Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur á milli umr. haldið áfram athugun sinni á fjárlagafrv. og tekið einnig til athugunar og afgreiðslu ýmis erindi önnur, sem hjá n. voru óafgreidd við 2. umr. málsins. Stærsti málaflokkurinn, sem hér um ræðir, voru fjárveitingar til byggingar nýrra barnaskóla, gagnfræðaskóla og skólastjóraíbúða, og mun ég síðar gera grein fyrir till. n. þar um. Þá hefur n. gert allmargar till. um aðrar fjárveitingar, svo sem fram kemur á þskj. 268. Er þar um till. að ræða, sem ýmist fela í sér skiptingu á milli aðila á fjármagni, sem í frv. er, eða um er að ræða nýjar brtt. til hækkunar á útgjöldum. Svo sem fram hefur komið í umr. um fjárlagafrv., hafði stjórnarandstaðan það helzt við frv. að athuga, hve hér er um stórfellda hækkun fjárl. að ræða. Að sjálfsögðu væri æskilegt, að unnt væri að færa niður útgjöld og spara allt í ríkisrekstrinum, en því miður hefur hvorki fjvn. né öðrum hv. þm. tekizt að benda á raunhæfar leiðir, sem leitt gætu til þess, að svo mætti verða. Við athugun n. á frv. og með hliðsjón af þeim brtt., sem n. leyfði sér að flytja við 2. umr. málsins og aftur nú þær brtt., sem n. flytur við endanlega afgreiðslu fjárlagafrv. á þskj. 268, hefur komið í ljós, að n. hefur talið óhjákvæmilegt að flytja fjölmargar till., sem fela í sér stóraukin útgjöld úr ríkissjóði. Ég tel, að hjá þessu hafi ekki verið komizt nema þá með þeim afleiðingum að draga úr fjárveitingum til nauðsynlegra framkvæmda eða þjónustu við þegnana í einni eða annarri mynd. g hygg, að þessi sé einnig raunveruleg skoðun stjórnarandstöðunnar almennt. Enn sem komið er hefur hún ekki treyst sér til þess að bera fram till. um niðurskurð eða lækkun á einstökum liðum fjárlagafrv. Stjórnarandstaðan hefur aftur á móti flutt fjölmargar brtt. til viðbótar, sem allar eiga það sammerkt að fela í sér stóraukin útgjöld úr ríkissjóði. Það vakti athygli mína við afgreiðslu brtt. frá einstökum þm. úr liði stjórnarandstöðunnar við 2. umr. málsins, að þær af þeim till., sem hæstar voru og lengst gengu í þá átt að auka útgjöld úr ríkissjóði, hlutu mest fylgi þeirra stjórnarandstöðuþm. Ég hygg því, að hv. þm. sé ljóst, að horfast verður í augu við þær staðreyndir, að allt verðlag í landinu, launagreiðslur sem ýmis annar kostnaður, hefur stórhækkað og af því hefur leitt, að fjárlög nú verða mun hærri en dæmi eru til um áður. Það er hins vegar von mín, að með tilkomu þeirrar verðstöðvunar, sem nú hefur verið lögfest, muni skapast meiri festa og jafnvægi í ríkisbúskapnum og að loknu því tímabili, sem verðstöðvuninni nú er ætlað að ná til, hafi skapazt sá grundvöllur, sem nauðsynlegur er til þess að áframhaldandi jafnvægi og atvinnuöryggi megi haldast. Eitt er það mál, sem fjvn. hefur ekki haft aðstöðu til að fjalla um, en það er, hvaða áhrif til aukinna útgjalda á ríkissjóð samningarnir við opinbera starfsmenn muni hafa. Öllum er ljóst, að hér er um allmikla upphæð að ræða, en það er von mín, að fjárlagafrv. verði nú afgreitt með það miklum tekjuafgangi, að ríkissjóður verði fær um að mæta þeim auknu útgjöldum, sem af samningunum muni leiða. Ég mun nú gera grein fyrir þeim brtt., sem fjvn. hefur leyft sér að flytja við þessa umr. málsins. Eins og ég hef áður greint frá, er hér um málefni að ræða, sem n. hafði ekki haft aðstöðu til þess að fullljúka athugun sinni á. Þá hefur n. einnig tekið til sérstakrar athugunar brtt, einstakra þm., sem fluttar voru við 2. umr., en voru teknar aftur til a. umr. Í sumum tilfellum hefur n. séð sér fært að koma til móts við till. flm., en í öðrum tilfellum hefur n. hins vegar ekki séð sér fært að fallast á umheðnar fjárveitingar. Við tekjuhlið frv. er lagt til, að gerð verði sú breyting, að söluskattur hækkar um 5 millj. 400 þús. kr. Þar af renna 5 millj. til Vegasjóðs, en til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga hækkar liðurinn um 400 þús. kr., en það er hluti sveitarfélaganna, vegna þess að hækkun þessi stafar af hækkuðu bensínverði svo sem fyrirhugað er. Þá koma næst till. n., sem falla undir gjaldalið frv. Er þá fyrst till. n., að inn komi nýr liður, hús Jóns Sigurðssonar, að upphæð 2 millj. 50 þús. kr. Verulegur hluti af þessari upphæð eða um 1 millj. 650 þús. kr. er vegna greiðslu vaxta og afborgana af láni, sem tekið var vegna endurbóta, sem gerðar voru á þessu húsi. Þá er næst till. um 100 þús. kr. lækkun við forsrn., en þar er nánast um millifærslu að ræða við utanrrn., en þar kemur upphæð þessi til gjalda á liðnum „önnur rekstrargjöld“, en það er vegna kostnaðar af rekstri bifreiðar. Við ráðherrabústaðinn við Tjarnargötu er fyrirsjáanlegt, að ekki verður unnt að komast hjá að leggja í verulegan kostnað vegna viðhalds og umbóta á bústaðnum. Sem byrjunarfjárveiting í því skyni leggur n. til, að viðhaldskostnaður hækki um 927 þús. kr., og er þó aðeins um byrjunarfjárveitingu að ræða vegna þeirra framkvæmda, sem fyrirhugaðar eru á árinu 1971. Þá er næst till. um að hækka launalið við tilraunastöðina á Keldum um 572 þús. kr. Það er í fyrsta lagi vegna vanáætlunar við fjárlagagerðina, en einnig er hér um að ræða ráðningu á nýjum meinatækni við stofnunina og þess utan aukinn kostnað við rannsóknirnar. Við endurskoðun, sem átt hefur sér stað, kom í ljós, að ekki yrði hjá því komizt að veita nokkru fé til Æfinga- og tilraunaskóla Kennaraskólans, vegna byggingarframkvæmda, en till. þar um var við 2. umr. málsins felld niður. Leggur n. nú til, að fjárveiting til þessa skóla verði 1 millj. kr. Til Íþróttakennaraskóla Íslands, gjaldfærður stofnkostnaður, er lagt til, að liðurinn hækki um 400 þús. kr. og verði þá alls 1 millj. 650 þús. kr. Svo sem ég hef áður um getið, hafði n. við 2. umr. málsins ekki að fullu lokið till. sínum varðandi fjárveitingar til byggingar barna- og gagnfræðaskóla og íbúða fyrir skólastjóra. Leggur n. nú til, að þessi fjárlagaliður, sem er í frv. eins og það er eftir 2. umr. 234 millj. 560 þús. kr., hækki um 53 millj. 531 þús. kr. og verður þá heildarfjárveiting til þessara skólabygginga 288 millj. 9Í þús. kr. Nemur þá hækkun alls á þessum fjárlagalið frá því, sem er í fjárl. yfirstandandi árs um 81 millj. 285 þús. kr. Um skiptingu milli einstakra framkvæmda vísast til þess, sem fram kemur á þskj. 268. Þá er næst till. um, að liðurinn viðhald á vistheimilinu Breiðavík hækki um 300 þús. kr., og verður sá liður þá samtals 700 þús. kr. Að tilhlutan ríkisstj. leggur fjvn. til, að ákveðið verði, að til minningar um forsætisráðherrahjónin, dr. Bjarna Benediktsson og frú Sigríði Björnsdóttur ásamt ungum dóttursyni þeirra, sem fórust svo sem kunnugt er í eldsvoða á Þingvöllum á s. l. sumri, verði gefið andvirði 10 eininga í væntanlegum hjónagarði, sem reisa á við Háskóla Íslands. Samkv. upplýsingum, sem n. aflaði sér, er gert ráð fyrir, að verðgildi hverrar einingar miðað við núverandi verðlag verði um 810 þús. kr. Leggur því n. til, að inn verði tekin í þessu skyni sem fyrsta greiðsla fjárveiting að upphæð 3 millj. kr. Í fjárl. yfirstandandi árs voru veittar 250 þús. kr. til Örnefnastofnunar. Kemur fjárhæð þessi fram í heildarfjárveitingu til Þjóðminjasafns Íslands samkv. sundurgreiningu í viðfangsefnum þeirrar stofnunar. Í ljós hefur komið, að umræddur fjárlagaliður í frv. hefur af vangá fallið niður. Leggur því n. til, að inn verði tekin fjárveiting til Þjóðminjasafnsins að upphæð 300 þús. kr., sem er ætlað að standa undir kostnaði vegna Örnefnastofnunarinnar. Þá er lagt til, að framlag til bæjar- og héraðsbókasafna hækki um 2 millj. kr., og er þá gert ráð fyrir, að unnt verði að auka verulega bókakaup til hinna ýmsu bókasafna víðs vegar um landið. Við liðinn heiðurslaun listamanna er lagt til, að heiðurslaun listamanna samkv. ákvörðun Alþ. hækki um 239 þús. kr., og verður þá sá liður samtals að upphæð Í millj. 925 þús. kr., og skal þeirri upphæð skipt milli 11 tiltekinna listamanna þannig, að í hlut hvers koma 175 þús. kr. Þá er einnig lagt til, að liðurinn 982 19 listamannalaun hækki um 500 þús. kr. og verði þá samtals 5 millj. 630 þús. kr. Til Náttúrugripasafns Neskaupstaðar hækkar fjárveiting um 25 þús. kr., og er það til samræmis við það, sem veitt er til annarra sambærilegra safna. Hjálparsveitir skáta, sem nú eru orðnar 10 talsins, höfðu í fjárl. yfirstandandi árs fjárveitingu að upphæð 300 þús. kr. Hvort tveggja er, að starfsemi hjálparsveitanna, sem fyrir voru, hefur aukizt verulega og einnig hafa nýjar hjálparsveitir bætzt við. Það, sem mest háir starfsemi hjálparsveitanna er, að þær búa við ófullnægjandi útbúnað til starfsemi sinnar. Slíkur útbúnaður, sem hér þarf til að koma, eru margs konar tæki, sem kosta verulega fjármuni. N. leggur því til, að liðurinn til hjálparsveita skáta hækki um 100 þús. kr. og verður þá samtals 400 þús. kr. Þá hefur n. gert till. um skiptingu á fjárupphæð, sem er í fjárlagafrv., 600 þús. kr., en það eru byggingarstyrkir til dagheimila. Um skiptinguna vísast til þess, er fram kemur á þskj. 268. Til samtaka íslenzkra kennaranema hækkar fjárveiting í 30 þús. kr. Frá nemendaráði Stýrimannaskólans í Reykjavík barst n. erindi, þar sem þess er farið á leit, að Alþ. veitti nokkurri fjárupphæð til Styrktarsjóðs nemenda Stýrimannaskólans í Reykjavík. Sjóður þessi var upphaflega stofnaður af nemendum Stýrimannaskólans árið 1921. Er hlutverk sjóðsins að styrkja nemendur vegna veikinda og enn fremur að styrkja efnalitla nemendur, sem vegna fjárskorts áttu erfitt með að ljúka námi. Þrátt fyrir það, að sjóðurinn er á næsta ári um hálfrar aldar gamall, er höfuðstóll hans í dag aðeins 400 þús. kr. Það er till. n., að inn verði tekinn nýr liður sem framlag til þessa sjóðs að upphæð 300 þús. kr. Ég tel hins vegar rétt að láta það koma fram í þessu sambandi, að það er skoðun fjvn., að nemendur Stýrimannaskólans og Vélskóla Íslands eigi að eiga aðgang að námslánum úr hinum almenna lánasjóði islenzkra námsmanna. Það verður að teljast eðlilegt, að þessir nemendur, svo mikið sem öll íslenzka þjóðin á undir starfi þeirra komið, sitji ekki við skarðari hlut í þessum efnum en nemendur annarra skóla. Að vísu er hér ekki um langskólanám að ræða, en á hitt má aftur benda, að nemendur þessir eru í flestum tilfellum búnir að stofna heimili og hafa af þeim sökum erfiðari fjárhagsgrundvöll, og þeir eru einnig að venju nokkru eldri heldur en nemendur annarra framhaldsskóla. Þá kemur næst till. n. um 250 þús. kr. fjárveitingu til safnahúss á Húsavík. Er þessi fjárveiting í tilefni af sérstöku afmæli, sem haldið var upp á í tilefni af því að talið er, að liðin séu um 11 hundruð ár frá fyrstu byggð á Húsavík. Við utanrrn. hækka önnur rekstrargjöld um 100 þús. kr., en það er í samræmi við það, sem ég greindi áðan frá varðandi rekstur bifreiðar. Þá er lagt til, að inn verði teknir tveir nýir liðir við þetta rn. Það er til Flóttamálastofnunar Sameinuðu þjóðanna, 800 þús. kr., og tillag til Eftirlitsnefndar Sameinuðu þjóðanna með alþjóðasamningi um afnám kynþáttamisréttis, 88 þús. kr. Til Búnaðarfélags Íslands er lagt til, að liðurinn önnur rekstrargjöld hækki um 500 þús. kr. Var hér um vanáætlun að ræða. Tilraunastöðin á Skriðuklaustri. Lagt er til, að framlag vegna viðhalds hækki um 300 þús. kr. og til byggingar dýralæknisbústaða er lagt til, að fjárveiting hækki um 300 þús. Liðurinn fyrirhleðslur er lagt til, að hækki um 150 þús. kr. Er hér um nokkrar smærri framkvæmdir að ræða, sem ekki var lokið athugunum á við 2. umr. Þá er till. í 6 liðum varðandi landþurrkun að upphæð samtals 380 þús. kr. og vísast til þess, er fram kemur á sérstöku yfirliti á þskj. 268. Þessu næst er lagt til, að inn verði teknir nýir liðir, þ. e. til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands 2½ millj. kr. og til súgþurrkunar einnig 2½ millj. kr. Varðandi veðdeild Búnaðarbanka Íslands er það að segja, að veðdeildin hefur um langt tímabil haft erfiðan rekstrargrundvöll. Byggist það sérstaklega á því, að veðdeildin hefur haft til starfsemi sinnar lánsfé, sem greiddir hafa verið af hærri vextir en gildir um útlán veðdeildarinnar. Það má raunar segja, að hér gegni svipuðu máli og áður átti sér stað um aðra lánasjóði landbúnaðarins, meðan stöðugt gekk á höfuðstólinn í starfsemi þeirra. Gera má ráð fyrir, að þessi fjárveiting til veðdeildar Búnaðarbankans, sem væntanlega verður þá framvegis fastur liður í fjárlögum, verði til þess að rétta nokkuð við rekstrarafkomu deildarinnar. Til Efnarannsóknastofu Norðurlands er lagt til, að fjárveiting hækki um 100 þús. kr. Til félagssamtakanna Landvernd er lagt til, að fjárveiting verði 150 þús. kr., en í því sambandi er rétt að geta þess, sem ég tók fram við 2. umr. málsins, að starfsemi þessi fái ókeypis fræ og áburð til landgræðslustarfsemina frá Landgræðslustofnuninni, enda verði allt það starf, sem hér um ræðir, skipulagt í samræmi við heildarframkvæmdir Landgræðslunnar. Þá er till. um 150 þús. kr. fjárveitingu til eftirlits með rækjuveiði. Svo sem kunnugt er, hafa veiðar þessar nú að undanförnu vakið almenna athygli, vegna þess að í ljós hefur komið, að um verulega rányrkju annarra fiskistofna getur verið að ræða og því brýn nauðsyn, að strangt eftirlit sé haft með veiðunum. 150 þús. kr. eru að sjálfsögðu ekki stór fjárupphæð til þess að verja í þessu skyni. En þess verður þá að vænta, að stofnunin sjái sér fært að verja einhverju til viðbótar af því fjármagni sem hún hefur með höndum, ef þess gerist þörf. Hér er hins vegar orðið við þeirri beiðni um fjármagn, sem fram á var farið. Til þjóðkirkjunnar er lagt til, að liðurinn kirkjubyggingasjóður hækki um 1 millj. kr. og verði þá alls 3 millj. kr. til kirkjubyggingasjóðs. Til vatnsveitna samkv. l. er lagt til, að fjárveiting hækki um 2½ millj. Þar af er til þess ætlazt, að til Vatnsveitu Vestmannaeyja gangi 2 millj. kr. til viðbótar því, sem áður var ákveðið, en að öðru leyti hækkar þá liðurinn um 500 þús. kr. Þessu næst er till. um 180 þús. kr. fjárveitingu undir liðnum aðrar vatnsveitur. Hér er um smáupphæðir að ræða til nokkurra býla, sem ekki falla undir hin almennu vatnsveitulög, en sem eiga við sérstaka erfiðleika að stríða varðandi vatnsöflun. Orlofsheimili verkalýðssamtakanna, þar er lagt til, að fjárveiting hækki um 1 millj. kr. og verði þá liðurinn samtals 2 millj. 800 þús. kr. Til Styrktarfélags vangefinna er till. um 75 þús. kr. hækkun fjárveitingar. Rekstrarstyrkur til sjómannaheimila er lagt til, að hækki um 100 þús. kr. og að inn verði tekinn nýr liður, orlofsheimili húsmæðra í Gullbringu- og Kjósarsýslu og Keflavík, að upphæð 200 þús. kr. Vegna fyrirhugaðra blóðrannsókna ungbarna er till. um 300 þús. kr. fjárveitingu. Með þeirri upphæð er ætlað að hefja víðtækar rannsóknir allra nýfæddra barna á landinu til þess að komast að því, hvort um sé að ræða vissan hvataskort í blóðinu, sem gæti haft í för með sér andlegan og líkamlegan vanþroska barnanna. Erindi um þetta mál, sem ritað er af prófessor Kristbirni Tryggvasyni, barst n. fyrir fáum dögum. Telur n., að hér sé um mikilsvert mál að ræða og hefur því leyft sér að leggja til, að umrædd fjárveiting verði veitt, enda verði þær rannsóknir, sem hér um ræðir, skipulagðar í samráði við heilbrmrn. Þá koma næst till. n. um auknar fjárveitingar til byggingar sjúkrahúsa og læknamiðstöðva, en samtals nemur hækkunin 8 millj. 700 þús. kr., en um skiptingu varðandi einstakar framkvæmdir vísast að öðru leyti til þess, sem fram kemur á þskj. 268. Til viðbótar því leggur n. til að byggingarstyrkur til St. Jósefsspítala i Landakoti hækki um 2 millj. kr. Þá leggur n. til, að til að bæta héraðslæknisþjónustu hækki fjárveiting um 250 þús. kr., til lækningatækja um 75 þús. kr. og liðurinn vegna héraðshjúkrunarkvenna er lagt til, að hækki um 200 þús. kr. Liðurinn elliheimili, þ. e. rekstrarstyrkur til elliheimilanna er lagt til, að hækki um 240 þús. kr. og verður þá heildarfjárveiting 1 millj. 440 þús. kr. Mun það svara til þess, að í hlut hvers elliheimilis, sem rekstrarstyrks nýtur komi um 100 þús. kr. Þá leggur n. til, að framlag til gæzluvistarsjóðs hækki um 2 millj. kr. og verði þá 12 millj. kr. Hér er hins vegar um 3 millj. 700 þús. kr. hækkun að ræða frá því, sem er í fjárl. yfirstandandi árs. Næst er till. n. um styrktarfé og eftirlaun embættismanna og styrktarfé og ýmis eftirlaun ekkna og vísast í því sambandi til þess, er fram kemur á sérstöku yfirliti á þskj. 268. Þá leggur n. til, að inn verði tekinn nýr liður til styrktar dagblöðum að upphæð 1.2 millj. kr. Til orlofsheimilis Bandalags starfsmanna ríkis og bæja er till. um 2 millj. kr. hækkun fjárveitingar, sem verður þá samtals 4.5 millj. kr. Varðandi liðinn 999 03 er lagt til, að liðurinn orðist svo: „Til kaupa á 300 eintökum af hverju dagblaði og aðalmálgagni Samtaka frjálslyndra og vinstri manna.“ En till. n. er, að þessi fjárlagaliður hækki um 350 þús. kr. og verði þá samtals 3½ millj. kr. Þá er næst brtt. varðandi vegagerð. Þar hækkar gjaldfærður stofnkostnaður um 5 millj., en það er, eins og ég hef áður skýrt frá, vegna hækkunar á tekjum í sambandi við söluskatt af bensíni. Til viðhalds vita er till. um hækkun, sem nemur 400 þús. kr. og liðurinn hafnarmannvirki og lendingarbætur er lagt til, að hækki um 2 millj. kr., en það er fjárveiting vegna fyrirhugaðra dráttarbrautarframkvæmda í Hafnarfirði. Þá er lagt til, að liðurinn sjóvarnargarðar hækki um 100 þús. kr., en það er vegna framkvæmda í Borgarfirði eystra og Grenivík, 50 þús. kr. á hvorum stað. Að lokum koma brtt. n. við 6. gr. frv. Það er fyrst við III, að í stað „Blindravinafélags Íslands“ komi: Blindrafélagsins í Reykjavík, en hér er aðeins um leiðréttingu að ræða. Við VII: Í stað „25 aura“ komi: 40 aura, en það eru tekjur þær, sem Krabbameinsfélag Íslands fær af hverjum seldum vindlingapakka. Þá er lagt til, að inn komi eftirtaldir nýir liðir á 6. gr. frv.: a. Að greiða á matsverði öll hlutabréf í Áburðarverksmiðjunni hf., enda semjist við þá aðila, sem þegar hafa gert samning um sölu bréfa sinna, að andvirðið greiðist á 5 árum. b. Að endurgreiða aðflutningsgjöld af snjóbifreið, sem Hellulæknishérað hyggst kaupa. c. Að ábyrgjast allt að 10 millj. kr. lán fyrir Orkusjóð til jarðborana á Krýsuvíkur- og Trölladyngjusvæðinu. d. Að ábyrgjast allt að 15 millj. kr. lán fyrir félagið Heilsuræktin, Reykjavík, enda gefi félagið yfirlýsingu um það, að ef félagið verður lagt niður, þá skuli eignum félagsins ráðstafað af heilbrigðisstjórn ríkisins til félags eða stofnunar, samkv. 17. gr. núgildandi laga félagsins. Hér er um starfsemi að ræða, sem n. skipaði í sérstaka undirnefnd til þess að kanna þetta mál. Félagsskapur þessi hefur með höndum víðtæka starfsemi á sviði heilsuræktarmála. Þarna starfa nú um 16 læknar, sem vinna störf sín öll í sjálfboðavinnu, og þeir, sem verða aðnjótandi þess, sem þarna fer fram til heilsuræktar og heilsubótar, fá sína fyrirgreiðslu með mjög vægu verði. En eins og kemur fram í till. n., þá er sá fyrirvari, sem hér er um, að fari svo, að þessi félagsstofnun hætti störfum, renna allar eignir félagsskaparins til ríkisins, og er það í samræmi við núgildandi lög þessa félagsskapar. Það er beinlínis gert ráð fyrir því, ef til þessa kæmi, og var að sjálfsögðu grundvöllur fyrir því, að hægt væri að verða við þessari umsókn þeirra um þessa ríkisábyrgð. Þá kemur næst e-liðurinn. Það er að endurgreiða Rafveitu Snæfjallahrepps aðflutningsgjöld og söluskatt af vélum og tækjum til væntanlegrar virkjunar í Blævardalsá í Nauteyrarhreppi. f. Að selja Rafveitu Vestmannaeyja neðansjávarstrenginn milli lands og Eyja og einnig raflínuna úr Landeyjasandi að Hvolsvelli, ásamt tilheyrandi útbúnaði (spennistöðvum). Enn fremur að selja Andakílsárvirkjun raflínustrenginn, sem liggur frá aðveitustöðinni við Elliðaár til Akraness yfir Hvalfjörð. Söluverð mannvirkjanna verði kostnaðarverð að frádregnum eðlilegum afskriftum. g. Að selja sendiherrabústaðinn í Kaupmannahöfn og kaupa annað nýrra og hentugra húsnæði, að fengnu samþykki fjvn. Alþ. h. Að endurgreiða Norræna húsinu í Reykjavík aðflutningsgjöld af einni bifreið, sem nota skal vegna rekstrar hússins. i. Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af vélum og efni til stækkunar Andakílsárvirkjunar. j. Að selja fasteignina Hof á Eyrarbakka. k. Að selja áhaldageymslu og íveruskála Vegagerðar ríkisins við Upphéraðsveg ásamt tilheyrandi lóðarréttindum. l. Að gerast fyrir hönd ríkissjóðs hluthafi í hlutafélagi um kaup og rekstur flóabáts, sem þjóni núverandi farsvæði Norðurlandsbáts, og skal hlutur ríkissjóðs vera allt að 50%, enda náist samkomulag um aðild sveitarfélaga eða annarra aðila um viðunandi rekstrargrundvöll. m. Að taka lán í Seðlabanka Íslands, allt að 10 millj. kr., til þess að greiða aukið framlag til Hinnar alþjóðlegu framfarastofnunar. n. Að taka lán, að fjárhæð allt að 260 millj. kr. eða jafnvirði hennar í erlendum gjaldeyri, og endurlána fé þetta Vegasjóði, 200 millj. kr. til lagningar hraðbrauta og 60 millj. kr. til vegaframkvæmda samkv. samgönguáætlun fyrir Austurland. Varðandi tvo þessa síðustu liði, um lántökuna í Seðlabankanum og lán vegna vegaframkvæmdanna, mun hæstv. fjmrh. gera nánari grein fyrir þeim till. hér á eftir. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þeim till., sem fjvn. hefur leyft sér að flytja við þessa umr. um fjárlagafrv. Ég vænti, að hv. alþm. veiti till. n. stuðning og samþykki þær, en af því mun leiða, að á greiðsluyfirliti ríkissjóðs munu verða eftirfarandi breytingar. Gjöld verða 11 milljarðar 18 millj. og 84 þús. kr. Tekjurnar verða 11 milljarðar 534 millj. og 706 þús. kr. Tekjur umfram gjöld verða þá 516 millj. 622 þús. kr. Lánahreyfingar út eru óbreyttar með mismun, sem nemur 241 millj. 75 þús. kr. Greiðslujöfnuður verður þá þannig, að á rekstrarreikningi verða tekjur umfram gjöld 516 millj. 622 þús. og á lánahreyfingum út mismunur upp á 241 millj. 75 þús. kr. og greiðsluafgangur þá 275 millj. 547 þús. kr.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlagafrv. gerði ég grein fyrir afstöðu minni hl. n. svo og fyrir afstöðu Framsfl. sérstaklega til fjárlagafrv. og stefnu ríkisstj. við fjárlagagerðina og í efnahagsmálum. Ég mun því ekki við þessa umr. fara að endurtaka neitt af því. Um afstöðu okkar minni hl.-manna til þeirra till., sem n. flytur nú sameiginlega, höfum við þann sama fyrirvara, sem við höfðum við afgreiðsluna við 2. umr. fjárlagafrv. Ég tel, að þessar till., sem koma frá n. núna, séu flestar til bóta frá því, sem áður var, og ýmsir málaflokkar hafa nú fengið þar meiri áheyrn heldur en var við 2. umr. fjárlagafrv. T. d. vil ég geta þess, að á heilbrigðismálunum var verklega tekið nú á milli umr., og svo hafa skólamálin einnig komið hér til afgreiðslu hvað nýbyggingar snertir og þær framkvæmdir, sem er hægt að halda áfram að undirbúa. Um einstakar till. ætla ég ekki að fara að ræða sérstaklega, enda ekki ástæða til þess. Hins vegar vil ég geta þess í sambandi við heimildargr., g-liðinn, að ég er enginn áhugamaður fyrir því að selja sendiherrabústaðinn í Kaupmannahöfn, og þegar það mál var til meðferðar hjá undirnefnd fjvn. í sumar og gert ráð fyrir kaupum á húsi, sem þá var ákveðið tilboð um, þá var það stoppað af undirnefndinni, að til þeirra framkvæmda yrði farið. Hins vegar er hér heimild til að gera þetta og sú heimild er þó bundin því, að fjvn. Alþ., þeir, sem í henni verða, þegar þetta mál kann þá að koma til meðferðar, samþykki þessa ráðabreytni og með því fororði var heimildin gefin. Við þessa umr. munum við í minni hl. flytja sameiginlega aðeins eina till., þar sem við endurflytjum ekki till. í heilbrigðismálunum vegna þeirra breytinga, sem urðu á milli umr. Það verður því að segja, að þessi eina till. okkar sýnir mikla hófsemi og raunar má segja of mikla hófsemi við svo fyrirferðarmikil fjárlög, sem hér er verið að afgreiða. En þessi eina till. er flutt á þskj. 279 og hún gerir ráð fyrir því að hækka styrk þann, sem nemendur úr strjálbýli eiga að fá til framhaldsnáms, úr 12 millj. í 25 millj. kr. Á yfirstandandi ári var þetta 10 millj. og það er kunnara en frá þurfi að segja, að það gekk mjög erfiðlega að skipta þessu og nemendur í heimavistarskólum voru alveg hafðir hér útundan. Þetta mál var til meðferðar eða til umr. á sveitarstjórnaþingi því, sem haldið var í september s. l. Ég var á því þingi og ég minnist þess, að hæstv. menntmrh. hafði orð á þessu eða ræddi þennan þátt, sem var verulega ræddur á þinginu, og gat þess, að þetta hefði verið hækkað um 20%, en mundi ábyggilega verða hækkað í meðferð þingsins meira heldur en fram væri komið, og það var ekki annað að heyra á hæstv. ráðh. en hann væri fylgismaður þess, að það yrði gert. Þegar fram fór fsp. út af framkvæmd þessa máls á árinu 1970, vék ég að því, hvernig með þá nemendur væri farið, sem stunduðu nám í heimavistarskóla, og hæstv. menntmrh. tók undir það, að hann skyldi láta athuga það betur, ef afgangur yrði af fjárveitingunni í ár, nota það til þess að bæta þeirra aðstöðu og ég gat ekki skilið annað en taka ætti það mál til meðferðar síðar. Með þessari fjárveitingu, sem hér er lagt til, að hafa þetta aðeins 12 millj., verður enn þá verra að standa að þessu máli heldur en nú er. Nemendunum hefur fjölgað og verðlagið í landinu hefur hækkað fyrir þetta fólk ekkert síður en aðra þegna þjóðfélagsins. Ég verð því að treysta því í lengstu lög, að þessu máli verði sinnt hér á hv. Alþ. Ég harma það, að það skyldi ekki nást samstaða um þetta mál í hv. fjvn. og veit, að það hefur verið fyrir áhrif frá stjórnvöldum, að svo var ekki. En ég geri og við í minni hl. gerum enn á ný tilraun til þess að fá hlustað á þetta mál, því að hér er sannarlega um réttlætismál að ræða og fyrst það var farið að sinna þessu máli, eins og gert var á þinginu í fyrra, þá er furðulegt, að það skuli ekki vera betur að því staðið en nú er gert. Ég treysti því enn á ný á það, að hv. alþm. láti sig þetta mál skipta og hækki þessa fjárhæð frá því, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Og mig undrar það sannarlega, ef hæstv. menntmrh. virðir ekki meira sínar eigin yfirlýsingar en svo, að þrátt fyrir það, sem hann sagði á sveitarstjórnaþinginu í sumar í áheyrn sveitarstjórnarmanna af öllu landinu, skuli hann ekkert sinna þessu máli. Ég treysti því, að hann geri það, hæstv. ráðh., við afgreiðslu þessarar 3. umr. Eins og fram kom í ræðu hv. 2. þm. Vesturl., formanns fjvn., er frv. nú til afgreiðslu án þess að vitað sé enn þá, hvað mikla fjárhæð þarf til þess að mæta hækkun á launum opinberra starfsmanna. Þetta er mjög svo mikill ljóður á afgreiðslu fjárlagafrv., að svo veigamikill þáttur í starfsemi ríkisins sem þessi skuli nú liggja utan dyra. Fjárlagafrv. er nú með 235 millj. kr. greiðsluafgangi. Ekki er séð eða vitað, hve mikið þarf af þessu að ganga til þess að greiða þessi laun, og þess vegna er í raun og veru rennt blint í sjóinn með það, hver hinn raunverulegi afgangur fjárlagafrv. er. Hér er um mjög alvarlegan hlut að ræða að afgreiða fjárlagafrv. án þess að svo veigamikill þáttur sem þessi liggi ljós fyrir. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. En ég vil endurtaka það, sem ég sagði hér áðan, þar sem ég sé, að hæstv. menntmrh. er nú kominn hér í d., að ég treysti því, að hann sé minnugur þess, sem hann sagði á sveitarstjórnaþinginu í sumar, að það mundi í meðförum Alþ. verða hækkuð fjárveiting til að jafna aðstöðu nemenda úr strjálbýli vegna framhaldsnáms. Og ég tel það alveg óviðunandi, að það skuli enn á ný vera stefnt að því að láta nemendur í heimavistarskólum verða alveg utan þess að njóta þessarar aðstoðar. Og ég treysti því hv. Alþ. til þess að samþykkja þessa einu, mjög svo hófsömu till. okkar í jafnmiklu ágætismáli sem þetta er.



Herra forseti. Sem betur fer er nú afgreiðsla fjárl. að komast á lokastig, og ég vil enn við þessa umr. láta í ljós þakkir mínar til hv. fjvn. fyrir hennar störf og þá samstöðu, sem orðið hefur í n. yfir höfuð að virðist vera um þær brtt., sem gerðar eru og sem allar í meginatriðum hafa verið gerðar í fullu samráði við mig og ég hef því ekkert við að athuga á neinn hátt. Það eru nokkur einstök atriði, sem ég vildi minnast á við þessa umr., því að ég tek undir það, sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði, að hér er hvorki staður né stund til þess að fara að ræða almennt um fjárl. málefnalega. Það var gert við 2. umr. og þarflaust að endurtaka það og vona ég, að við getum því við þessa umr. haldið okkur við þær till., sem fyrir liggja, og þau sérstöku atriði, sem nauðsynlegt er að taka til athugunar. Fyrst vildi ég víkja að tveimur síðustu heimildatill. við 6. gr. frv. Fyrri till. er um það, að heimilað sé að taka lán í Seðlabanka Íslands, allt að 10 millj. kr., til að greiða aukið framlag til Hinnar alþjóðlegu framfarastofnunar (lDA), sem eins og hv. þm. er kunnugt um er ein af dótturstofnunum Alþjóðabankans. Þessi stofnun gegnir geysilega mikilvægu hlutverki og í sívaxandi mæli hefur starfsemi hennar beinzt að því að aðstoða þróunarlöndin með mjög hagkvæmum lánveitingum og styrkjum til þess að byggja upp efnahagslíf sitt og menningarlíf. Starfsemi þessarar stofnunar hefur, eins og ég sagði, aukizt mjög stórlega á síðustu árum, sérstaklega undir forustu núverandi forseta Alþjóðabankans, McNamara, sem hefur lagt geysimikla áherzlu á það að veita aðstoð í gegnum þessa dótturstofnun bankans, og það er ætíð svo á aðalfundum Alþjóðabankans, að það er umfram allt starfsemi þessarar stofnunar, sem af hálfu fulltrúa þróunarlandanna er lögð áherzla á að efla og sem þróunarlöndin binda vonir sínar við. Það hefur oft verið um það rætt, að við Íslendingar ættum að styðja þróunarlöndin og hafa verið uppí ýmsar till. um það. M. a. er nú á Alþ. sérstakt frv. um það efni, sem gera má ráð fyrir að verði samþ. Ég hef áður látið í ljós þá skoðun, að gagnlegasta aðstoð, sem við gætum veitt þróunarlöndunum, væri sú að styrkja IDA, þá stofnun, sem hér er um að ræða. Við erum nú þegar meðlimir í IDA ásamt öllum öðrum þátttökulöndum Alþjóðabankans. En meðlimalöndum IDA er skipt í tvo flokka, þ. e. I. og II. flokks lönd og við erum enn þá í II. flokki styrktarlanda IDA. Við höfum greitt að fullu framlag okkar sem slíkir, en þess hefur hvað eftir annað verið óskað af forráðamönnum Alþjóðabankans, að við gerðumst I. flokks land, sem kallað er, þ. e. a. s. veittum aðstoð í samræmi við þá sérstöku aðstoð, sem veitt er af hinum sérstaka hópi styrktarlanda stofnunarinnar. Og í þeim hópi eru öll hin Norðurlöndin og öll hin efnaðri lönd heims. Og á það hefur verið bent af Alþjóðabankanum hvað eftir annað, að þó að við að vísu værum fáir og smáir hér, væri því víðs fjarri, að við værum nokkurt þróunarland efnahagslega og ættum að vera í þessum flokki. Síðustu árin höfum við bent á erfiðleika okkar í efnahagsmálum, sem væru því til hindrunar, að við gætum gerzt hér aðilar að, en nú er það skoðun ríkisstj., að rétt sé, að Ísland færist upp í styrktarland eða I. flokks styrktarland IDA, sem mun kosta væntanlega á þessu ári, þó ekki víst, að það þurfi að greiða það nú og því er það sett í heimildargrein, 10 millj. kr., sem er þriðjungurinn af því framlagi, sem nú er verið að safna, sem er þriðja aukaframlag til stofnunarinnar. Og mundi hlutur Íslands í því nema samtals 30 millj. kr. Þessi skýring taldi ég rétt, að kæmi sérstaklega fram hér varðandi þetta atriði, þar sem í þessu felst í senn heimild til lántöku og heimild til þess, að Ísland gerist I. flokks styrktarland þessarar mikilvægu stofnunar við þróunarlöndin og sem ég vil einnig benda á, að Alþjóðabankinn leggur mjög mikið upp úr, að við gerum og má segja, að að vissu leyti sé því hér um að ræða atriði, sem komi okkur sjálfum að gagni, vegna þess að við þurfum mikið til Alþjóðabankans að sækja, og tel ég því, að það skipti miklu máli, að við sinnum óskum bankans að þessu leyti um leið og við gerum ótviræða skyldu okkar í því að styðja þróunarlöndin. Varðandi síðasta lið heimildartill. við 6. gr., sem er í því fólginn að heimila lántöku að heildarupphæð 260 millj. kr. eða jafnvirði hennar í erlendum gjaldeyri, er það að segja, að hér er um tvíþætt mál að ræða. 200 millj. af þessari fjárveitingu er ætlað að gangi til hraðbrauta. Það er þegar áfallin 150 millj. kr. skuld vegna hraðbrautaframkvæmda á þessu ári, sem ekki greiðist af lánsfé Alþjóðabankans og er í sambandi við hraðbrautarlagninguna hér austur fyrir fjall. Í hraðbrautaáætluninni er jafnframt gert ráð fyrir því, að unnið verði að öðrum hraðbrautaframkvæmdum, þó að vísu í smáum stíl sé, umfram þær stóru framkvæmdir, sem hér er talað um á Vesturlandsvegi og Austurlandsvegi, en það er fyrst og fremst í grennd við Akureyri, þar sem er orðið mjög erfitt um vik, ef ekki verður ráðizt í veigamiklar lagfæringar á einmitt þeim vegarkafla, sem ætlunin er, að verði í hraðbrautaflokki, og er gert ráð fyrir því, að eitthvað verði unnið að þeim málum nú á þessu sumri og hluti af þessu fé gangi þá til þess að fjármagna þá framkvæmd. Í þriðja lagi er hér vikið að máli, sem ekki hefur verið gerð grein fyrir hér á þingi áður og ég tel því nauðsynlegt að víkja að, en þar er rætt um, að 60 millj. komi til vegaframkvæmda samkv. samgönguáætlun fyrir Austurland. Ég hygg að vísu, að að þessu hafi verið vikið hér áður á hinu háa Alþ., að unnið væri að samgönguáætlun fyrir Austurland, sem er framkvæmdaáætlun í framhaldi af áður gerðum áætlunum, annars vegar samgönguáætlun Vestfjarða og hins vegar atvinnumálaáætlun fyrir Norðurland, og er fyrir alllöngu síðan hafinn undirbúningur að þessari vegaframkvæmdaáætlun fyrir Austurland í samræmi við óskir Atvinnujöfnunarsjóðs, sem gert er ráð fyrir, að hafi með höndum þessa áætlanagerð, þó að vísu bæði samgönguáætlun Vestfjarða og áætlunin fyrir Norðurland hafi verið til komin, áður en Atvinnujöfnunarsjóður fékk þetta hlutverk og væru því unnar á vegum ríkisstj., en það skiptir ekki meginmáli. Þessari áætlunargerð er nú að ljúka, og það hefur ætíð verið á það lögð áherzla og verið svo framkvæmt í sambandi við þær tvær áætlanir, sem ég áður vék að, að kappkosta, að áætlanir þessar yrðu ekki neitt pappírsplagg, heldur yrði þegar hafizt handa um framkvæmd þeirra, en þær ekki lagðar niður í skúffu, og þó að ekki hafi endanlega verið gengið frá þessari áætlun og Atvinnujöfnunarsjóður ekki endanlega samþykkt hana né heldur ríkisstj., þá þykir samt vera rétt að gera hér ráð fyrir því, að hafizt verði handa um framkvæmd þessarar áætlunar þegar á næsta ári og það má gera ráð fyrir, að áætlun þessi muni kosta samtals um 300 millj. kr., sem mundi skiptast á 5 ár og mundi þá verða 60 millj. kr., sem kæmi til framkvæmda á árinu 1971. Þetta eru þau tvö atriði, sem ég vildi sérstaklega geta um í sambandi við till. þær, sem fluttar eru af hálfu n., og skýra. Þá tel ég rétt, að það komi fram í sambandi við brtt. þá, sem gerð er varðandi dagblöðin, að henni er skipt í tvennt, þeirri till.: Annars vegar um kaup á 300 eintökum af dagblöðunum, og jafnframt hef ég lagt áherzlu á, að það kæmi fram sú skoðun, hvort rangt væri að farið varðandi það, sem þegar hefur verið framkvæmt, að kaupa einnig í því sambandi höfuðmálgagn þess þingflokks, sem ekki hefur dagblað, þ. e. a. s. Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, og því tel ég rétt, að það komi greinilega fram í fjárlagaheimildinni, þannig að ég verði ekki sökum borinn fyrir að hafa í frammi neina óhæfu í því efni. Í annan stað tel ég ekki auðið að fallast á að kaupa meira en 300 eintök og því verði það að liggja ljóst fyrir, ef menn vilja, að veittur verði frekari styrkur í því efni, þá verði það veitt sem beinn styrkur, og þess vegna er þessari upphæð skipt. Ég skal hins vegar geta þess, að hin upphæðin er miðuð við 300 eintök, þannig að þótt einhver verðbreyting verði á blöðunum, þá mun ekki verða lækkuð sú eintakatala, heldur mun það leiða þá aðeins til hækkunar á því framlagi. Þannig mun ég framkvæma þá heimild, ef veitt verður. Í þriðja lagi er rétt, að það komi fram hér, að í sérstakri athugun er sérstök aðstoð við þingflokkana, en ég vék að því í sambandi við, þegar þessi mál voru til umr. á síðasta þingi, að það væri eðlilegra, að þetta væri tekið upp að einhverju leyti sem aðstoð við þingflokkana og það hefur, að ég hygg, orðið um það samkomulag, að á framhaldsþinginu verði undirbúin eða fyrir framhaldsþingið verði undirbúin sérstök löggjöf, sem geri ráð fyrir aðstoð við þingflokkana með sérstökum hætti, sem ég sé ekki ástæðu til þess að víkja efnislega nánar að hér, en tel rétt aðeins, að komi fram hér til skýringar því, að þessi upphæð, sem hér er veitt dagblöðunum sem slíkum, er ekki jafnhá eins og upphæðin var, sem veitt er í fjárl. ársins í ár. En það ber að skilja með hliðsjón af því, að þess er að vænta, að sérstök aðstoð verði veitt þingflokkunum og hef ég talið nauðsynlegt að setja um það sérstaka löggjöf. Varðandi horfurnar um jöfnuð á fjárlagafrv., eins og nú standa sakir, er það að segja, að enn eru þar ekki öll kurl til grafar komin, því að eins og hv. 3. þm. Vesturl. vék hér réttilega að, er ekki enn þá lokið samningum við opinbera starfsmenn. Og meðan þeim er ekki lokið hef ég ekki talið rétt að taka inn í frv. neina sérstaka tölu í sambandi við kostnað af þeim samningum, en hins vegar er óneitanlega greiðsluafgangur frv. við það miðaður, að það sé hægt að rísa undir þeim tilkostnaði. Og enda þótt ég vilji ekki á þessu stigi nefna ákveðna tölu í því sambandi, þá er það skoðun mín, að með þeim greiðsluafgangi, sem er á frv., muni takast að jafna þann nettókostnað, sem verður á útgjöldum ríkissjóðs vegna samninganna við opinbera starfsmenn, en hins vegar sé ekki um að ræða neinn frekari afgang á fjárlagafrv. og því sé ekki auðið að hækka útgjöld ríkissjóðs meira, heldur verði að skilja eftir þennan afgang. Ég segi hér nettó, ég geri ráð fyrir, að útgjaldaaukningin verði hærri brúttó. En á móti kemur það, að niður munu verða felldar ýmsar aukagreiðslur, sem þróazt hafa á síðustu árum vegna bágborinna launakjara ýmissa hópa opinberra starfsmanna. Hér hafa áður verið til umr. á Alþ. aukagreiðslur, sem veittar hafa verið t. d. ríkisforstjórum. Þetta hefur einnig átt við um ýmsa sérfræðinga og starfshópa, og ákveðið er, að allt slíkt falli niður við tilkomu þeirra samninga, sem nú verða gerðir, og ég vonast til, þó að það sé rétt að fullyrða ekkert um það fyrr en allt er endanlega til skila komið og menn hafa sett nöfn sín undir samninga, að samningar náist nú fyrir þessa helgi, ef ekkert óvænt kemur fyrir. En þetta tel ég nauðsynlegt, að komi fram hér, bæði vegna þess að þm. eiga að sjálfsögðu rétt á að fá að vita um þetta atriði svo gerla sem auðið er og einnig vegna hins, að nauðsynlegt er í sambandi við brtt. að gera sér grein fyrir því, að þó að hér sýnist vera um töluvert mikinn greiðsluafgang að ræða, þá er sá greiðsluafgangur ekki til, og það hlýtur að marka afstöðuna til þess, hvort auðið er að fallast á hækkun fjárlagafrv. frá því, sem gert er ráð fyrir í till. fjvn. Það tel ég sem sagt ekki auðið og get bætt við þar því miður, vegna þess að sumar hugmyndir, sem uppi hafa verið, óskir um útgjöld, eru vissulega þess eðlis, að það hefði verið ánægjulegt að geta sinnt þeim, en um það er ekki að ræða, vegna þess að það kemur að mínu mati ekki til nokkurra mála að afgreiða fjárlögin með greiðsluhalla. Ég held ekki, herra forseti, að það sé ástæða til, að ég ræði málið frekar, nema sérstakar fyrirspurnir komi fram eða tilefni verði til, en ég taldi rétt að gera grein fyrir þessum einstöku atriðum, sem ég hef hér gert að umtalsefni.



Herra forseti. Á þskj. 258 er nál. um framlög til flóabáta og vöruflutninga frá samvn. samgm. Nefndin hefur eins og áður unnið að undirbúningi og tillögugerð um framlög ríkissjóðs til flóabáta og vöruflutninga. Hefur hún haft samvinnu við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, sem skv. venju hefur aflað upplýsinga um rekstur og afkomu einstakra flóabáta og samgöngufyrirtækja. Veruleg hækkun hefur orðið á rekstrarkostnaði flóabáta og samgöngufyrirtækja yfirleitt. Flóabátaferðirnar hafa verið reknar með svipuðum hætti og undanfarin ár. Hefur ekki verið mögulegt að fella niður ferðir einstakra flóabáta, þótt samgöngur hafi batnað verulega á landi í flestum landshlutum. N. hefur orðið að gera till. um verulega hækkun styrks til fjögurra stærstu flóabátanna. Að öðru leyti hafa framlög til minni bátanna lítið hækkað. Hins vegar hefur fjölgað nokkuð styrkjum til snjóbifreiða. Eru till. n. við það miðaðar að tryggja, að haldið verði uppi nauðsynlegum samgöngum milli héraða í landinu. Um rekstrarafkomu hinna einstöku flóabáta og samgöngufyrirtækja vill samvn. taka eftirfarandi fram: Um Norðurlandssamgöngur: Norðurlandsbáturinn „Drangur“ heldur nú aðallega uppi vetrarferðum um farsvæði sitt. Eftir að akvegasamband skapaðist við kaupstaðina Ólafsfjörð og Siglufjörð þurfa þessir staðir aðeins á ferðum hans að halda að vetrarlagi, þegar vegir eru tepptir vegna snjóalaga. Hefur þar með orðið gjörbreyting á aðstöðu bátsins. Nokkur óvissa hefur því ríkt um það, hvort útgerðarmaður „Drangs“ treystir sér til þess að halda þessari þjónustu áfram. Mun hann eiga kost á að selja bátinn til annarrar starfsemi, en það væri mikið áfall fyrir samgöngumál þessara byggðarlaga. Er því í ráði, að þessi byggðarlög myndi samstarf um kaup á bátnum með þátttöku ríkissjóðs. Að beiðni samgmrn. samþykkti n. að mæla með heimild í 6. gr. fjárlaga, til að ríkisstjórnin f. h. ríkissjóðs gerist hluthafi í hlutafélagi um kaup og rekstur flóabáts, sem þjóni núverandi farsvæði Norðurlandsbáts, og skal hlutur ríkissjóðs vera allt að 50%, enda náist samkomulag um aðild sveitarfélaga eða annarra aðila um viðunandi rekstrargrundvöll. Styrkur til Norðurlandsbáts er hækkaður í ár um 400 þús. kr., úr 2 millj. kr. í 2.4 millj. kr. Þá leggur n. einnig til, að styrkur til Strandabáts hækki nú um 40 þús. kr. í 150 þús. kr. En þessi bátur annast farþega- og póstflutninga milli Hólmavíkur, Djúpavíkur og Gjögurs í Árneshreppi. Er gert ráð fyrir, að styrknum verði varið í samráði við sýslunefnd Strandasýslu, og þá fyrst og fremst haft í huga að tryggja vetrarsamgöngur við nyrzta hrepp sýslunnar, Árneshrepp. Þá er lagt til, að styrkur til flugferða til Grímseyjar hækki um 50 þús. kr. í samtals 250 þús. kr. Einnig mun Norðurlandsbáturinn „Drangur“ halda uppi nokkrum ferðum til Grímseyjar. Styrkur til Flateyjarbáts á Skjálfanda lækkar nú um 30 þús. í 50 þús. kr., en byggð er nú horfin úr Flatey á Skjálfanda. Og að lokum leggur nefndin til, að styrkur til snjóbifreiðar í Dalvíkurlæknishéraði hækki um 25 þús. kr. í 90 þús. kr. Austfjarðasamgöngur: Austfjarðasamgöngur eru í svipuðu horfi og áður. Lagt er til, að styrkur til Mjóafjarðarbáts hækki um 65 þús. kr. í 300 þús. kr. Mjög mikið gagn hefur orðið af rekstri snjóbifreiða á Austfjörðum og hefur þeim því fjölgað nokkuð og styrkir almennt verið hækkaðir vegna aukins tilkostnaðar. N. leggur þannig til, að styrkur til snjóbifreiðar á Fjarðarheiði hækki um 40 þús. kr. í samtals 320 þús., að styrkur til snjóbifreiðar á Fagradal hækki um 20 þús. í 110 þús., að styrkur til snjóbifreiðar á Oddsskarði hækki um 100 þús. í 200 þús., að styrkur til snjóbifreiðar læknishéraðanna á Fljótsdalshéraði hækki um 25 þús. kr. í 100 þús. kr., að styrkur til snjóbifreiðar milli Borgarfjarðar og Egilsstaða hækki um 35 þús. kr. í 100 þús. kr. Þá er lagt til að taka upp nýjan styrk til snjóbifreiðar í Vopnafirði að upphæð 100 þús. kr. og til bifreiðar á leiðinni Stöðvarfjörður - Fáskrúðsfjörður - Egilsstaðaflugvöllur 50 þús. kr. Suðurlandssamgöngur: Haldið er áfram að veita styrki vegna vöruflutninga til hinna hafnlausu héraða í Skaftafellssýslu. Leggur n. til, að styrkur til vöruflutninga á Suðurlandi hækki um 100 þús. kr. í 900 þús. kr. Enn fremur er styrkur til vatnadreka á Skeiðarársandi hækkaður um 10 þús. kr. í 50 þús. kr. Loks leggur svo n. til, að styrkur til Vestmannaeyjabáts vegna mjólkurflutninga hækki um 110 þús. kr. í 550 þús. kr. Faxaflóasamgöngur: Rekstur „Akraborgar“, sem heldur uppi ferðum milli Akraness og Reykjavíkur, hefur enn sem fyrr reynzt erfiður, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til að gera rekstur skipsins hagkvæmari. Féllst n. á að leggja til, að styrkur til skipsins hækki um 800 þús. kr. í samt. 4 millj. og 300 þús. Og þá er lagt til, að styrkur til Mýrabáts hækki í 20 þús. kr. Breiðafjarðarsamgöngur: Samvinnunefndin leggur til, að rekstrarstyrkur til Flateyjarbáts á Breiðafirði verði á næsta ári óbreyttur eða 475 þús. kr. Verkefni þessa báts fara minnkandi. Hann heldur uppi samgöngum milli Breiðafjarðareyja og enn fremur byggðarlaganna í Austur-Barðastrandarsýslu, sem mörg eru akvegasambandslaus meginhluta vetrar. Lagt er til, að styrkur til Langeyjarnesbáts hækki um 15 þús. kr. í 150 þús. kr. Loks er lagt til, að rekstrarstyrkur til Stykkishólmsbátsins „Baldurs“ hækki um 400 þús. kr. í 3½ millj. kr. og auk þess fái hann 1200 þús. kr. byggingarstyrk vegna lengingar hans á s. l. ári. Til vetrarflutninga í Breiðuvikurhreppi á Snæfellsnesi leggur n. til, að veittur verði nýr styrkur að fjárhæð kr. 50 þús. Vestfjarðasamgöngur: Djúpbáturinn h/f á Ísafirði heldur sem fyrr uppi ferðum um Ísafjarðardjúp og til kauptúnanna í Vestur-Ísafjarðarsýslu. N. taldi óhjákvæmilegt að hækka styrk bátsins um 500 þús. kr. í 3 millj. kr. vegna minnkandi flutninga og aukins tilkostnaðar. Styrkur til Patreksfjarðarbáts er óbreyttur, kr. 35 þús., en styrkur til Dýrafjarðarbáts er hækkaður um 15 þús. kr. í 75 þús. kr. Hins vegar fellur styrkur til Skötufjarðarbáts niður. Þá leggur n. til, að veittur sé styrkur til rekstrar og kaupa á snjóbifreið í Austur-Barðastrandarsýslu að fjárhæð kr. 250 þús. Byggðarlög þessi eru læknislaus og verða að sækja lækni ýmist til Hólmavíkur eða Búðardals og auk þess mjög einangruð samgöngulega séð yfir vetrarmánuðina. Styrkur til vetrarflutninga yfir Kleifaheiði, leggur n. til, að verði óbreyttur eða kr. 150 þús. Þá leggur n. til, að rekstrarstyrkur til snjóbifreiðar yfir Botnsheiði hækki um 50 þús. kr. í 150 þús. kr. Suðureyri við Súgandafjörð er nú læknislaus og situr héraðslæknirinn á Ísafirði og mun svo sennilega verða áfram með tilkomu væntanlegrar læknamiðstöðvar á Ísafirði. Skv. þessu, sem hér hefur verið sagt, leggur samvn. samgm. til, að heildarfjárveiting til flóabáta og vöruflutninga verði á árinu 1971 19 millj. 255 þús. kr., en það er 4 millj. 345 þús. kr. hærra en árið 1970. Herra forseti, ég sé ekki ástæðu til þess að rekja þetta frekar. Það eru samtals 30 aðilar, sem njóta styrks skv. till. n. vegna flutninga og flóabáta, og það er svipað og verið hefur áður. Ég vænti þess, að þm. sjái sér fært að styðja þetta mál, eins og það liggur nú hér fyrir.



Herra forseti. Ég hef, eins og þm. ber, lesið oft og kynnt mér vel fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir, og það verð ég að segja, að ég hefði haft hug á því að flytja brtt. við það fleiri en eina, en það er aðeins ein, sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 272 ásamt hv. þm. Einari Ágústssyni. Ég hefði svo sannarlega haft hug á því að flytja margar brtt. í sambandi við ýmsar fjárfrekar framkvæmdir í kjördæmi því, sem ég er fulltrúi fyrir, en ég hef ekki farið inn á þá braut. Hins vegar ákvað ég með sjálfum mér að athuga, hvaða mál það væri, sem ég teldi að væri ekki nægilega góð skil gerð í fjárlagafrv., sem verður afgreitt nú fyrir helgi, og eftir því sem ég hef athugað þetta frv., þá finnst mér það vera framlag til launagreiðslna Kleppsspítalans. Og því hef ég á þessu þskj. ásamt áðurnefndum þm. flutt brtt. við launagreiðslur þessa sjúkrahúss, sem hljóða á þann veg, að í staðinn fyrir kr. 69 millj. 596 þús. komi kr. 72 millj. 596. Ég hefði vel getað hugsað mér að hafa þessa upphæð hærri en 3 millj. kr., sem ég kem hér með, en ég mun staldra þó við þessa upphæð. Ég vil fylgja þessari till. úr hlaði með nokkrum orðum og varpa þannig nokkurri birtu yfir ástandið í þessum málum, eins og það er í dag. Í bréfi til fjvn. hafa yfirlæknar þessa spítala lýst ástandinu í sambandi við starfsfólkið. Ég held, að bréf þetta hafi ekki komið fyrir augu alþm. og ég tel fyllstu ástæðu, hvernig sem atkvgr. fer í dag eða á morgun, að hv. alþm. eyði nokkrum mínútum til þess að hlusta á það, hvernig ástandið er varðandi starfsfólk á þessu sjúkrahúsi. En í nefndu bréfi segir svo: „Vegna skorts á starfsfólki hefur jafnan vantað mikið á, að veitt væri sú þjónusta á spítalanum, sem nauðsynleg er, og jafnvel hefur reynzt fullerfitt að fullnægja þjónustunni, svo sem lög gera ráð fyrir, vegna þess hversu vinnuálagið hefur verið mikið. Þess í stað hefur jafnan verið látið sitja í fyrirrúmi að leysa brýnustu neyð sjúklinga og aðstandenda þeirra. Jafnvel þótt læknafjöldi við spítalann hafi aukizt verulega á undanförnum árum, hefur það ekki orðið til þess, að hægt væri að komast yfir öll þau störf, sem ætlazt er til að sinnt sé, þegar jafnan hefur verið pressað mjög hart á utan frá að koma inn sjúklingum, sem vaxandi læknafjöldi hefur getað hjálpað yfir sárustu neyðina.“ Síðan segir í þessu bréfi: „Ekki hefur verið hægt að hafa nema eina hjúkrunarkonu á næturvakt yfir allan spítalann og er það þó auðvitað fráleitt á svo stóru sjúkrahúsi, sem Kleppsspítalinn er, sem tók á móti á 9. hundrað sjúklingum á s. l. ári, mörgum hverjum mikið veikum og utan venjulegs vinnutíma. Auk þessarar einu hjúkrunarkonu, sem hefur vakt á spítalanum 12 tíma sólarhringsins,“ - Ég les þessa setningu aftur. „Auk þessarar einu hjúkrunarkonu, sem hefur vakt á spítalanum 12 tíma sólarhringsins, hefur verið notazt við ófaglært fólk, en þá hefur ekki verið hægt að hafa næturvakt á öllum deildum, vegna þess að heimild hefur brostið til þess að greiða laun nógu margra starfsmanna. Er slíkt auðvitað algerlega óforsvaranlegt.“ Ég vil bæta þessu við þennan lestur: Um langt árabil hefur verið geigvænlegur skortur á sjúkrarúmum fyrir geðsjúklinga hér á landi, sem leitt hefur til þess, að allt of margir sjúklingar hafa verið teknir inn á Kleppsspítalann. Nú eru þar um 240 sjúklingar á plássi, sem er talið hæfilegt fyrir 203. Raunar er plássið ekki nema fyrir 162, þar eð gamli spítalinn er ekki lengur boðlegur sem sjúkrahús vegna eldhættu og vegna þess að ekki er hægt að hita hann nægilega upp. Það er fleira en þrengsli, sem háð hefur starfsemi spítalans. Þar er allt of fátt starfsfólk, eins og vikið var áðan að í upplestri bréfs yfirmanna sjúkrahússins. Fjárlög heimila enn ekki nema 157 starfsmenn, sem sinna sjúklingum beint. Yfirlæknar spítalans gera hins vegar ráð fyrir, að ekki verði komizt af með minna en 213 starfsmenn til þessara verka, ef vel á að vera. Til viðmiðunar má geta þess, að sjúkrahús í Danmörku, sem er ívið minna en Kleppsspítalinn, gerir ráð fyrir 214 starfsmönnum til þess að sinna sjúklingunum beint. Á hinu danska sjúkrahúsi, sem miðað er við og er í Postrup, munu innlagningar vera álíka margar árlega og á Kleppsspítalanum, en eftirmeðferðardeild danska sjúkrahússins mun hafa mun færri sjúklinga og færri viðtöl heldur en er á Kleppsspítalanum. Til þess að geta ráðið þessa bráðnauðsynlegu viðbótarstarfsmenn þyrfti að gera ráð fyrir 15 millj. kr. hærri fjárveitingu til Kleppsspítalans vegna launa. Þetta er samkvæmt upplýsingum frá prófessorunum, sem þar vinna. Þá má og benda á, að áætlun vegna viðhalds er miklu lægri í fjárlögum, og út í það fór ég ekki neitt í þessari brtt. minni, en yfirlæknir, forstöðukona og umsjónarmenn gerðu ráð fyrir. Prófessor Tómas Helgason hefur upplýst mig um það, að til þess að ná þeim mismun þurfi 7 millj. kr. viðbótarfjárveitingu auk tveggja millj. kr. vegna nauðsynlegrar endurnýjunar á eldhúsi. Mér er líka kunnugt, að allir rekstrarliðir spítalans eru áætlaðir of lágir, þannig að mismunur á þeim upphæðum, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, og þeim upphæðum, sem yfirlæknar spítalans gerðu ráð fyrir, að þyrfti til viðunandi rekstrar, skipta tugum millj. kr. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu lengri, en ég verð að segja í lok þessarar stuttu ræðu, að það verður ekki annað sagt en að þeirri þjóð, sem stærir sig fyrst og fremst af andlegum verðmætum, en við höfum nú lengst af gert það, sé til minnkunar að vilja ekki kosta hinu sama til meðferðar þeirra, sem eru andlega sjúkir, og hún kostar til meðferðar hinna líkamlega sjúku. En þegar borinn er saman kostnaður við sjúkrahúsin, ríkissjúkrahúsin, þá kemur þetta alveg glöggt í ljós. Ég lýk máli mínu með því að skora á hv. þm. að greiða þessari brtt. atkv.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af þeirri till., sem ég flyt ásamt hv. 4. þm. Sunnl. til hækkunar á framlagi til gæzluvistarsjóðs. Þegar ég mælti síðast fyrir þessari till. hér við 2. umr., þá lét ég þess getið, að við mundum taka till. til baka til 3. umr. í trausti þess, að fjárveitingarvaldið kæmi til móts við þessar sanngjörnu óskir, sem í till. felast. Það er skylt að geta þess, að þetta hefur að nokkru leyti rætzt, till. fjvn. nú er tveim millj. kr. hærri heldur en hún var hér við 2. umr. Þannig að till. verður samkvæmt þeirri till. 12 millj. kr. á næsta ári og hækkar þá um tæpar 4 millj. frá því, sem er á yfirstandandi ári. Þetta er vissulega spor í rétta átt, en engu að síður höfum við endurflutt till. um tvöföldun framlagsins og það er gert vegna þess, að við erum sannfærðir um það, að fyrir 12 millj. kr. fjárveitingu verður ekki hægt að hefjast handa um þær nauðsynlegu byggingarframkvæmdir, sem gæzluvistarsjóði eru samkvæmt lögum faldar. Þegar haft er í huga, að rekstrarkostnaður við drykkjumannahælið í Gunnarsholti verður á næsta ári samkvæmt áætlun fjárlaga 9½ millj. kr., þá er það sjáanlegt, að afgangur fjárveitingarinnar hrekkur ekki til fyrstu framkvæmda við fyrirhugað drykkjumannahæli. Og það er vitað, að það eina, sem vantar til þess að hefjast handa, er fjármagn, því staðsetningin hefur verið ákveðin, teikningar liggja fyrir og það er hægt að byrja, ef fjármagnið leyfir. Þessi mál eru, samkvæmt lögunum um gæzluvistarsjóð, ákveðin verkefni ríkissjóðs og þar með tekin frá sveitarfélögunum. Engu að síður er það staðreynd, að meginverkefni félagsmálaráðs Reykjavíkur til að mynda er starf vegna drykkjusjúkdóms í einni eða annarri mynd. Þrátt fyrir það, að ríkissjóður hefur tekið á sig þá skuldbindingu að reisa lokuð drykkjumannahæli hefur Reykjavíkurborg ekki séð sér annað fært heldur en að reka bráðabirgðastofu í gamla Farsóttahúsinu, þar sem 10–15 manns geta á hverri nóttu fengið aðhlynningu. Þetta gerir félagsmálaráð að því óhætt er að segja með hálfum huga, svo ekki sé meira sagt, og þar hafa heyrzt raddir ábyrgra aðila um það, að kannske sé þetta verra heldur en ekki neitt, og þegar síðast var ákveðin fjárveiting í þessu skyni tók félagsmálaráð sér frest til þess að herða upp hugann um það að halda þessari starfsemi áfram, og ég hygg, að það sem úrslitum réði hafi verið það, að félagsmálaráðsmenn vildu ekki lesa það í blöðum einhvern morguninn, að einn drykkjusjúklingurinn enn hefði króknað á vegum úti. Ég skal ekki bæta miklu við þau orð, sem ég sagði hér við 2. umr. Ég vil þó aðeins leyfa mér að minna á þær blaðafregnir, sem alveg síðustu daga hafa borizt af því, að hér sé starfrækt eitt heimili enn eða afdrep ef svo mætti kalla. En í einu dagblaða borgarinnar var frásögn af því í fyrradag. Í Þjóðviljanum í gær var svo birt viðtal við einn af félagsmálaráðsmönnum, Sigurjón Björnsson sálfræðing, og ég ætla að leyfa mér að bæta orðum hans við það innlegg, sem ég hef áður gert í þessu máli, en hann segir í áðurnefndu viðtali, með leyfi hæstv. forseta: „Hann sagði,“ - þetta eru orð blaðsins - „að úrbætur í málefnum drykkjusjúkra væri í verkahring ríkisvaldsins að gera, en eftir öllum sólarmerkjum að dæmi væri þeirra ekki að vænta í bráð. Sagði hann, að allstór hópur drykkjusjúklinga þyrfti nauðsynlega á að halda vistun á lokuðu hæli og margir þeirra væru svo illa farnir og líkamlega sjúkir, að ógerningur væri að hafa þá á opnum heimilum eins og þeim, sem borgin og Vernd reka, en í önnur hús ættu þeir ekki að venda að svo stöddu. Kvað hann ástandið í þessum málum vægast sagt hörmulegt og skjótra úrbóta þörf, en því miður virtist viðkomandi rn., þ. e. félmrn., hafa lítinn skilning á þessum vandamálum.“ Ég vil nú vænta þess, að hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar hnekki þessum orðum og láti það sannast, að þeir hafi mikinn áhuga á þessum málum, þann áhuga, að þeir treysti sér til að tvöfalda framlagið til gæzluvistarsjóðs nú þegar á þessu þingi og gera sjóðnum þannig fært að byrja á því að standa við skuldbindingar sínar. Það er tæpast verjandi fyrir ríkissjóð, sem ætlar sér að hafa í tekjur á 12. þús. millj. kr. af sölu áfengra drykkja á næsta ári, að treysta sér ekki til þess að láta um 16 millj. kr. af þessum hagnaði renna til þess að bæta úr einhverju af því böli, sem þessi starfsemi orsakar.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að taka mjög eindregið undir þau orð, sem hv. síðasti ræðumaður lét falla hér um ákaflega mikið og alvarlegt vandamál. Ég trúi því ekki, að nokkur hv. alþm. treystist til þess að vefengja, að sú lýsing, sem hann gaf á ástandinu hér, er rétt, og ég tel það vera skyldu okkar alþm. að hegða störfum okkar í samræmi við þá vitneskju, sem við höfum alveg óvéfengjanlega, og ég teldi hv. alþm. vera menn að meiri, ef þeir fylgdu nú þessari vitneskju sinni í verki, þegar þessi till., sem hv. þm. gerði grein fyrir, kemur til atkv. hér á morgun. Að öðru leyti vildi ég aðeins gera grein fyrir þremur till., sem ég stend að, því það er ekki ráðrúm hér til þess að ræða almennt um fjárlagafrv. og þá stefnu, sem í því felst. Það mun verða gert síðar og vafalaust margsinnis. Við 2. umr. flutti ég tvær till., sem ég dró síðan til baka til 3. umr. Önnur þeirra fjallaði um svolitla fjárveitingu til sálfræðiþjónustu i barna- og gagnfræðaskólum og hin um ráðstafanir gegn mengun í höfnum. Ég dró þessa till. til baka til 3. umr., vegna þess að ég vildi gefa fjárveitinganefnd tækifæri til þess að athuga þessi vandamál, sem þar er hreyft, og íhuga, hvort hún gæti ekki komið til móts við þau sjónarmið, sem í till. felast, því þetta eru hvort tveggja till., þar sem vakin er athygli á vandamáli, sem er engan veginn flokkspólitísks eðlis, heldur ættu menn, ef þeir gera sér ljós þau vandamál, sem þar er hreyft, að geta fylgt þeim. Því miður hef ég orðið fyrir þeim vonbrigðum, að hv. n. hefur ekki talið sér fært að koma neitt til móts við þau sjónarmið. Ég gerði grein fyrir þessum till. við 2. umr. og mun ekki endurtaka það að neinu leyti, sem þar er mælt. En fyrri tillagan er um 2 millj. kr. til sálfræðiþjónustu í barna- og gagnfræðaskólum. Slík þjónusta er rétt aðeins að hefjast hér á landi, en hún er tvímælalaust mjög mikilvæg og hún er orðin mjög ríkur þáttur í starfsemi skóla hér í nágrannalöndunum. Þar er um tvennt að ræða, bæði það að aðstoða börn, sem lenda í ýmiss konar andlegum erfiðleikum meðan á námi stendur, og einnig að veita leiðbeiningu og aðstoð við áframhald náms. Þessi starfsemi er þegar hafin í Reykjavík, þar hefur verið allmyndarlegur vísir tekinn upp að slíkri starfsemi. En svo undarlega hefur brugðið við, að þegar Reykjavíkurborg hefur snúið sér til ríkisins og farið fram á, að ríkið greiddi kostnað við þessa starfsemi af sinni hálfu í samræmi við ákvæði skólakostnaðarlaga, þá hefur þeirri beiðni verið hafnað. Ég geri ráð fyrir, að ástæðan sé sú, að hér er ekki um að ræða almenna starfsemi hér á landi enn sem komið er, en ég held, að það sé alveg augljóst mál, að þetta verður almenn starfsemi og mér finnst, að við alþm. eigum að stuðla að því, að hún verði það. Og þess vegna flutti ég þessa till., til þess að þessi vilji Alþ. kæmi fram og Alþ. gæti þá eða ríkisvaldið gæti greitt að sínum hluta þá starfsemi, sem þegar er hafin. Hin till. var um, að tekinn yrði í þann kafla fjárlaga, sem fjallar um hafnarmál, nýr liður, ráðstafanir gegn mengun í höfnum, 5 millj. kr. Ég ræddi þetta mál þó nokkuð við 2. umr. og minnti menn á það, sem allir hljóta raunar að vita, að hér er um að ræða ákaflega alvarlegt vandamál einnig í sambandi við útflutningsiðnað okkar. Ég minnti þá á það, að einn af þm. Nd., hv. þm. Guðlaugur Gíslason, hefur flutt um það frv., að hafnarlögum verði breytt þannig, að ráðstafanir gegn mengun verði talið sjálfsagt verkefni við hafnarframkvæmdir. Og ég hef fulla ástæðu til að ætla, að það frv. verði samþ. á þessu þingi. En til þess að koma einhverju skriði á framkvæmdir í sambandi við þetta þá þarf fjármagn. Og það fjármagn, sem hér er rætt um, 5 millj. kr., er ekki mikið. Þetta verkefni er ákaflega stórt, og vissulega munu bæjarfélögin verða að taka á sig mestar byrðar í því sambandi, bæði bæjarfélögin sjálf og eins ýmiss konar verksmiðjur, fiskvinnslustöðvar og aðrar verksmiðjur, sem þar eru, og þar sem viðgengst nú, að frárennsli frá slíkum verksmiðjum rennur út í hafnir algerlega óhreinsað. Ég hef tekið eftir því, að margir aðilar í þjóðfélaginu gefa þessu vandamáli nú vaxandi gaum. Og einmitt að undanförnu hefur annað aðalmálgagn hæstv. ríkisstj., Alþýðublaðið, gert mengunarvandamálin að sérstöku umtalsefni, ekki sízt mengun í sjónum. Þannig að ég hefði getað vænzt þess, að þm. Alþfl. gæfu þessu máli sérstakan gaum og að þeir hefðu kannske beitt sér fyrir því, að örlítið væri komið til móts við þessa hugmynd, að Alþ. viðurkenndi þó ekki væri nema að formi til í upphafi, að það vildi taka þátt í þeim miklu framkvæmdum, sem þarna eru nauðsynlegar. Þess vegna vil ég mjög eindregið beina því til hv. alþm., að þeir íhugi það gaumgæfilega, hvort þeir sjái sér ekki fært að fylgja þessari till., þegar hún kemur til atkv. hér á morgun. Nú við 2. umr. fjárl. flutti ég till. um það, að framlag til byggingarframkvæmda við Kennaraskóla Íslands yrði 20 millj. króna. Þegar fjárlagafrv. var lagt fyrir í upphafi, þá var ekki áætlaður einn einasti eyrir til slíkra framkvæmda. Á því varð nokkur bót í meðförum fjvn., hún lagði til, að til þessa verkefnis yrði varið 5 millj. kr., en raunar voru teknar 3 millj. frá æfingaskólanum og færðar yfir til þessa verkefnis, en æfingaskólinn er eins og kunnugt er almennur barnaskóli og hann er ekki í öðrum tengslum við Kennaraskólann en þeim, að kennaraefnin stunda þar æfingakennslu. Sú tala, sem ég gerði till. um, 20 millj. kr., var ekki nein tala, sem ég hafði spunnið upp í huga mínum. Þetta var ósk sú, sem skólastjóri Kennaraskólans hafði borið fram, og þessi ósk skólastjórans fékk stuðning menntmrn., það mælti með því við fjvn., að það yrði fallizt á 20 millj. kr. til Kennaraskólans. Samt gerðust þau tíðindi hér við 2. umr., að till. um 20 millj. var felld að viðhöfðu nafnakalli og meðal þeirra manna, sem felldu till., var hv. menntmrh., maðurinn, sem hafði mælt með því við fjvn., að 20 millj. yrði varið til þessara nota. Í þessu sambandi er ástæða til að minna á það, að sú fjárhæð, sem nú er talað um til Kennaraskóla Íslands af fjárlagafrv., hún á að fara til þess að byggja íþróttahús. Nú er það vafalaust hin mesta nauðsyn að byggt sé íþróttahús í sambandi við Kennaraskólann. Það háir allri íþróttakennslu í Reykjavík mjög, hvílíkur skortur er á húsakynnum, en ég er nú þeirrar skoðunar, að ef að þurfi að velja á milli framkvæmda, þá séu kennslustofurnar nauðsynlegri. Hins vegar tel ég ekki, að það þurfi að velja þarna neitt á milli. Ég held, að framkvæmdirnar í sambandi við Kennaraskólann séu dæmi um það, hvernig ekki eigi að haga framkvæmdum. Hv. menntmrh. féllst á áætlun um byggingu Kennaraskólans 1958, fyrir 12 árum, og þá byggingu í fulla stærð, og þegar fyrri áfangi er svo vígður nokkrum árum síðar eða allmörgum árum síðar, þá gerir hv. ráðh. að sjálfsögðu mikið veður út af hinni ágætu frammistöðu sinni í sambandi við það mál, en síðan gerist ekki neitt annað en það, að troðið er inn í þessa byggingu fleiri og fleiri nemendum, þangað til að þeir eru orðnir milli 900 og 1000 í húsakynnum, sem taka með góðu móti innan við 200 manns. Þarna verður að tvísetja og margsetja í kennslustofur, þarna verður að troða nemendum inn, hvar sem hægt er, meira að segja upp á hanabjálkaloftum, sem eru svo léleg, að heilbrigðisyfirvöld í Reykjavík hafa orðið að setja sérstakar reglur um það, hversu lengi nemendur megi hafast við þar. Auk þess er kennsla framkvæmd á 10 stöðum utan skólans. Þarna er um að ræða algert neyðarástand, sem kunnugt hefur verið um árum saman, og þetta er ekki aðeins neyðarástand hvað snertir kennslu og störf í þessum skóla. Ég er alveg viss um það, að það er ekki hægt að haga framkvæmdum á kostnaðarsamari hátt en þennan, að byrja, framkvæma áfanga og hætta svo. Þetta kostar þar að auki stórfé að standa þannig að hlutum. Mér er kunnugt um það, að málsvörn ráðamanna í þessu sambandi er sú, að til standi að breyta Kennaraskólanum, fyrirkomulagi hans, og að ekki liggi fyrir teikningar að síðari áfanga hússins, breyttar teikningar, frá því sem áður var. Á síðasta ári voru veittar 5 millj. kr. til skólans og því hefur verið borið við, m. a. af formanni fjvn., að þessi upphæð hafi ekki verið notuð til þess að halda áfram að teikna. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að ég hef hér í höndum mínum bréf frá skólastjóra Kennaraskóla Íslands til menntmrn., þar sem hann víkur sérstaklega að þessu máli. Þar minnir hann á það, að jafnskjótt og kunnugt varð um fullar líkur á fjárveitingu þessari, þ. e. a. s. fjárveitingu þeirri, sem samþykkt var fyrir einu ári, „hóf ég þegar viðræður við rn. um leyfi til þess að láta teikna áfangann. Í framhaldi af þeim umr. skilaði ég grg. til byggingardeildar rn. 17. nóv. 1969“ - þ. e. fyrir rúmu ári. „Ég átti fund með forstöðumanni byggingardeildarinnar og skilaði sundurliðaðri áætlun skólans um kennslustundafjölda í einstökum námsgreinum 8. jan. 1970. Forstöðumaður byggingardeildarinnar gerði á þessum forsendum skýrslu um málið og yfirlit um húsnæðisþörfina til ráðuneytisstjóra Birgis Thorlacíus dags. 18. febr. 1970. Ráðuneytisstjórinn fól mér að gera grein fyrir óskum skólans um æskileg og skynsamleg áfangaskil þessara framkvæmda og gerði ég það í till. mínum til fjárl. fyrir árið 1971. Loks endurtók ég beiðni mína um leyfi til að láta hefja teikningar í bréfi til rn. 28. okt. s. 1. Enn beiðist ég þess, að rn. láti gera eða veiti leyfi til, að gerðir verði uppdrættir af viðbótarbyggingu við Kennaraskólahúsið við Stakkahlið og að íþróttahúsi fyrir skólana báða, Kennaraskólann og æfingaskólann, og sé þá stuðzt við þá undirbúningsvinnu, sem byggingardeildin hefur þegar látið í té, og till. mínar til rn. um fjárl. fyrir árið 1971.“ Þarna kemur sem sé fram, að skólastjóri Kennaraskóla Íslands hefur beðið um það í heilt ár, að fá að láta gera teikningar að viðbótarbyggingu við skólann. En hann hefur ekki fengið þetta leyfi og síðan er þessi staðreynd, að hv. menntmrh. hefur ekki leyft að byggja, notuð sem röksemd fyrir því að hafna þeirri till., sem studd er af sama ráðh., að skólinn fái þá fjárveitingu, sem hann biður um. Þetta er skollaleikur, sem menn eiga að taka gildan. Þarna er verið með fullum óheilindum að bregða fæti fyrir eðlilegar framkvæmdir við þessa skólabyggingu. 



Herra forseti. Aftans bíður óframsök, var einu sinni sagt. Það er kannske seint að koma fram með þá aths., sem ég ætla mér þó að hreyfa hér. Hún er ekki um upphæðir, heldur um tæknilegt atriði eða fyrirkomulag. En það var aðeins núna fyrir stuttu, sem ég varð þess var, að það er hér ein stofnun, sem heitir Rafmagnseftirlit ríkisins, sem alls ekki er hér á blaði í fjárlagafrv. Ég var að athuga, hvernig þessari stofnun væri fyrir komið að l. og það er í orkulögum, sem ákvæði eru um Rafmagnseftirlit ríkisins. Þar segir í 38. gr. l.: „Rafmagnseftirlit ríkisins skal rekið sem fjárhagslega sjálfstæð stofnun með sérstöku reikningshaldi.“ Þetta skilst mér, að gefi það ótvírætt til kynna, að átt hefði að vera sérstakur póstur í fjárlagafrv. um Rafmagnseftirlit ríkisins. Það er enn fremur í 42. gr. 6. kafla l.: Heimilt er ráðh. að ákveða með reglugerð, að eigendur raforkuvera og raforkuveitna skuli árlega greiða til Rafmagnseftirlits ríkisins gjald. Og það er þetta gjald, sem á að standa undir rekstrarkostnaði rafmagnseftirlitsins. Ég þykist vita, að komið sé svo nærri afgreiðslu frv. að þessu sinni, að þessu verður ekki kippt í lag, áður en fjárl. verða afgreidd nú, og ég ætla heldur ekki að fara fram á það, en ég vildi hreyfa þessu hér, til þess að þetta yrði tekið til athugunar framvegis og ég vildi jafnframt segja það sem mína skoðun, að slík stofnun sem Rafmagnseftirlit ríkisins, hún á að minni hyggju að heyra beint undir ráðh. Samkvæmt l. um Orkustofnun, þá segir hér í 8. tölulið, þar sem hlutverk Orkustofnunar er rakið í 2. gr.: „Að hafa af hálfu ríkisins yfirumsjón með eftirliti með raforkuvirkjum og jarðhitavirkjum til varnar hættu og tjóni af þeim.“ Ég vil nú láta það koma fram hér, að ég hefði talið eðlilegra, að þessi stofnun heyrði beint undir ráðh. og væru þá um hana sérstök lög. Það er að vísu utan efnis þessa sérstaka máls, en ég vil benda á það, að allt fram til 1966, eða það var síðast árið 1966, sem komu sérstakir ársreikningar fyrir þessa stofnun, sem þá hét Raforkumálastofnun og þar voru sérstök reikningsskil fyrir Rafmagnseftirlit ríkisins. En eftir að þessi l. voru sett, breytingin, sem gerð var á orkulögunum á Alþingi 1966, - þau komu til framkvæmda 1. júlí 1967, - þá hafa ekki komið, að því er ég bezt veit, fram reikningar á sama hátt og áður um þessa starfsemi. En ég taldi rétt að minna á það hér við þessa umr. að ég álít að þetta þurfi að laga og ég geri ráð fyrir því, að það verði ekki mögulegt áður en þessi fjárl. eru afgr. að þessu sinni. En þetta verði tekið til athugunar næst. Ég vil enn fremur í leiðinni benda á, að hér er sérstök uppsetning fyrir það, sem heitir Jarðvarmaveitur ríkisins, en ég veit að það eru margir og þar á meðal ég, sem segja mikinn vafa á, að það séu nokkur lög -- nokkur lagaheimild fyrir þessari stofnun eða þessum rekstri. Og það er því furðulegra, að ekki skuli þá sjást stofnun eins og Rafmagnseftirlit ríkisins í þessu frv. Þetta vildi ég láta koma fram áður en umr. lyki um fjárlögin.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér nokkrar brtt., og ég leyfi mér að fara um þær örfáum orðum. Till. eru á þskj. 280 I og III og er þar fyrst að nefna till. um það, að gjaldfærður stofnkostnaður Menntaskólans á Akureyri verði hækkaður úr 500 þús. í 2 millj. Þessi hækkun er ætluð til þess að gera mögulegan frágang lóðar og til að standa straum af öðrum minni háttar stofnkostnaði við menntaskólann, sem talin er brýn nauðsyn á af skólastjóra þessarar virðulegu stofnunar. Fjárveitingar til Menntaskólans á Akureyri hafa að mínu viti ekki verið úr hófi fram á undanförnum árum, enda ekki sýnd mikil harka í kröfum um fjárveitingar til þeirrar stofnunar, og ég tel það ekki vera við hæfi að neita eindregnum óskum skólameistara þessarar stofnunar um þá hógværu ósk, sem hann hafði borið fram við fjárveitinganefnd þingsins um þessa upphæð, sem hér er gerð till. um. Í öðru lagi er hér um að ræða till. III. 1, nýjan lið til bókasafna í orlofsheimili verkalýðssamtaka, 100 þús. kr. Það er kunnugt, að ríkið leggur allmikið fé til hvers konar bókasafna og sýnist ekki vera óeðlilegt, að það leggi einnig nokkuð af mörkum til þessara ágætu, myndarlegu og menningarlegu stofnana, sem hér er um að ræða á vegum verkalýðssamtakanna, þá styðji ríkisvaldið einnig að því, að á þeim stöðum geti komið upp nothæf og góð bókasöfn. Verkalýðshreyfingin hefur ráðizt í fjárfrekar og miklar framkvæmdir í sambandi við það að byggja upp tvö stór orlofsheimili og hið þriðja er í smíðum og það fjórða í áætlun. Þetta hefur auðvitað gengið nærri fjárhagsgetu verkalýðssamtakanna og slík upphæð, þó ekki sé stórvægileg, til þessa sérstaka verkefnis mundi þess vegna koma sér vel, auk þess sem ég tel, að í samræmi við aðrar fjárveitingar til bókasafna, þá sé hér um fullkomlega eðlilega fjárveitingu að ræða. Og vissulega mundi þetta verða hvöt fyrir verkalýðssamtökin til þess að sinna þessari hlið á málefnum orlofsheimilanna, því öllum er auðvitað ljóst, að á því er brýn nauðsyn, að dvalargestir á orlofsheimilum hafi aðgang að bókum til lestrar í frítímum sínum. Í öðru lagi er lagt til, að liðurinn sumardvalarheimili, dagheimili og vistheimili fyrir börn úr bæjum og kauptúnum verði hækkaður úr 900 þús. kr. í 3 millj. kr. Ég held, að það fari ekkert á milli mála, að sú upphæð, sem ætluð er á fjárlögum sem greiðsla samfélagsins til þeirrar virðingarverðu og nauðsynlegu starfsemi, sem hér er um að ræða, er allt of lág og ég hygg, að það sé ekki fjarri lagi, að hér sé um það að ræða, að ríkið greiði á milli 5–10 kr. á dag miðað við vist barna. En sannleikurinn er sá, að sumardvalarheimili og dagheimili eru yfirleitt eða næstum því öll rekin af áhugamannafélögum, sem greiða stórfé með þessari starfsemi, og ég hygg t. d., að vistgjöld á slíkum heimilum geri ekki betur heldur en að borga vinnulaunin við heimilið, þannig að allur annar kostnaður, allur annar dvalarkostnaður hvílir með fullum þunga á þessum félögum, sem slíka starfsemi reka. Dvalarkostnaðurinn er sjálfsagt ekki mikið undir 250–300 kr. á dag, og þó að ríkið borgi þarna 5–10 kr. af þeirri upphæð, þá er það svo óverulegt, að ég tel, að ekki megi við svo búið standa. Ég held, að það sé fullkomlega eðlilegt og sanngjarnt, að ríkið rétti hjálparhönd þessum áhugamannafélögum, sem eru þarna að leysa samfélagslegt vandamál, en hafa litla áheyrn fengið um opinbera aðstoð fram til þessa, því að þessi upphæð gerir ekki stóra hluti til þess að létta undir með rekstrinum. 3. till. á þskj. 280 III er varðandi utanrrn. Er þar lagt til, að tekinn sé upp nýr liður: Utanríkisþjónusta í þróunarlöndunum, 5 millj. Það verður að segja varðandi þessa till., að það verður auðvitað alltaf ákaflega takmarkað, hvaða utanríkisþjónustu við getum rekið og hverju við getum til kostað til þess að eðlilegt samband sé við erlend ríki. Þar verðum við auðvitað að sníða stakk eftir vexti. Og þetta hefur hins vegar leitt til þess, fámennið og fjárhagsleg vangeta þjóðarinnar, að við höfum ekki mikil stjórnmálaleg samskipti við önnur lönd en þau, sem næst okkur eru, og þau, sem hafa allra mesta þýðingu á verzlunarsviðinu, og þetta hefur leitt til þess, að hin fjölmennu þróunarlönd í Asíu og Afríku hafa orðið algerlega afskipt af okkar hálfu hvað utanríkisþjónustu snertir, og við þau höfum við nánast ekkert samband. Hér er bryddað upp á því að reyna að leysa þetta vandamál með því að koma upp eins konar hreyfanlegri utanríkisþjónustu, þannig að varið væri fé, sem svaraði nálægt því til kostnaðar við eitt venjulegt sendiráð, til þess að halda uppi eðlilegu stjórnmálasambandi við þessi lönd. Ég tel, að auk þess sem við höfum auðvitað, ekki sízt sem lítil þjóð, áhuga á öllu, sem gerist í þróunarlöndunum, og höfum að ýmsu leyti sýnt þá afstöðu, þá geti líka verið hér um stórkostlegt fjárhagslegt mál að ræða fyrir okkur. Það er enginn vafi á því, að í þróunarlöndunum eru miklir framtíðarmöguleikar fyrir okkur, fyrir okkar útflutningsframleiðslu og er þess vegna engan veginn sama, hvernig um samskipti við þessi lönd fer. Ég held, að hér sé bryddað upp á leið í þessu efni, sem væri vel fær og gæti komið að nokkru gagni til þess að bæta ástandið í þessum efnum frá því sem nú er. Og hér er sem sagt ekki gengið lengra en svo, að það er lagt til, að til eðlilegra samskipta við þessi lönd sé varið álíka upphæð og fer til eins sendiráðs, en sum þeirra eru nú þannig, að þau mættu kannske gjarnan missa sig, miklu frekar heldur en það verkefni, sem hér er um að ræða. 4. till. er um, að framlag til Fiskræktarsjóðs verði hækkað úr 1 millj. kr. í 3 millj. kr. Í fsp.-tíma á Alþ. nú fyrir skömmu kom það fram, að tekjur þessa sjóðs á árinu 1970 verða um 2½ millj. og áætlað er, að á næsta ári verði tekjurnar 3½ millj. Nú er það svo, að þegar þessi sjóður var stofnaður með lögum á s. l. þingi, þá varð framkvæmdin þannig, að hæstv. landbrh. kom því svo fyrir, að undir þennan sjóð félli að greiða gamlar vanskilaskuldir ríkissjóðs við þá, sem staðið höfðu í framkvæmdum við fiskvegi og annað slíkt og rétt áttu til þess.að fá hluta kostnaðar greiddan úr ríkissjóði. Og þetta nemur mörgum milljónum króna. Þannig að um leið og þessi sjóður var stofnaður, var raunverulega framkvæmdin á þann veg, að hann er vængstýfður í byrjun fyrstu árin, vegna þess að honum er gert að taka á sig gamlar syndir. Ég held þess vegna, með tilliti til þess, að sjóðnum hefur verið ætlað að greiða lögbundin framlög ríkissjóðs frá eldri tímum, að þá sé það fullkomlega eðlilegt, að til þess sé tekið tillit í fjárveitingu til sjóðsins úr ríkissjóði, og held, að með þessari till. sé ekki gengið lengra heldur en góðu hófi gegnir í þeim efnum. 5. till. er um það, að til Félags áhugamanna um fiskrækt sé varið 100 þús. kr., en í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir, að þessi upphæð sé 25 þús. Hins vegar geri ég ráð fyrir því í minni till., að þetta framlag sé bundið því skilyrði, að fénu sé varið til útgáfustarfsemi. Þetta félag hefur unnið, að mínu viti, talsvert mikið og merkilegt starf til þess að auka áhuga landsmanna á fiskræktarmálum, sem ég tel vera mikið framtíðarmál þjóðarinnar, og það hefur fyrst og fremst gert þetta með útgáfustarfsemi, sem þó hefur verið sniðinn þröngur stakkur vegna féleysis. Ég held, að enginn annar aðili í landinu hafi á síðari árum lagt meira til þess að veita almennar upplýsingar um þessi mál, heldur en Félag áhugamanna um fiskrækt, og að þessu fé væri vel varið með þessum hætti. 6. brtt. er um það, að við Hafrannsóknastofnunina komi nýr liður: Til rannsókna á skelfisk- og krabbadýramiðum, 5 millj. Till., sem í svipaða átt gekk, var flutt hér við 2. umr. um fjárlagafrv. af hv. 5. þm. Austf., en náði ekki fram að ganga. Þ. e. a. s. hans till. var um leit að rækju- og humarmiðum, en hér er auðvitað um svipaða starfsemi að ræða, þó verkefnið sé nokkru viðtækara samkvæmt því orðalagi, sem er á minni till. og hv. 9. þm. Reykv. Ég held, að engum blandist hugur um það, hve mikil nauðsyn það er fyrir okkur að afla okkur fullkominnar þekkingar um magn stofna þessara sjávardýra, hvar þeir eru, hve viðáttumiklir og hve mikla veiði þeir þoli. Hér er vafalaust um mikla möguleika að ræða, sem geta haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir okkar atvinnulíf og okkar útflutning, en jafnframt er á því veruleg hætta, að einstakar tegundir verði uppurnar með of mikilli veiði, meðan menn hafa ekki næga þekkingu á þessu. En þekking okkar á þessum stofnum er svo lítil, að í sumum tilfellum er tæplega við annað að styðjast en munnmælasögur um það, hvernig þessi mið eru. Ég held, að þarna hljóti að vera ljós nauðsyn þess, að við fáum alveg fullkomið yfirlit yfir þessi mið, yfir magn stofnanna og getum þannig gert okkur grein fyrir því, í fyrsta lagi, hvar er hægt að veiða þá, og í öðru lagi, hvað mikið má veiða. En til þess höfum við engin skilyrði, eins og nú standa sakir. Ég held, að með tilliti til þess, hvað ásóknin í þetta er mikil þá sé raunar ákaflega eðlilegt, að hér verði að hafa talsvert hraðar hendur og Hafrannsóknastofnunin þyrfti að gera um það áætlun, sem fæli það í sér að ljúka þessu verki á tiltölulega stuttum tíma að gera fullkomið yfirlit yfir stofna þessara sjávardýra og möguleika okkar á að nýta þá og hvernig þeir skuli nýttir. Loks er svo síðasta till. okkar, III. 7 á þskj. 280, hún er um það, að veitt verði sérstakt framlag til Atvinnujöfnunarsjóðs til úrbóta í atvinnumálum á Norðurlandi, 40 millj. kr. Á fjárlögum þessa árs hefur framlag til Atvinnujöfnunarsjóðs verið lækkað um 20 millj. kr. eða jafn mikið og nemur aukningunni á árgjaldinu til sjóðsins. Ég held, að þarna sé ekki rétt að staðið, ég tel, að nú sé sízt vanþörf á því að halda áfram ýmsum aðgerðum, sem að því lúta að útrýma atvinnuleysinu. Þó má vissulega um það segja, að margt hefur horft þar til bóta að undanförnu og m. a. fyrir tilverknað stjórnarvalda. En þrátt fyrir það, þó atvinnuástand megi nú heita sæmilegt í landinu sem heild, þá er enn þá stórfellt atvinnuleysi á Norðurlandi, sem verður að taka alveg sérstökum tökum. Það er þannig, að nú er mikill meiri hluti af öllu því skráða atvinnuleysi, sem við höfum á landinu, á Norðurlandi. 1. nóvember s. l. var á Norðurlandi 70% af því atvinnuleysi, sem þá var skráð í landinu öllu. Og um helmingur af atvinnuleysinu í landinu var aðeins á Norðurl. v. einu og í tveimur kaupstöðunum, Akureyri og Siglufirði, meira en helmingurinn af öllu skráðu atvinnuleysi í landinu. Ég held, að þetta sýni svo glögglega sem verða má, að Norðurlandið sker sig algerlega út úr í þessum efnum, og að það verði að taka þau vandamál, sem þar er um að ræða, alveg sérstökum tökum. En auk þess, sem ég gat um atvinnuástandið á Akureyri og Siglufirði, þá má segja, að atvinnuleysið sé landlægt að vetrinum í flestum eða öllum sjávarþorpunum norðanlands. Nú er það svo, að jafnframt því sem ríkið hefur dregið úr framlagi sínu til Atvinnujöfnunarsjóðs, þá hefur atvinnumálanefnd ríkisins, sem hefur orkað nokkru til þess að bæta ástandið í þessum efnum, lokið við að úthluta því fé, sem henni var fengið á sínum tíma, og ber því allt upp á sama tíma, að Atvinnujöfnunarsjóður hefur minni möguleika en áður til þess að greiða úr vandamálum í þessum efnum og atvinnumálanefnd ríkisins raunverulega hættir úthlutun af því fé, sem hún hefur haft. Ég held, að það ætti að vera öllum ljóst, að einmitt nú, þegar um er að ræða, að atvinnuástandið er almennt í landinu tiltölulega gott og ekki ástæða til sérstakra aðgerða nema á takmörkuðu svæði, þá eigi að vera hægara um vik að ráðast að þeim vandamálum, sem þar er um að ræða. Og þegar svo er komið, að 2/3 eða jafnvel ¾ af öllu atvinnuleysinu er í þessum landsfjórðungi, þá verði ekki undan því vikizt að gera þar sérstakar ráðstafanir. Ég játa að vísu, að 40 millj. kr. mundu kannske ekki ráða öllu í þessum efnum og væri engin fullnægjandi lausn á því vandamáli, mikla vandamáli, sem hér er um að ræða, en það væri þó alla vega sýndur litur á því að halda áfram þeirri starfsemi, sem í þessa átt hefur farið á undanförnum árum, með fjárveitingu sem þessari. Og það er sem sé miklu nær sanni að auka framlag ríkissjóðs til Atvinnujöfnunarsjóðs um 20 millj. nú á þessu ári, heldur en að minnka það um 20 millj. Því það tel ég algerlega óhæft, eins og ástandið er í atvinnumálum Norðlendinga. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri, herra forseti. Ég hef gert í stuttu máli grein fyrir þessum till., sem annars eru þess eðlis, að þær ættu ekki að þurfa mikilla útskýringa við fyrir hv. Alþ. Ég læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Áður en ég vík að þeim brtt., sem ég flyt ásamt hv. 4. þm. Norðurl. e., vil ég aðeins fara örfáum orðum um hinar þrjár till., sem fluttar eru af öðrum hv. þm. Það er í fyrsta lagi varðandi till. þær, sem snerta ástandið á tveimur ríkisstofnunum, þ. e. a. s. geðveikrasjúkrahúsinu á Kleppi og Kennaraskóla Íslands. Okkur þm. hafa borizt skjöl frá bæði nemendum og kennurum Kennaraskóla Íslands og ég verð að segja það, að það hefur komið við mig að verða þess áskynja, áþreifanlega áskynja, að slíkt húsnæðisástand skuli ríkja í menntastofnun eins og Kennaraskólanum. Þar er slík húsnæðisneyð, að það eru engir möguleikar á því að framkvæma þá fræðslu- og uppeldisstarfsemi, sem rækja ber í Kennaraskóla Íslands, við þær ytri aðstæður, sem honum eru búnar. Og ég trúi því ekki, að hæstv. ríkisstj., hæstv. menntmrh. skilji ekki, hvernig ástandið er þarna og hvernig þetta hamlar öllum eðlilegum árangri af starfsemi stofnunarinnar, ef ekki er úr bætt. Og ég treysti því, að hann finni úrræði til þess, að tekið sé til við að bæta úr húsnæðisástandi Kennaraskólans, svo að eðlileg starfsemi þar geti átt sér stað. Ég undrast það raunar, að skólastjóri og kennaralið og nemendur Kennaraskóla Íslands skuli ekki vera búnir að hefja göngu sína bókstaflega til hv. Alþ. til þess að minna enn rækilegar á þetta neyðarástand. En ég skal ekki fara fleiri orðum um það, en vík þá að ástandinu á Kleppi og þarf þar engum orðum að bæta við það, sem sagt var hér í dag, það er óverjandi með öllu að láta sjúkt fólk hafast við í óupphituðum húsakynnum eða húsakynnum, sem ekki er hægt að hita upp í kuldum, né heldur í húsakynnum, þar sem eldhætta getur á hverri stundu boðið voðanum heim. Úr þessu verður Alþ. að bæta, það er ekki nokkur vafi á því. Það er mikill ábyrgðarhluti að draga aðgerðir í húsnæðismálum þeirrar stofnunar. Ég tek því af einlægum hug undir þær till., sem fara fram á það, að úr þessu ástandi sé bætt, að því er varðar Kennaraskóla Íslands og geðveikrahælið á Kleppi. Þá skal ég ekki blanda mér í umr. um aðrar till. annarra þm., þó vil ég aðeins minna á þá einu till., sem minni hluti fjvn. flytur, um að jafna aðstöðu nemenda í strjálbýli til framhaldsnáms, þar sem lagt er til, að í stað 12 millj. komi 25 millj. Undir þá till. tek ég alveg sérstaklega og vildi mælast til þess, að hv. þm. gæfu þessu vandamáli gaum. Þetta var rætt mikið á s. l. vetri og þá voru teknar upp 10 millj. kr. í þessu skyni. Fjvn. hefur séð þörfina og hæstv. ráðh. lagt til, að þetta verði 12 millj. kr., en af reynslu síðasta árs af þeim misheppnuðu tilraunum, sem gerðar voru til þess að skipta þessari alltof lágu upphæð, til þess að hún næði að nokkru leyti tilgangi sínum, hafa allir sannfærzt um það, að það er algert lágmark, að þessi upphæð verði tvöfölduð, ef það á að nokkru marki að draga úr því misrétti, sem ungt fólk á við að búa varðandi aðstöðu til mennta í landinu, eins og ástandið er núna. Úr þessu verður að bæta og það hið fyrsta og við værum nokkru nær sómasamlegri lausn á málinu, ef till. hv. minni hluta fjvn. um 25 millj. kr. framlag í þessu skyni fengist samþ., og vil ég því heita á þm. að veita henni stuðning. Þá þarf ég vart að taka það fram, þar sem ég er meðflutningsmaður að þeim till. öllum, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði hér grein fyrir áðan, að ég mæli með þeim mjög fastlega til samþykktar. Þær eru allar um nauðsynjamál, og þær eru allar af hófsemi fram bornar, þannig að einsætt er, jafnvel þótt um þröngan efnahag væri að ræða hjá ríkissjóði, þá bæri að verða við þeim, og því fremur, sem nú er frekar rúmt um hjá ríkissjóði og hóflega í sakir farið, þá er nokkurn veginn sjálfgefið, að viðsýnn þingheimur á að veita slíkum till. stuðning. Þá flyt ég einar 6 till. til breytinga á fjárlögunum, allar varðandi 4. gr. fjárlaganna. Þar er fyrst nýr liður vegna þátttöku Alþýðusambands Íslands í Norræna lýðháskólanum í Genf. Við nutum þeirrar velvildar á s. l. ári, að þá var að beiðni Alþýðusambandsins tekin upp fjárveiting, til þess að Alþýðusambandið gæti gerzt aðili að Norræna lýðháskólanum í Genf. Okkur höfðu borizt tilmæli um það frá verkalýðssamtökunum á Norðurlöndum, að íslenzku verkalýðssamtökin gerðust aðilar að þessari gömlu, grónu og virtu menntastofnun, sem verkalýðssamtök Norðurlanda, önnur en Ísland, reka þarna, að meginstofni suður í Genf, en að nokkru leyti fer kennslan fram heima í Norðurlöndunum til skiptis. Þá var fjárveitingin hærri heldur en nú er farið fram á í okkar till. og stafaði það af því, að þá var einnig verið að greiða stofnframlag Íslands til skólans, auk þess sem ætlunin var að veita aðstoð, til að við gætum þá þegar á því skólaári haft einn nemanda á Genfarskólanum. Nú förum við aðeins fram á það, vegna þess hve gífurlegur er ferðakostnaður nemenda frá Íslandi og frá Genf til Íslands, að við tökum nokkurn þátt í þessum kostnaði Alþýðusambandsins að hafa nemanda á næsta vetrarnámskeiði skólans og yrði tekin upp fjárveiting í því skyni að upphæð 50 þús. kr. Þessa till. ásamt öllum þeim till., sem ég á eftir að gera grein fyrir, ber ég fram ásamt hv. 4. þm. Norðurl. e. Önnur till., sem við flytjum, er um það, að Orlofssjóður húsmæðra fái 1½ millj. kr. til sinnar starfsemi í staðinn fyrir, að nú er inni á fjárlagafrv. 1 millj. kr. í þessu skyni. Ég sé nú, að aðrir þm. hafa flutt till. um hærri upphæð en þetta, 2 millj. kr., að ég held, en mér er kunnugt um það, að forstöðukonur orlofs húsmæðra hafa sent fjvn. beiðni um hækkun á framlaginu til Orlofssjóðs húsmæðra, þannig að þær 750 þús. kr., sem voru á þessa árs fjárlögum, 1970, yrðu hækkaðar um 100% í 1½ milljón. Ég taldi ekki ástæðu til að bera fram hærri óskir heldur en konurnar sjálfar höfðu borið fram, og staðnæmdist því við upphæðina 1½ millj., eins og þær höfðu rökstutt í erindi sínu til rn., að þeim væri nauðsyn á til þess að geta nokkuð aukið þessa starfsemi, en hún byggist að verulegu leyti á fórnfúsu sjálfboðastarfi kvenna, sem ekki reikna sér laun fyrir ærna fyrirhöfn í sambandi við það að reka sjálfar mötuneyti og stjórna þessum námskeiðum með því að taka skóla á leigu í staðinn fyrir það, að upphaflega var þetta gert með því að kaupa hótelvist handa orlofskonunum, sem var miklu fjárfrekara. En þetta byggist eingöngu á því, að konurnar leggja þarna á sig mikið starf, mikla fyrirhöfn. Það er því vel á þessu fé haldið og aðeins að litlum hluta hægt fyrir þetta fjármagn að veita húsmæðrum landsins orlofsdvöl í nokkra daga og þyrfti auðvitað að margfalda þessa starfsemi, því þær húsmæður eru miklu fleiri, sem þyrftu að geta notið slíkrar hvíldardvalar. Ég mundi því vilja óska þess, að þessi hógværa till. fengi stuðning hv. alþm. Þá er 3. till., sem við flytjum, einnig við 4. gr. Það er um að hækka framlag, sem nú er á fjárlögum um 9 millj. kr., til lífeyrissjóða verkalýðsfélaga, og hækka það upp í 14 millj. kr. Þegar við vorum að undirbúa að koma á lífeyrissjóði verkamanna, þá höfðum við tryggingafræðinga í okkar þjónustu til þess að áætla, hvaða upphæðir þyrfti að ætla til þess að inna af hendi þær skuldbindingar, sem ríkissjóður tók á sig í þessari samningagerð til að eldri verkamenn gætu þegar í stað notið nokkurra lífeyrissjóðsréttinda. Það voru allháar upphæðir, sem tryggingafræðingarnir töldu að þyrfti til þess. Ef ég man rétt, þá held ég, að þeir hafi nefnt 20–25 millj. kr. og ef framkvæmdin yrði á þessum lögum í líkingu við það, sem við gerðum okkur hugmyndir um, þá er víst, að til þess þarf miklu meira fé heldur en 9 millj. kr. eins og á fjárlagafrv. er nú gert ráð fyrir. Það má vel vera að til þess að standa vel við þær hugmyndir, sem við gerðum okkur, þyrfti meira en 14 millj. kr. En ég kærði mig ekkert um að spenna þessa upphæð upp fyrir það, sem líklegt væri að vera nokkurn veginn lágmark þeirrar fjárhæðar, sem til þess þyrfti, það verður þá leiðrétt á næsta ári, en þetta er í vændum þess, að þau frv., sem nú liggja fyrir þinginu, mæti skilningi hæstv. ríkisstj. og verði samþ. eða aðrar lagfæringar gerðar, til þess að lagaframkvæmdin verði í samræmi við það, sem fyrir samningsaðilum vakti, þegar við vorum að semja um lífeyrissjóð aldraðra félaga í verkalýðshreyfingunni. Lagt er til, að upphæðin hækki um 5 millj. kr., úr 9 millj. í 14 millj. Þá er fjórða brtt., sem við hv. 4. þm. Norðurl. e. flytjum, um það, að í sundurliðun bætist nýr liður, þ. e. a. s. undir liðnum bygging sjúkrahúsa o. fl. Við sundurliðunina bætist nýr liður á eftir a. 14, og samtalan breytist samkvæmt því og inn komi: Patreksfjörður, læknamiðstöð 6 millj. kr. Núna er mikil hreyfing í landinu í þá stefnu að breyta læknaskipuninni, þar sem svo hentar, að unnt sé að koma upp svokölluðum læknamiðstöðvum eða lækningamiðstöðvum, og virðist ttú vera fullráðið, að þetta verði gert auk Húsavíkur, á Ísafirði, í Borgarnesi og á Egilsstöðum og e. t. v. fleiri stöðum, og ég sé í sundurliðun á fjárlagafrv., að víða er ætlað til þessara byrjunarframkvæmda um 6 millj. kr. á hverjum stað. Nú standa þessi mál þannig í V.-Barðastrandarsýslu, að fundur var nýlega haldinn með sýslunefnd og öllum sveitarstjórnarmönnum V.-Barðastrandarsýslu og þar m. a. rætt um heilbrigðismálin, sérstaklega út frá því að koma upp læknamiðstöð á Patreksfirði. Það er að vísu augljóst mál, að fólkið í V.-Barðastrandarsýslu hefur ekki möguleika til þess að njóta, þjónustu slíkrar stofnunar, svo að vel sé, nema þá því aðeins, að umbætur nokkrar séu gerðar vegna erfiðra samgangna að vetri til og hárra fjallgarða, sem aðskilja þennan landshluta. Þar er t. d. í samþykktunum talin nauðsynleg forsenda, að læknir hafi aðsetur á Bíldudal erfiðustu vetrarmánuðina, að þar verði að staðaldri búsett héraðshjúkrunarkona og ráðstafanir séu gerðar til þess að halda fjallvegum opnum að vetrinum, ekki sjaldnar en einu sinni til tvisvar í viku. Og þetta eru hlutir, sem ekki þætti mikið, að farið væri fram á, a. m. k. ef litið væri hér til Suðurlandsins eða nágrannabyggða höfuðborgarinnar, þó að það þætti kannske of mikið í lagt að moka aðalvegi einu sinni til tvisvar í viku í hinum dreifðu byggðarlögum. En án þess er ekki hægt að koma þessari skipan heilbrigðismálanna á. Nú hefði ég vænzt þess, að þessi erindi sýslunefndar og samþykkt þessa fundar væru komnar í dag eða seinustu daga til hæstv. heilbrmrh. og hv. landlæknis, en ég hef haldið uppi spurnum um það alla seinustu viku, hvort þessi erindi væru ekki komin. En þannig háttar nú samgöngum við Vestfirði á þessum vetri, að þessi bréf hafa ekki enn þá borizt, fyrr en þá ef þau hafa borizt með hraðpóstum í gærkvöld, en ráðh. sagði mér í dag, að það væri ekki komið í rn. þetta erindi, og landlæknir, sem að vísu er sjálfur sjúkur, en hans næsti maður, tjáði mér, að þessi erindi hefðu ekki borizt landlæknisskrifstofunni. En þar er farið fram á það, að læknamiðstöð verði komið á fót á Patreksfirði, því sjálfsagt þykir, að orðið verði við hinum sjálfsögðu skilyrðum, sem opni möguleika til þess, að fólkið geti unað slíkri skipan. En það er þegar byrjað að framkvæma hugmyndina um læknamiðstöð á Patreksfirði, það sker náttúrlega úr, að sjúkrahús Patreksfjarðar segir til um staðinn. Það getur ekki orðið nein deila um það, að slík læknamiðstöð í V.-Barðastrandarsýslu verður á Patreksfirði, þar sem sjúkrahúsið er, og þar verða því að vera a. m. k. tveir læknar, og Patrekshreppur er þegar byrjaður að byggja læknisbústað, sem á að koma undir það, að ríkið greiði kostnað við byggingu hans í samræmi við lögin um læknamiðstöðvar. Þessi till. er borin fram í fullu trausti þess, að hinum sanngjörnu skilyrðum til þess að tryggja fólkinu í þessum byggðarlögum afnot af læknamiðstöð á Patreksfirði verði fullnægt og að þá þegar verði hafizt handa um framkvæmdir eins og á hinum stöðunum, Ísafirði, Borgarnesi, Egilsstöðum og Húsavík, sem þegar hafa gert samþykkt um að koma sínum heilbrigðismálum í þetta fyrirhugaða form. Þessi erindi hefðu áreiðanlega verið komin í hendur fjvn. og ráðh. og landlæknis, ef við hefðum ekki búið við svo hörmulegar aðstæður í samgöngumálum, sem raun ber vitni um, þar sem þessi töf hefur orðið á, að bréf bærust um þetta atriði. Það er því í raun og veru eftir dúk og disk, sem hægt er að hreyfa þessu máli, og því miður hefur sennilega engin vitneskja borist um þessar samþykktir til fjvn. áður en hún lauk störfum. Ég gæti bezt trúað, að svo væri. Þá er það sá eini möguleiki, hvort hv. fjvn. sæi nokkra möguleika á því að kalla saman fund og taka þennan lið sérstaklega til athugunar, þó seint sé. Þá er 5. till. okkar hv. 4. þm. Norðurl. e., einnig við 4. gr., vegna héraðshjúkrunarkvenna. Þetta mál er nátengt þeirri till., sem ég gerði núna seinast að umtalsefni, en það er alveg gefinn hlutur, að þegar læknamiðstöðvum verður komið upp, einkanlega í þeim landshlutum, þar sem samgöngumálin eru í erfiðasta lagi að vetrinum, þá verður að gera ráð fyrir, að héraðshjúkrunarkonur verði staðsettar í útjöðrum þessara stóru, nýju læknishéraða og starfi í nánu sambandi við lækni, eða lækni og lyfsala, til þess að annast milligöngu og veita fyrstu aðstoð, þegar sjúkdóma eða slys ber að höndum og erfitt er að ná til læknis. Ég hygg því, að það veiti ekki af því, að gera ráð fyrir hækkaðri fjárveitingu til héraðshjúkrunarkvenna einmitt í sambandi við hina fyrirhuguðu nýskipan, læknamiðstöðvarnar. Og hef ég lagt til, - höfum við lagt til, að í staðinn fyrir 787 þús. kr. undir þessum lið komi 1 millj. og 200 þús. kr. Það er þarna gert ráð fyrir, að við þyrftum að standa frammi fyrir því, að við þyrftum að fjölga þessum héraðshjúkrunarkonum um eina eða tvær umfram það, sem gert er ráð fyrir í fjárlögunum. Og að lokum er svo till. einnig við 4. gr. um, að í fjárlögin bætist nýr liður, sem heiti: Til námskeiða og verkþjálfunar iðnverkafólks, 1 millj. kr. Það er nú svo, að öll okkar iðnmenntun byggist á meistarakerfi og iðnskólarnir eru eingöngu starfræktir til þess að framleiða og útskrifa viðurkennda iðnaðarmenn að loknu 3 eða 4 ára iðnnámi. Þetta er miðað við handverkið í iðnaðinum, en við verðum að viðurkenna að nú horfumst við í augu við það, ef við gerum ráð fyrir nokkurri verulegri iðnþróun í okkar landi, og ekki er hægt að komast hjá að horfast í augu við það, að við verðum að stofna til sérstakrar menntunar til verkþjálfunar fólks, sem á að starfa af sérþekkingu og kunnáttu í verksmiðjuiðnaði. Og það er allt annað heldur en hið lögskipaða iðnnám opnar möguleika til. Hér er því um þá hugmynd að ræða, að námskeiðum verði komið á fót til verkþjálfunar iðnverkafólks og lagaheimild verði fyrir allt að 1 millj. kr. í þessu skyni. Ég held, að hvort sem þessi till. fæst samþ. nú eða ekki, þá muni menn smám saman sannfærast um það, að hjá því verður ekki komizt að stofna til fræðslunámskeiða og jafnvel fasts skólahalds til iðnmenntunar verkafólks í verksmiðjuiðnaði. Ég vænti því, að menn telji, að þarna sé hóflega af stað farið um stórt og merkilegt mál, sem við verðum í vaxandi mæli að sinna. Að svo mæltu læt ég máli mínu lokið og vænti þess, að þessar till. njóti skilnings hv. alþm.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlagafrv. voru fluttar þó nokkuð margar brtt. frá minni hl. fjvn. og sömuleiðis frá einstökum þm., aðallega þó stjórnarandstæðingum. Þessar till. voru flestar hverjar teknar aftur til 3. umr., svo að fjvn. gæti athugað þær nánar, og eins og þm. almennt munu sjá þá hefur fjvn. tekið mjög tillit til margra þessara till. eða komið til móts við flm. þessara till. Sum málin áttu eftir að fá frekari meðferð í fjvn., en önnur voru aftur tekin til enn betri athugunar og ég tel, að það hafi verið komið mjög til móts við þm. almennt í sambandi við afgreiðslu þessara till. Hitt vil ég segja, að ég lýsi nokkurri furðu minni yfir, að þm. skuli við 3. umr. flytja fjölmargar brtt. upp á fleiri tugi millj., þannig að það er gersamlega útilokað að líta frekar á þær, og ég verð að ætla, fyrir mitt leyti, að slíkur till.-flutningur sé öllu fremur sýndarmennska heldur en að hann beri vitni um það, að menn ætli að vinna virkilega að framgangi slíkra mála. Hér rétt áðan var að ljúka máli sínu hv. 9. þm. Reykv. og flutti skriflegar brtt. Meðal þeirra till., sem hann flutti, var 6 millj. kr. framlag til læknamiðstöðvar á Patreksfirði, og hann spurði í lok sinnar ræðu, hvort fjvn. gæti nú ekki skotizt á fund til að lita á þetta mál. Ég hygg, ef menn færu almennt að bera fram till., þegar 3. umr. er að ljúka, að við mundum seint ljúka afgreiðslu, ef fjvn. ætti að skjótast til fundar til þess að afgreiða svona eina og eina till., sem þm. flyttu eftir dúk og disk. Hv. þm. nefndi réttilega, að samgöngur hefðu ekki verið upp á marga fiska síðustu daga, og ég ætla ekki að koma inn á það, það gerði ég og fleiri hér fyrir örfáum dögum, en sem betur fer hefur mjög vei úr því rætzt nú síðustu 3 dagana. En mér er kunnugt um eitt í sambandi við læknamiðstöðvarmálið á Patreksfirði, en á þeim fundi sat hv. 9. þm. Reykv. sem oddviti í Ketildalahreppi, fundinum, þar sem þessi læknamiðstöð var til umr., að hann er kominn aftur frá fundi og til Alþ. og búinn að vera hér alllengi, og eins og hann komst heill á húfi, sem betur fer og guði sé lof í þessum veðraham, sem verið hefur, úr Barðastrandarsýslu og hingað til þings, þá hygg ég, að það hefði nú mátt taka með sér eitt bréf. Og ég segi fyrir mitt leyti, að þó málið snerti það kjördæmi, sem ég er þm. fyrir, þá tel ég útilokað að samþykkja þvert ofan í ákvæði læknaskipunarlaga um læknamiðstöðvar, fjárveitingu til læknamiðstöðvar á Patreksfirði. Ég segi það alveg eins og er. Ráðh. er heimilt að stofna miðstöðvar samkvæmt till. landlæknis og eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum. Til þess að veita féð verður að liggja fyrir till. landlæknis til heilbrmrn. Og heilbrmrn. hefur lagt fram till. við fjvn. um þrjár læknamiðstöðvar. Eina, sem tekin var inn á fjárlög ársins 1970, læknamiðstöð á Egilsstöðum, og tvær læknamiðstöðvar, sem teknar eru nú upp í þetta fjárlagafrv., læknamiðstöð á Ísafirði og læknamiðstöð í Borgarnesi. Ég hygg, að það muni vera tvö læknishéruð, sem sameinast í Borgarnesi, og þess vegna uppfylla þau þau ákvæði laganna, ef tvö eða fleiri læknishéruð sameinast, og á Ísafirði liggur fyrir sameining fjögurra læknishéraða. Það liggur ekki fyrir okkur í fjvn. nokkur samþykkt um, að tvö læknishéruð hafi sameinazt í V.-Barðastrandarsýslu, en læknishéruðin í þeirri sýslu eru tvö, og það finnst ekki stafkrókur frá landlækni eða heilbrigðisstjórninni, en fjárlögin eru komin á lokastig. Og ég er hissa á jafnduglegum manni og hv. 9. þm. Reykv., sem er nú búsettur í þessu læknishéraði og hefur það fram yfir okkur hina, að hann skuli ekki hafa rætt við okkur í fjvn. um þetta mál og beðið n. að hraða því eða beðið n. að fá umsögn heilbrigðisyfirvaldanna í þessu máli. Þess vegna verð ég því miður að ætla, fyrst þessi vinnubrögð eru höfð á, - en vonandi er það röng tilgáta, - að þetta sé of mikil sýndarmennska en ekki sá áhugi, sem þyrfti að vera fyrir jafngóðu máli og hér er um að ræða. Við höfum vel getað rætt saman, þm. Vestf. og Hannibal Valdimarsson, um þau málefni, sem eru efst á baugi hverju sinni og miklu minni og lítilfjörlegri mál heldur en þessi, og það hefði verið mjög ákjósanlegt, að hann, sem einn okkar sat þennan fund, hefði snúið sér að 1. þm. Vestf. og sagt: Getum við ekki boðað hér til fundar, þm. Vestf., út af þessu máli? En hann gerði það ekki, blessaður. Já, forgangan er nú komin, þegar flutt er skrifleg till. hér á síðustu stundu við afgreiðslu fjárlaga. Ég ætla svo ekki að ræða meira um þetta. En ég fór að lesa þessar brtt., sem liggja fyrir á þskj. 280, og mér varð starsýnt á till. frá hv. 2. þm. Reykn., Jóni Skaftasyni, þ. e. 2. lið b, til byrjunarframkvæmda við byggingu gagnfræðaskólahúss í Mosfellssveit, og ég fór til forseta og spurði, hvort Jón Skaftason mundi ekki mæla fyrir þessum till. sínum, sem hann flytur, - þær eru nokkuð margar, - og forseti sagði, að hann hefði ekki beðið um orðið, svo að ég bað þá um orðið, - það var áður en Hannibal Valdimarsson tók til máls. Ég ætlaði að spyrja flm. um það, hvað hann ætti við með till., til byrjunarframkvæmda við byggingu gagnfræðaskólahúss í Mosfellssveit 1 millj. og 500 þús. Mér kemur þessi till. í raun og veru á óvart, - ætlast hv. þm. til, að tveir gagnfræðaskólar verði byggðir í Mosfellssveit samtímis? Þannig stendur á, eins og þeir vita, sem hafa kynnt sér fjárlög ársins 1970, að það er veitt til byggingar gagnfræðaskóla á Varmá í Mosfellssveit, til framkvæmda 2 millj. 780 þús. Og við 2. umr. kom fram till. frá fjvn. um að veita til byggingar gagnfræðaskóla á Varmá 5 millj. 403 þús., svo að það eru komnar í byggingu þessa gagnfræðaskóla tæplega 8.2 millj. kr., en svo kemur hv. 2. þm. Reykn. og leggur til, að það verði byrjað að veita til byrjunarframkvæmda við skólann 1½ millj. Það getur vel verið, að það sé um einhvern misskilning hjá mér að ræða, að hann ætli sér að byggja þarna annan skóla, en ég tel, að það sé búið að veita anzi vel til þessa skóla á Varmá og eftir nákvæmlega sömu reglum og til annarra þeirra skóla, sem teknir hafa verið á framkvæmdastig. Mér finnst ólíklegt, að þm. sé svo ókunnugur í sínu kjördæmi og fylgist svo illa með afgreiðslu fjárlaga, bæði á s. l. ári og eins það sem af er afgreiðslu fjárlaga á þessu ári, að þetta hafi virkilega getað farið fram hjá honum. Mér fannst rétt að þetta kæmi fram, en því miður er hv. 2. þm. Reykn. ekki viðstaddur.



Herra forseti. Það eru nokkrar viðbótarbreytingartill., sem fjvn. hefur leyft sér að flytja á þskj., sem búið er að leita afbrigða fyrir, en á því miður eftir að dreifa út á Alþ., en mun verða gert innan tíðar. Ég vil leyfa mér að gera í stuttu máli grein fyrir þessum viðbótartill. n. Kemur þar fyrst brtt. við 4. gr. 401 15. Til að jafna aðstöðu nemenda í strjálbýli til framhaldsmenntunar. Þar leggur n. til, að í staðinn fyrir 12 millj. kr. komi 15 millj. Hér er um mál að ræða, sem er búið að ræða mikið í sambandi við afgreiðslu fjárlagafrv., bæði við 2. umr. málsins og aftur nú við 3. umr., og vænti ég, að hv. alþm. geti eftir atvikum fallizt á, að hér sé komið nokkuð á móti í þessum efnum, að fjárupphæðin verði 15 millj. í staðinn fyrir 12 millj., eins og í frv. er. Þá hafði fallið niður eða láðst að ganga frá í prentun till., sem fjvn. var búin að ræða og samþykkja á fundum sínum, en það er við 1 04, landbrn., þ. e. töluliður 206, inn komi nýr liður; til kalrannsókna 1 millj. kr. Hér er um mál að ræða, sem ég hygg að allir séu sammála um, að sé og hafi verið mikið vandamál, og á sviði kalrannsókna munu enn um sinn verða viðfangsefni til rannsóknar og úrlausnar og er því talið nauðsynlegt, að þessi liður falli ekki niður úr fjárlögunum og er því till. um að verja 1 millj. kr. í þessu skyni. Þá er till. við 4. gr., sjútvrn. 299, þar er lagt til, að inn komi nýr liður, þ. e. í viðfangsefninu 05 við þennan tölulið; til fiskiræktar í sjó 300 þús. kr. Þetta er m. a. samkvæmt tilmælum, sem komu frá Fiskifélagi Íslands. Við vitum það, að mikið er um það rætt, að gangi á hina ýmsu stofna nytjafiska hér við land, og það er vissulega þess vert, að hafizt sé handa um að koma á einhverri slíkri starfsemi, sem þessi till. felur í sér, þ. e. að komið verði á stað tilraunum með fiskirækt í sjó. Þessi fjárupphæð er í samræmi við þá beiðni, sem óskað var eftir. Þá hefur láðst að taka inn í fjárlagafrv. eina stofnun, sem á þar að vera samkv. lögum, en það er umferðarráð. Á síðustu stundu, má segja, eða síðustu dögum komu tilmæli frá dómsmrn. um það að taka inn fjárveitingar í þessu sambandi og hefur orðið að samkomulagi að leggja til, að inn komi nýr liður 255 undir nafninu umferðarráð og þar er gert ráð fyrir, að launaliður verði upp á 450 þús. kr. og önnur rekstrargjöld verði jafnhá, 450 þús. kr., eða gjöld samtals 900 þús. kr. Þá leggur n. til, að fengnum upplýsingum varðandi liðinn 4. gr. 1 09 384, þ. e. styrktarfé, að niður falli nöfn þriggja aðila, sem gert er ráð fyrir að fái styrk samkvæmt þessum lið, en samkvæmt nýjum upplýsingum eru þeir, sem hér er um að ræða, allir dánir. Þá er till. n. við 5. gr. frv., þ. e. B-hluta fjárlagafrv., að inn verði tekin áætlun um rekstur Síldarverksmiðja ríkisins. Þessi áætlun barst ekki fyrr en nú nýlega, svo að hún var ekki með í prentun frv. á sínum tíma og náði því heldur ekki að koma með fyrri till. n. Hér er um yfirlit að ræða varðandi Síldarverksmiðjur ríkisins, sem fela í sér rekstrarhalla, sem nemur 25 millj. 413 þús. kr., en varðandi hraðfrystihús Síldarverksmiðja ríkisins er aftur á móti um rekstraráætlun að ræða, sem felur í sér 336 þús. kr. tekjuafgang. Að öðru leyti vil ég vísa til þess, sem fram kemur á þskj. varðandi einstaka liði í rekstri þessara stofnana. Þá eru hér tveir liðir til viðbótar við 6. gr. frv., sem n. flytur, en það eru nýir liðir. Þ. e. í fyrsta lagi að heimila Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins að greiða allt að 20 aurum af hverjum seldum eldspýtustokk til Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra. Þetta er í samræmi við það, sem hér hefur verið rætt um varðandi að hætta að líma sérstaka miða á eldspýtustokkana, og til þess að greiðsla falli ekki niður eða tekjur innheimtist í þessu skyni til Styrktarfélagsins, þá er nauðsynlegt að samþ. þessa heimild, sem hér er lagt til. Og loks er í öðru lagi till. um að selja prestsseturshúsin Hof í Vík í Mýrdal og Jónshús í Flatey á Breiðafirði.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, var dálítið úrillur hér áðan yfir því, að ég skyldi leyfa mér þann óskunda að bera fram till. um bráðaðkallandi nauðsynjamál í hans kjördæmi. Ég tek þetta nú ekki illa upp fyrir honum, hann er sjálfsagt orðinn þreyttur eftir störf fjvn. og þá getum við orðið úrillir, það get ég orðið líka. Og ég afsaka það nú með því, ég veit hver þrældómur hvílir á fjvn.-mönnum, þegar svona stendur á, eins og nú. Eitt sinn í gamla daga var ég í fjvn. og hef þess vegna af þessu persónulega reynslu. En þær hnútur, sem hann sendi til mín varðandi þetta mál, hitta mig ekki. Ég var á fundi í mínu héraði fyrstu daga þessa mánaðar. Þeim fundi var stjórnað af sýslumanni Barðastrandarsýslu og auðvitað var það hans verk að senda út öll gögn og skjöl varðandi þau mál, sem þar voru afgreidd, en eitt af þeim málum var læknamiðstöðvarmálið, og það var öllum vitanlegt, að ef það átti að fá afgreiðslu á þessu þingi, eins og heimamenn á Patreksfirði virtust leggja mjög mikið upp úr, þá varð að hafa hraðan á að koma þeim gögnum frá sér í hendur réttra valdaaðila, heilbrmrh., landlæknis og svo þm. kjördæmisins. Og ég gat ekki látið mér detta í hug annað, af því nú er 17. desember, en að þetta hefði verið gert, fór að grennslast eftir þessu núna, þegar nálgaðist miðjan mánuðinn, 14.–15. þ. m. hjá landlækni. Því miður hafði landlæknir þá sjálfur verið sjúkur um sinn, en næsti maður hans, Benedikt Tómasson læknir, hann sagði mér, að hann sæi þess hvergi merki, að þessi gögn hefðu komið. En það átti að vera nægilegt svigrúm til þess, að landlæknir væri búinn að gefa sína umsögn, væntanlega meðmæli með þessu máli. Og um það vissi ég ekkert, hvernig málið hefði verið afgr. nú á síðustu fundum fjvn. Það gat ég ekki haft neina vitneskju um. Aðstaða okkar þm. til þess að neyta okkar þingmannsréttar við 3. umr. fjárlaga er nú slík, að við getum ekki séð, hvaða till. koma frá fjvn., fyrr en rétt í byrjun fundar. Þá fyrst förum við að setjast niður til þess að undirbúa okkar till. og þær eru ekki komnar úr prentun, þegar komið er að því að ræða þær. Þm. hafa þær ekki enn þá í höndum, þessar till. mínar, held ég. Þær eru ekki komnar úr prentun enn. Enda er að ljúka umr. um þær. Þetta er auðvitað ekki boðlegt þm. Þetta er jafnvel enn fáránlegra en það, þegar hæstv. ríkisstj. er að kasta stórkostlegum málum inn í þingið undir þinglok eða þingfrestun og fara fram á, að þau séu afgreidd án umhugsunar og umsvifalaust. Þetta eru ekki góð vinnubrögð, en mér gafst þó tóm til þess núna í byrjun fundarins að sjá það, að fjárveitingar eru teknar til læknamiðstöðvar í Borgarnesi 6 millj. kr., til Ísafjarðar, læknamiðstöðvar, 6 millj. kr. og á Egilsstöðum vegna læknamiðstöðvar 6 millj. kr. Því fannst mér einsætt, að það hlytu að vera einhver mistök þarna á eða viljaskortur, þar sem ekki væri tekin upp fjárveiting til læknamiðstöðvar á Patreksfirði, sem búið var að gera ályktun um heima í héraði og átti að vera búið að senda til heilbrmrh. og landlæknis, þannig að öll skilyrði væru fyrir hendi fyrir fjvn. til þess að afgreiða málið. Og einhver mistök hafa þarna orðið. Það er ekki hægt að tala um dugnað eða ódugnað minn í sambandi við þetta. Ég hef enga aðstöðu til þess að senda út bréf frá sýsluskrifstofunni á Patreksfirði. Nú segir hv. þm., að það sé naumur tími. Það er vissulega naumur tími til allra skynsamlegra vinnubragða, þegar svona er að þeim staðið. En ég er nú ekki alveg að koma á þing núna í fyrsta skipti og ég veit til þess, að þegar mál hafa borið að undir 3. umr. fjárl., mál, sem ríkisstj. hefur borið fyrir brjósti, þá hefur verið haft svo mikið við að skjóta á fundi í fjvn. og taka ákvörðun um slík mál. Og þar sem þetta hefur oftar en einu sinni verið gert, þá er hægt að gera það nú, þess vegna. Nei, ég tel, að það væri æskilegt, að allt annar háttur væri hafður á um afgreiðslu fjárl. Þm. eiga vissulega rétt samkv. þingsköpum til þess að bera fram till. við mál á öllum stigum þess, þangað til umr. er lokið, og þann þingmannsrétt má ekki af okkur taka. Þá eru meir en lítil handaskol við afgreiðslu fjárl. Fram á síðustu stund á að vera frjálst að bera fram brtt. við frv., og þann rétt höfum við að sjálfsögðu notfært okkur hér eins fljótt og kostur var á. Það var ekki hægt að setjast við að semja till., fyrr en við sáum till. meiri hl. og minni hl. fjvn. Þetta var undireins gert, ráðstöfun gerð til þess að fá þær prentaðar og þær eru ekki komnar úr prentun enn, þegar við erum kannske að ljúka umr. um þær. Þetta vildi ég segja, og enn ítreka ég það, að ef nokkur möguleiki er til þess, að fjvn. geti tekið afstöðu til þessa máls, sem mjög er hliðstætt þeim málum, sem n. hefur afgreitt og gert till. um, þá mundi ég óska þess mjög eindregið, að það verði gert. Það mætti þá fresta umr., svo að fjvn. gæfist slíkt svigrúm, ekki aðeins vegna þessarar till., heldur annarra till., sem eiga fyllsta rétt á því að verða skoðaðar í n. En hér háttar svo, eins og hv. þm. Vestf. er kunnugt, að þarna er byrjað að ráðast í byggingarframkvæmdir, sem miðast við það, að þær séu áfangi í því að koma upp læknamiðstöð, og er þar, eins og ég áðan sagði, læknisbústaður á Patreksfirði í byggingu, sem samkv. l. um læknamiðstöðvar ætti að greiðast af ríkinu, og skiptir það Patrekshrepp nokkuð verulegu máli. Væri þá kannske öðrum heldur nær að berjast fyrir því að koma málunum þannig fyrir, eins og eðlilegt er, heldur en mér.

Forseti (BF): Forseti vill geta þess, að flm. að 3. lið till. á þskj. 280, þeir Björn Jónsson og Hannibal Valdimarsson, hafa fyrir ábendingu forseta breytt 2. tölul. till. þannig, að þar kemur nú talan 1800 þús. í stað 3 millj. kr. Forseti telur ekki þörf á að leita afbrigða fyrir þessari till., en fellst á fyrir sitt leyti, að till. liggi fyrir þannig breytt til umr. og afgreiðslu.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv., Hannibal Valdimarsson, hefur nú talað fyrir till., sem hann hefur flutt, en ekki er komin úr prentun, um 6 millj. kr. fjárveitingu til læknamiðstöðvar á Patreksfirði. Út af þessu hafa orðið hér umr., og hv. 2. þm. Vestf. hefur gert grein fyrir sinni skoðun í þessu máli. Nú vil ég skýra frá því, að í gærkvöldi kl. hálf tíu barst mér express-bréf frá sveitarstjóranum á Patreksfirði og i því segir m. a.: „Hreppsnefnd Patrekshrepps samþykkir, að skrifað verði öllum þm. Vestf. og þess eindregið óskað, að sett yrðu lög um læknamiðstöð á Patreksfirði á þessu þingi og fjárveiting í því tilefni verði sett á fjárlög komandi árs.“ Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að bréfið kemur til mín kl. 9.30 í gærkvöldi, þegar fjvn. er búin að ljúka öllum sínum störfum, að bréfið er dagsett daginn áður, 15. desember, en samþykktin, sem hreppsnefndin gerði, var gerð 3. desember. Ég held, að hv. þm. hljóti nú að sjá, að við höfum ekki haft góð gögn í höndunum, þm. Vestfjarða, þó að við hefðum viljað verða við þessari beiðni, sem við erum allir sammála um, að sé mikil nauðsyn að koma á læknamiðstöð á Patreksfirði. Og ég tala fyrir hönd okkar þm. allra, því að við höfum borið okkar ráð saman, að við erum því allir fylgjandi og viljum styðja það mál, en við getum ekki stutt það núna, eins og sakir standa, af því að það vantar öll skilyrðin til þess ekki aðeins það að samþykkja slíka till., heldur til þess að bera hana fram, og skal ég gera grein fyrir því nánar. Patreksfjarðarlæknishérað hefur fyrir sitt leyti samþ., að komið verði á læknamiðstöð. En hitt læknishéraðið í Vestur-Barðastrandarsýslu, Bíldudalslæknishérað, hefur ekki samþykkt það nema með skilyrðum, m. a. skilyrðum um öruggar samgöngur að vetri til á milli þessara héraða. Hverjir eiga að fullnægja þeim skilyrðum?

Heilbrigðismálastjórnin auðvitað.

Ég held, að það heyri undir samgrn., vegir í landinu. En hvet sem á að gera það, það skiptir ekki neinu höfuðmáli, þá er ekki búið að fullnægja þessu. Þeim er ófullnægt, skilyrðunum til þessa. En það er ekki nóg með þetta, að læknamiðstöðin er ekki til enn, hún er ekki formlega til enn, heldur er það svo, að það munu engin gögn, a. m. k. engin fullnægjandi gögn, liggja fyrir hjá landlækni um þetta mál heiman að, og ég held, að ég hafi tekið svo eftir hjá hv. þm. áðan. Hann hefur spurzt fyrir um það á skrifstofu landlæknis og hann hefur fengið þau svör, að þau gögn fyndust ekki. 



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. bar ég fram nokkrar brtt. við fjárlagafrv. ásamt hv. 4. þm. Austf., 1. þm. Austf. og 5. þm. Austf. Þessar till. fjölluðu um fjárframlög til fyrirhleðslna og til hafnargerða á þremur stöðum á Austurlandi. Við atkvgr. eftir 2. umr. voru þessar till. teknar aftur í því skyni, að hv. fjvn. gæfist kostur á að athuga þau atriði, sem þarna voru borin fram. Nú kemur í ljós, að hv. fjvn. hefur tekið upp í till. sínar fyrirhleðslu við Hofsá í Álftafirði, sömu fjárhæð og við lögðum til, að veitt yrði í það verk, og vil ég fyrir mitt leyti þakka hv. fjvn. fyrir það. Hins vegar viljum við leyfa okkur að taka upp þessar till., sem teknar voru aftur eftir 2. umr., til þess að þessar till. komi til atkvgr. áður en fjárlög verða samþ., og þetta eru till. um framlag til fyrirhleðslu í Jökulsá á Dal, 200 þús. kr. og hækkað verði framlag til fyrirhleðslu í Norðurdalsá í Breiðdal upp í 100 þús. kr. Enn fremur, að veitt verði til hafnargerðar á Borgarfirði eystra 2 millj. kr., á Breiðdalsvík 2 millj. kr. og á Fáskrúðsfirði 1 millj. kr. Ég gerði grein fyrir þessum málefnum við 2. umr. og sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka það eða lýsa þessum verkefnum nánar heldur en þá kom fram, en vísa aðeins til þess, sem ég tók fram um þetta við 2. umr. Þá höfum við sömu þm. leyft okkur að bera fram till. til hækkunar á fjárveitingu til hafnargerðar á Djúpavogi, þannig að í stað 1100 þús. komi 4 millj. Það er nauðsynlegt að gera allverulegar hafnarbætur á Djúpavogi, og verður aðalverkefnið að gera garð nokkuð út frá höfninni, sem nú er, til skjóls og til viðlegu fyrir skip, sem athafna sig á hafnarsvæðinu. Þessar 1100 þús., sem gerð var till. um að veita í fjárl. af hv. fjvn., nægja engan veginn til þess að vinna þetta verk, heldur munu eingöngu hrökkva til þess að sprengja smásker eða klett, sem er til tafar og fyrirstöðu við að gera garðinn, og e. t. v. nægir þessi fjárhæð til þess að gera í höfninni einhverja dýpkun. Við teljum þörf á, að meira sé unnið að þessu verkefni og leyfum okkur því að bera fram þessa till. til hækkunar. Og loks leggjum við til, að inn í kaflann um hafnargerðir bætist nýr liður, þ. e. til hafnarbóta á Reyðarfirði 3 millj. kr. Á Reyðarfirði hefur verið nokkur undirbúningur að því á undanförnum árum að gera nýtt átak í hafnargerð og fyrir nokkru var keypt efni til hafnargerðar í sambandi við þetta fyrirhugaða verk, en enn þá hefur ekki verið ráðizt í að nota það efni, sem keypt var, og berum við því fram þessa till. með það fyrir augum, að á næsta ári verði kleift að hefjast handa um þetta verk. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessi efnisatriði við þessa umr.



Herra forseti. Á þskj. 279 flytjum við í minni hl. fjvn. till. til breytinga á frv. um að hækka greiðslu vegna aðstöðumunar námsfólks til framhaldsnáms úr 12 í 25 millj. kr. og lýsti ég þeirri brtt. í ræðu minni í dag. Nú hefur orðið samkomulag í hv. fjvn. um að hækka þennan lið úr 12 millj. í 15 millj. kr. og enda þótt það sé allmiklu lægri fjárhæð heldur en við fórum fram á, erum við þó sammála um það, minni hl., að það sé spor í rétta átt og hér hafi verið sýnd viljaviðleitni til að koma til móts við okkur og höfum við því staðið að flutningi þeirrar till., og leyfi ég mér því fyrir hönd minni hl. að lýsa því yfir, að við tökum til baka till. okkar á þskj. 279.



Herra forseti. Það gleður mig nú eins og aðra þm. að heyra, að hv. fjvn. hefur gert bragarbót nokkra að því er varðar fjárveitingu til þess að jafna aðstöðumun námsfólks í dreifbýli. En það sýnir, að það hefur verið skotið á fundi í fjvn. til þess að afgreiða mál núna á meðan á þingfundi stóð og virðist þá vera sannað mál, að þetta er mögulegt. Varðandi svo það, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði hér áðan um læknamiðstöðvarmálið á Patreksfirði, þá hef ég ekki borið fram nokkrar minnstu ásakanir í garð Vestf.-þm. fyrir að hafa ekki sinnt málinu, sízt af öllu eftir að þeir hafa upplýst, að svo slælega hefur verið eftir málinu fylgt heiman úr héraði, að þeim hefur aðeins sumum borizt bréfið um þetta nú, 14 dögum eftir að samþykkt er gerð heima í héraði um að fylgja málinu fram og 10 dögum eftir að almennur héraðsfundur um heilbrigðismál hefur gert samþykkt um að leggja málið einmitt í hendur réttra yfirvalda til að fá á því afgreiðslu á þessu þingi. En þetta upplýsist fyrst nú í umr. Ég gat ekki látið mér detta í hug, að svona slælega væri að málinu staðið um að koma gögnum um málið í hendur réttra manna. En nú er það upplýst og komin skýring á því, hvers vegna till. eru um einar þrjár aðrar læknamiðstöðvar, en þessi ekki tekin með þrátt fyrir það, þó að Vestf.-þm. væru í fjvn. Þeim hafa ekki verið send gögnin, 14 dögum eftir að samþykkt er gerð á Patreksfirði og einum 10 dögum eftir að samþykkt er gerð á almennum héraðsfundi allrar Vestur-Barðastrandarsýslu um heilbrigðismál. En þrátt fyrir það, þó að það sé nú upplýst, að svona hafi verið sofið á málinu, þá leggur það enga skyldu mér á herðar um að sofa með þeim hinum.



Herra forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni, sem hér hefur komið fram á þessum afgreiðslumáta á fjárl. Það er mjög óþægilegt og nánast óviðunandi að fá ekki till. fjvn. fyrr en um leið og umr. byrjar og þurfa þá á engum tíma að setja sig inn í það, hvernig hún skilar af sér og gera sínar brtt. Þetta er alveg óviðunandi. Og það er auðvitað óþægilegt líka að tala fyrir skriflegum brtt., sem ekki hefur gefizt tími til að prenta. Það væri þó út af fyrir sig, en hitt finnst mér öllu verra. En ég vil ásamt með þremur öðrum þm. úr Austurlandskjördæmi, Lúðvík Jósefssyni, Tómasi Árnasyni og Páli Þorsteinssyni, leyfa mér að flytja hér tvær brtt., sem báðar eru skriflegar. Hin fyrri er við 4. gr. 1 02 999 38 og er um dagheimili, byggingarstyrkir. Í sundurliðun (sbr. brtt. 268, 17) bætist nýr liður og samtala breytist samkv. því: 8. Eskifjörður 75 þús. kr. Hin síðari er við 4. gr. líka, 1 08 381 03 bygging sjúkrahúsa o. fl. Í sundurliðun bætist við nýr liður á eftir a. 14, og samtala breytist samkv. því: Vopnafjörður, sjúkraskýli, 2 millj. kr. Ég vil fara örfáum orðum um þessar brtt. Um fjárveitinguna til dagheimilis á Eskifirði vil ég aðeins geta þess, að Eskfirðingar hafa byggt myndarlegt dagheimili og okkur þykir eðlilegt, að þeir njóti nokkurs byggingarstyrks og leggjum því til, að það verði tekin upp 75 þús. kr. fjárveiting á viðkomandi lið fjárl. sem byggingarstyrkur til þessa dvalarheimilis. Varðandi framlagið til sjúkraskýlisins á Vopnafirði vil ég fyrst geta þess, að heima fyrir hefur farið fram mikill undirbúningur vegna þessa máls. Það hafa verið gerðar áætlanir, byggingin teiknuð o. s. frv., heildarkostnaður áætlaður um 10 millj. kr., þar af í bygginguna sjálfa eitthvað um 6–7 millj. Heima fyrir hefur einnig farið fram annar undirbúningur og ekki þýðingarminni á þessu máli, þ. e. fjársöfnun. Ýmis félög og einstaklingar hafa lagt fram mjög verulegar fjárupphæðir í því skyni að standa straum af heimaframlagi til þessara framkvæmda, og heimamenn telja sig hafa handbærar um 2 millj. kr. til þessara hluta á næsta ári, ýmist sem framlög einstaklinga og félaga ellegar á annan hátt. Og það er eindreginn áhugi fyrir því heima á Vopnafirði að byrja þessar framkvæmdir nú í vor. Í l. um sjúkrahús o. fl. er gert ráð fyrir því, að ríkið borgi 2/3 af byggingum af þessu tagi og heimaaðilinn um 1/3. Ég harma það, að hvorki ríkisstj. né fjvn. hefur tekið upp í frv. eða till. n. framlag til þessa máls. Við leggjum til, að veittar verði 2 millj. kr. og viljum jafnframt láta það koma fram, að með hliðsjón af heimafé, sem talið er að tiltækt verði um 2 millj. kr., og með hliðsjón af hlutföllunum, þá sýnist þetta ekki óeðlilega frekt í sakirnar farið. Ég vil að lokum minna á aðstöðu þessa héraðs, Vopnafjarðar, að því er varðar heilbrigðisþjónustuna. Þar háttar þannig til hvað samgöngur snertir, að austur eða suður á bóginn er nánast um ekkert samband að ræða að vetrinum, vegir bæði yfir Hellisheiði og Möðrudalsöræfi eru lokaðir löngum stundum, svo að það er útilokað að hafa nokkurt samband á þann veg um heilbrigðisþjónustu. Til norðurs er hins vegar haldið opnu eftir því, sem hægt er, en t. d. til Þórshafnar er yfir tvær heiðar að fara, og það hefur verið mjög strjált, sem læknir hefur setið á Þórshöfn,svo að þangað er ekki hjálp að sækja. Það liggur þess vegna alveg í augum uppi, að um alla næstu framtíð er það alveg óhjákvæmilegt, að héraðslæknir sitji á Vopnafirði. Það hafa öðru hverju verið miklir örðugleikar á því að ráða lækni til þessa héraðs, þó að nú sé það vel setið, og bygging sjúkraskýlis þýðir vitanlega stórbætta aðstöðu á staðnum og stóreykur þá um leið líkur fyrir því, að læknir fáist á þennan stað. Með hliðsjón af þessu og eins því, hversu vel er róið á það borðið, þar sem heimamenn halda um hlummana, þá vil ég mega vænta þess, að hv. þm. skoði vel hug sinn hvað þessa till. varðar. - Ég vil afhenda hæstv. forseta till. skriflega.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af einni brtt., sem við flytjum hér þm. Alþb. varðandi hækkun á bótum lífeyristrygginga almannatrygginganna. En það er 4. till. á þskj. 272. Í till. er ein prentvilla, eins og hún kemur fyrir á þessu þskj. Þar er gert ráð fyrir í till., að bætur lífeyristrygginga almannatrygginga verði hækkaðar frá því sem nú er um 33% og það áætlað, að nemi 175 millj. kr. En síðast í till. er gert ráð fyrir 210 millj. kr., sem er röng tala, en þar á að koma 175 millj. kr. og verður væntanlega leiðrétt í uppprentun. Ég hafði við 2. umr. fjárlagafrv. rætt sérstaklega þessa till. okkar, sem gerir ráð fyrir allverulegri hækkun á fyrst og fremst örorku- og ellilaunum og öðrum skyldum bótum almannatrygginganna, en þá fluttum við till. um það, að þessar bætur yrðu hækkaðar um 40%. Sú till. náði ekki fram að ganga og við höfum því flutt till. um sama efni, en nokkru lægri nú en í hið fyrra skiptið, þar sem við gerum ráð fyrir, að þessar bætur hækki um 33%. Ég þarf ekki að bæta hér mörgum orðum við það, sem ég sagði um þetta mál almennt séð hér við 2. umr. málsins. Ég tel, að hér sé um mikið nauðsynjamál að ræða og með hliðsjón af því, sem nú er almennt að gerast hér í launamálum í landinu, tel ég, að það sé í rauninni ekki sæmandi af Alþingi að ganga svo frá fjárlagafrv. að þessu sinni, að ekki sé gert ráð fyrir a. m. k. þeirri hækkun, sem felst í till., til þessara lægst launuðu aðila í þjóðfélaginu. Ég ítreka svo aðeins það, sem ég sagði um málið hér áður, og vænti þess nú, að þessi till. fáist samþykkt.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en ég tel nauðsynlegt, að komi fram hér afstaða mín til einnar till., sem fyrir liggur, ekki hefur að vísu verið talað hér fyrir henni, en það skiptir út af fyrir sig ekki máli. Það er till. þess efnis að heimila ríkisstj. að veita ríkisábyrgð fyrir tiltekinni upphæð vegna fyrirtækis, sem nefnt er Blaðaprent h. f. Hér er um að ræða fyrirtæki, sem út af fyrir sig er allra góðra gjalda vert. Það er sameignarfyrirtæki fjögurra dagblaða, sem hafa slegið sér saman um það að koma upp prentsmiðju, og það hafa áður legið fyrir beiðnir til fjmrn. um það að beita sér fyrir ríkisábyrgð í þessu sambandi. Það er vitanlega mjög æskilegt, að slíkt samstarf, sem hér er um að ræða, geti orðið milli blaða. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að það hefði verið hægt að koma upp þessu fyrirtæki án ríkisábyrgðar, og ég vil láta það koma hér fram, að ég er andvígur þessari till. Ég geri hins vegar ráð fyrir því, að till. verði samþ. - það standa að henni þrír flokkar þingsins - og ætla ég ekki að fara að efna til neinna umr. um málið annað en það, að ég tel rétt, að það liggi hér fyrir skjalfest, að ég er andvígur ábyrgðinni. Og ástæðan er, eins og menn hafa vafalaust gert sér grein fyrir, ekki sú, að ég sé andvígur fyrirtækinu, það er langt í frá, heldur sú að ég álít, að það hefði verið hægt að koma því upp án ríkisábyrgðar og það er hættulegt fordæmi, sem hér er skapað. Það hafa aldrei verið veittar ríkisábyrgðir í sambandi við prentsmiðjur, og ég sé ekki með góðu móti, hvernig á að einangra þetta mál þannig, að það verði ekki opnaður möguleiki fyrir því, að aðrir aðilar, sem koma sér upp prentverkum í landinu, geti komið til ríkissjóðs með alveg nákvæmlega sama rétti og þessir aðilar, sem hér er um að ræða, þó að þeir séu allra góðra gjalda verðir. Ég tek það fram, að ég er ekki að gagnrýna þá á neinn hátt og tel, að skynsamlega sé að málum unnið að efna til þessa samstarfs. En það gætu fleiri efnt til slíks samstarfs og komið sér upp prentsmiðju, sem gæti leitt til þess, að það væri óhjákvæmilegt að taka afleiðingunum af þeirri stefnu, sem yrði hér mörkuð, ef þessi till. verður samþ., og veita slíka ábyrgð. Þess vegna tei ég nauðsynlegt, að þessi skoðun mín komi hér fram. Það var aðeins svo eitt atriði. Það var aths. hv. 3. þm. Austf. um, að skorti í fjárlagafrv. fjárhagsáætlun fyrir Rafmagnseftirlit ríkisins. Það var ósköp eðlilegt, að hann gerði slíka aths., vegna þess að slík fjárhagsáætlun er þar ekki sjáanleg, en ég vil aðeins taka það fram, að hún er innifalin í fjárhagsáætlun Orkustofnunar. Það er gert samkv. sérstakri ósk Orkustofnunar og þess rn., sem hún heyrir undir. Það kann vel að vera, að það hefði verið eðlilegt, og ég get vel á það fallizt, að um þessa stofnun væri gerð sérstök fjárhagsáætlun, en þetta tel ég rétt, að komi fram, að hér er ekki um gleymsku að ræða, heldur var þetta fyrirkomulag haft á fjárhagsáætlun þessarar tilteknu stofnunar.



Herra forseti. Það var aðeins í tilefni af þessum ummælum hæstv. fjmrh. varðandi heimild eða till. um heimild til ríkisábyrgðar fyrir Blaðaprent h. f. Það kom skýrt fram, að hæstv. ráðh. er andvígur till. í sjálfu sér, en ég vildi nú mega vænta þess, að það lægi þá einnig líka ljóst fyrir, að hann mundi notfæra sér þessa heimild, ef meiri hl. Alþ. samþykkir að veita heimildina, vegna þess að að sjálfsögðu mundi till. verða öðruvísi orðuð, að ég tel, ef það væri meining hæstv. ráðh., þar sem hann er á móti efni málsins, að hann vildi ekki nota sér þessa heimild. Ég sem sagt vil skilja það svo, að verði meiri hl. Alþ. með till., mundi hann notfæra sér heimildina, þrátt fyrir þá afstöðu, sem hann hefur lýst til málsins, ef ekki kemur fram annað hér frá hans hálfu.



Herra forseti. Ég vil enga sérstaka yfirlýsingu gefa í því sambandi, hvort ég muni nota heimildina eða nota hana ekki. Það fer auðvitað alveg eftir atvikum, og þó að ég segði þessa skoðun mína hér, þá felst heldur ekki í því, að ég muni ekki nota heimildina. En það vantar margt í þetta efni til að gera það upp við sig, hvort heimild er notuð eða ekki, og það geta verið margar heimildir samþykktar í fjárl., sem ekki eru notaðar, vegna þess að það vantar skilyrði til þess að slíkt sé hægt. Ég t. d. tel ekki koma til mála að nota þessa heimild nema því aðeins, að það sé hægt að setja öruggar tryggingar fyrir þeirri ríkisábyrgð, sem hér er um að ræða, og hér sé eðlilegt kostnaðarhlutfall af heildarkostnaði þess fyrirtækis, sem hér á hlut að máli, og ýmis önnur slík atriði, sem koma til greina, þannig að ég tel ekki tímabært á þessu stigi að vera að gefa neina yfirlýsingu um það, hvorki til né frá.



Herra forseti. Það er ein till. hér á þskj. 284, sem ekki hefur verið mælt fyrir enn þá, VI, sem er flutt af mér. Í till. fjvn. í fjárl. er gert ráð fyrir nokkurri fjárveitingu, raunar tveim fjárveitingum, annarri til styrktar dagblöðum og hinni til kaupa á dagblöðum. Dagblöð eru eingöngu gefin út í Reykjavík og má raunar geta þess, að þetta með kaupin, að ég ætla, tekur einnig til eins vikublaðs, sem gefið er út í Reykjavík. En mér finnst ekki eðlilegt, að þessi aðstoð sé eingöngu bundin við þessi blöð, sem öll koma út í Reykjavík, heldur séu einnig möguleikar til þess, að blöð, sem koma út reglulega og fjalla um þjóðmál en gefin eru út utan Reykjavíkur, geti einnig fengið nokkra aðstoð og að af þeim verði keyptur ákveðinn eintakafjöldi, en að vísu lægri en gert er ráð fyrir, að keyptur sé af dagblöðunum.