Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Jeg hefi nú ekki mikið að segja. Þótt nál. sje stutt, þá hygg jeg þar sje tekið fram það, sem segja þarf nú um þetta mál. Eins og tekið er fram í nál„ þá hafa breytingar Nd. á frv. í för með sjer um 63 þús. kr. tekjurýrnun fyrir ríkissjóð. Mikill meiri hl. fjhn. þessarar hv. deildar er þeirrar skoðunar, að breyta beri frv. þessu aftur, en bæði af því, að nú er skamt til þingslita og óvíst um afdrif frv. í sameinuðu þingi, þá er nefndin ásátt um að ráða til að samþ. frv. eins og það liggur fyrir. Tekjurýrnun þessi er eigi að síður mjög varhugaverð, þegar þess er gætt, að um leið er afnuminn lausafjárskatturinn, sem mun um 100,000 kr., og þó að hann eigi aftur að jafnast upp með auknum tekjuskatti af landbúnaði, þá tel jeg það fyrir mitt leyti aðeins vonarpening, því jeg er sannfærður um, að ábúðar- og lausafjárskatturinn næst aldrei upp í tekjuskattsfrv. Eins og sjest á nál., hefir það haft allmikil áhrif á nefndina í þessu máli, að sú stefna virðist vera að ryðja sjer til rúms að leggja sem flesta skatta á fasteignirnar. T. d. er nú á leiðinni annað frv., sem fer í þá átt að stórhækka skattinn á fasteignunum úr því, sem þegar er komið. - En annars virðist eins og þm. haldi, að þeir eigi aðallega að hugsa um tekjur fyrir sveitar- og sýslusjóðina, en ekki fyrir ríkissjóð. Þessi stefna gerir það að verkum, að þótt jeg algerlega sje á móti því að lækka fasteignaskattinn á löndum og lóðum úr 4‰ niður í 3‰ og á húsum í verslunarstöðum úr 2‰ niður í eins og er nú í frv., er það kemur frá Nd., þá þykist jeg sjá, að fasteignunum muni verða nóg boðið samt, og líklega ofboðið að lokum, sem jeg mun síðar taka fram við umræðu um annað mál hjer í deildinni. Jeg mun því greiða atkvæði með frv., af því að jeg tel, að varhugavert sje að ofhlaða fasteignirnar með sköttum. Og hins vegar má einnig líta svo á, að skattur þessi sigli að nokkru leyti undir fölsku flaggi, og sje frekar afnotaskattur en fasteignaskattur, eins og háttv. 1. landsk.þm. (S. F.) hefir tekið fram, þar sem hann kemur niður á leiguliðana, en ekki eigendurna, þar sem jarðir eru í leiguábúð. Af þessum ástæðum getur nefndin frekar sætt sig við, að skattur þessi sje eins lágur og Nd. gekk frá honum, þegar búast má við því, að hann hækki á öðrum stöðum.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Það er sannast að segja, að fjárhagsnefndinni var og er þetta frv. mjög óskapfelt, og að nærri lá, að hún legðist alveg á móti því. Það, sem einkum hneykslaði nefndina, var það, að samkvæmt frv. lækkar skattur á hærri gjaldendum frá því, sem nú er, en hækkar á lægri tekjum, og telur nefndin, eða að minsta kosti meiri hluti hennar, þetta fara alveg í öfuga átt. Aðfinslur nefndarinnar á þskj. 626 eru flestar af þessum rótum runnar. Nefndin getur ekki sætt sig við þetta nema til bráðabirgða, og sættir sig við það til bráðabirgða aðeins vegna hinnar knýjandi tekjuþarfar ríkissjóðs, því að líklegt er, að hann fái nokkru meiri tekjur af þessu frv. en gildandi lögum, því að bæði er líklegt, að lítið verði um stórgróða hjá einstaklingum næsta ár, og því tiltölulega lítið af þeim legg að skafa, og að skatturinn hækkar á lægri tekjunum eins og fyr er sagt, það er á öllum þorra skattþegna. Jafnframt hækkar skatturinn mjög á hlutafjelagagróða. Um 7. gr., sem ákveður þann skatt, eru skiftar skoðanir í nefndinni. Auðsætt er, að sá skattur er miklu hærri á háum tekjum en skattur, sem á er lagður eftir 6. gr., og að í því er ósamræmi. Vildu sumir nefndarmenn lækka skattinn á hlutafjelögum, og færa til samræmis við aðalskattinn (samkvæmt 6. gr) á þann hátt. - En fyrir sjálfan mig skal jeg geta þess, að jeg tel skattreglu 7. gr. góða, og rjettu leiðina þá að færa 6. gr. í samræmi við hana. Ákvæði frv. um framtal tekna og skattmat tel jeg líka til bóta, og sömuleiðis hugmyndina um tvöfaldan skatt á eignum, er kemur fram bæði sem tekjuskattur og eignarskattur. Því að vitanlega er miklu minna fyrir eignartekjunum haft. - Hvort eignarskatturinn er sanngjarnlega ákveðinn eða ekki hefi jeg á hinn bóginn ekki athugað, svo að jeg vilji nú um það dæma. Tveir nefndarmennirnir hafa komið með brtt. á þskj. 627, sem jeg býst við, að meiri hluti nefndarinnar verði á móti. Að vísu var jeg sjálfur með samskonar brtt. við frv. um lestagjald og fasteignaskatt, en sú ástæða var til þess, að mjer líkuðu þeir skattar illa, eins og þeir komu fram. Í skattalögum, sem vel eru grundvölluð, álít jeg þetta ákvæði gott og hentugt til að komast hjá tíðum, fyrirhafnarsömum lagabreytingum. Og þó að mjer líki ekki þetta frv. nú, vona jeg, að það færist áður en langt um líður í það horf, að vel verði við unandi. Jeg vænti þess, að hæstv. fjrh. (M. G.) leggist ekki á móti brtt. á þskj. 626, og sjái, að nefndin hefir sýnt mikla tilhliðrun í málinu, miðað við skoðanir hennar á því yfirleitt.

Sigurður Eggerz Við eigum tveir brtt. á þskj. 627, hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) og jeg. Brtt. þessi fer í þá átt, að 52. gr. frv. falli burt. í grein þessari er ákveðið, að tekjuskattinn megi hækka og lækka um eitt ár í senn með ákvæði í fjárlögunum, með því að margfalda allar skattupphæðir með sömu tölu. Samskonar ákvæði og þetta hefir verið í fleiri frv. frá stjórninni, en altaf verið felt. Og við álítum eigi síður þörf að fella það burtu hjer, því að við lítum svo á, að ef þetta ákvæði kemst að, þá sje hægt mjög snögglega að breyta allri skattalöggjöfinni. Það gæti t. d. komið fyrir, að samviskan vaknaði alt í einu hjá háttv.Nd. og hún sæi hinn mikla halla í fjárlögunum, og fyrir því dytti henni í hug að hækka tekju- og eignarskattinn, til þess að hafa upp tekjuhallann. Þetta hljóta allir að sjá að er óheppilegt, að hægt sje að breyta skattalöggjöfinni í stórvægilegum atriðum á einum eða tveimur dögum. Jeg vona því, að hv. deild taki vel í þessa brtt. okkar, og það því fremur, sem hæstv. fjrh. (M. G.) hefir lýst því yfir, að hann gerði þetta eigi að kappsmáli. Við höfum tveir skrifað undir nál. með fyrirvara, og hefi jeg nú gert að mestu leyti grein fyrir honum, og skal því eigi fara frekar út í það. En aðalástæðan fyrir því, að jeg greiði atkvæði með frv. þessu er sú, að jeg held, að það gefi ríkissjóði meiri tekjur en hin eldri skattalöggjöf um þetta efni, en hins vegar er jeg mjög óánægður með frumvarpið. En hins vegar var það sýnilegt, að ef nefndin hefði farið að gera breytingar við frv., þá hefði það tæplega náð fram að ganga, þegar búið er að ákveða að slíta þingi eftir nokkra daga, og fjárlögin eru sama sem búin. Jeg vil benda á eitt atriði, sem vakti mikla athygli hjá mjer, fyrir utan það, að jeg tel of háan skatt lagðan á hinar lægri tekjur, og það er það, hve mikill skattur er lagður á hlutafjelög, samanborið við einstaka menn. Þannig verður einstakur maður, sem hefir 100 þús. kr. tekjur, að greiða í tekjuskatt 12 þús. kr., en hlutafjelag, sem hefir 100 þús. króna tekjur, þarf að borga 21 þús. kr. í tekjuskatt. Þennan mismun tel jeg altof mikinn. Þetta gæti verið rjett, ef hlutafjelögin störfuðu einungis með hlutafjenu. En nú er vitanlegt, að flest af þeim hlutafjelögum, sem starfa hjer, verða allmikið að taka til persónulegrar ábyrgðar. Kemur þetta því allhart niður á sumum fjelögunum.

Karl Einarsson Jeg vil leggja minni áherslu á muninn á milli hlutafjelaga og einstakra manna en háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) gerði. Því að jeg tel enga ástæðu til þess að taka vægt á hlutafjelögum yfirleitt, en hjer eiga botnvörpungafjelögin í hlut. Jeg álít, að hjer sje of langt gengið. Um tekjuaukann af frv. þessu er jeg ekki sammála hv. 2. landsk.þm. (S. E.) og jeg hygg, að ef lausafjárskatturinn, tekjuskatturinn og húsaskatturinn væru látnir standa, þá mætti þetta frv. bíða.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg skal strax geta þess, út af orðum háttv.þm. Vestm. (K. E.), að húsaskatturinn kemur ekki þessu frv. við, því að hann er innifalinn í fasteignaskattinum. Háttv. þm. (K. E.) hefir því alveg misskilið, hvað hjer er um að ræða. Út af því, að háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) hjelt því fram, að munurinn á skatti væri of mikill á hlutafjelögum og einstökum mönnum, þá vil jeg upplýsa það, að sú stefna er nú mjög að ryðja sjer til rúms að leggja tiltölulega hærri skatt á fjelög en einstaka menn, því að fjelögin finna minna til hárra skatta en einstaklingarnir. Það er satt, að ýms hlutafjelög hjer eru illa stödd nú, og því er hart að leggja á þau mikinn skatt. En þetta verður samt rjettlátasti skatturinn, því að ef fjelögin tapa, þá verður skatturinn enginn. Og sem dæmi upp á það, að þessi skattur er t. d. rjettlátari en vörutollur, má nefna það, að togararnir verða að greiða háan vörutoll af kolum, hvort sem þeir græða eða tapa á útgerðinni. En tapi þeir á henni, þá þurfa þeir engan tekjuskatt að borga. Um brtt. á þskj. 627 get jeg tekið það fram, að jeg legg ekki neina sjerstaka áherslu á, að hún verði feld. En jeg get ekki samsint það, að 52. gr. frv. komi neinu losi á skattalöggjöfina, þó að hún verði samþykt eins og hún er nú í frv. Jeg vil miklu frekar halda hinu fram, að hún sje góð, til þess að halda í hemilinn á fjáreyðslunni, en annars læt jeg mjer það í ljettu rúmi liggja, hvort hún verður samþykt eða ekki. Mig skal ekki undra, þó að í háttv.fjhn. sjeu allsundurleitar skoðanir um þetta frv., þar sem í nefndarálitinu segir, að sumir sjeu á móti mikilli stighækkun beinna skatta og háum beinum sköttum yfirleitt, en aðrir vilji helst hafa alla skatta beina og á þann hátt fyrir komið, að tekjuskattur sje aðalskattur og þungamiðja í skattakerfi ríkisins. Það er því ekki undarlegt, þótt ekki hafi orðið gott samkomulag í nefndinni um þetta frv., þar sem svona gagnstæðar skoðanir hafa. verið. Og það mun öllum auðsætt, að ómögulegt er að búa til frv., sem fylgjendur beggja þessara stefna sjeu ánægðir með. Hjer eru líka talin upp fjögur atriði, sem háttv. nefnd finnur helst athugaverð í frv. Fer það alt í þá átt, að skatturinn gangi of nærri, sje of hár á lágum tekjum o. s. frv. Jeg skal fúslega játa þetta. Jeg vildi gjarna, að skattar gætu komið sem ljettast niður á hinum fátækari hluta þjóðarinnar. En fleira verður að gera en gott þykir. Hvernig líta fjárlögin út? Og hvernig á að fylla í það skarð, sem þar er? Tekjur megum við til að fá. Og er þá ekki rjett að taka þær með þeim skatti, sem fer þó næst sanni og sanngirni? Nefndin tekur dæmi til að sýna, að skatturinn geti komið misjafnt niður. Slíkt er aldrei hægt að sigla fyrir. Lög verður að gera fyrir fjöldann, en ekki einstök dæmi. Jeg gæti líka búið til mörg slík dæmi, sem eigi er hægt að gera fyrir í lögunum. Og þá eru t. d. veikindi. Fyrir þeim er aldrei hægt að gera, svo að full sanngirni sje. Og þó að mjer heyrðist á háttv. 2. landsk.þm. (S. E.), að frv. væri mjög gallað, þá þori jeg að fullyrði, að fá frv. hafa verið betur undirbúin en þetta. Brtt. nefndarinnar geri jeg ekki að neinu kappsmáli. Altaf er hugsanlegt, að eitthvað komi í ljós við framkvæmd laganna, sem þörf þætti að breyta, og þá gerir þetta hvorki til nje frá. Þá er eitt atriði, sem nefndin minnist á. Hún segir, að skattur hækki á lágum tekjum, en lækki á háum, frá því sem nú er. Þetta er rjett um nokkurt svæði, þar sem dýrtíðar- og gróðaskatturinn byrjar. Sá skattur var settur til bráðabirgða og ekki feldur inn í skattakerfið. Var því stökk í skattinum þar sem hann kom við. Hjer er alt kerfið tekið, stökkið hverfur, og af þessu stafar það, sem nefndin er að tala um. Auk þess mun þetta nú varla koma að sök, því að nú á næstunni er lítil von um mjög háar tekjur. Þó vona jeg, að þetta frv. gefi meiri tekjur, ef það verður að lögum, en tekjuskattur sá, sem nú er í lögum.

Guðjón Guðlaugsson Jeg hefi ekki eins mikla trú á tekjuskattsfyrirkomulaginu og hæstv. fjrh. (M. G.). Og ótrú mín stafar af reynslu, þeirri reynslu, hve erfitt hefir reynst að ná í skattinn, sjerstaklega af landbúnaði. Hann gerir ráð fyrir meiri tekjum af þessu frv. en gildandi lögum, og byggir það á betra framtali. Jeg sje nú ekki þá breytingu á skattanefndunum, að þeim sje betur treystandi en áður, og jeg verð að segja það, að framtalinu þori jeg ekki að byggja á. Jeg hefi verið í skattanefnd, og þar gáfu einir tveir menn upp tekjur sínar. En nefndin fann út reglu til að áætla tekjurnar og fá út skattinn, og tókst það svo vel, að yfirskattanefnd var mjög vel ánægð með það. Landsstjórnin var líka ánægð, og svo leit út, sem nefndin hefði fundið rjetta leið. En hitt er jeg viss um, að þeir tveir, sem upp gáfu, guldu of lágan skatt. Þetta bendir ekki á það, að bót sje að uppgjöf, ef skattanefndir rækja starf sitt trúlega. Og eitt vil jeg taka fram. Það er ekki nóg að setja falleg lög. Það þarf líka að fylgja þeim fram og sjá um að þeim sje fram fylgt. Og mitt álit er það, að allar stjórnir hafi fylgt þessum lögum heldur slælega fram. Margar skattanefndir og hreppstjórar í broddi fylkingar hefðu átt að vera settir af fyrir löngu. Þótt það sje ekki mikil staða, þá er þó altaf svo, að mönnum þykir leiðara að vera settir af. Er það ærin afsetningarsök, þegar svo er, sem jeg get sannað, að hreppstjórar hafa gert sitt til að lækka skattana og gera menn skattfrjálsa með röngu. Og hefir þetta oft komið í ljós við samningu verðlagsskrár, en þar sjest greinilega, að eitthvað er bogið, þegar ær er t. d. metin á 25 kr. í einni sveit, en í næstu sveit með sömu landkostum á 50–60 kr. Og dæmi eru til þess, að ríkir bændur hafa verið gerðir skattfrjálsir. Stjórnin verður að framfylgja þessu röggsamlega. Það er hægt að heimta skatt, þar sem ekki er annað að gera en að reikna skattinn eftir gefnum stærðum, svo sem var um ábúðarskattinn, en hinu þarf að hafa hönd í bagga með, og leiðbeina þeim, sem um eiga að sjá, svo sem formönnum skattanefnda.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg er sammála háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) um það, að þessum lögum þarf að koma inn í meðvitund þjóðarinnar, svo að eftir þeim verði farið. Og það skal verða reynt. En ef það tekst ekki á nokkrum árum, þá er ekki annað fyrir en hverfa aftur að gamla laginu. Háttv. þm. (G. G.) nefndi dæmi um það, hve framtalið hefði verið óábyggilegt. En þar við er það að athuga, að hingað til hefir ekki verið skylda að telja fram tekjur sínar upp á æru og samvisku, svo sem verður eftir þessu frv. Og þegar allir gefa upp, þá er miklu hægra fyrir skattanefnd að sjá, hvort rjett er. Þá má bera saman skýrslurnar og fá út það, Sem sanni er næst. Ef einn bóndi gefur upp 3 kr. ágóða á ánni, en annar 1 kr., þótt aðstaða og landkostir sjeu hinir sömu, þá sjer nefndin undir eins, að eitthvað er athugavert. Auk þess mun verða reynt að fara yfir allar skýrslur af landinu fyrstu árin og bæta úr og leiðbeina, ef ósamræmi finst.

Halldór Steinsson Jeg kann betur við að gera grein fyrir atkvæði mínu í stóru máli sem þessu. Jeg hjelt, að jeg mundi standa einn uppi með skoðun mína hjer í deildinni, og því gladdi mig að heyra háttv.þm. Vestm. (K. E.) halda fram líkri skoðun. Jeg hefi litið svo á, að frv. eins og það kom frá hæstv. stjórn, og enda líka frá hv.Nd., væri svo meingallað, að jeg efast um, að jeg geti gefið því atkvæði mitt. Frv. hefir nú legið í hv.Nd. allan þingtímann. Tíminn, sem þessi háttv. deild hefir yfir að ráða til þess að fjalla um það, er ekki lengri en svo, að nefndin treystir sjer ekki til að gera brtt. við það, hvað þá einstakir þm. Nefndin viðurkennir þó, að frv. sje gallað, og eru helstu gallarnir nefndir í nál. En þar sem nefndin viðurkennir, að þörf sje að breyta frv., þá finst mjer það hljóti að vera móti betri vitund, að hún ræður háttv. deild til að samþykkja það óbreytt. Jeg er nú sammála nefndinni um þá galla, sem hún nefnir í nál. Og þar sem jeg hefi ekki sjeð mjer fært að koma með brtt., vegna naumleika tímans, þá held jeg, að rjettast væri að leggja frv. á hilluna, eins og háttv.þm. Vestm. (K. E.) vildi. Og jeg sje ekki, að ríkissjóður misti mikils í við það. Háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) lagði áherslu á það, að ríkissjóð vantar tekjur. Á það ber að líta, en þó má ekki einblína svo á það, að hitt sje ekki jafnframt athugað, hvað þjóðin getur borið. Og svo er ekki sama á hvern hátt tekjumar eru teknar. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að við mættum til að fá tekjur í ríkissjóðinn. En þá má með alveg jafnmiklum rjetti segja, að við mættum til að skera niður útgjaldaliði. Á þessum tímum má ekki eingöngu hugsa um hvað ríkissjóður þarf. Það verður líka að reyna að minka þarfirnar.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Mjer virðist háttv.þm. Snæf. (H. St.) hafa mjög líkar skoðanir og jeg. En jeg varð nefndinni samferða um að leggja til, að frv. yrði samþykt óbreytt, af því að jeg hygg, að það gefi meiri tekjur, og jeg hugði, að betur mundi takast að koma á breytingum til bóta, með því að taka þessa leið. Helst hefði jeg kosið, að lögin yrðu látin gilda aðeins til eins árs, en meiri hluti nefndarinnar vildi hafa frestinn tvö ár. Ef háttv.þm. Snæf. (H. St.) vill koma með brtt. í þá átt, þá mun jeg greiða henni atkvæði. Ef frv. verður felt eða stöðvað, þá er enn fremur kipt stoðunum undan sumu því, sem er í þann veginn að ganga fram, t. d. breytingu á sveitarstjórnarlögunum, sem hjer er líka á dagskránni. Um skattinn á hlutafjelögum og ósamræmið milli hans og skatts á einstökum mönnum er það að segja, að jeg vil bæta úr því, með því að hækka skatt á háum tekjum einstakra manna. Meiri tekjur fást ekki af þessu frv. en gildandi ákvæðum, nema sem nemur því, sem skatturinn verður nú hærri á lágum tekjum, því að ekki hækkar skatturinn af háu tekjunum, heldur lækkar. En minn vilji er nú sá, að lækka á lágu tekjunum en hækka á þeim háu, og í þá átt gengur brtt., sem nefnd er í nál. Þó gat skeð, að tekjur af skattinum hefðu orðið heldur lægri eftir þeim skattstiga en þeim, sem í frv. er, en við því mátti gera, með því að hækka stigann allan. Hlutföllin hefðu lítið raskast við það. En jeg áleit ekki fært að koma fram með þessar brtt., er svo mjög var liðið að þingslitum, enda þótt þær væru til bóta. Því var þessi leið tekin.

Sigurður Eggerz Jeg hefi leyft mjer að koma fram með brtt. ásamt háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.), um það að nema burt ákvæðið um að skatt þennan megi hækka og lækka í fjárlögum fyrir eitt ár í senn. Þetta ákvæði var felt úr fasteignaskattslögunum og lögunum um lestagjald af skipum, og því er í raun og veru engin ástæða til að halda því hjer. Og auk þess eru hjer enn aðrar og meiri ástæður fyrir hendi. Það hefir greinilega komið fram hjer í deildinni, að menn eru óánægðir með stigbreytinguna á tekjuskattinum. En ef skattstiginn er ranglátur, þá er því fjarstæðara að láta 52. gr. standa og verða þess valdandi, að ranglætið verði margfaldað. Því að jeg býst fremur við, að hækkað verði en lækkað. Og ef brtt. nefndarinnar gengur fram, þá eiga lögin ekki að gilda nema eitt eða tvö ár óbreytt, og er þá því minni ástæða til að halda þessu ákvæði. Þess vegna finst mjer, að öll nefndin ætti að fallast á brtt. okkar. Hæstv. fjrh. (M. G.) talaði um, að drjúgar tekjur mundu verða af þessum skatti. Jeg býst nú við því líka, en þó meginn hvorki vjer nje stjórnin gera sjer of bjartar vonir um það, þegar af þeirri ástæðu, að háskattur verður ekki til, eða mjög lítill. Háttv. þm. Snæf. (H. St.) sagði, að nefndin legði til móti betri vitund að samþykkja frv. Þetta eru hörð orð og ekki rjettmæt. Nefndin lagði það til vegna tekjuþurðar ríkissjóðs, og ber um leið fram brtt. um að lögin verði endurskoðuð eftir tvö ár. Með þeirri brtt. er lögð áhersla á það, að nefndin er óánægð með frv. Annars verð jeg að segja það, að mjer finst meðferð þingsins á þessu máli harla undarleg. Háttv. Nd. er með málið nærri allan þingtímann og gerir nálega engar breytingar á frv. Og það er ekki einasta þetta mál, heldur stimpilgjaldsfrv. og fleiri skattamál, sem svo hefir farið um. Mjer er það með öllu óskiljanlegt, hvað háttv.Nd. hefir verið að gera með þessi mál í svo langan tíma - annað en þá að sofa á þeim. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál nú að sinni, en vona, að brtt. mín og háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.) verði samþykt.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg vil aðeins taka það fram, að jeg sje ekki betur en búið sje að fara þannig að í skattamálunum, að það verði hreint og beint að samþ. þetta frv. Fyrir rúmum hálftíma var samþ. hjer í þessari háttv. deild frv. um fasteignaskattinn, sem hefir talsverða lækkun á tekjum ríkissjóðs í för með sjer, og sömuleiðis hefir lausafjárskatturinn verið feldur niður. Það gæti því varla álitist forsvaranlegt að fella þetta frv. líka. Viðvíkjandi því, sem háttv.frsm. (S. F.) sagði, að skatturinn af háu tekjunum væri of lágur, en of hár af lágu tekjunum, þá skal jeg benda á það, að þetta verður vonandi ekki til lengdar. En þetta verður svo að vera í bili, því að flestir stærri gjaldendurnir eru nú horfnir, en einhversstaðar verður ríkissjóður að fá tekjurnar. Tel jeg líklegt, að ekki verði langt þangað til svo batnar í ári, að hægt verði að breyta þessu. Annars býst jeg við, að flestir verði að játa, að erfitt sje að búa til skattastiga, sem allir sætti sig við. Og jeg skal taka það fram, að í þessu frv. er fjöldi af smærri atriðum, sem eru til stórbóta, og meðal annars þeirra vegna vil jeg hafa, að frv. gangi fram, og jeg verð að krefjast þess. Þá vil jeg segja það til málsvarnar hv.fjhn.Nd., að hún hefir í ár haft mikið starf og vandasamt með höndum, og er því ekki furða, þótt nokkur dráttur hafi á orðið afgreiðslu sumra málanna. Mun það hafa vakað fyrir henni, er hún afgreiddi smærri málin á undan, að þau tæki styttri tíma, en gott að koma sem flestum málum frá.

Karl Einarsson Það er aðeins örstutt aths. Jeg verð að telja það rjetta stefnu að leggja tiltölulega hærri skatt á hlutafjelög en einstaka menn, en þó vildi jeg gefa mönnum tíma til að athuga, hversu mikill sá munur er, áður en frv. gengur fram. Það, sem jeg hefi annars sjerstaklega að setja út á þetta frv., er það, að það gefur minni tekjur en hitt frv., samanborið við ókosti þess. Jeg á hinsvegar bágt með að sjá, að endilega þurfi að samþ. þetta nú, þótt búið sje að afgr. fasteignaskattsfrv. Sje jeg ekki í hverju það ætti að liggja, að svo náið samband sje þar á milli. Fasteignaskatturinn kæmi þá að nokkru fyrir húsaskattinn, en tekjuskattur, eignarskattur og skattar á afnotum og ábúð jarða ásamt lausafjárskatti hjeldist.

Sigurður Jónsson Ef þetta frv. hefði komið fram nokkrum vikum fyr, þá hefðu áreiðanlega orðið allmiklar umr. um það. En sökum þess, hvað tíminn er nú orðinn naumur, þá er vart annað við það að gera en fella það eða samþ., því að tíminn er enginn til að ræða breytingar á því. Það er annars skoðun mín, að aðeins eigi að breyta slíkum tekjustofnum með almennum lögum, en ekki eftir geðþótta hvers þings í fjárlögum. Mjer virðist líka umr. bera þess vitni, að þetta mál verði tekið upp aftur að stuttum tíma liðnum. Jeg vænti þess svo, að háttv.Ed. fallist á þær breytingar, sem nú hafa verið gerðar á því í háttv.Nd., svo að það þurfi ekki að ganga til Sþ.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Það er eins um þetta frv. og skattafrv. í dag, að það kom mjög seint upp í háttv. deild, og hefir því ekki gefist tími til að rannsaka það eins og skyldi. Þó er nefndin ekki í neinum vafa um, að það eigi að ganga fram, og hefir aðeins gert á því örfáar breytingar. Aðalbreytingarnar, sem þetta frv. hefir í för með sjer, eru þær, að 1% gjaldið af útfluttum vörum, sem ákveðið er í núgildandi stimpilgjaldslögum, er ekki tekið upp í þetta frv., og á það að koma fram í sjerstöku frv. sem útflutningsgjald; auk þess er nú stimpilgjaldið lagt á ýmislegt fleira en áður. Þá skal jeg minnast lítið eitt á brtt. nefndarinnar. 1. brtt. við 5. gr. fer fram á, að 5. liður gr. orðist um. Nefndinni þótti ekki ástæða til að leggja stimpilgjald á ávísanir yfirleitt, heldur aðeins þegar þær væru brúkaðar sem liður í viðskiftalífinu á þann hátt, að þær gengju kaupum og sölum. Þá er 2. brtt. við 17. gr. Hún er fram komin af þeirri ástæðu, að nefndin var hrædd um, að ef það væri orðað eins og stendur í frv., þá gæti þar fallið undir veðbókarvottorð, en slíkt nær vitanlega ekki nokkurri átt, að stimpilgjald sje greitt af þeim eftir vissu hundraðsgjaldi af verðhæð þeirra eigna, sem veðbókarvottorð er gefið fyrir. Þetta mun ekki heldur hafa verið meining hæstv. stjórnar, og er því þessi brtt. fram komin aðeins til að fyrirbyggja misskilning. Brtt. við 35., 36. og 37. gr. eru bein afleiðing af brtt. við 5. gr., og þarf jeg ekki að gera frekar grein fyrir þeim. 6. brtt. við 38. gr. fer í þá átt, að enginn stimpilgjaldsskattur sje lagður á iðgjalds- og endurnýjunarkvittanir. Þótti nefndinni nægilegt, að lagður væri skattur á þessi skírteini, sem gr. getur um, þótt kvittununum væri slept, og það því fremur, sem hjer er um eintómar tryggingar að ræða. Nefndinni þykir heldur ástæða til að ýta undir menn í því tilliti en draga úr þeim með slíku gjaldi. Auk þess mundi ríkissjóð aldrei muna mikið um það gjald. 7. brtt. við 41. gr. fer fram á, að r-liður og x-liður falli burtu. Viðvíkjandi fyrri liðnum skal jeg geta þess, að þótt nefndin gæti sætt sig við, að gjald væri lagt á skírteini um embættispróf, þá finst henni með öllu óviðeigandi að leggja slíkt gjald á prófskírteini barna og unglinga. Á það fólk, sem notar barna- og unglingaskólana, venjulega fult í fangi með að standast þann kostnað, sem námið hefir í för með sjer, enda gæti þetta gjald orðið alltilfinnanlegt fyrir fátæka foreldra, sem eiga fyrir stórum barnahóp að sjá. Að því, er snertir síðari liðinn, skal jeg geta þess, að nefndinni finst fylsta ástæða til að ýta undir þjóðina að spara sem mest og leggja í sparisjóði, og vildi því síst verða til þess að draga úr þeirri viðleitni manna, með því að leggja slíkt gjald á þá. Það eru ekki fleiri brtt., sem nefndin hefir gert, og skal jeg þá ekki orðlengja þetta frekar, en vonast til, að háttv. deild samþykki frv. með þessum breytingum.

Fjármálaráðherra (M. G.) Mjer finst háttv. nefnd ekki hafa bætt frv. neitt með þessum tillögum sínum. Jeg sje enga ástæðu til að undanskilja ósamþyktar ávísanir. Jeg er viss um, að slíkt ákvæði leiddi til þess eins, að hætt yrði að samþykkja ávísanir, því að mjög hægt er að komast hjá að láta samþykkja þær, t. d. með því að senda samþykkið í sjerstöku brjefi, og ávísanirnar missa ekki neinn rjett, þótt þær sjeu ekki samþyktar. Um 2. brtt. hefi jeg ekkert að segja; hún gerir í sjálfu sjer ekkert til, en er þó óþörf. því að í 41. gr. er ákveðið, að almenn vottorð skuli stimplast með 50 aurum. Undir þá grein heyrir t. d. veðbókarvottorð, og hygg jeg ekki neina hættu á því, að nokkur lögreglustjóri mundi fara að stimpla slík vottorð sem afsal. En verði brtt. nefndarinnar samþ., þá er og sjálfsagt að samþ. þessa brtt., því að hún getur ekkert skaðað. 3., 4. og 5. brtt. leiða af fyrstu brtt., og er ekki þörf að ræða þær. 6. brtt. er um að undanskilja stimplun iðgjaldakvittanir og endurnýjunarkvittanir brunaábyrgðar- og sjóvátryggingarskírteina. Á fundi, sem jeg var á með nefndinni, stakk jeg upp á því, til samkomulags, að iðgjaldakvittunum væri slept, en hinum haldið. Nú álít jeg mig ekki bundinn við þá miðlunartillögu, því að nefndin tók hana ekki til greina, heldur hefir haldið fast við það að undanskilja allar kvittanir stimplun. Jeg verð að halda því fram, að misráðið væri að samþ. þessa brtt., því að einstaklinginn munaði lítið að borga þetta gjald, en þegar alt kæmi saman, gæti það orðið talsverð fjárhæð fyrir ríkissjóð. Þá er 7. brtt. Nefndin er á móti því, að gjöld sjeu tekin fyrir prófskírteini skólanna, t. d. Verslunarskólans, Kvennaskólans og Mentaskólans. Ekki get jeg sjeð, að gjöld þessi yrðu tilfinnanleg nje að þau sjeu ósanngjörn. Þegar athugað er, að ríkissjóður borgar 2 miljónir til skólanna á ári og nemendur fá ókeypis alla kenslu, þá virðist ekki ósanngjarnt, að þeir verði að borga einar 10 kr. fyrir prófskírteini sín. Hjer í þessari brtt. kemur það eins og oftar fram, að ef leggja á nýtt gjald á, þá þykir það ganga svo nærri þeim, sem hlut eiga að máli, að ekki sje hægt að leggja það á. Jeg er og á móti því að undanskilja sparisjóðsbækur stimplun. Það, sem háttv.frsm. (S. E.) sagði um þetta atriði, er rjett, ef miðað er við barnabækur, sem 1 eða 2 krónur eru lagðar í, en það á ekki við um bækur, sem ef til vill fleiri þúsundir eða tugir eða hundruð þúsunda hafa verið lagðar inn í. En þótt lítil fjárhæð sje oft fyrst í barnabókunum, og því ósanngjarnt að taka þetta gjald af þeim, þá er þó það að athuga, að inn í þessar sömu bækur getur barnið, þegar það er orðið fullorðið, lagt fleiri þúsund krónur.  (S. E.: Erfiðast er að ná fyrstu krónunum)  . Fyrir barnið?  (S. E.: Já)  . Nei, þeim er venjulega gefin sparisjóðsbókin í fyrstu með fáum krónum í. - Annað kemur einnig til greina í þessu máli. Flest sparisjóðsfje er nú skattfrjálst. Sumpart af því, að skattanefndir fá sparisjóðsfje ekki talið fram, og sumpart af því, að margar sparisjóðsupphæðirnar eru svo litlar, að þær eru ekki skattskyldar. En þó að inneignin sje svo lítil, að hún sje ekki skattskyld, þá getur þó verið ástæða til að skatta hana dálítið, og það yrði einmitt gert, ef lögleitt yrði að stimpla sparisjóðsbækurnar. Stimpilgjaldið af sparisjóðsbókum mundi ekki muna miklu fyrir ríkissjóðinn nema fyrsta árið, þegar allar gömlu sparisjóðsbækurnar yrðu stimplaðar. Get jeg hugsað, að þá mundi það nema kring um 15 þús. kr. Jeg held áreiðanlega, að þessir tveir skattar, á prófskírteinum og sparisjóðsbókum, sjeu ekki ósanngjarnari en margir aðrir skattar. Að láta borga fyrir prófskírteini frá Mentaskólanum er í fullu samræmi við að borga verður fyrir skipstjóraskírteini. Skipstjórarnir verða að borga fyrir skírteini, sem gefur þeim rjett til að fara með skip, og stúdentar borga fyrir skírteini, sem gefur þeim rjett til að stunda nám við háskóla.

Björn Kristjánsson Út af ávísununum vil jeg segja fáein orð. Eins og deildarmenn vita, er ekki ætlast til, að tjekkar sjeu stimplaðir, og er það sökum þess, að í þeim felst enginn gjaldfrestur. Aftur eru víxlar, ávísanir og skjöl, sem gjaldfrestur er á, stimplað í öðrum löndum. Þegar nú er viðurkent, að tjekkar skuli ekki stimplaðir, sökum þess, að á þeim er enginn gjaldfrestur, þá virðist hið sama eiga að gilda um ávísanir, þegar eins er ástatt með þær. En það kemur einmitt oft fyrir. T. d. er bóndi sendir ávísun á viðskiftareikning sinn hjá kaupmanni, er óviðkunnanlegt, að hann skuli þurfa að greiða stimpilgjald af henni. Eins eru slíkar ávísanir oft sendar í bankana. Að vísu hafa bankarnir tjekkbækur, sem viðskiftamenn þeirra fá. En oft kemur fyrir, að þá vantar tjekkeyðublöð og kunna ekki að stíla tjekka, og senda því ávísanir á bankann. Þetta bar oft við er jeg var bankastjóri, og vanalega ráku bankarnir ávísanirnar ekki aftur, þótt það hefði verið rjettast. Bankarnir vildu hlífa mönnum við óþægindum út af því. Slíkar ávísanir sem þessar eiga að minni hyggju að vera undanskildar stimpilgjaldi eins og tjekkarnir, eins og gert er alstaðar annarsstaðar.  Rjett álít jeg það að íþyngja sem minst þeim er vilja líftryggja sig og tryggja eigur sínar. Nóg er að láta stimpla aðalskírteinið; kvittanirnar eiga því helst að vera stimpilfrjálsar. Á þetta legg jeg þó minni áherslu heldur en á hitt, að sparisjóðsbækur sjeu undanskildar stimpilgjaldi. Hvergi er venja að stimpla þær, mjer vitanlega.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Jeg þarf ekkert að segja um ávísanirnar. Háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.) talaði svo rækilega um þær. Á 2. brtt. við 17. gr. verð jeg að minnast. Hæstv. fjrh. (M. G.) fanst hún óþörf. Ekki get jeg skilið að svo sje. Jeg kannast að vísu við það, að í 41. gr. er talað um „vottorð, sem einstakir menn biðja um úr embættisbókum eða skjalasöfnum“. Sagði hann, að undir þessa gr. fjellu veðbókarvottorð. Getur vel verið, að stjórnin hafi ætlast til þess. En niðurlag 17. gr. er svo orðað, að þau vottorð geta ekki verið þar undanskilin. Þar stendur, að vottorð, sem eru til sönnunar eignarheimild, stimplast sem afsöl. En þar með eru einmitt veðbókarvottorð. Ómögulegt er því að skýra 41. gr. öðruvísi en að þar sje átt við vottorð yfirleitt, en í 17. gr. sje átt við veðbókarvottorð. Til þess að fyrirbyggja allan slíkan misskilning hefir því nefndin borið fram þessa brtt. við 17. gr. Hæstv. fjrh. (M. G.) talaði um stimplun á kvittunum, og vildi ekki undanskilja þær stimplun. En varla er hægt að bera á móti því, að óeðlilegt er að krefjast gjalds af öllum þessum kvittunum. Nóg er að taka gjald af hinum upphaflegu skírteinum. Jeg vil taka það fram, að einn af nefndarmönnunum er á móti brtt. við 41. gr. Er það háttv. 1. þm. Húnv. (G. Ó.). Um gjaldið af prófskírteinunum vil jeg aðeins segja það, að þeir, sem kunnugir eru, munu vita, að flestir, sem ganga í lærðaskólann, unglingaskóla. barnaskóla o. fl. eiga erfitt uppdráttar. Og einmitt þetta hefir verið viðurkent, með því að hafa kensluna ókeypis. Það virðist því í fullu samræmi við það að hlífa þeim við þessum gjöldum. Um stimplun sparisjóðsbókanna er það að segja, að því er nú svo farið, að ýmsir mundu veigra sjer við að leggja litlar fjárhæðir í sparisjóð, ef þeir þyrftu bæði að kaupa bók og borga stimpilgjald. En undirstaða allrar sparsemi í þessu landi er að fá fólkið til að spara smáupphæðir og leggja það fje til hliðar, því að úr því byrjað er að leggja inn smáupphæðir, þá koma þær stærri sjálfkrafa á eftir.

Fjármálaráðherra (M. G.) Aðeins fáein orð. Það, sem háttv.frsm. (S. E.) sagði um sparisjóðsbækurnar, á ekki við börnin, því að vanalega er þeim gefin sparisjóðsbókin upphaflega, og það kemur því ekki til þeirra kasta að kaupa bækurnar. Fullorðna fólkið gerir það fyrir þau. Prófskírteinin á að stimpla, til þess að reyna á þann hátt að fá eitt sandkorn upp í miljónirnar, sem fara til skólanna og ætla algerlega að sliga okkur.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Síðan frv. þetta fór hjeðan úr deildinni hefir það tekið nokkrum breytingum. Á 23. gr. hefir orðið sú breyting, að 5. liður er feldur burt, en þar er svo ákveðið, að stjórn hvers hlutafjelags skuli halda skrá yfir hluthafa og um það, hver fer með atkvæði. Jafnvel þótt allshn. þessarar deildar þyki þessi breyting síst til bóta, þá þykir henni þetta atriði ekki svo mikils virði, að hún vilji deila við háttv.Nd. um það. Næst er breyting á 29. gr. Þar er nú svo ákveðið, að í samþyktum hlutafjelags megi heimila fjelagsstjórninni að gefa út nýtt bráðabirgðaskírteini eða hlutabrjef, í stað glataðs, ef fjelagsstjórinn telur nægar sönnur færðar á, að skírteinið eða hlutabrjefið hafi eyðilagst, enda nemi upphæðin eigi meiru en 200 kr. En samkvæmt því, sem frv. var frá stjórninni og er það fór hjeðan úr þessari háttv. deild, þá mátti aðeins ógilda hlutabrjefið með dómi. Nefndin í þessari deild getur nú fallist á þessa breytingu, enda gerði allshn.háttv.Nd. breytinguna á vitorði allshn. hjer. Þá kem jeg að aðalbreytingunum á frv. við 24. og 31. gr. Eins og frv. nú kemur frá hv.Nd., þá má stjórn hlutafjelaga auka hlutafje, nema öðruvísi sje ákveðið í samþyktum fjelagsins. Þetta getur nefndin hjer í þessari deild ekki ráðið til að samþykkja, því ekki er rjett að leggja svo mikið vald í hendur stjórnum í hlutafjelögum, því hlutafjáraukning, og þá sjerstaklega nýir menn, sem koma inn í fjelögin við það, geta haft mikil áhrif á fjelagsskapinn, og þá í óhag ef illa er valið. Rjett virðist því að taka upp aftur þau ákvæði, sem voru í frv., er það fór hjeðan úr deildinni, og sniðin voru eftir samskonar ákvæðum í sænsku lögunum, þar sem stjórnin aldrei má sjálf ákveða hlutafjáraukann, en aðeins bjóða hann út með væntanlegu samþykki hluthafafunda. Með þessu ákvæði er svo um hnútana búið, að hægt er í sjerstökum tilfellum að flýta fyrir hlutafjárútboðinu, en hinsvegar er með þessu ákvæði ekkert vald tekið frá hluthafafundinum í þessum málum, því að hann leggur hið endanlega samþykki eða neitun á hlutafjárútboðið. Þá er brtt. við 31. gr. á sama þskj. Eins og frv. nú kemur frá háttv.Nd. hafa hluthafarnir atkvæðisrjett eftir hlutamagni sínu, ef engin ákvæði eru um atkvæðagildi hlutanna í samþyktum fjelagsins, en í þeim má ákveða svo, að enginn hluthafi fari með nema einn þriðja atkvæða á hluthafafundum. í frv. eins og það fór hjeðan var aftur svo ákveðið, að enginn hluthafi mætti fara með meira en fimta hluta atkvæða, og þessu var ekki hægt að breyta með ákvæðum í samþyktum. Nefndin leggur nú til, að þetta ákvæði sje sett inn aftur, og er rjett að taka fram, að samskonar ákvæði er í sænsku hlutafjelagslögunum. Það virðist ekki heppilegt, þó einhver ráði yfir fjármagni miklu, að hann geti náð undir sig öllum ráðum í fjelögunum. Með því eru oft útilokuð ráð þeirra manna, sem mesta þekkinguna hafa, þó þeir ráði yfir minna fjármagni, og þetta getur orðið skaðlegt fyrir hlutafjelagsstarfsemina. Hinsvegar engin hætta á, að fjármagnið geti samt ekki notið sín á ýmsa vegu, þó þessar skorður sjeu settar. Má og minna á í þessu sambandi, að þegar Eimskipafjelag Íslands var stofnað, þá var það gert að skilyrði af hálfu fjelagsins, að landssjóður hefði eigi atkvæðisrjett í hlutfalli við hið framlagða hlutafje. Samkvæmt því, sem jeg hefi tekið fram, leggur nefndin því til, að 2. brtt. á þskj. 624 verði samþykt.

Halldór Steinsson Jeg verð að segja það, að jeg felli mig betur við frv. eins að það kemur frá hv.Nd. en eins og það var samþykt hjeðan úr háttv. deild. Jeg legg minna upp úr því, hvort 24. gr. er látin standa eða ekki, en mjer finst 31. gr. eins og Nd. hefir breytt henni aðgengilegri. Það virðist vera nægilega strangt ákvæði, að enginn hluthafi megi fara með meira en einn þriðja atkvæða á fundum fjelaganna. Hinsvegar verður að gæta allrar varúðar í því að hafa ekki þessi ákvæði mjög ströng, því að slíkt gæti orðið til þess að fyrirbyggja sölu hlutabrjefa, sjerstaklega ef um útlendan markað væri að ræða. Jeg hygg því, að ráðlegast sje að flækja eigi máli þessu í sameinað þing, með því að aðhyllast brtt. nefndarinnar, heldur samþykkja frv. eins og það liggur fyrir frá Nd.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Þetta er misskilningur hjá háttv.þm. (H. St.). Hann segir, að breytingin sje eingöngu í því fólgin, að einum fimta sje breytt í einn þriðja. Ef munurinn væri ekki annar, þá væri eigi vert að gera þetta að ágreiningsefni. En hjer er um annað og meira að ræða. Í frv., eins og það er samþ. í Nd., segir, að í samþyktum megi ákveða, að enginn hluthafi geti farið með meira en einn þriðja atkv., en í brtt. okkar er skýlaust tekið fyrir, að hluthafar geti farið með meira en fimtung atkvæða. Munurinn er þarna svo auðsær, að Nd. vill aðeins áskilja hverju fjelagi að kveða á um þetta, en allshn. þessarar hv. deildar vill skipa fyrir um þetta í hlutafjelagslögunum. Og þetta atriði leggur nefndin hjer áherslu á, að hafa slíka samþykt fastákveðna í hlutafjelagslögunum.