Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi, 3. þm. Austf., hafði borið fram fsp. sína á fyrri hluta þessa þinghalds og gert grein fyrir fsp. á þingfundi, áður en fundum Alþ. var frestað, en ég óskaði eftir frestun málsins þá, vegna þess að þess var að vænta, að berast mundu á næstunni niðurstöður nýrrar rannsóknar í þessu máli. Og svo hefur einnig orðið. En spurt er um það, hver hafi orðið árangur af nýjustu rannsóknum á perlusteini í Loðmundarfirði og hvaða horfur séu á vinnslu hans til útflutnings. Ég vil aðeins að gefnu tilefni fara nokkrum orðum um þetta mál svolítið út fyrir ramma fsp. um árangur hinna nýjustu rannsókna, en þetta mál hefur verið í athugun og rannsókn hjá iðnrn. s.l. tvö ár, 1967 og 1968, en áður höfðu ýmsar athuganir farið fram á vinnslu perlusteins, og mun Tómas Tryggvason jarðfræðingur hafa hafið athugun þessa máls eða möguleika á því, að unninn yrði perlusteinn hér á landi þegar árið 1948 og unnið að því meira og minna, þar til hann andaðist. Oft starfaði hann í samvinnu og samráði við erlenda sérfræðinga. Aldrei gat þó orðið af hagnýtri framleiðslu á þessu tímabili. En síðan mun það hafa verið á árinu 1967, að viðræður hófust um það milli mín og fulltrúa frá fyrirtækinu Johns Manville á aðalfundi Kísiliðjunnar í Mývatnssveit þá um sumarið og síðar á fundum hér í Reykjavik. En fulltrúar fyrirtækisins Johns Manville, sem er hluthafi í Kísíliðjunni, eins og kunnugt er, lýstu þá áhuga á því að athuga möguleikana á því að hefja í samvinnu við Íslendinga vinnslu á perlusteini. Fundahöld fóru fram á milli aðila og iðnrn. lét þessum aðilum í té grg. þá um sumarið. Ég held, að það hafi verið í ágústmánuði, en einnig skipaði ég þá n. manna til þess að vinna úr öllum þeim gögnum, sem fyrir lágu í iðnrn. og rannsóknastofnunum um þetta perlusteinsmál og þessi n. skilaði ítarlegri skýrslu um perluvinnslu í Loðmundarfirði og hún er víst dags., ef ég man rétt, í nóvembermánuði 1967. Á sama tíma eða um sama leyti höfðu fulltrúar Johns Manville óskað eftir því að fá send sýni af perlusteininum, og það var gert á árinu 1967. Niðurstöður þeirra voru þær, að þeir þyrftu að fá frekari sýni og óskuðu eftir því að senda eigin mann til rannsókna, og það varð á árinu 1968 og einnig höfðu þá íslenzkir aðilar að tilhlutun iðnrn. frumkvæði um að taka sýni úr Loðmundarfirði og Prestahnjúk og senda það sjálfstætt til annarra rannsóknastofnana erlendra til þess að fá samanburð frá þeim og á þeim niðurstöðum, sem í ljós kæmu hjá Johns Manville. Johns Manville hefur perlusteinsvinnslu í Bretlandi og efnið til þessarar vinnslu þeirra þar kaupa þeir frá eyjunni „Milos“ í Miðjarðarhafi og það hafði hvarflað að þeim sú hugsun, að meira öryggi væri fyrir þá að hafa aðgang að perlusteinsvinnslu á Íslandi og samræma flutninga á vinnslu Kísilgúrverksmiðjunnar við Mývatn, - en kísilgúrinn er mjög léttur og fyrirferðarmikill í flutningum, - við flutninga á perlusteininum sem einhvers konar kjölfestu og gera þannig flutningana auðveldari og hugsanlega arðbærari. Þessir aðilar gerðu þeirri n., sem ég gerði grein fyrir áðan, að skipuð hefði verið af iðnrh., grein fyrir hugsanlegri stærð og kostnaði við verksmiðju, sem ynni úr perlusteininum í Loðmundarfirði, ef rannsóknirnar yrðu jákvæðar, útflutningsverðmæti, sem vænta mætti og arðgjöf frá slíkri verksmiðju. Í stórum dráttum hafa þannig á tveimur undanförnum árum farið fram mjög ítarlegar rannsóknir á perlusteini og með þeim hraða, sem við höfum ráðið mestum yfir, bæði hjá rannsóknastofu Johns Manville og annarra erlendra rannsóknastofa, sem ég skal nánar gera grein fyrir, og í samvinnu við iðnmrn. og Rannsóknastofnun iðnaðarins. En ef fsp. sjálfri er svarað eingöngu með niðurstöðum nýjustu rannsókna, mundi það verða eitthvað á þessa leið, þó að ég aðeins í örfáum orðum minnist á perlusteininn sem slíkan til frekari skýringar. Perlusteinn eða perlít, sem einnig hefur verið nefnt biksteinn, er glerkennt afbrigði af líparíti. Í venjulegu líparíti er bundið vatn oftast minna en 1/2%, en í perlíti 3–5%. Venjulegt líparít þenst ekki við hitun, en við hitun á perlíti myndar bundna vatnið aragrúa af gufubólum svo steinninn verður írauðkenndur, svipaður vikri. Þanið perlít er ágætt einangrunarefni og þar sem það er ólífrænt, er það endingarbetra en lífrænt einangrunarefni og brennur ekki. Perlítið er eftir þenslu notað bæði til blöndunar í steypu og í múrhúðun, svo og í léttsteypuveggi og einnig sem síunarefni, svipað og kísilgúr og mun það vera verðmætast, ef gæði þess eru nægjanlega mikil til þess að nota það sem síunarefni. Perlít hefur einkum tvo kosti umfram vikur. Annars vegar er það flutt óþanið á markaðsstað, en það dregur mjög úr flutningskostnaði. Í öðru lagi er með mölun unnt að ákveða kornastærð perlíts fyrir þenslu. Vikur og þanið perlít hefur þá kosti fram yfir lífræn einangrunarefni, að þessi steinefni breytast ekki með tímanum og eru ekki eldfim. Lífræn einangrunarefni hafa þó á seinustu árum tryggt mjög markað fyrir vikur og perlít. Kunnugt er um tvö stór perlítsvæði hér á landi. Auk þess hefur fundizt vottur allvíða, en einungis í tveimur stöðum, Loðmundarfirði á Austfjörðum og suðvestanlands í fjallinu Prestahnjúk er um verulegt magn að ræða. Milli Þórisjökuls og Geitlandsjökuls hefur svo mikið magn perlíts fundizt, að áframhaldandi rannsóknir virðast geta komið til greina. Báðir þessir staðir hafa þó þann annmarka, að erfitt er um flutning þaðan. Í Loðmundarfirði eru engin hafnarmannvirki og Prestahnjúkur er um 50 km frá Höfn í Hvalfirði. Þegar fyrir allmörgum árum voru gerðar tilraunir með þensluhæfni og gæði perlíts, bæði frá Loðmundarfirði og Prestahnjúk, en ekki varð af vinnslu, m.a. vegna þess tiltölulega mikla kostnaðar, sem fyrirsjáanlega yrði við töku efnisins og flutning á útskipunarstað og þaðan á markað. Árið 1967 hófust viðræður við bandaríska fyrirtækið Johns Manville Corporation um vinnslu á perlíti hér á landi, en félag þetta er, eins og ég greindi frá áðan, meðeigandi í Kísilgúrverksmiðjunni við Mývatn. Var hugmyndin sú, ef gæði íslenzka perlítsins reyndust nægjanleg, að flytja það utan sem kjölfestu í sömu skipum og flyttu kísilgúr frá Mývatnsverksmiðjunni. Í árslok 1967 voru tekin sýnishorn í Loðmundarfirði og þau rannsökuð í rannsóknarstofnun Johns Manville Corporation. Sérfræðingur Johns Manville töldu þessi sýnishorn of fá og lítil til þess, að þeir gætu myndað sér skoðun á efnisgæðum, og báðu þeir um að fá að senda mann til að taka frekari sýnishorn 1968. Var það samþykkt og sýnishornin tekin snemma í júní 1968 í samráði við landeigendur. Töku sýnishornanna önnuðust sérfræðingur Johns Manvilles og Þorleifur Einarsson jarðfræðingur. Rn. taldi rétt, að perlítið væri rannsakað á fleiri stöðum, en hjá rannsóknastofu Johns Manville og voru því um leið tekin á sömu stöðum sýnishorn, sem send voru ásamt sýnishornum úr Prestahnjúk til rannsóknar hjá Bundesanstalt für Bodenforschung í Hannover í Þýzkalandi og rannsóknastofnun Carlo Vivari í Tékkóslóvakíu. Niðurstöður athugana þessara sýnishorna liggja nú fyrir, en bárust ekki rn. fyrr en í janúarmánuði s.l. frá rannsóknarstofnununum tveimur, en aðeins niðurstöður Johns Manville höfðu borizt, áður en fsp. var borin fram. Þessar niðurstöður benda til, að þenjanlegt perlít, sem nota megi sem léttblendi, megi finna bæði í Loðmundarfirði og í Prestahnjúk, en hins vegar varla unnt að framleiða síunarefni úr perlíti í þessum námum. Efnið úr Loðmundarfirði er talið betra og léttara, en efnið úr Prestahnjúk. Úrslit rannsókna þeirra, sem gerðar voru á s.l. ári, má draga saman í stuttu máli, sem hér segir: Perlítið er þenjanlegt. Þenslan er nægileg til vinnslu á léttblendi og til framleiðslu á léttum plötum í ágætis gæðaflokki. Styrkleiki þanda efnisins er góður. Þensluhluti tiltölulega hár. Þenslan er ekki nægjanleg til framleiðslu á góðum síunarefnum og síunareiginleikar þanda efnisins ekki nógu góðir. Of mikið af salla eða fínum úrgangi, 25–64%, myndast við framleiðsluna. Of mikil rýrnun er á efni við þensluna eða 15.3–27% miðað við 5% efnisrýrnun í góðum, erlendum perlíttegundum. Á grundvelli rannsókna sérfræðinga sinna hefur Johns Manville tilkynnt iðnmrn., að félagið hafi ekki áhuga á þátttöku í perlítvinnslu hér á landi, en jafnframt hefur félagið boðið aðstoð sína við endanlegar rannsóknir í málinu, svo og við að koma upp nauðsynlegum mannvirkjum til efnistöku og vinnslu efnisins á námastaðnum, ef til kæmi. Á árinu 1968 leituðu ýmsir erlendir aðilar, aðrir en Johns Manville, upplýsinga hjá iðnmrn. um möguleika til perlítvinnslu á Íslandi, þ.á.m. fyrirtæki í Bretlandi og Þýzkalandi, sem kváðust hafa áhuga á að fá sýnishorn efnisins til rannsóknar í eigin rannsóknarstofum. Sérfræðingar þeir, sem rannsakað hafa sýnishorn af perlíti úr Loðmundarfirði benda á, að sýnishornin hafi verið of fá, aðeins 6 í hverju landi, - þar er átt við Loðmundarfjörð og Prestahnjúk, - til að unnt sé að dæma endanlega um efnisgæðin með fullri vissu. Sérfræðingar Johns Manville hafa gert áætlun um, hvað gera þurfi til að ljúka endanlegri rannsókn bæði á efnismagni og gæðum perlíts í Loðmundarfirði. Er gert ráð fyrir, að náman verði nákvæmlega könnuð með borunum og á annan hátt og 400 sýnishorn þensluprófuð og rannsökuð. Er ljóst, að fullkomin rannsókn mun kosta töluvert fé. Fyrri hluta fsp., - um árangurinn af þessum nýjustu rannsóknum, - telst svarað með því, sem rakið hefur verið, en síðari hluta fsp., - um horfur á vinnslu perlíts til útflutnings, - er ekki unnt að svara að svo stöddu. Ég vil taka fram, að í iðnrn. liggja fyrir ítarlegar skýrslugerðir um rannsóknir og einnig ítarlegar skýrslugerðir frá þeirri n., sem ég gat um áðan og iðnrh. skipaði 1967, en í n. áttu sæti Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri og Árni Þ. Árnason deildarstjóri í rn., Pétur Pétursson forstjóri og Hjörtur Torfason, en þess má geta, að n. starfar enn. Ríkisstj. telur nauðsynlegt, að kannaðir verði til hlítar möguleikar á nýtingu perlíts og mun beita sér fyrir, að það verði gert á þessu ári. Um þetta hefur verið gerð ákvörðun í ríkisstj. á fundi hennar þann 13. febr. s.l. Ég vil svo aðeins ljúka máli mínu með því, að ef einhverjir hv. þm. og þá kannske sérstaklega fyrirspyrjandi óska eftir að fá þessar frekari upplýsingar, sem eru allt of viðamiklar til þess að fara með þær í upplestri hér í þingsölunum, þá eru þær til reiðu í iðnrn.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir mjög glögg og ítarleg svör við fsp. minni. Ég verð að vísu að játa, að mér urðu það nokkur vonbrigði, að ekki var betri útkoma úr þessum rannsóknum á þeim sýnishornum, sem tekin voru og sérstaklega að dómi Johns Manville fyrirtækisins, en það er áreiðanlega rétt, að það er nauðsynlegt að gera meiri rannsóknir og eins og fram kom hjá hæstv. iðnrh., þá hefur ríkisstj. tekið ákvörðun um, að haldið verði áfram rannsóknunum. Ég er nú svo bjartsýnn í eðli mínu, að það er fjarri því, að ég hafi gefið upp von um, að þær kunni að gefa betri niðurstöðu, en enn þá virðist liggja fyrir og í raun og veru hef ég trú á því, að þarna verði um framtíðaratvinnu að ræða að vinna þessar námur. Ég vil svo endurtaka þakklæti mitt til hæstv. ráðh. fyrir glögg og skýr svör.



Herra forseti. Ég vil þakka fróðlegar upplýsingar um þetta mál frá hæstv. iðnrh. Eins og tilkynnt var áðan, hefur verið útbýtt hér í d. í dag þáltill., sem ég flyt varðandi rannsóknir á þessu máli, en ég hef af sérstökum ástæðum haft með þessi mál að gera á undanförnum árum fyrir eigendur þeirra jarða, sem hér eiga hlut að máli. Og ég vildi sérstaklega fagna þeirri ákvörðun ríkisstj., að hún hefur samþykkt að rannsaka til hlítar þá möguleika, sem kunna að vera til staðar varðandi perlusteininn. Það liggur fyrir, að slíkar rannsóknir eru nokkuð viðamiklar, en þó að fyrirtækið Johns Manville hafi lýst því yfir, að það vilji ekki standa að vinnslu á þessu stigi málsins, þarf það alls ekki að útiloka möguleika á því, að hafin verði vinnsla á perlusteini með öðrum hætti. Og ég vil láta í ljósi ánægju yfir því, sem hér hefur komið fram og vonast til þess, að rannsóknum verði hraðað, eftir því sem föng eru á.



Herra forseti. Nú um eins árs skeið hefur verið framkvæmd býsna víðtæk könnun annars staðar á Norðurlöndum á möguleikunum á því, að Danmörk, Noregur, Svíþjóð og Finnland taki upp mun nánari efnahagssamvinnu, en tíðkazt hefur að undanförnu. Snemma á síðasta ári var n. embættismanna og sérfræðinga frá þessum löndum falið að framkvæma slíka könnun og taka sérstaklega til athugunar tíu tiltekna þætti efnahagsmála. Þessir sérfræðingar fengu afmarkaðan tíma til starfa sinna. Þeir áttu að skila niðurstöðum sínum um seinustu áramót og við það var staðið af þeirra hálfu. Þeir skiluðu slíkri skýrslu 3. jan. s.l. Þar kom fram, að samstaða reyndist býsna mikil um það, að unnt væri að koma á víðtækri efnahagssamvinnu á sumum þessum sviðum, en á öðrum var uppi nokkur ágreiningur og ýmislegt, sem frekari athugunar þyrfti við. Þetta mál var síðan rætt á fundum forsrh. Norðurlanda og nú nýlega var sérfræðingunum falið að starfa áfram og athuga alveg sérstaklega 7-8 tiltekin vandamál og skila niðurstöðum um þá athugun 15. júlí í sumar og ennfremur drögum að eins konar efnahagsbandalagssamningi Norðurlanda. Hins vegar virðist svo af ummælum forustumanna í þessum löndum, að taldar séu allverulegar líkur á því, að af þessu samstarfi geti orðið. Vandamálin eru ekki talin meiri en svo, að unnt sé að útkljá þau með pólitískum ákvörðunum eftir tiltölulega skamman tíma. Hér er um að ræða þróun, sem mun hafa mjög mikil áhrif á Norðurlöndum, ef af þessum ákvörðunum verður og þess vegna skiptir þetta mál okkur Íslendinga einnig mjög verulegu máli. Við erum þátttakendur í norrænni samvinnu innan Norðurlandaráðs og víðar og það hefur verið stefna Íslendinga að vilja halda þeirri samvinnu áfram. Hitt gefur auga leið, að ef aðrar Norðurlandaþjóðir bindast í eins konar efnahagsbandalag, án þess að við séum tengdir því á nokkurn hátt, mundi það leiða til þess, að við fjarlægðumst Norðurlönd á þessu sviði. Ríkisstj. Íslands átti þess kost að taka þátt í þessari athugun, sem framkvæmd hefur verið að undanförnu. Ég lét það í ljósi á þingi á síðasta ári, að mér hefðu þótt íslenzkir ráðamenn sýna furðu mikið tómlæti í því sambandi, því að enginn Íslendingur var ráðinn til slíkra starfa. Hæstv. forsrh. kvað ástæðuna þá, að ríkisstj. hefði ekki haft tiltæka menn til þess að vinna þessi verk. Hins vegar hafa íslenzk stjórnvöld fylgzt með gangi þessa máls, fengið öll gögn í sínar hendur og embættismenn ríkisstj. hafa setið á fundum, auk þess sem hæstv. forsrh. hefur setið á fundum, þar sem þessi mál hafa verið rædd. Ég held, að það sé óhjákvæmilegt, að Íslendingar taki afstöðu til þessara viðhorfa og ég trúi ekki öðru en hæstv. ríkisstj. hafi gert sér nú þegar einhverja grein fyrir því, hvernig skynsamlegast verði að þessu máli staðið af hálfu Íslendinga. Þetta mál er það langt komið, að mér finnst vera tímabært, að hæstv. ríkisstj. geri grein fyrir því á þingi, hver viðhorf hennar eru til þessa máls, svo að almennar umr. og athuganir geti hafizt á vegum fleiri aðila hérlendis.



Herra forseti. Ríkisstj. hefur gert sér far um að fylgjast sem bezt með þeim umr. og athugunum, sem átt hafa sér stað um aukna efnahagssamvinnu Norðurlanda. Slík efnahagssamvinna hefur lengi verið á dagskrá á Norðurlöndum, en misjafnlega mikið um hana rætt eftir því, hvernig viðhorf hafa verið í viðskiptamálum landanna. Fyrir forgöngu dönsku ríkisstj. hófust sérstakar umr. um málið á s.l. vori. Boðaði forsrh. Dana til sérstaks fundar norrænna ráðh. 22. apríl s.l. um afstöðu Norðurlandanna til ástandsins í markaðsmálum Vestur-Evrópu og þá sérstaklega um aukna efnahagssamvinnu Norðurlanda. Ég sat þennan fund fyrir hönd Íslands. Var málið ennfremur rætt í efnahagsmálan. Norðurlandaráðs. Síðar hafa þessi mál verið til umr. á fundum forsrh. Norðurlanda og hefur Bjarni Benediktsson forsrh. setið tvo þessara funda, í Osló í okt. s.l. og í Stokkhólmi í byrjun þessa mánaðar. Sendiherrar Íslands á Norðurlöndum og Þórhallur Ásgeirsson ráðuneytisstjóri hafa mætt á nokkrum fundum norrænu embættismannana sem áheyrnarfulltrúar. Þeirri n. var á Kaupmannahafnarfundinum falið að semja bráðabirgðaskýrslu um aukna, norræna efnahagssamvinnu. Var sú skýrsla tilbúin í byrjun jan. s.l. Hefur hún síðan verið til umr. á þrem fundum forsrh. hinna fjögurra Norðurlandanna og verður aðalumræðuefnið á næsta fundi Norðurlandaráðs í Stokkhólmi í marz byrjun. Ástæður þess, að áhugi hefur á ný orðið á nánara efnahagssamstarfi Norðurlanda eru fyrst og fremst þær, að tilraunir Dana, Norðmanna og jafnvel Svía til að fá inngöngu í Efnahagsbandalag Evrópu hafa ekki borið árangur og ekki er búizt við því, að úr rætist í þeim efnum á næstu árum. Hefur því verið talið æskilegt, að Norðurlöndin treystu samstarf sín á milli með norrænu tollabandalagi, sameiginlegri stefnu í viðskiptamálum og landbúnaðar– og sjávarútvegsmálum og ýmsum öðrum ráðstöfunum, sem hefðu norrænt efnahagsbandalag að markmiði. Þetta fyrirhugaða samstarf á að grundvallast á EFTA–samstarfinu, sem hefur leitt til myndunar á tollfrjálsum markaði fyrir iðnaðarvörur milli hinna Norðurlandanna, en það samstarf hefur haft í för með sér mjög mikla aukningu á viðskiptum milli landanna. Með norrænu tollabandalagi er átt við, að allir tollar verði felldir niður í innbyrðis viðskiptum og sameiginlegur ytri tollur verði tekinn upp gagnvart öðrum löndum. Það var í upphafi ljóst, að Ísland gæti ekki á þessu stigi málsins orðið virkur þátttakandi í hinu fyrirhugaða efnahagssamstarfi, þar eð Ísland er ekki aðili að EFTA og hefur því ekki fellt niður tolla og innflutningshöft samkvæmt EFTA–samningnum, eins og hin Norðurlöndin hafa þegar gert. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að við flytjum miklu meira inn frá hinum Norðurlöndunum, en út til þeirra. Heildarafnám tolla gagnvart Norðurlöndunum einum, án þess að á móti fáist hliðstæð fríðindi fyrir íslenzkan útflutning til Norðurlanda, getur ekki komið til mála. Á því eru augljósir erfiðleikar. En til greina yrðu þá að koma í staðinn veruleg fríðindi á öðrum sviðum. Að mati ríkisstj. er aðild Íslands að EFTA því skilyrði þess, að um virka þátttöku Íslands í hinu fyrirhugaða efnahagssamstarfi Norðurlanda geti verið að ræða og er þetta ein af ástæðum þess, að ríkisstj. hefur hafið samningaviðræður um aðild Íslands að Fríverzlunarsamtökum Evrópu, að fenginni heimild Alþ. til þess. Ríkisstj. telur, að víðtækt samstarf við hin Norðurlöndin sé bæði æskilegt og hagkvæmt. Mun hún því halda áfram að vinna að því, að Ísland geti sem fyrst tekið þátt í hvers konar efnahagssamstarfi Norðurlanda, sem nú er um rætt.



Herra forseti. Eins og kom fram hjá hæstv. viðskrh., þá er sú viðleitni, sem er gerð til þess að koma á nánara efnahagssamstarfi Norðurlandanna fjögurra, hluti af samstarfi þeirra innan EFTA og það hefur þess vegna verið skoðun bæði ríkisstj. og þeirra manna, sem eru kunnugastir þessum málum og hafa mest að þeim unnið, að það væri þýðingarlaust fyrir Ísland á þessu stigi að taka þátt í þeim rannsóknum, sem nú eiga sér stað, fyrr en við höfum sjálfir ákveðið, hvort við viljum gerast aðilar að EFTA og getum fengið þau skilyrði, er við teljum okkur aðgengileg. Þess vegna má segja, að leiðin til þessa samstarfs liggi um EFTA. Hitt er svo annað mál, að okkur hefur verið gefinn kostur á að fylgjast með því starfi, sem nú er unnið. Viðskrh. var á fyrsta fundinum í apríl í vor, eins og hann drap á og það var því síður en svo, að við sýndum nokkurt fálæti í þessum efnum. Þar var ráðgert, hvernig undirbúningi málsins yrði hagað, en skjótt kom í ljós, að hann er svo víðtækur, að við höfum ekki nægum sérfræðingafjölda á að skipa til þess að taka þátt í athugun málsins að nokkru gagni. Ég held líka, að við verðum að gera okkur ljóst, að hvort sem við að lokum höfum hug á því að ganga í þetta nánara samstarf eða ekki, sem í bili beinist að fullkomnu tollabandalagi, - og er þó hugsanlegt að lykti á einhvern annan veg, án þess að málið verði að teljast misheppnað, að menn finni aðra leið til þess að tryggja þau markmið, sem eftir er keppt, en tollabandalagið - að við þurfum að gera okkur þess grein, að í samningum um einstök atriði og raunar málið í heild getum við sáralítil áhrif haft. Ef við litum á þær tölur, sem hér er um að ræða, þá erum við einungis einn á móti hverjum 100 íbúum í Norðurlöndunum í heild. Hinar þjóðirnar eru sem sagt svo miklu mannfleiri en við, að þær samanlagt eru 99 á móti hverjum 1 okkar. Þess vegna getum við ekki vænzt þess að ráða miklu um heildarfyrirkomulag þessara mála eða um þau efni, er ekki varða okkur alveg sérstaklega. Við hljótum því að mestu að vera áhorfendur á meðan verið er að semja um málin í heild. Þegar við svo sjáum í hvaða farveg þau fara, þá verðum við að taka ákvarðanir um, hvort við teljum að hann sé slíkur, að okkur sé hægt að vera með í förinni og þá að reyna að koma að þeim fyrirvörum og þeim sérákvæðum, sem okkur mundu verða óhjákvæmileg, ef við eigum að gerast þarna aðilar og í sjálfu sér höfum við ekki ástæðu til annars en að gera ráð fyrir, að fullur velvilji verði sýndur á því að veita okkur slíka sérstöðu. Það eru þó viss takmörk fyrir því, hversu langt er hægt í þeim efnum að ganga, ef við á annað borð viljum vera með. Ég held þess vegna, að það sé ekki miklu spillt, þó að við höfum ekki verið með í undirbúningnum fram að þessu. Við höfum fengið þær heildarskýrslur, sem samdar hafa verið. Okkur hafa verið veitt greið svör við þeim spurningum, sem við höfum borið fram. Mér var meira að segja gefinn kostur á því að mæta á fundi, sem einmitt í dag og í gær er haldinn austur í Helsingfors á meðal forsrh. fjögurra, án þess að aðrir trúnaðarmenn, en einn frá hverjum séu viðstaddir, til þess að eiga kost á því að fylgjast með, á hvaða stigi málin eru. Vegna þess að ekki þótti tímabært enn að taka upp sérstök atriði, sem okkur gátu skipt máli, þá taldi ég ástæðulaust að fara á þann fund. Alveg eins og það er víst, að við höfum engu glatað með því að vera ekki á þeim sérfundum, sem þannig hafa verið haldnir fram að þessu, samkvæmt því sem upplýst var á fundinum í Stokkhólmi í byrjun mánaðarins. Þó að ég telji mjög óvíst ennþá, hvort við getum gerzt aðilar að þessu samstarfi og það sé komið undir því, hvort við fáum þau kjör um inngöngu í EFTA, sem við teljum okkur aðgengileg og síðan hvers eðlis samstarfið á milli hinna fjögurra verður, sem enginn veit ennþá né raunar heldur, hvort úr því verður, þá eru viss atriði, sem ég tel alveg tímabært fyrir okkur nú þegar að gera okkur grein fyrir og átta okkur á, og það var efni þess, að ég stóð hér upp nú, en ekki það, að ég teldi mig þurfa að betrumbæta skýrslu hæstv. viðskrh. Það eru viss atriði, sem eru forsenda þess, að við getum gerzt þarna aðilar, sem við höfum enn ekki treyst okkur til að fallast á. Þar mundi ég telja fyrstan af öllu sameiginlegan vinnumarkað. Það er algjör forsenda fyrir því samstarfi, sem þessar fjórar þjóðir nú eru að koma á hjá sér, að þær eru búnar að hafa sameiginlegan vinnumarkað í mörg ár. Við höfum hingað til ekki treyst okkur til þess að veita mönnum frá öðrum þjóðum slíkt jafnrétti á við okkur. Það eru til þess ríkar ástæður, m.a. sögulegar, smæð okkar og ýmislegt annað, sem okkur er ríkt í huga. En það er tómt mál fyrir okkur að tala um að gerast aðilar að því nána samstarfi, sem þessar þjóðir eru að koma á hjá sér, - miklu nánara samstarfi, en þær eiga innan EFTA, þar sem ekki reynir á þetta atriði út af fyrir sig, - nema við treystum okkur til þess að vera aðili að sameiginlegum vinnumarkaði. Ég spyr þá líka bæði sjálfan mig og aðra og ég játa, að ég hef ekki svör á reiðum höndum við því í dag: Eru þær hættur samfara sameiginlegum vinnumarkaði, sem við hingað til höfum talið vera? Er það okkar reynsla, að hingað sé slík ásókn af mönnum frá öðrum þjóðum og þá í þessu tilfelli frá hinum Norðurlöndunum, að það skapi okkur nokkra raunverulega hættu að breyta um afstöðu í þessu? Og er það ekki nú þegar tímabært og til athugunar fyrir ráðamenn hér, bæði stjórnmálaflokka, verkalýðshreyfingu og atvinnurekendur, að taka þetta til athugunar? Eigum við ekki að breyta hér til? Eigum við ekki að gera tilraun með það, hvort þær hættur eru fylgjandi sameiginlegum vinnumarkaði, sem við hingað til höfum talið vera? En ég legg áherzlu á, ef menn treysta sér ekki til stefnubreytingar í þessu atriði, þá er allt tal um það, að við nálgumst þá auknu samvinnu, sem nú er verið að reyna að koma á í hinum löndunum, þýðingarlaust hjal.



Herra forseti. Ég er sammála þeim tveim hæstv. ráðh., sem hér hafa talað, um það, að náið samband hlýtur að vera á milli aðildar okkar að EFTA og möguleika okkar á því að gerast aðilar að norrænni efnahagssamvinnu, og hef ég ekki neinu við það að bæta. En ég hef ekki getað stillt mig um það að standa hér upp og lýsa sérstökum fögnuði mínum yfir þeim áhuga, sem hv. 6. þm. Reykv. virðist hafa á einhvers konar aðild Íslands að norrænni samvinnu á sviði efnahagsmála og ég tel enga ástæðu til að draga í rauninni í efa, að sá áhugi sé einlægur. Ég hafði raunar, áður en hv. þm. fór að hreyfa þessu máli á hv. Alþ. staðið í þeirri trú, að hv. þm. væri mjög eindreginn einangrunarsinni á sviði efnahagsmála og sá er grunur minn, að e.t.v. hafi hann ekki gert sér fyllilega ljóst, hvaða afleiðingar virk þátttaka Íslands í norrænni efnahagssamvinnu mundi hafa á öðrum sviðum og vil ég leyfa mér að fara um það örfáum orðum. Mér eru ljósir, eins og kom fram í ræðum hæstv. ráðh., ýmsir annmarkar á aðild okkar að norrænni efnahagssamvinnu. Að vísu finnst mér, að of mikið hafi að undanförnu verið gert úr vandkvæðum okkar á því að gerast aðilar að sameiginlegum vinnumarkaði Norðurlanda. Og ég hugsa, að þær hættur, a.m.k. eins og ástæður eru nú, sem slíkt mundi hafa í för með sér, væru í miklu ríkara mæli í því fólgnar, að slíkt mundi leiða til þess, að útstreymi yrði úr landinu til Norðurlanda. En ég held, að hættan sé mjög lítil á því, þó að hún kunni að hafa verið fyrir hendi fyrst eftir stríðið, að hingað verði mikið aðstreymi frá Norðurlöndunum. Og ekki má gera sér of miklar vonir um það heldur að mínu áliti, að við fáum mikla markaði á Norðurlöndunum, þó að einhverjir möguleikar kunni að vera í því efni. Samt sem áður er ég í þessu efni samherji hv. 6. þm. Reykv. að því leyti, að ég tel, að þetta mál eigi vandlega að athuga og teldi að ýmsu leyti mjög æskilegt, að við gætum orðið virkir þátttakendur í þessari samvinnu. En meginkosturinn, sem að mínu áliti er við það, er sá, að gerðumst við aðilar að slíkri samvinnu, mundi það knýja okkur til þess að reka áfram svipaða stefnu í peninga– og viðskiptamálum og hefur verið rekin í öllum löndum V.–Evrópu undanfarin ár, einnig hér. Ég veit, að hv. stjórnarandstæðingar eru þessu ekki sammála. Einmitt stefnubreytingin, sem þeir tala svo mikið um, að sé nauðsynleg, byggist á allt öðrum skoðunum, nefnilega hinni gömlu skoðun, sem var svo mikið rædd á kreppuárunum fyrir stríðið og nefndist innilokun kaupgetunnar. Það eigi að auka útlán hér innanlands, lækka vexti o.s.frv. og koma í veg fyrir, að þessi aukna kaupgeta beinist út á við, heldur eigi að loka hana inni og það hefur verið gert með því að setja á fót gjaldeyris úthlutunarnefnd og annað slíkt. Meginatriði stefnubreytingarinnar er í rauninni, þegar öllu er á botninn hvolft, endurreisn n. frægu og stóru á Skólavörðustígnum, sem allir kannast við. Nú ætla ég síður en svo að fara að ræða þessa að mínu áliti mjög vanhugsuðu kenningu um innilokun kaupgetunnar, en á því er rétt að vekja athygli, af því að þessi fsp. kemur frá hv. stjórnarandstæðingi, að ef okkur er alvara með einhvers konar þátttöku í alþjóðasamvinnu, þá samrýmist það ekki kenningunni um innilokun kaupgetunnar. Algert skilyrði fyrir slíkri samvinnu, hvort sem það er norræn samvinna innan EFTA o.s.frv., er, að um frjálsa utanríkisverzlun sé að ræða í þeim skilningi, að ekki sé beitt beinum innflutningshöftum eða slíkum takmörkunum. Ég er ekki alveg viss um, að hv. flm. þessarar fsp. hafi gert sér þetta ljóst, en hafi hann gert sér það ljóst og sé hann reiðubúinn að færa slíka fórn fyrir aðildinni, þá mundi það gleðja mig mjög.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh. fyrir þau svör, sem þeir gáfu við fsp. mínum. Svörin báru með sér, að hv. ríkisstj. stendur enn þá algjörlega álengdar og hefur ekki mótað neina sérstaka skoðun á því, hvernig við eigum að bregðast við þeim nýjustu upplýsingum, sem fyrir liggja um horfurnar á aukinni efnahagssamvinnu Norðurlanda. Hæstv. forsrh. taldi, að við hefðum einskis misst þrátt fyrir þetta og ég skal ekki draga það í efa, vonandi stenzt það. Hann taldi líka, að við hefðum ekki getað haft mikil áhrif, þótt við hefðum tekið þátt í þeirri könnun, er framkvæmd hefur verið, vegna þess að fjöldi okkar sé svo litill, við séum aðeins 1 á móti 100 á öðrum Norðurlöndum. Nú er það að sjálfsögðu ekki svo, að í þessari samvinnu gildi nein höfðatöluregla, það eru til svið, þar sem við erum býsna fyrirferðarmiklir, einnig á þessu stóra svæði. Þar á ég við fiskveiðarnar og fiskiðnaðinn. Á þeim vettvangi mundi að sjálfsögðu vera tekið tillit til okkar sjónarmiða, ef við værum þátttakendur í slíkri könnun. Ég vil einnig minna á, að forsenda þessara viðræðna, sú grundvallarregla, sem átti að fylgja, ef unnt yrði að koma á þessari norrænu samvinnu, var sú að öll aðildarríki mundu hafa hag af henni. Það var meginregla, sem mönnum bar að fylgja í þessari athugun. Ef eitthvert ríki tæki á sig einhvern aukinn vanda, þá yrðu að koma á móti hagsbætur, sem ekki aðeins ynnu upp þennan vanda, heldur meira en það. Það áttu öll ríki að hafa hag af samvinnunni. Ég dreg ekki í efa, að það yrði erfitt fyrir okkur Íslendinga að gerast fullir aðilar að allsherjar efnahagsbandalagi Norðurlanda, ef það kynni að verða stofnað, en það eru náttúrlega til mörg fyrirkomulagsatriði. Það er alkunnugt, að ráðamenn Norðurlanda hafa fullan hug á því að sýna Íslendingum fulla vinsemd og það ber okkur að hafa í huga. Þarna getur eflaust komið til greina einhvers konar takmörkuð samvinna af okkar hálfu, einhvers konar aukaaðild. Að minnsta kosti tel ég víst, að ef við tækjum slík mál upp, yrði því vel tekið. Ég hef ekki þá vitneskju um þetta mál, að ég geti farið að ræða það í einstökum atriðum. Hæstv. ríkisstj. hefur að sjálfsögðu mun meiri vitneskju. Það sem mér lá á hjarta, var að mælast til þess, að hæstv. ríkisstj. færi að gera frekari grein fyrir þessu máli en hún hefur gert. Það er auðvitað rétt hjá hv. forsrh., að þarna geta komið upp margs konar vandamál og við kynnum að þurfa að breyta stefnu okkar á ýmsum sviðum. Hann nefndi m.a. sem algjöra forsendu sameiginlegan vinnumarkað. En eins og bent var á áðan af hv. 12. þm. Reykv., mundi sameiginlegur vinnumarkaður ekki leiða til þess um þessar mundir, að hingað færi að streyma verkafólk annars staðar frá Norðurlöndum, vegna þess að kaupgjald er hér um þessar mundir svo sem helmingur af því kaupi, sem greitt er annars staðar. En hitt er alveg rétt, að við yrðum vafalaust að breyta stefnu okkar á mörgum sviðum. En til þess að við getum rætt þá hluti, þarf að liggja fyrir um það miklu meiri vitneskja en nú er. Hv. 12. þm. Reykv. hafði hér smátilhlaup til þess að flytja ámóta skemmtilega ræðu og hann flutti í vetur, þegar við ræddum um EFTA, þótt honum ynnist því miður ekki tími í þessum stutta tíma, sem nú er, til að segja gamansögur af þátttöku sinni í hafta– og nefndafargani, sem tíðkaðist áður fyrr. Hitt held ég, að sé algjör misskilningur hjá þessum hv. þm., ef hann ímyndar sér, að forsenda þess, að við getum tekið þátt í samstarfi, t.d. norrænu efnahagsbandalagi, væri, að við héldum áfram þeirri viðreisnarstefnu, sem nú að undanförnu hefur leitt þjóðina út í þá ófæru, sem blasir við öllum. Ég held þvert á móti, að alger forsenda þess, að við getum tekið þátt í þessu samstarfi eða nokkru öðru alþjóðlegu samstarfi sé, að við breytum algjörlega um vissa þætti í þeirri stefnu og þar á ég við, að við verðum að taka upp áætlunarbúskap. Við verðum að taka upp áætlunarstjórn á meginþáttunum í efnahagsmálum okkar og atvinnulífi. Þetta er algjör forsenda þess, að við séum menn til þess að taka þátt í nokkru alþjóðlegu samstarfi á sviði viðskipta og verzlunar. Ef við gerum það ekki, eru fyrirtæki okkar allt of vanmegnug til þess að heyja nokkra samkeppni við aðra. Ef við ættum að geta mætt öðrum mönnum á jafnréttisgrundvelli, verðum við að vera menn til þess að sameina krafta okkar á miklu algjörari hátt, en okkur hefur tekizt hingað til. Ég held, að það sé algjör forsenda, að við tökum upp áætlunarstjórn á meginþáttunum í efnahagslífi okkar. Án þess er tómt mál að tala um það, að við getum gengið í eitthvert víðtækara bandalag. Ég vil benda þessum hv. þm. á, að slík áætlunarstjórn tíðkast víða í löndum, sem taka þátt í mjög nánu efnahagsbandalagi. T.d. er hún mjög veigamikill þáttur í efnahagskerfi Frakka og hefur verið það um skeið. Slík áætlunarstjórn þarf ekki að fela í sér neins konar þjóðnýtingu. Í slíkri áætlunarstjórn taka sameiginlegan þátt einkaaðilar og opinberir aðilar. Þetta er aðferð til þess að styrkja aðstöðu viðkomandi ríkis og efla þróun atvinnuveganna. Ef okkur tekst ekki að taka upp slíka stjórn á efnahagsmálum okkar, verðum við aldrei menn til þess að taka þátt í víðtækara samstarfi og þá má vel vera, að okkur verði nauðugur einn kostur að vera með innilokunarstefnu, en hún leiðir sannarlega ekki fram á við. Okkur er óhjákvæmilegt, ef við ætlum að taka hér upp iðnvæðingu, að tryggja okkur aðgang að víðtækari mörkuðum, það gefur auga leið. En til þess að við getum það, verðum við að koma hér upp sterkum fyrirtækjum eftir okkar mælikvarða og það getum við aðeins gert með áætlanastjórn. Þetta er algjör forsenda af okkar hálfu.



Herra forseti. Fyrir fáeinum vikum gerðist það, sem er tiltölulega sjaldgæft á vettvangi stjórnmálanna, að eitt af vinstri blöðum hv. stjórnarandstöðu, sem nýlega er farið að koma út í sinni núverandi mynd, gerði mér þann sóma að birta af mér mynd og tilfæra orðrétt alllangan kafla úr ræðu, sem ég flutti við vantraustsumr., sem fóru fram á hv. Alþ. seint í nóvembermánuði. Þetta er tiltölulega óvenjulegt, að svo vinsamlega sé minnzt á ræður andstæðinganna, því að því miður er það oftast svo á vettvangi stjórnmálanna, ef andstæðingablöð yfirleitt geta um ræður andstæðinganna, þá er það ekki nema með útúrsnúningi og skætingi, en venjan er sú að þegja alveg. Í þessari grein kom samt fram allmikill misskilningur, sem ég vil leyfa mér að leiðrétta einmitt að sérstöku gefnu tilefni af hálfu hv. 1. þm. Norðurl. v., þegar hann var að tala um árásir, sem ég hefði gert á hinn mæta, látna stjórnmálaskörung, prófessor Magnús Jónsson. Þessi misskilningur virðist vera ákaflega ríkur og djúpstæður, því nú hef ég síður en svo ástæðu til þess að ætla, að umrætt málgagn hafi vísvitandi mistúlkað mín sjónarmið. En sá misskilningur virðist vera ákaflega ríkur, að ef gagnrýnd er framkvæmd haftakerfisins, þá sé það persónuleg árás á þá menn, sem tekið hafa þátt í framkvæmd þess. Ég tók það einmitt skýrt fram í minni ræðu, - en því var sleppt í þessu, sem birtist í umræddri grein, -að ég væri hvorki að gera árás á stjórnmálamenn almennt eða þá mætu menn, sem hefðu haft framkvæmd þessa með höndum, heldur sagði ég, að svona hlyti framkvæmdin alltaf að verða í landi kunningsskaparins, og tel ég þó sízt til bóta, þegar hv. framsóknarmenn t.d. eru með tillögu um það að skipa einhverja slíka n. fulltrúum stéttasamtaka eða þess háttar. Ég tel það sízt til bóta, því að hvað sem má um stjórnmálaflokkana segja, þá er þó hægt að gera þá ábyrga gerða sinna, sem miklu síður er tilvikið með stéttarsamtök, að maður nú ekki tali um banka og aðrar slíkar stofnanir. Það virðist mjög útbreiddur misskilningur, að til sé einhver ákveðin niðurröðun verkefna, hvort heldur eru fjárfestingarframkvæmdir, innflutningur eða annað, sem allir séu sammála um og ef frá þessari niðurröðun sé vikið, þá beri það vott um spillingu. Aðalatriði málsins er, að það er engin slík niðurröðun til. Að vísu höfum við, sem staddir erum í þessum sal, kannske einhverjar óljósar hugmyndir um slíka niðurröðun, bæði innflutnings– og fjárfestingarverkefni o.s.frv., en ég held, að ef skoðanakönnun færi fram á meðal okkar, þá mundu engir tveir vera sammála um þessa niðurröðun. Það er þetta, sem er aðalatriði málsins og einmitt með tilliti til þess, hvað t.d. er nauðsynjavara og hvað ekki, eru skoðanir á því kannske jafnmargar og þjóðfélagsborgararnir. Þá er það ekki svo ákaflega hneykslanlegt, þó að við vitum allir, hver áhrif það hafði á mat þeirra, sem sátu í innflutningsn., hvað væri nauðsynlegt og hvað væri ekki nauðsynlegt, hvaða fyrirtæki það var, sem hafði umboð fyrir umrædda nauðsynjavöru. Framsóknarmennirnir í n. töldu það hafa þýðingu við mat á því, hvort einhver vara væri nauðsynjavara eða ekki, hvort það var Samhandið, sem flutti hana inn. Ef svo var; þá lyfti það vörunni upp í stiganum og sama máli held ég að hafi gegnt um fulltrúa Sósfl. þegar um var að ræða fyrirtæki, sem studdu þann flokk og verzluðu austan járntjalds. 



Herra forseti. Ekki skal ég blanda mér frekar í þær sérkennilegu umr., sem hv. 12. þm. Reykv. er farinn að hafa uppi hér af hinum undarlegustu tilefnum aftur og aftur. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs aftur, er aðeins eitt atriði, sem ég gleymdi að minnast á áðan, en mig langaði til að gera nokkur skil. Hæstv. forsrh. sagði, að efnahagssamvinna Norðurlanda, sem fyrirhuguð væri, væri aðeins hluti af samstarfi þeirra innan EFTA og hæstv. viðskrh. sagði, að aðild Íslands að EFTA væri skilyrði þess, að við gætum orðið aðilar að þessu norræna samstarfi. Þetta mál er engan veginn svona einfalt. Staðreyndin er sú, að samstarf EFTA er í rauninni strandað. Það er strandað vegna þess, að því verkefni, sem EFTA átti að leysa, er lokið og það hefur ekki tekizt að koma á frekari efnahagsþróun innan þess bandalags. Einnig hefur það gerzt, að Bretar hafa reynzt mjög fyrirferðarmiklir innan bandalagsins og hafa aftur og aftur gengið á skýlaus ákvæði EFTA–sáttmálans. Þetta er ástæðan til þess, að Norðurlönd hafa ákveðið að stefna að því að athuga gaumgæfilega, hvort ekki væri unnt að koma á efnahagsbandalagi Norðurlanda. Þeir vilja m.a. styrkja sig gagnvart Bretum, en fyrst og fremst vilja þeir koma á stofnun, sem geti tryggt þeim frekari efnahagsþróun. Ef af slíku norrænu efnahagsbandalagi verður, er augljóst mál, að það, sem í raun og veru er að gerast er, að EFTA er að klofna í tvennt. Það kann að halda áfram að forminu til, en í raun skiptist það í sundur. Þess vegna finnst mér, að við verðum að athuga þetta mál, sérstaklega í sambandi við athuganir á því, hvort Íslendingar eigi að gerast aðilar að EFTA eða ekki. Því hvað gerist, ef myndað verður bandalag Norðurlanda, efnahagshandalag Norðurlanda, sem við gerumst ekki aðilar að, en við ákveðum hins vegar að ganga í EFTA? Þá erum við komnir í félagsskap við annan partinn af EFTA og þá einmitt þann hluta þess bandalags, sem við höfum engan sérstakan áhuga á, þegar Bretland er undanskilið. Ég lít þannig á, að þessi norræna efnahagssamvinna sé svo mikilvæg, að við þurfum að athuga hana alveg sérstaklega og ef það liggur fyrir, að við teljum okkur ekki geta gerzt aðilar á neinn hátt, sé það í sjálfu sér fjarskalega langsótt að gerast aðilar að hinum hluta EFTA. Ég held, að forsenda þess, að menn ákveði að ganga í EFTA, ef myndað verður norrænt efnahagsbandalag, sé sú, að við teljum okkur kleift að taka þátt í þessu norræna efnahagsbandalagi, því ef það verður ekki, finnst mér EFTA–hugmyndin gjörsamlega runnin út í sandinn.



Herra forseti. Mér finnst, að þessum mjög nytsamlegu umr. megi ekki ljúka, nema andmælt sé þeim skoðunum á viðskiptum Íslands og hinna Norðurlandanna, sem fram komu í ræðu hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúla Guðmundssonar. Hann taldi þann halla, sem hefur verið og er á viðskiptum Íslands við hin Norðurlöndin, vera fullkomna sönnun þess, að við ættum ekkert erindi í neins konar viðskiptasamstarf eða efnahagssamstarf við þessi lönd, og hafði um þetta allstór og þung orð. Þessu vil ég ekki láta ómótmælt. Það er algjörlega úrelt sjónarmið, fullkomlega úrelt sjónarmið, að meta viðskipti milli einstakra þjóða á þann mælikvarða einan, hvort um svokallaðan viðskiptahagnað eða viðskiptahalla sé að ræða í viðskiptum þjóðanna. Ef fylgja ætti þessari algjörlega úreltu reglu hv. þm., þá ætti það að vera meginmarkmið í viðskiptum okkar Íslendinga, að við hefðum fullkominn viðskiptajöfnuð í viðskiptum okkar við allar þjóðir, þ.e.a.s. við hverja einstaka þjóð. Við gætum eflaust haft þetta að markmiði. Þetta var markmið mjög margra þjóða á kreppuárunum til að mæta alveg sérstökum erfiðleikum, sem þá dundu yfir. Þá var reynt að vinna bug á slíkum erfiðleikum með atriðum sem þessum, enda þurfti ekki nema nokkurra ára reynslu til þess að sýna öllum vitibornum mönnum fram á, að hér var um að ræða stórkostlegt spor aftur á bak. Ef þessi regla hv. þm. yrði tekin upp hér á landi og við stefndum næsta áratug að því að hafa fullkominn jöfnuð í viðskiptum okkar við allar þjóðir, - kaupa ekki meira af nokkurri þjóð en hún keypti af okkur, - þá mundi það verða stærsta spor aftur á bak, sem stigið hefði verið á þessari öld í íslenzkum efnahagsmálum. M.ö.o. sú kenning, sem hv. þm. boðar og skal ég ekki fjölyrða um hana meira að öðru leyti, hún væri stefnubreyting í íslenzkum viðskiptamálum, sem hefði í för með sér stórkostlega lífskjaraskerðingu á Íslandi. Hún yrði stórkostlegt spor aftur á bak í íslenzkum viðskiptamálum og íslenzkum efnahagsmálum yfir höfuð að tala. Sem betur fer er frekar sjaldgæft, að slíkar kenningar séu boðaðar á Íslandi, annars staðar heyrast þær alls ekki lengur. Og þá vildi ég, fyrst ég er kominn hérna á annað borð, segja örfá orð um það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði síðast. Það er ekki rétt, sem hann sagði, að samstarf EFTA-landanna sé strandað. Það er ekki rétt, að fyrirhugað efnahagssamstarf Norðurlandanna beri vott um það, að þau telji samstarfið innan EFTA ekki hafa borið nægilega mikinn og góðan árangur. Hitt var rétt, sem hann sagði, að samstarfið innan EFTA hefur að mjög verulegu leyti náð þeim árangri, sem því var ætlað að ná. Það er enginn vafi á því, að EFTA–löndin öll hyggja á áframhaldandi samstarf sín á milli, ef þau eiga ekki kost á því að auka og stækka verksvið sams konar samstarfs. En EFTA er ekki að klofna í tvennt. Það, sem er að gerast er og ég vék að því í fáum orðum í upphafsorðum mínum í svari mínu, að EFTA-samstarfið út af fyrir sig hefur ekki fullnægt óskum um aukin markaðsskilyrði fyrir landbúnaðarvörur þeirra, einkum Dana, af ýmsum ástæðum, sem ég sé ekki ástæðu til að rekja til þess að lengja þessar umr. ekki um of. Þess vegna hafa Danir freistað þess að fá bættan markað fyrir sínar landbúnaðarafurðir með því að gerast aðilar að Efnahagsbandalaginu. Þær tilraunir hafa strandað, svo sem kunnugt er. Þess vegna hafa einmitt Danir haft forustu um að bæta skilyrði sín til sölu á landbúnaðarvörum með því að fá hin Norðurlöndin til að opna markaði sína fyrir dönskum landbúnaðarvörum. Þetta er í mjög einföldum, ég vona ekki í of einföldum orðum sagt. Þetta er meginskýringin á þeirri þróun, sem nú er að verða varðandi efnahagssamstarf Norðurlandanna. Inn í þetta blandast svo auðvitað óskir hinna Norðurlandanna, sem eiga að taka við dönskum landbúnaðarvörum, að Danir láti í té viss gagnfríðindi og þannig þróast málið koll af kolli og gerir það jafnflókið og það í raun og veru er. Þess vegna vildi ég líka andmæla þeim skoðunum, sem komu fram hjá hv. þm., að fyrirætlanirnar um norrænt efnahagssamstarf séu vegna þess, að samstarf EFTA sé strandað og hinu, að EFTA sé að klofna í tvennt, þó að til slíks efnahagssamstarfs komi. Ég tel það tvímælalaust rétt, sem við forsrh. höfum látið í ljós í þessum umr., að okkur er nauðsyn á því að auka efnahagssamstarf okkar við aðrar þjóðir. Það, sem mest liggur á í þeim efnum, er að auka samstarf okkar við Fríverzlunarbandalags þjóðirnar og síðan í næsta áfanga við hinar Norðurlandaþjóðirnar. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að Norðurlandasamstarfið er víðtækara en EFTA-samstarfið. Að svo miklu leyti, sem skoðanamunur kynni að vera á milli okkar hv. 6. þm. Reykv. um það, hvort samstarfið eigi að ganga fyrir í augum Íslendinga, þ.e. hvort þjóni hagsmunum okkar betur að taka Norðurlandasamstarfið fyrst og EFTA-samstarfið á eftir, eins og mér skilst vera hans skoðun, skal ég ekki segja margt, en það er skoðun ríkisstj., að við eigum að taka EFTA-samstarfið fyrst og Norðurlandasamstarfið á eftir. Í sambandi við þetta má segja og það vil ég sérstaklega undirstrika, að Norðurlandasamstarfið er víðtækara en EFTA–samstarfið, þ.e. með fullri þátttöku í efnahagsbandalagi Norðurlanda tökum við á okkur meiri skuldbindingar og fáum minni fríðindi en ég vona, að við eigum kost á í sambandi við inngöngu í EFTA. M.ö.o aðild að EFTA felur þannig í sér minni skyldur fyrir okkur Íslendinga og von um meiri fríðindi en aðildin að efnahagssamstarfi Norðurlandanna. Það er einmitt af þessum sökum, sem við í ríkisstj. teljum tvímælalaust, að leiðin eigi að vera EFTA fyrst og NORDEK, efnahagssamstarf Norðurlandanna, á eftir. Þetta styðst auðvitað líka af þeirri augljósu staðreynd, að höfuð útflutningsmarkaður okkar í EFTA-löndunum er utan Norðurlandanna, þ.e. í Bretlandi og okkar megin keppikefli í sambandi við aukna efnahagssamvinnu við önnur lönd hlýtur auðvitað að vera að fá sem frjálsastan og mest bættan aðgang að okkar stærsta útflutningsmarkaði, að fá aflétt þeim hömlum, sem nú eru á viðskiptum okkar við Bretland. Leiðin til þess er augljóslega aðild að EFTA, en ekki aðild að NORDEK. Ég tel þessar umr. hafa verið mjög gagnlegar, það sé nauðsynlegt og ánægjulegt, að menn skiptist á skoðunum um jafnmikilvæg efni og hér er um að ræða. Ég vil taka undir það að síðustu, sem kom fram hjá öðrum ræðumönnum hér, að mér þykir vænt um áhuga hv. 6. þm. Reykv. á auknu efnahagssamstarfi Íslands við hin Norðurlöndin og vona og þykist raunar vita, að það stafi fyrst og fremst af almennum stjórnmálaáhuga hans á auknum samskiptum við hin Norðurlöndin, en ég vona, að aukin umhugsun af hans hálfu um þessi efni og aukin þekking af hans hálfu færi honum heim sanninn um, að ef hann vill meta rétt viðskiptahagsmuni Íslendinga, hreina viðskiptahagsmuni Íslendinga, þá verði röðin í atburðarásinni að vera sú, að fyrst leitum við aðildarinnar að EFTA og síðan komi aðild að NORDEK sem beint og eðlilegt framhald af því.



Herra forseti. Ég hef aldrei haldið því fram, að það væri sjálfsagt að kaupa vörur af einstökum þjóðum fyrir nákvæmlega jafnmargar krónur og við seljum þeim vörur fyrir, en ég tók þarna dæmi af viðskiptunum við Danmörku og Noreg. Og þetta er ekkert nýtt. Svipað þessu hefur þetta verið undanfarin ár. Ég fæ ekki séð, hvernig hægt er að halda áfram að kaupa vörur af Dönum fyrir rúmlega 5 sinnum hærri upphæð, en því nemur, sem þeir kaupa af okkur og 8 sinnum meira af Norðmönnum, en þeir kaupa af okkur. Hvar er öruggur markaður í öðrum löndum fyrir íslenzkar útflutningsvörur til þess að jafna þennan halla í framtíðinni? Þetta eru líka mjög misjafnlega þarfar vörur, sem við kaupum frá þeim. Mikið af þessu, sem flutt hefur verið inn frá þessum grönnum okkar árið sem leið, eru vörur, sem vel mátti framleiða hér á landi. Þarna hefur verið tekin vinna frá íslenzkum iðnaðarmönnum og flutt út til Danmerkur og Noregs og ég sé enga framtíð í slíku. Ég tel ekki heldur heppilegt fyrir Íslendinga eða heillavænlega stefnu, sem núverandi stjórn fylgir, að skipta sér ekkert af því, eða láta það gott heita, að billjóna halli sé á vöruskiptajöfnuði við önnur lönd, en svo séu sendir út menn um alla jarðarkringluna til þess að leita eftir styrkjum til þess að halda uppi slíkum viðskiptaháttum. Við höldum ekki lengi okkar frelsi og sjálfstæði með slíku háttalagi.



Herra forseti. Það hefur oft komið í ljós, að virðulegur þm. sem hér talaði síðast, lifir í gömlum heimi, og varðandi það, sem hann sagði síðast, var auðsjáanlegt, að hann hélt, að hann lifði enn á dögum vinstri stjórnarinnar, þegar sá háttur var á hafður, að menn voru sendir út um alla heimskringluna til þess að leita eftir styrkjum, lánum og gjöfum og þegar það þótti helzt merkilegt, ef einhver góður framsóknarmaður kom til landsins og skrifaði í Tímann eða hafði þar viðtal, að þarna væri kannske hægt að fá lán eða styrk, þótt menn hefðu ekki tekið eftir því hingað til. Um þetta ætla ég ekki að fara að deila. Þetta er einungis staðfesting á því, sem einn hv. samflokksmaður þm. sagði hér í vetur, að hv. þm. lifir í gömlum heimi og veit ekki, hvað er að gerast nú á dögum. Varðandi það, að menn hafi hér viðskiptahalla, þá skulum við ræða það alveg hiklaust. Það er ljóst, að við erum að reyna að brjótast út úr þeim erfiðleikum, sem stórminnkaðar tekjur vegna aflaleysis, af lækkuðu verðlagi og af söluhindrunum hafa orðið hér valdandi. Og það er eðlilegt, að það taki nokkurn tíma að komast úr þeim vandræðum og ekki óeðlilegt, að menn leiti eftir venjulegum viðskiptalánum til þess að komast út úr þeim vandræðum, - þeim lánum, sem einmitt margar alþjóðastofnanir hafa verið stofnaðar til þess að veita til að greiða úr slíkum vandræðum. Og það er einmitt viðurkennt af þessum alþjóðastofnunum, að Ísland hefur orðið fyrir meiri óhöppum, án þess að stjórnvöld hér eða aðrir fengju við ráðið, heldur en þekkt er á síðari áratugum, að þjóðir á svipuðu þróunarstigi og við hafi orðið fyrir. Allt þetta hefur auðsjáanlega farið fram hjá þessum virðulega ræðumanni, sem hér talaði áðan, sem lifir enn í hinum horfna hugarheimi. Það er hins vegar rétt að rifja upp, að samstarfið, hið aukna samstarf, sem er verið að leitast við að koma á, á Norðurlöndum, byggist fyrst og fremst á viðleitninni til þess að tryggja fulla atvinnu og stöðugt bætt lífskjör og öran vöxt þjóðartekna. Og þeir aðilar, sem að þessu samstarfi standa og beita sér fyrir, eru menn úr öllum stjórnmálaflokkum á Norðurlöndum. Þeir telja, að þessu verði ekki náð með þröngri innilokunarstefnu, heldur með stöðugt vaxandi samstarfi þjóðanna. Sem sagt, alveg eins og hv. 12. þm. Reykv. sagði, með auknu frjálsræði í viðskiptum. Og það er alveg rétt skilið hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., að Norðurlandasamvinnan stefnir fyrst og fremst að auknum samskiptum í viðskiptum. Hún stefnir að því að brjóta niður þær hömlur, sem hafa verið og þess vegna eru ný höft á þann veg, sem þessi hv. þm. telur vera lífsskilyrði, ósamrýmanleg þessum ráðstöfunum. Í þessu hefur hv. þm., þó að hann tilheyri horfinni tíð, - á þessu hefur hann gleggri skilning en hv. 6. þm. Reykv., sem ekki virðist átta sig á þessu meginatriði málsins. Þar kemur til hin góða náttúrugreind hv. 1. þm. Norðurl. v., sem sker úr, því að þótt hann að sumu leyti minni á nátttröll, þá er þó sá lífsandi, sem enn bærist með honum, ólíkt fjörugri og andríkari, ef svo má segja, heldur en andinn, sem innibýr hjá hv. 6. þm. Reykv. Þar er mikill mannamunur. En við skulum játa, að það er því aðeins, að menn vilji horfast í augu við þessi auknu samskipti, að hömlur og höft séu brotin niður í miklu ríkara mæli, en við höfum enn talið okkur fært að gera, sem nokkurt viðlit er að gerast aðili að þessu aukna samstarfi. Og þeir góðu menn, sem fyrir því beita sér, hvort heldur það er sósíaldemókratinn Erlander eða danskir íhaldsmenn eða milliflokksmenn, eins og Baunsgård, þá segja þeir, að það sé frumskilyrði til þess, að við getum haft sambærileg lífskjör við aðra, að við getum eflt okkar fyrirtæki og þau eflast ekki, nema við fáum stærri markað. Jafnvel í þessum löndum, sem eru miklu mann fleiri, en við Íslendingar, þar sem við erum algert smáríki miðað við þá, segja þeir: Okkar markaðir eru of þröngir, til þess að við getum vænzt þess til lengdar að geta haldið til jafns við aðrar og stærri þjóðir, nema því aðeins, að við getum fengið stóran, sameiginlegan markað, þar sem við getum notið stærðarinnar og nútíma tækni. Og þeir segja: Þetta er ekki fyrst og fremst nauðsynlegt vegna þeirra stóru fyrirtækja, sem þegar eru til í okkar löndum. Þau eru orðin svo stór, að þau geta komizt inn á markaði erlendis án okkar aðstoðar. Það eru smáu fyrirtækin, fyrirtækin með innan við 10 manns, innan við 20 manns, sem ekki geta eflzt, nema því aðeins að við fáum fyrst þennan stærri markað, sameiginlegan á öllum Norðurlöndum, í tollabandalagi, eins og þeir nú segja. En við skulum einnig hafa það í huga, að a.m.k. fyrir sum þessara landa, - og ég hef fyrirvara um það, ég segi fyrir sum þessara landa, - er þessi aukna samvinna nú beinlínis gerð í því skyni að auðvelda þeim að komast inn í Efnahagsbandalag Evrópu. Það er vitað mál, að afstaða landanna fjögurra er ólík í þessum efnum. Bæði Danir og Norðmenn telja sér mjög mikilsvert að komast inn í Efnahagsbandalagið. Svíar hafa talið sér mjög mikilsvert að fá eins konar aukaaðild, eins og við höfum talað um hér. Þeir gera það af öðrum ástæðum en við, en þeir telja sér nauðsynlegt að ná sérstökum samningum við Efnahagsbandalag Evrópu. Finnar hafa þarna sérstöðu. Það er vitað mál og þeir fara aldrei leynt með það. En það er alveg víst, að af hálfu a.m.k. tveggja ríkjanna er það alger forsenda, að ekkert verði gert í þessari nýju auknu samvinnu, sem geri það torveldara, en verið hefur hingað til, - og það hefur reynzt erfitt hingað til fyrir þá, - að komast inn í Efnahagsbandalag Evrópu og þetta aukna samstarf, viðleitnin til þessa samstarfs er hafin í þeirri veru að greiða fyrir því að komast þar inn. En ég ítreka, að Finnland hefur í þessu sérstöðu, enda er upphaflega til samstarfsins stofnað milli hinna landanna þriggja, hinna eiginlegu skandinavísku landa, og mönnum kom að vissu leyti á óvart hinn mikli áhugi, sem Finnar, a.m.k. núv. forsrh., hafa sýnt fyrir þessu samstarfi. En það er einnig vitað, að í Finnlandi er að vaxa upp mjög hörð andstaða á móti samstarfinu einmitt af þessum ástæðum, að talið er, að það muni leiða þá nær Efnahagsbandalaginu en þeir ella væru. Þetta eru staðreyndir málsins, sem menn verða að gera sér grein fyrir. Það er ekki vegna þess, að þjóðirnar séu búnar að fá nóg af því víðtæka samstarfi, sem hefur tekizt innan EFTA, heldur af því, að þær telja sér þörf á enn þá víðtækara samstarfi, svo að það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, hvíldi allt á fullkomnum misskilningi. Hann og aðrir komast ekki heldur fram hjá því, ef verið er að tala um efnahagssamvinnu Norðurlandanna, að svara þeirri spurningu strax í upphafi, - ekki með því að svara út úr, heldur svara því efnislega, bæði gagnvart sjálfum sér og gagnvart þingheimi og þjóðinni: Treysta menn sér til þess sem fyrsta stigs að gerast fullkomnir aðilar að hinum sameiginlega vinnumarkaði á Norðurlöndum? Ef menn treysta sér ekki til þess, skulum við láta allt tal niður falla um það, að við getum gerzt aðilar að NORDEK, allt tal niður falla. Einmitt þetta, sem hv. þm. segir, að nú sé ekki sérstök hvöt til þess fyrir menn að sækja hingað til landsins, ætti að vera honum aukin hvöt til þess að segja skýlaust: Vill hann, að við gerumst aðilar að þessum sameiginlega vinnumarkaði eða er hann bara að skjóta sér undan vandanum með því að svara út í hött? Hitt er svo alger fjarstæða, þegar hv. þm. gefur í skyn, að lífskjör manna á Íslandi séu helmingi lakari en á hinum Norðurlöndunum. Jafnvel eftir það áfall, sem við höfum fengið, er ekki munur á lífskjörum manna hér á Íslandi og a.m.k. sumum hinna Norðurlandanna, ekki sízt í Finnlandi og a.m.k. hlutum í Noregi, þó að Svíar beri vitanlega af að auðæfum fram yfir aðra.



Herra forseti. Þessar umr. hafa farið nokkuð á víð og dreif og væri freistandi að minnast á ýmis atriði, sem þar hafa komið fram og ekki sízt á sumt af því, sem hæstv. forsrh. minntist á sjálfur, en ég mun sleppa að gera það að þessu sinni, enda gefst tækifæri til að gera það síðar. Það, sem ég vildi gera hér að umtalsefni fyrst og fremst, er sú stefna, sem mér virðist vaka fyrir ríkisstj. í viðskipta- og markaðsmálum. Hæstv. forsrh. varaði alveg réttilega við því, að menn ættu ekki að lifa í gömlum heimi. Það rifjaðist upp fyrir mér í sambandi við það, að fyrir nokkrum kvöldum var ég að grúska í gömlu Skírnishefti og þar var grein eftir Árna Pálsson um Háskóla Íslands, sem þá var nýlega tekinn til starfa. Árni komst m.a. í þessari grein að þeirri niðurstöðu, að það hefði verið mjög óheppilegt menningarlega séð fyrir Íslendinga að hafa ekki á miðöldunum haft samband við annan erlendan bæ ,en Kaupmannahöfn, því að á þeim tíma og allt fram á 19. öld hefði Kaupmannahöfn verið kotbær í menningarlegum efnum, þó að það hefði breytzt þá. Ég er síður en svo að tala á móti norrænu samstarfi, því að ég álít, að það sé mikilsvert og hollt fyrir okkur að taka sem víðtækastan þátt í því, eftir því sem mögulegt er. En mér finnst, að þess kenni allt of mikið hjá ríkisstj. í sambandi við stefnu hennar í viðskipta– og markaðsmálum, að hún lifi í gömlum heimi, að hún sjái ekki mikið út yfir Norðurlönd og Vestur-Evrópu. Og það kom mjög skýrt fram í því, sem viðskrh. sagði áðan, að í viðskipta– og markaðsmálum væri það nr. 1 hjá ríkisstj. að komast inn í EFTA og nr. 2 að tengjast hinni efnahagslegu samvinnu Norðurlanda, ef úr henni yrði. Stærri mörk, en þetta, virðist ríkisstj. ekki setja sér í viðskipta– og markaðsmálum, samkvæmt því sem viðskrh. sagði hér áðan. Ég er síður en svo að mæla á móti því, að við reynum að leita eftir sem beztum viðskiptasamböndum og samvinnu við löndin í Vestur-Evrópu og Norðurlöndin alveg sérstaklega. En ég álit, að ef við gerum ekki meira en þetta, ef við hugsum fyrst og fremst um þennan gamla heim í sambandi við viðskiptamálin og markaðsmálin, séum við farnir að hallast að ekki aðeins vafasamri; heldur hættulegri einangrunarstefnu. Ég álít, að eins og nú er komið, verðum við að stefna að því að sækjast eftir markaði eða mörkuðum sem allra víðast og beina sókn okkar í þeim efnum að miklu stærra svæði en Vestur-Evrópu og þá sérstaklega stærri svæðum en EFTA-löndin eru og Norðurlöndin, þó að við stefnum líka að því að eiga góða samvinnu við þessar þjóðir. Á EFTA-svæðinu búa ekki nema 90 millj. manna og það er ekki nema tiltölulega litill hluti alls mannkynsins. Utan EFTA-svæðisins eru víða miklu stærri markaðssvæði en þar eru. Þar er ekki aðeins að nefna löndin, sem eru í Efnahagsbandalagi Evrópu, sem er helmingi fólks fleira heldur en EFTA-svæðið. Þar má nefna Bandaríkin, Austur-Evrópu og ekki sízt þróunarlöndin. Ég álít, að í viðskipta- og markaðsmálum okkar verðum við að fylgja sem allra víðsýnastri stefnu og vinna okkur markaði hvarvetna, þar sem við teljum það vera mögulegt og alveg sérstaklega eigum við að sækjast eftir að komast inn á hina stóru markaði eins og t.d. í Bandaríkjunum, Austur-Evrópu og þróunarlöndunum. Það hefur verið bent á það fyrir nokkru í blöðum, að bara með því að gera tiltölulega litlar breytingar á fiskverkunaraðferðum okkar, muni vera hægt að auka markaðinn í Bandaríkjunum svo nemur mörgum hundruðum millj. kr. á ári. Ég sé það í norskum blöðum, að Norðmenn eru að ræða um að byggja upp fiskframleiðslu sína þannig í framtíðinni, að þeir geti haft veruleg viðskipti og vaxandi við þróunarlöndin. Og þeir eru í mörgum Afríkulöndum að leita eftir möguleikum á að auka söluna á hertum fiski þangað. Ég sá nýlega í blöðum, að þeir höfðu sent fulltrúa til Alsír og Marokkó og fleiri landa til þess að reyna að ryðja þessari vöru þar braut. Það hafa nokkrum sinnum verið bornar fram till. hér á þinginu og meira að segja samþykktar um að skora á ríkisstj. að vinna að sem víðtækastri markaðsleit. Ríkisstj. hefur ekkert gert til að framfylgja þeim till. enn þá eða þeirri ályktun Alþ. Hún virðist ekki sjá annað eða eygja aðra möguleika í þessum efnum, en að binda viðskipti okkar sem mest við EFTA–svæðið, sem hefur þó ekki nema 90 millj. íbúa og aðeins brot af mannkyninu. Ég er ekki, eins og ég sagði áðan, að mæla á móti því, að við reynum að auka viðskipti okkar við þessi lönd, en ég tel, að ef við gerum ekki meira en það, séum við komnir inn á mjög vafasama og hættulega einangrunarleið í þessum efnum og við séum kannske að missa af strætisvagninum í sambandi við marga aðra og stærri markaði, sem eru vanræktir, á meðan allt það, sem ríkisstj. hugsar og gerir í þessum efnum, er eingöngu miðað við EFTA-svæðið. Ég vil þess vegna vara alveg sérstaklega við því, að í viðskipta- og markaðsmálunum lifum við áfram í gömlum heimi. Við eigum þvert á móti að gera okkur grein fyrir því, að við lifum í nýjum og stórum heimi, að okkar markaðsmöguleikar liggja miklu víðar, en á Norðurlöndum og í EFTA- löndunum. Þá er að finna í Bandaríkjunum, þá er að finna í Austur-Evrópu og þá er að finna í þróunarlöndunum ekkert síður, en á EFTA- svæðinu og jafnvel miklu heldur. Það mætti miklu frekar segja mér, að okkar markaðs möguleikar séu að mestu fullnýttir í EFTA-löndunum, en hins vegar séu miklu meiri möguleikar til að auka útflutning á íslenzkum vörum til annarra markaðssvæða. Og a.m.k. megum við ekki einblína svo á EFTA-svæðið, eins og ríkisstj. hefur gert, að við gleymum öllum öðrum mörkuðum, þar sem möguleikarnir geta verið og eru vafalaust oft og tíðum miklu meiri. Ég kom í ræðustólinn fyrst og fremst til þess að vara við þeim hugsunarhætti ríkisstj. að lifa í gömlum heimi í sambandi við viðskiptamálin, vara við þeirri einangrunarstefnu, sem mér virðist hún vera komin inn á í þessum efnum og hvetja til þess, að við fylgjum víðsýnni stefnu í markaðs- og viðskiptamálunum, leitum okkur markaða sem allra víðast og vinnum að því að tryggja afkomu okkar á þann veg.



Herra forseti. Fyrr í vetur hef ég einu sinni hlustað á hæstv. forsrh. halda ávíturæðu yfir þm. úr þessum ræðustóli fyrir það, hvernig þeir misnotuðu fsp.-tímana. Ég hlustaði áðan á hæstv. ráðh. flytja ræðu, sem var dæmigerð um það, sem hann var að áfellast aðra fyrir í vetur. Það vill oft verða svo um þennan hæstv. ráðh., að skapsmunirnir bera dómgreindina ofurliði og skapsmunum hans virðist vera þannig háttað núna, að hann hafi sérstaka þörf til þess að reyna að sparka úr klaufum sér, og skal ég svo sem ekki áfellast ráðh. fyrir það. Ég skil það ofur vel. Hæstv. ráðh. bar saman vitsmuni mína og hv. 1. þm. Norðurl. v. og ekki skal ég hafa á móti því að vera borinn saman við þann ágæta mann, Skúla Guðmundsson. Við þekkjum allir, að vitsmunir hans eru miklir. Hins vegar dreg ég það mjög í efa, að hæstv. ráðh. hafi mikla dómgreind til að kveða upp úr um það, hvort skoðanir manna um efnahagsmál séu skynsamlegar eða ekki. Reynsla undanfarinna ára hefur sannað það ákaflega vel, að þessum hæstv. ráðh. lætur flest annað betur, en að fjalla um efnahagsmál. Það kom til að mynda fram í ræðu hans áðan, að hann virðist ekki gera sér þess nokkra grein, að það er alger munur á áætlunarstefnu í efnahagsmálum og haftastefnu. Þetta er síður en svo sama stefnan. Þetta eru andstæðar stefnur. Ég var að mæla fyrir því, að við tækjum upp áætlunarbúskap, eins og tíðkast alls staðar í nútímaþjóðfélögum um þessar mundir. Og þetta er tvímælalaust alger meginnauðsyn fyrir okkur Íslendinga, ef við ætlum að reyna að stunda einhvers konar samvinnu við aðrar þjóðir. Það er fráleitt með öllu, að við getum stundað svokallaða frjálsa samkeppni við aðra, meðan atvinnuvegir okkar eru eins á sig komnir og þeir eru nú. Með örfáum, litlum og magnþrota fyrirtækjum yrðum við strax undir í slíkri samkeppni. Forsenda þess, að við getum tekið þátt í nokkurri efnahagssamvinnu er, að við tökum upp áætlunarbúskap, sameinum krafta okkar og reynum að koma upp þannig fyrirtækjum, að þau standist í slíkri samkeppni. Þetta hafa allar þjóðir gert á undanförnum árum nema Íslendingar. Um það er hægt að nefna fjölmörg dæmi. Það má t.d. minna á, að í lok stríðsins tóku tvær stórar þjóðir upp áætlunarbúskap á tilteknu sviði, - um aukningu fiskveiða og fiskiðnaðar. Þessar þjóðir voru Sovétríkin og Japanir. Þetta var gert með áætlunarbúskap í báðum löndunum. Bæði löndin gerðu 5 ára áætlun um slíka þróun, í Sovétríkjunum með ríkisfyrirtækjum, en í Japan með samvinnu ríkisins og einkafyrirtækja. Þessar áætlanir hafa staðizt gersamlega hjá þessum tveimur forustuþjóðum í sjávarútvegi. Þó að þarna sé um að ræða sjávarútveg, sem talinn er valtur, hafa þessar áætlanir staðizt til þessa dags og þessar þjóðir hafa algera forustu á þessu sviði. Slík áætlunarstefna tíðkast hvarvetna í Evrópuríkjum. Hún er til að mynda mjög sterk í Frakklandi, eins og ég hef minnzt á. Stórfyrirtæki þau, sem hæstv. ráðh. hafa sérstakt dálæti á, vinna öll samkvæmt reglum áætlunarbúskapar, hvert eitt einasta þeirra. Og þessi áætlunarbúskapur er alls staðar að þróast. Hin nýja tækni, sem komið hefur til síðustu árin, tölvutæknin, gerir það kleift að beita áætlunarvinnubrögðum á miklu öflugri hátt, en nokkurn tíma áður hefur verið gert. Forsrh., sem hefur ekki hugmynd um svona hluti, ætti að fara sér hægt í að tala um þekkingu og vitsmuni þm. Áætlunarbúskapur og haftabúskapur eru algerar andstæður og ég held, að hæstv. ráðh. ætti að reyna að gera sér þessa einföldu staðreynd ljósa. Hæstv. ráðh. spurði, hvort ég vildi svara því umyrðalaust, hvort ég væri reiðubúinn til að fallast á sameiginlegan, norrænan vinnumarkað. Hæstv. ráðh. hefur enga aðstöðu til þess að spyrja mig nokkurra spurninga í því sambandi. Það liggur ekkert fyrir um það, með hvaða kostum við ættum möguleika á því að taka þátt í norrænni samvinnu. Það átti að vera eitt af verkefnum hæstv. ríkisstj. að kanna það mál og ég bar fram þá fsp., sem ég flutti í dag, til að fá einhver svör við því. En þau svör liggja ekki fyrir. Þegar það liggur fyrir, á hvaða grundvelli hugsanlegt er, að við tökum þátt í norrænni samvinnu og hvaða valkosti þar kann að vera um að ræða, þá skal ég svara öllum spurningum um það efni. En hæstv. forsrh. hefur enga möguleika til þess að yfirheyra mig eða nokkurn annan þm. um nokkurt atriði í þessu sambandi. Ég held, að það sé algerlega ástæðulaust að rjúka hér upp í þykkjuræðu, eins og þessi hæstv. ráðh. gerði í sambandi við umr., sem hófust á málefnalegan og eðlilegan hátt. Hér er um að ræða afar fróðlegt mál, sem ég tel, að allir þm. ættu að kynna sér gaumgæfilega og ég vildi leggja áherzlu á, að mér finnst, að hæstv. ríkisstj. ætti að gera ráðstafanir til þess, að þingflokkarnir og almannasamtök, bæði atvinnurekendur og Alþýðusamband Íslands, ættu kost á að fylgjast sem bezt með þeirri athugun, sem nú er verið að framkvæma á Norðurlöndum, til þess að hægt sé að taka afstöðu til mála á málefnalegan hátt og á skömmum tíma.



Herra forseti. Því fer fjarri, að mér komi til hugar að fara að skattyrðast við þennan hv. þm., sem auðsjáanlega hvorki veit, hvað hann segir sjálfur, né tekur eftir því, sem aðrir segja. Hann talaði um misnotkun á þingsköpum. Hann hefur sjálfur talað a.m.k. tvisvar sinnum lengur en þingsköp ætlast til. Hann notaði síðasta tækifærið, að því er hann sagði, til þess að bera af sér sakir. Sakirnar voru þær, sem honum sárnaði svo mjög, að hann væri ekki eins gáfaður og hinn stórgáfaði hv. 1. þm. Norðurl. v. og sýnir það vel hógværð hv. þm. Hann ætlar sér vissulega ekki lítinn hlut.