Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Þetta mál var svo að segja komið á síðustu tröppu þegar það var hjer síðast á ferðinni. En þá var það tekið út af dagskrá vegna ávarps, sem borist hafði þinginu frá yfir 600 mönnum í Reykjavík, - bæði húseigendum og öðrum - um það, að afnema húsaleigulögin, og þá auðvitað heldur ekki samþ. þetta frv. Síðan hafa um 60–70 manns bæst við á þetta skjal. Nefndin taldi þegar svona var komið, sjálfsagt að leita umsagnar þeirra, sem næst stæðu þessu máli og skrifaði þess vegna húsaleigunefndinni. En í svari sínu var hún algerlega mótfallin því, að afnema lögin, og meira að segja á móti því, að undanþiggja nýbyggingar, eins og komið hefir til mála í allsherjarnefnd. Jeg hirði ekki um að rekja hjer allar ástæður húsaleigunefndar. Þær voru flestar veigalitlar, að mínu viti. Þó skal jeg drepa á það, að þess var þar getið, að flestar nýbyggingarnar mundu lenda í höndum braskara, sem geyma mundu þær utanbæjarmönnum, til þess að græða meira á þeim. Þetta húsabraskaraheiti er nú mjög notað, bæði í tíma og ótíma, en tæpast verður það notað í þessu sambandi, því varla eru það eintómir braskarar, þessir 6–700 menn, sem skrifað hafa undir áskorunina til þingsins. Nefndin hefir einnig skrifað borgarstjóra Reykjavíkur um málið og fengið frá honum svar í sama anda og svar húsaleigunefndarinnar. En þegar bæði þessi stórveldi hafa nú lagst svo ramlega á sveifina með lögunum, sá nefndin sjer ekki fært að gera neinar breytingar á þeim, en býst við, að þau verði samþ. En jeg fyrir mitt leyti vil þó taka það fram, að jeg vil hafa mig undanþeginn allri þátttöku í þeim sálmasöng, sem kyrjaður hefir verið lögum þessum til lofs og dýrðar. Því mjer þykir leitt, hvernig máli þessu er komið, og það ekki síst sakir þess, að svo má segja, að þar sje að eins um að kenna því, að of lítið eða ekkert hafi verið til þess reynt af beggja hálfu að koma á málamiðlun. Því jeg játa það fúslega, að kann ske hefði það verið varhugavert að afnema húsaleigulögin nú alveg í einu. En hitt finst mjer þó engu minni fjarstæða, að ætla að herða á þeim einmitt nú, því það er alkunnugt, að þau voru í öndverðu að eins bráðabirgðarráðstöfun vegna stríðsins, og var því ætlað að falla úr gildi þegar því ljetti af. Yfirleitt held jeg að segja megi, að báðir málsaðiljar hafi skotið yfir mark. - Það hefir verið hert á þessari hengingaról húseigenda - lögin hafa verið gerð ósanngjarnari, í stað þess, að það átti að gera þau sanngjarnari. Og það eru alls ekki húseigendur einir, sem eru þeirrar skoðunar, að lögin sjeu ósanngjörn. Jeg hefi hitt ýmsa leigjendur, t. d. fátæka verkamenn, sem heldur hafa hallmælt þeim og sagst vera óvissir um það, hvort þau hefðu gert nokkuð gagn - hvað þá heldur um það, hvort þau mundu gera það hjer eftir. Jeg vænti þess nú, að hæstv. stjórn athugi þetta mál vel, og afnemi síðan lögin svo fljótt, sem unt er - jafnvel þó svo færi, að setja yrði bráðabirgðalög aftur - því við þetta mundi að minsta kosti skapast reynsla um það, hvernig ástandið yrði með og án laganna. En jeg fyrir mitt leyti er sannfærður um það, að alt þetta ástand um húsnæðisleysið mundi batna ef lögin væru sanngjarnari. Því það er vitanlegt, að fólki fjölgar ekki í bænum, þó ein íbúð sje losuð og fólkið flytjist annað. Það væri þá helst, að losnaði um fólk, sem enginn vildi hafa - en það er sannast að segja um slíkt fólk, að það er fullmikið lagt í sölurnar fyrir það, að taka eignar- og umráðarjett húsakynnanna af öllum öðrum fyrir það. Annars má minna á það - þó nefndin hafi auðvitað verið upp úr því vaxin að taka slíkt til greina - að orðrómurinn, sem gengið hefir um bæjarstjórn og húsaleigunefnd í sambandi við þetta mál, er alt annað en fagur, oft og einatt. Það er t. d. sagt, að borgarstjóri búi sjálfur í leiguíbúð hjá sjer fátækari manni, og borgi ekki ofmikið og það er sagt, að húsaleigunefndin vilji gjarnan hjara sem lengst, til þess að fá aurana. En yfirleitt mun það vera satt, að ýmsir stórefnamenn noti húsaleigulögin hjer sem skálkaskjól, til þess að sitja sem fastast í leigulágum íbúðum, - sem fátækir eigendur þurfa kann ske að nota - til þess að spara sjer byggingarkostnað í dýrtíðinni, og vilja heldur vinna til að eiga í sífeldu karpi og kerlinganöldri á báða bóga en bæta úr húsnæðiseklunni með því að byggja, þó einmitt þeir væru manna færastir til þess. Jeg er, að endingu, ekki með lögunum, en sje að það muni ástæðulaust að spyrna á móti þeim.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg gat því miður ekki verið viðstaddur aðra umr. þessa máls, en finn samt sem áður ekki ástæðu til þess að halda langa ræðu. Jeg vil að eins leyfa mjer að vekja athygli hv. deildar á þeirri aukningu tekjuhallans, sem orðið hefir á frv. við meðferð þess í báðum deildum - en hann er um 200 þús. kr. Jeg get þessa hjer að eins til þess að undirstrika það, að ekki muni veita af þeim tekjuaukum, sem till. hafa komið fram um - og það jafnvel þó að fleiri væru og meiri. Um eitt atriði frv. vildi jeg þó geta sjerstaklega - og þá einkum til þess, að láta í ljós þakklæti mitt við háttv. deild fyrir leyfið, sem veitt hefir verið til þess, að landssjóður mætti ábyrgjast lánveitingu til rafveitu Reykjavíkur. Ástæðan til þessarar ábyrgðar - sem jeg tel áreiðanlegt að verði hjer endanlega samþykt - er sú, að útlendir bankar veittu lánið með því skilyrði að eins, að landssjóður ábyrgðist það fyrir 1. jan síðastl. Jafnvel þó að stjórnin hafi ekkert getað um það dæmt, hvernig fyrirtæki þetta væri í sjálfu sjer, taldi hún þó sjálfsagt að taka á sig ábyrgðina, því ef hún hefði ekki gert það, hefði það skaðað lánstraust ríkisins út á við, er sjálfur höfuðstaðurinn nyti ekki þess trausts ríkissjóðsins, að hann vildi taka á sig þessa ábyrgð.

Fjármálaráðherra (S. E.) Það mun ekki vera til neins að hafa langar umræður um þetta mál að þessu sinni. Flest, sem nokkurs er inn vert í málinu, mun hafa komið fram í umræðunum í gær. Það var að eins út af ummælum hv.þm. Ak. (M. K.), sem jeg vildi segja nokkur orð. Hann hneykslaðist á, að jeg skyldi tala um misskilning hjá nefndinni. Í nál. stendur þessi klausa: „Hjer í Reykjavík þarf auðvitað að hafa endurskoðanda mælingarbrjefanna, og þyrfti hans jafnt hvort sem skrifstofa þessi, sem um ræðir í 4. gr. frv., væri sett á stofn eða ekki.“ Þarna liggur misskilningurinn. Það nær ekki nokkurri átt, að það þyrfti endurskoðanda auk skrifstofunnar. Mig skal ekki furða, þó hv. nefnd legðist á móti þessu atriði í stjórnarfrv., fyrst henni hefir skilist það svona. En jeg vona þá líka, að nefndin fallist nú á rjett mál, þegar þetta er upplýst. Ef meðferð þessara mála á áfram að vera í stjórnarráðinu, skilst mjer, að nefndin ætlist til, að endurskoðunaskrifstofa sje höfð einhversstaðar úti í bæ. En þá er orðið mjótt á milli mín og hv. nefndar. Þá get jeg ekki sjeð, að neitt sje sparað með brtt.hv. nefndar, um að fella burt skrifstofuna, sem um ræðir í 4. gr. frv. Háttv. þm. Ak. (M. K.) fann að því, að jeg flytti þetta mál með kappi. Jeg veit ekki betur en að háttv.þm. Ak. (M. K.) sje vanur hinu sama þegar hann flytur mál hjer í deildinni. Segi jeg þetta síst til lasts. Það er ekki nema gott og sjálfsagt, að menn flytji mál sín af kappi, þegar þeir eru sannfærðir um rjettmæti þeirra.

Magnús Kristjánsson Þó skýring hæstv. fjármálaráðherra geti verið góð, þá játaði hann nú, að hann hefði beint því til nefndarinnar, að hún hefði tæplega reynst starfi sínu vaxin. Jeg kalla það virðingarvert, að hann hefir nú lýst yfir því hjer í deildinni, að þetta var eigi meint eins og það var talað. Jeg vil halda fast við það, þrátt fyrir allar skýringar hæstv. fjármálaráðh. (S. E.), að nefndin hefir ekki orðið sek um neinn misskilning. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) ljet í ljós í gær, að ekki mundi vera völ á nema einum manni til endurskoðunarstarfsins, og hann væri ófáanlegur. Það má því telja víst, að forstöðumaður skrifstofunnar yrði allsendis óhæfur til endurskoðunarstarfsins og yrði að vera upp á aðstoðarmenn kominn með alt, er að því lýtur. Kann og að vera, hvað sem öðru liði að forstöðumaðurinn teldi endurskoðunarstörfin sjer ekki samboðin. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) þarf ekki að fyrtast af þessum undirtektum nefndarinnar undir frv. Þær bera ekki vott um neina óánægju með stjórnina. Við treystum henni til að halda áfram að hafa þær framkvæmdir á hendi um skrásetning skipa, sem hún hingað til hefir haft. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) virðist ekki treysta henni til þess. Þessi er munurinn. Hitt væri happaráð, sem jeg mintist á í gær, að draga saman þessar skrifstofur, sem eru víðs vegar úti um bæinn og hafa skyldum störfum að gegna, en þá þarf líka hæfur og duglegur maður að standa fyrir þeirri aðalskrifstofu. Slíkar umbætur væru þarfar. Árangurinn yrði góður, en kostnaðurinn lítill.

Fjármálaráðherra (S. E.) Háttv. þm. Ak. (M. K.) hefir skilið svo orð mín, að jeg hafi haldið því fram, að háttv. nefnd hafi ekki verið starfi sínu vaxin. Jeg hefi að eins sagt, að nefndin hafi misskilið frv. Það getur komið fyrir alla, sem annars eru starfi sínu vaxnir, að þeir misskilji. Enginn er óskeikull, og þá síst í svona málum, sem útheimta sjerþekkingu. Háttv. þm. Ak. (M. K.) kvað mig hafa sagt, að einungis einn maður hjer á landi væri fær um að taka að sjer forstöðu skrifstofunnar og hann væri ófáanlegur til þess. En honum láðist að geta þess, að jeg taldi þess vegna sjálfsagt, að sá, sem fengi forstöðumannsstarfann, færi utan til þess að kynna sjer skipamælingar. Það er auðvitað mikils um vert, að vel takist valið á þessum manni. Hver muni eiga að útnefna hann er ekki enn fyrirsjáanlegt, því eftirmaður minn er enn ekki ráðinn. En slíkt ættu háttv.þm. ekki að setja fyrir sig. Það er svo ætíð um embættaveitingar, að stjórninni verður að treysta til þess að ráða fram úr þeim. Hjer er ekki lagt meira á hættu en um allar aðrar embættaveitingar. Hvort sem farin verður sú leið, að sameina margar skrifstofur, eða hin, sem farin er í frv., að setja á stofn sjerstaka skrifstofu, þá er það nauðsynlegt að fá hæfan mann, mann sem treystandi sje til að koma á fullkomnu samræmi um skipaskrásetning um alt land. Mjer skilst á háttv.þm. Ak. (M. K.), sem honum sje kostnaðaratriði þessa máls ekki aðalatriðið, heldur hitt, að málinu sje komið í gott horf. Þá er orðið stutt á milli okkar, verð jeg að segja. Ef ekki er að sjá í kostnaðinn, hvaða ástæða getur þá verið á móti því, að útvega nú hið bráðasta hæfan mann til þessara starfa? Jeg er sannfærður um, að það verður gert á 1. eða 2. þingi hjeðan í frá, ef það verður ekki gert nú þegar. Rjettlætið stingur altaf upp höfðinu aftur og aftur, hve oft sem það er fært í kaf.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg skal ekki bæta mörgu eða miklu við. Það voru að eins nokkur atriði í ræðu hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) í gær, sem jeg vildi athuga, og sumt af því hefir hann nú í dag endurtekið. Fyrst er það, að hann ber nefndinni á brýn misskilning. Það er altaf óþægilegt að fá það framan í sig, að maður hafi misskilið augljós atriði, en það er hægri eftirleikurinn, og verður nú varla talin ókurteisi af mjer, þótt jeg beini því aftur til hæstv. fjármálaráðherra, að aðalmisskilningurinn liggur hjá honum sjálfum, en ekki hjá nefndinni. Misskilningur hans er sá, að hann vill lækna sjúka trjeð í toppinn, en við nefndarmenn viljum lækna það í rótina. Þetta á við alla heildarskoðun hæstv. fjármálaráðherra á málinu. En hvað því viðvíkur, að við nefndarmenn höfum misskilið frv. svo, að endurskoðun ætti eftir sem áður að vera fyrir utan skrifstofu þá, er um ræðir í 4. gr., þá skal þess getið, að endurskoðunin er alstaðar fyrir utan slíkar skrifstofur.  Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) kvaðst ekki ásaka okkur nefndarmenn fyrir misskilninginn. Jeg skal ekki heldur ásaka hann. Jeg býst við, sem eðlilegt getur verið, að hann sje ekki nægilega kunnugur þessu máli, að minsta kosti ókunnugri en háttv.þm. Vestm. (K. E.), sem bæði hefir fengist við þessi mál á skrifstofum stjórnarráðsins og eins sem lögreglustjóri. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) endaði ræðu sína með mikilli áherslu á því, að eftir 1–2 þing yrði slík skrifstofa sett á stofn, ef það væri ekki gert nú þegar. Það er jafnan hægur vandi að styðja mál sitt með ágiskunum um það, sem verða muni, en jeg býst við, að nefndin geti með meiri rjetti en hann dregið stóra víxla upp á framtíðina, ef út í það á að fara, og tel eins óyggjandi, að sagt muni á 1. og 2. þingi hjeðan í frá og kann ske enn lengur, að gott hafi verið, að ekki var farið að ráðast í þessar óþörfu embættis- og skrifstofustofnanir.

Fjármálaráðherra (S. E.) Það getur verið, að háttv. deild hafi í fljótu bragði virst það sannfærandi, sem háttv.frsm. (K. D.) orðaði svo lævíslega, að jeg vilji lækna hið sjúka trje í toppinn, en háttv. nefnd vilji lækna það í rótina. En ef betur er að gáð, er þetta hin mesta fjarstæða. Ef t. d. stjórn landsins þykir fara í handaskolum, er þá bætt úr því með því að skifta um dyravörð í stjórnarráðinu? Nei, meinið er læknað í toppinn. Það er skift um stjórn. Hjer er sama máli að gegna. Mestu skiftir um skrásetninguna, að aðalmaðurinn sje góður, og það er það, sem jeg er að berjast fyrir. Mig furðar stórkostlega á því, að háttv.frsm. (K. D.) skuli leyfa sjer að fullyrða, að skrásetningarskrifstofur annarsstaðar hafi ekki endurskoðun á hendi. Þetta fullyrðir hann ofan í alla undanfarna reynslu hjer á landi. Er það ekki einmitt skrásetningarskrifstofan í Kaupmannahöfn, sem hefir haft á hendi endurskoðun á íslenskum mælingum? Þetta virðist mjer nokkuð langt gengið. Annars efast jeg um að háttv.þm. Vestm. (K. E.) sje nokkuð betur kunnugt um þessi mál en mjer. Jeg hefi verið lögreglustjóri á tveim stöðum, þar sem oft þurfti að sinna þessum málum. Auk þess kynti jeg mjer nákvæmlega öll lög á Norðurlöndum, er að skrásetningu lúta, þegar jeg undirbjó þetta frv. Nei, alt þetta bendir til þess, að háttv. nefnd er komin í bobba. Hún er orðin röksemdaþrota. Henni er best að játa þann sannleika. Að endingu vona jeg, að nefndin byggi ekki atkvæði sitt á þeim misskilningi, að endurskoðunin fari hvergi fram í samskonar skrifstofum.

Magnús Torfason Jeg gat þess við 1. umr. þessa máls, að jeg áliti, að það, sem laga þyrfti, væri mælingarnar. og þá einkum utan Reykjavíkur. Í Reykjavík hygg jeg að þær sjeu nokkurn veginn í lagi, en úti um landið mun þeim vera töluvert ábótavant. Get jeg eigi sjeð, að skrifstofa hjer í Reykjavík geti bætt neitt úr því. Eftir því, sem jeg best veit, hefir tilhögunin verið sú hingað til, að lögreglustjórinn hefir mælt eða látið mæla, og maður utan stjórnarráðsins endurskoðað. Býst jeg ekki við, að mikil breyting verði á þessu, þó skrifstofa yrði sett á stofn. Að minsta kosti mundi alt ganga eftir gamla laginu úti um land. Jeg sje því enga ástæðu til að veita fje til sjerstakrar skrifstofu hjer, en mjer finst eina ráðið vera að launa sómasamlega þeim mönnum úti um land, sem eiga að taka að sjer mælingarnar.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg sje að hjálparliðið er komið fram á vígvöllinn. Lögreglustjórinn virðist ekki vera sjerlega áfram um, að þetta mál nái fram að ganga. Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) vildi endurbæta ástandið úti um land. En hver á að gera það? Hjer er einmitt farið fram á, að fenginn verði sjerfróður maður, sem geti kent mönnum úti um landið.

Karl Einarsson Jeg hefi ekki gefið hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) nein andsvör síðan jeg dó í gær. 

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg hefi hvað eftir annað tekið fram, að það er engin þörf á endurskoðunarmanni, ef skrifstofan er sett á stofn. Það lítur út fyrir, að háttv. nefnd sje komin í röksemdaþrot, og láti sjer því nægja tómar staðhæfingar.