Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á Alþingi 1979 lagði ég fram fsp. svipaðs eðlis til þáv. heilbr.- og trmrh. Sveitarfélögin höfðu þá eins og raunar enn vaxandi áhyggjur af miklum kostnaði við þessa þjónustu, og enn fremur var ljóst að eftirlit Tryggingastofnunar ríkisins var nánast ekki neitt. Hjá Reykjavíkurborg voru opinberar upplýsingar um tannlæknaþjónustu svimandi háar tölur, eins og raunar kom fram hér við umr. í hv. deild í síðustu viku. Í svari þáv. heilbrmrh., Magnúsar H. Magnússonar, komu fram ýmsar upplýsingar úr samningum við Tannlæknafélag Íslands, en þeir samningar eru frá 19. apríl 1975. Í svari ráðh. komu fram eftirfarandi upplýsingar, sem ég vil lesa hér, með leyfi hæstv. forseta: „Gildandi greiðslukvittun“ - þ. e. eitt þeirra gagna sem um er að ræða í sambandi við eftirlit - „veitir alls ekki að mati Tryggingastofnunar ríkisins nægar upplýsingar um þær tannaðgerðir sem framkvæmdar hafa verið og greitt fyrir. Þá er gerð tannkorta með ýmsu móti og torveldar það mjög eftirlit. Þau gögn, sem tryggingatannlæknir hefur á milli handa við eftirlitið, eru að mati Tryggingastofnunar hvergi nærri nógu nákvæm. Telja verður að með 5. gr. samningsins hafi ekki fengist tæknilegur grundvöllur fyrir nægjanlega virku eftirliti með gjaldtöku tannlækna. Hefur því tryggingayfirlæknir lagt fram tillögur sem miða að nákvæmara og fljótvirkara eftirliti. Við gerð þeirra verður stuðst við skipulag þessara mála á Norðurlöndum þar sem afskipti ríkis af tannlæknaþjónustu hafa staðið um langt árabil. Tillögur þessar fjalla um breytt skipulag á taxta Tannlæknafélagsins, hönnun staðlaðrar sjúkraskrár fyrir tryggða sjúklinga og nýja greiðslukvittun, þar sem tannaðgerðir eru tilgreindar og kostnaðarupphæð þeirra sundurliðuð. Tillögur þessar hafa verið kynntar stjórn Tannlæknafélags Íslands og munu teknar til umræðu í samstarfsnefnd Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélags Íslands. Það er von Tryggingastofnunarinnar, að samkomulag geti tekist um tillögur tryggingatannlæknis svo að ekki þurfi að koma til uppsagnar samningsins.“ Þar sem ljóst er að ekki hefur verið gengið frá slíkum samningi, eða a. m. k. liggur það ekki opinberlega fyrir, þá hef ég leyft mér að bera fram á þskj. 41 svohljóðandi fsp. til heilbr.- og trmrh.: 1. Hefur nýr samningur verið gerður milli Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélags Íslands síðan 1979 varðandi breytt skipulag á taxta, hönnun staðlaðrar sjúkraskrár fyrir tryggða sjúklinga og nýja greiðslukvittun þar sem tannviðgerðir eru tilgreindar og kostnaðarupphæð er sundurliðuð eins og tryggingatannlæknir lagði til 1979? 2. Hversu umfangsmikil voru afskipti og eftirlit Tryggingastofnunar ríkisins 1980 af gjaldtöku tannlækna og tannréttingalækna, miðað við þær greiðslur er ríkið, sjúkrasamlög og sveitarfélög greiddu til þeirra samkv. lögum? Hversu há fjárhæð var greidd árið 1979 og 1980 vegna tannlækninga tryggðra?“ Ég vænti þess að hæstv. trmrh. svari þessum fsp.



Herra forseti. Eins og vitnað var til var gerð tilraun til þess án uppsagnar samninga við tannlækna að fá þá til að samþykkja breytingar á greiðslukvittunum og fleiru, en þetta kom fram í tilvitnun í fyrrv. heilbr.- og trmrh., Magnús H. Magnússon, í máli hv. fyrirspyrjanda áðan. Það var ljóst á árinu 1980, að samningar mundu ekki nást eins og sakir stóðu. Þess vegna var tekin ákvörðun um að segja samningnum upp. Þessum samningi var sagt upp 30. sept. 1980, en hann var frá 19. apríl 1975. Honum var sagt upp þar sem ekki náðist samkomulag við þáv. stjórn Tannlæknafélagsins um tillögur tryggingatannlæknis um breytt skipulag taxta Tannlæknafélagsins, hönnun staðlaðrar sjúkraskrár og nýja greiðslukvittun. Á fundi samninganefndar Tryggingastofnunarinnar og Tannlæknafélagsins var síðan samþykkt að tannlæknar störfuðu áfram samkv. uppsögðum samningi á meðan viðræður færu fram um nýjan samning. Lögð hefur verið fram af hálfu samninganefndar Tryggingastofnunarinnar tillaga um tölvutæka greiðslukvittun sem skal upplýsa fyrir hvers konar tannlæknaþjónustu greitt er og hvernig það fjármagn dreifist sem varið er til tannlækninga. Þá er tilbúin tillaga frá samninganefnd Tryggingastofnunarinnar um að formi til endurbætta gjaldskrá fyrir Tannlæknafélag Íslands. Í drögum að gjaldskránni eru læknisaðgerðir afmarkaðar eftir föngum og tölusettar sem gjaldmiðill svo að tilvísun til gjaldskrár við gerð sjúkraskrár og útgáfu greiðslukvittunar verði ótvíræð. Samninganefnd Tryggingastofnunarinnar er þeirrar skoðunar, að samþykkt greiðslukvittunar og gjaldskrár muni sjálfkrafa leiða til hönnunar staðlaðrar sjúkraskrár sem Tannlæknafélag Íslands og tannlæknadeild Háskóla Íslands ættu stóran hlut að engu síður en endanlegri uppstokkun gjaldskrárinnar. Þetta var varðandi fyrra atriði fsp. Nýr samningur hefur sem sagt ekki verið gerður, en að honum hefur verið unnið. Síðara atriði fsp. er tvíþætt. Í fyrsta lagi er spurt: Hversu umfangsmikil voru afskipti og eftirlit Tryggingastofnunar ríkisins 1980 af gjaldtöku tannlækna og tannréttingalækna miðað við þær greiðslur er ríkið, sjúkrasamlög og sveitarfélög greiddu til þeirra samkv. lögum? Tryggingastofnunin svarar þessari fsp. þannig, að þar sem nýr samningur hafi ekki enn verið gerður milli Tryggingastofnunarinnar og Tannlæknafélagsins byggist eftirlit með gjaldtöku tannlækna enn á ákvæðum 5. gr. hins uppsagða samnings, sem að mati Tryggingastofnunarinnar eru hvergi nógu nákvæm til að halda uppi virku eftirliti. Sinnt var kvörtunum sem Tryggingastofnuninni bárust vegna meintrar ótækrar gjaldtöku, en skipulagt eftirlit með gjaldtöku tannlækna var ekki haft af framangreindum ástæðum, með skírskotun til þeirra galla sem eru á 5. gr. hins gamla samnings. Þá spyr hv. fyrirspyrjandi: Hversu há fjárhæð var greidd árin 1979 og 1980 vegna tannlækninga tryggðra? Sú fjárhæð, sem Tryggingastofnunin greiddi árið 1979, nam 25.4 millj. kr. og árið 1980 53.6 millj. kr. vegna tannlækninga tryggðra. Þá er spurt hér um þá sem starfa við heilsugæslustöðvar, a. m. k. kom það fram í þessu máli. Því er til að svara, að engir tannlæknar hafa enn verið skipaðir við heilsugæslustöðvar. Ástæðan til þess, að við sögðum samningunum upp á sínum tíma, var sú, að ekki þótti líklegt að eftir öðrum leiðum væri unnt að knýja fram samninga við Tannlæknafélagið í þessum efnum. Ítarleg umræða fór fram um þessi mál hér fyrir nokkrum dögum. Þá lét ég í ljós skoðanir mínar á þessum málefnum og tel ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þau hér. Ég hef reynt að svara fsp. hv. þm. eftir því sem föng eru á.



Herra forseti. Þessi fsp. hv. þm. Alexanders Stefánssonar er vissulega tímabær vegna þess að það er einkennilegt fyrirkomulag, að Tryggingastofnunin hafi þurft að standa í karpi ekki mánuðum saman, heldur árum saman til að fá tannlækna til að láta af hendi viðunandi greiðslukvittun fyrir tannlæknaþjónustu sem greidd er af opinberu fé. Auðvitað hlýtur það að vekja tortryggni, hvað tannlæknar eru tregir til að láta af hendi greiðslukvittun þar sem fram kemur sundurliðun á þeirri þjónustu, sem veitt er, og kostnaði við hana. Ég tel að form greiðslukvittana eigi ekki að þurfa að vera samningsatriði við tannlækna. Það á hreinlega að skylda þá til að láta af hendi sundurliðaða greiðslukvittun í því formi sem Tryggingastofnunin og sjúkrasamlögin telja sig þurfa til þess að geta haldið uppi virku eftirliti. Liggur reyndar fyrir frv. sem ég hef lagt fram á Alþingi um að tannlæknar verði skyldaðir til að láta af hendi sundurliðaða greiðslukvittun sem Tryggingastofnunin óskar eftir til þess að geta haldið uppi þessu eftirliti. Stjórnvöld verða að geta haft virkt eftirlit á þessu sviði eins og öðrum þar sem opinberra skýrsina er krafist til þess að halda uppi virku eftirliti og aðhaldi. Skattgreiðendur hafa t. d. ekkert um það að segja, hvernig skýrsluform þeim ber að útfylla varðandi sínar tekjur. Það er ákvörðun stjórnvalda, en ekki samningsatriði við launþega, hvernig þeir telja fram sínar tekjur. Skýrslur í ýmsu formi, séu ákveðnar eru af stjórnvöldum og krafist er af atvinnurekendum og ýmsum þjónustuaðilum, eru auðvitað algengar og nauðsynlegar til þess að stjórnvöldum sé kleift að hafa eftirlit með opinberu fé og greiðslum þegnanna til samfélagsins. Tannlæknar eiga ekki að vera nein undantekning frá því, sem ríkisvaldið þarf árum saman að standa í karpi við um viðunandi greiðslukvittun til að geta haft eftirlit með greiðslum fyrir tannlæknaþjónustu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. trmrh. fyrir svör hans við þessari fsp. Ég vil aðeins undirstrika það hér og vekja athygli á því að það eru engir samningar í gildi á milli hins opinbera og þessara aðila, sem taka svona stórar fjárhæðir frá því opinbera í sinn vasa, og það verður að segjast eins og er, að það er ekki gott til þess að vita, að ekki skuli hafa verið gerður greiðslusamningur, fastur samningur um jafnveigamikið atriði og þessi þjónusta er. Hins vegar segi ég það, að ég tel að það hafi verið sjálfsagt mál að segja upp þessum samningi. Ég ætla að lesa hér smáglefsu úr 5. gr. samningsins sem var í gildi: „Trúnaðartanntæknir skal boða komu sína og semja við tannlækni um hentugan tíma til slíkrar skoðunar“ - og fyrir þann tíma, sem það tók trúnaðartannlækni að rannsaka umrædd gögn, átti viðkomandi tannlæknir að fá tímakaup samkv. taxta. Þetta er aðeins lítið sýnishorn um þetta atriði. Ég vil segja það hér einnig, að það er mjög slæmt að ekki skuli hafa fengist fram sú sjálfsagða aðstaða, að við heilsugæslustöðvar víðs vegar um landið störfuðu tannlæknar. Þetta hefur ekki fengist. En ég vil vekja athygli á því, að heilsugæslustöðvarnar hafa víða tannlækna, sem betur fer, og veifa þeim alla aðstöðu: húsnæði, tæki og öll áhöld. En þessir tannlæknar taka greiðslur eins og um væri að ræða sjálfstæðan rekstur miðað við starfandi tannlæknastofu sem slíkir aðilar reka t. d. hér á Reykjavíkursvæðinu. Ég vil einnig benda á það, að í áður gildandi samningum var ákvæði um sjóðsstofnun. Það var gert ráð fyrir að tryggingarnar legðu í sjóð sem svaraði 1% af kostnaði við tannlækningar sem tryggingarnar greiða. Þessi sjóður á að standa undir kostnaði við fræðslu um tannvernd, sem trúnaðarlæknir skipuleggur í samvinnu við heilbrmrn. Þetta var mjög þýðingarmikið atriði að mínu mati, því að auðvitað eru fyrirbyggjandi aðgerðir á þessu sviði það sem er raunhæfast eins og á svo mörgum öðrum heilbrigðissviðum.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð út af ummælum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Eins og ég tók fram á dögunum og vil gjarnan endurtaka nú er ég þeirrar skoðunar, að það geti vissulega vel komið til greina að lögfesta það greiðslukvittunarform sem reynt hefur verið að fá menn til samninga um. Ég teldi raunar að það væri ekkert óeðlilegt að Tryggingastofnunin stæði þannig að málum, að hún gerði þessum mönnum kosti, að það yrði gengið frá samningum eftir tiltekinn tíma, sem ég treysti mér ekki að tiltaka núna, og að honum liðnum væri tekin um það ákvörðun að þessum málum yrði, að því er þetta kvittunarform varðar, skipað með lögum.



Herra forseti. Ég tel fyllilega tímabært að ræða þetta mál, sem lýtur að greiðslu hins opinbera fyrir viðgerðir á tönnum skólabarna; öryrkja og aldraðs fólks. Ég tel þær umræður tímabærar. En ég vil upplýsa það, að samningaviðræður af hálfu samninganefndar Tryggingastofnunar ríkisins og tannlækna eru komnar á það stig, að við höfum ástæðu til þess að ætla að ekki sé nú ýkjalangt í samkomulag um hvort tveggja, þ. e. kvittanaformið, sem auðveldi eftirlit með tannviðgerðum þessara hópa sem hið opinbera greiðir, og einnig um breytingar á gjaldskránni. Eftir því sem ég best veit hafa viðræður tryggingatannlæknis við forustumenn tannlækna gengið vel og við höfum ástæðu til að ætla að samkomulag náist um þessi atriði. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að við höfum beinlínis ástæðu til að ætla að stéttarfélag tannlækna ellegar forysta stéttarfélagsins hafi verið að reyna að torvelda það, að Tryggingastofnun ríkisins gæti haft eftirlit með að verk væru unnin svo sem reikningur hefur verið fyrir gerður. Ég er hræddur um að hér hafi mál lent í togstreitu, í þvargi, þar sem báðir hafi kannski haft nokkuð til síns máls. Í fyrsta lagi hygg ég að það sé efalaust, að af hálfu tryggingayfirlæknis var að því stefnt að fá reikningsformin eða kvittanaformin þannig úr garði gerð að eftirlitið yrði auðveldað. Það er ekki þar með sagt að gagnaðilinn, tannlæknar, mættu ekki gagnrýna þessar tillögur, setja út á þær, koma með gagntillögur um þetta form, þar sem þeir unnu þetta verk, ef vera mætti að hægt væri að ná eins fullkomnum gögnum til eftirlits með þeim hætti og gert var ráð fyrir í tillögum tryggingatannlæknis. Þarna var þvargað um framkvæmdaatriði. Tannlæknar buðu sannarlega upp á gögn sem hefðu nægt til þess að hægt væri að tryggja þetta eftirlit með því að leggja í það nógu mikla vinnu. Þeir buðu ljósmyndir af tannkortum, og ef það nægði ekki, þá buðu þeir gifsmót af tönnunum eða munni hlutaðeigandi eins og tennurnar væru fyrir viðgerð og eftir, sem hefði þá kostað talsvert húsnæði fyrir Tryggingastofnunina að geyma slík gögn í, því safnast þegar saman kemur. Nei, deilan var ekki um þetta. Og við skulum ekki endilega ganga út frá því sem vísu, að þessir dýru starfsmenn sem tannlæknar eru vilji svindla. Þeir eru sjálfsagt eins misjafnir og þeir eru margir, en við skulum alls ekki gefa neitt slíkt í skyn. Ég hef sem sagt ástæðu til þess að ætla að viðræðurnar við tannlækna séu vel á veg komnar af hálfu trúnaðarlækna Tryggingastofnunarinnar og þar sé e. t. v. ekki langt í samkomulag. Og ég ætla að einnig í viðræðum við tannlækna muni það gefast vel, svo sem gert hefur víða annars staðar, að reyna fyrst samkomulag með góðu, hæfilegan tíma, áður en farið er að nota svipuna.



Herra forseti. Það er skammt á milli stórra frétta af samningamálum við ýmsar launastéttir í landinu. Í hádeginu fréttum við að búið væri að semja við bókagerðarmenn, og nú skýrir formaður tryggingaráðs okkur frá því, að skammt sé í samninga við tannlækna.

Skammt kunni að vera.

Skammt kunni að vera í samninga við tannlækna. Ég vil af þessu gefna tilefni leita eftir nánari fregnum um það frá hv. formanni tryggingaráðs, hvort ekki megi ætla að tannlæknar fái svipaða hækkun grunnkaups og samið hefur verið um, þ. e. 3.25%, og hvort líkur séu til að þeir fái kauptryggingu lágmarkslauna, 5.214 kr., eins og aðrir launþegar.



Herra forseti. Á þskj. 41 hef ég leyft mér að bera fram nokkrar fsp. til heilbr.- og trmrh. varðandi framkvæmd laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 57/1978. Fyrsta spurning er þannig: „Hvenær má vænta útgáfu gjaldskrár um greiðslu sjúkrasamlaga til heilsugæslustöðva fyrir rannsóknir og meðferð veitta á heilsugæslustöð, aðra en læknishjálp samkv. 20. gr. laganna tölul. 2“ - en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðherra setur gjaldskrá um greiðslu sjúkrasamlaga fyrir rannsóknir og meðferð veitta á heilsugæslustöð, aðra en læknishjálp.“ Ég lagði sömu spurningu fyrir fyrrv. heilbrmrh. á Alþingi 1978 og aftur 1979, sem fyrrv. heilbrmrh. Magnús H. Magnússon svaraði á Alþingi 22. jan. 1980. Svar hans var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Við breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu á árinu 1978 var gert ráð fyrir því, að ráðh. setti gjaldskrá um greiðslur sjúkrasamlaga fyrir rannsóknir og meðferð veitta á heilsugæslustöð, aðra en læknishjálp, og var hér verið að færa kostnaðarhluta frá sveitarfélögum og yfir á sjúkrasamlög. Haustið 1978 skipaði ég nefnd undir forustu þáv. alþm. Braga Níelssonar til þess að gera gjaldskrártillögur í samræmi við þessi lagaákvæði og gerði ráð fyrir að nefndin skilaði störfum í ársbyrjun 1979, eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á hér áðan. Því miður hefur þessi nefnd enn ekki lokið störfum þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar rn. um að nauðsyn sé að hún flýtti starfi sínu.“ Síðan hefur ekkert gerst, en þessi óeðlilegi og raunar óskiljanlegi dráttur á reglugerð hefur skapað erfiðleika í rekstri heilsugæslustöðva og aukið misvægi milli sveitarfélaga, sem reka heilsugæslustöðvar án tengsla við sjúkrahús, en þessi mismunur kostnaðar er í dag 20–30 þús. á íbúa. Heilsugæslulæknar stinga í eigin vasa gjaldtöku fyrir röntgen- og slysaþjónustu o. fl., sem þeir innheimta í skjóli gjaldskrár Læknafélags Íslands við Tryggingastofnun ríkisins, án þess að þurfa að leggja sér til eitt einasta áhald, umbúðir, lyf eða aðstöðu, en viðkomandi heilsugæsla fær ekkert. Þetta er algerlega óviðunandi. Önnur spurning, sem ég hef lagt hér fram, er þannig: „Á hvern hátt fer fram eftirlit og endurskoðun launagreiðslna til lækna og tannlækna sem starfa við heilsugæslustöðvar, skipaðir af ráðh. og taka laun með tvennu móti samkv. 22. gr. laganna, a- og b-lið, og hversu víðtæk var þessi endurskoðun 1979 og 1980?“ En í þessari lagagr. stendur: „Læknar og tannlæknar, sem starfa við heilsugæslustöðvar, skulu skipaðir af ráðh. Þeir skulu taka laun með tvennu móti: a) Föst laun fyrir gegningarskyldu, vaktþjónustu, heilsuverndarstarf og ráðgjafarþjónustu við heilbrigðiseftirlit, svo og skólatannlækningar. b) Laun samkv. samningi Stéttarfélags lækna og tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins fyrir almenn læknisstörf og almennar tannlækningar.“ Í svari fyrrv. heilbrmrh. í jan. 1980 kom fram að Tryggingastofnun ríkisins sendir mann í sjúkrasamlög til eftirlits með greiðslu til lækna. Er miðað við að hvert samlag sé sótt heim á ca. tveggja ára fresti. Ég hef í höndum upplýsingar um óeðlilega gjaldtöku lækna hjá sjúkrasamlögum. Þess vegna legg ég fram þessa fsp. hér. Í þriðja lagi: „Liggja fyrir upplýsingar um hvernig þessi laun til lækna skiptast milli a- og b-liða 22. gr. laganna 1979 og 1980.“ Í fjórða lagi: „Var samningur milli Læknafélags Íslands og Tryggingastofnunar ríkisins um gjaldskrá fyrir almenna læknishjálp veitta á heilsugæslustöðvum frá 19. mars 1979 gerður með samþykki heilbrmrh. og telst hann í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu, nr. 57/1978?“ Ég vil aðeins geta þess hér, að í þessum samningi, sem ég hef hér undir höndum, er margt sem vekur athygli t.d. í sambandi við framkvæmdina, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Læknafélag Íslands skal, eftir því sem aðstæður leyfa, fylgjast með því að læknar beiti gjaldskránni rétt. Þegar ástæða er til að ætla að henni hafi verið ranglega beitt skal Læknafélag Íslands kanna slík tilvik og hlutast til um leiðréttingu.“ Síðasta fsp. er svohljóðandi: „Hefur Tryggingastofnun ríkisins gert sérstakan samning við Læknafélag Íslands um að Læknafélagið annist reglulegt eftirlit með reikningsgerð lækna samkv. gjaldskrám, og um skipan gerðardóms er skeri úr ágreiningi, sbr. bókun er fylgdi samningsgerð frá 19. mars 1979?“ En í þeirri bókun stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Skulu aðilar í sameiningu vinna að eðlilegri og samræmdri beitingu gjaldskrárinnar. Skal Læknafélag Íslands leggja fyrir Tryggingastofnun ríkisins fyrir 1. okt. 1979 tillögur um reglulegt eftirlit með reikningsgerð lækna samkv. gjaldskránni og hugsanlega skipan gerðardóms er skeri úr ágreiningi er ekki verður leystur með öðrum hætti.“ Herra forseti. Ég vænti svars hæstv. heilbr.- og trmrh. við þessum fsp. mínum.



Herra forseti. Þess var hvergi getið í þessu þskj., sem ekki er von, að hv. fyrirspyrjandi hefði tvisvar áður borið fram sams konar fsp. Það er gott að ýta á eftir málinu og gott að fá yfirlit yfir það sem gerst hefur í málinu til þessa, eins og hann rakti áðan. Hann spurði fyrst: Hvenær má vænta útgáfu gjaldskrár um greiðslu sjúkrasamlaga til heilsugæslustöðva fyrir rannsóknir og meðferð veitta á heilsugæslustöð, aðra en læknishjálp, samkv. 20. gr. laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 57/1978, tölul. 2? Fyrrv. heilbr.- og trmrh. skipaði nefnd til að vinna þetta verk, eins og kom fram í fsp. hv. þm. Þessi nefnd skilaði aldrei neinum tillögum og ég leysti hana frá störfum fyrr á þessu ári. Ég fól síðan Kristjáni Guðjónssyni starfsmanni Tryggingastofnunar ríkisins að gera tillögur til mín um þessa gjaldskrá, og ég á von á tillögum frá honum til heilbr.- og trmrn. um gjaldskrána núna fyrir áramót. Í öðru lagi er spurt: Á hvern hátt fer fram eftirlit og endurskoðun launagreiðslna til lækna og tannlækna sem starfa við heilsugæslustöðvar, skipaðir af ráðh. og taka laun með tvennu móti samkv. 22. gr. laganna a- og b-lið, og hversu víðtæk var þessi endurskoðun 1979 og 1980? Varðandi a-lið er þar um að ræða föst laun sem menn fá greidd í gegnum launadeild fjmrn. Ég er ekki hér með svar um þessi föstu laun. Það ætti út af fyrir sig að vera auðvelt að afla þeirra upplýsinga, en ég er ekki með þær við höndina. Það væri auðvitað hugsanlegt að bera fram um það sérstaka fsp. eða fresta þá málinu og taka það fyrir síðar. Ég er hér aðeins með þann hluta sem snýr að Tryggingastofnun ríkisins, enda held ég að það sé aðallega það sem hv. fyrirspyrjandi er að inna eftir. Svar við þessari spurningu er á þessa leið: Viðkomandi sjúkrasamlög inna af hendi greiðslu til heilsugæslulækna á hverjum stað, þegar um er að ræða laun samkv. b-lið 22. gr. laga nr. 57/1978, um heilbrigðisþjónustu. Reikningar læknanna eru greiddir eftir að starfsmenn sjúkrasamlags hafa yfirfarið þá og gengið úr skugga um að þeir séu í samræmi við gildandi gjaldskrársamning. Þar fer því fyrsta eftirlit fram. Sjúkrasamlög senda Tryggingastofnun ríkisins yfirlit yfir greiðslur til heilsugæslulækna mánaðarlega. Ef reikningar á umræddum yfirlitum virðast óvenjuháir er viðkomandi sjúkrasamlag beðið að senda hlutaðeigandi reikninga til endurskoðunar hjá sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins. Enn fremur senda sjúkrasamlög reikninga til stofnunarinnar til úrskurðar ef þeir virðast torkennilegir á einn eða annan hátt. Þá óskar Tryggingastofnun, ef tilefni er til, eftir teikningum einstakra lækna til athugunar. Í þriðja lagi hefur verið farið í einstök sjúkrasamlög til eftirlits á greiðslum til lækna og sjúkrastofnana. Í fjórða lagi annast svo Ríkisendurskoðun endurskoðun reikninga sjúkrasamlaga fyrir hvert ár, bæði tölulega og faglega. Á árunum 1979 og 1980 fór fram allt venjubundið eftirlit og endurskoðun með þessum efnum. Að auki var á árinu 1979 farið sérstaklega til eftirlits í 14 sjúkrasamlög, en á árinu 1980 í tvö sjúkrasamlög. Á árinu 1979 hafði Tryggingastofnunin afskipti af sex heilsugæslulæknum í fjórum sjúkrasamlögum og naut þar atbeina Læknafélags Íslands, en árið 1980 voru á sama hátt höfð afskipti af gjaldtöku eins læknis. Í þriðja lagi er spurt: Liggja fyrir upplýsingar um hvernig þessi laun til lækna skiptast milli a- og b-liða 22. gr. laga nr. 57/1978 á árunum 1979 og 1980? Að því er varðar b-liðinn sérstaklega, þ. e. það sem greitt er á vegum Tryggingastofnunarinnar, er þessu til að svara: Taxtagreiðslur til almennra lækna voru 443 millj. gkr. árið 1979 og 1980 675.8 millj. gkr. Í fjórða lagi er spurt: Var samningur milli Læknafélags Íslands og Tryggingastofnunar ríkisins um gjaldskrá fyrir almenna læknishjálp veitta á heilsugæslustöðvum frá 19. mars 1979 gerður með samþykki heilbrmrh., og telst hann í samræmi við lögin um heilbrigðisþjónustu, nr. 57/1978? Svar við þessari fsp., eins og það kemur frá Tryggingastofnuninni, er á þessa leið, og ég geri þau orð að mínum: „Samningurinn frá 1979 verður að teljast hafa verið gerður með vitund heilbrmrh. því fulltrúi hellbr.- og trmrn. á sæti í samninganefnd hins opinbera við lækna og tók þátt í samningaviðræðum á umræddum tíma. Þá verður ekkert séð í þessum samningi sem brýtur í bága við lög nr. 57/1978, um heilbrigðisþjónustu.“ Í fimmta lagi er spurt: Hefur Tryggingastofnun ríkisins gert sérstakan samning við Læknafélag Íslands um að Læknafélagið annist reglulegt eftirlit með reikningsgerð lækna samkv. gjaldskrám, og um skipan gerðardóms er skeri úr ágreiningi, sbr. bókun er fylgdi samningsgerð frá 19. mars 1979? Svarið er á þessa leið: Læknafélag Íslands hefur tjáð sig reiðubúið til að taka upp í samning sams konar ákvæði um eftirlit með reikningsgerð heilsugæslulækna og nú er að finna í samningi um sérfræðilæknishjálp frá 1978 milli Læknafélags Reykjavíkur annars vegar og Sjúkrasamlags Reykjavíkur og Tryggingastofnunar ríkisins fyrir hönd annarra sjúkrasamlaga hins vegar, en þar er sérstakri nefnd, sem skipuð er læknum frá báðum samningsaðilum, veittur aðgangur að reikningum lækna, sjúklingabókhaldi og sjúkraskrám. Hvílir á nefndinni að kanna reikningsgerð a. m. k. 15 sérfræðinga á ári. Verður væntanlega tekið inn sams konar ákvæði í nýjan samning við Læknafélag Íslands um almenna læknishjálp veitta á heilsugæslustöðvum, en samningaviðræður þar um eru nú að hefjast. Ég vænti þess, herra forseti, að ég hafi svarað svo sem kostur er á þeim fsp. sem beint hefur verið til mín.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrmrh. fyrir þessi svör. Að vísu hefði verið æskilegt að fá fyllri svör í sambandi við launamálin, samkv. bæði a- og b-lið, en við því er ekkert að segja. Það er sjálfsagt hægt að afla þeirra upplýsinga með öðrum hætti. Það hefði gert málið athyglisverðara ef fengist hefði töluleg stærð þessa í þessum svörum, en ég geri það ekki að aðalatriði. Mér finnst eðlilegt að undirstrika að hér er um stórmál að ræða. Þeir samningar, sem í gildi hafa verið milli Læknafélags Íslands og Tryggingastofnunar ríkisins, eru þess eðlis, að þeir hljóta að verða sífellt í endurskoðun. Hér er um slíkt stórmál að ræða að það verður að ætlast til að svo sé Ég vil í framhaldi af þessu geta þess, að það er ákaflega ríkt í hugum margra sveitarstjórnarmanna, sem eiga að hluta til að sjá um rekstur heilsugæslustöðva í landinu, að sá mikli aðstöðumunur, sem er ríkjandi, eins og ég gat um fyrr í þessum umr., verði með einhverjum hætti jafnaður. Ég tel nauðsyn bera til að ljúka sem fyrst endurskoðun á heilbrigðislöggjöfinni, nr. 57/1978, og tel að til þess að ná þeim jöfnuði, sem ég hef hér minnst á, sé ekki um annað að ræða en taka þar viss atriði til endurskoðunar og reyna að taka um leið alla samninga til endurskoðunar í sambandi við þessi mál við læknastétt landsins. Á því er nauðsyn. Ég tel t. d. að það þurfi að breyta 20. gr. laganna að því er varðar starfslið heilsugæslustöðva, þ. e. að ríkissjóður greiði laun alls sérhæfðs starfsfólks, en svo er ekki nú. Þar er aðeins um að ræða laun lækna og hjúkrunarliðs að hluta til. Einnig kemur að sjálfsögðu til athugunar hvort ekki á að breyta aðstöðu eða greiðslufyrirkomulagi í sambandi við sjúkrasamlögin að því er varðar heilsugæslustöðvarnar. Þetta er að vísu stærra mál en hægt sé að ræða hér í fsp.-tíma, en ég endurtek þakkir fyrir þær upplýsingar sem hér hafa komið fram. Í mínum huga er hér um stórmál að ræða.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram að gefnu tilefni, að lög um heilbrigðisþjónustu eru í endurskoðun með fulltrúum frá öllum flokkum og ábyggilega á Framsfl. þar sinn fulltrúa. Ég man satt að segja ekki hver það er, en það er öruggt að þingflokkarnir eiga allir fulltrúa í þeirri nefnd sem er að endurskoða heilbrigðisþjónustulögin. Hv. þm. benti á ýmislegt sem betur mætti fara í sambandi við heilsugæslustöðvar, kostnaðarskiptingu o. fl. M. a. nefndi hann þann möguleika að ríkið greiddi allan kostnað við svokallað sérhæft starfslið heilsugæslustöðvanna. Þessi hugmynd hefur vissulega heyrst áður. En ég vil minna menn á annað í þessu sambandi. Það hafa komið fram margar ábendingar um það sem betur mætti fara í sambandi við Tryggingastofnun ríkisins og starfsemi hennar. Þar væri hægt að halda langar ræður og benda á eitt og annað. Á sama tíma er ljóst að kostnaður við þennan þátt í okkar samfélagi og þá sérstaklega sjúkrahliðina er mjög verulegur. Ég held að við þurfum að átta okkur mjög vandlega á því, áður en við tökum ákvörðun um að breyta verulega til í þessum efnum, að við þurfum einnig að láta það liggja ljóst fyrir, með hvaða hætti við ætlum að fjármagna slíkt. Er Alþingi reiðubúið til að bæta mjög verulega við skattheimtuna í landinu frá því sem nú er? Ef svo er, þá eru menn tilbúnir að bæta við þjónustu Tryggingastofnunar ríkisins við almenning. Annars eru menn það ekki.



Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka það hér, að mér er ekki ókunnugt um þá endurskoðun sem í gangi er, og hún fer væntanlega að sjá dagsins ljós. En ég vil að gefnu tilefni aðeins minna á það hér, að þessi löggjöf, sem var sett 1973 og endurskipulögð eða endurnýjuð frá Alþingi 1978, gerir ráð fyrir því í öllum atriðum, að um þessa starfsemi verði sett reglugerð sem ráðh. setur. Og það verður að segjast eins og er að ekki hefur verið staðið við eftirfarandi ákvæði í 19. gr. þessara laga: „Ráðherra setur með reglugerð ákvæði um stærð heilsugæslustöðvar og fyrirkomutag, læknafjölda og annað sérmenntað starfslið, tækjabúnað og starfsháttu og fyrirkomulag heilsuverndarstarfs á hverjum stað, þar á meðal um móttöku sjúklinga utan stöðva. Ráðherra getur með reglugerð ákveðið að fjölga stöðvum í umdæmi að höfðu samráði við landlækni og hlutaðeigandi heilbrigðismálaráð.“ Um þetta hefur verið deila allar götur síðan lögin voru sett, skort á þessari reglugerð. Og það er mjög miður farið, að margt, sem við teljum að hafi farið úrskeiðis í sambandi við rekstur heilsugæslustöðva og samskipti ríkis og sveitarfélaga, sjúkrasamlaga og Tryggingastofnunar ríkisins, hefur stafað einvörðungu af þessum skipulagsskorti sem reglugerðinni við lögin var ætlað að bæta úr.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í ræðum hjá mér hér í þinginu fjórum sinnum s. l. tvær vikur er nú unnið að undirbúningi reglugerðar um samstarf sjúkrahúsa í fyrsta lagi og í öðru lagi um heilsugæslustöðvar. Þessi reglugerð sér vafalaust dagsins ljós einhvern tíma á næstu mánuðum. Að þessu hefur verið unnið af fullum krafti alveg frá því í apríl 1980. Áður hafði lítið verið gert í þessum efnum.



Herra forseti. Á undanförnum mánuðum hefur verið mikil umræða í Evrópu um áætlanir um staðsetningu nýrra kjarnorkueldflauga í Evrópu. Þessi umræða hefur snúist fyrst of fremst um þær tvær tegundir nýrra kjarnorkueldflauga, Pershing-2 og stýrieldflaugarnar, sem Atlantshafsbandalagið áformar að staðsetja í álfunni, og SS-20 eldflaugarnar sem Sovétríkin hafa verið að vinna að því að koma upp í Evrópu á undanförnum mánuðum og misserum. Þessi umræða hefur leitt til þess, að myndast hefur fjölmenn hreyfing, fjölmennasta hreyfing í sögu Evrópu frá stríðslokum, sem knýr á um að stjórnvöld Atlantshafsbandalagsins og Varsjárbandalagsins endurskoði ákvarðanir sínar um, þessar áætlanir. Frá því að þessi fsp. var borin fram hefur það gerst, að forseti Bandaríkjanna og forseti Sovétríkjanna hafa báðir viðurkennt að hluta til þær röksemdir sem friðarhreyfingin í Evrópu hefur sett fram, þá gagnrýni sem hún hefur sett fram á þessi áform um gífurlega aukningu kjarnorkuvígbúnaðarins í Evrópu. Þær tillögur, sem Ronald Reagan setti fram fyrir nokkru, eru greinilega sprottnar af þrýstingi ráðamanna í Evrópu, enda viðurkennt af öllum helstu fréttaskýrendum erlendis að svo sé. Sá þrýstingur hefur fyrst og fremst skapast vegna þess, að það hefur gerst á undanförnum mánuðum, að hundruð þúsunda almennra borgara úr öllum stjórnmálaflokkum, úr öllum kirkjudeildum, ungir sem aldnir hafa tekið höndum saman til að knýja fram breytingu á þessari ákvörðun. Bresnev, forseti Sovétríkjanna, í gær, í dag og á morgun situr hann í Bonn með Helmut Schmidt í alvarlegustu viðræðum forustumanns frá Atlantshafsbandalagsríki og forustumanns Sovétríkjanna um þetta efni sem farið hafa fram um langan tíma, þar sem m. a. hefur komið fram að forseti Sovétríkjanna hefur lagt á borðið tillögur um að stöðva staðsetningu nýrra SS-20 eldflauga í Sovétríkjunum frá og með þeim degi við lok þessa mánaðar þegar viðræður um þessi efni hefjast milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Við ræddum þessi mál nokkuð hér á Alþingi fyrir nokkrum dögum. Í þeim umr. kom ekki fram mér vitanlega hver hafi verið formleg afstaða Íslands innan Atlantshafsbandalagsins þegar ákvörðunin um nýjar kjarnorkueldflaugar var tekin. Hún var tekin þegar minnihlutastjórn Alþfl. sat hér að völdum í desembermánuði 1979. Ég tel nauðsynlegt, þar sem við erum aðilar að Atlantshafsbandalaginu, að fram komi opinberlega hvort fulltrúi Íslands hafi þá greitt þessari nýju kjarnorkueldflaugaáætlun atkvæði sitt. Eins og ég sagði áðan er mér ekki kunnugt um að nokkru sinni hafi komið fram hér opinberlega hvernig Ísland hafi greitt atkvæði við þetta tækifæri. Það liggur hins vegar fyrir í flestum öðrum aðildarríkjum Atlantshafsbandalagsins hvernig fulltrúar þeirra ríkja greiddu atkvæði. Ég hef þess vegna á þskj. 53 borið fram þrjár spurningar til hæstv. utanrrh. varðandi þetta efni. Sú fyrsta fjallar um það, á hvern hátt fulltrúar Íslands hafi greitt atkvæði í des. 1979 á fundum Atlantshafsbandalagsins, hvort þeir hafi greitt atkvæði með því, að staðsetja nýjar kjarnorkueldflaugar í Evrópu, hvort þeir hafi greitt atkvæði á móti eða hvort þeir hafi setið hjá. Í öðru lagi er spurt hvort utanrrh. sé reiðubúinn að ljá því stuðning, að ákvörðuninni um nýjar kjarnorkueldflaugar verði breytt eða áætlunin endurskoðuð til þess að skapa nægilegan tíma fyrir raunhæfar afvopnunarviðræður. Ég tel að í ljósi þeirra atburða, sem gerst hafa á síðustu dögum, og þeirra tilboða, sem komið hafa fram frá Reagan, forseta Bandaríkjanna, og Bresnev, forseta Sovétríkjanna, sé enn meiri ástæða en áður til þess að menn gefi sér góðan tíma til að ræða þessi mál, knúnir af þeim hundruðum þúsunda og milljónum sem hafa sótt fundi um þetta efni í hinni frjálsu Evrópu á undanförnum vikum og mánuðum, menn falli ekki frá þeim ásetningi að stuðla að því, að nægilegur tími gefist til að raunhæfar viðræður fari fram. Önnur spurningin fjallar um það, hvort hæstv. utanrrh. sé reiðubúinn að leggja því lið. Í þriðja og síðasta lagi er spurt hver sé afstaða hæstv. utanrrh. til þeirrar gagnrýni sem friðarhreyfingin í Evrópu hefur sett fram á kjarnorkueldflaugaáætlun NATO. Það er spurt fyrst og fremst um kjarnorkueldflaugaáætlun NATO vegna þess að við erum aðilar að því bandalagi. Allar þessar spurningar miða að því að fá fram afstöðu okkar í þessum efnum, þótt fróðlegt væri einnig að fá fram afstöðu til þeirrar gagnrýni sem friðarhreyfingin hefur sett fram á SS-20 eldflaugarnar. Herra forseti. Ég vil að lokum nefna að meðal þeirra gagnrýnisatriða, sem sett hafa verið fram, er það, að tæknilegt eðli Pershing-2 eldflauganna og stýrieldflauganna sérstaklega feli í sér að þær minnki allverulega umþóttunartímann. Þar með lækki kjarnorkuvopnaþröskuldurinn sem þarf að yfirstíga, ef menn ætla að stefna álfunni út í gereyðingarstríð. Þess vegna feli þessi nýju vopn í sér enn meiri hættu á því, að á skömmum tíma kunni menn að grípa til þeirra ráða að steypa Evrópu út í gereyðingu.



Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. hefur á þskj. 53 lagt fyrir mig tvær fsp. í þrem liðum hvora, þá fyrri um afstöðuna til kjarnavopnaflauga NATO í Evrópu, en hina síðari um aðild Íslands að kjarnorkuvopnalausu svæði á Norðurtöndum. Ég mun hér aðeins taka fyrir fyrri fsp. en bíða með hina síðari þangað til fyrir henni hefur verið mælt. Í 1. tölul. fsp. er spurt um atkvæði Íslendinga á utanríkisráðherrafundi NATO í des. 1979. Þessu er til að svara, að Atlantshafsbandalagið er samtök frjálsra ríkja til að verjast utanaðkomandi hættu. Í þessu bandalagi tíðkast ekki atkvgr., heldur eru ákvarðanir teknar að loknum athugunum og samráðum með sameiginlegri viljayfirlýsingu allra: „consensus“. Af því leiðir að bandalagið tekur ekki aðrar og meiri ákvarðanir en öll aðildarríkin eru sammála um eða vilja sætta sig við. Til fróðleiks má hins vegar benda á að hverju bandalagsríki er að sjálfsögðu frjálst að gera - eitt sér eða í samvinnu við eitt eða fleiri ríki innan eða utan bandalagsins - hverjar þær ráðstafanir sem það telur þörf á til að tryggja varnir sínar enn frekar, sem samkomulag kann að vera um innan NATO, en þær ráðstafanir, sem þannig eru teknar, bera þá ekki nafn bandalagsins sem slíks. Hv. fyrirspyrjandi lét að því liggja, að það hefði ekki komið fram opinberlega á Íslandi hver hefði verið afstaða Íslands á utanríkisráðherrafundi í des. 1979. Þetta er misskilningur. Það kom skýrt fram í fréttatilkynningu frá utanrrn. sem dags. er 14. des. 1979 og er nr. 58. Ég held að ég verði til skýringar að fá leyfi hæstv. forseta til að lesa hana upp því að hún skýrir málið gleggst. „Á fundi utanríkis- og varnarmálaráðherra Atlantshafsbandalagsríkjanna í Brussel í dag flutti fastafulltrúi Íslands, Henrik Sv. Björnsson, svohljóðandi yfirlýsingu: Við þessar umræður um endurnýjun kjarnavopna í Evrópu, sem framleiðsla og staðsetning hinna nýju SS20 eldflauga og Backfire árásar- og sprengjuflugvéla Sovétmanna hefur þvingað okkur til, óska ég eftir að gefa stutta yfirlýsingu fyrir hönd sendinefndar minnar. Eins og fulltrúar hér flestir vita, þá eru nýafstaðnar kosningar á Íslandi. Nýkjörið þing kemur saman í dag, en ný ríkisstj. hefur enn ekki verið mynduð. Vegna þessarar stöðu í stjórnmálum landsins gat íslenskur ráðherra ekki mætt til þessa fundar. Í þessum umræðum tel ég rétt að minna enn einu sinni á sérstöðu Íslands innan þessa bandalags. Ísland hefur ekki og hefur aldrei haft eigin her. Hins vegar var gerður varnarsamningur við Bandaríkin árið 1951 á grundvelli Atlantshafssáttmálans. Ég tel mér óhætt að fullyrða að sú aðstaða, sem er fyrir hendi á Íslandi samkv. þessum samningi, sé afar mikilvæg fyrir sameiginlegar varnir bandalagsins. Af þessu tilefni vil ég einnig minna á það sem núv. utanrrh. og fyrirrennarar hans hafa oft undirstrikað: Eitt grundvallaratriða varnarmálastefnu Íslands er að þar verði ekki staðsett kjarnavopn. Ég tel óhugsandi að frá þessu grundvallaratriði verði horfið í fyrirsjáanlegri framtíð. Það leiðir af þeirri sérstöðu Íslands innan bandalagsins, sem ég hef lýst hér að framan, að Íslendingar hafa engan þátt tekið í undirbúningsstarfi vegna endurnýjunar kjarnavopnabúnaðar í Evrópu og eru ekki í aðstöðu til að hafa áhrif á þessa þróun, sem fyrst og fremst snertir önnur ríki í þessu bandalagi. Ég vil jafnframt nota þetta tækifæri til að undirstrika, hversu mikla áherslu sendinefnd mín leggur á atriði þessarar ákvörðunar sem varða eftirlit með vígbúnaði og takmörkun vígbúnaðar. Þar á ég bæði við brottflutning 1000 kjarnavopnahleðslna Bandaríkjamanna frá Evrópu og tillögu Bandaríkjamanna, að þeir hefji tvíhliða viðræður við Sovétmenn um takmörkun langdrægra kjarnavopna í Evrópu innan ramma Salt-III viðræðna, en í nánu samráði við bandamenn sína í Atlantshafsbandalaginu.“ Þetta var fréttatilkynningin sem utanrrn. gaf út. Í 2. tölul. þessarar fsp. er spurt hvort ég sé reiðubúinn til að styðja breytingar, endurskoðun og frestun á ákvörðunum frá des. 1979. Að sjálfsögðu eru öll aðildarríki Atlantshafsbandalagsins reiðubúin að breyta ákvörðun sinni frá 1979 ef efni standa til. Þessi ákvörðun var nefnilega ekki einhliða samþykkt um fjölgun kjarnavopna í Evrópu, eins og fyrirspyrjandi e. t. v. lætur nú liggja að í 1. tölul. fsp. sinnar. Samþykktin var tvíþætt: Annars vegar að hefja undirbúning og smíði á umræddum vopnum, sem þó yrðu ekki sett upp fyrr en árið 1983, en hins vegar að bjóða Sovétmönnum viðræður um takmörkun á Evrópukjarnorkuvopnum, sem með bestu niðurstöðum gætu leitt til þess, að ekki þyrfti að koma neinum þeirra fyrir í ríkjum Vestur-Evrópu. Með fyrirvara um, að á Íslandi yrði ekki leyfð framvegis fremur en hingað til neins konar staðsetning eða geymsla kjarnavopna, og með sérstakri áherslu á síðari liðinn, um samningaumleitanir, svo og vegna þess, að tilteknar bandalagsþjóðir óskuðu sjálfar eftir að fá slík vopn, var af Íslands hálfu fallist á ákvörðunina frá 1. des. 1979. Sovétríkjunum var að sjálfsögðu strax tilkynnt um ákvörðun Atlantshafsbandalagsins og tilboð þess um viðræður til að stöðva eða takmarka þessa tegund vígbúnaðar. Ekki var þó gengið til raunhæfra viðræðna um þessi mál. Hins vegar hófst undirbúningur að samningaviðræðum nú í haust, og viðræðurnar sjálfar munu hefjast 30. þ. m. En það er því miður svo samkv. skýrslum hernaðarsérfræðinga, að frá því að ákvörðun NATO um smíði nýrra vopna var tekin og samhliða sett fram tilboð um afvopnunarviðræður hefur nýtísku SS-20 eldflaugum Sovétríkjanna með þrjá kjarnaodda, sem senda má á mismunandi skotmörk, fjölgað úr rúmlega 100 í nær 250, sem að langmestu leyti er beint að Vestur-Evrópu. Þessar eldflaugar eru allar komnar á sína skotpalla og tilbúnar til að hæfa sín skotmörk hvar í Vestur-Evrópu sem Sovétmenn kjósa. Og ný eldflaug bætist við á 5–7 daga fresti. Sannleikurinn er því miður sá, að við höfum ekki tíma til að bíða í mörg ár eftir árangri af viðræðum um Evrópukjarnavopnin. Þessum viðræðum verður að miða hratt fram og þær eru í sjálfu sér ekki mjög flóknar ef raunverulegur vilji er til samkomulags. Reynist raunverulegur vilji ekki fyrir hendi og sitji Vesturlönd með hendur í skauti um mörg næstu ár í veikri von um samkomulag, kann svo að fara að þau vakni upp við það einn góðan veðurdag að of seint sé að búast til varnar. Ég er því ekki á þessu stigi og upp á eigið eindæmi og án ákvörðunar ríkisstj. og Alþingis reiðubúinn að fara fram á endurskoðun og frestun áætlunarinnar. Komi slíkar tillögur fram innan NATO mun ég ljá þeim lið nema nýjar röksemdir, sem ég ekki þekki, komi fram. En hitt er rétt að taka fram, að í ríkisstj. hafa þessi mál alls ekki verið rædd. Að sjálfsögðu getur Alþingi gert ályktun um þetta sem skylt væri að framfylgja. Í þessu sambandi vil ég jafnframt benda á að í ræðu sinni hinn 18. þ. m. setti Ronald Reagan Bandaríkjaforseti fram hugmyndir, sem Bandaríkjamenn og bandamenn þeirra í Atlantshafsbandalaginu hafa fjallað um á undanförnum mánuðum, varðandi samninga um verulegan niðurskurð á helstu tegundum vígbúnaðar. Samkv. þessum tillögum mundu engar nýjar kjarnaflaugar verða settar upp í Vestur-Evrópu ef sovétmenn fallast á að taka aftur niður þær SS-kjarnaflaugar sem nú er beint að Vestur-Evrópu. Sú lausn yrði að sjálfsögðu sú ákjósanlegasta. Ég tel því að Íslendingum beri að leggja höfuðáherslu á að vinna að stuðningi við slíkar tillögur um gagnkvæma afvopnun. Þessum hugmyndun mun ekki vera vel tekið eins og er af gagnaðilum, enda er kannske ekki leiðin sú til að koma á samningum um þessi efni að skiptast á orðsendingum opinberlega.  Í 3. tölul. þessarar fsp. er spurt um afstöðu mína til gagnrýni svokallaðra friðarhreyfinga í Evrópu á kjarnaflaugaáætluninni. Ég efast ekki um friðarvilja þessa fólks. Ég hef skilning 5 viðbrögðum þess og ótta þess við hin ægilegu kjarnavopn. Ég hygg að þessar friðarhreyfingar verði ekki allar settar undir einn hatt. Gagnrýni þeirra verður að meta eftir því, hvernig hún er sett fram og hvernig hún er rökstudd. En það vil ég taka fram, að því fer fjarri að svokallaðar friðarhreyfingar hafi nokkurn einkarétt á friðarhugsjóninni. Ég tel sjálfan mig og Íslendinga alla og reyndar flestar mannverur engu síðri friðarsinna en þá sem teljast til þessara hreyfinga, taka þátt í útifundum, iðka göngur o. s. frv. Hitt er svo annað mál og það er höfuðatriðið, að menn greinir á um leiðir til að efla og styrkja frið í heiminum. Og þar hygg ég að mikill meiri hluti Íslendinga og allra lýðfrjálsra þjóða standi bjargfast á þeirri skoðun sinni, að rétta leiðin sé ekki einhliða afvopnun og uppgjöf. Þessar friðarhreyfingar eiga fullan rétt á að hafa sína skoðun og berjast fyrir henni. En ég vil sjá þessar friðarhreyfingar horfa til beggja átta, ekki aðeins í vestur, heldur einnig í austur, - og hverjar sögur fara af sambærilegum friðarhreyfingum fyrir austan tjald? Ég hef ekki heyrt um þær.



Herra forseti. Það er vissulega ástæða til að fagna því, að þessi mál skuli bera á góma hér. Og það er rík ástæða til að binda miklar vonir við þær viðræður sem eiga að hefjast í lok þessa mánaðar um viðleitni til þess að draga úr kjarnorkuvígbúnaði í Evrópu. Auðvitað er það ein af meginstaðreyndum þessa máls, að atburður sá, sem gerðist í Svíþjóð fyrir skömmu, hefur breytt þessari umræðu allri mjög verulega, sveigt hana inn á nýjar brautir og sömuleiðis breytt þeim hugmyndum, sem fólk á Norðurlöndum áður hafði um þær hættur sem að steðjuðu í þessum efnum. Þessi mál eru mönnum náttúrlega einkar hugleikin í Svíþjóð þessa dagana og mikið um þau skrifað og fjallað. Í sænska blaðinu Dagens Nyheter s. l. laugardag er yfirlit, sem gert er af afvopnunarsérfræðingnum og rannsóknarmanni við utanríkismálastofnunina, Milton Litenberg, um það, í hve ríkum mæli sovésk vopn beinist að Svíþjóð. Þar kemur m. a. fram að talið er að 4800 kjarnahleðslur beinist að Svíþjóð með einhverjum hætti eða án þess að þær séu fluttar til frá þeim stöðum þar sem þær eru nú, á Eystrasalti séu a. m. k. 102 og í kringum Leningrad séu 150 skotstaðir fyrir kjarnorkuvopn sem einkum beinist að Norðurlöndum. Þetta eru auðvitað óhugnanlegar tölur, að ekki sé meira sagt. Þá mun það fram komið og fyrir því öruggar heimildir, að undan Austfjörðum, undan Austurlandi séu að jafnaði allan ársins hring tveir sovéskir kjarnorkubúnir kafbátar búnir fullkomnustu vopnum sem Sovétríkin ráða yfir. Nú vildi ég gjarnan beina þeirri spurningu til hæstv. utanrrh., hvort einhver svipuð athugun hafi verið gerð að því er Ísland varðar og fram kemur í þessu sænska blaði að því er Svíþjóð varðar, þ. e. í hve miklum mæli kjarnorkuvopn Sovétríkjanna beinist að Íslandi? Ég ætlast ekki til að hæstv. ráðh. hafi svar á reiðum höndum hér og nú við þessu, en hins vegar held ég að eðlilegt væri að þessara upplýsinga væri aflað.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir þau svör sem hann veitti hér, sem voru allskýr í sumum atriðum en í öðrum e. t. v. aðeins óljósari. Það kom fram í þeirri fréttatilkynningu sem hæstv. utanrrh. las hér frá utanrrn. í des. 1979, að fulltrúar Íslands hefðu engan þátt tekið í undirbúningi ákvörðunarinnar um að staðsetja nýjar kjarnorkueldflaugar í Evrópu. Engu að síður skildist mér á hæstv. utanrrh. að Ísland ætti að bera fulla ábyrgð á þessari ákvörðun og væri orðið aðili að henni um leið og þeir, sem í undirbúningnum tóku þátt, höfðu tekið ákvörðunina. Mér finnst þetta mjög merkileg yfirlýsing vegna þess að hún lýsir því, að það séu aðrir innan Atlantshafsbandalagsins en við, sem undirbúi höfuðstefnumál af þessu tagi. Við tökum engan þátt í þeim undirbúningi eins og hér kom fram, en síðan erum við gerðir samábyrgir á eftir, þótt við höfum á engan hátt verið málsaðilar að öllum efnisundirbúningi ákvörðunarinnar. Ég spyr: Getur sjálfstætt ríki tekið þátt í ákvarðanatöku af þessu tagi? Er hægt að telja sig samábyrgan og fullgildan þátttakanda eftir á, ef það eru eingöngu fulltrúar annarra ríkja sem eiga allan hlut að undirbúningi málsins? Ég fagna því að fulltrúar Íslands hafa ekki átt neinn þátt í þessum undirbúningi. Ég vil hins vegar biðja menn að íhuga hvort það sé ekki rétt að við höfum eðlilegan fyrirvara um þessa ákvörðun, sem mér finnst þessi málatilbúnaður gefa til kynna. Þetta vekur upp spurningar. Eru það fleiri ákvarðanir á vegum Atlantshafsbandalagsins sem við eigum engan þátt í að undirbúa en binda okkur síðan eftir á? Er það orðið þannig að það séu fulltrúar annarra ríkja, sem í reynd taki ákvarðanir fyrir Ísland, við séum bara uppáskriftaraðilar þegar ákvörðunin liggur fyrir? Þótt ég sé ekki stuðningsmaður Atlantshafsbandalagsins, eins og öllum hér er kunnugt, tel ég mjög hættulegt og mjög alvarlegt, ef sú lýsing, sem hér var gefin á þessari mikilvægustu ákvörðun sem Atlantshafsbandalagið hefur tekið, á við í fleiri efnum. Ég fagna því einnig að utanrrh. skyldi lýsa því yfir hér og endurtaka, að Íslendingar myndu ekki standa að því að staðsetja kjarnorkuvopn hér á landi. Mér fannst það vera viss fyrirvari, viss grundvöllur til þess að skapa fjarlægð okkar frá þeirri ákvarðanatöku sem þarna hefur farið fram. A. m. k. felur það í sér að Íslendingar ætli sér ekki að takavið neinum kjarnorkuvopnum af þessu tagi. Ég spyr þess vegna: Væri ekki eðlilegra að Íslendingar stæðu þá utan við þessa ákvarðanatöku að öllu leyti, fyrst málatilbúnaðurinn hefur verið með þessum hætti? Ég harma það hins vegar, að hæstv. utanrrh. virtist ekki reiðubúinn til þess áðan að hafa frumkvæði að því á vettvangi Atlantshafsbandalagsins, að framkvæmd þessarar ákvörðunar yrði frestað og hætt yrði við, a. m. k. í bili, að undirbúa framleiðslu þessara vopna þangað til séð yrði hver niðurstaða gæti orðið í viðræðunum sem nú eru á leiðinni að hefjast. Hins vegar fagna ég því, að hæstv. ráðh. lýsti yfir, eins og ég skildi hann, að ef frá fulltrúum annarra ríkja innan Atlantshafsbandalagsins kæmu fram slíkar tillögur væri hann reiðubúinn að taka undir þær. Það er ljóst, að bæði í Hollandi og Belgíu eru uppi raddir um að óska eftir því á næsta utanríkisráðherrafundi Atlantshafsbandalagsins, að þessi ákvörðun verði endurskoðuð a. m. k. í bili. Og þótt ég hefði kosið að utanrrh. Íslands væri reiðubúinn til að hafa frumkvæði í þessum efnum, - en það er kannske óeðlilegt ef við höfum engan þátt átt að undirbúningi málsins, - þá er það fagnaðarefni, að hann skuli vera reiðubúinn til þess að taka þátt í hvatningum annarra til þess að svo verði. Að lokum, herra forseti, hefði ég kosið að fá skýrari svör um afstöðu hæstv. utanrrh. til þeirra stefnuatriða sem friðarhreyfingin í Evrópu hefur sett fram. Það er að vísu rétt hjá hæstv. ráðh., að innan þeirrar hreyfingar eru margvíslegir aðilar, sem hafa ýmsar skoðanir. En það eru nokkrar meginkröfur sem sameina þessa aðila. Ég vil að lokum geta þess, að þótt hæstv. utanrrh. og kannske aðrir hér séu ekki reiðubúnir að taka undir þessa gagnrýni og þessa stefnu, þá voru birtarum síðustu helgi í Frakklandi niðurstöður af skoðanakönnunum sem sýndu að yfir 50% bresku þjóðarinnar, yfir 50% frönsku þjóðarinnar og yfir 50% þýsku þjóðarinnar studdu kröfur og gagnrýni og málstað friðarhreyfingarinnar og yfir 80% hollensku þjóðarinnar léðu málstað friðarhreyfingarinnar stuðning.



Herra forseti. Frá því að sú fsp., sem hér er á dagskrá, var borin fram, og frá því að hér fóru fram á hv. Alþingi ítarlegar umr. um þessi mál á dögunum hafa gerst athyglisverðir atburðir á þessum vettvangi sem nauðsynlegt er að hugleiða svolítið í þessu sambandi. Aðrir hafa reyndar komið inn á það í þessum umr. Það, sem ég á við, er ræða sú sem Ronald Reagan, forseti Bandaríkjanna, hélt á dögunum, þar sem hann bauðst til þess, að frestað yrði framkvæmd ályktunarinnar frá því í des. 1979 um að settar skyldu upp meðaldrægar eldflaugar í Evrópu, ef Sovétríkin tækju niður þær meðaldrægu eldflaugar sem þau hafa sett upp í sínum löndum og eins og hæstv. utanrrh. gat um munu nú vera um 750 talsins, þ. e. kjarnorkuoddarnir, í um 250 eldflaugum sem beinast gegn næstum öllum meiri háttar borgum og bæjum í Vestur-Evrópu. Fyrstu viðbrögð forseta Sovétríkjanna lofuðu ekki góða í þessu efni. Fyrstu viðbrögð hans voru þau að neita alfarið þessum tillögum Ronald Reagans. Nú þessa dagana stendur yfir fundur þeirra Helmuts Schmidts, kanslara Vestur-Þýskalands og Bresnevs, forseta Sovétríkjanna, um þessi mál, og það er ljóst af fréttum, að Helmut Schmidt hefur lagt verulegan þrýsting á forseta Sovétríkjanna í þessu efni. En þetta hlýtur að sjálfsögðu að vekja upp spurningar um það, sem reyndar var hreyft í þessum umr. hér um daginn, hver viðbrögð friðarhreyfingarinnar í Evrópu verða nú þegar þessi staða er komin upp í málinu. Ég held að það sé öllum ljóst, að eins og friðarhreyfingarnar hafa hagað sínum málflutningi og hagað sinni baráttu, þá hafa þær fyrst og fremst lagt þrýsting á ríkisstjórnir í Vestur-Evrópu, þannig að í raun, hvað sem orðum líður, hefur þessi þrýstingur verið krafa um einhliða afvopnun. Krafan um afvopnun Austur-Evrópuríkjanna eða Sovétríkjanna að sama marki hefur að sjálfsögðu verið eins og að stökkva vatni á gæs, því að ljóst er að Sovétríkin láta sér ekki segjast þótt einhverjir menn fari í göngur hér vestan járntjaldsins. Nú hljóta menn að spyrja sjálfa sig að því og fylgjast mjög gaumgæfilega með því á næstu vikum, hvort friðarhreyfingarnar muni nú ekki breyta um tón í sinni baráttu og leggja höfuðáhersluna á að Sovétríkin og Austur-Evrópuríkin afvopnist þannig að því geysilega misvægi, sem nú er í meðaldrægum eldflaugum í Evrópu, verði eytt. Því er ekki að neita, að málflutningur hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, bæði fyrr og reyndar nú einnig, ber mjög keim af þessari einhliða afstöðu, kröfunni um einhliða afvopnun Vestur-Evrópu.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. minntist nokkrum orðum á atriði sem ég vildi gjarnan koma nánar að. Það er ræða Bandaríkjaforseta þar sem hann bauðst til þess að beita sér fyrir því, að frestað yrði eða hætt að setja niður þau nýju kjarnorkuvopn í Evrópu sem m. a. hefur verið deilt um, ef Sovétmenn væru reiðubúnir að hverfa frá þeirri stefnu, sem þeir hafa fylgt á umliðnum árum um eflingu kjarnorkuvígbúnaðar síns í Evrópu, og drægju til sín þau kjarnavopn sem þeir hafa komið upp þar. Forráðamenn flestra ef ekki allra vestrænna ríkja hafa látið í ljós viðbrögð við þessari tillögu Bandaríkjaforseta. Hafa þau öll verið mjög jákvæð. Sama máli gegnir um viðbrögð allra blaða á Vesturlöndum sem mér er kunnugt um, þ. á m. margra þeirra blaða sem styðja baráttu friðarhreyfingarinnar fyrir raunverulegri afvopnun en ekki einhliða afvopnun vestrænna ríkja. Ég vildi gjarnan af þessu tilefni beina þeirri fsp. til hæstv. utanrrh., hvað hann hefði að segja, hvert hans mat og álit væri á þessari ræðu Bandaríkjaforseta, frekar en komið hefur fram áður. Og eins saknaði ég þess mjög í máli hins áhugasama friðarsinna, Ólafs Ragnars Grímssonar, að hann léti þess getið hver væri hans skoðun á þessari tillögu Bandaríkjaforseta. Er hann stuðningsmaður þessarar tillögu um að báðir aðilar nái samkomulagi um afvopnun með þessum hætti, hefur hann ekkert um málið að segja eða er hann andvígur því? Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson tók sérstaklega fram í sinni ræðu áðan að menn gengju friðargöngur í hinni frjálsu Evrópu, eins og hann sagði. Þessi skilgreining á Vestur- og Austur-Evrópu í munni Alþb.-manns er ný, en hún er rétt. Hér er um að ræða friðargöngur manna í hinni frjálsu Evrópu. Í hinni ófrjálsu Evrópu ganga menn ekki friðargöngur. Við skulum greina mjög á milli þess þegar menn annars vegar óska eftir því, að um gagnkvæman samdrátt herafla og kjarnorkuvopna verði að ræða í Evrópu og annars staðar í heiminum, og hins vegar þeirra sem berjast fyrir því, að annar aðilinn fórni öllu án þess að hinn aðilinn sýni nokkurn lit á því. Það er von mín og trú, að friðarhreyfingarnar, jafnt friðarsinnar hér á Íslandi sem friðarsinnar annars staðar, beri gæfu til þess að haga málflutningi sínum þannig að tilgangur þeirra verði ekki dreginn í efa. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að málflutningur mjög margra manna, sem vilja breiða yfir sig blæju friðarhyggjunnar, hefur verið meira í þá átt að stuðla að frekari ógnun við frið okkar í Evrópu, okkar Evrópubúa, með því að krefjast þess að annar aðilinn hverfi algerlega frá varnarbúnaði, sem hann hefur haft uppi, á sama tíma og þeim finnst með öllu ástæðulaust eða ástæðulítið að fjalla nokkuð um frumkvæði hins.



Herra forseti. Það hvarflaði að mér rétt á meðan hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var að flytja tölu sína áðan, um borð í hvers konar skipi hann hefði sofið nýlega eina nótt. Það þarf náttúrlega ekki að spyrja að því, um borð í hvers konar skipi hv. þm. Finnur Torfi Stefánsson hafi sofið nýlega.  Ég kem hér upp í ræðustól m. a. vegna þess að ég vil vekja athygli hv. þm. Finns Torfa Stefánssonar á því, að hv. þm. Ólafur Ragnar hafði þegar talað tvisvar þegar hv. þm. bar fram þessar grundvallarspurningar sínar til hans, þannig að hann hlýtur að búast við svari í hliðarherbergi hér á eftir samkv. þingsköpum. En meginerindi mitt í ræðustólinn er að taka undir fsp. hv. þm. Eiðs Guðnasonar til hæstv. utanrrh. Hann bar fram ákaflega þýðingarmikla fsp. sem kom sannarlega þessu máli við. Ég vil taka undir þessa fsp., hvort hæstv. utanrrh. sé kunnugt um að gerðar hafi verið sams konar athuganir og frá er greint í Dagens Nyheter s. l. laugardag á því, með hvaða hætti eða hvort sovéskum kjarnavopnum sé beint að Íslandi og þá í hvaða magni. Þetta eru ákaflega þýðingarmikil atriði þegar við erum að ræða um öryggismálin og þau málefni sem lúta að kjarnorkuvopnalausum Norðurlöndum. Og ég vildi þá aðeins bæta við einni spurningu í viðbót: Hafa farið fram nokkrar rannsóknir eða athuganir á því, með hvaða hætti við getum bægt hættunni af völdum sovéskra kjarnaeldflauga frá Íslandi, með hvaða hætti við getum komið í veg fyrir að slíkum vopnum yrði skotið á íslensk byggðarlög ef til styrjaldar kæmi?



Herra forseti. Það kemur greinilega fram af þeim fsp. sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur flutt hér, að hann hefur engar áhyggjur af kjarnavopnum Sovétríkjanna, því að fsp. eru einhliða um afvopnun vesturveldanna. Þetta er athyglisvert og ber vitni um sams konar málflutning og ýmsir nytsamir sakleysingjar á Vesturlöndum hafa tamið sér og er eingöngu í þágu málflutnings Sovétríkjanna. Ég vil líka vekja athygli á því, að 1. málsl. fsp. er óþarfur, með tilvísun til fréttatilkynningar ríkisstj. í des. 1979. Núv. ríkisstj. er mynduð eftir að sú fréttatilkynning birtist. Alþb.-menn, þ. á m. hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, sáu enga ástæðu til að gera neinn fyrirvara um þessa fréttatilkynningu og afstöðu Íslands í NATO varðandi kjarnaeldflaugar í Evrópu við myndun núv. ríkisstjórnar. Þess vegna ber hv. þm. og Alþb. jafna ábyrgð og ríkisstj. í heild og Alþingi og Íslendingar almennt á þessum ákvörðunum. Ég vek enn fremur athygli á því, að fram kom í svari hæstv. utanrrh. að málið hefði alls ekki verið rætt í ríkisstj. Alþb.-menn í ríkisstj. hafa alls ekki talið málið það mikilvægt að ástæða væri til að hefja máls á því í ríkisstj. Ber það vissulega vitni um látalæti og yfirdrepsskap þeirra Alþb.-manna. Síðast vildi ég aðeins ítreka og beina þeirri fsp. til Ólafs Ragnars Grímssonar, hver afstaða hans er til tilboðs Reagans Bandaríkjaforseta. Finnst honum ekki það tilboð sanngjarnt? Finnst honum ekki eðlilegt að jafnhliða því, að vesturveldin hætta við allar áætlanir um að koma upp kjarnaeldflaugum á sínu landssvæði, þá taki Sovétríkin niður allar slíkar eldflaugar þannig að Evrópa verði laus við þessi voðavopn? Ég held að svar hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar við þessari fsp. leiði í ljós hvort hann sé í raun og veru friðarsinni eða ekki. Ef það er jákvætt, þá hygg ég að hann eigi að beina fyrst og fremst áhrifum sínum og skeytum til austantjaldslandanna. Það má vel vera, að hann hafi þau sambönd í þá átt sem geri það að verkum að orð hans komist til skila, þótt ég dragi í efa að valdhafar þar austur frá taki mikið mark á þeim.



Herra forseti. Ég þakka leyfi forseta til að fá að gera hér örstutta aths. Mér sýnast þessar umr. vera að snúast upp í fyrirspurnatíma til mín. Samkv. dagskrá þingsins er þetta fsp.-tími til hæstv. utanrrh. Það er að vísu gott á milli okkar, eins og alltaf hefur verið. Ég er ekki viss um að það samræmist þingsköpum, að ég fái tíma til að svara öllum þeim fsp. sem hefur verið beint til mín í sambandi við þessar umr. Fjórir síðustu ræðumenn hafa nær eingöngu beint fsp. til mín úr þessum ræðustól. 

Þú hefur ekki kjark til að svara.

Jú, ég ætla einmitt að gera það. Það er engin launung á því, hver afstaða mín er til þessa tilboðs Reagans Bandaríkjaforseta. Ég lýsti því áðan. Hv. þm. hafa e. t. v. ekki hlustað nægilega gaumgæfilega. Ég tel þetta tilboð jákvæðan árangur af baráttu friðarhreyfinganna í Evrópu. Ég tel þetta tilboð vissulega jákvætt spor. Það sýnir að Reagan Bandaríkjaforseti hefur orðið fyrir áhrifum frá þeim stjórnmálamönnum í Evrópu sem hafa knúið hann til þess að stíga ný skref í þessari þróun. Hins vegar held ég að það viti það allir, að í bland við þetta tilboð er ýmiss konar áróðursleg framsetning sem verður að sía burt í þeim viðræðum sem þarna fara fram. T. d. má nefna að venjulegast hefur verið talað um uppsetningu Pershing-2 eldflauganna og stýrieldflauganna á móti SS-20 eldflaugunum, en Reagan bætir inn í tilboð sitt SS-4 og SS-5. Ég held að allir viðurkenni það, að ef menn aðhyllast þær kenningar sem Geir Hallgrímsson hefur flutt hér á þingi hvað eftir annað um ógnarjafnvægið, þá geti menn ekki sett dæmi upp eins og Reagan hefur sett fram. Þessar tillögur eru vissulega jákvætt spor. Ég tel að viðbrögð Bresnevs, sem fram hafa komið núna á fundunum með Scmidt, séu líka jákvætt spor. Ég held að 300 þús. manna fundur í Amsterdam um síðustu helgi, stærsti fundur í sögu Hollands í áratugi, sýni að friðarhreyfingarnar í Evrópu muni halda áfram að knýja fram fleiri jákvæð spor frá forseta Bandaríkjanna og forseta Sovétríkjanna. Herra forseti. Það hefur verið spurt hér um afstöðu Alþb. í þessari ríkisstj. og áður til ákvarðana Atlantshafsbandalagsins. Allir hér vita að það hefur verið regla í þeim ríkisstjórnum, sem Alþb. hefur setið í, að Alþb. tæki ekki þátt í ákvörðun og umr. varðandi þau stefnumál sem snúa að Atlantshafsbandalaginu. En ef ber að túlka ræður Finns Torfa Stefánssonar og Geirs Hallgrímssonar þannig að þeir séu að bjóða að við andstæðingar Atlantshafsbandalagsins getum fengið að beita andstöðu okkar á eðlilegum vettvangi þessara mála og Geir Hallgrímsson sé nú búinn að breyta um skoðun frá því sem hann hefur ávallt haft, að Alþb. ætti ekki að koma nálægt þessum málum, hvorki innan ríkisstj. né utan, og við getum fengið að beita andstöðu okkar gagnvart Atlantshafsbandalaginu á öllum vettvangi, bæði innan ríkisstj. og annars staðar, þá getur vel verið að við athugum þær starfsaðferðir, ef virkilega fylgir hugur máli hvað þetta snertir.



Herra forseti. Ég ætla ekki að efast um friðarvilja hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, en hann verður að gæta að því, sá hv. þm., að hann hefur ekki einkarétt á friði. Ég vil líka benda honum á í fullri vinsemd að hann hefur í nær öllum málflutningi sínum í þessu máli tekið skakkan pól í hæðina. Nú langar mig að benda hv. þm. á hvers vegna ég fullyrði þetta. 1. Alþb. tekur þátt í ríkisstj. sem hefur samþykkt þegjandi mjög umtalsverðar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli. Þetta hefur hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson gert og ekki krafist stöðvunar framkvæmda. 2. Kjarnorkufloti Sovétmanna er á daglegu ferðalagi frá Kólaskaga niður með Noregsströndum út á hafið milli Íslands og Grænlands. Ég sagði kjarnorkufloti, vegna þess að stór hluti af þessum flota siglir upp að Íslandsströndum. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur ekki gert kröfu um að dregið yrði úr ferðum þessara skipa eða þær stöðvaðar. Og í öllum þessum umr. hef ég ekki heyrt hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson tala t. d. um friðlýsingu norðurhafa. Þess vegna segi ég það, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur tekið skakkan pól í hæðina. Og það, sem mér þykir sýnu lakara og hefur komið hér fram í dag, er að hann tekur lakar í tilboð Bandaríkjaforseta um afvopnunarmál heldur en Ceausescu Rúmeníuforseti. Að þessu leytinu tel ég hv. þm. taka skakkan pól í hæðina.

Við erum nú nokkurn veginn sammála, við Ceausescu.

Vera má að Ceausescu og Ólafur Ragnar séu nokkurn veginn sammála og þeir eru það þá líklega í fleiri málum en afvopnunarmálum. Mig langar aðeins að benda á þá staðreynd, að menn, sem hafa tekið þátt í þessari umr, greinir á um aðferð, um leiðir, hvernig megi komast sem fyrst að því marki að afvopna risaveldin. Sá ágreiningur er í því fólginn, að hv. þm. Ólafur Ragnar vill einhliða afvopnun vesturveldanna en við hinir tvíhliða afvopnun. Og við viljum að stórveldin setjist niður og ræði afvopnunarmálin vegna þess að við erum þeirrar skoðunar, að menn á borð við hv. þm. Ólaf Ragnar geri það ekki.



Herra forseti. Það er misskilningur hjá hv. 11. þm. Reykv. að Ísland verði bundið við ákvarðanir annarra og beri ábyrgð á þeim. Eins og ég tók fram í svari mínu áður þarf samþykki eða að bandalagsríki sætti sig við til þess að það verði bundið. Bandalagsríki hefur sem sagt neitunarvald. Ísland hefur sérstöðu í bandalaginu og það er tekið fram skýrt og skorinort. Það tekur ekki þátt í herforingjanefndinni, þar sem eingöngu sitja herforingjar, og tekur ekki þátt í þeim undirbúningi sem þar fer fram. Hins vegar taka fastafulltrúarnir þátt í þeim undirbúningi sem fram fer fyrir fund utanríkisráðherra og varnarmálaráðherra. Ég held að þetta liggi nokkuð ljóst fyrir. Það gleður mig að heyra að hv. þm. er mér sammála um að mikill fengur sé að því að hafa fengið fram þessar tillögur Reagans forseta. Það þarf ekki endilega að gera ráð fyrir að þær verði kokgleyptar strax, en þær eru áreiðanlega skref í rétta átt og geta orðið að góðu liði til þess að tryggja friðinn í Evrópu ef skynsamlega verður á málum haldið. En auðvitað verða menn að hafa nokkra þolinmæði, viðræður á milli þessara risavelda geta tekið sinn tíma. En það er að sjálfsögðu mjög þýðingarmikið í þeim, að menn greini á milli aðalatriða og aukaatriða. Í þessu sambandi eru SS-20 eldflaugarnar aðalatriðið, en ekki SS-4 og SS-5 sem hafa að vísu að einhverju leyti verið nefndar líka. Ég er ekki reiðubúinn hér og nú að svara þeim fsp. sem fram komu frá hv. þm. Eiði Guðnasyni og hv. þm. Stefáni Jónssyni. Það er málefni sem er rétt að tala um með vissri gát. Ég segi fyrir mig: Ég vil ekki vera með neinar getgátur um það að neitt ríki beini kjarnaoddum sínum að Íslandi. En aðeins í framhaldi af því, sem ég var að segja áðan um tillögur Reagans og spurninguna um mat á þeim og friðarhreyfingum, vil ég taka þetta fram: Eins og ég sagði áðan efast ég ekki um góðan vilja þess fólks - eða a. m. k. þorra þess fólks sem stendur að þessum friðarhreyfingum. En það, sem gæti verið neikvætt í sambandi við friðarhreyfingarnar, er að þær gætu hugsanlega komið inn þeirri hugmynd hjá Sovétríkjunum og leiðtogum þeirra, áður en þeir setjast að samningaborði, að Vestur-Evrópa væri sjálfri sér eitthvað sundurþykk í þessum efnum. Ég hygg að það væri mikill misskilningur, að leggja þann skilning í þetta, vegna þess að ég hygg að Vestur-Evrópa sé einhuga yfirleitt um að hún vill afvopnun. En hún vill ekki einhliða afvopnun heldur gagnkvæma afvopnun. Og með slíkri gagnkvæmri afvopnun einni er nokkur trygging fengin fyrir friði.



Herra forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á tveimur atriðum sem fram hafa komið í þessum umr. Ég get að sjálfsögðu, áður en ég geri það, upplýst hv. þm. Stefán Jónsson um að ég hef aldrei sofið um borð í öðru skipi en íslensku og nánast aldrei komið um borð í önnur skip en íslensk. Þar greinir nokkuð á með okkur vegna þess að hv. þm. mun í sinni tíð sem fregnritari hafa komið um borð í allmörg erlend herskip. Tvö atriði vildi ég gjarnan benda á í þessu sambandi. Hið fyrra er, að það kom mér nokkuð á óvart að heyra það frá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, að af tillögum Bandaríkjaforseta væri nokkurt áróðursbragð þar eð hann færi fram á það við Sovétríkin, að þau legðu of mikið af sínum kjarnorkuvopnum niður, og þetta væri e. t. v. ósanngjörn krafa á hendur Sovétríkjunum. Ég hélt að friðarsinni eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson mundi fagna því, þeim mun fleiri kjarnorkuvopn sem væru lögð niður, en færi ekki að vekja sérstaka athygli á því, að þarna væri Bandaríkjaforseti ósanngjarn í garð Sovétríkjanna. Ég hef ekki orðið var við það hingað til, að hann telji Sovétríkin ósanngjörn í kröfum sínum gagnvart Bandaríkjunum um hliðstæð efni. Annað, herra forseti, sem ég vildi vekja athygli á, er að um þetta stórmál, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og Þjóðviljinn hafa rætt seint og snemma umliðna mánuði, hefur af frásögn utanrrh. að dæma aldrei verið rætt í ríkisstj. Enginn Alþb.-ráðh. þar hefur samkv. frásögn hæstv. utanrrh. nokkurn tíma séð ástæðu til að minnast aukateknu orði á þessi stórmál Alþb. og Þjóðviljans. Og ég vek athygli ykkar á því, hv. þm., að um leið og þessi fsp. hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar og umr. um hana komu hér á dagskrá viku allir ráðherrar Alþb. úr salnum og hafa ekki sést hér síðan. Þeir hafa varað sig á því, allir ráðherrar Alþb., að vera viðstaddir þessar umr. Þeir hafa flúið úr salnum allir með tölu um leið og þeir sáu hvað til stóð, til þess að þurfa ekki að vera viðstaddir og þurfa ekki að taka þátt í þessum umr. og þurfa ekki að svara neinum fsp. um hvernig á því stendur, að þessir hv. þm. og hæstv. ráðh. hafa setið þegjandi allan þennan tíma í ríkisstj., sérstaklega síðustu vikur og mánuði, þegar Þjóðviljinn hefur varla átt nógu stór orð í öllum sínum orðaforða til að lýsa nauðsyn þess, að á þessu máli verði tekið.



Herra forseti. Ég heyrði ekki betur áðan en hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson afsakaði þá Alþb.-menn í ríkisstj., við ríkisstjórnarmyndun og síðan ríkisstjórnarsetu, að hafa engar athugasemdir gert við fréttatilkynningu ríkisstj. frá des. 1979 og hefja ekki máls á þessu viðamikla máli síðan í ríkisstj., - hann afsakaði aðgerðar - og athafnaleysi þeirra Alþb.-manna með því, að ég hefði kveðið upp úr um það, að Alþb.menn ættu ekkert að vera að skipta sér af varnar- og öryggismálum Íslands. Mér þykir ákaflega vænt um að Alþb.-menn fara svona vel eftir þeim lífsreglum sem ég set þeim. Ég tel það bera vitni um og vera tilefni til þess að menn geti gert sér vonir um að þeir viti hvað til síns friðar heyri. Á hinn bóginn verð ég þó að segja það, að auðvitað hafa Alþb.-menn allt of mikil áhrif í öryggis- og varnarmálum landsins með því að torvelda ýmsar nauðsynlegar framkvæmdir eins og byggingu flugstöðvar og byggingu eldsneytisgeyma, þótt þeir hafi á hinn bóginn kyngt ýmsum öðrum framkvæmdum eins og hefur komið fram í þessum umr. Að lokum vil ég aðeins ítreka og undirstrika það, að það er einkennilegur friðarhugur eða friðarsinni, sem tekur ekki heils hugar undir það tilboð frá öðru stórveldanna, frá Reagan Bandaríkjaforseta, að hann og hans land skuli algerlega hætta við að setja kjarnaeldflaugar upp í samvinnu við önnur vesturveldi í Evrópu gegn því að eldflaugar, sem settar hafa verið upp austantjalds, verði gerðar óvirkar. Ég hefði haldið að takmark okkar væri ekki eingöngu kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd, heldur kjarnorkuvopnalaus Evrópa og helst kjarnorkuvopnalaus heimur. Menn ættu að sameinast til að ná sem lengst á þeirri braut, en ég dreg í efa að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson taki af heilum hug þátt í því þegar hann vill ekki taka undir það merkilega og stórhuga tilboð til afvopnunar sem Bandaríkjaforseti tilkynnti í ræðu sinni á dögunum.



Herra forseti. Á undanförnum mánuðum hafa átt sér stað miklar umræður um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum. Fjölmargir stjórnmálaflokkar á Norðurlöndum hafa lýst yfir stuðningi sínum við þetta markmið, m. a. allir stjórnmálaflokkarnir í Noregi. Sænska þingið hefur ályktað sérstaklega um nauðsyn þess að komið verði upp kjarnorkuvopnalausu svæði á Norðurlöndum. Utanríkisráðherrar Norðurlanda hafa fjallað sérstaklega um þetta mál á fundi sínum í Kaupmannahöfn í sept. s. l. Fjöldahreyfingar hafa verið myndaðar til stuðnings þessum málstað og undirskriftasafnanir fara fram í ýmsum Norðurlandanna. Það hefur hins vegar vakið athygli, að í allri þessari umræðu hefur það komið mjög skýrt fram af hálfu þingmanna, ráðherra, fulltrúa ríkisstjórna, fulltrúa fjöldasamtaka og annarra þeirra sem eru í fararbroddi þessarar umræðu á Norðurlöndum, að þeir telja að kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum geti ekki náð til Íslands, a. m. k. ekki í fyrsta áfanga, það sé nauðsynlegt að Ísland sé með einum eða öðrum hætti undanskilið frá þessu svæði. Aðspurðir nefna þeir ýmsar röksemdir þessu til stuðnings, m. a. þá, að Íslendingar hafi gert hernaðarsamning við annað risaveldanna. Engin önnur þjóð á Norðurlöndum hafi gert slíkan samning. Hann einn útiloki það, að Íslendingar geti verið með öðrum Norðurlandaþjóðum í þessu máli. Aðrir nefna að þeir telji Ísland liggja á öðru hernaðarsvæði en Norðurlöndin. Í þriðja lagi er nefnt að Íslendingar sjálfir hafi ekki sett fram nægilega skýrt kröfuna um að komi til stofnunar kjarnorkuvopnalauss svæðis á Norðurlöndum, þá eigi Ísland að vera þar með. Nú er það rétt, eins og komið hefur fram í umr. áður, að ýmsar skoðanir eru uppi um það á Norðurlöndum, með hvaða hætti eigi að vinna að stofnun slíks kjarnorkuvopnalauss svæðis. Sumir telja að það eigi að vera liður í samningum risaveldanna um afvopnun í Evrópu. Aðrir telja að það eigi að vera liður í víðtækara evrópsku samkomulagi. Hinir þriðju telja að Norðurlöndin eigi sjálf að hafa þar meira frumkvæði o. s. frv. Sú fsp., sem ég hef hér borið fram á þskj. 53, snertir ekki þennan þátt málsins, heldur er hún eingöngu sett fram til þess að hér á innlendum vettvangi komi til umr. það atriði sem fjölmargir stjórnmálamenn og aðrir á Norðurlöndum hafa dansað í kringum eins og köttur í kringum heitan graut, þ. e. staða Íslands innan kjarnorkuvopnalausra Norðurlanda ef til slíks samnings kemur. Þessi fsp. er sett fram sem fyrsta skrefið til að vekja umr. um það hér á Alþingi Íslendinga, að það sé nauðsynlegt að við Íslendingar tjáum öðrum norrænum þjóðum þá skoðun okkar, að komi til viðræðna um slíkt svæði - með hvaða hætti sem það svo yrði, og menn geta haft ýmsar skoðanir á því, eins og ég rakti hér áðan - þá sé alla vega ljóst að Ísland ætli sér að vera fullgildur aðili að því svæði. Það hefur verið nefnt í þessu sambandi í Noregi og Danmörku, að samkv. skuldbindingum Noregs og Danmerkur við Atlantshafsbandalagið eigi þessi tvö ríki að taka við kjarnorkuvopnum á tímum spennu og ófriðar. Það er athyglisvert, að á nýafstöðnu þingi danskra jafnaðarmanna, sem haldið var s. l. haust, var mörkuð sú nýja stefna, að danski jafnaðarmannaflokkurinn vill breyta þessum skuldbindingum og innleiða þá afstöðu Danmerkur, að Danir taki hvorki við kjarnorkuvopnum ástríðstímum né friðartímum, Danmörk neiti algerlega að taka við kjarnorkuvopnum. Það hafa komið fram ýmsar yfirlýsingar hér á Íslandi um afstöðu Íslendinga til kjarnorkuvígbúnaðar Atlantshafsbandalagsins, en þó hefur það ávallt verið ítrekað af utanríkisráðherrum Íslendinga, nú síðast í dag af núv. hæstv. utanrrh., að Íslendingar ætli sér ekki að taka við kjarnorkuvopnum. Í ljósi þeirra yfirlýsinga er enn undarlegra að þessir fjölmörgu aðilar á Norðurlöndum skuli skilja Ísland út undan eins og þeir gera í umræðum. Ég hef þess vegna, herra forseti, borið hér fram þrjár spurningar til hæstv. utanrrh. til þess að varpa kastljósinu á þetta atriði fyrst og fremst í þessari víðtæku umræðu um kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd, þótt fjölmörg önnur atriði mætti einnig taka til umræðu. Fsp. eru: 1. Hvaða áhrif hafa skuldbindingar Íslands gagnvart NATO á möguleika landsins til að verða hluti af kjarnorkuvopnalausu svæði á Norðurlöndum? 2. Eru einhverjar skuldbindingar Íslands gagnvart NATO sem gætu hindrað að Ísland yrði hluti af kjarnorkuvopnalausu svæði á Norðurlöndum, og hverjar eru þá þær skuldbindingar? 3. Hvert er álit utanrrh. á þeirri skoðun, sem fram hefur komið á Norðurlöndum og ég hef hér vikið að, að Ísland geti ekki orðið hluti af kjarnorkuvopnalausu svæði á Norðurlöndum vegna hernaðartengsla Íslands við Bandaríkin?



Herra forseti. Þessi fsp. varðar aðild Íslands að kjarnorkuvopnalausu svæði á Norðurlöndum. Spurningin er í þremur liðum og reyndar get ég svarað þeim með einu orði um hvern lið. Í fyrsta lagi er spurt: Hvaða áhrif hafa skuldbindingar Íslands gagnvart NATO á möguleika landsins til að verða hluti af kjarnorkuvopnalausu svæði á Norðurlöndum? Svarið er: Engin. Í öðru lagi er spurt: Eru einhverjar skuldbindingar Íslands gagnvart NATO sem gætu hindrað að Ísland yrði hluti af kjarnorkuvopnalausu svæði á Norðurlöndum, og hverjar eru þá þær skuldbindingar? Svarið við þessum lið er nei. Og í þriðja lagi er spurt: Hvert er álit utanrrh. á þeirri skoðun, sem fram hefur komið á Norðurlöndum, að Ísland geti ekki orðið hluti af kjarnorkuvopnalausu svæði á Norðurlöndum vegna hernaðartengsla Íslands við Bandaríkin? Svarið er að ég álit þessa skoðun algera firru. Þó ég hafi þannig svarað þessum fsp. lið fyrir lið, þá er rétt að ég segi aðeins örfá orð um málið almennt. Hugmyndin um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum er orðin 18 ára gömul. Hún var fyrst lögð fram af Kekkonen Finnlandsforseta og var lengst af lítið rædd í alvöru. Á þessu ári hefur hugmynd þessi verið talsvert rædd, m. a. í kosningabaráttunni í Noregi í vor og sumar, og það má kannske rek ja upphaf hennar að þessu sinni til áramótaræðu þáv. forsrh. Noregs, Nordlis. Hún hefur einnig, eins og hv. fyrirspyrjandi drap á, verið rædd á fundum utanrrh., var rædd þar fyrir tveimur mánuðum. Á þeim fundi kom fram að Danir, Íslendingar, Norðmenn og Svíar hafa mjög svipaða afstöðu til tillagnanna um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum. Raunar virtist mér að Finnar hefðu svipaða skoðun. Sú afstaða er í stuttu máli að hugmyndina megi athuga nánar að uppfylltum vissum skilyrðum. Meðal þeirra skilyrða er að slíkur samningur verði hluti af umfangsmeiri aðgerðum á sviði afvopnunar í Evrópu, enda Norðurlönd öll kjarnavopnalaus hvort eð er. Á móti verði að koma samdráttur í kjarnavopnabúnaði í helstu víghreiðrum í nágrenni Norðurlanda, svo sem á Kólaskaga og við Eystrasalt. Norðurlöndin í NATO áskilja sér að sjálfsögðu samráð við bandamenn sína, og Svíar undirstrika að þeir séu ekki til viðræðna um neina samninga nema þeir sannanlega auki öryggi Svíþjóðar. Einnig sýnist nokkuð ljóst að Norðurlönd ein gera ekki slíkan samning við Sovétríkin þegar af þeirri ástæðu, að samningur milli kjarnorkuvopnaveldis annars vegar og ríkis eða ríkja, sem ekki hafa kjarnavopn, er lítils virði. Hugmyndirnar um kjarnavopnalaust svæði á Norðurlöndum að uppfylltum framangreindum skilyrðum og e. t. v. fleiri hafa enn ekki komist á það stig hjá stjórnvöldum í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, að menn séu farnir að velta fyrir sér landfræðilegri skilgreiningu svæðisins. Af svari finnska utanrrh. við fsp. minni á utanrrh.-fundi Norðurlanda í haust mátti ráða að annaðhvort hafa Finnar ekki hugsað sér Ísland á þessu svæði eða þeir voru einfaldlega ekki farnir að hugleiða þetta atriði. Verði sú þróunin í framtíðinni, að í tengslum við víðtækar aðgerðir í öryggis- og afvopnunarmálum Evrópu komi samningur um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum til nánari athugunar, þá áskiljum við Íslendingar okkur að sjálfsögðu rétt til að taka þátt í slíkum samningaviðræðum og verða hluti af hugsanlegu samningssvæði. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en ríkisstjórnir hinna Norðurlandanna séu fúsar til samstarfs við okkur í þessu efni, enda kom það fram hjá finnska utanrrh. í haust í svari við spurningu minni, að það væri hverrar ríkisstjórnar að ákveða hvort hún óskaði þátttöku í hugsanlegum samningum. Hitt er svo annað mál, sem ég skal ekkert fullyrða um á þessu stigi, hvort þær hugmyndir, sem ræddar hafa verið, komast nokkru sinni í framkvæmd. Á því hafa menn misjafnlega ríka trú. En eitt held ég þó að öruggt sé að segja, að eftir þá atburði, sem gerðust nýlega og alkunnir eru í Svíþjóð og Danmörku, verður minni skriður á þessum málum en verið hefur að undanförnu. Ég býst satt að segja við því, að ef utanrrh.-fundinn hefði átt að halda á morgun t. d. í staðinn fyrir fyrir tveimur mánuðum, þá hefði kannske eitthvert annað hljóð verið komið í strokkinn.



Herra forseti. Ég vil fyrst segja það, að mér finnst ekki nægilega skýrt tekið til orða þegar menn tala um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum. Hér er um að ræða hugmynd um það, að gefin verði yfirlýsing um áframhaldandi kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum. Þau eru kjarnorkuvopnalaus öll núna. Þær fsp., sem hér hafa verið bornar fram, eru til marks um furðulegan málflutning. Það er uppáfinning Alþb. að Ísland geti ekki verið þátttakandi í slíkri yfirlýsingu. Þetta er áróðursbragð. Það er margbúið að leiðrétta þetta, en áfram er haldið að stagast á því, að Ísland geti hugsanlega ekki verið aðili að þessu. Utanrrh. svaraði þessu hér skýrt og skorinort, og það er auðvitað fráleitt að halda því fram, að Ísland geti það ekki þegar það þegar er kjarnorkuvopnalaust. Ísland hefur aldrei verið undanþegið í neinni þeirri samþykki sem ég hef séð um þetta efni. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram. Að öðru leyti vil ég ítreka það, að í öllum þeim umr., sem hafa farið fram af hálfu jafnaðarmannaflokkanna í Evrópu, og þá einkanlega á Norðurlöndum varðandi þetta atriði, yfirlýsingu um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum, hefur verið lögð áhersla á það að þetta gæti einungis verið liður í stærra heildarsamkomulagi, að fyrir slíka yfirlýsingu þyrftu að koma tilslakanir af hálfu Sovétmanna og samdráttur í kjarnavopnum af þeirra hálfu. Einhliða yfirlýsing Norðurlandanna í þessum efnum án tillits til umhverfisins hefur aldrei verið á dagskrá hjá jafnaðarmannaflokkunum, hvorki á Norðurlöndum né í Evrópu. Þetta segi ég vegna þess að málflutningur hér á landi, einkum og sér í lagi hjá Alþb., hefur gefið til kynna allt, allt annað, nefnilega að einhliða yfirlýsingar væru til umræðu, en svo er alls ekki. Hugmyndin um yfirlýsingu af þessu tagi er sú, að með því að bjóða þetta fram sé verið að knýja á um frekari viðræður milli stórveldanna um afvopnun og þetta gæti verið liður í stærra heildarsamkomulagi. Af hálfu Norðurlandanna, af hálfu jafnaðarmannaflokkanna á Norðurlöndum er ætlast til þess, að þetta knýi á um viðræður milli stórveldanna, að þetta l;nýi á um raunverulega afvopnun og takmörkun í kjarnavígbúnaði. En það hefur aldrei verið hugmyndin að einhliða yfirlýsing yrði gefin. Og skýringin er ákaflega einföld. Slíkar einhliða yfirlýsingar hafa ekkert gildi. Þær eru pappírssamkomulag, sem stórveldin standa ekki við, þegar þeim sýnist öryggi sínu ógnað. Lykilatriðið í öllum umræðum jafnaðarmanna um þetta hefur verið það, að gagnkvæmni og jafnvægi yrði að ríkja í afvopnunarmálum.



Herra forseti. Ég vil fagna sérstaklega þeim svörum, sem hæstv. utanrrh. gaf hér áðan. Ég held að það sé mikil nauðsyn að þau svör berist skýrt og greinilega til frænda okkar á Norðuröndum. Það er mikill misskilningur, sem Kjartan Jóhannsson sagði áðan, að menn hafi ekki rætt um málið á þann hátt að Ísland ætti ekki að vera með, eins og ég mun koma að á eftir. Ég ætla að vona að þekking hans á umræðunum á Norðurlöndum sé meiri en þessi yfirlýsing hans hér áðan bar vott um. Það er fagnaðarefni að utanrrh. Íslands skuli lýsa því yfir hér á Alþing; Íslendinga, formlega og skýrt, að hann telji enga hindrun í vegi fyrir því, að Ísland geti orðið fullgildur aðili að slíku kjarnorkuvopnalausu svæði, hann telji ekki að Ísland hafi undirgengist neinar skuldbindingar sem hindra það, að við getum strax í upphafi slíks svæðis, ef samningur verður um það gerður, tekið í því fullan þátt. Það er ánægjulegt að hæstv. utanrrh. skuli flytja þann boðskap hér á lögþingi þjóðarinnar. Ég endurtek: Ég vona að sá flutningur berist til eyrna allra þeirra á Norðurlöndum sem tekið hafa þátt í þessari umræðu - að samkv. yfirlýsingu utanrrh. Íslands sé ekkert sem hindri það, að við getum tekið þátt í þessu svæði. Þetta tel ég vera tímamótayfirlýsingu hvað snertir formlega framsetningu þess á Alþingi Íslendinga. Slík yfirlýsing hefur aldrei fyrr verið gefin. Ég vona satt að segja að allir hv. alþm. geti sameinast um að standa að baki þessari yfirlýsingu og að þeir fulltrúar, sem við höfum kosið til þess að sitja ávettvangi Norðurlandaráðs og gegna trúnaðarstörfum okkar í norrænni samvinnu, og þeir þm. hér, sem eru í bræðraflokkasamböndum við jafnaðarmannaflokkana á Norðurlöndum, komi þessari yfirlýsingu áfram. Það kom fram í frásögn blaða af fundi sem hæstv. utanrrh. átti með íslenskum stúdentum í Osló, að hann hefði spurt að því á fundi utanríkisráðherranna í sept. í Kaupmannahöfn, hvort Ísland væri með í umræðum um kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd. Ef það hefur farið fram hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni var í blaðafrásögnum af þessum fundi skýrt frá því, að utanrrh. hefði sagt að hann hefði fengið loðin svör. Við, sem sitjum í hv. utanrmn. Alþingis, höfum fengið nánari frásögn af þessum fundi. Það er þess vegna fásinna og fáfræði hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni að tala hér eins og það hafi aldrei borið á góma nokkurs staðar að Ísland væri ekki með. Því miður hefur það verið eitt af megineinkennum þessarar umræðu hjá mjög mörgum á Norðurlöndum. Ég vil svo, herra forseti, nota þetta tækifæri til þess að lýsa því hér yfir að gefnu tilefni frá hv. þm. Árna Gunnarsyni hér í dag, að Alþb. hefur lýst því yfir, nú síðast á flokksráðsfundi sínum um síðustu helgi, að við erum reiðubúnir til viðræðna við alla stjórnmálaflokkana í landinu um það, að Íslendingar sameinist um að innleiða hér kjarnorkuvopnalausa fiskveiðilögsögu, að við bönnum umferð sovéskra, breskra, bandarískra og annarra kjarnorkukafbáta um íslenska fiskveiðilögsögu. Það er formleg stefna Alþb. að bjóða til viðræðna öllum stjórnmálaflokkum í landinu um þetta nýja landhelgismál sem við teljum brýna nauðsyn, vegna þess að saga kjarnorkuvopnanna á friðartímum sýnir að alls konar slys og óhöpp geta hent og gert okkar mikilvægustu fiskimið geislavirk. Ég hef lýst því yfir fyrir hönd Alþb. á öðrum vettvangi, að við fögnum þeim hugmyndum sem komið hafa fram hjá hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni og hv. þm. Haraldi Ólafssyni og í leiðurum Tímans, málgagns hæstv. utanrrh., að Íslendingar eigi að boða til sérstakrar afvopnunarráðstefnu um Norður-Atlantshafið. Ég gerði meira að segja hv. þm. Árna Gunnarssyni tilboð um það s. l. sumar, að Alþb. og Alþfl. hefðu forgöngu um að til slíkrar ráðstefnu yrði boðað. Það væri ánægjulegt framhald af þeirri yfirlýsingu sem hér hefur verið gefin í dag, ef allir flokkar á Alþingi Íslendinga gætu sameinast um að við setjum hér lög sem banni umferð allra kjarnorkukafbáta um okkar fiskveiðilögsögu. Það eru ekki bara sovéskir kafbátar sem sigla hér í kring, eins og hv. þm. Eiður Guðnason hefur getið um, heldur einnig bandarískir og breskir kjarnorkukafbátar. Við þurfum að hefja nýja sókn í okkar landhelgismáli og tryggja að miðin verði varin gegn geislavirkni og óhöppum í framtíðinni. Alþingi Íslendinga, allir sem einn, þarf að taka undir þá stefnu að innleiða hér lög um kjarnorkuvopnalausa fiskveiðilögsögu. Við Íslendingar, í samvinnu við nágrannaþjóðir okkar, boðum síðan til sérstakrar alþjóðlegrar ráðstefnu um afvopnun á Norður-Atlantshafi.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur ævinlega uppi töluverða dramatíska tilburði þegar hann kemur í þennan ræðustól. Satt best að segja furðar mig á ýmsu því sem hann sagði hér, einkum þó hversu hissa hann þóttist verða á svörum hæstv. utanrrh. og lýsingum hans. Ég hygg að þau svör hafi ekki þurft að koma nokkrum manni hér á óvart. Hins vegar kom ýmislegt á óvart í ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. Í fyrsta lagi virðist honum alls ekki ljóst og hann virðist ekki hafa fylgst með því sem gerst hefur á Norðurlöndum undanfarnar vikur, hverja stefnu umræðan um kjarnorkulaus svæði hefur tekið eftir þann atburð þegar sovéskur kafbátur með kjarnorkuvopn strandaði í Svíþjóð. Þetta hefur gjörbreytt allri þessari umræðu. Og það er ekki nóg að tala hér um kjarnorkuvopnalaus svæði, menn verða líka að vita hvað þeir eiga við. Eiga þeir bara við landssvæði, eiga menn þá bara við Norðurlöndin sjálf, eiga menn við hafsvæðið í kringum Norðurlöndin? Hvað eiga menn við? Fälldin, forsætisráðherra Svía, sagði nú fyrir stuttu: „Það er forsenda allrar umræðu í þessum efnum, að Eystrasaltið verði talið með sem kjarnorkuvopnalaust svæði.“ Undir þetta tók Olof Palme. Þetta er auðvitað eitt af meginatriðum málsins. Auðvitað hlýtur víghreiðrið á Kólaskaga, þar sem eru 16 eða 17 flugvellir fyrir sprengjuflugvélar og orrustuþotur, að koma inn í myndina. Það þýðir ekki fyrir hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson að koma í þennan ræðustól og tala eins og allt þetta sé ekki til og þetta séu engin vandamál. Það hafa verið gerðir fjórir alþjóðasamningar um kjarnorkuvopnalaus svæði í veröldinni. Þar af tekur aðeins einn til byggðra bóla. Hann tekur til Suður-Ameríku þar sem aðstæður eru allt, allt, allt aðrar en í Evrópu. Kúba hefur ekki séð sér fært að undirrita þann samning. Ef einhver svona yfirlýsing um áframhaldandi kjarnorkuvopnaleysi á Norðurlöndum kemur til, þá hlýtur hún að eiga að verða til þess að auka öryggi þeirra sem búa á þessum svæðum. Hún hlýtur að verða hluti stærri myndar. Öllu þessu er kosið að horfa fram hjá þegar komið er upp í þennan ræðustól með dramatískum tilburðum og oftast nær talað eins og enginn annar þm. fylgist með þessum málum eða viti yfirleitt um þau nokkurn skapaðan hlut.



Herra forseti. Það er sjálfsagt til mikil fáfræði víða og ég veit ekki hvers konar fólk Ólafur Ragnar Grímsson umgengst á Norðurlöndum. Hann hefur vafalaust getað fundið einhverja sem voru svo fávísir að telja að Íslendingar gætu ekki ákveðið það sjálfir, hvort þeir væru liður í svæði sem þessu, ef þeir vildu. Ég hef ávallt talið það sjálfsagt. Auðvitað ákveðum við þetta sjálfir og auðvitað þurfum við ekki að spyrja neina aðra að því. Þess vegna hefði þm., getað leiðrétt þetta hjá því fólki sem hann hefur hitt. Ég verð að segja fyrir mig, að á þeim mörgu fundum sem ég hef setið á Norðurlöndunum hefur hvergi borið á góma af hálfu ábyrgra stjórnmálamanna að Ísland ætti ekki að vera með í þessum hugmyndum. Það hefur hvergi verið á pappír sett neitt í þá áttina né nokkrum manni dottið það í hug. En eins og ég sagði, herra forseti, þá er fáfræði auðvitað mikil og víða. Annars eru þetta einkennilegar umr., vegna þess að þegar á Norðurlöndunum hófst mikil umræða um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum, um yfirlýsingu um það, þá rak á fjörurnar sovéskan kafbát hlaðinn kjarnorkuvopnum hjá hlutlausu ríki, Svíþjóð. Þegar maður var tekinn í Danmörku fyrir njósnir í þágu Sovétríkjanna, þá hóf Ólafur Ragnar Grímsson að tala um upplýsingaþjónustu Bandaríkjanna á Íslandi. Og núna, þegar við ætluðum að ræða hugmyndir um hvernig afstaða okkar kynni að vera til yfirlýsingar um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum, þá spyr hann ekki hvað við viljum, heldur vill hann fá að vita hvað einhverjir aðrir halda um þetta einhvers staðar á Norðurlöndum, þegar þetta er greinilega atriði sem við ákveðum sjálfir.

Skipting eftirvinnu- og aukagreiðslna eftir launaflokkum: Launafl. 12 53 413,18 292 920,00 33 589,39 246 613,50 626 536,07 Launafl. 11 81 919,07 245 646,00 64 191,87 131 424,81 523 181,75 Launafl. 10 60 053,74 429 050,00 209 771,00 38 005,76 736 880,50 Launafl. 9 101 642,14 368 622,00 108 907,09 53 570,23 632 741,46 Launafl. 8 55 414,52 377 359,00 129 838,47 15 044,29 577 656,28 Launafl. 7 152 914,74 643 523,00 164 894,12 15 905,43 977 237,29 Launafl. 6 54 984,57 351 649,00 111 406,16 4 185,84 521 335,57 Launafl. 5 34 238,03. 161 515,00 109 413,07 679,03 305 845,13 Launafl. 4 10 101,33 87 627,00 57 326,96 0,00 155 055,29 Launafl. 3 0,00 19 945,00 5 893,71 0,00 25 838,71 Launafl. 2 0,00 2 811,00 0,00 0,00 2 811,00 Launafl. 1 0,00 2 645,00 0,00 0,00 2 645,00 Samtals 603 791,32 2 983 312,00 995 231,84 505 428,89 5 087 764,05 3. Aðrar greiðslur 256 763,20 472 466,00 168 750,00 99 050,00 997 029,20 4. Sundurliðun annarra greiðslna eftir launaflokkum: Launafl. 12 240 452,20 445 000,00 150 000,00 92 400,00 927 852,20 Launafl. 11 16 311,00 13 091,00 18 750,00 6 650,00 54 802,00 Launafl. 10 0,00 14 375,00 0,00 0,00 14 375,00 Samtals 256 763,20 472 466,00 168 750,00 99 050,00 997 029,20 Eftirvinnu- og aukagreiðslur til startsmanna ríkisbankanna árið 1980. 1. Eftirvinnu- og aukagreiðslur samtals til starfsmanna í hverjum ríkisbankanna 1 090 001,03 6 458 570,00 932 844,58 1 092 449,85 9 573 865,46 2. Skipting eftirvinnu- og aukagreiðslna eftir launaflokkum: Launafl. 12 254 779,87 1 025 503,00 28 571,62 612 616,19 1 921 470,68 Launafl. 11 87 535,66 820 320,00 86 004,26 215 206,52 1 209 066,44 Launafl. 10 126 215,77 667 071,00 193 069,31 85 560,88 1 071 916,96 Launafl. 9 161 412,35 788 118,00 74 219,36 47 580,48 1 071 330,19 Launafl. 8 104 680,55 834 592,00 162 374,04 86 603,39 1 188 249,98 Launafl. 7 194 084,76 1 341 055,00 178 041,48 29 548,14 1 742 729,38 Launafl. 6 93 671,95 513 626,00 113 082,31 7 043,58 727 423,84 Launafl. 5 46 737,79 275 986,00 58 673,17 7 390,14 388 787,10 Launafl. 4 20 882,33 145 441,00 37 926,28 900,53 205 150,14 Launafl. 3 0,00 38 976,00 882,75 0,00 39 858,75 Launafl. 2 0,00 7 254,00 0,00 0,00 7 254,00 Launafl. 1 0,00 628,00 0,00 0,00 628,00 Samtals 1 090 001,03 6 458 570,00 932 844,58 1 092 449,85 9 573 865,46 3. Aðrar greiðslur 426 370,90 823 740,00 277 520,00 221 060,00 1 748 690,90 4. Sundurliðun annarra greiðslna eftir launaflokkum: Launafl. 12 382 847,40 780 000,00 248 120,00 221 060,00 1 632 027,40 Launafl. 11 43 523,50 32 040,00 29 400,00 0,00 104 963,50 Launafl. 10 0,00 11 700,00 0,00 0,00 11 700,00 Samtals 426 370,90 823 740,00 277 520,00 221 060,00 1 748 690,90 *) Frá Útvegsbanka Íslands vantar upplýsingar frá útibúi bankans á Seyðisfirði.



Herra forseti. Ég vil, vegna þess að hv. þm. Kjartan Jóhannsson furðar sig á því, hvers konar menn það séu á Norðurlöndum sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson tali við og komist að þeirri niðurstöðu af tali þeirra að þeir dragi í efa að Íslendingar verði með í alvarlegum umræðum um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum þar sem þeirra land yrði innifalið, aðeins upplýsa að ég hef heyrt jafnaðarmenn, þ. á m. þm. úr jafnaðarmannaflokkunum á Norðurlöndum, lýsa yfir að þeir telji vafasamt að Íslendingar treysti sér til þess að vera með þarna eða íslensk stjórnvöld vegna þeirra tengsla, sem landið standi í við Atlantshafsbandalagið, og vegna amerísku herstöðvarinnar, og þeir bera þm. Alþfl. fyrir því. Við þurfum ekki að undrast út af fyrir sig annars konar viðbrögð hv. þm. Alþfl. hér á Íslandi við hugmyndunum um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum og hversu frábrugðin þau eru því forustuhlutverki sem ýmsir af stjórnmálaleiðtogum jafnaðarmannaflokkanna á Norðurtöndum hafa tekið að sér í baráttu fyrir kjarnorkuvopnalausu svæði, beinlínis vegna þess að þeir menn virðast hafa önnur viðhorf til þessara vandamála og vera á allt annan hátt hugmyndafræðilega tengdir inn í þessi mál en þm. Alþfl. á Íslandi. Ég vil nefna dæmi um „pósitíft“ viðhorf og eðlilega spurningu sem borin hefur verið fram af þm. Alþfl. á Íslandi varðandi þessi mál fyrir skemmstu. Ég hygg að við hljótum að ræða það mál, sem hér liggur fyrir, í tengslum við þá hugmynd sem þar kom fram. Hann spurði ekki hæstv. utanrrh. hvort hann teldi að beint væri kjarnaeldflaugum erlendis frá að Íslandi. Hann spurði hvort gerð hefði verið könnun á því, hvort slíkum vopnum væri beint gegn Íslandi. Við þurfum að afla okkur upplýsinga þegar við ræðum þessi mál, allra þeirra sem við eigum kost á, draga ályktanir af niðurstöðum þeirrar könnunar, sem gerð er, með hvaða hætti við getum best komið fyrir okkar eigin öryggismálum, öryggi okkar eigin lands, og að slíkum óyggjandi upplýsingum fengnum setjast niður, þm. allra flokka, og ræða þessi mál. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt: Ég er alveg ugglaus um að hver einasti okkar hv. alþm. muni taka þá afstöðu til þessara mála sem hann telur helst til þess fallna að tryggja öryggi þessarar vesalings þjóðar á válegum tímum.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér mjög í deilur þeirra Alþb.-manna og Alþfl.manna um það efni, hvernig Norðurlandaþjóðirnar líti á kjarnorkuvopnalaust svæði á Íslandi. Hins vegar vil ég þó fullyrða að það er rangt, sem síðasti ræðumaður sagði, að Alþfl.-menn á Íslandi hafi komið þeim hugmyndum, sem um er rætt, inn hjá frændum okkar og vinaþjóðum. Það veit ég - þekki þá það vel - að þeir hafa ekki gert. Þær hugmyndir eru annars staðar frá komnar, þ. á m. frá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, sem hefur verið að reyna að læða því inn og fjöldi annarra kommúnista eða Alþb.-manna, að kjarnorkuvopn væru kannske falin á Íslandi og kannske ekki í litlum stíl. En ég stóð aðallega upp til að fagna því, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson tekur undir svo til öll orð utanrrh. sem túlkar málstað Íslands í öryggis- og varnarmálum mjög vel og málstað NATO-ríkjanna. Það er ánægjulegt. Þessi hv. þm. ætlaði að gera sér lítið fyrir og breyta öllum alþjóðalögum í hafréttarmálum í lítilli löggjöf á Íslandi. Mér finnst það vera nokkuð gott ef hann getur það. Það á sem sagt að hafa kjarnorkuvopnalaust 200 mílur undan Íslandsströndum með einni löggjöf hjá okkur. Þetta mál er ekki svona einfalt. Jafnvel þó að það væri svona einfalt, að við gætum sett þessi lög, held ég að þau hefðu litla þýðingu. Gæti ekki strandað hérna kafbátur með rússneskum kjarnorkuvopnum alveg nákvæmlega jafnt fyrir því?  Þessi yfirdrepsskapur er yfirþyrmandi. Flokksþing kommúnista er að samþykkja að nú eigi flokkarnir á Íslandi að setja lítil lög, þá sé allt saman klappað og klárt, enginn Rússi muni koma hér nálægt. Við gætum kannske einhvern hemil haft á bandalagsþjóðum okkar, við gætum haft einhver samskipti við þær og fengið einhverjar upplýsingar, en ekki frá Rússum. Þessi hv. þm. fer svo eins og köttur í kringum heitan graut þegar rætt er um tilboð Reagans Bandaríkjaforseta. Auðvitað trúir ekki nokkur maður því, að það sé fyrst og fremst friðarstefna sem hann er að reyna að túlka. Þetta er hreinn og klár áróður. Hann er góður áróðursmaður, þótt að vísu fari stundum fyrir mér eins og flokksbræðrum hans, að ég geti varla setið undir ræðum hans.



Herra forseti. Vegna þeirrar umr., sem hér hefur farið fram um kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd, held ég að ég verði að upplýsa það, að ég hef setið viðræðufundi bræðraflokkanna á Norðurlöndum um þetta mál, kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd, og á þeim fundum hefur það ævinlega og ávallt komið fram mjög skýrt, að hugmyndin um kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd væri hluti af mun stærri áætlun. Ég held að það hljóti allir, sem hafa lesið sér eitthvað til um þessi mál, að vita að hugmyndin um kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd er liður í margfalt stærri áætlun, - áætlun sem nær til Evrópu yfir höfuð, ekki aðeins Vestur-Evrópu, heldur líka Austur-Evrópu. Mig langar að minna hv. þm. á að þessi hugmynd er ekki að koma fram núna fyrst. Höfundur hennar er ekki í þessum þingsölum, heldur má rekja þessa hugmynd til sænskra þingmanna og síðan til Kekkonen-áætlunarinnar svokallaðrar. Þessi hugmynd hefur verið til umræðu á Norðurlöndum í u. þ. b. 12 ár eða svo, 12–15 ár, en blossar nú upp á síðustu misserum vegna ýmissa atburða sem hafa gerst. Ég vil segja það vegna ummæla hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, að það verður mér sífellt meira áhyggjuefni hve mikil umferð kjarnorkukafbáta og kjarnorkuvopnabúinna skipa er um norðurhöf. Ég er sannfærður um að sú hætta, sem af þessu stafar, er mun meiri en við Íslendingar gerum okkur almennt ljóst. Þessi hætta steðjar ekki bara að okkur, hún steðjar að nágrannaþjóðum okkar Grænlendingum og Færeyingum, sem eins og við byggja nær alfarið afkomu sína á fiskveiðum. Ég vil taka undir það með hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, að ég held að það geri sér enginn ljósa grein fyrir því, hvað gæti gerst og hvað gæti borið að höndum ef slys yrði í hafdjúpunum, t. d. á hrygningarslóðum þeirra fiskstofna sem við byggjum afkomu okkar á.



Herra forseti. Það er óþarfi að hafa mörg fleiri orð um þetta mál en hér hafa fallið. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir hans skýru svör, sem reyndar hafa legið fyrir í langan tíma, enda er þetta gamalt mál. Það er ljóst að tilgangurinn með fyrirspurnunum er að fá þetta skýrt fram fyrir menn á Norðurlöndum sem hafa ekki trúað því fyrr en nú við þessi svör. Ástæðan er augljóslega sú, sem komið hefur fram í umr. jafnframt, að til eru aðilar á Íslandi sem hafa haft það fyrir sið að sá fræjum efans. Það eru þeir menn sem hafa ljóst og leynt gengið um og sagt: Hér eru kjarnorkuvopn falin og geymd. - Það vita allir hverjir þar hafa gengið fremstir í flokki og kannske helst fyrirspyrjandinn sjálfur. Ég kem þó hér fyrst og fremst upp til eins. Ég ætla að fagna merkilegustu yfirlýsingunum sem hafa verið gefnar í þessum umr., en það eru yfirlýsingar hv. þm. Stefáns Jónssonar og hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar um að nauðsyn sé að hafa betri og meiri upplýsingar um varnarþörf og varnarmöguleika hér á landi. Undir þetta vil ég taka, sérstaklega vegna þess að fyrir Sþ. liggur nú till. um að setja á stofn embætti ráðunautar hjá utanríkisþjónustunni um varnir Íslands. Nú gefst Alþb.-mönnum tækifæri til að sýna í verki að þeir standi með slíkri till. Mér þykir leitt, að sá hv. þm. Alþb., sem ég bauð að skrifa undir þessa till., fékkst ekki til þess. En hann er vonandi einn og einangraður í sínum flokki því að þær yfirlýsingar, sem hér hafa fallið, merkilegustu og nýjustu yfirlýsingarnar í þessum málum, eru að Alþb.-menn og helstu talsmenn Alþb. í utanríkismálum, þeir hv. þm. Stefán Jónsson og Ólafur Ragnar Grímsson, ætla sér að standa með okkur öðrum að því að koma hér fyrir ráðunaut sem getur aðstoðað stjórnmálamenn og embættismenn þannig að hér liggi skýrt fyrir upplýsingar á þessum sviðum. Fyrir þennan stuðning við till. vil ég þakka og láta koma skýrt fram í þessum umr., þótt hann verði ekki staðfestur fyrr en með handauppréttingum síðar.



Herra forseti. Ég held að búið sé að ræða nóg um efni þessarar fyrirspurnar, og ætla ég ekki að bæta neinu þar við. Ég vil leyfa mér að átelja þann hátt sem hv. þm. Stefán Jónsson hefur iðulega á í ræðum sínum þegar hann er að búa til sögur um hvað þessi og hinn hafi sagt sér, að þessi og hinn íslenskur þm. sé að reyna að mistúlka stöðu lands síns og þjóðar út á við eða sitji jafnvel á svikráðum við land sitt og þjóð. Við fengum að heyra margar slíkar yfirlýsingar frá hv. þm. og blaði hans á sínum tíma þegar við stóðum í samningum við Noreg um Jan Mayen-málið. Þá voru margir menn sem höfðu sagt honum að Alþfl.-menn og þá sérstaklega utanrrh., sem þá var Benedikt Gröndal, formaður Alþfl., væru að svíkja þjóðina eða selja sjálfstæðið. Ég vil mjög skora á hv. þm. að viðhafa ekki slíkt orðbragð sem hann veit að er rangt og sæmir honum ekki sem þm. Ég skora á hann, hæstv. forseti, að láta slíkt niður falla, því að verið gæti, þó að hv. þm. hafi iðkað að þvo stóryrði úr ræðum sínum hér á Alþingi eftir að hann hefur flutt þær og sé sennilega eini þm. sem það hefur gert, að þeir væru fleiri sem hlustuðu á hv. þm. en læsu ræður hans í gögnum Alþingis.



Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni vekja athygli hv. Alþingis á því, að Olof Palme, fremsti forustumaður jafnaðarmanna á Norðurlöndum og jafnframt formaður í mikilvægustu nefnd í afvopnunarmálum sem sett hefur verið upp á síðustu misserum, hefur lýst þeirri skoðun sinni eftir strand kafbátsins í Svíþjóð, að baráttan fyrir kjarnorkuvopnalausum Norðurlöndum sé enn brýnni en hún var áður. Það er hans túlkun á þessum atburðum, að þeir sýni fyrst og fremst að stefna hans og annarra um nauðsyn þess að ganga lögformlega frá því, að Norðurlönd verði kjarnorkuvopnalaust svæði, sé rétt.  Það er hins vegar ömurlegt að jafnötull baráttumaður í landhelgismálum og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson skuli ætla sér hlutverk Emils Jónssonar í þessu nýja landhelgismáli Íslendinga. Þegar till. um 50 mílurnar kom fram sagði þáv. utanrrh. Emil Jónsson að þetta væri ævintýrapólitík. En niðurstaðan hefur samt sem áður orðið sú, að við höfum fengið 50 mílur og við höfum fengið 200 mílur. Ég held að sú hugsun, sem hefur verið orðuð af okkur og mörgum öðrum um nauðsyn þess að við förum að stíga ný skref í þessum efnum, sé mikilvæg. Ég tek eindregið undir þá skoðun sem hv. þm. Árni Gunnarsson lýsti hér áðan. Ég ætla, herra forseti, að geyma mér að ræða þá þáltill. sem Friðrik Sophusson notaði þennan ræðutíma til að kynna. En það finnst mér fagnaðarefni, að eftir rúmlega 30 ára aðild að NATO og margvíslegar ákvarðanir sem hafa verið teknar í íslenskum öryggismálum, skuli forustumenn NATO-þingmanna hér á Alþingi flytja till. sem viðurkennir að það sé enginn einasti maður í utanrrn. Íslendinga sem hafi vit á þessum málum.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður. Það, sem ég sagði hér áðan, var að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ætlaði að gera sér lítið fyrir og breyta þjóðarétti með einni löggjöf hér á Alþingi, að við ákvæðum að við réðum öllum siglingum innan fiskveiðitakmarkanna, þ. e. innan 200 mílna efnahagslögsögunnar. Þetta getur hvorki Ólafur Ragnar Grímsson né neinn maður annar. Ég sagði ekkert um að ég vildi ekki eiga þessi réttindi. Ég held að allir viti að ég er talsvert mikill ákafamaður um að við tryggjum okkur öll þau réttindi sem við getum. En þetta verður aldrei samþykkt á þeirri hafréttarráðstefnu sem nú er. Það er búið að komast það langt að ríkin eiga 12 mílna landhelgi, meira er það ekki í dag, og 200 mílna efnahagslögsögu. Því breytum við ekki með einni löggjöf og síst með samþykki kommúnistaflokksins á Íslandi. Þetta er ósköp einfalt mál og þarf ekkert um það að ræða frekar. Auðvitað vil ég okkar réttindi sem mest. Ég held að það hafi ég sýnt og raunar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson mjög vel og dyggilega líka í Jan Mayen-málinu. Nú vill einmitt svo til, að fram undan er og stendur yfir barátta sem er kannske ekki síður mikilvæg, þ. e. á Rockall-svæðinu, sem einmitt þarf að taka upp núna hið allra bráðasta. En að því er varðar að friða allt Norður-Atlantshafið er ég fyrsti maðurinn sem mundi samþykkja það, ef það væri í okkar valdi og við gætum fylgst með því að Rússar brytu ekki í bága við það.



Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. vék hér að viðbrögðum í sambandi við 50 mílna landhelgisútfærsluna. Hann sagði: „Við fengum 50 mílurnar.“ Og hann sagði líka: „Við fengum 200 mílurnar.“ En hann vék ekki að viðbrögðum hv. fyrrv. sjútvrh. Lúðvíks Jósepssonar þegar tillögurnar um 200 mílurnar komu fram. Þessi hv. fyrrv. sjútvrh. og formaður Alþb. sagði þá: Það liggur ekkert á með 200 mílurnar. Við skulum bíða eftir hafréttarráðstefnunni.