Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 27. febr. 1979. Formaður þingflokks Alþfl. hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Samkvæmt beiðni Karls Steinars Guðnasonar, 5. þm. Reykn., sem vegna sérstakra anna mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér samkv. 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, Ólafur Björnsson útgerðarmaður í Keflavík, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans.“ Þetta, er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Bragi Níelsson, forseti Ed.“ Samkv. þessu tekur Ólafur Björnsson útgerðarmaður sæti Karls Steinars Guðnasonar sem 5. þm. Reykn. Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 26. febr. 1979. Steingrímur Hermannsson, 2. þm. Vestf., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Gunnlaugur Finnsson bóndi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fara fram í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Ég vil óska þess, að kjörbréfanefnd taki kjörbréf Gunnlaugs Finnssonar til athugunar, og mun gefa 8 mínútna fundarhlé meðan kjörbréfið er afhugað. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Gunnlaugs Finnssonar, Hvilft, Flateyrarhreppi, Vestur-Ísafjarðarsýslu, sem er 1. varaþm. Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi. Hann kemur nú til þings í fjarveru Steingríms Hermannssonar, 2. þm. Vestf., sem er erlendis. Nefndin leggur til að kosningin verði tekin gild og kjörbréfið samþykkt.



Herra forseti. Ég hef í dag kvatt mér hljóðs utan dagskrár af ástæðu sem ég tel vera brýna, þó svo hv. þm. kunni e.t.v. að greina á um tilefnið. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forseta fyrir umburðarlyndið. Jafnframt vil ég beina orðum mínum til hans, vegna þess að í dag hefur verið dreift á borð hv. þm. þáltill. sem felur í sér að Alþ. skori á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að þegar í stað fari fram þjóðaratkvgr. um frv. það um langtímaráðstafanir í efnahagsmálum, sem hæstv. forsrh. lagði fram og kynnti í ríkisstj. hinn 12. febr. s.l. Jafnframt álykti Alþ. að fela ríkisstj. að gera og undirbúa ráðstafanir til að fresta þeim breytingum í efnahagskerfinu, sem verða eiga í tengslum við i. mars n.k., uns niðurstöður í þessari þjóðaratkvgr. liggi fyrir. Bregðist Alþ. skjótt við og samþykki þessa till. til þál., þá verður það að gerast fyrir 1. mars, og jafnframt verður ríkisstj. skjótlega að láta undirbúa lagasetningu sem formlega er ákaflega einfalt mál, raunar aðeins ein setning, sem feli í sér að efnahagsbreytingunum, sem verða eiga í tengslum við 1. mars, verði frestað þar til niðurstöður í þessari þjóðaratkvgr. liggi fyrir. Það er augljóst, að til þess að þessi till. nái efnislega fram að ganga þarf Alþ. að afgreiða till. fyrir 1. mars, þ.e. á tveimur næstu dögum. Fyrst þarf því að leita afbrigða hjá hv. Sþ. til þess að þessi till. fáist rædd, og er þess hér með farið á leit við hæstv. forseta Sþ., að hann leiti slíkra afbrigða. Það er síðan Alþingis að samþykkja eða synja till. sem slíkri. Ég vil færa nokkur rök fyrir þessari till. Öllum má vera um það kunnugt, að núv. ríkisstj. tók við miklu ófremdarástandi í almennum efnahagsmálum á s.l. hausti. Hér geisaði verðbólga, atvinnuvegir voru við að stöðvast, skuldasöfnun erlendis komin á hættulegt stig og svo má lengi telja. Þrátt fyrir þetta og þrátt fyrir það að ríkisstj. var mynduð í byrjun sept. á síðasta ári, raunar undir fallandi holskeflu nýrrar verðbólguskriðu, hefur enn ekki náðst samkomulag um skipulegar aðgerðir í efnahagsmálum í því skyni að ná verulegum tökum á þeirri óðaverðbólgu sem hér hefur geisað um alllangt skeið. Þvert á móti eru það niðurlagsákvæði í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj., að hann skuli endurskoðaður árið 1979, þ.e. á þessu ári. Sýnir þetta ásamt öðru að höfundar og guðfeður núv. ríkisstj. voru sér þess fullkomlega meðvitaðir, að þetta var bráðabirgðaríkisstj. sem framkvæmdi bráðabirgðaráðstafanir. Það var tjaldað til einnar nætur. Það voru gerðar bráðabirgðaráðstafanir 1. sept. og aftur 1. des. Þær byggðust fyrst og fremst á því, að nokkrar beygingar og sveigingar voru gerðar á kaupgreiðsluvísitölu, en aðrar meginbreytingar á efnahagskerfinu voru ekki gerðar. Í hvort skipti var það haft á orði, að í lok næsta þriggja mánaða tímabils skyldi stefnt að heildstæðum efnahagsráðstöfunum til lengri tíma. Af því hefur ekki orðið. Þvert á móti nálgast nú 1. mars óðfluga og svo virðist stefna að ekkert - bókstaflega ekkert eigi að hafast að. Fyrir þá, sem hafa áhyggjur af verðbólgu og efnahagslegu stjórnleysi og efnahagslegri óstjórn í þessu landi, hlýtur þetta að vera allverulegt áhyggjuefni, ekki vegna kaupgreiðsluvísitölu fyrst og fremst, enda er munur á því, sem gerist í þeim efnum verði ekki hafst að, og hinu, sem að er stefnt í frv. forsrh., mjög óverulegur, eða hálft þriðja prósentustig. Aðalatriðið eru aðrar stærðir sem þar hanga utan á, svo sem fiskverð, svo og hitt, að fyrirsjáanleg er veruleg olíuverðshækkun sem - ef stjórnleysið verður látið vara - mun velta stjórnlaust yfir samfélagið. Sýni ríkisvaldið ekki ábyrga forustu, þegar málum er svo komið, þá stefnum við í enn hrikalegra ástand en hér hefur verið undanfarin missiri. Allt þetta höfum við vitað undanfarna mánuði. Um þetta hafa núv. stjórnarflokkar fjallað allt frá því að umr. um stjórnarmyndun hófust skömmu eftir kosningar s.l. sumar. Samt voru gerðar bráðabirgðaráðstafanir 1. sept. og aftur 1. des. Þó voru ákvæði í grg. með ráðstöfununum 1. des. þar sem kveðið var á um almenna stefnumörkun til lengri tíma. Hins vegar hefur smám saman orðið ljóst að við þessa stefnumörkun á ekki að standa nema að takmörkuðu leyti og eftir því hvernig kaupin þykja gerast á eyrinni hverju sinni. Þegar þetta var ljóst þótti ráðamönnum í Alþfl. nóg komið af svo góðu. Tekið var saman frv. í des. sem kallað var: Frumvarp til laga um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum og samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu. Flokksstjórn Alþfl. samþykkti að þingflokkur Alþfl. skyldi ekki samþykkja fjárlög fyrr en afstaða stjórnarflokkanna til þessa frv. eða samræmdra aðgerða í meginþáttum efnahagsmála og þá fleiri þáttum en launamálum einum saman lægi fyrir í því skyni að ná verðbólgu varanlega niður. Þingheimi hér er kunnugt um það uppistand sem varð hér í þingsölum í des. vegna þessara umr. Hæstv. forsrh. gaf þá yfirlýsingu úr þessum stól þar sem því var heitið, að fyrir 1. febr. skyldi fram lagt í ríkisstj. slíkt frv. um samræmdar aðgerðir í efnahagsmálum þar sem ríkisvaldið hefði forustu um að ná tökum á verðbólgumálum. Ráðherranefnd var sett á laggirnar og hæstv. forsrh. stóð við sinn hluta samkomulagsins, því að ráðherranefndin skilaði áliti fyrir 1. febr. Hins vegar var það allt fullt af götum, eins og þingheimi mun kunnugt um, og ljóst var, að skilningur a.m.k. hluta ráðherranefndarinnar var slíkur, að einskis samkomulags væri að vænta að sinni. Hæstv. forsrh. lagði hins vegar fram í ríkisstj. fullbúið frv. til laga hinn 12. febr. s.l. Gera mátti ráð fyrir að þar væri að finna summu af skoðanaskiptum stjórnarflokkanna undanfarna mánuði, en þó þannig að frv. gerði ráð fyrir allverulegum árangri í verðbólgumálum, sem verið hefur grundvallarkrafa Alþfl. frá upphafi og raunar höfuðsjónarmið ríkisstj. allrar, að sögn a.m.k. Frá fyrsta degi framlagningar forsrh. á þessu frv. gat það verið hverju barni ljóst, að til þess. að árangur næðist þyrfti frv. að öðlast lagagildi fyrir 1. mars. Eðlilegt var að haft væri samráð við helstu aðila vinnumarkaðarins, eins og ríkisstj. hefur ætlað sér frá upphafi, en það samráð varð hins vegar að vera innan marka þeirra tímasetninga sem frv. sjálft gerði ráð fyrir. Þegar frá leið framlagningu frv. og nær leið 1. mars var það hins vegar æ ljósara að ekki stóð til að svo yrði. Þvert á móti virðist standa til hjá þeim flokkspólitísku öflum, sem lýstu frá upphafi og að minni hyggju ærið fljótfærnislega andstöðu við frv., að beita áhrifum sínum á nokkra forustumenn þrýstihópa til að tefja og þæfa framgang þessa máls í heillegri, en heilbrigðri mynd fyrir 1. mars. Og nú, þegar einasta tveir dagar eru til stefnu, virðist sem sú eyðileggingarherferð sé að takast. 1. mars er að líða hjá án þess að komi til hinnar minnstu breytingar og ekki einnar einustu á efnahagslegri umgerð samfélagsins. Af þessum ástæðum, sögu undanfarinna vikna og mánaða, er þessi till. fram borin hér á hv. Alþingi, að freista þess á síðustu stundu að þeirri ógæfu verði afstýrt, að áframhaldandi óðaverðbólga velti áfram um samfélagið nú þegar annars konar og nýrri efnahagslegar ógnanir stefna á samfélagið þessu til viðbótar. Þar er auðvitað átt við óviðráðanlegar hækkanir af völdum olíuverðs erlendis svo og nýjar upplýsingar í svartri skýrslu fiskifræðinga um þorskstofn hér við land. Þess verði þvert á móti freistað, að þjóðinni verði gefinn á því kostur að grípa í taumana og hún um það spurð, hvort hún vilji fórna svolitlu um sinn, eins og efnislega er lagt til í frv. frá 12. febr., í því skyni að treysta verulega efnahagslegar undirstöður samfélagsins þegar til lengri tíma er litið. Um niðurstöður slíkrar þjóðaratkvgr., ef hv. Alþingi heimilar slíkt, er auðvitað ógerlegt að spá á þessu augnabliki. Aðalatriðið er hitt, að þjóðin fái að tjá sig um efnisatriði þessa máls, sem hefur verið að velkjast fram og aftur um valdakerfið undanfarinn hálfan mánuð án þess að Alþ. hafi svo mikið sem fengið til þess ráðrúm að segja af eða á, vegna þess að samráðin, sem vel og heiðarlega eru hugsuð, eru orðin að pólitískum ógnunum, þar sem svo kann að vera að pólitískur minni hl. í samfélaginu sé að beita meiri hl. þann, sem vill koma á hagstjórn undir forustu ríkisvaldsins, beinlínis pólitískri kúgun. En þetta mun vera markmið, þ.e. verðbólgumarkmiðið sem að er stefnt með þessu frv. og nærfellt allir samþykkja í orði, en misjafnlega gengur hins vegar að sporðrenna á borði. Það má svo að lokum segja það, að það þarf engan að undra þó að talsmaður Alþfl. mælist á þessu augnabliki til þess, að þessu skæklatogi ljúki að sinni, en gengið verði hreint til verka og þjóðin um það spurð, hvort hún vilji hagstjórn eins og þá sem fram kemur í frv. frá 12. febr. Frv. þetta naut stuðnings miðstjórnar Framsfl. Ráðh. og þingflokkur Alþfl. lýstu að degi liðnum stuðningi sínum við frv. og kröfðust þess, að það yrði lagt fyrir Alþ. hið fyrsta. Fjölmennur aðalfundur í Alþýðuflokksfélagi Reykjavíkur samþykkti einróma á fimmtudagskvöld, að ráðh. og þm. Alþfl. skyldu knýja á um að frv. yrði lagt fram hið fyrsta, en að öðrum kosti skyldu þessir aðilar leggja frv. sjálfir fram. Ég geri enga kröfu til þess, að flokkssystkinum mínum í Alþfl. sé skipað á æðri sess en öðru fólki í þessu samfélagi. En ég geri kröfu til þess, að þessu fólki sé ekki skipað á lægri sess en öðru fólki í þessu samfélagi. Þar að auki hafa 26 þm. í þessari hv. stofnun beint eða óbeint lýst vilja sínum til þess að hafst verði að. Frv. er tilbúið. Það er í sjálfu sér ekki eftir neinu að bíða. Einfaldasta og hreinlegasta leiðin er sú, úr því sem komið er, að gengið verði beint til þjóðarinnar og hún spurð álits. Með því yrði gerð alvarleg tilraun til þess að brjótast út úr þeim vítahring óðaverðbólgu sem er að sliga samfélagið allt. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum, hvers vegna talsmenn Alþfl. leggja á það slíkt ofurkapp að hafst verði að í þessum efnum. Málflutningur okkar nú um nokkurra missira skeið talar skýrustu máli um það. Við getum ekki heldur tekið því, að með pólitísku baktjaldamakki - mér liggur við að segja pólitísku ofbeldi, þar sem allt er óvíst um þjóðarvilja svo að ekki sé meira sagt, sé komið skipulega í veg fyrir allar alvarlegar tilraunir til þess að ná árangri í hagstjórn í þessum efnum og það kannske af fámennum valdaklíkum þar sem þjóðarvilji er hugsanlega virtur að vettugi. Herra forseti. Það er orðið brýnt að þeirri spurningu sé svarað, hver sé raunverulegur þjóðarvilji í þessum efnum. Þess vegna er þessi umr. hafin hér á hv. Alþingi. Herra forseti. Ég óska eftir því, þar sem þáltill. sú, sem hér hefur efnislega verið gerð að umræðuefni, hefur rétt í þessu verið fram lögð, að leitað verði afbrigða í því skyni að fá hana tekna á dagskrá og rædda. Verði afbrigðin heimiluð og verði þáltill. síðan samþ. verða til þess kjörin stjórnvöld vissulega að aðhafast skjótlega. En í sjálfu sér er það vandalítið. Það verður að drífa í gegn á Alþ. tiltölulega mjög einfalda lagasetningu þar sem þeim efnahagslegu hreyfingum, sem verða áttu í tengslum við 1. mars, er frestað. Síðan verður þjóðaratkvgr., sem vitaskuld yrði leiðbeinandi fyrir hið háa Alþ., látin fara fram hið allra fyrsta. Verði frv. frá 12. febr. síðan samþ., verða auðvitað laun og annað greitt frá 1. mars í samræmi við frvgr. Verði frv. frá 12. febr. hins vegar hafnað, verður greitt frá 1. mars eins og ekkert hafi í skorist og aðrar breytingar í efnahagskerfinu verða þá í samræmi við það. En á hvorn veginn sem færi yrði ávinningurinn að minni hyggju samfélagsins alls. Við verðum að fá svör við spurningum, sem undanfarið hafa leitað á samfélagið allt: Hver á að stjórna? Hvernig á að stjórna? Hvernig á að ná árangri til þess að afstýra því efnahagslega sjálfstæðishruni þessarar þjóðar sem hefur verið í farvatninu undanfarin ár með þeirri misheppnuðu hagstjórn sem hér hefur verið beitt? Hver sem verða örlög þessarar till. skal það aldrei verða sagt, að hér á hinu háa Alþ. hafi ekki verið reynt til hins ítrasta að afstýra þeim áföllum sem við illu heilli stöndum enn einu sinni frammi fyrir.

Forseti (Gils Guðmundsson ) Hv. 7. þm. Reykv. hefur beint þeim eindregnu tilmælum til mín sem forseta, að till. sú til þál. um þjóðaratkvgr. um efnahagsfrv. forsrh., sem nú hefur verið útbýtt fyrir skammri stundu, verði tekin á dagskrá Alþingis nú þegar, skilst mér. Hér er óneitanlega til nokkuð mikils mælst, þar sem venjan er sú, eins og hv. þm. veit, að fyrst er þáltill. útbýtt, síðan er hún tekin á dagskrá degi síðar og þá ákveðið, hvernig ræða skuli, en á næsta fundi þar eftir er hún svo gjarnan í fyrsta sinn til umr. á dagskrá þingsins. Nú má að sjálfsögðu segja að það séu fordæmi fyrir því, ekki síst með stjfrv., að mjög knýjandi ástæður hafi orðið til þess að þingmál hafi verið tekin fyrir með sérstökum afbrigðum og sérstökum hraða og þá tekin fram yfir fjölda mála sem lengi hafa mátt bíða, eins og er t.a.m.um þau mál öll sem eru á dagskrá tveggja auglýstra funda í dag. Þessi þáltill. hv. 7. þm. Reykv., - ég fer að sjálfsögðu ekki að ræða hana efnislega hér úr forsetastól, - en það eru tvö atriði í henni sem ég tel rétt að vekja afhygli á. Það er í fyrsta lagi þjóðaratkvgr. um umrætt efnahagsfrv., og það er hv. þm. ljóst að tekur nokkuð langan tíma að undirbúa hana og koma henni í framkvæmd. Hitt atriðið er það, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að undirbúa og gera ráðstafanir til að fresta þeim breytingum á efnahagskerfinu, sem verða áttu í tengslum við 1. mars, uns niðurstöður úr þjóðaratkvgr. liggja fyrir. Nú verð ég aðeins að segja það, að 1. mars kemur hvorki yfir mig né hv. 7. þm. Reykv. sem „þjófur úr heiðskíru lofti“ eða af sérstakri skyndingu, eins og eldgos eða jarðskjálfti. Febrúar er að vísu ákaflega stuttur mánuður og stysti mánuður ársins, en mér finnst að hv. þm. hefði getað verið aðeins fyrr á ferðinni með þessa till. sína og þá hefði kannske ekki þurft að reyna svo mjög á margföld afbrigði sem í rauninni þyrfti til að taka. Nú er það svo, að ef ríkisstj. og helst allir þingflokkar gætu náð samkomulagi um það að setja einhverja tiltekna löggjöf, þá er að sjálfsögðu hægt að gera það á þessum tæplega hálfum öðrum sólarhring sem er til stefnu þar til 1. mars rennur upp. En ég vek aðeins athygli á því, að þetta er því einungis hægt að slíkt mál mæti í rauninni engri andstöðu. Það þyrfti ekki nema einn eða tvo hv. þm. til þess að koma í veg fyrir að slíkt yrði gerlegt. Ég tel rétt, - áður en ég svara endanlega þessum tilmælum hv. 7. þm. Reykv. af eða á, en þau virðast í því fólgin að taka út af dagskrá tveggja boðaðra funda öll þau mál, sem þar eru, og boða nýjan fund til þess að taka þáltill. hans til ákvörðunar og síðan umr. að fengnum afbrigðum á enn öðrum fundi, - þá þykir mér eðlilegt að heyra aðeins frá þeim talsmönnum hæstv. ríkisstj. og þeim talsmönnum þingflokka sem vilja tjá sig um þá málsmeðferð sem eðlilegt kynni að vera að hafa í þessu efni. Ég mun þess vegna bíða með það að segja af eða á um það, hvað ég telji rétt að afhuguðu máli að gera í sambandi við þessi tilmæli, þar til ég hef heyrt eitthvað fleira frá talsmönnum stjórnmálaflokkanna um það, hvort þeir telji eðlilegt að þessi þáltill. fái þann algera forgang sem um er beðið.



Herra forseti. Ég tek það fyrst fram, að ég get að sjálfsögðu ekki talað fyrir hönd stjórnarinnar í þessu máli. Þetta mál hefur ekki verið tekið þar til athugunar og því verða það aðeins mínar persónulegu skoðanir sem ég set hér fram. Þetta er mjög óvenjuleg þáltill. Hún er nýstárleg, hún er mjög frumleg. En það er kannske bara gott fyrir Alþ. að fá annað slagið dálítið frískan blæ og frumlegan einnig. Ég mun því fyrir mitt leyti greiða atkv. með því, að afbrigði verði veitt, ekki af því að mér sýnist líklegt að þessi þáltill., þó samþ. kynni að verða, beri þann árangur sem hv. flm. gerir ráð fyrir, vegna þess, eins og hæstv. forseti benti á, að talsverðir agnúar eru á því að koma máli í gegnum þingið, fyrst þessari þáltill., jafnvel þó að hún fengist tekin fyrir, og svo á eftir þeirri löggjöf sem þyrfti að fylgja. Ég efast satt að segja um að sú löggjöf gengi alveg umræðulaust í gegnum þingið, að binda allt fast við 1. mars. E.t.v. hefði verið öllu skynsamlegra af hv. frsm. að flytja till. um það hreinlega að fresta 1. mars. Ég skil till. þannig og vil leggja í hana þann skilning, að hv. flm. vilji fá tækifæri til þess að tala fyrir sínu máli, tala um þessi mál, og ég fyrir mitt leyti er alveg samþykkur því, að slík umr. fari fram, þó að ég telji þess enga von að hún geti borið þann árangur, sem hann gerir ráð fyrir. Á hinn bóginn er mér auðvitað persónulega skylt að fagna því og þakka, að hann veitir stuðning því frv. sem ég hef lagt fram. Að vísu getur verið spurning um það, hvort leyfilegt er eftir nákvæmri þingmálvenju að tala um frv., heldur ætti sennilega að tala um till. að frv., vegna þess að þetta frv. hefur ekki verið lagt fyrir þingið enn þá. Þegar ég lagði þetta frv. fram, þá lagði ég það ekki fram sem handrit sem gæti farið beint í prentsmiðjuna, heldur þyrfti sennilega að gera á því ýmsar lagfæringar. Eigi að síður er þetta vissulega nýstárleg aðferð: að leita álits alþjóðar á máli sem að vísu hefur mikið verið talað um, en er þó ekki komið til kasta þingsins með formlegum hætti. En eins og ég sagði áðan, þá skulum við ekki vera of fastheldnir á það gamla. Það er gott að hleypa einhverju nýju lofti inn og frumleika í meðferð málanna, þó að hitt sé líka jafnnauðsynlegt fyrir Alþ.: að halda fast við vissar „tradisjónir“. Ég er þeirrar skoðunar, að við munum nú innan skamms, stjórnarflokkarnir, koma okkur saman og frv. margumrædda, e.t.v. í eilítið breyttu formi og með breyttu orðalagi, verða lagt fram hér á Alþ., og þá verður það náttúrlega rætt. Ég lít þess vegna á það, ef þessi þáltill. verður leyfð hér og umr. fara fram um hana, sem eins konar forskot á sæluna sem kemur til þegar sjálft frv. verður rætt. En ég held að þó að þetta sé óvenjulegt, þá er það líka nær óþekkt, að ég ætla, að það sé neitað um afbrigði á Alþ. Ég mun þess vegna greiða atkv. með því að afbrigðin verði veitt, legg það svo í vald forseta hvernig hann hagar meðferð málsins.



Herra forseti. Ég býst við að fleirum en mér þyki nokkuð kynlegt það óðagot sem gripið hefur hv. þm. Vilmund Gylfason. Hann hefur að vísu flutt hér till. og það hefur víst gerst áður hér á þinginu, en hann lætur sér það ekki nægja, heldur neitar að lúta þeim þingsköpum sem í gildi eru og kveða á um að þm. beri réttur til þess að kynna sér efni till., sem lagðar eru fram, áður en tekin er ákvörðun um hvort um þær verði ein eða tvær umr., og að þeir fái síðan samkv. 28. gr. annan sólarhring til þess að undirbúa sig undir umr. Um þetta eru skýr og ótvíræð ákvæði í 28. gr. þingskapa, og í greininni er ekki gert ráð fyrir neinum undantekningum frá því. Hitt er allt annað mál, að það er auðvitað hægt að gera afbrigði frá þingsköpum almennt ef 3/4 greiddra atkv. eru því meðmælt. Ég verð hins vegar að segja það, að mér sýnist að mörg málanna, sem á dagskrá eru, séu æðimiklu merkilegri en þetta mál. Ég verð því að segja, að ég sé harla litla ástæðu til að taka þetta mál fram yfir öll önnur mál, sem flutt hafa verið á liðnum dögum og vikum, og því fullkomlega óeðlilegt að fara að veita í skyndingu afbrigði í þessu tilviki. Í fullri hreinskilni sagt, án þess að ég ætli að fara að ræða hér um efni till. í smærri atriðum, sýnist mér að þetta sé einhver allra vitlausasta till. sem séð hefur dagsins ljós hér á Alþ., og hafa þær þó margar verið kynlegar eins og festir munu vita. Það er sem sagt ætlun hv. þm. að frv. eða tillaga að frv., sem er upp á 60 greinar og er mjög margbrotið, verði í heilu lagi lagt undir dóm þjóðarinnar og þjóðin eigi þess kost að segja annaðhvort já eða nei. Hún á sem sagt að gleypa allan grautinn í heilu lagi.  Ég vildi bæta því við, að frv. það, sem forsrh. hefur lagt fram, er nú til athugunar í ríkisstj. eins og allir vita. Það hefur nýlega verið sent fjölmennustu hagsmunasamtökum alþýðu og við höfum verið að fá umsagnir bæði Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og margra annarra samtaka um þetta frv. Það hafa komið fram býsna alvarlegar aths. við þetta frv. og yfirleitt hafa engin þessara samtaka verið reiðubúin til að mæla með samþykkt frv. óbreytts. En það er greinilegt, að hv. þm. telur eðlilegt að aths. þessara aðila séu hundsaðar með öllu, ekki sé einu sinni litið á það, hvort þær aths. eigi rétt á sér eða ekki. Það á ekki að bíða eftir því, að mönnum gefist kostur á að kynna sér þessar umsagnir, sem sumar hverjar voru að berast í morgun og aðrar eru ekki komnar, eins og t.d. umsögn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Nei, það á bara að afgreiða málið núna í snatri og án þess að hugleiða eitt andartak hvað þessir aðilar hafa til málanna að leggja. Það eru sannarlega ekki aðeins allir þm. Alþb. sem eru þeirrar skoðunar, að þetta frv. þurfi nánari athugunar við, þó að hv. þm. komist að vísu svo smekklega að orði hér í grg., að örfáir þm. úr Alþb. hafi lýst andstöðu sinni við frv. Það er fullyrðing sem allir hér inni vita að er ósönn. Allir þm. Alþb. hafa lýst andstöðu sinni við þetta frv., en ekki aðeins þeir, heldur fjöldamargir aðrir aðilar, eins og ég hef hér þegar rakið. Ég vil, vegna þess að hv. þm. vék hér nokkuð að rökstuðningi sínum við þessa till. og ástandi mála almennt, leyfa mér að minna á að það er meginmarkmið þessarar ríkisstj. að tryggja fulla atvinnu, að tryggja óskert lífskjör og draga verulega úr verðbólgu. Ég vil í þessu sambandi minna á að þessi markmið eru öll jafnmikilvæg og ekki síst þau tvö síðari sem ég nefndi nú. Við megum ekki henda barninu út með baðvatninu. Við megum ekki fórna atvinnuörygginu eða lífskjörum almennings í einhverri örvæntingarfullri tilraun til þess að draga hraðar úr verðbólgu en unnt er að gera með eðlilegum hætti. Verðbólgan er á niðurleið. Ég vil í þessu sambandi minna á að samkv. nýjustu upplýsingum um verðbólgu á síðasta hálfu ári og séu þær upplýsingar reiknaðar út á ársgrundvelli virðist verðbólgan hafa verið um 24% miðað við 6 síðustu mánuði. Er það ekki merkilegur árangur, og sýnir það ekki að við erum á réttri leið? Okkur hefur líka tekist að varðveita lífskjör fólks. Og ég tel að það sé frumskylda þessarar ríkisstj. að tryggja áfram óskert lífskjör. En því miður getur það frv., sem hér er til umr., ekki gert það óbreytt. Það er eins með atvinnuástandið. Það er tæpast nógu gott sem stendur, þó að það verði kannske að heita viðunandi miðað við árstíma, en ekki má tæpara standa. Og það er staðreynd, að hlutfall fjárfestingar er nú í algeru lágmarki. Fjárfestingar í þjóðarbúinu hafa ekki verið lægri í heilan áratug eða ekki síðan á kreppuárunum fyrir 10 árum, 1968 og 1969. Ég tel, að þó að við Alþb.-menn höfum fallist á að fjárfestingarhlutfallið yrði þetta lágt á árinu 1979 vegna þess sérstaka ástands sem er í verðbólgumálum, þá sé ekki unnt að fallast á að svo verði til langframa og ekki sé tímabært að taka ákvarðanir um þetta. Af þessum ástæðum og mörgum fleiri er ljóst að frv. þetta þarf nánari athugunar við og það væri mikið fljótræði að fara að afgreiða efni þess undir þjóðaratkvgr. á einum eða tveimur dögum. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en vil bara undirstrika það, að augljóst er að þessi till. stríðir ekki aðeins gegn þeim umsögnum og samþykktum, sem borist hafa frá fjölmennustu stéttasamtökum þjóðarinnar, heldur er hún líka vanhugsuð að efni til. Ég tel að það sé nóg fyrir hv. alþm. að þurfa að taka þessa till, til umr. hér á venjulegum dagskrártíma, þó að við þurfum ekki að fara að eyða verulegum tíma í umr. utan dagskrár um slíka tillögu.



Ég vil, áður en lengra er haldið, skýra frá því, að ég tel rétt með hliðsjón af 44. gr. þingskapalaga að Alþ. skeri úr því, hvort þessa till. til þál., sem hv. 7. þm. Reykv. hefur flutt, eigi að taka á dagskrá. Ég tel jafnframt rétt að þingflokkum gefist kostur á því að koma saman og mun því gefa fundarhlé áður en að því kemur. Í 44. gr. þingskapalaga segir: „Mál, sem eigi er á dagskrá, verður því aðeins tekið fyrir, að til þess fáist samþykki 3/4 þeirra, sem á fundi eru.“ Ég vildi geta þess, að ég tel rétt að Alþ. skeri úr þessu, en ekki forseti, samkv. þessari grein, ef það gæti stytt eitthvað þessar umr. utan dagskrár.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. utan dagskrár með því að fjalla hér um efnisatriði í löngu máli, heldur einungis það atriði sem ég tel að sé hér fyrst og fremst til umfjöllunar, þ.e.a.s. spurninguna um hvort þessi till. skuli fá þann forgang sem um er beðið og hér er leitað eftir afbrigðum að hún fái. Hvort sem þessi till. er seint fram komin eða ekki, þá er ljóst að efnisatriði í henni varða tímasetningu sem er skammt undan. Þess vegna er ekki nema sjálfsagt að hún verði þegar tekin á dagskrá. Það mun þá reyna á það, hvort þingfylgi er við þessa till. til þál. Menn þurfa ekki að fara í grafgötur um áhuga Alþfl. á því að ná fram varanlegri lausn svo fljótt sem auðið er. Ég tel að það komi ekki til greina að neita umfjöllun á grundvelli formsatriða, jafnvel þótt menn telji að aðdragandi að till. sé óvenjulegur, þegar svo er í pott búið sem hér um ræðir, að þær tímasetningar, sem um er fjallað í till., eru svo skammt undan. Þess vegna tel ég sjálfsagt að veita afbrigði.



Herra forseti. Það er fyrst og fremst um þingsköp sem ég vildi fá að ræða, vegna þess að eitt meginatriði þess máls, sem hér liggur fyrir, varðar þingsköp og vinnubrögð á Alþingi. Hér er farið fram á öldungis óvenjulegan hlut og hlut sem hlýtur að draga laglegan dilk á eftir sér, ef á að taka upp þau vinnubrögð sem felast í þeirri beiðni sem hér liggur fyrir nú. Afbrigði eru auðvitað veitt á Alþ., en þau eru allajafna veitt í sambandi við þá dagskrá sem liggur fyrir þegar um það er að ræða að farið er fram á annan hraða á afgreiðslu máls en gert er ráð fyrir í þingsköpum. Hér er hins vegar um það að ræða að till. er flutt á þinginu sem í rauninni er ekki orðin formlegt þingmál enn. Það vantar að úrskurða um það af þinginu eða forseta, hvernig umr. um þetta mál skuli fara fram. Hér er lögð fram þáltill., sem allir geta auðvitað gert hvenær sem er, og farið fram á að hún verði tafarlaust tekin á dagskrá, áður en úrskurður hefur farið fram um hvernig umr. skuli eiga sér stað í þinginu. Þetta hefur aldrei komið fyrir í minni þingsögu, ég hef aldrei heyrt á þetta minnst, enda er þetta í fullkominni andstöðu við þingsköp. Hér hefur verið lagt fram þskj., og annaðhvort yrði forseti að taka það fyrir á sérstökum fundi í dag, sem einnig væri óvenjulegt, eða hann tæki það fyrir á sérstökum fundi á morgun, sem væri í samræmi við þingsköp, þar sem yrði gengið til atkv. um það eða úrskurðar hér í þinginu af forseta eða þingheimi, með hvaða hætti þetta mál getur orðið að reglulegu þingmáli, rætt við eina umr., tvær umr. eða hvernig á að taka það hér fyrir. Þegar þetta hefur verið gert er að sjálfsögðu í þingsköpunum gert ráð fyrir að hægt sé að fara fram á að mál verði tekið á dagskrá, jafnvel þó að það sé aftar í röðinni en ýmis önnur mál. Gert er ráð fyrir því í þingsköpunum, að þm. geti farið fram á að dagskrá sé breytt og mál séu tekin fyrir í annarri röð en þau eru á dagskrá. En að leita afbrigða á þingi út af þessari till. á meðan hún er ekki orðin formlegt þingmál, það er í rauninni alveg dæmafátt. Ég skal gjarnan greiða því atkv., að þetta mál verði tekið fyrir með afbrigðum eftir eðlilega afgreiðslu málsins að þessu leyti til á morgun. Við því er vitanlega ekkert að segja, ef menn vilja veita þessu máli þann forgangsrétt, að það skuli fært fram fyrir önnur mál og tekið til umr. með venjulegum afbrigðum. Mér skilst að það geti leikið nokkur vafi á því, hvort þessi till. eigi að lúta hér þeim reglum, að um hana skuli vera tvær umr. eða ein. Þó ætla ég að það sé líklegra að það þurfi að hafa tvær umr. um till., því að varla verður gengið til þjóðaratkvgr. samkv. henni án þess að það hafi fjárhagsleg útgjöld í för með sér, og í þingsköpun er mælt svo fyrir, að það skuli vera tvær umr. um þær till. sem svo stendur á um. Þessi úrskurður á vitanlega að fara fram. Allt annað er óvenjulegt. Ég býst við að menn fari þá að taka upp þann hátt hér á Alþ., að fyrst kveðji menn sér hljóðs utan dagskrár og segi að þeir séu að flytja till. Hún kemur svo inn á borðin á eftir og þá er farið fram á að fá afbrigði fyrir þeirri till. Hvernig færi með afbrigðin ef margir þm. bæðu um slíkt sem þetta? Ætli afbrigðin hafi nokkuð að segja þegar komnar eru 20–30 till. sem eins stendur á um? Ég vildi sérstaklega gera þessar aths. í tilefni af því sem hér hefur komið fram. Ég mótmæli því, að það geti verið rétt og þingleg meðferð að bera það upp á þessum fundi, hvort veita skuli þessari till. hér forgangsrétt með afbrigðum, en tel eðlilegt að það verði gert á fundi á morgun, þegar búið er að úrskurða hvort hafa skuli eina eða tvær umr. um till. Verði það þá borið upp að leita afbrigða, þá skal ég greiða atkv. með því að hún fái afbrigði megi koma á dagskrá, verði tekin fyrir. Ég vil líka segja það, að ég ætla að í rauninni sé það, sem þegar hefur gerst í þessu máli, alveg nóg fyrir þann aðila sem flytur frv. till., því að auðvitað vita allir, sem hér eru inni, og reyndar miklu fleiri, að hann er eingöngu að flytja hana til að vekja athygli á sjálfum sér. Hann þarf aðeins að láta vekja athygli á sjálfum sér, það er ekkert annað. Mér fannst hæstv. forsrh. túlka það þannig, að hv. flm. vildi fá að tala. Hann getur fengið að tala við flest tækifæri í þinginu og reyndar.um flest mál. Auðvitað er eingöngu um það að ræða, að verið er að vekja athygli á sjálfum sér með alveg sérkennilegum hætti, og það er hv. flm. till. búinn að gera. Ég skal ekki ræða þetta frekar að sinni, en áskil mér að sjálfsögðu rétt til að taka þátt í almennum umr. um það undramál sem hér er á ferðinni, því að ég get ekki skilið þennan tillöguflutning á annan veg en þann, að viðkomandi flm. sé það einstakt áhugamál að tefja fyrir afgreiðslu þess frv. sem hann er að látast vilja koma fram, því að auðvitað vita allir að þjóðaratkvgr. verður ekki framkvæmd á minna en svona tveimur mánuðum: að útbúa kjörskrá og ganga til þjóðaratkvgr. Svo vita það líklega allir, nema þá sennilega flm. till., að það verða engin lög sett með þjóðaratkvgr. Þjóðaratkvgr. gerir ekkert annað en lýsa yfir áliti þjóðarinnar á því máli sem hún hefur verið spurð um. Síðan verður að sjálfsögðu að flytja frv. til l. og það verður að fá sína þinglegu meðferð áður en það getur fengið lagagildi. Hér er því á ferðinni mál sem helst miðar að því að skjóta öllu á frest og bíða í næstu 2–3 mánuði. Allt er þetta jafnafkáralegt. Hitt er miklu alvarlegra, ef á að taka upp þau vinnubrögð á Alþ. sem hljóta að draga dilk á eftir sér, ef menn ætla að fara að hafa þann hátt á að kasta fram þingmálum og heimta afbrigði fyrir þeim þá þegar, áður en búið er að úrskurða hvernig málm skuli ræða í þinginu, en þingsköp gera ráð fyrir því, með hvaða hætti á að standa að því að ákveða umræðuformið.



Út af því, sem hv. 1. þm. Austurl. sagði um þingsköp, vil ég leiðrétta þann algera misskilning hans, að mér hafi dottið í hug að brjóta þingsköp með þeim hætti að bera það undir Alþ. strax, hvort leyfa eigi umr. um till. Það, sem ég hlýt að bera fyrst undir Alþ., er hvort eigi að leyfa að taka á dagskrá ákvörðun um það, hvernig ræða skuli umrædda tillögu. Ég tel einsætt, þar sem um verulegan kostnað er að ræða í sambandi við þessa till., að ákveðnar verði tvær umr. Síðan yrði að sjálfsögðu að setja nýjan fund til þess að taka sjálft málið fyrir, eftir að búið er að ákveða hvernig ræða skuli. Mér hefur ekki dottið neitt annað í hug. Og þá yrði að sjálfsögðu, ef það ætti líka að gerast í dag, að leita afbrigða fyrir því, hvort málið sjálft mætti koma fyrir til umr.



Herra forseti. Málatilbúnaður að þessu sinni er sannarlega óvenjulegur og skal ekki úr því dregið, en við þm. höfum kynnst mörgu óvenjulegu í þingstörfum á þessum vetri fyrr og kippum okkur ekki upp við það, þótt ein ný uppákoma eigi sér stað í virðulegum salarkynnum Alþingis. Ég vil strax segja það sem mína skoðun, að ég tel enga ástæðu fyrir okkur sjálfstæðismenn að standa í vegi fyrir því að umr. geti orðið um þá þáltill. sem nú hefur verið útbýtt á borð þm. og flm. hefur rætt utan dagskrár, þótt ég vilji ekki draga neitt úr því heldur, að hv. flm. hefði getað hagað sér með öðrum hætti. Sú staðreynd, að hann fitjar upp á þessari till. 36 klukkutímum áður en 1. mars rennur upp, ber því vitni að honum er ekki nein alvara með þessum tillöguflutningi - þetta er sýndarmennskan einber. En hvað snertir efni till., sem ég get ekki alveg leitt hjá mér, þá fjallar till. í fyrsta lagi um það, að þjóðaratkv. skuli fara fram um frv. sem forsrh. kynnti í ríkisstj. 12. febr. s.l. Hér er verið að leggja til að Alþ. ákveði þjóðaratkv. um mál sem ekki er orðið þingmál. Ég hefði talið að það væri eðlilegt að umrætt mál, sem bera á undir þjóðina, væri orðið þingmál. Sannleikurinn er sá, að hv. flm. hafði frumvarpssmíð með höndum á fyrri hluta þings og birti það frv. opinberlega. Það frv. hefur aldrei séð dagsins ljós hér í þingsölunum. Þessir hv. þm. Alþfl. hafa aldrei haft kjark eða dug í sér til að flytja það frv. hér á Alþ. Nú hafa þessir sömu þm. lýst stuðningi sínum við frv. forsrh., sem forsrh. hefur lagt fram í ríkisstj., ekki hér á Alþ., en þeir hafa ekki heldur haft kjark í sér - til þess að gerast flm. þess frv. og leggja það fram hér á Alþ., ef svo mikið er í húfi sem þeir vilja vera láta og hv. flm. þáltill. lét í ljós áðan. Í umr. utan dagskrár á Alþingi 15. febr., tveim eða þrem dögum eftir að hæstv. forsrh. lagði fram frv. sitt í ríkisstj., gerði ég málsmeðferð alla að umræðuefni í framhaldi af utandagskrárumr. er hv. 1. þm. Reykn. hafði hafið daginn áður í Nd. Þá varpaði ég fram þeirri fsp. til hæstv. forsrh., hvaða ráðagerðir væru varðandi flutning þessa frv. hér á Alþ. og hve langur tími mætti ætla að þm. væri ætlaður til meðferðar málsins sjálfs. Þá sagði hæstv. forsrh., að nú hefði ríkisstj. tímann fyrir sér og það lægi ekki á að afgreiða málið. Ég held að hv. flm. þessarar till., Vilmundur Gylfason, hafi hlustað á þessi orð hæstv. forsrh. og hafi aðeins veikum rómi sagt að það væri ekki eftir neinu að bíða, frv. væri tilbúið og það ætti að leggja fyrir þingið. En það var ljóst af orðum hæstv. forsrh., að 1. mars var ekki nokkur dagsetning í hans huga, þótt það væri e.t.v. dagsetning í huga hv. flm. Sannleikurinn er sá, að dagsetningar hafa margar verið nefndar síðan núv. hæstv. ríkisstj. settist að störfum. Við höfum heyrt dagsetningar eins og 1. des., eins og fyrir jól miðað við afgreiðslu fjárl., eins og 1. febr., eins og 1. mars. Við höfum heyrt ýmsar aðrar viðmiðanir, eins og t.d. að fjárlög skyldu afgreidd hallalaus og ríkissjóð skyldi reka án greiðsluhalla. Og þegar þurft hefur á að halda hefur almanaksárið verið lengt úr 12 mánuðum í 16 mánuði, eins og bæði hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hafa látið sér um munn fara. Allar þessar starfsaðferðir, allar þessar tímaviðmiðanir eru með þeim eindæmum að sagan segir ekki frá öðru eins í starfi einnar ríkisstj. svo að ég muni eftir, a.m.k. ekki meðan ég hef setið hér á Alþingi. Það er talið að ef þjóðaratkvgr. eigi að ná tilgangi sínum sé eðlilegt að um sé að ræða málefni eða ákvörðunarefni sem auðvelt sé eða tiltölulega einfalt sé að gera upp við sig með því að svara já eða nei. Frv. það, sem hér um ræðir, auk þess að vera ekki komið á borð þm., er í 50 eða 60 greinum og mörg eru þar álitamálin, og þess vegna er því ekki þannig farið að það eigi vel við að leggja það fyrir þjóðaratkvgr. til ákvörðunar. En hér ber og meira til. Það væri vissulega mikil lítillækkun, sem alþm. gerðu sjálfum sér og Alþ. sem stofnun, ef þeir ætluðu að samþykkja að skírskota til þjóðaratkvgr. varðandi málefni sem þeir hafa ekki sjálfir kjark til þess að taka afstöðu til, vegna þess að öðruvísi yrði samþykkt till. ekki túlkuð. Það er auðvitað í fyrsta lagi skylda núv. hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar á Alþ., alþm. Alþb., Alþfl. og Framsfl., að koma sér saman um efnahagsmálastefnu. Þeir þóttust hafa gert það fyrir 1. sept., þeir þóttust hafa gert það fyrir jól, þeir þóttust ætla að gera það fyrir 1. febr. og þeir þóttust ætla að gera það fyrir 1. mars, en ekkert af þessu hafa þeir efnt. Þessir stuðningsmenn ríkisstj. hafa staðið fyrir bráðabirgðaúrræðum æ ofan í æ, hverjum á fætur öðrum -bráðabirgðaúrræðum sem eingöngu hafa verið til þess fallin að auka á vandann sem við hefur verið að glíma. Þannig er ferill þessarar hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar. Þingstörfin hafa borið þessu glögg vitni og hafa verið með þeim eindæmum, að sú þáltill., sem nú er kynnt hér á þingi og beðið um afbrigði um, er í raun og veru ekki nema í stíl við þau vinnubrögð sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur staðið fyrir. Ég er þeirrar skoðunar, að á það verði að reyna og það sé skylda stuðningsflokka núv. ríkisstj. að láta það koma fram, hvort þeir geti komið sér saman um stefnu í efnahagsmálum eða ekki. Það verður að reyna á það hér innan veggja Alþ. Ef svo fer, að núv. hæstv. ríkisstj. kemur sér ekki saman um efnahagsstefnu, þá getur sú spurning vaknað hvort annar meiri hluti þm. geti komið sér saman um efnahagsstefnu. Ef svo reynist ekki, þá er auðvitað ekkert annað fyrir hendi en að áfrýja til þjóðarinnar, rjúfa þing og efna til nýrra kosninga. Þá standa allir þm. reikningsskap gerða sinna og þá stendur núv. hæstv. ríkisstj. reikningsskap gerða sinna eða réttara sagt aðgerðaleysis. Það er fróðlegt að bera saman ummæli þm. stjórnarliðs, þótt ræður hafi verið tiltölulega stuttar af hálfu stuðningsmanna núv. hæstv. ríkisstj. í þessum umr. enn sem komið er í dag. Ég heyrði ekki betur en hv. flm. teldi þetta einfalt mál: að frv. forsrh. væri það bjargráðið sem til ætti að taka. Hæstv. forsrh. talaði um að það mundi verða úr að þm. stjórnarliðsins kæmu sér saman um frv. eilítið breytt, eins og hann komst að orði. En síðan kemur formælandi Alþb., hæstv. menntmrh., hér upp og segir að ekki eingöngu örfáir þm. Alþb. hafi lýst andstöðu sinni við frv., eins og komist sé að orði í grg. þáltill., heldur hafi allir þm. Alþb. lýst andstöðu sinni við frv. og það þurfi að breyta frv. í veigamiklum atriðum til þess að það hljóti stuðning þeirra. Ég held að það væri rétt að þessir þm. gerðu það upp við sig, hvort þeir fylgja og að hve miklu leyti þeir fylgja þessu frv. og hvort þm. stjórnarliðsins yfir höfuð geta komið sér saman um eitt eða neitt. Það er svo fullkomin ástæða til að gefnu þessu tilefni að ræða nokkuð um efnahagsmálin. Á þessu stigi málsins skal ég þó ekki lengja þessar umr., en ítreka það sem ég hef þegar sagt. Ég tel að flutningur þáltill. sé ekki með meiri undarlegheitum eða frumleika í þingstörfum en annað það sem við þm. höfum vanist fyrr í vetur, og á ég þá ekki við að um gott fordæmi sé að ræða, og því mun ég persónulega ekki leggjast á móti því að till. verði rædd, þótt afbrigða þurfi með. En ég hlýt að benda á það og undirstrika, að frv. forsrh. er ekki vel til þess fallið, að þjóðaratkvgr. fari fram um það. Enn fremur hlýtur flutningur og samþykkt till. að bera vitni um að þm. sjálfir skjóta sér undan skyldustörfum og ábyrgð og lítillækka Alþ. með slíkum starfsaðferðum. Það er skylda þm. sjálfra að marka efnahagsstefnu, og síðan geta þeir áfrýjað til þjóðarinnar og þjóðin og kjósendur endurkosið þá eða sýnt þeim vantraust með því að kjósa aðra. Þá fæ ég ekki heldur skilið það kapp sem lagt er á afgreiðslu þessarar þáltill. fyrir 1. mars, vegna þess að hún hefur auðvitað ekki út af fyrir sig lagagildi. Til viðbótar henni þyrftu að koma lagaákvæði sem yrði þá að afgreiða innan 34 tíma eða svo, og flm. gerði ekki grein fyrir efni þeirra. Ég sé ekki heldur í fljótu bragði, þótt frv. forsrh. hefði verið samþykkt fyrir 1. mars, að það hefði gert allan mun, vegna þess að í frv. er sá mikli munur miðað við frv. Alþfl.-manna, sem þeir höfðu milli handanna fyrir jól, að 1. mars var felldur niður í frv. forsrh. En vera má að mér hafi sést yfir einhver ákvæði sem gera að verkum að þessi dagur hafi ákveðna þýðingu. Mér er að vísu ljóst að þetta er ein af þeim dagsetningum sem stjórnarliðar hafa miðað aðgerðir sínar við, en þetta er líka ein af þeim dagsetningum sem þeir hafa þurft að heykjast á að halda. Tími er vissulega til kominn að þeir geri hreint fyrir sínum dyrum, stuðningsmenn núv. hæstv. ríkisstj. Eftir því er beðið. Við sjálfstæðismenn fögnum hverju því tækifæri sem við höfum til þess að ræða efnahagsmálin hér í þingsölunum og leiða almenningi fyrir sjónir hve ráðalausir stuðningsflokkar ríkisstj. eru og hve stefnulausir þeir eru í þeim málum sem mestu varða fyrir alþjóðarheill.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. sagði að það væri ekki nema gott eitt um það að segja að mál væru flutt með nýstárlegum hætti eins og hér er raunin á með þáltill. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, 7. þm. Reykv. Mér skildist á forsrh. að hann gleddist yfir því, að með þessu væri verið að breyta vinnubrögðum Alþ. og taka upp alveg nýjar þingvenjur, kasta hér þáltill. á borðið og hefja svo umr. utan dagskrár. Það hefur kannske komið hæstv. forsrh. vel, að það hefur náðst á síðustu vikum svo gott samband á milli hans og flm. þessarar till. að þar horfir til órofa vináttu - og er það vel. Hins vegar hefur aftur kólnað vináttan við suma aðra sem skrifuðu hæstv. forsrh. fyrir jólin vinarbréf, en hafa ekki skrifað nú síðustu vikur eða sýnt hæstv. forsrh. nein vinarhót. Það er rétt, sem fram hefur komið hér í umr., að þessi till. um þjóðaratkvgr. um efnahagsfrv. forsrh., - um frv. sem hefur aldrei verið sýnt á Alþ., en hefur verið þess meira sýnt úti í bæ - jafngildir vantrausti á hæstv. ríkisstj., ef hún væri tekin alvarlega. En flm. þessarar till.. er ekki að flyt ja í alvöru vantraust á ríkisstj. Hann er fyrst og fremst, eins og fram kom hér, að vekja athygli á sjálfum sér og láta líta út enn þá að hann sé mjög nýstárlegur stjórnmálamaður sem komi mönnum á óvart. En hann er líka að fá einn frestinn enn þá. Hann er líka að reyna að komast fyrir næsta horn og fela sig eftir öll stóru orðin sem hann og flokkur hans hafa viðhaft allt frá því að hæstv. ríkisstj. var mynduð. Það tók langan tíma að mynda hæstv. ríkisstj. og það vantar tvo mánuði upp á að þessi krógi eigi 6 mánaða afmæli. Það er þegar farið að halda upp á þetta afmæli og það líka með nýstárlegum hætti. 1. sept. voru gerð bráðabirgðaúrræði sem frægt er orðið. Hv. flm. þessarar till., sem hér er nú kominn í hörkuumr. utan dagskrár, sagði áðan að atvinnulífið hefði verið komið að því að stöðvast í þessu landi. Hvað hefur hæstv. ríkisstj. gert til styrktar atvinnulífinu? Jú, hún framkvæmdi lækkun á gengi krónunnar. Annað hefur hún ekki gert til styrktar atvinnurekstrinum í landinu. Ég bið hv. þm. og fleiri stjórnarliða að tíunda það, ef eitthvað er. Hins vegar beittu þeir afturvirkni skatta, bæði á almenning og almennar launatekjur í landinu sem og á atvinnureksturinn. Það var ekki til þess að styrkja stoðir atvinnurekstrarins í landinu, heldur fyrst og fremst til þess að kippa stoðunum undan honum. Og nú er verið að leggja á borð þm. tvö frv. sem liggur mikið á, að sagt er, en þó liggur auðvitað miklu meira á þáltill. Vilmundar. Þau frv. eru um að færa á milli innan greina sjávarútvegsins. Bera þau frv. vott um að ríkisstj. telur að illa hafi verið komið hjá atvinnurekstrinum í landinu, þegar á að bera uppi hækkun olíunnar með því að draga úr útflutningsgjaldi og draga úr greiðslum til einstakra verkefna sem útflutningsgjaldinu er ætlað að greiða, allt innan ramma sjávarútvegsins, vegna þess að þessir sjóðir standa það vel sumir hverjir að hægt er að gera það. Ríkisstj. eða ríkissjóður er ekki að taka á sig einnar krónu fórn í þessu sambandi. Þetta er reist á gömlum merg. Þessi ríkisstj. hefur ekkert gert til þess að styrkja atvinnulífið og atvinnureksturinn í landinu, og það veit hv. flm. þessarar makalausu tillögu. Flm. segir í grg., að örfáir þm. úr Alþb. hafi lýst andstöðu við frv. Á þessu stigi er ekki kunnugt um afstöðu flestra Alþb.-manna né þm. Sjálfstfl. Til þess að vera kunnugur afstöðu þm. þarf að leggja frv. fyrir Alþingi Íslendinga, en ekki fyrir „Alþingi götunnar“. Það var byrjað á því með nýstárlegum hætti eins og fleira að flytja frv. í Alþýðublaðinu í vetur, síðan er það flutt í ríkisstj., að vísu með nokkrum breytingum. Hæstv. menntmrh. kemur svo í ræðustól. Hann sagði eina setningu sem er mjög góð, og hún er táknræn fyrir samstarfið í þessari ríkisstj. Vilmundur Gylfason greip fram í fyrir ráðh. og ráðh. sagði afskaplega sakleysislega og hreinskilnislega: Ég skil ekki þm. - Það er einmitt það sem hefur skeð frá því að ríkisstj. þessi var mynduð, að þeir hafa aldrei skilið hverjir aðra, á þessum tæpu 6 mánuðum sem eru liðnir. Þetta var satt og rétt hjá hæstv. samgrh., Ragnari Arnalds, að hann skildi ekki Vilmund og Vilmundur skilur ekki Ragnar. Svona hefur það verið og svona mun það verða. En hann sagði annað, sami hæstv. ráðh. Hann sagði að þessi ríkisstj. hefði unnið alveg sérstætt afrek að koma verðbólgunni niður úr 52% í 24%, minnir mig að hann hafi sagt. En er nú ekki ráðh. að velta á undan sér 2000 millj. greiðslubyrði hjá Pósti og síma, sem heyrir undir þennan hæstv. ráðh.? Það er hægt að segja að það sé dregið úr verðbólgu á meðan verið er að velta svona hlössum á undan sér. Gleymdi hann ekki líka að ríkisstj. ætlaði við afgreiðslu fjárl. í byrjun þessa árs að lækka niðurgreiðslur á vöruverði um 2800 millj. kr.? Það er ekki farið að gera það enn þá. Því er líka velt á undan sér. Gleymdi hann ekki líka að við afgreiðslu fjárl. átti að hækka gjöld á lyf, sérfræðiþjónustu og göngudeildarstarfsemi, sem áttu að gefa ríkissjóði 940 millj. kr.? Því er einnig velt á undan sér. Af því að verið er að berjast við að koma verðbólgunni niður er öllu velt á undan sér. En ef þetta væri nú komið inn í dæmið, eins og það á að gera, hvernig stæði þá dæmið í dag? Þessi till. Vilmundar Gylfasonar er, þó að hún sé að flestu leyti fíflaleg, að einu leyti snjöll. Með þessu getum við fengið enn þá tveggja mánaða frest, og það er það, sem þeir, blessaðir drengirnir, hafa alltaf verið að gera frá því að þeir gengu í þetta stjórnarsamstarf. Þeir hafa alltaf verið að tala um stefnumörkun til langs tíma, ítarlega stefnumörkun og brjóta í blað í efnahagsmálum þjóðarinnar, en hafa svo alltaf gleypt ofan í sig allar fullyrðingar. En er ekki rangt að taka svona hart á Vilmundi Gylfasyni þegar ekki eru eftir nema 36 stundir til 1. mars? Benedikt Gröndal utanrrh. sagði, að vísu ekki hér á landi, heldur á Norðurlöndum, að kratarnir færu úr ríkisstj. 1. febr. 1. febr. er ekki enn þá runninn upp hjá krötunum, svo að það er von að blessaður drengurinn haldi að það sé nægur tími til að afgreiða þessa till. Hinir þurfa ekkert að furða sig á því þó að kratarnir sitji hinir rólegustu, því að 1. febr, er ekki kominn enn, hvað þá heldur 1. mars. Mér fannst nú vænt um að heyra það frá Alþb.-mönnum, að þeir viðurkenna að framkvæmdir í þessu landi séu nú í algeru lágmarki og telja þó - bragð er að þá barnið finnur - að það sé ekki hægt að halda áfram langtímum saman með sama hætti. En hins vegar telja kratarnir að það þurfi enn þá að draga saman seglin. Og nú langar mig til þess að minna kratana á það, að þótt þeir séu margir nýir hér á þingi eru þó hér enn þá tveir syndaselir sem voru á síðasta þingi, sem fluttu ótal hækkunartillögur við afgreiðslu fjárl. á síðasta kjörtímabili og greiddu atkv. með mörgum hækkunartill. kommanna á því sama kjörtímabili. Þar var ekki verið að skera hækkunartillögur við nögl í sambandi við framkvæmdir í þessu landi. Þær voru upp á marga milljarða, 1974, 1975 og 1976, hvað þá núna ef við umreiknuðum á verðlagi dagsins í dag. Þá voru þessir menn ekki að skera við nögl till. sínar. Þeir eru hér enn þá, hæstv. utanrrh. og formaður þingflokks Alþfl., -þeir syndaselir sem voru á Alþ. á síðasta kjörtímabili. En nú skal draga úr öllu, því að nú hafa þeir ábyrgð, að þeir segja. Þeir segja einnig: Nú ætlum við að gera meira. Við ætlum með þessu frv. - Ólafur Jóhannesson vill endilega eiga þennan króa, en á sennilega lítið í honum - að draga úr öllum eða flestum lögboðnum framlögum til framkvæmda og til félagslegrar uppbyggingar í landinu. - Þetta frv. gerir ráð fyrir því að binda ekki framlög eins og til jarðasjóðs, til Stofnlánadeildar landbúnaðarins, til Fiskveiðasjóðs, Byggingarsjóðs verkamanna, Lánasjóðs sveitarfélaga, Erfðafjársjóðs, Bjargráðasjóðs, jarðræktarframlaga, Atvinnuleysistryggingasjóðs, Hafnabótasjóðs, Iðnrekstrarsjóðs, Byggðasjóðs, - það er eitt af áhugamálum forsrh. að hann ætlar alveg gersamlega að gelda Byggðasjóðinn, nú er hann hættur að vera dreifbýlismaður, hann var það alveg fram á þennan tíma, - til Fiskræktarsjóðs, Framleiðnisjóðs landbúnaðar, auðvitað til uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir, - við sjáum nú hve gengur vel hjá framsóknarmönnum þessa dagana í þeim efnum, - til búfjárræktar og til Kirkjubyggingasjóðs, enda er Ólafur Jóhannesson hættur að vera kirkjumálaráðh., Steingrímur tekinn við, og til styrktarfjár og eftirlauna embættismanna, til styrktarfjár og eftirlauna ýmissa ekkna, - það er sennilega gert fyrir Alþfl., - til eftirlauna aldraðra í stéttarfélögunum, til Ferðamálasjóðs, Iðnlánasjóðs og Styrktarfélags vangefinna. Þar endaði upptalningin og þar hefur sennilega Alþfl. sett punkt. En á sama tíma og þetta gerist berjast kratarnir fyrir að fá einn sjóð lögfestan, fyrir öryrkja, með því að taka sérstakt brennivínsgjald til þess sjóðs. Hann er búinn að vera hér á dagskrá, og voru stjórnarflokkarnir klofnir í því máli. Annan daginn koma þeir saman og segja: Við skulum afnema öll lögbundin framlög, svo flytjum við aftur frv. um nýja sjóði.  Stjórnmálaflokkar taka sig saman og ætla að stjórna landinu, koma sér saman um efnahagsúrræði, koma sér saman um stefnu, að halda uppi fullri atvinnu og eðlilegum rekstri þjóðarbúsins. Það hefur verið með þeim hætti nú, að einn stjórnarflokkurinn auglýsir fund á Hótel Borg, og hann hefur verið auglýstur fyrir sennilega tugi þúsunda á þessa leið: Ágreiningurinn í ríkisstj. Fundur Alþfl. á Hótel Borg. - Þar var auðvitað rætt um ágreininginn í ríkisstj., hvað allt væri ómögulegt og samherjarnir, samstarfsflokkarnir, væru gersamlega óhæfir menn. Lengi var nú Framsókn slæm, en hefur batnað mikið síðustu dagana. Alþb. mátti ekki láta sitt eftir liggja og það hélt fund, ég held að Hótel Sögu. Þar sagði formaður Alþb. að illur andi væri yfir Ólafi. Og ekki mátti „maddaman“ missa af öllu saman, því að hún hélt líka fund, gamla Framsókn, og hún taldi, Framsókn gamla að Alþb.-ráðh. hefðu ekki einu sinni lesið frv. hans Ólafs. Þar fengu þeir nú einkunnina, þessir þrír frá Alþb. í ríkisstj., þeir hefðu ekki einu sinni lesið doðrantinn! Svavar Gestsson viðskrh. sagði að kratarnir væru í sandkassaleik hér fyrir jólin. Ég held að sandkassarnir séu orðnir þrír og þeir séu að leika sér a. m. k. þrír í hverjum sandkassa og hafi verið að gera undanfarna daga. Hvað á svo að þýða að flytja till. um að efna til þjóðaratkvgr. með undirbúningi sem tekur allt að því tvo mánuði? Svo á blessuð þjóðin að segja til um það, hvort hún samþykki þennan doðrant Ólafs eða ekki, sennilega stendur á atkvæðaseðlinum: já eða nei, það þurfi ekki neinu að breyta því að þetta sé hin helga bók. Og þegar 9 menn í ríkisstj. geta ekki vikum saman komið sér saman um þessi úrræði, væri þá ekki ráð að gera sér grein fyrir því, að 1. febr. er liðinn og 1. mars alveg í farvatninu, og ríkisstj. settist á rökstólana og reyndi að koma sér saman um stefnu, um stjórn efnahagsmála og um ráðstafanir til þess að draga úr verðbólgu og stuðla að framförum í þjóðarbúskapnum. Þetta frv. stuðlar ekki nema að litlu leyti að framförum í þjóðarbúskapnum. Þetta er frv. hins kolsvarta afturhalds að verulegu leyti, og það ber Vilmundur Gylfason fyrir brjóstinu, hann vill koma því hér á. Hins vegar er því ekki að leyna, að í þessu frv. eru margt gott. Það fer ekki fram hjá neinum. En þegar við lítum á það í heild verður frv, ekki til þess að renna styrkum stoðum undir atvinnureksturinn í landinu og tryggja atvinnu landsmanna eða hins vinnandi manns í landinu. Það eru fyrst og fremst samdráttaraðgerðir á öllum sviðum þjóðlífsins með því að gera engar breytingar á þessu frv. Það, sem þessir flokkar eiga að gera, er að koma fram á Alþ. og segja: Við ætlum að ná og halda áfram samstöðu og samstarfi um leiðir í efnahagsmálum og öðrum þeim málum, sem eru knýjandi nauðsyn. - Að öðrum kosti eiga þeir að lýsa yfir að þeir hafi gefist upp. Þá á ekki að leggja ágreininginn undir atkv. þjóðarinnar, heldur á þá að rjúfa þing og efna til nýrra kosninga, leggja undir dóm þjóðarinnar hvort þeir 60 menn, sem síðast voru kjörnir á þing, eigi þangað allir afturkvæmt. Með það í huga hverjir eigi afturkvæmt eftir þá frammistöðu, sem þessir flokkar hafa sýnt, þá efast ég ekki um að þjóðin hafnar forustuhlutverki þessara flokka á næstunni að fenginni þessari tæplega 6 mánaða reynslu, sem verður haldið upp á nú eftir tvo daga, þegar 1. mars rennur endanlega upp og Alþfl. gerir sér ljóst að er að honum komið og 1. febr. fyrir löngu liðinn.



Herra forseti. Það er oft þannig þegar stjórnmálamenn ræða alvarleg mál, þá einkum og sér í lagi efnahagsmál, sem ekki eru skemmtileg umr., að þær hafa í för með sér skemmtikrafta til að létta mönnum lífið. Mér finnst að hv. síðasti ræðumaður, sem flutti hér mál sitt, gegni slíku hlutverki í íslenskri pólitík nú orðið og hefur þá lítið lagst fyrir kappann. Við vitum að hæstv. forsrh. er góðgjarn maður og hefur m. a. sérstakt lag á því að leita til hæfileikamanna um störf í þágu ríkisstj., jafnvel ágætra manna úr öðrum flokkum, eins og blaðafulltrúans sem hæstv. forsrh. réð til ríkisstj. Ég vil því leggja það til eftir þá skemmtilegu ræðu sem ég heyrði hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni áðan, að ríkisstj. stofnaði til embættis skemmtikrafts ríkisstj. og réði hv. þm. til starfa við það embætti, því að óneitanlega væri skemmtilegt að ræða efnahagsmálin, ef ávallt væri hægt að gripa til slíks skemmtikrafts til þess að létta mönnum lífið inn á milli. Að öðru leyti ætla ég ekkert að tala um það, sem kom fram frá þeim hv. þm. stjórnarandstöðunnar sem komu hér upp áðan. Við vitum það þm., og hv. þm. Stefán Jónsson líka, að þeir sjálfstæðismenn hafa verið í pólitísku orlofi síðan kosningabaráttu lauk og hafa ekki lokið sinni orlofsferð enn. Þeir eru m. a., hv. sjálfstæðismenn, eftir því sem málgögn þeirra segja, að semja sér efnahagsstefnu allar götur til ársins 2000. Ekki veitir af, ekki er ráð nema í tíma sé tekið. Traustar heimildir skýra frá því, að sjálfstæðismenn séu komnir í þessu mikla verki sínu aftur til ársins 1974 og við skulum alls ekki tefja þá ágætu menn frá þeim þjóðhagslegu mikilvægu störfum fyrr en þeir a. m. k. verða komnir aftur til okkar tíma. Ég ætla því ekki að fara öllu lengra út í umr. um tillag það, sem þeir fluttu áðan, hv. skemmtikraftur ríkisstj. og hv. þm. Geir Hallgrímsson, formaður Sjálfstfl. Það, sem ég gjarnan vil hins vegar taka fram, er það, að vakin hefur verið athygli á því af hæstv. forseta að það sé til mikils mælst af hv, þm. Vilmundi Gylfasyni að greidd séu atkv. um beiðni hans um afbrigði. Hæstv. menntmrh. hefur sagt að þm. neiti að lúta þingsköpum, og hv. 1. þm. Austurl. hefur sagt að það sé ekki í samræmi við þingsköp að ganga til atkv. um afbrigði um mál sem ekki sé orðið þingmál. Ég vil vekja athygli hv. 1. þm. Austurl. á því, að þegar búið er formlega að útbýta máli á þingfundi er málið þar með orðið þingmál. Það eru einnig fjölmörg dæmi fyrir því að afbrigði hafi verið veitt um mál sem ekki hefur einu sinni verið útbýtt. T. d. þegar afbrigði hafa verið veitt varðandi afgreiðslu fjárl. og brtt., sem fluttar hafa verið, hefur hv. Alþ. veitt afbrigði um að þær megi koma fyrir þó svo þær hafi aðeins verið afhentar hæstv. forseta skriflega og ekki sé búið að útbýta till. Vissulega er það rétt, að þegar búíð er að - (Gripíð fram í.) Ósköp hlýtur hann, hæstv. forseti, að hafa gengið illa þessi þingflokksfundur sem boðaður var skyndilega hjá Alþb. rétt áðan. Þeir hv. Alþb.-menn virðast ómögulega getað setið kyrrir í sætum sínum þegjandi. Ég held að það væri ráð að þeir héldu áfram þingflokksfundi sínum og lykju þeim umr. sem þeir auðsjáanlega hafa verið að hefja uppi í Hlaðbúð rétt áðan. En það sem ég vildi gjarnan taka fram. -  Ég vil sem sé vekja athygli á því, að hér er ekki til mikils mælst, hæstv. forseti, sú ósk kemur oft fyrir þingið, hæði fyrir Sþ. og deildirnar að veitt séu afbrigði frá þingsköpum til þess að mál geti komið fyrir - mál af því tagi að þau eru jafnvel þýðingarminni en það mál sem hér um ræðir. Og það er ekki verið að neita að lúta þingsköpum, það er verið að fara þess á leit að þessi eðlilega beiðni, sem mörg fordæmi eru fyrir, sé afgreidd eins og þingsköp mæla fyrir um, þ. e. a. s. að alþm. gangi til atkv. um þessa beiðni og taki afstöðu til þess, hvort þeir vilja fallast á hana eða ekki. Það er hins vegar mjög eðlilegt að það fari fram nokkur efnisleg umr. um málið, vegna þess að í efnislegri umr. eru fólgnar röksemdirnar fyrir því að leyfa afbrigðin.

Eru afbrigðin undir þjóðaratkv. líka?

- Er algerlega útilokað, hæstv. forseti, að þeir Alþb.-menn geti haldið flokksfundi sína í eigin þingflokksherbergi og þurfi ekki að ástunda köll úr stólum sínum í þinginu. Ég hef sagt hv. þm. Stefáni Jónssyni áður, og ég skal endurtaka það við hann nú, ef hann man það ekki, að stólarnir, sem þarna eru, og þeir, sem þar sitja, eiga að þegja. Þeir, sem ætla að tala hér í þingsölum, fara upp í ræðustól.  Herra forseti. Það hefur komið fram, að auðvitað þarf að rökstyðja þá beiðni, sem hér hefur komið frá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni, með efnislegri röksemdafærslu, og þó svo það geti orðið til þess að umr. verði nokkuð langar utan dagskrár, þá styttir það að sama skapi umr. sem verða kann um þessa þáltill., ef Alþ. fellst á að taka hana til umr. með þeim hætti sem óskað hefur verið eftir. Ég ætla samt ekki að orðlengja mjög mikið um málið, þar sem ég ætla að taka tillit til þeirrar beiðni hæstv. forseta að hafa þessar umr. ekki ýkjalangar. Það er alveg ljóst að fyrstu ráðstafanir hæstv. ríkisstj., sem hún gerði í efnahagsmálum í sept. s. l., voru tímabundnar aðgerðir gegn verðbólgu, sem fólust fyrst og fremst í því að greiða niður vöruverð í vísitölu með álagningu skatta sem ekki voru í vísitölu. Engin ríkisstj. getur að sjálfsögðu lagt upp til þess að stjórna landinu í 4 ár á slíkum grundvelli, enda tók hæstv. ríkisstj. fram að þetta væru aðeins fyrstu aðgerðir, varanlegri aðgerðir mundu fylgja í kjölfarið. Eðlilegt hefði verið að þær varanlegu aðgerðir kæmu fram í kringum 1. des. Það var rétti tíminn fyrir þær varanlegu aðgerðir. Það gerðist hins vegar ekki, og við vitum allir hv. þm. hvers vegna. Við vitum hvers vegna ráðstafanirnar 1. des. voru því miður aðeins fólgnar í því að ná samkomulagi við verkalýðshreyfinguna um að breyta gerðum kjarasamningum um greiðslu verðhóta. Ég hef sagt það áður, að mér finnst það harla hart af mönnum, sem vilja kalla sig vinstri menn, að láta hafa sig til þess að ganga fyrir verkalýðshreyfinguna og krefja hana um að falla frá tilteknum réttindum til kaupgreiðslna sem henni ber, án þess að vera menn til þess að leggja jafnframt fyrir verkalýðshreyfinguna till. sínar um breytta efnahagsstefnu, um hvernig eigi að ná árangri með öðrum hætti en þeim að vinna hann ávallt á kostnað umsaminna launa verkafólks. Hafi verkalýðshreyfingin átt að rísa undir nafni 1. des., þá átti hún að krefjast þess af hæstv. ríkisstj. að hún legði slíkar till. fram jafnhliða því sem ríkisstj. óskaði eftir því við verkalýðshreyfinguna að hún félli frá kauphækkunum sem henni bar að réttum samningum. Við Alþfl.-menn vildum ekki að til þess þyrfti aftur að koma. Þess vegna lögðum við fram till. okkar um samræmda efnahagsstefnu þegar í desembermánuði, svo að hæstv. ríkisstj. fengi nægan tíma til þess að ræða slík mál og taka afstöðu til þeirra. Hæstv. forsrh. tók undir þetta sjónarmið í umr. á Alþ. við afgreiðslu fjárl. í desembermánuði og lýsti því yfir, að hann mundi beita sér fyrir því, að vinna að gerð samræmdra efnahagstillagna á vegum ríkisstj. hæfist þegar að jólafríi loknu, og við það stóð hæstv. forsrh. En það var gersamlega ómögulegt að fá ákveðna aðila, sem það verk áttu að vinna með öðrum stjórnarflokkum, til að taka afstöðu til eða frá um ákveðin mál. Eftir heils mánaðar starf í ráðherranefndinni voru sumir þar hvorki hráir né soðnir og eru það ekki enn. Þess vegna neyddist hæstv. forsrh. til þess að leggja sjálfur fram frv. það sem hann hafði falið ráðherranefndinni að semja, en ráðherranefndin hafði heykst á vegna þess að ákveðnir aðilar þar voru hvorki hráir né soðnir og hafa hvorki hráir né soðnir verið allt frá því að núv. ríkisstj. var mynduð. Og allt frá því að hæstv. forsrh. lagði till. sínar fram hefur þessi sami hráskinnaleikur haldið áfram. Frv. var mótmælt af einum stjórnarflokknum. Það er liðinn hálfur mánuður síðan þau mótmæli komu fram, en ekki ein einasta brtt., ekki ein einasta hugmynd, ekki ein einasta ný hugsun, ekki ein einasta brtt. eða breytingabeiðni hefur komið frá þeim flokki sem mótmælti frv. allan þann tíma. Hann hefur ekkert annað gert en að segja: Nei, nei, nei, við viljum ekki þetta. Við viljum ekki hafa þetta svona. Við viljum ekki að þetta sé þarna. Við viljum ekki að þessi grein orðist svona. En ekki kom ein einasta heil hugsun frá mönnunum sjálfum. Og hvað skal segja um slíkt framferði eftir að hafa setið við samningaborð innan og utan ríkisstj. allt frá því að kosningum lauk? Hvenær haldið þið að þeir menn, sem ekki verða soðnir á 8 mánuðum, verði fullsoðnir, þegar ekki er einu sinni komin upp á þeim suðan enn? Hvers vegna viljum við Alþfl.-menn og hvers vegna vilja framsóknarmenn - ég tala ekki fyrir þeirra hönd, en ég þykist vita hug þeirra - að efnahagsstefna sé mótuð í upphafi ársins 1979? Af augljósum orsökum. Viðbrögð eins stjórnarflokksins hafa nú orðið til þess að sá ákveðni, en tímabundni átangur í baráttu gegn verðbólgu, sem náðist fyrst með aðgerðunum 1. sept. og síðan með aðgerðunum 1. des., er að tapast. Það, að Alþb. skuli ekki enn þá vera tilbúið að taka afstöðu, ekki enn þá hafa komið með neinar brtt. af einu eða neinu tagi, heldur lagt alla áherslu á að tefja, standa í vegi og hafast ekki að, þýðir að frá og með 1. mars - eftir 36 klukkustundir - er auðséð að við höfum tapað í slagnum við verðbólguna a. m. k. 4 prósentustigum. Sú ákvörðun þessara háu herra að geta ekki enn þá sagt hug sinn, að enn þá skuli ekki vera komin upp á þeim suðan eftir 8 mánuði, þýðir að í stað þess að við hefðum getað gert okkur vonir um að ná verðbólgu niður undir 30% í árslok, getum við nú ekki gert okkur vonir um að ná henni lengra niður með sömu ráðstöfunum en í 32–33%. Það breytir engu um kaupmátt tekna launafólks. Hann verður sá sami eftir sem áður. Þessi andstaða Alþb. breytir engu um kaupmáttarstigið, en hún hefur orðið til þess að við höfum tapað 4% í baráttunni við verðbólguna. Við Alþfl.-menn viljum leiða í ljós, hverjir bera ábyrgð á þessu. Við viljum að fram komi að við erum reiðubúnir og höfum verið reiðubúnir síðan í desember að afgreiða samfellt frv. um alhliða aðgerðir í efnahagsmálum til að koma í veg fyrir að Ísland - og þ. á m. íslenskir launþegar-farist í því verðbólguflóði sem ella er fyrirsjáanlegt. Við erum reiðubúnir til þess, þó svo við gerum okkur það fyllilega ljóst og höfum aldrei neitað því, að slíkur árangur næst ekki nema með því að leggja talsverðar byrðar á þjóðina - þá erum við reiðubúnir til þess að leita umsagnar þeirra aðila sem hafa kosið okkur á Alþ. til þess að fara með umboð sitt varðandi stjórn þjóðarskútunnar, leita til þjóðarinnar sjálfrar. Við erum reiðubúnir til að standa að því að láta þjóðina dæma um þau mál sem við erum að berjast fyrir á Alþ. Hv. þm. Matthías Bjarnason má kalla íslensku þjóðina „Alþingi götunnar“ ef hann vill, en það er þó þetta „Alþingi götunnar“ sem hefur kosið Matthías Bjarnason til að sitja í þessum stól. Hann talaði ekki um „Alþingi götunnar“ þegar hann ávarpaði kjósendur sína vestur á fjörðum á s. l. vori og bað þá um að senda sig á þing aftur. Við Alþfl.-menn erum reiðubúnir til að leggja frv. hæstv. forsrh., sem við höfum lýst yfir að við séum sammála, undir dóm þjóðarinnar og hlíta honum.  En ég vil að lokum, og læt þá máli mínu lokið, hæstv. forseti, til þess að halda ekki uppi of löngu málþófi áður en málið gengur til efnislegrar afgreiðslu, taka það fram, að manni finnst svolítið skrýtið að menn skuli láta hafa sig til þess að koma saman, eins og miðstjórn Alþýðusambands Íslands gerði 13. febr. s. l., daginn eftir að hæstv. forsrh. flutti till. sínar í ríkisstj., og gefa þar samhljóða ályktun um efnislega afstöðu miðstjórnar Alþýðusambands Íslands til tillagna formanns vísitölunefndar, sem hæstv. forsrh. Ólafur Jóhannesson tók síðan inn í frv. sitt, og kalla svo sömu miðstjórn saman til fundar 24 klukkustundum síðar og krefjast þess að afstöðunni, sem tekin var 24 stundum áður, verði breytt. Ég er með fyrir framan mig samþykkt miðstjórnar Alþýðusambands Íslands, sem gerð var 13. febr. s. l., þar sem fjallað var um till. formanns vísitölunefndar. Þessi samþykkt var gerð shlj. Þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta, í sambandi við nýjan grunn kaupgreiðsluvísitölu: „Við undangengna samninga hefur tíðkast að setja grunnviðmiðun verðbóta í 100 við upphaf samningstíma. Ákvæði af þessu tagi er því eðlilegt við gerð kjarasamninga. Í dag er ekki um að ræða samningsgerð með grunnkaupshækkunum eða hliðstæðum breytingum, og breyting af þessu tagi miðað við s. l. nóv. 1978 leiðir til 0.5% minni verðhóta 1. mars en ella væri."` Þá segir m. a. um till. formanns vísitölunefndar um meðferð skatta: „Val á skattheimtuformi og verðlækkunaraðgerðum ætti ekki að mótast af vísitölutilliti, heldur almennum afleiðingum þeirra. Í nefndinni höfum við [þ. e. a. s. fulltrúar Alþýðusambands Íslands] sett fram till. um að allir skattar verði teknir inn í tillögur um verðbótaútreikning. Fái það sjónarmið okkar ekki framgang er rétt að kanna hvort mögulegt sé að ná hliðstæðum árangri með þeim hætti að taka breytingar allra skatta og niðurgreiðslna út við vísitöluútreikning.“ - Það er kostur n. 2 hjá miðstjórn Alþýðusambands Íslands. Síðan er bætt við: Við teljum hins vegar að ekki sé mögulegt að mæla með neinum till. í því efni fyrr en ítarleg umr. hefur farið fram milli aðila og stjórnvalda um hvernig tryggja megi að stjórnvöld noti ekki hið breytta kerfi til þess að rýra kaupmátt ráðstöfunartekna með breytingu á sköttum eða niðurgreiðslum, svo og með hvaða reglum megi hindra að hægt sé að fara fram hjá vísitölukerfinu með styrkveitingum til atvinnurekenda“. Orðrétt las ég upp úr samþykkt miðstjórnar Alþýðusambands Íslands frá 13. febr. s. l., þar sem miðstjórnin segir: Kostur nr. 1 að taka alla skatta inn í vísitöluna. Kostur nr. 2 að taka alla skatta og niðurgreiðslur út, en þá viljum við bara fá að semja við ríkisstj., ef það verður gert, um að tækifærið verði ekki notað til þess að fella niðurgreiðslurnar út eða hækka skatta. Um viðskiptakjaravísitöluna sagði miðstjórn Alþýðusambands Íslands í þessari samþykkt sinni: „Ákvæðin um viðskiptakjaraviðmiðun virðast framkvæmanleg og möguleiki getur verið að taka tillit til breyttra viðskiptakjara við útreikning verðbóta. Sé viðskiptakjaraviðmiðun tekin upp verður að semja um viðmiðunartíma og nánara fyrirkomulag.“ Enginn, sem les þessar samþykktir, er í vafa um að þegar þessar samþykktir voru gerðar var miðstjórn Alþýðusambandsins að búa sig undir að semja við ríkisvaldið um einmitt þessar breytingar og tekur m. a. s. fram, að sumar þeirra séu bæði framkvæmanlegar og mögulegar og aðrar séu annar besti kosturinn að áliti verkalýðshreyfingarinnar. 24 klukkutímum síðar, þegar þingflokkur Alþb. hefur haldið fund sinn um till. forsrh., er miðstjórn Alþýðusambandsins aftur kölluð saman til að ræða sama mál. Þar er þess fyrst krafist, að þessari samþykkt sé svo rækilega breytt, að verkalýðshreyfingin kalli fulltrúa sína í vísitölunefnd út til þess að mótmæla sömu atriðum og 24 tímum áður var tekin sú afstaða til sem ég lýsti hér. Hvort sem sú hugmynd hefur fæðst í þessu húsi eða utan þess, að krefjast þess að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar í vísitölunefndinni yrðu kallaðir út, þá varð hún ekki ofan á. En ég tel það talsvert alvarlegt, þegar t. d. hluti miðstjórnar Alþýðusambands Íslands hefur byggt afstöðu sína á þessari samþykkt, sem gerð var 13. febr. í miðstjórn ASÍ, og vísað til hennar, að þá skuli miðstjórn Alþýðusambandsins og starfslið Alþýðusambandsins ekki sjá sóma sinn í að hirta samþykktina. Og að lokum, hæstv. forseti. Hvað er á ferðum þegar menn láta hafa sig út í eftirfarandi - menn sem eru drengir góðir og réttsýnir? Þegar miðstjórn Alþýðusambands Íslands kom saman í gær til þess að fjalla um umsögn forsrh., þá myndast í þessum samtökum 40 þús. launþega á Íslandi meiri hluti og minni hluti, - mikill meiri hluti. og lítill minni hluti, að vísu. Að lokinni afgreiðslu málsins óskaði minni hlutinn eftir tvennu: Í fyrsta lagi að það kæmi fram í fréttinni frá Alþýðusambandinu, að það hefði verið um að ræða í miðstjórn Alþýðusambandsins skýran meiri hluta og minni hluta, hluti miðstjórnarmanna, fulltrúar stórra verkalýðsfélaga, hefði ekki greitt atkv. með umsögn meiri hlutans. Þessu neitaði forseti Alþýðusambands Íslands. Hann, sem er í oddi þessara voldugu samtaka, neitar þeirri sjálfsögðu beiðni minni hluta fulltrúa í miðstjórn ASÍ að fram fái að koma í frétt miðstjórnarinnar að það sé til minni hluti í samtökunum. Þá óskaði minni hlutinn eftir því, sem lét gera sérstaka bókun um afstöðu sína, að Alþýðusambandið birti bókun minni hluta um afstöðu hans um leið og Alþýðusambandið hirti samþykkt um afstöðu meiri hlutans. Einnig þeirri ósk var neitað. Minni hluti miðstjórnar Alþýðusambands Íslands fékk ekki að njóta þeirra mannréttinda: í fyrsta lagi að hann væri til og í öðru lagi að hann fengi að koma sjónarmiðum sínum á framfæri með sama hætti og meiri hlutinn. Minni hlutanum var tjáð það, þegar hann óskaði eftir því að bókun hans yrði send út, að því miður væri það ekki hægt því að búið væri að senda samþykkt meiri hlutans út. Ég verð að segja eins og er, og byrja þá fyrst á því, að ég hef ávallt borið, og ber enn mjög mikla virðingu fyrir forustumönnum Alþýðusambands Íslands - mönnum eins og Snorra Jónssyni og hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni. En þarna tel ég að þeim hafi orðið á mjög alvarleg mistök, því að hvernig geta forsvarsmenn í samtökum 40 þús. launþega, sem lenda í meiri hluta í stjórn samtakanna, neitað þeim, sem í minni hluta eru, um þau sjálfsögðu mannréttindi að fá þess í fyrsta lagi getið að minni hlutinn sé til og í öðru lagi að minni hlutinn njóti þess jafnréttis á við meiri hlutann að fá bókun sína og skoðanir sínar birtar samtímis skoðunum meiri hlutans? Ég veit ósköp vel að þau ríki eru til þar sem meiri hluti - ja, ég veit ekki einu sinni hvort um meiri hluta er að ræða - alla vega geta ráðandi öfl þar lýst því yfir að enginn minni hluti sé til og væri minni hluti til hefði hann enga skoðun. Ég veit að í sumum ríkjum eru forustumenn kosnir með 99.98% atkv. Í þeim ríkjum er þó látið í það skína að 0.02% minni hluti sé til. En ég hefði aldrei trúað því á Alþýðusamband Íslands og þá ágætu, traustu og farsælu menn, sem þar fara með stjórn, að þeir létu slíkt og þvílíkt henda sig að neita minni hluta stjórnarmanna Alþýðusambands Íslands um það í fyrsta lagi að láta þess getið í frétt Alþýðusambandsins, að sá minni hluti hefði verið til, og í öðru lagi um þau sjálfsögðu jafnréttissjónarmið, að minni hluti fengi að kynna álit sitt samfara því sem álit meiri hluta er kynnt. Þetta eru alvarleg mistök, sem jafnfélagsreyndir menn og drenglyndir og forustumenn Alþýðusambands Íslands eiga alls ekki að láta henda sig og mundu ekki láta henda sig nema vegna þess að þeir hafa orðið fyrir utanaðkomandi þrýstingi, sem e. t. v. á rætur að rekja ekki ýkjalangt frá þeim ræðustól sem ég nú stend í.



Herra forseti. Ég held að ekki þurfi að kvarta yfir því að suðan sé ekki komin upp í stjórnarflokkunum. Ég held að síðasta ræða hafi ekki leynt því. Auðvitað er öllum ljóst að þar sýður og kraumar á öllum vígstöðvum, enda er sú ástæðan til þess að þessi till. er borin fram. Þessi till. er borin fram um það, að frv., sem ríkisstj. hefur ekki vegna sundrungar treyst sér til að leggja fyrir Alþ., verði í staðinn lagt fyrir þjóðina. Ég held að það sé ekki ofmælt hjá hæstv. forsrh. að þessi till. - og óskir um málsmeðferð - sé ærið nýstárleg og mjög frumleg, eins og hæstv. ráðh. komst að orði. Í till. er m. a. getið um það frv. sem forsrh. hafi kynnt ríkisstj. mánudaginn 12. febr. Ég held að þetta sé nokkuð óvenjulegt. Venja er að láta sér nægja dagsetninguna, en kannske sé verið að minna á, með því að nefna mánudaginn sérstaklega, orðtakið um að mánudagur sé til mæðu, því að vissulega hefur stjórnin haft í mörgu að mæðast að undanförnu og virðist ekkert lát á því eftir þessum umr. að dæma. Það er ekki ástæða til á þessu stigi að fara ítarlega út í efni þessa máls. Ég geri ráð fyrir að till. komi á sínum tíma til efnislegrar umr. Ég vil þó aðeins taka fram í sambandi við hugmyndir um þjóðaratkvgr. að ég er almennt fylgjandi heimild um þjóðaratkvgr. um mikilvæg málefni. En því verða menn að gera sér grein fyrir, að til þess að þjóðaratkvgr. nái tilgangi sínum verður að leggja skýrar spurningar fyrir þjóðina. Þjóðaratkvgr. hafa sums staðar farið fram t. d. um kosningaraldur: vilja menn færa kosningaraldur niður í 18 ár? Það er einföld og skýr spurning: já eða nei. Slíka þjóðaratkvgr. gætum við haft hér. Áður fyrr hefur tvívegis verið spurt á Íslandi: Vilja menn áfengisbann eða ekki? Það væri t. d. líka vel hægt að leggja þá spurningu fyrir þjóðina, leggja fyrir hana tvo valkosti: Er þjóðin samþykk skattastefnu Alþfl. fyrir kosningar eða andstæðunni - er hún samþykk skattastefnu Alþfl. eftir kosningar? Þetta væri upplagt efni til þjóðaratkvgr. Það er hægt að svara því einfaldlega og skýrt: já eða nei. Að leggja hins vegar fyrir þjóðina frv. í 62 greinum, sem ásamt aths. og skýringum er fjölritaðar eða vélritaðar 60 síður, er fráleit málsmeðferð og stangast gersamlega á við þá grundvallarhugsun sem liggur að baki þjóðaratkvgr. Ef ætti að leggja fyrir þjóðaratkvæði efnahagsmálin almennt er líka alveg fráleitt, eins og hv. þm. leggur til, að þetta frv. sé lagt fyrir þjóðina, þar sem ekkert er minnst á skattana. Ég hefði haldið að eitt af hinum stóru málum í sambandi við efnahagsmálin væru einmitt skattamálin. E. t. v. væri hugsanlegt að forma einhverjar einfaldar spurningar, sem væri hægt að leggja fyrir þjóðina, þannig: Vill þjóðin viðhalda eða vill hún afnema þá skatta sem núv. stjórnarflokkar hafa á lagt? - En fráleitt er að telja að það sé mál fyrir þjóðaratkvgr. að leggja fram frv. eins og þetta, þar sem m. a. er ekki minnst á sum stærstu málin, eins og t. d. skattamálin, ekki heldur er komið inn á það mikla vandamál hvort eigi og hvernig að takmarka þorskveiðar á næstunni, þar sem fyrir liggja till. sérfræðinga um 250 þús. tonna hámark og till. hæstv. forsrh. um 300 þús. og margir aðrir hafa aðrar till. Ofan á þetta bætist að frv. hæstv, forsrh., sem menn hafa ekki enn þá treyst sér til þess að leggja fyrir Alþ., virðist vera svo flókið og torskilið að sögn hæstv. forsrh. sjálfs, að samráðh. hans sumir hafa ekki skilið það eða misskilið sumt. En slíkt frv. þess eðlis, að æskilegt væri að leggja það fyrir þjóðaratkvgr., þar sem hver hv. kjósandi yrði væntanlega fyrst að pæla í gegnum þessar 60 vélrituðu síður og væntanlega að þeim lestri loknum óska eftir margvíslegum skýringum og svörum til viðbótar? Ég tek það fram, að ég er hlynntur hugsuninni um þjóðaratkvgr. En menn verða að gera sér ljóst að það verða að vera skýrar spurningar, sem eru lagðar fyrir kjósendur, sem tiltölulega einfalt og augljóst er að svara með jái eða neii. Ég skal, herra forseti, verða við óskum um að lengja ekki þessar umr. En með hliðsjón af því, hvernig þetta mál er allt saman til komið, það er komið til vegna ágreinings innan ríkisstj., sem hv. flm. þessarar till. vill þess vegna skjóta til þjóðarinnar, þá vil ég leggja til að till. Vilmundar Gylfasonar sé vísað til ríkisstj., og ég vænti þess, að hæstv. forseti muni bera upp þá till. á því stigi máls sem honum þykir henta.



Nú verður gengið til atkv. um hvort taka skuli á dagskrá þáltill. á þskj. 384, um þjóðaratkvæðagreiðslu um efnahagsfrv. forsrh. Ég ber þetta upp samkv. ákvæði 43. gr. þingskapa, þar sem segir: „Mál, sem eigi er á dagskrá, verður því aðeins tekið fyrir, að til þess fáist samþykki 3/4 þeirra, sem á fundi eru“.



Herra forseti. Ég tel að vísu tillögugerð þessa alveg fráleita, en það kynni þó að vera að við frekari umr. um hana tækist stjórnarliðum að verða sér til enn frekari skammar, og með vísun til þess og þeirrar ríku venju að veita afbrigði yfirleitt segi ég já.



Herra forseti. Ég tel þessa till. ótímabæra og of seint fram komna, ef svo mætti segja. Það er ekki fræðilegur möguleiki til þess að mínum dómi að afgreiða hana sjálfa og svo aðgerðir samkv. seinni mgr. till. fyrir 1. mars, þ. e. á tæpum 31 klukkutíma. Þá tel ég fyrri hlutann raunar óframkvæmanlegan, eins og hér hefur verið sýnt fram á m. a. fyrir mjög skömmu. Ég sé því ekki að neina nauður reki til þess að afgreiða þessa till. með hraði. Hins vegar tel ég að hæstv. forsetar hafi um alllanga hríð, ekki aðeins á þessu þingi, heldur á allmörgum þingum, sýnt okkur þm. mjög mikið og ég vil nú segja stundum helst til mikið umburðarlyndi og t. d. leyft helst til miklar umr. utan dagskrár og þá af helst til litlum tilefnum stundum. Um þetta má auðvitað deila. Og því verður ekki breytt hér og nú á þessari stundu. Það er e. t. v. athugunarefni í betra tómi. - Að skjóta þessari till. nú fram fyrir önnur þingmál, þótt allir sjái að slíkt hafi ekki praktíska þýðingu, sbr. dagsetningar og klukkustundir, er hins vegar fyllilega í hátt við það feiknalega mikla umburðarlyndi sem hæstv. forsetar hafa sýnt okkur hv. þm., og þess vegna segi ég já.

Bragi Sigurjónsson Hæstv. forseti. Ég tel að mál eins og hér er hreyft eigi ekki erindi til þjóðaratkvgr. Hins vegar sé ég ekkert á móti því að taka málið á dagskrá, og því segi ég já.



Herra forseti. Þessi annars fáránlega till. lýsir ljósar en flest annað því stjórnleysi og þeirri upplausn, sem ríkir í stjórnarherbúðunum, og reyndar uppgjöf ríkisstj. og ríkisstjórnarflokkanna á því að leysa hin stærstu mál sem alla þjóðina varða. Ég tel sjálfsagt að þjóðin fái enn gleggri mynd af þessu ástandi með því að þessi till. fái frekari umr. hér á þingi, og þess vegna segi ég já.



Ég er sammála hv. þm. Braga Sigurjónssyni um að þetta mál eigi ekki erindi til þjóðarinnar í þeim búningi sem það er borið fram hér. Ég sé enga ástæðu til að veita slíku skrípamáli sérstakan forgang og segi nei.



53 hv. alþm. hafa tekið þátt í atkvgr. og þar sem ekki hafa nema 35 sagt já og viljað leyfa afbrigðin hefur þessi atkvgr. farið á þá leið að afbrigði hafa ekki verið leyfð, þar sem skýrt er að til þeirra þarf samþykki 3/4 þeirra sem á fundi eru. Afbrigði hafa þar með ekki verið leyfð. - Þessi till. til þál. verður þá að sjálfsögðu á dagskrá næsta fundar Sþ.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér kominn upp nýr flötur á þessu máli frá því að ég bað um orðið áðan. Það liggur fyrir hver er afstaða hv. Alþ. til þessarar till., sem hér var flutt, og þess vegna ástæðulítið að eyða löngu máli í umr. um hana. Það eru þó nokkur atriði, sem komið hafa fram í umr., sem nauðsynlegt er að drepa frekar á. Það, sem mér finnst einna athyglisverðast við þessar umr. sem farið hafa fram í dag af hálfu hv. þm. Alþfl., er sú ofurtrú - ég vil nefna það trú - sem þeir hafa á frv. hæstv. forsrh. Það er ekki einasta að þetta frv. eigi að leysa úr tiltölulega einföldum efnahagslegum vandamálum, heldur líka að þetta frv., ef að lögum yrði, á að stöðva nánast að segja náttúrulögmálin í veigamiklum atriðum. Hv. þm. Vilmundur Gylfason notaði það sem rök fyrir nauðsyn þess að flýta afgreiðslu málsins, að olíuverðshækkanir væru að skella yfir. Þetta hlýtur að þýða það, að hann telji að samþykkt frv. hæstv. forsrh. í þeirri mynd, sem það er nú, muni koma í veg fyrir að olíuverðshækkanir skelli yfir í þessu landi. Hv. þm. Vilmundur Gylfason nefndi ástand fiskstofnanna sem alveg sérstök rök fyrir nauðsyn þess að samþykkja þetta frv. hið bráðasta. Í frv. hæstv. forsrh. er hvorki minnst á fiskstofnana né heldur olíuhækkanirnar eins og þær núna blasa við. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson notaði þau orð áðan: Ef frv. forsrh. verður ekki samþ., þá - sagði hann í framsöguhætti - ferst Ísland, árangurinn tapast. Ég hef ekki áður rekið mig á það, að forustumenn í stjórnmálaflokki hafi tekið jafnafdráttarlausa trú á nokkurn pappír og hv. þm. Alþfl. virðast hafa tekið á frv. hæstv. forsrh. Síðan notuðu hv. þm. Alþfl. það sem rök fyrir máli sínu, að hér á Alþ. væri pólitískur minni hluti að beita kúgun og ofbeldi til þess að koma í veg fyrir að tiltekinn meiri hluti, á Alþ. fengi sitt mál fram. Þeim Alþfl.-mönnum, sem eftir eru í salnum eftir úrslit síðustu atkvgr., vil ég hins vegar segja það, að þeim er að sjálfsögðu velkomið, ef þeir telja það rétt, og það er þeim raunar skylt, ef þeir telja það rétt, að leggja þetta frv. fram og afgreiða það hér á Alþ., ef þeir telja það þá sáluhjálp í íslenskum efnahagsmálum sem þeir vilja vera láta. Í ræðu hv. formanns þingflokks Alþfl. var veist mjög harkalega að forustumönnum íslensku verkalýðshreyfingarinnar. Það er ekkert nýtt að af hálfu Alþfl. beri á kala í garð verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi. Við höfum reynslu frá viðreisnarárunum, þegar Alþfl. var í ríkisstj. með íhaldinu, hvernig þá var komið fram við verkalýðshreyfinguna. Hins vegar hefur tekist á síðustu árum innan alþýðusamtakanna mjög gott samstarf meðal forustumanna úr Alþfl. og Alþb. og fleiri stjórnmálaafla. Það virðist nú vera ætlun þessara forvígismanna Alþfl. að spilla fyrir þessu samstarfi í stað þess að það ætti auðvitað að vera höfuðskylda Alþfl. við þær aðstæður, sem nú er við að etja í íslensku þjóðlífi, að reyna að tryggja að þessir flokkar, sem nefndir hafa verið verkalýðsflokkar, hvað sem um þá nafngift má nú segja, standi saman. Það er algjörlega horfið frá því virðist mér á málflutningi forustumanna Alþfl. hér á hv. Alþ. Í stað þess að reyna að stuðla að slíku hafði formaður þingflokks Alþfl. uppi heiftarlegar árásir og ósmekklegar getsakir í garð forustumanna Alþýðusambands Íslands hér áðan. Og forustugreinar Alþýðublaðsins undanfarna daga í garð forustumanna verkalýðshreyfingarinnar bera því vitni, hvaða viðhorf virðast ríkja, þegar til kastanna kemur, meðal forvígismanna og helstu valdamanna Alþfl. um þessar mundir. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Geir Hallgrímsson sagði áðan: það skylda stjórnarflokkanna að reyna að koma sér saman um texta að frv. sem þeir ætla að flytja. Auðvitað er það skylda stjórnarflokkanna að vinna þannig, en ekki að sá fræjum sundrungar í stjórnarsamstarfið eins og hv. þm. Alþfl. hafa gert hér. Sú almanakssýki Alþfl. sem hér hefur verið gerð nokkuð að umtalsefni, er ákaflega athyglisverð málfræðileg og pólitísk veila, sem full ástæða væri til að fjalla um í löngum og ítarlegum ræðum. Hv. þm. Geir Hallgrímsson vildi líta svo á að allir stjórnarflokkarnir væru haldnir nú orðið af þessari almanaksveiki. Ég vil bera þetta alveg af Alþb. Þó að þessi sýki kunni að vera smitandi hafa stjórnarflokkarnir ekki setið saman nema í 6 mánuði og Alþb. hefur ekki tekið þessa almanakssótt enn þá.  Ég tel ekki að ástæða sé til þess, úr því að svona fór um þá atkvgr. sem hér fór fram áðan, að ræða ítarlega á þessu stigi málsins um þessi málefni. Það kemur kannske að því, ef ríkisstj. kemur frá sér sameiginlegu frv., að menn fái að ræða að vild um þessi mál hér á hv. Alþ. Og ég endurtek það, sem ég sagði áðan: Það er skylda stjórnarflokkanna að reyna að stjórna landinu og reyna að koma sér saman um málin.



Herra forseti. Við höfum mildan og réttsýnan forseta, sérstaklega mildan, sem er greiðugur að lofa mönnum að koma með uppákomur úr ræðustólnum, hvort sem er rætt um úldna síld, skattframtöl, þjóðaratkvgr. eða hvað eina sem mönnum dettur í hug. Þetta er óvanaleg till., sem hér kom á borð okkar, nema þá sem inngangur að kosningabaráttu. Nú treysti ég því, að sú hafi ekki verið meining flm. Þrátt fyrir það taldi ég rétt að verða við kvabbi hans og greiddi þessum afbrigðum atkv. mitt. En það er ekki það sama og að ég ætli að fara að samþ. þetta þingmál. Ef við viljum halda áfram stjórnarsamstarfi, þá vinnum við ekki svona, þá verðum við að gefa ríkisstj. starfsfrið. Frv. forsrh. er í mótun, það er til meðferðar í ríkisstj., það er á viðkvæmu stigi, og ég vil undirstrika þau ummæli, sem hæstv. viðskrh. lét falla í ræðustól rétt áðan, að það er skylda stjórnarflokkanna að koma sér saman um frv. Það kann að vera að þeir bregðist þessari skyldu og við neyðumst til að skjóta efnahagsmálum undir dóm þjóðarinnar, en þá gerum við það ekki með þessu frv. eingöngu. Við gerum það í kosningum til Alþingis. Þá kemur í ljós hvaða úrræði menn hafa. Þá kemur í ljós hverjir vilja standa að raunhæfum aðgerðum og hverjir eru á móti þeim. Og þá kemur að sjálfsögðu í ljós, ef svo færi, að þeir, sem yrðu á móti því „prógrammi“, sem kynni að verða kosið um, yrðu skyldugir að taka að sér sameiginlega stjórnina á landinu. Hv. þm. Matthías Bjarnason talaði um að í þessu frv. væri kolsvart afturhald. Hann talaði um að það væri samdráttarfrv. Svipað orðalag hafa sumir hv. Alþb. menn misst út úr sér í umr. Ég vona að þrátt fyrir að þarna sé mikil nálgun, eins og þeir segja í menntmrn., þá muni hv. þm. Matthías Bjarnason og Lúðvík Jósepsson framvegis sem hingað til hvor er hvor, þó að stutt sé að verða á milli, og til þrautavara vil ég nefna það, að danskir heiðursmenn rugluðust á fótunum á sér og urðu að berja í þá til þess að vita hver ætti hvern.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, hafði orð á því áðan, að þeim Alþfl.-mönnum þætti ganga of hægt að fá upp suðuna hjá okkur í Alþb. Ég vil segja í tilefni af þessum orðum, að það er víst enginn vafi á því að suðan er búin að koma upp hjá Alþfl., ekki bara einu sinni og ekki bara tvisvar, heldur ærið oft á undanförnum mánuðum. Og ég held að eftir þær umr., sem hafa farið fram í dag, og þann málatilbúnað, sem hafður hefur verið uppi af a. m. k. nokkrum hluta hv. þm. Alþfl., sé farið að sjóða ærið mikið upp úr potti þeirra og jafnvel vafi á því hvort ýkjamikið sé eftir í honum. En það er kannske bættur skaðinn. Það er að sjálfsögðu sjaldgæfur atburður sem hefur gerst á þessum þingfundi í dag, þegar synjað er um að veita afbrigði um að taka mál á dagskrá. Ég hygg þó að flestir hv. þm. muni geta verið sammála um það, að svo sérstakur og óeðlilegur - leyfi ég mér að segja - málatilbúnaður var hér á ferð að það getur vart talist nema við hæfi að þessari beiðni hafi verið synjað. Sá hv. þm., sem hóf þessar umr. utan dagskrár í dag, hv. þm. Vilmundur Gylfason, hefur trúlega ekki valið daginn í dag fyrir neina tilviljun. Ástæðan er þó varla sú, að dagsetningin 1. mars sé svo mjög á næstunni. Það er nefnilega rétt að allir hv. þm. hafi það vel í huga, að í því margumtalaða frv. eða frv.-drögum hæstv. forsrh. er ekki kveðið á um að neinar mikilvægar efnahagslega ráðstafanir eigi að ganga í gildi sérstaklega 1. mars. Málið er því ekki á dagskrá þess vegna. Ég hygg hins vegar að hv. þm. Vilmundur Gylfason hafi kvatt sér hljóðs utan dagskrár í dag vegna þess að það var einmitt nú sem yfirlýsing eða umsögn miðstjórnar Alþýðusambands Íslands um þau frv.-drög, sem hér hefur verið fjallað um, var lögð fram, og það er að sjálfsögðu sú umsögn um frv. sem hefur valdið þessum óróleika hjá hv. þm. Það er nú svo, að enda þótt hv. þm. Vilmundur Gylfason og félagar hans vilji gera frv.-drögum hæstv. forsrh. svo hátt undir höfði sem hér hefur komið fram, þá er ærið mikill munur á málflutningi þeirra annars vegar og hins vegar málflutningi hæstv. forsrh. Hv. þm. Vilmundur Gylfason og Sighvatur Björgvinsson hafa sjálfsagt tekið eftir því eins og aðrir landsmenn, að í hvert sinn sem hæstv. forsrh. hefur rætt um þessi frv.-drög hefur hann - alltaf frá upphafi - tekið skýrt fram, að hann sé til viðtals og viðræðna um breyt. á frv. Þetta hefur hæstv. forsrh. undirstrikað við hvert einasta tækifæri alveg sérstaklega. Þm. Vilmundur Gylfason og Sighvatur Björgvinsson, sem hér hafa talað, hafa hins vegar lagt áherslu á að frv. beri að samþ. nákvæmlega óhreytt. Sú till., sem hv. 7. þm. Reykv., Vilmundur Gylfason, lagði fram í dag, gerir m. a. s. ráð fyrir að frv. verði í heild borið undir þjóðaratkvgr. Ég býst við að ærið margir hv. alþm. geti gjarnan hugsað sér, að hér séu mál oftar borin undir þjóðaratkvgr. en gert hefur verið, og ég er sjálfur í þeim hópi. En hugmynd um að bera undir þjóðaratkvgr. lagafrv. upp á 60 greinar, lagafrv. sem fjallar um fjöldamörg atriði, ekki kannske öll ýkjaskyld hvert öðru, og ætla kjósendum að segja til með jái eða neii, hygg ég að sé svo langsótt að ekki finnist dæmi um annað eins í nálægum löndum eða þeim þjóðfélögum sem okkur eru skyldust. Það eru að sjálfsögðu til stjórnvöld sem viðhafa á stundum þá aðferð að láta fara fram sýndarþjóðaratkvgr. um margbreytt og flókin mál. Slík stjórnvöld er helst að finna í þeim ríkjum þar sem lýðræði er af skornum skammti, þar sem einvaldsherrar, keisarar eða kóngar vilja auka dýrð sína með því að kalla þjóðina til sýndaratkvgr. um mál sem útilokað er að svara af nokkru viti með jái eða neii. Það mætti jafnvel halda að hv. 7. þm. Reykv. sjái orðið sjálfan sig í hlutverki einhvers þvílíks einvaldsherra hér í landinu. Það eina, sem getur verið eðlilegur gangur mála varðandi frv.-drög forsrh., er að sjálfsögðu, að þeir flokkar, sem aðild eiga að ríkisstj., haldi áfram að fjalla um frv. í framhaldi af þeim umsögnum sem um það hafa borist frá fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar og öðrum aðilum sem þar kynni að verða um að ræða. Það er vart nokkur vafi á að hæstv. forsrh. gangi til þeirra umr. með það í huga að óhjákvæmilegt sé að breyta frv. í ýmsum greinum, og að sjálfsögðu verður á það að reyna á þessum vettvangi, hvort þær breyt., sem kostur kann að vera á að fá fram, dugi til þess að stjórnarflokkarnir geti komist að sameiginlegri niðurstöðu. Ef það tekst ekki, þá er stjórnin að sjálfsögðu fallin. Það er opið fyrir hv. þm. Alþfl. hvenær sem er að leggja fram till. sínar í frv.-formi á Alþ. Kjósi þeir að gera það mun verða um þær fjallað og þær fá sína þinglegu meðferð. Enginn meinar þeim slíkt. Ef hv. þm. Alþfl. eru hins vegar þeirrar skoðunar, að óviðunandi sé að breyta hinum margumtöluðu frv.-drögum forsrh., þá er ekki gott í efni fyrir þá ríkisstj. þriggja flokka, sem hér situr, því ef við slíkri kröfu ætti að verða væri verið að ganga í berhögg við grundvallaryfirlýsingar stjórnarsamstarfsins um samráð við verkalýðshreyfinguna. Ég vil vænta þess, að sá tillöguflutningur um þjóðaratkvgr. um frv.-drögin óbreytt, sem við höfum orðið vitni að, hafi ekki stuðning Alþfl. alls. Ég hafði reyndar hugsað mér að spyrja sérstaklega hvort svo væri. Ég sé að það eru heldur fáir af forustumönnum Alþfl. hér í þingsalnum, en þó er ég ekki frá því að ég hafi séð formanni þingflokks Alþfl. bregða fyrir í hliðarherbergi. Vegna þess að formaður flokksins er ekki viðstaddur vil ég beina þeirri spurningu til hans og óska svara við henni, hvort till. hv. 7. þm. Reykv. um þjóðaratkvgr. sé borin fram eða sé studd af þingflokki Alþfl. í heild eða hvort lita beri á till. sem till. þess einstaka þm., sem hana flytur eingöngu. Ég óska eftir svörum við þessu. Ég ætla ekki að fara langt út í að ræða um efnisatriði þess máls sem hér er að baki, þ. e. a. s. um hugmyndirnar sem fram koma í frv.-drögum hæstv. forsrh. Það hefur þó verið tekinn af þessum drögum trúnaðarstimpillinn og með tilliti til þess vil ég leyfa mér að koma inn á örfá atriði að gefnu tilefni. Ég vil minna á að þau atriði í þessum frv.-drögum, sem Alþb. leggur allra mesta áherslu á að fá breytt og verkalýðshreyfingin á Íslandi leggur allra mesta áherslu á að fá breytt, lúta að vísitölugreiðslunum á laun verkafólks í þessu landi. Það ei öllum kunnugt að í frv.-drögunum, þessum frv.-drögum sem hv. 7. þm. Reykv. vill leggja undir þjóðaratkvgr. og fá þannig samþ., gerir sér vonir um það, þar er kveðið á um að kaupgjald megi ekki hækka, hvorki 1. júní, 1. sept. né 1. des., nema um 5% í krónutölu, hvað svo sem verðlagshækkunum í landinu líður. Þetta er að sjálfsögðu bein árás, ef af yrði, á kjarasamninga verkafólks í þessu landi og hvorki Alþb. né verkalýðsfélögin í landinu munu una slíkri ráðstöfun - ekki frekar nú en á síðasta ári. Og ég vil minna á það, að önnur atriði varðandi vísitöluna, þar sem fyrir liggur eindregin og afdráttarlaus andstaða þessara sömu aðila, bæði Alþb. og verkalýðshreyfingarinnar, lúta að því, að í frv.-drögunum er gert ráð fyrir að óbeinir skattar og niðurgreiðslur verði tekin út úr útreikningi kaupgjaldsvísitölunnar. Ég veit ekki hvort hv. þm. Alþfl., sem hér sitja nú, eru búnir að gleyma hvernig þessi mál stóðu fyrir réttu ári, í febr. 1978. Þá var flutt hér á Alþ. frv. þar sem kveðið var á um að óbeinir skattar og niðurgreiðslur skyldu tekin út úr vísitöluútreikningnum. Alþýðusamband Íslands andmælti þá mjög harðlega þessum áformum og voru flutt af þess hálfu þau rök í málinu, þá eins og nú, að væri þetta gert gæti ein ríkisstj. hvenær sem er hækkað söluskatt eða vörugjald og þar með vöruverðið í landinu eins og henni sýndist, en þær verðlagshækkanir, sem af því leiddi, kæmu í engu fram í kaupgjaldi. Þannig gæti líka ríkisstj., hver sem hún væri, viðhaft þá aðferð að skera t. d. niðurgreiðslur niður um helming eða kannske alveg á einum degi, þannig að allt vöruverð í landinu hækkaði sem því svaraði, en kaupgjaldið ætti að haldast óbreytt í krónutölu eftir sem áður. Menn skulu ekki halda að það séu nein gamanmál hér á ferðinni eða að Alþýðusamband Íslands hafi verið að mótmæla þessum ráðagerðum eingöngu vegna þess að forsrh. var í febr. 1978 formaður Sjálfstfl., en ekki einhver annar. Svo er ekki. En hv. þm. Alþfl., hv. 7. þm. Reykv. og félagar hans, eru máske búnir að gleyma hver það var sem beitti sér harðast í þessum ákvörðunum Alþýðusambandsins fyrir réttu ári og mótaði þá afstöðu sem þá var tekin. Skyldu þeir muna það? Ef ekki, þá ætla ég að leyfa mér að minna þá á það úr þessum ræðustól. Það var forseti Alþýðusambands Íslands, Björn Jónsson, sem reyndar var kjörinn á þing fyrir Alþfl. í síðustu kosningum og ætti hér sæti ef hann hefði heilsu til. Og ég held að þeir hefðu gott af því, hv. 7. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Vestf., að fletta upp á þeim orðum sem þá féllu af hálfu forseta Alþýðusambandsins. Hv. 4. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, hélt hér alllanga ræðu og við könnumst mörg svolítið við málflutning hans og kemur kannske þess vegna ekkert á óvart, en næsta furðulegt er þegar þessi hv. þm. kemur og segir að það að binda kaupið fast í krónutölu, burt séð frá því hvað verðlag kynni að hækka í landinu breyti engu um kaupmáttarstigið. Menn geta að sjálfsögðu verið þeirrar skoðunar og haft leyfi til að vera þeirrar skoðunar, að kaupgjaldið hjá verkafólki í þessu landi sé of hátt og þurfi að lækka það. Það er ekkert við því að segja. Það getur verið skoðun og hana er hægt að ræða. En þegar menn koma og halda því fram, að þó að það sé bundið í lög að krónutala kaups megi ekki hækka nema um 5% á þriggja mánaða fresti, hvað sem verðlagshækkunum í landinu líður, þá breyti það engu um kaupmáttarstigið, þá eru menn að fara með hreint rugl. Og það er kannske vegna þess hversu mjög sýður í potti þeirra Alþfl.-manna að slíkt'hendir hér á Alþ. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson heldur því fram í öðru orðinu, að það þurfi að leggja byrðar á þjóðina. Gott og vel. Sjálfsagt eru flestir sammála um að byrðar þurfi að leggja á einhvern hluta þegnanna í landinu. Það hefur löngum þurft. Spurningin er: Hverjir eiga að bera þessar byrðar? Og þó að ég hafi ekki hugsað mér að fara langt út í að ræða efni þeirra frv.-draga, sem hv. þm. Vilmundur Gylfason vill leggja undir þjóðaratkv., þá vil ég minna á að í þessu frv. er ekki bara gert ráð fyrir því að kaupið hjá lægst launaða fólkinu í landinu verði bundið við 5% hækkun hvað sem verðlagsþróuninni líður, heldur er í frv. á sama tíma gert ráð fyrir að það þak, sem verið hefur á vísitölugreiðslum, það þak sem skert hefur laun þeirra hæst launuðu í landinu þannig að þeir hafa aðeins fengið sömu krónutölu og aðrir, sem hafa miðlungslaun, en ekki sína fullu prósentu, - það þak verði afnumið, sem þýddi stórkostlega kjarabót fyrir þá hæst launuðu í þessu landi, eins og t. d. okkur sem sitjum á hinu háa Alþingi. Þetta vill hv. 7. þm. Reykv., Vilmundur Gylfason, og félagar hans kalla að leggja byrðar á þjóðina, væntanlega þá á þann hátt sem þeir telja réttlátan, og hafa svo mikið við að nauðsynlegt sé að gefa þjóðinni kost á að binda sig sjálfa í þessum efnum í þjóðaratkvgr. Ég geng út frá því, að þeir leggi þessa till. fram vegna þess að þeir geri ráð fyrir að hún muni njóta meirihlutastuðnings og verði samþ. Hv. 4. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, leyfði sér að fara með hinar grófustu falsanir varðandi afstöðu Alþýðusambands Íslands til vísitölumálanna. Það hefur legið fyrir frá upphafi og það liggur fyrir enn, að verkalýðshreyfingin á Íslandi er til viðtals um að tengja viðskiptakjörin með nokkrum hætti við vísitölugreiðslur. Hún lætur sig miklu skipta hvernig þetta verður gert, ef af yrði, og hún leggur höfuðáherslu á það, eins og Alþb., að þetta komi því aðeins til greina að kaupgjaldið fylgi viðskiptakjörum, alveg jafnt annars vegar þegar viðskiptakjörin fara versnandi og hins vegar þegar þau fara batnandi. En ýmsar þær till., sem fram hafa komið, - ég tek þó fram, að það er ekki í frv. hæstv. forsrh., - gerðu ráð fyrir að kaupið ætti aðeins að lækka þegar viðskiptakjörin versnuðu, en ekki að hækka með sama hætti sjálfkrafa þegar þau bötnuðu. Það er full von til þess, að samkomulagi sé hægt að ná um tengingu verðbótavísitölu við viðskiptakjör, ef ákvæði gilda jafnt á báða vegu. En þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson vill halda því fram, að Alþýðusamband Íslands hafi fyrr í þessum mánuði gert samþykkt, sem hægt sé að túlka svo að það hafi nánast fallist á að taka óbeina skatta og niðurgreiðslur út úr vísitölunni, þá er það alger fölsun, vegna þess að í þeirri samþykkt Alþýðusambandsins, sem hann las upp úr þessum ræðustól áðan, er aðeins sagt á þá leið, að Alþýðusambandið geti hugsað sér að þetta mál verði kannað, en geti þó alls ekki mælt með þessari leið, nema því aðeins að það fái fullgilda tryggingu fyrir því að vísitölugreiðslur á laun verði ekki lakari en áður. Og hver á sú trygging að vera? Menn geta gjarnan leitað að henni. Gerið þið svo vel! Hv. þm. Alþfl. geta leitað að henni bæði innanlands og utan, en það er heldur ólíklegt að þeir finni hana. Það væri fróðlegt að heyra um hugmyndir þeirra í þessum efnum, en þeir eru nú farnir úr salnum. Ég ætla ekki að svara málflutningi þessara hv. þm. lið fyrir lið. Til þess er ekki ástæða, en væri þó auðvelt verk. En ég vil aðeins að lokum segja það, að hv. þm. Alþfl. töluðu mikið um það á síðasta ári, sérstaklega fyrir kosningar, að þeir vildu koma hér á því sem þeir kölluðu kjarasáttmála, sem átti að vera samningur ríkisstj., hver sem hún væri, við verkalýðshreyfinguna í landinu. Þetta er sjálfsagt fallegt orð, og þeir notuðu það mikið. En þeir voru alltaf og hafa verið til þessa dags heldur fámálir þegar þeir hafa verið krafðir sagna um hvað ætti að felast í þessum kjarasáttmála. Má vera að það séu að þeirra dómi þau atriði sem okkur greinir nú hvað harðast á um, sem þeir vilja leiða í lög og að verkalýðshreyfingunni snúa, en við neitum að leiða í lög. Þau hafa verið rifjuð upp og það er ekki þörf á að tína þau hér öll til. Menn geta flett í blöðunum. Menn geta lesið m. a. samþykkt miðstjórnar Alþýðusambandsins frá fundinum í gær. En öll þessi fallegu orð um kjarasáttmála, um samráð við verkalýðshreyfinguna, eru æðifljót að breytast þegar í ljós kemur að þessir hv. þm. geta ekki snúið verkalýðshreyfingunni í landinu utan um sjálfan sig eins og skopparakringlu. Og þá koma upp aðrir orðaleppar, eins og hv. þm. Vilmundur Gylfason leyfði sér að nota áðan úr þessum ræðustól þegar hann kemst svo að orði að þetta samráð ríkisstj. við verkalýðshreyfinguna væri nú orðið að „pólitískum ógnunum“. Var það ekki hæstv. forsrh. sem óskaði eftir því að Alþýðusamband Íslands léti í ljós umsögn sína um þau margumræddu frv.-drög? Og er nokkur maður í vafa um að hæstv. forsrh. hafi átt von á því og hafi vitað það fyrir fram, að Alþýðusamband Íslands mundi hafa sínar aths. fram að færa og tilmæli um vissar breytingar á ýmsum greinum? Ég held varla. En í munni hv. 7. þm. Reykv. heita það pólitískar ógnanir þegar miðstjórn Alþýðusambandsins leyfir sér að bera fram óskir um breytingar á till. Hverjum er verið að ógna? Ja, það er best að aðrir svari því en ég. Það er gott að menn velti því fyrir sér. Það er að sjálfsögðu svo, að hvaða aðili sem er, einstaklingar og félagasamtök, hefur fyllsta rétt til að tjá sig um svo mikilvæg mál sem hér er um að ræða, láta í ljós þá skoðun að þessari eða hinni greininni í frv.-drögunum þurfi að breyta á þennan veginn eða hinn, eftir því sem skoðanir manna falla til. Í því felst að sjálfsögðu engin pólitísk ógnun. Það er hins vegar svo, að þegar ólíkir aðilar vinna saman kemur oft upp það ástand, að menn eru ekki fyllilega sammála. Slíku fylgja auðvitað deilur og í hverju tilviki verður á það að reyna, hvort menn að lokum ná samkomulagi eða ekki. Og ég vil segja að lokum., að ég hef þá trú, hvort sem hún á eftir að reynast rétt eða ekki, að hæstv. forsrh. hafi frá upphafi reiknað með að umsögn Alþýðusambandsins um þessi frv.-drög yrði ekkert mjög ólík því sem nú hefur reynst. Ég vil líka treysta því, meðan annað kemur ekki í ljós, að hæstv. forsrh. muni hér eftir sem hingað til í þessu stjórnarsamstarfi einsetja sér að hafa fyllsta samráð við verkalýðshreyfinguna í landinu og taka tillit til þeirra atriða sem hún leggur mesta áherslu á. Næstu dagar og vikur munu að sjálfsögðu leiða í ljós hvort mér verður að þessari minni trú eða ekki. Ef það bregst, ef þeir félagar, sem hér hafa staðið fyrir upphlaupi í dag, reynast standa nær hæstv. forsrh. þegar á reynir en verkalýðshreyfingin í landinu, þá verður það að koma í ljós. En þá tekur líka við í landinu annað stjórnarfar en það sem við höfum búið við undanfarið hálft ár.



Herra forseti. Það er gamall og góður siður á Íslandi að haldið sé upp á sprengidaginn. Ég sé ekkert á móti því að það sé líka gert á Alþ. Það veitir sannarlega ekki af að gera sér dagamun, þegar löng og ströng fasta fer í hönd. Við stöndum nú í þeirri einkennilegu stöðu, að verið er að fjalla um mál sem Alþ. hefur nýlega tekið ákvörðun um að ekki skuli vera á dagskrá þessa fundar. En vegna þess að málið er tímabundið sér hæstv. forseti sér þann kost vænstan að láta allt að einu ræða um málið utan dagskrár. Þykir mér það í sjálfu sér rétt ráðstöfun af hálfu hæstv. forseta. Það má vera að hv. Alþb.-menn telji þá, sem svo hugsa, hafa tekið snert af almanaksveikinni sem svo er kölluð og talin hrjá fyrst og fremst Alþfl.-menn. Nú eru tæpir 30 klukkutímar þangað til 1. mars rennur upp, og þessi till., sem við höfum verið að ræða um í dag, er tímabundin. Flm. þessarar till. hefur hlotið ámæli, að ég held frá öllum ræðumönnum hér í dag, fyrir að hafa sett fram fáránlega till. Afstaða mín er sú, að þessi till. kunni e. t. v. að vera að einhverju leyti um fáránlegt efni, en engu að síður er hún, þegar á allt er litið, eðlileg miðað við aðstæður og sálatástand það sem hlýtur að ríkja hjá Alþfl.-mönnum eftir allt það sem á undan hefur gengið í vetur, eftir að hver merkisdagurinn af öðrum hefur liðið án þess að staðið yrði við þau orð sem ætlað var að efna á tilteknum dögum. Þessi till., sem fjallar um þjóðaratkvgr., vekur einkennileg viðbrögð; hjá Alþb.-mönnum fyrst og fremst. Það eru þeir menn sem tala um nauðsyn þess að hafa samráð við alþýðusamtökin í landinu. En þá meina þeir ekki almenning,. þeir meina nokkra pólitíska forustumenn alþýðusamtakanna í landinu. Þeir vilja sem sé hafa miklu lengri tíma til að kokka málið, láta það liggja í pæklinum svo að unnt sé að ræða betur við þessa tiltekna forustumenn. Þeir vilja samráð við þessa forustumenn. Samráð við þjóðina sjálfa varðar þá engu. Þessi till., sem flm. hefur mjög hlotið ámæli fyrir, fjallar einmitt um samráð við þjóðina. Ástæðan til þess, að mér finnst þessi till. eðlileg og skiljanleg miðað við aðstæður, er sú, að þetta er till. þm. sem hefur gefist upp, sem hefur misst trú á þeim sem hann ætlaði að reyna að styðja. Það er ljóst að þetta er till. þm. sem hefur gefist upp gagnvart ríkisstj. sem hefur gefist upp líka. Þetta er yfirlýsing um að ríkisstj. landsins hafi gefist upp og nú verði almenningur að taka í taumana, og það er rétt. Eftir umr. í dag er deginum ljósara, að það getur ekkert verið rökrétt í stjórnmálum Íslands núna nema að almenningur kveði upp sinn dóm. Menn hafa mælt hér hraustlega. Formaður þingflokks Alþfl. sagði: Alþfl. er reiðubúinn til þess að láta þjóðina dæma. - Formaður þingflokks Alþb. sagði líka: 1. mars höfum við tapað. - Svo bætti hann við: 4%. En það er sama. Það er skoðun hans að það, sem tapast hafi, séu einungis 4 prósentustig. Það, sem raunverulega liggur fyrir, er að ríkisstjórnarflokkarnir hafa tapað í þeirri glímu sem þeir stofnuðu til þegar þeir tókust á hendur að reyna að stjórna þessu landi. Hv. þm. Kjartan Ólafsson mælti á þá lund, að hann komst í raun og veru að sömu niðurstöðu. Hann sagði: Ef sameiginleg niðurstaða fæst ekki er stjórnin fallin. - Mér sýnist það líka vera ljóst. Ég held að það hljóti að vera fullreynt. Fyrir nokkru hlustaði ég og margir fleiri landsmenn á kvöldútvarpið. Þar komu til viðtals menn sem miklar vonir voru bundnar við væntanlega, því að það voru þrír ráðh. sem áttu að sjóða saman frv. sem fæli í sér heildarúrlausn efnahagsmála. Þar kvað við nýjan tón. Ég verð að segja, þó að ég sé ekki sérlega hrifin af Framsfl. almennt, að mér finnst alltaf skemmtilegt þegar einhverjum flokki Alþ. fer fram, og svo var um Framsfl. að þessu sinni. Hingað til hafa verið þekkt orðtæki eins og „að fara hina leiðina“, „já, já - nei, nei“ afstaða o. fl., en fréttamaður Ríkisútvarpsins spurði hæstv. dómsmrh. hvernig tekist hefði að koma til móts við Alþfl. í þessum efnahagsmálatill. eða frv., eins og það var kallað, og hæstv. dómsmrh. sagði: Ja, það er eins og gerist í stjórnmálum. Þegar við fundum lausn fórum við bil beggja. Út úr því kom málamiðlun eins og gerist í lýðræðinu. - Við þekkjum þessar skýringar. Síðan kom erfiðari spurning. Hæstv. dómsmrh. var spurður: Hvernig tókst ykkur að koma til móts við Alþb. og þess sjónarmið? Þá sagði dómsmrh. þetta, sem mér finnst mjög eftirminnilegt og lærdómsríkt: Ja, við höfum reynt að fara bil - hann ætlaði að segja: bil beggja, en ráðh. er stærðfræðilega sinnaður, svo að hann gat ekki sagt það, þegar um þrjá var að ræða, svo að hann sagði: Við fórum bara leið allra. - Þetta frv. var einfaldlega leið allra, svo að það er von að hinir bjartsýnu ungu þm. Alþfl. vilji óhræddir leggja þetta frv. undir dóm þjóðarinnar, er þarna var farin leið allra. Hins vegar þykjast hv. þm. og ráðh. Alþb. sjá annan flöt á þessu máli, sem sjálfsagt er réttur frá þeirra sjónarmiði, að þetta sé eftir allt saman ekki allra leið. Það hafi komið töluverð lykkja á þessa leið og nú sé ekki lengur um að ræða leið allra, heldur leið sem Alþb. er ekki fært að ganga. Þess vegna verður óttinn við dóm almennings sterkasta aflið í huga Alþb. nú og þeir vilja fyrir engan mun láta fram fara þjóðaratkvgr. eða kosningar. Ég legg nefnilega þessa till. að ýmsu leyti að líku við almennar kosningar. Ég ætla að skýra það nánar. Ástæðan er þessi: Efnislega getur ekkert komið út úr þjóðaratkvgr. um þetta margnefnda frv., sem aldrei hefur verið lagt fyrir Alþ., nema ákvörðun um hvort á að leggja málið fyrir Alþ. eða ekki. Svo örvæntingarfullur er hv. þm. Vilmundur Gylfason, flm. þessarar till., orðinn, svo gersamlega vonlaus um að ríkisstj. leggi nokkurn tíma efnahagsmálafrv. fyrir Alþ., að hann vill skjóta því til þjóðarinnar, spyrja þjóðina hvort ríkisstj. eigi að leggja fram frv. eða ekki. Varla getur spurningin öðruvísi orðið, því að fjalla verður um frv. á Alþ. hver sem niðurstaðan verður. Þar verður málið, hvort sem það verður í einu frv. eða mörgum, að fá sínar þrjár umr. í hvorri d., eins og venja er til eftir þingsköpum. Að þessu leyti til skil ég þá hugsun flm., sem að baki liggur. Þetta byggist á vonleysi og örvæntingu. Von hv. þm. Vilmundar Gylfasonar er fólgin í því, að þjóðin telji að í þessu frv. sé farin allra leið - eða a. m. k. velflestra - og að þjóðin samþykki að ríkisstj. eigi að leggja þetta frv. fyrir Alþ. En þá kemur upp hinn stóri galli á þessari hugmynd og þessari till. til þál., þ. e. kostnaðarhliðin. Óhjákvæmilegt er að önnur þjóðaratkvgr. verði að fara fram, ef það er einungis þetta sem þjóðin er spurð um. Það er vegna þess að ef þjóðin segir já, þá þarf að leggja frv. fyrir Alþ. og það að fá sína meðferð þar. Ef þjóðin segir nei verður ríkisstj. að segja af sér og þjóðin að ganga á ný til kosninga. Ef þjóðin segir já og frv. er lagt fyrir Alþ. sjáum við í dag að ríkisstj. nær ekki samstöðu. E. t. v. dregst þá næsta þjóðaratkvgr. eða almennar kosningar um nokkra mánuði. Þess vegna er miklu einfaldara að ganga heldur hreint til verks af þeirri ástæðu sem um getur í niðurlagi grg. þessarar þáltill. og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það er skoðun flm., að þar sem þessar efnahagstill. hafa verið í fæðingu um margra mánaða skeið og liggja nú fyrir í fullmótuðu frv., þá sé ástæðulaust að halda áfram því skæklatogi, sem stundað hefur verið nú um nokkra hríð. Einfaldara er að spyrja þjóðina beint og milliliðalaust.“ Ég hefði viljað halda áfram þar sem punktur var settur í grg. og segja: Einfaldara er að spyrja þjóðina beint og milliliðalaust, hvort ríkisstj. skuli fara frá og nýjum flokkum, nýju þingi, nýrri ríkisstj. verði falin forustan - eða á að halda áfram því sem flm. þessarar till. kallar svo réttilega skæklatog? Því miður sýnist mér niðurstaðan í þessum umr. vera dapurlegri en svo, að við getum látið marga daga líða án þess að kveða upp úr með að kosningar skuli fara fram og það fyrr en síðar. Ég segi: því miður. Ég hefði gjarnan viljað að unnt hefði verið að finna einhverja lausn á ýmsum vandamálum sem við blasa og krefjast skjótrar lausnar. En mér sýnist, eins og raunar flm. þessarar þáltill. um þjóðaratkvgr., að það sé gersamlega vonlaust, eina úrræðið sé að ríkisstj. hafi ekki lengur einungis samráð við forustu alþýðusamtakanna, við forustu samtaka vinnumarkaðarins, heldur verði og höfð samráð við sjálfa þjóðina, það verði borið undir þjóðina hverjir skuli fara með stjórn, því að þessi ríkisstj. hefur sannað að hún getur það ekki.



Herra forseti. Ég ætlaði mér alls ekki að fara að ræða efnislega þá sýndartill. sem hér hefur verið borin fram, það gefst tækifæri til þess síðar. En orð hv. þm. Sighvats Björgvinssonar gerðu að verkum að ég sá mig til neyddan að segja örfá orð. Hv. þm. gerði að umtalsefni afgreiðslu Alþýðusambandsins á fundi þess í gær - og raunar fleiri fundum - og taldi að miðstjórn Alþýðusambandsins hefði þar algerlega talað tungum tveim og hún hefði beitt minni hluta miðstjórnar sambandsins bolabrögðum ekki alllitlum. Það þarf ekki að vitna til þess sem hv. þm. las úr samþykkt miðstjórnarinnar frá 12. febr., sama dag og hæstv. forsrh. lagði frv.-drög sín fram í ríkisstj., en þessi hv. þm. lætur hins vegar ógert að skýra frá því, hvað það var sem miðstjórn Alþýðusambandsins var að afgreiða á fundinum 12. febr. og hve mikill munur er á því: og því sem miðstjórnin afgreiddi daginn eftir, 13. febr. Hinn 12. febr. stóðu mál þannig, að vísitölunefndin átti að skila af sér, og hafði verið ákveðinn lokafundur þeirrar nefndar 14. febr., þ. e. a. s. tveim dögum síðar. Miðstjórnin var á fundi sínum 12. febr. að fjalla um drög að niðurstöðum fulltrúa hennar í nefndinni, sem einnig var samstarf um við fulltrúa Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Farmanna- og fiskimannasambandsins. Hvað var verið að fjalla um í vísitölunefndinni? Var það frv. forsrh.? Svo var ekki. Það höfðum við ekki séð þá og höfðum ekki hugmynd um hver efnisatriði þess voru þegar við vorum á fundinum 12. febr. að undirbúa fund í vísitölunefndinni. Hverju var vísitölunefndin að vinna að? Það var ekki undirbúningur neinnar lagasetningar. Samkv. umboðsbréfi sinu frá forsrh. var vísitölunefndin að fjalla um það, hvort mögulegt væri í nefndinni eða hugsanlegt að verða sammála um meginatriði í rammasamningi milli aðila vinnumarkaðarins um þessi mál, ekki um neinn lagabókstaf. Þarna var verið að ræða um það, hvort hægt væri á þessum vettvangi, þ. e. a. s. í vísitölunefndinni, að undirbúa slíkan rammasamning. Það var ljóst, þegar við fjölluðum um þetta mál á fundi miðstjórnarinnar 12. febr., að slíkt samkomulag gat með engu móti orðið í þessari vísitölunefnd. Það strandaði fyrst og fremst á afstöðu fulltrúa atvinnurekenda í nefndinni. En það var einnig æðimikill skoðanamunur milli fulltrúa ríkisstj. í nefndinni og fulltrúa launþegasamtakanna. Við vorum sem sagt mánudaginn 12. febr. að undirbúa lokafund í vísitölunefndinni, og þá gerðum við þær samþykktir, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson las upp, efnislega þó, ekki áttu þær að gilda orðrétt, heldur voru þetta efnisleg atriði sem fulltrúar í nefndinni og baknefnd miðstjórnar Alþýðusambandsins áttu eftir að ræða við fulltrúa hinna launþegasamtakanna í vísitölunefndinni. Það tókst hins vegar vel að ná samkomulagi við þá. En daginn eftir var haldinn fundur í miðstjórninni og um morguninn þann dag voru fulltrúar Alþýðusambandsins kallaðir á fund forsrh. og þeim þá fengið í hendur það frv. eða drög að frv. sem hann hafði lagt fram í ríkisstj. daginn áður. Með því að þetta frv. var fram komið var orðin gerbreyting á allri aðstöðu vísitölunefndarinnar til þess að vinna starf sitt. Með því að forsrh. tók nær óbreyttan þann kafla úr till. formanns vísitölunefndarinnar, Jóns Sigurðssonar hagrannsóknastjóra, litum við svo á að málið væri ekki lengur til meðferðar í vísitölunefndinni, nú væri þetta mál ríkisstj. og stjórnarflokkanna að fjalla um og því aðeins að við fengjum það til umsagnar mundum við auðvitað segja okkar álit. Við litum svo á að málið hefði verið tekið af borði vísitölunefndarinnar og fært inn á svið stjórnmálanna, ríkisstj. og þingflokka. Ályktun sú, sem miðstjórnin gerði daginn eftir, þ. e. a. s. sama dag og við fengum málið í hendur, daginn eftir fyrra fund okkar, var því að fjalla um málið í þessu nýja ljósi. Niðurstaða umsagnar okkar í vísitölunefndinni var hins vegar efnislega hin sama. Á lokafundi vísitölunefndarinnar segir fulltrúi miðstjórnar Alþýðusambandsins og hinna launþegasamtakanna, BSRB og Farmanna- og fiskimannasambandsins, nákvæmlega það sama efnislega, raunar í miklu styttra máli, og sagt var daginn áður. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa það sem við sögðum daginn eftir. Hitt hafa hv. þm. fengið að heyra áður í dag. Þar er sagt að miðstjórnin ítreki ákveðna andstöðu sína við efni þessa kafla um kjaramál og verðbætur og vísi til þess sem sagt er í bókun fulltrúa þessara samtaka í vísitölunefndinni, en í þeirri umsögn Alþýðusambandsins segir m. a., og er tekið nákvæmlega upp úr bókun okkar í vísitölunefndinni á skilafundi hennar: „Við erum algerlega á móti því að skattar og niðurgreiðslur verði tekin út úr vísitölu og að verðbætur verði frystar til 9 mánaða, svo að nokkur atriði séu nefnd.“ Þetta er nákvæmlega hið sama og sagt er í samþykktunum daginn áður. Varðandi skattana vil ég aðeins segja það, að þar höfðum við gert þá till. eina, að beinir skattar yrðu teknir inn í vísitöluna, en ekki óbeinu skattarnir út. Það, sem síðan er sagt um óbeinu skattana, er raun og veru ekkert annað en það, og menn hefðu átt að geta skilið það, held ég, einnig hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, að ef rætt væri um að taka óbeinu skattana út úr yrði verkalýðshreyfingin að fá sömu tryggingu fyrir verðbótum á laun sín og fæst með því að hafa óbeinu skattana inni í vísitölunni. - Það eru áreiðanlega óteljandi möguleikar að fikta með óbeinu skattana ef þeir eru fyrir utan vísitöluna. Þarf, held ég, ekki að lýsa því fyrir mönnum. Í framhaldi af því, sem segir í umsögn Alþýðusambandsins um frv. hæstv. forsrh. og er hið sama og við sögðum á skilafundi vísitölunefndarinnar, segir m. a.: „Við höfum hins vegar lýst okkur reiðubúna að ræða þætti eins og hvernig beinir skattar séu teknir inn í vísitölugrundvöll og að setja grunn verðbótavísitölu á 100 í tengslum við nýja samninga og hvort og hvernig taka mætti upp viðskiptakjaravísitölu í framtíðinni.“ Þetta segir Alþýðusambandið í umsögn sinni um frv. forsrh. núna, og þetta sagði Alþýðusambandið á skilafundi vísitölunefndarinnar 14. þ. m. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson vildi láta líta svo út, að þarna væru einhverjar mótsagnir, annað hefði verið sagt á fyrri fundinum en hinum síðari. Það er hreinn misskilningur og ekkert annað. Nákvæmlega það sama er sagt og afstaðan er hin sama. Ég vil fullyrða, að innan miðstjórnar Alþýðusambandsins, og ekki bara þar, heldur í verkalýðshreyfingunni yfir höfuð, er enginn vilji fyrir því að taka óbeinu skattana út úr vísitölunni. Það má vel vera að þessi hv. þm. sé á því máli að það eigi að gera. Þá gerði hann ákaflega mikið veður út af þeim fundi sem var í miðstjórn Alþýðusambandsins í gær. Ég ætla ekki að fara að tíunda þann fund og held að það yrði ekki til neins framaauka fyrir þennan hv. þm. eða Alþfl. menn yfirleitt. Ég held að það sé best að sem minnst verði sagt af þeim fundi, - best fyrir þá a. m. k. En hann sagði m. a. að við hefðum neitað minni hlutanum að álit hans kæmi fram og neitað að láta bókun hans fylgja umsögn miðstjórnarinnar. Ég skal skýra málið og þá kannske skilja menn hvernig þetta bar að. Frv. forsrh. hafði verið til meðferðar í miðstjórninni í hálfan mánuð eða um það bil. Annar fundur hafði áður verið haldinn Sá fundur var haldinn s. l. fimmtudag. Á þeim fundi var sett sérstök undirnefnd í það að setja saman umsögn um frv. Þessi nefnd vann yfir helgina. Þar sátu fulltrúar allra pólitískra aðila innan miðstjórnar Alþýðusambandsins og fulltrúar allra stærstu sambandanna þar. Við byrjuðum kl. 8 á sunnudagsmorgun að reyna að ljúka við þessi störf okkar. Sá fundur stóð til hádegis. Þá var samkomulag um að leggja þá umsögn, sem nú hefur verið gefin og menn hafa getað séð í dagblöðum í dag, fyrir miðstjórnarfund sem haldinn var í gær. Þetta var samkomulag allra sem voru í undirnefndinni. Hins vegar verður að segja það, að ekki voru allir jafnánægðir - og kannske enginn ánægður - með þessa umsögn í sjálfu sér. Ýmis atriði vildu menn á báða bóga hafa með öðrum hætti, en allir lögðu sig fram um að reyna að ná samstöðu um umsögn, þannig að hún gæti orðið einróma frá miðstjórninni. Það fór líka þannig, að þegar þessi umsögn var tekin fyrir lið fyrir lið, grein fyrir grein á fundi miðstjórnarinnar í gær var hver einasta grein út af fyrir sig afgreidd með shlj. atkv. Það voru stundum hjásetur nokkurra manna, þá einvörðungu þeirra þriggja Alþfl.- manna sem á fundinum voru. Allir aðrir greiddu atkv. með umsögninni. Og að lokum var umsögnin samþ. í heild með shlj. atkv., en 3 sátu hjá. Þegar komið var að þessu stigi málanna upphófst hins vegar sá mjög einkennilegi þáttur fundarins sem kannske verður ræddur eitthvað opinberlega, en ég ætla ekki að gera að umtalsefni, en aðeins skýra frá því, að þá kom Karl Steinar Guðnason með mjög langa bókun, sem var hvort tveggja mjög einkennilegur samsetningur, sem ekkert snerti efnisatriði málsins, og svo nokkur atriði sem snertu efnisatriðin. Nú stóðu mál þannig, að hæstv. forsrh. hafði beðið um að fá umsögn Alþýðusambandsins - vissi að þessi miðstjórnarfundur var yfirstandandi - um leið og málið væri þar afgreitt. Hann lét skrifstofustjóra sinn í forsrn. bíða á skrifstofu sinni til þess að veita umsögninni viðtöku. Strax þegar búið var að afgreiða málið shlj. var það sent forsrh. og það var einnig sent fjölmiðlum. Þessi lokaþáttur, sem ég ætla ekki frekar að gera að umtalsefni, gerðist eftir að búið var að afgreiða málið. Ég held að það sé yfirleitt venja í samtökum, þegar mál eru afgreidd shlj., að það sé niðurstaða hverrar stjórnar eða fundar sem gildi. Og umsögnin var send þannig, en þessi sérstaka bókun hinna fáu manna, sem var ósköp stutt í lokin, var ekki tilbúin þegar umsögnin var send. Út af fyrir sig hef ég og áreiðanlega enginn sem var á þessum miðstjórnarfundi engan áhuga á að hún sé neitt feluplagg - hreint ekki. Ég ætla ekki, eins og ég sagði, að hafa mörg orð um þetta mál. En það er eitt sem vekur sérstaklega afhygli mína varðandi það sem felst í þessari till. til þál. sem hér hefur nú verið rædd utan dagskrár æðilengi, og það er 2. mgr. í sjálfri ályktunartill. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Jafnframt ályktar Alþ. að fela ríkisstj. að gera og undirbúa ráðstafanir til að fresta þeim breytingum á efnahagskerfinu, sem verða áttu í tengslum við 1. mars, uns niðurstöður úr þjóðaratkvgr. liggja fyrir.“ Menn velta því sjálfsagt fyrir sér, hvað hér sé átt við, og ég hef reynt að gera það. Ég man ekki eftir neinum efnisþáttum úr frv. hæstv. forsrh., eða drögum að frv., sem eru beinlínis miðaðir við 1. mars, öðrum en eru í VII. kafla frv., um kjaramál og verðbótagreiðslur. Ég sé ekki annað og get ekki skilið betur en að þessi ályktunargrein fjalli beinlínis um að ríkisstj. skuli sjá fyrir því að kaupgjald verði óbreytt eins og það er í dag þar til niðurstöður þjóðaratkvgr. liggi fyrir. Þetta er ákaflega vel í stíl við afstöðu sumra hv. Alþfl.-manna hér á þingi til kaupgreiðslumálanna og skerðingar á vísitölugreiðslunum. Þetta er ekkert í ósamræmi við þá mynd. En það vil ég segja, bæði hv. flm. þessarar till. og hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, sem hafði hér mörg stóryrði um miðstjórn Alþýðusambandsins í ræðu sinni áðan, að innan miðstjórnar Alþýðusambandsins er enginn ágreiningur, ekki heldur þeirra Alþfl.-manna, um meðferðina á þessum kafla frv. Ég veit ekki betur en Alþfl.-menn í verkalýðshreyfingunni séu algerlega sammála þeirri umsögn sem miðstjórn Alþýðusambandsins hefur sent varðandi þennan kafla þessa margrædda frv. Það má hins vegar vera að ýmsir Alþfl.-menn séu á allt öðru máli og noti m. a. þessa aðferð til þess að skerða kaup launþega allverulega.



Herra forseti. Ég skal stytta mjög mál mitt, enda mjög liðið á starfsdaginn. Það er ekkert á að lítast, ef svo heldur fram sem horfir um starf hins háa Alþingis að hér er tíma þingsins varið í endalausar umr. utan dagskrár af ekki merkilegri tilefnum en á stundum gefast og m. a. hefur gefist hér. Umr. hefur verið allhávær á undanförnum missirum um að virðing Alþ. færi þverrandi, og ungir fullhugar, sem hafa viljað stuðla að aukinni virðingu Alþ., verið mjög háværir í gagnrýni sinni. Maður skyldi þess vegna halda að málflutningur þeirra og tillögugerð mundi að því beinast að auka og efla virðingu hins háa Alþingis. En það er sem jafnan fyrr, að það, sem helst hann varast vann, varð þó að koma yfir hann, og þessi tillögugerð er einna síst til þess fallin að auka veg og virðingu Alþ., svo fáránleg sem hún er í allri gerð sinni eins og rakið hefur verið í hinum löngu ræðum í dag. En það hefur einnig verið á það drepið, hvaða ástæður liggja til þessa tillöguflutnings, og það er auðvitað aðalatriðið að reyna að gera sér grein fyrir því. Hvað veldur því að svo fáránleg tillögugerð er fram flutt og með þeim hætti sem raun ber vitni? Nú þekktu menn hinn mikla örlagadag Alþfl., sem vera átti einn af mörgum, hinn 1. febr. s. l. Hann leið án þess að neitt væri aðhafst af þeirra hálfu. En örfáum klukkutímum, að segja má, áður en næsti örlagadagur þeirra, 1. mars, rennur upp er til þessara furðulegu leikbragða gripið, sem við sjáum í þessum tillöguflutningi. Og til hvers eru þessir refar skornir? Auðvitað ekki til þess að bjarga einu eða neinu í hinum vandasömu og flóknu efnahagsmálum okkar, eins og þar standa nú sakir. Það er allt um seinan, ef einhverju hefði átt að bjarga áður en rann upp hinn 1. mars, og það er auðvitað þeim, sem að þessu standa, fullljóst. Þeir hefðu sjálfsagt ekki flutt þetta ef þeir hefðu álitið að einhverju slíku yrði bjargað. Hér er gerð ítrekuð tilraun til þess af hv. þm. Alþfl. að láta sem svo að þeir séu hinir ábyrgu aðilar sem vilji gera til þess hinar ítrustu tilraunir að bjarga á örlagastundu hinum erfiðu málum efnahagsþátta þjóðarinnar. Og nú var það svo, að við atkvgr. um afbrigðin mun það verða kennt Alþb. að hafa komið í veg fyrir að þessi nauðsynlega tillögugerð næði fram að ganga, sem hefði þó orðið til þess, eins og segir í 2, mgr. andlagsins fyrir þessari till., að ríkisstj. hefði verið falið að undirbúa ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir eða fresta þeim breytingum á efnahagskerfinu sem verða áttu í tengslum við 1. mars. Ef þeir hefðu - ég þarf ekki að gerast spámaður til þess að segja það fyrir - ef hv. Alþb. hefði viljað samþykkja svo sjálfsagða lýðræðisreglu og þá að taka þessa till. til afgreiðslu, þá mundi miklu hafa verið bjargað. Þannig verður þetta áreiðanlega túlkað - og þeir um það með hvaða hætti og með hvaða vopnum þeir vegast á, þessir herrar. En forsendur mínar tvær fyrir því að greiða þessu atkv. hafa reynst réttar, bæði hin víðtæka venja að veita afbrigði, sem er nærri ófrávíkjanleg, og eins það, að hv. stjórnarsinnum hefur gefist tækifæri til þess að verða sér til enn aukinnar skammar. Hér er lagt til að frv., sem Alþ. hefur alls ekkert fjallað um, verði lagt undir dóm þjóðarinnar, margslungið og mjög flókið frv., sem engin tök eru auðvitað á að taka afstöðu til með atkvgr. í þjóðaratkv. - það sjá auðvitað allir menn. En Alþ. hefur ekki fengið neitt tækifæri til þess að fjalla um þetta frv. Væri nú ekki ráð fyrst að gera til þess tilraun að fjalla þar um málið og vita til hvaða úrslita dregur þar, áður en gripið er til þessara furðulegu bragða? Og hvar hefur frv. verið til meðferðar? Hjá forsrh. fyrst og fremst, þetta er hans fjölmiðlafrv., og svo í ríkisstj. Og nú leggur hv. 7. þm. Reykv, til að hætt sé öllu því sem hann kallar skæklatog í hæstv. ríkisstj. Sú meðferð í ríkisstj., sem hið mikla frv. fær sem þeir Alþfl. menn sporðrenndu í heilu líki, er af hans hálfu kölluð, eins og segir, með leyfi hæstv. forseta orðrétt: „ . . . þá sé ástæðulaust að halda áfram því skæklatogi, sem stundað hefur verið nú um nokkra hríð.“ Beinna og bersýnilegra vantraust er auðvitað ekki hægt að flytja á eina ríkisstj. en gert er með þessari tillögugerð. Það er lagt til að málið sé af henni tekið - þetta mikla mál sem Alþfl. telur að ráði úrslitum um framtíðarheill þjóðarinnar, verði af ríkisstj. tekið og tekið til úrskurðar - já eða nei - hjá þjóðinni allri, af því að sjálf ríkisstj. stundi ekkert nema skæklatog, þar liggi flokkar í hernaði hver við annan og fljúgist á um þetta örlagamál. Það er sagt hér, að það sé alveg ljóst að það strandi á flokkspólitískum ástæðum að frv. þetta verði að lögum fyrir 1. mars, án þess að nokkuð sé vitað um þjóðarvilja í þeim efnum . Hv. flm, og fylgismenn hans og aðstoðarsveinar, sem eru allmargir, ættu að kynna sér og gera sér grein fyrir hvaða skipulag við búum við þingræðislega, áður en þeir leyfa sér að tala með þessum hætti. Ákveðnar reglur gilda um hvernig ríkisstj. er mynduð og hvernig þjóðarvilji hefur fengið að koma fram og stendur til þess arna, og að þeim leikreglum hefur vissulega verið farið. Hér er uppgjöf, hér hafa menn gefist upp við allar tilraunir til þess að ná samkomulagi í þessum miklu vandamálum. Það er lagt til að taka málið úr höndum hæstv. ríkisstj. þegar í stað, þar sem henni er ekki treystandi til þess að ráða fram úr málunum. Þar er ekkert um að tefla annað en ómerkilegt skæklatog. Og svo hafa menn sóst á með þeim hætti sem menn hafa séð hér. Það er mikill misskilningur ef menn halda að slíkt verði til þess að auka veg Alþingis. Þetta verður auðvitað líka til þess að auka vantrú fólks á þeim sem um stjórnvöl þjóðarinnar halda. Þeir þræta stjórnarliðar um það, þegar nú virðast öll sund vera að lokast fyrir þeim, með hvaða hætti eigi að vinna að jafnþýðingarmiklum málum og hinni bráðu lausn sem ber að vinna að varðandi vanda efnahagslífsins. Og þeir eru ekki sammála um nokkurn skapaðan hrærandi hlut. Þeir tala í austur og vestur. Það er alveg augljóst mál að fyrir þessari ríkisstj. liggur ekkert annað en að skila af sér völdum, og þá fær þjóðin tækifæri til þess að kveða upp dóm sinn yfir þeim endemis vinnubrögðum sem eru í frammi höfð. Og ég er helst á því, úr því að menn vilja ekki hafa venjulegan hátt á um að bera fram vantraust á eina ríkisstj., þó að lesa megi það út úr hverri línu, að athuga verði það fljótlega að hjálpa til að bera slíka vantrauststill. fram á hinu háa Alþingi með eðlilegum hætti. Þá fengi líka þjóðin tækifæri til þess í opnum umr. að fylgjast með málflutningi þessara háu herra og með hvaða hætti þeir standa að málum sín í milli og hver við annan.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. síðasta ræðumanni, að úr því sem komið er á vantrauststill. á hæstv. ríkisstj. sannarlega rétt á sér og er eðlilegt framhald af þeim umr. sem fram hafa farið í dag. Umr. þær, sem barið hafa eyru okkar í dag, þar sem stuðningsmenn ríkisstj. hafa enn einu sinni deilt miskunnarlaust hver á annan og ráðh. ekki látið sitt eftir liggja, vekja hjá mér þá spurningu, hvort ríkisstj. sé í raun og veru starfhæf. Er ríkisstj. í raun ekki fallin? Mér dettur í hug lítil saga sem ég heyrði fyrir löngu. Það getur vel verið að einhverjir fleiri hafi heyrt hana, en hún er svo hljóðandi: Læknir nokkur kom inn í baðstofu í sjúkravitjun og sat þá eiginkonan á rúmstokki eiginmannsins og reyndi að koma ofan í hann meðali. Þá sagði læknirinn: „Hann er dáinn, væna mín.“ „Það getur vel verið að hann sé dáinn,“ sagði konan, „ en það er líka þrjóska.“ Í mínum huga er hæstv. ríkisstj. óstarfhæf, hún er dauð. Það er aðeins þrjóska, má segja, sem eftir er. Forsrh. reynir að troða í hana pólitísku meðalasulli sem heldur henni uppi. Mér er næst að halda að hann einn geri sér ekki ljóst að ríkisstj. hefur misst traust þjóðarinnar. Og eins og komið hefur fram í þessum umr. hefur hún einnig misst traust þeirra sem næst henni standa. Það virðist ekkert sameina stjórnarflokkana, en margt virðist sundra þeim. Ríkisstj., þessari skattpíningarstjórn, her skylda til að segja af sér. Hún hefur hvorki starfsfrið né starfsgrundvöll. Nýjar kosningar hljóta að vera á næsta leiti, enda er það þjóðinni fyrir bestu og þjóðinni nauðsynlegt. Því miður er forsrh. fjarverandi, en við hann hefði ég viljað segja: Þér hafið ekki samstarfsmenn, þér verðið að vakna og velja - velja milli áframhaldandi öngþveitis í íslenskum stjórnmálum eða nýrra kosninga sem gefa þjóðinni kost á nýrri og farsælli ríkisstj. fyrir okkar kæra land. Það hefur sýnt sig enn einu sinni, að þjóðin þolir ekki vinstri stjórn frekar en svo oft áður. Ég ítreka: Vaknið, ráðh. Íslands, fljótið ekki lengur sofandi að feigðarósi.