Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í skýrslum Ríkisendurskoðunar er talið að ríkissjóður verði af 11 milljörðum árlega vegna svartrar atvinnustarfsemi. Ótrúlega illa hefur gengið að ná tökum á skattsvikum af öllu tagi þó að embætti skattrannsóknarstjóra geri sitt besta. Hefur athygli manna t.d. beinst að vaxandi svikum í greiðslu á virðisaukaskatti. En ýmsar umfangsmiklar atvinnugreinar hafa fengið að blómstra án þess að skattyfirvöld hafi beint sjónum sérstaklega að þeim. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið munu um 2.800 hross hafa verið flutt út árið 1994. Talið er að meðalverð á hross sé allt að 200 þús. kr., þá er hér um að ræða 560 millj. Þá er ekkert sagt um kaup og sölu hrossa innan lands. Það er ljóst að hér er vaxinn upp atvinnuvegur sem skilar tekjum sem nema hundruðum millj. kr. Í Tímanum 1. febr. sl. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samkvæmt nýjum lögum, sem samþykkt voru á Alþingi í lok liðins árs, þá verður veruleg lækkun á gjöldum vegna útfluttra kynbrótahrossa. Gjaldið rennur í Stofnverndarsjóð íslenska hestakynsins. Af útfluttum heiðursverðlaunahesti þarf nú að greiða 100 þús. kr. en var áður 500 þús. kr. og fyrir heiðursverðlaunahryssu 16 þús. kr. en var áður 80 þús. kr. Lægsta gjald fyrir hvern útfluttan stóðhest er nú 8 þús. kr. og fyrir hryssu 1.000 kr.`` Það kemur ekki fram hér í greininni hvað slíkur gripur kostar en það er ljóst að það getur ekki verið undir 4--5 millj. kr. Og einhvern veginn er það nú svo að litlar fréttir fara af þessum miklu auðkýfingum sem stunda þennan atvinnurekstur og það getur því ekki verið óeðlilegt að spurt sé hver sé arður af þessum viðskiptum. Ég hef því á þskj. 297 beint eftirfarandi fyrirspurn til fjmrh. um skattgreiðslur af útflutningi hrossa, með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Hversu mörg hross hafa verið flutt út frá Íslandi sl. fimm ár og til hvaða landa? 2. Hvert var söluverð þessara hrossa? 3. Hverjar hafa skatttekjur ríkisins verið af þessum útflutningi?``

Virðulegi forseti. Sem svar við 1. lið fyrirspurnarinnar hef ég upplýsingar um útflutning hrossa á árunum 1990--1994, en þá voru flutt út um það bil 10.700 hross. Árið 1990 voru þau 1.667, 1991 1.864, 1992 voru þau 1.995, árið 1993 2.449 og samkvæmt bráðabirgðatölum má gera ráð fyrir að á sl. ári hafi 2.700 hross verið flutt út. Langflest eru þau flutt út til Þýskalands eða um það bil 46% af heildartölunni. Fjórðungur fer til Svíþjóðar, 8% til Danmerkur og sama hlutfall til Noregs en afgangurinn, 14%, til annarra ríkja. Sem svar við 2. lið fyrirspurnarinnar skal það sagt að samkvæmt upplýsingum sem fyrir liggja nam heildarútflutningsverðmætið 870 millj. kr. samanlagt og skiptist þannig á árin: Árið 1990 voru þetta 153 millj. kr., 1991 167,5 millj., tæplega 170 millj. 1992, árið 1993 177,7 millj. og áætlað er að á sl. ári hafi útflutningsverðmætið verið um það bil 205 millj. kr. Þá er spurt í þriðja lagi: ,,Hverjar hafa skatttekjur ríkisins verið af þessum útflutningi?`` Því er til að svara að ríkissjóður hefur ekki beinar skatttekjur af þessum útflutningi að öðru leyti en því sem skilar sér í formi tekju- og eignarskatta sem og tryggingagjalds af þessari atvinnugrein. Þess vegna liggja ekki fyrir frekari upplýsingar um fjárhæðir þessara skattgreiðslna. Þetta er svarið sem hér liggur fyrir og má af því ráða að það er ekki hægt að svara fyrirspurninni með öðrum hætti en þeim að leita verður þá upplýsinga í framtölum þeirra sem flytja út hross, en þeir gætu haft tekjur af annarri starfsemi jafnhliða. Ég vona að þessar upplýsingar komi að tilætluðu gagni þótt ekki sé hægt að svara síðustu spurningunni betur en hér hefur verið gert.

Hæstv. forseti. Ég vil taka fullkomlega undir það með hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að Alþingi ber að gera allt til þess að koma í veg fyrir skattsvik og það er náttúrlega sorglegt að hafa horft upp á vinnubrögð hæstv. fjmrh. á þessu tímabili. Tekjuliðir ríkissjóðs og það kerfi sem hann styðst við er eins og gatasigti eftir þessa ríkisstjórn og ef það eru 11--15 milljarðar í neðanjarðarhagkerfinu eins og fullyrt er þá er það alvarleg staða og er algerlega óásættanleg þannig að það er mikið verkefni fyrir næstu ríkisstjórn að taka á þessum málum. En hvað þessa grein varðar að taka sérstaklega hrossabændur þá eru þeir sjálfsagt brot af einhverjum öðrum atvinnugreinum og með misjöfnum hætti. Það mætti alveg eins taka heildsala, veitingamenn eða hvað það er og velta þeim hér uppi í þingsölum og segja: Þarna eru skattsvikararnir. Þeir eru í öllum röðum og öllum stéttum þessa þjóðfélags og því miður er það mikið mál að á því sé tekið, ég tek undir það með þingmanninum. Jafnframt finnst mér gagnvart íslenska hestinn þegar fjmrh. rekur hve miklar tekjur hann er farinn að gefa þá verður að hafa frumkvæði um það að taka tollamál gagnvart hestinum upp í viðræðum við ESB að fá þá niðurfellda.

Virðulegur forseti. Athugasemd mín lýtur eingöngu að einum þætti í málflutningi hv. fyrirspyrjanda, það er gagnvart stofnverndarsjóðnum. Þar þótti mér gæta nokkurs misskilnings því að sú lækkun sem þingmaðurinn talaði um er að mínu mati, og ég held að ég fari þar örugglega rétt með, tilkomin vegna þess að í nýsamþykktum lögum um útflutning hrossa var ákveðið að lækka verulega gjaldið í stofnverndarsjóð. Stofnverndarsjóður átti orðið yfir 20 millj. í sjóði og er sjálfstæð stofnun og kemur í sjálfu sér skattheimtu af þessari grein ekkert við. En af ýmsum ástæðum þótti ekki ástæða til þess að innheimta í þann sjóð svo háar upphæðir áfram og þar er komin ástæðan fyrir því, það er einfaldlega miklu lægri prósenta, miklu lægra gjald rennur í stofnverndarsjóð en áður var.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 14. þm. Reykv. fyrir að taka þetta mál upp og sömuleiðis hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að á þessu máli sé tekið hér í þessari virðulegu stofnun og bæði fyrirspurnin, umræðurnar sem fram hafa farið og einnig þær upplýsingar sem fram hafa komið frá hæstv. fjmrh. skapa grundvöll til þess að taka þessi mál í heild föstum tökum. Og ég er sannfærður um það að þeir sem eru að flytja út hross hafa beinlínis áhuga á því að þessi mál séu sett í skipulegri farveg en verið hefur. Mér finnst að í framhaldi af þessari fyrirspurn og þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og svörum hæstv. fjmrh. sé rétt að hvetja til þess að fjmrh. og skattayfirvöld efni til skipulegs samstarfs við samtök hrossabænda um hvernig haldið verður utan um þessi mál í heild vegna þess að það er alveg óhjákvæmilegt að þessi grein fái starfsskilyrði sem eru þannig að hún geti staðið upprétt gagnvart skattyfirvöldum og þjóðinni allri.

Hæstv. forseti. Það er mjög nauðsynlegt að taka á skattamálum og skattundandrætti af hvaða toga sem er í þjóðfélaginu og á að sjálfsögðu einnig við um þetta afmarkaða mál án þess að með því sé verið að segja á nokkurn hátt að þessi grein eða þessi starfsemi liggi undir grun öðrum fremur. Ég hygg hins vegar að það sé almannarómur og vitað að það er ákveðinn feluleikur í gagni með þau verð sem gefin eru upp og það er oft tekið til marks um það að þarna sé ekki öllu til skila haldið varðandi skattframtöl. Ég hygg hins vegar að þessi atvinnugrein sé ekki sá gróðavegur að það sé yfirleitt ástæða til að óttast að menn lendi í stórkostlega skattskyldum hagnaði þó að þeir tíundi þann afmarkaða hluta teknanna sem búin sum hver hafa af einhverjum útflutningi hrossa. Hinu ber að fagna að þetta er atvinnugrein sem er að blómstra eins og tölur sem hæstv. fjmrh. nefndi bera með sér og ég hygg reyndar að síðan væri ekki síður ástæða til að taka á ýmsum skipulagsmálum sem varða þennan útflutning heldur en þeim þætti sem hér var sérstaklega gerður að umtalsefni.

Hæstv. forseti. Ég minntist á það í upphafi máls míns hér áðan að 11 milljarða vantaði í ríkissjóð ár hvert vegna skattsvika. Það kemur í ljós að með útreikningi hæstv. fjmrh., og ég vil þakka fyrir hans svör þó ófullkomin væru, telur hann strax upp næstum því fyrsta milljarðinn. Nú er auðvitað alveg ljóst að þetta verð sem hann hefur fengið upplýsingar um er alrangt og er miklu hærra. En hvað um það. Auðvitað vil ég taka undir með öðrum hv. þm. að ég er ekki með þessari fyrirspurn að væna hrossabændur um að vera verri skattsvikarar en hverjir aðrir eru og það er hálfraunalegt að menn skuli segja hér í ræðustól á hinu háa Alþingi að í þessu séu svo sem allir, og menn hafa farið hér með flauelshönskum um þetta mál sennilega í aðdraganda kosninga svo að við tölum ekki um hrossabændur sem einhverja verri skattsvikara en aðra. Ég hef síður en svo á móti því að atvinnuvegir blómstri og menn hafi arð af sínum atvinnugreinum en við eigum öll að greiða hlut okkar í rekstur samfélagsins. Það eiga auðvitað hrossabændur að gera líka. Þá fyrst geta menn eins og hv. 9. þm. Reykv. sagði áðan, staðið uppréttir og horft í augu hver annars. Það getur ekki lengur neinn í þessu þjóðfélagi vegna þess að það eru allir að svindla á samfélaginu. Ég vil aðeins segja hv. 6. þm. Norðurl. e. að hann sneri út úr máli mínu því að mér var alveg ljóst að ég var ekki að tala um skatta heldur gjöld í stofnverndarsjóð þeirra kynbótahrossa sem virðast skila milli 4--5 millj. í sölu. Það eru auðvitað fæst af þessum dýrum sem eru í svo háu verði en það er alveg ljóst að hæstv. fjmrh. ætti að spyrja fólk sem betur veit um meðalverð þeirra hrossa sem flutt eru út. Síðan koma öll þau kaup og sala á hrossum milli manna í okkar landi sem koma hvergi fram heldur. Ég tel þess vegna, hæstv. forseti, að ég hafi minnt hæstv. fjmrh. á að hér er nokkra fjármuni að sækja upp í þá 11 milljarða sem landar okkar svíkjast um að borga skatt af.

Virðulegi forseti. Það er mun að sjálfsögðu vera gert að þessar upplýsingar fari til skattyfirvalda, það er alveg sjálfsagt. Það er eindregið hvatt til þess að það verði um að ræða samstarf þeirra og hrossaútflytjenda. Mér finnst það sjálfsagt. Með því er þó ekki verið að segja af minni hálfu að það sé sérstakur grunur á skattsvikum hrossaútflytjenda. Það liggja ekki fyrir neinar upplýsingar um það og ég vara menn við að draga of víðfeðmar ályktanir af þeim tölum sem hér hafa verið birtar. Ég vil hins vegar nota tækifærið hér til þess að mótmæla því sérstaklega sem kom fram hjá hv. 5. þm. Suðurl. um skattsvik því að ég hygg að það hafi aldrei fyrr verið jafnmikið tekið á þeim málum eins og nú hjá hæstv. ríkisstjórn. Skatteftirlit hefur verið hert og auknar skattrannsóknir. Það hefur verið stofnað sérstaklega til embættis skattrannsóknarstjóra ríkisins. Bókhaldslög hafa verið endurskoðuð og einmitt núna er verið að ræða í hv. efh.- og viðskn. um viðurlög sem þurfa að fara í bókhaldslögin. Það sama á við um almennu hegningarlögin. Við vorum í dag að vísa til nefndar frv. um það efni. Það liggur fyrir frv. um refsiákvæði í skattalögum. Allt þetta hefur verið gert í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það hefur verið unnið gegn svartri atvinnustarfsemi aldrei meira en nú. Það hefur verið hækkað reiknað endurgjald hjá sjálfstætt starfandi einstaklingum. Það eru skýrari reglur um rekstrarkostnað nú en áður og með skattframtölum fylgja nú upplýsingar til að ná fram hugarfarsbreytingu varðandi skattsvik. Þetta allt nefni ég hér til sögunnar til að sýna að það hefur meira verið unnið að þessum málum heldur en ætíð áður, enda er það þannig að formaður Dagsbrúnar, Guðmundur J. Guðmundsson sá ástæðu til þess um daginn að nefna það sérstaklega að núv. fjmrh. hefði unnið mun betur að þessum málum en fyrirrennarar hans.

Virðulegi forseti. Fyrir tveimur árum bar ég fram fyrirspurn um Fasteignamat ríkisins þar sem ég m.a. spurði hvort stofnunin yrði í meira mæli færð út á land. Þar gerði ég grein fyrir því með þessum hætti að hluta til og með leyfi forseta ætla ég að vitna í ummæli mín þá: ,,Á fjórðungsþingi 1991 var samþykkt að óska eftir því að starf við mat fasteigna á Vestfjörðum væri flutt til Vestfjarða en ekki til Reykjavíkur frá Borgarnesi eins og þá var ráðgert. Síðar óskaði hreppsnefnd Hólmavíkur eftir því að starfsemin yrði flutt þangað og bauð fram aðstoð við húsnæði og starfsaðstöðu. Fjórðungssambandið studdi þá tillögu og óskaði eftir liðsinni þingmanna við það og var það gert með bréfi þingmanna til Fasteignamats ríkisins. Þetta var síðan ítrekað í bréfi 20. febr. 1992 frá fjórðungssambandinu til Fasteignamatsins. Svar barst síðan frá stofnuninni 20. febr. 1992 eða fyrir ári og þar segir m.a., með leyfi forseta: Svo sem áður hefur verið rakið var sú ákvörðun að gera Vestfirði að sérstöku matsumdæmi tekin til þess að bæta þjónustu við Vestfirði. Þá var það og haft í huga að sérstök umdæmisskrifstofa yrði staðsett á Vestfjörðum til að skilyrði sköpuðust. Svo segir: Frá stofnun Fasteignamats ríkisins 1976 hefur það verið stefna stofnunarinnar að staðsetja umdæmisskrifstofurnar í þjónustumiðstöðvum þeirra byggða er þær þjóna.`` Það er skemmst frá því að segja að það hefur ósköp lítið gerst síðan. Vestfirðingar hafa árlega verið að senda frá sér ályktanir og áskoranir um þetta mál og m.a. það að starfsmaður sá er sinnir þessum landshluta hefði aðsetur innan fjórðungsins. Og nýlega ítrekaði fjórðungssambandið þetta enn einu sinni með bréfi sem það hafði sent til Fasteignamatsins og einnig til okkar þingmanna og mér finnst því alveg full ástæða til þess að spyrja hvað þessu líði. Ég hlusta ekki á þau rök að það sé of dýrt að færa þjónustuna nær fólkinu sem á að nota hana. Þessi stofnun virðist samkvæmt því sem segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 1993 hafa getað staðið undir allmiklum yfirvinnugreiðslum starfsmanna. Það hlýtur að vera mun hagkvæmara að fjölga heldur í starfsliði stofnunarinnar og sinna umdæmunum betur með því heldur en yfirvinna sé svo hátt hlutfall af launagreiðslum en hún mun vera kringum 38% af launagreiðslum. Ég hef einnig heyrt þær fréttir að nú eigi að færa þjónustu Fasteignamatsins við Vestfirðinga til Borgarness. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrja hæstv. fjmrh. eftirfarandi spurninga á þskj. 356: ,,1. Verður þjónusta Fasteignamats ríkisins við Vestfirðinga flutt frá Reykjavík? 2. Ef svo er, verður þá orðið við ítrekuðum óskum Vestfirðinga og starfsemin flutt til Vestfjarða?``

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni gamall kunningi og það er hárrétt hjá hv. þm. að hún hefur áður flutt fyrirspurn þessa efnis og fékk þá svör sem ég hygg að munu lítið breytast í þessu svari. Ég kannast vel við það og get kvittað fyrir það hér og nú að hafa fengið ályktanir frá hinum og þessum samtökum á Vestfjörðum, þar á meðal Fjórðungssambandi Vestfjarða, um þetta mál þar sem beinlínis er farið fram á það að skrifstofa verði sett í umdæminu. Það hafa verið reyndar mismunandi skoðanir á því hvar þá ætti að setja þá skrifstofu niður. Bolvíkingar hafa beðið um slíka skrifstofu og eins Ísfirðingar. Varðandi fyrri lið spurningarinnar er því til að svara að engin ákvörðun hefur verið tekin um að breyta þjónustu Fasteignamatsins við Vestfirðinga. Það er rétt að í umræðum um Fasteignamatið hefur komið til tals hvort skynsamlegt væri að flytja þjónustuna til Borgarness, en um það hefur engin ákvörðun verið tekin, enda hníga sterk rök að því að það væri öndvert hagsmunum Vestfirðinga. Það sem á hefur verið bent í þessum viðræðum og umræðum er að skrifstofan í Borgarnesi er fulllítil til þess að um verulega hagkvæmni sé að ræða og þess vegna hafa ýmsir aðilar þar á meðal aðilar innan Fasteignamatsins talið koma til greina að flytja saman á einn stað þá í Borgarnes þjónustuna fyrir Vestfirði og Borgarnes. En eins og ég segi þá stendur það ekki til og verður ekki gert a.m.k. á þessu kjörtímabili. Þetta svarar reyndar síðari hlutanum einnig því að þar er spurt hvort orðið verði við óskum Vestfirðinga um að starfsemin verði flutt til Vestfjarða. Það eru engin áform uppi um það. Ég skal þó geta þess að það hefur breyst frá því að síðast var spurst fyrir um þetta mál að frá og með síðustu áramótum var skipuð stjórn yfir Fasteignamatið sem m.a. hefur það hlutverk að yfirfara rekstur og þjónustu stofnunarinnar við landsmenn. Í stjórn sitja auk fulltrúa fjmrh. fulltrúi tryggingafélaga og fulltrúi Sambands ísl. sveitarfélaga. Það hefur þegar verið skipuð þessi stjórn og ef ég man rétt er fulltrúi tryggingarfélaganna Sigmar Ármannsson lögfræðingur og fulltrúi sveitarfélaganna Ólafur Sverrisson sveitarstjóri og fulltrúi fjmrn. Þórhallur Arason skrifstofustjóri. Eðlilegt er að stjórnin leggi mat á og skoði með hvaða hætti stofnunin getur best rækt hlutverk sitt gagnvart landsmönnum, ekki síst gagnvart landsbyggðinni. Í því sambandi má benda á jafnframt, ég held að ég fari rétt með að það er ein skrifstofa fyrir bæði Norðurland eystra og Norðurland vestra, ein og sama skrifstofan, þannig að það er ekki einhlítt að í öllum kjördæmum landsins séu skrifstofur á vegum Fasteignamats ríkisins. Það er þó ekkert lögmál en það verður auðvitað að gæta þess að reksturinn sé hagkvæmur og þannig vill til að þegar um er að ræða starf eins og þetta að fulltrúar viðkomandi skrifstofu þurfi að vera mikið á ferðinni til þess að skoða húseignir og það kann í kjördæmum þar sem um er að ræða erfiðar samgöngur að vera erfitt að komast af með 1--2 menn á slíkri skrifstofu. Eitt af því sem þess vegna kemur til greina að skoða fyrir hina nýju stjórn er hvort hægt sé að efna til samstarfs við heimamenn og þá hvort einhver stofnun á vegum heimamanna sé tilbúin til þess að eiga slíkt samstarf við slíka skrifstofu að um hagkvæmni í rekstri sé að ræða umfram það sem nú er þegar þessari starfsemi er sinnt héðan frá Reykjavík. Þetta þarf að kanna en umfram allt liggur ekki fyrir nein ákvörðun þess efnis af minni hálfu að færa starfsemi þá sem snertir Vestfirði til Borgarness og ég tel og ég skal fullyrða að það verður ekki gert á meðan ég er fjmrh., a.m.k. ekki á þessu kjörtímabili því að það er víst ekki hægt að gefa frekari yfirlýsingar því að enginn veit nema maður verði fjmrh. fram yfir aldamótin en það getur auðvitað margt gerst á þeirri leið.

Virðulegi forseti. Mér finnst miður að heyra það að hæstv. fjmrh. skuli taka svona afdráttarlaust ákvörðun um þetta. Það er kannski frekar hægt að sætta sig við þótt þetta yrði ekki á þessu kjörtímabili en verður maður þá að vona að hann verði ekki í embætti áfram eða hvað? Það er eitt sem ég vil á þessum stutta tíma koma á framfæri. Það er talað um hagkvæmni og það þurfi fleiri störf til þess að renna stoðum undir Fasteignamat t.d. vestur á fjörðum og Ísafirði. Ég vil minna á það að nú eru komnar nýjar reglur um sameiginlegt fasteignamat og brunabótamat. Það styður mjög að þessi starfsemi færist vestur. Ég minni líka á það að Fjórðungssamband Vestfjarða hefur ítrekað sent ályktanir og bæjarstjórn Ísafjarðar sömuleiðs svo að ég fullyrði að Fasteignamatið er aufúsugestur vestur á fjörðum og ég tel mjög líklegt að hægt verði að koma við samstarfi eða á annan hátt samvinnu til þess að liðka fyrir því að þessi skrifstofa geti starfað á Ísafirði og ég skora á hæstv. fjmrh. að endurskoða þessa yfirlýsingu og styðja með okkur að því að þetta umdæmi sem er sjálfstætt umdæmi meira að segja í símaskrá færist vetur á firði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin þó að ég sé ekki ánægð með þá afstöðu hans að hann sé ákveðinn í að stuðla ekki að því að Fasteignamatið komi upp þjónustufulltrúa á Vestfjörðum. Í Fasteignamati ríkisins skýldu menn sér nokkuð á bak við það fyrir tveimur árum síðan að það væri óhagkvæmt að flytja þetta til Hólmavíkur eins og þá var lögð áhersla á. Ég hygg að sú áhersla hafi minnkað þannig að það gæti þá eins verið um það að ræða að umboðið væri sett upp á Ísafirði en það var það sem Fasteignamatið setti fyrir sig fyrir um það bil 2--3 árum síðan. Hvað það varðar að það sé ekki nógu hagkvæmt að flytja Fasteignamatið vestur þá vil ég aftur minna á að í skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 1993 segir um Fasteignamatið að það hafi ekki verið gerð nein hagkvæmniathugun á því hvernig beri að haga matsstörfum á þeim stöðum sem Reykjavíkurdeildin sinnir úti á landi og Reykjavíkurdeildin sinnir einmitt Vestfjörðum þannig að það hefur engin athugun verið gerð á því og svo í öðru lagi að það hefur verið farið í mikil tölvukaup hjá þessari stofnun núna síðustu ár. Það var byrjað að tölvuvæða þar 1991, einmitt á sama ári og ég byrjaði að minna á þetta. Þá var keyptur tölvubúnaður fyrir 12,6 millj. kr. en þarfagreining vegna verkefna Fasteignamatsins hafði ekki farið fram. Að sögn forráðamanna vannst ekki tími til að gera þarfagreiningu áður en farið var í þessi tölvukaup. Það fór ekkert útboð fram vegna vinnu verktaka í tölvuvæðingunni heldur fyrr en 1. apríl 1993 þegar tölvuvæðingin var komin langt á veg. Þetta skýtur nú stoðum undir það að rekstur þessarar stofnunar sé a.m.k. með þeim hætti að það sé full þörf á því að endurskoða hann og þá með það markmið í huga að stofnunin þjóni þeim sem hún á með sínu hlutverki að þjóna en sé ekki bara í einhverjum tövluleik og þess háttar inni í stofnuninni.

Virðulegi forseti. Ég flyt fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um krónutöluhækkun á laun. Það fer ekki milli mála að samningar eru lausir um kaup og kjör launafólks. Þá skiptir máli hver afstaða fjmrh. er til lífskjara og launajöfnunar í þjóðfélaginu. Prósentuhækkanir undanfarinna ára upp allan launastigann hafa veikt stöðu þeirra lægst launuðu og skilið þá eftir nánast undir fátæktarmörkum. Þessu þarf að breyta og rétta hlut þeirra í komandi kjarasamningum. Ríkisstjórnin hefur lýst yfir því að svigrúm sé til kauphækkana. Það svigrúm á tvímælalaust að nýta til kjarajöfnunar að mínu mati. Besta leiðin er jöfnuð krónutöluhækkun á laun, hækkun skattfrelsismarka og sérstök launauppbót á lægstu laun til viðbótar. Því spyr ég hæstv. fjmrh.: ,,Telur ráðherra koma til greina að veita samninganefnd ríkisins heimild til að semja um krónutöluhækkun á laun í stað prósentuhækkunar launa í komandi kjarasamningum?``

Virðulegi forseti. Ég tel nauðsynlegt að samningar við opinbera starfsmenn séu skoðaðir í samhengi við aðra samninga sem gerðir eru á hverjum tíma. Nú vill svo til að langflestir samninganna eru lausir og hafa verið lausir frá síðustu áramótum. Ég tel að fyllilega komi til greina að fara ekki eingöngu þá leið að hækka laun almennt heldur megi skoða rækilega hvort ekki þurfi að koma sérstaklega til móts við þá sem lægst eru launaðir með því að hækka þá sérstaklega eins og hefur reyndar verið gert á undanförnum árum. Einkenni samninga á sl. fjórum árum hafa verið þau að eingreiðslur hafa komið fyrst og fremst til þeirra sem lægst hafa launin og síðan fjarað út þar til ákveðnu launamarki er náð. Samninganefnd ríkisins hafði að sjálfsögðu heimild til þess að gera slíka samninga og ekkert er því til fyrirstöðu að samninganefnd ríkisins fái heimild til þess að semja um krónutöluhækkanir á laun í stað prósentuhækkunar. Það verður að skoða allt eftir eðli máls á hverjum tíma. Samninganefndin hefur tiltölulega víðtækt umboð. Að undanförnu hefur mestur tími nefndarinnar farið í að ræða við kennarana en þar eru tvö félög sem hafa boðað verkfall sem hefst 17. þessa mánaðar ef samningar hafa ekki náðst. Ég vil taka sérstaklega fram að það er ekki krafa þessara félaga að um krónutöluhækkun sé að ræða. Þvert á móti eru kröfur þær að um almennar launahækkanir sé að ræða í hefðbundnum stíl. Ég get ekki svarað þessari spurningu öðruvísi en svo að ekkert er því til fyrirstöðu að samninganefnd ríkisins fái heimild til að semja um launahækkanir eins og um semst á almennum vinnumarkaði. Ég tel reyndar nauðsynlegt að báðir aðilar, bæði þeir sem starfa á almennum markaði eins og Vinnuveitendasambandið og Alþýðusambandið annars vegar, síðan ríkið og opinberir starfsmenn hins vegar fari að með svipuðum hætti í samningaviðræðum og ég hef reyndar haldið því fram að það sé afar óheppilegt þegar t.d. einstök félög opinberra starfsmanna boða verkfall og ákveða að efna til verkfalls jafnvel áður en samningaviðræður hefjast á hverjum tíma. En við erum að sjálfsögðu sveigjanlegir í samningaafstöðu okkar og verðum að vera það því að það þarf að taka tillit til þeirra kjarasamninga sem gerðir eru á hverjum tíma.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér fannst uppsetning mála hjá hæstv. fjmrh. nokkuð skrýtin. Í svari hans fólst að ekki væri hægt að tala við kennara, ekki væri hægt að tala við opinbera starfsmenn fyrr en gengið hefði verið frá samningum á hinum almenna vinnumarkaði. Ég tel að þetta jafngildi yfirlýsingu um að hæstv. fjmrh. líti þannig á að opinberir starfsmenn og kennarar hafi ekki virkan samningsrétt vegna þess að það verði alltaf að bíða eftir því sem kemur út úr samningum á hinum almenna vinnumarkaði. Enda þótt ekki sé tími til þess að ræða málið í þessum stutta fyrirspurnatíma tel ég óhjákvæmilegt að láta koma fram að ég tók eftir yfirlýsingu ráðherrans og ég mótmæli henni. Ég tel hana hættulega og mjög hæpna, sérstaklega miðað við þá stöðu sem nú er uppi, t.d. í viðræðum við kennara.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. ítarlegt svar með skýringum og dæmum og er gott til þess að vita að skilningur er fyrir hendi á þessu máli af hálfu fjmrn. Málið snýst um kaupmátt launa, að finna leið til varanlegra launahækkana og bæta sérstaklega stöðu þeirra lægst launuðu. Það næst best með því að semja um krónutöluhækkun með sérstakri launauppbót á lægri laun, hækkun skattfrelsismarka, millifærslu með tekjutengdum bótum, lækkun á nauðsynjavöru og lækka þannig framfærslukostnað heimilanna. Þessu vil ég koma á framfæri við hæstv. fjmrh. og hvetja hann til þess að fylgja því eftir. Í framhaldi af því langar mig til þess að spyrja ráðherrann: Telur hæstv. fjmrh. að lagfæring á lægstu töxtum eigi að hafa forgang í komandi kjarasamningum? Að vísu vék hann að þessu áðan en ekki er verra að fá það endurtekið. Mig langar í framhjáhlaupi að víkja nokkrum orðum að kjarasamningum kennara. Í skýrslu 18 manna nefndar sem fjallaði um framhaldsskólafrv., sem nú liggur fyrir Alþingi, eru bætt kjör kennara lögð til grundvallar þeim breytingum sem frv. gerir ráð fyrir. Þær forsendur hljóta að vera teknar með í yfirstandandi samningum milli kennara og fjmrh. fyrir hönd ríkisins og þá vil ég spyrja um álit fjmrh. á því: Gefur þetta svigrúm til rýmri samninga við kennara en gerðir verða á hinum almenna vinnumarkaði?

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst endurtaka það sem ég sagði fyrr að ekkert er því til fyrirstöðu að samninganefnd ríkisins taki þátt í samningum þar sem farin verður önnur leið en hækka laun almennt með prósentuhækkunum. Ég benti á það eins og hefur komið fram að við höfum gert þetta á undanförnum árum með svokölluðum eingreiðslum sem koma til skjalanna einu sinni, tvisvar eða þrisvar á ári og koma með mestum þunga til þeirra sem lægst hafa launin og minnstar tekjur almennt. Það er alveg rangt sem kemur fram hjá hv. 9. þm. Reykv. að það sem ég hef sagt hér eða áður jafngildi því að ég virði ekki samningsrétt opinberra starfsmanna og kennara. Hins vegar er vinsælt að snúa út úr með þessum hætti og hv. þm. er ekki einn um það því að því miður hafa sumir forustumenn Kennarasamtakanna haldið því fram að fjmrh. hafi lýst yfir því að hann sé ekki tilbúinn til að tala við þessa aðila. Þetta er alrangt. Viðtöl hafa verið í gangi, samningaviðræður hafa verið í gangi og það hefur verið unnið sleitulaust í vinnuhópum til þess að kortleggja vandamálið og fikra sig nær lausn í málinu því að öllum er ljóst hve mikilvægt er að komast hjá því að verkfall skelli á. Áherslan hefur auðvitað fyrst og fremst legið í því að kanna hvort hægt sé að breyta vinnutímanum sérstaklega og það vitum við að kann að kosta ríkissjóð fjármuni en getur komið öllum vel, ekki síst nemendum, foreldrum og kennurum að gerðar verði slíkar breytingar því að ég hygg að skólatíminn sé ekki nægilega vel notaður. Ég veit að mjög margir eru sammála um það, þar á meðal stór hópur kennara sem viðurkennir að skólaárið er ansi gisið og það hefur verið að gisna á undanförnum árum, m.a. af kjaralegum ástæðum. Á þessu hafa menn haft skilning og viljað skoða. Hins vegar er erfiðara að eiga við launaflokkabreytingar því að þær geta haft í för með sér fordæmisgildi við samninga annarra stétta. Á þetta benti ég mjög rækilega þegar ég átti ágætar og vinsamlegar viðræður við forustumenn kennara mjög snemma á þessu ári eða nánar tiltekið 5. janúar. Þá gerði ég forustumönnum kennara einnig ljóst að ég teldi óráðlegt af þeirra hálfu að boða til verkfalls með þessum hætti svo snemma því slíkt gæti tafið fyrir því að lausn fyndist á almenna vinnumarkaðinum og þess vegna gert stjórnvöldum erfitt fyrir um samninga, enda hljóta allir sanngjarnir menn að sjá hve erfitt það er fyrir fráfarandi ríkisstjórn að gera samninga um verulegar launabreytingar hjá einstökum hópum. Virðulegi forseti. Ég vil í lok máls míns segja það að í samningaviðræðum við kennara er ekki verið að taka tillit til þeirra frumvarpa sem liggja fyrir. Við horfum algerlega frá því. Það frv. getur hins vegar haft áhrif í næstu lotu en þær viðræður sem nú fara fram miðast eingöngu við það ástand sem ríkir nú í málefnum kennara og ríkisins.

Virðulegi forseti. Á haustdögum spurðist það út á öldum ljósvakans að nokkrum fötluðum nemendum hefði verið vísað frá skólavist í Menntaskólanum við Hamrahlíð, fyrst og fremst vegna þess að þar var ekki aðstaða eða möguleikar til að sinna þeim sem skyldi og kom það fram frá forráðamönnum skólans að þeir teldu að hér væri auðvitað um algeran neyðarkost að ræða. Menntaskólinn við Hamrahlíð hefur fyrir þó nokkrum árum verið útbúinn að nokkru leyti þannig að hann getur tekið við fötluðum nemendum frekar en aðrir framhaldsskólar á Reykjavíkursvæðinu og ég hygg að segja megi að Menntaskólinn við Hamrahlíð hefur sinnt þessum skyldum sínum mjög vel og eigi þakkir skildar fyrir það. Hins vegar eru málin þannig að að því er varðar möguleika fatlaðra nemenda og nemenda með sérkennsluþarfir í framhaldsskólum yfirleitt ríkir algert stefnuleysi í landinu. Ýmsir skólar hafa tekið á málum hjá sér eins og Fjölbrautaskólinn á Sauðárkróki og Menntaskólinn við Hamrahlíð, en í það heila tekið er ekki hægt að segja að um neina heildarstefnumótun sé að ræða í þessum málum. Það ber að harma vegna þess að það er alveg ljóst að með vaxandi fjölda nemenda í framhaldsskólum verður jafnframt vaxandi þörf fyrir sérstaka aðstöðu fyrir fatlaða nemendur og fyrir ákveðin sérkennsluúrræði. Vegna þessara tíðinda sem þarna komu upp og líka vegna þess, hæstv. forseti, að í fyrirliggjandi framhaldsskólafrv. er ekki sérstaklega fjallað um sérkennslu í framhaldsskólum eða kennslu fatlaðra í framhaldsskólum taldi ég rétt að bera fram fyrirspurn til hæstv. menntmrh. á þskj. 359 um aðstöðu fatlaðra nemenda í Menntaskólanum við Hamrahlíð og er fyrirspurnin á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: Hvernig var leyst úr vanda þeirra fötluðu nemenda sem sóttu um skólavist í Menntaskólanum við Hamrahlíð sl. haust en var vísað frá vegna óviðunandi aðstöðu í skólanum? Hafa þeir fengið skólavist annars staðar? Hvaða hugmyndir hefur menntamálaráðuneytið um að bæta aðstöðu í Menntaskólanum við Hamrahlíð þannig að skólinn geti í framtíðinni sinnt því hlutverki að taka við fötluðum nemendum og um leið bæta þjónustuna við þá sem fyrir eru? Svo leyfi ég mér að bæta við þriðju spurningunni sem er þessi: Er í menntmrn. unnið að stefnumótun varðandi aðstöðu fatlaðra nemenda í framhaldsskólunum yfirleitt?

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr hvernig leyst hafi verið úr vanda þeirra fötluðu nemenda sem sóttu um skólavist í Menntaskólanum við Hamrahlíð sl. haust en var vísað frá vegna óviðunandi aðstöðu í skólanum, hvort þeir hafi fengið skólavist annars staðar. Því er til að svara að fjórum nemendum var vísað frá dagskóla Menntaskólans við Hamrahlíð á vorönn 1995. Tveir þeirra eru komnir af hefðbundnum framhaldsskólaaldri og óskuðu þeir eftir að sitja í tveimur námsgreinum hvor. Nemendurnir þurfa aðstoð við heimanám ásamt túlkum sem veitt er af Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra. Annar þessara nemenda mun halda áfram námi í öldungadeild Menntaskólans við Hamrahlíð samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá skólanum. Hinn hefur ákveðið að fresta skólagöngu í framhaldsskóla til næsta skólaárs og raunar snúa sér að öðru námi. Hinir tveir nemendurnir eru á hefðbundnum framhaldsskólaaldri og óskuðu einnig eftir að sitja í tveimur námsgreinum. Þeir hafa báðir fengið skólavist í Fjölbrautaskólanum í Breiðholti með þeirri aðstoð sem þeir þarfnast þar sem Menntaskólinn við Hamrahlíð treystir sér ekki til að sinna þeim. Þá spyr hv. þm. hvaða hugmyndir menntmrn. hafi um að bæta aðstöðu í Menntaskólanum við Hamrahlíð þannig að skólinn geti í framtíðinni sinnt því hlutverki að taka við fötluðum nemendum og um leið bæta þjónustuna við þá sem fyrir eru. Þær hugmyndir sem nú eru uppi um kennslu fatlaðra nemenda í Menntaskólanum við Hamrahlíð eru í samræmi við tillögur um kennslu fatlaðra nemenda á höfuðborgarsvæðinu. Nefnd á vegum menntmrn. hefur fjallað um málið en í þeirri nefnd sitja fulltrúar frá ráðuneytinu, Menntaskólanum við Hamrahlíð, Iðnskólanum Reykjavík, Landssamtökunum Þroskahjálp og Öryrkjabandalagi Íslands. Nefndin hefur skilað áfangaskýrslu og lokaskýrsla er væntanleg nú innan tíðar, var raunar væntanleg í síðasta mánuði. Samkvæmt áfangaskýrslu nefndarinnar er lagt til að í Menntaskólanum við Hamrahlíð verði sérhæfð aðstaða til að sinna líkamlega fötluðum nemendum sem sækja nám ýmist í þann skóla eða aðra framhaldsskóla á höfuðborgarsvæðinu. Gert er ráð fyrir að Iðnskólinn í Reykjavík hafi sama hlutverk gagnvart seinfærum eða þroskaheftum nemendum og að fullorðinsfræðsla fatlaðra sjái um kennslu þeirra einstaklinga sem þurfa kannski aðstoð frá samfélaginu allt lífið. Í menntmrn. eru að svo stöddu ekki uppi áform um byggingarframkvæmdir við Menntaskólann við Hamrahlíð. Næst á dagskrá í byggingarmálum framhaldsskólanna í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu er bygging hins nýja skóla í Borgarholti sem er samstarfsverkefni Reykjavíkurborgar, Mosfellsbæjar og ráðuneytisins, en framkvæmdir við þann skóla hefjast nú á þessu ári. Varðandi viðbótarspurningu hv. þm. um hvort unnið sé að stefnumótun í ráðuneytinu um þessi mál yfirleitt er því til að svara að skýrsla nefndarinnar þegar hún kemur í endanlegu formi verður að sjálfsögðu tekin til meðferðar í ráðuneytinu og framtíðartillögur byggðar á henni. Ég vil svo aðeins í lokin segja að Menntaskólinn við Hamrahlíð hefur sinnt þessu viðfangsefni vel og má segja að þar hafi verið gert meira en í öðrum skólum að búa fötluðum nemendum viðunandi aðstöðu og það er vissulega þakkarvert.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Það kom fram í svari hans í fyrsta lagi að auðvitað er alvarlegt þegar fatlaðir nemendur sérstaklega lenda á hrakhólum með námsúrræði. Vonandi leysist úr vandamálum þessara nemenda með þeim hætti sem hæstv. ráðherra rakti. Það þekkja allir sem þekkja eitthvað til lífs ungra einstaklinga að það getur ráðið miklu að fólk geti komist í nám sem hugur þess stendur til einmitt á þeim tíma sem það hentar og það getur orðið býsna örlagaríkt ef fólk hrökklast frá námi einmitt á þeim tíma sem viðkomandi er tilbúinn til þess andlega og efnalega, liggur mér að segja, að hefja nám. Í öðru lagi tel ég mikilvægt að það liggur fyrir skýrsla eða drög að skýrslu um stefnumótun varðandi aðstöðu líkamlega fatlaðra nemenda í framhaldsskólum og ég fer fram á það við hæstv. menntmrh. að hv. menntmn. fái þá skýrslu þannig að hægt sé að hafa hana til hliðsjónar þegar hv. menntmn. fjallar um frv. til laga um framhaldsskóla sem liggur fyrir til meðferðar í þeirri nefnd. Ég vænti þess að í þeirri skýrslu sé að einhverju leyti tekið á sérkennsluþörfum í framhaldsskólum líka. Þá er ég t.d. að tala um aðstoð við lestur og fleira þess háttar þar sem þarf oft sérstakan stuðning, m.a. vegna lesblindu sem snertir 2--3% nemenda í hverjum árgangi og þarf að sinna alveg sérstaklega. Mér þætti vænt um að í framhaldi af umræðunni yrði það tryggt að þessi skýrsla kæmi í hendur menntmn. þannig að hv. menntmn. gæti haft hana til hliðsjónar við frekari meðferð framhaldsskólafrv.

Hæstv. forseti. Ég tel sjálfsagt að hv. menntmn. fái skýrsluna hvort sem það verður þá áfangaskýrslan, sem ég gat um, eða hvort endanleg skýrsla verður komin nú á allra næstu dögum. Ég mun gera ráðstafanir til þess.

Virðulegi forseti. Á 117. löggjafarþingi flutti ég till. til þál. um flutning verka Þjóðleikhússins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands í ríkissjónvarpinu. Tillgr. hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að leita leiða til að flutningur verka Þjóðleikhússins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands geti hafist í ríkissjónvarpinu á árinu 1994. Jafnframt verði athugað með hverjum öðrum hætti starfsemi þessara stofnana og annarra hliðstæðra geti sem best náð til allra landsmanna.`` Hv. menntmn. afgreiddi þessa tillögu á þann hátt sem hér segir: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að leita leiða til að stuðla að því að leikhúsverk og tónlistarflutningur Sinfóníuhljómsveitar Íslands og aðrir merkir tónlistarviðburðir skili sér betur til sjónvarpsáhorfenda en verið hefur.`` Í framhaldi af þessum tillöguflutningi og þeirri samþykkt Alþingis, sem ég las hér, hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fyrirspurnir til hæstv. menntmrh.: ,,1. Er hafinn undirbúningur að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 6. maí 1994 um flutning tónlistar og leikhúsverka í sjónvarpi? 2. Telur ráðherra mögulegt að hægt verði að framfylgja þeirri ályktun fyrir árið 1996 þegar 30 ár verða liðin frá fyrstu útsendingu íslenska sjónvarpsins?``

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr hvort hafinn sé undirbúningur að framkvæmd þingsályktunar Alþingis frá 6. maí 1994 um flutning tónlistar- og leikhúsverka í sjónvarpi. Með þessari þál. var menntmrh. falið að leita leiða til að stuðla að því að leikhúsverk og tónlistarflutningur Sinfóníuhljómsveitar Íslands og aðrir merkir tónlistarviðburðir skili sér betur til sjónvarpsáhorfenda en verið hefur. Undirbúningur framkvæmdar þessarar þingsályktunar hófst með því að menntmrn. óskaði eftir afstöðu Ríkisútvarpsins, Sinfónínuhljómsveitar Íslands, Bandalags ísl. listamanna, Íslenska útvarpsfélagsins hf. og Þjóðleikhússins til málsins. Einungis Ríkisútvarpið og Sinfóníuhljómsveitin hafa sent ráðuneytinu umsögn sína. Ráðuneytið væntir þess hins vegar og mun reka á eftir því að umsagnir annarra aðila berist og í framhaldi af því verði boðað til fundar með þessum aðilum til þess að ræða einstök atriði. Þá spyr hv. þm. hvort ráðherra telji mögulegt að hægt verði að framfylgja þeirri ályktun fyrir árið 1996 þegar 30 ár verða liðin frá fyrstu útsendingu íslenska sjónvarpsins. Því er til að svara að tímalega séð ætti að vera hægt að framfylgja ályktuninni en þess ber þó að geta varðandi Ríkisútvarpið sérstaklega að afstaða þeirrar stofnunar er sú að hvorki sinfóníutónleikar né leikhúsverk sem flutt eru á sviði séu kjörin sem sjónvarpsefni í stórum stíl. Ríkisútvarpið telur mikilvægara að þróa og efla gerð leikins efnis fyrir sjónvarp en upptökur af sviðsleik í leikhúsum þó að sinna mætti slíku samhliða. Þá telur Ríkisútvarpið að sjónvarp sé ekki hentugur miðill fyrir hefðbundna tónleika sakir einhæfni í mynd og takmarkaðra hljómgæða í viðtækjum. Efni af þessu tagi hefur þó ávallt verið sýnt í sjónvarpi Ríkisútvarpsins og svo verður áfram að sögn forsvarsmanna Ríkisútvarpsins. Það skal sérstaklega áréttað að ákvörðun um dagskrárefni er lögum samkvæmt á hendi stjórnenda Ríkisútvarpsins og ráðuneytið leggur áherslu á að það forræði sé virt. Að fengnum umsögnum annarra aðila, sem ég vonast eftir að skili sér og umsögnum sem mál þetta varðar, tel ég rétt að efna til viðræðna milli þessara aðila um áherslur og framkvæmd eins og áður segir og að Alþingi fái þá skýrslu um niðurstöður þeirra viðræðna.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér kemur mér ekki mikið á óvart í svari hæstv. ráðherra þó að ég hefði vissulega vænst þess að meiri bjartsýni kæmi fram í máli hans. Ég verð að segja það sérstaklega að hvað líður öðrum lið þessarar fyrirspurnar finnst mér gæta þar mikillar íhaldssemi sem veldur mér ætíð vonbrigðum þegar talað er í þeirri tóntegund. Ég hef leitast við að afla mér upplýsinga um málið og meðflm. minn á þáltill. var upphaflega Þórhildur Þorleifsdóttir, sú merka leikhúskona sem gerþekkir þessi mál, og við veltum þessum málum mjög lengi fyrir okkur og komumst að því að hér væri ekki um stórkostleg vandamál að ræða. Víða erlendis er þetta gert og þykja stórviðburðir þegar sjónvarpað er beint frá frumsýningum mikilla og góðra leikhúsverka. En ég verð þó að vona að hæstv. ráðherra reyni að hamra járnið aðeins lengur. Ég get trúað því að hann gefist ekki upp við það. Mér er ljóst að eitt af því sem þarf að taka til umræðu eru auðvitað kjaramál þeirra aðila sem þarna er verið að tala um. Það er eitt af því. En ég vil að lokum, virðulegi forseti, segja hæstv. ráðherra að við íbúar landsbyggðarinnar bíðum mjög eftir því að ráðherra gangi fram í þessu máli miðað við þá samþykkt sem hér var gerð. Verum minnug þess að ríkisfjölmiðlarnir eru eins og segir í útvarpslögum, Ríkisútvarpið er sameign þjóðarinnar allrar og Ríkisútvarpinu ber þess vegna ákveðnar skyldur gagnvart þegnum landsins alls. Það bið ég hæstv. menntmrh. að hafa í huga þegar hann ræðir við forstöðumenn þessara stofnana.

Hæstv. forseti. Svarið kom hv. fyrirspyrjanda svo sem ekki á óvart og ég verð að segja það líka að umsögn Ríkisútvarpsins kom mér í sjálfu sér ekki á óvart. Mér var kunnugt um þessar  Alþingi getur auðvitað sagt Ríkisútvarpinu fyrir verkum. Ráðherra gerir það ekki varðandi dagskrárefni. Ég hef ekki gert það og mun ekki gera það og ég held að forverar mínir hafi heldur ekki gert það. En Alþingi getur vafalaust sagt Ríkisútvarpinu fyrir verkum. Ég ítreka það sem kom fram í svari mínu og ég byggði á umsögn Ríkisútvarpsins að þessum þáttum verður hins vegar áfram sinnt þó það megi ekki gera ráð fyrir því að það verði einhverjir fastir liðir hjá Ríkisútvarpinu. Þeim verður sem sagt sinnt áfram. Ég ítreka líka að umsagnir annarra aðila eiga eftir að berast og mér þykir eðlilegt vegna þáltill. sem hér var samþykkt að Alþingi fái frekari skýrslu um málið þegar betur hefur verið unnið úr umsögnunum.

Virðulegi forseti. Ég fylgi hér úr hlaði fsp. til hæstv. menntmrh. um sameiningu og samstarf Alþýðuskólans á Eiðum og Menntaskólans á Egilsstöðum. Ríkisstjórnin hefur boðað að framlög til menntamála muni hafa forgang á næstu árum. Það er öllum ljóst að skilvirkt öflugt menntakerfi er lykillinn að framtíð þjóðarinnar. Alþýðuskólinn á Eiðum hefur lengi verið ein helsta menntastofnun á Austurlandi. Bændaskóli var þar stofnaður 1883 og Alþýðuskóli 1919. Eiðaskóli er nú rekinn sem grunnskóli á kostnað ríkisins en frá 1971 hafa verið starfandi við skólann framhaldsdeildir sem ná nú yfir fjórar fyrstu annirnar. Skólinn hefur yfirleitt verið fullsetinn enda eftirsóttur af nemendum sem til þekkja og grunnskólanemendur hafa haldið áfram námi sínu við skólann í framhaldsdeildum. Með yfirtöku sveitarfélaganna á grunnskólanum og með tilkomu 10. bekkjar í smærri skólum í heimabyggð hefur samkeppnisstaða Alþýðuskólans versnað og er hann nú aðeins hálfsetinn og aðstaða því hálfnýtt. Mikill áhugi er fyrir sameiningu Eiðaskóla og Menntaskólans á Egilsstöðum meðal forsvarsmanna, kennara og nemenda en eins og allir vita eru örfáir kílómetrar þarna á milli eða um 10 mínútna akstur. Því spyr ég hæstv. menntmrh.: ,,1. Hvert er hlutverk þeirrar nefndar sem ráðherra skipaði nýverið til þess að vinna að samstarfi framhaldsdeildanna á Eiðum og Menntaskólans á Egilsstöðum? 2. Hver er afstaða ráðherra til samnýtingar á kennsluhúsnæði og kennslu? 3. Hvernig eru samskiptin hugsuð með tilliti til kennslu í áföngum, kjarnagreinum og valgreinum? 4. Hvenær mun ákvörðun um samstarf skólanna liggja fyrir með tilliti til kennslu í haust? 5. Hver verður staða Alþýðuskólans á Eiðum ef ekki verður af því samstarfi sem nú er í undirbúningi?``

Hæstv. forseti. Eins og vitað er hefur staða hinna gömlu héraðsskóla verið ótrygg víða um land sl. ár þar sem þessir skólar falla hvorki undir gildandi lög um grunnskóla né framhaldsskóla. Auk þess hefur sókn nemenda í þessa skóla farið dvínandi eftir því sem framhaldsskólar á landsbyggðinni hafa eflst og fleiri grunnskólar hafa tekið upp kennslu nemenda í unglingadeildum. Að frumkvæði Samtaka sveitarfélaga á Austurlandi skipaði ég samstarfsnefnd sem skipuð var fulltrúum framhaldsskólanna, sveitarstjórna og menntmrn. til að gera tillögur um framtíðarskipan framhaldsnáms í fjórðungnum. Nefndin skilaði áfangatillögum sumarið 1993 og lokatillögum í nóvember 1994. Þar er m.a. lagt til að Alþýðuskólinn á Eiðum og Menntaskólinn á Egilsstöðum verði sameinaðir í eina stofnun með einni skólanefnd. Að frumkvæði skólamanna á Eiðum fóru fram á sl. hausti umræður milli fulltrúa Alþýðuskólans og fulltrúa Menntaskólans á Egilsstöðum um hugsanlegt samstarf eða samruna skólanna. Þessir aðilar báðu síðan um fund með menntmrn. og sá fundur var haldinn í desember sl. Í framhaldi af tillögum samstarfsnefndarinnar og þeim viðræðum sem átt höfðu sér stað að frumkvæði heimamanna fól ég þremur fulltrúum menntmrn. að vinna frekar að málinu og m.a. að undirbúa fyrirhugaða sameiningu skólanna. Það er stefnt að því að sameiningin hafi þá átt sér stað fyrir upphaf næsta skólaárs. Í samvinnu við heimaaðila er fulltrúum ráðuneytisins einnig ætlað að marka stefnu um námsframboð og þjónustuhlutverk framhaldsskólanna á Héraði, svo og að vinna að gerð samnings um aðstöðu og frekari uppbyggingu framhaldsskóla á Fljótsdalshéraði. Þetta er svar mitt við fyrstu spurningunni. Annarri og þriðju spurningu vil ég svara þannig að það þykir rétt að kanna náið tillögur heimamanna um samnýtingu á kennslu og heimavistarhúsnæði en tillögurnar gera á þessu stigi ráð fyrir að um verði að ræða eina skólastofnun. Þannig er ljóst að allt námsframboðið mun lúta sameiginlegri stjórn þó svo að stefnt sé að áframhaldandi skólahaldi bæði á Eiðum og Egilsstöðum. Þá er spurt hvenær ákvörðun um samstarf skólanna muni liggja fyrir með tilliti til kennslu í haust. Það er lögð áhersla á að hraða þessari vinnu svo sem kostur er og stefnt að því að ákvörðun liggi fyrir á vormánuðum þannig að auglýsa megi nýtt skipulag og e.t.v. breytt námsframboð með nægum fyrirvara fyrir næsta skólaár. Að lokum er svo spurt hver verði staða Alþýðuskólans á Eiðum ef ekki verði af því samstarfi sem hér er um rætt. Það er ljóst að þessar tillögur miða ekki síst að því að tryggja áframhaldandi skólahald á Eiðum og nýtingu þess mikla húsnæðis sem þar er fyrir hendi. Verði hins vegar ekki af þessari sameiningu þarf að kanna betur hvernig tryggja megi stöðu Alþýðuskólans til frambúðar. Ég læt að lokum í ljós þá von að samkomulag takist milli ráðuneytisins og heimamanna um þennan samruna skólanna og þykist raunar vita að um það sé áhugi á Héraði og um áhuga ráðuneytisins þarf ekkert að efast.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli og menntmrh. fyrir hans svör. Ég tel eðlilegt að þessar tvær menntastofnanir taki upp með sér samvinnu ef þess er nokkur kostur. Það vill svo til að aðsókn að Menntaskólanum á Egilsstöðum er mikil þannig að þessi samvinna mun koma báðum skólastofnununum til góða. Ég tel að það sé áríðandi að það náist niðurstaða í þessi mál eins fljótt og kostur er vegna þess að Eiðaskóli hefur hingað til verið fullsetinn þar til nú og það er ekki góður hlutur að þessi mál dragist þannig að ég vil hvetja til að það verði haldið áfram á þeirri braut sem ég heyri að svör ráðherra hníga til.

Virðulegur forseti. Vegna þessarar fsp. vil ég að fram komi að ég er sammála því að athugað sé samstarf og sameining Alþýðuskólans á Eiðum við Menntaskólann á Egilsstöðum og tel að þær aðstæður hafi skapast á undanförnum árum að það sé eðlilegt að þetta mál sé athugað af fullri alvöru. Það var raunar strax og undirbúningur hófst að stofnun Menntaskóla á Egilsstöðum að byggingarnefnd tók þetta mál með vissum hætti á dagskrá og vakti athygli á því og var það gert í samvinnu við menntmrn. á þeim tíma. Aðstæður voru hins vegar þannig á þessum tíma og lengi síðan að full þörf var fyrir Alþýðuskólann á Eiðum til að sinna hlutverki í grunnnámi í fjórðungnum og rekstur framhaldsdeildar tókst þar með ágætum. En ég er ekki í vafa um það að gott samstarf og sameining þessara stofnana á framhaldsskólastigi getur orðið til styrktar framhaldsskólahaldi á Austurlandi. En jafnframt er mikilvægt að grunnskólahald geti farið fram á Eiðum á meðan þörf er fyrir Eiðaskóla í því efni en þar hefur skólinn gegnt miklu hlutverki fyrir nemendur úr strjálbýli á Austurlandi og þar sem ekki hafa verið aðstæður til að reka grunnskóla til loka.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. menntmrh. fyrir góð svör og hvetja hann til þess að fylgja málinu fast eftir og segja það í lokin að hann á þakkir skildar fyrir framgöngu sína í málinu.