Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa fimm bréf um frestun á því að skrifleg svör berist við fyrirspurnum. Frá fjármálaráðuneyti, dags. 1. mars sl.: Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 665, um ríkisstuðning við innlánsstofnanir, frá Pétri H. Blöndal. Vegna umfangs og lengri tíma við upplýsingaöflun fer ráðuneytið fram á að fá viðbótarfrest til 13. mars nk. til að svara fyrirspurninni. Frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, dags. 1. mars sl.: Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 811, um nefndir, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópa, frá Vigdísi Hauksdóttur. Vegna umfangs og lengri tíma við upplýsingaöflun fer ráðuneytið þess á leit að viðbótarfrestur verði gefinn til 13. mars til að svara fyrirspurninni. Frá utanríkisráðuneyti, dags. 7. mars sl.: Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 805, um nefndir, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópa, frá Vigdísi Hauksdóttur. Vegna umfangs og lengri tíma við upplýsingaöflun fer ráðuneytið þess á leit við Alþingi að fá viðbótarfrest til 19. mars nk. til að svara fyrirspurninni. Frá velferðarráðuneyti, dags. 5. mars sl.: Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 793, um húsnæðismál, frá Margréti Tryggvadóttur. Vegna umfangs og lengri tíma við upplýsingaöflun fer ráðuneytið þess á leit að fá viðbótarfrest til 14. mars nk. til að svara fyrirspurninni. Annað bréf frá velferðarráðuneyti, dags. í dag, 12. mars: Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 801, viðbrögð stjórnvalda við úttekt barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna, frá Þuríði Backman. Vegna umfangs og lengri tíma við upplýsingaöflun fer ráðuneytið þess á leit að fá viðbótarfrest til 19. mars nk. að svara fyrirspurninni.

Til svara eru: Utanríkisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, umhverfisráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Í þinginu er þess beðið að rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða komi til þinglegrar meðferðar. Við höfum á undanförnum dögum átt orðastað við hæstv. forsætisráðherra og við höfum jafnframt haft af því spurnir í gegnum fjölmiðla að stjórnarflokkarnir séu að gera með sér einhvers konar samkomulag um að gera breytingar á tillögunni eins og hún kom til ríkisstjórnar. Þetta kallar á athugasemdir, ekki síst vegna þess að grunnhugsunin að baki rammaáætluninni var sú að taka málið fyrst og fremst upp á faglegum forsendum og vinna til langs tíma í senn, forða okkur frá hinum pólitísku átökum sem kynnu að rísa um nýtingu einstakra virkjanakosta. Þannig er mál með vexti í dag að þeir virkjanakostir sem sagðir eru á leið úr nýtingarflokki í biðflokk hafa einmitt á undanförnum árum verið pólitískt bitbein og þar nefni ég sérstaklega neðri hluta Þjórsár. Ég vil bera það undir hæstv. umhverfisráðherra hvort þau vinnubrögð sem við verðum vitni að og hafa orðið til þess að tafir hafa orðið á því að áætlunin komi inn til þingsins séu ekki fyrst og fremst byggð á pólitískri stefnumörkun hennar eigin flokks, þ.e. Vinstri grænna, um að nýta ekki þá virkjanakosti sem er að finna í neðri hluta Þjórsár og hvort við erum ekki, um leið og slíkt skref verður tekið, búin að grafa undan þeirri langtímahugsun sem ávallt hefur legið að baki rammaáætlun um vernd og nýtingu. Það er algjört grundvallaratriði að við náum í einhverjum málum, eins og þessum mikilvæga málaflokki, að hefja okkur upp úr pólitískum deilumálum og setja sameiginlega einhvern langtímaramma fyrir stóra málaflokka eins og þennan. Mér sýnist að ríkisstjórnin sé, með þessu baktjaldamakki sínu þar sem hún heldur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er auðvitað mikilvægt að við ræðum þetta á vettvangi þingsins en það gætir örlítils misskilnings í framsetningu fyrirspurnarinnar, kannski fyrst og fremst þess að hér er um það að ræða að fara að lögum á allan hátt. Í lögunum kemur fram að iðnaðarráðherra skuli í samráði og samvinnu við umhverfisráðherra leggja eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um rammaáætlun. Þessi niðurstaða verkefnastjórnarinnar lá sem sagt fyrir í júlí sl. og á grundvelli þeirrar tillögu, þar sem ekki var flokkað heldur var ákveðin röðun, voru útbúin drög að þingsályktunartillögu og hún síðan sett í umsagnarferli. Vinnu gagnvart umsagnarferlinu lauk 19. ágúst. Að því loknu var farið í gegnum þær 225 umsagnir sem bárust og lagt mat á það hvort þar væri að finna einhverjar nýjar upplýsingar sem taka bæri lögum samkvæmt tillit til við endanlegan frágang þingsályktunartillögunnar. Þarna er að öllu leyti um að ræða efnislega nálgun að verkefninu á faglegum og fræðilegum grunni. Þetta ferli er allt í samræmi við ákvæði laga um rammaáætlun og þá aðferðafræði sem þar er lagt upp með. Þessi vinnubrögð eru algjörlega í samræmi við Árósasamninginn sem innleiddur var í íslensk lög um síðustu áramót sem kveður á um aukna aðkomu almennings við ákvarðanatöku í umhverfismálum. Okkur ber að fara að því. Ef við óskuðum eftir umsögnum almennings, 225 umsögnum, og virtum þær allar að vettugi færum við ekki að lögum.

Frú forseti. Þeir virkjanakostir sem helst hafa verið bitbein í pólitískri umræðu hafa verið fullkannaðir, sérstaklega þeir sem snúa að neðri hluta Þjórsár. Það er búið að eyða mörgum árum og gríðarlegum fjármunum í að skoða þá frá öllum hliðum. Nú er komið að því að þingið fái málið til frekari meðferðar og það er þess fullbúið að kanna sjónarmið og athugasemdir í þjóðfélaginu og fjalla um þær. Það þarf ekki að ganga frá því á milli tveggja ráðherra í einhverjum reykfylltum bakherbergjum. Það er einfaldlega komið að því að þingið fái málið til meðhöndlunar og að menn noti ekki pólitík og síðan einhverja feluliti sem menn virðast vera farnir að grípa mjög til í þessari umræðu, eins og að búa allt í svo fræðilegan og faglegan búning að þetta og hitt megi ekki. Það er bara komið að því að leggja þingsályktunartillöguna fram. Við erum hérna með hvern kostinn á fætur öðrum sem samkvæmt okkar færasta fólki eru nýtingarkostir. 

Virðulegi forseti. Ég held að í þessu tilviki sé algjör óþarfi að vísa í einhver bakherbergi og þaðan af síður að þau séu reykfyllt þegar þar sitja umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra sem ber samkvæmt lögum að eiga samráð um þá tillögu sem lögð er fram til þingsins. Okkur ber að kanna hvort um sé að ræða nýjar röksemdir, nýjar upplýsingar í þeim athugasemdum sem fram koma í umsagnarferlinu. Það er hluti af því að fylgja þeirri löggjöf sem um þetta mál gildir. Við fylgjum lögunum í þessu efni, förum að lögum að öllu leyti, þannig að allar tilvísanir í bakherbergjamakk eru úr reynsluheimi hv. þingmanns. 
            

Frú forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra. Hún snýr að þeim upplýsingum sem komu fram í máli sendiherra Kanada hér á dögunum um að hann hafi haft samband við forráðamenn kanadíska seðlabankans og þeir tjáð honum að Seðlabanki Kanada mundi líta það jákvæðum augum ef beiðni kæmi frá Íslandi um að taka upp formlegt tvíhliða myntsamstarf á milli landanna. Uppi eru margar skoðanir um það hvernig best skuli haldið á framtíðarpeningamálastjórn íslensku þjóðarinnar. Það eru sterk rök með því að halda uppi krónunni en vissulega eru líka gagnrök. Þá eru þeir til sem telja best að taka upp evruna og það eru alveg örugglega sterk rök gegn því, þó að það séu líka til rök með, og það eru alveg örugglega rök með því að taka upp kanadadollar og það eru rök þar á móti. En til að hægt sé að leggja vitrænt mat á þetta tel ég nauðsynlegt, og vil kanna hvort hæstv. utanríkisráðherra geti tekið undir það með mér, og skynsamlegt í ljósi þeirrar stöðu sem upp er komin að Ísland sendi með formlegum hætti sendinefnd á fund Seðlabanka Kanada og annarra ráðamanna þar til að kanna möguleikann á að taka upp slíkt tvíhliða samstarf. Það er óþarfi að taka það hér upp, og ég veit að hæstv. utanríkisráðherra þekkir það mjög vel, að það er reginmunur á einhliða upptöku myntar og tvíhliða samstarfi eins og hér er verið að ræða um. Þess vegna ítreka ég spurninguna: Getur utanríkisráðherra tekið undir það með mér að það sé skynsamlegt að senda sendinefnd til Seðlabanka Kanada til að kanna hvort þessi möguleiki sé raunverulega á borðinu? Er þetta raunhæfur möguleiki í þeirri umræðu sem nú á sér stað um möguleika okkar Íslendinga til framtíðar um stjórn peningamála?

Frú forseti. Það kemur mér á óvart að heyra að sendiherra Kanada hér á landi hafi með formlegum hætti, þá væntanlega fyrir hönd sinna stjórnvalda, haft samband við seðlabankann í Kanada til að inna eftir því hvort forsendur væru af þeirra hálfu til að koma að einhvers konar samstarfi við Íslendinga. Ef um er að ræða formlegt tvíhliða samstarf hlýtur það að gerast með þeim hætti að stjórnvöld hér á landi óski eftir því. Það er reyndar tilefni spurningar hv. þingmanns. Svarið við henni er alveg ljóst af minni hálfu, það er neitandi. Ég tel ekki tilefni til þess á þessari stundu að við ákveðum að senda formlega sendinefnd til Kanada til að ræða við kanadísk stjórnvöld um tvíhliða samstarf á þessu sviði. Seðlabankinn er að móta þessa stefnu og það er von á skýrslu frá honum á næstu vikum sem væntanlega varpar ljósi á þessa umræðu og hvaða kostir eru  Hins vegar hef ég sagt alveg hreint út að ég tek fagnandi þeirri umræðu sem forsvarsmenn þessara hugmynda hafa komið fram með. Eins og haft er eftir mér í einum fjölmiðli í dag finnst mér sú umræða hafa verið öfgalaus af þeirra hálfu. Það sem ég fagna í henni, og sem mér finnst auðvitað vaka á bak við hjá hv. þingmanni, er að við erum sammála um það, ég og þeir ágætu herramenn sem hafa varpað fram þessari hugmynd, að krónan er ekki vænlegur dráttarklár  
            

Frú forseti. Ég vil fyrst taka fram að ég er þeirrar skoðunar að með breyttum áherslum í stjórn peningamála sé góður möguleiki fyrir okkur Íslendinga til að búa við krónuna. Ég vil nota þetta tækifæri og fordæma, frú forseti, þau ummæli sem hæstv. forsætisráðherra viðhafði um stöðu íslensku krónunnar þar sem sagt var fullum fetum að þetta væri ónýtur gjaldmiðill. Það er ekki við hæfi að viðhafa slík ummæli. Ég lít svo á að það sé skynsamlegt fyrir okkur Íslendinga að kanna þennan möguleika, sjá hvort hann er á borðinu. Í því felst ekkert annað en að skoða hvort það sé möguleiki að fara í slíkt samstarf. Ég tel einnar messu virði að gera slíkt vegna þess að fram undan eru einmitt stórar ákvarðanir og þegar við vegum og metum þá möguleika er nauðsynlegt að meðal annars sé fullkannaður sá möguleiki hvort hægt sé að fara í tvíhliða samstarf við annað ríki eins og til dæmis Kanada, eða einhver önnur ríki sem gætu verið hentug fyrir okkur. Það er sjálfsagt að skoða það mál  Í því er fólgin ákveðin þversögn.

Frú forseti. Það er merkilegt að fylgjast með þróun hv. þingmanns í hugsun. Við sjáum hérna algjört flipp-flopp á því sem honum finnst í gjaldmiðilsmálunum. Hv. þingmaður var talsmaður þess fyrir um það bil tveimur árum ásamt núverandi formanni Sjálfstæðisflokksins að menn skoðuðu mjög rækilega einhliða upptöku evrunnar. Í hans flokki er líka að finna menn sem vilja skoða einhliða upptöku kanadadollars og nú er komin þriðja skoðunin, sú að kanna tvíhliða upptöku kanadadollars.  
            

Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd fékk á sinn fund aðila sem sjá um utanumhald um væntanlega byggingu nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss. Það var mjög athyglisverður fundur og margt nýtt kom þar fram. Fyrir liggur að ef af verður mun íslenska ríkið ráðast í stærstu framkvæmd Íslandssögunnar sem í fyrsta áfanga einum hljóðar upp á 61 milljarð. Mér finnst undirbúningurinn ekki nægilega góður og vil nefna að auknar kröfur eru gerðar til svo stórra verkefna. Við sjáum það til dæmis með Vaðlaheiðargöng en ég tel að það sé verkefni sem þoli dagsljósið og fleiri skýrslur. Í rauninni hefur aðeins verið gerð ein skýrsla um þessa stærstu framkvæmd Íslandssögunnar og má í raun fullyrða að hún hafi ekki verið hlutlaus og eins vel úr garði gerð og hugsast getur vegna þess að Hulda Gunnlaugsdóttir, fyrrverandi forstjóri Landspítalans, fékk sérfræðinga Hospitalitet í Noregi til að búa til þá skýrslu. Ég spyr hæstv. velferðarráðherra hvort hann sé ekki sammála mér um að gera þurfi úttekt á þeim hagræðingarþáttum sem eiga að standa undir þeim kostnaði sem á að falla á íslenska ríkið. Reyndar er það sparnaður upp á 2,8 milljarða kr. Það er fullyrt að fækka eigi legudögum, færa bráðaþjónustu á einn stað og fara í dagþjónustu. Allt þetta á að gera án þess að segja upp starfsfólki og ég held að það þurfi bara þokkalega skynsemi til að sjá að þetta gengur ekki upp. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum það 

Forseti minnir á ræðutímann. Hann er tvær mínútur í þessari umferð.

Hæstv. forseti. Það er athyglisvert að heyra hér að undirbúningur að nýjum Landspítala hafi ekki verið nægur. Ég held að þetta mál hafi verið rætt í 10–15 ár og það hafi verið skipulagðir hópar frá öllum stjórnmálaflokkum nema ef vera kynni frá Hreyfingunni sem hafi átt þar fulltrúa eða leitt vinnuna á einhverjum ákveðnum tímum. Hér er um að ræða verkefni sem hefur lengi staðið til og verið vandað sérlega vel til alls undirbúnings. Þegar þetta mál kom inn í þingið fyrir tveimur árum, ef ég man rétt, var fjallað sérstaklega um það í fjárlaganefnd og þar voru einmitt þessi ákvæði sett vegna þess að þá lágu fyrir skýrslur um hversu mikill ávinningurinn væri, þ.e. hversu hagstætt væri að byggja og í rauninni mundi sú hagræðing sem skapaðist við verkefnið standa undir framkvæmdakostnaðinum. Þá var ákveðið, sú tillaga kom fram, að það yrði lagt fyrir Alþingi áður en endanleg ákvörðun yrði tekin um framkvæmdina. Það er einmitt verið að undirbúa það með kynningu núna í fjárlaganefnd þannig að það er nákvæmlega þingið sem á að fjalla um hvort þessi framkvæmd sé arðbær, hvort hún muni skila til lengri tíma fjárfestingunni í gegnum hagræðingu af framkvæmdinni. Það var forvitnilegt að hlusta á forstjóra Karólínska sjúkrahússins í Stokkhólmi í morgun, þar sem hann var einmitt í umfjöllun um sameiningu spítala þar og nýbyggingar, þar sem nákvæmlega sömu rökin eru notuð, þ.e. að hagræðingin muni borga bygginguna. Nú er það í valdi fjárlaganefndar sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson situr í að meta þessar tillögur, leggja sjálfstætt mat á þær og taka afstöðu til þess hvort þetta séu fullnægjandi upplýsingar eða ekki. Það var tryggt á sínum tíma að þetta kæmi til þinglegrar meðferðar þannig að það mun ráðast í þessum sal hvort ráðist verður í framkvæmdina.

Virðulegi forseti. Nú liggur fyrir að við þurfum að taka þessa ákvörðun fyrir lok þingsins í vor og það er því mjög stuttur tími til stefnu. Ég vil benda á að í skýrslunni, í rauninni einu skýrslunni sem liggur fyrir um þessa hagræðingu sem á að nást, voru aðeins settir fram þrír valkostir. Í fyrsta lagi að gera ekki neitt, sem er algjörlega út úr kortinu. Í öðru lagi að fara í það verkefni sem nú liggur fyrir upp á 61 milljarð. Í þriðja lagi að byrja upp á nýtt og byggja allt frá grunni, sem blasir við að er líka út úr kortinu. Svo er einn þáttur líka og þeir staðfestu það á fundinum, þeir fulltrúar sem komu á þann ágæta fund, að lega flugvallarins hefði ekki verið tekin inn í þegar endanleg staðsetning á Landspítalanum var ákveðin. Það er gríðarlega stór og mikill þáttur í því hvort Landspítalinn eigi að vera þar sem hann er vegna þess að við erum búin að fara í gegnum gríðarlegar breytingar á heilbrigðiskerfinu 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mikilvægt í umræðunni um nýja sjúkrahúsið að það komi fram að hér er verið að byggja yfir sama rúmafjölda og er núna á sjúkrahúsinu dreift á marga staði í bænum, 100 pláss eru lögð undir sem er afar óhagkvæmt og margt af því þarf mikla endurnýjun. Þetta kemur allt fram í þessari vinnu og er mikilvægt að halda til haga þegar verið er að ræða þetta. Það er búið að fara í gegnum þessa vinnu aftur og aftur. Það er búið að ræða staðsetninguna aftur og aftur og í sjálfu sér er ekki hægt að ætlast til þess þegar unnið hefur verið að þessu í 10–15 ár að í hvert skipti sem nýr aðli kemur einhvers staðar að málinu þurfi að byrja algjörlega frá grunni. 

Frú forseti. Ekki alls fyrir löngu, í fyrrasumar, ályktaði Alþingi í tilefni af 200 ára fæðingarafmæli Jóns Sigurðssonar þann 17. júní að stofnuð yrði prófessorsstaða tengd nafni Jóns Sigurðssonar og hún verði við Háskóla Íslands en starfsskyldur þess sem henni gegni verði við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Vestfjörðum, m.a. í samstarfi við Háskólasetur Vestfjarða. Í greinargerð með tillögunni segir meðal annars, með leyfi forseta: „Vel þykir fara á því að starfsstöð prófessorsins verði á heimaslóðum Jóns Sigurðssonar því höfuðviðfangsefni prófessorsins verður rannsóknir og kennsla á þeim sviðum sem tengjast lífi og starfi Jóns. Æskilegt er að prófessorinn hafi búsetu nálægt starfsstöð sinni …“ Síðan er þess einnig getið að þessi prófessorsstaða sé lyftistöng fyrir svæðið og styrkur fyrir sagn- og stjórnmálafræðirannsóknir á Vestfjörðum þar sem nú þegar sé unnið að ýmsum hug- og félagsvísindaverkefnum. Það má geta þess að í hátíðarræðu á 200 ára afmæli Jóns Sigurðssonar sem fagnað var á Hrafnseyri við Arnarfjörð þann 17. júní sl. tilkynnti hæstv. forsætisráðherra um þessa gjöf Alþingis til Vestfirðinga. Nú hefur það borið til tíðinda að Háskóli Íslands hefur ráðið í þessa stöðu ágætan mann, Guðmund Hálfdanarson, sem gegnir nú þegar og hefur gert um allnokkurt skeið prófessorsstöðu í sagnfræði við Háskóla Íslands og mun þar af leiðandi halda áfram fyrri störfum við Háskóla Íslands í Reykjavík en fær nú greitt í nafni nýrrar prófessorsstöðu í nafni Jóns Sigurðssonar. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Telur hún að með þessu hafi verið staðið fyllilega við þau fyrirheit og þær væntingar sem gefnar voru þegar tilkynnt var um þessa gjöf Alþingis til Vestfirðinga í tilefni af 200 ára afmæli Jóns Sigurðssonar? Er stöðuveitingin eins og að henni er staðið af hálfu Háskóla Íslands í samræmi við 

Frú forseti. Umrædd prófessorsstaða sem ákveðið var að veita að gjöf í tilefni af afmæli Jóns Sigurðssonar á eftir því sem mér hefur skilist að snúa fyrst og fremst að rannsóknum tengdum ekki síst störfum Jóns og ýmsu sem snýr síðan að hans högum. Hann kemur frá Hrafnseyri þannig að þar af leiðandi var tenging við Vestfirði talin eðlileg. Nú er búið að ráða í þessa stöðu sagnfræðing sem ég tel að hafi mikla þekkingu á þessu fræðasviði og ég lít svo á að Háskóli Íslands og þær dómnefndir sem hann skipar hljóti að vera hæfastar til að leggja mat á þann hóp umsækjenda sem sótti um, að meta hver gegni þessu hlutverki best. Það kom fram - ég tek fram að ég var ekki við umræður í þinginu á sínum tíma, ég var fjarri þá, þannig að ég er ekki nákvæmlega inni í þeim umræðum en það skilst mér þó að hafi komið fram að háskólinn lagði mikla áherslu á að við þessar stöður eins og aðrar væri akademísks hæfis gætt við ráðningu og það mundi ráða ráðningunni fyrst og fremst. Ég ítreka það og ég lít svo á að þau hafi unnið að því. Mér hefur líka skilist, eftir að staðan var auglýst og í hana ráðið, að sú dómnefnd sem fór með endanlegt val hafi farið sérstaklega út í tenginguna við Vestfirði og lagt á það mikla áherslu að sá eða sú sem yrði ráðin mundi sinna henni, að sjálfsögðu, sérstaklega í sínum störfum, tengja það við Hrafnseyri og setrið þar sem nú hefur verið fært frá forsætisráðuneyti til mennta- og menningarmálaráðuneytis. Ég lít því svo á að þessi prófessor muni í störfum sínum hafa mjög miklu hlutverki að gegna, bæði við að efla fræða- og rannsóknastarf á Vestfjörðum og einmitt nýta til þess ekki aðeins háskólastofnanir á svæðinu heldur líka Hrafnseyri og fleiri stofnanir. Í þessum efnum skal ég ekki segja hvort þetta stendur undir væntingum því að það er í raun og veru spurning hv. þingmanns 

Frú forseti. Ég hef að sjálfsögðu ekki dregið í efa hæfi þess ágæta prófessors sem ráðinn er í þessa stöðu. Að sjálfsögðu er það skilyrði fyrir ráðningu í prófessorsstöðu að umsækjendur uppfylli hæfiskröfur og að ráðningin sé fagleg í alla staði. Ég vek hins vegar athygli á þeim fyrirheitum sem gefin voru, m.a. í ræðu hæstv. forsætisráðherra 17. júní sl., um að sá sem ætti að gegna stöðunni skuli hafa fasta búsetu á Ísafirði eða nágrenni og hafa um kennslu og rannsóknir starfsskyldur og samstarf við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Vestfjörðum og Háskólasetur Vestfjarða. Í ljósi þessa eru það auðvitað vonbrigði að sjá síðan prófessorsstöðuna staðsetta við Suðurgötu í Reykjavík því að á meðan er ekki hægt að sjá að kennsluskylda prófessorsins sé á Ísafirði á nokkurn hátt eða að hann taki  
            

Frú forseti. Eins og ég man þessa tillögu var ekki kveðið á um skyldubúsetu í henni en rætt um tengsl, að það væri mjög mikilvægt að viðkomandi prófessor mundi efla tengsl Vestfirðinga við Háskóla Íslands, að hann mundi sinna kennslu og fræðastörfum fyrir vestan en það var ekki kveðið á um búsetu í tillögunni. Ég ítreka það. Ég lít svo á og veit það og endurtek það sem ég sagði, að þeir sem stóðu að ráðningunni á vegum Háskóla Íslands lögðu áherslu á að sá einstaklingur sem mundi gegna þessari stöðu mundi sinna því hlutverki að efla háskóla- og rannsóknastarf á Vestfjörðum annars vegar og hins vegar í tengslum við Jón Sigurðsson, að það væri lykilatriði. Ég veit að um það var sérstaklega spurt í þessu ferli öllu og ég ætla að leyfa mér að treysta því að sá sem nú hefur verið ráðinn muni sinna því af stakri natni.

Frú forseti. Á síðasta þingi mælti hæstv. menntamálaráðherra fyrir heildstæðu frumvarpi um fjölmiðla. Einn mikilvægur kafli var skilinn eftir, kaflinn um eignarhald á fjölmiðlum. Hæstv. ráðherra boðaði að frumvarp þess efnis yrði lagt fyrir á þessu þingi. Mig minnir að síðasti dagur til að leggja frumvörp fyrir þingið sé í kringum 1. apríl. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað líður því frumvarpi og meðal annars því frumvarpi sem maður hefur verið að lesa um í fjölmiðlum sem snertir aðkomu Ríkisútvarpsins að auglýsingum á markaði? Ekki alls fyrir löngu var birtur eigendalisti að fjölmiðlum og þá vil ég í öðru lagi fá skoðun ráðherra á því hvort hann telji heppilegt að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, a.m.k. fjórir, eigi í fjölmiðli sem er virkur á markaði hér á landi. Telur hann þetta í samræmi við það sem segir í rannsóknarskýrslu Alþingis, að í tengslum við fjölmiðlana beri að leita leiða til að efla sjálfstæða og hlutlæga fjölmiðlun? Meðal annars er sú krafa gerð til stjórnarformanns útvarpsráðs Ríkisútvarpsins að hann eigi ekki í öðrum fjölmiðli. Það var reyndar brotið núna þegar Vinstri grænir skipuðu sinn mann í ráðið en það var leiðrétt eftir á. Engu að síður er sú regla og krafa skýr til stjórnarformanns Ríkisútvarpsins. Er ekki eðlilegt að gera svipaðar kröfur til ráðherra um eignarhald í fjölmiðlum, sérstaklega þegar rannsóknarskýrsla Alþingis undirstrikar mikilvægi fjölmiðla og mikilvægi þess að efla sjálfstæða og hlutlæga fjölmiðlun?

Frú forseti. Að þessu sinni er nokkuð auðvelt að svara fyrri lið spurningarinnar því að frumvarpi um fjölmiðla var einmitt útbýtt hér í dag og liggur í hliðarherbergi. Það byggir að meginefni til á tillögum þeirrar þverpólitísku nefndar sem var skipuð og átti að fara yfir reglur um eignarhald. Meginniðurstaða hennar er sú að leggja ekki til statískar hlutfallsreglur heldur að fela fjölmiðlanefnd og Samkeppniseftirliti ákveðnar heimildir til að meta samruna á fjölmiðlamarkaði þar sem fjölmiðlanefnd kemur að sem fagaðili en Samkeppniseftirlitið hefur hins vegar hlutverk sem sá aðili sem fer með almenna samþjöppun. Hins vegar er það niðurstaða nefndarinnar að um fjölmiðla gildi að mörgu leyti aðrar reglur en um önnur fyrirtæki á markaði. Þeir eru ekki eins og hver önnur fyrirtæki ef við ætlum að virða það að fjölmiðlar séu fjórða valdið í lýðræðisríki. Þarna eru settar upp ákveðnar heimildir, vissulega matskenndar, sem við hv. þingmenn eigum eftir að taka til umræðu í þinginu. Nefndin kemst að samhljóma niðurstöðu um að besta leiðin sé að hafa innbyggt í lög ákveðið ferli ef talin er ástæða til að ætla að of mikil samþjöppun hafi átt sér stað á fjölmiðlamarkaði þannig að þessir aðilar fái þar með ákveðið hlutverk til að bregðast við því. Hvað líður frumvarpi um Ríkisútvarpið verður því vonandi útbýtt í mars, ég ætla ekki að segja í næstu viku, þau gullnu orð sem ég segi alloft og svo líður lengri tími, en það ætti þó að hafast í þessum mánuði. Það ætti að ná inn í tæka tíð. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um eignarhlut minn og annarra ráðherra í netmiðlinum Smugunni sem hún nefnir vil ég í fyrsta lagi segja að mér fannst mjög gott að sjá þessi lög verða að veruleika og sjá loksins eignarhald fjölmiðla birt. Hins vegar hafa upplýsingar um eignarhlut minn og annarra í Smugunni löngum verið aðgengilegar í þeim lista sem finna má á heimasíðu Alþingis um hagsmunatengsl þingmanna. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa lagt frumvarpið fram. Ég heyri að það er um að ræða töluverðar áherslubreytingar frá fyrri tíma og við munum að sjálfsögðu fara mjög vel yfir þetta, m.a. við sem erum í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég hvet hæstv. ráðherra, þó að það verði ekki í næstu viku, til að leggja fram frumvarpið um Ríkisútvarpið því að ég tel mjög mikilvægt að þessi frumvörp verði rædd samhliða í þinginu og þá afgreidd samhliða frá allsherjar- og menntamálanefnd. Varðandi eignarhaldið tek ég undir það með hæstv. ráðherra að ég held að það sé afar heppilegt að vita um eignarhald á fjölmiðlum, m.a. í ljósi sögunnar, og það hefði átt að koma fram miklu fyrr. Ég held að það sé hluti af þeirri dýrmætu reynslu sem við höfum fengið af hruninu að það sé mikilvægt að eignarhald á fjölmiðlum sé skýrt og öllum ljóst. Hins vegar lá ekki í svari ráðherra hvort hún teldi heppilegt að ráðherrar ættu í 

Virðulegi forseti. Hvað varðar frumvarpið um Ríkisútvarpið hafa tillögur nefndarinnar um það legið á vef menntamálaráðuneytis um nokkurn tíma nú í febrúar þar sem tekið var við umsögnum. Það hefur þegar verið unnið úr þeim umsögnum og ég vonast til þess að þessu frumvarpi verði dreift á þinginu í þessum mánuði. Það er mjög eðlilegt að vilja skoða það samhliða fjölmiðlafrumvarpinu. Hvað varðar eignarhald mitt og annarra ráðherra hef ég litið svo á og hef oft sagt það hér, m.a. í þessum stól, að mér finnist lykilatriði að eignarhald á fjölmiðlum sé upplýst. Eignarhald mitt og annarra á Smugunni var upplýst strax og sá fjölmiðill var opnaður. Frá því í nóvember 2008 hefur skilmerkilega verið talið upp á vefsíðu hans hverjir eiga þar hlut. Mín skoðun hefur verið sú að það væri lykilatriðið, að þetta væri upplýst þannig að þeir sem nýta fjölmiðilinn geti þá myndað sér sjálfstæða skoðun. Hins vegar er ég reiðubúin að taka umræðu um það og það má vel vera að ég eigi eftir að breyta um skoðun á því að við eigum að setja reglur um eignarhald þingmanna og ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég vil ræða hér mál sem við þekkjum vel og snýr að dómi Hæstaréttar í svokölluðu gengislánamáli. Hann féll 15. febrúar og ég fór fljótlega eftir það fram á að við ræddum málið. Núna, 12. mars, erum við fyrst að fara yfir þessa þætti. Það má færa rök fyrir því að nokkuð skýr mynd sé komin á svör við þeim spurningum sem ég sendi til ráðherra 27. febrúar þrátt fyrir að hæstv. ráðherra hafi ekki svarað þeim. Sumar eru þess eðlis að það er afskaplega mikilvægt að þeim verði svarað. Þetta eru átta spurningar, virðulegi forseti: 1. Af hverju voru ráðuneytið og eftirlitsstofnanir ekki búin undir dóm Hæstaréttar? Það þekki ég afskaplega vel sem nefndarmaður í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að þessir aðilar voru ekki viðbúnir þessum dómi. Það er bæði óútskýrt og óskiljanlegt. 2. Hvaða fordæmi telur ráðherra að dómurinn gefi? Nú hefur ráðherra haft mjög góðan tíma til að fara yfir þessi mál og skoða þau og væri fróðlegt að heyra hvaða skoðun hæstv. ráðherra hefur á því hvað þetta muni hafa í för með sér eftir að vera búinn að gaumgæfa málið í þennan tíma. 3. Mun ráðherra beita sér fyrir flýtimeðferð í dómskerfinu fyrir þau mál sem út af standa og geta eytt óvissu og aukið sátt? Þarna hefur komið í ljós að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki verið með neitt frumkvæði í þessu og kannski ekki mikið komið að því vegna þess að hv. efnahags- og viðskiptanefnd er búin að vinna að þessu síðan þetta var. Mér sýnist, virðulegi forseti, sátt um að við klárum það mál sem allra fyrst. Ég vek athygli á því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom með slíkt mál inn í þingið þann 24. júní árið 2010 og ef það hefði verið samþykkt værum við ekki í þeim mikla vandræðagangi sem við erum í núna. Vegna þess að hér er um að ræða mál sem var flutt af sjálfstæðismönnum var ekki fjallað um það og það ekki klárað. 4. Hefur verið lagt mat á það hversu margir er falla undir þennan dóm hafa misst eigur sínar? Margt fólk hefur væntanlega misst eigur sínar vegna þess að þessi lán hafa verið rangt reiknuð út. 5. Munu Seðlabankinn og FME gefa út tilmæli um verklagsreglur um uppgjör þessara lána? 6. Hvað ráðleggur ráðherra fólki með gengislán að gera? Það hefur verið mjög hljótt um hæstv. ráðherra í þessu máli sem er svolítið sérkennilegt út af því hversu stórt málið er. Ég held að það væri æskilegt að hæstv. ráðherra gæfi skýrt út hvað hann teldi að þeir einstaklingar ættu að gera sem eiga þessi lán og eiga hugsanlega einhverja betri úrlausn en þeir hafa fengið með þeim endurreikningum sem hafa verið lagðir fram til þessa. 7. Af hverju voru engir fyrirvarar í samningum milli gömlu og nýju bankanna um ólögleg lán? Þetta er gríðarlega stórt mál og tengist líka áttundu og síðustu spurningunni: 8. Er búið að áætla hversu mikið ólöglegu lánin kosta fjármálastofnanir? Virðulegi forseti. Ef við trúum því að svigrúm bankanna sé einhver lokuð stærð liggur alveg fyrir að ef ekki voru gerðir neinir fyrirvarar með niðurstöðum þessara dóma hefur verið gengið á það svigrúm sem bankarnir höfðu hugsanlega fyrir annað fólk sem var ekki með þessi lán. Ef ekki hafa verið gerðar neinar ráðstafanir og þessi lán bara færð yfir með hefðbundnum afslætti, getum við sagt, hefur það komið einstaklega illa niður á þeim sem voru með verðtryggð lán vegna þess að þar er þá væntanlega svigrúmið minna. Til að menn geti rætt þetta málefnalega út frá staðreyndum og forsendum tel ég afskaplega mikilvægt að við fáum að vita stöðu þessara mála. Voru gerðir fyrirvarar og ef ekki, hvaða afleiðingar hafði það? Var gert ráð fyrir þessu í afsláttum til bankanna varðandi þessar tegundir lána? 

Forseti. Ég skal gera mitt besta til að svara þessum spurningum eins og tíminn frekast leyfir en hann er ekki langur þegar spurningarnar eru átta talsins. Í fyrsta lagi er spurt: Af hverju voru ráðuneyti og eftirlitsstofnanir ekki undirbúnar undir dóm Hæstaréttar? Ég tel að sú spurning sé bæði órökstudd og í raun röng. Bæði ráðuneyti og eftirlitsstofnanir voru sér mjög vel meðvituð um að Hæstiréttur var með til umfjöllunar allmörg mál þar sem ágreiningur var meðal annars um vaxtareikning gengistryggðra lána sem dæmd höfðu verið ólögleg. Hins vegar voru mjög margir óvissuþættir samfara því að meta hvernig búast ætti við væntanlegum dómi í þessum efnum og var líka hægt að gera meira en það sem gert var,  Eftirlitsstofnanirnar fylgjast að sjálfsögðu reglubundið með fjármálum fyrirtækjanna. Mikið af gögnum lá fyrir vegna fyrri umfjöllunar um gjaldeyrislán þannig að auðvelt var að fara í þann gagnagrunn. Á því er nú byggt þegar verið er að greina nákvæmlega hver áhrifin verða að því marki sem liggur enn fyrir eftir þennan dóm vegna þess að enn eru óvissuþættir uppi. Þá er önnur spurningin: Hvaða fordæmisgildi er talið að dómurinn hafi? Þar er mörgum spurningum enn ósvarað. Lögmannsstofan Lex vann álit fyrir Samtök fjármálafyrirtækja eins og kunnugt er og að þeirra mati geta fjármálafyrirtæki ekki krafist mismunar á óverðtryggðum seðlabankavöxtum og samningsvöxtum fyrir tímabil þar sem fullnaðarkvittun eða ígildi hennar liggur fyrir. Það er í raun það eina sem er skýrt, enda eru aðstæður sambærilegar því sem lýst er í dómnum. Dómurinn hefur þar af leiðandi ekki fordæmisgildi varðandi tilvik þar sem lántaki hefur ekki yfir fullnaðarkvittun að ráða og óvíst er hvaða fordæmisgildi hann hefur eftir tegundum lánasamninga, til dæmis gagnvart lögaðilum. Þar þurfa væntanlega frekari greiningar og/eða dómsúrskurðir að ganga. Varðandi flýtimeðferðir í dómskerfinu er að sjálfsögðu áhugi allra aðila sá að flýta því eins og hægt er. Eigi að gera breytingar á lögum þarf auðvitað að huga að því að sú flýtimeðferð verður þá að gagnast þeim völdu málum sem menn eru sammála um að fái flýtimeðferð og skýri málið. En það þýðir ekki að setja lög sem gefa öllum gjaldeyristengdum lánum sem eru um eða yfir 100 hjá dómstólunum sams konar flýtimeðferð því að þá mundi myndast mikil stífla. Eftir stendur að það verður hvort sem er að velja úr þau mál sem best eru til þess fallin að ganga áfram og geta boðið upp á skýra niðurstöðu. Samkeppniseftirlitið hefur nú með áliti sínu frá 9. mars heimilað fjármálafyrirtækjunum tiltekið samráð um að vinna úr dómnum og greina hann. Þeim er einnig heimilt að eiga samstarf um val á málum og málsástæðum sem nauðsynlegt er að láta reyna á fyrir dómi. Sú heimild Samkeppniseftirlitsins á því að leiða til þess að hægt verði að hraða mjög úrlausn nauðsynlegra mála og áður hefur tekist gott samstarf milli málsaðila og dómstólanna að flýta slíkum málum. Hvort lagt hafi verið mat á hversu margir hafa misst eignir sínar sem undir þennan dóm falla þá er slíkt mat að sjálfsögðu mjög erfitt, ég tala ekki um á meðal enn er mikil óvissa um raunverulegt fordæmisgildi dómsins. Samkvæmt upplýsingum frá innanríkisráðuneytinu sem aflað hefur gagna frá sýslumönnum þá hafa nauðungarsölur verið stöðvaðar. Gerðarþolar hafa að sjálfsögðu rétt til að mótmæla en í einhverjum tilvikum hefur sýslumaðurinn í Reykjavík sjálfur stöðvað nauðungarsölur í slíkum málum án þess að mótmælt væri af hálfu gerðarþola. Aftur kemur álit Samkeppniseftirlitsins við sögu því að þar er þeim eindregnu tilmælum beint til fjármálafyrirtækjanna að þau fresti fullnustuaðgerðum á meðan þetta ástand varir. Varðandi tilmæli frá Seðlabanka eða Fjármálaeftirlitinu liggja fyrir tilmæli Fjármálaeftirlitsins sem send voru út 1. mars. Þar var komið inn á þessa sömu þætti. Fjármálafyrirtækið er minnt á ábyrgð sína í þessum efnum og hvatt til að fresta öllum aðfarargerðum o.s.frv. Hvað leggur ráðherra til að fólk geri í þessari stöðu, sem er með gengisbundin lán? Almennt held ég að reynslan sýni að hyggilegast sé að menn reyni að greiða af lánum sínum enda liggur sú niðurstaða Hæstaréttar fyrir að þau skuli bera vexti samkvæmt 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nema í þeim undantekningartilvikum sem dómurinn hefur þegar fjallað um. Hvers vegna voru engir fyrirvarar í samningum gömlu og nýju bankanna hvað varðar ólögleg lán? Um það er rækilega fjallað í skýrslu sem dreift var á Alþingi í apríl 2011. Þar er meðal annars komið inn á það að slík lán voru færð niður um meira en helming þegar þau færðust milli gömlu og nýju bankanna. Það var engin leið að taka tillit til mögulegrar lagalegrar óvissu sem upp kom umræða um í þann mund sem verið var að ganga frá samningum um gömlu og nýju bankana. Auk þess liggur það fyrir að sú aðferð sem valin var í því uppgjöri tekur í reynd á málum af þessu tagi, annaðhvort með uppgjörsbréfum sem ráðast af endanlegu verðmæti eignasafnsins, samanber Landsbankann, eða þá í gegnum hina leiðina sem kröfuhafar völdu í tilviki Arion banka og Íslandsbanka, að vera eigendur bankanna og bera þá eigendaáhættuna ef eignasafnið er verðminna en ella. Ég tel að samningarnir um gömlu og nýju bankana  Varðandi kostnaðinn eru svör á grundvelli upplýsinga sem Fjármálaeftirlitið er að afla væntanleg um miðjan þennan mánuð.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta og væntanlega ekki í síðasta skipti sem við ræðum þetta mál. Ég þakka upphafsmanni umræðunnar sérstaklega fyrir þær spurningar sem hann beindi til ráðherra. Ég hef í tvígang reynt að beina sambærilegum spurningum til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og forsætisráðherra og hef ekki verið sérstaklega sátt við þau svör eða þau viðbrögð sem komið hafa frá stjórnvöldum frekar en hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Það sem hefur að mínu mati einkennt viðbrögð stjórnvalda er fum og fát og menn hafa einhvern veginn verið í biðstöðu. Aldrei hefur komið beint frumkvæði frá stjórnvöldum um hvernig taka á á þessu máli. Á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í dag fékk ég „déjà vu“-tilfinningu þar sem við vorum að ræða um flýtimeðferð og möguleika á frestun á nauðungarsölum sem gerðar eru vegna ólögmætra lána. Það er nánast sama umræðan og við áttum fyrir um tæplega tveimur árum síðan þegar fyrstu dómarnir í þessum málum féllu. Það liggur ekki enn þá skýrt fyrir hvers konar afstöðu við eigum að taka þótt við í stjórnarandstöðunni höfum bent á frumvörp sem bæði stjórnarliðar og stjórnarandstaðan hafa flutt. Á þeim stutta tíma sem ég hef til að ræða um þetta stóra mál vil ég sérstaklega benda á að við verðum að að horfa fram á við. Nú er verið að afgreiða þingsályktunartillögu hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur um aukna neytendavernd á fjármálamarkaði. Ég tel mjög brýnt í ljósi reynslunnar á árunum eftir hrun að við förum í heildarendurskoðun á því hvernig við stöndum að neytendavernd á fjármálamarkaði. Bandaríkjamenn hafa þegar gert það með því að setja á fót stofnun sem heitir Consumer Financial Protection Bureau sem hefur að mínu mati mjög mikilvægu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir þau svör sem hann veitti við umræðuna og þá vinnu sem ráðuneytið hefur lagt í að leysa þá erfiðu stöðu sem upp hefur komið í kjölfar síðari dóms Hæstaréttar um hin ólögmætu gengistryggðu lán. Það er grundvallaratriði um hin ólögmætu gengistryggðu lán að bankar og aðrar fjármálastofnanir gæti hófs þegar kemur að innheimtum og ekki síst innheimtuaðgerðum á þessum lánum. Við í efnahags- og viðskiptanefnd höfum átt fundi með Fjármálaeftirlitinu sem sendi út tilmæli til fjármálastofnana um þetta efni í framhaldinu. Við höfum sömuleiðis fundað með öllum helstu fjármálastofnunum til að tryggja að þær fari að þeim tilmælum sem Fjármálaeftirlitið hefur gefið út í þessu efni og það liggur fyrir af þeirra hálfu að ekki eru hafnar nýjar vanefndaaðgerðir gagnvart viðskiptavinum, þ.e. ekki er farið í vörslusviptingar eða uppboðsaðgerðir eða aðra slíka íþyngjandi hluti. En eftir stendur það álitamál fyrir það fólk sem fékk senda greiðsluseðla nú um mánaðamótin hvort það eigi að greiða af gengislánum sínum eða ekki. Fordæmið í Hæstarétti á klárlega við um íbúðalán. Þau eru eðli málsins samkvæmt til langs tíma og skuldarar eru alla jafnan í góðri aðstöðu til að skuldajafna við lánardrottininn hafi þeir ofgreitt og eiga þess vegna ekki að vera í neinni hættu þó að þeir standi skil á afborgunum núna. Öðru máli kann að gegna um þá sem eiga tiltölulega fáa gjalddaga eftir af samningum sínum. Þeir þurfa þá að íhuga vel hvort þeir vilji greiða við þetta óvissuástand en ástæða er til að undirstrika að viðskiptabankarnir þrír, Landsbankinn, Íslandsbanki og Arion banki 

Frú forseti. Þetta er hið mesta vandræðamál og við stöndum enn einu sinni frammi fyrir því að stofnanir ríkisins og ríkisvaldið sjálft var óviðbúið og gat ekki brugðist við. Það er ekki í fyrsta skipti síðan þessi ríkisstjórn tók við völdum. Það var ákvörðun stjórnvalda á sínum tíma að láta öll mál ráðast fyrir dómstólum. Það var harðlega gagnrýnt vegna þess að menn vissu nákvæmlega til hvers það mundi leiða. Fyrir örfáum árum var lögum um gjafsókn breytt til muna sem gerði það miklu erfiðara en áður fyrir fólk að sækja mál sín og leita réttar síns fyrir dómstólnum. Þeim lögum hefur ekki verið breytt aftur til hins betra þannig að þeir einu sem fá leiðréttingu mála sinna eru þeir sem eiga peninga til að ráða sér lögfræðinga og kosta miklu til. Mig langar að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra: Hvað á að gera vegna þeirra hundraða eða þúsunda mála þar sem búið er að hirða eigur fólks á forsendum lána sem voru ólögleg? Hvernig á að leysa úr því? Ætla stjórnvöld bara að sitja þar með hendur í skauti? Þessi stefna er afleiðing algers afskiptaleysis ríkisstjórnarinnar og er hægt að vísa allri ábyrgð á hendur henni. En það er dapurlegt að þurfa að ræða þessi mál nú þremur árum eftir hrun og við verðum enn að ræða þau næstu þrjú árin ef ekki verður stefnubreyting hjá hinu opinbera. Það var fyrirsjáanlegt og það var margoft bent á að þetta yrðu afleiðingarnar af því að fara strax í almennar aðgerðir, en meðvirkni stjórnvalda með fjármálafyrirtækjunum á þeim tíma var og er enn í dag slík að ekkert er gert. Stefna stjórnvalda í þessum málum hefur verið gegn hagsmunum almennings og við verðum að hafa það í huga þegar líður að kosningaári, á næsta ári, að þessi ríkisstjórn hefur algerlega brugðist þegar kemur að hagsmunum heimilanna hvað varðar lausn á skuldavanda þeirra í kjölfar hrunsins.

Virðulegi forseti. Ábyrgðinni á skuldakreppunni hefur verið varpað á lántakendur sem þurfa að sækja rétt sinn fyrir dómstólum. Hvert nýtt dómsmál vekur hins vegar upp nýjar spurningar og nýtt dómsmál. Skuldsett fólk sem hvorki hafði þekkingu né fjármagn til að verja hagsmuni sína fyrir dómstólum hefur nú þegar misst eigur sínar vegna ólöglegra gengislána. Eftir dóma Hæstaréttar er ljóst að fjöldi fyrirtækja og einstaklinga sem sett hafa verið í þrot eiga rétt á skaðabótum. Í vikunni á að reyna að sefa reiði þessa fólks og láta þingið samþykkja lengri frest til að höfða skaðabótamál. Nær væri að skylda bankana sjálfa til að taka upp slík mál og greiða skaðabætur. Stjórnarflokkarnir ætla enn og aftur að standa vörð um bankana og leyfa þeim að klára innheimtuaðgerðir hjá þeim sem ekki hafa getað staðið í skilum á til dæmis yfirdráttarlánum vegna gengistryggðra lána. Frú forseti. Það verður að stöðva allar innheimtuaðgerðir og tryggja þannig að ekki fjölgi í hópi þeirra sem rétt eiga á skaðabótum. Kerfið viðurkennir aðeins einn málsvara lántakenda sem er umboðsmaður skuldara á meðan allar fjármálastofnanir fá tækifæri til að verja hagsmuni sína með hersveit af lögfræðingum. Leikurinn er afar ójafn og hefur ítrekað verið gengið á rétt lántakenda og þeim mismunað. Frú forseti. Ríkisstjórn sem ekki tekur á óréttlætinu með því að láta bankana sækja rétt sinn gagnvart lántakendum er ekki vandanum vaxin.

Virðulegi forseti. Sú spurning sem vaknar við nýjasta gengislánadóminn er einfaldlega þessi: Hvaða fordæmi gefur hinn nýi dómur? Hvað mun hann hafa í för með sér? Hverjar verða afleiðingarnar fyrir þá sem við eiga að búa? Nú virðist það vera nokkuð ljóst og flestir tala um það að dómurinn muni gilda bara um þá sem hafa fengið fullnaðarkvittun. Því hefur hins vegar verið haldið fram að dómurinn gildi ekki bara um einstaklinga, eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra vitnaði til varðandi álit tiltekins lögmanns, heldur líka um fyrirtæki, stór og smá, hann næði til lána vegna fjármögnunarleigu, kaupleigu, kaupa á húsnæði og hvers konar lánsfjármögnunar fyrirtækja. Ef þetta er niðurstaðan er ljóst að búið er að þrengja nokkuð hópinn, og þá þurfa menn að vinna í samræmi við það. Og þá vakna líka mjög margar spurningar eins og t.d. þessar: Hvað með þá sem hafa fengið frystingu á lánunum sínum? Hvað með þá sem voru í greiðsluskjóli af hvaða toga sem er? Hvað með þá sem gátu einfaldlega ekki greitt vegna þess að þeir höfðu ekki efni á því, eða borguðu að hluta, borguðu tilteknar greiðslur en ekki aðrar? Þetta eru allt spurningar sem vakna í framhaldi af þessu öllu saman. Þess vegna er alveg ljóst að dómurinn svarar ekki, hann er ekki fordæmisgefandi fyrir þá einstaklinga eða fyrirtæki sem kunna að vera í annars konar stöðu en þeirri að hafa borgað að fullu það sem var rukkað. Því er ljóst að fram undan er röð af dómstólamálum. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra talaði um 100 mál þar sem gengistrygging kæmi við sögu, bara hjá Héraðsdómi Reykjavíkur - 100 mál. Því er ljóst af þessu að óvissa mun ríkja áfram því að hvert og eitt slíkt mál tekur eitt og hálft til tvö ár í meðferð dómstólanna. Hvað þýðir það? Það þýðir eftirfarandi: Almenningur veit ekki hvar hann stendur. Fyrirtækin eiga erfiðara með að fá lán. Fjármálafyrirtækin sjálf verða með óljósan efnahagsreikning, það mun hafa áhrif á lánsfjármögnun þeirra og erfitt hlýtur að vera fyrir þau fyrirtæki að leita sér fjármagns á erlendum mörkuðum eins og þau höfðu boðað að þau ætluðu að gera. Þess vegna er það algjörlega óviðunandi að ekki sé búið að afgreiða 

Virðulegi forseti. Við ræðum viðbrögð við dómi Hæstaréttar frá 15. febrúar sl. um gengislán, en allt það samráðsferli sem verið hefur í gangi frá því dómurinn féll á milli stjórnvalda, fjármálafyrirtækja, umboðsmanns skuldara og fleiri aðila hefur fyrst og fremst miðað að því að sameiginleg niðurstaða náist um endurútreikning þeirra lána sem þarna eiga í hlut og fá jafnframt úr því skorið sem fyrst hvaða lán falli undir dóminn og sameinast um lausn milli lántakenda og fjármálafyrirtækja. Það sem gert hefur verið strax er að innheimtumál hafa verið sett í bið og vörslusviptingar hafa verið stöðvaðar. Þar sem dómurinn svarar ekki mörgum álitaefnum er mjög brýnt að hægt sé að velja fordæmisgefandi mál til flýtimeðferðar. Til skoðunar er hjá innanríkisráðuneytinu framlenging á fresti til endurupptöku mála og hvort ríkið komið að því að greiða málskostnað við flýtimeðferð. Nú liggur fyrir að Samkeppniseftirlitið hefur úrskurðað að fjármálastofnanir með aðkomu umboðsmanns skuldara og fulltrúa neytenda geta samræmt úrvinnslu og endurútreikning lána sem gengisdómurinn nær til og val á þeim málum sem best væru til þess fallin að eyða réttaróvissu milli lántakenda og lánastofnana. Óljóst er hvenær viðmiðunardagsetning er gagnvart vöxtum en fjármálastofnanir hafa verið að reikna út lánin eftir fjórum sviðsmyndum að tilmælum FME þar sem reikniaðferðin var ekki í niðurstöðu dómsins og má reikna með því að þeir útreikningar liggi fyrir um 15. mars. Nú þarf að liggja fyrir hvort setja þurfi lög um flýtimeðferð mála til að hægt verði að fá sem fyrst niðurstöðu í þau fordæmisgefandi mál sem aðilar yrðu sammála um að sameinast um fyrir dómi svo að lántakendur fái sem fyrst að vita hvaða leiðréttingu þeir mega eiga von á á lánum sínum í framhaldinu.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir þessa umræðu. Það er rétt sem komið hefur fram hjá mörgum þingmönnum að í kjölfar hæstaréttardómsins kom það berlega í ljós hversu illa undirbúið Fjármálaeftirlitið og framkvæmdarvaldið var við viðbrögðum við þeim dómi. Ég vil geta þess að í febrúar árið 2010 lagði Eygló Harðardóttir, þingmaður Framsóknarflokksins, ásamt fleiri þingmönnum fram frumvarp á Alþingi um flýtimeðferð í ljósi þeirrar óvissu sem þá ríkti vegna tveggja mismunandi dóma í héraði. Við framsóknarmenn vildum fara þá leið til að reyna að flýta fyrir þeim málum, það var árið 2010, nú er árið 2012. Ef við förum ekki að grípa til aðgerða til að flýta fyrir ferli þessara mála getum við þurft að bíða jafnvel fram til ársins 2013, sem er gjörsamlega óásættanlegt fyrir þá einstaklinga sem hafa ranglega verið að greiða allt of háa vexti af gengisbundnum lánum, enda var dómur Hæstaréttar á þann veg að það væri ólöglegt að reikna afturvirkt með vöxtum Seðlabanka Íslands í stað þess að horfa til samningsvaxtanna. Við þurfum að horfa til framtíðar og ná niðurstöðu í því til að koma alvöruneytendavernd á fót sem hefur skort á í aðdraganda hrunsins og kannski ekki hvað síst eftir hrun. Við þurfum að breyta hugsunarhættinum. Við þurfum að auka réttindi einstaklinga á fjármálamarkaði gagnvart fjármálafyrirtækjum, því að eins og hér hefur komið fram eru einstaklingar á Íslandi að berjast fyrir réttindum sínum gegn mjög öflugu liði lögfræðinga sem bankarnir hafa í vinnu fyrir sig. Við þurfum því að styrkja lántakendur hér á landi sem hafa verið vissulega beittir órétti. Það er algjörlega óviðunandi að við náum ekki niðurstöðu í því að koma þeim málum í sæmilegt horf 

Virðulegi forseti. Dómur Hæstaréttar 15. febrúar sl. er mikilvægur áfangasigur fyrir neytendur í landinu. Hann styrkir stöðu neytenda í samningum við fjármálastofnanir með því að staðfesta að þeir sem hafa staðið í skilum með afborganir af gengistryggðum lánum sínum og fengið fullnaðarkvittanir til marks um það verði ekki krafðir afturvirkt um viðbótargreiðslur vegna þessara sömu afborgana. Það er ástæða til að fagna sérstaklega úrskurði Samkeppniseftirlitsins frá því síðastliðinn föstudag sem heimilar afmarkað samstarf fjármálafyrirtækjanna en með þeim skýru skilyrðum að kveðið er á um að umboðsmaður skuldara, Neytendastofa og talsmaður neytenda skuli eiga aðild að samráði þeirra. Það skiptir öllu máli ef þessi vinna á að skila einhverjum árangri að sjónarmið neytenda séu að minnsta kosti jafnsett hagsmunum fjármálafyrirtækja við úrlausn þessara mála. Verkefni samráðsins er meðal annars að finna aðferðir við endurútreikning umræddra lána, greina álitaefni sem nauðsynlegt er að láta reyna á fyrir dómi og velja prófmál á grundvelli þeirra. Það er afar brýnt að við á Alþingi drögum þann skýra lærdóm af dómi Hæstaréttar að hlutverk okkar til skemmri tíma er ekki síst að auðvelda neytendum að verja og sækja rétt sinn samhliða því að þrýsta á um að svo fljótt sem verða má verði leyst úr þeim álitaefnum sem eftir standa um fordæmisgildi dómsins og réttarstöðu neytenda með gengistryggð lán. Í efnahags- og viðskiptanefnd erum við þannig að skoða frumvörp sem tengjast flýtimeðferð prófmála er tengjast gengistryggðum lánum, frumvarp um lengingu málshöfðunarfrests í þágu neytenda sem hafa misst eignir á grundvelli ólögmætra krafna, gjafsókn í prófmálum er til skoðunar og fleira. Ég tel raunhæft og við eigum að stefna að því að ná niðurstöðu um framlagningu þeirra þingmála í þessari viku og þau fái í kjölfarið algjöran forgang í meðferð þingsins. Ég tel sömuleiðis að í efnahags- og viðskiptanefnd sé að skapast ágætur grundvöllur fyrir þverpólitískri samstöðu um leiðir til að styrkja stöðu neytenda í úrlausn skuldamálanna. Það er góðs viti því að ef við viljum ná raunverulegri sátt um skuldamálin í samfélaginu gerist það best með breiðri aðkomu 

Virðulegi forseti. Mér þótti hæstv. ráðherra vera nokkuð bíræfinn þegar hann sagði að ráðuneytið hefði verið viðbúið þessum dómi. Ég hef ekki heyrt neinn aðila, allra síst þá sem best þekkja til sem og hv. efnahags- og viðskiptanefnd, reynt að halda því fram. Reyndar er það þannig að stjórnarliðar hafa ekkert farið í felur með það að bæði eftirlitsstofnanir og ráðuneytið voru ekki undir þetta búin, enda skýra því miður svör hæstv. ráðherra það enn frekar. Það er kaldhæðnislegt, virðulegi forseti, þegar hæstv. ráðherra er spurður út í fordæmið vitnar hann í eitt lögfræðiálit. Hvaða lögfræðiálit er það? Jú, það er frá fjármálafyrirtækjunum. Það eina sem hæstv. ráðherra vitnar í er álit frá fjármálafyrirtækjunum. Ég vek athygli á því að hingað kemur hæstv. ráðherra, ég þakka honum fyrir það, og segir sem ég veit ekki til að hafi komið fram áður að það hafi verið 50% niðurfærsla á lánunum milli gömlu og nýju bankanna, þ.e. þessum tegundum lána. Og um íbúðalánin í þeim fyrirspurnum sem hefur verið svarað fram til þessa er sagt að það hafi verið 28% afsláttur og hjá fyrirtækjum 60%. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að eftirlitsstofnanir og ráðuneytið séu ekki tilbúin undir þetta - þess vegna er verið að bíða eftir upplýsingum, þess vegna fæ ég ekki svar við spurningunni fyrr en um miðjan mánuðinn - þá lítur út fyrir að það sem dómstólar hafa leiðrétt, sem er í rauninni eina leiðréttingin sem komið hefur fram um skuldir, og samningar ríkisstjórnarinnar, hafi gert það að verkum að dómar um gengistryggðu lánin komi illa niður á þeim sem eru með verðtryggð lán miðað við þær upplýsingar sem við höfum núna. Virðulegi forseti. Kannski eru til 

Frú forseti. Varðandi yfirfærsluverð gengistryggðra lána milli gömlu og nýju bankanna eru það nú ekki nýrri upplýsingar en svo að þær komu fram í þeirri skýrslu í aprílmánuði 2011 sem ég vitnaði til áðan. Ég vil í öðru lagi þakka þessa umræðu, að sjálfsögðu. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi. Ég held að við gerum okkur öll grein fyrir mikilvægi þess að fara yfir meðal annars þá hlið þessara mála allra sem snýr að neytendum og neytendavernd á fjármálamarkaði. Auðvitað voru menn á ýmsa vegu vanbúnir á því sviði eins og svo mörgum öðrum þegar ósköpin dundu hér yfir. Ýmislegt hefur verið gert með stofnun umboðsmanns skuldara, með eftirlitsnefndum og öðru slíku, fyrir utan hið lögbundna hlutverk sem aðilar eins og Fjármálaeftirlitið, Neytendastofa og talsmaður neytenda hafa. En ég held að það sé alveg ljóst að eitt af því sem þarf að fara yfir í heild og endurskoða á fjármálamarkaðnum, samanber þá skýrslu sem kemur fram á næstu dögum, er staða neytenda í þessu samhengi öllu saman og hvað þurfi að gera til að tryggja hana betur en áður hefur verið. Þótt neytendavernd á þessu sviði sé að finna í ýmsum sérlögum um lánasamninga, sölur og ýmislegt slíkt vantar heildstæða mynd. Í öðru lagi eins og hér hefur komið fram er það auðvitað lán í óláni að bankarnir eru mjög sterkt fjármagnaðir. Þeir ráða við þetta áfall sem vissulega er talað um að geti hlaupið á tugum milljarða, enda eiga þeir að gera það. Ég legg áherslu á að öllum og auðvitað sérstaklega fjármálafyrirtækjunum ber sú skylda að vinna eins hratt úr þessum málum og nokkur kostur er. Það er í þágu allra. Heimilin, neytendurnir eiga rétt á því og fjármálafyrirtækin þurfa þess sjálf að slíkri óvissu verði eytt sem hraðast og efnahagsreikningur þeirra komist á fast. Í þriðja lagi er það þjóðhagslega mikilvægt og fyrir endurreisn efnahagslífsins að þessi óvissa þvælist ekki meira fyrir okkur en mögulegt er, nóg er nú samt. 

Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. velferðarráðherra um samskipti lækna og framleiðenda lyfja og lækningatækja. Ástæðan fyrir þessu er sú að að undanförnu hefur verið mjög mikil umræða um fölsun - ekki galla heldur fölsun - á brjóstafyllingum frá Frakklandi og fleiri hundruð konur bara hér á Íslandi, hundruð þúsunda á heimsvísu, hafa fengið falsaða brjóstapúða á einkastofu yfirlæknis á Landspítalanum. Í dag er unnið að því að greina áhrif þessara leku brjóstapúða og fjarlægja þá. Ástæðan fyrir fyrirspurninni eru þó ekki akkúrat fölsuðu púðarnir út af fyrir sig heldur sú staðreynd að þegar málið kom upp kom í ljós að læknirinn hafði sjálfur staðið í innflutningi á þessum púðum í samstarfi við konu sína. Í framhaldi af því fór ég að velta fyrir mér hvernig eftirliti væri háttað með samskiptum milli lækna og framleiðenda lækningatækja og líka lyfja. Ábendingar hafa komið á borð okkar þingmanna um að mikilvægt væri að skoða hvernig samskiptum lækna og framleiðenda eða dreifingaraðila lyfja væri háttað, sérstaklega í ljósi þess að í Bandaríkjunum eru nú að taka gildi reglur þess efnis að ákveðin stofnun á vegum hins opinbera haldi utan um upplýsingar um það sem þeir kalla hagsmunatengsl heilbrigðisstarfsmanna og heilbrigðisstofnana við framleiðendur, dreifingaraðila og umboðsaðila lyfja og lækningatækja sem ríkið tekur þátt í greiðslu á. Sett er mjög lágt viðmið, 10 dollara lágmark, allar upphæðir yfir 10 dollurum verður að gefa upp. Það eru framleiðendurnir eða raunar fyrirtækin sjálf sem bera ábyrgð á því að skila þessum upplýsingum til eftirlitsaðila. Hugmyndin með þessu er að tryggja að sjúklingar hafi aðgang að upplýsingum sem gætu hugsanlega haft áhrif á mat þeirra á viðkomandi heilbrigðisstarfsmanni eða heilbrigðisstofnun. Ég vil velta því upp við hæstv. velferðarráðherra, jafnframt því sem ég óska eftir því að hann fari almennt í gegnum það hvernig eftirliti með þessum samskiptum er háttað, hvort þetta væri eitthvað sem hann teldi að ástæðu til að setja í lög, hugsanlega lög um heilbrigðisstarfsmenn sem við í þinginu höfum haft til umfjöllunar. Þó að ég eigi hér fyrst og fremst við lækna vakti það athygli mína að í tilfelli Bandaríkjamanna gilda reglurnar ekki bara um þá einstöku heilbrigðisstétt 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur beint til mín fyrirspurn um hvernig háttað sé eftirliti með samskiptum lækna og framleiðenda lyfja og lækningatækja. Samskipti lækna og framleiðenda lyfja og lækningatækja eru í ýmsu formi, svo sem með auglýsingakynningum á vinnustöðum lækna og með fundum og ráðstefnum bæði hérlendis og erlendis. Um lyfjaauglýsingar gilda ákvæði VI. kafla lyfjalaga. Því til viðbótar er í gildi reglugerð nr. 328 frá 1995 um lyfjaauglýsingar en til lyfjaauglýsinga teljast hvers konar lyfjakynningar framleiðenda fyrir heilbrigðisstarfsmenn sem og afhendingar lyfjasýnishorna svo dæmi séu tekin. Það er Lyfjastofnun sem lögum samkvæmt hefur eftirlit með lyfjaauglýsingum og er stofnuninni heimilt að banna auglýsingar sem fara á svig við gildandi reglur eða gildandi regluverk. Um samskipti framleiðenda lækningatækja gilda ekki hliðstæðar reglur en til þessa hefur ekki þótt þörf á slíku. Samtök lækna víða um heim hafa sett sér ákveðnar siðareglur um slík samskipti enda hafa þau víða verið í sviðsljósinu. Hefur það leitt til þess að umgengnisreglur þeirra hafa verið hertar. Þetta hefur að hluta til átt sér stað á vegum samtaka lækna en einnig hafa vinnuveitendur lækna svo sem sjúkrahús og heilsugæslustöðvar sett mjög skýrar reglur um hvernig þessum samskiptum skuli háttað. Er þar kveðið á um flest þau atriði sem samskiptin varða. Á árunum 2003–2004 stóð heilbrigðisráðuneytið fyrir átaki í lyfjamálum heilbrigðisstofnana sem meðal annars fólst í tilmælum ráðherra til forstjóra stofnana um að kynna og framfylgja leiðbeinandi reglum um umgengni varðandi lyfjakynningar og einnig við lyfjakynna, þ.e. þá sem kynna og selja lyf og hvernig umgangast ætti slíka á stofnunum, en stýrihópur á vegum ráðuneytisins hafði samið slíkar reglur. Í framhaldi af tilmælum ráðherra á þessum tíma settu flestar heilbrigðisstofnanir sér sérstakar reglur um lyfjakynningar sem fram fara þar innan dyra sem og sérstakar reglur um kynningar á tækjum, rekstrarvörum og þjónustu. Ráðuneytið kannaði stöðuna nokkrum árum síðar og kom í ljós að víðast hvar voru þessar reglur í notkun og birtar á heimasíðum viðkomandi stofnana. Samtök frumlyfjaframleiðenda á Íslandi eru aðili að evrópskum samtökum frumlyfjaframleiðenda og á þeim vettvangi hafa verið settar reglur um samskipti við heilbrigðisstarfsmenn. Eru þær reglur meðal annars til komnar til að endurspegla ákvæði Evrópulöggjafarinnar. Aftur á móti eru samskipti lækna á einkastofum við framleiðendur lyfja og lækningatækja án opinberrar íhlutunar og engin formleg tilkynningarskylda hvílir á þeim sem eiga í þessum samskiptum, þ.e. um lyfjanotkun eða lækningatæki. Hæstv. forseti. Fyrirspurn hv. þingmanns vekur athygli á gríðarlega mikilvægum þætti sem að hluta til hefur snert umræðu undanfarinna daga um einkarekstur læknastofa í framhaldi af PIP-brjóstapúðamálinu. Þegar hefur verið settur í gang ráðgjafahópur til að athuga starfsemi slíkra stofa. Hann mun meðal annars skoða eftirlitsskyldu heilbrigðisyfirvalda með heilbrigðisþjónustu í landinu og mun því það efni sem hv. þingmaður spyr um einnig verða þar til umfjöllunar. Gert er ráð fyrir að hópurinn skili í maímánuði og í framhaldi af því mun verða farið ítarlegar yfir regluverkið og reynt að setja leiðbeinandi reglur. Hv. þingmaður nefndi hér athyglisverðar hugmyndir frá Bandaríkjunum og sjálfsagt að slíkar hugmyndir komi inn í vinnu hópsins. Varðandi það hvort þetta eigi erindi í lög um heilbrigðisstarfsmenn veit ég að það hefur verið skoðað lítillega. Það er kannski ekki rétt að setja þetta endilega í þau lög enda mundi þetta snerta Lyfjastofnun og lyfjalögin almennt og jafnvel reglugerðir um tæki. Ég hef haft þá skoðun alveg frá því að þetta mál kom upp að augljóst sé að við þurfum að fara í miklu hertari reglur hvað þetta varðar, þ.e. miklu skýrari reglur á milli einkastofa og opinbera kerfisins, einkum þegar í ljós kom að sérgreinalæknar og þeir sem vinna á einkastofum hafa vísað því til Persónuverndar hvaða upplýsingar þeir þurfi að gefa til landlæknis. Það er útilokað að landlæknir sem sá aðili sem á að hafa eftirlit með starfseminni og fylgjast með að skráningar séu með eðlilegum hætti þurfi að sæta því að geta ekki fengið slíkar upplýsinga. Ég vona því að öll þessi umræða verði til þess að regluverkið verði bætt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svör hans. Að mínu mati er mjög brýnt að við ræðum þetta og komumst að einhverri niðurstöðu um það hvernig við viljum haga þessu. Eins og ráðherrann nefndi erum við annars vegar að tala um hvaða reglur við viljum setja þeim heilbrigðisstarfsmönnum sem starfa hjá hinu opinbera og þiggja greiðslur frá hinu opinbera fyrir þjónustu sína og hins vegar hvernig við viljum tryggja að sú þjónusta sem heilbrigðisstarfsmenn veita á einkastofum sé af þeim gæðum sem við teljum nauðsynleg til að tryggja heilsu viðkomandi sjúklinga. Ég vil taka fram, svo enginn vafi sé á því, að ég er algjörlega sannfærð um að heilbrigðisstarfsmenn upp til hópa vinna sína vinnu fyrst og fremst út frá hagsmunum sjúklinganna og gæta þeirra dagsdaglega í öllum störfum sínum. Hins vegar koma upp undantekningartilfelli og ég held að þess vegna sé mjög brýnt að þessi umræða sé tekin alveg til enda. Við sjáum það til dæmis að bara þeir peningar sem eru í umferð hjá framleiðendum lyfja og þeir fjármunir sem þeir virðast hafa til ráðstöfunar til markaðssetningar á vörum sínum gera náttúrlega að verkum að mjög mikilvægt er að setja mjög skýrar reglur hvað það varðar. Annars vegar er til sá möguleiki sem ég nefndi hér og sú leið sem Bandaríkjamenn hafa farið, að tryggja að þessar upplýsingar séu að minnsta kosti á yfirborðinu og sjúklingar geti nálgast þær á opinberum vefsíðum eða að við segjum hreinlega: Þetta er eitthvað sem við erum ekki tilbúin til að leyfa, þannig að það sé algjörlega skýrt. Það er þannig 

Forseti minnir enn á ræðutímann.

Hæstv. forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Eygló Harðardóttur að auðvitað má þessi umræða ekki gefa þá mynd að við treystum ekki heilbrigðisstarfsmönnum til að gæta hagsmuna sjúklinga. Heilt yfir er óhætt að fullyrða að menn hafa það að leiðarljósi og gæta hagsmuna sjúklinganna í hvívetna. Það breytir ekki því að einmitt til að hindra grun um slíkt eða að eitthvað slíkt geti komið upp þurfa reglurnar að vera skýrar og við þurfum að sammælast um hvernig eigi að haga eftirliti og fylgjast með starfseminni og gæðum hennar. Við megum ekki gleyma því að jafnvel þó að kostnaðarþátttaka sé engin í einhverjum ákveðnum aðgerðum getur það breyst. Við höfum líka séð nýleg tilfelli erlendis frá, meðal annars um gallaða mjaðmaliði og það er afar óeðlilegt ef ekki er til nein skráning á því hvað er verið að flytja inn. Þarna er verið að bæta úr og Lyfjastofnun vinnur einmitt að því að tryggja að öll tæki séu skráð og það sé á hreinu hvað flutt er inn og í hversu miklu umfangi það er notað. Það er forsenda þess að geta gripið inn í ef eitthvað bjátar á eða ef eitthvað kemur upp. Eins og gerðist varðandi PIP-brjóstapúðana þá gat enginn séð það fyrir að þar væri um að ræða nánast glæpsamlegt athæfi þar sem varan var bókstaflega fölsuð enda sætir viðkomandi framleiðandi fangelsisvist í augnablikinu vegna þeirrar sviksemi. Þessi vinna er í fullum gangi og ég treysti á að Alþingi og hv. velferðarnefnd styðji við bakið á okkur þegar við setjum fram regluverk í kringum þetta í framhaldi af þeirri vinnu sem sérstakur starfshópur vinnur að í þessu máli.

Virðulegi forseti. Í skýrslu um bætta heilbrigðisþjónustu og heilbrigði ungs fólks á aldrinum 14–23 ára sem var unnin á vegum starfshóps hjá hæstv. velferðarráðherra komu fram mjög miklar upplýsingar um heilbrigði ungra Íslendinga. Almennt má segja að niðurstöður skýrslunnar sýni að íslensk ungmenni séu upp til hópa heilbrigð og standi sig vel miðað við jafnaldra sína í samanburðarlöndum, standi vel hvað það varðar að flestu leyti. Þó eru undantekningar á því og ég vil sérstaklega einmitt ræða þær upplýsingar við hæstv. ráðherra. Í köflunum um kynheilbrigði og kynhegðun íslenskra ungmenna er að finna upplýsingar sem ollu mér verulegum áhyggjum. Þar kemur fram að ungt fólk byrjar tiltölulega snemma að stunda kynlíf, sérstaklega er talað um að fjöldi rekkjunauta sé með því hæsta í samanburði við Norðurlöndin, en að sama skapi er notkun smokka í yngsta aldurshópnum einna minnst hér á landi á Vesturlöndum og ýmsir kynsjúkdómar þar af leiðandi algengastir hér. Meðal annars þess vegna hefur ekki gengið nægilega vel, vænti ég, að draga úr nýgengi klamydíu og í mörg ár hefur tíðni hennar verið hærri hér á landi en annars staðar á Norðurlöndunum. Tíðni kynfæravartna af völdum human papilloma vírussins meðal kvenna 18–45 ára er um 12% sem er nokkuð hærri tíðni en meðal kynsystra okkar á Norðurlöndunum en Norðmenn voru með lægstu tíðnina, 10%. Svo virðist líka sem tíðni barneigna hér sé nokkuð hærri en annars staðar á Norðurlöndunum. Þarna er talað um mikil tengsl á milli áfengisneyslu og þess að byrja að stunda kynlíf snemma. Þetta eru ekki beint nýjar upplýsingar þó að þetta hafi kannski verið nýjar upplýsingar fyrir okkur þingmennina sem fengum mjög góða umfjöllun um þetta í velferðarnefnd. Forverar okkar á þingi hafa ítrekað bent á að þetta sé verulegt áhyggjuefni og ekki hefur verið brugðist við þessu af nægilegri hörku, að mínu mati, við höfum ekki tekið nógu ákveðið á þessu. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir lagði á sínum tíma fram þingsályktunartillögu um mikilvægi þess að setja á stofn unglingamóttöku og ódýrari og ókeypis getnaðarvarnir fyrir ungt fólk. Hv. þm. Ásta Möller lagði til að komið yrði á heilsuvernd í framhaldsskólum. Ég hef nú lagt fram frumvarp um lækkun virðisaukaskatts á smokkum, auk þess sem ég hef velt fyrir mér hvort við gætum að einhverju leyti lækkað líka verð á hormónagetnaðarvörnum sem eru niðurgreiddar af ríkinu. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra 

Forseti minnir á að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir spurninguna sem ítrekað hefur einmitt rætt þessi mál og vakið athygli á því hvar við stöndum í samanburði við Norðurlöndin, m.a. varðandi kynheilbrigði ungs fólks og hegðun okkar unga fólks á því sviði. Ég tek þó undir að úr þeirri skýrslu sem hér er til umræðu og var birt í september sl. er ástæða til að halda því til haga eins og fram kom hjá hv. þingmanni að þar er meginniðurstaðan sú að við búum við afar öflugt heilbrigðiskerfi. Þarna er þó einn af veikleikunum í kerfinu. Í skýrslunni er rakin staða einstakra málaflokka sem snúa að heilbrigði og lífsstíl ungs fólks og í þeim kafla skýrslunnar þar sem fjallað er um kynheilbrigði er það skoðað út frá tíðni klamydíusýkingar, algengi kynfæravartna, barneignum og fóstureyðingum, eins og hv. þingmaður kom inn á. Klamydía er algengasti tilkynningarskyldi kynsjúkdómurinn hér á landi en sé klamydían ómeðhöndluð er meðal annars hætta á ófrjósemi. Árið 2010 greindust fleiri með klamydíu en nokkru sinni fyrr, samtals 2.211 manns, og voru tæplega þrír fjórðu hlutar á aldrinum 15–24 ára og konur í meiri hluta. Íslensk heilbrigðisáætlun til ársins 2010 hafði að markmiði að draga úr nýgengi klamydíu um 50% en því hefur alls ekki verið náð. Þær aðgerðir sem helst geta snúið þessu vandamáli til betri vegar eru ábyrgt kynlíf og notkun smokka, en auðvitað þarf þá betri fræðslu og ráðgjöf til að sú aðferð virki. Talið er að um 80% þeirra sem stunda kynlíf smitist af HPV-veirunni einhvern tímann á ævinni. Til að bregðast við þessum vanda hófst á síðasta ári HPV-bólusetning og hefur í vetur, 2011–2012, öllum stúlkum sem fæddar eru 1998 og 1999 verið boðin bólusetning. Hún verður í framtíðinni hluti af almennum bólusetningum stúlkna í 7. bekk. Í áðurnefndri skýrslu kemur fram að barneignum í yngsta aldurshópnum hefur fækkað hér á landi á undanförnum árum. Tíðni er þó enn mun hærri en annars staðar á Norðurlöndunum, einkum í yngsta aldurshópnum. Fóstureyðingum á Íslandi hefur líka fækkað nokkuð og hefur orðið umtalsverð fækkun í aldurshópnum 15–19 ára síðustu tíu árin. Í fyrrahaust fór fram fyrirtaka vegna framkvæmdar Íslands á barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna hjá barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna. Í niðurstöðu nefndarinnar er meðal annars lýst áhyggjum af tiltölulega miklum fjölda þungana og fóstureyðinga meðal stúlkna undir 18 ára aldri sem kann að mati nefndarinnar að vera vegna almenns skorts á þekkingu um kynheilbrigði, aðgengis að getnaðarvörnum og ráðgjafarþjónustu um kynheilbrigði. Til að bregðast við þessum vanda hef ég þegar kynnt það að á yfirstandandi þingi muni ég leggja fram frumvarp til laga um breytingar á lyfjalögum sem heimila hjúkrunarfræðingum og ljósmæðrum að ávísa hormónatengdum getnaðarvörnum. Meginmarkmið þessarar breytingar er að auka aðgengi að getnaðarvörnum samhliða ráðgjöf og fræðslu um kynheilbrigði. Þetta frumvarp er núna til umsagnar hjá þingflokkum stjórnarflokkanna. Þá er á Landspítala starfandi sérstök móttaka fyrir ungar stúlkur sem fara í fóstureyðingar þar sem veitt er ráðgjöf og eftirfylgni. Í umræddri skýrslu er einnig sérstakur kafli um kynhegðun ungs fólks á Íslandi, en kynhegðun og kynheilbrigði er nátengt eðli málsins samkvæmt. Í skýrslunni kemur meðal annars fram að fólk á Íslandi byrjar tiltölulega snemma að sofa hjá, sérstaklega stúlkurnar, en því fyrr sem byrjað er að stunda kynlíf því meiri líkur eru á neikvæðum afleiðingum þess. Stúlkur á Íslandi eiga líka fleiri bólfélaga en stúlkur annars staðar á Norðurlöndunum. Eins og hv. þingmaður nefndi hefur áfengisneysla unglinga sterk tengsl við það að byrja snemma að stunda kynlíf. Þá sýna niðurstöður rannsókna jafnframt að áfengisneysla tengist því að nota ekki smokk og því að sjá eftir kynmökum næsta dag. Árin 2009–2010 var fjöldi þeirra sem notaði smokk við síðustu samfarir aðeins 62% hjá íslenskum unglingum. Notkun hormónagetnaðarvarna er lægst hér á landi af Norðurlöndunum en sala neyðargetnaðarvarna næsthæst. Grundvallaratriðið í að bæta kynheilbrigði ungs fólks er fræðsla, bæði um kynheilbrigði en líka þætti sem snúa að ábyrgu vali, lífsstíl og því að styrkja sjálfsmynd. Þar gegnir skólakerfið stóru hlutverki því að það nær til ungs fólks á ólíkum þroskastigum sem býr við mismunandi aðstæður. HOFF nefnist samstarf sem snýr að heilsueflingu og forvörnum í framhaldsskólum. Eitt af stefnumiðum þess er að efla kynheilbrigði. Samstarfsverkefni embættis landlæknis og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins um heildræna heilbrigðisfræðslu, svokallað 6H-verkefni, hefur kynheilbrigði sem einn af efnisþáttum sínum. Þá má geta þess að nýlega var lokið gerð kynfræðsluefnis fyrir nemendur í framhaldsskólum sem miklar vonir eru bundnar við og að það verði notað til kennslu. Ég kem að frekari þáttum í síðara svari mínu en tek undir að auðvitað þyrfti að efla hjúkrun í framhaldsskólum sem hluta 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu sem ég held að sé afar mikilvæg því að unga fólkið okkar er framtíðin og heilbrigði þess skiptir að sjálfsögðu miklu máli. Mig langar á þessum örstutta tíma bara að vekja athygli á að mér finnst skipta mjög miklu máli að fræðsla og forvarnir séu á jafningjagrunni. Við verðum að horfast í augu við að þó að okkur fullorðna fólkinu finnist við vita og kunna allt voðalega vel og eiga mjög auðvelt með að tala við ungt fólk held ég að jafningjafræðsla á einhverjum grunni, t.d. í framhaldsskólunum þar sem ungt fólk sem jafnvel hefur sjálft upplifað hvaða afleiðingar það getur haft að fá klamydíu, geti verið haldbetri. Ungar stúlkur sem hafa gengið í gegnum fóstureyðingu geta sagt frá því hvaða áhrif það hefur. Ég vil að við höldum þeim þætti á lofti að jafningjafræðsla getur skipt mjög miklu máli og haft mikil áhrif, jafnt á þessu heilbrigðissviði sem til dæmis því þegar við erum að ræða um reykingar og áfengi. Mér finnst þetta skipta mjög miklu máli og tel að við eigum að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra kærlega fyrir svörin og hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur fyrir það sem hún benti hér á. Ég tek undir það sem þingmaðurinn sagði um mikilvægi þess að styðja vel við jafningjafræðsluna. Ég held hins vegar að það sé ýmislegt sem við sem löggjafarvald þurfum að bæta úr og hæstv. ráðherra sem fulltrúi framkvæmdarvaldsins þurfi að huga að. Eins og ég kom að í framsögu minni um málið hafa ítrekað komið fram tillögur til þingsályktana um það hvernig við ættum að taka á þessum málum, um að við ættum að tryggja fleiri unglingamóttökur sem unga fólkið getur sótt til. Ég vil líka nefna sérstaklega, og það er kannski ein helsta ástæðan fyrir því að ég hef reynt að vekja athygli á þessu máli, að í síðustu kosningabaráttu höfðu ungir framsóknarmenn sem eitt af sínum megináherslumálum að lækka virðisauka á smokkum og bentu á þær upplýsingar sem koma síðan fram í þessari skýrslu um hvað notkun á smokkum er lítil hér miðað við samanburðarlöndin. Þess vegna erum við með svo háa tíðni af kynsjúkdómum. Tíðni barneigna virðist líka miklu hærri hér en annars staðar á Norðurlöndunum. Þess vegna lagði ég fram áðurnefnt frumvarp um að lækka virðisaukann á smokkum. Eitt af því sem hæstv. velferðarráðherra þyrfti líka að taka upp við hæstv. menntamálaráðherra varðar það hvort ekki sé nauðsynlegt að setja ákvæði í lög um framhaldsskóla um að það eigi að vera heilsuvernd í framhaldsskólum, nánast sama ákvæði og núna er í grunnskólalögunum. Eigum við ekki að gera sömu 

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að ræða þessi mál og leita lausna. Hér hafa komið fram ýmsar hugmyndir um hvað þarf til. Ég held að það sé líka mikilvægt að við tökum upp ábyrgð foreldra og hlutverk þeirra í uppeldinu, ábyrgðina að fylgjast með, um hæfilegan aga og reglu í kringum útivist, áfengisdrykkju og annað slíkt. Ég held að við megum alls ekki gera lítið úr því. Eins og hér hefur komið fram er hlutverk heilsugæslustöðvanna mikið og þá líka heilsuvernd í framhaldsskólum undir heilsugæslustöðvunum. Þá hefur jafningjafræðslan verið nefnd. Ég held að það skipti líka mjög miklu máli, það hefur sýnt sig í öðrum þáttum. Ég hef bundið miklar vonir við þetta HOFF-verkefni vegna þess að þar er reynt að nálgast, einmitt að frumkvæði nemendafélaga og í samstarfi skólaheildarinnar, verkefnið um bættan lífsstíl og bætta heilsu, t.d. hvað varðar fæði. Þar er líka sérstaklega talað um geðvernd, kynheilbrigði og annað slíkt. Ég fagna því frumvarpi sem hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur lagt fram um að lækka virðisaukaskatt á smokkum úr 25,5% í 7%. Það má segja að hún hafi stolið af mér glæpnum eða orðið á undan og ég fagna því mjög og mæli eindregið með því að frumvarpið fái framgang í velferðarnefnd og að við reynum að koma því í gegn sem þingmannafrumvarpi. Það eru ýmsir sem hafa stutt það og ég hafði einmitt hugsað mér að flytja þennan áróður fyrir því um leið og ég flyt frumvarpið um að hjúkrunarfræðingar og ljósmæður fá að gefa út lyfseðla fyrir getnaðarvörnum. Almennt þarf að hlúa vel að ungu fólki og fjölskyldum þess með viðeigandi úrræðum á heimilum, í skólum og samfélaginu eins og við höfum rætt hér og reyna á þann hátt að stuðla að jákvæðum þroska ungmenna, eflingu sjálfsmyndar og vellíðanar. Slíkt hefur áhrif á kynlíf 

Virðulegi forseti. Menningarhúsið Hof er samkomuhús Akureyrarbæjar en um leið miklu meira en það og hefur skírskotun langt fyrir utan Akureyri, er vettvangur fyrir menningar- og listastarfsemi. Í rauninni má segja að það nái til alls landsins þó að menningarhúsið sé staðsett á Akureyri. Árlegur kostnaður við rekstur Hofs er um 330 millj. kr. og eins og gefur að skilja er þessi háa fjárhæð baggi á rekstri Akureyrarbæjar sem þarf í rauninni einn að standa undir rekstrinum. Í upprunalega samkomulaginu um byggingu menningarhúss á Akureyri var gert ráð fyrir að kostnaðarskipting yrði 60% ríkið og 40% mundi falla á Akureyrarbæ miðað við að húsið mundi allt kosta um 1.200 millj. kr., framlag ríkisins þar með um 720 millj. kr. Þrátt fyrir að húsið breyttist og stækkaði voru þessar 720 millj. kr. verðbættar. Ríkið hefur frá upphafi sagt að það tæki ekki þátt í rekstrarkostnaðinum en Akureyrarbær hefur barist fyrir því lengi að svo verði með einum eða örðum hætti. Ég veit að fram hafa farið viðræður á milli Akureyrarbæjar og stjórnvalda í þá veru. Það sem skiptir máli og ég held að taka verði inn í myndina er Harpa og sá kostnaður sem ríkissjóður hefur lagt í það mikla verkefni. Harpa mun kosta Íslendinga um 28 milljarða kr., átti að kosta 6, og þá eru ekki meðtaldir um 10 milljarðar sem voru afskrifaðir. Það má segja að kostnaðurinn hafi farið sex sinnum fram úr áætlun - þetta eru ótrúlega háar fjárhæðir. Þó að ríkið komi ekki að rekstri Hörpu nema óbeint í formi styrks til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, aukinnar húsaleigu og annars tel ég sanngjarnt að litið sé til Hofs á Akureyri með sambærilegum hætti og Hörpu og að ríkið komi á einhvern hátt inn í þann rekstur sem 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrirspurnina sem er á þennan veg: „Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að Hof á Akureyri fái sams konar og hlutfallslega jafnmikil fjárframlög úr ríkissjóði og Harpa í Reykjavík?“ Aðdraganda þess að ríkið kom að byggingu menningarhússins Hofs á Akureyri má rekja allt aftur til ársins 1999 þegar þáverandi ríkisstjórn Íslands ákvað að veita stofnstyrki til uppbyggingar menningarhúsa utan höfuðborgarsvæðisins með það að markmiði að bæta aðstöðu til menningar- og listastarfsemi og efla um leið þá starfsemi. Fjórum árum síðar ákvað ríkisstjórnin að veita 1 milljarð kr. til byggingar menningarhúss á Akureyri og í Vestmannaeyjum, og í apríl 2003 undirrituðu Tómas Ingi Olrich, þáverandi menntamálaráðherra, og Kristján Þór Júlíusson, þáverandi bæjarstjóri á Akureyri, samkomulag um byggingu menningarhúss á Akureyri. Miðað var við að styrkurinn yrði föst fjárhæð en þó aldrei hærri en 60% af byggingarkostnaði og í tilviki menningarhússins Hofs átti styrkurinn að nema að hámarki 720 millj. kr. þar sem upphaflega áætlunin miðaði við að byggt yrði 3.500 fermetra hús og heildarkostnaður við verkið yrði ekki meiri en 1.200 millj. kr. miðað við verðlag í apríl 2003. Á síðari stigum hönnunar var svo ákveðið að bæta við starfsemi tónlistarskóla í húsið og stækka það verulega en sýnt þótti að miklir möguleikar væru á samnýtingu á rými auk þess sem slík starfsemi mundi glæða húsið meira lífi. Húsið var því stækkað um samtals 1.200 fermetra þannig að við hönnun hússins árið 2005 var byggingin komin í 4.700 fermetra. Eftir að framkvæmdir við bygginguna hófust kom fram talsvert jarðsig á byggingarlóðinni og var í kjölfarið ákveðið að setja kjallara undir allt húsið auk þess sem aðrar breytingar á hönnunarferli stækkuðu húsið enn frekar og var frekari starfsemi bætt inn í húsið. Forsendur verkefnisins breyttust því mikið frá því sem upphaflega var gengið út frá en brúttóstærð hússins hefur farið úr 3.500 fermetrum í 7.413 fermetra eða rúmlega tvöfaldast. Kostnaðurinn fór hins vegar úr áætluðum 1.900 millj. kr. miðað við verðlag 2010 í 3.600 millj. kr. eða tæp 90%. Ríkissjóður stóð við sinn hluta samkomulagsins og greiddi umsamdar 720 millj. kr. auk 240 millj. kr. verðbóta eða samtals 960 millj. kr. Menningarhús hafa verið byggð víða á landsbyggðinni og almennt hefur ríkið lagt til 60% af byggingarkostnaði þeirra en þó með ákveðnu hámarki. Hlutdeild ríkisins í Hofi er hins vegar tæp 27% sem rekja má til þeirra breytinga í byggingarmagni sem ég rakti áðan og ekki stóð til að ríkið tæki þátt í. Hvað varðar tónlistar- og ráðstefnuhúsið Hörpu voru forsendur þar aðrar þar sem samningur ríkisins og Reykjavíkurborgar kvað á um fasta kostnaðarskiptingu vegna hlutdeildar þeirra í verkinu. Hlutdeild ríkisins nam 54% og Reykjavíkurborgar 46%. Heildarbyggingarkostnaður Hörpu nam 27 milljörðum kr., þar af voru 10 milljarðar kr. afskrifaðir og því nam sá kostnaður sem samningsaðilar deildu með sér 17 milljörðum kr. og hlutur ríkisins var eins og áður sagði 54%, af þeirri upphæð er einungis 34% af heildarbyggingarkostnaði hússins. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið mismunandi forsendur fyrir aðkomu ríkisins að byggingu Hofs á Akureyri og Hörpu í Reykjavík og ég geri hvorki ráð fyrir að ég muni beita mér fyrir því að ríkið leggi aukið fé til Hofs né Hörpu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir þessa umræðu. Ég vil bæta aðeins við þó að hæstv. ráðherra hafi farið mjög ítarlega í gegnum forsöguna varðandi fjárframlagið, hvað snýr að menningarhúsinu Hofi á Akureyri. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra út í afstöðu hennar til annarra menningarhúsa á landsbyggðinni og hvernig hún telji best að styðja við menningarstarfsemi úti á landi, hvort hentugast sé að fara þá leið sem hér hefur verið farin, að setja stofnstyrki í húsnæði, eða hvort það sé árangursríkara eða síður líklegt til árangurs að setja styrki í ákveðin verkefni eða starfsemi, jafnvel hjá frjálsum félagasamtökum.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir að taka þetta mál upp. Það snýst um byggðajöfnuð, hvort landsmenn hafi jafnan aðgang að ríkisstyrktri menningu. Það á að ríkisstyrkja menningu ella mun hún ekki geta sinnt hlutverki sínu sem skyldi. Ríkið ver núna um 4 milljörðum til menningarhúsa í Reykjavík en þegar kemur að tveimur menningarsamningum úti á landi nemur upphæðin um 300 milljónum. Þarna er töluverður munur á svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Ég tel mjög mikilsvert og höfða þar til jafnaðarmannsins, hæstv. fjármálaráðherra, að komið verði til móts við þau ríkisstyrktu atvinnuleikhús og atvinnuhljómsveitir sem eru Leikfélag Akureyrar annars vegar og Sinfóníuhljómsveit Norðurlands hins vegar á sama hátt og komið er til móts við Íslensku óperuna og Sinfóníuhljómsveit Íslands 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Hið dýrmæta hús menningarhúsið Hof á Akureyri er hið eiginlega menningarhús landsbyggðarinnar því að fólk víða að sækir samkomur í því húsi. Hér finnst mér við fyrst og fremst hafa skoðað bygginguna en ég held að við séum mörg talsvert upptekin af rekstrinum. Það skiptir máli að ríkið komi að rekstri menningartengdrar starfsemi víðar en bara í höfuðborginni. Síðan langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra, úr því að þessi umræða er, hvort eitthvað hafi verið talað um að halda áfram með þá áætlun sem var í gangi fyrir hrun, að koma upp menningarhúsum víðar á landsbyggðinni. Það var t.d. komið talsvert langt að skoða byggingu menningarhúss á Austurlandi. Mig langaði til að heyra hvort sú 

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem tóku þátt í þessari umræðu. Eitt vil ég segja í upphafi: Það er alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að forsendur hafi verið mismunandi þegar lagt var af stað með byggingu þessara húsa, en eðli þeirra er svipað og ég er viss um að enginn mælir á móti því að mikilvægi menningarhússins Hofs á Akureyri sé minna en Hörpu. Miklir fjármunir eru lagðir í Sinfóníuhljómsveit Íslands og Íslensku óperuna. Þetta er styrkt í Hörpu og það er það sem verið er að tala um og það sem Akureyrarbær fer fram á. Ríkið ætlar sér næstu 35 ár að eyða 400 milljónum, verðtryggðum, á ári í Hörpu í Reykjavík. Þetta eru gríðarlega miklir fjármunir og ég trúi því ekki að óreyndu að núverandi ríkisstjórn ætli að láta menningarstarfsemi á landsbyggðinni sitja á hakanum. Það er ekki verið að fara fram á mikið. Það er alveg rétt að forsendurnar voru aðrar en þær eru það í rauninni ekki í dag. Þetta eru sambærileg hús og það á styrkja starfsemi þeirra á sama hátt. Ég tek undir það sem var sagt hér áðan, að Hof á Akureyri er hið eiginlega menningarhús landsbyggðarinnar. Það hefur sannað sig á fyrstu árunum sem það hefur verið rekið og ríkið á að koma myndarlega að rekstri þess að mínu viti eins og það ætlar að styrkja og styðja myndarlega við allt sem viðkemur Hörpu.

Virðulegi forseti. Aðeins til upplýsingar voru á árunum 2003–2011 lagðir fjármunir í menningarhúsið á Akureyri, menningarhús í Vestmannaeyjum, menningarhús á Ísafirði, menningarhús í Skagafirði, menningarhús á Egilsstöðum og Sauðárkróki og menningarhúsið Tjarnarborg í Ólafsfirði eða í Fjallabyggð. Menningarhúsin eru því víða. Sérstakir menningarsamningar eru gerðir fyrir Akureyrarbæ þannig að þangað koma einnig fjármunir til menningarstarfsemi frá ríkinu og voru fjárhæðir til menningarsamninga á landsbyggðinni hækkaðir umtalsvert í fjárlögum ársins 2011. Almennt hefur ríkið lagt til 60% af byggingarkostnaði menningarhúsa á landsbyggðinni en þó með ákveðnu hámarki. Áætlað var að hlutur ríkisins í Hofi yrði, eins og fram kom í máli mínu áðan, 60% en hann endaði í 27% vegna þess hve mikið kostnaðurinn fór fram úr áætlun. Í samkomulaginu kom fram að hlutur ríkisins í kostnaði við byggingu hússins yrði 60% en þó aldrei meiri en 720 millj. kr. og var þá miðað við að heildarkostnaður við húsið yrði 1.200 millj. kr. á verðlagi ársins 2003. Síðan var sú upphæð hækkuð í fjáraukalögum vegna verðlagsuppbóta. Hlutur ríkisins í Hörpu var áætlaður 54% en verður 34% vegna afskrifta. Aðkoma ríkis og borgar að því að klára byggingu Hörpu byggðist á því að framlög yrðu ekki meiri en þau sem ákveðið var við upphaf verkefnisins og það hefur staðist og svipað er með menningarhúsið Hof, sem ég tek undir að er ákaflega skemmtilegt hús og gaman að heimsækja og ég reyni að gera það í hvert skipti sem ég kem 

Virðulegi forseti. Ég áttaði mig ekki á því að starfandi hæstv. iðnaðarráðherra sæti í salnum en það er svona þegar skipt er ört um á þeim vettvangi.  Í grein og viðtali sem birtist við Ernu Hauksdóttir, framkvæmdastjóra Samtaka ferðaþjónustu, tók hún sérstaklega fram að aðaltækifæri landsins væru í vetrarferðamennsku. Ég átta mig á að þetta snýr kannski ekki beint að íþróttaferðamennsku en einn stærsti þátturinn sem hún benti á var einmitt sá að geta boðið upp á íþróttatengda ferðaþjónustu eins og skíðaíþróttina og annað, fara með fólk upp á fjöll í þyrlu og selja slíkar ferðir. Við vitum nú þegar hvað ferðamennska tengd norðurljósunum hefur gefið af sér og það eru í rauninni óþrjótandi möguleikar á þessu sviði. Færeyingar komu til Akureyrar í að minnsta kosti tveimur flugvélum og nýttu sér hið glæsilega skíðasvæði sem þar er. Fullyrða má að íþróttatengd ferðamennska sé sú grein innan ferðaþjónustunnar sem hefur vaxið hvað hraðast á undanförnum árum og þá ekki síst hvað golfið snertir, en fjölmargir ferðamenn vilja koma til Íslands og upplifa það einstaka tækifæri að fá að spila hér golf, miðnæturgolf sem ég nefni sem dæmi. Þau fyrirtæki sem hafa verið að markaðssetja sig, eins og Icelandair Golfers og ÍT ferðir, hafa stóraukist og það eru óþrjótandi möguleikar. Ríkið setti um 3 milljónir í þessa ferðamennsku árið 2009 en svo hefur ekkert gerst. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra um hvort ríkið eigi ekki að vinna harðar að þessum málum. Við þurfum að fá hingað ferðamenn, við þurfum að vita í hvað þeir sækja og þar er íþróttatengd ferðaþjónusta í hvað hröðustum vexti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ísland er þekkt víða um heim í huga áhugamanna um íþróttir og útivist. Hér eru meðal annars stundaðar gönguferðir af öllu tagi sem og ferðir á gönguskíðum, kajaksiglingar, flúðasiglingar og jöklaferðir. Ferðamálayfirvöld vinna að því að tryggja öryggi þessa ferðafólks svo ferðaþjónusta af þessu tagi geti gengið áfallalaust fyrir sig. Veturinn er sá tími sem horft er til núna enda er lenging ferðamannatímans yfirlýst markmið stjórnvalda svo fjölga megi störfum í ferðaþjónustu, afla gjaldeyris fyrir þjóðarbúið og nýta betur fjárfestingar í greininni. Ferðamaðurinn sem hingað kemur þarf að eiga völ á upplifun af ýmsu tagi og er þá ekki síst horft til ævintýraferða eins og ég nefndi hér á undan. Á umliðnum árum hefur talsvert uppbyggingarstarf átt sér stað hér á landi á vegum ríkisins og einnig á vegum sveitarfélaga í aðstöðu sem nýst hefur til að efla íþróttir og ferðamennsku. Sérstaklega er vert að nefna stikun og merkingu gönguleiða um allt land. Ferðamálastofa, Landmælingar Íslands og Ungmennafélag Íslands hafa með sér samstarf um vefinn ganga.is þar sem finna má fjölda gönguleiða vítt og breitt um landið. Þá eru Umhverfisstofnun og Vatnajökulsþjóðgarður ásamt áhugamannafélögum um allt land öflug í lagningu, merkingum og viðhaldi göngustíga sem er eitt helsta aðdráttarafl ferðamanna á viðkomandi svæðum auk þess að tryggja betur öryggi þeirra sem um landið fara. Töluvert hefur gerst varðandi uppbyggingu skíðasvæða og hefur verið lögð áhersla á að byggja upp aðstöðu fyrir vetraríþróttir á Akureyri. Þetta hefur skilað sér í mikilli fjölgun ferðafólks á Norðurlandi að vetri til og hafa ferðaþjónustuaðilar þar nú þegar tekið höndum saman um stofnun klasa sem hefur lengingu ferðamannatímans að leiðarljósi. Uppbygging reiðhalla hefur einnig verið töluverð auk annarrar aðstöðu fyrir hestaíþróttir. Einnig kom iðnaðarráðuneytið ásamt meðal annars Icelandair og Reykjavíkurborg að Hestadögum í Reykjavík 2011 sem Landssamband hestamannafélaga stóð fyrir í vor til að kynna íslenska hestinn fyrir erlendum ferðamönnum og jafnframt stofna til áhugaverðs viðburðar utan hefðbundins ferðamannatíma. Þá hafa einstakar markaðsstofur notað hluta af því fé sem þeim er úthlutað frá Ferðamálastofu til að kynna aðstöðu til vetraríþrótta. Á sama hátt hefur opinbert fé verið notað til að kynna alþjóðaviðburði hérlendis er snerta hestaíþróttina. Ferðamálayfirvöld hafa einnig styrkt starfsemi Golf Iceland sem stofnað var árið 2008 til að kynna golfvelli og aðra aðstöðu fyrir golfáhugamenn erlendis. Ferðamálastofa heldur skrá um sundlaugar, skíðasvæði og golfvelli sem kynntir eru meðal annars á landkynningarvefjum Íslandsstofu. Auk þess má nefna að klasaverkefni um þróun heilsuferðaþjónustu hefur notið fjárhagslegs stuðnings iðnaðarráðuneytisins frá árinu 2010 og verið vistað hjá Ferðamálastofu. Ferðamálastofa er enn fremur að hefja vinnu að verkefni um kortlagningu tækifæra í ferðaþjónustu á Íslandi en innan þess verkefnis verður að sjálfsögðu horft til margvíslegra tækifæra til að þróa ferðaþjónustu sem höfðar til þeirra sem aðhyllast heilbrigðan lífsstíl jafnt á sumri sem vetri.

Frú forseti. Þetta er mikilvæg umræða og ber að þakka fyrir að hún sé tekin upp hér. Allar þjóðir horfa til þess að auka ferðamannastraum yfir vetrartímann, hinar svokölluðu „axlir“ vor og haust og sjálfan veturinn. Nú er það svo að 40% ferðamanna sem koma til Íslands koma yfir veturna en 60% á hinum stutta kafla frá miðjum júní fram í miðjan ágúst. Þessu ber að breyta, allar aðrar þjóðir hafa reynt að gera það, Finnar með mjög góðum árangri og Norðmenn reyndar líka, svo horft er til svokallaðra jaðarþjóða þegar kemur að ferðaþjónustu. Þegar kemur að íþróttum er einn þjóðarleikvang að finna utan Reykjavíkursvæðisins og hann er í Hlíðarfjalli, Vetraríþróttamiðstöð Íslands er að finna í Eyjafirði. Hægt er að tengja skíðasvæðin á Tröllaskaga með mjög afgerandi hætti og ég skora hér á hæstv. iðnaðarráðherra, sem er ráðherra ferðamála, að leggja meiri kraft í uppbyggingu á þessu svæði sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa góðu umræðu. Það eru tvö atriði sem mig langaði til að koma örstutt inn á. Annað er að spyrja hæstv. ráðherra um hvort fram fari og hvort fyrir liggi ákveðnar áætlanir um athuganir og rannsóknir á því hverju ferðamennskan skilar okkur í raun og veru og þá jafnt á sumri sem vetri. Síðan langaði mig til að leggja mikla áherslu á gildi íslenska hestsins í ferðamennsku á Íslandi sem ég held að við gerum aldrei nógu mikið úr og hægt er að nýta þann fjársjóð sem við eigum þar jafnt að vetri sem sumri. Minni ég þar á að einstaklingar og félagasamtök halda uppi keppni á ís vítt og breitt um landið. Ferðamenn hafa áhuga á að kynna sér uppruna, uppvöxt og uppvaxtarskilyrði íslenska hestsins. Ég held að þarna eigum við algjöra sérstöðu og mikinn auð sem við eigum að horfa sérstaklega til hvað varðar ferðamennsku.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem tóku þátt í þessari umræðu og hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svör hennar. Ég vil samt segja eins og er að af þeim að dæma höfum við í rauninni lagt afar litla fjármuni í íþróttatengda ferðamennsku og rannsóknir á henni á undanförnum árum. Hæstv. iðnaðarráðherra benti hér á Golf Iceland sem fékk ríkisstyrk fyrir þremur, fjórum árum eða fyrir árið 2009. Þau gátu hrundið af stað fjölmiðlaherferð sem leiddi það meðal annars af sér að Golfing World, sem er þáttur á heimsvísu í hinum sívaxandi golfiðnaði og veltir milljörðum, kom hingað til lands og bjó til fimm þætti, einhver besta kynning sem Ísland hefur fengið á þessu sviði. Það er gott að minnast á hestinn og möguleika tengda honum. Hann verður okkar flaggskip svo sannarlega. Mér finnst líka vannýttir möguleikar hvað varðar Vetraríþróttamiðstöðina á Akureyri og á Tröllaskaga almennt svo ekki sé talað um hið fagra Austurland og þær skíðalyftur sem þar eru. Ég tel að ríkisstjórnin þurfi aðeins að vakna af þeim dvala sem hún hefur verið í hvað varðar íþróttatengda ferðamennsku. Fara þarf í rannsóknir á því hvers konar ferðamenn koma til landsins. Ríkissjóður fór í herferð og setti einhverja peninga í þetta og rannsaka þarf hvort þeir peningar hafi raunverulega skilað sér. Það liggur ekki fyrir á þessu stigi málsins. Við erum að tala um hluti sem geta skilað ríkissjóði milljónum ef ekki tugum milljóna á næstu árum í ríkissjóð og ekki veitir af.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni þegar hann leggur áherslu á greiningar og stefnumörkun þegar kemur að íþróttaferðamennsku. Ríkisstjórnin samþykkti í tengslum við almenna kjarasamninga 5. maí 2011 yfirlýsingu um árlegt framlag til að efla vetrarferðaþjónustu, með fyrirvara um samþykki Alþingis auðvitað, enda kæmi sambærilegt mótframlag frá hagsmunaaðilum. Ísland – allt árið er samstarfsverkefni sem ríflega 130 fyrirtæki koma að, en samstarfsaðilar beita sér fyrir fjölþættri stefnumótun, þróunarvinnu og ákvörðunum sem styðja við markmið átaksins og það er miðað við að ríkið og samstarfsaðilar leggi sameiginlega 600 millj. kr. árlega til verkefnisins í þrjá vetur. Það er auðsýnt að í þeirri vinnu verður auðvitað lögð áhersla á íþróttaferðamennsku, þ.e. vetraríþróttirnar og eins golfferðamennsku og hestaíþróttir sem hér hafa verið nefndar. Í þessu verkefni er meðal annars horft til úrvinnslu og niðurstaðna úr verkefninu Vetrarferðaþjónusta, sem unnið var sumarið 2011 af hagsmunaaðilum í ferðaþjónustu auk ráðuneytis ferðamála. Ísland – allt árið hefur orðið að yfirheiti á víðtæku umbreytingaferli sem leggur grunn að ferðaþjónustu sem heilsársatvinnugrein og tel ég að það sem hv. þingmaður kom að hér áðan geti vel og muni falla undir það átak.