Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fyrir hv. Ed. og hefur veríð afgreitt þaðan. Efni þess er það að leggja skuli á gjald, iðnaðarmálagjald, er nemi 0.1% á allan iðnrekstur í landinu sem iðnlánasjóðsgjald er greitt af. Þetta gjald skal renna til þess að efla íslenskan iðnað, kynna hann og veita honum tækniþjónustu. Þetta frv. er undirbúið og flutt að tilmælum Félags ísl. iðnrekenda, Landssambands iðnaðarmanna og Sambands Ísl. samvinnufélaga og standa öll þessi samtök að frv. Það er sérstaklega rétt að taka fram og benda á niðurlag 1. gr. frv. þar sem segir að óheimilt sé að leggja gjaldið við verð á vörum eða þjónustu iðnfyrirtækja. Þetta gjald verður því ekki til þess að hækka verð á vörum eða þjónustu. Það er bannað samkv. lagaákvæðinu, þannig að iðnaðurinn tekur sjálfur á sig þetta gjald. Gert er ráð fyrir því í grg. að hefði þetta gjald gilt á s.l. ári, þá hefði það skilað samtals fyrir þessi þrjú samtök rúmlega 18 millj. kr. Það er rétt að taka fram að hliðstæð ákvæði hafa verið lögtekin áður varðandi samtök bænda, þar sem er búnaðarmálasjóðsgjald sem rennur til Stéttarsambands bænda og búnaðarsamtakanna, og enn fremur er hluti af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, sem rennur til samtaka útvegsmanna og sjómanna. Í Ed. var gerð sú breyting á frv. að í 2. gr. var ákveðið að upphæð sem svaraði til iðnaðarmálagjalds lagmetisframleiðenda, sem eru aðilar að Sölustofnun lagmetisiðnaðarins, skuli renna til þeirra samtaka, þannig að eins og frv. er nú verða fern samtök sem hér njóta góðs af. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Við 2. umr. fór ég þess á leit að forseti sliti ekki umr. nema því aðeins að hæstv. ráðh., heilbr.- og trmrh. og hæstv. félmrh. gæfu yfirlýsingu um að lög um Bjargráðasjóð Íslands og lög um hina nýju viðlagatryggingu yrðu tekin til endurskoðunar á haustþingi. Ég vil nú, áður en kemur til afgreiðslu við 3. umr., freista þess enn hvort ekki er hægt að fá þessar yfirlýsingar.



Herra forseti. Ég skal með ánægju undirstrika það, sem hv. 4. þm. Vestf. tók fram, að fyrir haustþingið mun fara fram endurskoðun á lögum um Bjargráðasjóð. Það er ekki vegna þess að ég vildi skorast undan að gefa þessa yfirlýsingu sem ég hef ekki gert það, heldur hélt ég að það væri alveg nægilegt að hv. þm. skýrði frá því að hann hefði rætt við mig um þetta mál og ég mundi gera ráðstafanir til þess. En sem sagt, þessi lög verða endurskoðuð fyrir haustið.



Herra forseti. Kaup og kjör þm. hafa verið í sviðsljósinu allverulega á undanförnum árum og kannske einna mest nú hina síðustu mánuði. Ég tek undir með öðrum hv. þm., sem á það hafa bent, að það er ekki nema eðlilegt að þessi mál séu rædd opinberlega og vissulega á ekki að vera neitt á huldu hvað hér er um að ræða, hvert hið raunverulega kaup þm. og kjör eru á hverjum tíma. Ég tek einnig undir það að ég tel það mjög miður farið að frv. það, sem hér liggur fyrir, skuli hafa verið hér lagt fram. Ég tel að það mundi setja virðingu Alþ. mjög niður ef það yrði gert að lögum, sem ég er þó ekki hræddur um að verði. En ég harma að það skuli hafa verið gengið það langt að þm. skuli hafa fundið hvöt hjá sér til þess að bera fram slíkt frv. Og ég tek einnig undir það, að ég tel verst af öllu að það skuli vera borið fram nú þegar þm. liggja undir nokkru ámæli hjá þjóðinni af misskilningi sem fram hefur verið settur um kaup þeirra og kjör. Ég tel að það beri að undirstrika að það er mjög hæpin túlkun að halda því fram, eins og fram hefur komið í blöðum og fjölmiðlum, að þm. sjálfir ákveði laun sín og kjör. Það hefur verið bent á það hér að laun þm. eru samkvæmt tilteknum launaflokki sem er samkv. lögum frá árinu 1964, og a.m.k. þeir þm., sem eftir þann tíma hafa komið inn á þing, verða varla gerðir ábyrgir fyrir því að þeir séu sjálfir að skammta sér laun sín. Það er einnig í lögum frá 1964 svo ákveðið að þfkn. skuli ákveða kjör þm. og þau hlunnindi sem þm. eru í té látin. Ég vil undirstrika það og benda á að það hefur, frá því að Alþ. var endurreist, verið svo að Alþ. sjálft hefur ákveðið kaup og kjör þm. og mun þfkn. ætið hafa haft með höndum að taka slíkar ákvarðanir. Ég tel að það sé nauðsynlegt að það komi fram hver þróun þessara mála hefur verið, tel það nauðsynlegt vegna Alþ. sjálfs, því að ef sá misskilningur á að halda áfram hjá þjóðinni eins og nú er að þarna sé um eitthvað óeðlilegt að ræða, þá ber að sjálfsögðu að leiðrétta það. Eftir að ég heyrði það í fjölmiðlum, í sjónvarpi og útvarpi, að laun þm. væru frá 200 til 250 þús. kr. á mánuði þá hlaut maður að hrökkva við og fara að athuga hvað væri hið raunverulega rétta í þessum málum. Ég harma það að opinberir fjölmiðlar, eins og útvarp og sjónvarp, skuli fara með víllandi upplýsingar um mál eins og hér er um að ræða, því að það er engum til góðs, en þjóðinni í heild til tjóns, þegar er verið að afflytja og gefa rangar og villandi upplýsingar eins og gert var í sjónvarpsþætti sem hér hefur verið minnst á, þar sem þar var haldið fram að kaup þm. væri 200–250 þús. kr. á mánuði. Að vísu var því bætt við, að segja má með smærra letri: a.m.k. þeirra sem einhver aukastörf hefðu. En ég hygg að almennt hafi verið skoðað svo að þetta væri hin fasta regla, að þetta væri hið raunverulega kaup þm., sú upphæð sem þar var nefnd, 200–250 þús. kr. á mánuði, sem gera þá yfir árið 2.4–3 millj. kr. Hvert fastakaup þm. er vita allir orðið. Það hefur verið birt og er það gott. Ég hygg að það sé engin deila um það eða menn telji þá ákvörðun neitt óeðlilega þótt þm. hafi verið settir í launaflokk með forsvarsmönnum og forstjórum hinna ýmsu ríkisfyrirtækja. Það, sem hefur valdið meira umtali, eru hlunnindi sem þm. utan Reykjavíkur, þm. utan af landsbyggðinni hafa nú og hafa haft áður. Ef það er skoðað hver þróun hefur orðið í þessum málum, þá sýnir það sig að í dag eru þessi hlunnindi, miðað við verðbreytingar síðan þau fyrst voru ákveðin, nokkru minni en þau hafa áður verið. Ég fletti upp fundargerðabók þfkn. og vil t.d. benda á það að árið 1955 voru dagpeningar þm. ákveðnir 115 kr. á dag eða röskar 3000 kr. á mánuði. Það er að sjálfsögðu ekki gott að ákveða við hvað á að miða ef gerður er samanburður við verðlagsþróun, en ef tekin er sú þróun sem hefur orðið í launamálum, t.d. hjá verkalýðsfélögunum, þá sýnir það sig að þessi hlunnindi þm. eru mun minni en þau voru þegar þau voru fyrst ákveðin árið 1955. Þau munu í dag vera um 34 þús. kr. og þó að húsaleigupeningum, sem nú eru 23 þús. kr., sé bætt þar ofan á, þá kemur samanlagt út hlutfallslega lægri upphæð í dagpeninga og húsaleigupeninga en þfkn. ákvað árið 1955. Það atriði, sem mjög hefur verið haldið á lofti, að þm. sjálfir ákvæðu þetta, það er eins og ég segi mjög hæpin túlkun því að ég held, að það hafi verið alla tíð föst regla, að þfkn. hefur verið látin ein um að úrskurða þetta. A.m.k. veit ég það síðan ég tók sæti á Alþ. að þá hafa aldrei verið bornar upp í þingflokki Sjálfstfl. ákvarðanir þfkn., heldur hefur hún tekið sínar ákvarðanir sjálf og tilkynnt það síðan til skrifstofu Alþ. sem hefur tekið þær þá til meðferðar og framkvæmdar. Það verður því ekki sagt með neinum rétti að þm., ekki heldur í þessu tilfelli, séu að ákveða kjör sín sjálfir, heldur er þetta gert af þeirri n. sem lögum samkv. ber að gera þetta. Það hefur ekki mér vitanlega, a.m.k. í Sjálfstfl., nokkurn tíma verið borið undir flokkinn eða þm. hvort þeir teldu ákvörðun n. rétta eða ekki. Auðvitað bera þm. ábyrgð á gerðum þfkn., þannig að að því leyti má segja að þeir beri ábyrgð á þessu. En að þeir hafi tekið um það beina ákvörðun, eins og mjög hefur verið látið að liggja, það er ekki rétt. Ég vil ítreka það, sem ég sagði í upphafi máls míns og hefur mjög greinilega komið fram hjá öðrum þm. sem um þetta hafa rætt, að ég mundi telja mjög miður farið og mundi beinlínis telja að Alþ. setti mikið niður ef það færi inn á þá braut að láta einhvern aðila utan Alþ. taka um þetta ákvarðanir. Það hefur réttilega verið á það bent að Alþ. ber að taka miklu viðameiri ákvarðanir og stærri ákvarðanir en hér er um að ræða, og ég tel að það sé höfuðnauðsyn að það sé í meðvitund þjóðarinnar að Alþ. sé æðsta stofnun þjóðarinnar á hverjum tíma og að þeir menn, sem þar sitja, eigi að vera þess umkomnir að ákveða þetta sjálfir, en Alþ. verði ekki sett undir neina aðra stofnun til þess að taka ákvarðanir eins og hér um ræðir. Við það mundi að mínum dómi Alþ. sem stofnun setja mjög niður og væri það illa farið. Ég benti á það áðan að ég tel mjög miður að það skyldu vera ríkisfjölmiðlar sem urðu til þess að koma því umtali af stað sem undanfarna mánuði hefur verið um þessi mál, af því að þar er byggt á ónógri þekkingu og röngum forsendum. Ég get ekki fallist á það sem hv. 3. þm. Austf. sagði hér að sá útvarpsþáttur, sem þar mætti í sem formaður þfkn., hefði snúið þessu máli við, sem sagt að Alþ. hefði verið hreinsað af öllu þessu, því að ef menn hafa hlustað á leiðara hinna ýmsu landsmálablaða undanfarna mánuði, þá hefur þar mjög verið áberandi sú afstaða, sem kom fram hjá fjölmiðlum upphaflega, að þarna væri ýmislegt athugunarvert frá hendi þm. og að það væri ekki nóg að þeir ákvæðu kaup sitt og kjör sjálfir, heldur jafnvel að þessi hlunnindi þeirra og kaup þeirra og kjör kæmu ekki fram á skattaframtölum eins og ætti að vera og almennt væri hjá starfsmönnum sem laun tækju hjá ríkinu. Alþ. liggur nú undir þessum ásökunum og hefur ekki tekist að mínum dómi nægilega að gera grein fyrir hinu rétta í þessu máli, hvert hið raunverulega kaup og kjör þm. eru og að þetta er ákveðið nú eins og hefur verið gert frá fyrstu tíð, af Alþ. sjálfu og af þeirri nefnd sem til þess er kjörin og ég lít á sem nokkurs konar kjaradóm fyrir þm. því að hún hefur fengíð um það algert sjálfdæmi á hverjum tíma að ákveða kaup og kjör þm. Það er nú orðið það framorðið að ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr. En ég vona að frv. eins og hér um ræðir sjái ekki dagsins ljós aftur á komandi hausti eða nokkurn tíma síðar því að ég tel að virðing Alþ. mundi setja mikið ofan í augum þjóðarinnar ef þm. sjálfir litu svo á að þeim væri ekki treystandi til að taka þær ákvarðanir sem nauðsynlegt er að gera í sambandi við kaup þeirra og kjör á hverjum tíma.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., það er komið fram yfir miðnætti, en þó finnst mér ég verða að segja örfá orð við lok þessarar umr. Þau rök, sem fram hafa komið gegn frv., eru að mínum dómi mjög lítilvæg. Meginrökin hafa verið þessi: Þetta hefur verið svona og þess vegna á það að vera svona. M.ö.o.: hér er um að ræða hreint afturhaldssjónarmið, að vegna þess að málum hafi verið skipað á vissan hátt undanfarið, þótt um langan tíma sé, þá séu það rök fyrir því að þannig eigi skipan mála að vera í framtíðinni. Þetta eru auðvitað engin rök. Aðstæður breytast, skoðanir manna breytast og þá á að gera breyttar ráðstafanir, Í þessu sambandi vil ég aðeins minna á eitt! Ég gæti nefnt mörg dæmi því til skýringar, til rökstuðnings því að þessi afstaða er ekki einungis röng, heldur beinlínis varhugaverð. Ég skal láta nægja tímans vegna að taka aðeins eitt dæmi. Það hafði tíðkast um langan aldur að engin takmörk væru á því hvaða embættismenn tækju sæti á Alþ., nema hvað sumir dómarar gátu ekki átt þar sæti lögum samkv. Það var orðið mjög algengt að bankastjórar ættu sæti á Alþ. Ég var í hópi þeirra sem töldu slíkt vera mjög óeðlilegt og hreyfði því margoft í þeim ríkisstj., sem ég átti sæti í á árunum 1956–1971 að þetta væri óeðlilegt og bæri að gera einhverjar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að stjórnendur banka ættu sæti á Alþ., þau störf færu ekki saman, það færi ekki saman að vera bankastjóri annars vegar og að vera alþm. hins vegar. Þessu sjónarmiði var andmælt harkalega og um það var mjög deilt. Það var greinilega meiri hl. alþm. sem fannst Alþ. setja ofan ef væri verið að leggja þau bönd á alþingismennsku og störf á Alþ. að t.d. bankastjórar ættu ekki að eiga þar sæti. Mér var ljóst að það væri miklum vanda bundið og óeðlilegt að binda slíkt í lögum, en taldi hins vegar að menn ættu að koma sér saman um að þannig skyldi þetta ekki vera. En allt kom fyrir ekki. Það var greinilegur meiri hl. a.m.k. í þáv. stjórnarflokkum fyrir því að þetta skyldi ekki gert. Eins og kunnugt er eru bankastjórar ríkisbankanna kosnir af bankaráðum, en bankastjórar Seðlabankans eru skipaðir af ráðh. Þegar það kom í minn hlut í eitt skipti að skipa í sæti seðlabankastjóra og um það sótti alþm., þá sagði ég í ríkisstj. að það væri að mínum dómi tvímælalaust hæfasti maðurinn sem til greina kom. En ég sagði: Ég skipa hann ekki nema hann segi af sér þingmennsku. Það gat vel verið að þetta hafi þá verið gegn vilja meiri hl. Alþ. En ég hvarflaði ekki frá þessari skoðun og hlutaðeigandi maður og hlutaðeigandi flokkur varð að gera það upp við sig hvort þeir vildu fá skipunina upp á þessi býti eða ekki. Mér varð ekki haggað í þessu efni. Sá kostur var tekinn að hlutaðeigandi maður, sem er einn af hæfustu mönnum í okkar bankakerfi, sagði af sér þingmennsku og tók að sér stöðu í Seðlabankanum. M.ö.o.: það var mín ákvörðun sem þessu réð á sínum tíma, áreiðanlega gegn vilja meiri hl. Alþ. Hvað finnst mönnum um þetta núna? Nú þykir það sjálfsagt. Það eru liðin ein 7–8 ár síðan og þessi 7–8 ár hafa sannfært næstum alla menn um að þetta var það eina rétta, það gæti ekki farið saman að gegna embætti seðlabankastjóra og sitja á Alþ. Og enn fremur hafa menn síðan komist að því, að það fer ekki heldur saman að vera bankastjóri ríkisbanka né stórs einkabanka og eiga sæti á Alþ., enda er það svo að bankastjórar eru horfnir úr sölum Alþ. og það tel ég vera mjög vel. Ég nefni þetta eitt sem dæmi um hversu því fer víðs fjarri að hægt sé að beita röksemdafærslu eins og þeirri að af því að eitthvað hafi verið svona um langan tíma, þá hljóti það að verða svona áfram, og einnig hvað menn geta lagt rangan skilning í það í hverju sannur metnaður alþm. á að vera fólginn, í hverju sönn virðing Alþ. er fólgin.

Má ég spyrja, sat ekki bankastjóri á þingi fyrir Alþfl.?

Jú, jú, mikil lifandis ósköp. Það voru allir sammála um að það var ekki hægt að gera það að skyldu um þá menn sem sátu á Alþ. þá. Sú breyting, sem ég beitti mér fyrir, var að skipa ekki menn í slík embætti ef þeir voru alþm. Auðvitað er ekki hægt að víkja þeim mönnum af Alþ. sem eru komnir þangað eftir þeim reglum sem þá giltu, það gefur auga leið. Auk þess er venjulega gerður munur á bankastjórum annars vegar og útibússtjórum hins vegar. Hin rökin, sem beitt hefur verið, eru að Alþ. setti ofan, að virðing Alþ. minnki ef það afsalaði sér þessu valdi. Hér er um misskilinn metnað að ræða eins og dæmi það, sem ég nefndi áðan, ber líka vott um. Ef Alþ. setur ofan við að ákveða ekki sjálft kjör sín, heldur að hafa launakjör þm. ákveðin af kjaradómi, hvað má þá segja um ráðh.? Er það einhver vanvirða fyrir ráðh. að laun þeirra séu ákveðin af kjaradómi? Og hvað má segja um hæstaréttardómara? Er það einhver vanvirða fyrir þá að laun þeirra séu ákveðin af kjaradómi? Auðvitað ekki. Auðvitað á sama að gilda. Engir tveir starfshópar eru jafnskyldir og vinna jafnlík störf og ráðh. annars vegar og þm. hins vegar. Og því á ekki sama að gilda um þá? Eða dettur nokkrum í hug að það kæmi til mála að láta ráðh. ákveða laun sín sjálfa? Þá till. hef ég aldrei heyrt, enda er hún fráleit. En það er í sjálfu sér jafnfráleitt að alþm. skuli ákveða laun sín sjálfir. Það, sem mér þótti eiginlega lakast í málflutningi andstæðinga frv., var það, og það kom sérstaklega fram í ræðu hv. 3. þm. Austf., Sverris Hermannssonar, að hann talaði beinlínis með fyrirlitningu um almenningsálitið, það kæmi ekki til mála að gera hluti eins og þessa vegna þess að þá væri verið að hopa fyrir almenningsálitinu. Hann talaði einnig með fyrirlitningu um blaðamannastéttina, um fréttamannastéttina og það mætti enn síður gera þetta vegna þess að núv. skipun hefði verið gagnrýnd af blaðamönnum, af fréttamönnum, og talaði um hræðsluhvatir í því sambandi. Sannleikurinn er sá að þeir þm., sem telja sig hafa efni á að tala með fyrirlitningu um almenningsálitið, þekkja ekki sinn vitjunartíma. Þeir þekkja sannarlega ekki sinn vitjunartíma. Það er einmitt skylda þm., stjórnmálamanna, að taka tillit til almenningsálitsins ef það er heilbrigt. Á því er ekki nokkur vafi, eins og kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, hann vitnaði þar í greinar í landsmálablöðum, það er enginn vafi á því hvert almenningsálitið er í þessu máli. Það er skoðun mín að það almenningsálit sé heilbrigt og þess vegna vil ég taka tillit til þess. Ég vil átelja það að fleiri en einn hv. þm. hafa nefnt nafn tiltekins fréttamanns, Eiðs Guðnasonar, haft uppi gegn honum og málflutningi hans í sjónvarpinu ádeilur. Það á ekki að tíðkast hér á hinu háa Alþ. að nefnd séu nöfn manna utan Alþ. og deilt á störf þeirra þar sem þeir geta auðvitað ekki svarað fyrir sig. En ekki meira um það að þessu sinni til þess að lengja ekki þetta mál. En þegar ég segi að almenningsáliti í þessu efni sé heilbrigt, þá á ég m.a. við það - og skal aðeins nefna eitt dæmi til þess að stytta mál mitt sem allra mest - að skipan mála, sú sem menn vilja halda í af því að hún hefur verið óbreytt svo afskaplega lengi, er langt frá því að vera gallalaus. Ég skal nefna eitt dæmi um þetta efni. Þfkn. birtir aldrei ákvarðanir sínar.Meira að segja þm. vita ekki almennt hvaða reglur gilda um kjör þm. Þeir vita hver launaflokkurinn er, en að öðru leyti fá þm. enga vitneskju um það hvað þfkn. gerir, þannig að hún gerir hvað eftir annað breytingar á kjörum þm. án þess að þær séu tilkynntar. Þetta er auðvitað ámælisvert í hæsta máta og þetta er ein af ástæðunum fyrir þeirri tortryggni, sem skapast hefur í kringum þetta mál og skaðar Alþ., að því er ég tel ómaklega. Og það er einmitt frá þessu tjóni sem ég vil forða Alþ. og alþm. með því að láta hlutlausan aðila taka þessar ákvarðanir í stað þess að láta þingnefnd gera það sem starfar í laumi, ef ég svo mætti segja, þar eð hún tilkynnir ekki ákvarðanir sínar. Mér vitanlega er hvergi til á prenti hvaða reglur raunverulega gilda um kaup og kjör alþm. í heild. Það er hvergi til nema í gerðabók þfkn. og þangað verða menn að fara og skoða hana til þess að vita hvaða reglur raunverulega gilda. Þegar menn vita ekki einu sinni hvenær hún heldur fundi, þá er ekki von að menn geti farið og skoðað hverjar reglurnar raunverulega eru. Þetta er ekki að skipan mála sé eins og hún ætti að vera. Það liggur við að ég taki nærri mér nú þurfa að segja þetta, en hjá því verður ekki komist þegar málflutningur er hafður uppi eins og sá sem er hafður uppi af hv. 3. þm. Austf., Sverri Hermannssyni. Að síðustu vil ég svo segja þetta: Meginrök okkar tveggja flm. fyrir þessu frv. eru þau að 60 alþm. eigi ekki að hafa algera sérstöðu meðal opinberra starfsmanna íslensku þjóðarinnar. En það er alger sérstaða þessa 60 manna hóps að ráða sjálfir kaupi sínu og kjörum. Þá aðstöðu hefur enginn annar hópur í þjóðfélaginu og þeirri aðstöðu eiga hinir 60 alþm. að afsala sér í hendur kjaradóms, þeirrar stofnunar sem ákveður laun fyrir hliðstæð störf og þar á ég fyrst og fremst við ráðherrastörfin.



Herra forseti. Þó að nokkuð sé nú áliðið kvölds vil ég fara nokkrum orðum um það mál sem hér er til umr. Ég held að menn ættu að sleppa öllum æsingi og galsa varðandi umr. um þetta mál hér á Alþ. Ég held að það þjóni engum tilgangi hjá einum eða neinum. En eins og fram kom áðan hjá hv. 3. þm. Austf., þá erum við blessunarlega lausir við að eiga fulltrúa í þfkn., þ.e.a.s. við eigum ekki fulltrúa í þeirri n. sem síðasti hv. þm. var að beina spjótum sínum að í lok sinnar ræðu. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta, en ég ætla fyrst að víkja að því sem komið hefur fram í þessum umr. og það er hvort þm. eigi sjálfir að ákveða sín laun. Ég skal strax segja það sem mína skoðun að ég tel það óæskilegt að þm. ákveði sjálfir sín laun. En ég geri greinarmun á því hvort um beinar launagreiðslur er að ræða eða hvort verið er að ræða um það sem hér kemur fram í þessu frv., þ.e. í sambandi við húsnæðiskostnað, dvalarkostnað og ferðakostnað. Mér finnst munur á þessu tvennu: annars vegar beinum launum, launagreiðslum til þm., og hins vegar því sem þeim er borgað til þess að standa straum af dvalarkostnaði, ferðakostnaði eða öðru slíku. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að það sé heldur óviðkunnanlegt að þm. ákveði sjálfir beinar launagreiðslur til sín og það væri betur komið í höndum t.d. kjaradóms. En að því er varðar hitt málið, þá finnst mér þetta ekki snúast eingöngu um það hvort Alþ. sé að setja ofan við breytingu eða slíkt. Menn verða að vega og meta hvað þeir telja réttast, og a.m.k. þegar ég hef velt þessu fyrir mér, þá hefur það verið sem hvað mest hefur mælt á móti því í mínum huga að gera þessa breytingu varðandi dvalarkostnað, ferðakostnað og annað því um líkt, það er það hvort Alþ. væri ekki að sleppa hendi af afskiptum af málefnum sem geta skipt þinghaldið sem slíkt máli og varðar eðlilegar breytingar á þróun á þinghaldi í framtíðinni. Mér finnst það a.m.k. vera spurning þegar síðast var gerð hvað mest breyting á þessu sem við erum nú að tala um, ekki beinlínís launagreiðslum, heldur t.d. ferðakostnaði í kjördæmi eða öðru slíku, hvort kjaradómur hefði tekið þá ákvörðun sem tekin var af þfkn. fyrir tveimur árum í sambandi við ferðir í kjördæmi. Mér finnst þetta vera miklu meiri spurning um það hvort Alþ. sjálft er að afsala sér rétti eða víkja sér undan að taka ákvörðun um málefni sem beinlínis varða þinghaldið sjálft, því að ég get ekki betur séð en að á þær greiðslur, sem hér um ræðir, sé lítið sem rekstrarkostnað Alþ., en ekki sem launagreiðslur. Og þetta er miklu meiri spurning í mínum huga heldur en hitt, hvort menn séu að hopa undan almenningsáliti eða hvort Alþ. sé að setja ofan við þetta. Ég er ekki sannfærður um að það sé rétt hjá Alþ. að sleppa hendinni af þessum hlutum. Ég er ekki sannfærður um það. Og það, sem mér finnst a.m.k. vanta í þetta ef menn á annað borð vilja að Alþ. afsali sér þessum hlutum, þá er það í fyrsta lagi það að taka allt með. Í þetta frv. er t.d. ekki tekinn með einn verulegur kostnaður sem alþm. fá nú greiddan, það er símakostnaður. Ef eðlilega ætti að standa að þessu máli og afsala sér þessum rétti, þá ætti auðvitað þessi kostnaður líka að fylgja með í því afsali. En ég veit ekki hvers vegna hv. flm. frv. hafa ekki tekið þennan kostnaðarlið með í sinum till. Og í öðru lagi, ef menn á annað borð vilja að kjaradómur ákvarði þessa hluti, sem ég er ekki á þessu stigi endilega að mæla gegn, en ef menn vilja það á annað borð, þá finnst mér að eigi að gera það hreint og þar með að láta þfkn. hætta öllum afskiptum af málinu. Hún á ekki að vera neinn umsagnaraðili eða tillöguaðili til þeirra sem endanlega ákvarða þetta. Annaðhvort á Alþ. að gera þetta sjálft og eitt eða þá, ef menn vilja breyta til, láta kjaradóm um það algerlega. En vegna þess sem var rætt hér um þfkn. áðan, þá vil ég taka undir það sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason sagði. Að vísu er ég nýliði hér á Alþ., en ég tel mig vita vel að það var fjöldi þm. sem var búinn að vera lengi á þingi þegar ég kom hér til þings sem hafði ekki hugmynd um hvað hann átti að hafa samkv. ákvörðunum þfkn. Og verði þessari aðferð haldið, þá finnst mér að það sé alveg ófrávíkjanleg breyting sem verði að gera að þfkn. birti þær ákvarðanir sem hún tekur, þannig að ekki bara þm. sé um þær kunnugt, heldur og öllum öðrum, því að ég held að þetta eigi ekki að vera neitt leyndarmál. Það er til skaða, ekki bara fyrir Alþ., heldur og alla aðila sem hlut eiga að máli, að leynd hvíli yfir þessu. Það á að vera öllum opið að fá allar upplýsingar um það með hverjum hætti launafyrirkomulagi þm. eins og annarra er fyrir komið. Á hitt verður að minna auðvitað, að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason eða réttara sagt þingflokkur Alþfl. á fulltrúa í þessari n. og auðvitað gæti hann gert grein fyrir þessu. En það á að gera þetta opinbert, ég er alveg sammála því. En fyrst verið er að ræða um kjör þm., þá get ég ekki stillt mig um að koma hér inn á einn þátt þess máls vegna þess að ég hef átt í allmiklum örðugleikum með að losa mig við greiðslur, að losna undan því að taka kaup fyrir störf sem ekki eru unnin. Það er svo í lögum um þingfararkaup að þeir aðilar, sem stunda önnur störf ásamt þingmennsku hjá hinu opinbera, eiga rétt á annars vegar 3/10 af launum og hins vegar 3/5 af launum, þ.e.a.s. þeir sem eru í starfi og ekki getað stundað það daglega, fá 3/10, en hinir fá 3/5. Ég var þannig í sveit settur þegar ég varð þess heiðurs aðnjótandi að verða kosinn þm. að ég var í starfi hjá hinu opinbera og var þá flokkaður undir það að ég ætti að halda 3/10 af launum. Nú hef ég ekki komið nálægt þessu starfi í nærri 4 ár, en eigi að síður alltaf á launum fyrir það að þessum hluta. Og það eru slík atriði sem Alþ. á auðvitað að leiðrétta. Það er fráleitt að borga laun þeim þm. sem geta ekki komið nálægt því starfi sem þeir fá borgað fyrir. Nú segja menn auðvitað: Þú gast auðvitað sagt af þér hinu fyrra starfi. - En það er engin lækning. Það á að gilda sama regla fyrir alla og þessu á auðvitað að breyta. En það fylgir sá galli því ef menn segja af sér starfinu, að þá segja þeir sem ráða og úrskurða: Ef þú ekki tekur launin, þá missir þú líka stöðuna. Þ.e.a.s. ef þú hættir að þiggja launin, segir upp starfinu, en óskar að halda launalausu starfi, þá átt þú ekki rétt til þess lengur. Annaðhvort verður þú að vera á þessum launum og halda þar með starfinu eða ef þú tekur ekki launin, þá verður líka tekið af þér starfið. - Þetta finnst mér vera rangt. Það þarf enginn að lýsa fyrir þm. að þeir eru kannske sú stétt manna sem er kannske hvað ótryggust í starfi, og mér finnst að það eigi að gera greinarmun á því annars vegar að menn geti haldið starfi einhvern tiltekinn tíma, en launalausu ef þeir geta ekki sinnt því, en það sé fráleitt að borga mönnum laun fyrir starf sem þeir geta ekki komið nálægt. En um þetta skortir úrskurð og þessu þarf að breyta. Þá kem ég að því sem líka hefur komið inn í þessar umr.: Eiga þm. að gegna öðrum störfum? Ég er alfarið þeirrar skoðunar að þm. eigi einungis að gegna þingmennsku. mín reynsla af þingmennsku þau 4 ár, sem ég hef sinnt henni, er sú að ég tel það fullkomið starf ef menn ætla á annað borð að sinna því að einhverju leyti. En þá hlýtur að vakna spurning á móti: Þeir, sem halda því fram að þm. eigi að gegna einhverjum öðrum störfum með þingmennsku, telja þeir það þá réttlætanlegt að þeir haldi fullu þingmannskaupi eða ætlast menn til þess að vera á fullu þingmannskaupi og jafnframt kannske 30% eða 60% kaupi fyrir annað starf? Ef menn fá borgað fullt fyrir þingmannsstarfið, þá eiga þeir auðvitað að sinna því að fullu. Menn geta ekki, að því er ég tel, sinnt svo að í lagi sé meira en því starfi að vera þm. ef á að rækja það. Ef menn eru í fleiru, þá hlýtur það að koma niður á öðru hvoru starfinu sem þeir eru í eða einhverju ef þau eru fleiri en tvö. Þetta er mín skoðun. Það má vel vera að þetta sé breytilegt. Það má t.d. vel vera og mér þykir ekki ólíklegt að t.d. þm. Reykv. séu betur settir að þessu leyti heldur en þm. dreifbýliskjördæma, þannig að það má vel vera að þarna þyrfti einhvern greinarmun að gera á milli. En það, sem ég held að hafi valdið hvað mestu fjaðrafoki hvað varðar launakjör þm., það eru þær óeðlilegu reglur sem gilda um t.d. ferðakostnað eða dvalarkostnað. Og þá snýr dæmið aftur að þm. Reykv. og hér í nágrenninu. Það er óeðlilegt að þm., sem á heima uppi í Breiðholti, fær ekki aukagreiðslur, en þm., sem á heima í Kópavogi eða Hafnarfirði, fær aukagreiðslur. Þetta er auðvitað óeðlilegt og þessu á að breyta. Og það þarf ekkert annað til þess að breyta þessu heldur en bara einfalda samþykkt þfkn., og þetta ætti auðvitað fyrir löngu að vera búið að gera. Það er þetta sem ég held að fólk horfi hvað mest á og gagnrýni hvað mest, það er ósamræmið í því, hvernig þessum aukagreiðslum er háttað og fyrir komið.

Hvar eru mörkin?

Menn vita nú hvar þau eru núna, það væri frekar spurning hvar þau eigi að vera?

Já, ég meinti það.

Þú meintir það, já. Það er svo annað mál, hvar mörkin eiga að vera. Ég á ekki von á því að ég geti sett fram reglu sem allir telji hina einu réttlátu, en ég er a.m.k. ekki það blindur að ég sjái ekki að þetta er ekki réttlát regla eins og nú er, að því er mér finnst. Ég sem sagt hef kannske ekki tekið allt fram sem ástæða væri til. En niðurstaða mín af þessu er sú að ég er ekki sannfærður um að Alþ. eigi að afsala sér þessum rétti. Ég er samþykkur því að beinar launagreiðslur verði ákveðnar af öðrum aðilum en Alþ. og í reynd er framkvæmdin svo nú ef ég skil rétt. En ég er ekki viss um að það sé rétt af Alþ. að sleppa þessum ákvörðunum úr sinni hendi. Hitt vil ég segja: Það er alltaf hægt að deila um hvort þm. hafi of mikið kaup eða ekki. En ef t.d. þm. Reykjavíkur eru of illa launaðir, hvað má þá segja um hina? Það held ég að allir geti verið sammála um, að það er margfalt meiri kostnaður hjá þm. dreifbýliskjördæmis heldur en þeim þm. sem eru hér á Reykjavíkursvæðinu. Um þetta geta menn endalaust deilt og er auðvitað sanngjarnt og eðlilegt að menn deili um og ekki síst þá almenningur. Hann veitir þessu athygli eins og öðru sem varðar þm. og á auðvitað að gera það, og þm. þurfa ekkert að kveinka sér undan því þó að um þá sé rætt eða á þá deilt á hvaða sviði sem er. Hitt er höfuðnauðsyn, að engin leynd hvíli yfir einu né neinu að því er varðar launakjör alþm. Það á að vera öllum opið og allir eiga að því greiðan aðgang. Verði það, í hvaða formi sem menn svo vilja setja það fram, þá held ég að muni minnka það aðkast sem þm. telja sig hafa fengið frá hinum ýmsu stéttum. Ég vil ekki nafngreina hér einn eða neinn, ég tel það ekki við eiga, ég tel að það sé öllum heimilt að gagnrýna alþm. eins og hvern annan og ekki siður. En ég hygg sem sagt að það beri til þess brýna nauðsyn að þfkn., meðan engin breyting er gerð, lagfæri þá verstu ágalla sem ég og margir aðrir eru sannfærðir um að eru á þeim reglum sem nú gilda og það sé gert opinbert á hvern hátt þessu er hagað. Það hefur að mínu áliti verið of mikil leynd yfir þessu og leynd sem einungis er til þess fallin að vekja tortryggni og getsakir, getgátur um þessi mál, og það ætti a.m.k. að vera akkur þm. sjálfra að koma í veg fyrir að það haldi áfram. En fyrst og síðast: Það er auðvitað nauðsynlegt og ég vænti þess, hver sem kemur til með í framtíðinni að hafa þessi mál með höndum, að það verði leiðrétt þessi meginvilla sem ég tel vera að borga mönnum ár eftir ár kaup fyrir störf sem þeir geta ekki sinnt. Því tel ég að verði að breyta.