Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Ísólfur Gylfi Pálmason, 5. þm. Suðurl., er farinn til útlanda í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varamaður á lista Framsfl. í Suðurl., Ólafía Ingólfsdóttir, taki sæti hans á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokks framsóknarmanna.`` Ólafía Ingólfsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Herra forseti. Í dag, 10. október, er alþjóðlegi geðheilbrigðisdagurinn og tel ég eðlilegt að hans sé minnst í störfum þingsins. Í ár er hann haldinn undir kjörorðinu: ,,Áhrif áfalla og ofbeldis á börn og unglinga``. Víða er verið að vinna mjög gott starf í geðheilbrigðismálum okkar. Ég nefni Geðræktarverkefnið, mikið starf á geðdeildum, hjá frjálsum félagasamtökum svo sem Geðhjálp, Rauða krossinum og klúbbnum Geysi svo fáir séu nefndir. En þrátt fyrir það má ýmislegt betur fara. Það bíða t.d. 60--70 börn eftir þjónustu á barna- og unglingageðdeild og alvarlegar upplýsingar undanfarna daga um sálarangist og geðheilsu fjölda barna sem þola einelti kalla á stóraukna geðheilbrigðis- og sálfræðiþjónustu við börn. Geðsjúkdómar eru meðal algengustu sjúkdóma á Íslandi og má geta nærri að fjórði hver Íslendingur greinist með geðraskanir einhvern tíma á lífsleiðinni, þ.e. 70 þúsund manns. Löng bið er eftir meðferð og endurhæfingu geðsjúkra og nokkurra mánaða bið er eftir tíma hjá geðlæknum samkvæmt upplýsingum frá Geðhjálp. Heimilislausir alvarlega geðsjúkir á höfuðborgarsvæðinu fylla nokkra tugi og þá vantar tilfinnanlega þjónustu. Tengslaleysi heilbrigðisþjónustunnar við fangelsin er áhyggjuefni. Fangar með geðræn vandamál og fíkniefnavanda fá ekki þjónustu og dæmi eru um að geðsjúkir séu settir í fangelsi fyrir að stela sér til matar fyrir smápeninga. Í heilbrigðisáætlun eru háleit markmið um bætta stöðu í geðheilbrigðismálum og hæstv. forsrh. hét stórátaki í málaflokknum í stefnuræðu í fyrra. Herra forseti. Ég spyr því: Hvernig hyggst hæstv. heilbrrh. bregðast við ástandinu sem nú ríkir í þessum málum? Telur hann ríkisstjórnina vera búna að efna loforðið frá því í fyrra og hvernig hyggst hann ná þeim árangri sem stefnt er að í heilbrigðisáætlun? Að síðustu vil ég þakka honum fyrir að koma hér til að ræða þetta viðkvæma mál í dag.

Herra forseti. Í dag er alþjóðageðheilbrigðisdagurinn haldinn í sjötta sinn, nú undir yfirskriftinni: ,,Áhrif áfalla og ofbeldis á börn og unglinga``. Því ber að fagna að umræður um geðheilbrigðismál eru nú miklu opnari en áður var og það er almennt ekki talin skömm að því að leita sér meðferðar ef veikindi ber að höndum. Ég hef, eins og komið hefur fram, lagt áherslu á eflingu þjónustu við geðsjúka, ekki hvað síst börn og unglinga, en öflugasta þjónustan við þennan hóp er á barna- og unglingageðdeild Landspítalans. Þar komu 1.704 einstaklingar á göngudeild frá janúar til ágúst 2001 en á sama tímabili á þessu ári hafa 1.746 börn og unglingar fengið þjónustu á göngudeild. Sömu sögu er að segja af dagdeildarþjónustunni. Þar fjölgaði þjónustuþegum úr 789 í janúar til ágúst 2001 en 1.143 á sama tímabili í ár. Þessi árangur hefur náðst með endurskipulagningu starfseminnar. Þó margt hafi þannig áunnist í málefnum barna og unglinga eru verkefnin enn næg. Í heilbrigðisráðuneytinu hafa verið til skoðunar hugmyndir um frekari uppbyggingu á Dalbrautinni, auk þess að efla göngudeildarúrræði, framhaldsmeðferð og eftirfylgd. Þá vil ég einnig vinna að eflingu slíkrar þjónustu á landsbyggðinni. Þá má ekki gleyma því veigamikla hlutverki sem skólahjúkrunarfræðingar gegna til að fyrirbyggja á þessu sviði. Á fjárlögum þessa árs var sett inn 40 millj. kr. viðbótarfjárveiting til geðheilbrigðismála. Því fé var varið til eflingar þjónustu innan sjúkrahúsa en einnig fór um helmingur fjárveitingarinnar til heilsugæslunnar til að auka fyrirbyggjandi aðgerðir. Undanfarnar vikur hefur átt sér stað mikil umræða um geðheilbrigðismál, einkum vanda þeirra sem veikastir eru. Ég vil vara við of miklum alhæfingum í umræðum um stöðu geðsjúkra. Alhæfingar hafa tilhneigingu til að auka fordóma. En ég tel einmitt að mikill árangur hafi náðst í því að draga úr fordómum gagnvart geðsjúkum.

Virðulegi forseti. Þetta eru mál sem þarf að ræða af yfirvegun en þetta eru líka mál sem kalla á að við öxlum ábyrgð öll saman. Sterk skilaboð voru í nefndaráliti með lögunum um málefni fatlaðra árið 1992 um að taka sérstaklega á í málum geðfatlaðra, þar biðu óþrjótandi verkefni og það var gert, herra forseti. Í kjölfarið var ákveðin sú stefnumörkun að veita sérstakt fjármagn í fimm ár til uppbyggingar áfangastaða, sambýla og annarra úrræða fyrir geðfatlaða. Herra forseti. Í dag má segja að mesti þunginn hvíli á félagasamtökum sem sinna þýðingarmiklum stuðnings- og umönnunarverkum sem eru í boði í dag. Geðvernd, Geðhjálp og Rauði krossinn eru nöfn sem koma upp í hugann og ekki þarf að fjölyrða um hve þessi samtök inna þýðingarmikil verkefni af hendi. En það er ekki hægt að ýta ábyrgðinni yfir á frjáls félagasamtök. Það er okkar að axla þá ábyrgð að búa slíkum hópi sem geðfatlaðir eru í okkar samfélagi hinn besta aðbúnað. Herra forseti. Ég hlýt að spyrja: Hvað líður stefnumörkun á hinum félagslega væng hjá þessari ríkisstjórn í málefnum geðfatlaðra? Hvernig má það vera að eftir átakið á árunum 1993--1997 hafi verið stoppað án þess að búið væri að ljúka þeim verkefnum eða sinna öllum þeim úrræðum sem við blöstu?

Herra forseti. Í dag er alþjóðlegi geðheilbrigðisdagurinn og af því tilefni er ástæða til að huga að þeim þáttum sem betur mega fara í þjónustu við þá fjölmörgu einstaklinga sem hafa greinst með geðvandamál og eiga við þann sjúkdóm að stríða. Greind ofvirkni hjá börnum hefur aukist á undanförnum árum og hefur verið reynt að bregðast við þessari greiningu og hegðun eða greindri ofvirkni hjá börnum og unglingum með margvíslegum aðgerðum. Tengist það bæði heilbrigðisþjónustu, skóla og félagsþjónustu. En því miður virðast menn að svo stöddu ekki hafa verið náð þeim tökum á þjónustunni að hún hafi skilað sér nægilega til allra. Þetta á sérstaklega við um unga pilta, drengi sem eru haldnir ofvirkni og komnir á unglingsár. Því miður er ein af mörgum afleiðingum ofvirkni og þá sérstaklega hjá ungum drengjum sú að hátt hlutfall þeirra leiðist gjarnan út í neyslu á áfengi eða ólöglegum efnum og eru margir hverjir upprennandi fíklar. Þetta er ástand sem oft og tíðum er hægt að sjá fyrir, þ.e. hvert stefnir. En við höfum ekki það kerfi, aðhald eða stuðning við þessa aðila til þess að forða þeim frá að lenda í þessu fari. Því vil ég spyrja hæstv. heilbrrh. hvort eitthvað sé í undirbúningi nú þegar til að tryggja þetta net í kringum unga ofvirka pilta sem eiga við hegðunarvandamál og ofvirkni að stríða til að forða þeim frá því að lenda í fíkniefnaneyslu og félagslegum vanda.

Herra forseti. 10. október er alþjóðlegur geðheilbrigðisdagur og í ár ber hann yfirskriftina: ,,Áhrif áfalla og ofbeldis á börn og unglinga``. Aukinn hraði og firring í nútímasamfélagi virðist geta valdið því að röskun verði á geðheilbrigði fólks í vestrænu samfélagi og geðsjúkdómar taki vaxandi toll. Því er brýnt að huga sérstaklega að börnum og unglingum til að koma í veg fyrir erfiðleika hjá þeim síðar á ævinni. Nýleg dæmi sanna að við höfum ekki brugðist sem skyldi við vanda geðsjúkra. Úrræðaleysi innan heilbrigðiskerfisins getur haft alvarlegar afleiðingar. Þeir sem þjást af geðrænum sjúkdómum eru oftast nær langveikir af þeim sökum og niðurskurður í heilbrigðiskerfi bitnar því oft mjög illa á þessum hópi sem þarf að njóta öruggrar þjónustu til lengri tíma. Nýlega birtist skýrsla um sjálfsvíg sem sýnir að vandi ungmenna er mjög alvarlegur þótt ekki verði hann rakinn til geðheilsu einnar. Alþjóðlegi geðheilbrigðisdagurinn minnir okkur á að huga ber að hagsmunum geðsjúklinga og aðstandenda þeirra. Þar berum við öll ábyrgð en stjórnvöld ráða mestu um þá þjónustu sem veitt er á hverjum tíma.

Herra forseti. Ég held að í upphafi fundar sé viðeigandi að minnast alþjóðageðheilbrigðisdagsins og ég þakka fyrir það frumkvæði. Ríkisstjórnin hefur á undanförnum árum lagt áherslu á að bæta aðbúnað geðfatlaðra og mikið hefur verið unnið. En enn þá er margt ógert. Þetta er eins og með allt skipulag. Það þarf endurskoðunar við. Þarfir breytast, áherslur breytast og það þarf að koma til móts við þær. Nú er yfirskrift dagsins: ,,Áhrif áfalla og ofbeldis á börn og unglinga``, og það er mjög viðeigandi yfirskrift. Í gær var fjárln. á fundi á Landspítalanum. Þar var m.a. farið yfir þá endurskipulagningu sem hefur farið fram á geðdeildum Landspítala -- háskólasjúkrahúss og þar var m.a. bent á að þær breytingar hafa leitt til bættrar aðstöðu fyrir geðfatlaða. Áherslur eru breyttar m.a. með því að færa meiri þjónustu yfir á göngudeildir. Fyrir u.þ.b. tveim árum birtist skýrsla um stefnumótun í geðheilbrigðismálum. Það er viðamikil skýrsla sem við höfum mikið horft til þegar verið er að skoða mál geðheilbrigðisþjónustunnar í dag. Ég held að við eigum að draga hana fram enn og aftur til þess að skoða hvað þar er og hvað megi betur fara. Ríkisstjórnin hefur lagt mikla áherslu á að styðja við bakið á frjálsum félagasamtökum sem sinna geðfötluðum. Tek ég þar sérstaklega fram Geðhálp og Geðrækt en Geðræktarverkefnið hefur núna verið starfandi í nokkur ár. Það hefur skipt miklu máli og breytt miklu fyrir þennan málaflokk.

Hæstv. forseti. Í skýrslu sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin gaf út í apríl á þessu ári kemur fram að geðrænir sjúkdómar verði önnur algengasta orsök langvarandi fötlunar og dauða í heiminum árið 2020. Á Íslandi gætu þessir sjúkdómar komið næst á eftir hjartasjúkdómum. Við vitum að fjórði hver Íslendingur mun einhvern tíma á ævinni eiga við geðræn vandamál að stríða og ef við færum þá vitneskju yfir á þingheim þýðir það að 16 hv. þm. munu einhvern tíma á ævinni eiga við geðræn vandamál að stríða.

Er það ekki hærra?


             Það gæti vel verið, hv. þm. Sverrir Hermannsson. Við vitum að fangar eru í áhættuhópi, við vitum að fíklar eru í sérstökum áhættuhópi vegna geðsjúkdóma. Við vitum að öflug fræðsla um geðsjúkdóma stuðlar að minnkandi fordómum í samfélaginu. Við vitum að öflugar forvarnir koma ungu fólki best, því þegar fólk verður geðsjúkt ungt þá getur það fatlast fyrir lífstíð og við vitum að öflugur stuðningur við aðstandendur þeirra sem geðsjúkir eru skiptir mjög miklu máli fyrir velferð þeirra í samfélaginu. Allt þetta liggur fyrir, herra forseti. Það sem þarf hins vegar að gera er að taka þá þekkingu, þessar staðreyndir, eða vitneskju upp og færa hana frá orðinu á borðið og gera framkvæmdaáætlanir sem hafa fjármagn sem duga til þess að fást við þennan geigvænlega vanda í heilbrigðiskerfinu og í raun og veru þann vanda sem steðjar að nútímasamfélögum í formi geðsjúkdóma.

Herra forseti. Mig langar til að þakka fyrir góða og yfirvegaða umræðu um þetta alvarlega og mikilvæga mál. Ég vil þakka ráðherra fyrir upplýsingarnar um þær mikilvægu úrbætur sem eru í farvatninu hjá honum í málaflokknum en við skulum hafa það hugfast að sinna þarf fleirum en sjúklingunum sjálfum. Aðstandendur geðsjúkra eru oft mjög afskiptir og þeir mæta úrræðaleysi í samfélaginu. Félagsleg einangrun geðsjúkra er mikil og þess vegna þarf að sinna betur félagslega þættinum eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kom að áðan. Við skulum líka muna það að fjárhagsleg staða og kjör þessa hóps eru varla mannsæmandi. Því miður eru oft fréttir af því að ótæpilega sé ávísað lyfjum á þennan hóp og það þarf auðvitað að taka á þeim þætti. Síðan er ljóst að endurskoða þarf sjálfræðislögin. En aðalatriðið er að mikilvægt er að vinna ötullega áfram að því að sem flestir fái að njóta geðheilbrigðis í framtíðinni.

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda og þátttakendum í umræðunni málefnalega og yfirvegaða umræðu um þetta alvarlega mál sem hér er til umfjöllunar. Ég vil endurtaka að það er vel við hæfi að beina sjónum að unga fólkinu á þessum degi því að nútímasamfélag hefur í för með sér mikið áreiti á ungt fólk. Hér hefur verið rætt um hlutverk frjálsra félagasamtaka. Ég hef verið þeirrar skoðunar að við eigum ekki að setja ábyrgðina yfir á frjáls félagasamtök en okkur ber skylda til að efla frjáls félagasamtök í starfi og vinna með þeim. Ég hef reynt að rækta samstarf við félagasamtök eins og Geðhjálp og ég tel að nýta beri reynslu þeirra og þekkingu til þess að starfa að þessum málum. Hér hefur verið drepið á alvarleg mál eins og ofvirkni. Það er rétt að það er efst á baugi að takist að efla Barna- og unglingageðdeildina til að sinna þeim hópi. Þarna er um alvarleg vandamál að ræða. Einnig hefur komið upp umræða um sjálfsvíg en á síðasta ári var landlæknisembættið einmitt styrkt til þess að vinna að þeim málum með ráðningu starfsmanns. Það gerðist í kjölfar skýrslu sem út var gefin um þessi mál. Varðandi þau alvarlegu mál sem upp hafa komið hef ég undanfarið rætt við fjölda sérfræðinga og leikmanna um stöðu mála og þær leiðir sem færar eru til að auka þjónustu við alvarlega geðsjúka einstaklinga. Efla þyrfti þjónustu í fangelsum og koma upp sérstakri lokaðri meðferðardeild og síðan að efla þjónustu við þá sem eru úti í samfélaginu með sérhæfðum starfskröftum til sinna þeim hlutum.

Herra forseti. Í stefnuræðu sinni sem flutt var hér miðvikudagskvöldið fyrir rúmri viku upplýsti hæstv. forsrh. að hæstv. heilbrrh. hefði ákveðið að setja af stað heildarendurskoðun á lögum um heilbrigðisþjónustu m.a. með hliðsjón af fjórum nýlegum skýrslum Ríkisendurskoðunar. Nú síðustu daga hefur hér á þingi, í blaðagreinum og víðar í þjóðfélaginu farið fram mikil umræða um stöðu heilbrigðisþjónustunnar og ekki af tilefnislausu. Um er að ræða gríðarlega mikilvægan málaflokk þar sem við margvíslegan vanda, fjárhagslegan og skipulagslegan, er að glíma. Mér þykir því rétt, herra forseti, að koma því á framfæri að hæstv. heilbrrh. eða ríkisstjórn upplýsi Alþingi um það hvernig ætlunin er að standa að slíkri endurskoðun. Það er að sjálfsögðu gríðarlega mikilvægt mál og mikilvægt að það takist vel. Mikilvægt er að þeirri endurskoðun verði hraðað eins og kostur er án þess þó að það verði á kostnað verksins því að hér þarf auðvitað að vanda mjög vel til. Ég vil sérstaklega spyrja hæstv. heilbrrh. hvort ætlunin sé að leita til stjórnarandstöðunnar um fulltrúa í þá nefnd eða starfshóp eða hvað það verður nú kallað sem væntanlega hefur þetta mikilvæga verkefni með höndum. Að mörgu leyti virðist einboðið að þar yrði um að ræða nefnd eða starfshóp sem samanstæði af fagaðilum og stjórnmálamönnum því að öllum má ljóst vera að eitt af mikilvægustu markmiðunum í slíku starfi er að reyna að tryggja eins mikla þverpólitíska samstöðu um þennan gríðarlega mikilvæga málaflokk eins og kostur er. Úr því að svo vel ber í veiði að hæstv. heilbrrh. er hér, þá þætti mér vænt um ef hann treysti sér til að svara þessum spurningum nú eða þá síðar ef það hentar betur.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir fyrirspurnina um þetta mikilvæga málefni. Hér er um viðamikla endurskoðun að ræða sem hefur verið boðuð. Við höfum rætt undirbúning hennar í heilbrrn. og hvernig við stöndum að henni. Ég hef tekið þá ákvörðun að kalla fólk víða að í þá endurskoðun, fá eins og ræðumaður nefndi faghópa eða fagstéttir inn í endurskoðunina og ég hef ákveðið að leita eftir þverpólitískri vinnu í endurskoðunina og kalla þá stjórnarandstöðuna að því verki. Ekki er endanlega frá gengið hvernig sú endurskoðunarnefnd verður skipuð. Það eru gallar sem fylgja því að hafa mjög stórar og fjölmennar nefndir og það getur þurft að skipuleggja vinnuna með tilliti til þess að einhvers konar miðnefnd starfi að því að draga saman sjónarmið aðila en ég hef hug á því að leita sjónarmiða sem víðast að úr stjórnmálum og frá fagstéttum til þessa verks.

Herra forseti. Ég vil bara þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin og lýsa sérstakri ánægju minni með þau og þann þátt auðvitað sérstaklega að reynt verði að leita eftir þverpólitískri samstöðu um þá vinnu.

Virðulegi forseti. Ég hafði óskað eftir því við forseta þingsins að hann yrði viðstaddur þessa umræðu vegna ummæla sem hann lét falla á þingi úr þessum ræðustóli í gær um að tiltekinn embættismaður hefði farið með rangfærslur og á þann hátt brugðist embættisskyldum sínum. Það er mjög alvarlegt mál, og væri það í öllum þjóðþingum, þegar forsetar þjóðþinga láta frá sér fara ummæli af þessum toga. En það er einhvern veginn þannig að það er eins og karaktereinkenni forseta þingsins, sem meiri hlutinn ber vissulega ábyrgð á, geri það að verkum að hann komist upp með ummæli sem enginn annar kæmist upp með. Ég harma það mjög að forseti þingsins, sérstaklega þar sem hann er forseti fyrir okkur öll, skuli láta slíkt frá sér fara. Það hefur einungis dregið fram í umræðunni þá miklu vanþekkingu sem hann hefur á þessum málum. Ég harma það líka ef það er þannig að hæstv. forseti þingsins sé að gera út í skjóli embættisins einhverja aðför að tilteknum fyrirtækjum í landinu og tilteknum stofnunum. Ég harma þetta mjög og taldi ekki við hæfi að slík ummæli yrðu látin óátalin og fengju að lifa þannig yfir helgina. Ég verð því að segja, virðulegi forseti, að ég harma það mjög að forseti þingsins, sem við á einn eða annan hátt berum öll ábyrgð á en sem betur fer er hann mestmegnis á ábyrgð meiri hlutans, skuli láta slíka hluti frá sér fara hér úr þessum ræðustóli.

Herra forseti. Ég á þáltill. á þskj. 9. Hún er endurflutt, var fyrst flutt fyrir tveimur árum en náði þá ekki umræðu á hinu háa Alþingi. Þann 30. október á liðnu ári varð hins vegar allrækileg og ítarleg umræða um tillöguna og get ég þess vegna nú haft þeim mun skemmri signingar yfir henni. Það er allt að finna í þeirri umræðu sem hv. menntmn. kann að gagni að koma við umfjöllun um málið. Ég tíunda röksemdir fyrir málinu og útfærslu þess í einum 12 liðum í greinargerð og vísa til hennar. Ég ætla þó aðeins að leyfa mér að lesa eftirfarandi upp úr greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Uppi eru hugmyndir um að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi og þeim röksemdum beitt að stofnunin þurfi að geta brugðist skjótt við í samkeppni og verið fljót til ákvarðana. Hlutafélagsvæðing Ríkisútvarpsins er óþörf til að gefa stofnuninni slíkt svigrúm. Með lögum um stofnunina má gefa henni allt það umboð sem hún kann að þurfa á að halda til að vera jafnviðbragðsfljót til ákvarðana og hlutafélag getur verið. Breyting stofnunarinnar í hlutafélag gefur hins vegar til kynna að til greina kæmi að selja það hlutafélag. Minnsta vísbending í þá átt er að mati flutningsmanns beinlínis hættuleg fyrir íslenska menningu, fyrir öryggishagsmuni þjóðarinnar og ekki hvað síst fyrir fjölmiðlaveröld landsins með tilliti til ríkjandi samþjöppunar í þeim geira og þess þroska lýðræðisins í landinu sem vænta má næstu ár og áratugi. Sú lýðræðisþróun yrði bæði heft og njörvuð niður ef frjálst Ríkisútvarp yrði lagt af. Ríkisútvarpið á þess vegna að halda áfram að vera til og tilvera þess er allri okkar samfélagsgerð og samfélagsþróun mikilvæg.`` Frá því að umræða okkar fór fram um þetta mál í fyrrahaust hefur það nýtt orðið í málinu að allítarleg könnun var gerð á afstöðu almennings til Ríkisútvarpsins og kom í ljós að það er mjög mikill meiri hluti þjóðarinnar, 2 / 3 , sem kýs að Ríkisútvarpið verði rekið áfram í óbreyttri mynd. Í öllum atriðum má segja að niðurstaða könnunarinnar, Gallup-könnunar, hafi verið samferða og samhljóma því sem hér er einkum lagt til í þáltill. minni. Ýmsir menn hafa yppt öxlum þegar sérstaklega hefur verið rætt um að tunga okkar, íslenskan, væri í allmikilli hættu stödd. Að henni er vissulega sótt, harkalega, og þá sér í lagi af enska sjóræningjamálinu. Það er trúa mína að úr því verði skorið á næstu missirum og árum hvort íslenskan lifir --- ella deyr hún, hvorki meira né minna. Menn geta fylgst með því, og gera það vafalaust, hvernig málið afbakast. Ungdómurinn á t.d. erfitt með að fóta sig á því máli sem við viljum viðhalda. Enginn mun vernda þennan arf okkar sem bókmenntirnar eru ef við gerum það ekki sjálf enda eru þær glataðar um leið og tungan afbakast eða glatast. Mér er það ekkert launungarmál að áhugi minn á Ríkisútvarpinu og sjónvarpi þess er frá upphafi vegna áhyggju minnar af tungu okkar og áhuga míns á málinu. Það er enginn vafi á því að útvarp og sjónvarp eru nú til dags tvímælalaust sterkustu miðlarnir og við eigum þegar í stað að taka þá í þjónustu almennings í baráttu okkar fyrir menningu okkar, raunar tilverurétti þar sem tungan er. Allt bjartsýnistal um að tungan muni lifa, á hverju sem gengur, er óráðshjal og á engan rétt á sér. Ég sé ekki ástæðu til þess að tefja tímann lengur og mæla frekar fyrir þessari tilögu. Ég hef áður sagt að allt sem ég tel að koma þurfi fram sé í þingskjölum að finna. Ég beini því eindregið til þeirrar nefndar sem fær þetta mál væntanlega til meðferðar að taka til sérstakrar athugunar hvort ekki sé hægt að fallast á nefndarskipan í málinu sem hér er einkum gerð tillaga um. Ráðandi þingmeirihluti hefur fullt vald á málinu eftir sem áður en þar mundi verða grundvöllur til ítarlegrar umræðu um þær forsendur sem hér eru gefnar og aðrar þær sem fram hafa komið og komu fram við umræðuna í fyrra, en lífs er hin mesta nauðsyn á að menn ræði ítarlega og komi sér ásamt um aðferðir til að nýta þessa fjölmiðla, sjónvarp og útvarp, í þágu tungunnar. Svo sterkt er sjónvarpið að það er sannfæring mín að ef bókmenntir okkar, nýjar og gamlar, yrðu þar matreiddar væri hægt að teyma ungdóminn að bókmenntunum, hann mundi fletta upp í bókunum og lesa þær sér til sáluhjálpar og eflingar tungunni. Herra forseti. Ég legg svo til að tillögunni verði vísað til síðari umræðu og hv. menntmn.

Herra forseti. Þessi till. til þál. gengur út frá því að skipuð verði nefnd með fulltrúum allra þingflokka til að semja frv. um breyttan rekstur Ríkisútvarpsins. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lýsir stuðningi við þessa þáltill. Ekki svo að skilja að við teljum nauðsynlegt að gera grundvallarbreytingar á rekstrarformi Ríkisútvarpsins, síður en svo, en það er mikilvægt að þessi lög séu í stöðugri endurskoðun og það kann að vera sitthvað í rekstri Ríkisútvarpsins og skipulagsformi sem er bundið í lög sem nauðsynlegt er að taka til endurskoðunar. Og það er staðreynd að ríkisstjórnin hefur á prjónunum lagasmíð um hugsanlega breytt rekstrarform Ríkisútvarpsins og það er eðlilegt --- þar tökum við undir með hv. flm. tillögunnar, Sverri Hermannssyni --- að fulltrúar allra flokka komi að því starfi. Í þeim skilningi lýsum við stuðningi við þáltill. og þann grunntón sem þar er að finna. Þar segir m.a. í greinargerð, með leyfi forseta: ,,Markaðslausnir geta ekki átt við starfsemi af þessu tagi. Hún er eðli málsins samkvæmt menningar- og fræðsluviðleitni þar sem sóknin eftir arðsemi verður að víkja fyrir mikilvægari markmiðum.`` --- Ég held að almennt séð séu Íslendingar á þessu máli. Ég vek athygli á því að nýlega voru stofnuð samtök, Velunnarar Ríkisútvarpsins, sem hyggjast starfa í nákvæmlega þeim anda sem hér er lýst. Ég ætla í örfáum orðum að víkja að ýmsum efnisþáttum sem eru tilgreindir í þáltill. Þar er talað um að Ríkisútvarpið verði áfram ,,sjálfstæð og óháð stofnun í þjóðareign``. --- Undir þetta vil ég taka. --- ,,Horfið verði frá hugmyndum um sölu á Rás 2 frá Ríkisútvarpinu vegna þarfa landshlutaútvarps ...`` --- Undir þetta tek ég einnig. Þá segir: ,,Almannahagsmunir, ef vá ber að höndum, kalla eftir að Ríkisútvarpið, með sitt víðtæka dreifingarnet, sé ávallt tiltækt.`` --- Undir þetta tek ég. Þá segir: ,,Ríkisútvarpið verði fjármagnað að fullu á fjárlögum ár hvert, t.d. innan ramma áætlunar eða þjónustusamnings til 3--5 ára í senn. Útvarpið hætti að flytja viðskiptaauglýsingar í samkeppni við aðra fjölmiðla, en flytji áfram tilkynningar frá opinberum aðilum, félagasamtökum og öðrum sambærilegum aðilum.`` --- Ég hef ákveðnar efasemdir um þetta þó að mér finnist sjálfsagt að taka það til skoðunar. Það kann vel að vera að það form sem við búum við nú, afnotagjöldin, sé að úreldast. Tæknin er að breytast, fólk getur fylgst með útvarpi og sjónvarpi á annan hátt en það gat fyrr á tíð. Þannig má fylgjast með sjónvarpsútsendingum í tölvu, svo dæmi sé tekið. Þau sjónarmið hafa heyrst að við eigum að breyta innheimtufyrirkomulaginu og aðrir vilja fara þá leið sem hér er stungið upp á, að Ríkisútvarpið verði fjármagnað að fullu á fjárlögum ríkisins. Þetta hefur verið reynt, t.d. í Hollandi. Þar var farið út á þessa braut en reynslan var mjög slæm því að tekjur hins opinbera fjölmiðils í Hollandi rýrnuðu mjög við breytinguna. Ég held að tekjur NOS, sem þessi fjölmiðill mun heita, hafi minnkað strax á fyrsta árinu eftir þessar breytingar. Það fyrirkomulag sem við búum við og er sambærilegt við það sem tíðkast á Norðurlöndunum, í Bretlandi og víðar, hefur þegar allt kemur til alls reynst best til þess fallið að tryggja það sem tilgreint var í fyrsta áherslulið þáltill., að halda Ríkisútvarpinu sem sjálfstæðri og óháðri stofnun, óháðri þá væntanlega einnig pólitískum áhrifum. Þarna hef ég því ákveðnar efasemdir þó að okkur finnist sjálfsagt að skoða aðrar leiðir til innheimtu, aðrar viðmiðanir, hugsanlega fasteignaviðmiðun eða eitthvað af því tagi, og þetta væri nokkuð sem nefndin tæki án efa til skoðunar. Þá er lögð áhersla á að ,,Ríkisútvarpið verði virkur fræðslumiðill, og bregðist þannig við vaxandi þörf fyrir símenntun og almenningsfræðslu, og verði lind og farvegur fyrir vakandi og frjóa samfélagsumræðu``. Þetta er nokkuð sem ber að leggja áherslu á og hefur komið fram í umræðu Velunnara Ríkisútvarpsins, bæði á stofnfundi samtakanna ekki alls fyrir löngu og á málþingum sem efnt hefur verið til á liðnum mánuðum, að við þurfum einmitt að efla Ríkisútvarpið. Þessi barátta er ekki aðeins um að standa vörð um Ríkisútvarpið heldur þarf að efla það sem fræðslumiðil, upplýsingamiðil og fréttamiðil. Og ég held að mörgum finnist ekki vanþörf á að efla Ríkisútvarpið, t.d. sem fréttamiðil, óháðan fréttamiðil sem hleypir öllum skoðunum og straumum að. Þá er lögð áhersla á að ,,Ríkisútvarpið gæti að fjölbreytni í dagskrárgerð þannig að það, að öllu samanlögðu, mæti þörfum sem flestra landsmanna, m.a. með því að mismunandi rásir þjóni mismunandi hópum``. Þá er talað um að ,,dagskrárstefnan verði laus undan öllum markaðsáhrifum``, og það tengist öðrum lið sem ég vék að áðan, að Ríkisútvarpið mundi ekki flytja viðskiptaauglýsingar. Ég hef ákveðnar efasemdir um þetta. Þetta er mjög drjúgur hluti af tekjum Ríkisútvarpsins og ef það yrði af þeim yrði væntanlega að hækka afnotagjöldin eða framlög frá ríkinu. Afnotagjöldin eru núna 2.250 kr. á mánuði, svipað og gerist hjá dagblöðunum, Morgunblaðið tekur 2.100 kr. á mánuði, Dagblaðið 2.200, þetta er á svipuðu róli. En á hitt er að líta að afnotagjöld Ríkisútvarpsins hafa á síðustu 12 árum hækkað um aðeins 17% en afnotagjöld annarra fjölmiðla eða áskriftargjöld þeirra um 58--62% á sama tímabili. Ef við létum viðskiptaauglýsingar víkja yrði þessi stuðningur að aukast að sama skapi. Og það er staðreynd að jafnvel þótt ágætlega hafi verið að Ríkisútvarpinu búið á marga lund er það í svelti, það þarf á miklum fjármunum að halda, t.d. til endurnýjunar tækjakosts. Þar þyrftu að koma til 100 millj. á næstu mánuðum eftir því sem mér er tjáð. Leyfi fékkst til að hækka afnotagjöldin 1. janúar sl. um 7%. Það var síðan rekið til baka í verðhjöðnunarstríðinu en á móti komu 140 millj. á fjáraukalögum sem án efa vega þarna eitthvað upp á móti. Það er þó ekki hækkun til frambúðar þannig að ég er með ákveðnar efasemdir um þetta. Sömuleiðis finnst mér að taka þurfi til gagngerðrar umræðu spurninguna um hlutverk útvarpsráðs, skipan í það og ráðningu útvarpsstjóra. Ég er ekki endilega viss um að ég sé reiðubúinn að skrifa upp á allt það sem er að finna í þáltill. en það væri mjög gagnlegt að fá þessa vinnu af stað og að skipuð yrði þverpólitísk nefnd í þeim anda sem hér er lagt til.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 18. þm. Reykv. fyrir þessa tillögu um rekstur Ríkisútvarpsins. Það er líka mjög gott að fá hana til umræðu á þinginu svo snemma þannig að hún sé tekin fyrir á góðum tíma og allir flokkar hafi möguleika á að tjá sig. Að mörgu leyti get ég tekið undir þessa tillögu en margt í henni er jafnframt álitamál. Til að byrja með leggur hv. 18. þm. Reykv. til að kosin verði nefnd skipuð fulltrúum allra þingflokka til að semja frv. um breyttan rekstur Ríkisútvarpsins. Nú mun vera von á frv. frá hæstv. menntmrh. um Ríkisútvarpið. Ég veit ekki mikið um það frv. en svo mikið veit ég að það er ekki samið með vitund og þátttöku fulltrúa annarra þingflokka og mér þykir það mjög miður. Ég held að ef við eigum að hafa breiða samstöðu um þennan miðil þurfi einmitt að koma sem flestum sjónarmiðum að þegar verið er að fjalla um mál hans. Það er mjög miður ef setið er í lokuðum bakherbergjum í menntmrn. við að semja frv. um rekstur Ríkisútvarpsins. ,,Ríkisútvarpið er viðurkennd stoð íslenskrar tungu og menningar`` er upphaf á greinargerð hér og þetta eru vissulega orð sem ég get tekið undir af heilum hug og hjarta. Ég hef alltaf litið á Ríkisútvarpið sem háskóla þjóðarinnar, og margt fólk sem ég hef þekkt mjög náið um dagana hefur talað gott mál og skilið lífið í kringum sig ekki síður en þeir sem hafa notið háskólamenntunar, eða langskólagöngu eins og það er stundum kallað, vegna þess að það hefur stöðugt hlustað á Ríkisútvarpið. Jafnvel þó að það ynni við t.d. járnsmíðar hefur það haft aðstöðu til að hlusta á Ríkisútvarpið alla daga. Ég þekki aðila sem hafa verið svo vel að sér um t.d. tónlist af því að hlusta á Ríkisútvarpið að þeir þekktu nánast hvert einasta tónverk í tónsögu heimsins ef þeir heyrðu bara fyrstu nóturnar. Og þetta var allt úr Ríkisútvarpinu. Þetta finnast mér ákaflega mikil meðmæli með stofnuninni. Ég lít þannig á, eins og sá sem leggur fram þetta frv., að slíkur miðill sem á jafnsterka stöðu í vitund þjóðarinnar og íslenska Ríkisútvarpið á --- sem er mjög sterkt miðað við aðrar þjóðir --- geti ekki verið öðruvísi en í þjóðareign, það sé alveg útilokað. Ég bregst ekki reiðari við en þegar einhverjar markaðslausnir um starfsemi Ríkisútvarpsins eru viðraðar í mín eyru. Auðvitað er Ríkisútvarpið eign þjóðarinnar og rekið á ábyrgð þjóðarinnar allrar. Hins vegar getur verið álitamál hvernig við komum þeirri ábyrgð sem best fyrir. Mig minnir að það hafi verið í fyrra sem hæstv. þáv. menntmrh. fékk í umræðum á Alþingi skyndilega hugmynd um að flytja Rás 2 til Akureyrar. Því var fylgt eftir í framhaldinu og ég verð að segja að þá hafði ég mjög miklar efasemdir um þá ráðstöfun. Ekki svo að ég viti ekki að það er auðvitað hægt að reka gott útvarp frá Akureyri en mér fannst að það ætti að efla svæðisútvarpið á Akureyri og halda áfram að reka Rás 2 í Reykjavík. Auðvitað á Rás 2 að vera rekin með Ríkisútvarpinu. Mér finnst einhvern veginn að hugmyndin um að færa Rás 2 algjörlega til Akureyrar sé pínulítið forsmekkur að því að kannski eigi að losa hana frá og gera einhverjar aðrar ráðstafanir um fjármögnun og framtíð hennar. Ég tek ekki undir þær hugmyndir, og jafnvel þó að búnar séu eða a.m.k. byrjaðar framkvæmdir lýsi ég miklum efasemdum með þá ráðstöfun. Við vitum öll hversu mikilvægt Ríkisútvarpið er og sú mikla hlustun sem það hefur meðal þjóðarinnar, hversu mikilvægt það er okkur ef vá ber að höndum. Sú mesta vá sem hefur borið að höndum síðan ég man eftir mér er sjálfsagt eldgosið í Vestmannaeyjum og ég, eins og aðrir með þessari þjóð, vaknaði kl. 7 við þessi válegu tíðindi í Ríkisútvarpinu. Fólk sleppti ekki tækinu frá sér, það lá við útvarpstækin dögum saman til að fylgjast með hverri einustu hræringu. Ég held að þjóðin standi aldrei betur saman en á slíkum stundum og Ríkisútvarpið er okkur afskaplega mikilvægt í þeim tilvikum. Ég tek undir það sem lagt er til hér, að Ríkisútvarpið verði fjármagnað af fjárlögum og það að fullu og ekkert verði skorið við nögl. Mér finnst að Ríkisútvarpið sé sú stofnun númer eitt sem okkur beri að fjármagna af fjárlögum ríkisins. Hins vegar er ég ekki jafnviss um að við eigum að hafna viðskiptaauglýsingum í Ríkisútvarpinu. Þetta er bara atriði sem ég á eftir að hugsa til hlítar en ég er ekki viss um að við eigum að gera það vegna þess að auglýsingar, þótt viðskiptaauglýsingar séu, hafa líka upplýsingagildi fyrir þá sem hlýða á og mjög margir einstaklingar hlusta ekki á annað útvarp en Ríkisútvarpið. Ég tel kannski ekki rétt að þeir fari í öllum tilfellum á mis við viðskiptaauglýsingar. Auk þess ann ég Ríkisútvarpinu vel þessarar tekjulindar. Mér finnst að það sé vel að henni komið og þá hvílir ekki jafnþungt á ríkinu að fjármagna það sem eftir er en það tel ég að ríkinu beri að gera. Ég tel að aldrei verði farsælt, eins og mér skilst að nú séu uppi hugmyndir um, að breyta afnotagjaldi af Ríkisútvarpinu í nefskatt því að það þýðir hreinlega að þá leggst afnotagjaldið þyngst á stærstu fjölskyldurnar og það er jú ekki það sem við viljum. Er það nokkuð?

Herra forseti. Ég vil aðeins nota tækifærið til að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni og Sigríði Jóhannesdóttur fyrir ágætar undirtektir. Ég tek skýrt fram að mér dettur ekki í hug að í þeirri tillögugerð sem ég hefi hér lagt fyrir sé að finna öll bestu ráðin um skipan þessara mála í framtíðinni, til að mynda varðandi viðskiptaauglýsingar svo að eitthvað sé nefnt. En þetta er þó allítarlegur umræðugrundvöllur og ég hygg að sú nefnd sem skipuð yrði hafi þar a.m.k. útgangspunkta til að skipuleggja umræðurnar um þetta. Ég játa t.d. fyllilega að ýmis þau rök sem hv. þm. fluttu núna og í allítarlegri umræðu í fyrra fyrir öðruvísi skipan mála eigi fyllsta rétt á sér. Ég er fullkomlega sáttur við það sem menn hafa lagt hér fyrir og sem hefur að mörgu leyti betrumbætt þá tillögugerð sem ég hef hér flutt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um skattfrelsi lágtekjufólks sem ég flyt ásamt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og Kristjáni L. Möller. Tilgangur þessarar tillögu er að leitað verði leiða til að afnema eða lækka verulega skatta lífeyrisþega og launafólks sem hefur tekjur undir lágmarkslaunum fyrir fulla dagvinnu. Verulegar breytingar hafa orðið á skattgreiðslum láglaunafólks og lífeyrisþega á síðustu árum. Samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar á sl. ári greiddi láglaunafólk og lífeyrisþegar með laun og bætur undir 90 þús. kr. á mánuði um 1 milljarð kr. í tekjuskatt og útsvar. Þá er miðað við heildarlaun og greiðslur frá Tryggingastofnun og úr lífeyrissjóði, auk atvinnuleysisbóta, húsaleigubóta og fjárhagsaðstoðar. Hugmyndin er að lækkun, afnám eða endurgreiðsla skattanna nái eingöngu til þeirra sem hafa sér til framfærslu tekjur frá skattleysismörkum að lágmarkslaunum. Með lágtekjufólki er eingöngu átt við launatekjur og lífeyrisgreiðslur undir lágmarkslaunum, auk atvinnuleysisbóta og fjárhagsaðstoðar sveitarfélaga. Þannig eru fjármagnstekjur ekki innifaldar. Sérstakur frádráttur í skatti á móti launatekjum láglaunafólks þekkist t.d. í Finnlandi og Bandaríkjunum. Efni tillögunnar er: Alþingi ályktar að fela fjmrh. að skipa nefnd sem hafi það verkefni að kanna hvaða leiðir eru færar til að afnema eða lækka verulega tekjuskatt lágtekjufólks og lífeyrisþega sem hafa tekjur undir lágmarkslaunum. Í því sambandi skal m.a. skoða endurgreiðslu skattsins í eftiráálagningu eða sérstakan frádrátt frá tekjum. Í nefndinni verði m.a. fulltrúar aðila vinnumarkaðarins og samtaka aldraðra og öryrkja. Niðurstöður verði lagðar fyrir Alþingi á haustþingi 2003. Flm. þessarar tillögu gera sér fulla grein fyrir því að þetta mál er ekki einfalt, ekki síst með tilliti til jaðaráhrifa. Engu að síður er það sannfæring flm. að það sé vilji mikils meiri hluta þjóðarinnar að ná sátt um skattfrelsi lægstu launa og lífeyrisgreiðslna, sem og atvinnuleysisbóta og fjárhagsaðstoðar sveitarfélaga, sem eru langt frá því að hrökkva fyrir allra brýnustu nauðþurftum. Brýnt er því að sérstaklega verði skoðað hvaða leiðir eru færar í þessu efni og meta kosti og galla slíkra breytinga á sköttum láglaunafólks. Ástæða þess að við förum þá leið að setja hugmyndina fram í formi þáltill. en ekki útfærðu frv. er sú að við viljum að aðilar vinnumarkaðarins komi að þessu verkefni sem, eins og ég sagði, er ekki einfalt en þó framkvæmanlegt. Ég held að flestir hljóti að vera sammála því að það er ómanneskjulegt að skattleggja látekjufólk sem ekki á fyrir brýnustu nauðþurftum. Við höfum heyrt það á undanförnum mánuðum og missirum að fátækt hafi aukist í landinu, og frá hjálpastofnunum hafa komið tölur um 20--30% aukningu í þeim hópi fólks sem þarf að leita til hjálparstofnana af því að það á ekki fyrir brýnustu nauðþurftum milli mánaða. Á síðustu árum hefur skattlagningin verið að breytast í þá átt að hún hefur færst frá fjármagni og stórfyrirtækjum yfir á launafólk. Það hefur verið stefna þessarar ríkisstjórnar. Staðreyndin er sú að hvergi er greiddur eins lítill eða lágur fjármagnstekjuskattur og hér á landi. Hann er yfirleitt um 25--45% í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Hér er hann um 10% og skattar á fyrirtæki eru hvergi lægri en hér á landi en aftur á móti er tekjuskattur á einstaklinga með því hæsta sem þekkist. Við þekkjum það frá síðustu þingum að sú leið sem ríkisstjórnin hefur verið að fara er að afnema enn frekar skatta á þá sem eiga fjármagnið og tekjurnar í þessu landi. Í skattframtölum á undanförnum tveimur árum hefur komið fram að mikil samþjöppun hefur orðið á fjármagnsgróðanum. Þeim hefur fækkað verulega sem eiga smávegis í hlutabréfum, lítinn sparnað og greiða fjármagnstekjuskatt. Þannig kom fram á síðustu skattframtölum að á árinu 2000 höfðu um 11 þúsund manns einhverjar fjármagnstekjur en þeim hafði fækkað niður í 4 þúsund, ef ég man rétt. Alla vega hafði fækkað um 7--8 þúsund fólki með litla hlutabréfaeign en hjá stórum fjármagnseigendum hafði eignin vaxið mikið vegna þess að þrátt fyrir þessa miklu fækkun varð aukning á fjármagnstekjuskattinum sem greiddur er að mig minnir um 30--40%. Þegar nánar er rýnt í þessar tölur, eins og á síðasta skattframtali, kemur þessi samþjöppun enn gleggra fram. Þá kom fram að 21 fjölskylda sem mest hafði í söluhagnað af hlutabréfum og fjármagnstekjum var að meðaltali með um 300 millj. kr. á sl. ári eða sem samsvarar, herra forseti, 800 þús. kr. á dag bara í fjármagnstekjur. Það er nálægt því eða litlu minna en lífeyrisþegar hafa á heilu ári í lífeyrisbætur. Þetta fólk sem var með þessar 300 millj. að meðaltali, þessi 21 fjölskylda, greiddi af þessu 10% skatt en launatekjur þessara fjölskyldna voru að meðaltali 3,4 millj. sem greiddur var af 38% skattur. Þarna sjáum við í hnotskurn hvernig samþjöppun auðs er að verða í þjóðfélaginu og hvernig þeim hefur verið hlíft sem eiga mikið fjármagn. Í þessum tölum mátti m.a. líka sjá að ef fjármagnstekjuskatturinn var tekinn og samsetning hans skoðuð að öðru leyti þá kom í ljós að 2% þeirra sem höfðu einhverjar fjármagnstekjur greiddu 53% af skattinum. Það þýðir að 96 fjölskyldur höfðu á sl. ári að meðaltali um 116 millj. hver þeirra bara í fjármagnstekjur af eignum sínum. Ríkisstjórnin létti verulega sköttum af þessu fólki með því að afnema það að eftir ákveðna fjármagnseign yrði greiddur skattur sem samsvaraði launaskatti eða skatti á launatekjur. Nú greiðast 10% af öllum fjármagnstekjunum. Auðvitað varð ríkissjóður fyrir verulegu tekjutapi af þeim sökum. Við sem flytjum þessa tillögu erum með henni að óska eftir því að sátt náist um að kanna hvaða leiðir eru færar til að létta þessum skatti af lágtekjufólki. Eins og ég nefndi áðan eru jaðaráhrifin vandamálið í þeirri leið sem við leggjum til. Við teljum hins vegar að hægt sé að skoða þetta með endurgreiðslu í eftiráálagningu með líkum hætti og með hátekjuskatt eða að ákveðinn frádráttur miðist við ákveðin tekjumörk og væri stiglækkandi vegna þess að ef hann er ekki stiglækkandi myndast munur á þeim sem eru ofan og neðan tekjumarkanna. Þannig gætum við hugsað okkur að menn mundu fallast á að ákveðin fjárhæð kæmi til frádráttar frá skattinum. Við getum nefnt tölur eins og 5--8 þús. kr. af þeim sem mest fengju og síðan væri þetta stiglækkandi og rynni út við lágmarkslaunin. Þetta er ein leið sem hægt er að fara og þetta er sú leið sem hefur verið farin í Finnlandi. Þannig myndast ekki sá mismunur þegar endurgreiðslan hættir sem ella yrði. Þetta er mikilvægt að menn hafi í huga en við erum vitaskuld tilbúin að skoða aðrar leiðir. Ég vil nefna, af því að skattleysismörkin hafa verið verulega í umræðunni, að ef þau hefðu fylgt launavísitölu frá 1995, herra forseti, þá ættu þau að vera 34 þús. kr. hærri á mánuði en þau eru og munar um það. Það er ljóst að skattleysismörkin hafa verið fryst að verulegu leyti frá því að þessi ríkisstjórn tók við á árinu 1995, m.a. til að ríkisstjórnin eigi fyrir þeim skattaívilnunum sem hún hefur fært hátekjufólki og fjármagnseigendum. Það er með ólíkindum, herra forseti, hvað ríkisstjórnin hefur gengið langt í að skerða kjör þeirra hópa sem þessi tillaga á nú að bæta kjörin hjá. Það vantar 7 þús. kr. á mánuði hjá örorkulífeyrisþegum og ellilífeyrisþegum til að þeir fái það sem þeim ber miðað við launavísitölu. Þessi ríkisstjórn hefur ávallt fundið leiðir til að koma í veg fyrir að lífeyrisþegar fái hækkun í samræmi við launavísitölu. Hefði það verið gert væri lífeyrir þessa fólks 7 þús. kr. hærri á mánuði. Það er, herra forseti, verulega stór hópur fólks, t.d. aldraðra, sem gert er að lifa af lágum tekjum. Helmingur aldraðra hefur sér til framfærslu laun sem eru undir lágmarkslaunum eða rúmlega 90 þús. kr. Sumir aldraðir hafa það alveg ágætt en stór hópur, og hér er ég að tala um helming, hefur sér til framfærslu laun undir lágmarkslaunum. 43% öryrkja hafa engar tekjur úr lífeyrissjóði og einungis sér til framfærslu það sem þeir fá frá Tryggingastofnun ríkisins. Síðan höfum við með hóp atvinnulausra sem fær um 73 þús. kr. á mánuði og greiðir af þeim einhvern skatt. Nú er svo komið að lífeyrisþegar sem engan skatt greiddu áður en þessi ríkisstjórn tók við á árinu 1995, greiða nú á milli 5 og 8 þús. kr. í hverjum einasta mánuði í skatt, eða sem samsvarar eins mánaðar lífeyrisgreiðslu í skatt á ári. Þegar til þess er tekið að stór hópur þessa fólks, eins og öryrkjar og lífeyrisþegar, þurfa margir hverjir að greiða á ári sem samsvarar eins mánaðar greiðslu bara í lyfjakostnað og það er komið svo að tveggja mánaða lífeyrisgreiðslur þessara hópa fara í að greiða skatt og lyf, herra forseti, þá er eitthvað mikið orðið að í þessu þjóðfélagi. Þetta þarf að skoða. Ein leiðin sem við bendum á er að vinda sér í það brýna verkefni að afnema skatta af þessu fólki, eða a.m.k. að stíga skref í þá átt sem við leggjum til í þessari tillögu. Ég vil nefna, herra forseti, að stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mælir fyrir um að öllum sem þurfa skuli tryggður í lögum réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli, atvinnuleysis, örbirgðar og sambærilegra tilvika. Öllum skal tryggður í lögum réttur til almennrar menntunar og fræðslu við sitt hæfi. Ég tel, herra forseti, að með því að stór hópur í þjóðfélaginu, sennilega milli 10 og 12 þúsund manns, hafi tekjur sem eru á bilinu frá skattleysismörkum að lágmarkslaunum þá jaðri það við brot á stjórnarskránni, þegar þessu fólki er boðið upp á það að eiga ekki fyrir nauðþurftum frá degi til dags. Það neyðist til að leita til hjálparstofnana og síðan kemur skattakrumla ríkisins og tekur skatt af þeim litlu tekjum sem þetta fólk hefur meðan sífellt er verið að létta skattbyrðinni af hálaunafólki og fjármagnseigendum. Herra forseti. Það er von mín að þessari tillögu verði vel tekið og menn setjist yfir það brýna verkefni að leita leiða til þess að afnema eða létta sköttum af lágtekjufólki. Herra forseti. Þessi tillaga á heima í efh.- og viðskn. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði henni vísað til síðari umr. og efh.- og viðskn.

Herra forseti. Hv. 1. flm. þessarar þáltill., Jóhanna Sigurðardóttir, kvaðst vonast til að þessari tillögu yrði vel tekið. Af hálfu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er henni mjög vel tekið. Við munum styðja framgang þessa máls sem gengur út á að skipuð verði nefnd sem fari í saumana á skattlagningu lágra tekna og að í nefnd þessari eigi sæti fulltrúar mismunandi pólitískra afla og aðila vinnumarkaðar og samtaka aldraðra og öryrkja. Það er staðreynd að á síðustu árum hefur stefnt í óefni hvað þetta snertir. Skattleysismörkin hafa ekki fylgt almennri launaþróun þegar til lengri tíma er litið. Nú er í fyrsta sinn í langan tíma farið að skattleggja þá sem allra minnstu tekjurnar hafa í þjóðfélaginu. Hverjir eru það? Það eru atvinnulausir, svo fyrst sé nefndur sá hópur sem hefur minnstar tekjurnar. Atvinnuleysisbæturnar eru nú 73.765 kr. á mánuði og fyrir hvert barn sem atvinnulaus einstaklingur hefur á framfæri eru greiddar 2.947 kr. Atvinnulaus einstaklingur með eitt barn á framfæri fær í tekjur frá hinu opinbera 76.712 kr. Þar sem skattleysismörkin eru núna í 70.279 kr., þá yrði þessi einstaklingur að greiða 2.380 kr. í skatt. Ef við síðan lítum á öryrkja, einhleypan aðila sem hefur grunnlífeyri, tekjutryggingu, tekjutryggingarauka og heimilisuppbót þá er hann samtals með 87.015 kr. á mánuði hverjum. Þetta er sú allra hæsta greiðsla sem öryrki getur haft. Þá fær hann að fullu greitt samkvæmt þeim liðum sem ég nefndi og hann fær þessa upphæð, 87.015 kr. Af þessu greiðir hann 6.192 kr. í skatt. Þannig er villandi að tala um að hann hafi þessa fjárhæð á milli handa. Við þurfum að draga þetta frá og þá hann er kominn niður undir 80 þús. kr. Það þarf einfaldlega að fara í saumana á þessu, endurskoða þær skattbyrðar sem lagðar eru á tekjulægsta fólkið í samfélaginu. Við tökum undir það að skipuð verði nefnd sem hafi það verkefni með höndum og munum styðja framgang þessa máls.

Herra forseti. Við ræðum hér till. til þál. um skattfrelsi lágtekjufólks. Þar segir að stefnt skuli að því að þeir sem hafi tekjur undir 90 þús. kr. á mánuði verði skattfrjálsir. Í þeim hópi er náttúrlega fjöldi aðila. Það eru, eins og nefnt hefur verið, bótaþegar en þar eru líka námsmenn sem fá námslán sem ekki eru skattskyld og eru með miklu meiri ráðstöfunartekjur. Þar eru líka heimavinnandi einstæðir foreldrar sem eru í tengslum við aðila, það heitir víst tengsl, það heitir ekki sambúð lengur þegar fólk vill ekki búa saman af því að það ætlar að spara sér bætur og skatta eða fá aukabætur, og þar eru líka skattsvikarar sem telja fram hin svokölluðu vinnukonuútsvör. Af þessu fólki ætla menn að fella skatta. Síðan eru líka unglingar sem eru nýbyrjaðir á vinnumarkaði því að það eru nánast engir aðrir á lágmarkslaunum verkalýðshreyfingarinnar, sem eru 90 þús. kr., nema unglingar sem eru nýbyrjaðir í vinnu. Í tillögunni er sagt að þetta kosti ríkissjóð 1 milljarð og ef það væri lausnin þá hefði ég ekkert á móti þessu. En það er ekki lausnin. Vegna þess að ef við ætlum að láta mann sem er með 90 þús. kr. eða lægra vera skattfrjálsan og síðan er annar sem þénar 91 þús. kr., þúsundkalli meira, á hann þá að fara að borga 7 eða 8 þús. kr. í skatta? Á hann að tapa 7 þús. kr. á því að hafa þénað þúsundkall? Nei, væntanlega ekki. Það þarf því að lækka skattana á honum líka. Og þá kemur maðurinn með 92 þúsundkallinn. Það verður væntanlega að lækka skattana á honum líka o.s.frv. Þetta er miklu stærra mál. Ef menn ætla að gera þetta með því að hækka persónuafsláttinn einan sér þá kostar hækkun á persónuafslætti eða skattfrelsismarki um þúsundkall, ef við hækkum skattleysismörkin um þúsundkall græðir hver launþegi í landinu 380 kr. á mánuði en ríkissjóður tapar 1 milljarði á ári fyrir hvern þúsundkall sem skattleysismörkin eru hækkuð. Þetta er ekki einfalt mál. Hins vegar ef menn ætla að fara þá leið, sem mér sýnist menn ætli að reyna að gera, að láta þau deyja út á einhverju tekjubili, segjum upp í 120 þúsundkall eða eitthvað svoleiðis, eða 110 þúsundkall, þá eru menn að auka enn frekar jaðarskatta í dæminu, jaðarskatta sem aðilar vinnumarkaðarins hafa bent á að séu fátæktargildrur sem gerir fólk að fátæklingum, fólk kemst ekki upp úr þeirri gildru. Vegna þess að ef það bætir við sig í tekjum eitthvað eilítið, þá er það allt tekið og rifið af í skatta og lækkun bóta. Þetta er akkúrat sá vandi og við erum að búa til fátæklinga með slíku kerfi. Ég segi því, herra forseti, að þetta frv. er í ætt við lýðskrum. Síðan er rætt um skatta og fjárhagsaðstoð og ég spyr: Maður sem fær fjárhagsaðstoð og er með tekjur upp á 90 þús. kr. og annar, við skulum segja einstæð móðir eða einstæður faðir sem er að skúra á kvöldin og er líka með 90 þús. kr., af hverju ætti sá að borga skatta en ekki sá sem fær fjárhagsaðstoðina? Þessir einstaklingar með nákvæmlega sömu tekjurnar. Hvaða hugsun er á bak við þetta? Ég næ því ekki. Og að bætur séu einhvern veginn sérstaklega meðhöndlaðar í tekjum. Tekjur eru tekjur þegar þær eru komnar inn í heimilið, peningar til ráðstöfunar eru peningar til ráðstöfunar hvort sem þeir heita bætur, fjárhagsaðstoð, launatekjur, vaxtatekjur eða hvað það nú er. Ég get því ekki fallist á það að fjárhagsaðstoð sé einhvern veginn undanskilin sköttum. Síðan er annað mál, herra forseti, sem ég vildi nefna. Hvernig stendur á því að menn líta svo niður á fólk sem er með lágar tekjur að þeir treysta því ekki til að taka þátt í kostnaðinum við samfélagið?

Taka þátt í...?

Taka þátt í kostnaði við samfélagið, taka þátt í velferðarkerfinu. Segja við fólk: Þú ert svo óburðugur að þú getur ekki tekið þátt í velferðarkerfinu. Þú átt ekki að borga neitt. Þetta er líka sjónarmið. Þetta er spurning um sjálfsvirðingu þeirra sem eru með lágar tekjur. Svo er hitt, herra forseti, eftir því sem skattar eru hækkaðir eða prósentan, þeim mun lægri verða tekjur ríkissjóðs. Þetta er svo merkilegt. Ef tekjuskatturinn væri 100% á allar tekjur þá mundi enginn vinna og tekjur ríkissjóðs yrðu núll. Þetta er þekkt fyrirbæri. Og þetta gerðist einmitt þegar fjármagnstekjuskatturinn var lækkaður úr 48% niður í 10% að tekjur ríkissjóðs sjöfölduðust, af því að það seldi enginn eignir þegar helmingurinn fór í skatta.  Ég held að það sé annað vandamál sem við glímum við. Það eru hjón sem eru með þrjú börn undir sjö ára aldri. Hvað gerist með slíka fjölskyldu, hafa menn skoðað það? Þegar fólk er með þrjú börn undir sjö ára aldri þurfa þau öll barnaheimilispláss ef makarnir vinna báðir, sem þýðir það að annar makinn verður að vera heima. Það kostar 60 þús. kr. á mánuði að hafa þrjú börn á barnaheimili og það borgar sig engan veginn að báðir makarnir vinni. Þá gerist það að yfirleitt er það konan, því miður, sem situr heima og annast þessi þrjú börn. Hvað gerist þá? Þá þarf einn aðili að vinna fyrir fimm munnum. Og hvað þýðir það? Hann verður að hafa mjög háar tekjur. Það þýðir ekkert fyrir hann að vinna fyrir minna en 200 þúsundkall á mánuði hvernig sem hann fer að því.  Ég er alveg sammála því að það væri mjög gott og þarft að taka inn í umræðuna endurskoðun á skattkerfinu en þá í allt aðra veru, lækka skattana, herra forseti, og reyna að hemja útgjöld ríkissjóðs sem vaxa og vaxa með sífellt auknum kröfum, sérstaklega þeirra aðila sem hér eru að leggja fram frv. um auknar bætur og bætur til fólks sem jafnvel er hátekjufólk, eins og umræðan um öryrkjadóminn sýndi berlega.

Herra forseti. Það er alltaf jafnfróðlegt að hlýða á helsta talsmann Sjálfstfl. í trygginga- og velferðarmálum. Mig langar til að spyrja hvort hann sé andvígur því að sett verði á fót nefnd sem kanni hvaða leiðir eru færar í þessum efnum, að bæta kjör þeirra sem eru með allra lægstu tekjurnar í þjóðfélaginu í gegnum skattkerfið. Út á það gengur þáltill. Varðandi tilraunir til að búa til fátækt, eins og hv. þm. orðaði það, þá var ég að leggja áherslu á að atvinnulaus maður er með í bætur 73.765 kr. Sá maður er dæmdur til fátæktar. Öryrki sem ekki getur aflað neinna atvinnutekna getur hæst fengið 87.015 kr. Nú er það svo að Sjálfstfl., og þar á meðal hv. þm. Pétur H. Blöndal, hefur staðið gegn hækkunum á þessum bótum, atvinnuleysisbótunum og örorkubótunum. Og nú talar hann um tilraunir til að lækka skatta á þessa aðila sem tilraunir til að búa til fátækt. Vill hann skýra örlítið hvað hann á við?

Herra forseti. Í fyrsta lagi er ég ekki talsmaður Sjálfstfl., ég er aðallega talsmaður sjálfs mín. Ég fylgi sannfæringu minni og ég segi aldrei ,,við samfylkingarmenn`` eða ,,við vinstri grænir`` eða ,,við sjálfstæðismenn``. Ég tala bara fyrir sjálfan mig. Svo er það með öryrkjann. Hann fær 87 þús. kr. Það er ekki hámark, það er lágmark í ráðstöfunarfé. Hann fær aldrei minna vegna þess að ef hann vinnur einhvers staðar eitthvað þá er það til viðbótar, þetta er því lágmark. Öryrkjar sumir hverjir eru með mjög góðar tekjur, örorkulífeyri og lífeyrissjóð, sérstaklega vegna framreiknings. Menn geta verið með 100, 200 þús. kr. í örorkulífeyri ef þeir hafa verið í lífeyrissjóði, að sjálfsögðu. Það sem menn eru að tala um hérna er að menn ætla að auka jaðarskattana, auka fátæktargildruna. En ég hef ekkert á móti því að skipa nefnd til að fara í gegnum skattkerfið almennt og athuga hvernig t.d. sumt fólk sem borgar hátekjuskatt er statt.

Herra forseti. Öryrki sem ekki getur aflað neinna atvinnutekna getur hæst fengið 87.015 kr. Atvinnulaus maður sem engra tekna aflar fær 73.765 kr. Hvort vill nú hv. þm. gera, hækka þessar greiðslur úr almannasjóðnum til að bæta kjör þessa fólks eða fara hina leiðina og létta skattbyrðinni af þeim? Eða vill hv. þm. einfaldlega dæma þetta fólk til áframhaldandi fátæktar?

Herra forseti. Öryrkjar fá lægst 87 þús. kr. Geti menn unnið eitthvað eða hafi menn tekjur einhvers staðar frá t.d. úr lífeyrissjóði, sem flestir öryrkjar ættu að hafa því það er búið að vera skylda að vera í lífeyrissjóði frá 1974.

En þeir sem hafa aldrei getað unnið?

Það eru sárafáir sem aldrei hafa geta unnið og þeir búa í sambýlum. Þetta er því lágmark sem menn geta fengið þarna. Allir eða flestir öryrkjar hafa einhverjar tekjur til viðbótar og hafa þá meira til ráðstöfunar. Varðandi atvinnuleysisbætur þá er atvinnuleysi á Íslandi sem betur fer nánast ekkert. Og ég er mjög stoltur af því að tekist hefur að halda því niðri. Það var í og með þess vegna sem ég bauð mig fram á sínum tíma til Alþingis, það var til að koma í veg fyrir það atvinnuleysi sem þá hafði myndast því ég tel að atvinnuleysi sé mikið böl. En þetta þarf líka að skoða vegna þess að það þarf líka að vera einhver hvati hjá fólki til að vinna. Ef atvinnuleysisbæturnar verða hærri en lægstu tekjur þá er ekki hvati til að vinna.

Hæstv. forseti. Það er alveg furðulegt að hlusta á það að þegar rætt er um að lækka skatta á lágtekjufólki, þá er eins og himinn og jörð séu að hrynja yfir ríkissjóð. Mér finnst þetta alveg furðulegt og ég bið hv. þm. að fara aðeins betur yfir það hvernig stendur á því að menn eru hér sífellt að reyna að blekkja fólk með tölum um það hvað það þýði ef persónuafslátturinn verði hækkaður. Persónuafslátturinn er eitthvað sem dregið er frá eftir að búið er að leggja skatt á menn og þá er þúsundkallinn þúsundkall og ekkert minna. Auðvitað er hægt að blekkja fólk með því að tala um eitthvað annað en fólk heldur að verið sé að tala um. Ef menn lækka persónuafsláttinn um 10 þús. kr. á ári þá lækkar hann um 10 þús. kr. á ári. Ég sé ekki hvers vegna ekki er hægt að gera slíka hluti og af hverju menn eru að finna það út að ríkissjóður þurfi að borga milljarð fyrir það ef lækkað er um þúsundkall, af því að það er ekki rétt.

Herra forseti. Það er afskaplega einfalt stærðfræðilegt samband á milli persónuafsláttar og frítekjumarks og menn tala ýmist um frítekjumark, ég gerði það áðan, eða um persónuafslátt. Það er samhengi þarna á milli.  Þannig að hækkun á persónuafslætti um þúsundkall á mánuði mundi auka tekjur hvers einstaklings í landinu um þúsundkall á mánuði en tekjur ríkissjóðs mundu minnka um 3.000 milljónir á ári. Sparnað á móti, gjörið svo vel.

Hæstv. forseti. Hv. þm. kýs að halda skollaleiknum áfram. Sannleikurinn er sá að ef við hækkum persónuafsláttinn um þúsundkall þá er ekki um að ræða --- við erum að tala um 150 þúsund manns eða svo sem lagður er á skattur og tölurnar sem koma út úr því eru sko ekki neinn milljarður. Tölurnar sem koma út úr því eru 150 millj. á ári og það þýðir ekkert að rugla fólk sífellt með því að vera að tala um einhverjar aðrar tölur en þetta er. 10 þús. kr. lækkun er þá ekki þessir milljarðar sem hv. þm. talaði um.

Herra forseti. Ég hef alltaf jafngaman af því þegar menn segja: ,,Sannleikurinn er sá eða staðreyndin er...`` Það er eins og þeir segi ella ekki sannleika eða staðreyndir. Þarna er einn misskilningur. Ég var að tala um mánaðarlaun. Ég var að tala um mánaðarlegan persónuafslátt en ekki árlegan.

Mánaðarlegan?

Já. Ef þetta er árlegur persónuafsláttur er þetta allt annað mál. Það má lækka hann um þúsundkall, og þá lækka tekjur ríkissjóðs um 150 millj., hárrétt hjá hv. þm. En þá erum við að tala um miklu lægri tölur. Þá erum við að tala um kannski 700 kr. á mánuði. Það er miklu lægri tala þannig að við verðum að halda okkur við það að tala annaðhvort um mánaðarlegar eða árlegar tölur. Ef mánaðarlegur persónuafsláttur er lækkaður um þúsundkall fyrir hvern Íslending eru það 12 þús. kr. á ári. Þá tölu þarf að margfalda með fjölda skattgreiðenda og þá fær maður tæpan milljarð.

Herra forseti. Ég hef alltaf haft gaman af því að hlusta á þennan helsta talsmann Sjálfstfl. í skatta- og velferðarmálum, hv. þm. Pétur Blöndal, ræða málin en þó finnst mér það stundum sárgrætilegt. Ég verð að segja honum það til hróss að hann er sá eini af þingmönnum Sjálfstfl. sem yfirleitt ræðir velferðarmál í þinginu. Þannig hygg ég að verði líka í dag með þá merku tillögu sem hér er flutt. Ég vil aðeins í þessu stutta andsvari mínu spyrja hv. þingmann einfaldrar spurningar: Er hv. þm. Pétur Blöndal stoltur af því að skattleggja aldraða og öryrkja og þá sem eru með undir 90 þús. kr. á mánuði eins og gert er í dag og skapa ríkissjóði þannig einn milljarð af þeim 70 sem tekjuskattur einstaklinga gefur ríkissjóði? Er hv. þm. stoltur af þessari skattheimtu?

Herra forseti. Aftur er reynt að þvinga mig undir flokksbönd Sjálfstfl. Menn hafa sérstaka unun af því að binda mig á klafa Sjálfstfl. Ég er talsmaður sjálfs mín og ég er kannski fyrst og fremst talsmaður skattgreiðenda í landinu, skattgreiðenda sem er refsað fyrir það að sýna frumkvæði og dugnað, skattgreiðenda sem er refsað fyrir það að afla sér menntunar og tekna. Ég er fulltrúi þeirra. Hvort ég sé stoltur af því að skattar séu á lágtekjufólki? Ég er ekkert frekar stoltur af því heldur en af því að skattpína fjölskylduna sem ég nefndi áðan. Ég vil að skattar séu lækkaðir umtalsvert á öllum. 

Herra forseti. Já, þetta er mjög góð yfirlýsing. Hv. þm. vill lækka skatta almennt á öllum. Hann vill lækka skatta til jafns á einstaklingum sem hafa 2 millj. kr. á mánuði og þeim sem eru með 90 þús. kr. á mánuði. Þetta er afar athyglisvert. Þetta er sjónarmið út af fyrir sig sem ber auðvitað að virða. En ég er algjörlega ósammála því. Ég trúi því ekki að hv. þingmaður geti ekki fallist á að það sé sanngjarnt og jafnframt ódýrast fyrir ríkissjóð að byrja á þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, öldruðum, öryrkjum og þeim sem eru með strípaðar atvinnuleysisbætur og annað slíkt. Er ekki sanngirnismál að byrja á því, líka sanngirnismál gagnvart ríkissjóði? Ég segi fyrir mitt leyti, ég vil ekki lækka skatta á mér eða hv. þm. Pétri Blöndal. Við höfum ekkert með skattalækkun að gera í dag. En ég vil ganga fyrsta skref og lækka skatta á öldruðum og öryrkjum og þeim sem ég hef nefnt og ég trúi því ekki að hv. þingmaður geti ekki fallist á að þetta sé besta fyrsta skref til lækkunar skatta.

Herra forseti. Þetta er í gangi í dag í skattkerfinu.

Hvað?

Það eru miklu hærri skattar á fólk sem er með hærri tekjur. Maður sem er með lágmarksörorkulífeyri, 87 þús., borgar 6 þús. kr. í skatt. Sá sem er með tvöfaldar þessar tekjur borgar þrefalt, fjórfalt eða fimmfalt í skatt. Ég get reiknað það út fyrir hv. þingmann. Þeir sem eru með fjórfaldar tekjur borga sennilega tuttugufaldan þennan skatt. Við erum með jöfnun í kerfinu í dag. Fyrstu 70 þús. kr. eru skattfrjálsar hjá öllum, hvort sem menn eru með 2 millj. á mánuði sem eru reyndar afskaplega fáir eða með 90 þús. kr. á mánuði. Það er jöfnun í dag í kerfinu.

Herra forseti. Lágtekjufólki er sýnd fullkomin lítilsvirðing með þeim ummælum sem hv. þm. ber á borð. Hv. þingmanni svelgist ekki á því að búa hér til skattaparadís fyrir fjármagnseigendur og stórfyrirtækin með margra milljarða tekjutapi fyrir ríkissjóð. Á sama tíma svelgdist honum heldur ekki á því að skattpína lágtekjufólk. Og það er hneisa að bera á borð svona spurningu: Vilja menn ekki að láglaunafólk taki þátt í kostnaði við velferðarkerfið? Lágtekjufólk tekur þátt í því með því að borga 14--24,5% í virðisaukaskatt af matvælum sem það hefur ekki efni á að kaupa. Það er fullkomin lítilsvirðing við fólk hvernig hv. þm. talar, og að segja að hér sé bara um námsmenn að ræða og heimvinnandi fólk er heldur ekki rétt. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef hér frá kjararannsóknarnefnd voru 16.000 manns sem voru á vinnumarkaðnum með tekjur undir 90 þús. kr. fyrir fulla dagvinnu. Þetta er því fullkomin rökleysa sem hér er borin á borð fyrir láglaunafólk og ég hef skömm á þessum málflutningi.

Herra forseti. Hv. þm. talaði um skattaparadís. Það er rétt. Skattar hafa verið lækkaðir á fyrirtæki og fjármagnstekjur sem hefur gert það að verkum að þessir skattstofnar hafa vaxið svo um munar. Fólk flytur ekki lengur tekjurnar úr landi þegar það hefur miklar tekjur, hagnaður fyrirtækja er ekki fluttur úr landi eins og gerðist. Fyrirtækin flytja ekki sjálf starfsemina úr landi vegna skatta. Þau eru meira að segja farin að koma til baka til landsins og leggja ríkissjóði til tekjur. Og nú er það spurning mín til hv. þm.: Vill hún hafa háa skatta og engar tekjur ríkissjóðs þannig að við getum ekki staðið undir velferðarkerfinu? Þá væri allt atvinnulífið í dróma og engin fyrirtæki gætu borgað há laun. Hvort vill hv. þm. það eða að atvinnulífið sé í fullum blóma, fólk flytji arðinn heim, hafi hann hérna heima, borgi af honum skatt, leggi ríkissjóði til miklar tekjur, fyrirtækin geti borgað há laun og starfsmennirnir mikla skatta? Launin hafa hækkað sem aldrei fyrr í Íslandssögunni. Hvort vill þingmaðurinn þetta eða hitt, drómann?

Herra forseti. Ég vil sanngirni og réttlæti í skattlagningunni. Það er engin sanngirni eða réttlæti í skattlagningunni hjá þessari ríkisstjórn. Þvert á móti hefur skattbyrði á fólk með meðaltekjur og lágtekjur vaxið --- vaxið gríðarlega til að greiða fyrir skattaívilnanir sem þessi hv. þm. hefur staðið fyrir til fjármagnseigenda og stórfyrirtækja. Og er það að skila peningum í ríkissjóð að fyrirtæki greiða á næsta ári 2 milljörðum minna til ríkisins en þau gerðu í fyrra? Er það sanngjörn og réttlát skattlagning að á sama tíma borga einstaklingar 5 milljörðum meira í ríkissjóð heldur en þeir gerðu á þessu ári eins og þeir eiga að gera á næsta? Þar á meðal er lágtekjufólk sem ekki á fyrir mat frá degi til dags. Mér finnst þetta vanvirða við láglaunafólk, fólk með litlar tekjur, sem varla á fyrir brýnustu nauðþurftum að bera á borð svona málflutning eins og hv. þm. gerir. Og ég skora á þingmanninn að segja hér við láglaunafólk sem hugsanlega er að horfa á þessar umræður hvernig það eigi að lifa af 90 þús. kr. mánaðartekjum og borga um leið skatt af þeim upp á 10 þús. kr. Eigum við ekki að fara í það, hv. þingmaður, að jafna hér skattbyrðina frekar en að skattpína lágtekjufólk og færa fjármagnseigendum á silfurfati ár eftir ár skattaívilnanir sem skipta milljörðum?

Herra forseti. Hv. þm. segir að skattar fyrirtækja lækki um 2 milljarða. Ég hef grun um að það sé vanáætlun. Það hefur nefnilega sýnt sig aftur og aftur að áætlanir fjmrn. um skattstofna þegar skattar eru lækkaðir hafa brugðist vegna þess að skattstofninn stækkar svo mikið þegar skattar eru lækkaðir. Þetta gerðist þegar fjármagnstekjuskatturinn var lækkaður. Þá stórjókst skattstofninn. Skattstofninn breikkaði og breikkaði þannig að tekjur ríkissjóðs sjöfölduðust þó að skatturinn væri lækkaður niður í 10% og ég hygg að nákvæmlega hið sama gerist með fyrirtækin, að þau muni sýna meiri hagnað. Þau geta nefnilega ráðið því. Það er hægt að reka fyrirtæki illa eða vel. Og þegar það er svo mikill hvati til að reka þau vel með lágum sköttum sýna þau meiri hagnað og geta borgað hærri laun líka. Það gleymist oft í umræðunni. En það að skattar einstaklinga hækka um 5 milljarða er til skoðunar, og við skulum bara spyrja: Getum við ekki lækkað skatta á einstaklinga almennt?

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur flutt till. til þál. sem ég er flm. að ásamt formanni Samfylkingarinnar, Össuri Skarphéðinssyni. Ég held að þessi tillaga sé í raun og veru ein sú merkasta sem komin er fram á þessu þingi, í þeim aragrúa þingmála sem kominn er fram ef frá er kannski skilinn grunnurinn að þessu öllu sem eru fjárlögin. Ég ætla ekki að ræða þau hér og nú en ég hlustaði með athygli á hv. þm. Pétur Blöndal sem efast um að hlutir séu þar réttir. Þessi tillaga fjallar um það að kanna hvaða leiðir eru færar til að afnema eða lækka verulega tekjuskatt lágtekjufólks og lífeyrisþega sem hafa tekjur undir lágmarkslaunum. Í þessu sambandi bendum við m.a. á að kannaðir verði möguleikar á endurgreiðslu skattsins eftir á eftir að fólk hefur talið fram til skatts eða með sérstökum frádrætti frá tekjum. Herra forseti. Ég segi það og sagði áðan í stuttu andsvari að ég held að þetta sé eitt brýnasta verkefnið í skattkerfisbreytingum á Íslandi í dag, þ.e. að bæta það og koma í veg fyrir að lágtekjufólk með minna en 90 þús. kr. borgi stóran hluta af tekjum sínum í skatt til ríkisins. Með öðrum orðum, ef við förum í gegnum þetta, er talið að í kringum 11.000 lágtekjufjölskyldur séu í landinu með árstekjur á bilinu 780--1.100 þús. kr. Ég ætla aðeins að vekja athygli á því, ef við förum yfir þessa liði, að skattkerfisbreyting sem átti að lagfæra rekstrarskilyrði fyrirtækja í landinu, rekstrarskilyrði fyrirtækja --- það má segja að við séum að tala um till. til þál. um að bæta rekstrarskilyrði lágtekjufólks og þeirra sem minna mega sín í þjóðfélaginu og það getur vel verið að það skili sér þá betur í skattkerfinu eins og hv. þm. Pétur Blöndal talar stundum um --- en í þessu sambandi er rétt að minna á að 96 einstaklingar í landinu höfðu 116 millj. kr. að meðaltali í fjármagnstekjur --- 116 millj. --- og borga af þeim 10% skatt. Þessir sömu einstaklingar og fjölskyldur þeirra voru einungis með 3,7 millj. í launatekjur á síðasta ári og borguðu af þeirri fjárhæð 38,5% skatt eins og ég og hv. þm. Pétur Blöndal, sömu skattprósentu. Á sama tíma er núna boðað í fjárlagafrv. að tekjuskattur fyrirtækja í landinu muni lækka úr 7,5 milljörðum í 5,3 milljarða kr., þ.e. um 2,2 milljarða. Eignarskattur einstaklinga og lögaðila mun lækka um 4,4 milljarða. Á sama tíma er áætlað að tekjuskattar einstaklinga hækki um 5 milljarða, fari úr 65 milljörðum kr. í 70 milljarða kr., og af þessum 70 milljörðum kr. sem ríkissjóður hefur í tekjuskatt af einstaklingum á næsta ári kemur 1 milljarður kr. frá því fólki sem fær atvinnuleysisbætur, tryggingabætur og er með undir 90 þús. kr. í laun á mánuði. Ég trúi því ekki að nokkur einasti alþingismaður geti komið í ræðustól og mælt þessu bót. Tillagan sem hér er flutt er till. til þál. til þess að skipa nefnd til að fara í gegnum þetta. Ég hlustaði með athygli á það sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði í sjónvarpi í gær í einhverjum umræðuþætti um 90 þús. kr. og 91 þús. kr. Það er enginn að tala um að þetta verði svona. Það er hægt að jafna þetta út öðruvísi og gera það þannig að þetta stökk komi ekki. En það er til í kerfinu að 100 kr. eða 200 kr. velti mönnum yfir í ákveðin tekjumörk og minnki bætur þeirra. Það er til. Herra forseti. Ég hef stundum sagt að ein mesta skömm þessa þjóðfélags, þessa velmektarþjóðfélags er hvernig kjör við búum öldruðum og öryrkjum. Það er hrein skömm að því. Og ef maður skammast sín einhvern tíma fyrir að vera Íslendingur þá er það í raun og veru í þessum atriðum, það verður bara að segjast alveg eins og er. Ég trúi því ekki. Þegar ég sagði það áðan að hv. þm. Pétur Blöndal, sem ég kalla stundum talsmann Sjálfstfl. í skattamálum og velferðarmálum, væri eini maðurinn sem kæmi hér í þessa umræðu, þá er það mjög gott í sjálfu sér og ber að þakka fyrir það. En ég ætla líka að vekja athygli á því og það kemur kannski í ljós í seinni umræðu hvort fleiri þingmenn Sjálfstfl., svo maður tali nú ekki um garminn hann Ketil, Framsfl., komi og láti í sér heyra um þessi mál, sem ég stórefast reyndar um. Við þurfum, herra forseti, að skapa þjóðarsátt um skattfrelsi lægstu launa, það er mál númer eitt, tvö og þrjú, til að bæta rekstrarskilyrði lágtekjufólks, ef við notum það orð og grípum til fyrirtækjamáls til að hv. þm. Pétur Blöndal kannski sérstaklega skilji það sem við erum að tala um. Við þurfum með öðrum orðum pólitíska sátt milli allra stjórnmálaafla á Íslandi við að finna þá bestu leið í gegnum skattkerfið til að fólk undir ákveðnum tekjumörkum, sama hvort við tölum um 90 þús. eða eitthvað annað, borgi ekki skatta til ríkisins í þessum efnum. Og ég tek það skýrt fram, eins og ég sagði áðan, að það á ekki að gera það þannig að við alþingismenn eða aðrir njótum þess að fá skattalækkun í þeim breytingum sem gerðar yrðu. Með öðrum orðum: Skattkerfisbreyting sem þarf að gera og er brýnast að gera á ekki að ganga yfir alla Íslendinga. Í því felst jafnaðarmennskan, í því efni sem við erum að tala hér um, að byrja á þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, og ganga í þetta. Það má eiginlega segja, herra forseti, að þjóðfélag geti engan veginn talist velferðarþjóðfélag nema vel sé búið að öldruðum og öryrkjum og þeim tryggð sómasamleg kjör. Þetta er bara grundvallaratriði í þjóðfélaginu sem á að vera regla sem allir eiga að hafa í heiðri. Það eru allt of margir þjóðfélagsþegnar sem búa við kjör sem duga ekki fyrir nauðþurftum eða brýnustu framfærslu. Og þetta á ekki síst við um þá þjóðfélagsþegna sem ég hef hér gert að umræðuefni. Herra forseti. Á þeim átta mínútum sem við þingmenn höfum til að fara í gegnum þetta mál og ræða mætti margt um það segja. Ég á þá ósk heitasta að eftir kannski tíu ár þurfi ekki svona mörk, þá verði þetta með öðrum orðum búið að ganga í gegnum þjóðfélagið. Þeir aldraðir sem fá mjög lágan lífeyri í dag af því að þeir byrjuðu að borga lífeyrissjóðsiðgjöld mjög seint vegna þess að svo og svo mikið af starfsævi þeirra var liðið --- ég hygg að við sem erum að vinna í dag og erum í fullu fjöri munum eiga áhyggjulaust ævikvöld þegar við eldumst. En það er ekki þannig í dag og það vantar að brúa það bil. Og ég á við það, herra forseti, þegar ég segi að brýnasta úrlausnarefni í skattamálum í dag eftir að rekstrarskilyrði fyrirtækja hafa verið bætt svo með skattkerfisbreytingunni sem gerð var á síðasta ári og mun sjá dagsins ljós á næsta ári og við sjáum núna í fjárlagafrv., skattaparadís, eins og hv. þm. Pétur Blöndal kallaði fyrir fyrirtæki, að við búum til á Íslandi skattaparadís fyrir lágtekjufólk. Fyrir fólk sem er með, ef við nefnum einhverja tölu, undir 90 þús. kr. til framfærslu á mánuði. Ég tel þetta brýnasta atriðið og við þurfum þjóðarsátt um að finna leið í gegnum skattkerfið til þessa, sama hvort það er gert í eftiráálagninu, eins og hátekjuskatturinn er lagður á, eða með einhverjum sérstökum afslætti í byrjun.

Herra forseti. Það er með ólíkindum að heyra enn einu sinni að þessi kerfisbreyting muni kosta ríkissjóð 1 milljarð í minni tekjum. Það er með ólíkindum vegna þess að það er ekki hægt að lækka skatta og fella niður skatta af þeim sem eru með 90 þús. kr. nema að fella þá líka niður af þeim sem eru með 91 þús. eða 92 þús. eða 100 þús. Það er ekki hægt. Annars yrði mönnum refsað fyrir að hafa þúsundkall meira í tekjur. Þetta þýðir að lækka þarf skatta á miklu, miklu stærri hópi en hv. þm. eru að tala um. Þetta er ekkert annað en lýðskrum, herra forseti.

Hvernig eigum við að gera það?

Þetta er lýðskrum. Það yrði að gera með því að láta þessa skattalækkun deyja út, skattaprósentuna deyja út t.d. til tekna upp að 120 þús. Og auka þannig jaðarskatta, herra forseti? Er það það sem hv. þm. vill, auka jaðarskattana þegar aðilar vinnumarkaðarins benda á að það sé besta leiðin til þess að búa til fátæktargildrur? Nei, herra forseti. Ég er hins vegar vel til í það, ef hv. nefnd mundi breyta þessari tillögu þannig að skoðaður yrði rekstrargrundvöllur heimilanna í heild, líka þeirra svokölluðu hátekjumanna sem eru að basla við að vinna fyrir fimm manna fjölskyldu af því að þeir eru einir um það. Ég vildi gjarnan að það yrði skoðað. Við mig hefur talað maður í þeirri stöðu. Hann sagðist ekki hafa efni á að fara í bíó og er hátekjumaður.

Ég hygg, herra forseti, að ég mundi gjarnan vilja hitta þann mann og taka hann með mér næst þegar ég fer í bíó og bjóða honum með ef 5 millj. kr. maður hefur ekki efni á að fara í bíó. Hvað má þá segja um aumingja fólkið sem er með strípaðar atvinnuleysisbætur, 75 þús. kr.? Heldur hv. þm. Pétur Blöndal að þeir aðilar hafi efni á að fara oft í bíó? Nei, ég frábið mér svona umræðu, herra forseti, eins og hér hefur komið fram. Hv. þm. er enn þá að staglast á þessu bili, 90--91 þús. kr. Það er enginn vandi að búa til skattauppbót sem deyr út eftir því sem kemur nær þessum tölum. Það er enginn vandi að búa það til. Það hygg ég að stærðfræðingurinn Pétur H. Blöndal, hv. þm., geti gert og vilji sjá ef hann yfir höfuð vill fara þessa leið. En hv. þm. Pétur H. Blöndal er samkvæmur sjálfum sér í raun og veru og hefur bara á móti því að eitthvað sé verið að lagfæra skattastefnu gagnvart lágtekjufólki. Hann vill með öðrum orðum að ef eitthvað yrði gert þá verði sama skattkerfisbreytingin gerð fyrir fólk með undir 90 þús. kr. á mánuði eða milljón á ári og fólk með 5 eða 10 milljónir. Þessu er ég bara algjörlega ósammála. Það er grundvallaratriði og ég hef sagt að þetta er bráðaaðgerð. Fyrsta aðgerð er að fara í þá breytingu sem kostar ríkissjóð minnst og gagnast þeim sem hafa það verst í þjóðfélaginu, þeim þjóðfélagshópum sem við erum hér að ræða um og hv. þm. sagði í frægri þingræðu einu sinni þegar við vorum að ræða um starfskjör aldraðra og öryrkja að það væri ekki endilega að tryggingabæturnar væru svo lágar heldur óregla annaðhvort vegna áfengis, eiturlyfja eða vegna fjármálaóreiðu sem skapaði mesta vandann hjá þessu fólki. Man hv. þm. Pétur H. Blöndal eftir þeim umræðum sem voru ákaflega ósmekklegar inn í þær umræður sem þá voru um kjör og við skulum segja ,,starfsskilyrði`` aldraðra og öryrkja, af því að það er best að tala fyrirtækjamál við hv. þm. Pétur H. Blöndal?

Herra forseti. Það væri efni í heilan þátt að ræða um þau ummæli sem voru rangtúlkuð á sínum tíma og ég sagði ekki, þannig að ég ætla ekki að fara nánar út í það. En varðandi 91 þúsundkallinn og það sem ég hef kallað hérna lýðskrum. Það er náttúrlega ekkert annað en lýðskrum þegar menn segja það að þessi hópur manna borgi einn milljarð og lækka megi skatta á þá, búið. Það er bara ekkert búið vegna þess að þeir sem eru með 91 þús. kr. verða þá beittir miklum rangindum ef þeir ættu að fara að borga 8 þús. kr. í tekjuskatt fyrir þennan eina þúsundkall sem þeir hafa meira í tekjur. Það er ekki hægt.  En talandi um lýðskrum þá stendur á síðu 4 í þessu plaggi, þar er talað um framfærslukostnað hjóna með tvö börn, 108 þús. kr., Ráðgjafarstofan áætlar 140 þús. kr. o.s.frv. Síðan stendur: ,,Ef miðað er við þá framfærsluþörf vantar um 50 þús. kr. til að lágmarkslaunin dugi fyrir brýnustu nauðþurftum fjögurra manna fjölskyldu.`` Hvað eru menn að segja? Menn gleyma öllu kerfinu í kring. Menn gleyma vaxtabótum, húsleigubótum, menn gleyma barnabótum í skattkerfinu, menn gleyma öllu vísvitandi og viljandi. Þetta er lýðskrum og ekkert annað. Þetta er lýðskrum og þessi tillaga öll er lýðskrum en ég væri til í að styðja hana ef henni yrði breytt og skoðuð yrðu rekstrarskilyrði skattgreiðenda á Íslandi almennt, og ég skora á hv. nefnd að gera það.

Herra forseti. Ég vissi að þegar við færum að tala um rekstrarskilyrði aldraðra og öryrkja að þá mundi hv. þm. aðeins kveikja á perunni og koma til umræðu betur í þessu máli. Hann kýs hins vegar að tala hér um hugmynd sem hreyft er til þess að finna leiðir í gegnum skattkerfið í eftiráálagningu eða fyrir fram eða með sérstakri skattauppbót til þeirra sem eru undir 90 þús. kr., það kallar fulltrúi Sjálfstfl., sá eini sem hefur komið hér í þessa umræðu, talsmaður flokksins í skattamálum og velferðarmálum, lýðskrum.

Ég er fulltrúi skattgreiðenda.

Og fulltrúi skattgreiðenda. Þetta kallar hv. þm. lýðskrum. Ég skal koma að því kannski örlítið seinna, í seinni ræðu minni, við skulum ræða það þá betur, vegna þess að ég heyri það að við erum búin að finna hér tungutakið til að ræða um vanda aldraðra og öryrkja með því að tala um rekstrarskilyrði þeirra. Við getum farið að skiptast á skoðunum öðruvísi en hér hefur verið. Þetta er ekki lýðskrum, herra forseti, þetta eru beinar tillögur jafnaðarmanna á Alþingi sem vilja láta kanna þessa leið, hvaða leið er færust og best í gegnum skattkerfið til að afnema skatta sem ríkissjóður hefur og er að fá af þessu lágtekjufólki, þann milljarð sem er að koma frá þessu lágtekjufólki og ríkisstjórnin er að hæla sér af núna í þessu gula sólskinsfjárlagafrumvarpi. Ég ætla segja hér rétt í lokin, herra forseti: Það var ekki nein rangtúlkun fréttamanna á því sem hv. þm. sagði hér fyrir einu eða tveimur árum í umræðum um aldraða og öryrkja, þegar hann talaði um að flestallir hefðu það gott en það væru ansi margir sem hefðu það bágt vegna óreglu, annaðhvort vegna áfengis, eiturlyfja eða vegna fjármálaóreiðu. Þannig var umræðan afgreidd á þeim tíma af hv. þm. Pétri Blöndal, þannig var hún afgreidd. Og ég tek undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að það er skömm að því þegar hv. þm. lætur sér slík orð um munn fara á hv. Alþingi, hvernig hann talar um lágtekjufólk og þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að rifja það upp að þegar lög voru sett á Alþingi um staðgreiðslu skatta, sem reyndar hafa verið betrumbætt nokkrum sinnum síðan, þá var ævinlega tekið fram og lá í rauninni til grundvallar í umræðunni að frítekjumörk yrðu hækkuð í takt við laun. Nú er staðan sú að þó að við förum aðeins aftur til 1995 þá ættu frítekjumörk, ef þau hefðu hækkað í takt við laun, að vera 34% hærri en þau eru í dag. Þá leið hefur Sjálfstfl. ekki viljað fara. Hann hefur horft á það með augun rauð að lágtekjufólk í landinu fengi einhvern sérstakan ábata af skattalækkunum. Hann hefur frekar viljað fara þá leið að lækka álögur á fyrirtæki í landinu og lækka álögur á hátekjufólk og þeirra sem meira bera úr býtum. Og það hafa verið frá því að ég byrjaði hér á Alþingi og síðast á síðasta ári, minnir mig, samþykkt lög í þá veru. Ég var ekki samþykk þeirri leið en hún var farin og hún hefur verið samþykkt á Alþingi og hún hefur haft sínar afleiðingar fyrir afkomu þeirra sem minnst bera úr býtum. Við sjáum þær afleiðingar þegar við lítum á fjölda þeirra sem sækja til hjálparstofnana í hverjum einasta mánuði til að hafa ofan í sig, fólk sem þarf að lifa á framfærslu hins opinbera. Það hljóta að vera þung spor. Vegna þess að ég hef fylgst með þessu eins og fleiri, þá leggur Samfylkingin fram þessa tillögu í þeirri von um að þetta gæti orðið sáttatillaga, jafnvel þó að skattleysismörkin yrðu ekki almennt hækkuð eins og var vilji okkar margra hverra, þá yrði a.m.k. reynt að finna einhverjar leiðir til að það fólk sem ber svona lítið úr býtum raunverulega, sem er stór hópur t.d. aldraðra vegna þess að því miður bárum við ekki gæfu til að koma lífeyrissjóðamálum okkar nægilega snemma í það horf að þeir sem eru aldraðir í dag geti lifað áhyggjulaust af því sem þeir bera úr býtum úr lífeyrissjóðum. Það er um helmingur aldraðra sem er undir lágmarkslaunum í dag og mjög stór hópur tiltölulega, sérstaklega aldraðra kvenna, sem hefur ekkert sér til framfærslu nema lægstu ellilaun. Mér þykir ekki gott að horfa upp á þetta. Mér þykir heldur ekki gott að vita til þess að það er hópur öryrkja í landinu, þó að sem betur fer séu það ekki allir öryrkjar, sem hafa ekki einu sinni 90 þús. kr. á mánuði sér til framfærslu og þurfa að skipa þessar biðraðir hjá hjálparstofnununum. Tillaga sú sem er hér lögð fram er um að hæstv. fjmrh., sá merki maður, skipi nefnd sem hafi það verkefni að finna hvaða leiðir eru færar til að afnema eða lækka verulega tekjuskatt lágtekjufólks og lífeyrisþega sem hafa tekjur undir lágmarkslaunum. Við gerum ráð fyrir því að með þessari tillögu sé sett undir þann leka sem hv. 10. þm. Reykv., Pétur Blöndal, nefndi hér sérstaklega, þ.e. að þarna væri verið að ívilna skattsvikurum. Ég reikna með að nefnd vitra manna og ábyrgra skipuð af hæstv. fjmrh. mundi finna leiðir til að finna það fólk sem virkilega þyrfti á þessu að halda. Ég treysti því. Það þarf að leita leiða, eins og hérna er tekið fram, til að endurgreiða þann skatt sem tekinn er af fólki sem allra lægstar hefur tekjurnar, annaðhvort með sérstökum frádrætti frá tekjum eða öðru móti. Ég verð að segja að síðan ég settist á Alþingi þá hafa verið barðar bumbur, síðast í stefnuræðu hæstv. forsrh., þar sem fagnað er alls konar skattaívilnunum fyrir fyrirtæki og hátekjufólk sem hæstv. ríkisstjórn hefur samþykkt á undanförnum árum. Mér finnst kominn tími til að reyna að finna sérstaklega það fólk sem þessar ráðstafanir hafa bitnað á því þær bitnuðu á þessu fólki þegar tekin var sú ákvörðun einhvers staðar í lokuðu bakherbergi að framfylgja ekki loforði um að láta frítekjumörk hækka í takt við laun, heldur koma fram öðrum og annars konar skattaívilnunum sem kæmu öðrum til góða. Ég vil líka minna á annað atriði sem sífellt var hamrað á þegar lög voru sett um staðgreiðslu. Þá átti ekki að vera sérstakur frádráttur fyrir börn á framfærslu en í staðinn átti fólk að fá barnabætur sem til að byrja með voru þokkalega ríflegar. Á undanförnum árum hefur verið höggvið í þessar barnabætur alveg stöðugt og nú er svo komið að þær eru varla til að tala um og meira að segja er búið að koma einhvers staðar inn reglugerðarbreytingu þannig að fólk sem eignast tvíbura, t.d. í mars, fær ekki barnabætur fyrr en í febrúar á næsta ári og þá mánuð fram í tímann í hvert sinn. Það er því næstum ár bótalaust. 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessari tillögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, Össurar Skarphéðinssonar og Kristjáns L. Möllers um leiðir til að lækka eða fella niður tekjuskatt lágtekjufólks. Virðulegur forseti. Það sem mér finnst almennt að í okkar stjórnkerfi er hversu langan tíma allar aðgerðir taka. Það liggur ljóst fyrir í mínum huga að hver sá einstaklingur sem er með undir 1,2 millj. á ári ætti að vera skattlaus. 100 þús. kr. á mánuði ættu að vera skattlausar. Ugglaust er það rétt að framkvæmd svona tillögu tekur nokkurn tíma. En það er nauðsyn á bráðaaðgerð vegna þessa í þjóðfélaginu. Íslenska þjóðin er rík ef miðað er við margar erlendar þjóðir. Hér býr samt fólk við sult og seyru. Líklega búa einhvers staðar á bilinu milli 5 og 10 þúsund manns á köflum við sult. Það er til skammar og menn ættu að láta vera að gera lítið úr því sem ég vil kalla hörmungar í þessum tilvikum sem allt of margir búa við og dæmið um konurnar sem voru að taka fuglinn við Tjörnina er beinlínis vegna hungurs. En svo eru auðvitað aðrir í þjóðfélaginu sem þurfa að velta fyrir sér hverri krónu til að komast af. Hér á landi er ekki til neysluviðmiðun sem unnt er að ákvarða framfærslufjármuni eftir fyrir Íslendinga. Herra forseti. Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mælir fyrir um að öllum sem þess þurfa skuli tryggður í lögum réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli, atvinnuleysis, örbirgðar og sambærilegra atvika. Öllum skuli tryggður í lögum réttur til almennrar menntunar og fræðslu við sitt hæfi. Börnum á að vera tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst. Ætla má að á margan hátt séu þessi mikilvægu mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar ekki virt þegar litið er til hvaða aðstaða láglaunafólki, atvinnulausum, fjölda aldraðra og öryrkja er búin. Það samræmist ekki almennum mannréttindum þessa fólks, barna þeirra og fjölskyldna að þótt það hafi sultarlaun sér til framfærslu þá séu launin skattlögð. Ég tek undir það sem sagt er í þessari tillögu, að öll rök mæli með því að hún verði samþykkt og reynt að ná þjóðarsátt um leiðir til að laun fyrir brýnustu nauðþurftum verði ekki skattlögð. Herra forseti. Hvaða aðferða sem menn svo grípa til til að bæta úr þessari skömm þá þarf að gera það skjótt. Það þarf í rauninni að gera það með leiftursókn. Nú er tækifæri fyrir stjórnarflokkana til að grípa til leiftursóknar, þ.e. að grípa til leiftursóknar til að bæta kjör þeirra lakast settu. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara í karp út af krónum í þessum tilvikum. Það verður að miða við um það bil 100 þús. kr. á mánuði til framfærslu fyrir einstaklinginn. Þeir fjármunir þurfa og eiga að vera skattlausir ef um engar aðrar tekjur er að ræða. Ég tek það sérstaklega fram, herra forseti: Ef um engar aðrar tekjur er að ræða. Þetta segi ég vegna orða hv. þm. Péturs H. Blöndals sem var að búa til tekjur á ýmsan máta fyrir þá sem lökust hafa kjörin. Virðulegi forseti. Að lokum get ég ekki látið vera að vekja athygli á því að þingmenn stjórnarflokkanna hafa engan eða a.m.k. mjög takmarkaðan áhuga á þeim málum sem varða kjör lakast settra Íslendinga. Það er nánast að segja óþolandi að stjórnarflokkarnir skuli ekki, einhverjir fulltrúar þeirra aðrir en hv. þm. Pétur H. Blöndal, taka þátt í þessum umræðum. Það sýnir að þeim er nánast sama um að í landinu skuli búa fólk sem sveltur, býr við sult og seyru eins og ég sagði áðan. Það er búið að reikna margt út. Mér er minnisstæð fyrsta umræðan þar sem ég átti í þessum stól orðastað við hv. þm. Pétur H. Blöndal þegar hann sagði fyrir fjórum árum síðan að enginn vandi væri að lifa af 43 þús. kr., menn yrðu bara að sníða sér stakk eftir vexti. Þetta sagði hv. þm. fyrir fjórum árum. Hann er enn við sama heygarðshornið. Menn eiga bara að sníða sér stakk eftir vexti. Það er alveg sama hvernig sá stakkur er sniðinn, hvort fólk þurfi að búa í kössum eða hvort það þurfi að lifa af því að snúa önd úr hálsliðnum hér við Tjörnina eða álft til að eiga ofan í sig að eta. Herra forseti. Ég legg þunga áherslu á að efh.- og viðskn. taki þessa tillögu ekki bara til þess að svæfa hana heldur taki hana og sýni að menn geti brett upp ermarnar og klárað þetta mál, ekki bara í vetur því eins og hér er getið um þá er verið að tala um að skila þessu eftir árið. Þessu á að vera hægt að skila eftir tvo mánuði. Ég minni á að Færeyingar breyttu fiskveiðistjórnarkerfi sínu á þremur mánuðum og sneru frá þeirri villu sem hér er ríkjandi, þ.e. fiskveiðistjórnarkerfi. Þeir sneru frá þeirri villu á örskömmum tíma og hafa náð eftirtektarverðum árangri. Í þessu máli sem við erum að tala um hér, kjör einstaklinganna, þá geta menn snúið frá villu síns vegar, eins og ég vil kalla það, og lagað þetta mál nánast á örskömmum tíma, á innan við mánuði ef þeir vildu taka á því. Þess vegna nefndi ég, virðulegur forseti, leiftursókn. Núna er tækifærið fyrir ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar til að snúa við blaðinu og grípa til leiftursóknar til að lagfæra kjör þeirra lakast settu á Íslandi.

Herra forseti. Við erum að ræða till. til þál. um skattfrelsi lágtekjufólks sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir mælti fyrir fyrr í morgun. Efni tillögunnar er að skipuð verði nefnd eða starfshópur til þess að kanna hvaða leiðir eru færar til að afnema eða lækka verulega tekjuskatt lágtekjufólks og lífeyrisþega sem hafa tekjur undir lágmarkslaunum. Ég hef hlýtt á þessar umræður í morgun og það var svo sem að vonum að hér kæmu fulltrúar Sjálfstfl. og færu að tala sérstaklega fyrir því að hugmyndir eins og hér er lagt upp með ættu ekki rétt á sér. Ég vil lýsa þeirri afstöðu okkar þingmanna Frjálslynda flokksins að við munum styðja þetta mál af heilum hug. Við teljum að hér sé verið að hreyfa mjög athyglisverðu máli sem hefur margar hliðar eins og komið hefur fram í umræðunni. Það er ýmislegt skattformið í þessu þjóðfélagi. En eins og tillagan er hugsuð þá gengur hún út á það að skoðaðir verði möguleikar á endurgreiðslu skattsins eða sérstökum frádrætti frá tekjum. Ég tek mjög undir það efni sem tillagan gengur hér út á, þ.e. að tryggja að lægstu tekjur séu skattfrjálsar, sérstaklega varðandi tekjuskattinn. Það hefur einnig komið fram í máli hv. þingmanna, sem allir vita jú nema þá e.t.v. þeir sem í stjórnarflokkunum sitja nú og vilja lítið um tala, að persónuafslátturinn hefur lækkað um yfir 30% að raungildi frá því að hann var settur á. Því er alveg ljóst að þróunin hefur því miður verið í þá átt á undanförnum árum að lágtekjufólkið hefur þurft að taka á sig meiri skattbyrði. Menn hafa verið að færa skattbyrðina til. Ég hygg t.d. að hægt sé að segja að stjórnarandstaðan í heilu lagi sé algjörlega andvíg þeirri stefnu sem hefur birst í tillögum og framkvæmd ríkisstjórnarinnar um að lækka hátekjuskattinn og að gripið sé til sérstakra aðgerða til að lækka hátekjuskattinn á sama tíma og sífellt fleiri af lágtekjumönnum þessa lands greiða tekjuskatta. Þeim fer fjölgandi. Mér var nýlega sent blaðið Tíund sem gefið er út af ríkisskattstjóra. Ég vil, með leyfi forseta, lesa hér smákafla um almennan tekjuskatt en hann hljóðar svo: ,,Tekjuskattar, þ.e. almennur tekjuskattur, sérstakur tekjuskattur og fjármagnstekjuskattur, hækkuðu um 16% á milli ára á sama tíma og skattskyldar tekjur hækkuðu um 11,5%. Hér munar mest um hækkun útsvars en útsvar til sveitarfélaga hækkaði um rúmlega 8,2 milljarða frá fyrra ári, úr 47,8 milljörðum í 56 milljarða, eða um 17,3%. Hækkun útsvars stafar af hærri tekjum og hærra skatthlutfalli, en meðalútsvar í staðgreiðslu hækkaði úr 11,96%, af tekjum ársins 2000, í 12,68% ...`` Við munum sjálfsagt eftir, herra forseti, að gerð var ákveðin skattbreyting á síðasta þingi þar sem við lækkuðum hlutfall tekjuskattsins úr 26,41% niður í 26,08%. Á móti hækkaði hins vegar útsvarsprósenta sveitarfélaganna þannig að ekki var um skattalækkun til fólks að ræða og alls ekki um skattalækkun til lágtekjufólks. Síðan segir hér áfram, með leyfi forseta: ,,... á milli ára hækkar almennur tekjuskattur meira en nemur hækkun tekna og er ástæða þessa sú að persónuafsláttur hefur ekki hækkað eins og laun og því greiða nú fleiri tekjuskatt en fyrr. [...] Gjaldendum almenns tekjuskatts fjölgaði nú um 6.901 á milli ára,`` segir hér í þessari úttekt en þetta er samanburður á skattárunum 2001 og 2002. Síðan segir einnig, með leyfi forseta: ,,Þeim sem greiða sérstakan tekjuskatt fækkar um 1.844, þeir voru 15.144 við álagningu í fyrra en voru nú 13.300 eða um 6% af framteljendum á grunnskrá,`` segir hér. Þetta sýnir auðvitað hvaða áherslur hefur verið lagt upp með við skattalagabreytingar. Við erum að færa skattbyrðina yfir á lágtekjufólk og erum að lækka skattbyrði á hátekjufólki. Þar fyrir utan höfum við lækkað tekjuskatta á fyrirtæki. Í lok ræðu minnar langar mig að víkja að öðru fyrirbæri sem oft hefur verið nefnt jaðarskattur. Það er auðvitað hluti af skattkerfinu eins og það virkar. Þingmenn Frjálslynda flokksins lögðu fram á síðasta þingi, og munu endurflytja í næstu viku, tillögu um það sem við kölluðum tryggan lágmarkslífeyri. Sá lífeyrir átti að hafa þá virkni, ef af framkvæmd yrði, að bætur almannatrygginga og réttindi örorkulífeyrisþega skertust ekki þótt lífeyrisþegi ætti rétt á a.m.k. 40 þús. kr. úr lífeyrissjóði. En eins og kerfið er uppbyggt í dag skerðast einmitt almannatryggingabæturnar og örorkubæturnar um leið og fólk fer að hafa einhverjar lágmarkstekjur. Það hefur komið fram, m.a. í máli hv. þm. Kristjáns L. Möllers hér í morgun, að því miður er það enn þá svo að margir lífeyrisþegar í þjóðfélagi okkar eiga lágan lífeyrisrétt. Þeir eiga margir lágan lífeyrisrétt og hagur lífeyrisþega mun almennt ekki batna fyrr en eftir 20--25 ár. Það er auðvitað vegna þess að menn greiddu í lífeyrissjóð af lágum launum og lífeyrissjóðakerfið komst ekki á fyrr en eftir 1970. Samt sem áður er það svo að þeir sem núna hafa lágan lífeyri og eru að taka hann út verða fyrir beinni jaðarskattaskerðingu með því að missa bætur á móti. Auðvitað koma svo tekjuskattarnir þar ofan á þannig að þetta er réttlætismál sem ég tel eðlilegt að fjalla um á hv. Alþingi.

Hæstv. forseti. Fram hafa farið fróðlegar umræður í morgun um þessa þáltill. Hún snýst um það að setja á nefnd sem eigi að reyna að finna leið til þess að bjarga fólki úr fátæktarklemmunni sem vissulega margir eru í. Flestir þeir sem eru auðvitað í svona klemmu eru undir þeim tekjumörkum sem þarna eru nefnd. Það er auðvitað eðlilegt að menn deili um hvaða leiðir eigi að fara að þessu marki. Hins vegar kom mér svolítið á óvart að menn skyldu deila um hvort stefna ætti að þessu marki. Ég held að allir sanngjarnir menn hljóti að sjá að í velferðarþjóðfélagi eins og er á Íslandi eigi menn að sjá til þess að fólk hafi lágmarksframfærslu. Og með þessari tillögu er eingöngu verið að tala um slíka hluti. Verið er að tala um einhvers konar tryggingu ráðstöfunartekna til fólks þannig að það geti boðið sér og sínum mannsæmandi framfærslu. Auðvitað er, eins og ég sagði, eðlilegt að menn greini á um það hvaða leið eigi að fara að þessu marki. Ég tel að skoða ætti mjög alvarlega að hækka persónuafsláttinn, einfaldlega vegna þess að það flækir ekki kerfið verði það gert. Mér þykir verra að menn skuli hafa kosið, í umræðunni sem hefur farið fram um persónuafsláttinn og frítekjumarkið, að slá ryki í augu fólks með alls konar tölum í þessu sambandi. Ef menn hækka persónuafsláttinn er hver þúsundkall sem hann hækkar á ári þúsundkall og ekkert annað því að skatturinn er lagður á og persónuafslátturinn er síðan dreginn frá. Ekki þýðir að koma með einhverjar tölur sem eingöngu eru fundnar út frá því hvað ríkissjóður muni lenda í að missa í tekjum heldur verða menn að hafa alveg samhengi í þessum hlutum. Ég tel að vegna þess að um er að ræða mjög háar tölur --- ef við ætlum að koma til móts við þennan hóp sem við erum að tala um með því að hækka persónuafsláttinn hækkum við auðvitað persónuafsláttinn fyrir allan hópinn, ekki bara þessi 10% skattgreiðenda sem í raun er verið að tala um í þessari tillögu --- þurfi auðvitað á móti að hækka aðra skatta. Það er ekki verið að tala um einhverja heildarlækkun skatta heldur að færa skattbyrðina til. Ég tel að það sé út af fyrir sig ekki annað en tæknilegt vandamál. Á undanförnum árum hafa menn þvert á móti talið það hlutverk sitt að hækka skatta á lágtekjufólk með því að láta persónuafsláttinn ekki halda í við verðlagið, og lækka síðan skattprósentuna á þeim sem kemur auðvitað helst þeim til góða sem mestar hafa tekjurnar. Sú stefna hefur verið uppi. Menn lækka síðan skatta á fyrirtæki og hafa fjármagnstekjuskatt lægri hér en fyrirfinnst á byggðu bóli. Auðvitað væri hægt að dreifa þeim álögum sem yrðu af því að hækka persónuafsláttinn sem allir græða á, ekki bara þeir sem eru með lægstu launin. Þeim byrðum væri hægt að dreifa á hina ýmsu skattstofna og rétta af vitleysuna sem komin er, t.d. þennan óskaplega mismun sem orðinn er á skattprósentunni milli þeirra sem eru með eigin rekstur og fólks sem vinnur og borgar skatta sem venjulegir skattgreiðendur. Ég held að þetta sé eðlilegasta leiðin núna, og þess vegna vex mér ekkert í augum þó að hverjar 10 þús. kr. sem persónuafslátturinn yrði hækkaður um kosti ríkissjóð umtalsverða fjármuni, þ.e. eins og sagt er frá þegar hæstv. fjmrh. eða hv. þm. Pétur Blöndal tala um hlutina. Ég tel að ekki eigi að tala þannig um þá. Ég tala um að færa skattbyrðina til en ekki láta hana gufa upp eins og þeir gera þegar þeir ræða þessi mál. Til að reyna að koma umræðunni aðeins upp úr þessum hjólförum hef ég lagt fram fyrirspurn í þinginu til fjmrh. um hver hin raunverulegu áhrif hækkunar skattfrelsismarkanna eða persónuafsláttarins yrðu. Það er búið að dreifa þeirri fyrirspurn hér og ég vonast til að svar fáist við henni innan tíðar þannig að það þurfi þá ekki að deila um það lengur hver áhrifin af þessu yrðu. Til er önnur leið í þessu máli. Mér finnst að vel megi skoða hana. Hún er sú að hverfa frá þessu blandaða kerfi sem við erum núna með og skoða þann möguleika að búa til flata skattprósentu að stærri hluta en nú er og hækka þá bætur á móti til að tryggja þessa afkomu sem við auðvitað verðum og eigum að tryggja láglaunafólki í þessu landi og þeim sem eiga kannski ekki möguleika á tekjum. Ég útiloka þá leið ekki og mér finnst ástæða til að menn skoði hana í þessu samhengi. Ég tel að það eigi að fara eftir þessari tillögu. Ég legg eindregið til að Alþingi samþykki hana og ég tel að nefndin eigi að hafa alla þessa möguleika undir sem hér hafa komið upp í umræðunni. Ég legg eindregið til að hann verði skoðaður gaumgæfilega, þessi síðasti möguleiki sem ég nefndi, að menn hverfi frá blöndun og fari yfir í að hafa skattprósentuna flatari, á stærra svæði en nú er, og hverfa á móti frá bótum sem menn þurfa ekki ef þeir hafa hærri tekjur.

Herra forseti. Hv. þm. segir að menn eigi ekki að rugla almenning með tölum. Við erum að ræða um þáltill. sem tekur mið af því að reyna að lækka skattbyrði þeirra sem hafa 90 þús. kr. á mánuði eða minna. Þá fer hv. þm. allt í einu að tala um 1.000 kr. lækkun á persónufrádrætti á ári. Ef þetta er ekki til að rugla umræðuna veit ég ekki hvað það er. Það er hægt að reikna út áhrifin af því að persónuafsláttur á ári lækki um 1.000 kr. Hvað heldur hann að almenning á Íslandi muni um það, 1.000 kr. á ári? Menn eru að tala um að lækka frítekjumarkið eða persónuafsláttinn á mánuði. Ef persónuafslátturinn er lækkaður um 1.000 kr. á mánuði munar það 12 þús. kr. á hvern einstakling á ári. Fyrir 160.000 skattgreiðendur eru menn að tala um milljarða. Menn þurfa þannig að halda sig við að tala annaðhvort um mánuði eða taka sérstaklega fram að þeir séu að ræða um þetta á ársgrundvelli. Þar er mikill munur á, það eru jú 12 mánuðir í ári, eins og kunnugt er. Svo kom hv. þm. með mjög skemmtilega hugljómun, að snjallt væri að taka upp flatan tekjuskatt. Þetta lagði ég meira að segja til. Ég var með frv. til breytinga á skattalögum. Í tvígang hef ég lagt til að taka upp flata staðgreiðslu sem þá var um 20% af öllum tekjum en í staðinn yrðu felldir niður allir frádrættir, sjómannaafsláttur og vaxtabætur og annað slíkt sem hefur ruglað kerfið mjög verulega. Ég er mjög ánægður með að hv. þm. taki þetta mál upp og ef hv. nefnd breytti þessari þáltill. í þá veru að taka upp flatan tejuskatt mundi hjartað í mér hoppa af gleði.

Hæstv. forseti. Mér fannst fyrri hluti þessarar ræðu dálítið merkilegur. Hv. þm. skammaði mig fyrir að tala um árið í staðinn fyrir mánuðinn. En hvað gerði hann sjálfur og hvað gerði hæstv. fjmrh.? Þeir gerðu nákvæmlega þetta. Þeir tóku upp töluna fyrir mánuðinn og margfölduðu svo og töluðu um hvað það kostaði ríkissjóð á ári. Þannig var það. Ég tel ástæðu til að vekja athygli manna á því að þessir hlutir skipta ekki öllu máli þegar verið er að tala um að færa til skattbyrðina. Þá skiptir ekki öllu máli hvað menn tala um stórar tölur. Það er verið að færa þær til, ekki láta þær hverfa. Það er svo önnur saga þegar verið er að skoða hvort ríkissjóður borgar hlutina eða sveitarsjóðir. Það skiptir ekki máli í umræðunni gagnvart almenningi í landinu. Það skiptir ekki máli gagnvart skattbyrði almennings hvort ríkissjóður þarf peningana eða sveitarsjóðirnir. Hvað varðar þennan flata tekjuskatt var ég ekki að leggja hreinlega til að hann yrði tekinn upp. En ég sagði að mér fyndist ástæða til að menn færu yfir þessi mál og ef menn teldu betra að hafa bætur til að tryggja fólki framfærsluna en láta það síðan borga sömu skattprósentu og aðra væri það allt í lagi ef bæturnar tryggðu þær tekjur sem fólk þarf til að lifa á. Það getur verið að það sé einfaldara kerfi og þess vegna segi ég að ég útiloka það ekki.

Virðulegi forseti. Það er afskaplega þýðingarmikið en það er jafnframt athyglisvert að okkur þingmönnum auðnist að ræða lífskjörin í þeim mæli sem við höfum verið að gera í upphafi þings, fá til þess rúman tíma og að hv. Alþingi tali, þegar það kemur saman, um málefni fjölskyldnanna í landinu, lífskjörin, afkomu heimilanna og stöðu fjölskyldnanna en ekki einhver þung stjórnarfrv. eins og fólk upplifir oft stjórnartillögurnar. Af hverju ætli þingmannamál hafi verið í fyrirrúmi núna í upphafi þings í þeim mæli sem þau hafa verið? Það er ekki vegna breyttra áherslna hjá stjórn þingsins, því miður. Við skulum hins vegar vinna að því að svo verði. Ástæðan er sú að stjórnarfrv. eru ekki tilbúin. Stjórnarfrv. sem við eigum að afgreiða á þessu þingi --- og munum hafa skemmri tíma til en allajafna vegna þess að það er styttra en önnur þing --- eru ekki tilbúin. Við skulum minnast þessa þegar pressan á afgreiðslu stjórnartillagna hefst fyrir jólin og í þinglokin, og öllum finnst að við eigum bæði að vera hér lengi og halda langa og mikla fundi í nefndum. Þá skulum við muna að nefndarfundirnir voru ekki nýttir í upphafi þings. Við skulum ekki vera neitt ofboðslega miður okkar yfir þessu vegna þess að nákvæmlega þessi staða, sem ekki er til fyrirmyndar hjá ríkisstjórninni, gefur okkur, þingmönnum og stjórnarandstöðu, tækifæri til að ræða lífskjör. Tillagan sem hér er til umræðu, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, Össurar Skarphéðinssonar og Kristjáns Möllers, um skattfrelsi lágtekjufólks, þ.e. að kanna skuli hvaða leiðir séu færar til að afnema eða lækka verulega tekjuskatt lágtekjufólks og lífeyrisþega undir lágmarkslaunum, snýst um lífskjör. Stundum held ég að þeir sem hafa mikið á milli handanna, geta veitt sér mikið og keypt sér það sem hugurinn girnist geri sér ekkert grein fyrir því hvað það er að hafa lítið. Það er ekki langt síðan ég var að ræða við góða manneskju sem ég þekki afskaplega vel. Hún fór að tala um eitthvað sem ég hafði verið að gera og henni fannst kosta mikið. Mér fannst það ekki kosta mikið. Þá sagði hún: ,,Gerir þú þér grein fyrir því, Rannveig, að ég verð að komast af með 15.000 kr. á mánuði í mat?`` Þegar við erum að tala um kjörin þá vitum við lítið um hvað sumir eiga erfitt með að ná endum saman, hvað þeir þurfa að greiða og hvað þeir hafa á milli handanna. Mér hefur fundist að umræðan um lífskjör, um skattamál og heimilisútgjöld, hafi oft á tíðum verið mjög yfirborðskennd. Mér hefur fundist að þegar ríkisstjórnin ræðir afkomu fólks sé sú umræða í mjög stórum dráttum. Það er ekki verið að ræða um stöðu tiltekinna hópa eða kryfja hver séu líkleg heimilisútgjöld tiltekinna hópa í þessu samfélagi, miða það við tekjur og hvernig þurfi að taka á málum. Nei, þegar ríkisstjórnin ræðir um lífskjör þá ræðir hún um að hún hafi lækkað skattana flatt. Ríkisstjórnin sem lækkaði barnabætur mjög mikið á sínum tíma talar nú um að hún sé að bæta hag barnafólks af því að hún er að byrja að skila til baka hluta af því sem tekið var af barnafólki með lækkun barnabótanna og gjörbreytingu á þeim. Ríkisstjórnin lækkaði lífeyrisgreiðslur tryggingaþega með því að taka úr sambandi viðmið við lægstu laun --- lægstu laun sem enginn var á, ég minni á það. Allir þekkja afleiðingarnar af þeim gjörningi. Ríkisstjórnin talar nú eins og hún sé að bæta hag aldraðra með því að taka upp einhvers konar vísitöluviðmiðun síðar. En allir útreikningar sem félög aldraðra hafa sýnt hafa leitt í ljós að hlutfallslega er afkoman miklu lakari en hún var og greiðslurnar lægri, ég tala nú ekki um samanborið við útgjöld. Það er mikilvægt að reyna að nálgast þessa umræðu með réttum formerkjum. Þegar ríkisstjórnin bendir á að hún hafi lækkað prósentu þarf maður að hafa í huga að án þess að hreyfa við skattleysismörkum nýtast skattprósentulækkanir best þeim sem hafa hærri tekjur. Ef maður hækkar skattleysismörkin og gerir ekkert annað nýtist það best þeim lægst launuðu þó það nýtist samt öllum. Þetta eru staðreyndir sem ekki þýðir að skella skollaeyrum við. Ef létta á skattbyrðum af lægstu launum og meðallaunum er líklega best að hækka skattleysismörk. Líklega þarf þá líka að meta alveg ískalt hver skattprósentan á að vera. Umræðuna um samræmingu á skattleysismörkum miðað við tiltekna skattaprósentu skortir í þessum sal. Hana skortir fullkomlega hjá ríkisstjórninni sem gerir það að verkum að umræðan verður yfirborðsleg og fólk á tilteknum lágum launum þekkir ekki umræðuna á sjálfum sér. Ég er að vinna fyrirspurn, herra forseti, um að skoðað verði hverjar skattbyrðarnar eru hjá ákveðnum tekjuhópum eftir þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til miðað við óbreytta skattleysisprósentu. Ég vil skoða hvað gerist ef við breytum skattleysisprósentunni og hvernig það snýr að ólíkum tekjuhópum, í þessu þjóðfélagi. Ég held að þetta liggi ekki fyrir. Við höfum ekki séð þetta í tillögum. Mér fyndist mjög fróðlegt að fá slíka úttekt, leggja fram um það fyrirspurn og fá skriflegt svar. Þá fyrst getum við farið að tala um hvað sé raunsætt, hvað sé gott fyrir lágtekjufólk og hvað sé gott fyrir hátekjufólk.

Herra forseti. Þingmálið sem við erum að ræða hér er eins og áður hefur komið fram eitt af fyrstu þingmálum þingflokks Samfylkingarinnar á þessu þingi. Það snýr að því að skipuð verði nefnd til að kanna með hvaða hætti hægt er að endurgreiða láglaunafólki þá skatta sem það greiðir. Það er eðlilegt að þingmenn Samfylkingarinnar leggi þetta fram sem eitt af sínum mikilvægustu málum hér í upphafi þings, á þeim tíma sem hæstv. ríkisstjórn er með allt niður um sig varðandi þingið, hefur ekkert tilbúið og engin mál koma hér inn. Það er í sjálfu sér ágætt að við fáum þá tíma til að ræða okkar mál. Ég minni einnig á önnur þingmál sem snúa að velverð fólks og snúa beint að pyngju fólks, umræður um verðlag á höfuðborgarsvæðinu gagnvart Norðurlöndunum. Ég minni á þingmál sem ég er 1. flm. að ásamt fleiri þingmönnum Samfylkingarinnar um að kanna verðlag á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni. Þetta eru þau grundvallaratriði í stefnu okkar sem við vildum ræða hér í upphafi. Ég ætla á þeim stutta tíma sem ég á hér eftir að ræða um þetta þingmál. Ég vil í byrjun taka fram að segja mætti að við hv. þm. Pétur Blöndal séum sammála um það í grundvallaratriði að fyrirtækin í landinu hafi góð rekstrarskilyrði, skili arði og greiði skatta til ríkisins til að hafa peninga til að jafna lífskjör í landinu. Um þetta erum við vafalaust sammála.

Og borga há laun.

Síðan kemur annað atriði sem skilur á milli okkar. Þar erum við algjörlega ósammála. Við þingmenn Samfylkingarinnar teljum að það þurfi að kafa til botns í því hvernig bæta eigi rekstrarskilyrði aldraðra, öryrkja og þeirra sem lág laun hafa í þessu landi. Við bendum á þá leið sem ódýrust væri fyrir ríkissjóð sem við erum sammála um að þurfi á peningum sínum að halda, en þeir eru misjafnlega góðir þeir skattar sem þar koma. Við teljum með öðrum orðum að sá milljarður sem fólk með undir 90.000 kr. í laun á mánuði greiðir í skatta til ríkisins, af þeim 70 milljörðum sem ríkið innheimtir í tekjuskatt einstaklinga, sé illa fenginn. Við teljum að finna eigi leiðir til að skapa þverpólitíska samstöðu um það hér á Alþingi að finna leið í gegnum skattakerfið til að endurgreiða þessu fólki það í eftiráálagningu sem e.t.v. er best að gera strax. Þetta er grundvallaratriði, herra forseti, sem ég vildi leggja höfuðáherslu á. Ég fagna því sem hér hefur komið fram, stuðningi Vinstri grænna sem jafnaðarmaðurinn hv. þm. Ögmundur Jónasson lýsti yfir áðan og stuðningi þingflokks Frjálslynda flokksins sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson lýsti yfir áðan. Ég harma hins vegar að aðrir þingflokkar skuli nánast að skila auðu. Ég hef þó sagt að ég er ánægður með að hv. þm. Pétur Blöndal komi hér og taki þátt í umræðunni fyrir hönd Sjálfstfl. þó ég sé hryllilega ósammála honum. Ég er náttúrlega rosalega hissa á að hér hafi þingmenn Framsfl. ekki sést. Þeir skila hér auðu enda má kannski segja að það eigi ekki að krefjast mikils af þeim í þessari umræðu. Þeir eru eins og áður hefur komið fram eins og hálfgert hlutdeildarskírteini í Sjálfstfl. og e.t.v. hefur þá verið talað hér fyrir þeirra munn. Þetta vildi ég segja í upphafi máls míns. Ég vil bara ítreka, herra forseti, það sem hér hefur komið fram. Mig langar síðan að lesa hér upp úr þinggögnum frá okkur þingmönnum Samfylkingarinnar þar sem fjallað er um afkomutryggingu. Sú lýsing skýrir þetta mál og hvernig staðan hjá þessum þjóðfélagshópi er í dag: ,,Sú staðreynd að meira en helmingur aldraðra er með framfærslueyri undir lágmarkslaunum staðfestir bág kjör allt of stórs hóps aldraðra í íslensku þjóðfélagi. Það segir líka sína sögu að 40% lífeyrisþega hafa óskerta tekjutryggingu. Í skýrslu um kjör öryrkja sem Samfylkingin óskaði eftir frá forsætisráðherra og lögð var fram á Alþingi á síðasta ári kom fram að 43% allra öryrkja fá engar greiðslur úr lífeyrissjóði. Athyglisvert er einnig að 22% ellilífeyrisþega, 5.855 manns, voru með tekjur undir 70 þús. kr. á mánuði á árinu 1999.`` Enn fremur segir, með leyfi forseta: ,,Frá 1995 ...`` --- þ.e. þegar núv. ríkisstjórnarflokkar tóku við --- ,,... til 1. október 2000 hefur grunnlífeyrir og tekjutrygging hækkað um nálægt 25% en launavísitala hins vegar hækkað frá sama tíma um 41,5%. Þegar litið er á kaupmátt lífeyrisgreiðslna samanborið við lágmarkslaun liggur fyrir að kaupmáttur lífeyrisgreiðslna er langt undir kaupmætti lágmarkslauna verkafólks og hefur munurinn aukist jafnt og þétt, ekki síst eftir að slitið var á tengsl launa og lífeyrisgreiðslna árið 1995.`` Þetta segir margt um það sem gerst hefur í tíð núv. ríkisstjórnarflokka, Framsfl. og Sjálfstfl., í málefnum þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Ég held að þegar hæstv. fjmrh. talar um sólskinsfrumvarpið sitt, sem hefur að geyma tekjuskatt einstaklinga upp á 70 milljarða, lækkun tekjuskatts fyrirtækja upp á 2,2 milljarða frá þessu ári til næsta árs og lækkun eignarskatta upp á 4,4 milljarða, sem ég hef því miður ekki tíma til að fara í gegnum núna en eru í sjálfu sér mjög ósanngjarnir skattar hjá einstaklingum, þá hækkar tekjuskattur einstaklinga um 5 milljarða kr. Það er til þessa sem ég vísa þegar ég segi: Ég held að hæstv. fjmrh. eigi ekki að vera mjög glaður af alla vega einum milljarði af þessum 70 sem þarna eru, blóðpeningum láglaunafólk og illa settir þjóðfélagshópar borga. Að láta sér detta í hug og það skuli enn þann dag í dag, árið 2002, í þjóðfélagi sem við teljum með því besta í heimi hvað lífskjör varðar og sem við stærum okkur af, skuli fólk með undir 90.000 kr. á mánuði greiða þá skatta sem hér eru til umræðu. Í þessu samhengi vil ég benda á að fram hefur komið að 96 einstaklingar höfðu 116 millj. kr. að meðaltali í fjármagnstekjur og borguðu af því 10% fjármagnstekjuskatt. Herra forseti. Manni finnst stundum eins og maður sé að lesa hérna einhverja vitleysu þegar maður hefur þessar tölur eftir. En þetta hefur komið fram í gögnum frá ríkisskattstjóra. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan, herra forseti. Það er afar nauðsynlegt að skapa þjóðarsátt um að finna leið fyrir skattfrelsi lægstu launa. Það er ódýrast fyrir ríkissjóð að fara leiðina sem hér er nefnd, eða álíka leið skulum við segja, vegna þess að við erum að sjálfsögðu opin fyrir því ef aðrar betri tillögur koma fram um hvernig eigi að útfæra þetta nánar. Það verður auðvitað vera hlutverk sérfræðinga í skattkerfinu að finna leið að þessu marki sem við höfum sett á stefnuna. Það er grundvallaratriði. Ég segi, herra forseti, enn og aftur: Við þurfum pólitíska sátt milli stjórnmálaafla hér á Íslandi fyrir leiðinni sem Samfylkingin er hér að tala um, þ.e. að hætta að rukka skatt af lágtekjufólki, af öryrkjum og öldruðum sem hafa lagt grunn að þessu velmektarþjóðfélagi sem við stærum okkur af og lifum í --- fólk sem átti ekki kost á því að greiða lífeyrisgreiðslur á sínum tíma nema hluta starfsævinnar. Hér hefur m.a. verið minnst á lágar lífeyrisgreiðslur kvenna. Þetta eru atriði sem auðvitað þarf að lægfæra. Ég hef því miður ekki meiri tíma til að fara frekar út í það, herra forseti, en þetta er leið sem ég vona að efh.- og viðskn. fari vel í gegnum og komi með tillögur í þessa veru.

Herra forseti. Ég fór í fyrri ræðu minni örfáum orðum um annað málefni sem tengist afkomu launþega, sérstaklega lífeyrisþega, og þeirra sem þurfa að lifa af bótum almannatrygginga eða örorkubótum og vék þar að hinum svokölluðu jaðarskattaáhrifum. Því miður náði ég ekki að segja allt í því máli sem ég vildi sagt hafa og langar aðeins að bæta þar um betur. Í greinargerð með þessari ágætu tillögu sem hér er verið að ræða segir um skattfrelsi lágtekjufólks að það sé hugsað þannig að virkni tillögunnar nái eingöngu til þeirra sem hafa sér til framfærslu tekjur frá skattleysismörkum og að lágmarkslaunum. Síðan segir aðeins neðar í greinargerð tillögunnar: ,,Verulegar breytingar hafa orðið á skattgreiðslu láglaunafólks og lífeyrisþega á síðustu árum. Samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar á sl. ári greiddi láglaunafólk og lífeyrisþegar með laun og bætur undir 90 þús. kr. á mánuði um 1 milljarð kr. í tekjuskatt og útsvar. Þá er miðað við heildarlaun og greiðslur frá Tryggingastofnun og úr lífeyrissjóði, auk atvinnuleysisbóta, húsaleigubóta og fjárhagsaðstoðar sveitarfélaga.`` Það sem ég vék aðeins að hér í morgun varðandi jaðarskattaáhrifin kemur inn á tillöguna sem ég gat um í máli mínu fyrr, sem við hv. þm. Sverrir Hermannsson fluttum á síðasta þingi og munum endurflytja á næstunni, um tryggan lágmarkslífeyri. Í samantekt Alþýðusambands Íslands þar sem gerð var sérstök úttekt á velferðarkerfinu og hvert við vildum stefna --- haldin var ráðstefna um velferðarkerfið 28. mars 2001 og var gefin út sérstök bók um það með ýmsum mjög gagnlegum upplýsingum --- kom greinilega fram að ef ellilífeyrisþegi á rétt á hámarksbótum á hann einnig rétt á sérstakri heimilisuppbót og gat þá hæst komist í um 75 þús. kr. Það sem hins vegar gerist ef ellilífeyrisþegi á smá rétt í lífeyrissjóði er að um leið og hann fær greiðslu úr lífeyrissjóði, þá eyðist skarpt af þessum bótaflokkum. Þess vegna gekk sú hugsun sem við þingmenn Frjálslynda flokksins lögðum til varðandi þessi jaðarskattaáhrif út á það að þeir sem fengju lægri greiðslur úr lífeyrissjóði en t.d. 40.000 kr. yrðu ekki fyrir skerðingu á bótaflokkum sínum. En eins og kerfið er sett upp í dag má nánast segja að ef lífeyrisþegi á 10 þús. kr. í rétt, einar skitnar 10 þús. kr. í rétt úr lífeyrissjóði sem því miður eru einhver dæmi um --- og það eru reyndar dæmi um að örorkulífeyrisþegar eigi engan rétt í lífeyrissjóði af því að þeir hafa aldrei aflað sér réttinda í lífeyrissjóði vegna þess þeir hafa ekki starfað á vinnumarkaðnum. En ef við tökum dæmi af manneskju sem á bara 10 þús. kr. rétt í lífeyrissjóði og fær þær til viðbótar þessum 75 þús. kr. úr almannatryggingakerfinu, hvað gerist þá, herra forseti? Þá gerist það að við það að eiga þennan 10 þús. kr. rétt og hafa lagt þær krónur í lífeyrissjóð á starfsævi sinni og myndað þennan rétt, þá lækka bæturnar um 6 þús. kr. strax og lífeyrisþeginn á þennan litla rétt. Þetta eru hin svokölluðu jaðarskattaáhrif. Síðan er þetta lagt saman við bótaflokkinn sem þá er eitthvað um 69 þús. kr. plús þessar 10 þús. kr., eða 79 þús. kr. í tekjur og þá byrjar launþeginn að borga skatt af þessum 79 þús. kr. til viðbótar við þær 6 þús. kr. sem hann tapaði í bótunum. Skattleysismörkin eru rétt rúmar 70 þús. kr. í dag og þá mundi lífeyrisþeginn borga skatt af þessum 9.000 kr. Þegar upp er staðið og dæmið skoðað um þennan rétt launþegans úr lífeyrissjóðnum upp á 10 þús. kr., þá stendur ákaflega lítið eftir þegar búið er fyrst með jaðarskattaáhrifum að eyða 6 þús. kr. og síðan kemur tekjuskatturinn til viðbótar af þeim 9 þús. kr. sem eru umfram skattleysismörkin. Ef þessi viðkomandi lífeyrisþegi ætti nú 15 þús. kr. rétt úr lífeyrissjóði, þá hefðu vegna þeirra greiðslna ef hann hefði notið fullra bóta, almannatrygginga- og ellilífeyrisbæturnar lækkað um tæplega 10 þús. kr. út á þessar 15 þús. kr. eins og þetta kerfi okkar virkar. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það ömurleg uppsetning á bótakerfi þegar fólk sem hefur unnið sér inn mjög lítil lífeyrisréttindi í lífeyrissjóði og er að fá það sem viðbót við ellilífeyrisbæturnar, þegar þessar litlu bætur úr lífeyrissjóðnum byrja á því að skerða hinar almennu bætur úr almannatryggingakerfinu og koma svo þar að auki á eftir til skattlagningar. Þetta er vandamál sem vonandi mun eyðast út á næstu 20--25 árum. Þá verða vonandi engir Íslendingar sem eiga minni lífeyrisrétt en 40--50 þús. kr. rétt í lífeyrissjóði og vonandi allir þaðan af meira. En vegna þess hversu ungt lífeyrissjóðakerfi okkar er og eins hitt að margir hópar launþega greiddu ekki í lífeyrissjóð af öllum launum sínum og börðust við það árum saman að ná þeim samningum við atvinnurekendur að fá að greiða í lífeyrissjóð af öllum launum sínum, þá hefur lífeyrisrétturinn myndast með þessum hætti. Hann er ekki hár en samt sem áður dugar sá litli lífeyrir sem menn eiga til að virka strax inn á ellilífeyrinn og skerða hann og síðan kemur skattlagning til viðbótar. Og þess vegna var hugsunin sú, sem við í Frjálslynda flokknum lýstum í þáltill. sem ég hef aðeins minnst hér á, að reyna með þessari útfærslu að koma í veg fyrir að jaðarskattaáhrifin kæmu strax til framkvæmda við lágmarksbætur úr lífeyrissjóði.

Herra forseti. Hv. þm. kom inn á sérstaklega skemmtilegt vandamál eða mótsögn. Í fyrsta lagi talar hann um örorkulífeyri. Ég vil nú nefna að örorkulífeyrir sjómanna getur verið afskaplega hár. Menn eru kannski að borga, þrítugur maður er að borga af 400--500 þús. á mánuði inn í Lífeyrissjóð sjómanna, hann fær framreikning til sjötugs ef hann verður öryrki, hann getur fengið 200.000 og þar yfir í örorkulífeyri. Rétt að halda því til haga. En svo eru náttúrlega margir aðrir með afskaplega lágan lífeyri. Vandamálið sem við stöndum frammi fyrir er það að við erum með almannatryggingar sem veita grunnlífeyri. Ef sá lífeyrir á að hækka mjög mikið þýðir það að þeim sem hafa engan lífeyrisrétt í lífeyrissjóði er borgið, en það verður að skerða þann lífeyri hjá hinum sem hafa borgað í lífeyrissjóð, eða við verðum komin með tvöfalt kerfi. Að menn séu bæði með lífeyri frá almannatryggingum og frá lífeyrissjóði, sjómaðurinn með sínar 200 þús. kr. í lífeyri fái lífeyri frá almannatryggingunum til viðbótar. Við verðum komin með fólk sem verður með hærri lífeyri samtals en hinn vinnandi maður. Ef við ekki skerðum lífeyri úr lífeyrissjóði og borgum tvöfalt, bæði frá almannatryggingum og lífeyrissjóði, þá verðum við komin með fólk sem verður með hærri tekjur sem lífeyrisþegar en það hafði sem vinnandi fólk og það gengur ekki. Það er þetta sem við erum að glíma við alla tíð að það verður að skerða þessi kerfi þegar þau koma saman. Og þá kemur fólk og spyr: Til hvers var ég að borga í lífeyrissjóð í 40 ár ef ég fæ ekkert fyrir það? Þetta er einmitt sá vandi sem gerir það að verkum að það er hreinlega ekki hægt að hækka bætur almannatrygginga eins og kannski margir vildu vegna þess að þá kemur svo mikið misræmi í kerfið, bæði gagnvart vinnandi fólki og gagnvart þeim sem hafa borgað í lífeyrissjóð í 40 ár.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal tók dæmi af lífeyrisþega sem nyti örorkulífeyrisbóta upp á 200 þús. kr. og nefndi þar kannski sérstaklega til sjómenn, að þeir gætu komist í háa bótaflokka ef þeir yrðu öryrkjar. Ég var nú ekkert sérstaklega að ræða um öryrkja í máli mínu, ég var bara að ræða um almennan rétt fólks í lífeyrissjóði sem gæti verið mjög lágur. Mér er fullkunnugt um það, hv. þm., að ef menn slasast og verða öryrkjar fá þeir framreikning í Lífeyrissjóði sjómanna eins og öðrum lífeyrissjóðum. En mér er líka fullkunnugt um það, hv. þm., að það er mikill munur á örorkulífeyrisgreiðslum Lífeyrissjóðs sjómanna og t.d. lífeyrisjóðs fólksins sem starfar í bankastofnunum. Og ég hugsa að það eigi líka við um alþingismenn, að mjög fáir alþingismenn njóti örorkulífeyrisbóta. Lífeyrissjóður sjómanna er nánast eins og tryggingafélag fyrir útgerðina með 43% af skuldbindingum sínum eða greiðslum sínum í örorkubætur, á sama tíma og hægt er að finna dæmi um það að Lífeyrissjóður bankastarfsmanna er að greiða 1,8% í örorkubætur. Sá lífeyrissjóður virkar eins og lífeyrissjóður, enda hafa lífeyrisréttindi ekki verið skert hjá bankamönnum. En þau hafa margsinnis verið skert hjá sjómönnum svo dæmi sé tekið. Ég var eingöngu að benda á það í máli mínu að sú útfærsla sem við búum við þegar fólk á lítinn lífeyri og hann skerðir strax bæturnar finnst mér óréttlát og að taka eigi á því vandamáli sérstaklega.

Það er einmitt þetta, herra forseti, sem ég var að nefna. Ef við hækkum bætur Tryggingastofnunar umtalsvert og skerðum ekki lífeyri frá lífeyrissjóði, þá er það fólk komið með hærri bætur samanlagt en hinn vinnandi maður, heldur en það hafði áður en það varð öryrkjar eða fór á ellilaun. Þess vegna verðum við að skerða. Af því að menn hafa tilhneigingu til að bæta tekjutryggingu og lágmarkslífeyri almannatrygginga, þá verða menn að skerða bætur úr lífeyrissjóði. Þá lenda menn aftur í því að fólk spyr sig: Hvað fæ ég fyrir það að hafa borgað í 30--40 ár í lífeyrissjóð? Og ég hef séð dæmi þess að menn fá afskaplega lítið fyrir það. Menn sem svikust um að borga í lífeyrissjóð, því það hefur verið skylda að borga í lífeyrissjóð frá 1974 fyrir launþega og 1980 fyrir alla landsmenn, í a.m.k. 22 ár hefur verið skylda að borga í lífeyrissjóð. Þeir menn sem hafa svikist um að borga í lífeyrissjóð og fá óskertar bætur frá Tryggingastofnun eru oft á tíðum ekkert mikið verr settir og munar ekki svo miklu en hinir sem borguðu kannski í 30 ár í lífeyrissjóð 10% af launum hvert einasta ár og eru búnir að borga þrenn árslaun inn í lífeyrissjóð. Þetta er sá vandi sem við stöndum frammi fyrir. Ef við ætlum að bæta lífeyri almannatrygginga enn frekar, þá þurfum við að auka þessar skerðingar. Nema við hefðum allt saman óskert eins og sumir hafa gert kröfu til um, en þá lendum við í því að gamla fólkið og öryrkjar væru með miklu hærri tekjur en vinnandi fólk.

Herra forseti. Hv. þm. virðist hafa miklar áhyggjur af því að mikill fjöldi lífeyrisþega komist á verulega betri kjör eftir að hann hættir vinnu með því að taka lífeyri og eigi síðan rétt á tryggingabótum frá ríkinu. Ég hef ekki getað séð þau dæmi sem hv. þm. er alltaf að tala um. Ég held að fróðlegt væri, af því við förum í lífeyrisumræðu á eftir um Lífeyrissjóð sjómanna og hvernig hann stendur, að hv. þm. tæki þá umræðu með mér um þau mál og kæmi með þau dæmi á borðið sem hv. þm. er að tala um. Mér þætti það fróðlegt ef menn þyrðu að leggja þessi dæmi hér á borðið og hversu marga þetta vandamál snertir sem hv. þm. var að tala um. Ég er hins vegar að tala um vandamál þess fólks sem hefur lífeyrisrétt undir 40 þús. kr. á mánuði og er nánast með engar aðrar tekjur en ellilífeyrisbæturnar. Og svo koma þessar litlu viðbótargreiðslur úr lífeyrissjóði, þá er ég ekki að tala um örorkuframreikninginn, ég er bara að tala um þær bætur sem fólk á. Þá koma þær og skerða, ekki alveg krónu á móti krónu, en meira en helming fyrir hverjar 10 þús. kr. sem menn byrja að fá út úr lífeyrissjóði, meira en helmingur tapast strax í bótunum. Síðan kemur auðvitað tekjuskatturinn þar á eftir. Ef þetta er ekki óréttlæti í útfærslu á réttindum fólks sem er búið er að skila þjóðinni allri sinni starfsævi, og þá tek ég fram enn og aftur að ég er ekki að tala um örorkulífeyrisþegana sem fá sérstakan framreikning eins og þeir hefðu greitt til þess tíma að þeir hættu að vinna, en hv. þm. tekur alltaf dæmi af örorkulífeyrisþegunum. Ég held við ættum að tala um réttindi þess fólks sem hefur greitt í stuttan tíma og lítið í lífeyrissjóð og á tiltölulega lítil réttindi enn þá, því er nú verr, en vonandi lagast hagur þess fólks í framtíðinni.

Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem farið hefur fram á þessum degi um skattfrelsi lágtekjufólks. Ég þakka sérstaklega hv. þm. Ögmundi Jónassyni, 13. þm. Reykv., og Guðjóni A. Kristjánssyni, 4. þm. Vestf., sem lýstu stuðningi flokka sinna við þetta mál. Það er ástæða til þess að vekja athygli á því að enginn stjórnarliði hefur séð ástæðu til að sitja undir þessari umræðu, hvað þá að fara í ræðustól, nema Pétur Blöndal, talsmaður sjálfstæðismanna. Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafði uppi alveg makalausan málflutning í ræðum sínum og það er alveg ljóst að þeir sem hafa hlýtt á þennan málflutning hafa heyrt að hér hefur verið tekist á um grundvallaratriði í þjóðfélaginu sem er sanngirni og réttlæti í skattkerfinu og eðlileg og sanngjörn skipting tekna í þjóðfélaginu. Herra forseti. Allir ættu að geta verið sammála um að enginn á að þurfa að búa við það eða una því að eiga ekki fyrir nauðþurftum. En því miður, herra forseti, eins og við höfum farið í gegnum hér í dag, búa allt of margir við það að eiga ekki fyrir nauðþurftum frá degi til dags. Það var auðvitað makalaust að hlusta á hv. þm. Pétur Blöndal í morgun þegar hann spurði hvort menn vildu ekki að láglaunafólk tæki þátt í kostnaði við að halda uppi velferðarkerfinu. Hér var hv. þm. að tala til fólks sem á oft og tíðum ekki fyrir matnum sínum en er gert að greiða 10--11 þús. kr. á mánuði í skatt til ríkissjóðs og sveitarfélaga af sultarlaunum sínum. Þá gleymdi hv. þm. því auðvitað að þetta fólk greiðir vissulega skatt þótt ekki sé verið að skattpína það í gegnum tekjuskattskerfið með því að greiða háan skatt af nauðþurftum, bæði af matvælum og öðrum nauðsynjavörum. Hv. þm. Pétur Blöndal hafði mörg orð um að alveg væri nauðsynlegt að lækka verulega skatta á fjármagnseigendur og fyrirtæki vegna þess að það mundi skila meiru í ríkissjóð en þegar verið væri að skattpína fyrirtækin eða fjármagnseigendurna. Það mætti auðvitað líka heimfæra þetta á láglaunafólk ef það byggi ekki við svona skammarlega lág laun í þjóðfélaginu. Það er öllu þjóðfélaginu til skammar að bjóða stórum hluta fólks upp á 90.000 kr. laun, og ef ekki væri verið að skattleggja þetta fólk gæti það auðvitað keypt meira og borgað meiri virðisaukaskatt til samfélagsins. Ég held að það sé alveg staðreynd, herra forseti, að lágu launin í þjóðfélaginu eru orðin vandamál þegar fólk getur ekki keypt brýnustu nauðþurftir. Mikið hefur verið rætt um lífeyrisþega, aldraða og öryrkja í þessari lotu enda býr stór hluti þeirra við það að þurfa að greiða skatt af lífeyri sínum sem hann gerði ekki á árinu 1995. Viss hópur hefur gert það eftir að þessi ríkisstjórn tók við, og hér hefur verið farið nokkuð yfir kjör þeirra einstaklinga. Það er staðreynd sem ekki verður á móti mælt, hverju sem þessi ríkisstjórn heldur fram, að kjör þeirra hafa dregist verulega aftur úr kjörum annarra þjóðfélagshópa, og þetta er fólkið sem hefur ekki fengið sinn hluta af góðærinu. Samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar, sem ég óskaði eftir fyrr á þessu ári, kom í ljós að kaupmáttur lífeyrisgreiðslna hafði aukist um rúm 11% á árunum 1995--2001 en kaupmáttur lágmarkslauna hafði aukist á sama tímabili um rúm 42%. Aukning á kaupmætti lágmarkslauna er því 28% umfram aukningu á kaupmætti lífeyris- og tekjutryggingar á árabilinu 1995--2001. Það er ástæða til að draga þetta hér fram og halda til haga þeirri réttlátu kröfu sem Öryrkjabandalagið setur fram á Evrópuári fatlaðra 2003 að a.m.k. verði komið til móts við þá kröfu Öryrkjabandalagsins að lífeyrisgreiðslurnar haldi í við launavísitöluna. Núna vantar 7.000 kr. upp á að það gerist. Það er líka ljóst að frá 1995 til 1. okt. 2000 hefur grunnlífeyrir og tekjutrygging hækkað um nálægt 25% en launavísitalan hins vegar um 41,5% á sama tíma. Það er þessi munur sem Öryrkjabandalagið talar núna um fyrir hönd félaga sinna og mælist til þess að ríkisstjórnin komi til móts við og bæti þeim það sem þar vantar upp á. Mér fannst alveg makalaust að hlusta á fulltrúa stjórnvalda halda því fram í fréttum í gær að kaupmáttur lífeyris haldi nú í við kaupmátt lágmarkslauna. Þetta er auðvitað fjarstæða. Og útreikningarnir sem stjórnvöld beita, og ekki í fyrsta sinn, eru að taka allar lífeyrisbætur, hverju nafni sem þær nefnast --- hæstu lífeyrisbætur --- og reikna út frá þeim kaupmáttinn. Og hvað eru margir ellilífeyrisþegar, aldraðir og öryrkjar með alveg fullar bætur, þ.e. líka með sérstaka heimilisuppbót? Ellilífeyrisþegarnir eru 387 og öryrkjarnir 514. Fjöldi elli- og örorkulífeyrisþega skiptir auðvitað þúsundum, þeir eru 20.000--30.000, en innan við 1.000 bótaþegar eru með alveg fullar bætur og út frá þeirri tölu reikna síðan stjórnvöld að kaupmáttur þeirra sé sá sami og lágmarkslauna. Þetta er auðvitað óboðlegur málflutningur. Ég vil ræða skattamálin í víðara samhengi en út frá skattlagningu á lágtekjufólk vegna þess að hér hefur verið spurt hvar taka eigi tekjurnar til að mæta meintu skattatapi ríkissjóðs ef lágtekjufólk yrði ekki skattlagt. Fyrst þeirri spurningu er varpað fram er full ástæða til að fara í örstuttu máli, herra forseti, yfir skattatillögur ríkisstjórnarinnar sem voru samþykktar hér fyrir líklega ári, samþykktir sem leiddu til verulegs tekjutaps ríkissjóðs. Og hverjir fengu þær skattaívilnanir og skattalækkanir sem þá voru uppi á borðinu? Það voru aðallega skjólstæðingar Sjálfstfl., þeir sem eiga fjármagnið og stórfyrirtækin í landinu. Þar var farið út í að lækka skattprósentuna á fyrirtæki úr 30% í 18% og ríkisskattstjóri hélt því þá fram að það mundi leiða til 3,7 milljarða kr. tekjutaps hjá ríkissjóði. Fjmrn. hélt því fram að það væri 2,7 milljarða kr. tekjutap. Og nú segja fjárlögin að þetta þýði á næsta ári að fyrirtækin greiði 2,2 milljörðum kr. minna í samneysluna en áður meðan einstaklingarnir greiða 5 milljörðum kr. meira. Svo leyfa menn sér að barma sér mjög yfir því að eitthvert tekjutap geti orðið hjá ríkissjóði með því að létta sköttum af lægst launaða fólkinu. Skattkerfið er nefnilega orðið vandamál í þessu þjóðfélagi, og tilfærslan í skattkerfinu ekki síst. Það er orðinn yfir 20% munur á skatthlutfalli milli skatta sem lagðir eru á laun og fjármagn og eignir í þjóðfélaginu. Skattbyrðin hefur verið færð af fjármagni og eignum yfir á vinnuafl, launatekjur, bætur og lífeyri. Það er staðan sem við stöndum frammi fyrir. Og staðan sem komin er upp er mjög hættuleg, að ekki sé talað um hvað hún er ósanngjörn. Þessar skattabreytingartillögur ríkisstjórnarinnar á sínum tíma urðu til þess að sprenging varð í fjölda og aukningu á einkahlutafélögum vegna þess að menn sáu skattahagræðið af því að nýta sér þessar skattabreytingar sem ríkisstjórnin stóð fyrir. Það er ástæða til að rifja upp hér --- af því að spurt er hvar Samfylkingin ætli að taka peninga til þess að lækka skatta á lágtekjufólki --- að Samfylkingin lagði þá til að tekjuskattur á fyrirtæki yrði aðeins lækkaður úr 30% í 25% í staðinn fyrir 18%. Þótt farin hefði verið sú leið að lækka skatta á fyrirtæki einungis niður í 25% hefðum við engu að síður staðið betur, og samt hefðu fyrirtæki hér á landi staðið betur skattalega séð en önnur fyrirtæki. Innan OECD-landanna hefðu skattar á fyrirtæki verið lægstir á Íslandi þó að ekki hefði verið gengið svo langt að fara niður í 18%. Og það að fara með skattana á fyrirtækjum niður í 25% hefði kostað ríkissjóð 1,1 milljarð í staðinn fyrir 2,7 milljarða tekjuskattslækkun á fyrirtækin samkvæmt tillögum stjórnarflokkanna. Þar hefði sparnaðurinn orðið verulegur, 1,6--1,9 milljarðar. Við erum hér að ræða um tillögur sem kosta einn milljarð, þ.e. ef skattar á lágtekjufólk væru lækkaðir verulega, en stjórnarflokkarnir sjá ofsjónum yfir því. Það er líka ástæða til að nefna það --- vegna þess að hv. þm. Pétur Blöndal hélt því fram að skattalækkanir á fyrirtæki og fjármagn mundu auka tekjur ríkissjóðs, skila sér betur í atvinnulífinu o.s.frv. --- að ríkisstjórnin fór auðvitað kolvitlausa leið. Hún lækkaði tekjuskatt á fyrirtækjum alveg niður í 18% en um leið hækkaði hún tryggingagjaldið sem hefur komið sér afar illa fyrir smá og meðalstór fyrirtæki. Vitlausari skattastefnu en stjórnarflokkarnir beittu sér fyrir í fyrra er því vart hægt að finna. Við höfum farið hérna í gegnum skattana á fjármagnseigendur. Við í Samfylkingunni beittum okkur fyrir því að skoðað yrði að fjármagnstekjuskattur yrði hækkaður úr 10% í 16% en það yrði gert með sérstöku frítekjumarki þannig að fjármagnstekjur einstaklinga að 100.000 kr. og hjóna eða sambýlisfólks að 200.000 kr. yrðu ekki skattlagðar. Miðað við álagningu síðasta árs hefði það þýtt að þeim hefði fækkað sem greiða fjármagnstekjuskatt úr 78.000 einstaklingum í 22.000 eða um 56.000 manns með þessari breytingu. Þá hefðum við verið að hlífa tiltölulega litlum og hóflegum sparnaði við fjármagnstekjum en sett aðeins meiri skatt á þá sem eiga hinar raunverulegu fjármagnstekjur, þ.e. hækkað úr 10% í 16%. Og hvað hefði þetta þýtt, herra forseti, í tekjum fyrir ríkissjóð? Það hefði þýtt 1,7 milljarð í viðbótartekjur fyrir ríkissjóð ef við hefðum farið þessa leið, aukið lítillega skatta á hina raunverulegu stóreignamenn í þjóðfélaginu, hlíft hóflegum sparnaði og átt samt eftir 1,7 milljarða til þess t.d. að lækka skatta á lágtekjufólki. Þetta er það sem við köllum, herra forseti, sanngjarna og réttláta skattlagningu í þjóðfélaginu. Við vildum líka, herra forseti, afnema skattlagningu á fjárhagsaðstoð sveitarfélaga og stíga fyrsta skrefið í því að afnema stimpilgjöld sem eru mjög óréttlátur skattur, ekki síst gagnvart litlum og meðalstórum fyrirtækjum og fólki sem er að koma sér þaki yfir höfuðið. Þetta eru okkar tillögur, herra forseti, og með þeim er ég að sýna fram á --- af því að hv. þm. Pétur Blöndal er alltaf að tala um að hérna sé bara lýðskrum á ferðinni og ég veit ekki hvaða orð hv. þm. hefur notað yfir það --- að með tilfærslum í þjóðfélaginu er hægt að létta sköttum af lágtekjufólki án þess að auka byrðar á ríkissjóð. Ég sé að tími minn er að verða búinn, herra forseti. Ég fullyrði að vilji er allt sem þarf í því efni að fara þessa leið sem við bendum á. Við erum að biðja um að hér í þinginu setjist menn yfir það að reyna að ná sátt um það að finna leiðir til að lækka eða afnema skatta á lágtekjufólki. Við erum að tala um fólk sem ekki á til hnífs og skeiðar út mánuðinn og þarf að leita til hjálparstofnana þar sem veruleg aukning hefur orðið á fjölda þeirra sem þangað leita. Herra forseti. Ég tel mig vera að tala fyrir sanngirnis- og réttlætismáli og ég vona að það hljóti hljómgrunn hér í þinginu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 45/1999, um Lífeyrissjóð sjómanna. Þetta mál er nú endurflutt í þriðja sinn, hefur verið flutt hér á tveim síðustu þingum án þess að hafa hlotið afgreiðslu eða komist aftur inn í þingsali eftir umfjöllun í nefnd. Frumvarpið og efnisbreyting þess hljóðar svo: ,,1. mgr. 5. gr. laganna verður svohljóðandi: Iðgjald til sjóðsins skal nema 12% af heildarlaunum og greiðir launþegi 4% og launagreiðandi 8%.`` 2. gr. er eingöngu gildistökuákvæði. Lengra er frv. ekki þótt því sé ætlað að hafa nokkuð víðtæk áhrif til þess að laga þá stöðu sem hefur verið í Lífeyrissjóði sjómanna í nokkur ár. Síðan segir í ákvæði til bráðabirgða: ,,Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 5. gr. laganna mynda tvö prósentustig af greiðslu launagreiðanda ekki réttindi til lífeyris fyrr en tryggingafræðileg úttekt sýnir að Lífeyrissjóður sjómanna getur staðið undir framtíðarskuldbindingum sínum.`` Hér er lagt til að inngreiðslan sé til þess að laga stöðu sjóðsins því hún hefur því miður verið döpur á undanförnum árum og oft þurft að grípa til skerðinga á lífeyrisréttindum í sjóðnum. Herra forseti. Um alllangt skeið hafa eignir Lífeyrissjóðs sjómanna ekki staðið undir framtíðarskuldbindingum sjóðsins samkvæmt tryggingafræðilegu mati. Stjórn sjóðsins hefur leitað leiða til að minnka muninn milli eigna hans og skuldbindinga. Í nokkur skipti, eins og okkur er reyndar kunnugt um á hv. Alþingi, hafa verið gerðar lagabreytingar sem allar hafa haft í för með sér mikla skerðingu á lífeyrisréttindum sjóðfélaga í Lífeyrissjóði sjómanna. Og nú er enn boðað af fjmrh. að frv. verði lagt fram um Lífeyrissjóð sjómanna og ef að líkum lætur verða réttindi sjóðfélaga enn einu sinni skert. Þótt lagasetningin hafi yfirleitt snúið beint að lögunum um Lífeyrissjóð sjómanna vegna þess að um hann gilda sérlög, þá hafa lífeyrissjóðir annars staðar á landinu sem hafa haft sjómenn innan sinna vébanda, m.a. á Vestfjörðum, Austfjörðum, í Vestmannaeyjum og víðar, oftast nær fylgt eftir þeim aðgerðum varðandi sjómannadeildir sínar sem gerðar hafa verið í Lífeyrissjóði sjómanna. Því er frv. samið sérstaklega með Lífeyrissjóð sjómanna í huga, að hann hefur verið leiðandi í því hvernig þessar viðmiðunarreglur eru varðandi réttindi og útgreiðslur í lífeyrismálum sjómanna almennt og þau ákvæði þá verið tekin upp af stjórnum í viðkomandi lífeyrissjóðum. Um málefni Lífeyrissjóðs sjómanna og lífeyrissjóða almennt má segja, sérstaklega þegar þeir tryggja sjómenn, að menn hafa staðið frammi fyrir því að þurfa að gera svipaða hluti og stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna hefur neyðst til að gera á liðnum árum. Enn þá er það svo að vandi Lífeyrissjóðs sjómanna er mikill þrátt fyrir þær aðgerðir sem gerðar hafa verið á undanförnum árum og miðað hafa að því að lagfæra stöðu lífeyrissjóðsins en hafa orðið til þess að skerða réttindi lífeyrisþeganna. Þrátt fyrir það vantar enn að efla eignir sjóðsins svo hann standi undir skuldbindingum samkvæmt tryggingafræðilegu mati miðað við árslok 2000 og einnig kemur fram í ársskýrslu fyrir árið 2001 að staða sjóðsins hefur ekki lagast og mun ég gera grein fyrir því hér á eftir. Á árinu 1999 var 2.185 millj. kr., eða 3,2% halli. Með viðvarandi halla sjóðsins yfir 5% verður lögum samkvæmt að grípa til ráðstafana. En árið 2000 var hallinn 6% og vantaði upp á að sjóðurinn ætti fyrir skuldbindingum sínum. Í árslok 2001 eins og ég vék að áðan vantaði hins vegar heil 8,8% upp á að lífeyrissjóðurinn ætti fyrir skuldbindingum sínum. Staða sjóðsins er því enn þá að versna. Með viðvarandi halla sjóðsins yfir 5% verður lögum samkvæmt að grípa til ráðstafana sem felast í enn frekari lækkun réttinda sjóðfélaga, ef engar viðbótargreiðslur koma til inn í sjóðinn. Eins og menn vafalaust muna voru sett lög á hv. Alþingi um almenna starfsemi lífeyrissjóða árið 1997 og í þeim lögum segir á þá leið, ef ég man rétt, að stjórnum lífeyrissjóða beri að aðhafast eitthvað til þess að tryggja stöðu lífeyrissjóðanna. Venjulega er nú ekki hægt að grípa til nema tvenns konar aðgerða, þ.e. annaðhvort að auka inngreiðslur í lífeyrissjóðinn ef lífeyrissjóðurinn á ekki fyrir gildandi réttindum lífeyrisþega eða þá til þess að laga stöðu hans án þess að bein réttindainnfærsla komi á móti, eins og hér er lagt til, eða að stjórnarmenn í lífeyrissjóði samkvæmt þeim lögum sem ég áður vék að frá 1997 neyðast til að grípa til aðgerða sem skerða lífeyrisréttindi og laga þar af leiðandi stöðu sjóðsins. Ákvæðið er þannig að á meðan sjóðurinn á fyrir yfir 95% af skuldbindingum sínum þarf sjóðurinn ekki að aðhafast neitt. En þegar að því kemur að lífeyrissjóður er ekki talinn eiga fyrir meira en 90--95% af skuldbindingum sínum kemur viðvörun og menn þurfa að meta hvort þeir ætla að aðhafast eitthvað og verða þá að gera það a.m.k. ef óbreytt ástand varir um lengri tíma en fjögur ár, þ.e. það ár sem staðan kom upp og síðan fjögur til viðbótar, því eigi má slíkt ástand vara lengur en fimm ár samtals. Stefni hins vegar niður fyrir það að lífeyrissjóður eigi fyrir 90% af skuldbindingum sínum ber stjórn viðkomandi lífeyrissjóðs, sjái hann ekki fram á betri tíð og auknar inngreiðslur, að grípa þegar í stað til aðgerða sem rétta stöðu lífeyrissjóðsins. Lög um almenna starfsemi lífeyrissjóða í landinu kveða því mjög stíft á um að stjórnir lífeyrissjóðanna hafa ákveðna ábyrgð á stöðu sjóðsins. Síðan má ekki aftur auka réttindi sjóðfélaga fyrr en lífeyrissjóðurinn er kominn yfir 105%, þá má fara að greiða út. Frá því að menn detta niður fyrir 90% og þangað til þeir geta aftur farið að lagfæra réttindi sjóðfélaga þarf að auka eignastöðu sjóðsins um heil 15%. Á meðan varir kyrrstaðan samkvæmt lögum frá 1997 um almenna starfsemi lífeyrissjóða. Með því að hækka lögbundið framlag launagreiðanda í Lífeyrissjóð sjómanna um 2%, án þess að lífeyrisréttindi sjóðfélaga aukist, eins og tillagan gerir ráð fyrir, er stigið mikilvægt skref í þá átt að brúa það sem upp á vantar til að sjóðurinn eigi fyrir framtíðarskuldbindingum sínum. Auk þess er það réttlætismál að launagreiðendur leggi fram sinn skerf og taki þátt í því að koma sjóðnum á réttan kjöl. Það er nefnilega þannig að atvinnurekendur eiga sæti í stjórnum lífeyrissjóða og bera á meðan þeir sitja þar ábyrgð á því að lífeyrissjóðurinn geti staðið við skuldbindingar sínar. Það er auðvitað markmið lífeyrissjóðanna að reyna að tryggja einhvern viðunandi rétt lífeyrisþeganna. Ýmis rök hníga til þess að atvinnurekendur komi að þessu máli, m.a. með þeim tillögum sem hér eru lagðar til. Greiðslur Lífeyrissjóðs sjómanna vegna örorkulífeyris eru t.d. afar háar, sem er afleiðing af því hversu hættulegt sjómannsstarfið er. Og á undanförnum árum hefur örorkulífeyrir t.d. komist allt að því nálægt 45% af útgreiðslu úr sjóðnum og var á árinu 2001 43% af útgreiddum bótum úr sjóðnum af heildarlífeyrisgreiðslum í Lífeyrissjóði sjómanna. Sambærilegt hlutfall hjá öðrum lífeyrissjóðum er mun lægra og í sumum tilfellum allt niður í 20% og finna má dæmi um einstaka lífeyrissjóði sem fara enn neðar en það. Þarna er Lífeyrissjóður sjómanna og kannski aðrir lífeyrissjóðir sem hafa sjómenn innan sinna vébanda í raun og veru að taka á sig mun meiri og þyngri ábyrgð en gerist almennt í öðrum lífeyrissjóðum. Þetta tengist auðvitað hárri slysatíðni sjómanna og hættulegu sjómannsstarfi, sem og starfstengdum skaða á stoðkerfi eins og bæklun í baki. En það hlýtur hins vegar að vera spurning á móti hvort útgerðinni sé þá ekki rétt ætlað að koma sterkar inn í þá stöðu sem komin er upp í Lífeyrissjóði sjómanna og jafnvel öðrum lífeyrissjóðum sem tryggja sjómenn innan sinna vébanda þar sem lífeyrissjóðurinn virkar svona stórt m.a. í örorkuþættinum, nánast eins og tryggingafélag. Ég lít a.m.k. svo á að séu útgerðarmenn ekki á nokkurn hátt tilbúnir til að koma að því vandamáli sem núna er í Lífeyrissjóði sjómanna og hefur farið vaxandi því miður, eins og hér er lagt til, þá stafar vandamálið annars vegar af mjög hárri örorku sem greidd er út í heildarlífeyrisgreiðslum og hins vegar af þeim pakka sem settur var inn sem félagsmálapakki á sínum tíma varðandi hina svokölluðu 60 ára reglu, en henni hefur aldrei fylgt nein fjárveiting. 60 ára reglan var sett í lausn kjaradeilu sjómanna á sínum tíma, árið 1981 ef ég man rétt, og varð þá til þess að Alþingi samþykkti hér samhljóða 60 ára reglu til handa sjómönnum varðandi það að þeir mættu taka lífeyri frá 60 ára aldri, en alla fjármögnun vantaði. Þetta hefur orðið til þess að meðan 60 ára reglan var í gildi, en það er búið að gera hana hlutlausa núna í sjóðnum, var greiðslan til manna sem byrjuðu að taka lífeyri 60 ára í raun og veru tekin af öðrum sjóðfélögum. Ekki var til inneign fyrir henni sérstaklega og þar sem lagasetningunni á Alþingi fylgdi engin fjármögnun lenti þessi kvöð á sjóðnum og hefur orðið til þess að skerða stöðu annarra sjóðfélaga og leggja sérstakar byrðar á Lífeyrissjóð sjómanna. Þær byrðar voru metnar fyrir ári svo að þær jafngiltu 1,4 milljörðum kr. sem sjóðurinn hefði greitt út vegna 60 ára reglunnar sem ekki hefur verið til innstæða fyrir og þar af leiðandi hefur þeirri upphæð verið dreift á herðar annarra sjóðfélaga og á sjóðinn sjálfan. Og það er auðvitað hluti af því að sjóðurinn stendur illa. Sjómenn hafa verið afar ósáttir við það að aldrei skyldi hafa fylgt fjárveiting og fjármögnun á þessu loforði Alþingis varðandi regluna um 60 ára lífeyrisaldur, því þetta var jú félagsmálapakki á sínum tíma og sjómenn gáfu eftir ákvörðun í fiskverði, hækkun fiskverðs, sem nam að mig minnir upp undir 3% á þeim tíma til að ná því fram. Þegar sjómannasamtökin höfðu gengið bónarveg til hverrar ríkisstjórnarinnar á fætur annarri og hvers fjmrh. á fætur öðrum allar götur frá árinu 1981 til þess að finna fjármögnun fyrir þessu loforði endaði það með því að Lífeyrissjóður sjómanna fór í mál við íslenska ríkið til þess að fá þessa kröfu viðurkennda. Því miður tapaðist þetta mál í Hæstarétti. Ríkið var ekki talið bera ábyrgð á því að það þyrfti að fjármagna þessa 1,4 milljarða þrátt fyrir að lagasetningin hefði verið samhljóma á Alþingi og að gefið hefði verið loforð um að skoða þennan vanda þegar hann mundi myndast og leysa hann síðar. En þau loforð voru aldrei efnd. Því er ekkert að leyna að sjómannasamtökin og stjórn lífeyrissjóðsins sérstaklega eru auðvitað mjög ósátt við niðurstöðu Hæstaréttar. Stjórnin hefur í raun og veru ákveðið að vísa þessu máli til mannréttindanefndar Evrópu því eins og það er allt í pottinn búið finnst mönnum þetta afar ósanngjörn niðurstaða. Meðal annars vegna þessa hæstaréttardóms og vegna áframhaldandi vanda í Lífeyrissjóði sjómanna sem kom upp á síðasta ári --- í ljós kom að 8,8% vantaði upp á að hann ætti fyrir skuldbindingum sínum --- standa menn frammi fyrir því að það verður að grípa til einhverra aðgerða. Það er nú einu sinni svo að á lista ríkisstjórnarinnar yfir þau mál sem lögð verða inn í þing er boðað að fjmrh. leggi fram sérstakt frv. um Lífeyrissjóð sjómanna. Það er á lista ríkisstjórnarinnar og kemur sennilega fram á haustdögum. Hvað skyldi að líkindum felast í þessu frv. um Lífeyrissjóð sjómanna sem okkur er ætlað að afgreiða á haustdögum í þinginu? Ég tel næsta víst, af því að stjórnin á engan annan kost samkvæmt lögunum um almenna starfsemi lífeyrissjóða í landinu, að þegar frv. birtist í þingsölum verði í því ákvæði um að skerða enn frekar réttindi í Lífeyrissjóði sjómanna. Og ég hef af því spurnir á hvern veg það muni verða. Það er mjög líklegt að tekið verði á makalífeyrinum, hann verði lækkaður, og aðrar þær aðgerðir gerðar sem stjórn lífeyrissjóðsins telur að færa megi rök fyrir að séu þó kannski skásta leiðin af öllum slæmum til að laga stöðu sjóðsins. En eins og áður sagði ber lífeyrissjóðnum og stjórnarmönnum í honum að koma með tillögur að bættri stöðu sjóðsins. Herra forseti. Það er enn frekari ástæða til að endurflytja hér í þriðja sinn þetta frv. mitt miðað við þær upplýsingar sem ég hef greint hér lauslega frá. Ég veit að hér verður lagt fram frv. um enn frekari skerðingu á lífeyrisréttindum í Lífeyrissjóði sjómanna. Allt er það til að mæta þeirri stöðu sem uppi er í sjóðnum, og stór hluti af þeirri stöðu er á ábyrgð ríkisins að mínu viti, hvað svo sem hæstaréttardómurinn hefur sagt. Ég er algjörlega ósammála því að á hv. Alþingi sé hægt að samþykkja að veita skuli mönnum ákveðinn rétt þegar þeir eru komnir á ákveðinn aldur og eru búnir að starfa ákveðið lengi til sjós en að aðrir sjómenn í lífeyrissjóðnum skuli borga þeim réttindin, Alþingi hafi þar enga ábyrgð, ríkisstjórnin ábyrgðarlaus. Ég tel gjörsamlega ólýðræðislegt og óþolandi að svona skuli hafa tekist til í þessu máli. Þess vegna geri ég mér vonir um að nú, á þessu þingi þegar þingmenn sjá að enn eina ferðina þurfi að takast á við það að skerða réttindi í Lífeyrissjóði sjómanna, herra forseti, fái þetta frv. sem nú er lagt fram í þriðja sinn kannski verðugri umfjöllun í hv. nefnd en að verða svæft eitt árið enn. Það er búið að skerða hin almennu réttindi og nú ætla menn m.a. að fara í makabæturnar vegna þess að þeir telja, og kannski með fullum rétti, að makabæturnar séu ívið skárri en megi finna dæmi um í öðrum lífeyrissjóðum. Því á m.a. að grípa til þess en auðvitað munum við sjá frv. þegar það kemur hér inn. Ég trúi því ekki, herra forseti, að það verði hlutverk Alþingis á þessu þingi að samþykkja enn eina ferðina skerðingu á lífeyrisréttindum í Lífeyrissjóði sjómanna þegar fyrir liggur frv. um að bæta megi stöðu sjóðsins og að útgerðarmenn taki á sig hluta af þeirri skuldbindingu að laga stöðu sjóðsins. Útgerðarmenn hafa notið þess á undanförnum árum að lífeyrissjóðir sjómanna hafa nánast virkað eins og tryggingafélag fyrir útgerðina. Örorkulífeyrisþátturinn í lífeyrissjóðum sjómanna er glöggt dæmi um það en hann mun vera hæstur í Lífeyrissjóði Vestmannaeyja, 45% ef ég man rétt, en 43% í Lífeyrissjóði sjómanna. Þetta vandamál, hvað örorkubæturnar eru þungar, er til í öllum lífeyrissjóðum sem tryggja sjómenn og það kemur að hluta til af starfinu, bæði vegna slysatíðni og eins vegna álags á líkamann við það að vera á sjó. Af öllum tilefnum má finna fyrir því rök að lífeyrissjóðir sjómanna hafa að hluta til virkað eins og tryggingafélag í gegnum tíðina, tekið við mönnum og haldið þeim uppi þegar starfsævi þeirra hefur lokið vegna slysa og veikinda, starfstengdra veikinda oftast nær. Ég ætla ekki að hafa miklu lengra mál um þetta, herra forseti. Ég tel mig vera búinn að draga hér fram helstu rök fyrir því að útgerðarmenn séu ekki alveg ábyrgðarlausir í þessu máli. Þeir eiga ekki að vera það. Þeir eiga aðild að Lífeyrissjóði sjómanna. Þeir eru þar í stjórn. Þeir tóku þátt í því á árinu 1981 að þessi 60 ára regla var sett inn og fiskverðshækkun frestað í staðinn. Þessi aðgerð var auðvitað einnig kynnt útvegsmönnum á þeim tíma og samþykkt. Ég hygg að útvegsmenn á þeim tíma hafi líka gert sér grein fyrir því, eða vonast til þess, að ríkið mundi með einhverjum hætti finna fjármögnunarleið til að bæta þann halla og þann kostnað sem safnaðist upp í Lífeyrissjóði sjómanna vegna þessarar reglu um 60 ára rétt í lífeyrissjóði. Í fjöldamarga lífeyrissjóði greiða ýmsir atvinnurekendur mun hærri prósentu en þau 6% sem íslenskir útgerðarmenn greiða í Lífeyrissjóð sjómanna. Ég hygg meira að segja að nú nýlega, á síðasta ári, hafi verið samið um það við Alþýðusamband Íslands að atvinnurekendur greiddu þar 7% í lífeyrissjóði, að vísu með einhverjum skilyrðum. Að sjálfsögðu neituðu útgerðarmenn að það næði til Sjómannasambands Íslands sem þó var aðili að þeirri undirskrift og aðili að þeim samningi að því er þeir töldu, og telja. Herra forseti. Nú er sem sagt komið að íslenskum útgerðarmönnum að sýna í verki að þeir vilji laga stöðu Lífeyrissjóðs sjómanna, ekki til að mynda þar ný viðbótarréttindi fyrir núverandi lífeyrisþega heldur til að koma í veg fyrir að þau réttindi sem þegar hafa verið skert í tvígang með lögum frá Alþingi verði skert í þriðja sinn, og að þeir sýni þá ábyrgð að þeir hafi notið Lífeyrissjóðs sjómanna í atvinnurekstri sínum. Það hafa þeir sannarlega gert í sambandi við örorkubætur því að ef menn hefðu ekki átt rétt á þessum örorkubótum í Lífeyrissjóði sjómanna hefði komið miklu harðari krafa frá sjómannasamtökunum um að útgerðin bæri þá tryggingalegu áhættu sem starfinu fylgir. Þess vegna tel ég, herra forseti, að hér sé um algjört sanngirnismál að ræða. Ég get varla trúað því að nú eigi að standa enn á ný fyrir skerðingu á lífeyrisréttindum og að útgerðarmenn ætli sér að horfa þegjandi á það án þess að koma neitt að því að laga stöðuna í Lífeyrissjóði sjómanna. Tillagan gengur ekki inn á nýja réttindainnstöðu heldur tímabundna inngreiðslu um 2% þar til staða sjóðsins er komin réttu megin og hallinn horfinn og menn geta átt von á því að lífeyrissjóðurinn haldi velli, að bæturnar haldi raungildi sínu en séu ekki skertar reglulega á tveggja og þriggja ára fresti.

Herra forseti. Við upphaf þings ræddu stjórnmálaflokkarnir hér á þingi hvaða mál þeir vildu setja í forgang. Mig undrar ekki að Frjálslyndi flokkurinn skuli hafa sett þetta sem eitt af sínum helstu forgangsmálum. Það sem undrar mig er að hér skuli ekki taka til máls fulltrúar allra stjórnmálaflokka til þess að styðja þetta frv. Það gengur út á að styrkja og treysta undirstöður Lífeyrissjóðs sjómanna, og ég kem hér upp fyrst og fremst til að ítreka stuðning minn við þetta frv. og þá hugsun sem þar kemur fram. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur gert rækilega grein fyrir frumvarpinu en þar hefur komið fram að staða Lífeyrissjóðs sjómanna er mjög veik. Og það kemur fram í greinargerðinni að tæplega 4,5 milljarða vanti upp á að sjóðurinn standi undir skuldbindingum sínum samkvæmt tryggingafræðilegri úttekt í lok ársins 2000. Síðan kom fram í máli hv. þm., þótt það sé ekki að finna hér í greinargerðinni, að í árslok 2001 hafi hallinn verið kominn upp í 8%. Það kom einnig fram í máli hans að samkvæmt lögum er það svo að sé halli lífeyrissjóðanna meiri en 5%, og viðvarandi, beri að skerða réttindi sjóðfélaga. Þetta hefur áður verið gert gagnvart sjómönnum, gagnvart lífeyrisþegum úr sjómannastétt. Það var gert t.d. árið 1999. Þá voru réttindin skert um 11,5% og á árinu 2001 um 12%. Það var einmitt samkvæmt þessari sömu reglu því árið 1998 hafði hallinn numið tæpum 11 milljörðum, þ.e. 13,6%. Og nú segir hv. þm. að hann hafi um það vitneskju að til standi að skerða enn lífeyrisréttindi sjómanna. Þá liggur næst við að spyrja: Hver ber ábyrgð á þessu? Hver er skýringin á því að Lífeyrissjóður sjómanna stendur svona illa? Hvers vegna stendur hann að mörgu leyti verr en aðrir lífeyrissjóðir? Er það vegna þess að sjómenn greiða minna í sinn lífeyrissjóð en aðrir? Nei, sú er ekki ástæðan. Ástæðuna er að finna annars staðar. Þá erum við annars vegar komin að ábyrgð útgerðarinnar og hins vegar ríkisvaldsins. Það kemur fram í greinargerð með þessu frv., og kom fram í máli hv. frsm. Guðjóns A. Kristjánssonar, að útgjöld eða útstreymið úr Lífeyrissjóði sjómanna sé að miklu hærra hlutfalli en í öðrum lífeyrissjóðum vegna örorkubóta. 45% af öllum greiðslum úr Lífeyrissjóði sjómanna eru vegna örorkubóta. Í öðrum lífeyrissjóðum er þetta hlutfall miklu lægra, 20--25%. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að sjómaður sem slasast hugsanlega á unga aldri, eða miðaldra, fær framreiknaðan rétt sinn, sjóðurinn verður þar af leiðandi af iðgjöldum þessa einstaklings og þarf að auki að greiða honum út lífeyri, sömu upphæðina og hann hefði fengið hefði hann starfað fram á lífeyrisaldur. Sjóðurinn verður sem sagt af iðgjaldagreiðslum og þarf að greiða út þennan lífeyri vegna örorkunnar. Með öðrum orðum er þetta eins konar tryggingasjóður fyrir útgerðina og stendur straum af kostnaði við slys í þessari atvinnugrein. Þar erum við m.a. komin að ábyrgð útgerðarinnar gagnvart þessum lífeyrissjóði, og þá er komið að ríkisvaldinu. Á hvern hátt hefur ríkisvaldið komið að Lífeyrissjóði sjómanna á annan hátt en annarra? Jú, í tengslum við kjarasamninga hefur ríkisvaldið iðulega komið að málum gagnvart sjómönnum. Hv. þm. vísaði í kjarasamninga árið 1981 þegar sjómenn afsöluðu sér 2--3% í fiskverði gegn breytingum á lífeyrisréttindum. Meðal annars var tekin upp svokölluð 60 ára regla, að sjómenn gætu farið á lífeyri við 60 ára aldur. Sú regla er ekki í framkvæmd. Hvað ætlaði ríkið að gera á móti? Ríkið ætlaði að styrkja Lífeyrissjóð sjómanna sem næmi þessum kostnaði, kostnaði við þennan aukna lífeyrisrétt. Það framlag kom ekki og hv. þm. benti okkur á að samkvæmt framreikningi ætti þetta framlag að vera 1,4 milljarðar núna. Ég man ekki betur en að við fyrri umræður þessa máls hafi hæstv. fjmrh., gott ef það var ekki hæstv. núverandi fjmrh. Geir H. Haarde, hugsanlega forveri hans einnig, haft vilyrði úr þessum ræðustóli, góð orð um að það, að reynt yrði að koma til stuðnings Lífeyrissjóði sjómanna. Það hefur hins vegar ekki verið gert en nú vofir yfir sú hætta að það komi annað frv. sem skerði réttindi sjómanna. Ætla Íslendingar að horfa upp á þetta gerast, að lífeyriskjör íslensku sjómannastéttarinnar verði skert vegna vanefnda ríkisins gagnvart sjóðnum? Þetta er ástæðan fyrir því að mér finnst þetta vera stórmál og vissulega á ábyrgð þingsins, ábyrgð þjóðarinnar, að á því finnist farsæl lausn. Ég styð þetta frv.

Virðulegi forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum nr. 45/1999, um Lífeyrissjóð sjómanna, er að mínu mati gott frv. eins og kom fram í ræðu kollega míns, hv. 13. þm. Reykv. Ögmundar Jónassonar. Við styðjum það að Lífeyrissjóður sjómanna verði réttur af þannig að hann geti gegnt skyldum sínum. Meginpunktarnir í frv. hafa þegar komið fram og ég vil þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir að koma fram með þetta frv. Ég er sammála því að útgerðin hefur auknum skyldum að gegna gagnvart þessum sjóði vegna stöðunnar í lífeyrissjóðsmálum og það er ekki ósanngjarnt að útgerðin greiði inn í sjóðinn til þess að rétta hann af eða a.m.k. til þess að forða því að um frekari skerðingar verði að ræða. Einnig hefur verið komið inn á mjög veigamikinn punkt í sambandi við 60 ára regluna, sem að vísu er ekki í framkvæmd núna, en gefin voru loforð á hinu háa Alþingi um að framlög kæmu á móti vegna þess að litið var á þetta sem félagsmálapakka og samningspakka á sínum tíma. Þess vegna höfum við gríðarlega miklum skyldum að gegna. Við verðum að hugsa til þess að þetta eru uggvænlegar tölur sem koma fram, að sjóðurinn skuli vera með 43--45% af sínum iðgjöldum vegna örorku, og við sem komin erum úr sjómannsfjölskyldum vitum alveg hvernig landið liggur. Það er iðulega þannig að menn eru orðnir allilla haldnir í stoðkerfi töluvert fyrir sextugt, það er algengt, t.d. þeir sjómenn sem lögðu hvað harðast að sér þegar þjóðarbúið bjó við áföll eins og við hvarf síldarinnar á sínum tíma. Þá lögðu stórir hópar sjómanna á sig gríðarlega mikla vinnu langt í burtu frá landinu t.d. í Norðursjó á nótaveiðiflotanum og nú eru að koma fram hjá þeim mönnum sem líklega eru allflestir í kringum sextugt gríðarleg vandamál og þar með örorka sem bitnar þungt á sjóðnum. Ég vil árétta það hér í stuttu máli að mér finnst sanngjarnt að útgerðin komi að þessum málum, og þessi 2% leiðrétting tímabundið gerir það þó að verkum að hægt er að halda sjó. Síðan hefur hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson komið fram með hugmyndir sem ég í sjálfu sér get stutt og ég held að við ættum að athuga og skoða sem lið í því að rétta sjóðinn af, t.d. með því að taka peninga sem koma inn vegna löndunar á meðafla, vegna 5% reglunnar í meðafla, að einhver hluti eða jafnvel stærsti hlutinn af þeim peningum væri eyrnamerktur til þess að rétta af stöðu sjóðsins. Það er formúla sem kemur vel til greina og gæti það þá verið tímabundið. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði styðjum frv. Við teljum að það sé vel unnið, þar gæti sanngirni, þar komi útgerðin að málum til þess að ekki þurfi að koma til skerðinga, en við erum einnig fylgjandi þeim hugmyndum framsögumanns að vegna fyrri skuldbindinga komi hið opinbera inn og rétti stöðu mála með fjárframlögum hjá Lífeyrissjóði sjómanna þannig að hann geti stutt við bakið á sínum mönnum á eðlilegan hátt í framtíðinni. Við skuldum sjómönnunum okkar það og við getum ekki staðið frammi fyrir því á hinu háa Alþingi að fram komi frv. sem leiðir til frekari skerðingar á kjörum sjómanna hvort sem það verður bundið við maka eða flata skerðingu. Það eru hlutir sem við getum ekki horft upp á og þess vegna eru tillögur af því tagi sem hér eru settar fram af hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni allra góðra gjalda verðar og við styðjum frv.

Herra forseti. Það háttar svo til að ég þurfti að vera annars staðar þannig að ég hef ekki fylgst nægilega vel með þeim umræðum sem hér hafa farið fram en þetta mál hefur áður komið til umræðu á Alþingi og er öllum ljós sá vandi sem þarna hvílir á. Það er nú svo að Lífeyrissjóður sjómanna er sá sem greiðir hvað hæstu greiðslur í örorkubætur. Ef ég man rétt voru á sl. ári um 43% greiðslna úr lífeyrissjóðnum vegna örorku en 42% vegna lífeyris. Hér er því um geysilega hátt hlutfall að ræða í örorkunni. Það hefur oft komið upp í huga mér að þegar gengið var frá samningum um lífeyrissjóði á sínum tíma og 10% reglan var fundin sem gekk þá út á það að menn tækju lífeyri um sjötugt og lífaldur var náttúrlega allt annar en hann er orðinn að ekki er óeðlilegt þó að þessi mál öll séu tekin upp til endurskoðunar. Af tvennum toga skyldi það þó gert. Í fyrsta lagi vegna hinnar miklu örorku sem lífeyrissjóðir greiða, ekki eingöngu Lífeyrissjóður sjómanna heldur lífeyrissjóðir verkafólks en þar hafa örorkugreiðslur hækkað geysilega úr sjóðunum sem aldrei var ætlað að yrði jafnstór og mikill þáttur í starfsemi lífeyrissjóðanna og raun ber vitni. Það hefur auðvitað komið upp í huga mér hvort það sé eðlilegt og rétt ef við tökum dæmi um sjómann sem slasast úti á sjó og verður öryrki, að það skuli ekki vera á ábyrgð tryggingafélaga nema að takmörkuðu leyti, en síðan þegar til lengri tíma er litið, þá sé málið lagt á herðar þess samfélags sem stofnað er um hvern lífeyrissjóð, þ.e. að það séu lífeyrisþegarnir og greiðendur iðgjalda sameiginlega sem sjái um sjóðfélagann, félaga sinn sem hefur lent í því óláni að verða öryrki. Þetta er vissulega mál sem þarf að endurskoða jafnhliða því að endurskoða iðgjöld í lífeyrissjóðina og þá sérstaklega þann ágæta og tilnefnda lífeyrissjóð sem þetta frv. fjallar um, Lífeyrissjóð sjómanna. Hins vegar er umhugsunarefni hvort það er hlutverk Alþingis að grípa inn í þessi kjaraatriði sjómanna og útvegsmanna. Því miður hefur það allt of oft gerst að löggjafinn hefur gripið inn í kjaramál sjómanna og þá með neikvæðum formerkjum. Það hefur verið gagnrýnt og ég hef tekið undir að óeðlilegt er að löggjafinn sé að blanda sér í kjarasamninga almennt. Lífeyrissjóður sjómanna varð jú upphaflega til vegna mjög langvinnrar deilu togarasjómanna og útgerðarmanna, líklega 1956 ef ég man rétt. Síðan var það um 1960 að farmenn komu inn í sjóðinn og bátasjómenn 1970, en munurinn á milli þessara tveggja hópa, þ.e. farmanna og togarasjómanna annars vegar og bátasjómanna hins vegar, var sá að bátasjómenn borguðu þá upphæð sem nam innan við 75% af kauptryggingu en hinn hópurinn, þ.e. togarasjómenn stærri togaranna og farmenn greiddu hins vegar af heildarlaunum. Þar er hluta skekkjunnar að finna en þessi aðlögun var þó ekki íþyngjandi fyrir Lífeyrissjóð sjómanna þar sem hún átti sér stað á löngum tíma. Og ekki fyrr en upp úr 1980 fóru bátasjómenn að borga hlutfallslega af heildarlaunum og það er orðið svo í dag að þeir borga af heildarlaunum eins og allir gera núna í Lífeyrissjóði sjómanna. Eftir stendur þó tvennt. Í fyrsta lagi þeir margumræddu samningar sem áttu að vera svokallaðir kjarapakkar eða það átti að gera vel við verkalýðshreyfinguna gegn því að hún færi ekki fram á launahækkanir. Sjómenn óskuðu þá eftir því að Lífeyrissjóður sjómanna greiddi fyrr út úr sjóðnum en hann gerði vegna starfans, vegna starfa sjómannsins. Það var samþykkt á Alþingi og væntanlega hefur það nú komið fram áður að það skyldi gert, að Lífeyrissjóður sjómanna gæti greitt sjómönnum eftir 25 ára starf á sjó lífeyri við 60 ára aldur. Hins vegar var gallinn sá við þá löggjöf og í tengslum við kjararsamningana að það fylgdi engin ávísun með frá löggjafanum um það hvernig ætti að mæta þessum auknu greiðslum jafnhliða því eins og fram hefur komið að þessi sjóður greiðir hvað mest í örorku af lífeyrissjóðum landsins. Það hefði auðvitað verið eðlilegt að þeir aðilar sem sitja við borð kjarasamninga, útgerðarmenn og sjómenn, og þeir sömu aðilar sem sitja líka við stjórnvöl lífeyrissjóðsins settust niður, þessir fjórir hópar þótt þeir séu faktískt kannski tveir sameinaðir og færu yfir þessi mál sem snúa að greiðslugetu lífeyrissjóðsins, þ.e. þeim skuldbindingum sem hann hefur tekið á sig, og fyndu lausn á því máli. Enn kem ég aftur að þeim stóra þætti lífeyrissjóðsins sem er örorkan en eins og ég gat um áðan er hún stærri liður í útborgun úr sjóðnum heldur en lífeyririnn sem segir allt til um það mikla álag og þá slysahættu sem fylgir sjómannsstarfinu. Það er því eðlilegt að aðilar setjist niður og finni flöt á því máli. Ég er ekki hér með að lýsa andstöðu minni við frv. en ég er hins vegar að segja að skoðun mín er óbreytt frá því að löggjafinn sé að setja lög á kjaradeilu sjómanna og útgerðarmanna eða hvort hann er að setja lög til hagsbóta fyrir hópinn, þ.e. sjómenn. Ég tel að það sé eðlilegt og í anda þess sem ég hef áður sagt á fyrri þingum þegar kjaradeilur hafa verið uppi, að það séu hinir frjálsu samningsaðilar sem finni leið til þess að leysa þann vanda sem snýr að skuldbindingum Lífeyrissjóðs sjómanna. Nokkrum sinnum áður hafa komið fram frv. til breytinga á lögum sem hafa skert rétt sjóðfélaganna vegna íþyngjandi skuldbindinga sem einkum hafa þá snúið að örorkunni. Lögum um Lífeyrissjóð sjómanna hefur verið breytt vegna flýtitökuréttar eftir 25 ára starf við 60 ára aldur. Það er því ekki orðið eins eftirsóknarvert að taka lífeyri úr Lífeyrissjóði sjómanna við 60 ára aldur eftir 25 ára starf vegna þess að skerðingarákvæðin frá 60 til 65 ára eru með þeim hætti að eðlilegt er að menn bíði þess aldurs sem hin almenna regla lífeyrissjóðsins hljóðar upp á. Herra forseti. Ég vildi aðeins koma þessum hugrenningum að og þeim vanda sem Lífeyrissjóður sjómanna stendur frammi fyrir svo og aðrir lífeyrissjóðir verkafólks vegna hárrar greiðslu örorkubóta úr sjóðunum. Ég tel að menn þurfi að setjast niður við að finna greiðslumáta á þessu með öðrum hætti en þeim að við örorku sé henni velt yfir á sjóðfélaganna. Ef sjóðfélagi verður öryrki um langan tíma, hljótum við að verða að finna annan flöt á því máli. Og það er alveg ljóst að ef örorkuþátturinn hefði ekki verið tekinn inn í lífeyrissjóðina, þ.e. að hann sé hluti greiðslna úr lífeyrissjóði við örorku, þá stæðu lífeyrissjóðir almennt miklu betur, Lífeyrissjóður sjómanna og lífeyrissjóðir verkafólks. Það er alveg ljóst. Þess vegna held ég að vandinn sem taka þarf á séu skuldbindingar sjóðanna sem lúta að örorkumálum. Eins og ég sagði áðan er ég ekki að setja mig upp á móti frv. þó að skoðun mín sé sú að þetta eigi að gerast á hinum frjálsa vinnumarkaði en ég mun ekki setja mig upp á móti frv.

Virðulegi forseti. Mér finnst ekki nægja hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni að segja að hann setji sig ekki á móti frumvarpinu. Ég skil afstöðu hans, þ.e. hann vill að menn semji um þessa hluti á frjálsum markaði. Ég get ekki ímyndað mér annað en að sjómenn hafi hvað eftir annað reynt að ná fram leiðréttingu á þessum málum. Ég tel það fullvíst. Þess vegna spyr ég hv. þm. hvort honum finnist ekki eðlilegt í stöðunni --- ræðumenn hafa hér rakið söguna --- og sanngjörn krafa, að með lögum verði útgerðarmönnum gert að leggja á sig aukabyrðar um hríð. Það er ekki eins og verið sé að fara fram á aukin réttindi. Það mundi leiða til þess að það yrði status quo. Finnst honum ekki eðlilegt að þingið komi að þessum málum miðað við þau loforð sem voru gefin um 60 ára réttindin á sínum tíma, sem er líka búið að taka úr sambandi? Menn hafa orðið fyrir skerðingu og hafa misst réttindi, m.a. 60 ára regluna sem samið var um. Spurningin er einfaldlega hvort hv. þingmaður telji ekki að þetta sé kjörin leið til að koma réttindamálunum á skrið. Er yfir höfuð nokkuð óeðlilegt við það, þó að hann aðhyllist frjálsa samninga, að Alþingi komi að þessum málum vegna þess að Alþingi er beintengt málinu að hálfu leyti á móti útgerðarmönnunum, þ.e. hvað varðar 60 ára regluna? Þessi mál hjakka náttúrlega í sama farinu eins og verið hefur ef menn taka ekki á þeim með tillögum af þessu tagi. Eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson benti á stendur sjóðurinn frammi fyrir enn frekari skerðingum ef ekkert verður að gert. Á bara að bíða eftir því, hv. þm.?

Herra forseti. Það er við hæfi að rifja upp fyrir hv. þingmönnum, félögum í Frjálslynda flokknum og Vinstri grænum, að núverandi formaður flokksins var einn af valdhöfunum þegar lögin voru sett um að sjómenn gætu tekið lífeyri við 60 ára aldur. Hann var einn af valdhöfunum þá og studdi ríkisstjórnina þegar sjómenn voru í samningum. Honum þótti þá ekki eðlilegt, formanni þess ágæta flokks, að rétta fram ávísun til að greiða þann kostnaðarauka sem hlytist af vegna þessa máls. Það er gott að þar hafi orðið pólitísk breyting og vonandi hefur hún orðið í föðurhúsum, jafnt hjá þeim hæsta sem lægsta þar innan dyra. Það gerðist í kjarasamningum sjómanna á árum áður, þegar samþykkt var að greiða í sjúkrasjóði og orlofssjóði stéttarfélaganna af öllum launum, að það þótti ekki eðlilegt að gera hið sama varðandi sjómenn. Þar er önnur skekkja. Finnst þingmanni þá ekki eðlilegt að taka allt undir, alla þá skekkju sem myndast hefur í gegnum árin hjá sjómönnum? Iðgjald í orlofssjóð, iðgjald í sjúkrasjóð og meira mætti til telja. Hvað áhrærir greiðslur í lífeyrissjóði get ég alveg tekið undir að eðlilegt sé að hækka iðgjöld í lífeyrissjóði enda kom ég inn á það áðan að eðlilegt væri að endurskoða iðgjöld í lífeyrissjóðina vegna 10% reglunnar sem sett var í upphafi, miðað við miklu styttri lífaldur Íslendinga. Þessi 10% regla gekk einnig út á að lífeyrir yrði almennt ekki tekinn fyrr en við 67 eða 70 ára aldur. Þannig er af mörgu að taka. Auðvitað er fullt af málum hér innan þingdyra sem eðlilegt væri og sjálfsagt að segja já við og hleypa út í þjóðfélagið, allt sem hægt er að fella undir réttlætismál. En í sumum málum tel ég eðlilegt að aðilar vinnumarkaðarins véli um sjálfir eins og ég hef sagt áður. Ég tel að ég sé sjálfum mér samkvæmur í málflutningi mínum.

Virðulegi forseti. Ég er litlu nær hvað varðar svar hv. þingmanns. Hann fór í söguskýringu en ég tel mig þó vita að 60 ára reglan hafi verið samþykkt samhljóða. Það hefur komið fram í öllum ræðunum hér að þingheimur hafi verið sammála um að Alþingi kæmi að leiðréttingum með fjárframlögum á seinni stigum sem ekki hefur gerst síðan. Ég er ekki búinn að vera á þingi nema í þrjú ár og horfi á staðreyndirnar eins og þær eru núna. Samkvæmt uppgjöri sjóðsins má gera ráð fyrir skerðingum. Í pípunum eru skerðingar og þá er að bregðast við núna þannig að til þeirra komi ekki. Ég tel þá leið sanngjarna sem lögð er til í þessu frv., þ.e. hækkun á inngreiðslum frá útgerðarmönnum. Ég tel líka sanngjarnt að þingið komi að málunum. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur hreyft hugmyndum sem ég tek heils hugar undir, svo sem um að nota fjármuni, t.d. fyrir meðafla að hluta eða kannski að öllu leyti til að stuðla að leiðréttingu á sjóðnum tímabundið. Þetta er verkefni sem við stöndum frammi fyrir núna. Við getum ekki horft upp á það að sjómenn og makar þeirra verði fyrir frekari skerðingu. Við eigum að bregðast við nú þegar. Þannig horfa málin við mér. Þess vegna er það bara einföld spurning í núinu, þ.e. hvort hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni finnist ekki sanngjarnt og eðlilegt að fara þá leið sem hefur verið svo vel unnin og lögð fram í frv. sem hér er til umræðu.

Herra forseti. Hv. þm. kom inn á að fram hefðu komið tillögur um greiðslur í lífeyrissjóðinn sem m.a. yrðu teknar af meðafla, þ.e. að þær mundu þá falla inn í lífeyrissjóðinn. Ég er sammála honum og hv. flm. um að eðlilegt er að leita leiða til að efla Lífeyrissjóð sjómanna og auka greiðslur inn í hann. En hvort þetta er eina leiðin vil ég ósagt láta. Það hlýtur að mótast af aðilum, þ.e. útgerðarmönnum og sjómönnum hvernig á verður haldið. Ég hef lengi setið í stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna. Ég er alveg sammála því að grípa þurfi til einhverra ráðstafana. Þá hef ég, eins og ég hef sagt áður, fyrst og fremst talið eðlilegt að samningsaðilar vinni þá vinnu. Gangi það ekki upp er það umhugsunarefni hvernig á eigi að taka.

Er það ekki margreynt?

Herra forseti. Ég vil í lok umræðunnar bæta við upplýsingum um þetta mál þannig að þær komi fram í þingtíðindum. Eins og ég upplýsti áður í máli mínu er mér kunnugt um að á málalista ríkisstjórnarinnar, á málalista hjá hæstv. fjmrh., er tilkynning um að lagt verði fram frv. um Lífeyrissjóð sjómanna. Eftir því sem ég best veit mun það ganga út á að taka enn á ný á uppsöfnuðum vanda í lífeyrissjóðnum. Sá vandi er því miður mikill á árinu 2001 og samkvæmt úttekt Talnakönnunar vantaði 7.514 millj. kr. upp á að sjóðurinn ætti eignir á móti heildarskuldbindingum sínum, þ.e. 8,8%. Ef ég man rétt var þessi tala 6% árið á undan. Hallinn er því að aukast og vantar hærri upphæðir. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni kveða lögin um almenna starfsemi lífeyrissjóða frá 1997 á um skyldu stjórnarmanna til að bregðast við. Stjórnarmenn í Lífeyrissjóði sjómanna eiga svo sem ekki frekar en í öðrum lífeyrissjóðum mikla möguleika aðra en að leggja til einhvers konar skerðingu til að laga stöðu sjóðsins. Ekki hefur sjómannasamtökunum tekist, á undanförnum árum --- hvorki meðan ég var í forustu Farmanna- og fiskimannasambandsins né síðar --- að ná fram auknum inngreiðslum í lífeyrissjóðinn. Ég hygg að Sjómannasamband Íslands sé í sérstökum málaferlum við LÍÚ eða Samtök atvinnurekenda um hvort þeir séu aðilar að því að 1% meira komi inn í lífeyrissjóðina, 7% en ekki 6%. Þeir töldu sig hafa náð slíku samkomulagi sl. vor ef mig misminnir ekki. Staða sjóðsins er erfið og málin horfa hreint ekki til betri vegar, því miður. Þess vegna tel ég enn frekari ástæðu til að taka þetta mál til jákvæðrar umfjöllunar í hv. Alþingi. Á hinum tveimur fyrri þingum sem ég hef lagt þetta fram hefur þetta ekki náð fram að ganga. Ég vil enn ítreka, til að koma í veg fyrir allan misskilning, að tillagan um að greiða 2% meira inn í lífeyrissjóðinn mun ekki mynda réttindi fyrir hvern lífeyrisþega, eins og frv. ber auðvitað með sér, heldur er það eingöngu til að laga stöðu sjóðsins þannig að menn þurfi ekki enn einu sinni að skerða réttindi. Þetta frv. á að koma í veg fyrir það. Síðan yrði auðvitað að semja um framhaldið ef svo tækist til. Ef hægt yrði að rétta sjóðinn við á fáum árum yrði auðvitað að semja um framhaldið við útgerðarmenn, þ.e. hvort menn vildu láta eitthvað af þessum 2% renna áfram inn í sjóðinn eða gera þau að greiðslu fyrir hvern einstakling. Eins og við vitum mætavel hefur í fjölmörgum lífeyrissjóðum verið samið um það við atvinnurekendur að þeir greiði hærra hlutfall en 6% miðað við laun inn í lífeyrissjóði, þeir greiði 7% og þaðan af meira. Er það ekki rétt munað hjá mér að inn í lífeyrissjóð opinberra starfsmanna komi 14%? Þróunin hefur verið sú að bæta stöðu launamanna í lífeyrissjóðum enda er treyst á það til framtíðar að lífeyriskerfið verði ein styrkasta stoð ellilífeyrisþega á komandi árum og áratugum. Það er líka rétt að láta koma fram, herra forseti, ákveðnar tölur um fjölda sjóðfélaga sem ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr minnisblaði sem ég er með. Alls 5.800 sjóðfélagar hjá 642 launagreiðendum greiddu iðgjöld til sjóðsins á árinu 2001. Iðgjöld ársins námu samtals 1.886 millj. og hækkuðu um 13,6% frá árinu 2000. Lífeyrissjóðsgreiðslur sjóðsins á árinu 2001 námu samtals 975 millj. og hækkuðu frá árinu 2000 um 12,2%. Ellilífeyrir nam 410 millj. eða 42% af heildarlífeyrisgreiðslum sjóðsins. Örorkulífeyrir nam 419 millj., þ.e. 43% á árinu 2001, makalífeyrir nam 108 millj., 11%, og barnalífeyrir 38 millj., 4%. Þetta er staðan og úttektin úr skýrslu lífeyrissjóðsins árið 2001. Fjöldi lífeyrisþega í desember 2001 var sem hér segir: Ellilífeyrisþegar voru 1.236, örorkulífeyrisþegar 755, makalífeyrisþegar 486 og greiddur var barnalífeyrir til 435 barna sjóðfélaga. Eins og ég gat um áður er gert ráð fyrir því í hugmyndum manna við að bregðast við vanda sjóðsins að makalífeyririnn verði skertur og það frv. mun sennilega koma inn á haustdögum. Ég ætla rétt að leyfa mér að vona að menn í hv. Alþingi vilji fara einhverja aðra leið en endalaust að ganga á réttindi lífeyrisþeganna í Lífeyrissjóði sjómanna. Þess vegna vonast ég til að sú tillaga sem ég flyt hér nú í þriðja sinn fái betri og vandaðri umfjöllun en hún hefur fengið og komi hér aftur inn úr hv. nefnd sem tillaga til lagabreytinga. Nú hefði verið gaman ef sjútvrh. hefði verið í húsinu. Reyndar frétti ég á skotspónum að hann hefði skotist inn úr dyrunum en hlaupið strax út aftur. Ég veit ekki hvort það var vegna þess að hann vissi að ég var í ræðustól eða af einhverjum öðrum orsökum en hann var alltént mjög snöggur. En hvað um það, hann er ekki hér. Samt ætla ég að ræða það sem ég hef komið áður að í þessum ræðustól. Við ræddum regluna um 5% meðafla, um að það mætti mynda tekjur með því að leyfa sjómönnum að landa meðafla svo að þeir lentu ekki í þeirri stöðu að þurfa jafnvel að henda honum fyrir borð til þess að missa ekki veiðileyfi. Staðreyndin er sú að þessi 5% regla er byrjuð að virka og þegar eru komnar tekjur yfir 100 millj. --- ég held að það séu 112 millj. --- herra forseti, á fyrstu sjö mánuðunum sem reglan hefur verið í gildi. Tillaga mín var sú þegar við ræddum þetta að t.d. helmingur af þeim tekjum sem kæmu af þessum upptökuafla yrði látinn renna til Lífeyrissjóðs sjómanna, m.a. til þess að bæta stöðu þeirra þannig að við sætum ekki endalaust í hv. Alþingi með frumvörp um að skerða lífeyrisréttindi manna í Lífeyrissjóði sjómanna. En því miður tóku stjórnarflokkarnir ekki undir þessa útfærslu. Menn sögðu sem svo að þetta mætti skoða síðar og ekki væri verið að hafna þessari leið en það væri óþarfi að gera þetta. Ég held að sú staða sem við erum nú í varðandi lífeyrismál sjómanna hafi enn frekar sýnt að virkileg þörf var á þessu og að við hefðum átt að bregðast við. Ef við hefðum bara tekið helminginn af þessu fé sem líklega mun koma úr lönduðum afla fram hjá kvótakerfinu gæti verið að við hefðum fengið kannski 100 millj. árlega inn í þennan lífeyrissjóð. Það munar um minna, herra forseti. Ég hygg að ef þessi regla verður í gildi áfram og menn ætla að hafa kvótakerfið eins og það hefur verið með þeim þrengingum og erfiðleikum sem menn hafa lent í þegar búið er að taka fjölmargar tegundir inn í kvótakerfið, miklu fleiri en þar ættu nokkurn tíma að vera, lenda menn sífellt í meiri og meiri vandræðum og eru þar af leiðandi meira og meira að nota sér svona 5% reglu. Þar af leiðandi held ég að þær tekjur fari vaxandi á næsta fiskveiðiári miðað við það sem verður á þessu. Þess vegna væri mjög auðvelt með góðum vilja Alþingis að breyta þessum lögum þannig að þessar tekjur yrðu m.a. til þess að bæta hag Lífeyrissjóðs sjómanna. En núna renna þær allar til Hafrannsóknastofnunar. Ég er út af fyrir sig ekki sammála því að þær renni allar þangað og meira að segja sá hlutinn sem áfram mundi renna til Hafrannsóknastofnunar held ég að ætti að vera skiptur milli þeirra á Hafrannsóknastofnuninni og annarra vísindamanna sem vilja stunda frjálsar rannsóknir. Þetta er smáútúrdúr en tengist samt málinu vegna þess að komið var inn á þetta. Þetta er ein af þeim leiðum sem væri hægt að nota til þess að fjármagna betri stöðu í lífeyrissjóðnum. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd, herra forseti, að íslenskir útgerðarmenn bera ábyrgð á Lífeyrissjóði sjómanna. Þeir eiga að bera á honum ábyrgð. Þeir eru þar í stjórn. Það er m.a. vegna þess hversu illa gekk að semja við útgerðarmenn á sínum tíma að staða lífeyrissjóðsins er eins og hún er. Það er allt í lagi að rifja það upp, herra forseti, að fyrst þegar menn sömdu um þau réttindi að sjómenn greiddu í lífeyrissjóð, almennir sjómenn, greiddu menn af kauptryggingu og yfirmenn greiddu þá af hásetakauptryggingunni og gott ef menn byrjuðu ekki á að greiða af hálfri tryggingu fyrstu tvö árin eða svo. Þegar farið var í verkfall út af þessum málum árið 1985 til að ná inn greiðslum í lífeyrissjóð af öllum launum sjómanna var samið um að það yrði gert í áföngum. Og fyrsta samningsárið var greitt af 50% launanna, 75% annað samningsárið og það var ekki fyrr en 1987 sem sjómenn, hinir almennu fiskimenn, þ.e. á bátakjörum, fóru að greiða í lífeyrissjóð af öllum launum þannig að menn eru ekki búnir að greiða í lífeyrissjóð af öllum launum, herra forseti, nema í 15--16 ár. Þannig er þetta mál vaxið. Þar af leiðandi er staða manna og réttindainnvinnsla í Lífeyrissjóði sjómanna mjög misjöfn. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að það voru togarasjómenn sem riðu á vaðið fyrir hönd íslenskra fiskimanna og sjómanna um að ná réttindainnvinnslu í lífeyrissjóði. Það voru íslenskir togarasjómenn á hinum gömlu togurum og togarasamningum sem greiddu í lífeyrissjóð af öllum launum. Eitt frægasta samanburðardæmið sem notað var í kjarasamningunum árið 1985 þegar við vorum að berjast fyrir lífeyrisréttinum var einmitt samanburðardæmi af Norðurlandi þar sem bornir voru saman tveir mjög afkastamiklir skipstjórar, annar sem hafði verið síldveiðaskipstjóri og hafði verið á bátaflotanum alla sína tíð og greitt í lífeyrissjóð eftir þeim reglum sem um bátasjómenn giltu, og hinn sem hafði verið á stóru togurunum, eða gömlu togurunum svokölluðu, og hafði greitt í lífeyrissjóð af öllum launum. Þegar þessir menn fóru að skoða réttindastöðu sína --- það vildi svo til að síldarskipstjórinn veiktist og þurfti að fara í land --- hver var staða hans eftir alla sína starfsævi sem toppaflaskipstjóri á Íslandsmiðum? Hann átti 6 þús. kr. í lífeyrisrétti þegar hinn sem hafði greitt í lífeyrissjóð af öllum launum sínum átti hátt á annað hundrað þúsund í rétti. Þannig er nú staðan og þess vegna á fjöldi lífeyrisþega í landinu, bæði sjómenn og verkafólk, lítinn lífeyrisrétt enn þann dag í dag. Og þó að þrýst sé á það til framtíðar að lífeyrisréttindi manna verði burðarstoð í launum ellilífeyrisþega mun það ekki duga fyrir allan almenning fyrr en eftir kannski 20--25 ár. Þess vegna er það m.a. sem Frjálslyndi flokkurinn hefur líka lagt fram frv. um að tryggja réttindi fólks með lágmarkslífeyri sem er auðvitað einn angi af þessu máli en tengist því ekki að öðru leyti. Herra forseti. Ég vonast til þess að þær upplýsingar sem ég hef þulið upp um stöðu lífeyrissjóðsins geti orðið til þess að þegar við förum að ræða frv. um frekari skerðingar, sem boðað er að fjmrh. muni flytja á haustdögum, geti menn flett upp í þessari ræðu minni og blaðað í þessum upplýsingum um hina talnalegu stöðu og greiðsluhlutfall í örorkulífeyri annars vegar og hvað vantar í sjóði hins vegar, og það auðveldi mönnum þá að ræða málin í samhengi. Ég trúi því ekki, herra forseti, að það líði svo þetta hv. Alþingi enn á ný að ekki verði tekið á þessu vandamáli. Það væri okkur öllum til skammar.