Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed., þar sem ég hygg, að það hafi verið samþ. ágreiningslítið eða ágreiningslaust. Frv. er til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 26. júní 1969, en tilefni þeirra er það álit, að fjárhagsörðugleikar láglaunafólks innan verkalýðsfélaganna, sem keypt hefur íbúðir þær, sem framkvæmdanefnd byggingaráætlunar í Reykjavík hefur látið byggja á vegum ríkisins, séu almennt svo miklir, að yfirvofandi sé innan skamms nauðungarsala á íbúðunum, ef lánakjörum þessum verður ekki breytt til hagsbóta fyrir þetta fólk. Breytingin, sem brbl. fela í sér, er sú, að lán, sem íbúðareigendum hafa verið veitt, samkv. 2. mgr. c–liðar 7. gr. l. og eiga að greiðast upp á árunum 1969 og 1970, skulu greiðast upp með jöfnum afborgunum á næstu 6 árum, 1970–1975, með gjalddaga 1. nóvember ár hvert - í fyrsta sinn 1. nóvember 1970. Jafnframt skulu vextir af lánunum lækka í 5%. Til viðbótar því, sem í gr. segir og í forsendunum fyrir brbl., er eiginlega litlu við að bæta og þetta frv. er flutt til þess að mæta þeim óskum, sem fram hafa komið um frestun lánanna. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. afgreiddi mál þetta með shlj. nál. á þskj. 170 við 2. umr. - Eftir 2. umr. varð niðurstaða okkar tveggja þm., mín og hv. 1. landsk. þm., að rétt væri að flytja brtt. við 6. gr. frv., sem og við gerum á þskj. 182 með vitund annarra hv. nm., um að, þar sem gert er ráð fyrir því í gr. að ráðh. sá, sem fer með raforkumál, skipi 3 menn til að eiga sæti í stjórn Rafmagnsveitna ríkisins, á eftir orðunum „þrjá menn“ komi: „til fjögurra ára í senn“. Teljum við flm. þessarar brtt., að eðlilegt sé, að það sé tímaákvörðun um skipun þessarar stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins og þá um leið, að hún sé til fjögurra ára í senn.



Herra forseti. Það er aðeins út af því, að ég veit, að það hefur á síðasta ári starfað rannsóknarnefnd við að kanna fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins, og mér er tjáð, að það muni vera komið út nál., eða a.m.k. hafi n. þessi lokið störfum og skilað allmiklu nál., sem mig langaði til að beina þeirri fsp. til hæstv. ríkisstj., hvort við alþm. mundum ekki mega vænta þess að fá þetta nál. á borðin.



Herra forseti. Þetta skal verða tekið til athugunar, sú ósk, sem felst í þeirri aths. eða fsp., sem hv. þm. gerði. - Eins og kunnugt er, hafa þessi mál skipt um rn. nú um áramótin, vegna nýrrar reglugerðar um stjórnarráðið, og fellur nú meðferð orkumálanna undir iðnrn. Eins og gefur að skilja er ýmislegt við slíka breytingu, sem þörf er að athuga af nýjum mönnum, sem þar koma til, en ég skal láta athuga það nánar, án nokkurrar tafar, að verða við þessari ósk, sem hér hefur borizt.



Herra forseti. Á þskj. 183 flyt ég ásamt hv. 4. þm. Vestf., 1. þm. Reykn. og 10. þm. Reykv. frv., sem felur í sér smábreytingu. Frv. er ekki mikið að vöxtum, eins og þm. sjá. Það felur í sér þá breytingu, að Tryggingastofnuninni er heimilt að greiða allt að 25% af lágmarksbótum til öryrkja, þegar þeir dvelja á spítölum eða dvalarheimilum, ef þeir eru algerlega tekjulausir. Í núgildandi lögum er heimild til þess að greiða 10%, en samkv. upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins, þá hefur greiðslan numið, eins og segir í grg., tæpum 1080 kr. á ársfjórðungi. En eftir þá breytingu, sem hér er lögð til, mundi þetta nema um 900 kr. á mánuði eða 2700 kr. á ársfjórðungi. Það gera sér allir grein fyrir því, að þeir, sem eru algerlega tekjulausir, þurfa fleira með en greiddur sé dvalarkostnaður fyrir þá og húsnæði, fæði, meðul og þess háttar. Þeir eru samborgarar í félagslegu samfélagi, og hver skyni gædd lífvera þarf að hafa fleira en þetta. Þess vegna hefur mér fundizt, síðan minnzt var á þetta við mig á s. l. ári, að hér væri þörf á réttarbót, þó ekki sé langt farið í þessa átt. Það mun hafa verið þannig, að þegar öryrkjar fóru á spítala og ef þeir dvöldu þar lengur en einn mánuð, þá var öryrkjastyrkurinn, sem nam á árinu 1968 3 587 kr. á mánuði, tekinn af þeim nema þessi 10%, sem heimild var um í lögum. Þetta nær því einnig til þeirra, þótt þeir dvelji ekki ávallt á spítölum eða dvalarheimilum. Það er meining okkar flm., að það sé þannig í framkvæmd. Samkv. upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins nam þessi greiðsla á árinu 1969 um 4 millj. kr., svo að hér er um aukin útgjöld að ræða upp undir 10 millj., sem lagt er til með þessu frv. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara lengra út í þetta mál. Mér finnst þetta liggja þannig fyrir, að það sé nauðsynlegt að verða við því að bæta stöðu þeirra, sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Að vísu er það nokkuð gert og við státum af því, að hér sé velferðarþjóðfélag og almannatryggingarnar sjá fyrir miklu. En í samþykktum, sem öryrkjar hafa gert, voru að vísu nefnd fleiri atriði en þetta, en mér fannst, að þessi till. væri sanngjörn og því nauðsynlegt að kippa þessu í lag. Ég vonast til þess, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, afgreiði þetta. Það vill nú þannig til, að á þessu þingi hafa verið bornar fram tvær aðrar brtt. við 56. gr. almannatryggingalaganna. Önnur var reifuð hér 27. okt., en hin 20. nóv., en þær hafa ekki komið frá n. enn þá. Ég var að hugleiða það að koma með brtt., ef þær hefðu komið fram. Sú n., sem fær þetta til athugunar, getur þá samið 56. gr. almannatryggingalaganna upp að nýju og tekið þetta þá inn í heildina, en ég legg áherzlu á það, að þetta sjónarmið, sem kemur hér fram í þessu frv., nái fram að ganga nú á þessu þingi. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en legg til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Á þskj. 193 flyt ég ásamt 4. þm. Vestf. og 3. þm. Sunnl. frv. til l. um breyt. á I. nr. 40 30. apríl 1963, um almannatryggingar. Frv. þetta felur það í sér, að lagt er til, að ráðh. verði gefin heimild til þess að skylda útvegsmenn til að taka aukatryggingu vegna bóta á slysum og veikindum, sem sjómannalögin hafa lagt á útgerðarmenn. Eins og segir í grg. frv., er aðdragandi þessa máls sá, að á þinginu 1962–1963 var samþ. breyting á sjómannalögum, sem fól það í sér, að slysa- og veikindabætur til skipverja voru hækkaðar verulega. Sú kvöð var sett á útvegsmenn, að ef um slys eða veikindi væri að ræða, ætti að greiða aflahlut til undirmanna á skipum í einn mánuð, í stað 7 daga áður, en til annarra yfirmanna en skipstjóra í tvo mánuði, í staðinn fyrir einn mánuð áður. En ákvæðið um skipstjóra, sem voru þrír mánuðir, hélzt óbreytt. Það má segja, að lög þessi hafi verið verulega vel undirbúin, því að þau voru mjög lengi í endurskoðun. Þórður Eyjólfsson hæstaréttardómari endurskoðaði þessi lög, og þau munu hafa komið tvisvar eða þrisvar fyrir Alþ. án þess að fá afgreiðslu. Það sýndi sig, ekki hvað sízt á uppgangsárunum, þegar aflahlutir voru mjög háir, að það var mjög tilfinnanlegt fyrir útgerðina að greiða þetta, og eru dæmi til þess á árunum 1964–1966, að það hafi skipt tugum eða jafnvel hundruðum þús. kr., sem varð að greiða til skipverja, sem urðu fyrir veikindum. Það má nú segja, að það hafi verið ekki óeðlilegt, að komið var með breytingu á sjómannalögunum, en það er ekki það, sem hér er um að ræða, heldur er hér farið inn á aðra braut en áður hefur verið talað um, þ. e. að útgerðarmenn kaupi tryggingu hjá Tryggingastofnun ríkisins og henni verði falið að taka tryggingu vegna þessa. Ég verð að skýra lítils háttar frá aðdraganda þess, að farið hefur verið inn á þessa braut. Útvegsmenn samþykktu á fundi eftir fund að óska eftir leiðréttingu eftir að þessi breyting var gerð, en hv. Alþ. mun hafa samþykkt hana að mjög lítt athuguðu máli, er mér alveg óhætt að segja, og hef ég þá í huga ummæli fyrrv. sjútvmrh. En hann flutti málið á sínum tíma og n. beggja deildanna munu ekki hafa athugað málið nægilega vel. Nú er það svo, að erfiðara er að fá leiðréttingu hér á hinu háa Alþ. heldur en menn kannske gera sér grein fyrir, ekki hvað sízt þegar álitið er, að verið sé að skerða rétt sjómanna eða launþega, sú hefur reyndin orðið á. Samtök útvegsmanna hafa hvað eftir annað, bæði í samningum og viðræðum við stjórnvöldin og þá sérstaklega fyrrv. sjútvmrh. og núv. sjútvmrh., gert tilraun til þess að fá leiðréttingu á þessu, því að það skal tekið fram, að þau ákvæði í sjómannalögum, sem gilda um fiskimennina, eru þau sömu og gilda um sjómenn á farskipum, en á farskipum er allt annar háttur á hafður. Nú er það þannig, að núv. sjútvmrh. sýndi þessu máli verulegan skilning, en sagði, að þessu yrði ekki breytt nema með samkomulagi við sjómannasamtökin. Ég hef tekið þátt í mjög mörgum fundum, þar sem þetta mál hefur verið rætt, bæði við fulltrúa Alþýðusambandsins, Sjómannasambandsins og Farmannasambandsins, en ekki hefur náðst samkomulag um það. Það skal líka tekið fram, að hv. forseti Sþ., formaður sjútvn. Nd., lagði sig fram á árunum 1966 og 1967 við það, að samkomulag næðist um þessi atriði, en það tókst ekki. Það má einnig minna á það, að á árunum 1966–1967 bárum við 4 þm. fram þáltill., þar sem farið var fram á, að sjómannalögin væru endurskoðuð og þetta væri fært til samræmis við greiðslur í svipuðum tilfellum. En sú till. sofnaði í hv. allshn. Sþ. Þess vegna hafa nú samtök útvegsmanna óskað eftir því tvo aðalfundi í röð, að flutt yrði frv., þar sem Tryggingastofnun ríkisins væri heimilað að taka þessa tryggingu að sér. Hér er um það að ræða, að útvegurinn kaupi þessa tryggingu. Það liggur ekki fyrir nú, hvað þetta muni nema háum iðgjöldum, en það skal tekið fram í sambandi við þetta, að við Tryggingastofnun ríkisins hefur verið haft samband allt frá s. l. sumri, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, var undirbúið og hefur það verið borið undir Tryggingastofnunina í sambandi við formið á því. Það skal ekki dulið hér, að Tryggingastofnun ríkisins telur það ekki hina réttu leið að fela Tryggingastofnuninni að taka þetta að sér. Telur hún, að réttara hefði verið að breyta sjómannalögunum. Þó að það hafi kannske ekki komið nógu skýrt fram í þessum málflutningi, þá tel ég, að eins og sakir standa sé þrautreynt, að það fáist ekki skynsamleg eða viðunandi lausn á sjómannalögunum til leiðréttingar á þessu. Þess vegna er farið inn á þá braut, sem hér er lagt til með þessu frv., þ. e. a. s. að ráðh. geti heimilað Tryggingastofnuninni að taka þessar tryggingar að sér. Ég vona, að þetta mál verði skoðað rækilega af þeirri n., sem fær það til meðferðar. Mér er það ljóst, að þetta leggur kvaðir á útgerðina, en það má segja, að í þessu samábyrgðarþjóðfélagi, sem við lifum í, verði það ekki meira í heild en það kostar nokkra einstaklinga, sem hafa orðið og geta orðið fyrir þessu, eins og sjómannalögin eru í dag. Þess vegna er það eins og ég sagði, að samtök útvegsmanna hafa óskað eftir því, að þetta frv. yrði fram borið, og ég vona, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi það ítarlega og verði við þessari ósk, sem hér er fram komin. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara lengra út í þetta mál. Ég held, að greinarnar séu alveg skýrar og grg. skýri það, sem ósagt er. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.