Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Samgn. hefur athugað frv. til laga um bann við verkfalli og verkbanni á ms. Herjólfi, sem flutt er til að leysa kjaradeilu sem tengist þessu skipi, og staðið hefur í nærfellt sjö vikur. Nefndin varð eigi sammála um afgreiðslu málsins og leggur meiri hluti nefndarinnar til að frv. verði samþykkt með lítils háttar breytingum, en meiri hlutann skipa fulltrúar stjórnarflokkanna og fulltrúar Framsfl. í nefndinni. Annar fulltrúi Framsfl., Stefán Guðmundsson, ritar þó undir nál. með fyrirvara. Aðrir nefndarmenn skila sérálitum, þeir fulltrúar Alþb., hv. 3. þm. Vesturl. og fulltrúi Kvennalistans, hv. 6. þm. Vestf. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að gerðar verði þær breytingar á frv. að í 2. gr. falli niður orðið ,,vinnutilhögun`` undir lok 1. mgr. á eftir orðunum ,,skuli ákveða`` og sömuleiðis falli niður orðið ,,vinnutilhögun`` í fyrri mgr. 3. gr. Þær röksemdir eru fyrir þessum breytingum að meiri hluta nefndarinnar þótti ekki eðlilegt að gerðardómur, sem kann að verða skipaður samkvæmt þessu frv., ef að lögum verður, hefði í sínum verkahring að ákveða vinnutilhögun um borð í Herjólfi heldur að leysa mál aðila, stjórnar Herjólfs og skipverja og þeirra stéttarfélaga sem hlut eiga að máli. Því er brtt. hér flutt. Tekið skal fram vegna athugasemda sem komu fram við 1. umr. að skv. 2. gr. frv. verður enginn gerðardómur skipaður og lögin koma því ekki til framkvæmda hafi samningar náðst um launakjör fyrir 1. júní nk. en lögin gilda að því leyti þangað til samningar nást að verkfall og verkbann verður óheimilt og því upp hafið. Virðulegi forseti. Ég legg til fyrir hönd meiri hluta hv. samgn. að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef kynnt og koma fram á þskj. 780.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 781 um frv. til laga um bann við verkfalli og verkbanni á ms. Herjólfi. Fyrsti minni hluti nefndarinnar telur að höggva þurfi á þann hnút sem myndast hefur í deilu Stýrimannafélags Íslands við stjórn Herjólfs hf. Herjólfur er aðalsamgöngutæki Vestmannaeyinga og ekki við það unandi að sú þjónusta, sem hann veitir, liggi niðri vikum saman. Það er hins vegar skoðun fyrsta minni hlutans að ekki komi til greina að setja lög sem taka til annarra starfsmanna en þeirra sem hafa átt í verkfalli. Fyrsti minni hlutinn flytur þess vegna eftirfarandi breytingartillögu: ,,Við 2. gr. a. Orðin ,,Skipstjórafélag Íslands`` og orðin ,,Vélstjórafélag Íslands, Brytafélag Íslands og Sjómannafélagið Jötunn`` í 1. mgr. falli brott. b. Í stað orðanna ,,skipverja á ms. Herjólfi`` í 1. mgr. komi: stýrimanna á ms. Herjólfi sem eru í verkfalli. c. Orðin ,,eftirtalinna stéttarfélaga: Skipstjórafélags Íslands`` og orðin ,,Vélstjórafélags Íslands, Brytafélags Íslands og Sjómannafélagsins Jötuns, Vestmannaeyjum`` falli brott. Fyrsti minni hlutinn telur að kalla hefði átt málsaðila til viðræðna við þingnefnd til að fá á því staðfestingu að ekki sé mögulegt að leysa málið án lagasetningar og heyra álit þeirra á meðferð málsins á Alþingi. Verði breytingartillögur fyrsta minni hlutans felldar mun undirritaður sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins.`` Undir nál. ritar Jóhann Ársælsson. Ég tel að það að setja lög á vinnudeilu sé svo alvarlegt mál að Alþingi hljóti að þurfa að vanda til þess þegar það telur sig nauðbeygt til að gera slíka hluti. Mér finnst ekki vera vandað til þessarar lagasetningar. Við í þingflokki Alþb. óskuðum eftir því að fundur yrði með forsvarsmönnum deiluaðila til þess að menn væru fullvissaðir um það að hér væri full nauðsyn sem ræki til þess að setja lögin. Ekki var fallist á það. Við óskuðum eftir því að lagafrv. yrði breytt þannig að það fjallaði eingöngu um þá sem eiga í verkfalli og á það var ekki heldur fallist. Ég tel að fáheyrt sé að menn setji yfirleitt lög á vinnudeilu með þeim hætti sem hér er gert og þess vegna verður sú gagnrýni auðvitað að koma fram. Ég get hins vegar vel skilið að þegar um svona deilu er að ræða vilji menn að það gangi hratt í gegnum þingið að leiða til lykta hvernig málið er afgreitt. En hægt hefði verið að undirbúa málið miklu betur en gert var. Það hefur legið fyrir nokkurn tíma að menn vildu setja lög í þessu efni. Ég tel reyndar að eftir að það komst í loftið, jafnvel haft eftir þingmönnum að það ætti að setja lög á þessa deilu, þá hafi ekki verið nein samkomulagsvon eftir í málinu þar til það hefur verið afgreitt frá þinginu. Ég tel að hér sé afbrigðilegt mál á ferðinni og þess vegna get ég fallist á að um það séu sett lög. En það er skoðun mín að þetta mál hefði best verið leyst með samningi milli aðila þar sem þeir hefðu gert samkomulag um að láta fara fram starfsmat á skipinu þar sem tekið væri á öllum starfsheitum og starfssviði allra sem eru skráðir á skipið. Víða um land hefur málum verið skipað farsællega með starfsmati og ég tel að í þessu tilfelli hefði verið hægt að gera það. Í þeim samningi sem hefði þurft að gera um málið hefði auðvitað verið kveðið á um hvenær breytt launaskipan tæki gildi og ég var að vonast til þess þegar málið kom til umræðu milli manna í þinginu að þá yrði kannski tækifæri til þess að ræða þetta mál við forsvarsmenn deiluaðila. En ég mun ef brtt. verða felldar, sem hér eru fluttar, sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá 2. minni hluta samgn. um frv. til laga um bann gegn verkfalli og verkbanni á ms. Herjólfi. 2. minni hluti nefndarinnar getur ekki fallist á að gripið sé til lagasetningar til að binda enda á verkfall stýrimanna á ms. Herjólfi. Kvennalistinn hefur ávallt andmælt því harðlega að ríkisvaldið grípi inn í vinnudeilur og kjarasamninga, enda hafa íslensk stjórnvöld margsinnis fengið áminningu frá Alþjóðavinnumálastofnuninni vegna slíkra aðgerða og ríkið orðið að greiða háar upphæðir vegna dóma sem á það hafa fallið. Íslendingar verða að temja sér aðrar reglur við lausn vinnudeilna en lagasetningar og leita leiða sem ásættanlegar eru fyrir alla aðila. Þá er þess að geta að með þessu frumvarpi er gripið inn í kjarasamninga stéttarfélaga sem ekki eiga í vinnudeilum með því að setja þau undir gerðardóm en slíkt er ólíðandi. Það þarf að leysa þann mikla vanda sem steðjar að Vestmannaeyingum en hér er ekki farin rétt leið til þess. Ég tel að mikið fljótræði hafi einkennt þessa lagasetningu og lítill tími unnist til þess fara ofan í málið, hvort hér er í raun og veru um lagasetningu að ræða, sem stenst lög og stjórnarskrá, og það hefði e.t.v. mátt hafa ofurlítið meiri tíma til þess að skoða þetta. Þar sem þær brtt., sem eru komnar fram, eru heldur til bóta munum við kvennalistakonur sitja hjá við afgreiðslu þeirra, en greiða atkvæði gegn frv. í heild.

Herra forseti. Það frv. sem hér er lagt fram og á að fara að koma til atkvæða er að því leyti sérstætt að það er að efni til tvíþætt. Annars vegar er tekin ákvörðun um það að breyta lögum til þess að stöðva yfirstandandi verkfall. Ég hygg að flestir þingmenn eða allir séu þeirrar skoðunar að það verkfall sé búið að standa það lengi að það sé eðlilegur hlutur að beita lögum til að stöðva það þó ekki væri til annars en kæla blóðið í samningsaðilum og kanna hvort þeir verði ekki færir um það síðar að ná saman í stað þess að standa í slíkum illindum. Það er og sérstætt við það verkfall að samkvæmt lögum um stéttarfélög og vinnudeilur er mönnum fyrst og fremst ætlað að berjast fyrir kjörum sínum en ekki fyrir því atriði sem mjög svo oft hefur heyrst í þessari umræðu, þ.e. að aðrir hafi það of gott miðað við þá. Ég held þess vegna að samúð manna með verkfallinu sem er sé ekki til staðar. Hitt atriðið að taka ákvörðun um það að setja nú lög á ákveðinn hóp sem á í kjarasamningum, þegar mjög stór hluti þjóðarinnar á í kjarasamningum eins og menn vita, þá hlýtur sú spurning að vakna hvort jafnræðis meðal þegnanna sé gætt við þessa lagasetningu. Hefur brytinn eitthvað sérstaklega brotið af sér svo að það þurfi fyrir fram að taka hann út úr hópnum, þeim sem er í samningaviðræðum þessa dagana og sjá til þess að yfir honum hvíli refsivöndur laganna til þess að tyfta hann til ef hann skyldi nú ekki ætla að verða eins og maður. Ég hef ekki frétt af slíku. Ég hef heldur ekki frétt af því að aðrir sem eru á skipinu hafi verið með slíkan hávaða að það þurfi frekar að setja lög á þá heldur en þann stóra hóp sem í dag hefur lausa samninga og leitar eftir því að ná frjálsum samningum. Það er þess vegna mjög mikil spurning hvort sú jafnræðisregla, sem viðurkennd er af lögum, er ekki brotin með því sem hér er lagt til. Ég tel að það hefði ekki staðið á því hjá Alþingi Íslendinga ef önnur stéttarfélög hefðu ætlað að grípa til svipaðra vinnubragða og stýrimenn hafa gert í þessu dæmi, þá hefðu menn verið tilbúnir að setja lög. Það hefði vissulega kallað á nýja lagasetningu. En hins vegar er því ekki að leyna að þessi uppsetning sem hér er sett fram er mjög fordæmisskapandi. Hæstv. forsrh. getur nánast notað hana sem forskrift í samningunum við ASÍ. Hvers vegna skyldu einhver önnur lög eiga að gilda gagnvart þeim sem þar eru heldur en þeim Vestmannaeyingum sem hér er verið að ræða um? Ég hallast þess vegna að því að þó mér sé ljóst að hæstv. ráðherra hafi verið í miklum vanda og viljað leysa málið heildstætt, þá hefði verið betra að taka aðeins á þeim vanda sem var til staðar en láta hitt svo þróast með eðlilegum hætti eins og aðra kjarasamninga í landinu. Þetta er þeim mun meira umhugsunarefni fyrir ríkisstjórnina að það hlýtur að vera nauðsyn á hverjum tíma að launþegar séu ábyrgir. Ríkisstjórnin getur ekki kvartað undan því í þeim atkvæðagreiðslum sem farið hafa fram í stéttarfélögum að undnförnu, sé horft á þetta land sem heild, að stéttarfélögin hafi ekki horft á stöðu mála. Það er sko aldeilis ekki hægt að kvarta yfir því. Þess vegna er þetta enn þá undarlegra og ekki veit ég hvort það eru upplýsingar frá hv. 3. þm. Suðurl. að það sé svona voðalegt fólk á þessu skipi að þess vegna þurfi að grípa til slíkra lausna sem hér er verið að leggja til. Ég á ekki von á því. Ég skildi hans ummæli hér í þessum ræðustól þegar hann hvatti til lagasetningar á sínum tíma að hann ætti við þau öfl sem væru í verkfalli, aðra ekki.