Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) : Herra forseti. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, vegna þess að sjútvn. hefur ekki getað tekið þetta mái til nánari athugunar, að málið verði tekið af dagskrá að þessu sinni.



Landbn. hefur athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Ég hef áður gert grein fyrir frv., en það er mjög óbrotið. Nefndin og menn, sem kunnugleika hafa á þessu máli, leggja til, að það verði afgr. óbreytt.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Menntmn. flytur við þessa umr. tvær smábrtt. við frv. það, sem hér liggur fyrir, og eru þær prentaðar á þskj. 427. Mun nú verið að útbýta þeim í hv. þd. - Fyrri brtt. er um, að aftan við 9. gr. bætist svo hljóðandi mgr. (með leyfi hæstv. forseta) : „Fræðsluráði er skylt að leita álits hlutaðeigandi skólanefnda um skiptingu fræðsluhéraðs í skólahverfi.“ Er þarna gengið til móts við óskir, sem fram komu við 2. umr. málsins, til þess að tryggja íhlutun skólanefndanna heima fyrir sem mest, áður en skipting í skólahverfi er ákveðin. - Hin brtt. er við 14. gr., um, að eftir orðunum : „samanlagðan tekju- og eignarskatt íbúanna“ bætist: „eftir meðaltali fimm síðustu ára.“ Það hefur komið í ljós við nánari athugun og n. verið bent á það, að það kæmi fyrir, að nokkrar sveiflur yrðu á um útgjöld einstakra sveitarfélaga, t. d. þegar fjársterk hlutafélög fara að skrásetja sig í sveitahéruðum, eins og dæmi eru um, og óeðlilegt er, að slíkar sveiflur hafi áhrif á skiptingu milli sveitanna á framlögum til skólanna. Og þess vegna er gert ráð fyrir því í þessari brtt., að kostnaðarhlutfall hreppa, sem eru saman um skóla, verði reiknað með tilliti til meðaltals síðustu fimm ára um tekju- og eignarskatt íbúanna. Ég læt þessi orð nægja til skýringar þessum brtt., enda liggja þær ljóst fyrir eins og þær eru prentaðar á þskj.



Herra forseti. Menntmn. hefur athugað þetta frv. ýtarlega og rætt það á mörgum fundum. Hún hefur orðið sammála um að mæla með, að það yrði samþ. að meginefni til, en með nokkrum breyt., sem till. um eru prentaðar á þskj. 419. Einn nm., hv. þm. A.–Sk., hefur þó áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja enn frekari brtt. við frv. Ég skal í stuttu máli gera grein fyrir þeim breyt., sem n. hefur orðið sammála um að leggja fram. Um brtt. undir tölul. 1 er það að segja, að þær eru sprottnar af einni rót, sem sé þeirri, að menntmn. er sammála um að samræma ákvæði þessa frv. annars vegar og frv. til 1. um fræðslu barna hins vegar, varðandi gagnfræðaráð, gagnfræðahéruð og gagnfræðakerfi, sem rætt hefur verið um í þessu frv., og hins vegar fræðsluráð, fræðsluhéruð og skólakerfi, sem um ræðir í frv. um fræðslu barna. Það hefur þegar verið gerð grein fyrir þessari ákvörðun n. í sambandi við frv. um fræðslu barna, og þarf ekki að rifja það upp nú. Ég vil þó aðeins benda á, að samkv. því, sem menntmn. leggur til, verður landinu skipt í fræðsluhéruð, þar sem megingrundvöllurinn eru sýslufélögin og bæjarfélögin. Þó er leyfilegt að sameina sýslufélög eða hluta úr sýslufélagi öðru sýslufélagi í þessu efni. Í hverju fræðsluhéraði skal vera starfandi fræðsluráð, og hverju fræðsluhéraði verði skipt í skólahverfi, og er miðað við, að í hverju skólahverfi sé starfandi einn barnaskóli. Fræðsluráð fá samkv. þessum till. það hlutverk að hafa á hendi forustu menningarmála í sínu héraði, og tekur valdsvið þeirra og skylda bæði til barnafræðslu, gagnfræðanáms og húsmæðrafræðslu. Menntmn. var sammála um, að rétt væri að samræma þessi ákvæði þessara tveggja frv. um þetta efni og taka ákvæði um skiptingu landsins í fræðsluhéruð og skólahverfi og um fræðsluráð inn í frv. um fræðslu barna og vitna svo til þeirra ákvæða í frv. um gagnfræðanám, og enn fremur í frv. um húsmæðrafræðslu. Átta fyrstu brtt. n. eru sem sé afleiðing af þessari meginákvörðun menntmn. Ég þarf því í raun og veru ekki að rekja þær í einstökum atriðum, en vil þó benda á, að í 2. brtt. er gert ráð fyrir þeim möguleika, að fleiri en eitt fræðsluhérað standi saman um einn gagnfræðaskóla. Það er ekki gengið út frá því með þessari till. í þessum tilfellum, eins og áður var í frv., að héruðin þyrftu að sameinast, heldur megi tvö eða fleiri fræðsluhéruð sitja saman að einum og sama skóla, og eru svo nánari fyrirmæli um skipun skólanefnda í þeim tilfellum. - Þetta þótti réttara, að binda sig við barnaskólakerfið hvað þessa skiptingu snertir, en ef svo færi, að það þætti tímabært að setja upp gagnfræðaskóla í ýmsum héruðum, þá að heimila, að tvö eða fleiri fræðsluhéruð stæðu saman að einum skóla. Þá er 7. brtt. umorðun á 10. gr. í samræmi við það, sem ég hef áður sagt. En ég vil sérstaklega benda á, að tekið er inn í þessa gr., sem er meiningin, að verði meginregla, að í sveitum fari þessi lögboðna unglingafræðsla fram í sambandi við barnaskóla. Þetta er tekið fram í síðustu mgr. þessarar gr. Ég sný mér svo að þeim brtt., sem ekki eru afleiðing af þessari meginstefnu menntmn. Kemur þá fyrst til athugunar 9. brtt., við 19. gr. frv., sem er fólgin í því, að síðasti málsl. gr. falli niður. En þessi málsl. er þannig: „Með unglingaprófi lýkur skyldunámi í þeim sveitarfélögum, þar sem ekki er lengra skyldunám.“ Þessi setning er sjáanlega með öllu óþörf, og þykir því rétt, að hún falli niður. Þá er 10. brtt. við 22. gr. frv. Sú brtt. er í því fólgin, að niður falli orðin : „Próf bóknámsdeildar veitir auk þess rétt til inngöngu í menntaskóla og hliðstæða skóla“ . . . Þetta er lagt til að falli burt, vegna þess að menntmn. fylgir þeirri meginstefnu í sambandi við frv. þetta að gera sem minnstan mun á bóknáms- og verknámsdeild. Enda kom það í ljós við nánari athugun, að það er með öllu óþarft að taka þetta fram í þessu sambandi, sem þarna er gert í frv. Og sérstaklega vil ég undirstrika það, að það er alls ekki sjálfsagt, að bóknámsdeildarpróf veiti öll sömu réttindi og verknámsdeildarpróf og auk þess rétt til inntöku í menntaskóla. Mér þykir hitt eðlilegt, að í l. um iðnskóla, búnaðarskóla og sjómannaskóla sé það tekið fram, að verknámsdeildarpróf sé inntökuskilyrði um þá skóla. Og ef svo færi, sem mér þykir rétt að yrði, þá er þetta ákvæði 22. gr. með öllu óeðlilegt. Næst kemur til athugunar 11. brtt., við 26. gr. frv. Það er breyt., sem í sjálfu sér er bein afleiðing af þeirri breyt., sem gerð var í hv. þd. á frv. um skólakerfi og fræðsluskyldu. Þar var sem sé breytt til þess horfs að ganga út frá því sem meginreglu, að gagnfræðaskólar sveitanna eða héraðsskólar yrðu tveggja ára skólar. Og í samræmi við það er þessi orðabreyt., sem hér er gerð og felur það eitt í sér, að þessir skólar séu tveggja ára skólar og starfi samkv. námsskrá tveggja efstu bekkja gagnfræðaskólanna. Þá er brtt. við 27. gr. frv., þar sem lagt er til, að niður falli orðin: „þó með þeim takmörkunum um hæð prófseinkunna, sem settar verða í reglugerð um bóknámsdeild.“ Eins og frvgr. var úr garði gerð, er gert ráð fyrir, að börn, sem lokið hafa barnaprófi, eigi rétt til inntöku í gagnfræðaskólana, í verknáms- eða bóknámsdeild, þó eins og þarna segir, með þeim takmörkunum um hæð prófseinkunna, sem settar verða í reglugerð um bóknámsdeild. Þetta leggur menntmn. til, að falli niður. Hún er þeirrar skoðunar, að börn, sem lokið hafa barnaprófi, öðlist um leið rétt til inngöngu í gagnfræðaskóla, jafnt í bóknámsdeild sem verknámsdeild, og er meiningin, að munur þessara tveggja deilda sé sem minnstur og að koma ekki á þeim blæ, að það sé fýsilegri kostur að ganga í bóknámsdeild. Báðar deildir eru eftir brtt. jafnopnar, og það verði þá að sýna sig, þegar á skólabrautina er komið, hvort menn duga til þess náms, sem þeir hafa valið sér. Næst er smábrtt, við 33. gr. frv., um það, að á eftir orðunum: „setur skólastjórum“ komi: og kennurum. - Þetta var gert samkv. ábendingu skólastjórafundar gagnfræðaskólanna og héraðsskólanna, sem haldinn var í Reykjavík í sumar. Sú ábending er eðlileg og felur í sér, að fræðslumálastjórn skuli setja bæði skólastjórum og kennurum erindisbréf. Þá er brtt. við 34. gr. frv., um að síðari málsl. gr. falli burt. Sá málsl. er svo: „Verði skólastjóri og skólanefnd ekki á eitt sátt, ber að líta á tillögur skólastjóra sem forgangstillögur,“ þ. e. a. s., þegar skólastjóri og skólanefnd gera till. til fræðslumálastj. um val kennara. Þetta ákvæði frv. finnst menntmn. með öllu óeðlilegt. Úr því að báðir þessir aðilar eiga að hafa tillögurétt, þá sýnast ekki rök fyrir því, að till. annars þess aðila skuli metnar forgangstill., ef um ágreining er að ræða. Þá er brtt. við 35. gr. frv., varðandi námsstjóra. Í frv. er gert ráð fyrir að ráða námsstjóra fyrir gagnfræðastigið, og skuli þeir ekki vera færri en tveir. Menntmn. þótti sem þarna væri gefin of rík og víðtæk heimild til fræðslumálastj. og þótti sjálfsagt að kveða á í l. um það, hve margir námsstjórarnir mættu vera, og fannst, að þeir mættu vera tveir, og þyrfti þá lagabreyt. til þess, að þeir yrðu fleiri. Þá er næst brtt. við 37. gr. frv., um það, að síðari málsgr. falli burt. Það er sams konar brtt. og sú, sem ég síðast lýsti, því að í þessari málsgr., sem hér er lagt til, að falli burt, segir: „Verði námsstjórar og skólanefnd eigi á eitt sátt, ber að líta á tillögur námsstjóra sem forgangstillögur.“ Þetta þótti menntmn. óeðlilegt og vildi fella þetta ákvæði niður. Bæði námsstjórar og skólanefndir hafa rétt til þess að gera till. um val skólastjóra, og er þá að sjálfsögðu eðlilegast, að þeirra till. séu jafnréttháar. Þá er brtt. við 38. gr., varðandi réttindi kennara við skóla gagnfræðastigsins. Brtt. er fólgin í því einu að bæta þarna inn í orðinu „skólanefnd“. Eins og þetta var í frv. upphaflega orðað, var það þannig: „Nú sækir enginn, sem fullnægir þessum skilyrðum, um lausa kennarastöðu, skal þá fræðslumálastjórn leitast við að fá til mann, er hún treystir . . .“ Eins og kunnugt er, fjalla skólanefndir yfirleitt um val kennara, gera sínar till. um það og leitast við að fá kennara að skólum, eftir því sem nauðsyn krefur. Það sýnist því óeðlilegt, að skólanefnd væri ekki með í ráðum, þegar svo stendur á sem gert er ráð fyrir í 3. málsgr. 38. gr. Næst í röðinni er brtt. við 39. gr. frv. Fjallar hún um það, hversu fækka megi kennslustundum kennara, er náð hafa 55 eða 60 ára aldri. Í frv. var ráðgert, að fækka mætti skyldustundum 55 ára kennara úr 30 niður í 24, en 60 ára kennara niður í 18. Menntmn. féllst á að breyta þessu þann veg, að í stað 24 komi 25, en í stað 18 komi 20. Þá hefur. einnig verið aukið við greinina samkv. óskum og till. skólastjórafundarins. Við greinina bætist: eða taka tillit til slíkra aukastarfa, þegar ákveðin er lengd árlegs starfstíma kennara. Þetta virðist eðlilegt og sanngjarnt. Samkv. launal. þurfa kennarar að kenna í 9 mánuði til að fá full laun. Fyrir hvern mánuð, sem skemur er kennt, dregst frá 1/9 af fullum launum. En ef kennari vill leggja meira á sig, þá er heimilt að meta það og leggja það við starfstímann í stað þess að greiða aukaþóknun. Auk þess er kennslustundin ákveðin 45 mínútur. Nauðsynlegt er að taka þetta skýrt fram, því að á lengd kennslustunda er nú allmikil ringulreið. Eðlilegt er einnig, að kennslustundir séu styttri í barnaskólum en öðrum, enda er ráð fyrir gert, að kennslustund í barnaskólum vari 40 mínútur, en 45 mín. í unglingaskólum. Og við 45 mínútur miðast 30 kennslustundir á viku. Ef breyt. yrði á lengd kennslustundarinnar, mundi skyldustundum fjölga eða fækka skv. breyt. Þá er lagt til, að 40. gr. falli brott. Menntmn. tók greinina til athugunar og taldi hana óþarfa. Um flutning embættismanna milli embætta ræðir í stjórnarskránni, og er grein þessi því gagnslaus. Þá er brtt. við 41. gr. frv., og má segja, að hún kveði nánar á um það, sem sagt er í frv. Skylt er að veita kennurum orlof eftir ákveðið starfstímabil til að auka þekkingu sína, en senda verður kennari fullnægjandi greinargerð með árs fyrirvara til fræðslumálastjóra. Við 44. gr. frv. er brtt. skv. ósk skólastjórafundarins. Orðin: „Kennarar dæma hver í sinni grein um úrlausnirnar ásamt prófnefnd eða öðrum fulltrúum fræðslumálastjórnar“ - falli niður. Skólastjórafundinum virtist ekki æskilegt, að kennarar dæmdu um úrlausnir nemanda við landspróf. Bezt væri, að kennarar væru lausir við það, til þess að tryggja óvilhallan dóm. Þá er brtt. við 45. gr. frv., en þar segir svo: „Skólanefndir ráða starfsmenn skólanna, aðra en kennara, samkvæmt tillögum skólastjóra.“ Skv. frv. er það verksvið skólanefndar að ráða starfsmenn skólans. Þessu ákvæði er breytt þann veg, : Skólastjóri ræður starfsmenn skólanna, aðra en fasta kennara, með samþykki skólanefndar. - Þetta virðist eðlilegt og meira í samræmi við venjur, þar sem skólastjóri ber allan veg og vanda af skólahaldinu. Hitt er rétt, að skólastjóri hafi ekki óskorað vald um ráðning starfsmanna, heldur þurfi samþykki skólanefndar að koma til. Við 51. gr. er brtt., sem fellir niður orðin: „Þau skulu og sjá um viðhald skólahúsa og skólamuna.“ Þetta sýndist vera algerlega óþarft í frv. Sams konar brtt., er við 52. gr. Við 55. gr. er brtt., að á eftir orðunum „tekju- og eignarskatt íbúanna“ komi þessi viðbót: eftir meðaltali fimm síðustu ára. - Hv. þm. A.-Sk. hefur gert nokkra grein fyrir þessu í sambandi við barnafræðslufrv. Sem sagt, það hefur nokkuð borið á því hin síðari ár, að umfangsmikil félög hafa valið sér heimili í sveitum, þar sem skattar hafa verið tiltölulega lágir. Þetta hefur orsakað það, að orðið hefur óeðlileg hækkun á tekju- og eignarskatti í eitt eða tvö ár í sumum sveitum. Þess vegna þótti betra að miða við meðaltal af tilteknu árabili, og voru 5 ár álitin hæfileg. Brtt. við 56. gr. er samin samkv. till. skólastjórafundarins í sumar. Það þótti ekki hyggilegt að hafa engan skólasjóð. Bent var á, að eðlilegt væri, að nemendur greiddu húsaleigu. Einnig mundu koma til greina fleiri tekjuliðir, eins og ágóði af veitingasölu og ýmislegt annað það, er áhugamenn skólans vildu til vinna. Allt þetta hefur verið rætt við mþn. og hefur nú verið tekið hér upp. Hér er því ráð fyrir gert að hafa sérstakan skólasjóð, þar sem í renna allar tekjur, sem skólanum áskotnast, og hann hefur það hlutverk að greiða rekstrarkostnað skólans, annan en laun kennara. En hrökkvi þetta ekki fyrir rekstrarkostnaði, verður ákveðnu gjaldi jafnað niður á hlutaðeigandi sveitarfélög skv. reglugerð, sem ég hef áður minnzt á. En ríkissjóður endurgreiðir ¼ hluta þess, sem á vantar, að fengnum fullnægjandi skýrslum. Brtt. við 57. gr. er einnig skv. till. skólastjórafundarins. Í frv. var svo til ætlazt, að 25 nemendur kæmu á hvern kennara. Skólastjórafundurinn benti á, að tala þessi gæti verið of há, ef um verklegt nám væri að ræða, en hins vegar kæmi það ekki að sök við bóklegt nám. Því þótti rétt að tiltaka töluna 20–30 nemendur. B-liður er svo bein afleiðing af fyrri breytingu. Þá er næst brtt. við 59. gr. frv. Þegar mþn. skilaði þessu frv. til þáv. menntmrh., Einars Arnórssonar, var n. ekki búin að fjalla um, hversu frv. varðandi húsmæðraskóla yrði. En er það kom fram, þá sást, að ákvæði 59. gr. þessa frv. var ekki í samræmi við það. Fundir kvenna hafa einnig fjallað um málið. En rétt þótti að halda meginkjarna þessarar greinar, ef kostnaður gagnfræðahéraðs fer 15% fram úr meðalkostnaði, þá skal undir vissum kringumstæðum greiða úr ríkissjóði það, sem fer fram yfir meðalkostnað. Mþn. fannst eðlilegt að láta skólana njóta þessara réttinda, en henni fannst ekki rétt að leggja gjald á sveitarfélög til þessa, heldur að ríkið tæki þátt í kostnaðinum, þar sem skólarnir væru sóttir úr fleiru en einu héraði. Brtt, við 60 gr. hljóðar svo : „Skólar gagnfræðastigsins skulu vera sérstakir skólar og starfa í eigin húsnæði, þar sem því verður við komið. Í skólahverfum í sveitum skal þó að jafnaði starfa unglingaskóli í sambandi við barnaskólann. Má þá fela skólastjóra barnaskólans að hafa einnig forstöðu unglingaskólans.“ - Þetta þykir rétt og í rauninni sjálfsagt, að unglingaskólar starfi í sambandi við barnaskólana. Þá eru næst till. um, að 61. og 62. gr. frv. falli niður, og er ekki þörf að skýra það nánar. Brtt. við 67. gr. er svo: „svo og fjórðungs húsmæðraskólar“ falli brott. Er þetta í samræmi við það, sem ég hef áður sagt. Brtt. við 70. gr. fellir hana niður. Þar er ákveðið, á hvaða árabili lög þessi skyldu koma til fullra framkvæmda. Þá hef ég lokið við að lýsa brtt. menntmn. Jafnvel þótt n. hafi lagt mikla vinnu í endurskoðun frv., þá má vel vera, að enn megi laga betur. Ég vil lýsa yfir því fyrir hönd n., að hún mun fúslega taka til athugunar brtt. og aðrar ábendingar, sem fram kunna að koma.



Herra forseti. Eins og fram er tekið á þskj. 413 hef ég áskilið mér rétt til að flytja frekari brtt. en nú hefur verið lýst. Þrátt fyrir það hef ég ekki enn komið fram með brtt., en mun e. t. v. leggja þær fram við 3. umr. málsins.

Flm. (Jón Pálmason.) : Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta mál. Greinargerð fyrir því er á þskj. 421. Ég hef komizt að því, að á undanförnum árum, eftir því sem byggingar hjá því opinbera hafa farið vaxandi, hefur farið minnkandi eftirlit með þeim byggingum. Það hefur verið svo, að byggingarframkvæmdir ríkisins úti um land hafa verið undir eftirliti byggingarfræðings. En nú er svo komið, að hann kemst ekki yfir það lengur. Er þetta frv. fram komið í samráði við hann og í samráði. við ráðherra, er þetta mál heyrir undir. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða um þetta meir, en vildi leggja til, að málinu verði vísað til hv. allshn. að þessari umr. lokinni.



Í þessu frv. er ráðgert að setja á fót nýja stofnun, byggingareftirlit ríkisins. Ráðgert er að hafa þar forstöðumann. Hér er um talsvert nýmæli að ræða, og var það þetta, sem kom mér til að kveðja mér hljóðs. Hvað vakir fyrir flm.? Mér skilst, að starf húsameistara ríkisins sé að gera teikningar yfir ríkisbyggingar og að honum hafi verið fengnir menn til eftirlits með byggingunum. Mér sýnist, eins og þetta frv. er nú úr garði gert, að í það vanti ákvæði um, hvernig starf húsameistara skuli vera. - Mér sýnist þetta vera orðin óttaleg grautargerð, sem sízt verður til bóta. Ef þetta frv. er fram komið vegna þess, að húsameistari er ekki starfi sínu vaxinn, þá á að skipta um mann, en ekki setja á fót annað embætti. Svo vantar inn í frv., hvernig samstarfið milli þessara tveggja húsameistara eigi að vera. Ég skal ekki ræða um störf húsameistara ríkisins. Hann hefur gert sumt vel. Mér sýnist, að hér ætti að vera ein stofnun, og mér finnst þetta frv. á engan hátt bæta úr þeim vandræðum, sem hér um ræðir. Mér finnst það óvenjuleg og dýr grautargerð.

Forseti (BG) : Mál þetta er of síðla fram komið, og þarf því leyfi deildarinnar til þess, að það megi koma hér til umræðu. Því miður hefur láðst að geta þess á dagskránni.

Flm. (Jón Pálmason) : Mér skildist á hv. 2. þm. S.-M., sem talaði hér síðast, að hann tæki þetta frv. sem vantraust á húsameistara ríkisins. Því er ekki til að dreifa. Tilgangurinn með frv. er ekki að hindra, að hans starf haldi áfram, og vísa ég þar til grg. frv. Meiningin er, að áfram verði það eins og verið hefur, að húsameistari ríkisins og starfsmenn hans geri teikningar af byggingum, en hann hefur ekki komizt yfir að líta eftir byggingunum og framkvæmdum, þess vegna er þetta frv. fram komið. Ef það verður samþ., verður skrifstofa húsameistara aðallega teiknistofa, en byggingarstofnun ríkisins mun hafa eftirlit með byggingunum og byggingarframkvæmdum. Ég held, að hægt sé að færa rök fyrir því, að á undanförnum árum hafa mistök orðið vegna skorts á eftirliti. Það er góð bending, að nefndin geri sér grein fyrir sambandinu á milli þessara tveggja stofnana. Hér er um mikið nauðsynjamál að ræða, og það er langt í frá, að hér sé um vantraust að ræða á húsameistara ríkisins. Það borgar sig fyrir ríkið að hafa eftirlit með byggingum sínum. Það er kunnugt, að viðhald á húsum ríkisins er ófullkomið, og mundi það heyra undir hina nýju stofnun.



Herra forseti. Mig langar til að fá hér nokkrar upplýsingar. Í 1. gr. er talað um, að eftirlit skuli vera með byggingarframkvæmdum ríkisins á jarðakaupasjóðsjörðum. Í þessu sambandi langar mig til að spyrja, hvort hér er átt við byggingar, sem ríkið styrkir. - Það hefur verið svo, að húsameistari hefur gert teikningar og ráðið gerð húsanna, sem ríkið hefur látið beint reisa. Hann hefur hlutazt til um, hvaða smiðir líta eftir, og falið þeim eftirlit fyrir sína hönd. Um það þarf því ekki lög. Þegar ríkið aftur styrkir byggingarframkvæmdir hjá leiguliðum sínum, hafa þær byggingar, eins og byggingar á einstaklingsjörðum, notið eftirlits og leiðbeiningar hjá teiknistofu landbúnaðarins. Og hafi bóndi á jarðakaupasjóðsjörð erfðafestuábúð, eins og þeir hafa allir, þá má hann byggja á jörðinni, veðsetja hana og taka lán til bygginganna án þess að spyrja ríkisstj. nokkuð að. Það er því ekki hægt að samþ. þetta frv. nema breyta lögunum um óðalsrétt og erfðafestu. En hins vegar tala ég ekki á móti því, að meira eftirlit þurfi með byggingum hins opinbera. Eftirlitið hefur verið þannig, að teiknistofa ríkisins, sem öll hús hefur teiknað, hefur haft eftirlitsmenn í mörgum landshlutum, og hafa þeir litið eftir öllum byggingum, sem lán er veitt til úr byggingarsjóði eða þá endurbyggingarstyrk frá nýbýlanefnd. Húsameistari ríkisins og þeir, sem vinna hjá honum, eru allir launaðir af ríkinu, og þeir líta eftir því, sem ríkið byggir á eigin reikning. Ég vil mælast til þess, að nefndin athugi málið betur. Það er og athugandi, hvort ekki þurfi að breyta erfðafestulögunum. Ég bendi á þetta að gefnu tilefni, það er svo algengt, að Alþ. breyti lögum án þess að athuga, hvaða áhrif þau hafa á önnur lög.



Það er nú upplýst, að gert er ráð fyrir, að það sé ekki meiningin að leggja niður störf húsameistara ríkisins. Það á að hafa tvær stofnanir. Önnur, þar sem teikningar eiga að vera gerðar, en hin, þar sem eftirlitið á að fara fram. Ég tel þetta afar óeðlilegt. Ég álít, að þetta hvorttveggja ætti að heyra undir sömu stofnun. Ég hygg mjög misráðið að samþ. frv. eins og það er nú. Ég gæti vel ímyndað mér og hef líka heyrt fleiri þeirrar skoðunar, að húsameistari ríkisins væri ekki sérstaklega heppilegur til þess að sjá um framkvæmdir, en undirbúningurinn væri hins vegar hans sterka hlið. Ég álít, að til mála gæti komið að skipta þessu þannig, að annar maður sæi um framkvæmdir. Hins vegar tel ég það misskilning að breyta þessu á þann veg að setja upp nýja stofnun. Það er áreiðanlega betra að hafa þetta allt saman heyrandi undir eina stofnun. Forstöðumaður hennar gæti að sjálfsögðu ekki haft þar með allt að gera. Hann þyrfti auðvitað að hafa sína aðstoðarmenn, sem hefðu ýmiss konar sérmenntun í hinum einstöku greinum þessu viðkomandi. Ég held, að þetta frv. þurfi gagngerðra breyt. við og mjög óheppilegt að láta þessi mál heyra undir tvær stofnanir. Það yrði mjög erfitt að hafa það þannig klofið, án þess til einlægra árekstra kæmi. Ég held, að hv. allshn. og flm. ættu að endurskoða þetta mál í heild, og það ætti að setja löggjöf, þar sem tryggðar væru styrkari framkvæmdir en nú er.

Flm. (Jón Pálmason) : Eins og fram er tekið í grg., er frv. þetta flutt vegna þess, að komið hefur í ljós, að byggingareftirlit ríkisins er alveg ófullnægjandi, og játaði hv. 2. þm. S.-M. það svona hálfpartinn. Ég held, að eins og nú er, sé allsendis ófullnægjandi trygging fyrir því, að ekki sé meira opinberu fé en þyrfti eytt í byggingum. Það má um það deila, hvort stofnun þessi ætti að standa undir húsameistara ríkisins. En eins og fram kom í ræðu hv. 2. þm. S.-M., mætti ætla, að eins gott væri að skipta þessu. Í Búnaðarbankanum er Teiknistofa landbúnaðarins, og á hana verðum við bændur að treysta, en það er engin trygging fyrir því, að eftirlitið með framkvæmdunum sé nógu gott. Eins og fram er tekið í grg., eiga að vera tengsl við l. um byggingarsamþykktir í sveitum, þannig að fulltrúar byggingaeftirlitsins gætu um leið verið starfsmenn samþykktar héraðanna. Varðandi það, sem hv. 2. þm. N.-M. spurði, hvort til þess sé ætlazt, að byggingareftirlitið hafi með höndum eftirlit með þeim byggingum, sem ríkið styrkir en ekki á, þá svara ég já. Varðandi það, hvort þetta væri ekki í mótsögn við eða rækist á l. um ættaróðul., þá er því að svara, að skv. l. um byggingarsamþykktir er beinlínis til þess ætlazt, að slíkt eftirlit sé haft. Varðandi það atriði, að kostnaðurinn af eftirlitinu leggist á byggingarnar er það að segja, að ég tel það mjög hagkvæmt fyrirkomulag. Þar gildir það sama og við hafnargerðir og því um líkt. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta meira, en vænti skilnings hv. þm. á því, að hér er um mjög aðkallandi mál að ræða. Hér er farið fram á, að ekki sé stórfé kastað á glæ vegna tryggingar- og eftirlitsleysis.



Ég færði hér fram áðan nokkrar ástæður fyrir því, að ekki væri heppilegt að skipta störfum um of við byggingar þær, sem hér um ræðir, og hefur hv. flm. ekki reynt að hnekkja þessari skoðun minni, en ég vildi segja það, að ég tek undir þau ummæli hv. flm., að nauðsyn sé á auknu eftirliti. En þetta væri hægt að gera með einni stofnun, sem hefði á að skipa nægilega mörgum forstjórum og fulltrúum þeirra, sem yrðu að sjálfsögðu menn með sérmenntun hver á sínu sviði. Og það þyrfti að sjá um, að þessi stofnun hefði eftirlit með öllum byggingum, reistum af ríkinu. Ég er sem sé sammála hv. flm. um nauðsyn aukins eftirlits, en honum ósammála um skiptinguna.



Herra forseti. Ég get skilið það, að hv. þm. A.-Húnv., sem þekkir mistök þau sem orðið hafa í kjördæmi hans á Skagaströnd við byggingar, sem þar er verið að reisa, telji, að hann þekki mistök. Það er vitað, að timbrið var keypt miklu dýrara en þurfti, og er nú verið að semja um afslátt af áður umsömdu verði. Og þó áttu nefndir að sjá um þetta. Svona mistök eiga ekki að koma fyrir. Í sambandi við það, hver eigi að bera kostnaðinn af byggingareftirlitinu, þá álít ég, að ekki sé hægt að segja við mann, sem fengið hefur erfðafestu á jörð og þarf að byggja þar upp: Nei, góði minn, það opinbera hefur eftirlit með þessu og þú verður að hlíta því, sem það segir, og borga allan kostnað við það. Ég held, að þetta sé ekki hægt að segja skv. l. um erfðafestu og óðalsrétt.

Flm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Ég vildi aðeins gera stutta aths. Það er rangt hjá hv. 2. þm. N.-M., að frv. þetta standi í nokkru sambandi við einhver mistök á Skagaströnd. Mér er yfirleitt ekki kunnugt um nein mistök þar. Þær byggingar, sem verið er að reisa þar, hafa verið boðnar út í akkorði, og ekkert hefur enn þá komið fram um nein mistök. Þetta er því algerlega gripið úr lausu lofti, eins og svo margt, sem þessi hv. þm. kemur með hér á hv. Alþ.