Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Flm. (Jóhann Jósefsson): Ég hefi leyft mér enn á ný að koma fram með till. í frumvarpsformi til þess að leitast við að fá Alþingi til þess að sýna á þennan eða annan hátt einhverja sanngirni þeim sparifjáreigendum, sem á sínum tíma lögðu fram helming innstæðna sinna í Íslandsbanka til viðreisnar honum, en var svo síðar tekið í hlutabréf handa Útvegsbankanum. En þau hlutabréf svara eigendunum engum arði og eru ekki veðhæf. Hér er því lagt til, að reynt sé að gera bréfin veðhæf, og ennfremur, að þau svari vöxtum á borð við sparifé. Frv. um þetta efni hefir sætt hér andmælum áður, en það út af fyrir sig tel ég ekki vera ástæðu til þess að láta niður falla kröfur um rétt þessara fjáreigenda, og það því síður, þegar þess er getið, að á sama tíma, sem sparifjáreigendur við Íslandsbanka voru að leggja fram helming inneigna sinna, voru sparifjáreigendur við Landsbankann verndaðir alveg á sérstakan hátt af löggjafarvaldinu, og nokkru seinna var hið sama gert við sparifjáreigendur við Útvegsbankann. Þótt að sjálfsögðu megi um það deila, hvort skylda hafi verið fyrir þessa menn, sem hér eiga hlut að máli, að leggja hið umrædda fé fram, þá finnst mér þó sanngjarnt, að hlutur þeirra sé eitthvað réttur, og Alþingi er sá rétti aðili, sem ber að snúa sér til um þetta. Ég mun svo ekki fjölyrða öllu frekar um þetta nú, en vísa til þskj. 287 frá 1934 um öll frekari rök fyrir þessu máli, að umr. lokinni óska ég, að málinu verði vísað til fjhn.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Frv. þetta hefir verið áður hér í þinginu, og mælti ég þá gegn því, eins og ég geri enn. Þeir, sem á sínum tíma lögðu fram sparifé sitt til hlutafjárkaupa í Útvegsbankanum, gerðu það á sama tíma og ríkissjóður og ýmsir erlendir kröfuhafar lögðu fram mikið fé til sömu hluta. Ég sé því enga ástæðu til þess að fara að taka þessa einstaklinga sérstaklega út úr og veita þeim ákveðin fríðindi. Væri það gert, yrði ekki hjá því komizt, að bæta a. m. k. hinum erlendu kröfuhöfum eitthvað upp. Annars var það svo, að sparifjareigendur við Íslandsbanka vissu ofurvel að hverju þeir gengu, þegar þeir lögðu fram fé þetta. Þeir hafa því engan kröfurétt á hendur ríkisvaldinu vegna þessara hluta. Því hefir verið haldið fram sem rökum fyrir þessum kröfum, að á sama tíma og innstæðueigendur við Íslandsbanka hafi lagt fram helming af sparifé sínu til viðreisnar bankanum, hafi ríkisvaldið tekið ábyrgð á innstæðum manna við Landsbankann. Ég fæ ekki séð, að þetta sé nein röksemd, því að menn voru og eru vitanlega alveg sjálfráðir um það, hvar þeir geyma sparifé sitt. Þeir, sem því trúðu Íslandsbanka betur fyrir fé sínu en Landsbankanum, mega því alveg sakast um þetta við sig sjálfa. Ég vil svo að síðustu óska þess, að frv. þetta nái ekki fram að ganga.

*Flm. (Jóhann Jósefsson): Það kemur mér ekkert á óvart þó að hæstv. fjmrh. mæli á móti frv. þessu, það hefir hann gert fyrr um frv. um sama efni. Það er töluvert annað að mæla gegn frv. í þessu skyni, eða mæla gegn því, að þessir umræddu menn eigi nokkurn rétt til uppreisnar í þessu efni. En það var ekki hægt að finna annað út úr orðum hæstv. ráðh. en að hann teldi þá engan rétt eiga til neinnar hjálpar eða aðstoðar í þessu máli. Það má vel vera, að svo kunni að vera, að frá lagalegu sjónarmiði hafi þessir menn, sem var þröngvað til þess á sínum tíma, að leggja fram helming af sparifjárinnstæðum sínum við Íslandsbanka, engan eða takmarkaðan rétt. En í þessu sambandi virðist mér, að fleiri sjónarmið en aðeins hin lagalegu eigi og að geta komið til greina. Á það má t. d. líta, að þetta umrædda sparifé, sem eigendur lögðu fram til viðreisnar Íslandsbanka, var að þeim forspurðum tekið og lagt í Útvegsbankann. Annars virðist mér líka, að hér á Alþingi eigi engu síður að taka tillit til sanngjarnra ástæðna en lagalegs réttar. Það er Alþingis að meta sanngjarnar kröfur og ákveða þeim lagalegan rétt ef þær eru þess verðar. Hér stendur nú einmitt þannig á, að um miklar sanngirniskröfur er að ræða, sem auk þeirra raka, sem áður hafa verið færð fram, byggjast á því, að ríkið hefir fyrr og síðar tekið ábyrgð á sparifjárinnstæðum manna, svo að þar ekki töpuðust. Líka ber og á það að líta, að það var beinlínis fyrir aðgerðir Alþingis, að sparifjáreigendur við Íslandsbanka þurftu að tapa nokkru af fé sínu þar. Hvort það hafi verið rétt, að láta þá tapa, skal ég ekki deila um, en hinu vil ég óhikað halda fram, að þeir, sem fyrir því urðu, að verða fórnarlömb í þessu tilfelli, eigi sanngirniskröfu um að fá einhverjar uppbætur. Hæstv. fjmrh. hélt því fram, að hér gætu fleiri komið til greina, og nefndi því til sönnunar, að bæði ríkissjóður og erlendir bankar hefðu lagt fram fé til kaupa á hlutabréfum í Útvegsbankanum. Það er alveg rétt, að ríkissjóður lagði fram fé til þess að stofna Útvegsbankann, - en er það kannske ekki hann, sem hefir öll ráð yfir bankanum? Ég veit ekki betur en að svo sé. Hinir minni hluthafar hafa engin, og hafa aldrei haft nein, áhrif á stjórn bankans. Ríkissjóður hefir þar því bæði töglin og hagldirnar. Þetta út af fyrir sig ætti því að vera ein ástæðan til þess, að eitthvað væri gert fyrir hina minni hluthafa. - Þá minntist hæstv. ráðh. og á, að væri farið að hjálpa hinum minni hluthöfum, þá myndu hinir erlendu gera samskonar kröfur. Þetta er ef til vill teoretiskt rétt, að erlendu hluthafarnir gætu gert kröfur um einhverjar uppbætur sér til handa. En ég veit bara ekki betur en að þeir hafi gert ýmsar kröfur í þessu efni, en þær hafa bara ekki verið heyrðar. Að endingu vil ég svo vekja athygli á því, að það hefir jafnan verið gerður mikill munur á inneignum manna við bankana, hvort féð er sparifé eða ekki, sést þetta og bezt á því, að t. d. hér hefir ríkisvaldið ekki séð sér annað fært en að vernda sparifjárinnstæður manna við alla banka landsins. Erlendis er það algengt, að ríkisvaldið geri ýmsar ráðstafanir til þess að vernda sparifé manna, og er það af öllum talið óumflýjanlegt, því að afkoma þjóðanna er svo mikið undir því komin, að fólkið spari fé. Ég vil svo að endingu mælast til þess, að hæstv. fjmrh. endurskoði aðstöðu sína til þessa máls, því að þó að hann geti ekki fylgt frv. í þessu formi, þá veit ég vel, að hann hlýtur að geta fundið aðrar leiðir, sem að gagni mættu verða fyrir þessa menn. Það myndi t. d. mikil bót, þó að ekki væri annað en að bréfin væru gerð veðhæf. Þetta vænti ég, að hv.n., sem málið fær til meðferðar, taki til athugunar, til þess að þær 2 millj. kr. a. m. k., sem hér ræðir um, þurfi ekki að teljast með öllu glataðar.

*Flm. (Jóhann Jósefsson): Þetta frv. er hér fram borið samkv. ósk bæjarstj. í Vestmannaeyjum og fer fram á það, að framlengd verði um eitt ár núgildandi lagaheimild um vörugjald til bæjarsjóðs þar. Hv. þdm. eru kunnar frá fyrri þingum þær ástæður, sem liggja til grundvallar fyrir þessu frv., og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka þær hér, en vísa aðeins til þeirra. Ég vil svo leyfa mér að óska, að frv. verði vísað til hv.fjhn. að lokinni þessari umr.