Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég fagna því að við náum að afgreiða þetta lyfjafrumvarp og frestunina á því til 1. janúar. Um leið þakka ég þingheimi fyrir að hafa tekið afar vel í þá málaleitan að seinka gildistöku, einfaldlega vegna þess að það var óhjákvæmilegt. Allir flokkar hafa lagst á eitt um að láta málið ganga fram með þeim hætti sem hér er gert og ber að þakka það. Ég vil aðeins taka það fram, af því að hér hefur komið fram í atkvæðagreiðslu, sem rétt er, að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að í upphafi þurfi menn að greiða meira en áður, þ.e. borga 100% upp að ákveðnu marki og síðan minna í framhaldinu, að það er einmitt hluti af þeim undirbúningi og kynningu sem þarf að eiga sér stað, að finna lausnir á því. Þegar eru komnar fram mjög brúklegar tillögur til að tryggja að fólk lendi ekki í vandræðum með innleiðinguna hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Þingsályktunartillagan er lögð fram í samræmi við ákvæði laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Tillaga til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða var lögð fram af iðnaðarráðherra í samráði og samvinnu við umhverfisráðherra á 140. löggjafarþingi. Tillagan náði þá ekki fram að ganga og er nú lögð fram að nýju og er efnislega samhljóða þeirri tillögu sem þá var lögð fram. Samkvæmt 3. gr. þeirra laga skal eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti leggja fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Markmið verndar- og nýtingaráætlunar er að tryggja að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið er tillit til verndargildis náttúru- og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þessi sömu gæði með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Í verndar- og orkunýtingaráætluninni er í samræmi við markmið laga nr. 48/2011 lagt mat á verndar- og orkunýtingargildi landsvæða og efnahagsleg, umhverfisleg og samfélagsleg áhrif nýtingar, þar með talið verndunar. Á grundvelli framangreindra sjónarmiða er í þeirri þingsályktunartillögu sem hér er mælt fyrir mótuð stefna um hvort landsvæði þar sem er að finna virkjunarkosti megi nýta til orkuvinnslu eða hvort ástæða sé til að friðlýsa þau eða rannsaka frekar. Virkjunarkostir eru samkvæmt því flokkaðir í orkunýtingarflokk, verndarflokk eða biðflokk. Flokkun sú sem fram kemur í þingsályktunartillögunni byggir á skýrslu verkefnisstjórnar um gerð rammaáætlunar um vernd og nýtingu náttúrusvæða með áherslu á vatnsafls- og jarðhitasvæði en sú stjórn var skipuð af iðnaðarráðherra í samráði við umhverfisráðherra 24. ágúst 2007. Verkefnisstjórn skilaði skýrslu sinni til iðnaðar- og umhverfisráðherra 5. júlí 2011. Upphaflega voru 84 virkjunarkostir til skoðunar innan verkefnisstjórnar um rammaáætlun en af þeim koma 17 virkjunarkostir ekki til flokkunar þar sem þeir falla ekki undir gildissvið laganna. Samtals eru því í þingsályktunartillögu þessari 67 virkjunarkostir flokkaðir í samræmi við lögin. Í athugasemdum með þingsályktunartillögunni er í 2. kafla gerð nánari grein fyrir forsendum flokkunar virkjunarkosta en í samræmi við ákvæði laga nr. 48/2011 voru þann 19. ágúst drög að þingsályktunartillögunni kynnt og send í opið 12 vikna umsagnar- og samráðsferli. Jafnframt fór í umsagnarferli umhverfismat á þingsályktunartillögunni sem unnið hafði verið í samræmi við ákvæði laga nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana. Með hliðsjón af þeim upplýsingum sem fram komu í umsagnarferlinu voru gerðar nokkrar breytingar á þeim drögum að þingsályktunartillögu sem send var til umsagnar 19. ágúst. Er í þingsályktunartillögunni gerð nánari grein fyrir þeim breytingum en í stuttu máli eru þær eftirfarandi: Tveir virkjunarkostir, Eyjadalsárvirkjun og Hveravellir, eru teknir út úr áætluninni þar sem í ljós kom að þeir féllu utan gildissviðs laganna, en sex virkjunarkostir, Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun, Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun 1 og Hágönguvirkjun 2, eru færðir úr nýtingarflokki í biðflokk með vísan til ákveðinna varúðarsjónarmiða og nýrra upplýsinga, eins og nánar er tilgreint í almennum athugasemdum með þingsályktunartillögunni. Að auki eru í þingsályktunartillögunni áréttuð nokkur atriði er snúa að brennisteinsmengun og niðurdælingu og nýjum upplýsingum um Hagavatnsvirkjun auk þess sem nánari landfræðileg afmörkun er skilgreind fyrir virkjunarkostinn Sveifluháls. Ég vil árétta sérstaklega þau atriði sem snúa að brennisteinsmengun og því hvernig sú mengun er enn þá viðvarandi vandamál og viðfangsefni að því er varðar þau svæði þar sem áformuð er nýting á jarðhitasvæðum. Ég ítreka að við undirbúning og frágang þeirrar þingsályktunartillögu sem lögð var fram á síðasta löggjafarþingi var í einu og öllu fylgt ákvæðum laga nr. 48/2011 og að gefnu tilefni langar mig að rekja aðeins það ferli sem átti sér stað við frágang þeirrar tillögu. Þann 5. júlí 2011 skilaði sem áður segir verkefnisstjórn um gerð rammaáætlunar lokaskýrslu sinni til ráðherra. Skýrslan ber heitið Niðurstöður 2. áfanga rammaáætlunar. Mikilvægt er að hafa í huga að í skýrslunni er ekki að finna flokkun þeirra virkjunarkosta sem verkefnisstjórnin hafði til skoðunar, þ.e. virkjunarkostirnir eru ekki flokkaðir í orkunýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk. Niðurstöður verkefnisstjórnar birtast í töflu í skýrslunni þar sem er að finna röðun verkefnisstjórnarinnar á virkjunarkostunum, annars vegar af sjónarhóli nýtingar og hins vegar af sjónarhóli verndar. Niðurstöður verkefnisstjórnar frá 5. júlí 2011 eru því ekki í formi þingsályktunartillögu um flokkun virkjunarkosta í nýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk. Skýrslan sem slík er því ekki þess eðlis að hægt hefði verið að leggja hana fram á Alþingi sem þingsályktunartillögu um flokkun virkjunarkosta. Á grundvelli upplýsinga og tillagna í skýrslu verkefnisstjórnar var því í framhaldinu formanni verkefnisstjórnar, formönnum þeirra fjögurra faghópa sem stóðu að skýrslunni og fulltrúa ráðuneytanna falið að koma tillögu verkefnisstjórnar í þingtækan búning í formi þingsályktunartillögu um verndar- og orkunýtingaráætlun þar sem kveðið er á um flokkun virkjunarkosta í ofangreinda flokka. Að þeirri vinnu lokinni, 19. ágúst 2011, voru drög að þingsályktunartillögunni kynnt og send í hið lögbundna 12 vikna umsagnarferli. Að loknu ferlinu var ítarlega farið í gegnum þær 225 umsagnir sem bárust og lagt mat á hvort þar væri að finna einhverjar nýjar upplýsingar sem taka bæri lögum samkvæmt tillit til við endanlegan frágang þingsályktunartillögunnar. Niðurstaðan var að svo væri og eins og nánar er rökstutt í almennum athugasemdum með þingsályktunartillögunni voru því gerðar nauðsynlegar breytingar á þeim drögum að þingsályktunartillögu sem lágu fyrir og skjalið síðan klárað fyrir framlagningu á Alþingi. Ég ítreka að allt þetta ferli er í samræmi við ákvæði laga um verndar- og orkunýtingaráætlun og þá aðferðafræði sem þar er lagt upp með og farið var rækilega í gegnum við yfirferð iðnaðarnefndar og umhverfisnefndar á því frumvarpi sem varð að lögum nr. 48/2011. Enn fremur má nefna að verklag þetta er í fullu samræmi við ákvæði Árósasamningsins sem innleiddur var í íslenskan rétt í lok síðasta árs og kveður meðal annars á um aukna þátttöku almennings í ákvarðanatöku í umhverfismálum. Í þeirri þingsályktunartillögu sem ég mæli hér fyrir eru, sem áður segir, sex virkjunarkostir færðir úr orkunýtingarflokki í biðflokk frá því sem var í drögum að þingsályktunartillögu sem send voru til umsagnar í ágúst síðastliðinn. Varðandi tilfærslu þessara virkjunarkosta vil ég benda á að lög nr. 48/2011 kveða skýrt á um hvaða rök réttlæta það að flokka virkjunarkost í biðflokk. Það er alls ekki svo að biðflokkur sé í sjálfu sér geymsla fyrir umdeilda virkjunarkosti sem eigi að taka afstöðu til síðar. Í biðflokk falla samkvæmt 5. gr. laganna virkjunarkostir þar sem talið er að afla þurfi frekari upplýsinga um svo meta megi hvort þeir eigi að falla í orkunýtingarflokk eða verndarflokk. Þá er líka rétt að geta þess að í meirihlutaáliti iðnaðarnefndar við afgreiðslu laga um rammaáætlun áréttaði nefndin að við þetta mat skuli ráðherra og Alþingi einnig líta til almannahagsmuna ef rétt þyki að virkjunarsvæði bíði um sinn frekari ákvörðunar. Virkjunarkost má flokka í orkunýtingarflokk eða verndarflokk þá og því aðeins að viðkomandi kostur þyki nægilega rannsakaður og fyrirliggjandi gögn metin fullnægjandi. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að fyrrnefndum lögum er undirstrikað að í biðflokk falli þeir virkjunarkostir sem að mati Alþingis er ekki unnt að flokka í annan hvorn framangreindra flokka þar sem fyrirliggjandi gögn og upplýsingar gefa ekki nægilega afgerandi til kynna í hvorn flokkinn virkjunarkostirnir ættu að falla, þó með þeim fyrirvörum sem fram koma í áðurgreindu meirihlutaáliti iðnaðarnefndar. Fullyrða má að varúðarsjónarmið búi að baki þessari hugsun laganna. Þar sem koma sannarlega fram nýjar upplýsingar í umsagnarferlinu um umrædda sex virkjunarkosti var litið svo á að með tilkomu þeirra gagna hefði sú staða komið upp að fyrirliggjandi gögn og upplýsingar gæfu ekki nægilega afgerandi til kynna í hvorn flokkinn virkjunarkostirnir ættu að falla. Út frá 5. gr. laganna og þeim varúðarsjónarmiðum sem búa að baki því ákvæði er þessum sex virkjunarkostum því raðað í biðflokk í þeirri þingsályktunartillögu sem hér er mælt fyrir. Varðandi hinar nýju upplýsingar sem bárust í framangreindu umsagnarferli um þessa virkjunarkosti er tilgreint í athugasemdum með þingsályktunartillögunni að þær lúti annars vegar að mögulegum áhrifum framkvæmda vegna virkjana í neðri hluta Þjórsár á laxfiska í ánni, eru þar áhrif seiðaveitna meðal annars sérstaklega tilgreind, og að fyrirliggjandi gögn sem verkefnisstjórnin hafði til hliðsjónar séu ekki fullnægjandi. Hins vegar er um að ræða að við vinnu verkefnisstjórnar hafi áhrif virkjunarkostanna Skrokkölduvirkjunar og Hágönguvirkjunar 1 og 2 á áhrifasvæði Vatnajökulsþjóðgarðs ekki verið metin. Er þar um alþjóðleg viðmið að ræða sem ætlað er að tryggja að verndargildi hins friðlýsta svæðis skerðist ekki vegna athafna á aðliggjandi svæðum. Það var mat þáverandi iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra að ekki væri unnt að horfa fram hjá þeim tilgreindu upplýsingum sem bárust í umsagnarferlinu og voru því viðkomandi virkjunarkostir flokkaðir í biðflokk í endanlegri útgáfu þingsályktunartillögunnar sem hér er til umfjöllunar. Í því sambandi vil ég taka fram að í athugasemdum með þingsályktunartillögunni er það áréttað að sú verkefnisstjórn sem skipuð verður þegar þingsályktunartillaga þessi hefur verið afgreidd mun vinna með þá kosti sem eru í biðflokki sem og aðra virkjunarkosti sem falla utan verndar- og orkunýtingaráætlunar og meta hvort ástæða sé til að leggja til við ráðherra rökstudda tillögu um breytta eða endanlega flokkun í samræmi við lögin. Ný tillaga þarf því afdráttarlaust að taka tillit til áhrifa virkjunarkosta á áhrifasvæði Vatnajökulsþjóðgarðs, nýrra upplýsinga um Hagavatnsvirkjun, sértækra rannsókna sem lagt er til að gerðar verði varðandi Þjórsá og eftir atvikum annarra atriða sem varða virkjunarkosti í biðflokki. Samkvæmt tillögunni skilar verkefnisstjórn áfangaskýrslu fyrir 1. mars 2014 um stöðu mála hafi hún ekki þá þegar lagt fram endanlegar tillögur sína og mun ráðherra þá kynna Alþingi áfangaskýrsluna og eftir atvikum leggja í framhaldi af því fram tillögu til þingsályktunar í samræmi við lög nr. 48/2011. Að lokum vil ég geta þess til upplýsingar að þeir 67 virkjunarkostir sem þingsályktunartillagan nær til skiptast þannig á milli orkunýtingarflokks, biðflokks og verndarflokks að 16 kostir eru í orkunýtingarflokki, 31 er í biðflokki og 20 eru í verndarflokki. Áætluð orkuvinnslugeta í orkunýtingarflokki er um 8,5 teravattstundir, í biðflokki 12,5 og í verndarflokki 11,3, ef menn hafa áhuga á þeim tölum. Til hliðsjónar við þessar tölur er núverandi orkuvinnsla á Íslandi um 17 teravattstundir. Ég leyfi mér að minna á að markmið rammaáætlunar er að stuðla að meiri sátt um vernd og orkunýtingu landsvæða, að vernda af skynsemi og að nýta af skynsemi. Miklu hefur verið til kostað að vinna að þessu máli í mjög langan tíma af okkar bestu sérfræðingum. Er það því von mín að þingsályktunartillaga þessi um verndar- og orkunýtingaráætlun hljóti ítarlega og málefnalega umfjöllun í þinginu og verði á endanum það mikilvæga stefnumótandi skjal sem lagt var upp með í byrjun. Virðulegur forseti. Ég hef nú rakið meginefni þingsályktunartillögu um áætlun um vernd og nýtingu landsvæða og legg til að lokinni fyrri umr. verði henni vísað til síðari umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að mæla fyrir þessu mikla máli sem við, a.m.k. náttúruverndarsinnar, höfum borið miklar væntingar til. Engu að síður verður að segjast að vonbrigði með ákveðna þætti í því eru mikil. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna eru jökulsárnar í Skagafirði og Skjálfandafljót sett í biðflokk virkjana, sem sagt í virkjunaráætlun, þegar allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þingmenn frá Samfylkingunni hafa flutt um þetta þingmál á Alþingi? Þetta var meðal kosningaloforða og áherslna Samfylkingarinnar í Fagra Ísland árið 2005, að mig minnir, að þetta væru friðunarkostir nr. 1 eða 2. Þó að þessir flokkar standi að þessari rammaáætlun eru þessi svæði samt sett í eins konar virkjunarflokk þó að það heiti biðflokkur. Ég er mjög ósáttur við þetta og tel að við hefðum átt að hafa burði til að standa við þau fyrirheit sem gefin voru af þessum flokkum í þessari vinnu. Svo mjög er búið að takast á um virkjanirnar í Skagafirði. Ég man eftir því þegar við stóðum hér og töluðum niður virkjunaráformin við Villinganesvirkjun. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvers vegna í ósköpunum er þetta núna sett í biðflokk þegar svo afdráttarlaus vilji beggja ríkisstjórnarflokkanna var að þessi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og mikilvæga ábendingu. Hér er um að ræða áætlun um vernd og nýtingu þannig að þær hugmyndir sem falla í biðflokk falla ekki í eins konar virkjunarflokk heldur í þann flokk þar sem talið er að þurfi frekari rannsókna við. Við hv. þingmaður getum verið sammála um að hér megi vernda mun meira en bæði er lagt til í þessari þingsályktunartillögu og yfirleitt í samfélagslegri umræðu. Það er samt ekki viðfangsefni mitt hér heldur að mæla fyrir tillögu til þingsályktunar á grundvelli þeirrar vinnu sem unnin hefur verið. Ég minni hv. þingmann á að náttúruverndarlög eru enn í gildi og friðlýsingar fara alla jafna fram á grundvelli þeirra þannig að lög um vernd og orkunýtingu landsvæða eru ekki einu lögin sem horft er til þegar farið er í friðlýsingarferli, heldur er þarna fyrst og fremst verið að vinna samkvæmt fyrir fram ákveðnum ferlum. Mér finnst mikilvægt í þessari umræðu að við virðum þá ferla. Ég hef lagt mitt af mörkum til þess. Af þeim ástæðum eru einu breytingarnar sem við gerum frá tillögu formanna faghópanna breytingar sem varða það að færa kosti í biðflokk til frekari skoðunar en enga kosti frá þeirri tillögu í endanlegan flokk, hvorki til nýtingar né verndar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og veit af áhuga hans í þessum efnum. Þess vegna finnst mér enn dapurlegra að þegar þessi mál komast á forræði flokka sem eru búnir að berjast fyrir þessu á undanförnum árum skuli ekki einu sinni tillagan sem lögð er fram hljóða upp á að fylgja eftir stefnuskrá flokkanna. Ég geri mér grein fyrir því að það eru skiptar skoðanir um þetta á þingi eins og hefur verið, og við höfum tekist á um þetta áður, en þarna var tækifæri og ég tel að þessi svæði eigi að vera í verndarflokki. Það er líka með vinnuna í þessum efnum, ég kom sjálfur að því í ferlinu að hafa afskipti af henni og það urðu mér mikil vonbrigði þegar málið var tekið úr höndum verkefnisstjórnarinnar. Við gátum deilt um hvernig hún var skipuð, ég hafði þá skipað fulltrúa sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í málið, en það eru mér vonbrigði að málið skuli hafa verið tekið úr höndum hennar áður en þessi flokkun átti sér stað. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvers vegna var það gert? Ég er mjög einlægur hvatamaður 

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hér er mælt fyrir byggir ekki á skiptum skoðunum á Alþingi heldur því ferli sem er skilgreint samkvæmt lögum. Það er það verkefni sem blasir við. Varðandi þá spurningu sem kom fram í andsvari hv. þingmanns um skil verkefnisstjórnarinnar annars vegar og hins vegar vinnu formanna faghópanna er því til að svara að verkefnisstjórninni var ekki falið að flokka kostina í biðflokk, verndarflokk og nýtingarflokk, heldur að skila röðun. Sú skýrsla var ekki fullnægjandi, eins og ég kom að í framsögu minni, sem þingsályktunartillaga og þurfti þá að koma henni í slíkan búning. Við töldum faglegt og málefnalegt að gera það þannig að formenn faghópanna önnuðust þá vinnu.

Hæstv. forseti. Mig langar að beina tveimur fyrirspurnum til hæstv. ráðherra. Þar sem ráðherrann las upp hversu margar teravattstundir væru í hverjum flokki þykir mér í fyrsta lagi mikilvægt að jafnframt komi fram í þingtíðindum hversu margar slíkar stundir eru utan þessarar áætlunar á grundvelli 3. mgr. 3. gr., þ.e. þeir kostir sem fara ekki í flokkun vegna þess að þeir eru á friðlýstum svæðum. Ég tel rétt að þetta komi fram í umræðunni. Í öðru lagi langar mig að beina fyrirspurn til hæstv. ráðherra vegna þess rökstuðnings sem ráðherrann fór yfir um tilflutning á kostum, þ.e. Skrokkölduvirkjun og Hágönguvirkjununum í fyrsta og öðrum áfanga. Hér er þetta rökstutt með því að það eigi að horfa til sjónarmiða um útvíkkun eða „buffer zone“ í kringum þjóðgarða. Hvernig heimfærir hæstv. ráðherra þessa tilfærslu og þennan rökstuðning á lög? Hvernig er hægt að líta á flutning þessara kosta milli flokka af hálfu ráðherrans öðrum augum en þeim að hér sé um að ræða pólitísk afskipti af niðurstöðu? Hvernig í ósköpunum á það að vera hægt? Hér er verið að bæta við einhvers konar sjónarmiðum og ég skil á engan hátt þennan rökstuðning. Ég tel þetta einfaldlega hvorki í samræmi við lögin né í samræmi við þá málsmeðferð sem var á undan gengin, þ.e. vinnu verkefnisstjórnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Í fyrsta lagi varðandi teravattstundirnar innan friðlýstra svæða er í sjálfu sér ágætt að halda þeim til haga en samkvæmt lögunum falla þessi friðlýstu svæði utan flokkunarinnar vegna þess að Alþingi taldi við lagasetninguna að þegar væri búið að taka afstöðu til verndargildis þessara svæða og það þyrfti ekki að fletta neinum blöðum um að þessi svæði væru þess virði að vernda þau. Ég þarf raunar að geta þess í þessu andsvari að ég sakna þess að heyra tóna hjá kjörnum fulltrúum Sjálfstæðisflokksins sem lúta að einhverjum áhuga á náttúruvernd. Miðað við það sem maður heyrir meðal kjósenda þess sama flokks hef ég á tilfinningunni  Varðandi þjóðgarðana og vangaveltur hv. þingmanns um flutninga á þeim svæðum erum við þarna dálítið að feta okkur áfram í umræðu og að hluta til vísum við líka til umræðu sem lýtur að landsskipulagsstefnu og þeim mikla þunga sem þar er lagður á víðerni og víðernaupplifun. Sú umræða er sem betur fer að festast í sessi, og henni að aukast fylgi, að víðernin sem slík séu auðlind vegna þess að þau er ekki að finna mjög víða á byggðu bóli, síst á Vesturlöndum. Þær röksemdir sem komu fram þóttu þess virði að skoða þær betur vegna þess að með bakið í virkjun og víðerni fyrir framan sig er ekkert endilega víst að víðernaupplifunin sé óskert. Þetta töldum við að 

Hæstv. forseti. Af þessu svari ráðherrans má ráða að það er augljóst að það er einfaldlega pólitísk stefna ráðherrans að færa til þessa kosti á grundvelli hugsjóna í pólitík. Þegar það verkefni var sett af stað að búa til rammaáætlun í þessum 2. áfanga sátum við sjálfstæðismenn í ríkisstjórn með Samfylkingunni. Strax þar getur hæstv. ráðherra fundið sjónarmið og áhuga sjálfstæðismanna á náttúruvernd. Við höfum mikinn áhuga á náttúruvernd enda höfum við stutt þetta ferli, en málið er einfaldlega að það þarf að ganga allt til enda og fylgja hinum faglegu forsendum. Hér er vikið frá þeim og það er miður vegna þess að ég hef heyrt þingmenn allra flokka tala um hversu mikilvægt það sé að reyna að ná sátt um þessi mál, hvar eigi að virkja og hvar eigi að vernda, en hér er hörfað frá þeirri stefnu. Það er mjög miður fyrir okkur öll sem hér stöndum og höfum miklar tilfinningar til náttúrunnar og ekki síður er það slæmt 

Virðulegur forseti. Eins og ég kom að í fyrra andsvari mínu hefur umræðan að því er varðar víðerni og ósnortin svæði í raun verið tiltölulega lágstemmd á Íslandi. Það er merkilegt og kannski ræðst það af því að við höfum ekki haft áhyggjur af því að við værum að ganga á þessi svæði. Við höfum hins vegar gengið mjög bratt á þessi svæði undanfarin ár í þágu virkjana og annarrar nýtingar. Það er þess virði að staldra við nákvæmlega þennan þátt og við sjáum það á rannsóknum til að mynda ferðaþjónustunnar að aðdráttarafl víðernanna er gríðarlega mikið og meðal annars nefna menn þær ástæður helstar fyrir því að þeir koma til landsins. Þeir merkja ekki síður við það sem sérstakt áhrifagildi að njóta víðernanna. 

Virðulegi forseti. Það er örugglega mikilvægt að víðernin eigi sér málsvara en þeir sem vilja byggja upp landið og nýta auðlindir okkar til að byggja það upp þurfa líka að eiga málsvara. Þeir eru sem betur fer margir á þingi. Fyrst langar mig að segja að það var sorglegt að mínu viti að heyra ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar áðan þar sem hann þverskallast enn og aftur við að bera hagsmuni síns heimahéraðs, hagsmuni Skagfirðinga, fyrir brjósti þegar hann talar gegn því að nýta fallvötnin í Skagafirði. Það er sorglegt að heyra þetta. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ráðherrann hafi ekki áhyggjur af því að þau vinnubrögð sem viðhöfð voru við þessa rammaáætlun, þ.e. þegar ráðherrarnir settust niður með einhverju góðu fólki og fóru að krukka í þetta, rýri trúverðugleika þeirrar áætlunar sem hér er lögð fram. Það virkar að minnsta kosti þannig á okkur sem ekki komum að þessari vinnu því að enn og aftur var ekki haft neitt samráð við þingið þegar að þessu stigi var komið, stjórnarandstöðuna þá, best að taka það fram. Mér finnst eins og trúverðugleikinn sé farinn úr þessari áætlun. Það er sorglegt því að tilraunin var gerð og farið af stað fyrir allmörgum árum til að reyna að ná einhverri sátt. Kannski var það bjartsýni að reyna að ná sátt um þetta mál en það var farið af stað í það. Hefur ráðherrann ekki áhyggjur af því að trúverðugleiki og traust á þessu sé fyrir bí? Annað sem ég vil koma hér á framfæri er að ég reikna með að hæstv. ráðherra hafi eitthvað mismælt sig því að ég held að það sé alveg klárt að samkvæmt þingsköpum eigi þessi áætlun að fara til atvinnuveganefndar. Ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann úrskurði samkvæmt þingsköpum að svo sé og óska eftir því að málið fari þangað. Það var klárlega ljóst að þegar þingsköpum var breytt 2011, minnir mig, ég var einmitt í þeirri nefnd ásamt fleirum, var ætlunin að þessi málefni væru á vettvangi þeirrar nefndar. Ég hugsa að ráðherrann hafi bara mismælt sig 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Byrjum á umræðunni um trúverðugleikann, í ákvæðinu til bráðabirgða í núverandi lögum er mjög skýrt kveðið á um það hvaða feril á að hafa uppi við þessa vinnu. Verkefnisstjórnin skilar til ráðherranna og þar er ekki að finna flokkunina, eins og ég gat um áðan, og í framhaldi af því var farin sú leið með formanni verkefnisstjórnar, formönnum faghópanna fjögurra og fulltrúa hvors ráðuneytis um sig; lögfræðingum frá báðum ráðuneytum, að koma tillögum verkefnisstjórnarinnar í þingtækan búning í formi þingsályktunartillögu. Þessi myndræna lýsing hv. þingmanns á ráðherrunum tveimur sem setjast niður með einhverju góðu fólki er úr einhverjum öðrum reynsluheimi, kannski hv. þingmanns í afstöðu hans til þess hvernig fólk ræður ráðum sínum. Það var ekki gert þannig og ég hef engar áhyggjur af trúverðugleikanum nema að því er varðar orðfæri af því tagi sem þar kom fram. Mér finnst mikilvægt að við höldum því til haga að hér eru 67 kostir til skoðunar. Í raun og veru leggjum við til breytingar á aðeins sex kostum af þeim 67. Einhverjum þætti býsna gott að breytingar hefðu ekki verið meiri en þó í samráði við almenning. Það er það sem Árósasamningurinn setur okkur fyrir og raunar líka lögin sjálf, að okkur beri að hafa það samráð. Það kann að virka óvenjulegt fyrir einhverja. Varðandi það síðan hvert ég óskaði eftir að málið færi og hvar unnið gerði ég tillögu um að það færi til umhverfis- og samgöngunefndar og mismælti mig ekki í þeim efnum, enda stafar málið frá mínu ráðuneyti. Það er eðlilegt að sú nefnd fari með málið en 

Virðulegi forseti. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að þegar þingsköp eru skoðuð sem og greinargerð sem fylgdi með frumvarpinu þegar lögunum var breytt og þær umræður sem fóru fram í þingsal að þetta mál á heima hjá atvinnuveganefnd. Hæstv. forseti mun að sjálfsögðu úrskurða um það eða setja á einhvers konar atkvæðagreiðslu. Ég frábið mér hins vegar að hæstv. ráðherra tali niðrandi til þingmanna eins og hæstv. ráðherra gerir gjarnan í þessum ræðustól. Það er mjög sorglegt að ráðherrann skuli tala eins og þingmenn búi í einhverjum sérstökum reynsluheimi eða séu haldnir annarlegum hvötum. Ég vona að ég falli ekki í sömu gryfju og hæstv. ráðherra með að tala niður til ráðherrans en það er sorglegt þegar svoleiðis er, herra forseti. Ef ég man rétt, ég er ekki með þetta fyrir framan mig, stendur í þessum lögum um verndar- og nýtingaráætlun að ráðherra geti breytt því. Ég spyr ráðherra: Hvers vegna voru ekki tillögurnar eins og þær komu frá verkefnisstjórninni settar óbreyttar í tillögubúning?

Virðulegur forseti. Því er í raun einfalt að svara. Lokaskýrsla verkefnisstjórnarinnar fól í sér röðun þessara virkjunarkosta en ekki eina röðun, þ.e. það var ekki hægt að taka röðunina sem slíka og skipta henni upp í þessa þrjá þætti. Röðunin var út frá mismunandi sjónarhornum. Það er ástæðan fyrir því að þessi leið var farin. Eins og ég kom áður að þótti faglegast og best að gera það þannig að formaður verkefnisstjórnarinnar og formenn faghópanna fjögurra hefðu með höndum þessa faglegu yfirsýn, hvort sem það var af sjónarhóli nýtingar, ferðaþjónustu eða verndar. Það var ástæðan og svo má kannski geta þess líka að verkefnisstjórninni var í sjálfu sér ekki falið að skila flokkun 

Hæstv. forseti. Það er svo margt sem mig langar að fjalla um í umræðunni um þessa þingsályktunartillögu, en maður verður að kunna sér hóf. Mig langar í stuttu máli að lýsa afstöðu minni almennt til þess verkefnis að setja rammaáætlun og fara síðan aðeins í rökstuðning ráðherrans áðan þar sem hún kom inn á víðerni. Verkefnisstjórn um rammaáætlun skilaði af sér fyrir rúmu ári. Það má gagnrýna hvað langur tími leið frá því að skil voru og fram að því að við stöndum nú hér. Þegar þetta verkefni var sett af stað á sínum tíma komu að því margir sérfræðingar og helstu sérfræðingar okkar til margra ára. Í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var verkefnisstjórn um rammaáætlun í 2. áfanga sett af stað og lögð aukin áhersla á náttúruvernd. Þar sjáum við strax áhuga og áherslur Sjálfstæðisflokksins í þessum málum. Meiningin með þessu öllu var að reyna að búa til áætlun sem mundi skapa sátt um það hvaða kosti skyldi vernda og hvaða virkjunarkosti mætti nýta. Hér hefur staðið mikill styrr um þessi mál á undanförnum árum og missirum. Það þekkja allir, en með rammaáætlun var ætlunin að skapa sátt. Þá var öll áherslan lögð á að nálgast viðfangsefnið með sem faglegustum hætti. Þess vegna er mjög miður að sjá í hvaða farveg málið er komið í þinginu á grundvelli vinnubragða ríkisstjórnarinnar sem kemur strax með pólitísk afskipti í þeirri þingsályktunartillögu sem nú er lögð fram í þinginu. Ég harma það og bendi á að á morgun mun hér fara fram umræða um tillögu frá okkur sjálfstæðismönnum sem varðar breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun. Ég mun tjá mig frekar um það síðar. Ég ætla að einbeita mér að ræðu hæstv. ráðherra og rökstuðningi hennar fyrir því að færa Skrokköldu og Hágönguvirkjanir úr nýtingarflokki, sem var í þeirri tillögu sem upphaflega kom fram af hálfu ráðherrans og formanna faghópa, yfir í biðflokk og rökstyðja það með því að komið hefðu upp einhver ný sjónarmið um víðerni sem aldrei hefði verið fjallað um áður. Ef við lítum yfir þá skýrslu sem skilað var í júní 2011, þ.e. niðurstöður 2. áfanga rammaáætlunar, er á fjölmörgum stöðum hægt að finna orðið víðerni. Mikil umfjöllun er um það. Ef við skoðum umfjöllun um faghóp 1, getum flett upp á bls. 72, sjáum við strax að verið er að tala um sérstakar ábendingar frá þeim hópi. Þar er algjörlega ljóst að faghópur 1 fjallaði um mikilvægi víðerna. Það kemur fram hér, með leyfi forseta: „Á listanum eru einnig þrjú verðmæt og lítt snortin háhitasvæði með verðmætu og fágætu landslagi sem faghópurinn telur mjög mikilvægt að verði vernduð sem óbyggð víðerni laus við áberandi mannvirki.“ Svo kemur jafnframt fram neðar á síðu 72: „Röð verðmætustu svæða hérna með tilliti til bæði landslags og víðerna er þessi:“ - Síðan er raðað upp. Faghópur 1 hefur augljóslega haft í huga þau sjónarmið sem ráðherrann var að segja að ekkert hefði verið fjallað um og enginn tekið tillit til og tekið þau til meðferðar í starfi sínu í faghópi 1 við vinnu verkefnisstjórnarinnar. Faghópur 1 segir síðan í lokasetningunni í kafla sínum, á bls. 83, varðandi mat á áhrifum: „Há einkunn var gefin ef framkvæmd klýfur eða skerðir verulega stór, samfelld og/eða verðmæt víðerni.“ Það er þung áhersla lögð á þetta hjá faghópi 1. Það var fjallað um þetta. Síðan skoðum við faghóp 2. Þá getum við flett upp á bls. 87. Faghópur 2 fjallaði um áhrif virkjunarhugmynda á ferðaþjónustu, útivist, landbúnað og hlunnindi. Af töflu sem mætir okkur strax á bls. 87 í skýrslu verkefnisstjórnarinnar er ljóst að fjallað hefur verið um róf afþreyingarmöguleika. Fremst í rófinu er víðerni. Þar er flokkunin: Að mestu ósnortin svæði, vélvædd umferð ekki leyfð; að mestu ósnortin svæði, vélvædd umferð leyfð; aðgengileg náttúrusvæði; svæði sem einkennast af landbúnaðarlandslagi; útivistarsvæði í borgum og þéttbýli. Í textanum kemur fram að hópurinn hefur fjallað um víðerni, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af því sjónarmiði eru víðerni og svæði þar sem náttúrunni hefur ekki verið raskað af mannavöldum mjög eftirsótt af ákveðnum markhópi ferðamanna.“ Hér er ljóst að faghópur 1 og faghópur 2 hafa fjallað um víðerni og tekið tillit til þess í mati sínu á hvaða áhrif einstakir virkjunarkostir hefðu á ósnortin víðerni. Við sjáum strax að rök ráðherrans, sem fram komu í ræðunni og koma fram í tillögunni, eru byggð á sandi. Við förum því ekki í neinar grafgötur um það að hér er einfaldlega verið að færa til kosti og reyna að finna einhvern málamyndarökstuðning til að það sé hægt og hægt sé að segja að vinnan hafi verið fagleg. Við sjáum það bara sjálf þegar við skoðum gögnin að málflutningurinn heldur ekki vatni. Frú forseti. Hvað á að gera þegar hart er deilt í samfélaginu um mikilvæg málefni, okkar mikilvægu auðlindir? Ég held að hér hafi verið ráðist í ákveðið þrekvirki, að skapa sátt um virkjanamál. Ég tel að það hafi verið mikilvægt og rétt að hefja vinnu að gerð rammaáætlunar. Ég er sannfærð um að hægt er að fylgja því ferli allt til enda. Ég er enn sannfærð um það þó að við stöndum hér í átökum um þetta mál. Ég hef þá trú á íslenskum stjórnmálamönnum að þeir geti sætt sig við þá málsmeðferð sem lögð var fram í upphafi, þ.e. að treysta á hin faglegu rök. Ég veit vel að allir stjórnmálamenn hér inni hafa mismunandi afstöðu til einstakra virkjunarkosta. Eins og kom fram í andsvari hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem ræddi við ráðherrann áðan þá var hann undrandi á því að ráðherrann skyldi ekki hafa látið pólitíska putta sína leika meira um skjalið. Þar birtist okkur sá hugsunarháttur að það eigi einfaldlega að handraða virkjunarkostum eftir því hvaða flokkur er í ríkisstjórn á hverjum tíma. Það er akkúrat það sem við þurfum að forðast. Það er það sem þetta ferli átti að koma í veg fyrir. Ég vil ekki sjá það og það skapar enga sátt og leysir engin vandamál að í dag komi rammaáætlun vinstri manna og fari í gegnum þingið. Síðan eftir nokkur ár, vonandi nokkra mánuði, þegar komin er önnur ríkisstjórn í landinu setur hún fram allt aðra rammaáætlun og breytir öllu, snýr öllu á hvolf. Við ætluðum að forðast þetta með því að koma þessu ferli af stað og klára það til enda. Mér þykir afskaplega leitt að sjá það ekki gerast. Maður fær víst ekki allt sem maður vill en getur hins vegar hreyft við umræðunni og reynt að leiðrétta þetta mál. Það er ekki of seint. Við erum enn með það til umræðu í þinginu. Frú forseti. Ég hef ekkert minnst á aðra virkjunarkosti sem eru líka mjög mikilvægir og talsvert hefur verið fjallað um. Hv. þm. Jón Bjarnason minntist á virkjanir norður í landi. Auðvitað er það rétt í sjálfu sér að þær röðuðust mjög hátt í niðurstöðu verkefnisstjórnar. Kalla þarf eftir sérstakri umræðu um hvers vegna niðurstaðan varð sú að þeir kostir fóru ekki í vernd, sem dæmi. Það er svo margt sem hægt er að taka fyrir hér. Ég hef ekki fjallað neitt um virkjunarkosti í Þjórsá, en þeir kostir eru með þeim mest rannsökuðu kostum á landinu, að því ég tel og gögnin sýna okkur. Það er því svolítið skrýtið að sjá þann rökstuðning að þeir séu settir í biðflokk vegna þess að það vanti upplýsingar. Við höfum svo sem átt umræðu um það áður hér í þessum stóli, ég og hæstv. ráðherra. Ég er ekki sammála því mati sem fram kemur í tillögum ráðherrans að það verði að raða þeim í biðflokk vegna skorts á upplýsingum. Biðflokkurinn var ekki hugsaður sem geymslustaður fyrir kosti sem erfitt er að raða út af pólitískum sjónarmiðum. Rammaáætlun átti ekki að vera þannig uppbyggð. Mig langar að ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra, sem ég varpaði fram í andsvörum áðan, varðandi hversu margar teravattstundir eru fyrir utan þessa áætlun vegna friðlýsingarákvæðisins í lögunum. Ég tel að mikilvægt sé að það komi fram vegna þess að ráðherrann tiltók hér hversu margar teravattstundir væru í hverjum flokki, jafnframt hversu margar væru þegar komnar til framkvæmda í formi virkjana. Ég tel mikilvægt upp á þingtíðindi að þetta komi fram 

Forseti. Ég hef tvær spurningar til hv. þingmanns sem mælir hér fyrst sjálfstæðismanna. Önnur er þessi: Er afstaða Sjálfstæðisflokksins núna sú að leggja til að tillögudrögin eins og þau komu frá verkefnishópnum, þ.e. frá faghópaformönnunum fjórum og verkefnisstjóranum, séu samþykkt, þ.e. þessi tillaga frá ráðherranum, og að kostirnir á Þjórsársvæðinu og Hágöngu- og Skrokköldusvæðinu séu sumsé í samræmi við þá tillögu? Er það afstaða Sjálfstæðisflokksins? Það er gott að fá að vita það vegna þess að þá vitum við hvað við erum að takast á um, a.m.k. Sjálfstæðisflokkurinn og þeir sem styðja þessa tillögu. Eða er það eitthvað annað? Í öðru lagi, vekur þessi áhugi þingmannsins á þeim teravattstundum sem hugsanlega mætti fá út úr virkjunum á friðlýstum svæðum spurninguna um hvaða friðlýstu svæði það eru sem hv. þingmaður vill hafa virkjanir á. Er til listi um það? Eru til tillögur um það? Koma þær fram í þessari umræðu? Hvað er það sem þingmaðurinn á við þegar hún vill hugsanlegar virkjanir á friðlýstum svæðum inn í þessar tölur? Friðlýst svæði eru friðlýst vegna þess að þar þarf að gæta sérstakrar náttúruverndar sem í ákaflega fáum tilvikum fer saman við þær virkjanir sem mætti hugsanlega setja þar upp.

Hæstv. forseti. Ég ætla fyrst að taka teravattstundirnar. Ég tel einfaldlega rétt að þetta komi fram vegna þess að ráðherrann fór í ræðu sinni yfir samanburð á því hversu mikið væri í hverjum flokki. Til hliðsjónar nefndi hæstv. ráðherra svo tölu um það hve mikið væri búið að virkja. Til þess að við áttum okkur á heildinni, sem var til skoðunar hjá verkefnisstjórn, tel ég rétt að þessi tala komi fram vegna þess að hún er til. Það sem ég vil, hæstv. forseti, í þessu máli kemur fram í þingskjali 3 sem lagt hefur verið fram á Alþingi og ég hvet hv. þingmann til að kynna sér. Það er einfaldlega að faglegum vinnubrögðum verði fylgt allt til enda og það verði gert þannig að verkefnisstjórn verði kölluð saman og hún látin flokka kosti. Ég vil að verkefnisstjórnin flokki, en ekki ráðherrann og starfsmenn ráðuneytisins í samráði við einhverja einstaklinga eða eingöngu ráðherrann sjálfur. Ég tel það rétt og að þannig getum við á sem bestan hátt fengið faglega niðurstöðu allt til enda. Síðan kemur málið að sjálfsögðu inn í þingið til umræðu og til þinglegrar meðferðar. Hv. þingmenn geta þá haft á því skoðanir hvar einstakir virkjunarkostir eru. Ég tók einstaka virkjunarkosti sem dæmi áðan í ræðu minni. Ég hafði eingöngu 10 mínútur og náði því ekki að fara yfir allt það sem mig langaði að ræða við ráðherrann, en tók sem dæmi kosti sem ráðherrann sá greinilega ástæðu til að færa til út frá hinni upphaflegu tillögu sem barst og ráðherrann kom með. 

Forseti. Ég læt ekki af því að finnast það eðlileg spurning þegar þess er krafist að teravattstundir á friðlýstum svæðum séu upptaldar, að spyrja hv. þingmann að því hvaða svæði og hvaða kosti hún hafi í huga. Auðvitað eru til friðlýst svæði sem hugsanlega væri hægt að hafa á virkjanir þannig að það skemmi ekki náttúruna afar mikið, það er ljóst, af því að við erum ekki búin að koma þessu í gott lag hjá okkur. En hvaða kostir eru það? Er það Gullfoss? Er það Geysir? Svo nefndir séu tveir kostir í kjördæmi hv. þingmanns. Hvað er hv. þingmaður að meina? Að hinu leytinu er merkilegt að heyra að ætlun Sjálfstæðisflokksins sé að hafna þingsályktunartillögunni um rammaáætlun í heild og setja ferlið af stað upp á nýtt  Forseti. Ef ég má varpa fram kenningu um þetta þá er hún sú að annars vegar höfum við hv. þm. Jón Gunnarsson með sínar meiningar og viðhorf, t.d. um Norðlingaölduveitu. Það er alveg klárt að hann er í þeim hópi sem vill virkja nánast allt sem rennur, nánast allt sem hægt er. Hins vegar séu menn sem eru kannski ekki alveg jafnæstir í að eyðileggja náttúru Íslands eins og skot og vita meðal annars að náttúra Íslands, fyrir utan hennar eigið gildi, gefur okkur mikinn auð á hverju ári með því atvinnulífi sem á henni þrífst, öðru en virkjunum. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn sé að opinbera hér klofning í eigin röðum og reyna að skjóta honum inn í framtíðina með frekar lúalegum hætti.

Af hverju styður þú ....

Hæstv. forseti. Þetta var öflug samsæriskenning sem ég botnaði nú varla í. Ég vonast til þess ef einhverjir aðrir eru að fara í andsvar við mig að þeir beini orðum sínum frekar til mín en annarra hv. þingmanna vegna þess að ég get ekki svarað fyrir neinn annan en sjálfa mig. Ég tel þó rétt á að benda hv. þingmanni á að lesa frumvarp okkar til laga um breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun, sem verður til umræðu á morgun og hvet hv. þingmann til að blanda sér í umræðuna þá. Þar kemur fram að verkefnisstjórnin á að skila af sér fyrir áramót og á grunni flokkunarinnar sem kemur úr þeirri vinnu leggi hæstv. ráðherra eigi síðar en 1. febrúar 2013 tillögur verkefnisstjórnarinnar fram óbreyttar á Alþingi. Það er sá ferill sem við sjáum fyrir okkur. Þetta á ekki að taka lengri tíma en svo vegna þess að þarna er fólk sem hefur áður verið í þessari vinnu.

Hvað á Alþingi að gera?

Þá kemur málið að sjálfsögðu til kasta Alþingis. Og ef við ætlum að standa við þau stóru orð að telja okkur geta virt fagleg vinnubrögð hlakka ég bara til þess að taka málið inn í þingið og sjá hvaða hv. þingmenn munu birtast hér sem ætla sér að hafa pólitísk afskipti af þeirri flokkun sem kemur út úr vinnu verkefnisstjórnar. Ég hlakka til þess verkefnis 

Forseti. Mig langar að byrja á því að spyrja hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur hvort hún telji að hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn eigi að fara að settum lögum. Ef hún telur að ráðherrar og þingmenn eigi að fara að settum lögum þá er það svo að lögum samkvæmt á að fara fram samráðsferli við allan almenning og alla þá sem vilja koma áleiðis athugasemdum í ferli rammaáætlunar. Ef það er þannig á þá ekki eðli málsins samkvæmt að taka tillit til alvarlegra athugasemda sem berast? Fyrir mitt leyti, eins og ég sagði á síðasta þingi, væri einmitt mjög aðkallandi fyrir Alþingi og alla alþingismenn að hlusta enn betur á þær aðvaranir sem hafa komið fram vegna nýtingar á háhita, háhitavirkjunum, vegna brennisteinsvetnismengunar o.s.frv. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún deili áhyggjum, ekki bara hv. þingmanna úr ýmsum flokkum heldur líka íbúa á Suðurlandi í kjördæmi hv. þingmanns, um þau heilsufarslegu áhrif sem brennisteinsvetnismengun hefur nú þegar. Hvort hún deili áhyggjum vísindamanna af þeirri óvissu sem fylgir slíkri nýtingu, óvissu um sjálfbærni og fleira, og hvort það sé ekki í anda laganna um samráð að hafa ferlið vandað, að við vöndum okkur og förum fram af varfærni. Telur hún það virkilega í anda laganna að hunsa slíkar alvarlegar ábendingar eða á að fara eftir þeim og eiga þetta 

Hæstv. forseti. Ég tel að í fáum málum ef nokkrum hafi verið haft jafnmikið samráð og ferlið verið jafnopið í öllum vinnubrögðum eins og var af hálfu verkefnisstjórnar við gerð rammaáætlunar sem leit dagsins ljós í fyrra. Ég tel að það sé erfitt að finna dæmi þess að áætlun hafi áður verið unnin á jafnopinn hátt og í jafnnánu samráði við alla þá sem vildu hafa skoðanir á málinu. Ferlið var opið allt til enda. Það voru haldnir samráðs- og kynningarfundir um allt land og það var farið yfir þær athugasemdir sem bárust verkefnisstjórninni og brugðist við þeim. Þannig var þetta. Varðandi það hvort ég beri ekki hag íbúa Suðurlands fyrir brjósti þá er það auðvitað þannig, hæstv. forseti, að ekki nokkur maður, hvorki í þessum sal né úti í samfélaginu né hjá orkufyrirtækjunum, vill fara þannig fram að ógni heilsu íbúa, til dæmis í Hveragerði. Það er ekki þannig. Það hefur ekki nokkur maður þann ásetning að byggja virkjanir sem ógna heilsu manna. Skárra væri það nú. Það er einfaldlega ekki þannig og það er rangt að halda því fram að svo sé. Varðandi það hvort ekki eigi að hlusta á slík sjónarmið þá er hlustað á slík sjónarmið. Það að kostur lendi í nýtingarflokki í rammaáætlun hæstv. ráðherra þýðir ekki að hægt sé að hlaupa til og virkja þar á morgun.  
            

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svör hennar. Ég læt mér sannarlega ekki detta í hug að hv. þingmaður eða nokkur annar vilji stefna heilsu fólks í hættu, að sjálfsögðu ekki. Hins vegar eru gríðarlega miklar áhyggjur af einmitt þessum þætti, virkjun háhitasvæða, og þess vegna vil ég inna aftur eftir frekari útlistunum á þessu. Við fengum margar fréttir af þessu í sumar. Það eru sömuleiðis mjög miklar vísindalegar áhyggjur af virkjun háhitasvæða og óvissa sem fylgir þeim. Ég vil einfaldlega spyrja hv. þingmann: Telur hún ekki að okkur öllum beri skylda til að fara fram af varfærni fremur en hitt? Hver er fórnin við það að fara fram af varfærni og varúð frekar en hitt? Þegar sérstaklega er talað um að setja fleiri kosti í bið þá tel ég, eins og ég sagði áðan, að þeir mættu vera mun fleiri. Eins og hv. þingmaður hefur sjálf sagt í sölum Alþingis var alltaf gengið út frá því að biðflokkurinn yrði mun stærri. Mig langar líka aftur að inna hv. þingmann eftir því hvort hún telji ekki að hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn eigi að fara að lögum og hvort það sé ekki rétt að það eigi að hafa þetta samráð sem lögum samkvæmt er á hendi hæstv. ráðherra  Annað sem mig langar að spyrja um er hin faglega vinna sem mikið er talað um, það liggur auðvitað gríðarlega mikil vinna hér að baki. Faghópur tvö metur það svo að verndargildi svæða í grennd við höfuðborgarsvæðið sé vanmetið. Er hv. þingmaður sammála því faglega mati og hvað finnst 

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á faglega matinu og svæðunum í grennd við höfuðborgarsvæðið. Þetta er atriði sem var skoðað hjá verkefnisstjórninni og kom inn í matið. Röðunin ber þess þá væntanlega merki að horft hafi verið til þeirra sjónarmiða. Þetta var einn af þeim þáttum sem horft var til. Ég held að við séum öll sammála um að fara beri fram af varfærni. Það ætlar enginn að æða fram og virkja allt hægri, vinstri á landinu  Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér frumvarp til laga um breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun sem hér liggur frammi á þskj. 3 og verður til umræðu á morgun. Það er tillaga okkar sjálfstæðismanna um hvernig eigi að breyta meðferðinni á setningu rammaáætlunar. Þar er tekið til þess að verkefnisstjórnin eigi að flokka og tillaga verkefnisstjórnar, sem hefur, nota bene, látið fara fram umfangsmikið samráð í allri sinni vinnu í gegnum allt ferlið um þá flokkun, verði lögð fram óbreytt á Alþingi í formi þingsályktunartillögu. Það verði hin eiginlega rammaáætlun sem við öll ætlum okkur síðan að virða og vinna eftir.

Forseti. Ég er í sömu stöðu og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, mér finnst tíminn til að ræða þetta mikla mál í þessari umræðu ekki mikill. Það er bót í máli að við getum rætt það í síðari umr. um málið. Ég er í þeirri nefnd sem ræðir þetta mál í góðri samvinnu við atvinnuveganefnd í þinginu. Þess vegna langar mig að reifa nokkra punkta sem kunna að hljóma sundurlausir. Fyrst þetta, ég tel að hv. þm. Jón Bjarnason misskilji aðeins grundvöll þessa máls þegar hann talar um biðflokk virkjunarkosta. Það er ekki um neinn slíkan flokk að ræða. Skiptingin er í þrjá flokka, í flokk sem kallaður er orkunýtingarflokkur, síðan flokk sem kallaður er verndarflokkur en ætti kannski frekar að heita verndarnýtingarflokkur og loks er þriðji flokkurinn biðflokkur. Skilyrði og forsendur þess að virkjanlegt landsvæði fari í biðflokk eru að ekki hafi verið gengið frá rannsóknum, að það sé einhver vafi á staðreyndunum í kringum það landsvæði eða náttúrufyrirbrigði. Að auki er í nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar, eða kannski var öll nefndin sameinuð um álitið, um frumvarpið sem varð að lögum um rammaáætlun nefnt að ef almannahagsmunir krefjist - nú tala ég eftir minni - geti ráðherra lagt til og þingið samþykkt að kostir fari í bið þó að þeir teljist nokkurn veginn fullrannsakaðir. Ég skil þetta ákvæði þannig að þá sé til dæmis átt við að pólitísk staða sé viðkvæm eða að menn vilji ekki gera út um málið strax heldur fela það síðari tímum. Þessir kostir hafa ekki verið fullkomlega skilgreindir og það er eðlilegt. Þetta eru fyrstu lögin og út af fyrir sig fagna ég því að sjálfstæðismenn koma fram með breytingartillögur við þau. Ég hef sjálfur íhugað hugsanlegar breytingar á lögunum einmitt um þetta. Það þarf svo sem ekki að breyta lögunum til þess en ég túlka orkunýtingarflokkinn svipað og mér heyrðist hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir gera áðan, þannig að á landsvæðum sem fara í hann séu ekki þar með komnar upp virkjanir, það sé ekki eingöngu vegna þess að það vanti peninga eða það þurfi að fara í gegnum umhverfismat og fá framkvæmdaleyfi á slíka hluti, heldur komi til greina að næsta verkefnisstjórn fari líka yfir orkunýtingarkostina, skoði þá í ljósi breyttra aðstæðna og flokki upp á nýtt. Ekki eru öll kurl komin til grafar í þessu. Ég vil líka segja strax að sú gagnrýni sem komið hefur fram á ferlið í þessu, og lýsir sér til dæmis í því að að Sjálfstæðisflokkurinn telur sig þess umkominn að draga hina faglegu línu og talar svo um hina pólitísku skítugu putta, hina miklu afskiptasemi og breytingar, er einkennileg og ekki í samræmi við þá samstöðu sem varð um málið á þinginu í hittiðfyrra. Þessi skipting í þrjá flokka hlýtur að vera á ábyrgð ráðherra samkvæmt bæði lögunum sem við vinnum núna eftir og venjum á þinginu. Það er óvenjulegt og ég held að það sé hvergi til í lögbókinni að ráðherra sé gert að flytja tillögu sem hann ber ekki ábyrgð á. Ég tel engu að síður að þingi og ráðherra sé í raun og veru skylt samkvæmt anda laganna, þó að það standi hvergi í þeim, þó að það sé ekki bókstafur laganna, að hlíta niðurstöðu verkefnishópsins og þess hóps sem síðan leggur til tillögudrögin að því leyti að hvorki ráðherra né þing færi kost úr vernd í orkunýtingu eða úr orkunýtingu í vernd.  Ég endurtek þessa staðreynd vegna þess að hún er ákaflega mikilvæg, það sem hefur gerst frá drögunum sem komu frá faghópstjórunum og verkefnisstjórninni og yfir í þingsályktunartillögu umhverfis- og auðlindaráðherra í samráði við atvinnuvegaráðherra, eins og þeir heita núna, er að nokkrir kostir hafa verið settir í bið. Þeir hafa verið sérstaklega skilgreindir og það er gert ráð fyrir að unnt sé að upplýsa það sem á vantar eins fljótt og hægt er og fyrr en ég tel reyndar skynsamlegt. Mig langar að segja ansi margt en verð að vekja athygli á því hverjar tölurnar raunverulega eru vegna þess að um þær var rætt. Ein af merkustu niðurstöðum verkefnishópsins sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir lofar svo mjög - enda var hv. þingmaður í honum sjálf, og tillaga Sjálfstæðisflokksins gengur meðal annars út á það að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir taki að sér hlutverk fagmannsins í þessu og ákveði sjálf, væntanlega með atkvæðagreiðslu og málflutningi í verkefnisstjórninni, 

Já, já.

Eiga þá ekki allir flokkar að vera í þessari nefnd?  Nú missti ég þráðinn  Ég var að tala um heildarorkuna. Það er best að ég ljúki máli mínu á því að endurtaka að í þessum 16 virkjunarkostum eru samtals 8,5 teravattstundir, í biðflokknum er 31 virkjunarkostur með samtals 12,5 teravattstundir og í verndarflokki eru svo 11,4 teravattstundir. Jafnvel þó að við settum Gullfoss inn sem sérstakan greiða við Unni Brá Konráðsdóttur erum við með samtals virkjanlegt afl í landinu sem nemur tveimur og hálfri Kárahnjúkavirkjun. Þetta þýðir að við verðum að fara mjög varlega 

Forseti biður þingmenn að virða ræðutíma.

Hæstv. forseti. Þetta verður stutt. Það er rétt að ég sat í verkefnisstjórninni og það hefur margoft komið fram í þingsalnum. Ég áttaði mig ekki alveg á tilvísuninni í ræðu hv. þingmanns og spyr því: Telur hv. þingmaður að það að ég var skipuð í verkefnisstjórnina á sínum tíma þegar ég var sveitarstjóri í Rangárþingi eystra sem og Svanfríður Jónasdóttir, fyrrverandi alþingismaður Samfylkingarinnar, geri það að verkum að niðurstaða verkefnisstjórnar hafi ekki verið fagleg?

Ég tel að hún hafi verið fagleg. Ég tel að faghóparnir fjórir hafi skilað eins góðri vinnu og þeir gátu. Ég geri mér grein fyrir því að til dæmis faghópi 3 hafði verið sett fyrir verkefni sem hann réð nánast ekki við, það að meta þjóðhagslega arðsemi o.s.frv., og það hefur verið mjög gagnrýnt. Líka hefur komið fram gagnrýni á faghóp 1, náttúrufaghópinn, fyrir að veita jarðminjum ekki nægilega athygli. Ég tel að röðunin standist faglegar kröfur. Já, það var röðunin. Það sem síðan kemur eru ákvarðanir sem ekki er hægt að mæla á jafnfaglegan kvarða. Ég minni jafnframt á að stjórnmál eru líka fag, eru líka um að finna hið rétta jafnvægi milli hagsmuna og viðhorfa í samfélaginu. Ég tel hins vegar að ef farið yrði að tillögu Sjálfstæðisflokksins, og mín góða vinkona Svanfríður Jónasdóttir annars vegar og Unnur Brá Konráðsdóttir hins vegar væru komnar í þá sérkennilegu stöðu að greiða atkvæði eða taka þátt í umræðu um endanlega kosti nánast fyrir hönd ráðherrans og nánast fyrir hönd þingsins eins og hv. þingmaður segir væri það mjög skrýtið. Þá þyrfti annaðhvort að skipa inn í þessa verkefnisstjórn öllum stjórnmálaöflum á Íslandi í samræmi við atkvæðahlutfall þeirra, fylgi þeirra, eða að kjósa verkefnisstjórnina almennri kosningu. Það væri kannski ágætt, en þá væri bara komið annað Alþingi, þá væri búið að stofna nýtt Alþingi í staðinn fyrir það sem við sitjum á.

Herra forseti. Ég vil aðeins víkja að nokkrum atriðum varðandi tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða hér á landi. Ég minni á að þetta var eitt stærsta mál hér á þingi og í samfélaginu í heild fyrir allnokkrum árum. Þá voru uppi hin gegndarlausu virkjanaáform sem þáverandi stjórnvöld beittu sér fyrir. Deilan og átökin um Kárahnjúkavirkjun voru mikil. Það mál var keyrt áfram af stjórnvöldum með miklu offorsi án þess að taka tillit til faglegra eða tilfinningalegra raka sem lágu fyrir. Meira að segja var gengið gegn álitum og mati stofnana sem höfðu með málið að gera og fjölluðu um það. Við myndun núverandi ríkisstjórnar var því í hæsta máta eðlilegt að Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sem leiddi baráttuna fyrir verndun hálendisins, fyrir verndun dýrmætra fallvatna og leiddi baráttuna gegn Kárahnjúkavirkjun, mundi krefjast þess að ef hún kæmist í ríkisstjórn yrði gert verulegt átak í því að friða og vernda þær náttúruperlur og náttúruauðlindir sem við höfum og viljum ekki að sé ráðstafað til virkjana, og að við mundum forgangsraða og krefjast annarra vinnubragða varðandi nýjar virkjanir. Það varð síðan að ráði að ráðist var í vinnu við hina svokölluðu rammaáætlun. Eins og segir í lögunum um verndar- og orkunýtingaráætlun, sem samþykkt voru 11. maí 2011, var lagt til að sérstök verkefnisstjórn yrði stofnuð, eins og segir í 10. gr. laganna, með leyfi forseta: „Verkefnisstjórn byggir faglegt mat sitt á upplýsingum sem fyrir liggja um þætti sem taka skal tillit til í verndar- og orkunýtingaráætlun og beitir við það samræmdum viðmiðum og almennt viðurkenndum aðferðum. Vinna faghópa er lögð til grundvallar matinu. Verkefnisstjórn skal leita umsagnar Umhverfisstofnunar, Fornleifaverndar ríkisins, Náttúrufræðistofnunar Íslands og Ferðamálastofu um hvort fyrirliggjandi gögn varðandi einstaka virkjunarkosti eru nægjanleg til að meta þá þætti sem taka skal tillit til í verndar- og orkunýtingaráætluninni. Teljist gögn ófullnægjandi skal verkefnisstjórn láta safna viðbótargögnum og vinna úr þeim áður en eiginlegt matsferli hefst.“ Þetta er í upphafsmálsgreininni. Áfram er þetta rakið og hlutverk verkefnisstjórnar er þar einmitt rakið. Hlutverk hennar er ótvírætt, ekki einungis að safna gögnum um þetta heldur líka að gera tillögur um val eða skiptingu virkjunarkosta í þá þrjá flokka sem hérna hafa verið ræddir, þ.e. nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Það er einmitt kveðið á um það í 10. gr. eins og segir hér, með leyfi forseta: „Að loknu samráðs- og kynningarferli, og að loknu umhverfismati í samræmi við lög nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana, leggur verkefnisstjórn fyrir ráðherra rökstuddar tillögur um flokkun virkjunarkosta og afmörkun landsvæða í samræmi við flokkunina.“ Á grundvelli þessa taldi ég að verkefnisstjórnin ætti að vinna. Lögð var áhersla á það við myndun ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna að áherslur flokkanna og stefna endurspeglaðist vel í þeirri vinnu. Ég man að lögð var til dæmis áhersla á það að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem skipaði fulltrúa í þennan verkefnisstjórnarhóp, skipti um fulltrúa til að fylgja betur eftir þeim áherslum og stefnu sem umræddir flokkar höfðu. Sá fulltrúi sem fyrir var gat ekki annað en hlýtt fyrirmælum viðkomandi ráðherra og skipt var um fulltrúa og ég setti Björgu Evu Erlendsdóttur sem fulltrúa sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins í þá verkefnisstjórn. Eins og allir vita er Björg Eva Erlendsdóttir einn virtasti fulltrúi náttúruverndarsinna og mjög kunnug þessum málum og mjög vel treystandi. Að vísu voru gerðar athugasemdir við það, og ég vil bara upplýsa að það var forsætisráðherra, að ég skyldi vera að skipta þarna um fulltrúa og fara að rugga bátnum eins og sagt var. Það sem mér fannst líka athyglisvert í umræðunni - og af því við erum með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur sem hefur tekið til máls hér, hún var skipuð í verkefnisstjórnina á sínum tíma það ég best veit af þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, sem fulltrúi hans í verkefnisstjórninni. Hún hélt síðan áfram eftir að ríkisstjórnin var mynduð sem fulltrúi forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég ber virðingu fyrir skoðunum og áherslum Unnar Brár Konráðsdóttur þótt ég sé henni ekki sammála og mjög ósammála í sumum atriðum hvað þetta varðar. Á sama hátt og ég hef bæði mjög sterkar skoðanir og tilfinningar í þessum efnum virði ég það að aðrir geti haft þær gagnstæðar. Það sem mér fannst afar sérstætt var að í ríkisstjórn sem var mynduð um þetta eitt stærsta mál sitt - það lá alveg fyrir að um það væri pólitískur ágreiningur og líka það sem menn kalla á hátíðarstundum faglegur ágreiningur, sem ég hef nú aldrei skilið því hann er líka jafnteygjanlegur og margt annað. Engu að síður þarf að sjálfsögðu að vera vitneskja, gögn og þekking að baki þeirri ákvörðun sem tekin er, hvort sem maður er sammála henni eða ekki. Ég ræddi það og nefndi í ríkisstjórn einmitt í tengslum við þau skipti sem ég gerði á fulltrúum í verkefnisstjórn hvort forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, ætlaði að láta líka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, þann merka og góða þingmann, vera sinn fulltrúa í þessari verkefnisstjórn. Niðurstaðan varð sú að forsætisráðherra breytti því ekki. Í því fólust að mínu mati ákveðin pólitísk skilaboð af hálfu forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég man að því var fagnað í mínum flokki þegar ég setti Björgu Evu Erlendsdóttur inn sem minn fulltrúa. Þetta hefur ekkert að gera með ágæti og skoðanir - ég legg áherslu á það - Unnar Brár Konráðsdóttur en ég geri athugasemdir við heilindin á bak við þetta af hálfu forsætisráðherra í þessu eina stærsta máli ríkisstjórnarinnar. Það er það sem ég geri og vil bara láta það koma fram þegar hv. þingmenn eru í orðaskiptum við hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að hún er kannski að einhverju leyti að tala sem umboðsmaður forsætisráðherra í þeirri vinnu sem hún tók þátt í þarna. Það skulu menn hafa hugfast. Hitt sem ég vildi líka leggja áherslu á varðar röðun og flokkun eins og ég gat um í stuttu andsvari mínu áðan. Ég vil endurtaka það að í því virkjanafári sem gekk yfir í tengslum við Kárahnjúkavirkjun, og síðan átti að vera framhald á því, var ætlunin að ráðast í jökulsárnar í Skagafirði og þess vegna Skjálfandafljót. Á Alþingi fluttum við tillögur, allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, um verndun jökulsánna í Skagafirði. Sömuleiðis voru fluttar tillögur bæði af þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar um verndun Skjálfandafljóts. Þetta voru okkur stór mál. Ég geri mér alveg grein fyrir því að um þetta eru skiptar skoðanir. Ég geri mér alveg grein fyrir því, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom hér inn á, að það eru aðilar heima í Skagafirði sem vilja virkja jökulsárnar í Skagafirði en svo eru aðrir sem vilja það alls ekki. Við sem erum þeirrar skoðunar að ekki eigi að virkja þær viljum sjá „Skín við sólu Skagafjörður“ án þess að Héraðsvötnin séu stífluð. Þá berum  Ég hefði viljað sjá, herra forseti, að þeim stefnumálum og markmiðum flokkanna 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir ágæta ræðu. Ég var mjög hlynntur því að fara út í þessa rammaáætlun. Ég var mjög hlynntur því að reyna að fá faglegt mat í þessari endalausu deilu þeirra sem vilja virkja - og ég er í þeirra hópi, hef í reynd, herra forseti, grátið hvert tonn af vatni sem hefur farið óbeislað til sjávar vegna þess að það kemur aldrei aftur og nýtist ekki þjóðinni. En svo eru aðrir sem vilja ekki virkja hvað sem það kostar. Þetta eru miklar deilur og ég batt vonir við að rammaáætlun mundi leysa þær deilur á faglegan hátt. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn og hæstv. umhverfisráðherra - hún er ekki reyndar við - vikið frá rammaáætlun, vikið frá þessu faglega mati. Ég vil spyrja hv. þingmann: Getur ekki verið að ef virkjunarsinnar ná aftur meiri hluta á Alþingi, sem gæti gerst, þá séu verndunarsinnar verr settir en ella? Vegna þess að þeir munu þá hafa fordæmi fyrir því, komið er fordæmi fyrir því, að víkja frá þessari faglegu áætlun. Það er komið fordæmi fyrir því. Hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmaður sem styður hana er búinn að veita fordæmi fyrir því að víkja frá þessari faglegu áætlun. Eru þeir sem eru andsnúnir virkjunum þá ekki í rauninni að tapa? Vegna þess að þegar búið er að virkja eina á verður hún ekki óvirkjuð aftur.

Herra forseti. Það gleður alltaf mitt hjarta þegar ég er ósammála hv. þm. Pétri Blöndal, þá veit ég að ég er á réttri leið,  Kemur það ekki úr hörðustu átt frá hv. þm. Pétri H. Blöndal og stuðningsmönnum ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks á þeim tíma þegar Kárahnjúkavirkjun var ákveðin, að tala um fagleg vinnubrögð? Ég veit ekki betur en að Skipulagsstofnun eða hvaða aðili það var - sem var í rauninni það stjórnvald sem átti að leggja hið faglega mat á það hvort ætti að ráðast í Kárahnjúkavirkjun eða ekki - hafi sagt að það ætti ekki að ráðast í hana, það væri of mikill fórnarkostnaður og það ætti ekki að ráðast í hana. Hvað gerði ríkisstjórn hv. þm. Péturs H. Blöndals þá? Ýtti öllum faglegum sjónarmiðum til hliðar og hinni miklu gagnrýni sem sú framkvæmd hafði fengið, og sagði: Við virkjum samt. Slíka vinnutilhögun styð ég ekki og legg áherslu á að að sjálfsögðu á að leggja til grundvallar, hvaða ákvörðun sem tekin er, mjög nákvæma, góða og faglega undirbúningsvinnu en ekki bara hrákasmíði sem menn taka síðan pólitíska ákvörðun um, eða ýta henni til hliðar, eins og ríkisstjórn Péturs H. Blöndals gerði á sínum tíma sem keyrði allt áfram á hnefaréttinum einum saman og náttúran varð að gjalda fyrir. Það er ekki sú stefna sem ég vil, herra forseti, og mér finnst dapurt ef hv. þm. Pétur H. Blöndal er enn þá 

Frú forseti. Ég er náttúrlega ánægður með að ég skyldi hafa stýrt þeirri ríkisstjórn, ég vissi nú ekki til þess á þeim tíma, hún gerði ýmislegt sem ég var ekki hrifinn af. Varðandi Kárahnjúkavirkjun var engin rammaáætlun til. Þá var ekki búið að leggja faglegt mat á það hvað við vildum virkja og hvað við vildum ekki virkja. Það er einmitt það sem ég batt vonir við að rammaáætlun mundi gera, þ.e. að sætta með faglegum hætti sjónarmið þeirra sem vilja virkja og hinna sem ekki vilja virkja. Nú kemur hæstv. ríkisstjórn og brýtur það samkomulag. Hæstv. umhverfisráðherra brýtur það samkomulag því að hún tekur nokkrar virkjanir út úr þessu faglega mati og setur það í verndarflokk. Það gefur 

Herra forseti. Hv. þingmanni verður nú ekki að ósk sinni í þessum efnum. Að sjálfsögðu er sú vinna sem hér er lögð fram mikið og gott skref fram á við einmitt í þeim faglegu vinnubrögðum  Hins vegar skil ég alveg trúarhita hv. þingmanns í virkjunarmálum alveg eins og í einkavæðingarmálum, þar fylgist það að, það er bara svo. Það er nokkuð góður veðurviti hér á Alþingi þegar hv. þm. Pétur Blöndal kemur hingað í ræðustól og rekur sín áhugamál hvað þetta varðar. Ég ítreka að pólitískar skurðarlínur voru á milli Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma annars vegar og hins vegar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs varðandi virkjunargræðgi Sjálfstæðisflokksins. Það er alveg hárrétt. Það voru mjög öflugar línur. Þess vegna verð ég að segja að við sem tókum þátt í hinni miklu baráttu á Alþingi á sínum tíma gegn Eyjabakkavirkjun, gegn Kárahnjúkavirkjun, við tókum líka slaginn um Villinganesvirkjun og það að stífla jökulsárnar í Skagafirði, vildum sjá mjög sterk, öflug og stór skref stigin í að vernda eigin rétt náttúrunnar hvað þetta varðar. Það er alveg hárrétt. Ég hefði viljað sjá þau stærri. Hins vegar veit ég alveg að um þetta er ágreiningur. Ég veit að heima í Skagafirði er ágreiningur. Sumir vilja virkja jökulsárnar en ég held að meiri hluti Skagfirðinga vilji það ekki. Ég 

Ég vil minna þingmenn á að gæta sín í ræðutíma.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér sennilega eitthvert það mikilvægasta mál sem þingið fjallar um. Það er ekki víst að allir geri sér grein fyrir því úti í samfélaginu hversu mikilvægt það er að fá þá niðurstöðu í málið sem verður til þess að uppbyggingu og verðmætasköpun í samfélagi okkar verður haldið áfram. Markmið þeirra stjórnmálaflokka með því að setja af stað vinnu við rammaáætlun, þar á meðal Sjálfstæðisflokksins sem setti málið af stað, var að reyna að leysa stórt ágreiningsmál, reyna að ná málamiðlun í samfélaginu um það sem verið hefur stórt ágreiningsmál, ekki bara á síðustu árum heldur í 50 ár eða allt frá því að farið var að nota orðið stóriðja í íslensku máli. Hv. þm. Jón Bjarnason minnist á að skörun hafi verið á milli flokkanna út af Kárahnjúkavirkjun og segja má að skörunin varðandi stóriðju hafi verið í 50 ár. Sem betur fer fyrir þessa þjóð hafa þau sjónarmið nú orðið ofan á að fara skynsamlega leið nýtingar náttúruauðlinda og orkuauðlinda okkar til að byggja hér upp öflugt atvinnulíf, öfluga verðmætasköpun, til að byggja upp mannvænlegt samfélag. Búið er að fara yfir það hér hvernig verkefnisstjórnin var skipuð 2007, hvernig aukin áhersla á náttúruvernd kom þá inn í vinnuna og eins hefur verið minnst á þá faghópa sem störfuðu með verkefnisstjórninni. Ferlið var mjög opið og gagnsætt, alveg til fyrirmyndar. Haldnir voru yfir 30 samráðsfundir víða um land af hálfu verkefnisstjórnarinnar þar sem leitað var eftir sjónarmiðum almennings, sveitarstjórna og fyrirtækja. Þá var opin heimasíða allan tímann þar sem fólk gat komið á framfæri athugasemdum sínum og skilaboðum til verkefnisstjórnarinnar. Það var allt skoðað og ferlið var mjög opið og gott. Það var alveg til fyrirmyndar, enda hafa menn verið sammála um að faglega hafi verið unnið að málinu. Upphaflega hugmyndin var sú að verkefnisstjórnin mundi síðan skipta virkjunarkostunum niður í flokka, niður í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Frá því var horfið og síðan var skipaður hópur af hálfu ráðherra sem skilaði tillögu. Sá hópur var þó ekki úr verkefnisstjórninni nema að hluta til.

Nú? Hverjir voru …?

Þar voru líka formenn faghópa og fleiri þannig að … 

Ég vil biðja þingmenn um að gefa ræðumanni sem er í ræðustól kost á að flytja ræðu sína.

Það er nú allt í lagi þó að Mörður Árnason sé að mjálma úti í sal, það stoppar ekki ræðu mína, virðulegi forseti.

Ég vil líka biðja þingmenn um að gæta orða sinna.

Hann er …

Vinnubrögð ráðherra og tillögur þeirra eru í raun í engu samræmi við einkunnagjöf faghópanna eða niðurstöður verkefnisstjórnarinnar, alla vega ekki nema að litlu leyti. Búið er að setja þetta mál í pólitískan farveg og það var gert áður en það kom til þingsins þar sem það fær eðlilega pólitíska umfjöllun í hinni þinglegu meðferð. Það er mjög áberandi ágreiningur innan stjórnarflokkanna. Hæstv. ráðherra sagði áðan að hún hefði viljað sjá fleira fara í verndunarflokk þegar við vitum að ákveðnir þingmenn innan stjórnarflokkanna mundu vilja ganga skemur í þeim efnum en fram kemur í þingsályktunartillögunni. Þannig verður það, það verða alltaf mjög mismunandi skoðanir um hversu langt á að ganga. Hugmyndin sneri að því að koma málinu úr farvegi ágreinings, fara yfir það á faglegum forsendum og taka vinnu faghópanna til grundvallar þegar menn röðuðu niður virkjunarkostum. Ljóst var að ekki yrðu allir sáttir. Sjónarmiðin eru mjög mismunandi. Þau geta til dæmis verið það eftir búsetu eða hagsmunum einhverra, þannig að um þessi mál verða alltaf ólík sjónarmið. Við getum farið hér yfir dæmi í þingsályktunartillögunni um virkjunarkosti sem falla alls ekki undir það sem við getum kallað faglega niðurstöðu. Við getum til dæmis tekið virkjunarkosti Neðri-Þjórsár sem hljóta hér 15. og 16. sæti af 66 virkjunarkostum frá sjónarhóli nýtingar, eins og Holtavirkjun og Hvammsvirkjun. En frá sjónarhóli verndar lenda þessir kostir í 51. og 52. sæti. Þeir ættu augljóslega að fara í nýtingarflokk. Við getum síðan tekið flokka eins og virkjunarkosti í Skagafirði, Skatastaðavirkjanir. Ég skil ekki af hverju Skatastaðavirkjanir eru í biðflokki í þingsályktunartillögunni vegna þess að ef farið er yfir niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar lenda þær í röðun frá sjónarhóli nýtingar í 51. sæti, en í 17. sæti út frá vernd. Þessir virkjunarkostir ættu augljóslega að fara í vernd, ef ég mætti raða þeim niður eftir faglegum niðurstöðum. Ég er alveg tilbúinn að kvitta upp á það. Þá geri ég líka þær kröfur til þeirra sem ekki eru sammála mér að aðrir kostir eins og Neðri-Þjórsá og Norðlingaölduveita, fari í nýtingarflokk og biðflokk, kannski af einhverjum ástæðum, á meðan verið er að vinna úr einhverjum upplýsingum, en augljóslega eiga þeir samkvæmt niðurröðun að fara í nýtingarflokk. Það eru þær kröfur sem við verðum að gera til okkar þegar við ætlum að fjalla um málið á faglegum nótum. Við verðum öll að gefa eftir, öðruvísi náum við aldrei þeirri pólitísku niðurstöðu sem þarf að ná í málinu. Öðruvísi komumst við aldrei áfram. Það eru pólitísk fingraför á þessu máli nú þegar það kemur inn til þingsins, því miður. Rammaáætlun verður aldrei endanlegt plagg, það getur aldrei orðið það. Rammaáætlun verður lifandi plagg í mörgu tilliti sem verður til umfjöllunar á hverjum tíma. Eitthvað getur breyst í náttúruvernd og viðmið okkar geta sömuleiðis breyst sem gerir það að verkum að við þurfum að líta öðruvísi á málin en áður. Hæstv. ráðherra nefndi áðan að kominn væri víðari skilgreining á víðernum. Við sjáum það líka að í áætluninni er tekið tillit til þess hversu nálægt virkjunarkostir liggja að friðlýstum svæðum. Nú gilda ekki mörk friðlýstra svæða heldur er farið að stækka þau í þessu sambandi. Við sjáum líka það að tæknin við virkjanir er alltaf að þróast. Við sjáum það að skáboranir, til dæmis gagnvart jarðvarmavirkjunum, eru að verða mjög öflugar og munu gjörbreyta möguleikum okkar til nýtingar, jafnvel á viðkvæmum svæðum, í framtíðinni. Í dag geta menn borað um 1,2 km á ská frá borholu inn á svæði sem getur verið viðkvæmt. Í olíuiðnaði er það komið upp í um 15 km, held ég. Hver segir að við getum ekki borað kannski 10 km í jarðvarma með nýrri og aukinni tækni? Þá getum við farið að nýta svæði sem við viljum hafa ósnortin í náttúruverndarlegu tilliti. Rammaáætlun verður því alltaf lifandi plagg, það verður aldrei hægt að setja punktinn yfir i-ið þar. Við munum þurfa að skoða málin miðað við aðstæður á hverjum tíma. Tillaga okkar sjálfstæðismanna tekur til þess að við færum málið aftur í hinn faglega farveg. Að við stöndum við markmiðin og stóru orðin, að ráðherra verði skylt að kalla saman gömlu verkefnisstjórnina að nýju og henni verði falið að raða kostunum niður í flokka á faglegum forsendum. Þannig komi málið í óbreyttum búningi til þingsins fyrir 1. febrúar 2013. Þannig gætum við klárað rammaáætlun á þessu þingi fyrir vorið. Ég held að það væri mjög mikilvægt ef við gætum komið okkur niður á þá niðurstöðu í staðinn fyrir að þröngva hér í gegn pólitískum skoðunum ráðherranna og ríkisstjórnarflokkanna, þá væri málið í uppnámi, eins og hv. þingmaður Pétur Blöndal benti svo réttilega á áðan. Reynt er að gera hlutina tortryggilega, það þekkjum við. Hv. þm. Mörður Árnason reyndi að gera setu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur tortryggilega í verkefnishópnum. Svona er þetta unnið, verið er að reyna að gera málin tortryggileg. Það minnir mig á hvalveiðimálið. Hvalveiðar áttu að hefjast aftur  Virðulegi forseti. Ég vil að lokum koma aðeins inn á það hvort málið eigi að fara til atvinnuveganefndar eða umhverfisnefndar þingsins. Það þarf ekkert annað en að lesa þingsköpin til þess. Um atvinnuveganefnd stendur í þingsköpum, með leyfi forseta: „Nefndin fjallar um sjávarútvegsmál, landbúnaðarmál, iðnaðar- og orkumál, nýsköpun og tækniþróun, atvinnumál almennt og einnig nýtingu auðlinda á grundvelli rannsókna og ráðgjafar.“ 
             Skýrara getur það ekki verið, virðulegi forseti. Málið hlýtur 

Ég vil biðja þingmenn að gæta að þeim ræðutíma sem þeir hafa og virða hann.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson hefði átt að lesa aðeins lengra í þingsköpunum þegar hann ræddi um hvert málið ætti að fara, því að í næsta málslið 13. gr. þingskapa segir um umhverfis- og samgöngunefnd, nokkuð sem mér finnst ástæða til að minna á hér, með leyfi forseta: „Nefndin fjallar um umhverfismál, skipulags- og byggingarmál og rannsóknir, ráðgjöf, verndun og sjálfbærni á sviði auðlindamála almennt.“ Það gæti nú varla verið skýrara og er rétt að minna á það líka að umhverfis- og samgöngunefnd er eina nefnd þingsins sem fjallar bæði um umhverfis- og auðlindamál. Ég sit í hv. atvinnuveganefnd og ég veit ekki til þess að sú nefnd eigi að taka inn á sitt borð umhverfismál í almennum skilningi þess orðs eða verndun náttúruauðlinda. Það hlýtur því að liggja algjörlega ljóst fyrir hvar málið skal vistað. Það er athyglisvert að hlusta á hv. þingmann tala um pólitísk fingraför en vilja samt í tillögum sínum og málflutningi víkja frá samþykktri og löglegri málsmeðferð, sem er nefnilega sú málsmeðferð sem fylgt hefur verið í málinu eins og hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir rakti ágætlega í öðru andsvari hér áðan. Að þingmaðurinn skuli mælast til þess að ekki skyldi hlustað á umsagnir og aðvaranir almennings og að málið skuli ekki tekið til endurskoðunar á þeim grundvelli sem þó var samþykkt að yrði gert. Þess í stað vill þingmaðurinn vísa málinu að nýju til gömlu verkefnisstjórnarinnar. 
             Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Hvert telur hann að sé hlutverk Alþingis í málsmeðferðinni almennt?

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að karpa hér um þingsköpin. Það væri þó fróðlegt að fá einhverja utanaðkomandi sérfræðinga til að leggja mat á það fyrir okkur. Ég óttast það ekki. Auðvitað á málið heima hjá atvinnuveganefnd, það er alveg skýrt í þingsköpum. Ég geri ekki ágreining um að ráðherrarnir hafi farið eftir lögum í málsmeðferð sinni. Það hefur aldrei komið fram í máli mínu þannig að ég átta mig ekki á því hvað hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir er að fara í þeim efnum. Aftur á móti eru komin pólitísk fingraför á tillöguna. Þá er ég að vitna til þess að farið er að víkja svo verulega út frá niðurstöðum faghópanna og verkefnisstjórnarinnar. Það eru hin pólitísku fingraför. Nú eru komnar inn skoðanir ráðherranna og óskir og þrýstingur þingflokkanna. Það er augljóst, það þarf ekkert að fara í grafgötur með það. Í þessari tillögu ráða auðvitað pólitísk sjónarmið og skoðanir fólks í þessum stjórnarflokkum, það er alveg ljóst. Þess vegna fjallar tillaga okkar um það að breyta lögum. Tillaga okkar felur í sér lagabreytingu þar sem við breytum lögum þannig að ráðherra verði skylt að kalla saman verkefnisstjórnina að nýju. Að verkefnisstjórninni verði skylt að skila röðun virkjunarkostanna eftir faglegum niðurstöðum fyrir áramót og að ráðherra verði síðan skylt að koma með málið óbreytt í formi þingsályktunartillögu til þingsins fyrir 1. febrúar. Um það fjalla tillögur okkar. Ég geri engan ágreining um það hvernig málið var unnið að öðru leyti en því að hin pólitísku fingraför eru um allt í þessari tillögu. Það sjá það allir sem vilja sjá.

Herra forseti. Mér finnst hinn pólitíski keimur nú aðallega stafa frá málflutningi hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Hann talar um að hér sé vikið að verulegu leyti frá niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar. Fram kemur í greinargerð með þingsályktunartillögunni að gert er ráð fyrir því að næsta verkefnisstjórn verði skipuð og að hún muni fjalla um biðflokkinn og skila niðurstöðum þar um 1. mars 2014. Það er sá farvegur sem gert er ráð fyrir að málið fari í. Mér þætti athyglisvert ef hv. þingmaður vildi rökstyðja það aðeins nánar að hvaða leyti það sem hann telur að séu skoðanir ráðherranna í málinu gangi í berhögg við þær alvarlegustu athugasemdir sem fram komu í umsagnarferlinu. Ég sé ekki betur en að verið sé að reyna að svara vel rökstuddum og málefnalegum ábendingum um 

Virðulegi forseti. Pólitískur keimur af málflutningi mínum? Þá skulum við bara taka einstaka virkjunarkosti. Hvernig er hægt að komast að því að virkjanir í neðri hluta Þjórsár eigi ekki að fara í nýtingarflokk? Holta- og Hvammsvirkjun og Urriðafoss? Jú, það er fyrst og fremst út frá hugmyndum um að það geti haft áhrif á gengd laxa í ána. Það liggur fyrir og til þess hefur verið tekið tillit í allri hönnun og öllum undirbúningi virkjananna. Lengra verður ekki gengið í þeim efnum fyrr en ein virkjunin verður virkjuð og reynsla kemur á hvort þetta gengur upp eða ekki. Við munum ekkert komast lengra í því. Um það fjallar þetta. Hvernig stendur á því að Skatastaðavirkjanir eru ekki í verndarflokki? Ég hef enga haldbæra skýringu á því. Öll rök sem koma fram í rammaáætlun eru þess efnis að hún eigi að fara í verndarflokk. Pólitísku fingraförin eru því um allt í þessu, Bitra í verndarflokk? Svo horfir maður þar niður Þverárdal sem er algjörlega ósnertur, hann er í biðflokki, en Bitra fer í vernd  Rökstuðningur er enginn, ekki heil brú 

Forseti. Það er eins og hv. þm. Jón Gunnarsson hafi ekki lesið þær tillögur sem formenn faghópa og verkefnisstjóri settu fram því að þar er einmitt gerð mjög rækilega grein fyrir því vali sem þar fór fram. Ég vil svo biðja hv. þingmann - þó að ég þoli honum margt - að rugla mér ekki saman við Jón Bjarnason.

Ótrúlega líkir.

Við erum tveir ólíkir menn með tvö mismunandi viðhorfabúnt, ef svo má segja. Hafi komið fram tortryggni í garð setu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur í verkefnisstjórninni gætti hennar ekki frá mér. Ég hreyfði ekki orði um það mál. Ég vakti hins vegar athygli á því að hún situr þar tilnefnd af forsætisráðherra, sem er að vísu ekki sá forsætisráðherra sem nú situr heldur sá forsætisráðherra sem áður sat. Ég vakti athygli á því að samkvæmt tillögum Sjálfstæðisflokksins á að færa Unni Brá Konráðsdóttur, alþingismanni Sjálfstæðisflokksins, sérstök völd í málinu því að ósk hv. þm. Jóns Gunnarssonar og Sjálfstæðisflokksins er þannig að verkefnisstjórnin taki við. Hverjir skipa verkefnisstjórnina? Sú verkefnisstjórn sem nú situr og á að taka við málinu nánast fyrir hönd ráðherra og fyrir hönd Alþingis, að því er kom fram frá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur áðan, er annars vegar skipuð af fimm eða sex ráðherrum - ég hafði ekki tíma til að telja hve þeir voru margir - og hins vegar af stofnunum og félagasamtökum, Samorku, Samtökum ferðaþjónustunnar, sveitarfélagasambandinu, Orkustofnun, Umhverfisstofnun o.s.frv. Bíddu, eru þetta fagmenn eða er þetta lýðræðislega kjörið? Þeim var falið að vinna að röðun virkjunarkosta og það gerðu þeir, ekki að röðuninni 1 og upp í 100, heldur röðuðu þeir með mismunandi hætti. Það sem síðan verður að gerast er það að menn fara á faglegum forsendum en líka með pólitískum 

Virðulegi forseti. Auðvitað var verið að reyna að gera setu Unnar Brár Konráðsdóttur tortryggilega í verkefnisstjórninni, þetta fjallaði um það, að reyna að draga það fram. Síðan kom það nú fram að hún sat sem fulltrúi núverandi hæstv. forsætisráðherra í málinu í þessari verkefnisstjórn. Því var ekki breytt. Þrátt fyrir hvatningu annarra ráðherra Vinstri grænna hlustaði hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir ekki á þau skilaboð á þeim tíma. Það er þarna líka fólk á við Unni Brá með mismunandi skoðanir, eins og Björg Eva og jafnvel fleiri. Ég treysti þessu fólki til að vinna áfram í þeim farvegi og samkvæmt þeim verklagsreglum sem það setti sér. Verklagsreglurnar eru nefnilega góðar og þetta tókst og mikill metnaður var í starfi þessarar nefndar. Þetta er augljóst ágreiningsmál innan stjórnarflokkanna og á milli þeirra, hér á þingi og í samfélaginu, og ég skil ekki af hverju hv. stjórnarliðar eru bara ekki tilbúnir til að fara þessa sáttaleið með okkur sjálfstæðismönnum og setja þetta aftur í hið faglega umhverfi og láta þetta fólk klára vinnuna sína og raða virkjunarkostunum niður í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Þannig tökum við það til pólitískrar og þinglegrar meðferðar hér í þinginu, óbreytt frá þeim. Ég skil ekki af hverju menn eru ekki tilbúnir til þess. Er það af einhverri hræðslu við að allt önnur niðurstaða komi út úr því en niðurstaða ráðherranna sem birtist okkur í þessari þingsályktunartillögu? Treysta hv. stjórnarliðar því ekki að þeir fái kröfur sínar fram með þeirri faglegu meðferð? Eða eru þau pólitísku fingraför sem eru á núverandi 

Ég vil biðja þingmenn um að virða þá reglu að ávarpa þingmenn ávallt með fullu nafni.

Forseti. Ég held að hv. þm. Jón Gunnarsson hafi bara ekki tekið eftir því að verkefnisstjórnin, sem í sitja ellefu manns og formaður, var valin, eða réttara sagt tilnefnd mestan part, til að stjórna faglegri vinnu sem fólst í röðun kosta, röðun landsvæða og virkjunarkosta út frá ýmsum forsendum. Ég tel að sú vinna hafi tekist vel þó að hún sé ekki hafin yfir gagnrýni og geti ekki verið það. Þessi hópur var hins vegar ekki kosinn lýðræðislegri kosningu eða skipaður af háyfir-akademíu Íslands til að taka pólitískar ákvarðanir eða svokallaðar strangfaglegar ákvarðanir, það var ekki þannig. Þegar kom að því, hverjir voru þá teknir? Formenn faghópanna fjögurra, faghóps 1, 2, 3, 4, og verkefnisstjórinn voru þá teknir og þeir gerðu þetta. Það sem við þurfum að fá að vita frá Sjálfstæðisflokknum, sem leggur til að þessu ferli sé öllu saman fleygt, er þetta: Hvað er svona ófaglegt við þá vinnu? 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að þessi nefnd var skipuð út úr verkefnisstjórninni og faghópunum. Sú tillaga sem þeir lögðu fram birtist okkur ekki í þessari þingsályktunartillögu.

Jú.

Nei. Það er alveg magnað að þurfa að eiga orðastað við hv. þingmenn stjórnarflokkanna á þessum nótum. Þegar fram kemur tillaga um að setja þetta aftur í þennan faglega farveg, láta alla verkefnisstjórnina í þetta. Hún var vissulega ekki kosin lýðræðislegri kosningu, en hún setti sér ákveðnar verklagsreglur sem við höfum öll verið tiltölulega sátt við að unnið væri eftir. Við teljum að unnið hafi verið á faglegum nótum. Það er magnað að því skuli vera hafnað hér 

Forseti. Mig langar að inna hv. þm. Jón Gunnarsson eftir tilteknu atriði sem kom fram í ræðu hans og reyndar hefur sá málflutningur oftar heyrst. Hann kom inn á það að hér sé í raun verið að koma í veg fyrir uppbyggingu og í veg fyrir verðmætasköpun í landinu með því að setja nokkra kosti í biðflokk. Mig langar í því samhengi að spyrja hv. þingmann út í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar sem var send atvinnuveganefnd sem hv. þingmaður situr í. Þar kemur fram að Samtök ferðaþjónustunnar fagna því ekki einungis mjög að Bitra sé sett í vernd heldur hvetja og til þess að Innsti-Dalur, Þverárdalur og Ölfusárdalur séu einnig verndaðir ferðaþjónustunni í hag og til uppbyggingar og verðmætasköpunar í landinu. Þar kemur einnig fram að því er mjög fagnað að Skrokkalda og Hágönguvirkjanir 1 og 2 séu settar í biðflokk og hvatt til þess að þeir kostir séu settir í verndarflokk til að tryggja verðmætasköpun í landinu enda séu þessi svæði við jaðar stærsta þjóðgarðs Evrópu og ferðamenn geti þar notið víðernisins og íslenskrar náttúru sem við vitum að þeir eru fyrst og fremst komnir til að njóta. Samtök ferðaþjónustunnar hvetja mjög sterklega til þess að svæði á Reykjanesskaganum séu sett í vernd til að hægt sé að byggja þar upp verðmætaskapandi ferðaþjónustu. Fleiri kostir, sem ekki gefst tími til að rekja hér, eru settir fram og mjög til þess hvatt að í þágu verðmætasköpunar og uppbyggingar í landinu séu svæði vernduð,  Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki kominn tíma til að láta af þeim málflutningi 

Virðulegi forseti. Ferðaþjónustan hefur sínar skoðanir á þessu máli. Það hafa líka Samorka, Orkuveita Reykjavíkur, Landsvirkjun, Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins ef þú skoðar þeirra umsagnir. Þær eru mjög mismunandi þær umsagnir sem við fáum. Í gegnum þetta var allt farið í þessu víðtæka ferli, einkunnir voru gefnar tilteknum virkjunarkostum og tillit tekið til allra þessara þátta. Það er niðurstaðan úr því sem gefur síðan einhverja meðaleinkunn um það hvar þessir virkjunarkostir raðast. Þá er verið að vega saman hin ólíku sjónarmið. Ég nefndi það hér áðan að Bitra er sett í verndarflokk en Þverárdalur í biðflokk. Svo stendur maður við borholurnar uppi í Bitru og horfir niður Þverárdalinn, sem er algjörlega óraskað svæði, mjög fallegt svæði. En við hliðina á þér í Bitru eru þrjár borholur, vegur sem búið er að leggja yfir svæðið og háspennulínur sem hægt er að tengja inn á beint yfir. Hvers vegna er hægt að setja þetta í vernd en hitt í bið? Það liggur beinna við að hafa það með öðrum hætti, setja Þverárdalinn í vernd og nýta þá þetta raskaða svæði. Svo fer náttúrlega enginn að virkja í Bitru nema búið verði að ná tökum á loftmengun sem getur haft áhrif á nærliggjandi byggðir. Það er allt annað mál. Ég tala um að þetta standi í vegi verðmætasköpunar í samfélagi okkar vegna þess að það er hér sem hin augljósa aðkallandi fjárfesting í atvinnulífinu getur orðið. Ferðaþjónustan dregur ekki þann vagn. Atvinnuveganefnd var á Kirkjubæjarklaustri, þeim vinsæla ferðamannastað, í síðustu viku. Þar hefur íbúum fækkað um 25% á tíu árum, ástandið er mjög alvarlegt og sveitarfélagið mjög skuldsett, en þó er mikil ferðaþjónusta á svæðinu.  Það er alveg ljóst að ef við ætlum að fá þær fjárfestingar í gang sem þarf til að lyfta samfélaginu upp úr 

Forseti. Það er full ástæða að fagna þessari nýtilkomnu áherslu Sjálfstæðisflokksins á fagmennsku í þessum efnum, það er vissulega stefnubreyting almennt séð. Mig langar því til að benda hv. þingmanni á að ítrekað hefur verið bent á, m.a. í vinnu þessarar verkefnisstjórnar, að faglega vanti mun ítarlegri rannsóknir og betra yfirlit og mat á gildi ferðaþjónustunnar og gildi svæða fyrir útivist o.s.frv. Það er einfaldlega þannig að náttúrufarsrannsóknir, rannsóknir á möguleikum til útivistar og ferðaþjónustu standa mun aftar en hinar gríðarlega viðamiklu rannsóknir orkufyrirtækjanna. Við eigum að sýna þá framsýni að vanmeta ekki heldur hafa í heiðri þá verðmætasköpun sem ýmsar aðrar greinar stuðla að í landinu.

Virðulegi forseti. Ég geri ekki lítið úr verðmætasköpun annarra greina en við sjáum hver þróunin er, við sjáum hver staðan er í samfélaginu. Aðrar greinar draga ekki vagninn. Ég er ekki að gera lítið úr því að það vanti hér rannsóknir á gildi ferðaþjónustu o.s.frv. Við getum endalaust deilt um þetta. Þeir sem eru andvígir virkjunum munu endalaust vera þeirrar skoðunar að það þurfi frekari rannsóknir til að komast að einhverri niðurstöðu. En á einhverjum tímapunkti verðum við að taka ákvörðun, við getum ekki velt þessu máli á undan okkur endalaust. Í því felst einhver málamiðlun og þá verðum við að taka ákvörðun út frá bestu vitund. Það er ekki ákvörðun um að virkja á viðkomandi stað þótt virkjunarkosturinn sé settur í nýtingarflokk. 

Virðulegur forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um vernd og orkunýtingu landsvæða. Áður en ég hef efnislega umfjöllun um þetta mál langar mig að svara þeim staðhæfingum sem hér hafa komið fram, bæði frá hæstv. umhverfisráðherra og hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, um að sjálfstæðismenn séu ekki náttúruverndarmenn í fyrsta lagi og í öðru lagi að nú beri nýtt við því að sjálfstæðismenn beri virðingu fyrir faglegu mati, að það sé algjörlega nýtt. Í tilefni af því langar mig aðeins að tala um hvernig þessi rammaáætlun eða þetta mál sem hér er til umræðu kom til. Árið 1993 skipaði umhverfisráðherra starfshóp um umhverfismál, iðnþróun og orkumál sem skilaði af sér áliti árið 1995. Sá hópur lagði til að unnin yrði rammaáætlun til langs tíma um nýtingu vatnsafls í samræmi við samhæfða stefnu í umhverfis-, orku-, iðnaðar- og efnahagsmálum, eins og segir í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Í árslok 1995, eftir að Alþýðuflokkurinn var farinn úr ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokkurinn var kominn í ríkisstjórn, setti umhverfisráðherra á fót starfshóp sem fékk það verkefni að setja saman drög að framkvæmdaáætlun fyrir þetta mál. Árið 1997 var framkvæmdaáætlunin samþykkt í ríkisstjórn og markmið hennar var að leggja skyldi mat á og flokka virkjunarhugmyndir jafnt í vatnsafli sem háhita með tilliti til orkugetu, hagkvæmni og annars þjóðhagslegs gildis samhliða því að skilgreina og meta og flokka áhrif þeirra á náttúrufar, náttúru og menningarminjar. Árið 1999 er fyrsti áfangi rammaáætlunar settur á laggirnar með þeim markmiðum sem ég fjallaði um áðan en einnig með það að markmiði að reyna að ná sátt meðal þjóðarinnar um hvað skyldi virkja, hvað skyldi nýta og hvað skyldi friða. Með það að veganesti var lagt af stað í þessa miklu vinnu sem hefur tekið, ef við teljum til dagsins í dag, um 13 ár, kostað mörg hundruð milljónir kr. og gríðarlega vinnu sérfræðinga á þeim sviðum sem skipta máli fyrir verkefnið. Eins og sjá má af ofangreindu getur ekki verið að það sé nýtilkomið, hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, að sjálfstæðismenn hafi áhuga á því að taka faglega á málum. Ég tel að orð hv. þingmanns dæmist dauð og ómerk við þessa upptalningu. Jafnframt held ég að það sé óhætt að segja hið sama um orð hæstv. umhverfisráðherra þess efnis að sjálfstæðismenn og náttúruvernd fari ekki saman, en það var nokkurn veginn inntakið þó að það sé ekki orðrétt haft eftir. Þetta er kannski álíka og þau ummæli sem hæstv. ráðherra lét hafa eftir sér í DV þegar hún var spurð af hverju væru alltaf deilur milli vinstri manna og hún svaraði því til að vinstri menn væru hugsjónafólk en hægri menn hugsuðu bara um hagsmuni, þannig mætti skýra muninn. Það sýnir hugarheim hæstv. umhverfisráðherra. Ef við víkjum aðeins að þessari þingsályktunartillögu verð ég að viðurkenna að ég varð fyrir gríðarlegum vonbrigðum með að þetta einstaka tækifæri skyldi ekki vera nýtt til að skapa sátt um það til langframa í þjóðfélaginu, eins og var lagt upp með í upphafi, hvað skyldi nýtt og hvað friðað. Ég held að þetta hafi verið einstakt tækifæri og við málsmeðferðina nú á seinustu stigum málsins hafi það glatast. Það er ljóst að sáttin sem hefði verið hægt að ná mun aldrei nást á þennan hátt vegna þess að þetta mun leiða til þess að rammaáætlun verður einfaldlega stefna ríkjandi ríkisstjórna á hverjum tíma. Það er augljóst vegna þess að að minnsta kosti tveir flokkar á Alþingi eru ósammála þessari málsmeðferð og ósammála því hvernig staðið er að þessu máli. Þá hlýtur það að liggja í hlutarins eðli að málið verði tekið upp ef og þegar þeir flokkar komast til valda. Það held ég að sé augljóst. Það er ekki hægt að sætta sig við að þessari faglegu vinnu, þessari gríðarlega miklu og góðu vinnu, sem hefur staðið yfir í um það bil 13 ár og á sér enn lengri aðdraganda, sé spillt með pólitík. Af hverju segi ég spillt? Vegna þess að það var farið inn í þá röðun sem sérfræðingahóparnir voru búnir að leggja til og togast á um virkjunarkosti. Vinstri grænir og Samfylkingin toguðust á um virkjunarkosti og við það breyttist röðunin. Þess vegna tel ég affarasælast að fara að þeim ráðum sem við sjálfstæðismenn viljum gefa og því frumvarpi sem við leggjum til, þ.e. að faghóparnir verði einfaldlega látnir klára vinnuna þannig að það verði algjörlega hafið yfir allan vafa að þessu hafi ekki verið raðað niður eftir pólitískum línum. Þannig er hægt að ná þeirri langvarandi sátt sem þarf að ná um þetta mál. Það er óþolandi bæði fyrir þá sem vilja ýtrustu kröfur í náttúruvernd og hina sem vilja nýtingu að þetta mál verði stöðugt á ferðinni eins og þessi málsmeðferð býður upp á. Þess vegna kemur þessi sáttatillaga fram í frumvarpi okkar sjálfstæðismanna. Það hljóta allir sanngjarnir menn að sjá að þetta er sú málsmeðferð sem skapar einna helst langvarandi sátt. Hér hlæja hv. þingmenn úti í sal, en það eru einmitt þeir þingmenn sem hlæja hvað hæst sem gefa hvað minnst fyrir sáttina. Þeir skilja ekki virði þess að ná sátt um viðkvæma hluti til að íbúar hér á landi geti stefnt saman að einhverjum markmiðum, 

Forseti. Það er rétt svo að ég hafi komist hingað upp í ræðustól því að ég var orðinn klökkur í lok ræðu hv. þingmanns áðan. Mig langar þó að spyrja hann, af því að Sjálfstæðisflokkurinn er með þessa miklu sáttatillögu: Er ekki best að sú verkefnisstjórn sem nú hefur verið skipuð - fimm ráðherrar skipuðu sína fulltrúa og síðan eru sex samtök og stofnanir, Samorka, Orkustofnun, Umhverfisstofnun og fleiri - ráði því hvernig þetta er gert? Ef þessi tillaga frá verkefnisstjórninni, algjörlega hrein og fagleg, kæmi inn á Alþingi er hætt við að hinir skítugu puttar stjórnmálamanna, hinir skítugu puttar hv. þingmanna Tryggva Þórs Herbertssonar og Marðar Árnasonar færu að skipta sér af. Eigum við þá ekki að skipa til lífstíðar þessa tólf menn í verkefnisstjórninni og þeir bara ráði, Alþingi feli þeim að ráða þessu í framtíðinni? Lógíkin í hinni góðu sáttatillögu sjálfstæðismanna er að taka málið úr pólitíkinni og setja það í hendur hinnar faglega völdu verkefnisstjórnar Orkustofnunar, sveitarfélaganna, náttúruverndarsamtaka, Umhverfisstofnunar, Samtaka ferðaþjónustunnar og Samorku og fulltrúa sem forsætisráðherra, landbúnaðarráðherra, iðnaðarráðherra, menntamálaráðherra og umhverfisráðherra hafa skipað. Er það ekki? Hv. þingmaður orðaði það þannig að skapa ætti sátt. Ég tel reyndar ekki að það hafi nokkurn tíma verið hugmyndin með rammaáætlun að skapa sátt um alla hluti heldur að skapa sátt um leikreglurnar sem við förum eftir. Það er mjög mikilvægt vegna þess að hingað til hafa hlutirnir verið ákveðnir á forsendum valdsins og peninganna. Hann sagði að rammaáætlun væri sumsé sátt um hvað skyldi nýtt og hvað friðað. Þess vegna langar mig að vita hvort hann telji að það sem ekki er friðað 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að aldrei hafi staðið til að skapa neina sátt. Með leyfi virðulegs forseta langar mig að lesa upp úr skipun á bréfi verkefnisstjórnar en þar segir: „Ríkisstjórnin hefur einsett sér að skapa sátt um vernd og nýtingu náttúrusvæða og leggur því áherslu á að ljúka sem fyrst …“ o.s.frv. Svo mörg voru þau orð, hv. þingmaður. Næsta er þetta með skítuga putta þingmanna á Alþingi. Gagnrýni okkar snýst fyrst og fremst um að það hafi verið puttar ráðherranna sem röðuðu þessu öllu saman niður. Þeir tóku fram fyrir hendurnar á mönnum í hinu faglega ferli og röðuðu kostunum upp á nýtt.

Samkvæmt lögum.

Samkvæmt lögum, segir hæstv. ráðherra. Nákvæmlega þannig verður ósáttin til, að bitist er um þessi mál. Vinstri grænir og Samfylkingin hafa bitist um málið og gerð hefur verið einhver málamiðlun milli þeirra flokka, en það er þeirra málamiðlun. Það er ekki málamiðlunin sem við getum starfað eftir til langrar framtíðar þannig að við náum sátt um málið, eins og segir í skipunarbréfinu. Það er heila málið.

Forseti. Hv. þingmaður reyndist líka vera grátklökkur og tókst ekki að svara spurningu minni sem er þessi: Er ekki eðlilegt framhald af tillögu sjálfstæðismanna í þessu efni, hinni góðu sáttatillögu, að verkefnisstjórnin sem fimm ráðherrar skipa, einn fulltrúi þeirra er hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, og síðan sex samtök, ákveði þetta, að þetta komi ekki inn á Alþingi? Þegar það kemur inn á Alþingi er nefnilega hætt við að hinir skítugu puttar, hinir vélráðu stjórnmálamenn, komist í málið og þá er allt ónýtt. Hvaða munur er á þeirri tillögu sem verkefnisstjórnin með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur innan borðs og fulltrúum þessara samtaka gagnvart hinum skítugu puttum þingmannanna og tillögunni frá hinum skítugu hæstv. ráðherrum sem um ræðir? Er það ekki Alþingi sem tekur lokaákvörðunina? Ef menn ætla að vera verulega byltingarsinnaðir og sáttfúsir í þessu eiga þeir að setja málið yfir á 

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni er tíðrætt um skítuga putta. Ekki veit ég hvers vegna en aftur á móti veit ég að í 6. gr. frumvarpsins sem við leggjum hér til segir, með leyfi virðulegs forseta: „Ráðherra skal við gildistöku laga þessara kalla saman að nýju þriðju verkefnisstjórn um rammaáætlun sem skilaði skýrslu sinni í júní 2011 og fela henni að gera tillögu að flokkun virkjunarkosta í samræmi við lög þessi.“ Síðan á ráðherrann að skila inn þingsályktunartillögu án þess að koma með skítugu puttana sína í það  En hv. þingmaður er nú ekki kunnur fyrir að vilja sáttina þannig að hann skilur ekki þennan hugsanagang.

Forseti. Í þessari umræðu hafa ekki verið nefndir tveir kostir þar sem farið hefur verið á svig við niðurstöðu verkefnisstjórnar með meintum pólitískum afskiptum. Hveravellir eru teknir út úr dæminu og sömuleiðis Eyjadalsárvirkjun. Hvers vegna skyldi það vera? Jú, vegna þess að samkvæmt gildandi lögum eiga þeir ekki að vera þarna inni. Ef við ætlum að ræða út í hörgul í þann rökstuðning sem borinn hefur verið á borð þar sem ætla má að niðurstöður verkefnisstjórnarinnar séu beinlínis orð guðs sem ekki skuli hróflað við með neinum hætti þá værum við í rauninni að brjóta lög. Ég nefni þetta hv. þingmönnum til umhugsunar vegna þess sem hér er borið á borð. Hér er látið eins og verið sé að kasta allri vinnu verkefnisstjórnarinnar fyrir róða vegna þess að hæstv. ráðherra vogar sér að fara að gildandi lögum með því að hafa það opna samráðsferli sem lög segja til um. Við verðum að sjálfsögðu að taka þeim afleiðingum og þeirri niðurstöðu sem slíkt samráðsferli hefur í för með sér, það verður að taka mark á alvarlegum ábendingum um að rannsóknir vanti um ákveðna kosti. Reyndar ætla ég að leyfa mér að fullyrða að frekari rannsóknir vanti á mun fleiri kostum en það er varla hægt að tala um vægari aðgerðir 

Ég vil annars vegar biðja þingmenn að gæta enn einu sinni að þeim stutta tíma sem veittur er í andsvör. Hins vegar vek ég athygli þingmanna á því að einhver bilun er á tímamælingu og ljósi en forseti mun sjá um tímamælingu handvirkt og láta vita þegar tíminn er búinn eins og venjulega.

Virðulegi forseti. Ég segi ekki að sú vinna sem unnin hefur verið síðustu 13 ár í tengslum við rammaáætlun sé hafin yfir allan vafa. Engin mannanna verk eru hafin yfir allan vafa. En ég fullyrði að sú vinna gefur okkur mun betri grunn fyrir ákvarðanatöku en togstreita á milli tveggja stjórnmálaflokka á síðkvöldum í einhverju ráðuneyti. Jafnframt er ég sammála hv. þingmanni um að ef einhvers staðar er farið á svig við lög verður að taka á því sérstaklega, en um það snýst umræðan ekki. Hún snýst um geðþóttaákvarðanir ráðherra tveggja stjórnarflokka sem toguðust á um virkjunarverkefni og það endaði með þessari niðurröðun sem er fullkomin vanvirðing við það ferli sem átt hefur sér stað síðastliðin 13 ár.

Forseti. Mig langar í framhaldinu að spyrja hv. þingmann hvaða merkingu og hvaða túlkun hann leggi í hugtakið samráð og opið samráðsferli. Hvort hann telji að til dæmis að henda eigi umsögnum sem berast Alþingi við vinnslu mála í ruslafötuna rétt sisvona og ekki eigi að taka til greina ýmsar ábendingar sem þar koma fram. Hlýtur það ekki einmitt að vera grunnhugmyndin með svokölluðu samráði og opnu umsagnarferli að þar komi fram eitthvað sem fólki hefur sést yfir? Þetta eru ekki orð guðs heldur einmitt mannanna verk. Ef svo er, ber okkur þá ekki skylda til að fara frekar fram af varfærni en áhættusækni? Í beinu framhaldi af þessu, hvernig er hægt að taka svo djúpt í árinni að segja að hér sé hinni miklu vinnu kastað fyrir róða? Hvernig er hægt að segja að vinnan hafi öll farið fram í lokuðum herbergjum þegar umsagnirnar eru öllum opnar, fyrir utan það sem birtist á vefsíðum og barst til ráðherranna í vinnsluferli þeirra? Þangað barst þvílíkt magn umsagna og athugasemda og þátttakan var mikil. 

Virðulegi forseti. Nú þykir mér dæmið aldeilis farið að snúast við. Í ferlinu öllu þegar faghóparnir luku vinnu sinni í janúar 2010 var farið í gríðarlega mikið kynningar- og umsagnarferli sem tók mikinn tíma en niðurstöðurnar höfðu endanleg áhrif á faghópa og verkefnisstjórnina. Það er nákvæmlega þannig sem vinna á málið. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að þetta hafi verið opið lýðræðislegt ferli þegar tveir hæstv. ráðherrar toguðust á um virkjunarkosti. Við vitum alveg nákvæmlega hvernig það fór fram. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson gaf hér tímamótayfirlýsingu þess efnis að einsýnt væri af þeirri niðurstöðu sem fram kemur í þingsályktunartillögunni að henni yrði hnekkt ef og þegar Sjálfstæðisflokkurinn kæmist hér til valda á ný, eins og hann orðaði það. Sem sagt, 13 ára faglegu verkferli með nákvæmri og málefnalegri málsmeðferð skal kastað fyrir róða þegar og ef, sem guð forði, Sjálfstæðisflokkurinn kemst til valda á ný. Vegna tillögu um að þrír virkjunarkostir, Þjórsá, Skrokkalda og Hágöngur, fari í biðflokk, vegna vöntunar á upplýsingum verði málið látið njóta vafans og þær verði settar í bið. Þessir þrír kostir. Mér datt bara í hug vísan gamla, ef ég má fara með hana, með leyfi forseta: Lastaranum líkar ei neitt lætur hann ganga róginn. Finni hann laufblað fölnað eitt hann fordæmir allan skóginn. Það var nákvæmlega það sem fólst í orðum hv. þingmanns þegar hann taldi að það að setja þrjá virkjanakosti í bið tímabundið væri nægilegt tilefni til að kasta fyrir róða þessari niðurstöðu, sem er 13 ára faglegt verkferli, ef Sjálfstæðisflokkurinn kæmist aftur til valda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir vísuna. Maður þarf að vera verulega afvegaleiddur ef hann hefur ekki skilið það sem ég sagði. Það sem ég sagði var nákvæmlega þetta: Það er búið að kasta öllu þessu ferli fyrir róða. Síðan er það beinlínis rangt hjá hv. þingmanni að hér sé verið að tala um einhverjar þrjár smávægilegar breytingar. Þetta eru sex breytingar. Þar af fer til að mynda ein í verndarflokk.

Nei, …

Norðlingaalda.

Þú þyrftir að lesa málið betur.

Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir segir að ég skuli lesa málið betur. 

Herra forseti. Sex virkjunarkostir, segir hv. þingmaður og vænir mig um að segja ekki satt og rétt frá. Hvar eru þessir virkjunarkostir?

Þrír í Þjórsá.

Þjórsá 

Virðulegi forseti. Það er óneitanlega sérstök túlkun að segja að Sjálfstæðisflokkurinn vilji kasta öllu fyrir róða þegar fyrir liggur frumvarp þar sem við mælumst til að þessu verði haldið áfram í því sáttaferli sem það var í. Verkefnisstjórninni verði falið að raða kostum endanlega niður og flokka og við munum fara eftir því í nafni sátta til að það sé hægt að ná fram því meginmarkmiði að hér ríki sátt um þessi mál um ókomin ár. Ef hv. þingmanni finnst það vera smáatriði, smálagfæring að taka 10% af virkjunarkostum sem voru til umfjöllunar og breyta röðinni á þeim, þá hún um það.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að ganga svo langt að halda því fram að Sjálfstæðisflokkurinn og náttúruvernd séu eins og olía og vatn, þó að skiljanlegt sé miðað við málflutning sumra að draga þá ályktun. Í Sjálfstæðisflokknum eins og í öðrum flokkum eru miklir náttúruverndarsinnar sem vilja vernda og nýta landið út frá því. Það hentar auðvitað mjög vel hinni einföldu heimssýn hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins að draga málið þannig upp að þessi niðurstaða sé afrakstur togstreitu á milli Samfylkingar og Vinstri grænna.

Auðvitað er það þannig.

Það er þvert á móti kolrangt hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni sem strunsar út úr salnum eftir þetta málefnalega framlag til umræðunnar. Mér finnst sjálfum hvergi nærri nógu langt gengið í verndarflokki. Það eru atriði í orkunýtingarflokki sem mér er þvert um geð að samþykkja. Ég nefni sérstaklega Stóru Sandvík, Sandfell og Sveifluháls sem ég mundi mjög gjarnan vilja sjá í biðflokki og jafnvel verndarflokki. Í biðflokki eru allir virkjunarkostirnir í neðri hluta Þjórsár og ég er alfarið á móti að ráðist verði í þær framkvæmdir og vildi sjá þá kosti í verndarflokki. Ég nefni líka Búlandsvirkjun og Hólmsárvirkjun neðri við Atley og Farið við Hagavatn eða Hagavatnsvirkjun sem mér finnst að eigi að vera í verndarflokki. Það er mjög billegt að draga þetta upp sem einhvern átakapunkt á milli Vinstri grænna og Samfylkingar. Ég held að það séu mjög mismunandi sjónarmið í samfélaginu öllu, innan Sjálfstæðisflokksins, innan Samfylkingar, innan Vinstri grænna að einhverju leyti og Framsóknarflokksins, í raun allra hreyfinga í landinu. Það sem við erum að vinna með hér er auðvitað lifandi plagg sem á að taka mið af umræðu hverju sinni, straumum og stefnu og á aldrei að vera afgreitt í endanlegri mynd. Það þarf einhver að semja og senda Sjálfstæðisflokknum þá fréttatilkynningu sem felur í sér hin einföldu sannindi að samfélagið er ekki í doða. Það er kolrangt sem fram kom í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar áðan, og er einhvers konar frumforsenda allrar atvinnustefnu Sjálfstæðisflokksins í þessum efnum, að samfélagið sé í doða, ekki sé hægt að vekja það til lífsins nema með því að fara að virkja og virkja meira og búa til störf. Þannig eigi samfélagið, stjórnvöld og ríkisvaldið að koma hjólum atvinnulífsins aftur í gang, alveg eins og gert var með Kárahnjúkavirkjun á sínum tíma sem var hlutfallslega einhver stærsta innspýting fjármagns inn í efnahagskerfi nokkurs lands í hinum vestræna heimi. Með hvaða afleiðingum? Jú, það urðu örugglega til nokkur störf. Eru þau sjálfbær og framkvæmdin réttlætanleg? Hefur það gengið eftir sem spáð var að umhverfisáhrifin á Austurlandi yrðu viðráðanleg? Nei, það hefur reyndar ekki gengið eftir. Þar verður til risavaxið rykský á hverju snemmsumri. Þar hefur ekki fjölgað um 1.500 íbúa eins og spáð var í áætlunum um Kárahnjúkavirkjun. Sú hugmyndafræði að ríkisvaldið eigi með fulltingi sinna fyrirtækja að taka risavaxin lán til að framkvæma, til að búa til störf og búa til verðmæti, gengur einfaldlega ekki upp. Það held ég að hljóti að vera hinn stóri sannleikur í málinu og sú lexía sem menn eigi að draga af Kárahnjúkavirkjun. Þegar ég segi við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins: Samfélagið er ekki í doða, er ég að horfa til undanfarins árs og þeirra hagtalna sem hafa verið að birtast. Það má vissulega deila um árangurinn en Ísland er ekki samfélag í doða. Og svo ég noti alkunnugt orðalag hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, allir þeir sem hafa aðgang að internetinu vita að það er ekki samfélag í doða á Íslandi. Það er samfélag sem er að vakna til lífsins eftir vissulega erfitt áfall og erfiða tíð en það eru að mörgu leyti stórkostlegir hlutir að gerast í hinum skapandi greinum, í tónlistariðnaði, í kvikmyndagerð, þar sem íslenskt samfélag sjálft og kraftmiklir einstaklingar eru að búa til sjálfir verðmæti og sjálfbær störf án aðkomu ríkisvaldsins, án þess að ríkið og fyrirtæki þess séu að taka risavaxin lán, Ef menn skoða bara ferðaþjónustuna og það sem þar er að gerast er þar kraftaverk á ferðinni að mörgu leyti, gríðarlega jákvæðir hlutir sem ég held að við séum öll sammála um að séu gleðifréttir. Það eru alger öfugmæli að halda því fram að þetta sé doði. Það er auðvitað ekki allt orðið stórkostlegt, það er ekki allt orðið frábært. Við erum ekki búin að bjarga öllu. Það er enn þá fólk sem er atvinnulaust, það er enn þá fólk sem glímir við háar skuldir og erfiða stöðu og við þurfum auðvitað að koma til móts við það. En að vinna út frá þeim grunnpunkti og grunnforsendu að samfélagið sé í doða og allt í neyð og við verðum að ganga inn á dýrmæt og ósnortin svæði og virkja meira til að búa til störf - það er alger öfugmælavísa. Það er algert vanmat á stöðunni. Ég er þeirrar skoðunar að miklu farsælla sé fyrir stjórnvöld að búa svo í haginn að sú þróun sem er hafin og er sjálfsprottin að mörgu leyti geti haldið áfram. Þá er ég að tala um gleðiefni á borð við kvikmyndagerð, tónlistariðnaðinn og hljómsveitir sem eru að slá í gegn í útlöndum, matvælaiðnað, fatahönnun og húsgagnagerð o.s.frv. Það er miklu arðvænlegra að taka utan um þá þætti og reyna að setja peninga í menntun og byggja þannig undir atvinnusköpun í landinu. Þegar kemur að vernd og nýtingu íslenskrar náttúru og mati á því erum við auðvitað að tala um mjög mismunandi hluti. Það er í sjálfu sér aldrei hægt að tala um hið endanlega faglega mat, því hvert og eitt okkar verður að meta, á okkar hátt, hvað það er sem við raunverulega viljum ráðast í. Taldar eru upp átta mismunandi forsendur á flokkun virkjunarkosta en ég er viss um að það eru fleiri atriði sem koma þarna við sögu, eins og til dæmis bara það að standa fyrir framan Urriðafoss og velta fyrir sér hvort maður tími þessu. Það er ekkert um það í forsendum á flokkun virkjunarkosta. Tímir maður að fórna Urriðafossi? Er það ekki ágætisforsenda? Ég segi nei, ég tími því ekki. Ég horfi til þess og hef lesið greinar um það sem er að gerast í Bandaríkjunum. Þar eru menn að endurheimta lífríki og farvegi áa sem hafa verið virkjaðar á síðustu 40, 60 árum. Menn eru að endurheimta um það bil 40 ár á ári. Við eigum örfáar ár á Íslandi og við eigum auðvitað að vernda þær, við eigum ekki að virkja þær. Við eigum að hafa þær eins og þær eru. Hin raunverulegu verðmæti Þjórsár eru í henni eins og hún er núna í Þjórsárdalnum. Svæðið upp á miðhálendið eftir Þjórsárdalnum, upp með ánni með Heklu í bakgrunni, ósnortið svæði - það eru hin raunverulegu verðmæti. Ástæðan fyrir hinum mikla straumi ferðamanna til Íslands og því að hann vex jafnmikið og raun ber vitni er sú að landið er ósnortið í þessu tilliti að mörgu leyti og merkilegt vegna þess að það er hreint og fagurt og þar hefur ekkert breyst í langan tíma. Það eru hin raunverulegu verðmæti sem við eigum að byggja á. Ef sú neyð kemur einhvern tíma að samfélagið sé raunverulega í doða, eins og hv. þm. Jón Gunnarsson sagði áðan, eigum við að skoða fleiri kosti, þá má skoða orkunýtingarkostinn betur og sjá hvað er mögulegt 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Róbert Marshall fyrir hjartnæma ræðu þótt ég hafi ekki verið ánægður með það þegar hann sagði að sjálfstæðismenn hefðu einfalda heimssýn. Ég vil meina að ég hafi ekki alveg einfalda heimssýn, en fyrst hann meinar þetta hlýtur sá dómur að standa. Hv. þingmaður sagði að ef hér kæmi upp raunveruleg neyð mundu menn hugsanlega endurskoða kostina. Það segir mér að þetta er efnahagslegt fyrirbæri. Umhverfisvernd er í hugum hv. þingmanns efnahagslegt fyrirbæri. Ég vil spyrja hann: Hvað þarf neyðin að vera mikil svo hann virki Gullfoss? Ég held að annað muni koma til og vil spyrja hv. þingmann að því. Ísland er með umhverfisvæna orku sem gæti á þann hátt bjargað mannkyninu frá því að jörðin hitni. Telur hann ekki að það sé skylda okkar að virkja eins og við teljum að náttúran leyfi? En mig langar að koma inn á það mál sem við ræðum hér. Það var farið í ferli um að ná sáttum milli þeirra sem vilja virkja og hinna sem ekki vilja virkja. Ég var alls ekki sáttur við niðurstöðuna því ég vildi virkja meira en styð niðurstöðuna. Ég bara segi það, ég vildi virkja meira. Ég tel að þetta séu auðlindir þjóðarinnar og geti staðið undir velferðarkerfinu o.s.frv. En svo breyta menn frá niðurstöðunni. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er þá ekki gefið færi á því fyrir fólk sem vill virkja, ef það kemst til valda, að það fylgi fordæmi hæstv. umhverfisráðherra og breyti frá hinu faglega mati eða þeirri sátt sem náðst hefur, og virki meira? Er þetta ekki stórhættulegt? Er ekki stórhættulegt fyrir verndarsinna að breyta frá faglegu mati?

Virðulegur forseti. Á fundi atvinnuveganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar síðastliðið vor spurði ég forstjóra Landsvirkjunar að því hvað hann teldi að við þyrftum á miklu að halda. Hvað verðum við að virkja mikið? spurði ég hann. Svarið var: Ekki neitt. Það er engin nauðsyn til að virkja neitt frekar. Þetta er bara spurning um þann hagnað sem við viljum fá af þeim virkjunum sem eru mögulegar. Við fullnægjum algerlega orkuþörf samfélags okkar með því sem við gerum nú þegar og ef við horfum á það sem er að gerast í samfélaginu virðist það þrífast nokkuð vel án þess að við séum að gera mikið. Að vísu er ein virkjun í gangi á Búðarhálsi. Ég held að það sé einfaldlega þannig að við verðum alltaf að skoða hvað við þurfum að gera. Ég og hv. þingmaður sem er mikill lýðræðissinni gætum verið sammála um að skoða ætti hvern virkjunarkost í nýtingarflokki fyrir sig áður en gripið væri til nokkurra aðgerða. Ég held að það væri fullkomlega eðlilegt að um hvern virkjunarkost yrði fjallað með opinberum hætti, hann skoðaður, hvaða afleiðingar hann hefði, ekki bara með tilliti til ferðamanna og útivistar heldur líka til mengunar o.s.frv. Svo yrði það einfaldlega borið undir atkvæði hvort ráðast ætti í þann virkjunarkost eða ekki. Væri það ekki hin fullkomna sátt í málinu? Þá er það þjóðin sjálf sem nýtur góðs eða ills af virkjunarkostinum, sem ákveður að ráðast í framkvæmdirnar eða ekki. Er það ekki mesta sáttin?

Herra forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni hvort þarna væri ekki gefinn höggstaður á þessari sátt og virkjunarsinnar gætu notað þetta fráhvarf til að virkja. En það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Það þarf ekki að virkja neitt. Við notum ekki við heimilisbrúk nema lítinn hluta. Við getum lokað öllum virkjununum, fyrir 100 árum voru engar virkjanir á Íslandi en lífskjörin voru líka samkvæmt því. Þetta er eins og blaut tuska framan í það fólk sem er að flýja land í leit að betri lífskjörum. Að heyra að það þurfi ekki að auka velferð á Íslandi, auka atvinnu eða gera nokkurn skapaðan hlut. En það er hárrétt, við þurfum ekki að gera neitt, við getum bara látið fólkið fara og haldið áfram að hafa atvinnuleysi og haldið áfram að vera með halla á ríkissjóði.

Það er stefna ríkisstjórnarinnar.

Það er stefna ríkisstjórnarinnar, hárrétt. Það getur vel verið að það sé ágætt að hafa það þannig. Ég er ekki sammála því. Ég tel að orka Íslands sé auðlind Íslands og það beri að nota hana til að við getum haldið uppi sterku og öflugu velferðarkerfi og til að allir hafi atvinnu, þeir sem vilja vinna.

Virðulegi forseti. Í orðaskiptum hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Birgis Ármannssonar á dögunum spurði þingmaðurinn hvaða störf hæstv. ríkisstjórn hefði skapað og af hverju væri ekki verið að gera meira í því og óskaði eftir svörum. Ég spurði sjálfan mig þar sem ég sat í sæti mínu: Um hvað er hv. þingmaður að tala? Hvernig störf vill hann skapa? Vill hann endurtaka leikinn í aðdraganda 2008? Fylla allt landið af byggingarkrönum, fá fullt af fjármagni að láni frá Þýskalandi og víðar og búa til nýja bólu, nýja þenslu sem engin innstæða er fyrir og springur síðan í andlitið á okkur? Er ekki eðlilegra - og um þetta hljótum við hv. þingmaður að vera sammála - að til verði í landinu störf sem eru sprottin upp úr áhuga og framtaki einstaklinganna, 

… það er ekkert svar.

Seint verður hv. þingmaður sáttur við svörin frá mér, það er pottþétt. En ég spyr hv. þingmann hvort ekki sé eðlilegra að sú þróun sem við höfum verið að fylgjast með fái að spretta, akur hinna þúsund blóma fái að blómstra eins og hann gerir núna, eins og við sjáum og allir sem hafa aðgang að internetinu geta borið vitni um, frekar en að ríkisvaldið grípi inn í með þeim hætti sem hv. þingmaður og formaður Sjálfstæðisflokksins lýsti á dögunum: Nú verður bara að virkja meira. Hver er þörfin fyrir það og hvers lags störf verða til af því og hvers vegna? Til að geta endurtekið leikinn frá 2007?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirvegaða og framsýna ræðu sem var á dýptina og ber þá nýrra við í þessari umræðu sem hefur einkum fjallað um pólitískt þras, þrasmál og tæknileg atriði. Ég vil fá að spinna þráðinn áfram. Ég held að það tæki sem við erum að búa til sem er rammaáætlun um orkunýtingu og það sem ég vil kalla verndarnýtingu sé að því leyti gallað að við tiltökum ekki nægilega vel skilin á milli biðflokksins og orkunýtingarflokksins. Það sem ég á við er að orkunýtingarflokkurinn á ekki að virka, eins og hæstv. umhverfisráðherra sagði einhvern tíma, eins og hlaðborð fyrir orkufyrirtækin þannig að allt sem ekki er í vernd sé þar með opið fyrir þau að fara í. Ég tel að það eigi miklu frekar að hafa, segjum tvo biðflokka. Annan sem bíður vegna rannsóknarhagsmuna, skulum við kalla það, hinn sem bíður vegna þess að þar eru að vísu virkjanlegir kostir sem menn sætta sig við að geta þurft að fórna landsvæðum fyrir en gera það ekki strax vegna þess að það verður ekki gert fyrr en þörf er á því. Þá er sú þörf ekki skilgreind í rammaáætlun eða þingsályktunartillögunni sem hér yrði rædd heldur yrði hún skilgreind í einhvers konar orkustefnu sem tengdist atvinnumálum og uppbyggingu til lengri tíma. Menn setji ekki öll þessi náttúrusvæði á einn reit í einu heldur hugsi það fyrir næstu fimm eða tíu ár hvað þeir vilji virkja eða hvort þeir vilji virkja. Ég vil minna á orð hv. þingmanns á þeim nefndarfundi sem hann talaði um, þegar hann 

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en tekið undir tilvitnun hv. þingmanns í sjálfan mig á þessum fundi. Þetta var vel mælt, ég var búinn að gleyma þessu. Ég lýsi mig algerlega sammála hv. þingmanni í þessum efnum og kemur kannski fáum á óvart. Við verðum að geta treyst orkunýtingarflokknum ef svo má að orði komast. Ég ætla auðvitað að samþykkja þessa tillögu. Mér finnst hún mikið framfaraskref og gæfuspor fyrir íslenskt samfélag. Það sem nú þegar er komið hér og sá hluti af því sem allir eru sáttir um er stórkostlegur árangur fyrir okkur öll og mjög mikilvægt að halda því til haga. Við erum auðvitað ósammála um tiltekin atriði. Þegar ég segi að við verðum að geta treyst orkunýtingarflokknum meina ég að þar með er ekki sagt að menn geti ráðist strax inn á þau svæði og gripið haka og skóflu og byrjað. Það þarf að uppfylla ákveðnar forsendur. Við þurfum að vera búin að ákveða með hvern flokk fyrir sig í hvað við ætlum að nýta hann, hvers vegna við ætlum að gera það, hvaða forsendur liggja til grundvallar og út frá hvaða stöðu við vinnum. Ef við vinnum út frá mismunandi forsendum, eins og til dæmis mínum sem eru þær að samfélagið sé að vakna til lífsins eða út frá forsendum hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem segir að samfélagið sé í doða, verður útkoman og það sem á eftir kemur auðvitað mjög mismunandi. Þess vegna þarf að skapa sátt um það hvers vegna og í hvaða stöðu það er sem við ráðumst í frekari framkvæmdir.

Virðulegi forseti. Ég vona að mér fyrirgefist að trufla þetta skjallbandalag þeirra hv. þm. Marðar Árnasonar og Róberts Marshalls. Ég geri ekki ráð fyrir því að ræða mín framkalli álíka viðbrögð og milli þeirra tveggja áðan enda er leikurinn svo sem ekki til þess gerður. Það eru tvö atriði sem mig langar að víkja að úr máli hv. þm. Róberts Marshalls sem flutti hófstillta ræðu þótt ég væri ósammála ýmsu sem hann sagði. Í fyrsta lagi vitnaði hann til orða forstjóra Landsvirkjunar á fundi atvinnuveganefndar og umhverfis- og auðlindanefndar. Ég sat líka þennan fund og hlustaði vel á það sem forstjóri Landsvirkjunar sagði og ég hef heyrt hann segja svipaða hluti áður. Það sem forstjóri Landsvirkjunar var einfaldlega að benda á var þetta: Við Íslendingar værum svo gæfusöm að við byggjum við mikla gnótt orkuauðlinda Við ættum val. Við gætum tekið um það upplýsta ákvörðun hvort við vildum virkja tiltekna virkjunarkosti eður ei og þá mundum við auðvitað vega saman efnahagslegan ávinning og mögulega fórn náttúrunnar. Þessu er ekki til að dreifa í mörgum öðrum löndum. Þar hafa menn einfaldlega ekki þetta val. Þar eru ríkin í þeirri stöðu að þurfa á orkunni að halda og mjög víða er ekki um að ræða sjálfbæra nýtingu orkuauðlinda eins og við höfum tíðkað áratugum saman heldur nota menn þar orkuauðlindir sem eru tæmanlegar og sem menga. Við höfum hins vegar þetta val og við höfum kosið að nýta orkuauðlindir okkar meðal annars til að búa til verðmæti, bæta lífskjör, auka fjárfestingar, gera atvinnulífið fjölbreyttara og þar fram eftir götunum. Það er auðvitað eftirsóknarvert hlutskipti. Í annan stað vék hv. þingmaður að samspili virkjana og þenslu. Það er rétt hjá hv. þingmanni að á sínum tíma voru miklar fjárfestingar í Kárahnjúkavirkjun og álverinu á Reyðarfirði. Það var hins vegar ekki það sem skóp mestu þensluna á Íslandi á þessum árum. Þær framkvæmdir voru kannski upp á 300 milljarða kr. á núvirði sem dreifðust yfir nokkur ár. Og í samhengi við þjóðarframleiðslu upp á 1.500 milljarða kr. og í samhengi við þá miklu innspýtingu sem varð á erlendu fjármagni af allt öðrum toga og allt öðrum ástæðum er ljóst að þær ollu ekki þenslunni og viðskiptahallanum á Íslandi, öðru nær. Við sjáum núna að þessi virkjun og framleiðsla hennar skapar okkur miklar gjaldeyristekjur, verðmæt störf og byggðafestu á því svæði þar sem framkvæmdirnar áttu sér stað. Hv. þm. Mörður Árnason talaði áðan um pólitískt þras og tæknileg atriði þegar hann vék að málflutningi ýmissa þingmanna sem hafa gagnrýnt það fyrirkomulag sem var viðhaft á lokametrunum við gerð þingsályktunartillögunnar sem nú liggur fyrir. En þetta er ekki þras um tæknileg atriði, þetta er ekki pólitískt þras í þeim skilningi vegna þess að við erum að tala um grundvallarvinnubrögð. Ég hef á síðustu dögum verið að skoða samhengið lengra aftur í tímann þegar menn settu af stað vinnuna sem seinna var kölluð vinna að rammaáætlun. Sú vinna á sér gríðarlega langa forsögu, ekki bara til ársins 1999 þegar verkefnisstjórninni var hleypt af stokkunum heldur miklu lengri. Hún kemur fram í samþykktum ríkisstjórna, samþykktum Alþingis og umræðum á þingi þar sem menn veltu einmitt fyrir sér hvernig væri hægt að rífa umræðuna úr hinu pólitíska þrasi, sem ég hef tekið þátt í og margir hér inni, um einstaka virkjunarkosti og hvernig ætti að standa að þessum málum. Þá var hugsunin sú að rífa umræðuna upp úr þessum hjólförum og koma málinu í þann búning að ætla mætti að um það yrði meiri pólitískur samhugur. Og það var dálítið eftirtektarvert að það voru einmitt stjórnmálaflokkarnir Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur sem oft hafa verið taldir sérstakir talsmenn virkjana, sem höfðu pólitíska forustu um það árið 1999 að fela þessum verkefnisstjórnum að undirbúa málið. Af hverju var það gert? Jú, vegna þess að menn trúðu því að þannig væri hægt að færa umræðuna úr pólitísku þrasi í faglegri umræðu þar sem færasta fólki væri falið að leita að skynsamlegri niðurstöðu sem meiri sátt gæti orðið um. Það er líka athyglisverð staðreynd, þegar maður skoðar þetta aftur í tímann, að verkefnisstjórnirnar lögðu áherslu á það frá upphafi að verkefnið sem þær væru að takast á hendur væri í raun þríþætt að skipulagi til. Það var í fyrsta lagi verkefnisstjórn. Undir þeirri stjórn störfuðu faghópar og síðan yrði búinn til mjög öflugur samráðsvettvangur. Hann hefur síðan þróast í áranna rás eftir því sem möguleikar á þeim sviðum hafa orðið fleiri. Þessi vinna gekk öll vel í meginatriðum og pólitísk átök um vinnu samráðshópsins og verkefnisstjórnarinnar urðu mjög lítil. Það var ekki fyrr en ákveðið var með lagasetningu frá Alþingi að búa til viðbótarstoppustöð í þessu máli, sem var sú að þegar verkefnastjórnin hefði skilað af sér ákveðnum tillögum færu þær til tveggja ráðherra sem legðu síðan málið fyrir Alþingi, að átök urðu. Út af fyrir sig má kannski segja að ekki sé óskynsamlegt að pólitísk forusta hverju sinni komi með einhverjum hætti að málinu. En þegar búið er að marka leikreglurnar eins og hefur verið gert frá árinu 1999 og með þeim aðdraganda sem ég rakti lengra aftur í tímann, er gríðarleg ábyrgð lögð á herðar hæstv. ráðherra sem taka það verkefni að sér. Þá þarf að gera ráð fyrir að ráðherrarnir vinni mjög faglega. Eftirtektarvert er hins vegar að eftir að verkefnastjórnin og faghóparnir höfðu farið yfir þessa tugi virkjunar-, nýtingar- eða verndunarkosta hafði ríkt um það ágæt pólitísk sátt en það var ekki fyrr en á síðustu metrunum, síðustu mánuðina eftir að hæstv. ráðherrar höfðu fengið málið í hendurnar, að átökin fóru á stað. Nú er búið að þrátta um það meiri hluta þessa dags eftir að umræðan hófst hvort þetta sé faglegt eða ófaglegt, skynsamlegt eða óskynsamlegt. Ég held að við ættum að minnsta kosti að draga þann lærdóm af umræðunni í dag að þetta fyrirkomulag í höndum hæstv. tveggja ráðherra hefur ekki tekist vel. Það sem við vorum að reyna að gera í 20 ár hefur með öðrum orðum á vissan hátt - ég vil ekki segja mistekist heldur hefur það beðið hnekki vegna þess að sá friður sem ríkti um þessa vinnu var rofinn. Það myndaðist tortryggni og ekki að ástæðulausu. Hér var vísað til þess að hæstv. ráðherrar hafi tekið tillit til ýmissa sjónarmiða sem fram hefðu komið. Þau sjónarmið höfðu auðvitað líka komið fram í undirbúningi vinnunnar sem áður hafði verið unnin því þar hafði líka átt sér stað samráð, mjög víðtækt samráðsferli. Þar var tekið tillit til sjónarmiða, þau skoðuð frá öllum hliðum og þar fram eftir götunum. Það sem lá að baki þessari aðferðafræði í lok ferlisins var bara hinn pólitíski veruleiki. Hver var hann? Hann var sá að innan beggja stjórnarflokkanna var mikil andstaða við ýmsa virkjunarkosti sem höfðu verið settir í nýtingarflokk. Það kristallaðist til dæmis í ályktun frá landsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs 28.–30. október 2011 þar sem ályktað var um að flokknum yrði falið að stækka verndar- og biðflokkinn og hverfa frá þeim tillögum sem höfðu verið lagðar fram. Það var sá pólitíski veruleiki sem þessir tveir hæstv. ráðherrar stóðu frammi fyrir. Það er sá pólitíski veruleiki sem birtist okkur núna í þeim tillögum sem hafa skapað úlfúðina og átökin í málaflokknum, illu heilli. Ríkisstjórnin stóð allt í einu frammi fyrir því að þurfa ekki bara að vega og meta nýtingarkosti, verndunarkosti, biðflokkskosti, heldur stóð hún frammi fyrir því að vernda sitt eigið pólitíska líf. Um það snerist allt þetta mál. Ríkisstjórnin var að reyna að verja sitt pólitíska líf, skapa sér framhaldslíf um að minnsta kosti einhverra mánaða skeið og þess vegna varð niðurstaðan sú sem við sjáum hér. Ég vil segja, af því að hér hefur verið spurt um það, að auðvitað er ekkert af mannanna verkum hafið yfir vafa. En það sem hefur fyrst og fremst skapað vandann í þessu máli er hversu óhönduglega hefur verið haldið á málum á síðustu metrunum. Þess vegna hefur þessi mikla, 

Forseti. Það er mikill kostur við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson að hann hefur verulega þingreynslu, sennilega þá þriðju eða fjórðu mestu sem þingmenn hafa á þinginu núna. Ókosturinn við hv. þingmann er hins vegar sá að minni hans er valkvætt, hann man það sem hann vill muna en gleymir því sem ekki hentar hverju sinni eða lætur það að minnsta kosti ekki í ljósi við okkur félaga sína. Ég hef svolítið minni þó ég hafi ekki verið jafnlengi á þingi og hann. Ég veit hvernig rammaáætlun hófst og ég veit líka hver er hinn mikli munur á fyrri áföngum rammaáætlunar og þeirri sem við erum núna að eiga við. Rammaáætlun var vissulega á fyrri stigum gerð með nýstárlegum og góðum aðferðum sem nú hafa verið bættar. Árið 2003 kom, að mig minnir, fyrsta skýrslan um rammaáætlun sem þá hafði verið lengi í gangi en hún hafði enga merkingu því að þegar iðnaðarráðherra þeirrar ríkisstjórnar sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson studdi þá kom og var spurður til hvers hún væri sagði hann: Þetta á að vera uppi í hillu hjá orkufyrirtækjunum til að þau geti skoðað það. Núna erum við hins vegar að búa til leikreglur til að geta náð yfirsýn yfir þann vanda sem við eigum við að stríða og þá kosti sem við eigum í orkunýtingu og verndarnýtingu landsvæða. Það sem ég fagna hins vegar er það að mér heyrist að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson tali núna eins og hin faglega niðurstaða sé sú niðurstaða sem fram kom í tillögudrögunum frá faghópastjórunum fjórum og verkefnisstjóranum. Ég skildi hv. þingmann þannig og vona að hann upplýsi okkur um hvernig það er því að munurinn á henni og tillögum ráðherranna, sem eru ófaglegar og pólitískar og ómögulegar og afleiðing málamiðlunar milli stjórnarflokkanna, eru nokkrir kostir á tveimur svæðum í biðflokki, þ.e. að ekki séu teknar ákvarðanir um þessa kosti heldur séu þeir settir í biðflokk. 

Virðulegi forseti. Ég hélt eitt andartak að ég væri líka kominn í skjallbandalag hv. þm. Marðar Árnasonar en það rjátlaðist af hv. þingmanni eftir nokkrar setningar. Hann sagði að það mætti virða mér það til hróss að hafa nokkra þingreynslu en hins vegar deildi ég ekki allri minni þekkingu, ef hún væri til staðar, með öðrum félögum mínum og væri með valkvætt minni. Ég skal í fullri hreinskilni viðurkenna að minni mitt er brigðult eins og ég hygg að sé með minni hv. þingmanns líka og okkar flestra. Það sem ég rakti í máli mínu hér áðan og reyndi að gera með tiltölulega hófstilltum hætti, að þessu sinni að minnsta kosti, var að þessi mál þróuðust. Það sem var að gerast árið 1999 gerðist ekki í einhverju tómarúmi heldur var það afrakstur af mikilli umræðu og því að menn höfðu verið að reyna að koma málum út úr því hjólfari sem þau voru í, eins og ég orðaði það áðan, sem var mikið átakahjólfar. Það getur vel verið að einhverjir hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherrar hafi ekki haft mikla trú á þessu ferli fyrir 10 árum. En ég held hins vegar að málin hafi þó þróast með þeim hætti sem hefur komið fram í þessari umræðu, að þingmenn Sjálfstæðisflokksins og að ég hygg Framsóknarflokksins hafi orðið við því ákalli að við reyndum að virða það ferli sem var sett af stað og vinna þessa hluti í faglegu samhengi eins og nokkur væri kostur á. Auðvitað stöndum við frammi fyrir vali. Auðvitað stöndum við frammi fyrir mati. Okkur er það öllum ljóst og þess vegna er skynsamlegast fyrir okkur í því sambandi að styðjast við þá bestu fáanlegu þekkingu sem mögulega er til staðar. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það eru ekkert óskaplega margir virkjunarkostir sem við bendum á sem vikið er frá en þeir eru mjög veigamiklir. Þeir skipta miklu máli í efnahagslegu tilliti og þeir skipta miklu máli í öðru tilliti líka sem er það að engin efnisleg rök standa fyrir því að víkja frá til dæmis virkjun í neðri hluta Þjórsár, 

Forseti. Nú erum við báðir, ég og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, aðeins eldri en þegar við settumst fyrst á þing, hann sem aðalmaður árið 1991 og ég kom fyrst sem varamaður árið 1995. Mínu minni er þannig farið að ég er vissulega farinn að gleyma ýmsum atriðum, símanúmerum, nöfnum og smáatriðum í hinu daglega lífi samtímans, en ég man það sem skiptir máli. Minni hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar er orðið svo slakt að hann gleymir spurningum sem hann var spurður að fyrir fimm eða tveimur mínútum og reyndi ekki að svara spurningu minni sem var einföld þótt ég hefði þurft að klæða hana í mállegan búning sem var kannski fullskrautlegur. Hún var þessi: Skil ég það rétt að hv. þingmaður telji að tillagan sem varð efni í drög að þingsályktunartillögu sem fór í víðtækt samráðsferli og umsagnarferli í fyrrasumar sé hin faglega tillaga sem hinir skítugu puttar ráðherra og flokka hafi svo komið og eyðilagt eða erum við að tala um eitthvað annað? Það er þetta sem ég vil fá að vita vegna þess að munurinn á tillögudrögunum annars vegar og þingsályktunartillögunni hins vegar, eins og hún lítur út núna, er sá sem ég tók fram áðan. Það eru nokkrir kostir, samtals sex ef menn vilja skilgreina eða telja þá, þeir eru vissulega í skýrslu verkefnisstjórnarinnar, á tveimur svæðum, sem ekki eru teknir úr orkunýtingarflokki og settir í verndarflokk eða úr verndarflokki og settir í orkunýtingarflokk heldur settir í biðflokk og tiltekið hvernig skuli með fara. Ég er kannski ekki alveg sáttur við þetta en svona er þetta. Næsta verkefnisstjórn á svo að skila áliti um þessa kosti innan 

Virðulegi forseti. Það er sérkennilegur háttur hv. þingmanns að draga menn í dilka og leggja eitthvert mat á minni þeirra. Ég hygg að hv. þingmaður sé ekki í sérstaklega góðum færum til þess. Hann reynir gjarnan að flokka það sem honum finnst henta þegar hann heldur áfram málflutningi sínum. Ég neita því að ég hafi ekki reynt að svara spurningum hv. þingmanns, það gerði ég svo sannarlega. Ég var einfaldlega að vekja athygli á því að þetta mál hefði farið í gegnum tiltekið ferli sem væri þannig að á þeim tíma hefði verið reynt að meta faglega hvaða tilteknir kostir ættu að fara í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk og síðan var að lokum búin til flokkun eins og við vitum sem kom frá þeirri verkefnisstjórn sem vann við það. Það sem ég hefði talið skynsamlegast væri að fara yfir þessa vinnu, og það er sú tillaga sem við þingmenn Sjálfstæðisflokksins leggjum til, þar sem væri þá reynt með mjög faglegum hætti áfram að þróa þetta í fullkomið tillöguform til okkar þingmanna sem við gætum þá tekið afstöðu til. Það er auðvitað alveg rétt, samráðsferlinu lýkur ekki við það að vinnu þessara faghópaverkefnisstjórna ljúki. Því samráðsferli lýkur ekki fyrr en Alþingi hefur lokið störfum sínum. Ég hygg að sú vinna sem var hafin undir forustu atvinnuveganefndar sl. vor hafi verið mjög góð vísbending um það sem koma ætti í þeim efnum. Þar var kallað til eftir mjög mörgum álitum og þau komu. Virðulegi forseti. Það getur vel verið að ýmislegt af því sem hefur verið að gerast í dag sýni að það sé ekki endilega svo mikið bil á milli manna, en ágreiningurinn er um vinnubrögðin á síðustu metrunum 

Frú forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur þann hvimleiða ávana að túlka orð manna og leggja þeim hálfpartinn orð og hugsanir í munn og höfuð. Í ræðu sinni lagði hann ráðherrunum og okkur málsvörum þessarar þingsályktunartillögu þau rök í munn að ráðherrarnir hefðu bara verið að taka tillit til ákveðinna sjónarmiða þegar staðreyndin er sú að ráðherrunum bar að taka þetta tillit samkvæmt því ferli sem ákveðið var og samþykkt á Alþingi. Þingmaðurinn vísar oft til þess að málið hafi átt að fara í ákveðið ferli og gefur þar með í skyn að nú hafi því verið kippt út úr því ferli með einhverjum óeðlilegum hætti. Því finnst mér heiðarlegast og einfaldast að spyrja þingmanninn: Á hvaða hátt viku ráðherrarnir frá þeim löglega og samþykkta farvegi sem Alþingi sjálft ákvað að málið skyldi fara í?

Virðulegi forseti. Ég gerði prýðilega grein fyrir þessu máli áðan. Ég vakti athygli á því að í miðju ferlinu, ég hygg að það hafi verið á árinu 2009 undir lok ferlisins skulum við segja, var lögunum breytt og sett inn það ákvæði að málið færi, þegar verkefnisstjórn hefði lokið sér af, til hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra. Ég hélt þessu algerlega til haga. Það má auðvitað spyrja sig að því hvort skynsamlegt hafi verið að gera þessa lagabreytingu á þeim tíma sem hún var gerð. Ég reyndi hins vegar að sýna mikla sanngirni í málinu. Ég sagði að þetta fyrirkomulag væri ekki endilega svo galið. En ég vakti líka athygli á því sem mér finnst vera kjarninn í þessu máli: Þegar þarna er komið sögu eftir um áratugarvinnu með formlegum hætti þá leggur þessi aðferð gríðarlega mikla ábyrgð á herðar þeim hæstv. ráðherrum sem höndla með málið á síðustu metrunum, vegna þess að menn voru að fara af stað á sínum tíma með ákveðin ný vinnubrögð til að reyna að draga úr deilum. Og það var auðvitað ljóst að þegar málin fóru síðan um hinar pólitísku hendur hæstv. ráðherra - nú ætla ég ekki að tala um skítuga fingur í þeim efnum eins og mér heyrist einhverjir hafa verið að nefna hér - að það gat kallað á tortryggni. Þess vegna hlaut það líka að gera miklar kröfur til þessara hæstv. ráðherra um fagleg vinnubrögð. Ég vakti athygli á því sem er einfaldlega staðreynd og enginn getur horft fram hjá að uppi voru miklar heitstrengingar úr stjórnarliðinu um að þetta mál mundi ekki njóta stuðnings og ríkisstjórnin sjálf gæti verið að veði ef ekki yrðu gerðar tilteknar breytingar. Á landsfundi annars stjórnarflokksins, VG, voru einfaldlega gerðar samþykktir í þá veru að það skyldi breyta þessu frá faglegum tillögum sem áður höfðu verið lagðar fram.

Frú forseti. Það kemur fram í máli hv. þingmanns að það sem gerðist var að lögum var breytt og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er ósáttur við löggjöfina. En áttu ráðherrarnir þá ekki að fara að lögum af því að hv. þingmaður er ekki alveg ánægður með þá löggjöf? Það er vandlifað að vera ráðherra í dag.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði að það væri háttur minn að snúa út úr orðum manna. Hv. þingmaður á það stundum til - ég ætla ekki að segja oft - að hlusta ekki eftir því sem sagt er. Ég sagði í ræðu minni áðan og fór einmitt yfir það að lögum hefði verið breytt. Ég vakti máls á því hvort það kynni að hafa verið skynsamlegt að gera það með þeim hætti sem gert var og hafði um það einhver orð. Ég sagði hins vegar að það gæti vel verið að svona fyrirkomulag ætti einhvern rétt á sér en það legði þá mikla ábyrgð á herðar þeim sem færu með málið vegna þess að það hefði verið unnið faglega, vegna þess að það hefði leitt til þess að orðið hefði bærilegur friður um málið fram að því og vegna þess einfaldlega að tortryggni hlyti alltaf að koma upp þegar málið væri á lokasprettinum. Og þar sem það væru hæstv. ráðherrar sem mótuðu síðan tillögurnar þá gæti komið upp mikil pólitísk tortryggni eins og komið hefur fram. Hún birtist ekki bara í ummælum okkar margra þingmanna sem höfum tekið þátt í umræðunni núna og í fyrra skiptið sem mælt var fyrir þessu máli, hún hefur líka verið að koma fram úti í samfélaginu. Síðast í samþykktum Alþýðusambandsins og Samiðnar og fleiri úr verkalýðshreyfingunni sem hafa einmitt verið að gagnrýna þetta fyrirkomulag. Það sem ég er einfaldlega að segja er að ef menn ætla að hafa þennan háttinn á verða menn að vanda sig. Það var ekki gert af því að líf ríkisstjórnarinnar lá undir og það var það sem um var að ræða, ekki um faglegt mat. Það var ekki faglegt mat sem þarna lá undir. Það lá pólitískt mat undir og líf ríkisstjórnarinnar var að veði.

Frú forseti. Mér finnst þessi umræða hafa tilhneigingu til að verða svart/hvít. Hún er svolítið dramatísk og öfgafull. Það mætti til dæmis skilja á mörgum þingmönnum sem hafa talað að til standi að virkja ekki neitt, þetta sé einhvers konar rökræða um það hvort eigi að virkja eitthvað yfir höfuð, jafnvel séu einhverjir hérna inni sem ætla ekkert að virkja. Talað var um virkjunarsinna og þá sem ekki eru virkjunarsinnar. Ég held að mikilvægt sé að minna sig á hvað verið er að gera. Það eru blússandi virkjunarframkvæmdir í gangi í þessum töluðu orðum. Búðarhálsvirkjun er ansi stór virkjun. Fyrirliggjandi þingsályktunartillaga gerir ráð fyrir 16 virkjunarkostum. Það er enginn að tala um að virkja ekki neitt. Mér finnst það athyglisvert í umræðunni að ekki er endilega mikið deilt um orkunýtingarflokkinn. Ég held reyndar að það séu mjög margir sem vilja fara hægar í sakirnar, þar á meðal ég, í þessum efnum og eru að halda svolítið aftur af sér og reyna að skapa sátt um þó þennan orkunýtingarflokk sem inniheldur 16 virkjunarkosti. Það er heldur ekki mikið deilt um verndarflokkinn. Það er ekki mikið minnst á hann í umræðunni. Það eru fjölmargir virkjunarkostir settir í verndarflokk. Það er verið að deila um sex virkjunarkosti af 31 sem eru í biðflokki. Biðflokkur felur það ekki einu sinni í sér að menn ætli að hætta við þá virkjunarkosti heldur ætla menn að skoða þá betur. Það er öll deilan sem er um þetta plagg. Ég held að það ferli sem rammaáætlunin var sett í, þetta 13 ára ferli, jafnvel lengra, og við erum að horfa á niðurstöður úr núna hafi skilað verulega góðum árangri, ef ég horfi á þetta út frá því hvað við erum þó að reyna að ná sátt um og hvað við erum í raun og veru að deila um, sex virkjunarkosti í biðflokki. Við skulum þá aðeins tala um pólitíkina. Auðvitað eru þetta pólitísk spursmál, við erum að ræða umhverfispólitík. Mér finnst býsna áberandi þau sjónarmið margra - og kom kannski ágætlega fram í orðum hv. þm. Péturs Blöndals sem hefur sagt hér ítrekað að hann syrgi hvern þann vatnsflaum sem fer óvirkjaður til sjávar. Það lýsir ákveðnu viðhorfi, ákveðinni umhverfispólitík sem ég vona að meiri hluti þingmanna aðhyllist ekki. Ég aðhyllist það sjónarmið að telja ástæðu til að fara varlega í að valda óafturkræfum skaða á náttúruperlum og náttúru Íslands. Ég lít svo á að það eigi að vera hlutverk okkar að gæta hagsmuna komandi kynslóða þegar við göngum um náttúruna. Svona er nú sjónarhóll minn og fjölmargra annarra þingmanna ólíkur, t.d. hv. þm. Péturs Blöndals, sem tala á þeim nótum hér inni. Það mun ráða vissum úrslitum um hverjar niðurstöðurnar verða varðandi þessa sex virkjunarkosti í biðflokki hvernig meiri hlutinn liggur í þessum sal. Það skiptir auðvitað máli og það verður að fá að skipta máli. Þeir sem vilja fara varlega eru opnari fyrir því að hlusta á rökstuddar skoðanir og rökstutt álit sem segir að við eigum að fara varlega og bíða með að virkja ákveðin svæði á Íslandi. Það er einfaldlega merking þess að vilja láta náttúruna njóta vafans að hlusta á slíkt, alveg sama á hvaða stigi það kemur inn. Það er viðurkennt ferli í Alþingi að þingsályktunartillögur og lagafrumvörp eru send til umsagnar og að sjálfsögðu eigum við líka að taka mark á þeim í þessu máli. Þetta er deilan eins og hún birtist mér. Ég set mig alfarið í þann flokk sem vill fara varlega og ég fagna því mjög að þeir sex kostir sem deilt er um séu komnir í biðflokk. Ég verð að segja eins og sumir þingmenn sem hér hafa talað, t.d. hv. þm. Róbert Marshall, að ég gæti alveg hugsað mér að ganga lengra og setja fleiri virkjunarkosti, t.d. suma á Reykjanesskaga, í biðflokk. En þetta er öll deilan, sex virkjunarkostir af 31 í biðflokki. Menn vilja fjölga orkunýtingarkostum úr 16, sem er ansi ríflegt, upp í 22 og telja að það sé einhvers konar grundvöllur að sátt í málinu. Ég skrifa ekki alveg undir þá nálgun. Ég vil tala aðeins núna, á þeim fjórum mínútum sem ég á eftir, um sáttina varðandi virkjunarmál á Íslandi. Þá ætla ég að segja hvað það er sem ég er mest ósáttur við og mér finnst ekkert hafa verið fjallað um í umræðunni um rammaáætlun. Ég er ósáttur við auðlindanýtingarstefnuna. Ég er ósáttur við það hvað við höfum virkjað mikið á undanförnum áratugum á Íslandi en nánast engir eða að minnsta kosti smápeningar hafa komið í beinum arði inn í ríkissjóð frá þeim virkjunum. Við erum búin að virkja til stóriðju á undanförnum áratugum og selja orkuna nánast á kostnaðarverði. Í þessu birtist auðvitað ákveðin atvinnustefna, ákveðin auðlindastefna, sem ég leyfi mér að segja að ég geti ekki verið sáttur við. Hún byggist á því að nýta orkuna þannig að við eigum að virkja með ríkisábyrgð, fá mjög orkufreka kaupendur sem geta komið með mikið fjármagn á skömmum tíma, skapað störf á afmörkuðum stöðum á landinu og valdið tilheyrandi þenslu. Orkuauðlindin er nánast færð þeim kaupendum á kostnaðarverði í þágu þeirrar atvinnustefnu. Ég er ósáttur við það. Ég er mjög ósáttur við þessa nálgun. Ég er ósáttur að við skulum nota orkuauðlindina til einhvers konar handstýrðrar atvinnuuppbyggingar þar sem við færum oft erlendum stórkaupendum orkuauðlindina nánast á silfurfati. Það er augljóst að Landsvirkjun er að reyna að breyta um stefnu í þessum efnum og er að reyna að fá hærra orkuverð til stórkaupenda. Mér finnst þetta vera forgangsmál. Nýjustu tölur sýna, þær eru líklega orðnar eins árs gamlar, að Landsvirkjun hafi skilað í beinum arði inn í ríkissjóð frá 1965 um 13 milljörðum - nú skiptir máli við hvaða gengi maður miðar - en 110 milljónir bandaríkjadala eiga að segja alla söguna. Við eigum að vera ósátt við þetta. Við erum búin að fara í allar þessar virkjanir, virkja auðlindir okkar með öllum þeim deilum sem því fylgir og frá 1965 hefur fyrirtæki sem við eigum, Landsvirkjun, skilað 13 milljörðum í ríkiskassann. Það er auðvitað vegna þess að arðsemiskrafan hefur verið allt of lág í orkusölu til orkukaupenda. Þetta er skoðað ágætlega í skýrslu sem Ásgeir Jónsson og Sigurður Jóhannesson gáfu út í nóvember 2011 þar sem fjallað er um arðsemi orkusölu til stóriðju frá Landsvirkjun. Þar segir, með leyfi forseta: „… verður ekki séð að starfsemi fyrirtækisins hafi skilað beinni auðlindarentu. Hafi rentan verið til staðar hefur henni þess í stað verið dreift til orkukaupenda, …“ Ég er ósammála þessari stefnu. Ég teldi ærna ástæðu til að einbeita sér að því að taka upp orkusölusamningana sem hafa verið gerðir í landinu til stórkaupenda og reyna að fá hærra verð fyrir auðlindina sem við erum þó að selja. Ég tel að við eigum að reyna að koma umframorkunni sem er í kerfinu nú þegar í verð, helst hátt verð, það verði til dæmis fjölbreyttur grænn iðnaður eða sæstrengur sem væri mögulega hægt að selja í gegnum, það sé besta leiðin, og síðan eigum við að einbeita okkur að því að virkja skynsamlega í samræmi við rammaáætlun og fara í þá virkjunarkosti sem hér er lagt til að verði farið í og reyna að fá skikkanlegt verð fyrir orkuna. Ég held að fjölbreyttur grænn iðnaður sé reiðubúinn að greiða hátt verð fyrir græna orku, skapa umtalsverðan 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann sagði að Landsvirkjun hefði ekki skilað neitt voðalega góðum arði. Það vill svo til að ríki og sveitarfélög - fyrst var Reykjavíkurborg með í að byggja Sogsvirkjanir - hafa aldrei lagt neina peninga í þetta fyrirtæki, lítið sem ekkert. Eigið fé Landsvirkjunar er 200 milljarðar, hvorki meira né minna. Einhvers staðar hefur það eigið fé orðið til, væntanlega með hagnaði, það er ekki hægt öðruvísi fyrst það er ekkert eiginfjárframlag eigenda. 200 milljarðar er ekkert lítil upphæð og ágætisbúbót til að tryggja eignastöðu Íslands af því að þetta er ríkisfyrirtæki. Hv. þingmaður sagði líka að virkjunarsinnar eins og ég væru eiginlega á öðrum kantinum. Ég tel mig líka vera náttúruverndarsinna, það er svo merkilegt. Ég horfi upp á hvað er búið að umbylta náttúrunni hérna í Reykjavík og enginn segir neitt við því. Það er engin strönd hérna í Reykjavík óhreyfð. Menn segja ekkert við því, en ef það á að velta við steini við Kárahnjúkavirkjun verður allt vitlaust. Menn eru ekki sjálfum sér samkvæmir. Auðvitað ætti að banna byggingar í Reykjavík með sömu rökum. Ég fór upp í Kárahnjúkavirkjun á vegum iðnaðarnefndar áður en þar var byggt. Í mínum huga var þetta bara auðn og enginn vegur. Það var hægt að hossast þarna á ómögulegum vegum. Nú eru fínir vegir þarna og túristar laðast að og vilja sjá þessa fallegu stíflu og þetta fallega stöðuvatn sem kemur upp af því eins og Elliðavatn, sem er mjög fallegt líka og er uppistöðulón og hefði sennilega verið bannað með sömu rökum í dag. 
            

Frú forseti. Mér finnst baráttan snúast um að þetta: Um helmingur, ég veit ekki hvort það er meiri hluti, þingmanna vill, kannski út af kreppu, rjúka í allar mögulegar virkjanir sem hægt er að rjúka í og byggja upp tvær verksmiðjur, eina í Helguvík og aðra á Bakka, fyrir einn orkufrekasta iðnað sem um getur og er álbræðsla og spyrja ekki einu sinni um orkuverðið. Það er þessi umgengni við auðlindina sem ég mótmæli. Ég get ekki verið sáttur við neinar einustu virkjanir á Íslandi ef þessi stefna verður óbreytt. Þetta er stefnan sem hefur verið við lýði á Íslandi. Vissulega hefur hún skilað einhverjum arði, en ef ég skil forstjóra Landsvirkjunar rétt og þá fjölmörgu hagfræðinga og matsfyrirtæki sem hafa skilað skýrslu um starfsemi Landsvirkjunar á undanförum árum þá er hægt að breyta um stefnu í þessum efnum. Það er hægt að virkja hófsamlega á Íslandi, einbeita sér að því að fá hátt orkuverð og láta þetta fyrirtæki, Landsvirkjun, greiða innan tiltölulega skamms tíma verulegan beinan arð í ríkissjóð vegna þess að ríkið fær einfaldlega hærra verð fyrir orkuna. Þessa stefnu tel ég að við verðum að taka ef það á einhvern tíma að vera sátt um einhverja virkjunarstefnu yfir höfuð. Mér finnst þetta vera fyrsta skrefið.

Frú forseti. Í fjölda ára reyndu Íslendingar að selja íslenska orku. Það gekk mjög hægt, það var enginn kaupandi, en upp á síðkastið hafa hrannast inn kaupendur. Mér finnst sjálfsagt að fara að tillögu hv. þingmanns og legg til að hann verði bara settur yfir það að selja orkuna á eins háu verði og hægt er til gagnavera og annarra. Mér finnst persónulega, og ég hef sagt það hér áður, að við séum komin með of stóra bita í álkökuna. Við þurfum að dreifa áhættunni því að það geta orðið áföll í áli. Í þeirri stöðu sem við erum í í dag - fólk er atvinnulaust, fólk er vonlaust, fólk flytur til útlanda, fólk neyðist til að fara á sveitarfélögin af því að atvinnuleysisbæturnar eru útrunnar og svo segja menn að atvinnuleysið sé að minnka en atvinnan skreppur saman - finnst mér sjálfsagt að reyna að koma einhverju í gang. Ég vil ekkert rjúka til og virkja hvað sem er fyrir hvaða verð sem er. Ég vil nefnilega fá gott verð fyrir orkuna, virkilega, því að ég lít á hana sem auðlind þjóðarinnar sem getur staðið undir öflugu velferðarkerfi, enn öflugra en við höfum í dag, sem er ekkert voðalega gott, og tryggt fólki há laun og góð lífskjör. Þetta er það sem mér finnst. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um er: Hvað finnst honum um það þegar menn eru búnir að ná sátt um þessa verkefnisstjórn og síðan kemur önnur fylkingin og breytir sáttinni? Gefur það ekki hinni fylkingunni færi á því að gera nákvæmlega það sama þegar og ef hún kemst til valda?

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að hafa ekkert allt of miklar áhyggjur af því að við getum ekki náð sátt um að sex virkjunarkostir séu settir í biðflokk. Þrátt fyrir allt, þó að slíkt yrði gert, væri ærið verkefni eftir í þessum málum. Það eru 16 virkjunarkostir þarna inni og sú stefnubreyting, að einbeita okkur að því að reyna að fá sem mest verð fyrir orkuna, bæði þá orku sem við framleiðum núna og þá orku sem væntanlegar virkjanir, þessar 16, geta framleitt, er alveg nógu mikið verkefni, held ég.

En sáttin?

Það sem getur hins vegar aftrað þessu verkefni er að við förum núna, vegna þess að það er kreppa eða hefur verið og atvinnuleysi, að virkja mjög mikið í flýti með tilheyrandi þenslu og selja alla þá orku sem verður til. Það er verulega mikil orka sem til dæmis 360 þús. tonna álver í Helguvík þarf og álverið í Helguvík mundi væntanlega vilja fá orkuna á svipuðu verði og selt hefur verið til annarra álvera. Ég hef áhyggjur af því að allt of margir þingmenn skilji ekki hvað er í húfi. Ef öll þessi orka yrði seld út af kreppu á gjafvirði til eins stórs orkukaupanda getum við gleymt því að byggja hér upp samfélag sem nýtur verulegs arðs af grænum iðnaði, af orkusölu, á ári hverju. Nú skal ég tala um atvinnustefnu. Ég tel að við eigum að nýta arðinn sem þannig skapast til að skapa almennan grundvöll fyrir samfélagið, fyrir framtak einstaklinganna, fyrir fjölbreytni. Ég vona að 

Forseti. Þetta mál var rætt í þingsal í vor. Þá hélt ég ræðu þar sem ég tók á ýmsum efnisatriðum. Ég ætla ekki að endurtaka það heldur bregðast við nokkrum punktum og áherslum sem hafa komið fram hér í dag til að hnykkja á ákveðnum atriðum sem mér finnst mikilvægt að komi fram í ljósi umræðunnar. Í fyrsta lagi hafa hér ýmsir talað eins og verið sé að bera á borð einhvers konar pólitískan óskalista. Ég get alveg sagt það fyrir mína parta að þessi niðurstaða er langt frá því að vera minn óskalisti. Mér finnst þetta vera röng niðurstaða. Mér finnst það til dæmis röng niðurstaða að Reykjanesskaginn, Sveifluháls og fleiri svæði, Krýsuvíkursvæðið sérstaklega, Reykjanesfólkvangur, sé ekki í vernd og að Reykjanesskaginn sé í það minnsta ekki í bið. Ég get nefnt ýmis svæði um land allt sem mér finnst ekki eiga að vera þar sem þau eru flokkuð nú. Það sem meira er, vegna þess að hér er mikið talað um fagleg rök, ég mundi treysta mér til að bera fyrir vali mínu mjög sterk fagleg rök og rökstudd af ýmsu fagfólki. Ég hef áhyggjur af Mývatni, eins og reyndar ýmsir aðrir, og því sem er að gerast þar. Ég hef líka miklar áhyggjur ásamt ýmsum öðrum af óheyrilegum sóðaskap í umgengni við háhitasvæði eins og Þeistareyki og svo má lengi telja. Það að halda því fram að hér sé einhver pólitískur óskalisti á ferð - það er náttúrlega ekki hægt að sitja undir slíku. Og það að halda því fram að hér sé búið að leggja þetta ferli í rúst vegna þess að það eru sex virkjanir á tveimur svæðum settar í biðflokk, ekki í endanlegt mat, ekki endanleg ákvörðun tekin heldur settar í biðflokk, það er náttúrlega ekki hægt að sitja undir því heldur í reynd að þá sé ferlið allt til einskis og þá geti héðan í frá hver sem er gert hvað sem er. Það er reyndar einn jákvæður punktur, sá sem ég kom að í andsvari fyrr í dag. Það er að sjálfsögðu mjög jákvætt ef það er þannig í raun og sann að Sjálfstæðisflokkurinn lýsir því yfir að hann vilji halda í heiðri faglegum vinnubrögðum við ákvarðanir til framtíðar sem varða það hvort virkja eigi tiltekin svæði eða ekki því að sagan - hvað sem falleg orð segja - segir okkur allt annað, að fagleg sjónarmið hafi einmitt ekki legið þar að baki. Við hljótum að leiða hugann að því að við höfum nú þegar raskað svo miklu. Það er svo oft talað eins og við séum á einhverjum upphafsreit. Það er heldur betur langt í frá. Við höfum raskað nær helmingi háhitasvæða landsins. Við erum þegar búin að fara í þá kosti sem eru hagkvæmastir. Ætlum við að láta eins og nú sé bara hægt að skipta öllu jafnt og þeir sem vilja fái leyfi til að merkja sér svæði til framtíðar? Þegar talað er um sátt, hefði sáttin þá ekki einmitt verið sú sem hér er verið að mótmæla í dag af hálfu hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, að virkjanir á tveimur svæðum fari í bið? Biðflokkurinn hefði átt að vera miklu stærri. Á ákveðinn hátt lýsa ákvarðanir okkar hér, ekki bara í þessum þingsal heldur kynslóðarinnar, þ.e. að við tökum okkur svo mikið vald í hendur að ákvarða nýtingu og vernd svo margra svæða og framtíð þeirra, óafsakanlegri græðgi af okkar hálfu. Sáttin hefði einmitt átt að vera: Heyrið, við höfum gert svo margt af okkur, eigum við ekki að leyfa næstu kynslóð að taka frekar ákvarðanirnar? Rétt eins og við erum sem betur fer í aðstöðu til að gera núna í sambandi við Gullfoss og Dettifoss en hefðum ekki endilega verið ef sú óafturkræfa ákvörðun hefði verið tekin að virkja fossana. Það er munurinn á vernd og nýtingu að þegar búið er að virkja verður það ekki aftur tekið. Óafturkræfum ákvörðunum fylgir gríðarlega mikil ábyrgð. Þess vegna ættu allir menn og konur sátta að fagna stærri biðflokki og því að hin endanlega ákvörðun sé send til framtíðar til frekari rannsóknar og aukinnar þekkingar. Okkur sárvantar enn aukna þekkingu og meiri rannsóknir á mörgum ólíkum sviðum. Þar standa orkufyrirtækin því miður miklu framar og þess vegna hefur þetta ekkert verið jafn leikur. Það vantar mjög mikið upp á ýmsar náttúrufarsrannsóknir, landslagsrannsóknir, rannsóknir er varða samfélagsáhrif, útivist og ferðaþjónustu, talandi um atvinnusköpun, og ýmislegt er varðar einmitt gildi víðerna. Það, enn og aftur, að tala hér eins og öllu sé kastað fyrir róða er náttúrlega ekki hægt að segja með nokkurri sanngirni. Mig langar að hvetja hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í anda sátta til að endurskoða hug sinn í þessum efnum, hvort það sé virkilega svona ofboðslega alvarlegt mál að við sýnum örlítið meiri auðmýkt og setjum fleiri svæði en færri í bið. Þá kemur aftur að þessum athyglisverða útgangspunkti sem hv. þm. Róbert Marshall kom hér meðal annars inn á í sinni góðu ræðu: Hvers vegna þurfum við yfir höfuð að virkja nokkuð meira? Þurfum við ekki að færa alveg sérstaklega sterk rök fyrir því að ætla að virkja meira? Á spurningin að vera: Hversu lítið þurfum við að virkja en ekki hversu mikið? Við hér, við í þessum sal, okkar kynslóð, í núinu, í augnablikinu. Sýnum við ekki meiri ábyrgð með því að leyfa fólki framtíðarinnar að ákveða þessa mikilvægu hluti? Og rétt eins og sá sem hér talaði á undan mér, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, kom inn á þá skiptir ekki máli hvers vegna við þurfum yfir höfuð að virkja heldur fyrir hvað. Þá talar sagan og reynslan og tölurnar ekki mjög fögru máli, það verður að segjast eins og er. Þótt ég sé rétt að byrja á þessum nokkru punktum eftir umræðu dagsins er ég strax að falla á tíma. Hlutverk okkar núna er að reisa áfram varnir gegn óafturkræfum mistökum og óskynsamlegum ákvörðunum fyrir samfélag framtíðarinnar, að taka ekki ákvarðanir sem fólk í framtíðinni, unga kynslóðin okkar sem mun erfa landið, mun harma og segja að við höfum tekið af þeim ákvörðunarréttinn. Ég fagna því og ég held að það sé mjög mikilvægt að nýtingarflokk eigi alls ekki að skilja sem svo að búið sé að ganga frá virkjunum og ákveða um alla framtíð að þau svæði eigi og beri að virkja. Það þarf að fara í saumana því á öllu saman, hvernig við komumst hjá því að taka rangar ákvarðanir og förum fram af varúð og auðmýkt frekar en - ég leyfi mér að segja græðgi og heimtufrekju hér og nú. Að lokum, frú forseti, verð ég að segja að mér þykir einboðið að þetta mál, sem er eitt af stærri umhverfismálum okkar tíma 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu miðað við hennar sjónarmið. Hún sagði að þetta væri ekki sinn óskalisti. Mér finnst að hv. þingmenn þurfi að bera virðingu fyrir skoðunum hver annars og ekki tala um græðgi og heimtufrekju. Ég skil sjónarmið hv. þingmanns þó að ég fallist ekki á þau. Ég skil verndarsinna eða reyni að skilja þá en þá geri ég líka kröfu til þess að þeir reyni að skilja mig og þann hluta þjóðarinnar, sem er ansi stór, sem sér beina tengingu á milli þess að nýta auðlindirnar og velferðar og hagsældar. Þessi sátt náðist og hún átti að vera málefnaleg. Um það var skrifuð þykk skýrsla, mikil vinna á bak við hana, mikill kostnaður, mjög vel unnin skýrsla, sem var að mínu mati ákveðin sátt. Ég var ekki sáttur við hana, langt í frá, en ég féllst á hana af því að málefnaleg rök voru fyrir því og ég vissi að hún var niðurstaða deilna á milli tveggja hópa. Svo kemur hæstv. ríkisstjórn og rýfur þessa sátt, hún fer ekki að faglegum niðurstöðum þessarar nefndar. Það gefur að mínu mati höggstað á verndarsinnum. Þá er nefnilega hægt að gera nákvæmlega það sama í hina áttina.  
             Frú forseti. Ég ætla nú ekki að fara að spjalla við hv. þingmenn héðan úr stólnum en fyrst menn eru farnir út fyrir rammann þá er alveg eins hægt að fara í hina áttina. Ég held að menn þurfi að sýna miklu meiri þolinmæði gagnvart skoðunum hver annars og ég minni á að ferðaþjónustan mengar ekki minna en álver.

Forseti. Ég tel mig bera virðingu fyrir ólíkum sjónarmiðum í þessum efnum. En um leið verðum við að halda ákveðnum staðreyndum til haga. Í fyrsta lagi getur hv. þm. Pétur Blöndal sannarlega enn fallist á niðurstöðuna sem heldur þessum sex virkjunarkostum, sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru ósáttir við að fari í biðflokk, og haldið sig við hana. Það sem ég hins vegar skil ekki í þessu, og ég einlæglega skil það ekki, er hvers vegna það að setja þessa kosti í bið gerir það að verkum að allt sé unnið fyrir gíg. Það hreinlega getur ekki verið. Það verður að skýra það betur út með ítarlegri og málefnalegri hætti. Þá kemur að hinum punktinum sem kom fram í máli hv. þingmanns. Það er að sjálfsögðu allt önnur aðgerð að fara með einhvern virkjunarkost eða svæði úr biðflokki í nýtingu eða vernd en að taka hann úr nýtingu eða vernd og setja í biðflokk. Það hlýtur að liggja í hlutarins eðli að þar sé ákveðið hlutlaust svæði, skulum við segja, ekki er búið að taka endanlega ákvörðun. Það getur því ekki verið að ég hafi skilið þingmanninn rétt þegar hann segir að eftir það geti hver sem er sett hvað sem honum hentar í nýtingu, það er ekki þannig. Það er allt annars konar aðgerð að setja fleiri svæði í bið. Það er aðgerð sem segir: Við þurfum meiri rannsóknir, við þurfum meiri þekkingu, við þurfum að skilja betur um hvað ræðir og síðar taka ákvörðun um í hvorn flokkinn þetta fari, vernd eða nýtingu. Ég vil gjarnan heyra frekari 

Frú forseti. Auðvitað má setja virkjanir í bið, líka úr verndarflokki. Með sömu rökum mætti taka ákveðnar virkjanir sem hin faglega nefnd setti í vernd og setja í bið. Það mætti bíða pínulítið og sjá hvort virkilega sé ástæða til að vernda svæðið. Verndarsinnar gefa á sér höggstað með því að breyta þessu. Ég tel að þetta skaði samkomulagið og sáttina sem náðst hafði og leiði til þess að hugsanlega geti menn varpað upp spurningum um allt heila verkið sem unnið hefur verið. Ég féllst á þessa sátt þó að ég væri ekki sáttur við hana. Hv. þingmaður sagði að þetta væri ekki hennar óskalisti og þetta er ekki heldur minn óskalisti. En ég féllst á hann. Svo er því breytt og ég sé að það sem ég hafði sætt mig við með því að gnísta tönnum er bara eyðilagt. Eftir að búið var að semja var samið upp á nýtt og öllu breytt. Þetta er það sem er hættulegt þegar menn ætla að byggja upp traust og virða skoðanir hver annars. Talandi um óskynsamlegar ákvarðanir, það er eins og sumir hv. þingmenn viti það fyrir aðra hvort ákvarðanir eru óskynsamlegar. Ég tel að færð hafi verið heilmikil rök fyrir öllum þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið þannig að ég fellst ekki á þetta. Hv. þingmaður nefndi ferðaþjónustuna sem eitthvað mjög jákvætt. Ferðaþjónusta er neikvæð. Hún borgar lág laun og mengar ekki síður og skemmir landið. Ferðamenn vaða yfir landið á troðningum og vegaslóðum og yfir fallegar minjar sem við eigum, Þórsmörk o.fl. Þetta liggur allt undir skemmdum.

Forseti. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram - og ég þykist nokkuð viss um að hv. þm. Pétur Blöndal er mér ekki sammála - að mjög mikill munur sé á því að láta svæði vera eins og það er eða því að taka ákvörðun hér og nú um að virkja það. Tökum til dæmis viðkvæm háhitasvæði sem gríðarleg óvissa ríkir um út frá ýmsum sjónarhornum, m.a. út frá heilsufari vegna brennisteinsvetnismengunar, út frá sjálfbærni og nýtingu auðlinda, út frá niðurdælingu o.s.frv. - affallsvatn, eitrandi, mengandi efni sem koma fram. Það er að mínu mati mun afdrifaríkari ákvörðun að nýta háhitasvæði, ég tala nú ekki um röð háhitasvæða, t.d. hér í kringum höfuðborgarsvæðið þar sem svo margir landsmenn búa, en að vernda það, þ.e. að leyfa því að vera eins og það er. Mér þætti vænt um að vita hvort hv. þingmaður er ekki sammála mér um að eðli máls samkvæmt sé verið að brjótast inn á það svæði þannig að það sé óafturkræft. Ef svæðið fær að vera eins og það er í 50 ár er alltaf hægt að taka ákvörðun um að virkja það. Það er mun erfiðara að fara til baka þegar búið er að virkja, þá er búið að leggja ýmislegt í rúst. Varðandi þetta með óskynsamlegu ákvörðunina, ég held að varðandi stærri biðflokk eigi sjónarhorn okkar að vera: Heyrðu, við vitum kannski ekki hér og nú hvort við erum að taka skynsamlega eða óskynsamlega ákvörðun. 

Virðulegi forseti. Þegar við skoðum þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir er alveg augljóst að áherslan í orkunýtingarflokknum er ekki á vatnsaflsvirkjanir, þar eru einungis tvær virkjanir inni. Áherslan er fremur á virkjanir á háhitasvæðum og mér sýnist að einir 14 virkjunarkostir séu nefndir þar. Nú varaði hv. þingmaður sérstaklega við áhrifum á virkjanir á háhitasvæðum. Hún sagði meira, hún sagði: Þetta er röng niðurstaða sem menn hafa komist að í þingsályktunartillögunni og nefndi í því sambandi virkjanir á Reykjanesi, án þess að tilgreina þær nákvæmlega, og virkjanir á Þeistareykjum. Ég spyr hv. þingmann, í ljósi þess að hún hefur sagt að þetta sé röng niðurstaða: Styður hún þessa þingsályktunartillögu eða er það forsenda fyrir stuðningi hennar að gerðar verði frekari breytingar sem væntanlega taka þá fyrst og fremst til þess að setja að minnsta kosti í biðflokk virkjanir sem nú er gert ráð fyrir að séu í orkunýtingarflokki og eru þá virkjanir á háhitasvæðum? Það er mjög mikilvægt að þetta liggi hér fyrir vegna þess að hv. þingmaður kvað mjög afdráttarlaust að orði þegar hún sagði að niðurstaðan í þessari tillögu væri röng.

Forseti. Ég sagði þetta í ákveðnu samhengi, þ.e. því samhengi að hér væri ekki um að ræða minn pólitíska óskalista eða óskalista ýmissa hv. þingmanna hér inni. Minn óskalisti væri sú niðurstaða sem ég teldi réttari, ég sem þingmaður, manneskja og þegn í þessu landi, að setja mun fleiri svæði í verndarflokk og mun fleiri í biðflokk o.s.frv. Eins og ég sagði hér áðan gæti ég rökstutt það með ýmsum faglegum rökum. Við vitum að góð mál komast aldrei nema með meiri hluta í gegnum þingið og ég mun að sjálfsögðu taka afstöðu til þessa máls þegar þar að kemur. Að sjálfsögðu liggur gríðarmikil vinna að baki málinu og ýmislegt jákvætt er hér staðfest og leiðir til góðs. Ég ætla að leyfa mér þann munað, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, að upplýsa hann ekki um það hér og nú hvernig þetta verður. Við munum að sjálfsögðu vinna vel og vandlega í umhverfis- og samgöngunefnd. Svo gerir hver og einn upp við sig hvort hann telur meiri hagsmuni fólgna í því að samþykkja þetta og þá niðurstöðu sem kemur úr nefndinni eða ekki. Það bíður þess tíma og þeirrar vinnu sem fram undan er. Ég ætla ekki að gefa neitt upp fyrir fram um það akkúrat á þessu stigi, enda á eftir að fara í gegnum umsagnir og aðra vinnu sem að þessu lýtur. Á endanum meta síðan allir hvort er betra. Er meiri vörn í því 

Virðulegi forseti. Ég hefði gjarnan viljað að ég þyrfti ekki að bíða spenntur eftir afstöðu hv. þingmanns til þessa máls. Ég hélt satt að segja að þingmenn hefðu almennt talað gert upp hug sinn og væru tilbúnir að láta í ljós skoðanir sínar á afgreiðslu þessa plaggs eins og það liggur fyrir. Þetta er eitt af meginmálum ríkisstjórnarinnar og hefur auðvitað farið í gegn hjá stjórnarflokkunum. Hv. þingmaður segir að niðurstaðan sé ekki í samræmi við hennar pólitíska óskalista, ég veit það, en hún segir líka að hún þurfi að vega og mega málið út frá pólitískri stöðu þess þegar þar að kemur. Ég vakti athygli á að ef við skoðum þetta og skoðum orkunýtingarflokkinn þá er ljóst mál hvar áherslurnar liggja. Sú pólitíska ákvörðun var tekin af tveimur hæstv. ráðherrum og samþykkt í ríkisstjórnarflokkunum að færa úr nýtingarflokki í biðflokk nokkra mikilvæga vatnsaflsvirkjunarmöguleika. Eftir standa einir 14 kostir varðandi virkjanir á háhitasvæðum. Það er því alveg ljóst mál hvar áhersla ríkisstjórnarinnar liggur í málinu. Hún liggur í því að fara fremur í virkjanir á háhitasvæðum en síður í vatnsaflsvirkjanir. Það er út af fyrir sig áhugaverð nálgun og stefnumótun. Ég hefði óskað að hv. þingmaður talaði skýrar þegar hún segir að hér hafi verið komist að rangri niðurstöðu, ekki bara að óskalisti hv. þingmanns hafi ekki verið uppfylltur heldur hafi einfaldlega verið komist að rangri niðurstöðu. Það er dálítið mikið sagt og gefur til kynna að hv. þingmaður sé mjög óánægð með þessa áherslu ríkisstjórnarinnar á virkjanir á háhitasvæðum og telji að ekki sé hægt að komast að réttri niðurstöðu nema færa  
            

Forseti. Nú hygg ég að hinn mikli reynslubolti og ágæti hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sé að reyna að leiða mig í gildru og fá mig til að segja eitthvað sem hann veit  Ég gæti nefnt marga kosti sem mér finnst, og ýmsum öðrum þingmönnum, að eigi að vera annars staðar en þeir eru. Við höfum talað um það í allan dag. Það sem ég var að reyna að koma áleiðis var að það er rangt að láta í veðri vaka að það sé eins konar pólitískur óskalisti eða nánast pólitískt skemmdarverk sem hér er á ferðinni. Ég hafna því með þeim málflutningi sem ég hef haldið hér uppi. Það er rangt. Það er jákvætt og ætti í raun að vera leið til sátta fyrir sem flesta að stækka biðflokkinn, eins og sú tillaga sem liggur fyrir gerir. Í tillögunni eru sex virkjunarkostir settir í bið, á mínum óskalista mættu þeir sannarlega vera fleiri, en það er hlutlaust svæði fyrir framtíðina. Þess vegna er að mínu mati mjög ómálefnalegt og ósanngjarnt að láta eins og þetta eyðileggi ferlið eða setji málið í uppnám. Það gerir það ekki.

Frú forseti. Ég ætla rétt aðeins að leggja örlítið til málanna. Orka Íslands mjög hrein. Hún veldur ekki koldíoxíðsmengun og er þar af leiðandi mjög verðmæt fyrir mannkynið. Ég hef margoft spurt hvort það sé ekki skylda okkar Íslendinga að virkja sem allra mest. Ég er nærri viss um að eftir ekki mörg ár munu koma vaxandi kröfur frá erlendum umhverfisverndarsamtökum um að Íslendingar virki meira til að forða því að verið sé að virkja í Kína og Sádi-Arabíu og víðar, virkjanir sem byggja á brennslu kolefnis og valda koldíoxíðsmengun. Þetta er eitt sjónarmið sem mér finnst að þurfi að koma inn í þetta mál. Annað sjónarmið er að Ísland hefur notað orkuna. Ísland hefur selt orkuna og þó að menn efist um arðsemina er hún mikil. Það sést á eigin fé Landsvirkjunar og eigin fé orkufyrirtækjanna allra. Orkuver eru yfirleitt afskrifuð á 40 árum en þau endast miklu lengur, sérstaklega vatnsaflsvirkjanir, reyndar ekki gufuaflsvirkjanir. Vatnsaflsvirkjanir fela í sér dulinn hagnað sem þjóðin nýtur góðs af. Hér hefur verið deilt, síðan ég man eftir mér, um hvort eigi að virkja þarna eða hinum megin. Ég man gjörla eftir deilunum um Kárahnjúkavirkjun sem urðu mjög hatrammar og fram komu alls konar ógnir, það átti að koma jarðskjálfti og stíflan átti að hrynja og það átti að koma leki og henni mundi skola á haf út og ég veit ekki hvað, alls konar hræðsluáróður til að fá menn til að hætta að við að virkja þessa mjög svo góðu virkjun, að mínu mati. Hún sést varla. Hún er neðanjarðar. Það eru engar háspennulínur eða mjög stuttar. Það eru engin óeðlileg lón eins og í Blönduvirkjun eftir öllum fjöllum, heldur mjög eðlileg lón þar sem Hálslón er og virkjunin er aðdráttarafl fyrir ferðamenn sem ekki var til boða áður vegna þess að svæðið var óaðgengilegt. Að öllu leyti held ég að þetta sé góð virkjun. Kárahnjúkavirkjun hindraði líka brottflutning, eins og ég kynntist þegar ég heimsótti bæjarstjóra Reyðarfjarðar eða sveitarfélaganna þegar ég heyrði eymdartóninn um síminnkandi sveitarfélag sem fólk var að flytja í burtu frá. Brottflutningur hefur stöðvast og þótt allar áætlanir hafi ekki gengið eftir um fjölgun fólks á stöðunum hefur virkjunin alla vega stöðvað þá hrörnun sem var í gangi. Eftir þessar miklu deilur var ég eiginlega ánægður með að menn fóru út í það að finna einhverja lausn, eins og rammaáætlun, sem segði: Þetta ætlum við að virkja, þetta ætlum við að vernda og þetta ætlum við að skoða. Það var farið í geysilega mikla vinnu og niðurstaðan er þessi skýrsla sem við höfum í höndunum sem segir: Svona er skynsamlegt að gera þetta, þetta er faglegt mat. Það er tekið tillit til alls konar þátta eins og ferðaþjónustu og meira að segja fegurðar landslags o.s.frv. Fæstir voru sáttir við niðurstöðuna. Ég var ekki sáttur við hana því að hún setti of mikið í biðflokk og of mikið í verndarflokk. Ég féllst hins vegar á hana sem málamiðlun milli þeirra sem vilja vernda og hinna sem vilja virkja. Síðan kemur ríkisstjórnin með þessa tillögu til þingsályktunar og þá er hún búin að taka virkjanir úr nýtingarflokki og færa yfir í biðflokk. Það finnst mér vera brot á þessu samkomulagi, brot á þessari sátt. Nú geta menn sagt: Ríkisstjórnin ræður á Alþingi og er með meiri hluta og svoleiðis. En mér finnst hún nefnilega vera búin að gefa fordæmi sem hægt er að nota seinna. Ég segi ekki að ég hafi glaðst yfir því en það gefur þeim sem vilja virkja fordæmi til að taka virkjunarmöguleika úr biðflokki og færa yfir í virkjunarflokk og úr verndarflokki yfir í biðflokk. Það er fordæmi fyrir því. 
             Menn þurfa að viðurkenna skoðanir hver annars. Það finnst mér ekki koma fram í þessari umræðu. Menn eru svo heilagir í skoðunum sínum. Þeir hafa svo rétt fyrir sér að það þarf ekki einu sinni að hlusta á aðra, þeir taka bara óskynsamlegar ákvarðanir, eru með græðgi og heimtufrekju o.s.frv. Þannig er orðræðan. Ég set beina tengingu milli þess að nýta auðlindir, hvort sem það eru sjávarauðlindir, orkuauðlindir eða hvaða auðlindir það eru, og að njóta velferðar og hagsældar. Sú stefna sem núverandi ríkisstjórn hefur, í fyrsta lagi að taka engar ákvarðanir eða litlar ákvarðanir af því að menn eru ekki sammála og í öðru lagi að virkja mjög lítið, hefur skaðað íslenskt atvinnulíf og íslenskan almenning. Það er mín skoðun. Svo geta menn sagt: Það þarf ekkert að virkja neitt, menn geta bara verið fátækir og þeir sem ekki vilja vera fátækir geta farið af landi brott. Þetta geta menn sagt.

Og þú berð virðingu fyrir okkar skoðunum, er það ekki?

Jú, ég ber virðingu fyrir því að sumum finnist í lagi að menn fari af landi brott og hinir fátæku verði eftir.  Mér finnst að menn hefðu átt að fara eftir faglegri niðurstöðu. Dreift hefur verið tillögu frá sjálfstæðismönnum, sem við ræðum væntanlega á morgun, um að halda þessu starfi áfram þannig að nefndin taki frekari ákvarðanir um það og sé nákvæmari í því hvað eigi að vera í virkjunarflokki og hvað eigi að vera í biðflokki og verndarflokki til að við séum ekki að breyta þessu hér eftir því sem okkur sýnist, að ríkisstjórnin sé ekki að breyta þessu. Einn þingmaður sagði til dæmis að hann styddi ekki ríkisstjórnina nema hætt yrði við að virkja Urriðafoss og setur sem sagt þumalskrúfu á ríkisstjórnina því að hann vill fá sín sjónarmið fram, hvað sem það kostar. Það er ekkert verið að horfa á sjónarmið annarra. Sumir virkjunarkostirnir, eins og efst uppi við Þjórsá, hafa hreinlega dælustöð sem menn vilja taka í notkun, ekkert uppistöðulón eða neitt. Það má ekki heldur, sem er alhagkvæmasta virkjunin því að vatnið fer þá niður í gegnum allar virkjanirnar við Þjórsá, afskaplega hagkvæmt og veldur mjög litlum umhverfisspjöllum. Mér finnst að menn eigi að ræða þetta miklu faglegar en gert er. Það er ekki gert. Það kemur dagur eftir þennan dag og það kemur ríkisstjórn eftir þessa ríkisstjórn og eins og ég segi getur vel verið að virkjunarsinnar fái mesta stuðninginn frá umhverfisverndarsinnum úti í heimi vegna þess að íslenskar virkjanir eru mótvægi við hitnun jarðar sem allir óttast.

Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg afstöðu hv. þm. Péturs Blöndals. Hann segist ekki vera að öllu leyti sáttur við niðurstöður verkefnishópsins sem fram komu í skýrslunni sem hann kom með upp í ræðustól. Hv. þingmaður taldi þó að með nokkrum þeim breytingum sem sjálfstæðismenn leggja til, þ.e. að vinnu haldi áfram og að einhverju svolitlu verði breytt í niðurstöðunum geti hann orðið sáttur við þær og talar um að færa þurfi einhverja kosti úr verndarflokki yfir í biðflokk eða orkunýtingarflokk o.s.frv. Eftir því sem ég best veit kemur engin flokkun fram í skýrslu verkefnisstjórnar sem hv. þingmaður var með í höndunum, engin flokkun í verndar- eða nýtingarflokk, orkunýtingarflokk eða biðflokk, heldur kemur fram í skýrslunni, sem er mikil að vöxtum og afrakstur góðrar vinnu, röðun virkjunarkosta með tilteknum einkunnum sem passar hver við sitt svið. Síðan er hægt að sjá hvort ein virkjun muni að þessu samanlögðu vera betri en önnur virkjun eða hvort eitt landsvæði sé dýrmætara en annað landsvæði. Svo má deila um það og geta ýmis sjónarmið verið í gangi um það, en þetta höfum við talið vera faglega undirstöðu verksins. Er hv. þingmaður í raun ekki að tala um þetta faglega grunnplagg heldur um niðurstöðu hópsins? Í hópnum voru fjórir stjórar faghópanna í upphaflegu vinnunni plús formaður verkefnisstjórnarinnar sjálfrar og lagði hann fram tillögu sem voru drög að þingsályktunartillögunni. Drögin fóru í mikið umsagnarferli og kynningarherferð um allt land. En munurinn á þeirri tillögu og þingsályktunartillögunni sem við ræðum núna er sá að 

Frú forseti. Í þeirri tillögu sem við ræðum hér um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða er vinnan notuð til að raða í biðflokk, verndarflokk og virkjunarkost, þannig að skýrslan er notuð. Þarna liggur mikil og góð vinna að baki þar sem lagt er mat á fjöldann allan af þáttum sem koma inn í dæmið. Þarna eru ekki bara efnahagslegir þættir heldur er einnig kannað hvernig þeir virka jafnvel á fegurðarskyn, jarðminjar og fleira. Því er svo gefin einkunn. Ríkisstjórnin notar skýrsluna til þess að setja svæði í flokka. Ég tel að menn hafi einblínt um of á að setja svæði í biðflokk, að taka þau úr nýtingarflokki og setja þau í biðflokk. Það er mjög erfitt að rannsaka virkjunarkosti í biðflokki, ekki er séð til þess að þeir séu raunverulega rannsakaðir. Mér finnst því að menn hafi brotið þá sátt sem náðst hafði með þessari vinnu. Það hefði auk þess átt að vera miklu meira samráð, til dæmis við stjórnarandstöðuna, um hvað menn ætluðu að gera en ekki bara að einstakir þingmenn hótuðu að sprengja ríkisstjórnina ef ekki væri farið að skoðunum þeirra. Það er mikilvægt að horft sé á sjónarmið allra í þessu máli og að skoðanir manna virtar, ekki bara þeirra sem vilja vernda, vernda, vernda.

Forseti. Þó að menn hafi brugðið stundum á leik í dag er það feikilegt alvörumál sem við ræðum hér. Þetta þingmál og lögin sem samþykkt voru á fyrra þingi gætu markað tímamót í þessum efnum þannig að það er mjög mikilvægt að afstaða manna sé algjörlega á hreinu og að þekking þeirra sé líka alveg klár áður en þeir að taka afstöðu. Í þeirri skýrslu sem hv. þingmaður ræddi er ekki flokkað í verndarflokk, biðflokk eða orkunýtingarflokk. Gefnar eru einkunnir og síðan eru þær notaðar til að raða í röð einum virkjunarkosti eða einu landsvæði, á hvorn veginn sem maður vill líta á það. Síðan var tiltekinn hópur fimm manna, fjórir faghópstjórar og verkefnisstjórinn, skipaður af ráðherrum til að útbúa drögin að þingsályktunartillögunni sem síðan var sett í umfangsmikið ferli. Þegar það var búið og athugasemdir og umsagnir lágu fyrir ákváðu ráðherrarnir að búa til þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir núna. Þetta ferli er nákvæmlega samkvæmt lögum sem sköpuð voru í svo miklu samráði að það var samhljóða, ef ég man rétt, það var að minnsta kosti ekkert mótatkvæði. Það var samhljóða afgreiðsla á lögunum um rammaáætlun sem samþykkt var í fyrra. Hv. þingmaður þarf því að segja okkur: Hvað er það nákvæmlega í þessu ferli sem menn eru ósáttir við? Hvar í ósköpunum fór það út af sporinu og hvernig á svo að laga það?

Frú forseti. Ég er ósáttur við hvernig menn lögðu mat á niðurstöður verkefnisstjórnarinnar. Hún gaf þessu einkunnir miðað við þetta sjónarmið og hitt sjónarmiðið og raðaði þessu upp. Maður gat lagt áherslu á til dæmis túrisma eða ferðamannaþjónustu og þá hefði röðin orðið þessi. Maður gat lagt áherslu bara á efnahagshlið tillögunnar, þá hefði röðin orðið allt önnur. Það sem ég er á móti er að menn skuli setja svona mikið í biðflokk úr nýtingarflokki og að menn séu jafnvel að gera það mjög erfitt að færa virkjunarkosti úr biðflokki í nýtingarflokk vegna þess að mönnum er gert erfitt um vik að rannsaka virkjunarkosti í biðflokknum. Það eru slík sjónarmið sem mér finnst koma fram og ég mundi gjarnan vilja að menn hlustuðu meira á önnur sjónarmið. Mér finnst vera svo mikil einstefna í náttúruvernd, til dæmis að málið eigi að fara í umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis í stað þess að fara í atvinnuveganefnd þar sem Stjórnarráðið er byggt upp þannig að til dæmis Hafrannsóknastofnun heyrir undir sjávarútvegsráðuneytið en ekki undir auðlindaráðuneytið þó að hún rannsaki auðlindir. Orkustofnun heyrir undir iðnaðarráðuneytið þó að hún rannsaki orkuauðlindir. 

Virðulegi forseti. Ég vil í lok umræðunnar þakka fyrir hana og það hversu vítt og breitt menn hafa farið þó að ég hafi nú á köflum verið hugsi yfir því á hvaða plani umræðan hefur verið, ef svo má að orði komast. Mig langar að drepa hér á nokkrum atriðum ef mér gefst tími til. Einhvern tíma hefðum við getað lagt hér inn dag eða nokkra daga í það að ræða bara um Þeistareyki eða ræða bara um Bitru eða ræða bara um Þjórsá. Hér er nefnilega undir alveg risastórt mál, við erum að tala um 67 kosti. Ég tek heils hugar undir orð þeirra hv. þingmanna sem hafa talað um það mikla vald sem við erum að taka okkur hér, núlifandi kynslóð, sem er þó að reka endahnútinn á ákveðið, gríðarlega mikilvægt ferli í þágu þess að taka landið úr nýtingarflokki, sem það hefur allt verið, og færa hluta af landinu í skjól sem er gríðarlega mikilvægt í þágu framtíðarinnar, komandi kynslóða og náttúruverndar. Þannig sé ég það. Margir hafa fjallað sérstaklega um hin meintu ómálefnalegu vinnubrögð. Þá vil ég segja þetta: Hvert er hlutverk ráðherra ef það er ekki að leggja fram stefnumarkandi mál eins og rammaáætlun? Hvert er hlutverk ráðherra ef það er ekki að leggja líka fram samgönguáætlun, fjarskiptaáætlun o.fl. og bera ábyrgð á þeim á grundvelli stefnumótunar, á grundvelli samráðs o.s.frv.? Þetta er samsetning stjórnskipunarinnar á Íslandi þar sem ráðherrar sitja í umboði þingsins og koma fram samkvæmt lögum með stefnumótun sem þingið tekur síðan afstöðu til. Það er ekkert óvenjulegt við þá framsetningu sem hér er samþykkt í lögum, þ.e. að ráðherra viðkomandi málaflokks beri málið fram í sínu nafni og þingið taki síðan afstöðu til þess. Það sem er óvenjulegt er í fyrsta lagi það að óvenjulega sterkur, efnislegur og faglegur grunnur liggur til grundvallar og í öðru lagi að ráðherranum er gert að eiga samráð við annan ráðherra um málið. Þetta tvennt er óvenjulegt. Að öðru leytinu til eru þetta algjörlega venjuleg vinnubrögð. Hvert einasta skref í þessu efni - einmitt vegna þess sem hér hefur komið fram í umræðunni - var hugsað, metið og faglega rökstutt, hver einasta ákvörðun sem tekin var í þessu ferli og hvert einasta viðbragð við athugasemdum. Þessi niðurstaða sem er svo óveruleg að þau gífuryrði sem hér hafa fallið í dag eru langt umfram tilefni, sem eru þau að leyfa okkur að anda tvisvar inn og tvisvar út og horfa á tvö svæði á landinu, þ.e. Þjórsá annars vegar og hálendið hins vegar. Hvað í ósköpunum er um að vera þegar Sjálfstæðisflokkurinn leyfir sér að tala hér um skítug fingraför, pólitísk vinnubrögð 

Það sagði ég aldrei.

Þetta finnst mér vera umhugsunarefni. Þetta var staðan áður en rammaáætlun var lögð fram og það er staða sem við viljum sjá breytast í þágu komandi kynslóða. Mig langar til að nefna það líka að sú ákvörðun að setja svæði í biðflokk er einmitt ákvörðun um að kalla eftir frekari fagmennsku. Ég er að segja: Hér lítum við, hið pólitíska vald, svo á að við þurfum enn skýrari rök fyrir endanlegri flokkun. Og hvaða rök eru það? Það eru ekki samningafundir við sjálfstæðismenn. Það eru fagleg rök sem þurfa að liggja til grundvallar. Það er það sem við erum að biðja um. Eina breytingin sem gerð er er að færa svæði í biðflokkinn til að gefa okkur meiri tíma. Það er nú allt og sumt. Það er ekki efni í að súpa þær hveljur sem hér hafa verið sopnar í dag. Varðandi eitt tiltekið atriði sem ekki hefur kannski fengið nægilegt rými í þeirri efnislegu umræðu sem hefur átt sér stað í dag, þ.e. umræða um brennisteinsvetnið. Í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar kom fram að hér væri meiri áhersla á jarðhitavirkjanir en vatnsaflsvirkjanir. Það kemur ekki til af góðu. Það kemur til af því að við erum búin að ganga svo mikið á vatnsaflið. Við erum búin að virkja tvo þriðju af virkjanlegu vatnsafli á Íslandi. Þar, eðlilega, gerist það að það hlýtur að koma að einhverjum mörkum þó að menn hafi stundum látið að því liggja að þær auðlindir væru ótakmarkaðar. Þess vegna, og það kemur sem sagt ekki til af góðu, er meiri áhersla í áætluninni á jarðhitavirkjanir. Í texta þingsályktunartillögunnar, og ég vil vekja sérstaka athygli á því, er sérstakur kafli þar sem eru áréttuð sérstök sjónarmið sem varða brennisteinsmengun og niðurdælingar og jarðskjálftavirkni af völdum jarðhitavirkjana. Í gildi er reglugerð um styrk brennisteinsvetnis í andrúmslofti sem mun ná til virkjunarkosta á háhitasvæðum, á öllum háhitasvæðum. Ég hef áhyggjur af tveimur svæðum, annars vegar Reykjanesskaga og Hellisheiði sem eru í nágrenni byggðar, en ekki síður af Mývatnssvæðinu fyrir norðan sem er í nágrenni mikilla náttúruverndarsvæða og uppbyggingarsvæða í þágu ferðaþjónustu. Þarna er ekki hægt að stíga skref, frekari skref til virkjunar öðruvísi en að tryggja það að losun á þessum efnum sé innan þeirra marka sem reglugerðin kveður á um og kveðið verður á í leyfum. Þess vegna eru þau sjónarmið sem hér hafa verið viðruð gríðarlega mikilvæg. Nýtingarflokkurinn þýðir að málið er einfaldlega komið á dagskrá þeirra sem vilja skoða möguleika á nýtingu. Það má virkja gegn því að viðkomandi möguleiki komist í gegnum öll nálaraugun, hvert eitt og einasta. Allt skoðunarferlið, allt rannsóknarferlið, allt matsferlið, skipulagsferlið o.s.frv. og það þarf að skoða hvern einasta kost vel. Það gildir ekki síst um jarðhitasvæðin þar sem við erum enn þá að verða okkur úti um þekkingargrunn. Við töluðum hér fyrir örfáum árum eins og hægt væri að moka upp orku úr þeim svæðum. Ekki eru mörg missiri síðan menn stóðu í ræðustól Alþingis og töluðu um 400 megavött undir Krýsuvík. Það dettur ekki nokkrum manni í hug að segja þetta lengur. Við erum smám saman að átta okkur á því að þetta er viðkvæm auðlind sem verður að ganga um á sérstaklega varfærinn hátt þar sem við tökum eitt skref í einu en ekki þau skref sem voru stigin til að mynda á Hellisheiðinni þegar þar var virkjað. Að lokum vil ég segja um verkefnið í heild: Rammaáætlun og verkefnið í heild sem við erum að vinna er ekki bara mikilvægt fyrir Ísland, það er líka merkilegt fyrir heiminn. Hv. þm. Pétur H. Blöndal heldur því nú gjarnan til haga en þá aðeins undir öðrum formerkjum. Það er mikilvægt fyrir heiminn vegna þess að hér eru jarðminjar og lífríki sem er hvergi annars staðar til. Hérna erum við að tala um náttúrufar sem er hvergi annars staðar til. Þess vegna erum við að taka ákvarðanir sem varða ekki bara komandi kynslóðir heldur allan heiminn. Þær varða jörðina og það er kominn tími til þess virðulegur forseti, að Ísland sé til fyrirmyndar í því hvernig við umgöngumst auðlindir okkar. Íslendingar skilja eftir sig subbulegri vistspor en nokkur önnur þjóð í heiminum.  Ég tel að vinnubrögðin séu til fyrirmyndar og ég tel að niðurstaðan sem er í þágu sjálfbærni og ábyrgðar gagnvart komandi kynslóðum sé niðurstaða sem við getum verið mjög sátt við og getum gengið þá stolt frá borði ef þetta verður úr. Ég er tilbúin til að standa með þessari niðurstöðu og vænti góðs samstarfs við umhverfis- og samgöngunefnd í hennar mikilvægu störfum.

Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og er umræðu lokið. Tillagan gengur nú til síðari umr. en atkvæðagreiðslu um nefnd er frestað þar til á morgun.