Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá hv. 8. þm. Reykv. n., Árna Þór Sigurðssyni, um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti sem varamaður fyrir hann Steinunn Þóra Árnadóttir. Steinunn Þóra hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Borist hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er frests til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 587, um nauðungarsölur á fasteignum, frá Árna Páli Árnasyni.

Virðulegur forseti. Það er orðinn vikulegur viðburður að forustumenn úr Framsóknarflokknum kynna okkur í fjölmiðlum hugmyndir sínar um sumarþinghald. Það gerði í morgun hæstv. umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, í Morgunblaðinu og hefur trúlega ekki heyrt í forseta Alþingis í síðustu viku. Ég hvet Framsóknarflokkinn til þess, ef hann hefur þessar hugmyndir um sumarþing, að taka þær upp í forsætisnefnd þannig að flokkarnir geti komist að samkomulagi um það hvernig ætti að standa að slíku þinghaldi. Ég tel hins vegar að miðað við þau mál sem hér liggja fyrir, vegna þess að fá mál eru komin frá ríkisstjórninni, ekkert til að mynda um fiskveiðistjórn frá hæstv. umhverfisráðherra, séu öll færi á því að ljúka þeim veigamiklu málum sem hér þarf að ljúka innan starfsáætlunar. Ég legg ríka áherslu á að við tökum skuldamálin á dagskrá og að þau fái afgreiðslu innan starfsáætlunar og fyrir komandi sveitarstjórnarkosningar. Ég held sömuleiðis að það sé mikilvægt fyrir kjósendur í landinu að einhver niðurstaða sé komin í umfjöllun hv. utanríkismálanefndar um Evrópusambandstillöguna sem hér hefur tekið mikinn tíma. Ég legg áherslu á að ef áætlanir eru um annað 

Herra forseti. Ef það er satt sem hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi, að hæstv. umhverfisráðherra sé að kalla eftir sumarþingi, er það mjög gleðilegt. Þá eru fleiri komnir í lið með mér og þingflokksformanni Framsóknarflokksins, Sigrúnu Magnúsdóttur. Ég hvet fleiri þingmenn til að koma í lið með okkur. Ef við getum ekki klárað þetta almennilega núna fram á vor tökum við bara sumarþing. Við getum gert það. Við getum lagt fram þingsályktunartillögu saman um að gera það. Ég er búinn að kynna mér þetta aðeins og ég trúi ekki öðru en að þeir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra sem ég nefndi verði með á þeirri þingsályktunartillögu.

Virðulegur forseti. Það er ekki gott að þurfa að eyða tíma þingsins einu sinni í viku í þetta umræðuefni. Það eru held ég tíu dagar síðan við áttum samtal við forseta um það hvort til stæði að halda sumarþing. Þá var það útsíðufrétt, á forsíðu Fréttablaðsins raunar, og haft þá eftir formanni þingflokks Framsóknarflokksins að það væri í pípunum að halda sumarþing. Nú er það hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sem er þeirrar sömu skoðunar. Svo virðist sem það sé altalað í þingflokki Framsóknarflokksins, að þetta sé planið. Ég held að það sé rétt sem bent hefur verið á, það er mikilvægt að breytingar á starfsáætlun fari eftir eðlilegum leiðum og það sé ekki einu sinni í viku í fréttamiðlum ein og ein píla einstakra þingmanna Framsóknarflokksins um þau áform, heldur fari það eftir réttum leiðum. Gott væri að heyra í virðulegum forseta um það hvernig hann sjái fyrir sér stöðu málsins og hvort hún hafi breyst síðan 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að fagna afstöðu hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar sem ég tel að fleiri ættu að taka sér til fyrirmyndar. Ég man að á síðasta kjörtímabili héldum við sumarþing, það var reglan frekar en undantekning. Stundum var fundað milli jóla og nýárs, kvöld- og næturfundir voru margir og við skoruðumst aldrei undan, fögnuðum því að Alþingi væri reiðubúið að taka á stórum málum  Ég held að þjóðin eigi það skilið og vonast til þess að hv. þm. Helgi Hjörvar komi í lið með okkur hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni og fagni því að menn séu til í að taka til hendinni á Alþingi frekar en að skorast undan því.

Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni framlag Orkustofnunar til frekari vinnu á sviði verndar annars vegar og mögulegrar nýtingar á virkjunarkostum hins vegar. Þetta innlegg Orkustofnunar á dögunum vekur furðu svo vægt sé til orða tekið. Ég verð að segja eins og er að ég sé ekki betur en með þessu sé vinnan að rammaáætlun, að viðbættum kröfum orkufyrirtækjanna um að halda til streitu svæðum sem ákveðið hefur verið að flokka í vernd og Alþingi hefur samþykkt að skuli teljast í vernd, sett í fullkomið uppnám. Í raun er verið að senda vinnu verkefnisstjórnar um rammaáætlun, staðfestingu Alþingis á þeirri vinnu og lögum um rammaáætlun, langt nef þannig að ég verð að segja alveg eins og er að ég er gersamlega gáttaður. Ég tel að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, sem gæslumaður rammaáætlunar, eigi að gefa Alþingi skýrslu um þessa stöðu eða láta a.m.k. eitthvað í sér heyra. Ef hann gerir það ekki verður ekki annað séð en að umhverfis- og auðlindaráðherra ætli að láta bjóða sér þessa niðurstöðu úr iðnaðarráðuneytishluta atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins og frá Orkustofnun. Frumlegast er náttúrlega þegar Orkustofnun notar sem röksemdir þessa hvítbók hér, 20 ára gamla, um alla mögulega virkjunarkosti sem til eru á Íslandi og það eigi bara að taka þá aftur upp á borðið. Vita menn hvað er í þessari bók? Það eru fjórar mismunandi útgáfur t.d. af virkjun Hvítár, með eða án Gullfoss. Þannig er þessi bók. Það eru brjálæðislegar hugmyndir um að tæta niður fjölmargar fallegustu laxveiðiár landsins, t.d. að veita vatni úr fjórum laxveiðiám í Þistilfirði og á Langanesströnd yfir í eina þeirra, þurrka upp sumar þeirra, taka vatn úr Selá og Vesturdalsá og skutla því vestur í Hofsá o.s.frv. Það eru tillögurnar í þeirri bók sem Orkustofnun notar sem röksemdir fyrir því að tína út úr henni ýmsar brjálæðislegar 

Hæstv. forseti. Í Morgunblaðinu í dag er frétt þess efnis að líklegt sé að ríkið verði af 100 millj. kr. ár hvert í sköttum vegna húsnæðis sem ólöglega er leigt tímabundið erlendum ferðamönnum. Fram kemur í fréttinni að þessar upplýsingar komi frá heimildarmönnum. Einnig kemur fram að margir leigi ferðamönnum án þess að hafa til þess tilskilin leyfi og sumir gefa ekkert upp. Gerðar hafa verið vettvangsrannsóknir til að reyna að koma í veg fyrir skattsvik í ferðaþjónustu en lítil gögn er hægt að hafa í höndunum fyrr en skattskýrslur hafa verið gefnar út. Herra forseti. Það er staðreynd að mikil eftirspurn er eftir leiguhúsnæði víða um landið. Það heyrir maður vel í kringum sig og jafnframt kemur fram í ráðgjafarskýrslu um framtíðarskipan húsnæðismála að eftirspurnin er mikil. Skýrslan var gerð opinber á dögunum. Ég tek heils hugar undir það sem fram kemur í skýrslu greiningaraðila um mikilvægi þess að lækka fjármagnstekjuskatt af leigutekjum þegar einstaklingar leigja út húsnæði með langtímaleigusamningi. Þannig yrði hvatt til þess að leiguhúsnæði yrði sparnaðarform hjá einstaklingum og að slík útleiga borgaði sig. Jafnframt er það álit greiningaraðila að þetta muni hvetja til þess að eignir sem nú eru eingöngu boðnar í skammtímaleigu til ferðamanna komi inn á almennan leigumarkað. Eins og fram hefur komið er talsverður fjöldi íbúða í leigu án þess að tekjur af því séu taldar fram. Ég tel mjög mikilvægt að líta til hvetjandi þátta til að fá fleiri leiguíbúðir inn á markaðinn því að oft hefur verið þörf en nú er nauðsyn.

Virðulegi forseti. Athyglisverð frétt var á forsíðu Fréttablaðsins fyrir stuttu. Þar kom fram að frá því ári eftir að stýrihópur um aðgerðir gegn kennitöluflakki lauk störfum hefur lítið verið gert. Kennitöluflakkarar leika enn lausum hala. ASÍ hefur metið það svo að tjón vegna þessa geti numið um 50 milljörðum kr. á ári. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sagði í umræddu blaðaviðtali að ekki væri von á frumvarpi um málið í vor. Málið væri komið í aðra nefnd og vandamálið væri meðal annars að ekkert væri til í lögum sem héti kennitöluflakk. Þetta er þó ekki með öllu óþekkt hugtak og í Google-leit koma upp 29.900 leitarniðurstöður ef orðið kennitöluflakk er slegið inn. Kennitöluflakk er eins konar þjóðaríþrótt Íslendinga. Ef keppt væri í kennitöluflakki á Ólympíuleikum værum við eflaust ólympíumeistarar bæði á vetrar- og sumarleikum. ASÍ hefur lagt fram tillögu í 16 liðum um aðgerðir til að sporna við kennitöluflakki. Sambandið telur nauðsynlegt að taka upp strangari reglur varðandi hæfi einstaklinga til að vera í forsvari fyrir félag með takmarkaða ábyrgð. Takmörk verði sett á nafnbreytingar félaga og þá lagt til að þeir sem ítrekað gerast sekir um kennitöluflakk missi hæfi tímabundið til að stofna eða vera í forsvari fyrir hlutafélög eða einkahlutafélög. Það er með ólíkindum að stjórnvöld, bæði núverandi og ekki síður og kannski aðallega fyrrverandi, hafi ekki tekið fast á þessu máli og að það skuli taka allan þennan tíma að fá frumvarp úr ráðuneytinu er algjörlega óásættanlegt. Það er beinlínis ótrúlegt að rúmum fimm árum eftir hrun skuli kennitöluflakkarar enn leika lausum hala. Það er mikið talað um forgangsröð hjá okkur. Í mínum huga á þetta að vera eitt af forgangsmálunum. Kennitöluflakkarar eru svartur blettur á þjóðfélaginu og við því verður að bregðast.

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði að umtalsefni áðan, nýjar tillögur Orkustofnunar um 91 nýjan virkjunarkost. Ég beini orðum mínum til hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, formanns umhverfis- og samgöngunefndar. Við munum á eftir ræða náttúruverndarlög þar sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson lagði gríðarmikið af mörkum til að koma því máli í samkomulagsferli og úr þeim átakafarvegi sem það var í. Ég upplifi þetta útspil opinberrar stofnunar, Orkustofnunar, þar sem settar eru fram hugmyndir um 91 virkjunarkost, þar af 27 nýja - af hinum sem ekki eru nýir er umtalsverður fjöldi virkjunarkosta sem er búið að flokka í verndarflokk, hvort sem það snýst um Torfajökulssvæðið sem jafnvel stendur til að koma á skrá hjá UNESCO eða Jökulsá á Fjöllum sem á að veita yfir í Jökulsá á Dal. Hofsá í Vopnafirði hefur verið nefnd en hún er á náttúruminjaskrá. Við getum líka nefnt jarðvarmasvæði eins og jaðar Torfajökuls sem kemur þarna nýr inn. Þetta vekur mér spurningar um það ferli sem við höfum fylgt. Hvernig á að vera hægt að treysta á það þegar svæði eru ýmist friðlýst samkvæmt náttúruverndarlögum eða flokkuð í verndarflokk af faghópum en dúkka nánast örfáum mánuðum síðar upp aftur sem nýir og vænlegir virkjunarkostir? Mig langar að spyrja hv. þingmann, eftir þá vinnu sem við höfum átt saman í kringum þessi mál í hv. umhverfisnefnd, um mat hans á þessu ferli. Er það vænlegt til að ná sátt um þessi mál í samfélaginu að hér séu stöðugt teknir upp á borð kostir sem áður hefur náðst sátt um að friða eða vernda og þeir settir aftur inn til umræðu sem virkjunarkostir? Hvert er mat hv. þingmanns á þessu? Hvernig eigum við að komast út úr þessum átakafarvegi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og fagna því að hún hafi verið eilítið yfirvegaðri í sinni nálgun en samþingmaður hennar úr sama flokki sem kom hér fyrstur og mælti. Það er rétt að það þarf að fara yfir þá verkferla sem eru í gangi. Ég vil benda hv. þingmönnum á að þeir eru samkvæmt lögum um Orkustofnun, nr. 87/2003, og svo er einnig að finna lagaákvæði um þessa verkferla og hlutverk Orkustofnunar í lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011. Ef þingmenn hefðu haft raunverulegan áhuga á að breyta þessu ferli hefði þeim verið það í lófa lagið á síðasta kjörtímabili. Gott og vel, staðan er sú að Orkustofnun er einfaldlega að framfylgja sínu lögbundna hlutverki. Að sjálfsögðu eru allir nýtingarkostir uppi á borðum hvað sem okkur finnst um þá. Við skulum sjá hvað verkefnisstjórnin hefur fram að færa. Það er hennar að ákveða hvort eitthvað af þessu fer í verndar-, nýtingar- eða biðflokk. Hv. þingmaður hefur óskað eftir umræðu um þetta mál í umhverfis- og samgöngunefnd og ég tel það gott og mæli jafnframt með því að við höfum þann fund opinn fjölmiðlum, eins og við höfum jafnan gert. Það hefur yfirleitt gert það að verkum að umræða sem byrjar hástemmd með stórum yfirlýsingum jafnar sig þegar menn komast að raun um verklagið og þau lög sem farið er eftir.

Virðulegur forseti. Á fundi ríkisstjórnarinnar í morgun munu hafa verið til umfjöllunar tillögur um skuldaleiðréttingar. Skuldaleiðréttingar eru gagnslitlar ef ekki fylgir afnám verðtryggingar sem lofað var. Á þetta hefur Vilhjálmur Birgisson bent, og bendir á að liðlega 4% verðbólga muni gera að engu alla 72 milljarða skuldaleiðréttinguna. Framkvæmd hennar er hugsuð þannig að fyrst hækka lánin með verðbótum og vöxtum um kannski 10% frá kosningum og fram á næsta haust. Þá eru þau lækkuð um 2–3%. Svo hækka lánin um 7, 8 eða 9%. Þá eru þau lækkuð aftur um 2–3% og þannig koll af kolli, hækkað og lækkað á víxl. Þannig verður höfuðstóllinn væntanlega alltaf hærri en hann var þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur skildi við. Það er höfuðstólslækkunin um 20% sem lofað var í kosningum. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af þessu og kalla áfram eftir því að staðið verði við afnám verðtryggingarinnar sem forsætisráðherra sagði að væri einfalt mál og Framsóknarflokkurinn lofaði. Sömuleiðis er ástæða til að hafa áhyggjur af þeim sem eru í greiðsluvanda, því fólki sem fór í gegnum 110%-leiðina og Framsóknarflokkurinn talaði mikið um fyrir kosningar, fólkið sem var aftur lent í vanda af því að lánin höfðu hækkað svo mikið og af því að 110%-leiðin var svo ósanngjörn. Og hvernig á að fara með það? Það á að draga 110% aðstoðina frá skuldaleiðréttingunni þannig að flestir þeirra fá enga skuldaleiðréttingu í aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Þeir sem eru í mestu erfiðleikunum eiga ekki að fá stuðning úr þessum almennu aðgerðum. Þá hefði það nýst, lyklafrumvarpið sem báðir stjórnarflokkarnir lofuðu. Nú er að verða liðið eitt ár frá kosningum til Alþingis og á Alþingi er ekki komið fram neitt lyklafrumvarp.  
             Ég kalla eftir afnámi verðtryggingar og lyklafrumvarpi sem lofað var. 
            

… hafnað á síðasta kjörtímabili.

Herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn hefur réttilega sagt að afnám gjaldeyrishafta sé eitt mikilvægasta úrlausnarefni sem bíður hennar. Ég er því sammála, ég tel að það sé stærsta og erfiðasta og sennilega mikilvægasta efnið sem við þurfum að takast á við. Það þurfum við að gera saman. Hins vegar verð ég að segja að ég hef áhyggjur af því hversu hægt miðar í því máli. Mér finnst ríkisstjórnin hafa lítið gert, a.m.k. hef ég sem alþingismaður ákaflega litlar upplýsingar um hvað er að gerast í því máli. Mér finnst sem ríkisstjórnin hafi tapað mjög miklum tíma og varla er það í þágu íslenskra hagsmuna. [Farsími hringir í ræðustól.] Ég biðst afsökunar, herra forseti.  Mál eins og afnám gjaldeyrishafta er af þeirri stærðargráðu að mjög mikilvægt er að um það myndist mjög breið samstaða. Það er ekki hægt að mynda hana nema þingið fái einhvers konar upplýsingar og sé með í ráðum. Ég geri mér vel grein fyrir því sem hæstv. ríkisstjórn hefur sagt, að þetta sé viðkvæmt mál, það þurfi að ganga varfærnislega um það, en þá vil ég líka undirstrika það að nefndir þingsins hafa sýnt að þær geta unnið undir þeim trúnaði sem krafist er af þeim. Ég vil líka rifja upp að hæstv. fjármálaráðherra lofaði því í ræðu 25. febrúar að haft yrði þverpólitískt samráð. Sömuleiðis sagði Már Guðmundsson seðlabankastjóri fyrir skömmu að þegar Íslendingar réðust í afnám gjaldeyrishafta hefðu þeir bara eitt skot í byssunni. Ég tel mjög mikilvægt að það verði ekki feilskot vegna skorts á samráði af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Forseti. Í gær var grenjandi rigning. Ég væri ekki að rifja veðurfar gærdagsins upp hér og nú nema vegna þess að ég átti erindi við þjóðskjalavörð í Þjóðskjalasafninu. Hann fór með mér um húsnæði safnsins, sali með skjalaskápum í fyrrum húsnæði Mjólkursamsölunnar. Hluti hússins er í þokkalegu lagi þó að bæta þurfi aðstæður þannig að raki og hitastig haldist stöðugt og hagstætt fyrir varðveislu skjalanna. Annar hluti hússins er hins vegar hræðilegur og þarfnast lagfæringar. Við gengum um hripleka ganga niður í rými fullt af skjölum sem enn hafa ekki verið flokkuð og ekkert pláss er fyrir meðan húsnæðið hefur ekki verið lagfært. Í stofnunum landsins eru tugir hillukílómetra af skjölum sem bíða þess að fá viðtökur í Þjóðskjalasafninu. Hættan er sú að skjölum hafi verið og verði hent ef safnið verður ekki í stakk búið til að taka við þeim. Þar með glatast verðmætar heimildir og efniviður í skráða sögu þjóðarinnar. Margt kom upp í hugann við þessa göngu um rakaskemmt húsnæðið þegar ég klofaði yfir pollana á göngunum og hélt mér fast í handriðin niður blautan stigann, enda tröppurnar sleipar af grænni slikju lífvera sem lifa góðu lífi í rakanum. Lekinn var ekki að byrja í ár eða í fyrra. Hann hefur verið til staðar svo árum skiptir. Góðærið svokallaða nýttist ekki Þjóðskjalasafninu eða mikilvægu hlutverki þess. Áætlun er uppi um lagfæringu á hluta hússins og ég fagna því. Hins vegar þarf að gera áætlun til framtíðar um húsnæðið allt og viðbyggingu. Nú þegar erum við 20 árum á eftir frændþjóðum okkar í þessum málaflokki. Einnig er mikilvægt að frumvarp um breytingar á lögum um Þjóðskjalasafnið sem nú er til umfjöllunar í allsherjar- og menntamálanefnd fái góða meðferð og afgreiðslu sem fyrst.

Virðulegi forseti. Þau ánægjulegu tíðindi bárust í gær að innanríkisráðuneytið hafi snúið fyrri úrskurði Útlendingastofnunar og úrskurðað að tvær kólumbískar konur og ein stúlka hljóti dvalarleyfi hér á landi af mannúðarástæðum. Mörg okkar hér inni hafa líklega fylgst með máli kvennanna í fjölmiðlum og undrast það sem virðist vera óskiljanleg harka og ósveigjanleiki Útlendingastofnunar í þessu máli. Margir hafa orðið til þess að tala máli kvennanna og virðist mér sem flestir fagni þessari afgreiðslu ráðuneytisins. Hún er í anda þeirrar sjálfsmyndar sem við viljum hafa sem þjóð, að við bjóðum velkomið í okkar samfélag fólk sem er í vanda statt. Almenningur á Íslandi vill sameina fjölskyldur en ekki sundra þeim og margir eiga bágt með að skilja hvers vegna stofnanir sem starfa á okkar vegum virðast ekki vinna eftir þeirri stefnu. Þótt ástæða sé til að gleðjast yfir farsælum endalokum þessa máls ætti það að vekja okkur til umhugsunar um á hvaða leið við erum í málaflokknum. Til að komast í gegnum nálaraugað og fá hér hæli af mannúðarástæðum virðist fólk þurfa að koma málum sínum í fjölmiðla og almenningur að fyllast réttlátri reiði. Þannig eiga þeir einir möguleika sem náð hafa að koma sér upp félagslegu baklandi eða eiga einhverja þá að sem geta talað máli þeirra í fjölmiðlum. Kjörnir fulltrúar mega í þessum málaflokk ekki fela sig á bak við embættismenn. Ég fullyrði að sú harka sem Útlendingastofnun hefur sýnt í málefnum hælisleitenda sé ekki í samræmi við óskir almennings og því ber Alþingi að taka málaflokkinn til alvarlegrar endurskoðunar.

Forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna orða hv. þm. Sigrúnar Magnúsdóttur undir þessum lið á miðvikudaginn þar sem hún sagðist vilja eyða vafa mínum um að lagning Sundabrautar væri mikið þarfaverk. Ég efast ekkert um að Sundabraut geti verið mikið framfaraskref. Erindi mitt þegar ég ræddi þetta málefni fyrir nokkru var að fá úr því skorið hvort hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir og aðrir þingmenn Framsóknarflokksins sem hafa flutt þingsályktunartillögu um að Sundabraut fari á samgönguáætlun teldu brýnna að reisa Sundabraut en að greiða úr húsnæðismálum Landspítalans. Það var spurning mín. Framsóknarflokkurinn hefur ekki sýnt mikinn áhuga á því verkefni svo vægt sé til orða tekið. Í mínum huga er hins vegar engin spurning hvort sé brýnna, hvort eigi að vera forgangsverkefni, bygging nýs landspítala, þjóðarspítala eins og sumir kalla hann, eða Sundabrautar. Spurningin sem ég lagði fram var: Hvort er brýnna í hugum framsóknarmanna, Sundabraut eða landspítali? Ég óska þess að þingsályktunartillaga um byggingu nýs landspítala sem hv. þm. Kristján Möller flutti ásamt öðrum fyrir jól og hefur síðan verið í velferðarnefnd komi bráðlega fyrir þingið þannig að við getum rætt þetta mikilsverða verkefni. Það er nauðsynlegt til að við getum haldið uppi þeirri heilbrigðisþjónustu í landinu sem við viljum á komandi árum.

Hvað á að skera niður á móti? … 100 milljarðar.


            

Herra forseti. Ég vil beina orðum mínum til formanns atvinnuveganefndar. Auglýsingaherferð er hafin í Bandaríkjunum gegn hvalveiðum Íslendinga og gengur út á það að kaupa ekki fisk af íslenskum hvalveiðimönnum. Dýra- og náttúruverndarsamtök standa að þeim áróðri og rituðu fjölda bandarískra fyrirtækja sem kaupa íslenskar sjávarafurðir bréf skömmu fyrir stærstu sjávarútvegssýningu Bandaríkjanna sem haldin er nú í Boston. Voru fyrirtækin hvött til að sniðganga íslensk fyrirtæki sem tengjast hvalveiðum. Fram hefur komið að matvælafyrirtækið High Liner Foods hefur ákveðið að hætta að kaupa fisk af HB Granda þar til fyrirtækið losar sig við hluthafa sem tengjast hvalveiðum, en forstjóri Hvals er stór hluthafi í HB Granda. Við Íslendingar höfum áskilið okkur rétt til að stunda sjálfbærar veiðar samkvæmt alþjóðalögum en hagnaður af stórhvelaveiðum hefur verið lítill sem enginn undanfarin ár og erfitt hefur reynst að koma afurðunum á markað. Því vil ég spyrja formann atvinnuveganefndar hvort ekki sé rétt að endurmeta hagsmuni Íslands í því ljósi, hver raunverulegur ávinningur er af hvalveiðum í dag, og hvort vegi þyngra áframhaldandi hvalveiðar Íslendinga eða neikvæð áhrif hvalveiða á markaðssetningu íslenskra sjávarafurða erlendis og á ferðaþjónustu tengda hvalveiðum. Hvert er kalt hagsmunamat formannsins á heildarhagsmunum þjóðarinnar í ljósi þess mikla áróðurs sem er hafinn og ekki sér fyrir endann á?

Virðulegur forseti. Það er ekkert nýtt undir sólinni í þessu hvalveiðimáli. Við höfum séð þær hótanir sem við stöndum frammi fyrir núna áður. Það má minnast þess hér aftur um einhverja tugi ára þegar hótanir lágu í loftinu um að fisksölukeðjan Long John Silver mundi ekki kaupa íslenskan fisk vegna hvalveiða okkar á þeim tíma. Hræðsluáróður hefur verið rekinn bæði hérlendis og erlendis en árangurinn hefur alltaf verið sá að lítið hefur gengið eftir. Það er alveg eins í mínum huga í þetta sinn. Við hófum hér hvalveiðar aftur eftir nokkuð margra ára hlé árið 2003. Það er hægt að rifja upp ummæli og hástemmdar yfirlýsingar aðila í forsvari fyrir samtök sem kenna sig við náttúruvernd, aðila í ferðaþjónustu og jafnvel öðrum greinum sem sögðu að allt færi fjandans til á Íslandi, það mundi draga úr allri ferðaþjónustu, erlend samtök á borð við Alþjóðadýraverndunarsjóðinn sögðust ætla að auka hér ferðamennsku ef við mundum hætta hvalveiðum. Við stóðum auðvitað í lappirnar og héldum okkar striki og árangurinn er samkvæmt því. Hér hefur aldrei fjölgað eins mikið í ferðaþjónustu. Allar greinar ferðaþjónustu auk nýgreina eins og hvalaskoðun ganga mjög vel og langstærstur hluti veitingastaða á Íslandi hefur hvalkjöt á matseðlinum og það eru útlendingar sem kaupa. Hagnaður er enginn, segir hv. þingmaður, og það er erfitt að koma þessu á markað. Hver segir það?

Tölur.

Hvaða tölur segja það? Ég bið hv. þingmann að nefna þær og koma með þær. Hér eru búnar að vera hvalveiðar og allar afurðir hafa mér vitanlega selst. Héðan var verið að skipa út 2 þús. tonnum í síðustu viku sem fara í beina siglingu til Japans. Svokölluð náttúruverndarsamtök hafa verið að hóta skipafélögum allri óáran. Ég hef sagt að það jaðri við hryðjuverkastarfsemi hvernig  
            

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur þar sem hún segist á fésbókarsíðu sinni vera stolt af starfsfólki innanríkisráðuneytisins sem hafi unnið mál kólumbísku kvennanna hratt og örugglega. Í gær var þeim veitt dvalarleyfi af mannúðarástæðum eftir að Útlendingastofnun hafði synjað þeim um hæli. Ég lýsi ánægju minni með þetta mál. Mig langar einnig til að lýsa ánægju minni með framgöngu hæstv. utanríkisráðherra, Gunnars Braga Sveinssonar, vegna ástandsins í Úkraínu. Hæstv. utanríkisráðherra fór þangað fyrir helgi til að kynna sér stöðu mála í eigin persónu og eiga í viðræðum við stjórnmálamenn þar í landi. Það tel ég til fyrirmyndar að íslenskur ráðamaður geri í þessari stöðu. Íslendingar eiga að láta heyra til sín á alþjóðavettvangi og innan alþjóðastofnana sem við tilheyrum þegar ríki fara fram með þeim hætti sem Rússar gera. Getum við þar að mörgu leyti tekið Norðmenn okkur til fyrirmyndar sem eru alls óhræddir við að gagnrýna þær þjóðir sem fara fram með offorsi þrátt fyrir að það geti skaðað viðskiptahagsmuni þeirra. Skemmst er að minnast þess hvernig Kínverjar komu fram við Norðmenn eftir að þeir veittu kínverska andófsmanninum Liu Xiaobo friðarverðlaun Nóbels árið 2010. För hæstv. utanríkisráðherra til Úkraínu sýnir einmitt þann framgangsmáta sem íslenskir ráðamenn eiga að temja sér í málum sem þessum. Hver einasta rödd skiptir máli. Það er von mín að Íslendingar láti ekki hagsmuni sína í Norðurheimskautsráðinu gera það að verkum að þeir kikni í hnjáliðunum gagnvart Rússum. Framganga utanríkisráðherra með för sinni til Úkraínu lofar góðu um framhald hjá þessari ríkisstjórn gagnvart þjóðum sem brjóta grundvallarmannréttindi.

Virðulegi forseti. Ég hnaut um grein í Morgunblaðinu í morgun eftir fyrrverandi formann Vélstjórafélags Íslands. Fyrirsögnin var: „Er aflabrestur ekki lengur frétt?“ Það sem vekur athygli greinarhöfundar, og tek ég heils hugar undir með honum, er að ekki fer mikið fyrir því í fjölmiðlum að á loðnuvertíð sem nú er lokið kom á land 75% minni afli en á síðustu vertíð, þ.e. sem nemur 231 þús. tonnum. Fjölmiðlamönnum er tamt að gera mikið úr launum sjómanna á loðnuskipum þegar vel gengur og þeir reikna mjög nákvæmlega hver hluturinn er á dag þegar stutt er að sækja og loðnan þétt en ég sakna þess að ekki sé gerð frétt úr því þegar laun þeirra skerðast um 75%. Þegar ég var á loðnu um og fyrir 1980 var loðnan kölluð fjölmiðlafiskurinn vegna þess að þá sást í dagblöðum hvar bátar lönduðu og hve miklu þeir lönduðu. Reyndar töluðum við sjómenn um blaðamannaformúluna þegar blaðamenn reiknuðu árstekjur sjómanna út frá bestu dögunum og umreiknuðu yfir á árstekjur.

Ekki á Þjóðviljanum.

Ekki þarf að fjölyrða um útkomuna. Ég hef spurt mig undanfarna daga hvort verkfalli undirmanna á Herjólfi sé lokið þegar ég sé enga frétt um það í fjölmiðlum. Það er undarlegt að ekki skuli vera fleiri og stærri fréttir af því í fjölmiðlum þegar samgöngumál stærstu verstöðvar landsins eru í molum um hávertíð með tilheyrandi kostnaði, tekjutapi og fyrirhöfn vinnandi fólks og fyrirtækja. Ef stofnæðar út úr Reykjavík væru lokaðar um nætur og helgar er ég hræddur um að stórar fyrirsagnir væru í fjölmiðlum. Það eru engir aðrir en fjölmiðlar sem geta brúað bilið milli landsbyggðar og höfuðborgar og ég sá í Morgunblaðinu 

Herra forseti. Eftir því sem ég kemst næst eiga heimsmet forsætisráðherra að hafa verið afgreidd út úr ríkisstjórn í morgun, frumvörp sem varða skuldavanda heimilanna og lækkun á höfuðstól verðtryggða skulda. Ég kem hingað upp til að brýna stjórnarliða í þingsal. Í stjórnarsáttmála flokkanna er talað um að jafnræðis skuli gætt gagnvart verðtryggðum lánum. Kannski hefur menntamálaráðherra tekið tillit til orða minna hér fyrr í vetur og það væri þá ánægjulegt en ég bið stjórnarliða að huga sérstaklega að því þegar þeir fá þessi mál inn í þingflokka til sín hvort þar sé verið að leiðrétta verðtryggðar lánasjóðsskuldir til að gæta jafnræðis gagnvart verðtryggðum skuldurum þessa lands og ef það er ekki sjái þau til þess að staðið verði við loforð um jafnræði.

Er ekki rétt að bíða eftir frumvarpinu?

Herra forseti. Hér grípur þingflokksformaður Framsóknarflokksins fram í. Ég er einmitt að hvetja hana og hennar fólk sem og sjálfstæðismenn hér í salnum til að horfa sérstaklega til þessa atriðis þegar þau skoða frumvörpin og samþykkja framlagningu þeirra. Ég bið þingmenn að hafa í huga að sniðganga ekki einn hóp skuldara, þann sem hefur ákveðið að fjárfesta í menntun á verðtryggðum lánum.

Virðulegur forseti. Þann 21. febrúar sl. óskaði ég eftir að eiga sérstaka umræðu við mennta- og menningarmálaráðherra um menningarsamninga og stöðuna sem þá var upp komin vegna þess að menningarráðin höfðu ekki fengið svör frá ráðuneytinu um áform og stöðu mála. Sú umræðubeiðni hefur þegar haft áhrif því að á undanförnum dögum bárust tíðindi af fjárframlögum og að þeim mun ég víkja betur á eftir. Sem betur fer hefur skilningur samfélagsins aukist stórlega á mikilvægi menningarstarfs og skapandi greina við framvindu og viðgang samfélagsins til framtíðar. Eins og oft er virtist sem samfélagið vaknaði fyrst þegar fyrir lá að um raunveruleg áhrif væri að ræða á hagkerfið, að velsæld og vöxtur gæti líka átt rætur að rekja til sköpunar og öflugs menningarlífs eða að slík starfsemi gæti a.m.k. verið mikilvægur þáttur. Því miður var það nokkurt frástef í fjárlagafrumvarpi nýrrar ríkisstjórnar að breyta áherslum frá skapandi greinum í áttina til meira gamaldags atvinnustefnu og oftar en ekki virtist sem það dygði að málin eða áherslurnar stöfuðu frá fyrri ríkisstjórn til að hætta verkefnum eða draga verulega úr fjárframlagi til þeirra. Þetta gildir meðal annars um umrædda menningarsamninga sem þurftu að sæta niðurskurði. Framlögin til menningarsamninganna lækkuðu um 23 milljónir eða um 10% á árunum 2013–2014 og er gert ráð fyrir sömu upphæð áfram allt til ársins 2017. Ekki verður hjá því komist að nefna að á sama tíma og þessir samningar sæta niðurskurði úthlutar forsætisráðherra 200 millj. kr. með SMS-skilaboðum til þeirra sem eru honum þóknanlegir. Nú er staðan þannig 25. mars að enn er verulega óljóst hvernig verkefnunum reiðir af. Loks þessa síðustu daga hafa borist upplýsingar frá menntamálaráðuneyti um niðurskorin fjárframlög en það er erfitt að úthluta peningunum vegna þess að enn þá hafa ekki borist svör frá atvinnuvegaráðuneyti um menningartengda ferðaþjónustu. Borist hafa lausafregnir af því að þeir peningar verði felldir niður. Menningarfulltrúar um allt land eru því enn í óvissu um menningarstarfsemi í héraði á sumri komanda. Þessi verkefni hafa verið mikilvæg af mörgum ástæðum. Þau eru sannarlega menningarmál en þau eru líka byggðamál. Þau eru félagslega mikilvæg því að þátttakan er gríðarleg og stuðlar að virkni og fjölbreyttu mannlífi um allt land. Fjöldi verkefna hefur verið og er enn í uppnámi, þúsundir bíða svara hvarvetna. Á Vesturlandi einu komu 120 umsóknir og á Suðurlandi 200. Ég spyr: Af hverju dróst þetta? Þessi staða lýsir skilningsleysi á því um hvað byggðastefnan snýst, um hvað frjótt og öflugt mannlíf snýst. Auk þess birtist í raun alveg sérstakt skilningsleysi á stöðu landsbyggðarinnar. Aðstaða menningarráðanna og menningarfulltrúanna er óþolandi auk þess sem framlög til þeirra sjálfra hafa verið skorin niður. Þannig hefur starfshlutfall menningarfulltrúa á Vesturlandi verið skorið niður um helming. Við hljótum að líta svo á að grundvöllur sé fyrir enn öflugra menningarlífi um landið vítt og breitt og að menningarsamningarnir séu einn af burðarásum slíkrar framtíðarsýnar. Mikilvægur þáttur í menningarstefnunni er áherslan á samvinnu þar sem samningarnir byggja á virku samtali sem er nauðsynlegt að hafa opið, óhindrað og að það byggi á trausti. Ekki síður er mikilvægt að sveitarstjórnir, landshlutasamtök og einstök sveitarfélög séu opin fyrir samstarfi sín á milli þegar kemur að menningarmálum. Rétt er í því sambandi að nefna samvinnu sveitarfélaga við menningarstofnanir á landsvísu um einstök verkefni. Virðulegur forseti. Í þeirri stöðu sem upp er komin, þ.e. að nú loks í mars eru komin svör frá menntamálaráðuneytinu en menn vita ekki hver staðan verður í ljósi þess að ekki hafa allir endar verið hnýttir, endurspeglast atvinnustefna sem gerir ráð fyrir fábreytni, stóriðju, stórvirkjunum og hefðbundnum stórkarlaáherslum í atvinnumálum. Stórkarlaáherslur koma nú víða fram, t.d. í nýrri tillögu Orkustofnunar, í totutillögu umhverfisráðherra, í geðþóttaráðstöfunum almannafjár, eins og nýleg dæmi sanna, og í niðurskurði og samdrætti í öllum þeim verkefnum sem lúta að menntun og menningu. Sennilega er öflug mennta- og menningarstefna mikilvægasta byggðaaðgerðin yfir höfuð og órjúfanlegur þáttur í metnaðarfullri sóknaráætlun sem hafði verið í undirbúningi árum saman en hún er skorin niður í nýjum fjárlögum um 93,6%, en sú áætlun byggir á samstarfi sveitarfélaga og forgangsröðun heimamanna í atvinnumálum. Stórkarlapólitíkin er í stórsókn og kemur fram í framgöngu hvers ráðherrans á fætur öðrum. Niðurskurður mennta- og menningarmálaráðuneytis á menningarsamningum við landshluta í fjárlögum ársins 2014 er umtalsverður og er því spurt: Hver er þróun framlaga atvinnu- og nýsköpunarráðuneytisins? Hver er fjöldi starfa sem glatast við niðurskurðinn? Hver er forgangsröðun ráðherra að því er varðar menningarstarfsemi úti um land? Af hverju hefur það dregist svona í menntamálaráðuneytinu að svara menningarráðum landshlutanna? Er vandinn sá að ráðherranum óx í augum að taka ákvarðanir um skiptingu fjárins? Er þetta einfalda verkefni, sem snýst um að skipta peningum milli landshluta, ráðherranum um megn? Af hverju tók þetta ráðherrann svona langan tíma? Af hverju var málinu ekki lokið fyrr en beiðni kom fram á Alþingi um sérstaka umræðu um það?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að fá tækifæri til þess að upplýsa þingheim um stöðu menningarsamninga eins og staðan blasir við í dag. Menningarsamningar við landshluta hafa verið við lýði allt frá árinu 2001. Þegar samningur við Austurland var gerður frá árinu 2007 höfðu verið í gildi samningar við öll sjö landshlutasamtökin utan höfuðborgarsvæðisins. Um síðastliðin áramót féllu menningarsamningarnir úr gildi og skapaðist nokkur óvissa um framtíð þeirra, en henni hefur nú verið eytt og nýir samningar sendir landshlutasamtökunum til undirritunar. Í síðustu samningum voru samningsaðilar menningarsamninga mennta- og menningarmálaráðuneyti og atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti vegna ferðamála annars vegar og landshlutasamtök sveitarfélaga fyrir hönd sveitarfélaga á hverjum stað hins vegar. Í þeim samningum sem nú bíða undirritunar er sú breyting orðin að samningsaðilar eru einungis mennta- og menningarmálaráðuneytið og landshlutasamtökin. Þessir nýju samningar ná ekki lengur yfir menningartengda ferðaþjónustu heldur er meiri áhersla nú lögð á nýsköpun og listir. Þessi þróun skýrir að mestum hluta þá töf sem orðið hefur á málinu. Fyrirtækinu Capacent var falið að gera úttekt á framkvæmd menningarsamninga fyrir tímabilið 2011–2013. Skýrslan sýnir fram á, með leyfi forseta, „að víðtæk sátt sé á milli samningsaðila um framkvæmd samninganna og að það sé farsælt að stýra styrkveitingum ríkis og sveitarfélaga til menningarstarfs í einn farveg“ og að árangurinn sé umtalsverður. Það sem ég hef orðið áskynja um eftir að ég tók við málaflokknum er að menningarsamningar hafa skipt miklu máli, einnig á sveitarstjórnarstiginu en sveitarfélögin greiða jafnframt 40% framlag á móti ríkinu. Það hefur hins vegar verið vandkvæðum bundið að fá sameiginlegan skilning landshlutasamtakanna á skiptingu fjárveitinga ríkisins. Þess ber að geta að aukning varð á framlögum til allra svæða þegar stofn- og rekstrarstyrkjum var komið fyrir á vettvangi menningarráða á árinu 2012 í kjölfar breytinga á styrkveitingum fjárlaganefndar. Nú er staðan sú að þeir fjármunir sem eyrnamerktir eru til menningarsamninga á fjárlögum ársins 2014 af liðum mennta- og menningarmálaráðuneytisins eru greiddir til menningarráða samkvæmt reiknireglu sem gilti í síðustu samningum en með 10% flötum niðurskurði sem er niðurskurðurinn milli ára á fjárlögum til þessa fjárlagaliðar. Framlag ráðuneytisins í ár nemur því 207,4 millj. kr. sem er eins og málshefjandi benti á lækkun um 23 milljónir frá síðasta ári. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um hversu mörg störf er áætlað að glatist við þennan niðurskurð er því til að svara að ekki er hægt að áætla þann fjölda með neinni vissu þar sem ekki liggur endanlega fyrir hvernig fénu verður úthlutað. Spurt er um forgangsröðun menningarráða. Þá er það til að taka, virðulegi forseti, að allt frá upphafi samstarfsins hefur það verið á hendi menningarráða að móta stefnu og úthlutunarreglur í menningarmálum fyrir sín svæði. Ráðuneytið hefur ekki komið þar að nema að því leyti sem samningar segja til um. Meginmarkmið samninganna á síðasta tímabili var að efla samstarf á sviði menningarmála á svæðinu, stuðla að nýsköpun og fjölbreytni í menningar- og menningartengdri ferðaþjónustu, fjölga atvinnutækifærum og að menningarstarfsemi styddi við ferðaþjónustu. Í ljósi þessarar umræðu vil ég jafnframt geta þess að ríkisstjórnin er með til umræðu að efla sóknaráætlun, einhvers konar landshlutaáætlun. Ég vil taka það fram að vilji manna er að stuðningur við listir og menningu innan þess nýja kerfis sem verið er að vinna að verði skýrt afmarkaður og á forræði og ábyrgð míns ráðuneytis, m.a. með því að stuðla að framlögum til málaflokksins á fjárlögum við að móta reiknireglu, samningagerð og eftirlit. Reynsla undanfarinna ára af framkvæmd og fyrirkomulagi menningarsamninganna er farsæl. Ég tel þó að styrkt og bætt umgjörð hljóti að verða til þess að byggja enn frekar undir tækifæri til að styrkja menningarmál um landið til lengri tíma litið. Styrkari landshlutasamtök og meira aðgengi á stoðþjónustu á þeim vettvangi ætti að gera menningarfulltrúum og menningarráðum frekar kleift að einbeita sér betur að grasrótarstarfi á sviði menningarmála í hverjum landshluta til framtíðar litið. Ég hef hins vegar tekið undir þau sjónarmið sem hafa komið fram í aðdraganda samninganna að ekki eigi að binda það í samningum að menningarfulltrúi eigi að vera starfsmaður menningarráða heldur eigi sú ákvörðun að vera á forræði landshlutasamtakanna sjálfra. Um leið og ég er talsmaður þess að samningar eiga að vera í stöðugri þróun er það skoðun mín og margra annarra að menningarsamningarnir séu dæmi um vel heppnaða stjórnvaldsaðgerð þar sem tekist hefur að draga úr miðstýringu, skapa ábyrgt og svæðisbundið stjórnvald og efla um leið þá málaflokka sem um ræðir.

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu um menningarsamningana. Mikið óskaplega væri gott ef lokaorð hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefðu verið höfð að leiðarljósi þegar allar ákvarðanir voru teknar um ferlið varðandi styrki til menningarmála á landsbyggðinni. Þar kom fram að þetta væri farsælt, þetta væri jákvætt, menn væri búnir að gera sér grein fyrir því, en samt var allt saman tekið út úr sóknaráætlun, því breytt og sagt að það ætti að endurskoða allt en svo komast menn að sömu niðurstöðu. Ég fagna því. Það er nákvæmlega rétt sem hæstv. ráðherra segir, að sú aðgerð að færa ákvörðunartöku um styrki til menningarmála til landshlutanna og yfir til sveitarfélaganna hefur reynst mjög farsæl. Þar var einmitt hugmyndin þegar safnliðir voru færðir úr fjárlögum til menningarráðanna að þeir fengju aukið hlutverk, þeir yrðu ekki bara verkefnastyrkir eða styrkir til einstakra rekstrarþátta heldur yrðu þeir einnig stofnstyrkir. Við hljótum að horfa til þess og gera það í framhaldinu og fylgja því eftir þannig að efla megi menningarstarf á forsendum hvers landshluta fyrir sig eða þess svæðis sem þetta nær til. Það kom ágætlega fram hér að menn byrjuðu á því að skera þarna niður. Það kemur ofan í þann nauðungarniðurskurð sem hefur verið á síðustu árum. Við skulum ekki gera lítið úr því. Það er svo merkilegt við margt af því sem hefur verið horft til á þessu ári í sambandi við fjárlögin að það er eins og menn hafi ekkert verið á svæðinu á þeim tíma sem hlutirnir voru að gerast og nú eigi að fara að taka til hendinni. Þá bæta menn í og hafa svo til afsökunar að þeir vissu ekki betur, eða hvað? Það er búið að vera mikill ágreiningur um úthlutunarreglurnar og því miður hefur ekki tekist sátt í því máli. Það er verið að hringla með þetta. Í desember voru gefnar út reglur, ef ég man rétt. Síðan komu aftur nýjar reglur eftir áramótin. Nú liggja þessir samningar undir óundirritaðir. Ég ætla rétt að vona það að hæstv. ráðherra standi við það að fylgja því eftir að ákvörðun verði hjá sveitarfélögunum 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir umræðuna sem er mjög þörf. Mér fannst líka ánægjulegt að heyra hæstv. ráðherra ljúka ræðu sinni á því að viðurkenna að þessir menningarsamningar hefðu verið mjög gott skref þegar þeir voru gerðir 2001. Mér finnst vont hvað þetta mál hefur dregist úr hófi. Mér finnst það lýsa ákveðnu stefnuleysi af hálfu stjórnvalda. Ég veit alla vega að hjá Eyþingi fyrir norðan voru styrkir auglýstir í október enda gengið út frá því að samningar lægju fyrir um áramótin. Það var gert með samþykki ráðuneytisins að því er ég best veit. Nú er mars og mér skilst að samningsdrögin hafi verið send til menningarfulltrúanna í þessum töluðu orðum. Það segir sig því sjálft að úthlutun nýrra styrkja hefur ekki farið fram og mörg verkefni eru í uppnámi. Mér finnst ekki eðlilegt að pólitíkin geti sett svona verkefni í uppnám. Ég sakna langtímahugsunar. Það hefði kannski þurft að byrja að skoða þetta mál í ágúst, það hefði verið gott. Ég veit líka að menningarfulltrúar og sveitarstjórnarmenn hafa eytt miklum tíma og miklum peningum í að berjast fyrir að fá samningsdrögin. Það hefur kostað flugferðir til Reykjavíkur. Það er sóun á tíma og peningum sem hefðu nýst betur í annað. Ég ætla að taka restina fyrir í seinni ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja þessa umræðu sem ég tel afar brýna. Eins og fram hefur komið var fyrsti samningurinn gerður á árinu 2001 við sveitarfélögin á Austurlandi og fyrst var úthlutað samkvæmt honum á árinu 2002. Hugsunin þá var að það fjármagn sem áður hafði komið eftir ýmsum leiðum frá ríki til menningarstarfsemi í landshlutanum, m.a. í gengum úthlutun fjárlaganefndar og úr ýmsum sjóðum ríkisins, yrði veitt í einn farveg ásamt mótframlagi sveitarfélaga og því yrði síðan úthlutað eftir skýrum og markvissum leiðum í landshlutanum. Um leið yrði allt starf á þessu sviði markvissara og fleiri tækifæri sköpuðust til að byggja upp til framtíðar. Eins og segir í fyrsta samningnum, með leyfi forseta: „Tilgangur samningsins er að efla menningarstarf á Suðurlandi og beina stuðningi ríkis og sveitarfélaga á Suðurlandi við slíkt starf í einn farveg. Jafnframt eru áhrif sveitarfélaga á forgangsröðun verkefna aukin.“ Í kjölfarið voru smátt og smátt gerðir sambærilegir samningar í öðrum landshlutum, þeir síðustu 2007. Samhliða stofnuðu sveitarfélög menningarráð í landshlutunum. Hlutverk þeirra var að standa fyrir öflugu þróunarstarfi í menningarmálum, hvetja til samstarfs og faglegra vinnubragða og stuðla að almennri vitund og þekkingu við málaflokkinn. Markmið samninganna var að undirbyggja atvinnusköpun á þessu sviði og vera einir af hvötunum fyrir vel menntað fólk á sviði menningar og lista til að setjast að á landsbyggðinni og til að jafna aðstöðu milli landshluta til að skapa og njóta menningar. Þess vegna eru tafirnar sem nú hafa orðið á endurnýjun samninga bagalegar fyrir allt menningarstarf í landinu. Einnig hafa í gegnum tíðina, samhliða endurnýjun samninga, fleiri verkefni verið færð af safnliðum fjárlaga yfir á menningarsamningana og þannig hefur smátt og smátt dregið úr heildarframlögum til menningarstarfs á landsbyggðinni á kostnað starfsins þar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda, hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, fyrir að hefja þessa umræðu og sömuleiðis hæstv. ráðherra fyrir að taka þátt í henni. Ég sé svolítið skýrt mynstur í þessu máli að dregið hefur verið úr einhverju sem allir virðast þó vera sammála um að sé mjög jákvætt. Hér virðist enginn ágreiningur vera um það að menningarsamningarnir séu bæði mikilvægir og hafi verið vel heppnuð stjórnvaldsaðgerð, eins og hæstv. ráðherra sagði í lok ræðu sinnar. Reynslan er farsæl. Stjórnvaldsaðgerð sem er vel heppnuð skapar auðvitað vinnu, skapar menningarverðmæti, hjálpar ferðaþjónustunni eins og flest slíkt, eins og við þekkjum, en samt er skorið niður í málaflokknum. Ég velti fyrir mér hvers vegna. Hvers vegna er skorið niður í þessu ef þetta svona vel heppnað? Ég skil það ekki. Hvað varðar tafirnar ætla ég að leyfa hæstv. ráðherra bara að útskýra það þar sem svo margir hafa nú þegar hafa spurt út í þær. Fyrst og fremst velti ég fyrir mér hvað það er við þetta verkefni sem gerir að verkum að mönnum finnst skynsamlegt að skera það niður, þ.e. ef þetta er farsælt verkefni, ef verkefnið býr til atvinnu, ef gengur vel að undirbyggja atvinnuvegina á landsbyggðinni með þessu verkefni. Hvers vegna er það skorið niður? Hvers vegna er þetta fjármagn ekki látið í friði? Það er það sem ég skil ekki alveg og velti fyrir mér hvort hægt sé að fá skýrari svör við því.

Herra forseti. Það er von að mönnum gangi illa að skilja það að verkefni sem allir ljúka lofsorði á og hrósa upp í hástert, þar með talinn ráðherrann sjálfur, skuli vera skorið sérstaklega niður um 10% í fjárlögum ársins. Það er skrýtið þegar menn höfðu frekar gert sér vonir um að tími aðhalds á þessu sviði væri að baki og menn gætu farið að gefa í. Ég var svo lánsamur að geta verið viðstaddur úthlutun líklega þriggja verkefnastyrkja úr menningarsamningum á síðastliðnu ári, í Ólafsfirði fyrir svæði Eyþings, í Stykkishólmi fyrir Vesturland og á Djúpavogi fyrir Austurland, enda var um samstarfsverkefni atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins og menntamálaráðuneytisins að ræða. Það var sérlega ánægjulegt að vera viðstaddur þessa atburði og það sannfærði mig enn betur en ella um það að veiting þessara styrkja, þó lágar fjárhæðir séu, til margvíslegra og mjög fjölbreyttra verkefna vítt og breitt um svæðin er eitt það allra besta sem við getum gert til að hlúa að lifandi og sjálfsprottinni menningu og starfsemi úr grasrótinni á þessum svæðum. 10% niðurskurður er auðvitað mjög tilfinnanlegur, en það bætti ekki úr skák þegar hringlið hófst í ráðuneytinu um að breyta úthlutunarreglum og ofan í kaupin kom upp óvissa um hvort atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið yrði áfram aðili að samstarfinu með þá fjármuni sem þar er væntanlega enn að finna í sjóðum sem ætlaðir eru til að styrkja menningartengda ferðaþjónustu. Ég tel það hrapalleg mistök að atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið fari út úr þessu samstarfi. Það var vel heppnað og með því var forræðið á þessum málum í heild fært til svæðanna. Þá vaknar auðvitað spurningin: Ætlar atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, væntanlega iðnaðar- og viðskiptahluti þess, að úthluta núna þessum aurum sínum upp á gamla móðinn, án samráðs við heimamenn? Það væri mikil afturför og mundi veikja verkefnin í heild sinni og samlegðina sem af því er fólgin að gera þetta á skipulagðan hátt. Ég tel þessa framgöngu 

Hæstv. forseti. Það eru viðhöfð ýmis stór orð um þessa samninga. Ég tel hins vegar ástæðu til þess að fagna því að við skulum í dag vera í þeirri stöðu að búið sé að senda þá út til menningarráðanna til undirritunar. Vissulega er um 10% niðurskurð að ræða. Ég verð að fagna því sérstaklega að þar skuli vera jöfnuður en ekki skorið niður mismunandi eftir landshlutum. Ég vil benda á að landshlutar eru misjafnlega vel í sveit settir til þess að njóta menningar höfuðborgarsvæðisins. Þar af leiðandi skiptir miklu máli að þessi jöfnuður skuli vera þrátt fyrir að það hafi verið krafa frá þeim landshlutum sem voru nær höfuðborgarsvæðinu að niðurskurðurinn yrði minni á þeim svæðum. Við vitum það öll og það hefur komið hér fram að menningarsamningarnir hafa haft gríðarlega mikil áhrif á möguleika ungs fólks til þess að fara af stað í menningarsköpun og handverk. Þetta hefur stutt við það bæði í þeirri vinnu og jafnvel í námi. Það er til fyrirmyndar á Austurlandi hvernig hefur verið unnið að því að styðja og styrkja við ungt fólk. Til dæmis var þar verkefni sem var unnið fyrir nokkrum árum og hét Jaðar er hin nýja miðja. Það kemur í rauninni til mótvægis við það að þurfa ekki að leita til „miðjunnar“ eftir menningu, að skapa hana sjálfur. Þessir samningar hafa gert okkur kleift að skapa aðstöðu fyrir ungt listafólk um allt land til að sinna menningarsköpun.

Forseti. Á árinu 2012 voru gerðar róttækar breytingar á úthlutun óskiptra liða fjárlagafrumvarpsins, bæði safnliða mennta- og menningarmálaráðuneytisins og hv. fjárlaganefndar. Mikil og góð vinna fór fram í ráðuneytinu við greiningar og skiptingu fjármuna þar sem meðal annars var gert ráð fyrir styrkingu lögbundinna sjóða, einnig menningarsamninga landshlutanna. Niðurskurður hafði verið á þessum liðum eins og hér hefur komið fram. Viðurkennt var að þeir hefðu víðtæku samfélagslegu og efnahagslegu hlutverki að gegna en ágreiningur var hins vegar um úthlutunina. Umbætur hv. fjárlaganefndar gengu út á gegnsæi til að auka traust á því hvernig fjármunum ríkisins er skipt á þarfagreiningu og eftirlit, bætta stjórnsýslu, yfirsýn yfir einstaka málaflokka og faglega umsýslu. Útgangspunkturinn var að fjárlaganefnd og fagnefndir gerðu tillögu um umfang einstaka fjárlagaliða, en lögbundnir sjóðir og landshlutasamtökin og menningarráð landshluta sæju um dreifingu til einstakra verkefna eftir ákveðnum viðmiðum. Ekki voru allir ánægðir með þetta umbótastarf hv. fjárlaganefndar. Óánægðastir voru þeir sem höfðu greiðan aðgang að þingmönnum og fjárlaganefnd. Landshlutasamtökin sem gera menningarsamninga við ráðuneytið hafa gagnrýnt mikið niðurskurð undanfarin ár og fyrir árið 2014 er hann 10% eins og fram hefur komið. Þau hafa einnig gagnrýnt skiptingu fjármuna á milli landshluta og telja þær reglur sem farið er eftir ógegnsæjar. Landshlutasamtökin hafa lagt áherslu á að reglurnar séu skýrar og öllum ljósar. Það tókst við gerð vaxtarsamninga við atvinnuvegaráðuneytið og við úthlutun frá Byggðastofnun en ekki hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Mikilvægt er, ásamt því að styrkja menningarsamningana sem reynst hafa vel og útvíkka hlutverk þeirra, að settar reglur um skiptingu fjármagns milli landshluta séu skýrar og rökin fyrir þeim sterk.

Virðulegi forseti. Mig langar að taka upp þann punkt að atvinnuvegaráðuneytið sé ekki lengur aðili að þessum samningum. Gert er ráð fyrir 30 milljónum að því er ég best veit á liðnum „Ferðamál, ýmis verkefni“. Þá vil ég í rauninni spyrja hvort markmiðið sé að millifæra þessar 30 milljónir yfir til menntamálaráðuneytisins og þær verði áfram í menningarsamningunum. Það liggur ekki fyrir í hvað þeir peningar verða notaðir. Það er þá nokkuð sem við í fjárlaganefnd munum grafast fyrir um. Mig langar aðeins að benda á úttektina á framkvæmd menningarsamninga sem hæstv. ráðherra vitnaði í og kom út 2013. Þar er einmitt verið að tala um að mörkin á milli ferðaþjónustu og menningarstarfsemi séu óljós. Orðrétt segir, með leyfi forseta: „Þá hafa samningarnir leitt til þess að menningarstarfsemi styður við ferðaþjónustu en mörk milli menningarhluta og ferðaþjónustuhluta einstakra verkefna hafa stundum verið óljós og því er til staðar skilgreiningarvandi sem ekki er rétt að gera ráð fyrir að leysist í eitt skipti fyrir öll.“ Mér finnst það í rauninni ekki gott mál ef atvinnuvegaráðuneytið dregur sig út úr þessu núna. Mig langar líka að benda á að í þessari skýrslu, þ.e. í þessu mati, kemur fram að svæði þar sem eru sérstakir menningarfulltrúar ná betri árangri, en nú er gert ráð fyrir að það verði valkvætt. Síðan hefur einnig heyrst, og kannski er bara gott að fá staðfestingu á því, að þessi málaflokkur eigi að fara undir byggðamál í atvinnuvegaráðuneytinu. Er það rétt? Á að fara að splitta menningunni upp? Nú er hluti kominn undir forsætisráðuneytið. Á nú að setja hlutann sem snýr að landsbyggðinni undir atvinnuvegaráðuneyti eða umhverfis- og auðlindaráðuneytið, þ.e. byggðahlutann? Það væri gott að fá svar við því og hvort hæstv. ráðherra telji að menning á landsbyggðinni sé að einhverju leyti öðruvísi en menning yfir höfuð. Ég tek undir það sem hefur verið sagt, að skrýtið sé að skera niður fjármagn til menningarsamninga þegar þeir hafa reynst vel. Þetta minnir mann á sóknaráætlanir landshluta sem var gríðarleg ánægja með og allir vildu halda áfram með en voru skornar niður í 15 milljónir í fjárlögum, reyndar var upphæðin hækkuð aðeins síðar.

Virðulegi forseti. Eins og fram er komið er mikilvægt að fjárveitingar til menningarstarfs í landinu dragist ekki hlutfallslega meira saman til landshlutaverkefna en til menningarstarfsemi á landsvísu ef á annað borð þarf að skera niður. Hins vegar er mikilvægt að forsenduskipting fjár milli landshluta sem og reiknireglur sem notaðar eru séu skýrar og gagnsæjar og um þær ríki sátt og þeim sé ekki breytt með skömmum fyrirvara. Þær forsendur sem ég tel mikilvægt að taka til skoðunar við skiptingu fjár eru m.a. íbúafjöldi, dreifing íbúa, þ.e. fjöldi byggðakjarna og samgöngur innan landshluta, aðgengi að annarri menningu sem greidd er úr sameiginlegum sjóðum, sem þýðir í rauninni vegalengd til og frá höfuðborg, fjármagn sem varið er af ríkisvaldinu til annarrar menningarstarfsemi í landshlutanum og mótframlög sveitarfélaga á svæðinu. Mikilvægt er að fram fari reglulegt árangursmat. Þá er brýnt að skýra betur skil verkefna sem ætlað er að sækja fjármagn í menningarsamningana annars vegar og hins vegar ýmsa sjóði sem starfa á landsvísu og stofnanir sem bundnar eru á fjárlögum þannig að allir landshlutar sitji við sama borð. Verði fjármagn til menningarstarfsemi hluti af öðrum áætlunum, svo sem sóknar- eða landshlutaáætlunum, er afskaplega mikilvægt að samband við fagráðuneytin rofni ekki svo að áfram verði skilgreint hlutfall fjármagns í samningum milli ráðuneyta og eins innan mismunandi verkefna í menningarsamningi sem gæti t.d. verið stofn rekstrar og viðburðastyrkir. Fyrst og fremst held ég að skýr markmiðssetning til langs tíma skipti öllu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka ágæta umræðu hér og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það stendur eiginlega út af hvað verði um þá fjármuni sem voru á hendi atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra og áttu að fara í menningartengda ferðaþjónustu. Ég geri ráð fyrir að beina þeirri spurningu til þess ráðherra sem um það vélar. Það er auðvitað spurning hvað þetta þýðir fyrir menningarverkefni úr því að verið er að taka það úr samhengi. Maður hefði vænst þess að sá máti sem hefur verið viðhafður undanfarin ár væri betri, að hafa þetta saman og heimamenn fengju um það ráðið hvert fjármagninu yrði ráðstafað í ríkari mæli. Þess vegna væri áhugavert ef hæstv. ráðherra mundi hjálpa okkur með það hvort einhverjar útskýringar væru á því að þetta hefði orðið lendingin, þótt ég átti mig á því að sú spurning eigi kannski frekar heima hjá hæstv. ráðherra sem fer með ferðamál. Hæstv. ráðherra gerði hér tilraun til þess að skýra töfina sem orðið hefur. Hún er náttúrlega óþolandi löng. Ráðherra mátti vita að þessi staða mundi breytast um áramót. Þetta gengur ekki gagnvart öllum þeim sem eru að undirbúa sitt starf og gera ráð fyrir fjármagni til að vinna verkefnin. Við vitum þegar, virðulegur forseti, um allnokkur verkefni sem hafa verið blásin af út af þessari stöðu, verkefni í samfélögum þar sem 100 þúsundkallar skipta alveg gríðarlega miklu máli fyrir framvindu og menningarlíf í héraði. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sjái fyrir sér þróun og framtíð menningarsamninganna, hvernig hann sjái fyrir sér styrki til menningarmála til framtíðar og loks hvernig og á hvaða grunni hann sjái sóknaráætlun koma til með að þróast í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem hér hefur verið spurt um og snýr að tímasetningu samninganna vil ég taka fram að við í ráðuneytinu höfum haft af því fregnir að menningarráðin hafi ekki treyst sér til að úthluta styrkjum þótt flest þeirra hafi auglýst eftir þeim nema niðurstaða fengist um endurnýjun menningarsamninganna. Ég ítreka að þessari óvissu hefur nú verið eytt. Það er búið að senda samningana tilbúna til undirritunar. Það er rétt að taka það fram að ráðuneytið hefur allt þetta ár lagt á það áherslu að menningarráðunum væri í sjálfsvald sett að úthluta til nýsköpunarverkefna á sviði lista á meðan ákvörðun um menningartengda ferðaþjónustu lá ekki fyrir. Jafnframt var ekki lengur gerð krafa um stuðning við menningararf, samkvæmt viðaukanum frá 2012, þar sem málaflokkurinn er nú vistaður í forsætisráðuneytinu. Ég tel því að stuðningur til nýsköpunar á sviði lista ætti að geta verið nokkuð öflugur í ár. Hér hefur verið spurt hvers vegna skorið var niður úr því málið er gott og nýtur góðs stuðnings. Rökin eru þau sömu og menn hafa staðið frammi fyrir í ríkisrekstrinum, t.d. varðandi niðurskurð til framhaldsskólanna. Ríkisendurskoðun benti á að á undanförnum árum frá hruni hafi verið skorið niður um 2 milljarða kr. í þá starfsemi. Það var ekki gert vegna þess að einhver ágreiningur væri um það hvort um væri að ræða góða starfsemi eða ekki, það var ill nauðsyn sem þurfti að grípa til vegna stöðu ríkisfjármála. Í síðustu fjárlagagerð lá fyrir að það varð að ná jafnvægi í ríkisrekstrinum og þess vegna þurfti að skera niður mjög víða. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að þetta var ekki auðveld eða einföld ákvörðun, en það markmið varð að nást að hægt væri að skila fjárlögum réttum megin við núllið. Virðulegur forseti. Hvað varðar framtíðina held ég að við séum öll, ég, hv. málshefjandi og aðrir hv. þingmenn, sammála um að það séu gríðarleg sóknarfæri á þessu sviði og við eigum að geta náð góðri samstöðu um að efla starfsemina um allt land. 
            

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðsla að lokinni 2. umr. fer fram síðar í dag.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað í þessu máli í stað hv. þm. Róberts Marshalls sem hafði sett sig á mælendaskrá og er fulltrúi Bjartrar framtíðar í umhverfis- og samgöngunefnd. Hann er okkar sérfræðingur í málaflokknum og hefur unnið ötullega að gerð náttúruverndarlaganna í þinginu. Ég mun ekki í þessari ræðu fara í fötin hans hvað sérþekkingu varðar á þessum málaflokki. Ég vil bara segja nokkur almenn grundvallaratriði sem móta afstöðu Bjartrar framtíðar til þessarar vinnu. Við hv. þm. Róbert Marshall vorum undir lok síðasta kjörtímabils tveir einir í þingflokki Bjartrar framtíðar, nýstofnuðum flokki, og lögðumst eindregið gegn því báðir tveir að gildistöku þessa frumvarps yrði frestað undir lok síðasta kjörtímabils eins og varð niðurstaða samninga milli flokkanna þá í tímaþröng. Við sögðum þá að málinu yrði mögulega stefnt í hættu og það væri hugsanlega vilji einhverra að láta þessi lög ekki taka gildi. Svo kom á daginn að þær grunsemdir áttu við einhver rök að styðjast vegna þess að þá kom þetta frumvarp inn í þingið þar sem gert er ráð fyrir að náttúruverndarlögin taki einfaldlega ekki gildi. Það urðu mikil vonbrigði að sjá það frumvarp koma inn í þingið en að sama skapi er líka mikið ánægjuefni að náðst hefur að mynda sátt í umhverfis- og samgöngunefnd um að fara ekki þá leiðina, heldur fara frekar þá leið að fresta enn frekar gildistöku náttúruverndarlaganna, reyna að leysa úr ágreiningi sem virðist vera um einstaka kafla laganna og láta þar við sitja en ekki fara þá leiðina að láta alla þessa vinnu fara fyrir bí. Mjög mikil vinna liggur að baki þessum lagabálki. Það sést líka á því hve margir sendu inn umsagnir og komu á fund nefndarinnar af þessu tilefni hversu gríðarlegur áhugi er á þessu máli meðal Íslendinga. Þetta er allt mjög vandratað. Náttúruverndarlögin sem hér liggja fyrir eru mjög metnaðarfull, mjög mikil vinna sem liggur að baki þeim, og þau eru líka vandasöm vegna þess að við erum að reyna að þræða einhver mörk milli nýtingar og verndar, á milli þess að njóta náttúrunnar og vernda hana eins og sést glögglega í álitamálum tengdum utanvegaakstri sem er eitt heitasta deilumálið um þennan lagabálk. Um hvað erum við að fjalla þar? Auðvitað er að mörgu leyti falleg sú rómantíska hugmynd að geta bara skoðað íslenska náttúru eins og maður vill á því farartæki sem maður kýs, liggur við. Þannig hefur þetta að mörgu leyti verið. Fólk hefur búið til sína eigin slóða en til langs tíma skemmir þetta líka það sem við erum að reyna að njóta. Eins og ég skynja inntak þessara náttúruverndarlaga er það það að reyna að koma einhverju skipulagi á það hvernig við njótum náttúrunnar til að vernda hana. Ef við verndum hana ekki er ekki lengur neitt til að njóta og það er nákvæmlega þetta bil sem við reynum að þræða. Þetta kann að virðast erfitt fyrir suma sem hafa upplifað það að fara um náttúruna nokkurn veginn eins og þá langar til en ég held að við Íslendingar verðum að horfast í augu við það að nú er komið að þeim tímapunkti, sérstaklega með auknum fjölda ferðamanna, að við verðum að búa til skýran ramma sem sátt er um til þess einfaldlega að ganga ekki á þessa perlu sem við viljum njóta. Margt lítur líka eflaust róttækt út í íslensku samfélagi eins og varúðarreglan svo dæmi sé tekið, reglan um að náttúran njóti vafans. Við höfum ekki alltaf látið hana gera það og höfum efnt til framkvæmda í íslenskri náttúru sem er algjörlega þvert á ráðleggingar vísindaaðila og stofnana. Í því andrúmslofti kann vissulega að virðast róttækt ákvæði um sérstaka vernd og lögfestingu varúðarreglunnar í náttúruverndarlögum. Við í Bjartri framtíð styðjum róttæknina í þessu og verðum að horfast í augu við að það þarf einn umgang enn í að fjalla um vissar greinar frumvarpsins, m.a. út af róttækninni. Við fögnum því að fallið er frá því að náttúruverndarlögin taki einfaldlega ekki gildi. Við styðjum að sjálfsögðu sáttina sem var í umhverfis- og samgöngunefnd og ég læt þar við sitja.

Virðulegi forseti. Hér erum við að ræða ótrúlega mikilvægt mál. Það er kannski miklu stærra en maður gæti ætlað ef maður væri ekki vel inni í því. Þetta er grundvallarlagasetning, lagasetning sem skiptir okkur gríðarlega miklu máli, bæði með tilliti til verndar og atvinnu vegna þess að henni er ætlað að uppfæra lagasetningu okkar á sviði náttúruverndar. Frá 1956 hefur það verið gert á um það bil 15 ára fresti, sem sagt 1956 og síðan komu önnur lög 1971, aftur 1999 og svo voru ný sett á síðasta ári. Meginástæðan er sú að gríðarlegar breytingar eiga sér stað á þessu sviði. Öll umræðan, lagarammi og viðhorf á sviði náttúruverndar og annarra umhverfismála hafa tekið mjög miklum breytingum, alþjóðlegar skuldbindingar okkar sem og síaukið efnahagslegt og pólitískt vægi málaflokksins. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að um þetta ríki góð sátt. Nefndin stóð sameiginlega að þessu áliti. Er það afar vel og ætla ég að fara yfir það á eftir hvaða vinnulagi við beittum til að komast að þeirri niðurstöðu. Fyrst langar mig þó að segja að vinnulagið við undirbúning lagasetningarinnar hefur verið gagnrýnt. Mig langar að ræða það mál aðeins vegna þess að ég tel að þar hafi menn farið mjög áhugaverða leið sem gæti verið til fyrirmyndar fyrir önnur mál. Í staðinn fyrir að fara hefðbundna leið, annaðhvort að ráðuneytið semdi frumvarpið og setti það til umsagnar á vefsíðu sinni og ynni síðan úr því eða þá leið sem við þekkjum líka sem er að setja saman hóp með hagsmunaaðilum og pólitíkinni, var ákveðið að byrja á því að fá hóp sérfræðinga á þessu sviði úr ólíkum áttum til að setjast niður og gera grunngagn sem varð síðan niðurstaðan sem sést í hvítbókinni um þetta mál. Það er undanfari þessarar lagasetningar og ég tel gríðarlega dýrmætt fyrir okkur að geta farið út í vinnu í tengslum við lagasetningu með slík úrvalsgrunngögn í farteskinu. Í framhaldinu var síðan hvítbókin send til umsagnar og hið hefðbundna ferli með samráði hófst. Það var gefinn mjög rúmur tími til athugasemda og ég tel að býsna vel hafi verið að þessu staðið. Það er rétt að farin var önnur leið en venjulega og kannski bregður mörgum þess vegna við. Það kann að vera skiljanlegt en ég tel engu að síður að þessi leið hafi verið mjög áhugaverð og eftir á, núna þegar við höfum unnið með málið, hefur það skipt okkur mjög miklu máli að hafa svo mikilvægt grunngagn frá þessum sérfræðingum okkur til stuðnings. En svo urðu töluverðar breytingar á málinu í þinginu. Grunnurinn að því að menn ákváðu að koma inn með það mál að draga það alfarið til baka er að ákveðin atriði í málinu voru töluvert umdeild, t.d. varúðarreglan og sérstaka verndin sem fjallað er um í nefndarálitinu. Það var ekki síst utanvegaaksturinn og ég verð að nefna að á honum voru gerðar mjög miklar breytingar í þinginu eftir að málið var lagt fram. Ég tel að þær breytingar hafi verið mjög til góða. Það voru líka gerðar verulegar breytingar á öðrum greinum málsins og þegar frumvarpið var síðan samþykkt var búið að taka tillit til mjög mikils af gagnrýninni sem barst. Það gerði málið að öllu leyti miklu betra og þegar við fórum síðan að vinna með það í haust urðum við fljótt vör við það í umsögnum og á máli gesta að þetta voru ákveðin atriði sem við gátum beinlínis sett fingurinn á. Ég vil meina að mjög fljótlega hafi nefndarmenn með sjálfum sér, hver og einn kannski, komist að því að það væri kannski fullróttækt að henda allri lagasetningunni til hliðar og byrja upp á nýtt og betra væri að menn næðu saman um þau atriði sem eru í lagi. Þetta er risalagabálkur, ég man ekki einu sinni í svipinn hversu margar greinar, hvort þær eru yfir 90, og 16 kaflar þannig að það var mjög mikilvægt að menn næðu saman um lögin, ekki síst vegna þess að í þessum málaflokki skiptir svo miklu máli að við reynum að ná sáttum. Það á að vera skylda okkar númer eitt vegna þess að umhverfið á Íslandi, íslensk náttúra, er mjög dýrmætt djásn en líka það sem við seljum Ísland út á. Ef pólitíkin er sýknt og heilagt í skotgröfum í náttúruverndarmálum er hætta á að það vörumerki sem við höfum haldið í og gerum enn laskist. Þess vegna fannst mér ábyrg nálgun hjá formanni nefndarinnar, hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, að fara í gegnum málið með þeim hætti sem hann gerði og stýrði sem formaður nefndarinnar að við tækjum efnisumfjöllun um lögin, þ.e. létum reyna á hvort það væri möguleiki að við gætum náð saman í málinu með því að taka utan um þær athugasemdir sem gerðar hefðu verið, ná frekar saman um að fresta þessu og vinna betur í þeim afmörkuðu þáttum. Frá upphafi mættum við öll til þeirrar vinnu með þetta að markmiði og vilja til að ná saman í þessu stóra máli. Ég þakka stjórnarmeirihlutanum sérstaklega vegna þess að það er svo auðvelt fyrir hann að skutla sér ofan í skotgröf og vera þar en ég sá hv. þingmenn meiri hluta nefndarinnar aldrei gera það í þessari vinnu. Við ræddum málið efnislega og þannig náðum við niðurstöðu. Ég hef stundum sagt að kannski ætti að láta umhverfisnefnd og þá friðarpostula sem þar eru fá Evrópumálið, þá gæti það kannski leyst fyrr en síðar. Það er meira í gríni en alvöru, ég held að utanríkismálanefnd sé líka ágætlega til þess fallin. Virðulegi forseti. Ég er ánægð með að við skyldum hafa náð þessari sameiginlegu lendingu en ég hef áhyggjur af því að við séum ekki að virða vinnu milli kjörtímabila og þá kannski ekki síst á sviði náttúruverndar. Þá má líka nefna rammaáætlun sem er mál sem við eigum eftir að ræða aldeilis í þinginu þar sem ég tel að menn gangi gegn anda lagasetningarinnar um rammaáætlun, bæði þegar ákveðið er að laga friðlýsingarmörk að því að menn komi með nýjar og nýjar hugmyndir inn á svæði sem hefur verið ákveðið að setja í verndarflokk. Þar með er að mínu mati verið að taka ákvörðun um að halda í gangi ófriði um þau mál. Ég hef áhyggjur af því og finnst að fyrst við náðum niðurstöðu í þessu, þó að eftir sé hellingsvinna við að ná saman um greinarnar og efnið sjálft, sé það næsta verkefni og skylda okkar - ég sé líka hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra í hliðarsal - að fara heiðarlega í gegnum það hvernig við getum þá gert breytingar á lögunum um rammaáætlun til að hér verði ekki aftur ófriður um það með hvaða hætti við ætlum að nýta íslenska náttúru. Við í minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar höfum óskað eftir því að fyrir nefndina komi ráðuneytið og líka orkumálastjóri til að ræða þessi mál. Við erum ekki á eitt sátt við það að við séum farin að ræða þessi mál á þeirri forsendu sem raun ber vitni vegna þess að lögin um rammaáætlun áttu að vera sáttargjörð. Því miður eru menn núna að mínu mati að túlka þau þannig að hætt er við því að það sé í ákveðnu uppnámi. Eins og fram kom í máli mínu fyrr eru í raun mjög fá atriði sem eftir standa og deilt er um. Er farið ágætlega yfir þau í nefndarálitinu. Þá eru líka ákveðnir kostir sem má segja að séu í þessum lögum sem munu þá væntanlega ekki taka gildi 1. apríl eins og ætlunin var. Þetta eru fjölmargir kaflar og til dæmis eru í nýju löggjöfinni sett sérstök verndarmarkmið. Markmiðsgreinarnar eru mjög skýrar í nýju löggjöfinni. Þar eru líka sett fram mjög mikilvæg verndarmarkmið á nútímavísu ef svo má að orði komast, annars vegar um náttúruna og hins vegar jarðminjar, vatnasvæði, landslag, víðerni o.s.frv. Það hefur skort mjög á slíka sýn í náttúruverndarlögum hingað til. Meginreglur umhverfisréttar eru tilteknar í lögunum og það er ekki í fyrsta skipti sem komið er með slíkt mál inn í þingið en þau hafa ekki náð fram að ganga. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði það á vorþingi 1998 sem og þáverandi umhverfisráðherra Guðmundur Bjarnason og enn fremur þáverandi umhverfisráðherra Jónína Bjartmarz sem reyndu að koma með innleiðingu á þessum meginreglum umhverfisréttar inn í þingið en varð ekki ágengt. Það skiptir máli að þetta sé gert vegna þess að þessar reglur, þ.e. varúðarregluna og greiðsluregluna, má meðal annars rekja til Ríó-yfirlýsingarinnar frá árinu 1992. Ég tel að það skipti alveg gríðarlega miklu máli við túlkun náttúruverndarlaga að þetta sé þarna inni en um það er deilt með hvaða hætti eigi að gera þetta. Þessi varúðarregla hefur verið innleidd í löggjöf grannþjóða okkar án nokkurra vandræða og ég sé ekki af hverju við ættum ekki að geta náð saman um það líka. Það má líka benda á að til dæmis er Landsvirkjun nýlega orðin aðili að sáttmála sem felur það í sér að þeir skrifa undir svona varúðarreglur. Svona varúðarregla hjá þjóð sem tekur náttúruvernd alvarlega verður að vera inni, það er bara svo einfalt. Núna hefst vinnan við það því að þetta er eitt af þeim atriðum sem hefur verið deilt um og þá skiptir máli að við náum saman um það með hvaða hætti þetta verður leitt inn í löggjöf. Síðan er almannarétturinn í þessari nýju löggjöf styrktur og má segja að verið sé að færa hann til fyrra horfs frá löggjöfinni 1971 vegna þess að menn drógu dálítið úr þessum almannarétti með ákveðnum ákvæðum í lögunum frá 1999, þeim sem gilda núna. Þetta er gert með tvennum hætti. Annars vegar er verið að leita úrlausnar á stjórnsýslustigi hjá Umhverfisstofnun eða ráðherra ef upp koma álitamál um almannarétt, frjálsa för almennings um land sitt með eðlilegum takmörkunum o.s.frv. Þá er hægt að fá skjóta úrlausn deilumála sem upp koma sem má síðan skjóta til ráðherra ef menn kjósa svo. Í dag er það þannig að svona mál eru eingöngu leyst með atbeina dómstóla og það er mjög þungt og svifaseint þannig að þarna er verið að gera verulegar bætur á því. Almannaréttur er síðan aukinn á ný með breytingunum frá lögunum 1999 og almenningi heimiluð för um óræktað land þó að landeigandi hafi girt það af nema þá að landeigandi hafi gert það af einhverjum sérstökum ástæðum, eins og vegna nýtingar eða verndunar. Heimildin til að girða af var nýmæli í lögunum 1999 þannig að núna er verið að opna á það aftur. Menn geta verið með girt en þá er mönnum engu að síður heimil för þar um nema girt sé af þessum sérstöku ástæðum. Þessi grein er líka umdeild eins og rakið er ágætlega í nefndarálitinu. Almannaréttinum var líka töluvert breytt í umfjöllun nefndarinnar á síðasta ári og má til dæmis nefna að vélknúin ökutæki falla núna undir þetta. Síðan verð ég að nefna eitt atriði sem ráðuneytið þarf að skoða í vinnunni fram undan, það að skýra betur þetta samspil eignarréttar og almannaréttar. Þetta er mjög aðkallandi mál. Af því að ég sé hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur vil ég nefna að hún tók þetta mál upp við umhverfisráðherra nýlega í sérstakri umræðu þar sem við erum strax farin að sjá þessi óskýru mörk milli almanna- og eignarréttar í málefnum varðandi gjaldtöku við náttúruperlur. Þar er þetta mjög mikið vafamál. Ég var ánægð með að heyra hæstv. ráðherra lýsa í þeirri umræðu að hann teldi menn þurfa að gæta betur að almannaréttinum þegar kæmi að því máli öllu saman. Þetta er ekkert smámál sem við erum að fjalla um, þetta er stórmál og þess vegna skiptir máli að við náum saman um þetta og það verði engin loðmulla í þessu vegna þess að skýrleiki í lögum er farinn að skipta æ meira máli. Virðulegi forseti. Það eru líka ráðstafanir vegna utanvegaaksturs en ég ætla ekki að staldra mikið við þær. Ég er viss um að aðrir þingmenn gera það vegna þess að það varð mikil umræða um þær í nefndinni, mjög áhugaverð og mikilvæg. Hugtakið utan vega var orðið mjög óskýrt. Við erum komin með gríðarlegan fjölda slóða og hálfslóða og engar leiðbeiningar um það hverjir væru utan vega og hverjir ekki. Ef slóði var búinn til var hann orðinn að slóð ef einhver fór í utanvegaakstur og má segja að stjórnleysisástand hafi ríkt. Lögin sem eru í gildi núna taka ekki almennilega á þessu. Ég held að hér sé sameiginlegur vilji til að taka á utanvegaakstrinum en þá er bara spurning hvaða leið menn vilja fara. Það er nokkuð sem þá verður skoðað í þessari vinnu. Þá vil ég líka nefna einn augljósan kost við nýju lögin, þann að þar er fjallað um eina öfluga náttúruminjaskrá þannig að verið er að gera stjórnkerfið liðugra og skýrara. Í staðinn fyrir að upplýsingar séu hér og hvar er búin til öflug miðlæg skrá. Einn af höfuðkostum laganna er líka ný skipan verndarsvæða. Hluti af því sem ég nefndi í upphafi er að það eru alltaf breytingar í hugsun og nálgun í umhverfismálum. Það er ekki lengur viðunandi að hugsa áfram um náttúruna þannig að við bara drögum utan um hana hring og segjum: Hér er þjóðgarður og ekki gera neitt innan þessara marka - en hvað svo fyrir utan hringinn? Það er allt bannað nema að ganga og horfa á, en í lögunum eru gerðar breytingar á þessari nálgun. Í fyrsta lagi er þessu skipt niður í lifandi náttúrufyrirbrigði þannig að í staðinn fyrir að maður horfi á eitthvert svæði sem dreginn er hringur utan um er verið að horfa á lifandi náttúrufyrirbrigði eins og vistgerðir, vistkerfi og ýmsar tegundir. Síðan eru ólíkir flokkar friðlýstra svæða frá einstökum náttúruvéum, eins og fram kemur í lögunum, til víðlendra landslagsverndarsvæða eins og er orðið miklu eðlilegra að tala um í dag en það sem við búum við núna. Ég tel að þessi þáttur laganna skipti okkur Íslendinga alveg gríðarlega miklu máli til að ná utan um það sem okkur er hvað kærast sem er ímynd landsins og sú staðreynd að við göngum vel um náttúruna okkar. Tíminn flýgur. Ég skrifa undir þetta nefndarálit með fyrirvara og hann varðar orðalag í kafla nefndarálitsins um varúðarregluna. Það hefði mátt orða öðruvísi vegna þess að ég tel ekki að neinn taki vitandi vits ákvörðun á grundvelli einna laga sem brjóti gegn öðrum. Þetta er kannski tæknileg nálgun. Ég er ekki til í að skrifa upp á að mögulega hafi menn opnað fyrir græna hryðjuverkastarfsemi ef svo má að orði komast. Það er lítið atriði í allri stóru heildinni sem mér fannst þó rétt að gera grein fyrir alveg í lokin. Virðulegi forseti. Ég þakka nefndinni fyrir frábært samstarf sem og formanninum, hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir ræðuna. Hún lýsti mjög vel hvernig vinnan í nefndinni er búin að vera. Ég þakka henni sömuleiðis fyrir gott samstarf í þessu máli. Sem betur fer er loksins orðin breið sátt um þennan málaflokk. Þó að við deilum að sjálfsögðu um nokkra efnisflokka og munum líklega gera áfram er komin breið sátt um þennan mikilvæga málaflokk sem við þurfum að ná utan um. Ég er ekki með beina spurningu til þingmannsins en mig langar að endurtaka nokkur orð sem hún sagði áðan sem lýsir ágætlega starfinu og af hverju við höfum náð að halda svona vel á þessu máli. Afraksturinn er að koma upp úr skotgrafahernaði og fjalla efnislega um málið. Ég er hjartanlega sammála um það og biðla til annarra þingmanna í öðrum nefndum, hvort sem við fjöllum um mál í nefndum eða í þingsal, að hugsa aðeins um þessi orð hennar. Úr því að við náðum góðri lendingu í jafn flóknu og erfiðu máli og þessu held ég að við getum líka náð góðri lendingu í öðrum málum. Ég held að í grunninn séum við meira sammála og nær hvert öðru, ekki bara í þessu máli heldur í mörgum öðrum.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, við erum örugglega meira sammála en hitt. Þess vegna voru það kannski í gamla andanum eðlileg viðbrögð nýs umhverfisráðherra að ætla bara að henda lögunum af því að hann var ekki alveg sáttur við allt í þeim. Sem betur fer varð sú afstaða þó ekki ofan á út af því vinnulagi sem við höfðum. Ég ítreka aldrei nógu oft í þessari umræðu að núna skiptir mjög miklu máli að menn haldi vel á spöðunum þann tíma sem eftir er þangað til lögin taka þá gildi, þ.e. innan þess frests sem gefinn hefur verið til 1. júlí á næsta ári. Gallinn er að við erum að tefja gildistöku laga og ákvæða sem skipta verulegu máli, og ég fór yfir nokkur hér áðan, um 

Virðulegi forseti. Við erum að ræða dálítið merkilegt mál því að segja má að það hafi ekki byrjað vel á Alþingi. Þegar hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra lagði fram frumvarp sitt um brottfall laga um náttúruvernd áttum við raunar ágætisumræðu þótt mér þætti það frumvarp ekki gott. Þá kom strax fram í umræðunni af hálfu hæstv. ráðherra að þarna hefðu verið tveir valkostir að hans mati, annars vegar að leggja það til að lögin féllu brott og hins vegar að lögunum yrði frestað enn um sinn og þau skoðuð nánar. Hæstv. ráðherra var gagnrýndur fyrir að hafa valið þann kost að leggja til að lögin yrðu felld brott en sú niðurstaða sem við ræðum hér í dag, sem er niðurstaða hv. umhverfis- og samgöngunefndar og hæstv. ráðherra hefur komið að, er í raun og veru sú að fara hina leiðina sem snýst um að fresta gildistöku laganna enn um sinn. Ég vil gera eins og aðrir hv. þingmenn sem hér hafa talað og þakka hv. þingmanni, formanni nefndarinnar, Höskuldi Þórhallssyni fyrir að hafa staðið við þau orð sem hann lét falla strax í upphafi, að hann væri reiðubúinn að taka þetta mál málefnalega fyrir, taka málið efnislega fyrir og kalla til alla þá gesti sem við vildum kalla til. Ég tel að sú efnislega umfjöllun sem nefndin hefur átt um þetta mál hafi skilað okkur áfram. Ég held að það sýni okkur, án þess að ég vilji benda neitt á aðrar nefndir því að ég veit að svona er oft unnið í þinginu, að hún skilar okkur því að við horfum fram á að geta áfram unnið saman, vonandi, að þessu máli og vonandi - vonandi segi ég - lent nýjum náttúruverndarlögum 1. júlí 2015. Mér er það ljúft og skylt að rifja aðeins upp aðdraganda málsins. Eins og hv. þingmenn muna var þetta eitt af stóru málunum hér vorið 2013. Þá var þáverandi hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra Svandís Svavarsdóttir og lagði hún fram frumvarp til nýrra náttúruverndarlaga. Um það frumvarp spunnust talsverðar deilur en ég held að hv. þingmenn sem hafa kynnt sér til að mynda þá hvítbók sem unnin var um náttúruvernd sjái að þetta var unnið á annað hátt en við erum vön í þinginu, en það var unnið á mjög vandaðan hátt. Sú hvítbók sem lá til grundvallar, og var eins og ég segi ekki unnin á hefðbundinn hátt í vinnu í þinginu en þarna komu saman þeir sérfræðingar sem fjalla sérstaklega um náttúruna og umhverfið, er auðvitað mikill fjársjóður fyrir hv. þingmenn. Við nefndarmenn fengum eintak af þeirri bók og höfum væntanlega öll verið með hana á náttborðum okkar í vetur. Þarna er alveg gríðarlega góð og vönduð umfjöllun um þróun laga umhverfis- og náttúruverndar, bæði á Íslandi og annars staðar, og mjög góður grunnur að umræðu um þessi mál. Eins og kunnugt er var byggt á þessari hvítbók við samningu frumvarps sem var kynnt og voru heildarlögin til umræðu á vorþinginu 2013. Það sem mér hefur þótt mikilvægast við það frumvarp sem varð svo að lögum, og það eru í raun og veru þau lög sem við erum að leggja til frestun á gildistöku á hér, er nálgunin sem er í þeim. Sú nálgun kom meðal annars fram við vinnu nefndarinnar núna, og er mjög mikil framför frá lagasmíð um náttúruvernd sem hingað til hefur verið, sem er sú heildarhugsun sem birtist í lögum um náttúruvernd og byggir á því sem er kallað í greinargerð með þeim gömlu lögum vistkerfisnálgun þ.e. að horfa heildstætt á náttúruna og umhverfi hennar. Niðurstaða nefndarinnar er að mikilvægt sé í áframhaldandi vinnu að byggja á þeirri hugmyndafræði og það finnst mér mjög mikilvægt því að þannig tel ég að við höfum fært þessa umræðu áfram. Þetta er auðvitað eitthvað sem við höfum í raun og veru þegar skrifað upp á, til að mynda í þeim alþjóðasamningum sem Ísland er aðili að, og snýst um hvernig við getum náð fram samþættri stjórn á nýtingu náttúruauðlinda sem miðar að vernd og sjálfbærri nýtingu. Sú aðferðafræði grundvallast á vísindalegri þekkingu, ólíkum vistkerfum og starfsemi þeirra og þeirri vissu að hver einasti þráður í vef vistkerfisins skipti máli og sérhvert inngrip í vistkerfið geti haft áhrif á aðra fræði. Þetta er heildarhugsunin. Það sem skiptir máli í þessum lögum, þegar við fórum efnislega yfir þau, er hve markmiðsákvæðin eru skýr. Það er að sjálfsögðu algert lykilatriði við lagasetningu almennt, og um það ræddum við talsvert í nefndinni, að markmið laganna séu skýr, að markmiðsgreinar laganna skýri það sem við köllum stundum anda laganna. Við fórum ágætlega yfir heildarefnisatriði náttúruverndarlaganna, hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fór til að mynda ágætlega yfir þau. Ég ætla ekki að fara fyrir þau aftur en þó eru þar nokkur atriði og koma mörg hver sérstaklega fram í nefndarálitinu sem við náðum saman um. Ég vil þó rifja upp það sem mér finnst mikilvægt að benda á. Þau mál sem voru fyrirferðarmest í umræðunni vorið 2013, og þá nefni ég sérstaklega frjálsa för vélknúinna ökutækja í tengslum við utanvegaakstur, í tengslum við kortagrunn um slóðakerfi því að þegar málið var rýnt kom á daginn að þetta var ekki endilega eins stórt mál og það hafði verið í umræðunni. Ég verð að segja þetta því að ég kom þannig séð ný að málinu, ég hafði að sjálfsögðu fylgst með því sem þingmaður og ráðherra á þeim tíma en ekki sett mig inn í málið í hverju smáatriði, en mér fannst það mjög merkilegt sem fram kom í vinnslu nefndarinnar núna þegar við fórum yfir ákvæðin um utanvegaakstur og um kortagrunn, að í raun og veru er hið óformlega vegakerfi á Íslandi stærra en hið formlega. Það segir okkur aðeins um þá þróun sem hefur verið hér í utanvegaakstri. Það er mjög mikilvægt að við komum böndum á þá þróun að staðan sé sú að maður geti keyrt og myndað slóða og þar með sé kominn vegur og þar af leiðandi sé eðlilegt að næsti maður fylgi í kjölfarið. Það kom á óvart að hið óformlega vegakerfi væri í raun stærra og lengra í kílómetrum talið en hið formlega vegakerfi. Ég segi það bara að það er mín bjargfasta sannfæring, ekki síður nú eftir að hafa farið í gegnum málið, að gríðarleg þörf er á þessum kortagrunni og gríðarleg þörf á að við náum „konsensu“ um það hvar við ætlum að keyra og hvar við ætlum ekki að keyra til að geta fylgt eftir lagaákvæðum og er auðvitað til háborinnar skammar hvernig það hefur áhrif á landslag og umhverfi í kringum okkur. Þetta er dæmi um það hvernig mér fannst vinnsla nefndarinnar skýra ákvæði sem voru uppi í miklum reyk vorið 2013 eins og stundum vill verða þegar stórmál eru til umræðu í aðdraganda kosninga, svo merkilegt sem það nú er. Gagnrýnin sem var sett fram á lögin, fyrir utan þetta með utanvegaaksturinn og kortagrunninn, og það sem var talsvert rætt var að skilgreiningar væru ekki nægilega skýrar. Það kom líka fram í vinnslu nefndarinnar núna að hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem fór með málið á vorþingi 2013 gerði auðvitað verulegar breytingar á skilgreiningum og kom mjög til móts við þá gagnrýni sem þar var sett fram. Það er eitt af því sem mér finnst mikilvægt, af því að okkur finnst gaman að lofa okkur sjálf og þakka okkur sjálfum allt hið góða og gríðarlega samstarf sem við höfum átt hér, að rifja líka upp að fyrri nefnd tók þetta mál mjög föstum tökum og vann mjög vel í því. Mér finnst mjög mikilvægt að halda til haga þeim frumgögnum, sem ég tel að séu alveg gríðarlegur fjársjóður eins og ég sagði, þeirri hvítbók sem hæstv. þáverandi ráðherra, Svandís Svavarsdóttir, lét vinna, vinnslu nefndarinnar þáverandi undir forustu hv. þingmanna Marðar Árnasonar og Ólafs Þórs Gunnarssonar og svo vinnslu nefndarinnar núna. Þar sem ég er þegar hálfnuð með ræðutímann og er þó rétt í innganginum ætla ég rétt aðeins að tæpa á þeim atriðum sem við í nefndinni sameinumst um að draga hér fram. Eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór yfir áðan sjáum við fyrir okkur að verklagið verði slíkt að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra taki málið til sín núna og skoði út frá þessu nefndaráliti þau atriði sem eru nefnd og kynni síðan, getum við sagt, drög að breytingum fyrir nefndinni með haustinu og þar með fái nefndin þetta mál til efnislegrar umfjöllunar og geti kallað til hagsmunaaðila, náttúruverndarsamtök og aðra til að fá mat þeirra á breytingum áður en frumvarpið er lagt endanlega fram. Þetta er það vinnulag sem við höfum rætt í nefndinni og ég tel það vera okkar tilraun til að undirbúa mál á betri hátt en stundum er gert til þess að koma í veg fyrir að átökin brjótist út í þingsal. Þau atriði sem við nefnum sérstaklega í nefndaráliti okkar eru í fyrsta lagi almannaréttur og sú umræða tel ég að hafi fengið aukið vægi eftir þær hugmyndir sem hafa komist hér á flot um svokallaðan náttúrupassa. Það vakti mjög athygli mína í sérstakri umræðu um það mál í síðustu viku að ég tel að það séu dálítið ólík sjónarmið uppi milli hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra annars vegar og hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra hins vegar. Ég gat ekki skilið hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra öðruvísi en að hann teldi mjög mikilvægt að náttúrupassi yrði ekki til að þrengja almannarétt. Við reifum hér almannaréttinn og eins og ég nefndi áðan voru hv. þingmenn þáverandi stjórnarandstöðu, núverandi stjórnarliðs, einmitt að minna á almannaréttinn í þeirri gagnrýni sem var sett fram að vori 2013. Ég held að mjög mikilvægt sé ef við erum að fara að ræða hugmyndir um gjaldtöku á næstunni að við skoðum hana út frá almannarétti. Það er auðvitað gríðarlegt áhyggjuefni ef þrengja á að þeim rétti með gjaldtöku í kringum landið, hvort sem það verður í þeim villta vesturs stíl sem við horfum upp á núna eða með atbeina stjórnvalda. En það er rétt að það má skilgreina þennan rétt betur og þau sjónarmið sem komu fram fyrir nefndinni voru að hugsanlega væri réttlætanlegt að takmarka almannaréttinn að einhverju leyti með hagsmuni náttúrunnar í huga. Það er allt annað en að vera með gjaldtökuhlið við ferðamannastaði að rukka fólk. Það er eitthvað sem ég tel eðlilegt að skoða nánar og lýtur þá til að mynda að fjöldatakmörkunum inn á svæði eða einhverju slíku. Í öðru lagi er varúðarreglan nefnd. Það er hárrétt að við fengum ákveðnar athugasemdir við varúðarregluna. Inntak hennar er að skorti á vísindalegri fullvissu þar sem hætta er á alvarlegu óbætanlegu tjóni skuli ekki beitt sem rökum til að fresta skilvirkum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll. Þetta orðalag varúðarreglunnar er í raun dregið úr 15. meginreglu Ríó-yfirlýsingarinnar þar sem þó er oft hafður sá fyrirvari, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að það orðalag hafi verið afrakstur málamiðlunar. Ríó-yfirlýsingin hefur haft gríðarleg áhrif á þróun umhverfisréttar en það sem við skynjuðum í þeim umsóknum sem okkur bárust var að fólk vildi sjá fyrir hvernig varúðarreglunni yrði beitt. Nú er þetta meginregla umhverfisréttar og það er spurning hvort hægt sé að skrifa hana inn í einstök ákvæði laga. Aðrar þjóðir hafa farið aðrar leiðir og eitt af því sem var bent á við umfjöllun okkar var að Norðmenn hafa sett varúðarregluna inn í stjórnarskrá. Mér finnst rétt að nefna það hér þar sem ég nýt þeirrar gæfu og blessunar að fá að sitja í stjórnarskrárnefnd að þar ræðum við einmitt þetta. Við hyggjumst skoða hvernig varúðarreglan er í stjórnarskrá Noregs og hvort það sé eitthvað sem við eigum að taka til umræðu í tengslum við íslensku stjórnarskrána. Mér finnst mikilvægt að við hugum að því vegna þess að greinilegt er að það þarf að að minnsta kosti að skýra betur hvernig svona meginreglur eru settar fram í lögum, hvort það þurfi að skrifa inn í lögum eða hvort það þurfi að skilgreina þær nákvæmlega með reglugerð eða hvort rétt sé að þetta sé meira meginregla sem síðan er væntanlega túlkuð að einhverju leyti af dómstólum ef til þess kemur. Í þriðja lagi eru það ákvæði um sérstaka vernd sem eru nýmæli og ákvæðin í þessum lögum, sem nú er lagt til að fresta í stað þess að afturkalla, lúta að því að styrkja greinina. Ég bendi á að þarna segir að nefndin telji að mikilvægt sé að styrkja greinina frá því sem er í gildandi lögum, enda var eitt af því sem kom til skoðunar hjá nefndinni sú úttekt sem gerð var á því hvernig ákvæði um sérstaka vernd hefði í raun og veru nýst í lögunum frá 1999 þar sem bent var á að þau hefðu engan veginn nýst á viðunandi hátt. Síðan voru gagnrýnisraddir sem sneru þá einkum af öðrum þáttum, smærri þáttum, til að mynda stærðarmörkum, votlendi og öðru slíku og þetta tel ég vera eitthvað sem við gætum væntanlega nýtt tímann til að skoða. Ég nefndi utanvegaaksturinn áðan. Eins og kemur líka fram í álitinu hafa kannski ekki, þrátt fyrir mikla umræðu, komið fram önnur raunveruleg ráð en þau sem beitt er í lögunum. Að sjálfsögðu verður að vinna að þeim kortagrunni sem þar er kveðið á um í sem mestu samráði en ég ítreka þetta sjónarmið eftir að hafa hlustað á þá sem tjáðu sig um þetta mál og fengið þá einföldu staðreynd á borðið að hið óformlega vegakerfi sé lengra í kílómetrum talið en hið formlega, við sjáum öll að þetta gengur ekki. Það verður að gera grunn þannig að fólk hafi skýrar leiðbeiningar um hvert það eigi að fara. Hvað varðar framandi lífverur er það er vissulega eitthvað sem ýmsum hv. nefndarmönnum fannst mikilvægt að halda til haga. Þó vil ég minna á að ákvæði laganna um framandi tegundir byggja mjög á lögunum frá 1999 og þarna erum við kannski komin með mál. Ef til vill finnst fólki í þessu hugtaki, framandi lífverur, að einhverju leyti felast gildisdómur en þetta er ekki gildisdómur heldur aðeins flokkun lífvera eftir ákveðnum uppruna og ekkert gildishlaðið við orðið framandi í þeim skilningi. Þessi ákvæði í lögunum frá 1999 eiga rætur sínar að rekja til Ríó-yfirlýsingarinnar frá 1993 og samningsins um líffræðilega fjölbreytni þannig að við höfum undirgengist ákveðnar skuldbindingar á þessu sviði. Ég veit alveg að þetta getur orðið endalaus deila þegar við ræðum um lúpínu og framandi trjátegundir. Það er eins og ég sagði í nefndinni: Þennan hnút munum við ekki leysa, þessi ágreiningur verður áfram. En við höfum undirgengist ákveðnar alþjóðlegar skuldbindingar í þessu. Við erum með ákveðið lagaumhverfi og ég tel að við eigum að byggja á því. Þetta eru sem sagt þau atriði sem okkur fannst ástæða til að draga fram að þyrfti að skoða nánar. Þá kem ég kannski að framhaldinu og þeim fyrirvara sem ég set við álitið. Sá fyrirvari byggir á mjög einfaldri sýn. Mín skoðun er sú að lögin sem samþykkt voru vorið 2013 og áttu að taka gildi núna 1. apríl séu það mikil og stór framför frá náttúruverndarlögunum frá 1999 að þau ættu að taka gildi 1. apríl 2014, að sjálfsögðu er það mín sýn og mín sannfæring. Hins vegar skrifa ég undir nefndarálitið því að ég fellst á þau sjónarmið að við getum náð sátt, aukinni sátt um þau atriði sem ég hef farið yfir með því að setjast yfir þau og vinna þau betur. Ég er reiðubúin til að taka þátt í þeirri vinnu og stuðla þar með vonandi að því að við náum aukinni almennri samfélagssátt um þessi náttúruverndarlög, en fyrirvari minn lýtur að því að ég tel að lögin sem áttu að taka gildi 1. apríl hefðu átt að taka gildi því að þau fela í sér mjög mikla framför. Ég tel að sú skoðun mín, sem ég sýndi í verki því að ég greiddi atkvæði með lögunum vorið 2013, ég tel að ég hafi fengið aukinn rökstuðning fyrir þeirri skoðun með því að hlusta á alla þá aðila sem komu fyrir nefndina og ekki síst þá sem eru sérfróðir um umhverfisrétt og hafa bent á að í lögunum felist mjög mikil framför hvað varðar markmiðssetningu, hvernig við innleiðum þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist á alþjóðavettvangi og hvað varðar umhverfismál. Þetta eru stórmál og stundum kölluð tilfinningamál. Ég lít ekki á þetta sem tilfinningamál en vissulega lít ég á þetta sem siðferðilegt mál, þ.e. siðferðilegt mál um hvernig við sem manneskjur umgöngumst náttúruna, hvernig lagaramma við sníðum umgengni okkar um náttúruna. Mér finnst mikilvægt að við höfum í huga þegar við förum með þetta lagaumhverfi að við gerum það eins vel og við getum. Það er ástæða þess að ég vil taka þátt í þessu samkomulagi og vil taka þátt í þessari vinnu. Mér finnst það vera okkar siðferðilega ábyrgð að reyna að ná sem bestri sátt um málið. Ég treysti því eftir þá samvinnu sem hefur verið í nefndinni og ég fór yfir í upphafi, en líka eftir að hafa kynnt mér aðdragandann, kynnt mér aðdragandann með lagasetningunni, kynnt mér hvítbókina, kynnt mér vinnu fyrri umhverfis- og samgöngunefndar, að það séu full tækifæri til þess. Ég heiti á okkur öll sem erum í þessu verkefni að við vinnum áfram af þeim hug í málinu og þá vonast ég til þess að 1. júlí 2015 verðum við komin með gott lagaumhverfi fyrir náttúruvernd í landinu, lagaumhverfi sem horfir til mikilla framfara fyrir náttúruvernd í landinu.

Herra forseti. Ég ákvað að taka Grágás með mér í ræðustólinn til öryggis, í þessari fallegu útgáfu sem heitir Lög Íslendinga. Af því að almannaréttur kemur nokkuð við sögu í þessu máli er kannski gott að hafa þessa merku bók hendi nær. Ég vil fyrst og fremst byrja á að þakka umhverfis- og samgöngunefnd fyrir frammistöðuna í þessu máli. Ég tel að nefndin hafi staðið sig vel og það sé sómi að því að hún afstýrði því mikla slysi sem það hefði að mínu mati orðið að afturkalla á einu bretti nýja löggjöf um náttúruvernd, lög nr. 60/2013. Þótt lögin hefðu ekki tekið gildi hefði það samt verið mikil afturför að kippa þeim bara til baka. Niðurstaða nefndarinnar er sem sagt sú að fresta gildistökunni en láta þau bíða þess að taka gildi og þá kannski með einhverjum breytingum sem menn nýttu tímann til að ná vonandi saman um á meðan. Þar með er því slysi afstýrt. Öll sú mikla vinna sem lá að baki því að koma þeim lögum saman, bæði utan þings og innan, verður einfaldlega sett til hliðar. Nefndarálitið er sömuleiðis gott og tekur greinargerð frumvarpsins langt fram. Við 1. umr. málsins gagnrýndi ég það, og með fullum rétti tel ég, að röksemdafærslan fyrir því að kippa lögunum einfaldlega úr sambandi var svo bágborin og fátækleg að engu tali tók. Úr þessu hefur umhverfis- og samgöngunefnd bætt mjög myndarlega með því að fara efnislega í gegnum þau álitamál sem þóttu þá standa eftir og greina þau til leiðsagnar við frekari vinnu þegar hún hefst í framhaldinu verði það niðurstaða þingsins að fallast á tillögu nefndarinnar og breyta brottfallsfrumvarpinu yfir í frestun-á-gildistöku-frumvarp. Það er niðurstaða nefndarinnar. Þetta tel ég í sjálfu sér ágætisniðurstöðu, leyni því auðvitað ekki að mér er eftirsjá í því að hin nýju lög taki ekki gildi í heild sinni og á tilsettum tíma eða þá sem allra fyrst, enda tel ég það í sjálfu sér ekkert vandamál. Þrátt fyrir ágæta og málefnalega reifun nefndarinnar á því sem ágætt sé að skoða betur hef ég hvergi rekist á neitt í lögunum sem áttu að taka gildi núna eftir nokkra daga sem ekki mætti vel koma til framkvæmda og búa við. Auðvitað eru báðar leiðir færar þegar svo er uppi að menn láti lög taka gildi og láti reyna á framkvæmd þeirra. Þau má þá líka alltaf betrumbæta með lagfæringum eða slá því á frest um sinn og reyna að gera þau enn betur úr garði sem auðvitað má líka telja málefnalegt. Að vísu er sá galli á að talsverð vinna átti að tengjast þessari lagasetningu en hefur því miður frestast vegna óvissunnar, og vegna fjárskorts geri ég ráð fyrir. Mjög mikilvægur hluti þessa umbótastarfs í náttúruverndarlögunum sneri til dæmis að utanvegaakstri og að koma skikki á þau mál. Er nú ekki seinna vænna, satt best að segja. Með fullum rétti má segja að það sé til vansa þeim sem að þeim málum hafa staðið um langt árabil að menn hafi ekki betur og tímanlegar tekist á við þær aðstæður sem hafa smátt og smátt skapast í þeim efnum. Það er tiltölulega tilviljanakennd þróun í þeim efnum hvar vegslóðar myndast og farið er að aka um. Ég kem betur að því síðar. Það sem er verðmætt við nefndarálitið er, eins og ég sagði, sú greining sem þar kemur fram á nokkrum mikilvægum þáttum löggjafarinnar. Niðurstaðan er þó kannski merkilegust fyrir þær sakir að þeir eru ekki mjög margir og að þar eru ekki gerðar ýkja alvarlegar athugasemdir. Það er meðal þess sem vinna nefndarinnar leiðir í ljós og er fagnaðarefni. Með öðrum orðum er það fjarri því að menn komist að þeirri niðurstöðu að frumvarpinu, eins og Alþingi fór um það höndum á sínum tíma og gerði að lögum fyrir ári, hafi í veigamiklum atriðum og fjölmörgum þáttum verið ábótavant. Það er ekki svo, samanber það sem segir í nefndarálitinu að þó að í ljós komi að einstakir þættir laga nr. 60/2013, með leyfi forseta, „séu umdeildir telja allmargir að ávinningur felist í þeirri vinnu sem lögð hefur verið í heildarendurskoðun laganna“. Ég vík þá að almannaréttinum sem meiningin var, og er væntanlega, að styrkja nokkuð í sessi með lögunum og fyrri ræðumenn hafa komið inn á það. Ég minni á það hversu ríkur og mikilvægur sá réttur er í þessu landi og hefur eðlilega verið alveg frá því að við fórum að setja okkur lög þannig að menn gætu farið um landið og för manna væri ekki heft að ósekju ef þeir áttu lögmæt erindi til mannafunda, í viðskiptalegum tilgangi, búferlaflutningum eða hvað það var. Bæði Jónsbók gamla og Grágás sýna hversu fjölþættur þessi almannaréttur var. Nú eru menn viðkvæmir fyrir því að menn fari um einkalönd. Það var aldeilis ekki bannað á söguöld, þvert á móti var mönnum heimil í fyrsta lagi frjáls för sem slíkum, gangandi eða ríðandi um lönd annarra manna, áttu náttúrlega að hegða sér þar eins og skikkanlegir og sómakærir menn. Mönnum var heimilt að reka búfénað sinn yfir lönd annarra manna ef þeir þurftu þess með til að komast til beitarlands, í selstöður eða annað því um líkt. Mönnum var heimilt að beita nauðsynlega á slíkum ferðum og mönnum var heimilt að veiða sér til bjargar þótt á annarra manna landi væri. Ég hef nýtt mér þennan almannarétt. Ég las mér vel til um þetta á sínum tíma og hef oft gripið til þess að vitna til þessara góðu og gildu réttarreglna. Ég hef til dæmis á nokkrum ferðum um landið þurft að ganga yfir bæði einkalönd og innan lögsögu margra sveitarfélaga og auðvitað síðan almenninga á miðhálendi. Ég hef gjarnan haft þá reglu að tilkynna landeigendum eða ráðamönnum ef ég hef vitað hverjir þeir voru, þ.e. eigendum jarða, eigendum fjallaskála eða forráðamönnum sveitarfélaga sem ég ætti leið um og kannski spurst fyrir um gistimöguleika og annað í leiðinni. Ég hef jafnan tekið fram í slíkum samskiptum að ég sé ekki að biðja leyfis, ég þurfi þess ekki. Ég þarf ekkert leyfi frá mönnum til að ganga um afréttarlönd, almenninga eða óbyggðir Íslands. Ég hef þann rétt. Ég hef veitt mér til bjargar matarlítill þegar ég hef til dæmis komið ofan af hálendinu til að drýgja forðann á leiðinni til byggða, göngu ofan af miðhálendinu og niður í Fnjóskadal. Það var ágætissilungur ofarlega í Fnjóská sem er góður til matar þegar maður er svangur. Ekki spillir fyrir að hitta þýska ferðamenn sem eiga salt. Þannig er það og þótt ég þekki vel til bænda og landeigenda og þyki vænt um þá er ég ekki viðkvæmur fyrir því að standa á þessum forna og mikilvæga rétti í landinu. Mér finnst hann vera hluti af tilveru okkar. Þetta er líka hluti af þeirri tilfinningu að við eigum þetta land saman. Þó að hér hafi við landnámið innleiðst einkaeignarréttur á landi sem menn gátu helgað sér með tilteknum aðferðum eins og kunnugt er held ég samt að í hugum okkar Íslendinga sé mjög sterkt að við eigum þetta land saman í almennum skilningi þess orðs. Ég væri auðvitað miklu hrifnari af því fyrirkomulagi sem er handan við sundið, á Grænlandi, að enginn maður geti átt land - enda á auðvitað enginn land í sjálfu sér. Landið og náttúran á sig sjálf. Við eigum bara að vera gæslumenn og við eigum að þakka auðmjúk fyrir að fá að búa á landinu og nýta það okkur til bjargar. Við eigum það heldur ekki í þeim skilningi að landið tilheyrir óbornum kynslóðum. Það er eins og hver önnur heimska að líta svo á að tímabundinn meintur einkaeignarréttur einhverra á landi breyti þeim staðreyndum. Það er ekki svo. Það ýtir hvorki til hliðar mikilvægi almannaréttarins og sameignarhugsuninni gagnvart landinu og ábyrgðinni auðvitað líka né rétti óborinna kynslóða. Um þetta þarf að búa vel og mér sýnist ekki af veita eins og minnt var á í fyrri ræðum þegar mammon karlinn er kominn í spilið og menn ætla að fara að selja jafnvel löndum sínum aðgang að ýmsum fallegum stöðum í landinu. Mér finnst satt best að segja alveg yfirgengilegt að það sé komið upp á dekk á Íslandi að hugsa þannig. Varðandi varúðarregluna gildir að sjálfsögðu það sama þar, þessar meginreglur umhverfisréttarins komast með nýju lögunum, sem senn taka gildi, loksins sómasamlega inn í lög á Íslandi þótt það dragist eitthvað. Það er meira en tímabært og auðvitað eru það tímamót. Varúðarreglan er þar langmikilvægust, mengunarbóta- eða greiðslureglan og allt það. Auðvitað er alveg ljóst að þessar grundvallarreglur hafa verið að styrkjast í sessi, bæði hér og ég tala nú ekki um í þróun umhverfisréttarins alþjóðlega. Við getum ekki látið eins og við séum ónæm fyrir því. Það er ekki orðið vansalaust hversu dauflega okkur hefur gengið að fylgja þróuninni í þessum efnum, en betra er seint en aldrei. Ég trúi því og treysti að við frekari vinnu í þessu máli standi ekkert annað til en að festa varúðarregluna í lög enda kemst nefndin sameiginlega að þeirri niðurstöðu og ég fagna því. Í nefndarálitinu er því slegið föstu að niðurstaða nefndarinnar sé að varúðarreglan skuli lögfest. Það er mjög mikilvæg yfirlýsing. Í viðbót við afgreiðslu Alþingis í fyrra á lögunum höfum við staðfest það aftur hér af meiri hluta sameinaðrar umhverfis- og samgöngunefndar þessa kjörtímabils að varúðarregluna skuli festa í lög. Ég vil svo aðeins tala um utanvegaaksturinn. Tímans vegna get ég ekki eytt miklu púðri í hvert og eitt atriði, t.d. að fjalla um sérstaka vernd, og ég geri engar athugasemdir við þá umfjöllun sem þar er, fyrst og fremst að nefndin vill að skoðuð verði ýmis rök sem sett hafa verið fram og rökstudd um að styrkja þurfi stöðu greinarinnar og skoða samhengi hennar við ákvæði annars staðar í lögum. Um utanvegaaksturinn held ég að sé algerlega ljóst að það er orðið mjög brýnt að koma skikki á þau mál. Ég hef margoft rætt þetta á Alþingi eins og það kemur mér fyrir sjónir, að þróunin undangengin ár er mjög óheppileg og á ég þó ekki endilega við að menn séu hist og her og af og til að keyra út fyrir vegi. Það er ólögmætt og allt það. Það sem ég tel langalvarlegast er þessi tilviljanakennda og eiginlega stjórnlausa þróun sem á köflum hefur verið í gangi á ákveðnum svæðum, sérstaklega á þurrum svæðum þar sem í raun er auðvelt að aka, ég tala nú ekki um torfærubílum eiginlega hvert af augum sem er. Það á við um býsna stór svæði á miðhálendinu og í gosbeltinu sem gengur í gegnum Ísland endilangt frá suðvestri til norðausturs, er yfirborð landsins víða það þurrt og sendið að það má eiginlega keyra hvar sem er. Inn á milli eru þá gróðurvinjar sem menn aka þá gjarnan yfir líka. Tiltölulega tilviljanakennd slóðamyndun hefur verið í gangi. Ég hef alveg séð það gerast og upplifað sjálfur í heimsóknum á svipaðar slóðir á hálendinu með nokkurra ára millibili kannski að einhver hefur tekið sig til og keyrt beint af augum á einhvern stað. Síðan kemur annar og sér að þarna er komin slóð og hann keyrir hana og svo koll af kolli og eftir smástund eru menn farnir að líta á þetta sem viðurkenndan veg. Svona á þetta ekki að gerast. Það má segja að sumpart hafi þetta gerst líka í gegnum athafnir ýmissa manna sem hafa teygt sig inn á hálendið, að þeir sem hafi til dæmis verið í virkjanaundirbúningi og ýmsum ferðalögum eða þá hreindýraveiðimenn og ýmsir aðrir hafi bara tekið sig til og keyrt á þá staði sem þeir töldu sig þurfa að komast á. Þar með var kominn „vegur“. Auðvitað gengur þetta ekki svona. Það verður að koma skikki á að það sé flokkað upp og ákveðið hvað skuli teljast viðurkenndir vegir sem menn mega aka um og hvað ekki. Þá geta löghlýðnir borgarar landsins, ferðamenn og aðrir, og það vilja flestir vera, hegðað sér í samræmi við það. Ég held því ekki fram að það sé almennur vilji og almenn skoðun að menn eigi að geta keyrt hvert sem er. Svo er að sjálfsögðu ekki. Hér kemur það fram sem er í raun afar athyglisvert að eftir skoðun nefndarinnar á þessu máli og þrátt fyrir mikla umræðu hafi ekki komið fram önnur raunveruleg ráð en þau sem meiningin er að beita í lögunum, þ.e. að ganga frá einhvers konar kortagrunni eða hvað við köllum flokkun á þessum slóðum og vegum og fá botn í það hvar má keyra og hvar ekki á grundvelli slíks gagnagrunns sem fyrir liggur, enda er augljóst mál að það er eina leiðin til að ná utan um þessi viðfangsefni. Menn mega ekki blanda þessari almennu stöðu saman við það að svo getur orðið ágreiningur um einstakar afmarkaðar akstursleiðir. Ég veit til dæmis vel að þeir menn eru til í þessu landi sem vilja geta keyrt í gegnum Vonarskarð. Ég er því algerlega ósammála. Ég tel fráleitt að ætla að fara að leyfa umferð í gegnum það viðkvæma og sérstæða svæði. Það er engin ástæða til þess þegar menn geta keyrt upp í skarðið beggja vegna frá og þar mundu vegir enda og síðan væru gönguleiðir þar á milli. Að vísu mundu menn ekki keyra mikið um Vonarskarð, herra forseti, ef tillögur hvítbókarinnar frá 1994 um vatnsaflsvirkjanir yrðu að veruleika. Það er kannski fróðlegt fyrir einhverja að kíkja á kortin þar og sjá að á þeim er Vonarskarð fullt af vatni. Það er ekki lengra síðan en 20 ár að menn í iðnaðarráðuneytinu gáfu út í bók á Íslandi hugmyndir um að stífla Vonarskarð bæði að sunnan og norðan, vera þar með risastórt miðlunarlón, sökkva öllum miðhluta skarðsins og töldu það sérstaklega til kosta við þessa miðlun að hægt væri að veita úr henni vatn bæði norður og suður. Það væri sem sagt hægt að senda gusu bæði í Skjálfandafljót og Köldukvísl. Þá hefði ekki orðið vegur um botn Vonarskarðs, enda á þar enginn vegur að vera. Auðvitað geta menn haft önnur sjónarmið og aðrar skoðanir en ég og hafa fullan rétt til þess í þessum efnum og þá takast menn á um þær og fá niðurstöðu í málið. Er einn af þeim vegum sem menn vilja leyfa og hafa opinn til aksturs á miðhálendi Íslands vegur í gegnum Vonarskarð? Já eða nei? Um framandi lífverur er sömuleiðis fjallað hér og það er mikilvægt að ganga skýrt frá því hvað við leyfum og þá með hvaða reglum og takmörkunum og hvað ekki í sambandi við innflutning ágengra tegunda eða framandi lífvera í náttúru okkar. Það þarf ekkert að rökstyðja mikilvægi þess. Það hljóta allir að viðurkenna og sjá að á Íslandi sem og víða annars staðar þar sem sérstakt lífríki er hafa menn farið alveg hroðalega út úr því að vera með glannaskap í þeim efnum að flytja framandi tegundir inn í öðruvísi umhverfisaðstæður þar sem þær geta tekið til við að hegða sér allt öðruvísi en í heimalandinu. Á Nýja-Sjálandi er til dæmis einhver mesta plágan í nýsjálenskum landbúnaði nokkrar ágengar tegundir frá Norður-Evrópu, t.d. Skotlandi, sem voru fluttar inn í hið hlýja og raka loftslag Nýja-Sjálands. Þær slepptu þar fram af sér beislinu og vaða um allt. Snyrtilegir limgerðisrunnar í svölu Skotlandi verða að algeru illgresi í beitarhögum Nýja-Sjálands. Lúpínuna hjá okkur þekkjum við o.s.frv. Þar er sömuleiðis þáttur  Herra forseti. Ég skal ljúka máli mínu. Ég endurtek þakkir mínar til umhverfis- og samgöngunefndar og vona að þessu máli haldi áfram að vegna vel í þessum anda sem nefndinni tókst að mynda.

Virðulegi forseti. Ég þykist vita að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi fylgst með lagasetningu og þróun náttúruverndar síðustu árin og áratugina. Mig langar þess vegna að spyrja hann um atriði sem ekki er komið inn á í nefndarálitinu sem við ræðum nú. Í fyrsta lagi: Telur þingmaðurinn að hlutverk náttúrustofu og náttúruverndarnefnda sveitarfélaga á sviði stjórnsýslu náttúruverndarmála sé nægilega vel skilgreint í lögum nr. 60/2013? Hins vegar: Hvernig telur þingmaðurinn að best sé eða mögulegt að nálgast það markmið að ákvarðanir um náttúruvernd séu teknar sem næst vettvangi?

Herra forseti. Þetta eru góðar og gildar spurningar en ég veit ekki hvað ég á að telja mig vel búinn til að svara þeim að bragði. Út af fyrir sig hef ég ekki rekist á mikinn ágreining eða vandamál í sambandi við náttúrustofurnar og hlutverk þeirra í lagalegum skilningi. Það hefur auðvitað staðið talsverður styr eða verið nokkur glíma við að tryggja þeim rekstrarfé á undanförnum árum en hefur þó tekist, m.a. var fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili skilningsrík og viðhélt alltaf viðbótarfjárveitingum til náttúrustofanna. Þó má vel vera að ástæða sé til að skilgreina enn skýrar og betur hlut þeirra í stjórnkerfi og umsýslu og varðveislu náttúrunnar. Varðandi hlut heimamanna í þeim efnum hef ég glímt svolítið við það. Ég var til dæmis nefndarmaður í Vatnajökulsþjóðgarðsnefndinni, þeirri sem vann mjög mikið starf til undirbúnings stofnunar Vatnajökulsþjóðgarðs. Á um tveggja ára tímabili ferðaðist ég um allt svæðið og átti fjölmarga fundi með heimamönnum á svæðunum um það mál sem ég held að hafi verið lykillinn að því að Vatnajökulsþjóðgarður varð yfirleitt til í þeirri stærð sem hann varð til. Það var að nefndin tók strax þá afstöðu að tengja heimamenn við þetta starf og fela þeim eins ríkulegt hlutverk í umsjón og ákvarðanatöku svæðisbundið innan garðsins og mögulegt var. Ég held að ákaflega mikilvægt sé að leita leiða eins og kostur er til að virkja heimafólk og taka tillit til sjónarmiða þeirra og hagsmuna þeirra í þessu, en þó þannig að sjálfsögðu að það samrýmist heildarmarkmiðum í landinu um náttúruvernd og um einsleitar reglur í þeim efnum. Ég held að við getum ekki haft mismunandi náttúruverndarlög í gildi á ólíkum svæðum í landinu. Það þarf því að sætta og leiða saman þau sjónarmið. Það er vissulega mjög mikilvægt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég held að það sé vel þess virði að hugleiða aðeins meira náttúrustofur og náttúruverndarnefndirnar. Það hefur verið í svipuðum farvegi í töluverðan tíma, held ég, en kannski vantar skilgreinda verkferla og spurning er hvort þingmaðurinn þekkir það betur en fram kom í fyrra svari. Þá langar mig að velta fyrir mér áfram framhaldi seinni spurningarinnar frá því áðan: Hvernig er hægt að byggja upp traust á milli þeirra sem búa í sem mestu sambýli við náttúruna og stjórnsýslunnar á þessu sviði? Höfum við hugsanlega stjórnsýslu nær vettvangi sem getur verið í daglegu sambandi við þá sem eru í mestu sambýli við náttúruna dags daglega?

Herra forseti. Varðandi seinni spurninguna held ég að þetta snúist nefnilega um hugtak sem hv. þingmaður nefndi og það er traust. Það er þarf að eyða þeirri tilfinningu eða skoðun sem á köflum var býsna útbreidd, og er sjálfsagt enn, að náttúruvernd, þjóðgarðar, friðlýsingar séu afurð umhverfisverndarsinna eða sérfræðinga á skrifstofum suður í Reykjavík sem verið er að troða upp á fólk út um allt land. Við skulum bara tala mannamál í þeim efnum. Sumir hafa upplifað þetta svona og talað eins og þetta séu hömlur á athafnir og réttindi manna úti á svæðunum. Þannig á það auðvitað ekki að vera. Þess vegna þarf að sjálfsögðu að taka tillit til sjónarmiða, aðstæðna og hagsmuna heimamanna. Í það fór mikill tími hjá Vatnajökulsþjóðgarðsnefndinni, svo ég vitni aftur til hennar, og niðurstaðan varð svæðisráð sem hafa hlutverk og síðan samræming á toppnum. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að almannarétturinn er afar mikilvægur. Hann hefur fylgt okkur alla tíð frá landnámi og hann er greipaður inn í vitund okkar. Auðvitað mundi ég vilja velta fyrir mér hvort ástæða væri til að hnykkja eitthvað á honum, hugsanlega í stjórnarskrá. Landið er okkar allra, þá er ég ekki að tala um að það sé sameign í eignarréttarlegum skilningi en það er okkar allra. Ég sé það ekki stangast neitt á við einkaeignarrétt einstakra manna á landi sem slíku, ég hef ekki áhyggjur af því. En af því að ég hef sömu áhyggjur og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon á gjaldtökunni, sem nú er byrjað á, þá vildi ég gjarnan spyrja hann hvort hann sé ekki sammála mér um að forsenda sé fyrir því á ákveðnum stöðum að menn geti nýtt almannaréttinn, að þar sé aðstaða og uppbygging og hvort slugs okkar stjórnmálamannanna hafi kannski leitt til þess að umrædd gjaldtaka er orðin að veruleika. Og hvort við þurfum þá ekki að bregðast við því mjög skjótt ef ekki á að þróast á verri veg í þessum efnum.

Herra forseti. Ég fagna mjög andsvari hv. þm. Brynjars Níelssonar og sérstaklega þessu með almannaréttinn inn í stjórnarskrána, því er ég auðvitað hjartanlega sammála. Ég lít þetta greinilega svipuðum augum og hann þó svo ég dragi ekki dul á að í hinum besta heimi allra heima væri enginn einkaeignarréttur til á landi, heldur væri allt land á öllum hnettinum sameiginleg eign mannkynsins og óborinna kynslóða. Það sem menn hefðu væri hins vegar búseturéttur, afnot af landi, nýtingarréttur, langtímaleiga þar sem þeirra hús stæðu o.s.frv. Grænlenska fyrirkomulagið er ekki hið fullkomna fyrirkomulag, enda bjó þar menningarþjóð í þúsundir ára í ótrúlegu sambýli við náttúruna og það var sjálfur tilvistargrundvöllur hennar að enginn slægi eign sinni í einkaeignarréttarlegum skilningi á land eða veiðistöð. Menn urðu að nýta það saman, annars hefði þjóðin ekki komist af. Þetta kenndi sagan mönnum og þetta var inngróið í menningu þeirra og það hefur haldið þannig að enginn á land í Grænlandi í einkaeignarréttarlegum skilningi. Það væri besta fyrirkomulagið. Varðandi gjaldtökuna og annað með réttinn þar, auðvitað er það þannig að ef umferð verður í svo miklum mæli að til vandræða yrði, nema viðbúnaður sé, þá geta komið upp þau sjónarmið að það sé bara í þágu þess að greiða fyrir því að menn geti skoðað staði eða að aðstaða og uppbygging sé á staðnum. Ég mundi ekki blanda því saman við för einstaklinga í einhverjum öðrum tilgangi um land. Ég mundi telja að ég hafi rétt til þess að fara hvar sem er þvert í gegnum Geysissvæðið án þess að borga krónu á grundvelli almannaréttarins og Jónsbókar. Ég hef bara ekki haft tíma til að gera það. En ég skil það auðvitað alveg þegar fjöldi ferðamanna hrúgast saman á ákveðin svæði. Og jú, það er vissulega rétt, því miður, að við sváfum allt of lengi á verðinum gagnvart hinni 

Hæstv. forseti. Ég geri auðvitað mikinn greinarmun á því hvort um er að ræða skipulegar ferðir með hóp manna til að skoða ákveðinn stað eða ferð okkar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í gegnum Geysissvæðið á leið okkar norður til dæmis.  Að lokum vil ég segja að ég hef allt aðra sýn á einkaeignarréttinn en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég tel að einkaeignarrétturinn á landi sé nauðsynlegur til framfara. Sagan segir okkur það. Kannski er enginn tími til að deila um það hérna við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, en að öðru leyti get ég tekið verulega undir sjónarmið hans sem komu fram í ræðunni áðan.

Herra forseti. Ég verð að sitja uppi með það að tilraun mín til að gera hv. þm. Brynjar Níelsson að sósíalista heppnaðist ekki í þessari umferð, en dropinn holar steininn. Aðeins hvað varðar gjaldtöku og uppbyggingu innviða þá minni ég á, mér og fleirum til varnar, að auðvitað var mönnum það ljóst og þegar þessi mikla fjölgun kom árin 2011, 2012, 2013 þá brugðust menn vissulega við því. Fjárveitingar voru auknar umtalsvert í gegnum Framkvæmdasjóð ferðamála með upptöku gistináttagjalds strax á árinu 2012 og myndarlega árið 2013 þegar hátt í milljarður kr. var veittur í framkvæmdir, styrki, hönnun og alls konar undirbúning fyrir úrbætur á fjölsóttum ferðamannastöðum. Því miður var svo dregið aftur úr því fjármagni verulega núna í fjárlögum þessa árs, sem er beinlínis ekki í takt við þróunina. Sjálfsagt eru menn svo að einhverju leyti að nota það sem afsökun fyrir því að fara út í þessa gjaldtöku. En sumir þeir aðilar hafa reyndar fengið opinbera fjármuni nú þegar til úrbóta. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ágæta ræðu og sérstaklega hlý orð í garð umhverfis- og samgöngunefndar. Það er kannski eitt sem ég vildi gera athugasemdir við, það voru orð þingmannsins um að þau álitaefni sem við drögum hér fram í nefndaráliti, sem eru vissulega færri en menn töldu í upphafi, séu ef til vill ekki jafn stór í sniðum og menn höfðu talið. Ég er þar ósammála hv. þingmanni. Ég vil til að mynda benda á umfjöllun um varúðarregluna og vísa í ræðu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur þar sem hún benti á að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd væri núna að velta því fyrir sér hvort þessi regla ætti kannski frekar heima í stjórnarskrá en annars staðar. Ég vona að ég hafi ekki misskilið hv. þingmann, en ef þau mál sem við ræðum hér, almannarétturinn, varúðarreglan og fleiri mál, eru það risastór í sniðum á ekki að saka þótt menn gefi sér betri tíma til að fara yfir þau. En ég verð nú að þakka hv. þingmanni fyrir lýsinguna þegar hann fjallaði um almannaréttinn og þurfti að draga fram lífið eftir að hafa verið uppi á hálendinu tötrum klæddur með hníf í munni. Þá hafði hann veitt silung með berum höndum en átti hvorki salt né pipar. Til allrar guðs blessunar bar þá að þýskan ferðamann sem bjargaði honum. Ég er ansi hræddur um að sú lýsing verði mér ofarlega í huga þegar ég geng til náða næstu kvöld.

Herra forseti. Hv. þingmaður færði nokkuð í stílinn. Þetta var nú ekki svona dramatískt í endursögn minni og svo ég taki það alveg skýrt fram þá hefði ég ekki fallið úr hor þarna í þessu tilviki og auðvitað hefði ég getað étið urriðann ósaltan, það er í sjálfu sér ljóst. Ég get svo sem alveg viðurkennt að það var kannski ekki síður til að minna á þennan rétt minn að ég gerði það að gamni mínu að taka með mér fluguprik og veiða, eins og ég tel að ég og aðrir hafi fullan rétt til ef það er sannarlega manni til nokkurrar bjargar. Já, hv. þingmaður. Ég stend auðvitað við þau orð sem ég lét falla í garð umhverfis- og samgöngunefndar og vinnu hennar. Varðandi álitamálin sem reifuð eru í nefndarálitinu þá eru þau færri, leyfi ég mér að segja, en ég hefði ætlað miðað við umræðuna á sínum tíma og andrúmsloftið í kringum málið þegar það var lögtekið hér í fyrra og eins og ýmsir töluðu þá, en þetta eru vissulega veigamikil atriði, það er rétt. Ég geri ekkert lítið úr því að varúðarreglan og utanvegaaksturinn og fleira í þeim dúr, og ég tala nú ekki um almannaréttinn, eru veigamikil atriði, það eru veigamikil mál. En mér sýnist að álitamálin sem reifuð eru í kringum þetta séu meira lagatæknilegs eðlis en að þau endurspegli endilega mikinn efnislegan ágreining. Ég leyfi mér að túlka það þannig. Menn komust að þeirri niðurstöðu að lögfesta skyldi varúðarregluna, en það verður að vanda hvernig það er gert og skoða samhengið þar við önnur lög. Það getur verið álitamál hvort það eigi að vera í almennum lögum eða í stjórnarskrá, já, en það er í raun og veru lagatæknilegt frágangsatriði hvort það er í stjórnarskipunarlögunum sjálfum eða í sérlögum um náttúruvernd. Ég tel að þessi vinna hafi einmitt verið mjög góð vegna þess að hún leiddi það í ljós þegar menn settust loksins yfir málin að það er miklu fleira sem sameinar okkur í þessum efnum en sem sundrar ef við látum það eftir okkur að vera sammála.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er áhyggjuefni ef við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon erum sífellt meira sammála, en það hefur reyndar gerst áður og gerðist oft á síðasta kjörtímabili. Ég er sammála honum um að ágreiningurinn eða þ.e. úrlausnarefnið varðandi varúðarregluna er meira lagatæknilegs eðlis en efnislegs. Ég nefndi það nú reyndar í umhverfis- og samgöngunefnd að bara óvissan um það hvernig reglan yrði túlkuð gagnvart öðrum ákvæðum laganna eða jafnvel gagnvart ákvæðum annarra laga gæti leitt til þess að hugsanlega hefði verið betra að taka öll lögin upp vegna þess að reglan er mikilvæg og skiptir máli. En eins og við heyrðum í andsvari hv. þm. Brynjars Níelssonar áðan er reyndar líka ágreiningsefni um efnisatriði og mörk almannaréttar og jafnvel hvað varðar utanvegaaksturinn, 

Herra forseti. Nei, ég tel það síður en svo áhyggjuefni fyrir hv. þingmann þó að við séum að verða meira og meira sammála í umræðum um náttúruverndarmál eða umhverfismál. Hv. þingmaður má vera alveg óhræddur við það, ég fullvissa hann um að hann er á réttri leið. Varðandi lagatæknileg versus efnisleg álitamál, tökum bara utanvegaaksturinn sem dæmi: Er efnislegur ágreiningur um að ekki eigi að keyra utan vegar? Nei, það held ég ekki. Ég býð bara hverjum sem er að gefa sig fram sem mælir með utanvegaakstri. Ég held að hann sé ekki til. Alla vega mundu fáir gangast við því. Þá er þetta orðið að praktísku máli hvernig við tryggjum það í framkvæmd að akstur eigi sér ekki stað utan vega eða að vegakerfi landsins þróist stjórnlaust, ég tala nú ekki um inni á viðkvæmum svæðum eins og hálendinu. Þetta er praktískt úrlausnarefni, lagatæknilegt, praktískt, framkvæmdarlegt. Hvernig getum við í lögum með gögnum og síðan með 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda mjög langa ræðu hérna en ég hélt eins konar bölvunarlestur yfir upprunalega frumvarpinu þegar það kom til umræðu á sínum tíma þannig að mér þykir alveg við hæfi að eyða nokkrum sekúndum í það að þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd og sérstaklega hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir það að fara svo vel með málið. Hér heyrum við málefnalegar og mjög svo uppbyggilegar umræður þar sem jafnvel framsóknarmaður og vinstri grænn ýmist dásama það eða harma að verða meira og meira sammála. Ég þakka sérstaklega fyrir þetta ágæta framtak og vona, virðulegi forseti, að það verði meira um svona vinnubrögð hér á hinu háa Alþingi.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um brottfall laga um náttúruvernd og breytingartillögu hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Hún lýtur í raun og veru að algjörri kúvendingu á því máli sem hæstv. ráðherra mælti fyrir snemma þings sem hefur verið rætt sem eitt af snautlegri frumvörpum þingsögunnar og snerist um að lögin nr. 60/2013 féllu einfaldlega brott. Eins og komið hefur fram í umræðunni var það töluverð áskorun fyrir hv. umhverfis- og samgöngunefnd að taka frumvarpið til umfjöllunar og strax í 1. umr. kom fram í máli hv. formanns nefndarinnar vilji til þess að málið fengi ítarlega umfjöllun og umræðu í nefndinni. Eins og vera ber hafði maður á því allnokkra fyrirvara að svo yrði en það varð þeim mun meira fagnaðarefni að nefndinni tókst undir forustu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar að leiða málið farsællega til lykta svo að í stað þess að fella lögin úr gildi er hér lagt til að fresta gildistökunni enn um sinn. Þá er gert ráð að lögin öðlist gildi 1. júlí 2015 og þar með gefst tími til þess frá og með gildistöku þessara laga með breytingum að ná efnislegri niðurstöðu í umfangsmikil og metnaðarfull ný náttúruverndarlög. Nú leyni ég því ekkert að þótt ég vilji þakka hv. nefnd afar góða vinnu við erfiðar kringumstæður, bæði efnislega og pólitískt, að ég hefði auðvitað helst viljað sjá lögin einfaldlega ganga í gildi. Ég tel raunar að það hefði verið mikilvægt og gott skref fyrir náttúruvernd á Íslandi, en um leið er sú staða sem við erum að ræða akkúrat hér og nú miklum mun betri en sú sem hæstv. ráðherra lagði til þegar hann lagði það til í fullri alvöru í þinginu að stúta fjögurra ára vinnu, ekki aðeins að leggja vinnuna til hliðar og frekari skoðunar heldur einfaldlega að kasta henni. Það var tillaga ráðherra og sú tillaga er að baki og hér stendur nefndin fyrir annarri og betri nálgun. Hún er ekki önnur og betri aðeins vegna þess hvenær og hver það var sem mælti fyrir málinu á sínum tíma eða hvaða ríkisstjórn var við lýði o.s.frv. heldur einfaldlega vegna þess að það er gríðarlega dýrmætt að horfa til svo yfirgripsmikillar vinnu, bera virðingu fyrir henni og byggja á henni, því að hún var ekki plokkuð úr einu horni pólitíska litrófsins heldur var þar um að ræða gríðarlega mikla þekkingu á náttúruvísindum, á náttúruverndarlöggjöf og hvítbókarhópurinn var þannig saman settur að þar voru fyrst og fremst sérfræðingar í tveimur málaflokkum, annars vegar í náttúruvísindum og hins vegar í stjórnsýslu. Af hverju var það? Það var vegna þess að við þurftum sérstaklega á því að halda að farið yrði yfir með skýrum og afgerandi hætti hver staða löggjafar náttúruverndar á Íslandi væri, hvar væri helst pottur brotinn, hvar væri mikilvægast að færa löggjöfina til betri vegar og hvernig mætti koma nýju lagaumhverfi í kring þannig að framkvæmdin yrði skýrari, stofnanir hefðu skýrara umboð og kannski það sem mestu máli skiptir þegar öllu var á botninn hvolft, að náttúran hefði styrkari sess eða traustari sess í löggjöfinni og hún fengi á skýran og afgerandi hátt að njóta vafans. Þegar hvítbókarhópurinn var settur af stað til að byrja með var það þannig að erindisbréfið sem hópurinn fékk fyrst og var undirritað af þeirri sem hér stendur var með mjög hefðbundið til að byrja með þar sem hlutverkið sem hópurinn fékk var að endurskoða lög um íslenska náttúruvernd, endurskoða íslensk náttúruverndarlög. Það er kannski meira í þeim anda sem við höfum séð lagaendurskoðun yfirleitt, þ.e. að menn horfa einfaldlega til þeirra laga sem fyrir eru og setja svo hóp í það að skoða þau lög og gera tillögu að nýju frumvarpi og gera það þannig að kallað er eftir sjónarmiðum og með fundarhöldum og samræðu o.s.frv. en síðan er vinnan að jafnaði frekar þröng. Hópurinn lagði síðan sjálfur til það verklag sem varð ofan á og lagði það til sem viðbragð við erindisbréfinu að vinnan yrði höfð nokkuð breiðari. Í staðinn fyrir að hafa hana einfaldlega þannig að einungis væri verið að horfa á lögin frá 1999 og vinna með þau og breyta þeim vildi nefndin fara þá leið að freista þess að ná utan um lagaumhverfi náttúruverndar á Íslandi á breiðari hátt, utan um sviðið sem heild, óháð því hvaða lagabókstafur væri undir nákvæmlega í hverju tilviki. Afurðin frá þeirri vinnu er hvítbókin og er í raun og veru að mörgu leyti skyldari aðferðafræði sem oftar en ekki er beitt í löndunum í kringum okkur sem er þessi hvítbókarnálgun sem útheimtir bæði lengri tíma og dýpri vinnu og dýpri nálgun. Ég held að það sé verklag sem við ættum að tileinka okkur í ríkari mæli, en um leið skynjar maður að samfélagið er óvant þeirri nálgun því að þegar hvítbókin kom til kynningar og til umræðu úti í samfélaginu voru viðbrögðin að sumu leyti þannig að menn brugðust við rétt eins og þeir væru að bregðast við frumvarpi, eins og þeir væru að bregðast við einhvers konar lokaafurð en ekki grundvelli endurskoðunar. Samráðsferlið, sem sannarlega var gagnrýnt í aðdraganda náttúrverndarfrumvarpsins, var því bæði lengra, viðameira og opnara en að jafnaði er. Fyrir vikið urðu kröftug skoðanaskipti alla leiðina. Kannski er það sérstakt fyrir Ísland að sumu leyti að við erum í svo sterku og nánu samspili við náttúruna að skoðanir á náttúruverndarlögum og lagaumhverfi náttúruverndar eru mjög sterkar. Það er gríðarlegur fjöldi af bæði hagsmunahópum, náttúruverndarhreyfingum, grasrótarsamtökum o.s.frv. sem hafa skoðun á því hvernig náttúruverndarlöggjöf á að líta út. Auk þess er auðvitað eðlilegt að í samfélagi sem byggir efnahag sinn í svo ríkum mæli á auðlindum komi upp núningur eða ágreiningur að því er varðar náttúruverndarlöggjöfina vegna þess að það varðar auðvitað hornstein umgengni við náttúruna og það hversu langt við viljum ganga í sjálfbærnissjónarmiðum. Þetta er umræða sem að sumu leyti stendur traustum fótum í þjóðarsálinni en kannski ekki eins traustum fótum í pólitískri umræðu, þ.e. sú nálgun að náttúran, hvort sem er lífríkið eða landið eða hvað það er, búi við tilteknar takmarkanir, við getum ekki gengið lengra en náttúran getur endurnýjað sig jafnharðan. Náttúruverndarlögin fjalla öðrum þræði um það hvernig náttúran getur varið sig jafnharðan og er í raun og veru viðleitni löggjafans til að draga varnarmúr utan um náttúruna þar sem ágangurinn gæti orðið það mikill að hann gæti skaðað hagsmuni komandi kynslóða og náttúrunnar sjálfrar, sem oftar en ekki fer saman. Staðan sem við sjáum hér og sem við blasir að afgreiddu þessu frumvarpi með breytingartillögu hv. nefndar er með þeim hætti að segja má að verkefnið sé komið í vinnufarveg, verkefnið er komið í vinnufarveg að nýju. Ég hef sannast sagna mjög miklar væntingar til þess að sú vinna verði farsæl en um leið er ég líka mjög meðvituð um að hún verður ekki auðveld. Farsæl, segi ég, vegna þess að það er ekki auðvelt að byggja sáttagrunn utan um ágreining og það er í raun og veru sá veruleiki sem við horfumst í augu við. Við töluðum stundum um sátt þegar við vorum að tala um rammaáætlun og fleiri ágreiningsmál, en um leið og við erum sammála um að byggt sé á ákveðnum heilindum og ákveðnu trausti í vinnunni og verklaginu er auðveldara að takast á um efnislegan ágreining en þegar grunnurinn er tortryggni og þannig að heilindi séu dregin í efa. Ég hef orðið þess áskynja í orðum nefndarmanna í hv. umhverfis- og samgöngunefnd að það er raunverulegur sáttagrunnur hér fyrir hendi, held ég, og um leið er afar mikilvægt, og ég kom að því í andsvari við hv. framsögumann málsins og formann nefndarinnar, að nefndin sleppi ekki hendi sinni af vinnunni núna í framhaldinu. Ég geri mér grein fyrir því að sýnin er sú, og það kom fram í andsvari hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, að ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála komi að næstu skrefum á einhvern hátt og með því að vinna sig í gegnum efnisþætti málsins á grundvelli ágætisnefndarálits þar sem þeir þættir eru rammaðir inn. Um leið held ég að gríðarlega mikilvægt sé að nefndin sé í þéttu samráði og sambandi við ráðuneytið þannig að menn missi aldrei sjónar á þeim sáttagrunni, af því að það er óendanlega mikilvægt að halda þeim þræði til haga. Það hefur komið fram og kom fram fyrr í umræðunni að ekki hefur aðeins dregið úr tortryggninni er varðar þetta verklag heldur ekki síður að því er varðar efnisþætti málsins. Mér hefur fundist það mjög ánægjulegt vegna þess að það hefur verið ríkjandi ákveðin tortryggni. Ég vil þá sérstaklega nefna varúðarregluna þar sem menn hafa kannski verið haldnir þeim hugmyndum eða þeim misskilningi, vil ég segja, að varúðarreglan sé til þess fallin að koma í veg fyrir nánast allar framfarir eða verklegar framkvæmdir eða hvað eina, á meðan staðreyndin er sú að varúðarreglan hefur verið leidd í lög í löndunum í kringum okkur án þess að sú hafi orðið raunin. Þarna höfum við því orðið þess áskynja mjög sterkt að það er ríkjandi tortryggni sem tekist hefur að vinna bug á að mörgu leyti í umræðunum í nefndinni. Það náttúrlega þannig, og það er mikilvægur þáttur í þessu öllu saman, að formaður nefndarinnar, sem er þingmaður Framsóknarflokksins - Framsóknarflokkurinn á sér raunar nokkra sögu í því að vilja leiða meginreglur umhverfisréttarins í lög. Það gerði þáverandi hæstv. umhverfisráðherra Jónína Bjartmarz með því að leggja fram sérstakt frumvarp sem fjallaði einungis um meginreglur umhverfisréttarins en það frumvarp náði ekki fram að ganga. Hér er farin sú leið að setja varúaðarregluna í náttúruverndarlögin sem slík. Menn hafa því verið að jafnaði, eins og ég skil það, sammála um að þetta snúist um að yfirvinna þessi álitamál, þ.e. að skrifa sig í gegnum það að það ríki traust í því hvernig varúðarreglunni er komið til framkvæmda. Hér hefur aðeins verið rætt í umræðunni í dag um almannarétt og sú umræða er mjög aðkallandi einmitt í þeim veruleika sem við blasir í gjaldtökumálum, hvort sem er við Geysi eða hvar annars staðar, eða umræðan um náttúrupassa, hugmyndir um gjaldtöku, hvort sem er á einum stað, á hverjum stað fyrir sig eða einhvers konar aðgöngumiði að náttúru Íslands, því að með slíkum tilþrifum værum við að skyggja á aldagamlan rétt landsmanna til þess að fara um eigið land. Ég held að skilningurinn á almannaréttinum sé einfaldlega líka orðinn sterkari. Ég hef orðið þess áskynja að fólk ræðir almannaréttinn af sífellt meiri hita, enda er þarna um að ræða rétt sem er svo djúpstæður að hann er ekki aðeins inni í okkur hverju og einu heldur líka í sögu þjóðarinnar. Þarna er um að ræða einhver álitamál sem nefndin hefur listað ágætlega upp í nefndaráliti sínu þar sem ekki eru allir hagsmunaaðilar á einu máli en nefndin telur að þurfi að taka til sérstakrar skoðunar. Ákvæðið um sérstaka vernd hefur verið afar veikt í núgildandi náttúruverndarlögum frá 1999 og meira að segja kom fram í greinargerð sem VSO ráðgjöf tók saman með aðstoð rannsóknarsjóðs Vegagerðarinnar í megindráttum að greinin hafi lítil áhrif. Í raun og veru sé greinin um sérstaka vernd mjög veik, eins og við höfum séð þar sem gengið er inn í gervigíga og hraun o.s.frv. án þess að nokkur fái rönd við reist, þótt mjög auðvelt sé að vekja þá umræðu í samfélaginu og í fjölmiðlum að við svo búið megi ekki standa, ekki sé gott að við búum við þá löggjöf að í raun og veru sé ekki hægt að reisa neinar varnir gagnvart aðgerðum af því tagi. Í 57. gr. í lögum nr. 60/2013 er þess freistað að styrkja þennan þátt umtalsvert. Þarna nefnir nefndin þann veruleika að það hafi verið gagnrýnd tiltekin skilyrði fyrir röskun sem gæti hugsanlega verið íþyngjandi o.s.frv. og á eftir að leiða til lykta það sem kannski verður mestur ágreiningur um. Eftir því sem ég hugsa þetta meira kemst ég frekar að þeirri niðurstöðu að þarna sé mesta áskorunin, ef svo má segja, að ná að skrifa almennilegan lagatexta utan um sérstaka vernd þannig að það sé í raun og veru eitthvert tak í því fyrir íslenska náttúru. Virðulegur forseti. Ég hef nú farið yfir í meginatriðum það sem mér finnst mestu máli skipta. Ég vil árétta þá afstöðu mína að afar mikilvægt er að þeim þræði sem nefndinni hefur lánast að spinna sé haldið áfram, þeim þræði sem snýst um samstarfsvilja og traust. Þverpólitísk samvinna og nálgun í þessu máli er óendanlega mikilvæg vegna þess að náttúruverndarlög eru lög sem þurfa að lifa af kosningar og kjörtímabil o.s.frv. Ég vænti þess því að vinnan verði farsæl til framtíðar meðan ég hef enga ástæðu til þess að ætla annað, en um leið er ljóst af nefndaráliti nefndarinnar að þetta er ekkert smáræðisverkefni sem fram undan er. Hér eru stór álitamál og stór ágreiningsmál, en ég hef miklar væntingar til þess að umhverfis- og samgöngunefnd komi áfram að þessu verkefni á farsælan hátt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og get fullvissað hana um að nefndin er einhuga um að vinna áfram vel í þessu máli. Ég hef ekki skynjað annað þar og leyfi mér hér að tala fyrir hönd allra nefndarmanna. Það er þó eitt sem ég vildi gera örlitla athugasemd við, þ.e. fullyrðingar um að ef lögin hefðu verið dregin til baka hefði öll sú vinna sem vissulega var unnin verið ónýt. Ég hef ekki heyrt hæstv. umhverfisráðherra nefna að það hafi átt að gera, þ.e. að taka alla vinnuna við hvítbókina og lögin og ýta því algjörlega til hliðar þannig að ekkert tillit yrði tekið til þess. Hins vegar var spurning um að kannski væru lagatæknileg atriði þarna það stór að skoða þyrfti lögin í heild sinni. En ég held að það hafi verið góð niðurstaða að fella lögin ekki úr gildi þegar allt kom til alls. Það er líka hægt að benda á að margir umsagnaraðilar nefndu að ekki hefði ríkt full sátt um gerð hvítbókarinnar á sínum tíma og hv. þingmaður rakti það hér áðan hvernig nefndin sem skipuð var hefði í raun sjálf lagt til að víkka út starfið, þ.e. gera breytinguna á lögunum frá 1999, en einhverjir nefndu að þeir hefðu ekki átt nægilega aðkomu að því máli. Ég vildi bara koma með þessar örstuttu athugasemdir en þakka fyrir ræðuna að öðru leyti.

Virðulegur forseti. Ég held að það þurfi nú ekki að grufla djúpt í okkar pólitíska minni, okkar hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, til að muna það að það var töluverður hiti hér í þingsal þegar hæstv. ráðherra mælti fyrir afturkölluninni einmitt vegna þess að menn óttuðust að vinnunni yrði allri kastað fyrir róða, vegna þess að það var ekkert annað sem var á borðinu. Það kann vel að vera að menn hafi hugsað það þannig að það væri hægt að nýta þá vinnu sem fyrir var og raunar hefði varla verið annað hægt, en vegna þess hvað tíminn stundum er afstæður og sérstaklega í ráðuneytum tel ég afar mikilvægt að byggt sé á þeim grunni sem við erum með og þeirri vinnu sem er fyrir hendi og fagna því sérstaklega að sú hefur orðið raunin og sú hefur orðið niðurstaðan. Ég vil að öðru leyti segja það að ég held að það sé auðvitað gríðarlega mikilvægt að ræða mjög opið við hagsmunaaðila og aðra þá sem að málinu koma og þurfa að lúta löggjöfinni, en ég held að það sé líka farsælla en ella hefði verið að byggja þó á þeim málamiðlunum sem voru komnar og voru í hendi í staðinn fyrir að opna þær allar aftur upp og taka þá, eins og nefndin leggur raunar til, að fara þá yfir þá tilteknu og afmörkuðu þætti sem hér eru rammaðir inn. Ég held að það verklag og sú nálgun séu í raun og veru uppbyggileg og besta leiðin til þess að nálgast þetta krefjandi verkefni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður rifjaði upp hina nýju löggjöf. Hv. þingmaður var umhverfisráðherra og hefur þar með reynslu af því að vinna með lögin sem eru í gildi í dag. Eitt af því sem lögin áttu að gera sem taka áttu gildi núna 1. apríl og við erum að fresta núna, var að koma með nýja nálgun á svæði og náttúrufyrirbæri, ef svo má að orði komast; í staðinn fyrir menn afmarki eða setji hring um eitthvert svæði og kalli það þjóðgarð og geri síðan hálfgerðan sýningarglugga inn í hann, fara þeir að umgangast náttúruna með öðrum hætti. Þarna er búið til tæki og verkfæri fyrir umhverfisráðherra og stjórnvöld til þess að fara frekar í að draga mörkin utan um ákveðin vistkerfi og horfa meira á náttúruna sem lifandi fyrirbæri og eins sem landslagsheild. Mig langar aðeins að spyrja fyrrverandi hæstv. ráðherra hverju það hefði breytt fyrir hana í störfum hennar að hafa þess konar ákvæði inni í lögum frekar en þau sem við búum við í dag. Hefði það skipt verulega miklu máli? Hvaða áhrif hefði það getað haft á starf hennar þegar hún var í umhverfisráðuneytinu? Þetta snýst líka um hvernig þróunin varðandi umhverfismálin verður og sýn okkar á náttúruna. Við höfum kannski verið dálítið gjörn á að ætla bara að setja glerlok yfir ákveðin svæði og þar sem menn geta horft inn og kannski gengið aðeins um og notið náttúrunnar þannig. Þá hafa önnur svæði kannski orðið út undan af því að menn hafa sett svo mikla vinnu og mikið „effort“ í þessi einu afmörkuðu svæði. Mig langaði að spyrja hv. þingmann að þessu.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kemur í máli hv. þingmanns að þarna er í raun og veru um að ræða grundvallarbreytingu á sýn, og sú grundvallarbreyting er í raun og veru meiri en allt annað í þessu frumvarpi, þ.e. að í staðinn fyrir að horfa á það sem við erum vön að tala um sem náttúruperlur, sem eru tilteknir og afmarkaðir staðir í náttúrunni, falleg fjara, fallegt fjall, fallegur foss o.s.frv., er verið að hverfa frá þeirri nálgun og segja: Þetta er allt hluti af heild, þetta er allt einhvers konar heild. Ein planta lifir ekki öðruvísi en að einhvers staðar sé vatn og einhvers staðar sé loft og að einhvers staðar séu hinar plönturnar o.s.frv., þannig að sú nálgun að vera með eins konar punktanálgun í friðlýsingum og perlunálgun í náttúruvernd er á undanhaldi. Og hún er ekki bara á undanhaldi í þessum nýju náttúruverndarlögum heldur líka í allri löggjöfinni í kringum okkur í Evrópu og í heiminum öllum. Við erum hluti af samningi um líffræðilega fjölbreytni, sem snýst um það að viðhalda fjölbreytni tegundanna og þá skiptir einmitt máli að horfa ekki á hverja tegund sem staka heldur að hún er alltaf partur af vef og það vitum við í fiskveiðistjórnarvinnunni, við vitum að ef við tökum eina tegund út þá hefur það áhrif á allt lífríkið. Það sama gildir þarna. Þess vegna, þegar við erum að vernda tiltekna plöntu eða tiltekna dýrategund eða vatn eða foss eða hvað það er þá verðum við að vernda allt það sem kemur því náttúrufyrirbæri og þeim náttúruminjum við. Ef ég á því að segja hvaða áhrif þetta hefði haft á mín störf hefði þetta auðvitað haft áhrif á friðlýsingu svæða, þetta hefði haft áhrif á utanumhald um þjóðgarða, utanumhald um skipulagslöggjöfina, samskipti við sveitarfélögin o.s.frv. Samtalið hefði í raun og veru verið með allt öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er áhugavert að fá þessi sjónarmið frá manneskju sem er nýbúin að vera í þeirri stöðu að vinna sjálf með löggjöfina sem nýlega er búið að setja. Annað sem mig langaði að spyrja hv. þingmann um varðar utanvegaaksturinn og líka kortagrunninn sem menn eru að vinna að og vilja gera. Fram kom í umfjöllun nefndarinnar að slóðarnir svokölluðu eru hugsanlega orðnir lengri en hið formlega vegakerfi, sem þýðir að við erum með óformlegt vegakerfi og formlegt vegakerfi. Og núna ætla menn að færa slóðana inn í kortagrunninn til þess að gera fólki auðveldara fyrir að vera lögmætt þegar það er á ferð um landið, þ.e. að vera löglegt á ferðinni, á löglegum slóðum, en þá er spurningin alltaf þessi, sem hefur vafist aðeins fyrir mér og ég veit að það verður stórt verkefni fyrir þá sem vinna munu kortagrunninn: Hvernig metur maður hvaða slóði fer inn í kerfið og hver ekki? Hvaða mælikvarða sjá menn fyrir sér að geta nýtt til þess? Þarna kemur líka til samspil einkaeignarlóða og svo svæða sem eru í opinberri eigu, þannig að þetta er dálítið margslungið. Og þó að það hljómi ofsalega vel að setja þetta allt inn í kortagrunn þannig að þeir sem fara um landið geti verið vissir um að þeir séu löglegir á ferð þá er ekkert einfalt að búa þennan grunn til vegna þess að þegar slóði er farinn inn í grunninn fer hann ekki þaðan út aftur. Þá getum við líka skilið það að ef slóði fer ekki inn í upphafi verður áfram deilt um hann. Hvernig eiga menn að leysa þetta mál? Þetta er gríðarlega mikilvægt og aðkallandi úrlausnarefni og alls ekki einfalt.

Virðulegur forseti. Viðfangsefnið utanvegaakstur er í raun það verkefni sem er mest aðkallandi frá ári til árs í náttúruvernd, vegna þess að verið er að vinna umhverfinu svo mikinn skaða með því að ná ekki utan um það mál. Ef ég ætti að nefna eitt mál sem ég teldi að mætti alls ekki bíða í núverandi lögum, þ.e. lögunum sem við erum enn að fresta, væri það utanvegaakstursmálið vegna þess að það munar um hvern mánuð þar. Hv. þingmaður spyr: Hvernig í ósköpunum á að gera þetta? Hvernig á að vinna þetta samkomulag? Ef það væri einfalt þá væri búið að því. Margir umhverfisráðherrar á undan þeirri sem hér stendur hafa horfst í augu við þetta verkefni og reynt að byggja upp einhverja áætlun eða eitthvað slíkt og gert plön og aðgerðaáætlanir o.s.frv. en svo hefur bara orðið lítið úr því. Þarna var verið að freista þess að ná utan um það í löggjöf að Landmælingar færu í þá vinnu í samstarfi við sveitarfélögin og landeigendur á hverjum stað, af því að það verður ekki gert öðruvísi. Það eru ekki til neinir algildir mælikvarðar eða neinar ófrávíkjanlegar reglur um það hvað teljist slóði og hvað teljist ekki slóði. Það verður alltaf að vera einhvers konar sameiginlegur skilningur þessara aðila, þeir verða að komast að þeirri niðurstöðu og síðan verða þeir í framhaldinu að ákveða kortið. En það sem skiptir öllu máli er að við erum að jafnaði þeirrar gerðar, Íslendingar, og þar með talið þeir sem vilja fara á jeppum um hálendið, að við viljum fara að lögum og við viljum vita hvað má og hvað má ekki. Við viljum vita hvar við göngum á náttúruna og hvar ekki og það gildir líka um jeppamenn. Þess vegna snýst þetta líka um að auka réttaröryggi þeirra sem fara um hálendið. Þarna væri umhverfisráðherra í lófa lagið að hefja þessa vinnu þó að lögin séu ekki komin í gildi, 

Herra forseti. Ég tel rétt í upphafi í ræðu minnar að færa umhverfis- og samgöngunefnd þakkir fyrir að hafa náð niðurstöðu sem er að mínu mati ekki besta niðurstaðan en var kannski besta niðurstaðan sem mögulegt var að ná á þessum tímapunkti. Ég vil þakka nefndarmönnum, meiri hluta og minni hluta, fyrir að hafa forðað okkur frá því að þessi mikilvægu lög yrðu afturkölluð, þó að gildistökunni hafi verið frestað um 16 mánuði. Þá vil ég líka færa þeim þingmanni sem flutti ræðu á undan mér, hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, þakkir fyrir þá gríðarlegu vinnu sem hún lagði í, þá metnaðarfullu vinnu sem hún lagði í í upphafi síðasta kjörtímabils, að láta semja hvítbók um náttúruvernd og síðan eftir kynningu á þeirri hvítbók fór fram frumvarpssmíð og frumvarpið kom að lokum inn í þingið. Þá tók við fyrrverandi hv. þingmaður Mörður Árnason, flokksbróðir minn úr Samfylkingunni, sem var framsögumaður málsins og vann gríðarlega vinnu. Hann stóð sig með eindæmum vel í því að ná eins mikilli sátt og unnt var á þeim tíma um frumvarpið og það náðist að gera það hér að lögum, þó að í samningum við stjórnarandstöðu hafi orðið að fresta gildistökunni. Það hefur síðan sýnt sig að varðandi þá frestun var fiskur undir steini, því að sá tími, þeir mánuðir sem nú eru liðnir af kjörtímabilinu, voru ekki nýttir sem skyldi. Reyndar hafa þeir verið notaðir vel af hv. umhverfis- og samgöngunefnd í þeirra vinnu, en hæstv. umhverfisráðherra virðist hafa lagt af stað í þessa ferð með afturköllunina án þess kannski að gera sér grein fyrir hvað það hefði unnið mikinn skaða að fella lögin úr gildi. Það er nefnilega svo, eins og sjá má í nefndaráliti nefndarinnar, að það þarf rúma blaðsíðu í að telja upp alla gesti sem komu á fundi nefndarinnar og alla umsagnaraðila. Það er af því að það eru mjög margir sem líta á náttúruverndarlög sem stórmál og grundvallarmál, og lagabálka sem þessa ber að umgangast af virðingu. Ég tel nefndina með þessu nefndaráliti og breytingartillögum vera að stuðla að því að við fáum umbætur í náttúruvernd í takt við þær alþjóðasamþykktir og þau alþjóðalög og það kerfi sem við viljum vera hluti af. Í stjórnmálum er mikið talað um sátt, samráð og sátt, og ég skal síst gera lítið úr mikilvægi þess. Mér hugnast alltaf best ef fólk getur fundið leið sem þjónar hagsmunum sem flestra. Við erum hérna 63 þingmenn, það eru kjósendur að baki okkur öllum. Reyndar hefur verið bent á 23 þúsund manns eiga í raun og veru ekki fulltrúa á þingi því að flokkarnir sem þeir kusu náðu ekki inn á þing, sem er náttúrlega alvarlegt lýðræðisvandamál og kemur þessu máli ekki beinlínis við. En það er talað um sátt og samráð. Hvað felst í slíku? Í því felst að reyna að sætta sem flest sjónarmið, en sátt getur ekki verið algjör í öllum málum. Á einhverjum tímapunkti verða ákveðin viðhorf og sjónarmið öðrum yfirsterkari. Það er mikilvægt þegar svona ágreiningur er að reynt sé að leysa hann eins og unnt er en stundum er það þannig að ákveðnir hagsmunir lúta í lægra haldi. Ýmsum á náttúruverndarvængnum finnst sem hagsmunir náttúru og almannahagsmunir til lengri tíma séu þeir hagsmunir sem iðulega séu fótum troðnir. Ég er ein af þeim, ég tel svo vera. Þess vegna langar mig rétt aðeins að fara yfir þetta ágæta nefndarálit einmitt með þetta í huga. Í nefndarálitinu, sem er mjög vel unnið og er leiðsögn varðandi áframhaldandi meðferð málsins, er farið yfir þá þætti sem helst standa út af. Og hvað er það? Það er almannarétturinn sem var þrengdur árið 1999. Árið 1999 voru í gildi lög frá 1971 og árið 1999 var almannarétturinn þrengdur.  Þá er það líka svo varðandi almannaréttinn að ef upp koma álitamál samkvæmt þeim lögum sem nú er verið að fresta gildistökunni á er hægt að skjóta slíkum álitamálum til Umhverfisstofnunar og ráðherra, þ.e. álitamálum um frjálsa för almennings um land með eðlilegum takmörkunum, en áður, og nú af því að lögin hafa ekki tekið gildi, var eingöngu hægt að fara með slík álitamál fyrir dómstóla. Það að fara með mál fyrir dómstóla er stórmál þannig að mjög ólíklegt er að almennir borgarar leiti almannaréttar síns með þeim leiðum. Þá segir í nefndarálitinu að skýra þurfi betur samspil eignarréttar og almannaréttar og er mikilvægt að lögin veiti skýra leiðsögn í þeim efnum. Ég sat ekki alla þessa fundi og hlustaði ekki á öll þau fjölmörgu sjónarmið og ég treysti því bara að það sé eitthvað óljóst þarna. En ég legg líka ríka áherslu á að andi löggjafarinnar sem við samþykktum hér í fyrra verði áfram hvað varðar almannaréttinn. Þá komum við að varúðarreglunni, það er varúðarregla og sérstök vernd sem eru náttúrlega stóru málin. Þar kemur að því: Ætlum við að standa með náttúrunni eða ætlum við að auðvelda framkvæmdasömum aðilum að framkvæma? Það er vaxandi hópur á Íslandi sem vill standa með náttúrunni. Við sáum grænu gönguna 1. maí sl. þegar allt í einu spruttu upp þúsundir manna sem gengu undir grænum fánum til þess að minna á þann fjölda fólks sem vill standa vörð um íslenska náttúru, um einstakar náttúruperlur sem og ákveðin landsvæði og þau ósnortnu víðerni sem við eigum, sem eru einstök. Ef við lítum til Evrópu, sem er sú álfa sem Ísland er staðsett í, er þetta einstakt ríkidæmi og í ýmsu tilliti líka á heimsmælikvarða. Við eigum einstök ósnortin víðerni hér sem eru samt ekkert rosalega stór svæði. Það er mjög auðvelt að eyðileggja varanlega þá einstöku náttúru sem við eigum og erum svo heppin að eiga og eigum að meðhöndla af virðingu og varúð. Varúðarreglan og sérstök vernd miða eiginlega að því að snúa við sönnunarbyrðinni, eins og segir í nefndaráliti, með leyfi forseta: „Inntak varúðarreglunnar er að skorti á vísindalegri fullvissu, þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu tjóni, skuli ekki beitt sem rökum til þess að fresta skilvirkum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll.“ Þarna er verið að láta náttúruna njóta vafans og koma í veg fyrir að hægt sé að fara inn á viðkvæm svæði nema með mjög góðum rökum. Varðandi sérstaka vernd eru ákveðin vistkerfi og jarðminjar sem geta lotið sérstakri vernd og er þá óheimilt nema brýna nauðsyn beri til og sýnt þyki að aðrir kostir séu ekki fyrir hendi að fara inn á þessi svæði. Þar komum við að hinum stóra hagsmunaárekstri. Ég tel að oft og tíðum sé það þannig að ákveðnar framkvæmdir, eins og vegaframkvæmdir eða uppbygging á ákveðinni atvinnustarfsemi eða virkjanir af einhverju tagi, kunna að hafa gríðarlega mikilvæg efnahagsleg áhrif. En við þurfum alltaf að skoða hver efnahagslegu skammtímaáhrifin eru og hver langtímanáttúruáhrifin eru og við þurfum að vera með tæki og tól sem tryggja að langtímaáhrifin, að vörnin fyrir þau sé sterkari en skammtímagróðahagsmunir. Svo kann að vera og hefur oft verið þannig - það er ekki eins og hér hafi ekki ýmislegt gengið á, það er ekki eins og hafi beinlínis verið komið í veg fyrir framkvæmdir. Við erum með ágætisdæmi um það þegar við tökum Kárahnjúkavirkjun. Þar voru aldeilis tekin landsvæði, dýrmæt landsvæði, ótrúleg náttúrufegurð og landslagsmyndir og varpsvæði gæsa og gljúfur og fossar og að engu gert. Búið var til lón og það mun að einhverjum áratugum liðnum verða einhvers konar eyðimörk sem blæs úr og eyðileggur allt í kringum sig. Arðurinn er ekki mikill, hann er nánast enginn af rafmagninu sem við seljum í álverið sem þessi stífla var búin til fyrir. Nú er lágt heimsmarkaðsálverð og þá er Landsvirkjun rekin með tapi, þó að hún hafi aldrei selt jafn mikið rafmagn í sögu sinni. En dýrmæt náttúrusvæði hafa að engu verið gerð á móti. Það er vaxandi hópur, það eru fleiri og fleiri sem vilja stöðva, vilja að við hugsum okkar gang, förum varlega og endurmetum þá stefnu sem hér hefur verið rekin. Síðast í síðustu viku söfnuðust hátt í tvö þúsund manns á styrktartónleika fyrir Landvernd og Náttúruverndarsamtök Íslands. Þar var krafan meðal annars sú að ný náttúruverndarlög tækju gildi 1. apríl eins og þeim var ætlað og að gildistökunni yrði ekki frestað. Ég get tekið undir þá kröfu en ég ætla ekki að rjúfa sáttina sem náðst hefur í umhverfis- og samgöngunefnd, enda tel ég að þar hafi verið valin sú leið sem er fær að þessu sinni. Það breytir ekki því að við erum að skjóta á frest hagsmunum náttúru Íslands og komandi kynslóða. Það eru 16 mánuðir, við ættum að geta lifað með því, en eins og fyrrverandi umhverfisráðherra benti á í ræðustól áðan þá skiptir hver mánuður máli, t.d. þegar kemur að utanvegaakstri. Ég vil því taka undir orð hennar varðandi það að umhverfisráðherra fari strax að vinna að kortagunninum og finna til þess fjármuni, því að hann mun koma. Það er eins gott að byrja, fyrr en seinna, því að þetta getur ekki gengið svona áfram endalaust. Herra forseti. Nú má segja að að þessu sinni séum við í raun ekki í efnislegri umræðu um náttúruverndarlögin, eða að frumvarpið hafi boðið upp á efnislega umræðu, af því að það átti að afturkalla lög sem höfðu verið unnin af okkar helstu sérfræðingum á sviði náttúruverndar í fjögur ár, en nú er búið að breyta því og verið er að breyta gildistökunni þannig að þetta er formumræða en um leið er nauðsynlegt að fara í efni máls því að það er ekkert smáræði sem hangir á spýtunni. Ég er alveg sannfærð um að þótt að þingmaðurinn Mörður Árnason hafi á sínum tíma leitað leiða til þess að sætta sem flest sjónarmið, sum ósættanleg, sé hægt að gera betur í einhverjum tilfellum, það er alltaf þannig, það er alltaf hægt að gera betur. Ég vona að í þeirri vinnu sem fram undan er verði ekki búin til meint sátt gegn náttúruvernd, því að það er engin sátt. Það þarf ekki annað en að hugsa til þeirra þúsunda sem nú eru að verða virkari í baráttuna fyrir náttúru Íslands, fólk sem á auðvitað ýmsa hagsmuni, en sameiginlegir hagsmunir okkar eru vörnin fyrir ómetanleg landsvæði sem við eigum sem Íslendingar, fyrir hálendið sem er í raun og veru svo auðvelt að eyðileggja ef það er engin fyrirhyggja, ef það er ekki hægt að hugsa nokkra áratugi fram í tímann og hugsa um komandi kynslóðir eða hugsa bara um það að fögur náttúra hefur gríðarlegt gildi í sjálfu sér. Við erum þjóð sem vill skapa velsæld og atvinnutækifæri og halda uppi góðri heilbrigðisþjónustu og góðu menntakerfi og til þess þarf fjármuni. En það er ekki þannig að velsæld skapist með því að eyðileggja verðmæta náttúru. Ef við tökum þetta ekki alvarlega eyðileggjum við að lokum þá einstöku fegurð og stemningu sem við sem Íslendingar segjum svo stolt að móti okkur. Ég vona því að þótt ég samþykki þessa frestun sé ég ekki að vinna til lengri tíma gegn náttúruvernd á Íslandi, því að þá erum við grafa undan íslenskri sál. Ættjarðarást 

Virðulegi forseti. Ég kem í ræðu um þetta mál helst til að þakka fyrir að það skuli hafa farið í þennan farveg. Ég er einn af þeim sem voru í haust mest hissa á því að það ætti að henda fjögurra ára vinnu út um gluggann þegar hæstv. umhverfisráðherra lagði fram þetta frumvarp. Ég fór að velta fyrir mér til hvers maður væri í stjórnmálum ef ný ríkisstjórn getur bara tekið lög og hent þeim eins og virtist eiga að gera. Eins og fram kom í máli formanns Bjartrar framtíðar, hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, fyrr í dag í þessari umræðu er hv. þm. Róbert Marshall gúrúinn okkar í Bjartri framtíð í náttúruverndarmálum, er í umhverfis- og samgöngunefnd og hefur unnið að þessum málum ásamt þeim sem eru þar. Alla mína visku í þessum málum hef ég eiginlega frá honum. Ég verð seint talinn mikill náttúruverndarsinni eða var það ekki áður fyrr. Ég var svo sem ekkert mikið að pæla í náttúrunni, hún var bara hérna og manni fannst þetta einhvern veginn sjálfsagt. Svo þegar líður á og maður eldist og þroskast áttar mig sig á því hversu gríðarlega verðmæt náttúran okkar er. Hún er mikilvæg fyrir landið okkar og eftir að ég varð þingmaður - ég er í Suðurkjördæmi og þar eru langar vegalengdir á milli svæða, alveg 500 kílómetrar austur á Hornafjörð - hafa sumir spurt mig hvort mér finnist ekki leiðinlegt að keyra þetta. Mér finnst það bara akkúrat ekki neitt leiðinlegt vegna þess að náttúran er svo stórkostleg og þó að maður sé að keyra jafnvel einn er frábært að keyra þessa leið og njóta gríðarlegrar náttúrufegurðar á leiðinni. Landið okkar allt saman er í raun ein náttúruperla. Þess vegna langar mig til að þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir sitt frábæra starf, ekki síst formanni nefndarinnar, hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, fyrir virkilega vel unnið starf. Það er ekki sjálfgefið að ná sátt í svo stóru máli sem þetta var. Það hef ég fyrir satt frá félaga mínum, hv. þm. Róberti Marshall, sem er í nefndinni að þetta hafi verið fyrst og fremst frábær vinna formannsins. Það er mjög ánægjulegt að maður geti séð svona vel takast til í þinginu. Það er ekki oft sem hafa verið svona ánægjulegar umræður hérna, menn hafa tekist mikið á en þetta færir manni meiri trú á þingræðið og þingstörfin. Ég get sjálfur sagt frá því hvernig er að vera í allsherjar- og menntamálanefnd. Þar er unnið afskaplega gott starf þar sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir er afskaplega góður og sveigjanlegur formaður sem gefur öllum möguleika á því að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þetta er það ánægjulegasta við starfið í þinginu. Oftast fær fólk allt aðra mynd af þinginu þar sem ræðumenn hafa hátt í ræðustól og það er sú mynd sem ratar oftast í fjölmiðla. Umræðan í dag hefur hins vegar verið afskaplega ánægjuleg og málefnaleg. Menn greinir á um margt í þessum málum, en mér finnst svo frábært að það skuli vera hægt að koma þessu í þennan farveg. Ég vona svo sannarlega að í framhaldinu verði unnið í víðtækri sátt um þetta mál eins og maður vonar um öll önnur mál. Til þess erum við hérna en auðvitað greinir okkur á um hitt og þetta. Í haust bauð útivistarhópurinn og fjallabílaklúbburinn 4x4 þingmönnum í fjallaferð. Ég hafði alltaf haft þá hugmynd um þann klúbb að í honum væru krónískir dellukallar. Ég fór að velta fyrir mér hvernig menn nenntu að standa í því að setja svona stór dekk undir bíla og breyta þeim og ferðast um allt. Þegar ég var búinn að fara þessa ferð skildi ég það allt í einu. Við fengum að fara með þeim upp á hálendið, upp undir jökla og að Kerlingarfjöllum. Þetta var ógleymanleg ferð í einu orði þar sem ég upplifði náttúruna algjörlega beint í æð um hávetur. Þetta sýndi manni hversu gríðarlega mikilvæg náttúruvernd er vegna þess að í þeim hópi, 4x4-hópnum, eru örugglega einhverjir almestu náttúruverndarsinnar landsins. Þeir stunda alveg örugglega ekki utanvegaakstur. Það var frábært að hlusta á fyrirlestur þeirra um hvernig þeir hafa merkt landið, farið um og þekkja það eins og lófann á sér. Það er rosalega mikilvægt að hafa samráð við svona fólk þegar verið er að semja náttúruverndarlög. Ég hef mikla trú á lýðræðinu og að við alþingismenn getum unnið saman í sátt og samlyndi. Mig langar að vitna í heimspeking sem ég hef alltaf bak við eyrun þegar ég er að velta fyrir mér hvernig ég á að vinna. Á vísindavefnum er vitnað í John Dewey, bandarískan heimspeking og menntamálafrömuð, þar sem hann talar um lýðræðið. Hann segir meðal annars, með leyfi forseta: „Lýðræði sem persónulegur, einstaklingsbundinn lífsmáti felur ekki í sér neinar grundvallarnýjungar. En þegar hugmyndinni er beitt þá ljær hún gömlum hugmyndum nýja og lifandi merkingu.“ Nú er ég að ruglast, ég er á vitlausum stað. Hérna er það, með leyfi forseta: „Lýðræði er sú trú að jafnvel þegar þarfir og markmið eða afleiðingar eru ólík frá einni manneskju til annarrar þá feli vinsamleg samvinna í sér ómetanlega viðbót við lífið - samvinna sem getur, t.d. í íþróttum,“ - ég ætla að skjóta inn „stjórnmálum“ í stað íþrótta - „gert ráð fyrir samkeppni og kappi. Með því að taka sérhvern ásteytingarstein - og þeir hljóta að verða fjölmargir - eftir því sem nokkur kostur er, út úr andrúmslofti og umhverfi valds og aflsmunar sem leið til úrlausnar og inn í umhverfi rökræðu og skynsemi, þá lítum við á þá sem við eigum í ágreiningi við - jafnvel djúpstæðum ágreiningi – sem einstaklinga sem við getum lært af og að sama marki sem vini.“ Þetta finnst mér afskaplega gott að lesa vegna þess að þannig lít ég á þetta. Þó að við eigum oft í djúpstæðum ágreiningi og oft virðist vera óyfirstíganlegt að leysa málin er það alltaf hægt ef við tökum öll út úr þessari umræðu eins og hv. umhverfis- og samgöngunefnd virðist hafa gert undir öruggri forustu formannsins, hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Hafi hún mikla þökk fyrir það og ég vona svo sannarlega að við náum að vinna áfram í sátt og samlyndi í þessu máli því að það er gríðarlega mikilvægt eins og komið hefur fram í ræðum hér í dag. Menn hafa farið vítt og breitt um völlinn og vitnað jafnvel í eldgamlar lögbækur. Það er virkilega ánægjulegt að hafa fengið að taka þátt í þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem tóku þátt í þessum umræðum fyrir mjög ánægjulegan dag á Alþingi. Ég held að öllum þeim sem finnst gaman að rökræða og skiptast á skoðunum á málefnalegan hátt finnist gaman að taka þátt í svona umræðum, og ég vil þakka síðasta ræðumanni og öðrum fyrir hlý orð í garð nefndarinnar. Nefndin er vel skipuð og þar er fólk sem þorir að standa á sínu og hefur ákveðnar skoðanir en líka kjark til að gefa aðeins eftir og leggja sig fram um að ná sátt, og ég held að það hafi gerst í þessu máli. Ég vil samt aðeins gera það að umtalsefni að mér finnst svolítið eins og menn telji að svona sátt og umræða heyri til undantekninga. Ég held að það sé umhugsunarefni fyrir okkur á Alþingi vegna þess að mér skilst að þjóðþing Norðurlandanna, þau þing sem við berum okkur einna helst saman við, þar sé umræðan oftar en ekki svona. Ég held til að mynda að mjög gott hafi verið að nefndarmenn settust niður og ákváðu hversu langan tíma umræðan mundi taka, án þess þó að ræðutíminn yrði skertur á nokkurn hátt. Ég held að allir hafi fengið að segja sína skoðun en það lá þó fyrir að umræðan mundi klárast fyrir kvöldmat, eins og mér sýnist að muni gerast. Við erum að fjalla um lög sem hafa átt sér töluverðan aðdraganda og eru byggð á grunni annarra laga, í fyrsta lagi á lögunum frá 1971, sem var svo breytt með lögunum frá 1999. Eins og kom fram áðan var ákveðið að skipa sérstaka nefnd sem færi yfir endurskoðun á lögunum frá 1999. Sú nefnd taldi hins vegar ráðlegt að víkka starfssvið nefndarinnar og leggjast í heildarendurskoðun á þeim lagagrunni sem lög um náttúruvernd verða að byggjast á. Það út af fyrir sig var jákvætt að mínu mati. Hins vegar verður að líta til þess að ýmsar athugasemdir komu fram við þá málsmeðferð vegna þess að einhverjum hagsmunaaðilum fannst ekki að sjónarmið þeirra hefðu fengið að njóta sín og þar með gerðist kannski það sem hefur skekkt alla þá umræðu sem þarf að vera um náttúruvernd á Íslandi, tortryggni myndaðist. Það er tortryggni í garð vinnunnar, fyrirætlana og ásetnings þeirra sem stóðu að gerð laganna. Kannski má líka segja að svipuð tortryggni úr öndverðri átt hafi komið fram þegar ráðherra ákvað að draga lögin til baka og margir urðu hræddir um að kasta ætti allri þeirri ágætu vinnu sem hafði verið unnin á undan fyrir samþykkt laganna vorið 2013. En það stóð ekki til eftir því sem ég fæ best vitað. Hins vegar töldu menn að það mörg álitaefni væru í þessu og flókið samspil einstakra ákvæða að rétt væri kannski að gera það með þeim hætti. En eins og ég kom inn á áðan held ég að það hefði nú að öllum líkindum sett málið upp í loft og skapað enn meiri tortryggni. Þess vegna taldi ég að rétt væri að við mundum fá einhver komment eða bara vilja, getu og nennu til þess að fjalla um málið. Við fengum fjölmarga aðila á fund nefndarinnar og gáfum okkur góðan tíma, sem á nú reyndar að vera meginregla á Alþingi frekar en hitt. Ég vil sérstaklega taka fram að við fengum á fund nefndarinnar þann mann í umhverfisnefnd, fyrrverandi þingmann, Mörð Árnason, sem fór með málið á sínum tíma. Ég varð þess heiðurs aðnjótandi að fá hann á fund minn til að ræða við hann persónulega um hvernig hefði verið staðið að allri þeirri vinnu sem þá fór fram í umhverfisnefnd. Við áttum ágætisspjall og gáfum okkur ágætan tíma til að fara yfir þetta í rólegheitum. Það lá fyrir að alltaf yrði erfitt að samþykkja grundvallarlög eins og náttúruverndarlögin í aðdraganda kosninga. Þingmenn eru út og suður og margt í spilunum sem gerir málið flóknara og erfiðara. En ég veit að fyrrverandi hv. þingmaður lagði sig allan fram um að reyna að lenda þessu í sem víðtækastri sátt, og ég vil sérstaklega geta þess. Ég fór efnislega yfir nefndarálitið og þau álitaefni sem enn standa út af borðinu í ræðu sem ég flutti fyrir helgi. Ég ætla því ekki að fara neitt ítarlega í það. Ég vil þó geta þess og þakka hæstv. umhverfisráðherra Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir aðkomu hans að sáttinni í málinu. Hann var reiðubúinn til að fallast á fyrirkomulag vinnu innan ráðuneytisins og í fullu samræmi við nefndina, sem ég tel vera virðingarvert. Hann kom einnig með tillögu þegar hann sá í hvað stefndi um hversu langan tíma sú vinna gæti staðið. Ég held að óþarfi sé að fara efnislega yfir ýmis ummæli sem hafa komið fram frá ræðumönnum, sitt sýnist hverjum um þessi stóru álitamál. Ég vil þó aðeins ræða tvö þeirra sérstaklega og annað þeirra snýr að varúðarreglunni. Ég nefndi í andsvari að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefði nefnt að verið væri að vinna að þessum málum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, mér misheyrðist, hún á sæti í stjórnarskrárnefnd sem í sitja bæði þingmenn og aðilar utan nefndarinnar, að til tals hefði komið að setja varúðarregluna í stjórnarskrá. Ég fagna því sérstaklega að verið sé að ræða það mál þar. Við ræddum það einmitt á fundi nefndarinnar hvort nefndin sem slík ætti að beina því til stjórnarskrárnefndar að taka málið upp til umræðu, fara yfir það hvernig Norðmenn hafa haldið á þeim málum, hvernig framkvæmd laganna hefur verið, þ.e. stjórnarskrárákvæðisins, dómaframkvæmd. Það er löng og mikil umræða og ég veit að hún mun fara fram innan stjórnarskrárnefndar. Það er líka ágætt að benda á að við fengum sérfræðing frá Háskóla Íslands í umhverfisrétti sem benti á að fara yrði betur yfir þá reglu, þessa mikilvægu reglu, kanna til hlítar gildissvið hennar, samspil við aðrar réttarreglur, lagaákvæði annarra laga þannig að enginn mundi velkjast í vafa um hver vilji löggjafans væri í þeim efnum. Það væri óráðlegt, eins og ég skildi hana, að láta dómstóla, væntanlega, um að móta regluna í framkvæmd, eins og gerist þegar lög og lagaákvæði eru óskýr. Það var eilítið fjallað um almannaréttinn, hinn mikilsverða rétt sem á rætur sínar að rekja í Grágás og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vitnaði til og var með bókina með sér. Ekki er sérstaklega langt á milli manna í þeim efnum þó að rétturinn hafi vissulega verið rýmkaður aðeins frá því sem var í lögunum frá 1999. En þó að ekki sé langt á milli manna getur þetta skipt verulegu máli í praxís og athugasemdir komu frá Bændasamtökunum og aðilum í ferðaþjónustu og öðrum sem ég tel að þurfi að fara mjög vel yfir og skoða. Mér finnst ágætt að nefna að í gegnum tíðina hefur þessi réttur, almannaréttur um umgengni á jörðum í einkaeigu, verið nánast óumdeildur og framkvæmdin, hjá bændum sérstaklega, hefur verið til fyrirmyndar. Þeir hafa almennt séð ekki verið að fetta mikið fingur út í það þó að einhver gangi um óræktað land, hvort sem það er girt eða ógirt. En ég held að það sé nú einfaldlega hinn nýi veruleiki, veruleikinn sem blasir við, að landeigendur annars staðar, sem eru kannski ekki endilega bændur, hafa verið að loka jörðum og aðgangi að þeim í ríkari mæli en hefur viðgengist í gegnum tíðina. Ég hef fengið fyrirspurnir frá skógræktarmönnum sem hafa áhyggjur af framkvæmd og gildissviði laganna, þ.e. að lögin héldu gildi sínu. Þetta er einn af þeim þáttum sem við munum að sjálfsögðu skoða í vinnunni sem er fram undan. Ég vil þó segja að þó að skógarbændur þurfi á einn eða annan hátt að hafa rúman rétt til að byggja upp sína skóga þá verðum við, og ég tel að allir séu sammála um það, að gæta þess að hingað komi ekki framandi tegundir sem geta valdið einhvers konar tjóni í framtíðinni. Þess vegna tel ég að fara þurfi vel yfir þau atriði, að sjálfsögðu í sátt og samlyndi með hagsmunaaðilum, þannig að ekki fari á milli mála hver réttur manna er til uppbyggingar skóga. Að lokum vil ég ítreka þakkir mínar til nefndarmanna. Ég tel enga sérstaka ástæðu til að kalla málið til nefndar á milli 2. og 3. umr., atkvæðagreiðsla um málið fer fram á morgun. Ég vil taka fram að fulltrúar úr öllum flokkum standa að þessari sátt, fulltrúar úr öllum flokkum hafa komið til mín og lýst yfir velþóknun á því í hvaða farveg málið er komið, það er enginn undanskilinn, hvar sem hann stendur á litrófi stjórnmálanna, og það er ágætt. Það er akkúrat þar sem við, sem kennum okkur við samvinnu, viljum. Við viljum gera okkar allra besta til að ná sátt í erfiðum málum, láta á það reyna hvort sá vilji sé ekki fyrir hendi og hvort ekki sé í raun styttra á milli manna þegar lagt er af stað í upphafi. Ég vonast til að vinnan verði ánægjuleg og þægileg og að við munum halda áfram uppbyggilegum og efnisríkum umræðum um náttúruvernd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þar sem hann reifaði vel efni máls. Ég er bara með eina spurningu hér í lok umræðunnar og ætla ekki að lengja hana. Ég fór aðeins yfir það í ræðu minni hvernig við sæjum vinnuna fram undan við málið og mig langar að spyrja hv. þingmann, formann umhverfis- og samgöngunefndar, hvort hann deili með mér þeim skilningi um vinnuna fram undan.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé full samstaða um verklagið fram undan. Við höfum útlistað í nefndaráliti helstu ágreiningsefni þó að einhver kunni að vera þar fyrir utan eins og bent hefur verið á. Ráðuneytið fer yfir málið á næstunni og mun gefa okkur skýrslu eða koma fyrir nefndina og útlista stöðuna á vinnunni. Ég vonast til að breytingarnar komi fyrr en seinna inn í nefndina. Ég nefndi í ræðu minni að það mundi væntanlega gerast í upphafi árs 2015, vonandi fyrr eins og gengur. Tíminn hleypur oft hratt frá okkur. Ég vona að ég sé með sama skilning og hv. þingmaður. Kannski er ekkert miklu meira um það að segja.

Ég þakka hv. þingmanni. Ég held að skilningurinn sé sá sami og þá vil ég bara ítreka það sem ég sagði í ræðu minni, að þegar ráðuneytið kynnir breytingarnar fyrir nefndinni höfum við tækifæri til að vinna þetta dálítið á annan hátt en er kannski endilega hefðin. Við höfum tækifæri til þess að leita eftir gestum og sjónarmiðum um málið. Mér heyrist við hv. formaður umhverfisnefndar vera algjörlega sammála um það vinnulag sem er fram undan. Ég vona svo sannarlega að sú vinna geti gengið vel fyrir sig eins og hv. þingmaður sagði hér áðan.

Virðulegi forseti. Það hefur ríkt traust í nefndinni og mér hefur þótt ágætt það verklag að við reynum að kalla til alla aðila sem hafa eitthvað um umhverfismál að segja. Við höfum meira að segja tekið það upp, sem ég tel mjög jákvætt, að boða fjölmiðla á fundina þannig að þeir geti fengið beint í æð alla þá umræðu sem fer fram á nefndarfundum. Það hefur skapast ágætisvenja og góð hefð um fyrirkomulag þeirra funda. Ég finn ekki annað en að það ríki ágætissátt á milli meiri og minni hluta í nefndinni um hvernig framkvæmdin verður.

Forseti. Eins og kom fram í umræðunum í gær að er það svo að með lögum um þjóðkirkjuna koma tillögur frá þjóðkirkjunni þar um sem eru unnar í innanríkisráðuneytinu og síðan lagðar fyrir Alþingi. Í athugasemdum við frumvarpið sem við fjöllum nú um kemur fram að kirkjuþing hafi árið 2007 kosið nefnd til þess að endurskoða lög nr. 78/1997, um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar. Frumvarp að nýjum þjóðkirkjulögum var síðan lagt fyrir kirkjuþing árið 2013 og voru ólíkar skoðanir uppi um ýmsa þætti þess. Því hefur ekki verið lögð fram heildarendurskoðun fyrir þetta Alþingi en engu að síður talið nauðsynlegt, segir í athugasemdum, að gera ákveðnar breytingar og þetta frumvarp þess vegna fram komið. Síðan segir í athugasemdum við frumvarpið, með leyfi forseta: „Í samræmi við tilmæli kirkjuþings hefur frumvarp þetta verið unnið í innanríkisráðuneytinu, en ráðuneytið lagði til nokkrar orðalagsbreytingar og breytingar á uppsetningu þess frumvarps sem kirkjuráð flutti.“ Mér finnst það nokkurt umhugsunarefni hvaða breytingar eru lagðar til hér í ljósi þess að heildarendurskoðun er í gangi, eða á dagskrá eins og stundum er sagt, og því væntanlega ekki langt að bíða þess að tillögur þar um liggi fyrir. 4. gr. frumvarpsins orðast svo, með leyfi forseta: „1. mgr. 20. gr. laganna orðast svo: Kirkjuþing hefur æðsta vald í málefnum þjóðkirkjunnar, þ.m.t. stjórn fjármála, nema lög mæli á annan veg. Nánari ákvæði um tilhögun á stjórn fjármála þjóðkirkjunnar skal kirkjuþing setja í starfsreglur skv. 59. gr.“ Virðulegi forseti. Þetta virðist vera þungamiðja frumvarpsins, enda endurspeglast það í fyrirsögn og heiti frumvarpsins sem hér liggur fyrir, en þar segir í sviga á eftir titli laganna: (aukin verkefni kirkjuþings). Ágætlega hefur verið farið yfir það hvað sú breyting þýðir sem felst í 4. gr. um ákvæði um kirkjuþing og var farið vel yfir það í umræðum í gær. Þetta hefur í för með sér valddreifingu og færir meiri völd til leikmanna sem eru í meiri hluta á kirkjuþingi. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsti þessu sem svo að völd kirkjuráðs, sem líkja mætti við framkvæmdarvaldið í okkar veraldlega heimi, væru minnkuð og völd kirkjuþingsins, sem líkja má á sama hátt við löggjafarþingið, væru aukin. Ég held að þetta sé rétt lýsing á því sem þarna er í gangi og mér hugnast breytingin vel og hef ekkert við hana að athuga. Það er ýmislegt annað sem fylgir í frumvarpinu sem liggur ekki í augum uppi og ég sé ekki alveg hvernig þau atriði geta ekki beðið eftir heildarendurskoðun laganna. Það er þekkt að í lagasetningu er ferðin gjarnan notuð og ýmsu bætt við sem kannski er ekki jafn áríðandi og annað. Ég minnist þess að fyrir mörgum árum var ég á fundi þar sem Heseltine, sem ég held að hafi svo orðið lávarður og var iðnaðarráðherra Breta, talaði um þetta á fundi. Þá var hann að tala um innleiðingu á gerðum frá Evrópusambandinu, og það er svo langt síðan að ég held að það hafi heitið Evrópubandalagið þegar þetta var, og ég held að hann hafi sagt að í breskri löggjöf, þegar verið var að setja inn tilskipanir frá Evrópusambandinu eða Evrópubandalaginu á þeim tíma, hefði allt upp undir helmingur af þeim ákvæðum sem voru í lögunum - hef ég ekki 15 mínútur? Er ég búin með 15 mínútur?

Já, ræðutíminn mun hafa verið fimm mínútur í þessari seinni ræðu hv. þingmanns.

Ég hef ekki talað fyrr. Ég fór í andsvar í gær.

Þá hafa orðið einhver mistök hjá tímavörðum og hv. þingmaður ætti að eiga tíu mínútur eftir af ræðutíma sínum og við lagfærum það.

Er það ekki örugglega rétt? Það er ekkert nýtt undir sólinni að stundum gerist það að laumufarþegar eru í svona lagafrumvörpum og þegar ég fór að skoða frumvarpið datt mér þessi saga í hug. Það eru sérstaklega ákvæðin um að fella niður aga- og úrskurðarnefndirnar sem þvælast yfir mér. Þegar ég las frumvarpið fyrst, það sem við erum með fyrir framan okkur, fannst mér að það að fella þessar nefndir niður væru viðbrögð við þeirri tilvistarkreppu, sem ég held að megi gjarnan kalla svo, sem kirkjan var í á umliðnum árum þegar alvarlegar ásakanir um framgöngu forustumanna kirkjunnar voru uppi og sóknarbörn sem urðu fyrir þeim áttu í erfiðleikum, svo vægt sé til orða tekið, með að ná eyrum manna og um leið rétti sínum. Þegar ég skoðaði þetta nánar sýndist mér hins vegar að sú niðurstaða mín, að þetta hugboð mitt stæðist ekki skoðun því að varla er auðveldara að eiga við mál eins og þau sem við þekkjum, kynferðislega áreitni og hvað það var sem kom upp í kirkjunni, ef biskupinn einn hefði átt að takast á við þau? Og jafnvel þótt það hefðu verið skýrar starfsreglur hefði ég haldið að betra væri að hafa hóp manna eða nefndir sem kæmu að slíkum málum. Í athugasemdum með lagafrumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Undir úrskurðarnefndina er unnt að bera ágreining sem rís á kirkjulegum vettvangi eða ef starfsmaður þjóðkirkjunnar er borinn sökum um siðferðis- eða agabrot. Í þeim tilvikum getur hver sá sem hagsmuna á að gæta borið málið undir úrskurðarnefndina, og skjóta má niðurstöðum hennar til áfrýjunarnefndar.“ Síðan segir að þörf sé á þessum breytingum vegna þess að stundum komi upp einhver ruglingur um hvað heyri undir hvern. Ég held áfram: „Einnig hefur komið upp ágreiningur milli úrskurðarnefndar og áfrýjunarnefndar um það hvort mál heyri undir nefndina eða ekki. Með því að leggja nefndir þessar af“, segir svo, „og setja í staðinn starfsreglur um úrræði vegna aga- og siðferðisbrota telja kirkjuyfirvöld að unnt verði að skerpa á því í hvaða farveg kvörtunar- og kærumál eigi að fara. Einnig er talið að niðurlagning nefndanna muni leiða til hagræðingar í rekstri þjóðkirkjunnar.“ Í athugasemdum með tillögunum sem samþykktar voru á kirkjuþingi segir hins vegar, með leyfi forseta: „Felld verði brott ákvæði um úrskurðarnefnd og áfrýjunarnefnd þjóðkirkjunnar. Nefndir þessar kosta töluverða fjármuni og verksvið þeirra er ekki alls kostar skýrt. Talið er rétt að leggja þær niður í sparnaðarskyni og til einföldunar. Ágreiningsmál færu þá að jafnaði annaðhvort til biskups Íslands eða hinna almennu dómstóla eins og eðlilegt er. Eftir atvikum gætu ágreiningsmál farið til úrlausnar annarra kirkjulegra stjórnvalda, svo sem kirkjuráðs, allt eftir efni málsins.“ Virðulegi forseti. Mér sýnist tillaga kirkjuþings vera fyrst og fremst í sparnaðarskyni, þó að frekar lítið sé gert úr því í lagafrumvarpinu sem liggur fyrir okkur. Ég er mikill talsmaður þess að vel sé farið með fjármuni og hagkvæmni sé gætt til hins ýtrasta, en stundum verða peningar aukaatriði og ég tel þá vera það í þessu máli. Mér finnst afleitt að gera þessa breytingu án þess að fyrir liggi hreint og klárt hvernig eigi að taka á aga- og siðferðisvandamálum sem kunna að koma upp. Eftirfarandi vangaveltur í pappírum sem lágu fyrir kirkjuþingi duga mér ekki og ég endurtek það sem ég las upp áðan, að ágreiningsmál færu að jafnaði annaðhvort til biskups Íslands eða hinna almennu dómstóla, eins og eðlilegt er. Eftir atvikum gætu ágreiningsmál farið til úrlausnar annarra kirkjulegra stjórnvalda o.s.frv. Ef það var ruglingur hvað ætti að fara fyrir aganefnd og hvað ætti að fara eitthvað annað þá skýrir þetta ekki nokkra hluti í mínum huga. Þar sem þetta atriði er gífurlega mikilvægt málefni mundi ég vilja leggja það til að allsherjar- og menntamálanefnd, sem ég geri ráð fyrir að fái frumvarpið til athugunar, skoði það mjög vandlega. Það er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að lögin taki ekki gildi fyrr en 1. janúar 2015, held ég, og þess vegna yrði hægt að semja starfsreglurnar sem vitnað er til í frumvarpinu fyrir þann tíma. Ég segi hins vegar hreint og klárt, frá mínu sjónarhorni: Það er ekki nóg. Mér finnst það þurfa að vera alveg ljóst og reynslan sýnir að það er nauðsynlegt að reglur um þetta séu klárar og skýrar. Það að leggja niður kerfið sem er núna, fyrst og fremst í sparnaðarskyni eins og kemur fram í gögnum frá kirkjunni sjálfri, og vera ekki með aðra leið um hvernig eigi að fara með svona mál finnst mér eiginlega óviðunandi. Ég vil líka benda á að ég sá þegar ég fór að skoða þetta aðeins nánar að gerðar eru tillögur um breytingar hvað varðar biskupafundi. Lagt er til að ákvæði um að biskupafundur, sem segir í lögunum núna að skuli meðal annars búa um þau mál er varða kenninguna, helgisiði, helgihald í hendur prestastefnu og gera tillögur um skipan sóknarprestakalla og prófastsembætta til kirkjuþings, verði fellt niður. Hins vegar lágu fyrir kirkjuþingi miklu víðtækari breytingar á stöðu vígslubiskupa. Það lágu fyrir breytingar um að þeim yrði fækkað og þar fram eftir götunum, þannig að það virðist hafa verið ágreiningur á kirkjuþingi um stöðu vígslubiskupa. Ég velti þá fyrir mér, og sérstaklega í ljósi þess að heildarendurskoðun laganna er í gangi á vegum kirkjunnar, hvort sé ekki rétt að bíða með aðrar breytingar en þessa um stöðu kirkjuþingsins og fjármál kirkjunnar. Það er nokkuð klárt og afmarkað og er alveg ljóst að mundi breyta talsverðu þarna. Hins vegar sýnast mér vera laumufarþegar með, ef ég má orða það svo. Mér finnst, og kannski má maður ekki segja svona af því að þetta kemur frá kirkjunni, að við þurfum að vera með fullri meðvitund þegar við fjöllum um þetta. Ég vil þess vegna leggja til að nefndin sem fær þetta til athugunar fari gaumgæfilega yfir það og athugi hvort ekki sé hægt að komast að samkomulagi við kirkjuna um að breyta þessu með fjárstjórnina og kirkjuþingið en geyma önnur atriði þangað til heildarendurskoðun fer fram. Svo bið ég bara bænirnar í nótt og vona að það hafi verið allt í lagi að leggja þetta til.

Virðulegur forseti. Ég kem eiginlega hingað til að taka undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur um þær tvær nefndir sem hér er verið að tala um að fella brott og síðan að mynda starfsreglur, eins og hér stendur, „um úrræði vegna aga- og siðferðisbrota“ sem kirkjuyfirvöld telja að unnt verði að skerpa á í hvaða farveg kvörtunar- og kærumál eigi að fara. Ég tek undir þann málflutning sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hafði uppi um þessar tvær nefndir. Í ljósi þess sem kirkjan hefur staðið frammi fyrir á undanförnum árum, öllu heldur kirkjur, ekki bara þjóðkirkjan heldur og kirkjur og aðrir söfnuðir sem hér eru virtir, held ég að við vöndum okkur í því með hvaða hætti löggjafinn ákveður að setja í farveg jafn viðkvæm mál og hafa hreyft við kirkjunum á undanförnum árum. Hæstv. innanríkisráðherra situr í salnum. Hún mælti fyrir þessu frumvarpi í gær, þar með að vísa því til nefndar, sem væntanlega verður allsherjar- og menntamálanefnd og að nefndinni verði falið að skoða frekar hvort ekki megi bíða með í það minnsta þær ákvarðanir sem hér á að taka þar til heildarendurskoðun laganna hefur átt sér stað. Hún hefur staðið yfir frá 2007. Ekki eru allir kirkjunnar menn sammála hvað varðar breytingar og þess vegna hefur þetta tekið þann tíma sem sýnt er. Þá held ég að í jafn viðkvæmum málum og hafa hreyft við kirkjunni undanfarin ár og innan kirkjunnar sé betur heima setið en af stað farið. Við ættum að vanda okkur og íhuga frekar með hvaða hætti löggjafinn telur að réttur þeirra sem á sér telja brotið af kirkjunnar mönnum sé sem best varinn í þeirri lagasetningu sem stendur fyrir dyrum.

Virðulegur forseti. Ég þakka fínar umræður um þetta mál og fagna þeirri samstöðu sem hér ríkir um að farið verði vel og vandlega yfir málið í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég geri engar athugasemdir við það og hvet þingmenn sem þar sitja og aðra til þess að láta sig þetta mál varða. Við í ráðuneytinu og ég sem ráðherra höfum hins vegar fallist á rök kirkjunnar í þessu, enda gilda ákveðin lög um það hvernig innanríkisráðherra ber að koma inn með mál sem kirkjuþing telur skipta máli. Ég vil fara lítillega yfir þau mál, ekki þar fyrir að ég fór ágætlega yfir þau í ræðu minni hér í gær, en ég vil aðeins koma inn á það sem hefur verið nefnt hér. Ég vil, eins og ég sagði áðan, sérstaklega þakka fínar og málefnalegar umræður. Mér fannst afar ánægjulegt að hlusta á hv. þm. Össur Skarphéðinsson fara yfir málin í gær af þeim skilningi sem hann gerði og mér fannst hann nálgast verkefnið þannig. Hið sama er að segja um hv. þm. Árna Pál Árnason og fleiri sem tóku til máls í gær sem er grundvallaratriði í því frumvarpi sem við nú ræðum. Hugmyndin er að auka sjálfstæði kirkjunnar og svo er hugmynd um aukið lýðræði á þeim vettvangi. Mér finnst það skipta máli. Við getum öll talað um það og það er hárrétt að kirkjan hefur, líkt og margar aðrar stofnanir í samfélaginu, glímt við erfið viðfangsefni á undanförnum missirum og árum. Mér finnst samt mjög margt í þessu ávarpi kirkjunnar til þingheims bera vott um að kirkjan hefur líka lært af þeim árum eins og margar aðrar stofnanir og skilur kannski kröftugar en oft áður mikilvægi þess að hleypa líka leikmönnum að. Mér finnst það skipta máli í þessu sem hér liggur frammi þannig að við ræðum fyrst styrkleika þess. Það er áhersla á aukið lýðræði og aukið sjálfstæði sem og áhersla á aukið aðgengi þeirra sem starfa innan kirkjunnar og vilja kirkjunni vel. Mér finnst það skipta máli. Síðan er eðlilegt að spurt sé: Hvers vegna er þessi hluti af endurskoðun núna? Það var líka spurt um það í umræðunni í gær hvers vegna ákveðið hefði verið að ganga til heildstæðrar endurskoðunar árið 2007. Sagan segir okkur að það hafi að stærstu leyti verið vegna þess að þá voru akkúrat tíu ár frá því að veruleg breyting hafði orðið á lagaumhverfi kirkjunnar og þess vegna var sett í gang mikil vinna og tilnefndir fulltrúar í þá nefnd. Ég lá ekkert á því hér í gær þegar ég fór yfir málið að menn hefðu kannski ekki áttað sig nákvæmlega á umfangi þeirrar vinnu og séð þegar menn voru komnir inn í vinnuna að þetta krefðist lengri tíma, meiri sáttar og aukinnar samstöðu. Það hefur orðið kirkjuþingi lengra ferli að vinna að þeirri heildarendurskoðun en gert var ráð fyrir í upphafi. Það er alveg hárrétt sem kom fram í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur í andsvörum í gær sem benti á að hér hefði ekki verið frekar en á öðrum kirkjuþingum 100% samstaða um þær breytingar sem hér eru lagðar til. Ég aflaði mér hins vegar upplýsinga um það milli umræðna hér og í ljós kom að sú samstaða var samt almenn. Þó að ekki hafi allir verið á nákvæmlega sama stað var samstaðan almenn og það skiptir máli. Ég vildi svara því líka. Ég skil þá miklu umræðu og deili með þingheimi mikilvægi þess að fara vel yfir það og þess vegna var það sérstaklega rætt þegar kirkjan fór yfir málið og ávarpið gagnvart ráðuneytinu. Þá var sérstaklega mikil umræða sem fór í að velta upp þessum hugmyndum um agamálin og hvort það væri skynsamlegt að gerðar yrðu þær breytingar sem er lagt til að gerðar verði hér. Ég get ekki alveg tekið undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur. Það er þó hárrétt að það kemur fram í greinargerð frumvarpsins að það sé farsælt að leggja þessar nefndir niður enda muni það leiða til hagræðingar. Það er talið upp sem einn af þáttunum. Hins vegar er meginástæðan sem kirkjuþing gefur að með því að leggja af þessar nefndir og setja í staðinn starfsreglur um úrræði vegna aga- og siðferðisbrota telji kirkjuyfirvöld unnt að skerpa á því í hvaða farveg kvörtunar- og kærumál eigi að fara. Það er sem sagt skoðun kirkjuþings að með þessum hætti verði ferlarnir skýrari og síðan kemur það skýrt fram í frumvarpinu og greinargerðinni sem fylgir því og hefur komið fram líka í rökstuðningi kirkjuþings að síðan verði settar sérstakar starfsreglur er þetta varðar og kirkjuþingið setji þá mjög skýrar leikreglur um hvernig á þessu skuli haldið. Kirkjan hefur gengið í gegnum margs konar erfiðar spurningar og erfið viðfangsefni, eins og ég sagði áðan, og við höfum ekki alltaf verið sátt við það hvernig kirkjan hefur tekið á þeim. Ég held þó að það sé mikið mál hjá kirkjuþingi og þeim sem starfa innan kirkjunnar að taka sannfærandi á því. Ég held að við verðum að treysta því en hvet hins vegar þingnefndina til að skoða það vandlega, fara rækilega yfir það og meta hvort þetta sé besta leiðin. Okkar niðurstaða var að þetta væri vel rökstutt og til þess fallið að skerpa á þessum þáttum og tryggja að kirkjan mundi ráða við þessi brýnu mál með þeim hætti sem hún telur farsælast. Fyrst og síðast var það vegna þess að ráðuneytið og þar með talin sú sem hér stendur er þeirrar skoðunar að kirkjuþing, sem lýðræðislegasta stofnun kirkjunnar hvað þetta varðar, væri vel til þess fallið. Hið sama er að segja er varðar spurningar um fjármálin. Þau voru líka nefnd hér í gær. Samkvæmt lögum ber kirkjuþing meginábyrgð á fjárhagslegum þáttum er varða kirkjuna. Í því frumvarpi sem við ræðum hér er í raun lítið annað gert en að skerpa á því sem við töldum skipta máli. Ég held að ég hafi veitt svör við spurningum til að auka skýrleika málsins. Ég heyri á þingmönnum sem tjá sig um frumvarpið að það er þingheimi nokkuð kunnuglegt að því leyti að menn þekkja þá umræðu sem er verið að setja hér fram. Ég árétta það sem ég sagði í ræðu minni í gær að ég tel að þarna gefist kirkjunni tækifæri til að taka mikilvæg skref í átt til aukins sjálfstæðis, lýðræðis og nýrra og nútímalegri vinnubragða. Það breytir engu um það að heildarendurskoðun heldur áfram, henni er ekki lokið, og klárlega þannig að kirkjan vill og mun þurfa á komandi árum að skerpa þessa hluti enn frekar. Ég er þeirrar skoðunar að það sem verið er að gera hér sé til þess að bæta það umhverfi sem kirkjan starfar í.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir skýr svör að því marki sem hægt er að svara þeim spurningum sem beint hefur verið til hennar. Við höfum átt í umræðu í gær og í dag og ég held að það sé ljóst eftir þessa umræðu að almennur stuðningur er við meginbreytinguna í þessu frumvarpi. Ég sjálfur er mjög fylgjandi því að með þeim hætti sem búið er um í frumvarpinu verði gerð skarpari skil á milli framkvæmdarvaldsins og ígildi löggjafa innan kirkjunnar, þ.e. kirkjuráðs og kirkjuþingsins. Ég hef litið svo á að í því felist lýðræðisvæðing vegna þess að með því að gefa kirkjuþinginu óskoruð völd, t.d. varðandi fjárveitingar, sé vald fært út til leikmanna kirkjunnar. Ég er fylgjandi því. Leikmennirnir eru í meiri hluta á kirkjuþingi og þessi meginbreyting er fín. Síðan hafa verið fróðlegar umræður um nefndirnar tvær. Það er kannski ekki hægt að svara algjörlega þeim spurningum sem við blasa, sem við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir höfum varpað hér fram. Þeim er ekki hægt að svara fyrr en menn sjá reglurnar. Hæstv. innanríkisráðherra hefur nánast lagaskyldu til að bera fram frumvarp sem kirkjuþing samþykkir. Í samræðum mínum og hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur í gær var hins vegar sammæli okkar að þingið getur ekki samþykkt hvað sem er. Réttindi allra verða að vera skýr. Í þessu tilviki er óskýrt hvert er hægt að skjóta úrskurði biskups eða hver ver starfsmenn þjóðkirkjunnar gagnvart biskupi ef á þarf að halda. Við höfum sögu sem við þurfum að horfa til. Ég er hins vegar fyllilega sáttur við svör og skilning hæstv. ráðherra á þessu efni. Það verður þá bara að vera fagnefndin sem tekur á þessu og reisir þær girðingar sem hún telur þurfa til að hægt sé að afgreiða þetta mál sem ég er mjög hlynntur að verði 

Virðulegur forseti. Ég þarf svo sem ekki að bæta miklu við eða svara miklu hvað þetta varðar. Ég er sammála hv. þingmanni um meginefni þess sem kemur fram í því sem hann segir. Hann getur þess líka, sem er hárrétt, að á ráðherra þessa málaflokks hvílir sú skylda að stofni til að flytja það frumvarp sem óskað er eftir. Ekki þar fyrir, það kom auðvitað inn til innanríkisráðuneytisins og lagatæknilegum hlutum var breytt og tekið mið af því, en skylda þessa ráðherra er skýr hvað varðar þessa þætti. Ég reyndi eins og ég gat að útskýra forsendur þess að það er talið skynsamlegt að leggja niður úrskurðar- og áfrýjunarnefndir hvað þetta varðar. En það er líka rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns og fleiri hér að auðvitað liggur ekki nákvæmlega fyrir fyrr en þær starfsreglur sem boðaðar eru verða tilbúnar. Nú verður þessum hlutum í ríkara mæli vísað til úrskurðar biskups og svo er auðvitað bara það sem tekur við ef upp rís ágreiningur vegna þess sem eru hinir almennu dómstólar. Ég skil alveg og virði það að þingheimur vilji skýrari svör. Ég hvet þingmenn nefndarinnar til að taka upp öflugt samtal og samráð við kirkjuna um það og svo sjáum við hver niðurstaðan úr þeirri meðferð verður. Ég er sannfærð um að við munum afgreiða málið þannig að það verði til sóma fyrir okkur og til stuðnings fyrir kirkjuna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vátryggingastarfsemi og lögum um miðlun vátrygginga, þ.e. markaðssetningu, stjórnarhætti og eftirlit. Nefndin ákvað að taka frumvarpið til frekari umfjöllunar eftir að því hafði verið vísað til nefndarinnar eftir 2. umr. og fékk á sinn fund fulltrúa frá Samtökum fjármálafyrirtækja, fulltrúa frá tryggingafélagi, frá Fjármálaeftirlitinu og síðast en ekki síst fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Nefndinni bárust umsagnir frá Samtökum fjármálafyrirtækja og Fjármálaeftirlitinu. Fram komu athugasemdir við þá breytingu í 2. efnismálsgrein b-liðar 16. gr. frumvarpsins sem felur í sér að meiri hluti stjórnar skuli ávallt vera óháður félögum innan sömu samstæðu, þar á meðal í líftryggingafélögum sem rekin eru sem dótturfélög skaðatryggingafélaga. Nefndin fór yfir málið með helstu hagsmunaaðilum. Bent hefur verið á að oft fari hagsmunir skaðatryggingafélags og líftryggingafélags saman og að ákveðið hagræði geti skapast við að samnýta starfsmenn og stjórnarmenn. Í því samhengi vekur nefndin athygli á því að nauðsynlegt er að taka tillit til þess að eðlismunur er á rekstri skaða- og líftryggingafélaga þegar kemur að fjárfestingarstefnu og áhættustýringu sem er þýðingarmikið á jafn afmörkuðum markaði og við búum við hér á landi. Auk þess má draga ályktunarbærni stjórnar í efa þegar kemur að viðskiptum milli félaganna þegar sama stjórn situr beggja vegna borðs. Mat nefndarinnar er að ekki hafi komið fram ný sjónarmið á þessu stigi málsins sem réttlæti breytingar á umræddri grein. Nefndin telur vandkvæðum bundið að tryggja virkt stjórnendaeftirlit og takmarka hagsmunaárekstra með núverandi fyrirkomulagi. Áréttar nefndin mikilvægi þess að leitast sé við að koma í veg fyrir hættu á hagsmunaárekstrum sem krossstjórnarseta í tryggingafélögum getur skapað og tryggja gagnsæi og trúverðugleika gagnvart markaðnum og vátryggingartökum. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem fram hafa komið að skynsamlegt sé að miða við sama fjölda varamanna í stjórn vátryggingafélags og fjármálafyrirtækja sem kveðið er á um í 2. mgr. 51. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, þ.e. að kjósa skuli minnst tvo varamenn. Með slíkri ráðstöfun er komið til móts við þau sjónarmið að erfitt sé að skipa jafn marga varamenn og aðalmenn vegna aukinna krafna um hæfi stjórnarmanna í fjármálafyrirtækjum auk þess sem nútímafjarskiptatækni er þess eðlis að auðvelt er að láta stjórnarfundi fara fram án þess að allir aðilar séu saman komnir á einum stað og því sjaldgæft í framkvæmd að varamenn taki sæti. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „Á undan a-lið 16. gr. komi nýr stafliður, svohljóðandi: 2. málsl. 1. mgr. orðast svo: Varamenn í stjórn vátryggingafélags skulu vera tveir hið minnsta.“ Undir þetta nefndarálit rita þann 3. mars sl. Frosti Sigurjónsson formaður, Vilhjálmur Bjarnason framsögumaður, Líneik Anna Sævarsdóttir, Willum Þór Þórsson, Pétur H. Blöndal, Steingrímur J. Sigfússon, Árni Páll Árnason og Guðmundur Steingrímsson. Mér sýnist á þessu að allir nefndarmenn nema einn riti undir álitið. Einn kann að hafa verið fjarverandi, en það var samstaða í nefndinni eins og fyrr kemur fram og allir rita undir álitið án fyrirvara. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna samnings um þátttöku lýðveldisins Króatíu á Evrópska efnahagssvæðinu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa utanríkisráðuneytisins svo og fulltrúa velferðarráðuneytisins. Með frumvarpinu er gerð tillaga um að samningur um þátttöku lýðveldisins Króatíu á Evrópska efnahagssvæðinu verði fullgiltur, auk þess sem lagt er til að þær breytingar sem gerðar eru á meginmáli EES-samningsins með aðildarsamningnum hafi lagalegt gildi hér á landi. Þá eru lagðar til breytingar á lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, lögum um útlendinga og lögum um atvinnuréttindi útlendinga vegna þeirra aðlagana sem gerðar voru við ákvæði um frjálsa för launþega, en aðildarríkjum EES- samningsins er heimilt að beita eigin reglum á þessu sviði í ákveðinn tíma frá aðild Króatíu að Evrópusambandinu. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að í aðildarsáttmála Evrópusambandsins var samið um sérstaka aðlögun á löggjöf Evrópusambandsins gagnvart Króatíu á tilteknum sviðum. Meðal þess sem gerður var fyrirvari um var gildistaka ákvæða 1.–6. gr. reglugerðar (ESB) nr. 492/2011, um frelsi launafólks til flutninga innan Evrópusambandsins, með síðari breytingum. Þannig heimilar samningurinn um inngöngu Króatíu í Evrópusambandið aðildarríkjum að fresta gildistöku ákvæðanna til 1. júlí 2015. Þá er aðildarríkjum Evrópusambandsins enn fremur heimilt að fresta gildistöku ákvæðanna í allt að fimm ár til viðbótar, þ.e. til 1. júlí 2020. Sömu aðlaganir voru gerðar í aðildarsamningnum að Evrópska efnahagssvæðinu og hafa aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins, þar með talið Ísland, því sömu heimildir til aðlagana á þessu sviði. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Ísland nýti sér framangreindar heimildir og að ákvæði 1.–6. gr. reglugerðar (ESB) nr. 492/2011, um frelsi launafólks til flutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins, með síðari breytingum, verði frestað að því er varðar aðgengi ríkisborgara Króatíu að íslenskum vinnumarkaði. Gert er ráð fyrir að ákvæði þessi taki gildi 1. júlí 2015. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gerir fyrirvara við álitið sem lýtur að því að hann telur ekki nauðsynlegt að nýta heimildir til tímabundinnar frestunar á gildistöku ákvæða. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita þann 12. mars sl. hv. þingmenn Birgir Ármannsson formaður, Vilhjálmur Bjarnason framsögumaður, Ásmundur Einar Daðason, Árni Þór Sigurðsson, með fyrirvara, Frosti Sigurjónsson, Óttarr Proppé, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Össur Skarphéðinsson og Sigríður Á. Andersen. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.