Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! N. hefir athugað frv. það, sem hér liggur fyrir, og mælir með, að það verði samþ. En hún hefir leyft sér að bera fram breyt. við það, sem feist í brtt. á þskj. 67. Skal ég nú gera grein fyrir henni. Samkv. frv. er ætlazt til, að fasteignamat sé lagt til grundallar við lántökur til húsabygginga á erfðafestujörðum. Þetta telur n. ekki heppilegt, m.a. vegna þess, að oft þurfa ábúendur að fá lán til húsabygginga, áður en fasteignamat liggur fyrir. Nú eru slík íbúðarhús reist eftir teikningu frá teiknistofu landbúnaðarins, og þar liggur því fyrir kostnaðaráætlun um byggingu þeirra. Lánin eru veitt úr byggingar- og landnámssjóði og ræktunarsjóði, og þeir menn, sem á teiknistofunni vinna, gætu sagt til um, hvað húsið myndi kosta. Þess vegna fannst okkur liggja beinna við, að leitað væri álits teiknistofunnar í þessum efnum, svo það gæti líka komið til greina að veita lán, þó að ekki lægi fyrir fasteignamat. Í frumv. er gert ráð fyrir, að úttektarmenn hreppanna ákveði, hvort húsin séu nauðsynleg fyrir búrekstur á jörðinni, en í brtt. n. ætlar hún þetta trúnaðarmönnum ræktunarsjóðs. Nú er svo, að trúnaðarmenn ræktunarsjóðs þurfa að segja álit sitt á húsinu til þess að bankinn veiti lánið. Okkur þótti þess vegna heppilegra að láta þá menn, sem þyrftu að koma á staðinn hvort sem var, ákveða þetta, heldur en þurfa að kveðja aðra menn til þess. Þetta á að gera mönnum léttara að undirbúa lántökuskilyrðin heldur en á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Það hefir dálítið verið talað um, að þessi lán næðu aðeins til íbúðarhúsa. Ákvæði um það hefir þó ekki verið sett þarna inn, en gengið út frá því, að fyrst og fremst sé um íbúðarhús að ræða. Náttúrlega er ekki útilokað, að önnur hús geti komið til greina, en búizt er við, að þau verði látin sitja á hakanum. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en mæli með því, að þessi brtt. verði samþ., svo og frv. sjálft.



Ég vil aðeins, sem annar af flm. þessa frv., þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu málsins. Einnig vil ég geta þess f.h. okkar flm., að við föllumst algerlega á þá brtt., sem liggur fyrir frá n. Ég skal taka fram, út af því atriði í brtt., að í staðinn fyrir úttektarmenn hreppanna komi trúnaðarmenn ræktunarsjóðs, að okkur fannst þetta ákvæði frv. vera í samræmi við l. um erfðaábúð og óðalsrétt. Í þeim er úttektarmönnunum ætlað að gefa ýms vottorð, m.a. um hvaða hús séu nauðsynleg á jörðinni til búrekstrar. En þó að gengið sé út frá því, að þessir menn gefi flest vottorðin, sé ég ekkert á móti því, að í þessu sérstaka tilfelli sé farið að eins og lagt er til í brtt., og tel ég hana á margan hátt eðlilegri.



Herra forseti! Nefndin hefir athugað þetta frv., og er álit hennar á þskj. 72, ásamt áliti vegamálastjóra, sem n. hafði á fundum sínum og ræddi málið við. Ég þarf ekki að benda á þá nauðsyn, sem brýrnar eru samgöngum okkar. Hún er öllum kunnug, og þeim mest, sem þurfa á hverju ári að ríða óbrúaðar stórár, og er ekki lengra síðan en frá síðasta sumri, að ég reið eina slíka, þar sem er Jökulsá í Lóni. Enn er mikið eftir óbrúað af stórvötnum hjá okkur, og ef við athugum, hvernig hagað hefir verið framkvæmd á brúabyggingum hjá okkur, sjáum við, að Alþingi hefir ekki treyst sér, síðan Hvítá í Borgarfirði var brúuð, að taka á fjárlög slíkar framkvæmdir. Allar þær ár, sem hafa verið brúaðar síðan, eru brúaðar fyrir lánsfé, og hefir verið horfið að því að dreifa kostnaðinum á þennan hátt á framtíðina. Nú eru skiptar skoðanir um, hve heppilegt þetta er, og hefir verið horfið frá því, en síðan hafa brúabyggingar alveg strandað. Þess vegna er þetta frv. komið fram, og n. er á einu máli um það, að nú þurfi að fást fé á annan hátt en þann, að fá samþykkt um það á hinum einstöku þingum. Nú er eftir að byggja 20–30 stórbrýr, sem kosta samtals um 2 millj. kr., og ennfremur 35 smærri brýr, sem hver kostar yfir 30 þús. og samtals tæpa elna millj. kr. Samkv. till. vegamálastjóra skal veita fé úr sjóðnum til smíðar brúa, er kosta 20 þús. kr. eða meira. Þetta tókum við ekki upp, vegna þess að þörfin á því að brúa stórár, sem óbrúaðar eru, er svo mikil, að Alþingi má ekki draga úr því með því að færa þetta takmark niður. - Ég sé, að það er komin fram brtt. frá hv. 5. landsk. um, að þetta mark verði fært niður eins og vegamálastjóri lagði til. Það er ekkert aðalatriði fyrir mér, en þegar við í n. tókum upp 30 þús. kr. í stað 20 þús. kr., var það vegna þess, að við lítum svo á, að þó á ári hverju kæmu inn í sjóðinn 50–70 þús. kr., þá veitti ekki af því til þess að brúa stærstu vatnsföllin, en bara 7 af þessum stærstu brúm kosta 11/2 millj. króna. Þess vegna vildum við ekki, að fé úr sjóðnum væri varið til þess að brúa smáár, sem ætti að vera hægt að brúa fyrir árlegar fjárveitingar. Við höfum lagt til, að fyrsta brúin yrði byggð á Jökulsá á Fjöllum. Um nokkur ár hefir verið talað um brú undan Grímsstöðum á Fjöllum. Þessi á er farartálmi milli Norður- og Austurlands. Hún lengir leiðina um liðlega 80 km., eða að leiðin, sem nú er farin, er um 82 km. lengri heldur en ef farið er um Mývatnssveit. Á síðasta ári, áður en verðhækkunin varð, var gerð nákvæm rannsókn á því, hvað leiga þyrfti að vera fyrir bíl á km. fyrir gúmsliti og benzíneyðslu, og varð niðurstaðan, að leigan þyrfti að vera 25 aurar pr. hlaupandi km. fyrir á manna bíl. Nú hefir þetta verið reiknað út að nýju, eftir verðhækkunina, og hefir niðurstaðan orðið, að kostnaður sé 33 aurar fyrir 5 manna bíl á hlaupandi km. Þessi vegur mun á síðastl. ári hafa verið farinn af um 500 bílum, eftir talningu, sem vegamálastjóri lét framkvæma, og vegalengdin er 82 km, eins og áður er sagt. Ef gert er ráð fyrir 23 aurum á km., er það yfir 10 þús. kr., en ef gert er ráð fyrir 33 aurum, eru það 13500 kr., og mundi það sparast á ári í erlendum gjaldeyri. Það er þess vegna vafasamur sparnaður að byggja þá brú ekki sem fyrst, og það því fremur, sem nú liggja öll rök að því, að byggja brúna ekki undan Grímsstöðum, þar sem talað var um brú, sem mundi kosta mikið, eða um 1/4 millj., heldur hjá Lambhöfða, þar sem áin rennur í þrennu lagi í leysingum, og þar sem höfuðbrúin mundi ekki kosta nema 50 þús. kr., og er það hugmynd vegamálastjóra að brúa fyrst aðalána með 50 þús. kr. brú og síðan smáálana eftir því sem fé er fyrir hendi. Ef þetta frv. verður að lögum, vildi ég vona, að fjvn. sæi sér fært að taka þessa brú inn á fjárl. 1941; yrði þá komið það mikið fé í sjóðinn, sem nægja myndi til þess að brúa aðalána, en yfir álana er oft fært. Ég vil kasta því fram, að ef þetta frv. verður að lögum, hvort ekki sé rétt að taka þessa brú upp í fjárlög. Hún sparar það mikið í gjaldeyri, að efnið í hana - 14 tonn af járni - myndi koma í hendi tiltölulega fljótt í sparnaði á benzíni og gúmmí, sem sparast við það að leggja niður lengri leiðina. Ég vil mæla með því, að brtt. n. verði samþ. og að frv. í heild verði samþ. og fái að ganga sem greiðast gegnum þingið, svo að möguleikar séu fyrir því að byrja á þessari brú helzt á næsta ári.



Ég þarf ekki að vera margorður um þessa brtt. mína. Ég er þakklátur hv. frsm., sem tók till. minni mjög vinsamlega og kvaðst ekki mundu leggja stein í veg fyrir það, að hún næði fram að ganga. Ég álít rétt, þar sem vegamálastjóri kveðst hafa átt hugmyndina að þessu máli, að farið sé eftir till. hans um það, hvernig fé úr brúasjóði skuli varið, og að þær brýr, sem kosta 20 þús. kr. eða meira, verði tillags aðnjótandi úr sjóðnum. Með því móti komast líka fleiri brýr undir þessi lög. En ef við lítum yfir upptalninguna á þskj. 72, sést, að nær allar þær brýr, sem hafa þennan dýrleika, 30 þús. kr., eru í Austfirðingafjórðungi. aðeins ein á Norðurlandi. Með því að fara að till. minni dreifist tillag úr brúasjóði víðar yfir landið, og má vænta þess, að það afli frv. meira fylgis. Mér finnst sjálfsagt að fara eftir till. vegamálastjóra í þessu efni, og hefi ég því borið fram þessa brtt., sem ég vona, að nái fram að ganga. Ég tel eins og sakir standa mikla nauðsyn fyrir brú á Jökulsá á Fjöllum, og þarf að byggja hana sem allra fyrst. eða strax og hægt er að kaupa efni frá útlöndum. vegurinn nýi til Austurlandsins kemur að litlum notum, ef áin er óbrúuð, en vegurinn mun komast að brúarstæðinu á næstunni. Ég mun svo ekki orðlengja þetta frekar; ég þakka góðar undirtektir við till. mína og tel sjálfsagt, að fjvn. athugi sem fyrst, hvað unnt sé að gera í þessu máli.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Við Alþfl.-menn höfum ekki látið til okkar heyra í þessu máli til þessa. Ég vil taka fram, að þau fáu orð, er ég læt um það falla, tala ég frá eigin brjósti, en ekki f. h. flokksins. Í nefnd þeirri, er um málið hefir fjallað, á Alþfl. engan fulltrúa. Nú hefir n. afgr. málið. sem sjá má af skjölum, sem fyrir liggja, og lagt til, að frv. verði samþ. í öllum aðalatriðum. Ég álít, að mjög orki tvímælis, hvort eigi að ganga inn á þá braut, sem gert er með stofnun brúasjóðs. Brúagerðir hafa á undanförnum árum verið komnar undir ákvörðunum Alþ., og verður ekki annað séð en að Alþ. haf séð nauðsyn þessara framkvæmda og veitt fé til brúabygginga á ýmsum stöðum í landinu. Þessi krókaleið, sem hér er farin, að mynda sjóð af vissu innflutningsgjaldi, er síðan verði varið til brúagerða, er óþörf. Ég held, að treysta mætti Alþ. til þess, að það sæi nauðsyn þessa máls á hverjum tíma og veitti fé til brúabygginga eins og áður. Auk þess tel ég mikið vafamál, hvort rétt sé að auka benzínskattinn. Lítrinn af benzíni kostar nú 49 aura, og það verð getur ef til vill ekki staðið nema stuttan tíma, þar sem vænta má. að flutningsgjald af benzíni fari enn hækkandi. Það má ef til vill segja, að 1 eyrir sé ekki mikil upphæð, en hvert hár gerir skugga, og ég býst við því, að þeir, sem halda uppi bifreiðaflutningum, telji, að mælirinn sé þegar fullur og að erfitt sé að halda uppi slíkum samgöngum nema hækka flutningsgjöldin. Þess má og geta, að þegar benzínskatturinn var lagður á upprunalega, var ætlunin að verja honum til malbikunar á vegum, þ.e. að gera vegina svo trygga, að ekki þyrfti árlega að verja jafnmiklu fé til viðhalds og áður. Það var einnig haft í huga, að skapa atvinnu við þessar vegagerðir fyrir fjölda atvinnulausra manna. Til brúargerða þarf óumflýjanlega allmikið af erlendu efni. Hv. frsm. benti á, að töluvert þyrfti af járni, en sú vara er lítt fáanleg á þessum tímum, og ekki nema fyrir okurverð. Sama máli gegnir um sement, sem nota þarf í stöpla o. fl. Hvorttveggja þýðir aukin gjaldeyrisútgjöld. - Þegar þetta er athugað, er álitamál, hvort rétt sé að hraða þessu máli. Ég er þess fullviss, að Alþ. gerir á hvaða tíma það, sem unnt er. til þess að hraða smiði brúa, en á meðan stríðið stendur, má búast við, að miklir erfiðleikar reynist á slíkum framkvæmdum. Ég álít því, að Alþ. eigi að veita fé til brúagerða eins og hingað til og ákveða, hvernig þeim framkvæmdum skuli hagað, en að það eigi ekki að fara að leggja skatt á þessa vöru, sem þegar er mjög dýr og reynzt getur erfitt að fá. Ég læt svo útrætt um þetta frá minni hálfu, ég mun greiða frv. atkv. til 3. umr. og sjá, hvernig þá talast til um samþykkt þess.

*Magnús Jónsson: Ég vil aðeins fara fáum orðum um þetta mál, þótt það hefði átt betur við að gera það við 1. umr. - Ég vil aðeins segja, að ég get ekki fylgt þessu frv. Með því að fara inn á þessa braut, að leggja á ákveðinn skatt til ákveðinna verka, er raunverulega verið að draga úr fjárráðstöfunum Alþingis. Ég er ekki heldur í minnsta vafa um það, að verði þessi leið farin nú, muni verða haldið áfram, og erfiðara mun reynast að kippa í liðinn aftur. Síðan þetta frv. kom fram í fyrra, hefir þegar komið fram annað frv. í svipuðu formi, um hækkun innflutningsgjalds af víni og tóbaki. Það er sagt, að sú hækkun sé ekki stórvægileg, og er þó gert ráð fyrir að hún nemi samtals um 100 þús. kr., sem síðan á að verja til íþróttamála. Á sama hátt mætti finna einhverja tekjuöflunarleið og verja því, sem inn fengist, til jarðræktar; það er nóg til af þörfum verkefnum, sem framkvæma þarf, og ég efa ekki, að hugkvæmni þm. yrði mikil í þessu efni, ef einu sinni væri byrjað á þessu. Ég segi eins og hv. 2. landsk., að ég er feiminn við að hækka benzínskattinn eins og nú standa sakir, en hitt er þó verra, ef Alþ. gengur inn á þessa braut. - Að vísu má segja, að það hafi verið gert. þegar benzínskatturinn var fyrst lagður á, en þar var þó fast orsakasamband á millí, því að hann var lagður á með það fyrir augum, að gera bifreiðaumferð greiðari en nú er og jafnframt ódýrari í reynd, því að það mun mega staðhæfa það, að ef allir vegir væru malbikaðir hér á landi, myndi ekki dýrara að aka um þá með dýra benzíninu en það væri að aka eftir gömlu vegunum með ódýra benzíninu. Það hafa komið fram 2 brtt. við þetta frv. Ég þori ekki að segja um það, hvort þær eru til bóta eða ekki, en þær slá því báðar föstu, að enda þótt þessi brúasjóður yrði stofnaður, eigi ekki að létta fjárveitingu til brúagerða af fjárl. Ég er hlynntur brúagerðum og skal í lengstu lög fylgja því, að fé sé veitt í fjárl. svo sem frekast er unnt á hverjum tíma, en ég mun greiða atkv. bæði gegn þessu frv. og hinu frv., sem ég minntist á áðan, vegna þess að ég er mótfallinn þeirri aðferð, sem þar á að beita.



Ég þarf litlu að svara hv. 2. landsk. Hann sagðist freysta Alþ. til þess á hvrjum tíma að sjá þörf brúagerðanna og veita fé til þeirra. Hvernig stendur þá á því, að brýrnar á Skjálfandafljót, Þverá og Markarfljót, Klifanda og aðrar ár í Skaftafellssýslu hafa verið byggðar fyrir lánsfé, en ekki veitt fé til þeirra?

Alþ. heimilaði lántöku til brúargerðanna

. Já, það var tekið lán, vegna þess að ríkið treystist ekki að leggja fram svo mikið fé í einu, sem þurfti til þessarn mannvirkja. við höfum því ekki nema um tvær leiðir að velja; önnur er sú, að aura saman á mörgum árum fé til þessara framkvæmda, en hin er sú, að taka lán. við fáum ekki í einu hundruð þúsunda veitt í fjárl. til brúargerða.

Það fáum við heldur ekki á einu ári með þessu móti

. Til þess þyrfti að spara mjög á öðrum liðum. - en hvað vill hv. 1. þm. Reykv. spara? Ekki vill hann láta afgr. fjárl. með tekjuhalla fremur en ég, og ekki má hann heyra nefnda aukna tolla né skatta. Hvaðan vill hann þá láta féð koma? Nú er það svo, að flestir eru mótfallnir frekari lántökum; þá er þessi eina leið eftir, sem frv. felur í sér. Hv. 1. þm. Reykv. gerir mikið úr því, að hér sé verið að leggja á ákveðinn skatt í ákveðnu augnamiði. Jafnframt játaði hann, að þetta hefði verið gert áður með benzínskattinum, en það taldi hann þó skipta öðru máli, vegna þess að sérstakt samband væri þar á milli skattsins og þeirra framkvæmda, er fyrir hann ætti að vinna. En mér er spurn, - fara bílarnir ekki yfir brýrnar og koma þær ekki að jafngóðum notum og vegirnir? Kemur það ekki bílunum að gagni, að vegurinn milli Austurlandsins og Norðurlandsins styttist um 32 km., eða um heila dagleið, svo að ég taki aðeins dæmið um brúna á Jökulsá á Fjöllum? Hv. þm. blöskrar að hækka benzínskattinn um þennan eina eyri, en ég vil í því sambandi leyfa mér að benda á, að benzínskatturinn er lægri hér en annarstaðar, en vegirnir eru stórum verri. því er benzínskatturinn einn af þeim skattstofnum, sem óhætt er að hækka, og þörfin fyrir að bæta samgöngurnar innanlands er brýn. Eins og ég sagði áðan, held ég ekki fast á því, hvort miðað er við 20 þús. kr. eða 30 þús. kr. brúagerðarkostnað við framlag úr brúasjóði. En þegar þess er gætt, að eftir er að brúa margar stórár, sem ætlað er að kosti yfir 30 þús. kr., og að kostnaður samtals muni nema yfir 2 millj. króna, en hátt á annað hundrað brýr eru óbyggðar yfir smærri ár, álít ég, að framlögum úr brúasjóði beri að verja til byggingar hinna stærri brúa, en að með venjulegri fjárveitingu í fjárl. megi þoka áfram byggingu hinna smærri, - Ég myndi álíta heppilegra að miða framlag við 30 þús. kr. kostnað, en er ekki fast í hendi, þótt farið verði niður í 20 þús. kr., þegar veita á framlag úr sjóðnum.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Hv. frsm. telur enga leið aðra en aura saman á mörgum árum til brúagerða. Hann færði engar röksemdir fyrir þessari staðhæfingu sinni.

Það er reynsla undanfarinna ára

. Það er að vísu rétt, að í fjárlfrv. er ekki ætluð stór upphæð til brúagerða, en það er vegna þess, að brúagerðirnar eru eitt af þeim verkum, sem lítt mögulegt er að hrinda í framkvæmd eins og nú standa sakir vegna gjaldeyrisvandræða. Slíkt þarf engan að undra. Hitt er vantraust á Alþ., að það sjái ekki nauðsyn á brúagerðum og veiti til þeirra fé á hverjum tíma eftir því sem ástæður leyfa. Það hafa ýmsar stórár verið brúaðar fyrir bein framlög úr ríkissjóði, svo sem Ölfusá, Þjórsá og Hvítá í Borgarfirði. Ég efa ekki, að Alþ. muni framvegis veita fé til þessara þörfu framkvæmda, þegar þess er kostur. Hv. frsm. sagði, að benzínskatturinn væri lægri hjá okkur en annarstaðar, en hann gat ekki um, hve hátt benzínverðið er orðið hér. Ég ætla, að það sé nú orðið hærra hér en í öllum nálægum löndum, vegna hins mikla aðflutningskostnaðar. Og hver hækkun kemur niður á almenningi í hækkuðum fargjöldum og flutningsgjöldum, hvort sem sú hækkun stafar af hækkuðu aðflutningsgjaldi eða sköttum. Ég get tekið undir það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði áðan, að það sé hægt að byrja á þessum smáálögum, - en hvar verður hætt við slíka stefnu? Nóg eru verkefnin, sem bíða framkvæmda.

*Jóhann Jósefsson: Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta mál, og eiginlega virðist mér að það sé ekki aðaldeiluefnið, heldur hitt, að nú strax, þegar búið er að samræma tolla og semja nýja tollskrá, á að skapa nýja tolla í ákveðnum tilgangi. Fyrir skemmstu var svo komið, að aðflutningsgjöldin voru orðin með svo mörgum heitum, að það mátti kallast fróðleiksgrein út af fyrir sig að kunna þar skil á. Það var viðskiptagjald, verðtollur, vörugjald o. s. frv. Menn sýndu alveg ótrúlegt hugvit að finna sakleysisleg nöfn á álögurnar, til þess að þær gengju betur í fólkið. Nú, eftir að milliþinganefnd í tolla- og skattamálum hafði lokið við að semja tollskrána, hefði mátt vænta þess, að horfið væri frá þeirri stefnu að dengja á hækkuðum tollum og gjöldum undir því yfirskini, að það væri gert í ýmiskonar gagnlegum tilgangi, en sem allt bar þó að sama brunni: að hækka byrðar almennings. En strax á næsta þingi eftir að tollskráin hafði verið samin er sýnt, að sumir þm. hafa ekki í huga að hverfa af þessari tvíræðu braut, heldur á nú að byrja á nýjan leik. Nú á að leggja sérstakan skatt á benzín og byggja fyrir það brýr, og í öðru frv. er lagt til að leggja sérstakan skatt á munaðarvöru til gagnsemi fyrir íþróttirnar. Það væri hægt að hefja óendanlega upptalningu þarfra framkvæmda, sem tengja mætti við hinar ýmsu álögur. En þetta er vandræðaleið, því fremur sem þess var vænzt, að með samningu hinnar nýju tollskrár væri þessi tekjuöflunarleið komin í nokkurn veginn fastan farveg. Þegar tollskráin nýja var lögð fyrst fram, var því haldið fram af formælendum hennar, að með henni væri ekki verið að hækka aðflutningsgjöldin, en reynslan hefir sýnt, að eftir að farið var að beita henni hafa tollar og gjöld verið hækkuð á mörgum vörum til nokkurra muna. Ég held þetta hafi fyrst verið viðurkennt í ræðu hæstv. viðskmrh. við 1. umr. fjárl., að tollskráin mundi hækka þó nokkuð tolltekjur ríkisins, m. ö. o., að ríkið mætti vænta sér meiri tekna en áður, miðað við jafnmikinn innflutning. Mér virðist, að einhverstaðar verði að staðnæmast á þessari braut, a. m. k. 1–2 ár, og hlífa gjaldþoli manna. Ég vil benda hv. flm. á. að hversu brýn sem þörfin er fyrir brúargerðir, er ekki þar með sagt, að þær megi útiloka margt, sem óumflýjanlegt er að framkvæma, og langt frá því, að aðrir landsmenn, sem minna sakna brúnna, séu búnir að telja fram sínar þarfir. Ég vil beina þeirri spurningu til þeirra, sem nú vilja hækka benzínskattinn í þessum sérstaka tilgangi, hvort þeir séu tilbúnir að hækka ýmsar aðrar álögur til hagsbóta fyrir aðrar hliðstæðar framkvæmdir. Þeir, sem segja: Þingið á að leggja á sérstakan benzínskatt til þessa, - verða að vera við því búnir að taka undir aðrar svipaðar till. til framdráttar ýmsum nauðsynjamálum. Hvar yrði svo staðar numið á þeirri braut? Sumir vitna í það, að benzínskatturinn sé hér ekki „nema“ 13–14 au. á lítra, og hærri í flestum öðrum löndum. Ég held raunar, að við séum þar alls ekki lægstir, og miklu munar, eins og einn af hv. þdm. hefir tekið fram, hvernig vegirnir eru, sem ekið er á. Innanbæjarakstur bíla hér í Reykjavík hygg ég sé svo liggur, samanborið við erlenda taxta og allar aðstæður, að það vekur undrun. Enda veit ég af kynningu við marga bílstjóra, að afkoma þeirra er síður en svo glæsileg, og gæti sýnt það með dæmum, ef þess yrði krafizt. Við síðustu stórhækkun á benzínskattinum var það fyrirheit gefið, að hann skyldi að nokkru leyti renna til þeirra vegabóta, sem spöruðu benzín, þ. á m. til malbikunar á fjölförnustu vegum. Sumstaðar hefir verið að þessu unnið fyrir benzínféð. En ég gæti bent á héruð, sem orðið hafa fyrir álögum, sem skipta a. m. k. þúsundum króna, án þess að fá aftur eyri af því til bættra vega; þingið hefir hvað eftir annað synjað beiðnum í þá átt. Það þótti slæmur siður, sem komst á hér á árunum, að sagt var á þessa leið: Leggja skal gjald á þetta og þetta og nota peningana í þetta og þetta, sem tiltekið var. - Frá þessu hélt maður, að horfið væri, þegar búið var að setja nýja tollskrá og taka upp í hana allar þessar álögur með viðaukum etc. Ég verð að taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að heppilegast sé, að þau gjöld. sem landsfólkið greiðir til landsþarfa, renni beint í ríkissjóð og þaðan aftur, samkv. ráðstöfunum Alþingis, til hagsbóta fyrir almenning, eins og réttast þykir á hverjum tíma. Þingið verður að ráða þessu. Ég tel það fráleitt að byrja nú á nýjan leik með þessa aukabitlinga. Þess vegna get ég ekki fylgt frv.



Herra forseti ! Það er ekkert undarlegt, þótt þeir kaupstaðaþingmenn, sem hér hafa talað, sjái ekki þörf á brúnum, sjái ekki út fyrir kaupstaðina, en þá ættu þeir að muna sumt annað betur. Hvernig er vörugjaldið í Vestmannaeyjum, hv. þm. Vestm.? Er það ekki aðflutningsgjald, og það af daglegustu nauðsynjum, og rennur hvert? Öll slík gjöld eiga að renna í ríkissjóð, og aftur þaðan eftir fyrirmælum fjárlaga, segir hv. þm. Ágætt. En á hann ekki líka hérna litla frv. um að framlengja nú vörugjaldið í Vestmannaeyjum til hagsbóta fyrir suma útsvarsgreiðendur þar? Öll slík gjöld í ríkissjóð, taka fleiri hv. þm. undir. Mig minnir, að þeir væru ákaflega hrifnir af því að leggja skatt á mannflutninga milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar til þess að lækka útsvör á nokkrum mönnum í Hafnarfirði. Það hét ekki benzínskattur, ekki byrði á almenningi, bara 25 aura skattur á farmiðann, eða 30 aura, þegar hækkað er farið, bara 50% skattur á samgöngur almennings. En þegar leggja á eins eyris skatt á benzínlítrann til umbóta á samgöngum almennings í dreifbýlinu, þar sem þingið treystir sér ekki til að leggja fram fé með öðru móti, þá setja nokkrir hv. þm. kaupstaðanna upp dökk gleraugu og segjast sjá, að þetta sé ný leið, hættulegar ógöngur, og svo vilja þeir ekkert sjá meira, því að það snertir ekki kaupstaðina. Þó að einn þessara hv. andmælenda minna eigi að heita landskjörinn þm., sér hann ekkert meira fyrir því. Sömu menn, sem voru með því að skattleggja til bæjarþarfa hvert „kolli“, sem á land er sett í Vestmannaeyjum, og vildu engar röksemdir heyra um skattinn á samgöngum til Hafnarfjarðar, fjandsömuðust út af andmælum mínum gegn honum og sögðu þá, að ég væri „kommi“, sjá nú ofsjónum yfir þessum hættulausa viðauka við benzínskattinn. Rök þeirra á slíkum grundvelli eru varla svaraverð. Hv. þm. Vestm. var að minnast á bifreiðataxta í innanbæjarakstri í Reykjavík. Ég hefi athugað dálítið afkomu þessara manna og veit, að hv. þm. mun komast að raun um, et hann prófar, að það, sem veldur, að hún er ærið misjöfn, er ekki, að taxtinn sjálfur sé óþarflega lágur, heldur að bílarnir standa óhreyfðir mikinn eða mestan hluta dagsins. Fólksbílar hérna í Reykjavík eru allt of margir. Þetta er líkt og hv. þm. mundi vilja segja um kaupið. Ef menn hefðu alltaf vinnu og nógu langan vinnutíma, gæti kaupið lækkað. - Rök mín fyrir því, að leiðin, sem farin er í þessu frv., sé hin eina, sem nú sýnist vænleg til árangurs, vil ég ekki ítreka, meðan þeim má heita ómótmælt. Ríkissjóður hefir ekki þótt fær til að leggja fram í einu fé í nokkra stórbrú, síðan Hvítá í Borgarfirði var brúuð. Og þegar þau mál hefir borið á góma, hefir mér skilizt, að enginn þm. treysti sér til að fara fram á slíkar fjárveitingar til brúagerða, en leiðin, sem hér er valin, er sanngjörn og réttlát gagnvart öllum landsmönnum, því að umbæturnar koma öllu landsfólki að gagni, að undanteknum íbúum Vestmannaeyja, þeir sem ekkert fljót er að brúa, og nokkurra kaupstaða. Brú sú, sem fyrst er nefnd í grg. frv., yfir Jökulsá á Fjöllum, mundi stytta svo veg til Austurlands, að óhætt er að reikna með því, að hún sparaði árlega ein 13 þús. í erlendum gjaldeyri auk annars. Hún hefir að vísu nokkra sérstöðu ein. Að byggja ekki þá brú er að fleygja krónunni, en spara eyrinn.

*Magnús Jónsson: Þó að því væri að vísu ekki beint til mín, sem hv. 1. þm. N.-M. sagði um vörugjaldið í Vestmannaeyjum og gjald af farmiðum milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, get ég minnt hann á, að það hafði víst engum dottið í hug, að bæjargjöld skyldu öll renna í ríkissjóð og ganga svo þaðan til bæjarþarfa. Samanburður hans á þessu og benzínskatti til brúasjóðs er því út í loftið. Hinsvegar er vörugjaldið í Vestmannaeyjum ágætt dæmi, sem styður málstað okkar, andstöðumanna þessa frv. Það gjald er ekki lagt á í tilteknu, sérstöku augnamiði, heldur til bæjarþarfa almennt, eins og við teljum, að benzínskattur eigi að ganga til almennra ríkisþarfa. Eins er um tekjur Hafnarfjarðar af mannflutningunum. Hv. þm. telur ómögulegt að byggja þessar brýr án slíkra óyndisúrræða. En er það ekki eins og alltaf hefir verið? Hvaða hindranir hafa nú skapazt, sem ekki voru fyrir hendi fyrr, og þó eru þegar byggðar margfalt fleiri brýr en flm. þessa frv. telja, að nú þurfi að fara að brúa! Það er eins og þeim finnist þjóðinni algerlega ofvaxið að standast álíka framkvæmdir og hún hefir staðizt á síðustu áratugum. Ég vil ekki láta það á mér festa, þótt sagt sé, að ég sé á móti þessum stórbrúm, af því að ég er mótfallinn fjáröflunaraðferðinni. Hún er ekki réttlát, eins og hv. þm. segir, því að mikill hluti benzínskattsins leggst á bíla, sem koma nær aldrei út fyrir takmörk Reykjavikurbæjar. Brúargerðunum er ég raunar mjög fylgjandi. En mér finnst mega fara þar að eins og að undanförnu, þegar ríkið hefir veitt fé til þeirra framkvæmda, eða þeir, sem mestan áhuga eða hagnað hafa af brúagerðinni, tekið að sér að útvega lán til verksins. Minna má t. d. á Markarfljótsbrúna. Þetta er á engan hátt óeðlileg aðferð. Ég vildi líka benda á aðra einfalda leið til að mynda „brúasjóð“. Ríkið gæti t.d. lagt einar 50 þús. kr. til hliðar á ári í því skyni. Það eru náttúrlega ýmsir möguleikar til og flestir skárri en þetta frv., sem stefnir inn á hættulega braut. Þegar fyrst var settur hér bifreiðaskattur, var stofnaður sérstakur sjóður til malbikunar vega. En þegar til framkvæmda kom, þótti það óheppilegt, og skatturinn rann beint í ríkissjóð, en þaðan var svo veitt fé til malbikunar, eftir ástæðum í hvert sinn. Með benzínfénu hefir þessi aðferð þó að nokkru leyti verið tekin upp aftur. Nefna má hliðstæð dæmi eins og það, er áfengissektir áttu að renna í menningarsjóð, þangað til auðsætt þótti, að betra væri, að þær rynnu beint í ríkissjóð, sem síðan greiddi menningarsjóði tilteknar upphæðir á ári. Skemmtanaskattur átti að ganga til þjóðleikhúss, en úthaldið varð þar minna en til stóð, og rennur hann í ríkissjóð. Það er margreynd, en úrelt fjármálastefna, sem þetta frv. byggist á. Ef það á endilega að koma þessu máli fram, vildi ég spyrja, hvort ekki mundi nægja að sinni, að þingið ákvæði að brúa Jökulsá á Fjöllum. Þessi hv. þm., sem var að tala af mestum hita um, að við sæjum ekkert út fyrir hagsmunasvið kaupstaðanna, - hann var nærri dottinn, svo hneykslaður var hann, - skyldi hann ekki vera ákafastur í málinu vegna þess, að brúin á Jökulsá, sem fyrst er ráðgerð, snertir kjördæmi hans og þeirra flm. allra? Hv. 1. þm. N.-M. hélt því fram, að það væri alveg hliðstætt samband milli þarfa bifreiðaumferðarinnar og malbikunar eins og milli þarfa bifreiðaumferðar og brúargerða. Ég vil náttúrlega ekki deila um þetta svona almennt; þannig rök mætti færa fyrir því t. d. að gera þráðbeinan veg héðan til Akureyrar í sparnaðarskyni fyrir þá, sem þangað aka. Hitt er áreiðanlega meiri fengur fyrir bíleigendur, að leggja betra slitlag á allra fjölförnustu vegina. Ég vil fullyrða það, að benzínskatturinn er langtum hærri hér en í nágrannalöndum og kannske hærri en í nokkru öðru landi í veröldinni. Þar nægir alls ekki að líta á það, hve hár hann er á hverjum lítra. heldur hve mikill hann verður að meðaltali á t. d. 100 km. akstri. Þá hljóta vegirnir eða vegleysurnar hér að hækka hinn raunverulega skatt óskaplega, samanborið við lönd með góða vegi, slétta eins og fjalagólf. Auk þess sjá þau lönd almenningi fyrir enn betri og ódýrari samgöngum með járnbrautum og styrkja þær samgöngur viða með stórfé. Hér er ekkert slíkt til samanburðar. Ég þykist skilja, að Jökulsárbrúin og stytting leiðarinnar til Austurlands sé höfuðatriði fyrir flm. þessa máls, og þeir telja, að bílferðir þangað séu of dýrar eins og er. Ég geri ráð fyrir. að þingmenn séu menn í hagsýnna lagi. Hve margir af þm. Austfirðinga koma nú ríðandi til Alþingis? Skyldi það ekki borga sig betur, meðan bílum er ófært beint yfir Jökulsá? Eða þykir þeim, þrátt fyrir allt, betra en ekki að nota það bílsamband, sem Austurland hefir þegar fengið við aðra landshluta? Mér þótti rétt, þó að við 2. umr. sé, að taka málið almennum tökum, gera grein fyrir afstöðu minni til þess í heild, og þakka hæstv. forseta, að hann átelur það ekki. Ég get ekki fallizt á frv., en ég skii ákaflega vel þá menn, sem bera fyrir brjósti samgöngur fjarlægra héraða. Ég get ekki fallizt á aðferð þessa frv. til fjáröflunar, því að hún leiðir í þær ógöngur, sem við höfum áður nóg af; afleiðingarnar yrðu eins óþarfar og tilgangurinn sjálfur er þarfur.