Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér sýnist nú, að það hafi við 2. umr., sem fram fór um þetta mál, og atkvgr. fengizt nokkur sönnun fyrir því, hvernig hæstv. ríkisstjórn hugsar sér að framkvæma þetta mál, sem hér liggur fyrir. Frv. var upphaflega lýst svo, að það mundi hafa í för með sér aukningu á frjálsri verzlun hér á landinu og að það miðaði í þá átt að auka frelsi manna til innflutnings á vörum og verzlunar með þær. Og það er vitanlegt, að þegar talað er um frelsi manna til þess að flytja inn vörur, þá þýðir það, að menn hafi jafnan rétt til þess að flytja vörurnar inn, og það þýðir enn fremur, að menn hafi rétt til þess að keppa hver við annan um söluna á þessum vörum, þannig að menn reyni að ná sem heppilegustum innkaupum og geti selt sem ódýrast, þannig að það komi neytendum að gagni. Ég vildi við 2. umr. þessa máls reyna nokkuð, hvort hæstv. ríkisstj. væri alvara um að reyna að koma þannig á frjálsari verzlun í landinu, og bar þess vegna fram þær till., sem áttu að koma í veg fyrir, að ríkisstj. gæti hagnýtt sér þau reglugerðarákvæði, sem hún í 1. gr. frv. sérstaklega áskildi sér rétt til þess að gefa út, til þess að gefa einstökum mönnum einokunaraðstöðu um innflutning vara til landsins og til þess að hækka verðið á þeim vörum, sem inn væru fluttar, meira en eðlilegt væri. Það fékkst alveg prófað við atkvgr., sem fram fór við 2. umr. þessa máls, hvernig stjórnarliðið hugsar sér að framkvæma þessi lög. Ég flutti þar till. um, að það skyldi ekki vera löglegt með útgáfu reglugerða að hækka verð á innfluttri vöru eða gera aðrar ráðstafanir, sem jafngilda breyttri gengisskráningu. Stjórnarliðið fylkti sér allt saman um að fella þessa till. Í lögunum um fjárhagsráð, sem nú er verið að afnema, eru sérstök lagaákvæði, sem banna, að það sé lagt sérstaklega mikið á vöruna, og fyrirskipa, að úthlutun leyfa skuli vera framkvæmd með það fyrir augum og leyfum skuli sérstaklega úthlutað til þeirra, sem selja sína vöru ódýrast í landinu. M.ö.o.: Hæstv. ríkisstj. leggur til með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að afnema öll lagaákvæði, sem fyrirskipa, að þeir aðilar skuli sérstaklega fá vöruna til sölu í landinu, sem selja ódýrt, og hæstv. ríkisstj. leggur til að afnema öll þau lagaákvæði, sem fyrirskipa, að neytendur skuli hafa rétt til þess að kaupa vöruna sem ódýrasta inn. M.ö.o.: Öll ákvæði, sem snerta verzlunarfrelsi almennings í gömlu lögunum, skulu afnumin. Að vísu hafa hv. stjórnarflokkar þverbrotið þessi ákvæði í praksís, en það, sem nú bætist ofan á, er, að þeir leggja þar að auki til, eftir að vera búnir að traðka á þessum lagaákvæðum í 5 ár, að útrýma þeim úr lögunum. Ég hef áður hvað eftir annað vakið athygli á því, að lögin um bátagjaldeyrinn og öll lög, sem eitthvað væru svipuð, væru brot á lögunum um fjárhagsráð, og það hefur enginn hæstv. ráðh. treyst sér til að mótmæla þessu. Einungis vegna þess, að alþýða manna í landinu hefur enga trú á dómstólum landsins, þegar ríkisstj. á í hlut, hefur enginn maður farið í mál út af bátagjaldeyrinum. En hann er sjálfur og hans álagning algert brot á grundvallarákvæðum alls þingræðis og stjórnarskrárinnar, öllum þeim ákvæðum, að enginn aðili nema Alþ. hafi rétt til þess að leggja álögur á menn og það sé ekki hægt að leggja álögur á borgarana nema með lögum. Með bátagjaldeyrinum er það gert með reglugerð. Og nú hefur komið í ljós, að hæstv. ríkisstj. ætlar sér að feta áfram á þeirri braut. Með því að fella mína till. um að bæta því við, að það mætti ekki með útgáfu reglugerðanna hækka verð á innfluttum vörum, er ríkisstj. bókstaflega að heimila sér, eins og ég vakti athygli á að hún gerði yfirleitt með þessu lagafrv., réttinn til þess að geta með reglugerðum raunverulega breytt genginu, hækkað verð á innfluttum afurðum og annað slíkt, og ég efast ekki heldur um, að þar sem ríkisstj. hefur verið feimin fram að þessu við allar umr. um reglugerðina og bátagjaldeyrinn, þá mun hún vera ófeimin, eftir að þetta frv. er samþ., og segist standa á grundvelli laga. En þá þýðir það bara um leið, að raunverulega hefur hæstv. ríkisstj. ekkert að tala við Alþ. um nein lög, sem snerta það að afla sér tekna. Þá getur hún bara gefið út reglugerðir um að hækka verð á þeim afurðum, sem inn eru fluttar, og láta það renna m.a. í ríkissjóðinn. Hví í ósköpunum er ekki hægt með reglugerð að ákveða t.d., að á allan þann gjaldeyri, sem notaður er til innkaupa á tóbaki og áfengi, skuli mega leggja alveg sérstaklega mikið? Eins og það þurfi þá nokkur sérstök lög viðvíkjandi álagningunni á tóbakið eða gjaldeyrinum. Ef hægt er með reglugerðum ríkisstj. að taka 100 millj. kr. og úthluta þeim t.d. til útgerðarmanna, þá er náttúrlega alveg eins hægt að taka aðrar 100 millj. kr. og úthluta þeim til ríkissjóðsins, enda veit ég ósköp vel, að það er þegar farið að misnota þessi ákvæði þannig. Ég vildi leyfa mér að koma fram með þá fyrirspurn hér við þessar umr., hvort það sé rétt, að það hafi verið notað nú þegar fyrir kosningar í sumar, að ákveðnum, tilgreindum togurum hafi verið veittur bátagjaldeyrir, þeim togurum, sem gerðir eru út í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Og ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. sérstaklega að því, af því að það er Framsókn, sem komst þar að, hvort það sé með vilja og vitund Framsfl., að það hafi verið liðkað þannig til bátareglugerðinni, að reglugerð, sem átti að vera handa smáútvegsmönnum viðvíkjandi bátunum, gildi nú líka fyrir togara, hina gömlu togara, svo framarlega sem þeir eru gerðir út í ákveðinni sýslu á landinn. Ég vil leyfa mér að spyrja að þessu, og ég vona, að Framsfl. upplýsi það. Ég vil þá leyfa mér að spyrja um það næst, hvort það sé meiningin hjá hæstv. ríkisstj., að hún með þessu fái t.d. heimild til þess að ákveða, að - við skulum segja ákveðnir togarar, t.d. togarar, sem eru gerðir út í bæjum, þar sem íhaldið hefur meiri hluta, - þeir togarar skuli fá sérstakan gjaldeyri, þeir skuli mega leggja 60% á sinn gjaldeyri. Við skulum svo segja t.d., að það væri einhver bær á landinu, þar sem Framsókn væri í meiri hluta, og gerði út togara, þá mætti leggja á 25%. Mér dettur bara svona í hug, hvernig þeir mundu skipta á milli sín, af því að það þykir nú dálítið líklegt, að Framsókn yrði sparsamari. Mig langar yfirleitt til þess að fá dálitla hugmynd um, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að misnota þessi ákvæði. Þá hef ég enn fremur orðið var við, að það hafa komið nokkrar kröfur fram um það frá hálfu bænda í landinn, að farið sé að flytja út kjöt í mun stærri stíl en nú er gert, og mun vafalaust verða þörf á því. Og ég vil leyfa mér að spyrja sérstaklega hæstv. fjmrh., hvort hann álíti, að ríkisstj. hafi með þessum reglugerðarheimildum hér leyfi til þess að leggja á sérstakan kjötgjaldeyri, þannig að þegar kjöt sé flutt út, þá megi á þann gjaldeyri, sem inn kemur fyrir kjötið, leggja t.d. 200% og láta þá, sem flytja kjötið út - við skulum segja, að það sé S.Í.S. - fá leyfi til þess að selja gjaldeyrisleyfi fyrir ákveðnum vörutegundum, sem flytja skal inn, hvort sem það yrði nú olía eða annað, og leggja á það t.d. 200%, sem er náttúrlega alveg jafnleyfilegt. Ef menn hafa rétt til þess að taka gjaldeyrinn, sem inn kemur fyrir bátafiskinn, og leggja á hann 60%, þá er náttúrlega jafnleyfilegt að taka gjaldeyri, sem inn kemur fyrir kjötútflutning, og leggja á hann 200% og gefa kjötútflytjendum einkaréttindi á innflutningi ákveðinna afurða, eins og nú eru gefin þeim, sem flytja út fyrir bátagjaldeyri. M.ö.o.: Ég sé ekki betur en með þessum reglugerðarheimildum, sem ríkisstj. þarna er að taka sér, fái hún vald til þess að brjála algerlega alla verzlunarálagningu, alla gengisskráningu og allt verzlunarfrelsi í landinu. Þá bar ég fram aðra till. við 2. umr., og það var um, að ekki væri hægt að veita einstökum aðilum einkarétt innflutnings ákveðinna vörutegunda. Ég hef margspurt að því í sambandi við þann innflutning, sem nú fer fram, - við skulum segja t.d. á byggingarefni, - hvort ríkisstj. úthluti honum til einstakra aðila, hvort aðalfésýslufyrirtæki Sjálfstfl. og Framsfl. skipti þessum innflutningi á milli sín. Og ég hef spurt að því, hvort það væri meira að segja í einhverju beinu hlutfalli í sambandi við framlög í kosningasjóði viðkomandi flokka. Ég hef vakið eftirtekt á því, hvers konar spilling sé verið að skapa, hvort sé raunverulega verið að selja verzlunina í landinu á leigu með þeim möguleika, sem getinn er til þess að veita einstökum aðilum í landinu þannig einkaréttindi til innflutnings. Ég vildi fá úr þessu skorið með því að taka það fram, að menn ættu að hafa jafnan rétt til innflutningsins, að það væri ekki hægt að veita neinum einkarétt. Þessar till. voru felldar. Stjórnarliðið fylkti sér allt saman gegn þessum tillögum. Ég verð að segja það, eftir að þessar till. eru felldar og ríkisstj. hefur þannig alveg skorið úr því, hvernig hún hugsar sér, þegar hliðsjón er höfð af hennar praksís til þessa, að misnota það vald, sem henni hér er getið, til að skapa einstökum aðilum einkaréttindi og til þess að okra á almenningi, - þá vil ég segja það, að þetta frv. er að verða harðvítugasta einokunarfrumvarpið, sem lagt hefur verið fram á Alþingi, - með hliðsjón af þessum praksís og með hliðsjón af þeim till. sem felldar hafa verið. Og þetta litla, sem horfir til bóta í því, ljósi bletturinn í frv., þ.e. fyrri parturinn af 8. gr., fer, svo framarlega sem höfð verður einokun á byggingarefni og skipulagning á svörtum markaði hvað snertir peningalán til íbúðarhúsabygginga, að verða harla lítils virði í því einokunarmyrkri, sem auðsjáanlega á að innleiða með þessu. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram við þessa 3. umr. málsins. Mér þykir leitt, að hæstv. ríkisstj. og hennar stjórnarlið skuli ekki hafa séð sér fært að samþ. þessar litlu brtt., sem fluttar voru. Ég tel hins vegar nokkurn veginn úr því skorið, að eins og vant er hér, þá er stjórnarliðið það handjárnað í þessum efnum, að það muni litlu verða um þokað og sé þess vegna til lítils að bera fram frekari brtt. þarna við. En með hliðsjón af þessari meðferð málsins vil ég lýsa mig andvígan þessu frv., eins og það nú er orðið, með hliðsjón af þeirri afstöðu, sem ríkisstj. hefur sýnt gagnvart þeim brtt., sem fram hafa verið bornar við það.



Herra forseti. Ég þarf ekki að viðhafa mörg orð í sambandi við þessa ræðu hv. 2. þm. Reykv. og kem nú ekki hér upp aðallega til þess að andmæla því, sem hann hefur sagt, - það hef ég svo oft gert áður, - heldur til þess að leiðrétta það, sem hv. 1. landsk. þm. sagði hér á föstudaginn. En úr því að ég er kominn hér upp í ræðustólinn, þá vil ég eigi að siður segja það við hv. 2. þm. Reykv., að hann hefur enga ástæðu til þess að ætla, að ríkisstj. ætli að misnota þau lög, sem við erum hér að samþykkja, og það er vitanlega alveg órökstutt, þegar hann er að tala um, að hér sé verið að innleiða einokun og setja fjötra á landsfólkið. Mörgum mun finnast það dálítið skrýtið, þegar þessi hv. þm. er að tala um, að með þessu frv. sé afnumið það verzlunarfrelsi, sem var innleitt hér á landi með fjárhagsráðslögunum, og ég trúi ekki öðru en að fólk yfirleitt brosi, þegar það heyrir þessi orð af vörum hv. þm., sérstaklega ef það minnist þess, hvaða orð þessi sami hv. þm. hefur áður haft um fjárhagsráð, á meðan það var og hét og völd þess voru sem mest hér í landinu. Ég hef áður bent þessum hv. þm. á það, að reglugerðin, sem hæstv. ríkisstj. mun gefa út, mun skera úr um það, hvað þetta frv. hefur að geyma. Með reglugerðinni er hægt að ákveða, að verzlunin skuli verða frjáls, og reglugerðin verður samin þannig, að hún verði sniðin á hverjum tíma við gjaldeyrisgetu þjóðarinnar, og þar sem ríkisstj. hefur þá stefnu að gera verzlunina frjálsa, þá getur þessi hv. þm. reitt sig á, að reglugerðin verður eins rúm og frekast er unnt. Hv. 8. landsk. þm. var að furða sig á því hér áðan, að frv. skyldi vera útbýtt hér svo fljótt, eftir að brtt. hefðu verið samþ. En ég held, að þetta hafi nú oft komið fyrir áður, að svona frv. hafi verið prentuð með tilliti til þess, sem líklegt væri að yrði samþ., en ef það stæðist ekki, það yrði ekki allt samþ. eða eitthvað meira, þá var nú ekki meira, sem skeði, heldur en það, að upplagið varð ónýtt, og það var vitanlega ekki í mikið ráðizt, þótt svo hefði farið. En það, sem ég vil leyfa mér að leiðrétta 1. landsk. þm., er það, að hann sagði hér á föstudaginn, að frílistinn væri tíu fyrstu mánuði þessa árs 41% og bundinn listi 12%, þ.e. bátalistinn, og það, sem væri frjálst, væri þá ekki nema 30%. En það, sem ég hef við þetta að athuga, er það, að fyrstu tíu mánuðina er frílistinn 48.1% 

Við erum að tala um gjaldeyrissöluna.

Nú, ég held endilega, að hv. þm. hafi talað um innflutninginn hér á föstudaginn. Ég vil þá halda áfram að upplýsa það, að af innflutningnum er 48.1% á frílista, 14.6% á bundnum lista og 37.3% er samkv. leyfum. Þannig er það þá 63%, sem hefur fyrstu tíu mánuðina verið á frílista. En ef við tökum fyrstu 11 mánuðina, þá er þetta aðeins hagstæðara, eða ca. 64%. Og ég verð að segja það, að þetta er ekki slæmur árangur, þegar það er athugað, að aðeins fyrir þremur árum var enginn frílisti hér í landi. Og ég verð að segja, að ef hægt væri að fikra sig þannig áfram stig af stigi, þá væri ef til vill ekki svo langt að bíða þangað til meginhluti verzlunarinnar gæti orðið frjáls. En það er enginn vafi á því, að eins og hv. 1. landsk. setti þetta dæmi upp s.l. föstudag, þá munu flestir hafa skilið það svo, að frílistinn væri aðeins 41%. En það er ágætt, ef hv. þm. hefur aðeins átt hér við gjaldeyrissöluna, því að þá gætu tölurnar staðizt. Ég leiðrétti þetta hér með, vegna þess að það er enginn vafi á því, að það var þannig skilið, að það væri innflutningurinn, sem þessi hv. þm. átti við, og gaf því skakka mynd af ástandinu.



Herra forseti. Það er ekkert misræmi milli þeirra talna, sem hæstv. viðskmrh. og ég höfum nefnt um þessi efni. Þær eru hvorar tveggja algerlega réttar. Því miður er ekki komið handrit að ræðu minni frá þingskrifurum, en það er alveg tvímælalaust, að ég marggat þess í ræðu minni, að mínar tölur væru um gjaldeyrissöluna. Hið sama kemur fram í nál. mínu, en þar segir svo einmitt um þetta efni, með leyfi hæstv. forseta: „Á tíu fyrstu mánuðum þessa árs nam gjaldeyrissala til kaupa á frílistavörum aðeins 40.6% af allri gjaldeyrissölunni, 12.3% var fyrir bátagjaldeyrisvörum, 31.5% fyrir vörum, sem háðar eru almennum leyfisveitingum, og 15.6% fyrir öðru en vöruinnflutningi.“ Það er því alveg tvímælalaust, að orð mín um þetta efni hefur ekki verið hægt að misskilja. Og þess vegna eru allar þær tölur, sem ég hef nefnt, fullkomlega réttar. Hitt er auðvitað nákvæmlega jafnrétt, að ef tekinn er vöruinnflutningurinn einn og reiknuð út hlutdeild frílistans, þ.e.a.s. öðru en vöruinnflutningi sleppt, og stærstu liðirnir þar eru ferðakostnaður, námskostnaður og flutningsgjöld, - ef því er sleppt og frílistinn reiknaður af vöruinnflutningnum einum, þá verður sú prósenttala náttúrlega eilítið hærri og sömuleiðis prósenttala bátalistans og leyfisveitingalistans. En þetta skakkar ekki miklu. Enn þurfa þó að taka alveg skýrt fram og gera sér alveg ljósa grein fyrir því, hvort menn eiga við prósentur af heildargjaldeyrissölunni eða hvort menn eiga við prósentur af heildarinnflutningnum, - svo að tölur okkar beggja hæstv. viðskmrh. eru algerlega réttar. Í frásögn af upplýsingum mínum í tveimur blöðum, sem ég man eftir að sagt hefur verið frá þeim í, blaði míns flokks og blaði hv. Framsfl., var skýrt þannig frá tölum mínum, eins og ég sagði þær, þ.e., að átt hefði verið við gjaldeyrissöluna, svo að það fer ekkert á milli mála, að það tók ég skýrt fram í ræðu minni.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. minntist hér á áðan, að ég þyrfti nú ekki að óttast, að hæstv. ríkisstj. mundi misnota þetta frv., þegar það væri orðið að lögum. Það er nú ekki undarlegt, þótt ég sé dálitið tortrygginn, þegar ég hef fyrir mér lög, sem þeir flokkar, sem nú standa að ríkisstj., hafa misnotað til að geta út reglugerðir eftir, þó að lögin banni útgáfu reglugerða í þeim anda, sem sú reglugerð var. Það hefði verið betra, ef hæstv. viðskmrh. hefði viljað segja okkur hér nú, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsaði sér að hafa reglugerðina, sem hún gæfi út. Þá hefðum við ef til vill getað rætt málið á dálítið raunhæfari grundvelli. Og ég efast nú satt að segja ekki um, að hæstv. ríkisstj. hefði gefið mjög fagra yfirlýsingu um það, hve frjálslynd hún ætlaði að verða með útgáfu reglugerðanna, svo framarlega sem hún hefði hugsað sér að vera sérstaklega frjálslynd. Ég hef hvað eftir annað áður sýnt fram á, hvernig reglugerðin um bátagjaldeyri væri brot á núverandi lögum um fjárhagsráð, hvernig það væri brot á 12. gr., sem mælir fyrir um það, að ef gefin eru út innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, þá skuli þau gefin út til innflytjenda, þannig að það er ekki hægt eftir núgildandi lögum að gefa út gjaldeyrisleyfi til útflytjenda. Með því frv., sem hér liggur fyrir, eru allar þessar takmarkanir afnumdar. Það er hægt á morgun að veita útflytjendunum allan réttinn til innflutningsins á landinu samkvæmt því frv., ef það verður að lögum. Þessu hef ég vakið eftirtekt hæstv. ríkisstj. á, og það er þá bara vegna þess, að henni finnst sporin hræða, ef hún fer ekki miklu meira í þá áttina. Ég hef hvað eftir annað spurt hér núna um, hvort byggingarefni yrði gefið frjálst með þeim reglugerðum, sem hæstv. ríkisstj. hugsaði sér að gefa út. Það hafa engin svör fengizt. Mundi nú ekki hæstv. ríkisstj. hafa notað tækifærið og lýst því yfir í sambandi við frelsið, sem hún segist vera að gefa Íslendingum í íbúðarhúsabyggingum, að hún ætlaði að gefa innflutning byggingarefnis frjálsan, svo framarlega sem hún ætlaði sér það? Hæstv. viðskmrh. sagði, að ég þyrfti ekki að óttast, að það yrði farið að gefa einstökum mönnum einokun. Af hverju hefur hæstv. ríkisstj. ekki fengizt til að segja eitt orð um, hvernig einokuninni á olíunni er skipt niður eða hvernig einokuninni á sementinu og innflutningnum á því er skipt niður? Ætli það sé ekki vegna þess, að hæstv. ríkisstj. hugsar sér að halda viðteknum praksís í þessum efnum? Þá talaði hæstv. viðskmrh. og virtist nú alveg sérstaklega undrandi yfir því, að ég skyldi hafa látið annað eins út úr mér og það, að það væri verið að afnema eitthvert verzlunarfrelsi, sem innleitt hefði verið með fjárhagsráði. Ég sagði, að það væri verið að afnema lagaákvæðin, sem hefðu verið um verzlunarfrelsi almennings í lögunum um fjárhagsráð, og tók greinilega fram, að hæstv. undanfarnar ríkisstj. hefðu fótumtroðið þennan lagabókstaf og þessi lagaákvæði síðustu 5–6 ár, en séu nú að afnema lagaákvæðin sjálf, svo að þau séu þeim ekki einu sinni lengur til trafala. Ég vil minna hæstv. viðskmrh. á, að í lögunum um fjárhagsráð stendur í 2. gr., 3. undirlið, þar sem segir, við hvað fjárhagsráð skuli miða sín störf, að það skuli miða störf sín við það, að „neytendur eigi kost á að kaupa neyzluvörur sínar og framleiðendur rekstrarvörur sínar á hagkvæmasta hátt og vörukaup til landsins og vörudreifing innanlands sé gerð eins ódýr og hagkvæm og frekast er unnt". Það voru þessi ákvæði, sem gerðu m.a. sérstaklega að verkum, að allar ráðstafanir til einokunar og ráðstafanir eins og bátagjaldeyririnn voru í algeru ósamræmi og algert brot á lögunum um fjárhagsráð. Nú eru öll þessi ákvæði afnumin. Það er ekkert til í þessum lögum, sem segir, að neytendur í landinu hafi einhvern rétt, að þeir hafi rétt til þess að flytja nokkurn skapaðan hlut inn til landsins, því síður að þeir eigi rétt á að fá vöruna ódýrt, því síður, að að svo miklu leyti sem leyfi eru gefin út, þá skuli þau frekar fara til þeirra samtaka, sem selja neytendum ódýrt. Þetta hefur að vísu ekki verið gert á undanförnum árum. En það eru lagaákvæði til um, að það eigi að gera. En Framsfl. og Sjálfstfl. hafa komið sér ákaflega vel saman um að traðka á öllum slíkum lagaákvæðum. Hins vegar er ríkisstj. dálitið viðkvæm fyrir því, að alltaf er verið að nudda í því, að hún sé að brjóta lög, svo að þá er þess vegna miklu betra að afnema þau lög, sem hún er að brjóta, afnema þau ákvæði endanlega, og það er það, sem er að gerast núna með þessum lögum. Ég get skilið, að þau ákvæði fari líka í taugarnar, þær fínu taugar á hæstv. ríkisstj., að fjárhagsráð skuli miða störf sín við eftirfarandi, eins og stendur í 2. gr., með leyfi hæstv. forseta: „2. Að öllum vinnandi mönnum og þá sérstaklega þeim, er stunda framleiðsluvinnu til sjávar og sveita, sé tryggðar réttlátar tekjur fyrir vinnu sína, en komið í veg fyrir óeðlileg sérréttindi og spákaupmennsku.“ Það er skiljanlegt, að svona ákvæði fari í taugarnar á hæstv. ríkisstj., fari í taugarnar á Framsfl. og Sjálfstfl. - óeðlileg sérréttindi. Ég hef heyrt um það, að framsóknarmennirnir segja, að heildsalarnir hafi einhver óeðlileg sérréttindi, og sjálfstæðismennirnir segja, að Samband ísl. samvinnufélaga hafi óeðlileg sérréttindi. En svo koma þeir sér bara saman um, að þeir skuli skipta þessum sérréttindum ákaflega vel á milli sín, þannig að þeir hafi báðir, þessir flokkar, sérréttindi gagnvart almenningi til þess að arðræna hann. Og þá. er náttúrlega bezt að taka burt svona ákvæði eins og þau, að störf þess aðila, sem stjórnar innflutningnum til landsins, skuli miðuð við það að koma í veg fyrir óeðlileg sérréttindi. - Ég tala nú náttúrlega ekki um, að önnur eins ákvæði skuli vera í lögum eins og það, að vinnandi mönnum eigi að tryggja réttlátar tekjur fyrir vinnu sína. Það er náttúrlega til stórbölvunar, að þess háttar skuli enn þá standa í lögum, svo að það er ósköp eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. vilji endilega fá þetta afnumið. Það er eins og ég tók fram við 1. umr. þessa máls: Þegar fjárhagsráðslögin voru samin, þá voru áhrif nýsköpunarstefnunnar og þeirra endurbóta, sem þá höfðu verið framkvæmdar á hag almennings á undanförnum 2 árum, svo rík í landinu, að það þótti ekki annað fært en að taka upp í lög ákvarðanir í þeim anda. Það er hins vegar reyndin á þeim sex árum, síðan lögin um fjárhagsráð voru samþ., að öll þessi ákvæði hafa verið tröðkuð undir fótum. Áhrif þess umbóta- og nýsköpunartímabils, sem var frá 1944–46, hafa verið smám saman þurrkuð út, en það, sem nú er að gerast, er, að það er verið að þurrka þessi áhrif að lokum út úr lögunum líka, eftir að þau eru búin að vera lagabókstafur, sem hefur verið brotinn í þessi 6 ár. Ég tala nú náttúrlega ekki um það, að það sé nauðsyn að þurrka út úr lögum önnur eins ákvæði og þau, að áframhald verði á öflun nýrra og fullkominna framleiðslutækja til landsins, eins og ákveðið var í 2. gr. þá. Það hafa nú í 5 ár ekki verið gerð kaup á einum einasta nýjum togara, síðan togararnir 10 voru keyptir 1948. Það er að sækja alveg hreint í gamla horfið, sem var á árunum 1930–40. Það er þess vegna ósköp skiljanlegt, að hæstv. ríkisstj. vilji sleppa sem allra mestu af öllum slíkum ákvæðum. Ég tala nú ekki um 8. ákvæðið í 2. gr., að húsnæðisskorti og heilsuspillandi íbúðum, hvar sem er á landinu, verði útrýmt með byggingu hagkvæmra íbúðarhúsa. Eftir að búið er að afnema raunverulega úr lögum allan lagakaflann um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, þá er náttúrlega bezt að fá þetta líka burt úr fjárhagsráðslögunum. - M.ö.o.: Hæstv. viðskmrh. getur þess vegna ekki verið neitt undrandi. þó að við þm., eftir þær till., sem felldar voru við 2. umr. þessa máls, séum orðnir miklu tortryggnari út í þetta frv. heldur en við vorum áður. Hvað fjárhagsráð snertir, þá lagði ég áherzlu á það við 1. umr. þessa máls, að fjárhagsráð hefði allan þann tíma, sem það hefði verið til, verið verkfæri slæmra ríkisstjórna og tekið á sig andúð almennings af því að framkvæma slæma pólitík. Nú á að hafa fataskipti, nú á að skapa nýtt fjárhagsráð og að því er virðist, eftir afstöðu ríkisstj. við 2. umr. þessa máls og hennar stuðningsmanna, til þess að halda áfram jafnslæmri pólitík og áður, en pólitík, sem búin er að þurrka af sér þá lagafjötra, sem áður þurfti að brjóta. Það getur lengi vont versnað. Fjárhagsráð þótti ekki gott, þegar það tók við, enda tók það við af vinsælum stofnunum, sem áður höfðu verið, ætlað til þess að drepa niður alla viðleitni almennings til að skapa sér betri kjör í landinu, sem borið hafði mikið á á árunum áður. Mér sýnist um þá innflutningsskrifstofu, sem nú eigi að koma, þetta nýja rentukammer undir yfirstjórn ameríska bankans, Framkvæmdabankans, að það muni verða reyndin, að lengi geti vont versnað, svo slæmt sem fjárhagsráð hafi verið, þá sé nú meiningin, að sú stofnun, sem hér tekur við, geti haldið áfram á sömu brautinni, án þess að þar séu til trafala lengur nokkur þau ákvæði, sem hefðu átt að vera til hömlunar slæmri pólitík fjárhagsráðs, ef lög og réttur hefði gilt í landinu. Ég býst við, að hæstv. ríkisstj. verði mjög fegin að fá þetta frv. nú út úr þessari deild, henni muni þá þykja nokkurn veginn borgið að fá þetta fram nú á þinginu, og það er vel, að það sýni sig, hvernig afstaðan er hjá hv. þm. stjórnarflokkanna til þess. Það sýndi sig, að þeir einu menn, sem töluðu auk hæstv. viðskmrh., sem hefur sýnt virðingarverða viðleitni í því að verja vondan málstað, - þeir einu þm. stjórnarflokkanna, sem töluðu, voru báðir raunverulega á móti frv., hv. þm. þeirra Húnvetninganna, sinn frá hvoru sjónarmiði að vísu, en báðir hjálpuðu þeir samt til þess að nudda því áfram í gegnum deildina. Allir aðrir þm. stjórnarflokkanna virðast að vísu rétta höndina upp, þegar á liggur, til þess að koma því áfram, en ekki einn einasti þeirra hefur lokið lofsorði á þetta frv. eða tekið upp á því að reyna að fara að verja það. Og ég ætlaði rétt að lykta með því að segja, að það hefur ekki tekizt að fá ráðh. Framsfl. heldur til þess að tala í málinu. Það er auðséð, að sá flokkur ætlar að láta frv. fara í gegn án þess, að frá hans hálfu heyrist ein einasta rödd með því. Það eru bara hendurnar, sem þar eiga að tala. En fyrst samvizkan er nú svona slæm hjá þeim, sem þessu frv. fylgja, og stjórnarflokkunum við þessa meðferð í þinginu, hvernig halda menn þá að verkin verði, þegar á að fara að framkvæma það á eftir?



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 222 frv. til laga um Sjóvinnuskóla Íslands. Frv. fylgir allýtarleg grg., þar sem ég hef leitazt við að færa rök að því, að þörf sé á fastri stofnun, slíkri sem hér um ræðir, og að kleift sé að hleypa henni af stokkunum án mjög tilfinnanlegs kostnaðar. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka hér nema fátt af því, sem í grg. stendur, en vil hins vegar fjalla nokkru nánar en þar er gert um nauðsyn slíks skóla sem þessa, svo og víkja að þeim atriðum í frv., þar sem vel mætti hugsa sér fleiri en eina tilhögun, og ekki er endilega víst; að ég hafi í frv. alls staðar bent á þá leiðina af þeim, sem til greina koma, er hv. Alþingi sættir sig bezt við. Ég ætla, að ekki þurfi að fara um það mörgum orðum hér, hver nauðsyn Íslendingum er að hafa jafnan á að skipa dugmikilli og menntaðri sjómannastétt, sem fær sé um að leysa vandasöm störf af höndum, hvort heldur er við farmennsku eða fiskveiðar. Með orðinu „menntun“ á ég hér ekki aðeins við þau fræði, sem lesin verða á bókum, heldur engu síður verkmenningu, fullkomin tök á því starfi, sem einstaklingurinn helgar krafta sína. Virðist mér, að einmitt sá þáttur menntunar, sem reynt er að skilgreina með orðinu „verkmenning“, hafi orðið nokkuð útundan hjá okkur Íslendingum á síðari tímum, miðað við hinn mikla vöxt og viðgang hvers kyns bóklegra fræða. Nú er það fjarri mér að vilja amast við því, að hver maður eigi sem mestan og jafnastan rétt til að njóta allrar þeirrar fræðslu og menntunar, sem hugur hans stendur til. Íslenzk mannsefni hafa nógu lengi á umliðnum öldum orðið að horfa á allar þær dyr læstar, sem upp varð að ljúka til að öðlast fjársjóði menntunar. Vissulega var tími til þess kominn, að þar yrði rækilega um bætt. En hitt er svo annað mál, að það er hvorki kleift né æskilegt, að allt æskufólk sitji frá bernsku til fullorðinsára á skólabekk, þar sem lögð er nálega einhliða áherzla á bókleg fræði. Það hefur nú um skeið verið mörgum nokkurt áhyggjuefni, að hinar löngu skólasetur og einhliða bókleg kennsla beindi huga ungu kynslóðarinnar of mjög frá undirstöðuatvinnuvegum landsmanna, sjávarútvegi, landbúnaði og jafnvel iðnaði, en of margir kepptu að því að framfleyta sér við embætti, skrifstofu- og verzlunarstörf eða aðra þá starfsemi, sem ekki krefst mikillar líkamlegrar vinnu. Almenn menntun er að vísu góð og nauðsynleg í nútíma þjóðfélagi, hvaða störf sem einstaklingurinn stundar. Þó tel ég þá menn hafa mikið til síns máls, sem eru þeirrar skoðunar, að íslenzka fræðslukerfið hafi lagt of einhliða áherzlu á bókvísi. Nágrannaþjóðir okkar hafa skilið það, að ef vel á að vera, þarf bóklegt og verklegt nám að haldast í hendur, hvoru tveggja þarf að gera jafnhátt undir höfði, en ekki má vanrækja annað á kostnað hins. Sakir þessa skilnings hefur verið komið upp á Norðurlöndum kerfisbundnu námi í verklegum fræðum, sem sums staðar er orðið afar fjölbreytt og komið á mjög hátt stig, ekki sízt í Svíþjóð, en Svíar eru mjög til fyrirmyndar í þeim efnum sem mörgum öðrum. - Svipað hefur vakað fyrir þeim mönnum hér á landi, sem fengu komið inn í fræðslulögin nýju ákvæðum um verknámsdeildir. Þau ákvæði eru þó enn að mjög litlu leyti komin til framkvæmda, og er því miður hætta á, að enn líði mörg ár, þar til verknámsdeildir eru almennt teknar til starfa víðs vegar um land, hafa hlotið viðunandi aðstöðu um húsakost, tæki og kennslukrafta og þar með þróazt í æskilegt horf. Tel ég líklegt og að mörgu leyti æskilegt, að þegar fram líða stundir, verði kennsla í verklegri sjóvinnu tengd hinu almenna skólakerfi, hún verði mikilvægur liður í verknámi hinna almennu unglingaskóla. En það virðist eiga svo langt í land, að eftir því er ekki hægt að bíða, að því er varðar kennslu í þeim störfum, sem tíðkast við sjávarsíðu. Þar eigum við Íslendingar svo mikið í húfi, að ekki má fresta því öllu lengur að hefjast handa um skipulega fræðslu. Breyttir tímar krefjast þess, að þessi mál verði tekin föstum tökum. Áður á tímum var það regla, - og gilti hún allt fram á daga þeirrar kynslóðar, sem nú ber hita og þunga dagsins, - að æskumenn, sem ólust upp við sjávarsiðu og hugðust gera sjómennsku að ævistarfi, byrjuðu þegar á ungum aldri að taka þátt í störfum hinna fullorðnu og lærðu því snemma alla algenga sjávarvinnu. Þeir réðust í skiprúm um og litlu eftir fermingaraldur og urðu fullgildir, vel verki farnir skipverjar, þegar er þeim óx nokkuð fiskur um hrygg. Reyndist þeim auðvelt að ná fullum tökum á starfinu, einmitt vegna þess, að undirstaðan hafði verið rétt lögð og nægilega snemma. Á síðustu tímum hefur orðið sú breyting á starfi sjómannsins vegna stóraukinnar tækni, bæði mikils vélakosts og fjölbreyttari veiðitækja og veiðiaðferða, að hann þarf að hafa til að bera meiri fjölhæfni en áður til þess að geta talizt fullgildur skipverji, sem hagnýtir af þekkingu og kunnáttu hin dýru og mikilsverðu tæki, sem heyra til sjávarútgerð og siglingum. Á þetta ekki aðeins við um yfirmenn og sérmenntaða menn á skipum, heldur einnig um háseta. Það er því mikils virði frá þjóðhagslegu sjónarmiði, að dýr skip, veiðarfæri og önnur tæki séu jafnan hagnýtt á þann veg, sem bezt má verða, en til þess þarf verulega kunnáttu. Verður það ekki gert með öðru en því að sjá svo um, að sjómannaefni eigi jafnan kost hinnar beztu verkmenntunar, sem völ er á, og að þeir fái þegar á ungum aldri nauðsynlegar leiðbeiningar þar til hæfra manna. Þetta hafa nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndum skilið, eins og ég áðan sagði, og því hafa þær komið á fót hjá sér mjög vel skipulagðri kennslu sjómannaefna á verklegu sviði. Er mér kunnugt um, að bæði Norðmenn, Svíar og Danir hafa komið sér upp fullkomnum sjóvinnuskólum, þar sem hvorki er sparað til skólahúsa, kennslukrafta né nauðsynlegra tækja, enda telja þeir árangur þessarar fræðslu mjög góðan. Jafnframt því, sem sjóvinnuskólar veita nemendum nauðsynlega tilsögn í algengum störfum til sjávar, eiga þeir einnig drjúgan þátt í því að vekja og glæða áhuga ungra manna á sjómennsku. Hér á landi virðist þess full þörf, svo mjög sem að því kveður nú hin síðustu ár, að æskumenn veigri sér við að gera hin erfiðu, en karlmannlegu sjómannsstörf að atvinnu sinni, svo sem þjóðinni er þó nauðsyn. Ótrygg og algerlega óviðunandi kjör, einkum á bátaflotanum, eiga að sjálfsögðu mikinn þátt í þessari þróun, þessari öfugþróun, og er knýjandi nauðsyn úr að bæta, þó að ég ætli ekki að fjölyrða um það í þessu sambandi. Ég vil með flutningi frv. þess, sem hér liggur fyrir, vekja athygli hv. alþm. á þessu nauðsynjamáli. Ég hef við samningu þess haft það mjög í huga að gera ekki meiri kröfur um fjárframlög úr almannasjóði en svo, að ég geri mér vonir um, að hv. Alþingi geti fallizt á, að þar sé varlega í sakirnar farið. Höfuðatriðið er að hleypa þessu máli af stokkunum og láta sjóvinnuskólann síðan þróast smám saman, eftir því sem tök eru á og reynslan sýnir að bezt muni fara. Ég tel, að þótt frv. mitt verði samþykkt, muni ekki þurfa í upphafi að eyða miklum fjármunum í nýjan húsakost, til þess að hægt sé að hefja sjóvinnukennslu, kleift sé að notast við húsnæði, sem þegar er fyrir hendi, ef til vill með lítilsháttar breytingum. Hér í Reykjavík er hinn veglegi sjómannaskóli ekki notaður til fullnustu. Þar er stór salur, sem sérstaklega er ætlaður til kennslu á verklegu sviði, og er mér tjáð, að auðveldlega megi hafa miklu meiri not af honum en gert er, ekki aðeins þann tíma árs, sem stýrimannaskólinn starfar ekki, heldur einnig á vetrum. Fari svo, sem ég tel nálega fullvíst, að bæjar- og hreppsfélög, sem byggja afkomu sina að verulegu leyti á sjávarútgerð, vildu töluvert til þess vinna, að upp verði komið þar sjóvinnunámskeiðum, a. m. k. öðru hvoru, þá mundi þeim vafalaust kleift að leysa húsnæðisvandamálið til bráðabirgða. Tel ég eðlilegt, að reynslan verði síðan látin leiða í ljós, hvert gildi slík kennsla sem þessi hefur og hvernig heppilegast er að koma henni fyrir, áður en lagt er í mjög tilfinnanlegan byggingarkostnað. Ég hef lagt til í frv., að ríkið standi straum af kostnaði við sjóvinnuskóla þann eða námskeið, sem þar er ráðgert að efnt verði til. Hins vegar vil ég geta þess, að ég er fús á að athuga allar till., sem fram kunna að koma um aðra lausn kostnaðarhliðar þessa máls. Mér hafði dottið í hug að taka ef til vill inn í frv. ákvæði um það að leggja á íslenzk skip, t. d. 100 lesta og stærri, vægt gjald, sem rynni til rekstrar sjóvinnuskólans. Má rökstyðja það, að útgerðarmönnum og útgerðarfélögum sé svo mikils virði, að sjómannaefni geti notið sem beztrar verkmenntunar, að ekki sé ósanngjarnt, að þeir aðilar leggi eitthvað af mörkum, til þess að svo geti orðið. Ég hvarf þó frá því að taka ákvæði um þetta inn í frv., en vel má athuga það nánar, ef hv. alþm. sýnist svo. Væri t. d. horfið að því ráði að láta hvert skráningarskylt skip, 100 lestir og stærra, greiða til sjóvinnuskólans árlegt gjald, er næmi til að mynda þrem krónum á hverja rúmlest skipsins, mundu þær tekjur sennilega standa undir 35 til 23 af rekstrarkostnaði sjóvinnuskólans, eins og hann yrði fyrst í stað. Rekstrarkostnaðurinn virðist mér ekki þurfa að fara fram úr 300 þús. kr. á ári fyrst um sinn. Ég vænti þess, að þessu frv. verði vel tekið hér á hv. Alþingi. Ég hygg, að mér sé óhætt að fullyrða, að sjómannastéttin hefur verulegan áhuga á því, að eitthvað sé gert í svipaðá átt og hér er lagt til. Hafa samtök sjómanna gert samþykktir ýmsar í því efni. Það gæti verið álitamál, til hvaða nefndar frv. sem þetta ætti að fara, hvort það ætti að fara til sjútvn. eða menntmn. En ég held nú, að eðli málsins sé það, að það eigi fremur heima í sjútvn., en vil þó bera það undir álit hæstv. forseta, en að þessari umr. lokinni óska ég ;að því verði vísað til nefndar og þá - að ég held - sjútvn.