Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. mun vera samið af stúdentaráðinu og er flutt af hæstv. menntmrh. Fjhn. hefur orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en hefur ekki tekið afstöðu til þeirrar brtt., sem fyrir liggur, þar sem ætla má, að skammt sé til þingslíta og n. óttast, að breyt. geti orðið til þess að tefja málið.



Herra forseti. Hv. fjhn. hefur nú skilað áliti um frv. til l. um lánasjóð stúdenta, og hv. frsm., hv. þm. V-Ísf., hefur lýst yfir því, að n. mæli með frv. óbreyttu, en hafi ekki tekið afstöðu til brtt. á þskj. 303 um, að framlag ríkissjóðs verði hækkað úr 300 þús. í 500 þús., þar sem n. telji hættu á því, að breyt. á frv. muni tefja framgang málsins. Þar sem komið hefur í ljós í umr. við hæstv. fjmrh., að hann er andvígur þessari hækkun, má gera ráð fyrir því, að till. gæti orðið til þess að tefja málið, þar sem langt er liðið á þingtímann, og þess vegna munum við flm. taka till. til baka. Ég vil þó segja frá því með fáum orðum, hvers vegna við berum till. fram. Því hefur verið lýst af hæstv. menntmrh., hve nauðsynlegt það er, að lánasjóður stúdenta taki til starfa til þess að hjálpa stúdentum og að skynsamlegra sé að gera það með námslánum með góðum kjörum en með óendurkræfum styrkjum á fjárl., eins og áður hefur verið. Ég er hæstv. ráðh. sammála um þetta og tel þessa hugmynd heppilegri en styrkjaleiðina. Stúdentaráðið fór í fyrstu fram á, að framlag ríkissjóðs til lánasjóðs yrði 250 þús. kr. á ári í 30 ár og að ríkið ábyrgðist allhátt lán, 2.5 millj. kr. Síðar var þessu breytt af stúdentaráði og gert ráð fyrir því, að framlag ríkisins yrði 500 þús. kr. á ári í 25 ár og að ríkið ábyrgðist 1/2 millj. kr. lán til sjóðsins. Með þessu móti voru taldar meiri líkur á því, að sjóðurinn gæti tekið fyrr til starfa með fullum krafti, því að erfitt er nú að fá lán og vextir eru háir. - Ástæðan til till. okkar hv. þm. Ak. var sú, að við vildum, að sjóðurinn gæti tekið til starfa strax af fullum krafti. Til þess að tefja ekki málið höfum við þó ákveðið að taka till. aftur, en það er gert í trausti þess, að sjóðurinn fái nægileg lán nú þegar, svo að hann geti tekið til starfa af fullum krafti. Takist það ekki, verður að endurskoða málið á næsta þingi. Margir hv. þm. hafa tjáð mér, að þeir væru till. okkar meðmæltir, þó að þeir óskuðu, að hún væri tekin aftur nú. Treysti ég á stuðning þeirra á næsta þingi, ef endurskoðun reynist nauðsynleg.



Herra forseti. Ég bjóst við, að einhver mundi hafa framsögu í þessu máli, en þar sem ég sé, að enginn hefur tekið til máls, þá langar mig til þess að fara nokkrum orðum um þann hátt, sem tíðkazt hefur hér á Alþ. um veitingu ríkisborgararéttar. Mér finnst, að það hafi ríkt fullmikil góðsemi hér á Alþ. í þeim efnum. Það er varhugavert að gera útlendinga í stórhópum að ríkisborgurum. Mér finnst, að það eigi að beita meiri gagnrýni hér á Alþ. í þessu máli en gert hefur verið og það því fremur þar sem lög eru til um þetta. Síðan ég kom á þing hefur ekki verið farið eftir neinum föstum reglum og hin mesta ringulreið ríkt í þessu. En afleiðingin af þessu er sú, að það flæðir inn í landið fólk með útlend ættarnöfn. Þetta fólk eykur svo kyn sitt og margfaldast og þessi hvimleiðu nöfn festast í málinu, svo að eftir nokkur ár er hér orðið yfirfullt af alls konar erlendum nöfnum. Ég verð að segja það, að ég er hræddur um, að mér brygði í brún, ef ég liti upp úr gröf minni eftir svo sem 50 ár og sæi að fjöldinn allur af Íslendingum bæri þau nöfn, sem við ætíð sjáum á þeim frv., sem lögð eru fyrir þingið um veitingu ríkisborgararéttar. Mér fyndist ekki óeðlilegt, að um leið og mönnum er veittur íslenzkur ríkisborgararéttur, yrði þeim gert að skyldu að taka upp íslenzk nöfn. Ég tel, að ekki yrði of mikið á það fólk lagt, þótt sú kvöð yrði tekin upp. Ég minntist á þetta í þeim tilgangi að vekja athygli hv. alþm. á þeirri ringulreið, sem ríkt hefur í þessum málum undanfarið, og einnig af því, hve illa hin erlendu mannanöfn samrýmast íslenzkri tungu.



Herra forseti. Ég er sammála hæstv. menntmrh. um, að það á að vera vel á verði um veitingu ríkisborgararéttar. Um það höfum við að vísu lög, sem kveða á um skilyrði, sem menn þurfa að uppfylla til þess að öðlast ríkisborgararétt. Þessi lög hafa margsinnis verið sniðgengin, og er þar skemmst að minnast hneykslisins, sem varð fyrir einu eða tveimur árum í sambandi við hinn þýzka fiskiðnaðarfræðing. Viðvíkjandi því, sem hæstv. menntmrh. sagði um hin erlendu nöfn, er það vel ætlandi að gera kröfu til þess, að þessir menn öðlist ekki meiri rétt en Íslendingar sjálfir, þar sem þeim er lögum samkvæmt bannað að taka upp ættarnöfn, og þeir verði skilyrðislaust að hlíta þessum ákvæðum. Það er alveg rétt hjá hæstv. menntmrh., að það er mjög óviðkunnanlegt að fá þessi nöfn inn í íslenzka tungu og alveg sérstaklega þegar menn, sem eru íslenzkir að þjóðerni, fara að bera þau. Ég flyt hér brtt. á þskj. 432, og þegar mál þetta var tekið fyrir í þessari hv. d. í gær, bað ég um frest, þar eð ég óskaði, að hæstv. utanrrh. væri viðstaddur. Vegna þess að hæstv. ráðh. er einnig fjarverandi nú, vil ég enn á ný fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann taki málið ekki til umr., nema hæstv. ráðh. sé viðstaddur. Ég vil endurtaka það, að ég mælist eindregið til þess, að hæstv. ráðh. verði viðstaddur umr., þar sem hann hefur manna mest fjallað um mann þann, er um getur í brtt. minni.

Forseti (SB): Ég vildi mjög gjarnan geta orðið við óskum þessa hv. þm., en þar sem umr. hefur þegar verið frestað einu sinni og forseti getur ekki ráðið því, hvort hæstv. ráðh. er viðstaddur eða ekki, sé ég mér ekki fært að verða við óskum hans að þessu sinni, og mun því umr. verða haldið áfram.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. um það, að Knauf, Edvard Carl Walter, blikksmið á Ísafirði, verði veittur ríkisborgararéttur. Hann fluttist til landsins árið 1934 og dvaldist þá fyrst 3 ár ú Djúpuvík og síðan 4 ár á Ísafirði. En eins og mönnum er kunnugt, þá voru svo að segja allir Þjóðverjar, sem dvöldust hér á landi um það leyti, sem Bretar hernámu landið, teknir höndum og haldið sem stríðsföngum í Bretlandi, þar til styrjöldinni lauk. Þessi maður var einn af þessum ólánssömu mönnum, sem hrepptu þessi dapurlegu örlög. Hann dvaldist siðan í 6 ár í Bretlandi, en kom heim strax og honum var sleppt úr haldi og dvaldist þá 2 ár á Þingeyri, en fluttist síðan til Ísafjarðar og hefur dvalizt þar síðan. Hann er kvæntur íslenzkri konu og talar íslenzku. Ef til þessa hefði ekki komið, væri hann búinn að vera hér í 17 ár. Ég flutti tili. um það á síðasta þingi, að honum væri veittur ríkisborgararéttur, en þar sem langt var liðið á þingið, þá varð ég við þeirri ósk að draga till. til baka. Mér finnst því sanngjarnt, að þessum manni verði nú veittur ríkisborgararéttur. Hin brtt. er um það, að Vroomen, Pieter Martin Hubert, sem fæddur er í Hollandi 1906, verði veittur ríkisborgararéttur. Hann fluttist hingað 31. marz 1935, var síðan í Hafnarfirði 1935–38, í Stykkishólmi 1938–39, í Reykjavík 1940–43, síðan var hann aftur um tíma í Stykkishólmi 1943, en hefur annars verið í Reykjavík siðan 1943 og er þar nú. Þessi maður er prestur við Kristskirkju í Landakoti. Hann talar íslenzku eins og Íslendingur og er ráðvandur og elskulegur maður, sem skotið hefur hér rótum. Ég vil því eindregið mæla með því, að honum verði veittur ríkisborgararéttur. Áður hefur ýmsum starfsmönnum Kristskirkju verið veittur ríkisborgararéttur. Þeir vinna hér mannúðarstörf og eru eftir langa dvöl hér orðnir ágætir Íslendingar. Ég tel því sjálfsagt, að þessum manni verði veittur ríkisborgararéttur. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. Ef hv. n. óskar eftir því að athuga till., er ég fús til að taka þær aftur til 3. umr. N. hefur ekki fjallað um þær, svo að það er kannske eðlilegast að taka þær aftur til 3. umr.



Ég vil fara fram á það við hæstv. forseta, að hann láti athuga, hvort hæstv. dómsmrh. er í húsinu og hvort hann getur ekki mætt hér í d., ef svo er.



Herra forseti. Eins og ég gat um í gær hefur n. aðeins tekið til meðferðar þær till., sem umsóknir lágu fyrir um. N. hefur ekki athugað till. hv. þm. N-Ísf., og ég vildi því mælast til þess, að hann tæki þær aftur til 3. umr., eins og hann líka talaði um, svo að n. geti athugað þau skilríki, sem þeim fylgja. Hæstv. menntmrh. vék að því, að nauðsynlegt væri að fylgja föstum reglum við veitingu ríkisborgararéttar. Allshn. hefur alla þá tíð, sem ég hef átt þar sæti, reynt að fara eftir föstum reglum og fyrst og fremst stuðzt við hina almennu löggjöf um þetta. Þó að það hafi stundum borið við, að Alþ. hafi hvikað frá reglunum, ætla ég ekki, að allshn. verði um það kennt. N. hefur haldið nokkuð fast við það, að öllum skilyrðum laganna væri fylgt, og þannig hefur málið líka verið afgr. að þessu sinni. Af þeim ástæðum hefur n. ekki getað fallizt á tvo menn, sem stj. tók upp, því að það skortir á, að þeir hafi búið hér nógu lengi. Hæstv. ráðh. taldi eðlilegt, að þeir útlendingar, sem veittur væri íslenzkur ríkisborgararéttur, tækju upp íslenzk nöfn, því að er frá liði yrðu hin erlendu nöfn til lýta á tungunni. Ég er hæstv. ráðh. sammála um þetta, og það hefði fyrr mátt setja reglur um það. Það ætti að vera öllum útlátalaust, þó að þessari reglu verði komið á, og ég býst við, að n. hafi ekkert við það að athuga, að þessi regla verði upp tekin.



Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort hann hafi komið boðum til hæstv. utanrrh.

Forseti (JG): Ég hef látið hæstv. utanrrh. vita, en hann er upptekinn í Ed.



Ég vil þakka hæstv. forseta, ég get ekki gert kröfu til þess, að hæstv. utanrrh. mæti hér. Ég flyt á þskj. 432 till. um það, að Heinz Karl Friedlaender verði veittur ríkisborgararéttur. Þessi maður kom til Íslands í ágúst 1935, og hefur legið fyrir umsókn frá honum um ríkisborgararétt síðan 1945, en þá vantaði hluta úr ári til þess að hann hefði verið hér búsettur nægilega lengi, því að l. segja, að menn þurfi að hafa verið búsettir hér samfleytt í 10 ár til þess að fá ríkisborgararétt. Hann hefur endurnýjað umsókn sína á hverju þingi síðan, og hann fullnægir öllum skilyrðum laganna. Hann hefur lagt fram öll skilríki og vottorð, en þrátt fyrir það er umsókn hans alltaf vikið til hliðar og komið í veg fyrir, að hann fái ríkisborgararétt. Það er því óhjákvæmilegt að skýra nokkru nánar frá þessum manni, sem ég þekki lítils háttar. Hann er fæddur 27. ágúst í Berlín, er af Gyðingaættum og fór þess vegna burt frá Þýzkalandi í ágúst 1935 og settist að á Íslandi. Hann hefur gert grein fyrir veru sinni hér, svo að fylgjast má með því, hvar hann hefur verið. Þá hefur hann lagt fram hegningarvottorð, sem sýnir, að hann hefur ekki brotið nein lög og ekki sætt neinni ákæru eða refsingu fyrir meint brot. Samkv. vottorði frá borgarstjóranum í Reykjavík frá 12. des. 1945 hefur hann ekki fengið framfærslustyrk og staðið í skilum með gjöld sín. Þessi maður er kvæntur íslenzkri konu, dóttur Halldórs Jenssonar frá Kolfreyjustað í Fáskrúðsfirði, og hefur hann hér reynt að greiða fyrir tengdasyni sínum, þar sem hann vill verða íslenzkur borgari. En þó að þessi maður uppfylli öll þau skilyrði, sem lögin gera ráð fyrir, hefur það reynzt honum erfitt að fá íslenzkan ríkisborgararétt, og erfitt hefur verið að finna, hver það er, sem berst á móti því. Ég hef talað við alla hv. samnm. mína, og þeir viðurkenna allir, að öllum skilyrðum sé fullnægt. Hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. Ak. hafa einu sinni glæpzt til þess að mæla með málinu, en fengið bágt fyrir, og nú eru þeir ófáanlegir til þess, þó að þeir geti ekki nefnt neina ástæðu. Málið er ekki rætt á fundum n., heldur eru nm. kallaðir út og hvíslað að þeim þar. Ég hef nú reynt að komast að því, hvaðan þessi andstaða stafar, og virðist svo, að hún stafi frá hæstv. utanrrh. Það lítur út fyrir það, að hæstv. utanrrh. hafi fengið þennan mann á heilann og megi ekki heyra það nefnt, að honum verði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Ég hef heyrt, að tengdafaðir þessa manns hafi átt tal við þm. og beðið þá að mæla með tengdasyni sínum, en að þeir hafi svarað því til, að þeir þyrðu ekki að baka sér reiði utanrrh. Hæstv. forseti sér af þessu, að það er ekki að ástæðulausu, að ég vil tala við hæstv. utanrrh. Hann heldur í spottann, og kjarkur nm. er ekki meiri en það, að af þeim ástæðum þora þeir ekki að mæla með umsókninni. Ég skal ekki tefja umr., en ég vildi, að þetta kæmi fram, og ég tel hæstv. utanrrh. minni mann, ef hann þorir ekki að mæta hér til þess að ræða málið og leggja fram rök sín. Ég skal ekki ræða þetta frekar nú, en vænti þess, að ég fái tækifæri til að ræða málið við hæstv. utanrrh. við næstu umr. Í þeirri von mun ég taka brtt. mína aftur til 3. umr.



Herra forseti. Ég hef áður rætt nokkuð þær brtt., sem hér liggja fyrir, fyrst brtt. frá hv. 2. þm. Skagf. og tveimur öðrum þm. á þskj. 355, sem lá hér fyrir við 2. umr., en var tekin aftur til 3. umr. Síðan hafa hinir sömu þm. flutt brtt. við till. á þskj. 425. Um till. þessa er það að segja, að ég tel, að hægt sé að fallast á hana með brtt. á þskj. 425. Þó er þar einn liður í 1. mgr., sem ágreiningur er um, og vildi ég lesa hann, með leyfi hæstv. forseta: „Þessi hækkun má þó hvergi vera meiri en svo, að heildarmatsverð fasteignar fjórfaldist“. Vildi ég fara fram á það við hæstv. forseta. að þessi liður verði borinn upp sérstaklega við atkvgr. Mér skilst, að það muni vera auðvelt að koma þessu þannig fyrir, en það er síðasti málsl. í 1. till. á þskj. 355, og vildi ég biðja hæstv. forseta að haga því þannig. Það hefur aldrei verið ákveðið í l., hvert matsverð fasteigna skuli vera. Tel ég, að Alþ. eigi ekki að taka upp þann nýja sið, heldur leggja það á herðar n. eins og verið hefur. Að öðru leyti tel ég, að hægt sé að fallast á brtt. Hv. 2. þm. Eyf. flytur till. á þskj. 442, og tel ég rétt, að hún sé samþ. Það eru fleiri till., sem liggja hér fyrir. Hér er till. frá hv. þm. A-Húnv. á þskj. 424 við brtt. á þskj. 355. Ég tel, að sú till. mundi versna, ef þessi breyt. yrði á henni gerð. - Sami þm. flytur brtt. á þskj. 410, og er það allveruleg breyting frá frv., og er hún þannig, að Alþ. kjósi yfirmatsnefnd. Ég vil benda á, að sú regla hefur ætíð gilt, að ráðh. skipi nefnd þessa. Þá virðist mér síðari brtt. á þskj. 410 vera þannig, að ekki sé hægt að fallast á hana. Finnst mér hún lýsa talsverðu hugmyndaflugi hjá hv. þm. - Sé ég ekki ástæðu til að eyða í þetta fleiri orðum. Ég vil einnig gera aths. við það, sem hv. þm. A-Húnv. sagði við 2. umr. Hann sagði, að ég hefði sagt, að mér fyndist að mætti 10-15-falda matið. Þetta er ekki rétt. Ég sagði, að söluverð fasteigna væri nú á sumum stöðum 10–15 sinnum hærra en fasteignamatið. Hins vegar sagði ég ekki, hvað nýja matið ætti að vera, og vil ég, að það sé í höndum fasteignamatsnefndanna að ákveða það. Sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða meir um þetta. Það er búið að ræða mál þessi nokkuð hér, og ég hef gert grein fyrir afstöðu minni. Í þessum málum ríkir hið mesta siðleysi, og má ekki við svo búið standa lengur. Þetta hefur m. a. þau áhrif, að ósamræmi verður mikið í sköttum og skattgreiðslum. Það er alls ekki rétt, sem hv. þm. Siglf. sagði áðan, að þetta hefði engin áhrif á skattana. - Sé ég ekki ástæðu til að svara hv. þm. A-Húnv. og Siglf. frekar, og læt því útrætt um mál þetta.



Herra forseti. Ég ræddi hér í gær tvær brtt., sem ég hafði lagt fram. og málið í heild. Hv. frsm. er nú farinn að draga inn, því að hann vill nú ekki kannast við það, sem hann sagði við 1. umr., að sanngjarnt væri að 10-falda matið. Þetta sama kemur og fram í ræðu hæstv. fjmrh., en þetta fer að verða dálítið skrýtið, ef allir þeir, sem flytja þetta frv., ganga úr skaftinu og geta ekki kannazt við sín fyrri orð. Það fer að verða dálítið skrýtið, ef frv. þetta verður samþ., sem ég er ekki með. Skattarnir, sem fylgja, eru margir, og verður um stórar fjárhæðir að ræða. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði í gær, að það, að tilgangurinn sé sá að bjarga sveitar- og bæjarfélögum, er blekking, því að sveitar- og bæjarfélögin mega leggja á útsvör eins og þeim þóknast. Að þessu leyti er hér ekki um gagnráðstöfun að ræða, ef það á að ganga svo, að það eigi að ákveða í l., að allir aðrir skattar, sem ákveðnir eru í hlutfalli við fasteignamatið, eigi að vera samkv. því, sem matið er nú. Varðandi það, að það sé óvenjulegt, að sá háttur verði á hafður, að Sþ. kjósi þessa n., er yfirumsjón á að hafa með matinu og ráða því, vil ég segja það, að ég vil ekki fallast á, að það verði á valdi pólitísks ráðh., hvaða menn nefnd þessa eiga að skipa, og á hans valdi, hvaða reglur verði settar um mat þetta. Ég skora því á hv. þm. að samþ. mína till., og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um hana. Viðvíkjandi hinni greininni, þá er hún þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Við 13. gr. Aftan við greinina bætist: Hið hækkaða fasteignamat gengur þó eigi í gildi fyrr en tryggt hefur verið með löggjöf. að eigendur fasteigna geti fengið veðlán með hæfilegum kjörum út á eignirnar, er nemi a. m. k. 3/5 hins nýja matsverðs“. Eins og nú standa sakir er áreiðanlegt, að ef þessari nýju skipun yrði komið á, yrði ýmislegt annað hækkað af þessum sköttum en fasteignagjöld, enda þótt ég játi, að þeim ákvæðum væri hægt að breyta á næsta þingi. Hv. frsm. talaði mikið um siðleysi, sem ríkti í þessum málum nú. Ég veit ekki, hvort ég hef skilið þetta rétt hjá honum, en helzt skildist mér, að það væri mikið siðleysi, að ekki væri hægt að hækka skattinn á þessum eignum alveg ótakmarkað. Það er kunnugt, að hv. þm. V-Húnv. hefur manna mest barizt fyrir því að hækka skatt á öllum hlutum. - Það má því helzt líta þannig á, að þetta siðleysi felist í því, að ekki sé hægt að leggja á fasteignir nógu háa skatta. Þótt hann vilji fylgja till. hv. 2. þm. Skagf., þá tryði ég honum til þess að flytja till. á næsta þingi um að afnema þau ákvæði. Annars held ég, að eftir þeim umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál, þá færi bezt á því að samþ. dagskrártill. hv. þm. Siglf.



Herra forseti. Mál það, sem hér liggur fyrir, er nokkuð efnismikið, enda hafa margar brtt. komið fram í því. Hins vegar er það svo, að fjhn. hefur ekki athugað ýtarlega sjálf málið. Það var lagt fram að beiðni ráðh. Ég hef látið í það skína, að ég kysi helzt, að mál þetta yrði látið bíða heildarendurskoðunar á skattal., sem kemur væntanlega fyrir á næsta þingi. Þó hef ég ekki viljað flytja frávísunartill. við málið, m. a. vegna þess, að í þessu frv. er eini vísirinn til stuðnings við bæjarfélögin til að afla þeim meiri tekna. Hér er gert ráð fyrir nýjum tekjustofnum fyrir bæjarfélögin, en m. a. vegna þess, að enn eru að koma fram nýjar brtt., vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að málið verði látið koma til n. áður en atkvgr. fer fram í því.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð viðvíkjandi ræðu hv. þm. A-Húnv. Það er víst ekki ástæða til að tala hér um misskilning, sem fram kom hjá hv. þm. Ég býst við því, að það sjái það allir aðrir fundarmenn, að brtt. 2. þm. Skagf. o. fl. getur ekki snert eignarskattinn, því að hann er ekki miðaður við ákveðna hundraðstölu af fasteignamati. Það gæti verið eðlilegt, að endurskoðun færi fram á reglum um fasteignagjöld, og því getur verið heppilegt, að þetta sé látið vera óbreytt, þangað til yfirvöldin haf.a sett nýja reglugerð, og er það á valdi bæjarstjórna að ákveða slík gjöld. Það sjá allir, að þessar brtt. hafa ekki áhrif á eignarskattinn. Viðvíkjandi till. hv. 5. þm. Reykv. um, að n. taki málið til athugunar á ný, þá gæti ég, ef þess er óskað, reynt að boða fund í n. seinni partinn í dag. Mér finnst það rétt, ef einn nm. óskar eftir því.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, var sent til umsagnar Búnaðarbanka Íslands, þar sem við töldum rétt, að bankinn segði sitt álit um málið, vegna þess að hér er um nýmæli að ræða, þ. e. a. s. nýmæli nú, því að á undanförnum árum hefur ekki verið fært fyrir bændur að veðsetja búfé og vélar, þótt lítils háttar undantekningar hafi verið gerðar með vélar, þar sem bændur hafa getað veðsett þær, ef þeir hafa veðsett fasteign jafnframt. En þannig er ástatt, að margir bændur eiga enga fasteign og ekki aðgang að slíkum lánum, meðan það er bundið þeim skilmálum, að fasteign skuli veðsett líka, en samkvæmt þessu frv. á aðaltryggingin að vera búfé og vélar og tilheyrandi verkfæri. Upphaflega var í frv. til þess ætlazt, að það væri hægt að veðsetja búfé og vélar með veði, sem væri allt að 2/3 af því, sem það er virt til skatts. En í umsögn bankans tekur bankastjórinn það fram, að hann telji, að hámark slíks veðs megi vera 40% af skattmati viðkomandi véla eða búfjár. Þess vegna höfum við flutt brtt. varðandi þetta á þskj. 392. Það er engum vafa bundið, að ef frv. þetta nær fram að ganga, - sem ég vonast fastlega eftir, - þá mun það bæta mjög fyrir þeim, er hefja búskap, og þeim, sem hafa búið við þær aðstæður að vera alls staðar útilokaðir frá öllum lánum landbúnaðarins, sakir þess að þeir gátu ekkert veðsett, þrátt fyrir það að þeir höfðu allgóðan bústofn. Það ætti líka undir flestum kringumstæðum að vera mjög tryggt að lána bændum út á vélar og búfé, þar sem lán vegna þess er ekki nema 2/5 af því verði, sem það er virt á til skatts. Það er vitað mál, að þótt skattmat á búfé og vélum sé hátt, þá er það verulega undir því verði, sem búfé og vélar hafa gengið á manna á milli undanfarin ár, og ég hygg, að þetta ætti, ef ekki verða því verri óhöpp með búfé, að verða það tryggt, að það verði engu ótryggara en veð í fasteignum. Þetta ákvæði ætti því sizt að verða til hindrunar á framgangi málsins hér á Alþ. Fjáröflunarleið til veðdeildar bankans hugsum við okkur þannig, að upphaflega leggi ríkissjóður fram 4 milljónir, sem eingöngu séu ætlaðar þessari deild, sem yrði á vissan hátt veðdeild Búnaðarbanka Íslands. Svo er ætlunin, að ríkið leggi fram árlega nokkurt framlag til þess að auka starfsfé deildarinnar, svo að hún verði starfhæf næstu árin. Þetta er mikið nauðsynjamál, vegna þess að mikil straumhvörf hafa orðið í landbúnaðinum undanfarin ár, þannig löguð straumhvörf, sem við teljum til bóta, að ungt fólk gerist frekar til þess að hefja búskap heldur en fyrir nokkrum árum, og það má sízt verða fyrir því, það fólk, sem ætlar sér að fara út á þá atvinnugrein, að geta ekki fljótlega komið fyrir sig fótunum fjárhagslega og þurfa að hætta við sín áform vegna þess, að það er ekki hægt að sjá deildinni fyrir því fjármagni, sem búskapur í upphafi krefst. Það er alkunna, að flestar framleiðslugreinar, sem eru að hefjast handa um framleiðslu, ekki sízt landbúnaðurinn, kosta mikla peninga, og þó að bændur gætu fengið lán samkvæmt þeim kjörum og frá þeim lánsstofnunum, sem ber skylda til að lána til landbúnaðarins, þá er sízt af öllu, að þeir geti fengið það, ef þeir þurfa að hefja búskap án þess að eiga nokkurt verulegt fé sjálfir. Það er því engin vanþörf á að reyna að bæta úr þessu eftir mætti, og ég vonast eftir því, að hæstv. Alþ. taki með skilningi á þessu máli og láti ekki sitt eftir liggja að gera það, sem hægt er, til þess að greiða fyrir þeim, sem vilja stunda landbúnaðarframleiðslu, en sjá sér ekki fært að gera það, vegna þess að þeir hafa ekki nægilegt fjármagn í upphafi til þess að hefja búskap.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. landbn. fyrir það, að hún hefur afgr. málið á þann veg, sem hún hefur gert. Reyndar hefði ég kosið, - og við flm. þess, - að það hefði komið nokkru fyrr, en ef góður vilji er til að greiða fyrir afgreiðslu málsins, þá má það vel takast. Það kom fram í umr. í gær um mál skylt þessu, hver orsök er til þess, að n. gat ekki afgr. málið fyrr, og því er ekki þörf að gera það frekar að umtalsefni. Rétt í þessu vorum við að afgr. við 2. umr. annað mál náskylt þessu, þ. e. að auka fé veðdeildar Búnaðarbanka Íslands, sem nota skal til jarðakaupa og annars þess konar við búskap. og munar að sjálfsögðu um þá upphæð, og er vel farið, að sú ákvörðun hefur verið tekin. En þótt greitt sé fyrir því með þessu máli, að menn geti fest sér jarðnæði, þegar þess er kostur að fá jarðir, þá er það engan veginn nægileg lausn á því, að býlum geti fjölgað á landinu, eins og vonir standa til, og alveg er það víst, að margir bændur, sem eru við búskap og koma til með að hefja búskap, geta ekki keypt það jarðnæði, sem þeir eiga kost á, ekki eingöngu fyrir skort á fjármunum, heldur og vegna þess, að þeir eiga þess ekki neinn kost. Fyrir ekki löngu var nær helmingur jarða í sjálfsábúð í þessu landi. Hvað því líður nú, get ég ekki borið um, en allur fjöldinn er áreiðanlega í sjálfsábúð enn og kemur til með að vera það áfram, svo þó að greitt sé fyrir því, að menn geti fengið fjármuni til að kaupa jarðir, þá er engan veginn leyst úr þessu máli eins og þarf. Og þó að svo takist til, að þeir, sem eiga kost á jarðnæði, geti keypt þær, þá þurfa mennirnir meira, þeir þurfa áhöld, og um það fjallar fyrst og fremst þetta frv. Ég álít, ef skortur verður eins og hingað til á því, að menn geti aflað sér fjármuna til þess að kaupa tæki og bústofn, að þá verði þeir miklu færri, sem geta hafizt handa um að hefja búskap. Ekkert fé hefur fengizt lánað með veði í búfé, og hefur því verið borið við, að það væri ekki nógu tryggt, ekki eins öruggt og veð í fasteignum. Ég tel það undir flestum kringumstæðum ekki vera á nokkurn hátt lakara en hvað annað, ef bændur verða ekki fyrir neinum sérstökum óhöppum. Á hverju byggist það, að jörð sé í nokkru verði? Það byggist ekki á því, að land sé til, heldur á því, að það sé nytjað. Og hvað þarf til þess? Eru það ekki tæki og búfénaður, enda eru dæmi til þess, að jarðir hafa ekki reynzt tryggt veð? Það telst að vísu til undantekninga. En reynslan hefur einnig staðfest, að veð í skepnum er tryggt. Viðvíkjandi ugg manna um það, að þótt veð í búfé verði viðurkennt, þá muni það ekki verða til mikils gagns, þá vil ég fullyrða það, að stór bót mun verða að því. Eina ráðið til að auka landbúnaðinn er að veita þeim mönnum fjárhagslega aðstoð, sem vilja hefja búskap. Ég vona því, að Alþingi afgreiði þetta mál. Ég get tekið undir það með hv. 5. landsk., að eðlilegt hefði verið, að þessi frv. hefðu verið flutt sem eitt mál, en það, sem við vorum að greiða atkvæði um í gær, var aðeins einn þáttur af þeirri starfsemi, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og á því og þessu frv. er aðeins eðlis- en ekki efnismunur. En þótt þetta komi fram í svona búningi, þá ætti það ekki að vera málinu til ógagns. Ég vona því, að hv. alþm. láti málefnið ráða afstöðu sinni.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, og mér finnst rétt að gera nokkra grein fyrir afstöðu minni til málsins, þar sem ég tel mjög óeðlilegt, að ekki skuli vera gert eitt mál úr þessum þremur. Hv. 1. flm. tók fram, að eðlilegt hefði verið að búa til eitt mál úr þessum tveimur, sem hér eru á dagskrá í dag, en viðurkenndi aftur á móti, að þriðja málið hefði nokkra sérstöðu. Ég tel, að mjög erfitt verði að fá þessar 5 millj., sem gert er ráð fyrir í frv., og eins er það mjög hæpið, að samkomulag náist um það, að búfé verði tekið gilt sem veð. Þess vegna hefði ég talið eðlilegast, að n. hefði tekið málið aftur til athugunar, því að mikil hætta er á, að málið verði ágreiningsefni hér innan þingsins í því formi, sem það liggur nú fyrir. Um það, sem hv. 1. flm. sagði, að bankarnir hefðu ekki fengizt til þess að veita lán til landbúnaðarins, enda þótt heimild væri til þess í lögunum um ræktunarsjóð, þá er ástæðan sú að mínum dómi, að sjóðinn hefur skort fé til þess að reka þá miklu lánastarfsemi, sem honum er ætluð lögum samkvæmt. Í raun og veru hefði verið bezt fyrir framgang málsins, að ríkisstj. hefði tekið þessi þrjú mál upp, samræmt þau og flutt þau síðan sem eitt mál. Eins og ég gat um áðan, þá mun ganga mjög erfiðlega að fá því framgengt, að búfé verði viðurkennt sem fullgilt veð, og þarf því að undirbúa málið rækilega. Það hefur ekkert verið gert af hálfu ríkisstj. í þessum málum. Réttast hefði verið, að stj. hefði tryggt hönkunum fé af tekjuafgangi þessa árs til þessarar starfsemi, í stað þess að frv. eru flutt um það af einstökum þm., og það hefði verið miklu betra, að landbn. hefði tekið þessi mál fyrir og búið til úr þeim eitt mál og lagt það síðan fyrir Alþ. Í sambandi við ræktunarsjóð má geta þess, að ástæðan til þess, að sjóðinn skortir fé, er sú, að ákvæðunum í lögunum um lánsfé til hans og ákvæðunum um framlag ríkissjóðs hefur ekki verið fylgt nema að nokkru leyti. Þess vegna skortir sjóðinn fé. Þetta er stóra atriðið í þessu máli. Ég vil að lokum geta þess, að ég mun greiða atkvæði með þessu frv., en óska, að n. taki það aftur til athugunar.



Herra forseti. Ég gerði grein fyrir því við 1. umr., að ég mundi flytja brtt. við eitt ákvæði þessa frv. Það var reyndar búizt við því, að landbn. mundi taka málið til athugunar á ný, en af því hefur ekki orðið, og vildi ég leyfa mér að leggja fram skriflega brtt. Ég lýsti því yfir í gær, að ég teldi ákvæðin í 5. gr. um sparifé vera þannig, að ekki væri hægt að fallast á þau. Brtt. er um, að 2. málsgr. 5. gr. skuli orðast svo: „Vextir skulu vera 3½%. Tryggingar eru hinar sömu sem í öðrum deildum Búnaðarbankans. Sparifé þetta skal vera skattfrjálst, svo og vextir af því sem tekjur, ef þeir eru lagðir við höfuðstólinn, enda sé spariféð óuppsegjanlegt nema með minnst 6 mánaða fyrirvara. Skylt er sparifjáreigendum að gera grein fyrir eign sinni í stofnlánadeildinni, þegar þeir telja fram til skatts, þótt sú eign reiknist ekki með við skattaútreikning.“ Í þessari till. eru ákvæði eins og í frv. því um skattfrelsi sparifjár, sem nú liggur fyrir Ed. og fjhn. þeirrar d. mælir einróma með. Vil ég því leggja til, að þessi breyt. verði gerð á greininni. Vil ég leyfa mér að biðja hæstv. forseta að koma þessari brtt. á framfæri.

Forseti (SB): Hér hefur komið fram ný brtt. frá hv. þm. V-Húnv. (SkG). Hún er bæði skrifleg og of seint fram komin og þarf því tvöfaldra afbrigða.



Herra forseti. Í þessari brtt. frá hv. þm. V-Húnv. eru tvö atriði, sem bæði eru talsverð breyt. frá frv. Annað þessara atriða get ég fallizt á, það, sem er um, að fé, sem nýtur hlunninda, skuli vera skattfrjálst. Hitt atriðið get ég ekki fallizt á, að sparifjáreigendum sé skylt að gera grein fyrir eign sinni í stofnlánadeildinni, þegar þeir telja fram til skatts. Með því er kippt í burtu þeirri hvöt, sem á að vera fyrir hendi, til þess að menn leggi fé inn í deildina frekar en aðrar stofnanir, því að þá er það um leið orðið útsvarsskylt. Ég get því ekki fallizt á brtt. hv. þm. V-Húnv. Það væri þá eins rétt að fella frv. sjálft, því að aðalatriðið, sem hér er um að ræða, er það, að þeir aðilar, sem fé þetta eiga, þurfi ekki að borga skatt af því eins og öðru fé. Það skiptir ekki svo miklu máli, hvort helmingur fer til ríkisins og helmingur til sveitarfélaga eða allt til sveitarfélaga. Hitt er svo það, að fé þetta verði ekki fyrir verðfalli, ef verðbreyting verður á peningum.