Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd Norðurlandasamning um félagslegt öryggi. Þetta frv. hefur verið afgreitt í hv. Ed. án athugasemda. Sá samningur, sem hér er um að ræða, var undirritaður í Kaupmannahöfn 5. mars s. l. Í athugasemdum þeim, sem fylgja frv., er gerð grein fyrir tilurð þessa samnings, hverja samninga og hver lagafyrirmæli honum er ætlað að leysa af hólmi ef að lögum verður, og loks er gerð grein fyrir helstu nýmælum sem í samningum felast, en þau eru nokkur og allþýðingarmikil. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það hér, sem segir í þessum athugasemdum, og leyfi mér að vísa til þeirra. Gert er ráð fyrir því og ákveðið í 2. gr. þessa lagafrv., að þegar samningur sá, sem um ræðir í 1. gr., þ. e. þessi Norðurlandasamningur um félagslegt öryggi, hefur öðlast gildi að því er Ísland varðar skuli ákvæði hans gilda sem lög hér á landi. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál frekar, en endurtek að hér er um gott mál að ræða sem ég geri ekki ráð fyrir að ágreiningur verði um. Leyfi ég mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, hefur þegar fengið meðferð í hv. Ed. og var afgreitt þaðan samhljóða. Það gerir ráð fyrir tveimur breytingum á lögum um almannatryggingar: Í fyrsta lagi að hver sá, sem stundað hefur sjómennsku í 25 ár eða lengur, eigi rétt til töku ellilífeyris frá og með 60 ára aldri, enda sé að öðru leyti fullnægt skilyrðum laganna í þessum efnum. Í annan stað gerir frv. ráð fyrir því, að örorkustyrkþegi, sem náð hefur 62 ára aldri, skuli njóta örorkustyrks sem jafnan svarar til fulls örorkulífeyris. Hér er um að ræða tvö tiltölulega einföld ákvæði og það fyrra ber í raun og veru að skoða í nokkru samhengi við frv. til l. um lífeyrissjóð sjómanna sem liggur fyrir í hv. deild. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv., herra forseti, en legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Sjútvn. hefur fjallað um þetta mál, frv. til l. um breyt. á lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum, þess efnis, að þrátt fyrir 1. gr. skal útflutningsgjald af frystum sjávarafurðum framleiddum á þessu ári, nema 4.5% af fob-verðmæti útflutnings og útflutningsgjald af skreið og hertum þorskhausum framleiddum á árinu 1981 10% af fob-verðmæti útflutningsins. Meiri hl. nefndarinnar er andvígur frv. og leggur fram nál. á þskj. 652, en minni hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt. Í áliti meiri hl. segir: Við endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins á árunum 1975-1976, sem tók gildi 16. febr. það ár, náðist viðtæk samvinna aðila í sjávarútvegi um að samræma útflutningsgjöld af sjávarafurðum á þá leið að greitt væri sama útflutningsgjald af öllum tegundum sjávarafurða. Hlutverk Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins er að draga úr áhrifum verðsveiflna er verða kunna á útflutningsafurðum fiskiðnaðarins. Þetta frv. gengur þvert á hlutverk sjóðsins og það gengur jafnframt þvert á þá stefnu sem mörkuð var við endurskoðun sjóðakerfisins um samræmingu útflutningsgjalds og er í hrópandi mótsögn við hlutverk Verðjöfnunarsjóðsins. Þess vegna teljum við óeðlilegt að gera þá breytingu sem frv. gerir ráð fyrir. Í sjálfu sér má segja að þessi breyting sé ekki stórkostleg, ef litið er á hana eina og sér, en þegar lítið er á hana á þann veg sem ber að gera, að hér er verið að hverfa frá margyfirlýstri stefnu Alþingis og stjórnvalda og ganga þvert á það hlutverk sem Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins hefur, þá er hér um alvarlegt mál að ræða og stórskaðlegt, ekki fyrir sjávarútveginn einan, heldur einnig fyrir Alþingi og ríkisstjórn á hverjum tíma. Hér er gripið til þess óyndisúrræðis að nota sér það, að markaðir hafa verið góðir fyrir skreið, og reyna því að klípa af þeim hagnaði, sem þar myndast, til þess að bæta með stórfelldan hallarekstur á frystideild Verðjöfnunarsjóðs. Í staðinn fyrir að hækka viðmiðunarverð til skreiðardeildarinnar vegna góðrar afkomu hennar nú í bili og vera trúir því sjónarmiði og hlutverki sem Alþingi hefur sjálft markað í þessum efnum, að færa ekki fjármagn á milli deilda, þá er gripið til þessa óyndisúrræðis. Það er fróðlegt í þessu sambandi að koma nánar inn á útflutningsgjaldið og sérstaklega þá stöðu Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Það var mikið írafár í stjórnarliðunum í sjútvn. Nd. að afgreiða þetta frv. Þeir töldu alveg sjálfsagt að afgreiða það umyrðalaust eins og fiskur er unninn núna á færibandi, en við stjórnarandstæðingar töldum rétt að hinkra örlitið við og álitum það ekki verða stjórnarliðum til stórskaða þó að þeir reyndu að draga andann og hugsa örlitið um hvað þeir væru að gera. Ég óskaði eftir því við formann sjútvn., að hann fengi upplýsingar frá Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins um stöðu hinna ýmsu deilda. Hann varð við þessari beiðni og því tafðist afgreiðsla þessa máls í örfáa daga. Hitt er svo annað mál, að þegar fiskverð er ákveðið seint og síðar meir, eftir að komið er á annan mánuð frá því að verkið hefst, og svo líður enn hátt í tvo mánuði þar til þetta frv. er lagt fram, þá er það ekki til meðferðar í þingi fyrr en undir lok vertíðar, og er það út af fyrir sig ámælisvert. En hitt er ekki ámælisvert, að Alþingi afgreiði mál alveg á punktinum, eftir því sem um er beðið eða pantað af einstökum ráðherrum. Fyrsta spurningin, sem ég óskaði eftir að formaður sjútvn. legði fyrir Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, var: Hvernig er staða hverrar deildar sjóðsins? Svarið er byggt á yfirliti sem sýnir greiðslustöðu Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins 1. jan. 1981, en þar sem enn hefur ekki farið fram endanlegt uppgjör allra aðila sjóðsins vegna ársins 1980, svo sem uppgjör á freðfiski, óverkuðum saltfiski, söltuðum ufsaflökum, loðnumjöli, loðnulýsi og fiskimjöll, þá eru innstæður þessara afurða að nokkru byggðar á áætlunum, segir starfsmaður Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Þegar þessar upplýsingar eru gefnar er freðfiskdeildin með mínus 2160 þús. nýkr. Humar með innstæðu 13400 þús., hörpudiskur 85200 þús. og rækja 10860 þús. Samtals eru því í frystideildinni 30 millj. 620 þús. kr. Í deildinni fyrir saltfiskafurðir er óverkaður saltfiskur með innstæðu að upphæð 16480 þús., verkaður saltfiskur ekkert og söltuð ufsaflök 2600 þús. kr. eða samtals 19 millj. 80 þús. nýkr. í saltfiskdeildinni. Deildin fyrir saltsíldarafurðir er með innstæðu að upphæð 1600 þús. og deild fyrir skreiðarafurðir, sem lagt er nú mikið kapp á að rýra, er með 18680 þús. Í deild fyrir afurðir síldar- og fiskimjölsverksmiðja er loðnumjöli og lýsi, með 6 millj., fiskimjöl 4850 þús. og spærlings- og kolmunnamjöl 200 þús. Samtals er deild afurða síldar- og fiskimjölsverksmiðja með innstæðu upp á 11 millj. 50 þús. nýkr. Innstæða í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins er því 81 millj. 30 þús. nýkr., sem ég tel að sé síst of há upphæð, og auðvitað er herfileg staða þeirrar deildar sem stærst er, sem er deild fyrir frystar fiskafurðir. Tímabilið frá 1. jan. til 31. maí 1981 er sérstakt verðjöfnunartímabil fyrir allflestar verðjöfnunarskyldar sjávarafurðir. Þessu tímabili er nú senn að ljúka, þó að tímabilið sé talið til 31. maí, þar sem vertíð lýkur væntanlega um 8. maí. Þá liggur fyrir niðurstaða um afkomu allflestra verðjöfnunarskyldra sjávarafurða. Því hefur verið tiltölulega auðvelt að gera yfirlit yfir og áætlanir um væntanlegar greiðslur úr Verðjöfnunarsjóði fyrir þetta tímabil. Kemur þá í ljós að í freðfiskdeildinni er áætlað að greitt verði út hvorki meira né minna en 30700 þús. nýkr. miðað við áður ákveðnar útgreiðslur, þar af í freðfiskinn einan 30 millj. Nú spyr ég hæstv. sjútvrh. hvað hann telji með þessu frv. að skreiðardeildin komi til með að gefa til þess að færa yfir til frystideildarinnar, og á hvern hátt ætlar hann eða ríkisstj. að fjármagna frystideildina til þess að hún standi við þær skuldbindingar sem stjórn Verðjöfnunarsjóðsins hefur ákveðið og ráðh. hefur staðfest. Hvernig á að afla fjár til að standa við þessar skuldbindingar? Fyrir utan freðfiskinn er í frystideildinni gert ráð fyrir að innheimt verði aðeins útflutningsgjald til Verðjöfnunarsjóðs af hörpudiski 2500 þús., en útgreiðsla úr rækjudeildinni verði 3200 þús. M. ö. o.: munurinn á inn- og útgreiðslu frystideildarinnar í heild er hvorki meira né minna en 30700 þús. Það er líka mjög eftirtektarvert í sambandi við Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, að í deild fyrir saltfiskafurðir er ekki gert ráð fyrir að neitt verði innheimt af óverkuðum saltfiski, verkuðum saltfiski eða söltuðum ufsaflökum á þessu verðtímabili, og það er ekki heldur gert ráð fyrir að neinar útgreiðslur fari fram úr saltfiskafurðadeild. Á sama tíma og verð á saltfiski er mjög hagkvæmt í viðskiptalöndum okkar gerist það, að til þess að eiga fjármagn til að mæta verðsveiflum, sem alltaf geta átt sér stað, er þessi deild gerð algerlega óvirk. Hún er í reynd ekki til á þessu verðlagstímabili. Þetta finnst mér ákaflega undarlega að staðið við þær aðstæður sem nú eru í saltfiskverkun. Er þetta sönnun þess, að hagur þessarar greinar sé þrátt fyrir alveg sérstaklega gott söluverð og gott útlit í markaði ekki betri en það, að ekki er talið fært að taka eyri af henni til Verðjöfnunarsjóðsins allt þetta verðlagstímabil? Hvar stöndum við þá ef eitthvað bjátar á í sölu á þessum afurðum? Ég held að þetta sé í reynd sönnun þess, að það er búið að keyra allt til hins ýtrasta og að lengra verði ekki komist. Þá skulum við hverfa frá saltfiskdeildinni og koma að deild fyrir saltsíldarafurðir, áætlun um hana. Að vísu falla þær afurðir ekki til á þessu tímabili, en þar er reiknað innheimt og útgreitt sé núll. Í deild fyrir skreiðarafurðir er reiknað með 18 millj. kr. innkomu. Í deild fyrir afurðir síldar- og fiskimjölsverksmiðja er reiknað með 3400 þús. kr. útgreiðslu og loðnumjöl og lýsi 3400 þús. kr. útgreiðslu. M. ö. o.: þær verða langt komnar þegar þessu verðtímabili lýkur og þá fer ekki að verða mikið upp á að hlaupa í því sambandi. Fiskmjöl, spærlings- og kolmunnamjöl er áætlað núll í báðum tilfellum, bæði inn- og út. Samtölur allra afurða eru áætlaðar 20 millj. og 500 þús. greiðslur innheimt, en út 36600 þús. Samtölur deilda eru áætlaðar 18 millj. inn, en 34 100 þús. út. Allar þessar útgreiðslur eru áætlaðar í samráði við sölusamtökin. Ég spurði einnig hverjar væru horfur á árinu 1981. Því er svarað af starfsmanni Verðjöfnunarsjóðsins að það sé útilokað að segja nokkuð utan þess sem þegar hefur verið sagt frá og ég hef gert að umræðuefni, því að það séu svo margir þættir þar sem um hreina ágiskun sé að ræða. Það má auðvitað nefna þróun markaðsmála, væntanlega ákvörðun hráefnisverðs þegar kemur fram á árið því að það er auðvitað, eins og menn vita, aðeins ákvarðað nú út þessa vertíð. Inn í það koma auðvitað aflahorfur og almenn þróun kostnaðar innanlands. Því er ekki óeðlilegt að starfsmaður sjóðsins treysti sér ekki til að svara þeirri spurningu nánar. En við getum hver fyrir sig svarað að nokkru leyti þessum spurningum. Þegar við lítum á Verðjöfnunarsjóðinn og stöðu hans núna í ljósi þess, sem ég hef þegar sagt, og þeirra upplýsinga, sem ég hef nefnt, frá starfsmanni Verðjöfnunarsjóðsins, þá held ég að menn þurfi ekki að vera mjög ósammála um að Verðjöfnunarsjóðurinn stendur hörmulega illa og það fer hríðversnandi. Ég held að það sé hið mesta óráð að grípa til þessa úrræðis, að færa milli deilda, taka af einni framleiðslugrein eins og skreiðarverkuninni og færa yfir í aðrar deildir. Það hefur oft komið fyrir að ákveðnar deildir í fiskiðnaði hafa ekki átt innstæðu í Verðjöfnunarsjóði og ríkissjóður hefur orðið að ábyrgjast hið almenna fiskverð þó að ekki hafi komið til útgreiðslu. En þrátt fyrir það hefur enginn sjútvrh. gert tillögu um að hrófla við útflutningsgjaldinu með þessum hætti. Hér er líka verið að fara inn á ákaflega varhugaverða braut, eftir að búið er að samræma útflutningsgjald eins og gert var með samþykkt laganna frá 16. febr. 1976, í fullu samkomulagi við alla aðila í sjávarútvegi, útgerðarmenn, sjómenn, yfirmenn og undirmenn og fiskkaupendur. Þegar búið var að ná þessu samkomulagi - og það hefur verið starfað í anda þess síðan hvað snertir Verðjöfnunarsjóðinn, hvað snertir útflutningsgjaldið, þá held ég að hæstv. ráðh. og ríkisstj. sé að fara út á mjög hála braut að gera þessa breytingu. Og í sannleika sagt skil ég ekki í því, að í stjórnarliðinu skuli enginn þm. vera til sem getur varað menn við þessari hættu, sem getur varað menn við því að hér er verið að fara inn á mjög hættulega braut. Skreiðarmarkaðir hafa ekki verið með sterkustu mörkuðum okkar, heldur með þeim veikustu á undanförnum árum og skreiðin hefur gersamlega dottið niður og ekki orðið að neinu. Skreiðin hefur beðið í landinu allt upp í tvö ár óseld. Þó að mjög hafi ræst úr núna upp á síðkastið eru ýmsar blikur í lofti í sambandi við skreiðarmarkaði. Bæði óttast menn að verkun í skreið sé jafnvel of mikil og geti haft áhrif á markaðsverðið og menn óttast líka að aðalkaupandinn af skreið, sem er Nígería, sé að setja þak á skreiðarverðið, þannig að þessari hagstæðu verðþróun á skreiðarmörkuðunum sé nú að verða lokið svo ég segi ekki að hún sé að hrynja. En þessi þróun til hækkunar er búin og því er enn þá óráðlegra að fara þannig að. Þetta bjargar ekki freðfiskdeildinni nema að tiltölulega litlu leyti, en getur haft í för með sér að næsta eða þar næsta verðtímabil sé hvergi peninga að sækja í Verðjöfnunarsjóðinn. Er það þá stefna hæstv. ríkisstj. að ganga af Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins dauðum? Þetta er einn liðurinn í því: að fara að hreyfa á milli hinna ýmsu greina sem eru sjálfstæðar. Sömuleiðis efast ég um að það fái staðist að færa til með þessum hætti, því að hver sú fiskverkun, sem hefur greitt í ákveðna deild, hún á það og hún hlýtur að líta svo á framvegis sem hingað til. Samlag skreiðarframleiðenda sendi ásamt fleiri aðilum sjútvn. Ed. umsögn um þetta mál. Þar er vitnað í ályktun sem send var sjútvrh. 17. febr. í vetur. Þar segir: „Aðalfundur Samlags skreiðarframleiðenda, haldinn í Reykjavík 13. febr. 1981, varar eindregið við þeirri hugmynd stjórnvalda að mismuna útflutningsgreinum fiskiðnaðarins með útflutningsgjaldamillifærslu. Reynsla undanfarinna ára sýnir að engin grein fiskiðnaðarins hefur búið við meiri sveiflur og óvissu á sínum mörkuðum en skreiðarframleiðslan. Þar hafa skipst á tímabil hagstæðs og óhagstæðs verðlags, tímabil mikillar eftirspurnar og algerrar lokunar markaða um langan tíma. Fundurinn leggur áherslu á að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins hefur það lögskipaða hlutverk að jafna út sveiflur hverrar greinar. Þá bendir fundurinn á að Verðlagsráð sjávarútvegsins hefur þegar ákveðið auknar álögur á skreiðarvinnsluna áður en nokkrir sölusamningar liggja fyrir. Verði markaðsþróunin næstu mánuði jákvæð, þá krefjast skreiðarframleiðendur þess, að það, sem greinin kann að verða aflögufær um, verði lagt í Verðjöfnunarsjóð til þess að mæta hugsanlegum markaðsörðugleikum á komandi tímum, en ekki millifært til annarra greina.“ Þarna segir í þessari ályktun það sem Alþingi hefur sjálft löngu samþykkt og það meira að segja samhljóða og engin rödd hefur komið hér fram um að breyta. Þar segir að verði einhver grein í sjávarútvegi aflögufær, þá verði lagt í Verðjöfnunarsjóð til þess að mæta hugsanlegum markaðserfiðleikum komandi tíma. Það er undarlegt að þegar Alþingi hefur sjálft markað jafnviðamikla stefnu og stefnuna um hlutverk Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, sem enginn ágreiningur hefur orðið um, þá skuli menn úti í bæ eða uppi í stjórnarráði - eða hvar það er - ákvarða allt í einu að breyta þessari stefnu Alþingis. Alþm. lesa það í fjölmiðlunum og í ályktunum sérhagsmunasamtaka að til standi að breyta nú algjörlega þessari stefnu og hverfa frá því sem Alþingi hefur áður samþykkt og enginn ágreiningur verið um. M. ö. o.: það er litið á Alþingi eins og hvert annað viljalaust verkfæri sem eigi að gera það sem einhverjum ákveðnum herrum dettur í hug að krefjast, stað þess að Alþingi á að leiðbeina þessum ákveðnu herrum, sem dettur í hug að gera vitleysu, og sýna þeim fram á að það sé rangt, sem þeir eru að leggja til að gert sé og ætla sér að gera, og leiðrétta það. Ég tel líka að það hefði fyllilega komið til greina að ríkisstj. - og þá hæstv. sjútvrh. í broddi fylkingar - hefði reynt að skapa sem víðtækast samstarf hér á Alþingi um hvernig ætti að snúast við þeim vanda sem fiskiðnaðurinn og sjávarútvegurinn stóð frammi fyrir um áramót, hvaða leið væri heppilegust til þess að mæta þessum vanda. Vitaskuld er vandi fyrir hendi og það mikill vandi. En þessi ríkisstj. þarf ekkert á því að halda. Hún hefur ekki nefnt það. Mér er sérstaklega annt um þá sjálfstæðismenn sem eiga aðild að ríkisstj., vegna þess að uppbygging Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins átti síst hljómgrunn í Sjálfstfl. og þar voru langhörðustu öflin til þess að koma þessum lögum fram, þó ég ætli á engan hátt að gera lítið úr þeim ágætu mönnum úr öllum öðrum flokkum sem stóðu að því að Verðjöfnunarsjóðurinn varð að lögum. Ég vil því spyrja þá að því, bæði fulltrúa í ríkisstj. og þingmenn sem styðja að einhverju leyti enn þá þessa ríkisstj., hvort þeir treysti sér til að eyðileggja á þennan hátt hlutverk Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Það er ekki búið að laga þetta strax aftur. Það er alveg eins með þetta og þegar menn taka fyrsta sopann, þeir fá sér oft annan. Eins verður það með þetta. Þegar búið er að opna þessa vitleysu einu sinni, þá er ekki að spyrja að því að tappinn verður aftur tekinn úr. En það er enn þá tími til þess að setja tappann í, reka hann almennilega niður í flöskuna og afturkalla þetta frv. Og ég tel að ríkisstj. yrði sér ekki til skammar þó hún gerði það, nema síður sé. Hún ætti heiður skilið ef hún gerði það. Ef enginn er í stuðningsliðinu sem getur varað menn við þeirri glópsku sem hér er verið að gera þá verðum við hinir, sem ekki erum í stuðningsliðinu, að vara hana við, eins og ég hef verið að gera hér í fullri vinsemd. Okkur greinir ekki á um hlutverk Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, en okkur greinir á hvort með þessu frv. sé verið að eyðileggja hann. Það er ekki lítið sem sjávarútvegurinn og kaupstaðir og kauptún í öllum kjördæmum landsins eiga undir því að þetta sé ekki eyðilagt. Ef Verðjöfnunarsjóðurinn verður eyðilagður með þessu verður því ekki gleymt hverjir eiga þá sök á því þegar ekkert verður eftir í Verðjöfnunarsjóði til þess að taka við verðsveiflum. Hvað tekur þá við? Þá tekur við samdráttur og stöðvun þegar ekkert er upp á að hlaupa. Er ekki betra að varast að stíga þetta ógæfuspor fyrir ekki meira en hér er um að ræða? Og eins og menn geta séð, sem eitthvað eru inni í þessu máli, af mínum upphafsorðum um stöðu Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, þá er hann síst svo stór og öflugur að það séu gustuk að rýra getu hans með þeim hætti sem lagt er til með þessu frv. Hæstv. sjútvrh. hefur nú að undanförnu talað mikið um fiskiskipastólinn og uppbyggingu hans og nauðsyn þess að halda áfram að smíða báta og þá innanlands. Ég ætla ekki að fara efnislega út í það nú, enda yrði það of langt mál. En tveir sjóðir hafa verið stofnaðir á síðustu árum. Annar er Aldurslagasjóður fiskiskipa sem komið var á fót með sérstakri löggjöf og er í varðveislu og undir stjórn Samábyrgðar Íslands. Þessi sjóður veitir þeim, sem taka skip úr umferð sem eru orðin ónýt, vissar bætur að krónutölu miðað við hverja smálest í skipi. Svo er annar sjóður, Úreldingarsjóður, sem var settur á stofn á árinu 1979 og veitir einnig bætur, en með nokkuð öðrum hætti og ekki eftir eins ákveðinni formúlu og aldurslagatryggingin. Tekjur þessa sjóðs, Úreldingarsjóðs, voru af útflutningsgjaldinu á s. l. ári tæplega 4.5 milljarðar gkr. fyrir utan vaxtatekjur. Hann greiddi út styrki sem voru hvorki meira né minna en 4 milljarðar 330 millj. á s. l. ári. Á þessu ári eru tekjur sjóðsins áætlaðar af þjóðhagsstofnun, eftir því sem ég best man, um 8 milljarða gkr. En þegar hefur verið sótt um verulega styrki og bætur úr sjóðnum þannig að hann er uppurinn í febrúarlok. Hæstv. sjútvrh. hefur sagt að hann vildi standa að því að auka tekjur þessa sjóðs og þar með að taka úr notkun óhagkvæm og úrelt skip sem er þjóðhagslega rangt að halda áfram útgerð á. Mig langar í þessu tilfelli að spyrja hann hvernig hann ætli að ná þessu takmarki, hvort hann hafi hugsað sér að flytja nýtt frv. um breytingu á útflutningsgjaldi eða hvort hann hugsi sér að flytja brtt. sjálfur við þetta frv. eða hvort hann hafi horfið frá því að auka tekjur Úreldingarsjóðs. Ég vil líka láta það koma fram hér, að ég tel eðlilegt að þessar tekjur séu auknar. Ég tel líka eðlilegt og nauðsynlegt að tekjur Aldurslagasjóðsins séu auknar, en þær eru fyrst og fremst iðgjöld skipa sem fyrir eru í landinu. Ég tel að þau iðgjöld þurfi að hækka svo að hann geti hækkað sínar bætur. Hitt kemur að mínum dómi líka mjög til greina, að sameina þessa sjóði að verulegu leyti, þó að ég geti mjög vel fallist á að bótareglur Úreldingarsjóðsins séu ekki eins fastmótaðar og aldurslagatryggingarinnar. En ég spyr þessara spurninga vegna þess sem talað hefur verið um opinberlega. Þar sem svo er liðið á þingtímann og ekkert hefur komið fram um þetta, þá tel ég eðlilegt að spurt sé um það í sambandi við afgreiðslu þessa frv. Ég ætla þá ekki að hafa þessi orð fleiri, en endurtek það að við fjórir nm. af sjö í sjútvn. teljum, að hér sé verið að brjóta niður hlutverk Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, og erum því á móti þessari breytingu á útflutningsgjaldinu og leggjum til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. flutti hér langt mál og gott um þetta mál og ættu hv. alþm. í deildinni að vera nokkurs vísari eftir að hafa hlýtt á mál hans. Ekki er þó alveg fyrir það að synja, að það hafi verið nokkuð einlitt, en gott samt. Þetta er mikið deilumál sem hér er á ferðinni. Sannleikurinn er sá, að fáir hafa orðið til þess að mæla því sérstaklega bót. Af þeim, sem fengu frv. til umsagnar, er aðeins einn aðili sem mælir með því, að það verði samþykkt, annar lætur það kyrrt liggja hvernig fara muni um frv., en aðrir eru á móti. Það eru auðvitað hagsmunaaðilar sem hvað harðorðastir eru og hv. 1. þm. Vestf. vísaði til. Það er afar mikil spurning hvort fara eigi þessa leið í þessum efnum þegar ein deild í fiskverkuninni stendur höllum fæti, en önnur virðist - a. m. k. samkv. tölum frá Þjóðhagsstofnun sem ýmsir hafa dregið verulega í efa að séu réttar - skila miklum hagnaði, gífurlegum hagnaði eins og upp var gefið. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, einn umsagnaraðila í málinu, lætur það koma fram í sinni umsögn, að hún sé ekki hlynnt því að verið sé að hringla með útflutningsgjaldið eftir markaðsaðstæðum, en bendir á að í raun og veru væri miklu eðlilegra að þetta gjald væri tekið allt af hráefnisverði, en ekki af útflutningsverði vöru. Við í minni hl. sjútvn. hv. deildar höfum auðvitað kannað vel umsagnir aðila í þessu máli og fengið á okkar fund fulltrúa sjómanna í Verðlagsráði. Við höfum komist að þeirri niðurstöðu að standa saman um það, þrír alþm., að leggja til að frv. verði samþykkt, þvert ofan í góðar ráðleggingar meiri hl. með hv. 1. þm. Vestf. í broddi fylkingar. Meiri hl. nefndarinnar hefur látið það koma fram, að hann telji þetta hættulegt fyrir framtíðina, að þetta sé fyrsta skrefið í því að eyðileggja Verðjöfnunarsjóðinn, og tekur býsna sterkt til orða í þá veru í sínu nál. á þskj. 652. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta frv. gengur þvert á þá stefnu, sem mörkuð var við endurskoðun sjóðakerfisins um samræmingu útflutningsgjalds, og er í hrópandi mótsögn við hlutverk Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Við teljum frv. þetta ranglátt og verða til þess að rífa niður það sem hefur verið byggt upp á löngum tíma. Því leggjum við til að frv. verði fellt.“ Þarna er mikil fullyrðingasemi á ferðinni án þess að nægileg og haldgóð rök fylgi með að mínum dómi. Frv. er aðeins um það að bæta ákvæði til bráðabirgða við lögin um útflutningsgjald. Frv. er efnislega ekki nema þrjár línur og ég get lesið það, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir: „Þrátt fyrir ákvæði 1. gr. skal útflutningsgjald af frystum sjávarafurðum framleiddum á árinu 1981 nema 4.5% af fob-verðmæti útflutnings og útflutningsgjald af skreið og hertum þorskhausum framleiddum á árinu 1981 10% af fob-verðmæti útflutnings.“ Þarna segir ósköp einfaldlega, herra forseti, að þessari breytingu er einungis ætlað að ná til framleiddra sjávarafurða á árinu 1981. Eftir þetta ár hljóta menn að verða reynslunni ríkari í þessu efni og ef mönnum sýnist það ekki hafa gefið góða raun og hafa orðið til ills, þá verður þetta ekki endurtekið og lögin falla úr gildi í árslok. Þarna er því auðvitað alls ekki um neina stórkostlega hættu að ræða. En um aðferðina er deilt. Og þá kemur upp í hugann hvort rétt væri kannske að íhuga það - og ég beini því til hæstv. sjútvrh. - hugleiða hvort skynsamlegt væri að taka ákveðinn hluta af útflutningsgjaldi, sem ætlað er til hverrar deildar sjóðsins fyrir sig, og leggja í eina nýja deild í viðbót sameiginlega sem hægt væri þá að grípa til ef sérstaklega stæði á. Þá þyrfti ekki með beinum eða óbeinum hætti að flytja á milli deilda sem menn hafa yfirleitt verið andvígir til þessa. Herra forseti. Það væri kannske full ástæða til þess að ræða bæði þetta mál og önnur betur, varðandi þessa hluti alla, en ég ætla að láta þetta duga og vísa af minni hálfu og minni hl. til þess sem segir á nál. 650, að minni hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég skal reyna að svara þeim spurningum sem komu fram hjá hv. 1. þm. Vestf. sem talaði um þetta mál og reyndar fleiri allvítt og breitt af þekkingu, eins og hans er von og vísa. Hv. þm. gerði mikið úr því, að með þessu frv. væri verið að eyðileggja Verðjöfnunarsjóðinn. Ég hygg að það sé allt of djúpt í árinni tekið. Ég er honum sammála um mikilvægi Verðjöfnunarsjóðsins og get tekið undir ýmislegt sem hann sagði um greiðslur í sjóðinn. Til dæmis er ég þeirrar skoðunar, að af saltfiski hefði átt að greiða í sjóðinn nú. Stjórn sjóðsins tók sína ákvörðun áður en það endanlega verð lá fyrir sem síðan fékkst, sem varð nokkru hærra en menn höfðu gert ráð fyrir. Ég sá ekki ástæðu til þess, enda kom engin ósk fram um slíkt, að sú ákvörðun yrði tekin til endurskoðunar á miðju verðlagstímabilinu. Vel má vera að það hefði átt að gera, ég get út af fyrir sig tekið undir það. Og mér sýnist að af saltfiski ætti að greiða nú í verðjöfnunarsjóðsdeild hans. Ég vil hins vegar fullvissa hv. þm. um það, að ekki stendur til - og ég hef marglýst því yfir - að færa fjármagn á milli deilda í Verðjöfnunarsjóði. Það er rétt sem hv. þm. sagði, að vegna þess viðmiðunarverðs, sem ákveðið var fyrir frystan fisk, mun vanta nokkuð á í þeirri deild í lok þessa verðlagstímabils. Áætlunin, sem hann nefndi, upp á rétt rúma þrjá milljarða, er rétt. Hins vegar liggur ekki fyrir endanleg tala, sem stafar m. a. af því að ekki liggur ljóst fyrir hve mikið hefur verið fryst. Nokkuð hefur dregið úr frystingu og því er mat manna að þessi tala kunni að verða nokkru lægri. Í athugun er á vegum stjórnvalda hvernig þessa fjármagns verði aflað og hefur verið rætt við aðila um það. Þau mál eru ekki komin nægilega langt til að ræða þau nú, en að sjálfsögðu verður að losa deildina undan þessum bagga í lok verðlagstímabilsins. Hv. frsm. minni hl. spurði hér áðan hvort ég væri með í huga breytingar á Verðjöfnunarsjóðnum, og fram kom hugmynd hjá honum um slíka breytingu, þ. e. að leggja nokkuð í sameiginlega deild. Þessu hefur aðeins verið hreyft einu sinni eða tvisvar áður í mín eyru, en ég hef ekki undirbúið neina slíka breytingu og hún verður ekki gerð nema samstaða náist um það með þeim hagsmunaaðilum sem þarna eiga hlut að máli. Aðalatriðið hér er að sjálfsögðu það frv., sem fyrir liggur, og sú millifærsla, sem í hækkun útflutningsgjaldsins felst. Ég get út af fyrir sig einnig tekið undir það, að varast beri slíka millifærslu. Þó má færa rök fyrir því, að slík greiðsla eigi ekki að vera jafnhá á allar afurðir. Ég er ekki einn um að segja það. Þetta hafa satt að segja ýmsir nefnt, m. a. hagsmunaaðilar í sjávarútvegi, þó menn séu sammála um þá skipan, sem nú er á útflutningsgjaldi, út af fyrir sig. En ég vek athygli á því, að vinnuliður er allmiklu hærri í frystingu sjávarafurða en í skreiðarverkun. Hins vegar rennur útflutningsgjaldið að öllu leyti til þarfa sjávarútvegsins, til útgerðarinnar og sjómanna, á einn máta eða annan, eins og því er skipt samkvæmt lögum. Þess vegna hafa vinnslumenn minnst á það, að raunar væri kannske eðlilegra að leggja þetta eingöngu á aflaverðmæti. Ég hef ekki slíka breytingu í huga, en tel þó þetta geta verið rökstuðning fyrir því að gera tímabundið nokkra millifærslu, m. a. með tilliti til þess, hve frystingin er gífurlega þýðingarmikil og langþýðingarmest af greinum sjávarútvegsins fyrir atvinnu um land allt. Mönnum er að sjálfsögðu ljóst að staðan að þessu leyti var óvenjuerfið við fiskverðsákvörðun nú. Það var meiri munur á afkomu frystingar annars vegar og hins vegar skreiðar fyrst og fremst og reyndar saltfisks einnig, sérstaklega eftir að meiri verðhækkun fékkst en menn höfðu gert ráð fyrir og verið hefur áður. Hérna er um það að ræða að lagfæra nokkuð fyrir frystinguna að öðrum leiðum en að fella gengið. Ég held að menn verði hreinlega að horfast í augu við það. Ríkisstj. taldi sér ekki fært að fella gengið eins og nauðsynlegt hefði verið til þess að veita frystingunni lágmarksafkomugrundvöll. Því var horfið að því að færa á milli, vissulega jafnframt í þeirri von - að vísu umdeilt - að vera kunni fram undan nokkur hækkun á frystum afurðum. Nokkuð skiptar skoðanir eru um þetta, en staðreyndin er þó sú, að bilið á milli verðs á íslenskum frystum afurðum á Bandaríkjamarkaði og kanadískum hefur verulega minnkað og þótt ekki sé það nægilegt til þess að menn geti treyst á verðhækkun á frystum afurðum okkar Íslendinga, þá gefur það og fleira þó undir fótinn með þá von, ef ég má orða það svo, að nokkur hækkun geti orðið á frystum afurðum þar sem í dollurum hefur nánast engin verið í hartnær tvö ár. Það ástand, sem þar hefur verið á markaði, veldur okkur að sjálfsögðu mjög miklum erfiðleikum sem við verðum að vona að á einn eða annan máta ráðist fram úr, - ég segi: einn eða annan máta, fyrst og fremst vitanlega með verðhækkun eða með því að koma meiru af frystum afurðum inn á aðra markaði sem greiða meira fyrir fiskinn. Það er þó því miður ekki líklegt þótt ötullega sé unnið að því að skapa markaði fyrir frystar afurðir í Evrópu. Þessi millifærsla lá fyrir aðilum í verðlagsnefnd þegar málið var þar til meðferðar og var ekki mótmælt og var tekið með í þá mynd sem þar var dregin upp af afkomu hinna ýmsu greina. Að sjálfsögðu er ljóst að skreiðarframleiðendur leggjast gegn þessari millifærslu. Það er út af fyrir sig skiljanlegt. En af þeim aðilum, sem þar sátu, m. a. fulltrúum framleiðenda, var þessu út af fyrir sig ekki mótmælt sem tímabundinni millifærslu vegna þess ástands sem nú er og ég hef lýst og er, vona ég, óvenjulegt á mörkuðum okkar. Ég vil því taka undir það sem kom fram hjá hv. frsm. minni hl., að hér er um tímabundna millifærslu að ræða sem eingöngu nær til framleiðslu þessa árs og fellur svo úr gildi. Ég vona sannarlega að ekki þurfi að koma til þess að henni verði áfram haldið. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að ýmislegt hefur verið og er óljóst í sambandi við skreiðarsölu. Sá markaður hefur verið ótryggur. En það er nú skoðun þeirra manna, sem gerst þekkja, að þar hafi orðið mjög mikil breyting til batnaðar. Það er hins vegar einnig rétt, að fram hafa komið hugmyndir í Nígeríu um hámark á verð á skreið, sem kann að kosta okkur nokkuð. Þetta getur vitanlega leitt til þess, að endurskoða verði t. d. ákvarðanir Verðjöfnunarsjóðs og jafnvel þessar ef svo fer að veruleg verðlækkun verður á skreið. Staðreyndin er sú, að þegar um er að ræða framleiðslu eins og skreið, þar sem sveiflur geta orðið töluverðar, verða stjórnvöld og þeir aðilar, sem fjalla um greiðslu t. d. í Verðjöfnunarsjóð, að vera reiðubúnir að endurskoða sína afstöðu og sínar niðurstöður. Það verður að vera viss sveigja. Ég vil því halda því fram, að alls ekki sé um þá hættu fyrir Verðjöfnunarsjóð að ræða sem hv. þm. gerir mikið úr í sínum ræðum. Hv. þm. spurði einnig um atriði sem er að verulegu leyti óskylt þessu, þ. e. hugmyndir mínar um aldurslagatryggingu og Úreldingarsjóð. Ég hef reyndar rætt þetta við hv. þm. og farið fram á það, að hann taki þátt í að endurskoða tekjuöflun og reglur sem gilda um þessa sjóði. Hann lýsti áðan hugmyndum sem ég get tekið undir með honum að ber að athuga. Ég vil hins vegar alls ekki, áður en slík athugun fer fram, lýsa því, hvaða breytingar ég tel að eigi að gera á þessum sjóðum. Ég hef beðið fleiri aðila að taka þátt í þessu og er einmitt þessa dagana að fá svör þeirra við því. Það er allt jákvætt, menn vilja skoða þetta, og ég geri ráð fyrir að skipa menn alveg næstu daga til að hefja þessa athugun. Hv. þm. er starfandi í þessum sjóðum báðum og gjörþekkir þeirra starfsemi. Ég tel mikils virði að hann hefur samþykkt að taka þátt í að athuga það starf sem þarna fer fram. Um þær breytingar, sem kunna að verða gerðar, vil ég aðeins segja það, að ég tel að það eigi að efla þessa sjóði og a. m. k. auka samstarf þeirra. Ef til vill mega þeir renna saman. Ég tel nauðsynlegt að efla þessa sjóði, m. a. til þess að endurnýjun bátaflotans geti orðið meiri en annars yrði, þ. e. án þess að flotinn stækki. Ég tel að endurnýjun bátaflotans sé svo gífurlega mikilvægt verkefni að verja beri töluverðu fjármagni til þess að taka úrelta báta úr notkun. Við höfum dregist þar aftur úr og við höfum ekki efni á því.



Herra forseti. Það vakti athygli mína í ræðu hæstv. sjútvrh., að hann vék að því að ríkisstj. hefði tekið þann kost að skrá gengið með þeim hætti að sjávarútvegurinn og sérstaklega hraðfrystiiðnaðurinn yrði rekinn með halla á þessu ári. Hann talaði um að menn hefðu orðið að horfast í augu við að fella gengið ef komast ætti hjá þeim rekstrarhalla sem nú blasir við í sjávarútveginum. Ég hygg að það sé ekki algengt að ráðherrar sjávarútvegsmála fari svo léttum orðum um eins hrikalegt ástand og nú er að skapast í okkar útflutningsatvinnuvegum. Ég held að það sé naumast til sá maður utan hæstv. ríkisstj. eða utan meirihlutaflokka hennar hér á Alþingi sem heldur að til langframa sé hægt að stjórna þessu landi svo að sjávarútvegurinn fái ekki til sín það sem hann þarf. Það frv., sem hér liggur fyrir, og ýmsar aðrar ráðstafanir sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, stuðla einmitt að því að reyna að hanga þó svo að ýmsar meginstoðir atvinnulífsins verði fyrir þungum skakkaföllum og veikist svo að menn óttist jafnvel að þessi bygging fari að riðlast. Ég hef farið nokkuð víða nú síðustu daga og talað við ýmsa menn úr sjávarútveginum, bæði útgerðarmenn og menn frá hraðfrystiiðnaðinum, og það er síður en svo fallegt hljóð í mönnum. Og ástæðan er náttúrlega þessi: Ríkisstj. er að reyna í 50% verðbólgu að halda uppi stöðugu gengi og ímynda sér að hún sé í Sviss eða Vestur-Þýskalandi. Það er varla til sá Íslendingur sem sér ekki í gegnum þennan svikavef og gerir sér grein fyrir því, að eins og gjaldeyrismálum er stjórnað hér á landi núna er beinlínis verið að greiða niður erlendan iðnvarning, erlenda framleiðslu á kostnað íslensks sjávarútvegs og á kostnað íslensks iðnaðar - íslensks samkeppnisiðnaðar. Síðasta dæmið um þetta, sem ég þekki, er frá Akureyri nú þessa dagana. Þangað er flutt hús að öllu frágengið erlendis, í Danmörku, flutt inn með heimilistækjum og öðru slíku, allt saman tollfrjálst á fölsku gengi. Við þvílíkar aðstæður er að sjálfsögðu eðlilegt að atvinna skerðist hjá íslenskum byggingariðnaðarmönnum sem verða að keppa þannig við niðurgreiddan erlendan iðnað, greiddan niður vegna þess að þessi hæstv. ríkisstj. og einstakir ráðherrar hennar fást ekki til að horfast í augu við þann vanda sem þeir hafa skapað með því að hafa ekki haft stjórn á efnahagsmálunum og með því m. a. að hafa á s. l. ári gefið undir fótinn með að efnahagskerfið þyldi 10% grunnkaupshækkanir á því ári eins og samið var um. Sá vandi, sem nú er verið að berjast við, er þess vegna eingöngu búinn til af ríkisstj. sjálfri með samningunum við opinbera starfsmenn og með þeim lausatökum sem hæstv. ríkisstj. hafði á atvinnumálunum á s. l. ári. Þar eru landbúnaðarmálin engin undantekning. Ég hef orðið var við að hæstv. landbrh. hrósar sér nú mjög af því, að ekki skuli vera um offramleiðslu að ræða í landbúnaðinum. En við vitum hvernig á því stendur. Skýringin er sú, að fóðurbætisskatturinn var lagður á, bændur voru látnir éta skottið á sjálfum sér í líkingum talað. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. Þetta er frv. um rangt verðgildi íslenskrar krónu. Þetta er frv. um að halda áfram hallarekstri á hraðfrystiiðnaði. Þetta er frv. um að velta vandanum á undan sér. Þetta er frv. um að lafa á meðan hæstv. ríkisstj. getur hangið, af því að kjörtímabilið er ekki úti. Það er allt og sumt. Þess vegna var það rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði, að þetta yrði einungis til bráðabirgða, tímabundin milli færsla sem kemur svo í annarra hlut að lagfæra síðar meir. Það eru æ fleiri menn að átta sig á því, að okkar þjóðfélag er versnandi þjóðfélag. Það eru ýmsar hræringar í þessu þjóðfélagi sem ekki voru hér áður. Menn eru farnir að finna fyrir því, að einkaframtakið er smátt og smátt að gefast upp. Eignaupptakan er í þágu ríkisvaldsins eða þá þeirra manna og þeirra aðila sem hafa sérstök tækifæri til þess að komast yfir fé. Við getum tekið samvinnuhreyfinguna undir það merki. Æ fleiri sjálfstæðir rekstraraðilar eru að gefast upp. Og af því að ég hef hér formann sjútvn. deildarinnar fyrir augunum má vel bæta því við, að enginn einkaaðili treystir sér lengur til þess að endurnýja skip sín með öðrum nýjum. Vandinn í Fiskveiðasjóði og Byggðasjóði vegna útgerðarinnar verður æ meiri. Hann er orðinn þvílíkur að vöxtum að hann er í rauninni að verða okkur ofviða í þessu landi. Samt sem áður er það stefna ríkisstj. að fjölga skuttogurum og fjölga fjósum og leggja skatta á með skattalagafrv. sem var lagt hér inn um daginn. Þar var lagt til að skerða fyrninguna hjá hraðfrystiiðnaðinum, hjá útgerðinni. Það er útgerðarfyrirtæki í kjördæmi hæstv. landbrh. sem fær á sig um 49 millj. í hækkuðum sköttum eingöngu vegna þessa frv. Ég geri ekki ráð fyrir að hann kippi sér upp við það. Í því frv. felst í rauninni það viðhorf að standa gegn fjárfestingu í því skyni að auðvelda mönnum verkin og auka afrakstur vinnunnar, afrakstur handanna. Ég hafði satt að segja ekki búist við því, að á níunda áratugnum mundi ég heyra ræðu eins og hér var haldin áðan af hæstv. sjútvrh. Grunntónninn var sá, að það væri ekki Alþingis að skapa eðlilegan rekstargrundvöll fyrir atvinnuvegina, heldur ættu stjórnvöld - með bráðabirgðaráðstöfunum, jafnvel eftir á - að reyna að gefa smávítamínsprautu til þess að hjól framleiðslunnar hættu ekki að snúast, í staðinn fyrir að það er hlutverk stjórnvalda í hinu frjálsa samfélagi að búa til ramma utan um atvinnuvegina sem þeir eiga að geta starfað í án þess að einhver náðarhönd að ofan komi með einhverja vítamínsprautu. Og það er einmitt í þessu sem Akkillesarhæll ríkisstj. er. Það er í þessari óhreinskilni við sjálfa sig og það er í þessu dugleysi, að ráðast ekki gegn vandanum, heldur velta honum á undan sér. Ég sá að hæstv. sjútvrh. hristi höfuðið. Við töluðum saman hér fyrir ári um hvernig ætti að halda m. a. á skuldamálum útgerðarinnar. Þá féllu ýmis orð um skuldbreytingu sem ekki hefur verið staðið við. Vandi útgerðarinnar verður meiri með hverjum mánuðinum sem liður og þetta frv. breytir engu um það.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Mér er það alveg ljóst, að þessi breyting á útflutningsgjaldinu á aðeins að gilda fyrir árið 1981 samkv. þessu frv. En ég sagði að því, sem einu sinni væri komið, einu sinni hefði verið gert, því yrði haldið áfram. Og það er ekkert sem bendir til þess nú, því miður, að afkoma sérstaklega frystideildar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins verði betri um næstu áramót en hún var í upphafi þessa árs, nema síður sé. Allir sjá að þó þróun mála verði lík og hún hefur verið frá áramótum kemur frystideildina til með að vanta stórfé til þess að standa við sitt viðmiðunarverð. Hæstv. sjútvrh. og hv. 4. þm. Suðurl., formaður sjútvn., hafa í reynd báðir lýst því yfir, að þeir telji þessa aðferð vera hina mestu vandræðaaðferð, og telja að þetta eigi aðeins að gilda þann tíma sem frv. sjálft segir til um. Þeir láta alveg tvímælalaust að því liggja, að sagan muni ekki endurtaka sig. Við skulum vona að það standist. Ég er þó ákaflega hræddur um hið gagnstæða nema aðrar og betri ytri aðstæður skapist í þjóðfélaginu á þessu ári. En miðað við það, sem nú er, er ég hræddur um að orð mín verði staðfesting á því, að þetta verði endurtekið. Ég vildi líka aðeins láta það koma fram, að nú á þetta nýja útflutningsgjald að gilda frá áramótum eða á framleiðslu ársins 1981. Nú hlýtur eitthvað af framleiðslu frá áramótum að vera farið úr landi. Þá tel ég fyrir mitt leyti eðlilegt að ekki sé hægt að láta hið nýja útflutningsgjald verka aftur fyrir sig á þær afurðir sem farnar eru úr landi og greitt hefur verið útflutningsgjald af samkv. gildandi lögum. Ég vil aðeins spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann sé ekki sama sinnis og ég hvað þetta varðar, hins vegar muni, ef frv. þetta verður að lögum, verða tekið gjald af þeim afurðum sem ekki eru þegar farnar úr landi og framleiddar hafa verið á þessu ári.



Herra forseti. Vegna spurningar hv. 1. þm. Vestf. vil ég segja að ég er honum sammála. Sáralitið hefur farið úr landi af skreið, aðeins örlitið af hausum og ekki er ætlunin að krefja þann útflutning um gjald samkv. þessu frv. ef, eins og hann sagði, að lögum verður.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá heilbr.- og trn. um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 85 frá 1968, um eiturefni og hættuleg efni. Nefndin fjallaði um frv. á einum fundi og varð sammála um að mæla með samþykkt þess eins og það kom frá Ed. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru hv. þm. Pálmi Jónsson, Matthías Bjarnason og Pétur Sigurðsson. Hér er um að ræða frv. sem er samið að tillögum eiturefnanefndar og að fengnu áliti Lyfjaeftirlits ríkisins og lyfjanefndar sem telja brtt. þessa mjög til bóta. Lög frá 1968, nr. 85, um eiturefni og hættuleg efni, taka til skráningar á „eiturefnum og hættulegum efnum“, eins og þar segir, en innihald þessa frv. er að við bætast efni sem síðan hafa komið til sögunnar, svonefnd aflífunarefni, er dýralæknar og aðrir, t. d. loðdýraræktendur, þurfa á að halda við aflífun dýra. Einnig er skráningarskylda tekin upp á hluta lífvera eða örvera sem notaðar eru sem plöntulyf, svokölluð örgresisefni, stýriefni eða útrýmingarefni. Jafnframt er talað hér um skráningarskyldu ýmissa efna sem tekin hafa verið upp við hvers kyns iðnað, svo sem lökk og annað fleira. Nefndin taldi að ekki væri ástæða til annars en mæla eindregið með að þetta frv. næði fram að ganga eins og hv. heilbr.- og trn. Ed. hafði lagt til og deildin samþykkt.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 466 ásamt hv. 1. landsk. þm., Pétri Sigurðssyni, frv. sem efnislega felur það í sér að þungaskattur af strætisvögnum verði felldur niður. En eins og kunnugt er eru í gildi ákvæði þess efnis, að af bifreiðum, sem nota annan orkugjafa en bensín, skuli greiða ákveðinn þungaskatt, eins og nánar er tilgreint í lögum um fjáröflun til vegagerðar. Þetta mál hefur verið mjög lengi í umræðum og talið sanngjarnt af mjög mörgum að strætisvagnar, sem nær eingöngu keyra í þéttbýli og á gatnakerfi sem sveitarfélögin sjálf standa undir bæði að byggja upp og viðhalda, verði ekki látnir greiða þungaskatt sem notaður er til vegagerðar úti um land. Strætisvögnum er ætlað að veita almenningi sjálfsagða þjónustu og það er reynt að láta þessa þjónustu í té á sanngjörnu verði. Ríkisvaldið hefur einnig um langan tíma haldið niðri með verðlagsákvörðunum fargjöldum slíkra vagna. Á sama tíma tekur ríkissjóður talsverðan skatt af þessari starfsemi í formi þungaskatts, tolla af bifreiðum og í formi söluskatts. Hér er fyrst og fremst um að ræða fjögur fyrirtæki, eins og nánar segir í grg.: Í fyrsta lagi Strætisvagna Reykjavíkur, en gert er ráð fyrir að þeir muni á þessu ári greiða um 100 millj. gkr. í þungaskatt. Í öðru lagi Landleiðir sem aka innan Hafnarfjarðar og milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur með viðkomu í Kópavogi og Garðabæ. Þær munu væntanlega greiða um 24 millj. gkr. á þessu ári. Í þriðja lagi Strætisvagna Kópavogs sem keyra innan Kópavogs og milli Kópavogs og Reykjavíkur og greiða væntanlega um 20 millj. gkr. Og í fjórða lagi Strætisvagna Akureyrar sem greiða um 5 millj. gkr. Ég sagði áðan að þetta mál hefði lengi verið í umræðum manna á milli. Reyndar leit svo út um tíma að þetta mál væri komið í höfn, því að núv. hæstv. iðnrh. - sem þá átti reyndar sæti í annarri ríkisstj., vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar - lét þetta mál mjög myndarlega til sín taka á sínum tíma. Ég vil rifja það upp, að sú ríkisstj. lét gera nokkuð víðtæka áætlun um aðgerðir til orkusparnaðar sem var kynnt mjög myndarlega í júní 1979, gott ef hæstv. iðnrh. hélt ekki sérstakan blaðamannafund til þess að kynna aðgerðir sem fyrirhugaðar voru á þessu sviði. Í þeirri áætlun, sem samþykkt var af ríkisstj. segir í tölul. 4.2 orðrétt, með leyfi forseta: „Frá og með 1. jan. 1980 verður þungaskattur felldur niður af bifreiðum sem stunda reglulegan áætlunarakstur í þéttbýli.“ Það var ekki skorið utan af þessari yfirlýsingu hæstv. iðnrh. Það var sagt: „verður þungaskattur felldur niður af bifreiðum.“ Nú er liðið ár og vel það frá því að þetta átti að koma til framkvæmda samkv. skýlausu og ákveðnu loforði hæstv. iðnrh., en ekkert hefur enn bólað á framkvæmdum. Ég vil því sérstaklega spyrja hæstv. iðnrh. hvernig standi á því, að ekki hafi verið gengið til þess að framkvæma svo ákveðna yfirlýsingu eins og hann gaf á sínum tíma. Ég geri mér að vísu grein fyrir því, að það er önnur ríkisstj. sem situr nú, en hann gegnir nú sama ráðherraembætti og hann gegndi í þeirri ríkisstj. Ég óska eftir því, að hann upplýsi hér hvernig á því stendur, hvort hér sé um að ræða stefnubreytingu af hans hálfu eða ríkisstjórnarinnar í heild að þessu leyti. Ég vil geta þess, að stjórn Strætisvagna Reykjavíkur skrifaði öllum þm. Reykv. bréf í des. s. l. þar sem vakin er athygli á þessu máli og minnt á að stjórnin hefði samþykkt einróma áskorun til stjórnvalda um að téður skattur yrði felldur niður við samþykkt fjárlaga fyrir næsta ár. Þetta var gert í des., en fjárlög hafa verið samþykkt án þess að tekið væri tillit til þessa. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég ítreka fsp. mína til hæstv. ráðh., en legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. þessarar deildar.



Herra forseti. Vegna þess að þungaskattsmál heyra undir fjmrn. þykir mér rétt að upplýsa það, að þungaskattsmál hafa verið í endurskoðun í rn. á undanförnum vikum og mánuðum og hefur verið í smíðum frv. sem felur í sér nokkrar breytingar á álagningu þungaskatts. Eitt af þeim atriðum, sem komið hafa til greina, er lækkun þungaskatts af strætisvögnum og sérleyfisbifreiðum. Einnig geta komið þar til greina fleiri breytingar sem eru af skyldum toga spunnar. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það. Ég veit ekki hvort efni eru til að fella þungaskatt með öllu niður í slíkum tilvikum, en margt mælir með því, að þungaskattur sé lægri, þegar strætisvagnar eiga í hlut, heldur en aðrar bifreiðar sem aka á þjóðvegakerfi landsmanna. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það frv. sem er í smíðum, vegna þess að um það hefur ekki verið fjallað í ríkisstj. Ég er hér einungis að gera grein fyrir því, að það mál, sem hv. þm. gerði hér að umtalsefni, er í sérstakri athugun.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú í rauninni svarað þeirri fsp. sem beint var til mín. Eins og fram kemur hjá honum eru þau mál til meðferðar í hans rn. og í framhaldi af eða með svipaðri stefnu og óskað var eftir af mínu rn. sumarið 1979 og fjallað var um í ríkisstj., þ. á m. áætlun sem iðnrn. lagði fram varðandi orkusparnað og vitnað var til hér á undan og tekið jákvætt undir af ríkisstj. sumarið 1979. Þetta varðaði marga liði, allt frá niðurfellingu tolla á reiðhjólum til atriða eins og þess sem hér var til umr., að fella niður þungaskatt af almenningsvögnum. Mín afstaða er óbreytt í þessu máli. Ég tel að rétt sé að fella þennan skatt niður. Það er hins vegar ljóst, að fjmrn. verður að segja sitt orð um þetta efni, og ég vænti þess, að þetta mál fái þar fyrr en seinna afgreiðslu og hún verði jákvæð eins og að var stefnt með samþykkt ríkisstj., að vísu annarrar en nú situr, sumarið 1979.



Herra forseti. Ég hef áður, fyrir nokkrum árum, flutt sams konar till. og hér um ræðir á þskj. 466. Ég gerði það þá samkv. einróma samþykkt borgarstjórnar Reykjavíkur. Ástæðan fyrir því, að ég kem upp nú, er sú, að mér fannst gæta sams konar misskilnings hjá hæstv. fjmrh. og fram kom við andmæli þá, en hann talaði um að ekki væri óeðlilegt að strætisvagnar greiði eins og aðrar þungavörubifreiðar sem nota þjóðvegakerfið. Ég vil undirstrika það sem kemur hér fram í grg. hjá hv. flm., en þar stendur, með leyfi forseta: „Flestir strætisvagnar fara aldrei út fyrir gatnakerfi þéttbýlis og aka svo til eingöngu eftir götum, sem viðkomandi borgar- eða bæjarsjóður kostar að öllu leyti, bæði lagningu og viðhald.“ Af þessum mannvirkjum sveitarstjórna á ríkið ekki að hafa neinar sérstakar tekjur. Ég vil undirstrika þetta. Annað er ósanngjarnt. Ég legg eindregið til að þetta frv. til l. á þskj. 466 verði samþykkt. Það er sanngirnismál.