þess að Alþingi hafði ekki sett nógu skýr og skotheld lög. Svo er brugðist við eftir á. Raunverulega er Alþingi enn þá að afgreiða mál tengd bankahruninu til að stoppa í göt í lögum í stað þess að lagasetningin sé hrein og klár þannig að allir viti eftir hvaða leikreglum er verið að spila. Í VI. kafla þingsályktunartillögunnar fer ég yfir leiðir sem eru færar til auðlindastjórnunar. Þar er nefnt sem dæmi eignarréttarskipan, leiðréttandi gjöld og uppbætur, svokallaðir grænir skattar, magntakmarkanir og tæknileg skilyrði. Í VII. kafla fer ég yfir hagfræðileg álitaefni sem við verðum að líta til við auðlindastjórn og svo velti ég vöngum yfir VIII. kafla um hvernig við eigum að haga gjaldtöku af náttúruauðlindum hér á landi. Virðulegi forseti. Ég vonast til að málið fái skjóta afgreiðslu. Að umræðu lokinni óska ég eftir því að þingsályktunartillagan fari í viðeigandi nefnd, verði send til umsagnar og komi svo sem fyrst fyrir þingið aftur því að það er mjög brýnt fyrir okkur að þessi leið verði gengin, að við skilgreinum auðlindir okkar, hverjar þær eru og hvernig á að nýta þær og setjum sérstakan 

Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um úttekt á álitsgerðum matsfyrirtækja um lánshæfi íslenskra aðila. Auk mín eru flutningsmenn þessarar tillögu hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir, Davíð Stefánsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Lúðvík Geirsson, Magnús Orri Schram og Ólína Þorvarðardóttir. Tillaga okkar er sú að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að ráða hæfan og óháðan erlendan sérfræðing til að gera úttekt á álitsgerðum matsfyrirtækjanna Moody's, Fitch Ratings og Standard & Poor's um lánshæfi íslenskra fyrirtækja og stofnana fyrir og eftir hrun íslenska fjármálakerfisins í október 2008. Í úttektinni felist hlutlægt mat á gæðum álitsgerða matsfyrirtækjanna og áhrifum þeirra á ákvarðanatöku opinberra aðila og einkaaðila. Úttektin og niðurstöður hennar verði kynntar á innlendum og erlendum vettvangi og nýtt til stefnumótunar stjórnvalda um kröfur um hlutlægni álitsgerða um fjárhagsstöðu opinberra fyrirtækja og einkafyrirtækja sem og stofnana. Allir þekkja þá sögu að matsfyrirtæki gegna mikilvægu hlutverki á fjármálamörkuðum. Í kjölfar fjármálakreppunnar 2007–2008 hefur gagnrýni á þessi þrjú stærstu fyrirtæki, Moody's, Fitch Ratings og Standard & Poor's, verið mikil og mikil umræða um hvort mat þessara fyrirtækja hafi jafnvel ýtt undir áhættusækni á mörkuðum. Bæði var að þau vanmátu þá áhættu sem fólst í starfsemi fjármálafyrirtækja og þeirra gjörninga sem þau sköpuðu og síðan hafa viðbrögð þessara matsfyrirtækja við skuldavanda ríkja líka verið mjög athyglisverð og mjög umdeilanleg. Bent hefur verið á að þau kunni að vera fjármögnuð og starfi með óeðlilegum hætti, auk þess sem þau beri litla ábyrgð á störfum sínum. Fyrirtækin meta aðila og lánshæfi þeirra en þiggja jafnframt verklaun frá þeim fyrirtækjum sem þau meta og því telja margir að hagsmunaárekstrar séu innbyggðir í starfsemi þeirra út af fjármögnuninni. Síðan er til að taka, sem við stjórnmálamenn ættum heldur betur að hafa alvarlegar áhyggjur af, að ákvarðanir matsfyrirtækjanna um lánshæfismat hafa ekki aðeins áhrif á fjármálamörkuðum, heldur hafa þau einnig pólitísk áhrif á stefnumörkun stjórnvalda. Þetta sést glöggt í afskiptum þessara fyrirtækja af skuldamálum evruríkjanna, t.d. varðandi mögulegar afskriftir banka af lánum til Grikklands. Þessi þingsályktunartillaga er skrifuð fyrir nokkrum vikum þegar ekki lá fyrir að fara ætti í afskriftir banka af lánum til Grikklands. Núna hefur enn orðið vending í þeirri sögu og við vitum ekki hvernig hún endar en það er annað mál og fyrir utan verksvið þessarar tillögu. Síðan hafa fyrrnefnd matsfyrirtæki lækkað með umdeilanlegum hætti lánshæfismat á bandaríska ríkið og það ítalska. Þarna eru því undir almannahagsmunir, hagsmunir þeirra borgara sem búa í ríkjum þar sem lánshæfismat er lækkað, oft á hæpnum og umdeilanlegum forsendum. Við á Íslandi vitum alveg hvernig þessi saga var, að lánshæfismat þessara fyrirtækja á íslenskum bönkum, sem fengu erlent fé lánað á mörkuðum þótt lítil innstæða hafi reynst fyrir þegar á reyndi, var um margt óraunhæft. Síðan höfum við fundið hvernig fyrirtækin hafa lækkað harkalega lánshæfismatið eftir hrun og einnig með hvaða hætti þau blönduðu sér í Icesave-deiluna. Ísland er eins og önnur ríki að mörgu leyti í erfiðri stöðu gagnvart þessum matsfyrirtækjum, enda ráðast kjör og framboð á erlendu fjármagni að miklu leyti af áliti þeirra. Það er því mikilvægt að gera vandaða úttekt á starfi matsfyrirtækjanna hér á landi, enda þurfa þau gagnrýnið aðhald eins og aðrir. Það gætir mikillar gremju í garð þessara fyrirtækja vegna framgöngu þeirra fyrir og eftir hrun. Ég tel að slík gremja sé mjög eðlileg, en til þess að mark sé takandi á gagnrýni þarf hún að vera byggð á vandaðri og málefnalegri umfjöllun um þessi fyrirtæki. Til að tryggja að svo geti orðið er hér lagt til að úttektin verði gerð af óháðum og viðurkenndum erlendum aðila sem getur eftir atvikum nýtt sér innlenda kunnáttu og reynslu. Innan einstakra ríkja og á alþjóðavettvangi er nú rætt um hvernig bæta megi starfsemi matsfyrirtækjanna og hugsanlega koma á fót nýrri alþjóðlegri stofnun sem starfi með opnum og lýðræðislega ábyrgum hætti. Ég tel mjög áríðandi að íslensk stjórnvöld taki þátt í umræðum af þessu tagi og móti sér stefnu. Mikilvægur liður í slíkri stefnumótun er vönduð úttekt á hvernig matsfyrirtækin mátu íslensk fjármálafyrirtæki og opinbera aðila. Ég vil bara árétta það, frú forseti, í ljósi þeirra hremminga sem Ísland lenti í þrátt fyrir ákaflega jákvætt lánshæfismat þessara þriggja matsfyrirtækja í aðdraganda hrunsins, sem er mjög umhugsunarvert, að það sé beinlínis skylda stjórnvalda að gera slíka úttekt svo hægt sé að tryggja að þeir sem fjármagna starfsemi sína með lánsfé fái eðlilegt mat og ekki sé verið að setja almenning ríkja í þá stöðu að þurfa að standa undir óraunhæfri lántöku sem í raun hefur verið stimpluð af stórum alþjóðlegum matsfyrirtækjum. Ég legg til að þingsályktunartillögunni verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar og fái þar vandaða meðferð, og að vonandi næst að samþykkja ályktunina á Alþingi fyrir jól.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um málshöfðun á hendur breska ríkinu fyrir viðeigandi dómstól vegna beitingar hryðjuverkalaganna. Saga þessarar hugmyndar eða orðræðu um málshöfðun er nokkuð löng. Hún nær allt aftur til haustsins 2008 er þáverandi formaður Framsóknarflokksins og alþingismaður, Guðni Ágústsson, kom fram með þá kröfu að höfða ætti mál á hendur bresku ríkisstjórninni. Skrifaði hann grein í Morgunblaðið sem hann kallaði „Kærum breska heimsveldið“. Í grein Guðna Ágústssonar stendur, með leyfi forseta: „Við framsóknarmenn teljum að Bretana eigi að kæra strax fyrir ólögmæta og einstaka aðför að lítilli vinaþjóð og úthrópa enn fremur Ísland gjaldþrota. Slík yfirlýsing hafði lamandi áhrif á framsækin íslensk fyrirtæki. Út á þessa yfirlýsingu Browns er verið að stöðva viðskipti Íslendinga um víða veröld.“ Eins og allir vita var Gordon Brown á þessum tíma forsætisráðherra Bretlands. Rætt hefur verið um þetta mál fram og til baka. Menn hafa meðal annars velt því fyrir sér í tengslum við Icesave-málið svokallaða þar sem Bretar og Hollendingar fóru fram með ósanngjarnar kröfur á hendur Íslendingum. Þá sögu þekkja allir en eftir stendur að sjálfsögðu hvort breska ríkisstjórnin, hvort breskir ráðherrar á þeim tíma, hafi valdið slíku tjóni að við Íslendingar séum enn að glíma við það. Ákveðnar vísbendingar eru um að svo sé. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir að til greina kæmi að höfða slíkt mál og í svari við fyrirspurn frá mér sagði forsætisráðherra að þetta hefði verið rætt í ríkisstjórninni og það kæmi vel til greina. Hún sagði jafnframt að sjálfsagt væri að hafa samráð við þingið um málið, það væri þess eðlis. Einnig kom fram í orðum hæstv. ráðherra að lögmenn ráðuneytisins væru farnir að skoða málið. Það er mjög mikilvægt að ef einhver vinna er farin af stað innan ráðuneytanna verði hún nú þegar kynnt utanríkismálanefnd því að þessi tillaga mun að sjálfsögðu verða send þangað. Síðan er vert að minnast þess að tveir einstaklingar hafa tekið það upp hjá sjálfum sér, þeir Loftur Altice Þorsteinsson og Pétur Valdimarsson, að leita réttar fyrir Íslands hönd. Þeir hafa meðal annars verið í bréfaskriftum við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og eru að senda mjög góðar greinargerðir varðandi þetta mál. Er vert fyrir okkur að fylgjast með þeirri vegferð og þakka þeim fyrir það frumkvæði að taka þetta í eigin hendur. En við höfum séð íslensku þjóðina gera það og ganga vel þegar hún stendur saman og rétt er að nefna Icesave í því máli. Þann 7. október var frétt á Stöð 2 þar sem talað var við einn af stjórnendum Múlalundar. Þar segir sá ágæti stjórnandi að hryðjuverkalögin, sem Bretar beittu okkur haustið 2008, hafi enn áhrif á íslensk fyrirtæki þremur árum síðar. Hann tekur sem dæmi að dönsk fjármálafyrirtæki treysti ekki enn Íslendingum og það hafi reynst þessu fyrirtæki erfitt. Við megum ekki heldur gleyma því að hryðjuverkalögin voru ekki eingöngu sett fram gagnvart Landsbankanum eins og margir halda. Þau voru líka sett fram gagnvart Seðlabanka Íslands og íslensku ríkisstjórninni og sköðuðu þar af leiðandi orðsporið gríðarlega. Seðlabanki Íslands og íslenska ríkisstjórnin voru um tíma á lista með hryðjuverkasamtökum líkt og al Kaída og alræmdum glæpamönnum eins og Múammar Gaddafí sem hefur nú verið steypt af stóli og Líbía frelsuð undan hans stjórn. Meðal þessara manna og félaga settu Bretar íslensku þjóðina eða íslenska ríkið, Seðlabankann og Landsbankann. Ekki þarf að spyrja að áhrifum þess að lenda í flokki með slíkum aðilum. Leyfi ég mér að furða mig á því að ekki hafi verið gert meira úr því að taka í lurginn á Bretum fyrir að hafa gert okkur þennan mikla óleik sem kostað hefur okkur svo mikið. Beiting hryðjuverkalaganna hefur síðan verið afsökuð af hálfu varnarmálaráðherra Breta og undirstrikar það enn frekar hversu óréttlátt hún var. Jafnframt hefur verið skrifuð skýrsla þar sem reynt er að meta beint fjárhagslegt tjón en þar er ekki reynt að meta orðsporstjón eða annað. Því er mikilvægt að hreyfa við þessu máli. Virðulegi forseti. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra fyrir hönd íslenska ríkisins að undirbúa málshöfðun á hendur breska ríkinu fyrir viðeigandi dómstól vegna beitingar hryðjuverkalaga gegn íslenska ríkinu og íslenskum fyrirtækjum. Málssóknin verði í fyrsta lagi byggð á því að beiting hryðjuverkalaganna hafi verið tilefnislaus, ekki lögum samkvæmt og hafi skaðað íslenskt orðspor og fjárhagslega hagsmuni þjóðarinnar. Í öðru lagi verði gerð krafa um skaðabætur fyrir það tjón sem ákvörðun breskra stjórnvalda olli íslenska ríkinu og íslenskum fyrirtækjum. Hinn 8. október 2008 beittu bresk stjórnvöld lögum um varnir gegn hryðjuverkum gegn Landsbanka Íslands, frystu eignir bankans og settu þar með Ísland á lista yfir hættulegustu samtök og menn heimsins. Með þeim aðgerðum skilgreindu bresk stjórnvöld Ísland og Íslendinga sem hryðjuverkamenn. Ekki þarf að fjölyrða um þann orðsporsskaða sem hlaust af ákvörðun breskra stjórnvalda. Á einni nóttu hvarf traust á viðskiptum við Íslendinga og íslensk fyrirtæki sem ríkt hafði í áratugi. Í viðtali við Fréttablaðið 21. október 2008 segir Andrés Magnússon, framkvæmdastjóri Samtaka verslunar og þjónustu: „Fyrirtæki hafa orðið fyrir gríðarlegu tjóni sem ekki er hægt að mæla. Viðskiptasambönd hafa trosnað, greiðslufrestur felldur niður og staðgreiðslu krafist. Ofan á þetta bætist gríðarleg veiking á gengi krónunnar.“ Hann segist sjá fram á hrinu uppsagna í verslun og þjónustu fyrir mánaðamót. „Menn reyna að tóra og hagræða eins og þeir lifandi geta en við óttumst uppsagnahrinu. Spurningin er aðeins hversu stórkostleg hún verður.“ Í grein eftir Magnús Inga Erlingsson sem birt var í Morgunblaðinu 3. nóvember 2008 segir meðal annars: „Með beitingu hryðjuverkalaga Breta var traust á stjórnvöldum og íslenskum fyrirtækjum þurrkað út á erlendum vettvangi og viðskipti við landið lömuðust. Hökt hefur verið á gjaldeyrisviðskiptum við landið. Á því tjóni bera bresk stjórnvöld ábyrgð samkvæmt skaðabótareglum Evrópusambandsins og EES-samningsins sem þróast hafa fyrir tilstilli dómafordæma Evrópu og EFTA-dómstólsins.“ Ljóst má vera að beint og óbeint tjón íslensks atvinnulífs varð gríðarlegt og dýpkaði þannig þá efnahagslegu kreppu sem skollin var á. Margt bendir því til þess að fjárhagslegt tjón íslensku þjóðarinnar og íslenskra fyrirtækja vegna aðgerða bresku ríkisstjórnarinnar sé mikið. Því er eðlilegt að bresk stjórnvöld axli ábyrgð á því tjóni sem ákvörðun þeirra olli og greiði skaðabætur, enda um ólöglega og svívirðilega framkomu að ræða, með tilliti til þess að í ræðu sinni í breska þinginu kl. 12.33 þann 8. október 2008 hélt Alistair Darling því ranglega fram að bankinn Kaupthing Singer & Friedlander (KSF) hefði verið settur í skiptameðferð á síðustu klukkustund þegar hið rétta var að á þessum tíma hafði breska fjármálaeftirlitið (FSA) bannað KSF að taka við nýjum innlánum. Því er ekki ljóst hver er orsök og hvað er afleiðing þegar kemur að atburðarásinni við fall Kaupþings, þ.e. ummæli Darlings í breska þinginu eða bann FSA við því að KSF tæki við nýjum innlánum. Í niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis kemur fram að sýnt sé að atvik þau sem tengdust KSF hafi ráðið úrslitum um fall Kaupþings. Aðgerðir breskra stjórnvalda í kjölfar falls íslensku bankanna hafa að öllum líkindum leitt til mikils tjóns fyrir íslensku þjóðina. Því er nauðsynlegt að fá staðfest fyrir viðeigandi dómstól að beiting hryðjuverkalaganna hafi verið með öllu óviðeigandi og að aðgerðirnar hafi ekki verið málefnalegar og löglegar þar sem aldrei var ljóst að gríðarleg ógn steðjaði að stöðugleika breska fjármálakerfisins, eins og breska ríkið hefur haldið fram. Þá verður varla horft fram hjá orðum breska varnarmálaráðherrans í norskum fjölmiðlum um að beiting hryðjuverkalaganna hafi verið ómakleg og verði líklega ekki notuð aftur með sama hætti. Yfirlýsingu ráðherrans má túlka sem viðurkenningu á því að beiting hryðjuverkalaganna hafi verið vafasöm og jafnvel viðurkenningu á því að íslenska ríkið og íslensk fyrirtæki eigi skaðabótakröfu á bresk stjórnvöld vegna aðgerða þeirra. Við undirbúning málssóknarinnar er mikilvægt að fá eins nákvæma mynd af tjóninu og hægt er. Eðlilegast væri að lögmenn þeir er sækja mundu málið fyrir Íslands hönd fengju sérfræðinga til að afla upplýsinga og leggja mat á það tjón sem ákvörðun bresku ríkisstjórnarinnar olli íslensku þjóðinni og fyrirtækjum á Íslandi. Virðulegi forseti. Tillaga þessi er í sjálfu sér ekki mjög flókin og greinargerðin þar af leiðandi ekki heldur. Það þekkja allir þetta mál. Það þekkja flestir áhrifin sem umrædd ákvörðun breskra stjórnvalda hafði. Við þekkjum umræðuna sem verið hefur og við vitum og sjáum að enn eru íslensk fyrirtæki að glíma við vandamál vegna beitingar þessara laga. Það er einnig mikilvægt fyrir Alþingi og fyrir ríkisstjórnina, og í raun fyrir þjóðina alla, að sameinast og sýna mátt samstöðunnar í þessu máli þar sem um réttlætismál er að ræða fyrir íslenska ríkið og íslensku þjóðina. Ekki er hægt annað en fara fram á það að tillaga þessi fái hraða meðferð í utanríkismálanefnd, þ.e. verði tekin strax á dagskrá og til umræðu og rætt verði við forsætisráðuneytið um hvernig best sé að halda á málinu. Ef vinna er farin í gang á vegum forsætisráðuneytisins er mikilvægt að sú vinna verði kynnt fyrir utanríkismálanefnd nú þegar þannig að hægt sé að bera þá vinnu saman við þá tillögu sem hér er. Jafnframt er mikilvægt að utanríkismálanefnd kalli til sín sérfræðinga, lögmenn sem hafa sérfræðikunnáttu og reynslu á sviði alþjóðaréttar og þá Evrópuréttar og slíku. Hér er um stórmál að ræða. Hér er mál sem mun án efa, verði samþykkt að ganga þessa leið, vekja einhvern taugatitring meðal breskra stjórnvalda. En ég leyfi mér að segja, frú forseti: Hvað með það þó að bresk stjórnvöld muni hugsanlega mótmæla þessu, reyna að sýna okkur klærnar eða eitthvað slíkt? Þá segi ég nú bara: Hvað með það? Það er kominn tími til að Íslendingar svari fullum hálsi fyrir óréttlæti sem bresk stjórnvöld beittu þá. Hér er kjörið tækifæri til að gera það. Við höfum tækifæri til að standa saman, koma fram sem ein heild, þingið, ríkisstjórnin og kjósendur okkar. Hér er um réttlætismál að ræða sem ég vona að utanríkismálanefnd taki fyrir sem allra fyrst þannig að við getum sett þessa vinnu í gang vel fyrir jól og þá verið komin með einhvers konar niðurstöðu eða tillögur um hvernig halda eigi á málum í framhaldinu fljótlega eftir áramót. Það er ekki eftir neinu að bíða, frú forseti. Ég legg til að þessari þingsályktunartillögu verði vísað til utanríkismálanefndar til meðferðar þar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um upptöku Tobin-skatts. Flutningsmaður er sú sem hér stendur. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir því á alþjóðavettvangi að komið verði á viðræðum til að undirbúa upptöku svonefnds Tobin-skatts á fjármagnsflutninga milli landa. Þá fari fram á því markviss athugun hvort Íslendingar ættu að setja skatt á gjaldeyrisviðskipti af stærðargráðu sem einhverju nemur, óháð því sem gerist á erlendri grundu, til þess að verja samfélagið fyrir óábyrgri spákaupmennslu með gjaldmiðil þjóðarinnar.“ Í greinargerð kemur fram að hugmyndin um alþjóðlegan skatt á fjármagnsflutninga milli landa hafi verið sett fram í byrjun áttunda áratugarins af nóbelsverðlaunahafanum James Tobin, prófessor í hagfræði við Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Upphaflega markmiðið með slíkum skatti var að renna stoðum undir sjálfstæða efnahagsstefnu ríkja heims og draga úr gengissveiflum einstakra gjaldmiðla. Á síðari árum hefur Tobin-skatturinn einnig verið nefndur sem leið til að verja gjaldmiðla fyrir árásum spákaupmanna og til að fjármagna aðkallandi alþjóðaverkefni. Í stuttu máli má segja að útgangspunkturinn með slíkri skattheimtu sé að treysta efnahagslegt öryggi hvarvetna í heiminum. Íslendingar fengu að kynnast afleiðingum spákaupmennsku af þessu tagi og átti spákaupmennska með gjaldeyri án efa þátt í fjármálahruninu undir lok fyrsta áratugar nýrrar aldar. Í aðdraganda hrunsins hafði heildarvelta viðskipta með gjaldeyri aukist hröðum skrefum. Íslendingar voru nánast varnarlausir hvað þetta varðar og var sú hávaxtastefna sem Seðlabanki Íslands kynti undir sem olía á eld enda markmið að draga erlent fjármagn inn í íslenskt fjármálakerfi þar sem boðið var upp á kostakjör eins og það hét. Á sama tíma urðu veruleg brögð að því að fjármálamenn og fjármálastofnanir reyndu að rétta sinn hlut í rekstri kerfisins með því að skjóta háum upphæðum inn og út úr landinu eftir því sem vindar blésu á fjármálamarkaði með það að markmiði að hafa hagnað af braski með gjaldeyri þjóðarinnar. Nú um stundir búa Íslendingar við gjaldeyrishöft og það er mikilvægt að búa svo um hnúta áður en þeim er aflétt að þjóðin verði ekki aftur spákaupmennsku að bráð. Fyrirbyggjandi aðgerð væri án efa skattlagning á fjármagnsflutninga af því tagi sem James Tobin lagði til á sínum tíma og hefur síðan verið kennd við nafn hans. Segja má að áhugi á hugmynd James Tobins hafi vaxið mjög eftir fjármálakreppuna í Suðaustur-Asíu haustið 1997. Þá átti spákaupmennska drjúgan þátt í því að gjaldmiðlar Malasíu, Filippseyja og Indónesíu hrundu en kreppan teygði anga sína mun víðar, þar á meðal til Taílands, Suður-Kóreu og Japans. Í framhaldinu neyddust mörg ríkjanna til að taka gríðarlega fjármuni að láni til að fleyta sér yfir erfiðustu hjallana. Í umræðu um Tobin-skatt hefur verið miðað við 0,1–0,25% skatt. Sumir hafa reyndar miðað við 0,1–1% skatt en flestir sem um þetta ræða eru á því að hann eigi að vera mjög lágur, eða á bilinu 0,1–0,25%, en það fer eftir því hversu há upphæðin er í hverju tilviki. Erfitt er að gera sér grein fyrir því hve mikill afraksturinn af slíkri skattlagningu yrði á heimsvísu en hann mundi án vafa nema að minnsta kosti tugum milljarða króna á ári. Svo lág skattprósenta sem gert er ráð fyrir mundi engu að síður tryggja að skatturinn hefði ekki áhrif á langtímafjárfestingar en hamlaði gegn spákaupmennsku. Höfuðstóll spákaupmanna mundi rýrna hratt við að vera fluttur oft á dag og skattlagður í hvert skipti. Um síðustu aldamót höfðu bæði kanadíska þingið og ríkisstjórn Finnlands lýst yfir stuðningi sínum við hugmynd að Tobin-skatti. Einnig hefur Tobin-skatturinn komið til umræðu á löggjafarþingum Bretlands, Frakklands og Bandaríkjanna, svo dæmi séu tekin. Einnig innan Evrópusambandsins og að nokkru leyti hefur hann verið tekinn upp hjá tilteknum stofnunum innan Bretlands. Allra síðustu ár hefur minna verið rætt um Tobin-skatt en í ljósi hræringa í alþjóðafjármálakerfinu er hann nú að komast á dagskrá að nýju. Hvað sem því líður er mikilvægt að Íslendingar, sem brenndir eru mjög af spákaupmennsku í gjaldeyrisviðskiptum og ætti að vera umhugað að leggja sitt af mörkum til fyrirbyggjandi ráðstafana, standi í framvarðasveit við að setja þetta mál að nýju á dagskrá. Það skal tekið fram að þegar skattlagning af þessu tagi er annars vegar er að ýmsu að hyggja. Ýmsum spurningum hefur ekki verið endanlega svarað, m.a. um hvernig innheimta beri skattinn, hver eigi að vera vörsluaðili teknanna og hversu langt sé hægt að ganga í samræmingu laga og reglna um slíkan skatt án þess að ganga á fullveldi ríkja. Flestir eru hins vegar sammála um að Tobin-skatturinn verði allra helst að vera lagður á með alþjóðlegri samstöðu. Ef ríki neita að leggja á slíkan skatt telja ýmsir að gjaldeyrisverslunin mundi flytjast þangað. Þetta eru þó aðeins getgátur og ýmislegt hefur verið um þetta rætt og ritað af mörgum málsmetandi hagfræðingum. Hvað ráðstöfun teknanna af slíkum skatti snertir hafa verið nefndir til sögunnar málaflokkar á borð við hungur, ólæsi, hreinsun jarðsprengjusvæða, friðargæslu og brýn verkefni í umhverfismálum. Ljóst er af framansögðu að nauðsynlegt er að fulltrúar allra ríkja heims komi saman til að ræða málið enda snertir það alla jarðarbúa með einum eða öðrum hætti. Og eins og ég hef nefnt að framan er nú þegar verið að ræða þetta upp að vissu marki á mismunandi stöðum á alþjóðavísu. Því er hér skorað á ríkisstjórn Íslands að beita sér áframhaldandi fyrir upptöku málsins á alþjóðavettvangi og hjálpa til við að því verði haldið áfram á þeim stöðum þar sem það hefur þegar verið tekið upp. Jafnframt þyrfti að íhuga hvort Íslendingar ættu að setja skatt á gjaldeyrisviðskipti af stærðargráðu sem einhverju nemur óháð því sem gerist á erlendri grundu til þess að verja samfélagið fyrir óábyrgri spákaupmennslu með gjaldmiðil þjóðarinnar. Tobin-skatti hefur áður verið hreyft í umræðum á Alþingi og flutti Ögmundur Jónasson þingsályktunartillögu þess efnis að hefja undirbúning upptöku Tobin-skatts á fjármagnsflutninga milli landa haustið 2000 á 126. löggjafarþingi. Illu heilli var tillagan ekki samþykkt þá, en eins og málsmetandi hagfræðingur sagði við mig um daginn: Mikið hefði verið gott núna ef við hefðum búið við Tobin-skatt. Eins og ég sagði áðan hafa margir málsmetandi alþjóðlegir hagfræðingar rætt þessi mál af visku og þekkingu. Þar af ýmsum ber til dæmis að nefna mann sem mig langar nánast til að kalla Íslandsvin, a.m.k. hefur hann sýnt málefnum Íslands áhuga og komið hér til að ræða efnahagsmál, en það er nóbelsverðlaunahafinn Joseph Stieglitz. Hann sagði einmitt árið 2009 að nútímatækni gerði skatt í þessum anda enn skynsamlegri og raunhæfari nú á tímum en fyrir 40 árum þegar Tobin lagði hann fyrst til. Frú forseti. Ég vona að þetta mál verði kannað af alvöru og tekið fyrir í hv. efnahags- og skattanefnd og fái þar farsæla meðferð. Hér er sannarlega um brýnt mál fyrir Ísland að ræða, leyfi ég mér að segja, og er liður í því að böndum sé komið af einhverri alvöru á þá spákaupmennsku sem kom ekki aðeins Íslandi á þann slæma stað sem raun ber vitni heldur á alþjóðlega vísu, eins og reyndar sést einmitt á því hversu margir málsmetandi menn, hagfræðingar og aðrir sem til þessara mála þekkja, hafa verið að fjalla um þessi málefni á alþjóðavettvangi. Ég lýk hér máli mínu, frú forseti, og vonast eftir farsælli meðferð þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu. Flutningsmenn auk þeirrar sem hér stendur eru Ögmundur Jónasson, Svandís Svavarsdóttir, Björn Valur Gíslason, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Álfheiður Ingadóttir, Þráinn Bertelsson, Þuríður Backman, Davíð Stefánsson, Árni Þór Sigurðsson, Birgitta Jónsdóttir og Atli Gíslason. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu. Atkvæðagreiðslan fari fram eigi síðar en um mitt ár 2012.“ Nú er það svo, frú forseti, að tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu er lögð fram til þess einfaldlega að kalla fram afstöðu þjóðarinnar til úrsagnar eða áframhaldandi veru Íslands í Atlantshafsbandalaginu. Því fór fjarri, eins og allir vita, að einhugur væri um þá ákvörðun Alþingis að Íslandi skyldi ganga í Atlantshafsbandalagið árið 1949. Ákvörðunin leiddi á sínum tíma til fjöldamótmæla og í kjölfarið réttarhalda sem lengi drógu dilk á eftir sér. Ísland var þá sem nú herlaus þjóð en á tímum ólgu og óvissu var byr kalda stríðsins látinn ráða för. Í kjölfarið fylgdi samningur við Bandaríkin og uppbygging herstöðvarinnar á Miðnesheiði. Sú óeining sem þessar ráðstafanir sköpuðu setti svo sterkan svip á þjóðmálin næstu áratugi að aldrei hefur gróið um heilt. Öldin er nú önnur, kalda stríðinu lokið og herinn á brott. Heimsmyndin er flóknari og þær hættur sem greina má að steðji nú að Íslandi og norðurslóðum eru þess eðlis að þær kalla eftir fjölbreyttari úrræðum og annars konar viðbúnaði en áður var og gildir þá einu hver afstaða manna var til aðildarinnar að Atlantshafsbandalaginu fyrr á tíð. Þessar áskoranir nútímans varða hluti eins og auðlindir og umhverfi, öryggi í samgöngum og samskiptum, þættir sem allir eiga það sameiginlegt að krefjast viðbúnaðar og samstarfs á borgaralegum grunni frekar en hernaðarlegum. Við endalok kalda stríðsins byrjaði að fjara undan sögulegum grundvelli Atlantshafsbandalagsins, sem hefur alla tíð síðan verið í leit að nýjum tilefnum til að réttlæta tilvist sína. Þessi leit hefur í krafti forusturíkja Atlantshafsbandalagsins leitt það að hernaðarátökum fjarri upprunalegu áhrifasvæði bandalagsins við Norður-Atlantshaf og utan hins hefðbundna og yfirlýsta hlutverks þess sem bandalags um sameiginlegar varnir aðildarríkjanna. Á sama tíma hefur mjög dregið úr umsvifum bandalagsins og forusturíkja þess á Íslandi og nærliggjandi svæðum, eins og brotthvarf varnarliðsins er til vitnis um. Útrás Atlantshafsbandalagsins og forusturíkja þess hefur á undanförnum árum sett þau í fremstu víglínu átaka í Írak, Afganistan og nú síðast Líbíu. Hvorki sér fyrir endann á þessum átökum né þessari útrás. Nauðsynlegt er að staldra við og gefa landsmönnum færi á að svara þeirri spurningu hvort þeir telji rétt að Ísland eigi aðild að slíkum hernaðaraðgerðum. Um aðgerðagetu Íslands í hernaðarátökum í fjarlægum löndum og áhrifamátt innan Atlantshafsbandalagsins er ef til vill óþarfi að fjölyrða en það er mikil þörf á opinni og lýðræðislegri umræðu um samflot Íslands í fyrrnefndum hernaðaraðgerðum og hugsanlegum hernaðaraðgerðum framtíðarinnar. Þjóðin hafði ástæðu til að efast um réttmæti þess að Ísland gerðist aðili að Atlantshafsbandalaginu fyrir rúmum 60 árum en var ekki gefið færi á að móta heildstæða afstöðu til ákvörðunarinnar. Nú er fullt tilefni til að gefa þjóðinni nýtt tækifæri til að segja hug sinn um þróun bandalagsins og áframhaldandi þátttöku Íslands innan þess. Á þessu ári hefur Alþingi ályktað um stefnu Íslands í málefnum norðurslóða. Einn af tólf meginþáttum þeirrar stefnu er að gætt verði öryggishagsmuna í víðu samhengi á norðurslóðum á borgaralegum forsendum og að unnið verði gegn hvers kyns hervæðingu norðurslóða. Efla beri samstarf Íslands við önnur ríki um viðbúnað til eftirlits, leitar, björgunar og mengunarvarna á norðurslóðum. Það er umhugsunarefni fyrir alla landsmenn óháð flokkapólitík hvort aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu þjóni þessum markmiðum eða hvort borgaralegt samstarf við nágrannaríki sé ekki vænlegri leið að gagnkvæmum árangri. Alþingi hefur einnig ályktað um mótun þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland og þar með falið utanríkisráðherra að skipa nefnd tíu þingmanna til að vinna tillögur að slíkri stefnu, sem tryggi þjóðaröryggi Íslands á grundvelli her- og vopnleysis. Við mótun stefnunnar ber nefndinni að taka mið af áhættumatsskýrslu fyrir Ísland frá árinu 2009, stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna og öðrum alþjóðlegum skuldbindingum Íslands, m.a. um bann við kjarnorkuvopnum, samþykktum Alþingis um stefnu Íslands í afvopnunarmálum og frumvarpi til laga um friðlýsingu Íslands fyrir kjarnorkuvopnum og bann við umferð kjarnorkuknúinna farartækja. Er nefndinni ætlað að skila tillögu til utanríkisráðherra svo fljótt sem verða má og eigi síðar en í júní 2012, en ráðherra skal að því búnu leggja tillögu að þjóðaröryggisstefnu Íslands fyrir Alþingi. Á komandi mánuðum og fram yfir mitt ár 2012 verður í ljósi framangreinds að gera ráð fyrir að öryggismál og staða Íslands í alþjóðlegu samstarfi þar að lútandi verði í brennidepli, m.a. fyrir tilstuðlan þverpólitískrar umræðu og stefnumótunarstarfs á vettvangi Alþingis. Ef rétt er að málum staðið felst í þessu tækifæri til að ýta undir opna og öfluga umræðu um áhrifavalda og áskoranir í öryggisumhverfi Íslands og eðlilegri stefnu landsins í alþjóðlegu samstarfi þar að lútandi. Mikilvægt er að fyllsta gagnsæis sé gætt í störfum þingsins er lúta að þessum efnum svo umræðan verði sem best upplýst. Það væri rökréttur hluti af mótun þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland að þjóðinni yrði gefinn kostur á að taka afstöðu til aðildar Íslands að Atlantshafsbandalaginu á meðan málið er enn þá til afgreiðslu hjá Alþingi. Yfirlýst markmið af því þverpólitíska starfi sem er fram undan er m.a. að skapa sátt um framtíðarstefnu Íslands í öryggismálum. Sú sátt verður best tryggð með beinni aðkomu þjóðarinnar að helstu álitamálum svo úr því fáist skorið með lýðræðislegum hætti hvert leggja beri leið. Mig langar, frú forseti, rétt í lokin að velta upp nokkrum spurningum um raunverulega lýðræðisást stjórnmálaflokka og þingmanna á Alþingi. Nú er það svo að við Íslendingar stöndum í gríðarlega flóknu, afdrifaríku og miklu ferli, aðildarviðræðuferli við Evrópusambandið, sem kostar mikla peninga, mikla orku, mikinn tíma og mikinn mannafla. Hvernig er þetta ferli réttlætt af þeim sem segjast vera á móti Evrópusambandsaðild? Jú, það er fyrst og fremst réttlætt með því að segja: Þjóðin á rétt á að fá að kjósa. Við erum að leggja út í þetta gríðarmikla ferli og erum búin að standa í því undanfarin ár og verðum áfram, kostnaðarsamt, mannaflafrekt, orkumikið, tímafrekt ferli og hefur ýmsar afleiðingar í sjálfu sér burt séð frá því hvernig þjóðaratkvæðagreiðsla, ef til hennar kemur, burt séð frá því hvernig hún fer vegna þess að þarna er Ísland að taka samningsafstöðu til gríðarmargra mála. Þetta er varið með ákalli til lýðræðisástar okkar sem stöndum í þingsal. Annað mál, Icesave - og ég tek það fram að ég er mjög áköf þjóðaratkvæðagreiðslumanneskja almennt, enda studdi ég það heils hugar alltaf að Icesave færi í þjóðaratkvæði. Þar vaknaði lýðræðisást ýmissa þingmanna, jafnvel stjórnmálaflokka sem hafa ekki endilega verið mikið í því að tala fyrir beinu lýðræði eða þjóðaratkvæðagreiðslum. Þetta er vel. Við eigum jú að vera fulltrúar fólksins og það er skoðun mín að beint lýðræði og þróun í átt að því sé af hinu góða. En ég spyr: Hvar eru allir hinir lýðræðiselskandi þegar kemur að þessu máli? Er það kannski svo að þjóðin má greiða atkvæði þegar það hentar en hún má það ekki þegar það hentar ekki? Þetta mál er tiltölulega einfalt. Við þurfum ekki að fara í neitt margra ára samningaferli með tilheyrandi kostnaði og orku og mannafla og tíma, hvað þá að semja um afstöðu Íslands í mjög afdrifaríkum málum fyrir fram. Nei, við þurfum bara að gefa þjóðinni færi á að kjósa hvað hún vill. Hún þekkir málið og getur og við öll lagt þar hönd á plóginn, orðið enn upplýstari um alla þætti málsins einmitt ef hún fær færi á að kjósa. Það er að mínu viti einmitt ein af sterkustu röksemdunum, við höfum margar sterkar, en ein sterk röksemd fyrir beinu lýðræði er einmitt að það eflir alla umræðu úti í samfélaginu. Það eflir það að upplýsingum og þekkingu sé komið á framfæri og hinn almenni borgari, segi ég, tekur þá ábyrgð sína mjög alvarlega. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að margir úti í samfélaginu sem fengu að kjósa um Icesave hafi í reynd hugsað mun meira um það en þeir sem strax sögðu já við því í upphafi. Ég ætla reyndar líka að leyfa mér að fullyrða, og þess vegna eru til Evrópusambandssinnar og Evrópusambandsandstæðingar, að það sé hægt strax á morgun að taka afstöðu til þess hvort við viljum ganga í Evrópusambandið eða ekki. Það þarf bara að koma upplýsingunum og þekkingunni um hvað Evrópusambandið er og hvert það stefnir og hvað aðild þess hefði í för með sér til skila. Það sama gildir hér, og eins og ég segi þykir mér afar miður að ekki skyldu fleiri sem talað hafa fyrir opnu beinu lýðræði séð sér fært að vera á þessari tillögu til þingsályktunar en enn er von, það er enn þá hægt að greiða fyrir málinu innan þessara veggja. Fólk getur er enn sagt, ef það er fylgjandi því að Ísland sé í NATO, sem ég er ekki, ég vil að Ísland fari úr NATO, en þá fólk getur sagt: Já, er ekki akkúrat rétt að þjóðin taki þessa afdrifaríku ákvörðun, þessa stóru ákvörðun sem hefur klofið hana og klauf hana svo lengi á sínum tíma? Það talar einmitt beint inn í það samhengi sem við erum að fara að takast á við núna sem er mótun þjóðaröryggisstefnu Íslands í breyttri heimsmynd á breyttum nýjum forsendum. Þá hljómar að sjálfsögðu ein lykilspurning líka í hugum fólks: Viljum við að Ísland sem herlaust, vopnlaust land sé áfram aðili að hernaðarátökum í fjarlægum löndum, alveg burt séð frá því hvaða afstöðu fólk tekur til þeirra hernaðarátaka, en viljum við að Íslandi sé aðili að því? Þetta er ein af þessum lykilspurningum sem mér finnst rétt að þjóðin sjálf fái að ákveða og gera upp hug sinn eftir vonandi upplýsta og öfluga umræðu. Eitt er víst og það er að þjóðaratkvæði í sjálfu sér, bara það að koma á þjóðaratkvæðagreiðslu, það eitt í sjálfu sér eflir alltaf umræðuna, eflir alltaf þekkinguna og upplýsingarnar sem eru á ferðinni um samfélagið. Ég hef lokið máli mínu, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um málshöfðun og skaðabótakröfu á hendur breska ríkinu, Atlantshafsbandalaginu og Evrópusambandinu vegna beitingar hryðjuverkalaga. Samkvæmt henni ályktar Alþingi að fela ríkisstjórn Íslands að höfða mál á hendur breska ríkinu vegna hryðjuverkalaganna sem beitt var gegn Íslendingum við bankahrunið og gegn Atlantshafsbandalaginu og Evrópusambandinu fyrir afskiptaleysi þeirra. Ríkisstjórnin krefjist skaðabóta að fjárhæð 11.000 milljarðar kr. vegna áhrifa af beitingu hryðjuverkalaganna fyrir sjálfstæði Íslands, virðingu, efnahag og ímynd þjóðarinnar á alþjóðavettvangi. Beiting hryðjuverkalaganna hjá Bretum var ótrúlega ósvífin árás á litla, sjálfstæða þjóð. Til að mynda þegar þáverandi forsætisráðherra Bretlands lýsti því yfir í heimsfréttum að Íslendingar væru gjaldþrota var það stórkostlegt slys og gríðarlega vont mál fyrir Íslendinga. Það hefur sýnt sig, virðulegi forseti, að þessar yfirlýsingar og gjörðir Breta höfðu ákaflega mikil áhrif á viðskipti Íslendinga um allan heim. Til að mynda kom það mjög niður á fjölda íslenskra fyrirtækja í nánast öllum heimshornum. Þessi gjörð setti mjög neikvæðan stimpil á Íslendinga sem flaug í fréttir allra fjölmiðla í heiminum og þar dúkkaði litla Ísland upp, og Íslendingar sem óbótamenn. Gjörðin var slík að það er ástæða til að krefjast skaðabóta af hálfu Breta. Það er sanngirnismál vegna þeirrar hrikalegu árásar og álitshnekkis sem Íslendingar urðu fyrir vegna gjörða Breta og það mun taka langan tíma og kosta mikið bæði í vinnu, fjármagni og útsjónarsemi að vinna aftur sess fyrir Ísland á alþjóðavettvangi í viðskiptum og öðru vegna þessara fúaverka breskra stjórnvalda. Það er stungið upp á því, virðulegi forseti, að þess verði krafist að Bretar greiði 10.000 milljarða kr. Svo koma 1.000 milljarðar í viðbót sem skiptast á milli liðléttinganna hjá Bretum, Atlantshafsbandalagsins og Evrópusambandsins. Það hefur verið sagt að það hafi verið aðalsmerki Atlantshafsbandalagsins að þar væru allir fyrir einn og einn fyrir alla. Þegar ráðist er með slíkum efnahagslegum hætti á sjálfstæða íslenska þjóð sem er í Atlantshafsbandalaginu eru það svik við málstaðinn, svik við skylduna og hefðina að taka ekki upp hanskann fyrir þá þjóð sem ráðist er á. Þar brást Atlantshafsbandalaginu bogalistin svo um munar og er til ævarandi skammar fyrir þann klúbb. Auðvitað á að skoða það af fullri alvöru, eins og kom fram hér fyrr í dag í máli hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, hvort við eigum ekki bara að gefa þessum aðilum frí. Það er nefnilega ekki nóg að við látum í okkur heyra, við skulum setja fram kröfur, láta kné fylgja kviði. Þessum mannskap sem vinnur svona er ekki treystandi og við eigum ekkert að vera í slagtogi með þeim sem ekki er treystandi. Látum reyna á kröfugerðina. Alveg það sama má segja um Evrópusambandið. Við erum í ákveðnum skuldbindingum og samningum og samfylgd og samfloti með Evrópusambandinu í gegnum Evrópska efnahagssvæðið og þar höfum við bæði réttindi og skyldur. Skyldurnar höfum við staðið við en á okkur hefur verið hallað með réttindin því að auðvitað á Evrópusambandið að taka upp hanskann fyrir þjóð sem er í þessum hópi þegar á hana er hallað. Nei, þá þögðu herrarnir í Brussel og nörtuðu í sinn kæfubelg. Þeir eru ekkert betri en Atlantshafsbandalagið eða Bretarnir, þetta er nákvæmlega sama naglasúpan. Við skulum bara finna okkur aðrar leiðir ef þeir keyra svona á sjálfstæði okkar, efnahag, menningu og virðingu. Þetta sýnir best að við eigum enga samleið með þessu liði. Svo kemur berlega í ljós eins og í þessu máli að þeir kunna ekki að vera stóri bróðir, þeir kunna ekki að vera sá reyndi og sterki í hópnum heldur níðast á þeim sem eru minni máttar. Við Íslendingar munum standa það af okkur en gjörðin er söm. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að þessi tillaga er nú lögð fram í annað skipti. Hún var lögð fram á síðasta þingi en þá var ekki sami hljómgrunnur fyrir henni og maður heyrir víða nú. Nú hafa íslensk stjórnvöld bryddað upp á því að þau kunni að sækja þessa aðila, Breta, Hollendinga, Evrópusambandið o.fl., til saka og sækja rétt til skaðabóta. Ef menn hefðu verið vel á verði og hugsað aðeins fram í tímann hefðu þeir hlustað á orð mín í fyrravetur og málið væri komið í fullan gang. Við vitum aldrei hvað verður í þessu krumpaða réttarkerfi vestrænnar menningar þar sem geðþóttinn ræður mjög oft ríkjum og ekkert samræmi er í hlutum, heldur hagsmunir ýmissa landa látnir sitja í fyrirrúmi. Við erum í raun að tala um réttarkerfi sem er miklu frekar fyrir bavíanalýðveldi en vestrænt lýðveldi eins og við teljum okkur trú um að við búum við í dag. Það er alltaf álitamál hvaða upphæð maður setur fram í kröfugerð, en 10.000 milljarðar ættu að duga eitthvað til þess að markaðssetja Ísland upp á nýtt á vettvangi alþjóðasamfélagsins. Það er alveg eins hægt að segja að það sé hvorki of né van. Slíkt verður aldrei reiknað út til hlítar en í þessu sem öðru eigum við að hafa borð fyrir báru og miða við upphæð sem er raunhæft að ætla megi að notist í slíkt verkefni. Kröfur á hendur Atlantshafsbandalaginu og Evrópusambandinu eru smápeningar miðað við stærstu upphæðina en það sýnir þó vilja okkar og afstöðu til að láta ekki traðka á okkur. Bretar þekkja það kannski úr stjórnsýslu sinni í gegnum aldirnar að kengúrurnar í Ástralíu eiga það til að traðka á minni dýrum, minni verum í samfélagi 

Virðulegi forseti. Tillagan til þingsályktunar um aðgengi að hverasvæðinu við Geysi miðar að því að innanríkisráðherra og umhverfisráðherra sjái til þess nú þegar að umbætur verði gerðar á aðgengi ferðamanna að þessu mest sótta ferðamannasvæði landsins, Geysis- og Gullfosssvæðinu. Þar er til dæmis mjög brýnt að gera göng undir þjóðveginn, göng frá þjónustunni við Hótel Geysi og því svæði þar sem ferðamennirnir stansa og inn fyrir hlið hverasvæðisins, auk þess að gangstígar allir hafa drabbast niður. Þeir voru gerðir fyrir liðlega 20 árum. Sá er hér stendur var þá í Geysisnefnd sem dreif af stað ýmsa hluti til framkvæmda og lagfæringar á Geysissvæðinu. Síðan var Geysissvæðið fært undir Náttúruverndarráð og umhverfisráðuneyti og frá þeim tíma, í tæp 20 ár, hefur ekki verið hreyft við einni einustu gangstéttarhellu á svæðinu og engar merkingar lagfærðar. Þær eru nú máðar og standa berstrípaðir staurar án þess að hægt sé að skilja viðvaranir eða annað á svæðinu. Þetta er með ólíkindum á þessum fjölsótta ferðamannastað þar sem 400–500 þús. farþegar og ferðamenn koma á hverju ári. Lagt er til að þetta sé gert á myndarlegan hátt. Þetta er nefnilega ekki spurning um mikla peninga, heldur um að gera þetta snyrtilega og markvisst og þannig að það sé sæmandi fyrir Íslendinga að bjóða fólki að heimsækja þetta ótrúlega náttúruríka og sérstæða svæði. Um þetta snýst málið. Hótel Geysir hefur byggt upp glæsilega aðstöðu á heimsmælikvarða með frábæru náttúrusafni fyrir gesti og gangandi. Þarna eru veitingasalir, gistiaðstaða og söfn, en verkþáttur ríkisins er til háborinnar skammar. Þessi tillaga er flutt í því skyni að freista þess að vinna bráðan bug á því ófremdarástandi og óöryggi sem er á hverasvæðinu Geysi, móðurskipi allra hvera í heiminum.

Virðulegi forseti. Síðan 1896 eða þar um bil hafa Íslendingar reynt að setja á stofn Náttúrugripasafn Íslands. Það er ekki enn þá komið á koppinn þó að nokkuð sé liðið á annað hundrað ár síðan þessi metnaðarfulla hugmynd var sett fram. Í landi eins og Íslandi sem státar af ótrúlegri fjölbreytni í náttúru, jarðfræði, fuglaríki, fiskum og gróðri norðursins er með ólíkindum að við skulum ekki vera búin að koma okkur upp Náttúrugripasafni Íslands. Um tíma var hluti þess staðsettur í Landsbókasafnshúsinu við Hverfisgötu en þar voru bara tekin nokkur sýnishorn af þeim þúsundum muna. Yfir 5 þús. munir sem eru til í Náttúrugripasafni Íslands eru lokaðir niðri í kössum og koffortum. Hvar liggur nú metnaðurinn í að sýna fólkinu í landinu okkar, Íslendingum og gestum sem koma til landsins, að sýna náttúruna samandregna með svipmyndum og hlutum sem eru einstæðir? Nýverið var byggt glæsilegt hús í Garðabæ fyrir Náttúrufræðistofnun Íslands sem er ef ég man rétt með 60–70 starfsmenn. Það er vel, þar er góð rannsóknaraðstaða, þar er góð geymsluaðstaða fyrir hluti sem þurfa sérstakar aðstæður, bæði miðað við hita- og rakastig, en safnið sjálft, djásnið um hálsinn, er ekki til. Og það er alveg sýnt að í náinni framtíð verður Náttúrugripasafn Íslands ekki reist nema menn finni hagkvæma leið til þess. Það þarf ekkert minnismerki yfir íslenska náttúru í safnbyggingum. Minnismerki íslenskrar náttúru er náttúran sjálf og þeir hlutir sem eiga að vera í safninu. Þar er djásnið dýra, safírarnir og perlurnar sem við getum státað af úr minjaríki okkar. Það er því mikil ástæða til að skoða hvar húsakostur kunni að vera sem getur hýst Náttúrugripasafn Íslands án þess að það kosti milljarða króna. Því er tillaga þessi sett fram og beint að Selfossi því að þar eru fleiri en eitt mannvirki sem gætu hýst Náttúrugripasafn Íslands með glæsibrag. Besta dæmið er byggingarnar sem eru tengdar Hótel Selfossi við brúna. Þar er 5–6 þús. fermetra rými og það er talið henta fyrir safn af þessari stærð sem liggur nú í kössum hér og þar í kjöllurum í Reykjavík, á Akureyri og víðar. Þess vegna er mikilvægt að bretta upp ermarnar, virðulegi forseti, hnykkja á þessu og setja sér markið að opna þetta safn sem yrði - rétt að nefna það - sjálfbært á nokkrum árum. Það er alveg klárt að ef þessir 5 þús. sýningarhlutir komast í eðlilega sýningarstöðu munu tugþúsundir ferðamanna sækja safnið heim og það mundi reka sig sjálft. Doðinn hefur riðið um hlöð í þessu máli og menn eru svo verkkvíðnir að þeir stinga sér frekar undir sængina sína og lúra á koddanum en að ganga til verka og gera það sem þarf. Þessi tillaga er í þá átt að ganga til verka, virða leikgleðina, nýta möguleika sem við höfum til þess að byggja upp með reisn og sóma Náttúrugripasafn Íslands.

Virðulegi forseti. Þegar svo er komið að sjómenn eru eina stéttin á Íslandi sem er skilin út undan í skattfríðindum vegna vinnu fjarri heimilis er komið í óefni. Auðvitað vitum við öll að ef einhver stétt í okkar landi ætti að hafa fríðindi af vinnu fjarri heimili þá eru það sjómenn. Nei, eitt af afrekum núverandi ríkisstjórnar var að fella niður sjómannaafsláttinn, sem var þó ekki til að státa af. Hann gat í hámarki nálgast 400 þús. kr. á ári eða um það bil þúsund krónur á dag fyrir þá sem stunduðu sjómennsku allt árið. Nú er það svo að þessar tölur eru margfalt, margfalt lægri en gengur og gerist í öllum ríkjum Evrópu þaðan sem fiskveiðar eru stundaðar. Þó ekki væri nema þess vegna er ástæða til að taka til hendinni. Miðað hefur verið við það að ákveðin prósentutala af tekjum væri unnin á sjó til þess að nýta mætti sjómannaafsláttinn og jafnframt að menn væru skráðir á skip og þar er allt mjög gegnsætt. Þegar það er komið upp að ríkisstjórn Íslands leyfir sér að lemja þannig á sjómönnum veltir maður því upp hvort ekki sé ástæða til að skoða aðgengi sjómanna að ýmsum þáttum samfélagsins, ýmsum þáttum í þjónustustarfsemi hins opinbera, almennu menningar- og tómstundalífi, heilbrigðiskerfi, skólakerfi og öðrum þáttum sem þykja sjálfsagðir fyrir okkur landkrabbana. Nei, við skulum bara henda þeim út á haf sem leggja stærstan hluta í sameiginlegan sjóð landsmanna til að velferðarkerfi okkar geti blómstrað. Það er engin tilviljun að okkar kerfi er sterkt í þeim efnum þar sem 65% af þjóðartekjunum koma frá sjávarútvegi sem hefur haldið stöðunni ótrúlega vel þrátt fyrir ýmsar ágjafir. Þess vegna er þessi tillaga sett fram. Gerum nú gangskör að því að skoða ofan í kjölinn hvar aðgengið er, hvar möguleikarnir eru og auðvitað mun koma í ljós að sjómenn sitja langt frá því við sama borð og aðrir landsmenn, langt frá því. Það ætti kannski líka að opna augu ráðamanna fyrir því að ástæða er til að veita sjómönnum umbun eða verðlauna þá með einhvers konar skattfríðindum eins og allir landsmenn hafa í öllum ráðuneytum, í öllum skrifstofum í landinu öllu, í öllum fyrirtækjum fá starfsmenn fríðindi, ýmist í dagpeningagreiðslum eða öðrum þáttum, sem virka inn á tekjuskattsskyldu. En ekki sjómenn, ekki lengur. Þeir eru ljóti andarunginn í samfélaginu og mega éta það sem úti frýs. Vonandi gengur þessi tillaga eftir og vonandi skoða menn þetta vel og vandlega. Annað eins hefur nú verið rannsakað í okkar þjóðfélagi, smátt og stórt. Það sem er erfitt í þessu máli er eitt sem íslensk þjóð er mjög viðkvæm fyrir og ráðamenn eru viðkvæmari en aðrir, það er að það fylgir sjómannastéttinni slorlykt. Slorlykt hefur aldrei átt upp á pallborðið hjá okkar göfugu þjóð þó að við lifum á slorinu. Horft er fram hjá því og æðioft tuðað yfir sjómönnum sem mönnum með sérkröfur. Þetta eru slík öfugmæli að ótrúlegt er að svona grandvör og góð þjóð eins og Íslendingar skuli hankast á þessa króka og láta blekkjast í einhverjum orðaleik fína fólksins í landinu. Þessi tillaga miðar að því að skoða hvaða skerðingu sjómenn búa við miðað við aðra landsmenn, skerðingu á gæðum sem þeir verða fyrir vegna einangrunar frá lífinu í landi.

Virðulegi forseti. ESA, Eftirlitsstofnun EFTA er sjálfstæð stofnun innan þess ljónagarðs sem hún tilheyrir og hún verður að fjármagna sig sjálf. Hún fær ákveðna peninga til að rannsaka það sem henni sýnist og það sem gaukað er að henni ugglaust af stjórnvöldum ákveðinna landa sem ráða ferð. Og ef eitthvað fer úrskeiðis hjá þeim, ef þeir gera mistök eða kostnaðurinn verður of mikill í ákveðnum þáttum, bitnar það á réttlætinu í matsafgreiðslu ESA, og við Íslendingar höfum ekki farið varhluta af því. Þá er annaðhvort verið að segja upp einhverjum tugum starfsmanna meðan þeir rétta úr kútnum eða sekta lönd til að afla sér fjár svo að þeir geti haldið áfram hinum grófu og yfirgangssömu vinnubrögðum sem þeir eru þekktir fyrir að stunda. Þetta er fyrirkomulag sem þekkist ekki einu sinni í villtustu Afríkuríkjum. Þar er siðferðið á hærri grundvelli en þetta og er þar þó fólk sem við Evrópubúar tölum oft um sem manneskjur á mörkum. En þar er virðingin fyrir brjóstvitinu meiri og þar eru leikreglurnar markvissari þótt síður en svo sé hægt að hrósa ýmsum leikreglum af þeim vettvangi. En það réttlætir ekki yfirgang ESA. Við höfum margreynt það og það hefur sýnt sig um langt árabil, samkvæmt leikreglum Evrópubandalagsins og þeim samningi sem við erum í tengslum við á grundvelli ESA, Evrópska efnahagssvæðisins, að það er mjög mikil mismunun í túlkun reglna eftir löndum. Það er til dæmis þekkt að Spánverjar túlka þessar reglur mjög opinskátt og sér í hag. Sama gera ýmsar aðrar Evrópubandalagsþjóðir og svigrúm er til þess í þessum reglum og samningum að túlka reglurnar með sérstökum hætti ef menn sýna fram á sérstöðu í því landi sem um er að ræða. Ekki er vitað um eitt einasta dæmi, virðulegi forseti, þar sem Íslendingar sjálfir, hvað þá kerfisþrælarnir hjá ESA, hafa túlkað Íslendingum í hag, allt í óhag, það er túlkað kaþólskara en páfinn. Það er nú bara þannig, þó að það sé grimmt að segja það, að allt of stór hópur Íslendinga, sem hefur farið til embættisstarfa í Brussel og á þennan vettvang, blindast og tekur þátt í því að sýna valdbeitingu gegn íslenskri þjóð, gegn íslenskum hagsmunum. Hægt væri að nefna mörg dæmi, virðulegi forseti, en ég ætla ekki að fara út í það á þessu stigi vegna þess að það mundi draga máttinn úr þessu stóra verkefni sem við verðum að snúa okkur að og taka upp. Það er alveg sama hvort það er á sviði mannvirkjagerðar á Íslandi, sviði flugs, ýmiss konar þjónustu, leikreglna fyrir fyrirtæki og annað - þetta er slíkur flækjufótur af krókalínu að ekki er nokkur leið fyrir þá sem lenda í því að losna út úr því, jafnvel þó að fimustu menn séu að greiða þá línu. Það er sem sagt full ástæða til þess, virðulegi forseti, að við Íslendingar gerum ítarlega samanburðarrannsókn á túlkun reglna EES-samningsins er varða viðskipti, samkeppni, styrkjakerfi í iðnaði, landbúnaði og öðrum atvinnugreinum. Og það gengur ekki að láta þetta verkefni eingöngu í hendur embættismanna því að þeir eru að verja þar í ýmsum tilvikum eigin vítalínu. Í þessa úttekt þurfa að koma menn sem eru úr atvinnulífinu. Að sjálfsögðu yrðu embættismenn þar með og sérfræðingar, en þeir sem á reynir í viðskiptum, reynir á í þessum dæmum - ég nefni til dæmis vökulögin hjá vörubílstjórum, sem eru ætluð fyrir undirlendi Evrópu, þar sem bílstjórar þurfa að vera dögum saman, sólarhringum saman, að ferðast á milli landa, þá er þetta tekið upp á Íslandi við 1.400 km hring; og svo koma stöðvunarskyldutímar. Vörubílstjóri á flutningabíl á Holtavörðuheiði í marsmánuði, það spáir austan hríð, hann á að stoppa og sofa í klukkutíma annars verður hann sektaður. Hann stoppar veginn, hann skapar hættu og þetta er allt tóm vitleysa, bara tóm vitleysa. Og við dönsum eftir limum þessa skrímslis og látum bjóða okkur hvað sem er. Við eigum að taka höndum saman, fara ofan í saumana á þessu fyrirkomulagi, gagnrýnin, ákveðin og kröfuhörð. Þá mun margt lagast í okkar landi.

Virðulegi forseti. Nú er það þannig að Norðmenn hafa á margan hátt gert þetta mun betur en við Íslendingar. Þeir hafa einmitt gert úttektir á áhrifum EES-samningsins og mig langaði að segja að í grunninn held ég að það sé góð hugmynd að við gerum úttekt á áhrifum EES og því hvernig EES-reglur hafa verið teknar hér upp. Ég held að það megi til sanns vegar færa, að minnsta kosti á tilteknum málasviðum, að við höfum einmitt verið kaþólskari en páfinn, ekki nýtt okkur alls kyns rými til aðlögunar og rýmri túlkunar okkur í hag. Þetta er í grunninn málefni sem mjög vert er að skoða og þar getum við meðal annars litið til Norðmanna um hvernig eigi að gera það. Mig langaði að spyrja hv. þm. Árna Johnsen hvort hann sæi nokkuð til fyrirstöðu - í tillögunni er gert ráð fyrir að þetta varði einungis þætti er snerta viðskipti, samkeppni og styrkjakerfi í iðnaði, landbúnaði og öðrum atvinnugreinum. Ég mundi í rauninni telja að þetta ætti að vera víðar og nefni þar aftur fordæmi Norðmanna. Þetta er löng markmiðsgrein og hér er talað um eitthvað sem íþyngi eða hafi íþyngt einkaaðilum. Nú er það þannig að það er ýmislegt sem hér hefur verið innleitt sem hefur til dæmis komið mjög harkalega niður á opinberri þjónustu og því sem hægt er að skilgreina sem samfélagsþjónustu og það væri jafnvert að skoða. Í grunninn held ég að það sé jákvætt skref, ef vel er að því staðið og tekið til fyrirmyndar það sem annars staðar hefur verið gert vel, að skoða hvernig við höfum innleitt þessar gerðir og hvernig við hefðum getað nýtt 

Virðulegi forseta. Ég þakka hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur fyrir undirtektir. Ég er sammála þingmanninum í einu og öllu. Það er ekkert því til fyrirstöðu að skoða alla þætti er lúta að EES-samningnum og það er meiningin með þessari tillögu að hún sé krufin inn að beini, að hún sé ryðhreinsuð ofan í kjöl, þannig að menn átti sig á því hvað er hvað og hvað er hvers og hvar menn standi þegar talað er um jafnræðisreglu, bæði í veraldlegum og andlegum hlutum. Það þarf að skoða til hlítar og ég vona að við náum því fram því að þessi úttekt verður að eiga sér stað. Hún gerir ekkert annað en að ala á stöðugri tortryggni, öfund og slúðri af því að hún er ekki í samræmi við það sem gerist á þessum vettvangi þjóða í milli.