Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. flutti ég brtt. við frv. um olíuhreinsunarstöð. Efni hennar var, að til samvinnu um stofnun félags eins og 1. gr. kveður á um, skyldu til kvaddir þeir innlendir aðilar, sem áhuga hefðu á málinu, en niður félli „eða erlendra“, eins og í frv. er. Atkvgr. var þannig hagað, að þessi brtt. kom ekki til atkv. við 2. umr. Ég skal út af fyrir sig ekki deila á þá málsmeðferð, en ég vil nú hér við 3. umr. málsins flytja brtt., sem er að vísu skrifleg. Brtt. er við 2. gr. frv. og er á þá leið, að upphaf greinarinnar orðist svo: „Til samvinnu um stofnun eða starfrækslu hlutafélags samkv. 1. gr. skal ríkisstj. heimilt að kveðja hvers konar innlenda aðila, sem áhuga hafa á málinu.“ 2. gr. og frv. að öðru leyti er óbreytt. Eins og ég tók fram við 2. umr., get ég fallizt á, að stofnað verði slíkt hlutafélag sem um ræðir í 1. gr. frv. og hafa skal að markmiði að kanna aðstæður til að reisa og reka olíuhreinsunarstöð hér á landi og stuðla að því, að slíku fyrirtæki verði komið á fót, en var hins vegar og er andvígur því, að leitað verði til erlendra hagsmunaaðila við stofnun slíks hlutafélags. Tel hins vegar augljóst mál og eðlilegt, að slíkt félag geti leitað til erlendra sérfræðinga sem og innlendra, ef þurfa þykir. Ég ætla ekki að endurtaka það, sem ég sagði hér við 2. umr. málsins, en vil óska eftir, herra forseti, að leitað verði afbrigða til þess, að þessi brtt., sem er flutt skriflega, fái að koma til atkvgr.



Herra forseti. Þar sem ég geri ráð fyrir því, að umræðum um þetta mál ljúki ekki nú og athugun þurfi aðeins að fara fram vegna breytinga við atkvgr. við 2. umr., þá vildi ég mega vekja athygli á því við þá n., sem fjallar um þetta mál, hvort ekki er ástæða til þess, að því verði beint til Ríkisútvarpsins að breytingar verði gerðar á innheimtu afnotagjalda útvarps og sjónvarps, en framkvæmd þessara mála er þannig í dag, að þeir aðilar, sem útvarpstæki eiga í íbúð sinni og greiða af því afnotagjald, þurfa einnig að greiða afnotagjöld af tæki, sem þeir hafa í bifreið sinni og í sambandi við sjónvörpin er framkvæmdin þannig, að þar sem tvö sjónvarpstæki eru á heimili er innheimt gjald af báðum þeim tækjum. Hins vegar, ef um er að ræða tvö útvarpstæki á sama heimili, þá er það ekki gert. Þegar frv. er skoðað, þá er hér um að ræða heimildarákvæði fyrir ráðherra að staðfesta reglugerð, þar sem heimilt er að innheimta þessi afnotagjöld með þessum hætti, þannig að það er hægt að fella það niður, en ég vildi mega vekja athygli á þessu og beina því til n., hvort og þá með hvaða hætti hægt væri að gera á þessu breytingar.



Herra forseti. Ég hef flutt eina brtt. á þskj. 493. Hún er þannig til komin, að brtt., sem menntmn. hafði flutt við 6. gr., var raunverulega efnislega tvískipt og fyrri partur þessarar brtt. var sjálffallinn eftir atkvgr. um stærð útvarpsráðs, en síðari hluti brtt. er um allt annað efni og um hann varð enginn ágreiningur í menntmn. Ég taldi það því sjálfgerðan hlut að flytja þann hluta brtt. aftur við 6. gr. Hún hljóðar svo: „Ráðið setur reglur eins og þurfa þykir til gæzlu þess, að fylgt sé ákvæðum 3. gr. Ákvarðanir útvarpsráðs um útvarpsefni eru endanlegar.“ Það hefur að vísu ekki komið til neinna árekstra um það, hvort ákvarðanir útvarpsráðs um útvarpsefni séu endanlegar eða ekki, en það þykir þýðingarmikið atriði fyrir framtíðina, að það sé tekið fram í lögum, að svo sé. Þá var á þessum stað í fyrri lögum ákvæði þess efnis, að ef ákvörðun útvarpsráðs snerti mjög fjárhag stofnunarinnar, hefði útvarpsstjóri heimild til þess að áfrýja til ráðherra. Það hefur þótt undir meðferð málsins óeðlilegt, að efnisatriðum dagskránna sé undir nokkrum kringumstæðum áfrýjað til ráðherra. Völd hans nái yfir viðskipta- og fjárhagssvið stofnunarinnar. Þetta hefur því líka verið fellt niður. Ég vildi því vænta þess, að þegar kemur til atkvgr., verði litið á brtt. mína sem óhjákvæmilega leiðréttingu og vonast til, að ekki verði um hana ágreiningur nú frekar en hingað til. Önnur brtt. var samþ. við frv. þetta, en hún fjallaði um fógetavald, sem innheimtustjóri Ríkisútvarpsins átti að fá. Vegna þeirrar breytingar á 19. gr. er óhjákvæmilegt að endurskoða 20. gr. og til þess þykir vera rétt að leita til lögfróðra manna, sem um þetta hafa fjallað, en ekki hefur gefizt til þess tími enn þá, svo að varla verður hægt að ljúka þessari umr. nú. Hv. 1. þm. Reykn. gerði að umtalsefni tvö atriði í 15. gr., atriði, sem snerta innheimtu útvarpsgjalda og eru mjög umdeild, að ekki sé meira sagt. Fyrra atriðið er að vísu veigaminna. Það fjallar um það, hvort heimilt skuli að hafa á heimili mörg sjónvarpstæki, en borga þó aðeins eitt afnotagjald á sama hátt og það hefur um langt skeið verið löglegt og er löglegt að hafa mörg hljóðvarpstæki á einu heimili, þótt greitt sé aðeins eitt gjald. Ég vil taka það fram, að í 15. gr. hefur verið valið það orðalag, að í reglugerð megi ákveða, að afnotagjald skuli greiða af hverju sjónvarpsviðtæki, þótt fleiri en eitt séu á heimili. Í þessu felst, að hugtakið sé hið sama, sem sé hugsunin er, að það hljóti að verða heimilt að hafa fleiri tæki, en það megi samt ákveða að taka gjald af hverju tæki, og er þar búizt við, að svo muni verða rétt í byrjun, en það er hægt að breyta þessu með reglugerð hvenær sem viðkomandi ráðherra eða Ríkisútvarpinu þykir tími til kominn og ástæða til þess. Hitt ákvæðið er miklu umfangsmeira, sem er nokkru seinna í sömu málsgrein og varðar afnotagjöld, sem greiða skal af viðtækjum, sem nota skal í bifreiðum. Um það hefur einnig verið valin sú leið að setja í lögin heimild til að ákveða, að slíkt gjald skuli leggja á, og þetta þýðir, að það sé líka heimilt að ákveða að fella niður slíkt gjald, m. ö. o., það er opnuð leið til þess, að það megi fella gjöldin niður með reglugerð, en þurfi ekki til þess lagabreytingu. Þá kunna menn að spyrja: Af hverju er haldið í innheimtu á afnotagjöldum af útvarpstækjum í bifreiðum, þegar svo augljóst er, að þessi innheimta hefur mætt miklum mótmælum og er óvinsæl? Skýringin er afar einföld. Ríkisútvarpið fær nú 13–15 millj. kr. í tekjur á þennan hátt og það þýðir eitthvað nálægt fjórðungi af afnotagjöldum fyrir hljóðvarpstæki. Menn geta gert sér það í hugarlund, hvernig þessi innheimta er, þegar þeir sjá, að það er eitthvað nálægt 4. hver bifreið í landinu, sem greiðir þetta gjald. Engu að síður hefur innheimta þessa gjalds gengið mjög greiðlega síðan hún var sett í samband við skoðun bifreiða. En ef þetta gjald verður afnumið með einu pennastriki, þá verður að hækka önnur afnotagjöld af hljóðvarpi sem nemur þessum 13–15 millj., og það er þetta, sem er ástæðan fyrir því, að menn hafa hikað við afnám á þessu gjaldi. Það hefur verið mikið um þetta rætt, m. a. áttu sér stað viðræður á milli forystumanna Félags ísl. bifreiðaeigenda og nokkurra ráðamanna útvarpsins nú alveg nýlega, og í þeim viðræðum kom í ljós, að það sé hugsanlegt að leysa þetta mál t. d. á þann hátt að leggja ofan á bifreiðaskatt örlitið gjald, sem mundi jafngilda ca. 25 lítra kostnaði af benzíni á ári. Ef svo væri, þá væri dreift lágu gjaldi á allar bifreiðir, sem væri þá fyrir almenna umferðarþjónustu Ríkisútvarpsins, því að hún nær langt út fyrir það, hvort menn hafa opið viðtæki í bíl sínum eða ekki. Hin leiðin, sem virðist vera fær, sem sagt að afnema þetta gjald hreinlega, kemur ekki til greina öðruvísi en að gera það á ákveðnu árabili þrep fyrir þrep, þannig að þær upphæðir, sem um er að ræða, verði þá í skömmtum færðar af bifreiðaeigendum yfir á hina almennu notendur hljóðvarps, sem væntanlega verða áður en mjög langt um líður að notendum hljóðvarps og sjónvarps, því að það má fastlega gera ráð fyrir því, að næsta stóra skrefið á þessu sviði verði sameining á gjöldunum, hljóðvarps- og sjónvarpsgjöldum. Í þeim efnum þyrfti aðeins að vera farin sama leið og annars staðar á Norðurlöndum. Þessar upplýsingar vildi ég veita til þess að gera mönnum ljóst, að orðalagi frv., sem vonandi verður að lögum, er vísvitandi hagað þannig, að það megi gera breytingar með reglugerð, en þurfi ekki til lagabreytingu og í öðru lagi, að það er fullur vilji allra aðstandenda að finna lausn á þessum málum, sem þeir óánægðu geta betur við unað, en það er engan veginn auðvelt vegna þess, hve miklar fjárhæðir þarna er um að ræða og hve mikla þýðingu þær hafa fyrir heildarfjárhag Ríkisútvarpsins og hæð þeirra gjalda, sem aðrir notendur þurfa að greiða.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að taka undir ummæli hv. 1. þm. Reykn., sem talaði hér áðan, í sambandi við afnotagjöld af útvarpi. Þegar frv. að nýjum útvarpslögum var hér til fyrstu umr. í hv. deild, benti ég á þetta og vil endurtaka það, að ég lít á þetta mál sem ranglátt mál, ekki að það sé óvinsælt, heldur að það sé ranglátt og hafi ekki við rök að styðjast að innheimta sérstakt gjald fyrir útvarpið, þó að aðili verði að hlusta á það í bifreið sinni eða beituskúr eða á vinnustað eins og nú er gert. Þess vegna finnst mér það skipta höfuðmáli að þessi innheimta er ranglát, en ekki það, að hún sé óvinsæl, því að það má þá um flestar innheimtur segja. Ég vil líka taka undir það með hv. 1. þm. Reykn., að ég tel brýna nauðsyn bera til, að í lögunum verði einmitt þetta tekið til meðferðar, vegna þess að það er vitað, að viðhorf útvarpsmanna til þessa máls er með þeim hætti, að vegna þeirra skoðana, sem þeir hafa á því, þá fæst þessu ekki breytt og þess vegna treysti ég því ekki a. m. k. fyrst um sinn, að þessu verði breytt með reglugerð. Ég vil því taka undir það, sem hv. 1. þm. Reykn. sagði hér áðan, að það ber brýna nauðsyn til þess að þessi atriði, um að marginnheimta gjöld fyrir að hlusta á útvarp eða horfa á sjónvarp, verði tekin til meðferðar í sambandi við afgreiðslu lagafrv., en ekki geymt reglugerð.



Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað ítarlega um frv. um Kennaraháskóla Íslands og ætlað sér til þess nokkurn tíma eftir því, sem kostur hefur verið á, en hins vegar hefur verið lögð mikil áherzla á það, að málið yrði afgreitt nú á þessu þingi. Fyrir menntmn. liggja einnig tvö önnur mjög veigamikil frv. um skólamál, annað um skólakerfi og hitt um grunnskóla, en þau tvö frv. verða látin bíða og verða ekki afgreidd á þessu þingi. Menntmn. hefur rætt oftar en einu sinni við höfunda frv. og þá sérfræðinga, sem þeir höfðu sér til aðstoðar, við fulltrúa kennaranema og fleiri aðila, og aflað sér margvíslegra gagna. N. gerir sér ljóst, að hér er um mjög veigamiklar breytingar á íslenzkum skólamálum að ræða, þegar að lögum verður. Kennaramenntun verður færð á háskólastig, og mun það leiða til þess, að í framtíðinni hafi allir íslenzkukennarar a.m.k. þriggja ára háskólanám að baki. Það er nú ljóst, að eftir fá ár muni 30% af hverjum árgangi ljúka stúdentsprófi eða jafngildi þess. Er rétt að leggja áherzlu á orðin jafngildi stúdentsprófs, því að augljóst er, að sú menntun, sem þar um ræðir, komi til með að verða mun fjölbreyttari á næstu árum og getur þá heitið öðrum nöfnum en stúdentspróf, þó að hún eigi að leiða til inngönguheimildar í Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands. Þegar nú 25–30% af hverjum árgangi hafa fengiðsvo mikla menntun, sem segja má, að vissa sé fyrir, að verði innan fárra ára, þá hlýtur að verða óumdeilanlegt, að þjóðin á að velja kennara sína úr þeim þriðjungnum, en ekki úr hinum tveimur þriðjungunum, sem koma til með að hafa ýmist lakari menntun eða aðrar tegundir af menntun, og á ég þar t.d. við verklega menntun ýmiss konar, sem getur verið jafnumfangsmikil og þýðingarmikil, þó að á öðru sviði sé. Ýmsar veigamiklar spurningar komu fram varðandi frv. þetta þegar við 1. umr., og hafa þær allar verið ræddar ítarlega í meðferð menntmn. Ég vil í fyrsta lagi nefna þá spurningu, hvort kennaraháskóli skuli vera sjálfstæð stofnun eða deild í Háskóla Íslands. Menntmn. hefur fallizt á þá skipan, sem frv. gerir ráð fyrir, að skólinn verði sjálfstæður, að hann byggi á þeim grunni og þeirri hefð, sem Kennaraskóli Íslands hefur skapað sér í löngu og farsælu starfi. Þá má og benda á, að Háskóli Íslands er nú á miklu vaxtarskeiði og þarf að taka mjög á öllu sínu til þess að komast farsællega yfir það. Hins vegar er það mjög vel ljóst, að samstarf á milli þessara tveggja háskóla verður að vera bæði náið og einlægt. Þá hefur verið mjög rætt um þá spurningu, hvort flutningur kennaranáms á háskólastig muni ekki auka erfiðleika dreifbýlis til að fá kennara til starfa. Ekki er hægt að halda niðri menntunarkröfum neinnar stéttar í þeirri von, að það dragi fólk til hinna strjálbýlli héraða. Og ekki má, ætla þeim héruðum minni hlut en öðrum, hvað snertir menntun sinna starfsmanna. Vanda þeirra verður því að leysa á öðru sviði, bæði hvað snertir kennara og þó ekki síður lækna og aðra sérlærða menn. Ljóst er, að ekki er hægt að sjá fyrir eða leysa öll vandamál, sem fram kunna að koma við breytingu kennaranámsins í háskólanám. Má þar t.d. nefna ýmiss konar sérkennslu, t.d. í handavinnu, íþróttum og tónlist. Hefur menntmn. valið þann kost að leggja til breytingu við 1. gr., sem ætti að létta lausn þessa vandamáls. Þá skapast við breytinguna ýmis vandamál varðandi þá nemendur, sem þegar stunda kennaranám samkvæmt gildandi lögum. Verður að leggja ríka áherzlu á, að þeim verði gefinn kostur á öllu því, sem innganga í Kennaraskóla Íslands veitti þeim fyrirheit um, svo og að gefa verður öllum kennurum, sem hafa próf eftir eldri lögum, tækifæri til að bæta við sig námi og taka próf eftir hinum nýju. Hefur menntmn. flutt nokkrar brtt., sem eiga að tryggja þetta eftir föngum. Þá var í frv. gert ráð fyrir, að eftir próf í sjálfum kennaraháskólanum muni taka við þjálfun í starfi í tvö ár og þar á eftir embættispróf. N. Íeggur til, að nýjum kennurum verði að loknu sjálfu háskólanáminu veitt þjálfun og leiðsögn í eitt ár, án þess að gerðar verði frekari kröfur til þeirra um próf. Í frv. er kafli um rannsóknarstofnun uppeldismála, sem ætlunin er, að báðir háskólarnir standi svo til jöfnum höndum að. Þegar þessi kafli kemur til framkvæmda eða áður en hann kemur til framkvæmda, verður að fella niður ákvæðin í háskólalögunum um slíkar rannsóknarstofnanir, en þau ákvæði hafa enn ekki komið til framkvæmda. Einnig er rétt að geta þess til skýringar, að skólarannsóknadeild menntmrn. er ekki rannsóknarstofnun í sama skilningi og það, sem hér er talað um, heldur er hún nauðsynlegur þáttur í starfi rn. við ýmsa öflun upplýsinga, tillögugerð og ekki sízt við framkvæmd á ýmsum nýjungum. Ég mun nú fara yfir brtt. á þskj. 492, sem menntmn. stendur að, enda þótt tveir nm. skrifi undir með fyrirvara. Í 1. gr. er svo að orði komizt, að heimilt skuli að hafa samstarf á milli Kennaraháskóla Íslands og háskólans, en n. leggur til, að þarna verði notað orðið skylt. Ætti það að vera augljóst og ekki þurfa frekari skýringa við. Þá ræddi n. allmikið um stöðu ýmissar sérkennslu, en eins og nú standa sakir, þá fá kennarar í sérgreinum eins og handíðum, listum, tónlist og öðru slíku menntun sína í öðrum skólum en kennaraskólanum. Leggur n. til, að við 1. lið verði því bætt, að kennaraháskólinn skuli og hafa hliðstætt samstarf við aðra skóla, er mennta kennara í sérgreinum, og skuli heimilt að setja um það reglugerð. Með þessu er ætlunin að opna leiðina til þess, að náið samstarf geti verið milli Kennaraháskóla Íslands og slíkra sérskóla, þannig að aðstaða sérskólanna verði hagnýtt að fullu, en ekki þurfi að koma upp deildum við kennaraháskólann, sem að öllu leyti jafngildi því, sem þegar er til í sérskólunum. Loks er orðunum skólarannsóknadeild menntmrn, breytt í menntmrn., því að ekki er talið rétt að vísa í lögum til einstakra deilda rn. Við 2. gr. eru tvær brtt., sem hvorug getur kallazt efnismikil. N. þykir ástæðulaust að tala um fræðslustjóra í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi og svo fræðslustjóra utan þess svæðis, heldur vill tala um fræðslustjóra í einu lagi, hvar sem þeir eru búsettir og starfandi á landinu. Þá hefur n. að vísu gleypt hrátt allmikið af latneskum embættisheitum frá Háskóla Íslands, sem segja má, að hafi unnið sér nokkra hefð, og gerir það fyrst og fremst til þess, að enginn munur verði á kennurum við kennaraháskólann og háskólann, svo að hvorugur geti frá hinum dregið, en um orðið konrektor hefur n. viljað gera breytingu og taka upp orðið aðstoðarrektor í staðinn, og kemur það fyrir á nokkrum stöðum. Í 4. gr. er fjallað um inntökuskilyrði í Kennaraháskóla Íslands. Ástæða er til þess að leggja á það ríka áherzlu, að nú er ekki lengur stúdentsprófið eitt talið vera lykill að háskóla, heldur getur þar ýmislegt annað komið til greina. Í 3. till., a-lið, hefur n. lagt til, að 1. og 2. liður verði settir saman í einn lið, en að öðru leyti yrði þar ekki um efnisbreytingu að ræða. Þá er lagt til, að það komi nýr 2. liður, sem orðist svo: „Þeir, sem lokið hafa kennaraprófi eða framhaldsnámi frá Kennaraskóla Íslands, geta, ef þeir æskja þess, bætt við sig námi í kennaraháskólanum og lokið þaðan embættisprófi, þegar hann hefur tekið til starfa að fullu. Tilhögun námsins og hve miklu þarf við að auka fer eftir reglugerð, sem setja skal að fengnum till. skólastjórnar.“ Það mun hafa verið ætlun allra aðstandenda þessa máls frá upphafi, að kennarar með hið eldra próf hefðu tækifæri til að halda áfram námi við kennaraháskólann, en með því að setja þennan lið þarna inn í er tekinn af allur hugsanlegur efi í þeim efnum. Samkvæmt 9. gr. var ekki gert ráð fyrir því, að prófdómarar þyrftu að vera við öll próf í kennaraháskólanum, þó að hægt væri að óska eftir því. Það var álit manna í menntmn., að ekki væri rétt að afnema prófdómara, og hefur hún breytt greininni að því leyti. Vil ég þó taka fram, að hér er aðeins átt við próf, sem kalla má lokapróf til kennaraprófs, en ekki við önnur minni próf inn á milli. Rétt er þó að gera sér grein fyrir, að hér er um allmikinn kostnaðarlið að ræða. Í 10. gr. er fjallað um þjálfun í starfi, eftir að námi í sjálfum Kennaraháskóla Íslands lýkur, og má heita, að það sé ein mesta breytingin, sem n. leggur til. N. leggur sem sé til, að hin skipulega þjálfun í starfi, er taki við, eftir að námi í kennaraháskólanum sjálfum lýkur, skuli vera eitt ár, en ekki tvö, og fellt skuli niður, að taka þurfi sérstakt embættispróf kennara að þeim tveimur árum loknum, eins og frv. felur í sér að vissu leyti - það sé ekki þriggja ára háskólanám, sem gert sé ráð fyrir til að fá kennararéttindi, heldur 5 ára nám, þegar tvö viðbótarár eru talin með. Ákvæði um þjálfun í starfi verður áfram í gr., til þess að hún gangi eins langt og sú fyrri, þannig að síðar verður auðvelt, ef mönnum sýnist og reynslan gefur tilefni til þess, að bæta þar,einhverju við. Í 11. gr. er fjallað um kennara við háskólann og talað um svo og svo marga prófessora og dósenta og talið upp, í hvaða greinum þeir skuli vera. Menntmn. þykir óþarft, að slík upptalning sé í lögunum, en hins vegar er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt, að það sé fram tekið, hversu margir kennarar séu leyfðir af Alþ. hálfu. Þetta getur haft nokkra þýðingu í sambandi við samstarf kennaraháskólans við Háskóla Íslands og jafnvel aðra skóla, og er því rétt, að skólinn og yfirvöld hans, menntmrn., hafi að nokkru leyti frjálsar hendur um það, í hvaða greinum þeir kennarar verða, sem lögin heimila. Í 12. gr. er fjallað um það, hvernig skipa skuli í kennarastöður, og er þar tekið upp gamalt kerfi, sem enn þá er við Háskóla Íslands og er í stuttu máli þannig, að þar verður vart skipað í a.m.k. dósents eða prófessorsstöður, að ekki sé sett saman alveg sérstök þriggja manna dómnefnd, sem eigi að fjalla um það, hvort viðkomandi umsækjendur séu hæfir eða ekki. Það mun vera mjög almenn skoðun, að þetta kerfi sé þungt í vöfum og að mörgu leyti orðið úrelt. Menntmn. leggur til, að það verði tekið úr lögunum um kennaraháskólann, en í stað þess komi skólaráð kennaraháskólans. Skólaráðið er tæplega 10 manna ráð, skipað rektor og yfirkennurum skólans, og þar eiga sæti þrír nemendur, og ætti það að vera feikinóg, að þetta skólaráð fjalli um hæfni umsækjenda og veiti umsagnir um þá. Við 13. gr. er ekki veigamikil breyting. Hún er í 8 tölul., b-lið; og er sú, að í allmargar stöður, sem óhjákvæmilega verða við þennan skóla og í sjálfu sér er ekkert nýtt í sambandi við, þá skuli rektor ráða og setja og skipa starfsmenn, en ekki ráðherrann. Það, sem í þessu felst, er það, að það er kannske kominn tími til þess, að við förum að hlífa ráðherrum landsins við því að standa í umstangi út af því, hverjir eigi að vera dyraverðir við einstaka skóla, en við vitum þó af reynslu, að slík mál geta verið allfyrirferðarmikil, og er engin ástæða til annars en rétt yfirvöld í þeirri stofnun fái að ráða þeim hlutum sjálf. Loks er svo 9. till., en þar er um að ræða tvö ákvæði til bráðabirgða. Annað er um það, að kennaraháskólinn skuli starfrækja menntadeild og framhaldsdeild samkvæmt lögum um Kennaraskóla Íslands frá 1963, og er þetta ákvæði orðrétt til komið, eins og nemendasamtök óskuðu eftir því, en þau eiga þar mestra hagsmuna að gæta. Þá er lagt til, að í 4. lið 24. gr., þar sem annars er talað um forgangsrétt núverandi kennara að embættum við hinn nýja skóla, verði að setja ákvæði um, að við stofnun Kennaraháskóla Íslands skuli dómnefnd, skipuð tveimur mönnum tilnefndum af Háskóla Íslands og einum af menntmrh., dæma um hæfni umsækjenda um prófessors- og dósentsstöður. Þetta er óhjákvæmilegt, vegna þess að við stofnun skólans er skólaráð ekki til. En strax og skólanum hefur verið komið á laggirnar, verður slíkt skólaráð til og getur þá tekið við meðferð á umsóknum um þessi störf. Menntmn. hefur hér gert till. um þó nokkrar breytingar við frv. um kennaraháskóla, og vænti ég, að í öllum meginatriðum sé samkomulag í n. um að mæla með því, að frv. þetta gangi fram á þessu þingi með þessum breytingum. Þó hafa ýmsir nefndarmenn, einstakir nm., eins og svo oft áður fyrirvara um afstöðu til frekari brtt., er fram kunna að koma.

Forseti (MÁM): Mér hefur borizt eftirfarandi bréf: „Þar sem ég vegna sérstakra anna mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að í forföllum 1. varamanns taki 2. varamaður Y-listans í Reykjavík, Haraldur Henrýsson lögfræðingur, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Hannibal Valdimarsson, 9. þm. Reykv. Til forseta neðri deildar.“ Kjörbréf Haralds Henrýssonar lögfræðings hefur verið skoðað, en vitað er, að 1. varaþm. Hannibals Valdimarssonar er búsettur erlendis. Það þarf því ekki að skoða kjörbréf Haralds Henrýssonar og tekur hann sæti hér sem 9. þm. Reykv. og er boðinn velkominn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á siglingalögum á þskj. 450 ásamt 3 öðrum hv. alþm. Frv. þetta er skýrt allrækilega í grg. og þarf því ekki ýkjamiklu við að bæta, aðeins nokkrum atriðum til skýringar. Fyrir tæpu ári kom hæstaréttarlögmaður einn hér í borg að máli við mig út af ákvæðum laga um ábyrgð á sjóslysum. Taldi hann, að sjómenn, sem verða fyrir slysum við störf sín, njóti ekki nægjanlegrar réttarverndar samkv. gildandi skaðabótareglum. Kvaðst hann einnig hafa minnzt á mál þetta við hv. þm. Pétur Sigurðsson. Þetta samtal varð til þess, að ég fór að rifja upp það, sem ég kunni eða átti að kunna í skaðabótarétti. Urðum við, ég og hv. 7. þm. Reykv., síðan ásáttir um að hreyfa þessu máli á þingi í einhverju formi. Kom fyrst til álita að flytja um það þáltill., en við nánari athugun rifjaðist upp, að frv. um þetta efni hafði verið flutt á Alþ. árið 1968, en þá í öðru formi, eins og segir í niðurlagi grg. með þessu frv. Umræddu frv. var á sínum tíma, eða árið 1968, vísað til sjútvn., en hún mun aldrei hafa skilað áliti um það. Örlög þess urðu því að sofna í nefnd. Skal ekki farið fleiri orðum um aðdraganda þessa máls að sinni. Eins og segir í grg., er ákvæði um þetta efni að finna í siglingalögum nr. 66 frá 1963, þ. e. a. s. um fébótaábyrgð útgerðar á kröfum út af lífs- eða líkamstjóni skipverja eða annarra, sem í þágu skips vinna. Samkv. þeim ákvæðum er fébótaábyrgðin háð því, að útgerðarmaður eigi sjálfur sök á tjóninu, þ. e. sé valdur að því af ásetningi eða gáleysi eða kenna megi um yfirsjónum eða vanrækslu vissra starfsmanna hans. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að bregða upp til skýringar þessu máli svipmynd af einu skaðabótamáli, sem gengið hefur til hæstaréttar. Hygg ég, að það horfi betur til skýringar á því máli, sem hér er til umr., heldur en langt tal um reglur skaðabótaréttar á þessu sviði. Ég vi1 geta þess, að þessi dómur er aðeins einn af mörgum, valinn af handahófi. Þar segir um aðdraganda slyssins, með leyfi hæstv. forseta: „Um kl. 20.30 var verið að lyfta pokanum inn fyrir bakreipið, þar sem skipta átti yfir og kasta bakborðsvörpunni. Stefnandi, sem var háseti á togaranum, var við gilsinn. Stóð hann við spilkoppinn bakborðsmegin. Þegar búið var að hífa pokann upp fyrir bakborðsreipið, ætlaði stefnandi að slaka á vírnum. Slóst þá bragð af vírnum um fætur honum og kippti honum á loft og fram í fiskkassa með þeim afleiðingum, að hann fótbrotnaði.“ Manni gæti dottið í hug, að hér hafi verið viðvaningur að verki við störf um borð í þessum togara. Svo var ekki. Skipstjórinn segir: „Stefnandi hafði verið við þetta starf í meira en eitt ár og alla tíð reynzt góður gilsmaður.“ Þetta slys er því ekki því að kenna, að hér hafi verið óvanur maður við störf um borð í togaranum. Eftir að dómarinn í undirrétti er búinn að veita þessu máli fyrir sér og rekja rök og gagnrök, segir svo í forsendum dómsins, með leyfi hæstv. forseta: „Um það, hvernig slysið bar að, eru engir sjónarvottar. Er stefnandi því einn til frásagnar um það. Skýrsla stefnanda og vætti vitna gefa til kynna, að einhver olía hafi verið á þilfarinu, er slysið varð. Hins vegar hefur stefnandi hvorki leitt í ljós, að olían skapaði meiri hálku en oft vill verða á þilförum togskipa af sjó, slori og öðrum fiskúrgangi, á meðan á veiðum stendur, né að hann hafi einmitt runnið til í olíunni. Það er heldur ekki sannað, að sjór hafi verið svo ókyrr, að óvarlegt hafi verið af skipstjórnarmönnum að láta vinna það starf, sem stefnandi var að framkvæma, þegar slysið varð. Þá verður slysið heldur ekki talið þess eðlis, að reglum skaðabótaréttar um hættulegan atvinnurekstur verði beitt. Telja verður því, að slysið hafi orðið fyrir óhappatilvik, sem hvorki verður rakið til vanbúnaðar skipsins, handvammar skipverja né annarrar áhættu, sem stefndi ber ábyrgð á. Verður krafa stefnda um sýknun því tekin til greina.“ - Dómsorðið er því sýkna. Stefnandi, umræddur sjómaður, fær engar bætur. Hæstiréttur tekur málið til meðferðar og segir svo: „Ekki er leitt í ljós, að slys það, sem mál þetta er af risið, verði rakið til vanbúnaðar skips, handvammar skipverja eða annarrar áhættu, sem stefndi ber ábyrgð á. Ber því að staðfesta héraðsdóminn. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur á að vera óraskaður.“ Dómskrafan í þessu máli, skaðabótakrafan, nam 447 þús. kr. Ef bregða skal ljósi á, hvað þessi mál taka langan tíma, þá er því til að svara, að í þessu máli verður slysið í janúar 1960. Dómur sjó- og verzlunardóms Reykjavíkur gengur í janúar 1963, dómur hæstaréttar fellur í febrúar 1965. Allan þennan tíma hefur hinn slasaði sjómaður orðið að bíða eftir því, hvernig dómur félli, í algerri óvissu um málalok, og fær ekki eina krónu að hæstaréttardómi gengnum. Eins og ég sagði áðan er þetta aðeins eitt dæmi af mörgum. Það eru ekki mín orð að áfellast útgerðina í þessu efni. Það eru mörg dæmi um það, sem betur fer, að skipverjar hafa í svona tilvikum fengið miklar bætur, en líka önnur, sem hafa fallið á þann veg, sem ég nú lýsti. Við vitum, að útgerðin verður að greiða há iðgjöld til sjómannatrygginga. En allt um það, er ljóst mál, að öryggi sjómanna okkar er ekki nægilega mikið að þessu leyti, og hlýtur það að vera umhugsunarefni þeirra manna, sem nokkuð þekkja til þessara mála. Það er alkunna og þarf ekki um það að fara mörgum orðum, að sjósókn hér við Íslandsstrendur er erfið og áhættusöm. Menn leita frekar atvinnu í landi, ef hana er að fá. Það hefur oft gengið erfiðlega að manna bátaflotann, m. a. á þessari vetrarvertíð, a. m. k. í sumum byggðarlögum. Það verður að reyna að stefna að því að gera sjómannsstarfið svo öruggt og eftirsóknarvert, sem kostur er á miðað við önnur störf. Undir því er mikið komið fyrir þjóðarbú okkar. Frv. þetta, ef að lögum verður, gerir ráð fyrir, að lögfest verði svonefnd hlutlæg (objektiv) ábyrgð í þessu efni, eins og nánar er rakið í grg. Þá öðlast hinn slasaði bótarétt, hvernig sem slysið hefur að höndum borið, nema hann sé meðvaldur þess eða meðábyrgur. Þessi fyrirvari er í samræmi við hina „objektivu“ fébótaábyrgðarreglu umferðarlaga og verður að teljast eðlilegur. En höfuðatriðið í þessu máli er, að sá, sem verður fyrir slysi á sjó, öðlist bótarétt og fái tjón sitt bætt, þó að þar sé engu sérstöku um að kenna nema þá óhöppum, náttúruhamförum eða sjálfum höfuðskepnunum. Það má vel vera, að unnt sé að nálgast það markmið, sem ég hef nú farið um nokkrum orðum, eftir öðrum leiðum, og má þar minnast á umferðarlögin. Þar er ekki fylgt sömu reglu um öll Norðurlönd. Í einu eða tveim Norðurlandanna er farin leið hinnar öfugu sönnunarbyrðar. Annars verður það að segjast, að umferðarlög, eða löggjöf um umferð, er ekki fyllilega sambærileg að þessu leyti. Hin „objektiva“ skaðabótaregla var fyrst formlega lögfest á því sviði, sviði umferðarlöggjafar, árið 1958 og hefur að því er ég held, gefizt vel. Það er svo alveg rétt, að þetta mál verður að skoðast vel í n., og skoðast af ýmsum aðilum, sem því eiga að lúta. Það er alveg ljóst mál, að bættum tryggingum fylgja aukin iðgjöld í einhverri mynd, og alveg sérstaklega verður að rannsaka, hvaða áhrif hefur hin nýja ábyrgðarregla, ef að lögum verður, á hagsmuni þeirra, sem við hana eiga að búa. - En einmitt í svona málum verður svo oft að fara fram hagsmunamat. Og það er fyrst og fremst sú spurning, sem ég tel að svara þurfi í þessu máli. Og þá verða að koma til skjalanna tryggingafræðingar, sem eru bærir um að fjalla um þessa hlið málsins. Það er að sjálfsögðu alveg rétt, að sjómenn okkar njóta, sem aðrir, slysabóta eftir ákvæðum almannatryggingalöggjafar og einnig samningsbundinna viðbótartrygginga í ýmsum samböndum. En ég held samt sem áður, að það sé nauðsynlegt að skoða þetta mál betur og reyna að marka í því skynsamlega stefnu.

Flm. (Eðvarð Sigurðsson); Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni, að flytja hér frv. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins á þskj. 468. Efni þessa frv. er í 1. gr., stutt, en þar segir, að við B-lið 8. gr. l. bætist: „Húsnæðismálastjórn er heimilt að veita viðbótarlán úr Byggingarsjóði ríkisins til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaga, allt að 75 þús. kr. á íbúð.“ Það, sem hér er lagt til, að tekið verði upp í lögin, er svo til orðrétt það, sem fellt var niður úr lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins á síðasta þingi, í fyrravetur. Þessi viðbótarlán sem hér um ræðir og þá voru felld niður úr lögunum, eru til komin á þann hátt, að þegar svokallað júní-samkomulag var gert í vinnudeilum verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda 1964, þá hét ríkisstj. Því, að það skyldu tekin upp viðbótarlán úr Byggingarsjóði til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaganna. Þetta hafði staðið í nokkrum viðræðum við ríkisstj. undanfarið, en í lok deilunnar var því heitið, að þessi háttur skyldi upp tekinn. Tilgangur þessarar yfirlýsingar eða samkomulagsins frá 1964 hvað þetta áhrærir, var aðeins liður í öðru og miklu meira samkomulagi einnig varðandi húsnæðismálin. Tilgangur þessa liðs samkomulagsins var að reyna að jafna aðstöðu þessara efnalitlu meðlima verkalýðsfélaganna til þess að geta fengið lán til íbúðabygginga og sérstaklega að reyna að jafna stöðu þeirra við þá, sem nutu lána úr lífeyrissjóðum. Þegar þetta samkomulag var gert, var gengið út frá því, að Atvinnuleysistryggingasjóður lánaði eða keypti veðskuldabréf Byggingarsjóðs nokkurn veginn sem næmi þessari upphæð, sem til þessara lána færi. Sú er nú orðin reyndin, að. Atvinnuleysistryggingasjóður hefur keypt ekki aðeins það, heldur fyrir miklu meiri fjárhæð af Byggingarsjóðnum, þannig að núna undanfarin ár hefur um það bil helmingur af iðgjaldatekjum Atvinnuleysistryggingasjóðs farið til kaupa á bréfum Byggingarsjóðsins. Þetta er nú nokkuð yfir 100 millj. á ári og hefur verið það undanfarin ár. Það fé, sem til Atvinnuleysistryggingasjóðs rennur vegna iðgjalda, var og er að langmestu leyti til fallið vegna vinnu þess fólks, sem ekki naut og ekki nýtur neinna lána úr lífeyrissjóðum. Þess vegna þótti eðlilegt og raunar sjálfsagt, að aðstaða þessa fólks væri bætt með þeim hætti, sem yfirlýsing ríkisstj. og samkomulagið frá 1964, júní-samkomulagið, ákvað. Með breytingu á lögum á síðasta þingi í fyrravetur var þetta svo fellt niður, og skyldu þessi lán falla niður frá ársbyrjun 1971. Um þetta urðu nokkrar umr. á síðasta þingi, og ég ætla ekki að fara að rekja þær eða endurtaka neitt af því, sem þá var sagt, en breytingin var gerð á lögunum og framkvæmdin hefur orðið slík, að allverulega hefur verið lánað á árinu 1970 af slíkum lánum sem hér um ræðir, en þó engan veginn til allra, sem höfðu lánhæfar íbúðir fyrir árslok. framkvæmd þessa ákvæðis verður á þann hátt, að menn, sem höfðu lánhæfar íbúðir í desembermánuði eða fyrir árslok og áttu því að fá lán samkv. reglum ársins 1970 á sínar eigin íbúðir, fengu ekki afgreiðslu á lánum fyrr en í janúar og öll lán, sem veitt hafa verið í janúar, eru án þessara viðbótarlána, þannig að þeir, sem fá lán út á íbúðir sínar, sem voru lánhæfar fyrir áramót, fá sem sagt þetta mikið lægri lán heldur en þeir, sem voru búnir að fá lánin áður. Hjá afgreiðslustofnun lánanna, skrifstofu húsnæðismálastjórnar og ábyrgðarmönnum þar, er þeim, sem nú ekki fá þessi lán, vísað á lífeyrissjóði verkalýðsfélaganna, þannig að þeir geti tekið við að lána sambærileg lán. Þeir, sem til þekkja, vita ósköp vel, hvar á vegi þessir sjóðir eru nú staddir. Iðgjaldagreiðslur til þeirra hófust fyrst í ársbyrjun 1970. Það er þess vegna búið að greiða til þeirra aðeins í eitt ár, og það má segja það, að það hafa ekki verið í öllum tilvikum of góðar heimtur til að byrja með, en enn fremur vil ég geta þess, að það er ekki nema fjórðungur af endanlegu iðgjaldi, sem fellur til á þessu ári, því að launþegarnir greiða ekki nema 1% af launum sínum fyrsta árið og atvinnurekendur 1,5%. Þessir sjóðir eru því engan veginn þannig á vegi staddir, að þeir geti tekið við þessu hlutverki, sem þessi lán höfðu fyrir félagsmenn verkalýðsfélaganna. Það geta þeir áreiðanlega ekki á þessu ári. Hvað verður síðan í framtíðinni skal ég ekki fullyrða um, en mér hefur nú fundizt, að lífeyrissjóðunum væri ætlað annað og miklu meira hlutverk en svo í íbúðabyggingarkerfinu, að þeir stæðu ekki aðeins undir þessum upphæðum. Í frv. því, sem við flytjum nú hér og þar sem lagt er til, að þessi lán verði tekin upp að nýju, er upphæð lánanna óbreytt, 75 þús. Þessi upphæð hefur staðið allar götur frá 1965, þegar lánin fyrst komu til framkvæmda. 1965 var byggingarvísitalan 220 stig. Þá var talið, að kostnaðarverð rúmmetrans í vísitöluhúsinu væri 2044 kr. 360 rúmmetra íbúð kostaði þá samkv. því í vísitöluhúsinu 735840 kr. 1971 er byggingarvísitalan komin í 524 stig, hefur hækkað um 138% á þessum árum. Rúmmetrinn í vísitöluhúsinu, sem kostaði 2044 kr. 1965, er nú kominn í 4874 kr. og sama íbúð, 360 fermetrar, sem kostaði 735840 kr. 1965, kostar í dag 1754640 kr. Venjulegu húsnæðismálalánin 1965 voru 280 þús. kr. í sama mund og þessi viðbótarlán, verkalýðslánin, voru upp tekin. Þessar 280 þús. kr. stóðu þá undir 38.5% af þeim byggingarkostnaði eða byggingarkostnaði þeirrar íbúðar, sem ég hér nefndi. Lánin 1971 verða 600 þús. kr. á íbúðir, sem hafin er bygging á á árinu 1971. Þessar 600 þús. kr. standa hins vegar ekki undir nema 34.2% af kostnaðarverði þeirrar íbúðarstærðar, sem ég gat um áðan, þ. e. a. s. þessi föstu lán, sem þó hafa hækkað úr 280 þús. upp í 600 þús., standa undir minni hluta af kostnaði samsvarandi íbúðar heldur en þau gerðu 1965. Ef lánin ættu að standa undir sama hluta af kostnaðarverðinu, þyrftu þau að verða 668 þús. kr. í staðinn fyrir 600 þús., sem þau nú eru. Það gefur auga leið, að þessar 75 þús. kr. eru náttúrlega að sama skapi verðminni eða standa undir minni hluta af kostnaðarverði íbúðarinnar í dag heldur en þau gerðu 1965. Og ef þessar 75 þús. kr. ættu að fylgja hækkun byggingarvísitölunnar, ættu þær nú í dag að vera 178 þús., kr., rösklega þó, þannig að heildarlánið, sambærilegt lán, sem launþegi fengi, ef lánin hefðu haldizt í hendur við byggingarvísitöluna og viðbótarlánin væru enn í gildi, sambærilegt lán við 280 þús. kr. 1965 að viðbættum 75 þús. ætti að vera í dag 668 þús. og 178500 kr. eða 846 þús. kr. samanlagt. Eins og ég sagði áðan, leggjum við ekki til í þessu frv. að hækka þessar 75 þús. kr. og mætti gjarnan svo sem álasa okkur fyrir það. En það, sem fyrir okkur vakir, er að reyna að leysa vanda þeirra mörgu, sem nú hafa lent í vandræðum, vegna þess að þeir fá ekki þessi viðbótarlán, sem þeir þó mjög fastlega höfðu reiknað með að fá, menn, sem byrjaðir voru á byggingum, þegar lögunum var breytt. Ég trúi því naumast, að ekki verði ráðin hér bót á og hér er ekki fram á svo mikið farið, að ekki ætti að vera mögulegt að framkvæma það. Vissulega þarf íbúðakerfið miklar fjárveitingar til þess að geta veitt veruleg lán, svo að um muni. En ef þarf að breyta þar einhverju um, þá þarf náttúrlega að reyna að auka það fé og umfram allt að skera það ekki niður hjá þeim, sem langverst eru á vegi staddir. Herra forseti. Ég legg svo til, að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

Utanrrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Þegar fellt var niður 75 þús. kr. lánið, sem hv. frsm. gat um og vill hér, að tekið sé upp að nýju, þá var það fyrst og fremst vegna þess, að það voru gerðar aðrar ráðstafanir með sömu lögum, sem ætlazt var til, að betur gætu leyst vanda þeirra lægst launuðu í þjóðfélaginu. Það var með verkamannabústaðalánunum, sem ákveðið var, að veitt yrðu þannig, að það fengjust full lán frá hinum almenna byggingarsjóði út á verkamannabústaðina, ef byggðir væru, og síðan viðbót, ef ég man rétt, allt upp í 80% af stofnkostnaði, sem veitt væru viðbótarlán með 2% vöxtum, og það eru náttúrlega miklu betri kjör heldur en veitt eru í hinu almenna kerfi. Ég vildi aðeins, að þetta kæmi fram. Þessi rök voru að vísu færð fram, þegar lögin voru til umr. hér á þinginu í fyrra, og ég bara vil endurtaka það nú, að það er hægt að leysa vandræði þessa fólks á miklu betri og virkari hátt heldur en gert yrði, þó að þessum 75 þús. kr. yrði bætt við sem nýju láni frá Byggingarsjóði. En náttúrlega getur vel verið, að einhverjir falli þarna á milli, sem hafi verið búnir að hefja sínar byggingar í góðri trú, þannig að þeir fái ekki það, sem þeir bjuggust við, og er þó raunar komið bráðum ár síðan lögunum var breytt, svo að menn hafa vitað allan þennan tíma, á hverju von var, og möguleikar til þess að hefja aðgerðir með stofnun verkamannabústaðabygginga hafa verið fyrir hendi á þessu tímabili. En ég vil bara undirstrika það, að með þessu móti er betur séð fyrir þörfum láglaunafólks heldur en þó að þessi 75 þús. kr. lán hefðu verið veitt.



Herra forseti. Í sambandi við frv. hv. 2. landsk. þm., Eðvarðs Sigurðssonar, vil ég taka undir það, sem hann gat um hér áðan, að einmitt vegna breytinga á lögunum, hefur það farið svo, að nokkrir aðilar hafa orðið út undan eða dottið niður á milli, eins og hæstv. félmrh. orðaði það. Enda þótt það sé rétt hjá hæstv. félmrh., að breyting sú, sem gerð var á lögum um verkamannabústaði geti orðið að miklu liði og þeir, sem byggja samkv. þeim ákvæðum, eru í raun og veru bezt settir, þá gildir það ekki um þá, sem lentu í því að vera byrjaðir og gerðu ráð fyrir því í sinni áætlun að njóta þessa 75 þús. kr. láns, en gátu það ekki af ástæðum, sem þeir gátu ekki alls kostar ráðið við. Það mundi því bæta þetta mál verulega, þó að ekki væri gert nema að framlengja þetta ákvæði til ársins 1971, að það gilti það ár, þá mundi þetta bil verða brúað. Ég vil því leyfa mér að taka undir ummæli hv. flm., hv. 2. landsk. þm., og treysta því, að hv. Alþ. taki þetta til athugunar og líti á það, að nauðsyn er a m. k. að framlengja þetta ákvæði, því að það er ekki fyrr en nú, að aðilar geta farið að byggja eftir ákvæðum um verkamannabústaði, því að yfirleitt koma þau ekki til framkvæmda fyrr en á árinu 1971. En margir aðilar gerðu ráð fyrir að njóta þessarar 75 þús. kr. lánsheimildar, sem var til staðar, þegar þeir byrjuðu sínar byggingaframkvæmdir, en eiga nú ekki kost á því, vegna þess að ákvæðið var fellt niður um síðustu áramót. Ég vil því mjög brýna það, hvort ekki væri hægt að ná samstöðu um það hér á hv. Alþ., þó að ekki væri annað heldur en framlengja þetta um eins árs skeið.

Flm. (Eðvarð Sigurðsson) : Herra forseti. Örfá orð. Það er aldeilis rétt, sem hæstv. félmrh. segir, að samhliða því sem þessi ákvæði féllu niður úr lögum í fyrra, þá var einnig bætt verulega um lögin um verkamannabústaðina. En enda þótt þau lög eða sú breyting geti létt undir með mönnum í framtíðinni, þá er það engan veginn svo, að þau leysi þann vanda, sem ég hér áðan var að tala um. Sá vandi verður ekki leystur nema með því, að þessi ákvæði laganna verði framlengd, tekin upp að nýju eða annað jafngift komi þess í stað. Þeir menn, sem byrjaðir voru á íbúðum, þegar þessi breyting var gerð, höfðu ekki hugmynd um, að það væru uppi ráðagerðir um að fella þessi lán niður. Þessir menn urðu ekki til með sínar íbúðir lánhæfar í tæka tíð. Og eins er með þá, sem nú eru að byrja á íbúðum. Þeir eru einnig eins á vegi staddir að kaupa íbúðir. Lánin til þeirra, sem fá nú úthlutað, við skulum segja í janúarmánuði, lánunum eins og þau voru fyrir áramót, eitthvað 580 þús., ef ég man rétt, þeir fá sem sagt allverulega lægri lán, og meira að segja þótt þeir fengju þessi hærri lán núna eftir áramótin, þá fá þeir samt sem áður lægri lán heldur en þeir, sem fengu úthlutað í haust. Þetta er vandinn, sem þessir menn eiga við að stríða. Það er alveg óhjákvæmilegt að reyna að brúa þetta bil, sem þarna verður, með einhverjum hætti, með þeim hætti, sem þetta frv. leggur til, eða öðrum alveg jafngildum, brúa þetta bil a. m. k. þar til lífeyrissjóðirnir geta tekið til að lána mönnum. Það er alveg óhjákvæmilegt. Ef lífeyrissjóðirnir væru orðnir þess megnugir að lána mönnum einhverjar verulegar upphæðir eða þá mörgum smáar, skulum við segja, að gæti líka komið til mála, þá mætti kannske segja, að þessir menn væru eitthvað ofurlítið betur á vegi staddir. En eins og nú horfir við er alveg skilyrðislaust nauðsynlegt að bæta um fyrir þessum mönnum.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér í sambandi við þetta frv. á þskj. 468 að vekja athygli á einu málsatriði, sem ekki hefur komið fram í þessum umr. til þessa. Hæstv. ráðh. gat þess réttilega, að í þessum lögum væru sérstök ákvæði um verkamannabústaði, þar sem gert er ráð fyrir sérstakri lánaaðstoð til þeirra, sem geta notið verkamannabústaðalána samkv. þessum lögum. Hins vegar er það svo, að til þess að tekjulitlir menn geti notið þessarar aðstoðar, sem veitt er til byggingar verkamannabústaða, þá þurfa hlutaðeigandi sveitarfélög að leggja fram allmikið fé til þess að þetta geti átt sér stað. Ég vil vekja athygli á því, að ég held, að sumir fámennir kauptúnahreppar séu þannig á vegi staddir, að þeir muni eiga mjög erfitt með að inna af hendi slík framlög, vegna þess að tekjur þeirra eða þær tekjur, sem almenningur getur greitt í sveitarsjóðina, eru það litlar á þessum stöðum. Og ef sveitarfélag er ekki þess umkomið að leggja fram þá upphæð, sem áskilin er í ákvæðunum um verkamannabústaði, þá njóta fátækir menn í þessum sveitarfélögum ekki þeirra hlunninda að fá lán út á verkamannabústaði með þeim kjörum, sem hæstv. ráðh. minntist á og eru hagstæð kjör. Þess vegna finnst mér alveg sérstaklega vegna þessara staða, að það sé nauðsynlegt, að hér komi einhver viðbótaraðstoð í líkingu við verkalýðslánin, sem áður voru, eða þau lán, sem hv. flm. þessa frv. leggja til að veitt verði. Hitt er svo líka að sjálfsögðu rétt, sem komið hefur fram bæði hjá hv. frsm. og hv. þm. Vesturl., Halldóri Sigurðssyni, að það getur komið illa við marga, sem voru byrjaðir á byggingum íbúða, að þessi ákvæði um verkalýðslánin eru með svo stuttum fyrirvara niður felld.