Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti: Það liggur þá fyrst fyrir að bera undir háttv. deild, hvort 7 menn skuli kjósa í fjárhagsnefnd í stað 5 manna, og þarf til þess afbrigði frá þingsköpunum.

Eiríkur Einarsson Áður en leitað er atkvæða vildi jeg fara nokkrum orðum um þessi þingskapaafbrigði, sem fram eru komin á 11. stundu. Jeg er mótfallinn afbrigðum frá þingsköpunum, nema nauðsyn krefji, og álít að þetta þing ætti að byrja varlega í því efni. Hvort ástæða sje til afbrigða nú, er eigi gott að segja, þar sem mörg atriði eru enn óupplýst. Jeg fyrir mitt leyti veit ekki hvort þessari nefnd muni ætlað að hafa til meðferðar jöfnum höndum skatta-, peninga- og bankamálafrumvörpin, eða lausanefnd verði kosin til að fara með eitthvað þeirra, sem er sanni nær. Verði svo, er enn síður ástæða til þessara afbrigða. Einnig má á það líta, að ef menn ekki láta sjer nægja 5 menn í fjárhagsnefnd, svo sem þingsköp mæla fyrir, þá má fylla út nefndina eftir á með 2 mönnum. án afbrigða frá þingsköpum. Þurfi að ljetta nefndarmönnum starf þeirra, sem vel getur orðið, þótt sú nefnd hafi ekki til meðferðar banka og peningamálin, þá tel jeg þetta fyrirkomulag heppilegra, að láta nægja að hafa 5 menn í nefndinni fyrst í stað, samkv. þingsköpunum, og bæta 2 við síðar, ef nauðsyn krefur. Af þessum ástæðum þykir mjer óþarft að leita hjer þingskapaafbrigða.

Magnús Kristjánsson Jeg er því meðmæltur að fjölga mönnum í þessari nefnd, en tel ekki gerlegt að kjósa þá 7 menn nú þegar. Afbrigði frá þingsköpunum tel jeg eigi sjerlega hættuleg, en það er nauðsynlegt, að þingmönnum gefist kostur á að tala sig saman um það, hverjum bæta skal við í nefndina. Jeg skýt því til forseta, að fresta þessari kosningu þangað til síðar, eða að slíta fundinum núna. Jeg fyrir mitt leyti er ekki tilbúinn að greiða atkvæði.

Fjármálaráðherra (M. G.) Háttv. 1. þm. Árn. (E. E.) kvað þessa afbrigðaumleitun hafa komið fram á 11. stundu, en jeg vil geta þess, að hún gat alls ekki komið fram fyr.  (E. E.: Það var engin ásökun í því fólgin!)  . Það skiftir ekki máli, hvort þetta var meining háttv.þm. Jeg sje ekki, að neitt mæli á móti því, að 7 menn verði kosnir nú í nefndina með afbrigðum frá þingsköpunum, því að það hefir viðgengist að kjósa 7 menn í samgöngumálanefnd, þótt 5 menn eigi að skipa þá nefnd samkv. þingsköpunum. Til þess er heimild gefin til afbrigða frá þingsköpunum, að hún sje notuð þegar henta þykir. Jeg skil það, sem háttv.þm. Ak. (M. K.) sagði, að þingmenn væru óráðnir í því, hverja skyldi kjósa í viðbót í nefndina, og jeg styð því tillögu hans, að kosning í þessa nefnd verði skotið á frest, og vænti þess, að hæstv. forseti taki það til greina. Bankamálin hafa ávalt verið í höndum fjárhagsnefndar, og það var með það fyrir augum að jeg stakk upp á 7 manna nefnd. Mjer skilst á háttv.þm. Ak. (M. K.) og háttv. 1. þm. Árn. (E. E.)l að þeir sjeu mjer sammála í því, að nefndina þurfi að skipa 7 mönnum, en að eins verði að skjóta kosningunni á frest, svo að þm. vinnist tími til að tala sig saman um, hverjir skuli eiga sæti í nefndinni.  (M. P.: Til þess þarf líka afbrigði frá þingsköpunum)  . Jeg er alls ekki hræddur við afbrigði frá þingsköpunum. Aðalatriðið er hjer það, að mjer skilst, að þessir háttv.þm. fallist á þá tillögu mína, að rjett sje að nefndin verði skipuð 7 mönnum.

Eiríkur Einarsson Jeg skal ekki gera það að kappsmáli, hvort kosið sje nú þegar, eða kosningunni verði frestað til morguns, og þá tekið til athugunar, hvernig skal bæta við nefndina, og þó tel jeg það eftir sem áður varhugavert að kjósa 7 menn, í stað þess að hafa þá aðferð, er jeg gat um áðan. Menn þurfa fyrst og fremst að velja í fjhn. með tilliti til málanna sjálfra, sem hún hefir til meðferðar. Viðvíkjandi þeim orðum mínum, að tillaga fjrh. hefði komið fram á 11. stundu, þá vil jeg geta þess, að í þeim lá engin ásökun. En aðstaðan hjá þingdeildinni er sú sama eftir sem áður, að þm. eru ekki undirbúnir.

Forseti (B. Sv.) Það er tillaga frá hæstv. fjrh. (M. G.) og háttv.þm. Ak. (M. K.), að fresta kosningu nefndarinnar. Til þessa þarf afbrigði frá þingsköpum, en jeg vil þá, að fengnu samþykki stjórnarinnar, bera tillöguna undir atkvæði deildarinnar.

forseti (B.Sv.): Mjer hefir borist tilkynning um, að lögð sjeu fyrir deildina af hálfu stjórnarinnar þessi lagafrumvörp: A. Af hálfu fjármálaráðherra: 1. Frv. til fjárlaga fyrir árið 1922. 2. - til laga um samþykt á Landsreikningnum 1918 og 1919. 3. - til fjáraukalaga fyrir árin 1918 og 1919. 4. - til fjáraukalaga fyrir árin 1920 og 1921. 5. - til laga um tekjuskatt og eignarskatt. 6. - til laga um fasteignaskatt. 7. - til laga um aukatekjur ríkissjóðs. 8. - til laga um stimpilgjald. 9. - til laga um erfðafjárskatt. 10. - til laga um útflutningsgjald af síld o. fl. 11. - til laga um vörutoll. 12. - til laga um breyting á 1. gr. tolllaga, 11. júlí 1911. 13. - til laga um bifreiðaskatt. 14. - til laga um lestagjald af skipum. 15. - til laga um hreppskilaþing. 16. Frv. til laga um verðlag. 17.- til laga um breyting á þeim tíma, er manntalsþing skulu háð. 18. - til laga um einkasölu á tóbaki og áfengi. B. Af hálfu atvinnumálaráðherra: 1. Frv. til laga um viðauka við lög 8. mars 1920, um heimild fyrir landsstjórnina til að takmarka eða banna innflutning á óþörfum varningi. 2. - til laga um heimild fyrir ríkis stjórnina til að leyfa Íslandsbanka að gefa út alt að 12 miljónum króna í seðlum, án aukningar á málmforðatryggingu þeirri, sem hann nú hefir. 3. - til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til að taka í sínar hendur alla sölu á hrossum til útlanda, svo og útflutning þeirra. 4. - til vatnalaga. 5. - til laga um vatnsorkusjerleyfi. 6. - til laga um breyting á póstlögum nr. 43, 16. nóv. 1907, og lögum nr. 64, 28. nóv. 1919. 7. - til laga um breyting á lögum nr. 30, 20. okt. 1913, um umboð þjóðjarða.

Fjármálaráðherra (M.G.): Eins og hæstv. forseti tók fram, þá eru það að þessu sinni 18. frv., sem jeg legg fram í hinni háttv. deild. Skal jeg ekki telja þau upp hjer, þar sem hæstv. forseti er þegar búinn að því. Flest þessara frv. hafa þegar fyrir alllöngu verið send hv.þm., og geri jeg ráð fyrir, að þeir hafi kynt sjer þau rækilega. Og vonandi ætti þessi nýbreytni stjórnarinnar, að gefa þm. kost á að kynnast sem flestum af stjórnarfrv. fyrir þing, að leiða til þess, að þingið geti orðið styttra en ella mundi. Vona jeg að þessi nýbreytni mælist vel fyrir. Að þessu sinni skal jeg ekkert fara út í innihald þessara frv., heldur að eins geta þess, að í hinum framlögðu skattafrv. liggur heilt skattakerfi, en vitaskuld er ekki mikið af sköttum, er teljast mega alveg nýir. Þó er það svo, að ef þessi frv. yrðu samþykt, eins og þau liggja hjer fyrir, yrði töluverð breyting ásköttum vorum. Þannig fellur þá niður ábúðar og lausafjárskattur og útflutningsgjöld öll, nema af síld, en í þess stað kemur almennur fasteignaskattur, lestagjald af skipum og almennur tekjuskattur. Um hin einstöku atriði mun jeg fara nokkrum orðum, er þau koma til 1. umræðu. Jeg vona, að háttv. Alþingi geti felt sig við þá stefnu, sem kemur fram í þessum frv., og jeg mun eiga erfitt með að sætta mig við verulegar stefnubreytingar. Hinsvegar er jeg að sjálfsögu fús til að samþykkja smærri breytingar, ef jeg sje að þær raska eigi kerfinu. Vil jeg biðja hv.fjhn., sem eflaust mun fá skattafrv. til meðferðar, að bera sig saman við mig um breytingar áður en hún fullræður þær. Jeg vona að þetta þing sjái nauðsynina á því að samþykkja nú ný skattalög, og láti það eigi dragast úr hömlu, enda færi það í bág við yfirlýstan vilja þingsins 1919 og væri að ýmsu leyti varhugavert. Að svo mæltu vildi jeg leyfa mjer að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann taki þessi frv. til meðferðar í þessari hv. deild eftir því, sem þingsköp mæla fyrir, og vil jeg um leið gera það að tillögu minni, að fjhn. verði í þetta skifti skipuð 7 mönnum, vegna þess, að fyrirsjáanlegt er, að sú nefnd verði ákaflega störfum hlaðin á þessu þingi. Leyfi jeg mjer að óska þess, að hæstv. forseti beri þessi afbrigði frá þingsköpunum undir hv. deild. Á 4. fundi deildarinnar, laugardaginn 19. febr., mælti

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg býst við, að flestum háttv. þingmönnum hafi orðið það, er þeir fengu þetta frv., að gæta að, hvort gert væri ráð fyrir tekjuhalla á árinu 1922, og að þeim hafi brugðið í brún, er þeir sáu í 20. gr. frv., að þar er gert ráð fyrir nærri 2 milj. kr. tekjuhalla. En þetta er ekki eins slæmt og út lítur fyrir, og vil jeg í þessu efni vísa til athugasemdanna við frv., því að þær skýra hvernig á þessu stendur. Hjer vil jeg sýna fram á, að ef tillögur stjórnarinnar í skattamálum ná fram að ganga, er ekki búist við neinum tekjuhalla 1922. Eins og frv. sýnir, er gert ráð fyrir að gjöld á árinu nemi kr. 8786210.69. En ef skattafrv. stjórnarinnar ganga fram eins og þau eru nú, má gera ráð fyrir, að tekjurnar verði sem hjer segir. taldar í þúsundum: 1. Fasteignaskattur ............... 240 2. Tekjuskattur og eignarskattur 1000 3. Aukatekjur....................... 150 4. Erfðafjárskattur ................. 50 5. Vitagjald .......................... 150 6. Leyfisbrjefagjöld ............ 10 7. Útflutningsgjald af síld .. 300 8. Áfengistollur .................. 200 9. Tóbakstollur ................ 750 10. Kaffi- og sykurtollur ..... 750 11. Te o. fl. tollar ............ 150 12. Vörutollur ............................ 1500 13. Gjald af konfekt og brjóstsykri ..5 14. Stimpilgjald ................. 500 15. Pósttekjur ..................... 300 16. Símatekjur .......................... 1100 17. Tekjur af tóbaks- og vínverslun. 640 18. Bifreiðaskattur.......................... 40 19. Lestagjald af skipum ...... 50 20. Hækkun sóknargjalda ............85 21. Tekjur samkv. 3. gr. frv. ... 390 22. Tekjur samkv. 4. gr. frv. ... 500 23. Tekjur samkv. 5. gr. frv. .... 20 Samtals kr. ............8900 þús. Af þessu yfirliti sjest, að búist er við, að tekjurnar hrökkvi rúmlega fyrir gjöldum, en jeg get búist við, að háttv. fjárveitinganefnd þyki sjer markaður nokkuð þröngur bás með þessari áætlun, og skal jeg að sönnu játa, að svo er, og er það raunar heldur eigi meining mín, að hún megi ekki hækka lítið eitt gjöldin, ef brýn ástæða þykir til, en þess vil jeg biðja bana umfram alt, að hækka ekki gjöldin í tillögum sínum meira en hún telur alveg óhjákvæmilega nauðsyn. Jeg geri mjer mikla von um, að háttv. nefnd muni ekki í þetta skifti hækka gjöldin nærri eins mikið og hún hefir gert undanfarin ár, bæði af því, að jeg ber það traust til hennar, að hún sjái, að hin mesta nauðsyn er að spara á hinum erfiðu tímum, sem nú standa yfir, og af því, að jeg vona, að nefndin finni óvíða ástæðu til að hækka áætlunarliði stjórnarinnar, eins og oft hefir þótt brenna við áður, því að það hefir verið reynt, er frv. var samið, að horfast beint í augu við dýrtíðina og áætla engu lægra en ætla mætti, að kostnaður yrði, eftir því útliti, sem var, þá er frv. var samið. Og einmitt þess vegna eru gjöldin nú áætluð miklu hærri en nokkru sinni áður. Jeg vona, að nefndin virði þessa viðleitni og gjaldi hana með hóflegum tillögum frá sjer, hafandi það hugfast, að útlitið er ískyggilegt og alt annað en það var t. d. 1919. Um tekjur þær, sem nefndar voru, vil jeg geta þess, að þær hefi jeg áætlað alveg eins og jeg tel líklegast að þær verði. En að sjálfsögðu verður að gæta þess, að þar sem sumar af tekjugreinunum eru nýjar og aðrar töluvert breyttar, er allmiklum erfiðleikum bundið að áætla þær. Sjerstaklega er tekju- og eignarskattur á þessum tímum töluvert vafasamur. Það er þó sannfæring mín, að ekki sje óvarlegt að búast við hinum áætluðu tekjum, ef ekkert óvænt kemur fyrir. Hinsvegar vil jeg taka það skýrt og greinilega fram, að það er með öllu óforsvaranlegt að hækka þessa áætlun, því að í henni er, eins og tekið hefir verið fram, áætlað eins hátt og fært er, og það meðfram vegna þeirrar stefnubreytingar, sem kom fram í þessu 1919, sjerstaklega í háttv.Ed. Ef svo fer móti von minni, að háttv. fjárveitinganefnd sjái sjer ekki fært að láta sjer nægja að ráða yfir þeim rúmum 100 þús. kr., sem tekjurnar eru áætlaðar umfram gjöldin, eða tekjufrv. verður breytt til lækkunar eða eitthvað af þeim felt, er alveg óumflýjanlegt að bera fram nýja tekjuauka, því að þótt jeg verði að telja það mjög varhugavert að leggja þyngri skattabyrði á þjóðina en hjer er ráðgert, verð jeg þó að telja það enn varhugaverðara að ganga svo frá fjárlögunum, að fyrirsjáanlegur halli verði á landsreikningnum. Þjóðarbúskapurinn verður að bera sig; um það vona jeg að öllum komi saman. Ef til þess óyndisúrræðis verður að taka, að auka tekjurnar fram yfir það, sem hjer er ráðgert, sje jeg ekki annan útveg til þess en að setja útflutningsgjald á landbúnaðar- og sjávarafurðir, svo mjög sem jeg þó er mótfallinn slíkum skatti, sem eftir eðli sínu hlýtur fremur að lama framleiðsluna, og auk þess kemur ekki rjettlátlega niður. - Verði það ofan á hjá hinu háa Alþingi að hækka gjöldin eða draga úr tekjunum, mun þó naumast annar vegur fyrir hendi, og mundi jeg þá sætta mig við það, þó þannig, að það yrði aðeins bráðabirgðaráðstöfun, er fjelli úr gildi þegar dýrtíðin minkaði og gjöldin þar af leiðandi lækkuðu. En eins og jeg þegar hefi vikið að, tel jeg þessa aðferð eigi rjetta. Hitt tel jeg aftur á móti rjett, að draga úr framkvæmdum, meðan dýrtíðin er svo gífurleg, sem nú er, til þess að komast hjá því að íþyngja atvinnuvegum landsins um of, einkum nú, er þeir stynja undir þrælsoki dýrtíðarinnar. Um áætlun símateknanna hjer að framan verð jeg að geta þess, af því að hún er 100,000 krónum hærri en frumvarpið segir, að hækkun þessi er gerð af því, að það hefir komið í ljós síðan frv. var samið, að tekjur þessar síðastliðið ár verða eitthvað yfir 1 milj. kr., ef til vill um 1 milj. 100 þús. kr., og minni ættu þær ekki að verða 1922. Jeg skal játa það, að þetta frv., sem hjer liggur fyrir, gerir ekki ráð fyrir miklum framkvæmdum, og er það í samræmi við það, sem jeg sagði áður, um nauðsynina á að íþyngja eigi landsmönnum um of með sköttum. Einstaklingarnir taka nú það ráð að draga úr framkvæmdum, og hið sama verður ríkið að gera. Það má og minna á það, að fjárlögin eru ekki einasta framkvæmdaheimildin, sem stjórnin hefir, því að hún hefir heimild til brúagerða, símalagninga og húsabygginga eftir sjerstökum lögum. Og ef fært verður, munu þessar heimildir verða notaðar eitthvað, og til þess notaðar eftirstöðvar lánsins frá 1920, en varlega verður í slíkt að fara, nema ástandið breytist verulega til batnaðar. Á tímum eins og þeim, sem nú standa yfir, verðum vjer að láta oss nægja hægfara framsókn, og það er áreiðanlega hollara en safna stórskuldum á eftirkomendurna, vegna þess hve allar framkvæmdir eru óheyrilega dýrar. Jeg get ímyndað mjer, að einhverjir hinna háttvirtu deildarmanna undrist það, að jeg hefi ekki hjer að framan talið neitt fyrir væntanlegum fjáraukalögum 1922, nje fyrir gjöldum samkvæmt sjerstökum lögum. En þetta er með vilja gert, og ástæðan er sú, að jeg geri mjer von um, að dýrtíðin minki töluvert á þessu ári. Jeg býst til dæmis við, að naumast þurfi að búast við, að dýrtíðaruppbót verði 1922 yfir 100%, en í frv. er alstaðar gert ráð fyrir 120% uppbót. Útlitið hefir breyst nokkuð síðan frv. var samið. Enn fremur má benda á, að í frv. er gengið út frá 200 kr. verði á kolasmálest, en alt útlit fyrir nú, að þau muni ekki kosta meira en rúmar 100 kr. Fleiri lækkanir mætti nefna, en út í það skal ekki farið nú. En ef dýrtíðaruppbótin lækkar um 20% og kol eins og að ofan er greint, mun það ásamt öðrum lækkunum, sem sennilegar eru, nema um 1/2 milj. kr., og þessi fjárhæð ætti að nægja fyrir aukafjárveitingum 1922. Jeg mundi þora að leggja út á árið 1922 með þessa áætlun, sem að framan er greind. en vil jafnframt taka það fram, að tæpara má ekki áætla. Í þetta skifti skal jeg þá ekki fara fleiri orðum um þetta frv., en skal aftur á móti fara nokkrum orðum um árið 1920 og hag ríkissjóðs í lok þess. Áætlun fyrir yfirstandandi ár mun aftur á móti bíða til framhalds þessarar umr., eins og venja hefir verið til. Um tölur þær, sem jeg tilfæri hjer, vil jeg geta þess, að með því að ennþá er töluvert ógreitt af gjöldum ársins 1920, og alveg allar tekjur eigi heldur komnar fram. munu tölur þessar breytast nokkuð, en veruleg áhrif getur það eigi haft. Þegar alt kemur til alls, getur ef til vill munað 1–2 hundr. þús. kr., en naumast meiru. Samkvæmt bráðabirgðayfirliti, sem samið hefir verið, nema tekjur og gjöld 1920 því, sem hjer segir, talið í þúsundum: