Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar, Magnúsi Orra Schram, um að Magnús M. Norðdahl, 1. varaþingmaður Samfylkingarinnar í Suðvest., geti ekki gegnt varaþingmennsku þeirri sem hann hefur sinnt í forföllum Katrínar Júlíusdóttur, 4. þm. Suðvest. Í gær, 17. september, tók því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu, Amal Tamimi, og er hún boðin velkomin til starfa. Þessi skipti hafa verið tilkynnt á vef Alþingis.

Til svara eru utanríkisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra og velferðarráðherra.

Virðulegur forseti. Það hefur varla farið fram hjá neinum að undanfarin ár hefur verið mikið álag á íslenskt heilbrigðisstarfsfólk, aukið vinnuálag og niðurskurður. Í samanburði á niðurskurði til heilbrigðisþjónustu í Evrópulöndum á árinu 2010 kom í ljós að hann hefði hlutfallslega hvergi verið jafnmikill og á Íslandi, nema þá á Spáni. Það var, hélt ég, almennur og sameiginlegur skilningur að heilbrigðisstarfsfólk ætti að fá notið þess þegar það væri búið að taka á sig þetta aukna álag á meðan verið væri að fara í gegnum mestu þrengingarnar en nú hafa hjúkrunarfræðingar verið samningslausir í rúmt ár. Í morgun söfnuðust 200 hjúkrunarfræðingar saman fyrir utan Landspítalann til að sýna samninganefnd sinni stuðning. Það hefur heldur varla farið fram hjá neinum að mikil óánægja hefur verið almennt innan Landspítalans með þróun mála þar. Það hlýtur að teljast skiljanlegt þegar menn búa við þær aðstæður að hafa tekið á sig þennan mikla niðurskurð en eru svo látnir vera samningslausir langt umfram það sem ásættanlegt getur talist. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvernig ætlar hann að bregðast við þessari stöðu? Hvernig ætlar hann að koma til móts við starfsfólk Landspítalans og aðra heilbrigðisstarfsmenn á Íslandi? Það er ljóst, og hefur verið töluvert til umræðu að undanförnu, að mikil ásókn er í íslenskt heilbrigðisstarfsfólk, lækna, hjúkrunarfræðinga og aðra, annars staðar á Norðurlöndum og auðvelt fyrir þetta fólk að fá þar vinnu á miklu betri kjörum en hér. Það er því orðið óhjákvæmilegt að bregðast við. Hvernig ætlar heilbrigðisráðherra að bregðast við þessari stöðu?

Hæstv. forseti. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir, að mikið álag hefur verið á starfsfólki í framhaldi af aðhaldsaðgerðum sem beitt hefur verið í heilbrigðiskerfinu. Menn hafa fundið fyrir niðurskurðinum enda umtalsverður. Eins og hér hefur komið fram þá hefur hann að sumu leyti verið meiri en víðast annars staðar. Þó verður að hafa í huga að almennt hafa heilbrigðisútgjöld á undanförnum 20 árum í Evrópu, ef ég man rétt, þrefaldast, þ.e. menn hafa verið að glíma við sífelldan vanda við að halda kostnaði niðri. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að um leið og við getum farið að núllstilla - sem nú er búið að gera, það verður ekki frekari niðurskurður, það er ákveðið að heilbrigðiskerfinu verði hlíft - fara menn að byggja upp hægt og bítandi aftur þá með forgangsröðun þar innan spítalanna. Það verður að vinna úr því. Enn hefur ekki verið unnið neitt plan af þeim sem hér stendur um hvernig bregðast eigi við þeirri umræðu sem verið hefur í gangi undanfarið. En við fylgjumst vel með og erum í viðræðum við aðila og þá sem stjórna spítalanum. Við munum skoða hvernig til tekst. Þó verður að geta þess að kjarasamningar heyra ekki undir velferðarráðuneytið heldur undir fjármálaráðuneytið og það skiptir máli að það fari í eðlilegan farveg. Varðandi hjúkrunarfræðinga þá held ég að þeir hafi ekki verið kjarasamningslausir heldur hefur vantað stofnanasamning í ár sem er ákvæði í kjarasamningi ef ég veit rétt. En staðan er sem sagt þessi. Við fylgjumst að sjálfsögðu vel með og verðum að bregðast við. Þetta er bara staða íslensks samfélags í því umhverfi sem við erum með óhagstætt gengi í erfiðri samkeppnisstöðu verandi með lönd eins og Noreg sem er að leita sér að heilbrigðisstarfsfólki. Þetta er ekki nýtt viðfangsefni. Alveg frá því að hrunið varð höfum við verið í samkeppni um starfsfólk.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra nefndi að ekki væri búið að gera plan um hvernig bregðast ætti við þessari stöðu og ekki búið að finna út úr því með starfsmönnum Landspítalans hvernig brugðist yrði við þeirri stöðu sem er þar innan dyra. En hvenær er þá von á slíku plani, hvaða vinna er í gangi við að koma því saman? Erum við ekki sammála um að ef mönnum er alvara með að hlífa heilbrigðisþjónustunni þá kalli það á einhvers konar endurskipulagningu? Verða menn þá jafnvel ekki að sætta sig við að setja aðra hluti í bið eins og framkvæmdir? Verða menn þá ekki að bíða með það í einhvern tíma að setja fjármagn til uppbyggingar í heilbrigðisþjónustu í steinsteypu? Er hæstv. ráðherra í öllu falli ekki sammála mér um að gera þurfi allt til að tryggja að heilbrigðisstarfsfólk geti hugsað sér að vinna áfram á Íslandi?

Hæstv. forseti. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir, að við höfum ákveðið að reyna að hlífa heilbrigðisþjónustunni. Í því felst líka að við þurfum að fara í uppbygginguna í framhaldinu. Fjárlaga- og fjárhagsramminn ræður þar miklu um hvað verður mögulegt. Nú eru fjárlögin komin fram með þeirri forgangsröðun að þarna er stór málaflokkur, öldrunarmálin og heilbrigðismálin, þar sem ekki er um að ræða neinar frekari aðhaldsaðgerðir. Eftir mikla vinnu sem verið hefur í gangi og er í gangi varðandi endurskipulagningu á kerfinu í heild - það hafa meðal annars starfað sex starfshópar sem eru að skoða þjónustustýringu og fleira - hef ég orðað það svo að samhliða fjárlagavinnunni þurfi að fara yfir einstaka þætti til að sjá hvert svigrúmið er. Varðandi það hvort bíða eigi með framkvæmdir til að mæta þessu ætla ég ekki að taka afstöðu til þess hér. Menn verða að vega það og meta. Menn hafa verið að hvetja okkur til að fara í framkvæmdir til að sporna gegn atvinnuleysinu og til að fá hjólin til að snúast betur þannig að ég ætla ekki að stilla þessu hvoru á móti öðru. En verkefnið liggur fyrir og við þurfum að vinna að lausn á því öll saman eins og við mögulega getum.

Hæstv. forseti. Á dögunum kom út skýrsla Seðlabanka um gjaldmiðilinn, ítarleg skýrsla sem lengi hefur verið beðið eftir, og er mikilvægt innlegg inn í þá umræðu sem hér þarf að verða um framtíðarskipan krónunnar og gjaldmiðilsmála hér á landi. Ég tel augljóst að við þurfum að fjalla rækilega um þessa skýrslu á vettvangi þingsins, í nefndum þingsins, og taka hana og þær tillögur sem í henni kunna að felast til mjög rækilegrar athugunar. Það er hins vegar kannski dálítið vandmeðfarið að lesa skýrt út eina einhlíta niðurstöðu í skýrslunni. Mig langar til að spyrja hæstv. atvinnuvegaráðherra, formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hver sé að hans mati meginniðurstaða þessarar skýrslu. Hvað er það í þessari skýrslu sem að hans mati skiptir hvað mestu máli fyrir okkur í þessari umræðu? Mig langar einnig til að fá viðbrögð frá honum við þeirri skoðun hæstv. utanríkisráðherra að þessi skýrsla sýni að evran sé langbesti kosturinn og að krónan sé beinlínis skaðleg; að það sé alveg óljóst, eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði nokkuð skýrt í frétt 

Frú forseti. Ég tel að þessi skýrsla Seðlabankans sé mjög gagnleg og viðamikil greining á stöðunni. Hún er hjálpleg til að fá umræðuna á málefnalegan grundvöll og niðurstöðurnar eru eins skýrar og ég tel að málefnaleg staða bjóði upp á. En það er heldur ekki reynt að halda því fram að henn höndli allan sannleikann á þessu stigi mála. Útgangspunkturinn, það sem blasir við af þessari skýrslu, ætti ekki að koma neinum á óvart. Það er auðvitað það að hvað sem framtíðin ber í skauti sínu þá þurfum við að koma okkar málum í lag hér heima. Komum húsinu í lag og þá erum við frekar í færum til að velja okkur leiðir inn í framtíðina. Það þarf að styrkja umgjörð peningamála, efnahagsmála og ríkisfjármála og samþætta þetta. Það eru tveir valkostir fyrst og fremst sem skýrslan dregur fram. Það er krónan áfram eða hugsanlega upptaka evru og innganga í myntbandalag. Skýrslan reifar kost og löst á báðum þeim leiðum. Ég tel ekki að auðvelt sé að lesa út úr henni endilega að annar þeirra sé miklu betri en hinn. Þá væri okkur nokkur vandi á höndum því það eina ábyrga í stöðunni er að gera ráð fyrir þessum kostum báðum sem jafngildum vegna þess að annar hvor þeirra getur orðið hlutskipti okkar um langa framtíð. Það nægir að taka þau augljósu rök fram og upp á borðið að þó svo að samningar næðust við Evrópusambandið um inngöngu í það bandalag en þjóðin hafnaði því í þjóðaratkvæðagreiðslu þá ætla menn væntanlega ekki að standa eins og glópar og segja að við höfum þá enga peningastefnu og enga gjaldmiðilsstefnu og enga efnahagsstefnu til að byggja á. Krónan verður væntanlega gjaldmiðill okkar í að minnsta kosti ein allmörg ár og við þurfum að búa vel að henni á meðan. Ég tel að skýrslan sé ágætisgagn og veiti okkur fullnægjandi leiðsögn til að stíga næstu skref í þessum málum. Ég hvet menn til að fara hvorki fram úr sér né of mikið aftur á bak í málefnalegri umræðu á grundvelli hennar.

Virðulegi forseti. Koma húsinu í lag, sagði hæstv. atvinnuvegaráðherra, og jafnframt að við mundum búa við krónuna um ókomin ár. Auðvitað skiptir máli hvernig frammámenn ríkisstjórnarinnar fjalla um þetta mikilvæga mál. Hvað er það sem skiptir mestu máli núna í framhaldinu af endurreisn efnahagslífs okkar? Það skiptir auðvitað grundvallarmáli hvernig við höldum utan um gjaldmiðilinn, hvernig við tölum um þann gjaldmiðil sem við höfum verið með í landinu og gerum okkur grein fyrir því, eins og kemur fram í skýrslunni, að hann hefur skipt verulega miklu máli við endurreisnina sem þó hefur farið fram hér. Það er grundvallaratriði. Það vekur mikla athygli þegar hæstv. utanríkisráðherra afgreiðir krónuna bara út af borðinu, segir að hún sé beinlínis skaðleg. Ég fagna því að hæstv. atvinnuvegaráðherra skuli þó tala um að krónan skipti máli hér um ókomin ár. Ég vil fá það skýrar frá hæstv. ráðherra: Hver er hans skoðun 

Frú forseti. Ég vil bæta því við um þessa skýrslu að ég tel að hún sé líka gagnleg vegna þess að hún fjallar um og afgreiðir út af borðinu, að mínu mati, ýmsar hugmyndir um patentlausnir í þessum málum eins og fyrirvaralitla einhliða upptöku annarra mynta.  Hvað á ég við með því að meginboðskapur skýrslunnar sé að koma húsinu í lag? Jú, það er að halda áfram því starfi að tryggja stöðugleika í efnahagsmálum, það er að vinda ofan af gjaldeyrishöftunum, það er að styrkja löggjöfina um fjármálamarkaðinn í heild og tryggja fjármálastöðugleika með skilvirku skipulagi, það er að samþætta peningamála- og ríkisfjármálastefnuna og það er fyrst og fremst að sýna ábyrgð og aga. Þá leysast mjög mörg mál sem við höfum kannski ranglega kennt krónunni um 

Forseti minnir á ræðutímann. Hann er ein mínúta í síðari umferð.

Virðulegi forseti. Það ríkir mikið ófremdarástand í launamálum heilbrigðisstarfsmanna og ekki síst á Landspítalanum eins og öllum er kunnugt. Fundur 200 hjúkrunarfræðinga nú í morgun er síðasta birtingarmynd þess ástands. Nú heyra þessi mál beint undir hæstv. velferðarráðherra þó að samningsmálin séu stjórnsýslulega á hendi hæstv. fjármálaráðherra. Hæstv. velferðarráðherra er sá fagráðherra sem þetta mál varðar. Við hljótum því að spyrja hæstv. ráðherra: Hver er skoðun hans á þessu? Hver er afstaða hans til þess að sú staða er uppi núna í launamálum heilbrigðisstéttanna að þær kalla á verulegar launaleiðréttingar? Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að ríkið hefði ekki ákveðið með hvaða hætti ætti að bregðast við. Það vekur auðvitað þá spurningu hvort hæstv. ríkisstjórn hafi komið þetta algjörlega á óvart, hæstv. ríkisstjórn hafi ekki reiknað með því að upp risu kröfur af þessu taginu hjá heilbrigðisstarfsmönnum þvert yfir heilbrigðissviðið. Þess vegna hlýt ég spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta hafi komið honum algjörlega á óvart, hann hafi ekki átt von á því að heilbrigðisstarfsmenn færu fram með þau sjónarmið sem þeir hafa látið í ljós á undanförnum dögum. Ég ítreka að það hlýtur að vera eðlileg krafa af hálfu okkar og af samfélagsins hálfu að hæstv. velferðarráðherra greini frá skoðun sinni í þessum efnum. Eins og við vitum hefur nú blandast inn í þessa umræðu mjög sérkennileg löggjöf, sem hæstv. ríkisstjórn hafði forgöngu um að setja, um að enginn megi hafa hærri dagvinnulaun en svarar launum hæstv. forsætisráðherra. Nú vita allir að þetta var lýðskrumslöggjöf. Það vita allir að þetta er dauður lagabókstafur. Það vita allir að menn taka ekkert mark á þessu. Hæstv. ráðherra hefur meira að segja fundið sérstakar hjáleiðir til að komast fram hjá þessari löggjöf. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála mér um það að hann hafi nú þegar rekið síðasta naglann í 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talar um ófremdarástand á Landspítalanum og kannski víðar. Ljóst er að það er kraumandi óánægja með kjörin, og er það svo sem víðar í samfélaginu, vegna þess að menn hafa haldið lokinu ansi þétt á eftir þá hreinsun sem varð að fara í þar sem við týndum 20% af tekjum ríkissjóðs. Það væri í sjálfu sér athyglisvert ef hv. þingmaður skýrði út hvað gerðist þar. Það er rétt hjá hv. þingmanni að sem fagráðherra hef ég ærna ástæðu til að fylgjast með og reyna að vinna að lausnum hvað þetta varðar. Varðandi það að hafa skoðun á stöðunni verð ég að viðurkenna það sem velferðarráðherra og fyrir þau sjónarmið sem ég hef staðið fyrir hingað til að ég tel að velferðarstarfsmenn eigi að vera vel launaðir, svo að það sé nú sagt, hvort sem er í mennta- eða heilbrigðisstéttum. Oft hefur hallað á á milli viðskiptalífsins og velferðarkerfisins, sem væri líka ástæða til að greina og fara yfir hvernig á því stendur. Ég veit að staðan er afar viðkvæm vegna þess að við erum í sjálfu sér að fara inn í enn eitt árið, þó þannig að nú erum við að setja okkur grundvöllinn til að fara að byggja upp aftur. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Þar eru verkefnin mörg. Það er búið að nefna það í þessari umræðu að taka þarf á tækjamálum sem voru svelt fyrir hrun og hefur ekki tekist að bæta úr eftir að við urðum að fara í þessa hörðu aðlögun. Ég svara á þann veg að það hefur ekki komið mér á óvart að menn horfi til þess að þeir geti sótt sér kjarabætur í framhaldinu, bæði af þeirri umræðu sem hefur farið fram og vegna þess að við höfum haldið þessum launum niðri eins og öðrum. Staðan kemur því ekki á óvart, þetta er að sjálfsögðu verkefni fagráðherra en fyrst og fremst fjármálaráðherra og launastefnunnar í heild. Það er okkar í sameiningu, eins og ég sagði áðan, að reyna að finna lausnir á þessu og sigla 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra segir að það hafi ekki komið á óvart að fram kæmu þau sjónarmið frá launþegum að þeir gætu sótt sér auknar kjarabætur. Nú liggja kröfur heilbrigðisstarfsmanna fyrir og þess vegna undrar það mig nokkuð að hæstv. ráðherra treysti sér síðan ekki til að hafa skoðun á málinu. Hæstv. ráðherra greindi frá því hér áðan að það lægi ekki fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar hvernig ætti að bregðast við. Nú er hæstv. ráðherra búinn að segja okkur að þetta mál hafi svo sem ekki komið á óvart og þess vegna hefði maður ímyndað sér að hann og ríkisstjórnin hefðu verið farin að hugsa sitt ráð og hugsað um það með hvaða hætti ætti að bregðast við. Ég heyrði ákveðin almenn sjónarmið um að það væri æskilegt að heilbrigðisstarfsmenn hefðu góð laun. Það geta auðvitað allir tekið undir það og á við um fleiri starfsstéttir. Hæstv. ráðherra getur ekki skákað í því skjóli að hann sitji hjá eins og hlutlaus áhorfandi og fylgist með. Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa einhverja skoðun á þessu. Ég kalla eftir því að hæstv. ráðherra tjái okkur skoðun sína á þeirri stöðu sem er uppi 

Enn minnir forseti á tímamörk.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað hægt að ræða þessi mál en við gerum það varla á einni mínútu, varðandi launamál og hvernig sú staða er í landinu almennt. Ég vakti athygli á því að íslenskt samfélag hefur búið við það að forgangsröðunin í launamálum hefur verið mjög skrýtin. Hún hefur fyrst og fremst verið með viðskiptum og bönkum og öðru slíku gegn því fólki sem hefur verið að vinna í velferðarkerfinu. Ég held að það skipti miklu máli að við reynum að breyta þeirri forgangsröðun og ég þakka ef við fáum liðsstyrk frá Sjálfstæðisflokknum í þeirri vinnu. Það er líka rétt sem kom hér fram þegar við vorum að ræða stöðu íslensku krónunnar og erlendra gjaldmiðla að íslenska krónan er afar erfið eftir að hún hrundi svo verulega. Við erum í samkeppni við nágrannalönd um besta fagfólkið og það veikir stöðu okkar . Ég biðst undan því að talað sé um einhverja sýndarmennsku. Varðandi ákvæðið um viðmiðið við laun forsætisráðherra þá eru að koma núna inn í þingið tillögur, ef þær eru ekki þegar komnar, um breytingar varðandi kjararáð. Þær hljóta að fá eðlilega málsmeðferð þar því að þar er tekið á þessum málum að hluta.

Forseti. Ég kem hingað upp til að spyrja mennta- og menningarmálaráðherra um fjárhag Ríkisútvarpsins sem ég hef áhyggjur af vegna lausafregna um að hann sé miklu verri en hann var áætlaður eða talinn síðast þegar gefnar voru um hann skýrslur. Við höfum vitað það í nokkur ár að vandamál hafa verið á Ríkisútvarpinu, ekki nokkur ár heldur nokkra áratugi réttara sagt. Ég stóð í þeirri trú að þar hefðu farið fram miklar hagræðingaraðgerðir undir forustu stjórnarmanna Ríkisútvarpsins ohf. og þeirra sem þar ráða ríkjum. Deilt var töluvert á ríkisstjórnina og Alþingi og sagt að af útvarpsgjaldinu hefði verið klipið. Ég hélt að það væri að komast í lag - við skulum orða það varlega. Ég vissi ekki betur en að reksturinn væri í þokkalegu lagi, að áætlanir hefðu staðist eða væru að standast. Engar fréttir hafa borist um annað í þingið, ég veit ekki um ráðuneytið. Lausafregnir þessar herma að vegna þess að fjárhagurinn sé öðruvísi en kynnt var standi yfir eða séu í aðsigi einhverjar aðgerðir hjá Ríkisútvarpinu. Ég ætla svo sem ekki að skipta mér af því, til þess höfum við stjórn og yfirmenn þar, en ég vil fá að vita af hvaða sökum menn eru að fara í þær aðgerðir og ég vil fá að fylgjast með þeim mjög nákvæmlega vegna þess að Ríkisútvarpið er stofnun sem er okkur mikils virði af ýmsum ástæðum, lýðræðislegum og ekki síður menningarlegum. Það er ekki sama hvernig farið er í aðgerðir og niðurskurð á þessari stofnun. Það verða að vera fyrir því mjög góðar ástæður.

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr um fjárhag Ríkisútvarpsins. Því er til að svara að mennta- og menningarmálaráðuneytið fundar reglubundið með fulltrúum Ríkisútvarpsins og var síðasti fundur í júní og verður annar fundur á næstunni. Þá voru þær upplýsingar sem okkur voru gefnar þær að þó að stefndi í útgjöld umfram tekjur væru þau innan áætlunar því að Ríkisútvarpið gerir áætlun til fjögurra ára og útgjöld geta eitthvað sveiflast milli ára. Menn sáu fram á að ákveðnir kostnaðarsamir liðir mundu falla á árið í ár, þar nægir að nefna Ólympíuleikana og Evrópukeppnina í knattspyrnu, en töldu að allt væri innan marka. Síðan hef ég fengið þær fregnir, eins og hv. þingmaður, að til standi að fara í aðhaldsaðgerðir á Ríkisútvarpinu. Við munum fá greinargerð um stöðu fjárhags Ríkisútvarpsins á næstunni til að kanna hvort eitthvað hafi breyst frá þeim fundi sem við áttum með fulltrúum Ríkisútvarpsins í júní. Hvað varðar einstakar niðurskurðar- og aðhaldsaðgerðir er það rétt sem hv. þingmaður segir að í Ríkisútvarpinu ohf. er stjórn sem væntanlega mun fara yfir það hver heildarsýnin á nákvæmlega að vera. Að mínu viti er mikilvægt að þær aðgerðir sem farið verður í séu hugsaðar út frá heildarsýn þannig að þær verði ekki gerðar í einhverjum lausaskömmtum og að þær samrýmist að sjálfsögðu markmiðum okkar með Ríkisútvarpinu, sem eru að stofnunin sé bæði menningarleg og lýðræðisleg og hafi mikilvægu hlutverki að gegna í þeim efnum. Stjórn Ríkisútvarpsins ohf. mun væntanlega fara yfir það á næstunni.

Forseti. Ég þakka fyrir svörin og er hugarhægra eftir þau. Ráðherrann er að fylgjast með og ætlar að kalla eftir sérstakri greinargerð um stöðuna núna. Það kemur satt að segja á óvart að hún hafi versnað svo mikið frá því í júní að núna eigi að fara í sérstakar aðhaldsaðgerðir og við þurfum auðvitað að vita í hverju þær felast. Það kemur reyndar líka á óvart, þó að auðvitað geti eitt ár verið verra en önnur í þessari fjögurra ára ólympíöðu Ríkisútvarpsins, að staðan hafi versnað svo mikið frá því í júní að nú eigi að fara að reka fólk í Ríkisútvarpinu. Þótt ég ætli ekki að skipta mér af því hver er ráðinn og hver rekinn í þessu Ríkisútvarpi verð ég að segja líka að það skiptir máli hvað þar fer fram. Það er auðvitað algjörlega út í hött að ef menn tapa á Ólympíuleikum komi það niður á til dæmis starfsfólki á Rás 1, réttara sagt á hlustendum 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mikilvægt að við fáum öll gögn málsins áður en við tökum umræðu um það hér. Þó að eitthvað hafi verið fyrirséð af þessum málum, og ég nefndi Ólympíuleikana af því að þeir voru auðvitað fyrirséðir sem dýr liður, finnst mér mikilvægast að við fáum gögn um það hvar veikleikarnir liggja áður en hægt er að taka afstöðu til þeirra aðhaldsaðgerða sem lagðar eru til. Ég þakka hv. þingmanni fyrir en við munum óska eftir fundi á næstunni til að átta okkur á því hvort staðan sé miklu verri en menn spáðu og hvar þessir veikleikar liggja. Ég held að það sé mjög mikilvægt, eins og hv. þingmaður nefnir, að þingmenn viti nákvæmlega stöðu þessa mikilvæga fjölmiðils sem er í eigu þjóðarinnar og miklu skiptir að við séum upplýst um rekstrarstöðu hans. 
            

Virðulegi forseti. Ég vildi ræða við hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra um frumvarp til laga um stjórn fiskveiða og yfirlýsingu forustumanna stjórnarflokkanna frá því í vor. Sagan hefur kennt okkur að því miður standa ekki margar af þeim yfirlýsingum og margt samkomulag sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa gert á yfirstöðnu kjörtímabili. Er skemmst að minnast ýmissa hluta í kringum Icesave, stöðugleikasáttmálans, kjarasamninga og annars og er þá styst að vísa til Samtaka atvinnulífsins og ASÍ. Ég er aftur á móti alinn þannig upp og hef vanist því og haga mér þannig í störfum mínum að þegar maður gerir samninga standi maður við þá, hvort sem þeir eru munnlegir eða handsalaðir, hvað þá ef maður setur stafi sína við þá. Það er engin launung á því að við framsóknarmenn vildum í vor láta á það reyna að klára málið um stjórn fiskveiða samhliða veiðigjaldafrumvarpinu til að forðast þær uppákomur sem nú hafa orðið hér í haust þegar ýmsir þingmenn stjórnarflokkanna og jafnvel forustumenn hafa gert lítið úr því samkomulagi sem var gert í vor, jafnvel haldið því fram að það haldi ekki neitt. Þeir menn sem voru skipaðir af formönnum flokkanna til að vinna ákveðna vinnu og skiluðu af sér náðu kannski 80–90% samkomulagi um það hvernig þetta mál skyldi vera. Það var á nákvæmlega sömu nótum og var unnið í vor, stóð þá nákvæmlega þannig og var skilað með greinargerð nú til ráðherra. Því kemur mér það mjög á óvart að það skuli koma jafnvel fram hjá hæstv. ráðherra, síðast í kvöldfréttatíma í gærkvöldi, að ekki standi til að standa við slíkt samkomulag, jafnvel þótt það sé undirritað af hæstv. forsætisráðherra og hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra. Því vil ég spyrja ráðherra hvort þetta sé ekki einhver misskilningur. Við vitum vel af ósamstöðu innan ríkisstjórnarflokkanna en ég hefði haldið að forustumenn stjórnarflokkanna, forustumenn ríkisstjórnarinnar, gætu staðið við 

Frú forseti. Ég tel að þessi vinna trúnaðarmannahópsins sé gagnleg en það er ákaflega ódýrt að koma hingað endalaust með mikil svikabrigsl án þess að hafa fyrir því að rökstyðja orð sín, og þvert á móti horfa fram hjá  
             Síðan þarf ekki annað en að taka trúnaðarmennina sjálfa, þar með talinn hv. fyrirspyrjanda, á orðinu og lesa síðustu setninguna í greinargerðinni. Hvernig er hún? Þar er sérstaklega tekið fram  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð til að flytja mál sitt.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að svara hæstv. ráðherra um það hverjir séu spámenn og af hvaða stærð þeir eru.

Ég er lítill spámaður.

Ég ætla hins vegar að halda því fram að það plagg sem forustumenn ríkisstjórnarflokkanna komu með og undirrituðu í vor hljóti að standa. Ég get til dæmis fullyrt að þingflokkur Framsóknarflokksins stendur á bak við það sem ég hef sagt. Það getur vel verið að það sé mismunandi, eins og ég sagði er ósamstaða innan ríkisstjórnarflokkanna, en ég hefði ekki trúað því fyrr en ég heyri það úr þingstól Alþingis að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra ætlaði ekki að standa við orðin sem hann skrifaði upp á. Það stendur sem við vorum sammála um í vor og vorum sammála um í greinargerðinni sem við skiluðum til ráðherra í síðustu viku. Ég hefði haldið að orð ættu að standa. Í upphafi þings þar sem á að fara að fjalla um 176 mál,  
            

Það getur virkað í báðar áttir, frú forseti. Maður fer auðvitað að hugsa sig um yfir höfuð að reyna að gera samkomulag líka við aðila sem meðhöndla það alltaf með þessum hætti. Það er langbest að fara í þetta efnislega og ræða þetta með rökum. Tökum auðveldan og útskýranlegan hlut eins og þann að fjórmenningarnir segja: Við gætum fallist á að svonefnd 60/40%-regla hyrfi út og við gætum fallist á að 3% skerðing á veiðiheimildum í viðskiptum félli út enda sé á móti samkomulag um upphafsstöðuna í hluta 2 og nægjanlegt magn þar til að mæta þeim markmiðum sem þar átti að mæta  
             
             
            

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég gera athugasemd við þessar leiðbeiningar virðulegs forseta. Virðulegur forseti hlýtur að vita að þingmenn eru farnir að þekkja hvaða reglur gilda um fundarstjórn forseta eftir miklar umræður þar um. Ég vil gera athugasemd við það að virðulegur forseti skuli láta það óátalið að hæstv. atvinnuvegaráðherra tali um samkomulag eins og hann gerði hér, samkomulag sem var unnið, ekki hvað síst undir handleiðslu virðulegs forseta, í tilraun til að ná einhverri sátt í þinginu, til að ná mönnum saman í samstarf um skynsamlegar lausnir. Þetta samkomulag var unnið og það hefði ekki getað verið skýrara að menn voru að skrifa upp á það að búið væri að ná sátt um ákveðna hluti þó að í framhaldinu væri sem hluti af samkomulaginu að til stæði að kanna hvort hægt væri að ná niðurstöðu í fleiri hluti.  
            

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort óundirbúnar fyrirspurnir séu fráteknar fyrir þingflokka í þinginu. Í þessum óundirbúna fyrirspurnatíma komust að tveir fulltrúar þingflokka Sjálfstæðisflokks og Framsóknar en ég komst ekki að þrátt fyrir að hafa sent inn beiðni þess efnis þrjár mínútur yfir átta í morgun. Mér þætti mjög vænt um að fá svar við spurningu minni þannig að ég geti snúið mér að einhverju öðru en að reyna að eiga orðastað við ráðherra í þingsal.

Það voru mjög margar beiðnir um fyrirspurnir til ráðherra, enda er þetta fyrsti fyrirspurnatíminn á þessu þingi. 

Frú forseti. Mig langar að gera athugasemd við hæstv. forseta. Þann 3. september sendi ég forseta þingsins og forsætisnefnd erindi um skipan þessa svokallaða trúnaðarmannahóps og þess fjögurra manna hóps sem sendi frá sér greinargerð þar sem ég geri athugasemd við störf hópsins. Það væri ekki verið að karpa um þessa greinargerð í dag ef forsætisnefnd hefði tekið afstöðu til þessa erindis míns. Það eru að verða þrjár vikur síðan ég sendi það. Menn geta haft uppi mismunandi skoðanir á störfum þessa hóps en sá trúnaðarmannahópur sem getið er um í samkomulagi formanna hefur ekki hist síðan í júní, heldur hafa aðeins fjórir þingmenn hist og skrifað þessa greinargerð sjálfir. Ég átel þau vinnubrögð í erindi mínu til forseta þingsins og skil ekki hvers vegna þetta erindi var ekki tekið fyrir á fundi forsætisnefndar í morgun. Hvað á að bíða lengi eftir að þetta verði afgreitt þaðan?

Forseti vill geta þess að erindið var tekið fyrir á forsætisnefndarfundi í morgun. Það er fyrsti forsætisnefndarfundurinn sem haldinn hefur verið síðan erindið barst. 
            

Virðulegi forseti. Nú erum við að hefja þingstörf og það hlýtur að vera hæstv. forseta mikið áhyggjuefni hvernig hlutirnir fara af stað í þinginu. Virðulegur forseti hefur haft orð á því að hér þyrfti að breyta vinnubrögðum, ná þyrfti meiri sátt í störfin á þinginu. Það er skemmst að minnast þess hvernig forustumenn ríkisstjórnarinnar töluðu hér í og eftir stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra á dögunum. Þar var hvatt til þess að farið yrði að vinna í meiri sátt, að umræður yrðu málefnalegar og þingið ynni af meiri skynsemi en verið hefur síðasta veturinn, talað um að þetta gengi ekki svona áfram. Svo sjáum við, virðulegi forseti, hvernig þetta fer af stað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hér var með aðkomu virðulegs forseta gert samkomulag við þinglok í vor um það hvernig menn skyldu haga störfum áfram. Það fyrsta sem forustumenn ríkisstjórnarinnar gera er að brjóta það samkomulag sem var gert 

Virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af virðingu þingsins. Ég hef áhyggjur af því að hæstv. forseti tali ekki máli þingsins og komi í veg fyrir að ríkisstjórnin fótumtroði Alþingi eina ferðina enn. Ef það var eitthvað sem við ætluðum að breyta var það hið svokallaða ráðherraræði, foringjaræði sem hefur því miður birst okkur í sterkari mynd en nokkurn tíma áður. Við framsóknarmenn lögðum okkur fram um að ná samkomulagi en af biturri reynslu töldum við nauðsyn á því að hafa samkomulagið skriflegt. Það hlýtur að vera á forræði forseta Alþingis að beita sér fyrir því að skrifleg samkomulög séu virt og að farið sé eftir þeim, að forseti standi í lappirnar gagnvart ráðherrunum og foringjaræðinu á Íslandi sem við þurfum svo nauðsynlega að losna við.

Hæstv. forseti. Kröftug haustlægð skall óvenjusnemma á Norður- og Norðausturlandi í ár. Fé fennti í kaf og fjárskaði er mikill, rafmagnsstaurar brotnuðu og línur slitnuðu vegna mikilla ísinga og þunga svo rafmagn fór víða af og á stóru svæði. Svo alvarlegt var ástandið að almannavarnaástandi var lýst yfir að kvöldi þriðjudagsins 11. september. Þegar búið er að lýsa almannavarnaástandi tekur ríkissjóður þátt í kostnaði við björgun við að ryðja vegi og götur og auðveldar vinnu. Komið hefur fram í samtölum atvinnuveganefndar við fólk fyrir norðan í morgun að með aðkomu ríkisins skapaðist mikil festa og öryggi jókst, íbúunum leið strax betur. Samkvæmt upplýsingum frá Rarik og Landsneti er þetta mesta tjón af völdum ísingar í 17 ár. Raforkan er nú meiri lífæð í samfélaginu en áður var og höfum það hugfast að mikil breyting hefur orðið á síðustu áratugum, til dæmis vegna fjarskiptakerfa og búnaðar tækja, svo eitthvað sé nefnt. Mest tjón virðist hafa orðið í Mývatnssveit og þess vegna er málið tekið upp í sérstakri umræðu til að ræða við hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra um það þar sem raforkumál og búnaðarmál heyra undir svið hans. Af nógu er að taka en það verður ekki allt gert á þeim fimm mínútum sem ég hef hér til ráðstöfunar, fyrst um rafmagnslínur og rafmagnsleysi svo og afhendingaröryggi raforku. Í raun var unnið kraftaverk við að koma rafmagni á og minnka hið mikla tjón sem varð. Komið hefur fram að tjón Rariks og Landsnets er áætlað 250–300 millj. kr. Allir sem hönd lögðu á plóg við að koma hlutunum í lag eiga miklar þakkir skildar fyrir mikil störf við erfiðar aðstæður. Jákvæðar fréttir hvað þetta varðar bárust í gær þar sem Rarik tilkynnti að þeir ætluðu að hefja uppbyggingu á línunni í Mývatnssveit með því að setja alla línuna í jörð. Þeir sem ekki hafa þriggja fasa rafmagn fá það þá í leiðinni. En afhendingaröryggi er líka nokkuð sem við þurfum að ræða. Fram kom á fundi atvinnuveganefndar í morgun að á Þórshöfn er öryggi raforkuafhendingar mjög ábótavant vegna þess að aðeins ein lína liggur til þess byggðarlags þar sem er mjög mikil fiskvinnsla sem er meðal annars keyrð með svartolíu. Það þarf að taka sérstaklega fyrir, virðulegi forseti. Þá sný ég mér að því sem ég lét hæstv. ráðherra vita um að ég mundi líka ræða, þ.e. að málefnum bænda. Áhlaupið kemur alveg sérstaklega illa við bændur þegar svo mikið af lömbum er enn í haga eða ekki komið heim eða í sláturhús. Það er alvarlegt áfall fyrir bændur. Fjárskaðar hafa orðið miklir, allt frá Kelduhverfi og austur og svo vestur í Húnavatnssýslu. Á fundi atvinnuveganefndar í morgun barst okkur bréf úr Skagafirði þar sem er líka mjög slæmt ástand og fjárskaði mikill. Fram kom á fundi atvinnuveganefndar í morgun með fulltrúum Skútustaðahrepps að enn vantar um 1.500 fjár af fjalli og ekki er vinnandi vegur að ná því fé af fjalli þar sem mikil ófærð er og erfitt að komast um. Þurrkar í sumar gerðu það að verkum að lítill heyfengur var á árinu og nú þarf að gefa því fé sem komið er í hús. Það gerir ástandið enn erfiðara fyrir bændur. Heildarmyndin er því enn þá mjög óljós og margar vikur, jafnvel mánuðir, munu líða þar til allt tjón verður metið og þá sérstaklega hvað varðar fjárskaða. Við þurfum að hafa í huga að dýralæknar eiga eftir að meta ástand lamba sem farið er með í sláturhús. Þar á örugglega eftir að koma í ljós mikið tjón vegna slæms ástands þess fjár sem komið er af fjalli, að við tölum nú ekki um hin félagslegu áföll sem eru jafnvel þannig að sumir bændur láta hugfallast varðandi áframhaldandi búskap. Það má aldrei verða og þess vegna er mikilvægt að þau skilaboð komi frá ríkisvaldinu sem komið hafa og ég tel að þau muni koma líka við þessa umræðu. Bjargráðasjóður gegnir þar mikilvægu hlutverki. Fulltrúar Bjargráðasjóðs komu á fund atvinnuveganefndar í morgun og ræddu við okkur. Segja má að við höfum fengið þar mjög upplífgandi upplýsingar. Við höfum dæmi um mjög myndarlegt átak núverandi ríkisstjórnar vegna eldgosanna, en hvorki meira né minna en 190 millj. kr. var varið árið 2010 og 80 milljónum 2011 til Bjargráðasjóðs til að koma til móts við bændur og tjón þeirra á þessum svæðum. Þess vegna hef ég aðeins eina spurningu til hæstv. ráðherra. Hún er sú hvort ríkisstjórnin muni ekki standa jafn vel að baki 

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hreyfa þessu máli, það er eðlilegt að það sé rætt. Það má kannski segja að meginafleiðingar óveðursins séu þríþættar hvað tjón og áhrif þess snertir. Það er í fyrsta lagi hið mikla línutjón, í öðru lagi framleiðslutap og óþægindi vegna rafmagnsleysis eða rafmagnsskömmtunar og svo eru það í þriðja lagi stórfelldir búfjárskaðar og annars konar tjónóþægindi hjá bændum. Ef við víkjum fyrst að flutningskerfinu er ljóst að umtalsverðar skemmdir urðu á dreifikerfi Landsnets. Að minnsta kosti fjórar línur skemmdust og er áætlað að viðgerðarkostnaður geti numið um 80–100 millj. kr. auk þess sem áætlað er að keyrsla varaaflsstöðva kosti um 16 millj. kr. Í fyrsta lagi brotnuðu 27 möstur í Kópaskerslínu 1 frá Laxárvirkjun að Kópaskeri, fyrst og fremst á Reykjaheiði. Í öðru lagi urðu verulegar skemmdir á Kröflulínu 1 frá Kröflu til Akureyrar. Þar brotnuðu 12 möstur við Hrísa í Reykjadal og þar með rofnaði byggðalínuhringurinn. Þar af leiðandi hafði það ástand áhrif á öryggi orkuflutnings á mjög stóru svæði, á Vesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi. Vírar í Laxárlínu 1 frá Laxá að Akureyri slitnuðu á tveim stöðum í Flókadal og loks leysti Blöndulína 2 út vegna ísingar rétt við tengivirki Landsnets í Varmahlíð en ekki urðu þó varanlegar skemmdir á línunni. Það er stefnumótun Landsnets að styrkja orkuflutningskerfið með því að reisa nýja flutningslínu frá Blönduvirkjun um Akureyri og allt austur að Fljótsdalsstöð á næstu árum. Þessar línur tilheyra meginflutningskerfi landsins og gegna mjög viðamiklu öryggishlutverki fyrir alla landsmenn eins og sést af áhrifunum þegar þær bila og veðrið leiddi í ljós. Að vísu hefur verið fyrirstaða og er óútkljáð mál varðandi skipulags- og leyfisveitingaferlið sem hefur tafið nokkuð fyrir því að framkvæmdir hæfust að þessu leyti. Kópaskerslína 1 er hluti af mjög stóru flutningskerfi. Sú lína gegnir því hlutverki að færa rafmagn til Kópaskers, Raufarhafnar, Þórshafnar og allt austur á Bakkafjörð ásamt nærsveitum og þar sem einungis ein flutningslína er inn á þetta svæði rofnar orkuflutningurinn algerlega þegar hún er úti. Sams konar aðstæður eru því miður víðar í landinu, til dæmis í Skagafirði og þarf að huga að leiðum til að bæta úr ástandinu, til dæmis með hringtengingu eða uppsetningu varaaflsvirkjana innan dreifikerfanna o.s.frv. Af hálfu Landsnets er unnið af krafti að því að fara yfir möguleika fyrirtækisins eins og þeir frekast eru hverju sinni til að bæta úr vandanum. Varðandi Rarik varð stórfellt tjón í Mývatnssveit. Þar brotnuðu um 100 staurar. Verulegt tjón varð norðan við landið. Áætlað er að beint tjón Rariks nemi um 150 millj. kr. fyrir utan keyrslu á varavélum. Rarik er ekki tryggt fyrir svona tjóni frekar en Landsnet. Hafa verður í huga að háspennukerfi Rariks í dreifbýli er í heild um 8.000 kílómetrar á lengd. Unnið hefur verið markvisst að lagningu jarðstrengja allt frá árinu 1991 þegar mikið tjón varð á línum á Norðurlandi, en þá brotnuðu reyndar 550 staurar. Sömuleiðis brotnuðu á fjórða hundrað staura á árinu 1995. Það skiptir sköpum við þessar aðstæður að búið sé að koma nær helmingi loftlína í jörð því að tjónið hefði auðvitað orðið stórfellt og miklu meira ef svo hefði ekki verið. Að þessu öllu saman þarf að vinna og það er sérstakt fagnaðarefni að Rarik hefur þegar ákveðið að leggja um 58 kílómetra af jarðstrengjum í Mývatnssveit á þessu ári og hinu næsta og áætlar að ljúka því verki að mestu leyti á 20 árum eða svo. Varðandi búfjártjónið er ljóst að stórfelldur skaði varð á Norðurlandi öllu allt frá Húnaþingi og austur um Þingeyjarsýslur þar sem hann varð mestur. Það er ómögulegt að meta á þessari stundu hve margt fé hefur farist og óttast ráðunautar að tjón sumra bænda sé stórfellt. Auk búfjárskaða verður auðvitað að hafa í huga að bændur urðu fyrir margvíslegu öðru tjóni og óþægindum og raunum af völdum veðursins. Ráðuneytið hefur átt fundi með Bændasamtökum Íslands og Bjargráðasjóði og er ljóst að koma mun til kasta sjóðsins. Fyrir liggur að eftirstöðvar frá eldgosunum í Eyjafjallajökli og Grímsvötnum eru til staðar í A-deild sjóðsins upp á 25–30 millj. kr. og verður þeim að sjálfsögðu ráðstafað til að mæta þessu tjóni og meiru ef til þarf. Ríkisstjórnin hefur samþykkt fyrir sitt leyti að nýta þessar eftirstöðvar til að bæta tjón vegna óveðursins og þá samkvæmt reglum sem sjóðurinn mun setja þar um og staðfestar verða af ráðherra. Vonandi duga þær heimildir en að sjálfsögðu verður bætt við þar ef meira þarf til. Samstarfshópur ráðuneytisstjóra hefur verið virkjaður í samræmi við reynslu okkar af náttúruhamförunum að undanförnu. Ég sé ástæðu til að færa öllum þakkir sem komið hafa að málinu, björgunarsveitum, sjálfboðaliðum Almannavarna, yfirvöldum og öðrum slíkum. Ég læt þess getið í lokin að á morgun verða þrír íbúafundir í umdæmi sýslumannsins á Húsavík 

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna. Við ræðum hér mjög alvarlegt mál og alvarlega stöðu sem upp er komin á Norðurlandi, ekki bara Norðurlandi eystra heldur líka víðar um Norðurland. Það er líka ljóst mál sem kom mjög vel fram á fundi atvinnuveganefndar í morgun að vandinn er sennilega útbreiddari og meiri en menn hugðu áður. Þó að menn séu ekki alveg búnir að ná utan um vandann og það verði ekki ljóst fyrr en kannski í næsta mánuði hvert tjónið er í raun er óhætt að fullyrða að það er umfangsmeira en menn höfðu ímyndað sér út frá fréttum í fjölmiðlum síðustu daga. Fram kom í morgun að í Mývatnssveit telja menn að enn vanti þá 1.200–1.500 fjár af fjalli. Á annað hundrað fjár hafa drepist og enn vantar tugi fjár sem komið var heim. Staðan í Skagafirði er einnig mjög alvarleg. Þar liggur þegar fyrir að mati Eiríks Loftssonar héraðsráðunautar að 300–400 fjár hafi drepist og telur hann að nú vanti 4.500–6.000 kindur af fjalli. Ástandið er langalvarlegast í gamla Lýtingsstaðahreppnum. Víða annars staðar í Skagafirði er ástandið miklu betra sem segir okkur að vandinn sem steðjar að þeim bændum sem lenda í þessu tjóni verður þar með hlutfallslega enn þá meiri. Það er mjög mikilvægt að við reynum að ná utan um vandann sem fyrst þótt ég geri mér auðvitað grein fyrir því að aðstæður eru ekki mjög góðar núna. Það er nánast ógerningur að fara um fjöllin til að kynna sér aðstæður. Það eru líka mjög erfiðar aðstæður núna. Bændur eru komnir með fé heim. Þeir eru farnir að gefa hey en heyfengur er ekki mikill eftir mikið þurrkasumar. Það er áhyggjuefni hvernig menn eiga síðan að bregðast við þessu. Það eru auðvitað lög um Bjargráðasjóð og ég veit að hæstv. ráðherra hefur fullan vilja, eins og fram kom áðan, til að leggja sjóðnum til aukið fjármagn, sem mun sannarlega ekki veita af. Gæðastýringarframlagið er magntengt. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja þessa umræðu með því að hrósa heimamönnum og sjálfboðaliðum Landsbjargar og öðrum þeim sem hafa komið að máli, Almannavörnum og sýslumanni, fyrir gríðarlega góð störf. Ég vil jafnframt þakka formanni atvinnuveganefndar, Kristjáni L. Möller, fyrir að hafa tekið vel í þá beiðni mína og hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar að halda fund um þetta mál í atvinnuveganefnd í morgun, um raforkutjónið og tjón bænda á svæðinu, jafnframt þakka ég honum fyrir umræðuna hér. Margt varðandi raforkutjónið hefur komið hér fram. Dreifikerfið er víða orðið mjög gamalt, allt að 50 ára gamalt, á umræddu svæði var það orðið 50 ára, en sem betur fer var búið að koma stórum hluta af því í jörðu. Af 8 þús. kílómetrum er verið að reyna að endurnýja 200–300 kílómetra á ári og það tekur þar af leiðandi mjög langan tíma. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort ráðuneytið sé með tiltæka úttekt á landsvísu til að velta því fyrir sér hvort við þurfum að flýta framkvæmdum á þessu svæði. Varðandi almannavarnaástandið er spurning hvort kallað hafi verið nægilega fljótt til að lýsa yfir neyðarástandi. Við fengum að vita það í morgun að þar sem ekki var lýst yfir neyðarástandi bárust upplýsingar ekki vel og kannski er ekki eins vel haldið utan um þau mál þó að allir geri auðvitað sitt besta. Tjón í sveitum er gríðarlegt á skepnum og girðingum og annað tjón sem erfitt er að meta. Bjargráðasjóður er þar auðvitað að störfum og það er mikilvægt. Ég tek undir það að ríkisstjórnin standi eins vel við bakið á fólki þarna og gert var í eldgosunum undir Eyjafjöllum og í Vatnajökli. Ljóst er, frú forseti, að við erum ekki búin að sjá heildarmatið á tjóninu. Við þurfum kannski að bíða allt til loka október eftir því. Það er mikið álag á fólki þarna og þess vegna er mikilvægt að stjórnvöld geri það sem hægt er að gera og gera þarf á þessum tímapunkti og bregðist síðan við þegar fyrir liggur hvert heildartjónið er.

Frú forseti. Þessi liður er skilgreindur sem raforkumál á Norðurlandi, þess vegna mun ég tala um raforkumál þó að bændur eigi vissulega skilið að fá sinn umræðutíma hér í þessum ræðustól. Fram hefur komið að línur á þessu svæði eru gamlar og verið er að leggja þær í jörð. Sú stefna Rariks er athyglisverð að við endurnýjun á línum er stefnan að leggja þær í jörð. Það er framtíðin sem við eigum að sjálfsögðu að horfa til. Þetta er í þriðja skiptið á rúmlega tveimur áratugum sem stórfellt tjón verður á raflínum sem eru ekki í jörð. Rarik lýsti því yfir í morgun að þeir ættu í óformlegu samstarfi við Vegagerðina um að leggja raflínur í jörð meðfram vegum á þessu svæði. Það hlýtur líka að vera framtíðin. Ef við horfum til þess hvað við viljum gera við raflínur á Íslandi og þá sjónmengun sem fylgir þeim þegar þær eru þvers og kruss um allt land er að menn taki bráðum ákvarðanir um að raflínur á Íslandi í framtíðinni verði lagðar í jörð og verði lagðar meðfram þjóðvegum. Þannig verður mun minna rask á þeim og þær verða aðgengilegar árið um kring. Því miður virðist Landsnet ekki hrifið af þessu enda er þetta umtalsvert dýrara. En sem langtímamarkmið hljótum við að reka á eftir þeirri nefnd sem nú er að störfum við að gera úttekt á þessu máli, hvað þetta muni kosta og hvernig það gæti gengið fyrir sig. Við horfum upp á það að stórfelldar virkjunarframkvæmdir í Bjarnarflagi og á Þeistareykjum eru umdeildar en þær verða sýnu verri þegar allt þetta svæði verður sundurskorið af háspennulínum ofan jarðar líka. Ég vil einfaldlega hvetja hæstv. ráðherra til þess, eins og fram kom í svari frá Rarik, að æskilegt væri að í gangi væri formlegt samstarf milli Vegagerðarinnar, Rariks og Landsnets um línulagnir í jörðu meðfram vegum, að ráðherrann beiti sér fyrir því að slíkt formlegt samstarf fari af stað og menn skoði það af fullri alvöru að Vegagerðin og línulagnafyrirtæki í framtíðinni stefni að því að allar þessar línur, hvort sem þær eru nýjar eða gamlar, fari í jörð meðfram þjóðvegum landsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að vekja máls á erfiðri stöðu sem komin er upp á Norðurlandi í kjölfar óveðurs þar í síðustu viku. Það er til marks um eðli veðursins að bæði fulltrúar Rariks og Landsnets hafa tjáð sig um að þetta sé versta veður sem kerfi þeirra hafi lent í um langt árabil. Þá tala þeir um að ísingin hafi verið af þeirri stærðargráðu að ekki sé hægt að gera ráð fyrir því að bestu rafmagnsstaurar eða -stæði gætu nokkurn tímann þolað hana. Straumleysi í marga daga er eitthvað sem ekki á að vera veruleiki hinnar tæknivæddu 21. aldar. Þegar slíkt gerist þarf fyrst og síðast að fara vel yfir þá stöðu og ferla til að læra og koma í veg fyrir að slíkt gerist aftur. Eitt af því sem hefur verið gagnrýnt er að enginn vinnuflokkur frá Landsneti sé staðsettur á Norðurlandi. Sá lærdómur verður af þessu áhlaupi dreginn að farið er að undirbúa staðsetningu slíks flokks á Norðurlandi. Það er gott til þess að vita að reynslan leiðir strax til aðgerða. Það var fleira en rafmagnsstaurar sem létu undan veðrinu á Norðurlandi. Búfé fennti og þrátt fyrir hetjulegar björgunaraðgerðir hundraða sjálfboðaliða er enn saknað hundraða fjár á Norðurlandi. Girðingar eru víða mjög illa farnar. Það stórsér á skógi og öðrum gróðri. Það getur enginn sett sig algjörlega í spor þess fólks sem horfir nú upp á búfé sitt tapast og jafnvel drepast og er óöruggt um afkomu sína, framtíðaratvinnu og atvinnuhorfur. Við megum ekki gleyma mannlega þættinum í náttúruhamförum eins og þeim sem hér um ræðir. Það þarf að hlúa að fólkinu og aðstoða það við að upplifa sig öruggt á ný, bæði félagslega og efnahagslega, því það er afar mikilvægt fyrir allt Ísland og alla Íslendinga að byggð haldist í landinu. Hetjurnar sem börðust fyrir lífsafkomu sinni við veðrið fyrir norðan eiga það skilið að við stöndum með þeim eins og nokkur kostur er. Peningalega mun Bjargráðasjóður vonandi fá það fé sem til þarf til að bregðast við þessum afar sérstöku aðstæðum en ekki má gleyma því að áfallahjálp og annar félagslegur og tilfinningalegur stuðningur þarf líka að vera til staðar fyrir þá sem slíka hjálp þurfa.

Frú forseti. Ég sendi baráttukveðjur til allra þeirra á Norður- og Norðausturlandi og annars staðar á landinu sem hafa mátt glíma við afleiðingar óveðursins 10.–13. september síðastliðinn, bjargað fé og verðmætum og komið innviðum samfélagsins í gang aftur eftir hamfarirnar. Þar hafa margir lagt hart að sér og samhugur fólks á slíkum stundum sýndur í verki. Hér hefur verið rætt um tjón sem hefur orðið, sérstaklega tjón bænda. Fjárskaðar liggja ekki fyrir, en ljóst er að tjónið er gríðarlegt. Það mun skýrast á næstu vikum hve mikið það er og mikilvægt að halda þar upplýsingum saman. Sjálfsagt er það víðar en eingöngu á Norður- og Norðausturlandi. Ég var við Þverárrétt í gær. Þar töluðu menn líka um að þar vantaði fé, höfðu fundið margt fé sem fennt hafði á því svæði. Því er ljóst að fara þarf yfir þetta mál í hinu stóra samhengi og koma til móts við það tjón sem bændur þar hafa orðið fyrir. Ég ætla aðeins að fjalla líka um raforkumálin. Við sem erum á Alþingi og tókum þátt í baráttunni gegn einkavæðingunni og sölu á Rarik og Orkubúi Vestfjarða getum í sjálfu sér hrósað sigri yfir að hafa komið í veg fyrir þá skemmdaraðför sem þáverandi stjórnvöld voru með gagnvart þessum grunnþjónustustofnunum og þjónustufyrirtækjum eins og Rarik. Það er líka ánægjulegt að vita til þess að Árni Steinar Jóhannsson, sem var á þingi á þeim tíma og leiddi baráttuna hér gegn einkavæðingaráformunum, skuli nú vera stjórnarformaður Rariks og stýra þeirri vinnu þar. Hann sagði við mig í síma í gær: Veistu hvað, Jón, það skipti öllu máli að vera með þjálfaðan mannskap, vera með starfsstöðvar sem víðast á landinu, vera með efnivið tilbúinn til þess að geta gert við. Þetta erum við með. Auðvitað vildum við geta gert enn betur en þetta var allt tiltækt og allir þar lögðu sig fram. Ég vil flytja hér þakklæti til allra þeirra sem hafa lagt fram fórnfúst starf í þessum efnum og 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að taka þetta málefni til umræðu í þinginu. Ég tek undir það sem komið hefur fram gagnvart því mikla tjóni sem hefur orðið á rafmagnslínum og búfénaði. Fram kemur í gögnum sem ég hef undir höndum og lögð voru fram í nefnd í morgun að í Skagafirði vanti um 4.500 til 6.500 kindur af fjalli. Talað er um að það geti verið 130–200 kílómetrar af girðingum sem eru ónýtir eða mjög illa farnir. Þetta er tekið saman af Eiríki Loftssyni héraðsráðunauti, en þó eru settir miklir fyrirvarar við þessar tölur vegna þess að það á eftir að koma endanlega í ljós hversu mikið tjónið verður. Síðan eiga upplýsingar eftir að koma fram um hvaða áhrif þetta hefur á fallþunga þegar farið verður að slátra í haust, þannig að auðvitað liggur ekki fyrir hvert hið endanlega tjón mun verða. Það er líka vitað að þetta mun koma misjafnlega mikið niður á bændum. Þetta mun koma mjög illa niður á sumum. Síðan hefur orðið mikið tjón hjá Landsneti og Rarik. Það er gríðarlega mikilvægt að það verði skoðað að styrkja flutningslínurnar í ljósi þess sem þarna gerðist. Að lokum, virðulegi forseti, verð ég að segja að það var mjög aðdáunarvert að sjá dugnað og þrautseigju bænda, björgunarsveitarmanna, starfsmanna Rariks og allra þeirra sem tóku þátt í björgunaraðgerðunum. Mikilvægast í þessu öllu er það sem fram undan er, að stjórnvöld styðji þá bændur sem urðu fyrir tjóni í óveðri þessu. Ég fagna því sem hæstv. atvinnuvegaráðherra sagði áðan, að búið er að virkja samráðshóp ráðuneytisstjóranna. Það veit á gott, að mínu mati, um framhaldið.

Virðulegi forseti. Ég eins og aðrir þakka þessa umræðu og vil byrja á því að lýsa ánægju minni með þá samvinnu og þann samhug sem bændur, björgunarfólk, starfsmenn Rariks og fleiri sýndu þegar þessar hamfarir geisuðu. Sem betur fer hefur ýmsu verið bjargað. Það skiptir öllu máli að Bjargráðasjóður komi hér myndarlega inn. Ég fagna orðum hæstv. ráðherra þess efnis að hann verði styrktur ef þeir fjármunir sem þar eru nú þegar duga ekki til þess að bæta tjónið. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort hann sé reiðubúinn að beita sér fyrir því að tjón á girðingum sem fyrirséð er að bændur verða fyrir verði einnig bætt, vegna þess að mér skilst að reglur Bjargráðasjóðs nái ekki þar yfir. Svo vil ég líka beina þeirri spurningu til hv. þm. Kristjáns L. Möllers hvort hann sé ekki feginn því að Bjargráðasjóður hafi ekki verið lagður niður að hans frumkvæði vorið 2008, en hann lagði fram tillögu þess efnis. Við verðum líka að horfast í augu við það að afhendingaröryggi á rafmagni er því miður bágborið víða um land. Hér hefur Þórshöfn verið nefnd. Það má einnig nefna Vestfirðina sem dæmi. Það stendur framþróun atvinnulífs þar fyrir þrifum, því miður. Það er einfaldlega ekki hægt að bjóða fyrirtækjum upp á að koma þangað þegar afhendingaröryggið er eins og raun ber vitni. Það er í sjálfu sér til skammar að fiskimjölsverksmiðjur á Þórshöfn, Akranesi og í Vestmannaeyjum skuli þurfa að reka hluta starfsemi sinnar eða keyra hana áfram á svartolíu. Nútíminn segir okkur að það gangi einfaldlega ekki, frú forseti.

Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka sérstaklega hæstv. ráðherra fyrir svör hans, skýr skilaboð sem hafa komið frá hæstv. ríkisstjórn, svo og þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni um það tjón sem varð víða um Norðurland eftir hið mikla óveður sem gekk yfir. Þessi skilaboð eru mjög mikilvæg héðan frá Alþingi. Það má í raun og veru segja að héðan frá Alþingi berist baráttukveðjur norður og jafnframt skýr skilaboð til bænda um að þeir muni fá stuðning og fá tjón sitt bætt af Bjargráðasjóði eins og gert var til dæmis vegna eldgosanna. Aðeins vegna þess að sjóðinn ber hér á góma þá er það þannig að í reglugerð sem sett var vegna eldgosanna er talað um að bæta tjón vegna túngirðinga, sem er geysilega mikið hjá bændum. Bætt er tjón á búfé og afurðum búfjár. Hér hefur það komið fram og við getum ekkert annað gert að sjálfsögðu en það að þegar svona náttúruhamfarir ganga yfir kemur samstaðan fram. Þá stöndum við Íslendingar saman og allir vilja leggja sitt af mörkum til að bæta það tjón sem þarna er. Þessi skilaboð eru því ákaflega mikilvæg, virðulegi forseti. Þau koma héðan frá stjórnvöldum til þeirra sem eiga um sárt að binda og eiga í erfiðleikum. Það sem hér hefur komið fram er alveg rétt. Það á margt eftir að koma fram um fjárskaða. Það fengum við að vita í morgun. Héraðsráðunautar eru að taka það saman og það getur tekið vikur eins og ég sagði. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka þakkir til hæstv. ráðherra fyrir þau skilaboð sem koma fram frá hæstv. ríkisstjórn. Hér verður staðið myndarlega að málum hvað það varðar að efla og láta það fé inn í Bjargráðasjóð sem þarf til þess að bændur og aðrir sem hafa orðið fyrir geysimiklu tjóni fái það tjón bætt eins og gert hefur verið undanfarið.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þá órofa samstöðu sem hér ríkir um það að takast á við þetta og gera eins gott úr því og mögulegt er. Það er mikilvægt að safna upplýsingum og það er unnið að því hörðum höndum. Tölur um vanhöld sem stendur eru ískyggilegar en við hljótum að vona að eitthvað af því fé heimtist af fjalli. Það sem kæmi sér best fyrir okkur væru sunnanvindar og hlýindi þannig að snjóa tæki upp og það yrði fært um heiðar. Þá kæmi líka í ljós hvað liggur af fé sem farist hefur á afréttum. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spyr um gæðastýringarálagið og hvernig það er tengt inn í beingreiðslurnar. Ég vil segja um þetta mál eins og reyndar fleiri sem eiga eftir að koma að auðvitað er þetta eitt af því sem við þurfum að skoða og fara yfir. Ég ætla ekki að standa hér og gefa fyrir fram loforð eða vekja væntingar um eitthvað sem kannski reynist ekki auðvelt að takast á við eða reglur heimila ekki en ég heiti því að þetta verður skoðað eins og annað sem rétt og skylt er. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson spyr um dreifikerfið. Við höfum nú þegar, eins og reyndar kom fram í máli mínu, dregið saman fyrstu upplýsingar frá orkufyrirtækjunum og fengið bráðabirgðagreinargerðir þeirra um umfang tjónsins og viðbrögð. Við höfum þegar gengið frá því að það verða teknar saman mun ítarlegri upplýsingar þegar þessir hlutir hafa skýrst sem og reynum við að draga lærdóm af því sem hérna hefur gerst til þess þá að breyta eftir atvikum eitthvað forgangsröðun í sambandi við styrkingu dreifikerfisins og aukið afhendingaröryggi. Hv. þm. Þór Saari nefndi spurninguna um raflínur í jörð og bar saman Rarik og Landsnet. Ég held að það verði að hafa í huga að þar er staðan dálítið ólík því að það er mun minni kostnaður því samfara að leggja í jörð lágspennt dreifikerfi en háspennta meginflutningsnetið. Að því leyti til eru Rarik og Landsnet í ólíkri stöðu. Varðandi tjón á girðingum eða önnur afleidd tjón bænda held ég að ég svari með sama hætti. Ég vil ekki gefa fyrir fram loforð eða yfirlýsingar um nákvæmlega hvernig tekist verður á við slíkt, en 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um málefni innflytjenda. Frumvarpið var lagt fram á 140. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Frumvarpið er efnislega óbreytt frá síðustu framlagningu en gerðar hafa verið breytingar á orðalagi reglugerðarheimildar. Samkvæmt frumvarpinu er markmið laganna að stuðla að samfélagi þar sem allir geta verið virkir þátttakendur óháð þjóðerni og uppruna. Markmiðinu skal meðal annars náð með því að tryggja að hagsmunir innflytjenda séu samþættir allri stefnumótun, stjórnsýslu og þjónustu hins opinbera. Einnig skal stuðla að víðtæku samstarfi allra aðila sem koma að málum innflytjenda, efla fræðslu og miðlun upplýsinga um málefni innflytjenda og samfélag án fordóma og styðja við rannsóknir og þróunarverkefni. Í frumvarpinu er einkum fjallað um hvernig stjórnsýslu í málefnum innflytjenda skuli háttað. Þar er gert ráð fyrir að festa í sessi ákveðið starfsumhverfi sem mótast hefur á grundvelli reynslu undanfarinna ára og tryggja þannig framhald þeirra verkefna sem unnið hefur verið að undanfarin ár. Sem kunnugt er hefur innflytjendum fjölgað ört síðustu árin en samkvæmt tölum frá Hagstofu Íslands voru innflytjendur hér á landi 8.425 árið 2000 en árið 2011 voru þeir orðnir 25.693. Í frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ákvæði um starfsemi Fjölmenningarseturs. Var gert ráð fyrir að aðsetur þess yrði áfram á Ísafirði. Hlutverk þess skal meðal annars vera að sinna ráðgjafar- og upplýsingahlutverki, hvort sem er til innflytjenda, stjórnvalda, stofnana, fyrirtækja, félaga eða einstaklinga. Fjölmenningarsetrið skal einnig koma á framfæri við ráðherra, innflytjendaráð og önnur stjórnvöld ábendingum og tillögum um aðgerðir sem hafa það að markmiði að allir einstaklingar geti verið virkir þátttakendur í samfélaginu óháð þjóðerni og uppruna. Einnig skal Fjölmenningarsetrið fylgjast með þróun innflytjendamála í þjóðfélaginu, m.a. með upplýsingaöflun, greiningu og upplýsingamiðlun, og hafa eftirlit með framgangi verkefna í framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Í frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ákvæði um innflytjendaráð sem hafi meðal annars það hlutverk að vera ráðherra til ráðgjafar við faglega stefnumótun í málefnum innflytjenda, stuðla að samhæfingu og samráði milli ráðuneyta, sveitarfélaga og innan stjórnsýslunnar og stuðla að opnum umræðum um málefni innflytjenda. Þá er í frumvarpinu ákvæði um þróunarsjóð innflytjendamála, en sjóðurinn hefur það hlutverk að efla rannsóknir og styðja við þróunarverkefni á málefnasviðinu. Loks er lagt til að þingsályktunartillaga um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda verði lögð fram á Alþingi á fjögurra ára fresti ásamt skýrslu um stöðu og þróun í málaflokknum. Í framkvæmdaáætluninni skal kveða á um verkefni sem hafa það að markmiði að stuðla að samfélagi þar sem allir einstaklingar geti verið virkir þátttakendur óháð þjóðerni og uppruna. Hæstv. forseti. Fjölmenningarsetrið hefur verið starfrækt á Vestfjörðum, á Ísafirði, um árabil og var stofnað þar vegna mikils fjölda innflytjenda einmitt þar. Í tengslum við umræðuna um stöðu byggðar á Vestfjörðum og íbúaþróun kynnti ríkisstjórnin á fundi sínum á Vestfjörðum í apríl síðastliðnum að festa ætti stofnunina í sessi á Vestfjörðum og nýta þá reynslu sem þar hefur fengist. Þannig er tilgangur þessa frumvarps að festa í sessi stofnunina og staðsetningu hennar. Ljóst er að málefni innflytjenda eru fyrst og fremst verkefni sveitarfélaga og er hverju sveitarfélagi skylt að sinna þjónustu við íbúa sína óháð þjóðerni og uppruna. Hlutverki ríkisins, samanber ákvæði frumvarpsins, er auðvelt að sinna hvar sem er á landinu og því rökrétt framhald að starfið verði áfram á Vestfjörðum og stofnunin þá þar. Ég legg áherslu á að með þessu frumvarpi er verið að stíga mikilvægt skref til að tryggja bætta stöðu innflytjenda. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði, eins og ég sagði áður, ákvæði um Fjölmenningarsetur og innflytjendaráð sem ætlað er að vinna að því markmiði. Leyfi ég mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir framsögu fyrir þessu frumvarpi. Eins og kemur fram í því byggir það á samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar: „Rík áhersla verður lögð á að tryggja rétt og þátttöku fólks af erlendum uppruna og lög um hælisleitendur verði endurskoðuð. Ný lög sett um málefni innflytjenda.“ Hér er verið að því en hér er jafnframt fjallað um að enn á eftir að taka upp tvær reglugerðir í íslenskan rétt sem snúa að innflytjendum, og líklega er það vegna þess að við erum í umsóknarferli að Evrópusambandinu. Í fyrsta lagi vil ég spyrja ráðherrann hvers vegna ekki hafi verið sett ein heildarrammalöggjöf um málefni innflytjenda þar sem þessar tvær reglugerðir frá Evrópusambandinu voru settar inn í lögin. Eins spyr ég hvers vegna ekki hafi verið sett inn í þetta frumvarp þessir svokölluðu kvótaflóttamenn. Mér finnst það mikill galli að lög um innflytjendur skuli vera á víð og dreif í lagasafninu í stað þess að hafa ein heildarlög. Markmið laganna er meðal annars að innflytjendur skuli vera virkir þátttakendur í samfélaginu. Hvernig er hægt að tryggja það með lögum? Hér stendur jafnframt að það sem ekki er fjallað um í frumvarpinu séu réttindi og skyldur innflytjenda. Um leið og einhverjum ákveðnum hópi eða einstaklingum eru færð réttindi, í þessu tilfelli þau réttindi að búa hér á landi, fylgja því jafnframt þær skyldur að gangast undir þau lög og þær reglur sem eru í gildi í því samfélagi, í þessu tilfelli á Íslandi. Hvers vegna var þetta ekki haft með í frumvarpinu þar sem þessir aðilar væru með það alveg á hreinu samkvæmt lögum hverjar skyldur þeirra væru í nýju samfélagi?

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að hér er alls ekki um að ræða heildarlög. Hér er fyrst og fremst tekið á meginmarkmiðum varðandi málefni innflytjenda og síðan stofnanastrúktúrnum. Þannig var ákveðið að fara í þetta. Ég átta mig ekki alveg á hvaða reglugerðir hv. þingmaður er að tala um en ég geri ráð fyrir að ég fái betri skýringar á því. Það er þó í gangi vinna og afraksturinn var sérstök skýrsla sem bæði velferðarráðuneytið og innanríkisráðuneytið áttu aðild að þar sem fjallað er einmitt um hælisleitendur sem og kvótaflóttamenn. Heil bók var gefin út og það er verið að vinna tillögur að lagasetningu í framhaldi af því. Sú vinna er í fullum gangi í innanríkisráðuneytinu þannig að við eigum von á því að fá þær niðurstöður einhvern tímann á haustmánuðum. Þar er meðal annars fjallað um hvaða réttindi og skyldur sérstaklega þeirra sem koma utan Evrópska efnahagssvæðisins gilda gagnvart því hverjir koma til landsins, atvinnuleysi, dvalarleyfi o.s.frv. Ég vænti þess að fá að vita aðeins betur hvaða reglugerðir er verið að tala um. Eitt af því sem við höfum glímt við er krafa frá ESB og dómstólum um mismunatilskipunina. Hún er mjög langt komin í vinnu, er á þingmálaskrá og kemur vonandi inn í þingið.

Virðulegi forseti. Það sem ég var að vísa í er á bls. 4 í frumvarpinu, t.d. þetta með framkvæmd meginreglunnar um jafna meðferð manna án tillits til kynþáttar eða þjóðernis og almennar reglur um jafna meðferð á vinnumarkaði og í atvinnulífi, þannig að ráðherrann getur kynnt sér það. Vinstri flokkarnir kunna eitt best af öllum hér á landi, og þótt víðar væri leitað, og það er að setja á stofn og efla opinberar stofnanir í kreppuástandi, fjölga opinberum starfsmönnum, setja reglugerðarheimildir í frumvörp sem koma til þingsins og framselja þar með lagasetningarvaldið úr þinginu og búa til og sitja á sjóðum sem ráðherra úthlutar úr sjálfur. 
             Virðulegi forseti. Þetta er allt saman að finna í þessu frumvarpi. Sem ég segi er hér ekki lögð áhersla á að auka eða styðja eða styrkja almenna vinnumarkaðinn. Nei, enn á ný er verið að ríkisvæða og eyða dýrmætu fjármagni í ríkisstofnanir. Eins og ég fór yfir er þetta akkúrat stefna kratískra stjórna. Í fjárlögum 2012 er gert ráð fyrir að tæpar 30 milljónir fari til þessa nýja seturs sem hæstv. velferðarráðherra fór yfir í framsöguræðu sinni. Við þessa stofnun eru 3,25 stöðugildi. Í ljósi þess sem kemur fram í frumvarpinu um að ekki eigi að auglýsa stöðurnar í hinu nýja setri sem á að setja á stofn heldur sé um einhvers konar endurráðningar að ræða spyr ég: Var það ekki meiningin og stefna vinstri stjórnarinnar að auglýsa allar stöður og passa upp á jafnrétti kynjanna í stöðuveitingum, sérstaklega í ljósi þess að nú hafa tveir ráðherrar í ríkisstjórninni brotið jafnréttislög, þótt ekki sé annað?

Hæstv. forseti. Ég verð að vera hreinskilinn með að ég átta mig ekkert á um hvaða athugasemd er verið að ræða hér. Að við séum að setja á stofn stofnun sem er búin að vera lengi starfandi á Ísafirði og er verið að formgera með þeim hætti að það er verið að festa hana í sessi? Hún er búin að vera starfandi mjög lengi og langflestir innflytjendur voru á því svæði, þess vegna var setrið sett þar niður löngu fyrir tíma þessarar ríkisstjórnar. Það er ánægjulegt að heyra að það sé upplifun viðkomandi hv. þingmanns að það sé verið að fjölga opinberum starfsmönnum. Við höfum frekar legið undir ámæli fyrir að fækka þeim, enda liggur fyrir að það hefur fækkað um 1–2 þús. starfsmenn. Það er í sjálfu sér ekki ástæða til að fagna en það hefur verið afleiðing af því að við þurftum að bregðast við því hruni sem hér varð. Varðandi sjóði ráðherra er einmitt verið að formgera þá. Það hafa verið sjóðir um innflytjendamál og svo er í ýmsum öðrum málaflokkum. Það er alrangt að ráðherra úthluti úr þeim. Það eru stjórnir sem fjalla um úthlutanir, hafa gert það mjög faglega og unnið þá vinnu mjög vel. Þarna er verið að beina ákveðnu fjármagni til rannsóknaverkefna til að vinna að og fylgja eftir ákveðnum verkefnum. Eitt af því sem skiptir mestu máli í þessari umræðu og er einmitt markmiðið með þessari stofnun og því formi sem hér er sett á laggirnar er að taka ekki ríkisábyrgð á einhverjum ákveðnum íbúum sveitarfélaga. Sveitarfélögin eiga að sjá um sína íbúa, hvort sem þeir koma frá Asíulöndum, Ameríku eða Evrópulöndum, og þjónusta þá til jafns. Þeirri reglu viljum við halda, það á ekki að stimpla fólk eða flokka það eftir því hvaðan það kemur. Varðandi stefnu krata get ég svo sem fjallað um hana einhvern tímann síðar en það er alveg rétt að í henni felst að jafna kjör og færa til sem er okkar meginmarkmið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguræðu hans um þetta frumvarp. Eins og fram kemur er það engin heildarlöggjöf um málefni innflytjenda heldur er um að ræða löggjöf eða frumvarp sem tekur til skipanar stjórnsýslu í málefnum innflytjenda. Það er nauðsynlegt að formgera hana og festa í sessi. Eins og fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu liggur fyrir að enn á eftir að ræða aðra þætti sem snúa að þessu. Þarna hefur verið vikið að tilskipun Evrópusambandsins um jafna meðferð manna án tillits til kynþáttar eða þjóðernis og fleira í þeim dúr. Frumvarpið er ekki flutt í neinu tómarúmi, málið á sér alllanga forsögu. Þegar við skoðum þetta í ákveðnu samhengi blasir við að smám saman hefur það orðið verkefni sem við höfum orðið að takast á við hvernig við ætlum að skipa málefnum innflytjenda til lengri tíma, annars vegar í almennri löggjöf og hins vegar í stjórnsýslunni. Fyrir fáum áratugum var íslenska þjóðfélagið tiltölulega einsleitt, innflytjendur voru ekki margir. Á millistríðsárunum fengum við að vísu innflytjendur frá Mið-Evrópu sem auðguðu mjög menningarlíf okkar. Síðar komu innflytjendur frá fjarlægari löndum sem höfðu líka áhrif á menningu Íslands, meðal annars matarmenningu. Við sjáum það á tölum sem hafa birst að þeim hefur farið fjölgandi sem flust hafa til landsins af mörgum ástæðum. Meðan vöxtur var sem mestur í samfélagi okkar fluttu mjög margir útlendingar hingað til lands, unnu hér mjög mikilvæg störf sem ella hefðu ekki verið unnin og hefðu þar með ekki skapað þann arð sem þjóðfélagið sannarlega var að skapa með störfum þessa fólks. Ef við skoðum þetta í 30 til 40 ára samhengi sjáum við að í sjávarútvegi hefur það tíðast mjög lengi að útlendingar hafa komið til starfa. Fyrst var það í kringum 1970, meðal annars á Vestfjörðum, Austfjörðum, Norðurlandi og víðar, að fólk kom frá Nýja-Sjálandi og Ástralíu, hafði verið að ferðast um Evrópu, tók eins konar manndómsvígslu á þeim ferðum sínum, og komst að því að á Íslandi var hægt að vinna sér fyrir farareyrinum með því að setja sig niður úti um landið. Á sínum tíma auðgaði þetta fólk þau samfélög sem í hlut áttu. Það sem var þægilegt í þessum efnum var það að tungumálaþröskuldurinn var tiltölulega lágur. Þetta fólk talaði ensku. Þarna urðu til tengsl, hjónabönd og sambönd, sem hafði þau áhrif að þetta fólk settist að í viðkomandi byggðarlögum eða Íslendingar fluttu með sínum nýju mökum til annarra landa alveg eins og lífið gengur fyrir sig. Eins og ég nefndi hefur þetta líka verið að breytast í þeim skilningi að útlendingar hafa komið frá fjarlægari heimsálfum þar sem tungumálaþröskuldurinn er hærri og menn hafa kannski borið með sér nýja og nýstárlegri menningu sem menn hafa verið að reyna að takast á við að skilja og meðtaka og kannski samsama sig í því. Það gerist í samfélögum að menningarstraumar renna saman og það hefur áhrif á samfélögin. Sumum finnst kannski stundum nóg um, en það breytir því ekki að þetta er veruleikinn og við hljótum sem siðmenntað þjóðfélag að reyna að búa þannig um hnútana að það gangi allt sem best fyrir sig svo að því fólki sem kemur til landsins finnist það velkomið og það fólk sem hér býr geti um leið tekið þátt í því, ásamt því fólki sem hingað flytur, að móta samfélagið til lengri tíma. Þá þurfum við að búa til einhvers konar leikreglur og reyna að koma í veg fyrir að þeir múrar sem annars gætu risið verði til staðar. Þetta vil ég rekja í þessu sambandi vegna þess að það sem við ræðum hér verðum við að skoða í þessu sögulega samhengi. Eins og kemur fram í athugasemdum við þetta lagafrumvarp þá á þetta mál rætur að rekja að minnsta kosti til ársins 2003 þegar þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra skipaði nefnd til að fara yfir þessi mál. Sú nefnd skilaði síðan áliti í marsmánuði 2004 með ákveðnum tillögum. Á grundvelli þeirrar greinargerðar sem þá hafði verið lögð fram var síðan sett niður önnur nefnd á vegum þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra til að útfæra tillögur sem fram höfðu komið í þessari greinargerð, meðal annars um verkefni tiltekinnar miðstöðvar um þjónustu við innflytjendur. Árið 2008 var fyrsta þingsályktunartillagan um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda samþykkt undir forustu þáverandi hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra. Þannig má áfram telja. Ég þekki þetta líka vegna þess að á sínum tíma var ég 1. flutningsmaður að þingsályktunartillögu sem allir þingmenn þáverandi Vestfjarðakjördæmis fluttu með mér um stofnun svokallaðrar nýbúamiðstöðvar. Gert var ráð fyrir að sú nýbúamiðstöð yrði sett á laggirnar á Ísafirði. Af hverju var það? Jú, það var vegna þess að þar var mjög mikil reynsla af samskiptum Íslendinga við fólk sem hafði flutt til landsins, hafði sett sig niður, var að vinna og bjó þar til lengri eða skemmri tíma. Sú reynsla var að mínu mati í meginefnum góð. Sambúðin gekk vel fyrir sig þrátt fyrir að tungumálaþröskuldurinn væri til staðar. Ekki þýðir þó að horfa fram hjá því að þetta getur líka reynt á innviði lítilla samfélaga. Þegar það gerist að fólk frá fjarlægum löndum, með ólíka menningu og ólíkan bakgrunn, ólík viðhorf jafnvel, kemur inn í lítil samfélög og hefur þar áhrif þá getum við ekkert horft fram hjá því að það kann að reyna á innviði slíkra samfélaga. Þá er verkefnið einfaldlega að takast á við það og reyna að sjá til þess að sú samlögun sem þarf að eiga sér stað gerist með sem friðsamlegustum og bestum hætti. Reynslan sem við höfðum á Vestfjörðum, bæði af þessu og því sem ég nefndi áður með komu erlendra starfsmanna til landsins fyrir 40 árum, gerði það að verkum að þar var til staðar þekking sem skipti máli að menn reyndu að nýta til frambúðar, ekki bara fyrir þau samfélög sem eru á Vestfjörðum heldur líka fyrir landið í heild. Þess vegna var sú hugsun sett fram í þingsályktunartillögunni að skynsamlegt væri fyrir okkur að reyna að nýta þessa þekkingu, ekki bara á svæðisgrunni heldur á landsvísu. Þess vegna var hugsunin alveg frá upphafi - eins og menn geta séð ef lesið er í gegnum þingsályktunartillöguna, greinargerðina og umræðurnar sem fóru í kjölfarið - að skynsamlegast væri að þarna væri þessum málum á vissan hátt stjórnað, að því leyti sem stjórna ætti þessum málum í gegnum stofnun á vegum hins opinbera. Það verður að segjast eins og er að baráttan fyrir þessari stofnun var á sínum tíma mjög hörð. Mjög hart var lagst gegn þessari hugmynd á sínum tíma, meðal annars héðan úr Reykjavíkurborg þar sem menn töldu að eins og öll önnur stjórnsýsla ætti þetta ekki heima á stað eins og Ísafirði heldur í Reykjavík. Ég hef flutt rökin sem við settum fram á sínum tíma um það af hverju skynsamlegast væri að reyna að nýta þá þekkingu og reynslu sem þarna var til staðar til að miðla henni um land allt. Að lokum var þessi þingmannatillaga afgreidd, undir forustu þáverandi formanns félagsmálanefndar, Arnbjargar Sveinsdóttur, sem ályktun Alþingis og kom það í hlut þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra, Páls Péturssonar, að hrinda henni í framkvæmd. Stóðu þá á honum öll spjót, meðal annars héðan úr Reykjavík, úr stjórnsýslu Reykjavíkurborgar. Það er rétt að halda þessu til haga. Hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra á hrós skilið fyrir að hafa staðið þetta af sér, eins og hans var svo sem von og vísa, þess karlmennis sem hann er. Þetta er upphafið að því að Fjölmenningarsetrið, sem síðar var kallað svo, komst á laggirnar og hefur starfað í skjóli Alþingis sem hefur veitt þessari stofnun atbeina sinn, bæði fjárhagslegan atbeina og stuðning að öðru leyti. Þó að ég sé enginn sérstakur talsmaður fjölgunar stofnana ríkisins fagna ég því að verið sé að formgera, á þann hátt sem hér er verið að gera, starfsemi Fjölmenningarsetursins og festa það í sessi. Ég hef að vísu ekki haft áhyggjur af því að menn gætu eftir 12 ár hent þessari stofnun út um gluggann eins og margan langaði til fyrir rúmlega áratug. Ég hefði talið að sú stofnun væri búin að vinna sér þann sess og sýna fram á mikilvægi sitt þannig að menn færu ekkert út í það. Engu að síður er það eðlilegur hlutur, þegar verið er að setja löggjöf um stjórnsýslu innflytjendamála, að kveðið sé á um starfsemi Fjölmenningarsetursins sjálfs. Virðulegi forseti. Þetta er nú það sem ég hef fram að færa í þessum efnum. Eins og alltaf þegar frumvarp af þessu tagi er lagt fram þurfum við að fara yfir efnisatriðin. Hér kunna að vera alls konar hlutir sem við sjáum ekki við fyrstu sýn, að minnsta kosti ekki nýliðar í velferðarnefnd Alþingis, að mögulega þurfi að breyta. Þá er það þannig. Ég geri ráð fyrir að nefndin sem fær málið til meðhöndlunar, velferðarnefnd Alþingis, kalli eftir umsögnum eins og lög gera ráð fyrir. Þá munum við heyra þau viðhorf sem uppi eru í þessum efnum. Stór hluti af frumvarpinu snýr að starfsemi Fjölmenningarsetursins og hér er verið að freista þess að setja á laggirnar heildarlöggjöf um stjórnsýslu um málefni innflytjenda. Það er kannski kórréttara heiti á frumvarpinu. En frumvarpið er um breytingu á löggjöf um málefni innflytjenda, sýnist mér. En hér er fyrst og fremst verið að taka á þeim afmarkaða þætti sem stjórnsýsluþátturinn er. Annað liggur þá eftir en þó vitum við að við höfum á undanförnum árum verið að setja löggjöf sem snýr að innflytjendum. Við höfum samþykkt þingsályktunartillögur sem lúta að málefnum innflytjenda. Það er ekki þannig að ekkert hafi verið gert í þessum efnum. Öðru nær. Heilmikið hefur verið gert sem hefur vissulega hjálpað okkur í gegnum alla þessa umræðu.

Forseti. Það verður að segjast eins og er að það er mjög ánægjulegt að til sé fjölmenningarsetur á Íslandi. Ég verð að viðurkenna að ég var ein af þeim sem hafði töluverðar áhyggjur af því að þetta yrði alfarið fært úr Reykjavík á svipuðum tíma og Alþjóðahús var lagt niður. Ég þekki töluvert marga innflytjendur og ég hef töluverðar áhyggjur af því. Fjölmenningarhús í Reykjavík eða Alþjóðahúsið var ákveðin kjölfesta fyrir marga. Eftir að það hvarf hafa margir ekkert vitað hvert þeir ættu að leita til að fá aðstoð eða svör við spurningum sínum. Það verður að viðurkennast að enn vantar töluvert mikið upp á að tenging sé á milli þeirra sem flytja hingað og okkar. Það væri gaman að heyra hvort hv. þingmaður hefur heyrt eitthvað um þessa gagnrýni. Ég veit að þetta hefur gengið mjög vel þarna á Vestfjörðum, á Ísafirði, en hefur hann eitthvað velt fyrir sér afleiðingunum af því að flytja þennan mikilvæga hlekk og tengingu alfarið úr borginni? Síðan kom reyndar önnur stofnun eða annað hús en það eru bara allt of margir sem vita ekkert að það sé til. Það væri gaman að heyra hvort hann hefði heyrt eitthvað um þessa gagnrýni og hver heildarávinningurinn hefur verið af því að flytja þetta á Vestfirðina.

Virðulegi forseti. Ég held að ég þekki þessa sögu sæmilega. Það er í fyrsta lagi mikilvægt að átta sig á því að þau verkefni sem Fjölmenningarsetrið tókst á hendur voru ekki verkefni sem hafði verið unnið að. Það var einfaldlega verið að setja á laggirnar það sem við kölluðum á þeim tíma nýbúamiðstöð sem seinna varð Fjölmenningarsetur vegna þess að þörfin kallaði. Þeim verkefnum hafði ekki verið sinnt á vegum stjórnsýslunnar og við sögðum, með þeim rökum sem ég flutti áðan og ég get ekki endurtekið á þessum stutta tíma, að það væri mjög skynsamlegt að setja á laggirnar þessa starfsemi á Ísafirði sem gæti síðan á miðlægan hátt sinnt verkefnum úti um allt land. Það útilokar í sjálfu sér ekki að einhvers konar annað starf sé unnið á þessu sviði víða um landið. Ég veit að á Akureyri voru menn með slíka starfsemi. Hér í Reykjavík var Alþjóðahúsið, það var sannarlega til á þeim tíma en það var hins vegar verkefni sveitarfélaga og ég hygg félagasamtaka á höfuðborgarsvæðinu. Sú stofnun sem við settum á laggirnar á Ísafirði var ekki stofnun af því tagi. Þess vegna fannst mér það alltaf frekar leiðinlegt að þurfa að standa í því að verja hagsmuni Fjölmenningarsetursins og að menn voru að reyna að stilla stofnununum upp hvorri gegn annarri, Fjölmenningarsetrinu á Ísafirði og Alþjóðahúsinu í Reykjavík, sem voru ekki eins. Ég er viss um að Alþjóðahúsið vann mjög gott starf í þágu þeirra sem það átti að sinna en Fjölmenningarsetrið gerði það líka. Þessar stofnanir unnu hvor á sinn hátt að þessum verkefnum, hvor á sínum staðnum. Það hefði ekki verið skynsamlegt að setja á laggirnar aðra ríkisstofnun sem héti Alþjóðahús í Reykjavík sem ynni með sama hætti og Fjölmenningarsetur á Ísafirði. Það er síðan verkefni sveitarfélaganna og eftir atvikum frjálsra félagasamtaka hvort þau vilja efla starfsemina í þessum málaflokki með alþjóðahúsi eða á annan hátt. 

Forseti. Það var nefnilega þannig að Alþjóðahúsinu var lokað stuttu eftir að Fjölmenningarsetrið hóf starfsemi sína þannig að óhjákvæmilega tengdi fólk þessa tvo hluti saman þó að það kunni að hafa verið óréttlátt. Kannski var þessi mismunur hreinlega ekki nægilega skýr meðal almennings og sérstaklega meðal innflytjenda á þessu stóra svæði, höfuðborgarsvæðinu þar sem mjög margir þeirra búa. Það hefur mjög oft gerst að það vantar upp á upplýsingastreymi. Það hefur í raun ekkert komið í staðinn. Maður hefur pínulitlar áhyggjur af þessu og ég hafði sérstaklega miklar áhyggjur af því í kjölfar hrunsins hversu lítið var reynt að koma upplýsingum til innflytjenda, að rétta út arminn og láta vita hvað væri í gangi. Í sumum bönkum var meira að segja gert átak í að ræða við innflytjendur og fá þá til að flytja peningana sína af öruggum reikningum á áhættureikninga, vegna þess að þeir skildu ekki nægilega vel hvernig samfélagið okkar virkaði og treystu því sem þeim var sagt af bönkunum. Ég fagna því að lagaramminn um þessa hluti sé styrktur og vonast til að við getum haldið umræðunni á málefnalegum nótum og ég veit að það gerir hv. þingmaður. En ég vil hvetja til þess að við gleymum því ekki að það er oft erfitt fyrir innflytjendur að fá aðgang að upplýsingum. Við þurfum að standa okkur betur í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferð hans og gott að hann rifjaði upp hver var aðdragandi þess að stofnunin fór vestur til að byrja með. Eins og þingmaðurinn lýsti var það með undirskriftum og þingsályktun sem samþykkt var af öllum stjórnmálaflokkum á þingi vegna þess að þarna var mjög blandaður hópur innflytjenda einmitt á þessu svæði. Mig langar til að spyrja hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson hvort honum þyki það nægilega tryggt í frumvarpinu að starfsemin verði áfram fyrir vestan. Hér er boðað að stofnuð skuli í raun ný ríkisstofnun á grunni stofnunarinnar fyrir vestan. Í fjárlögum er gert ráð fyrir, eins og ég kom að áðan, um 30 millj. kr. til setursins. Það kemur fram að starfsmenn stofnunarinnar nú þegar eru starfsmenn velferðarráðuneytisins. Óttast þingmaðurinn að þetta sé gert núna til að byrja með og síðan verði stofnunin flutt til Reykjavíkur? Það hefur mjög svo verið stefna þessarar ríkisstjórnar að toga til sín verkefni af landsbyggðinni yfir á höfuðborgarsvæðið. Telur þingmaðurinn að þetta sé nógu vel tryggt? Þarna er um að ræða 3,25 stöðugildi og það skiptir auðvitað máli fyrir Vestfirðinga. Það skiptir náttúrlega líka máli fyrir höfuðborgarsvæðið en ég mundi óska þess að þingmaðurinn færi aðeins yfir þetta.

Virðulegi forseti. Ég get því miður ekki sagt að ég sé alveg öruggur með að Fjölmenningarsetrið verði áfram á Vestfjörðum, sérstaklega ekki meðan núverandi ríkisstjórn er því hún er mikið ólíkindatól eins og við vitum og gæti tekið upp á hverju sem er. Ég ætla þó ekki á þeim fáu mánuðum sem eftir lifa af lífi þessarar ríkisstjórnar að henni muni detta það í hug að færa starfsemina frá Ísafirði. Í greinargerðinni er að minnsta kosti vísað til starfseminnar á Ísafirði og ég er nokkuð viss um að um þessa stofnun hefur verið að skapast ágæt þverpólitísk samstaða. Fjölmenningarsetur hefur hins vegar alltaf þurft að berjast dálítið mikið fyrir lífi sínu. Það hefur komið fyrir að þar hefur verið skorið mjög hressilega niður, m.a. á síðustu árum, og við höfum orðið að bregðast við og það hefur verið brugðist við. Ég hygg þó að smám saman sé mönnum að verða ljóst að hér er um að ræða alvörustofnun sem vinnur ekki bara á héraðsvísu. Það er alls ekki hugsunin að hún vinni bara á héraðsvísu, hún á að halda utan um, eins og kemur fram í frumvarpsgreinunum, mjög mikilvæg verkefni sem nýtast í þessum málaflokki um landið allt. Það var einmitt sú grunnhugsun sem bjó að baki þegar við þingmenn Vestfjarðakjördæmis á sínum tíma lögðum fram þessa þingsályktunartillögu, að þarna ætti þessi starfsemi að vera og stofnunin að sinna landinu í heild, á sama hátt og fjölmargar stofnanir á höfuðborgarsvæðinu sinna landinu í heild. Það má auðvitað velta því fyrir sér hvað er afskekkt og hvað ekki. Reykjavík er dálítið afskekkt séð frá Bolungarvík, finnst mér. Menn verða að skoða þetta líka þannig. Þessi stofnun á Ísafirði hefur að mínu mati sinnt hlutverki sínu með miklum ágætum.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Það þarf kannski að spyrja hæstv. velferðarráðherra að því hver sé framtíðarsýnin fyrir þessa stofnun, hvort hún eigi að vera áfram fyrir vestan eða ekki. Það kemur fram í frumvarpinu í ákvæði til bráðabirgða að ráðherra sé heimilt að skipa núverandi framkvæmdastjóra Fjölmenningarseturs í embætti forstöðumanns Fjölmenningarseturs til loka árs 2013. Frá þeim tíma skal embættið auglýst laust til umsóknar í samræmi við ákvæði laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þeir starfsmenn velferðarráðuneytisins sem starfa hjá Fjölmenningarsetri verða áfram starfsmenn hjá hinni nýju stofnun. Þetta er það eina sem sagt er um þetta og samkvæmt frumvarpinu er því ekki tryggt að stofnunin verði áfram fyrir vestan. En hæstv. velferðarráðherra situr í salnum og getur líklega sagt okkur í ræðu eða andsvari á eftir hver framtíðarsýnin er. Mig langar til að spyrja hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hvað honum finnist um að verið sé að taka þessi innflytjendamál í litlum pörtum inn í þingið í stað þess að setja eina rammalöggjöf. Ef svo væri gætum við rætt um heildarsýnina í þessum málaflokki eins og til dæmis það hvað vantar mikið fjármagn til Útlendingastofnunar sem er raunverulega flöskuhálsinn inn í landið. Þar koma aðilar til landsins jafnvel vegabréfalausir á fölsuðum skilríkjum og annað og eru fastir í Keflavík svo mánuðum skiptir. En hér er verið að leggja fram lokastöðuna í þessum málum í stað þess að taka á þeim brýnu vandamálum sem við þurfum einmitt núna að setja fjármagn í, eins og til dæmis þessa miklu fjárþörf hjá Útlendingastofnun. Úrlausn á því væri líka til að gæta mannréttinda hjá þessum aðilum því það eru mjög litlar líkur á því að mannréttinda sé gætt þegar úrvinnslutíminn hjá íslenskum stjórnvöldum er svo mikill sem raun ber vitni. Hefði ekki verið skynsamlegt að hafa þessa heildarsýn við vinnslu þessa máls?

Virðulegi forseti. Auðvitað er það rétt sem hv. þingmaður segir að það er mikilvægt fyrir okkur að hafa heildarsýn í þessum efnum, það þarf sannarlega. Hér er valin sú aðferð að flytja frumvarp til laga um málefni innflytjenda sem snúa fyrst og fremst að stjórnsýslunni. Það skiptir miklu máli, en ég hef líka tilhneigingu til að reyna að ræða þetta í því samhengi sem ég gerði og gera grein fyrir því að við erum ekki að stíga fyrstu skrefin í málefnum innflytjenda með þessu frumvarpi. Það má kannski frekar segja að við séum komin að ákveðnum þáttaskilum með því að festa þennan þátt málsins í lög, ef þetta frumvarp verður samþykkt í meginatriðum eins og það er flutt. Ég vakti athygli á því að ríkisstjórnir á undan þessari hafa sinnt þessum málum að mínu mati prýðilega í gegnum tíðina. Eins og ég nefndi áðan voru strax árið 2004 lagðar fram ítarlegar tillögur í málefnum innflytjenda sem síðan var unnið með áfram og á árinu 2008 var samþykkt fyrsta þingsályktunin um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Þar var kveðið á um ýmis stór mál sem lutu að réttindum innflytjenda. Ég ætla ekki að fullyrða að þar hafi verið sagt síðasta orðið í þessum efnum. Það þarf örugglega að halda áfram. Aðstæður eru líka stöðugt að breytast og fjöldi innflytjenda hefur farið vaxandi, þó það hafi aðeins verið að breytast á allra síðustu árum. Þetta skapar auðvitað ný verkefni fyrir okkur í stjórnsýslunni að takast á við. Ég vil ekki líta á það sem vandamál. Það er veruleiki sem við þurfum að takast á við og horfast í augu við að getur reynt á innviði samfélaga og hefur stundum haft í för með sér átök í samfélögum. Við eigum að reyna að læra af því og koma í veg fyrir slík átök og það var hugsunin á sínum tíma með Fjölmenningarsetrinu; að læra af þeirri reynslu sem þessi litlu samfélög fyrir vestan höfðu af því að fjöldi útlendinga flutti inn í samfélögin og hafði heilmikil áhrif og breytti heilmiklu. Samfélögin lærðu síðan að takast á við þetta. 

Frú forseti. Hér hefur verið haldin hver snilldarræðan á fætur annarri. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa skörulegu yfirferð yfir málefni innflytjenda áðan. Ég tel þó að það hafi verið fullkominn óþarfi hjá hv. þingmanni að taka undir með fyrri ræðumönnum um að það væri einhver hætta á því að þessi ríkisstjórn reyndi að ýta stofnunum út á land. Ég bendi á það að meðal annars sá sem hér stendur hefur gert sitt til að ýta verkefnum sem tengjast Evrópusambandsaðildarumsókninni út á land, m.a. í kjördæmi hv. þingmanns.  Sömuleiðis af því að hér eru þingmenn úr öðrum kjördæmum vil ég minna á að á Akureyri er annað slíkt setur sem hefur verið treyst. Síðan hefur í tíð minni verið komið upp átta manna starfsstöð á Austfjörðum þar sem menn hafa staðið sig frábærlega við að þýða erfiðar reglur og tilskipanir frá Evrópusambandinu.  Það var hins vegar fullkomlega þarft hjá hv. þingmanni að spara mér ómakið við að koma hingað upp og leiðrétta það sem kom fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Hún virtist telja hið ágæta Fjölmenningarsetur á Ísafirði kratíska uppáfinningu sem fór í taugarnar á henni, en það er vitanlega eins og fram kom í máli hv. þingmanns skilgetið afkvæmi vestfirskrar íhaldsmennsku og Framsóknarflokksins. Eins og hv. þingmaður sagði var þörf fyrir þetta á sínum tíma, þetta tók ekkert frá Reykjavík. Og af því að hv. þingmaður seildi nokkrum köpuryrðum til okkar þingmanna Reykvíkinga vil ég minna hv. þingmann á að einmitt þau snilldarrök sem hann færði hér áðan felldu mig á sínum tíma fyrir þessu máli. Ég kom þó aðallega upp út af einu. Mér gefst svo sjaldan tækifæri til að vera sammála hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur en hún nefndi að hún væri ekki glöð með að málefnum innflytjenda væri komið of víða niður í íslenskum lagaramma. Sumum hópum flóttamanna er nánast enginn staður fundinn. Það er ekki að sakast við hæstv. velferðarráðherra þar. Það eru fleiri en hann sem þar um véla. Hún nefndi kvótaflóttamenn og sagði að um þá væri ekki sérstaklega rætt í þessu frumvarpi og það er satt. Ég ber ábyrgð á því að sjá um hluta þess máls og staðreyndin er sú að það þarf taka skýrar og skarpar á því, meðal annars innan ramma ráðuneytis míns. Til dæmis er það utanríkisráðuneytið sem fjármagnar komu og undirbúning að komu kvótaflóttafólks til Íslands og það er enginn sérstakur fjárlagaliður til þess. Það fer bara eftir því hvaða uppsóp er eftir í kistunni ef að slíku kemur. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að uppi eru viðsjár í heiminum núna. Við vitum að það er borgarastríð í Sýrlandi og það hefur borist beiðni frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna um að við tökum við kvótaflóttafólki sem er staðsett í Sýrlandi. Ég og hæstv. velferðarráðherra höfum fullan hug á því en þá rekur maður sig á að engir sérstakir peningar eru til þess. Það finnst mér miður. Ég vil segja það hér að við í mínu ráðuneyti höfum verið að skoða það sem að okkur snýr og ég tel að í framtíðinni eigi að vera sérstakur fjárlagaliður til að sinna þörfum af þessu tagi og mun beita mér fyrir því. Ég vildi að það kæmi fram í umræðunni að ég er sammála þessari athugasemd hv. þingmanns og hyggst gera mitt til að bæta þar úr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hans og sérstaklega jákvæð og hlý orð í garð okkar sem höfum unnið að Fjölmenningarsetrinu, sem erum fjölmörg. Alþingi samþykkti reyndar þessa þingsályktunartillögu samhljóða á sínum tíma. Aðeins út af kvótaflóttamönnunum sem hæstv. ráðherra nefndi í lok máls síns. Hæstv. ráðherra greindi frá því að uppi væru hugmyndir um að hingað kæmu mögulega flóttamenn frá Sýrlandi. Ef ég veit rétt hafa ekki komið flóttamenn með þessum hætti til landsins frá því að þeir komu til Akraness á sínum tíma. Er það ekki rétt? 

Frú forseti. Það er náttúrlega reynsla í landinu af móttöku kvótaflóttafólks eins og það er kallað í þessum málaflokki. Íslendingar hafa brugðist við ákalli um slíkt áður. Ég held að reynslan af því hafi verið býsna góð. Ég held að við séum komin með tæki og tól til að gera það nokkuð vel. Hv. þingmaður spyr síðan um þetta tiltekna mál og hvort borist hafi beiðni um móttöku kvótaflóttafólks, sem svo er kallað, frá Sýrlandi. Sú beiðni barst í síðustu viku frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna til margra landa, m.a. til Íslands. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að skoða það ákaflega vel. Ég er mjög jákvæður gagnvart því. Það sem við höfum verið að velta fyrir okkur í mínu ráðuneyti er að taka við litlum hópi. Við höfum alltaf gert það, fyrir utan kannski einu sinni. Það er farsælast fyrir okkur að gera þetta í tiltölulega litlum skömmtum. Þarna yrði þá um fáar fjölskyldur að ræða en við mundum að minnsta kosti bregðast við svipað og aðrar þjóðir. Ég tel að það sé siðferðileg skylda okkar í hvert skipti sem slík beiðni berst að við skoðum hana til hlítar og hvort hægt sé að verða með jákvæðum hætti við henni.

Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa mörg fleiri orð um þetta frumvarp enda er um 1. umr. að ræða því að svo fer það til nefndar. Tæknilega séð sé ég nokkra annmarka á frumvarpinu sem ég hef komið aðeins inn á. Ég fór yfir reglugerðarheimildina áðan, en inn í þingið kemur tæpast nokkurt einasta frumvarp frá ríkisstjórninni nema um reglugerðarheimild sé að ræða. Í 9. gr. stendur að ráðherra sé heimilt að setja reglugerð um nánari framkvæmd þessara laga svo sem um starfsemi Fjölmenningarseturs og innflytjendaráðs. Ég átta mig ekki á því hvers vegna ekki er hægt að setja þetta með skilvirkari hætti inn í frumvarpið, sérstaklega í því ljósi að þetta er mjög viðkvæmur málaflokkur. Við vitum hvernig það er á bloggsíðum í samfélaginu. Ef einhver þingmaður leyfir sér að opna munninn um innflytjendamál er oft og tíðum reynt að gera hann ótrúverðugan og hann kallaður ýmsum nöfnum sem ég ætla ekki að hafa eftir hér. Við verðum að geta rætt þennan málaflokk af skynsemi og yfirvegun vegna þess að líklega er ásókn flóttamanna til Norðurlanda eitt stærsta verkefni sem við komum til með að standa frammi fyrir í nánustu framtíð. Við megum aldrei sofna á verðinum, aldrei nokkurn tíma. Við eigum fyrst og fremst að styrkja varnir okkar og gera það vel. Því sakna ég þess að þetta frumvarp skuli koma eitt fram og að það skuli ekki vera annaðhvort stutt af fleiri frumvörpum sem hægt væri að ræða samhliða eða á einhvern hátt efnisríkara. Eins og hér kemur fram er ekki fjallað um réttindi og skyldur innflytjenda. Það á eftir að lögleiða þá tilskipun hér sem við þurfum að taka upp frá ESB og eins tilskipunina um almennar reglur um jafna meðferð á vinnumarkaði og í atvinnulífi. Auðvitað viljum við taka vel á móti því flóttafólki sem vill vera hér og það er þjóðhagslega hagkvæmt að koma því sem fyrst út í atvinnulífið. Sett voru skilyrði fyrir því að þetta fólk yrði að læra íslensku til að aðlagast íslensku samfélagi en í lagafrumvarpinu kemur fram að ekki sé verið að ræða það nú og er það sett á bið. Þegar einstaklingur fær réttindi ber hann líka skyldur og því má ekki gleyma. Það er ekki hægt að færa bara réttindi til einstaklings og svo er hann algjörlega ábyrgðarlaus gagnvart því samfélagi sem hann býr í. Í markmiðslýsingu er tekið fram - þetta er lagafrumvarp, ekki þingsályktunartillaga - að allir skuli vera virkir í samfélaginu. Það er alltaf svolítið erfitt að setja svona texta inn í frumvörp sem verða seinna að lögum, þetta er svo matskennt. Það eru náttúrlega ekki refsiákvæði við þessu. Það er nokkuð skrýtið þegar markmiðsstefna í lagatexta er svona almennt orðuð og alhæft á þennan hátt. Eins og fram hefur komið byggist þetta frumvarp á samstarfsyfirlýsingu Samfylkingarinnar og Vinstri grænna og var sett þar inn að lög um innflytjendur skyldu endurskoðuð. Það birtist í þessu frumvarpsformi. Þetta var að vísu líka lagt fram á síðasta þingi en náði ekki afgreiðslu. Við skulum staldra við þær staðreyndir sem koma fram í frumvarpinu og hvað valdi því að árið 2000 voru tæplega 8.500 innflytjendur hér á landi en núna 11 árum seinna eru þeir orðnir 25.693. Ásóknin í að koma hingað er augljóslega að aukast. Samkvæmt tölum frá Útlendingastofnun hefur orðið stórkostleg fjölgun á innflytjendum hingað til landsins síðan umsóknin um aðild að Evrópusambandinu var lögð inn sumarið 2009, sem er athyglisvert. Líklega er farið að spyrjast út að við tökum vel á móti flóttamönnum, ég veit það ekki. Við verðum að vera sérstaklega varkár í þessum málum, sérstaklega í ljósi þess hvar á landakortinu okkar ágæta eyja er. Hér hafa komið upp mjög alvarleg atvik nú í sumar, sem dæmi. Hingað hafa komið vegabréfalausir einstaklingar eða jafnvel með fölsuð vegabréf sem reyna svo að komast héðan úr landi með skipum til fyrirheitna landsins í Ameríku. Við megum ekki verða sá stökkpallur hjá ákveðnum aðilum því að fagmenn í þessum geira segja mér að stundum séu þeir sem koma hingað til lands með fölsuð vegabréf eða vegabréfalaus fórnarlömb mansals og að jafnvel hafi þeir þurft að kaupa sér vegabréf eða viðkomandi aðilar eigi inni greiða hjá þeim. Við verðum að vera vel meðvituð um það að hér festi glæpaklíkur ekki enn frekar rætur. Í fyrra vorum við í allsherjarnefnd vöruð við því sem kallað er krækjur í Noregi sem eru einstaklingar sem koma til landsins og eru jafnvel búnir að brenna fingraförin af sér, láta draga úr sér endajaxl og hvað annað og þykjast vera börn. Þeir eru ekki með vegabréf og geta ekki sannað hverjir þeir eru. Svo fer viðkomandi í aldursgreiningu og í ljós kemur að hann er skráður sem barn og þá kemur fjölskyldan til landsins á grunni fjölskyldusameiningar. Við verðum náttúrlega að horfa til Noregs því að Norðmenn hafa verið aðeins á undan okkur. Þeir hafa líka verið mjög viljugir að taka við flóttamönnum og kvótaflóttamönnum, alveg til fyrirmyndar. Það er náttúrlega langbest ef hægt er að stýra þessu, eins og hæstv. utanríkisráðherra fór yfir, þannig að það sé þá gert af mikilli yfirvegun, ekki síst að þessum verkefnum sé tryggt eitthvert fjármagn og húsnæði sé tilbúið þegar þessir aðilar koma til landsins. Ég geri líka athugasemdir við að lagt er til að hér verði skipað sex manna innflytjendaráð. Ég fór áðan yfir þann kratisma sem birtist orðið í öllum frumvörpum. Það eru nefndir og ráð og einhverjir sjóðir og fyrir rest á svo ráðherra að deila út peningum. Þetta á auðvitað fyrst og fremst að vera á fjárlögum og ákveðið faglega. Ráðherra á ekki að deila út einhverjum peningum því að lagt er til að þróunarsjóður innflytjendamála verði lögfestur í þessu frumvarpi. Hann hefur að vísu verið til frá árinu 2007 án þess að vera lögfestur en hér er gert ráð fyrir því að þetta sex manna innflytjendaráð skili tillögum til ráðherra sem tekur svo ákvörðun um hvaða verkefni eigi að hljóta styrki. Styrkveitingarnar sem ráðherrum er falið í þeim frumvörpum sem hafa verið að koma fram finnst mér ógeðfelldar. Mér finnst ekki rétt árið 2012 að fara á nýjan leik í handstýrt fjárveitingavald. Best er að allt sé uppi á borðum, fyrir fram ákveðið og einstaka ráðherrar úthluti ekki styrkjum. Í þessum þróunarsjóði voru 10 milljónir árið 2011. Ég hef ekki kíkt í fjárlagafrumvarpið og séð hvað gert er ráð fyrir að þetta verði há upphæð í fjárlögum 2012. Ef mikill munur er á kem ég til með að vekja athygli á því. Virðulegi forseti. Hér er lagt til að þeir starfsmenn sem nú þegar vinna við stofnunina haldi störfum sínum. Stofnunin hefur 3,25 stöðugildi. Ég skal ekki segja hvort of mikið sé í lagt, kannski ekki miðað við það sem kemur fram í frumvarpinu, þ.e. fjölgun innflytjenda á þessu 11 ára tímabili. Nú fer þetta í nefnd og kem ég til með að fylgja eftir því sem ég hef bent á og koma með breytingartillögur að því sem betur má fara.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég held að það sé mikilvægt að við áttum okkur á því að þetta frumvarp er fyrst og fremst um tvennt, um meginmarkmiðssetninguna og síðan er verið að formgera það sem í raunveruleikanum hefur verið að þróast á undanförnum árum og raunar meira en áratug varðandi þjónustuna við innflytjendur. Hér er ekki tekið á málefnum flóttamanna sérstaklega heldur er verið að tala um innflytjendur. Eins og komið hefur fram voru þeir árið 2011 yfir 25 þúsund. Þeim hefur fækkað en eru samt enn vel yfir 20 þúsund. Það er mikilvægt að við sinnum þessum einstaklingum eins og öðrum í samfélaginu. Það er ekki verið að tala um nein forréttindi, heldur að hjálpa fólki að geta búið í íslensku samfélagi. Mesti flöskuhálsinn og það sem er erfiðast er yfirleitt upplýsingamiðlunin, það að koma skilaboðum, upplýsingum og kynningu á íslensku samfélagi til viðkomandi aðila. Þar bera auðvitað sveitarfélögin og viðkomandi stofnanir um allt land meginábyrgðina en þarna er sem sagt sett niður fjölmenningarsetur sem á að samhæfa þessar aðgerðir, vera í stefnumótuninni og reka á eftir. Þannig kemur ríkisvaldið að þessu. Ég ætla bara að segja það líka, af því að það kom fram í umræðunni að þetta væri einhver stofnun sem yrði svo bara flutt fljótlega í burtu og ekkert hægt að treysta á, að einmitt núna er verið að formgera það hvar stofnunin á að vera og að hún sé byggð á lagalegum grundvelli. Það held ég að skipti mjög miklu því að það er alveg klárt að það er verið að lýsa því yfir að þessi stofnun eigi að vera til í einmitt þessu hlutverki og vera á Ísafirði. Það voru átök á sínum tíma um Alþjóðahúsið og það er engin launung á því. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur líka farið ágætlega yfir það og það er einmitt rétt sem kom fram í máli hans um að þar átti í hlut stofnun sem var fyrst og fremst rekin af sveitarfélaginu Reykjavíkurborg og félögum þar í kring. Ég held að menn ættu að hugleiða hvernig þau þjónusta innflytjendur sérstaklega, hvort sem það er borgin eða aðrir, og þá geta menn metið sjálfir hvort þeir vilja hafa sérstakt alþjóðahús eða sinna þessum hópi öðruvísi. Þetta fer til umfjöllunar í hv. velferðarnefnd. Þar verður málið auðvitað skoðað sérstaklega. Hér hefur verið rætt um að það sé óeðlilegt að það séu einhverjar reglugerðarheimildir. Ég held að það séu mjög skýr ákvæði um hvað reglugerðirnar hugsanlega geta verið vegna þess að það er upptalning á verkefnum, hvort sem er Fjölmenningarsetursins eða innflytjendaráðs. Þar af leiðandi er ramminn mjög skýr. Hið sama gildir um þróunarsjóðinn. Ég veit ekki hvað hefur tíðkast hér áður fyrr en það er alveg klárt að úthlutun úr sjóðum er birt opinberlega. Það er formlegt ferli um hvernig fjallað er um það. Það er settur rammi utan um hvort einhver sérstök áherslusvið eru auglýst og svona sjóðir hafa verið í gangi. Framkvæmdin á þeim úthlutunum hefur verið algerlega árekstralaus og án athugasemda og ég vona að svo verði áfram.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 80/2011, um breytingu á barnaverndarlögum. Í fyrra var samþykkt breyting á barnaverndarlögunum með lögum nr. 80/2011 þar sem ákveðið var að ríkið yfirtæki ábyrgð á að byggja upp og reka öll heimili og stofnanir fyrir börn en sveitarfélögin bera ábyrgð á öðrum úrræðum í nærumhverfi barns. Samkvæmt lögunum skyldi þessi breyting á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga taka gildi 1. janúar 2013. Í raun er Reykjavíkurborg eina sveitarfélagið sem rekur heimili fyrir börn eins og hér um ræðir þannig að við núverandi aðstæður ná lög nr. 80/2011 eingöngu til tilfærslu heimila fyrir börn frá Reykjavíkurborg til ríkisins. Eins og fram kemur í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins frá í fyrra vegna lagabreytingarinnar um þessa breyttu verkaskiptingu er áætlað að útgjöld sem nema á bilinu 262–312 millj. kr. færist frá sveitarfélögum til ríkisins og að þeim verði mætt að fullu með gjaldi sem sveitarfélögin greiði þegar þau senda börn í vistun á þeim stofnunum sem ríkið yfirtekur. Er þá jafnframt gert ráð fyrir að velferðarráðuneytið setji reglugerð um gjaldskrá vegna innheimtu þessara gjalda. Starfshópur á vegum velferðarráðuneytisins, Barnaverndarstofu, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Reykjavíkurborgar hefur að undanförnu unnið að undirbúningi þessarar breytingar og meðal annars fjallað um rekstur þeirra stofnana sem nú eru á vegum Reykjavíkurborgar og færast eiga til ríkisins. Þann 14. maí sl. barst starfshópnum bréf frá Reykjavíkurborg þar sem bent er á að við undirbúning frumvarpsins sem varð að lögum nr. 80/2011 hafi ætíð verið gengið út frá því að til kæmi viðbótarfjármagn frá ríkinu til uppbyggingar á úrræðum þannig að Reykjavíkurborg þyrfti ekki að skerða þá þjónustu sem nú er veitt á þeim heimilum og stofnunum fyrir börn sem borgin rekur. Þannig telji Reykjavíkurborg forsendubrest fyrir því að færa heimilin frá borginni þar sem ekki liggi fyrir nein fyrirheit um aukið fjármagn frá ríkinu. Með öðrum orðum er verið að gagnrýna að ef ekki verði bætt við nýjum heimilum sé verið að hleypa öðrum sveitarfélögum með sín börn inn á þessi heimili sem eru í Reykjavíkurborg. Einhver dæmi eru um það en þarna virðist það formgert sérstaklega. Þess vegna kemur athugasemd frá Reykjavíkurborg um að hún vilji ekki skerða sína þjónustu og telji ekki ástæðu til að fara yfir þetta nema það komi uppbygging á nýjum heimilum. Starfshópurinn hefur einnig fengið bókun frá stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga dagsetta 25. maí 2012 þar sem tekið er undir afstöðu Reykjavíkurborgar. Telur stjórnin skynsamlegast að fresta gildistöku umræddrar breytingar um eitt til tvö ár og að á þeim tíma verði unnið betur að undirbúningi málsins. Starfshópurinn hefur fallist á sjónarmið Reykjavíkurborgar og Sambands íslenskra sveitarfélaga um að lengri tími sé nauðsynlegur til að breyta umræddri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og að hæfilegur frestur sé til 1. janúar 2014. Í ljósi þessa mæli ég fyrir þessu frumvarpi um frestun á gildistöku laganna til 1. janúar 2014 og að lokinni umræðunni legg ég til að málinu verði vísað til meðferðar hv. velferðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að gera okkur grein fyrir efni þessa frumvarps. Það er í sjálfu sér ekki mjög flókið, það gengur út á áform um að ríkið yfirtaki tiltekna starfsemi á stofnunum fyrir börn sem vistuð eru utan heimila, að þessi verkefni flytjist frá Reykjavíkurborg til ríkisins. Má segja að þau séu hjá sveitarfélögunum almennt talað en eins og hæstv. ráðherra vakti athygli á er þessi starfsemi eins og sakir standa eingöngu í Reykjavíkurborg. Ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt má segja að hnífurinn standi þar í kúnni að Reykjavíkurborg er með þessi tilteknu heimili. Verði þau síðan flutt til ríkisins eru það í raun ekki bara börn úr Reykjavík sem geta notið dvalar á þessum heimilum heldur eiga þá börn úr öðrum sveitarfélögum sama rétt. Sveitarfélögin benda á að ef menn ætla að yfirtaka þetta með þessum hætti þurfi að fylgja því aukið framlag sem ríkið verði að leggja fram. Ég geri mér ekki grein fyrir stærðargráðunni í þessum efnum. Í fyrsta lagi kemur fram að heildarrekstrarkostnaður Reykjavíkurborgar vegna þessara heimila hafi í fyrra numið rúmlega 219 millj. kr., en eins og hæstv. ráðherra greindi frá eru hugmyndir sveitarfélaganna þær að til að hægt sé að flytja þessi verkefni frá sveitarfélögunum til ríkisins án þess að skerða þjónustu þurfi ríkið að leggja fram viðbótarfjármagn, í fyrsta lagi í formi stofnkostnaðar og í öðru lagi þá væntanlega rekstrarkostnaðar sem leiðir af því. Ég geri mér ekki grein fyrir og get ekki séð af þessum málsskjölum hvað þarna gæti verið um að ræða. Eru menn að ræða um að þessi kostnaðarauki gæti þá orðið svipaður og rekstrarkostnaður Reykjavíkurborgar er eða hvernig sjá menn þetta fyrir sér? Hafa menn reynt að meta þá þörf sem mögulega kann að vera fyrir hendi á þessum vistunarúrræðum sem hér er um að ræða sem ríkið tekur við frá Reykjavíkurborg og þá í rauninni frá sveitarfélögum almennt? Teoretískt gæti það verið þannig að fleiri sveitarfélög væru með þessi úrræði og ef hæstv. ráðherra hefur á takteinum einhverjar upplýsingar um það væri fróðlegt að fá þær fram. Þegar sveitarfélögin koma ella til að ræða þessi mál við okkur í velferðarnefnd getum við leitað eftir þessum upplýsingum sem ég tel að þurfi að liggja fyrir. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um að auðvitað verða menn að ljúka því máli með einhverjum hætti sem báðir aðilar eru sammála um. Úr því að ég er farinn að tala um þessi heimili sem tryggja börnum vistun utan sinna eiginlegu heimila vil ég aðeins leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra um málefni sem bar á góma í fjárlagaumræðunni í síðustu viku þegar hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson spurði hæstv. ráðherra um stöðu eins slíks heimilis sem er af öðru tagi en þetta, vistheimilið í Háholti í Skagafirði. Nú hefur það komið fram að hæstv. ráðherra framlengdi á sínum tíma samning við það heimili um eins árs skeið og tryggði þar með rekstur þess sem ella hefði verið í fullkomnu uppnámi. Þetta gerðist á síðasta ári og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir atbeina hans að því máli. Hins vegar er þessi samningur bara til eins árs og rennur út í lok júní á næsta ári. Þannig er staðan að um mitt ár 2012 mun þessi samningur renna út og ekki er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að það séu fjármunir til þessa heimilis á fjárlögum sem bendir þá til þess, eins og sakir standa, að það séu allar líkur á því að starfsemi þess heimilis leggist af. Eftir því sem ég hef upplýsingar um mun Barnaverndarstofa ekki hafa óskað eftir viðbótarframlagi til þessa heimilis, hafði sem sagt ekki gert neina tillögu um það til hæstv. velferðarráðherra og velferðarráðuneytisins að það væri nauðsynlegt að tryggja fjármuni til þessa heimilis umfram það sem gert er með þeim samningi sem hæstv ráðherra undirritaði og auðvitað var fyrirséð í fjárlögum. Það finnst mér mjög mikið áhyggjuefni. Ég veit að þetta er átakamál. Það er umdeilt hvernig eigi að standa að þessum rekstri en það er þá náttúrlega nokkuð sem þarf að koma upp á borðið. Ef það er orðin stefnan að leggja af starfsemi heimila á borð við þá sem er í Háholti í Skagafirði þurfa menn að segja það. Það þarf að vera einhvers konar stefnumótun á bak við það. Mér er hins vegar ekki kunnugt um neina stefnumótun en ég hygg að við hæstv. ráðherra séum ekki ósammála um mikilvægi starfseminnar í Háholti. Ef hæstv. ráðherra getur með einhverjum hætti upplýst okkur um það hvernig staðið verður að þessu máli sem þetta frumvarp gaf mér tilefni til að vekja máls á væri það mjög gott. Ég er þeirrar skoðunar að starfsemin í Háholti eigi að halda áfram. Ég held að hún hafi í meginatriðum reynst vel. Fyrir utan það að vera mikilvæg starfsemi í héraðinu skiptir mestu máli að hún er mikilvæg sem þjónustustarfsemi við þau börn sem þurfa af margvíslegum ástæðum á þessari vistun að halda. Virðulegi forseti. Það eru þessi tvö atriði sem mig langaði sem sagt að spyrja hæstv. velferðarráðherra um. Ég er að reyna að átta mig á þessu umfangi sem við erum að tala um varðandi þessi mál sérstaklega sem kveðið er á um í þessu frumvarpi. Þar er sem sagt kveðið á um að lengja þann tíma áður en ríkið yfirtekur starfsemi þessara heimila sem kveðið er á um í frumvarpinu. Svo vil ég fá botn í það hvaða fjármuni gæti verið um að tefla og hvort ríkið hafi eitthvað áttað sig á því hvort setja þurfi á laggirnar fleiri slík heimili en þau sem Reykjavíkurborg nú þegar rekur og ætlunin er að ríkið yfirtaki reksturinn á. Loks er þessi spurning um Háholt sérstaklega, þá í rauninni stefnumótandi spurning um rekstur heimila á borð við Háholt sem eru rekin úti um landið.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, þetta snýst einmitt um að greina betur hver þörfin er til viðbótar við þá þjónustu sem Reykjavíkurborg veitir núna og tryggja að það framboð sé til staðar. Nú er þetta þannig sett upp í lögunum að reiknað er með því að sveitarfélögin greiði fyrir þessa þjónustu, þ.e. þau kaupa aðgang að heimilunum. Maður veit svo sem aldrei fyrir fram hver eftirspurnin verður nákvæmlega þegar þetta er gert svona, það er öðruvísi þegar menn hafa aðgang án þess að þurfa að greiða fyrir. Þetta er að vísu þekkt frá eldri tíma, ég kannast við það sem sveitarstjórnarmaður, að börn voru áður fyrr vistuð á heimilum á kostnað sveitarfélaganna. Oft var þetta stór baggi og mönnum fannst þetta dýrt og það var mismunandi hvernig sveitarfélögin gerðu þetta. Hér voru það Reykjavíkurborg og Samband íslenskra sveitarfélaga sem tóku af skarið og töldu að það væri ekki ástæða til að breyta þessari þjónustu að svo stöddu vegna þess að það þyrfti að greina þetta betur og tryggja fleiri rými til að þjónustan yrði viðunandi. Hv. þingmaður nefndi annað mál, Háholt í Skagafirði sem er eitt af þeim vistheimilum sem rekin eru á vegum Barnaverndarstofu. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að sá samningur er aðeins til miðs næsta árs, þ.e. til loka júní. Það er þó þannig í fjárlögum 2012 að fjárveiting er fyrir þessum sex mánuðum og til viðbótar er fjármagn sem annars hefði farið í að reka heimilið seinni hlutann en það er ekki merkt stofnuninni af því að samningurinn liggur ekki fyrir. Ég vona að ég fari rétt með þetta, ég held að það sé þannig. Peningarnir eru þarna en ekki merktir stofnuninni af því að samningurinn er til þessa takmarkaða tíma. Það er líka rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að það hefur verið töluverð umræða um Háholt í tengslum við öryggismál og mönnun á fagfólki, en það er engin launung á því að ég tel að starfsemin eigi að vera þar áfram. Húsnæðið er byggt af, ef ég veit rétt, Sveitarfélaginu Skagafirði og þetta er auðvitað stór vinnustaður í héraðinu. Þó að það eigi í sjálfu sér ekki að vera aðalatriði skiptir það auðvitað máli og líka að spurt sé af hverju þjónustan geti ekki verið þar, ef það á að veita hana. Það er sú afstaða sem ég hef haft í þessu máli, en það hafa auðvitað verið að koma fram ný úrræði. Það eru fleiri unglingar sem fá nú þjónustu þar sem þeir búa, þeir búa áfram heima í stað þess að fara á vistheimili eða stofnanir. Þessu er fylgt eftir af þjónustuaðilum í viðkomandi umhverfi. En með því að þessir einstaklingar fara ekki lengur inn á stofnun verða þyngri einstaklingar, ef svo má segja, á stofnunum sem krefjast meiri þjónustu og meiri fagþekkingar. Það er kannski sú umræða sem á sér stað í sambandi við Háholt. Sjálfur hef ég talið að starfsemin eigi að vera þar áfram eins og hv. þingmaður. Ég held að það sé alveg rétt að þetta fari fyrir hv. velferðarnefnd og þessi mál verða líka rædd í tengslum við fjárlögin vegna þess að það hefur einmitt komið fram sú gagnrýni, m.a. frá Ríkisendurskoðun, að þegar menn gera svona breytingar, leggja niður heimili eða eitthvað slíkt, taka nýja stefnu í málunum, eigi að gera það eftir mótaðri stefnu, hún þurfi að liggja fyrir og aðdragandinn sé á forsendum hennar. Þetta er staðan á málinu. Ég vona að þetta fari til umfjöllunar í hv. velferðarnefnd og tel óhjákvæmilegt að verða við þessum óskum - þess vegna er frumvarpið flutt - frá sveitarfélögunum og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Ég þakka fyrir umræðuna.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 45/2007, um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra, með síðari breytingum. Ég vil geta þess strax í upphafi að frumvarp þetta er nú lagt fram í annað sinn en það var lagt fram á síðastliðnu þingi án þess að fjallað væri um það efnislega. Í stuttu máli er breytingunum sem lagðar eru til í frumvarpinu ætlað að koma til móts við niðurstöðu EFTA-dómstólsins frá því í júní 2011 í máli Eftirlitsstofnunar EFTA gegn Íslandi. Í máli þessu komst EFTA-dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að með því að kveða á um rétt útsendra starfsmanna til launa í veikinda- og slysatilvikum sem og um slysatryggingar vegna andláts, varanlegs líkamstjóns og tímabundins missis starfsorku með þeim hætti sem gert væri í framangreindum lögum, hefði Ísland brotið gegn ákvæðum tilskipunar Evrópusambandsins um störf útsendra starfsmanna í tengslum við veitingu þjónustu. Í ákvæði 5. gr. laganna er meðal annars kveðið á um að starfsmaður sem starfar að jafnaði utan Íslands en er sendur tímabundið hingað til lands á vegum fyrirtækis sem veitir þjónustu hér á landi, sem sagt svokallaður útsendur starfsmaður, vinni sér inn rétt til launa í veikinda- og slysatilvikum með vinnu sinni hér á landi hjá sama fyrirtæki þannig að fyrir hvern unninn mánuð fyrstu tólf mánuðina greiðist tveir dagar á föstum launum í veikinda- og slysatilvikum. Niðurstaða EFTA-dómstólsins var sú að þetta ákvæði væri ekki í samræmi við ákvæði tilskipunar Evrópusambandsins um störf útsendra starfsmanna þar sem í henni væri með tæmandi hætti kveðið á um starfskjör útsendra starfsmanna. Því væri ríkjum með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu óheimilt að hafa í eigin löggjöf ákvæði um ríkari réttindi fyrir þessa starfsmenn en kveðið væri á um í Evróputilskipuninni. Dómstóllinn komst jafnframt að þeirri niðurstöðu að laun í veikinda- og slysatilvikum samkvæmt 5. gr. laganna gætu ekki fallið undir hugtakið „lágmarkslaun“ í skilningi tilskipunarinnar þar sem lagagreinin gerði ráð fyrir að starfsmenn fengju greidd laun samkvæmt ráðningarsamningi í veikinda- og slysatilvikum en ekki miðað við lágmarkslaun. Dómstóllinn tók hins vegar ekki afstöðu til þess hvort réttur til launa í veikinda- og slysatilvikum félli almennt undir hugtakið lágmarkslaun í skilningi tilskipunarinnar. Hæstv. forseti. Í frumvarpi þessu er því lagt til að ákvæði 5. gr. laganna verði breytt þannig að í stað þess að kveða á um rétt útsendra starfsmanna til fastra launa í veikinda- og slysatilvikum verði kveðið á um rétt til kjarasamningsbundinna launa í viðkomandi starfsgrein í réttu hlutfalli við starfshlutfall þeirra hverju sinni. Enn fremur er í frumvarpinu lagt til að með kjarasamningsbundnum launum í viðkomandi starfsgrein sé átt við laun samkvæmt kjarasamningi á því svæði sem samningurinn tekur til miðað við átta stunda dagvinnu eða 40 klukkustunda á viku miðað við fullt starf í viðkomandi starfsgrein. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega benda á það sem fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu en þar er undirstrikað að kjarasamningar aðila vinnumarkaðarins kveða á um lágmarkskjör á innlendum vinnumarkaði fyrir alla launamenn í hlutaðeigandi starfsgrein á því svæði sem viðkomandi samningur tekur til og er í því sambandi vísað til laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda frá 1980. Í ákvæði 7. gr. umræddra laga er kveðið á um slysatryggingar vegna andláts, varanlegs líkamstjóns og tímabundins missis starfsorku umræddra starfsmanna. Í þessu efni var það einnig niðurstaða EFTA-dómstólsins að hér væri kveðið á um ríkari rétt útsendra starfsmanna hvað varðar starfskjör þeirra en kveðið væri á um í tilskipun Evrópusambandsins um störf útsendra starfsmanna í tengslum við veitingu þjónustu. Því væri ekki heimilt að gera þá kröfu til erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til starfa hérlendis að tryggja þá með þeim hætti sem umrætt ákvæði laganna gerði ráð fyrir. Í ljósi þessarar niðurstöðu EFTA-dómstólsins er í frumvarpi þessu lagt til að ákvæði 7. gr. laganna verði fellt brott. Hæstv. forseti. Þegar umrædd lög voru samþykkt á Alþingi árið 2007 var markmið þeirra að tryggja erlendu launafólki þau réttindi og kjör sem gilda á íslenskum vinnumarkaði, þar á meðal að því er varðar erlend fyrirtæki sem senda starfsmenn sína tímabundið hingað til lands í tengslum við veitta þjónustu á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Að þessu markmiði er enn stefnt þótt Eftirlitsstofnun EFTA hafi gert athugasemdir við lögin eins og þau voru samþykkt hér. Þegar hefur verið fallist á ýmsar athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA við umrædd lög og vegna þeirra voru gerðar ákveðnar breytingar á lögunum í júní árið 2010. Hins vegar var litið svo á að athugasemdir Eftirlitsstofnunarinnar við þau ákvæði sem hér eru til umræðu væru þess eðlis að bera þyrfti þær undir EFTA-dómstólinn til að fá úr því skorið hvort efni ákvæðanna gengju gegn umræddri tilskipun. Byggði sú ákvörðun einkum á þeirri staðreynd að lengi hefur verið litið á rétt launafólks til launa í forföllum vegna veikinda eða afleiðinga slysa sem hluta lágmarksréttinda launafólks á innlendum vinnumarkaði. Vegna niðurstöðu EFTA-dómstólsins er ljóst að gera verður breytingar á umræddum ákvæðum laganna. Ég hef hins vegar lagt áherslu á að breytingarnar gangi ekki lengra en nauðsyn ber til að teknu tilliti til niðurstöðu dómstólsins og tel að það hafi tekist. Tekið skal fram að breytingarnar eru lagðar til að höfðu samráði við samtök aðila vinnumarkaðarins. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um lækningatæki. Frumvarpið er samið í velferðarráðuneytinu í samvinnu við Lyfjastofnun og fjármálaráðuneytið. Brýnt þótti að gera breytingar og lagfæringar á lögunum, ekki síst varðandi skráningu og eftirlit með lækningatækjum en þörf fyrir breytingar kom glöggt í ljós í tengslum við PIP-brjóstapúðamálið sem allir þekkja. Markmið breytinganna er að auka eftirlit með lækningatækjum á markaði með það að leiðarljósi að tryggja sem best öryggi sjúklinga og annarra notenda lækningatækja. Lög um lækningatæki voru sett árið 2001. Lögin fjalla um eftirlit með lækningatækjum, öryggi þeirra og rétta notkun. Markmið eftirlitsins er að koma í veg fyrir að sjúklingar verði fyrir tjóni og tryggja að framleiðsla, viðhald og notkun lækningatækja sé í samræmi við bestu fagþekkingu á hverjum tíma. Rúm tíu ár eru því frá því að lög um lækningatæki voru sett. Eins og vænta má hafa orðið ýmsar breytingar á þessum málaflokki frá setningu laganna og eins hefur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins komið á framfæri athugasemdum þess efnis að íslenska ríkið hafi ekki sinnt nægilega eftirlitshlutverki með lækningatækjum samkvæmt Evrópulöggjöf. Endurskoðun laga um lækningatæki er því tímabær. Undanfarna mánuði hefur verið unnið að því í velferðarráðuneytinu að kanna hvernig unnt sé að þróa og styrkja eftirlit með lækningatækjum. Tekið hefur verið mið af þeirri reynslu sem fengist hefur við framkvæmd núgildandi laga. Stigin hafa verið skref í þá átt að bregðast við ábendingum framkvæmdastjórnarinnar og má í því sambandi benda á að með lögum nr. 28/2011 var eftirlit með lækningatækjum flutt frá embætti landlæknis til Lyfjastofnunar. Markmið þeirrar breytingar var að nýta fagþekkingu sem er fyrir hendi hjá Lyfjastofnun varðandi vinnuaðferðir við eftirlit með lyfjum og sérþekkingu í beitingu verkferla við tæknieftirlit til að auka skilvirkni þess víðtæka eftirlits sem tilgreint er í lögum um lækningatæki. Samkvæmt frumvarpinu skulu framleiðendur, innflytjendur og þeir sem bera ábyrgð á markaðssetningu lækningatækja hér á landi skrá lækningatæki hjá Lyfjastofnun. Enn fremur er gert ráð fyrir að Lyfjastofnun haldi skrá yfir þessa aðila. Í núgildandi lögum er þess ekki krafist af fyrrnefndum aðilum að þeir láti skrá lækningatæki hjá Lyfjastofnun en hins vegar er kveðið á um að Lyfjastofnun skuli halda skrá yfir umrædda aðila. Sú skráning hefur hins vegar ekki þótt nægilega skilvirk og er frumvarpinu ætlað að efla þá framkvæmd. Í frumvarpinu er einnig lagt að innflytjendur og innlendir framleiðendur greiði eftirlitsgjald vegna skráningar og markaðseftirlits með lækningatækjum sem eru eftirlitsskyld og flokkast undir tollskrárnúmer sem tilgreind eru í frumvarpinu. Lagt er til að gjaldið verði 0,75% af tollverði vöru vegna innfluttra lækningatækja og er tollstjóra falið að annast álagningu gjaldsins. Gjaldstofn vegna innlendrar framleiðslu skal miðast við söluverð vöru og er ríkisskattstjóra ætlað að annast álagninguna. Gjaldtökunni er ætlað að standa undir kostnaði Lyfjastofnunar við skráningu lækningatækja og viðhald á skránni auk markaðseftirlits lækningatækja. Hæstv. forseti. Ég hef í stuttu máli fjallað um frumvarp til laga um breytingu á lögum um lækningatæki en í því felst aukin vernd fyrir sjúklinga og notendur lækningatækja. Frumvarpið gerir okkur betur í stakk búin að bregðast við vandræðum sem upp kunna að koma við notkun lækningatækja og til að tryggja öflugra eftirlit með slíkum búnaði. Það er því von mín að frumvarpið hljóti afgreiðslu á þessu þingi. Ég leyfi mér því, hæstv. forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég óska eftir því með þessari þingsályktunartillögu að Alþingi aflétti stjórnskipulegum fyrirvara á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 101/2012 um breytingu á bókun 31 (um samvinnu á sérstökum sviðum utan marka fjórþætta frelsisins) við EES-samninginn, og jafnframt að fella inn í samninginn tilskipun ráðsins 2008/114/EB. Sú tilskipun kveður á um að greina og tilnefna þýðingarmikil grunnvirki í Evrópu, sömuleiðis að meta þörfina á að efla vernd þeirra og allt annað sem því fylgir og er lýst í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Markmiðið með þessu máli er að setja upp ferla um það hvernig skuli ákvarða hvort mannvirki teljist til mikilvægra samfélagsinnviða og sömuleiðis hvernig þeir verði best verndaðir þannig að öryggi okkar borgaranna verði sem tryggast. Lagt er til að þetta verði gert í áföngum. Fyrsti áfanginn varðar orku og samgöngumannvirki en á síðari stigum verða undir fjarskipta- og upplýsingatæknigeirar. Þessi innleiðing kallar á breytingar á almannavarnalögum, nr. 82/2008. Hæstv. innanríkisráðherra sér um þann spölinn, hann mun á þessu löggjafarþingi leggja fram lagafrumvarp sem felur í sér þær breytingar sem gera þarf. Rétt er að taka það alveg sérstaklega fram vegna þess að kröfur tilskipunarinnar taka líka til áhættumata og öryggisáætlana en þær rúmast allar innan ramma almannavarnalaganna. Ég er viss um að þingið gleðst örugglega yfir því að af þeim breytingum sem af þessu stafa munu ekki leiða neinar stjórnsýslulegar afleiðingar, a.m.k. ekki umtalsverðar, og ekki heldur umtalsverður kostnaður. Ég legg til, herra forseti, að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Með þeirri þingsályktunartillögu sem ég hef nú framsögu fyrir er sömuleiðis leitað heimildar Alþingis til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Að þessu sinni er númer þeirrar ákvörðunar 55/2012. Sú vélar um breytingu á XII. viðauka við EES-samninginn en þar er mælt fyrir um frjálsa fjármagnsflutninga. Í þessu felst að inn í hann verður felld tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2011/7/ESB um átak gegn greiðsludrætti í verslunarviðskiptum. Í þessari tilskipun er mælt fyrir um að fyrirtæki skuli greiða reikninga innan 60 daga nema þá að sérstaklega sé um annað samið og ef slíkt er ekki bersýnilega ósanngjarnt. Ef um er að ræða opinbera aðila sem kaupa vöru og þjónustu ber þeim hins vegar að greiða innan 30 daga og í því tilviki er það aðeins í undantekningartilvikum sem heimilt er að fresturinn fari upp í 60 daga. Sömuleiðis er gert ráð fyrir því að fyrirtæki skuli almennt eiga rétt á vöxtum vegna greiðsludráttar og þau geti krafið um innheimtukostnað og þá er sömuleiðis í tilskipuninni kveðið á um lágmarksálag vegna álagningar svokallaðs vanefndaálags. Þessi innleiðing kallar á breytingar á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sömuleiðis á innheimtulögum, nr. 95/2008, og fleiri lögum. Ég vil að það komi skýrt fram að líklegt er að það þurfi sömuleiðis að setja sérstök lög til þess að innleiða ákvæði tilskipunarinnar að fullu. Stefnt er að því að hæstv. ráðherra atvinnuvega og nýsköpunar leggi fram nauðsynleg lagafrumvörp á þessu þingi, og eins og í því fyrra máli sem ég hef hér reifað er hvorki gert ráð fyrir að þær lagabreytingar sem sá hæstv. ráðherra mun mæla fyrir muni hafa neinn umtalsverðan kostnað í för með sér né heldur stjórnsýslulegar afleiðingar á Íslandi. Ég legg til, herra forseti, að þegar þessari umræðu lýkur verði tillögunni sem hinni fyrri vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Það er mér mikil ánægja að leita hér líka heimildar Alþingis á því að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 149/2012 um breytingu á XVIII. viðauka við EES-samninginn, sem fjallar um öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, vinnurétt og jafnrétti kynjanna, og þá um leið að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2008/104/EB um vinnu á vegum starfsmannaleigna. Rétt er að taka fram, herra forseti, vegna þess að hér hafa orðið töluverðar umræður um starfsmannaleigur allar götur síðan árið 2005 og að af slíkum málum hafa sprottið erfið dómsmál millum Íslands og erlendrar stofnunar, að þessi tilskipun sem ég ræði nú varðar ekki nýlegt dómsmál fyrir EFTA-dómstólnum í máli Eftirlitsstofnunar EFTA gegn Íslandi, nr. E-12/10. Það fjallaði um útsenda starfsmenn og tilskipun sem að þeim lýtur, 96/71/EB, samanber lög um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör þeirra. Það eru lög nr. 45/2007. Meginmarkmið með þeirri breytingu sem ég mæli fyrir er að setja sérstakan ramma um kjör og réttindi starfsmanna á vegum starfsmannaleigna um leið og tekið er tillit til þess að fyrirtæki þurfa vissulega ákveðinn sveigjanleika við ráðningu starfsfólks. Í tilskipuninni er kveðið á um að ráðningarkjör starfsmanna á vegum starfsmannaleigna skuli ekki vera lakari en þeirra starfsmanna sem ráðnir hafa verið beint til hlutaðeigandi notendafyrirtækja. Hér er með öðrum orðum, herra forseti, verið að reyna að setja undir þann leka sem við höfum sum í ádeilum okkar á fyrri tilskipanir kallað félagsleg undirboð. Þar er meðal annars kveðið á um að starfsmenn á vegum starfsmannaleigna skuli líka vera tímanlega upplýstir um störf sem kunna að losna innan þeirra fyrirtækja sem nýta starfskrafta þeirra á þeim tíma sem þeir starfa fyrir það. Þetta er gert til þess að auka tækifæri þeirra til að öðlast ótímabundna ráðningu með beinu ráðningarsambandi milli þeirra og notendafyrirtækisins. Starfsmannaleigunni er sömuleiðis samkvæmt þessu fortakslaust óleyfilegt að krefja starfsmenn um greiðslu fyrir að útvega þeim atvinnu hjá notendafyrirtækinu eða gera ráðningarsamning eða stofna til ráðningarsambands við notendafyrirtækið eftir að starfsmannaleigan hefur tekið að sér verkefni fyrir það tiltekna fyrirtæki. Þá er gert ráð fyrir því að á þeim tíma sem starfsmaður á vegum starfsmannaleigu sinnir störfum fyrir notendafyrirtæki skuli veita honum nákvæmlega sama aðgang að hvers konar aðbúnaði og sameiginlegri aðstöðu sem starfsmenn viðkomandi notendafyrirtækis njóta, svo sem samgöngum eða mötuneyti, nema gild rök leiði til annars vegna hlutlægra þátta. Aðildarríkin eiga einnig að sjá til þess að ógild verði eða hægt verði að ógilda öll ákvæði sem banna eða hindra að ráðningarsamband komist á milli notendafyrirtækisins og starfsmanns á vegum starfsmannaleigu eftir að verkefni hans hjá notendafyrirtækinu á vegum starfsmannaleigunnar lýkur. Það er sem sagt verið að auka rétt þeirra starfsmanna sem koma til starfa hjá tilteknu notendafyrirtæki í gegnum starfsmannaleigu og auka möguleika á því að stofna sjálfstætt ráðningarsamband milli viðkomandi starfsmanna og viðkomandi fyrirtækis eftir það tímabil sem starfsmannaleigan hefur haft milligöngu um að kraftar þeirra séu nýttir hjá fyrirtækinu. Þetta er mjög jákvætt. Það skal líka samkvæmt tilskipuninni kveðið á um viðeigandi ráðstafanir ef svo fer að starfsmannaleigur eða notendafyrirtæki fari ekki að ákvæðum tilskipunarinnar og gerist brotleg við ákvæði hennar og þá einkum varðandi viðurlög við brotum og viðeigandi málsmeðferð til handa þeim sem á er brotið. Aðildarríkin geta sett lög eða stjórnsýslufyrirmæli sem eru launamönnum hagstæðari eða til að auðvelda eða heimila gerð kjarasamninga milli aðila vinnumarkaðarins sem eru launamönnum hagstæðari en ella. Innleiðing á tilskipuninni sem ég nefndi áðan, 2008/104/EB, kallar á breytingu á lögum um starfsmannaleigur, nr. 139/2005, og mörg okkar munum ákaflega vel eftir og börðumst raunar fyrir, töldum á þeim tíma að þau gengju ekki nægilega langt. Hæstv. velferðarráðherra hyggst leggja fram lagafrumvarp á þessu löggjafarþingi til þess að innleiða ákvæði tilskipunarinnar. Sem og í hinum fyrri málum sem ég hef mælt fyrir í dag munu þær lagabreytingar sem af frumvarpi hæstv. ráðherra hljóta ekki hafa neinn umtalsverðan kostnað í för með sér eða stjórnsýslulegar afleiðingar hér á landi. Af því að þessi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar var hún eins og allar slíkar tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Þess vegna óska ég með þessari tillögu eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst þannig að aflétta megi þessum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að tillögu þessari verði vísað til hv. utanríkismálanefndar þegar umræðu um hana lýkur í dag.

Herra forseti. Með þingsályktunartillögu þessari óska ég eftir því við hv. Alþingi að það aflétti stjórnskipulegum fyrirvara sem settur var vegna ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 115/2012 um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn, en hann fjallar um umhverfismál. Sömuleiðis að inn í samninginn verði steypt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/31/EB. Hún fjallar um ákaflega merkilegt mál sem er geymsla koltvísýrings í jörðu. Með þessum gerningi er mælt fyrir um að settar verði rammareglur um það hvernig geyma beri koldíoxíð í jarðlögum. Tilgangurinn er að draga úr neikvæðum áhrifum þess á umhverfi og heilsu manna. Tilskipunin gildir þó ekki um verkefni í rannsóknar-, þróunar- eða prófunarskyni, ef um er að ræða minna en 100 kílótonn koldíoxíðs. Samkvæmt þessari tilskipun hafa aðildarríkin rétt til að ákveða á hvaða svæðum geymslan má fara fram en þau geta líka bannað hana með öllu alls staðar eða á einstökum svæðum sem þau svo kjósa. Ef aðildarríkin telja að framkvæma þurfi einhvers konar rannsóknir til að meta hvaða svæði komi til greina sem geymslusvæði, t.d. að kanna iður jarðar á þeim stöðum, ber þeim fortakslaust að tryggja að engar slíkar rannsóknir fari fram án rannsóknarleyfis. Þetta tel ég nauðsynlegt að slá í gadda strax í framsögu minni. Nú höfum við nýlega samþykkt breytingar á lögum á Alþingi sem hafa leitt til þess að til er orðið nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Innan þess er núna verið að skoða hvernig framtíðarskipan geymslu koldíoxíðs eða heimildar til kolefnisgeymslu skuli háttað á Íslandi. Ráðuneytið mun náttúrlega hafa samráð við önnur stjórnvöld og aðra sem málið kann að varða áður en endanleg ákvörðun verður tekin. Meðal þeirra þátta sem þarf að taka afstöðu til er hvort og þá að hvaða marki starfsemi sem fellur undir gildissvið tilskipunarinnar verði heimiluð og þá sömuleiðis, ef hún verður heimiluð, á hvaða svæðum. Það er vitaskuld í þessu máli tekið skýrt fram að óheimilt er að bæta úrgangi eða öðrum efnum við koldíoxíðið nema þeim sem uppfylla þar til greind skilyrði sem rakin eru í þeim fylgiskjölum sem tillögunni og tilskipuninni fylgja. Þeim sem rekur eða ber ábyrgð á geymslusvæði ber að halda skrá yfir magn og samsetningu geymdra efna og það er svo lögbærra yfirvalda í hverju aðildarríki að tryggja að nauðsynlegu eftirliti sé sinnt á geymslusvæðum og sömuleiðis að halda allar nauðsynlegar skrár, bæði um magn og samsetningu efna sem eru geymd á tilteknum svæðum. Í 2. mgr. 103. gr. EES-samningsins er gert ráð fyrir að stjórnskipulegum fyrirvörum við ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar sé að jafnaði aflétt áður en sex mánuðir eru liðnir frá því að ákvarðanir voru teknar. Þess vegna flyt ég þessa þingsályktunartillögu þó að ekki liggi fyrir hvenær hæstv. ráðherra leggur fram frumvarp til þeirra lagabreytinga sem að þessari innleiðingu snúa. Ég legg til, herra forseti, að þegar þessari umræðu er lokið verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.