Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ólafur Thors) Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þessar till.hv.þm. V.-Húnv. og hv.þm. Borgf. Það er nú náttúrlega enginn vafi á því, að þingheimur allur skilur glöggt, að í þjóðfélaginu er fyrir hendi mjög rík þörf fyrir aðstoð hins opinbera til lausnar á margvíslegum vandamálum, sem sérstaklega stafa frá yfirstandandi kreppu. Það er held ég ekki vafi á því, að hugur manna í þessu efni, að því er snertir þá stétt, sem hv.flm.till. nefndi, bændastéttina, er mjög óskiptur og allur í þá áttina að verða þeim að liði, eftir því sem föng standa til. En mér finnst þessi málaflutningur hv.þm. (HJ) allur ógeðslegur. Annarsvegar þetta tilfinningarsöngl hans um þörf bænda, og hinsvegar að ónýta þær hugsjónir, sem liggja til grundvallar fyrir frv. Og hv.þm. Borgf. vil ég spyrja sérstaklega að því, hvort hann sem kreppunefndarmaður hafi í sínum vísdómi komið auga á þessa einu leið til þess að bjarga við kreppumálum landsins. Og hv.þm. Str. vil ég einnig spyrja hins sama. Ef þessir menn, sem eru jafnkunnugir bændaþörfinni eins og hv.þm. Borgf. og hv.þm. Str., og sem af einlægum og heilum hug hafa á undanförnum árum unnið að því að reyna að leysa þessi þrifamál bænda, hafa í allri sinni viðleitni og einlægni komið auga á það, að ráðið til þess að leysa bændakreppuna væri að ásælast hugmynd háskólans um happdrætti, þá er ég ekki trúaður á þetta eina ráð. Það er alltaf óviðfelldið, þegar menn bera fram einhverjar hugmyndir, að taka þær til fósturs í allt öðrum tilgangi og skilja svo þetta mál, sem hugsjónamennirnir hafa borið fyrir brjósti, eftir á gaddinum. En ég tek það skýrt fram, að við, sem stöndum að því að lofa háskólanum að njóta þess, sem forystumenn hans hafa borið fram til þess að leysa hans málefni, göngum þess ekki duldir, að hjá bændastéttinni og í rauninni öðrum stéttum líka er mikil og rík þörf fyrir hendi um aðstoð frá hinu opinbera. En þessu tvennu er óþarfi að rugla saman, eins og flm. þessara till. gerði. Ég hefi ekki leyfi til þess að tala fyrir hönd n. í þessu máli, þó ég sé frsm. hennar, en ég get þó sagt það, að ég hygg, að n. muni halda fast við þær till., sem hún bar fram, með þeim breyt., sem fyrir tilstilli hennar voru gerðar. Ég tjái því ekki fylgi till. þeim, sem hér liggja fyrir. Um till.hv. 3. þm. Reykv. get ég heldur ekkert sagt f. h. n., en mun sjálfur greiða henni atkv.

Pétur Ottesen [óyfirl.] [Frh.]: Þegar mál þetta var hér síðast til umr. hafði ég talað dálítið um það, en var þó ekki kominn nema stutt áleiðis  Hv. 1. flm. lét svo um mælt, að frv. mundi verða til að draga úr vínnautninni til þeirra muna, að horfa mundi til mikilla umbóta frá því ástandi, sem við nú eigum við að búa í þessum efnum. Hafði ég bent á það, hver mótsögn fælist í þessum ummælum hv.flm. annarsvegar og ákvæðum frv. hinsvegar. Í stað þess sem nú er ekki heimilt að selja hér annað vín en þetta Spánarvín, sem þvingað var upp á þjóðina sællar minningar, og þó ekki megi selja nema í kaupstöðunum og við mjög takmarkaða sölu á ýmsan hátt, gerir þetta frv. ráð fyrir, að tilraun verði gerð til að selja sterka drykki í hverri kaupstaðarholu, þar sem eru 300 íbúar og fleiri og hægt verður að skrapa saman nægilega marga skoðanabræður hv.flm. frv. Þannig á að draga úr vínnautninni í landinu, með því að hleypa meira vínflóði yfir landið en nú þó er. Skal ég reyndar ekki segja, hvort þetta tekst eða ekki, en ef nægilega margir þm. verða til að fylkja sér um frv., er flóðið skollið yfir. Og ekki nóg með þetta. Það eru fleiri stoðir, sem undir það hníga, að á bak við þetta frv. sé sterk alda til að dreifa víninu út um landið. Er þannig gert ráð fyrir því í 2. gr., að leyfður verði tilbúningur og sala á áfengu öli í landinu, og á það að verða undanþegið öllum þeim takmörkunarákvæðum frv. um tilbúning og sölu áfengra drykkja, sem flm. þó vilja setja um þessa hluti. Áfengi í líki öls á þannig að verða frjálst að selja hvar sem er á landinu, og eru öll vopn slegin úr höndum borgaranna til þess að veita nokkurt viðnám í þessu efni, að því leyti sem þeim verður mögulegt með samtökum að koma í veg fyrir sölu á sterkum drykkjum, og eru þannig allar flóðgáttir opnaðar fyrir því áfengi, sem búið er til undir heitinu öl. Það verða því ekki færðar neinar varnir fyrir því, að með þessu frv. er ekki aðeins verið að opna möguleika fyrir aukinni áfengisnautn í landinu, heldur liggur það í eðli hlutarins, að afleiðingin af samþykkt frv. verður sú, að sterk vínalda fer yfir allt landið, og eins og svo vill fara um þá kynflokka, sem taldir hafa verið lausir við ýmsa kvilla og pestir, að þeir eru miklu varnarlausari gegn þessu, þegar það ber að garði, eins má búast við því, að við, sem búið höfum við mjög takmarkaða áfengissölu undanfarið, komum til með að eiga illt með að fóta okkur í þessum efnum til að byrja með. Má því gera ráð fyrir, að með samþykkt frv., meðan við erum að safna okkar mótstöðukrafti, rísi flóðbylgjan hátt, og að jafnvel standi ekki upp úr nein þúfa á landinu, heldur verði sjór í miðjum hlíðum hreint og beint. Jafnframt því sem hv.flm. bölvaði banninu og lýsti með átakanlegum orðum afleiðingum þess fyrir þjóðina, varð hann þó að viðurkenna, að hér væri minna drukkið en þar erlendis, sem hann þekkir til, sem er víða. Getur að vísu margt legið til grundvallar fyrir því, að svo er, því að ég viðurkenni þetta hjá hv.flm., og styðst ég þar við upplýsingar, sem ég hefi aflað mér í þessu efni líka. Þetta getur t. d. legið í lyndiseinkunnum þjóðarinnar að einhverju leyti, en ég held þó, að leita þurfi nær að orsökunum og að þetta liggi að mestu leyti í þeim takmörkunum, sem hafa verið á vínsölu hér á landi undanfarið, enda hefir samhliða þeim verið unnið dyggilega á móti allri vínnautn og ofdrykkju af þeim mönnum, sem bera uppi bindindisstarfsemina í landinu og sýnt hafa í því mikla fórnfýsi og ósérplægni. Í þriðja lagi hefir hér á síðustu árum verið komið upp öflugra tolleftirliti en við áður höfðum búið við. Þetta eru meginstoðirnar undir því, að við höfum átt því láni að fagna, að hér er minna drukkið en annarsstaðar, að við offrum minna af heilsu, kröftum, starfsþreki og fjármunum á altari ofdrykkjunnar en aðrar þjóðir verða að gera. Þessar upplýsingar benda til þess, að hér sé verið að ráðast á þær ráðstafanir, sem ótvírætt eiga sinn drjúga þátt í því, að svona er. Það kemur fram í frv. og hefir líka komið fram í flutningi málsins, að hér er verið að ráðast á þær ráðstafanir, sem valda því, að við þurfum ekki að búa við eins mikið böl af völdum ofdrykkjunnar eins og þjóðirnar í nágrannalöndum okkar. Annars hefði hér verið um till. að ræða til að efla og styrkja aðstöðu okkar í þessum efnum, svo að vínnautnin færi minnkandi frá því, sem nú er. En frv. þvert á móti rífur niður alla þá varnarmúra, sem hér eru nú, og hlýtur afleiðingin að verða sú, að þessi mismunur á okkur og öðrum þjóðum minnkar, svo að að því rekur smátt og smátt, að drykkjuskapurinn hér á landi færist í það horf að hálgast meir og meir það, sem er í nágrannalöndunum, og það er jafnvel hætt við því, að með því að breiða faðminn svo út á móti Bacchusi eins og gert yrði með þessu frv., yrði til þess stefnt, að við yrðum ekki lengur ekki aðeins eftirbátar annara þjóða, heldur gengjum feti framar en þær í þessum efnum, og þarf ég ekki að eyða orðum að því, hvert skaðræði það er, ef við lentum svo djúpt í þessu foræði. Ég held, að öllum sé það svo ljóst, að þeir ættu frekar að sporna við því en að greiða götu þess, að svo gæti farið. Það liggur í augum uppi, að ef frv. er samþ. eins og það liggur fyrir, leiðir það til þess, að drykkjuskapurinn eykst hröðum fetum í landinu, svo að búast má við því, að ofan á hina miklu örðugleika, sem við nú þurfum við að stríða á fleiri sviðum, gætu bætzt við meiri örðugleikar á þessu sviði, sem yrðu þrándur í götu í því viðreisnarstarfi, sem nú liggur fyrir á sviði atvinnuveganna og afkomu þjóðarinnar. Má því með sanni segja, að þessi ummæli hv.flm., sem enda líka koma fram í grg. frv., um það, að með frv. sé stefnt í þá átt að draga úr vínnautninni í landinu, séu ill stæling á hinum nafnkunnu öfugmælavísum, sem liggja á vörum þjóðarinnar, því að listina brestur, sem öfugmælavísurnar hinsvegar hafa til að bera. Hv. flm. talaði nokkrum orðum um það, hvernig umhorfs væri í þessum löndum, þar sem banninu hefði verið komið á, en síðan afnumið, Finnlandi, Noregi og Bandaríkjunum, sem nú eru langt komin í því að afnema bannið hjá sér. Jafnframt þessum sögulegu upplýsingum gat hv.flm. þess, að afnám bannsins í Finnlandi og Noregi hefði dregið úr drykkjuskapnum í þessum löndum. Er ég þó hissa á því, að hv.flm. skuli bera staðhæfingar eins og þessar á borð hér í sölum Alþingis. Það er alkunnugt, að t. d. í Noregi hófst hin mesta drykkjuskaparöld þar í landi. Árið 1931 var þannig drukkið fyrir 264 millj. kr. í Noregi, og er það miklu meira en áður hafði verið varið til drykkjuskapar þar í landi, og í Osló einni var drukkið fyrir 54 millj. kr. þetta sama ár, sem er miklu hærri upphæð en nokkru sinni áður hefir verið varið til áfengiskaupa í þeirri borg. Þvert ofan í þessar staðreyndir heldur hv.flm. því fram, að afleiðingarnar af afnámi bannsins hafi orðið þær, að drykkjuskapurinn hafi minnkað í Noregi. Og sama máli gegnir um reynslu Finna í þessum efnum. Afnámið varð þar líka til þess að auka drykkjuskapinn, eins og líka var vitanlegt öllum þeim, sem hafa augu til að sjá og eyru til að heyra. Þetta sýnir, að hið sama mundi koma hér fram í því átakanlegri mynd sem takmarkanirnar hafa gengið lengra hér en þar. Hv. flm. sagði að bannið væri afnumið í Bandaríkjunum. En það er nú alls ekki tilfellið. Þingið hefir að vísu tekið sína afstöðu til bannsins, en kálið er nú ekki sopið, þótt í ausuna sé komið, því að bannið er í stjórnarskrá Bandaríkjanna, en breyt. á henni eru háðar íhlutunarvaldi hinna einstöku ríkja, þannig að meiri hl. þeirra verður að greiða atkv. með breyt. Það er því alls ekki hægt að segja enn um það, hvort ameríska þjóðin vill afnám bannsins eða ekki, fremur en hvort þjóðarvilji lægi á bak við þetta frv., þótt það kynni að slysast í gegn á þinginu. Það er jafnvel alls ekki ólíklegt, að borgararnir í Bandaríkjunum játi sér ekki nægja að stöðva afnám laganna, heldur hreint og beint knýi löggjafarvaldið til að hefja nýja sókn. Árangurinn af atkvgr. í hinum einstöku fylkjum getur alveg eins orðið þetta og hið gagnstæða. Flm. talaði mikið um það, að afnám núgildandi áfengislöggjafar myndi hafa í för með sér minnkandi smyglun og minnkandi tolleftirlit. Ég vildi því benda honum á reynsluna um þetta í Noregi. Þar hefir reynslan orðið sú, að smyglunin hefir síður en svo minnkað, né heldur kostnaður við tollgæzluna. Ég man ekki betur en hingað alla leið hafi borizt fregnir um stórkostlegar smyglanir og smyglunartilraunir á áfengi til Noregs frá Hollandi, Englandi og Danmörku. Áfengið var jafnvel í heilum skipsförmum. Þetta sýnir, að afnám áfengistakmarkana dregur alls ekki úr smyglunarhættunni eða tilhneigingunni til að græða fé ólöglega á þennan hátt. Sú ástæða er jöfn eftir sem áður og þeim mun meiri sem vínin eru seld dýrar og munurinn er meiri á innkaups- og útsöluverði. Hv. flm. skjóta því einnig hér fram hjá markinu. Hv. flm. greip fram í fyrir mér á dögunum, þegar ég var að sýna fram á, hve vínin yrðu dýr eftir frv., þegar tollur er reiknaður með. En samkv. lögum á tollurinn að vera 3 kr. á hverjum lítra af víni, sem hefir allt að 8° styrkleika, 8 kr. á lítra af vínum með 8°- 12° styrkleika og 12 kr. á vín með 12°- 16° styrkleika. Sést á þessu, að þegar við innkaupsverð bætist tollur og álagning, verður vínið svo dýrt, að bruggarar og smyglarar standa engu verr að vígi í samkeppninni eftir en áður. Þá varði flm. miklum tíma í að brýna fyrir þdm., hve tekjuþörf ríkisins væri mikil og hve tekjurnar af vínsölunni yrðu þungar á metunum. Taldi hann, að tekjurnar af hinni breyttu áfengislöggjöf myndi nema hundruðum þúsunda, ef ekki milljónum. Til þess að þetta geti orðið, þarf vínnautnin að aukast mikið, og það mun hún líka gera. Ég mæli því ekki á móti því, að svo geti orðið, að ríkissjóður fengi töluverðar tekjur af þessu. En þó að gott sé að auka tekjur ríkissjóðs, er ekki sama, á hvern veg það er gert. Og mér þykir sérstök ástæða, þegar hv.flm. er að brýna þdm. með því, að þarna sé fundinn nýr fjársjóður, að athugað sé, með hvaða hætti þjóðin á að leysa frá pyngjunni. Þessi tekjuöflun byggist á því einu, að tæra og veikja heilsu og vinnuþrek þjóðarinnar. Grundvöllurinn undir þessari kreppuráðstöfun er sá, að leggja þær freistingar fyrir þjóðina, er hún fær ekki staðizt, og eyðileggja heilsu hennar og vinnuþrek. Þetta eru verðmætin, sem á að fórna til að bæta úr kreppunni.

Maður skyldi halda, að hv.þm. hefði aldrei smakkað vín!

. Það er líka svo. Ég vil vænta þess, að hv.þdm. taki öll þessi atriði til nákvæmrar athugunar.

Það er ómögulegt

. Hv. flm. getur fullyrt það um sjálfan sig einan, að hann sé ekki maður til að taka neinum skynsamlegum athugasemdum, en ekki aðra. Ég hefi líka litið á hann sem fortapaðan sauð í þessu efni og var því að tala til hinna, sem ætla má, að séu móttækilegri fyrir skynsamlegum ráðum í málinu. Ég vil því beina því til hv.þdm., að þeir athugi vel, áður en þeir greiða atkv. í þessu máli, að með hverjum eyri, sem renna kann í ríkissjóð vegna þessarar lagabreyt., er verið að auka og æsa drykkjuskap í landinu, og að þjóðfélagið er að ganga á þann starfssjóð, sem öll okkar afkoma byggist á, sem er líkamleg og andleg heilbrigði þjóðarinnar.

Hannes Jónsson Það er tvennt einkennilegt í umr. um þá tekjuvon, sem þetta frv. gefur, og þá fyrst og fremst það, að þetta sé einhver hugmynd, sem háskólinn sérstaklega eigi, og verið sé að seilast inn á svið háskólaráðsins, ef talað er um happdrætti til rekstrar fyrir þjóðarbúið í heild sinni. Ég skil ekkert í þessari rökvillu hjá þeim; það er a. m. k. óskiljanlegt hjá þeim mönnum, sem áður hafa flutt frv. á Alþingi um að afla ríkissjóði tekna á þennan hátt. Það er því sannarlega ekki verið að taka neina löghelgaða séreign frá háskólanum, þótt lagt sé til að snúa þessu frv. upp í það, að hjálpa þeim nú, sem við allra mesta örðugleika eiga að stríða. Annað er líka einkennilegt í sambandi við þetta, og það er það, að það er eins og enginn geti fest hendur á þessu nema háskólaráðið sjálft. Það er eins og þessi tekjustofn sé eins og bragandi norðurljós, sem gangi út frá veldisstóli háskólaráðsins og enginn geti fest hendur á nema háskólaráðið. Það þurfi ekki annað en að rétta út hendina og kinka kolli, svo að þingið allt falli fram fyrir þessum gullkálfum og tilbiðji þá og viðurkenni, að það, sem mest ríður á fyrir þjóðfélagið, sé að reisa háskóla, milljónabyggingu. Hv. þm. talaði eins og ekkert væri hægara en að láta allt ganga sinn gang og bæta við nýjum framkvæmdum, en þessi kreppumál séu einhversstaðar úti í horni og útheimti ekki nema einhver smávægileg gjöld, sem engu nemi, og að við skulum halda áfram eins og áður að auka þau útgjöld, sem allir hafa verið að tala um, að helzt mætti spara. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það væri ekkert deilumál, að hér væri kreppa og bændur væru í vandræðum. Hann getur vel fallizt á það, að atvinnurekendur landsins séu yfirleitt í mestu vandræðum, en þeir eiga bara að vera þeir aðrir eða þriðju í röðinni, þegar verið er að úthluta því fé, sem landsmenn hafa yfir að ráða. Hann vildi telja það stóran kost á frv., að ef það næði fram að ganga, þá fengjust 200-300 þús. kr. árlega til atvinnubóta. Það hefir nú samt verið svo hingað til, að húsbyggingar hafa ekki verið taldar beztu atvinnubæturnar, vegna þess að svo mikill hluti af öllum kostnaði fer til annars en verkakaups. Það er því áreiðanlega miklu heppilegra að fara aðrar leiðir, þegar um er að ræða atvinnubætur fyrir Rvík. Hv. 3. þm. Reykv. fór í þessu sambandi að bera saman hafnargerðina á Akranesi og háskólabygginguna. Hann sagði, að eins og hv.þm. Borgf. segði, að skólinn gæti starfað áfram við sömu kjör og hann hefði gert, eins mætti segja, að menn gætu haldið áfram að róa á Akranesi, þó að engin höfn væri byggð. Ég get tekið það fram, að ég hefi ekki verið mjög „spenntur“ fyrir öllum þessum höfnum, sem hefir átt að reisa hér við land, en það verð ég þó að segja, að ég álít ólíkt betra að verja fé til þess heldur en til háskólabyggingar, a. m. k. eins og nú standa sakir, því að það yrði þó til að létta eitthvað undir með atvinnuvegunum, og þorskur, sem dreginn er á land á Akranesi, mundi skapa meira verðmæti en þorskur, sem dreginn er á land í háskólanum. Hv. þm. G.-K. var að tala um, að þessi málflutningur minn væri ógeðslegur, þar sem ég var að tala um vandræði bænda og þeirra þarfir. Ég skal ekkert væna hann um, að hann hafi þar talað á móti sannfæringu sinni. Ég get vel búizt við, að honum þyki ógeðslegt, að talað sé um vandræði og þarfir bænda og að þeir þurfi hjálpar við. Ennþá hefir ekkert komið fram um það, á hvern hátt það verði bezt gert. En þó að n. sú, sem hefir haft þau mál til athugunar, beri fram till. í því efni, sem að miklu gagni mega koma, þá hygg ég, að möguleikarnir verði ekki of miklir, þó að þetta ráð, sem ég hefi nú bent á, sé tekið upp til viðbótar. Hv. þm. Dal. var að tala um, að till. mínar við 2. umr. hefðu verið til þess að tefja þessa nauðsynlegu byggingu háskólans, og nú við þessa umr. hefðum við flm. þessarar brtt. komið með aðra till., sem við teldum sigurvænlegri, af því að við hefðum þar tekið kreppuna í okkar þjónustu. En ég get sagt hv.þm. það, að þessar till. eru eingöngu bornar fram af því, að við viljum meta meira að reyna að leysa yfirstandandi fjárhagsvandræði en að reisa milljónabyggingu hér í Rvík. Hv. þm. sagði, að till. okkar hv.þm. Borgf. væru agn, sem þm. bændakjördæma væri ætlað að bíta á, og lét mikið yfir því, að hann mundi ekki gína við þeirri flugu og þora alls óhræddur að standa við það frammi fyrir sínum kjósendum. Ég býst líka við, að það sé óþarfi fyrir hann að vera hræddur í því efni, því að enginn mun geta farið óhræddari heim til kjósenda sinna en hann. Annars þarf hann ekki að vera neitt smeykur, þó að hann drýgi einhverjar syndir, því að þær koma aldrei á hans reikning, heldur verða þær bara skrifaðar hjá útvarpinu.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Það hefir ekki verið andmælt miklu af því, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, svo ég þarf ekki miklu að svara. Hæstv. forsrh. sagði, að ég hefði talað með velvild um samningana frá 1924. Þeir sköpuðu okkur stundar frið, sem við þurftum til þess að útvega okkur kjötmarkað annarsstaðar. Þá stóð þannig á, að við höfðum engan annan kjötmarkað heldur en norska markaðinn og svo takmarkaðan markað í Danmörku. En ég held, að það sé rétt, að ánægjan út af þeim fríðindum, sem Norðmenn veittu með þeim samningum, væri sá ásetningur að losa landið undan þeim svo fljótt, sem auðið yrði, með því að leita annarsstaðar fyrir sér. Þetta studdi að byggingu frystihúsa og átti sinn þátt í því, að ráðstafanir voru gerðar til að útvega kæliskip. Menn höfðu gert sér vonir um það, að sú stund nálgaðist óðum, að við þyrftum ekki að vera upp á Norðmenn komnir með kjötsölu, en þá hrekur okkur það af leið, að við verðum með þessum nýju samningum að bjóða Norðmönnum upp á ný fríðindi. Hæstv. forsrh. er mér ekki sammála um það, að þetta sé breyt. á fiskveiðalöggjöfinni. Og það getur verið rétt af honum sem ráðh. að halda slíku fram, enda þótt hann hafi tvívegis í ræðu sinni tekið það fram, að hér væri skýr ákvæði í stað vinsamlegra útlistana. Ég sé ekki annað, en að ákvæðin um ívilnun til handa Norðmönnum feli það í sér, að þeim norskum skipum, sem gera samninga við bræðslustöð og ekki hafa samband við móðurskip, sé beinlínis veitt sú ívilnun, að þau geti hafzt hér við til veiða utan landhelgi. Ef þetta er rétt hjá mér, þá er þetta breyt. frá grundvallarreglu laganna. Hér er beinlínis haft fyrir augum, að þessi skip geti hafzt hér við og saltað; án þess að hafa samband við móðurskip. Þetta er undanþága frá höfuðákvæði fiskveiðalöggjafarinnar. Ég skal viðurkenna, að viðkunnanlegra hefði verið að hafa þessi ummæli fyrir lokuðum dyrum heldur en á opnum þingfundi og í útvarpinu, en ég læt þau fara hér í þeirri von, að þessir samningar verði aðeins stuttan tíma í gildi, ef þeir á annað borð ná fram að ganga. Ég vil bæta því við, að Íslendingar ættu að gera sér ljóst, hversu mikils virði það er að varðveita ákvæði löggjafarinnar frá 1922. Í viðræðum við norsku sendimennina 1926 var þeim sýnt fram á, og aðaláherzlan lögð á það, að gera þeim skiljanlegt, að sjávarútvegurinn er sú eina atvinnugrein, sem svo er arðsöm, að hún geti borið uppi sjálfstætt þjóðlíf í þessu hrjóstuga og fámenna landi. Engin þjóð er eins upp á það komin að halda fiskveiðunum við strendur landsins í höndum landsmanna sem undirstöðu undir því gjaldþoli, sem þarf til þess að bera uppi sjálfstæði og menningu. Þess vegna má enginn misvirða það við okkur, hvorki Norðmenn né aðrir, þó að við á þessu sviði verðum að herða fastar böndin gagnvart útlendingum, sem hingað vilja sækja, en nokkur önnur Norðurálfuþjóð telur sig þurfa. Ég er alveg viss um, að eftir þessar þriggja daga viðræður fóru þessir þrír Norðmenn héðan með töluvert meiri skilning um nauðsyn okkar í þessu efni heldur en þeir höfðu þegar þeir komu hingað. Og ég held, að Íslendingar megi ekki þreytast á að endurtaka það, bæði fyrir sjálfum sér og öðrum, að eins og okkar þjóðarhögum ennþá er háttað, þá getum við ekki átt neina von um að halda uppi efnalegu sjálfstæði og menningu, ef við getum ekki setið nokkurn veginn einir að þeim auðsuppsprettum, sem sjórinn kringum landið lætur í té. Ég kalla það þess vegna að fara að verzla með landsréttindi eða ríkisréttindi móti tollívilnun, þegar við bjóðumst til þess að gera tilslökun á fiskveiðalöggjöfinni í grundvallaratriðum til þess að fá þolanleg tollkjör fyrir okkar afurðir hjá annari þjóð. Og ég álít, að við verðum sem fyrst að reyna að koma okkur svo fyrir, að við getum sneitt hjá þessari hættu, og við getum á hvaða sviði sem er tekið upp tollasamninga við aðrar þjóðir á þeim grundvelli, að þar verði samið um gagnkvæmar ívilnanir á sama sviði, þ. e. tollívilnun móti tollívilnun. Það var nokkur misskilningur hjá hæstv.forsrh., þegar hann vildi túlka ummælin, sem féllu frá mér, á þann hátt, að ég vildi gera þá kröfu nú, að þessir samningar við Noreg leysi allan okkar vanda að því er snertir markað fyrir útflutningskjöt. Það datt mér ekki í hug. Enn ég benti á hitt, að samningarnir frá 1924 leystu á þeim tíma allan vandann. Og af þeirri ástæðu var náttúrlega nokkuð mikið fyrir þá samninga gefandi. Nú leysa þessir samningar ekki nema að mjög litlu leyti okkar vandamál um markað fyrir útflutningskjöt. Og ég dreg aðeins þá ályktun þar af, að þeim mun minna sé fyrir þá samninga gefandi, þeim mun minni hluta, sem þeir leysa af þessu vandamáli. Hitt er mér ljóst, að við eigum ekki að leita lausnar þessa vandamáls til fulls í Noregi. Öll okkar viðleitni undanfarið hefir beinzt að því að leita lausnarinnar þar: Ég er ekki að átelja það, þótt við næðum ekki takmarkinu með þessum samningi. Mér þótti vænt um, hversu hæstv.forsrh. tók vel undir þau ummæli mín, að við megum nú ekki láta staðar numið um það að leysa þau atriði, sem þarf, til þess að við þurfum ekki að vera komnir upp á frændur vora Norðmenn um slíka samninga aftur. Hann minntist á þann möguleika, að aukinn yrði útflutningur af frystu eða kældu kjöti frá þeim höfnum, sem liggja vel við til þeirra hluta, og því, sem eftir er af saltkjötsframleiðslunni, yrði beint á innlendan markað. En ég álít, að fleira þurfi að koma til greina. Því að viðburðir síðustu ára hafa sýnt okkur það, að það er valt að treysta alveg einhliða á markað fyrir fryst kjöt t. d. í Englandi. Við verðum hinsvegar í þessari grein að leggja stund á það, að gera framleiðsluna fjölbreyttari heldur en hún er nú, eða réttara sagt verðum að halda djarflega áfram á þeirri braut. Ég álít það tímabært þegar á þessu þingi að reyna að stíga fyrstu undirbúningssporin til að koma upp niðursuðuverksmiðju með hæfilegum aukningarmöguleikum, til þess m. a. að gera á þann hátt verðmætt eitthvað af því kjöti, sem við þurfum nú að losa okkur við til útflutnings. Og ég held einnig, að niðursuðuverksmiðja gæti á öðrum sviðum atvinnulífsins haft nokkra framtíðarmöguleika. Ég held, að samgöngur innanlands séu nú um það bil að komast í það horf, að þær þurfi ekki lengur að vera því alveg til fyrirstöðu að flytja haustafurðir bænda svo sem kjöt, til þeirra staða innanlands, þar sem þær geti orðið markaðshæfar, hvort heldur fyrir niðursuðu eða til neyzlu á innlendum markaði. Ég vil í því sambandi aðeins minna á það, að full von er um það, að á yfirstandandi ári takist að koma á tryggu samgöngutæki, þ. e. a. s. bílfærum vegi milli Vestur-Skaftafellssýslu og Rvíkur. En V.-Skaftafellssýsla hefir hingað til máske verið sú sýslan, sem erfiðasta hefir haft aðstöðuna til að koma kjöti sínu á markað. Þannig er þetta að smáfærast í það horf að gera okkur mögulegt að gera okkar kjöt með einhverjum hætti að útflutningsvöru, án þess að þurfa að eiga undir samningum við þá þjóð, sem nú gerir mestar kröfur um þau fríðindi í staðinn, sem okkur á að vera sárast um að láta.

Jón Baldvinsson Hæstv. forsrh. hefir nú flutt fram varnir fyrir norska samninginn með svipuðum hætti og í Nd. Og þungamiðjan í rökunum er það, að nú sé verið að gera það sama og gert var með samningnum 1924. Hæstv. ráðh. hefur þó jafnan orðið að ganga inn á það, að nokkur aukning sé á fríðindum Norðmönnum til handa, en þó viljað gera sem allra minnst úr þeirri aukningu. Eitt má athuga í þessu sambandi. Meðan síldareinkasalan starfaði hér í landi, gátu Norðmenn ekki selt síld í land á sama hátt og áður, nema með því móti, að síldin félli innundir það fyrirkomulag, sem lögfest var í landinu um sölu á síld. En í samningi þessum, sem nú liggur fyrir, er útilokað, að hægt sé að koma upp neinu slíku fyrirkomulagi til að tryggja sölu á síld fyrir landsmenn. Því að þótt segja megi, að illa hafi farið fyrir síldareinkasölunni og hún ekki uppfyllt vonir manna að öllu leyti, þá verður áreiðanlega fyrr en varir horfið aftur að einhverju skipulagsráði og reynt að tryggja sölu síldar á eina hönd út úr landinu, - alveg eins og fiskframleiðendur hafa nú gert um sölu fiskjar. En norski samningurinn útilokar, að slíkt fyrirkomulag verði upp tekið af Íslendingum, því að ég man ekki betur en að í ákvæðum frv. sé tekið fram, að verði slíkar ráðstafanir gerðar, þá geti Norðmenn sagt upp samningnum viðvíkjandi kjöttollinum. Við erum þarna bundnir þannig, að við megum ekki skipuleggja sölu afurða okkar á þann hátt, sem við teljum okkur hentugast. Þessi réttindi voru tekin af Norðmönnum, þrátt fyrir samkomulagið 1924, með síldareinkasölunni. Norðmenn virtust ekki hafa neitt við það að athuga, heldur urðu að hlíta því að salta í móðurskip á hafi úti, sem reyndist þeim svo misjafnlega, að nú leggja þeir mikið kapp á að taka upp þá aðferð, sem þeir höfðu fyrir 1922, að gera út mörg smáskip og leggja nokkurn hluta aflans í land. Þessi auknu réttindi eru nú nægilega mikil til þess að setja síldveiði Íslendinga í hættu. Þó að það séu ekki mikil fríðindi í augum Norðmanna, þessar 200-500 tunnur, sem skipin mega selja í land, þá getur það orðið nægilega mikið til þess, að Íslendingar geti ekki keppt við Norðmenn um sölu á síld í land. Það er athugandi mál, að þau skip norsk, er hingað koma, hafa fyrst verið á síldarvertíð í Noregi. Þegar vertíð líkur þar, koma sömu skipshafnirnar með skipin hingað til áframhaldandi veiða. Þetta er þægilegra en hjá okkur, sem breytum til úr þorskveiðum yfir í síldveiðar á sumrin. Það þýðir meiri kostnað vegna tvennskonar veiðarfæra. En Norðmenn stunda síldveiðar mikið til allt árið. Ég verð að segja, að þótt fríðindi Norðmanna séu ekki mikil í augum hæstv.forsrh., þá líta sjómenn og útgerðarmenn svo á þetta mál, að þau geti verið næg til þess að stöðva mikinn hluta af ísl. síldarútgerð. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. hvort hann hafi um þessa samninga leitað til útgerðarmanna og sjómanna og spurt þá um álit þeirra. Ég veit að vísu, að annar maðurinn, sem samdi, var útgerðarmaður. En sú grein útgerðar, sem hann rekur sérstaklega, snertir ekki síldarsöltun, sem þessi liður samninganna bitnar mest á. Hann hefir ekki nægilega alhliða þekkingu á síldveiðum, þó að hann reki síldarverksmiðju. Eftir því sem ég þekki til, þá munu útgerðarmenn, sem verka saltsíld, vera undantekningarlítið alveg á móti þessum samningi, þar eð þeir telja hann útiloka þá frá að keppa við Norðmenn, og hefir þetta komið glögglega í ljós í ályktunum á fundum þeirra. Hæstv. ráðh. byrjaði með því að segja, að verksmiðjurnar hefðu haft alveg ótakmarkað leyfi til að kaupa síld. Það er raunar upplýst í grg. þessa frv. um 1. gr., að Krossanesverksmiðjan hefir starfað óhindrað frá upphafi, en Raufarhafnarverksmiðjan hafi verið reist algerlega án heimildar og aðeins liðið að starfa, en aldrei leyft. Það var að vísu ekki stór ónákvæmni, en ónákvæmni þó, þegar hæstv. ráðh. talaði eins og þessi verksmiðja hefði haft rétt til að kaupa síld af útlendum veiðiskipum. Verksmiðjan hefir ekki haft ótakmarkað leyfi til kaupa á síld af útlendum skipum, heldur mátti það aðeins vera 40% af síldinni, sem nú er aukið upp í 60%. Og það er það, sem samningurinn er gerður um, en á þann hátt, að ekki verður annað séð, en að það sé vitalaust af verksmiðjunni, þótt hún kaupi alla síld, sem hún þarf, af útlendum skipum. Því að henni er heimilt að gera fyrirfram samning við norsk skip. Og það mundi sennilega verða þannig, að ísl. skip kæmust ekki að; því að allan fyrri part síldveiðatímans mundi vera fullt fyrir af norskum skipum. Ég sé ekki annað en að þessi fríðindi séu svo mikils virði fyrir Norðmenn og svo mikil skerðing fyrir ísl. síldarútvegsmenn, að það hljóti að hafa lamandi áhrif á hugi manna til að gera út á síldveiðar. Enda er sá óhugur í mönnum nú sem stendur, að það fullyrða bæði útgerðarmenn og sjómenn, að héðan af Suður- og Vesturlandi verði ekkert skip gert út til síldveiða. Það hefir lítt verið vikið að gerðum ríkisstj. í þessu máli. Hæstv. ráðh. gat þess, að þegar á þinginu 1932 hafi verið komin till. um að segja upp norska samningnum, en engar viðvaranir eða fyrirmæli hafi heyrzt, hvorki frá þingflokkum né einstökum þm. um það, hvað gera skyldi. Hann vitnaði m. a. í ummæli eftir mig, þar sem ég hafi átt að kalla það fullstranga aðferð að segja upp verzlunarsamningnum við Noreg. Og ég skal játa, að þegar farið var með brauki og bramli að segja upp verzlunarsamningnum við Noreg, þá þótti mér sannarlega farið hastarlega af stað. En það var eins og hæstv. stj. ætlaði sér vissulega að gera eitthvað mikið í þessu máli, - knýja Norðmenn til að semja við okkur. En hvernig framkvæmir stj. þetta? Jú, hún segir upp verzlunarsamningnum. Það skiptir kannske ekki miklu máli, hvort hún gerði það 8. júní eða skömmu seinna. En hitt skiptir miklu máli, að stj. lagði Norðmönnum í hendur þau fríðindi sumarið 1932, sem þeir höfðu með samningnum frá 1924, velviljaða framkvæmd fiskveiðalaganna, og leyfir þeim að starfa hér meðan við erum að semja við Norðmenn um kjöttollinn, og reyndar meðan Norðmenn neita að semja við okkur um kjöttollinn. Samningarnir fóru slíka eftir þessari byrjun hæstv. stj. Hvers vegna sagði ekki stj.: Við viljum ekki leyfa ykkur að starfa við Ísland sumarið 1932 með velviljaðri framkvæmd fiskveiðalaganna í ykkar garð, nema því aðeins, að ríkisstj. ykkar gefi kost á samningum um saltkjötstollinn. Það var ekki von, að Norðmenn. væru fíknir í að láta einhver fríðindi af hendi, þegar þeir svo auðveldlega gátu fengið þau fyrir sína fiskimenn sumarið 1932 eins og ekkert væri búið að ske áður. Annað mál var með verzlunarsamningana. Framkvæmd þeirra kom ekki til fyrr en miklu síðar. Þar álít ég, að hæstv. ráðh. hafi farið af stað með fullstórum orðum, enda dignaði hann þegar til Norðmanna kom og veitti þeim sömu réttindi til starfa 1932, eins og ekkert hefði í skorizt, þó að þeir vildu ekki við okkur tala um kjöttollinn. Norðmenn sendu nú síðan menn til Íslands 1932. En mér er sagt, að þeir hafi ekkert umboð haft til þess að láta nokkurn skapaðan hlut í ljós, hvað þeirra stj. mundi leggja til. Svo þegar samningar eru gerðir í sept., þá er alveg komið að því að flytja út kjötið. Maður skilur þá aðstöðu þess mannsins, sem samdi af hálfu bænda, að hann sé ákaflega fús til samkomulags og vilji mikið til vinna að koma kjötinu á norskan markað, þegar allt var komið í eindaga. Það er eins og ólánið hafi verið yfir þessu frá byrjun, sem gerði það að verkum, að við hlytum að tapa í þessum samningum. Það hefir ekki verið mikið talað um formshlið þessa samnings. En hún svarar svona h. u. b. til efnisins. Einhverntíma hefðu það nú þótt tíðindi, ef þeir menn, sem fylla sjálfstæðisflokk á Íslandi, hefðu farið að samþ. samning við annað ríki, sem er eins orðaður og þessi samningur. Norðmenn hafa auðsjáanlega lagt kapp á að orða þannig fyrirsögn 1. kafla, að það væri eins og að búa í haginn fyrir síðar meir að geta kallað eftir einhverjum réttindum. Hann hljóðar þannig: „Fiskveiðahagsmunir Norðmanna“ ...  Einar Þveræingur vildi ekki leyfa Norðmönnum fang í Grímsey og sagði, að þar mætti fæða her manns, ef engar vistir væru á burtu fluttar, og hefir hann þá vafalaust haft síldveiðina í huga. 

Jón Þorláksson Mál þetta er utanríkismál að miklu leyti, hefði því frá upphafi átt að sýna því sömu meðferð í þinginu og yfirleitt er synd slíkum málum, sem sé að ræða fyrst ágreiningsefni þeirra fyrir luktum dyrum og stilla svo til, að þingheimur kæmi fram sem ein heild út á við, er málið kemur til opinberrar umr. En nú hefir svo borið að í þessu máli, að slíkri aðferð var ekki hægt að beita, þar sem það var orðið opinbert bæði innanlands og utan áður en Alþingi fékk það til meðferðar. Það var því tekin sú aðferð að ræða það í áheyrn allrar þjóðarinnar og fyrir því fórum við fram á, að umr. um málið hér í Ed. yrði einnig útvarpað. Ég skal strax taka það fram, að þegar ég geri þessa samninga að aðfinnsluefni, þá slæ ég því föstu, að þeir séu utanríkismál og mun því ekki tala um þá sem flokksmál, eða gera þá að árásarefni á stjórnina eða neinn flokk eða neina menn. Ég mun því ekki deila á neinn sérstakan út af því, sem mér líkar miður, heldur skoða Íslendinga sem eina heild í þessu máli. Til þess að átta okkur á málinu, verðum við að fara dálítið aftur í tímann. Það er þá fyrst 1923, að Norðmenn setja svo háan toll á ísl. saltkjöt, að nærri stappaði algerðu innflutningsbanni á því til Noregs. Varð það þá úr, að teknir voru upp vinsamlegir samningar við þá um málið, sem enduðu með tilslökun á tollinum. Samkv. verzlunarskýrslunum 1924-1925 var verð á útfluttu saltkjöti þá kr. 1.50-1.60 pr. kg., og fékkst tollurinn þá niður í kr. 0.38 pr. kg., sem var, miðað við verð vörunnar, um 25% af verðmæti hennar. Móti þessari tilslökun á kjöttollinum voru Norðmönnum svo veittar ívilnanir, sem kalla mætti, en þó algerlega innan ramma gildandi ísl. löggjafar; þar sem þær eins og kunnugt er voru ekki fólgnar í öðru en loforði um það, að fiskveiðalöggjöfin skyldi framkvæmd með vinsemd gagnvart norskum síldveiðimönnum og norskum síldarbræðslustöðvum hér. Það hefir oft þótt orka tvímælis, hvað felist í þessu loforði, og á hvern hátt ætti að framfylgja því. En það hefir jafnan verið sjálfgefið að framfylgja því á þann veg, að hagga í engu við ísl. löggjöf. Þrátt fyrir þetta þótti þó þessi tilslökun það erfið og óeðlileg, að jafnframt því sem þessi samningur var gerður, voru allir á einu máli um það, að gera þyrfti allar mögulegar ráðstafanir, bæði utanlands og innan, til þess að losa okkur undan þeirri nauðsyn, að hafa markað fyrir saltkjöt okkar í Noregi. Það var því mjög fljótlega útvegað, með framlagi úr ríkissjóði, kæliskip til flutninga á kældu og frystu kjöti á erlendan markað. Jafnframt var lagt fram fé til þess að koma upp frystihúsum í ýmsum héruðum landsins. Var þetta gert til þess að þurfa ekki að beygja sig fyrir Norðmönnum framvegis í þessum málum. Þessari stefnu var svo haldið alveg ákveðið og bar ekki neitt sérstakt til tíðinda. Þó skal þess getið, að 2 árum eftir að kjöttollssamningurinn var gerður, gerðu Norðmenn út sendinefnd á fund ísl. stjórnarvalda til þess að ræða um frekari ívilnanir til handa norskum síldveiðimönnum hér við land en fengizt höfðu samkv. samningnum frá 1924. Það bar svo til, að norski sendiherrann í Kaupmannahöfn ákvað að fara hingað kynnisför. Notaði þá norska stjórnin tækifærið og sendi með honum tvo menn til umræðu um þetta málefni við ísl. stj. Voru svo haldnir fundir þrjá daga samfleytt upp í stjórnarráðsbyggingu, þar sem hinar nýju kröfur Norðmanna voru ræddar, en mér er óhætt að fullyrða, að ísl. stj. tók það skýrt fram, að engra tilslakana væri að vænta um þessi mál frá Íslendinga hálfu. Sneri sendinefndin því heim við svo búið. Næsta stigið er svo í fyrra, þegar Norðmenn segja upp samningnum frá 1924 og gera sig líklega til þess að vilja ekki semja af nýju. Ísl. stjórnin ræddi þá við Alþingi um málið og fór fram á að fá leyfi til þess að segja upp gildandi verzlunar- og siglingasamningum milli ríkjanna, til þess að neyða Norðmenn til að taka upp samninga af nýju. Fór svo eins og kunnugt er, að þessum samningum var sagt upp af hálfu ísl. stjórnarvalda, en síðan gengið til samninga aftur. Niðurstaðan varð svo sú, sem kunn er orðin. Annars vegar höfum við fengið endurnýjaðar og að nokkru leyti nýjar tilslakanir á tolli, fyrir takmarkaða tunnutölu af ísl. saltkjöti, sem til Noregs flyzt. Hinsvegar var ekki á móti samið um tilsvarandi ívilnanir um aðflutningsgjöld á norskum vörum hér, heldur var samið um ívilnanir fyrir útveg Norðmanna hér við land, sem ganga svo langt, að ekki þykir fært að veita þær nema með sérstökum lögum frá Alþingi. Það sem því áður var aðeins samkomulag um vingjarnlega framkvæmd gildandi íslenzkra laga af hálfu íslenzku stjórnarinnar, verður nú að breyt. á sjálfri hinni íslenzku löggjöf. Það verður því ekki lengur ótvírætt, hvaða ákvæði gildi í fiskiveiðalöggjöf okkur um þessi efni. Nú verður það í öðru lagi fiskiveiðalöggjöfin frá 1922, en hinsvegar ákvæði frv. þessa. Ef ákvæði þessara tveggja lagasetninga skyldu rekast á, verður ekki hér eftir hægt að skírskota eingöngu til laganna frá 1922, því svo verður að líta á, að hin nýja löggjöf, sem í samningi þessum felst, sé breyt. á þeim lögum. Það, sem mér fyrst þykir áfátt við þessa samninga, á upptök sín í því, að ísl. þjóðin hafði ekki skapað sér þá aðstöðu í sinni eigin löggjöf, sem nauðsynleg var, áður en gengið var til samninganna. Það vantaði ákvæði í ísl. löggjöf um það, hvaða afleiðingar uppsögn verzlunar- og siglingasamningsins hefði að því er snerti aðflutningsgjöld af vörum, sem hingað flytjast frá Noregi, og gjöld af norskum skipum hér. Í reyndinni hafa hingað til allar þjóðir notið beztu kjara hjá okkur, hvort sem samningar stóðu til eða ekki, af því að engin lagaákvæði eru til um rýrari eða erfiðari kjör þeim til handa, sem ekki búa við beztukjarasamning. hjá oss. Hafði uppsögn samningsins því engar lagalegar afleiðingar í þessu efni. Ef við hefðum verið búnir að skapa okkur þá aðstöðu, að uppsögn verzlunar- og siglingasamningsins hefði leitt af sér ákveðna hækkun á gjöldum af norskum skipum, er hingað sigla, ásamt tollhækkun af norskum vörum, þá hefði mátt vænta þess, að hægt hefði verið að ganga til samninga um gagnkvæmar tollaívilnanir á tollum og gjöldum milli ríkjanna. En við höfðum ekki borið giftu til að koma málum vorum í þetta horf í tæka tíð. Norðmenn höfðu því, þegar til samninga var gengið, miklu betri aðstöðu en við, þar sem þeir voru búnir að leggja háan refsitoll á aðalvöru okkar þar. Þá er annað atriði, sem ég tel orka mjög tvímælis í undirbúningi þessara samningsgerða, en það er, að fyrirfram skuli hafa verið boðið fram af Íslendinga hálfu að semja Íslendingum til handa, ekki um tollivílnanir fyrir ótakmarkað magn af ísl. saltkjöti, er til Noregs flyttist, heldur aðeins fyrir takmarkaða og minnkandi tunnutölu. Ég veit, að þetta var boðið fram, af því að ráðunautar ísl. stjórnarinnar litu svo á, að í framtíðinni væri ekki þörf fyrir meiri markað í Noregi fyrir ísl. saltkjöt en sem svaraði því kjötmagni, er þeir fóru fram á að fá tollívilnanir fyrir. Það vill nú svo til, að ég fullyrti það þegar í sumar í utanríkismálanefndinni, að hvorki þessir menn né aðrir gætu um það vitað fyrirfram, hvaða þörf við í raun og veru kynnum að hafa í framtíðinni fyrir saltkjötsmarkað í Noregi. Þegar til samninga kom sóttu Norðmenn eftir tvennu, annarsvegar að bægja ísl. kjöti frá norskum markaði, en hinsvegar að fá hér fríðindi fyrir síldarútveg sinn. Þegar því var búið að bjóða þeim upp á að takmarka kjötinnflutninginn til Noregs svo mjög, að hann skyldi fara niður í 6 þús. tn., höfðu Norðmenn í rauninni fengið það, sem þeir óskuðu eftir, að því er snerti þá hliðina. Varð aðstaða okkar manna við þetta því mun erfiðari en hún þurfti að vera. Annars skal ég taka það fram, að ennþá er með öllu ófyrirsjáanlegt, hvort þessi takmarkaði saltkjötsmarkaður í Noregi bætir úr þeirri þörf, sem hér er fyrir hendi. Það veltur á því, hvort okkur stendur opinn markaður annarsstaðar fyrir það af kjötframleiðslu okkar, sem er umfram þessar 6 þús. tn. Það, sem við þannig megum flytja af kjöti okkar á hinn norska markað, er um 670 smál., en alls flytjum við út um 3000 smál. Hér verður því aðeins um að ræða markað fyrir rúml. 1/5 hluta af því kjöti, sem við þurfum að flytja út og fá markað fyrir, þegar ákvæði samningsins um 6000 tn. hámarkið er komið í gildi. Ég tel því mjög misráðið að bjóða fram þessar takmarkanir, meðan engin vissa var fyrir því, hvaða markaður okkur stendur opinn í öðrum löndum fyrir kjöt okkar. Í mínum augum gerir það mestan mun á samningi þeim, sem hér liggur fyrir, og samningnum frá 1924, að samningurinn frá 1924 leysti eins og þá stóð á það vandamál að öllu leyti, hvar við gætum fengið markað fyrir þessa framleiðsluvöru okkar, en þessi samningur leysir það vandamál aðeins að litlu leyti. Ég er ekki heldur sérlega ánægður með þær tollaívilnanir, sem samningurinn gerir ráð fyrir, að við Íslendingar fáum á því litla kjötmagni, sem okkur er boðið að selja til Noregs með þeim kjörum. Ég gat þess áðan, að verð á ísl. saltkjöti í Noregi á árunum 1924-1925 hafði verið kr. 1,50 til 1,60 kg., en síðan hefir verðið hrapað niður fyrir 1/3 þess verðs. Samkv. útflutningsskýrslum í jan. og febr. síðastl. er verð á útfluttu saltkjöti um 45 aur. á kg. Mér er sagt, að einhver von sé um það, að verðið í heild kunni að verða eitthvað rífara, svo að kannske megi reikna með því, að framleiðendur fái 50 aur. fyrir kg. En samhliða þessu lága verði, þá er þó innflutningstollurinn í Noregi ekki minni en 20 aur. á kg., og er þá samanburður á samningnum frá 1924 og samningi þeim, sem hér liggur fyrir, sá, að eftir samningnum 1924 var tollurinn 25% af verði kjötsins þá, en nú er hann eftir þessum nýja samningi 40% af verði kjötsins. Ég vil biðja hv.þm. að athuga þetta í samanburði við ísl. tollalöggjöf. Við höfum nefnilega lagt verðtoll á ýmsar aðfluttar vörur, sem hefir verið miðaður við verð varanna kom. Á sama hátt miða ég hér innflutningstollinn í Noregi við verð á kjötinu komnu um borð í skip á ísl. höfn, og hann nemur þá 40% af verðinu. Þetta eru nú þau sérstöku vildarkjör, sem Norðmenn bjóða okkur um toll á þessari nauðsynjavöru, en við höfum aldrei farið hærra en í 30% með verðtollinn, og það ekki nema á allra ónauðsynlegustu vörum. Ég er því mjög óánægður með þessi vildarkjör frá hálfu Norðmanna. Ég held, að ef samið hefði verið á eldri grundvelli en gert var, þá hefði fengizt betri niðurstaða. Ég get ekki farið mikið út í hina hlið málsins, sem er þær ívilnanir, sem Norðmönnum hafa verið veittar með bættri aðstöðu til síldveiði hér við land, en ég vil leiða athygli manna að því, að það er ekki um það deilt, að með þessum ívilnunum er þeim veitt haganlegri aðstaða við þessa atvinnu sína heldur en þeir höfðu eftir samningunum frá 1924. Og þó höfum við allan þennan tíma síðan 1924 verið að búa okkur undir það, að vera ekki upp á Norðmenn komnir með saltkjötsmarkaðinn, ef okkur svo sýndist. Við höfum verið að keppa að því að geta svipt þá þeim ívilnunum, sem þeim voru veittar með samningunum frá 1924. Og nú, þegar loksins er svo komið, að saltkjötsútflutningurinn til Noregs er kominn úr 18-24 þús. tunnum, eins og hann var kringum 1924, niður í 6 þús. tunnur, hefði mátt ætla, að Íslendingar væru komnir það langt á þeirri braut að hinu setta marki, að þeir gætu farið að hugsa til að kippa að sér hendinni og taka þessar ívilnanir frá Norðmönnum. En einmitt þegar svo er komið, er tekin önnur stefna. Þegar komið er að því takmarki, að við getum farið að losa okkur við Norðmenn, þá er farið í þveröfuga átt, fríðindi þeirra eru aukin, þau fríðindi, sem undanfarið hafði verið undirbúið að afnema. Það er mjög illa farið, að hvarflað hefir verið frá stefnunni í þessu máli. Í utanríkismálum má ekki skipta um stefnur, ef vel á að fara. Það verður að halda fast við stefnuna. Þó stjórnarskipti verði innanlands, á stefnan í þýðingarmiklu utanríkismáli að haldast óbreytt. Ég ætla ekki að fara út í einstök atriði ívilnananna, sem Norðmenn fá með samningunum. Ég hefi leitt athygli að því, að þær rjála við gildandi löggjöf okkar og fara í bág við hana, og ég legg áherzlu á það, að við eigum að halda áfram á þeirri braut, sem lagt var út á 1924, hvort sem þessir samningar verða samþ. eða ekki. Við eigum að halda áfram að vinna að því, að losa okkur við þörfina fyrir saltkjötsmarkað í Noregi. Í grg. frv. er talið, að án hans getum við ekki verið og þess vegna verði Alþingi að fallast á samningana. Þar er talið, að nokkur héruð á landinu, sem verða að salta sitt kjöt, megi ekki missa þennan markað. Það eru þau héruð og þær sveitir, sem ekki hafa aðstöðu til að frysta sitt kjöt. Það er talið, að þetta séu Skaftafellssýslur, nokkur hluti Dalasýslu og Barðastrandarsýslu og svo einstakar sveitir, sem eru svo afskekktar eða litlar, að þær geta ekki borið frystihús. Ég get ekki betur séð en að þessi saltkjötsmarkaður sé svo lítill, einar 6 þús. tunnur að ekki megi mikið fyrir hann gera. Í grg. er talað um, að þrátt fyrir það, þó hann sé ekki meiri, þá sé hann mjög þýðingarmikill fyrir hin einstöku héruð, og hin lækkandi tala af tunnum, sem nýtur tollákvæðanna, á að vera miðuð við þörf þessara héraða. Það er svo að skilja á grg. samningsins, að hér eigi að láta staðar numið með að losa okkur við síðustu leifarnar af kjötmarkaðinum, en ég álít, að við megum ekki við öðru en að halda áfram hinni fyrri stefnu, við verðum að útvega innan lands eða utan markað fyrir það saltkjöt, sem selt er til Noregs og framleiða þarf í þeim sveitum, þar sem ekki er aðstaða til þess að frysta kjöt. Ég álít, að það hefði sannarlega verið myndarlegra að geta sagt Norðmönnum nú, að við værum ekki í neinum vandræðum, þó við misstum hjá þeim markað fyrir 6 þús. tunnur af saltkjöti, sem ekki nemur meiru en 350 þús. kr. að verðmæti, miðað við það, sem framleiðendur fá. En þó svo fari, að Alþingi sjái sér ekki fært að sjá framleiðendum saltkjötsins farborða með markað fyrir sína vöru eins og stendur á annan hátt en þann, að samþ. samningana, þá legg ég alla áherzlu á það, að þegar verði gerðar ráðstafanir til þess að útvega annan markað fyrir þessa vöru, og tel ég tímabært, að yfirstandandi Alþingi geri ráðstafanir til þess að koma upp niðursuðu á kjöti, sem svari 600 til 700 tonnum á ári, til þess að losa okkur undan þessum síðustu leifum af þörf fyrir saltkjötsmarkað í Noregi. Þó víða sé nú rætt um þessa samninga, þá heyri ég engan ánægðan með þá, þess er og heldur ekki von. Samningarnir leysa ekki vandræði kjötsölunnar, í þeim eru mjög óhagstæð tollaákvæði í hlutfalli við verð vörunnar, og með þeim erum við neyddir til þess að verzla með okkar ríkisréttindi fyrir tollívilnun af mjög litlum hluta af framleiðsluvörum bænda. Ég vona því, ef samningarnir verða samþ., að þá verði það einungis gert sem bráðabirgðaráðstöfun, og að óhikað verði haldið í þá sömu stefnu, sem tekin var árið 1924 og síðan hefir verið haldið við, að losa okkur við saltkjötsmarkaðinn í Noregi. Því þá fyrst höfum við algerlega frjálsar hendur í viðskiptum við Norðmenn og getum haldið okkar rétti á láði og legi eins og lög standa til.

Hannes Jónsson Það er auðséð, að hér er á ferðinni stórt mál og mjög þýðingarmikið fyrir allan landslýð, þar sem svo mjög er flýtt umr. þess og afgreiðslu, að sjálfur flm. þarf að fá afbrigði frá þing sköpum til þess að koma að brtt. við frv. Þykir mér að vissu leyti gott, að hann hefir lent í því sama og ég, sem hefi einnig orðið of seinn með brtt., sem ég ætlaði að koma hér að. Ég bjóst nefnil. alls ekki við, að þetta mál kæmi á dagskrá í dag. Við hv.þm. Borgf. ætluðum að flytja saman brtt. við frv., en urðum of seinir að láta prenta þær, eftir að við sáum, að búið var að taka málið á dagskrá. Verð ég nú að vænta þess, að hv. d. taki þeim brtt. eins vel og brtt.hv. 3. þm. Reykv., og leyfi þeim að koma hér til atkv. nú. Sjái d. sér það ekki fært, verð ég að óska eftir, að hæstv. forseti taki málið út af dagskrá, svo okkur gefist tækifæri til að leggja brtt. okkar prentaðar fyrir hv. d. áður en þessari umr. er lokið. Undanfarandi daga hefir oft verið á það minnzt hér í hv. d., að stærsta verkefni þings og þjóðar á yfirstandandi tíma væri það, að reyna að létta undir með atvinnuvegum landsins og hjálpa þeim til að standast þá kreppu, sem þeir eiga nú við að stríða. Og það er sízt að ástæðulausu, að slíkar raddir koma fram. N. var skipuð fyrir jólin í vetur, sem starfað hefir að því að undirbúa till. um ráðstafanir í þessa átt, sérstaklega að því er landbúnaðinn snertir. Hún hefir haft marga menn í sinni þjónustu, svo mikils hefir þótt við þurfa til þess að undirbúningur þessara mála væri sem beztur. Enn eru engar till. fram komnar frá þessari n. En það stendur ekki á till. úr öðrum áttum, hvað sem þær verða nú landbúnaðinum að miklu liði. Hv. 3. þm. Reykv. hefir nú fengið menntmn. til þess að flytja frv. um að leggja stórfé í háskólabyggingu. Sami hv.þm. hefir flutt hér í d. frv. um að nema úr gildi þau lög, sem takmarkanirnar á innflutningi á óþörfum varningi byggjast á, til þess, að mér skilst, að bæta úr atvinnuleysi þeirra manna, sem lifa á því að selja hér þann ónauðsynlegasta varning, sem til landsins er fluttur. Nú fannst mér ekki nema eðlilegt, að tekjuöflun sú, sem hugsuð er til þess að reisa háskólabyggingu, væri fyrst um sinn notuð til að stuðla að því, að ríkissjóður geti haft handbært fé til þeirra ráðstafana, sem atvinnuvegunum eru nauðsynlegar. Og í þá átt miðuðu brtt. þær, sem ég flutti hér við 2. umræðu þessa máls. Í þeim var ákveðið, að ráðstafa ekki þessu fé fyrir sig fram, hvorki nú eða endranær, og ég treysti þinginu að vera bæði nú og á næstunni svo varfærið, að það muni ekki fara að binda þetta fé í háskólabyggingu. En þetta fékk nú ekki náð fyrir augum hv. d. Ég og hv.þm. Borgf. höfum því stigið þetta spor til þess, að hv. dm. gefist tækifæri til þess að sýna sinn virkilega hug til þess alvöruástands, sem nú er yfir þjóð vorri. Það er ekki nóg að skipa nefndir, sitja í n. og koma með till., kannske seint og síðar meir og of seint til þess að geta komið að nokkru gagni. Það verður að gripa þau tækifærin, sem gefast, og þann stuðning, sem hægt er að fá, til þess að eitthvað megi verða gert, sem lið sé að. Þær brtt., sem við flytjum nú, eru breyt. við 1. málsgr. 1. gr. frv., þannig, að ráðuneytinu sé gefin heimild til þess að stofna íslenzkt happdrætti með þeim skilyrðum, sem þar eru fram tekin. Hin brtt. er við e-lið 1. gr., þar sem tekið er fram um það, hvað einkaleyfið eigi að standa lengi og hvernig ágóðanum skuli verja. Þann lið orðuðum við upp á þann hátt, að ágóði happdrættisins skuli til ársloka 1936 renna í ríkissjóð upp í greiðslu vegna kreppuráðstafana. Svo er að lokum brtt. við 2. gr., þar sem við getum fallizt á ákvæði frv. um það, að eftir þennan tíma skuli ágóðinn af happdrættinu fara til þess að mynda byggingarsjóð fyrir opinberar byggingar. Þetta eru þær breyt., sem við höfum farið fram á, að verði gerðar á frv. við þessa umr. Nú gefst mönnum tækifæri til þess að láta það í ljós, hvort þeir álíti meira virði fyrir þjóðina á þessum tímum að byrja á nýrri háskólabyggingu, milljónabyggingu hér í Reykjavík, eða reyna að reisa við ósköp lítið þá bændur landsins, sem eiga við verstu kjörin að búa. Þeir hv.þm., sem hafa mest látið uppi um það, að þar kreppti mest að og þar væri hjálpin svo brýn, að það yrði að taka á sig ýms óþægindi, m. a. með óeðlilegri samvinnu milli flokka til þess að eitthvað mætti úr rætast á þessu sviði, fá nú tækifæri til þess að sanna það, að þetta sé eitthvað annað en orðin innantóm. En aftur á móti þeir menn, sem finnst, að allt hafi verið lagt á hilluna fyrir stórbyggingar hér á landi, vilja nú kannske grípa tækifærið til þess að auka enn við einni milljónabyggingu, og þeir eiga þá erfitt með að færa þjóðinni heim sanninn um það, að það hafi allt verið heilagur sannleikur, sem þeir á undanförnum árum hafa verið að brýna þjóðina á og andstæðinga sína, að það hafi verið varið allt of miklu fé í þessu skyni. Ég skal ekki fjölyrða mikið um þetta nú að þessu sinni, en það getur vel verið, að mér gefist tækifæri til þess að árétta það betur, sem ég hefi sagt um þetta. Og ég er þess fullviss, eftir þeirri atkvgr., sem fór fram við 2. umr., að það er ekki vanþörf á því að gera sér ljóst, að hverju er stefnt, ef haldið er áfram á þeirri stefnu, að festa hundruð þús. og jafnvel millj. í steinkumböldum hér í Reykjavík.

Jón Baldvinsson Ég vil vegna áheyrendanna leiðrétta það, sem hæstv.atvmrh. sagði  Þá vil ég víkja að ummælum, sem í hefir verið vitnað eftir mig frá þinginu 1921. Hæstv. forsrh. las þau upp og hæstv.atvmrh. tók þau einnig upp. Þau ummæli, sem vitnað var i, eru um frv., sem þá lá fyrir þinginu um „Síldveiðifélag Íslands“, en þá flutti ég brtt. við það frv. ásamt hv. núverandi 3. þm. Reykv., þáverandi docent og núverandi prófessor. Við fluttum þessa brtt., sem fór fram á algerða einkasölu handa ríkisstj. á síld. Í þessari brtt. var sagt, að ríkisstj. skyldi hafa á hendi sölu og útflutning á allri síld, sem „Síldveiðifélag Íslands“ hefði umráð yfir. Þarna var verið að taka umráðin af útlendingum, sem gátu selt síld til útlanda sem sjálfstæðir seljendur, alveg sama og síldareinkasalan gerði, en sem ekki má gera nú. Samtök eða lögþvingaða samvinnu má nú ekki hafa vegna Norðmanna, því að þá geta þeir sagt samningnum upp. Svo að þetta, sem þeir hafa sagt, er slitið út úr samhengi. Út af þessu vil ég vitna í kafla úr frumræðu minni áðan, þar sem ég minntist á það, að við Íslendingar hefðum ekki verið við því búnir að fylla í skörðin, þegar hin stranga fiskveiðilöggjöf var sett. Ég álít, að t. d. Austfirðir hafi orðið hart úti vegna fiskiveiðalöggjafarinnar, sérstaklega vegna þeirrar geysimiklu verzlunar, sem þeir höfðu við útlend skip, sem urðu að hætta, þegar fiskiveiðilöggjöfin gekk í gildi. Ég fæ ekki annað séð en að eftir þeirri grein samningsins, sem hæstv.atvmrh. las upp, verði landhelgisgæzlan svo torvelduð, að ómögulegt verði að sanna brot á Norðmenn, því að ekki aðeins í stormi, heldur í hvítalogni geta þeir látið sig reka „inn fyrir“, vegna straums! Þegar þrálát norðaustanátt er fyrir Norðurlandi og síldin heldur sig rétt upp við strendur Norðurlands, þá hugsa ég, að mörg skip Norðmanna láti sig reka inn í landhelgina og verði ekki við því gert.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég skal fyrst leiðrétta það, sem komið hefir fram í umr. og að nokkru leyti verið undir tekið, að kjöttollurinn núverandi í Noregi væri kannske allt að hví 40% af andvirðinu. Þetta er ekki svo. Meðalverðið í ár virðist verða um 80 kr. á tollfrjálsa tunnu, og gerum ráð fyrir, að þar bætist við tollur 23 kr. á tunnu, svo að ekki er útlit fyrir, að tollurinn verði meira en 20% af kjötverðinu, og þar af er ljóst, að tollurinn, sem nú gildir, er enn skaplegri sem verðtollur en tollurinn, sem gilti 1924. Þetta er höfuðatriðið, sem mér láðist að geta um áðan. Hv. 1. landsk. talaði um þær 1500 tunnur, sem fara til norskra skipa, og kvað enga tryggingu vera fyrir tollfrelsi þeirra. Slíkt ákvæði var óþarft að setja í samninginn, því að skip hafa leyfi til að kaupa ótollaðar matvörur, sem fluttar eru frá öðrum löndum, og það er full trygging fyrir því, að þessar tunnur seljast ótollaðar. Þá sagði hv.þm., að fráfarandi stj. hefði haft öðru að sinna en rækilegum undirbúningi þessa máls, en ég vil í því sambandi endurtaka það, sem ég áður sagði, að hafi eitthvað skort á undirbúning þessa máls, þá er sá skortur hjá öllum þm. og öllum þingflokkum. Þar getur enginn upp á annan klagað; auk þess tel ég, að ekki hafi verið mikið vangert af því, sem í okkar valdi stóð. Hv. þm. lagði áherzlu á, að allt það, sem gert hefði verið til útflutnings á frystu kjöti, hafi átt rót sína að rekja til óánægju út af fiskiveiðalöggjöfinni og samningunum 1924. Ég verð að mótmæla þessu, og kemur þetta m. a. ljóst fram hjá n., sem sett var til þess að íhuga kæliskipsmálið, því að þeir útgerðarmenn, sem sæti áttu í þeirri n., voru á móti því, að skipið væri keypt. Aðalatriðið í öllum þeim undirbúningi voru ekki síldveiðarnar, heldur, að bændur hafa viljað hafa öruggan markað. Það var afltaugin í allri þeirri viðleitni. Þá vill hv. 1. landsk. halda því fram, að undanþága hafi verið gefin frá höfuðákvæði fiskiveiðalöggjafarinnar um að skip megi ekki hafast við hér við land. Ég sé ekki nema eitt ákvæði, sem gæti forsvarað það að komast þannig að orði, og það er ákvæðið um það, að norsk skip megi selja norskum síldarverksmiðjum afla sinn. Það má segja í þessu tilfelli, að skip hafist hér að nokkru leyti við, en þetta er ekki nýtt, þetta er gamalt og hefir alltaf átt sér stað, og í samningunum 1924 var þessi heimild miklu rýmri. Hér hefir ekkert brot verið framið á fiskveiðalöggjöfinni, og hv. 1. landsk., sem var í stj. 1924, taldi þá, að ekki þyrfti að breyta fiskiveiðalöggjöfinni í tilefni af þessari heimild Norðmanna. Sama er að segja um 5. gr., um að norsk fiskiskip megi nota veiðibáta til flutnings. 1924 var ekki talið, að þyrfti lagabreyt. til að heimila slíkt. Þessi tvö ákvæði, sem ég hefi minnzt á, er gamall arfur frá 1924, og ef rétt er að komast svo að orði eins og hv. 1. landsk., að hér hafi verið verzlað með landsréttindi, þá hefir hann átt þátt í því sjálfur og allir þeir, sem að samningunum 1924 stóðu. Hv. 2. landsk. var töluvert hátíðlegur í sambandi við sjálfstæðishlið þessa máls. Hann fáraðist jafnvel um það, að við mættum ekki vegna samninganna skipuleggja síldarútgerðina eða annað, sem henni við kemur, af því að ef við gerðum það, þá fengju Norðmenn leyfi til að segja upp samningunum með þriggja mánaða fyrirvara. Okkur er ekkert bannað í þessu efni, og mér finnst hv.þm. ætti að gleðjast yfir því, að ef við skipuleggjum síldarútgerðina, þá segi Norðmenn samningunum upp, því að það er heimilt, og er það ekki það, sem hv.þm. óskar eftir? Hv. þm. spurði, hvort leitað hafi verið til útgerðarmanna eða sjómanna eða fulltrúa þessara stétta til að annast samningagerðina. Það hefir verið leitað til þeirra stétta, sem þetta mál við kemur, og þær hafa átt fulltrúa til að fylgjast með málinu bæði í gegnum utanríkismálanefnd og í gegnum málsvara, sem ekki hafa þar til nú á þinginu orðað það eða gefið leiðbeiningar um, að hér væri eitthvað athugavert á ferðinni. Svona hefir það verið. Hv. þm. vítti það, að ég hefði talað um, að norskar verksmiðjur hefðu haft sama rétt hér á landi, og nefndi, að Raufarhafnarverksmiðjan hefði verið byggð réttlaus. Það er rétt, að hún var réttlaus, þegar hún var byggð. Það stendur svo á um Raufarhafnarverksmiðjuna, að fái hún þessi 60%, sem hún má kaupa af erlendum fiskiskipum, þá á hún að geta starfað lengur og öruggar, og þá aukast möguleikar ísl. skipa til að selja henni síld. Ef hún starfaði í 2 mán. t. d. í staðinn fyrir einn mánuð eins og síðastl. sumar, þá mundi ekki minnka, heldur vaxa það síldarmagn, sem ísl. skip gætu selt til hennar. Á Raufarhöfn eru áreiðanlega til þeir menn, sem óska, að þessi samningur verði lögtekinn. Hv. þm. heimtaði af mér, að ég hefði sagt við Norðmenn, að þeir skyldu missa öll sín réttindi 1932, ef þeir ekki semdu um sæmilega tolla, og ávítaði mig fyrir að hafa látið þá hafa full hlunnindi. Hv. þm. er þá kominn að þeirri niðurstöðu, að Norðmenn hafi haft hér á landi hlunnindi, áður en þessi samningur var gerður. Yfir hverju var þá kvartað í þinginu og blöðum hv.þm.? Nei, það er ekki kvartað fyrr en nú.

Það er verið að auka réttindin

. Hv. þm. talaði um, að ég hefði dignað í Noregi. Ég mun ekki hafa verið deigari þar en hann, þar sem hann sagði, að sér fyndist þetta vera nokkuð drastískt. Slíkur Einar Þveræingur var hann þá. Hann fann að orðalagi samningsins og komst svo að orði, að það liti út fyrir, að við værum eitthvað annað en Norðmenn, slíkt væri orðalag samningsins. Ég veit, að hv.þm. hefir ekki vitað það, sem í þessu orðalagi liggur. Hvað Einar Þveræingur, sem mér skilst, að hafi verið fyrsti síldarútgerðarmaður landsins, hefði sagt, skal ég ekki segja, enda býst ég við, að hann mundi hafa sett hljóðan eftir ræðu hv.þm., þar sem hann gerði kröfu til að verða hans höfuðeftirmaður hér í hv. d.

2) VJ: Þar sem við jafnaðarmenn munum bera fram frv. um happdrætti til kreppuráðstafana, og það rekst á þetta frv. að sumu leyti, greiði ég ekki atkv.

Magnús Jónsson Ég er ekki viss um, að langar umr. um þetta mál hafi mikla þýðingu. Hv. þd. hefir nú þegar látið í ljós vilja sinn í málinu, og ég hefi enga trú á, að hv.þm. verði talið hughvarf, þó að bornar séu fram till., sem þar að auki voru boðaðar við 2. umr., því að hv.þm. V.-Húnv. vildi þá ekki fresta sínum till., af því að hann kvaðst ætla að koma með aðrar till. við 3. umr., ef þær féllu, og munu flestir hafa vitað, hvað það var, sem hv.þm. hafði þá í huga. Hv. þm. var að fagna yfir því, að þurft hefði að leita afbrigða til, að brtt. mín kæmist að, en ég vil geta þess, að ég afhenti hana í tæka tíð, en það var aðeins fyrir eitthvert athugaleysi, að henni var ekki lýst. En ástæðan til, að þessi brtt. kom ekki fram fyrr en þetta, var sú, að mér var ekki bent á það fyrr en þetta, að þessa breyt. þyrfti að gera, en þessi till. er svo smávægileg, að það gerir ekki mikið til, þó að hún komi seint fram. Það er sennilega lítið deilumál, sem hv.flm. þessara till. voru að tala um, að það sé kreppa í landinu, að bændur eigi við erfiðleika að stríða og erfitt sé að afla peninga í ríkissjóðinn. Ef mönnum er kunnugt um nokkurn hlut, þá vita þeir þetta. Hitt held ég, að mönnum þyki einkennilegra, að Alþingi þurfi að fara til háskólans og fá þar ráð til að létta þessum vandræðum af, en það er það, sem hér er verið að gera, þegar verið er að tala um, að ef ríkinu sé ekki bjargað með því að taka það fé, sem háskólinn átti að fá, þá drepi kreppan okkur alla saman, þá hrynji grunnurinn, sem þjóðskipulagið hvílir á, og blóðug bylting brjótist út. Þetta er vitanlega fjarstæða, því að þótt frv. verði samþ. óbreytt, þá stöndum við engu verr að vígi að leysa öll þessi vandamál. Það stendur eftir sem áður opið að leita eftir úrræðum til að bæta úr kreppunni. Og það er ekki víst, að við, sem höfum áhuga fyrir þessu máli, verðum neitt stirðari til samvinnu til lausnar kreppumálunum, þó að þetta mál okkar fái nú að vera í friði. Þar að auki vil ég benda á það, að þetta mál er alls ekki með öllu óviðkomandi kreppunni. Hv. þm. G.-K. benti á það, að þetta væri að vísu lítið, en þó í áttina til að vera gjaldeyrisráðstöfun. Nú fara árlega mörg þús. kr. út úr landinu fyrir það, að menn spila í erlendum happdrættum, sem mundi hverfa, ef þetta yrði samþ. Þá má og benda á það, að það er talsverð atvinnubótaráðstöfun, ef hægt er að verja þótt ekki sé nema 200 þús. kr. á ári hverju til þessarar byggingar. Það er því langt frá, að hér sé verið að spilla fyrir lausn kreppumálanna, heldur þvert á móti, þótt ef til vill í litlu sé. Þegar 1. um byggingu háskólans voru sett, fundu allir, að það voru bara pappírslög. Menn létu þar aðeins í ljós þennan vilja sinn, en fundu, að ekki var hægt að fá honum framgengt. Allir vissu þó, að þetta var kvöð, sem ríkissjóður hlaut að verða að taka á sig fyrr eða síðar. Það er því hart, að þegar þeir, sem áhuga hafa á þessu máli, koma með till. til að koma þessu í framkvæmd án þess að ríkissjóður þurfi að leggja fram einn einasta eyri, þá eigi að fara að meina mönnum þetta. Ég get ekki með nokkru móti trúað því, að hv.þm. fáist til að gera slíkt. Það hefir venjulega fengið lof hjá þinginu, ef menn, sem berjast fyrir einhverju máli, sýna þá ráðsnilld, að þeir geti bætt úr fjárþörfum sínum sjálfir, en hlaupa ekki strax til þingsins og heimta, að ríkissjóður leggi féð fram. En það er langt frá því að játa menn í friði og láta ekkert lof í ljós, til þess að taka hugmyndina frá mönnum og snúa henni upp í allt annað. Það er von, að menn grípi til ýmissa örþrifaráða á erfiðleikatímum, en þeir mega ekki láta sér farast eins og mönnum, sem voru að bjarga ýmsum munum út úr brennandi húsi og tóku postulínsborðbúnað og leirtau og köstuðu út um glugga á 3. eða 4. hæð og leystu frá strausykurpoka og hvolfdu úr honum út um gluggann. Menn mega ekki hamast svo mikið, að þeir í ósköpunum spilli meiru en þeir bjarga. Ég veit, að þingið ætlar ekki að beita þessari aðferð hér; það getur það ekki sóma síns vegna. Ég vil þakka hv.þm. Borgf. fyrir þau ummæli, sem hann hafði um þessa fjáröflunarleið. Hann færði skýr rök fyrir því, að þetta sé heppileg leið til að afla fjár án þess að íþyngja atvinnuvegunum. Þessi viðurkenning hans er mikils virði. Hún sýnir, að háskólaráðið hefir hér fundið leið, sem er fyrir utan alfaraleiðir, en er heppilegt að ganga. Ég er því mjög hissa á því, þegar hv.þm. kemur með till. um að gera úr þessu hreinan ríkisrekstur, en vill ekki fela það umsjón þeirrar stofnunar, sem komið hefir upp með það og mestan áhuga hefir á, að það sé rekið. Hv. þm. Borgf. segir: „Það, sem hér er greitt atkv. um, er þetta: Hvort er nauðsynlegra að bæta úr kreppunni eða að byggja háskóla? Þetta er það, sem greiða á atkv. um“. - Þetta er alls ekki rétt. Það, sem greiða á atkv. um, er þetta: Eigum við þrátt fyrir kreppuna að leyfa að reisa háskólann, ef hægt er að afla fjár til þess án þess að skerða á nokkurn hátt það fé, sem ríkissjóður hefir yfir að ráða? Hér er alls ekki um það að ræða að við viljum hafa þetta, en engar kreppuráðstafanir; þetta er kreppunni óviðkomandi. Hér var aðeins spurt í mestu auðmýkt: Megum við létta þessari skyldukvöð af ríkissjóði, ef við getum komið því svo fyrir, að ríkið þurfi ekkert fram að leggja? Við 2. umr. var því svarað af þessari hv. d.: Þið megið það ekki, nema ríkið fái 1/5 af því fé, sem þið aflið í þessu skyni. Það verður ekki annað sagt en að það sé einkennileg tregða, að menn skuli ekki vilja leyfa, að þessari kvöð sé létt af ríkissjóði nema ríkissjóði sé borgað mikið fé til að fá að gera það. Það sýndist, að menn ættu að vera fegnir, þegar fram koma till. um, að þessar framkvæmdir, sem fyrr eða síðar hefðu hlotið að lenda á ríkissjóði, skuli nú gerðar án þess að ríkið þurfi að leggja neitt fram. Hv. þm. sagði, að það séu engin vandræði, þó að háskólinn verði að búa í nokkur ár enn við það húsnæði, sem hann hefir búið við að undanförnu. Þetta kann satt að vera, og mætti þá alveg eins halda áfram að róa á Akranesi, þó að engin höfn væri byggð þar. Þeir hafa búið þar lengi við hafnleysi, og því skyldu þeir ekki geta gert það í nokkur ár enn? Það er svo með allar umbætur, að þær bæta úr því, sem áður hefir viðgengizt, en gæti þó ef til vill dugað nokkra stund enn. Hitt veit ég ekki, hvenær þeir tímar renna upp, að allir hv.þm. álíti, að brýnasta þörfin sé að byggja háskólann. Það væri gaman að sjá, hvenær þessir hv.þm. kæmu og segðust hafa litið yfir allt, sem lægi fyrir að framkvæma, og það nauðsynlegasta af því öllu væri bygging háskólans. Ætli það drægist ekki, að háskólinn kæmist upp, ef ætti að bíða eftir, að hv.þm. V.-Húnv. og hv.þm. Borgf. álitu, að háskólabyggingin væri það, sem væri mest aðkallandi. Þessir hv.þm. vilja láta þetta fé renna í ríkissjóð og veita svo síðar meir fé úr ríkissjóði til byggingar háskólans. En ég er ákaflega hræddur um, að ef við megum ekki fá að hafa þessa aðferð til að koma þessari hugmynd okkar í framkvæmd, þá verði erfiðara að fá peninga úr ríkissjóði eftir á, og þá skal ég vorkenna hv.þm. þó að þeir verði þá þungir í taumi, enda þarf ekki að efa, að þeir verða það. Nei, ég er ákaflega hræddur um, að þingið stigi ekkert happaspor með því, að skemma þetta frv. og meina mönnum að byggja háskólann án nokkurs framlags úr ríkissjóði, og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að þingið fáist til að samþ. það.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Þessum hv.þm., sem nú hafa talað í þessu máli, kemur ekki saman um, hvernig meðferð utanríkismála okkar skuli vera. Ég verð að segja, að ég hallast þar frekar að skoðun hv. 1. landsk., að rétt sé að ræða ágreiningsatriði milli flokkanna á leynifundum, áður en byrjað er á opinberum umr. um slík mál. En í þessu tilfelli var sú leið ekki fær. - Hv. 2. landsk. ávítaði það mjög, að samningarnir skyldu ekki hafa verið birtir fyrr en mánuður var liðinn af þingtímanum. En það er sú venja með samninga milli ríkja, að þeir eru ekki birtir fyrr en skömmu áður en þeir ganga í gildi. Og þurfi þeir samþ. þings, þá eru þeir vanalega ekki gerðir opinberir fyrr en rétt um það bil, sem þingið tekur ákvörðun sína. Ég vil henda á Ottawasamningana sem dæmi um slíka málsmeðferð. Annars er það ákaflega óheppilegt, þegar milliríkjasamningar verða bitbein milli flokka. Um meðferð þessara mála hafa víðast hvar erlendis myndast fastar reglur, en við erum það óþroskaðri stjórnmálalega, að engar slíkar óskráðar reglur hafa unnið hefð á sig. Báðir þeir hv.þm., sem hér hafa talað, hafa minnzt á samkomulagið frá 1924 og hafa fallið hlýleg orð um þá niðurstöðu, sem þá fékkst. En það er nú svo, að þetta samkomulag, sem nú hefir náðst, er í öllum aðalatriðum byggt á samkomulaginu frá 1924. Þó að lengra sé farið í einstökum atriðum, er aftur farið skemmra í öðrum. Í stað þess almenna teygjanlega ákvæðis um „velviljaða framkvæmd“ fiskiveiðal., eru nú settar fastar reglur. Hv. 1. landsk. sagði, að tollur á ísl. saltkjöti hefði 1924 numið 25% af verðmæti kjötsins. En við verðum að athuga það, að þrátt fyrir samkomulagið frá 1924 var tollurinn stöðugt að breytast, svo að í ársbyrjun 1932 var hann orðinn 63 aur. á hvert kíló. Ég játa það, að ólíkt æskilegra hefði verið, að þessi tollur væri verðtollur heldur en þungatollur. En í bæði skiptin, sem samið hefir verið, 1924 og 1932, hefir verið reynt að fá tollinum breytt í verðtoll, en því hefir stöðugt verið þverneitað. Það er raunar ekki nema eðlilegt, því að allir tollar sama eðlis, sem Norðmenn hafa, eru þungatollar, og þeir sáu sér ekki fært að breyta út af þessari venju. En sannleikurinn er sá, að við höfum þarna opinn markað, sem er lokaður öllum öðrum þjóðum. Og þegar athugaðir eru agnúar, sem kunna að vera á þessum samningi, þá verður að taka það með í reikninginn, að við erum aðnjótandi algerðrar sérstöðu hvað snertir kjötútflutning til Noregs, og að hlunnindi þau, sem við höfum þar, eru mjög illa séð af norsku bændastéttinni. Og það hefðu þótt góð tíðindi í lok síðasta þings, ef þá hefði frétzt af tollalækkun slíkri sem þeirri, er nú stendur til boða. Þó að tollurinn væri orðinn mjög hár 1932, datt engum þm. í hug að bera fram till. um uppsögn samningsins frá 1924. Og þegar Norðmenn sögðu honum upp, þá heyrðust engar raddir um annað en að komast að svipuðum samningum aftur. Hv. 2. landsk. kom ekki með neinar viðvaranir á síðasta þingi um það, að helzt ætti að segja upp öllum verzlunarsamningum við Norðmenn eða annað því um slíkt. Og krafa hans um það, að samningurinn, sem gerður var við Norðmenn nú, ætti að vera betri og hagstæðari en samningurinn frá 1924, er alveg ný. Hefði sú stefna komið upp á þinginu í fyrra, að nota skyldi tækifærið til þess að segja upp öllum samningum við Norðmenn og leggja toll á norskar vörur, þá hefði stj. auðvitað hagað sér eftir því. En á slíkt var ekki minnzt þá. Hv. 1. landsk. gerði mikið úr því, hvað tollurinn á ísl. saltkjöti yrði nú hár í Noregi, og það að vonum, en þó er sá tollur 33% lægri en sá, sem við bjuggum við samkv. samningnum frá 1924. Ég játa það, að tollurinn sé hár, en þess verður að gæta, að við erum þeir einu útlendingar, sem nokkur hlunnindi hafa á þessu sviði. En það þýðir ekkert annað en að við komumst inn á norska markaðinn með miklu hærra verðlagi en á öðrum mörkuðum, sem ekki hafa slíka kjöttollsmúra í kringum sig og Noregur. Nú er kjötverðið um 50% hærra í Noregi en Danmörku, af því að við einir smjúgum gegnum norsku tollmúrana. Og ef við fáum 50% hærra verð fyrir vöruna, má segja, að við höfum þarna tollfrjálsan aðgang að markaði, sem öðrum er lokaður, þó að við þurfum að greiða 40% meira í toll. Loforð þau, sem Norðmönnum hafa verið gefin um framkvæmd fiskiveiðalaganna breyta engu í núverandi l. Þau eru byggð á þeirri reynslu, sem fengizt hefir af framkvæmd samningsins frá 1924. Að vísu voru ýmsar reglur til um þetta áður, en þær fengu fyrst festu með samningnum 1924. Sá kostur er á þessum samningi, sem nú liggur hér fyrir, fram yfir þann eldri, að hér eru réttindi Norðm. við Ísland tekin svo skýrt fram, að þau eru alveg tvímælalaus. Af þessum ástæðum verður miklu betra að framfylgja þeim heldur en hinum óákveðnu „velvilja“-ákvæðum frá 1924. Auðvitað mun stj. gera allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að sjá um, að þessar reglur verði ekki brotnar. Svo sem kunnugt er, voru ýms atriði samningsins frá 1924 vafasöm, og eftirlit með framkvæmd hans slælegt. T. d. var framan af ekkert eftirlit með því, hvað norsku síldarbræðsluverksmiðjurnar máttu kaupa af erlendum skipum. Væri vert að bera saman fyrri samninga og þá samninga, sem nú liggja fyrir. Eftir þessum samningum mega norskar verksmiðjur ekki kaupa nema 60% af síld af erlendum skipum, en áður hafa engar reglur gilt um þetta, enda þótt allir hafi verið ánægðir með samn. frá 1924. Ég er sammála því, sem hv. 1. landsk. sagði viðvíkjandi því, að nauðsynlegt væri að vinna nýjan markað fyrir útflutt kjöt. En því valda ekki aðeins óhagkvæmir samningar við Norðmenn, heldur er norski markaðurinn svo stopull, að erfitt verður að halda honum til frambúðar. Einmitt þessi staðreynd olli þeirri ráðstöfun, sem gerð var um frystihús og kæliskip. Og ég tek undir með öllum þeim, sem vilja halda áfram þessum tilraunum, enda mun stj. stuðla að þeim eftir megni. Ég tel það virðingarvert, að hv. 1. landsk. vildi þó taka tillit til þess, að við erum sem stendur háðir norska markaðinum, en til þess vildi hv. 2. landsk. ekkert tillit taka. Við megum og getum ekki lokað augunum fyrir þessari staðreynd. Hversu miklu við fáum sjálfir áorkað í þessu efni til þess að losa okkur undan norska markaðinum fer mjög eftir því, hvernig samningar takast við aðrar þjóðir. Eftir birtingu Ottawasamninganna er ennþá svartara útlit en í fyrra, þegar var falið að leita samninga í svipuðum stíl og nú. Þess vegna eru ekki horfur á því, að möguleikar skapist til kjötsölu, ef Norðmenn hætta að kaupa af okkur og aðrar þjóðir kaupa ekki meira en nú eru líkur til. Það hefir verið talað um það að flytja út frá betri höfnunum fryst kjöt og nýtt og rýmka þannig á innanlands markaðinum fyrir kjöti frá afskekktari stöðunum. Þetta væri gott og blessað, ef nægilegur markaður væri fyrir hendi erlendis. Það mundi enginn þm. - og allra sízt stjórnin - óska annars en við værum óháðir erlendum kjötmarkaði. En hér þarf að taka meira tillit til ástæðnanna heldur en hv. 2. landsk. gerir og tillögur hans sýna. Það vill oft verða svo, að hann og hans flokksmenn hugsa ekki málin til hlítar. Þeir eru í minni hluta hér á þingi og vita því, að þær tillögur, sem þeir koma fram með, ná ekki framgangi, og eru því of ábyrgðarlausir til þess að hirða um það, þó þær séu gersamlega óframkvæmanlegar. Ég vildi ekki orða það á sama hátt og hv. 1. landsk., að hér væri um tvennskonar fiskiveiðalöggjöf að ræða, því að þetta felur ekki í sér neina ákvörðun, heldur er stjórninni heimilað að framkvæma fiskiveiðalöggjöfina eins og segir í norsku samningunum. Enda hefir því ekki verið haldið fram hér á þinginu, að þessi heimild kæmi í bága við fiskiveiðalöggjöfina, þótt við sjálfir höfum tök á að framkvæma hana linlega. - En hvort þessir samningar verða samþ. eða ekki, þá liggur fyrir atvmrn. að gefa út reglur um þessi atriði, sem væru ákveðnari og betur samræmdar heldur en lögin frá 1924. Ég neita því ekki, að undirbúningurinn undir samningana við Noreg hafi verið slæmur. En þetta er sameiginleg sök allra þingmanna. Enginn flokkur, enginn þingmaður bar fram ákveðnar tillögur eða kröfur í þessu máli. Og þannig var stjórninni fengið málið í hendur. Henni var falið að varðveita, að svo miklu leyti sem hægt væri, markaðinn í Noregi. Mér virðist, að þingmenn flestir geri of lítið úr þeim hlunnindum, sem við komum til með að njóta samkv. samningunum í Noregi. Það er venjulega talað um þessar 6 þús. tunnur. En það verður ekki fyrr en eftir nokkur ár, að tunnutalan komist niður í 6 þús. Heimild næsta árs er fyrir 11500 tunnum. Og það munu allir viðurkenna, að við stæðum uppi ráðalausir með þetta kjöt, ef við gerðum enga samninga við Norðmenn. Hv. 2. landsk. hélt því fram, að meira framboð yrði á síld hér á landi en áður, ef samningarnir yrðu samþ. En ekki myndi það a. m. k. minnka vinnu í landi, þó einhverjir útlendingar fengju að leggja hér upp síld. Og ekki hefir hv. 2. landsk. alltaf amazt við útlendingum. 1921 tjáði hann sig ósamþykkan því, að útlendingum væri bönnuð síldveiði hér við land, einmitt af þeirri ástæðu, að það mundi draga úr atvinnu í landi. En það má kannske um hann segja, að „batnandi manni er bezt að lifa“. En mér þykir hann hafa þroskazt nokkuð óðfluga í þessa átt, þar sem hann nú er kominn fram úr öllum öðrum í því að banna útlendingum atvinnurekstur hér við land. Ég sé ekki ástæðu til að rekja samningana frekar hér, þar sem hv.þm. G.-K. hefir gert skýran og óhrekjanlegan samanburð í hv.Nd. á samningunum 1924 og 1933. Ef síldveiðin verður minni á Norðurlandi í sumar en verið hefir, þá er það ekki þessum samningum að kenna. Horfurnar um síldarsölu eru allt annað en glæsilegar; t. d. hafa Þjóðverjar þrefaldað toll á saltsíld. Slíkar ástæður geta legið til þess, að Svíar hafa ákveðið lægra byrjunarverð á síld en í fyrra. Síldarútgerðin er mjög óviss. Reynt hefir verið að koma á sambandi milli amerískra síldarkaupmanna og ísl. síldarframleiðenda, og er ekki enn séð nema takast megi að vinna ný lönd á þessu sviði. Stjórnin mun gera það, sem í hennar valdi stendur, til þess að slíkt megi takast. Sömuleiðis mun hún styðja bræðslu og fabrikation á síld, eins og hún mun, með aðstoð þingsins, hjálpa síldarútgerðinni yfirleitt eins og bændunum. Mér virðist háðir hv.þm. hafi gert nokkuð harða kröfu til þessara kjöttollssamninga, er þeir ætlast til, að með þeim sé leystur allur vandi um kjötsölu. Það er alls ekki þess að vænta, þar sem kjötmarkaðurinn hjá Norðmönnum fer alltaf minnkandi. Ég hygg, að það sé alveg rétt, sem Jón Árnason hefir haldið fram, að ekki hefði verið betra fyrir okkur að fá ótakmarkað innflutningsleyfi fyrir kjöt. Með því að setja hámarksinnflutningsleyfi, þá er skapaður möguleiki til þess að sefa ótta norskra bænda. Það er algerlega rangt, að nokkur Íslendingur hafi stungið upp á því, að hlunnindi okkar færu minnkandi. Það var beinlínis gert að skilyrði af hendi Norðmanna. Ég get tekið undir það með hv. 2. landsk., að við þurfum tíma til þess að undirbúa kjötsölu á þeim markaði, sem minnst er þvingandi. Þessi samningur getur ekki leyst öll okkar vandræði í sambandi við kjötsöluna, en hann veitir m. a. svigrúm til þess að undirbúa hagkvæmari markað. Það má segja, að tollurinn sé hár, en hann er þó mun lægri en áður var. Þó að segja megi, að hér sé verið að verzla með þjóðarréttindi, þá er það ekkert einsdæmi. Nákvæmlega hið sama má segja um samningana, sem stjórnin gerði 1924. Og hið sama mætti segja um alla milliríkjasamninga. Yfirleitt má segja, að þessi samningur sé ekki lakari en við var að búast, hann er betri en nokkur hafði búizt við hvað tollinum við kemur og veitir okkur frest til þess að leita að þeim kjötmarkaði, sem minnsta þvingun hefir í för með sér.

Magnús Jónsson Ég stend upp að þessu sinni aðeins til þess að mæla nokkur orð með þessari litlu brtt. Eins og hv.þdm. sjá, er svo ákveðið í 1. gr. frv., að fyrsti dráttur í happdrættinu ár hvert skuli fara fram í marzmánuði. Á hinn bóginn er svo ákveðið í 7. gr., að lögin skuli öðlast gildi 1. jan. 1934, og á þá að draga í fyrsta skipti í marzmánuði sama ár. Nú er það svo, að í frv. er aðeins dregið upp í aðaldráttum, hvernig á að haga þessu fyrirhugaða happdrætti. Miklu fleiri atriði því viðvíkjandi verður að taka fram í reglugerðum og erindisbréfum, sem gefin yrðu út í sambandi við þessi lög. Tíminn frá 1. jan. og þangað til fyrsti dráttur ætti að fara fram yrði allt of stuttur til þess að koma öllum slíkum undirbúningi í kring, og er því miklu eðlilegra, að lögin öðlist þegar gildi. Brtt. gengur aðeins út á að kippa þessu smáatriði í lag. Vonast ég eftir, að enginn ágreiningur verði um að samþ. hana.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Hv. þm. Borgf., sem líka er einskonar lögreglustjóri í Innri-Akraneshreppi, hefir nú látið ljós sitt skína hér um stund.

Og á eftir að gera betur

. Bara að það verði þá ekki villiljós áfram. Hann kallaði það frekju að vilja afnema það litla, sem eftir er af bannlögunum, án þess að leita þjóðaratkvæðis. Ég hefði getað hugsað mér þessa leið undir öðrum kringumstæðum og get jafnvel hugsað mér hana sem síðustu leið, sem reynd verði til að fá lögin afnumin, ef aðrar leiðir reynast ófærar. En ástæðan til að ég vil ekki fara hana nú, er sú, að hér er allt öðruvísi umhorfs en þá er bannlögin voru sett. Nú er risin hér upp fjölmenn stétt sprúttsala og bruggara, sem myndu berjast á móti afnámi laganna með oddi og egg og leggja fram fé til að vinna á móti því, því að þeir eru ekki fáir, sem hafa lífsuppeldi af bruggun og smyglun. Ég get óskað hv.þm. Borgf. til lukku með sálufélag sitt við þessa menn að því er skoðun á afnámi bannsins snertir.

Og Felix!

. Hv. þm. Borgf. sagðist lifa í trú, en ekki skoðun í þessu máli.

Ósatt!

Ég heyrði hv.þm. segja þetta, og vona, að það standi hjá skrifurunum.

Ég sagði hið gagnstæða

. En hv.þm. lifir ekki eingöngu í trú, heldur hjátrú.

Villutrú!

Hv. þm. var að tala um hneykslismál í sambandi við handtöku einhvers bruggara fyrir austan fjall. Taldi hann, að blöð andbanninga hefðu flutt litaðar frásagnir af húsrannsókn hjá honum; hjá þessum blöðum var aðeins um fréttir, máske ýktar fréttir, að ræða. En ritstjóri þess blaðs, sem templarar gefa út fyrir ríkisfé, flytur forustugrein um þetta sama efni á fyrstu síðu og smjattar þar á ósómanum á svo viðbjóðslegan hátt, að slíkt á vægast sagt ekki að sjást á prenti. Hv. þm. sagði, að vagga heimabruggsins væri í þeim löndum, þar sem ekki væri bann. Já, hvernig er það með Bandaríkin og Finnland? Þar eins og hér var bruggað sterkt áfengi, óheilnæmt, meðan bannið stóð og þó máske verst og mest í Noregi. Það er alkunna, að í Suðurlöndum, í Danmörku og miklu víðar er leyft að brugga létt vín úr ávöxtum í heimahúsum, til eigin nota. En sú bruggun, sem hér þrífst, er allt önnur og skaðlegri. Ég hefi áður hent á, að hægt væri að selja brennivín með svo lágu verði, að það útrýmdi landanum, og að ríkissjóður gæti samt haft sína milljón í auknar tekjur af vínsölunni. Í fyrra tók hv.þm. Borgf. svo í þetta atriði, að hann bannfærði þá tillögu, sem sagt er, að einn sýslumaður landsins hafi borið fram og lengur í þá átt, að brennivín verði selt í hverjum hreppi. Enn ymprar hann á því sama. Hver er meiningin? Nú þegar bent er á leið til að selja eina víntegund með svo lágu verði, að bruggararnir geti ekki keppt, bregzt hv.þm. Borgf. reiður við. Í frv. stendur, að leggja megi á vínin allt að 100%. Þetta er hámarksálagningin og þýðir auðvitað alls ekki 100% á öllum vínum.

Hvernig er það um álagninguna á Spánarvínum?

. Að sjálfsögðu verður þeim tolllögum, sem nú gilda og miða við ástandið eins og það nú er, breytt, ef frv. verður samþ., og ég get ekki hugsað annað en ríkisstjórnin hagi svo álagningu, að bruggurum og smyglurum verði útrýmt, en það er auðvelt, ef bannið er afnumið. Telur hv.þm. hættu á, að Spánarvínum sé smyglað inn í landið? Þó að flaska af þeim, sem kostar 2 kr. í innkaupi, sé seld hér á 10 kr., eru fá dæmi til þess, að slíku víni hafi verið smyglað inn. Lögreglan í Rvík segir, að hún viti þess eitt dæmi, að einni flösku af spænskum vínum hafi verið smyglað, og sjá þó allir, hvort það gæti ekki verið gróðavon. Ástæðan er sú, að allir heiðvirðir menn skirrast við að svíkja fé af ríkissjóði, og almenningur fyrirlítur þá menn, sem flytja inn vín til að skaða ríkissjóðinn, þ. e. svíkja lögboðin gjöld af þeim vínum, sem ríkissjóður verzlar með. Enginn heiðvirður borgari vill kaupa vín, sem flutt er inn á sviksamlegan hátt, þegar hægt er að fá jafngott, löglegt vín, þó við hærra verði sé. Það er leiðinlegt að heyra, að jafngáfaður maður og hv.þm. Borgf. skuli verða til að leiða fólkið í þessu máli og sýna þá fáfræði sem hann gerði sig beran að. Hann segir, að í frv. séu engar ráðstafanir fólgnar til að torvelda mönnum að ná í vín. Ég held, að ef hann vildi fremur lifa í skoðun en trú í þessu máli, hefði honum verið auðvelt að kynna sér, hvernig þetta er í öðrum löndum. Hann myndi þá sjá, að gert er ráð fyrir meiri hömlum í frv. en þar tíðkast. Eftir frv. má t. d. ekki veita vín í skipum né í þeim bæjum og þorpum, þar sem meiri hl. borgaranna er því mótfallinn. En hitt að gera innflutning á vínum svo torveldan, að bruggunin geti þrifizt áfram eftir sem áður, er blátt áfram heimskulegt. Það er vitanlegt, að ef landsmönnum verður gert ómögulegt að ná í vín nema á einum stað í landinu, t. d. í Rvík, þá verður aðalafleiðing þess sú, að bruggararnir þrífast og blómgast. Hv. þm. virðist hafa misskilið það, sem ég hafði sagt um álit Amulreesnefndarinnar í Englandi á þann hátt, að enska ríkisstj. hefði lagt fram fé til þess að draga úr vínnautninni í landinu. En ég sagði, að samkv. áliti nefndarinnar hefði mest verið dregið úr víndrykkjunni með iðkun íþrótta, ódýrum ferðalögum borgarbúa í frítímum sínum, með lesstofum fyrir almenning og kvikmyndum til fræðslu fyrir almenning um skaðsemi ofdrykkjunnar. Ríkissjóðurinn enski greiðir lítið eða ekkert fé í þessu skyni. En það eru einstakir áhugamenn og félög, sem hafa haldið þessari starfsemi uppi. Víða hafa einstakir menn og félög haft forgöngu um það, að iðnaðar- og verzlunarfólk fer skemmtiferðir um helgar, og er þá lagt kapp á að gera fólkinu það sem ódýrast og léttast fyrir, til þess að þátttakan geti verið sem almennust. Þetta borgar sig á tvennan hátt, einstaklingarnir fá ódýrara skemmtanalíf og félögin miklu meiri þátttöku í ferðalögunum. En aðalatriðið er þó það, að jafnframt því sem fólkið nýtur hinna ódýru skemmtana, þá dregur það úr vínnautninni. Hv. þm. saknaði þess, að frv. gerði ráð fyrir framlagi úr ríkissjóði í þessu augnamiði sérstaklega. Hvílík reginfirra! Ég efast um, veit reyndar með vissu, að þm. hefir oftsinnis greitt atkv. móti þeim litla styrk, sem veittur hefir verið íþróttafél., en ég minnist ekki, að ég hafi nokkru sinni verið á móti slíkum styrkjum. Að sjálfsögðu er það almenningsálitið í Englandi, sem mestu hefir áorkað um að minnka vínnautnina þar. En hvernig er það hér á landi? Hefir almenningsálitið haft bætandi áhrif í vínmálunum á síðari árum? Ég held þvert á móti, að það hafi verkað í þá átt að auka drykkjuskapinn í landinu. Mér er vel kunnugt um það, að í ýmsum byggðarlögum hafa fleiri og fleiri snúizt með ári hverju andvígir gegn bannlögunum, af því að þeir hafa kynzt hinum spillandi afleiðingum þeirra. Ég held, að ef ekki væri til að dreifa miklum liðsauka frá smyglurum og bruggurum í landinu til fylgis við bannlögin, þá mundi ekki nema örlítill hluti þjóðarinnar greiða atkv. með bannlögum nú. Ég get t. d. nefnt aðeins eitt, sem hefir gerbreytt almenningsálitinu gagnvart bannlögunum, og það er sú aðferð löggjafarvaldsins á undanförnum árum, að herða hvað eftir annað á refsiákvæðum bannl., þannig að refsidómarnir hafa ekki neina stoð í hugum almennings og réttarmeðvitund þjóðarinnar yfirleitt. Og þetta er eðlilegt, þegar svo langt er gengið, að það er talið með stærri glæpum að drekka löglega keypt vín á ólöglegum veitingastöðum. Vil ég í þessu sambandi minna á dóm, sem kveðinn var upp í lögreglurétti Rvíkur fyrir skömmu, þar sem maður einn, er stolið hafði 79 krónum frá húsbónda sínum, fékk aðeins skilorðsbundna refsingu fyrir það afbrot, af því að það mun hafa verið fyrsta brot, sem hann hafði verið kærður fyrir. Þjófnaðurinn varðaði 20 daga fangelsi, en dómurinn var skilorðsbundinn, þannig að ef maðurinn verður ekki brotlegur við lögin næstu 5 ár þá fellur sökin niður. En nú keypti maðurinn vín í áfengisverzluninni fyrir 25 kr. af þýfinu, og drakk vínið á ólöglegum vínveitingastað. Fyrir þetta var hann dæmdur í 200 kr. sekt eða 15 daga einfalt fangelsi. M. ö. o. dómarinn gat gefið manninum eftir fangelsisvistina fyrir þjófnaðinn, en fyrir að drekka Spánarvín á óleyfilegum stað varð hann að dæma manninn í fangelsi. Það er m. ö. o. stærri glæpur að drekka vín, sem keypt er af ríkinu, sé það ekki drukkið í heimahúsum, eða löggiltum veitingastað (Borg) en að stela. Ég verð að segja, að réttarmeðvitund þjóðarinnar væri illa farið, ef hún teldi þetta eðlilegt réttarfar. Hv. þm. Borgf. var eitthvað að fjargviðrast út af því, að ég hefði leitað mér fræðslu um hagi og háttu erlendra þjóða. Vissulega verður hann að þola það, að ég haldi því áfram. Ég minnist þess einnig, að hann hafði einhver óviðurkvæmileg orð um mig í því sambandi, um að ég hefði enga þekkingu á málinu o. s. frv. - Fyrir nokkrum árum deildum við um annað mál hér í þessari hv.þd., það var um refarækt. Í þeim umr. bar hv.þm. Borgf. mig þeim brigzlum, að ég færi með vísvitandi ósannindi. Þá fékk hann meiri hl. hv.þdm. á sína skoðun í málinu, sem um var deilt. Afleiðingin af þessu varð sú, að algerlega tók fyrir aðflutning lifandi refa og að íslenzki landbúnaðurinn hefir tapað árlega svo að skiptir tugum þúsunda kr., af því að ekki var fylgt þeim varúðarráðstöfunum, sem ég vildi setja. Ég geri ráð fyrir, að það fari eins fyrir hv.þm. í þessu máli, og óska ég, að honum verði það að góðu.

Annað sagði bróðir hv.þm. í fyrirlestri, sem hann flutti um refaræktina

. Við tölum um það síðar.

Já, við gerum það

. Ég vík þá aftur að bannlögunum. Það hefir verið sannað með augljósum dæmum, hvað refsiákvæði þeirra eru ströng og óheppileg. Það hefir farið fyrir þeim eins og stóradómi fyrr á öldum, að þegar refsiákvæðin voru orðin óeðlilega hörð í sambandi við afbrotin, þá margfölduðust afbrotin, svo engu varð haldið í skefjum. Hv. þm. Borgf. sagði, að ég og skoðanabræður mínir í þessu máli vildum veita öldu sterkra vína yfir landið, en það er auðvitað ekkert annað en tilhæfulausar getsakir hjá hv.þm. Mætti ég spyrja hv.þm., hvort hann vill viðhalda í landinu flóði af óleyfilegu áfengi og ýmiskonar óheilsusamlegum drykkjum? Hann virðist vilja halda uppi bannlögunum og þar með sambandinu við alla bruggara og smyglara í landinu, sem hver einasti maður veit að eru þjóðfélaginu bæði siðferðilega og fjárhagslega til tjóns og ógæfu. Vandséð er, hvort þjóðin fær sloppið upp úr því feni aftur. Hv. þm. sagði, að það væri miklu meira drukkið af víni í Noregi nú en á meðan bannlögin voru þar í gildi. Þetta er auðvitað hægt að segja, af því að það hafa aldrei verið til neinar skýrslur um óleyfilega innflutt vín til þeirra landa, þar sem bannlög eru í gildi. Hann sagði, að meiru væri eytt af fjármunum til vínkaupa í Noregi en áður. Það má vera, en þá er það af því vínin eru seld margfalt hærra verði en áður. Hitt staðfesta opinberar skýrslur, að nú (1932) er þar í landi neytt minna áfengis en nokkru sinni áður, sem sé 2,2 lítrar á mann. Þeir menn, sem hafa augun opin, sjá, sé það er drukkið miklu meira hér á landi nú heldur en þegar bannlögin voru sett. Við getum ekki sannað þetta með tölum, það veit hv.þm., af því að smyglað áfengi og bruggaður landi koma ekki á skýrslur, en við sjáum, að það er neytt miklu meira áfengis en áður, einkum í sveitum. Í Noregi er nú lægsta áfengisneyzla á mann, sem þekkist á Norðurlöndum. Í Svíþjóð, þar sem sala á áfengi er takmörkuð samkv. Brattssýsteminu, þannig að mönnum er úthlutað áfengi eftir seðli fyrir hvern mánuð, þar er áfengisneyzlan nær tvöfalt meiri en í Noregi. (1932 í Svíþjóð 3,9, Noregi 2,2 lítrar á mann). Hv. þm. Borgf. var í öðru orðinu hræddur um, að yfir landið muni streyma óhemju mikil áfengisalda, ef bannlögin yrðu afnumin. En í hinu orðinu kvaðst hann trúa svo á lyndiseinkunn Íslendinga, að það myndi hjálpa til að halda þessari öldu í skefjum. Aftur á móti sagði hv.þm. í fyrra, í umr. um þetta sama frv. hér í hv.þd., að við Íslendingar myndum liggja flatir fyrir áfenginu, ef bannlögin yrðu afnumin, eins og frumstæðar villiþjóðir gera fyrir sjúkdómum frá menningarþjóðunum. Eitthvað var hann að káka við þessa firru í síðustu ræðu sinni.

Þetta er algerður misskilningur hjá hv.þm.

. Þó hv.þm. villi neita þessu nú, þá vænti ég að hann verði að beygja sig fyrir því, sem skrifararnir hafa skrifað eftir honum.

Ég skal skýra þetta síðar

. Hann virðist þá hafa gleymt því, eins og flestum öðrum staðreyndum í þessu máli, að Íslendingar hafa neytt víns allt frá landnámstíð. Hv. þm. Borgf. sagði, að með hverjum einasta eyri, sem rynni til ríkissjóðs í tollum af víninu, ef frv. yrði samþ., færi jafnframt til einkis óheyrilega mikið af orku þjóðarinnar. En ég vil þá leyfa mér að spyrja hann: Fer engin þjóðarorka til þurrðar við neyzlu þeirra ágætu vína!, sem smyglarar og bruggarar leggja í munn landsbúa? Ég er alveg sannfærður um, að áfengisneyzlan verður sízt meiri í landinu, þó að bannl. verði afnumin. En það er eins og að komið sé við opna kviku þeirra, sem lifa í trú eða réttara sagt hjátrú á bannl., ef komið er með till. um að taka tekjur smyglara og bruggara og leggja í ríkissjóð. Hv. þm. minntist á tollinn af vínunum og virtist harma það, að ekki væri jafnframt í þessu frv. ákvæði um tollgreiðslu af vínunum til ríkissjóðs. En eins og hv.þm. veit, ef hann athugar það nánar, þá er það gagnstætt venjum í löggjöfinni, að hafa tollaákvæði annarsstaðar en í tollalögum. Því að tollalögum má ekki breyta nema með beinu samþ. Alþingis, en aftur á móti má breyta nálega öllum öðrum lögum með bráðabirgðalögum. - Ég er þess albúinn, og fleiri úr fjhn., að bera fram breyt. á tollalögunum í samræmi við þetta frv., og það er vitanlega nauðsynlegt, ef frv. á að ná þeim árangri, sem við fjm. ætlumst til, að útiloka heimabruggið.

Og smyglarana, er ekki svo?

. Smyglurunum er útrýmt um leið og innflutningur á sterkum vínum verður frjáls. Ég sé ekki ástæðu til að ætla, að menn fari að kaupa vín af smyglurum, þegar þeir geta fengið sama vín jafnódýrt í frjálsri verzlun. Enda virðist reynslan hafa sannað það, þar sem ekki er gerð tilraun til að smygla inn Spánarvínum nú, þó vitanlegt sé, að stórkostlegur gróði gæti af því fengizt fyrir smyglarana. Það er ekki meiri hætta á því, að smyglað verði inn í landið víni en tóbaki og sælgætisvörum. Ýmsir hv.þm. héldu því fram, þegar tóbakseinkasalan var afnumin á Alþingi 1926, að þá mundu smyglunin og tollsvikin aukast. En reynslan hefir sýnt annað. Það mun eins fara í þessu efni og ég hefi áður lýst. Við höfum hér fordæmi, sem óhætt er að byggja á. Hv. þm. Borgf. taldi líklegt, að Bandaríkjamenn mundu snúa við blaðinu og herða aftur á bannlögunum hjá sér bráðlega. Þetta er auðvitað ekkert annað en ágizkun. Það er ómögulegt að segja með fullri vissu, hvað kann að verða ofan á í Bandaríkjunum í bannmálinu. En þær ályktanir, sem með skynsemd er hægt að draga af því, sem fram hefir farið þar í landi nú upp á síðkastið, benda í þá átt, að bannl. verði afnumin. Byrjunarsporið hefir þegar verið stigið, og ef haldið verður áfram á þeirri braut, sem þingið hefir þegar gengið inn á um afnám á áfengistakmörkunum, með því að leyfa í landinu bruggun á sterkari drykkjum en áður var, þá er það sýnilega gert til þess að hnekkja bannlögunum. Þess vegna virðist það vera gagnslaust, þó að ákvæðin um gildi bannlaganna standi enn í stjórnarskránni. Í Bandaríkjunum er það ekki talið stjórnarskrárbrot, þó að leyft sé að brugga sterkt öl, og með því eru í framkvæmdinni gerðar að engu þær takmarkanir, sem áður voru settar. Það er gert samkv. hinum svo kölluðu Walstead-lögum. Ég hygg, að það megi breyta bannlögunum með samþykki þings og stjórnar án þess að rjúfa þetta atriði stjórnarskr. um að aðflutningsbann skuli vera í landinu, en þá er það líka eins og dauður bókstafur. Hitt er líka augljós reynsla í ýmsum löndum, sem búin eru að afnema bannlög hjá sér, að þar sem bannlögin voru upphaflega samþ. og sett með miklum atkvæðamun, eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, að gert hefir verið í ýmsum fylkjum í Kanada, þá hefir reynslan orðið sú, að eftir nokkur ár voru þau afnumin með enn fleiri mótatkvæðum heldur en meðatkvæði þeirra voru upphaflega. Eina ríkið, þar sem bannlögin halda enn velli, eftir að búið er að reyna þau um fleiri ára bil, eru Bandaríkin, ef það á að teljast svo, að þau séu þar enn í gildi. En óneitanlega kom fram skýr bending um það við forsetakosningarnar síðustu, að þjóðin er orðin andvíg bannlögunum. Núverandi forseti lýsti því ákveðið yfir, að hann væri andbanningur. Og það virðist jafnvel svo, sem stuðningsmenn fyrrv. forseta (Hoovers), hafi yfirleitt álitið það ósigurvænlegt í kosningunum að telja sig fylgjandi banninu. Og Hoover sjálfur, sem áður hafði veitt marga tugi milljóna dollara til þess að halda uppi bannlögunum í Bandaríkjunum, fram yfir það sem þingið hafði ákveðið til þess í fjárlögum, hann sagðist vilja breyt. á þeim. Ég get því alls ekki skilið, hvaða ástæðu hv.þm. Borgf. hefir haft til þess að láta í ljósi þessa skoðun um afstöðu Bandaríkjanna til bannlaganna, nema þessa gömlu alkunnu ástæðu sína - hjátrúna á bannstefnuna. Ég hefi áður bent á, að heppilegast mundi vera að leysa upp bannlögin, þegar kaupgeta almennings í landinu væri lítil. Þessu hélt ég einnig fram á þinginu í fyrra, í umr. um þetta mál. Og hinu sama hefir verið haldið fram í amerísku blaði, enda er það vissulega rétt. Nú er einmitt sá rétti tími til að afnema bannlögin, ef við viljum forðast illar afleiðingar og eftirköst, fyrst í stað, af upplausn þess. - Auk þess er nú mögnuð kreppa í landinu, og margir þm. tala um, að á þessum erfiðu tímum getum við ekki snúizt við öðrum stórmálum í þinginu en þeim, sem horfa að lausn kreppunnar. Til þess verði að beita öllum ráðum og starfskröftum þingsins. Annar aðalatvinnuvegur þjóðarinnar er í hinni mestu tvísýnu. Og margir hv.þdm. hyggja, að jafnvel sjálfstæði landsins hafi verið stofnað í hættu til þess að tryggja það, að markaður geti fengizt í Noregi fyrir ca. 1/10 af kjötframleiðslu landbúnaðarins. Hvar á svo að taka tekjurnar til þess að létta undir með þessum atvinnuvegi - landbúnaðinum? Máske vilja einhverjir fákunnandi menn benda á að taka þær hjá sjávarútveginum. Því að þegar ríkissjóður hefir þurft að fá auknar tekjur, þá hefir venjulega verið gripið til þess að þyngja skattana á sjávarútveginum. Er þetta hægt án þess að koma sjávarútveginum í sömu vandræði og landbúnaðurinn er nú í? Ég er sannfærður um, að það er ekki hægt. Með þessu frv. er þó fundin leið til þess að afla tekna, sem hvorki eru teknar frá sjávarútveginum né landbúnaðinum. Þessar tekjur eru teknar af smyglurum og bruggurum. Þegar við stynjum undir ofurþunga kreppunnar, ættum við ekki að slá hendinni á móti þessu fé. Þó að sumir séu það hjátrúarfullir, að þeir geti ekki nú séð það rétta í þessu máli, þá munu þeir hinir sömu sjá það síðar. Með hverju árinu aukast vandræði atvinnuveganna og torveldist útrýming bruggunarinnar. Þessir menn vilja taka á sig þá ábyrgð að bíða eftir því, að landabruggunin aukist enn gífurlegar, þeir vilja taka þá ábyrgð á sig að færa vandræði annars atvinnuvegarins yfir á hinn. Verði þeim það að góðu. En það er áreiðanlegt, að þjóðinni verður það ekki að góðu.

Jónas Þorbergsson Brtt. sú, er hv.þm. V.-Húnv. bar hér fram við 2. umr., miðaði allmjög til þess að hnekkja framgangi þess máls, sem koma á í framkvæmd með stofnun þessa happdrættis. En þessi tilraun hv.þm. að reyna ennþá einu sinni að tefja framgang þessa máls misheppnaðist þá. En nú hefir hann ásamt hv.þm. Borgf. lagt inn á nýja leið í þessu máli, sem þeir munu telja sigurvænlega, með því að þeir hafa nú tekið kreppuna í lið með sér. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta mál; ég álít enga þörf á því, en mér dylst ekki, að með þessum till. er verið að egna fyrir menn. Þessar till. eru, að því er mér virðist, bornar fram í þeirri trú, að bæði ég og aðrir fulltrúar bændastéttarinnar þorum ekki að ganga á móti brtt. til að bæta úr þeim húsnæðisvandræðum, sem háskólinn hefir haft við að búa. En ég get sagt þessum hv.flm. það, að ég er ekki svo hræddur við mína kjósendur, að ég af þeirri ástæðu snúist á þeirra mál. Ég læt ósagt, hvað aðrir kunna að gera, en ég fylgi hiklaust þeirri hugmynd, sem felst í frv. eins og það er nú og fylgi því óbreyttu.

Forseti (GÓ): Ég vil láta hv.þm. vita, að þeir hafa talað nokkuð fram yfir sinn tíma. Hv. 1. landsk. talaði 4 mín. fram yfir í fyrra skiptið og 2 í seinna skiptið og á því 9 mín. eftir. Hv. 2. landsk. talaði 4 mín. fram yfir í fyrra skiptið og 6 í síðara skiptið og á því eftir 5 mín. Hæstv. forsrh. talaði 2 mín. fram yfir og hæstv.atvmrh. 5, svo að þeir eiga eftir 8 mín. Vildi ég ekki trufla menn í fyrri ræðunum, en læt þá nú vita, hvernig þetta stendur.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Þetta mál er hingað komið frá hv.Ed., og fékk það þar greiðan framgang. Það mætti e. t. v. segja, að á tíma eins og þessum sé næsta undarlegt að vera að samþ. lagabálk eins og þennan, sem fjallar m. a. um vita, sem eftir er að byggja. En það er nú einmitt svo, að á tímum eins og þeim, sem nú eru, er mikið vit í því að búa til starfsáætlanir fyrir betri tíma. Og sú er meiningin með þessu frv., sem þó ekki er nýr gestur hér. Það hefir komið til umr. á Alþingi áður og fengið góðar viðtökur. Man ég ekki betur en búið væri að samþ. það í þessari hv. d. 1931 í svipuðu formi eins og það nú er flutt í. Legg ég svo til, að málinu verði vísað til hv. sjútvn. að lokinni þessari umr.

Jón Baldvinsson Hv. 1. landsk. hóf sína ræðu með því að ávíta stjórnina fyrir það, hvernig henni hefði tekizt um meðferð þessa máls, að láta það ekki fyrst koma fyrir lokaðan fund í Alþingi áður en það var gert opinbert, eins og oft er gert með slík mál sem þetta. Ég ætla nú ekki að ávíta stjórnina fyrir þetta, en ég ætla að ávíta hana fyrir það, hversu lengi hún dró það, að gera almenningi kunnugt efni þessa samnings, það er að segja þá hlið, sem fjallar um fríðindi Norðmanna hér við land og snertir hagsmuni ísl. sjómanna. Það var þegar á síðastl. hausti kunnugt, hvað það var, sem Norðmenn vildu fyrir Íslendinga gera, hvaða tollívilnanir þeir buðu á ísl. saltkjöti og fyrir hve mikið vörumagn, en hin hlið samningsins var Íslendingum hulin, og það undarlegasta við þá leynd, sem höfð var um hlunnindi Norðmanna hér við land, var það, að það eiga að hafa verið þeir, sem báðu, að þessu yrði haldið leyndu, réttindunum, sem þeir fengu. Maður skyldi halda, að eðlilegra hefði verið, að Norðmenn hefðu viljað láta frekar þegja um þau hlunnindi, sem þeir veittu Íslendingum. Það er óneitanlega eðlilegra, að þeir hefðu talið sér það meiri greiða, en þetta á að hafa verið alveg öfugt. - Þegar svo stjórninni loks þóknaðist að birta samningana er komið langt fram á þing. Það er liðinn meira en mánuður af þingtímanum, þegar samningurinn er borinn fram í frv.formi. Þegar leið að þingi, leit flokksstjórn Alþýðuflokksins svo á, að óhæfilegt væri að slíkt stórmál og þetta, sem jafnmikið snerti atvinnu fjölda manna á þann hátt að takmarka hana stórlega, væri látið liggja í þagnargildi og ekki kunngert þjóðinni. Þess vegna gerði flokksstjórn Alþýðuflokksins þá kröfu til fulltrúa síns í utanríkismálanefnd, að hann birti það, sem hann vissi um efni samninganna. Þetta var gert ekki síður fyrir það, að komin var vitneskja hingað til lands um að allmargir menn í Noregi hefðu þegar í höndum skrifleg skjöl með innihaldi samningsins og væru farnir að hefja undirbúning á síldarútgerð hér við land á komandi sumri 1933, til þess að nota sér þau fríðindi, sem samningarnir munu veita. Þetta var jafnvel komið svo langt, að útgerðarmönnum hér varð kunnugt um það, að gegnum þá menn hér á landi, sem ekki hafa keypt síld af skipum í mörg ár, var þegar í byrjun þings farið að bjóða ísl. síld í Svíþjóð fyrir miklu, miklu lægra verð en við getum veitt hana fyrir og miklu lægra en síld var seld þar í fyrra. Þetta var nú í því landi, þar sem okkar bezti markaður er. Hér gat ekki verið um aðra síld að ræða en þá, er leggja ætti hér á land vegna aukins réttar norskra veiðimanna hér við land. Þegar um svo þýðingarmikið stórmál var að ræða sem þetta, var það stórkostlega vítavert af stjórninni að birta ekki samningana til þess að þeir menn, sem samningarnir áttu að bitna á, bæði útgerðarmenn, sjómenn og verkamenn, gætu ráðið ráðum sínum og komið fram með uppástungur um það, að bæta bændum á annan hátt þann halla, sem þeir kynnu að verða fyrir, ef samningurinn yrði felldur og saltkjötsmarkaðurinn í Noregi lokaðist. Ég ætla þá að víkja að sögu þessa máls í stórum dráttum. Í júlímánuði 1922 samþ. Stórþing Norðmanna tollhækkun á kjöti úr 10 aurum upp í 25 aura. Þegar þess er gætt, að íslenzka kindakjötið mun hafa verið eitthvert hið ódýrasta, sem til Noregs fluttist, þá verður ekki annað sagt en að okkur raunverulega hafi verið settir verri kostir en öðrum þeim þjóðum, sem fluttu kjöt til Noregs. Í skýrslum um þetta mál er því að vísu haldið fram, að aldrei hafi sérstaklega verið talað um íslenzka kjötið, en þess er heldur ekki getið í skýrslu um þetta mál, að nefndur hafi verið kjötinnflutningur frá öðrum löndum, er tollurinn kæmi niður á, þó að slíkt megi vel vera fyrir því. Ég er nú ekki trúaður á, að þessi tollur á íslenzka saltkjötinu hafi verið samþ. alveg „óvart“, eða að það hafi aðeins fallið sjálfkrafa undir tollákvæðin, en hafi ekki verið hugsað fyrirfram af Norðmönnum, allra sízt þegar kjöttollsmálið var undirbúið í tollanefnd Stórþingsins, sem varla hefir getað verið ófróð um innflutning saltkjöts frá Íslandi til Noregs. Það er a. m. k. víst, að Norðmönnum hefir verið það ljóst við endurtekna hækkun á tollinum árið 1923, að hún næði einnig til íslenzka saltkjötsins, og að tollurinn kom þyngra niður á þeim þjóðum, sem ódýrasta kjötið fluttu til Noregs, en í þeim flokki var íslenzka kjötið, einkum þar sem sendimenn Íslands höfðu vakið máls á þessu atriði, og eftir því, sem Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri segir, að „allir Norðmenn“, sem hann hafi talað við, hafi viðurkennt, „að tollurinn á íslenzka kjötinu sé ósanngjarn samanborið við verðmætið“. Eftir þessa „ósanngjörnu“ tollaálagningu fer þó þrisvar sinnum fram hækkun á kjöttollinum, þannig að um áramót 1923 er tollurinn kominn í 631/3 eyri á kíló. Allan þennan tíma, sem Norðmenn eru að hækka tollinn á kjöti, sem kemur þyngra niður á Íslendingum en líklega flestum þeim þjóðum, er kjöt fluttu til Noregs, eru Íslendingar að reyna samninga við þá, en árangurslaust allt þangað til í maí 1924, og hafði þá fengizt lækkun á kjöttollinum um 25 aura, úr 63 aur. á kílóið niður í 38 aura. Það, sem Íslendingar létu á móti, var nokkur tilslökun á framkvæmd fiskiveiðalöggjafarinnar frá 1922, og lofað var af Íslendinga hálfu að framkvæma hana með mjög miklum velvilja gagnvart Norðmönnum. Það má máske eftir atvikum telja, að ekki hafi tekizt afleitlega fyrir okkur samningarnir við Norðmenn 1924, þótt lengi stæði á því að fá þá fram. Einkum ef þeir eru bornir saman við árangur þann, sem orðið hefir af samningum þeim, sem gerðir voru á síðastl. ári við Norðmenn og hér liggja fyrir til umr. Á þeim árum seldum við nær allt útflutningskjöt okkar til Noregs, og nam sá útflutningur mörgum millj. króna, en allur útflutningur Íslendinga af saltkjöti til Noregs árið 1932 nemur tæpum 700 þús. krónum, og er þó í því innifalið andvirði c. 5000 tunna af kjöti frá árinu 1931, en útflutningurinn alls árið 1932 er talinn að vera 13300 tn. Þó að því skuli ekki neitað, að mjög mikil þörf sé fyrir íslenzka bændur að halda markaði fyrir íslenzka kjötið í Noregi, þá er nú orðið um ekki hærri fjárhæð að ræða en svo, að ekki væri ókleift að bæta bændum hallann við að missa markaðinn fyrir kjötið í Noregi, heldur en að setja í hættu síldarútveginn, þar sem um er að ræða miklu hærri fjárhæðir en andvirði alls þess kjöts, er nú er von um, að flytja megi til Noregs til sölu þar, en það sem út er flutt af síldarafurðum árið 1932, er sem hér segir: Saltsíld ..... fyrir kr. 4484810 Síldarlýsi .... - - 1576710 Síldarmjöl ... - - 1288080 eða samtals kr. 7349600 Samningurinn á þskj. 118 um viðskiptamál milli Íslands og Noregs, er forsrh. hefir flutt og ætlazt til, að samþ. verði af þinginu, skjalfestir þá velviljuðu framkvæmd á fiskiveiðalöggjöfinni, sem Norðmönnum var heitið 1924, en auk þess stórfelld aukin hlunnindi Norðmönnum til handa og norskum atvinnufyrirtækjum á Íslandi. Í umr. um þetta frv. hafa verið talin þau hlunnindi, sem Norðmenn öðlast með samningi þessum, og því lýst ýtarlega. Skal ég því aðeins lauslega minnast á hin helztu þeirra. Í þessum samningum er það tekið fram, að réttur Íslendinga eftir honum skuli fara minnkandi ár frá ári, og það eftir uppástungu okkar eigin manna, en hin auknu réttindi Norðmanna skuli haldast þrátt fyrir það. Þetta er sá rauði þráður í þessum samningi, og verður ekki annað sagt en að það sé minnkun fyrir Íslendinga að hafa gert annan eins samning og þetta. Norðmenn fá leyfi til þess að bæta veiðarfæri sín á íslenzkum höfnum. Ef ráða má af líkum, þá mun það vera ætlun Norðmanna, að allar viðgerðir veiðarfæra og hirðing þeirra í landi sé unnin af skipshöfnunum sjálfum, enda beinlínis veitt til þess lagaheimild. Nú mun sú reglan með ísl. síldveiðiskip, að þegar þau þurfa að láta gera við veiðarfæri sín, þá séu þau látin til þeirra manna í landi, sem hafa viðgerðir veiðarfæra að atvinnu, eins og mun vera á Siglufirði og Akureyri. Enda munu ísl. skipshafnirnar hafa samninga um þetta. Hvað myndi nú stj. gera, ef vinnustéttir þær, sem hlut eiga að máli, legðu bann við afgreiðslu norsku skipanna, nema þeir fylgdu í þessum efnum íslenzkum venjum á síldarstöðvunum! Mundi hún ekki senda ríkislögreglu til þess að vernda „vinnufúsa“ Norðmenn við bætingar neta sinna? Norðmenn fá leyfi til þess að selja í land meira af síld en áður, þó tekið sé aðeins aukningin eftir skýringu ísl. stj. og samningsmannanna, en sú aukning nam 200-500 tunnum á skip. Norðmenn hafa greinilega blekkt samningamenn okkar með „móðurskipunum“ svo nefndu, því veiðiskip, sem nota þau, eiga að hafa minni réttindi en hin. Norðmönnum mun hafa reynzt „móðurskipa“-útgerðin svo dýr undanfarið, að þeir vilja gjarnan hætta við það, enda segir og svo í aths. við 6. gr. frv. Norðmenn hafa því alls ekki kært sig um nein réttindi handa „móðurskipunum“, sem þeir segjast sjálfir vilja leggja niður. Og það virðist eiginlega svo af aths. við samninginn, að Íslendingarnir séu hróðugir af því að hafa ekki getað troðið neinum hlunnindum „móðurskipunum“ til handa upp á Norðm., að þeim nauðugum. Má af þessu nokkurnveginn marka, að Norðmenn hafa fengið allt það, sem þeir vildu, úr því þeir komust nauðulega hjá að þiggja það, sem þeir vildu ekki. Þá eru „fríhafnir“ Norðmanna á Íslandi. Sum norsk blöð, er hingað hafa borizt, kunna sér ekki læti yfir þessum nýju auknu réttindum, er Norðmenn öðlast hér á landi. T. d. blað þjóðernissinna, „Tidens Tegn“, talaði í raun og veru um þetta eins og að Norðmenn fái nú aftur í sínar hendur réttindi á Norðurlandi, er þeir hafi áður haft, og að nú muni norsk framtakssemi geta notið sín þar aftur, eins og verið hafi áður en Íslendingar þrengdu kosti þeirra með löggjöf. Við höfum nú dæmin af því, hvernig Norðmenn fara að því að helga sér lönd, með því að stunda þaðan fyrst veiðiskap og slá svo eign sinni á heil lönd, eða stór landsvæði. Ég vil vona, að ekkert slíkt sé í huga Norðmanna að því er Ísland snertir, en aðfarir þeirra í norðurhöfum benda því miður á ákveðna landvinningapólitík, og hvarflar hugur manna ósjálfrátt til þess í sambandi við þá samninga, sem hér liggja fyrir. Þegar fiskveiðalöggjöfin var sett, þóttust Norðmenn geta haldið áfram veiðum sínum utan landhelgi og gerðu út leiðangra með stórum móðurskipum, sem tóku við veiðinni af smáskipunum og verkuðu síldina. En eins og áður er vikið að, vilja Norðmenn helzt losna við stóru skipin, enda mun hafa verið tap á þeim mörg árin, og bar margt til, sem ekki verður hér rakið, en aðalástæðan mun þó hafa verið sú, að ekki var hægt að gera síldina að eins góðri vöru eins og þegar hægt var að salta í landi eða landhelgi. Þá er veðurfarið hér við land þannig, að stundum er stöðug austan- eða austnorðanátt á síldveiðitímabilinu; þannig hefir mér verið skýrt frá af skipstjóra, sem lengi hefir stundað síldveiðar, að í slíkri átt sé venjulega lítil veiði utan landhelgi, en sumstaðar við Norðurland þá gnægð síldar rétt innan við landhelgislínu. Í slíku veðurfari liggja norsku skipin við landhelgislínuna og draga inn fyrir, eða láta sig „reka“, eins og þeim er nú heimilt eftir samningnum, eða ekki verður talið þeim til sektar, nema það sannist, að þeir hafi vísvitandi og viljandi farið í landhelgina. Nú er það algengasta viðbára allra landhelgisbrjóta, að skip þeirra hafi rekið inn í landhelgi fyrir straumi og veðri. Ekki mundu Norðmenn vera nein undantekning frá þessu, allra sízt, þegar þeir geta sýnt það svart á hvítu, að ekki ber að sekta þá fyrir landhelgisbrot, nema þeir játi því, að hafa vísvitandi brotið landhelgislögin. Landhelgisgæzlan var talsvert torvelduð með hinni „velviljuðu framkvæmd“ á fiskiveiðalöggjöfinni samkv. samkomulaginu frá 1924, en ég fæ ekki betur séð en að öll landhelgisgæzla sé þýðingarlítil eftir að búið er að samþ. þessi ákvæði í samningnum. Ég veit, að því er haldið fram af meðmælendum þessa frv., að það geti ekki spillt neinu verulegu fyrir síldveiðum okkar að samþ. samninginn, því að Norðmenn hafi haft svo mikil réttindi samkv. samningnum frá 1924; en með réttindum til aukinnar sölu síldar í land af norskum skipum hefst nýtt leppmennskutímabil, eins og raunar var nokkuð byrjað þegar síldareinkasalan tók til starfa, og það veitir Norðmönnum sölurétt yfir stórmiklu af síld, saltaðri í landi, og sem er betri og útgengilegri vara en síld, sem verkuð er í skipum úti á rúmsjó. Hin ómótmælanlegu auknu réttindi munu verða til þess að auka norska útgerð hér við land, og er þegar orðin mikill undirbúningur í Noregi að nota sér þá bættu aðstöðu, sem samningurinn veitir, þegar á næsta sumri. Ég vil engan veginn fullyrða, að við Íslendingar höfum verið við því búnir að fylla skörðin í atvinnu verkafólks í sumum stöðum á landinu, þegar hin stranga fiskveiðalöggjöf var sett 1922. Og þessa vegna hafi komið til mála að veita undanþágur frá henni, þar sem sérstaklega stóð á. En nú er svo komið, að yfir síldveiðatímann liggur fjöldi allur af skipastólnum óhreyfður. Aðeins lítill hluti togaranna fór á síldveiði síðastl. sumar, 10 af 38. Aftur á móti fór talsvert af línubátum og mótorbátum af Suður- og Vesturlandi. Mér er sagt, að um 300 sjómenn hafi farið á línuveiðurum á síldveiðar héðan úr Reykjavík á síðastl. sumri og auk þess mesti fjöldi á norðlenzk skip. En nú er það mikið vafamál, hvort þessi skip fara á síldveiðar á sumri komandi, ef norski samningurinn verður samþ. Eigendur og útgerðarmenn línubáta og mótorbáta af Vestur- og Suðurlandi hafa margir tjáð mér, að Norðmenn öðlist með samningnum svo góða aðstöðu til að keppa við síldveiðar Íslendinga, að þeir þori ekki að láta skip sín ganga á síldveiðar, vegna þess að fyrirsjáanlegt tap hljóti að verða á útgerðinni. Þótt eins mörg skip og komast að hjá síldarbræðslu ríkisins á Siglufirði leggi þar upp afla sinn, þá ber útgerðarmönnum saman um það, að með núverandi verði á bræðslusíld sé óhugsandi, að útgerð geti borið sig, nema skipin geti saltað nokkuð af aflanum og selt með hærra verði en bræðslusíldina. En með aukinni sölu Norðmanna í land og tilheyrandi leppmennsku sé sala á saltsíld óhugsandi, nema með svo lágu verði, að eigi borgi sig útgerðin. Þá hefir samningurinn þau áhrif, að með vaxandi stórhug Norðmanna á aukinni síldarútgerð hér við land, dvína vonir íslenzkra síldveiðimanna um atvinnu af síldveiðunum. Samningarnir verða því óhjákvæmilega til þess, að mikill fjöldi sjómanna, sem atvinnu hefir haft á sumrin af síldveiðum, verður atvinnulaus yfir sumartímann. Hvað ætlar hæstv. stj. að gera fyrir það fólk, er þannig verður svipt atvinnu sinni bezta tíma ársins. Ætlar hún að auka svo verklegar framkvæmdir, að þetta fólk geti haft þar atvinnu? Það væri ekki að undra, þótt vinnustéttum landsins dytti í hug að neyta máttar samtaka sinna, til þess að hindra þá útlendu menn að starfi við framleiðslu hér við land, sem tækju frá þeim atvinnu þá, er þeir hafa sér og sínum til lífsuppeldis. Og það er ríkisstjórnin, sem beitir sér fyrir því að svipta fjölda landsmanna atvinnu sinni, minnka íslenzka framleiðslu, svo nemur mörgum millj. króna, sem minnkar aftur möguleika landsins og landsmanna til þess að kaupa sér nauðsynjar þær, er flytja þarf til landsins. Þetta er hættan, sem vofir yfir og ríkisstjórnin og þeir, sem samþ. frv., bera ábyrgð á. Sú aukning á atvinnuleysi í landinu, sem stofnað er til með þessum samningum, er margfalt þyngri á metum í mínum augum en þau hlunnindi, sem talið er, að íslenzkir bændur fái með þeim. Og þó að ég álíti, að Norðmenn hafi borið af okkur í þessum samningum, þá er ég ekki að álasa þeim fyrir það; þeir hafa aðeins verið hyggnari og slyngari samningamann en þeir, sem við áttum á að skipa. En fyrst við höfum komið auga á, hve mikla hættu þessir samningar fela í sér fyrir okkur, þá álít ég, að það bezta, sem við getum gert, sé að fella samningana. Því aðgætandi er, að þeir veita einnig öðrum þjóðum en Norðmönnum þessi fríðindi. Við erum lítil þjóð, Íslendingar, og verðum þess vegna að hafa vinsamleg viðskipti við aðrar þjóðir, en við verðum því fremur að hafa það hugfast að láta ekki ganga á tvímælalausan rétt okkar. Og ekki sízt, þegar aðstaða okkar til samninga er eins góð og gagnvart Norðmönnum í þessu máli.

1) TrÞ: Ég vil gera þá grein fyrir atkv. mínu, að ég lít svo á, að hér sé um hliðstætt að ræða við hin fornu ákvæði um reka, og hafi háskólinn markað sér þessa leið til tekjuöflunar fyrir sig, og segi ég því nei.

Lárus Helgason Það var svo, þegar málið var til umr. síðast, að mestallur fundartíminn fór til að ræða þetta eina mál, og það fór svo, að sú till., sem um var að ræða, var drepin rækilega, enda fannst mér það mjög eðlilegt. Hér kemur fram áhugamál frá þeim mönnum, sem finna sárast til þeirra þrengsla, sem háskólinn á við að búa. Og ég segi fyrir mig, að ég get ákaflega vel unnað þessum mönnum og landinu því í heild, að það geti sem fyrst rætzt úr þessum húsnæðisvandræðum, sem háskólinn á við að búa. En ef á að breyta þessu frv. eins og hv.þm. V.-Húnv. vill vera láta, þá kæmi mér ekki á óvart, þó það liðu ár og dagar þangað til nokkuð yrði úr framkvæmdum þessa happdrættis, sem hér er um að ræða. Það verður svo bezt nokkuð úr framkvæmdum þessa máls, að menn hafi mikinn áhuga fyrir þessu, og það menn, sem hafa töluverð ráð til þess að geta komið þessu í framkvæmd. Ég geri ráð fyrir, að það verði að láta meira eða minna af mörkum, ef þetta mál á að komast í framkvæmd. Ég trú því ekki, að bændur yfirleitt séu svo þröngsýnir, að þeir vilji ekki gjarnan stuðla að því, að þetta mál nái fram að ganga. Ég tel rangt af hv.þm. V.-Húnv. að seilast hér inn á þetta mál. Mér finnst mjög eðlilegt, að frv. eins og það var í byrjun nái fram að ganga. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir, að þegar safnazt hefir nóg fé til þess að koma upp þessari nauðsynlegu byggingu, þá eigi ríkið að taka við henni, og þá er fengin reynsla fyrir því, hvernig þetta muni ganga. Og ég trúi þeim mönnum bezt til þess að koma þessu fram, sem finna sárast til þrengslanna, sem háskólinn á við að búa. Ég held, að þessu máli sé bezt borgið með því að vera ekki að hringla neitt í þessu og samþ. frv. eins og það liggur fyrir.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Ég hafði ekki ætlað mér að standa upp í þriðja sinn, en ég vil þó út af nokkrum ummælum hæstv.atvmrh. gera aths. Hann var óþarflega hörundssár, þegar hann tók hér upp þá aðstöðu að slá því föstu, að hitt og annað, sem hefir verið vanrækt af Íslands hálfu, sé ekki að kenna núverandi stj. Ég tók það fram í upphafi máls míns, að ég ætlaði ekki að beina árásum gegn einum né neinum innanlands, heldur láta okkur alla eiga hér óskilið mál. En úr því að hæstv. ráðh. sagði þetta, þá get ég tekið undir það, að það hefði frekar verið fráfarandi stj. en núver. stj. að hafa forgöngu í þessum efnum. En allir muna, að hún hafði svo mikið að gera við að þumbast við réttlætiskröfum landsmanna, að hún kom engu öðru í verk seinustu mánuðina, sem hún lifði. - Þá heyrði ég hæstv. ráðh. tala um þessar 1500 tunnur, sem hefir verið aukið við þessa samninga alltaf öðru hvoru í þingræðum og blaðagreinum, 1500 tunnur, sem við megum flytja út tollfrjálst. Ef þetta eru einhver sérstök fríðindi, er undarlegt, að þau skyldu ekki vera tekin upp í samninginn, því að um þessar tunnur stendur ekkert í samningnum - ekki eina einustu þeirra. Ég sé ekki, að við höfum þar nein réttindi, sem við getum talað um. Ég sé ekki betur en að Norðmenn geti sett um þessar tunnur öll þau ákvæði, sem þeim góð þykja, og við höfum ekkert leyfi til að reikna með þeim, þar sem þeirra er alls ekki getið að neinu í samningunum. Og þá held ég því fram, að þegar samningarnir eru komnir niður í 600 tunnur, þá sé það liðugur 1/5 af núverandi kjötútflutningi og það þykir mér allt of lítið til þess að gefa á móti fríðindi á því sviði, sem við þurfum að vera langvarastir um okkur. Það eru landsréttindi og efnaleg undirstaða okkar þjóðfélagsskapar. Hæstv. ráðh. vildi þá halda því fram, að þessum síldveiðaskipum væri ekki veitt leyfi til að hafa hér „station“. Ég notaði ekki það orð, heldur orð fiskiveiðalöggjafarinnar, og sé ég ekki annað en að þeim sé veitt allt, sem þeir þurfa til þess að hafast við hér við land og reka síldveiði utan landhelgi. En ef þetta skyldi vera misskilningur, þá vildi ég biðja hæstv. stj. að benda mér á það við 2. umr., hvað það er, sem þau ekki mega, af því, sem þau þurfa til þess að hafast við hér við land og stunda síldv. Ég kem a. m. k. ekki auga á neitt, eftir að þau hafa öðlazt það leyfi, sem í samn. greinir. Ég er hæstv.atvmrh. innilega sammála um það, að aðalkostur þessa samnings er, að hann er uppsegjanlegur með stuttum fyrirvara. Ég álít, að við megum ekki láta neitt blindast af því, að við fáum miklar ívilnanir, þegar samningaþjóðin byrjar með því að setja hindrunartoll svo háan, sem henni sjálfri sýnist, og gefur svo afslátt frá honum. Það er rétt, að þeir hafa borið niður á 57 aur. á kg. og það er hærri tollur en verð vörunnar, þegar hún er flutt héðan, en hafa svo slegið af niður í 20 aur. Mér finnst þetta ekki meiri ívilnanir en svo, að hefðu þeir sett tollinn eina kr. þá hefði átt að slá af niður í 20 aur. Þetta verður að meta eftir því, hver sá endanlegi tollur er og í hvaða hlutfalli hann stendur við verð vörunnar og allar aðstæður. - Það er rétt hjá hæstv.forsrh., að þeirra tollalöggjöf geti skapað okkur þá aðstöðu, að tollurinn geti verið einhvers virði, þó að hann sé óeðlilega hár, ef litið er á tollalöggjöf okkar Íslendinga. Ég lík svo máli mínu og ætla ekki að nota mínúturnar frekar en með því að óska þess, að þrátt fyrir ágreining um þessa samninga geti orðið fullt samkomulag um þetta sem fyrst og líka það, sem ófarið er af leiðinni til þess að losa okkur undan nauðsyninni á því að semja við Norðmenn á þeim grundvelli að veita þeim ívilnanir á landsréttindum hér, í staðinn fyrir niðurfærslu á ósanngjarnlega háum tolli, sem þeir sjálfir hafa sett og skapað.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég skal ekki koma inn á seinustu ummæli hv. 2. landsk. Hann var að minna á okkar sjálfstæðisbaráttu og okkar gömlu og góðu sjálfstæðismenn á þeim tímum. En hann gat þó ekki stillt sig um, að fara hálfskoplegum orðum um þá og nefndi þá „Sjálfstæðiskeppi“.

Þetta eru öll rökin, misheyrnir. Ég sagði „kempur“

. Það kann að hafa átt að vera „kempur“, en það var ekki virðulegri hreimur en svo í orðunum, að hitt virtist hafa verið meiningin. Og svo hefir þessi hv.þm. fyrr talað um suma helztu sjálfstæðisforkólfa vora, að þessi hreimur í rödd hans þurfti ekki að undra neinn. Hv. 1. landsk. talaði um það í upphafi sinnar ræðu, að þess hefði ekki verið gætt að skapa sér þá aðstöðu með löggjöf, að þjóðin stæði betur að vígi en er við uppsögn samninga. Þetta mun vera rétt. Það er gott að vera undir það búinn, að gagnvart þeirri viðskiptaþjóð, sem við verðum að segja upp samningum við, sé hægt að koma nokkrum viðurlögum við, svo sem tollahækkun og þvíl. En ég hygg jafnframt, að hvorki þessi hv.þm. né aðrir geti sakað núverandi stj. um, að svo var í pottinn búið, með því að hún kom ekki til valda fyrr en rétt í þinglokin. Hv. 1. landsk. bar að nokkru leyti sakir á samningamennina eða ríkisstj., sem gaf þeim umboð, fyrir það, að þeir hefðu mjög fljótt samþ. innflutningstakmörkun á ísl. saltkjöti til Noregs. Það mun vera rétt, að samningamennirnir hafi sagt, að komið gæti til mála innflutningstakmörkun, sem væri bundin við 15000 tunnur á ári. En ég veit ekki, hvort þessi sami hv.þm. hefir aðgætt, að árið áður (1931) hafði allt útflutt ísl. saltkjöt til Noregs ekki numið nema 12800 tunnum. Þeim samningamanninum, sem átti að vera fulltrúi landbúnaðarins, var það vel ljóst, að í Noregi gat ekki verið um það að ræða að auka sölumagn á ísl. saltkjöti í Noregi neitt til verulegra muna fram yfir það, sem þar hafði selzt hin síðustu ár. Hinsvegar var nauðsynlegt að fá haldið þar markaði fyrir það takmarkaða kjötmagn, sem þar var annars nokkur markaður fyrir. Það var svo langt frá því, að sú lækkandi tala, sem síðar varð ofan á í samningnum, væri boðin fram af Íslendinga hálfu, heldur var því þvert á móti veitt mikil og bein andstaða í samningatilraununum, þangað til loks, að þeir urðu að ganga að þessu tilboði um lækkandi kjötmagn ofan í 6000 tunnur. En jafnframt vil ég benda á, að þótt tollsamningurinn nái að lokum aðeins til þessara 6000 tunna, þá er okkur væntanlega opin leið að flytja út ca. 1500 tunnur í viðbót, þ. e. a. s. það, sem hægt er að selja aftur til skipa og því um slíkt, svo að sú tunnutala, sem við getum þangað flutt, verður ekki lægri en 7500. Þessi sami hv.þm. mælti á þá leið, að samningarnir leystu ekki nema að mjög litlu leyti þann vanda, sem við værum í með markað fyrir kjötafurðir okkar. Ég hefi það frá þeim, sem eiga að vera sérstaklega kunnugir á því sviði, að sú tunnutala, sem við megum selja næsta ár - 11500 tunnur + 1500 tunnum, samtals 13000 tunnur - muni nema allt að helmingi þess kjöts, sem nauðsyn er á að selja úr landinu. Svo að jafnvel þótt kjötmagnið, sem selja má til Noregs, færi smám saman lækkandi niður í 6000 +1500 tn., þá er þar þó alltaf að ræða um ¼ af því kjötmagni, sem selja þarf, en ekki 1/5 eins og hv. 1. landsk. vildi vera láta. Og enn hefir ekki einu sinni verið gerð nokkur frambærileg tilraun til þess að sýna fram á, hvert við eigum að snúa okkur næsta haust með helminginn af ísl. útflutningskjöti, ef norsku samningarnir næðu ekki samþykki Alþingis. Enda virtist ræða hv. 1. landsk. meira ganga út á það, að sýna afrek sitt og fræknleik fyrir luktum dyrum í stjórnarráðinu í viðtali við þrjá norska sendimenn, er hingað komu 1926, en að hann sæi nú í raun og veru nokkrar aðrar útgöngudyr opnar en þær, að ganga að samningunum. Hv. þm. benti á, að tollalækkunin 1924 hafi orðið niður í 25% af þáverandi verði, en nú ekki nema niður í 40%. Það mátti eins segja, að 1924 hafi tollurinn lækkað úr 63 aur. niður í 38 aur. eða um 1/3, en nú lækki tollurinn úr rúmum 57 aur. niður í rúma 20 aur. eða nálega um 2/3. Ég hygg, að eins og hugir manna stóðu til þessa máls síðastl. vor, áður en samningar hófust, þá hafi þessi lækkun orðið meiri en vonir stóðu til. Það má vera rétt, sem hv.þm. sagði, að með þessu samkomulagi, sem hér er til umr., sé Norðm. í nokkrum einstökum atriðum veitt haganlegri aðstaða en var með samningunum 1924. Þó mun það hafa verið of fast að orði kveðið í hans seinni ræðu, þar sem hann gaf í skyn, að þau réttindi, sem Norðmönnum væri veitt, væri hreinlega sama sem að leyfa þeim að hafa „station“ hér á landi. Ég hefi a. m. k. fyrir mér orð manns, sem á að líta óhlutdrægt á þetta mál og þekkir þar vel til, og segir hann, að ekkert slíkt geti falizt í því að leyfa þeim að bæta net sín, gera að veiðarfærum, búlka afla eða nota síldarflutningsbáta.

Og selja afla

. Já, og selja til verkunar hér á landi. Jafnvel þótt það sé talið með, nálgast það ekki, að Norðmönnum sé veitt heimild til þess að hafa „station“ hér. Það er rétt hjá hv.þm., að frá því 1924 höfum við verið að búa okkur undir að þurfa ekki að vera upp á Norðmenn komnir með markað. Það hefir verið stöðug viðleitni í þá átt, og þing og stj. hafa stutt landbúnaðaratvinnuveginn að því marki. Það kann að vera rétt, að við höfum orðið að beygja þar nokkuð af leiðinni, en ég veit ekki, hvaða þjóð, sem nú á í samningum við aðra, verður ekki í einhverju að víkja af fyrri leiðum, jafnvel á óvenjulegan hátt. Eða getur hv. 1. landsk. bent á margar þjóðir, sem nú taki á þurru landi hlunnindi hjá öðrum þjóðum, án þess að játa nokkuð í staðinn? Á það hefir og verið bent, að í samningunum 1924 væru Norðmönnum gefin ýms fríðindi, sem líkjast því, sem hér á landi er kallað „hefð“. Vitum við, að þegar nágranni eignast hefðarrétt á einhverju af landi nábýlisjarðar sinnar, er stundum erfitt að hrinda þeim rétti, sem hann þykist þá hafa fengið hald á. Ég hygg því, að það sé ekki að öllu leyti ókostur, að nú er um þetta glöggur samningur, sem hægt er að segja upp með tiltölulega litlum fyrirvara. Það er vitanlega takmark okkar, að vera við því búnir að geta gert það. En við erum ekki búnir að ná því takmarki nú. Enn er svo ástatt, að bændur í heilum héruðum hafa ekki aðra aðstöðu til að selja sínar aðalafurðir en saltkjötsmarkaðinn. Við eigum að halda áfram að reyna að útvega þeim annan aðgengilegri markað, þótt annar sé nú ekki fyrir hendi. En slíkt verður ekki að fullu gert í skjótri svipan. Eins og bent var á höfum við síðan 1924 verið að búa okkur undir að þurfa ekki að hlíta þeim kostum, sem Norðmenn setja okkur um kjötsöluna. En þetta hefir ekki enn tekizt þrátt fyrir góðæri og allmikla peninga í ríkissjóði og þrátt fyrir mikinn áhuga og markvissa stefnu í þessa átt. Þess vegna verður eigi ætlazt til þess, að við séum við því búnir nú að hætta sölunni til Noregs svo skyndilega, sem hv. andstæðingar samninganna láta nú í veðri vaka, að oss sé unnt. Við verðum með þessum samningi - eins og samkomulaginu 1924 - að skapa okkur stundarfrið. Það var réttilega að orði komizt um samningana 1924, að þeir ættu að skapa stundarfrið, en sá friður hefir ekki reynzt nógu langur. Það mun reynast svo, að þrátt fyrir alla viðleitni, bæði hjá þingi og stj. og landbúnaðaratvinnuveginum sjálfum, þarf nokkurn tíma til undirbúnings. Við þurfum að sjálfsögðu að breyta að einhverju leyti til um okkar búnaðarhætti, bæta okkar samgöngur og hugsa upp ýms ráð og prófa okkur áfram með margt eitt, áður en við komumst til fullrar niðurstöðu um það, á hvern hátt og í hverri mynd verður hentugast að sigla framhjá skerjum. Við þurfum slíka að koma okkur fyrir með að hafa bein í hendi til að geta komið upp verksmiðjum og taka iðnaðinn í þjónustu okkar til þess að gera vöruna verðmeiri. En til þess þarf slíka tíma og umfangsmiklar tilraunir bæði um markaði og annað. En enginn hinna hv. andstæðinga þessara samninga hefir bent á, hvað við eigum að gera á meðan. Hv. andstæðingum fer því í þessu efni líkt og þeir væru komnir upp í sveit til bónda, sem væri orðinn heylaus á þorra, og segði við hann: „Þú skalt ekki vera að hugsa um neitt hey nú. Þú getur ræktað betur jörð þína og aukið heyfenginn á næstu árum“. En eins og fé bóndans er ekki í bráð að borgnara þótt honum séu gefin holl ráð fyrir næstu ár, eins eru ísl. bændum ekki nein bjargráð í bráðina að bollaleggingum um framtíðina, meðan þeim ekki er bent á nokkurt ráð til að losna við kjöt sitt næsta haust. Hv. 2. landsk. fjölyrti um það, að Svíum væri nú boðin ódýr síld frá Noregi. Ég vil spyrja þennan hv.þm., hvort hann hafi aldrei heyrt þess dæmin fyrr, að verð síldar hafi breytzt, hækkað eða lækkað á viku eða mánuði, hvað þá frá ári til árs. Sami hv.þm. vildi og leggja áherzlu á það, að það væri ekki fyrirbyggt með þessum samningi, að norsku síldarverksmiðjurnar gætu keypt alla sína bræðslusíld af erlendum skipum. Ég hygg, að það sé erfitt að halda slíku fram, þar sem í samningauppkastinu stendur, að það magn, sem norsku síldarverksmiðjurnar megi kaupa af erlendum skipum, megi samanlagt ekki fara fram úr 60% af bræðslusíld verksmiðjanna á hverju síldveiðatímabili. Ég hygg nokkra tryggingu felast í þessu ákvæði. Það hefir áður verið bent á, að þessi sami hv.þm. hefir ekki slegið hendinni á móti vinnu fyrir ísl. verkamenn, jafnvel þótt hún hafi verið boðin fram af erlendri hönd. Jafnvel þótt Norðmenn notuðu sér þá heimild, sem þeir fá í þessum samningi til þess að selja meiri síld í land en áður, þá mun vinnan af þeirri síld, söltun og annað lenda í höndum Íslendinga og koma ísl. verkalýð til góða. Þá benti hv.þm. á, að í þessu samningsuppkasti væru ákvæði, sem gerðu ísl. varðskipunum því nær ómögulegt að gæta landhelginnar, og mun hann þar hafa átt við ákvæðin í 12. gr., þar sem segir, að ef norsk fiskiskip „geta sannað, að þau hafi rekið inn í landhelgi vegna straums og / eða storms, skulu ekki sæta ákæru, ef það er ljóst af öllum atvikum, að þetta hafi ekki átt sér stað vegna stórkostlegs gáleysis eða ásetnings í þeim tilgangi að veiða eða verka aflann innan landhelgi, enda sé þessu kippt í lag svo fljótt sem auðið er“. Ég hygg, að þarna bætist að vísu sá eftirlitsauki á varðskipin að athuga straum og mæla hann til þess að fyrir geti legið rétt skýrsla um hvað hafi raunverulega átt sér stað í hverju einstöku atviki. En jafnframt má benda á, að það eru ekki Norðmenn, sem eiga að dæma um það, hvort „ljóst er af öllum atvikum“, að þá hafi borið inn í landhelgina vegna straums eða storms. Íslenzkum stjórnarvöldum ber að dæma um þetta, en ekki Norðmönnum sjálfum, og verðum við að treysta, að þau reynist óvilhöll. Hv. þm. var með miklar hrakspár. Hann hélt, að því er mér skildist, að Íslendingar mundu missa af þeim 7 millj., sem við höfum fengið fyrir ísl. síldarafurðir sum undanfarin ár. Ég verð að segja, að þetta var sem hvert annað gaspur út í loftið hjá hv.þm., og vil ég vona, að reynslan sýni, að við deyjum ekki fyrir þeim hrakspám.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég vil út af ræðu hv.þm. G.-K. segja það, að mér þykir það náttúrlega leiðinlegt, að hann skuli hafa fundið svona mikið til með þessu fyrirtæki, sem hér er um að ræða, háskólabyggingunni, að hann skyldi finna ástæðu til að sneiða að okkur flm. og þeirri hugsun, sem liggur bak við þá meðferð fjárins, sem við gerum ráð fyrir samkv. þessum till. Ég veit, að hv.þm. skilur þetta ákaflega vel og hefir glöggan skilning á því, hvaða þörf er hér fyrir hendi að greiða úr þessum málum, kreppumálum landsmanna, sem því miður hafa ekki einungis komið fram í sveitum landsins, heldur landinu í heild. Og ég þekki líka góðan vilja hans til þess að vinna þeim málum gagn og greiða úr þeim á sem beztan hátt, en hitt hélt ég, að hv.þm. ætti að vera fullkomlega ljóst, að til þess að geta greitt úr þessum málum, þá þarf ákaflega mikið fé, og það er svo um fjáröflunarleiðir ríkissjóðs, að það er reynt að dreifa þessu sem mest yfir á allan almenning, en hinsvegar er það vitaður hlutur, að með þeim aðalleiðum, sem farið er eftir til að ná fé inn í ríkissjóð, er þeim mjög mikið beint eða óbeint stefnt á atvinnuvegi landsmanna og þau fyrirtæki, sem atvinnuvegirnir eru nú reknir með og aflað er fjár með í þjóðarbúið. Eiginlega er svo ástatt fyrir atvinnnvegum landsmanna, þó það sé brýn þörf að afla fjár í þessu og öðru augnamiði, að það má öllum vera ljóst, að það er að ýmsu leyti óforsvaranlegt, eins og ástæðurnar eru, að leggja þetta að svo og svo miklu leyti beinlínis á þeirra herðar með þeim tekjuöflunaraðferðum, sem hér er um að ræða. Aftur á móti er ekki verið að leggja neinn þvingunarskatt, hvorki á atvinnuvegi landsmanna né einstaka menn. En það má segja, að hér sé verið að leggja gildru fyrir þá fýsn, sem liggur í því að kasta peningum um gæfuna, en þetta gera ekki aðrir en þeir, sem hafa eitthvert fé til að leggja í slíkt fjárhættuspil. Þess vegna er það harla einkennilegt, þar sem jafnbrýn nauðsyn er fyrir hendi eins og hér, að afla fjár til þess að greiða fram úr kreppunni, ef ekki má nota einmitt þessa eða einhverja álíka leið til þess að afla fjár í þessu augnamiði. Það, sem hér er um að ræða, er það, hvort kallar meira að, að reyna að afla fjár til að greiða fram úr kreppumálunum, eða þá hitt, að afla fjár til þess að byggja háskóla. Það er ekkert annað, sem greitt er atkv. um, en þetta. Ég og meðflm. minn lítum svo á, að eitt af þeim verkefnum, sem fyrir liggja, sé bygging háskóla. En hinsvegar er því svo farið með okkur, að við lítum svo á, að það séu önnur verkefni í þjóðfélaginu eins og nú standa sakir, sem ber að taka fram yfir þetta, og þess vegna er það, sem við höfum lagt inn á þá braut, að reyna að knýja fram þessa möguleika til þess að greiða úr þessum miklu erfiðleikum. Ég vildi líka henda á það, hvernig fjvn.Nd. lítur á húsbyggingar eins og nú standa sakir. Hún hefir í sínum till. yfirleitt numið burt úr fjárl. fjárhæðir, sem staðið hafa í undanförnum fjárl. til húsabygginga frá hendi stj., af því það yrði að víkja fyrir annari brýnni þörf á þessum tímum að verja fé í þessu augnamiði. Hv. þm. G.-K. dró það út úr orðum þessarar brtt., eða e. t. v. út úr orðum hv. 1. flm., að þessu fé ætti að verja til þess að greiða úr kreppumálum bænda. Það stendur nú ekkert um það í brtt. Það stendur þannig þar, að þetta fé eigi að nota vegna kreppumála, eða kreppunnar yfirleitt í landinu. Og að því leyti, sem hann vék orðum sínum að mér og hv.þm. Str., sem erum í þessari bændanefnd, þá get ég svarað honum því, að við munum bráðum koma með till. til viðreisnar í kreppumálum bænda, og ég býst við, að þegar þær till. koma fram, þá muni mörgum óa hreint og beint við, hvað það er mikið fé, sem við gerum ráð fyrir, að óhjákvæmilega verði að verja í þessu augnamiði, og þó við bendum á leiðir til þess að afla þessa fjár, þá er okkur vitanlega ljóst, að það er engan veginn sársaukalaust fyrir þjóðfélagið að inna þessa skyldu af hendi, að leggja þetta fé af mörkum. Einnig er okkur ljóst, að þrátt fyrir hina nákvæmu rannsókn á efnahag bænda, er ekki hægt að segja fyrir um það, hvað það fé er mikið, sem muni duga til þess að greiða úr því, sem allra mest er aðkallandi. Ég held því, að menn verði að gera sér það ljóst, hvort það er fært að fella niður í þessu augnamiði þann tekjuöflunarmöguleika, sem liggur í þessu happdrætti. Hinu er náttúrlega ómögulegt að neita, að þó það valdi háskólanum mikilla erfiðleika að starfa í svona þröngum húsakynnum eins og hann hefir nú, að miðað við aðrar þarfir, þá sé hægt að starfa þarna 2-3 ár enn. Það veldur ekki neinni byltingu, þó að skólinn verði að búa áfram við það skipulag, sem nú er og búið er að búa við síðan háskólinn var stofnaður. En hitt veldur byltingu í þjóðfélaginu, ef sá grundvöllur fellur undan þeim atvinnurekstri, sem meira en 40% þjóðarinnar byggist á. Það er ekki strax búið að afla möguleika fyrir þetta fólk til þess að ryðja sér braut á öðrum sviðum. Það kostar svo miklar breytingar í þjóðfélaginu að ætla sér að gera slíkt, auk þeirra erfiðleika og vandræða, sem leiðir af tilfærslum og snöggum breytingum milli atvinnuveganna, og ekki sízt, þar sem atvinnuvegirnir er jafneinhæfir og þeir eru nú í þessu landi. Það er því engin tilbekkni við þessa hugmynd, sem er bak við þessa till. okkar. Hún byggist eingöngu á þessu, að við álítum ekki annað fært en að nota allar færar leiðir til fjáröflunar fyrir ríkissjóðinn, svo að hægt sé að greiða sem bezt úr þeim vandræðum, sem nú steðja að. Ég held, að það sé svo ekki fleira, sem ég þarf að segja út af þessu. Það er líka auðséð á brtt., að það er aðeins um stundarsakir, sem við viljum víkja út af þessari braut, því að í brtt. er gert ráð fyrir, að eftir árslok 1936 renni þetta fé í svokallaðan húsbyggingarsjóð, og verði þá varið samkv. ákvörðunum þingsins til þess að koma upp háskólanum eða öðrum slíkum byggingum. Ég er ekki í minnsta vafa um það, að þegar þinginu þykir fært að verja fé til háskólabyggingar, þá verður litið með fullri sanngirni á þarfir og nauðsyn þessarar virðulegu stofnunar, Háskóla Íslands.