Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um jöfnunargjald, en lög þessa efnis hafa verið í gildi nú um tveggja ára skeið. Ég veit ekki til þess, að ágreiningur sé um að þetta gjald sé framlengt. Gjaldið er lagt á annars vegar til að vernda nokkuð innlendan iðnað fyrir samkeppni innflutts iðnvarnings frá löndum EFTA og Efnahagsbandalags, þar sem þetta gjald er sérstaklega lagt á þær vörur sem tollar hafa verið lækkaðir á vegna samninga við þau bandalög, en einnig er tilgangur frv. að styrkja innlenda iðnaðarframleiðslu með því að endurgreiða henni svokallaðan uppsafnaðan söluskatt í útflutningsverði. Frv. er flutt hér nokkuð breytt frá gildandi lögum, en þar er fyrst og fremst um samræmingaratriði að ræða, meira eða minna formsatriði sem ekki hafa verulega efnislega þýðingu. Við meðferð málsins í Ed. var samþykkt svofellt ákvæði til bráðabirgða til viðbótar við frv. eins og það var fyrst flutt: „ Ríkisstj. er heimilt á árinu 1981 að leggja á til viðbótar allt að 2% jöfnunar- og aðlögunargjald eða ígildi þess, enda renni tekjur af þessu viðbótargjaldi óskiptar til iðnþróunar.“ Ég þarf tæpast að greina hv. dm. frá því, að aðlögunargjald fellur niður um þessi áramót. Það var vilji meiri hl. hv. Ed. og einnig ríkisstj. að þess yrði freistað að leggja á til viðbótar allt að 2% gjald í staðinn fyrir það aðlögunargjald sem fellur niður, en áður en til þess kemur verður að hafa samráð við Efnahagsbandalagið og EFTA. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv., en legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hl. iðnn. sem leggur til að frv. um breytingu á lögum nr. 83/1974, um verðjöfnunargjald á raforku, verði samþ. óbreytt eins og það kom hingað eftir umr. og afgreiðslu í hv. Ed. Þaðan kemur málið óbreytt eins og það var lagt fram af hæstv. ríkisstj. Meiri hl. skipa auk mín hv. þm. Páll Pétursson, Pálmi Jónsson og Magnús H. Magnússon. Þeir Páll Pétursson og Pálmi Jónsson óskuðu eftir því, að fram kæmi sú skoðun þeirra, sem þeir lýstu í n., að bregðast þyrfti við vanda Rafveitu Siglufjarðar með því að hluti verðjöfnunargjalds samkv. frv. þessu rynni til þeirrar veitu þegar sú rafmagnsveita fullnægði eðlilegum skilyrðum þar að lútandi. Svo stutt er síðan hæstv. iðnrh. mælti fyrir þessu máli hér í hv. deild, að ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál efnislega, enda um gamlan og góðan kunningja hv. þm. að ræða.



Herra forseti. Við tveir nm. í iðnn. þessarar hv. deildar höfum látið frá okkur fara sérálit í þessu máli. Í því áliti viljum við undirstrika þá skoðun okkar, að við séum andvígir verðjöfnunargjaldi af raforku eins og það hefur verið lagt á. Þetta mál hefur alloft verið rætt hér á hv. Alþingi, það er reyndar árlegur viðburður að það sé til umr. hér í lok árs, og þá skiptast menn í hópa með og á móti þessu gjaldi. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma þessarar hv. deildar í að rökstyðja skoðun mína. Við teljum að skattheimta af raforku sé nú komin langt úr hófi fram. Það er greiddur 23.5% söluskattur af raforku og 19% verðjöfnunargjald, en slík skattlagning á raforkusölu þekkist hvergi annars staðar, a.m.k. ekki í þeim löndum sem ég hef aflað mér upplýsinga um. Það gefur auga leið að slíkt gjald kemur mjög illa við atvinnuvegi þjóðarinnar. Íslenskur iðnaður notar mikla raforku, mismunandi mikið, en hjá mörgum iðnfyrirtækjum, m.a. fyrirtækjum sem flytja vörur til útlanda, er raforkukostnaður mjög stór hluti af heildarútgjöldum fyrirtækjanna. Svo gífurleg skattlagning á raforku sem raun ber vitni um hlýtur að veikja samkeppnisaðstöðu þessara fyrirtækja gagnvart iðnaði annarra landa í útflutningi og reyndar líka þegar um er að ræða samkeppni á innanlandsmarkaði við innlendar iðnaðarvörur. Ég vil benda á að Samband ísl. rafveitna, en innan þess eru allar rafveitur landsins, bæði þær, sem dreifa orku, og líka þær, sem framleiða orku, hefur æ ofan í æ mótmælt þessu gjaldi og ekki fallist á þau rök sem fyrir því hafa verið flutt. Þetta gjald hefur verið framlengt frá ári til árs og hefur farið hækkandi á undanförnum árum í þeirri skattöldu sem reið yfir með vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar sem tók við völdum síðla árs 1978. Þá var það einn liðurinn í þeirri miklu skattöldu að hækka þetta gjald úr 13% í 19%. Við fögnum því, að í þessu lagafrv., eins og það liggur fyrir, er ráðh. heimilað að lækka gjaldið með reglugerð úr 19% í 16% frá 1. júlí 1981. Við teljum það spor í rétta átt að lækka þetta gjald og það hverfi með öllu, og við leggjum áherslu á að sú heimild verði notuð. Í hvert skipti sem gjald þetta hefur verið framlengt hafa því fylgt yfirlýsingar um að nú eigi að taka fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins til gagngerðrar endurskoðunar og reyna að leysa úr þeim vanda á annan hátt en með svona skattlagningu. Við það hefur ekki verið staðið ár eftir ár. Að vísu hefur fjárhagur Rafmagnsveitna ríkisins batnað allmikið nú og reyndar Orkubús Vestfjarða einnig, en ástæðan fyrir því er sú, að nú geta þessi fyrirtæki sparað sér olíukeyrslu vegna þess að byggðalínur flytja rafmagn til þeirra. Er það að sjálfsögðu mun ódýrara en að keyra með dísilstöðvum í eins ríkum mæli og gert hefur verið. Þetta er þó ekki nema hluti af vandanum. Hinn hlutinn er miklar skuldir sem hvíla á þessum fyrirtækjum, t.d. Rafmagnsveitum ríkisins, þar sem framkvæmdir hafa verið fjármagnaðar í allt of ríkum mæli með erlendum lánum sem fyrirtækið sjálft hefur verið látið standa undir, en ekki gerð gangskör að því, eins og oft hefur verið haldið fram að gera þyrfti, að greiða úr lánum Rafmagnsveitna ríkisins og sá hluti þeirra, sem telst til félagslegra framkvæmda, þ.e. lagning raforkunnar um hinar dreifðu byggðir landsins, verði fjármagnaðar beint úr ríkissjóði, en ekki af fyrirtækinu, sem er að sjálfsögðu vonlaust að það geti staðið undir. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Við vildum með þessu séráliti undirstrika andstöðu okkar við gjaldið. Við gerum okkur hins vegar grein fyrir því, að vegna þess að ekki hefur verið unnið eins að því og skyldi og nauðsynlegt hefði verið að leysa fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins, þrátt fyrir margar yfirlýsingar þar um, yrði fjárhag RARIK eða Orkubús Vestfjarða stofnað í óvissu, enda aðeins nokkrir dagar þar til heimild til álagningar þessa gjalds rennur út. Við munum því ekki greiða atkv. gegn frv., en sitjum hjá og höfum gert grein fyrir okkar afstöðu í þessari greinargerð.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur haft frv. til athugunar og hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Eins og fram kemur á nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 334 mælir meiri hl., en hann skipa auk mín hv. 1. þm Vestf., 3. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Reykv., með því að frv. verði fellt. Þetta frv. er enn einn liðurinn í álagningar- og skattaherferð núv. ríkisstj. í framhaldi af slíkum aðferðum í tíð hæstv. ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar. Það sætir þó mestri furðu í sambandi við þetta frv. að á s.l. sumri voru gerðar sérstakar ráðstafanir til að bæta stöðu sælgætisiðnaðarins í landinu og var það gert með brbl. Það var ekki talið rétt að bíða samkomudags Alþingis, heldur talið nauðsynlegt að gera slíkt með brbl í sumar. Þetta frv. er hins vegar flutt til að leggja álögur á þessa sömu iðngrein, auk þess sem öl- og gosdrykkjaiðnaður er hafður með. Álögur á þessar iðngreinar valda því, að þær verða mun verr staddar eftir þessar aðgerðir þrátt fyrir það sem gert var s.l. sumar. Það hafði verið gert ráð fyrir að fella niður aðlögunargjald sem er í gildi til næstu áramóta. Nú hefur hins vegar frv. um jöfnunargjald, sem gert var ráð fyrir að framlengja, verið breytt og ríkisstj. veitt heimild til að hækka það gjald um 2%, enda renni tekjurnar af því óskiptar til iðnþróunar. Þannig er fallin forsendan sem höfð er uppi varðandi þetta frv. Sé hugsunin að fá frv. samþykkt er því einvörðungu verið að afla ríkissjóði tekna. Það er gert ráð fyrir að sú tekjuöflun muni nema árið 1981 2.4 milljörðum, sem sennilega verður að meta of háa miðað við að slík gjöld koma til með að draga verulega úr sölu á þessum varningi. En það, sem er þó athyglisverðara í sambandi við þetta frv., er að það mun valda vísitöluhækkun sem nemur 0.26%. Samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar leiðir sú hækkun til aukinna launagreiðslna í landinu sem nemur 3 milljörðum kr. sem síðan vefja upp á sig í samræmi við þá verðbólgustefnu sem hefur verið og er og sýnist ætla að verða hjá núv. hæstv. ríkisstj. Það liggur ljóst fyrir, að þó að þessu frv. væri ætlað í upphafi að bæta ríkissjóði tekjutapið, sem hann verður fyrir með tilliti til uppstillingar fjárlagafrv., hefur frv., sem nú er komið frá hv. Ed., þegar aflað ríkisstj. heimildar til að bæta sér að verulegu leyti þann tekjumissi sem þá hafði verið gert ráð fyrir. Það liggur ljóst fyrir, að verði þetta frv. að lögum þýðir það mikinn samdrátt í sælgætisiðnaðinum og talið af þeim, sem gerst þekkja, að það stefni atvinnuöryggi 600 manna í óvissu. Þessir aðilar hafa látið til sín heyra og komið með mótmæli til fjh.- og viðskn. beggja deilda og gert formönnum nefndanna grein fyrir hverjar afleiðingar samþykkt þessa frv. geta orðið. Á það sýnist ekki vera hlustað af hálfu stjórnarflokkanna og þeir, sem ráða ferðinni í sambandi við skattpíningu þá sem ég vék að hér áðan, stýra og sýnast munu stýra þessu frv. áfram ef fer sem horfir. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um frv. umfram það sem ég hef nú sagt. Meiri hl. n. er andvígur þessu frv. og telur eins og fram kemur í nál., að hér sé á ferðinni táknrænt dæmi sem staðfesti það stjórnleysi og þá upplausn, sem ríkir í þessu landi, og hér sé ekki hugsað um atvinnuvegi þjóðarinnar, heldur allt gert til að setja fótinn fyrir þá eins og þar hefur verið bent á.



Herra forseti. Hv, frsm. meiri hl., hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, hefur skilmerkilega sagt frá starfi n. svo að ég sé ekki ástæðu til að bæta þar miklu við. Ég mæli fyrir munn minni hl. fjh.og viðskn., en undir það nál. rita ásamt mér hv. þm. Guðrún Hallgrímsdóttir og hv. þm. Ingólfur Guðnason. Það gjald, sem hér er lagt til að verði lagt á, er í sjálfu sér ekkert nýnæmi. Sælgæti, öl og gosdrykkir eru meðal þeirra vörutegunda sem hvað lengst hafa verið skattlagðar hér á landi. Það mun hafa verið 1939 sem var samin tollskrá sem var að allverulegu leyti byggð á gjaldtöku af þessum vörum. Með setningu laga nr. 4/1960, um efnahagsmál, var lagt mjög hátt gjald á þessar vörur. Ef það væri umreiknað til núgildandi verðlags væri gjaldið af brjóstsykri, tyggigúmmíi og karamellum 2528 kr. á kg núna - 45.60 kr. - en verður samkv. þessari tillögu 190 kr. Auk þess hefur minni hl. n. gert ráð fyrir að gjaldið lækkaði úr 10% í 7%. Ef gjaldið væri umreiknað varðandi lakkrís var gjaldið samkv. lögunum nr. 4/1960 842.70 á núgildandi verðlagi, en er núna 45.60 kr. og hækkar samkv. tillögunni, sem lögð var fram af hæstv. ríkisstj., í 190 kr., en lækkar nú nokkuð samkv. tillögu minni hl. n. Skatturinn á hreint súkkulaði væri núna, ef miðað er við lög nr. 4/1960, 1264 kr., er 20.80 kr., væri samkv. tillögu ríkisstj. 350 kr., en lækkar nokkuð við tillögu minni hl. n. Þannig mætti nefna nokkur fleiri vöruheiti. Minni hl. n. gerir tillögu um að gjaldið af sælgæti lækki úr 10% í 7%. Er það m.a. gert með tilliti til þess, að gert er ráð fyrir að gjaldið gefi um 3400 millj., sem er nokkru hærri upphæð en upphaflega var reiknað með, en lækkun frá 10% í 7% lækkar þetta gjald um um það bil 250 millj. kr. Einnig er þess að geta, að nefndinni hafa borist mótmæli frá starfsfólki Iðju o.fl., Félagi ísl. stórkaupmanna og Félagi ísl. iðnrekenda. Vill minni hl. n. koma nokkuð til móts við þessi sjónarmið, og leggjum við því til að frv. verði samþ. með þeirri breytingu er fram kemur á þskj. 335, þ.e. að gjaldið af sælgæti verði lækkað úr 10% í 7%, en gjaldið af gosdrykkjum verði óbreytt.



Herra forseti. Ég er á móti gjaldinu sem fjallað er um í þessu frv. Ég tel að hér sé um fráleita skattheimtu að ræða, sem mismunar iðngreinum. Fyrir stuttu stóðu þm. að því eða ríkisstj. að leggja 30% gjald á innflutt sælgæti til að vernda störf þess fólks sem við þær iðngreinar vinnur þegar lokun fyrirtækjanna blasti jafnvel við. Stuttu seinna er lagt fram frv. hér í þingi um skattlagningu þessara vara í tekjuöflunarskyni fyrir ríkissjóð. Með þessari skattlagningu gosdrykkja er líklegt að skattlagning ríkissjóðs sé um 50% af verksmiðjuverði og fyrirtækjum gert að innheimta svo háa hlutdeild fyrir ríkissjóð. Sú skattheimta sem þetta frv. fjallar um mun valda hækkun framfærsluvísitölu og hækkun launagreiðslna í landinu um líklega 3.3 milljarða kr. á næsta ári. Nú liggur fyrir þinginu frv. um jöfnunargjald. Í trausti þess, að hækkun um 2% á jöfnunar- og aðlögunargjaldi nái fram að ganga og þá verði það gjald af gosdrykkjum og sælgæti, sem er fjallað um í þessu frv., fellt niður, greiði ég ekki atkv. gegn frv. Herra forseti. Ég styð ekki þetta frv. Ég greiði ekki atkv.



Herra forseti. Með samþykkt þessa frv. er verið að mismuna íslenskum iðngreinum á fráleitan hátt. Það, sem er verið að gera með samþykkt þessa frv., er að fara þveröfugt við það sem hefur verið reynt að fara á liðnum árum hjá öllum verðbólguríkisstjórnum sem hér hafa verið við völd, að halda uppi atvinnu í landinu. Með samþykkt þessa frv. má búast við að reykvískt iðnverkafólk fái í jólagjöf frá þeim, sem að samþykkt frv. standa, atvinnuleysi yfir sig. M.a. vegna þess að ég er á móti því og á móti mismunun milli iðngreina, sem ég hef getið um, segi ég nei.

Fjmrh. (Ragnar Arnalds); Herra forseti. Það var eitt fyrsta verk svonefndrar viðreisnarstjórnar að leggja á tollvörugjald. (HBI: Gunnar Thoroddsen var ráðh.) Já. Í þeirri stjórn og af þeim þingmeirihl. var samþykkt tollvörugjald sem var hlutfallslega talsvert hærra en það gjald sem hér er verið að fjalla um. Ég tel, að það séu fráleitar ýkjusögur sem hafðar eru uppi um áhrif þessa gjalds, og segi því já.



Herra forseti. Einhvern tíma hefði flokkur hæstv. fjmrh. tekið mark á mótmælum 400 félaga í einhverju mesta láglaunafélagi landsins við slíku frv. Hæstv. fjmrh. tekur ekkert mark á viðvörun þessa fólks og á beiðni þessa fólks. Það er athyglisvert fyrir þá iðnverkamenn og þær iðnverkakonur sem hafa kosið flokk hæstv. fjmrh. - Ég segi nei.



Herra forseti. Ég greiddi atkv. gegn lækkun úr 10% gjaldi í 7%, ekki vegna þess að ég sé andvígur lækkun þessa gjalds, heldur vegna þess að ég er andvígur þeim gjöldum sem hér er um að ræða, bæði á sælgæti og á gosdrykki. Ég tel, að þessir síhækkandi skattar stefni atvinnuöryggi fólks í hættu, og segi því nei.



Herra forseti. Ég held að ef maður sé á móti máli eigi hann ekki að sitja hjá, heldur greiða atkv. á móti viðkomandi máli. Ég segi nei.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Nefndinni barst 21. nóv. 1980 bréf frá Lífeyrisnefnd ASÍ, FFSÍ og vinnuveitendum undirritað af Eðvarð Sigurðssyni, Guðmundi H. Garðarssyni, Jóhanni Sigtryggssyni, Ingólfi Sigurði Ingólfssýni, Gunnari J. Friðrikssyni, Páli Sigurjónssyni, Skúla J. Pálmasyni og Jóni Sigurðssyni, þar sem þess var eindregið farið á leit, að þetta frv. yrði afgreitt hið fyrsta. Nefndin hefur rætt þetta mál við fulltrúa frá ASÍ og fjmrn. Auk þess hef ég sem formaður n. rætt við formann BSRB. Nefndin hefur fallist á að flytja brtt. um ákvæði til bráðabirgða. Er það gert vegna tilmæla frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Hefur þetta ákvæði til bráðabirgða verið samið í fullu samráði og samstarfi við fjmrn. og getur það fyrir sitt leyti fallist á það, en það hljóðar þannig: „Þeir ríkisstarfsmenn, sem greitt hafa iðgjöld til biðreiknings þess, sem stofnaður var 26. sept. 1974, fyrir gildistöku laga þessara og greiða nú iðgjöld í lögbundna lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, eiga þess kost, ef þeir óska, að fá iðgjöld sín vegna starfa í þjónustu ríkisins flutt úr biðreikningnum til lögbundinna lífeyrissjóða starfsmanna ríkisins. Sama gildir þótt þeir ríkisstarfsmenn, er um ræðir 1. mgr., öðlist ekki aðild að lífeyrissjóðum ríkisstarfsmanna fyrr en á árinu 1981.“ Ég vil, herra forseti, leggja á það áherslu, að frv. þetta fái afgreiðslu hér og þau þrjú frv. sem voru flutt varðandi þessi mál og mynda eina heild. Eitt hefur þegar hlotið afgreiðslu í hv. Ed. og má vera að það hafi verið afgreitt þaðan í dag sem lög frá Alþingi. Því er mikilvægt að verða við þeim tilmælum, sem okkur hafa borist frá fulltrúum vinnumarkaðarins, að afgreiða þetta mál. Viljum við í n. eindregið leggja til að frv. verði samþ. og það geti hlotið afgreiðslu fyrir jólaleyfi þm.