Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Enda þótt þetta sé mjög stórt mál og eitt af stærstu málum fjárhagslega, sem liggur fyrir þessu þingi, get ég verið mjög fáorður í framsögu minni fyrir málinu. Það stafar af því, að meiri hl. n. hefur gefið út nokkuð ýtarlegt nál. um málið á þskj. 288 og einnig vegna þess, að þetta frv. hefur verið ákaflega mikið rætt í Nd. Að vísu er ekki hægt að segja, að það dugi fyrir þessa hv. d., en einnig í þeim útvarpsumr., eldhúsdagsumr., sem nú standa yfir, var þetta mál t. d. mikið rætt í gærkvöld, og má búast við, að það verði enn meira rætt í kvöld. Ég held því, að ég geri ekki annað en spara dýrmætan tíma þingsins með því að sleppa því að ræða málið, þó að ég sé að sjálfsögðu reiðubúinn til umr. um það, ef tilefni gefst til. Ég vil þó segja það aðeins, að þetta mál er í rauninni ekki annað en staðfesting á bráðabirgðal., sem stj. gaf út 2. ágúst í sumar og eru þegar komin í framkvæmd, þannig að í rauninni er ekki um það að ræða, hvort í þessi togarakaup skuli ráðast, heldur er meira um að ræða gagnrýni á stj. fyrir að hafa gert þessa ráðstöfun. Svo er aftur af hinni hálfunni nauðsyn málsins og hve sjálfsagðar þessar ráðstafanir hafa verið. En um sjálft málið er ekki að ræða í rauninni, því að það er þegar samkv. bráðabirgðal. komið svo langt í framkvæmdinni, að aftur verður ekki snúið. Ég vil svo fyrir hönd meiri hl. n. mæla með því, að þetta frv. verði látið ganga áfram og vona, að á því verði ekki fyrirstaða, því að hvorki í Nd. né hér hefur verið ágreiningur um að afgr. málið sjálft, heldur frekar um einstök atriði þess.



Herra forseti. Ég er hv. frsm. meiri hl. sammála um það, að ekki þýði að ræða þetta mál hér, sökum þess að það er þegar búið að taka allar ákvarðanir í því og Alþ. gæti ekki breytt því nema í smáatriðum. Hins vegar veit ég ekki, hvort umr. eins og í gær hafi svo mikið gildi, að þess vegna sé ekki ástæða til að ræða þetta hér. Ég tek það fram í nál. og staðfesti það hér, að það er enginn ágreiningur um nauðsyn þess fyrir þjóðina að fá ný framleiðslutæki og þá einnig togara, og gildir sama um það, hvaða stjórn hefði verið við völd. En það verður að fylgja sömu reglu um þessa framkvæmd sem um aðrar, að hún sé framkvæmd á skynsamlegan hátt. Ýmsir telja samningana um togarana ekki sem hagkvæmasta, og allir sjá, hvað þeir eru dýrir. Það eru til skynsamir menn, þar á meðal gamlir togaraskipstjórar, sem telja skipin ekki að öllu leyti hentug til veiða hér við land. T. d. sé lestarrúm þeirra of lítið til þess að henta hér. Ég játa fáfræði mína á því, hvernig togarar eiga að vera, en ég veit, að allir hlutaðeigendur eru ekki ánægðir. Þá er hér og annað atriði, og þar er aðalágreiningur milli Framsfl. og stj. Við teljum, að gera þyrfti ráðstafanir til þess, að tilkostnaður við rekstur þessara tækja yrði ekki svo mikill, að þau geti ekki borið sig. Þessi l. eru alveg einstök í sinni röð, bráðabirgðal. eða m. ö. o. lög, sem stjórnin setur sjálf, og þar er veitt hærri lánsheimild en áður hefur þekkzt. Ég er búinn að vera lengi á Alþ., en ég man ekki til þess, að það væri venja ríkisstjórnanna að veita sér sjálfar lánsheimild með brbl., og ef slíkt er gert, þá er aðhald Alþingis orðið harla lítið. Og tel ég þetta varasama braut. En ég þykist vita, að þetta verði afsakað með því, að samningar hafi borið svo bráðan að, að ekki hafi verið tími til að kalla saman Alþ., og kann svo að vera. En hitt er vitað, að ríkisstj. var margaðvöruð í sambandi við þingfrestunarmálið í fyrra vegna aðkallandi vandamála, en hún skellti skollaeyrum við því, og hún var fyrirfram ákveðin í því að gefa út bráðabirgðalög. Ríkisstj. kann að hafa borið þetta áður undir stuðningsflokka sína, en ekki undir Framsfl. En ég álít, að í öllum þingræðislöndum beri að ræða við alla flokka þingsins um slíkt mál sem þetta, áður en brbl. eru gefin út. Þetta er utanríkismál, þótt það sé nokkuð sérstaks eðlis, og það er sérstök n. starfandi milli þinga, sem hægt hefði verið að bera þetta undir. En ríkisstj. segir máske sem svo, að niðurstaðan hefði orðið sú sama og því sé allt í lagi. En þetta er hættulegt fordæmi, og það getur verið, að niðurstaðan yrði ekki alltaf sú sama. Ég ætla svo ekki að gera þetta frekar að umtalsefni, en þessu máli er ráðið til lykta án þess að vera borið undir Framsfl., og að málið er lagt fyrir Alþingi, er aðeins til þess að fullnægja formi, og sé ég því ekki ástæðu til að taka þátt í því. Hæstv. ríkisstj. ætlar sér allan heiðurinn, af þessu sem öðru, og ég hef enga löngun til að taka hann af henni eða ábyrgðina. En ég tek það fram, að ég tek ekki þátt í atkvgr., því að það er bara fyrir siðasakir, að ég og mínir flokksbræður fáum að greiða atkv. um þetta. Þó er hér eitt atriði, sem ég álít, að beri að breyta, en það er lántökuheimild í 2. gr. frv., sem stj. er veitt. Hæstv. forsrh. sagði í gærkvöldi, að það væri fullvíst, að þessir togarar væru seldir, þegar þeir væru tilbúnir, og ríkin væri því aðeins eigandi þeirra í bili. Samningarnir eru þannig, að ríkið á ekki að greiða nema 10% af verðinu í bili, en lánsheimildin er miðuð við allt verð skipanna. Og sé ég ekki, að það breyti samningunum nokkuð, þótt lánsheimildin væri lækkuð. Mér virtist, að miklu lægri lánsheimild mundi nægja, eða 10 millj. kr., en ég hef ekki viljað ganga svo langt, en legg til, að hún verði lækkuð um helming, eða niður í 30 millj. kr., og tel ég, að þetta hindri alls ekki framgang málsins. Á bls. 2 í nál. meiri hl. segir líka, að ekki sé líklegt, að nokkru sinni kæmi til þess, að ríkissjóður þyrfti að svara út öllu þessu fé, og hefði lánsheimildin því mátt vera lægri. Hv. meiri hl. segir því, að lánsheimildin hefði mátt vera lægri, og þegar það er upplýst, að svo er, því þá ekki að lækka hana? Og hvers konar stjórnardekur er það, ef þingmenn greiða atkv. að þarflausu gegn eigin sannfæringu?

Gísli Jónsson Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að vanir skipstjórar teldu, að það væri of lítið lestarrúm í þessum togurum. En ég vildi nú spyrja hv. þm., hvaðan honum kemur heimild til þess að fullyrða svona hluti. Ég hélt ég þekkti nokkuð til þessara mála, og ég get upplýst hv. þm. um það, að í fyrstu fékk ríkisstj. menn með sérþekkingu til þess að athuga, hvaða gerð væri heppilegust á togurum. Og áður hafði farið fram samkeppni og veitt verðlaun fyrir frumdrætti að framtíðartogurum, og kom þá margt fram, sem tekið var til greina við gerð þessara togara. Þegar svo er komið, er send út nefnd, tveir útgerðarmenn og einn bankastjóri, til þess að leita fyrir sér um byggingu á þessum skipum. Þeir hafa fund með útgerðarmönnum, áður en þeir fara, þar sem útgerðarmenn, sem stundað hafa þessa atvinnu yfir 30 ár, eru saman komnir, og þar er saman komin mesta þekking á þessum málum, sem fáanleg er hér á landi. Og þessir menn eru sammála um að gefa þessum mönnum þær upplýsingar, sem þá voru fyrir hendi í málinu, sem þó voru þá ekki annað en það, að þeir töldu réttast, að þessari fyrri n. væri falið að tryggja byggingarstöðvar og fá grundvallarverð, byggt á þeim beztu stærðum og útbúnaði á togurum, sem til væru í hverju landi. Annað er ekki þessum mönnum falið. Þeir leita fyrir sér á Norðurlöndum og fá þaðan tilboð og sömuleiðis í Englandi, - ekki hjá neinum fúskurum og viðvaningum, heldur allra beztu togarabyggingastöðvum, sem til eru í Bretlandi, og þeim einu togarabyggingastöðvum, sem Bretar sjálfir vilja láta byggja sín skip. Þessir menn gera svo tilboð á þeim grundvelli, að þau séu eftir þeim teikningum og lýsingum, sem þeir hafa bezt gert sín skip með 170 feta lengd. Þegar svo er komið, er enn sett nefnd, sem á að gæta hagsmuna fólksins, sem vinna á á skipunum, svo sem útbúnað skipverja og útbúnað öryggistækja o. s. frv. Þar eru til þess settir alveg sérstaklega vel valdir menn, þaulvanir skipstjórar og útgerðarmenn, til þess að koma sér saman um, hvað eigi að velja úr þeim tilboðum, sem fyrir lágu. Þeir komust að þeirri niðurstöðu, að ensku tilboðin væru hagkvæmust, þó að breyta þyrfti frá þeim, vegna þess að þau eru ekki eins og við vildum helzt. Þá leitaði ríkisstj. álits útgerðarmanna um, hvaða skip þeir vildu helzt, og af öllum þeim hópi útgerðarmanna, sem þar kom saman um málið, komu allir sér saman um, að undanteknum einum manni, að þeir vildu þessa tegund skipa, sem pöntuð voru 28 skip af. Aðeins einn maður vildi taka á sig áhættuna af því að panta dieselskip. En hinir allir vildu gufutogara með olíukyndingu. - Nú var það ekkert víst, að þessi skip lentu öll hjá þessum mönnum. Það voru þá komnar yfir 30 eða jafnvel um 40 beiðnir um skip, og gat verið, að þessi skip lentu hjá öðrum mönnum en útgerðarmönnum þessum. Hefði það nú verið rétt af hæstv. ríkisstj. að ganga fram hjá einróma áliti þeirra manna, sem þarna voru til kvaddir til ráðgjafar, til þess að panta í stað þess eitthvað annað handa þeim, sem skip vildu kaupa, og þá eftir ráðum þeirra manna, sem minna vit höfðu á málunum? Ég held, að það hefði verið ákaflega varhugavert. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki gert annað en að fara eftir till. þeirra manna, sem ætluðu að kaupa og nota skipin og höfðu mesta þekkingu á því, hvernig skipin ættu að vera. Enda völdu þeir mann eins og Aðalstein Pálsson til þess að gæta hagsmuna sinna á þessu sviði við endanlega samninga. - Og svo kemur hv. 1. þm. Eyf. og lýsir yfir í nál. sínu, að ekki neitt af þessu sé hagkvæmt. Það er sagt í nál., að það sé um deilt. Og hv. 1. þm. Eyf. sagði í ræðu sinni, að það væri álit margra vanra skipstjóra, að þessir samningar væru ekki hagkvæmir 

Ég dreg ekkert í land. Ég veit, hvað ég sagði.

- Um faglegu hlið málsins er það enn fremur að segja, að strax er komið er til samninga, eru allar stækkanir, breyt. og endurbætur, sem óskað var eftir á skipunum frá fyrri samningum, reiknaðar nákvæmlega á sama verðgrundvelli og fyrri tilboðin voru. Og útkoman er þannig, að kostar hvert skip, eftir nákvæmlega sömu grundvallartölum eftir fyrra tilboðinu, rétt um 100 þús. sterlingspund, eða um 36% meira en n. hafði samið um. Þetta hygg ég, að slái niður ekki aðeins orðróm, sem gengið hefur um þessi mál, heldur líka fullyrðingar um það, að það hefði verið hægt að semja miklu hagkvæmar um þessi skip, eins og þau voru endanlega pöntuð, ef samið hefði verið strax um að smíða þau þannig, er samningar byrjuðu. Lestarrúm þessara skipa er allt að því tvöfalt á við það, sem þekkzt hefur hér áður, og þó hafa þessi skip miklu meira borð frá sjólínu og upp að þilfari en þekkzt hefur áður á íslenzkum skipum, sem alls ekki er lítið atriði til öryggis fyrir menn, sem á þeim starfa. Og það var lögð áherzla á að tryggja svo öryggi þessara manna, að aldrei komi til umræðu, að skipunum kunni að verða sökkt fyrir gleymsku, eins og hér hefur verið haldið fram, alveg rakalaust. - Útgerðarmenn ættu að vita, hve mikið lestarrúm þeim hentar í skipum sínum og hvort það er hagur fyrir þá að stækka það fram yfir það, sem eðlilegt er. Og þeir ættu að vita um þetta betur en hv. 1. þm. Eyf. Og um þetta hefur aldrei verið deila milli útgerðarmanna. Sá eini fyrirvari, sem gerður hefur verið viðvíkjandi byggingu þessara skipa, er, að útgerðarmenn hafa áskilið sér þann rétt, enda hefur hann verið tryggður, að þeir mættu á einhvern hátt breyta innréttingu skipanna fyrir mannabústaði í þeim. En í því sambandi er engar breyt. aðrar um að ræða. Og þetta er sönnun fyrir því, að útgerðarmenn séu ekki óánægðir með þessa samninga, enda var þetta málefni búið að ganga í gegnum þeirra hendur, þrautathugað af þeim og athugað frá öllum hliðum. - Og svo segir hv. 1. þm. Eyf., að það sé síður en svo, að allir hlutaðeigendur séu ánægðir með þessa samninga. Ég veit ekki, hvaða hlutaðeigendur það eru, því að allir hlutaðeigendur, sem tekið hafa þátt í undirbúningi þessa máls, hafa lýst ánægju sinni yfir undirbúningi og framkvæmd þessa máls. Það kunna þá kannske að vera einhverjir pólitískir angurgapar Framsfl., sem ekki eru ánægðir með þessi mál. En það eru ekki hlutaðeigendur, sem ætla að kaupa skipin, því að þeir hafa sannarlega fengið að segja sitt álit í þessu máli. Ég ætla þá að snúa mér dálítið að hinni almennu hlið málsins, þar sem hv. 1. þm. Eyf. ræddi sumpart um það, að ríkisstj. hefði tekið sér hér heimild sjálf til þess að gefa út heimildarlög. Ég vil í sambandi við þetta benda hv. 1. þm. Eyf. á, hvort hann sé búinn að gleyma, hvað gerzt hefur á undanförnum árum hjá þáv. hæstv. ríkisstjórn. Er þessi hv. þm. búinn að gleyma því, er Vilhjálmur Þór rétt eftir þingslit 1944 óskaði eftir heimild til þess að gera stórkostleg kaup á vissum eignum? Og virtist okkur þm., að hann hefði getað spurt um þetta í þinginu. Svo gerði hann þetta gegn till. eins þingflokks. Og veit ekki hv. 1. þm. Eyf. líka., að fyrrv. ráðh. samdi um kaup á Svíþjóðarbátum, án þess að spyrja þingið um það og ákveðið á móti vilja eins þingflokks, eins og þau kaup voru gerð? Því að það var hægt að sanna, að miklu meira fé var gefið fyrir þann skipastól en þurfti að gera. - Hv. 1. þm. Eyf. virðist vera ákaflega gleyminn á glappaskot síns eigin flokks, en vill telja það stórkostlegar syndir, þegar önnur ríkisstjórn, sem hans flokkur ekki styður, fer ekki lengra, heldur miklu skemmra í setningu heimildarlaga. - Svo segir hann: Þetta er utanríkismál, og hvers vegna er hv. fjhn. að skipta sér af þessu máli, en því ekki vísað til utanrmn. ? Ég held, að hv. minni hl. n. hefði átt að gera till. um að senda málið þangað, úr því að þetta mál snertir að hans áliti kannske ekkert fjárhag landsins, heldur er hreint utanríkismál. Að síðustu vildi ég minnast á brtt. hv. 1. þm. Eyf. um að lækka upphæð lánsheimildar ríkisstj. til framkvæmda togarakaupa úr 60 millj. kr. í 30 millj. kr. og upplýsa dálítið í sambandi við það atriði, sem ég er ekki viss um, hvort hv. fjhn. hefur verið ljóst. Það er að vísu rétt, að það var eitt af því, sem tókst að laga frá uppkastinu að samningnum á sínum tíma, sem fyrst var gert, - sem var almennt uppkast milli skipabyggjendanna í Bretlandi og kaupendanna, og er það prentaður samningur venjulega, sem samningan. brezku skipabyggingastöðvarinnar notar sem samning og fæst varla til þess að hvika frá viðkomandi innborgun, - að innborgunin var lækkuð um 10%, og til þess þurftu þeir, sem um það tóku ákvörðun, að halda fund. En á sama tíma varð ríkisstj. Íslands að leggja fram fé í banka á Englandi fyrir upphaflega tilteknu upphæðinni. Og ríkisstj. varð að hafa heimild fyrir láni til þessa eða ábyrgð fyrir því, að féð yrði greitt. Svo að það er eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. þyrfti að fá heimild til að taka lán fyrir allri upphæðinni. Þetta fé var sett á sameiginlegt nafn kaupenda skipanna og byggjenda, og skipakaupendur og skipabyggjendur gátu ekki hreyft það, nema með því að fullnægja samningnum. Nú var rýmkað svo um þetta, að ekki þurfti að hafa svo mikið fé þannig bundið, eins og samningurinn fyrst ákvað. En það er eðlilegt, að öll upphaflega upphæðin væri tekin á frv. þetta, og það hefur sjálfsagt verið byggt á því, þegar upphæðin var tekin í bráðabirgðal. Og þetta atriði, hvaða upphæð menn vilja hafa í þessu tilfelli í frv., er náttúrlega enginn prófsteinn á það, hvort menn greiða atkv. frjálst eða bundið um þetta mál. Það þekkist nefnilega alls ekki þessi aðferð hjá stjórnarstuðningsmönnum, að þeir séu alltaf í hlekkjum. En það er eins og hv. 1. þm. Eyf. geti ekki hugsað sér annan hugsunarhátt en þann, að menn séu við atkvgr. í stálhlekkjum. Ég veit ekki, hvort hann er vanur við þetta í flokki sínum. En hann ætti a. m. k. að hafa mjög orðið var við það þann tíma, sem við höfum átt sæti saman á þingi, að ég hef hvorki í umr. né við atkvgr. komið þannig fram í málum hér á þingi, að hann gæti haldið, að ég væri í hlekkjum. Og það er ekki sæmandi hv. þm. að bera slíkar ásakanir á meðþm. sína. Hitt er allt annað atriði, að þeir kunna að hafa aðrar skoðanir á þessu máli, m. a. af því að þeir hafi sett sig betur inn í málið en þessi hv. þm. hefur gert. Það hefur komið í ljós, að hann hefur ekkert vit á málinu, heldur fjandskapast gegn því. Og meðan svo stendur á um menn, geta þeir ekki litið óhlutdrægt á mál. Menn verða að losa sig við slík bönd, áður en þeir geta talið sig greiða atkv. frjálst um mál. Ég vil svo aðeins að síðustu leyfa mér að leiðrétta eitt atriði í nál. hv. meiri hl. fjhn., þar sem sagt er, að 170 feta skipin með dieselvél séu um 2 þús. sterlingspundum ódýrari hvort en hinir 28 af nýju togurunum, sem eru með olíukyndingu en gufuskip. Þessi tvö skip eru 4 þús. sterlingspundum ódýrara hvort, þar sem hinir 28 eru 98 þús. sterlingspund hver, en hvor dieseltogaranna er 94 þús. sterlingspund. Og meginástæða þess, að ekki var horfið að því að kaupa fleiri skip með dieselvélum, var það, að allir útgerðarmenn, að einum undanteknum, vildu heldur hina tegundina, og auk þess var útilokað að fá eitt einasta dieselskip af þessum togurum, sem átti að smíða, hingað fyrr en árið 1948. Við hefðum því þurft að bíða til ársins 1948, ef við hefðum viljað fá dieselskipin. Hins vegar er einnig vafi á því, að rétt hefði verið að útvega 30 dieselskip til landsins á næstu árum, með því að geta átt vísa aðeins um 60 dieselvélstjóra innanlands á sama tíma. En þeir eru til hér nú. - En það, sem vakið hefur langmesta athygli nú í Bretlandi í sambandi við þessar skipasmíðar, er hitt, að enskir útgerðarmenn eru óánægðir yfir því, að Íslendingar með þessu lokuðu algerlega öllum togarabyggingastöðvum fyrir brezkum útgerðarmönnum til 1948, þannig að Íslendingar eru þá búnir að koma út með allan sinn nýja flota, 30 skip, þegar hinir geta byrjað að byggja. Og það er ekkert lítið atriði. Og þeir eru á Englandi nú að gera við sín skip, sem koma frá stríðsnotkun, og kostar það yfir 30 þús. sterlingspund að gera hvert þeirra í stand: Svo geta menn reiknað út eftir því, hvort þeir vilji ekki heldur borga 98 þús. sterlingspund fyrir alveg nýtt skip en að borga yfir 30 þús. sterlingspund til þess að gera við skip, sem er heldur minna og ekki eldra en frá 1935 og 1936. - Þetta ætti að gefa hv. 1. þm. Eyf. ofurlítið meira ljós en hann hefur haft áður um þessi atriði.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. Barð. sagði til leiðréttingar viðvíkjandi dieseltogurunum, skal ég geta þess, að ég hafði það, sem stendur í nál., eftir hæstv. forsrh., er hann sagði í ræðu, sem hann flutti í hv. Nd., sem var komin inn skrifuð. Það leiðréttist að sjálfsögðu, enda skiptir það ekki máli, nema allt er réttara, sem réttara er. Af því að hæstv. forsrh. er hér ekki viðstaddur og ekki neinn úr hæstv. ríkisstjórn, sem mundu vafalaust svara aths. hv. 1. þm. Eyf., minni hl. n., er hann ræddi um bráðabirgðal. og setningu þeirra, þá finnst mér rétt að minnast á það nokkrum orðum, enda þótt hv. þm. Barð. gengi alveg frá því máli. - Það má vissulega segja, að bráðabirgðalagasetningarleiðina eigi ekki að fara um skör fram. Það hefur þó aukizt allmikið í seinni tíð, að sú leið hafi verið farin. Og eins og hv. þm. Barð. tók fram, leyfði næsta ríkisstj. á undan þeirri, sem nú situr, sér að gefa út mjög djarfleg bráðabirgðalög, hafandi ekki fylgi eins einasta þm. á Alþ., svo að það er undarlegt, að sú ríkisstj. skyldi yfirleitt leyfa sér bráðabirgðalagasetningarleiðina. Hitt er vitanlega allt annað mál, að ríkisstjórn með sterkum stuðningsmönnum, sem hún getur náð til, gefi út bráðabirgðalög og spari með því fyrirhöfn og stórkostlegan kostnað við að kalla alltaf þing saman, þegar svo ber undir, að löggjöf vantar til einhverra nauðsynlegra framkvæmda. Það væru ekki nein forsvaranleg vinnubrögð í slíkum kringumstæðum að kalla í hvert skipti þing saman, þegar svo stæði á. Það er að vísu rétt, að það er ekki Alþingi um að ræða, nema það komi formlega saman, en þó eru mennirnir hinir sömu og á Alþ., sem að því standa á bak við ríkisstj. að setja bráðabirgðalög, er ríkisstjórn leitar álits stuðningsþm. sinna milli tveggja þinga um setninga bráðabirgðalaga. Og ef þeir þm. telja sig sammála setningu vissra bráðabirgðal., þá er það ekki nema hreinn eintrjáningsháttur að halda, að það sé ekki alveg eins hægt þannig að setja lög upp á væntanlegt samþykki þm. Ríkisstj. gerir þetta á eigin ábyrgð, eftir að hafa kannað vilja stuðningsmanna sinna, og verður þá að víkja úr sessi, ef hún setur bráðabirgðalög þannig, að þau verða síðan ekki samþ. Og ég get upplýst, að það er fjarri því, að hér sé um slíkt að ræða, að ég hafi ekki orðið var við nokkra gagnrýni á þessu máli af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstjórnar. Þá kom hv. 1. þm. Eyf. með það, að vanrækt hefði verið að bera málið undir Framsfl. Og það getur verið, að ræða megi um það, en þetta er hreint álitamál. Hitt er svo annað mál, að vitanlega hefði ekki nokkurt svar fengizt frá þeim flokki. Það er sama, um hvað núv. hæstv. ríkisstjórn spyr Framsfl., hann svarar ekki og telur sig ekki skyldugan til að svara. Hann hefði sennilega svarað á sama hátt og oft í öðrum málum, að hann væri með þessu máli, ef það væri tryggt, að framleiðslukostnaður lækkaði og dýrtíðin lækkaði í landinu, - þannig að þessi skip hefðu verið komin á aðrar hendur áður en framkvæmd slíkrar lækkunar hefði verið búin. Og í báðum hv. þd. kljúfa framsóknarmenn fjhn. í þessu máli, án þess þó að vera á annarri skoðun um sjálfan kjarna málsins. En þeir leita uppi smáatriði, til þess að geta klofið n. Geta má því nærri, hvernig þeir hefðu svarað í þessu efni. Hitt er annað mál, að það hefði verið formlegra að spyrja þá um álit í þessu máli. En svör þeirra geri ég mér ákaflega litlar vonir um, satt að segja. Hv. 1. þm. Eyf. var að segja, að ágreiningur væri ekki um það milli Framsfl. annars vegar og hins vegar hinna flokkanna, hvort hægt væri að fá togara, heldur um það, hvernig líkurnar væru fyrir að reka þá með góðri afkomu, þannig að búið væri að lækka dýrtíðina og koma ýmsu í lag áður en skipin væru keypt. En það hefði verið sama sem að afsala sér þessum skipum. Og hv. þm. Barð. hefur nú dregið það fram, hve mikils virði það var að koma samningum á einmitt nú. Þá er það með lánsheimildina. Það er satt, sem hv. þm. Barð. sagði um þetta mál, en það lá ekki fyrir n. En mér datt í hug, að ríkisstj. yrði á einhvern hátt að hafa ráð á andvirði skipanna, a. m. k. bankaábyrgð eða slíkt. Og hvaða meining var það að ákveða lánsheimildina lægri en komið gat til mála, að ríkisstj. þyrfti hana mesta að nota? Mér skilst hv. 1. þm. Eyf. hafa gengið algerlega fram hjá því, sem stendur í 2. gr. frv.: „Til framkvæmda á 1. gr.“ En framkvæmd fyrstu gr. frv. er að láta smíða eða kaupa allt að 30 togara erlendis. með það fyrir augum, að þeir verði seldir einstaklingum, félögum eða bæjar- og sveitarfélögum. Það er því ekki hin minnsta hætta í því fólgin, þó að lánsheimildin sé ákveðin rífleg, því að lánsheimildin er bundin við þetta eina verkefni, sem í 1. gr. frv. getur, og hlýtur að falla svo fljótt úr gildi sem ríkisstj. er búin að framkvæma þetta, þ. e. a. s. ríkisstj. hefur ekki heimild til lántöku vegna þessa ákvæðis l., nema til þess og að svo miklu leyti sem hún þarf aðeins til þess að framkvæma þetta. Það mætti alltaf setja upp dæmi og þykjast reikna út, hve lágt ríkisstj. hefði getað farið. En það er ekki hygginna manna háttur að leggja upp í ferðalag með fé, sem þeir geta hugsað sér að geta komizt allra minnst af með. Hitt er betra, að vera birgur, og í þessu tilfelli einnig fyrir hæstv. ríkisstjórn. Og maður getur ekki ímyndað sér, að hæstv. ríkisstj. hafi tilhneigingu til þess að taka meira lán til þessa en þörf er á. Og það hefur ekki komið fram gagnrýni um það, hvernig ríkisstj. hafi tekizt í þessu atriði. Hins vegar hefur komið fram skörp gagnrýni frá hv. 1. þm. Eyf. um þetta mál að öðru leyti. Það var engu líkara eftir hans ræðu en að menn hefðu farið út í þeim erindum að undirbúa kaup þessara skipa, sem aldrei hefðu skip séð. En það voru tveir útgerðarmenn, sem áttu að hafa gott vit á þessu, og einn bankastjóri, sem er, gegnum sitt langa starf, þaulkunnugur þessum málum. Og það er svo fjarri því, að illa tækist til um þeirra ferð, að ég hygg, að flestum hafi komið það alveg á óvart, hve vel ferð þeirra tókst. Ég heyrði talað um, að daufar vonir væru til þess, að hægt væri að fá mikið af skipum byggt til þess að kaupa hingað og leyfi fyrir þeim. Það var búið að knýja í gegn leyfi fyrir 6 togurum. Og ég hitti þá menn, sem stóðu mjög nálægt framkvæmd þessa máls, sem voru mjög vondaufir um það, að meira fengist flutt hingað af skipunum frá Bretlandi en það. Það varð mönnum því hið mesta fagnaðarefni, að þessir menn, sem út voru sendir, höfðu fengið leyfi fyrir og samninga við beztu skipasmíðastöðvar á Englandi um smíði á 30 togurum. Ég held, að mönnum hafi komið þetta ákaflega á óvart. - Og viðvíkjandi því, að sendar voru út tvær nefndir til samninga um þessi mál, þá var síðari nefndin send út þannig, að beinlínis var gert ráð fyrir henni af fyrri nefndinni, þannig að síðari n. skyldi, þegar til kæmi, ganga frá endanlegum samningum. Þeir menn, sem sendir voru út fyrr, fyrri nefndin, gengu frá samningum, eftir því sem hægt var þá, til að tryggja stjórnarleyfi og að tryggja skipasmíðastöðvar. Og svo eru sendir til þess færir menn að gera endanlega samninga um skipasmíðarnar. Þó að þeir, sem fóru í fyrri n., hefðu góða þekkingu, sem þurfti til skipakaupa, voru þeir ekki fagmenn í samningagerð. Það hefur verið sagt hér, að þessar breyt., sem gerðar voru á málinu síðar, beri vott um, hve mál þetta hafi verið illa undirbúið. Það má náttúrlega alltaf segja þetta, og að bezt væri, að áður en byrjað var á málinu, ættum við að hafa getað vitað út í yztu æsar, hvernig við vildum haga smíði skipanna. Það þarf reyndar bara ekki annað en að byggja hús, til þess að menn sjái ekki allt fyrirfram, hvernig menn vilja svo síðar hafa það, þannig að menn vilja breyta ýmsu, jafnvel meðan verið er að byggja húsið. Þar að auki er þess að gæta, að jafnvel þegar fyrri nefndin fór utan, höfðum við tiltölulega óákveðnar vonir um, hvernig þetta málefni tækist í bráðina, og var því eðlilegt, að ekki væri búið að rannsaka til hlítar, hvernig menn vildu hafa þessi skip. Þá lá heldur enginn verðgrundvöllur fyrir. Og hvort menn vilja kaupa vandaðan hlut, getur farið nokkuð eftir því, hvert verð hans er. Þegar fengið var leyfi fyrir þessa 6 togara og látið var uppi, hvert verð þeirra mundi verða, þá var tími til þess kominn að leita álits um það, hvort menn vildu ekki kaupa fleiri sams konar skip með sömu kjörum. Og það var einróma álit hæstv. ríkisstj. og annarra manna, sem við málið komu, að menn vildu fá enn þá betri skip og betur út búin, búin meiri þægindum og betri tryggingum fyrir þá, sem áttu að vinna um borð í skipunum. Það er leiðinlegt, að menn skuli ekki sameinast um það að vera ánægðir yfir því, sem vel tekst. Það er leiðinlegt, eftir að búið er að gera fasta samninga um byggingu á þessum skipum og borga fyrstu útborganir og allt þess konar, að þá skuli enn vera sagt, að nú sé sá gallinn á, að þetta fari aldrei í ganginn. Það hefði fremur mátt segja þetta fyrir dálitlu síðan, en ekki eftir að þetta mál er komið svona vel af stað. Hv. 1. þm. Eyf, talaði um, að einhver skipstjóri hefði verið, sem hefði sagt, að það væri of lítið lestarrúm í þessum skipum. Hvenær veit hv. 1. þm, Eyf, um það, að allir hafi orðið sammála um, hvernig svona hlutir eiga að vera, eins og t. d., hvernig skip eiga að byggjast. Í öllum þessum hlutum verða menn að velja milli eins og annars. Ég hef ekki vit á því, hvernig byggja á togara. En það er varla til nokkur sá hlutur, að menn verði ekki að velja um hann á milli tvenns eða fleira. Þó að ekki sé um að ræða nema að byggja eitt lítið hús, þá verður maður að fórna einum kosti fyrir annan og svo endanlega að koma sér niður á, að svona sé þetta eða hitt viðkomandi húsbyggingunni eftir öllum atvikum heppilegast. Svo geta náttúrlega menn komið og sagt: Ég hefði viljað hafa þetta öðruvísi. - Og það er alltaf vitað, að sumir menn finna alltaf eitthvað að öllu, meinhorn, sem alltaf eru á móti því, sem ákveðið er.



Herra forseti. Venjulegur fundartími er nú liðinn og get ég verið fáorður og það því fremur, sem hv. þm. Barð., sem þóttist nú vera að svara mér, svaraði einhverri ræðu, sem hér hefur ekki verið haldin og hann bjó til. Hann spurði mig, hvaðan mér kæmi vit til þess að dæma um togara og talaði í þeim dúr, eins og ég hefði verið að finna að gerð þeirra togara, sem keyptir hafa verið. Ég hygg, að það hafi komið fram í handriti skrifara og hv. þdm hafi einnig heyrt, að ég hef ekki látið eitt einasta orð falla um það að lasta gerð þessara togara. Og ég tók einmitt fram, að ég hefði ekki vit á gerð togara. Ég held, að ég hafi aldrei komið um borð í slík skip, a. m. k. hef ég aldrei starfað þar. Hitt sagði ég, bæði í nál. og í minni ræðu, að þetta væri um deilt meðal manna, sem vit hefðu á þessum hlutum. Og við það stend ég, og það er annað mál.  Hv. þm. Barð. sagði sögu þessa máls hér í ræðu sinni og tók þar upp það, sem hæstv. forsrh. hafði sagt nýlega í útvarpi, sem sagt er sömuleiðis í nál. meiri hl. n., sem sagt hefur verið einnig af stjórnarflokkunum í stjórnarblöðunum. Og ég sé ekki, að ég þurfi að eltast við það, þó að þetta sé sagt hér í hv. d. í sjálfsagt 20 sinn, sem það er sagt opinberlega. En út af því atriði, sem ég hef hér sérstaklega gert að umtalsefni, að hæstv. ríkisstjórn tekur sér stórfelldari heimild en áður hefur verið veitt og tekur sér hana sjálf, án samþykkis Alþ., þá benti hv. þm. Barð. á það, og hv. 1. þm. Reykv. tók undir það einnig, hvað gert hefði verið áður. Það er rétt, að það hafa oft verið gefin út bráðabirgðalög áður, en sjaldan um heimildir til stórkostlegra útgjalda. Það er að vísu rétt, að fyrrv. ríkisstj. gaf út bráðabirgðalög, sem heimiluðu henni útgjöld. En hún bar það alltaf áður undir alla flokka þingsins. Og þó svo hefði kunnað að fara, sem engar sannanir eru fyrir, að Framsfl. hefði neitað að taka ábyrgð á þessu máli, sem hér liggur fyrir, ef það hefði verið borið undir hann, þá var stjórnin búin að gera sína vísu. Það er ekkert þingræði í því að ráða stærstu málum til lykta án þess að þingfl., sem hefur meira en ¼ hluta þm., fái svo mikið sem um það að heyra. Hv. þm. Barð. sagði, að þetta væri ekki utanríkismál, sem sæist á því, að fjhn. hefði það til meðferðar. Að veita um 60 millj. kr. lánsheimild er fjárhagsmál. En samningar við Breta er utanríkismál.  Það, sem hv. þm. Barð. var að tala um hlekki og vitnaði í það, að hann hefði í ýmsum málum sýnt það með framkomu sinni, að hann væri ekki í neinum hlekkjum, þá er það rétt, að hann er oft sanngjarn maður í smærri málum viðvíkjandi framkvæmd í héruðum. En í þessum bráðabirgðal. má engu hagga, yfirleitt að því er stuðningsflokkum ríkisstj. finnst og meiri hl. á Alþingi, og auðvitað beygir hv. þm. Barð. sig fyrir því. Loks skal ég mótmæla því, sem hv. þm. Barð. sagði, að ég hefði sýnt þessu máli fjandskap. Ég sýndi því engan fjandskap. Ég vil ekki fella frv. En ég vil neita að taka þátt í afgreiðslu máls, sem mér er ekki leyfð önnur þátttaka í en að nafni til. Ég tek enga ábyrgð á þessu máli. Það var ekki borið undir mig og minn flokk fyrr en engu var hægt að breyta, nema þessu eina atriði. Það kom ýmislegt það sama fram hjá hv. 1. þm. Reykv. og hv. þm. Barð., og þarf ég ekki að svara því aftur. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um, að bráðabirgðalög hefðu verið gefin út áður. Og það er rétt, og það hefur verið vikið að því, en þau hafa ekki verið um svo stórfelldar lántökuheimildir og hér er um að ræða og ekki um svipað því jafnstórfellt mál. En allt er það misskilningur, bæði hjá hv. 1. þm. Reykv. og hv. þm. Barð., að Framsfl. hafi nokkuð sérstaklega að því staðið, að fyrrv. ríkisstj. setti bráðabirgðalög. Það var utanþingsstjórnin, sem báðir þessir hv. þm. sigtuðu til. Og þau bráðabirgðal., sem þeir töluðu um, voru borin undir alla flokka. Annars veit ég, að hv. 1. þm. Reykv. er mér sammála um það, að það sé varhugavert, þegar ríkisstjórn finnur upp á því að gefa út ákaflega mikið af bráðabirgðal. um þýðingarmikil mál, eins og hæstv. núv. ríkisstjórn hefur gert. Enda fór hann ekki langt út í þær sakir. Hann talaði um, að það væri ódýrara að gefa út bráðabirgðalög en að kalla saman þing. Það er náttúrlega miklu ódýrara að fela ríkisstj. einveldi, í fjögur ár í einu t. d., heldur en yfirleitt að hafa þing. Og mér hefur fundizt, það sem enn er af þessu þingi, að þingsetan hafi haft ákaflega lítið gildi. Tíminn hefur mest gengið í að samþ. bráðabirgðalög, sem ríkisstj. hefur áður gefið út. - Það má benda á ýmislegt í þessu sambandi. T. d., eins og allir muna, fóru fram kosningar í Noregi í haust, rétt eftir að þeir voru lausir þar við hernámið og stríðið. Rétt áður en þær fóru fram, kallaði norska stjórnin saman Stórþingið, til þess að bera undir það þýðingarmikið mál, sem hún taldi, að ekki mætti bíða. Ætli íslenzka ríkisstj., sem nú situr, hefði ekki gefið út bráðabirgðalög? Það, sem hv. 1. þm. Reykv. var að tala um, að það hefði ekkert svar komið frá Framsfl., ef þetta mál hefði verið borið undir hann, þá er það nokkuð, sem hægt e,r að segja, en ekki sanna á nokkurn hátt. Ég veit ekki annað en Framsfl. hafi gefið svör, ef hann hefur verið spurður um eitthvað. Hv. 1. þm. Reykv. var að tala um, að framsóknarmenn hefðu klofið fjhn. í báðum d. út af þessu máli. Það er rétt, að þeir gefa út sérstakt nál., af þeim ástæðum, sem ég hef tekið fram. Bæði höfum við viljað fá fram breyt. á frv., - flokksmaður minn í hv. Nd. vildi fá fram tvær breyt. á þessu frv., ég legg til aðeins eina, - og auk þess viljum við láta koma fram, að afgreiðsla málsins er eiginlega gerð og búin áður en þetta mál er nokkuð undir okkur borið. Hv. 1. þm. Reykv. sagði nú, þvert á móti því, sem í nál. meiri hl. n. stendur, að þessi heimild sé eins og mest kunni að þurfa að nota. En í nál. segir hann, að ekki þurfi að nota þessa heimild alla. Og eftir orðum hæstv. forsrh. getur ekki verið, að það þurfi að nota hana nú. Þess vegna hljóta allir að sjá, að þessu ákvæði má gjarnan breyta. Og það hefur ekki verið venja hingað til að gefa ríkisstj. meiri lánsheimildir en þörf er á. Það var ekki þörf á þessari heimild svona hárri, ef marka má orð hæstv. forsrh. og meiri hl. n. Og hvernig á að skilja það, ef brtt. um að gera hana lægri, en nægilega háa þó, verður felld? Það er ýmislegt fleira, sem ég hefði þurft að svara. En það er komið fram yfir venjulegan fundartíma, og ég skal láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Það er bezt að segja fáein orð til viðbótar því, sem ég áður hef rætt um þetta mál. Við síðustu umr. var ég með smábrtt. varðandi húsmæðraskólann í Hveragerði. En við nánari athugun komst ég að þeirri niðurstöðu, að hún bryti í bága við frv. sjálft. Brtt. mín er á þá leið, að við 1. gr. A, eftir orðinu „Laugarvatn“ bætist inn í greinina : og í Hveragerði. Þar eð í frv. er gert ráð fyrir, að skólarnir skuli vera sjálfseignarstofnanir, eign héraða eða sýslufélaga, en skólinn í Hveragerði er hins vegar einkaeign Árnýjar Filippusdóttur, kom brtt. mín í bága við frv. Þess vegna hefur það orðið að ráði, að ég tæki þátt í flutningi brtt. á þskj. 296. Ég á fyrri lið þeirrar brtt. á sérstakan hátt, en hann er á þá leið, að aftan við 1. gr. komi ný málsgr., svohljóðandi: „Þó er ráðherra heimilt að láta rétt til kennaralauna og rekstrarkostnaðar samkvæmt lögum þessum einnig ná til einkaskóla Árnýjar Filippusdóttur í Hveragerði.“ Þetta er aðeins heimild, sem hver góðviljaður ráðherra mun nota sér, meðan fröken Árný reynist eins vel og nú. Hér við vil ég bæta, að ég tek mína fyrri brtt. aftur. Þessi kemur þá í staðinn.

Frsm. (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Með þessum till. höfum við reynt að finna lausn á þessum vandamálum húsmæðraskólanna. Það ætti að geta orðið bráðabirgðalausn, og þar sem þetta verður bundið launal. þarf ekki að gera sérstaka ákvörðun á hverju þingi. Það hefur komið í ljós, að nauðsynlegt er, að ríkið taki að sér rekstrarkostnað húsmæðraskólanna. Við leggjum til, að húsmæðraskólarnir fái ¾ rekstrarkostnaðar greidda úr ríkissjóði. Það getur verið, að menn vilji hafa einhverja minni tölu, og er hægt að athuga það. Nú er ekki rekinn búskapur nema við einn húsmæðraskólann, en þar, sem búskapur er rekinn, verður rekstrarkostnaður meiri. Hv. 2. þm. Árn. og fleiri hafa fengið áhuga á, að fröken Árný Filippusdóttir fengi kennarastyrk og þannig betri aðstöðu en hún hefur haft við kennslustörf sín. Mundi sú ákvörðun látin gilda, meðan þessarar konu nýtur við. Þetta er mál, sem er erfitt viðfangs, þar sem tveir skólar eru í sömu sýslu. Þessi skóli fröken Árnýjar fær byggingarstyrk, og má allvel við una.



Herra forseti. Ég hef fylgt þessu frv. fram að þessu, og í fyrra kom fram svipað frv., sem samþykkt var í þessari deild: Við 2. umr. var blandað inn í frv. atriði varðandi launakjör við þessa skóla. Var óskað eftir, að menntmn. tæki málið til athugunar. N. gerði það og gat ekki orðið sammála um að fylgja fram komnum brtt. Minni hl. kemur fram með 2 brtt. Önnur þeirra er á þskj. 269 og er um það að bæta orðunum : „og í Hveragerði“ inn í 1. gr. frv: Ég geri ráð fyrir, að flestir nm. geti verið hliðhollir þessari till. eins og hún er orðuð. Hins vegar hefur verið mælt með 2 brtt. á þskj. 296, en þeim getur meiri hl. n. ekki fylgt, og er það einkum af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess, að greiðslur eru teknar inn í frumvarpið. Frá menntmn. Nd. kom frv. um húsmæðrakennslu. Þar eru ákveðnar reglur um, hvernig húsmæðraskólar skuli styrktir. Þar er gert ráð fyrir, að ríkið kosti laun kennaranna eins og við aðra skóla, en gert er ráð fyrir, að ríkið beri kostnaðinn að ¾, en héruðin að 1/4. Í brtt. er þessu hlutfalli snúið við. Meiri hl. er því mótfallinn, að þetta sé tekið inn í l., þar sem það er aðeins um suma húsmæðraskólana og annað gildir um þá almennt. Í öðru lagi hefur meiri hl. ekki séð sér fært að taka afstöðu í samræmi við þessar fram komnu brtt. um greiðslu á rekstrarkostnaði skólanna. Eftir þessum till. voru aðrar reglur látnar gilda en felast í frv. Nd. Þar er lagt til, að ríkið beri 1/4, en héruðin ¾ kostnaðar. Minni hl. vill benda á búnaðarskólana til samanburðar og telur, að sama eigi að gilda um húsmæðraskólana. Hvort ég felli mig við þetta frv., fer eftir því, hvort brtt. verður samþ. eða ekki. Ef seinni brtt. á þskj. 296 verður samþ., mun ég ekki geta fylgt þessu frv. og mun þá greiða atkv. á móti því, því að þá vildi ég heldur láta þetta mál bíða, þangað til ákveðið verður frekar um húsmæðraskólana almennt.

Frsm. (Jónas Jónsson) : Ég sé nú ekki, að ástæða sé til þess í sambandi við þetta mál að taka tillit til þess, þó eitthvert annað frv. sé lagt fyrir þingið. Og það er misskilningur hjá hv. frsm. meiri hl. n., að hér sé að ræða um aðra húsmæðraskóla en þá, sem hér eru nefndir. Því að viðkomandi bæði þeim húsmæðraskólum, sem búið er að byggja, og þeim, sem hér er stefnt með þessu frv. að því að löggilda, er það að segja, að það eru engar líkur til þess, að byggðir verði húsmæðraskólar annars staðar. En ákvæði þessa frv., ef samþ. verður, ná fyrst um sinn til allra húsmæðraskóla á landinu. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um fyrri brtt. frá minni hl. n., því að meiri hl. n. er nokkuð velviljaður þeirri brtt. En það leiðir af sjálfu sér, að ef þetta mál á að stöðvast af því, að það sé annað frv. á leiðinni um húsmæðraskólamál, þá fellur líka burt ákvæðið um rétt Árnýjar Filippusdóttur til kennaralauna, en með samþykkt þessarar brtt. væri aðstöðu hennar komið fyrir á nokkuð eðlilegan hátt. Ég hygg, að það komi í ljós, að ekki verði hægt að komast af með minni rekstrarkostnað vegna skólanna en hér er talað um. Það er ekki vafi á því, að héruðin hafa yfirleitt enga sérstaka aðstöðu til þess í mörgum tilfellum að leggja á sig kostnað í þessu skyni. Til dæmis um það tek ég Hallormsstað. Fyrir skólanum þar hafa staðið menn úr tveimur sýslum, kvenfélög úr tveimur sýslum. En sýslurnar hafa enga ábyrgð á því. - Væntanlegur húsmæðraskóli á Reykhólum mundi ná til allra Vestfjarða, verða fyrir alla Vestfirði, og það væri mjög óþægilegt, ef Austur-Barðastrandarsýsla ætti að vera eins konar milliliður og innheimta fé til rekstrarkostnaðar skólans hjá mörgum héruðum. Og það mun reynast þannig, að þetta framlag, sem í öðru frv. er talað um til skólanna, að ríkið greiði aðeins ¼ hluta af rekstrarkostnaði þeirra, getur ekki staðizt, því að ef það væri ekki meira, mundu húsmæðraskólarnir leggjast niður. Ég held, að það sé óhætt að samþ. þessa gr., því að þeir þm., sem vilja hafa húsmæðraskóla, sleppa aldrei billega frá því. Og hv. 7. landsk. þm. má sjálfum sér um kenna, þó að auka verði framlög til húsmæðraskóla, því að hann var með í því að hækka laun í fyrra. Og það kemur að litlu haldi, þó að kennslukonur yrðu hækkaðar upp í að hafa tólfföld laun á við það, sem áður var, ef skólarnir leggjast niður eða ekki er hægt að hita þá upp. Mér þætti gaman að sjá kennslukonu sitja með 25 þús. kr. laun og ekkert til þess að kynda skólana upp með og engin stúlka kæmi til skólanna. Þær sætu á eftirlaunum, að vísu með þakklætishug til hv. 7. landsk. þm. fyrir áhuga hans fyrir skólunum. En þær hefðu of lítið að gera samt.



Herra forseti. Mér þykir vænt um, að rætt er um ástæður húsmæðraskólanna og bollalagt eitt og annað þeim viðkomandi. Því að það er mála sannast, að þessir skólar eru að stöðvast. Og ég er viss um, að hv. þdm. vildu ekki eiga þátt í því, að húsmæðraskólunum yfirleitt yrði lokað. Ég heyri, mér til ánægju, að það ber meira á því en fyrr, að hv. þm. a. m. k. viðurkenna, að menntun kvenþjóðarinnar sé ekki síður nauðsynleg en önnur viðleitni til að mennta borgarana. Þegar lög um húsmæðrafræðslu í sveitum voru sett árið 1938, var gengið sæmilega frá fjármálagrundvelli skólanna, eftir þeim ástæðum, sem þá voru. Ég þykist hafa reynslu fyrir því, að þau fjárframlög, sem skólunum voru ætluð eftir þeim l. frá ríkinu að viðbættum dálitlum fjárfúlgum, sem féllu til heima í héruðum, frá sýslufélögum og úr fleiri áttum, gerðu þessum skólum kleift að starfa, ef þeir voru fullskipaðir. Ég gat þess við fyrri hluta þessarar umr., að þetta hefði smám saman breytzt til hins verra fyrir þessa skóla, vegna þess að sú almenna dýrtíð í landinu hefur aukizt meira en nemur vísitölunni. Vísitalan nær því ekki alveg enn að þrefalda fjárframlögin til skólanna á við það, sem þau voru 1938. En hin almenna dýrtíð hefur aukizt töluvert meira. Svo koma ofan á þetta launalögin. Um þau þarf kannske ekki sérstaklega að ræða, því að ég geri ráð fyrir, að ríkissjóður beri þann mismun, sem kostnaðurinn eykst vegna þeirra. En þar er um svo mikla breyt. að ræða, að maður trúir því varla. Það eru tólf sinnum hærri laun greidd við húsmæðraskólana nú en var 1938. Og nú þykist ég alveg vita, að án sérstakrar hjálpar geti húsmæðraskólarnir sumir ekki starfað lengur en til næsta vors. Og þá verða þeir að gera annaðhvort, að velta einhvern veginn áfram stórum rekstrarskuldum, sem myndazt hafa hjá þeim, eða selja svo eða svo mikið af eignum skólanna til þess að standa í skilum. Og þetta er óþolandi ástand fyrir alla, sem þurfa að koma nálægt skólunum. Það er ekkert skemmtilegt fyrir þá, sem kjörnir eru til að vera í skólaráði þessara skóla, að hanga með þá í lausu lofti og verða kannske vanskilamenn. Og það er ekkert skemmtilegt fyrir það opinbera að greiða meiri og minni fjárframlög til þeirra umfram það, sem skylt er, og jafnvel umfram það, sem leyfilegt er. Ég skal ekkert um það segja, hvað rétt er um þá brtt., sem hér liggur fyrir. Hún væri mjög til bóta fyrir skólana sem bráðabirgðaráðstöfun. - Hitt, sem gert er ráð fyrir í lagafrv., sem fyrir þinginu liggur um húsmæðraskólana, að ríkið beri kennaralaun skólanna, en héruðin, sem skólarnir eru í, og ríki beri annan kostnað á fjárl., og þá ríkið ¼ hluta, en héruðin ¾ hluta, það væri miklu betra en það sem nú er, vegna þess að þá væri einhvers staðar aðgangur að því fé, sem skólarnir þurfa til þess að geta starfað. En ég tel það afturför frá því, sem gert var 1938. Það væri afturför fyrir skólana og héruðin, ef leggjast ætti á héruðin, sem skólar þessir eru í ¾ hlutar af rekstrarkostnaði skólanna öðrum en kennaralaunum, vegna þess að það er miklu meira en héruðin þurftu að láta af mörkum 1938, þegar lög um húsmæðraskóla í sveitum voru sett. Annars álít ég langeðlilegast, að ríkið ræki algerlega húsmæðraskólana. Mér finnst húsmæðrafræðslan svo merkilegur þáttur í menntun borgaranna, að hún sé engu síður nauðsynleg en sú menntun, sem veitt er í bændaskólum. Og ef hugsað væri að láta þessa skóla að einhverju leyti bjargast af kennslugjöldum, þá hefur það fram að þessu verið ósanngirni í að láta konur greiða kennslugjöld, en ekki karla. Það má vera, að konur fari að hafa nú álíka miklar tekjur og karlar, ég veit það ekki. En fram að þessu hefur það ekki verið algengt. Mér þykir fyrir, að hæstv. landbrh. er ekki viðstaddur þessar umr., af því að þessir skólar heyra undir hans starfssvið, og ég held, að það verði að taka einhverjar ákvarðanir um fjárframlög til þessara skóla, ef þeir eiga að geta starfað. En þó að hæstv. ráðh. sé ekki hér, tel ég samt gagn að því, að þessu sé hreyft hér og menn vakni til athugunar um það, að hér verður að einhverju að breyta til frá því, sem er. Því að ég fullyrði, að með þeim fjárframlögum, sem þessir skólar eiga rétt á að lögum, geta þeir ekki starfað.



Herra forseti. Ágreiningur er nú alls ekki um, hvort eigi að styrkja húsmæðraskólana eða ekki. Það er áreiðanlegt, að allir hv. þdm. eru sammála um að vilja styrkja húsmæðraskólana og sjá til þess, að þeir þurfi ekki að stöðvast vegna þess, að ekki sé séð fyrir rekstrarkostnaði þeirra. Meiri hl. menntmn. gerir aths. um það, að þetta ákvæði verði tekið inn í þetta frv., þegar fyrir þinginu liggur annað frv., sem ákveður alveg um húsmæðrafræðsluna og þar sem þessi ákvæði eiga heima, en alls ekki í frv. því, sem hér liggur fyrir. Og þeir hv. þm., sem láta sér svo annt um, að þetta ákvæði komi hér inn, þurfa ekki annað en biðja menntmn. að flýta fyrir afgreiðslu hins frv., sem liggur fyrir Alþ., og samþ. það svo. Og fram að þeim tíma fær menntmn. þessarar d. tækifæri til að fá betri upplýsingar um það, hvernig háttað er um húsmæðraskólana og rekstrarkostnað þeirra. Menntmn. hefur enn ekki fengið neinar ýtarlegar upplýsingar um það. Með till. þess frv. um húsmæðrafræðslu er gert ráð fyrir því, að ríkið taki að sér allan kostnað við kennsluna og enn fremur greiðslu á ¼ hluta af rekstrarkostnaði skólanna. Hv. 1. þm. N.-M. taldi, að það væri bót frá því, sem nú er, en ekki nægilegt til þess að standa undir rekstrarkostnaði skólanna. Ef svo er ekki og þetta er rétt hjá hv. 1. þm. N.-M., þá liggur beint við að breyta ákvæðinu um þetta í frv. um húsmæðrafræðslu og finna þann hluta, sem réttmætt er og nægilegt gæti orðið að ríkið greiddi til þess að tryggja tilveru þessara skóla. Það er því síður en svo af óvild til þessara skóla að ég legg til, að málum þeirra verði skipað með ákvæðum þess frv., sem ég gat um, en ekki liggur nú fyrir til umr., né heldur af því, að ágreiningur eigi sér stað um það, að styrkja beri þá nægilega til þess að þeir geti starfað, að við erum á móti þessum brtt., heldur viljum við, að þær séu bornar fram við það almenna frv. um húsmæðrafræðslu, sem efalaust mun verða afgr. á þessu þingi, ef hv. þm., sem standa að minni hl. brtt., vilja styðja okkur að framgangi þess frv. Og ég er mjög hissa á því, þegar það frv. er fram komið, að menn skuli leggja svo mikið kapp á að koma fram þessari brtt. við þetta frv. Auk þess mætti benda á það, að brtt. á þskj. 296 er ákaflega einkennilega orðuð, því að í 2. brtt. er tvenns konar viðmiðun. Og ég skil ekki, hvað á að þýða að setja inn í þessi l. viðmiðun um tilkostnað ríkisins við bændaskóla landsins. Um þetta segir svo í brtt., með leyfi hæstv. forseta: „Framlag ríkisins til rekstrar skólanna miðast við það, að hver húsmæðraskóli fái í rekstrarkostnað fyrir hverja námsmey sem svarar 75% af tilkostnaði ríkisins við hvern nemanda í bændaskólum landsins árið áður, enda séu þar dregin frá öll kennaralaun.“ Mér finnst þetta ákaflega einkennilegt orðalag á þessari brtt. og mjög óþarft. Ef ákveða á hlutfall rekstrarkostnaðar, sem ríkið greiði til húsmæðraskólanna, þá er auðvitað beinast, að það sé beinlínis ákveðið án allrar viðmiðunar við einhverja aðra skóla. Mér finnst m. a. af þessari ástæðu mjög óeðlilegt að samþ. þessa brtt. hér óbreytta. En ég vildi mælast til þess, að hv. minni hl. menntmn. tæki þessa brtt. aftur og léti bíða að taka ákvörðun um þetta atriði, þangað til frv. um húsmæðraskóla liggur fyrir til meðferðar. Og ég skal lýsa yfir því fyrir mína hönd, að ég er reiðubúinn til að taka til endurskoðunar það hlutfall, sem þar er gert ráð fyrir um það, að ríkið kosti aðeins ¼ af rekstrarkostnaði 



Herra forseti. Ég var búinn við 2. umr. að minnast yfirleitt á þá ókosti, sem ég taldi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, og taldi, að það mundi með öðrum fleirum álögum reisa ríkinu hurðarás um öxl. En ég vil aftur á móti, úr því að hv. form. menntmn. var að skora á flm. þessara brtt., sem hér liggja fyrir, að taka þær aftur, þá vil ég nú skora fast á þá að halda fast við sínar brtt. Ég sé ekki annað, eins og sakir standa nú, en að annaðhvort verði að samþ. þessar brtt. eða fresta umr. þessa máls og brtt. við það, þangað til búið er að afgr. þetta mál í sambandi við fjárl. Því að eins og sakir standa nú, er áætlaður styrkur til húsmæðraskóla eitthvað 400–450 kr. á hvern nemanda. Og svo býst ég við, að einnig sé áætlað í þeirri áætlun, sem frá ríkisstj. hefur komið, verðlagsuppbót á þau laun, sem kennurum hafa verið greidd við þessa skóla áður, svo og vísitala á allan styrkinn til stúlknanna. En ég verð að segja, að eins og nú hefur verið gert með launal., a. m. k. við þann skóla, sem ég er riðinn við, þá er ekkert að gera annað en að leggja hann niður, ef ekki er hækkað stórkostlega tillag til hans frá ríkinu. Og það er ekki nema rétt og sanngjarnt að krefjast þess, að það þing, sem veitir þessi miklu laun, sjái einnig skólanefndum farborða um að geta greitt þessi laun við húsmæðraskólana. Nú horfir þetta þannig við, að það vantar alveg í frv. til fjárl. nokkra áætlun um þá hækkun. En ég hygg, að hækkunin vegna launanna verði að vera 60 þús. kr. á hvern skóla að meðaltali af fjórum sýsluskólum, því að ég geri ráð fyrir, að það þurfi að vera 50–70 þús. kr. hækkun á hvern skóla vegna lagabreyt. einnar, þar sem er samþykkt launalaganna. En eins og sakir standa sé ég mér ekki annað fært en fylgja þessari brtt., þó að hún mætti kannske vera betri. En á meðan ekki er á fjárl. séð fyrir nauðsynlegum greiðslum til skóla þessara, er ekki annað fært en fylgja þessari brtt. eða sams konar brtt.



Herra forseti. Ég játa, að þetta málefni er að því leyti dálítið hornskakkt við, á hæstv. Alþ., þar sem þetta frv. er hér í hv. Ed., en annað frv. um sama efni er í uppsiglingu í hinni deildinni. Þetta getur valdið óþægindum við afgreiðslu þessa málefnis. En ég sé ekki ástæðu til annars en að lofa frv. þessu ásamt brtt. við það að fara sinn veg við þessa umr. hér og láta kylfu ráða kasti við úrslitin. Það hefur nú verið fyrr á ferð, eins og vitað er, sams konar frv., sem var afgr. frá þessari hv. d. í fyrra og dagaði svo uppi í hv. Nd. Ég get vel fallizt á þau rök, sem fram komu hjá hv. 7 landsk. þm., að þar sem hann veit, hvað því heildarfrv. líður, sem er í Nd., þá vill hann gefa því frv. gaum. Og ég er sízt að lá honum það. En það mál getur komið til sameiginlegrar athugunar beggja d., þó að það liggi fyrir aðeins annarri þd. Ég held fast við brtt. mína um Árnýju Filippusdóttur, að njóta þess réttar, sem í fyrri lið. brtt. getur. Og ég álít, að þótt svo færi, að 2. liður brtt., sem ég greiði atkv., yrði samt sem áður felldur, þá yrði málið hálft í hvoru í lausu lofti. Því að hvað kemur þá í staðinn? Ég óska, að hv. þdm. samþ. fyrri lið brtt. Og ég fyrir mitt leyti greiði einnig atkv. með seinni liðnum, með þeirri skilgreiningu, sem ég lýsti, og með þeim hug, að ég álít, að húsmæðrafræðslan í sveitum sé svo mikilsverður þáttur í þjóðlífinu, að til þess að hún geti notið sín og náð tilgangi sínum, þurfi að koma þannig fótum undir hana, að hún fari ekki á vonarvöl.



Herra forseti. Viðvíkjandi því, sem hv. þdm. ræða um aukin útgjöld til húsmæðraskólanna vegna launal., vil ég benda á, að með fjárl. er ákveðið framlag til þessara skóla, sem svarar til hækkunarinnar, sem hefur orðið með launal., þannig að skólarnir standa nú ekkert verr að vígi en áður vegna launal. Það er þá aðeins um rekstrarkostnaðinn einan að ræða. En það er nógur tími til að taka ákvörðun um þá hlið málsins, þegar frv., sem ég nefndi áður, kemur frá hv. Nd.

Frsm. (Jónas Jónsson) : Eins og greinilega hefur komið fram í ræðu hv. þm. Dal., er aðstaðan orðin sú, að eftir að ríkið og sá meiri hluti, sem nú fer með stjórn landsins, er búinn að ákveða þessi ríflegu kennaralaun í fyrra, þá er orðið algert ósamræmi í þessum hlutum. Kennararnir hafa mjög góð laun, en ekkert til þess að hita með skólana. En meðan það kerfi stóð, sem byggt var upp 1938 fyrir þessa skóla, var séð fyrir tekjum, sem nægðu til þess að borga kennurunum og halda skólunum við. Nú er dýrtíðin orðin svo mikil, að það eru ekki kennaralaun, sem skólarnir hafa á milli handa. Og þess vegna hygg ég, að hv. form. menntmn, eigi að geta séð það og skilið, að eftir að búið er að segja a, verður að segja b, þ. e. eftir að ríkið er búið að taka skólana að sér með geysiháum launum, verður ríkið að samþ. þessa brtt. nú, þó að henni kannske verði breytt eða jafnvel komið fyrir og hún samþ. í sambandi við annað frv., eins og hv. form. n. gerir ráð fyrir. En umr. um málið í þessari hv. d. sýna, hvað leiðir af launal., hvernig hlutfallið verður við setningu þeirra milli launagreiðslna og rekstrarkostnaðar þessara skóla.



Ég verð að segja það, að mér er alveg óskiljanlegt þetta kapp, sem lagt er á þessa till. minni hl. menntmn. Það liggur nú fyrir bálkur af fræðslumálafrv., sem hafa verið borin fram í Nd., og það er ekki útlit fyrir annað en svo og svo mikið af þeim verði afgr. Hvað mikið af þeim verður afgr., fer auðvitað eftir undirtektum hv. alþm. Nú er það auðvitað sjálfsögð regla að hafa slíka löggjöf sem mest kerfisbundna, og það verður hæstv. Alþ. auðvitað að gera einnig í þessu máli. Þetta mál er þegar undirbúið af mþn., og hvaða meining er þá að taka einn ákveðinn skóla og bera fram brtt. um hann af einum þm? Ég skal játa, að það er ekki skaði skeður og mundi sennilega það sama hafast upp úr því, þegar það mál kæmi til Nd., en það mundi tefja fyrir því, þannig að það næði ekki afgreiðslu fyrr en séð væri fyrir um örlög hins frv. Mér hefur virzt, að ummæli hv. þm. S.-Þ. gefi tilefni til þess að halda, að honum sé, af óskiljanlegum ástæðum, í nöp við frv. mþn. í skólamálum, og ég vil alls ekki, að hann fái tækifæri til að krafla það úr fræðslumálunum, sem hann hefur áhuga fyrir til þess að geta verið á móti frv. mþn., þegar þau koma. Ég segi eins og hv. 7. landsk., að ég skal athuga, hvort þetta hlutfall er eðlilegt eða ekki. Hv. þm. S.-Þ. talaði um erfiðleika vegna launalaganna. En það er alveg út í bláinn, ef fræðslufrv. mþn. verða samþ., því að Þar eru launin borguð úr ríkissjóði, og eins og hv. 1. þm. N.-M. sagði, þá er framtíð þessara skóla tryggð með frv. mþn. Mætti nú kannske segja, að þessi rök mín hnígi að því að vera á móti þessu frv., og það er náttúrlega alveg rétt, að þetta frv., sem ég hef annars verið fylgjandi, hefur misst mikið af gildi sínu við, að hitt frv. er fram komið, því að þar er séð fyrir því, að slíkir húsmæðraskólar verði settir upp þar, sem ástæða er til, og í 2. gr. þess frv. er mælt mjög skynsamlega fyrir um það. Það á að spyrja alla hlutaðeigendur um, hvort þeir telji nauðsynlegt að setja slíka skóla upp, og eftir þeirra till. á svo að fara. Ég fylgi þessu frv. bæði af gamalli tryggð við málið og einnig af því, að mér finnst þeir staðir, sem fram að þessu hafa verið nefndir, vera alveg eðlilegir, þannig að Alþ. geti byrjað á því að kveða svo á, að þar skuli skólarnir vera, enda þótt almennar reglur verði síðar látnar gilda. En að fara svo að taka út úr eitt atriði og gefa öðrum þar með tilefni til þess að stökkva frá hinu málinu, til þess sé ég enga ástæðu. Mér finnst svo þrálátlega haldið á þessu máli, að mér sýnist það ekki geta verið af öðru en einhverjum aukaástæðum, því að fyrir skólunum er vel séð, ef þm. sameinast um að afgr. það frv., sem mþn. í skólamálum hefur samið og nú liggur fyrir Alþ. Ég hygg, að það frv. sé komið af stað í hv. Nd., og ætti þá ekkert að þurfa að verða því til fyrirstöðu, ef ekki er settur fleygur í málið.



Ég vildi aðeins taka það fram út af því, að talað hefur verið um, að það mundi búa eitthvað undir því hjá hv. þm. S.-Þ., að hann vildi koma fram þessari till. sinni á þskj. 296, að ég get sagt það, að frá mínum bæjardyrum er þetta þannig, að síðan skólarnir byrjuðu í haust, þurfa kennslukonurnar að eiga heimtingu á því að fá kaup sitt. Nú liggur það ekki fyrir í launal., að það eigi að borga þetta hátt kaup, en það er enginn búinn að segja um það, að ríkissjóður eigi að borga það kaup, og það þýðir ekki að vísa til einstaklinga, og nefndarfrv. er ekki orðið að lögum, og þess vegna verður hvert tækifæri notað til þess að knýja eitthvað fram um það, hverjir eigi að borga. Þess vegna er nauðsynlegt að fá þessa breyt. fram hér í þessu frv., nema því aðeins, að fjárl. verði áður búin að leysa þann hnút. Þess vegna held ég því fram, að það verði að fresta að samþ. brtt. eða frv., þangað til búið er að afgr. fjárl. og sjá, hvort nauðsynlegt er að taka það fram í sérstökum l., ef framlagið nægði til rekstrar á húsmæðraskólunum á þessum vetri.

Frsm. (Jónas Jónsson) : Ég var mjög hrifinn af því fyrir nokkrum dögum að heyra hv. 1. þm. Reykv. lýsa yfir sinni miklu umhyggju ekki einungis fyrir húsmæðraskólunum, heldur sérstaklega fyrir fröken Árnýju, þannig að því sárari vonbrigði eru það, þegar maður heyrir, að þessi ágæti vinur kvenfólksins vill láta þetta dankast þannig, að engin laun séu tryggð þessum skólum, eins og fram kom í ræðu hv. þm. Dal., og að ekki sé heldur neitt til þess að standa undir þeim launum, og því svífur Árný nú í lausu lofti fyrir tilverknað þessa hv. þm. Ég vona því, að hann sjái, þegar hann athugar þetta, að slíkt er fjarstæða. Í öðru lagi fataðist þessum hv. þm. í því, þegar hann talaði um, að þetta frv. væri brot á einhverju kerfi. Þetta frv. var samþ. í fyrra í báðum d. sem stækkun á kerfi frá 1938, og átti það að verða til þess að bæta úr því, að launal. höfðu eyðilagt þetta kerfi. Þetta var það gamla kerfi, sem ég vil halda, en hv. 1. þm. Reykv. hefur villzt frá. Þess vegna er það, að þetta frv. með þeim brtt., sem við það eru, er miðað við þá reynslu, sem verið hefur. Svo kemur fram frv. í Nd., sem samið er af ókunnugu fólki, og þar eru gerðar fráleitar till. um rekstrarkostnað, því að þeir, sem að því standa, hafa enga þekkingu á því, hvað þessum skólum hentar. Hv. þm. vildi saka mig um það, að ég væri með vondar hugleiðingar í sambandi við brtt., en ég vildi benda hv. þm. á það, að ég hef tekið upp það frv., sem samþ. var hér í fyrra og var stutt af hv. þm. Barð. og öðrum, sem þar áttu hlut að. En hv. þm. N.-M., sem hefur engan hug á að sprengja frv. í Nd., hefur komið með þá sorglegu reynslu í sambandi við skóla, sem hann ber ábyrgð á, að hv. þm. hlýtur að verða ljóst, að það verður að breyta þessu, ekki eins og í Nd., heldur eins og reynslan hefur sýnt, að er bezt, að gera kerfið út frá því, sem byrjað var á, að ríkið taki að sér rekstrarkostnaðinn. Þess vegna er ekkert annað að gera en að ríkið taki að sér normalan kostnað við reksturinn. Ég vona þess vegna, að hv. þm. sjái, að honum er engin önnur leið opin en að styðja þetta, til þess að þeir í Nd., sem eru með ófullkomna byrjun á því kerfi, sem hér var byrjað á, fái af því einhverja hugleiðingu.



Mér þykir leiðinlegt, að hv. þm. S.-Þ. skuli vera að reyna að fá mig út af þeirri braut, sem hann taldi mig vera á viðvíkjandi þessum skólum. Ég get ekki neitað því, að mér finnst hann vera með þessu að reyna að hola þessum skólum niður einhvers staðar í sel utan við fræðslul. í landinu, en ég vil bjóða þessum skólum inn í bæinn sjálfan með öðrum skólum. Mér finnst engin ástæða til þess, þó að hv. þm. S.-Þ. sé með einhverja skemmu úti á hlaði, sem hann vill setja húsmæðurnar í, að fylgja honum í því. Mér þykir leiðinlegt, ef ég geri honum rangt til um hugarfar til mþn., en sumir sögðu í fyrra, að hann hefði séð ofsjónum yfir því, að n. hefði fengið að borða á Laugarvatni, en mér finnst afstaða hans til þessa frv. bera keim af þessum sveltikúr fræðslumn. uppi við Langjökul. Ég er hræddur um, að þessi till. hv. þm. sé fram komin af því, að hann vilji bjarga þessum skólum og vilji geta gert það án þess að þurfa að gera það með frv. mþn. Ég vil svo segja það, bæði við hann og hv. þm. Dal., að það er ekki með nokkru móti örugglegar séð fyrir þessu með þeirra brtt., sem hér fylgja, heldur en með frv. í Nd. Ég veit ekki betur en að þessi frv. séu komin álíka langt áleiðis, bæði í fyrri d., og ég vil halda því fram, að það frv. sé fullt svo sigurvænlegt, sem borið er fram af mþn. í fullu samræmi við stefnu þeirrar stj., sem við völd er, eins og frv., sem einstaklingar bera fram. Annars hafa stundum frv., sem einn þingmaður úr stjórnarandstöðunni ber fram, ekki þótt sigurvænleg, a. m. k. ætti það ekki að vera sigurvænlegra en frv., sem borið er fram og undirbúið af mþn. Þetta frv. er ágætt, en það er ekki nema lítill hluti af hinu frv., sem skapar þessum skólum virðulegan sess í fræðslukerfi landsins. Þess vegna er allt, sem um það er talað, að þetta sé gert til þess að sjá fyrir þessum skólum, út í hött, því að það er gert með báðum frv. Ég á svo að liggja undir sök fyrir það, að ég hafi viljað eyðileggja húsmæðrafræðsluna með launal., en ég get ekki hugsað mér meira öfugmæli. Með launal. er einmitt fyrir því séð, að kennarar við þessa skóla séu sæmilega launaðir, og með launal. er því í fyrsta skipti slegið föstu. Það er meira að segja tekið fram, að konur og karlar skuli njóta sömu launa, og þær konur, sem þar kenna, þess vegna njóta sams konar réttinda og aðrir kennarar í landinu. Ég held nú, að þó að margt megi finna að launal., þá sé ekki hægt að hafa þetta á móti þeim, að þau hafi orðið til þess að spilla fyrir húsmæðraskólunum. Ég skal ekki tala um þetta frekar, en ég vonast til þess, að frv., sem nú er fyrir Nd., nái samþykki þingsins, en ég tel það skaða að vera að setja inn í þetta frv. ákvæði, sem geta hindrað framgang þess, því að það tekur fram þessa skólastaði, sem þar eru taldir, án þess að fleyga þá í smærri flokka, áður en sú almenna regla er upp tekin. Þó að það sé kannske ósamræmi í því að taka þessa staði fram, var Alþ. búið að segja sinn vilja um þessa ákveðnu staði, og þess vegna á ekki að vera að fleyga þetta eins og hv. þm. S.-Þ. vill gera.



Herra forseti. Þetta mál er komið að síðustu umr., og ég vildi leggja til, að þessir kappsömu fylgjendur málsins sameinuðu sig um málið. Það er sjáanlegt, að ef frv. fer svona í gegn hér, verður það tafið í menntmn. Nd., þar til séð er, hvaða afgreiðslu hitt frv. fær í þessari deild. Ég held það séu því heppilegustu vinnubrögðin að stöðva þetta mál, þangað til hitt málið er komið til þessarar d. og komið til n., til þess að koma þar að þeim meginatriðum, sem þarf að koma þar að úr þessu frv., ef nokkuð ber á milli. Það bætir ekkert úr sjálfu málinu að vera að eyða tíma til þess að láta þessi frv. spilla hvort fyrir öðru. Mér finnst því eðlilegt, að þetta sé tekið til athugunar. Í sambandi við það, sem hv. þm. Dal. talaði um, hina fjárhagslegu hlið, þá var það aðallega þess vegna, sem ég stóð upp. Ég vildi leyfa mér að upplýsa það hér, af hvaða ástæðum það er, að ekkert er enn komið inn í fjárlfrv. í sambandi við þessa skóla. Það er af þeim ástæðum, að við í fjvn. höfum ekki getað fengið að vita, hve há þessi upphæð er á húsmæðraskólana í landinu. Það sést ekki á þeim gögnum, s. 1. við höfum fengið frá skólunum, hve þetta Err hátt fyrir s. l. ár. Okkur vantar nægilegar upplýsingar til þess að geta sett þetta inn á fjárlfrv. En það má gera ráð fyrir, að þessar upplýsingar fáist næstu daga, og er þá gert ráð fyrir, að þetta verði tryggt fyrir árið 1946 á sama hátt og það var tryggt fyrir héraðsskólana og gagnfræðaskólana 1945. En þetta liggur hjá fræðslumálaskrifstofunni, og þegar við höfum fengið þær upplýsingar, ætti að vera tryggt, að þessir skólar komist inn í fjárlfrv., en þetta frv. verður ekki orðið að l. áður en fjárlagaafgreiðslan fer væntanlega fram.