Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú fer fram kosning forseta Alþingis samkvæmt 1. mgr. 3. gr. þingskapa og eru þeir einir í kjöri sem tilnefndir eru. Mér hefur borist ein tilnefning um 8. þm. Suðurk., Unni Brá Konráðsdóttur. Eru aðrar tilnefningar? Aðrar tilnefningar hafa ekki borist og er því Unnur Brá Konráðsdóttir ein í kjöri. Þar sem aðeins er einn í kjöri er ætlun forseta að láta kosninguna fara fram með atkvæðagreiðslukerfinu. Ef ekki eru gerðar athugasemdir við þann hátt á kosningunni fer atkvæðagreiðslan þannig fram. Kerfið er þannig stillt, og eru hv. þingmenn komnir í æfingu, að þeir sem kjósa Unni Brá Konráðsdóttur ýta á já-hnappinn en þeir sem vilja skilja auðu ýta á hnappinn sem merktur er „Greiðir ekki atkvæði“.

Unnur Brá Konráðsdóttir, 8. þm. Suðurk., er réttkjörinn forseti Alþingis með 54 atkvæðum, fimm þingmenn greiða ekki atkvæði.

Háttvirtir alþingismenn. Ég vil í upphafi þakka það traust sem mér er sýnt með kjöri sem forseti Alþingis. Ég mun leggja mig alla fram um að rísa undir ábyrgðinni sem fylgir þessu mikilvæga embætti og gera mér far um að sinna verkefninu af heilindum. Það er einstaklega ánægjulegt að taka við embætti forseta við þau tímamót að konur eru nú hátt í helmingur þingheims, eða 48%, sem er hæsta hlutfall kvenna á Alþingi hingað til. Við komum nú saman eftir sérstakt tímabil í stjórnmálasögu landsins þar sem óvenjulangur tími leið frá alþingiskosningum þar til ríkisstjórn var mynduð. Við getum öll verið stolt af þeim vinnubrögðum sem Alþingi sýndi í desember þar sem fulltrúar allra flokka stóðu undir ábyrgð sinni og unnu saman að því að afgreiða þau mál sem nauðsynlegt var að lögfesta áður en nýtt ár gekk í garð. Ég trúi því að sú samvinna sem við höfum nú öll reynt að hægt sé að ná varðandi störf þingsins marki störf Alþingis á komandi misserum. Það er mín reynsla af störfum Alþingis að vel er hægt að ná góðu samstarfi þvert á flokka um afgreiðslu mála. Vilji er allt sem þarf. Ég mun leggja áherslu á að eiga náið samstarf við formenn þingflokka, formenn flokka, þingmenn og starfslið Alþingis. Til að vel takist til varðandi stjórn þingsins þarf að ríkja gott samkomulag um þingstörfin hjá þingmönnum öllum og gagnkvæmt traust þarf að ríkja milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég hlakka til samstarfsins við ykkur öll. Ég vil greina hv. þingmönnum frá því að ég vænti þess að forsætisnefnd geti afgreitt starfsáætlun fyrir vetrar- og vorþing seinna í þessari viku og verður hún þá birt strax á vef Alþingis. Ég vil við þetta tækifæri óska ríkisstjórninni velfarnaðar í störfum og vona að samstarf hennar og Alþingis verði gott og árangursríkt. Ég óska nýjum hæstv. ráðherrum sérstaklega til hamingju með ný verkefni um leið og ég þakka þeim sem úr ríkisstjórn hverfa fyrir störf þeirra. Ég vil einnig þakka fráfarandi forseta, Steingrími J. Sigfússyni, og forsætisnefnd fyrir góð störf. Ég endurtek þakkir mínar til þingmanna fyrir að fela mér svo mikilvægt verkefni og læt í ljós og ítreka vilja minn til þess að eiga gott samstarf við þingmenn alla hvar í flokki sem þeir standa.

Nú þegar ný ríkisstjórn hefur verið mynduð, nýr forseti Alþingis kosinn og breytingar gerðar á stjórnum þingflokka, þarf að gera breytingar á sætaskipun í þingsalnum. Rýma þarf sæti sem að jafnaði hafa verið fyrir varamenn. Af þessari ástæðu var dregið um laus sæti á fundi formanna þingflokka í gær. Niðurstaðan er sú að Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir hefur hlotið sæti númer 36, Brynjar Níelsson sæti númer 24, Einar Brynjólfsson sæti númer 4, Eygló Harðardóttir sæti númer 18, Gunnar Bragi Sveinsson sæti númer 12, Lilja Alfreðsdóttir sæti númer 53, Ólöf Nordal sæti númer 40, Sigurður Ingi Jóhannsson sæti númer 21 og Steingrímur J. Sigfússon sæti númer 35.

Hefst nú kosning sex varaforseta. Mér hefur borist einn listi sem á eru nöfnin Steingrímur J. Sigfússon, Jón Þór Ólafsson, Jóna Sólveig Elínardóttir, Þórunn Egilsdóttir, Nichole Leigh Mosty og Teitur Björn Einarsson. Guðjón S. Brjánsson verður áheyrnarfulltrúi í forsætisnefnd. Þar sem ekki eru fleiri tilnefndir en kjósa skal lýsi ég rétt kjörna sem 1. varaforseta Steingrím J. Sigfússon, 2. varaforseta Jónu Sólveigu Elínardóttur, 3. varaforseta Jón Þór Ólafsson, 4. varaforseta Nichole Leigh Mosty, 5. varaforseta Þórunni Egilsdóttur og 6. varaforseta Teit Björn Einarsson. Ég óska varaforsetum til hamingju með kjörið og velfarnaðar í starfi. Ég vænti þess að eiga góða samvinnu við varaforsetana um fundarstörfin og önnur verkefni forsætisnefndar.

Áður en ég gef hv. þm. Birgi Ármannssyni orðið er rétt að taka fram að það er ekki sameiginleg tillaga frá þingflokkum um skipan nefnda og fer því kosning þeirra fram samkvæmt 3. mgr. 14. gr. Ég tel rétt að þetta komi fram áður en hv. þingmenn tjá sig um kosninguna.

Hæstv. forseti. Í tilefni af nefndakjöri hér í dag vil ég geta þess að formenn þingflokka bæði stjórnar og stjórnarandstöðu hafa átt allnokkra fundi í þeim tilgangi að unnt yrði að leggja fram sameiginlega tillögu um nefndakjör og verkefnaskiptingu í nefndum sem myndi eftir atvikum ná bæði til fastanefnda og alþjóðanefnda þingsins sem eru hér á dagskrá í dag. Niðurstaða þeirra óformlegu viðræðna sem áttu sér stað milli flokkanna á allmörgum fundum leiddu ekki til jákvæðrar niðurstöðu þannig að hér erum við ekki með sameiginlega tillögu um nefndakjörið, ekki til fastanefnda þingsins. Fyrir því eru ýmsar ástæður og við sem sátum við það borð getum hugsanlega verið ósammála um einstök atriði í því sambandi en þetta er niðurstaðan. Á hinn bóginn er til þess að líta að allgóð samstaða var um það hvernig verkum yrði skipt varðandi alþjóðanefndir þingsins og mun það endurspeglast í tillögugerð hér á eftir.

Virðulegi forseti. Eins og kemur fram í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar tókst ekki samkomulag um þennan lið, þ.e. um kosningu í fastanefndir Alþingis. Það eru auðvitað gríðarleg vonbrigði að svo var ekki. Það hlýtur að vera mikilvægt að gott samstarf takist hér á Alþingi þegar um er að ræða minnstan mögulegan meiri hluta. Það er söguleg staða og það er staða sem útheimtir það að við þurfum að eiga gott samstarf á Alþingi. Andinn í breytingum þingskapalaga 2011 var að nefndaskipan og forysta nefnda endurspeglaði afl og fylgi þingflokka en ekki endilega meiri hluta í ríkisstjórn á hverjum tíma. Þetta er erfiður upptaktur, virðulegi forseti, að störfum hér, og það verður krefjandi fyrir okkur öll sem eigum sæti á Alþingi að byggja traust og gott samstarf á þessum grunni.

Forseti. Við skulum hafa það í huga að samkvæmt þingskapalögum er miðað við að þingflokkar fái nefndasæti miðað við hlutfallslegan þingstyrk. Það þýðir að upplagi að þeir flokkar sem eru í minni hluta eru með meiri hluta í mögulega þremur nefndum. Samningarnir ganga út á það hins vegar að meirihlutaflokkarnir, ríkisstjórnin, geta verið meiri hluta í öllum nefndum. Það gefur þeim 40 nefndasæti, rúm 55% allra nefndasæta. Við skulum hafa það í huga að í kosningunum fékk núverandi ríkisstjórn rétt tæplega 47% atkvæða. Fyrir þau atkvæði fá þau rúm 50% þingsæta og síðan rúm 55% nefndasæta. Það verður mjög varlega farið með þetta meirihlutavald sem er í umboði minni hluta kjósenda. Ég bið þingheim um að fara varlega með það vald og sýna því virðingu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að óska nýjum forseta til hamingju með kjörið og vænti góðs samstarfs við forseta. Það eru vissulega vonbrigði og óheppilegt að ekki hafi náðst samkomulag um kjör í fastanefndir um leið og það er fagnaðarefni að náðst hafi samkomulag um bæði kjör forseta og varaforseta sem og í alþjóðanefndir. Ég held að sú staða sem uppi er, með það tæpan meiri hluta sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa, kalli á verulega aukinn vilja af þeirra hálfu til samstarfs í þinginu. Það mun ekki standa á okkur í minni hlutanum að taka á móti slíkum tilboðum um að vinna saman að góðum málum í þinginu en það er auðvitað óheppilegt að þetta hafi verið niðurstaðan, en um leið tel ég að það sé góðs vísir að við höfum náð samkomulagi um það sem við náðum samkomulagi um.

Frú forseti. Þetta er það sem maður óttaðist að myndi gerast. Í lögum um þingsköp sem eru leikreglur þingsins er nefnilega sagt til um það að fyrst skuli reynt að leita samninga og byggja þá á þingstyrk. Eins og hv. þm. Björn Leví nefndi áðan er það þingstyrkur sem er í rauninni ekki styrkur sem kom frá kjósendum. Kjósendur eru að minni hluta á bak við þá ríkisstjórn sem er að ákveða þessa hluti í þingsal. Minni hluti landsmanna er á bak við þennan stjórnarmeirihluta og þennan þingmeirihluta. Hvað var talað um rétt eftir kosningar? Reynum að ná sátt um málin. Það var það sem kom frá ríkisstjórninni, en hvað gerðist síðan strax? Sjálfstæðisflokkurinn gefur það út að hann vilji fá fimm nefndaformannasæti, fimm af átta. Hvað er þá eftir fyrir hina? Maður hugsaði um hvernig þetta gæti farið. Maður vissi að í þingsköpum er talað um að menn skuli reyna að ná sáttum, reyna að ná sáttum um nefndasæti og finna leiðir til þess. Ef það átti að vera sátt um þetta eða samstarfsvilji hefði það verið tónninn. En niðurstaðan varð það sem kemur fram seinna í 14. gr., það er hægt að beita hnefavaldi. Þá getur stjórnarmeirihlutinn, þó að hann hafi ekki meiri hluta landsmanna á bak við sig, ákveðið að hann vilji hafa þetta svona og það er hnefavaldið sem á að beita.

Stefnuræða forsætisráðherra og umræður um hana samkvæmt 62. gr. þingskapa verða í kvöld, þriðjudaginn 24. janúar, kl. 19.30.