Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir og hefur hver þingflokkur tíu mínútur í fyrstu umferð, sex mínútur í annarri og sex mínútur í síðustu umferð. Þingmenn utan flokka tala síðastir í hverri umferð og hafa fjórar mínútur. Röð flokkanna er þessi í öllum umferðum: Sjálfstæðisflokkur, Samfylkingin, Framsóknarflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Hreyfingin. Ræðumenn flokkanna eru: Fyrir Sjálfstæðisflokk talar í fyrstu umferð Bjarni Benediktsson, 2. þm. Suðvest., í annarri Kristján Þór Júlíusson, 4. þm. Norðaust., en í þeirri þriðju Ragnheiður E. Árnadóttir, 2. þm. Suðurk. Ræðumenn Samfylkingarinnar eru: Árni Páll Árnason, 1. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Katrín Júlíusdóttir, fjármála- og efnahagsráðherra, í annarri, en í þriðju umferð Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, 4. þm. Reykv. s. Fyrir Framsóknarflokk tala Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 8. þm. Reykv. n., í fyrstu umferð, Sigurður Ingi Jóhannsson, 3. þm. Suðurk., í annarri, en í þriðju umferð Eygló Harðardóttir, 7. þm. Suðurk. Fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð tala í fyrstu umferð Katrín Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, í annarri Árni Þór Sigurðsson, 5. þm. Reykv. n., en Lilja Rafney Magnúsdóttir, 6. þm. Norðvest., í þriðju umferð. Fyrir Hreyfinguna tala í fyrstu umferð Margrét Tryggvadóttir, 10. þm. Suðurk., í annarri umferð talar Þór Saari, 9. þm. Suðvest., og Birgitta Jónsdóttir, 9. þm. Reykv. s., í þeirri þriðju. Ræðumenn utan flokka eru: Guðmundur Steingrímsson, 8. þm. Norðvest., talar síðastur í fyrstu umferð, Jón Bjarnason, 2. þm. Norðvest., talar síðastur í annarri umferð og Róbert Marshall, 8. þm. Suðurk., talar síðastur í þriðju umferð.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Á eldhúsdegi ræðum við um afrakstur þingsins, afrakstur kjörtímabilsins. Við getum í stuttu máli sagt að þessu sinni að árangurinn sé langt undir væntingum. Jafnvel þótt við miðum við mælikvarða ríkisstjórnarinnar sjálfrar held ég að ég geti fullyrt að niðurstaðan er mikil vonbrigði. Ég ætla að nota minn tíma hér í kvöld til þess að ræða lausnir á þeim margþætta vanda sem við stöndum frammi fyrir. Skuldir heimilanna hafa vaxið gríðarlega, eignir rýrnað og þúsundir heimila berjast í bökkum. Það líður vart sá dagur að ég heyri ekki í fólki í þessu landi sem segir mér að það eigi ekki fyrir útgjöldum um mánaðamót. Það á jafnt við um einstæðinga, barnafjölskyldur, öryrkja og eldri borgara, sem hafa þurft að sæta óheyrilegum og ósanngjörnum skerðingum. Atvinnulífið er í dróma. Hér verða ekki til ný störf og fjárfesting er í algjöru lágmarki. Skattar eru of háir og of flóknir. Það er 1501 dagur frá því að þessi ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna tók við. Á þeim tíma hefur hún gert hátt í 200 breytingar á skattkerfinu, hækkað skatta, aukið flækjustig og lagt á ný gjöld. Ríkissjóður er rekinn með geigvænlegum halla ár eftir ár. Nýjustu tölur Hagstofunnar sýna að á síðasta ári var halli ríkissjóðs um 60 milljarðar. Það er þrisvar sinnum meiri halli en að var stefnt. Árin 2010, 2011 og 2012 var uppsafnaður halli ríkissjóðs 300 milljarðar kr. Á sama tíma eru margar mikilvægar stofnanir í landinu fjársveltar. Af þeim koma heilbrigðisstofnanir og löggæsla fyrst upp í hugann. Við búum enn við gjaldeyrishöft. Þau voru upphaflega sett til einungis tveggja ára. Einnig vil ég nefna að verðbólga undanfarna 18 mánuði hefur verið á milli 4 og 6,5%. Það er alvarlegt mál. Þetta eru verkefnin sem bíða þess að komast í forgang. Þau er hægt að leysa. Þau er svo sannarlega hægt að leysa, góðir landsmenn. Málefni heimilanna eiga að vera í fyrirrúmi. Við sjálfstæðismenn ætlum að leggja allt kapp á að auka ráðstöfunartekjur fyrir heimilin með markvissum aðgerðum, svo sem lækkun skatta, aðstoð við heimilin til að laga skuldastöðu sína. Lækkun skatta og skulda einstaklinga og fjölskyldnanna í landinu er lykilatriði. Í fyrsta lagi teljum við bráðnauðsynlegt að taka tekjuskattinn til endurskoðunar, að lækka tekjuskatt og einfalda tekjuskattskerfið. Í öðru lagi viljum við fleyta séreignarsparnaði beint inn á lán án skattlagningar. Í þriðja lagi lækka og einfalda skattana almennt þannig að krónunum í launaumslaginu fjölgi. Þannig munu krónurnar líka nýtast betur þegar almennir skattar og önnur gjöld sem hafa farið síhækkandi allt þetta kjörtímabil taka að lækka að nýju. Fyrir heimilin þarf líka að endurskipuleggja húsnæðislánamarkaðinn og setja skýra stefnu gegn almennri notkun verðtryggingarinnar. Í staðinn komi óverðtryggð lán með föstum vöxtum og þar er verkefnið að tryggja skilyrði fyrir fasta vexti til langs tíma. Virðulegi forseti. Með þessum aðgerðum getum við á örfáum árum aðstoðað heimilin við að lækka höfuðstól húsnæðisskulda um 20%. Það er munurinn á því að grípa til þessara aðgerða eða gera ekki neitt. Það er mikilvæg aðgerð. Stöðnun og verðbólga saman á sama tíma er einhver versti kokteill sem hægt er að bjóða upp á, en það virðist því miður ætla að vera kokteillinn sem ríkisstjórnin skilur eftir á borðinu þegar hún fer frá. Nýjar tölur Hagstofunnar sýna okkur nefnilega að það er algjör stöðnun í hagkerfinu. Hagtölur fyrir síðasta ár sýna okkur að þá var hagvöxtur 1,6%. Hver er ástæðan? Jú, það er þannig að atvinnulífið heldur að sér höndum og það birtist í því að fjárfesting er botnfrosin. Það gerist þrátt fyrir sérstaka áætlun ríkisstjórnarinnar um að auka opinbera fjárfestingu og loforð forsætisráðherra um að leita markvisst leiða til að örva fjárfestingu innlendra og erlendra aðila eins og það var orðað á sínum tíma. Í fyrra var loks samþykkt þingsályktun um beina erlenda fjárfestingu, rúmum þremur árum eftir að slíkt loforð var gefið. Ekkert hreyfist samt. Helst átti ekki að ræða við erlenda fjárfesta öðruvísi en undir regnhlíf rammaáætlunar um fjárfestingar. En nú er svo komið að ríkisstjórnin þarf að gera sérstakan ívilnandi samning hlaðinn loforðum til þess að hreyfa við hlutunum. Það sem blasir við er að tækifæri skortir ekki á Íslandi. Hér skortir svo sannarlega ekki tækifæri. En það er pólitísk óvissa og slæm reynsla af samskiptum við stjórnvöld sem fælir bæði innlenda og erlenda fjárfesta frá. Þessu verðum við að breyta. Það gerum við með því að skapa hér pólitískan og efnahagslegan stöðugleika með þann vilja að leiðarljósi að gera betur í þágu allra Íslendinga. Góðir landsmenn. Eitt stærsta hagsmunamál heimilanna er örugg og stöðug atvinna. Í þágu fólksins í landinu munum við setja kraft í atvinnulífið að nýju. Fyrsta verkefnið verður að lækka skattprósentu og einfalda skattkerfi atvinnulífsins. Og tryggingagjaldið verður þar efst á lista vegna þess að tryggingagjaldið er ekkert annað en skattur á atvinnulífið fyrir það að ráða til sín fólk. Í lok janúar voru rúmlega 9 þús. manns á atvinnuleysisskrá. Það væri ráð við þessar aðstæður að létta byrðar fyrirtækjanna svo þau geti virkjað þetta fólk til starfa og borgað því laun fyrir að skapa verðmæti. Það er kominn tími til að hér taki við ríkisstjórn sem segir hátt og snjallt: Við stöndum með atvinnulífinu og við viljum gera allt sem hægt er til að það blómstri. Ríkisstjórn á Íslandi þarf að fagna velgengni fyrirtækjanna og bjóða upp á stöðugt og vinsamlegt rekstrarumhverfi til þess að atvinnustarfsemin í landinu blómstri. Við eigum að hafa í landinu ríkisstjórn sem gerir allt sem í hennar valdi stendur til að tryggja að tækifærin sem eru til staðar verði gripin. Íslendingar vilja nefnilega halda áfram að gera það sem þeir gera best, að vinna og skapa verðmæti. Það skiptir engu hvort það er í sjávarútvegi, landbúnaði, forritun, fiskvinnslu, tónlist, hugbúnaðargerð, hönnun eða öðru. Einu sinni þótti langsótt hugmynd að selja norðurljósin á Íslandi en nú er hún með sínum hætti orðin að veruleika í dag þegar þúsundir koma til Íslands, margir hverjir til þess eins að geta litið norðurljósin augum. Góðar hugmyndir sem verða að veruleika eru auðlind framtíðarinnar. Þess vegna eigum við að ýta undir frumkvæði og nýsköpun á Íslandi. Tækifærin eru óþrjótandi svo stjórnvöld þurfa einungis að taka ákvörðun um að styðja við og hvetja en ekki þvælast fyrir og letja. Góðir áheyrendur. Til að loka fjárlagagatinu verður að hefja nýtt vaxtarskeið. Fjárlagagatinu verður ekki lokað með neinum öðrum hætti en að við hefjum nýtt vaxtarskeið á Íslandi. Með því að fjölga störfum og auka umsvifin vaxa tekjur ríkissjóðs og um leið styrkjum við getu okkar til að standa undir sameiginlegum kostnaði. Aðhald og ábyrgð í opinberum rekstri er áfram nauðsyn, en endalaus flatur niðurskurður til að jafna fjárlagahallann er ekki valkostur. Við sjáum það bersýnilega á heilbrigðiskerfinu að við erum komin niður fyrir sársaukamörk. En hallareksturinn verður að stöðva. Vaxtakostnaðurinn einn og sér, takið eftir þessu, vaxtakostnaðurinn einn og sér er orðinn þrisvar sinnum hærri en árlegur rekstrarkostnaður Landspítalans. Við þetta verður ekki búið lengur. Aukin framleiðsla í landinu með skynsamlegri nýtingu auðlindanna og sköpun nýrra starfa í öllum greinum er leiðin fram á við. Virðulegi forseti. Við verðum að hafa trú á þeim möguleikum sem við okkur blasa. Við eigum að þora að nýta auðlindir okkar, bæði á sviði náttúru og mannauðs, og treysta því að skynsamleg áætlun um afnám haftanna ásamt traustum og spennandi fjárfestingarkostum myndi það jafnvægi sem þarf til þess að létta af okkur gjaldeyrishöftunum vegna þess að ný ríkisstjórn verður að setja afnám haftanna í forgang. Til þess þarf verulegar afskriftir krafna á þrotabú bankanna ásamt með öðrum aðgerðum, en við eigum að sameinast um eitt, að láta heimilin og atvinnulífið ekki lengur búa við þá spennitreyju sem gjaldeyrishöftin eru. Góðir landsmenn. Ný ríkisstjórn verður að hefjast handa strax með þær aðgerðir í forgrunni sem ég hef hér rakið, að bjóða aðilum vinnumarkaðarins til samstarfs. Strax að afstöðnum kosningum verður að láta reyna á samhent átak stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins um að hefja nýja sókn með vöxt og stöðugleika sem meginmarkmið. Mörg jákvæð teikn eru á lofti um vaxandi skilning á mikilvægi þess að ný þjóðarsátt líti dagsins ljós. Með því væri mikilvægur hornsteinn endurreisnarinnar lagður því að heimilin og atvinnulífið eiga svo mikið undir því að okkur takist að kveða niður verðbólguna. Mikilvægur liður í því er síðan aftur að kjarabætur haldist í hendur við aukna verðmætasköpun. Fyrsta stóra skrefið verður stigið eftir 45 daga þegar við göngum til kosninga, stokkum upp spilin og segjum skilið við núverandi stjórnarstefnu. Það er ekki bara skynsamlegt, það er nauðsyn. Það er þjóðarnauðsyn. Virðulegi forseti. Við eigum að taka á móti vorinu með bjartsýni og kjark í brjósti. Látum hækkandi sól fylla okkur trú á framtíðina, fylla okkur trú á fólkið, gæði landsins og óþrjótandi möguleika til að sækja fram á öllum sviðum. Fyllumst trú á framtíð Íslands.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Á þessu stillta og bjarta kvöldi þegar við finnum fyrir návist vorsins eigum við að muna eftir orðum skáldsins: Og angan rósa rauðra mun rísa af gröfum dauðra. Víst er um það að hvernig sem allt veltist vorar í þessu góða landi. Að baki er kjörtímabil erfiðrar glímu. Ríkisstjórnin forðaði þjóðinni frá efnahagslegu hyldýpi, varði þá sem lakast standa fyrir afleiðingum efnahagshrunsins, náði tökum á ríkisfjármálum og innsiglaði margháttaða sigra í baráttunni fyrir jöfnum tækifærum, borgararéttindum og jafnrétti. Á sviði umhverfis- og náttúruverndar blasa hvarvetna við stórir sigrar. Við höfum unnið að og vinnum enn að því að tryggja þjóðinni eðlilega hlutdeild í arði af auðlindum sínum. Þrátt fyrir þröngan fjárhag tókst okkur að auka tækifæri ungs fólks í atvinnuleysi til mennta og hefja byggingu þeirra hjúkrunarheimila fyrir aldraða sem ekki voru peningar til að byggja meðan smjör draup af hverju strái. Fyrir þinginu liggur nú nýtt frumvarp til almannatrygginga sem er stærsta framfaraskref í lífskjörum eldri borgara í áratugi. Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, sem leitt hefur þetta starf hefur verið óþreytandi talsmaður þeirra sem lökust hafa kjörin frá því að hún var kjörin á þing fyrir 35 árum, þá níunda í röð kvenna á Alþingi og ein aðeins þriggja kvenna sem fengu sæti á Alþingi árið 1978. Í dag vill svo skemmtilega til að 30 ár eru liðin frá stofnun Samtaka um kvennalista sem breyttu íslenskum stjórnmálum varanlega. Vegna þessara brautryðjenda allra eru konur nú um 40% þingmanna og við þurfum að stefna að því að það hlutfall aukist enn. Undanfarin ár hafa leitt yfir íslenskt þjóðlíf meiri átök, harkalegri orðræðu og ábyrgðarlausara daður við ofbeldi en dæmi eru um í nútímasögu okkar. Við þekkjum af reynslunni hina svart/hvítu heimsmynd kalda stríðsins sem markaði öllum bás. Sagt hefur verið að í þeim svart/hvíta heimi hafi verið lítið pláss fyrir menn í lit. Áreiðanlega finnst mörgum þeir hafa verið í slíkri stöðu síðustu ár. Alþingi hefur liðið fyrir þetta ástand og traust á því minnkað af skiljanlegum ástæðum. Fram undan er að þróa nýja íslenska stjórnmálamenningu sem byggir á því besta úr þingræðishefð okkar, nýtir afl almennings í þjóðaratkvæðagreiðslu en gefur þinginu líka stöðu til að standast áhlaup háværra en fámennra þrýstihópa. Stjórnmálin eru að læra að nýta þjóðaratkvæðagreiðslur. Við virtum þjóðarviljann í Icesave-málinu og við munum líka þurfa að virða hann í stjórnarskrármálinu. Um það munu alvöruflokkar ekki eiga neitt val. Hrunið hefur reynt á okkur öll en með ólíkum hætti þó. Sumir hafa misst vinnu og forsendur til að láta enda ná saman. Við höfum sett þá í forgang. Aðrir skynja að þótt gjaldþrot blasi ekki við er kostnaðurinn af hruninu þungur; lægri laun, hærri skuldir og þyngri skattar. Spyrjum okkur: Er eitthvað af þessu að fara að breytast í bráð? Við getum breytt um takt. Við getum markað nýja braut. Tækifærið er núna. Stærsti vandi hagstjórnarinnar síðustu ár er að krónan kollsteyptist og það skildi eftir illleysanlegan skuldavanda og gjaldeyrishöft. Á einni nóttu urðum við hálfdrættingar í launum á við norrænar þjóðir eftir að hafa fylgt þeim eftir í fölsku öryggi árin fyrir hrun. Skammgóður efnahagsbati var fenginn árin 2009–2011 með gengisfellingunni. Þar á ferð var ekkert nýtt íslenskt efnahagssnjallræði. Við færðum bara, eins og svo oft áður, peninga frá vinnandi fólki og lífeyrisþegum til útflutnings- og samkeppnisgreina. Nýjar og lakari hagtölur og vaxandi viðsjár um horfur í efnahagsmálum landsins á næstu missirum færa okkur heim sanninn um að við verðum að marka nýja leið. Það er ekki að ástæðulausu sem ekkert ríki í Evrópu hefur sjálfviljugt kosið hina þrautreyndu íslensku leið, að afsala sér evrunni og taka aftur upp drökmur, pund eða peseta, fella gengi um 50% og búa við gjaldeyrishöft og efnahagslega einangrun um áratugi. Í þessari leið felst engin framtíðarsýn, engin von og alvarlegur skuldavandi. Erlend fjárfesting er fjarlægari en nokkru sinni fyrr. Þessi leið tryggir aldrei stöðugleika og samkeppnishæf lífskjör. Hv. þm. Bjarni Benediktsson rakti áðan vaxtakostnað þjóðarinnar sem nemur þreföldum rekstrarkostnaði Landspítalans. Kostnaðurinn af krónunni, varlega metinn, nemur árlega fimmföldum rekstrarkostnaði Landspítalans. Við þurfum að marka nýja braut. Þess vegna má ekki loka leiðum að óþörfu. Í þessari skrýtnu stöðu skipbrots máttlausrar stjórnmálahefðar og úreltrar efnahagsstefnu felast ómæld tækifæri. Í þetta sinn duga engir plástrar, engar reddingar og engar heitstrengingar um að gera bara betur næst. Þetta reddast ekkert. Það þarf grundvallarbreytingar. Ný kynslóð þarf að mæta nýjum verkefnum og nýta þau tækifæri sem þetta undarlega ástand skapar. Góðir Íslendingar. Fyrir nokkrum dögum voru samþykkt hér ótímabundin gjaldeyrishöft. Síðast þegar slíkt ástand var sett á varði það í 65 ár. Viljum við áfram vera þjóð í höftum þegar við verðum komin á eftirlaun og börnin okkar kannski líka? Forstjóri Össurar skýrði frá því í morgun að fyrirtæki hans gæti ekki búið áfram við þær aðstæður sem fyrirtækinu eru búnar hér á landi. Þetta fyrirtæki hefur verið í fararbroddi á heimsvísu, og iðnmenntun og verkþekking í landinu á engan glæsilegri fulltrúa. Viljum við í alvöru missa það og önnur slík úr landi? Við þurfum að mæta erfiðleikum og ótta fólks um afkomu með raunverulegum svörum um trúverðugar leiðir. Engar töfralausnir, bara þær leiðir og lausnir sem nágrannalönd okkar hafa gripið til þegar kreppt hefur að. Það eru lausnir ábyrgs markaðshagkerfis, alþjóðlegrar efnahagssamvinnu, alvöruréttinda launafólks og raunverulegs lífskjarabata. Ekki áframhaldandi bóluhagkerfi og gengisfellingar. Af hverju á það að vera veðmál að kaupa sér íbúð? Við Íslendingar borgum íbúðina okkar tvisvar og hálfu sinni á meðan fólk í Evrópulöndunum gerir það einu og hálfu sinni. Af hverju þykir það sjálfsagt mál? Munar okkur virkilega ekki um heila íbúð? Það er algjör óþarfi að fólk þurfi að flýja land til að njóta þeirra sjálfsögðu mannréttinda að fá laun í sama gjaldmiðli og það skuldar í, búa við stöðugt verðlagt og lága vexti. Við getum alveg flutt þetta ástand inn. Við þurfum ekki að flytja fólkið og fyrirtækin út. Fyrir kosningarnar í vor verða margir til að bjóða kollsteypur og töfralausnir. Við jafnaðarmenn verðum ekki í þeim hópi, því get ég lofað. Við bjóðum upp á þrautreynda formúlu. Við bjóðum upp á samfélagssýn norrænna jafnaðarmanna sem hefur um áratugaskeið byggst á hugmyndinni um þjóðarheimilið þar sem allir eiga heima og eru metnir að verðleikum á eigin forsendum. Þar er ekki hægt að lækka laun vinnandi fólks og bætur lífeyrisþega um helming til að leysa heimatilbúinn efnahagsvanda. Þar er fólk ekki skilið eftir með óviðráðanlega skuldabyrði af íbúðalánum. Þar er unnið í sátt við fjölbreytt atvinnulíf og því búin sambærileg samkeppnisskilyrði og í nálægum löndum. Á þjóðarheimili Íslendinga verðum við líka að hafa frið, frið til að hugsa, frið til að vinna og frið til að vera við sjálf. Við getum verið ósammála um aðferðir og leiðir en við ræðum okkur að niðurstöðu. Umfram allt megum við hafa ólíkar skoðanir, vonir og þrár. Því að viljum gott samfélag fyrir frjálshuga og fordómalaust fólk, fólk sem vill líf í lit, en ekki búa í svart/hvítum heimi. Mestu skiptir að við treystum því og trúum að Ísland hafi öll færi á að vera vettvangur kraftmikils atvinnulífs og gróandi þjóðlífs og að ef við bara nýtum tækifærið geti hver einstaklingur og hver fjölskylda búið við meira öryggi, rismeira samfélag og betri lífskjör hér en annars staðar. Við skulum saman gera það sem þarf til að tryggja það.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Stjórnmál snúast um stefnu. Undanfarin ár höfum við fylgst með vinstri og hægri flokkunum keppast um hvor stefnan hefur öll svörin á reiðum höndum, frjálshyggjan eða sósíalisminn. Nú þegar kosningar nálgast keyrir þetta um þverbak. Jafnvel er gengið svo langt að lýsa yfir fullkomnu stríði Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokks. Í slíkum herópum vinstri og hægri manna gleymist að fólkið í landinu glímir við raunveruleg vandamál sem eru þess eðlis að engin ein fyrir fram ákveðin hugmyndafræði hefur lausnir á þeim öllum. Á meðan lausnir stjórnmálamanna til vinstri og hægri snúast um að reyna af öllum mætti að troða raunveruleikanum inn í fyrir fram ákveðna kassa sósíalismans eða frjálshyggjunnar blæðir heimilunum út. Til að ná raunverulegum árangri verðum við að leita skynsamlegustu lausnarinnar á hverjum vanda, laga úrræðin að raunveruleikanum og hafa jafnframt óbilandi trú á framtíðinni. Ef við vinnum saman að slíkum lausnum eru Íslandi allir vegir færir. Hvorki sósíalismi né frjálshyggja hefur lausn á öllum vanda. Því fyrr sem stjórnmálamenn átta sig á þessari staðreynd þeim mun fyrr getum við byrjað að leysa vandamálin á grundvelli rökhyggju og skynsemi. Eitt mikilvægasta verkefni næstu ríkisstjórnar er að koma til móts við skuldsett heimili og skapa jákvæða hvata fyrir fólk til að vinna sig út úr vandanum. Þar má ekki bara horfa á hvað kostar að taka á skuldavandanum því að það verður enn dýrara fyrir samfélagið að gera ekkert og skilja íslensk heimili eftir föst í heljargreipum skulda og atvinnuleysis. Eftir rúm fjögur ár hefur mikill fjöldi íslenskra heimila með verðtryggð lán enn enga lausn fengið á vanda sínum á meðan aðrir geta þakkað Hæstarétti fyrir leiðréttingu gengistryggðra lána. Næstum heil kynslóð er orðin eignalaus, á minna en ekki neitt. Eigið fé ungra barnafjölskyldna er horfið í hít húsnæðislánanna. Séreignarsparnaður millistéttarinnar er horfinn í lánahítina eða brenndur upp til að fjármagna lífsbaráttuna frá degi til dags. Þennan vítahring verður að rjúfa. Ef ekkert verður að gert mun samfélagið staðna og fjölskyldurnar sundrast. Í slíku ástandi er það skylda okkar að finna lausnir sem virka. Það hefur verið undarlegt að fylgjast með sumum talsmönnum hægri og vinstri flokkanna hafna því fyrir fram að komið verði til móts við skuldsett heimili og kalla það töfralausnir þegar talað er um leiðir til að koma í veg fyrir að heimilin beri ein byrðarnar í yfirstandandi efnahagsþrengingum. Margir þessara sömu stjórnmálamanna og álitsgjafa áttu ekki í vandræðum með að lofa hundruðum milljarða til að greiða vexti af ólögvörðum Icesave-kröfum. Margir þeirra hafa ekki átt í vandræðum með að réttlæta það að tugum milljarða var ausið í gjaldþrota fjármálastofnanir eftir hrun. En þegar kemur að því að reyna að bjarga heimilunum úr verðbólgubálinu kemur allt í einu annað hljóð í strokkinn; það er ekki hægt, það er allt of dýrt. Þetta er ekki boðleg afstaða. Staðreyndin er sú að verkefnið blasir við okkur. Sama hverjir skipa ríkisstjórn á næsta kjörtímabili, verkefnin verða þau sömu. Og verkefnið sem verður að taka á með öllum tiltækum ráðum er að koma til móts við skuldsett heimili. Það heldur því enginn fram að það verði auðvelt. Í íslenskum efnahagsmálum í dag eru engar auðveldar lausnir. En að halda því fram að það sé ómögulegt er uppgjafartal. Og stjórnmálamenn sem gefast upp á verkefnunum fyrir fram ættu að finna sér aðra vinnu. Fyrir fjórum árum mistókst ríkisstjórninni að nýta upplagt tækifæri til að létta á skuldavanda heimilanna. Það er beinlínis óskiljanlegt hvers vegna leiðréttingarleiðin var ekki farin, leið sem flestir viðurkenna nú að var bæði raunhæf og framkvæmanleg. Við þessi afglöp varð til mikið ranglæti í samfélaginu. Það býður okkar enn að taka á því ranglæti. Það þarf að takast á við vanda heimilanna á þrennum vígstöðvum. Í fyrsta lagi er það uppsafnaði skuldavandinn, sá sem ekki var leiðréttur eftir efnahagshrunið. Í öðru lagi þarf að koma í veg fyrir að sams konar stökkbreyting eigi sér stað aftur með því að taka á verðtryggingunni. Loks þarf að trygga fólki betri lífskjör, fleiri og betur launuð störf. Það verður aðeins gert með aukinni verðmætasköpun. Þar þarf að tryggja að allir fái notið ágóðans því að samfélag er samvinnuverkefni. Hin ólíku störf eru nauðsynleg til að halda samfélaginu gangandi. Þess vegna eiga allir að njóta ávinningsins þegar vel gengur. Hlutverk stjórnvalda er að skapa aðstæður fyrir atvinnusköpun, skapa jákvætt umhverfi og hvata til að atvinnurekstur geti dafnað og vaxið. Þannig verða störfin til. Aðeins þannig getur hagkerfið vaxið og skapað grundvöll fyrir það velferðarsamfélag sem við erum öll sammála um að við viljum skapa á Íslandi. Það er einmitt grundvallaratriðið. Við erum öll sammála um markmiðið, öll í þessum sal og nánast allir í samfélaginu, stjórnmálamenn, embættismenn, atvinnurekendur, launþegar, kennarar, hjúkrunarfræðingar, læknar, námsmenn, verkafólk, lögreglumenn - allir. Við erum öll sammála um að við viljum byggja upp réttlátt samfélag þar sem allir geta lifað mannsæmandi lífi og enginn fellur í gegnum öryggisnetið. Þess vegna eigum við að geta orðið sammála um að leysa verkefnin sem liggja fyrir svo að land og þjóð fái dafnað, til að samfélagið rísi aftur upp úr doðanum, til að allir hafi vinnu, allir hafi aðgang að góðri heilbrigðisþjónustu og allir geti fylgt eftir draumum sínum, hvort sem er í menntun, atvinnu eða öruggu fjölskyldulífi. Verkefnin eru vissulega flókin, en markmiðin eru skýr. Þau getum við öll sameinast um. Ef einhvern tímann var nauðsynlegt að leggja til hliðar deilur um fyrir fram ákveðna hugmyndafræði og byggja lausnir á skynsemi og rökum þá er það nú. Verkefnin blasa við og bíða lausnar. Velferð alls samfélagsins er undir því komin að við tökumst óhrædd á við þau og finnum lausnir sem virka. Það er ekki lengur hægt að fresta vandanum. Það er ekki lengur hægt að segja: Það er ekki hægt. Allt samfélagið verður að leggjast á árarnar í átt að sameiginlegum markmiðum. Við þurfum þjóðarsátt um að leysa verkefnin hversu erfið sem þau kunna að reynast. Þá dugir ekki að segja: Það er ekki hægt - því að það er hægt. Þó að fjögur ár séu liðin frá efnahagshruninu steðjar enn að Íslandi mikil efnahagsleg ógn. Lífskjörum og velferð þjóðarinnar er ógnað. Framtíð barnanna okkar er ógnað. Íslenska þjóðin þarf að taka á þeirri ógn jafnsamhent og fumlaus og þegar ógn steðjar að okkur vegna náttúruhamfara. Til að Íslendingar eignist von um farsæla framtíð í heimalandi sínu þurfum við að tryggja að fólk hafi atvinnu, að það geti lifað af þeim launum sem það fær greidd fyrir vinnu sína og að fólk fái þá þjónustu sem það þarf á að halda. Við verðum að þora að taka nauðsynleg skref saman til að fjárfesta í framtíðinni. Það er einmitt lykilatriðið; við verðum að þora. Við þurfum að þora að taka ákvarðanir sem leysa raunveruleg vandamál fólksins í landinu. Raunveruleg vandamál fólksins í landinu. Getum við það? Já, við getum það saman. Það verður ekki án kostnaðar og það verður ekki auðvelt, en það er hægt. Leiðirnar eru til og það þarf kjark, þor og samstöðu til að nýta þær. Hlutverk stjórnvalda er að stuðla að samkennd, framtakssemi, heilbrigði og öllu því sem gerir líf okkar og samfélag betra. Það getur orðið miklu betra. Stjórnmál snúast um stefnu. Saga Íslands sýnir að mestar framfarir verða þegar skynsemisstefna og rökhyggja ráða för. Þegar við leitum saman skynsamlegra lausna á hverjum vanda á grundvelli þess sem er rökrétt. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir á komandi mánuðum er einföld: Erum við tilbúin að takast á við vandamálin af staðfestu og hætta ekki fyrr en þau eru leyst, hætta ekki fyrr en íslensk heimili fá aftur von, hætta ekki fyrr en allir geta fengið vinnu? Já, við erum tilbúin. Við getum gert þetta ef við vinnum að því saman. Tækifæri Íslands eru gríðarleg. Ef við göngum óhrædd og samhent inn í framtíðina mun okkur takast að leysa verkefnin og nýta tækifærin þjóðinni til heilla. Þá munum við byggja hér upp það samfélag velferðar og atvinnu sem við viljum öll búa í. Tökum á hverjum vanda með kjark og þor að vopni og óbilandi trú á að Íslandi séu allir vegir færir. Þá mun íslensku þjóðinni farnast vel á öllum stundum framtíðar.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Fyrir seinustu kosningar vorið 2009 sagði ég aðspurð á stjórnmálafundi að afleiðingar hrunsins yrðu meðal annars þær að laun mundu lækka og skattar hækka. Talsvert var spurt um þetta óhefðbundna kosningaloforð, m.a. í þessum sal, en staðreyndin er sú að það er alltaf betra að fara í sérhvern leiðangur með raunhæft mat á erfiðri stöðu. Meginverkefni þessa kjörtímabils hefur verið að verja grunnstoðirnar, heilbrigðiskerfið, menntakerfið og velferðarkerfið eftir fremsta megni á sama tíma og við höfum þurft að loka rúmlega 200 milljarða kr. fjárlagagati og bæta efnahag landsins. Þar hefur okkur margt tekist. Að vísu hefur verið skorið niður, en það sem hefur bjargað þessum málaflokkum, grunnstoðunum, frá frekari og skaðlegri niðurskurði eru þær breytingar sem hafa verið gerðar á skattkerfinu, skattkerfisbreytingar sem hafa aukið skattbyrði hinna tekjuhæstu en lækkað hana hjá þeim tekjulægstu og aflað þannig ríkissjóði aukinna tekna til þessara málaflokka. Aðstæður núna eru öllu betri en fyrir fjórum árum enda hefur náðst árangur við efnahagsstjórn og ríkisfjármál sem ekki verður litið fram hjá. Um leið verðum við að hafa augun opin því að efnahagsástand hér á landi tekur mið af alþjóðlegum aðstæðum og enn eru blikur á lofti. En þessi árangur hjálpar til þegar kemur að því að renna traustum stoðum undir til dæmis öflugt velferðar-, heilbrigðis- og menntakerfi til framtíðar. Þessi árangur skapar forsendur fyrir frekari styrkingu þessara grunnstoða. Áfram verður mikilvægt að gæta aðhalds og missa ekki tökin sem hafa náðst á ríkisfjármálum. Á sama tíma og þetta hefur gerst höfum við staðið fyrir fjölda umbóta og framfaramála á kjörtímabilinu eins og alkunna er. Sumum hefur raunar þótt þau of mörg, öðrum of fá. Það dugir að nefna til að mynda ein hjúskaparlög, bætta lagaumgjörð og vitundarvakningu um kynferðisofbeldi, rammaáætlun, ný lög um Ríkisútvarpið sem hér voru samþykkt í dag og ný lög um að táknmál verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra. En það má alltaf gera betur. Þannig eiga stjórnmálamenn og öflugar lýðræðislegar stjórnmálahreyfingar alltaf að hugsa. Virðulegi forseti. Við höfum líka náð þeim árangri að það er raunhæft að fara í það verkefni að bæta lífskjör almennings. Vafalaust hafa öll stjórnmálaöfl góðar fyrirætlanir um að bæta lífskjör, en það skiptir máli hvernig þau eru bætt og á hvað menn leggja áherslu. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum áherslu á að hér verði áfram byggt upp öflugt og fjölbreytt atvinnulíf sem byggist á hugviti og tekur mið af sjálfbærri þróun. Ég vil að við nýtum auðlindir, sem við viljum hiklaust fá að kalla sameign okkar í stjórnarskrá, á skynsamlegan hátt. Arðrænum ekki náttúruna þannig að afleiðingar stóriðjuframkvæmda birtist í dauðum stórfljótum. Einbeitum okkur að smáum lausnum en fjölbreyttum. Nýtum auðæfin sem felast í fiskimiðunum og landinu. Höldum áfram að auka verðmæti afurða okkar með nýsköpun og þróun á sviði matvælaframleiðslu. Nýtum hugvit til að hanna nýjar lausnir. Byggjum upp iðnað sem ekki gengur um of á náttúru landsins. Ræktum nýja atvinnuvegi, nokkuð sem fyrir ekki mjög mörgum árum var kallað „eitthvað annað“, eins og hinar skapandi greinar sem velta jafnmiklu og áliðnaður, líka tækni og vísindi og snjallar viðskiptahugmyndir. Atvinnustefna sem skilar jöfnum og stöðugum vexti í anda sjálfbærrar þróunar er undirstaða þess að við getum bætt kjör fólks í landinu til lengri tíma. Það gerum við meðal annars með því að styrkja samfélagið þannig að grunnþjónustan verði áfram góð og öllum aðgengileg. Um leið skiptir máli að bæta kjör þeirra sem minnst hafa, áttu erfiðast með að þreyja kreppuna, auka ráðstöfunartekjur almennings og endurskoða húsnæðiskerfið. Að mínu mati á að vera forgangsmál að nýta það svigrúm sem kann að skapast hjá ríkissjóði á næstu árum til að snúa vörn í sókn á sviði heilbrigðismála, menntamála og velferðarmála þar sem kerfið var víða aðþrengt löngu fyrir kreppu. Kannski er það ekki jafn vel til fallið til atkvæðaveiða og stór loforð um skattalækkanir að setja þessi mál í forgang, en það er nauðsynlegt og nokkuð sem allar ábyrgar stjórnmálahreyfingar hljóta að gera. Við skuldum líka öllu því ótrúlega og þrautseiga fólki sem hefur haldið heilbrigðis-, velferðar- og menntastofnunum okkar gangandi í gegnum þessa erfiðu tíma að setja þessi mál í forgang. Hvernig ætla þeir sem nú lofa að vinda ofan af öllum þeim skattkerfisbreytingum sem gerðar hafa verið í þágu þessara málaflokka að fara að því að efna það? Það er spurning sem er enn þá ósvarað. Góðir landsmenn. Mér finnst það vera mikilvægt stefnumál að breyta orðræðu stjórnmálanna. Ég man að það var það fyrsta sem ég sagðist ætla að reyna að gera þegar ég var kosin varaformaður í minni stjórnmálahreyfingu og einhverjum fannst það mjög fyndið. Ég held að síðan hafi þeim fjölgað talsvert sem finnst það einmitt mjög mikilvægt. Hörkustjórnmál þar sem allt gengur út á að úthúða andstæðingnum eru formúlubók sem virðist hafa gengið vel upp á dögum Jónasar fá Hriflu allt fram á daga Davíðs Oddssonar, en ég held að þessi bók sé bara ekki lengur á metsölulista. Á Alþingi á undanförnum árum hefur því miður ekkert rými verið fyrir grá svæði. Þar segir sjaldnast nokkur maður að ríkisstjórnin hafi staðið sig ágætlega í sumum málum, jafnvel mjög vel í öðrum, sæmilega í öðrum, illa í enn öðrum.  Oft er líka rætt hér á Alþingi um að mikilvægt sé að sátt náist um mál, sem er mjög gott, en slíkum orðum þarf líka að fylgja ásetningur og seigla við að ná sáttinni. Þá dugir ekki til að vera með upphrópanir um að skipta þurfi út fréttamönnum á fjölmiðlum eða prófessorum í háskólum ef orð þeirra samrýmast ekki heimsmynd þingmanna. Þá verður fólk að vera reiðubúið að taka gagnrýni á málefnalegan hátt og reiðubúið að læra af mistökum sem alltaf er erfitt, en gerir okkur öll að betri mönnum. Þegar við ræðum um sátt getum við rætt aðeins um frumvarp að nýrri stjórnarskrá sem Vinstri grænir hafa lýst sig reiðubúin að samþykkja. Það byggir á þeim vilja sem var kallaður fram með þjóðaratkvæðagreiðslu þann 20. október síðastliðinn, en þar á undan hafði grundvöllur verið lagður með þjóðfundi og stjórnlagaráði. Frumvarpið var samið á óvenjulegan hátt í víðtæku samráði við samfélagið og einnig með mikilli umræðu á þingi. Eigi að síður hefur gengið brösuglega að ljúka umfjöllun um stjórnarskrármálið hér á þingi og það er mikilvægt að við veltum því fyrir okkur hvort sú sátt sem við ræðum hér á þingi um stjórnarskrána sé í raun sátt um óbreytt ástand. Nú hefur verið lögð fram ákveðin málamiðlun í málinu og þá reynir á hvort fólk sé reiðubúið að taka þátt í að leita sátta og sýna seiglu í að ná henni fram. Virðulegi forseti. Það eru kosningar fram undan. Þá kemur stundum tími stórra loforða, loforða sem oft snúast jafnvel um að bjarga kjósendum frá aðsteðjandi hættu og yfirleitt eru það við stjórnmálamenn sem skilgreinum sjálf hættuna og leggjum fram lausnir sem aðeins við getum boðið fram. Á undanförnum fjórum árum hafa ýmsir fulltrúar stjórnarandstöðu á þingi skilgreint og byggt undir þá hættu sem kjósendur eiga nú að hræðast mjög, en hættan er auðvitað vinstri stjórnin sem hefur herjað á heimilin og lagt á skattálögur, sama vinstri stjórn og hefur leitt samfélagið úr hruni til árangursríkrar uppbyggingar og sömu skattarnir og sáu til þess að við gátum haldið úti sjúkrahúsunum okkar, skólunum og velferðarkerfinu. Það er stóra hættan sem er varað við fyrir þessar kosningar. Það er sú staðreynd að vinstri stjórnin sem hér hefur setið hefur unnið gott starf og kannski er hættan sú að við erum enn full af krafti og reiðubúin að halda áfram baráttu okkar fyrir réttlátara samfélagi. Góðir landsmenn. Á undanförnum árum hef ég átt því láni að fagna að gegna embætti mennta- og menningarmálaráðherra. Ég hef fengið að kynnast öflugu starfi um land allt í skólum, mennta- og menningarstofnunum landsins. Ég hef fengið að kynnast börnum og ungmennum, kynnast ótrúlegri sköpun, gleði, hæfileikum, metnaði, frumkvæði og þær heimsóknir hafa fyllt mig bjartsýni á framtíðina hér í okkar auðuga landi. Þær hafa líka sannfært mig um það að öll pólitík snýst á endanum um allt það sem er hversdagslegt í lífi okkar. Í öllu þessu smáa og hversdagslega felst líka mikill og stór kjarni. Kjarninn segir okkur að við eigum öll tækifæri til þess að byggja hér upp samfélag velsældar þar sem hagvöxturinn byggir á hugviti, atvinnulífið hvílir á fjölbreyttum stoðum og rannsóknir og nýsköpun eru nauðsynlegur þáttur í allri uppbyggingu, samfélag sem við vitum að nýting auðlindanna er ekki einkamál okkar sem erum hér í fullu fjöri heldur skiptir máli að skila höfuðstólnum okkar, auðlindunum, áfram til komandi kynslóða í ekki síðra ástandi en við tókum við þeim, samfélag þar sem ríkir jöfnuður sem má meðal annars tryggja með því að bjóða öllum menntun við hæfi, með því að tryggja öfluga heilbrigðisþjónustu, almannatryggingar sem mynda raunverulegt öryggisnet í samfélaginu, lýðræðislegt samfélag þar sem við eflum þátttöku almennings jafnt og þétt í öllum ákvörðunum, samfélag þar sem menning og listir eru ekki munaður heldur í senn öflugur atvinnuvegur og undirstaða sjálfsmyndar okkar. Allt sem við gerum hver sem við erum, smátt og hversdagslegt, í því getur falist þessi kjarni. Og árangurinn næst með því að taka lítil skref en markviss, vera ávallt með hugann við fólkið sem við eigum að vinna fyrir og hugsa um - ávallt.

Forseti. Góðir landsmenn. Það er undarlegt að standa hér í lok þessa sérstaka kjörtímabils og eiginlega kveðja og þakka fyrir sig, þakka traustið sem kjósendur sýndu mér og öllum hinum 62 þingmönnunum sem kosnir voru á Alþingi vorið 2009, án þess að við höfum áorkað því sem til stóð að gera. Vissulega voru verkefni okkar risavaxin og ljóst að okkur tækist aldrei að leysa allan vanda á þessum fjórum árum. Og sumt hefur þó batnað, jafnvel farið á besta veg. Borgarahreyfingin var eina stjórnmálaaflið sem var með eitthvað um Icesave á sinni stefnuskrá og við, þingmenn Hreyfingarinnar, sýndum ásamt þjóðinni, ýmsum samtökum og sérfræðingum, Framsóknarflokknum og forsetanum þá staðfestu sem þurfti til að ljúka því máli farsællega. Atvinnuleysi hefur minnkað, hagvöxtur er í plús og skurkur hefur verið gerður í mannréttindamálum og umhverfismálum. Og sólin kemur upp á hverjum morgni, börn halda áfram að fæðast og grasið er farið að grænka á nýjan leik. Á eftir vetri kemur vor. En samt er svo margt enn að. Bankarnir sem fóru svo eftirminnilega á hausinn fyrir rúmum fjórum árum hafa síðan þá skilað 214 milljarða hagnaði. Heil kynslóð fólks, 25–45 ára, hefur horft á ævisparnað sinn brenna upp og er eignastaða þessa hóps nú neikvæð. Þetta fólk skuldar meira en það á og hefur því engu að tapa. Slík staða er hverri þjóð hættuleg. Kynslóðum hefur verið att saman, fulltrúar þeirra eldri tala um sjálfhverfu kynslóðina sem heimtar og heimtar, þeir yngri segja þá eldri af frekjukynslóðinni sem fékk húsnæðislán sem brunnu upp á verðbólgubáli á kostnað kynslóðarinnar þar á undan en heimtaði svo verðtryggingu á sparnaðinn sinn. Síðustu fjögur ár hefur ríkisstjórnin vart haft undan við að finna upp og kynna svokölluð úrræði fyrir skuldsett fólk. Fyrst var hafist handa við að bjarga kúlulánaþegum og fólki sem hafði tekið lán til hlutabréfakaupa og vegna viðskipta með afleiður. Það var kallað „að laga skuldir að greiðslugetu og eignastöðu viðkomandi einstaklings eða heimilis“. Þetta var forgangsverkefni norrænu velferðarstjórnarinnar. Aðrir hafa verið sendir í biðröð hjá umboðsmanni skuldara eða bara látnir berjast vopnlausir við ýmsa riddara, svo sem Dróma og vogunarsjóðina sem hirtu bankana. Til friðþægingar hafa vaxtabætur verið auknar og má líta á það sem beinan ríkisstyrk til fjármálafyrirtækja með stuttri millilendingu á bankareikningum þeirra tæplega 80 þús. einstaklinga sem eiga ekki svo mikið sem eina krónu í banka samkvæmt skattframtali. Eitt það fyrsta sem gert var sumarið 2009 var að rýra kjör lífeyrisþega. Fengu þeir þrjár daga til aðlögunar. Um tímabundna aðgerð var að ræða, skerðingin átti að vara í þrjú ár. Þau eru nú liðin án þess að kjör lífeyrisþega hafi verið færð í sama horf aftur og frumvarp mitt þess efnis situr fast í nefnd. Það er svo margt að hjá okkur. Við erum þó rík, þrátt fyrir allt. Hér býr fámenn, vel menntuð þjóð og landið er auðugt að auðlindum. Í þjóðaratkvæðagreiðslu þann 20. október sl. vildu 74% kjósenda að náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu væru lýstar þjóðareign. Geta skilaboðin verið skýrari? Maður spyr sig hvers vegna stjórnarflokkarnir hafa ekki staðið við það loforð að kalla inn kvótann. Enn er verðmætustu auðlindinni útdeilt til örfárra fyrir lítilfjörlegt gjald. Það er svo margt að. Þessi fjögur ár hef ég þó geymt í brjósti mér þá von að við sem byggjum Ísland getum skapað réttlátt samfélag þar sem allir sitja við sama borð, þar sem ólíkur uppruni okkar auðgar heildina og við berum saman ábyrgð á arfi kynslóðanna, landi og sögu, náttúru, tungu og menningu. Okkur sárvantar samfélagssáttmála, okkar eigin stjórnarskrá þar sem réttindi okkar eru tryggð sem og skyldur ríkisins gagnvart þegnunum, réttur okkar til að vita, réttur okkar til að lifa með reisn, réttur okkar til að lifa án ofbeldis, réttur til heilnæms umhverfis; stjórnarskrá sem tryggir að atkvæði allra á landinu vegi jafnt og færir fólkinu aukin völd. Síðast en ekki síst tryggir hún eignarhald þjóðarinnar á auðlindunum. Síðustu ár höfum við unnið að gerð þessa sáttmála, ekki bara við í þinginu eða 25 manna stjórnlagaráð. Allri þjóðinni hefur verið boðið að borðinu, ekki einu sinni heldur oft. Umheimurinn fylgist með af aðdáun og dáist bæði að ferlinu og niðurstöðunni. Afrakstur stjórnlagaráðs var góður. Síðan það skilaði af sér hefur þó mikið starf verið unnið. Helstu sérfræðingar, innan lands sem utan, hafa verið kallaðir til ráðgjafar og öllum hefur verið gert kleift að senda inn ábendingar. Og þingið hefur virkilega hlustað, velt við hverjum steini, vegið og metið hvert smáatriði. Og nú erum við stödd við enda ganganna. Við sjáum ljósið. Við erum næstum komin alla leið þegar lítill hópur í þinginu ákveður að best sé að fresta málinu eða jafnvel búta það niður. Limlesta það. Kasta til höndum. Kasta því. Kasta upp. Allt er það gert í nafni sátta og samstöðu, eins undarlega og það hljómar. Kæra þjóð, aldrei áður í sögunni hefur þjóðaratkvæðagreiðsla verið hunsuð. Munum hverjir leggja slíkt til. Okkur þingmönnum ber siðferðisleg skylda til þess að klára þetta mál. Við þingmenn verðum að greiða atkvæði um málið í þingsal svo raunverulegur vilji þingsins komi í ljós. Það er ekki boðlegt að við þingmenn afsölum okkur ábyrgðinni á málinu yfir á þá sem verða í þessum sal eftir kosningar. Þetta er okkar verkefni. Kæra þjóð, senn líður að kosningum. Ljóst er að kjósendur munu hafa úr óvenjumörgum nýjum kostum að velja. Einn þeirra heitir Dögun, stjórnmálasamtök um réttlæti, sanngirni og lýðræði. Þar er samankomið hugsjónafólk sem vill berjast fyrir því sem skiptir okkur mestu. Í okkar huga eru það efnahagsmálin, þar með talin lausn á skuldavanda heimilanna, leiðréttingar lána, afnám verðtryggingar og atlaga við snjóhengjuna, lýðræðisumbætur og ný stjórnarskrá. Við viljum auðlindir í þjóðareigu og uppstokkun á stjórn fiskveiða auk siðvæðingar í stjórnmálum og fjármálakerfinu. Ég þakka þeim sem treystu mér til að vinna fyrir þjóðina síðustu fjögur ár. Ég hef gert mitt besta og þykir miður hvað það hefur dugað skammt. Ljóst er að verkefninu er ekki lokið. Því hef ég ákveðið að gefa kost á mér undir merkjum Dögunar í næstu kosningum. Verkefnin fram undan eru ekki síður risavaxin en þau sem biðu okkar vorið 2009. Ef við höfum eitthvað lært er það það að við getum þetta ekki nema við stöndum saman. Við erum öll í sama báti og nú þarf að róa.

Frú forseti. Kæru landsmenn. Mig langar að byrja á því að tala aðeins um þessa pontu. Þetta er mjög virðuleg ponta, hún er falleg og hún er tæknileg og sjálfsagt berum við öll mjög mikla virðingu fyrir henni. En það er eitt við hana sem mig langar að benda á. Hún hentar ekki öllum. Núna eru til dæmis verulegar líkur á að mannréttindabaráttukonan Freyja Haraldsdóttir verði þingkona eftir kosningar. Þessi ponta hentar ekki Freyju. Ef ég þekki Freyju rétt mun hún fara fram á það að pontunni verði breytt eða þinghaldinu breytt þannig að hún geti til jafns við aðra tekið þátt í því sem hér fer fram. Hvers vegna er ég að minnast á þetta í upphafi ræðunnar? Jú, vegna þess að ég vil meina að samfélagið allt sé uppfullt af pontum sem henta ekki. Við sjáum það kannski ekki, við erum kannski búin að missa sjónar af því. Við skulum fara aðeins í gegnum samfélagið og hvernig það birtist okkur núna. Tölum um stjórnmál. Það er einstaklega fráhrindandi og hentar ekki fólki að taka þátt í þeim stjórnmálum sem við stundum oft hér í þessum sal. Ásakanir ganga á víxl, við klárum ekki mál, við eyðum tíma í vitleysu. Þetta hentar ekki. Björt framtíð er frjálslyndur flokkur. Með frjálslyndi meinum við að við lítum á það sem grundvallarverkefni í stjórnmálum að búa þannig um hnútana í samfélagi að sem flestir geti notið sín, að við sköpum svokallað verðleikasamfélag, að fólk geti með dugnaði sínum uppskorið, að fólk geti notið hæfileika sinna. Þetta kann að hljóma í eyrum fólks og líta út í augum fólks sem sjálfsagður hlutur. En erum við á þessum stað með íslenskt samfélag? Ég vil meina ekki. Ég held að við höfum náð að byggja upp á Íslandi of mikið sveiflu- og klíkusamfélag sem leiðir til þess að það er of tilviljanakennt hvenær fólk uppsker vegna dugnaðar síns. Við skulum fara í gegnum sviðið. Byrjum á efnahagslífinu, grunnurinn er skakkur, krónan hentar ekki heimilum, hún hentar ekki fyrirtækjum. Hún gerir það að verkum að fyrirtæki geta ekki gert plön. Lán eru of dýr, áhættan í efnahagskerfinu er of mikil. Þessu verður að breyta, þetta er ponta sem hentar ekki. Við erum að nota þau tæki og tól sem við höfum í atvinnulífinu á vitlausan hátt. Við gætum notað orkuauðlindir okkar til að búa til miklu meiri arð, til að búa til miklu fjölbreytilegra atvinnulíf sem mundi henta fólki. En við erum ekki að því. Skoðum skólakerfið. Við verjum miklu fé í skólana, við erum stolt af skólunum en þar er brottfall. Brottfall nemenda er mjög hátt. Við þurfum að byggja upp skólakerfi sem einkennist af meiri sveigjanleika og meiri fjölbreytileika sem hentar nemendum betur. Við þurfum að fara í gegnum allt sviðið á Íslandi og búa til samfélag sem hentar. Og þá þurfum við að breyta stjórnmálunum. Það er það sem Björt framtíð vill gera, við viljum búa til þjónandi stjórnmál á Íslandi, stjórnmálamenn sem hlusta, sem tala saman, skoða samfélagið og mynda þannig sannfæringu til að leiða það í þessa átt, í átt að þessum grunni sem við getum öll staðið á, öll blómstrað. Við viljum ryðja burt pontum sem henta ekki. Er þetta hægt? Já, ég held að það sé hægt. Ég ætla að vitna, með leyfi forseta, í Mary Poppins: „Allt er hægt, bara ef þú trúir á það.“ Kæru landsmenn. Ef þið viljið breytingar, ef þið viljið breyta þessu samfélagi, ef þið viljið það samfélag sem ég hef verið að lýsa í ræðu minni, þá kjósið Bjarta framtíð.

Góðir landsmenn. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eftir kosningarnar 2009 kom fram að lykilverkefnið væri að endurreisa traust í íslensku samfélagi og orðspor Íslands á alþjóðavettvangi. Þetta var markmið sem ég held að við öll í þessum sal höfum getað verið sammála um. Það var og er brýn nauðsyn að almenningur í landinu treysti stjórnvöldum og Alþingi ekki síst í ljósi þeirra erfiðu viðfangsefna sem biðu þings og þjóðar á kjörtímabilinu. Og nú þegar hillir undir lok þess er fróðlegt að skoða hvernig ríkisstjórninni tókst til við það verkefni sem ætti að hafa verið eitt meginmál íslenskra stjórnmála. Á hveitibrauðsdögum ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur var strax ljóst að þau fögru fyrirheit voru orðin tóm, ekki nema forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar hafi verið svo skyni skroppnir að þeir hafi talið endurreisn á trausti grundvallast á linnulausum stríðsrekstri og hefndaraðgerðum. Hér varð hrun, er mantran sem landsmenn hafa fengið að heyra ótal sinnum frá ríkisstjórninni. Í hvert sinn sem hún heldur af stað í nýjan herleiðangur gegn fólkinu í landinu eiga þessi þrjú orð að réttlæta allan ófriðinn, skerðingarnar, skattahækkanirnar og niðurskurðinn. Við uppskerum eins og við sáum. Það ætti því ekki að koma neinum á óvart að traust almennings á Alþingi hefur hrunið í stjórnartíð núverandi ríkisstjórnar frá því hún tók við völdum undir pilsfaldi Framsóknarflokksins 1. febrúar árið 2009. Samkvæmt síðustu mælingum báru einungis 10% Íslendinga traust til Alþingis, þessarar elstu löggjafarsamkundu veraldar. Vissulega er auðvelt fyrir ríkisstjórnina að kenna öðrum um þetta ástand. Stjórnarandstöðunni fyrir að sinna stjórnarandstöðu, hagsmunasamtökum fyrir að sinna hagsmunum umbjóðenda sinna, venjulegu launafólki sem er að reyna að verja sig og fjölskyldu sína og svo mætti lengi telja, en það er ekki sannleikanum samkvæmt. Stundum er auðveldara að sjá flísina í auga náungans en bjálkann í eigin auga. Það á ekki síður við um núverandi ríkisstjórn en okkur hin. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur skilur eftir sig langa slóð ófriðar og brostinna loforða. Hver kannast ekki við skjaldborg heimilanna? Loforð um stórfellda atvinnuuppbyggingu og tugi þúsunda nýrra starfa, vonbrigði verkalýðshreyfinga og atvinnulífs vegna svikinna samninga, 13 milljarða samdrátt í útgjöldum til málefna eldri borgara landsins. Þessu til viðbótar má svo nefna mál sem beinlínis hafa aukið á sundrung, hvort tveggja hér í sölum Alþingis og meðal þjóðarinnar, landsdómur, stjórnarskrá, aðildarumsókn að Evrópusambandinu. En þyngsta höggið sem Alþingi hefur hins vegar þurft að þola stafar af hinni fordæmalausu afstöðu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur þegar hún vanvirðir dóma Hæstaréttar og ekki síður þann þjóðarvilja sem birtist í þjóðaratkvæðagreiðslum árin 2010 og 2011. Þar lá fyrir skýr og einbeittur vilji almennings en engu að síður kaus ríkisstjórnin að skora þjóðina á hólm. Í stað þeirra væntinga og trausts sem borið var til nýrrar ríkisstjórnar á upphafsdögum hennar má segja að vegna þeirra stjórnarhátta sem viðgengist hafa á kjörtímabilinu hafi þær vonir brostið og traustið í samfélaginu er hverfandi. Við því þarf að bregðast í komandi kosningum. Verkefni nýrrar ríkisstjórnar verður að endurnýja traust og trúverðugleika. Styrk stjórn og skýr framtíðarsýn eyðir þeirri pólitísku óvissu sem hefur skotið rótum á Íslandi á undanförnum árum. Það er forsenda þess að íslenskt efnahagslíf öðlist að nýju tiltrú, traust og bjartsýni. Íslendingar geta hafið nýtt skeið vaxtar og stöðugleika að loknum kosningum í vor. Sjálfstæðisflokkurinn mun eiga á næsta kjörtímabili frumkvæði að víðtækri þjóðarsátt þar sem stjórnvöld, verkalýðshreyfing, atvinnurekendur og helstu hagsmunaaðilar setjast að sama borði og standa ekki upp frá því verki fyrr en tekist hefur að byggja undir víðtæka sameiginlega sátt um helstu verkefni hins opinbera, um þróun vinnumarkaðar og samskipti við aðrar þjóðir. Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að hafa forustu um sókn til bættra lífskjara. Með hófsemd í skattheimtu og réttri forgangsröðun verður unnið í þágu heimila og fyrirtækja. Á þann veg einan er unnt að leggja grunn að fjölbreyttu atvinnulífi, auknum kaupmætti og fjárhagslegu sjálfstæði heimila og íslensku þjóðarinnar. Virðing fyrir einstaklingsfrelsi, samhjálp borgaranna, atvinnufrelsi og verðmætasköpun eru leiðarstefin hér. Góðir landsmenn. Sameiginlega eigum við Íslendingar hvergi að hvika í þeirri ætlun okkar að koma Íslandi á ný í fremstu röð í samfélagi þjóðanna. Við eigum að skapa þjóðarsátt um að auka lífsgæði okkar allra, skapa tækifæri, tryggja öryggi og tryggja atvinnu. Það er löngu kominn tími til að nýta tækifærin, löngu kominn tími til aðgerða. Það er runninn upp tími til sóknar í þágu almannahags, í þágu heimilanna, í þágu okkar allra.

Góðir landsmenn. Þegar ég lít yfir fjögurra ára tímabil forustu okkar jafnaðarmanna í ríkisstjórn get ég verið nokkuð sátt við árangurinn sem við höfum náð. En ég er um leið raunsæ og veit að við eigum enn margt óunnið. Það hefur ekki verið auðvelt að vera stjórnmálamaður og hvað þá jafnaðarmaður á því kjörtímabili sem nú er að líða. Það var erfitt að þurfa að standa frammi fyrir því að skera niður í ríkisútgjöldum, taka sársaukafullar ákvarðanir á þeim vettvangi, erfitt var oft og tíðum að þurfa að taka erfiðar ákvarðanir um að hækka skatta og álögur. En allt var þetta gert til þess að tryggja að við stöðvuðum skuldasöfnun ríkissjóðs. Núverandi ríkisstjórn hefur tekist að ná þeim árangri. Góðir landsmenn. Að stöðva skuldasöfnun ríkissjóð var hjartað í okkar efnahagsstefnu vegna þess að það er forsenda þess að hér geti orðið vöxtur í framtíðinni. Það er forsenda þess að við getum bætt lífskjörin. Það er forsenda alls sem framtíðin á að bjóða upp á á Íslandi. Hér þurfum við þó að gera enn betur og sýna ábyrgð og festu um leið og við forgangsröðum til að standa við nýtt og einfalt almannatryggingakerfi, húsnæðisstyrki sem bæta afkomu fólks, fæðingarorlof í þágu komandi kynslóða, uppbyggingu okkar mikilvægustu heilbrigðisstofnunar með nýjum Landspítala, fjölgun hjúkrunarheimila og átak til að jafna launamun kynjanna. Góðir landsmenn. Þessi ríkisstjórn hefur mótað atvinnustefnu sem setur hugvit og sköpunarkraft atvinnulífsins sjálfs í forgrunn og styður við stofnun og vöxt fyrirtækja með endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarkostnaðar, stóreflingu samkeppnissjóða, lagaramma um ívilnanir vegna nýfjárfestinga, endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar auk stórátaka á sviði ferðaþjónustunnar sem hefur skilað okkur öflugri þjónustugrein í ferðaiðnaði. Atvinnustefna hér á landi á að tryggja heilbrigða samkeppni sem er mikilvægt tæki til að tryggja jafnræði, úthluta gæðum með gagnsæjum hætti og vinna gegn spillingu. Að þessu eigum við að vinna og á þessu á öll atvinnustefna að grundvallast. Við þurfum líka frjálst og skapandi atvinnulíf en til að svo geti orðið þurfum við gjaldmiðil sem virkar í stað þess að hefta. Það er stóra verkefnið á næsta kjörtímabili, að tryggja heimilum og atvinnulífi gjaldmiðil sem virkar. Við þurfum líka að fara í gegnum skattkerfið eftir það tímabil sem nú er senn á enda, einfalda það og gera það betra þannig að það þjóni atvinnulífinu betur. Okkar uppvaxandi kynslóðir í alþjóðasamfélaginu líta ekki bara á störf sem leið til að hafa í sig og á. Ungt fólk vill spennandi og krefjandi störf sem veita lífsfyllingu. Þess óskum við öll börnum okkar. Því er svo mikilvægt að standa vörð um sóknarfærin og fjölbreytileikann í atvinnulífinu. Hinar ríkulegu auðlindir okkar eru hluti af sjálfsmynd þjóðarinnar og meðal þess sem stendur hjarta okkar næst. Okkur er ekki sama hvernig um þær er gengið eða hvernig farið er með auðlindaarð okkar. Þess vegna hefur núverandi ríkisstjórn unnið hörðum höndum að því allt þetta kjörtímabil að koma auðlindum okkar í var og tryggja þjóðinni eðlilega hlutdeild í auðlindaarðinum. Við jafnaðarmenn stóðum að því árið 2008 að gefnu tilefni að setja lög sem bönnuðu varanlegt framsal orkuauðlinda í eigu ríkis og sveitarfélaga. Í þessari ríkisstjórn höfum við haft forgöngu um að móta í fyrsta sinn orkustefnu fyrir Ísland og heildstæða auðlindastefnu fyrir landið. Markmiðið er að tryggja þjóðinni varanleg yfirráð yfir auðlindum og að auðlindaarðurinn renni til eflingar samfélagsins, uppbyggingar og fjölbreyttara atvinnulífs um allt land. Við höfum samþykkt rammaáætlun sem á að tryggja sátt um nýtingu orkuauðlinda okkar. Rammaáætlun er einnig mikilvægt tæki til þess að koma náttúruperlunum okkar í var, það hefur okkur tekist á þessu kjörtímabili, öllum okkar helstu náttúruperlum. Hluti auðlindaarfsins vegna sérleyfa til nýtingar sameiginlegra fiskstofna okkar skilar sér nú einnig til þjóðarinnar í gegnum veiðileyfagjald og nýtist til uppbyggingarverkefna víða um land þegar við þurfum hvað mest á því að halda í kjölfar efnahagslægðar. Ferskvatn er að verða ein verðmætasta auðlind heimsins og af því eigum við gnótt. Núverandi ríkisstjórn hefur náð á kjörtímabilinu að vinda ofan af afar umdeildri einkavæðingu yfirborðsvatnsins sem samþykkt var árið 2006 af ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Af því er ég afar stolt. Nú er til meðferðar í þinginu frumvarp ríkisstjórnarinnar sem ætlað er að tryggja grunnvatnið með sama hætti í almannaeigu. Við höfum því komið vatninu líka í var. Þá er líka mikilvægt að við náum að klára á þessu þingi ný náttúruverndarlög. Í mínum huga er því afar mikilvægt að Alþingi tryggi til frambúðar það var sem við höfum unnið að að koma auðlindum þjóðarinnar í með því að samþykkja ákvæði um þjóðareign auðlinda í stjórnarskrá. Við þingmenn eigum að nýta tíma okkar síðustu daga þessa þings til að koma því hjartans máli þjóðarinnar í gegn. Senn líður að kosningum. Mikilvægt er að varast öll gylliboð. Staðan sem uppi er núna er vissulega mun betri en hún var fyrir fjórum árum, en hún er engu að síður viðkvæm. Við megum ekki við neinum kollsteypum. Við eigum að taka raunsæ skref fram á við með jöfnum og þéttum vexti. Tími kollsteypustjórnmálanna er liðinn. Nú tryggjum við stöðugleikann og höldum áfram að byggja öruggt og gott samfélag.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Við stöndum á miklum tímamótum. Liðin eru fjögur ár, heilt kjörtímabil þar sem tækifæri varðandi leiðréttingar á skuldum heimila og fyrirtækja hafa ekki verið nýtt, heilt kjörtímabil þar sem tækifærum til uppbyggingar atvinnulífs hefur verið sóað. En eftir nokkrar vikur getur þjóðin valið að breyta um kúrs. Allflestum er löngu ljóst að þeirrar breytingar er þörf. Þekkt er úr sögunni að eftir kreppu geta skapast góðar aðstæður til örrar uppbyggingar atvinnulífs og verulega aukins hagvaxtar. Á Íslandi eru sérstaklega góðar aðstæður til vaxtar. Tækifærin til atvinnusköpunar eru óendanleg, aðeins mannshugurinn er takmarkandi. Atvinna er undirstaða vaxtar og velferðar. Framsóknarflokkurinn telur forgangsverkefni að fjölga störfum og þar gegna lítil og meðalstór fyrirtæki lykilhlutverki. Við viljum útrýma atvinnuleysi úr íslensku samfélagi. Við framsóknarmenn viljum efla nýsköpun á öllum sviðum atvinnulífs, t.d. í gegnum skattkerfi og rannsóknar- og þróunarstyrki. Til að ýta undir nýsköpun viljum við nýta skattaívilnanir vegna fjárfestinga einstaklinga í nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum. Gríðarleg tækifæri eru í mörgum greinum. Þannig nýta fyrirtæki á borð við Kerecis á Ísafirði og Codland í Grindavík hráefni úr sjávarútvegi, sem áður var hent, til að skapa nýjar afurðir og koma þar líftækni og aðrar greinar þekkingariðnaðarins að máli. En tækifærin eru víða. Hlutverk ríkisins er að skapa hagstæða umgjörð um atvinnulífið, m.a. með einföldun regluverksins og skattkerfisins. Við viljum einfalda skattkerfið til að skapa jákvæða hvata fyrir atvinnurekstur og búa einstaklingum og fyrirtækjum umhverfi þar sem frumkvæði, dugnaður og samfélagslegt réttlæti eru í hávegum höfð. Við viljum skapa stöðugleika með mótun skýrrar stefnu til lengri tíma. Stöðugleiki dregur úr áhættu í rekstri, eykur fjárfestingu og vöxt í atvinnulífinu og skapar aðstæður til fjölgunar starfa. Við framsóknarmenn höfum allt kjörtímabilið talað fyrir því að nýta tækifærin sem fyrir hendi eru. Við höfum trú á landi og þjóð. Við þurfum aukinn hagvöxt til að standa undir velferðarkerfi allra landsmanna. Það er brýn þörf að leiðrétta kjör aldraðra og öryrkja og við þurfum meiri tekjur til að byggja heilbrigðiskerfið upp á nýjan leik eftir niðurskurð síðustu ára. Góðir landsmenn. Við framsóknarmenn höfum á undanförnum þingum lagt fram tillögur um sókn í atvinnumálum, tillögur sem lúta að uppbyggingu fjölbreytts atvinnulífs um land allt, allt frá aukningu í kvikmyndagerð og öðrum skapandi greinum yfir í að skapa öllum landsmönnum jafnar aðstæður til atvinnusköpunar, m.a. með jöfnun raforkukostnaðar og aðgengi að ljósleiðaratengingum. Við viljum nýta og þróa endurnýtanlega orkugjafa. Fáum við umboð ykkar til munum við endurskoða hina pólitísku rammaáætlun í samræmi við niðurstöðu faghópa sérfræðinga. Atvinnuuppbygging sem byggir á okkar hreinu orku er eftirsótt. Okkur hefur tekist á liðnum áratugum að skapa þekkingariðnað sem byggir á orkunýtingu. Þar eru fjölmörg tækifæri sem verðugt er að nýta. Við ætlum að auka innlenda matvælaframleiðslu og styðja við nýsköpun og fullnýtingu innlends hráefnis. Þar má nefna allar greinar landbúnaðar, m.a. grænu stóriðjuna, garðyrkjuna, en ekki síður sjávarútveginn, fiskeldið og margt fleira mætti nefna. Efla þarf markaðssetningu og styrkja frumkvöðla- og klasastarfsemi í grundvallaratvinnugreinum til að auka arðsemi þeirra. Ferðaþjónustan er ein af okkar grunnatvinnugreinum, hana þarf að efla með samkeppnishæfu skattumhverfi. Við viljum bregðast við álagi á fjölsótta ferðamannastaði með uppbyggingu þjónustu sem fjármögnuð verði m.a. með svokölluðum náttúrupassa. Við viljum ná sem víðtækastri sátt um stjórn fiskveiða. Lykilatriði er að sjávarútvegurinn verði áfram eins þjóðhagslega hagkvæmur og kostur er. Við framsóknarmenn munum beita okkur fyrir því að endurskoðun á löggjöfinni byggi á samráði og niðurstöðu sáttanefndar frá hausti 2010. Framsóknarflokkurinn er flokkur samvinnu og samstöðu. Með samráði og rökræðu munum við öll saman finna skynsamlegustu lausnina á hverju verkefni. Hlutverk stjórnvalda er að skapa stöðugleika og beita skynsemi, aga og raunsæi í efnahagsmálum til að bæta lífskjör fólksins í landinu. Spurt hefur verið hvort við getum staðið við allar okkar fyrirætlanir. Svarið er já, við getum það öll saman. Við höfum viljann og staðfestuna. Góðir Íslendingar. Þið hafið valið þann 27. apríl næstkomandi. Framsóknarflokkurinn býður fram krafta sína til að snúa stöðnun í sókn. Framsókn fyrir atvinnulífið. Framsókn fyrir betri lífskjör. Framsókn fyrir Ísland.

Góðir landsmenn. Í samfélagi þjóðanna erum við Íslendingar fámenn þjóð, eins og þjóðskáldið Einar Benediktsson kvað á sinni tíð: „Lítil þjóð, sem geldur stórra synda …“ en bætir svo við: „reistu í verki viljans merki, vilji er allt sem þarf.“ Þessi aldargömlu sannindi eiga vel við í þeim aðstæðum sem við Íslendingar höfum verið að glíma við að undanförnu. Land sem var á barmi gjaldþrots fyrir um fjórum árum hefur náð sé ótrúlega vel á strik og er á réttri leið. Staðreyndirnar tala sínu máli. Okkur hefur heppnast í sameiningu að byggja landið upp úr rústum þess hruns sem óheft frjálshyggjan leiddi þjóðina í. Þar með er ekki sagt að verkinu sé lokið, hvað þá að allt sé orðið eins og það var fyrir hrun, enda varla eftirsóknarvert að hafna á ný í sýndarveruleika sem byggði á fölskum hagvexti og gegndarlausum lántökum til að fjármagna neyslu bóluhagkerfis sem hér hafði fengið að skjóta rótum og byggði á vaxandi misskiptingu. Gáum að því að Sjálfstæðisflokkurinn býður hér enn á ný upp á slíkan sjónhverfingahagvöxt. Þrotlaust starf undanfarin fjögur ár og einbeittur vilji hefur skilað ótvíræðum árangri, en það hefur líka kostað miklar fórnir og erfiðleika hjá fjölskyldum í landinu. En efnahagsbatinn er þrátt fyrir allt einn sá mesti í Evrópu undanfarin tvö ár. Hann er hvorki fenginn með ofvöxnum, ósjálfbærum stóriðjuframkvæmdum né einkavæðingu, heldur með stuðningi við nýsköpun og þróun, vöxt lítilla og meðalstórra fyrirtækja, vexti ferðaþjónustu, tækni- og þekkingargreina, skapandi greina og vaxandi krafti hefðbundinna útflutnings- og samkeppnisgreina. Lítum á nokkrar staðreyndir. Skuldir íslenskra heimila náðu hámarki undir lok árs 2008 og höfðu þá þrefaldast á 15 árum. Með samþættum aðgerðum hafa skuldir heimilanna lækkað frá árinu 2009 og eru nú á svipuðu róli og í árslok 2006. Á aðeins einu kjörtímabili hefur tekist að snúa halla sem nemur 15% af landsframleiðslu yfir í jafnvægi. Ekkert annað ríki í Evrópu hefur náð slíkum viðsnúningi í ríkisfjármálum eftir að fjármálakreppan reið yfir. Verðbólgan hefur lækkað úr 17,6% í ársbyrjun 2009 í 4,8% nú. Hið sama gildir um vexti, sem fóru í 18% í kjölfar gjaldþrots Seðlabankans, en eru nú um 6%. Strax eftir hrun rauk atvinnuleysi upp í 9%. Það hefur nú minnkað um nærfellt helming. Vaxtabætur vegna húsnæðislána voru stórhækkaðar. Þannig hefur t.d. vaxtakostnaður hjá 10% tekjulægstu heimilanna lækkað nálægt 45% á ári og miklu fleiri fjölskyldur njóta nú vaxtabóta en áður var. Í fjárlögum þessa árs er enn betur komið til móts við barnafjölskyldur með því að hækka barnabætur um 30%. Jöfnuður hefur aukist með þrepaskiptu skattkerfi. Nú greiða lægri og millitekjuhópar hlutfallslega minni skatt en þeir sem hæstu tekjurnar hafa. Þannig hefur náðst að lækka skattbyrði á lágar og millitekjur, en því vill Sjálfstæðisflokkurinn nú snúa við. Það er falskur söngur sem hér er kyrjaður dag eftir dag í löngu máli af hálfu stjórnarandstöðunnar, að ekkert hafi verið aðhafst í málum heimila og atvinnulífs. Tækifæri til nýsköpunar hafa stóraukist hér á landi í tíð núverandi ríkisstjórnar. Skattumhverfi nýsköpunarfyrirtækja hefur verið stórbætt og stjórnvöld hafa fjárfest í nýsköpun og rannsóknum með því að tvöfalda framlög í Rannsóknarsjóð og Tækniþróunarsjóð. Áfram þarf að tryggja að lítil og meðalstór fyrirtæki búi við gott starfsumhverfi og skapa sprotum tækifæri til langtímauppbyggingar. Það er atvinnustefna sem byggir á sjálfbærni og framtíðarsýn. Það er einmitt á grundvelli sjálfbærni og framtíðarsýnar sem umhverfismál hafa skipað veglegan sess í stjórnartíð núverandi ríkisstjórnar. Ég nefni hér Árósasamninginn sem tryggir almenningi upplýsingar og þátttökurétt í umhverfismálum. Ég nefni sérstaklega rammaáætlun um verndun og nýtingu vatnsafls og jarðvarma sem nú hefur verið samþykkt. Varúðarreglan í umhverfismálum er brýn. Fréttirnar af Lagarfljóti sanna að svo hefði betur verið þegar ráðist var í Kárahnjúkavirkjun þar sem kappið bar forsjána ofurliði. Lærum nú af Lagarfljóti og samþykkjum ný náttúruverndarlög á þessu þingi. Núverandi stjórnarflokkar leggja þunga áherslu á að stjórnarskrárbinda þjóðareign á auðlindum. Ástæða er til að hvetja bæði þing og þjóð til að tryggja að þau áform nái fram að ganga, bæði á þessu kjörtímabili og í upphafi þess næsta, og tryggja að þeim sem standa í vegi fyrir því verði ekki kápan úr því klæðinu. Góðir landsmenn. Við Vinstri græn viljum halda ótrauð áfram uppbyggingu samfélagsins á þeim grunni sem núverandi ríkisstjórn hefur lagt, að treysta velferðar- og menntakerfið í sessi, auka jöfnuð og réttlæti, styrkja enn frekar löggjöf á sviði jafnréttis og kvenfrelsis, stuðla að sjálfbærri nýtingu auðlindanna og fjölbreyttu atvinnulífi. Hér þarf raunhæfar leiðir en engar barbabrellur Framsóknarflokksins sem ætlaðar eru til að kaupa fylgi. Ein töfralausn mun ekki duga öllum. Nú eru aðstæður til að draga úr vægi verðtryggingar, jafna stöðu lántakenda gagnvart lánveitendum og til að draga úr greiðslubyrði. Þar verða margir að koma að, m.a. ríkið, bankarnir og lífeyrissjóðirnir. Sú leið sem við höfum verið á er farsælli en leið hægri aflanna sem leiddu hrunið yfir okkur. Berum hvert og eitt okkar stöðuna nú saman við þá sem var þegar Sjálfstæðisflokkurinn skildi við fyrir fjórum árum. Fórnum ekki þeim árangri sem náðst hefur. Stöndum saman um þann árangur. Sýnum ábyrgð og látum ekki gylliboðin villa okkur sýn. Sígandi lukka er farsælust. - Góðar stundir.

Frú forseti. Fyrir tæpum fjórum árum voru alþingiskosningar. Þær voru í kjölfar búsáhaldabyltingarinnar þar sem þúsundir Íslendinga mættu fyrir utan þinghúsið þann 20. janúar 2009 með potta og pönnur, ausur og sleifar og mótmæltu stjórnvöldum og ríkisstjórninni og hættu ekki fyrr en stjórnvöld höfðu sagt af sér. Við stóðum hér fyrir utan í sex daga og sex nætur og gerðum byltingu um miðjan íslenskan vetur, utan dyra, friðsama byltingu. Hver hefði nokkurn tímann trúað að það væri hægt á landinu okkar kalda? Krafa búsáhaldabyltingarinnar var krafa um nýtt Ísland, um að hlutirnir yrðu gerðir öðruvísi, að breytt yrði um kúrs, að mark yrði tekið á fólkinu í landinu og að almannahagsmunir yrðu hafðir í fyrirrúmi. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sem kom í kjölfarið sýndi svo glöggt hvað hafði verið að, hvað hafði gerst og hverju þurfti að breyta. Hún var ekki vel séð af öllum. Talað var um að hún mundi þvælast fyrir okkur í nokkur ár og síðan yrði henni gleymt. Því miður nú fjórum árum síðar virðist það vera raunin. Ég horfi til baka yfir fjögur ár og velti fyrir mér hvað hefur ekki verið gert. Verðtryggingin hefur ekki verið afnumin, mesti skaðvaldur íslenskra heimila undanfarinna 30 ára er enn þá í fullu fjöri með dyggum stuðningi ríkisstjórnarinnar. Skuldir heimilanna sem urðu til vegna fjárglæframanna og stjórnvalda sem vissu í hvað stefndi hafa ekki enn verið leiðréttar. Fjármálakerfið sem hrundi hefur verið endurreist meira og minna í sömu mynd. Alþingi sjálft og sú nefnd sem það setti á stofn til að fylgja eftir skýrslu rannsóknarnefndar skilaði af sér ágætisályktunum en lagði líka til að fjórir ráðherrar yrðu ákærðir. Jábræður þeirra á þingi slógu skjaldborg um þrjá ráðherra af fjórum. Skammarlegasti dagur í sögu Alþingis, að mínu viti. Landsdómur dæmdi svo fyrrverandi forsætisráðherra. Það var ekki nóg, að mínu mati. Það var ekki uppgjör við hrunið. Forgangsröðunin síðan hefur verið sú að skuldir ríkissjóðs og vextir af þeim ganga fyrir, 90 milljarðar á ári fara í vaxtakostnað, skuldir sveitarfélaga og vextir af þeim. Blandaða leiðin, leið niðurskurðar og skattahækkana hefur einfaldlega mistekist. Stoðkerfi samfélagsins er að hrynja. Heilbrigðiskerfið, vegakerfið og fleira er á löminni. Síðan var hér í þrígang komið með Icesave-málið af slíkum yfirgangi yfir þingið að brjálæði lá við. Og nú liggur fyrir kvótafrumvarp ríkisstjórnarinnar þar sem á að afhenda með nýtingarsamningum til 20 ára verðmætustu auðlind þjóðarinnar. Miðað við útflutningsverðmæti sjávarútvegsins á síðasta ári er um að ræða 5 þús. milljarða kr. tékka á einu bretti til stórútgerðarinnar á Íslandi. Frú forseti. Undanfarin fjögur ár hafa verið ótrúleg sóun á tækifærum. Ef þau atriði sem ég taldi upp áðan, ef farið hefði verið í þau hinum megin frá hefði þjóðin öll fylgt ríkisstjórninni að málum. Hún hefði fylgt ríkisstjórninni við afnám verðtryggingarinnar, hún hefði fylgt ríkisstjórninni við lækkun á skuldum heimilanna, hún hefði fylgt ríkisstjórninni við Icesave en þau spiluðu rangt úr spilunum. Þó eru uppi góð mál sem standa eftir í mínum huga sem vert er að minnast á því að ekki hefur allt verið slæmt sem gert hefur verið. Upp úr standa til dæmis þrepaskipt skattkerfi sem ég tel að hafi verið til mikilla bóta, ein hjúskaparlög, gríðarleg mannréttindi sem vert er að minnast á og viðurkenning á sjálfstæði Palestínu sem líka skipar okkur sérstakan sess í alþjóðasamfélaginu 
             Forseti. Eitt hundrað þingmál bíða afgreiðslu. Alþingi virkar ekki, stjórnun þingstarfa er í lamasessi. Valda íslenskir þingmenn ekki lýðræðinu? Við sjáum hvernig fer á hverju ári. Löggjafarvaldið virkar ekki, það afgreiðir ekki þingmál, það er helber tilviljun sem ræður því hvaða mál verða að lögum og hver ekki. Þetta sjáum við glöggt í slátruninni á stjórnarskránni sem nýbúin er að eiga sér stað, sérhagsmunirnir ráða ferðinni, endurreisn bankanna var á forsendum bankanna og svo framvegis. Í þessum ólgusjó hefur Hreyfingin reynt að nálgast mál á forsendum málanna sjálfra, talað gegn sérhagsmunum og fyrir almannahag. Það þarf róttækar breytingar í stjórnmálunum, það þarf að fara með fjórflokkinn eitthvert annað héðan af þingi. Það þarf nýtt fólk, það þarf nýja flokka. Ég mun í komandi kosningum taka þátt í stjórnmálum undir merkjum Dögunar. Þar hefur fólk sameinast sem vill alvörubreytingar. Dögun verður með framboð í öllum kjördæmum. Konur leiða listann í fjórum kjördæmum af sex. Kjarnastefna Dögunar snýst um almannahag. Hún snýst um afnám verðtryggingar, hún snýst um skuldavanda heimilanna, hún snýst um víðtækar lýðræðisumbætur, persónukjör og beint lýðræði og hún snýst um nýja stjórnarskrá stjórnlagaráðs. Dögun er málefnaframboð en ekki framboð einstaklinga. Kosningarnar fram undan, góðir landsmenn, eru einstakt tækifæri til breytinga og hugsanlega eina tækifærið sem við höfum á löngum tíma í framtíðinni. Ljóst er að fjórflokkurinn einn og sameinaður vinnur ekki með almannahag heldur gegn honum. Því er tímabært, landsmenn góðir, að kjósa eitthvað nýtt, nýtt fólk, nýja flokka, öðruvísi mun ekki neitt breytast hér.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna fékk í hendur mjög erfitt bú en líka einstök tækifæri. Það var mikil ólga í íslensku samfélagi veturinn 2008–2009 þegar þúsundir höfðu tapað eignum sínum og jafnvel atvinnu. En það var líka að finna með þjóðinni mikla samstöðu og mikinn vilja til að standa saman í þeim brotsjó sem þá gekk yfir þjóðina. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur fékk tækifæri til að virkja þá samstöðu og skapa samhug hjá þjóðinni. Til að svo mætti verða var höfuðatriði að forgangsraða í þágu almennings og vinna af einurð á skuldavanda heimilanna og atvinnuleysinu sem var okkur nýtt og mikið böl. Við gengum til kosninga árið 2009 með þá von að svo mætti verða en strax eftir kosningarnar komu fram í dagsljósið launmál, þau sem hluti af mínum fyrrverandi þingflokki og samstarfsflokkurinn, Samfylkingin, stóðu að. Ég segi launmál því að frammámenn sem höfðu staðið fastir fyrir gegn Evrópusambandsaðild Íslands sneru við blaðinu eftir kosningar og gengust inn á það að gera þetta vandasama deilumál að höfuðmáli komandi kjörtímabils. Einsmálsmennirnir voru ekki við sem börðumst þar í móti heldur hinir sem settu allan þunga yfirstandandi ríkisstjórnarsamstarfs í það að þóknast Evrópusambandinu og vinna að aðlögun stjórnkerfisins að þeirra kröfum. Vandi þúsunda heimila, atvinnuleysi og skuldavandi ríkissjóðs urðu að víkja. Vissulega náðist árangur. Ég leyfi mér að minna á strandveiðina, síld fyrir smábáta, byggðatengingar aflaheimilda, skötuselsmálið fræga sem opnaði í raun fyrir að leysa upp þetta gróna kvótakerfi. Frú forseti. „Svík þú aldrei ættland þitt í tryggðum“ var lagt í munn Þórðar kakala þegar Noregskonungur beitti öllum brögðum til að leggja landið undir sig. Vinstri hreyfingin – grænt framboð var stofnuð meðal annars til að berjast gegn umsókn og aðild að Evrópusambandinu. Flokkurinn vann mikinn kosningasigur vorið 2009 á grundvelli heiðarlegra og einfaldra gilda sem fólk skildi. Trúnaður og traust voru af minni hálfu ekki innantóm slagorð. Fyrstu setningarnar í stofnskrá Vinstri grænna lúta að fullveldi og sjálfstæði Íslendinga. Ég lofaði kjósendum mínum því að standa við stefnuskrá flokksins og grunngildi. Ég mundi berjast gegn umsókn og aðild að Evrópusambandinu. Þegar Alþingi hafði samþykkt að senda umsóknina af stað gætti ég að því sem ráðherra að staðið væri fast á rétti Íslendinga og lagðist gegn fyrir fram aðlögun og undirgefni við Evrópusambandið í þeim viðræðum. Það er ekkert til sem heitir að kíkja í pakkann þegar sjálfstæði þjóðarinnar er annars vegar. Sumir flokkar vilja ganga í Evrópusambandið og segja það opinskátt. Hitt er öllu verra hjá þeim sem segjast vera á móti en gera svo allt annað. Samþykkt landsfundar VG um að halda áfram aðildarviðræðum út í næsta kjörtímabil gengur þvert á stofnskrá Vinstri grænna og grunngildi þess flokks. Þarna skilja leiðir. Maður leikur sér ekki að sjálfstæði Íslands og fullveldi þjóðarinnar, fullveldi sem þjóðin barðist fyrir í aldir að endurheimta. Góðir Íslendingar. Þið vitið hvar þið hafið mig í þessum efnum, baráttunni um að verja sjálfstæði Íslands og fullveldi heldur áfram.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Við stöndum á tímamótum. Kjörtímabilið er senn á enda og kosningar í nánd. Þó nokkrar mannabreytingar eru fyrirsjáanlegar á Alþingi hver svo sem úrslit kosninganna kunna að verða og ákveðin kynslóðaskipti að eiga sér stað í íslenskum stjórnmálum. Ég hef setið á þingi með hæstv. forsætisráðherra í sex nokkuð stormasöm ár, en ég vil nota þetta tækifæri til að þakka fyrir samstarfið hér á Alþingi nú þegar hennar vakt fer senn að ljúka. Ég geri það af virðingu við einstakling sem hefur helgað líf sitt stjórnmálum og verið ástríðufullur stjórnmálamaður í áratugi. Ég óska hæstv. forsætisráðherra velfarnaðar í hennar framtíðarverkefnum. Virðulegi forseti. Þetta kjörtímabil hefur óneitanlega verið viðburðaríkt. Ýmis met hafa verið slegin og ansi oft tilefni til að segja: Í fyrsta sinn í þingsögunni gerðist hitt og gerðist þetta. Það voru samt ekki alltaf skemmtileg tilefni og sumum viljum við helst gleyma. Í fyrsta og jafnframt vonandi síðasta sinn í þingsögunni var lögum um landsdóm beitt og pólitísk réttarhöld haldin að undirlagi meiri hluta þingmanna. Sú saga verður þeim sem að henni stóðu til ævarandi skammar. Frú forseti. Vorið 2013 felur í sér tækifæri til breytinga og það tækifæri verðum við að nýta til fulls og fá nýja vakt til starfa í Stjórnarráðið. Á nýrri vakt á að forgangsraða rétt, bæði verkefnum og fjármunum. Byrjum á brýnu, áríðandi og aðkallandi verkefnunum í þágu heimilanna og fyrirtækjanna í landinu og látum annað bíða betri tíma. Heimilisfaðir í Vestmannaeyjum stóð unga hettuklædda pilta að verki um miðja nótt í vikunni þar sem þeir voru að athafna sig með stóra stiga við hús nágrannans, væntanlega ekki með lagfæringar á þakinu í huga. Hann hringdi í Neyðarlínuna eftir lögregluaðstoð en fékk þau svör að ekki væri boðið upp á löggæslu á þessum tíma sólarhringsins í Eyjum. Óprúttnum aðilum er sem sagt gefinn friður til að athafna sig að vild um miðja nótt í Vestmannaeyjum. Heimilisfaðirinn spyr réttilega hvort þetta sé í lagi, hvort hann geti verið viss um öryggi fjölskyldunnar að næturlagi, hvort þetta sé rétt forgangsröðun. Ég segi nei. Þarna er enginn á vakt. Í haust bárust fréttir af því að lögreglan í Árnessýslu stæði frammi fyrir annars konar forgangsröðun. Vegna fækkunar lögreglumanna á vakt þurfa þeir stundum að keyra fram hjá slysum til þess að sinna öðrum brýnni verkefnum, alvarlegri slysum. Hvað ef það yrðu tvö alvarleg atvik á sama tíma? Á lögreglumaðurinn að þurfa að velja á milli? Ég segi nei, þarna þarf fleiri á vakt. Við höfum öll skilning á því að fjármunir eru takmarkaðir en þess vegna ber okkur enn meiri skylda til að fara vel með þá. Á þessu kjörtímabili hefur yfir þúsund milljónum verið varið í endurskoðun stjórnarskrárinnar og ekki minna til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Skóflustunga var nýverið tekin að nýju húsi íslenskra fræða sem áætlað er að kosti 3.400 milljónir að byggja og áform eru um að verja 280 milljónum á næsta til grænkunar íslenskra fyrirtækja. Við getum haft ýmsar skoðanir á þessum verkefnum en hvað sem mönnum finnst um þau leyfi ég mér að fullyrða að þau eru ekki brýnustu verkefnin sem við stöndum frammi fyrir. Þau geta ekki verið forgangsverkefnin þegar konur á landsbyggðinni geta ekki fætt í heimabyggð og börnin fæðast við hættulegar aðstæður í snjóbyl uppi á heiði. Eða þegar aldraðir geta ekki búið heima hjá sér vegna skertrar heimaþjónustu og eru fluttir hreppaflutningum eins og eldri borgari í Þorlákshöfn fékk að reyna nýverið. Fyrir fjórum árum stóð ég hér við þetta sama tækifæri í eldhúsdagsumræðum og benti á að við hefðum tvo valkosti; að læra að lifa með vandanum eða leysa hann. Að gera við þakið eða setja fötu undir lekann. Nú skulum við gera þetta rétt. Drífum okkur upp á þak og gerum við það. Atvinnuleysistölur hafa sannarlega lækkað en vandinn hefur ekki verið leystur. Hann er orðinn útflutningsvara. Mér svíður að sjá á eftir vinum mínum sem hyggjast flytja til Noregs í sumar eftir að skóla barnanna lýkur, en það er eina leiðin svo að fjölskyldan geti verið saman þar sem fjölskyldufaðirinn hefur þar trygga vinnu. Ég vil að hann fái trygga vinnu hér. Blandaða leiðin á ekki að vera niðurskurður og skattahækkanir heldur rétt forgangsröðun og aukin verðmætasköpun. Virðulegur forseti. Ég eignaðist dreng 25. september 2008, korteri fyrir fall bankanna. Í orrahríðinni miðri, í byrjun október þegar ég sat með nýfæddan drenginn í fanginu og fylgdist með fréttum hafði ég miklar áhyggjur af framtíð hans, hvort hann hefði aldrei möguleika á sömu tækifærum og við foreldrar hans og systkini. Ég var miður mín og ræddi þetta við föður minn sem sló á áhyggjur mínar og sagði: Elskan mín, hafðu engar áhyggjur, ég er fæddur 1931 í miðri kreppunni miklu, þrátt fyrir það hef ég lifað hamingjusömu lífi og notið velgengni. Hafðu engar áhyggjur af stráksa, það birtir til. Höfum þetta í huga þegar við hugsum til vorsins, það birtir alltaf til. Við getum verið stolt af æskunni okkar, borið væntingar til tækifæra framtíðarinnar, jarðvegurinn er góður og hér er allt til alls.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Við eigum það öll sameiginlegt að vilja taka ábyrgð á eigin lífi, vera til staðar fyrir aðra og hafa áhrif á samfélagið sem við búum í. Kjarni jafnaðarhugsjónarinnar er samfélag jöfnuðar. Jöfnuður veitir öryggi, eykur almenna vellíðan, bætir heilsufar og er hagvaxtarhvetjandi. Jöfnuður er ekki aðeins efnahagslegt hugtak þar sem þeir sem meira hafa greiða hlutfallslega hærri skatta til að auka ráðstöfunartekjur þeirra sem minna hafa, heldur felur jöfnuður í sér menntakerfi, heilbrigðiskerfi og velferðarkerfi sem þjónustar alla eftir þörfum og veitir fólki tækifæri til að þroska hæfileika sína. Róttækra breytinga er þörf í húsnæðismálum. Húsnæðismarkaðurinn á Íslandi hefur verið einhæfur og leiðin til húsnæðisöryggis hefur verið að kaupa fasteign hvað sem það kostar. Sú stefna hefur leitt okkur í ógöngur og hefur ekki tryggt húsnæðisöryggi. Húsnæðisöryggi er rétturinn til að eiga heimili án sligandi byrða eða óvissu, hvort sem fólk kýs að leigja eða kaupa. Samfylkingin hefur á þessu kjörtímabili leitt þverpólitíska vinnu um breyttar áherslur í húsnæðismálum þar sem lögð er áhersla á fjölbreyttari búsetuform og eflingu leigumarkaðarins þannig að ungt fólk, fólk með lægri tekjur og þeir sem velja meiri sveigjanleika í búsetu geti notið húsnæðisöryggis á leigumarkaði. Til þess þarf nýtt húsnæðisbótakerfi þar sem fólki er ekki refsað fyrir að leigja, stuðning sveitarfélaga og ríkisins við leigufélög og húsnæðisáætlanir svo húsnæði verði byggt í samræmi við þarfir og á þeim svæðum þar sem eftirspurnin er mest. Á næstu missirum þarf að endurskoða hlutverk Íbúðalánasjóðs, draga úr ríkisábyrgðum og tryggja örugga fjármögnun húsnæðislána. Núverandi húsnæðislánakerfi gengur augljóslega ekki upp og vinna þarf að víðtækri samstöðu um breytingar. Slík samstaða fæst ekki með óraunhæfum loforðum sem er ekki hægt að standa við, enda hætt við að slík gylliboð skapi stærri vanda en þann sem á að leysa. Nú eru tæp fimm ár liðin frá því að fjármálakerfið og peningakerfið hrundu. Hvaða kerfi voru það sem hrundu ekki? Jú, heilbrigðiskerfið, menntakerfið og velferðarkerfið. Stóru kvennastéttirnar á íslenskum vinnumarkaði sáu til þess að íslenskt samfélag virkaði ágætlega þrátt fyrir allt, menntuðu börn og unga, hlúðu að sjúkum og öldruðum, mættu fólki í vanda með ráðgjöf og lausnum og efldu okkur trú á framtíðina. Það hefur ekki gengið þrautalaust fyrir sig. Þau kerfi fóru ekki varhluta af niðurskurði og starfsfólkið lagði á sig meiri vinnu og veitti frábæra þjónustu þótt rekstrarfjármunir væru naumt skammtaðir. Það er því eðlilegt að kvennastéttirnar undrist að enn sé til staðar kynbundinn launamunur eða eins og Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga hefur bent á, ráðuneytisbundinn launamunur. Ríkisstjórnin hefur unnið tímasetta aðgerðaáætlun til að vinna á kynbundnum launamun og hefur fengið aðila vinnumarkaðarins í lið með sér. Mesti launamunur hjá ríkinu sýndi sig vera innan heilbrigðiskerfisins og var ákveðið að setja stóru kvennastéttirnar þar í forgang. Fyrstu aðgerðirnar til leiðréttingar á launamuninum hafa þegar litið dagsins ljós á Landspítalanum. Landspítalinn er þjóðarsjúkrahús. Við gerum okkur öll grein fyrir hversu mikilvæg starfsemi hans er og hvaða þýðingu hann hefur fyrir gæði alls heilbrigðiskerfisins og öryggi okkar sem byggjum þetta land. Samfylkingin leggur því áherslu á að hefja byggingu nýs spítala eins fljótt og kostur er. Nýtt sjúkrahús mun bæta aðbúnað og öryggi sjúklinga, verða eftirsóknarverður vinnustaður og skapa rekstrarhagræði. Þjóðin er að eldast og meira mun reyna á heilbrigðiskerfið á næstu árum og áratugum, en við erum líka heilbrigðari og eldri borgarar landsins eru virkir þátttakendur í samfélaginu. Samfylkingin hefur verið í fararbroddi fyrir endurskoðun almannatryggingakerfisins til að tryggja að eldri borgarar búi við góð kjör á meðan lífeyrissjóðirnir eru að ná fullum þroska. Við höfum lagt áherslu á að kerfið sé sameign okkar allra og að sem flestir njóti almannatrygginga eftir áratugaframlag til samfélagsins. Nú liggur fyrir frumvarp í þeim anda í þinginu sem felur í sér einföldun á kerfinu og kjarabætur. Samfylkingin vill að samstaða skapist um það í þessum sal að fyrsta verk nýs þings eftir kosningar verði að lögfesta frumvarpið. Það kjörtímabil sem er senn á enda hefur einkennst af aðgerðum til að reisa íslenskan efnahag við eftir hrunið 2008 en við höfum aldrei misst sjónar á markmiðinu um öruggt og gott samfélag. Góðir landsmenn. Við erum á réttri leið.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Það dýrmætasta sem nokkur maður getur átt er vonin. Vonin um betra líf, betra samfélag, betri heim. Það versta sem nokkur getur gert er að taka þá von frá manninum. Þegar vonin er brostin er einnig horfin getan til að breyta, til að bæta, til að byggja upp. Þegar ég hóf afskipti af stjórnmálum átti ég mér von. Von sem byggði á grunngildum samvinnustefnunnar um lýðræði, persónufrelsi, jafnræði og samfélagslega ábyrgð. Von um að ég gæti lagt mitt af mörkum við að byggja upp samfélag sem byggði á þeim gildum. Þegar efnahagur landsins hrundi blossaði upp hjá mér vonin um að nú væri tækifæri til að gera róttækar breytingar. Hjálpa íslenskum almenningi að brjótast úr hlekkjum verðtryggingar, skulda og vonleysis. Sú von lifir enn og ég finn að hún lifir enn hjá stórum hluta landsmanna. Þeim sem ekki hafa enn misst vonina á að við getum byggt upp nýtt og betra samfélag úr rústum hins gamla. Úrtölumenn eru á hverju strái. Úrtölumenn sem gera sitt besta til að slökkva vonarglætuna í brjósti almennings. Úrtölumenn sem vita það eitt að ekkert er hægt að gera, engu er hægt að breyta. Þar eru verðtrygging, skuldir og höft meitluð í stein. Lögmál sem ekki má brjóta. Við framsóknarmenn höldum enn í vonina. Við látum ekki segja okkur að ekkert frekar sé hægt að gera fyrir heimilin í landinu. Við látum ekki segja okkur að ekkert frekar sé hægt að gera til að efla atvinnulífið. Við látum ekki segja okkur að Íslendingar geti ekki haft stjórn á sínum eigin efnahag. Við eigum okkur von um betra samfélag fyrir Ísland og Íslendinga. Það sem meira er, við höfum margoft sýnt fram á hvernig sú von okkar getur orðið að veruleika. Til þess að sú von megi rætast þurfum við að hafa kjark og þor til að takast á við þann þríhöfða þurs sem ógnar íslenskum heimilum. Við höfum sett upp margþætta sóknaráætlun sem miðar að því að leggja þann þurs sem hamlar okkur för inn í framtíðina. Við þurfum að taka á uppsafnaða skuldavandanum. Þeim gríðarlega forsendubresti sem hefur haldið heimilunum í herkví. Þeim forsendubresti sem ekki var leiðréttur eftir hrun og hefur haldið áfram að hlaðast upp svo heimilin standa vart undir honum. Við þurfum að taka á verðtryggingunni til að rjúfa þann vítahring verðbólgu og skuldasöfnunar sem sligar heimilin í landinu. Við þurfum að vinda ofan af sjálfvirkum vísitöluhækkunum og koma í veg fyrir að fortíðarvandinn verði að framtíðarvanda. Við þurfum að byggja til framtíðar. Til þess þurfum við að efla atvinnulífið því að besta leiðin til að tryggja vöxt og velferð til frambúðar er að tryggja næga atvinnu. Án atvinnu verður hvorki vöxtur né velferð. Stefna framsóknarmanna er einföld. Takist okkur að leggja þennan þurs eru okkur allir vegir færir. Við höfum von en við höfum líka áætlun um hvernig vonin getur orðið að veruleika. Hafi einhver betri hugmyndir að því marki erum við opin fyrir þeim en markmiðið er skýrt: Þursinn verður að fella. Við höfum talað fyrir því í fjögur ár. Við munum tala áfram fyrir því næstu fjögur ár og við munum hrinda því í framkvæmd fáum við styrk til þess í næstu kosningum. Við finnum traust og við finnum stuðning meðal þjóðarinnar. Við sjáum vonina kvikna í augum fólks þegar við kynnum stefnu okkar og áætlanir til framtíðar. Við munum ekki láta úrtölumenn slökkva þá von. Úrtölumenn sem telja okkur óvin númer eitt af því að við þorum að taka okkur stöðu með heimilunum í landinu gegn auðvaldinu. Úrtölumenn sem líta á skuldaklafa og verðtryggingu sem óbreytanlegan hluta íslensks samfélags. Úrtölumenn sem hafa það svar eitt fyrir fjölskyldurnar, sem um hver mánaðamót þurfa að velta fyrir sér hverri krónu, að svona hafi það alltaf verið og svona muni það alltaf verða. Úrtölumenn sem yppa öxlum þegar enn eitt fyrirtækið leggur upp laupana og enn einn hjúkrunarfræðingurinn pakkar búslóðinni í gám og flytur til Noregs. Við framsóknarmenn vitum að slagurinn er ekki auðveldur. Hann hefur ekki verið auðveldur. Hann verður ekki auðveldur. En við höfum von og sú von getur ræst. Með markvissri sókn gegn skuldavanda heimilanna, gegn vítahring verðtryggingar og gegn stöðnun í atvinnulífi getum við brotist út úr þeirri herkví sem íslensk heimili og fyrirtæki hafa verið í. Kannski finnst einhverjum við of bjartsýn og vissulega erum við bjartsýn, en við höfum líka trú á íslenskt samfélag og getu þjóðarinnar til að vinna sig út úr vandanum fái hún tækifæri til þess. Til þess þarf þjóðin að hafa von og hún þarf að hafa trú á að vonin geti ræst. Við framsóknarmenn teljum að við höfum enn tækifæri til að láta þá von rætast. Tækifæri sem við megum ekki láta okkur ganga úr greipum. Í kosningunum í vor höfum við tækifæri til að kjósa um þá von. Von um betra Ísland. Von um aðgerðir fyrir heimilin. Von um afnám verðtryggingarinnar. Von um öflugra atvinnulíf til hagsbóta fyrir okkur öll. Von um framsókn í íslensku samfélagi.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Það þekkja allir þá góðu tilfinningu sem gott dagsverk færir manni, að geta gengið til hvílu sáttur við guð og menn. Á morgun kemur nýr dagur með nýjum verkefnum að glíma við og því er gott að geta litið sáttur um öxl. Nákvæmlega þannig upplifi ég þau fjögur erfiðu ár sem eru að baki við stjórn landsins. Alþingismenn hafa lagt sig alla fram við að gera sitt besta við fordæmalausar aðstæður og ótrúlegur árangur hefur náðst með tilstyrk allrar þjóðarinnar. Það er ekki þjóðareðli Íslendinga að gefast upp, hvorki fyrir náttúruhamförum né hamförum af mannavöldum eins og hrunið og afleiðingar þess voru. Núverandi stjórnvöld geta með góðri samvisku lagt verk sín í dóm þjóðarinnar því að allir lögðu sig fram við að gera sitt besta og náðst hefur að klára fjölmörg þjóðþrifamál meðfram endurreisninni. Munum að baráttunni fyrir góðu samfélagi lýkur aldrei. Vinstri græn eru full tilhlökkunar og orku til að takast á við það verkefni að byggja ofan á þann trausta grunn sem þjóðinni tókst með samhentu átaki að reisa eftir hrunið. Við erum þjóð í landi tækifæranna, auðug af náttúruauðlindum með hreina orku og innviðir samfélagsins eru sterkir. Mikill mannauður er til staðar og ekkert getur komið í veg fyrir lífsgæði og gott samfélag nema þá helst við sjálf í verkum okkar og gjörðum, eins og hrunið sýndi okkur svo óþyrmilega. Ég vil sérstaklega líta til landsbyggðarinnar og þeirra miklu tækifæra sem eru þar. Mörg svæði á landsbyggðinni hafa verið í varnarbaráttu lengi en önnur svæði hafa staðið af sér tímabundna erfiðleika. Það sem ræður búsetu fólks byggist á samspili fjölmargra þátta. Undirstaðan er þó alltaf tryggt afkomuöryggi og góð grunnþjónusta. Á síðustu fjórum árum hafa þrátt fyrir erfiða tíma verið lagðir miklir fjármunir í verkefni á landsbyggðinni sem auka þarf fjárfestingar og styðja við nýsköpun í atvinnulífinu. Í fjárlögum fyrir þetta ár var miklum fjármunum varið í uppbyggingu ferðamannastaða vítt og breitt um landið sem mun efla möguleika okkar á að taka vel á móti þeim fjölda ferðamanna sem kemur til landsins og að þeir dreifist sem best um land allt. Í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar er stórauknum fjármunum varið í flýtingu jarðgangaframkvæmda ásamt ýmsum öðrum brýnum vegabótum. Í sóknaráætlun landshlutanna, sem unnið er að um allt land í samvinnu við heimamenn, verður varið um 400 millj. kr. Jöfnun flutningskostnaðar er hafin og stigin hafa verið fyrstu skref í aukinni niðurgreiðslu til húshitunar á köldum svæðum. Betur má ef duga skal og jöfnun búsetuskilyrða í landinu er mikil sanngirnis- og réttlætiskrafa. Það þarf að speglast í kröfunni um jafnan atkvæðisrétt allra landsmanna. Við hjá Vinstri grænum höfum alltaf talað fyrir jöfnum búsetuskilyrðum. Vissulega þarf að huga sérstaklega að þeim svæðum sem hafa farið halloka af ýmsum ástæðum á liðnum árum en þar hefur orsakavaldurinn oftar en ekki verið hið illræmda kvótakerfi. Landshlutarnir eiga að fá að njóta þeirra auðlinda sem eru við bæjardyrnar til eflingar atvinnutækifæra heima í héraði og byggja þannig upp fjölbreytt atvinnulíf sem byggist á styrkleika hvers staðar. Framtíð margra byggða stendur og fellur með því hvort ungt fólk kjósi sér búsetu þar í framtíðinni. Frumvarp um Lánasjóð íslenskra námsmanna sem er nú til umræðu í þinginu opnar möguleika á að breyta námslánum í styrki. Þeir námsmenn sem nýta menntun sína á landsbyggðinni að námi loknu eiga að mínu mati líka að falla undir þá skilgreiningu. Það yrði hvati fyrir ungt fólk til að setjast að úti á landi og hefði jákvæð áhrif á byggðaþróun og menntunarstig á landsbyggðinni. Ég vil að lokum koma inn á mál málanna, nýtt auðlindaákvæði í stjórnarskrá og nýtt kvótakerfi þar sem er rofin eignarréttarleg krafa núverandi handhafa veiðiheimilda. Þau grundvallarmál hefur okkur ekki auðnast að afgreiða en í þeim kristallast stóra spurningin um hverjir eigi Ísland. Þjóðin spyr hvers vegna en hún hefur í kosningum árið 2009 og í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október síðastliðinn lýst eindregnum stuðningi við ævarandi eign þjóðarinnar á auðlindum landsins og við að ríkið ráðstafi auðlindunum á jafnræðisgrundvelli gegn endurgjaldi. Þjóðinni ætti að vera orðið ljóst hverjir berjast hvað harðast gegn þeim breytingum. Það eru valdablokkirnar í landinu, peningaöflin og þeir flokkar sem styðja ekki nýtt auðlindaákvæði og breytt kvótakerfi. Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa opinberað mjög vel í umræðunni á síðustu dögum fyrir hvað þeir standa. Máttur peninga, valdablokka og pólitískra flokka er eitruð blanda sem réð ríkjum hér allt of lengi, í hátt í 20 ár. Við sem höfum barist allt þetta kjörtímabil fyrir breyttu kvótakerfi og því að auðlindirnar séu í þjóðareign ætlum ekki að gefast upp þótt ekki hafi allt náðst í þeim áfanga. Landsmenn vita fyrir hvað gömlu valdaflokkarnir standa, fyrir skjaldborg um einkaeignarréttinn á kostnað þjóðareignar. Við Vinstri græn munum halda áfram að brjóta niður múra sérhagsmunagæslu og munum ekki ganga fram með óábyrg yfirboð og gylliboð eins og heyrast nú hljóma. Þess í stað munum við halda okkar striki, leggja stefnu okkar fram og vinna áfram af ábyrgð og heilindum fyrir land og þjóð. - Góðar stundir.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka þeim sem eru að fylgjast með þessum umræðum fyrir að gefa sér tíma til að hlusta á fulltrúa sem margir hverjir munu stýra landinu eftir næstu kosningar. Ég vil hvetja fólk til að muna að ef eitthvað hljómar of gott til að vera satt þá er það væntanlega ósatt eða óframkvæmanlegt. Ég hef orðið þess heiðurs aðnjótandi að vera í samfélagsvinnu í heilt kjörtímabil og satt best að segja hefði mig aldrei órað fyrir því að ég mundi hafa hugrekki til að fara í atvinnuviðtal við heila þjóð og hvað þá fá umboð til að vera hér í þingsal. Fyrir það er ég óendanlega þakklát. Þetta umboð hefur oft og tíðum fyllt mig auðmýkt og verið pínulítið yfirþyrmandi því að mikil er ábyrgð okkar hérna innan veggja að tryggja að lögin séu gerð með heildarhagsmuni þjóðar að leiðarljósi. Mörg eru villuljósin á vegslóða þingmannsins, margir ganga með ráðherra í maga sér og dreymir um völd og halda að það sé leiðin að breytingum fyrir umbjóðendur sína. Ég fyrir mína parta hef aldrei skilið þetta ráðherrablæti. Hvað er svona merkilegt við það að klippa borða og hafa einkabílstjóra? Til að stuðla að betra samfélagi þurfum við að þróa kerfi sem virkar fyrir alla. Til þess að tryggja að kerfið verði þannig en ekki útblásin maskína sem vinnur oft og tíðum gegn þeim sem ekki passa inn í það þurfum við meira gagnsæi og vitneskju um það hvernig þetta gengur fyrir sig, hver skrifar hvað og af hverju. Flestir eru búnir að fá nóg af átökum og ég vona að nýtt kjörtímabil muni ekki litast af sambærilegum átökum og við höfum upplifað á þeim fjórum árum sem ég hef unnið innan veggja þingsins. Mér finnst vert að geta þess að þingið hefur þrátt fyrir átakastílinn og vanvirðingarstimpilinn breyst mjög mikið miðað við þær hefðir sem hér áður fyrr ríktu. Virðing þingsins mun endurheimtast um leið og afrakstur starfa okkar verður betri og af meiri gæðum. Þingið hefur endurheimt eitthvað af þeim völdum sem því ber að hafa. Hér hafa oft og tíðum ratað inn mjög slæm lög úr ráðuneytunum sem þingið hefur umbreytt í lög sem endurspegla betur þær nútímakröfur sem gerðar eru um lagasetningu og þá heildrænu sýn sem þinginu ber að móta í sameiningu með heildarhagsmuni í huga. Ég kom hér inn fyrir framboð sem spratt upp úr mörgum grasrótarhópum í kjölfar hrunsins með einfalda stefnuskrá og valdastrúktúr sem hefur einkennst af flötum strúktúr þar sem við höfum öll setið við sama borð, laus við foringjaræði og flokksaga. Við höfum getað fylgt hjarta okkar og samvisku og jafnframt komið á nýjum hefðum. Þar ber helst að nefna þverpólitíska samvinnu sem við komum á í tengslum við Icesave. Við höfum unnið af heilindum með öllum flokkum út frá málefnum og aldrei ástundað hrossakaup þó svo að andstæðingar okkar hafi haldið slíku fram. Stuðningur okkar við málefni hefur alltaf verið á málefnalegum grunni án þess að fá neitt fyrir hann nema framgang málefnisins. Ég vona að slík vinnubrögð muni halda áfram að einkenna Alþingi í framtíðinni. Ég er persónulega stoltust af vinnu minni í tengslum við þingsályktun sem hefur fengið gælunafnið IMMI en í henni fól ég, ásamt þingmönnum úr öllum kjörnum flokkum, ríkisstjórninni að skrifa bestu mögulegu löggjöf á sviði upplýsinga, tjáningarfrelsis og gagnsæis í anda 21. aldarinnar. Ályktunin spannaði löggjöf í fjórum ráðuneytum og hefur verið skipaður sérstakur starfshópur af menntamálaráðuneytinu til að vinna að því að greina og skrifa frumvarp sem ríkisstjórninni er falið að koma í lög hingað inn á Alþingi. Vegna þess að þingið samþykkti einróma ályktun þess efnis að við hefðum bestu mögulegu upplýsingalöggjöf sem völ er á tókst þinginu að umbreyta þeim upplýsingalögum sem við fengum frá ráðuneytinu í löggjöf sem er með sanni gagnsæislöggjöf í takt við nútímann. Heimildarverndarlögin eru jafnframt byggð á IMMI og það er vert fyrir næsta þing að þingið samþykkti einróma að hér ríkti sú stefna að vera ávallt með bestu mögulegu löggjöf á þessu sviði. Í sögulegu samhengi er það einstætt að þingmanni frá minnsta stjórnarandstöðuflokknum hafi tekist að ná fram einhug um það innan þings að leggja fram saman ályktun sem er stefnumótandi fyrir land og þjóð. Samþykkt ályktunarinnar gaf síðan tóninn fyrir fleiri sambærileg verkefni á þinginu og ber þar helst að nefna ályktun um græna hagkerfið sem er mjög í anda IMMI og helst vel í hendur við þá framtíðarsýn sem við erum að móta okkur sem land. Land sem er netvænt og samkeppnishæft í takt við þær væntingar sem við gerum okkur til framtíðarinnar. Á þessu kjörtímabili skapaði til dæmis internetið 20% af hagvexti þróaðra hagkerfa. Á næsta kjörtímabili mun hagkerfi internetsins nær tvöfaldast. Viljum við vera með í þeim hagvexti og nýta okkur þann mikla mannauð og hugvit sem við búum yfir og er því miður að hverfa frá okkur í samfélög þar sem þessi gildi og auður er metinn að verðleikum? Netvænt umhverfi á Íslandi þýðir að vöxtur internetsins verður að verðmætasköpun fyrir samfélagið allt. Netvænt Ísland þýðir aukna fjárfestingu, sterkari fyrirtæki og fleiri störf á öllum sviðum atvinnulífsins. Til þess að Ísland geti orðið netvænt land sem ýtir undir verðmætasköpun og verndar réttindi internetnotenda þurfum við að tryggja eftirfarandi: netvænt lagaumhverfi, viðskiptaumhverfi, þekkingarumhverfi og fjárfestingarumhverfi. Til þess að þetta sé hægt verðum við að hafa fólk með sambærilega þekkingu og hugsjón og fyrirfinnst aðeins enn sem komið er meðal Pírata í heimahéraðinu Íslandi sem og meðal allra þeirra sem eru hluti af sprotastjórnmálaafli heimsins. Við verðum að hafa Pírata á þingi því að annars munum við hafa lagasetningu sem er ekki bara hættuleg en jafnframt gagnslaus samanber lög innanríkisráðherra um happdrættisstofu en þar á til dæmis að skikka greiðslufyrirtæki til að hafa eftirlit með netnotkun þeirra sem nota þjónustu þeirra. Fyrirtæki vilja það ekki en samt á að skikka þau til þess. Það er ekki framþróun heldur afturför. Við Píratar ætlum að færa lagaumhverfið inn í 21. öldina svo að það endurspegli nýjan raunveruleika sem internetið hefur skapað. Enn þá hefur ekkert land markað sér almennilega sérstöðu á þessu sviði sem hefur náð að haldast í hendur við þá öru framþróun sem á sér stað. Friðhelgi einkaleyfisins á internetinu er til dæmis ekki til. Án Pírata á þingi er öruggt að fleiri slík lög leggja hömlur á netvæna Ísland og hægja á framgangi og von um að geta unnið óháð búsetu í heimahögum og heima hjá sér í auknum mæli. Í framtíðinni ættum við að geta haft bein áhrif á það hvernig þingmenn okkar vinna og verja atkvæðum sínum. Píratar vinna að þróun slíkra lausna í flokksstarfinu sem ætlunin er að þróa og gefa öðrum flokkum og þinginu aðgengi að án endurgjalds. Við ættum síðan að drífa okkur í því að aftengja hefðbundna bankastarfsemi frá áhættubankastarfsemi. Við verðum að tryggja lög sem tryggja neytendavernd þeirra sem kaupa húsnæði en það er stærsta fjárfesting langflestra í lífi þeirra og stórfurðulegt hve mikil áhætta fylgir því. Ég kalla eftir þjóðarsátt til að koma skikki á lánamál heimilanna og til að afnema einræði verðtryggingar og áhættu óverðtryggðra lána. Píratar gera sér grein fyrir því að enginn einn hópur getur fundið lausnir fyrir alla. Samstillt átak í þessa veru og almennt þjóðarátak í þessa veru, byggt á nýjum stjórnarsáttmála sem ný stjórnarskrá inniber, er upphafið að nýja Íslandi. Látum það ekki renna úr greipum okkar, verum með, skiptum okkur af og umfram allt ekki gleyma að til þess að búa í því samfélagi sem okkur dreymir um ætti vinna við að gera það að veruleika að vera hluti af okkar daglega vafri um netheima. Búum til slíkt aðhald fyrir ráðamenn og notum það. Það er skemmtilegt og það er mikilvægt. - Góðar stundir.

Góðir Íslendingar. Nítjándu aldar stjórnmálamanni í París varð eitt sinn litið út um glugga sinn þar sem fram hjá fór múgur og margmenni og varð að orði: Þarna fer þjóðin mín, best að ég komist að því hvert hún er að fara svo að ég geti leitt hana. Þessi saga hefur verið notuð sem dæmisaga um vonda stjórnun. Það sé hlutverk stjórnmálamanna að stjórna, leiðtoga að leiða en auðvitað eiga stjórnmálamenn að vera í góðum tengslum við þjóð sína, hlusta á hana. Það er hægt að gera án þess að hlaupa alltaf fremst í hóp þeirra sem fara reiðir um. Stjórnmálamenn eiga að fylgja sannfæringu sinni og byggja hana á samtali við þjóðina. Þjóðin er ekki ánægð með Alþingi. Í haust þegar prófkjör flokkanna voru á næsta leiti komst ég að þeirri niðurstöðu að áframhaldandi starf fyrir gamla flokkinn minn mundi fela í sér þátttöku í óbreyttu ástandi. Eftir fjögur ár, eftir efnahagshrun, eftir rannsóknarskýrslu, eftir innri endurskoðun blasir það við að stjórnmálaflokkunum er ómögulegt að breyta sér innan frá og þeim er ómögulegt að vinna betur saman. Það er í eðli þeirra að berjast. Það er í eðli þeirra að freista þess að láta sitt ljós skína skærar með því að slökkva ljós annarra. Sem betur fer höfum við séð að til er leið til að breyta gömlu flokkunum og sú leið er í höndum kjósenda. Það tókst að breyta stjórnmálunum í Reykjavík. Það eina sem verður til þess að gömlu flokkarnir hugsi sinn gang er skortur á atkvæðum. Fái þeir atkvæði, óbreytt ástand. Fái þeir þau ekki, breytt ástand. 100 ára gamalt flokkakerfið, með kostum sínum og göllum, er í þínum höndum. Tækifærið er í næsta mánuði. Við í Bjartri framtíð höfum nýverið kynnt stefnu okkar í brýnum úrlausnarefnum inni á björtframtíð.is en það sem ég vil segja umfram allt er þetta: Við reynum að sýna í störfum okkar að það er hægt að tala fyrir stefnu, vinna í átt til sáttar, gera gagn en vera um leið kurteis og bera virðingu fyrir skoðunum annarra. Við leggjum áherslu á að svara aldrei með skætingi, við túlkum ekki skoðanir annarra eða gerum þeim upp annarlega hagsmuni. Við tölum um okkar stefnu. Við setjum í fyrsta sæti að verða að gagni og það gagnast ekki að tala niður til þeirra sem eru manni ósammála. Það gagnast ekki að vera með skítkast. Virðing er gagnleg og það er út af þessari nálgun sem ég gengst stoltur við því að hafa skipt um flokk. Það var vitnað í Churchill í Borginni á RÚV á sunnudaginn en hún fjallar einmitt um nýsköpun í stjórnmálum. Sumir skipta um flokka vegna sannfæringar sinnar, aðrir skipta um sannfæringu vegna flokksins síns. Þeir sem kjósa gömlu flokkana sína í komandi kosningum kjósa óbreytt ástand hér á þingi. Minn flokkur, Björt framtíð, er skýr valkostur sem mun breyta þessu. Við erum líka grænn flokkur. Við munum ekki gera við jökulárnar fyrir norðan, Hagavatn, Þjórsá, Hólmsá og Skaftá það sem gert hefur verið við Lagarfljót. Aldrei aftur slíka framkvæmd. Aldrei aftur að hunsa niðurstöður vísindamanna, að horfa fram hjá viðvörunum. Náttúran okkar er það dýrmætasta sem við eigum, fjöregg okkar og stolt. Lykillinn að lífshamingju ókominna kynslóða Íslendinga og nú hljómar hún í dag fallegust setninga íslenskrar tungu: Lóan er komin. Hún segir okkur að það sé bjart fram undan. Björt framtíð.