Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Frsm. fyrri kafla (Jónas Guðmundsson): Í áliti fjvn. á þskj. 288 er gerð grein fyrir niðurstöðum fjárlaganna eins og þær myndu verða, ef brtt.fjvn. yrðu samþ. Myndi þá verða um 400 þús. kr. halli, og eins og þar er tekið fram, hyggst fjvn. að jafna þetta við 3. umr., og telur það hægt vegna þess að nokkrir tekjuliðir frv. séu lægra áætlaðir heldur en líklegt sé, að þeir reynist. Þetta er samkv. þeim upplýsingum sem n. hefir fengið, og verður reynt að samræma það við 3. umr. og bera fram till. um hækkun á þessum liðum. Ég sé ekki ástæðu til að gefa mikið yfirlit yfir þessar till. Það er gert í nál., og ég býst við, að allir hv.þdm. hafi lesið það. Ég skal þó víkja nokkrum orðum að þeim brtt., sem til heyra fyrri kafla frv., fram að 17. gr. Fyrsta brtt. er um alþingiskostnaðinn, og er hann lækkaður úr 245 þús. niður í 220 þús., er þetta gert með tilliti til þess, að ef þingi lýkur nú um mánaðamótin, þá verður þingtíminn svipuður og hann var árið 1934, og þá kostaði þingið 220 þús., og þá óþarft að hafa þá kostnaðaráætlun hærri. Nú mætti ætla, að næsta þing verði svipað, ef það verður sem vænta má, haldið á sama tíma árs og ekki verður þingfrestun, eða önnur ófyrirsjáanleg atvik koma fyrir, og myndi því þessi kostnaður ekki fara fram úr áætlun, og er þarna 25 þús. kr. munur frá því, sem er á frv. 2. brtt. er aðeins leiðrétting, þannig að skattanefndir eru teknar inn í frvgr. ásamt yfirskattanefnd og skattstofu Reykjavíkur, en nú er svo ákveðið í lögum frá 1934 að skattanefndir eigi að fá greiðslu fyrir störf sín, og verður því að telja rétt, að þessi greiðsla sé tekin þarna inn á fjárlög. Um 3.–15. brtt. má segja það, í einu lagi, að þær séu allar leiðréttingar. - 3. brtt., stafliður a. er um utanfararstyrk til manns, sem undanfarið hefir stundað lyflækninganám erlendis, og er talið, að hann þurfi að halda því námi áfram um eitt ár enn til þess að fullnuma sig. b-liður till. ber það með sér, til hverra sá styrkur á að fara og í hvaða skyni hann er veittur. 15. brtt. ræðir um lækkun á framlagi til Reykjahælis, og stafar hún af því, að dagpeningar eru áætlaðir 4 kr. á dag, í stað þess að áður voru þeir áætlaðir kr. 4.50 á dag. Kem ég þá að l6. brtt., og er þar nokkuð breyt frá því, sem var í frv., er þarna áætlaður sparnaður á ríkisspítölunum, þannig að 10% reiknist frá öllum rekstrarkostnaði, nema föstum launum starfsmanna. Í fyrra var farið inn á sömu braut, en þá voru laun starfsmanna tekin með, en það þykir nú sýnt, að engu verði um þokað að því, er launin snertir. Nú hefir fjvn. aðeins áætlað sparnaðinn á þeim liðum, sem hreyfanlegir eru á hverjum tíma. - Annars eru þetta aðeins áætlunarupphæðir, og fer í reyndinni eftir því, hve vel tekst að fara með fé spítalanna. Um 17. brtt. er það að segja, að þar er hækkun um 2400 kr., og er þessi hækkun skýrð í nál., þar sem sagt er frá því, hvaða sjúkraskýli fái styrkinn og hvernig hann eigi að skiptast, og heildarupphæðin tekin þar upp. Um 18. brtt., um 3500 kr. styrk til Rauðakross Íslands, til sjúkraskýlis sjómanna í Sandgerði, lokagreiðslu, vil ég taka það fram, að af vangá féll þessi fjárveiting niður af fjárlögum fyrir árið 1936, en forstöðumaður Rauðakross Íslands hefir sagt n., að þeir geti ekki fullgert þessa byggingu, nema að þeir fái til þess 7000 kr. styrk og 3500 kr. voru veittar til þessa á fjárlögum fyrir árið 1935, en ekkert árið 1936. Nú gerir fjvn. ráð fyrir, að þetta verði tekið upp í fjárlög fyrir árið 1937, til þess að verkið geti haldið áfram. Um 19. og 20 brtt er það að segja að 19. brtt. er hækkun úr 3500 kr. 5000 kr. Er þetta gert með tilliti til þess, að inn á þann lið verði tekinn sérstakur sjúklingur, sem á erfitt með að bjargast án opinberrar hjálpar. Þá eru 21.–35. brtt. eru það breyt. á tillagi til vega, og eru þar fáir nýir liðir. Að vísu er þar tekinn upp Suðurdalavegur með 6500 kr., og hefir hann ekki verið áður, og eins Bolungavíkurvegur, sem er ekki er annað en ræktunarvegur en byrjun á þjóðvegi. Þótti rétt að taka þessa fjárveitingu nú upp, vegna ræktunar þorpsbúa, svo að vegurinn yrði sem fyrst að gagni. Um hinar till. má segja, að þær eru flestar miðaðar við það, að vegakerfinu miði svipað áfram á árinu 1937 eins og 1936, og sumar eru miðaðar við það að lokið verði ákveðnum vegagerðum, og geri ég ráð fyrir, að hv.þm. séu svo kunnugir að þeir skilji tilgang fjvn. með þessum till. 36. og 37. brtt. eru aðeins leiðréttingar. Liðirnir eru færðir til af því að það þótti óviðkunnanlegt að hafa þá þar, sem þeir eru nú, en breyt. á upphæðum eru þar engar. Sama má segja um 38. brtt.,að þar er aðeins leiðrétting. Í frv. er vísað til laga, sem nú eru úr gildi og þykir fjvn. rétt að setja þetta svona inn í frv. 39. till. er umorðun á styrk til H/f. Skallagríms í Borgarnesi. Þar sem fjárveitingar eru þannig bundnar til margra ára. þykir réttara, að það sjáist án fyrirhafnar á fjárlögum, hve mikið er eftir á hverjum tíma. 40. till. er aðeins leiðrétting á ártölum. Um 41 brtt. er sama að segja eins og um styrkinn til H/f. Skallagríms, þar er þess getið til skýringar hvar í röðinni sú greiðsla sé, sem þar er innt af höndum. Þá er 42. brtt., og er hún langmest af öllum brtt.n., og er viðvíkjandi hafnargerðum. Fyrir fjvn. lágu margar beiðnir um hjálp til hafnargerða, og reyndi n. að ná samkomulagi og koma til móts við kauptúnin, sérstaklega með tilliti til þess, að árið í ár hefir orðið erfitt fyrir þorpin, og veitti þeim þess vegna ekki af því að fá þessa hjálp til þess að auka nokkuð atvinnu og afkomumöguleika þorpsbúa. Fjvn. hélt þeim sið, sem tekinn var upp á síðasta þingi, að tilfæra í fjárlagafrv. hverja veitingu fyrir sig. og er það breyt. frá því, sem áður var. Því þá var fjárveitingin öll tekin í einu lagi, og síðan skipt af stjórninni milli hinna einstöku staða. Við teljum það miklu réttara, að þessu fé sé úthlutað af fjvn. sjálfri, svo að ekki verði um það villzt, hvaða staðir eigi að fá styrk á hverju ári. - Um einstakar fjárveitingar á þessum lið tel ég óþarft að fjölyrða, þær hafa flestar verið ræddar hér áður, en hinar teknar upp vegna þeirrar miklu nauðsynjar, sem á því er fyrir þorpin að fá þessa hjálp. Verði eitthvað um þetta rætt, mun ég svara til þess svo sem þarf, en sé annars ekki ástæðu til þess að fara nánar inn á það. Þá er 43. brtt., og er það síðasta brtt. við þennan kafla frv. Er það styrkur til sjóvarnargarðs á Flateyri. Þessi styrkur stóð áður á fjárlögum árið 1935, en féll niður árið 1936. Þær brtt. einstakra þm., sem snerta þennan kafla fjárlaganna, sé ég ekki ástæðu til að minnast á, fyrr en þeir hafa talað fyrir þeim og fjvn. hefir haft fund um þær og tekið afstöðu til þeirra. Ég fjölyrði svo ekki um þessar till. vænti ég þess, að hv.þm. lifi á þá erfiðleika, sem nú eru fyrir höndum með ríkisfé, og stilli kröfum sínum í hóf. Það er rétt að geta þess, að fjvn. hefir, eins og tekið er fram í nál., látið bráðabirgðatekjustofna ríkissjóðs, sem eru á fjárlögum fyrir árið 1936, halda sér óbreytta á þessum fjárlögum. En hvort svo verður, fer vitanlega eftir því, hvort þingið vill láta þessa tekjustofna haldast og framlengir bráðabirgðaákvæðin, en fjvn. hefir ekki viljað fella þetta úr fjárlögum, en verði þingið ekki búið að samþ. framlengingu þessarar tekjuöflunar fyrir 8. umr., þá verður það vitanlega fellt niður.

*Frsm. síðari kafla (Bjarni Bjarnason): Á síðasta þingi voru gerðar margar og miklar sparnaðartill. af fjvn., og margar þeirra voru samþ. Af þessu leiddi það, að nú var fjvn. ókleift að gera nokkrar verulegar sparnaðartill., með því líka að svo lítur út sem erfitt verði að framkvæma þann sparnað, sem gerður var samkv. till.fjvn. á síðasta þingi, hvað þá ef nú væri lengra farið í sömu átt. Að vísu er þetta ekki séð fyrr en við lok ársins 1936, en ég geri ráð fyrir, að það verði erfitt að halda liðum fjárlaganna fyrir yfirstandandi ár, og þess vegna ekki glæsilegt að gera miklar sparnaðartill. í viðbót, þótt ég hinsvegar viðurkenni, að fjárlögin eru býsna há og tekjuöflun er örðug svo að full þörf væri á meiri sparnaði, ef hann þætti framkvæmanlegur. Ég mun nú víkja nokkrum orðum að þeim brtt.fjvn., sem snerta 14.–22. gr. fjárlaganna að þeim báðum meðtöldum. Flestar þessar till. eru tilteknar í nál., en þó ekki allar. Á síðasta þingi var samþ. að lækka embættiskostnað presta. Var þetta samþ. hér með yfirgnæfandi meiri hluta, en nú virðast flestir hv.þm. horfnir frá því, að þessi sparnaður sé framkvæmanlegur eða réttmætur, og eru nú einróma raddir um að þessi liður sé hækkuður aftur, og fjvn. leggur nú til, að þessi liður sé hækkaður aftur um 30 þús. kr., en um leið leggur hún til, að frestað sé greiðslu tillaga ríkissjóðs til læknishéraðssjóða og prestakallasjóða. Vegna reglugerðarákvæða, sem snerta Háskóla Íslands, hefir verið tekin upp 1200 kr. fjárveiting til kennslu í hagfræði. Eins og mörgum er ljóst, þá er menntaskólinn hér gamalt hús og þarf mikið viðhald. Nú er ákveðið, að rektor flytji úr íbúðinni og að íbúðinni verði breytt í kennslustofu, og á fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 12 þús. kr. til þessa. Nú leggur fjvn. til, að þetta verði hækkað upp í 15 þúsund krónur, og má ætla, að fyrir þessa upphæð sé hægt að gera skólahúsinu nokkuð til góða. Þá er einn liður, sem snertir menntaskóla Akureyrar og er um laun til aukakennslu og tímakennslu. Fjvn. síðasta þings lagði til, að hætt yrði að tvískipta 1. bekk skólans, og fyrir fjvn. vakir, að skólanemendum sé gert jafnhátt undir höfði og að bekknum sé ekki skipt. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir, að bekkurinn sé tvískiptur, og fjárveitingin er miðuð við það, en fjvn. heldur fast við það, að bekkurinn sé ekki tvískiptur, og kemur af því nokkur sparnaður. Þá er viðhald kennaraskólans, er sá liður hækkaður um 300 kr., eða úr 700 kr. í 1000 kr. Þá er nokkur hækkun á prófkostnaði við vélstjóraskólann eða um 12 hundruð kr. Eins og hv.þm. muna, var samþ. í fyrra að fella niður laun til prófdómara, nema við vélfræðiskóla. Um bændaskólana vil ég geta þess, að þar er ákveðið dagkaup að vori til til nemendanna, og þess vegna skapast þetta tillag til verklega námsins af sjálfu sér, þegar dagkaupið er ákveðið fyrir fram, og hækkar fjvn. þetta tillag með hliðsjón af nemendafjölda skólanna um 13 hundruð kr. til Hólaskóla og um 1 þús. kr. til Hvanneyrarskóla. Dálítil fjárveiting er til verklegs náms erlendis. Á fjárlögum fyrir árið 1936 voru það 6 þús. kr., og á fjárlagafrv. var þessi upphæð nú færð niður í 4000 kr., en fjvn. leggur til, að þessi liður verði hækkaður aftur upp í 6000 kr. Eftir því, sem hæstv.atvmrh. skýrir frá, hafa nokkuð margir menn fengið styrk af þessari litlu fjárveitingu, og hefir hann komið að allmiklum notum, og þótt erfitt sé að fá gjaldeyri til utanfara og dvalar erlendis, þá verð ég að segja, að ef litið er á þörf atvinnuvega vorra, og þá einkum til hins unga iðnaðar, sem hér er að vaxa upp, þá er þessu fé vel varið, ef með því er hægt að hjálpa atvinnuvegum vorum og þá fyrst og fremst iðnaðinum. Þá er á frv. ætlað til kennaranámsskeiðs 2000 kr. fjvn. leggur til, að í staðinn fyrir til kennaranámskeiðs, komi „kennaranámskeiðs eða utanfarar“, svo ef hægt er að fá valutu, þá geti kennarar valið um, hvort þeir nota styrkinn fremur til námskeiðs hér eða til utanfarar, og þá helzt, að það yrði þannig að styrkur þessi yrði annaðhvort ár notaður til utanfarar, en hitt árið hér heima. Að lokum vil ég geta þess viðvíkjandi þessari grein að samkv. því, sem segir í nál. um skiptingu á stofnkostnaði héraðsskóla, er upphæð sú, sem þar ræðir um. 13300 kr., og er það 1700 kr. lægra en í till. kemur fram, þar er kostnaðurinn áætlaður kr. 15000. En héraðsskólinn á Núpi mun nú sækja um nokkurn styrk, sem hann telur, að sér beri vegna stofnkostnaðar, og verður það fært á þennan lið til samræmis fyrir 3. umr. Þá leggur fjvn. til að hækka um 10 þús. kr. byggingastyrk Flensborgarskólans, og er það lokagreiðsla. Einnig leggur fjvn. til, að byggingarstyrkur húsmæðraskólans á Laugalandi verði hækkaður um 5000 kr., og er það líka lokagreiðsla. Þá eru næst tveir nýir liðir, sem n. leggur til, að bætt verði inn í þessa grein, en það eru 2500 kr. til raflýsingar Staðarfellsskólanum, lokafjárveiting, og 5 þús. kr. til sundlaugar á Akureyri. Um 15. gr. er það að segja, að þar er fyrst lagt til, að hin ýmsu gjöld til landsbókasafnsins verði hækkuð um 800 kr., en það er gert sökum þess, að safninu barst 1930 nokkurt safn af sænskum bókum, sem ekki hefir verið hægt að koma vel fyrir enn þá. Er því ætlazt til, að þessar 800 kr. verði notaðar til þess að koma upp bókahillum fyrir þessar sænsku bækur. Þá leggur n. til, að veittar verði 1000 kr. til þess að ljúka viðgerð Hólakirkju, og ennfremur að veittar verði 1000 kr. til bókasafns Siglufjarðarbæjar. Í sambandi við þetta vil ég geta þess, að ég sé, að á þskj. 329 flytur hv.þm. Vestm. till. um, að veittar verði 1000 kr. til bókasafns í Vestmannaeyjum. Út af þessari till. vil ég taka það fram, að fjvn. telur hana vera sanngjarna og eiga rétt á sér, þar sem Vestmannaeyjakaupstaður er nú eini kaupstaðurinn, sem ekki nýtur sambærilegs styrks í þessum efnum við aðra kaupstaði. Þá er till. frá fjvn. um að hækka styrkinn til Leikfélags Reykjavíkur um 4 þús. kr. eða upp í 8 þús. kr. Fyrir n. lágu upplýsingar um það, að félag þetta ætti við mjög mikla fjárhagslega örðugleika að stríða, en hinsvegar var henni ljóst, að margir einstaklingar félagsins leggja fram óeigingjarnt menningarstarf og að félagið væri þess fyllilega maklegt, að því væri rétt hjálparhönd. Erfiðleikar félagsins munu jafnvel hafa gengið svo langt, að draga hefir þurft 25% af kaupi því, sem leikendunum hefir verið lofað af slíkum erfiðleikum getur vitanlega margt sprottið, sem óhollt yrði starfsemi félagsins. Með tilliti til þessa og eins hins, að Reykjavíkurbær mun vart geta komizt af án þess að hafa leiksýningar, vill n. leggja það til, að styrkurinn til félagsins verði hækkaður eins og fyrr greinir. Aftur á móti gerir n. það að skilyrði fyrir hækkun styrksins, að fjvn. Alþingis fái reikninga félagsins til athugunar á hverjum tíma. væntir fjvn. svo, að þetta megi verða félaginu til gagns. Þá leggur n. til, að Guðm. Matthíassyni verði veittur 1200 kr. styrkur til náms í hljómlist. Ennfremur að Karlakór Reykjavíkur verði veittar 2000 kr. vegna kostnaðar af söngför sinni til Norðurlanda s. 1. vor. Þá leggur n. og til, að veittar verði 2500 kr. til útgáfu fransk-íslenzkrar orðabókar, og sé það lokagreiðsla. Auk þessa mælir n. með styrkjum til nokkurra listamanna og rithöfunda, og má þar fyrst til nefna, að hún leggur til, að Þorkeli Jóhannessyni verði veittur 1000 kr. styrkur til ritstarfa. Hann er nú að rita atvinnusögu Íslands, og fór fram á að fá 1800 kr., en n. sá sér ekki fært að fara svo hátt, enda þótt hún viðurkenni, að hann hefði átt skilið að fá svo háan styrk, því að hann hefir lág laun, en er starfsmaður góður. Þá mælir hún og með 1000 kr. til Tómasar Guðmundssonar skálds og 1000 kr. til Sigurðar Skúlasonar, til náms erlendis í framsagnarlist. Hvað snertir styrk hins síðarnefnda, þá veit n., að hann muni vera of lítill, svo lítill, að óvíst mun vera, hvort viðkomandi maður muni geta notfært sér hann, því að hér mun um nokkuð dýrt nám að ræða. Að n. treystist ekki til að fara hærra var sakir þess, að hún vildi hér sem annarsstaðar reyna að spara. Annars lágu fyrir n. meðmæli frá mætum mönnum hér í Reykjavík um það, að Sigurði væri veittur nokkur styrkur í þessu skyni, og auk þess höfðu komið tilmæli um það utan af landi. Þá leggur n. og til, að 1000 kr. verði veittar þeim Pétri Jónssyni söngvara, Eggert Stefánssyni söngvara, Bjarna Björnssyni gamanleikara og Þóru Borg, til leiknáms erlendis, og ennfremur að Jóhanni Sveinssyni frá Flögu verði veittar 600 kr. til vísnasöfnunar. Við 16. gr. gerir n. litlar brtt., þó er það sú grein fjárlaganna, sem hvað mestar sparnaðartill. voru gerðar við á síðasta þingi. Hvernig tekst að framkvæma þær sparnaðartill., er ekki víst enn þá, það verður ekki séð fyrr en árið er liðið. En á það hefir fjvn. verið bent, að t. d. Búnaðarfélag Íslands muni eiga erfitt með að komast af með þær 180 þús., sem því eru ætlaðar. Vegna þessarar umkvörtunar Búnaðarfél. vill n. benda á, hvort ekki megi bæta nokkuð úr fyrirsjáanlegum peningaskorti með því að taka greiðslur fyrir mælingrar, sem félagið hefir haft með höndum. En eins og kunnugt er, þá hefir Búnaðarfél. annazt landmælingar fyrir þá, sem þess hafa óskað, endurgjaldslaust, og reynslan hefir leitt það í ljós, að félagið hefir oft verið látið mæla upp lönd og kortleggja lönd til framræslu, sem ekkert hefir svo verið hreyft við í fleiri ár á eftir, svo að öll merki hafa jafnvel verið týnd, þegar hafizt hefir verið handa um framræsluna. Með því að láta menn greiða dálítið fyrir slíkar mælingar myndu þeir áreiðanlega ekki biðja um mælingarnar, nema þá því aðeins að þeir ætluðu fljótlega að hefjast handa um verkið, og myndi með því sparast vinna og kostnaður, sem annars gæti farið svo um, að kæmi að engum notum. Sakir þessa telur n. rétt að láta greiða eitthvað fyrir þessar mælingar. Þá vil ég geta þess hér, að n. hefir verið bent á, að með klásúlunni við fjárveitinguna til Búnaðarfélagsins, að styrkurinn til búnaðarsambandanna skuli haldast hinn sami eins og árið 1936, sé verið að taka fram fyrir hendur félagsins. Þetta má vel vera, en n. væntir þess þá, að þar sem einn af fulltrúum búnaðarþingsins á sæti í fjvn., þá verði þessu komið í viðunandi horf fyrir félagið. Að því, er snertir fjárveitinguna til sandgræðslunnar, þá leggur n. til, að fé það, sem í frv. er ætlað til verndar flæðiengjum Sandsbæja í Öxarfirði, verði lækkað úr 4 þús. kr. niður í 2 þús. kr. Sandgræðslustjóri var óánægður með það, hve litið fé ætlað væri til sandgræðslu yfirleitt. Leggur n. því til, að upphæð þessi verði lækkuð eins og hér segir. Þá leggur n. til, að fjárveitingin til skóggræðslu verði hækkuð um 3200,110, og að af þeirri upphæð verði tveimur ungum námsmönnum, sem nú stunda skógræktarnám erlendis veittar sínar 600 kr. hvorum og ennfremur að 2 þús. kr. verði varið til þess að bæta við hús skógarvarðarins á vöglum. Þá er lagt til, að bætt verði við fé það, sem ætlað er til rannsóknar á ormaveiki, 300 kr. og að þeirri litlu viðbótarupphæð verði varið til þess að styrkja Ágúst Jónsson bónda á Hofi við rannsóknir sínar á þessari veiki. Honum var veittur á síðasta þingi styrkur til þess að kaupa áhöld til þessara rannsókna og vantar því fé til þess að geta framkvæmt þær sem skyldi. Þá leggur n. til, að veittur verði 1000 kr. styrkur til að stífla Höfðavatn í Skagafirði. Um nauðsyn þess er tekið fram í nál. Ennfremur að Arndísi Þorsteinsdóttur garðyrkjukonu verði veittur 300 kr. styrkur. Kona þessi er fullorðin ekkja, sem lagt hefir mikið á sig til þess að útbreiða þekkingu á garðyrkju. Um 17. gr. er það að segja, að þær breyt., sem við hana eru gerðar, eru vegna laganna um alþýðutryggingar, og eiga því að vera í samræmi við þau lög. Hvað 18. gr. snertir, þá hefir hún fyrst og fremst verið leiðrétt samkv. upplýsingum um dauðsföll. Styrkir þeirra manna, sem dáið hafa á árinn, felldir niður. Aftur hefir n. lagt til, að bætt verði inn á þessa grein mönnum, sem hún hefir orðið ásátt um, að veitt yrðu nokkru hærri eftirlaun en þeim ber að lögum, en það eru þeir prófessor Sig. P. Sivertsen og Guðm. Sveinbjörnsson skrifstofustjóri. Þá leggur n. til, að Guðmundi Davíðssyni frá Hraunum verði veittur 500 kr. ritstyrkur. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um brtt.n. En ég vil geta þess að lokum, að ágreiningur í fjvn. hefir verið mjög lítill. Langflestar brtt.n. hafa verið samþ. einróma. Um aðeins fáar þeirra hefir orðið ágreiningur, og hefir sá ágreiningur ekki verið flokkslegur ágreiningur. Sá eini flokkslegi ágreiningur, sem kom fram í n., var um tvo liði í tekjuhliðinni, útflutningsgjaldið af sjávarafurðum og vörugjaldið frá síðasta þingi. Fyrir þessum ágreiningi hafa sjálfstæðismenn í n. gert grein í nál., og vísast til umsagnar þeirra um þetta atriði. Mun ég svo ekki orðlengja frekar að þessu sinni.

*Guðbrandur Ísberg: Ég hefi leyft mér að bera fram nokkrar brtt. við fjárl.frv., eins og sjá má á þskj. 329. Fyrsta brtt. er við 16. gr. frv., um að Skógræktarfélagi Eyfirðinga verði veittur 3 þús. kr. sterkur. Skógræktarfélag þetta hefir starfað í nokkur ár og ráðizt í ýmsar framkvæmdir, sem á margan hátt mega teljast merkilegar. Til þessa hefir félag þetta ekki notið neins opinbers styrks, en nú hefir það hugsað sér að færast í fang framkvæmdir, sem hafa mikinn kostnað í för með sér, en það er að koma upp stórri skógargirðingu til þess að friða stórt landssvæði fyrir ágangi búfjár. Þó að félagsmenn safni til þessa töluverðu fé með frjálsum samskotum o. fl. móti, þá munn þeir vart treysta sér til þess að koma þessu í framkvæmd nema með því að fá opinberan styrk að einhverju leyti. - Til þess að sýna hv.þm. fram á, að hér á hlut að máli félag, sem mikils má vænta af, vil ég geta þess, að það hefir gert merkilega tilraun með skógrækt á Þelamörk, þar sem menn vissu ekki til, að nokkur skógarhrísla væri til. Félagið girti þarna af dálítið svæði, svo að engin skepna kæmist þar inn, friðaði það algerlega fyrir áreitni manna og dýra, en það hefir haft þann árangur, að nú eru farnar að koma þarna upp birkihríslur, sem lifað hafa huldar í jarðveginum. Þetta er ekki aðeins merkilegt fyrir þennan stað, heldur getur það verið lærdómsríkt fyrir almenning. Þá hefir félag þetta einnig gert aðra merkilega tilraun, en hún er sú, að það hefir girt af gildrag, þar sem reyniviðarhrísla er búin að standa um áratugi, án þess að fleiri hríslur hafi vaxið þar upp. Með því að girða þarna dálítinn blett og friða nágrenni hríslunnar fyrir áreitni búfjárins, þá hefir komið í ljós, að nýjar hríslur eru þegar farnar að skjóta öngum sínum í kringum hina gömlu. Að þetta hefir ekki gerzt fyrr, er ekki sökum þess, að gamla hríslan hafi ekki sáð sér út fyrr, heldur sakir hins, að nýgræðingurinn hefir ekki fengið tækifæri til þess að dafna og þroskast fyrr en búið var að friða umhverfi gömlu hríslunnar. Að ég bendi á þetta hér, er til þess að sýna, að félagið er brautryðjandi um nýjungar á þessum sviðum og á því skilið styrk frá því opinbera. Nú er hugmynd félagsins sú, að taka stóran blett til friðunar, hinn svo nefnda Reynishól í Saurbæjarhreppi. Að vísu er þar eins og nú standa sakir dálítill vísir að skógi, en hríslurnar eru mjög dreifðar og því búin mikil bætta af ágangi búfjár og annara eyðandi afla, ef ekkert er að gert þeim til friðunar. En eins og ég þegar hefi tekið fram, þá er hér um svo mikið og dýrt verk að ræða, að félagið treystir sér ekki til þess af eigin rammleik. - Læt ég svo útrætt um þetta atriði, og vænti þess, að hv.fjvn. sjái sér fært að leggja með þessari litlu styrkbeiðni, og jafnframt vænti ég þess, að hv.þm. ljái þessu góða máli fylgi sitt. Þá á ég enn brtt. á þessu sama þskj., ásamt hv.þm. A.-Húnv., þar sem við förum fram á, að veittar verði 3000 kr. til rafveitu Austur-Húnavatnssýslu, gegn jöfnu framlagi annarsstaðar að. Um þessa rafveitu er svo háttað, að þegar hún var fullgerð, kom það í ljós, að hún varð um það bil helmingi dýrari en hún hafði verið áætluð. Kostnaðurinn við byggingu hennar varð sem sé nær 220 þús. kr., í stað 110 þús., sem hún hafði verið áætluð. Þetta, að verk fari fram úr áætlun, er vitanlega ekkert nýtt. En í þessu sambandi vil ég benda á, að um ráðningu manns til þess að sjá um framkvæmd verksins var þegar í upphafi leitað til rafmagnseftirlits ríkisins. og það haft með í öllum ráðum. Að svona tókst til, að verkið varð helmingi dýrara en það hafði verið áætlað, er því fyrst og fremst á ábyrgð þessa aðilja. Rafstöð þessi, sem nú er aðeins fyrir Blönduóskauptún, er byggð með það fyrir augum að geta verið fyrir alla Austur-Húnavatnssýslu, og er því hægt að auka afl hennar um helming með tiltölulega litlum lagfæringum. Eins og nú standa sakir, getur stöðin ekki selt allt það rafmagn, sem hún framleiðir, en það mun því miður geta dregizt nokkuð, að því verði veitt út um sveitirnar. En þegar að því kemur, að það verði gert, verður það án efa gert með styrk frá hinn opinbera. Að standa undir kostnaðinum af fyrirtækinu, eins og hann er nú orðinn, þangað til, verður meira en erfitt fyrir hlutaðeigendur. Þeir geta það hreint og beint ekki. En með því, að þeir fengju styrk þann, sem hér er farið fram á, myndi þeim verða kleift að fleyta fyrirtækinu áfram um nokkur ár, eða þar til að það gæti farið að standa undir sér sjálft. Þar sem nú að vitanlegt er, að hið opinbera hefir jafnan hlaupið undir bagga, þegar vandræði hafa steðjað að, hvort heldur sem það hefir verið af völdum jarðskjálfta, vatnsflóða eða öðru, þá treysti ég því, að það geri það einnig hér, því að ég fæ ekki séð að það sé svo mikill eðlismunur á því, af hvaða sökum héruðin geta ekki risið undir þeim byrðum, sem á þeim hvíla. Þegar þeim er alveg um megn að greiða það, sem á þeim hvílir, eða það, sem þau verða að greiða, hvort sem það stafar af völdum náttúrunnar, eða öðru, þá verður hið opinbera að hlaupa undir bagga. Í þessu tilfelli hefir fátækt hérað orðið fyrir því, að fyrirtæki, sem ekki var áætlað dýrara en það, að héraðið hefði getað staðið undir því, ef áætlunin hefði verið nærri lagi, hefir orðið 110 þús. kr. dýrara, en ráð var fyrir gert. Slíkt óhapp er sú blóðtaka fyrir héraðið, að alveg er óumflýjanlegt, að hið opinbera hlaupi undir bagga með því. Þá á ég enn brtt. á þessu sama þskj. Hún er við 18. gr. Þar er farið framá, að Jóhanni Ragúels á Akureyri verði veittur 800 kr. styrkur, og til vara 600 kr. - Maður þessi hefir verið mjög sjóndapur í 20 ár, og er nú nálega blindur. Að minnsta kosti algerlega lesblindur, og því ófær að gegna almennum störfum. Að undanförnu hefir maður þessi haft ofan af fyrir sér með verzlun, en með verzlunarhöftum síðustu ára hefir dregið svo úr möguleikum fyrir hann að hafa af fyrir sér með því móti, að nú getur hann það ekki lengur. Menn munu nú segja, að svo sé um fleiri Og er það rétt, en ég vil vekja athygli á því, að það er sérstakt um þennan mann. Hann er blindur og ekki hægt að segja honum að hverfa að öðru starfi. Alþ. hefir þegar veitt öðrum blindum manni styrk, og ég trúi ekki öðru en hv.þm. líti svo á, að Alþ. beri að sjá svo um að þessum manni, sem hefir verið sviptur atvinnu sinni með aðgerðum hins opinbera (án tillits til þess, hver hann er), verði rétt hjálparhönd. - Ég vil skjóta þessari litlu kröfu undir dóm hins háa Alþingis og vona að henni verði vel tekið. Hv. fjvn. hefir ekki enn tekið afstöðu um ríkisábyrgðir, og ég hefi ekki borið fram till. um það efni. En ég vil beina því til hv.fjvn., að það liggur fyrir beiðni frá bæjarstjórn Akureyrarkaupstaðar um ríkisábyrgð fyrir láni til rafstöðvar, sem í ráði er að reisa við Goðafoss. Ég vildi minna á þetta, sem og á umbeðna ábyrgð fyrir tunnugerð á Akureyri. Þá vil ég benda hv.fjvn. á prentvillu - eða misskilning - sem er hér í fjárlagafrv. og sem þarf að leiðrétta. Það stendur hér í 16. gr. 16,c „til Guðmundar Andréssonar til að stunda dýralækningar í Skagafirði og Austur-Húnavatnssýslu“. Á síðasta þingi voru orðin og AusturHúnavatnssýslu réttilega felld aftan af og þau eiga ekki að vera. Á 22. gr. er ríkisstjórninni heimilað að greiða á árinu 1937 dýrtíðaruppbót á laun embættismanna eftir sömu reglum eins og á árinu 1936. Þ. e. a. s. eftir sömu reglum eins og á síðasta ári. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að þær reglur, sem eru hafðar við greiðslu dýrtíðaruppbótar á þessu ári, eru ákaflega einkennilegar og þeim þyrfti að breyta. Sá maður, sem hefir 3900 krónur í laun, fær í uppbót 973 krónur eða samtals 4875 krónur, en sá maður, sem hefir það erfiðara starf - eða starf, sem krefst meiri þekkingar, að honum eru ætluð 300 krónum hærri laun eða 4200 krónur. Hann fær aðeins 546 kr. í uppbót og verða því laun hans samtals 4746 kr., eða 129 kr. lægri heldur en hins, sem hefir aðeins 3900 kr. Þetta þarf að leiðrétta. Sá möguleiki má ekki vera fyrir hendi, að sá maður, sem er á lægri launum vegna þess að starf hans er ekki talið eins erfitt eða að það krefst minni þekkingar, geti orðið á hærri launum heldur en sá, sem ráðinn er á hærri laun þegar búið er að veita báðum dýrtíðaruppbót. Þá er að lokum eitt atriði. Hv. fjvn. hefir tekið hér upp ýmsa liði til listamanna og skálda og er þar með talinn Bjarni Björnsson leikari. Mér kemur þetta ókunnuglega fyrir sjónir. Ég veit ekki til þess, að þessi maður sé skáld og ekki heldur að hann sé listamaður í þeirri venjulegu merkingu þess orðs. Ég hefi engin rök heyrt færð fram fyrir þessari till. og hefði ég óskað að fá frekari grg. fyrir henni.

*Jón Auðunn Jónsson: Ég á að þessu sinni ekki nema eina brtt. við til. hv.fjvn. og er það 8. brtt. á þskj. 329 um styrk til bryggju á Súðavík. Ástæðan til þess, að ég flyt þessa till. er sú, að þarna eru hinir mestu erfiðleikar á því fyrir sjómenn að koma fiskinum í land, eins og gefur að skilja, þar sem allan fiskinn þarf að láta í smábáta. Hefir það oft kostað sjómenn margra klukkutíma erfiði eftir að þeir komu þreyttir að landi með aflann, auk þess sem það er hin versta meðferð á fiskinum að kasta honum upp í fjöru og flytja hann síðan á bíl. Hefði ég vænzt þess, að hv.fjvn. hefði séð sér fært að taka þessa styrkveitingu upp í till. sínar, jafnvel þótt hún hefði þá verið nokkru minni en ég fer fram á, en þar sem svo hefir ekki orðið, þá óska ég þess nú sérstaklega að hv.þm. líti á nauðsyn þessa máls og samþ. þá a. m. k. varatill. mína á þskj. 329. Það er sjálfsagt rétt, sem hv.frsm.fjvn. tók fram, að margar beiðnir hafa borizt og að ekki er hægt að fullnægja þeim. En ég hefði þá talið rétt, að líta nokkuð til sem flestra og stuðla að því, að lendingarbætur gætu byrjað sem víðast, því bæði er það, að þeirra er rík þörf og svo má einnig á hitt líta, að hvað atvinnulíf snertir, er víða mjög illt ástand í verstöðvum, bæði á Vestur- og Norðurlandi, og slíkur styrkur sem þessi er vísir til atvinnubóta, því aðkeypt efni er ekki annað en sement og járn, og vinnulaunin er aðalkostnaðurinn. Ég sé að hv.fjvn. hefir ekki séð sér fært að taka tillit til þeirra beiðna, sem ég bar fram fyrir mitt kjördæmi, og er ekki um það að sakast, en ég mun þó að sjálfsögðu bera þær till. fram við 3. umr. Það er sennilegt, að n. hafi frestað því, að taka ákvarðanir um vitabyggingar og símalagningar og mun ég ekki fara inn á þau atriði fyrr en ég sé till.n. En ég vil aðeins minna á það, að einn hreppur í Norður-Ísafjarðarsýslu er símalaus, og hefir aðkallandi þörf fyrir síma og vitaleysi er svo tilfinnanlegt á Óshólum, að nú hefir hvað eftir annað legið við slysum þar af þeirri ástæðu. Þessi viti er áætlað að kosti 12–14 þús. kr. Ég skal að lokum geta þess, að þótt fé sé veitt til lendingabóta og bryggjugerða, þá er víða svo ástatt fyrir hreppum, að erfitt er fyrir þá að leggja fram fé á móti, og oft nauðsynlegt ef til framkvæmda á að koma, að tekin sé ábyrgð fyrir hlutaðeigandi þorp eða kauptún, en um það mun ég ræða nánar við 3. umr.

*Jakob Möller: Eins og hv.alþm. munu sjálfsagt hafa veitt athygli, hafa sjálfstæðismenn í fjvn. nokkra sérstöðu um afgreiðslu fjárl., og er það í samræmi við þá sérstöðu, sem sjálfstæðismenn hafa haft á undanförnum árum. Sjálfstæðisflokkurinn telur ekki að þess sé nægilega gætt, að stilla í hóf álögum á atvinnurekstur landsmanna og að ekki sé samræmi í því og þeirri yfirlýsingu, sem gefin er af öllum flokkum, að þinginu beri að stuðla að því, að efla atvinnuvegi landsmanna, eins og það er orðað í 1. málsgr.nál. Það vita allir hversu aðþrengdir atvinnuvegir landsmanna eru, og það hefir t. d. verið viðurkennt á þann hátt, að létt hefir verið af útflutningsgjöldum af landbúnaðarafurðum, og í samræmi við það er þá sjálfsagt að létt sé af sjávarútveginum samskonar gjöldum, og þess vegna hafa sjálfstæðismenn gert þá kröfu, að nú verði þessu gjaldi létt af. Hinsvegar bendum við á það, að tekjur á fjárlagafrv. eru áætlaðar þannig, að full ástæða er til að ætla það, að tekjurnar á árinu 1937 verði til muna meiri en þar er gert ráð fyrir, og í raun og veru er það samþ. af meiri hl. fjvn., sem hefir tekið það fram, að óhætt sé að hækka tekjuliðina, en meiri hl. n. virðist ætla að láta sér nægja að lagfæra þetta þannig, að hækkun tekjuliðanna nægi til að vega á móti þeim auknu útgjöldum, sem n. er sammála um að verði samþ. En ég vil vekja athygli á því, að sá munur, sem á þessum liðum er orðinn á síðari árum, að þær tekjur, sem hér er gert ráð fyrir, eru samtals 1379 þús. kr., eða allt að 1900 þús. kr. lægri heldur en sambærilegar tekjur á árinu 1935, og skal ég nú gera grein fyrir því, í hverju þessi mismunur er fólginn. Það er á tekju og eignaskatti .. 350 þús. kr. Erfðafjárskatti ................ 29 - - Áfengistolli .................... 250 - - Tóbakstolli .................... 30 - - Kaffi- og sykurtolli ............. l50 þús. kr. Vörutolli .......... ............ 300 - - Verðtolli .......... ............ 350 - - Áfengisverzlun .... ............ 400 - - Útvarpi ........... .......... . 20 - - Þetta eru samtals 1879 þús. kr. Nú er það að vísu svo, að það má gera ráð fyrir því, að tekjurnar verði ekki eins miklar á sumum liðum eins og þær voru 1935, þótt ekkert verði fullyrt um flesta liðina. Um einn liðinn, tekju- og eignarskatt, má segja að varasamt sé að ætla hann hærri en nú er gert. Um hina liðina er að vísu ekkert hægt að fullyrða en líkur eru til, að þeir geti gefið eins mikið nú, eins og á árinu 1935 og jafnvel meira. Að svo stöddu getum við sjálfstæðismenn ekki fallizt á það, að þessi áætlun sé rétt og sjáum ástæðu til að veita ríkisstjórninni þennan tekjuafgang til að ráðstafa eftir eigin vild án þingsíhlutunar. Hinsvegar hefir ekki farið fram athugun á þessu í n. öðruvísi en bera saman tölur í heild og þess vegna hefir ekki verið tekin föst afstaða um einstaka liði. En við sjálfstæðismenn töldum það skyldu okkar að taka við þessa umræðu ákveðinn fyrirvara um þetta, og ef við hefðum látið það óathugað mátti taka það svo, að við féllumst á þessa áætlun, sem er fjarri sanni. Við teljum það tvímælalaust óhætt - vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar hafa verið til að afla tekna með auknum skattaálögum, - að fella nú niður útflutningsgjaldið, sem nemur 650 þús. kr., og sem að vísu er einn af þeim fáu liðum, sem fremur má búast við, að reynist of hátt áætlaðir. Við teljum ekki vafa á því, að þeir tekjustofnar, sem í frv. eru. muni jafna þann halla, sem yrði við það að fella útflutningsgjaldið niður. Eins og nú stendur er sjávarútvegurinn rekinn með tapi og að taka þá af honum þennan beina skatt, er ósæmilegt og tæplega forsvaranlegt gagnvart lánardrottnum hans. Við leggjum einnig til, að fellt sé niður það gjald, sem lagt var á á síðasta þingi og kallað viðskiptagjald og nemur frá 2 og allt upp í 25% á svo að segja allar þær vörur, sem til landsins flytjast. Það er enginn vafi á að þetta gjald kemur mjög illa á atvinnulífið í landinu, þar sem það er lagt á ýmsar þær nauðsynjavörur, sem alls ekki er hægt að komast af án við atvinnurekskur. Það er að vísu svo með einstakar vörutegundir, sem þetta gjald er lagt á, að þær eru ekki nauðsynlegar fyrir atvinnureksturinn. En hinsvegar er það, að með þeim innflutningshöftum, sem eru á þeim vörutegundum, er ekki að vænta mikilla tekna naf því gjaldi, sem á þær leggst, og þess vegna verðu þær tekjur, sem ríkissjóður fær, að líkindum að langmestu leyti af brýnum nauðsynjavörum. Þær tekjulindir ríkissjóðs, sem við leggjum til að verði stöðvaðar, munu nema um 1400 þús. kr., og þar sem nú, samkv. till.n., verða aukin útgjöld sem gera það að verkum, að á fjárlfrv. verður á 400 þús. kr. tekjuhalli, þá má gera ráð fyrir, að full óvarlega sé farið ef þessir tekjustofnar eru felldir niður, því þá er unninn upp að fullu sá mismunur, sem ég gerði grein fyrir að væri á áætluðum tekjum nú og á raunverulegum tekjum á árinu 1933. En þá erum við sjálfstæðismenn þess albúnir að taka til athugunar til 3. umr., að gera fjárlögin þannig úr garði að ekki komi til mála að á þeim verði tekjuhalli og að gera það þá með því að fella niður gjöld, sem við teljum að hægt sé að fella niður eða fresta, og skal ég t. d. benda á, að við teljum bæði að hægt sé að fresta framkvæmd tryggingarlöggjafarinnar og einnig að ekki sé hyggilegt að byrja á henni á þeim tímum, sem nú standa yfir, og augljóst er að almenningur í landinu má illa við því að nú séu lögð á hann þau gjöld, sem sú löggjöf hefir í för með sér. Þess vegna teljum við að hægt sé að tryggja það, að ekki verði tekjuhalli á þessu ári, þótt þessir tekjustofnar falli niður. Í þessu sambandi skal ég lauslega minnast á afstöðu okkar til eins tekjuliðsins, sem búast hefði mátt við, að við gerðum till. um að fella niður vegna afstöðu flokksins til þess máls á síðasta þingi, en það er benzínskatturinn nýi, sem gert er ráð fyrir, að gefi 250 þús. kr. í tekjur. Það er kunnugt, að Sjálfstfl. lagði á sínum tíma eindregið á móti því, að þessi skattur yrði lögleiddur, vegna þess að hann taldi, að skatturinn yrði til þess að auka erfiðleika atvinnurekstrarins í landinu, en það hefir farið svo, raunar ekki fyrir tilstuðlan stjórnarvaldanna, að þessi tollhækkun á benzíni, sem útlit var fyrir að lenda mundi á kaupendum benzíns innanlands, er að flytjast yfir á seljendur, þar sem nú er að komast í framkvæmd verðlækkun á þessari vörutegund, sem svarar því sem næst þessari tollaukningu. Af þessari ástæðu höfum við, a. m. k. að svo stöddu, ekki séð ástæðu til þess að flytja till. um að fella þennan skatt niður, þó að við teljum að vísu, að það geti að sjálfsögðu komið til mála, að þessi tekjuliður yrði einnig felldur niður, ef það þætti fært vegna afkomu ríkissjóðs að öðru leyti. Ég skal svo ekki lengja mál mitt að þessu sinni, ég þykist hafa orðið þess var, að það þyki hlýða að hafa sem fæst orð um fjárlögin að þessu sinni. Það mun vart hafa komið fyrir áður í sögu þingsins, a. m. k. ekki síðustu ár, að aðalframsöguræða fjárlaganna við 2. umr. hafi ekki tekið nema tæpan klukkutíma eins og að þessu sinni, en það stafar að nokkru leyti af því, að n. hafði ekki fyllilega lokið störfum sínum í tæka tíð, svo að nokkur hlutinn bíður í rauninni til 3. umr.

*Jóhann Jósefsson: Ég hefi leyft mér að koma fram með tvær litlar brtt. við þessa umr. fjárlaganna, og er önnur þeirra um bókasafn Vestmannaeyja. Er hún undir X á þskj. 329. Ég sé, að samkv. gildandi fjárlögum og eins samkv. till.fjvn. eru öll bókasöfn í kaupstöðum búin að fá einhverskonar styrk, og þykir mér því hlýða að benda á, að bókasafn Vestmannaeyjakaupstaðar hefir enn ekki orðið þessara fríðinda aðnjótandi. Bókasafnið er gamalt það hét fyrst Lestrarfélag Vestmannaeyja, en þegar Vestmannaeyjar urðu kaupstaður, þá var því breytt í bókasafn Vestmannaeyjakaupstaðar og er nú eign bæjararins. Það hefir fært út kvíarnar og heldur m. a. opnum lestrarsal árið um kring, sem sérstaklega er til afnota fyrir þá aðkomumenn, sem vilja sitja einhversstaðar inni og líta í bók. En þetta hefir kostnað í för með sér, og þar sem ég hygg, að þetta bókasafn jafnist á við bókasafn Siglufjarðarkaupstaðar og annara slíkra kaupstaða, þá virðist mér sanngjarnt, að þetta bókasafn njóti sömu fríðinda af hálfu löggjafarvaldsins. Hin till., nr. XIII. á sama þskj., stendur í samlandi við svo til nýja ráðstöfun bæjarstjórnarinnar í Vestmannaeyjum til að efla matjurtarækt í kaupstaðnum. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, hver hörgull er á matjurtum í landinu, svo að það er sjálfsagt að gera skynsamlegar ráðstafanir til þess að auka innlenda ræktun á því sviði eins og unnt er. Auk þess kemur það til greina, að í kaupstöðum eins og Vestmannaeyjum er það mjög mikil búbót fyrir þá, sem annars stunda eyrarvinnu, að eiga góðan matjurtagarð. Nú hagar svo til í Vestmannaeyjum, að landssjóður á allt landið, en bærinn á ekkert sérstakt land sjálfur. Af þeim sökum hefir verið mjög torvelt að hjálpa þeim mönnum um land, sem annars hefðu verið fúsir að leggja á sig kostnað og vinnu við að koma sér upp matjurtagarði. Fyrir 3–4 árum síðan var bænum þó látið í té nokkuð stórt landflæmi inni við höfnina, og allt þetta land hefir hann tekið til úthlutunar handa fjölskyldum í bænum; eru þarna um 40 garðstæði, en að öðru leyti er landið sumpart komið í túnrækt, og nokkur hlutinn hefir verið afhentur íþróttafélaginu til þess að koma upp íþróttavelli. Þetta landnám náði of skammt til þess að bærinn gæti stutt nægilega marga fjölskyldufeður til þess að koma upp matjurtagörðum, en svo sýndi sóknarprestur Eyjanna, sr. Sigurjón Árnason, þann drengskap og þá rausn að gefa leyfi til þess, að af landi Ofanleitisjarðarinnar, sem tilheyrir prestakallinu, væri tekið allmikið stykki, sem bærinn fær. Hann bauð það fyrir tveim árum síðan að gefa það eftir, að bærinn fengi þetta land til umráða, ef kennslumrh. samþ. það; á sínum tíma fékkst samþykki hans, og þannig fékk bærinn yfirráð yfir allmiklu graslendi ofan til á eynni. Svo tók bæjarstjórnin sig til og úthlutaði 160 heimilum matjurtareitum á þessum stað í viðbót við þá 40, sem áður höfðu verið látnir bæjarbúum í té. Þessir reitir eru frá 4–500 m2 að stærð, og fer það eftir því, hvort landið er grýtt; þeir, sem fengu grýtt lund, fengu stærra en hinir. Nú er verið að undirbúa ræktun á þessu sviði og verður því haldið áfram. Við gerum okkur vonir um, að af þessu geti hlotizt mikil blessun fyrir það fólk, sem þarna býr, og ber í raun og veru að þakka það að mestu leyti þeim áhuga, sem sóknarpresturinn hefir sýnt fyrir því, að gera bænum auðvelt að hjálpa mönnum til þess að efla ræktunina. Með XIII. brtt. á þskj. 329 fer ég fram á það, að Alþingt styðji lítilsháttar að þessari ræktun með því að veita 2500 kr. til ráðstafana fyrir Búnaðarfélag Vestmannaeyja, og er hugsunin sú, að búnaðarfélagið styrki þá efnaminni of þeim mönnum, er hér eiga hlut að máli, til þess að koma sér upp matjurtagörðum.

Thor Thors Ég á tvær brtt. á þskj. 329; sú fyrri er undir II. um Stykkishólmsveg, og er ætlazt til, að fyrir 5000 kr. komi 10000 kr. Ég sé að vísu, að hv.fjvn. hefir hækkað tillagið úr 5000 upp í 7000 kr., en ég fel það ekki nægilegt, og vil ég því leyfa mér að leggja til, að veittar verði 10000 kr. í þessu skyni. Það hefir margsinnis komið í ljós, bæði utan þings og innan, að Snæfellsnessýsla hefir verið töluvert afskipt af vegafé undanfarin ár, og hefir glögglega verið sýnt fram á það með tölum. Haustið 1934 sótti öll hreppsnefnd Stykkishólmshrepps um það, að á fjárlögum fyrir 1933 yrðu veittar 2000 kr. til Stykkishólmsvegar. Þá fengust 5000 kr., og á núgildandi fjárlögum eru veittar 750 kr. í þessu skyni. Ég legg til, að 10000 kr. verði veittar fyrir árið 1937, og er þá farin að nálgast sú upphæð, sem hreppsmenn töldu nauðsynlega 1933, og mega því allir sjá, að hér er mjög í hóf stillt. En þessi fjárhæð var talin nauðsynleg til þess að unnt væri að koma veginum yfir illfæra mýrarfláka, sem eru á Kerlingaskarði. Þess má geta í þessu sambandi, að Stykkishólmsbrautin, sem liggur frá Borgarnesi til Stykkishólms, hefir nú verið á döfinni frá því um aldamót; vegalengdin er í allt um 100 km., en það eru ennþá eftir 15 km. ólagðir. Þegar þess er gætt, hversu langt er umliðið síðan löggjafinn áleit nauðsynlegt að leggja þessa braut og eins þegar tillit er tekið til þess, að íbúðum hefir fjölgað mjög á þessu svæði og ferðamannastraumur hefir stórum aukizt frá því, sem átti sér stað, þegar þessi braut var ákveðin, þá er mjög rík nauðsyn á því, að hafizt verði handa um að fullgera þetta verk sem allra fyrst. Þess vegna ætla ég að leyfa mér að vænta þess, að þessi litla brtt. mín nái samþ.hv.Alþ. Önnur brtt. á sama þskj. er undir IX., og fjallar hún um aukið framlag til hafnargerðar í Ólafsvík. Er farið fram á, að upphæðin verði hækkuð úr 5000 kr. upp 7500 kr. eða upp í sömu upphæð og er á núgildandi fjárlögum í sama skyni. Hafnargerð í Ólafsvík var ákveðin með lögum nr. 60 frá 1919, og er gert ráð fyrir, að hreppsbúar leggi fram tvöfalt framlag á móti því sem ríkissjóður leggur fram. Nú hefir verið leitað fyrir um lán til hafnargerðarinnar og er von til þess að það fáist 15000 kr. lán, og er þá þessi till. mín um 75001 kr. miðuð við það, að ríkið leggi fram það sem því, samkvæmt lögum, er skylt að leggja fram á móti hreppnum. Í þetta mannvirki eru konmar um 130000 kr., en til þess að hægt verði að ljúka við verkið vantar líklega um 40–50000 kr. Enda þótt svo mikil fjárhæð hafi verið lögð fram til þessa mannvirkis, kemur það þó ekki að fullum notum fyrir hreppsbúa, en þetta mundi lagast, ef hægt yrði að verja í þessu skyni alls um 22000 kr. Það má teljast líklegt, að ef höfnin yrði fullgerð á þessum stað, þá mundi útgerðin töluvert glæðast, því að fiskimiðin í nánd við Ólafsvík hafa fram til síðustu ára verið mjög fiskisæl, en aðstaða öll í landi hefir verið hin erfiðasta vegna hafnleysis. Þó er rétt að geta þess, að undanfarin tvö ár hefir verið mjög mikill aflabrestur í Ólafsvík, og einmitt vegna þess er þeim mun ríkari ástæða til þess að leggja fram fé til atvinnu í kauptúninu, því að það er víst, að ef ekki kemur mikil hjálp frá ríkisvaldinu til atvinnubóta í kauptúninu, þá eru mjög ískyggilegar horfur fyrir afkomu almennings framundan þar. Það má því telja, að eins og nú er ástatt í Ólafsvík, þá sé lífsnauðsyn, að fólkið fái þá atvinnubótavinnu, sem af framkvæmd þessa verks mundi hljótast. Ég vil því leggja ríka áherzlu á það, að vegna hinnar afleitu afkomu almennings þá verður fólkinu að koma hjálp frá ríkisvaldinu, og þetta er sú minnsta hjálp, sem að gagni kemur. Hv. fjvn. hefir aðeins séð sér fært að leggja fram 5000 kr. í þessu skyni, en ég verð að halda því fram, að afkoma ríkissjóðs hvorki standi né falli með því, hvort 2500 kr. meira eða minna er varið til þessara hluta, en ég verð hinsvegar að halda því fram, að afkoma almennings í þessu kauptúni velti mjög á því, hvor upphæðin verði veitt, því að tvöfalt framlag kemur á móti því sem ríkið leggur fram.

*Hannes Jónsson: Ég á nokkrar brtt. á þskj. 329. Það er ekki heppilegt að tala fyrir brtt. mína, þar sem sú regla er orðin mjög rík, að þm. eru lítið bundnir við þessar umræður af hverju sem það stafar; ef til vill er gert ráð fyrir því, að ákvörðun um afgreiðslu ýmissa brtt. verði ekki tekin undir umræðum heldur á flokksfundi. Ég mun þó segja nokkur orð um brtt. mínar vegna þess að ég sé, að menn eru hér úr öllum flokkum þingsins. Ég kem þá fyrst að brtt. IV, sem fer fram á 3000 kr. fjárframlag til Vesturhópsvegar. Eins og hv.þm. muna, var á síðasta þingi tekin upp sama upphæð til vegalagningar á þessu svæði. Ég þarf sennilega ekki að rifja upp sögu þessa vegar. Fyrir nokkrum árum var vegurinn frá Vatnshorni að Vesturhópsvatni tekinn í tölu þjóðvega, en undir eins og búið var að því, var vegalagningunni hætt, en hreppsbúar héldu henni sjálfir áfram lengra út í Vesturhópið, og er sú vegalengd um 30 km. Geta allir séð, þvílíkur kostnaður það er fyrir mjög fátækt sveitarfélag að leggja slíka vegalagningu á sig. Ég vil minna hv.þm. á það, að nú í ár er aðeins gert ráð fyrir 3000kr. til vega í V.-Húnavatnssýslu, en í fyrra voru veittar 9000 kr. í þessu skyni. Framlagið til þjóðvega í sýslunni er því lækkað um ? frá því sem er í yfirstandandi fjárl. Ég vil líka minna á það, að samkv. frv. um frestun nokkurra laga, sem hér liggur fyrir, og gerir ráð fyrir að fella niður fjárframlag til sýsluvegasjóða að verulegu leyti, mun verða unnið fyrir um 6000 kr. minna í þessari sýslu af sýsluvegum en verið hefir. Það ætti öllum að vera ljóst, hversu slæmt þetta er fyrir héraðsmenn alla og ekki sízt þá, sem mjög hafa stundað vegagerð á sumrin sem atvinnu og verða nú að sjálfsögðu annaðhvort atvinnulausir eða neyðast til að leita úr héraðinu í atvinnuleit, og er vafasamt að þeir fái vinnu, en et þeir fengju hana, þá gengju þeir ef til vill á rétt annara til vinnunnar. Það er vitanlega hörmulegt til þess að vita, að stórfé skuli liggja í vegi, sem ekki er hægt að nota fyrir þá héraðsmenn, sem þar búa. Og sérstaklega er leitt til þess að vita, þegar þörfin á bættum vegi er eins mikil og þarna er. Menn geta sagt sér það sjálfir, að þegar búið er að leggja á sig þann þunga skatt, sem l. um sýslusjóðagjald segja fyrir um, og búið að fara þar upp í hámark, og svo skuli vera lagt á sig aukagjald sum árin, að þá sé þörfin brýn fyrir þennan veg. Þar sem búið er að klífa þrítugan hamarinn í þessu, þá er það ekki forsjárlegt af Alþ. að draga að sér höndina um stuðning við framkvæmd þessarar vegalagningar. Ég vænti því, að þingið nú eins og í fyrra líti með velvilja á þessa framkvæmd og veiti þessa litlu upphæð, sem ekki veldur ríkissjóði neinum verulegum örðugleikum, þar sem aðeins er um 3000 kr. að ræðu. Þörf héraðsmanna á framkvæmdinni og á atvinnu helzt í hendur, svo að það ætti að verða til þess, að þingið yrði fúsara til þess að veita þessa litlu upphæð. Þá er brtt. viðvíkjandi 13. gr., undir rómv. 6 á þskj. 329. Brtt. er um það að hækka fjárveitingu til brúargerða úr 70 þús. kr. upp í 76 þús. kr. Fyrir þinginu hafa legið áskoranir, undirskrifaðar af fjölda íbúa í Þverárhreppi, þar sem þeir óska eftir fjárframlagi til tveggja brúa á þessum umtalaða vegi. Það er áætlað, að þessar brýr kosti um 6000 kr. Það er sama að segja um þessar brýr eins og veginn sjálfan, að þær eru nauðsynlegar til þess, að vegurinn geti komizt í full not og samband fáist milli þessara tveggja vegakafla, sýsluvegarins og þjóðvegarins. Nú hefi ég að vísu heyrt, eftir að ég bar fram þessa brtt., að fjvn. hafi ekki tekið þennan lið til eins rækilegrar athugunar og hún hefir í hyggju að gera, og ég hefi jafnvel heyrt, að hún muni ætla að skipta þessum 70 þús. kr. niður á ýmsa staði, og er þá ef til vill ástæða fyrir mig til þess að taka þessa till. aftur til 3. umr., ef n. vildi athuga það enn rækilega, hvort ekki er hægt að verða við óskum þessara manna um þetta litla fjárframlag til þessara brúagerða. Ég mun því draga það að gera frekari grein fyrir þessu, þangað til ég hefi heyrt hljóðið í hv.frsm. og fengið hjá honum vitneskju um það, hvort þetta verður tekið til athugunar eða ekki fyrir 3. umr. Í sambandi við þessar brúargerðir þá vil ég láta þess getið, að það hefir verið í ráði, og ég veit ekki annað en það sé loforð frá ríkisstj. um að byggja brú yfir Vestdalsá í Miðfirði á yfirstandandi ári af því fé, sem á fjárl. er veiti til slíkra framkvæmda. Nú þætti mér fróðlegt að fá upplýsingar um, hvort þetta verður framkvæmt í sumar eða ekki, eða hvort svo illa tekst til, að þetta verði ekki framkvæmt í ár, sem ég hygg þó, að sé loforð fyrir um. En ef svo verður, þá verður að gera ráð fyrir þessu á næsta ári, en lengur má það ekki dragast. Ég kasta þessu hér fram, og vænti þess, að hv.frsm. gefi upplýsingar um þetta, því það hlýtur að liggja fyrir hjá hæstv. stj., hvað hún ætlast fyrir í þessu efni. 3. brtt. mín er við l.gr., og er hún á þskj. 329, undir rómv. 10, og er um sundlaugar og sundskýli. Brtt. mín fer í þá átt, að fyrir 5000 kr. komi 7500 kr. Fyrir þinginu hafa ekki legið, svo mér sé kunnugt, umsóknir um styrk til bygginga sundlauga nema frá Reykjum í Miðfirði, og má vel vera, að n. hafi af þeirri ástæðu ekki tekið neitt sérstaklega fram um það, hvernig hún ætlar að verða við þessari umsókn, sem lá fyrir frá þessum eina stað, vegna þess að þessi fjárveiting yrði nægileg til þeirrar sundlaugarbyggingar. Og ef ekki kemur annað fram frá hv.frsm., þá vil ég skoða það sem ákveðið loforð frá n., að þeim 5000kr., sem á fjárl. eru, eigi að verja fyrst og fremst til sundlaugarbyggingar á Reykjum í Miðfirði. En mér þótti samt öruggara að koma með brtt. við þennan lið, svo að hann hækki um 2500 kr., því að ég hygg, að á að minnsta kosti tveim öðrum stöðum hafi verið hreyfing í þá átt að koma upp slíkum sundlaugum, bæði á Sauðárkróki og uppi í Borgarfirði. Nú þykir mér nokkurnveginn séð fyrir þessu máli þannig, að ekki yrði í því algert strand, ef það yrðu þó ekki minna en 2000 kr. á hvern stað. En þess er náttúrlega ekki að vænta, að fjvn. hafi tekið upp viðbót við þessa fjárveitingu, ef henni hefir ekki verið kunnugt um, að frekar yrði aðhafzt um framkvæmdir en þessi eina umsókn gefur tilefni til að ætla. Þó hygg ég, að önnur þessara umsókna hafi legið fyrir hjá hæstv.ríkisstj., þó hún hafði ekki komið fyrir fjvn. Ég vænti þess, að hv.fjvn. taki þessari till. vel, því það verður ekki um það deilt, hversu brýn nauðsyn er á því að efla sundkunnáttu í landinu eftir því, sem föng eru á. Ég vil taka það fram um Reyki í Miðfirði, að þar stendur alveg sérstaklega á. Það er búið að koma þar upp myndarlegu barnaskólahúsi, sem ætlað er í framtíðinni að verða fyrir Miðfjörð allan. Það var gert ráð fyrir því í upphafi, að það yrði bæði fyrir Fremri- og Innri-Torfustaðahrepp. En jafnvel þó það yrði aðeins fyrir innri hreppinn, þá er þar um heimavistarskóla að ræða, þar sem sundkennsla gæti komið að mjög miklum notum. Það þarf varla að taka það fram, að þarna er um heitt vatn að ræða, og skilyrði til sundnáms hin beztu, og til sundiðkana mundi þessi staður vera sérstaklega vel fallinn, þar sem Miðfjarðará rennur þarna rétt hjá, og því hægt að hafa bæði heitt og kalt vatn. Það má líka taka það fram, að Hvammstangi er svo skammt frá, að börn og unglingar þaðan mundu geta notið sundnáms á Reykjum, þannig að enginn kostnaður yrði hjá þeim fram yfir það, sem er hjá þeim, sem á staðnum eru. Mér finnst, að þetta mæli mjög með fjárveitingu til sundlaugarbyggingar á þessum stað. Ég vænti því þess, að þingið taki vel undir þessa málaleitun, og ég vænti svars frá fjvn. um það, hvort hún telur ekki rétt, að af því fé, sem á fjárl. er veitt í þessu skyni, þá verði fyrst og fremst veitt til sundlaugar á Reykjum í Miðfirði. Ég skal svo fara örfáum orðum um brtt. á þessu sama þskj. undir rómv. 12, sem ég er meðflm. að með hv. 10. landsk., en það má vel vera að hv. 10. landsk. bæti þar nokkuð við. Fyrsta till. er um Búnaðarfél. Íslands. Í fyrra var styrkurinn til þess lækkaður ofan í 180 þús. kr., en hann hafði áður verið 200 þús. kr. Mér finnst það varla forsvaranleg ráðstöfun að draga svo mjög úr því fjárframlagi til Búnaðarfélags Íslands, sem verið hefir, þar sem ekki er um meiri sparnað að ræða fyrir ríkissjóð en 20 þús. kr., og sérstaklega þegar á það er litið, að það er ætlazt til, að þetta skiptist milli búnaðarsambandanna, þá vænti ég, að þingið verði fúsara til þess að ganga inn á þessa hækkun. Það er vafalaust, að búnaðarsamböndin muni verða að taka á sig hækkuð útgjöld vegna ýmiskonar framkvæmda á næstu árum. Ég skal taka t. d. kartöfluræktina. Búnaðarsamböndin hafa gert nokkurt átak til þess að greiða götu þessa framfaramáls landsmanna með allskonar stuðningi í þessum efnum. Ég skal líka taka það fram, að hjá okkur er að rísa upp nýr og það ekki óverulegur þáttur í atvinnulífi landsmanna, þar sem er loðdýraræktin, og hygg ég, að sú verði raunin á, að búnaðarsamböndin verði að taka á sig nokkur aukin útgjöld vegna þeirrar starfsemi, og það er ekki illa farið, þó að svo verði. Ég vil benda á það til þess að sýna, að hér er um arðvænlegan atvinnuveg að ræða, að við gætum alið þann refastofn, sem gæfi af sér a. m. k. fjórfaldar til fimmfaldar tekjur á við það, sem við fengum fyrir það kjöt, sem við fluttum til Noregs síðastliðið ár og seldum þar fyrir lágt verð. Með þessu skapast markaður fyrir allskonar kjöf, sem til fellur innanlands og ekki getur orðið verzlunarvara hvorki hér eða erlendis. Af þessari starfsemi hafa þegar komið nokkur aukin útgjöld á búnaðarsamböndin. Þau hafa tekið þetta mál þegar að nokkru leyti á sínar herðar með því að styrkja þetta með ráðum og dáð. Þau verða því að láta starfsmenn sína inna verk af hendi, sem lengir starfstíma þeirra og eykur þar af leiðandi á launagreiðslur til þeirra. Ég býst ekki við, að ég þurfi að hafa fleiri orð um þetta. Ég ætla líka, að hér muni vera um svo sjálfsagt mál að ræða, að ekki þurfi mikið um það að fjölyrða. Þegar eins örðuglega gengur fyrir landbúnaðinum eins og að undanförnu, þá má ekki láta undir höfuð leggjast að rétta fram svo lítinn stuðning sem þetta er, ef það getur orðið til þess að vekja til lífs nýja starfsþætti, sem geta orðið tekjumiklir. Næsti liður brtt. er við 16. gr. 4, og er hann um það að hækka framlagið til sandgræðslu um 3000 kr., svo að fyrir 27000 kr. komi 30000 kr., og sú athugasemd fylgir, að þessar 3000 eigi að gangi til sandgræðslu á Meðallandi. Sandgræðslan er sá þáttur ræktunarmálanna, sem er ekki hvað minnst virði, og ef þeim málum hefði verið sinnt fyrr en gert var, þá væri mörg sandauðnin á landinu orðin að grasigrónu landi, sem gæfi skilyrði til búreksturs og betri afkomu á þeim stöðum heldur en raun er á orðin. Þá er 3. liður brtt., sem er við 16. gr. 7. c, og er hann um ræktunarsjóðinn. Þar er nýr liður tekinn upp, sem hefir oft verið áður á fjárl., en hefir verið felldur niður nú um sinn. En nú er þessi greiðsla tekin upp þarna á ný, því það getur varla svo til gengið til lengdar, að ræktunarsjóðurinn sé látinn vera svo gersamlega tæmdur að fé, sam hann er núna. Ég þarf ekki að fjölyrða um þennan lið, því ég veit, að mönnum er það ljóst, hve nauðsynlegt það er fyrir landbúnaðinn, að ræktunarsjóðurinn geti haldið áfram starfi sínu. Þá er það síðasti liður þessarar brtt., en hann er um tilbúinn áburð, eða að hækka framlagið úr 28000 kr. upp í 43000 kr. Framlög ríkissjóðs frá 1929–1934 hafa að meðaltali verið rúmlega 75 þús. kr. Lögin um tilbúinn áburð voru fyrst sett á þinginu 1928, og áttu þau að gilda næstu þrjú árin, 1929–1931. Þau gáfu þá raun, að árið 1931 voru þau framlengd og áttu þá að gilda næstu þrjá ár eða til 1934 svo að segja óbreytt frá því, sem áður var. Á þessu tímabili var veittur styrkur til flutnings á áburðinum til landsins og á hafnir kringum landið eins og hann kostaði. 1934 voru svo þessi l. enn framlengd um þrjú ár, og gilda nú til 1937, en þar kemur sú takmörkun, að styrkurinn má ekki fara fram úr 20 kr. á hvert tonn. Ég geri ráð fyrir, að þessu hámarki verði ekki náð, þó áburðarstyrkurinn verði hækkaður upp í 43 þús. kr., því magnið mun oft hafa verið 3000 tonn eða a. m. k. töluvert á þriðja þús. tonn. Það verður ekki um það deilt, að það er brýn nauðsyn á því að hafa ræktun landsins í góðu lagi. Þó að höfuðtilgangur áburðarlaganna hafi í upphafi verið sá að efla nýræktina í landinu og styðja að aukinni ræktun, þá má segja, að sama ástæðan sé að nokkru leyti fyrir hendi enn þann dag í dag. Það hefir ekki borið á neinum afturkipp í aukinni ræktun landsins undanfarin ár, og það er ekki sýnilegt, að úr henni dragi á næstu árum að neinu verulegu leyti, nema hið opinbera dragi að sér höndina. Við þetta má svo bæta því, að löggjafinn hefir á þinginu í vetur, og jafnvel í fyrra, ýtt undir það, að hafin verði aukin jarðrækt, og það að verulegu leyti. Nú getur engin aukin jarðrækt komið til greina, nema með því móti, að hún taki töluvert af því áburðarmagni, sem landið hefir haft yfir að ráða til jarðræktar undanfarin ár. Og það væri hreinn voði, ef þessar tilraunir til aukinnar jarðræktar misheppnuðust fyrir þær sakir, að bændur hefðu ekki nægilegan áhuga, og gæfu því verri raun heldur en ástæða væri til, ef þau skilyrði væru fyrir hendi, sem nauðsynleg eru til þess, að góður árangur fáist. Það er því ástæða til þess að draga ekki að sér höndina í þessu efni, heldur ætti að auka fjárveitingu í þessu skyni. Við munum þó ekki fara lengra í þessu efni en að gera ráð fyrir, að hámarkið samkv. l. 1934 náist með rúmlega 2000 tonnum innfluttum af útlendum áburði, og er það vitanlegt, að innflutningurinn verður að vera meiri, ef ekki á að fara í órækt sú grasrækt, sem orðin er í landinu, og ef nokkur aukning á að verða í jarðræktinni. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta frekar, en ég hefi þegar gert. Ég vænti þess, að það verði litið á þetta með velvilja, því að hér er ekki farið óhóflega í sakirnar. Hér er um smáupphæð að ræða, sem getur örvað til þeirra framkvæmda, sem ætlazt hefir verið til með áður settri löggjöf, og nauðsynleg er fyrir þjóðfélagið í heild, svo að betri afkoma geti orðið í búrekstrinum, og þá jafnframt í þjóðarbúskapnum í heild.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Þó að fátt sé hér þm., þá verður maður að inna þá skyldu af höndum að tala um og mæla með þeim brtt., sem maður sjálfur flytur. Það er á þskj. 329, sem ég á fáeinar brtt. við fjárl., og er sú fyrsta undir rómv. 5, og er við 13. gr. Ég hefi þar leyft mér að leggja til, að framlög til tveggja vega verði hækkuð frá því sem er á fjárlfrv. Ég legg til, að fjárveiting til annars vegarins verði hækkuð úr 3000 kr. upp í 6000 kr., og er það í samræmi við það, sem vegamálastjóri hefir gert að tillögu sinni, að lagt yrði til hans. Það er satt að segja, að dómi allra þeirra, sem til þekkja það allra minnsta, sem getur komið að gagni. Þeir, sem nokkuð þekkja til á Síðu, vita að þegar á að gera þar bílfæran veg, að þá er langt frá því, að það geti komið til mála að kasta í það nokkrum hundruðum eða fáum þúsundum, ef það á að koma að verulegu haldi. Ef svo á að vera, að það komi að gagni, þá verður að leggja í það nokkuð mikið fé. Það má ekki ganga svo til eins og hefir átt sér stað að gerður hefir verið vegur fyrir nokkrar þúsundir, og er sá vegur hvorki farinn né fær, með því að hann er að engu leyti fullgerður, og verður svo með hvern vegarspotta, sem kemur á þennan hátt. Það er ekki hægt að nota veginn, ef ekki er veitt nægilegt til þess að gera þennan vegarspotta þannig, að hann sé fær bílum eða líkum farartækjum. Þess vegna koma þessar 3000 kr. að engu haldi nema sem undirbúningur. Fyrsta undirstaðan í þennan kafla kostar 3000 kr. En fyrir 6000 kr. telur vegamálastjóri, að það megi gera þennan kafla svo úr garði, að hann sé fær. - Nú má geta þess, að fjvn. hefir ekki séð sér annað fært en líta á þetta, og hefir því hækkað framlagið um 1000 kr., en því miður er það svo, að það er að áliti vegamálastjóra engan veginn nóg til þess að gera þennan vegarspotta, sem verður að taka í einu, fullfæran þegar í stað. Nú má segja, að á næsta ári megi bæta úr þessu á vegi, sem gerður er fyrir 5 eða 6 þús. árið áður. En það sem áætlað er að gera fyrir það, sem nú er veitt, nægir heldur ekki. Það verður að gera meira en að bera ofan í. Það hefir verið svo með Síðuveg og Mýrdalsveg, að það kemur ekki að haldi að veita aðeins 5 þús. kr. til nýbyggingar, því eins og ástatt er núna, þá má segja, að það sé enn ólagður vegur á því svæði, sem er verst yfirferðar, en er þó ekki vatn. Og það sýndi sig í vetur, þar sem bílar stóðu þar fastir, hvað eftir annað. Fyrir því hefi ég lagt til samkv. tillögu vegamálastjóra, að fyrir 3000 kr. komi 7000 kr. Ég býzt við, að fjvn. sé á einu máli um það, að hér er ekki farið fram yfir það, sem réttlátt má þykja. Hinsvegar mun hún segja, að fé sé ekki fyrir hendi. En mér sýnist það á till. hennar, og ég veit, að hún hefir það á meðvitundinni, að sumt af því, sem hún hefir tekið upp, er ekki nærri eins mikið réttlæti í falið eins og þeim till., sem ég hefi talað um, sem eru annarsvegar um það, að nýbyggður vegur verði gerður fær og hinsvegar að ólagður kafli í þessari þjóðbraut verður gerður fær, en nú er hann ófær. Eins og ég sagði áðan er þar ófært bílum, og er það sérstaklega á einum stað, sem bílar hafa hvað eftir annað stoppað, enda þótt þeir hafi komizt allt annað. Ég vil vænta þess, að hv.þm. bregðist vel við þessari till. og ljái henni atkv. sitt við 3. umr., því vel getur farið svo, að ég leggi ekkert kapp á að fá greitt um hana atkv. við þessa umr. málsins. Næsta till. mín, undir VII, fer fram á, að veitt verði til dragferju yfir Eldvatn í Meðallandi 300 kr., en það er sama upphæð og nú er veitt á fjárlögum til ferjanna á Lagarfljóti og Blöndu. Eftir því, sem ég hefi kynnt mér, fer því fjarri, að þessar ferjur eigi meiri rétt á sér heldur en á ýmsum öðrum stöðum, þar sem til mála getur komið að ferjur verði settar. Eins og nú er ástatt, er ekki útlit fyrir, að Eldvatnið fáist brúað; það liggur ekki sýsluvegur um það og fæst því ekki styrkur af sýsluvegafé til þess að brúa það. Það var þar að vísu áður þjóðvegur, en hann hefir verið fluttur upp til fjallanna. Ég veit, að fjvn. muni líta sömu augum á þetta og ég, og verður væntanlega fullt samkomulag um þennan lið. Þá er loks ein till. sem ég hefi borið fram, hún er undir XV. Þar er farið fram á samkv. erindi til fjvn., að veittur verði nokkur styrkur til þess að standa straum af hluta kostnaðar við ferðir dýralækna í fjarlægar sveitir, og sé því úthlutað eftir till. ráðh. Eins og kunnugt er eru dýralæknar ekki nema 5 á öllu landinu, og því mjög misjafnar aðstæður manna til að ná til þeirra. Það kom fyrir nú í vetur skömmu áður en ég fór til þings, að það þurfti að sækja dýralækni út að Ölfusá, alla leið austan úr Álftaveri. Það kom nú náttúrlega ekki til af góðu, enda er það svo, að menn leita ekki dýralæknis nema í brýnustu nauðsyn, en þarna kom upp skæð pest, svo stórgripir hrundu niður. Enginn hafði hugmynd um, hvaða pest þarna hafði gripið skepnurnar, og var það auðvitað ennþá verra heldur en þó að t. d. þetta hefði verið miltisbrandur eða þessháttar. Við komu dýralæknisins fékkst svo nokkur bót á þessu, og gat hann stemmt stigu fyrir útbreiðslu veikinnar. Að vísu var læknirinn ekki viss um hvort þetta væri þessi pestin eða hin, en það skiptir litlu máli. Það er ljóst, að af slíkum vitjunum getur leitt mikinn kostnað fyrir sveitirnar, og virðist ekki nema sanngjarnt, að hið opinbera greiði hluta þessa kostnaðar. Þessi till. er borin fram af þessum ástæðum, sem ég nú hefi greint og eftir till. dýralæknanna sjálfra, en þeir hafa sent erindi um þetta til stjórnarráðsins, en það erindi hefir ekki enn komið til þingsins eins og virðist þó hafa verið sjálfsögð skylda ráðh., að láta það ganga þangað, en stjórnarráðið hefir látið þetta undir höfuð fallast, og því hefir ég sent fjvn. þetta mál til athugunar. Ég sé, að það hefir verið lesið þar, eða að minnsta kosti stendur það hér á því, að svo sé. Ég vænti þess, að n. athugi þetta mál. Það er ekki að eins Skaftafellssýsla, sem þetta kemur til góða, svona lagað getur komið fyrir í öllum landshlutum og veit enginn hvenær slíkt dynur yfir. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þessar till. mína, enda virðist það svo, að hv.þm. vilji helzt vera fjarverandi, þeir sem ekki þurfa að tala fyrir till.

*Þorsteinn Briem: Ég flyt nokkrar brtt. við fjárlagafrv., ýmist einn eða ásamt öðrum hv.þm., og skal ég gera lítilsháttar grein fyrir till. þessum. Skal ég þá fyrst víkja að þeim brtt., sem ég flyt einn við fjárlfrv., og kem ég þá fyrst að Suðurdalavegi, sem er eins og kunnugt er á aðalleiðinni norður í Strandasýslu og til Austur-Barðarstrandarsýslu, sem hefir á síðustu árum verið mjög fjölfarin. En einmitt á þessum kafla í Suðurdölunum eru þær torfærur, sem teppa þessa leið bæði vor og haust. Mesta torfæran er þó Miðá, sem verður mikið vatnsfall í leysingum og rigningum jafnvel að sumrinu. Svo hagar til, að brúarstæði á henni er alllangt frá þeirri leið eða þeim vöðum, sem nú eru notuð, og verður því að leggja alllanga vegarspotta báðumegin að brúarstæðinu, er sú vegalagning alllangt komin öðrumegin, en skemmra hinumegin, og er því engin leið að komast að þessu brúarstæði. Er því nauðsynlegt, til þess að þetta vatnsfall verði brúað, að hraða sem mest þessari vegarlagningu, því þeir vegarkaflar, sem þegar eru komnir, eru ekki að gagni fyrr en brúin er byggð, og því flyt ég till. þessa. Ég get að vísu tekið það fram, að upphæð sú, sem farið er fram á, er alltaf lág, en með tilliti til hins þrönga fjárhags, sem við búum nú við, hefi ég ekki gert till. um, að fjárhæð þessi verði hærri. Eins og ég hefi áður bent á, kemur vegabót sú, sem hér er um að ræða, ekki að eins Dalasýslu að gagni, heldur einnig Strandasýslu og Austur-Barðastrandarsýslu. Um hina till., fjárveitingu til Laxárdalsvegar, skal ég benda á, að nú er þjóðvegur um Laxárdal yfir Laxárdalsheiði til Hrútafjarðar; er sæmilegur vegur vestan dalsins neðst, en leiðin um miðjan dalinn og inn úr er ófær vegur og vegleysur, nema í mestu þurrkum um hásumarið. Nú er þetta landkostasveit og allþéttbýl, og gefur því auga leið, að það skiptir allmiklu máli, að vegasambandinu sé kippt í lag. Mundi að nokkru mega bæta úr verstu göllunum með upphæð þessari, þó hún sé lág. Samkvæmt venju, sem áður hefir gilt, mun mega vænta þess, að sýslan vilji leggja fram fé á móti, og jafnvel hreppurinn, svo að sem bezt mot verði að vegagerðinni. Ég get tekið það fram í þessu sambandi, að nokkur hugur mun vera í mönnum að koma á fót mjólkurbúi í Búðardal, en Laxárdalsbúar geta ekki haft not af því búi, nema vegargerðinni verði hraðað meir en gert hefir verið. Er það sízt forsvaranlegt, að ríkissjóður skuli ekki leggja fram fé til þessa þjóðvegar, eins og hefir verið á síðustu tveimur fjárl. Þá má og geta þess, að vegur þessi er leiðin til Borðeyrar, en þar er frystihús, en ekki í Dalasýslu, hafa menn því í nokkrum hluta dalsins haft viðskipti við Borðeyri um sláturfé sitt, og er vegurinn því nauðsynlegur meðfram af þeirri ástæðu. Ég vil vænta þess, að hv. Alþingi líti með sanngirni á þessa till., sem og hina, og veiti þeim vingjarnlega afgreiðslu. Þá á ég þriðju till. einn á þskj. 329, XVII, um að veita Ingólfi Davíðssyni styrk til framhaldsnáms í plöntusjúkdómafræði. Þessi efnilegi maður hefir fengið styrk á þessa árs fjárl., og er nauðsynlegt, að hann fái að halda þeim styrk á næsta ári. Ég ætla, að hverjum manni sé það ljóst, hvað nauðsynlegt landbúnaðinum sé að eiga sérfróðan mann um plöntusjúkdóma. þar sem hér eru ýmsar nytjajurtir undirlagðar sjúkdómum, og mun mönnum sérstaklega vera minnistæð kartöflusýkin, og ýmsir aðrir sjúkdómar hafa háð jarðeplarækt vorri tilfinnanlega á undanförnum árum. Þessi sýki náði útbreiðslu um allt Suður- og Suðvesturland, og má ætla, að kartöfluframleiðslan geti verið í voða, hvenær sem gerir óþurrkasumar. Við urðum fyrir því happi fyrir 3 árum, þegar kartöflusýkin geisaði, að njóta aðstoðar erlends plöntusjúkdómafræðings, en það gefur auga leið, að ólíkt hagkvæmara er að eiga sjálfir kunnáttumann í landinu jafnan til taks að gefa leiðbeiningar, þegar slíka sjúkdóma ber að höndum. Þess utan eru ýmsir sjúkdómar óþekktir, sem þarf að rannsaka, og sumpart vantar kunnáttumann til að gefa leiðbeiningar um þá sjúkdóma, sem þegar eru þekktir. Hæstv. Alþingi hefir á tveimur undanförnum þingum tekið till. í þessu efni vinsamlega og samþykkt hana og vænti ég að svo verði enn. Þá hefi ég ásamt hv.þm. V.-Húnv. flutt ýmsar brtt. eru það sérstaklega 4 við 16. gr., en hv.þm. V.-Húnv. hefir þegar talað fyrir þeim, skal ég ekki fara fleiri orðum um þá liði, nema sérstakt tilefni gefist til, með því að hann hefir rakið þær ástæður, sem liggja til grundvallar fyrir þeim öllum. Þá hefi ég ásamt sama hv.þm. flutt brtt. við 22. gr., 1. lið, sem gengur í þá átt að heimila ríkisstjórninni að greiða laun tveggja hæstaréttardómara, ef dómurum verði fjölgað í þeim rétti, sú heimild verði felld niður, en þess í stað sé ríkisstjórninni heimilað að verja 100 þús. kr. til að styrkja bændur á harðindasvæðinu á Norður- og Austurlandi vegna fóðurbætiskaupa, enda hafi Búnaðarfélag Íslands á hendi úthlutun fjárins í samráði við og eftir till. sveitastjórnanna. Hér í till. er ekki nákvæmlega tilgreint, hvaða héruð eiga hlut að máli, en það er öllum hv.þm. kunnugt, hvaða héruð hafa hlotið þyngstar búsifjar á yfirstandandi vetri, þ. e. nyrðri hluti Suður-Múlasýslu, Norður-Múlasýslu, Þingeyjarsýslur báðar, Eyjafjarðarsýsla mestöll, og jafnvel Skagafjörður og a. m. k. nokkur hluti Húnavatnsýslu. Hér í till. er ætlazt til þess, að styrkurinn sé veittur aðallega þeim, sem búa á mestu harðindasvæðunum og hafa orðið sérstaklega fyrir barðinu á óblíðri veðráttu þar sem óþurrkar voru sl. sumar afskaplegir, svo hey ónýttust auk þess, sem þau ónýttust í heystæðum vegna haustrigninga, og bændur höfðu því beðið tilfinnanlegt tjón áður en veturinn sjálfur gekk í garð, sem hefir verið svo fannamikill og jarðbanna, að með einsdæmum má heita, sérstaklega þar sem það kemur ofan á þá veðráttu, sem á undan var gengin. Ég skal játa, að ég hefi ekki við höndina skýrslu um þau feikna miklu fóðurbætiskaup, sem bændur hafa ráðizt í, og stafar það af því, að ég hafði vænzt þess, að aðrir aðiljar, og þá ekki sízt stjórn kreppulánasjóðs fyndi hvöt hjá sér til að rannsaka þetta, og þá jafnvel bera fram till. í þessu máli. Eftir bráðabirgðauppgjöri munu fóðurbætiskaup bænda aðeins í Múla- og Þingeyjarsýslum hafa numið 3–4 þús. tonnum af fiski- og síldarmjöli og allt að því öðru eins af maís- og rúgmjöli, og heykaup hafa verið gerð fyrir um 40 þús. kr. Er því lágt áætlað og mun sízt ofmælt, að bændur hafi orðið að ráðast í fóðurbætiskaup, er nemi allt að ¼ úr milljón í krónutali. Mun því mega gera ráð fyrir á stórum svæðum, að fóðurbætiskaupin nemi um 2–3 kr. á sauðkind. Það gefur því auga leið, að þó vorið reyndist gott, mundi arðurinn af búfénu hrökkva skammt fyrir slíkum aukakostnaði, enda má búast við meira eða minna afurðatapi næsta haust, því jafnvel þó veðráttan reyndist sem hagstæðust, þá er það nú svo, að sé féð dregið fram á kröppu fóðri, kemur það fram á haustkauptíðinni í rýrari afurðum. Það vill auk þess svo til, að þessi harðindi hafa lent að allmiklu leyti á þeim sýslum, sem sízt voru undir það búnar, hvað fjárhagslega afkomu snertir. Mun það vera reynsla lánstofnana, að fé hafi frosið fast í þessum sýslum, og þá kannske ekki hvað sízt í Norður-Múlasýslu. Hafa mörg sveitarfélög þar orðið að grípa til þess að fá bjargráðasjóðslán, og hygg ég, að mörg þeirra séu innifrosin. Þegar þessir möguleikar hafa þannig verið notaðir áður, þá gefur auga leið, að horfa muni til stórvandræða. Ef nú svo færi, að margir bændur yrðu gjaldþrota eða vegna fóðurbætiskaupa svo illa staddir, að þeir yrðu að flýja jarðir sínar, þá er mjög vanséð, hvort fengjust í bráð bændur aftur til að setjast á þær jarðir. Og ég ætla, að ástandið sé þannig í mörgum sveitum, að ef sú skriða byrjar, þá sé ekki auðvelt að segja fyrir um, hvar hún muni stöðvast. Ég gat þess áðan, að ég hefði búizt við því eða vænzt þess, að stjórn kreppulánasjóðs hefðist handa og gerði ráðstafanir til þess að tryggja fé sitt eða þau skuldabréf, sem búféð stendur að veði fyrir. Það liggja fyrir skýrslur um, hvað það fé er mikið, og því verður ekki bjargað með öðru móti en að gera mönnum kleift að standa í skilum. En eins og ástandið er nú, verður ekki séð að mönnum sé það fært, nema þeim komi til þess hjálp. Ég get tekið það fram, að við nánari athugun, eftir að gengið var frá till. þessari, sem við hv.þm. V.-Húnv. flytjum, þá hefi ég sannfærzt enn betur um, að þessi upphæð, sem hér er farið fram á, er ekki of há, heldur mikils til of lág og vænti ég þess, að þeir þm., sem leggja sig inn í að rannsaka þetta mál og þær upplýsingar, sem þegar eru fyrir hendi, muni sannfærast um, að svo sé. En ég skal jafnframt taka það fram, að mér er vel ljóst, þó ég álíti, að ekki verði komizt hjá að flytja till. sem þessa, að hér eru tvær hliðar á þessu máli, og það má með réttu segja, að það sé varasamt að rétta fram hönd þess opinbera vegna þess, að það geti orðið til þess, að menn treysti á, að það verði gert æ ofan í æ. Þetta skal ég fúslega viðurkenna. En jafnvel þó að svo sé, þá verður ekki fram hjá því komizt í slíku tilfelli sem þessu að rétta fram hjálparhönd. Og ég vil leggja ríku áherzlu á, að jafnframt því, sem þessi hjálp sé veitt, þá sé gerð ráðstöfun til að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í, svo að þetta komi ekki fyrir aftur. Þar á ég ekki aðeins við lögin um fóðurtryggingarsjóði, heldur og endurbætur á búfjárræktarlögunnm, og þá alveg sérstaklega á þeim kafla, er fjallar um fóðurbirgðafélög. Vil ég gera breyt. eða endurbót í þá átt, að nú verði a. m. k. stuðlað betur að því en er, að fóðurbirgðafélög verði í hverri sveit. Ég skal ekki bera á móti því, að vel gæfi komið til mála, að um leið og hv. Alþingi yrði ljóst, að ekki verður hjá því komizt að rétta hjálparhönd þá geri það kröfu til að fóðurbirgðafélög yrðu í hverri sveit á landinu, eða stofnuð allsstaðar, þar sem landbúnaður er rekinn. Það kann að virðast hörð krafa að leiða það beint í l. En slíkt mætti koma til athugunar. Ég þykist þá hafa sýnt að það vakir ekki fyrir okkur tillögumönnum að skapa hér fordæmi, sem yrði sífellt endurtekið, heldur að um leið og þessi hjálp væri veitt, yrðu gerðar þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar þættu til þess að fyrirbyggja það, að á slíkri hjálp þyrfti að halda framvegis, að svo miklu leyti, sem það væri unnt með l. Ég vil mega vænta þess, að allir hv.þm. liti með sanngirni á þessa till. og vilji taka hana til athugunar og viðurkenna það a. m. k., að hér sé nauðsynlegt að gera einhverjar ráðstafanir annaðhvort í þessari mynd eða á annan hátt. Það má að vísu segja, að heimild slík sem þessi kemur fyrst til framkvæmda á fjárl. næsta árs, og má því segja, að það líði nokkuð þangað til. En ef slík till. sem þessi eða önnur í sömu átt næði samþykki hæstv. Alþingis, þá mætti þó þegar í stað gera ýmsar ráðstafanir, sem kæmu að notum, þannig að ekki yrði að ganga strax að bændum, og koma í veg fyrir á þann hátt, að bændur flosnuðu upp, þeir sem annars sæju veg til þess að haldast við bú. Það mætti gera ráðstafanir til þess að kyrrsetja innheimtu, og það mætti svo nota tímann til þess að láta fram fara nánari rannsókn og uppgerð á ástandinu í hverri sveit í þessum héröðum. Skal ég svo ekki hafa þessi orð mín fleiri, en ég vænti þess, að sú hugsun, sem liggur bak við þessa till., verði tekin til athugunar af hæstv. Alþingi því, er nú situr.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það er aðeins út af ummælum hv. 3. þm. Reykv. hér í dag, sem ég ætla að segja nokkur orð. Hann mælti fyrir þeim fyrirvara, sem hv. sjálfstæðismenn í fjvn. hafa gert við undirskrift nál. þeirrar n., þar sem þeir gera ráð fyrir, að niður megi fella tvo tekjuliði fjárl., sem nú eru í fjárlfrv. og áætlað er að geti 1 millj. 400 þús. kr. í tekjur. Og þeir halda fram, að þetta mundi vera óhætt án þess að gera nokkrar sérstakar ráðstafanir til þess að vega þar á móti, af því að tekjuáætlun frv. sé svo gætilega samin, að gera megi ráð fyrir, að ýmsir tekjuliðir frv. fari fram úr áætlun. Ég vil nú út af þessu benda hv.þm. á það, að ef hallazt væri að þessu ráði, þá þyrftu tekjurnar að vera ekki aðeins of hátt áætlaðar, sem nemur þessum 1 millj. og 400 þús. kr., heldur sem þessu nemur og til viðbótar þeim halla, sem sennilega mun verða samþ. við þessa umr., líka. um 400 þús. kr., og enn til viðbótar því, sem kann að verða samþ. til viðbótar útgjöldunum við 3. umr. Mér þykir ekki ósennilegt, að það mundi nema alls um 2 millj. kr., sem tekjuliðirnir þyrftu að vera of hátt áætlaðir, til þess, að skoðun hv. sjálfstæðismanna gæti staðizt. Þeir byggja skoðun sína á því, að tekjuliðirnir eru áætlaðir 1900000 kr. lægri en tekjurnar reyndust 1935. Aðalliðirnir, sem gera þennan mismun, eru þessir: Tekjuskatturinn er áætlað að gefi um 350 þús. kr. minna en 19355. Og hv. sjálfstæðismenn viðurkenna, að það sé réttmætt að ætla það. Um áfengistollinn, sem gert er ráð fyrir, að gefi 200 þús. kr. minna í tekjur 1937 heldur en 1935, er það að segja, að nú er sýnt, að sala áfengis verður töluvert minni árið 1936 heldur en hún var 1935. Það er eðlilegt, þegar litið er til þess, að fyrst eftir að vínbanninu var aflétt, var salan óeðlilega mikil, og hinsvegar, að valandi atvinnuvandræði hafa dregið úr sölunni a. m. k. nú sem stendur. Það er ekki hægt að búast við að árið 1937 verði betra tekjuár í þessu tilliti heldur en árið 1936. Rekstrarágóði áfengisverzlunarinnar er áætlaður í fjárlagafrv. 400 þús. kr. lægri en á síðasta ári. En fyrirsjáanlegt er, að hann verður mun lægri en í fyrra vegna þess, að salan dregst saman. Ennfremur kemur líka það til álita, að útsvör verzlunarinnar, sem færð verða á reikningum hennar 1936 og 1937 verða miklum mun hærri en útsvarið, sem fært var á reikningi hennar árið 1935, þar sem þau (1936 og 1937) verða reiknuð eftir hærri tekjum heldur en útsvarið, sem fært var 1935, sem reiknað var eftir tekjum verzlunarinnar 1934. Þá vil ég einnig benda á það, að ekki er hægt að gera ráð fyrir öðru en að það verði að spara eitthvað gjaldeyri til innkaupa á áfengum drykkjum. m. a. með því að færa saman kaup á dýrari tegundum þeirra. Mun það óhjákvæmilega hafa í för með sér lækkun á tekjum áfengisverzlunarinnar og á tolltekjum af áfengi fram yfir það, sem ætti sér stað, ef verzlunin gengi sinn eðlilega gang. Með þessu öllu verður því að reikna. Þá hefi ég minnzt á þrjá af þessum liðum, tekjuskattinn, áfengistolinn og áfengisverzlunarágóðann. Og ég hygg, að engum blandist hugur um það, sem athugar þessa liði eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja og ekki er tækifæri til að taka hér nákvæmlega fram í ýmsum atriðum við þessar umr., að ekki er gerlegt að áætla þessa tekjuliði hærra en gert er í frv. Þá eru aftur 3 liðir, sem áætlaðir eru lægra 1937 en þeir reyndust í fyrra. Tekjur af kaffi- og sykurtolli eru áætlaðar l50 þús. kr. lægri í frv. en þær reyndust í fyrra. Það er kunnugt, að framan af þessu ári hefir verið dregið nokkuð úr innflutningi þessara tollvara, og ég hefi grun um, að eitthvað verði að klípa af þeim innflutningi einnig árið 1937. Sá liður er alls ekki áætlaður fjarri því, sem gera má ráð fyrir. En það hefi ég þó hugsað mér, að þar sem hækkaðir verða tekjuliðir fjárl., þá verði þessi liður hækkaður um 100 þús. kr. Um vörutollinn er það að segja, að hann er áætlaður að gefa 290 þús. lægri tekjur 1937 heldur en 1935. Það er byggt á þeim innflutningshorfum, sem nú eru. Ekki er hægt að reikna með því eftir núverandi ástandi, að hægt verði að draga úr innflutningshömlum á árinu 1937 frá því, sem er. Verðtollurinn er áætlað að gefi 350 þús. kr. minna í tekjur 1937 heldur en 1935, sem gert er með tilliti til þess, að verð færist niður á verðtollsvörum frá því, sem var 1935, og sýnilegt er, að verðtollurinn gefur miklu minni tekjur árið 1936 heldur en 1935. En ég geri ráð fyrir, að þar sem hækkun verður kannske á tekjum af sumum liðum í tekjuáætluninni, þá sé samt ekki fært að reikna með því, að sú lækkun geri mikið betur en að vega upp á móti þeim halla, sem kominn verður á fjárlagafrv. eftir 2. umr. Ég geri ráð fyrir, að þegar þeirri umr. er lokið, með þeim breyt., sem við umr. kunna að verða gerðar á frv., þá verði að hækka kaffi- og sykurtollinn, vörutollinn og verðtollinn. Þegar búið verður að hækka, þessa liði til þess að afnema hallann á fjárlagafrv., þá er ég sannfærður um, að enginn muni geta haldið því fram, að þessir liðir muni geta eftir núverandi útliti gefið miklar tekjur umfram það, sem þeim verður þá ætlað að gefa. Þá mun hv.þm. sannfærast um það, að ef ætti að fella niður þá tekjuliði, sem talað hefir verið um, þá yrði jafnframt að lækka útgjaldaliði frv., en ekki að treysta á umframtekjur fram yfir þær sem nú eru áætlaðar í frv. Ég vil ennfremur benda á þá staðreynd, sem er alviðurkennd, að hversu vel sem menn áætla útgjöld á fjárl., sem ég vil halda fram, að sé nú reynt í sambandi við þessi fjárl. að gera sem bezt, því er aldrei hægt að gera ráð fyrir öðru en að einhverjar umframgreiðslur eigi sér stað og þess vegna verða alltaf að vera einhverjar líkur til, að tekjurnar fari fram úr áætlun fremur en að þær standist ekki. Þegar þessi rök öll eru athuguð, verður niðurstaðan hjá öllum sanngjörnum mönnum sú að það er ekki hægt að leggja upp með þær útgjaldaupphæðir, sem eru í fjárlagafrv. ásamt þeim, sem gera má ráð fyrir, að við bætist við 2. og 3. umr. fjárl., nema með því að halda sér við því tekjustofna, sem nú er gert ráð fyrir í frv. - Annars geri ég ráð fyrir að hv.fjvn. muni athuga þetta nánar fyrir 3. umr., og þá gefst kostur á að ræða nánar þessi atriði. Ég ætla ekki að fara út í að ræða einstakar brtt. við fjárlagafrv. Þó vil ég aðeins minnast nokkrum orðum á brtt., sem hv. 10. landsk. og hv.þm. V.-Húnv. gera við 22. gr. frv., og hv. 10. landsk. mælti fyrir áðan. Hún er um það að heimila ríkisstj. að verja ákveðinni upphæð til þess að bæta bændum í vissum landshlutum upp skaða þann, sem þeir hafa orðið fyrir vegna harðinda í vetur. Hv. 10. landsk. sagði í því sambandi, að hann hefði búizt við því, að aðrir aðiljar fyndu hvöt hjá sér til að rannsaka þetta mál og flytja um það till. Ég vil nú segja hv. 10. landsk. það, að ef enginn hefði verið fyrr á ferðinni en hann til að skipta sér af þessum málum, þá mundi nú vera farið verr á þessum svæðum heldur en orðið er. Ég get upplýst þennan hv.þm. um það, að frá því, er fyrst fór að bóla á harðindum á þessum svæðum á þessu ári, hefir ríkisstj. fylgzt nákvæmlega með því máli, og hún hefir hlaupið undir baggann með þessum harðindahéruðum með því að láta senda þeim fóðurbæti þar sem menn ekki hafa haft bolmagn til að útvega sér hann á eigin spýtur. Um greiðslu á þessum fóðurbæti, sem keyptur hefir verið af bændum, kaupfélögum og hreppsfélögum sumpart fyrir þeirra eigin atbeina og sumpart með stuðningi ríkisstj., sem útvegaði fóðurbætinn, er það að segja, að það er óuppgert um það mál. Vitanlega er það viðurkennt af öllum, að jafnvel þótt harðindi beri að höndum, sem má líkja á sinn hátt við aflaleysið hjá útvegsmönnum og önnur slík vandræði, þá verði þeir eftir getu, sem fyrir skakkaföllunum verða, að mæta afleiðingum þess. Það er líka viðurkennd staðreynd í þessu sambandi, að þar, sem geta einstaklingsins ekki hrekkur til, þá er það skylda hreppsfélagsins að hjálpa. Það er t. d. þannig í ýmsum tilfellum, að þeir hreppar, sem hlut eiga að máli og eiga ónotaða möguleika til þess að taka bjargráðasjóðslán, þeir munu vitanlega nota þá möguleika til fulls. Þegar þessir tveir möguleikar hafa verið notaðir til fulls, geta einstaklinganna til þess að taka afleiðingum harðindanna og þessi lántökumöguleiki, þá verður vitanlega hið opinbera að hlaupa á einhvern hátt undir baggann að því leyti, sem þessir tveir möguleikar ekki hrökkva til. Og ekki er því að leyna, að þegar fóðurbæti hefir vantað á harðindasvæðunum í vetur og leitað hefir verið út af því til ríkisstj., þá hefir hún tekið þá afstöðu til þess máls að slá því föstu, að fóðurbætinn yrði að útvega, hvað sem öðru liði, og koma honum á þá staði, þar sem þörfin var fyrir hann, og síðan yrði svo að gera upp eftir á um greiðslurnar, og ef það dæmdist svo, að hlutaðeigendur gætu ekki staðið straum af fóðurbætikaupum þessum, þá yrði hið opinbera að hlaupa undir baggann. Það er þess vegna mjög fjarri því, að hv. 10. landsk. farist að tala á þá leið, að engir aðrir en þeir hv.þm. V.-Húnv. og hann hafi fundið hvöt hjá sér til að rannsaka þetta mál og flytja till. um það, því að málið hefir verið rannsakað um langan tíma og mikið hefir í því verið gert. Því er það, eins og ég sagði áðan, að ef enginn hefði orðið fyrri til en þessir hv.þm. um aðgerðir í þessu máli, þá hygg ég, að öðruvísi líti út á þessum harðindasvæðum en þó raun er á. En um endanlegar ályktanir stj. viðvíkjandi hjálp hins opinbera í þessu efni er ekkert hægt að gefa upp að svo komnu. Um slíkt er ekki eðlilegt að ákveða fyrr en séð verður, hver geta er hjá einstaklingum og hreppsfélögum. Þá fyrst, ef hið opinbera verður að veita beina hjálp, mun leitað verða staðfestingar Alþingis á því loforði, sem stj. varð að gefa fyrir fram um þetta efni í því trausti, að að baki hennar yrði staðið af löggjafarvaldinu. Skal ég svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en aðeins taka það fram, sem hv.þm. og þjóðinni er ljóst, að erfiðleikar eru nú svo almennir og hjá svo mörgum, t. d. mikið aflaleysi í sjávarþorpum og annað slíkt aðsteðjandi, að það verður að fara ákaflega gætilega í öllum þessum málum, og það verður vitanlega að miða við það, að einstaklingar hljóti að verða að standa við greiðslur vegna þessara erfiðleika eins og þeim er frekast mögulega fært, og fyrirgreiðsla þess opinbera kemur því aðeins til greina í þessu efni, að geta einstaklinga ekki hrökkvi til. Það er mál, sem verður að líta á með mjög mikilli gætni, hve langt á að fara í því að flytja greiðslur fyrir þennan fóðurbæti yfir á hið opinbera.

*Jakob Möller: Mér finnst það vera ljóst af ræðu hæstv. fjmrh., að hann væri sér þess fyllilega meðvitandi, að það væri í rauninni réttmætt og ætti við full rök að styðjast, sem við sjálfstæðismenn í fjvn. höldum fram, að óhætt mundi vera að fella niður þessa tvo tekjuliði, sem við höfum farið fram á, að verði felldir niður, vegna þess að bæði mundu aðrir tekjuliðir fjárhagsáætlunarinnar gefa það meiri tekjur en áætlað er, og einnig mætti skera niður útgjöld eða fresta þeim, svo að þetta samanlagt mundi hrökkva fyrir þessum tekjumissi, sem af niðurfellingu þessara tveggja tekjuliða stafaði. Hæstv. ráðh. viðurkenndi, að áætlun ýmissa tekjuliða væri svo lág, að það mundi tvímælalaust vera óhætt að hækka tekjuáætlunina sem svaraði þeim hækkunum, sem gerðar kynnu að verða á gjaldaliðum fjárl. við þessa umr. og þá 3. Nú veit að vísu enginn, hversu miklar þær hækkanir kunna að verða. En gera má e. t. v. ráð fyrir að hæstv. ráðh. muni geta ráðið nokkru um að þær verði ekki allt of miklar. Ég vil ekki nota mér af þeirri óvarkárni, sem liggur í þessari umsögn hæstv. ráðh. um, að það muni vera óhætt að hækka tekjuáætlunina nokkuð takmarkalaust, þar sem hann hefir enn engan úttalaðan fyrirvara um það, hvað gjöldin megi hækka mikið við þessa og 3. umr. En viðvíkjandi því, sem hann stiklaði á þessum tekjuliðum, sem ég hefi vakið athygli á, hve miklu lægra eru áætlaðir heldur en tekjur hafa orðið af þeim á síðastl. ári, og viðvíkjandi þeim fullyrðingum, að þessir tekjuliðir muni gefa minna af sér 1937 heldur en þeir gerðu árið 1935, þá hefi ég það að athuga, að þetta tal er í rauninni náttúrlega alveg út í bláinn. með því að hæstv. ráðh. veit ekkert um það, hverju fram kann að vinda. Hann talaði t. d. um tekjur af áfengisverzluninni og áfengistollinn og sagði, að á þessum mánuðum, sem liðnir eru af árinu 1936, hefðu þessar tekjur orðið miklu minni en á sama tíma 1935. Við þetta er bara það að athuga, að við erum ekki að tala um árið 1936, heldur 1937, og það er kunnugt, að það er einmitt talsverður mismunur á neyzlu áfengis frá, ári til árs, eins og á við yfirleitt um allskonar vörur. Og í raun og veru mætti alveg eins álykta svo, að því minna sem drukkið væri á árinn 1936 af áfengi, því meiri yrði neyzla þess á árinu 1937  (Rödd af þingbekkjum: Þá yrðu menn orðnir þyrstir)  , því að ef mjög mikið verður skorið niður á þessu ári, tæmast allar birgðir, og verður þá óhjákvæmilega að auka innflutninginn aftur stórlega. Viðvíkjandi því sem hann sagði í sambandi við niðurskurð á innflutningi áfengis, sérstaklega dýrari tegundunum, vegna gjaldeyrisskorts, má benda á það, að líkur eru til, að sá niðurskurður geti orðið hagur fyrir ríkissjóð, því að álagning á ódýrari tegundirnar er miklu meiri, svo að ef meira yrði notað af þeim, yrði gróði ríkissjóðs meiri, enda þótt minna yrði flutt inn af dýrari tegundunum. Um annað af því, sem hæstv. ráðh. stiklaði á, er það að segja, að það var svo óákveðið, að vart var hægt að festa þar hendur á. Áætlunina um kaffi- og sykurtollinn taldi hann ófært að hækka af því, að það yrði hvort sem væri að klípa af innflutningnum. Hæstv. ráðh. bætti því við, að ekkert útlit væri fyrir, að vörutollurinn yrði eins hár 1936 sem 1935. Má segja, að þar sé allt út í bláinn. Ég vil henda á, að ég tók til samanburðar árið 1936, af því að ég vildi ekki vera ósanngjarn eða gera ógætilegri ágizkanir um tekjur 1937 en rétt væri. Hinsvegar yrði munurinn enn meiri, ef borið væri saman við árið 1934. Mér virðist tóbakstollurinn hafa orðið l00 þús. kr. hærri og vörutollurinn eyða í hndr. - Þetta bendir til þess, að innflutningurinn hafi orðið minni 1935 en 1934, og hefir það að vísu verið svo. En af því leiðir væntanlega, að 1937 hlyti innflutningurinn að aukast aftur mjög mikið, sérstaklega vegna þess, hve mikið verður skorið niður á yfirstandandi ári. Ég vil svo beina nokkrum orðum til hæstv. ráðh. út af því, sem hann sagði í niðurlagi ræðu sinnar, að vísu í sambandi við annað atriði. Hann sagði að eins og nú væri ástatt yrðu einstaklingarnir að standast greiðslur ein, og frekast væri unnt, erfiðleikarnir væru svo miklir. Ég staðhæfi nú, að erfiðleikarnir séu hvergi meiri en hjá atvinnurekstrinum. Allur atvinnurekstur er nú svo staddur, að álitamál er, hvort hægt er að halda honum gangandi. Ég sé ekki, hvar meiri þörf er að hlaupa undir bagga en með atvinnurekstri, sem svo er komið fyrir, að líkur eru til, að hann verði að stöðvast, ef ekki verður af honum létt einhverju af þeim kvöðum, sem á honum hvíla. En hér er ekki farið fram á annað en að létt verði af atvinnurekstrinum þeim álögum, sem ósanngjarnastar eru. Ég þarf ekki að láta hæstv. ráðh. segja mér það, að hækkunin á tekjuáætlun fjárlfrv. þyrfti ekki aðeins að jafna upp þann l400 þús. kr. halla, sem leiða hlyti af till. sjálfstæðismanna í fjvn. Ég gerði grein fyrir þessu í fyrstu ræðu minni. En ég bætti því við, að ef slík hækkun nægði ekki til að tryggja afkomu ríkissjóðs, yrði að athuga, að hve miklu leyti hægt væri að lækka útgjöldin. Inn á það fór hæstv. ráðh. ekki, en ég vona, að hann taki það til alvarlegrar íhugunar, hvort ekki sé hægt að leggja inn á þessa braut, sem við höfum bent á. Ég vil svo beina þeirri ósk til hæstv. forseta að þegar til atkvgr. kemur, þá verði þeir tveir liðir 2. gr. frv., sem við leggjum til, að felldir verði niður, bornir upp sérstaklega.

*Þorsteinn Briem: Hæstv. fjmrh. virðist hafa skilið ræðu mína svo, að ég hefði verið að sneiða að ríkisstj. með orðum mínum, en það var ekki minn tilgangur. Ég nefndi ekki ríkisstj., en ég nefndi annan aðilja, sem líka hefir haft nokkurs að gæta í þessu sambandi, sem sé stj. kreppulánasjóðs, sem verður að hafa auga á því að þau veð hverfi ekki, sem sjóðurinn hefir fyrir sínum lánum. Ég ætla, að hv.þm. sé kunnugt um það, að í sýslum þeim, sem hér eiga hlut að máli, nema þau ekki lítilli upphæð. Ég hefði getað, ef ég hefði viljað lengja ræðu mína áðan, talað um ýmislegt, sem ríkisstj. hefir þarft gert, og farið um hana ýmsum viðurkenningarorðum. En ég vildi aðeins ekki vera að lengja ræðu mína úr hófi fram. Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að ég hefi ekki verið að sneiða að ríkisstj. í sambandi við till. Það getur verið að það stafi af því, að eldhúsumr. eru nú nýafstaðnar, að hann hefir skilið orð mín svo og kemur nú með þær ásakanir í minn garð, að ef ekki hefðu aðrir verið fyrr á ferð en ég í þessu máli, þá hefði ekki mikið verið gert. En hvernig eiga einstakir þm. að geta gert ráðstafanir í slíkum efnum? Hæstv. fjmrh. veit að á öndverðu þingi kom fram fyrirspurn í sambandi við þessi mál, og sýndi það, að einstakir þm. hafa nokkurn hug á þeim. Fyrirspurn þessari hefir ekki verið svarað, og ásaka ég hæstv. stj. ekki heldur fyrir það. Yfirleitt ætlaði ég engan að ásaka með till. minni, fyrst og fremst af því að ég tel málið svo mikilvægt, að ég vildi ekki spilla fyrir því með því að erta menn með orðum. Ég viðurkenni, að hæstv. stj. hefir á ýmsan hátt hlaupið undir bagga með héruðum þeim, sem hér eiga hlut að máli. - Það má segja, líkt og hæstv. ráðh., að þess verði að krefjast af þeim, sem orðið hafa fyrir þessum óhöppum, að þeir standi undir greiðslum, eins og frekast er hægt, og till. okkar er heldur ekki fram komin af því, að það hafi verið tilgangur okkar að veita hjálp umfram það, sem nauðsynlegt verður að teljast. En við álítum, að getan sé í mjög mörgum tilfellum takmörkuð. Þar sem fyrir er möguleiki til greiðslna hjá einstaklingum, verður auðvitað að treysta á þá að miklu leyti, en þegar þeim sleppir, þá eru sveitarfélögin. En ég ætla, að hæstv. ráðh. sé kunnugt, að einnig þeirra geta er takmörkuð. Ég veit til þess, að í sumum sýslum hefir orðið að taka bjargráðasjóðslán, og yfirleitt hefir stj. þess sjóðs verið liðleg í viðskiptum. En sum sveitarfélög eru líka búin að nota þá möguleika, sem fyrir eru í þessu efni. Og ég ætla, að í flestum sveitum sé auðvelt að fara nærri um getuna, þótt nokkur geta sé hinsvegar til hjá allmörgum. Og þótt það sé rétt hjá hæstv. ráðh., að ekki liggi fyrir skýrar tölur um það, hvað þessi geta er mikil, hygg ég þó auðvelt að sannfærast um að mörg sveitarfélög brestur alla getu. Það er óþarfi að endurtaka þá sögu, sem hver maður segir af vandræðunum í landinu, hve þau séu almenn, og að sýna þurfi gætni í hvívetna. Ég þykist hafa hagað orðum mínum svo, að í ljós mætti koma, að mér væri þetta sjálfum ljóst. Meðal annars hefi ég bent á nauðsyn þess jafnframt því, sem þessi hjálp yrði veitt, að byrgja brunninn, svo að ekki yrði fallið í hann aftur. Ég get ekki sagt, að hæstv. fjmrh. hafi tekið till. okkar óvinsamlega, og get ég verið honum þakklátur fyrir. Ég hefi ekki talað við hv. meðflm. minn um þá ósk hæstv. ráðh., að við tækjum aftur till. okkar til 3. umr., svo að ég vil ekkert um það segja að svo stöddu. En ég hygg það skipta nokkru máli, að Alþingi láti að einhverju leyti í ljós, hvernig það hyggst að snúast við þessum vandræðum. Skiptir það allténd miklu fyrir þá bændur, sem fengið hafa þung áföll, að þeir fái að vita, hvers þeir mega vænta í þessu efni.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það voru fáein orð út af ræðu hv. 3. þm. Reykv. Hann sagði, að ég hefði ekki getið þess í ræðu minni, hve mikið ég teldi gerlegt að hækka tekjuáætlun fjárlfrv. frá því, sem nú er. Ég get svarað honum því, að ég tel ógætilegt að hækka þessa áætlun um meira en sem svarar 3–100 þús. kr. Og sú hækkun, sem ég álít koma til greina og sjálfsagt verður að hverfa að. ætti að koma að einhverju leyti á vörutollinn, að einhverju leyti á verðtollinn og að einhverju á kaffi- og sykurtollinn. Ég álít óhyggilegt að tefla framar um tekjuáætlun fyrir árið 1937 en þá væri gert. Um það, sem hv.þm. sagði, að ef dregið væri úr innflutningi ódýrari áfengistegunda, þá gæti það aukið ágóða ríkissjóðs, því að þá ykist neyzlan á ódýrari tegundunum, sem tiltölulega meira væri lagt á - um þetta, er það að segja, að það er byggt á misskilningi. Ríkissjóður hefir meira upp úr sama alkóhólmagni í dýrari tegundunum, því að útsöluverð á þeim er meira en tvöfalt. Ég viðurkenni ekki, að hægt sé að áætla öllu meiri ágóða af áfengisverzluninni og áfengistollum en gert er í frv. Hinsvegar er ánægjulegt að fá hjá hv. sjálfstæðismönnum viðurkenningu þess, að stj. vilji afgreiða fjárl. svo gætilega, að þeir telji óviðunandi. Verður þá erfiðara fyrir þá síðar, ef áætlanir skyldu ekki standast, að áfellast stj. Þá er hægt að vísa til þess, að þeir álitu fjárl. fyrir 1937 óhæfilega gætilega afgreidd, ef svo mætti að orði komast. Ég læt svo þetta nægja þessa umr.

*Jakob Möller: Þessi síðustu orð hæstv. ráðh. geta ekki tilefni til langra andsvara. Ég vildi aðeins taka til athugunar það síðasta, sem hæstv. ráðh. sagði, er hann vildi taka til inntekta fyrir ríkisstj. þá skoðun sjálfstæðismanna, að ríkisstj. vildi áætla tekjustofna fjárl. óhæfilega gætilega, eins og hann komst að orði. Ef hann vili athuga þetta, hlýtur hann að sjá, að þetta þarf ekki endilega að vera viðurkenning á tilgangi ríkisstj. virðist mér sem maður verði að álykta að tilgangur hennar sé ekki annar en sá að fá á þennan hátt til umráða svo eða svo mikla fjárfúlgu, sem hún geti síðan haft óbundnar hendur um, hvernig nota skuli. Þetta er engan veginn lofsvert frá sjónarmiði Sjálfstfl. Að hans áliti á fjárveitingavaldið að vera hjá Alþingi, en ekki stj. Því er þessi viðleitni stj., sem að hans dæmi er svo lofsamleg. engan veginn lofsamleg að okkar áliti og þeirra, sem varðveita vilja lýðræðið í landinu.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði síðast, vil ég lýsa yfir því, að það eru ekki annað en getsakir, sem alltaf er hægt að halda fram. Ég vil spyrja hv.þm., hvort reynsla ársins 1935 hafi gefið tilefni til þvílíkra ummæla. hvort stj. hafi hagað sér þannig, að hún eyddi fjármunum í stórum stíl án heimildar frá Alþingi. Ef þetta er athugað, og tilgangur stj. miðaður við þá reynslu, sem þegar hefir fengizt, þá kemur í ljós, að þessi stj. hefir gengið skemmra en nokkur undanfarin stj. í því að nota fé, sem ekki er heimild fyrir. Reynsla gefur ekki tilefni til þessara getsaka. Að stj. áætli tekjur til þess að fá fé til að sólunda, byggist ekki á neinu. Ef hv. stjórnarandstæðingar ætla alltaf að afgreiða fjárl. með það í huga, að hverjum eyri, sem umfram kynni að verða, yrði sólundað, þá hlyti það að verða ákaflega ábyrgðarlaus afgreiðsla á fjárl.

*Jakob Möller: Hæstv. ráðh. kvartaði undan þeim getsökum, sem ég hefði viðhaft í garð ríkisstj. með því að gizka á það, að hún vildi ekki ógjarna fá til umráða nokkra upphæð af ríkistekjum utan fjárlaga. Segir hann, að þessar getsakir séu fluttar af litlu tilefni, því stj. hafi ekki hagað sér þannig síðustu ár, að það gefi tilefni til slíkra getsaka. Það vill nú svo til, að hæstv. stj. hafði nú ekki svo miklar umframtekjur að svalla með árið 1935, að nokkuð verði ráðið af hennar framferði þá um það, hvernig hún mundi haga sér, ef svo heppilega vildi til fyrir hana í framtíðinni, að hún fengi meira á milli handanna. En að getsakir mínar séu þar fyrir með öllu ástæðulausar, verð ég eindregið að neita vegna þess, að þó sú hæstv. stj., sem fer með völdin þetta árið af hálfu þeirra flokka, sem hér hafa meirihl.-vald í þinginu, hafi ekki brotið af sér í þessu efni, fyrst og fremst af því, að hún hefir enga aðstöðu haft til þess, þá er saga þeirra flokka, sem þessi stj. styðst við, lengri en frá árinu 1935 og því hálfa ári 1934, sem þessi stj. sat, og við þekkjum frá fyrra valdatímabili þessara flokka, að ríkisstj. þeirra hefir fengið milli handa allmiklar fjárfúlgur, sem hún hefir svallað með án nokkurrar íhlutunar af þingsins hálfu, og ég tel það réttmætar getsakir í garð þessara sömu flokka, að þeir mundu haga sér svipað. ef þeir kæmust aftur í svipaða aðstöðu. Tel ég ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir þessu, því það fé, sem ríkisstj. núverandi stjórnarflokka fyrr á árum ráðstafaði utan fjárlaga, skipti mörgum milljónum, og það er öllum kunnugt. Leyfi ég mér að halda fram, að það sé full ástæða til þess fyrir stjórnarandstæðinga að óttast það, að slíkt mundi endurtaka sig, ef núverandi stj., sem styðst við þessa sömu flokka, kæmist í sömu aðstöðu. Ég neita, að í því sé fólgið nokkurt ábyrgðarleysi hjá stjórnarandstæðingum, þó þeir krefjist, að fjárlögin séu þannig úr garði gerð, að þau séu sem næst réttri mynd af fjárhagsástandinu, einnig að því, er snertir tekjuáætlanirnar. ekki síður en gjaldaáætlanirnar. Það er ekkert annað, sem við sjálfstæðismenn í fjvn. förum fram á að þessu sinni. Og ef ekki verða teknar til greina till. okkar um niðurfellingu tekjuliða. munum við gera okkar till. til 3. umr. með hliðsjón af því.

*Frsm. fyrri kafla (Jónas Guðmundsson): Það eru víst að koma lokin í þessa umr., og þykir mér rétt, þó ég geti ekki talað fyrir munn fjvn., að minnast á þær brtt., sem eru hér prentaðar á þskj. 329 og bornar fram af einstökum þm. En áður en ég sný mér að þeim vil ég segja það út af þeim umr., sem hér hafa nú farið fram um nokkra tekjuliði frv., að þær umr. finnst mér að séu harla óþarfar á þessu stigi málsins. Hv. sjálfstæðismenn hafa ekki borið fram neinar brtt. í þessu etni. Þeir hafa ekki borið fram till. um að fella niður útflutningsgjald af sjávarafurðum né aðflutningsgjaldið nýja. Þeir hafa ekki heldur borið fram neina till. um að hækka hina einstöku tekjuliði fjárlagafrv. og því geta slíkar umr. sem þessar blátt áfram ekki haft neitt gildi á þessu stigi málsins. Það þyrfti að liggja fyrir möguleiki til þess að breyta frv. í þessu efni, ef slíkar umr. ættu að vera tímabærar. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði í dag, að ef ekki verður búið að ákveða fyrir 3. umr. að framlengja fyrir árið 1937 þá tekjuliði, sem l. eru um aðeins til eins árs, þá verður fjvn. vitanlega að bera fram till. um að fella þá niður af fjárlagafrv., því þeir geta þá af eðlilegum ástæðum ekki þar staðið. En ég get ekki fallizt á að fella niður þá liði, sem hv. 3. þm. Reykv. minntist á við þessa umr., þegar engar till. liggja fyrir um breytingar á öðrum tekjuliðum frv. Að afgreiða frv. nú með 2 millj. kr. tekjuhalla, sem þá yrði gert, nær blátt áfram ekki nokkurri átt finnst mér. Ég skal viðurkenna það, að það er mín skoðun. og ég held fjvn. allrar, að tekjuliðir fjárlagafrv. séu mjög gætilega áætlaðir. Ég tel, að það megi hækka tekjuáætlunina um 400–500 þús. kr., en hreint ekki meira, ef tekjurnar eiga að teljast forsvaranlega áætlaðar. Því það verða menn að viðurkenna, að þó hér sé að ræða um árið 1937, sem enginn veit hvernig verður, þá eru allverulegir liðir á þeim fjárlögum sem byggjast á afkomu ársins 1936. Og sú afkoma ársins 1930, sem við ennþá vitum um, er ekki það glæsileg, að hægt sé að gera sér von um stórar tekjur, ef miðað er við afkomu þess árs. Auk þess er svo komið á þeim hörmungatímum, sem nú ganga yfir, að sjálfsagt er að áætla tekjur ríkissjóðs gætilega, þó úr kynni eitthvað að rætast, því á þessum tímum hlýtur að skella á ríkissjóði mikið af útgjöldum, sem ómögulegt er að sjá fyrir. Þannig hlýtur á árinu 1936 að falla á ríkið mikið af skuldum, sem það hefir tekið ábyrgð á fyrir bæjar- og sveitarfélög og einstök fyrirtæki út um land. En hvar er gert ráð fyrir slíku á fjárlögum? Það eru aðeins veittar 100 þús. kr. til óvissra útgjalda, allt annað eru fastbundin útgjöld. Því er skylda þingsins eins og nú standa sakir, þegar og allir vita, að mikið hlýtur að lenda á ríkinu af gjöldum, sem ekki er gert ráð fyrir á fjárlögum, en ekki er þó hægt að komast hjá að greiða, að áætla tekjurnar gætilega, en það tel ég, að væri gert, þó tekjuhlið frv. væri hækkað um 400–500 þús. kr. Um brtt. I.1 á þskj. 329 vil ég segja það, að mér finnst tæplega geta komið til mála að ákveða á fjárlögum upphæð til stofnunar drykkjumannahælis, meðan því máli er ekki lengra á veg komið í þinginu heldur en nú er. Það er ekkert drykkjumannahæli til í landinu eins og er það er sjálfsagt mjög nauðsynlegt að koma því á fót, en það þarf að undirbyggja stofnun þess fyrst, og taka að því loknu upp styrk til þess á fjárlögum. 2. lið sömu till., um styrk til fávita, vil ég mælast til, að hv.flm. taki aftur til 3. umr. a. m. k. Þetta er atriði, sem mikið hefir verið rætt í fjvn., og er ennþá óafgert, hvernig verður leyst þar, hvort hækkaður verður sá styrkur sem á frv. er til fávita, eða hvort gegnum þingið nær að ganga frv., sem nú liggur fyrir Ed., um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla, en þar eiga fávitar að koma undir. Um till. II., III., IV. og V. á sama þskj. vil ég segja það, að allir þeir vegir, sem þar er um að ræða, að einum undanteknum. hafa verið ræddir í fjvn., og niðurstaðan í n. orðið sú, sem till. hennar bera með sér, því geri ég ráð fyrir, að fjvn. í heild muni ekki vilja mæla með neinni af þessum till. Vitanlega getur verið, að einhverjir af nm. greiði atkv. með einhverju af þessum vegatill., en meiri hl. n. mun ekki gera það. Hv. þm. V.-Húnv. var í dag að mæla fyrir till. sinni um brúargerðir, og vildi ég beina því til hans að ég teldi rétt, að hann tæki þessa till. aftur, því það er ætlun fjvn. að ákveða skiptingu á brúafénu fyrir 3. umr., eins og vant er, að fjvn. geri í samráði við vegamálastjóra, þeim 70 þús., sem á frv. standa, og meira, ef fært þykir að bæta við þennan lið. Kemur þá til álita eins og annað það, sem brtt.hv.þm. fjallar um. Hvað viðvíkur VII. brtt., um dragferju á Eldvatni þá lá fyrir n. erindi um þetta, og geri ég ráð fyrir, að n. í heild mundi vera með því, að þetta sé samþ., og býst ég því við, að það ætti að mega vænta þess, að það geti gengið í gegnum þingið. Um VIII. brtt., frá hv.þm.N.-Ísf., um Súðavíkurbryggju, er það að segja, að framlag til þessarar bryggju kom til atkv. í n., að ég ætla, og var fellt þar af þeirri ástæðu, að einmitt í þessa sýslu er veitt hvað mest til bryggjugerða og lendingarbóta. 30 þús. kr. eru veittar til brimbrjótsins í Bolungavík og 5000 kr. til bryggju í Hnífsdal. Ég get því hiklaust sagt, að fjvn. mundi leggja á móti þessari brtt., ef hún ætti að fjalla um hana fyrir 3. umr. Sama er að segja um IX. till. frá hv.þm. Snæf., að það, sem samkomulag fékkst um í n., var 5000 kr. framlag, í stað 7500 kr., sem áður var. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja um þetta frekar, en vil taka undir það, sem hæstv. fjmrh. sagði út af till.hv. 10. landsk. og hv.þm. V.-Húnv. við 22. gr., um 100 þús. kr. framlag til útbýtingar á norðausturlandi. Ég tel, að eins og nú er ástatt, þá sé beinlínis ekki hægt að gera upp á milli í því efni, hvar mest þörf er á hjálp á landinu. Það er svo í sumum verstöðvum, að afli hefir brugðizt í fleiri ár, jafnvel þrjú undanfarin ár, svo gersamlega, að fólkið hefir ekkert að lifa á annað en þennan styrkpíning, sem kemur frá því opinbera, til þess að það beinlínis svelti ekki. Og að taka upp í fjárlögin svona ákvæði um upphæð til útbýtingar á ákveðnu svæði, þó þar hafi orðið talsvert harðæri, það er ekki hægt að réttlæta á neinn veg, þegar svo margir staðir á landinu eiga um sárt að binda eftir aflaleysi og óáran allskonar. Ég er sannfærður um, að bezta lausnin á þessu er, að ríkisstj. hafi eitthvert fé til umráða og reyni í hverju einstöku tilfelli að hlaupa undir bagga eftir því, sem nauðsyn krefur. Ef farið er út á þá braut að taka upp á fjárlög stórar upphæðir í þessu skyni, yrði það til þess, að umsóknunum rigndi niður hvaðanæva þaðan, sem ástandið er erfitt, sem er í rauninni allstaðar, jafnvel hér í Reykjavík er ástandið mjög slæmt, þó annarsstaðar á landinu sé það ennþá verra og hafi verið lengi. Svo mundi þetta auk þess, sem það mundi auka útgjöld hins opinbera stórkostlega, jafnvel blátt áfram verða til þess að svipta fólkið á viðkomandi stöðum þeirri sjálfsbjargarviðleitni, sem það ennþá hefir til þess að komast af án verulegrar hjálpar frá hinn opinbera. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar. Ég geri ráð fyrir, að þessari umr. verði lokið eftir fáeinar mínútur og atkvgr. fari fram á morgun.

*Jakob Möller: Það er út af einhverjum misskilningi, sem mér fannst gæta hjá hv.frsm., þeim, er nú var að setjast niður, viðvíkjandi afstöðu sjálfstæðismanna í fjvn. Hann segir, að við höfum enga till. gert um að breyta tekjuáætluninni. Þetta er náttúrlega fullkominn misskilningur, þar sem við höfum í þessum umr., sem hann kvartar um, að ekki eigi við á þessu stigi málsins, lagt til, að felldir væru niður vissir tekjuliðir, og í því sambandi óskað, að þeir tveir tekjuliðir væru bornir sérstaklega upp. Það er vitanlega nægilegt, þó ekki liggi fyrir prentuð till. um að fella þessa liði niður. Það er líka tekið fram í grg. okkar fyrir fyrirvaranum, að við gerðum till. um þetta í fjvn., en að ekki náðist samkomulag um það þar. Umr. um þetta eigi vissulega heima á þessu stigi málsins, því það verður að skera úr um það við atkvgr. til 3. umr., hvort þessir liðir verða felldir niður úr tekjuáætluninni eða ekki, því eftir því verður fjvn. að haga sér, þegar hún leggur síðustu hönd á fjárlagafrv. fyrir 3. umr. Ég er hræddur um, að hv.frsm. hafi eitthvað ruglað saman við þetta því, sem sagt er í nál. um afstöðu nm. til bráðabirgðatekjuaukanna. sem samþykktir voru á síðasta þingi og enn er ekki komið fram frv. um að framlengja. Það er rétt, að n. tók í sjálfu sér ekki afstöðu til þess máls, en biður átekta um það, hvað hæstv. stj. og hennar flokkur gera í því efni, hvort það er ætlunin að framlengja þessar álögur eða ekki. Hinsvegar snerta okkar till. um niðurfellingu tekjuliða ekki nema að hálfu leyti þessa nýju tekjuauka. Við förum fram á niðurfellingu hins svokallaða viðskiptagjalds, en hinsvegar höfum við að svo komnu ekki gert till. um að fella niður hátekjuskattinn og benzínskattinn, en um þessa þrjá tekjuliði er eins ástatt um, að þeir gilda aðeins til eins árs, og ekki er komin fram framlenging fyrir næsta ár. Auk viðskiptagjaldsins viljum við svo fella niður útflutningsgjaldið af sjávarafurðum, og hefir verið flutt frv. um það. Þessar niðurfellingar ber að ræða nú og taka endanlega afstöðu til þeirra við atkvgr. að þessari umr. lokinni.

*Frsm. síðari kafla (Bjarni Bjarnason): Ég skal vera stuttorður, enda eru fáir viðstaddir. Það er réttilega fram tekið af hv. 6. landsk., að um langflestar af brtt. einstakra þm. er þannig háttað, að þeir liðir, sem þær fjalla um, hafa verið athugaðir og bornir undir atkv. í fjvn., þó þessar till. sjálfar hafi ekki beinlínis verið teknar fyrir. Þær fáu till., sem fjvn. hefir ekki haft til meðferðar, geta hv.þm., ef þeir vilja, tekið aftur til 3. umr.N. hefir ekki unnizt tími til að hafa sérstakan fund um þessar till.; enda ekki sérstök nauðsyn á því, þar sem sú leið er opin fyrir hv.flm. þeirra að taka þær aftur til 3. umr., ef þeir vilja bíða eftir að sjá. hvað fjvn. vill við þær gera. Í sambandi við brtt.hv.þm. V.-Húnv., um styrk til sundlaugar á Reykjum, vil ég geta þess að fyrir n. lágu nokkur erindi um styrk til sundlauga, og þar sem sæmileg sundlaug er nú á Reykjum í Hrútafirði, virðist ekki ástæða til að veita styrk til sundlaugar þar, enda hefir skólastjórnin ekki farið fram á það. Aftur hefir hún farið fram á nokkra fjárveitingu vegna framkvæmda á árinu, sem leið, og var það tekið til greina af fjvn. og lagt til að veita skólanum nokkru upphæð. Um till. þeirra hv. 10. landsk. og hv.þm. V.-Húnv. um framlag til búnaðarfélagsins, sandgræðslunnar, ræktunarsjóðs og vegna tilbúins áburðar vil ég segja að, að fjvn. hefir athugað þetta allt saman, en ekki borið fram neina brtt. því viðvíkjandi, og mun ekki gera það sem heild. Ég fullyrði ekkert um, hvað einstakir þm. gera, en ég fullyrði, að meiri hl. fjvn. muni standa að því, að þessi liður verði eins og frá honum er gengið í frv. og að öðru leyti með bráðabirgðabreyt. við lög. Ég vil mælast til þess við hv.þm. V.-Skaft., að hann taki brtt. XV. aftur til 3. umr. Þótt það sé varhugavert að fara inn á þá braut að styrkja dýralækna til ferða, þá vil ég fá tækifæri til að athuga þessa till. til 3. umr. Eins vil ég mælast til þess við 5. landsk. að taka aftur til 3. umr.brtt. XIII. Ég hefi lofað formanni barnaverndarráðs að eiga tal við hann áður en þetta verður afgreitt, og ég hefi ætlað mér að standa við það loforð, en ekki unnizt tími til þess enn vegna þess, hve mikið hefir verið að gera í fjvn., og eftir 40 fundi tókst henni að skila áliti svo snemma, að 1. umr. fjárlaga var hægt að ljúka fyrir páska. Sama má segja um XIX, þar sem ætlazt er til að nýr liður bætist við á ljósmæðrastyrki, ef sú brtt. er nú tekin aftur, gæti fjvn. gert till. um þá upphæð fyrir 3. umr. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ef þm. telja það heppilegra að taka brtt. sínar aftur til 3. umr., þá er sú leið opin, og á þeim grundvelli getur fjvn. svo athugað hinar einstöku till. og borið þær fram, ef þær ná fylgi, en ef fjvn. ekki getur fallizt á að flytja þær geta þm. þá borið þær fram sjálfir. Þá vil ég taka það fram, að fjvn. ætlast til, að þeir prófessorarnir Sigurður P. Sívertsen og Guðmundur Sveinbjörnsson fái þá viðbót við lífeyri sinn og eftirlaun sem þarf til þess, að þeir hafi sömu laun og nú. Að þessi liður hefir verið látinn falla niður, er af því, að fjvn. hefir ekki enn fengið upplýst, hve mikil upphæð það sé, sem til þess þarf; en ég tel það tryggt, að þær upplýsingar fáist í tæka tíð og að sá liður verði settur inn við 3. umr. Þá vil ég að lokum geta þess, að til mín hefir komið upplýsing um, að ég hafi misskilið brtt. XV. frá hv.þm. V.-Húnv., að þar sé átt við Reyki í Miðfirði, en ekki Reyki í Hrútafirði, og get ég beðið afsökunar á því, að ég tók þetta á annan veg.