Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. efh.- og viðskn. um frv. til laga um gjaldeyrismál. Ég vil þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir ágætt samstarf um þetta mál. Nefndin hefur orðið sammála um fjórar brtt. við frv. Þær eru á þskj. 184 og síðan nál. sem öll nefndin skrifar undir. Allmargir aðilar hafa verið kallaðir til og beðnir um umsögn um þetta mál. Þær voru almennt séð mjög jákvæðar. Mönnum þykir nauðsynlegt að stíga þetta skref í frjálsræðisátt í gjaldeyrisviðskiptum. Þetta skref er líka nauðsynlegt til þess að markaðsskráning á gengi krónunnar geti gengið fyrir sig með eðlilegum hætti. Í frv. er lagt til að lögfest verði sú meginregla að gjaldeyrisviðskipti vegna inn- og útflutnings vöru, þjónustu og fjármagnshreyfinga verði óheft. Þar er líka kveðið á um frávik frá þeirri meginreglu í takt við það sem mun gilda á hinu Evrópska efnahagssvæði. Nefndin leggur áherslu á að það verði vandað til framkvæmdar nýrra reglna og hugsanlegra breytinga. Í þessu sambandi er mikil áhersla lögð á að millibankamarkaður með gjaldeyri verði þróaður áður en allar hömlur í fjármagnshreyfingum til skemmri tíma verða lagðar af. Þá þarf peningamarkaður að hafa þróast með þeim hætti að Seðlabankinn geti með viðskiptum þar og með beitingu peningalegra stjórntækja haft áhrif á skammtímanafnvexti og þar með fjármagnsstreymi til og frá landi. Loks verður að tryggja að bankinn hafi nægilega sterk stjórntæki til þess að geta stýrt peninga- og gengismálum við nýjar aðstæður óheftra fjármagnshreyfinga. Brtt. ganga í þá átt að í 1. málsl. 3. gr. komi í stað stöðvunar takmörkun eða stöðvun á tilteknum flokkum fjármagnshreyfinga þannig að hægt sé að að takmarka ýmsa flokka fjármagnshreyfinga án þess að þurfa beinlínis að stöðva þær. Önnur brtt. er orðalagsbreyting þar sem skýrt sé kveðið á að ákvæði taki til gjaldeyrisviðskipta vegna tiltekinna flokka fjármagnshreyfinga. Í þriðja lagi má segja að 3. og 4. brtt. sé um sama málið. Í frv. var gert ráð fyrir því að leyfi tiltekinna aðila til gjaldeyrisviðskipta félli niður og þau ætti að gefa út upp á nýtt. Við í nefndinni teljum eðlilegt að leyfin sem slík falla ekki niður heldur séu þau endurnýjuð með eðlilegum hætti án þess að þeir aðilar sem nú hafa rétt til gjaldeyrisviðskipta samkvæmt lögum, svo sem sparisjóðir, missi þau við samþykkt frv.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í ræðu formanns hv. nefndar er samstaða í nefndinni um afgreiðslu þessa máls og þarf þess vegna ekki að hafa um það mörg orð á þessu stigi. Nefndin hefur lagt mikla vinnu í málið og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka formanninum fyrir góða og sanngjarna verkstjórn hvað það snertir. Ég vil ítreka þær viðvaranir sem koma fram í annarri málsgrein nál. þess eðlis að það verði að fara varlega og stíga skrefin ekki hraðar en svo að peningamarkaður okkar og Seðlabankinn verði tilbúnir til að takast á við það á hverjum tíma. Ég hef marglýst yfir þeirri skoðun minni úr þessum stól að það geti ekki staðist með frjálsum vöxtum og frelsi á fjármagns- og viðskiptamarkaði að öðru leyti, að halda genginu í handstýrðu kerfi. Ein af forsendum frv. ef það verður að lögum er að hægt verði að taka upp gjaldeyrismarkað sem byggist, eins og komið hefur fram, á millibankamarkaði, þ.e. viðskiptum banka með gjaldeyri sín á milli og við Seðlabankann. Þetta leiðir hugann að því sem hefur verið að gerast á síðustu vikum þegar menn hafa látið sem svo að íslenska krónan væri eini gjaldmiðillinn sem gæti staðið af sér allar þær miklu breytingar sem hafa orðið á gjaldmiðlum í Evrópu, sem er mikil þversögn ef við tökum tillit til þess að í raun hefur íslenska krónan verið að hoppa upp og niður eftir því sem gjaldmiðlar í Evrópu hafa verið að breytast. Það er því ákveðin þversögn fólgin í því að genginu sé haldið stöðugu. Ég ætla í þessum töluðu orðum að beina spurningu til hæstv. viðskrh. þess efnis hvað líði undirbúningi að því að taka upp markaðsskráningu krónunnar. Ég vil rifja upp í því sambandi að þegar seðlabankalögum var breytt á síðasta þingi til þess að leggja grunninn að þessari breytingu var það mjög uppi í umræðunni, m.a. frá hæstv. viðskrh., að tengja krónuna við ECU. Ég taldi það á þeim tíma hið mesta óráð og það væri engin forsenda fyrir því þó við vildum taka upp markaðsskráningu krónunnar að sú gengiskarfa sem við tengdum okkur við væri ECU. Ég tel enn að það sé miklu skynsamlegra að sú markaðskarfa endurspegli sem mest það viðskiptamunstur í útflutningsviðskiptum sem við búum við og tel reyndar að reynslan hafi sýnt að þetta álit mitt sé rétt. En það er annað sem ég vil minna á í þessu sambandi. Í skýrslu sem við fengum varðandi þetta atriði, m.a. frá Seðlabankanum, var bent á það að ef menn ætluðu að tengja krónuna við ECU þyrfti að koma til, eins og þar var orðað ef ég man rétt, kerfislæg aðlögun krónunnar að gjaldmiðlum þeim sem við værum að tengja okkur við. Við sem vorum að reyna að rýna í þetta skildum það á þann veg að menn efuðust um að sú gengisskráning sem væri á krónunni núna mundi standast og menn vildu finna ráð til þess að aðlaga gengið því sem við værum að ganga inn í áður en við tækjum upp markaðsskráninguna. Þetta held ég að sé skynsamlegt og eigi alveg eins við þótt sú gengiskarfa, sem við tengjum okkur við, verði sú sem er í gildi núna. Ég held að það sé miklu skynsamlegra að hnika genginu í það horf sem við teljum að við getum varið þegar við verðum búin að taka upp markaðsskráninguna þannig að það fari ekki á þann veg að gengið hrekjist strax í upphafi, eins og aðstæður eru núna, að þeim neðri fráviksmörkum sem við verðum að setja. Ég vil inna hæstv. viðskrh. eftir hans áliti á þessum vangaveltum mínum. Auk þess vil ég spyrja hæstv. viðskrh. þeirrar sömu spurningar og ég spurði reyndar á síðasta þingi, þ.e. hver hann telji að séu eðlileg fráviksmörk krónunnar í okkar tilfelli miðað við sveiflukennda atvinnuvegi eftir að við erum búin að taka upp markaðstengingu krónunnar.

Virðulegi forseti. Ég vil í örfáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Þetta frv. til laga um gjaldeyrismál er eitt af hinum svokölluðu fylgifrv. EES-samningsins en í raun er það algerlega óháð þeim samningi. Ég lít svo á að við hefðum stefnt í þessa átt þótt samningurinn um EES hefði ekki verið til umræðu. Þar sem ég er almennt fylgjandi frjálsum viðskiptum, þótt ég sé ekki hrifin af þeirri viðskiptablokk sem verið er að koma upp úti í Evrópu, vil ég styðja frv. Það er mikilvægt varðandi þetta mál að það verði mjög varlega farið í framkvæmd þess. Ég vil minna á að Seðlabankinn hefur heimild til að grípa inn í ef hætta steðjar að og því tel ég rétt að styðja þetta mál. Ég vil beina tveimur spurningum til hæstv. viðskrh. Það er annars vegar spurning um hvernig hann hyggst standa að framkvæmd þessara laga í ljósi þeirra viðvarana sem hv. efh.- og viðskn. setur fram í sínu nál. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. viðskrh.: Hvað líður framlagningu frv. til nýrra seðlabankalaga sem vissulega tengjast þessu máli og ýmsum öðrum sem við höfum til umfjöllunar?

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst þakka hv. efh.- og viðskn. fyrir vandaða vinnu við meðferð frv., bæði á fyrra þingi og í sumarhléi og loks á því þingi sem nú stendur. Það er mjög ánægjulegt að samstaða skuli hafa náðst í nefndinni um þetta mikilvæga mál. Ég vil láta í ljós þakklæti mitt til nefndarmanna fyrir það starf. Ég vil taka það skýrt fram að ég er hlynntur þeim brtt. sem nefndin gerir, styð þær og tel þær vera til bóta. Ég ætla þá að snúa mér að þeim spurningum og athugasemdum sem til mín var beint, bæði af hv. 6. þm. Norðurl. e. og hv. 18. þm. Reykv. Vegna þess sem fram kom hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. vil ég láta það koma skýrt fram að stöðugleiki í gengismálum er eitt mikilvægasta markmið stefnunnar í efnahagsmálum. Það er eitt mikilvægasta markmið stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Þær breytingar sem boðaðar eru með samþykkt þessa frv. í þá átt að leyfa meiri áhrif frá markaðsöflunum á gengisskráninguna frá degi til dags breyta ekki þessu meginmarkmiði. Það er hins vegar skoðun mín að við eigum að haga okkar efnahagsmálum að öðru leyti þannig að stöðugleiki í gengi haldist innan þeirra marka sem sett verða þegar þar að kemur. Ég vil taka það fram að undirbúningi að millibankamarkaði með gjaldeyri miðar með eðlilegum hætti. Það er alveg ljóst að þar verður farið mjög gætilega. Tilvísun til þess mikla umróts sem varð á gjaldeyrismörkuðum heimsins, ekki síst gjaldeyrismörkuðum Evrópu á þessu hausti, er nægileg til að skýra það að þar munum við fara fram af fyllstu varkárni. Ég tek undir með hv. 18. þm. Reykv. að þar má ekki og verður ekki hrapað að neinu. Síðan segi ég vegna þeirrar spurningar sem hv. 6. þm. Norðurl. e. bar fram um fráviksmörk eftir að sett hefði verið miðgildi fyrir gengið í kerfi frjálsra viðskipta með gjaldeyri. Ég tel ekki tímabært að nefna þær tölur en vil eingöngu endurtaka það sem fram kom hér þegar málið var síðast rætt. Ég taldi að þau mörk ættu ekki að vera ákaflega þröng og benti þar á fordæmi frá evrópska myntkerfinu þar sem dæmi eru um fráviksmörk alveg upp í 6% til hvorrar áttar frá viðmiðunargengi. Þetta segi ég ekki sem beina tillögu eða niðurstöðu í málinu heldur eingöngu sem sjónarmið sem ég held að hljóti að verða uppi. Í jafnsveiflukenndum búskap og Íslendingar búa við hlýtur slík viðmiðun í fráviksmörkum að vera mjög ákveðið til skoðunar. Síðan kem ég að spurningum hv. 18. þm. Reykv. Hinni fyrri hef ég í reynd svarað. Það verður farið mjög gætilega í þessu máli og ekki tekin nein áhætta að nauðsynjalausu. Í öðru lagi spurði hv. 18. þm. Reykv. hvað liði undirbúningi og framlagningu frv. til nýrra seðlabankalaga. Ég get látið það koma hér fram að ég hef að undanförnu fengið fjölmargar umsagnir um frv. eins og það kom frá þeirri nefnd sem samdi það og eins og það var kynnt á þinginu í vor. Það er verið að vinna úr þessum umsögnum. Frv. verður væntanlega lagt fram í þinginu í þessum mánuði. Það er auðvitað háð því að niðurstaða fáist í nokkrum tiltölulega smávægilegum málum. Frv. fékk, eins og þingmenn muna, allgóðar viðtökur í þessari kynningarumferð í vor er leið. Ég á von á því að það geti tekist víðtæk samstaða um þær breytingar sem þar eru uppi um tillögur. Mér finnst afgreiðsla þessa frv. um gjaldeyrismál vísbending um að það verk eigi að geta heppnast vel.

Virðulegi forseti. Hæstv. viðskrh. vék sér undan einni spurningu minni, þ.e. hvort hans viðhorf til tengingar við ECU séu þau sömu og voru á síðasta þingi. Hæstv. ráðherra sagði einnig að stöðugt gengi væri markmið ríkisstjórnarinnar og einn af hornsteinum efnahagsstefnunnar. Þá vil ég í framhaldi af því spyrja hæstv. ráðherrann hvort hann telji að Seðlabankinn sé í stakk búinn til að verja gengið, eins og það er í dag, ef búið væri að taka upp markaðsskráningu þannig að það mundi ekki strax slá niður í neðri mörk. Ég hlýt að skilja hans orð svo að hann telji að við hljótum að verða með mörk eins víð eins og þau gerast í Evrópu, 5--6%. Ef ekki koma til á allra næstu dögum og vikum róttækar aðgerðir ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum meðan viðskiptajöfnuðurinn er enn jafnóhagstæður og hann er nú þótt vöruskiptin séu orðin í skárra lagi, þá hlýtur, ef markaðskerfið ræður, þetta mikla framboð á gjaldeyri að verða þess valdandi að við missum gengið niður í neðri mörkin á mjög skömmum tíma.

Frú forseti. Vegna ítrekaðrar spurningar hv. 6. þm. Norðurl. e. um myntkörfuna, sem fylgt er við gengisstjórn á Íslandi, vil ég láta það koma fram að ég er honum ekki sammála um það að núgildandi myntkarfa endurspegli ekki vel viðskiptamynstur Íslendinga í utanríkisviðskiptum. Sannleikurinn er sá að viðskiptakarfan sem nú er notuð er þannig gerð að þar eru 75% ECU, evrópska mynteiningin, 8% jen og afgangurinn Bandaríkjadalur. Þetta er ágæt mynd af okkar utanríkisviðskiptum ef menn vilja hafa það til viðmiðunar. En reyndar er það fleira sem ræður, bæði fjármagnsstraumar og þjónustugreiðslur, svokallaðar ósýnilegar hreyfingar, sem ég held að breyti þessu hvorki til né frá. Um það hvort hætta er á því að við frjáls viðskipti mundi gengið þegar fara í neðri mörk vil ég líka láta það koma fram að það hefur ekki gætt tilhneigingar til þess að flýta eða tefja greiðslur út eða inn eins og jafnan vill gæta þegar markaður telur hættu á gengisbreytingu. Þessa hefur ekki gætt á Íslandi á undanförnum vikum og mánuðum sem verður að teljast mjög merkilegt miðað við það umrót sem ríkt hefur í gengismálum í veröldinni undanfarnar vikur. Þetta er einfaldlega staðreynd. Í öðru lagi vil ég líka láta það koma fram að vöruskiptajöfnuður Íslendinga hefur batnað það sem af er þessu ári gagnstætt því sem margir virðast álíta. Það er verulegur samdráttur í innflutningi og meiri samdráttur en í útflutningi. Þetta held ég að nægi til að svara þeim álitamálum sem hv. 6. þm. Norðurl. e. hreyfði áðan.

Virðulegi forseti. Nú hef ég annaðhvort ekki komið því sem ég meinti nógu vel til skila eða hæstv. ráðherra ekki hlustað nægilega vel því ég tók það fram að ég tel þá gengiskörfu, sem við búum við í dag, spegla ágætlega okkar utanríkisviðskipti. Mín spurning var um viðhorf ráðherrans gagnvart því að breyta þeirri tengingu í það að karfan samanstæði eingöngu af ECU. Hæstv. ráðherra hafði um það nokkurn rökstuðning á síðasta þingi að það kynni að vera rétt og nefndi meira að segja dagsetningar um áform ríkisstjórnarinnar í því efni. Hann nefndi einnig að að baki því lægju kannski frekar pólitískar ástæður en viðskiptalegar. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hann væri sama sinnis enn, að það bæri að stefna að því að tengja íslensku krónuna við ECU. Nú man ég ekki rétt hvort hæstv. ráðherra nefndi í því sambandi áramótin 1993--1994. Það á ég einhvers staðar skjalfest í þingræðu ráðherrans. Í öðru lagi gat ég ekki skilið seinni hluta ræðu ráðherra öðruvísi en svo að hann teldi gengisskráningu íslensku krónunnar bara í harla góðu horfi eins og hún er í dag. Ef sá skilningur minn er réttur þyrftum við ekki að fara í þær flóknu og sársaukafullu aðgerðir sem í það minnsta aðilar vinnumarkaðarins eru sammála um að þurfi að gera ef hægt á að vera að freista þess að koma í veg fyrir að gengi krónunnar falli eða réttara sagt ef hægt á að vera að freista þess að koma í veg fyrir að það fall krónunnar, sem nú þegar er orðin staðreynd, komi fram á markaðnum.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég láta það koma fram að ég tel það enn skynsamlega og rétta stefnu að í framtíðinni tengist íslenska krónan nánar hinu evrópska myntkerfi og þar með evrópsku mynteiningunni. En það er jafnljóst að vegna þeirra erfiðleika og umróts sem gætt hefur innan hins evrópska gjaldeyrissamstarfs að undanförnu hljótum við að staldra við og meta okkar stöðu að nýju. Við munum meta hana eftir því sem framvindan skýrir það mál hjá Evrópumönnum. Það er ekki skynsamlegt fyrir okkur að taka afstöðu til þess endanlega nú. Það er heldur ekki þörf á því. Þetta er mín afstaða. Ég tel að í framtíðinni muni viðskipti við Evrópusvæðið verða enn mikilvægari. Það er afar auðvelt að sýna fram á það með tölum um þróunina undanfarin ár í hvaða átt þetta hefur stefnt. En við hljótum fyrst og fremst að horfa á það sem kemur okkur best og fær best borgið íslenskum hagsmunum. Ég tel að það sé sú stefna sem við fylgjum nú. Það er þarflaust að ræða það í þingsölum hvert sé hið rétta gengi íslensku krónunnar. Það sem ég vék hér að áðan var eingöngu það að markaðshreyfingar, viðleitnin á markaðnum, bentu ekki til þess að þeir sem kaupa og selja galdeyri telji gengið valt.

Virðulegi forseti. Um þetta mál var fjallað samhliða frv. til laga um gjaldeyrismál. Málið fór til umsagnar allra sömu aðila enda fylgjast þessi mál að. Þar sem hér er á ferðinni er fyrst og fremst formbreyting á löggjöfinni sjálfri en ekki miklar efnisbreytingar aðrar en þær að hér kemur skýrt fram í 1. gr. að innflutningur á vöru og þjónustu til landsins skuli vera óheftur nema annað sé sérstaklega tekið fram í lögum eða milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að. Þetta eru þær meginreglur sem gilda um þessi mál í dag. Nefndin er sammála um að frv. eigi að afgreiða óbreytt.

Það skal tekið fram að 7. og 10. dagskrármálið verða ekki tekin fyrir á þessum fundi.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera hér upp á Alþingi till. til þál. um fréttaflutning og upplýsingaskyldu um slysfarir og harmraunir fólks. Till. hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela dómsmálaráðherra að skipa nefnd til þess að móta starfsreglur um fréttaflutning og upplýsingaskyldu stofnana um slysfarir og harmraunir fólks.`` Í greinargerð kemur m.a. fram að þessi tillaga var flutt á 115. löggjafarþingi en varð þá eigi útrædd. Tilgangur þessarar tillögu er að koma á fót samráðsvettvangi þeirra aðila og stofnana sem næst koma upplýsingamiðlun af slysförum og harmraunum fólks. Mikilvægt er að samræmdar viðmiðunarreglur eða leiðbeiningar geti ríkt við slíkar aðstæður er taki mið af mannhelgi, virðingu og hluttekningu en um leið af nauðsynlegri upplýsingaskyldu svo að ekki verði vegið að fjölmiðlafrelsi í landinu. Fréttaflutningur af slysförum og harmraunum fólks er vandmeðfarið og viðkvæmt mál. Íslenskir fjölmiðlar hafa í áranna rás leitast við að fjalla um slík mál af tillitssemi og varkárni. Þó má greina þá þróun að ágengni fjölmiðla gagnvart einstaklingum, sem hlut eiga að máli, björgunarsveitum að störfum og öðrum viðkomandi aðilum verði æ meiri og óvægnari. Aukin samkeppni fjölmiðla um fréttaöflun af atburðum og málavöxtum getur orðið til þess að misbjóða mannvirðingu og siðrænum gildum. Hér er hvorki verið að leggja til lagasetningu né opinbera reglugerð heldur að þeir aðilar og stofnanir, sem nærri aðstæðum koma, geti sameinast um samræmdar starfsreglur. Þá er einnig mikilvægt að greina betur upplýsingaskyldu viðkomandi stofnana, samtaka og starfsstétta gagnvart fjölmiðlum. Í tillögunni er lagt til að dómsmálaráðherra sjái um skipan slíkrar nefndar er lagt gæti grundvöll að samráðsvettvangi og styrkt og eflt gagnkvæman trúnað og skilning viðkomandi aðila og stofnana. Í starfi nefndarinnar er eðlilegt að hafa náið samráð m.a. við slysavarna- og björgunarsveitir, samtök blaða- og fréttamanna, Prestafélag Íslands, Lögreglufélag Íslands, Rannsóknastofnun Háskólans í siðfræði, Samtökin um sorg og sorgarviðbrögð, Læknafélag Íslands og barnaverndarráð. Þessi tillaga er flutt vegna brýnnar nauðsynjar og vona ég að viðkomandi þingnefnd skoði málið rækilega. Það er spurning sem við verðum líka að velta fyrir okkur hvort Alþingi eigi yfir höfuð að hafa einhverja skoðun í þessum efnum eða hvort það eigi algerlega að ráðast af markaðnum, ef við getum orðað það svo, hvernig með þessi mál skuli farið í fjölmiðlum og í samskiptum fjölmiðla og einstaklinga, samskiptum fjölmiðla og hinna ýmsu samtaka. Hér er ég ekki að leggja til að það verði sett lög eða reglur er hefti fjölmiðlafrelsi með einhverjum hætti. Þvert á móti er ég að leggja til að það verði með einhverjum ráðum hægt að koma á fót samráðsvettvangi sem geti mótað og byggt upp reglur sem menn virði. Fjölmiðlarnir viti að það gildi ákveðnar reglur sem öruggt er að treysta. Þetta tel ég að sé mjög brýnt. Mér er það vel ljóst að hér er um mikið vandamál að ræða. Eftir að þetta mál var flutt fyrst í fyrra hafa fjölmargir komið að máli við mig og lýst fyrir mér reynslu sinni af því hvernig einstakir fjölmiðlar hafi á stundum sagt þannig frá válegum tíðindum að það jók á sorg, það jók á sárin og það jók á erfiðleika sem fjölskyldur og einstaklingar áttu við að stríða vegna missis og vegna aðstæðna sem við blöstu. Íslenskt þjóðfélag er mjög sérstakt. Hér er nábýli mjög mikið. Íslendingar eru aldir upp við skilning og samúð og hluttekningu á lífinu. Ég er viss um að við viljum ekki að sá siður gildi hér eins og virðist vera algildur víða erlendis að fólk deyi í slysum í beinni útsendingu í fjölmiðlum. Ég tel mjög brýnt að við ræðum þá spurningu hvort við viljum að fjölmiðlunin komist á það stig í landinu. Og hvort við viljum að þróunin ráði því hvernig að þessari fjölmiðlun verði staðið í framtíðinni eða hvort við viljum reyna að beita öllum aðferðum til að hafa hér áhrif á. Það má líka um það deila hvort það sé dómsmrh. sem á að hafa forustu í þessu máli eða hvort það ætti að vera forsrh., ríkisstjórnin eða menntmrh. Um það kemur viðkomandi þingnefnd til með að fjalla. Ég nefni hér sem tillögu dómsmrh. sem hefði frumkvæði um að skipa slíka nefnd enda heyra undir hann fjölmargar þær stofnanir sem hér eru nefndar í greinargerð með þáltill. En það kemur vel til greina að önnur ráðherraembætti en dómsmrh. hafi þarna frumkvæði. Það má nefna það hér að ég tók þátt í mjög fróðlegum fundi fjölmiðlafólks sl. vetur þar sem einmitt var verið að fjalla um þetta mál. Sá fundur, sem var afar fjölmennur, gagnlegur og virkilega fróðlegur, upplýsti mig enn betur um þá nauðsyn að hér þurfi að gera eitthvað, að hér þurfi að spyrna með einhverjum hætti við fótum til að einhvers konar samræmdar reglur eða einhvers konar vettvangur skapist svo að það megi koma á meiri festu sem hægt sé að treysta betur í samskiptum fjölmiðla og viðkomandi stofnana þegar váleg tíðindi eiga sér stað í landinu okkar. Virðulegur forseti. Ég legg til að þessu máli verði að lokinni fyrri umr. vísað til allshn.

Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þessa ágætu þáltill. Ég tek undir hvert orð í ræðu frsm. og tel tillöguna mikilvæga við þær aðstæður sem blasað hafa við í samfélaginu um langt skeið. Í mínum huga er það mikilvægara nú en áður að reynt verði að ná saman reglum, starfsvenjum, um það þegar stórslys eiga sér stað. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það hefur æ oftar gerst eftir hörmulega atburði að ættingjar og vandamenn hafa greint bifreiðir í sjónvarpsfréttatímum og frétt um leið að dauðsföll hafi átt sér stað. Slíkt getur valdið slíkri ringulreið að það verður aldrei bætt. Þess vegna tek ég undir það með frsm. að mikilvægt er að skipa nefnd, spyrna við fótum og ná samræmdum reglum um málið. Ég hef aldrei skilið kapphlaup fjölmiðlanna að hinum válegu slysum sem eiga sér stað. Sjónvarpsstöðvarnar eru ekki einar um það, þar eiga dagblöðin sinn hlut og útvarpsstöðvarnar líka. Ég hygg að fréttamenn þessara fjölmiðla séu einnig sammála um að þarna verði komið upp samræmdum reglum. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri en þakka frsm. þessa ágætu till. og vænti þess að hún verði afgreidd á þinginu.

Virðulegi forseti. Ég ætla, eins og sá sem talaði á undan mér, að fagna þessari þáltill. og tel mjög brýnt að það verði tekið á málunum, þ.e. að móta einhverjar starfsreglur um fréttaflutning og ekki þá síður upplýsingaskyldu stofnana um það sem hér er kallað slysfarir og harmraunir fólks. Þarna kemur auðvitað ýmislegt inn í myndina og af því að hér er talað um upplýsingaskyldu stofnana um slysfarir, vil ég minna á að skoða þarf upplýsingaskyldu dómsyfirvalda og annarra slíkra því þess eru þó nokkur dæmi í samfélagi okkar að menn hafi í fyrsta sinn heyrt um dóma, sem yfir þeim hafa verið felldir, í útvarpi. Það er því hlutur sem þyrfti líka að koma inn, að menn hafi tækifæri til þess að gera sér grein fyrir dómum sem yfir þeim eru felldir og tilkynna sínum nánustu um slíkt áður en þeir heyra um það í fjölmiðlum. Það eru því miður dæmi að slíkt gerist þannig að það er ekki síður mikilvægt að skoða þá hluti. Ég gerði mál svipaðs eðlis að umtalsefni á þinginu í fyrra þegar ég bar fram fsp. til menntmrh. um myndbirtingar af börnum í dagblöðum. Eins og fólk kannski man þá birtist mynd í DV af níu ára gömlum dreng sem hafði orðið fyrir þeirri ógæfu að stinga jafnaldra sinn með hnífi. Sama dag eða daginn eftir birtist myndin í DV. Þá kom ég inn á það að í lögum um vernd barna og ungmenna væri hvergi minnst á vernd barna gagnvart fjölmiðlum. En ég held að fjölmiðlar misbjóði börnum oft og tíðum, bæði í málum eins og þessu, stundum í barnaverndarmálum og eins með ýmsum öðrum hætti. Þegar við komum að fjölmiðlum verðum við alltaf að stíga mjög varlega til jarðar vegna þess að prentfrelsið og málfrelsið er okkur mjög mikilvægt. Við þurfum að gæta þess að takmarka það ekki með lagasetningu og þess vegna held ég að sú leið sem stungið er upp á hér, þ.e. að menn móti sér einhverjar samræmdar starfsreglur, sé mjög góð. Það þarf að tryggja að fjölmiðlar hafi sjálfir eitthvert innra eftirlit með því hvernig þeir starfa. Við vitum að hjá Blaðamannafélaginu er starfandi siðanefnd en eftir því sem mér er best kunnugt þá þarf einstaklingur að vera aðili að máli til þess að geta kært það til siðanefndar Blaðamannafélagsins. Þegar ég horfi á mynd í blaði eins og þá af drengnum í fyrra, þá meiðir hún mig. Ég er hins vegar ekki aðili að slíku máli þannig að ég reikna með að sem einstaklingur gæti ég ekki kært slíkt mál heldur þyrfti kæran að koma frá einhverjum sem tengdur væri málinu með beinum hætti, þ.e. forráðamanni barns eða einhverjum slíkum aðila. Ég held að þetta sé þannig en hugsanlegt væri þó að barnaverndaryfirvöld eða einhver slík samtök gætu kært dæmi eins og þetta. Ég held að þetta sé ágætt mál sem við verðum að skoða á Alþingi og að það þurfi að skoða í nokkuð víðu samhengi. Ég fagna þessari tillögu og vona að hún fái góða umfjöllun á þinginu.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Eins og aðrir sem talað hafa á undan mér vil ég taka undir till. sem hér var flutt og lýsa yfir stuðningi mínum við málið. Eftir að hafa upplifað slíkt sjálfur tel ég að óvarkár fréttaflutningur af ógæfu fólks geti aukið á sorgina og lengt sorgartímabilið verulega þannig að nauðsynlegt er að settar verði sem fyrst leikreglur um það hvernig staðið yrði að fréttaflutningi og upplýsingaskyldu þegar ógæfu ber að höndum og farið yrði eftir þeim. Ég vil benda flm. á hvort ekki sé skynsamlegt að setja tímamörk á nefndarstarfið þannig að nefndin skili niðurstöðum sínum innan tiltekins tíma. Ég tel að það sé yfirleitt betra að hafa slík tímamörk. Það bindur nefndina innan ákveðins ramma og verður til þess að málið kemur fyrr úr vinnslu en ella. Ég bendi hv. flm. á þetta og mun mæla fyrir því í hv. allshn., þar sem ég á sæti, að athuga það í samráði við 1. flm. hvort ekki sé skynsamlegt að breyta till. í þá veru að setja inn í hana dagsetningu.

Virðulegi forseti. Ég efast ekki um og engin ástæða til að efast um að fyrir flm. vaki að létta byrðar þeirra sem verða fyrir því óláni að fréttir um hörmuleg atvik sem um er rætt í tillögunni berist þeim. Ég efast ekki um góðan tilgang og tel að allt eigi að gera sem í mannlegu valdi stendur til þess að létta þeim byrðarnar sem verða fyrir þeim atvikum sem getið er um í tillögunni, slysum eða harmraunum fólks eins og þar segir. Á hinn bóginn verð ég að láta í ljós efasemdir um að unnt sé að ná þessu göfuga markmiði með algildum reglum. Ég held það sé ákaflega vandmeðfarið að setja reglur í þjóðfélagi okkar eins og öðrum, sem takmarka fréttaflutning eða lúta að upplýsingaskyldu stofnana í slíkum tilvikum. Það hafa oft og tíðum verið til umræðu hugmyndir um upplýsingaskyldu stjórnvalda um önnur atvik en þau sem hér um ræðir og mjög erfitt að ná samstöðu um þær, hvað þá heldur þær sem rætt er um í tillögunni þar sem um er að ræða svið sem erfitt er fyrir löggjafann eða opinber stjórnvöld að fara inn á og lýtur að frelsi fjölmiðla og starfsemi þeirra í lýðræðisþjóðfélögum. Mér finnst því að hér sé hreyft ágætu máli en vil jafnframt láta þá skoðun í ljós að það kunni að vera ákaflega erfitt að móta sanngjarnar og skynsamlegar reglur sem geta náð til þessa sviðs, að í þessu efni verði menn að treysta frekar á heilbrigða dómgreind og tillit hjá þeim sem á fjölmiðlum starfa heldur en opinberar reglur eða fyrirmæli. Mér er kunnugt um það úr eigin starfi á dagblaði að menn velta slíkum málum yfirleitt ákaflega vel fyrir sér og leitast við að samræma annars vegar tillit til þeirra sem orðið hafa fyrir djúpstæðri sorg og hins vegar þá þjónustu sem þeir telja sig vera að sinna viðskiptavinum sínum, hvort sem það eru blaðalesendur, þeir sem horfa á sjónvarp eða þeir sem fylgjast með fréttum í útvarpi. Ég held að í þessum efnum verðum við að treysta á dómgreind þessara aðila frekar en opinberar reglur eða fyrirmæli og það kunni að reynast ákaflega erfitt að setja slíkar reglur. En ég mun leggja málinu lið og að þetta fái góða meðferð í allshn. þar sem málið verður væntanlega tekið til meðferðar. Ég vildi ekki láta hjá líða að láta þessar skoðanir mínar í ljós við fyrri umræðu um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka góðar undirtektir við þennan málatilbúnað. Ég geri mér vel ljóst að hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða og það verður að skoða mjög gaumgæfilega. Ég vil taka undir með hv. þm. Birni Bjarnasyni að málið þarf góða skoðun og þar þarf að standa vel að verki. Ég tek einnig undir með hv. þm. Inga Birni Albertssyni að það kann að vera rétt að hafa tímamörk í tillögunni svo niðurstöður megi líta dagsins ljós áður en langt um líður. Það þarf ekki að bæta miklu við þær umræður sem hér hafa þegar farið fram. Ég vona að þær hafi orðið til þess að opna augu okkar fyrir því að nauðsynlegt er að málið verði skoðað mjög rækilega. Ég þekki svo mörg dæmi þess efnis að fjölmiðlar hafi gengið of langt og of fljótt að segja frá atburðum, segja jafnvel vitlaust frá atburðum vegna þess að það er verið að flýta sér svo mikið, sem síðan hefur valdið miklum skaða, aukið enn á sorgina og gert allar aðstæður langtum erfiðari en efni hefðu staðið til. Það má spyrja sig t.d. að því hvaða nauðsyn kalli fjölmiðil til þess að segja frá banaslysi í umferð, segja nákvæmlega frá öllum aðstæðum þremur klukkutímum eftir að atburðurinn gerðist þótt engin nöfn séu nefnd. Hvaða þörf er á slíkum hraða og hvaða fréttaþörf er verið að þjóna? Maður spyr sjálfan sig þessarar spurningar því að á meðan prestur og aðrir aðilar eru í þann mund að tilkynna nánustu aðstandendum hvað gerst hafi má jafnvel heyra nákvæmlega sagt frá því í útvarpinu hvernig allt hafi gerst. Einnig má segja frá fleiri aðstæðum er fólk hefur verið að upplýsa mig um, t.d. þegar bátur ferst. Nokkur dæmi eru um það, því miður, að nafn báts og númer er nefnt jafnvel tveimur eða þremur klukkutímum eftir að skipskaðinn eða slysið varð og engin leið að skýra öllum nánustu aðstandendum frá á svo stuttum tíma. En um leið og búið er að nefna nafn og númer báts sjá allir að það er búið að nefna nöfn allra skipverja um borð við nánustu aðstandendur. Þó niðurstaðan verði ekki sú að út úr starfinu komi samræmdar reglur væri betra en ekki að komið yrði á fót samræmdum samráðsvettvangi allra þeirra aðila sem koma að slíkum atburðum, fjölmiðla, björgunarsveita, presta, lögreglu og fleiri þar sem tækifæri gæfist til þess að efla trúnað og skilning og koma á fót samböndum sem yrðu til þess að reglur yrðu til sem síðan mundu gilda. Ég tek undir með hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu að þetta gildir ekki síst um stofnanir sem koma að slíkum málum eins og um björgunarsveitir, lögreglu og dómskerfið, presta og aðra, hvaða upplýsingar þeir megi gefa og hvenær. Hér er ekki einvörðungu verið að tala um þá hlið málsins er snýr að frelsi fjölmiðla til að segja frá, prentfrelsinu og hinu helga frelsi í landinu, heldur er líka verið að fjalla um það sem ég vil nefna frelsi einstaklingsins, að fá að vera maður með reisn og halda sinni sjálfsvirðingu. Það virðist vera orðið svo hér á landi að þegar minnst er á fjölmiðla þá eru það nánast heilagar stofnanir. Fjölmiðlar vinna sannarlega gott starf og það þarf að hlúa að því eins og frekast má með því að þeir njóti allra hinna bestu skilyrða. En fjölmiðill er ekkert annað en stofnun og frelsi hans má aldrei ganga svo langt að skerði rétt einstaklingsins til þess að njóta sjálfsvirðingar sinnar, reisnar og þess að vera maður. Það er kannski þess vegna sem ég vek athygli á þessari hlið málsins með till. til þál. Ég held að við séum einmitt að verja frelsið og ef okkur tekst að koma á góðri sátt um þetta mál í framtíðinni, þá yrði þjóðlífið betra og öðrum þjóðum til fyrirmyndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. á þskj. nr. 128, 110. mál sem er frv. til laga um kaup á björgunarþyrlu. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Steingrímur Hermannsson, Ólafur Ragnar Grímsson, Kristín Ástgeirsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Guðrún Helgadóttir og Anna Ólafsdóttir Björnsson. Eftir að hafa farið yfir meðflm. að frv. ber að geta þess að þar eru fulltrúar allra flokka nema Alþfl. Mál þetta var kynnt þar en að því er virðist fyrir daufum eyrum. Þó ber að geta þess að hv. þingflokksformaður Alþfl. var meðflm. á sama frv. á síðasta þingi en hann var því miður erlendis þegar málið var lagt fram þannig að ekki var unnt að ná sambandi við hv. þm. og koma honum á sem meðflm. Hann hefur hins vegar lýst því yfir að hann hefði óskað þess að vera meðflm. og muni styðja málið eins og hann gerði á síðasta þingi. Hæstv. forseti. Í raun er sorglegt að það þurfi að endurflytja frv., taka málið upp einu sinni enn á Alþingi, en því miður virðist engin önnur leið fær. Ef þetta mál á að ná fram að ganga virðist eina leiðin sú að setja lög um það og skylda ríkisstjórnina til þess að fara eftir þeim lögum, enda vil ég ógjarnan trúa því að hún geri það ekki. Frv. er stutt í sniðum og einfalt. 1. gr. hljóðar svo: ,,Ríkisstjórnin skal á árinu 1993 gera samning við framleiðendur eða seljendur um kaup á björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna. 2. gr. Fjármálaráðherra er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán á árinu 1993 að fjárhæð allt að 150 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í ljósi þess að málið hefur verið flutt hér margoft eða frá árinu 1987 og fluttar hafa verið um það þingsályktunartillögur, fyrirspurnir og nú endurflutt frv., þótti flm. óþarft að hafa við það langa greinargerð, enda þingheimi fullkunnugt um málið. Greinargerðin er mjög stutt, aðeins 4 línur og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Eftirfarandi þingsályktun um björgunarþyrlu var samþykkt á Alþingi 12. mars 1991: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að sjá til þess að á árinu 1991 verði gerður samningur um kaup á fullkominni björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna. Frumvarp þetta þarf ekki frekari skýringa við.`` Þannig hljóðar greinargerðin. Hæstv. forseti. Það eru auðvitað ákveðin skilaboð í svona stuttri greinargerð sem ég hygg og vona að ríkisstjórnin skilji. Engu að síður hlýtur maður að velta því fyrir sér og e.t.v. á maður að spyrja hæstv. forseta um það, að vísu er það ekki aðalforseti sem situr í stóli forseta að þessu sinni þannig að það er ekki sanngjarnt að óska eftir svari, en ekki óeðlilegt að menn velti því fyrir sér hvert gildi þingsályktunartillagna yfirleitt sé. Til hvers er ætlast af þingmönnum? Er eðlilegt að það sé ætlast til þess að þingmenn leggi á sig mikla vinnu við að kynna sér mál, skoða þau og leggja í mikla vinnu til að koma þeim í búning og mæla fyrir þeim á þingi, fá jafnvel samþykkta þál. eftir mikla vinnu í nefnd eftir umsóknir og eftir að hafa fengið umsagnaraðila til nefndar? Eftir að slík ályktun er samþykkt virðir ríkisstjórn hana að engu. Í mínum huga er ríkisstjórnin að starfa í umboði Alþingis. Það er Alþingi sem setur leikreglurnar að miklu leyti fyrir ríkisstjórn og það er að mínu viti skylda ríkisstjórnar að virða vilja Alþingis. Vilji Alþingis í þessu tiltekna máli hefur ítrekað komið í ljós, bæði með samþykkt þáltill., með því að setja heimild í tvígang inn í 6. gr. fjárlaga til lántöku vegna kaupa á björgunarþyrlu og ítrekað með því að setja það inn í lánsfjárlög. Ég tel að ríkisstjórnin verði að gera sér grein fyrir því að hún starfar í umboði þessarar stofnunar. Hún er ekki sjálfstætt ,,apparat``. Ég tel því að full ástæða sé til að inna eftir því hvert gildi þáltill. sé. Það er ekki bara sú þáltill. sem var samþykkt vegna kaupa á björgunarþyrlu sem ég hef í huga heldur margar aðrar sem virðast fara beint í salthauginn. Þá er ég ekki frekar að tala um þá ríkisstjórn sem nú situr heldur ríkisstjórnir yfirleitt. Ég held að það sé mjög hollt fyrir þingmenn að fá það upplýst og tekið út hvert gildið er og hvort menn eiga ekki hreinlega að hætta við það form að hafa þingsályktanir. Það er auðvitað nöturlegt að leggja í mikla vinnu og kalla til fjölda manns út um allt þjóðfélag og láta þá vinna að umsögnum eða gefa munnlegar umsagnir og síðan er ekkert gert með það. Þetta tel ég að þurfi að skoða. Ég hef farið hér aðeins yfir ferli málsins. Það er auðvitað hægt að setja á mjög langa ræðu um það. Ég tel að það sé ekki nauðsynlegt. Það hafa verið skipaðar undanfarin ár margar nefndir í málið, fyrst af fyrrv. fjmrh., Ólafi Ragnari Grímssyni, og síðan hafa nokkrar verið skipaðar af hæstv. dómsmrh., Þorsteini Pálssyni. Allt kemur fyrir ekki. Niðurstaðan er sú að nú er endanlega hætt við kaup á þyrlunni þrátt fyrir ítrekaðar viljayfirlýsingar Alþingis, þrátt fyrir greinilegan vilja allrar þjóðarinnar fyrir málinu, þrátt fyrir áskoranir, fundahöld, ályktanir og safnanir. Málið nýtur almenns stuðnings alls staðar í þjóðfélaginu nema við Lækjargötu, nema hjá ríkisstjórninni. Það er eini staðurinn, eini þröskuldurinn á allri leiðinni, það er sjálf ríkisstjórnin. Samt hafa nokkrir sem þar hafa setið stutt þetta mál í gegnum tíðina. Maður hlýtur að spyrja sjálfan sig að því hvað veldur. Ýmis tilboð hafa borist, bæði í nýjar þyrlur og gamlar. Menn skýla sér nú á bak við erfitt ástand í þjóðfélaginu. En gera menn sér grein fyrir því að útgjöld leggjast ekki á ríkissjóð fyrr en hugsanlega eftir tæp þrjú ár? Það liggur fyrir tilboð núna í þá tegund þyrlu sem sérstök nefnd á vegum ráðherra komst að niðurstöðu um að væri heppilegasti kosturinn. Tilboð liggur fyrir frá framleiðanda þeirrar þyrlu sem er á þann veg að ekki þarf að greiða af henni fyrstu afborgun fyrr en 14 mánuðum eftir að þyrlan hefur verið afhent. Það er tilboðið. Það liggur líka fyrir að það tekur u.þ.b. 18--20 mánuði að framleiða þyrlu. Við erum því að tala um 34 mánuði frá því að ákvörðun er tekin. Það gæti því komið inn á fjárlög fyrir árið 1996. Ég tel mig hafa heyrt það á ráðamönnum þjóðarinnar að þá verði allt komið í himnalag. Sú ráðgjafarnefnd sem dómsmrh. skipaði á sínum tíma til þess að taka út þyrlukaup lagði til að leitað yrði eftir tilboðum í notaða þyrlu af þessari tilteknu gerð. Ég er með niðurstöður þeirrar nefndar og skilaboð hennar til ríkisstjórnar. Þetta eru fulltrúar frá forsrn., fjmrn. og utanrrn. ásamt dómsmrn. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Fulltrúar ráðuneytanna leggja til að kannað verði hvort unnt er að fá keypta notaða AS 332 LI þyrlu (Super Puma) í fullnægjandi ástandi, búna nauðsynlegum tækjabúnaði björgunarþyrlu og á viðunandi kjörum. Jafnhliða verði kannaðir aðrir kostir enda ekki ljóst hvort unnt er að finna fullnægjandi notaða AS 332 LI þyrlu á viðunandi kjörum.`` Ég hef í höndunum tvö tilboð í þessar þyrlur, notaðar þyrlur. Annars vegar þyrlu sem átti að kosta um 11 millj. dollara og má segja að sé ný vegna þess að henni hefur aðeins verið flogið í 22 klukkustundir. Hins vegar þyrlu sem er tilboðsverð á upp á u.þ.b. 7 millj. dollara og er búið að fljúga í 6 þús. stundir. Hún er að fara í skoðun sem skilar henni eins og nýrri. Þessi tvö tilboð liggja fyrir ásamt þessu glæsilega tilboði sem ég fór yfir áðan. Það eru því ekki rök í málinu að við ráðum ekki við þetta í dag. Auk þess sem fyrsta afborgun af nýrri þyrlu, sem yrði ekki fyrr en 14 mánuðum eftir afhendingu, bjóða framleiðendur að þyrlan sé greidd á 8--10 árum. Hvað geta menn beðið um betra? Komi menn með betra boð. Það betra boð sem berst frá ríkisstjórninni er að hætta við þetta. En þá verður ríkisstjórnin líka að vera ábyrg fyrir gerðum sínum. Ég vissi ekki betur en að í maí í sumar hefðu dómsmrh. og fjmrh. fengið leyfi til að ganga til samninga um kaup á hentugri björgunarþyrlu. Hér er einn ágætur ráðherra að sniglast í kringum salinn. Hæstv. heilbrrh. er hér á vappi. Það væri ágætt að hann staðfesti hvort það er ekki rétt að fjmrh. og dómsmrh. hafi verið veitt þessi heimild og hann, eini ráðherrann sem ég sé í húsinu, getur þá líka upplýst þingheim um hvað gerðist. Af hverju var þessi heimild ekki nýtt? Ég tel að ráðherra hafi lofað þjóðinni því að keypt yrði þyrla. Ég hef hér viðtal við hæstv. forsrh. á rás 2 þar sem hann lýsir því yfir. Ég ætla að fá að vitna örlítið í það, með leyfi forseta. Þar spyr Stefán Jón Hafstein: ,,En svo að ég ítreki þetta og fái það staðfest hjá þér: Þú telur sem sagt þörf á því að fá björgunarþyrlu til Íslands til Gæslunnar.`` Forsrh. svarar: ,,Af þeim ástæðum settum við inn í dag og samþykktum á ríkisstjórnarfundi að leita eftir heimild, að það væri heimild á fjárlögum nú, 6. gr. fjárlaga eins og það var reyndar í fyrra, að menn geti notað tækifærið og keypt slíka þyrlu en jafnframt að ljúka þeim samningum við Bandaríkjamenn sem nú standa yfir. Það sé það skynsamlegasta.`` Þarna er staðfest af hæstv. forsrh. að kaupa eigi þyrlu fyrir Landhelgisgæsluna. Þetta var í orrahríðinni á síðasta þingi og í framhaldi af því. Síðan er framhald á þessu viðtali þar sem hnykkt er enn betur á þessu. Það er því von að menn spyrji: Hvað skeði? Hvað skeði þarna í millitíðinni? Af hverju er þjóðin svikin um þetta? Þjóðin er svikin um þyrlu. Það er hinn kaldi veruleiki í dag. Ítrekað hef ég hlustað á ráðherrana bæði svara fyrirspurnum og öðru og segja að efni og samþykkt þáltill. yrði virt. Þá hlýtur maður að spyrja enn á ný um gildi þingsályktana. Er það bara opið svið? Er það nóg að þeir virði ályktunina eftir 50 ár? Er það nóg? Hún hefur verið gersamlega vanvirt og um leið hefur Alþingi verið vanvirt. Hér þarf ekki að færa rök fyrir þeirri þörf að eignast nýja þyrlu. Það hefur verið gert svo oft. Það hefur gjarnan verið tengt eingöngu við sjómenn en það er ekki rétt. Sú þyrla, sem við eigum í dag, er notuð að hálfu leyti fyrir sjómenn. Að öðru leyti er hún notuð til sjúkraflutninga og annars slíks á landi. Það sem þarf í dag er ekkert annað en vilji og við erum komin að því marki í dag að setja verður lög. Eina leiðin til þess að þjóðin eignist þyrlu er að setja lög. Ég neita að trúa því að ríkisstjórnin brjóti lög. Hún getur vanvirt þingsályktanir en ég neita að trúa því að lög yrðu brotin. Þá kemur alltaf spurningin: Hvar á að taka fjármunina? Ég hef þegar lýst því að þetta lendir ekki á ríkissjóði fyrr en eftir hugsanlega þrjú ár og sennilega í fyrsta lagi þá því einhvern tíma tekur sennilega að ná málinu út úr nefndinni. Hvar á þá að taka fjármagnið? Ég get bent á það ósköp einfaldlega að við skulum taka risnukostnað íslenska ríkisins og skera hann niður um helming. Hann er á annan milljarð kr. Inni í honum er geysilegt sukk sem má vel taka og skera niður. Og svo er annað: Við skulum taka dagpeningana og afnema þá með öllu. Við borgum að sjálfsögðu útlagðan kostnað en dagpeningakerfið á að afnema og við skulum setja það inn í reksturinn á þyrlunni. Fjármunirnir eru til. Það sem vantar er viljinn. Á meðan við bíðum eftir nýju vélinni eigum við að sjálfsögðu að leigja aðra vél. Við eigum að brúa bilið. Það er nauðsynlegt. Við eigum að byrgja brunninn. Þegar tvær þyrlur eru komnar eigum við ekki að staðsetja þær báðar hér heldur að hafa staðsetninguna breytilega. Virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi að ég ætlaði ekki að hafa um þetta langt mál enda tel ég að málið sé þrautrætt í þingsölum. Ég vil að lokum brýna menn til að styðja þetta mál. Ég fann það á síðasta þingi að mikill meiri hluti þingmanna er fyrir málinu. Okkar barátta núna mun snúast um að fá allshn. til að vinna hratt og vel að málinu og þá tel ég að það sé von. Að lokinni 1. umr. óska ég eftir að málið verði sent til hv. allshn.

Hæstv. forseti. Ég get ekki orða bundist þegar ég horfi yfir þennan sal og hv. 1. flm. reifar þetta mál. Ekki einn einasti ráðherra er í sæti sínu. Þess vegna vil ég spyrja hv. 1. flm.: Var ráðherrum ríkisstjórnarinnar ekki gert viðvart um að þetta mál yrði tekið til umræðu í dag? 

Ég bið þingmanninn að gæta orða sinna.

Ég mun gæta orða minna en það er erfitt undir þessum kringumstæðum vegna þeirra fyrirheita sem ráðherrarnir gáfu í þessu máli fyrir einu ári. Það er upplýst af hv. flm., sem styður þessa ríkisstjórn, að búið sé að ákveða að svíkja þau fyrirheit. Það er erfitt að gæta hófs í orðum sínum, hæstv. forseti, undir slíkum kringumstæðum. Ég vil segja við hæstv. forseta hvort hann vilji ekki gera ráðherrum ríkisstjórnar sinnar viðvart um að þessi umræða sé í gangi, að það sé verið að ræða þyrlumálið sjálft, sem sjómannafjölskyldunum og sjómönnunum á Íslandi var heitið í fyrra að yrði leyst fyrir þennan tíma. Ég vil fara fram á það við hæstv. forseta að ráðherrar, alla vega fjmrh., forsrh., trmrh. og sá sem gegnir nú störfum dómsmrh., verði kallaðir í þennan sal undir þessum umræðum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson beindi til mín þeirri fyrirspurn hvort ég hefði gert ráðherrum ríkisstjórnarinnar sérstaklega viðvart um málið. Það kom fram í frammíkalli einhvers hv. þm. að hann reiknaði með því að ráðherrar hefðu lesið dagskrána. Ég verð að viðurkenna að ég gerði líka ráð fyrir því og geri enn að þeir séu jafnlæsir og við hinir og lesi dagskrána eins og aðrir þingmenn. Þeir eru líka þingmenn þótt þeir séu ráðherrar. Svarið er því nei. Ég gerði það ekki en ég tel það skyldu þeirra, eins og okkar, að fara yfir þau mál sem eru á dagskrá og mæta ef þau mál heyra undir þá að einhverju eða öllu leyti.

Virðulegi forseti. Þegar ég ákvað að gerast meðflutningsmaður þessa máls í fyrra gerði ég það þrátt fyrir að ég teldi að í raun ætti að vera óþarft að flytja frv. af þessu tagi þar sem Alþingi hafði samþykkt þáltill. Mér sýnist að reynslan sanni það að ekki er vanþörf á því að brýna málið með þessum hætti og reyna að fá niðurstöðu sem ríkisstjórnin verður að hlíta og að hægt verði að ná með einhverjum hætti til hennar ef hún gerir það ekki. Mér þykir það hart að við skulum vera farin að grípa til slíkra óyndisúrræða í svo veigamiklu máli og að það skuli virkilega ekki vera hægt að treysta því að svona einföld og skýr þál., eins og samþykkt var á Alþingi þann 12. mars 1991, skuli ekki virt og að það skuli virkilega þurfa að fjalla um þetta efni núna. Það finnst mér í raun forkastanlegt. Ég hlýt hér eins og aðrir að lýsa eftir hæstv. ríkisstjórn. Ég sá reyndar ekki sömu sýn og hv. 5. þm. Suðurl. hér í sal enda hefði það ekki dugað mér sem nærvera ríkisstjórnar. Mér finnst í rauninni að reynslan kenni okkur að það hefði verið þarft fyrir hana að vera hér og fylgjast með umræðunni og skilja að það fylgir fullur þungi þessu máli. Ég er á þeirri skoðun að það sé góðra gjalda vert að sýna fram á hvernig fjármagna má slíka björgunarþyrlu. Og ekki ætti það að draga úr hæstv. ríkisstjórn að ganga þegar til verks þar sem það er búið að sýna fram á að þetta er vel framkvæmanlegt, jafnvel í þeim efnahagsþrengingum sem við nú förum í gegnum og eru reyndar að hluta til að mínu mati vegna þeirrar sömu stjórnar. En ég ætla að láta það liggja milli hluta í þessari umræðu. Hins vegar er það mín skoðun jafnframt að við getum ekki metið mannslíf til fjár. Jafnvel þó þetta þýddi mikil útgjöld sé þörfin svo brýn að það verði að gera eitthvað og það strax. Ég tek heils hugar undir það að fram til þess að þessi þyrla kemur til landsins er nauðsynlegt að leigja aðra. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu enda hef ég möguleika á því að fylgjast með henni innan allshn. og mun ekki láta mitt eftir liggja að sjá til þess að málið fái þar greiðan og góðan framgang eins og það verðskuldar. Við þekkjum öll raunasöguna um þær nefndir og þær mótbárur og þau rök sem hafa orðið til að drepa þessu máli á dreif. Og við getum einfaldlega ekki unað við að sá undarlegi dans verði stiginn á nýjan leik. Ég vona því að nú verði tekið til hendinni. Ég get ekki ímyndað mér annað en þingmeirihluti sé fyrir málinu og hann verður að sjálfsögðu að koma í ljós. Ég ítreka því stuðning minn við þetta mál og hvet alla þá þingmenn sem vilja tala í umræðunni til að beita öllum þeim þrýstingi sem þeim er unnt til að sjá til þess að þetta mál komist klakklaust í gegnum þingið og það sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að vekja athygli á því sama og hv. þm. Guðni Ágústsson gerði áðan. Þetta mál var mjög rætt á síðasta þingi og ég taldi þá samkomulag um samþykkt þeirrar þáltill. sem þá var afgreidd. Ég hefði kosið að hæstv. ráðherrar yrðu hér --- dómsmrh. er að vísu erlendis en þá staðgengill hans. Ég tek undir það sem hv. þm. sagði áðan um aðra ráðherra. Ég vil eindregið óska eftir að þessari umræðu verði ekki lokið áður en hæstv. ráðherrar hafa mætt og tekið þátt í henni. Vitanlega er það staðreynd að margar þáltill. hafa lagst niður í skúffu. Mér er kunnugt um að á það hefur verið lögð afar rík áhersla á hinu háa Alþingi að það gerist ekki. Iðulega hafa komið fram harðorðar áminningar til ríkisstjórna að draga þær upp úr skúffunum og afgreiða þær og gera Alþingi grein fyrir þeim. Staðreyndin er jafnframt sú að þáltill. eru afar misjafnar. Þar getur verið allt á milli himins og jarðar sem á milli ber. Sumar eru einfaldlega ábendingar, beiðnir um athuganir o.s.frv. En þessi þáltill. er mjög ákveðin og fer þar ekkert á milli mála. ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að sjá til þess að á árinu 1991`` o.s.frv. Ég held að við alþingismenn hljótum að vera sammála um að þetta er ekki virt. Alþingi er vanvirt með því að hlýða ekki þessum fyrirmælum Alþingis. Þetta eru fyrirmæli Alþingis. Tillagan er nefnilega mjög óvenjulega ákveðin að orðalagi. Ég tel að hæstv. ráðherrar skuldi Alþingi skýringu á því hvers vegna slík fyrirmæli sem hér koma fram eru ekki virt. Ljóst er af frv. til fjárlaga að ekki er ætlunin að gera það. Reyndar hefur það komið fram í orðum ráðherra. Það er slík vanvirðing við þingið að ég legg á það mikla áherslu að hæstv. fjmrh. ekki síst og forsrh. geri Alþingi grein fyrir því hvers vegna það er ekki gert. Ég ætla svo ekki að hafa rökstuðning fyrir málinu. Hann hefur komið fram hér svo ítarlegur að það er óþarfi að endurtaka það. Það kom fram í orðum hv. frsm. sérstaklega. Ég ætla aðeins undirstrika það sem hann sagði að það virðast vera langtum fleiri kostir í kaupum á góðri þyrlu en menn töldu á síðasta þingi. Það hafa komið mjög góð tilboð og má dreifa greiðslu yfir langan tíma. Að sjálfsögðu dettur mér ekki í hug að nokkur, hvorki hæstv. ráðherra né þingmaður, vilji taka áhættu á því að mannslífum verði fórnað. Það liggur einhver óskhyggja á bak við þegar svona máli er frestað. Einhver óskhyggja að það verði engin slys. En slysin verða því miður og þá er illt í efni. Ég ákvað þess vegna að flytja þetta frv. nú með hv. þm. Inga Birni Albertssyni. Það er út af fyrir sig alveg rétt hjá honum að það er víða hægt að spara en ég tek undir með síðasta hv. ræðumanni að í raun er mannslífið þannig að það má ekki meta til einhvers verðs í krónum.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að leggja þessu máli lið. Ég vil leyfa mér að þakka hv. flm. fyrir elju hans í þessu máli. Við sem höfum átt sæti á Alþingi með hv. flm. málsins, Inga Birni Albertssyni, við þekkjum að það er orðin býsna löng barátta sem hér hefur farið fram. Og það verður að segjast eins og er að það er harla dapurlegt að standa nú enn í þessum sporum síðla árs 1992 með málið í þeirri fullkomnu óvissu a.m.k. hvað viðhorf hæstv. ríkisstjórnar snertir sem raun ber vitni. Maður hefði getað látið sér detta það í hug fyrir fjórum eða fimm árum síðan þegar þessi mál bar á góma, eða jafnvel er orðið enn lengra síðan, ég man ekki svo gjörla hvenær menn fóru fyrst að ræða innan sala Alþingis um nauðsyn þess að hefja undirbúning að endurnýjun björgunarþyrlu, að við værum frekar á þessum tímapunkti að ræða um kaup á annarri vél og menn væru að undirbúa sig fyrir að reka hér frekar tvær en eina fullkomna björgunarþyrlu til þess að fullnægjandi öryggi væri fyrir hendi á þessu sviði. Þetta er að verða einhver allra dapurlegasti dráttur á þörfu máli sem maður hefur upplifað í einu tilviki og satt best að segja með ólíkindum hvað menn gerast litlir karlar og gefa lítið fyrir orð sín, heitstrengingar og fyrirheit þegar á hólminn er komið og það í máli af þessu tagi. Það er eins og táknrænt fyrir þessa sögu alla saman að enginn einasti hæstv. ráðherra skuli vera viðstaddur þegar þessi umræða fer fram. Við skiljum það auðvitað vel hvers vegna sumir þeirra kjósa að vera fjarri. Þeim þykir það sjálfsagt ekkert til álitsauka að upp sé rifjuð frammistaða þeirra í málinu. Ég vil engu að síður leyfa mér að spyrja hæstv. forseta hvort það sé svo að enginn hæstv. ráðherra úr ríkisstjórn sé í húsinu. ( Forseti: Í fljótu bragði sér forseti að a.m.k. einn ráðherra er í húsinu. Tveir eru með fjarvistarleyfi í dag. Um fjarveru annarra veit forseti ekki en telur að ef þeir eru ekki viðstaddir hafi þeir gildar ástæður fyrir því.) Já, ef að líkum lætur. Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Ég teldi ómaksins vert að gera þeim eina hæstv. ráðherra sem er í húsinu viðvart um að þessi umræða fari fram skyldi hann ekki vera þess meðvitaður en ætla svo ekki að ergja mig að öðru leyti yfir nærveru þeirra eða fjarveru.

Forseti biður velvirðingar. Forseti sér að það eru tveir hæstv. ráðherrar í húsinu og vill jafnframt benda á að hátalarar eru í þingflokksherbergjum a.m.k. þar sem bæði þingmenn og ráðherrar geta fylgst með umræðum.

Það fer kannski best á því, hæstv. forseti, að ráðherrarnir fái að hlusta á þetta í gegnum hátalara. Það sést þá a.m.k. ekki í salnum ef þeir skyldu roðna eitthvað. Ég vil, hæstv. forseti, að öðru leyti bara undirstrika nauðsyn þess að á þessu máli verði nú tekið. Ég er orðinn þeirrar skoðunar og lái mér hver sem vill að það geti enginn annar aðili útkljáð þetta mál en Alþingi sjálft. Og ég held að það gangi ekki heldur að ætla hæstv. ríkisstjórn framkvæmdina því eins og hér hefur komið fram bæði í máli síðasta hv. ræðumanns og málshefjanda dugar ekki einu sinni samþykkt Alþingis og ótvíræð stefnumörkun um að ráðist skuli í þessi kaup. Ríkisstjórnin hefur það ósköp einfaldlega að engu. Skýrara dæmi um vanvirðingu á vilja Alþingis hef ég ekki séð í langan tíma hvað meðferð framkvæmdarvaldsins á slíkum hlutum snertir, samanber þáltill. um kaup á björgunarþyrlu sem var samþykkt á Alþingi 12. mars 1991. Eins og fram hefur komið er hér fyrst og fremst um að ræða að tekin verði ákvörðun um að ráðast í þessa endurnýjun. Útgjaldaskuldbindingar ríkisins þurfa væntanlega ekki að koma til á allra næstu árum. Og þó svo væri yrðu þær a.m.k. ekki nema einhver lítill hluti kostnaðarins fyrr en að tveimur eða þremur árum liðnum eða jafnvel lengri tíma ef miðað er við þær upplýsingar sem fram hafa komið í gögnum starfshópa sem að þessu hafa unnið. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það sé enginn annar kostur en að samþykkja lög af þessu tagi á þinginu. Ef eitthvað væri væri ástæða til að setja inn í þau lög skýrari fyrirmæli en eru í frv. um það hvernig framkvæmd málsins skuli háttað í einstökum atriðum þannig að það sé alveg augljóst að ríkisstjórnin eigi ekkert undanfæri í þeim efnum. Stefnumörkun og viljayfirlýsing Alþingis er ekki fullnægjandi samanber reynsluna af þáltill. frá 1991. Það eina sem ég sæi þá ástæðu til að skoða t.d. í meðförum þingnefndar á frv. væri hvort, óvenjulegt sem það nú væri, Alþingi vildi í þessu sérstaka tilviki með tilteknum hætti í raun taka framkvæmdarvaldið í sínar hendur í ljósi þess að framkvæmdarvaldið, ríkisstjórnin hæstv., hefur algerlega brugðist. Og það væri með einhverjum hætti mælt fyrir um hvernig staðið yrði að framkvæmd málsins. Auðvitað getur Alþingi gert það með ýmsum hætti. T.d. væri hægt að ákveða að kjósa nefnd á þinginu sem fengi fengi vald til að semja um kaupin og hefði á bak við sig fjárveitingar sem Alþingi legði til þannig að ekki þyrfti að banka upp á í dómsmrn. eða annars staðar í stjórnkerfinu úr því að vilja- og getuleysi hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórnar er svo algert sem raun ber vitni. Fyrir þessu eru fordæmi frá fyrri tíð a.m.k. að þegar mikið liggi við taki Alþingi málin sjálft í sínar hendur með einhverjum slíkum hætti. Ég vil a.m.k., hæstv. forseti, leyfa mér að hreyfa þessari hugmynd hér í ljósi reynslunnar. Það er algerlega óþolandi að mál af þessu tagi hrekjist fyrir fótum manna árum saman. Það er nógu slæmt í hvaða tilviki sem er en þegar viðkvæm mál af þessu tagi eiga í hlut er það enn ósæmilegra en ella. Ég hef ekki tölu á því, hæstv. forseti, hversu margar nefndir hafa starfað á undanförnum árum að þessu máli. Hver nefndin á fætur annarri hefur á undanförnum árum verið sett á laggirnar að því er best verður séð eftir á að hyggja eingöngu til þess að tefja málið. Allar tæknilegar upplýsingar sem þörf er á hafa legið fyrir um árabil og sérfræðingar Landhelgisgæslunnar og aðrir sem þetta hafa skoðað hafa oftar en einu sinni á undanförnum árum orðið alveg sammála um hvað væri skynsamlegasta leiðin í þessum efnum. Samt sem áður þykir endalaust ástæða til að skipa nýja nefnd og setja málið í nýjar og nýjar skógarferðir. Það síðasta sem afrekað var, ef ég man rétt, í þessum efnum var að hv. 3. þm. Reykv., Björn Bjarnason, var settur yfir sérstakri nefnd sem átti að ræða við ameríska herinn um hvort ekki væri með einhverjum hætti hægt að vera í púkki við hann um þessi mál. Niðurstaðan úr því varð samt sem áður sú að þeirra þarfir færu ekki saman við okkar þarfir fyrir björgunarþyrlu og menn yrði að stefna á það að kaupa sjálfir vél og reka hana til sinna þarfa. Það þarf auðvitað ekki að taka það fram að ræðumaður er því sammála og fylgjandi. Ég hef frá upphafi vega verið sannfærður um það að sama hvar á málið sé litið sé það nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að við treystum á okkur sjálfa, Íslendinga, í þessum efnum. Ég ætla ekki, vegna þess að þetta mál er svo margrætt og margrökstutt eins og hér hefur komið fram, að ræða tæknilegar hliðar þessa máls. Það hef ég áður gert í umræðum um þetta fyrr á tíðum. Þá var bjartsýni manna slík að menn leyfðu sér að ræða spurningar af því tagi hversu stór þyrlan þyrfti að vera. Hvort hún ætti að taka jafnvel stærri áhafnir sem hér eru á skipum við landið. Hvort ef til vill væri hyggilegra að stefna á kaup á tveimur e.t.v. lítið notuðum vélum og reka tvær öflugar björgunarþyrlur. Hvort möguleikar væru fyrir hendi að staðsetja aðra þeirra norðan eða austan lands og hina fyrir sunnan og auka þannig enn á öryggið. Ég nefni þetta aðallega til að minna á hvað menn eru að hugsa um og hvað rætt er t.d. í flotanum og meðal björgunarsveita í þessum efnum á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn landsins er að heykjast á því og svíkja marggefin loforð um að kaupa eina vél. Eru menn þó að ræða um á seinni tíma málsins jafnvel að láta sér duga að kaupa notaða vél fyrir minna fé en ný mundi kosta. En það eru og hafa allan tímann að mínu mati verið framkvæmdaratriði sem eiga ekki að blandast um of inn í stefnumörkunina sjálfa og ákvörðun um hvort þessi tækjakostur okkar verði endurnýjaður eða ekki. Ég held að með öllu sé óþarft að vitna til þess sem þó er staðreynd að notkun þess tækis sem í gangi er hefur vaxið mjög allra síðustu árin. Til að mynda fékk ég upplýsingar um það síðsumars að sennilega stefnir í að útköll verði fleiri á vélinni en nokkru sinni fyrr á þessu ári a.m.k. miðað við virkan starfstíma hennar þann tíma sem hún er í notkun og er ekki frá vegna viðhalds og endurnýjunar. Einnig er rétt að minna á að það styttist mjög í meiri háttar viðhald á þessu tæki sem mun valda því ef engin úrræði verða viðhöfð að eina björgunarþyrla landsmanna verður frá langtímum saman á næsta ári eða hinu þarnæsta vegna meiri háttar skoðunar og sem komið er að. Hæstv. forseti. Ég bind sem sagt vonir við að Alþingi sjálft taki þetta mál í sínar hendur, afgreiði það og það sem fyrst og gangi þannig frá hnútunum að þeir rakni ekki upp. Ef menn sjá ástæðu til myndi ég a.m.k. vera tilbúinn til að stuðla að því að Alþingi tæki sjálft framkvæmd málsins í sínar hendur með einhverjum þeim hætti að aðrir gætu ekki stöðvað það eða þvælst fyrir því lengur. Nóg er komið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson hafði orð á því áðan að það vekti athygli á að við þessa umræðu sætu engir hæstv. ráðherrar til þess að hlýða á mál manna og spurðist fyrir um hverju það sætti, hvort þeir væru ekki á næsta leiti. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson taldi einnig eðlilegt að umræðum um þetta mál yrði jafnvel frestað ef hæstv. ráðherrar gætu ekki verið við og skýrt þingheimi frá því hver afrek þeirra væru á þessu sviði sem hér er til umræðu. Virðulegur forseti upplýsti áðan að a.m.k. tveir virðulegir ráðherrar væru staddir í húsinu. Því spyr ég, virðulegi forseti: Hefur forseti gert ráðstafanir til þess að fá hæstv. ráðherra til að koma í þingsalinn eða þarf að gera aðrar ráðstafanir til þess að það verði gert?

Forseti upplýsti áðan, eins og kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. v., að tveir hæstv. ráðherrar væru í húsinu og benti jafnframt á að vítt og breitt um húsið væri hátalarakerfi og því færi það ekki fram hjá neinum 

Virðulegi forseti. Það er gleðilegt að forseti upplýsi okkur um að það sé hátalarakerfi í húsum svo ráðherrar megi heyra. Hitt fannst mér á skorta að forseti gæti veitt okkur fullvissu fyrir því að ráðherrar legðu við hlustir. Eins og mönnum á að vera kunnugt er óþarfi að tíunda aðalatriði málsins sem er hvort ráðherrar leggi eyrun við málflutning þingmanna og skiptir meira máli en hitt hvort þeir sjáist á göngum eða eru staddir í öðrum vistarverum hússins en þingsal. Um þetta mál er í sjálfu sér ekki ástæða til að hafa mörg orð. Því hefur verið lýst yfir að við þessi kaup verði staðið og ályktun Alþingis framkvæmd. Það er ekki hægt að álykta annað en að valinkunnir heiðursmenn sem eru þekktir af því að standa við orð sín, a.m.k. að eigin sögn, eins og hæstv. forsrh., muni fyrr en síðar láta hendur standa fram úr ermum og efna sín fyrirheit og loforð sem skjalfest eru. Því eins og menn muna þegar sá ágæti maður, hæstv. forsrh., kom fram á sjónarsviðið snemma á sl. ári taldi hann eitt hið þarfasta verk sitt í íslenskri pólitík að breyta áherslum og ýta frá mönnum sem rekið hefðu pólitík sem að hans mati væri að nokkru leyti siðspillt. Hér var um að ræða siðvæðingarpólitík. Nú átti að taka upp nýja siði og efna fyrirheit í stað þess að svíkja það sem menn hefðu lofað. Það var kjarni í boðskap hæstv. núverandi forsrh. þegar hann var frambjóðandi fyrir Sjálfstfl. í Reykjavík að taka upp nýja og betri siði í stjórnmálum landsins. Slíkur maður getur ekki verið þekktur að því að svíkja gefin orð eða fyrirheit, hvað þá hann geti verið þekktur af því að standa ekki við það sem hans flokkur hefur samþykkt. Hvað skyldi hans flokkur hafa samþykkt fáum dögum fyrir síðustu kosningar, til að gefa kjósendum landsins skýr fyrirheit um hver stefna Sjálfstfl. væri í þessum málum? Auðvitað dettur ekki nokkrum manni í hug að formaður Sjálfstfl. muni ekki efna það sem skjalfest er sem samþykkt flokksins, sérstaklega þegar aðstaðan til þess að koma samþykktinni í framkvæmd er öll fyrir hendi. Formaður flokksins er forsrh.

Þetta er samsteypustjórn.

Varaformaður er fjmrh. Og fyrrv. formaður er dómsmrh. Það eru því öll tök á málinu sem þarf til að koma því í framkvæmd. Hér er bent á að um samsteypustjórn sé að ræða og ég velti því fyrir mér hvort það geti verið ástæðan fyrir töfum á efndum að það eru heybrækur í stjórnarliðinu. Eru það heybrækur úr Alþfl.? ( ÓÞÞ: Þetta er allt krötunum að kenna.) Ég hygg, virðulegi forseti, að það sé orðin knýjandi nauðsyn á því að fá þessa ráðherra sem sjást í húsinu til að koma í þingsalinn til að veita okkur upplýsingar um hvort það er formaður Alþfl., utanrrh., sem er heybrók í þessu máli og hefur ekki dug í sér til að efna fyrirheitin. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að vita hvar veikleikinn liggur svo við getum tekið á því. Einangrað þá meinsemd og veitt þá úrbót sem þarf til þess að Sjálfstfl. geti knúið sitt fram. Hver skyldi samþykktin vera sem ég vitnaði til og flokkurinn gerði á landsfundi sínum fáum dögum fyrir kosningar, 10. mars? Fyrri hlutinn í þeirri setningu sem ég ætla að lesa ber vitni um annað en ég hygg að ætla mætti, en setningin er svona, með leyfi forseta: ,,Sjálfstæðisflokkurinn telur að landhelgisgæsla og öryggismál sjómanna hafi setið um of á hakanum hjá núverandi ríkisstjórn og að áformum um kaup á nýrri og stærri björgunarþyrlu með afísingarbúnaði beri að hrinda undanbragðalaust í framkvæmd.`` Hér er engin hálfvelgja á ferðinni eins og vænta má þegar hæstv. forsrh. er annars vegar. Þá er tekið ákveðið á málum og kveðið skýrt að. Það á að hrinda þessum áformum undanbragðalaust í framkvæmd og það er nauðsynlegt að stjórnarliðar þeir sem hafa dug í sér til að sitja í þingsölum svari því hver það er sem tefur framgang málsins. Hvar eru heybrækurnar í þessu máli, virðulegi forseti?

Virðulegi forseti. Ekki ætla ég að fara að standa upp til málsvarnar fyrir krata og ætla því ekki að leggja dóm beint á þeirra þátt í þessu máli, en hv. síðasti ræðumaður taldi að þar lægi kannski ein höfuðmeinsemd þess að málið er ekki komið lengra. Ég held hins vegar að meinsemdin liggi innan Sjálfstfl. Ég held að meinsemdin liggi í því að formaður Sjálfstfl. geti ekki hugsað sér að styðja mál sem hv. 1. flm. þessa máls flytur og berst fyrir. Það er illa komið með svo alvarlegt mál og hér er flutt að svo sé komið. Mér þykir miður að hv. síðasti ræðumaður skildi reyna að drepa þessu á dreif með því að færa þetta yfir á heybrækur í Alþfl. Ég ætla ekkert að sverja fyrir að þær séu ekki til þar en ég hygg samt, hv. 5. þm. Vestf., að þarna liggi hundurinn grafinn í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki standa mjög fast á því að veikleikinn liggi í Alþfl. Ég hef svo sem ekkert yfirþyrmandi sannfæringu fyrir því að Sjálfstfl. sé heill í þessu máli. Hitt þykir mér illt ef þær grunsemdir læðast að þingmönnum að það sé ekki sama hver flutningsmaðurinn er úr röðum sjálfstæðismanna. Þá hygg ég að það sé orðið lítið eftir af því að heita sjálfstæðismaður ef menn mega ekki hafa sjálfstæðar skoðanir í Sjálfstfl. Ég velti því fyrir mér hvaða nafn menn ætla að gefa þvílíkum flokki.

Hæstv. forseti. Ég heyrði einhvern hvísla: Nú versnar í því. Eins og fram hefur komið er þetta mál margrætt og margþvætt og það brennur mér meira í muna en svo að ég geti hreinlega setið undir því að menn séu að þvætta með þetta og gera grín að því hverjir séu heybrækur og því um líkt. Málið snýst um öryggismál sjómanna og landsmanna allra. Ég er komin upp til að lýsa stuðningi mínum við frv. þetta og vil segja að það þarf ekki að hafa mörg orð um hversu nauðsynlegt öryggistæki hér er rætt um, ekki bara fyrir sjómenn heldur fyrir landsmenn alla. Ég tel því mjög brýnt að þjóðin eignist björgunarþyrlu sem sinnt gæti öryggismálum sjómanna og ég ítreka landsmanna allra. Mér finnst það líka sjálfsögð mannréttindi sjómanna að búið sé betur að öryggismálum þeirra en nú er gert og ég get fullyrt það að ég tala fyrir munn allra sjómannskvenna í landinu, sjómanna og barna þeirra.

Virðulegi forseti. Í þeim fjárhagslegu þrengingum sem þjóðin stendur frammi fyrir er eðlilegt að erfitt ástand verði til þess að ríkisstjórn hverra þeirra tíma leiti leiða til forsjálni í ríkisfjármálum. Hins vegar er það svo að ekki hefur staðið í íslenskum stjórnvöldum hingað til að treysta öryggi landsmanna. Á ég ekki von á öðru en hæstv. ríkisstjórn líti til þeirra átta sem raddir hafa heyrst frá, þ.e. nánast flestum landsmanna. Fjölmörg félagasamtök hafa sent frá sér ályktanir varðandi þetta mál, jafnt þeir sem standa næst sjávarsíðunni og líka þeir sem eru til sveita. Hins vegar er athyglisvert þegar skoðuð eru útköll þessa ágæta sjúkravagns, ef svo mætti kalla, sem þyrlan er að 1990 voru 40 sjúkraútköll en 33 björgunar- og leitarflug. Árið 1991 eru 54 sjúkraflug, þar af 22 björgunar- og leitarflug. Fyrstu níu mánuði þessa árs hafa verið 47 sjúkraflug --- og kemur þá kannski að því sem ég vildi sagt hafa --- af þessum 47 sjúkraflugum eru 11 vegna þeirra sem eru á sjó en 36 vegna leitar og aðstoðar við fólk í landi. Það segir kannski allt um það þegar menn eru að tala um, og einkum hefur það komið í umræðum margra manna, að þyrla væri fyrst og fremst vegna sjómanna. Eins og ég lýsti þessu hlutfalli áðan skulu menn hafa það í huga að það er ekki síður fyrir landsmenn alla en sjómenn sem þetta nauðsynlega björgunartæki verði keypt. Líf hvers Íslendings er verðmætt þótt ekki verði til fjár metið. Flugmenn Landhelgisgæslunnar hafa unnið kraftaverk og unnið ótrúlegt starf. Þessi þyrla sem þeir hafa unnið þarft og gott verk með er komin nokkuð til ára sinna og segja mér menn sem gott vit hafa á að svo hafi tækninni fleygt fram að sambærilegar flugvélar sem Danir og Norðmenn nota eru ekki notaðar til flugs þá er skyggja tekur til þess er birta tekur að nýju. Það er ljóst að þyrlan sem við höfum nú er að verða þess eðlis að ekki verður hægt að nota hana nema í björtu. Upptalning mín áðan er fyrir utan þær flugæfingar sem þeir hafa ástundað vegna æfinga með læknum, björgunarsveitum, Slysavarnaskóla sjómanna og öðrum þá vélin hefur verið til kölluð. Virðulegi forseti. Í lok máls míns vildi ég segja þetta: Það sem hefur komið mest við mig sem fyrrverandi sjómann er sú einurð og vilji landsmanna að safna fyrir þessu ágæta björgunartæki. Það á jafnt við til sjávar og sveita. Það hlýtur að slá hvern mann sem verður þess var þá skip hefur farist samfara dauðsföllum að ættingjar auglýsa í útvarpi að þeir sem vildu minnast hinna látnu er bent á að láta af hendi rakna eitthvað í þyrlusjóð, blóm og kransar eru afbeðin. Það segir hug manna í þessu máli og skýrir kannski best hve mikill hugur fylgir máli og nauðsyn er á þessu björgunartæki. Þó verður ekki farið frá þessu máli öðruvísi en víkja aðeins að fyrrv. ríkisstjórn. Hér hafa komið fram nokkrir ágætir félagar hennar og talað um hve seint gengi í þessu máli hjá núv. ríkisstjórn. Á síðustu dögum fyrrv. ríkisstjórnar vaknaði hún til lífsins en ekki fyrr en á allra síðustu lífdögum sinnar pólitísku veru í ráðuneytum hvar hún hafði þó tögl og hagldir til þess að koma þessu máli áfram. Hins vegar léttir það ekkert á ástandi eins og því sem hefur skapast hér en það segir manni samt að það er hálfgerð sorgarsaga í kringum þetta mál og að ekki eingöngu sjómenn hafi orðið bitbein í pólitískum deilum varðandi þetta mál heldur svo margir sem raun ber vitni. Ég vona að við berum gæfu til að leysa þetta mál svo fljótt sem verða má.

Herra forseti. Ég hef oft talað fyrir daufum eyrum að þeirri reglu verði breytt að lesið upp hvaða ráðherrar séu fjarverandi eða óski eftir fjarvistarleyfi heldur sé þess ávallt getið í upphafi þingfundar ef gera megi ráð fyrir því að ráðherrar verði við. Það einfaldar málið og er líka miklu skýrara fyrir þjóðina að fá af því sannar fréttir hverju sinni hvaða ráðherrar eru í þingsalnum. Nú er ekki við forseta að sakast í þessum efnum því það hefur ekki fengið hljómgrunn að þessi breyting verði upp tekin og því hef ég ekki talið rétt að ræða þetta undir þingsköpum þar sem hin viðtekna regla er eins og allir vita að það er beðið um fjarvistarleyfi fyrir þá sem eru eða hyggjast vera fjarverandi. Hins vegar tel ég rétt að leiðrétta það úr þessum ræðustól sem fram hefur komið hjá hv. 5. þm. Suðurl. að það veki undrun að ráðherrar séu ekki viðstaddir. Þetta gætu einhverjir skilið á þann veg sem læsu þingtíðindin að það væri reglan að þeir væru viðstaddir. En hér er ekki neitt undarlegt á ferðinni. Hér er allt samkvæmt hefðbundinni reglu eins og þeir vita sem eru í þingsalnum annað slagið. Nokkuð hefur verið deilt um hverjum það sé að kenna að kosningaloforð Sjálfstfl. hafa ekki verið efnd. Sjálfur hefur hæstv. forsrh. vakið á því athygli í umræðuþætti í sjónvarpinu að þetta er samsteypuríkisstjórn. Og þegar hann kemur málum ekki fram stafar það af því að samstarfsflokkurinn hefur aðrar skoðanir. Það eru í sjálfu sér engin rök í þessu máli þó að einn flm. telji að þetta sé allt fyrrv. ríkisstjórn að kenna. Það eru engin rök í þessu máli einfaldlega vegna þess að hér hefur verið vitnað til yfirlýsingar sem gefin var út af Sjálfstfl. og staðfestir að þetta var eitt af því sem Sjálfstfl. taldi rétt að hampa í kosningabaráttunni. Það er alveg rétt að fyrrv. ríkisstjórn kom ekki öllum málum fram. En það leiðir hugann að því að á þessari þáltill. er enginn einasti alþýðuflokksmaður, ekki einn einasti. Hvar eru þeir á þessu lagafrv.? Þeir eru bara ekki með. Það er sagt að það sé lítið af þeim í salnum, mjög lítið þó að það sé nú hér um bil í samræmi við stærð flokksins en það er sama, þetta er sennilega minna hlutfall en þar er til staðar.  Það má merkilegt kallast að menn telji nú þrátt fyrir allt að ríkisstjórnin muni ekki brjóta lög og 1. flm., hv. 5. þm. Reykv., lýsir þeirri trú sinni hér úr ræðustól að þessi ríkisstjórn muni ekki brjóta lög. Ég verð að segja eins og er að það er sú einlægasta trúarjátning sem ég hef heyrt á þessum vetri úr ræðustólnum. Maður kemst nánast við. Ég hefði bara ekki verið fær um að fara í ræðustólinn strax á eftir þessari yfirlýsingu. Og það verður líka að segjast eins og er um ótta hans um það að allshn. ynni kannski ekki nógu hratt og vel í málinu að ég vil fyrst og fremst undirstrika það að sá ótti er ástæðulaus. Mér fannst í fyrravetur að það væru öll efni til þess að hæstv. dómsmrh. mundi gera gangskör að því að framkvæma þetta, áttaði mig ekki á því að þetta væri innanbúðarvandamál hjá ríkisstjórninni, var ekki búinn að gera mér grein fyrir því að Alþfl. væri á móti því að keypt yrði þyrla, var ekki búinn að gera mér grein fyrir því að forusta Alþfl. væri alfarið á móti því að þyrla væri keypt og var ekki búinn að gera mér grein fyrir því að sennilega hefðu þeir einnig stuðning hv. 6. þm. Reykn. til þess að stöðva þetta mál þó að ég verði nú að segja eins og er að mér þykir dálítið skrýtið ef það er rétt. En kannski er hann undir í sínum flokki í málinu. Ég minnist þess að ég sat í nefnd undir forustu ágæts sjálfstæðismanns sem nú er farinn af Alþingi, Péturs Sigurðssonar, þar sem við unnum að öryggismálum sjómanna. Og mér er sem ég sæi þá kempu una því að búið væri að samþykkja þáltill. í svona máli og svo dytti mönnum í hug að gera ekki neitt. Ég vildi gjarnan vita hvernig ástand hefði verið í þingflokki Sjálfstfl. ef mönnum hefði dottið það í hug á þeim tíma sem hann sat þar á þingi. Það er náttúrlega svo dæmalaus ósvífni að það nær ekki nokkurri átt. Það þarf ekki að flytja hér mál um það að jafnvel þó þetta væri bara fyrir sjómenn eina sem komið hefur fram að er ekki, þá þurfi nánast að biðjast afsökunar á því að leggja þetta til. Það er náttúrlega gersamlega út í hött. Hins vegar þegar maður heyrir útlistanir hv. 1. flm. á því hvar eigi að taka peningana þá fer maður að skilja hvers vegna hæstv. utanrrh. telur þetta ekki skynsamlega tillögu. Og þá fer maður að skilja hvers vegna Alþfl. er á móti því. Það verður náttúrlega að fara með gát í að ganga í vasa annarra í þessum efnum. Það er liggur alveg ljóst fyrir. Ég held að ég mundi nú hika við að bera ábyrgð á því að borga fyrir þá allan útlagðan kostnað, ráðherra vors lands. Ég mundi nú hika við að skrifa undir það, en vissulega er það rétt að peningar eru til í íslensku samfélagi til þess að fara í þessa framvæmd. Ég stóð fyrst og fremst upp til þess að eyða öllum vafa um það og 1. flm. og þarf ekki að óttast að þetta frv. verði ekki afgreitt út úr allshn. það tímanlega að það komi til atkvæða hér í þinginu.

Herra forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi mínum við það frv. sem hér er til umræðu. Þessar umræður rifja upp fyrir mér aðdragandann að því þegar núverandi þyrla var keypt vegna þess að að sumu leyti stendur nú svipað á, þ.e. brýnt er að kaupa nýja þyrlu. Það var árið 1983 sem Landhelgisgæslan missti þyrlu sína á sviplegan hátt og því var talið nauðsynlegt að bregðast skjótt við og ráða þar bót á. Eftir skamma athugun varð niðurstaðan sú að kaupa það tæki sem þá var talið best í þessu skyni. Ég gegndi þá starfi dómsmrh. og þurfti að sjálfsögðu að fá stuðning þáv. fjmrh. Alberts Guðmundssonar og ríkisstjórnarinnar allrar, ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. Þegar sú ákvörðun hafði verið tekin, að fara þá leið að velja besta kostinn sem þá var talinn var það borið undir fjmrh. og ríkisstjórn og fékk þar eindreginn stuðning. Og þegar ríkisstjórnin hafði afgreitt málið þannig, þá beitti þáv. fjmrh. sér af sínum alkunna dugnaði fyrir því að leysa málið á þann besta og hagkvæmasta hátt sem unnt var, bæði með sem bestum kjörum fyrir ríkissjóð en jafnframt að þyrlan kæmi sem fyrst. Enginn efast um að sú ákvörðun sem þarna var tekin var rétt. Svo vel hefur flugmönnum Landhelgisgæslunnar borið gæfa til að nýta þetta tæki sem þeir fengu í hendur og bjarga mörgum sem hafa verið í nauðum staddir. En tækninni fleygir ört fram og að sjálfsögðu þarfnast tæki endurnýjunar sem svo mikið er notað. Og því hefur því miður í nokkur ár farið fram umræða um það hvernig standa skuli að endurnýjun. Sú saga hefur verið rakin m.a. í þessari umræðu og ég ætla ekki að endurtaka það. Það hefur aðeins verið vikið að því af hverju hafi svona til tekist að nú skuli þurfa margra ára þras og umræður án þess að nokkur árangur verði þegar við höfum dæmi um það áður að það tók aðeins nokkra mánuði. Ég ætla ekki að leggja dóm á þær tilgátur sem hér hafa komið fram. Hins vegar vitum við það öll sem hér erum inni og reyndar þjóðin öll að núverandi hæstv. dómsmrh. er einnig sjútvrh. og þegar núv. hæstv. sjútvrh. hefur komið fram með einhverjar tillögur sem snerta sjávarútveg, þá hefur hæstv. forsrh. verið fljótur að láta í sér heyra og sagt: Þetta er tóm vitleysa, tómur óþarfi, og þannig tekið ráðin af hæstv. sjútvrh. Ég veit ekki hvort það er ástæðan í þessu máli. Um það eru sjálfsagt aðrir fróðari. En hver svo sem ástæðan er fyrir því að ekki hefur orðið úr framkvæmdum í þessu mikilvæga máli, þessu lífshagsmunamáli allt of margra í þjóðfélaginu sem því miður munu lenda í slysum, annaðhvort á sjó eða landi í framtíðinni, þá má ekki verða langur dráttur enn á því að niðurstaða fáist og aðgerðir sjái dagsins ljós þannig að þessi bráðnauðsynlega endurnýjun eigi sér stað og nýtt tæki komi hingað sem fyrst í hendur þeirra manna sem hafa sýnt að þeir kunna svo vel með það að fara og hafa bjargað svo mörgum á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Ég ræddi það við upphaf þessa máls að stólar ráðherranna væru auðir. Nú hefur þessi umræða staðið hátt á annan klukkutíma og enn eru þessir stólar auðir. Það er virðingarleysi við Alþingi að þetta skuli gerast undir þessari umræðu miðað við þau fyrirheit sem hæstv. ráðherrar hafa gefið þjóðinni í þessu máli. Ég og fleiri þingmenn fórum fram á það við aðalforseta þingsins að ráðherrum væri gert viðvart. Ég fór gáleysislegum orðum um ráðherra sem gekk hér í gegnum salinn meðan á umræðunni stóð. Ég var áminntur af forseta þingsins fyrir þau ummæli en mér sýnist að þetta hafi aðeins verið svipmynd af hæstv. ráðherra því að hann hefur ekki borist inn í þennan sal á nýjan leik undir þessari umræðu. Það var hæstv. heilbr.- og trmrh. sem hér gekk í gegnum salinn undir umræðunni. Ég harma það að forsetar þingsins skuli sýna þingmönnum það litla virðingu, ég tala nú ekki um þegar hv. þm. og fyrrv. forsrh. hefur farið fram á það að þessari umræðu ljúki ekki svo að ráðherrar ríkisstjórnarinnar, alla vega einhverjir, komi og greini frá stöðu málsins því að mér er ekkert gaman í hug undir þessari umræðu. Ég get tekið undir það með hv. 5. þm. Norðurl. e. Hér er mikið alvörumál á ferðinni. Hér eru miklar brigður á ferðinni á loforðum og fyrirheitum sem ráðherrar hafa gefið í þessu máli. Það er ekki að ástæðulausu að nokkrir af hv. þm. stjórnarliðsins sjá sig knúna til þess að leggja fram frv. með þessum hætti og það kom hér fram í ræðu frsm. að alvarlegar brigður hefðu orðið. Það ætti ekki að standa við þau fyrirheit sem hér voru gefin. Ég get ekki annað, hæstv. forseti, undir þessari umræðu en litið tæpt ár til baka og rifjað upp ummæli nokkurra ráðherra. Þá fór hér fram umræða utan dagskrár um þyrlukaup. Sú umræða fór að vísu fram í framhaldi af hörmulegu slysi þar sem margir sjómenn höfðu látið lífið, fyrst og fremst vegna þess að þyrlu skorti. Ég vil láta það koma fram, ekki síst vegna þess að fram hefur komið í umræðu hjá einstökum stjórnarliðum að það væri við fyrri ríkisstjórn að sakast, að hæstv. dómsmrh. og sjútvrh. Þorsteinn Pálsson sagði 25. nóv. 1991 undir þessari umræðu, með leyfi forseta: ,,Eins og hér hefur komið fram í máli hv. málshefjanda tók Alþingi um það ákvörðun á sl. vori að fela ríkisstjórninni að hefja undirbúning að kaupum á fullkomnari björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna. Á þann veg hefur verið unnið að undirbúningi þessa máls að í fyrsta lagi var í tíð fyrri ríkisstjórnar ákveðin í lánsfjárlögum heimild til þess að semja um slík kaup og taka 100 millj. kr. að láni í því skyni.`` Ég vil síðar vitna í seinni ræðu sem hæstv. dóms.- og sjútvrh. ræddi undir þessari umræðu. Hér hafa menn efast um afstöðu Alþfl. Í þeirri sömu umræðu talaði hæstv. viðskrh. Jón Sigurðsson og sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Ég vil vekja athygli á því að í áliti þeirrar nefndar, sem var eitt af fyrstu verkum núv. ríkisstjórnar að skipa, er einmitt ítrekað að brýnt sé að Landhelgisgæslan fái öfluga þyrlu til afnota fyrir sína björgunarstarfsemi, öflugri en þá sem hún hefur nú.`` Síðar sagði Jón Sigurðsson viðskrh.: ,,Þetta vildi ég, frú forseti, nefna við þessa umræðu vegna þess að hún kallar á mikla alvöru í meðferð málsins.`` Hver er alvaran undir þessari umræðu hér í dag? Alvaran er sú að það er fullyrt af stjórnarþingmönnum að ríkisstjórnin hafi horfið frá fyrirheitunum í málinu. Síðan segir Jón Sigurðsson viðskrh.: ,,Ég vona að við finnum sameiginlega í þinginu bestu lausnina.`` Og að lokum segir hann: ,,Ég vil vekja athygli á því að við höfum þær heimildir sem þarf, bæði í lánsfjárlögunum og í fjárlögunum. Við eigum að nýta þær sem allra best. Það verður sem betur fer alls ekki til þess að tefja framgang málsins, en það er líka mikilvægt að þessar ákvarðanir séu vel grundaðar og þar tel ég að skýrsla þyrlunefndarinnar, sem undir forustu Björns Bjarnasonar var skilað í október, sé mjög góð undirstaða.`` Þetta voru orð þessa hæstv. ráðherra við umræðu fyrir tæpu ári síðan. Í lokaræðu sinni sagði hæstv. dómsmrh. Þorsteinn Pálsson, sem af eðlilegum ástæðum er fjarri þessa umræðu og ég sakna þess, það er skiljanlegt en ég býst við að þótt hann sé fjarri gegni einhver ráðherra í ríkisstjórninni hans embætti um þessar mundir þó að mér sé ekki kunnugt um hver það er. Með leyfi forseta, sagði dómsmrh. í lok ræðu sinnar: ,, . . . í því fólst ekki á nokkurn hátt gagnrýni á vinnubrögð fyrri ríkisstjórnar í þessu efni. Ég tel þvert á móti að hún hafi unnið af fullum heilindum í þessu máli. Og ég andmæli því að annað hafi átt sér stað við vinnu núv. ríkisstjórnar. Í framhaldi af þessari undirbúningsvinnu fyrri ríkisstjórnar var skipuð sérstök nefnd með sömu aðilum og áður. Þeirri nefnd var falið að halda áfram undirbúningi að ákvörðun Alþingis og ég vil ítreka það sem hér hefur komið fram að um þetta mál var breið samstaða í þinginu. Engin ákvörðun hefur verið tekin um að breyta þeirri ákvörðun og vænti ég þess að áfram verði um málið góð samstaða. Um það á ekki að þurfa að vera pólitískur ágreiningur. Og það hefur verið og verður áfram unnið að framgangi málsins í samræmi við ákvarðanir Alþingis. Ég er sammála því að þær heimildir eru fyrir hendi í lánsfjárlögum sem á þarf að halda og ég er alveg sannfærður um að víðtæk samstaða verður um að í 6. gr. fjárlaga fyrir árið 1992 verður sú heimild endurnýjuð þannig að unnt verður að taka ákvörðun þegar niðurstaða er fengin. Ég tel mjög eðlilegt í framhaldi af áliti þyrlunefndar, sem segir mjög ákveðið að vinna verði hratt að því að bæta þyrlukost Landhelgisgæslunnar, að lokið verði þeim viðræðum við bandarísk stjórnvöld sem nefndin leggur til.`` Að lokum segir hæstv. dómsmrh.: ,,Mér virðist einsýnt að um þetta eigi að geta orðið góð samstaða hér eftir sem hingað til í þinginu. Engin ákvörðun hefur verið tekin um að hverfa frá fyrri samþykktum Alþingis og ég er vissulega fús til þess að hafa samráð við fulltrúa þingflokkanna til að tryggja áframhaldandi einingu um framgang þessa máls og vandaðan undirbúning.`` Svo mörg voru þau orð. Hér liggur skýrt fyrir að fyrir tæpu ári síðan virtist ríkisstjórnin og þingið standa einhuga. Nú hefur komið í ljós við þessa umræðu að hér hefur orðið vinaskilnaður. Ríkisstjórnin hefur svikið málið. Það hlýtur að vera ljóst að til að koma þessu brýna hagsmunamáli Íslendinga í höfn verður Alþingi að taka fram fyrir hendurnar á ríkisstjórninni. Við verðum að koma frv. í höfn svo þyrlumálið verði leyst sjómannanna vegna, fjölskyldnanna vegna og ég vil segja enn og aftur allra Íslendinga vegna. Við búum við þannig aðstæður að það er óþolandi að Alþingi, sem hefur góðan vilja í þessu máli, skuli ekki klára það. Hins vegar fer ég fram á og ítreka að ég tel að þessari umræðu, hæstv. forseti, sé ekki hægt að ljúka öðruvísi en rödd ríkisstjórnarinnar heyrist hér. Ráðherrarnir hafa ekki enn gengið í salinn eftir tveggja tíma umræðu um þyrlumálið. Hverju sætir fjarvera þeirra í dag? Hvers vegna sýna forsetar Alþingis þinginu svo litla virðingu að verða ekki við beiðni í upphafi umræðunnar um að ráðherrar verði kallaðir fyrir? Það var ekki um einn ráðherra að ræða. Við nefndum að hér þyrfti að vera við umræðuna einhver þeirra sem færi með dómsmálin í dag, forsrh. eða fjmrh. Það var hægt að velja úr stórum hópi manna. En enginn ráðherra hefur sýnt þessari umræðu þá virðingu að vera viðstaddir hana. Þeir skulda íslenskum sjómönnum skýringu á því háttalagi.

Forseti vill taka fram að hann vonast til að það hafi verið mismæli hjá hv. þm. sem var að ljúka máli sínu að forseti sýni hv. þm. virðingarleysi. Hv. þm. ýjaði að þessu í tvígang og ég vil segja að ég tel þetta ofsagt og ég tel að forseti, hvort sem ég eða aðrir sitja á forsetastóli, kappkosti að sýna hv. alþm. virðingu. Ég bendi einnig á að ég veit ekki annað en hv. alþm. kappkosti hið sama. Varðandi þau orð að ekki sé hægt að ljúka þessari umræðu án þess að kallaðir séu fyrir ráðherrar hefur sá forseti sem hér stendur að þessu sinni verið við hálfa umræðuna. Forseti sá sem var fyrr við umræðuna hafði svarað þessu. En það er venja ef flm. máls óska eftir að því sé frestað eða umræðu ljúki ekki að orðið er við því. Ég bendi á að hér er einvörðungu um 1. umr. um lagafrv. að ræða. Verði það að lögum eru tvær umræður eftir. Það eru því ærin tækifæri til þess í fyrsta lagi að láta það koma í ljós hvernig Alþingi tekur á málinu og síðar að krefja svara hjá hæstv. ráðherrum.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að þessi dagur er býsna merkilegur í starfi þingsins fyrir mér ef það er svo, virðulegi forseti, að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafna því að mæta til sjálfsagðra starfa á Alþingi á venjulegum þingtíma og gefa þingmönnum sjálfsagðar og eðlilegar upplýsingar um framgang samþykktrar tillögur á Alþingi. Svör sem við höfum fengið frá virðulegum forseta, þeim sem sat hér áður en hæstv. núv. forseti settist í þennan stól, voru á þann veg að ráðherrar sætu í herbergjum sínum og hlýddu á ræðumenn í hátalara. Ég spyr: Hvers konar túlkun og hvers konar skilaboð fengjum við venjulegir þingmenn ef við létum þau boð berast til þingsins að við mundum bíða úti í herbergjum okkar að morgni til þegar þingfundir væru settir og kæmum þannig í veg fyrir að hægt væri að setja þingfundi? Hvers konar vinnubrögð er verið að taka hér upp ef það á að duga að þingmenn geti bara setið í rólegheitum, ég tala ekki um ráðherra, og hlustað þar á glymskrattann? Því spyr ég og endurtek spurningu mína, virðulegi forseti: Liggur það klárt fyrir, virðulegi forseti, að ráðherrar ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, að hæstv. forsrh. meðtöldum, hafi hafnað því að koma í þingsalinn og verða viðstaddir þá umræðu sem hér fer fram? Liggur það fyrir? Ég bið virðulegan forseta að svara þingmönnum sem hér eru skýrt og klárt, án mikilla málalenginga og helst engra um þetta mál, einfaldlega játandi eða neitandi: Hafa þeir hafnað því að koma hér upp og vera viðstaddur þessa umræðu? Ég tek undir orð hv. þm. Guðna Ágústssonar um að ráðherrarnir skulda ekki bara sjómönnum skýrslu um þetta mál. Þeir skulda þjóðinni allri skýrslu. Þeir skulda okkur þingmönnum hana. Ég gæti sagt mörg orð um þetta góða mál en ég ætla ekki að gera það nú. Hér hefur margt ágætt verið sagt. En ég vil fá svar af munni hæstv. forseta, já eða nei: Neita ráðherrar ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og hæstv. forsrh. að vera viðstaddir þessa umræðu? Já eða nei?

Vegna fyrirspurnar hv. þm. hefur að sjálfsögðu enginn ráðherra neitað því að vera við þessa umræðu, a.m.k. hef ég engin skilaboð fengið um slíkt enda væri það afar óvenjulegt. Hitt er öllum hv. þm. kunnugt að ekkert sérstakt er við þessa umræðu eða umræður í þinginu almennt þegar fjallað er um þingmannafrv. Þá er það hvergi nærri algengt að ráðherrar séu viðstaddir.

Ég hef óskað eftir því.

Forseti hefur látið kanna það hvort ráðherrar séu í húsinu nú og svo er ekki.

Hafa þeir ekki bílakost til að komast á milli húsa?

Hæstv. forseti ræddi undir liðnum um þingsköp að ég hefði sagt of stór orð hér. Nú vill svo til að það eru sjö forsetar á þessu þingi en á hverjum fundi verðum við að álíta að það sé einn forseti. Hér verða tíð mannaskipti í þessum stól. Mælendaskrá flyst frá einum forseta til annars. Ég vil ætla að skilaboð frá hv. þm. flytjist frá einum forseta til annars. Ef svo er ekki eru alvarlegar brigður í stjórnun þingsins. Hér kom fram snemma við umræðuna, vegna þess sem fyrr hefur gerst í þyrlumálinu, þ.e. samþykktum Alþingis, bæði þál. og ekki síður vegna þess að við afgreiðslu lánsfjárlaga og fjárlaga höfðu verið gefin fyrirheit um þetta mál, að það væri mikilvægt að hæstv. ráðherrar væru við umræðuna. Þegar ég tala hér á einum og sama fundi tel ég að ég þurfi ekki að endurtaka beiðnir mínar heldur geti ég vitnað til þess þótt annar forseti hafi tekið við störfum. Hafi þau skilaboð ekki komist til hæstv. forseta sem nú situr hefur aðalforseti brugðist við að flytja þau skilaboð. Ég ítreka enn að það er svo margt sérstakt við þetta mál að umræðunni getur ekki lokið öðruvísi en fulltrúi ríkisstjórnarinnar, hver sem það er, komi hér til þessarar umræðu. Eftir umræðunni verður tekið en hún er óupplýst nema ríkisstjórnin geri grein fyrir því hvers vegna hún hefur farið svo hörmulega með allar ákvarðanir Alþingis í þessu máli. Þess vegna stend ég við það sem ég hef sagt hér og gagnrýni forseta fyrir að hafa brugðist þeirri beiðni að kalla ráðherra í salinn. Það gerðist undir minni ræðu að ráðherra gekk í gegnum salinn. Forseti áminnti mig fyrir gáleysislegt tal en ráðherra leið út úr salnum og hefur ekki sést síðan. Ég beitti þá að vísu glannalegum orðum en kannski var hann guðdómlegur og er ekki meðal okkar hér á þessari jörð. Það er alla vega svo að þeir hafa ekki sést í þessum sal undir umræðunni og því verður ekki unað.

Herra forseti. Mér er ljóst að það getur verið erfitt hjá hæstv. forseta hverju sinni að halda aga á því liði sem hér á að vera við vinnu og tryggja að fjarvistir tefji ekki framgang mála. Í þingsköpum er mælt svo fyrir að hver sá sem af einhverjum ástæðum treystir sér ekki eða hefur ekki aðstöðu til að mæta á þingfundi skuli tilkynna það til forseta og forseti les í upphafi fundar upp nöfn þeirra sem af þeirri ástæðu óska eftir fjarvist eða leyfi til fjarvista. Hæstv. forseti las í upphafi fundar upp nöfn tveggja ráðherra sem ekki höfðu aðstöðu til að vera á þessum þingfundi, þ.e. hæstv. menntmrh. og hæstv. félmrh. Þessi upplestur kemur gjarnan fram í fréttum og þjóðin fylgist nokkuð grannt með því hverjir það eru sem af ýmsum ástæðum treysta sér ekki til að vera við hverju sinni. En hún gagnályktar og álítur þá að hinir séu mættir til vinnu. En þegar það svo gerist eins og núna að ráðherrar leita ekki eftir heimild til að vera fjarverandi þá eru þeir fjarverandi í heimildarleysi því þeir hafa fullar þingskyldur. Það hefur verið á því skilningur aftur á móti og er rétt að það komi fram, að stundum er það svo að ráðherrar eru í önnum og hverfa úr salnum og þá er kallað til þeirra sérstaklega. 

Forseti vill taka fram að hann veit ekki betur en hæstv. ráðherrar hafi verið við upphaf fundarins í dag eins og oftast er, þeir sem ekki hafa fjarvistarleyfi. Hins vegar þarf ekki að minna hv. þm. á að það gerist iðulega í önnum ráðherra að þeir ganga til annarra verka þegar líður á umræðu ef ekki er um mál að ræða sem þeir bera ábyrgð á og eru ekki flutningsmenn að. Nú hefur verið sagt af tveimur hv. alþm. að þeir telji að þessari umræðu geti ekki lokið án þess að einhver hæstv. ráðherra sé viðstaddur. Forseti er út af fyrir sig tilbúinn að fresta þessari umræðu ef um það kemur fram bein ósk. Meðan ég hef setið í forsetastól hefur ekki komið fram bein ósk um það heldur þær ályktanir einstakra hv. alþm. að umræðunni geti ekki lokið án þess að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir og enn eru þingmenn á mælendaskrá. Sé þess óskað er sjálfsagt að verða við því að umræðunni sé frestað.

Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að lesa upp þann texta þingskapanna sem við á í þessu tilfelli. Þetta er 53. gr., með leyfi forseta: ,,Skylt er þingmönnum að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni. Forföll skal tilkynna forseta svo fljótt sem unnt er og metur hann nauðsynina. Ákvæði þessarar málsgreinar gilda þó ekki um fyrirspurnafundi.`` Hér eru engar undantekningar gerðar á þeirri forsendu að um þingmannamál sé að ræða. Engar. Þannig að forseta bar og ber skylda til að meta þá nauðsyn hvort hægt sé að líta svo á að leyfa ráðherrum fjarvistirnar. Það eru engar heimildir til handa forseta að líta svo á að hinir sem ekki leita eftir fjarvistunum hafi heimildir til fjarvista. Það eru engar heimildir fyrir forseta að líta svo á. Þetta vil ég komi fram. Þess vegna gengur það ekki ef menn ætla að stjórna þessu þingi þannig að vinnufriður sé að forsetar ætli að fara að útdeila sínu valdi á þann hátt að hægt sé að veita ráðherrunum heimildir til að vera fjarverandi --- guð má vita hvað þeir eru að gera, ég hef ekki trú á því að það sé þarfara en það sem hér fer fram.

Forseti tekur fram að það hafa ekki verið veittar neinar undanþágur eða neinar heimildir. Forseti gat aðeins um það hvað tíðkast hefði á undangengnum árum og á ekkert frekar við á þessum fundi fremur en ýmsum öðrum.

Herra forseti. Virðulegi forseti var ekki við áðan þegar ég flutti mína ræðu og honum hefur augljóslega ekki borist þá til eyrna mín tilmæli, ákveðin ósk um það að umræðu yrði ekki lokið fyrr en ráðherrar, forsrh., fjmrh. og staðgengill dómsmrh., geta verið viðstaddir. Ég ber fullt traust til virðulegs forseta, ég veit að þetta hefur ekki borist honum til eyrna en ég endurtek þessa ósk mína.

Fram hefur komið sú ósk að umræðunni verði frestað og forseti mun verða við því. Umræðunni er frestað og málið tekið út af dagskrá.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af þeim umræðum sem hér hafa orðið þá vil ég gjarnan óska upplýsinga um það hvort ekki séð von á ráðherrum í dag. Ég á tillögu á dagskrá, sem 13. mál þessa fundar. Ég vildi mjög gjarnan að menntmrh. yrði viðstaddur þá umræðu og ég vil gjarnan að forseti kanni það fyrir mig hvort hans sé að vænta í dag. Ég verð að segja það að maður reiknar frekar með því að ráðherrar séu viðstaddir þegar mál eru til umræðu sem snerta þeirra ráðuneyti og finnst það sannast að segja sjálfsögð kurteisi af þeirra hálfu að vera viðstaddir umræðu og fylgjast með því sem hér gerist og snertir þeirra málaflokka.

Forseta er ókunnugt um það hvort von sé á ráðherrum hingað til fundar á síðdegisfundi en það er sjálfsagt að kanna það að ósk hv. þm. hvort menntmrh. geti verið viðstaddur.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir frv. sem ég flyt ásamt hv. þm. Svavari Gestssyni á þskj. 175 um greiðslufrest á fasteignalánum vegna fjárhagserfiðleika. Frv. lýtur að breytingu á tvennum lögum, annars vegar lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins og hins vegar lögum um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga, nr. 63/1985, með síðari breytingum. Ástæða fyrir því að þetta frv. er flutt er hið mikla atvinnuleysi sem hefur orðið á síðustu mánuðum og missirum sem breytir þeim forsendum sem menn höfðu til grundvallar þegar lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins voru sett árið 1988 og þeim breytingum sem menn hafa á þeim gert frá þeim tíma. Þannig hefur t.d. atvinnuleysi á höfuðborgarsvæðinu tífaldast frá árinu 1988 og nær þrefaldast á landsbyggðinni á sama tíma. Atvinnuleysi er nú um 2,7% og í fjárlagafrv., sem lagt hefur verið fram, er því spáð að atvinnuleysi verði að meðaltali um 3% á þessu ári og muni aukast á næsta ári upp í 3,5% sem þýðir að að meðaltali verði um 4.000 manns atvinnulausir á næsta ári. Enn fremur kemur fram að búast megi við því á fyrstu mánuðum næsta árs að þá verði atvinnuleysi mun meira, eða hátt í 5.000 manns. Sem dæmi um tölur má nefna að 24. okt. sl., fyrir fáeinum dögum, voru 1.715 manns á atvinnuleysisskrá í Reykjavík, 260--270 manns í Kópavogi, 214 í Keflavík, 190 á Akureyri, svo hæstu tölur séu nefndar. Auðvitað er það ljóst að fjárhagur þeirra sem verða atvinnulausir breytist til hins verra, tekjur heimilisins minnka og möguleikar fólks til að standa undir fjárhagslegum skuldbindingum sínum dvína mjög á meðan þetta ástand varir. Okkur flm. þótti því nauðsynlegt að huga að lagabreytingum sem gæfi Húsnæðisstofnun ríkisins heimild til þess að fresta afborgunum af lánum sem hafa verið tekin hjá byggingarsjóðum ríkisins og verkamanna og húsbréfadeildar byggingarsjóðsins á meðan fjárhagsástæður eru með þeim hætti sem ég var að greina. Reyndar ákváðum við að hafa heimildina ekki aðeins bundna við atvinnuleysi, heldur einnig að ef langvarandi veikindi eða aðrar sambærilegar ástæður valda verulegum fjárhagsörðugleikum hjá lánþega eða fjölskyldu hans. Það er tilgangur frv. að bregðast við þeirri stöðu sem atvinnuleysið hefur í för með sér og að sumu leyti af eðlilegum ástæðum, menn hafa e.t.v. ekki hugsað fyrir í löggjöf á þeim tíma, fyrir 3--4 árum að menn kynnu að þurfa að standa frammi fyrir atvinnuleysi af þessari stærðargráðu. Frv. er í fjórum greinum. Fyrstu tvær greinarnar lúta að breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 86/1988, með síðari breytingum og er lagt til að á eftir 127. gr. þeirra laga komi tvær nýjar greinar. Þær orðist svo, með leyfi forseta: ,,a. (128. gr.) Húsnæðismálastjórn er heimilt að veita lántakendum frest á greiðslu afborgana, vaxta og verðbóta, að hluta eða að öllu leyti, af lánum veittum til íbúðaöflunar úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna og fasteignaveðbréfum sem húsbréfadeild Byggingarsjóðs ríkisins hefur tekið við í skiptum fyrir húsbréf. Frest skv. 1. mgr. er heimilt að veita ef atvinnuleysi, langvarandi veikindi eða aðrar sambærilegar ástæður valda verulegum fjárhagsörðugleikum hjá lánþega eða fjölskyldu hans. Lánþegi, sem sækir um frest samkvæmt þessari grein, skal leggja fyrir húsnæðismálastjórn ítarlegar upplýsingar um tekjur, eignir, skuldir og önnur atriði er stjórnin telur máli skipta. Frestur á greiðslum afborgana, vaxta og verðbóta, sem veittur er, getur gilt um öll lán lánþega. Veittur frestur skal hafa afmarkaðan gildistíma, þó aldrei lengri en eitt ár í senn. Fjárhæðir afborgana, vaxta og verðbóta af lánum, sem greiðslum er frestað á samkvæmt þessari grein, skulu færðar á sérstakan jöfnunarreikning hvers láns og teljast til höfuðstóls lánsins og koma fjárhæðirnar til greiðslu eftir þeim ákvæðum sem eru í 5. gr. laga um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga, nr. 63/1985. b. (129. gr.) Þrátt fyrir ákvæði 128. gr. skal fé til endurgreiðslu húsbréfa eftir hlutkesti, sbr. 25. gr. laga þessara, ekki skerðast og húsnæðismálastjórn gætir þess í fjárstreymi húsbréfadeildar.`` Í 2. gr. frv. er lagt til að setja ákvæði til bráðabirgða sem heimili húsnæðismálastjórn að veita greiðslufrest til einstaklinga sem eru í vanskilum sem safnast hafa upp fyrir gildistöku frv. ef að lögum verður, ef ástæður eiga við að öðru leyti, eins og tilgreint var á undan. Í II. kafla frv. er lögð til breyting á lögum um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga til þess að árétta að sá jöfnunarreikningur, sem frestunarfjárhæð á að færast á, sé sá sami og tilgreindur er í lögunum um greiðslujöfnun fasteignaveðlána þannig að ekki sé ástæða til að hafa tvo jöfnunarreikninga í gangi, annan vegna laga um greiðslujöfnun fasteignaveðlána og hinn vegna áhrifa af þessu frv., heldur er lagt til í 3. gr. frv. að hér verði um sama jöfnunarreikninginn að ræða og með greiðslum út af þeim jöfnunarreikningi fari eftir sömu ákvæðum og gilda um í lögum um greiðslujöfnun fasteignaveðlána. Í III. kafla frv. er gildistökuákvæði, en lagt er til að lög þessi öðlist þegar gildi. Það er að mínu viti ekki mögulegt að leggja til í lagafrv. skuldbindingar á herðar annarra lánastofnana en þeirra sem ríkið á eða hefur yfirráð yfir eins og Húsnæðisstofnun ríkisins, en gert er ráð fyrir því að verði þetta frv. að lögum þá mundu stjórnvöld beina þeim tilmælum til lífeyrissjóða, banka og annarra lánasjóða að taka með svipuðum hætti tillit til þessara aðstæðna fólks og þannig verði leitast við að tryggja að atvinnulausir geti búið við sæmilegt öryggi hvað varðar íbúðarhúsnæði. Í núgildandi lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins eru afar fátækleg ákvæði sem heimila frestun á greiðslu afborgana lána. Í 82. gr. er heimild til að fresta greiðslum á lánum í Byggingarsjóði verkamanna ef greiðslubyrði afborgana, vaxta og verðbóta fer yfir tiltekið hlutfall af heildartekjum greiðenda. En þessi heimild gefur aðeins rétt til að draga greiðslu og á meðan sá frestur er fyrir hendi eru reiknaðir dráttarvextir á skuldina þar til greiðsla berst. Önnur heimild er varðandi svokölluð sérþarfalán sem gildir fyrir 70 ára eða eldri og fatlaða og veitir heimild til að fresta afborgunum um óákveðinn tíma ef fjárhag lánþega er þannig varið að sýnt þykir að hann fái ekki staðið undir afborgunum. En þetta á aðeins við um þau lán sem veitt voru skv. 5. tölul. 11. gr., svonefnd sérþarfalán. Frekari heimildir eru ekki fyrir hendi í núgildandi lögum og t.d. eru engar heimildir til þess að heimila frest á greiðslum af fasteignaveðlánum vegna húsnæðiskaupa sem menn hafa fengið í húsbréfadeild. Þar ber stofnuninni að innheimta greiðslur án tillits til aðstæðna greiðenda. Með þessu frv. yrði opnuð heimild til þess að veita frest á afborgunum af þessum lánum einnig. Gert er ráð fyrir því, eins og fram hefur komið, að fyrirkomulagið verði þannig að umsækjendur eða fólk, sem telur sig eiga rétt á frestun á greiðslum, sæki um þann frest til húsnæðismálastjórnar sem tekur afstöðu til hverrar umsóknar í ljósi aðstæðna hvers og eins. Með umsókninni verða að fylgja mjög ítarlegar upplýsingar um fjárhagslega stöðu, tekjur, eignir, skuldir og annað sem máli skiptir þannig að tryggt verði að ekki sé verið að veita heimildir til frestunar að ástæðulausu. Þetta er almenn lýsing á tilgangi frv. og að öðru leyti tel ég ekki þörf á að rekja efnisatriði þess frekar. Þau eru þegar fram komin í meginatriðum en ég vísa til athugasemda við einstakar greinar frv. sem fylgir með frv. Mönnum til glöggvunar má geta þess að úr húsbréfadeild var fyrir skömmu búið að afgreiða tæplega 9.300 lán og úr Byggingarsjóði ríkisins var búið að veita um 110.000 lán og Byggingarsjóði verkamanna um 7.250 lán, þannig að það eru býsna mörg lán sem hafa verið veitt í gegnum tíðina og frv. mundi ná til. En á hinn bóginn eru vanskil miðað við 30. apríl sl. mjög lítil þannig að ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að ætla að hlutfall þeirra sem mundu sækja um frestun verði hærra en nemur atvinnuleysishlutfalli í þjóðfélaginu. Ég tel að frv. sé þannig úr garði gert að hér verði ekki um stórkostlegar fjárhæðir að ræða þó auðvitað sé það háð atvinnuleysi en þær verði í réttu hlutfalli við það á hverjum tíma. Ég legg til, virðulegi forseti, að lokinni þessari umræðu verði frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Virðulegi forseti. Ég vil í örfáum orðum lýsa stuðningi mínum við það frv. sem hér er lagt fram. Það er einu sinni svo að það er ekki bara í atvinnulífinu sem við stöndum frammi fyrir því núna að þurfa að skuldbreyta. Það er ekki síður í fjármálum einstaklinga sem verða illa fyrir barðinu á stórauknu atvinnuleysi. Þetta er nýtt í sögu okkar Íslendinga núna á seinni áratugum. Nánast allir þeir sem hafa ráðist í meiri háttar fjárfestingar í húsnæðismálum hafa getað gengið að því vísu að þeir hefðu trygga vinnu og getað aflað tekna til þess að standa undir sínum fjárskuldbindingum. Það atvinnuleysi sem hér hefur verið á umliðnum árum hefur fyrst og fremst verið bundið ákveðnum félagslegum aðstæðum auk þess að vera tímabundið atvinnuleysi, sérstaklega þar sem menn hafa stundað sjómennsku og fiskvinnslu. Það hafa menn oft og tíðum og oftast nær getað unnið upp með meiri tekjum þess á milli. Þetta er því að mínu mati mjög brýnt og snertir þá einstaklinga sem að málinu koma mest, en ég vil benda á annan þátt í málinu. Þetta snertir einnig hið íslenska fjármálakerfi. Það hlýtur að vera mjög mikilvægt fyrir fjármálakerfi að allir þeir sem vilja og telja sig til lengri tíma litið geta staðið við sínar fjárskuldbindingar séu aðstoðaðir við það og aðstoðaðir við að komast yfir tímabundna erfiðleika.

Virðulegur forseti. Ég flyt hér till. til þál. um aukatekjur ríkissjóðs og gjaldtöku ríkisstofnana. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fara fram endurskoðun á aukatekjum ríkissjóðs og gjaldtöku ríkisstofnana. Markmið endurskoðunarinnar verði að gera skýran greinarmun á skattheimtu og gjaldtöku fyrir veitta þjónustu sem hið opinbera ákveður að innheimta. Skal við það miðað að þjónustugjöld, sem eru innheimt vegna tiltekinnar þjónustu, skuli vera metin sem hlutdeild í þeim kostnaði sem af þjónustunni hlýst eða hluti þess kostnaðar, en aldrei hærri. Ákveði hið opinbera að skattleggja tiltekna þjónustu skal koma skýrt fram við innheimtu hve hár skatturinn er, við hvaða stjórnvaldsákvarðanir er stuðst og hvernig útreikningi er háttað.`` Tillögunni fylgir eftirfarandi greinargerð: ,,Tillaga þessi var flutt á 115. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu úr nefnd og er því endurflutt. Margvísleg gjaldtaka er viðhöfð í stofnunum ríkisins, t.d. fyrir vottorð, leyfi, skírteini, þinglýsingar og stimpilgjöld, svo og þjónustugjöld stofnana af ýmsu tagi. Mjög mikilvægt er að opinberir aðilar innheimti aldrei óeðlilega há gjöld fyrir veitta þjónustu. Gjöld, sem innheimt eru vegna tiltekinnar þjónustu, skulu þess vegna vera metin sem hlutdeild í henni eða hluti þess kostnaðar, en aldrei hærri. Ýmis gjöld, sem hér er vísað til, eru það há að þau geta ekki verið eðlilegt endurgjald fyrir þjónustu og verður því að líta svo á að um skattlagningu sé að ræða. Full ástæða er til að meta að nýju hvort eðlilegt sé að ríkið noti sér ýmis þessara gjalda til sérstakrar tekjuöflunar. Það að taka háar fjárhæðir í ríkissjóð í stimpilgjöld eða fyrir skírteini, leyfi eða þjónustu án tillits til efnahags eða ástæðna þeirra er í hlut eiga er brot á þeim réttlætisviðhorfum sem ríkja skulu við ákvörðun skattstofns. Það kemur mörgum undarlega fyrir sjónir að hið opinbera skuli á tíðum innheimta gjöld af ýmsu tagi sem augljóslega eru óeðlilega há miðað við þá þjónustu sem veitt er. Þegar aftur á móti kemur að samningum um kaup og kjör eða önnur viðskipti milli almennra borgara landsins þykir sú regla sjálfsögð að full þjónusta sé veitt fyrir endurgjaldið og full rök séu færð fyrir þeim kröfum sem gerðar eru. Þá er einnig í ljósi þeirrar stefnu núverandi stjórnvalda að innheimta þjónustugjöld af ýmsu tagi í miklu meira mæli en áður ástæða til að gera aðgengilegar upplýsingar um hve stóran hlut menn greiða í þeirri þjónustu sem veitt er af hinu opinbera í hverju einstöku tilviki. Almenn viðhorf til viðskipta milli aðila og nauðsyn á rökstuddri réttlætingu á gerðum hins opinbera kallar á aðgerðir í þessu efni.`` Eins og mönnum er kunnugt eru í núv. ríkisstjórn miklir áhugamenn um þjónustugjöld og þess vegna er ekki síst ástæða til að huga að þessum málum. Nú held ég því ekki fram að ekki sé hægt að rökstyðja að kostnaður sé á bak við þau þjónustugjöld sem ríkisstjórnin hefur verið að ákveða í flestum tilvikum þó að maður geti út af fyrir sig verið ósammála um að það eigi að innheimta þau. Ég vil þó benda á að í frv. til laga um aukatekjur ríkissjóðs frá því í fyrrahaust kemur eftirfarandi fram í greinargerð, með leyfi forseta: ,,Varðandi hækkanir á ýmsum öðrum gjöldum, þ.e. hinum eiginlegu aukatekjum, má almennt segja að þjónustustofnunum sé ætlað að verðleggja og selja þjónustu sína í auknum mæli í samræmi við tilkostnað.`` Verð ég að segja að þarna muni maður eiga að vera sammála ríkisstjórninni. Ef gjöld eru innheimt eiga þau að vera í samræmi við tilkostnað, alla vega ekki hærri en það sem til er lagt. Mig langar að benda á örfá dæmi um gjöld sem ég tel mjög vafasamt að endurspegli þann kostnað sem ríkið hefur af viðkomandi þjónustu. T.d. er í lögunum um aukatekjur ríkissjóðs sem voru samþykkt á síðasta vetri gert ráð fyrir eftirfarandi gjöldum: Leyfi til málflutnings fyrir Hæstarétti kostar 75 þús. kr. Leyfi til málflutnings fyrir héraðsdómi kostar 50 þús. kr. Hver munurinn er á þjónustu ríkisins í þessum tveimur tilfellum veit ég ekki. T.d. er talað um löggilding manns um ævitíð, þ.e. dómtúlkar, skjalaþýðendur og endurskoðendur, sem kostar 25 þús. kr. en löggilding manns um óákveðinn tíma kostar 5 þús. kr. Ég veit ekki hver munurinn er á þjónustu ríkisins í þessum tveimur tilfellum. Svona mætti lengi telja og í sjálfu sér snýst þessi þáltill. um afmarkað málefni. Ég er hér að ræða um önnur atriði líka sem snúa að ríkinu og hef haft það í huga að ástæða væri til þess líka að leggja fram frv. um breytingu á lögunum um stimpilgjöld t.d. sem eru eitt af því hróplegasta sem maður sér í innheimtu ríkisins. Þar eru innheimtar stórar upphæðir af fólki fyrir það eitt að það skuli þurfa að fá stimpil á viðkomandi fógetaskrifstofu á lánum sínum. Annað er ekki af hendi reitt á fógetaskrifstofunum vegna þessarar þjónustu. Ég dreg það inn í umræðuna vegna þess að ég tel að það eigi að stuðla að því að ríkið sé til fyrirmyndar í viðskiptum. Ríkið sé ævinlega til fyrirmyndar í viðskiptum þegar um er að ræða innheimtu á gjöldum eða selda þjónustu. Það eru áreiðanlega fáir í þessu þjóðfélagi sem hafa ekki einhvern tíma hrokkið við vegna innheimtu ríkisins, vegna þess að ríkið hefur í mörgum tilfellum ákveðið að taka ríflega til sín í einhverjum sérstökum tilfellum. Við skulum segja þegar einhver þarf á því að halda að fá einhvers konar leyfi eða láta þinglýsa skjölum. Alls konar gjaldskrár sem ákveðnar eru af stofnunum ríkisins eru ekki í samræmi við þann tilkostnað sem á bak við stendur. Ég vil t.d minna á umræðu sem varð í fyrra þegar Löggildingarstofan hækkaði verulega sína þjónustu þannig að dæmi voru kostnaður fyrir þjónusta hækkaði milli ára á einu viðkomandi fyrirtæki um 257%. Síðasta vetur þegar ég lagði fram þetta mál nefndi ég dæmi um hvað það kostar t.d. að láta fylla út fyrir sig á fógetaskrifstofu einfalda tollskýrslu sem tekur 2--3 mínútur að útfylla. Það kostar samkvæmt gjaldskrá 1.020 kr. og eyðublaðið 50. Þetta viðvik að útfylla litla tollskýrslu vegna smápakkasendingar frá útlöndum kostar 1.070 kr. Hér er ekki um að ræða stórt atriði en það sýnir að ýmislegt mætti hugsa betur í þessari innheimtu. Ég vil minna á umræðu sem varð hér um Bifreiðaskoðun Íslands og hennar gjaldskrá. Þar var sérstaklega til umræðu hvað númeraspjöld á bifreiðar kosta. Þau eru framleidd fyrir nokkur hundruð kr. hvert stykki en seld á eitthvað milli 4 og 5 þús. kr. Þar er hreint út sagt á ferðinni okur á viðkomandi viðskiptavinum. Það mætti eins og ég sagði áðan mjög lengi telja. Þetta mál snýst fyrst og fremst um viðskiptasiðferði og um það að ríkið taki til endurskoðunar gamlar ákvarðanir sem byggðust á allt öðrum forsendum en eru í dag. Svo ég snúi aftur að lögunum um stimpilgjöld t.d. voru þau sett áður en verðbólgan fór niður, áður en menn fóru að verðtryggja fjárskuldbindingar. Þau voru sett á meðan menn trúðu því að það væri sérstakt lán að fá lán í bönkum og að menn ættu að gjalda fyrir það skatt. Í dag er það ekki lengur þannig að menn borgi ekki til baka sínar skuldir ef þeir hafa efni á því og þess vegna er það auðvitað fáránlegt að skattleggja þá einstaklinga sem af einhverjum ástæðum þurfa á fjármunum að halda að láni. Því er ekki að neita að ég tel mjög ríka ástæða til að skoða þessi mál núna vegna þess að núv. ríkisstjórn ætlar sér að auka innheimtu þjónustugjalda sem svo eru kölluð. Þá held ég að mjög mikilvægt sé að það verði gert með eðlilegum hætti og menn fái reikning eins og þeir ætlast til að fá hjá öðrum aðilum í þjóðfélaginu og það sé sundurliðað hver þessi þjónusta er og hve stóran hluta viðkomandi einstaklingur er að borga. Þetta finnst mér að þurfi allt saman að vera á hreinu og ég endurtek að lokum að ríkið á að vera til fyrirmyndar í viðskiptum og það á ævinlega að sýna skýrt og greinilega hvað stendur á bak við þá innheimtu sem um er að ræða.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir efni þessarar till. Eins og þingmenn eflaust minnast var samþykkt á síðasta þingi lagafrv. um aukatekjur ríkissjóðs og stóðu allir þingflokkar í hv. efh.- og viðskn. að samþykkt frv. Eftir á kom í ljós að við hefðum mátt skoða betur hvað þar var á ferð. Ég vil reyndar taka það fram að ýmsar athugasemdir voru gerðar við frv. og okkur þótti gæta býsna mikils misræmis, m.a. í leyfisgjöldum til sérfræðinga og annarra sem ljúka prófum og fá sérstök leyfi hjá ráðuneytunum eða viðurkenningu á sínum réttindum. Því verður samt ekki neitað að við samþykktum þetta frv. Síðan það gerðist hefur verið bent á ýmsa galla og m.a. hafa lögmenn skrifað greinar í blöð um þetta mál og þá einkum til að benda á hve þung þessi gjöld geta reynst ýmsum þeim sem þurfa að leita til dómstóla eða fá einhverja gjörninga af hálfu hins opinbera. Ég minnist þess að þessi ákveðni lögmaður sem ég hef í huga varpaði fram þeirri spurningu hvort það samræmdist réttarríkinu og því að vilja virða lög og rétt að leggja stein í götu fólks með gjöldum af þessu tagi. Því er ekki að leyna að hér getur verið um býsna há gjöld að ræða. Því vil ég lýsa hér þeirri skoðun minni að þörf sé á því að endurskoða þessi lög og þá ekki síst, eins tekið er fram í tillögunni, að gjöldin séu í einhverju samræmi við þá þjónustu sem verið er að veita en ekki föst tala. Ég tel t.d. mjög óeðlilegt að menn þurfi að borga háar upphæðir fyrir það að fá að vinna sem sérfræðingar í sínu fagi hér á landi og hefði gaman af að vita hvernig þessi lög koma heim og saman við hið Evrópska efnahagssvæði, hvort hér er ekki enn eitt atriðið sem þarf að endurskoða. En í þessari umræðu eins og hinum fyrri sem átt hafa sér stað í dag kemur í ljós hversu nauðsynlegt hefði verið að dómsmrh. eða staðgengill hans hefði verið viðstaddur. Ég get ekki annað en endurtekið það enn einu sinni, eins og menn hafa gert í dag, að það er í raun og veru hálfankannalegt að ræða hér hvert málið á fætur öðru þar sem maður hefði gjarnan viljað leggja spurningar fyrir viðkomandi ráðherra að standa þá frammi fyrir því að þeir eru hvergi nærri. Hér hefði t.d. verið kjörið tækifæri til að spyrja hæstv. dómsmrh. um afstöðu hans til þessarar tillögu eða hvort endurskoðun á lögunum sé í bígerð. En eins og ég hef nefnt er hann hér hvergi nærri. Mér finnst þetta í rauninni algjörlega óviðunandi og við þingmenn hljótum að verða að taka á þessu með einhverjum hætti. Það er algjörlega tilgangslaust að vera að mæla hér fyrir hverju málinu á fætur öðru, menn vilja gjarnan fá ýmsar upplýsingar í umræðunni en þess er ekki nokkur kostur að fá þær fram. Ég vil ítreka þetta hér, virðulegi forseti, en nefni að lokum að ég tel þessa tillögu vera mjög góðra gjalda verða. Ég reikna með að hún komi til okkar í efh.- og viðskn. og við munum að sjálfsögðu skoða þetta mál rækilega þar.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. 18. þm. Reykv. fyrir að taka undir þetta mál. Ég tek undir kvartanir hennar yfir því að hér skuli vera fáir í salnum, ekki bara ráðherrar heldur líka þingmenn. Það er til siðs að skamma ráðherra fyrir að vera ekki hérna og því meira sem færri eru í salnum og mest þegar enginn er, en það eru ekki margir þingmenn staddir hérna heldur. Ég ætla ekki að gefa töluna upp. En það er út af fyrir sig rétt að það hefði verið upplýsandi fyrir okkur þingmenn að fá að vita hvort hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að breyta eitthvað sínum venjum eða þeim venjum sem hafa viðgengist í sambandi við þjónustugjöldin og hvort hún er kannski með athugun í gangi á því að breyta lögunum um aukatekjur ríkissjóðs. Ég vona sannarlega að það verði gert og ég trúi ekki öðru. Þessi ríkisstjórn trúir svo mikið á þjónustugjöldin að ég trúi ekki öðru en hún vilji þó a.m.k. gera það sem hægt er til þess að þau verði framkvæmd með sem eðlilegustum hætti þannig að fólkið í landinu viti nokkuð nákvæmlega fyrir hvað það er að borga þegar það greiðir þjónustugjöld á sjúkrahúsum eða í skólum eða hvar sem er. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu neitt meira en ég gleymdi því áðan að óska eftir því að þessi till. fari til umfjöllunar í efh.- og viðskn. og lýk þar með máli mínu.

Áður en flm. tekur til máls vill forseti geta þess að hæstv. menntmrh., sem flm. spurði eftir hér fyrr á fundinum, hefur fjarvistarleyfi í dag sem ég hafði eigi gætt þegar ég lét kanna hvort það væri mögulegt að hann gæti verið hér við.

Virðulegi forseti. Ég ætla að láta mig hafa það að mæla fyrir þessari till. þrátt fyrir bæði ráðherraleysi og þingmannaleysi hér. Ég mæli fyrir þáltill. á þskj. 182, en flm. ásamt mér eru Kristín Einarsdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Jóna Valgerður Kristjánsdóttir og Anna Ólafsdóttir Björnsson. Tillgr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd sagnfræðinga, fornleifafræðinga, þjóðháttafræðinga, íslenskufræðinga og fólks úr ferðaþjónustu til að setja fram hugmyndir og tillögur um það hvernig nýta megi sögu þjóðarinnar, sögustaði, þjóðhætti, verkmenningu og bókmenntir til að efla og bæta ferðaþjónustu hér innan lands.`` Í grg. með tillögunni segir, með leyfi forseta: ,,Ferðamannaþjónusta er vaxandi atvinnugrein á Íslandi og er oft á hana bent sem einn helsta vaxtarbrodd atvinnulífsins. Það sem af er þessu ári hafa um 126 þúsund erlendir ferðamenn komið til landsins. Landsmenn sjálfir ferðast auðvitað mikið um landið, jafnt í byggðum sem óbyggðum. Undanfarna áratugi hefur náttúra Íslands ráðið ríkjum við kynningu á landinu og áherslan þá einkum verið á óbyggðir landsins. Að dómi flutningsmanna hefur landið og þjóðin margt fleira upp á að bjóða, bæði tengt fortíð og nútíð, en þeir möguleikar eru enn að mestu ónýttir. Þannig mætti skapa nýja ferðamannastaði og jafna strauminn um landið. Íslendingar eiga merka sögu. Hér varð til sérstakt samfélag í kjölfar víkingaferða á miðöldum sem fæddi af sér heimsbókmenntir sem ekki eiga sinn líka í veröldinni. Þessar bókmenntir, svo og tungumálið, má nýta í ferðaþjónustu í mun ríkara mæli en gert er, með sumarnámskeiðum, ferðum á söguslóðir o.s.frv. Hér á landi er t.d. ekki til neitt víkingasafn eða safn sem gerir sér verulegan mat úr sögu þjóðarinnar. Flest söfn landsins, þótt merkileg séu, eru afar gamaldags og þarfnast endurskipulagningar og aukinnar kynningarstarfsemi svo að þau geti gefið þá mynd af sögu og verkmenningu þjóðarinnar sem þeim er ætlað. Margir helstu sögustaðir þjóðarinnar hafa ekki upp á neitt að bjóða sem tengist sögunni, ekki svo mikið sem reglubundna leiðsögn um staðinn. Má þar t.d. nefna Skálholt og Hóla í Hjaltadal, en þar væri tilvalið að hefja uppgröft bæjarhúsanna og væri það margra ára verk sem eflaust drægi til sín fjölda ferðamanna. Á gömlu biskupsstólunum mætti hafa stöðuga kynningu á biskupasögunum, umræður um trúmál og kirkju o.fl. Staðir, sem koma við sögu í Sturlungu, gefa kost á ferðum og sviðsetningu þeirra miklu atburða, t.d. í leikformi. Í Reykholti ætti að vera stöðug kynning á verkum Snorra Sturlusonar og bókmenntanámskeið í norrænum fornbókmenntum. Sjávarútvegur að fornu og nýju, fjörurnar og nýting þeirra, mataræði Íslendinga gegnum aldirnar, gömul verkmenning, heimsókn á sveitabæi, kynning á íslenskum húsdýrum og búskap, minjagripagerð, þjóðsagnaheimur okkar o.fl. Hugmyndirnar eru óþrjótandi og möguleikarnir margir en þeim þarf að safna saman, setja í forgangsröð og gera áætlun um uppbyggingu ferðaþjónustu sem tekur mið af sögu landsins. Með þessari tillögu er lagt til að þeir sem gerst þekkja sögu þjóðarinnar, sögustaði, verkmenningu, fornleifar og þjóðhætti verði kallaðir til að setja fram hugmyndir í samráði við fólk úr ferðaþjónustunni. Hugmyndirnar mætti síðan nýta til að auka og bæta þjónustu við ferðamenn. Hér er ekki fyrst og fremst um það að ræða að nýta söguna og okkar fornu bókmenntir til að kynna fyrir útlendingum, heldur ekki síður að saga okkar, sögustaðir og menning verði Íslendingum aðgengileg á margvíslegan hátt.`` Virðulegi forseti. Þessi tillaga var lögð fram á síðasta þingi en komst ekki einu sinni til umræðu vegna þess hve illa gekk að koma málum þingmanna að. Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan þá, mest þó í eina átt, til vaxandi erfiðleika í okkar þjóðarbúskap. Það veitir því ekki af að leita allra leiða til atvinnusköpunar, ekki síst til kosta sem gagnast konum en eins og þingheimur veit er atvinnuleysi meðal kvenna meira en meðal karla. Og atvinnu- og framtíðarhorfur kvenna, einkum á landsbyggðinni, eru langt frá því að vera bjartar. Það er því brýnt bæði að grípa til aðgerða sem skapa vinnu strax, jafnvel atvinnubótavinnu, en ekki síður að horfa til framtíðar og undirbúa vel tillögur sem skapa varanlega vinnu og treysta byggð þar sem möguleikar gefast á ferðaþjónustu af ýmsu tagi. Þeir sem ferðast um lönd og álfur taka eftir því hve ferðaþjónusta er víða háþróuð atvinnugrein. Má þar t.d. nefna Ítalíu, Þýskaland, Ungverjaland og Austurríki. Þessi lönd hafa upp á margt að bjóða og hefur tekist að flétta saman skoðun á náttúru, kynningu á menningu og þjóðháttum ásamt því að bjóða hundruðum þúsunda ferðamanna upp á hvíld og afþreyingu. Að mínum dómi eigum við Íslendingar mikið verk óunnið í ferðaþjónustu en búum yfir miklum möguleikum. Þeir felast í því að við áttum okkur á hvað við eigum, ekki einungis í náttúru landsins heldur einnig hvað hægt er að byggja upp í kringum þá náttúru, svo sem heilsulindir, heilsurækt og útivist. Síðast en ekki síst felast miklir möguleikar, oft tengdir náttúrunni og umhverfinu, í sögu okkar og menningu eins og ég hef hér rakið. Íslendingum er eiginlegt að drífa í hlutunum, oft fremur af kappi en forsjá. En hér er um það að ræða að setjast niður, safna saman hugmyndum og setja upp forgangsröð verkefna sem síðan yrði unnið eftir svo sem fjármagn og kraftar leyfa. Sú tillaga sem ég mæli hér fyrir snertir allt landið og gæti orðið til þess að skapa mörg störf í framtíðinni. Fátt er okkur brýnna nú en að vinna að atvinnusköpun í landinu svo sem ég hef hér áður nefnt. Ekki síst þarf að tryggja því unga fólki sem koma mun út á vinnumarkaðinn á næstu árum vinnu, svo og þeim sem nú ganga um atvinnulausir. Ferðaþjónusta er möguleiki sem þarf að gefa mun meiri gaum en hingað til og þar er afar brýnt að fara skipulega og varlega því við erum þar einkum að fást við viðkvæma náttúru lands okkar. Það er og í og með tilgangur þessarar tillögu að draga ferðamenn niður í byggð í ríkara mæli en nú er gert, en til þess að það megi verða þarf að bjóða upp á fjölbreytta þjónustu sem felur í sér skemmtun, fræðslu, upplifun og kynningu á því merkasta sem íslenskt samfélag hefur upp á að bjóða og tengist fortíð, nútíð og framtíð. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að till. verði vísað til hv. menntmn. þar sem ég tel að hér sé ekki síst um menningarmál að ræða.

Herra forseti. Hér er verið að hreyfa við góðu máli. Með samþykkt þessarar þáltill. værum við Íslendingar vissulega að feta í fótspor þjóða sem hafa hagnýtt sér sögu sína til þess að ná fleiri ferðamönnum inn á sitt markaðssvæði og ég er sannfærður um að það er rétt hjá hv. 1. flm. að þetta er atvinnuskapandi tillaga. Ég tel að reynsla Breta í Yorkshire í Bretlandi þar sem þeir hafa sett á svið lifnaðarhætti norrænna manna, þ.e. víkinga, sé ólygið dæmi um það hvílíkt aðdráttarafl svona starfsemi getur haft ef rétt er að málum staðið. Ég hallast að því að það sé einnig eðlilegt að leikarar komi að þessu verki því að sums staðar háttar svo til að fyrst og fremst má gera ráð fyrir því að það verði leikarar sem skipuleggi sögusýningar, t.d. á Þingvöllum sem er nú ein af þeim perlum sem við eigum og sú sem mest aðdráttaraflið hefur. Ég get vissulega tekið undir það að Skálholt og Hólar eiga sína merku sögu en ég ætla að varpa því fram hér sem ég hef áður sagt að ekkert mundi vekja meiri athygli varðandi trúarbrögð heldur en það ef Íslendingar byggðu nú upp eitt hof að fornum sið. Ég held að það sé ástæðulaust að líta svo á að menn séu að ganga af kristinni trú þó að það yrði gert. Það yrði hluti af okkar menningararfi sem verið væri að kynna með þeim hætti og að mínu viti tengist það á margan hátt þeim atburði íslenskum sem ég er sannfærður um að á eftir að verða meira og meira í umræðunni og það er þegar Eiríkur rauði safnaði liði og hélt til Grænlands. Það er nefnilega svo að heiðið hof --- þar sem menn gætu áttað sig á einhvern hátt á því hvað það var sem menn vildu verja og halda í og hvað það var m.a. sem e.t.v. hefur ýtt á þann höfðingja Vesturlands að halda til Grænlands, hann trúði því m.a. að þar yrði frekar friður til að halda trú sinni. En hugmyndin sem hér er hreyft er sett fram í því skyni að öðrum en þingmönnum verði falið að útfæra hana þannig að ég ætla ekki að hætta mér of langt út á þann hála ís. En ég vil þakka flutningsmönnum fyrir að varpa þessari hugmynd hér inn í þingið og vona að þetta mál hljóti jákvæða afgreiðslu á Alþingi í vetur.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 2. þm. Vestf. fyrir hans orð hér og ég held að þau hafi einmitt sýnt að það sem ég held að muni gerast í þessari nefnd er að kvikna munu ótal hugmyndir um það hvað hægt er að gera til þess að draga fram sérkenni íslenskrar sögu og íslenskrar menningar. Vandinn er bara sá varðandi þessa hugmynd um hofið að mönnum kemur ekki saman um það hvernig þau litu út eða hvers konar starfsemi fór þar fram. Okkur skortir mjög heimildir um það. En það er kannski hægt að öngla einhverju saman af því sem menn vita. Það eru til lýsingar útlendinga sem komu til Norðurlanda. Mönnum þykja þær heldur ótrúlegar því að þær voru ansi blóðugar og ýktar að því er menn telja. En það er alveg ljóst að það er ýmislegt hægt að gera og ég þakka fyrir þessa ábendingu með leikarana. Það held ég að væri mjög til bóta að þeir kæmu inn í slíkan hóp. Ég vil undirstrika megintilganginn með þessari tillögu sem er annars vegar að skapa atvinnu en hins vegar að draga það fram að hér verður ekki til nein ferðaþjónusta sem verulega öflug atvinnugrein ef það er ekki eitthvað sem dregur fólk til sín, ef fólk kemur ekki til þess að skoða eitthvað. Við getum ekki endalaust gert út á fjöll og firnindi. Við eigum að nýta þessi miklu og merku sérkenni sem við höfum. Við eigum heimsbókmenntir sem enginn annar á. Þeir sem fylgst hafa með útvarpi og auglýsingum undanfarnar vikur hafa kannski orðið varir við það að hér eru í gangi stöðug námskeið í fornbókmenntum, Ríkisútvarpið flytur þætti á hverjum einasta virkum degi þar sem lesið er úr fornbókmenntum, aldrað fólk í Reykjavík er með kynningar á okkar gömlu bókmenntum þannig að það er greinilega mjög vaxandi áhugi á miðaldabókmenntum og þetta eigum við að nýta okkur til tekjuöflunar og til atvinnusköpunar.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér frv. til laga um breytingu á sjómannalögum, nr. 35/1985. Þar er lagt til í 1. gr. að fyrri málsgrein 9. gr. laganna orðist svo: ,,Sé eigi á annan veg samið skal uppsagnarfrestur á skiprúmssamningi vera einn mánuður. Uppsagnarfrestur er gagnkvæmur.`` Í greinargerð með frv. segir m.a. svo: ,,Allítarleg ákvæði um réttarstöðu sjómanna voru í fyrstu almennu siglingalögunum, nr. 63/1913. Þó voru ákvæði um uppsagnarfrest á einn veg, þ.e. alfarið í höndum skipstjóra. Árið 1930 voru ákvæði um kjör skipshafnar og skipstjóra numin úr siglingalögum, þau endurskoðuð og sett í sérstök sjómannalög, nr. 41/1930. Með þeim lögum var fyrst getið um tiltekinn uppsagnarfrest sjómanna. Með lögum nr. 67/1963 er uppsagnarfresti yfirmanna á öllum íslenskum skipum og undirmanna á kaupskipum verulega breytt, en á fiskiskipum er hann aðeins sjö dagar. Með breytingum, sem átt hafa sér stað á vinnumarkaði á réttarstöðu verkafólks og uppsagnarfresti, svo og þeirri breytingu sem orðin er með tilkomu aflaheimilda á fiskiskip, er það með öllu óviðunandi fyrir eina starfsstétt hér á landi, þ.e. undirmenn á fiskiskipum, að búa við sjö daga uppsagnarfrest eins og núverandi lög kveða á um. Í ákvæðum siglingalaga, nr. 63 22. nóv. 1913, sagði svo í 30. gr.: ,,Skipstjóri ræður skipverja og segir þeim upp. Engan má hann ráða þann er hann veit að er ráðinn annars staðar.`` Í 87. gr. kemur fram að skipstjóri geti ráðið skipverja til tiltekinnar ferðar eða í tiltekinn tíma. Í sjómannalögum, nr. 41 19. maí 1930, er uppsagnarfrestur tiltekinn og þá mismunandi eftir því hvort um er að ræða stýrimann og vélstjóra eða aðra í áhöfn. 2. mgr. 13. gr. hljóðaði svo: ,,Uppsagnarfrestur á skiprúmssamningi stýrimanna og vélstjóra skal vera einn mánuður, ef ekki er öðruvísi samið, en sjö dagar á öðrum skiprúmssamningum, nema á íslenskum fiskiskipum einn dagur.`` Þessi ákvæði sjómannalaga voru í gildi þar til ný sjómannalög voru sett, nr. 67 31. des. 1963. Þá var ákvæðum 2. mgr. 13. gr. um uppsagnarfrest breytt verulega og voru þau þannig: ,,Ef ekki er öðruvísi samið, skal uppsagnarfrestur vera þrír mánuðir á skiprúmssamningum stýrimanna, vélstjóra, bryta og loftskeytamanna, en einn mánuður á öðrum skiprúmssamningum, nema á íslenskum fiskiskipum sjö dagar.`` Með þessari lagasetningu var uppsagnarákvæðum yfirmanna á kaupskipum breytt, þ.e. úr einum mánuði í þrjá mánuði, hjá öðrum skipverjum úr sjö dögum í einn mánuð. Á fiskiskipum urðu sömu breytingar hjá yfirmönnum, þ.e. úr einum mánuði í þrjá mánuði, en hjá öðrum skipverjum úr einum degi í sjö daga. Við endurskoðun sjómannalaga, sem fram fór síðari hluta árs 1984 og fyrri hluta árs 1985, urðu nokkrar umræður um þann mismun á uppsagnarákvæðum íslenskra sjómanna sem fram kom í sjómannalögunum frá 1963, einkum þá um mismun skipverja (annarra en yfirmanna) á kaupskipum og fiskiskipum. Við þær aðstæður, er þá voru varðandi fiskveiðar, töldu samtök sjómanna ekki ástæðu til breytinga á uppsagnarákvæðum fiskimanna og var 1. mgr. 9. gr. sjómannalaga, nr. 35/1985, m.a. þess vegna ekki breytt. Eins og í upphafi greinargerðar kemur fram hafa nú allar forsendur breyst hvað varðar starfsöryggi þeirra fiskimanna sem nú þurfa lögum samkvæmt að búa við sjö daga uppsagnarfrest og er því þetta frv. til breytingar á sjómannalögum lagt fram.`` Eins og fram kemur í greinargerðinni má það teljast með ólíkindum að ein starfsstétt, undirmenn á fiskiskipum, þurfa að búa við að þeirra uppsagnafrestur skuli eingöngu vera sjö dagar. Í allri þeirri hagræðingu sem svo mjög hefur verið talað um varðandi þær aflaheimildir sem settar hafa verið á íslenska fiskiskipaflotann og ekki hvað síst talað um hagræðingu er varðar útgerð skipa er það með sambærilegum hætti mjög nauðsynlegt að sjómenn búi við eitthvert ákveðið starfsöryggi, þ.e. að uppsagnarfrestur þeirra á fiskiskipum verði ekki lakari en á íslenskum kaupskipum. Að öðru leyti skýra þessar breytingar sig sjálfar. Ég ítreka og legg áherslu á að það er með öllu óviðunandi fyrir þessa stétt sjómanna að búa við ein lökustu kjör sem fyrir finnast hér á landi hvað áhrærir uppsagnarfrestinn. Þegar ég fór að hugleiða hvert skyldi vísa þessu máli má segja að þetta falli undir atvinnumál og er umhugsunarefni hvort ekki sé rétt að vísa þessu máli til félmn. en það legg ég í hendur forseta og legg til að málinu verði vísað til 2. umr.

Virðulegur forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil þakka hv. flm. fyrir það að flytja þetta mál inn á Alþingi. Ég tel að hann hreyfi þarna mikilvægu réttindamáli sem er ekki vansalaust fyrir okkur að skuli vera í pottinn búið og eins það hefur verið lengi og er enn í dag. Ég tel að það hljóti að vera hægt að finna leið til þess að sjómenn eins og aðrar stéttir þjóðfélagins fái að njóta þess að hafa svigrúm til að finna sér aðra vinnu þegar þeim er sagt upp. Ég tel að útgerðarháttum í landinu sé ekki þannig komið að menn hugsi nú ekki meira en mánuð fram í tímann þegar þeir eru að gera út og þess vegna þurfi þeir hvort sem er að velta því fyrir sér hvort þeir verði með menn í vinnu innan þess tíma sem venjulegur uppsagnarfrestur er eða sá lágmarksfrestur a.m.k. sem er í gildi hjá flestum atvinnustéttum. Þess vegna tel ég tíma kominn til að breyta þessu og er ekkert hræddur um að útgerðarmenn í landinu verði neitt í meiri vandræðum en aðrir atvinnurekendur voru þegar þeir stóðu allt í einu frammi fyrir því að það væri ekki nóg að segja mönnum: Komdu á morgun, góði, eða eitthvað slíkt eins og áður var. Nú er það liðin tíð hjá flestum atvinnustéttum að þannig hagi til að hægt sé að kalla menn til vinnu og senda þá heim fyrirvaralítið. Sjómenn eru að verða einir eftir með svona lítinn rétt. Ég þakka fyrir að þetta mál er komið í þingið.

Virðulegi forseti. Á þskj. 200 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um flutning á starfsemi Landhelgisgæslunnar. Tillagan er þannig: ,,Alþingi ályktar að fela dómsrh. að láta athuga kosti þess að flytja höfuðstöðvar og starfsemi Landhelgisgæslunnar til Keflavíkur. Verði niðurstaða hennar jákvæð hefji ráðherra þegar undirbúning að flutningnum.`` Tillagan var lögð fram á síðasta þingi en hlaut ekki afgreiðslu. Í greinargerð fyrir tillögunni er þess getið að á undanförnum vikum og mánuðum hefur orðið mikil umræða um björgunarstarf Landhelgisgæslunnar í framhaldi af samþykktum Alþingis um kaup á nýrri björgunarþyrlu. Við undirbúning ríkisstjórnar og dómsmrh. að framkvæmd þessara samþykkta er fjallað um rekstrarskipulag gæslunnar og um samstarf hennar við björgunarsveit varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Hlutverk Landhelgisgæslunnar í björgunarstarfi við strendur landsins hefur ávallt verið mikið og mikilvægt. Með tilkomu þyrlureksturs gæslunnar hefur það vaxið og jafnframt náð til björgunar- og leitarstarfa á hálendi og í óbyggðum. Hlutverk hennar í björgunarstarfi hefur vaxið svo að það er nú einn veigamesti þátturinn í starfsemi hennar. Er því nauðsynlegt að við athugun á rekstrarskipulagi hennar og starfsemi verði brugðið ljósi á það hvar henni verði best valinn staður til frambúðar með tilliti til björgunarstarfa hér á landi og hins mikilvæga hlutverks sem hún gegnir í þeim. Margt mælir með staðsetningu í Keflavík og nefni ég hér enn nokkur atriði sem koma fram í greinargerð: Höfnin Keflavík-Njarðvík er allstór og vaxandi. Í nágrenni hennar á Suðurnesjum eru fiskihafnir í öllum sveitarfélögunum sjö. Í Grindavík og Sandgerði eru stórar fiskiskipahafnir og er mikil útgerð stunduð þaðan. Keflavíkurflugvöllur er best búni flugvöllur landsins, raunar einn af best búnu og öruggustu flugvöllum við norðanvert Atlantshaf. Nálægð hans við stóran hluta af fiskihöfnum landsins og siglingaleiðir að og frá þeim er ákjósanlegur kostur í björgunarstarfinu. Á Keflavíkurflugvelli er starfrækt björgunarsveit varnarliðsins og hefur hún yfir mun betri tækjum að ráða en við Íslendingar. Sveitin ræður yfir fleiri björgunarþyrlum en við, en einnig ræður varnarliðið yfir einstæðri tækni til eldsneytistöku á flugi sem mun nýtast mjög vel þegar leiðir til björgunar eða leitar gerast langar. Rætt er um aukið og nánara samstarf Landhelgisgæslunnar við sveitina. Einnig kemur til álita að Íslendingar taki að sér umtalsverð verkefni í starfi björgunarsveitar varnarliðsins, t.d. í björgunar- og leitarfluginu, sem mundi auðvelda samskiptin við íslenska aðila. Þá er álitsvert að stofna ásamt varnarliðinu til alþjóðlegrar björgunarsveitar sem hafi aðsetur á Íslandi og sinni þaðan björgunar- og leitarstörfum langt út frá landi og til fjalla um landið allt. Á Keflavíkurflugvelli rís nú þjónustumiðstöð Flugleiða við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þangað mun félagið flytja allt viðhald á flugflota sínum, svo og á þeim flota Landhelgisgæslunnar sem það annast viðhald á. Með því verður á Keflavíkurflugvelli mjög góð og öflug aðstaða til að veita flugrekstri af því tagi, sem gæslan viðhefur, alla nauðsynlega þjónustu. Keflavíkurflugvöllur er eini alþjóðaflugvöllur landsins. Hann gegnir lykilhlutverki í samgöngum um norðanvert Atlantshaf, m.a. með starfrækslu flugstjórnarmiðstöðvar fyrir afar stór hafsvæði. Öryggismál þessara samgangna, þar með talin leitar- og björgunarstarfsemi, hljóta að hvíla á herðum Íslendinga. Á Keflavíkurflugvelli hafa Íslendingar gegnt stóru hlutverki í öryggismálum varnarliðsins, m.a. með því að stjórna og manna slökkvilið vallarins sem mikið orð fer af. Eðlilegt framhald þessa væri vaxandi þátttaka Íslendinga í starfi að fleiri öryggisþáttum og er björgunar- og leitarstarf rökrétt framhald. Að lokum tel ég æskilegt, virðulegi forseti, að kanna eftir föngum kosti og ókosti þess að staðsetja stjórnsýslu- eða löggæslustofnanir á borð við Landhelgisgæslu Íslands utan höfuðborgarsvæðisins og þá út frá fjárhagslegum og faglegum sjónarmiðum varðandi þá starfsemi sem í hlut á, svo og út frá sjónarmiðum byggðastefnu. Í því sambandi er sérstök ástæða til að skoða með gagnrýni mikilvægi eða nauðsyn þess að slíkar stofnanir starfi einungis á höfuðborgarsvæðinu. Ég hlýt að segja að ég tel það ekki náttúrulögmál. Mér virðist, virðulegi forseti, að staðsetning og starfsemi stofnana af þessu tagi geti verið þáttur og eðlilegt umræðuefni þegar rædd eru atvinnumál í tilteknum landshlutum. Atvinnumál á Suðurnesjum eru sérstök. Þar er atvinnuástandið langverst á landinu öllu, atvinnuleysi margfalt miðað við það sem er að meðaltali um landið allt. Það hlýtur að vekja athygli að á Suðurnesjum er einna minnst af almennum ríkisstofnunum staðsett miðað við aðra jafnfjölmenna landshluta. Þar eru eingöngu staðsettar þær ríkisstofnanir sem þjóna svæðisbundnu hlutverki. Ég tel það mikils um vert til að viðhalda byggð um landið, og ég hygg að fleiri munu taka undir það, að þjónustustörf og sérfræðistörf dreifist líkt og framleiðslustörfin. Þá gefur auga leið að flest hlutverk þess fólks sem eru sérfræðingar eða stundar þjónustustörf tengjast tilveru og starfsemi opinberra stofnana, þjónustustofnana eins og við köllum þær oftast. Fyrir liggur nýleg áskorun aðalfundar Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum um að hugmynd þessi um flutning Landhelgisgæslunnar verði samþykkt á Alþingi. Ég vek athygli þingsins á þeirri samþykkt um leið og ég legg til að tillögunni verði vísað til síðari umr. og til hv. allshn.

Herra forseti. Ég ætla ekki að mæla gegn því að þessi tillaga sem hv. 5. þm. Reykn. flytur sé samþykkt á Alþingi. Ég tel eðlilegt að athugun fari fram á staðsetningu Landhelgisgæslunnar. En ástæðan fyrir því að ég blanda mér í umræðuna er sú að það veitti ekki af því að um leið færi fram athugun á því hvert málefni Landhelgisgæslunnar stefna. Það er satt að segja alveg ótrúlegt stefnuleysi í málefnum þessarar stofnunar. Við sem sitjum í fjárln. Alþingis höfum orðið rækilega varir við það að við fjárlagagerð árið 1992 er stórfelldur niðurskurður fyrirhugaður á fjárframlögum til Landhelgisgæslunnar og sá niðurskurður heldur áfram 1993. Nú er ætlunin að taka eitt skip úr rekstri og fylgir því athugasemd þess efnis í fjárlagafrv. Það vill svo til að fulltrúar Landhelgisgæslunnar komu á fund fjárln. í morgun og fengu þá spurningu hvernig þeir mundu mæta þessu. Það er ljóst að ef þetta skip verður tekið úr rekstri, þá verður langtímum saman aðeins eitt gæsluskip á sjó og stundum ekkert. Spurningin er: Hvernig á að mæta þessu? Hvernig ætla þeir sem stjórna þessum málum --- hæstv. dómsrh. í þessu tilfelli sem er reyndar ekki staddur í landinu en einhver hlýtur að vera staðgengill hans en hæstv. ráðherrar hafa ekki séð ástæðu til að mæta við umræður um Landhelgisgæsluna og hennar mál í dag --- að mæta þessu? Ef slík athugun sem tillagan gerði ráð fyrir gæti hreyft við málefnum Landhelgisgæslunnar er ekki nema gott um það að segja. Það er svo sannarlega þörf á því að ýta við hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum. Þó að málefni Landhelgisgæslunnar heyri undir hæstv. dómsmrh. hlýtur stefnumótun að koma til kasta ríkisstjórnarinnar sem heildar. Fulltrúar gæslunnar fóru þess á leit að það yrði reynt að hliðra þannig til málum að hægt væri að gera út þrjú skip. Þeir lýstu sig tilbúna til þess að reyna að skera niður í öðrum þáttum til þess að það væri hægt vegna þess að þetta er mikið öryggisatriði og gæti m.a. komið niður á gæslufluginu. Ég vildi koma þessu að í umræðunni. Ég styð það að sú athugun fari fram sem hv. flm. gerir ráð fyrir. Mér þykir undarlegt að um leið og talað er um að samþykkja samning um Evrópskt efnahagssvæði um áramótin og samþykkja þar með um leið, ef hann verður einhvern tíma tilbúinn, tvíhliða samning um sjávarútvegsmál sem gerir ráð fyrir því að erlend skip fari að veiða í íslenskri landhelgi, þá sé farið svona með málefni Landhelgisgæslunnar. Er þýðing hennar að minnka? Ég reikna ekki með að fá svar við því við þessa umræðu frá hæstv. ráðherrum. Er henni ekki ætlað neitt hlutverk í framkvæmd tvíhliða samnings um sjávarútvegsmál varðandi Evrópskt efnahagssvæði? Ég tala ekki um það sem ætti að vera okkur hvað efst í huga, öryggishlutverkið. Ef slík athugun á staðsetningu gæslunnar sem hér um ræðir gæti orðið til þess að það yrði stefnumótun í málefnum hennar og hún efld, þá er þetta af hinu góða og ég styð að þessi athugun fari fram.

Virðulegi forseti. Síðasti ræðumaður varpaði fram þeirri spurningu hvort hlutverk Landhelgisgæslunnar væri að minnka. Miðað við umfangið eins og það er í dag með 750 þús. ferkílómetra svæði sem er rúmlega sjö sinnum stærra en landið sjálft, með það í huga að verið er að tala um að hugsanlega gætu skip annarra þjóða fengið leyfi til þess að veiða hér, með það í huga líka að við eigum forðabúr sem margar erlendar þjóðir vildu gjarnan geta sótt í og með það í huga líka að það gerist nú í ríkara mæli að skip erlendra þjóða þurfi að sigla hér um til þess að komast til Grænlands þar sem þau hafa fengið heimildir til veiða og síðast en ekki síst má nú líka búast við fjölgun erlendra veiðiskipa sem koma hingað í höfn til að landa afla sínum vegna þeirra breytinga sem gerðar voru á lögum á síðasta ári, þá hlýtur það að freista margra aðila að dýfa veiðarfæri sínu í sjó hér úti við miðlínu eða þar fyrir innan á öllu því hafsvæði sem ég gat um áðan. Hvernig ætlum við að gæta þess? Ætlum við að gæta hafsvæðisins, eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni sem sat á fundi í fjárln. með landhelgisgæslumönnum í morgun, með einu varðskipi? Það liggur alveg ljóst fyrir að það er útilokað. Einhverjir spyrja: Hvað er átt við þegar talað er um eitt varðskip? Jú, það er hugmyndin að leggja varðskipinu Óðni og gera út Ægi og Tý. En vegna þess að það getur á stundum verið nokkuð löng sigling í heimahöfn eða úr heimahöfn til þeirra gæslusvæða sem viðkomandi skip á að hafa eftirlit með og vegna þeirra frídaga sem áhafnir þessara skipa eiga, því skip er venjulega bundið í höfn á meðan þeir taka sér frí, er það ljóst að meginhluta ársins yrði aðeins eitt skip á miðunum. Landhelgisgæslan hefur líka á að skipa Fokker-flugvél til þess að fljúga yfir miðin og fylgjast með en hún er ekki daglega í flugi og því síður að hún geti farið yfir allt það hafsvæði sem við þurfum að gæta. Frá mínum bæjardyrum séð erum við ekki að ganga í rétta átt með því að minnka umsvif Landhelgisgæslunnar. Það hefur komið fram að verulegur fjárskortur háir rekstri Landhelgisgæslunnar, eins og á við um svo mörg önnur ríkisfyrirtæki, vegna þess vanda sem þjóðin stendur frammi fyrir varðandi fjármál almennt, sérstaklega ef litið er til ríkishirslunnar. En ég verð að segja það að svo ágæt sem hún er þessi till. til þál. um flutning á starfsemi Landhelgisgæslunnar, þá finnst mér að það vegi ekki þungt í rökum um flutning á Landhelgisgæslunni að fyrst og fremst sé verið að hugsa um ágæti þess að Keflavíkurflugvöllur sé nærri vegna flugflota Landhelgisgæslunnar. Engu að síður getur það samt sem áður verið hagkvæmt að staðsetja flugflota þar. En þegar til þess er litið að það kostar mikla fjármuni að flytja stofnun sem Landhelgisgæsluna til Keflavíkur, flutningurinn sjálfur kostar talsverða peninga og ég sé ekki annað en ráðast yrði í talsverðar hafnarframkvæmdir til þess að það gæti gerst, finnst mér tillagan hæpin. Enn fremur varðandi skipastólinn þó hann sé nú ekki að stækka eins og hér kom fram áðan. Engu að síður er það mjög þarft að fram komi þáltill. um Landhelgisgæsluna sem leiðir til þess að hennar starf sé skoðað. Ég hef lagt fram till. til þál. um heildarskoðun á Landhelgisgæslunni, á allri starfsemi hennar miðað við það verkefni sem við sjáum og það sem fram undan er. Það kemur ekki þvert á þessa þáltill. en hins vegar kemur þáltill. kannski þvert á stöðu fjármála eins og þau eru í ríkisbúskapnum núna. Ég endurtek það sem síðasti ræðumaður sagði áðan. Hvert erum við að stefna með Landhelgisgæsluna? Erum við að stefna í rétta átt á þeim tímum sem fram undan eru ef öðrum veiðiskipum verður heimilað að veiða innan landhelgi að takmörkuðu leyti og með það í huga líka að nú hafa erlend veiðiskip heimildir til þess að ferðast meira innan landhelginnar heldur en áður var? Í mínum huga er svo ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við þessa tillögu. Það vill svo til að ég á sæti í nefnd sem forsrh. skipaði í sumar og hefur það hlutverk að kanna flutning ríkisstofnana út á land og leggja fram tillögur um slíkan flutning. Landhelgisgæslan er að sjálfsögðu ein þeirra stofnana sem þar hefur verið skoðuð. Ég held að ég brjóti ekki neinn trúnað þó að ég upplýsi það að forstöðumaður Landhelgisgæslunnar lét þau orð falla á fundi nefndarinnar að það skipti ekki svo miklu máli hvar höfuðstöðvarnar væru niður komnar því starfsemi Landhelgisgæslunnar er þannig að þeirra skip fara víða um. Þeir leggja skipunum í ýmsum höfnum meðan áhafnirnar fara í frí, m.a. hefur þeim verið lagt á Seyðisfirði og Landhelgisgæslan setur skipin í viðgerð þar sem hentugast er á landinu, t.d. á Akureyri ef svo vill verkast. Því tel ég að í ljósi þeirra staðreynda komi mjög vel til greina að flytja Landhelgisgæsluna til Keflavíkur eða Njarðvíkur og þá ekki síst með það í huga að tengja Landhelgisgæsluna Keflavíkurflugvelli. Við verðum að hafa í huga þann samdrátt sem átt hefur sér stað á Suðurnesjum og ekki síst á Keflavíkurflugvelli. Þegar og ef herinn fer veitir líklega ekki af að styrkja flugvöllinn með ýmiss konar starfsemi. Það er ljóst að mikil mannvirki eru víða ónotuð og eflaust verður hægt að fá flugskýli til afnota á Keflavíkurflugvelli. Það sem gæslan þarf er auðvitað flugskýli og mannafli, m.a. flugvirkjar til þess að sinna þessari þjónustu. Síðasti ræðumaður varpaði því fram hvort staða ríkisbúskaparins væri með þeim hætti að hann leyfði flutning ríkisstofnana því auðvitað fylgir þessu einhver kostnaður og við hljótum að verða að vega það og meta í ljósi þess ástands sem nú ríkir. En ef okkur er alvara í því að flytja ríkisstofnanir getum við auðvitað alltaf spurt: Hvenær er hinn rétti tími? Er hann verri nú en oft áður? Það eru ýmsar stofnanir í þeirri stöðu að þurfa að endurnýja sitt húsnæði og tækjakost og annað slíkt. Það er því ekki víst að flutningi Landhelgisgæslunnar fylgdu þeir ókostir sem kæmu í veg fyrir flutninginn eða hann kostaði svo mikið að menn legðu ekki í hann. En þetta er visssulega mál sem þarf að athuga og í rauninni hljótum við að taka undir flest það sem styrkt getur atvinnulíf og þjónustu á Suðurnesjum. Þótt hér sé ekki um stóra stofnun að ræða munar um hvað sem er.

Herra forseti. Mig langar að leggja örfá orð í belg. Hér er náttúrlega um eitt af okkar stærstu málum að ræða og svo hefur lengi verið. Það er athyglisvert að ræða þetta á sama tíma og við erum að tala um fullveldisréttindi okkar og göngum langtum lengra en við gerðum áður. Þá var Landhelgisgæslan það sem sýndi hug þjóðarinnar kannski best þegar við fengum sjálfir að taka þátt í landvörnum okkar, sem voru auðvitað fyrst og fremst á sjónum, til að styrkja okkar auðæfi sem eru mest þar. Jafnvel þó að orkan sé mikils virði er það sjórinn sem við höfum lifað á. Ég endurtek að ég þakka fyrir það að fá tækifæri til þess að ræða þetta örlitla stund. Sannleikurinn er sá að við höfum ekki gengið nærri því nógu langt í því að efla Landhelgisgæsluna. Raunar er ekki verið að efla hana heldur hið gagnstæða, þ.e. að draga úr möguleikum hennar á því að verja landið okkar. Landið okkar nær æðilangt út. Það nær 350 mílur út af Reykjanesi og það er enginn sem getur gagnrýnt þá skoðun. Svæðið á milli 200 mílna og 350 mílna hefur í bókstaflegri merkingu ekkert verið varið. Það hefur verið rányrkt af gífurlegum flotum, sérstaklega Austur-Evrópuskipum, um langa tíð og er enn. Það er ekkert gert í því máli. Á þessu svæði einu sér eru gífurleg auðæfi fólgin í botnlægum tegundum. Við vitum það og þótt það væru ekki annað en krabbadýr og hvers kyns aðrar lífverur eru þær auðvitað mikils virði. Þar þarf að verja og efla allt líf í þágu þjóðarheildarinnar um aldur og ævi. Þar að auki eigum við lítið svæði eins og það sem kallað er Hatton-Rockall svæðið. Það eigum við einir ef miðlína er látin ráða á milli Bretlands og okkar. Þá eigum við allan Hatton-bankann. Hins vegar hafa Bretar beðið eftir því um margra ára skeið að við héldum áfram viðræðum við þá sem voru hafnar fyrir æðilöngu síðan um að nýta sameiginlega allt þetta svæði suður af landinu. Það eru margar þingsályktanir og aðrar ályktanir, líklega átta alls, sem ég hef flutt úr þessum ræðustól um hagnýtingu á þessum hafsvæðum. Ég hef unnið í því í áratug eða rúmlega það með ýmsum góðum mönnum, venjulega einum eða tveimur úr hverjum flokki. En við höfum ekkert sinnt því að halda áfram þessum viðræðum við Bretana. Þó er vitað að á því svæði eru mikil auðæfi í olíu. Þótt það væri ekki annað en að hindra jarðrask á þessu svæði höfum við tryggt það með þingsályktunum, af því að margar af þessum tillögum voru samþykktar þó að ekkert væri svo aðhafst þegar til átti að taka. Við eigum þar að auki að réttum lögum svæði langt norður í höfum. Þannig er að hin eðlilega framlenging landsins á okkar hafsvæði og okkar landsvæðum er nefnilega með þeim hætti að Ísland er hæsti punkturinn og hin eðlilega framlenging kemur frá efsta svæðinu og síðan út eftir botninum. Á Indlandi t.d. fara þeir 1.500 mílur út. Við höfum rétt á að fara í norður, alveg norður að pól. Þetta hefur verið talið ofstæki eða draumórar en það er það aldeilis ekki. Þetta eigum við allt saman ef menn hafa djörfung í sér til að hagnýta sér það og sameinast um það. Við erum nú að deila mjög hart um Evrópskt efnahagssvæði. Það er auðvitað hluti af þessu sama máli. Þetta er Íslandssagan sem við erum að skrifa þessa dagana. Ég vænti þess að á morgun og hinn daginn, daginn þar á eftir og um nánustu framtíð geri menn sér grein fyrir því að við erum hér að varðveita, efla, auðga og stækka þann auð sem þessi þjóð á. Þegar við hugleiðum það að fyrsta varðskipið okkar var að verja þrjár mílur en núna eigum við að verja á Reykjaneshrygg 350 mílur, á Hatton-bankanum fyrir 600 mílur og á Rockall-svæðinu sjálfu, þar sem mest er nú af olíumyndunum, svipað svæði. Ég hugsa að ég sé búinn að halda 100 eða 200 svona ræður úr þessum ræðustól. Menn segja sjálfsagt að ég sé hundleiðinlegur. Þá verður bara að hafa það. Ég vona að einhverjir, ég sé a.m.k. tvo eða þrjá sem hlusta mjög gaumgæfilega, vilji standa að því með mér og öðru góðu fólki hér í þinginu, því allt er þetta gott fólk sem hér er, að fara að gera sér grein fyrir hvar við stöndum. Við erum langsamlega auðugasta þjóð heimsins, allur þessi barlómur er út í bláinn þegar við horfum á hin gífurlegu auðæfi sem við höfum í sjónum, í honum og á honum og í sjávarbotninum. Þetta tilheyrir okkur allt saman að réttum lögum, bæði fyrir hefð og það sem kallað er áunninn eignarréttur en líka eftir beinhörðum bókstaf hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna sem byggist fyrst og síðast á 76. gr. hans sem er náttúrlega mjög flókin í sjálfu sér en hefur de facto verið túlkuð á þann veg sem ég er að segja um víða veröld. Ég hef verið á nokkrum fundum þar sem þetta hefur verið rætt, m.a. í Bretlandi þar sem voru menn frá Asíuríkjum t.d. Þeir hlustuðu grannt á það sem við voru að segja og gleyptu í sig þau gögn sem við gátum gefið þeim. Við höfðum nokkur gögn, t.d. samningana við Norðmenn um Jan Mayen-svæðið. Þar höfðum við gífurlegra hagsmuna að gæta, miklu meiri hagsmuna en menn virðast gera sér grein fyrir. Í Asíulöndunum hafa framfarirnar á þessu sviði verið mestar. Það eru Asíuþjóðirnar sem eru að hirða sín höf að réttum lögum en við erum athafnalaus, það gengur ekki lengur.

Herra forseti. Um leið og ég tek undir það að mikill er auður Íslands á ýmsum sviðum, get ég ekki látið hjá líða að minnast á mannauðinn. Þar standa mál á þann veg, því miður, að í ráðherrastólum Íslands eru heybrækur innan um. Þess vegna hafa hér farið fram merkilegar umræður í dag, annars vegar um fjárlög eins og þeir menn vilja hafa sem vilja standa af reisn að málum og hins vegar um sjálfstæðismál þessarar þjóðar. Til þess að við njótum þess auðs sem við höfum verða heybrækurnar að víkja. Það er ekkert undanfæri.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu till. til þál. frá hv. 5. þm. Reykn. um að flytja höfuðstöðvar Landhelgisgæslunnar suður á nes. Eins og hv. flm. veit, þá höfum við staðið saman að því að móta stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem stendur að ríkisstjórnin ætli að beita sér fyrir því að opinberar stofnanir og opinber þjónusta verði í auknum mæli flutt út á landsbyggðina. Og til að ná fram þessu markmiði ríkisstjórnarinnar skipaði forsrh. nefnd með fulltrúum allra flokka til þess að vinna að málinu. Sú nefnd er að störfum núna og vinnur af miklum krafti undir forustu fyrrv. alþm. Þorvaldar Garðars Kristjánssonar. Og þess er að vænta að niðurstöður nefndarstarfsins liggi fyrir áður en langt um líður. Auðvitað er Landhelgisgæslan ein þeirra stofnana sem þarf að skoða rækilega með tilliti til þess hvort flutt verður út fyrir höfuðborgarsvæðið eða ekki. Þær eru margar fleiri stofnanirnar sem þarf að skoða líka rækilega í þessu sambandi og það er verið að gera. Það er rétt að nefna í þessu sambandi að áður hafa nefndir verið starfandi með góðum hug og haft það verkefni með höndum að skoða flutning opinberra stofnana út á land. Árangurinn hefur ekki verið nægjanlega góður. Þá má nefna að ýmsar opinberar stofnanir hafa í vaxandi mæli reynt að flytja hluta af starfsemi sinni út á landsbyggðina og aukið þjónustuna við landsbyggðarfólk eins og aðstæður frekast leyfa og lagt þar gott starf af mörkum. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega nefna Byggðastofnun, en hún hefur einmitt núna á síðustu missirum stigið mjög mikilvæg skref í þá átt að efla þjónustu sína við landsbyggðina með því að flyja hluta af starfsemi sinni út á land með opnun útibúa. Ég var viðstaddur opnun skrifstofu Byggðastofnunar fyrir Austurland nú ekki alls fyrir löngu á Egilsstöðum og við bindum miklar vonir við það að þjónusta Byggðastofnunar, sem hefur verið góð fram að þessu, muni eflast og aukast og verða til eflingar atvinnulífi á Austurlandi. Og okkur er sagt að Byggðastofnun muni halda þessu starfi áfram. Ég vildi láta þess getið sem vel er gert í þessum efnum en ég bind miklar vonir við það starf sem nú er unnið á vegum ríkisstjórnarinnar í nefnd sem kannar flutning opinberra stofnana út á land og hvernig megi flytja opinbera þjónustu í ríkara mæli út á landsbyggðina en verið hefur. Þetta er eitt stærsta og brýnasta byggðamálið sem við er að glíma um þessar mundir. Það verður að segjast eins og er að það sem hefur valdið vaxandi aðstöðumun á milli höfuðborgarinnar og landsbyggðarinnar á undanförnum árum er hvað opinberar stofnanir hafa þanist út hér á höfuðborgarsvæðinu og þar með valdið vaxandi byggðaröskun á milli þessara svæða. Ríkisstjórnin ætlar sér að reyna að snúa þessari þróun við og við verðum að reyna að styðja stjórnina náttúrlega í þeirri góðu viðleitni.

Virðulegi forseti. Þetta var afar sérstök hugvekja sem hér var flutt. Ég verð að segja það að ég er ekki eins bjartsýnn eins og hv. síðasti ræðumaður. Ég bendi á að það sem við stöndum frammi fyrir núna eru gerðir núv. ríkisstjórnar, það er stöðug barátta fyrir þeim stofnunum sem eru úti á landi. Það er stöðug barátta fyrir þeirri áráttu að skera þar fyrst niður. Ég skal nefna tvö dæmi fyrir hv. þm., annars vegar Kristnesspítala sem berst nú fyrir lífi sínu og hins vegar nefni ég að í fjárlagafrv. er felldur niður liður undir sjávarútvegsmál, um sjóvinnufræðslu og skólaskipið Mími. Þetta er gert á sama tíma og Alþingi er rétt búið að samþykkja þáltill. um eflingu Eyjafjarðarsvæðisins sem miðstöð í kennslu og rannsóknum í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Það vill svo til að það litla sem farið var að gera á þessu sviði var fjármagnað af þessari fjárveitingu, rannsóknaverkefni sem var í gangi í Eyjafirði. Það er strikað út í fjárlagafrv. af þeirri hæstv. ríkisstjórn sem síðasti ræðumaður ber svo mikið traust til. Þetta eru nú staðreyndirnar. Það er svo hægt að standa hér upp og fara hástemmdum orðum um einhverja nefnd sem ríkisstjórnin er búin að stofna. Vonandi kemur eitthvað frá nefndinni. En það sem er sjáanlegt af störfum hennar enn þá er það að búið er að setja á fót stofnun hér uppi í Bankastræti undir formann nefndarinnar og merkt forsrn. Það væri verðugt athugunarefni hvort það hefði nú ekki verið ráð að þessi flutningastofnun ríkisfyrirtækja væri staðsett einhvers staðar utan höfuðborgarsvæðisins.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhannes Geir hóf mál sitt á því að segja að hann væri ekki mjög bjartsýnn. Ég hef mikinn skilning á því að hv. þm. skuli ekki vera mjög bjartsýnn eftir að Framsfl. er búinn að sitja í ríkisstjórnum samfellt í 20 ár og skila þeirri niðurstöðu sem blasir við okkur hér á höfuðborgarsvæðinu í þeirri geysilegu opinberu stofnanauppbyggingu sem blasir við og Framsfl. öðrum flokkum fremur ber ábyrgð á, með skattpeningum borgara utan af landi jafnt sem borgara á höfuðborgarsvæðinu. Ég skil það mjög vel í ljósi þessarar reynslu að hv. þm. sé ekki bjartsýnn eftir að svona er búið að standa að málum í 20 ár. En við erum að reyna að breyta um stefnu þó að Framsfl. sé ekki með í stjórn. Hann er þó með í þessari nefnd og ég fagna því. Hann tekur þátt í þessu starfi af miklum heilindum og leggur þar mjög margt gott af mörkum og þar ríkir mjög góð og einlæg samvinna sem ég vona að muni skila árangri. Þess vegna er ég bjartsýnn m.a. vegna þess að Framsfl. tekur þátt í þessu starfi af fullum heilindum. En ég skil það vel að hv. þm. sé ekki bjartsýnn vegna þess að hann skoðar reynslu sl. 20 ára og hún er ekki glæsileg, hvorki fyrir landbyggðarfólk né fyrir Framsfl.

Virðulegi forseti. Það kom í ljós hvers vegna þingmaðurinn var svona bjartsýnn. Það var vegna þess að Framsfl. tekur þátt í þessu starfi eins og hann sagði sjálfur áðan. Ég er alveg óhræddur að ræða við hv. þm. um störf Framsfl. síðustu 20 ár. Ég get nefnt að á þeim tíma hefur á landsbyggðinni verið byggð upp heilsugæslan frá grunni, framhaldsskólastigið frá grunni og vegakerfið nánast frá grunni og til viðbótar hafa verið byggðir upp atvinnuvegirnir til sjávarins og á þeim höfum við byggt okkar lífskjör á síðustu árum. Þessum grunni tók hæstv. núv. ríkisstjórn við en er að heykjast á að byggja á. Ég nefndi dæmi úr vinnu ríkisstjórnarinnar, úr vinnu við fjárlagagerðina og ég gæti nefnt þau miklu fleiri. Meðan ekkert af áþreifanlegum verkum ríkisstjórnarinnar bendir til þess að það eigi að hafa að einhverju þau fyrirheit sem eru gefin í stjórnarsáttmálanum þá er ég ekki bjartsýnn og þá gef ég ekki mikið fyrir þau orð sem standa í stjórnarsáttmálanum. Þá eru þau ekki meira virði en samþykktir Sjálfstfl. í þyrlumálunum sem hefur komið í ljós í dag að á að hafa að engu.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessi síðustu orð. Hins vegar gæti ég haft gaman af því að flytja smá ræðustúf um það og kann ég nokkuð til í þeim málum. En eitt svona til fróðleiks vegna þess að það er skylt því máli sem ég ætla að ræða um, þá vil ég minna hv. þm. Alþfl. á það, af því að við erum að tala um Landhelgisgæsluna, að aldrei, hv. þm., hefur landhelgin verið færð út við Ísland nema þegar Framsfl. hefur átt aðild að ríkisstjórn. Það er kannski stóra málið, hv. þm. Hvað skyldu þeir hafa verið að gera á viðreisnarárunum, Alþfl. og Sjálfstfl. í landhelgismálunum þegar þeir hrökkluðust frá? Ekki neitt. Hvar voru þeir staddir í uppbyggingu skipaflota landsmanna? Hvar voru þeir staddir með uppbyggingu fiskvinnslustöðvanna? Nei, við framsóknarmenn þurfum ekki að biðjast afsökunar á stjórn Framsfl. undanfarin 20 ár. En það er rétt, við gerðum ekki allt og gátum ekki gert allt. Það voru oft og tíðum flokkar með okkur í ríkisstjórn sem þvældust fyrir þjóðþrifamálum og þeir eru enn til staðar. Því miður er það svo. En það er mál á dagskrá á eftir sem lýtur að ekki óskyldu máli þannig að þessi umræða kemur þá aftur upp og við skulum þá eyða smástund í það. Tilbúnir erum við framsóknarmenn að ræða við Alþfl. um byggðamálin. Við erum tilbúnir að gera það, ég tala nú ekki um við Sjálfstfl. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson velti því fyrir sér áðan, þegar hann ræddi um þessa tillögu, sem hér er flutt af hv. þm. Árna R. Árnasyni, um flutning starfsemi Landhelgisgæslunnar, hvert við værum að stefna. Ég er ekki hissa á því. Ég er ekki hissa á því þó að einn og einn sjálfstæðismaður sé farinn að hugsa um það í alvöru hvert við erum að stefna. Ég held nefnilega sem betur fer að menn þar í flokki séu að vakna til vitundar um það að þeir sem í brúnni standa þekkja ekki á kompásinn. Og því er ástæða að spurt sé: Hvert stefnum við? Að vísu átti hv. þm. við í þessu máli, þ.e. Landhelgisgæsluna. En það er bara tímanna tákn, þetta er á öllum sviðum. Þessir menn kunna ekki á kompásinn. Hvernig má það vera að á sama tíma og þessir sömu menn berjast fyrir því með oddi og egg að opna íslenska fiskveiðilögsögu fyrir erlendum veiðiskipum, þá vaða þeir fram --- og hvert er verkefnið? Á síðasta ári skáru þeir framlag til Landhelgisgæslunnar niður að mig minnir um 50 millj. kr. Nú er áætlað að bæta um og nú skal skorið um 30 millj. Er nema von að fyrrv. formaður Sjómannafélags Reykjavíkur ---  Er það virkilega svo að við ætlum að gefa Spánverjum það eftir að gösla hér um miðin án eftirlits? Ég hefði gaman af því að heyra í formanni utanrmn. hér á eftir  2 sem við þurfum að gæta. Það er allnokkurt hafsvæði. Ég hef trú á því að það sé meirihlutavilji hér á Alþingi fyrir því að vinna öðruvísi að þessum málum en núv. ríkisstjórn ætlar sér að ná fram. Kannski heldur hún það og reiknar með því að hún geti barið nógu stóran hóp til hlýðni í þessu máli. En ég dreg það í efa. Ég held að það séu nógu margir hér inni á Alþingi, sem betur fer, sem geri sér grein fyrir því að við höfum ekki efni á því að skera niður starfsemi Landhelgisgæslunnar. Við höfum það ekki í dag. Þess vegna velti ég því fyrir mér --- ég hef oft hlustað á hv. 4. þm. Reykv., sem hér stendur fyrir framan mig, Eyjólf Konráð Jónsson, flytja eldheitar ræður um rétt okkar á hafinu. Ég vil því spyrja þennan ágæta þingmann hvort hann vildi nú ekki reyna að leita leiða til þess hvort ekki væri hægt að ná meiri hluta fyrir því hér á Alþingi að þingmenn sameinuðust um það að flytja tillögu til þess að rétta hlut Landhelgisgæslunnar í þessu máli. Ég fullyrði það úr þessum ræðustól að það muni ekki standa á þingmönnum stjórnarandstöðunnar að fylkja liði með hverjum þeim stjórnarþingmanni sem vildi beita sér fyrir því að Landhelgisgæslunni væri gert mögulegt að starfa við eðlilegar kringumstæður.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykn. hefur flutt till. til þál. um flutning einnar ríkisstofnunar til Keflavíkur. Það kom fram hjá hv. stjórnarþm., 5. þm. Austurl., að þeir tveir hefðu unnið að því að marka þá stefnu ríkisstjórnarinnar að stór flutningur ríkisstofnana út á land mundi hefjast. Vissulega eru það stór tíðindi og ástæða til bjartsýni þegar slík stórtíðindi eru flutt hér úr ræðustól. Ég verð þess vegna að taka undir það að ég hygg að það sé hárrétt hjá hv. 5. þm. Austurl. að hann er bjartsýnn. Það kom í ljós að til þess að ná þessu fram hefði hluti forsrn. verið fluttur úr stað og færður að Bankastræti þar sem fjármálaveldi vors lands hefur löngum staðið föstum fótum. Og ekki skapar það minna traust á að nú séu bjartir tímar fyrir stafni. Það sem aftur á móti er umhugsunarefni í þessu er að á sama tíma og tveir ungir alþingismenn Íslendinga sem báðir vilja vel, tveir hv. þm. ríkisstjórnarinnar, hv. 4. þm. Reykv. og 16. þm. Reykv., formaður Sjómannafélags Reykjavíkur, marka sína stefnu og vekja báðir athygli á því með réttu hvílík auðæfi við eigum og það þurfi að gæta þeirra, sem eru ekki ný sannindi að auðæfa þurfi að gæta, liggur það fyrir að það er hægt að reikna það út með einföldum hlutfallareikningi að ekki þarf að fara til aldamóta þangað til Landhelgisgæslan verður lögð niður með sömu stefnu og verið hefur. Nú hefur það áður komið fyrir að þeim sem fékk það hlutverk að vera á ,,útkikk`` og segja fyrir um stefnuna og hvert leiddi af þeirri stefnu hefur ekki verið trúað. Eitt frægasta dæmi Íslandssögunnar í þessum efnum var þegar Halldór Snorrason var stafnbúi hjá Haraldi Sigurðssyni og kallaði að það bæri að breyta stefnunni og stýrimaður hlýddi fyrirmælum en konungur gaf fyrirmæli um það til baka að halda henni óbreyttri. Halldór gaf enn út fyrirmæli að breyta stefnunni og enn gaf konungur fyrirmæli um að halda henni óbreyttri. Þá strandaði skipið og konungur varð reiður og spurði hvers vegna ekki hefði verið látið vita. En Halldór svaraði því til að sér þýddi ekki að gefa leiðbeiningar því sér væri ekki trúað. Ég vænti þess að hv. 5. þm. Reykn. hafi ekki hugsað sér að flytja lík til Keflavíkur. Norðlendingar fluttu að vísu lík heim að Hólum en þeir gerðu það með fullri reisn og það var ekki hlegið að þeim flutningi norður heiðar. En ef menn eru að flytja til Keflavíkur starfsemi sem miðar að því að það eigi, eins og réttilega hefur komið fram, að halda úti einu varðskipi til þess að gæta landhelginnar ásamt einni Fokker-flugvél sem á að fara í eftirlitsflug, þá vita allir að hér er um skrípaleik að ræða. Þá er eins gott að skera starfsemina alla niður því þá er búið að lýsa því yfir að þessara auðæfa Íslands sem vissulega eru, eins og fram kom hjá hv. 4. þm. Reykv., þau mestu á mann sem nokkurt land á, eigi ekki að gæta. Það þýðir að flutningaskip sem í dag hafa tekið að sér það hlutverk að kasta úrgangi í sjóinn geta treyst því að ef þau sigla nógu langt frá meginlandi Evrópu sé allt í lagi að láta þetta fara innan landhelgi Íslands eða á þeim svæðum þar sem það mundi berast að þessari strönd. Eins og allir vita stunda alþjóðleg stórfyrirtæki það að bjóða út flutninga á úrgangi til þess að þurfa ekki sjálf að bera ábyrgð á því hvar þeim úrgangi er komið fyrir. Þetta er þó aðeins brot. Hér eru menn að tala um að hleypa veiðiskipum inn í landhelgina. Hér erum við með réttu að auka viðskipti okkar við aðila sem . . . 

Hv. þm. hefur talað sinn tíma sem er að hámarki átta mínútur samkvæmt þingsköpum og lýkur senn máli sínu.

Að sjálfsögðu mun ég virða tímamörk og ljúka máli mínu. Það er umhugsunarefni að umræðan nú er að mínu viti á þann veg að ég get verið bjartsýnn því feigðarmerki núv. ríkisstjórnar blasa við.

Herra forseti. Hér er til umræðu mál sem er í raun og veru tvíþætt eins komið hefur fram í umræðunum. Annars vegar spurningin um störf og starfsemi Landhelgisgæslunnar og hins vegar hvar hún eigi að hafa aðsetur. Ég vil í upphafi máls míns svara þeirri fyrirspurn sem hv. 4. þm. Norðurl. v. beindi að mér þegar hann spurði um eftirlit með því ef erlend veiðiskip fengju að veiða eins og ráðgert er í gagnkvæmum veiðiheimildarsamningi sem er í bígerð við Evrópubandalagið. Ég vil svara því til að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef og þingmenn hafa líka fengið er eftirlit með þeim veiðum tryggt með samningnum. Hann bæði takmarkar svæðin þar sem þessi skip fengju að athafna sig og einnig yrðu íslenskir eftirlitsmenn þar um borð. Eftirlitið með þeim veiðum er því mjög vel tryggt og með allt öðrum hætti en áður hefur tíðkast þegar erlend veiðiskip hafa verið hér við veiðar og lýtur kannski ekki beinlínis að störfum og starfsemi Landhelgisgæslunnar í hefðbundnum skilningi þess eins og við höfum kynnst því fram að þessu. Varðandi Landhelgisgæsluna vil ég láta þá skoðun mína koma í ljós sem ég hef oft sagt áður og er ekki neitt launungarmál að ég tel ákaflega óheppilegt að þrengja að starfsemi Landhelgisgsælunnar með næsta ómarkvissum aðgerðum við ákvörðun fjárlaga hverju sinni. Á vegum ríkisvaldsins hafa oft og tíðum verið starfandi nefndir um framtíðarstefnumörkun fyrir Landhelgisgæsluna en því miður finnst mér að þær hafi ekki skilað af sér með þeim hætti að þar hafi verið mótuð stefna um hvernig að starfseminni skuli staðið og hver eru markmið okkar með rekstri Landhelgisgæslunnar. Ég held að það sé brýnt að slík alhliða stefnumörkun liggi fyrir um störf og starfsemi Landhelgisgæslunnar og að þessi stefna verði mörkuð og rædd á þessum vettvangi og annars staðar og þar eigi m.a. að taka tillit til þeirra sjónarmiða, sem koma fram í ágætri greinargerð með tillögunni sem til umræðu er, og ýmissa annarra atriða. Ég sakna þess að hv. flm. skuli ekki nefna hlut Landhelgisgæslunnar í gæslu öryggis almennt og varna Íslands. Þar finnst mér að Landhelgisgæslan eigi að gegna auknu og vaxandi hlutverki og menn eiga að ræða það mál í tengslum við þetta eins og mörg fleiri. Með þessum orðum er ég ekki að hafna því sem fram kemur í fjárlagafrv. eða þeim ráðstöfunum sem þar eru boðaðar. Ég hef staðið að því máli en ég tel ekki forsvaranlegt að marka Landhelgisgæslunni framtíðarverkefni með ákvörðunum í fjárlögum og það eigi að gera með öðrum hætti. Í þessu efni á það við um Landhelgisgæsluna eins og ýmsa þá starfsemi sem stofnað hefur verið til í öðrum löndum til að verja öryggi þeirra þjóða að menn hafa löngum forðast að þrengja um of að þeirri starfsemi með ákvörðunum um fjárveitingar og vilja heldur að ákvarðanir séu teknar á öðrum forsendum. Þó auðvitað þurfi að halda starfseminni innan þeirra marka sem þjóðarbúskapurinn leyfir hverju sinni og sníða verði sér stakk eftir þeim vexti sem menn almennt verða að gera í þjóðfélaginu, miðað við afkomu þjóðarbúsins og bolmagn ríkissjóðs og skattgreiðenda til þess að standa undir þeirri starfsemi. Þessi almennu viðhorf mín vildi ég láta koma fram og tel að tímabært sé fyrir Alþingi að líta á Landhelgisgæsluna með öðrum augum en oft hefur verið gert í umræðum og hefur verið gert í umræðunum um þessa tillögu. Varðandi flutning stofnunarinnar út á land finnst mér sjálfsagt að kanna það. Það hefur komið fram að það mál er til meðferðar í sérstakri nefnd sem starfar á vegum forsrh. Hugmyndir þeirrar nefndar hljóta að koma hér til umræðu og mér fyndist eðlilegt að nefndin tæki mið af þessari ályktunartillögu sem hér er komin fram. Að öðru leyti vil ég taka undir það að sá kostur sé kannaður að flytja höfuðstöðvar og starfsemi Landhelgisgæslunnar til Keflavíkur, en ég tel það aðeins einn þátt í starfi Landhelgisgæslunnar sem full þörf sé á að kanna og skoða í ljósi breyttra aðstæðna á hafsvæðunum umhverfis Ísland og ýmissa aðstæðna sem snerta öryggi þjóðarinnar og varnir.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra orða sem féllu hjá hv. 3. þm. Reykv., Birni Bjarnasyni, langar mig til að fá hann til þess að tala aðeins skýrar en hann gerði vegna þess að ég veit að hann er kunnugur innviðum núv. ríkisstjórnar. Mér fannst hann segja að uppi væru hugmyndir um það að fjármagna Landhelgisgæsluna á annan hátt en verið hefði. Ég held það hljóti að vera fleiri en ég hér inni sem töldu sig heyra hv. þm. orða það svo. Hv. þm. sagði að það væri verið að athuga slíkt og það væri eðlilegt.

Herra forseti. Mér þykir leitt ef orð mín hafa vakið einhverjar slíkar hugmyndir. Ég sagði ekkert í þá veru að ég teldi að það ætti að fjármagna Landhelgisgæsluna með öðrum hætti en nú hefur verið gert með framlögum úr ríkissjóði. Ég hef ekki verið með neinar slíkar hugmyndir. Ég hef aldrei hugsað það mál öðruvísi en svo að starfsemi Landhelgisgæslunnar ætti að fjármagna af skattfé almennings. Ég vona að það hafi ekki verið fleira í máli mínu sem hafi verið jafnóskýrt og þetta. Það er mér fjarri að vera með slíkar hugmyndir. Ég veit ekki hvernig menn ímynda sér að það sé unnt að fjármagna Landhelgisgæsluna frekar en önnur löggæslustörf með öðrum hætti en af skattfé almennings. Ég hef engar hugmyndir. Ef hv. þm. hefur einhverjar slíkar hugmyndir væri mjög fróðlegt að vita hverjar þær gætu verið.

Þær komu úr munni þínum áðan, hv. þm.

Herra forseti. Ég efa ekki að fullur vilji sé hjá þeim sem nú fara með völd að reyna að ganga þannig frá málum að sá eftirlitsmaður sem á að vera um borð í hverju veiðiskipi geti fylgst með því að það veiðiskip fari að réttum reglum. En það segir ekkert um að önnur veiðiskip sem eiga að vera utan landhelginnar fylgi ekki í kjölfarið inn ef enginn er til að fylgjast með því. Og það er einmitt þetta sem er til umræðu. Það er verið að gefa það út að eitt varðskip ásamt einni flugvél eigi að annast eftirlitið. Ég segi það satt að það gladdi mig þegar ég heyrði hv. 3. þm. Reykv. tala um að það þyrfti að standa myndarlega að Landhelgisgæslunni og það gengi ekki að í fjárlögum væri svo þrengt að henni að þetta markmið næðist ekki. Það gladdi mig að heyra það og það gladdi mig líka að heyra að það er búið að eyða þeim misskilningi að hugsaðar hafi verið einhverjar sértekjur fyrir Landhelgisgæsluna, að hún ætti að fara á frjálsar veiðar til að afla sér tekna, eða hvernig það var hugsað. Yfirlýsing hv. 3. þm. Reykv. liggur fyrir á þann veg að hann telji að það verði að nota skattpeninga þjóðarinnar til að framkvæma þetta. Þá kemur seinni hlutinn. Þá gengur dæmið ekki upp. Það gengur ekki upp að flytja svona fyrripart og lýsa því svo yfir að hv. þm. ætli að bera fulla ábyrgð á fjárlögum sem ganga þvert á það sem þingmaðurinn hefur sagt að væri rétt. Það gengur bara ekki upp. Það er ekkert verið að afgreiða það eftir jól eða eftir áramót eða í maí hvaða fé eigi að fara í Landhelgisgæsluna á næsta ári. Það er afgreitt í einni atkvæðagreiðslu í þinginu í desember og það er aðeins þá sem fram kemur hvað menn vilja. Allar fagrar yfirlýsingar um að þeir vilji standa að þessum málum með reisn eru einskis virði, eru nákvæmlega einskis virði ef menn taka ákvarðanir um að skera niður starfsemina með þeim ævintýralega hraða sem verið er að gera að það stefnir í það um aldamót verði engin landhelgisgæsla í landinu. Þá getur náttúrlega vel verið að hafnarsvæðið sé aðalatriðið og menn vilji hafa skipin bundin sem minjagripi. Ég trúi því ekki að þeir sem hafa talað til stuðnings þessu máli ætli að láta þá orustu líða án þess að taka þátt í henni þar til fjárlagafrv. kemur fram hvaða upphæðir verða settar í þessa starfsemi. Ég trúi því hreinlega ekki að þeir ætli að láta það gerast að staðið verði að þeim málum eins og búið er að leggja til. Mér er nánast óskiljanlegt eftir það sem sumir menn hafa sagt hér að það verði ekki rætt af fullri festu í þingflokki Sjálfstfl. að þetta gangi ekki upp. Þarna verði menn að breyta um stefnu. Ég skil það vel að hv. 3. þm. Reykv. vilji ekki gera neinn óvinafagnað í þessum sal og auglýsa ágreininginn. En ég treysti því að innan veggja þingflokksherbergisins fari það ekkert á milli mála að hann fylkir sér í sveit þeirra manna sem þar eru og munu fara fram á leiðréttingu. Það er ævintýraleg bjartsýni að láta sér detta það í hug að þessi auðæfi nýtist okkur ef við teljum okkur ekki þurfa að hafa hirðusemi á því að reyna að gæta þeirra, það er ævintýraleg bjartsýni. Ég verð að segja eins og er að ég trúi því ekki þegar menn hafa komið hér og sagt með réttu að það sé ekki hægt að vinna þetta verkefni með einu skipi og einni flugvél, að þá sigli menn þann sjó áfram og taki ekki tillit til leiðbeininga manna sem vita hvað þeir eru að tala um í þessum efnum vegna þekkingar sinnar á sjómennsku og á hafsvæðinu í kringum landið. Hér er verið að tala um slíkt alvörumál að það er alveg vonlaust að sitja undir því og líta svo á að hægt sé að afgreiða þetta eins og menn séu bara að leika sér með tölur þegar þeir ákveða að minnka umsvif Landhelgisgæslunnar.

Herra forseti. Þegar talað er um fjármál Landhelgisgæslunnar kemur það oft upp í huga mér það sem hér hefur verið rætt jafnframt, um flutning ríkisfyrirtækja út á land. Í áranna rás hefur það mál oft og tíðum dagað hér uppi í þinginu og er orðið eins og tískubóla. Það kemur upp að það eigi að flytja ýmis ríkisfyrirtækin út á land. Á tímum atvinnuleysis eins og nú er er náttúrlega ekkert annað verið að gera en að flytja atvinnuleysi á milli staða. Hitt er svo annað mál sem snýr að Landhelgisgæslunni og rekstri hennar að það eru ýmis önnur störf sem Landhelgisgæslan gæti sinnt en eru staðsett í hinum ýmsu ráðuneytum. Tökum til að mynda Vitamálastofnunina. Það væri eðlilegt að Landhelgisgæslan yfirtæki þau störf öll. Það þarf ekkert að fækka fólk við það en hins vegar væri hægt að hagræða í starfi. Það er hluti fiskveiðieftirlitsins sem nú fer fram með sérstökum hætti, þ.e. að eftirlitsmenn eru um borð í ýmsum veiðiskipum. Það er ein stofnun innan núverandi Fiskistofu sem sér um það og væri eðlilegt að Landhelgisgæslan sæi um það. Þá má líka tala um mengunarvarnir Siglingamálastofnunar og hluta jafnvel af Siglingamálastofnuninni. Það eru því næg verkefni fyrir Landhelgisgæsluna. Talsvert fjármagn liggur í öðrum ráðuneytum og öðrum ríkisfyrirtækjum sem væri eðlilegt að sameina til að efla þennan útvörð Íslands. En hitt er svo annað mál og það gerist sama hvaða ríkisstjórn er og hverjir ráðherrarnir eru. Það virðist vera af hinu vonda ef samræma á hluti eða hagræða á innan ráðuneytanna. Hvenær í ósköpunum getum við komið því svo fyrir að það gerist? Það gerðist ekki í fyrrv. ríkisstjórn og ekki í þeirri ríkisstjórn sem var á undan. Í mörg ár hefur verið talað um að efla Landhelgisgæsluna en það hefur aldrei náð fram að ganga vegna einhvers óskiljanlegs tregðulögmáls. 

Herra forseti. Það stendur svo merkilega á, skulum við segja, að ég verð að þakka hv. ræðumanni fyrir hans ræðu. Ég tel að hann eigi að flytja hana orðrétta inni í þingflokksherbergi Sjálfstfl. og náttúrlega á hann þá að beina augunum að réttum aðilum.

Þar er ekki hlustað.

Það verkar ekkert í málinu að skamma einn stjórnarandstæðing, jafnvel þótt það sé gert af myndugleika. Það bara dugar ekki. Það eru ráðherrarnir á hverjum tíma sem verður að taka á beinið. Auðvitað er rétt að það þarf að samræma verkefni. Þá gengur heldur ekki að láta sér detta það í hug að fara með hnífinn á starfsemina og skera hana niður því að starfsemi sem búið er að skera niður er ekki hægt að nota til annarra verkefna. Ég treysti því að hv. 16. þm. Reykv. mæti í fullum sjómannaskrúða og flytji þeim eldmessu á sínum tíma þegar fjárlögin verða tekin fyrir í þingflokksherbergi Sjálfstfl.

Herra forseti. Hér hafa spunnist góðar umræður um málefni Landhelgisgæslunnar. Ég vil fagna þeim yfirlýsingum sem hafa fallið í þessari umræðu, bæði frá hv. 16. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Reykv., vegna þess að það hefur komið fram, eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það er mjög óheppilegt að ákveða stefnumörkun Landhelgisgæslunnar með ákvörðun fjárlaga hverju sinni. Ég vona að það myndist þingvilji fyrir því og meirihlutavilji fyrir því hér í þinginu að fjárln. fari nú rækilega ofan í málefni Landhelgisgæslunnar. Það er alveg hárrétt sem hv. 16. þm. Reykv. sagði. Það eru ýmis verkefni sem Landhelgisgæslan gæti haft með höndum. En það er ekki því að heilsa heldur er verið að stefna í þveröfuga átt. Vitastofnun var nefnd hér. Ef hv. þm. hafa lesið fjárlagafrv. og athugasemdir þar þá stendur til að taka verkefni Vitastofnunar undan Landhelgisgæslunni og bjóða þau út. Þarna er að vísu ekki um mjög háar upphæðir að ræða en þarna er verið að draga úr starfsemi Landhelgisgæslunnar og draga undan henni verkefni. Þetta stefnir því allt saman í þveröfuga átt við þá ágætu ræðu sem hv. 16. þm. Reykv. flutti sem ég er alveg sammála. Auðvitað eru fjölmörg verkefni hér í þjóðfélaginu sem, eins og hann réttilega nefndi, mætti fela gæslunni til þess að efla hana. Ég fagna þeim ágætu umræðum sem hafa farið fram hér því að mér er þetta mikið alvörumál og hef áhyggjur af framtíð þessarar stofnunar því að hún er afar mikilvæg til að gæta að okkar fjöreggi sem eru fiskimiðin. Hún er ekki síður mikilvæg í sambandi við öryggi sjómanna og það öryggishlutverk þarf að athuga sérstaklega. Ég ætla ekki að lengja umræður sem hér hafa verið í dag um björgunarþyrlu og þau mál. Þeirri umræðu er ekki lokið og það gefast tækifæri til að ræða þau mál síðar. Hins vegar eru öryggismálin á þessu stóra hafsvæði mikið áhyggjuefni. Ég flutti fyrir tveimur árum þáltill. um það að fela dómsmrn. að hafa forustu um að kanna hvort við gætum tekið höndum saman við nágrannaþjóðir okkar um öryggismál á Norður-Atlantshafi. Sú tillaga var samþykkt á Alþingi. Ég spurðist fyrir um það á síðasta þingi hvað hefði verið framkvæmt í þessu máli. Það var því miður mjög lítið svo ekki sé meira sagt. Ég hef grun um að þessari tillögu hafi verið nánast stungið undir stól. Ég mundi hvetja til þess að það yrði skoðað mjög rækilega til lengri framtíðar hvernig þessum öryggismálum verður fyrir komið á næsta áratug og jafnvel í byrjun næstu aldar vegna þess að við getum auðvitað ekki treyst á það endalaust að ameríski herinn leiki svo stórt hlutverk í okkar öryggismálum og hann gerir nú. Við verðum auðvitað að hugsa til þess hvað gerist ef sú starfsemi er ekki lengur fyrir hendi. Það hefur annað eins breyst í veröldinni að undanförnu og það. Ég fagna þeim umræðum sem hér hafa verið um málefni Landhelgisgæslunnar og þeim vilja sem hefur komið fram í máli þeirra hv. stjórnarliða sem hér hafa talað um að skoða þau mál rækilega. Enn er tími til þess að fara í gegnum þau mál og rétta leiðin til þess er að fjárln. geri tillögur um leiðréttingu á málum þessarar stofnunar.

Þrír hv. alþm. hafa óskað eftir að veita andsvar við ræðu hv. 2. þm. Austurl. Verður sá háttur hafður á að þeim er heimilt að tala í tvær mínútur í fyrri umferð en eina mínútu í þeirri seinni. Sama regla mun gilda um hugsanleg svör hv. 2. þm. Austurl.

Virðulegi forseti. Hér hafa farið fram mjög athyglisverðar umræður um Landhelgisgæsluna. Þær hafa fjallað um það hvort verið sé að leggja gæsluna niður. Ég held, ef menn líta á þetta mál sanngjörnum augum, þá er ekki svo. Ég minnist þess að menn ræddu það hér í þinginu sl. haust að leggja ætti Landhelgisgæsluna niður með fjárlagagerðinni fyrir yfirstandandi ár. Mér virðist sem Landhelgisgæslan hafi staðið sig mjög vel í sínu stykki þrátt fyrir það að hún hafi orðið að lúta mjög miklum niðurskurði í yfirstandandi fjárlagagerð. Það veit hv. þm. Jón Kristjánsson að Landhelgisgæslan er einmitt núna þessa dagana til sérstakrar skoðunar í fjárln. Síðast í morgum vorum við að ræða við fulltrúa Landhelgisgæslunnar um hennar málefni. Þar kom ekki annað fram en að hún hafi staðið sig mjög vel í því að veita þá þjónustu sem henni ber. En það er vissulega ástæða til að hafa áhyggjur af því hvernig á að takast á við frekari niðurskurð til viðbótar þeim sem hún hefur þegar orðið að þola. Við skulum minnast þess að Landhelgisgæslunni er vel stjórnað. Þar starfar dugandi og fórnfúst fólk og það hefur brugðist við niðurskurði með því að reyna að koma á ýtrustu hagræðingu sem hægt er þar. Þess vegna á ég mjög erfitt með að skilja það þegar hv. þm. Jón Kristjánsson kemur í þennan ræðustól og lætur í veðri vaka að það sé nánast verið að leggja þessa stofnun niður, að það sé nánast verið að opna landhelgina upp á gátt og engin gæsla verði lengur á miðunum. Það er bara alls ekki svo. Það veit hv. þm. Jón Kristjánsson betur en flestir aðrir hér inni að það er verið að skoða þessi mál mjög gaumgæfilega um þessar mundir og hann tekur þátt í þeirri vinnu.

Herra forseti. Ef hv. 5. þm. Austurl. hefði hlustað á ræðu mína fyrr í umræðunni hefði hann heyrt að það er verið að skoða þessi mál í fjárln. Landhelgisgæslan hefur staðið sig vel í því að halda sig innan ramma fjárlaga yfirstandandi árs. Þá er ætlunin að ganga enn lengra fyrir næsta ár. Ég hef ekki látið þau orð falla í þessum umræðum að það sé verið að leggja Landhelgisgæsluna niður. Það voru aðrir hv. þm. sem gerðu það. En ég tek undir það að ef haldið verður áfram á þessari braut endar með því að það kemur niður á þjónustunni þótt þar séu dugandi menn og standi sig vel. Ég er alveg sammála því. En það raskar ekki því sem ég sagði að það stefnir í þá átt, þegar bæði er verið að taka frá gæslunni verkefni, skera niður til hennar fjármagn ár eftir ár, að auðvitað kemur það niður á þjónustunni. Það hlýtur að gera það og þá endar með því að Landhelgisgæslan getur ekki sinnt sínu mikilvæga hlutverki. Það getur ekki endað öðruvísi. Það er búið að skera niður til hennar um 80 millj. kr. á tveimur árum. Ef taka má mark á athugasemdum fjárlagafrv. er ætlunin að leggja einu skipi næsta ár. Forstjóri Landhelgisgæslunnar segir að það geti þýtt það, í undantekningartilvikum þó, að ekkert skip verði á sjó og langtímunum saman eitt skip.

Virðulegi forseti. Ég er sammála þeim ræðumönnum sem hér hafa sagt að með fjárlagafrv. fyrir næsta ár er ekki verið að leggja Landhelgisgæsluna niður. En ég ítreka það sem ég sagði áður að ég tel að það þurfi að taka ákvarðanir um framtíð gæslunnar á öðrum vettvangi en við afgreiðslu fjárlaga. Ég stend hér upp undir formerkjum andsvars til þess að vekja athygli hv. 2. þm. Austurl. á því að í nefndaráliti, sem ég stóð að þegar rætt var um þyrlukaup, var tekin afstaða til tillögu hans varðandi björgunarþjónustu og öryggisgæslu á Atlantshafinu. Það var tekið undir þessi sjónarmið og tekið undir þau sjónarmið að eðlilegt væri að við Íslendingar litum fram til þess tíma að hér þyrfti að halda uppi öryggis- og björgunarþjónustu í samvinnu við aðrar þjóðir. Það kemur líka fram í áliti flm. till. sem hér er til umræðu. Ég held að þetta sé fyrst og fremst öryggis- og björgunarþjónusta en ég held að við ættum einnig að huga að auknum verkefnum okkar sjálfra í öryggis- og varnarmálum á þessu svæði og þar komi Landhelgisgæslan til álita. Það á að skoða framtíðarhlutverk Landhelgisgæslunnar, m.a. með því hugarfari að átta sig á því hvar hún geti látið að sér kveða varðandi varnar- og öryggismál, ekki aðeins björgunar- og öryggismál.

Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Reykv. fyrir hans orð. Það kom fram hjá honum að sú nefnd sem skilaði áliti nýverið hefði tekið undir mín sjónarmið. Það sem ég ræddi um í minni ræðu var framkvæmd málsins. Það skiptir mestu máli að að þessu máli sé unnið. Ég vildi láta það koma fram. Mér er ekki ljóst á þessu stigi hvernig gæslan getur sinnt öryggismálum okkar og hún ætti þá væntanlega að fá annað hlutverk í sambandi við varnarmál en hún hefur. Mér er ekki ljóst á þessu stigi hvernig það gæti verið eða hvort hún á að taka við einhverju hlutverki varnarliðsins í Keflavík. Ég get ekki séð það fyrir mér miðað við þau fjárframlög sem eru til gæslunnar núna hvernig svo ætti að vera. Mér finnst að menn eigi að athuga þessi mál á borgaralegum grundvelli fremur en hernaðarlegum. Ég sé það ekki fyrir mér.

Virðulegi forseti. Það hefur komið glöggt fram í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram að Landhelgisgæslan á marga stuðningsmenn. Það hefur komið glöggt fram að hv. þm. vilja veg hennar sem mestan og það er út af fyrir sig eðlilegt. Landhelgisgæslan gegnir mikilvægu hlutverki. Engu að síður þegar herðir að í þjóðfélaginu og skoða þarf allan rekstur ríkisins þá vill það vera þannig og það gerðist í þessari umræðu, m.a. hjá hv. 2. þm. Austurl. og fleiri stjórnarandstæðingum, að þeir leggjast gegn öllum sparnaði, nánast hvaða nafni sem hann nefnist. Það fer minna fyrir því að bent sé á hvaða leiðir aðrar eigi að fara. Ég tel að Landhelgisgæslan verði að sæta því að þar sé reynt að spara og hagræða. En ég tel nauðsynlegt að það komi fram að að sjálfsögðu mun fjárln. þingsins skoða mjög rækilega alla möguleika til þess að skapa Landhelgisgæslunni betri skilyrði og betri aðstæður en liggja fyrir núna. Það hefur komið fram skýr vilji til þess innan fjárln. og hún mun hlusta rækilega, og það hefur hún gert, á hugmyndir og tillögur stjórnenda Landhelgisgæslunnar um það hvernig Landhelgisgæslan getur hagað sínum rekstri innan þess þrönga ramma sem við höfum. Á næstu dögum og vikum mun fjárln. skoða málefni Landhelgisgæslunnar af fullum velvilja og ég er sannfærður um að það fæst bærileg niðurstaða út úr þeirri skoðun.

Herra forseti. Ég þakka hv. varaformanni fjárln., hv. 1. þm. Vesturl., fyrir hans orð. Það kemur í ljós hjá honum vilji til þess að endurskoða þessi mál í fjárlagagerðinni og ég fagna því sérstaklega. Það hefur komið fram almennur vilji í þessum umræðum til að skoða mál Landhelgisgæslunnar og til þess að koma í veg fyrir að hún verði að minnka þjónustu sína og leggja einu skipi. Ég vil aftur á móti mótmæla því sem hv. varaformaður fjárln. sagði að við stjórnarandstæðingar í fjárln. legðumst gegn öllum sparnaði. Ég vil minna á það að við síðustu fjárlagagerð 

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. 2. þm. Austurl. vil ég taka fram að ég tel að þeir hv. þm. sem sitja í fjárln. úr hópi stjórnarandstæðinga hafi öðrum fremur sýnt skilning á því að það þurfi að draga saman. Vil ég að því leyti draga í land með það sem ég sagði að þeir hv. stjórnarandstæðingar í fjárln. hafa sýnt mjög gott fordæmi. Ég lít svo á að sú yfirlýsing sem hv. 2. þm. Austurl. var með gefi okkur góðar vonir um gott samstarf við það erfiða verkefni sem fjárln. á fram undan, m.a. gagnvart Landhelgisgæslunni.

Herra forseti. Ég þarf ekki einu sinni eina mínútu því hér fara menn með svo miklum friði og draga í land að maður þarf eiginlega ekkert að segja. Ég þakka það.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en það sem er þess valdandi að ég stend upp er að mér finnst að hv. 3. þm. Reykv. skuldi okkur nánari skýringu á því sem hann á við þegar hann segir að málefni Landhelgisgæslunnar verði að leysa annars staðar en á vettvangi fjárlaganna. Nú hefur, svo lengi sem ég hef fylgst með, umfang Landhelgisgæslunnar ráðist á hverjum tíma af þeim fjárveitingum sem til hennar hefur verið veitt og einnig náttúrlega af því hversu vel mönnum hefur tekist að spila úr þeim peningum á hverjum tíma. Hv. þm. er búinn að lýsa þessu yfir í tvígang og aðspurður hefur hann ekki gefið neina skýringu á því við hvað hann á. Af ræðu hans að öðru leyti um frekara samstarf við varnarliðið um öryggismál er ekki hægt að draga aðra ályktun, meðan hv. þm. svarar ekki við hvað hann á, en hann hafi í huga að varnarliðið taki að sér landhelgisgæsluna líka. Þetta er sú eina ályktun sem ég get dregið af hans máli og ég verð að fara fram á að hann svari því hér.

Herra forseti. Nú fer að skýrast hvað menn áttu við áðan þegar þeir voru að vekja máls á því hvort ég ætlaði að fjármagna Landhelgisgæsluna með öðrum hætti en gert hefur verið.

Ræðumaður sagði það áðan.

Ég hef ekki verið að tala um það. Ég hef verið að tala um að það þurfi að móta Landhelgisgæslunni stefnu á öðrum vettvangi en við gerð fjárlaga. Það hafa verið settar niður nefndir sem hafa starfað að þessu máli án þess að fyrir liggi skýr stefnumörkun af hálfu íslenskra ríkisstjórna og íslenskra stjórnvalda um það hvert er markmið og hvert er hlutverk Landhelgisgæslunnar við nýjar aðstæður. Síðan hef ég sagt að ég telji að Landhelgisgæslan ætti hugsanlega að taka að sér hlutverk varðandi gæslu öryggis og varna þjóðarinnar. Þar er ég ekki endilega að tala um samvinnu við varnarliðið eða að varnarliðið taki að sér rekstur Landhelgisgæslunnar heldur kann Landhelgisgæslan að hafa alveg sjálfstæðu hlutverki að gegna á þessu sviði og menn mega ekki vera svo blindir á hlutverk varnarliðsins að þeir geti ekki hugsað um öryggi og varnir Íslands án þess að það komi fyrst upp í hugann. Það er þessu sem ég er að velta upp, þetta hefur verið rætt á öðrum vettvangi og er sjálfsagt að ræða innan veggja Alþingis. Það þarf einmitt að ræða þetta og velta fyrir sér en mér finnst að það eigi ekki að gera það í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna.

Virðulegi forseti. Það kom að því að hv. 3. þm. Reykv. útskýrði hvað hann átti við. Ég get ekki séð, hv. 3. þm. Reykv., að meðan slagurinn snýst um það að tryggja Landhelgisgæslunni fjármagn til þess að viðhalda lágmarksstarfsemi, sem allir eru sammála um að hún þurfi að gegna, þurfi nokkra sérstaka stefnumörkun. Um þetta snýst slagurinn þessar vikurnar. Í öðru lagi sýnist mér að það muni koma heldur betur við fjárlögin ef Landhelgisgæslan ætti að fara að taka að sér hlutverk í öryggisgæslu. Ég átta mig ekki alveg á því hversu mikið það ætti að vera tengt beinum hagsmunum Íslendinga og hversu mikið hagsmunum okkar samstarfsaðila innan NATO og á öðrum þeim vettvangi þar sem við tökum þátt í starfi.

Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka að við erum að ræða um tillögu um flutning á Landhelgisgæslunni. Ég tel því að ummæli mín um hlutverk og starfsemi gæslunnar eigi fullt erindi inn í þessar umræður. Auðvitað þarf að ræða um málefni Landhelgisgæslunnar þegar ákveðin eru fjárlög íslenska ríkisins. En ég tel að það þurfi að taka grundvallarákvarðanir varðandi stöðu og störf Landhelgisgæslunnar. Þessi tillaga sem hér hefur verið til umræðu gefur tilefni til þess að hafa uppi þau orð sem ég hef haft um þetta mál. Það er alls ekki hægt að segja að ég sé að fara út fyrir ramma umræðnanna með því að vekja máls á þessum þáttum. Ég vakti einmitt máls á því að ég teldi að hv. flm. hefði átt að hafa þetta atriði í sinni greinargerð. Ég andmæli því þar af leiðandi harðlega að ég sé að fara út fyrir rammann eða vekja máls á öðrum atriðum en þeim sem menn gátu átt von á í þessum umræðum.

Virðulegi forseti. Ég veit að hv. 3. þm. Reykv. er afskaplega annt um að menn framfylgi eðlilegum þingsköpum og þess vegna hefur hann tekið til sín eitthvað allt annað en það sem ég sagði úr þessum stól. Ég gerði engar athugasemdir við það út á hvaða braut þessi umræða hefur leiðst. Það er einmitt kosturinn við huggulega umræðu um þingmannamál að menn geta leyft sér að sveigja umræðuna yfir á tengd svið. Ég tel ekki að hér hafi á nokkurn hátt verið farið út fyrir það sem tengdist því máli sem var til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum undirtektir og umræður um þessa tillögu og um þau mál er henni geta tengst og tengjast í raun. Ég vil þó endurtaka að hún er flutt undir því fororði sem við köllum umræðu um byggðamál. Ég vakti á því sérstaka athygli í framsögu minni, raunar einnig í greinargerð, að fjölbreytni atvinnulífs í hinum dreifðu byggðum er nokkurt áhyggjuefni þegar við lítum til þess hvað fram hefur farið síðustu áratugi. Þessir síðustu áratugir eru nokkuð sérstakir. Menn hafa hrósað sér af þátttöku í þeirri pólitík sem hefur mótast og hefur ráðið þróun í atvinnumálum. Það verður að viðurkennast eins og er að einmitt á því tímabili hefur orðið að eins konar náttúrulögmáli að ríkisstofnanir verði á höfuðborgarsvæðinu. Ég er að tala um landsvæði sem er hið þriðja fjölmennasta á landinu, á eftir höfuðborgarsvæðinu og Eyjafjarðarsvæðinu. Til þessa hafa menn ekki getið þess að á Suðurnesjum er hlutfallslega minnst af ríkisstofnunum, af ríkisstarfsmönnum og af þjónustu opinberra stofnana miðað við íbúatölu og þrátt fyrir þennan íbúafjölda sem þar er er atvinnulíf þar jafneinhæft og í hinum fámennustu landshlutum. Þar er um tvennt að velja fyrir allt venjulegt fólk, að stunda fiskveiðar eða fiskvinnslu ellegar byggingarvinnu á byggingarstað. Þá er það nánast upp talið. Þetta eru sömu möguleikar og við sjáum þegar við lítum í hin fámennari byggðarlög og aðgætum hvers konar atvinnutækifæri bjóðast ungu fólki. Þá kemur fljótlega að því í þeirri athugun að þeir sem vilja og hafa áhuga á annarri atvinnu, þar sem hæfileikinn beinist að öðru, eru nánast tilneyddir að flytja annað. Það segir sig sjálft að þetta mun valda vaxandi einhæfni í starfsemi og mannlífi og mun væntanlega geta orðið til þess að mannlíf í þessum byggðum eigi sér ekki mikla framtíðarvon. Hér hafa verið nefndar til sögunnar nú starfandi og áður starfandi nefndir um flutning ríkisstofnana út á land. Það verður að segjast að sögur hinna eldri nefnda um þessi mál vekja ekki miklar vonir og á það hafa hv. þm. réttilega minnst. Ég tel hins vegar að yfirlýsing núv. ríkisstjórnar um þetta efni og starfshættir núv. nefndar gefi betri vonir en nokkru sinni fyrr. Minnst hefur verið á að álitaefni sé hvort hagkvæmni staðsetningar í Keflavík fyrir Landhelgisgæslu Íslands muni vera nægjanleg. Í því efni hef ég getið þess og skal endurtaka það að hafnaraðstaða þar er ágæt, hún er mjög vaxandi, þar eru talsverðar framkvæmdir og þar er mikið nábýli við góðar fiskihafnir. Þar er nálægð við fjölsótt fiskimið, við innsiglingarleiðir sem hafa reynst hættulegar aftur og aftur og nábýli við flugvöllinn sem gefur tækifæri til að samhæfa mjög vel gæslu á sjó og af lofti. Ef við virðum fyrir okkur aðstöðuna á Keflavíkurflugvelli annars vegar og á Reykjavíkurflugvelli hins vegar hygg ég að allir séu þess vissir að annar flugvöllurinn á framtíð fyrir sér en hinn á þau örlög að hverfa. Varla mun flugvöllur í Reykjavík þjóna til frambúðar öðru hlutverki en því sem markast af daglegum þörfum byggðanna á höfuðborgarsvæðinu ef hann á ekki eftir að hverfa alveg af sjónarsviðinu. Mér þykir vænt um sem tillögumanni að heyra af sjónarmiðum eða afstöðu forstjóra Landhelgisgæslunnar en ég læt það liggja á milli hluta. Tillagan fjallar um að athugun fari fram og hún hlýtur að leiða fleira í ljós en hans afstöðu. En menn hafa haft talsverðar áhyggjur af þeirri stefnu sem við nú höfum um málefni gæslunnar. Það er rétt, það er áhyggjuefni og álitamál hversu langt skuli ganga í sparnaði í löggæslu. Þessi löggæsla er mjög sérstök. Hins vegar vegna þess að minnst hefur verið á samninga sem við kunnum að vera að undirgangast sem í fyllingu tímans munu leyfa öðrum þjóðum veiðar á Íslandsmiðum á ný að þá hefur þess réttilega verið getið að þar er ráðgert að eftirlit verði með öðrum hætti en það sem Landhelgisgæslan mundi annast. Í samningnum eru ráðgerð sérstök úrræði til þess að koma við eðlilegum viðbrögðum okkar ef okkur þykir ástæða til. En fjárveitingar til Landhelgisgæslunnar, eins og annarra ríkisstofnana, hljóta að markast af þeirri forgangsröð sem við sjálf setjum og þær hljóta að markast af þeim ásetningi stjórnarsinna að ná betri tökum á ríkisfjármálum en verið hefur undanfarinn áratug eða nærri tvo áratugi, þessa blessuðu framsóknaráratugi sem menn hafa hrósað sér af. Staðreyndin er sú þegar menn eru að velta sér upp úr því að þá hafi verið lagður grunnur að þeim lífskjörum á Íslandi sem við njótum í dag að við hljótum að horfa með svolítilli vantrú fram á víxlana sem við og börnin okkar eða barnabörnin okkar eiga eftir að borga því við Íslendingar erum illilega skuldugir. Enn hafa menn nefnt til sögunnar að við munum í dag rita Íslandssögu framtíðarinnar. Það er í sjálfu sér ekkert nýtt fyrir hv. alþm. En ég vek sérstaklega athygli á þeim orðum sem voru sögð um ríkidæmi okkar og vænti þess að menn leiði hugann að því hvaða arð við megum hafa af ríkidæmi sem við geymum í einangrun og liggjum á eins og ormar á gulli. Skyldi það færa okkur mikið bætt lífskjör? Samhengið var væntanlegur samningur um Evrópskt efnahagssvæði og væntanleg þátttaka okkar í því samstarfi. Ég hygg að með því fáum við miklu meiri ónumin lönd fyrir mannauðinn á Íslandi, fyrir getu, kunnáttu og samkeppnishæfni okkar Íslendinga en með því að einangra okkur frá því að geta haft áhrif á þær ákvarðanir, stefnur og málflutning grannþjóða okkar sem munu koma til með í framtíðinni að skipta sköpum um okkar framtíð, til að mynda í umhverfismálum sem voru réttilega nefnd til sögunnar. 
             Ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að þátttaka okkar í samfélagi þjóðanna sé okkur nauðsynleg, okkur og þeim sem munu taka við af okkur. Ég trúi því ekki að hv. þm. vilji í raun og veru að við og börnin okkar fáum lakari lífskjör til þess eins að einangrast frá áhrifum á þá þætti sem munu móta lífskjörin. Virðulegi forseti. Ég segi aftur: Þökk fyrir góðar og málefnalegar umræður um málið sem ég flutti og þau málefni sem því tengjast. Ég er þess viss að nú eins og oft áður mun frv. um fjárlög ekki verða endanleg gerð fjárlaganna. Frv. á eftir að mótast í höndum fjárln. Hér hafa vissulega komið fram orð sem undirstrika þá skoðun og ég hygg að reyndari þingmenn þekki ekki frv. til fjárlaga sem hefur orðið óbreytt að lögum. Ég vænti þess að okkur muni takast að bæta hag Landhelgisgæslunnar. En við verðum að fara þar með löndum. Þessi lönd heita ríkisfjármál.

Virðulegi forseti. Út af fyrir sig var þetta á margan hátt ágæt ræða en margt hef ég við hana að athuga. Við getum geymt okkur það til betri tíma en aðeins langaði mig að stinga á nokkrum atriðum. Hv. þm. vék að starfi Framsfl. í byggðamálum. Vegna þess að hann vildi tengja þessa tillögu sína sérstaklega byggðamálum langar mig til þess að minna hv. þm. á það og biðja hann að glöggva sig á því hvaða þýðingu það hafi fyrir viðkomandi byggðarlög að hafa byggt upp fjölbrautaskóla á Akranesi, menntaskóla á Ísafirði, fjölbrautaskóla á Sauðárkróki, verkmenntaskóla og háskóla á Akureyri, framhaldsdeild á Húsavík, menntaskóla á Egilsstöðum, fjölbrautaskóla á Selfossi fyrir utan Keflavík. Ég nefni enn þá til viðbótar uppbyggingu heilsugæslu og sjúkrahúsa vítt og breitt um landið. Þetta hefur gerst á þessum árum sem hv. þm. var að tala um og ýja að að væru glötuð ár. Nú veit ég að hv. þm. Árni R. Árnason þekkir vel til í Keflavík. Ég tel víst að hann segi örfá orð þegar ég hef yfirgefið þennan stól. Þá hefði ég gaman af að hann mundi segja okkur frá því, þessum fáu aðilum sem hér sitjum enn og hlýðum á og fylgjum eftir tillögu hans, hvað hann álíti vegna þess að hann var að tala um þjónustustörfin sem ég er honum sammála um að er gríðarlega mikið mál að flytja í auknum mæli út á land. Við framsóknarmenn höfum, án þess að ég ætli að fara ítarlega yfir það, flutt um það margítrekaðar og mjög glöggar tillögur á Alþingi hvernig við viljum að sé staðið að því. Hvað heldur hv. þm. að margir aðilar í Keflavík starfi við sjúkrahúsið og heilsugæsluna í Keflavík og fjölbrautaskóla?

Ræðutíma hv. þm. er lokið.

Hann minntist einnig á það, virðulegi forseti, og ég skal ljúka máli mínu.

Ég bið hv. þm. að ljúka máli sínu og hverfa úr stólnum.

Já, hann er að gera það. En hv. þm. vék í lokaorðum sínum að áhyggjum út af foreldrum okkar, öfum og ömmum, hvaða byrðar . . .

Ég verð að biðja hv. þm. að yfirgefa ræðustólinn vegna þess að ræðutíminn er úti.

Ég held einmitt að hv. þm. ætti að glöggva sig á því og minna Alþfl. á hvernig Alþfl. er að rústa það kerfi sem Alþfl. hefur fram að þessu státað sig af að hafa byggt upp.

Virðulegi forseti. Það er laukrétt. Það var ástæða til fyrir hv. framsóknarmenn á þingi að ganga til ræðustóls og reyna að gera eitthvað úr þessu. Það mætti kannski fram koma ef rétt væri að staðið hafi flokkspólitískar deilur um mannvirki þau sem nefnd voru til sögunnar, um byggingu fjölbrautaskóla, sjúkrahúsa, grunnskóla og annarra menntastofnana í ýmsum landshlutum. Það yrði mér nýmæli ef í ljós kæmi að flokkspólitískar deilur hefðu staðið um þessar byggingar eða uppbyggingu þeirrar þjónustu.  Við erum sammála, ég og hv. 4. þm. Norðurl. v., um að það er nauðsyn að auka fjölbreytni atvinnulífs í hinum dreifðu byggðum. Við vitum það báðir vel að stórar opinberar þjónustustofnanir hafa fjölda starfsmanna. En ég fer ekki frá því að ég hef enn áhyggjur af skuldabyrði barnanna minna.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að endurflytja hér frv. til laga um breytingu á landgræðslulögum, nr. 17 frá 24. apríl 1965. Aðrir flm. eru hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Kristinn H. Gunnarsson. Þetta frv. er mjög í takt við þær almennu breytingar sem átt hafa sér stað í þjóðfélaginu í þá veru að ætla ekki sama aðila bæði að vinna ákveðið verk og vera svo jafnframt dómari yfir því hvernig til hefur tekist. Það ætlar líka einstaklingum vissan rétt gagnvart ríkisstofnun, rétt sem bundinn er í stjórnarskrá samkvæmt eignarrétti. Ég tel mig ekki þurfa að skýra það mál sem hér er lagt fram frekar svo augljóst sem það er. Við höfum verið að færa dómsvald frá sýslumönnum til dómara til að tryggja það að dómsvaldið sé óháð. Við lítum svo á að einn eigi að færa bókhald en annar eigi að annast endurskoðun. Þetta teljum við rökrétt vinnubrögð. Ég tel að sama hljóti að gilda um Landgræðsluna, að þar beri að breyta lögum á þann veg að þau séu í takt við okkar samtíð og þær breytingar sem við höfum gert á öðrum lögum með hliðstæðum hætti. Ég legg því til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Út af dagskrá þessa fundar eru tekin 7., 10., 17. og 18. mál. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundi er slitið.