Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 346. Nál. er stutt og er á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og fengið til viðræðna Þórarin V. Þórarinsson, framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands, og Ólaf Friðriksson, framkvæmdastjóra verslunardeildar Sambands íslenskra samvinnufélaga. Leggur meiri hl. nefndarinnar til að frv. verði samþykkt óbreytt.`` Undir nál. skrifa Guðmundur Ágústsson, Jóhann Einvarðsson, Eiður Guðnason, Skúli Alexandersson og Guðrún Agnarsdóttir. Þetta frv. er um það að breyta gjalddögum launaskatts úr sex í tólf á ári. Ég vil til skýringar lesa aðeins hér úr athugasemdum við frv. en þar segir: ,,Samkvæmt núgildandi lögum um launaskatt, nr. 14/1965, með síðari breytingum, er launaskattur innheimtur á tveggja mánaða fresti og þá fyrir tvo mánuði í senn. Samkvæmt þessu eru gjalddagar launaskatts sex á hverju ári. Gjalddagi vegna launa, sem greidd eru fyrir mánuðina janúar og febrúar, er 15. mars, fyrir mánuðina mars og apríl 15. maí, fyrir mánuðina maí og júní 15. júlí, fyrir mánuðina júlí og ágúst 15. september, fyrir mánuðina september og október 15. nóvember og fyrir mánuðina nóvember og desember 15. janúar. Eindagi er mánuði eftir gjalddaga. Samkvæmt þessu frv. er gerð tillaga um að launaskattur verði framvegis innheimtur í hverjum mánuði líkt og gildir um staðgreiðsluskatt af launum, enda er skattstofninn svo að segja sá sami. Með þessu móti yrðu gjalddagar launaskatts tólf á hverju ári í stað sex. Þessi breyting á innheimtu launaskatts mun gera hana mun virkari og eftirlit jafnframt auðveldara. Einnig fylgir þessu ótvírætt bókhaldslegt hagræði fyrir fyrirtækin, enda þótt mörg þeirra kynnu að sakna þess að hafa skattinn ekki lengur í veltunni. Hins vegar má benda á að það þjónar ekki hagsmunum hins almenna skattborgara að geyma féð frekar hjá fyrirtækjunum en ríkissjóði. Gera má ráð fyrir því að við þessa breytingu batni greiðslustaða ríkissjóðs á næsta ári um 200 millj. kr. Jafnframt má benda á að þessi breyting er mikilvægt skref í þá átt að samræma stofn og innheimtukerfi launaskatts við stofn og innheimtukerfi staðgreiðslu.`` Þetta er úr grg. frv. og meiri hl. nefndarinnar tekur undir það sem þar kemur fram og skilar nál. um það og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Herra forseti. Minni hl. nefndarinnar, við hv. þm. Halldór Blöndal skilum minnihlutaáliti þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt frv. verður gjalddögum um launaskatt fjölgað og greiðslum til ríkissjóðs flýtt. Þess vegna vex fjárbinding þeirra fyrirtækja sem greiða launaskatt. Hér er því á ferðinni enn eitt frv. sem ætlað er að bæta stöðu ríkissjóðs á kostnað atvinnulífsins. Ríkisstjórninni hefði verið nær að endurskoða lögin um launaskatt með tilliti til þeirrar mismununar sem fyrirtækin þurfa að búa við. Minni hl. leggur til að frv. verði fellt.`` Eins og alkunna er hefur launaskattur verið á lagður um langt skeið, mismunandi eftir atvinnugreinum og hæst í verslun, 3,5%, sums staðar raunar enginn eða mjög lágur. Í eðli sínu er þessi skattur auðvitað eins og allir aðrir skattar eignaupptaka til ríkissjóðs, kemur þó auðvitað þyngst niður á launafólkinu, ekki síst láglaunafólki sem borgar sömu prósentuna og aðrir. Í versluninni t.d. er mikið af allra lægst launaða starfsfólki í þjóðfélaginu. Þetta er auðvitað skerðing á kjörum þessa fólks. Það er beinlínis verið að taka hluta af launum þess í ríkissjóð, enda ber nafnið þess merki að menn voru þó ekki svo forstokkaðir að skíra þetta eitthvað annað en það er þegar það var á lagt. Þetta er skattur á laun og skattur á launamenn. Það er hreinskilni í þessu orðalagi. Það er ekkert verið að dylja launamenn því að ríkið taki líka þarna sinn skerf beint áður en tekjuskattur kemur til o.s.frv. Og auðvitað á nú heldur að þyngja þennan skatt þannig að í rauninni má segja, enda kom það fram á nefndarfundum, að hér sé verið að hækka launaskattinn um 8%. Það á að taka í ríkissjóð núna 13. mánuðinn með þessum aðgerðum. Auðvitað má líka segja það um aðra þá skatta sem inn eru heimtir og gjöld eins og lífeyrissjóðsgjöld o.s.frv., sem að vísu koma launafólki til góða og tryggja hag þess að vissu marki, að þar sé verið að seilast í launakjörin frá mánuði til mánaðar eða viku til viku. Launatengd gjöld munu nú vera einhvers staðar á bilinu 25--28%. Ef það væri hægt að lækka þessi launatengdu gjöld, þó þau væru nú ekki afnumin því að lífeyrissjóðina vilja menn nú í öllu falli halda í, þá mætti hækka laun manna um sömu upphæðina. Það er ljóst að hér er um launaskatt að ræða, skatt sem lendir langþyngst á láglaunafólki og er þess vegna sérstakt gleðiefni að hækka hann þótt í litlu sé, mikið gleðiefni núv. ríkisstjórnar sem er sífellt að gera kjör hinna lægst launuðu verri og er þar á enginn bilbugur eins og menn vita. En þetta er auðvitað margrætt og menn láta sér ekkert segjast, þeir eru handjárnaðir, greiða atkvæði með öllum málunum, þessum skatti í dag, þeim næsta á morgun. Með matarskatti, hækkuðum og hækkuðum matarskatti. Með bros á vör fella menn tillögu um að afnema matarskatt eða lækka hann. Og auðvitað er það sérstakt gleðiefni verkalýðsleiðtoga að íþyngja láglaunafólkinu með þeim hætti sem hér er --- sýna það í þessu litla sem skiptir ríkissjóð svo sáralitlu máli, en samt að sýna það hver hugurinn er gagnvart launafólkinu, láglaunafólki sérstaklega. 

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegur forseti. Ég vil taka undir orð hv. 8. þm. Reykv. Eyjólfs Konráðs Jónssonar um það að með þessu frv., eins og mörgum öðrum frv. í sambandi við skattamál, er verið að þrengja stöðu láglaunafólks. Ég vil einnig vekja athygli virðulegs forseta á því að hér í sal eru ekki svokallaðir fulltrúar félagshyggjuflokkanna að undanteknu því að hér situr --- ja, hv. þm. Jóhann Einvarðsson telst nú til samvinnuhreyfingarinnar, það flokkast ekki undir verkalýðshreyfinguna eða félagshyggjuflokkana.

Félagshyggjuflokka.

Ég verð nú að hryggja hv. þm. með því að það er ekki hægt að telja Framsfl. lengur félagshyggjuflokk. Hann er flokkur yfirstéttar stjórnmálamanna á Íslandi og hefur það markmið eitt að tryggja þeirri yfirstétt völd á hverjum tíma. Þannig að ég held að ég afgreiði nú hv. framsóknarmann og þingmann með því. En það er, virðulegur forseti, eftirtektarvert að hér í þessum þingsal sjást ekki fulltrúar félagshyggjuflokkanna. Ég tel ekki Karvel Pálmason lengur í Alþfl. Það vantar hér fulltrúa Alþfl., ég tala nú ekki um Alþb., til að fjalla um þessi mál því það er, eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði, verið að þrengja enn meira stöðu láglaunafólks. Þetta er eitt dæmið um ofsóknir vil ég segja núv. ríkisstjórnar á hendur íslensku atvinnulífi. Staða atvinnulífsins versnar sem nemur þeim skatthækkunum hjá fyrirtækjunum sem m.a. þetta frv. felur í sér. Þetta frv. skerðir svigrúm fyrirtækjanna enn meir til að tryggja kjör launafólks og mun hafa mjög skaðleg áhrif á stöðu verkalýðsfélaganna, samningsstöðu verkalýðsfélaganna sem nú eru að hefja samningaviðræður við vinnuveitendur. Ég veit að hv. þm. Karvel Pálmason hlýtur að skilja það að með þessu innheimtufyrirkomulagi á launaskattinum sem birtist í þessu frv. er verið að skaða stórlega samningsstöðu verkalýðshreyfingarinnar í þeim samningum sem fram undan eru. Ég veit að það er léttvægt hjá hæstv. ráðherrum, hæstv. fjmrh., sem hefur nú engan áhuga fyrir launafólki úti á hinum almenna vinnumarkaði, hann gegnir hér allt öðru hlutverki.

Það er ekki rétt.

Það er því miður rétt, hæstv. fjmrh. Ég var að fjalla um það frv. ráðherrans sem felur það í sér að þrengja stöðu þeirra fyrirtækja, þ.e. fyrirtækjanna í atvinnulífinu sem verkalýðsfélög á samningssviði ASÍ eiga nú í samningum við. Ef hæstv. fjmrh. skilur það ekki að svona skattheimta gerir samningsstöðu verkalýðsfélaganna lakari, þá segir hann ósatt því ég veit að greind hans er þeirrar gerðar að hann gerir sér fullkomlega grein fyrir því að þetta frv., ásamt fleiri frv. sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson nefndi hér áðan, þá var hæstv. fjmrh. ekki viðstaddur, stórskaðar samningsstöðu verkalýðshreyfingarinnar. En það getur verið að hæstv. fjmrh. sé að hugsa um að tryggja stöðu annarra, þ.e. þessarar nútíma íslensku valdastéttar sem hefur hrifsað til sín völdin í nafni félagshyggju en stendur síðan ekki við það sem er ekki von. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að fara hér mörgum orðum um þetta frv. Ég vildi undirstrika það að ég veit að fenginni reynslu sem forustumaður í verkalýðshreyfingunni að svona frv., svona skattheimta skaðar stórlega stöðu láglaunafólks.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Nál. er á þskj. 348. Þetta frv. er nú flutt, að ég hygg, í tíunda skipti en gildistími laganna hefur yfirleitt verið eitt ár, þannig að það hefur verið flutt sams konar frv. árlega. Það eina sem hefur munað er mismunandi prósenta á þessum skatti. Það er best að vísa til þess sem segir í athugasemdum um frv., en þar segir, með leyfi forseta: ,,Sérstakur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði var lagður á í fyrsta sinn á árinu 1979. Hefur skatturinn síðan verið lagður á árlega samkvæmt sérstökum lögum sem gilt hafa fyrir eitt ár í senn. Í ár fer um álagningu og innheimtu hans eftir lögum nr. 100/1988. Í endurskoðaðri tekjuáætlun fyrir árið 1989 er áætlað að innheimtar tekjur af skattinum verði um 330 millj. kr. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1990 er gert ráð fyrir að framhald verði á skattlagningu þessari.`` Hér er sem sagt verið að ræða um skatt sem verið hefur við lýði undanfarin 10 ár og ekki hefur þótt ástæða til þess að fella niður, en skattprósentan er samkvæmt lögunum 1,5%. Til að fjalla um frv. fékk nefndin til viðræðna Þórarin V. Þórarinsson, framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands, og Ólaf Friðriksson, framkvæmdastjóra verslunardeildar Sambands íslenskra samvinnufélaga. Leggur meiri hl. nefndarinnar til að frv. verði samþykkt óbreytt, eins og segir í nál. Það skal tekið fram að ég held að allir flokkar sem eiga eða hafa átt sæti á Alþingi hafi verið með í því að setja þennan skatt á nema Kvennalistinn enda hafa þær ekki setið í ríkisstjórn og nú er það Borgfl. sem á sinn þátt í því að þessi skattur er kominn á eða a.m.k. framlengdur. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er skattprósentan það eina sem hefur breyst frá ári til árs. Hún hefur verið rokkandi á bilinu 1,1--2,4%. Á síðasta ári þegar frv. var lagt fram var hún 2,4% en ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að lækka þessa prósentu nú í 1,5%.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Í tengslum við síðustu kjarasamninga var hæstv. ríkisstjórn knúin til þess að lækka skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Ástæðan var sú að vinnuveitendum og fulltrúum Alþýðusambandsins tókst að sýna ríkisstjórninni fram á að sá hugsunarháttur væri fyrir löngu úreltur og hafi raunar aldrei haft við rök að styðjast að hægt sé að leggja skatt á verslunina án þess að einhver greiði skattinn. Það er auðvitað hægt að hugsa sér það í eitt skipti eða svo í skamman tíma að skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sé borinn af eigendum húseignarinnar án þess að þessi skattur fari út í verðlagið. En til frambúðar er því ekki að heilsa. Til frambúðar er málið svo einfalt að verðlagsáhrifin af skattinum eru jafnmikil og þær krónur sem hæstv. ráðherra fær í ríkissjóð í gegnum skattheimtuna. Það eru þau verðlagsáhrif sem við erum hér að tala um. Hv. 5. þm. Reykv., formaður fjh.- og viðskn., hafði vonda samvisku hér áðan. Hann talaði um það að þessi skattur hefði verið fyrst lagður á árið 1979 og það er auðvitað alveg rétt að Alþfl. bjó til þennan skatt. Þegar ungu mennirnir komust á þing fyrir Alþfl. 1978 og stóðu að þeirri ríkisstjórn, sem var í stjórnarmeirihluta 1978--1979, var þetta ein af mörgum uppfinningum þeirra ungu manna sem komust á þing í þeirri miklu kratabylgju sem fór yfir landið í vorkosningunum 1978. Þessi kratabylgja og þessi mikli trúnaður sem þeir alþýðuflokksmenn fengu þá hefur verið þeim viðkvæmt mál síðan. Þeir lofuðu þá að lækka tekjuskattinn eða afnema hann en framkvæmdin tókst með þeim hætti að á sumrinu 1978 var í fyrsta skipti lagður á tekjuskattur tvívegis. Fyrst lagði skattstjórinn á á miðju sumri og síðan lagði skattstjórinn á öðru sinni um haustið og hæstv. sjútvrh. sem er mikill sérfræðingur í skattamálum --- ég man nú satt að segja ekki hvort hann sat á þingi þá --- en eins og hann hefur stundum talað efast ég ekki um að hann hefði greitt þessu atkvæði sitt vegna þess að hann talar mikið um það að menn skilji það ekki að það þurfi skatta til þess að greiða ríkisútgjöldin. En það segir auðvitað ekki að það eigi að taka allar tekjur manna í skatta. Og þó svo hann hafi látið þessi orð einstaka sinnum falla hefur hann samt sem áður ekki fengist til þess að taka þátt í þeirri miklu skattaumræðu sem nú á sér stað hér í þinginu. Hann hefur ekki einu sinni fengist til þess að taka þátt í þeirri umræðu sem orðið hefur í sambandi við t.d. sjávarútveginn, við breytinguna frá virðisaukaskatti yfir í söluskatt. Ekki einu sinni um það. Heldur lætur hann sessunaut sinn, hæstv. fjmrh., um að svara fyrir okið. En nú skulum við í þessu samhengi, af því hæstv. sjútvrh. er þingmaður fyrir þá á Austurlandi, velta því fyrir okkur hvort þessi skattur sé mjög réttlátur skattur þar fyrir austan. Ætli það sé svo hjá ýmsum kaupfélögum fyrir austan og ýmsum verslunarrekstri fyrir austan að þessi fyrirtæki standi mjög vel? Ætli veltan hjá þessum fyrirtækjum sé jafnhröð í versluninni þar fyrir austan og veltan hér í Reykjavík? Skyldi það geta verið svo að skattur sem lagður er á dauða steinsteypu sé tilfinninga ...  Hæstv. fjmrh., það stendur í kvæði einu: ,,Tunga steinsins kviknaði.`` Það kemur stundum fyrir að jafnvel steinar hafa líf. ,,Steinar tali og allt hvað er`` stendur í ljóðinu. Og það má vel enda svo hjá þessari óvinsælu ríkisstjórn að það verði ekki aðeins hinir lifandi menn sem æpi fullum rómi á móti ríkisstjórninni heldur hollvættir landsins. Það kæmi mér ekki á óvart þótt steinar allir hér á landi fái tungur tvær og tali sama rómi með báðum til þess að fordæma þessa ríkisstjórn, fordæma það miskunnarleysi sem þessi ríkisstjórn sýnir í skattheimtunni og fordæma þá fyrirlitningu sem þessi skattheimta nú sýnir gagnvart þeim mönnum úti í atvinnulífinu sem eru að reyna að ná samkomulagi um það hvernig eigi að mæta þeirri miklu kjararýrnun sem hér hefur orðið án þess að komi til nýrrar verðbólguholskeflu, hvernig á að standa í varnarbaráttu núna þegar þjóðartekjurnar hafa dregist saman frá ári til árs, þriðja árið í röð, og þegar við sitjum uppi með fjmrh. sem segir: Það munar svo sem ekki neinu þó við tökum svo sem 2 kr. í viðbót úr hægri vasanum á fólkinu, 2 kr. úr vinstri vasanum, seilumst síðan í brjóstvasann og förum líka í þann vasa sem geymir peningana fyrir skólabókunum á næsta hausti. Það gefur auðvitað auga leið að fólkið í landinu skilur að þeir menn sem þannig stjórna eru ekki að hugsa um það að deila minnkandi þjóðartekjum heldur sitjum við uppi með ríkisstjórn sem kann sér ekki hóf, ríkisstjórn sem ekki skilur að það eitt að hækka tekjuskattinn nú ofan í aðrar álögur um áramótin er það sama og að slá hvern einasta vinnandi mann í landinu utan undir með blautum sjóvettlingi. Og þessi skattur hér er eitt af mörgu. Formaður fjh.- og viðskn. sagði hér áðan að við sjálfstæðismenn hefðum greitt atkvæði með þessum skatti á sínum tíma. Það er að vísu rétt, okkur tókst að lækka hann niður í 1,1%. Nú verður fróðlegt að sjá hvort formaður fjh.- og viðskn., hvort hæstv. umhverfisráðherrann, sem var mjög mikið á móti þessum skatti í fyrra, hvort þeir vilja standa með okkur um það að koma þó skattinum niður í 1,1%. Það verður fróðlegt að sjá það. Auðvitað munu þeir ekki gera það. Auðvitað vita þeir að þjóðin verður að borga tollinn af því að taka þá inn í ríkisstjórnina og auðvitað verða þeir að taka þátt í hækkunum á sköttum sem því nemur og gott betur því hæstv. fjmrh. selur sig dýrt og þarf ekki að hafa fjölmörg orð um það. Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort það er ástæða til að tala öllu lengur um þetta. Það skiptir auðvitað engu máli hvernig talað er hér um þessar nýju álögur sem er verið að leggja á. Það skiptir engu máli hvort hæstv. fjmrh. er spurður efnisspurninga eins og kom fram þegar við ræddum um virðisaukaskattinn, við fáum ekki skýringar. Það skiptir engu máli þótt þingnefnd biðji um upplýsingar um eitt og annað, það er undir hælinn lagt hvort hún fær þessar upplýsingar. Við sitjum núna uppi með stjórnarmeirihluta sem er svo aðkrepptur að það verður að semja um allt inni í lokuðum herbergjum og best líður þeim ef rafmagnið bilar og það er í kolniðamyrkri sem þeir tala saman. Svo þegar þeir koma hér fram fyrir þessi björtu ljós hér í þinginu og mæta björtum glampa stjórnarandstöðunnar fá þeir ofbirtu í augun og geta ekki sagt eitt einasta orð, þora ekki að hreyfa sig. Þora ekki að hreyfa sig. Auðvitað þýðir ekkert að tala við þessa menn á fundum fjh.- og viðskn. Auðvitað skiptir engu máli með hvaða rök þetta fólk kemur sem við erum að kalla á okkar fundi. Hvaða máli haldið þið að það skipti hvað forseti Alþýðusambands Íslands segir? Hvaða máli haldið þið að það skipti hvað Ögmundur Jónasson segir? Við ætlum að biðja Ögmund Jónasson að koma á fund nefndarinnar á morgun út af þeirri skerðingu sem á að gera á framlögum ríkisins til Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna. Haldið þið, hv. þm., að það skipti einhverju máli hvaða rök fulltrúar opinberra starfsmanna bera fram á þessum fundi? Er einhver hér inni sem heldur að það skipti máli? Er ekki búið að ákveða þetta allt saman niðri í herbergjunum? Eru ekki fulltrúar þessara fimm stjórnarflokka búnir að kreppa svo að sínu fólki að þeir þora ekki að gefa eftir á einum einasta punkti því að þá eru þeir hræddir um að stíflan springi? Og hverjir eru það sem eiga að gefa eftir núna? Hverjir eiga að gefa eftir til þess að þetta geti gengið pínulítið lengur? Það á að svíkja skuldbindingar í sambandi við Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Við munum sjá það þegar kemur að því að afgreiða lánsfjárlög fyrir næsta ár, við 2. umr., hvort kirkjan verður látin í friði. Það mun koma í ljós þá. Ætli það sé einhver hér inni sem heldur að kirkjan verði látin í friði? Mikið blessað barn yrði sá sem héldi að kirkjan fengi að vera í friði. Það er auðvitað ekkert heilagt. Ekkert heilagt nema myrkrasamkomulagið. Og þó það sé svo um sumt sem roðnar á morgnana þá stafar ekki birtu frá fjmrh. þegar hann kemur inn í svarta herbergið. Það verður enn dimmra þar inni á eftir. Og minnst er þó ljósið í fjh.- og viðskn. þegar við erum að reyna að tala við fulltrúa hæstv. fjmrh. um sanngjarna hluti og við finnum að fulltrúum stjórnarmeirihlutans er alveg sama, hjartanlega sama, skiptir engu máli hvað sagt er. Enginn metnaður að reyna að vera sanngjarn eða taka tillit til eins né neins, ekki má breyta stafkrók, ekki einu sinni prentvillum. Þannig er nú ástandið á þeim bæ. Þess vegna verður það svo að þetta frv. verður samþykkt, þessar skattaálögur verða samþykktar. Hæstv. fjmrh. mun líða eins og honum líður núna, eins og púkanum á fjósbitanum. Hann verður glaðari og glaðari við hvern nýjan pinkil sem hægt er að setja á þjóðina eins og púkinn fitnaði af blótsyrðum fjósamannsins. Svo er nú ástandið hérna. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess í sjálfu sér að hafa þessa tölu lengri. Við sjálfstæðismenn munum hittast á fundi fjh.- og viðskn. í fyrramálið. Við munum reyna að hafa áhrif á stjórnarmeirihlutann eins og við getum. Við munum ekki bregðast því. En ég á satt að segja ekki von á að það verði tekið mark á því fremur en orðum Ögmundar Jónassonar eða Ásmundar Stefánssonar eða annarra þeirra sem ganga á fund nefndarinnar.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegur forseti. Ég vil ekki halda því fram, eins og hv. þm. Halldór Blöndal sagði áðan, að ekkert þýði að reyna að tala við þessa herra. Það er einmitt grundvallaratriði að tala við þá og tala þannig við þá að þjóðin skilji betur hvers konar herrar eru á ferðinni. Þ.e. hvers konar valdamenn þetta eru sem hafa hrifsað völdin til sín hér á Íslandi, gerðu það haustið 1988. Þess vegna held ég að það sé brýnt og æskilegt og nauðsynlegt að tala við þessa herra, að segja sannleikann, fara ekki í gegnum sjálfan sig, eins og sumir gera margsinnis þegar þeir koma annaðhvort í sjónvarpið 

Það var nú minni ...

Það er annað mál að ég hef fulla samúð með hv. þm. Skúla Alexanderssyni að þurfa að styðja þessa ríkisstjórn vegna þess að ég veit að í hjarta sínu vildi hann vera laus við það og færi betur að hann framkvæmdi það þannig að greiða ekki þeim frv. atkvæði sem hér eru til umræðu, m.a. þessu frv. Virðulegur forseti. Ég ætla að koma með fsp. til hæstv. fjmrh., vegna þess að ég geri ráð fyrir því að hann muni skýra satt og rétt frá því sem ég ætla að spyrja hann um núna. En áður en ég kem að minni fsp. ætla ég að ítreka tvennt. Í fyrsta lagi minntist hv. þm. Halldór Blöndal á það hvernig núv. hæstv. ríkisstjórn ætlar að vega að --- ég vil segja samningshagsmunum opinberra starfsmanna í sambandi við lífeyrissjóð þeirra. Þó opinberir starfsmenn búi við betri kjör en aðrir í sambandi við sín lífeyrisréttindi er það á grundvelli samninga og samningar eiga að standa. Í þeim efnum hefur hæstv. fjmrh. gengið of langt að mati formanns BSRB. Hann hefur haldið því fram opinberlega að samningar hafi verið brotnir á opinberum starfsmönnum og ríkisvaldið hafi gengið of langt í því að skerða stöðu lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna. Fyrir það verður hæstv. fjmrh. auðvitað látinn svara m.a. gagnvart þeim fulltrúum BSRB sem mæta á fundi í fjh.- og viðskn. Ed. á morgun. En það er hitt atriðið sem er enn þá svívirðilegra og það er að hæstv. ríkisstjórn hefur keyrt hér í gegnum efri deild frv. til laga um að skattleggja iðgjaldatekjur lífeyrissjóða á samningssviði Alþýðusambandsins, skattleggja lífeyrissjóði verkafólks, lífeyrissjóði sem eru með öfugan höfuðstól. Það er svívirðilegt athæfi að skattleggja aðila sem þannig er ástatt um og starfa samkvæmt samningum og reglugerðum sem sjálfur hæstv. fjmrh. eða fjmrh. á undan honum hafa undirritað. Ég efast um að það standist fyrir dómstólum að hægt sé að skattleggja aðila sem getur ekki staðið við greiðsluskuldbindingar sínar skv. þeim reglugerðum og lögum sem gilda varðandi lífeyrissjóðina í landinu. En þetta hafa nú hv. þm. gert, keyrt hér í gegn þessa skattlagningu, 2% af iðgjaldatekjum lífeyrissjóða þessa láglaunafólks. Það er um 300 millj. kr. árið 1990. Þetta er keyrt í gegn á síðustu stundu þannig að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar eða aðilar fyrir hönd lífeyrissjóðanna fá ekki svigrúm til að láta í ljós skoðun sína vegna þess að þau lög sem nú eru í gildi renna út um áramótin. Hæstv. fjmrh. hlýtur að gera sér grein fyrir því að ekki er hægt að skattleggja fyrirtæki sem eru gjaldþrota. Í nóvember 1988 lýsti hæstv. fjmrh. yfir því hér í efri deild að Samband ísl. samvinnufélaga yrði gjaldþrota mjög fljótlega eða eigi síðar en eftir 14 mánuði. 

... 10 til 14.

Það minnir mig, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson. En við skulum skoða þingskjöl um þetta efni. Það er ágætt einmitt. Nú höfum við loksins alveg sannanleg dæmi um að þegar vísað er til fyrri ræðu hæstv. fjmrh. hér og vitnað í 14 mánuði þá allt í einu breytir hann því í 18. Þetta er mjög gott dæmi um ósannsögli sem ég vona að fjölmiðlamenn kynni sér því þetta er svo augljóst. 
             Hvað sem því líður, hvort sem hann sagði 12, 14 eða 18 mánuði, er það ekki meginatriðið, heldur hitt að þennan skatt á að greiða á næsta ári. Og þá erum við komnir í 18 mánuði hvort sem er. Þá vaknar spurningin: Geta hv. þingmenn samþykkt hér að skattleggja aðila sem verður örugglega orðinn gjaldþrota á næsta ári ef eitthvað er að marka orð hæstv. fjmrh.? Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjmrh.: Hver er staða Sambands ísl. samvinnufélaga í dag? Er hún það örugg, það sterk, að höfuðstóllinn verði jákvæður á næsta ári þannig að hægt sé að skattleggja hann þó ekki sé nema um þetta 1,5% skv. þessu frv.? Hver er staða kaupfélaganna? Er hægt að skattleggja kaupfélög sem eru gjaldþrota? Hver á að greiða það? Á sama tíma sem verið er að fjalla um þetta frv. hér hefur nefnd sem ríkisstjórnin sjálf skipaði til að kanna stöðu verslunar í strjálbýli skilað frá sér áliti. Og hvað segir það álit, hv. þm.? Jú, það segir það einfaldlega að styrkja þurfi verslun í strjálbýlinu. Þetta frv. er náttúrlega gjörsamlega út í hött fyrir utan að það jaðrar við að vera lögbrot að ætla sér að skattleggja fyrirtæki sem svona er statt fyrir. Ég óska eftir því, virðulegur forseti, að hæstv. fjmrh. upplýsi þingmenn áður en þeir greiða atkvæði um þetta frv. hvort eitthvað hafi breyst hjá samvinnuhreyfingunni, Sambandinu og kaupfélögunum sem réttlæti það að þingmenn greiði atkvæði með þessari skattlagningu.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Aðeins nokkur orð í tilefni orða hv. þingmanna Halldórs Blöndals og Guðmundar H. Garðarssonar. Það er alltaf gaman þegar Halldór tekur svona smásyrpur hér í ræðustól. Það lífgar aðeins upp á deildina og maður finnur að straumar hláturtauganna fara af stað. Það sem mér fannst athyglisvert í ræðum þeirra beggja var einmitt það sem ég sagði hér í upphafi ræðu minnar, þeir vilja afnema þennan skatt núna. Í fimm ár höfðu þeir tækifæri og í staðinn fyrir það framlengdu þeir hann á hverju ári og yfirleitt hækkuðu. Þegar þeir fóru frá árið 1988 var skatturinn 1,5%. Þess vegna finnst mér svolítið skrýtið hvað miklar og háværar umræður verða um þennan skatt, ég held að flestir ættu nú að tala sem minnst um þetta. Þetta er kannski einn af þeim sköttum sem flestir vildu taka af en staða ríkissjóðs knýr menn til að halda áfram með skattlagninguna. Út af því að vikið var að mínum flokki, Borgaraflokknum, í þessu sambandi vil ég taka fram að það sem við samþykktum þegar við gengum inn í þessa ríkisstjórn var að skattlagning færi ekki upp fyrir 26% af landsframleiðslu á næsta ári, eða að skattprósentan yrði ekki hærri en var árið 1989. Þarna er aðeins spurning hvernig á að skattleggja innan þessara marka. Á að hækka tekjuskattinn meira? Á að hækka virðisaukaskattinn? Eða á að halda áfram með þá skatta sem voru eins og t.d. skattinn á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og lækka þá á öðrum á móti? Þetta vildi ég að kæmi fram í tengslum við þessa umræðu út af því, og ég skal alveg viðurkenna það, að við erum ekkert hlynntir þessari skattlagningu sem slíkri frekar en mörgum öðrum sköttum. En þar sem greinilega verður að leggja á skatta til þess að standa undir þeim útgjöldum sem ríkið stendur fyrir verður að taka inn tekjur einhvers staðar. Þetta er einn af þeim tekjustofnum sem verið hafa og sem engin ástæða er núna frekar en vanalega til að afnema. Þetta vildi ég að kæmi fram til að skýra það sem sagt var um hvernig komið væri fyrir mínum flokki í þessu sambandi.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegur forseti. Bara örstutt, virðulegur forseti. Ég hefði nú vænst þess að hæstv. fjmrh. svaraði minni fsp.

Það er engin ástæða fyrir því að koma hingað með þetta.

Ég vil gjarnan fá það þá skýrt frá honum hvort hann álíti að staða Sambands ísl. samvinnufélaga og staða kaupfélaga og staða verslunar í strjálbýlinu sé þannig í dag að unnt sé að skattleggja hana með þeim hætti sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég heyrði það að hæstv. fjmrh. mun svara þessari spurningu hér á eftir. En þetta tengist því sem hv. þm. Guðmundur Ágústsson sagði hér rétt áðan þegar hann vék að því að hann sagðist ekki skilja það hvers vegna sjálfstæðismenn vildu núna afnema þennan skatt. Ástæðurnar eru augljósar, hv. þm. Það er geysileg breyting á rekstrarstöðu verslunar frá því sem áður var. Staða verslunar er mun lakari en hún hefur verið í áratugi. Verslanir eiga í miklum erfiðleikum, sérstaklega í strjálbýlinu. Þá má minna á það sem hv. þm. Halldór Blöndal sagði, að þessi skattur mun við þessar aðstæður leggjast á viðskiptavini verslunarinnar. Staða þeirra er mun lakari en hún hefur verið í áratugi. Íslenskt atvinnulíf er í mikilli lægð, þess vegna á að aflétta sköttum eða lækka þá eins og unnt er.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Þegar ég hafði þau ummæli fyrir u.þ.b. ári síðan, sem vitnað hefur verið í hér, var mikið ófremdarástand í íslenskum efnahagsmálum. Það var ljóst að stöðvun atvinnulífsins blasti við að lokinni fimm ára stjórnarsetu Sjálfstfl. og eftir að hin harða peningahyggja hafði farið hér um bankakerfi og efnahagsskipan. 

Hefur framsóknaráratugurinn gleymst eða hvað?

Nei, hann hefur ekki gleymst en ég vænti þess að hv. þm. Salome Þorkelsdóttir vilji við kannast yfirlýsingu formanns Sjálfstfl. um mestu tímamót í íslenskri hagsögu síðan 1960. Og ekki voru þau eignuð Framsfl. í þeirri ræðu. Síðan ég lét þessi ummæli frá mér fara hafa orðið umtalsverðar breytingar í íslensku efnahagslífi. Ég ætla ekki að lengja mál mitt hér með því að rekja þær, þær eru kunnar. Það er viðurkennt nú af aðilum vinnumarkaðarins að gengisþróunin er komin á það stig að hún þarf ekki frekari breytinga við og þess vegna er verið að ræða hér kjarasamninga með gjörsamlega nýjum hætti vegna þess að allir aðilar vinnumarkaðarins eru þeirrar skoðunar að gengisþróunin sé komin á eðlilegt stig. Það hefur náðst hér gífurleg vaxtalækkun og annað jafnvægisástand í peningamarkaði og vöruskiptajöfnuður er hagstæður. Auk þess hefur á vettvangi samvinnuhreyfingarinnar sjálfrar verið gripið til margvíslegra aðgerða. Þekktust er sjálfsagt sú aðgerð að selja Samvinnubankann og draga mjög úr umsvifum samvinnuhreyfingarinnar á öðrum sviðum, vinna að sameiningu kaupfélaga og hagræða þar í rekstri með margvíslegum hætti. Ýmsar fleiri aðgerðir eru einnig á döfinni hvað það snertir sem fela í sér að staða samvinnuhreyfingarinnar í dag er önnur en hún var fyrir ári síðan. Ég tel þess vegna að góðar horfur eigi að geta verið á því með samstilltara átaki forustumanna samvinnuhreyfingarinnar og landsstjórnarinnar að það takist að snúa þessari þróun við. Ég tel því ekki neina ástæðu til að breyta samþykkt þessa frv. út frá þeim forsendum sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson vék að hér áðan.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég er mjög þakklátur hæstv. fjmrh. fyrir að gefa mér tilefni til að ræða hér aðeins um atvinnumálin. Það gerir að vísu nauðsynlegt þegar ég kem að seinni hluta ræðu minnar að hæstv. sjútvrh. verði þá viðstaddur umræðuna. Ég held að ég verði þá líka að óska eftir því að hæstv. viðskrh. verði viðstaddur umræðuna svo að við getum rætt aðeins um það ástand sem var hér á landi þegar síðasta ríkisstjórn féll frá. Er mér mjög kærkomið að svara áskorun hæstv. fjmrh. og rifja upp þá atburði sem gerðust á árunum 1987--1988 og þá atburði sem gerst hafa síðan. Ég hafði að vísu ekki búist við því þegar þessi umræða hófst að hún mundi gefa tilefni til þess en mér er það sönn ánægja að svara hæstv. fjmrh. en mun að sjálfsögðu líka ætlast til þess í leiðinni að ráðherrann taki virkan þátt í umræðunni og svari ýmsum skýrum fyrirspurnum sem ég beindi til hans á síðasta fundi deildarinnar þegar hér var rætt um virðisaukaskattinn og við komum þá inn á ýmis atriði sem sneru beint að atvinnurekstrinum í landinu. Ég skal síður en svo skorast undan því, herra forseti, að við rifjum þetta allt saman upp, förum út í þessi atriði og ég veit að hæstv. fjmrh. mun bregðast vel við. Í fréttatilkynningu sem hæstv. fjmrh. sendi dagblöðum og fréttastofum hinn 11. okt. 1989, --- ég tel nauðsynlegt, herra forseti, að formaður fjh.- og viðskn. sé viðstaddur þennan kafla ræðu minnar og mun doka við þangað til hann kemur aftur í deildina. Hv. formaður fjh.- og viðskn. sagði í ræðu sinni hér áðan að Borgaraflokkurinn hefði gengið í þessa ríkisstjórn og sett þá mjög skýr mörk um það hversu há hin nýja skattheimta mætti verða sem tæki við á næsta ári. Mér skildist á formanni fjh.- og viðskn. að hann miðaði við að hlutfall skattheimtu til ríkisins á næsta ári yrði ekki hærra en á þessu. Eru það út af fyrir sig forsendur sem eru mjög skýrar og má segja að út frá hans sjónarmiði séu þær ekki óeðlilegar. Nú vill svo til að í þeirri fréttatilkynningu sem hæstv. fjmrh. sendi fjölmiðlum hinn 11. okt. 1989 er talað um þá veigamiklu kerfisbreytingu sem felist í gildistöku virðisaukaskatts. Það er raunar gott að hæstv. viðskrh. skuli vera hér líka því að spurningin lýtur líka að afstöðu hans til skattheimtu yfir höfuð að tala og hér segir um það, með leyfi hæstv. forseta: ,,Veigamesta kerfisbreytingin felst í gildistöku virðisaukaskatts um næstu áramót. Gert er ráð fyrir einu skatthlutfalli á smásölustigi sem verður 26%. Til þess að ná fram verðlækkun á brýnustu matvörum verður skatturinn að hluta endurgreiddur á framleiðslustigi þannig að á mjólk, dilkakjöt, innlent grænmeti og fisk leggist ígildi 13% skatts.`` Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Virðisaukaskattur skilar svipuðum tekjum í ríkissjóð og söluskattur gerir á þessu ári.`` Þetta voru þær upplýsingar sem við fengum í fjh.- og viðskn. og þetta voru þær opinberu upplýsingar sem fjmrn. lét fjölmiðlum í té. Og á grundvelli þessara upplýsinga hæstv. fjmrh. hefur málflutningur hans verið. Nú hefur hins vegar verið tekin ákvörðun um að lækka virðisaukaskattinn úr 26% í 24,5%. Og nú hefur fjh.- og viðskn. fengið pappíra frá fjmrn. sem sýna fram á, og það er skoðun ráðuneytisins, að þessi 24,5% virðisaukaskattur gefi 500 millj. kr. minna í ríkissjóð en söluskatturinn núna. Það er með öðrum orðum yfirlýsing um að 26% virðisaukaskattur, eins og hann var lagður á, hefði skilað mun meiri tekjum en ríkisstjórnin gaf út þegar Alþingi byrjaði, mun meiri tekjum en sent var út til fjölmiðla á þeim herrans degi 11. okt. 1989. Nú getur það verið spurning mín til hæstv. viðskrh., sem er mjög vel að sér í útreikningi á þjóðhagsstærðum og hefur oft komið fram í máli hans að hann er mjög vel að sér: Ef hægt væri að sýna hæstv. viðskrh. fram á það að hinar nýju tölur fjmrn. um það sem virðisaukaskatturinn gefur af sér eru réttar, er þá hugsanlegt að hann muni fallast á að hætta við þá miklu hækkun sem nú er ákveðin á tekjuskattinum? Og má líka spyrja hæstv. viðskrh. að því hvort tekjuöflunarmál ríkissjóðs hafi verið tekin til umræðu á nýjan leik í ríkisstjórninni eftir að í ljós kom að þeir útreikningar sem fjölmiðlar fengu í þingbyrjun og við fengum í fjh.- og viðskn. voru rangir upp á, að mati ráðherrans, einhvers staðar af stærðargráðunni 2 milljarðar kr.? Ég skal ekki segja nákvæmlega, ég skal ekki segja hvort það vantar --- röng niðurstaða upp á 1,8 milljarða, 2 milljarða. Það má spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann hafi fengið nokkra skýrslu frá fjmrh. um þessa reikningsskekkju. Það liggur alveg ljóst fyrir að í þeim pappírum sem við fengum þegar þing var sett var sagt að 26% virðisaukaskattur mundi jafngilda söluskattsinnheimtunni á þessu ári. Og það liggur líka alveg ljóst fyrir að, eins og hæstv. fjmrh. talaði um að hann ætli að framkvæma þær heimildir sem eru í fjárlagafrv. varðandi greiðslufrest á virðisaukaskatti í tolli, varðandi undanþágur eða endurgreiðslur á virðisaukaskatti í sambandi við framkvæmdir og aðgerðir sveitarfélaganna, þá ber virðisaukaskatturinn meiri innheimtu af hálfu ríkissjóðs, meiri tekjur en hæstv. viðskrh. gat vænst á meðan hann var í ríkisstjórn með Sjálfstfl. og beitti sér með lögfestingu laganna um virðisaukaskatt. Það kom aldrei upp á borðið hjá okkur að við ætluðum þessari kerfisbreytingu að skila meiri tekjum, aldrei upp á borðið til okkar. Nú er hins vegar komið í ljós að hæstv. fjmrh. ætlaði að ná 2--3 milljörðum aukreitis með skattkerfisbreytingunni vegna þess að hann er búinn að viðurkenna núna með þeim pappírum sem við höfum fengið upp á síðkastið að það eru ósannindi sem hann sagði í þingbyrjun við fjölmiðla. Það eru ósannindi sem hann sagði í þingbyrjun hér í þinginu. Og það eru ósannindi, þau skilaboð sem hann lét starfsfólk sitt bera inn á fundi í fjh.- og viðskn. Ed. Við getum auðvitað á hinn bóginn velt fyrir okkur, er pólitískt siðferði af þessu tagi ekki bara það sem við viljum, Íslendingar? Viljum við ekki bara hafa fjmrh. sem talar ósatt þegar hann er spurður um hversu mikið skatturinn gefur af sér? Og viljum við ekki hafa hér á landi ríkisstjórn með ráðherrum sem er nákvæmlega sama hvort hæstv. fjmrh. segir satt eða ósatt? Hvað varðar hæstv. viðskrh. um það þó að upplýsingum fjmrh. til fjölmiðla skakki upp á 1 1 / 2 milljarð eða 2 milljarða? Hvað ragar það hann? Getur ekki formaður Alþfl. bara verið í útlöndum á meðan? Eða hæstv. forsrh., var hann ekki bara plataður? Hann er svo vanur því að vera plataður að honum er alveg hjartanlega sama. Ætli Borgaraflokkurinn hafi haft fyrir því að reikna nákvæmlega út hversu mikil skattheimtan verður? Það leyfi ég mér að efast um. Staðreyndin er auðvitað sú að við stöndum frammi fyrir ósannindum. Við stöndum frammi fyrir því að skattheimtan á næsta ári verður meiri en okkur er sagt að hún verði. Og við stöndum frammi fyrir því að formaður fjh.- og viðskn. segir hér í deildinni við okkur: Ástæðan fyrir því að við viljum leggja á nýja skatta er sú að ég vil halda sömu skattheimtu og á þessu ári. En hann er ekki með neina útreikninga sem neinn vill standa við að séu réttir. Ef ég mundi spyrja í fjh.- og viðskn. í fyrramálið og segja við formanninn: Ertu reiðubúinn að koma með sundurliðun? Viltu leggja drengskap þinn við að þú trúir því sem þarna stendur, að þetta sé sama skattheimtan? Skyldi hann koma með útreikninginn? Eða skyldi hann láta sér nægja að taka við pappírunum sem hann hefur fengið ofan úr ráðuneyti? Ætli það verði kannski ekki líka sagt að ég sé að væna embættismenn um að fara með rangt mál í haust? Ég var ekki að því vegna þess að það var uppsetning hæstv. fjmrh. sem var röng. Það var vegna þess að hæstv. fjmrh. tók ekki nettótöluna þegar hann var að sýna okkur þetta fyrst. Hann gleymdi uppsafnaða söluskattinum. --- Svo geispar hæstv. fjmrh. af því að honum finnst svolítið leiðinlegt að vera minntur á það að hann var að reyna að blekkja.  Við getum tekið fleira. Við getum t.d. rifjað upp það sem hæstv. fjmrh. sagði við okkur í sambandi við svo lítið mál eins og það, hvað skyldi það kosta fólk utan af landi í nýjum skatti að fljúga milli Akureyrar og Reykjavíkur ef virðisaukaskattur verður lagður á eldsneyti? Hæstv. fjmrh. sagði ósatt um 50%. Það er ekki hátt. Af því að þetta var lág tala. En hins vegar skiptir þetta allt máli. Og staðreyndin er sú að áhrifin verða mun meiri en hann vill kannast við. Þegar hv. 14. þm. Reykv. hafði spurt hæstv. fjmrh. um ummæli sem hann hafði hér á þinginu fyrir einu ári, vék hæstv. fjmrh. að því í svari sínu að ástandið í fyrirtækjunum hefði verið mjög alvarlegt og mjög vont á haustinu 1988 og mér skildist hann vilja telja að við sjálfstæðismenn hefðum ekki skilið eins vel við haustið 1988 og efni hafi staðið til. Þetta veldur því að óhjákvæmilegt er að rifja upp þá atburði sem urðu á árunum 1987--1988. Ég vil sérstaklega þakka hæstv. viðskrh. fyrir að hann ætli að vera hér inni og ég sé að hæstv. sjútvrh. er hér í hliðarsal þannig að ég veit að hann má heyra það sem ég segi, en óhjákvæmilegt verður að víkja nokkrum orðum að hæstv. sjútvrh. af þessu tilefni og athuga hvort hann fáist til að veita svör við ýmsum brennandi spurningum sem liggja á vörum þjóðarinnar til að fá að vita hvað gerðist á þessum tíma. Nú er það svo að fyrir síðustu kosningar vorið 1987 talaði formaður Alþfl. svo til okkar sjálfstæðismanna og ég hygg líka hæstv. viðskrh., sem þá var að vísu ekki ráðherra, að ómögulegt var að skilja þeirra ummæli öðruvísi en svo að þessir tveir menn vildu í grundvallaratriðum fallast á þau sjónarmið sem við sjálfstæðismenn höfum haft í efnahagsmálum og atvinnumálum. Og það kom auðvitað skýrt fram í kosningunum þá að þeir töldu sér það helst til gildis að þeir mundu mjög vilja koma til móts við hagsmuni fyrirtækjanna í landinu í sambandi við breytta löggjöf um skattamál. Báðum þessum mönnum lá það orð mjög á tungu að við þyrftum að breyta skattalöggjöfinni hér á landi þannig að hún yrði sambærileg við það sem er í Vestur-Evrópu. Báðir töluðu þessir menn á þeim nótum að við yrðum að búa okkur undir hinn sameiginlega markað í Evrópubandalaginu og auðvitað var ánægjulegt eftir að þeir voru komnir með okkur í ríkisstjórn að finna að þeir vildu reyna að standa með okkur á móti Framsfl. í því að gera t.d. löggjöfina um tekju- og eignarskatt nútímalegri en hún var. Og auðvitað var líka ánægjulegt að finna að þeir vildu lögfesta með okkur lög um virðisaukaskatt þó svo að við gerðum okkur grein fyrir því, bæði þingmenn Sjálfstfl. og Alþfl., að ýmsum spurningum var ósvarað vorið 1988 sem óhjákvæmilegt var að íhuga betur. Það komu upp mörg álitamál og auðvitað vissum við að það mundi verða pólitískt erfitt að svara þeim spurningum öllum. Við gerðum okkur grein fyrir því, bæði þingmenn Sjálfstfl. og Alþfl., að skattkerfisbreyting af þessu tagi yrði að fá mjög nákvæman undirbúning og þess vegna gladdi það mig þegar ég heyrði formann Alþfl. lýsa því yfir fyrir skömmu að það væri rétt að fresta framkvæmd virðisaukaskattsins, gildistökunni, vegna þess að hæstv. fjmrh. hefði látið það undir höfuð leggast að vanda undirbúninginn eins og rétt væri. Þetta var skoðun Alþfl. Og við sem höfum verið í fjh.- og viðskn. vitum að Alþfl. hafði rétt fyrir sér. Það er auðvitað mikill ábyrgðarhluti fyrir einn flokk að standa að skattkerfisbreytingu með þessum hætti og viðurkenna þó fyrir sjálfum sér að allur undirbúningur er í handaskolum. Láta fyrirtækin mæta ýmsu óvæntu sem þau hafa ekki búið sig undir. En Alþfl. lét sig hafa þetta, ekki vegna þess að þeir þingmenn Alþfl. hafi ekki vitað að þetta væri rangt, auðvitað sagði formaður Alþfl. að það ætti að fresta skattheimtunni af því hann vissi að það var rangt að fara út í hana óundirbúið, heldur af hinu að þingmenn Alþfl. vissu að ef þeir ekki samþykktu skattkerfisbreytinguna um áramót stæðu þeir frammi fyrir nýjum kosningum nú á þessum vetri og það var það sem þeir treystu sér ekki til. Það sorglega í málinu er þetta: Eftir að Alþfl. hafði, eftir samningaþóf á bak við okkur sjálfstæðismenn, slitið síðustu ríkisstjórn á bak við okkur, án þess að láta okkur vita að Alþfl. var að undirbúa nýja ríkisstjórn meðan hann sat með okkur í ríkisstjórn, sem er auðvitað siðlaust eins og upplýst var í Alþýðublaðinu, þá verðum við núna að horfa upp á það að Alþfl. munaði ekkert um það í leiðinni að taka til baka margar þær leiðréttingar á skattalögunum sem hann hafði samþykkt með okkur vorið 1988, fara mörg ár aftur í tímann. Og það sem kannski veldur því að þeirra niðurlæging er enn meiri en ella er að í tengslum við síðustu kjarasamninga skrifaði ríkisstjórnin Vinnuveitendasambandinu bréf þar sem gefin voru margvísleg fyrirheit um skattalagabreytingar og líka fyrirheit um að athuga eitt og annað. M.a. var gefið fyrirheit um að hverfa aftur til þeirrar breytingar sem við samþykktum vorið 1988 um tekjuskattinn, að tekjuskatturinn og eignarskatturinn yrðu í samræmi við það sem við áður höfðum samþykkt. Og okkur skildist það, vorið 1989 var það, á ummælum hæstv. viðskrh., eða iðnrh. var hann víst þegar hann talaði þau orð, að þá þegar væru uppi viðræður við vinnuveitendur um hvernig ætti að standa að breytingum á tekjuskattslöggjöfinni nú fyrir þessi áramót. Þetta var allt í fullum gangi. Síðan hefur hann upplýst það, hæstv. fjmrh., að engar slíkar viðræður hafi átt sér stað. Þegar við ræddum um fjárlögin við 1. umr. upplýsti hann að alls ekki stæði til að vinnuveitendur fengju neitt um það að vita hvernig ríkisstjórnin mundi haga sínum skattalagabreytingum heldur yrðu vinnuveitendur að standa frammi fyrir gerðum hlut. --- Það er verst að hæstv. fjmrh. er svo upptekinn með forseta sameinaðs Alþingis að hann heyrir ekki orð mín, hann gæti þá leiðrétt ef ég fer rangt með. Ég get rifjað þetta upp þegar hann kemur aftur. Fulltrúar Alþfl. standa nú frammi fyrir því, eða stóðu síðast þegar ég vissi, að engar efnislegar viðræður hafa farið fram um þetta atriði. Ef ég man rétt þá sagði hæstv. iðnrh. að vísu hér í deildinni að svo mikið væri um að vera núna í skattamálunum að þetta yrði að takast til athugunar síðari hluta þessa vetrar. Þá væri auðvitað fróðlegt að fá svar við því hvort búið sé að ákveða að hefja þetta samráð sem lofað var á sl. vori. Alþfl. vill telja sig mikinn verkalýðsflokk. Við upplifðum það hér á föstudaginn að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar í Alþfl. greiddu atkvæði á móti því að virðisaukaskattur yrði í tveim þrepum. Auðvitað vakti það athygli en var um leið staðfesting á því að áhrif verkalýðshreyfingarinnar í Alþfl. eru þverrandi. Og auðvitað vitum við að það er laukrétt sem fram hefur komið bæði beint og óbeint í margvíslegum blaðaviðtölum og greinum sem verkalýðshreyfingin hefur skrifað, forustumenn í verkalýðshreyfingunni, að þeir líta ekki hýru auga þær hækkanir sem hafa orðið nú í þessum mánuði, jólamánuðinum og telja að óhjákvæmilegt sé að svara þessum hækkunum með leiðréttingu í kjarasamningum. Ég veit að sá maður sem nú situr í forsetastóli getur staðfest að forustumenn launþegahreyfingarinnar eru ekkert sérstaklega lukkulegir þessa dagana. Þeir gera sér líka grein fyrir því sem hefur komið fram að sú hækkun á tekjuskattinum sem boðuð hefur verið er mun meiri en fjmrh. vill viðurkenna. Þessi 2% hækkun er auðvitað kjaraskerðing sem er mjög veruleg þegar um leið er höfð hliðsjón af því að eins og framkvæmd virðisaukaskattsins verður eru allar horfur á að verðhækkunartilefni í byrjun næsta mánaðar verði mun meiri en áður hafði verið talið. Þetta kom m.a. mjög skýrt fram þegar við ræddum við hagdeild fjmrh. í fjh.- og viðskn. og spurðum hana að því hvaða áhrif hún teldi það hafa á verðlag í landinu að ekki stendur til að veita greiðslufrest á virðisaukaskatti í tolli. Það er auðvitað broslegt að lesa í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. í sambandi við virðisaukaskattinn að hann hyggist athuga hvort ekki sé rétt að slíkur greiðslufrestur í tolli komi smátt og smátt og einhvern tímann síðar. Auðvitað benti framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands á að of seint er að veita greiðslufrestinn þegar hið nýja kerfi er búið að jafna sig. Sú mikla fjárbinding sem verður af virðisaukaskattinum kemur strax nú um áramótin, áður en endurgreiðslurnar fara að skila sér aftur úr ríkissjóði, sem ekki verður fyrr en í aprílmánuði, má ég segja. Ég held að óhjákvæmilegt sé að horfa til þess að framkvæmdin á virðisaukaskattinum er ekki eins og þingmenn Alþfl. vildu þegar við vorum að berjast fyrir lögfestingu skattsins á sínum tíma. Ég held að það sé alveg deginum ljósara. Hæstv. viðskrh. getur ekki hrósað sér af því að sjónarmið Alþfl. hafi verið ráðandi varðandi þetta atriði. Nú er sami maðurinn hæstv. iðnrh. og hæstv. viðskrh. Af þessu gefna tilefni, að formaður fjh.- og viðskn. hefur sett það fram sem skilyrði fyrir því að hann vilji styðja þetta frv. að skatthlutfallið á næsta ári verði ekki hærra en á þessu ári, og af því gefna tilefni að hæstv. fjmrh. var hér áðan að tala um að atvinnuvegirnir stæðu vel og allir hlutir væru nú í jafnvægi, væri kannski forvitnilegt að fá að vita hvernig hæstv. viðskrh. lítur á þetta mál, hvort hann telji æskilegt að greiðslufrestur verði veittur á virðisaukaskatti í tolli. Það hefði e.t.v. verið réttara, herra forseti, að ræða þetta mál undir virðisaukaskatti, en ráðherrar hafa nú einu sinni þann sið að vera bara í deildinni stundum. Ég vil líka vekja athygli á því í þessu samhengi að eins og framkvæmdin er ákveðin á næsta ári mun gjaldfresturinn á virðisaukaskattinum einungis nema tveimur mánuðum í sambandi við olíuna. Olíufélögin verða látin greiða fullan virðisaukaskatt af birgðum tveim mánuðum eftir að olían berst til landsins. Vildi ég gjarnan spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann sé sammála þessari framkvæmd og hvort þessi ákvörðun hafi verið tekin í samráði við hann. Finnst honum nægilegt að veita einungis tveggja mánaða gjaldfrest á virðisaukaskatti í tolli? Eða er þetta kannski bara smámál? Skiptir þetta kannski engu máli? Er algert aukaatriði hvernig skattar og tollar ríkisins eru tímasettir? Skiptir það bara máli þegar ríkissjóður flýtir sér að taka skattana fyrr, er það bara það sem skiptir máli, ekki hitt hvenær fyrirtækin og fólkið í landinu borga skattana? Það skiptir náttúrlega engu máli. Nú hlýt ég eins og komið er ræðu minni, herra forseti, og ræða mín er að sjálfsögu athugasemd við það sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan. Nú hef ég umborið það að hann sé ekki við um hríð í deildinni. Nú óska ég eftir því að hlé verði gert á fundinum á meðan hæstv. fjmrh. lýkur sínum fundarhöldum annars staðar í húsinu. 

Ég vil aðeins upplýsa það að hæstv. fjmrh. var á fundi með forseta sameinaðs þings, sem mér þykir nú eðlilegt að menn uni við. En ég hef gert ráðstafanir til að hann komi hingað nú þegar þannig að ég tel alveg ástæðulaust að fresta fundi á meðan.

Ég sé að aðalforseti er kominn í deildina og vil láta þess getið að mér finnst eðlilegt ef hæstv. ráðherrar þurfa að eiga fundi annars staðar í húsinu að þá sé gert fundarhlé á meðan. Ég get á hinn bóginn ekki fallist á að þingmenn eigi að standa hér uppi í ræðustól og ætlast sé til af þeim að þeir bíði hér eftir því að hæstv. ráðherrar séu viðlátnir. Mér finnst að það verði að gæta þess. Ég hef sýnt hér ákveðna biðlund  Ég var að tala um það, hæstv. fjmrh., að mig minnti að það hefði verið við 1. umr. fjárlaga sem ég spurðist fyrir um hvort einhverjar viðræður væru hafnar milli fjmrn. og vinnuveitenda vegna þess loforðs sem hæstv. forsrh. gaf á sl. vori um að slíkar viðræður færu fram. Og ég var að rifja það upp að hæstv. fjmrh. hefði sagt við þær umræður að vinnuveitendur yrðu að standa frammi fyrir því sem ríkisstjórnin ákvæði. Er þetta ekki rétt munað?

Nokkurn veginn.

Nokkurn veginn rétt munað, það er ljómandi. Og ég var að spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann væri ánægður yfir þessu og fyndist þetta vera rétt afstaða hjá hæstv. fjmrh. Nú er mér ekki kunnugt um hvort hann sér ástæðu til að skýra sitt mál í því, en minnist þess á hinn bóginn að sl. vor talaði hann um að slíkar viðræður væru hafnar af hálfu iðnrn. við iðnrekendur sem mér skildist á hæstv. fjmrh. við 1. umr. fjárlaga að væru umræður sem ekki skiptu máli í þessu sambandi og í þessu samhengi. Þannig stóðu sakir, hæstv. fjmrh., svo ég víki nú tali mínu að atvinnulífinu, að haustið 1987 féll verð á íslenskum sjávarafurðum á erlendum mörkuðum. Þá stóðum við frammi fyrir því að kjarasamningar voru lausir um áramót og ýmsir héldu á þeim tíma, ekki aðeins vinnuveitendur heldur ýmsir úr verkalýðshreyfingunni, að það gæti e.t.v. tekist að ná nýjum hóflegum kjarasamningum þá um haustið og sú ákvörðun var tekin af þeim sökum að freista þess að samningar tækjust án þess að ráðist yrði í efnahagsaðgerðir sem m.a. fælust í því að gengi krónunnar yrði breytt og krónan yrði felld. Síðan gerðist það um áramót að m.a. bandaríkjadollar lækkaði mjög í verði og þegar kom fram í febrúarmánuð var ljóst að óhjákvæmilegt var að fella gengið verulega til að koma til móts við atvinnurekendur og greiða fyrir kjarasamningum. Það kom síðan í ljós síðari hluta þess vetrar að mikil upplausn var í verkalýðshreyfingunni og fjölmargir kjarasamningar, sem þó náðist að skrifa undir, voru síðan felldir í almennri atkvæðagreiðslu. Í janúar á þessu ári fór hæstv. utanrrh. þáv., Steingrímur Steinþórsson, endanlega í stjórnarandstöðu.

Hermannsson.

Steingrímur Hermannsson, og ég held mér sé óhætt að fullyrða þáv. viðskrh., Jón Sigurðsson, hafi farið í baklás þegar við þingmenn Sjálfstfl. vildum ekki fallast á það að Útvegsbankinn yrði hálfvegis gefinn Sambandi ísl. samvinnufélaga. Þetta hafði auðvitað afgerandi áhrif á það samkomulag sem við höfðum fram að þeim tíma átt við Alþfl. og þeim þótti þetta svo sárt, alþýðuflokksmönnum, að þeir gátu ekki á heilum sér tekið upp frá því. Samt tókst nú að knýja þá til að samþykkja gengisfellingu í febrúarmánuði, en þáv. utanrrh. hafði kynnst mannkynssögu Grimbergs meðan hann var á ferðalagi erlendis og lært þessa setningu ,,Róm brennur``, en kunni ekki að nota hana í réttu samhengi. Síðan fengum við erfiða kjarasamninga um vorið og vorið 1988 vildum við sjálfstæðismenn grípa til mjög alvarlegra ráðstafana í efnahags- og atvinnumálum. Þá var Framsfl. nýbúinn að halda undarlegt flokksþing og kratar sömuleiðis og mikil spenna var í þjóðlífinu. Að síðustu náðist samkomulag um gengisbreytingu sem þó var ónóg. Menn tóku eftir því að hæstv. viðskrh. tók það sérstaklega fram í tengslum við þessa gengisfellingu vorið 1988 að hún hefði það sérstaklega sér til ágætis að engar hliðarráðstafanir fylgdu gengisbreytingunni.  núv. hæstv. forsrh. og enginn vafi er á því að einn þessara þriggja manna sem tóku þátt í þessum viðræðum á sæti fyrir hönd Alþb. í þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Þetta er auðvitað nýtt siðferði í íslenskri pólitík og lýsir karakter sem ég vildi ekki bera sjálfur. Það er alveg rétt að þá um sumarið hallaði undan fæti hjá atvinnulífinu vegna þess að Alþfl. stóð á móti því að ráðast í hvers konar aðgerðir til styrktar útflutningsatvinnuvegunum. Og ég veit ekki hvort hæstv. sjútvrh. --- er hann nokkurs staðar hér, hæstv. sjútvrh., ég vildi gjarnan fá hann hér í salinn. Nú stendur svo á, hæstv. sjútvrh., að fjmrh. sá sem situr við hans hlið lýsti því yfir hér áðan að atvinnuvegirnir hafi verið mjög illa farnir haustið 1988. Er það svo, hæstv. sjútvrh., að sjávarútvegurinn hafi ekki átt neinn talsmann í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar? Má vera að sakir hafi staðið þannig að sá maður sem þá gegndi því embætti að heita sjútvrh. hafi kært sig kollóttan um hvernig sjávarútvegurinn yrði leikinn. Hvað gerði hæstv. sjútvrh. á þessum tíma? Finnst hæstv. sjútvrh. að það sé bara málefni okkar sem studdum hann í þetta embætti, sjútvrh., mál mitt, mál þingmanna Sjálfstfl.? Hvaða stefna var í sjávarútvegsmálum hér á landi á árunum 1987--1988? Það væri náttúrlega fróðlegt að fá um það upplýsingar. Auðvitað liggur það fyrir að ráðherrar Alþfl. stóðu gegn því sumarið 1988 að gengi krónunnar yrði fellt. Það liggur fyrir. Ég hygg að hæstv. sjútvrh. sé líka kunnugt að við sjálfstæðismenn vildum ganga lengra fyrir sjávarútveginn þá um haustið en aðrir flokkar. Hvernig væri að hæstv. sjútvrh. segði sína skoðun á þessu máli? Það væri fróðlegt að fá hana fram. Það væri líka fróðlegt að fá fram hjá hæstv. sjútvrh. hvort hann telur að þær aðgerðir sem gripið var til haustið 1988 af þeirri ríkisstjórn sem kennd var við Steingrím Hermannsson hafi verið nægar. Það kom fram í fjh.- og viðskn. þegar formaður stjórnar Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina var spurður að hallinn á sjávarútvegsfyrirtækjum síðasta ársfjórðung 1988 hafi verið mun meiri en menn hafi gert sér grein fyrir. Og það kom fram í máli þessa manns að við því megi búast að ýmis af þessum fyrirtækjum þurfi að leita aftur til sjóðsins. Mér hefur t.d. verið sagt að mjög gróið fyrirtæki á Austurlandi, ég veit ekki sönnur á því, í sjávarútvegi hafi aftur þurft að leita til Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina nú á þessu hausti. Ég held að það sé voðalega erfitt að hafa gegnt embætti sjútvrh. jafnlengi og hæstv. ráðherra og hafa ekki þrek til þess að útskýra sjálfur fyrir þingheimi og þjóðinni hvernig haldið var á þessum málum. Eða ætlast hæstv. ráðherra til að við, sem studdum hann í þetta embætti, tökum því þegjandi þegar hann lætur sig engu skipta þótt þeir menn sem vildu styðja hann verði einir fyrir ásökunum út af því hvernig hann hélt á málefnum sjávarútvegsins? Er hæstv. sjútvrh. sama um það hvernig sessunautur hans talar í þessum efnum? Það má vera að hann láti sér það í léttu rúmi liggja. En ég vil segja meira um þetta mál en bara þetta, herra forseti. Ég vil líka ræða aðeins um stöðu sjávarútvegsins í dag af því að hæstv. fjmrh. vék að því og spyrja hæstv. sjútvrh. líka um það efni. Stendur á þingmönnum Sjálfstfl. eða Sjálfstfl. að marka framtíðarstefnu um stjórn fiskveiða? Höfum við beðið um frest á því máli? Hverjir vilja láta þau mál danka í þeirri nefnd sem er að fjalla nú um framtíðarstefnuna í stjórn fiskveiða? Eru það sjálfstæðismenn? Koma sjálfstæðismenn illa undirbúnir að þessu leyti á þá fundi? Eða má það vera að einhverjir aðrir stjórnmálaflokkar séu ekki reiðubúnir til að ræða þá hluti? Bíða, bíða, bíða, bíða, danka, danka, danka, danka. Ætli það geti verið að flokkur hæstv. fjmrh. sé ekki reiðubúinn að tala efnislega um stjórn fiskveiða á næstu árum? Og skyldi vera að flokkur utanrrh. sé heldur ekki reiðubúinn til þess að tala til frambúðar um stjórn fiskveiða? Og má það vera að Samband ísl. samvinnufélaga sé búið að marka sér sérstöðu í þeim málum sem gengur þvert á þá stefnu sem hæstv. sjútvrh. lét fylgja? Við skulum vel tala um atvinnumálin, hæstv. fjmrh., og ég skal tala við þig um þau. Við skulum tala um þau. Það er vandalaust. Auðvitað er staðreyndin sú, herra forseti, að ef hér væri heilbrigð stjórn í landinu og hefði verið, þá hefði umburðarlyndi verkalýðshreyfingarinnar verið svo mikið að ástæða er til að ætla að unnt yrði að koma hér á því jafnvægi í landinu sem dygði til þess að atvinnuöryggi væri sæmilegt og lítil verðbólga. En því miður eru sakir ekki þannig. Það hefur verið upplýst að lífskjör hafa versnað mjög mikið á þessu ári og ég hef tekið eftir því að hæstv. fjmrh. talar um það sérstaklega og telur það sér til mikils gildis að honum skuli hafa tekist að skerða launakjörin í landinu. En á hinn bóginn væri kannski fróðlegt að fá að vita hvort hæstv. fjmrh. telur að það óöryggi sem nú er á vinnumarkaði muni minnka eða aukast við þá miklu skattheimtu sem hér er í landinu. Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar. Nú þýðir ekki fyrir mig, herra forseti, að bera efnislegar spurningar, ekki einu sinni um skattamál fram við hæstv. fjmrh. af því að hann lítur ekki svo á að hann hafi þingskyldum að gegna, enda ekki þingmaður sjálfur. Það er auðvitað mjög dapurlegt þegar stjórn þingsins er með þeim hætti að ráðherrar komast upp með slík vinnubrögð, mjög dapurlegt. Ég veit að þó ég mundi leggja þinglega fsp. fram sem mundi knýja ráðherrann til að svara þannig, þá yrði samt sem áður reynt í sameinuðu þingi að draga á langinn að ég fengi svarið eins og gert er í sambandi við þær fyrirspurnir sem nú liggja fyrir í sameinuðu þingi og stendur upp á hæstv. fjmrh. að svara. En ég held að ég verði samt að spyrja hann. Og ég held að hann verði, hvað sem öðru líður, að svara þessari spurningu. Hann er búinn að leiðrétta að hann hafi reiknað vitlaust um hálfan milljarð, um tvo milljarða í sambandi við virðisaukaskattinn. Hann er búinn að viðurkenna það með skjali til fjölmiðla sem afhent var 11. okt. --- Herra forseti, ég var að hafa orð á því að það væri ein spurning sem ég krefðist þess að hæstv. fjmrh. svaraði hvað sem öðru liði. Ég vil vekja athygli á því. Það gefur auðvitað hæstv. ráðherra tilefni til að hefja umræður um annað. Þetta er náttúrlega ekki stjórn á fundinum og þetta gengur ekki. Þetta var auðvitað alveg siðlaust, algerlega siðlaust, ekki aðeins af hæstv. fjmrh. heldur líka sjútvrh. Og það er lágmark þegar þingmaður snýr sér til fjmrh. og segir að það sé a.m.k. ein lágmarksspurning sem ætlast sé til að hann svari, að hann hlusti rétt á meðan, sé ekki alltaf í leikaraskap, sé ekki alltaf að stilla sér upp, taki alvarlega á því sem honum er trúað fyrir. Það er viðurkennt í plöggum sem við höfum fengið í fjh.- og viðskn. í sambandi við virðisaukaskattinn að reiknað var vitlaust um tvo milljarða a.m.k. Það stendur hér í þessu plaggi að 26% virðisaukaskattur gefi jafnmikið af sér og 25% söluskattur. Nú hefur verið ákveðið að lækka virðisaukaskattinn um 1,5%. Og enn segir ráðherrann að þetta gefi svipað af sér. Þýðir þetta þá ekki að hægt sé að lækka aðra skatta í staðinn? Eða hvað? Spurning mín er: Ætlar hæstv. fjmrh. að ná í þessa tvo milljarða hvort sem er? Ef svo er að hann ætlar að ná í þessa tvo milljarða hvort sem er er það yfirlýsing um að þetta hér var blekkingarplagg, sett fram í því skyni að glepja stuðningsmenn sína í stjórnarliðinu til að fallast á skattheimtu sem var 2 milljörðum meiri en þeir vildu fallast á. Það er um þetta sem nauðsynlegt er að fá yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh. vegna þess að formaður fjh.- og viðskn. lýsti því yfir í umræðum um þetta sérstaka mál hér að hann hefði fallist á óbreytta skattheimtu. Og það er þessu sem hæstv. fjmrh. verður að svara og við höfum nægan tíma, herra forseti, til að knýja svarið fram á þessum dögum sem eftir lifa til jóla.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Nú verð ég að biðja forseta minn velvirðingar á því að ég var í síma þegar ég átti að fara hér í ræðustól og er það auðvitað ekki sæmandi. En ég vissi ekki nákvæmlega hvenær hv. þm. Halldór Blöndal mundi ljúka sinni ræðu. Í staðinn skal ég þá bara flytja þeim mun styttra mál. Tilefni þess að ég kem hér nú er það að í ræðu sinni áðan gat hæstv. fjmrh. þess þegar hann var að svara spurningum um hag Sambands ísl. samvinnufélaga að kannski væri merkast í þeim aðgerðum sem þau samtök hafa haft á prjónunum að nú væri búið að selja Samvinnubankann. Þetta voru upplýsingar sem komu mér á óvart. Ég vissi ekki til þess að nein sala hefði farið fram, en ég sagði hæstv. viðskrh. frá því áðan undir ræðu síðasta ræðumanns að ég mundi óska skýringa frá hæstv. fjmrh. núna á þessum ummælum hans og ég skildi það svo að hæstv. viðskrh. mundi þá verða viðstaddur og óska ég nú að honum verði kunngert um það að ég sé stiginn í stól til þess að varpa fram þessari spurningu varðandi Samvinnubankann og sölu hans. Ég veit að hæstv. viðskrh. vill gjarnan hlýða á það sem nú fer okkar á milli, okkar hæstv. fjmrh., og doka þá við þar til hæstv. viðskrh. er hér mættur. Ég veit, forseti, að hæstv. viðskrh. ber ekki sérstök skylda til að vera hér mættur og er ekki að ásaka hann fyrir það þó að hann hafi þurft að bregða sér frá.

Ég hef ítrekað óskað eftir að hann sé fundinn og vonast til að hann komi.

Já, en eins og ég tók fram áðan hafði ég orðað það við hann að ég mundi bera fram hér fyrirspurn sem varðaði hann og hans embætti. Hæstv. viðskrh. er nú genginn í salinn. Ég tók það fram, hæstv. ráðherra, við forseta að ég hefði aðeins sagt þér frá því að ég mundi bera fram fyrirspurn til fjmrh. og óskaði þess þá jafnframt að viðskrh. yrði viðstaddur. Tilefnið er það að hér fyrir stundu ræddi hæstv. fjmrh. um Samband ísl. samvinnufélaga og þau ummæli sem hann viðhafði hér á hinu háa Alþingi, í nóvembermánuði á sl. ári hygg ég að það hafi verið, um að Samband ísl. samvinnufélaga mundi verða gjaldþrota á næstu 10--14 mánuðum ef ekki gerðist þá eitthvað óvænt. Ekki man ég nú orðalagið á því sem á eftir fylgdi. Þetta var sem sagt mat sjálfs hæstv. fjmrh. á þeirri stundu, að stærsta fyrirtæki landsins riðaði á gjaldþrotsbarmi og ætti kannski svo sem eins og eitt ár ólifað. Hæstv. ráðherra bætti því nú við í sinni ræðu að hann hefði mælt þetta á þeim forsendum að þá, þegar orðin voru mælt, hefði allt stefnt í óefni, ekki bara fyrir Sambandi ísl. samvinnufélaga heldur fyrir atvinnuvegum almennt og þess vegna hefði hann talið að miklar breytingar yrðu að verða á til þess að þetta félag gæti lifað en það gæti það kannski með breytingum og vildi segja að sumt af því væri þegar komið fram. Þar á meðal nefndi hann sölu á ýmsum eignum Sambandsins og mikilvægast væri, ég held að það orðalag hafi verið notað, það sem mest um munaði, eitthvað í þá áttina ...  Við vitum að einhvers konar óformlegt tilboð var gert, eða samningsdrög, á milli Landsbanka Íslands og Samvinnubankans fyrr á árinu. Nú langar mig að fá upplýsingar um það hvað hæstv. fjmrh. átti við með þessum mikla mun, hvað Samband ísl. samvinnufélaga hefði stórbætt sinn hag mikið með því að selja Samvinnubankann, ef hann er þá seldur, og hvert verðið hafi verið og þá náttúrlega hverjar séu skuldbindingar Samvinnubankans og hverjar séu tryggingar kaupandans o.s.frv. Það liggur fyrir í löggjöf að banki verður ekki seldur eða banki keyptur af ríkisbanka öðruvísi en með samþykki hæstv. viðskrh. Málið er honum þess vegna meira en lítið skylt og hann kemst ekki undan því að svara hvort það sé rétt sem hæstv. fjmrh. segir hér. Ég vil nú halda því fram að hann hafi sagt það berum orðum eða a.m.k. látið að því liggja að Samvinnubankinn sé þegar seldur. Og þá spyr ég þá báða, hvorn í sínu lagi: Er það rétt að þegar á þessari stundu hafi Samvinnubankinn verið seldur? Og ef hann hefur verið seldur hefur einhver keypt hann, og þá spyr ég: Hver keypti hann og á hvaða verði og hvernig eru þessi samningamál öllsömul? Það er ekki hægt að segja það hér í þessum ræðustól á Alþingi, þar sem allir geta heyrt mál manna, um fyrirtæki sem fyrir ári síðan var að dómi hæstv. fjmrh. að verða gjaldþrota og mundi verða það á 10 eða 14 mánuðum nema á yrðu einhverjar verulegar breytingar að þær breytingar sem mest hafi um munað hafi verið sala Samvinnubankans.  Nú vita menn það og það er upplýst að Samband ísl. samvinnufélaga skuldar eitthvað yfir tug milljarða kr. Það á auðvitað eignir á móti, einhverjar í öllu falli, en það hlýtur að verða tekið eftir því þegar sagt er að búið sé að selja Samvinnubankann og þar með væntanlega þá með í kaupunum öll hutabréf Sambands ísl. samvinnufélaga í Olíufélaginu hf. sem munu vera 54% af Olíufélaginu því að þau munu vera handveð í Samvinnubankanum en alls ekki Landsbankanum. Þá sé sem sagt Landsbankinn eða einhver annar banki, hver sem hann ætti nú að vera, orðinn meirihlutaeigandi í Olíufélaginu hf. því að væntanlega mundu þau bréf sem eru að handveði fyrir gífurlegum skuldum Sambands ísl. samvinnufélaga og kaupfélaganna við Samvinnubankann, þann banka sem á að selja, fylgja með í kaupunum. Og hvert er andvirði þess banka sem á að selja, hæstv. viðskrh.? Hefur hæstv. viðskrh. heimilað söluna og hefur hann heimilað kaupin? Hefur hann heimilað þá samningsgerð ef samningsgerð skyldi kalla sem mikið var um rætt fyrir nokkrum mánuðum? Það er rétt að þetta komi hér allt fram á hinu háa Alþingi. Það er ekki hægt að bauka með þetta með þessum hætti. Segja hér stórtíðindi, af hæstv. fjmrh. --- ekki er hann óábyrgur maður, ekki er embætti hans svo óábyrgt að hann geti sagt hvað sem er í sambandi við mikilvægustu fjármál og viðskiptamál í þessu landi. Það er þó einu sinni stærsta fyrirtæki landsins sem um hefur verið að ræða og við viljum fá að vita það auðvitað og fyrirtækið sjálft og þeir sem að því standa hljóta að eiga heimtingu á að vita hvað það er sem fjmrh. er að segja, hvað það var sem hann sagði í nóv. á sl. ári, að fyrirtækið væri að verða gjaldþrota, og hvað það er sem hann er að segja núna, að mest muni um að það sé kannski ekki gjaldþrota að það hafi selt Samvinnubankann. Á hvað seldi það Samvinnubankann? Hvers virði er hann? Hvernig eru þessir samningar allir útlítandi? Undan svörum við þessu geta þessir hæstv. ráðherrar ekki vikið sér. Það er á allra vitorði að það eru milljarða skuldir við erlenda banka algjörlega ótryggðar. Á kannski að veita erlendu bönkunum ríkisábyrgð en íslensku bankarnir að tapa sínu ef í það færi? Hvernig hanga þessi mál öll saman? Á þetta að vera einhvers konar baktjaldamakk og einhvers konar pukurstarfsemi þegar það er lögbundið að hæstv. viðskrh. verður að leggja blessun sína yfir þetta? Á hæstv. fjmrh. að geta sagt hér án þess að svara því hreint út: Hvað var það sem munaði svona miklu þegar Samvinnubankinn var seldur? Hvernig bjargaðist SÍS? Hvað var það? Voru það 100 milljónir eða voru það kannski 10 milljarðar sem Sambandið rétti hag sinn við með því að selja Samvinnubankann eins og hæstv. ráðherra sagði að gert hefði verið? Mestu munaði um sölu Samvinnubankans. Ég endurtek spurninguna til þeirra hvers um sig: Hefur Samvinnubankinn verið seldur? Hver er kaupandinn? Hvert er kaupverðið? Hverjar eru raunverulegar eignir Samvinnubankans og hverjar eru skuldirnar? Og hverjir eru skuldararnir og hverjar eru tryggingarnar? Hefur hæstv. viðskrh. heimilað þessa sölu? Hefur hann kynnt sér hana? Ef svo er ekki, þá hefur ekki sala farið fram, en úr því að farið er að hafa orð á þessu hér og nú er auðvitað nauðsynlegt að alþjóð fái að vita hvað þarna hangir á spýtunni. Hvað er að gerast í þessum fjármálaheimi? Það er ekkert grínmál að stærsta fyrirtæki landsins sé gjaldþrota. Og það er heldur ekki grínmál ef á að fara að bjarga því með einhverjum óheiðarlegum ráðum. Ég trúi því ekki að hæstv. viðskrh. hafi samþykkt slík kaup eða slíka sölu öðruvísi en í samráði við Alþingi. Ég vona að hann geri hreint fyrir sínum dyrum. En hæstv. fjmrh. verður líka að segja okkur hvað það er sem hann átti við með því að Samnband ísl. samvinnufélaga hefði bjargað sér með sölu Samvinnubankans þegar allir vita að samvinnufélögin og Sambandið sjálft eru aðalskuldararnir í Samvinnubankanum. Hvernig er þetta allt saman vaxið? Á að taka erlenda kröfuhafa fram yfir íslenska? Á að veita ríkisábyrgðir fyrir þeirra lánum en láta síðan allar skuldirnar lenda á Landsbankanum ef hann kaupir Samvinnubankann eða hefur þegar gert það? Þessi svör verður þjóðin að fá.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Hv. 8. þm. Reykv. beindi til mín nokkrum spurningum. Ég vona að ég hafi skilið það rétt. Í fyrsta lagi spurði hann: Hefur Samvinnubankinn verið seldur? Svarið er að hann hefur ekki verið seldur.

Þá fer fjmrh. ekki með rétt mál?

Ekki enn. Þess vegna er ekki hægt að svara spurningunum um það við hvaða verði hann hafi verið seldur eða hverjum hann hafi verið seldur og ég vil ekki á þessari stundu ræða eignir og skuldir bankans eða tryggingar sem hann hefur fyrir lánum eða aðrir bankar kunna að hafa fyrir lánum en öll þessi atriði fléttuðust saman í spurningum hv. 8. þm. Reykv. Það er hins vegar rétt að í plaggi sem bankastjóri Landsbanka Íslands, Sverrir Hermannsson, skrifaði undir ásamt forstjóra Sambands ísl. samvinnufélaga, Guðjóni B. Ólafssyni, fyrsta dag septembermánaðar var gefin ákveðin viljayfirlýsing um það að kanna kosti þess að af slíkum kaupum yrði þannig að Landsbankinn keypti hlutabréf Sambands ísl. samvinnufélaga í Samvinnubankanum. Um það mál mætti setja á langa ræðu sem ég ætla þó ekki að gera hér, en skemmst er frá því að segja að það mál er í athugun hjá þeim sem kaupin vildu gera og vilja gera því að ég hef enn ekki heyrt að þeir breyttu þeirri afstöðu sinni. Ég hef gert það alveg skýrt að ég þurfi að fá svör við ákveðnum spurningum, sumum þeirra mjög í ætt við það sem hv. þm. varpaði fram, enda sjálfsagt og eðlilegt að bankamálaráðherrann fái slíkar upplýsingar áður en ákvörðun er tekin á grundvelli 50. gr. viðskiptabankalaganna þar sem áskilnaður er að samþykki viðskrh. þurfi til þess að viðskiptabankar renni saman eða einn banki yfirtaki annan. Fleiri orð vil ég ekki um þetta mál hafa en þó bæta því við að það er ósæmilegt að drótta því hér að mér og öðrum ráðherrum að það ,,eigi að fara að bjarga þeim með óheiðarlegum ráðum`` sem var það sem hv. þm. sagði. Ég vísa því algjörlega á bug.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég vil að gefnu tilefni fá að varpa fram spurningu við hæstv. viðskrh. þar sem það hefur komið fram, og hjá honum núna í ræðu hans rétt áðan, að hann hefði lagt ákveðnar spurningar fyrir eigendur Samvinnubankans sem ekki hafa borist svör við. Gæti hæstv. ráðherra upplýst það eftir hvaða upplýsingum hæstv. ráðherra er að sækjast í sambandi við Samvinnubankann þannig að hugsanleg viðskipti geti átt sér stað milli Landsbankans annars vegar og Samvinnubankans hins vegar, þ.e. kaup og sala? Það er mjög þýðingarmikið vegna þess að þetta mál hefur dregist alllengi. Því miður hefur maður ástæðu til að halda að það verði ekki dregið öllu lengur að það uppgjör fari fram er lýtur að Sambandinu og Samvinnubankanum sem hlýtur að verða að eiga sér stað ef takast á að tryggja það að þarna eigi sér ekki stað hugsanlega stórslys og stórtöp, ekki aðeins fyrir viðkomandi fyrirtæki heldur fyrir þjóðina í heild.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Mér þykir nú leitt ef þessi langa umræða hefur spunnist út af stuttu svari mínu við fyrirspurn frá hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni sem ég kaus að svara hér fyrr í umræðunum og taldi nú að ég hefði ekki þar gefið tilefni til víðtækra umræðna um þróun efnahagsmála á undanförnum árum eða næstu árum. Vegna fyrirspurnar frá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni, þá var ég beðinn um af hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni að veita svar við horfunum á næsta ári þegar þessi skattur kæmi til innheimtu. Hæstv. viðskrh. hefur upplýst það hér, eins og hv. þm. vita, að það hafa farið fram viðræður og verið undirrituð ákveðin viljayfirlýsing varðandi kaup á Samvinnubankanum og ég hlýt að vænta þess, eins og aðrir, að því máli verði lokið það fljótlega að það dragist ekki út næsta ár. En fyrirspurnin sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson beindi til mín vék að horfum á næsta ári.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Vegna beinnar spurningar hv. 14. þm. Reykv. um það eftir hvaða upplýsingum viðskrn. leiti hjá Samvinnubanka Íslands hf. vil ég taka fram að fyrirspurnir þær sem ég hef í frammi gagnvart þeim sem slík kaup vilja gera beinast alls ekki eingöngu að Samvinnubankanum heldur ekki síður hinum aðilanum að kaupunum. Það þarf að gera það ljóst hvernig bankinn sem myndast kann, verði af slíkum kaupum og samruna, stendur gagnvart þeim kröfum sem bankalög og reglur gera til bankarekstrar varðandi eiginfjárstöðu, varðandi lausafjárhlutföll, varðandi tryggingar fyrir skuldum, varðandi stöðu einstakra skuldara gagnvart bankanum. Þetta eru sjálfsögð mál en vafalaust á því eðlilegar skýringar að þeir sem að þessum samningum hafa staðið geta enn ekki gefið þessa mynd. Það skil ég mætavel því kaupin hafa enn ekki verið gerð.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég vil þakka þeim báðum, hæstv. ráðherrum, fyrir svörin, einkum og sér í lagi þó hæstv. viðskrh. sem segir að hér hafi einungis verið um viljayfirlýsingu að ræða og könnun á því hvort það gæti verið hagstætt fyrir Landsbanka Íslands að kaupa bankann. Hann mundi leita eftir öllum upplýsingum um hag bankans og kanna það væntanlega, og ég efast ekkert um að hann geri það áður en hann beitir, eða lítur til, 50. gr. viðskiptabankalaga, en þar hefur hann ekki bara heimild heldur skyldu til að leggja fram sitt álit á því hvort slík kaup geti farið fram og eigi að fara fram. Ég þakka honum fyrir það. Hitt held ég að sé á algjörum misskilningi byggt að ég hafi verið með einhver ósæmileg orð og síst þá í garð ráðherranna. Ég var ekki að tala við þá ef þeir hafa skilið það þannig. Ég sagði að ég héldi að það ætti að leita eftir ríkisábyrgð á erlendum lánum, erlendum skuldum Sambands ísl. samvinnufélaga, og það teldi ég óheiðarleg ráð. Þau yrðu þá opinber, en óheiðarleg gætu þau verið samt. Að ráðherrunum dróttaði ég engu mér vitandi. Hafi ég mismælt mig bið ég þá að sjálfsögðu afsökunar. En það hljóta auðvitað að vera óheiðarleg ráð ef svo færi að einhverjir kröfuhafar á ákveðið fyrirtæki ættu að sitja fyrir öðrum með þessum hætti og auðvitað verða íslenskar bankastofnanir að búa við sama rétt og erlendar. Misskilningurinn kann að hafa byggst á þessu. Að því er varðar orð hæstv. fjmrh., þá viðurkennir hann, með því að víkja ekki sérstaklega að því, að ég heyrði það rétt að mestu munaði um í endurskipulagningu Sambandsins sölu Samvinnubankans. Og þar sem hann sagði það hér að búið væri að selja Samvinnubankann, og ég gat ekki skilið það öðruvísi, var alveg eðlilegt og nauðsynlegt og sjálfsagt að ræða málin hér til botns. Hitt skil ég mjög vel að hæstv. viðskrh. vilji ekki upplýsa um þessar tölur þegar hann segir okkur hér og þar með alþjóð að það sé alls ekki búið að selja bankann og heldur ekki kaupa hann. Það er allt í burðarliðnum ef það verður þá einhvern tíma barn úr þessu sem ég efast um að geti orðið. Mér sýnist nú allt málið vera þannig vaxið og þannig undirbúið að það geti varla til þess komið að Landsbankinn kaupi Samvinnubankann og tel ég það vel farið miðað við allar aðstæður en ekki verr farið ef þessum ósköpum linnir nú og menn horfast í augu við raunveruleikann og við fáum spilin á borð.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég beindi mjög skýrri fsp. til hæstv. fjmrh. áðan sem hann svaraði ekki, og raunar mörgum, en ég óska eftir að hann svari þeirri fyrirspurn áður en lengra heldur þessum umræðum. Hann hefur tekið upp þann sið að svara ekki og ég held að nauðsynlegt sé að við notum tímann og hann svari, og við fáum hann hingað í deildina. Úr því að hann er ekki mættur óska ég einnig eftir að hæstv. forsrh. komi í salinn. Ég beindi fyrirspurnum til hæstv. viðskrh. sem hann hefur ekki séð ástæðu til að svara heldur. Svo vakti ég athygli hæstv. sjútvrh. á því að hans embættisferill hefði fengið heldur bága dóma hjá núv. hæstv. fjmrh., en ég sá og heyrði á viðbrögðum hæstv. sjútvrh. að hann ætlar öðrum að verja heiður sinn í því sambandi og má þá kannski segja að heiður hans gæti verið í verri höndum en í höndum okkar sjálfstæðismanna sem reynum auðvitað að bera blak af honum þegar hvað harðast er veist að honum af Alþb. og Alþfl. í sambandi við feril hans sem sjútvrh. fram á haust 1988. Hæstv. fjmrh. er kominn hér í salinn. Ég beindi þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh. áðan hvernig hann hygðist bregðast við því nú þegar komið væri í ljós að hann hefði vanmetið þær tekjur sem kæmu af virðisaukaskattinum. Ég las upp úr fréttatilkynningu sem hann sendi fjölmiðlum hinn 11. okt. sl. þar sem fram kom að miðað við 26% virðisaukaskatt gæfi hann jafnmikið af sér og núverandi söluskattskerfi. Nú hefur komið í ljós að þetta er rangt. Nú hefur hæstv. fjmrh., eða hagdeild hans, sent okkur í fjh.- og viðskn. þessarar deildar yfirlýsingu um að þetta hafi verið vitlaust reiknað, og skakkar um 2 milljörðum a.m.k. Jafnframt liggur það ljóst fyrir að formaður fjh.- og viðskn. hefur lýst yfir að hann samþykki skattahækkanir núna eingöngu vegna þess að hann vilji halda sköttum óbreyttum frá þessu ári. Nú kom ekki fram hjá hæstv. fjmrh. áðan í hans svari af öðru tilefni hvað hann vildi segja um þetta hér í deildinni. Vill hæstv. fjmrh. bregðast við með þeim hætti sem væri karlmannlegt, að hætta við alla aukaskattana sem hann er búinn að ákveða að leggja á, hætta við hækkunina á tekjuskattinum, hætta við hækkunina á bensíngjaldinu og vill hann hætta við að skattleggja orkufyrirtækin? Þessu vildi hann ekki svara, hæstv. fjmrh. Hið sama á við, hæstv. forseti, um viðskrh. Hann svaraði ekki þeim spurningum sem ég beindi til hans. Nú er það svo um launaskatt að hann hefur þann eiginleika að leggjast á kostnað og af þeim sökum dregur hann úr samkeppnishæfni innlendra fyrirtækja gagnvart erlendum þar sem hann er þyngstur og nú er það líka ljóst að mörg verslunarfyrirtæki munu verða fyrir meiri fjárbindingu en áður vegna virðisaukaskattsins og það er alveg ljóst að hæstv. fjmrh. er með þessari breytingu á launaskattinum enn að auka fjárbindingu atvinnufyrirtækja. Það kom fram í fjh.- og viðskn. að einn af nefndarmönnum úr stjórnarmeirihlutanum hafði á þessu sérstaklega góðan skilning. Var svo að skilja á honum að hann teldi að fyrirtæki í landinu ættu helst öll að greiða sína skatta fyrir fram því það mundi að lokum leiða til þess að þau ættu verulega fjármuni inni hjá ríkinu ef þessi fyrirtæki hættu rekstri og taldi að þetta mundi leiða til mikils stöðugleika í atvinnurekstri og til frambúðar mundi þetta verða léttvægara fyrir fyrirtækið sem er að sjálfsögðu mikill misskilningur og sýnir ekki annað en hversu gott taumhald fjmrh. hefur á sínum mönnum. Vekur líka athygli hversu litlum skilaboðum þingmenn ríkisstjórnarinnar þurfa að koma til sinna stuðningsmanna þegar hér er verið að ræða svo flókna hluti eins og t.d. skattkerfisbreytingu. Maður gæti haldið að þingmenn Alþfl. hefðu t.d. eitthvað um það að segja. Maður hefði getað látið sér detta það hug. En þeir hafa nú minnst um flest að segja nú orðið. Ég sé að það er mikil atkvæðagreiðsla í Nd. Allt tekur mikinn tíma þó svo að einstakir stjórnarþm. hafi ákveðið að þeir muni vilja greiða fyrir þessum skattafrv. er það nú samt svo að meiri hlutinn er tregur til að fara í stólana. Mér mundi finnast eðlilegast úr því sem komið er að þessari umræðu yrði frestað þannig að forsrh. hefði svigrúm til að koma hingað inn, en nú á sér stað atkvæðagreiðsla í Nd. þannig að e.t.v. er hægt að taka á dagskrá eitthvert mál sem ekki varðar skattheimtu, en þar eru ákveðin atriði sem ég þarf að fá upplýsingar um. Auðvitað tekur þetta lengri tíma þegar ráðherrar svara ekki einföldustu spurningum. 

Já, já.

Og ég lýk henni ekki á meðan hæstv. fjmrh. svarar. Best að ljúka ræðunni fyrst. Hæstv. fjmrh. hafði möguleika á að svara áðan, en hann gerði það ekki. Ég hafði látið hæstv. fjmrh. vita að nú ætlaðist ég til þess að hann svaraði. Og við skulum hafa það alveg skýrt okkar á milli að ef ég ætlast til að hæstv. fjmrh. svari, þá mun ég láta á það reyna hvort hann vill svara eða ekki. Ég spyr enn, hæstv. forseti, hvort ekki sé rétt --- það er mikil atkvæðagreiðsla í Nd. um tekjuskattsfrv. Ég óska eftir að þessari umræðu sé frestað.

Það kann að vera að það sé hyggilegt að fresta þessari umræðu ef þm. getur ekki sætt sig við að ...

Ég get ekki sætt mig við annað. Hæstv. fjmrh. átti kost á að svara áðan. Ég vil ljúka minni ræðu.

Það væri þá frekar að taka fyrir annað mál sem er hér á dagskrá og fresta umræðu um þetta mál í bili.

Ég hef, hæstv. forseti, ekki athugasemdir við það að gera ef málið heyrir ekki undir fjmrh. En ef málið heyrir undir fjmrh. hef ég athugasemdir við það að gera.

Forseti hugðist taka fyrir 5. mál á dagskrá um námslán og námsstyrki. Það er ekki beint skattamál.

Ég hef ekki athugasemdir við það.

Frsm. menntmn. (Eiður Guðnason) Virðulegi forseti. Menntmn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. til laga um breytingu á lögum um námslán og námsstyrki og mælir með því að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem á því var gerð í hv. Nd. Hér er efnislega um það að ræða að fjallað er um skipunartíma stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna, um að stjórnin skuli skipuð til tveggja ára í senn. Skipunartími fulltrúa menntmrh. og fjmrh. skuli þó takmarkaður við embættistíma þeirra ráðherra sem skipuðu þá eða tilnefndu sitji þeir skemur en tvö ár. Þetta er ekki ágreiningsmál. Einn nefndarmanna, Halldór Blöndal, skrifar undir með fyrirvara en aðrir sem undirrita nál. eru auk þess sem þetta mælir Guðrún Agnarsdóttir, Jón Helgason, Skúli Alexandersson og Jóhannes Geir Sigurgeirsson, en Salome Þorkelsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Menntmn. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um vísitölu byggingarkostnaðar nr. 42 30. mars 1987. Frv. er flutt af fjh.- og viðskn. að beiðni Hagstofu Íslands. Frv. er tvær greinar. Fyrri greinin er á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Á eftir ákvæði til bráðabirgða í lögunum komi nýtt ákvæði svohljóðandi: Ákvæði til bráðabirgða II. Eftir upptöku virðisaukaskatts hinn 1. jan. 1990 skal Hagstofa Íslands við útreikning vísitölu byggingarkostnaðar frá og með janúar 1990 taka tillit til endurgreiðslna virðisaukaskatts af byggingu íbúðarhúsnæðis vegna vinnu á byggingarstað, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga nr. 59/1988, með áorðnum breytingum, þannig að endurgreiddur virðisaukaskattur sé dreginn frá byggingarkostnaði reiknuðum með fullum virðisaukaskatti.`` Og 2. gr. er gildistökugrein. Til nánari útskýringar kemur eftirfarandi fram í grg. nefndarinnar, með leyfi forseta: ,,Frv. þetta er að beiðni hagstofustjóra til að taka af vafa um útreikning og notkun vísitölu byggingarkostnaðar eftir upptöku virðisaukaskatts og endurgreiðslu hans til íbúðarbyggjenda vegna vinnu á byggingarstað. Í frv. til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt er gert ráð fyrir að byggjendum íbúðarhúsnæðis verði endurgreiddur útlagður virðisaukaskattur af vinnu manna á byggingarstað. Endurgreiðslan skal gerð á grundvelli framlagðra reikninga, eigi sjaldnar en á þriggja mánaða fresti, og vera verðtryggð miðað við lánskjaravísitölu. Þetta ákvæði er samið í samráði við Hagstofuna og telur hún að til þess að endurgreiddur virðisaukaskattur verði dreginn frá byggingarkostnaði við útreikning vísitölu byggingarkostnaðar þurfi eftirfarandi skilyrðum að vera fullnægt: 1. að endurgreiðslan verði ekki skilyrt við annað en að um sé að ræða íbúðarbyggingu og vinnu manna á byggingarstað samkvæmt framlögðum reikningum, 2. að ekki líði lengri tími en þrír mánuðir milli endurgreiðslna, 3. að þær verði verðtryggðar. Enda þótt skilyrðum til þessa frádráttar sé þannig fullnægt er að dómi Hagstofunnar engu síður æskilegt að sett verði um þetta lagafyrirmæli til að taka af vafa og eyða óvissu í þessum efnum. Samkvæmt gildandi lögum um vísitölu byggingarkostnaðar er Hagstofunni falið að ákveða hvernig útreikningi vísitölunnar er háttað en því fylgja jafnframt ríkar skyldur til að sjá til þess að útreikningur vísitölunnar sé eins vandaður og afdráttarlaus og frekast er unnt. Af þeim ástæðum þykir rétt að kveða sérstaklega á í lögum um ofangreindan frádrátt virðisaukaskatts til þess að taka af allan vafa í þessu efni. Þá skiptir ekki minna máli að vísitölunni er óspart beitt við verðtryggingu, ekki síst í verksamningum, og að hún hefur þriðjungsvægi í lánskjaravísitölu. Mikilvægt er því að ekki skapist óvissa um þessa notkun vísitölunnar og er ákvæðum þessa frv. ekki síst ætlað að koma í veg fyrir það. Þess skal að lokum getið að Hagstofan hyggst haga útreikningi sínum á vísitölu byggingarkostnaðar í fyrsta sinn eftir upptöku virðisaukaskatts þannig að frádráttarliðir verði tilgreindir sérstaklega. Þannig á að koma fram hvernig vísitalan breytist með fullum virðisaukaskatti annars vegar og eftir frádrátt endurgreidds virðisaukaskatts hins vegar.`` Þetta er úr grg. frv. en eins og fram kemur þar er hér aðeins og aðallega um tæknilega útfærslu að ræða en ekki beinar efnisbreytingar frá því sem verið hefur og þetta er til þess að auðvelda Hagstofunni störf sín við útreikning byggingarkostnaðar og hvernig farið skuli með endurgreiðslu í virðisaukaskatti.

Frsm. félmn. (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 358 um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 91/1989, frá félmn. Nefndarálitið er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk til viðræðna um það Húnboga Þorsteinsson, skrifstofustjóra í félmrn., Magnús E. Guðjónsson, framkvæmdastjóra Sambands íslenskra sveitarfélaga, og Steinþór Haraldsson, lögfræðing við embætti ríkisskattstjóra. Nefndin mælir með samþykkt frv. en leggur jafnframt til smábreytingu á 34. gr. laganna til að eyða öllum vafa um það hverjir eru undanþegnir aðstöðugjaldsskyldu. Breytingartillaga nefndarinnar er flutt á sérstöku þingskjali. Margrét Frímannsdóttir og Jóhannes Geir Sigurgeirsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Undir þetta nál. rita sá sem þetta mælir, Guðmundur H. Garðarsson, Salome Þorkelsdóttir, Karl Steinar Guðnason og Danfríður Skarphéðinsdóttir. Brtt. sem við flytjum er á þskj. 359. Hún er um það að það komi ný 3. gr. sem taki af öll tvímæli. Þar er tilvitnun í a-lið 34. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga og svo er vitnað aftur í tekjuskattslögin, 4. gr., til að taka af öll tvímæli um það hverjir eru undanþegnir aðstöðugjaldsskyldu. Þeir sem komu á fund okkar í morgun, eins og getið er um í nál., mæla allir með samþykkt frv. eins og það var lagt fyrir með þessari breytingu, en hér er fyrst og fremst um tæknilegar breytingar að ræða og til að taka af vafaatriði um framkvæmd þessara mála.

Halldór Blöndal (um þingsköp): Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að umræðu um þetta mál verði frestað þar til hæstv. félmrh. getur verið viðstaddur umræðuna.

Forseti (Guðrún Agnarsdóttir) Það skal tekið tillit til þessarar beiðni um frestun.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 351 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Ég mæli hér fyrir hönd meiri hl. fjh.- og viðskn. en í nál. segir svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fengið til viðræðna Ögmund Jónasson, formann BSRB, Indriða H. Þorláksson hagsýslustjóra, Pál Halldórsson, formann BHMR, og Birgi Björn Sigurjónsson, framkvæmdastjóra BHMR. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.`` Þetta frv. sem lagt var fram og var til meðferðar í nefndinni er um þá breytingu sem verður nú í tengslum við verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og fjallar einkum um hvað verður um fólk sem starfaði áður hjá sveitarfélögum en færist síðan til starfa hjá ríkinu eftir gildistöku laganna. En ég tel rétt til þess að upplýsa um hvað frv. þetta fjallar að lesa hér aðeins úr athugasemdum við lagafrv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Með lögum um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, nr. 87 31. maí 1989, komu fljótlega í ljós ýmsir annmarkar á því er tekur til starfsmannamála. Fram kom mikil andstaða af hálfu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja gegn því að þeir starfsmenn, er flyttust yfir til ríkisins á grundvelli ofangreindra laga, yrðu þvingaðir til þess að skipta um stéttarfélög. Ótti manna á landsbyggðinni við slík félagaskipti mun ekki hvað síst stafa af því að þeir telji að greind lög um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga séu aðeins undanfari frekari breytinga er fyrirhugaðar séu á sviði heilbrigðismála. Var þeirri skoðun haldið mjög á lofti að slíkar breytingar hefðu í för með sér hrun bæjarstarfsmannafélaga á landsbyggðinni með öllum þeim afleiðingum er slíkt kynni að hafa í för með sér. Sú breyting á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986, sem hér er lögð til, er sett fram til þess að koma til móts við ofangreind sjónarmið. Með 1. gr. þessa frumvarps er því tekin upp sú sérregla að starfsmenn, sem flytjast yfir til ríkisins 1. jan. 1990 á grundvelli laga um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, nr. 87 31. maí 1989, og þeir starfsmenn, sem munu gegna störfum þeirra eftirleiðis, geti valið um hvort þeir verði félagsmenn í hlutaðeigandi bæjarstarfsmannafélagi eða því félagi ríkisstarfsmanna sem hefur lögum samkvæmt samningsumboð fyrir viðkomandi starfsmenn. Gert er ráð fyrir að þeir starfsmenn, sem kjósa að vera áfram félagsmenn í hlutaðeigandi bæjarstarfsmannafélögum, myndi eins konar ríkisstarfsmannadeild innan þeirra. Gengið er út frá því að öll ákvæði laganna gildi um þessa nýju viðsemjendur ríkisins eftir því sem við getur átt, þar á meðal ákvæði um takmörkun verkfallsréttar ríkisstarfsmanna, tilkynningu vinnustöðvana, framkvæmd verkfalls o.s.frv. Í þessu felst því að einungis ríkisstarfsmenn innan bæjarstarfsmannafélaga eigi atkvæðisrétt í viðkomandi félagi um kjarasamning þess við ríkið og eigi rétt á að taka ákvörðun um boðun verkfalls gagnvart ríkinu.`` Þetta er hluti af greinargerð sem fylgdi frv. til skýringar á því sem hér var rætt um og því nál. sem liggur frammi. En undir þetta nál. rita sex af sjö nefndarmönnum, þ.e. Guðmundur Ágústsson, Jóhann Einvarðsson, Eyjólfur Konráð Jónsson, Halldór Blöndal, Eiður Guðnason og Skúli Alexandersson. Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. en fyrir hönd meiri hl. legg ég til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Guðrún Agnarsdóttir): Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hl. fjh.- og viðskn. og brtt. sem fluttar eru á sérstöku þskj. Það varð ljóst strax og frv. um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga var til umfjöllunar á Alþingi á sínum tíma að í kjölfar slíkra breytinga mundi fylgja óvissa og röskun á högum og réttindastöðu margra starfsmanna ríkis og sveitarfélaga. Því var nauðsynlegt þegar frv. hafði verið samþykkt að grípa til aðgerða með góðum fyrirvara til að koma í veg fyrir slíkt. Þetta frv. sem hér er til umræðu tekur á takmörkuðum hluta þess vanda sem verður í málefnum fjölmargra starfsmanna víða um land þegar lög um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga taka gildi nú um áramótin. Enn er þó margt ófrágengið í þessum efnum og langt í frá að allt það starfsfólk sem nú kvíðir óljósri eða verri réttarstöðu en áður vegna þessara breytinga hafi fengið úrlausn sinna mála. Er gagnrýni vert hve seint er hér gripið til ráða til að leysa nokkurn hluta þess vanda sem við fólki blasir, nú í annríki síðustu starfsdaga þingsins fyrir jólahlé. Minni hl. skilur mikilvægi þess að finna lausn á þessum vanda og setur sig ekki í meginatriðum á móti þeim aðgerðum sem hér eru boðaðar. Hins vegar kom í ljós við umfjöllun málsins í nefnd að sú lausn sem hér er fundin er einungis takmörkuð bráðabirgðalausn og þarfnast endurskoðunar. Því flytur minni hl. brtt. þess efnis, þ.e. að þetta frv., ef að lögum verður, verði endurskoðað. Jafnframt kom í ljós að efni frv. varðar grundvallaratriði um leiðir og aðferðir launþegahreyfinga í kjarabaráttu og tengist ágreiningi sem ríkir um þau mál innan allra launþegasamtaka. Í stuttu máli er um að ræða ágreining um það hvort launþegar séu betur komnir í kjarabaráttu sinni með því að standa að kjarasamningum innan fagfélaga, stéttarfélaga, eða hvort þeir séu betur komnir í starfsmannafélögum bæjarfélaga, þar sem þeir eiga samleið með öðrum stéttum. Um þetta ríkir grundvallarágreiningur innan allra launþegahreyfinga, var okkur sagt á fundi í fjh.- og viðskn. af fulltrúum launþegahreyfinganna. Einmitt þess vegna er gagnrýni vert að efni frv. skuli ekki hafa verið rækilega kynnt samtökum launafólks, en það hefur komið í ljós að t.d. Bandalag háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna hefur athugasemdir við frv. Þær athugasemdir eru einkum sprottnar af því að í kjarasamningi sl. vor var gerð svohljóðandi bókun ef ég má lesa, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samningsréttarlögin verði endurskoðuð í samvinnu við öll samtök opinberra starfsmanna. Stefnt verði að því að breytingar þær sem aðilar verða sammála um verði lagðar fram á haustþingi 1989.`` Nú hefur BHMR ítrekað óskað eftir viðræðum við fjmrh. og fulltrúa hans í samstarfsnefnd um efni þessarar bókunar en ekki hefur verið orðið við þeim óskum. Hins vegar hefur þetta frv. um breytingar á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna verið lagt fram. Er það um allt annað efni og án samráðs við BHMR þrátt fyrir ákvæði í ofangreindri bókun og eðli málsins. Þessi samtök hafa því ekki sett sig á móti þessari leið sem hér er farin gagnvart því starfsfólki sem um er að ræða og telur að finna þurfi lausn á málum þess og að fólk eigi að geta valið um í hvaða stéttarfélagi það er. Hins vegar leggur BHMR áherslu á að sá hópur sem síðan tekur við, þ.e. eftirmenn sem ganga í sömu störf, um þann hóp eigi að gilda forgangsrök 6. gr. laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna, þ.e. að stéttarfélag fari með samningsaðild. Þar sem þessi ágreiningur ríkir um efnið hafa þingkonur Kvennalistans valið þá leið að bera fram brtt. við þetta frv. á sérstöku þingskjali sem ég vil mæla fyrir nú, þ.e. á þskj. 365. ,,Við 1. gr. 3. efnismgr. orðist þannig: Hlutaðeigandi bæjarstarfsmannafélag skal tilkynna fjmrn. fyrir 15. janúar 1990 hverjir starfsmanna óska eftir að vera áfram í viðkomandi félagi og skal það staðfest með yfirlýsingu starfsmanns, ella gildi um félagsaðild ákvæði 4.--5. gr.`` Þarna er sem sagt farið fram á að hugur manna til þess að vera áfram í viðkomandi starfsmannafélagi sé kannaður áður en tilkynning fer fram. Síðan er brtt. við 2. gr. ,,Greinin orðist þannig: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1990 og falla úr gildi 31. desember 1990.`` Ástæðan fyrir þessu sólarlagsákvæði er fyrst og fremst sú að knýja menn til þess að endurskoða þessi lög, eða þetta frv. ef að lögum verður, og tryggja að tekið sé á málunum í heild sinni þar sem launþegasamtökin standa öll saman að lausn þessa vanda sem blasir við starfsfólki. Það er mjög nauðsynlegt að endurskoða þær úrlausnir sem boðið er upp á af hæstv. ríkisstjórn eins seint og hefur verið gripið til þessara ráða og þeirra lausna sem hér hafa verið fundnar. En eins og ég sagði áðan, þá setjum við okkur alls ekki á móti þessari lausn. Það er auðvitað nauðsynlegt að fólk fái að velja hvað það vill, en jafnframt er líka nauðsynlegt að líta til framtíðar og reyna að finna heildarlausnir á málinu. Til þess að hv. þm. geti íhugað þessar brtt. betur, því þær eru bornar fram tiltölulega seint og málin ganga öll mjög hratt hér nú, munum við kalla þær aftur til 3. umr. til að gefa aukið svigrúm til að gaumgæfa þær.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. síðasta ræðumanni að þetta samkomulag er á margan hátt sérkennilegt. Það er ljóst að það eru tilfinningar fyrir hendi hjá þeim sem hafa verið í stéttarfélagi í kannski 20, 30, 40 ár og allt í einu er þeim gert, samkvæmt lögum, að skipta um stéttarfélag. Það hefur þó gerst að lög hafa verið sett sem gera það að verkum að ákveðin hreyfing þarf að vera þarna á. Ég tel mjög óheppilegt að tvö stéttarfélög hafi samningsumboð fyrir sama fólkið. Ekki aðeins gagnvart fólkinu sjálfu heldur líka gagnvart viðsemjandanum, ríkinu, því ekki vitum við hvort menn stilla saman hugina til kjarabaráttu eða til baráttu fyrir félaga sína. Ég tel að almennt eigi svo að vera að það sé einn aðili sem hefur samningsumboðið, annars sé svo mikil hætta á að friðurinn rofni að tilefnislitlu. Hitt er annað að þetta samkomulag hefur verið gert við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Fólkið sem þarna er um að ræða er í þessum heildarsamtökum hvort sem er, en þrátt fyrir það liggur fyrir að með þessu yrðu tvö stéttarfélög innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja með samningsumboðið. Ég tel að þetta hefði átt að leysa öðruvísi en með lögum og tek undir það að þetta hefði mátt kynna betur og fyrr. Og allt finnst mér þetta samkomulag afar sérkennilegt.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Ég sagði hér áðan að mér þætti sem þetta samkomulag hefði ekki átt að gera eins og það var gert. Mér er hins vegar ljóst að þetta er samkomulag við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og ekki hefur verið rætt við það um þessa breytingu. Ég tel hins vegar að skynsamlegt hefði verið að fara þessa leið. Ég beygi mig undir það að þetta er samkomulag og ber að ræða við samtökin um það að mínu mati hvernig þessu verður breytt, mér finnst eðlilegt að samtökin viti af því. Ég virði samkomulagið þrátt fyrir að ég sé ekki alveg ánægður með það. Því segi ég nei.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Í þessu frv. er gert ráð fyrir margvíslegum breytingum á gildandi lögum og eru sumar þessar breytingar gerðar í beinu samhengi við það frv. um virðisaukaskatt sem einnig er til meðferðar hér á hv. Alþingi. Samhengi þessara tveggja frv. skýrist fyrst og fremst af því að með öðru þeirra, þ.e. frv. um virðisaukaskatt, er verið lækka hlutfall óbeinna skatta á Íslandi. En með þessu frv. er að sama skapi verið að breyta hlutfalli beinna skatta. Íslenska skattkerfið hefur nokkra sérstöðu meðal vestrænna ríkja vegna þess að við erum hér með óvenju hátt hlutfall óbeinna skatta, verðlagsskatta, en í flestum öðrum löndum er hlutfallið milli beinna og óbeinna skatta nokkurn veginn til helminga. Það hefur lengi verið skoðun erlendra og innlendra sérfræðinga um hagstjórn og efnahagsmál að nauðsynleg forsenda þess að stöðugleiki geti skapast í íslenska hagkerfinu sé að breyta þessu hlutfalli þannig að beinir skattar gegni meira hlutverki í tekjuöflunarkerfi íslenska ríkisins en hlutfall verðlagsskattanna, óbeinu skattanna, verði lækkað. Við þá breytingu verði auðveldara að ná tökum á hagstjórninni og vega upp ýmsar hagsveiflur sem ella kynnu að setja hagkerfið úr skorðum. Heildaráhrif þeirra breytinga sem koma fram í þessu frv. og frv. um virðisaukaskatt eru í fyrsta lagi lækkun hlutfalls í virðisaukaskatti frá því sem það er í söluskatti sem leiðir til u.þ.b. 1% lækkunar á framfærslukostnaði heimilanna. Í öðru lagi veruleg lækkun eignarskatta sem fyrst og fremst snertir fólk með lágar tekjur sem verður undanþegið hærra þrepinu og í þriðja lagi breytingar á tekjusköttum sem hafa í för með sér léttari skattbyrði hjá barnafjölskyldum með lágar tekjur, einkum einstæðum foreldrum, en nokkra þyngingu hjá hátekjufólki. Tekjuskattar hjá tekjulágum barnafölskyldum lækka að meðaltali á milli áranna 1989 og 1990. Þetta kemur yfirleitt þannig út að endurgreiðsla ríkisins til einstæðra foreldra og tekjulágra hjóna með börn hækkar í krónutölu þar sem þessir aðilar greiða almennt ekki tekjuskatt. Hjá hjónum munar þetta upp undir 1% af tekjum þar sem skattbyrðin lækkar en hjá einstæðum foreldrum allt upp í 2% af tekjum. Eignarskattar einstaklinga lækka verulega á næsta ári, annars vegar lækkar háþrepið um helming, úr 1,5% eins og það er í dag niður í 0,75%. Jafnframt verður það tengt tekjum viðkomandi þannig að háþrepið fellur alveg niður hjá einstaklingum með 70.000 kr. eða minna í skattskyldar tekjur á mánuði og kemur það þá fyrst að fullu inn ef tekjurnar eru yfir 140.000 kr. á mánuði. Samsvarandi tala hjá hjónum eru tvöfaldar þessar upphæðir. Einnig eru í þessu frv. gerðar nokkrar breytingar á gildandi lögum um vaxtabætur vegna íbúðarkaupa sem ég mun koma að eftir smástund. Til viðbótar er einnig að finna ýmsar breytingar á skattlagningu fjárfestinga einstaklinga í atvinnurekstri. Þessar breytingar fela í sér að rýmka gildandi heimildir til þess að auka eiginfjármyndun fyrirtækja. Þær breytingar, sem lagðar voru fram í frv. í upphaflegri gerð, voru í meðferð hv. Nd. klæddar í þann búning að þegar frv. birtist hér í hv. Ed. eru þessar heimildir orðnar enn rýmri en þær voru þegar frv. var lagt fram og tókst sú breyting með góðri samvinnu allra þingmanna í hv. Nd. Einnig er í þessu frv. að finna till. um breytingar varðandi skattalega með ferð spariskírteina ríkissjóðs og enn fremur breytingar varðandi skattfrelsi húsbréfa. Virðulegi forseti. Í greinargerð með frv. er að finna ýmis dæmi sem sýna hvernig þær breytingar, annars vegar á prósentu tekjuskattsins og hins vegar á persónuafslætti og barnabótum, koma út fyrir hina ýmsu tekjuhópa og þjóðfélagshópa. Ég ætla hins vegar ekki hér í þessari framsögu að fara að rekja þau dæmi ítarlega en þau sýna að mínum dómi það megineinkenni frv. að því er ætlað að virka til tekjujöfnunar frá því skattkerfi sem hefur verið gildandi á þessu ári. Tekjulágar fjölskyldur og barnafjölskyldur með miðlungstekjur munu þurfa að greiða lægra hlutfall af tekjum sínum í tekjuskatt á næsta ári en þær greiða í ár. Ég tel einnig fróðlegt að skoða áhrif þeirra breytinga sem gerðar voru í fyrra á tekjuskattinum og þeirra breytinga sem hér er lagt til að séu gerðar á skattbyrði hjóna með tvö börn og tekjur sem samsvara 120.000 kr. í dag, eða með öðrum orðum á skattbyrði lágtekjufjölskyldu. Árið 1988 var skattbyrði slíkrar fjölskyldu af tekjuskatti neikvæð um sem svarar 9,5% af meðaltekjum ársins. Fjölskyldan fékk greitt úr ríkissjóði sem samsvarar þessari upphæð. Árið 1989 var skattbyrði þessarar sömu fjölskyldu lækkuð um 0,6% af tekjum og greiðslan úr ríkissjóði hækkuð. Í þessu frv. er lagt til að skattbyrðin á árinu 1990 lækki enn þannig að þessi fjölskylda fái greitt úr ríkissjóði sem samsvarar um 10,7% af mánaðartekjum, en samsvarandi hlutfall var 9,5% árið 1988. Skattbyrði hefur þess vegna beinlínis lækkað um 1,2% af tekjum þrátt fyrir að skatthlutfallið hafi verið hækkað um 4,3%. Þessar tölur sýna þess vegna glöggt hvernig þær breytingar sem fela í sér hærra skatthlutfall í tekjuskatti en jafnframt hækkun persónuafsláttar og barnabóta geta leitt til aukinnar tekjujöfnunar og bætt kaupmátt lágtekjufólks. Sú breyting sem lögð er til á gildandi lögum um eignarskatt felur í sér, eins og ég gat um áðan, að hið sérstaka háeignaþrep er lækkað og tekjutenging er enn fremur tekin upp í eignarskattinum. Þar með verður ekki við lýði á næsta ári það einkenni skattsins sem einkum hefur verið gagnrýnt á yfirstandandi ári, að fjölskyldur eða einstaklingar sem búa í stóru húsnæði eða hafa miklar eignir en litlar tekjur beri hinn sérstaka háeignarskatt. Það þurfa að fara saman verulega háar tekjur og verulega miklar eignir til þess að slíkar fjölskyldur eða einstaklingar lendi í hinu sérstaka háa þrepi eignarskattsins. Í frv. er einnig að finna breytingar á vaxtabótum í húsnæðiskerfinu. En áður en ég kem að þeim breytingum finnst mér rétt að ítreka hér hvert er megineinkenni vaxtabótakerfisins og helstu frávik þess frá þeim tveimur kerfum sem nú eru í gangi. Í fyrsta lagi er hugsunin á bak við vaxtabótakerfið í meginatriðum sú sama og í vaxtaafsláttar- og húsnæðisbótakerfinu, þ.e. að létta undir með húsbyggjendum og íbúðarkaupendum með einhvers konar endurgreiðslu í gegnum skattkerfið. Í öðru lagi er þó sá grundvallarmunur á þessum kerfum að í vaxtabótakerfinu er jafnframt leitast við að koma til móts við almenn jöfnunarsjónarmið með því að fjárhæð vaxtabóta skerðist í hlutfalli við hækkandi tekjur. Jafnframt fá einstaklingar sem eiga miklar eignir skertar vaxtabætur eða jafnvel engar. Þetta þýðir að fjárhæð vaxtabóta er mjög misjöfn allt eftir vaxtabyrði, tekjum og eignum viðkomandi. Húsnæðisbætur eru hins vegar ákveðnar sem sama krónutala til alla. Í þriðja lagi er greiðsla vaxtabóta ekki takmörkuð við tiltekinn árafjölda eins og húsnæðisbótakerfið og vaxtaafsláttarkerfið. Einstaklingar fá því þá réttarbót með þessum breytingum að þeir geta komið til álita um greiðslur vaxtabóta hvenær sem er svo framarlega sem þeir uppfylla önnur skilyrði vaxtabótakerfisins. Í fjórða lagi er greiðsla vaxtabóta ekki takmörkuð við þá einstaklinga sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta skipti líkt og gildir um húsnæðisbætur. Þær breytingar sem hér eru lagðar til eru þrenns konar. Veigamesta breytingin snýr að hækkun á eignarmörkum. Upplýsingar úr skattframtölum ársins 1989 benda til þess að nokkrar breytingar hafi orðið á eignastöðu framteljenda frá árinu áður en gildandi lög um vaxtabætur tóku mið af skattframtölum áranna 1987 og 1988. Þannig er meðaleign fjölskyldu nokkru hærri í dag en gert hafði verið ráð fyrir þegar eignarmörk laganna voru sett. Þá virðist líka hafa dregið talsvert úr mun á eignastöðu einstaklinga og einstæðra foreldra annars vegar og hjóna hins vegar á undanförnum árum. Í ljósi þessara nýju upplýsinga er lagt til að þau eignarmörk sem áður voru sett verði hækkuð um 30% að raungildi hjá einstaklingum og einstæðum foreldrum og um 6--7% hjá hjónum. Það er einnig rétt að vekja sérstaka athygli á því sem valdið hefur misskilningi í umræðunum um vaxtabætur og það er sú regla að miða við sömu eignarmörk hjá einstaklingum og einstæðum foreldrum. Ástæðan er sú að samkvæmt upplýsingum úr skattframtölum er eignarstaða, þ.e. skuldlaus eign, einstæðra foreldra mjög svipuð og hjá einstaklingum, jafnvel heldur lægri. Önnur breytingin á gildandi lögum um vaxtabætur snýr að skilgreiningu á eignarviðmiðuninni við ákvörðun vaxtabóta en það er eignarskattsstofn framteljenda. Þetta þýðir að skattfrjálsar eignir, verðbréf og fleira, skerða ekki rétt til vaxtabóta. Þar eru húsbréf og ríkisskuldabréf meðtalin. Með þessu frv. er hins vegar stefnt að víðari skilgreiningu á eignarviðmiðuninni við ákvörðun vaxtabóta þannig að hún nái til allra framtalsskyldra eigna að frátöldum skuldum. Með því yrði aðstoðin við íbúðarkaupendur gerð markvissari, þ.e. þeir njóti hennar fremur sem helst þurfa á að halda. Þriðja breytingin gerir ráð fyrir hækkun á hlutfalli tekjuskerðingar úr 5% í 6%. Fjórða breytingin felst í því að sett er þak á þau vaxtagjöld sem geta komið til álita við ákvörðun vaxtabóta. Þetta er gert til að koma í veg fyrir að tekjuháir einstaklingar með óeðlilega mikil vaxtagjöld hagnist meira á vaxtabótakerfinu en hinir tekjulágu. Í fylgiskjölum með frv. eru rakin nokkur dæmi sem sýna hvernig þetta kerfi kemur út. Virðulegi forseti. Í frv. er einnig að finna nokkrar aðrar breytingar sem ég tel ekki ástæðu til að rekja hér með tilliti til þess tíma sem við höfum hér til umráða. Hv. alþm. geta séð rökstuðninginn fyrir þeim breytingum sem enn er að finna í frv. í þeirri framsöguræðu sem flutt var í hv. Nd. Ég vona að mér verði fyrirgefið þó ég vísi til þeirrar framsöguræðu hér í þessari hv. deild en geri það vegna tímaskorts. Ég hef hins vegar hér í minni framsögu vikið að þeim helstu atriðum sem einkum skipta máli í því frv. sem ég mæli hér fyrir. Ég legg svo til, virðulegur forseti, að að lokinni 1. umr. verði þessu frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Ég held að hæstv. fjmrh. þurfi ekkert að afsaka að hann lesi ekki hér upp eitthvað af fréttatilkynningum þeim sem sú hirð sem hann hefur ráðið í veldi sitt í fjmrn. hefur verið að semja og bía út í fjölmiðlum og út um allar jarðir. Það er lítið á þeim að græða annað en að verið er að segja fólkinu að það stórlækki á því skattar, einkum tekjulágu fólki. Það vill nú svo vel til að fólk á Íslandi er sæmilega upplýst og þar að auki á það buddu sem venjulega er nú reyndar tóm, eftir að þessi hæstv. stjórn og þessi hæstv. ráðherra tók við sem fjmrh. Þess vegna er alveg óþarft að þylja enn einu sinni upp þessar tölur sem ráðherrann hefur verið að láta búa til fyrir sig í tölvunum sínum. Þannig vill raunar til að þetta mál fer til nefndar sem ég á sæti í, hv. fjh.- og viðskn., og við höfum orðið ásáttir um að hafa hér stutta umræðu, 1. umr., það bíður raunar setningar fundar í sameinuðu þingi hér á eftir þannig að ég ætla ekki að vera hér margorður um þetta mál. Það er líka margrætt. Það verður þó að segja hæstv. ráðherra til hróss að um þetta mál, tekju- og eignarskattinn, hefur verið vitað með svona nokkurri vissu um margra vikna skeið. Menn hafa þess vegna getað áttað sig á þeim gífurlegu skattahækkunum sem þetta frv. eitt sér ber með sér og þó auðvitað langmestu hækkununum hjá láglaunafólkinu sem minnst getur borgað og raunar ekkert í neina tekjuskatta. Vegna hinna gífurlegu hækkana á neyslusköttunum og öllum lífsnauðsynjum hefur það fólk enga peninga til að borga með neina tekjuskatta. Það má kannski segja að ef þetta fólk hefði borgað eitt eða tvö þúsund krónur eða eitthvað slíkt þá getur það auðvitað ekkert borgað nú og miklu minna en það. En samanlagt þá er hér um að ræða mestu aðför að borgurunum í sögu þessa lands. Það hefur aldrei áður verið vegið jafnhrikalega að fjárhagslegu sjálfstæði borgara og fyrirtækja og nú er gert með sköttum út og suður í hverju einasta tilfelli. Þegar verið er að segja að einn skattur sé lækkaður er einhver annar eða einhver hliðargrein sama skatts tvöfölduð eða þrefölduð í hækkunum miðað við það sem á að gefa eftir. Og svo er þessi einstaka kúnst að ógna fyrst með hærri tölu en stjórnarherrarnir sjálfir hafa haft nokkra sannfæringu fyrir, og því síður vissu, að yrði samþykkt og segja svo: Ja, við erum nú búnir að gefa eftir 1% af þessum þrjátíu og eitthvað sem við ætluðum að taka. Og þetta er gert til þess að koma til móts við óskir þessa og hins í hópi borgaranna. Þetta er list sem þessi hæstv. ráðherra kann mjög vel og hún getur gengið svona um eins árs skeið eða eitthvað slíkt. En núna held ég að hæstv. ráðherra sé orðinn uppvís að stórfelldustu skattahækkunum sögunnar á mestu krepputímum sem við höfum lifað síðustu áratugina. Heimatilbúinni kreppu þar sem alls staðar er ráðist að fjárhagslegu sjálfstæði borgara og fyrirtækja og atvinnuleysi skapað, minnkandi tekjur og þar með minnkandi tekjustofnar, sem leiðir til þess að ríkissjóður verður með meiri halla en nokkurn tímann áður í sögunni. Meira að segja fjárlögin verða sýnd með halla og við vitum nú hvernig það hefur farið síðustu árin. Þó þau hafi verið sýnd með töluverðum tekjuafgangi hefur hallinn, þegar upp hefur verið staðið, verið gífurlegur og sívaxandi. Þetta er sú mynd sem blasir við öllum heilvita mönnum vil ég segja, og sem betur fer eru nú Íslendingar það nokkurn veginn upp til hópa, og þeir vita það allir að hér er um skattrán að ræða, stórfellda eignaupptöku, langt umfram það sem eðlilegt er í lýðfrjálsu þjóðfélagi. Og raunar hefur nú hæstv. fjmrh., t.d. í sjónvarpsviðtölum og ég held hér á hinu háa Alþingi, viðurkennt að þegar allt væri upp talið þá væru nú einhverjar skattahækkanir hjá honum. Þegar þeir skattar sem hafa verið að undanförnu og eru enn, þar til þessi lög hafa þá verið samþykkt, þau taka ekki gildi fyrr en um áramót, þeir viðurkenna þó að skattlagningin nú sé eitthvað hærri, en hún er bara æðimikið hærri. Þessar tölur er kannski hægt að rífast um í það óendanlega, ég býst við því. Það er hægt að flækja allt í málskrúði, ekki síst í skattamálum. Það er ekkert einsdæmi á Íslandi, ég skal játa það. Í hinum vestræna heimi, því miður, er búið að flækja mál svo í hinu ógnarlega kerfi sem frjálsar þjóðir búa við. Það er kannski sá styrkur sem lýðræðið getur búið við að skrifstofuveldið er þungt í vöfum. Þó er auðvitað betra að hafa lýðræðislegar ákvarðanir og einhverja kerfiskarla utan í því. Einhver leið til að bjarga sér og komast fram úr flækjunni er þó í lýðfrjálsum löndum sem ekki er í ofstjórnarlöndum. En nú fetum við auðvitað mjög hratt í átt til ofstjórnarríkjanna, ofsköttunarríkjanna. Þau eru hins vegar að velta af sér þessum byrðum, þessari ofstjórn, þessari óstjórn, þessum kjararýrnunum, stanslausu kjararýrnunum í mestu góðærum sögunnar því að aldrei hefur verið fiskað jafnmikið á Íslandi og aldrei hefur fiskur og fiskafurðir, borið saman við önnur matvæli, verið með hærra verði en einmitt nú um þessar mundir. Það er þess vegna algerlega rangt að hér sé eitthvað frá náttúrunnar hendi, einhver óáran. Það er nú öðru nær. Aldrei hefur meiri afli borist á land en á síðustu árum og aldrei hefur fiskverð verið nándar nærri eins hátt á heimsmarkaði og nú borið saman við t.d. kjötvörur o.s.frv. Þess vegna er þetta allt saman heimatilbúin kreppa og sú afturför sem er að verða á Íslandi nú, á þessu ári sérstaklega, er auðvitað sök þeirra sem stefnunni ráða. Orsökin er ofstjórnin og ofsköttunin og nú á að bæta á þetta svo að um munar. Þetta er sú mynd sem stendur eftir í hugum manna og það vita allir menn að verið er að ráðast, ekki bara að eignum þeirra heldur líka ráðast á eignalaust fólk með ofsköttun, fólk sem sér enga leið til að brjótast til eigna, ekki úr fátækt til bjargálna heldur á að lögfesta með þessum lögum --- og nú ætla ég að biðja þessa tvo hæstv. ráðherra sem hlusta aldrei þó þeir sýni sig hér í deildinni --- nú er verið að lögfesta að fólkið sem er fátækt á Íslandi er að verða fátækara með hverjum deginum sem líður. Eignalausa fólkið á að borga hærri skatta en nokkru sinni áður og hvar á það að taka þá? Það á að koma í veg fyrir að fólkið á Íslandi, alþýðan á Íslandi, geti brotist frá fátækt til bjargálna. Það skal sko ekki verða, segja þessir herrar. Við skulum taka af þeim hvern eyri þannig að þeir eigi ekki fyrir fiski í matinn og skulum skattleggja fiskinn líka. Við skulum skattleggja trosið. Þetta er sú mynd sem blasir við alþýðuheimilunum og þetta er vísvitandi gert af þessum herrum. Þeir ætla sér að ráða hér ríkjum með ofbeldi, skattalegu ofbeldi. Þeir taka ekki nokkru sinni undir, þeir viðurkenna ekki það sem við blasir, að ekki bara fyrirtækin eru mergsogin og að verða gjaldþrota hvert um annað þvert. Þó þeir taki kannski ekki undir að það væri neitt sorglegt vegna þess að þeir vilji engan einkarekstur heldur bara sósíalisma og sósíalistarekstur, enda eru báðir viðurkenndir sósíalistar og ég býst ekki við að þeir reyni að bera það af sér. En þeir segja ekki nokkurt einasta orð þó að við blasi að alþýðuheimilin hvert af öðru, dag eftir dag, viku eftir viku í tuga og hundraða tali séu gjaldþrota, einnig fólk sem hefur nurlað saman með því að bæði hjón hafa unnið og reynt að skapa fjármuni, festa þá kannski í fasteignum og reyna að koma húsnæði yfir höfuð sér, það er í tugum, hundruðum og þúsunda tali gjaldþrota. En þessum herrum líður ekkert illa sem stjórna þessu. Þeir vilja ekki einu sinni hlusta á þetta. Þeir vilja ekki sjá, vilja ekki heyra en þeir vilja böðlast áfram með skattheimtubaukinn á hverjum einasta degi sem yfir okkur gengur. Þetta vita allir menn í þessu þjóðfélagi og þessari stjórn verður þess vegna auðvitað kollvarpað þegar við fáum kosningar. Hvenær það verður get ég ekki spáð. Þessir herramenn ætla sér að stjórna hvað sem á gengur og þeir ætla sér að kaupa, ég segi kaupa sér fylgi, kaupa sér jafnvel flokka til fylgis og versla með völd, ekki frá fólkinu, þeir sækja ekki völd til fólksins. Þeir sækja það til ofurlítillar valdaklíku í þessu þjóðfélagi. Það er það sem við blasir. Það vita allir hér að þessi stjórn er fylgisminni en nokkur önnur ríkisstjórn frá upphafi lýðveldisins a.m.k., líklega frá upphafi fullveldisins eða frá heimastjórn. Líklega hefur engin stjórn verið jafn fylgissnauð hjá öllum öðrum en örlítilli valdaklíku sem þeir sjálfir tilheyra. Þetta er sú mynd sem við blasir og þess vegna mun illa fara, því miður. En það koma tímar og það koma ráð og það fer hér eins og er að gerast núna t.d. í öðrum sósíalistaríkjum, náttúrlega miklu, miklu verri sósíalistaríkjum en þetta er nokkurn tíma orðið. Það sama gerist hér að fólkið sjálft tekur völdin og hér verður aftur lýðræðisleg stjórn með sanngjörnum sköttum, sanngjörnum málum og fyrst og fremst með þá stefnu að leiðarljósi að allir geti orðið sjálfbjarga menn, þeir séu ekki lengur bónbjargamenn, að einstaklingarnir og fyrirtækin verði frjáls og geti einbeitt kröftum sínum að því að skapa aukna auðlegð sem verður grundvöllur enn meiri auðlegðar, enn meiri velsældar í þessu þjóðfélagi, gagnstætt þeim sósíalisma sem nú er rekinn þar sem undirstaða velmegunarinnar, undirstaða fjármunasköpunar er ekki fyrir hendi. Og það er vísvitandi séð til þess að hún sé ekki fyrir hendi, hvorki hjá fyrirtækjum eða einstaklingum.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð í þessari 1. umr. Það væri hægt að hafa hér langan formála að efnisumræðu um málið, um vinnubrögð á þingi þar sem dengt er inn hverju stórmálinu á fætur öðru. Einmitt mætti benda á að í þessu frv. eru leiðréttingar mála sem kastað var til höndunum í fyrra þannig að þar voru mjög margir endar lausir og vandi sem myndaðist vegna þess hversu hroðvirknislega var unnið. Nú er unnið að því að leysa þau mál hér. Ég ætla ekki að eyða tíma deildarinnar í slíka umræðu þó að rík ástæða sé til þess eins og málin standa núna. Í raun gengur þetta svo fram af manni ár eftir ár og mig undrar það alltaf jafnmikið að það virðist vera alveg sama hvaða hópur manna tekur við stjórn. Vinnubrögðin batna ekki neitt. Nú t.d. í morgun þegar minna en vika er eftir af þingi væntanlega, ef við ætlum að halda jól, þá eru að koma til fjh.- og viðskn. Ed. brtt. við lánsfjárlög og spurning hvort er hægt að ræða þau hér á miðvikudaginn. Sem þýðir að Nd. fær einn, kannski tvo daga í mesta lagi til að fjalla um jafnveigamikinn og flókinn málaflokk sem er jafnóræður og hann er nú. Og þetta er náttúrlega ekkert smámál hvað varðar vinnubrögðin. Það er afskaplega leiðinlegt að standa hér á þessum tíma rétt fyrir jólin og hneykslast í sífellu, en maður getur ekki annað. Þetta er ábyrgðarhluti og að rígfullorðið fólk skuli láta þetta yfir sig ganga ár eftir ár eins og það sé eitthvert náttúrulögmál, það gengur auðvitað ekki. Þannig að maður hlýtur að mótmæla. Ég mun fara mjög stutt í efnisumræðu í þessu máli vegna þess að lítill tími hefur gefist til þess að kynna sér málið. Þetta mál hefur þó verið unnið nokkuð vel í fyrri deildinni og þar hefur fulltrúi Kvennalistans skilað sérstöku nál. og vakið þar athygli á, eins og í umræðu um málið, ákveðnum þáttum þess sem okkur finnast vera varhugaverðir. Það er þá fyrst að nefna að hér er um að ræða aukna skattbyrði. Það er auðvitað skiljanlegt að tómur ríkissjóður og skuldugur ríkissjóður þurfi að ná sér í meira fé, það er mjög skiljanlegt og það er eðlilegt. En hins vegar er hér verið að auka skattbyrði, sérstaklega á lágtekju- og meðaltekjufólki og þetta þykir okkur ekki réttlátt. Þessu höfum við varað við og okkur þykir þetta ekki réttlátt. Við höfum gert brtt. þess efnis að draga úr þessari skattbyrði í þeirri trú að með því að létta byrði af heimilunum verði þau í raun aflögufærari og neysla þeirra, sem þau munu vitanlega stunda, skila sér eftir öðrum leiðum inn í ríkissjóð. Byrðinni verður að létta af heimilunum, sérstaklega lágtekju- og meðaltekjuheimilunum. Í þessu frv. hefur hins vegar ekki frekar en áður, þrátt fyrir yfirlýstan vilja hæstv. fjmrh., verið ráðist í það að koma upp sérstöku hátekjuþrepi og það má spyrja hæstv. fjmrh.: Hvenær verður tíminn þroskaður? Hvenær verður embættismannakerfið tilbúið til að taka á móti því að hanna fyrir hæstv. ráðherra meðan hann situr í þessum stóli slíkan hátekjuskatt eða þrep? Því það er það sem hann hefur ævinlega sagst vilja. Nú er mesta álagið liðið hjá í sambandi við staðgreiðsluna, hlýtur að vera, þannig að bráðum fer þetta að verða tímabært. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvenær það verður. Það er ekki aðeins Kvennalistinn sem hefur hreyft andmælum við þessari auknu skattbyrði, launþegasamtökin í landinu hafa gert það líka. Auðvitað hljóta þau eins og við að efast um getu fólksins til þess að greiða aukna skatta á sama tíma og kaupmáttur hefur rýrnað, á sama tíma og verið er að lögfesta matarskattinn sem mun verða þyngri byrði á flestum venjulegum heimilum þessa lands. Það er enginn vafi á því, þrátt fyrir endurgreiðslurnar sem hæstv. fjmrh. hefur eflaust af góðum hug reynt að koma á, að finna út aðferðir til að milda þennan slæma skatt. Því hann veit að þetta er slæmur skattur og hann getur ekki --- ég bara trúi því ekki, samvisku sinnar vegna, sagt það við nokkurn mann að hann sé stoltur af því að leggja matarskatt á þessa þjóð. Ég bara get ekki ímyndað mér það. Þetta hlýtur að vera af afar illri nauðsyn og auðvitað hefur hæstv. ráðherra reynt að milda og draga úr. En hann veit það jafnvel og ég og eflaust betur að óvissuþættirnir í því endurgreiðsludæmi eru svo margir að hann hlýtur að sitja heima hjá sér með fingurna krosslagða á hverju kvöldi og biðja um að þetta megi nú rætast, ekki bara í janúar, jafnvel líka í febrúar. En þetta eru auðvitað ástæðurnar fyrir því að maður óttast að þessi skattbyrði verði of þung og því höfum við borið fram brtt. til þess að reyna að draga úr henni. Síðan eru það vaxtabæturnar. Eins og kom fram í umræðum í Nd., og reyndar líka í nál., teljum við að þessar bætur sem nú eiga að leysa af hólmi vaxtaafslátt og húsnæðisbætur séu í raun talsvert óljóst dæmi og þar sé mörgum spurningum ósvarað. Þetta mál var ekki rætt í milliþinganefnd eins og hæstv. fjmrh. hélt að hefði verið og fullyrti í ræðu sinni í Nd. en það var á misskilningi byggt. Fulltrúar Kvennalistans í milliþinganefnd hafa fullyrt að þar var þetta mál aldrei rætt. Hins vegar var meiningin að ræða ætti það þar, það var ætlunin en var bara aldrei gert. Þess vegna hefur vaxtabótamálið í raun aldrei verið endurskoðað sem skyldi. Kvennalistinn studdi húsbréfakerfið með því skilyrði að þessar vaxtabætur yrðu endurskoðaðar og vextir af húsnæðislánum hækkuðu ekki, þ.e. hækkunin yrði ekki afturvirk. Því setjum við miklar spurningar við hugmyndirnar um vaxtabætur. Ég vil víkja aðeins að því sem hæstv. ráðherra sagði um einstaklinga og einstæða foreldra, að eignarmörkin, á skattskýrslum held ég að hann hafi sagt, væru mjög svipuð. Ég hlýt að vekja athygli hæstv. ráðherra á því, hafi hann ekki hugsað um þá breytu í dæminu, að framfærslubyrði einstæðs foreldris er meiri en einstaklings. Eignastaðan skiptir ekki meginmáli þar vegna þess að framfærslubyrðin er talsvert miklu þyngri. Það er kannski meginefni í þessu frv., þó vissulega séu þarna atriði til bóta, því ekki er rétt að líta yfir það sem vel er gert. Það eru vissulega atriði til bóta í málinu þó að þar séu gallar á. Það skiptir auðvitað verulega miklu máli hver framfærslubyrði einstaklingsins er og til þess hefur ekki verið tekið tillit í þessu dæmi. Þau dæmi sem hafa verið gefin í sambandi við útreikning á þessum skatti eru einhvers konar sígild, sumir mundu segja ,,týpisk`` dæmi um fjölskyldur sem reiknimeistarar virðast hafa augastað á. Þessar fjölskyldur eiga gjarnan tvö börn og annað undir sjö ára aldri. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra kannast við könnun sem Félag einstæðra foeldra lét gera á sínum tíma um hvað það kostaði að eiga barn, þ.e. fjárhagslega. Og þá var allt talið til sem barn þurfti á fyrsta ári sínu, á öðru ári, þriðja ári o.s.frv. Kostnaður við fatnað, kostnaður við t.d. sérstaklega ungabörn, vagn, rúm, vagga o.s.frv. o.s.frv., kerrupoki og hvað eina. Eftir því sem barnið vex, þá kemur í ljós að það er þurftarmeira. Það er nefnilega mun dýrara fjárhagslega heldur en að eiga lítið barn innan sjö ára. Það er miklu dýrara í rekstri, ekki síst fyrir einstætt foreldri. Ég held að áhugavert væri ef fleiri breytur kæmu, fleiri ólík dæmi um fjölskyldur, inn í þá útreikninga sem stundaðir eru hjá fjmrn., hjá hagsýslu o.s.frv. einmitt til þess að gera sér grein fyrir þörfum fólksins. Það var vikið að neyslukönnunum, t.d. til að gera sér grein fyrir þörfum einstaklings. Það er dálítið merkilegt einmitt vegna þess að hæstv. ráðherra tók dæmi af einstaklingi. Meðal íslensku þjóðarinnar eru kannski fleiri einstæðir foreldrar en víða gerist, og það er auðvitað ábyrgðarhluti fyrir alla þjóðina að slíkir foreldrar og börn þeirra hafi góðar aðstæður. Það eru kannski 14 þúsund börn, ég man ekki síðustu nýjar tölur, það eru kannski 14--15 þúsund börn sem alast upp undir forsjá einstæðs foreldris á Íslandi í dag. Og meginhlutinn --- það þarf ekki að segja hv. þm. það --- meginhluti þessara einstæðu foreldra, yfir 90%, eru einstæðar mæður. Og það skiptir auðvitað verulega miklu máli hvernig búið er að þessum börnum og foreldrum þeirra eins og öllum öðrum börnum í samfélaginu. Þess vegna held ég að mjög mikilvægt sé að tekið sé tillit til þarfa einstaklinga í neyslukönnunum en ekki einhverra tilbúinna dæmigerðra fjölskyldna sem ævinlega eru notaðar sem viðmiðun. Ekki síst vegna þess að oft er dýrara fyrir einstakling eða einstætt foreldri að reka sína fjölskyldu en fyrir stærri fjölskyldur. Og einmitt þess vegna er nauðsynlegt að hafa upplýsingar um slíka könnun. Kvennalistinn hefur margoft lagt þessa fyrirspurn til Hagstofunnar en alltaf fengið þau svör að svo afskaplega erfitt væri að rannsaka þetta og það hefði ekki verið gert enn þá. En ég hygg að þessi neyslukönnun sé í gangi og það verður verðmætt að fá þær upplýsingar, ekki síst fyrir þá sem eru að reikna út skatta á einstæð foreldri og einstaklinga jafnt sem fjölskyldur. Ég legg það til að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að fleiri og fjölbreyttari dæmi um fjölskyldur verði tekin við slíkan útreikning á skattaálagningu. En eins og ég sagði ætlaði ég ekki að hafa mjög mörg orð í þessari 1. umr., ekki síst vegna þess að tíminn hefur verið svo naumur til að kynna sér af einhverri kostgæfni og alúð þau mál sem hér þjóta fram hjá manni eins og lauf í vindi og því miður visna þau mörg eins og lauf í haustvindi reynslunnar. Og verða ekki beysnari en slík lauf í raun og veru vegna þess að til þeirra er ekki vandað. Ótal dæmi höfum við um það. Og ef þessi ríkisstjórn lifir til vorsins vil ég biðja hæstv. ráðherra hér og nú, og báða þessa ráðherra sem sitja þarna og stinga saman nefjum, að bera þau skilaboð til annarra ráðherra að gera nú ekki sínum eigin sóma og hinum margumtalaða sóma og virðingu Alþingis það að fleygja yfir okkur stórmálunum í vor, láta okkur böðlast um í þessu, vansvefta, þjótandi milli funda, vitandi tæplega á hvaða fund við erum að fara, reynandi að vera á tveimur fundum í einu. Ég bið hæstv. ráðherra að hlusta á mál mitt og vanda svo undirbúning mála sinna að okkur sé sæmd að því að vinna hérna, en þurfum ekki að fyrirverða okkur fyrir það hversu litla alúð við getum lagt í verkin og mundum ekki vilja vera þekkt fyrir að vinna svona á nokkrum öðrum vinnustað því að við neyðumst til að dragast inn í þessa hringiðu. Það er lögmál vinnustaðarins hvað sem við spyrnum við fótum og mótmælum. Þetta er mjög athugavert háttalag. Og þar sem ég verð ekkert mjög lengi á þingi get ég óhikað sagt það og ég mun endurtaka það aftur og aftur. Þetta er e.t.v. eitt af því sem mest grefur undan virðingu Alþingis, hversu illa er vandað til stórra, afdrifaríkra mála sem hafa áhrif á alla þjóðina meira eða minna. Stórfelldar breytingar sem eru illa undirbúnar og þarf að leiðrétta en hafa í leiðinni kostað ótal fjölskyldur mikinn persónulegan, félagslegan og fjárhagslegan vanda. Það gengur náttúrlega ekki upp.