Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á fundi Sþ, í í gær gerði hæstv. forsrh. grein fyrir viðræðum sínum við forsrh. Bretlands um fiskveiðideilu breta og íslendinga. Hann gerði þar einnig grein fyrir þeim tilboðum sem fram hefðu komið af breta hálfu, - tilboðum sem voru þess eðlis að ríkisstj. þurfti eina viku til þess að hugsa sig um hvort hyggilegt væri að taka tilboðunum. Við þær umræður, sem fram fóru í gær, kom ýmislegt athyglisvert fram, en enn þarf þó nokkru þar við að bæta. Hvert var tilboð Wilsons forsrh. Bretlands? Í skýrslu, sem gefin var landhelgisnefnd og hv. utanrmn., er gerð grein fyrir því hvert það tilboð var sem Wilson gerði og má segja að gengið hafi lengst. Það var á þá leið, að íslendingar ákvæðu hámarksafla hér við land, og þá er fyrst og fremst átt við hámarksafla þorsks, og síðan fengju bretar 30% af þeim hámarksafla. Miðað við að hámarksaflinn sé skilgreindur sem 230 þús. tonn verða þetta 69 þús. tonn og miðað við að hámarksaflinn sé skilgreindur sem 240 þús. tonn verða þetta 72 þús. tonn. Nú munu að vísu hafa verið nefndar aðrar tölur í þessu sambandi, og í grg. sinni í gær mun hæstv. forsrh. hafa nefnt töluna 28%. Er mér ekki alveg ljóst hvernig hún er fengin því að hún kemur ekki fram í skýrslu forsrh. til utanrmn. og landhelgisnefndar, svo að þetta er svolítið ruglingslegt, en að sjálfsögðu skiptir þetta atriði ekki miklu máli. Það virðist ljóst að viðmiðunartölurnar eru eitthvað mismunandi og þar af leiðandi prósenttölurnar eitthvað mismunandi. Hér er verið að tala um þorskafla sem er einhvers staðar í kringum 70 þús. tonn, og þar til viðbótar kemur afli sem fólginn er í öðrum fisktegundum, þannig að talan er komin fast að 85 þús. tonnum þegar allt er talið, en það er einmitt sú tala sem Ríkisútvarpið nefndi upphaflega að fælist í þessu tilboði breta, en bretar neituðu fyrst í stað. Virðist hafa komið á daginn að sú tilgáta hafi verið rétt. Þetta er sem sagt það tilboð sem bretar gáfu og má segja að nemi einhvers staðar í kringum 85 þús. tonn, - tilboð sem var þess eðlis að dómi hæstv. forsrh., að hann þurfti heila viku til þess að hugsa sig um hvort hann ætti að mæla með því við sinn flokk og flokkurinn að komast að niðurstöðu. Það er alveg ljóst af þessu, alveg ljóst af þeim gríðarlega langa tíma sem leið frá því að forsrh. kom heim og þar til svör hans lágu skýr fyrir, að hann hefur verið töluvert á báðum áttum, og það er bersýnilegt að það er fyrst þegar hæstv. dómsmrh. Ólafur Jóhannesson tekur af skarið og reynist ekki tilbúinn að samþ. þetta tilboð breta vegna mikils þrýstings sem hann verður var við úr ýmsum áttum, frá flokksmönnum sínum og frá landsmönnum flestum, að þá getur hæstv. forsrh. loksins komist að þeirri niðurstöðu, að tilboð breta sé óaðgengilegt. Síðan hafa allir flokkar lýst því yfir, að það hljóti að vera niðurstaðan, tilboðið sé óaðgengilegt, og sérstaklega hefur verið á það bent, að tilboð, sem feli í sér að bretar fái ákveðið hlutfall af heildaraflanum hér við land, sé fráleitt með öllu. En nú er það stóra spurningin í þessu máli sem ég vil gera alveg sérstaklega að umtalsefni. Hvaða tilboð gerði hæstv. forsrh. sjálfur í London? Ég býst við að öllum hv. alþm. sé kunnugt um það, að forsrh. neitaði því fyrst í stað að hann hefði gert nokkurt tilboð í London. Hann hefur enga grein gert fyrir því opinberlega hver hafi verið hans málflutningur í London, fyrir utan almenn fiskifræðileg rök, og hefur gagnvart fjölmiðlum haldið fast við sinn fyrri framburð, að hann hafi engin tilboð gefið í London. Flestir munu þó telja mjög ólíklegt að þetta geti verið rétt, og flestir munu draga það í efa. Ég tel að það sé alveg óhjákvæmilegt, að það komi skýrt fram í þessum umr. að hæstv. forsrh. gerði tilboð í London. Hæstv. forsrh. hefur gefið utanrmn. og landhelgisn. skriflega skýrslu um viðræðurnar í London. Upphaflega var innihald þessarar skýrslu trúnaðarmál og var það rökstutt með því, að stjórnarflokkarnir ættu eftir að taka afstöðu til þess sem fram hefði komið í London, og eins hinu, að það væri ekki viðkunnanlegt að birta hér á Íslandi grg. um viðræðurnar meðan bretar hefðu ekki gert slíkt hið sama og því væru það samantekin ráð, að þessi mál lægju í þagnargildi þar til þessi ríki hefðu næst haft samband sín í milli eða forsrh. fyrir þeirra hönd. Nú hafa stjórnarflokkarnir tekið afstöðu í þessu máli. Forsrh. hefur svarað forsrh. Bretlands. Það er því ljóst að sá tími er liðinn að þessi skýrsla geti talist trúnaðarmál, enda hefur hæstv. forsrh. gert Alþ. grein fyrir meginefni þessarar skýrslu. Hitt er mergurinn málsins, að sú skýrsla, sem hann hefur gefið hér á hv. Alþ., er ekki alveg eins nákvæm og sú skýrsla, sem hann gaf utanrmn. og landhelgisnefnd, og þ. á m. er frásögnin um það tilboð sem hæstv. forsrh. gerði í London. Vil ég nú víkja að þessu tilboði. Ég sé, að hæstv. forsrh. hefur brugðið sér frá, og verð eindregið að óska eftir því að hæstv. forseti geri ráðstafanir til þess að hann verði hér viðstaddur, þar sem málið snertir hann svo mjög að óhjákvæmilegt er að hann sé hér nærstaddur. Það tilboð, sem hæstv. forsrh. virðist hafa gert í London, kemur fram á bls. 11 í þeirri skýrslu sem hann gaf utanrmn. og landhelgisnefnd, og með leyfi forseta hljóðaði það svo: „Wilson spurði, hvort nú væri verið að ræða um að veiðum breta við Ísland væri lokið eftir tvö ár. Geir svaraði, að búist væri við að Hafréttarráðstefnan hefði lokið störfum á því tímabili og yrðu veiðar breta þá við Ísland á gagnkvæmisgrundvelli. Wilson sagði, að með því að skipta fyrirhugaðri aflalækkun til helminga milli landanna, eins og Geir Hallgrímsson hefði minnst á, mundu bretar einungis fá 53 þús. tonn á ársgrundvelli og væri það algjörlega óaðgengilegt af breta hálfu.“ - Ég les þessa setningu aftur: „Wilson sagði,“ þetta er það sem forsrh. skýrir utanrmn. og landhelgisnefnd frá, „að með því að skipta fyrirhugaðri aflalækkun til helminga milli landanna, eins og Geir Hallgrímsson hafði minnst á, mundu bretar einungis fá 53 þús. tonn á ársgrundvelli og væri það algjörlega óaðgengilegt af breta hálfu. Geir minnti á, að það væru aðrar tegundir en þorskur í sjónum við Ísland, en þorskur hefði undanfarið verið um 80% af afla breta af Íslandsmiðum og yrði í hugsanlegu samkomulagi að taka fram hversu mikið magn af þorski mætti veiða. Wilson kvaðst ekkert hafa á móti því að fá aðrar fisktegundir til viðbótar við þorskafla breta ef niðurskurður væri á prósentugrundvelli miðað við aflamagn, t. d. 1974 eða 1975. Geir sagði, að við gætum ekki samþykkt sömu prósentulækkun og vitnaði í forgangsrétt strandríkisins“ o. s. frv. Ég les ekki þetta lengra, enda gerist þess ekki þörf. Hér kemur alveg skýrt og greinilega fram, að hér eru forsrh. að gera hvor öðrum tilboð. Í skýrslunni er það að vísu haft eftir Wilson hvert tilboð Geirs Hallgrímssonar hafi verið. En það er út af fyrir sig ekki lélegri vitnisburður um tilboð hæstv. forsrh. Geirs Hallgrímssonar, þar sem það er hæstv. forsrh. sjálfur, Geir Hallgrímsson, sem hefur þetta eftir Wilson. Ég vek alveg sérstaklega athygli á því, ef menn kynnu kannske að vilja líta svo á að Wilson hafi mistúlkað eitthvað það, sem hæstv. forsrh. Geir Hallgrímsson hafi sagt í viðræðunum, og þannig megi skilja þessa setningu að hún sé ekki algjörlega rétt eftir hæstv. forsrh. höfð, að þá bendi ég á að setningin er alls ekki þannig orðuð að hún sé öll höfð eftir Wilson. Það er aðeins fyrri hluti setningarinnar sem hafður er eftir Wilson: „að með því að skipta fyrirhugaðri aflalækkun til helminga milli landanna“. Það er þetta sem er haft eftir Wilson, en framhaldið: „eins og Geir Hallgrímsson hafði minnst á“, er greinilega það sem skýrsluritari hefur til málanna að leggja. Ef ekki væri svo hefði hér verið þannig tekið til orða: „ eins og Geir Hallgrímsson hefði minnst á“. Ég vona að menn geri sér grein fyrir því, að viðtengingarhátturinn hefði þarna haft nokkra þýðingu, en hér um framsöguhátt að ræða, sem segir skýrt að hér sé einungis verið að segja það sem hæstv. forsrh. hafi boðið í viðræðunum. Til frekari skýringar er rétt að benda hv. þm. á það, að sú hugmynd, sem hæstv. forsrh. virðist hér hafa varpað fram, er sama hugmyndin og hann gerði grein fyrir í umr. hér á Alþ. í gær, en þar sagði hann að ein sú hugmynd, sem fram hefði komið, væri sú að um jafna aflaminnkun væri að ræða af hálfu beggja þjóðanna. Þetta er nákvæmlega sama hugmyndin. Hann gerði reyndar enn gleggri grein fyrir henni hér í gær með því að segja, að ef miðað væri við að þjóðirnar hefðu veitt mest 340 þús. tonn, en hámarksaflinn yrði ákveðinn 265 þús. tonn og 20 þús. tonn væru ætluð öðrum þjóðum, þá kæmi þarna út mismunur sem næmi 95 þús. tonnum. Það væri sá afli sem þessar tvær þjóðir yrðu að skera niður sameiginlega og kæmu því 47 500 tonn í hlut hvorrar þjóðar. Miðað við það að bretar veiddu 100 þús. tonn á s. l. ári kemur út talan 52 500 eða nákvæmlega sama talan og hér er sögð eftir Geir Hallgrímssyni. Það er rétt að gera einnig grein fyrir því, að þetta er sá útreikningur sem kemur mjög berlega fram í einu af þeim fskj. sem fylgja skýrslu hæstv. forsrh. til landhelgisnefndar og utanrmn. Sem sagt, ég tel að enda þótt allir hv. alþm. hafi ekki fengið þessa skýrslu í hendur þá hafi ég gert nægilega grein fyrir því hér, að skv. þessari skýrslu hefur hæstv. forsrh. gert bretum tilboð um að þeir mættu veiða á einu ári 53 þús. tonn af þorski, og miðað við það, að alltaf hefur verið gengið út frá því a. m. k. fimmtungi meira slæddist af öðrum fisktegundum en þorski, þá væri hér um að ræða u. þ. b. 65 þús. tonna afla, sem verið er að tala um, jafnvel meira, 65–68 þús. tonna afla. Nú er rétt að rifja það hér upp, að hæstv. forsrh. lýsti því yfir í lok s. l. árs, eð tilboðið um 65 þús. tonn til handa breskum veiðiskipum hefði verið dregið til baka. Seinast í gær lýsti hæstv. utanrrh. Einar Ágústsson yfir að 65 þús. tonna tilboðið hefði verið tekið til baka. Samt liggur það á borðinu að þetta sama tilboð hefur verið gert í viðræðunum við breta. Ég held því að ekki sé vanþörf á því að hæstv. forsrh. bæti úr þeim upplýsingaskorti, sem hér er greinilega á ferðinni, og hann geri hv. alþm. nánari grein fyrir því, hvað hann hefur boðið í London, og ræði þá þessi mál af fyllstu hreinskilni. Ég tel að það hljóti að koma í hlut fleiri aðila að gera grein fyrir afstöðu sinni til þessa tilboðs hæstv. forsrh. Geirs Hallgrímssonar. Ég vil eindregið mælast til þess við hæstv. dómsmrh. Ólaf Jóhannesson, að hann skýrði hv. alþm. frá því, hvort hann hafi vitað fyrir fram um að hæstv. forsrh. mundi gera þetta tilboð, sem ég hef hér gert grein fyrir, og hvort hann hafi þá verið samþykkur því að þetta tilboð væri gefið. Ég vil einnig spyrja hæstv. utanrrh. að því, hvort hann hafi vitað fyrir fram um, að þetta tilboð yrði gefið í þessum samningaviðræðum, og hvort hann hafi verið því samþykkur, vegna þess að þau orð, sem hann lét falla í umr. í gær, gengu í þveröfuga átt, eins og menn munu minnast, - þveröfuga átt. Ég vænti þess fastlega að öðrum þm, en hæstv. forsrh. sé ljóst að það tilboð, sem hann gerði í samningaviðræðunum í London, var ekki síður fráleitt en það tilboð sem Wilson gerði og hér hefur verið hafnað. Þetta tilboð gerir sem sagt ráð fyrir því að við íslendingar og bretar skerum niður aflamagn okkar um jafnmikið magn. Við, sem veiðum 230 þús. tonn á ári, eigum að skera okkar afla niður um 47 500 tonn. Með þessu tilboði erum við sem sagt að bjóða það fram, að gerður verði samningur sem skuldbindi okkur sjálfa um að skera niður aflamagn okkar að ákveðnu marki. Ég vona að sem flestum hv. þm. sé ljóst að það er ekki nema ein regla sem hægt er að hafa til viðmiðunar í sambandi við veiðar hér við land, þ. e. kanadiska reglan. Það er sú eina regla sem við getum og megum samþ., - sú regla að strandríkið hafi forgangsrétt, að strandríkið fái fyrst aflaþörf sinni fullnægt og þá a. m. k. því aflamagni sem viðkomandi strandríki hefur veitt á undanförnum árum, en sé þá eitthvað til skiptanna, þá komi erlend ríki fyrst til greina þegar þörf strandríkisins hefur verið fullnægt. Þetta er sú eina regla, sem við megum samþ. Og það vill ósköp einfaldlega svo til, að hér á Íslandi leiðir þessi regla til þess að erlendar þjóðþjóðir fái engan afla hér við land. Það er einmitt af þessari ástæðu sem við alþb.- menn og reyndar stjórnarandstöðuflokkarnir allir höfum tekið þá afstöðu að samningar við erlend ríki eigi engan rétt á sér. Þessa reglu verðum við að leggja höfuðáherslu á, og við verðum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að innræta hana með öðrum þjóðum, öðrum ríkjum. Ég lít svo á að landhelgisdeilan sé ekki fyrst og fremst spursmál um það hvort íslendingar eða bretar veiða nokkrum tugum þús. tonna meira eða minna hér við land. Ég tel að það atriði, sem öllu skiptir í landhelgisdeilunni, sé hvaða fordæmi við sköpum í sambandi við frekari þróun þessa máls á alþjóðavettvangi og hvort við erum að búa í haginn fyrir framtíðina eða að eyðileggja fyrir okkur hvað framtíðina snertir. Ég tel að það skipti sem sagt öllu máli hvort við stöndum við þann málstað, sem við erum að berjast fyrir á alþjóðlegu Hafréttarráðstefnunni, eða hvort við ætlum að svíkja samstarfsríki okkar þar. Ég tel að okkur beri skylda til að heyja þessa baráttu af fullri hörku og með öllum þeim vopnum sem við höfum yfir að ráða, án þess að svíkja okkar eigin málstað og málstað þeirra ríkja sem eins og við eiga lífshagsmuni sína undir því komna að á Hafréttarráðstefnunni verði ekki það ofan á að fiskiflotar stórveldanna haldi rétti sínum til að veiða á þeim svæðum þar sem þeir hafa veitt á undanförnum áratugum. Hæstv. forsrh. ræddi í gær um þau úrræði sem við íslendingar gætum hugsanlega gripið til, og hann minntist í því sambandi á þær kröfur sem fram hafa verið bornar um lokun herstöðvarinnar í Keflavík og úrsögn Íslands úr NATO. Hæstv. forsrh. leist ekki sérlega vel á þær kröfur. Í því sambandi veittist hann sérstaklega að okkur alþb.-mönnum og undraðist að við skyldum leyfa okkur að tengja saman þessi tvö mál, landhelgismálið og herstöðvamálið, þar sem við hefðum alltaf verið eindregnir andstæðingar herstöðvanna hér á landi og eindregið fylgjandi því að herinn færi hið fyrsta úr landi, hvað svo sem öðrum málum líði. Það, sem við alþb.-menn höfum sagt í þessu sambandi, er að sjálfsögðu að herinn eigi að fara, það sé ekkert gagn að herstöðvunum hér, en þeim fylgi margvísleg spilling, margvíslegt tjón fyrir íslenskt þjóðlíf og að það sé vansæmandi fyrir íslendinga sem sjálfstæða þjóð að hafa erlendan her í landinu. Við bætum því hins vegar við, að atburðirnir, sem gerst hafa í landhelgismálinu, hafa sýnt okkur og sannað það, sem við höfum löngum haldið fram, eð það sé ekkert gagn í þessum erlenda her. Við teljum að landhelgismálið sé, ef svo mætti segja, lokasönnunin fyrir þá sem hafa kannske verið tregir til að skilja eðli þessa máls. Þess vegna er það krafa okkar einmitt í eðlilegu framhaldi af landhelgismálinu ítrekuð krafa að sjálfsögðu, að menn komi sér saman um að loka herstöðvunum hér á landi, ekki aðeins að hóta því að loka herstöðvunum, heldur að loka þeim fyrir fullt og allt. Það er okkar afstaða. Ég veit vel að fram hafa komið kröfur um að við ættum að láta herinn fara. Það er krafa sem blað okker, Þjóðviljinn, hefur að sjálfsögðu vakið athygli á og talið gleðilegan vott þess að menn væru kannske að öðlast ofurlítinn skilning á eðli þessara svokölluðu varna hér á landi. En það þýðir ekki að við höfum orðað kröfur okkar á þennan veg. Okkar krafa er alveg hrein og klár: að herinn og herstöðvarnar víki af landinu og menn dragi réttar ályktanir af því sem hefur verið að gerast undanfarnar vikur og undanfarna mánuði. Um leið teljum við að brottför hersins og lokun herstöðvanna væri alvarleg áminning til Atlantshafsbandalagsins og henni mætti gjarnan fylgja hótun um úrsögn úr Atlantshafsbandalaginu, hótun sem yrði að veruleikra ef ekki yrði nein breyting á afstöðu NATO-ríkjanna og þá einkum NATO-ríkisins Bretlands til íslendinga. Ég vil svo að lokum aðeins segja það eitt um það tilboð, sem seinast hefur verið gert til breta, að mér sýnist ekki að það sé ýkjamiklu álitlegra en þau tilboð sem áður hafa verið gerð af hálfu íslensku ríkisstj. Ég lít svo á að íslendingar hafi ekki þörf fyrir að gera samkomulag við breta, en aftur á móti séu bretar í mjög brýnni þörf - mjög brýnni innri þörf að fá þetta mál út úr heiminum. Það er enginn vafi á því að forsrh. breta, Wilson, á í mjög ört vaxandi erfiðleikum með þetta mál og að almenningsálitið í Bretlandi er hægt og þétt að snúast okkur í vil. Ég er því ekki í nokkrum vafa um það, að vopnahlé í þrjá mánuði hér á miðunum er fyrst og fremst bretum í hag. Vetrartíminn, sem nú stendur sem hæst, er mjög erfiður fyrir breta. Ég tel því að það sé raunverulega að losa breta úr mestu klemmunni, bjarga þeim yfir erfiðasta tímann með því einmitt að gera núna bráðabirgðasamkomulag til þriggja mánaða og reyndar sé þá hætt við að sá samningur, sem væntanlega fylgdi í kjölfar bráðabirgðasamkomulagsins, yrði varla betri eftir að bretar væru sloppnir úr mestu klemmunni. Ég er ansi hræddur um að bráðabirgðasamkomulag við breta sé yfirlýsing af hálfu íslensku ríkisstj. að hún sé tilbúin að veita þeim undanþáguheimildir á Íslandsmiðum á næstu árum. Það, sem mest ríður á að erlendar þjóðir skilji, er að veiðum þeirra hér á Íslandsmiðum verður að ljúka. Því fyrr sem þær skilja þetta, því betra. Eina leiðin til þess að koma þeim í skilning um þetta atriði er að segja við erlend ríki í eitt skipti fyrir öll: Það verða engir samningar gerðir. - Það má vel vera að það taki sinn tíma að koma öðrum þjóðum í skilning um þetta og að þeim takist að kroppa upp á Íslandsmiðum nokkurn afla, en þá verður að hafa það. Aðalatriðið er að við gerum allt, sem í okkar valdi stendur, til þess að koma þeim í skilning um þetta meginatriði landhelgismálsins með því að hafna öllum frekari samningum. Þessi stefna er um leið nauðsynleg til þess að styrkja þá stefnu á alþjóðlegu Hafréttarráðstefnunni, að strandríki eigi að hafa algjöran forgang í 200 mílna lögsögu sinni.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að leiðrétta þegar síðasta ræðumann. Hann vitnaði í skýrslu um viðræðurnar í London sem lögð var fram sem trúnaðarmál á fundi utanrmn. og landhelgisnefndar. Ég lít svo á að þessi skýrsla sé trúnaðarmál þar til búið er að aflétta þeim trúnaði á þeim sama vettvangi og skýrslan er fram lögð og því sé ekki rétt að vitna til hennar eins og hún liggur fyrir, heldur þeirrar skýrslu er ég gaf hér í gær. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég biðjist undan að gefa skýringu á þeim ummælum sem hann vitnaði til, þar sem mín var getið, heldur miklu fremur vegna hins, að þegar við eigum í viðræðum við aðra þjóð, þá er eðlilegt að frásögn af þeim viðræðum sé allnákvæm sem trúnaðarmál. En aðrar þjóðir verða og hljóta að geta treyst því, að í það, sem fram fer á viðræðufundum, sé ekki vitnað í umr. um málið á seinni stigum. Það, sem máli skiptir, eru niðurstöður viðræðnanna og í þær er sjálfsagt að vitna. Ég endurtek: Ég finn ekki að þessu hjá síðasta hv. ræðumanni, Ragnari Arnalds. mín vegna, heldur vegna þess að ég tel að okkur sé nauðsyn að gæta ákveðinna reglna í viðskiptum við aðrar þjóðir þótt þær séu okkur andstæðar og málflutningur þeirra okkur á móti skapi og léttvægur að rökum að okkar mati. Það er í fyrsta lagi fundið að því, að ég hafi sagt eð þegar Hafréttarráðstefnan hefði lokið störfum yrðu veiðar breta við Ísland á gagnkvæmisgrundvelli. Ég held að þetta liggi í augum uppi. Þá er ekki um neinar veiðar breta við Ísland að ræða nema við óskum eftir veiðum okkur til handa innan breskrar fiskveiðilögsögu, og þá er það mat á hagsmunum íslendinga hvort um slík gagnkvæm veiðiréttindi yrði samið. Í öðru lagi er fundið að því, að ég hafi minnst á að skipta fyrirhugaðri aflalækkun til helminga milli landanna, og dregin af því sú ályktun að í því felist tilboð af minni hálfu eða íslendinga. Þetta er fjarri öllu lagi og öllum sanni og hreinn útúrsnúningur. Það, sem þarna á sér stað í viðræðunum er að það er verið að varpa fram ýmsum möguleikum og útreikningsaðferðum og m a. svokallaðri prósentureglu og jafnri aflaminnkun beggja bjóðanna. Fyrir þessu gerði ég grein í skýrslu minni í gær. Þar sem hv. þm. vitnar í bls. 11 í skýrslu sem lögð var fram í utanrmn., þá er líka sagt á bls. 12 að ég hafi farið í stórum dráttum yfir ýmsar hugmyndir, sem ræddar höfðu verið og lagt fram fylgiskjal til fyllri skýringar á afstöðu íslensku sendinefndarinnar. Þetta fylgiskjal las ég upp frá byrjun til enda á fundinum í gær. Því lýkur, að því er varðar jafna aflaminnkun breta og íslendinga, á því, að sem fyrr geri þessi regla ekki ráð fyrir forgangsrétti strandríkis og sé því ekki aðgengileg. Ég held að fátt sýni meiri málefnafátækt hv. þm. en að byggja ræðu sína á þessu.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Hv. þm. Ragnar Arnalds beindi til mín fsp. sem sjálfsagt er að svara. Ég álít að fsp. sé byggð á röngum forsendum. Því var lýst yfir, áður en forsrh. fór í þessa för, að þar væri aðeins um könnunarviðræður að ræða. Þar af leiðir að ekki hafa getað verið sett fram nein tilboð í þessum viðræðum, og það álit ég skýrsluna bera fullkomlega með sér. Það gefur auga leið, að þegar um könnunarviðræður er að tefla, þá tala menn vítt og breitt og nefna sitt hvað án þess að þar sé um nokkrar skuldbindingar að ræða. Ég vil láta það koma fram, að ég álít að hæstv. forsrh. hafi algjörlega staðið við og fylgt því umboði, eða það er kannske réttara að segja umboðsleysi sem hann hafði í þessum viðræðum, þ. e. a. s. að hann hafi komið heim án þess að semja um eitt eða neitt eða gera tilboð í eina eða aðra átt. Þetta held ég að hv. þm. hljóti að sjá við athugun. Fyrst ég er staðinn hér upp, eins og menn segja nú gjarnan, þá er e. t. v. rétt að ég bæti tveimur eða þremur athugasemdum við. Ég vil leiðrétta þann misskilning, sem kom fram í máli tveggja hv. þm. hér í gær, að það hafi ekki verið haldið uppi löggæslu á fiskimiðunum, eða eins og þeir orðuðu það, að það væri ríkjandi hér eins konar vopnahlé. Sannleikurinn var sá, að haft var það form á að togararnir voru ekki áreittir einn dag eða réttara sagt ekki höfð afskipti af þeim. Það var á laugardaginn, fyrsta viðræðudaginn í London. Á þeirri ákvörðun ber ég ábyrgð. Ég taldi eðlilegt að forsrh. væri gefið tóm til þess að hefja þessar viðræður án þess að átök ættu sér stað á miðunum fyrsta daginn og honum gæfist m. a. tóm til að setja fram þá kröfu okkar íslendinga að togararnir hlýddu fyrirskipunum varðskipa. Síðan hefur verið haldið uppi löggæslu á miðunum með venjulegum og eðlilegum hætti. Það var tekið fram í svarbréfi hæstv. forsrh. til forsrh. breta, að íslendingar mundu að sjálfsögðu halda uppi lögsögu á miðunum. Ég tel að þessi lögsaga og aðgerðir landhelgisgæslunnar hafi borið árangur þennan tíma. Þegar viðræðurnar hófust munu hafa verið hér 45 eða 46 togarar. Þeir eru nú komnir niður í u. þ. b. 30. Þeir hafa yfirleitt hlýtt fyrirmælum varðskipanna um að taka veið'arfæri upp úr sjó. Þeir stunduðu alls engar veiðar eða réttara sagt settu ekki veiðarfæri í sjó tvo og hálfan eða þrjá sólarhringa. Og þegar þeir í undantekningartilfellum hafa ekki hlýtt, þá hefur klippunum verið beitt. Það hefur verið klippt a. m. k. tvisvar á þessu tímabili og gerðar einhverjar fleiri tilraunir. Ég tel þetta eðlilega löggæslu á þessu tímabili, að það hafi verið farið að með þeim hætti að fyrst hafi verið skorað á togarana að hlýða fyrirmælum um að taka inn vörpurnar. Það er sams konar aðferð og fylgt var um langt skeið gagnvart þjóðverjum. Ég tel að á þessu tímabili hafi verið komið mjög í veg fyrir veiðar breskra skipa innan okkar landhelgi, enda sést að þeir eru ekki ánægðir með þann hlut sem þeir hafa fengið. Þannig verður auðvitað að halda á málum. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það hafi átt að felast í ummælum þessara hv. þm. nein ásökun til skipherra varðskipanna um að þeir drægju af sér við þessa gæslu. Þessar ásakanir, ef ásakanir skal kalla, - ég vil leyfa mér að kalla þær bara misskilning og vona að þeir átti sig á því að þarna er um misskilning að ræða hjá þeim, - þær ættu þá rætur að rekja til yfirstjórnar landhelgisgæslunnar. Ég vil algjörlega vísa því á bug.  Ég vil þá gera aðra athugasemd, og hún varðar svar það sem bretum hefur verið sent. Um fyrri hlutann þarf ekki að ræða. Í honum felst synjun á samkomulagi á grundvelli þeirra hugmynda sem forsrh. breta setti fram. Um það er allur þingheimur sammála. Um niðurlagið aftur á móti vil ég segja það, að eðlilegt er að lesa það og skilja eftir orðanna hljóðan og leggja ekki meira inn í það en þar stendur. En þar stendur, með leyfi forseta: „en er reiðubúin til að taka upp viðræður um samkomulag til skamms tíma.“ Það kann að vera álitamál hvort hér eigi að tala um tilboð eða ekki tilboð, og það fer eftir málvenju manna. Ég mundi síður orða þetta sem tilboð, heldur er þetta yfirlýsing um að íslenska ríkisstj. sé reiðubúin til viðræðna þegar bretar óski þeirra. Það er auðvitað algjört aukaatriði, hver á eða talið er að eigi frumkvæðið að slíkum viðræðum, en þannig er þetta. Þarna er aðeins um að ræða viðræður. Getur nokkur í alvöru verið á móti því að viðræður eigi sér stað? Það kemur svo fram í þeim viðræðum, hvort nokkur grundvöllur er finnanlegur fyrir slíku skammtímafyrirkomulagi eins og þarna er nefnt. Það er að sjálfsögðu algjörlega óeðlilegt á þessu stigi að fara að nefna eða binda sig við einstök atriði í því sambandi. Hvort slíkur grundvöllur sé fyrir hendi eða ekki sést fyrst þegar viðræðurnar hafa farið fram, og verður að líta á heildarmyndina, sem fram kemur úr þeim viðræðum, þegar slíkt er metið. Það er þó rétt að tala af fullri hreinskilni við breta að einu leyti áður en stofnað er til viðræðna, að gefnu tilefni frá utanrrh. breta, þar sem hann virðist setja fram þá barnalegu hugmynd að viðræðurnar séu því skilyrði háðar af þeirra hálfu að togarar megi veiða hér, á meðan á þeim standi, án nokkurra afskipta íslenskra varðskipa. Ef þetta er rétt, sem ég á bágt með að trúa að utanrrh. breta hafi látið svona frá sér fara, þá er það í meira lagi barnaleg hugmynd. Ef viðræður þessar stæðu dálítinn tíma og þeir hefðu alveg frjálsar hendur um það hve marga togara þeir sendu hingað þá gætu þeir náð upp æðimiklum afla á fáeinum dögum ef ekkert mætti eiga við þá. Það dettur auðvitað engum í hug að gengið sé að nokkru viðræðuborði með svona skilyrði. Ég vona að þetta sé ekki réttur skilningur á ummælum utanrrh. breta og hann átti sig á þessu. Ef hann hefur látið slík ummæli falla þá verð ég að leyfa mér að segja, að það er ekki skynsamlegur undirbúningur undir viðræður. Að sjálfsögðu verður að halda uppi löggæslu. það er ekki með réttu hægt að tala um neitt vopnahlé, meðan á viðræðum stendur, nema með því einu móti að togararnir sigli út fyrir 200 mílna mörkin eða setji ekki veiðarfæri í sjó á meðan. Þá leiðir það af sjálfu sér að varðskipin hafa engin afskipti af þeim. Það er vopnahlé, en annað ekkí. En við höfum ekki gert að skilyrði, að togararnir færu út fyrir eða hegðuðu sér á þann veg sem ég sagði, og þar af leiðir að bretar geta auðvitað ekki með neinni sanngirni sett fram þá kröfu að varðskipin láti ekkert til sín taka, á meðan slíkar viðræður standa yfir. Þetta verða bretar að gera sér ljóst. Og þeir verða að gera sér ljóst að það er ekki heppilegur málatilbúnaður eða líklegt til árangurs í viðræðum að viðhafa slík ögrunarorð. Ég skal ekki á þessu stigi gera því skóna að bresk herskip komi inn fyrir mörkin. Ég get auðvitað ekkert fullyrt um það frekar en aðrir og allra síst ef þær yfirlýsingar eru marktækar, að herskipin séu komin undir, að manni skilst, einhvers konar sjálfvirka stjórn. Það er sagt að þau bara af sjálfu sér sigli inn ef eitthvað gerist. Það er kannske nokkuð djarft að viðhafa þau orð, að mér finnst þetta ekki skynsamlega mælt heldur af utanrrh. breta sem sjálfsagt er þó mjög hæfur maður. Ég held að það sé heppilegast að bæði við og bretar berjumst sem minnst í orði ef og meðan slíkar viðræður fara fram. Eitt vil ég leggja áherslu á í þessum viðæðum og hugsanlegu skammtímasamkomulagi, ef til kemur. Það er þetta, að það má aldrei vera byggt á því sjónarmiði að bretar eigi hér einhvern rétt, að við séum að semja við þá af þeim ástæðum að þeir eigi hér einhvern rétt. Auðvitað getum við ekki komið í veg fyrir að þeir telji sig eiga rétt - og þeir um það. En við eigum aldrei að láta það koma fram í okkar samkomulagi, að við föllumst á það sjónarmið. Það er t. d. í síðasta samkomulagi skýrt tekið fram að hvor aðili um sig haldi fast við sín lagasjónarmið. Við töldum að við ættum réttinn, en bretar afsöluðu sér ekki heldur neinum rétti sem þeir töldu sig eiga. Það má að mínu viti aldrei viðurkenna það sjónarmið, að það sé samið við þá eða þeim veittar einhverjar tímabundnar veiðiheimildir á þeim grundvelli að þeir eigi til þess einhvern rétt, heldur göngum við til slíks samkomulags, ef til kæmi, af þeim ástæðum að við teljum það þjóna best okkar hagsmunum og okkar markmiðum.



Herra forseti. Ég verð að segja að ég varð heldur en ekki undrandi þegar hæstv. forsrh. leyfði sér að halda því fram, að það væri álit sitt að sú skýrsla, sem hann gaf landhelgisnefnd og utanrmn., væri að forminu til enn þá trúnaðarmál. Hann var áður búinn að lýsa því yfir opinberlega og þannig skildu það allir, að sá trúnaður, sem ætti að hvíla yfir þessu máli, stæði fyrst og fremst meðan stjórnarflokkarnir hefðu ekki tekið afstöðu til málsins. Þetta sagði hann stjórnarandstöðuflokkunum. Þannig skildu þetta allir. Og hann sagði að þessi trúnaður ætti að gilda meðan bretum hefði ekki verið svarað, meðan forsrh. hefðu ekki haft samband sín í milli. Hann sagði hér áðan: „Það sem fram fer á viðræðufundum, það á ekki að vitna opinberlega í það“ o. s. frv. En hæstv. forsrh. er þegar búinn að gera grein fyrir mjög mörgu sem gerðist á þessum viðræðufundum, m. a. því, hver voru tilboð Wilsons, þannig að hann hefur þá þegar brotið þessa meginreglu. Það er ekki ég sem geri það hér, það er hann sem hefur þegar gert það sjálfur. Það segir sig sjálft og við þurfum ekki að ræða það, að það er algjörlega útilokað að ætla sér að halda uppi þeirri reglu að það, sem hæstv. forsrh. langar til að segja úr þessum viðræðum, langar til að koma á framfæri, það sé ekki trúnaðarmál lengur, það megi segja, en það, sem stjórnarandstaðan vill hins vegar gjarnan vekja athygli á, nei, það megi setja bann á það, einstakar setningar eða einstakar málsgr., - það segir sig sjálft að slík regla stenst ekki. Það verður að gilda ein regla í þessum efnum bæði fyrir ríkisstj. og stjórnarandstöðu. Þar getur enginn munur verið á, þannig að ríkisstj. hafi einhver forréttindi og stjórnarandstaðan hafi síðan einhver annars flokks réttindi hvað þetta snertir. Ég get ekki annað sagt en það eitt um þetta mál, að þau orð, sem ég las upp áðan, standa í skýrslunni, þau hafa verið sögð og þau verða ekki aftur tekin. Þau skulu hins vegar lesin hér aftur, þannig að öllum sé fyllilega ljóst hvað þarna var um að ræða. Þessi orð voru: „Wilson sagði að með því að skipta fyrirhugaðri aflalækkun til helminga milli landanna, eins og Geir Hallgrímsson hafði minnst á, mundu bretar einungis fá 53 þús. tonn á ársgrundvelli og væri það algjörlega óaðgengilegt af breta hálfu.“ Það eru fleiri sem skilja mælt mál en ég og hæstv. forsrh. Ég býst við að öllum sé fyllilega ljóst að þetta felur berlega í sér að tilboð hefur verið gert, og þýðir ekkert að vera að neita því eða skjóta sér á bak við einhverjar furðureglur sem enginn botnar í. Ég vil bæta því víð, að staðreynd málsins er auðvitað sú, að málsmeðferðin öll hjá hæstv. forsrh. er ekki til sérlegrar fyrirmyndar. Fyrst er byrjað á því að lýsa yfir að engar upplýsingar verði gefnar um efni þessara viðræðna, og þeirri leynd er haldið í meira en heila viku. Það eru stöðvaðir allir fundir á Alþ. meðan á þessu stendur. Það er haldinn, frá því að forsrh. kemur til landsins, fundir líklega í nokkrar mínútur hér í Sþ. Það eru einu stundirnar sem Alþ. fær tækifæri til að koma saman.  Ég tel að hæstv. forsrh. hafi borið skylda til að svara þeirri fyrirspurn, sem ég bar fyrir hann áðan, með málefnalegum rökum, en ekki að svara því einu að hér sé um útúrsnúning að ræða og að öðru leyti að hér sé um trúnaðarmál að ræða. Hæstv. forsrh. verður að gera sér grein fyrir því, að hann hefur ekki aðeins skyldur gagnvart sjálfum sér og flokki sínum og samstarfsflokki, hann hefur líka skyldur gagnvart stjórnarandstöðunni, gagnvart Alþ. og gagnvart þjóðinni. Það þýðir ekki fyrir hann að ímynda sér að hann geti sloppið með að segja það sem honum sýnist og svara öðrum með villandi hætti. Hann verður að gera hreinskilnislega grein fyrir því, hvað gerðist og hvað gerðist ekki. Úr því að hæstv. forsrh. hefur gert tilboð í London eða - ef hann vill orða það þannig - lýst yfir fylgi við ákveðna hugmynd, - það er a. m. k. bersýnilegt að það hefur hann gert, - þá á hann að sjálfsögðu að viðurkenna það hreinskilnislega. Þjóðin verður sem sagt að fá fulla vitneskju um hvað gerðist í London, og það er ekki heiðarlegt - ég endurtek það - það er ekki heiðarlegt að ætla að skjóta sér á bak við það, að þessi sérstöku orð í skýrslunni séu trúnaðarmál, meðan hann upplýsir síðan flest annað sem í skýrslunni stendur. Það segir sig sjálft, að í samskiptum stjórnarandstöðu og ríkisstj., í samskiptum ríkisstj. og þjóðarinnar verður að gilda sú einfalda regla, að annaðhvort gefur hann greinargóða skýrslu um það, sem gerst hefur, eða ekki. Hann hefur ekki leyfi til þess að skjóta undan mikilvægustu staðreyndum málsins.



Herra forseti. Ég ætlaði mér að víkja nokkuð að því sem fram hefur komið í þessum umr. Ég vil þá fyrst byrja á ræðu þeirri sem hæstv. dómsmrh. flutti hér nýlega. Mér þótti ræða hans um margt mjög athyglisverð, og ég vil strax segja: um marga hluti var þar um góða ræðu að gera. Ég var ánægður með ýmsar yfirlýsingar hans. Hæstv. dómsmrh. vék í þessum efnum sérstaklega að samþykkt ríkisstj., þeirri sem hún hefur sent ríkisstj. Bretlands. Hann sagði að enginn ágreiningur gæti verið um fyrri hluta þessarar samþykktar, þar sem samningsgrundvelli þeim, sem bretar höfðu lagt til, var hafnað, og þetta er rétt. Síðari hluti orðsendingar íslensku ríkisstj. var hins vegar um að bjóða bretum til viðræðna um skammtímasamning. Varðandi þetta atriði sagði hæstv. dómsmrh., að að sjálfsögðu yrði haldið uppi fullkominni löggæslu á fiskimiðunum á meðan þessar viðræður færu fram. Um þetta hafði ég einmitt spurt áður og ekki fengið svar. Og hann undirstrikaði það, hvað hann ætti við með þessu, með því að segja að vopnahlé á miðunum, eins og það hefur verið nefnt í blöðum að undanförnu og fréttum fjölmiðla æ ofan í æ, það gæti ekki verið annað en það, að bresku togararnir færu út fyrir 200 mílna mörkin af miðunum eða settu ekki veiðarfæri sín í sjó. Þetta voru mjög skýr ummæli sem ber vitanlega að undirstrika. Æðsti maður landhelgisgæslunnar hefur lýst þessu yfir. Og hann undirstrikaði þessa afstöðu sína enn betur í sínu máli með því að víkja að þeim skilyrðum, sem bretar hafa sett fram varðandi þessar hugsanlegu viðræður eða væntanlegu víðræður. Það hefur komið fram af hálfu breskra ráðh., að þeir setji það sem skilyrði fyrir þessum víðræðum að togarar þeirra yrðu ekki áreittir á miðunum á meðan þessar viðræður færu fram. Hæstv. dómsmrh. taldi yfirlýsingar breskra ráðh. af þessu tagi fráleitar og víðs fjarri því að hægt væri að taka þær til greina og talaði beinlínis um þetta sem ögrunarorð í okkar garð. Hann notaði einmitt orðið ögrunarorð. Ég hafði einmitt, um leið og ég heyrði um þessa fyrirætlun ríkisstj., að gera bretum tilboð um viðræður um skammtímasamning, þá hafði ég vikið að því að þetta vandamál hlyti að koma upp, hvað ætti að gerast á fiskimiðunum ef bretar samþ. að taka upp viðræður, því að vitanlega hlytu þessar viðræður að taka nokkurn tíma. Þeir þyrftu að komast að því, hvað íslenska ríkisstj. væri að fara í málinu, hvað hún ætlaði að bjóða, hvað hún gæti hugsað sér um efni skammtímasamnings, og allt hlyti þetta að taka talsverðan tíma. Og þá kom upp spurningin, hvað ætti að gerast á miðunum. Áttu bresku togararnir að halda áfram að veiða, átti að láta af því að halda uppi fullkominni löggæslu af okkar hálfu eða hvað höfðu menn yfirleitt hugsað sér? Nú sýnist mér að hæstv. dómsmrh. hafi tekið af öll tvímæli í þessum efnum. Ég gat ekki skilið hans mál á annan veg en þann, að hann vildi að þessi þáttur málsins lægi skýr fyrir strax í byrjun gagnvart bretum, að það ætti ekki að vera neinn misskilningur gagnvart þeim varðandi þetta atriði málsins. Og þetta ber vitanlega að segja. Þetta á að segja bretum hreinlega áður en þessar viðræður hefjast. Af okkar hálfu er till. sett fram af okkar ríkisstj. um þessar viðræður á þeim grundvelli að bresku togararnir verði að stöðva sínar veiðar á meðan þessar viðræður eiga sér stað. Það verður svo auðvitað að koma í ljós, hvort bretar geti fallist á viðræður um skammtímasamning á þessum grundvelli. Það er eitt af því, sem ég hef mjög fundið að í sambandi við framkvæmd okkar í landhelgismálinu, það er allt það óákveðna sem komið hefur frá ríkisstj., það tvíræða. Hún talar um að taka upp viðræður, og þegar hún er nánar spurð að því, já, undir trúnaðareið, hvað hún ætli að ræða um, hvað hún geti hugsað sér að bjóða, um hvað eigi að ræða, þá er ekki nokkur leið að fá upp neinar upplýsingar um það. En samt á að taka upp viðræður. Þetta eru vitanlega engin eðlileg vinnubrögð. Að þessu hefur verið fundið. Við eigum að marka okkar stefnu og við eigum að láta hana koma fram og við eigum ekki að láta þann, sem við tölum við, misskilja okkur á neinn hátt. Það á ekki að endurtaka sig, það sem gerðist með dr. Luns, að hann kom hingað, talaði við íslenska ráðh., þeir töluðu sitt mál við hann, hann fór svo til London og sagði allt annað en það sem þeir segjast hafa sagt honum. Ég held að það sé best fyrir alla aðila í þessu máli að tala alveg skýrt út og segja hvað þeir meina. Nú tel ég að hæstv. dómsmrh. hafi talað hreint út varðandi þetta mikilvæga atriði málsins, og ég vil undirstrika það. Við skulum ætla að a. m. k. fréttamiðlar heimsins, sem á hlýða, komi þessu þá til réttra aðila, ef okkar stjórnvöld geta ekki komið því eftir sínum boðleiðum, þannig að það fari ekkert á milli mála að bretar fái að vita um það á hvaða grundvelli þessar viðræður eru teknar upp af okkar hálfu. Það er best fyrir alla aðila að málin liggi þannig fyrir. Ég er sem sagt þakklátur hæstv. dómsmrh. fyrir það sem hann sagði í þessum efnum. Það tel ég mjög mikilvægt. Þetta, sem hæstv. dómsmrh. sagði, var í nokkrum tengslum við það, að honum fannst að hér hefði í umr. í gærdag verið nokkuð ofsagt, líklega bæði af minni hálfu og fleiri aðila, um svonefnt vopnahlé á fiskimiðunum sem verið hafi undanfarna daga. Ég notaði þetta orð, „vopnahlé“, og sagði að líklega hefði það verið þannig að suma dagana hafi bresku togararnir veitt á miðunum meira eða minna, aðra daga ekkí. Þetta, sem ég sagði, er í fullu samræmi við þær fréttir sem birst hafa í blöðum og hafðar hafa verið eftir fréttamönnum sem voru um borð í okkar varðskipum á þessu tímabili, lýsingar í fréttamiðlum á því hvað hefur verið að gerast í meginatriðum hefur verið sagt frá því, að okkar varðskip hafi fylgt bresku togurunum eftir, skipað þeim að hífa upp veiðarfæri sín þegar þau hafa komið að þeim. Ekki hafa þeir verið að hífa upp veiðarfæri sín nema af því að veiðarfærin hafa verið í sjó og þeir hafa verið að veiða. Það er enginn vafi á því, að við höfum ekki beitt okkar fyllsta þunga í sambandi við gæsluna á miðunum. En ég skal ekkert um það segja, enda tel ég það ekkert höfuðatriði í þessu máli, hvort við höfum komið að fullu og öllu í veg fyrir veiðar breskra togara á þessu tímabili eða ekki. Ég held að hafi dregið mjög verulega úr veiðimöguleikum þeirra með aðgerðum okkar varðskipa, þó að aðeins tvisvar sinnum hafi veiðarfæri verið klippt frá skipum. En þetta tel ég ekkert höfuðatriði. Ég nefndi þetta eingöngu vegna þess, að þannig hygg ég að allir landsmenn hafi skilið þær fréttir sem birst hafa um ástandið á miðunum að undanförnu. En eins og ég sagði, þá er það ekkert höfuðatriði í þessu máli. Hitt er miklu þýðingarmeira, að hafa jafnskýrt og greinilega fyrir sér þá yfirlýsingu sem hæstv. dómsmrh. hefur gefið hér um fyrirætlanir hans um það hvernig verði staðið að því að verja okkar fiskimið á næstunni, á meðan þessar fyrirhuguðu viðræður geta átt sér stað. Ég ætla svo að víkja nokkrum orðum að því sem fram kom hjá hæstv. forsrh. í hans máli bæði í gær og eins í dag. Fyrst vil ég segja það um orð hæstv. forsrh. varðandi þá trúnaðarskýrslu, sem lögð var fram á sameiginlegum fundi landhelgisnefndar og utanrmn., að ég tel með öllu fráleitt að tala um að sú fundargerð, sem þar er til frásagnar af því, hvað gerðist á fundunum í London, sé eitthvert trúnaðarmál lengur. Hér hafa farið fram opinberar umr. um það, hvað gerðist í London, og auðvitað á sú skriflega frásögn um það, hvað þar gerðist, að vera í samræmi við það sem sagt hefur verið hér opinberlega. Þar getur því ekki verið lengur um neinn trúnað að ræða. Slíkt er auðvitað algjör útúrsnúningur. Ég vil einnig benda á það, að fundargerðir af þessu tagi, merktar trúnaðarmál, hafa hvað eftir annað verið lesnar hér upp án sérstaks leyfis þegar nokkur tími hefur liðið frá. Það er aðeins um það sama að ræða hér að þessu sinni. Ég tel ekki út af fyrir sig þörf á því að ræða hér í ítarlegu máli vissar frásagnir sem koma fram í þessari skriflegu skýrslu og fara ekki að öllu leyti nákvæmlega saman við það sem fram kom í skýrslu hæstv. forsrh. á þingfundi í gær. Það er allt minni háttar. í skýrslunni stóð t. d. orðrétt það sem ég sagði í minni ræðu, að bretar hefðu farið fram á 30% af þorskaflanum, og tilgreint er orðrétt í skýrslunni um þessi 30%, sem þeir krefjast, bæði er talan 30% nefnd og til frekari undirstrikunar sagt: eða 69 þús. tonn sé um að ræða heildarafla sem nemi 230 þús. tonna. Svo kemur hæstv. forsrh. hér og segir frá þessu á örlítið annan veg en segir í þessari skrifuðu skýrslu og nefnir 28% og 65 þús. tonn af þorski. Eflaust er þetta rétt hjá hæstv. forsrh. líka. Þetta hefur komið fram í frásögn hans, en í skýrslunni stendur hitt skrifað og er jafnrétt, nema það hafi verið sagt eitthvað rangt frá í hinni skrifuðu skýrslu. Ég vil aðeins undirstrika þetta, af því að ég hef bæði sagt þetta hér á Alþ. og víðar. Þessi tala er tekin upp úr skýrslunni og væri auðvelt að láta mynda hana fyrir hvern sem er ef nokkur efast um að rétt sé frá skýrt. Þetta er heldur ekkert aðalatriði. Ég tel hvort tveggja í rauninni rétt. Vissulega hafa bretar sett fram þessa kröfu um 30% af þorskaflanum og tilgreint hana eins og sagt er í hinni skrifuðu skýrslu, þó að þeir geti vitanlega hugsað sér að segja svo aftur í viðræðum: Ja, þessi 69 þús. tonn, ef við segjum það að þau verði 65. - Þetta er ekki til þess að gera neitt úr, en ég vildi þó segja þetta til þess að taka af öll tvímæli í þessum efnum. Hæstv. forsrh. sagði í svarræðu sinni í gær, að hann teldi að 7–11 dagar, sem nefndir voru af mér varðandi þann tíma sem óvissa hefði ríkt hér á miðunum og málinu hefði verið haldið sem trúnaðarmáli gagnvart þjóðinni þannig að þjóðin fengi ekki að vita um það hvað fram hefði komið á fundunum í London, þetta væri ekki langur tími og væri því ástæðulaust að eyða mörgum orðum að því. Ég tel fyrir mitt leyti enn eins og áður að það hafi verið óviðeigandi og engin þörf hafi verið á því að bíða í fulla 7 sólarhringa með að skýra opinberlega frá megininntaki viðræðnanna í London. Og ég trúi því ekki, að það hafi ekki verið auðsótt mál af okkar hálfu að fá samþykki breta fyrir því, að hægt væri að skýra frá meginatriðum málsins. En þessi dráttur að þessu sinni er svipaður því sem hefur gerst áður í málinu og hvað eftir annað, það er þessi mikla tilhneiging til þess að halda öllu leyndu og ganga frá öllum hnútum, ganga frá öllum samþykktum áður en almenningur í landinu fær að átta sig á því um hvað er að ræða. Í svarræðu sinni í gær lét hæstv. forsrh. ýmis orð falla um það, sem er ekki nýtt af hans hálfu, að það gæti verið betra að ná samningum en að búa við samningsleysi. Hann kom hér með ýmsa útreikninga um það, hvernig gæti farið í sambandi við fiskveiðarnar hér á Íslandsmiðum ef ekki yrði samið. Hann nefndi það, að álit fiskifræðinga væri að þó að ekki yrði dregið neitt úr sókninni frá því sem verið hefur, ef hún yrði í hámarki, þá mætti búast við því að heildarþorskaflinn gæti ekki orðið á þessu ári meira en 330 þús. tonn. Síðan reiknaði hæstv. forsrh. með því, að af þessum heildarafla létum við til ýmissa annarra þjóða en breta um 20 þús. tonn, þá væru eftir 310 þús. tonn, svo gætu bretar sennilega tekið um 100 þús. tonn af þorski í óleyfi og þá væru aðeins eftir 210 þús. tonn, og sagði að þetta væri forkastanleg leið vegna þess að slík sókn í stofninn leiddi til hruns. Við þennan útreikning bætti síðan hæstv. forsrh. því, að það mætti hugsa sér þetta á annan veg, að við settum mörkin við það að ekki yrði tekinn meiri þorskafli á þessu ári en sem næmi 280 þús. tonnum, samkomulag yrði við ýmsa erlenda aðila um að þeir fengju 20 þús. tonn, þá væru eftir 260 þús. tonn, bretarnir tækju í óleyfi 100 þús. tonn og þá væru eftir 160 þús. tonn, og væri óaðgengilegt fyrir okkur að búa við slíkan niðurskurð. Hæstv. forsrh. tók að vísu fram að hann vildi ekki gera tölur breta eða útreikninga þeirra að sínum. En eigi að síður hefur hann alltaf í frammi þessa útreikninga, sem eru útreikningar breta og eru í rauninni hótunartölur frá þeirra hálfu. Það er rétt, að enginn okkar getur sagt um það með fullri vissu hvað bretar geta veitt mikið hér á miðunum í óleyfi undir herskipavernd. Enginn okkar getur sagt um það. Við vitum aðeins þetta, að þeir veiddu í kringum 100 þús. tonn af þorski á s. l. ári, rétt í kringum 100 þús. tonn af þorski, með því að hafa fullkomið frelsi á miðunum og samning allan tímann og þurftu ekki að verja sig fyrir einni eða neinni áreitni af okkar hálfu. Það er auðvitað fráleitt að setja upp útreikningsdæmi um það, að þegar um minnkandi fiskmagn á miðunum er að ræða, þá geti þeir undir slíkum kringumstæðum fiskað eins mikið og þeir gerðu á meðan þeir gátu staðið alveg frjálst að veiðunum. Slíkt er auðvitað alger fjarstæða. Við vitum það, að þó að bretar beiti herskipum sínum togurum sínum til verndar, þá verða þeir að lúta því að láta sér nægja mjög þröngt veiðisvæði, binda togara sína við tiltölulega takmarkað svæði. Þannig hefur reynslan verið og það heftir auðvitað þeirra veiðimöguleika stórkostlega. Við höfum líka séð það, að varðskip okkar geta áreitt flotann svo mikið, þó að um freigátur sé að ræða á miðunum, að veiðarnar eru stórkostlega truflaðar. Um það er ekkert að villast. Og svo kæmi það auðvitað til viðbótar hvað við gætum gert meira en við höfum gert til þess að trufla veiðar þeirra. Ég er því ekki í neinum vafa um það fyrir mitt leyti. að útreikningar af þessu tagi, sem eru í rauninni aðeins gerðir til þess að halda uppi þessari bresku hótun um að þeir geti með valdi tekið svona mikið, ef við föllumst ekki á samninga, - þessir útreikningar eru fráleitir. Þeir mundu aldrei, þó að þeir beittu herskipum sínum, geta veitt hér nema lítinn hluta af þessu, kannske helming eða svo. En það er rétt, ég hef vitanlega engar fullnaðarsannanir um það frekar en aðrir. É;g verð þar að draga ályktanir af vissum líkindastærðum. En svo ber líka að hafa annað í huga, og það er að ekki er hægt að slá því föstu á neinn hátt að það sé auðvelt verk fyrir breta að senda freigátur sínar hingað aftur á miðin. Þeir eiga þar mjög óhæga aðstöðu eins og sakir standa -mjög óhæga. Við vitum að það er þegar af pólitískum ástæðum mjög erfitt fyrir breta að senda freigátur sínar á nýjan leik til Íslands. Þar þrýsta ýmsir á þá, svo að þetta er mjög erfitt fyrir þá. Heima í Bretlandi er sívaxandi andstaða gegn freigátunum á Íslandsmiðum og áframhaldandi þorskastríði við íslendinga, á því er enginn vafi og sífellt vaxandi kröfur þar um að bretar færi sjálfir út fiskveiðilögsögu sína a. m. k. á vissum s±öðum við Bretlandseyjar. Auk þess er svo hitt, eins og margsinnis hefur verið hent á, að þeir munu hugsa sig um tvisvar áður en þeir fara að senda freigátur sínar á nýjan leik á fislandsmið, rétt áður en fundir Hafréttarráðstefnunnar hefjast að nýju. Þeir vilja ógjarnan hafa þær hér í deilum við íslendinga á meðan þeir þurfa að fylgja eftir kröfu sinni á Hafréttarráðstefnunni um að það eigi að leiða í alþjóðalög eða samþ. sem alþjóðalög 200 mílna lögsöguregluna. Það fer ekkert á milli mála, að þetta er mjög óþægilegt fyrir breta, og satt að segja mjög ólíklegt að þeir kysu að senda hingað herskip sín við þessar aðstæður. Og hér er um ýmis atriði að ræða sem gera það að verkum að það er vitanlega alveg fráleitt af okkar hálfu að slá því föstu að þeir muni senda hingað herskip sín og þeir muni ná að fullu þeim árangri sem er verið að stilla hér upp í útreikningsdæmum um það hvað þeir geti tekið með valdi. Ég tel því að það, sem hæstv. forsrh. sagði í þessum efnum í svarræðu sinni í gær, og það, sem hann hefur sagt um þessi mál hvað eftir annað, þegar þau hafa verið rædd, og látið hafa eftir sér í blöðum, sé í rauninni alveg fráleitar fullyrðingar af aðalforsvarsmanni íslendinga í þessari deilu - alveg fráleitt - og þessar fullyrðingar hljóti að hafa það í för með sér hjá öllum þeim, sem taka þessar fullyrðingar alvarlega, að þær dragi í rauninni kjarkinn úr okkur íslendingum að takast á við þann vanda sem við stöndum frammi fyrir. Það er svo enn annað mál, hvað við íslendingar eigum að gera komi til nýrra meiri háttar átaka okkar við breta á fiskimiðunum. Ég hef bent á það, að ég tel sjálfsagt að við svörum aukinni ásókn breta með því að styrkja okkar landhelgisgæslu, fjölga þar gæsluskipum. Á þetta hefur verið bent af skipstjórum landhelgisgæslunnar og landssamtökum skipstjórnarmanna í landinu. Þeir hafa lagt á þetta áherslu. Þetta er tiltölulega auðvelt fyrir okkur að gera. Ég hef líka bent á það, að við ættum að snúast þegar í því að reyna að taka á leigu eða kaupa verulega hraðskreitt gæsluskip. Við vitum í mörgum löndum af slíkum skipum sem ganga kaupum og sölum, og við hljótum að geta komist yfir eitt slíkt skip eða jafnvel tvö eins og aðrir, skip sem ganga 40–45 mílur og stinga tiltölulega auðveldlega af sér freigáturnar bresku. Ef við hefðum slík skip með okkar gæsluskipum, þá mundum við klippa aftan úr bresku togurunum léttilega. Þetta hafa okkar skipstjórnarmenn á gæsluskipunum bent á, og við eigum að fá okkur slík skip En þessu hefur ekki heldur verið sinnt, og það er eins og menn meti þetta tiltölulega lítils, sérstaklega þegar þeir eru að gera mikið úr því hvað við íslendingar getum lítið gagnvart bretum. En hér er um mikið að tefla, og því er fyllilega ástæða til þess að við snúum okkur að þessu verkefni. Auk þess hef ég bent á það og við alþb.-menn, að það er vitanlega ofureðlilegt að við tökum tillit til þeirra staðreynda sem við búum víð. Við erum aðilar að NATO. Þó að við í Alþb. höfum verið á móti þeirri aðild allan tímann og viljað losa Ísland út úr þessum samtökum, þá er það eigi að síður staðreynd. Við erum í þessum samtökum, og hvað er eðlilegra en að sú þjóð, sem sem er aðili að þessum samtökum, bregðist þannig við, þegar eitt af aðildarríkjunum að þessu bandalagi sendir herskip á hendur okkur til þess að reyna að brjóta niður okkar lög, að þá segjum við: Við munum loka hér á Íslandi, á meðan þessi leikur fer fram, þeirri NATO-herstöð sem hér er í gangi og þjónar ykkur. Við munum loka henni á meðan? - Ég efast satt að segja ekki um að allar þjóðir, sem hefðu staðið frammi fyrir slíkum vanda eins og við stöndum í þessum efnum, hefðu beitt þessu á þessa lund. Ég hef einnig bent á það, að það er líka staðreynd, að við erum með varnarsamning við Bandaríkin. Þau eru með her í okkar landi skv. ákveðnum samningi og skv. honum ber þeim beinlínis samningsleg skylda til þess að koma í veg fyrir árás á okkar land, en hún hefur átt sér stað. Það er því ofureðlilegt að þeir a. m. k., sem gert hafa þennan samning og vilja halda í þennan samning, láti reyna á það, hver alvara er í þessum samningi þegar á reynir. En þegar á þetta er minnst, þá gerist það að hæstv. forsrh. og ýmsir fleiri, sem hafa verið aðaltalsmenn þessara samninga og aðildarinnar að NATO, þá segja þeir: Nei, á þetta má ekki minnast. Það er hlálegt að vera að tala um þetta. Það má ekki blanda þessum málum saman. - Þetta er í rauninni alveg furðuleg afstaða. Afstaða okkar alþb.-manna í þessum efnum hefur verið skýr. Við höfum sagt allan tímann og segjum enn: Landhelgisdeilu okkar við breta ætlum við að gera upp við þá einir og sjálfir. Við biðjum ekki NATO að skerast í þann leik, og við óskum ekki eftir því að ameríska varnarliðið skerist í þann leik. En þegar NATO-ríkið Bretland sendir herskip á hendur okkur, þá er það brot á eðli NATO-sáttmálans. Og þegar það er gert og meira að segja ráðist á okkur innan við hina óumdeilanlegu 4 mílna landhelgi, þá er líka komið að varnarsamningnum við Bandaríkin. Þegar þeir hafa svo drifið sín herskip út, þá skulum við gera upp afganginn af deilunni við breta sjálfir. - Þetta er auðvitað það eina sem er rökrétt í málinu, eðlilegt. En þá gerist bara þetta, að þeir, sem hafa verið helstir talsmenn varnarsamningsins við Bandaríkin og aðildarinnar að NATO, gerast taugaóstyrkir. Þá segja þeir: Nei, nei, það má ekki minnast á þetta. - Eða menn segja: Þessi ríkisstj. grípur aldrei til þessa ráðs, jafnvel þó að allur fiskur yrði tekinn úr höndunum á okkur. - Nei, auðvitað ætti að láta reyna á þetta, og verði bretum liðið það að ganga hér yfir okkur með herskip sín á hliðstæðan hátt og áður var, þá gerir það ekkert annað en að sanna í reynd algjört haldleysi þess að við séum aðilar að NATO og algjört haldleysi herverndarsamningsins við Bandaríkin. Hæstv. utanrrh. mælti hér í gær nokkur orð af hálfu Framsfl. Ég verð að segja það, að ég var ekki jafnánægður með ræðu hans varðandi þetta og ræðu hæstv. dómsmrh. Ólafs Jóhannessonar áðan. Ég heyrði ekki betur en að hæstv. utanrrh. væri enn að klifa á því að samningar væru betri en ekki samningar. Hann orðaði þetta auðvitað, eins og honum var lagið, á mjög mjúklegan og penan hátt: „að samningar væru betri en ófriður“. Það mundu margir geta tekið undir það út af fyrir sig. En spurningin er ekki um það, heldur þetta: Eigum við undir þeim kringumstæðum, sem við búum við, að ganga til samninga? Getum við samið um eitthvað? Þurfum við endilega að semja? Við vitum svo mikið um möguleika okkar og öll skilyrði að við eigum að geta svarað þessu. Og eftir allt, sem á undan er gengið, segjum við alþb.-menn: Það er enginn grundvöllur til samninga. Það eru engir möguleikar til samninga við breta. Við verðum að takast á við þann vanda sem því fylgir að búa þá við skilningsleysi við þá. Við álítum að við getum komið fram okkar rétti, þó að vitanlega taki nokkuð á okkur að ganga í gegnum þau átök. Það er bara að það verði ekki haldið þannig áfram í þessu máli, eins og því miður hefur verið gert áður, að hæstv. forsrh. tali mikið um samninga, þrautreyni allar leiðir til samningagerðar við breta, þrátt fyrir allar þær staðreyndir sem liggja fyrir, hæstv. utanrrh. tali jafnvel um að hann vilji samninga frekar en ekki samninga og það beri að athuga það og svo komi hæstv. dómsmrh. og láti klippa á og segi: Hingað og ekki lengra. Slík vinnubrögð hafa vitanlega ekkert upp á sig. Það er best að menn geri upp sín á milli hvað þeir ætli að gera í þessum efnum, og það er einmitt það sem þjóðin öll vill fá að vita. Ég tel að eins og málum er nú komið sé aðalatriðið í þessari deilu okkar að það liggi alveg ljóst fyrir hvað ríkisstj. ætlast fyrir með þessu nýja tilboði sínu til breta um viðræður, um hvað hún ætlar að ræða, hvað hún ætlar að bjóða. Gefur það ekki auga leið, þegar íslenska ríkisstj. býður bretum upp á viðræður um skammtímasamning, að þá hljóta bretar, um leið og þeir samþ. að taka upp þessar viðræður, að segja: Hvað meinið þið með þessum skammtímasamningi? Hvað eruð þið að bjóða? Hvað mörg skip, hvað mikið aflamagn á þessum tíma? - Á að segja það, sem hæstv. dómsmrh. hefur sagt m. a. á hinni frægu „beinu línu“, að það sé hans skoðun að það sé engin aðstaða til samninga og hann sé á móti samningum af því að það sé enginn grundvöllur fyrir samningum? Til hvers þá viðræður? Og á að segja mönnum alveg umbúðalaust, um leið og efnt verður til þessara viðræðna, að af íslendinga hálfu verði gengið að viðræðunum með það í huga að við höldum uppi fullkominni gæslu á okkar miðum, við klippum miskunnarlaust aftan úr þeim togurum, sem reyni veiðar, ef þeir ekki hætti, og hér verði ekki um neitt vopnahlé að ræða, nema togarar breta fari út fyrir 200 mílna mörkin eða setji ekki veiðarfæri í sjó? Verði af íslendinga hálfu talað svona skýru máli, eins og hæstv. dómsmrh. hefur gert hér, þá tel ég enga hættu á ferðum. Þá sýnist mér þetta vera ósköp eðlilegt. Þetta á að segja. Vonandi brygðust bretar þannig við, að þeir gæfust hreinlega upp af ýmsum ástæðum, tækju togara sína út fyrir, hættu þessu. Þá er sjálfsagt að tala við mennina á meðan. Eða þá að þeir segðu nei og segðust ekki tala við okkur á þessum grundvelli. Þá er þeim þætti lokið og þá hlýtur að koma að næsta þætti: Hvernig ætlum við að fara að í þeim átökum sem þá eru fram undan? Ég sagði í ræðu minni í gær, að eitt af því þýðingarmesta, sem fyrir okkur lægi í deilunni eins og nú væri komið, það væri að reyna að ná sem mestri samstöðu allra landsmanna um aðgerðir í landhelgismálinu og að við alþb.- menn værum reiðubúnir til samstarfs við aðra stjórnmálaflokka um sameiginlegar aðgerðir og samstöðu í málinu, en bara á þeim grundvelli, að við hefðum mótað skýra stefnu um það að samningar kæmu ekki til greina og við ætluðum að verja okkar landhelgi og ná þannig fullnaðarsigri. Það verður auðvitað engin samstaða með þjóðinni og stjórnmálaflokkarnir ná engri samstöðu um einhverjar viðræður um eitthvað sem enginn veit hvað á að vera. Um það verður engin samstaða. En þetta fer vonandi að skýrast, og þá skulum við vona að við náum þeirri samstöðu sem við þurfum. Þá hef ég mikla trú á því að við verjum okkar landhelgi og við náum fullnaðarsigri á tiltölulega skömmum tíma.



Herra forseti. Í þeirri fiskveiðideilu, sem nú hefur staðið um skeið, hafa bretar að venju sýnt fádæma óbilgirni og hafa haft uppi ránskap og ofbeldi. Er óþarft að rekja þá sögu frekar. En nú síðustu dagana hafa alþm. og þjóðin öll beðið þess í ofvæni að fregna af því sem gerðist á samningafundum í London fyrir skömmu, en þangað var stefnt forsrh. Íslands, Geir Hallgrímssyni, til fundar við breska forsrh. Wilson, og aðra breska ráðamenn. Leið nú vika eftir heimkomu íslensku sendinefndarinnar og ekkert fréttist af því sem fram fór í London. En í gær rauf hæstv. forsrh. þögnina og greindi að nokkru frá samningaviðræðunum í London. Kom þá m. a. fram, að ríkisstj. var með samningstilboð til breta í fórum sínum, að vísu til skamms tíma eða þriggja mánaða og hafði þá þegar verið sent áleiðis til réttra aðila. Um hvað er eiginlega verið að semja, þegar það er haft í huga, sem fram hefur komið skv. áliti færustu vísindamanna okkar, að þorskstofninn er í bráðri hættu ef ekki verður spyrnt við fótum og stöðvuð sú ofveiði sem ástunduð hefur verið á Íslandsmiðum? Það aflamagn, sem veiða má ef ekki á illa að fara, svarar til afla okkar íslendinga einna. Við höfum því ekki um neitt að semja. Ef við ljáum máls á fiskveiðiheimild til handa bretum hér við land, þá er um tvennt að velja: þ. e. a. s. hvert tonn af fiski sem við ráðstöfum til breta eða annarra, þýðir að við verðum að skera niður afla okkar sjálfra sem því nemur og verðum að nokkru marki að leggja fiskiskipum okkar, sem hefði aftur í för með sér versnandi atvinnuástand í meira eða minna mæli, ellegar við brygðum á það óráð að taka þátt í því ásamt bretum að ganga af þorskinum dauðum og kipptum þar með grundvellinum undan okkar eigin tilveru í öllum skilningi. Fiskveiðar breta hér við land skipta ekki sköpum fyrir þeirra þjóðarbúskap. En varla þarf að minna á það, að íslendingar eru háðari sjávarafla en nokkur önnur þjóð. Það er sjávarútvegurinn sem stendur undir allri framþróun hér á landi síðustu áratugina. Ella byggjum við hér við þröngan kost. Það mættu þeir gjarnan hugleiða sem nú lifa góðu lífi út á þau verðmæti sem fiskimenn okkar færa að landi. Fiskveiðar eru efnahagslegur grundvöllur fyrir tilvist okkar í þessu landi sem sjálfstæðrar menningarþjóðar. Það er m. ö. o. sjálfstæðisbarátta sem við heyjum þessa stundina, og sakar ekki að minna á þá hlið málsins nú þegar ríkisstj. Íslands hefur kunngert áform sín um samninga við breta, þótt aldrei nema svo heiti sem þeir eigi aðeins að standa um skamma hríð. Það kom fram í gær í ræðu hæstv. forsrh. og raunar einnig hæstv. utanrrh. að við séum lítils megnug og fáum vart rönd við reist þegar stórþjóð beitir ofbeldishótunum, betra sé að semja, því að ella taki bretar og þá vísast með ránskap og yfirgangi meira aflamagn en semja mætti um að öðrum kosti. Þetta virðist ekki vera amalegur samningsgrundvöllur sem hæstv. ríkisstj. sættir sig við að standa á andspænis bretum. Slíkt tal er vitaskuld einkum til þess fallið að draga kjark úr þjóðinni þegar mest á ríður að sýna af sér einbeitni og manndóm. Við höfum ýmis vopn í höndum, sem bíta mundu ef beita mætti, svo sem stjórnmálaslit við breta fari þeir með herskip inn í íslenska landhelgi, lokun herstöðvarinnar í Keflavík og endurskoðun á veru okkar í NATO með tilliti til úrsagnar. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fram hafa komið fjölmargar samþykktir og ályktanir frá félagasamtökum, sveitarstjórnum og ýmsum hópum fólks með ólíkar stjórnmálaskoðanir. Þar er komið það sem nefnt hefur verið „svokallað almenningsálit“. Almenningur í landinu hefur tekið af skarið í þá veru að ekki komi til mála að ljá máls á samningum af neinu tagi við breta. Þarna kynni hæstv. ríkisstj. að standa frammi fyrir a. m. k. broti af lýðræðislegum veruleika sem taka verður tillit til, að skepnan rís gegn skapara sínum. Dæmi eru um það, að þeir, sem um langt skeið hafa haft málflutning Morgunblaðsins að leiðarljósi og lotið andlegri forsjá hernáms- og NATO-sinna, einnig þeir tóku að ýfast og vefengdu réttmæti fyrri viðhorfa. Þau mótmæli gegn hugsanlegum samningum sem fram hafa komið af hálfu fjölmargra samtaka, eru nokkur dæmi um það virka lýðræði sem er meira en nafnið tómt og þrátt fyrir allt býr með þessari þjóð. Slíkt lýðræði birtist ekki aðeins á fjögurra ára fresti, heldur með virkum athöfnum stjórnvöldum til aðhalds þegar um lífshagsmunamál er að tefla. En betur má ef duga skal, og nú reynir á það hvort lýðræðið er nægjanlega virkt til þess að hafa úrslitaáhrif á gang þessa máls. Til þess þarf öll alþýða manna að bindast öflugum samtökum þvert á öll flokksbönd og hindra að samið verði við breta. Nóg er þegar að gert með samningi við vestur-þjóðverja þó að ekki verði enn vegið í sama knérunn. Herra forseti. Ég nefndi áðan að við hefðum ýmis vopn í höndum. Þar kemur fyrst og síðast til manndómur okkar sjálfra, sá manndómur sem ekki bognar fyrir hótunum og ofbeldi, en stendur fast á réttinum án undanlátssemi. Þessa baráttu verðum við íslendingar að heyja einir, og það er stefnufesta og reisn okkar sjálfra sem getur tryggt okkur sigurinn. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég verð að láta það álit í ljós, að það sé ekki hægt að halda áfram þessum viðræðum ef enginn ráðh. sýnir okkur í stjórnarandstöðunni þann sóma að vera viðstaddur. Ég vil mælast til þess að annaðhvort forsrh. eða dómsmrh. virði stjórnarandstöðuna þess, þegar beðið er um samstöðu í málinu, að vera viðstaddur.  Ég vil athuga málið lítils háttar. Í ljósi þeirra staðreynda nú, að tilboði breta hefur verið hafnað, er þetta ljóst: 1) Meiri hl. þm. vill að áfram sé haldið að ræða málið við breta. 2) Ítrekuð yfirlýsing frá dómsmrh. og forsrh. um að landhelgin verði varin af fullri getu og einurð. 3) Utanrrh. breta segir skipun vera til skipherra herskipa þeirra um að sigla þegar inn fyrir 200 mílurnar og hindra varðskip okkar við réttmæta löggæslu við næstu klippingu. 4) Eftir þessar umr. í tvo daga á hv. Alþ. liggur ekkert fyrir enn um efni þeirra viðræðna sem ríkisstj. vor er að biðja um eða að hverju skal stefnt. Því spyr ég: Hvað á að bjóða nú? Það er kjarni málsins. Afstaða manna hér á Alþ. hlýtur að byggjast á því að vita hvað á að ræða nákvæmlega um. Svo mikill tími hefur farið í umr. áður að menn hljóta að hafa gert sér grein fyrir því, hve langt hægt er að ganga þegar semja á um málið. Héðan er boðið upp á viðræður, og mér finnst það réttmæt og eðlileg krafa að efnislega sé skýrt frá hvað hæstv. ríkisstj. hefur í huga. Auðvitað munu þeir segja að þetta sé viðkvæmt mál og það sé ekki rétt að spila öllu út. En svo mikill tími hefur farið í almennan undirbúning að málinu og svo mikið hafa menn sagt, að menn hljóta að gera sér grein fyrir því, hvað von er um að náist með samningum. Hvað á öll þessi þögn að þýða? Ef beðið er um samstöðu alþm. og samstöðu með þjóðinni, þá eigum við réttmæta kröfu á að vita hvað menn vilja ganga langt í samningsleiðinni. Ég legg á þetta mikla áherslu, ef hægt er að sýna fram á að aukinni vernd og minna aflamagni, þessu markmiði sé eina leiðin að ná í gegnum samninga. Við í Alþfl. höfum lýst því yfir að við séum andvígir samningum, þar sem krafa breta hefur verið svo óbilgjörn að ekki er að sjá að sú leið hafi með nokkru móti getað tryggt það að við væri unandi. Við höfum heldur viljað berjast og taka á okkur það ok að verja fiskveiðilögsögu okkar og sætta okkur þá við þau úrslit sem verða með þeim hætti. Mér sýnist staðan jafnvel vera svo slæm í dag að það mætti líkja í svipinn við það að tveir andstæðingar stæðu saman - jafnvel skólastrákar - og segðu: Ég slæ þig ef þú slærð mig. - Það er ekki vænleg staða. Annars vegar er ljónslöppin fræga, þó að máttlaus sé orðin, og hinum megin spörfuglsfótur eða eitthvað ámóta. Ekki er nú líku saman að jafna, eins og hér hefur verið bent á, varðandi mátt og getu, og því er kannske samningsaðstaða okkar ekki sterk og því síður varnaraðstaða. Grundvallarsjónarmið okkar hlýtur sú staðreynd að vera og á það hefur örugglega verið bent í öllum ræðum manna, að það þarf að vernda þorskinn, að hann gangi ekki til þurrðar. En hvað vilja bretar í því efni? Það hefur komið fram hér í umr. að bretar sætti sig ekki við annað mark á fiski en 43 cm móti því sem við viljum, 50 cm í möskva 120 mm, þó kannske eitthvað stærra með löngu aðlögunartímabili, en við stefnum að 150 mm möskva þegar 1. ágúst og 135 mm möskva 16. maí n. k. Hér er því verulega breitt bil á milli bara verndunarsjónarmiða. Því hefur verið haldið fram að það mætti taka meiri afla af Íslandsmiðum en 330 þús. tonn. Það kann að takast með þeirri tækni og þeirri sóknaraukningu sem fyrir hendi gæti verið. En hvað þýðir þessi aukning í samsetningu? Hún þýðir það, að við sækjum heldur í fiskstofninn varðandi stærð og tökum yngri fisk en nokkurt vit er í að gera, við sækjum þessa aukningu eingöngu í smáfisk og í stofninn frá 1973 sem er lífsspursmál að vernda. Um það held ég að enginn deili. Íslenskir fiskifræðingar hafa lagt fram óyggjandi rök máli sínu til stuðnings, að það sé ekki vit í því að auka sóknina frá því sem verið hefur, öllu fremur verði að draga úr sókninni. Við höfum fengið afla sem er kringum 330–350 þús. tonn undanfarin ár, og það er afar óskynsamlegt að taka meira. Við munum ekki geta ávaxtað okkar pund betur með nokkrum hætti en að varðveita þennan stofn, því að eftir 2–3 ár margfaldast hann að magni til og mun þá geta gefið okkur aukna sókn þegar á þriðja og fjórða ári frá þessu tímabili. Og þá munum við hafa sannanlega getu til þess að veiða allt sem leyfilegt er með fullum sóknarþunga frá okkur sjálfum. Hér varð atvik á dögunum á miðunum sem hæstv. dómsmrh. túlkaði svo, að það mál væri það eina er bretar skildu. Nú hefur hann sagt hér í ræðu í dag að orð utanrrh. breta væru hótun ein. Það getur vel verið að báðum hæstv. ráðh. finnist hinn tala digurbarkalega, hvor á sínum stað, og vera með hótanir. Ég ætla ekki að dæma neitt um það. En þegar menn eru að reyna að ná samstöðu eða niðurstöðu með samningum, þá ættu menn að spara gífuryrði á báða bóga. Mér virðist að ef nokkur leið eigi að vera að ná samstöðu hér á hv. Alþ. til skamms tíma um þetta viðkvæma mál, þá verðum við í stjórnarandstöðunni að fá að vita eitthvað hvað er í pokahorninu hjá hæstv. ríkisstj. Og það er útilokað að almenningur í landinu, eins og hann hefur tekið afstöðu til málsins undanfarið, sætti sig við neitt sem líklegt er að bretar geti fallist á, nema það sé rætt opinskátt og af hreinskilni við hinn almenna mann, sem á allt undir því að vel bakist til í raun og veru. Það er ekki nóg að halda því fram og segja að samningaleiðin tryggi okkur hagkvæmari niðurstöðu varðandi aflamagn en að berjast á móti því ofbeldi sem við höfum orðið að berjast gegn undanfarin ár. Það er ekki nóg, meðan við vitum ekkert hvað hæstv. ríkisstj. vill fallast á. Hún getur ekki heldur beðið okkur um stuðning við það sem við vitum ekki hvað er. Ég held mér enn við það, að ég er á móti samningum meðan ég veit ekkert um hvað á að felast í þeim samningum. Það er ekki hægt að biðja menn um stuðning við það sem þeir vita ekki hvað er. Ég vil heldur sætta mig við að veru kúgaður til að láta fisk af hendi en að segja já gagnvart því sem ég veit ekkert hvað er og ekkert hvað kann að fela í sér. Ef hæstv. ráðh., hafa það þrek að segja okkur hvað þeir telja mögulegt að ná í gegnum skammtímasamninga, þá eiga þeir að gera það og leita eftir stuðningi a. m. k. um sinn varðandi þá hugmynd, þannig að þjóðin geti staðið saman um þá lausn sem þeir eru að reyna að finna á skammtímagrundvelli. Þetta er mín skoðun á málinu. Ég held að það væri miklu hreinna að koma fram með þetta hugsanlega samningstilboð og segja þjóðinni það hreinskilningslega og standa og falla með því. Ef bretar hafna öllu, þá eigum við ekki annars úrkosta en að efla okkar landhelgisgæslu og takast á við þann vanda sem er í því fólginn að verja hana. Það hefur þegar verið sagt og margyfirlýst að hún verði varin. Ef á að framfylgja þessum orðum, þá stendur hin ógnunin af hendi breta, að herskipin komi inn fyrir strax. Hver er þá samningsaðstaðan, miðað við fyrri orð hæstv. ráðh? Hún er engin. Hún er fallin að sjálfsögðu á augabragði ef menn ætla að standa við orð sín. Þess vegna er, eins og ég sagði áðan, skynsamlegt að hafa ekki of hátt í þessu efni. Málið er viðkvæmt, það eru allir sammála um það, og málið er erfitt, og við skulum ekki vera að hóta hinu og þessu á einn eða annan veg. Við skulum reyna að yfirvega málið af rósemi, eins og hæstv. forsrh. lagði áherslu á. En vilji hann fá okkur hina í lið með sér, þá er það lágmarkskurteisi að okkur sé sagt frá því hverju sé hægt að ná. Annars er ekki hægt að fara fram á það. Ef mér er ekki treyst fyrir því að fá að ræða í yfirveguðu máli hvað hægt er að ná með samningum, þá er tilgangslaust að biðja mig um stuðning í því efni. Það verður að koma fram, hvort við njótum þessa stuðnings og trausts - aðallega trausts - eða ekki í stjórnarandstöðunni. Við í Alþfl, höfum verið á því, að það væri rétt að ræða við allar þjóðir og heyra, hvað hægt væri að komast langt, og taka síðan efnislega afstöðu til málsins eftir á, en ekki vera með neina fordóma fyrir fram. En við höfum lýst því yfir, að við séum ekki spenntir fyrir neinum samningum, og ég hef verið mjög ákveðinn í því að telja samningsleiðina ekki færa. Það hefur verið eytt mjög mikilli orku í að reyna að ná samningum og kanna samningsleiðina, svo mikilli orku að mér virðist að öll efnahagsmál okkar séu í hnút af því að ekki er um annað hugsað en landhelgismálið, og það er afsökun fyrir öllu, önnur frv. eru ekki einu sinni sýnd hér í þinginu. Það er jafnvel gengið svo langt að við sjálfir erum ekki búnir að afgr. þá löggjöf til fiskverndar okkar eigin skipa og fyrirkomulag við hagnýtingu okkar fiskveiðilögsögu, vegna þess að öll orkan fer í landhelgismálið gagnvart bretum, þó að daglega séu fregnir af því að við veiðum of mikið af smáfiski sjálfir. Þetta harma ég. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. um of, en ég undirstrika það, að grundvöllur samkomulags hlýtur að byggjast á því einu að við tryggjum minni afla til handa bretum og jafnframt aukna vernd. Afstaða mín - ég ítreka það - mun byggjast á efni þess samnings sem hugsanlegt er að ná, og ég vil og fer fram á það að stjórnarandstöðunni sé sýndur sá trúnaður að hæst.v. ríkisstj, gefi okkur það til kynna hvað hún vilji ganga lengst til að ná samkomulagi. Annars er tómt mál um að tala að fá fylgi frá okkur.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, það eru aðeins örfá orð, að því er virðist í lok þessara umr. Hæstv. dómsmrh. flutti hér ræðu í dag sem þegar hefur verið gerð að umtalsefni að hluta a. m. k. og ég vil aðeins víkja að. Ég vil í fyrsta lagi taka undir þau orð hæstv. dómsmrh., að að mínu áliti hefur hæstv. forsrh. staðið við umboðsleysið sem hann lýsti yfir að hann færi með til London, og það er meira en hægt er að segja um suma aðra sem fóru á svipaðan hátt og undir svipuðum kringumstæðum fyrir um röskum tveim árum, þegar menn gáfu sams konar yfirlýsingar og núv. hæstv. forsrh. um umboðsleysi til samningsgerðar eða samningsdraga, en komu til baka með ófrávíkjanleg skilyrði einmitt í því máli sem hér er nú verið að fjalla um. Hér er að mínu viti tvennu ólíku saman að jafna. Og það má núv. hæstv. forsrh. eiga, að hann hefur að mínu áliti staðið við þetta, að hér hefur aðeins verið um könnunarviðræður að ræða. Hitt stendur svo að sjálfsögðu óbreytt, að vilji hans til samninga er eftir sem áður fyrir hendi. Það er annað mál. Ég tel ástæðu til þess að vekja hér sérstaka athygli á þeim skilningi sem hæstv. dómsmrh. lagði í það tilboð - segja menn, það skiptir ekki máli hvað það er kallað - sem hæstv. ríkisstj. hefur nú ákveðið að gera í áframhaldi af því að hafnað hefur verið kröfum breta, þ. e. a. s. að hún tjáir sig reiðubúna til viðræðna um samninga til stutts tíma. Það var um það rætt hér í gær, að menn vildu fá um það upplýsingar með hvaða hætti yrði framfylgt löggæslu á miðunum þann hugsanlega tíma sem þessar viðræður kæmu til með að standa. Það fór að mínu viti ekkert á milli mála hver meining hæstv. dómsmrh. er í þessu efni, og það er ástæða til þess að undirstrika það sérstaklega hér. Hann lýsti því yfir ótvírætt að mínu áliti að ekki yrði um neitt vopnahlé að ræða, nema því aðeins að bretar annaðhvort kölluðu togarana út fyrir 200 mílur meðan á þessum viðræðum stæði eða í öðru lagi að breskir togarar settu ekki veiðarfæri í sjó meðan þessar viðræður færu fram. Ef hvorugt þetta ætti sér stað, þá yrði haldið uppi fullri löggæslu á miðunum, þ. á m. klippingum. Þetta er að mínu viti mjög athyglisverð yfirlýsing hjá hæstv. dómsmrh. sem ástæða er til að vekja sérstaka athygli á, ekki síst vegna þess að fregnir herma að utanrrh. breta hafi lýst því yfir, eftir að hann hafði móttekið svar íslensku ríkisstj., að þeir mundu að sjálfsögðu taka þessu boði, eins og þeir kalla það, um viðræður, en breskar freigátur mundu sendar inn fyrir 200 mílna mörkin strax við fyrstu klippingu. Það er full ástæða til þess að hafa þetta í huga. Og ég vil mjög gjarnan spyrja bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. hvort það sé ekki sami skilningur ríkjandi af þeirra hálfu á þessu atriði málsins og hæstv, dómsmrh. lýsti hér að ég tel alveg ótvírætt yfir í ræðu áðan, þ. e. a. s. hvort það sé ekki alveg ótvíræður skilningur þeirra, eins og hæstv. dómsmrh., að því aðeins geti verið um vopnahlé að ræða að breskir togarar verði kallaðir út fyrir 200 milna fiskveiðilögsöguna eða þá að þeir láti veiðarfæri ekki í sjó á meðan samningaviðræður hugsanlega standa yfir, ella verði landhelgisgæslunni beitt af fullri hörku. Það var í raun og veru fyrst og fremst þetta sem ég vildi gjarnan koma hér á framfæri og óska mjög eindregið eftir því að fá að heyra álit bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. á þessu atriði sérstaklega. Ég tek það fram, að komi ekkert fram af þeirra hálfu í þessum umr. hér á eftir, þá lít ég svo á að þeir séu í alla staði samþykkir því sem hæstv. dómsmrh. sagði hér í dag að því er þetta atriði málsins varðar.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Það er alveg sjálfsagt að svara fyrirspurnum hv. 5. þm. Vestf. Ég sagði í gær í ræðu minni, sem hann hefur eflaust ekki tekið eftir, að við mundum að sjálfsögðu halda uppi fullri löggæslu á miðunum hvað sem liði svari breta við orðsendingu okkar. Ég endurtek það: Ég er þeirrar skoðunar að þetta eigum við að gera, og ég var ekki í neinum vafa um að það var einnig skoðun hæstv. dómsmrh. að svona ættum við að standa að málunum. Þess vegna eru ekki nein vandkvæði fyrir mig að svara þessari spurningu. Ég get látið duga að vísa í það sem ég hef áður sagt um það efni. Og við erum sjálfsagt sammála, ég og hv. 5. þm. Vestf., í þessu efni. Aftur á móti er ég honum ekki sammála um það, að 1973 hafi þáv. forsrh., Ólafur Jóhannesson, komið með úrslitakosti í vasanum frá London. Það er rétt að hann kom með uppkast að samningi. En það uppkast var ítarlega rætt af þáv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar, og ég tel víst að hv. 5. þm. Vestf. hefur verið einn af þeim sem ræddu þetta mál og skoðuðu það vandlega, og það var samþ. af þessum mönnum. En að hæstv. þáv. forsrh. hafi gert einhvern bindandi samning, það er að mínu mati ekki rétt og ég þykist muna þessa atburði nokkuð vel. Ég verð þess vegna að mótmæla því að Ólafur Jóhannesson, þáv. forsrh., hafi komið með samning upp á vasann frá London. Samningsuppkast kom hann með sem stuðningsflokkar þáv. ríkisstj. ræddu, eins og ég áðan sagði, og samþ. ásamt nokkrum mönnum öðrum, sem ég þarf ekki að rifja upp. Það er í rauninni ekki margt sem ég vil segja til viðbótar. Ég stóð upp að gefnu tilefni eða út af fyrirspurn þeirri sem ég þykist nú hafa svarað. En fyrst ég er kominn hér í ræðustólinn, þá ætla ég að bæta við þetta aðeins örfáum orðum. Ég tel að það sé ekki rétt að orði komist hjá hv. 1. landsk. að við höfum beðið um viðræður við breta. Í svari okkar stendur að íslenska ríkisstj. sé reiðubúin til þess að taka upp viðræður við breta um samning til mjög skamms tíma. Ég skil þessi orð á þann veg, að frumkvæðið að slíkum viðræðum eigi að koma frá bretum, en að það sé ekki verið að bjóða þær viðræður og þaðan af síður að biðja um þær. Þetta skiptir kannske ekki mjög miklu máli, en það er þó blæbrigðamunur þarna sem ég sé ástæðu til að benda á og leiðrétta, því að ég veit að hv. 1. landsk. vill hafa það sem sannast er í hverju máli. Auðvitað kemur ekki til nokkurra mála að hv. þm. Jón Árm. Héðinsson eða nokkur annar hér inni, hvort sem hann styður ríkisstj. eða er henni andstæður, geti samþ. fyrir fram einhvern samning sem ríkisstj. kynni að gera. Ég hygg að það muni aldrei verða farið fram á það við nokkurn mann að gefa óútfylltan tékka í þessu máli. Auðvitað byggist afstaða manna til slíks á efni þess hugsanlega samnings sem fram verður lagður, og ég tel alveg víst að áður en nokkurt skref verður stigið, þá verði haft samband við stjórnarandstöðuna gegnum þær n. sem starfa að þessum málum, utanrmn. og landhelgisnefnd. Hv. 2. þm. Austurl. sagði að bretar hefðu í fyrra veitt 100 þús. tonn af þorski og þó hefðu engar hömlur verið á þeirra veiðum. Ég er ekki sammála því að bretar hafi veitt hömlulaust 1975. Þeir veiddu í samræmi við samning sem við í þáv. ríkisstj. gerðum við þá 1973 og gilti mestallt árið 1975 eða til 13. nóv., og í þeim samningi voru vissulega hömlur á veiðar breta. Það var takmarkaður skipafjöldi, það voru lokuð svæði á vissum tímum árs og það voru fleiri ákvæði sem takmörkuðu veiðar breta. Til þess gerðum við samninginn 1973, bæði hann og ég, til þess að takmarka veiðar breta, til þess að setja hömlur á þær. Ég tel því að við eigum að horfast í augu við það, að það voru hömlur 1975 á veiðum breta. Þær voru annars konar en þær hömlur sem við höfum verið að ræða hér um báðir, þ. e. a. s. eftirlít varðskipa, en hömlur voru það vissulega. Sami hv. þm. sagði alveg réttilega að það væru eflaust ýmsir sem þrýstu á breta um að senda freigáturnar ekki inn. En hverjir ætli það séu sem halda uppi þessum þrýstingi á breta? Ég hygg að við getum nokkuð svarað því sjálfir. Ætli það séu ekki þrátt fyrir allt hinar NATO-þjóðirnar? Eða vænta menn að það séu einhverjar aðrar þjóðir, Austur-Evrópuþjóðir eða enn þá austar? Ég hygg ekki. Ég held að þessi þrýstingur komi þrátt fyrir allt frá hinum NATO-þjóðunum, og við erum alveg sammála um að þessi þrýstingur er fyrir hendi. Ég sé nú að hv. 5. þm. Norðurl. v., Ragnar Arnalds, er ekki viðstaddur, svo að ég mun nú ekki gera ræðu hans að umtalsefni nema að mjög litlu leyti. Ég verð þó aðeins að segja það, að mér skilst að hann hafi spurt mig að því hvort ég væri samþykkur því sem hann kallaði „tilboð Geirs Hallgrímssonar í London“. En nú hefur verið upplýst og raunar alla tíð legið fyrir að hæstv. forsrh. Geir Hallgrímsson gerði ekkert tilboð í London, og sumir hv. stjórnarandstæðingar hafa meira að segja séð ástæðu til þess að þakka honum sérstaklega fyrir að hafa ekki gert það. Þar af leiðir að sjálfsögðu að ég var ekki samþykkur því að hann gerði neitt tilboð. Ég var ekki samþykkur því að hann gerði tilboð, og ég er fullviss þess einnig að hann gerði ekkert tilboð. Þess vegna er þessi fyrirspurn að mínu mati algjörlega óþörf og út í hött. Ég ætlaði ekki að lengja þessar umr, og ekki að kveikja neinn eld hér í salnum um þetta mál frekar en orðið er. Ég vildi aðeins að gefnu tilefni svara þeirri fyrirspurn sem hv. 5, þm. Vestf. beindi til mín. Ég tel mig hafa svarað henni í gær, en ég tel það ekkert eftir mér að svara henni aftur í dag.



Herra forseti. Það eru örfá orð bara. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir þetta. Ég er eigi að síður nokkuð undrandi á þeim ummælum sem hann viðhafði hér í sambandi við málið 1973, því að ég held að það sé öllum ljóst að úrslitakostir voru það, - samningsuppkast má það heita þegar það kom, en reyndist svo þegar á reyndi úrslitakostir og engu breytt. Ég er því nokkuð undrandi á því að hæstv. ráðh. skuli enn halda þessu fram. Ég skal ekki hafa þetta öllu fleira. En ég á erfitt með að sætta mig við það að hæstv. forsrh. fáist ekki hér upp og tjái sig um efnislega hlið þeirra yfirlýsinga, sem hæstv. dómsmrh. gaf hér í sambandi við framkvæmd löggæslu á miðunum meðan hugsanlegar samningaviðræður standa yfir. Ég vænti þess fastlega að hæstv. forsrh. sjái sér fært að tjá sig um það.

Í upphafi viðræðnanna lagði ég áherslu á að útfærsla íslensku fiskveiðilögsögunnar í 200 sjómílur byggðist á drögum að nýjum hafréttarsáttmála sem byggður væri á umræðum á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna fram að þessu, en þessi drög eru jafnframt mat nefndarformanna ráðstefnunnar á afstöðu meiri hluta þátttökuríkja til efnisákvæða nýs hafréttarsamnings. Í 46. gr. þessara draga segir m. a.: „Efnahagslögsaga skal ekki ná lengra en 200 sjómílur frá grunnlínum sem landhelgi miðast við.“ Í 50. gr. stendur m. a.: „Strandríki ákveður sjálft hámark sjávarafla í efnahagslögsögu sinni. Að fengnum þeim bestu upplýsingum, sem völ er á, ber strandríki að tryggja með viðeigandi eftirliti og friðun að ofveiði stofni viðhaldi fisks og annarra sjávardýra á yfirráðasvæði sínu ekki í hættu . . . Ráðstafanir þessar skulu einnig stefna að því, að veiðiþol þeirra fisk- og dýrastofna, sem veiddir eru, verði jafnan í hámarki . . . “ Og í 51. gr., draganna að hafréttarsáttmála stendur m. a.: „Strandríki ákveður sjálft getu sína til að nýta fisk og aðra stofna sjávardýra í efnahagslögsögunni ...“ Og þar stendur einnig að strandríki beri „að veita öðrum ríkjum aðgang að þeim hluta aflans, sem umfram er“, Ég benti á, að við teldum að um engan umframafla væri að ræða, því að við gætum sjálfir veitt allan þann afla sem stofnarnir við Ísland þyldu. Jafnframt vakti ég athygli á þeirri staðreynd, að bretar og íslendingar væru sammála um meginniðurstöður Hafréttarráðstefnunnar. Tóku bretar undir það, en sögðu um leið að drögin að hafréttarsáttmála væru aðeins frumvarp og enn væri ekki unnt að segja neitt åkveðið um endanlegt efni hafréttarsamþykktarinnar. Í umræðum var í bili vikið til hliðar ágreiningi um, hvort um einkarétt eða forgangsrétt íslendinga væri að ræða, en rætt um, að ef bráðabirgðasamkomulag ætti að nást milli landanna yrði í því að taka tillit til 1) friðunarsjónarmiða, 2) forgangsréttar íslendinga og 3) að hve miklu leyti væri hægt að veita breskum fiskimönnum aðstöðu til þess að veiða mjög takmarkað magn af fiski við Ísland um einhvern taktakmarkaðan tíma. Í hugsanlegu samkomulegi yrðu einnig að vera ákvæði um einhvers konar viðurkenningu á yfirráðum íslendinga yfir 200 mílunum, fjölda skipa, veiðisvæði, verndunaraðgerðir, svo sem möskvastærð og lágmarksstærð þorsks, gildístöku á protokolli 6 í samningi Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu, auk annarra atriða sem eiga heima í slíkum samningi. Umræðurnar snerust um þessi málefni á viðræðufundunum. Fiskifræðingar beggja landanna héldu sérstakan fund og skiluðu áliti. Einnig komu lögfræðilegir ráðunautar saman til fundar til að ræða lagalega hlið málsins, og gerðu þeir m. a. tillögur um það, hvernig viðurkenningu gæti verið háttað. Eins og kunnugt er mæltu íslenskir fiskifræðingar með 2 þús. tonna hámarksafla þorsks á yfirstandandi ári í skýrslu sinni, dags. 13. okt. s. l. Í sameiginlegri skýrslu breskra og íslenskra fiskifræðinga frá því í nóv. s. l. telja bretarnir fullnægjandi að miða við 250–265 þús. tonna ársafla, en í skýrslu, sem þeir sendu með orðsendingu Harolds Wilsons 20. jan. s. 1., miða þeir við 300 þús. tonna, ársafla þorsks á Íslandsmiðum. Við bentum á þetta ósamræmi á skýrslum fiskifræðinga breta, en fiskifræðingar þjóðanna komust ekki að sameiginlegri niðurstöðu. Eftir umræður þeirra á milli sömdu þeir álit, þar sem segir: „Allt frá árinu 1970 hefur hrygningarstofninn minnkað jafnt og þétt á Íslandsmiðum. Breskir og íslenskir fiskifræðingar eru sammála um að stofninn muni minnka enn frekar á næstu þremur árum, ef ekkert verði að gert, og viðkomufrestur sé þá yfirvofandi. Því er nauðsynlegt að koma í veg fyrir frekari hnignun hrygningarstofnsins og óhjákvæmilegt er að gera nauðsynlegar friðunarráðstafanir til að tryggja viðreisn hans. Íslenskir og breskir fiskifræðingar eru hins vegar ekki á einu máli að því er varðar hve róttækar slíkar verndunaraðgerðir þurfi að vera. Íslenskir fiskifræðingar telja að þorskstofninn sé þegar í hættu og markmið þeirra sé að stofninn rétti við eins fljótt og kostur er. Þeir hyggjast ná takmarki sínu með því a) leyfilegur hámarksefli þorsks árið 1976 verði 230 þús. lestir, b) lágmarksstærð þess þorsks, sem landa má, verði 50 cm í stað 43 cm, c) möskvastærð verði aukin í 155 mm og einungis verði heimiluð svokölluð pólsk klæðning á botnvörpupoka, d) loka svæðum þar sem togveiðar og í ýmsum tilvikum allar veiðar eru bannaðar. Slík svæði yrðu ýmist lokuð árið um kring eða um takmarkaðan tíma. Hámarksafli yrði breytilegur frá ári til árs, en íslenskir fiskifræðingar töldu ekki tímabært að ræða leyfilegan hámarksafla fyrir árið 1977 og síðar. Breskir fiskifræðingar telja þorskstofninn við Ísland ekki eins mikla hættu búna og íslenskir starfsbræður þeirra halda fram. Þeir telja að stofninn muni rétta við ef leyfilegur hámarksafli 1976 yrði 300 þús. lestir og ekki yrði farið fram úr því marki um ókomin ár uns stofninn hefði rétt við. Þessu til viðbótar yrði tekin upp 135 mm lágmarksmöskvastærð og lágmarkslengd þess þorsks, sem landa má, yrði 43 cm. Auk þess yrði einungis leyft að nota svokallaða pólska klæðningu á poka, samkvæmt reglum Norðaustur-Atlantshafs fiskveiðiráðsins.“ Í umræðum um þetta álít fiskifræðinganna kom fram, að þegar hefði verið ákveðið með reglugerð að lágmarksstærð þess þorsks, sem landa má af Íslandsmiðum, væri 50 cm. Einnig kom það fram, að bretar væru reiðubúnir til þess að fallast á friðunaraðgerðir íslendinga miðað við lokun svæða, möskvastærð og annað slíkt ef þessar friðunaraðgerðir næðu jafnframt til allra sem veiðar stunda á Íslandsmiðum. Voru bretum í því sambandi kynnt ákvæðin um þessi atriði í samningi íslendinga og vesturþjóðverja frá því í haust. Kjarni viðræðnanna var eðlilega um það, hver skyldi vera leyfilegur hámarksafli á þorski á Íslandsmiðum og hvernig sá afli ætti að skiptast milli þeirra sem stundað hafa veiðar á þessum miðum. Eins og fram kom í áliti fiskifræðinganna, telja íslensku fiskifræðingarnir að aflinn megi ekki fara fram úr 230 þús. tonnum, en þeir bresku segja að hann megi vera 300 þús. tonn. Bresku ráðherrarnir sögðust skilja nauðsyn fiskverndar á Íslandsmiðum, en þeir sögðu einnig, að ef breskir togarar yrðu útilokaðir frá veiðum á þessum miðum mundi það leiða til atvinnuleysis og mikilla vandræða í breskum fiskibæjum. Í lok umræðnanna um þennan þátt málsins lýstu bretar því yfir, að þeir gætu fellt sig við að íslendingar ákvæðu einhliða leyfilegan hámarksafla. Hins vegar færu þeir fram á að breskir togarar fengju hlutdeild í þessum afla og hagkvæmast væri að þeirra áliti að miða við ákveðna prósentutölu af aflanum í því sambandi, auk þess sem gert yrði ráð fyrir veiðum á öðrum fisktegundum en þorski. Greinilega kom samt fram í viðræðunum, að ekki var unnt að leysa deiluna með því að heimila bretum veiðar annarra fisktegunda en þorsks í auknum mæli. Slíkar veiðar eru í augum breta aðeins til uppfyllingar. Í öllum umræðum um hugsanlega skiptingu á leyfilegu hámarksaflamagni á Íslandsmiðum lagði ég megináherslu á forgangsrétt strandríkisins til veiða. Bretar yrðu að viðurkenna þennan forgangsrétt í verki, engu siður en þeir gerðu með atkvæði sínu á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna 1958. En í samþykkt ráðstefnunnar segir, að hugtakið um forgangsrétt strandríkis feli í sér að strandríki skuli hafa forgangsrétt ef íbúar þess byggja fyrst og fremst afkomu sína á fiskveiðum. Miðað við þær viðræður, sem fram fóru mánudaginn 26. jan. lagði íslenska sendinefndin fram eftirfarandi skjal í upphafi fundar þriðjudaginn 27. jan.: „Heildar leyfilegur hámarksafli á Íslandsmiðum árið 1976–77 verði 265 þús. lestir. Aðrar þjóðir hafa eða munu fá heimildir til að veiða um 20 þús. lestir, þannig að eftir yrðu um 245 þús. lestir. Afli íslendinga nokkur undanfarin ár hefur verið um 240 þús. lestir. Ræddar voru ýmsar leiðir hvernig unnt yrði að skipta þessum 245 þús. lestum milli breta og íslendinga. 1. Kanadíska „reglan“. (Hér er átt við samning, sem gerður hefur verið á vegum Norðvestur-Atlantshafs fiskveiðinefndarinnar um 50% niðurskurð fiskveiða allra ríkja nema kanadamanna undan ströndum Kanada). Samkvæmt þessari „reglu“ yrði afli strandríkis óbreyttur, þ. e. 240 þús. lestir, þannig að í hlut breta kæmu þá 5 þús. lestir. Augljóst er, ef tekið er tillit til þeirra viðræðna sem þegar hafa farið fram, að þessi „regla“ muni ekki leiða til lausnar núverandi deilu breta og íslendinga. 2. Prósentu-„reglan“. Samkvæmt þessari „reglu“ myndu bretar og íslendingar deila aflarýrnun í sömu hlutföllum og afli þeirra var árið 1975, en þá varð þorskafli íslendinga um 240 þús. lestir, en þorskafli breta á Íslandsmiðum um 100 þús. lestir. Samkvæmt þessari reglu yrði þorskafli breta við Ísland árið 1976 72 þús. lestir, þ. e. a. s. hann minnkaði um 28 þús. lestir frá s. 1. ári. Þorskafli íslendinga á þessu ári yrði 173 þús. lestir og minnkaði um 67 þús. lestir miðað við undanfarin ár. Heildarþorskafli breta árið 1975 var u. þ. b. 280 þúsund lestir (100 þúsund í Barentshafi, 100 þúsund við Ísland og 80 þúsund í Norðursjó). - Upphaflega var hér reiknað með 250 þús. lesta heildarþorskafla breta 1975. En við nánari athugun þóttu 280 þús. lestir nær sanni. - Þannig er 28 þús. lesta minnkun þorskafla breta á Íslandsmiðum 10% minnkun á heildarþorskafla þeirra miðað við árið 1975, en íslendingar yrðu samkvæmt þessari „reglu“ að minnka þorskafla sinn um 27.9% miðað við árið 1975. Þessi „regla“ getur ekki leitt til lausnar núverandi deilu, vegna þess m. a. að hún tekur á engan hátt tillit til forgangsréttar strandríkisins. 3. Jöfn aflaminnkun breta og íslendinga. Samkvæmt þessari „reglu“ yrði mismunurinn á afla breta og íslendinga 1975 (340 þús. lestum) og hinum leyfilega hámarksafla (265 þús. ÷ 20 þús. lestum) deilt jafnt milli þessara tveggja þjóða. Samkvæmt þessari „reglu“ yrði þorskafli breta á Íslandsmiðum 1976 52 500 lestir og afli íslendinga 192 500 lestir. Þessi 47 504 lesta aflaminnkun breta á Íslandsmiðum samsvarar 16.8% minnkun á heildarþorskafla breta miðað við árið 1975, en íslendingar mundu tapa sem svaraði 19.7% þess heildarþorskafla, sem þeir fengu á s. l. ári. Sem fyrr gerir þessi „regla“ ekki ráð fyrir forgangsrétti strandríkis og er því ekki aðgengileg. 4. Forgangsréttur strandríkis. Hugtakið um forgangsrétt strandríkis, eins og það var samþykkt á Genfar-ráðstefnunni 1958 (m. a. með atkvæði breta), felur í sér að strandríki skuli hafa forgangsrétt ef íbúar þess byggja fyrst og fremst afkomu sína á fiskveiðum. Samkvæmt þessari reglu eru þarfir íslendinga a. m. k. óbreyttur þorskafli, og eftir yrðu þá 5 þús. lestir til handa bretum. Núverandi deila verður augljóslega ekki leyst samkvæmt þessari reglu, en mergur málsins er að meta hve langt forgangsréttur strandríkis skuli ná. Fram hjá þessum forgangsrétti verður ekki gengið.“ Segja má, að í þessari greinargerð komi kjarni úrlausnarefnisins. Fiskveiðideilan við breta verður ekki leyst nema annars vegar þessi sjónarmið íslendinga og hins vegar óskir breta um framhald veiða togara þeirra innan íslenskrar lögsögu verði samræmd. Á þeirri viku, sem liðin er síðan viðræðunum lauk, hefur þetta úrlausnarefni einmitt verið til meðferðar hjá ríkisstjórn og stjórnmálaflokkunum. Hugmyndir breta um aflamagn togara þeirra á Íslandsmiðum eru á þann veg, að aflamagnið samrýmist ekki neinni af þeim „reglum“ sem settar eru fram hér að ofan. Hvernig sem reiknað er liggur fyrir að aflinn er ekki til skiptanna miðað við forgangsrétt strandríkisins og fulla framkvæmd hans. Í hugmyndum lögfræðilegu ráðunautanna um viðurkenningu breta á útfærslunni í 200 mílur eru sett fram fimm sjónarmið: Í umræðunum um þessi sjónarmið beindist athyglin einkum að ákvæðum þar sem annars vegar kæmi fram að „samkomulagið væri byggt á 200 mílna svæðinu og enginn fyrirvari gerður“. Sögðu bretar að erfitt væri að neita þessu orðalagi sem viðurkenningu og mundu allir túlka þetta orðalag sem viðurkenningu. Hins vegar var einnig rætt um eftirfarandi viðurkenningarákvæði: „Ríkisstjórn Bretlands hefur athugað þær ástæður og aðdraganda þeirra, sem leitt hafa til hinnar íslensku reglugerðar frá 15. júlí 1975, og ákveðið að fallast á 200 sjómílna fiskveiðilögsögu Íslands sem þátt í samkomulagi því sem undirritað er í dag og heimilar breskum fiskimönnum, er byggja afkomu sína og efnahagslega velferð á áframhaldandi veiðum á Íslandsmiðum, að halda þeim veiðum sínum enn um skeið:“ En þetta orðalag felur í sér að þeirra áliti algera og skýra viðurkenningu. Um gildistíma hugsanlegs samkomulags voru settar fram fjórar hugmyndir: 1) Að samningurinn yrði til ákveðins tíma. 2) Að samið yrði til ákveðins tíma eða miðað við lokadag Hafréttarráðstefnunnar, ef henni lyki áður en umsaminn samningstími yrði liðinn. Fram kom, að nauðsynlegt yrði að skilgreina nánar hvað fælist í orðinu „lokadagur“ Hafréttarráðstefnunnar ef slíkt ákvæði yrði notað. 3) Samningur gæti hugsanlega gilt þar til Hafréttarráðstefnunni lyki. Og 4) Samið yrði um 6 mánaða uppsagnarfrest, eins og er í samningi íslendinga og belga. Varðandi prótokoll 6 og viðskiptasamning íslendinga við Efnahagsbandalagið komu fram þau sjónarmið, að bretar mundu beita sér fyrir því, ef samkomulag tækist um fiskveiðar breskra togara innan 200 mílna lögsögunnar, að prótokoll 6 kæmi til framkvæmda og tollalækkunum yrði hagað þannig eins og samningurinn hefði verið í gildi allt frá því að hann var undirritaður Hins vegar töldu bretar að ákvæðin í prótokoll 6 mætti túlka á þann veg, að tollarnir á íslenskum sjávarafurðum byrjuðu fyrst að lækka frá og með gildistöku ákvæðisins, og þess vegna þyrfti að fjalla sérstaklega um þetta mál innan Efnahagsbandalagsins og í viðræðum við það. Bretar lögðu á það áherslu, að ákvæði um önnur atriði en aflamagn í hugsanlegum samningi, svo sem viðurkenningu, mundu auðvitað ráðast af því að samkomulag tækist um aflamagn og hve mikið það yrði. Þegar dregnar eru ályktanir af viðræðunum er eftirfarandi ljóst: 1) Bretar fallast á að íslendingar ákveði hver verði leyfilegur hámarksafli þorsks. 2) Bretar vilja fá ákveðið hlutfall af þessum þorskafla sem verði heldur lægra en aflahlutfall þeirra 1974 og 1975. 3) Varðandi aflamagn óska bretar eftir að fá 28% af leyfilegum hámarksafla þorsks, eða minnst 65 þús. lestir og mest 75 þús. lestir af þorski, en 85 þús. lestir þegar aðrar fisktegundir reiknast með. Þótt bretar viðurkenni þannig einhliða rétt okkar til að ákveða hámarksafla, þá urðu þessi viðhorf breta mér mikil vonbrigði og mest af því : 1) Að forgangsréttur strandríkis er ekki metinn af þeirra hálfu eins og vera ber. 2) Að bretar gera sér enn ekki nægilega grein fyrir þeim mun sem er á mikilvægi fiskveiða breta annars vegar og íslendinga hins vegar í efnahagslífi landanna, þótt íslendingar byggi 80% útflutnings síns á fiskafurðum og helmingur þeirra sé þorskur. Rétt hefur þótt að ætla sér rúman tíma til að kanna innibald viðræðnanna í London þrátt fyrir þetta, enda er hér um mikilvæg þáttaskil að ræða og máli skiptir með hvaða hætti lagt er upp í næsta áfanga. Á fundi ríkisstj. í gær var gerð samþykkt sem kynnt var og leitað samráðs um í utanríkis- og landhelgisnefndum í morgun. Hef ég í samræmi við þá samþykkt afhent sendiherra breta á Íslandi svo hljóðandi orðsendingu í dag: „Með tilvísun til viðræðna forsætisráðherra Bretlands og Íslands og eftir könnun á efnisinnihaldi þeirra telur ríkisstjórn Íslands hugmyndir breta um fiskveiðiheimildir þeim til handa ekki aðgengilegar, en er reiðubúin til að taka upp viðræður um samkomulag til skamms tíma.“ Þegar rætt er um samkomulag til skamms tíma í þessari orðsendingu er átt við t. d. 3 mánuði. Íslendingar vilja með þessu enn sýna að þeir vilja gera allt sem í þeirra valdi stendur til þess að leitast við að leysa þessa deilu friðsamlega, en engu skal spáð um viðbrögð breta. En ljóst er, hvernig sem fer, að við íslendingar þurfum að sýna stefnufestu og yfirvegun, þolgæði og jafnvægi, ef við eigum að ná takmarki okkar fyrr en síðar. Hér duga engar upphrópanir eða æsingar, brigslyrði eða sundrungariðja. Nú skiptir mestu að íslendingar sýni samhug inn á við og út á við og komi fram í samfélagi þjóðanna án minnimáttarkenndar, meðvitandi réttinda sinna og skyldna, eins og ábyrgri og sjálfstæðri þjóð sæmir.



Herra forseti. Þá hefur hæstv. forsrh. loksins flutt Alþ. skýrslu um viðræður sínar í London við breska ráðh. og sérfræðinga þeirra um landhelgismálið. Sjö sólarhringar eru liðnir síðan forsrh. kom heim úr þessari ferð og um ellefu sólarhringar síðan hann lagði upp í förina. Þessa ellefu daga hefur svonefnt vopnahlé átt að gilda á fiskimiðunum. Mestan hluta þess tíma hafa breskir togarar stundað hér veiðar, suma dagana að fullu, aðra með talsverðum frátöfum. Varðskip okkar hafa fylgst með bresku togurunum og skipað þeim að hífa upp veiðarfæri sín annað slagið, en með tveimur undantekningum hefur klippunum ekki verið beitt. Í sjö sólarhringa frá því að forsrh. kom heim hefur málinu verið haldið leyndu fyrir þjóðinni og þm. hafa aðeins fengið óljósar fréttir af því sem gerðist á fundum forsrh. í London. Alla þessa málsmeðferð verður að vita harðlega. Auðvitað er allt pukur með landhelgismálið af þessu tagi forkastanlegt með öllu og tilgangurinn getur ekki verið neinn annar en sá, að reyna að koma á samningum í andstöðu við vilja almennings og án þess að almenningur fái tækifæri til þess að láta í ljós afstöðu sína. Þegar hæstv. forsrh. ákvað að taka boði forsrh. Bretlands um að koma til Lundúna til viðræðna um landhelgismálið, þá lýstum við Alþb.-menn því yfir, að við værum mótfallnir því að boðinu yrði tekið. Ástæður fyrir þessari afstöðu okkar voru aðallega þrjár: Í fyrsta lagi bentum við á að við teldum að aðstæður til samninga um fiskveiðiheimildir til handa bretum í íslenskri fiskveiðilandhelgi væru í rauninni engar, hér væri ekki um neitt að semja, og við lögðum áherslu á að þetta ætti að segja hretum hreinskilnislega og umbúðalaust. Í öðru lagi bentum við á að boðið til forsrh. væri gert á röngum eða fölskum forsendum og af því væri ekki hægt að taka þessu boði. Það, sem við áttum við með þessu, var það, að fram hefur komið skýrt í boðinu frá forsrh. Bretlands til forsrh. Íslands að boðið sé fram sett vegna ummæla dr. Luns, en í þessu boði stóð skýrum orðum að hann hefði túlkað það sem persónulegt álit sitt að ekki yrði hreyft við togurum breta í íslenskri fiskveiðilandhelgi á meðan á þessum viðræðum stæði. Og síðan stóð í boðinu til forsrh.: „Í þeirri vissu, að slíkt vopnahlé mundi stuðla að því að skapa grundvöll að árangursríkum samningaviðræðum, er mér ánægja“ o. s. frv. Í þriðja lagi bentum við á að hér væri í raun og veru ekki um neinar könnunarviðræður að ræða, heldur væri hér stefnt að því að koma á samningum. Nú liggur fyrir að hér var ekki aðeins um að ræða viðræður forsrh. tveggja. Af Íslands hálfu var á ferðinni 11 manna sendilið og af hálfu breta mættu í víðræðunum 13 manna lið og þar af 3 ráðh., enda var málið tekið fyrir á þeim grundvelli að ef samkomulag hefði getað orðið, þá var verið að búa til grundvöll að nýjum samningi. Nú hefur hæstv. forsrh. gert hér grein fyrir því, hvað fram kom á fundunum í London. Og hvað er þá aðalatriði þess sem fram kom á þessum fundum? Í fyrsta lagi er það ljóst, að bretar hafa sýnt áfram ótrúlega kröfuhörku í málinu og óbilgirni. Þeir viðurkenna ekki forgagnsrétt íslendinga til fiskveiða hér við land nema aðeins í orði. Um leið og komið er að kjarna málsins, hvernig eigi að framkvæma þennan forgangsrétt, þá víkja þeir sér undan og telja sig hafa jafnan rétt og íslendingar. Þeir gera kröfu um það að þeir fái um 30% af þeim þorskafla sem heimilað verði að veiða hér við land. Þessi tala, 30%, kemur orðrétt fram í þeirri skýrslu sem lögð hefur verið fram af fundarriturum sem skráðu fundargerðir þessara funda, eða með nánari túlkun, eins og kom fram hjá hæstv. forsrh., er krafa breta sú, að þeir fái að veiða hér á þessu ári 85 þús. tonn af fiski, þar af 65–75 þús. tonn af þorski. Þá kemur það einnig fram að bretar telja lágmarkssamningstíma vera tvö ár, en gera kröfur um lengri tíma. Það kemur einnig fram að sjónarmið breta í viðræðunum hefur verið það, að þeir ætlist til þess að halda áfram fiskveiðirétti hér við Ísland að afloknu þessu hugsanlega tveggja ára samkomulagstímabili, og það er mjög alvarlegt mál. Þá kemur einnig fram í grg. um þessar viðræður að bresku ráðh, höfðu uppi hótanir um að senda herskip aftur inn í íslenska fiskveiðilandhelgi og segja berum orðum að þeir muni fiska enn þá meira ef ekki verði af samningum, þá muni þeir taka hér 120 þús. tonn af þorski á ári eða jafnvel meira. Það er skoðun mín að undir slíkum hótunum eigi ekki að sitja og það eigi ekki að ræða um samninga við þá aðila sem beita slíkum vinnubrögðum. Þá kemur einnig fram að bretar eru á allt annarri skoðun en íslendingar um nauðsynlegar friðunaraðgerðir. Þetta er megininntakið í því sem fram kom í samningaviðræðunum í London. Ég tel að út frá þessu hafi ekki verið nein ástæða til þess að draga málið á langinn, skýra ekki íslensku þjóðinni frá því, hverjar voru skoðanir breta í málinu, hverjar voru þeirra kröfur. Og hvers vegna höfum við í rauninni beðið allan þennan tíma? Nú hefur hæstv. ríkisstj. tekið þá ákvörðun að tilkynna bretum að hún geti ekki fallist á þann grundvöll til samkomulags sem þeir lögðu til. En jafnhliða hefur ríkisstj. gert bresku ríkisstj. nýtt tilboð. Það tilboð er um samkomulag til stutts tíma, nánar tiltekið til þriggja mánaða, eða íslenska ríkisstj. hún býður til umræðna um þessa till. Hvað felst í þessu tilboði af íslendinga hálfu? Auðvitað geta bretar samþykkt þriggja mánaða samkomulag ef þeir fá að beita hér nægilega mörgum skipum, ef þeir fá þau fiskveiðisvæði sem þeir sækjast eftir og ef þeir mega taka það aflamagn sem þeir vilja fá. Af hálfu ríkisstj. hefur ekkert komið fram um það, hvað hún hugsar sér í þessum efnum. En vitanlega geta bretar samþ. tilboð af þessu tagi vegna þess að það er um að taka upp viðræður um þetta efni. Þá kemur upp spurningin: Hvernig á að standa að framkvæmd íslensku landhelgisgæslunnar á meðan? Á að halda áfram sams konar ástandi á fiskimiðunum og verið hefur s. l. 11 daga, heimila bretum að veiða meira eða minna á meðan þeir segjast vera að íhuga hið nýja tilboð íslensku ríkisstj. og einnig kannske á meðan þeir halda áfram viðræðum við okkur um þessa hugsanlegu leið? Það hefur ekki fengist neitt svar við því, hvað hæstv. ríkisstj. hugsar sér í þessum efnum um landhelgisgæsluna, ekki annað en það, að hún telur að bretar hafi ekki haft mjög góða aðstöðu að undanförnu til þess að halda uppi fiskveiðum. En hver á þá okkar stefna íslendinga að vera í landhelgismálinu eins og komið er? Við eigum að marka þá afstöðu okkar skýrt og greinilega, að við teljum að samningar við breta geti ekki komið til greina eins og ástatt er. Við eigum að koma okkur saman um nýja áróðurssókn af okkar hálfu í málinu til þess að sýna öllum þjóðum fram á óbilgirni breta og nauðsyn okkar á því sem við erum að gera. Ef herskipin verða á nýjan leik send inn í íslenska fiskveiðilögsögu, þá hljótum við að slíta stjórnmálasambandi við Bretland og þá hljótum við að beita öllum þeim ráðum sem við getum beitt til þess að koma þeim út úr fiskveiðilögsögunni á nýjan leik. Við hljótum að taka fullt tillit til þess að við erum í NATO og eðli þess átti að vera að forða okkur frá árás annarra ríkja. Við hljótum einnig að taka tillit til þess, að það er í gildi varnarsamningur á milli Íslands og Bandaríkjanna. Og taki þessir aðilar ekkert tillit til þess, um hvað hefur verið samið, þá hljótum við að loka NATO-stöðinni hér á landi og tilkynna þeim að við munum a. m. k. taka til íhugunar áframhaldandi veru okkar í NATO. Ég hef sagt það og segi það enn: Ég er ekki í neinum vafa um að ef við tilkynnum bretum þetta, þá muni freigáturnar verða dregnar út fyrir 200 mílna mörkin aftur. Þessu vopni eigum við að beita. En að öðrum kosti eigum við að halda áfram okkar baráttu, efla okkar landhelgisgæslu, gera ráðstafanir til þess að kaupa til landsins eða taka á leigu hraðskreitt varðskip sem getur klippt veiðarfærin frá bresku togurunum þó að freigáturnar séu hér á miðunum. Og við eigum að reyna að efla samstöðu þjóðarinnar um það meginverkefni að landhelgin verði okkar eign. Í þessum efnum hljótum við að hafa í huga hver er raunverulega aðstaða breta. Aðstaða breta er veik í málinu. Þeir vita að á næsta leiti eru fundir Hafréttarráðstefnunnar, þeir byrja eftir rúman mánuð. Á þeim fundum munu bretar halda fram að þeir styðji 200 mílna lögsöguregluna. Þeir eru ekki ánægðir með að á það sé bent að þeir standi í herskipaframkvæmdum á Íslandsmiðum gegn þessari reglu á sama tíma og þeir gera kröfu um að þessi regla sé viðurkennd sem alþjóðalög. Við viljum það líka að í Bretlandi fer mjög vaxandi andstaða gegn stefnu bresku ríkisstj. í þessu máli. Við vitum það líka að sjómenn þeirra á fiskimiðunum eru mjög órólegir með aðstöðu sína og vilja ekki halda áfram veiðum - ekki einu sinni undir herskipavernd - nema stuttan tíma. Þeir hafa gert það vegna þess að þeim er tjáð að íslendingar muni koma að samningaborðinu tiltölulega fljótlega. Við vitum líka að Bandaríkjaþing er búið að samþ. eða mun samþ. útfærslu á fiskveiðilandhelginni þar og hún gengur í gildi eftir tæplega 11/2 ár. Allt þetta gerir það að verkum að aðstaða breta er veik, aðstaða okkar fer batnandi. Það er höfuðatriði í þessum máli að álit okkar alþb.-manna að takast megi samstaða, sterk samstaða allra landsmanna um afmarkaða og skýra stefnu í landhelgismálinu eins og nú er komið. Hér er umræðutími mjög takmarkaður. Ég vil því að lokum segja þetta um afstöðu okkar alþb.-manna í landhelgismálinu, eins og málið stendur nú : Við viljum að sú stefna verði mörkuð skýrt að um enga samninga við breta geti orðið að ræða um fiskveiðar í íslensku fiskveiðilandhelginni, einfaldlega af þeirri ástæðu að um ekkert er að semja þar sem við verðum sjálfir að draga úr okkar veiðum vegna ástands fiskstofnanna. Við alþb.-menn erum reiðubúnir til samstarfs við aðra flokka um að efla landhelgisgæsluna og um aðrar ráðstafanir til þess að þjóðin geti haldið út í deilunni við breta. Við teljum að allt beri að gera til þess að þjóðin geti staðið saman í landhelgismálinu og í hörðum átökum fram undan í því máli og nái því marki sínu að vinna fullan sigur.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég skal nú ekki syndga upp á náðina með ræðutímann og reyna meira að segja að tala fremur skemur heldur en lengur en leyft er. Ég get vísað að miklu leyti til ræðu hæstv. forsrh. um efni þess svars sem ríkisstj. hefur nú ákveðið og er raunar búin að senda forsrh. breta. Ég vil segja það, að afstaða Framsfl. til þessa máls er í samræmi við það svar. Öll ríkisstj. og að ég hygg allir stuðningsmenn hennar á hv. Alþ. standa að þessu svari. Þetta svar er í tvennu lagi, eins og menn hafa heyrt. Annars vegar er þar um að ræða algjöra neitun á þeim uppástungum sem bretar hafa gert, enda eru þær, svo sem lýst hefur verið, algjörlega óaðgengilegar. Þær eru svo óaðgengilegar að bretar fara fram á meira að segja meiri afla en þau 65 þús. tonn sem ég leyfði mér með samþykki ríkisstj. að nefna í síðustu viðræðum sem haldnar voru hér í Reykjavík, með ýmsum skilyrðum, svo sem þeim að full viðurkenning breta á fiskveiðilögsögu okkar í 200 mílur kæmi þar á móti. Þeir hafa sem sagt ekki lært það enn, bretar, hversu ástandið á miðunum hvað þorskinn snertir er alvarlegt, og meðan svo er er að sjálfsögðu ekki hægt að tala við þá um þær hugmyndir sem hér hafa verið nefndar og þeir settu fram í viðræðunum í London. Það skal að vísu játað, að þær eru nokkru lægri en þær hugmyndir sem Roy Hattersley aðstoðarutanríkisráðherra breta setti fram hér í Reykjavík í nóvembermánuði s. l., en engu að síður eiga bretar eftir að læra mikið, það er ljóst. Það kemur ekki til nokkurra mála að íslendingar gangi nokkru sinni að því að fiskveiðar breta verði einhvers konar prósenta af því sem íslendingar veiða sjálfir og ekki heldur að tekið verði upp hér það kerfi sem kalla má kvótakerfi, að íslendingar ræði það við aðrar þjóðir hversu mikinn afla þeir taka af Íslandsmiðum, því verða þeir að ráða sjálfir. Til þess er útfærslan gerð og til þess höfum við ráðist í þau stórvirki, sem við höfum gert undanfarin 4 ár, að færa landhelgina út, fyrst í 50 sjómílur og síðan í 200 sjómílur. Hitt atriðið í svari ríkisstj. er það, að bryddað er upp á þeirri hugmynd að gerður verði mjög stuttur samningur um takmarkað aflamagn. Þessi samningur er hugsaður að gilda lengst í 3 mánuði. Þessi uppástunga er gerð í samræmi við þá stefnu, sem ríkisstj. hefur túlkað frá upphafi og ekki einungis sú að ríkisstj., sem nú situr, heldur einnig sú ríkisstj., sem sat á undan henni, að við vildum ræða við alla þá sem við okkur vilja ræða um fiskveiðilögsöguna. Ég geri ráð fyrir að við fáum innan tíðar í heimsókn færeyinga og norðmenn til viðræðna, og við munum einnig taka á móti þeim og ræða við þá um það, hvort við getum látið þá hafa nokkuð af því takmarkaða fiskmagni sem við ráðum yfir á íslandsmiðum, en ljóst er að það gelur ekki heldur orðið mikið. Í þessum stutta samningi, sem bryddað er upp á í svari ríkisstj., verður auðvitað að vera um verulega minnkun afla að ræða frá því sem bretar vildu fá í viðræðunum í London, enda hefur þeim tilmælum þegar verið hafnað, eins og ég áðan sagði. 65 þús. tonna tilboðið, sem tók til alls fisks, ekki einungis veiða á þorski, heldur einnig á öðrum fiski, sem mundi hafa þýtt um 50–55 þús. smálestir af þorski ef samþ. hefði verið, hefur verið dregið til baka og gildir ekki lengur, eins og margsinnis hefur verið tekið fram. Ef gengið yrði að þessu tilboði eða uppástungu, þá er það auðvitað alveg ljóst, að við munum halda áfram að reyna að verja miðin með þeim ráðum sem við höfum tiltæk. Gæslu hefur verið haldið uppi, eins og allir vita, síðan hæstv. forsrh. fór til London, enda hefur á einni viku tvisvar sinnum verið klippt aftan úr breskum togurum, og ég hygg að það sé ekki undir meðallagi, þannig að allar getsakir og ásakanir á hendur ríkisstj. um það, að hún hafi samþ. eða gert einhvern leynisamning við breta um að halda einhvers konar vopnahlé á miðunum eru algjörlega úr lausu lofti gripnar og rangar. Það heftir verið haldið uppi gæslu allan tímann. Það hefur verið deilt um einn dag. Ég skal ekki segja hvernig það er, laugardaginn sem hæstv. forsrh. kom til London, en alla aðra daga fullyrði ég að gæsla hafi farið fram og breskir togarar hafi verið hindraðir í veiðum, og ég hygg að það muni vera mál manna að þeir hafi raunar sáralítið veitt þennan tíma sem þeir ekki hafa notið herskipaverndar. En það hefur hins vegar jafnframt sýnt sig, að þegar herskipin eru kölluð inn og þegar þau vernda veiðiþjófana, þá geta þeir veitt. Og það er einmitt sú staðreynd sem við verðum að hafa í huga jafnframt þegar við metum það hvernig við getum best varið íslensku fiskimiðin, því að það er aðaltilgangur okkar og markmið með þeim ráðstöfunum sem hér er verið að fjalla um, þ. e. að vernda þorskstofninn og fiskstofnana, en ekki með hvaða aðferðum það er gert. Og það er mín trú og ég segi það alveg óhikað, að ef við getum náð viðunandi samningum, þá verjum við þorskinn betur og fiskinn betur með samningum en án ef í harðbakkann slær. Menn hafa hér mikla trú á Atlantshafsbandalaginu og þeir sem kannske ólíklegt væri að hefðu þá trú. En ég segi það, að bretar munu halda áfram að veiða hér undir herskipavernd ef við getum ekki náð samningum. Það er mín trú. Auðvitað getur hver haft sína skoðun fyrir mér á því, en ég hef þessa skoðun. Þess vegna er það sannfæring mín og hefur lengi verið, að ef við gætum náð viðunandi samningum, þá sé það betra en ófriður, því að ófriði fylgir mikil áhætta og ég veit ekki hvort við erum allir menn til að bera þá byrði sem gæti lagst á bak okkar ef svo óheppilega tækist til sem hugsanlegt er í þessu sambandi og ég þori ekki einu sinni að hugsa til enda. Ágreiningurinn við að gera þennan stutta samning gæti því verið sá fyrst og fremst að forða frá áhættu, minnka veiðar, auk þess sem það er rétt, sem hv. 2. þm. Austurl. sagði, að Hafréttarráðstefnan er fram undan, línur á henni kunna að skýrast á þrem mánuðum. Þeim kafla hennar, sem byrjar í mars, verður að vísu ekki lokið 1. maí, það skal ég viðurkenna, en hann verður þó langt kominn, og það má vel vera að línur hafi þá skýrst þannig að málið liggi ljósar fyrir. Auk þess gera fiskimenn í Bretlandi, heimafiskimenn, sífellt háværari kröfur til ríkisstj. sinnar um að færa út fiskveiðilögsöguna í 200 sjómílur. Og það er ekki að vita nema bretar sjái að sér og skilji það, að vænlegast fyrir þá sjálfa fjárhagslega og í áliti umheimsins sé einmitt að hætta að áreita Íslendinga, leyfa þeim að lifa hér, en færa í staðinn út lögsöguna hjá sjálfum sér og útrýma þannig veiðum portúgala og annarra þjóða sem nú veiða á heimamiðum breskra fiskiskipa við strendur þess lands. Ég held að við verðum þess vegna að skoða þetta mál mjög vel. Ég get ekki skilið þá óþolinmæði sem lýsir sér í því að menn gagnrýni svo mjög eins og gert hefur verið það að ríkisstj. tók sér viku - eina viku til þess að ákveða næsta skref í þessu mjög svo þýðingarmikla máli fyrir okkur. Mér finnst það ekki langur tími. Það hefur verið talað um hulu yfir þessu máli. Það er rétt, að það varð samkomulag um að segja ekki frá því, hvernig viðræðurnar í London fóru fram, á hvorugum staðnum fyrr en ríkisstj. og þingflokkar höfðu athugað hvað í þeim fólst og gert sér grein fyrir hvernig því ætti að mæta. Hitt er svo annað mál, að þessi hula hefur ekki verið algjör eftir því sem mér skilst. Ef freigáturnar koma hingað inn á ný, þá verðum við auðvitað að berjast og þá verðum við að athuga hvaða leiðir við höfum til þess að mæta óvini okkar, sem við þá hljótum að kalla, bretum. Og þá skal ég taka undir það, að m. a. koma til athugunar þær leiðir, sem hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, var að lýsa, enda ekki neitt nýtt í því, það er það sem allir hafa sagt hvað eftir annað þegar í hart hefur farið. En við þurfum auðvitað að athuga þessi skref vel, því að það er ekki endilega víst að okkar mesti ávinningur sé að standa aleinir og eiga hvergi aðstoðar að vænta. Ég sagði, hæstv, forseti, að ég þyrfti ekki langan ræðutíma til þess að koma að sjónarmiði Framsfl., og ég skal standa við það með því að ljúka nú senn þessari stuttu ræðu. Ég endurtek það, að við höfum komist að þessari niðurstöðu sem felst í svari ríkisstj. Það hefur tekið okkur nokkurn tíma, ég skal viðurkenna það. En ég hygg að þjóðin muni ekki dæma okkur hart þó að við gefum okkur nokkra daga til þess að athuga það, hvaða skref séu líklegust til ávinnings fyrir Ísland í þessu þýðingarmesta máli þjóðarinnar.



Herra forseti. Geir Hallgrímsson forsrh. hefur nú loksins flutt skýrslu um viðræður þær sem hann og sendinefnd, er honum fylgdi, áttu við Harold Wilson og breska ráðamenn í London. Yfir þessum viðræðum hefur hvílt óvenjulega mikil leynd, en athyglisvert er þó að það litla, sem lak út og fréttamiðlar sögðu frá, virðist hafa verið býsna nærri lagi. Það kemur fram í frásögnum af þessum viðræðum að hinir bresku ráðh. hafa sýnt mikla óbilgirni og harla lítinn sveigjanleika, svo að ég noti það orð sem þeir sjálfir hafa svo oft beitt og fullyrt að þeir ætluðu sér að sýna. Þeir hafa í þessum viðræðum sýnt að þeir hafa furðulega lítinn skilning á eðli þessa máls og þýðingu þess fyrir íslendinga. Það er óþarfi fyrir mig að rekja aftur meginatriðin sem fram komu, en þó verð ég að nefna örfá þeirra. Það var að sjálfsögðu lymskulegt af Wilson að skjóta inn hugmyndinni um prósentureglu. En um leið er það ánægjulegt, að fulltrúar okkar virðast hafa áttað sig á því strax að þessi hugmynd er stórhættuleg fyrir okkur og kemur ekki undir neinum kringumstæðum til mála. Þar að auki tel ég það vera hreina ósvífni að bretum skuli detta í hug að þeir geti fengið á þann hátt um 30% af þorskaflanum við Ísland. Þetta er hugsunarháttur sem er langt á eftir tímanum og við hljótum að undrast það að forsrh. Íslands sé boðið til London til þess að bjóða honum slíkar hugmyndir sem þessar. Ef fylgt væri einhvers konar magnreglu, ef ég má nota það orð, þá virðist svo sem bretar geti hugsað sér að ganga lengst til móts við okkur með því að sætta sig við 65–75 þú s. lestir af þorski og 20 þús. lestir af öðrum fiski, og fái þeir þá svæði sem nái allt inn að 15–20 mílum frá landi og samninga til tveggja ára. Nú hafa fiskifræðingar okkar og þeirra deilt um það, hve mikið megi taka af þorski án þess að skerða þorskstofninn, og eru þeir með áætlanir á bilinu frá 230–300 þús. lestir. Það er alveg sama hvaða tölur þar eru teknar, hið breska tilboð er með öllu óaðgengilegt vegna þess að það útheimtir að við íslendingar skerðum verulega þorskafla okkar frá því sem nú er, en það getum við ekki undir neinum kringumstæðum gert. Það er líka furðulegt að bretar skuli tala í þessum dúr, á sama tíma sem þeir hafa með öðrum þjóðum gengið inn á það við Kanada, að bæði þeir og aðrar þjóðir, sem fiska við strendur Kanada Atlantshafsmegin, minnki afla sinn um 50%, en kanadamenn fái að halda óskertum þeim afla sem þeir hafa tekið. Hér er ólíkum kjörum saman að jafna, og er ég þó ekki að segja að við getum hugsað okkur að fallast á reglu svipaða þeirri kanadísku, því að aðstæður eru hér allt aðrar. Forsrh. hefur skýrt frá þeirri ákvörðun sem ríkisstj. tók í gær um að hafna þessum hugmyndum eða þessu tilboði breta. Ég tel rétt að staðnæmast andartak við þessa ákvörðun, vegna þess að síðan í gær eru allir stjórnmálaflokkar á Alþ. sammála um það, að að slíkum kjörum getum við ekki gengið. Og eins og landhelgismálið hefur verið í höndum okkar nú undanfarnar víkur, þá er það nýr og ánægjulegur viðburður að við skulum þó um eitt veigamikið, þýðingarmikið grundvallaratriði, standa öll saman. En hvað tekur þá við eftir að þessum tilboðum er hafnað? Ég tel að það væri ekki hyggilegt af okkur íslendingum að skera algerlega á allar viðræður og segja að það sé ekki um neitt að tala, enda þótt í raun og veru sé ekki um það að ræða að skipta þeim þorskafla sem við getum tekið, þá er af diplómatískum ástæðum að minni hyggju nauðsynlegt að halda samtölum áfram, vegna þess að margir erlendir aðilar, sem koma til með að hafa áhrif á gang þessara mála, t. d. á Hafréttarráðstefnunni, dæma aðrar þjóðir að verulegu leyti eftir diplómatískri framkomu og hafa allflestir takmarkaðar hugmyndir um það eða takmarkaðan skilning á því, hver okkar afstaða raunverulega er og á hverju hún byggist. Ríkisstj. hefur ákveðið að gera bretum gagntilboð um að tala við þá um samninga til stutts tíma, þ. e. til rúmlega þriggja mánaða. Um efnisatriði slíkra viðræðna vitum við ekkert. Um það hefur ríkisstj. lítið sem ekkert sagt, kom þó örlítið fram í ræðum ráðh., en svo lítið að Alþfl. hefur allan fyrirvara um efni, þó að við teljum að það sé rétt „taktik“ af okkur að ræða við þá áfram og höggva ekki á samband hvað þetta snertir. Við skulum minnast þess, að eftir aðeins 6 vikur hefst Hafréttarráðstefnan aftur í New York. Það er heldur ólíklegt að bretar sendi herskipin gegn okkur aftur rétt fyrir ráðstefnuna eða meðan á henni stendur. Slík tíðindi mundu væntanlega hafa slæm áhrif fyrir þá á þessari ráðstefnu, og ég efast stórlega um að þeir mundu taka þá áhættu. Afstaða bresku stjórnarinnar í dag er annars orðin ákaflega furðuleg. Öðrum megin stendur hún í þorskastríði við okkur um 200 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland. Hinum megin stendur hún í því að fá félaga sína í Efnahagsbandalaginu til þess að gera 200 mílna fiskveiðilögsögu að stefnu bandalagsins, og eftir síðustu fréttum munu þeir vera langt komnir með það. Í hádegisfréttum í dag tók ég eftir því, að þar var sagt, að það væri hugmynd manna í Brüssel að Efnahagsbandalagið gerði 200 mílur að stefnu sinni til þess að gæta hagsmuna sinna á þeim grundvelli á Hafréttarráðstefnunni. Hvað halda menn að þetta þýði? Við erum vön því að hrópa húrra og gleðjast í hvert skipti sem einhver ný þjóð bætist við og segir: Nú ætla ég að styðja 200 mílur. - En það er ekki allt gull sem glóir og við ættum að athuga stöðuna dálítið betur. Efnahagsbandalagsþjóðirnar hafa flestar, ef ekki allar, verið með þeim þjóðum sem hafa barist harðast á móti stækkaðri landhelgi og 200 mílunum. Og hví skyldu þær snúa við blaði nú allt í einu, nokkrum vikum fyrir Hafréttarráðstefnuna? Það er til þess að skapa sér aðstöðu til þess að koma fram á ráðstefnunni takmörkun á 200 mílunum, það er enginn vafi á því. Þær telja að þær hafi betri aðstöðu til þess að reyna að vinna fylgi till. sem muni takmarka 200 mílurnar ef þær eru í grundvallaratriðum búnar að fallast á þær. En þær hafa auðvitað séð fyrir löngu að það var ekkert annað fyrir þær að gera, því að baráttan gegn 200 mílunum er töpuð. Hvað skyldi það svo vera sem þær eru líklegar til að berjast fyrir á fundum Sameinuðu þjóðanna? Það er hugsanlegt að þær komi fram með hugmyndir um sögulegan rétt. Þær eru gamlar, við þekkjum þær hugmyndir vel, og þó að ekki hafi mikið verið talað um þær á þessum ráðstefnum hingað til, þá geta þær komið upp enn. Það er auðfundið þegar skýrslurnar um viðræðurnar í London eru lesnar, að bresku ráðh. finnst í hjarta sínu að þeir hljóti að eiga rétt á því að fiska áfram hér, ekki bara í tvö ár, heldur áfram og um óákveðna framtíð, og þeim finnst það vera ákaflega nýstárleg hugmynd að íslendingar ætli sér einkarétt í 200 mílna landhelginni. Það er hugsanlegt að fram komi hugmyndir um að einhver alþjóðasamtök eigi að ákveða veiðikvóta fyrir aðrar þjóðir hjá strandríki. Sú hugmynd er ekki ný og íslenska sendinefndin lenti t. d. í rimmu við ísraelsmenn einmitt út af því atriði skömmu áður en síðustu fundum Hafréttarráðstefnunnar lauk. Þá yrði sennilega Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndin gerð að hinum alþjóðlega aðila, og við vitum hvers konar reynslu við höfum af henni. Enn þá er hugsanlegt að það verði gert að skyldu að strandríki veiti landluktum ríkjum eða hálflandluktum, eins og Þýskalandi og Belgíu og fleirum, veiðirétt innan 200 mílnanna til að bæta þeim það upp að þau geta ekki fært út neina landhelgi. Að lokum er hugsanlegt, og það yrði sennilega eitt af því versta sem fyrir okkur gæti komið, að sett verði inn í samningana ákvæði um gerðardóm. Ef mönnum líst illa á deilur eins og þorskastríðið er alls ekki fráleitt að það gæti fengið byr að láta alþjóðlegan gerðardóm skera úr slíkum deilum og það mundi setja okkur í ákaflega erfiða stöðu. Ég tel, að þessi atriði á Hafréttarráðstefnunni, sem er fram undan eftir örfáar vikur, séu nú að verða einn alveigamesti þáttur landhelgismálsins. Ég tel að við megum ekki gera neitt sem stuðlar að því að auka líkur á að settar verði slíkar takmarkanir á 200 mílurnar. Við skulum íhuga fréttir sem berast utan úr heimi. Það er auðvitað ágætt að Bandaríkin og Mexíkó og fleiri ríki taki upp 200 mílna fiskveiðilögsögu. Við skulum ekki gleyma því samt, að svo að segja öll þessi ríki ætla sér að telja sjálfsagt að veita öðrum ríkjum fiskveiðiréttindi innan þessara 200 mílna. Við höfum sérstöðu að því leyti til, að við höfum engin áform um það. Efnahagsbandalagið hef ég nefnt, hvað fyrir því vakir með því að taka upp 200 mílna stefnuna. Það fer mikið fyrir því í öllum fjölmiðlum, að okkur er sagt hversu gífurlega samúð við höfum og það sé alltaf að aukast stuðningur við málstað okkar. En við skulum trúa þessu varlega. Það er gott og blessað að við eigum talsmenn á kránum í London, en það er bara ekki það fólk sem ræður gangi þessara mála. Það eru stjórnvöld, sem skilja pólitíska pressu og pólitískar aðstæður, sem er við að eiga og munu ráða því, hvað fulltrúar hinna ýmsu þjóða munu gera í New York. Við skulum minnast þess, að þrátt fyrir alla samúðina hefur engin þjóð, ekki ein einasta þjóð, lyft litla fingri til að hjálpa okkur, nema það sem kann að hafa gerst bak við tjöldin í NATO, þar sem eitthvað hefur verið þrýst á bretana. Enda þótt tækist að koma málum okkar mjög vel fyrir á síðustu ráðstefnu og í því plaggi sem verður vinnuplagg er Hafréttarráðstefnan byrjar með nú um miðjan mars, þá er engan veginn víst að sú staða haldist, og það er rétt að minnast þess, að það er almenn skoðun manna þar að nú fyrst byrji alvarlegir samningar um einstök atriði, - nú fyrst byrji alvarlegir samningar. Ég vil að lokum segja þetta: Við skulum fagna því að allir flokkar standa nú saman um að hafna þeim hugmyndum sem hér hafa komið fram og lagðar voru fram í London af hálfu breta. Ég legg áherslu á það, að næstu vikur eru afdrifaríkar, fyrst og fremst vegna Hafréttarráðstefnunnar, en auðvitað einnig varðandi það hvað gerist hjá okkur í samskiptum okkar við aðra og á sjálfum miðunum. Og hvað sem gerist á diplómatíska sviðinu og áróðurssviðinu þá eigum við að halda áfram að byggja upp landhelgisgæsluna og styrkja hana og beita henni eins og við framast sjáum ástæðu til hverju sinni. Ég tel að við verðum að gera okkur ljóst hversu alvarleg hættan á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í raun og veru er, og við verðum að gæta þess að gera ekkert sem ýtir undir þá hættu. Það verður erfiðara við að eiga ef 2/3 hlutar þjóðanna þar, um 150 talsins, samþykkja einhverjar þær takmarkanir sem við getum ekki sætt okkur við. Þá eru alþjóðalög komin og verður erfitt fyrir okkur að standa einir gegn því. Þegar á allt er litið hefur mikið áunnist í landhelgismáli okkar í þessari síðustu 200 mílna lotu. Lokamarkið er í sjónmáli. En það eru sker fram undan sem sigla verður fram hjá. Það gerum við aðeins með vandlega yfirveguðum aðgerðum og með sterkri og einlægri samstöðu hér heima fyrir. Ef þessi lokasigling tekst, þá hefur gæfan snúist í lið með okkur .og þá höfum við með 200 mílunum unnið stórvirki fyrir framtíð Íslands. Ég vona að það takist.



Herra forseti. Nú er lokið ótrúlega löngu og líklega á stundum ströngu þagnarstríði hæstv. forsrh. um efnislegar niðurstöður af þeim viðræðum sem hann átti við Harold Wilson og aðra breska ráðamenn í London fyrir rösklega viku. Það hefur að vonum verið talið óeðlilegt og átalið hversu mikil leynd hefur hvílt yfir því sem þarna hefur gerst, og ég hygg að margir aðrir en ég líti svo á, eftir að hafa heyrt niðurstöður þær sem fyrir liggja, að hér hafi ekki verið miklu að leyna af því sem fram kom af hálfu breskra ráðamanna í þessum viðræðum. Ég tek undir þær raddir sem hafa gagnrýnt það að það er vart sæmandi að halda slíkum hlutum leyndum um svo langan tíma sem raun ber vitni hér. Hæstv. utanrrh. sagði áðan: Þetta er ekki langur tími. Þjóðin mun ekki dæma okkur hart fyrir að hafa tekið okkur þennan tíma til umhugsunar til þess að ákveða með hvaða hætti skyldi svara þeim hugmyndum eða tillögum sem fram komu af hálfu breta í þessum viðræðum. - Vel má vera að hæstv. utanrrh. verði að þessari ósk sinni, og í sjálfu sér get ég vel unnt honum þess. En ég tel þó að það hefði verið æskilegra allra hluta vegna að birta fyrr innihald þess sem þarna var og er um að ræða heldur en að halda þessu leyndu fyrir þjóðinni á aðra viku. Og það sem vekur kannske enn meiri furðu er að það skuli hafa tekið stjórnarflokkana heila viku að koma sér saman um að hafna þessum hugmyndum eða kröfum breta sem þeir settu fram í þessum viðræðum. Það er kannske enn óskiljanlegra að það skuli taka svo langan tíma að komast að samkomulagi um að hafna þessu. Nú hefur ekkert farið á milli mála að allt frá því og raunar áður en sú ákvörðun var tekin að færa íslensku fiskveiðilögsöguna út í 200 mílur hefur þess berlega orðið vart að sterk áhrifaöfl innan stjórnarflokkanna hafa haft á því áhuga og talið á því nauðsyn að samningar yrðu gerðir og næðust við breta og aðrar þjóðir varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Að mínu viti er það sem allt til þessa hefur komið í veg fyrir það, að stjórnarflokkarnir hafi þorað að ganga til beinna samninga eða gera samninga við breta í fiskveiðideilunni, - það sem fyrst og fremst hefur komið í veg fyrir að þetta hafi gerst, er almenningsálitið í landinu. Líklega hefur almenningsálitið sjaldan verið samstilltara og meira einróma en einmitt nú um að það sé í raun og veru ekki um að tala neina samninga við breta um veiðiheimildir hér í fiskveiðilögsögunni. Hversu velviljaðir sem einhverjir íslenskir aðilar vildu vera gagnvart bretum, þá er ljóst að ástand fiskstofna og efnahagslíf þjóðarinnar er með þeim hætti að það er um tómt mál að tala að gera neina samninga við breta í þessu máli. Það er nokkuð ljóst, að markmið breta í þessum viðræðum, sem fóru fram, og raunar hefur verið ljóst áður, að markmið þeirra er í fyrsta lagi að tryggja sér rétt til veiða á Íslandsmiðum, ekki bara um tvö ár, heldur um margra ára bil. Slíkt kemur fram í skýrslu þeirri sem tekin verður saman af þessum viðræðum. Þetta er nr. eitt. Það virðist hafa komið breskum ráðh. á óvart þegar það kom fram hjá íslenskum aðilum að það væri hugsanlega í lengsta lagi hægt að tala um tvö ár. Sjálfur forsrh. Bretlands, Wilson, mun hafa verið á því undrandi að menn væru um það að tala að veiðiheimildir hugsanlegar til breta mundu alls ekki gilda lengur en til tveggja ára. Í öðru lagi er það ljóst, að bretar viðurkenna ekki nema í orði og kannske varla það ákvörðunarrétt strandríkis til þess að ákvarða aflamagn. Þetta er ljóst, því að strax þegar farið er að tala um það hugsanlega aflamagn sem gæti verið um að semja, þá heimta þeir prósentu af því aflamagni sem sannarlega hefur verið undirstrikað hér að ekki er um að ræða að mínu viti af hálfu íslendinga að taka í mál. Og nú í þessum viðræðum er í þriðja lagi krafa breta að þeir fái að veiða hér við land innan íslenskrar fiskveiðilögsögu 85 þús. tonn á ári. Og þeir sjálfir heimta tveggja ára samning, 85 þús. tonn bretum til handa næstu tvö árin og af því 65–75 þús. tonn af þorski, þ. e. a. s. um 30% af því sem talið er líklegt að heimilað verði að veiða, - 85 þús. tonn hugsanlega allt inn að 20 mílum innan fiskveiðilögsögunnar, þ. e. krafa um allt að 30 mílur inn fyrir það sem gamla 50 mílna línan var dregin. Ég var satt að segja að vona að almenningsálitið í landinu og þessar síðustu kröfur breta hefðu sannfært þá ráðandi menn á Íslandi, sem hingað til hafa verið vægast sagt mjög veikir fyrir því að semja við breta, - ég var að vona að þessar kröfur hefðu orðið þess valdandi að allir íslendingar væru nú um það sammála að ekki væri um það að ræða, hafandi í huga þessi síðustu viðbrögð breta, að um neitt væri að semja við þá aðila. Auk þessa kemur það fram í skýrslu af þessum viðræðum, að breskir ráðamenn eru með hótanir um hernaðaraðgerðir ef íslendingar gangi ekki til samninga á þeim nótum sem bretar sjálfir vilja. Þetta er í meginatriðum efnishlið þeirra viðræðna sem fram fóru í London fyrir rösklega viku. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði ekki þurft að taka hæstv. ríkisstj. eða stjórnarflokka heila viku að koma sér saman um að hafna þessu. En þetta hygg ég að allir íslendingar, hvar í pólitískum flokki sem þeir standa, séu sammála um að ekki hafi komið til greina. Hitt skal viðurkennt, að það er skiljanlegt að stjórnvöld þurfi einhvern tíma til þess að átta sig á því, hvaða skref eigi næst að stiga, að því gerðu að þessum kröfum - óbilgjörnu kröfum breta vægast sagt - var hafnað. Nú liggur það fyrir að hæstv. ríkisstj. hefur gert bretum tilboð um áframhaldandi viðræður um hugsanlega samninga til stutts tíma. Nánar er nefnt: þrír mánuðir. Ég sagði áðan að ég hefði talið að afstaða og framkoma breta í þessum síðustu viðræðum hefði átt að sannfæra alla íslendinga um að það er ekki um það að ræða að semja við þessa aðila. Hæstv. utanrrh. sagði áðan: Ég er meðmæltur því að gera samning ef við getum náð viðunandi samningum. - Hvað telja hæstv. ráðh., hæstv. utanrrh. og aðrir þeir sem telja að það eigi enn að þrautreyna samninga við breta, - hvað telja þeir viðunandi samkomulag? Á því hefur engin skilgreining verið gerð. Það hefur ekki fylgt þessu tilboði íslenskra stjórnvalda til breskra hvað hér væri í raun og veru um að ræða, innihald að hugsanlegu þriggja mánaða samkomulagi, skipafjöldi, veiðisvæði, aflamagn. Um þetta liggur engin vitneskja fyrir. Það er haft eftir utanrrh. breta, Callaghan, að ef ekki verði gerður samningur við breta sem þeir uni, þá muni þeir taka hér á ársgrundvelli a. m. k. 120 þús. tonn. Hann er sem sagt töluvert lægri í tölunni um aflamagn á ársgrundvelli undir herskipavernd heldur en sumir hverjir hæstv. ráðh. í núv. ríkisstj. Þeir hafa nefnt töluna 200 þús. tonn hugsanleg sem bretar tækju við hliðstæðar aðstæður og þeir voru hér við veiðar áður en hið svokallaða vopnahlé var gert. Bretar sjálfir héldu því fram að þeir hefðu veitt milli 9 og 10 þús. tonn fyrsta mánuðinn eftir að samkomulagið frá 1973 gekk úr gildi. Þýðir þetta þriggja mánaða tilboð hæstv. ríkisstj. 30 þús. tonna afla á þessu þriggja mánaða tímabili? Eða hvað þýðir það? Við þessu þyrftu auðvitað að fást svör. Ríkisstj. hlýtur að hafa gert sér grein fyrir því, að hér er ekki einungis um það að ræða að bjóða samning til þriggja mánaða, án þess að hún hafi gert sér í hugarlund hvað annað yrði innifalið í slíkum hugsanlegum samningi. Þetta liggur fyrir og er gert. Það er því ástæða til að hugleiða aðeins hvert framhald verður nú, hvert verður framhald eftir að hæstv. ríkisstj. hefur sent þetta tilboð til breskra stjórnvalda, hvað gerist á miðunum, menn spyrja um það. Verður áframhald vopnahlés, því að enginn mun andmæla því, að að hluta til a. m. k. hefur ríkt vopnahlé á miðunum frá því að hæstv. forsrh. fór til London? Fá bresk stjórnvöld næstu viku, hálfan mánuð til þess að hugleiða þetta tilboð hæstv. ríkisstj., og verður óformlegt vopnahlé á miðunum við Ísland á meðan? Ég held að það sé nauðsynlegt að einhver vitneskja liggi fyrir um slíkt. Þegar hæstv. forsrh. hélt til London voru gefnar yfirlýsingar um að áfram yrði haldið löggæslu innan fiskveiðilandhelginnar eins og verið hefði. Það kom í ljós síðar að yfirlýsingar annars ráðh. voru á aðra lund, og ég held að það sé nauðsynlegt að það liggi fyrir hvað hæstv. ríkisstj. ætlast fyrir í áframhaldi af því skrefi sem hún hefur nú tekið. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram, að það er vissulega ánægjulegt út af fyrir sig að allir stjórnmálaflokkar í landinu hafa orðið um það sammála að kröfur breta í þessum síðustu viðræðum eru með þeim hætti að það er undir engum kringumstæðum hægt að ganga að þeim, það er undir engum kringumstæðum hægt að ræða við breta á grundvelli þeirra. Um þetta eru, að ég hygg, allir sammála, hvar í flokki sem þeir annars standa. Herra forseti. Ég skal ljúka máli mínu, þar sem um það er talað að hafa a. m. k. hliðsjón af ákveðnum ræðutíma varðandi þessar umr. En ég vil að síðustu segja það, ítreka það, að ég var að vona að þessi síðustu viðbrögð breskra stjórnvalda gagnvart okkur íslendingum í landhelgismálinu mundu nægja og sannfæra ráðamenn á Íslandi á þann veg, að það væri sýnt að það væri ekki um neitt að ræða eða semja við breta úr því sem komið er. Menn spyrja auðvitað: Hvert verður þá framhaldið í baráttunni fyrir okkar rétti? Og það er vissulega spurning sem ástæða er til að velta fyrir sér. Ég er um það sannfærður og ég vil láta það koma hér fram, - ég er um það sannfærður að ef þeirri einu réttu leið, sem ég tel vera, væri beitt, hún yrði farin, þá mundi ekki verða um það að ræða að bresk stjórnvöld mundu leyfa sér að halda uppi hernaðaraðgerðum innan íslenskrar fiskveiðilögsögu, þó svo að upp úr samningaviðræðum slitnaði. Sú leið er að mínu viti að gera þeim aðilum, sem tekið hafa á sig þá skyldu í samningum við íslensk stjórnvöld að verja landið, gera þeim aðilum, okkar samstarfsaðilum í NATO, sem eru bandaríkjamenn og hafa tekið þessa skyldu á herðar með samningi við stjórnvöld, - gera þeim grein fyrir því í fullri hreinskilni að ef þeir komi ekki í veg fyrir að slíkir atburðir gerist aftur af hálfu breta gagnvart aðildarþjóð í Atlantshafsbandalaginu, þá sé augljóst að íslenska þjóðin hljóti að taka til endurskoðunar mat sitt á því, hvort hún geti lengur verið í bandalagi með þjóð eða þjóðum sem halda uppi hernaðaraðgerðum gagnvart íslendingum í þessu lífshagsmunamáli.



Herra forseti. Gagnrýnd hefur verið leynd sem hvílt hefur yfir niðurstöðum eða innihaldi þeirra viðræðna sem fram fóru í Lundúnum um síðustu helgi og hve langan tíma viðræðurnar og athugun þeirra hefur tekið. Þetta hefur komið fram sérstaklega hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni og Karvel Pálmasyni. Varðandi tímalengdina eru 7 eða 11 dagar alls ekki langur tími. Ef við erum í langri baráttu, eins og allt bendir til, er þetta ákaflega stuttur tími. Mér finnst það bera vitni nokkurrar taugaveiklunar hjá þessum hv. þm. að gerast óþolinmóðir þótt þessi tími sé tekinn til þess að kanna þennan þátt málsins og þann áfanga sem við höfum náð eða stöndum á. Þessa daga hafa breskir togarar áreiðanlega veitt í algjöru lágmarki, eins og sýnir sig best, að togarasjómennirnir voru teknir á taugum engu síður en hv. þm. Lúðvík Jósepsson og Karvel Pálmason. Bresku sjómennirnir kröfðust þess af sinni ríkisstjórn að fá skaðabætur greiddar vegna þess að þeir gátu ekkert veitt. Er það ekki einhvers virði, ef þetta er taugastríð öðrum þræði, að reyna þannig á taugar andstæðingsins? En þá mega bara taugar okkar sjálfra ekki bila um leið eða á undan, eins og virðist vera hjá þessum hv. þm. Varðandi leyndina er því til að svara, að ég hef gefið formönnum stjórnarandstöðunnar, utanríkis- og landhelgisnefnd ítarlega skýrslu um viðræðurnar, og í þingflokkunum hafa verið gefnar skýrslur um gang viðræðna. Það er venja í alþjóðlegum samskiptum að samkomulag sé um upplýsingar hvað snertir innihald slíkra viðræðna og ekki venja að þær upplýsingar séu gefnar fyrr en niðurstaða er fengin. Og nú hefur niðurstaða fengist, upplýsingar eru gefnar, og ég sé ekki að leyndin hafi á nokkurn hátt skaðað okkar málstað nema síður væri. Það er rætt hér um að aðstaða okkar til samninga sé engin, og vissulega er það rétt, að ef við eigum að hlíta ráðleggingum fiskifræðinga okkar um hámarksafla þorsks á þessu og næsta ári, þá er ekkert til skiptanna. Þess vegna er e. t. v. mjög einfalt að afgreiða þessa deilu við breta eða aðrar þjóðir á þann veg, að við höfum ekkert að láta og getum því ekki um neitt samið. Þetta er stefna stjórnarandstöðunnar. Allir flokkar stjórnarandstöðunnar hafa lýst þessu yfir nema fulltrúi Alþfl. nú áðan, sem sagði að rétt væri að ræða við aðrar þjóðir þótt þessi væri staðreyndin. Þarna er um nokkra breytingu að ræða á stefnumörkun þess flokks, sem ég fagna. En hvað snertir þá stefnumörkun Alþb. og Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, að við eigum ekki að ræða við aðrar þjóðir og að við eigum ekki að leita samkomulags til lausnar deilu við aðrar þjóðir, þá vil ég segja það, að menn stinga höfðinu í sandinn. Kostirnir eru ekki þeir að við getum einir tekið allan afla af Íslandsmiðum án þess að horfast í augu við að aðrar þjóðir taki svo og svo mikið í óleyfi. Þetta er reynsla okkar í þrem þorskastríðum. Þetta er reynsla okkar í þessu þorskastríði. Þess vegna eru valkostirnir annars vegar samningar og hvaða magn við getum látið aðrar þjóðir fá með samningum - eða engir samningar og hvað aðrar þjóðir taka upp af Íslandsmiðum án leyfis. Ég vil bregða því upp, að fiskifræðingar okkar segja að með ótakmarkaðri veiðisókn sé unnt að veiða hér 330–340 þús. tonn af þorski. Ég hygg að við séum meira og minna sammála um að veita öðrum þjóðum en bretum allt að 20 þús. tonna veiðikvóta. Þá eru eftir um 310 þús. tonn. Þá er spurningin hvað bretar geta tekið í leyfisleysi. Ég skal ekki leiða getum að því, en þeir segja sjálfir a. m. k. 100 þús. tonn af þorski. Þá eru eftir fyrir okkur 210 þús. tonn, en þorskafli okkar var að lágmarki til á síðasta ári 240 þús. tonn. En þessi leið hefur í för með sér hrun þorskstofnsins að áliti fiskifræðinga. Þess vegna held ég að við séum öll sammála um að þessi leið er ófær. Við skulum gera því skóna að við förum í þá hámarkstölu þorskafla sem fiskifræðingar hafa nefnt, 280 þús. tonn á ári, og drögum frá 20 þús. tonn fyrir aðrar þjóðir en breta. Þá eru eftir 260 þús. tonn og við gerum því skóna að bretar nái upp 100 þús. tonnum í leyfisleysi. Þá eru eftir 160 þús. tonn fyrir okkur. Þetta er óviðunandi. Ég ætla mér ekki að gera tölur breta að mínum, og ég vona að tölur þeirra séu allt of hátt metnar. En við skulum hugsa hver fyrir sig hve mikinn afla bretar mega taka í óleyfi til þess að það borgi sig að semja við þá, vegna þess að við erum að færa út fiskveiðilögsöguna til þess að vernda þorskstofninn, og það er ekki eingöngu magn þorskaflans, sem þarna er um að ræða, heldur líka samsetning þorskaflans. Taka bretar meira upp í óleyfi af smáfiski þegar þeir sinna hvorki friðunarsvæðum né kröfum okkar um gerð veiðarfæra? Það er mjög sennilegt, og má raunar afdráttarlaust svara þeirri spurningu játandi. Þetta mælir með samningunum. En hvers vegna er ég að ræða um þetta núna þegar við erum í raun og veru að hafna þeim hugmyndum breta sem þeir hafa sett fram? Ég segi þetta núna og ítreka það sem ég raunar hef áður sagt, að við íslendingar eigum fremstir allra þjóða að vilja leysa okkar deilumál með samningum. Við eigum ekki eingöngu að hrósa okkur af því í orði að við séum friðelskandi þjóð, við eigum að sýna það í verki. Hitt er svo annað mál, að okkur geta verið settir svo erfiðir samningskostir að það sé ekki unnt að ná samningum. Þá tökum við upp þá baráttu sem nauðsynleg er. En hún verður að vera háð með öðrum hætti en þeim sem sumir talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa látið í veðri vaka hér á þessum þingfundi og endranær. Við verðum að sýna jafnvægi og rósemi. Við sigrum ekki andstæðinginn með afli eða valdbeitingu. Við höfum ekki afl til þess eða vald, við skulum gera okkur grein fyrir því, en við höfum rök og rétt okkar megin, og þótt við séum minni máttar getum við einmitt leikið á þá strengi að við sigrum að lokum. Það gerum við auðvitað ekki með því að hóta öðrum vestrænum ríkjum að við segjum okkur úr lögum eða félagsskap þeirra sem við um leið erum að leita skilnings og stuðnings hjá. Það er alveg rétt, að auðvitað er það ekki ótakmarkaður skilningur eða stuðningur sem við njótum hjá öðrum þjóðum. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að í alþjóðlegum samskiptum hugsar hver þjóð fyrst og fremst um sjálfa sig og hvaða hagsmuni hún hefur á hverjum tíma. Við erum að þessu leyti ekkert betri eða verri en aðrar þjóðir. Ég býst við því að við gerum okkur litla grein fyrir efni og innihaldi ýmissa alþjóðlegra deilna sem við heyrum þó mikið rætt í útvarpi og frásögnum þegar þessi deilumál eru til meðferðar hjá Sameinuðu þjóðunum eða öðrum alþjóðlegum stofnunum. Við skulum því gera okkur grein fyrir því, að við þetta takmarkast stuðningur og skilningur annarra þjóða við okkar málstað. Við erum sjálfstæð þjóð og verðum að standa á eigin fótum. Það vinnur enginn þessa baráttu fyrir okkur nema við sjálf. Það er hlálegt að heyra þá menn, sem hafa barist á móti því að varnarliðið væri í landinu og öryggi landsins tryggt og að við séum í varnarsamtökum vestrænna ríkja, segja, að eina sem dugar sé að notfæra okkur þátttöku okkar í þessum samtökum og veru varnarliðsins til þess að vinna sigur í þessu máli. Það mætti spyrja þessa menn, ef það færi eftir sem þeir segja: Vilja þeir þá skuldbinda Ísland og íslendinga til þess að vera um aldur og ævi í þessum varnarsamtökum eða hafa varnarlið hér á landi? Ég vil það ekki. Ég vil að við íslendingar vinnum þetta stríð einir með skilningi og samúð annarra þjóða og stuðningi. Ég á ekki við það, að nein þjóð geti í raun og veru staðið ein í þessum heimi, þótt við verðum fyrst og fremst að treysta á mátt okkar og megin, og þá skiptir öllu máli að halda sálarró okkar og kjarki og þolinmæði á hverju sem gengur. Við skulum aldrei slá á útrétta hönd til samninga og skoða alla þá kosti sem fyrir hendi eru til þess að ná fram friðsamlegri lausn deilumála okkar. Í því eru hagsmunir okkar fólgnir.



Herra forseti. Séra Björn á Dvergasteini var karlmenni mikið, stilltur vel jafnaðarlega, en fastur fyrir ef því var að skipta. Hann vildi að menn gerðu greinarmun á kristilegu umburðarlyndi og roluskap. Þessu mætti ekki rugla saman. Kristilegt umburðarlyndi væri dyggð, roluskapur hins vegar ekki. Eitt sinn kom til hans maður og bar sig upp við hann út af því, að ribbaldi nokkur hafði ráðist á hann. Maðurinn lýsti því, hvernig fanturinn hafði slegið hann í andlitið og hér og þar um skrokkinn, samtals 15 högg. „Hvað mörg högg sagðirðu?“ spurði klerkur. „Fimmtán,“ sagði maðurinn. Og þá varð séra Birni á Dvergasteini að orði: „En sú stilling að standa og telja.“ Ég skal ekkert um það segja hvort séra Björn á Dvergasteini hefði orðið góður forsætisráðherra. En í því stríði, sem við íslendingar höfum átt í nú að undanförnu út af lífsbjörg okkar, þá hef ég - það verð ég að játa, - þá hef ég oft saknað þess að núv. hæstv. forsrh. þessarar þjóðar sýndi þess merki að hann ætti tengsl að rekja til kempunnar á Dvergasteini. Mig grunar að svo framarlega sem séra Björn á Dvergasteini hefur aðstöðu til þess að fylgjast með háttalagi hæstv. forsrh. í þessu stríði, þá mun hann telja að þar hafi heldur betur ruglast saman þeir eiginleikar sem ég var að nefna. Svo mikið er víst, að sú einurð og festa, sem þjóðin sjálf sýnir í þessu stríði, sbr. margítrekaðar og skýlausar kröfur almennings, fólks úr öllum stjórnmálaflokkum, þess efnis, að hvergi verði hopað fyrir ribbaldahætti breskra stjórnvalda og þeirra sjóræningja sem þau hafa sent á Íslandsmið, - sú einurð og festa er ekki til komin fyrir fordæmi, fyrir eitthvert lýsandi fordæmi æðstu valdamanna, allra síst mesta valdamanns þjóðarinnar, forsætisráðherrans, heldur þvert á móti. Þvert á móti er þessi festa og einurð til komin þrátt fyrir það að forsrh. og hans nánustu samstarfsmenn hafa hagað þannig aðgerðum sínum og málflutningi að svo hefur virst sem þeim væri mest í mun að draga kjark úr þjóðinni, telja henni trú um að hún ætti einskis annars kost en að beygja sig fyrir ofbeldinu. Öllum þessum úrtölum hefur þjóðin hins vegar svarað líkt og Grettir karlinn forðum. „Eigi skal skuturinn eftir liggja ef allvel er róið í fyrirrúminu.“ Er ekki óþarfi að minna menn á það, hve oft hæstv. forsrh. og þeir aðrir í fyrirrúminu hafa beinlínis kveinkað sér undan því hversu fast er róið í skut, jafnvel stundum sent út af þessu kaldar kveðjur aftur í skutinn? Dæmi um slíkt eru mörg, mýmörg, því miður, t. a. m. athugasemdir innan háðsmerkja um „svonefnt almenningsálit“, þegar úr öllum áttum drífur að harðorð mótmæli frá samtökum alþýðunnar gegn undanslætti. Einna mest held ég lágkúran hafi orðið í víðbrögðum þeirra fyrirrúmsmanna þegar suðurnesjamenn og þ. á m. ýmsir þekktir flokksmenn núv. hæstv. forsrh., þegar þeir fylgdu eftir kröfum sínum í þessu efni og lýstu jafnframt óbeit sinni á þeirri hræsni og tvískinnungi, sem svonefndar vinaþjóðir okkar í NATO hafa sýnt í sambandi við þetta mál, með því að loka samgönguleiðum að herstöðinni á Miðnesheiði. Hæstv. forsrh. kom þá fram í sjónvarpi og leyfði sér að saka þá suðurnesjamenn um þjóðhættulegt athæfi! Þeir væru með þessu að magna upp einhver „einræðisöfl“ og stofna þannig í hættu sjálfu lýðræðinu! Mátti reyndar varla á milli sjá hvort þyngra vó í þessum viðbrögðum,takmarkalaus virðingin fyrir þeirri heilögu kú, sem heitir NATO, eða einfeldni í hugsun. Þá er það staðan í málinu - landhelgismálinu - eftir skýrslu hæstv. forsrh. Enn vilja þeir í fyrirrúminu fara að gera ofríkismönnunum tilboð. Hæstv. utanrrh. orðaði þetta áðan eitthvað á þessa leið: Við viljum sýna að við viljum tala við alla þá sem vilja við okkur tala. - Tala um hvað? Erum við ekki allir sammála um það, að það sé enginn þorskur til skiptanna? Til hvers ætti þá að gera bretum þetta tilboð upp á þrjá mánuði? Hverjar gætu orðið afleiðingar þess? Minn grunur er sá að með þessu mundi hefjast nýtt þóf, frekari svonefndar „athuganir“ og á meðan fengju bretar næði til þess að stunda ránskap sinn á miðum okkar, kannske alveg til vors, þegar þeir væru sloppnir út úr íslensku vetrarveðrunum. Að sjálfsögðu eigum við aðeins einn kost: láta þessu lokið, láta lokið þessu þófi, tilkynna að við ræðum ekki frekar við breta, og búum okkur til aðgerða, búum okkur til átaka. Sumir hafa reynt að gera lítið úr gildi þess að við eflum landhelgisgæslu okkar með því t. d. að bæta í hana einhverjum af stóru, nýju skuttogurunum sem hafa allt upp í 17 mílna gang, svona álíka og bresku dráttarbátarnir. „Þetta gagnar ekkert,“ segja úrtölumenn. „Móti hverju slíku skipi munu bretar bara senda nýja freigátu.“ Kannske er þetta það fáránlegasta af öllu því fáránlegu sem maður heyrir í röksemdum úrtölumanna. Eða dettur nokkrum manni í hug að breskum stjórnvöldum muni haldast það uppi gagnvart breskum skattgreiðendum, að maður ekki tali um almenningsálitið í heiminum, mannorð breta, - að þeim mundi haldast það uppi að senda hingað upp á Íslandsmið kannske 4 eða 5 freigátur til viðbótar þeim sem þeir hafa haft hér í vetur til verndar veiðiþjófum sínum og til viðbótar dráttarbátunum 4 eða 5, sem eru reyndar í eigu sömu manna og eitt af bresku togarafélögunum, þannig að breskir skattgreiðendur verða að reiða fram of fjár beint ofan í vasa þessara manna fyrir það að þeir halda úti sínum eigin skipum, til þess að vernda veiðiþjófnað sinna eigin skipa? Þegar svo væri komið, ætli geti þá ekki skeð að breskum skattgreiðendum þætti nóg um, að ég ekki tali um almenningsálitið í heiminum, mannorð breta? Ætli gæti ekki skeð að breskum almenningi færi þá að blöskra verðið á hverjum þorski sem veiddur væri við þessar aðstæður, - blöskra þetta svo mjög að breskum stjórnvöldum héldist þetta ekki uppi lengur? Raunar telja kunnugir að hið gamla flotaveldi Jóns Bola sé nú þannig á sig komið að það sé af og frá að Jón Boli sé þess megnugur að auka hið allra minnsta freigátuútgerð sína á Íslandsmiðum. Ég vil skjóta því inn í svona til gamans, að nú fyrir nokkru komu opinberlega fram áhyggjur út af því á Bretlandi að freigátuútgerðin, eins og hún hefur verið stunduð hér á Íslandsmiðum í vetur, kynni að valda því að ekki væru tiltækar freigátur til þess að fylgja Elísabetu drottningu þegar hún fer í opinbera heimsókn vestur til Kanada nú alveg á næstunni og þar með væri stefnt í hættu heiðri og sóma bresku krúnunnar. Bretar tala að vísu digurbarkalega um það, hvað þeir muni drepa mikinn þorsk fyrir okkur ef við göngum ekki að kröfu þeirra, og því miður hafa þessar hótanir fengið stuðning í röðum okkar íslendinga sjálfra, sbr. ræður beggja ráðh. hér áðan. Ég vil hér gera athugasemd út af því, sem hæstv. utanrrh. sagði um þann háska sem fylgir átökunum á miðunum okkar. Vissulega væri hörmulegt ef til slysa leiddi, en ábyrgðina á þeim slysum mundu auðvitað engir aðrir bera en þeir sem hafa stofnað til þessara átaka, bresk stjórnvöld, breska útgerðarauðvaldið. Nei, ef við tökum ærlega til hendinni varðandi landhelgisgæsluna og bætum í hana skipum, eins og ég var að tala um, ætli það gæti þá ekki skeð að bretar fengju sig fullsadda af brambolti sínu hér á þessum veðrasömu miðum okkar? Ég er ekki í neinum vafa um þetta. Ég er ekki í neinum vafa um það, að við getum takmarkað svo afla þeirra og gert þeim yfirleitt svo erfitt fyrir eða, m. ö. o. við getum háð svo magnað taugastríð gegn þeim með aðstoð vetrarveðráttunar hér, að jafnvel þó að þeir gæfust ekki upp núna í vetur, þá mundi veitast mjög erfitt ef ekki ómögulegt að fá breska togaramenn til þess að leggja út í veiðiskap á Íslandsmiðum enn einn vetur til viðbótar. Ég tel að við getum séð til þess að þetta verði síðasti veturinn sem ráðsmenn breska togaraauðvaldsins angra okkur íslendinga með nærveru sinni. Þetta skilur þjóðin, hygg ég. Þetta skilja þeir sem í skutnum róa. Það sýna allar ályktanirnar og aðrar aðgerðir, sem samtök alþýðu hafa beitt sér fyrir. Spurningin er bara, hvernig róið verður í fyrirrúminu. Eitt er alveg víst, að ef þar verður róið jafnslælega og nú að undanförnu, þá mun enn magnast sú krafa þjóðarinnar, sem þegar er orðin ærið áberandi, að þar setjist nýir menn undir árar. Ég vitnaði í upphafi ræðu minnar í klerkinn á Dvergasteini. Forsrh. okkar hefur sí og æ í þessu stríði og nú síðast í ræðu sinni áðan verið að flytja þjóðinni þann boðskap, að í þessu stríði sé óráðlegt að beita þeim vopnum sem líklegust væru til þess að knýja andstæðinga okkar til undanhalds. Ekki sýna taugaveiklun, sagði ráðh. Það, sem hann meinar, er þetta. Ekki raska ró þess herveldis sem hér hefur fengið ítök undir því yfirskini að það sé að vernda okkur íslendinga gegn ofríki. Ekki ónáða NATO-liðið á Miðnesheiði þó að NATO-herskip riðlist fram og aftur um fiskimið okkar til verndar þeim sem eru að ræna frá okkur lífsbjörginni. Ekki svo mikið sem láta í það skína að við kunnum að segja skilið við þetta hernaðarbandalag sem lætur þá ósvinnu viðgangast að tveir af voldugustu aðilum þess höggva hvað eftir annað að rótum sjálfrar tilveru þeirrar þjóðar sem byggir þetta hrjóstruga land. Ekki einu sinni slíta stjórnmálasambandi við þau stjórnvöld sem belgja sig upp af freigátuhroka þegar við snúumst til varnar lífshagsmunum okkar, sjálfri undirstöðu þjóðartilveru okkar, - halda við þau „eðlilegu sambandi“, eins og það er kallað, - umfram allt halda við þau „eðlilegu sambandi“, jafnvel eftir að þessi stjórnvöld hafa í raun og veru lýst því yfir að þau séu staðráðin í því að gera það sem í þeirra valdi stendur til þess að ránsmönnum breska togaraauðvaldsins megi takast að gera út af við þorskstofninn okkar, svo framarlega sem við glúpnum ekki fyrir hótunum. Sýna stillingu, segir hæstv. forsrh. Við verðum umfram allt að sýna stillingu. - Mér er sem ég heyri hann séra Björn á Dvergasteini segja: „En sú stilling að standa og telja.“