Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um framlengingu á ýmsum gjaldahækkunum, sem gilda í ár, og sömu ástæður eru nú sem áður fyrir þeim. Þarf ég ekki að hafa fleiri orð um það, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til fjhn.



Herra forseti. Það er sama að segja um þetta frv. og hið næsta á undan, það fjallar um að framlengja ákvæði um tekjuöflun, sem sett voru með lögum um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, III kafla laga nr. 100 frá 1948. Leyfi ég mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Þetta litla frv., sem hæstv. fjmrh. mælti með nokkur orð, er stærra en það virðist vera við lauslega athugun þskj. og ræðu hæstv. ráðh. Hér er um að ræða framlengingu á söluskattinum, sem settur var á 1948, en hækkaður 1950, að framlengja hann út árið 1952. Það dylst engum, sem fylgist með almennum málum, hve mikilli óánægju meðal almennings þessi skattur hefur valdið og hve þungt hann liggur á landsbúum. Einnig veldur þessi skattur mikilli hækkun á dýrtið og gerir sitt til að viðhalda háu vöruverði. Sú dýrtíð er orðin mikil og þungbær. Það hefur líka komið í ljós, er söluskatturinn var hækkaður 1950 í 7%, að hann hefur gefið meiri tekjur en áætlað var 1951 eða yfirstandandi ár. Mér virðast einnig líkur til, að hann gefi meiri tekjur en ætlað er í fjárl. Alþ. nú. Eftir upplýsingum hæstv. fjmrh. mun söluskatturinn nema 50 millj. kr. En fróðir menn telja, að hann verði nær 90 en 80 millj. kr. Þar sem það er og upplýst af hæstv. ráðh.. að verulegur rekstrarafgangur verði á fjárl., þá held ég, að Alþ. ætti að hugsa sig um tvisvar að framlengja þennan háa skatt fyrir árið 1952. Flokksstjórn Alþfl., sem nýlega var saman á fundi, ræddi meðal annars tolla- og skattamál og ályktaði, að það bæri að vinna að afnámi söluskatts af nauðsynjavörum. Í samræmi við þetta vildi ég láta í ljós andstöðu mína við þetta frv. um framlengingu söluskatts árið 1952. Ég hygg, að það mundi vera hægt að færa tvenn rök fyrir afnáminu eða stórlegri lækkun söluskattsins. Í fyrsta lagi mundi allt verðlag fara lækkandi í landinu. Í öðru lagi mundi ekki stefnt í ófæru varðandi tekjuöflun til handa ríkissjóði. Af þessum tveim ástæðum og því, hvað skatturinn hefur verið óréttlátur og einnig reynzt meiri en áætlað var, held ég, að færa megi fullgild rök fyrir lækkuninni. Hann var á lagður 1948 til þess að standa straum af styrk til bátaútvegsins og til að greiða niður verð á nauðsynjavörum. Nú er þessum tveim ástæðum ekki til að dreifa, þar sem styrkur til bátaútvegsins hefur verið felldur niður og niðurgreiðslu á vörum er hætt. Með þessu tvennu er fallin niður sú ástæða, sem var orsök til þess, að hann var lagður á í árslok 1948. Þótt ég og minn flokkur stæðum að því að leggja hann á, - að vísu vildum við hafa hann lægri, - þá eru ástæðurnar fyrir álagningu hans ekki lengur fyrir hendi. Mér hefur skilizt, að sú ríkisstj., sem stóð fyrir gengislækkuninni, hafi ætlað að draga úr þeim sköttum og tollum, sem lagðir voru á til þess að forðast gengisfellingu með því að styrkja bátaútveginn og greiða niður vörur. Vil ég því láta þetta koma í ljós á þessu stigi málsins. Auk þess hefur legið á því grunur, að skattur þessi hafi verið misnotaður. Erfitt hefur verið um framkvæmdir á innheimtu söluskattsins. Hygg ég, að söluskattinn, sem lagður var á alla þjónustu, sé erfitt að tryggja þannig, að hann renni allur í ríkissjóð. Þetta er einn af þeim göllum, sem eru á framlengingu skattsins. Það ætti að vera nægilegt fyrir almenning að greiða 80–90 millj. í skatt, þótt ekki sé þannig frá honum gengið. Þetta vildi ég einnig segja, áður en málið fer til atkvgr. Við 2. umr. mun tækifæri gefast til að koma með breytingartillögur.



Herra forseti. Frv. shlj. þessu var lagt fyrir síðasta þing og náði ekki fram að ganga. Hef ég því lagt það aftur fyrir þingið. Þegar málið var fyrir þingi í fyrra, hélt ég ýtarlega framsöguræðu um málið. Tel ég því ekki ástæðu til að ræða málið frekar nú. - Ég óska svo, að máli þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta frv. er shlj. frv., sem flutt var seint á þingi 1950, en það frv. náði ekki fram að ganga. Frv. fer fram á, að aukið verði framlag ríkisins til raforkusjóðs úr 2 millj. kr. í 4 millj. kr. Með raforkul. frá 1946 var ákveðið, að framlag ríkisins væri 2 millj. kr. Var það ekki svo lítil upphæð miðað við þáverandi verðlag. Tekjur ríkissjóðs voru á fjárl. fyrir árið 1947 áætlaðar 127½ millj. kr., en fyrir árið 1952 360 millj. kr. Ef fjárl. hækka í meðferð þingsins, svo sem raun hefur orðið á undanfarið, mætti ætla, að fjárl. 1952 verði þrisvar sinnum hærri en 1946. Verður þá framlagið nú miðað við framlag til raforkusjóðs 1946, þá 2 millj. kr., nú 600–700 þús. kr. Miðað við dýrtíð og gengisbreyt. hefur og kaupmáttur framlags þessa minnkað mjög, - enn meir en ef miðað væri við fjárl. Hlutverk raforkusjóðs er geysivíðtækt. Með stofnun raforkusjóðs hefur verið komizt lengst í raforkumálunum, sem komizt hefur verið. Hefur raforkusjóður lánað fé út um land, en með því framlagi, sem sjóðurinn fær nú, getur hann ekki gegnt því hlutverki, sem honum var ætlað 1942 og 1946. - Í 35. gr. l. um lán úr raforkusjóði segir svo: „Úr raforkusjóði má veita rafmagnsveitum ríkisins: 1. Lán, sem veitast til allt að 30 ára, til að koma upp tilteknum mannvirkjum; 2. rekstrarlán og bráðabirgðalán til skemmri tíma, þar á meðal til að greiða rekstrarhalla. sem verða kann af mannvirkjum hin fyrstu árin, eftir að þau eru gerð. 3. Ef einstakir bændur eða fleiri saman reisa vatnsraforkustöðvar til heimilisnota utan þess svæðis, sem héraðsrafmagnsveitum er ætlað að ná til í náinni framtíð, er heimilt að lána þeim úr raforkusjóði allt að 2/3 kostnaðar með 2% vöxtum og 30 ára afborgun, enda séu stöðvarnar vel gerðar að dómi rafmagnseftirlits ríkisins. Þetta er hlutverk raforkusjóðs. Nokkurs misskilnings hefur gætt í sambandi við hann hjá hv. þm. Heyrzt hafa raddir um það, að raforkusjóður væri aðeins í sambandi við stærri virkjanir. En eins og ég sagði áðan, hefur raforkusjóður lánað til einstakra bæja og veitna úti um land allt. Hefur hann og heimild til lána til stærri veitna, sem ná til heilla landshluta. Hefur hann því hlutverki að gegna um land allt. Ætti því mál þetta að vera brýnt hagsmunamál allra landsmanna. Hér er lagt til, að framlag ríkissjóðs verði aðeins tvöfaldað, enda þótt 4 millj. kr. nú jafngildi ekki 2 millj. 1946. en við höfum ekki treyst okkur til að ganga lengra. Þessu máli er því mjög stillt í hóf. Við flm. þessa frv. höfum lagt það það snemma fyrir, að hægt sé að láta það ganga fram, svo að hækkun framlags ríkisins á að geta komið fram á fjárl. þeim, er nú liggja fyrir þinginu, þ. e. a. s. á næsta ári. Vænti ég þess, að hv. þm. taki máli þessu betur nú en þeir gerðu á síðasta þingi; þeim sé og ljós sú staðreynd, að raforkuframkvæmdir í landinu stöðvast, ef framlag ríkisins verður ekki hækkað á þeim fjárl., sem nú liggja fyrir þinginu. Þetta mál er mjög mikið sanngirnismál, og vildi ég leyfa mér að mælast til, að n. hraði afgreiðslu þess eftir megni. Að svo mæltu legg ég til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.