Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál þetta er flutt af fjhn. að beiðni fjmrh. Það er hv. þdm. kunnugt, að mál þetta var flutt á síðasta þingi, en náði þá ekki afgreiðslu. Málið er nú að mestu flutt í sama formi og fjhn. hafði gert till. um á síðasta þingi, en þær till. komu ekki til atkv. þá. Samkvæmt frv. er svo ráð fyrir gert, að endurskoðað verði fasteignamatið frá árinu 1942. Gert er ráð fyrir, að sérstakar n. verði skipaðar heima í héruðunum til þess að framkvæma endurskoðun fasteignamatsins, en niðurstöður þeirra verði svo afhentar yfirmatsnefnd, sem sérstaklega sé þar til skipuð. Ætlunarverk þeirrar n. er að endurskoða og samræma mat héraðsnefndanna. Ekki er gert ráð fyrir, að þessar n. skoði hverja fasteign, en byggi till. sínar á gamla matinu frá árinu 1942. Það nýmæli er í frv., að gert er ráð fyrir, að fasteignaskatturinn renni til bæjar- og sveitarsjóða í stað þess að hann hefur runnið til ríkisins. Í þessum efnum hefur ríkt óviðunandi ranglæti. Fasteignir hafa að undanförnu ekki verið taldar fram á skattframtölum nema með litlum hluta af því verðgildi, sem þær raunverulega hafa. Hins vegar hefur sparifé og annað lausafé verið talið fram á fullu verði. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv. nú, það skýrir sig sjálft. Í grg. er þess getið, að einstakir nm. hafi óbundnar hendur varðandi atkv. sín um einstök atriði frv., en það hefur verið venja, er mál er flutt af þn. af hálfu ráðuneytanna.



Herra forseti. Eins og fram var tekið af frsm. fjhn., var þetta mál til umr. á síðasta Alþ. Við þær umr., er þá fóru fram hér í d., tók ég fram, að ég teldi óþarft að hafa svo mikla vafninga við framkvæmd þessa máls sem gert er náð fyrir í frv., því að eins og kunnugt er, þá á fasteignamat að fara fram á 25 ára fresti. Og ég tel, að þar sem allar skýrslur og reikningar til að byggja þetta verk á eru til, sé óþarft að kosta til þessa verks dýru skrifstofubákni ásamt öllu, er því tilheyrir. Það eru til skýrslur um þetta hjá Búnaðarfélagi Íslands og öllum búnaðarfélögum, og er skylt lögum samkvæmt að láta fara fram millimat, þegar ástæða gefst til, og er það vanræksla skattanefnda, sem bera ábyrgð á því, ef svo hefur ekki verið gert. Þess vegna tel ég, að það, sem gera þurfi, sé ákaflega einfalt, en það er, að þingið ákveði hækkun fasteignamatsins með lögum. Þetta væri hægt að gera án mikils kostnaðar og fyrirhafnar, en með þessu frv. er stefnt út í að viðhafa mikinn kostnað, að því er virðist að ástæðulausu. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum í þetta sinn, en ég mun flytja brtt. við þetta frv., eftir því sem mér þykir við þurfa, eins og ég gerði á síðasta þingi.



Það getur varla verið ágreiningsmál, að það er ekki vansalaust að búa við það ástand, sem er á fasteignamatinu hjá okkur. Það er orðin hreinasta háðung, hvernig þeim málum er komið, en það er ákaflega þýðingarmikið, að þessi mál séu í góðu lagi og að þeim verði komið í gott lag sem fyrst. En þá er það spursmál um aðferðir. Hv. þm. A-Húnv. stingur upp á því, að ákveðnu álagi sé bætt ofan á það fasteignamat, sem nú er í gildi. Á þessari aðferð eru þeir gallar, að hún er að mínum dómi ekki fær. Það hafa í okkar þjóðlífi orðið svo miklar breytingar á öllum sviðum, að ómögulegt er að gera þetta sómasamlega með því að leggja á núgildandi fasteignamat með hundraðshluta. Þá kom til greina að láta fara fram nýtt fasteignamat, en við höfum ekki viljað fara þá leið, heldur milliveginn eins og gert er í þessu frv. Með því móti verður verkið ekki eins viðamikið og nýtt mat og ekki heldur eins einfalt og hundraðshlutaálagning, en ég er þeirrar skoðunar, að líta beri einnig á, að niðurstaðan sé sómasamleg, og tel ég, að yrði þá að fara þessa leið. Ef ég man rétt, þá var siðurinn hér áður, að fasteignamat færi fram á 10 ára fresti, en var svo breytt í 25 ára millibil. Ég vil því benda á, að nú munu um það bil 10 ár síðan síðasta fasteignamat fór fram, og á þeim 10 árum hafa orðið meiri breytingar á þjóðfélagsháttum okkar en nokkurn tíma áður, og væri af þeim ástæðum sízt vanþörf á endurskoðun á fasteignamatinu.



Ég held, að þetta frv. sé byggt nokkuð líkt upp og brtt., sem bornar voru fram hér í d. við frv. um sama efni í fyrra, en þá var málið lagt fram þannig, að ein nefnd, sem gert var ráð fyrir að sæti í Reykjavík, ætti að hafa þessa endurskoðun á hendi. Ég minnist þess, að ég benti m. a. á, að þetta væri óheppileg aðferð gagnvart öðrum landshlutum, að láta nefnd manna í Reykjavík eina ákveða um breytingar á fasteignamatinu. Niðurstaða þessara aths. varð sú, að bornar voru fram brtt., líkar að efni til frv. því, er hér er til umr. nú. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að í hverju sýslu- og bæjarfélagi verði skipaðar nefndir til að framkvæma endurskoðun og samræmingu fasteignamatsins. Síðan skal fjmrh. skipa þriggja manna yfirnefnd, er endurskoðar og samræmir mat héraðsnefnda. Ég skal taka það fram, að ég .tei rétt að farið við ákvörðun verkefnis og starfsaðferða héraðsnefnda, en hins vegar er sagt um yfirmatsnefnd, að hún skuli samræma og endurskoða mat héraðsnefnda, og virðast henni ekki vera bundnar hendur um hæð matsins. Ég vildi því spyrja hæstv. fjmrh., hvort þetta orðalag að „endurskoða og samræma“ sé ekki alveg tæmandi, - hvort þessi n. hafi nokkra heimild til að hækka matið. Það er náttúrlega hægt að samræma bæði til hækkunar og lækkunar, svoleiðis að í þessu orðalagi getur falizt bæði hækkun og lækkun. Ég vildi því sem sagt spyrjast fyrir um, hvort þessi yfirmatsnefnd hefur heimild til að gera nokkra allsherjarhækkun frá mati héraðsnefnda. Þetta er töluvert atriði í málinu. Ég álít, að héraðsnefndir hafi bezt skilyrði til að meta jarðir, hver á sínu svæði, í samræmi við búskaparháttu og samgöngur á hverjum stað. Aðstaða til búskapar er svo breytileg í hinum ýmsu sveitum landsins, að matið hlýtur af þeim orsökum að verða mismunandi. Ég vil enn fremur benda á, að sá tími, sem héraðsnefndum er ætlaður til að ljúka störfum, er nokkuð naumur, en það eru 12 vikur samkv. 7. gr. frv. Ég vildi því skjóta því til n. þeirrar, er málið hefur meðferðis, að athuga, hvort þessi tími sé ekki of stuttur, og gæti það orðið til þess, að setja yrði brbl. um framlengingu hans, þar sem þetta er svo strangt og ófrávíkjanlega að orði komizt í frv. Þá má segja það um ákvæði 11. gr., að í því felist úrbót fyrir sveitarfélögin, þar sem skatturinn rennur til þeirra að loknu þessu fasteignamati, eftir að endurgreiddur hefur verið í ríkissjóð kostnaðurinn af matinu. Verður að telja það til bóta og er fyrsta sporið í þá átt að slaka til í þessum málum við sveitarfélögin. Það er hins vegar vitað, að fasteignaskatturinn hrekkur skammt, en með þessu er stefnt í rétta átt. Ég held, að þær till., sem hv. þm. A-Húnv. kom með í þessu sambandi, séu ekki heppilegar, þótt málið yrði með því móti dálítið umfangsminna. Það er fullkomlega vitað, að svo miklar breytingar hafa orðið á í þessum efnum, að full nauðsyn er staðbundinnar þekkingar við lausn þessa máls, en ekki er um það að ræða, að hennar njóti með því fyrirkomulagi, sem hv. þm. A-Húnv. vildi viðhafa, og því síður, ef farið væri að eins og gert var ráð fyrir í frv. því, er borið var fram um þetta efni hér í fyrra. Ég óska svo eftir svörum um störf yfirmatsnefndar. Ef það væri svo, að n. hefði óskorað vald til að hækka matið, þá álít ég að þurfi að reisa skorður við því í þessu frv. Ég álít, að héraðsnefndir hafi það góða sérþekkingu til að bera, að rétt sé, að starf yfirnefndar sé aðeins að samræma matið, en að hún hafi ekki vald til allsherjar lækkunar. Við verðum að gæta hófs í þessum efnum sem öðrum, því að við lifum á þeim tímum, þegar verð er hátt á öllum hlutum, og vil ég að lokum vara alvarlega við því að spenna fasteignamatið upp úr hófi fram.



Herra forseti. Það er kunnugt mál, að þegar fasteignamat er ákveðið, þá er það fyrst og fremst skattagrundvöllur. Það er ekki aðeins skattagrundvöllur fyrir fasteignaskatti. heldur einnig eignarskatti, vegagjöldum o. fl. o. fl. Ég tek undir það með hæstv. fjmrh., að breyta þurfi fasteignamatinu, og ég tel ákaflega auðvelt að breyta því án mikillar fyrirhafnar, eins og ég hef bent á áður. En það er einnig annað, sem ég vildi vekja athygli á, og það er, að ég álít, að í þessu frv. séu allmiklar mótsagnir og það sé í mótsögn við frv. það, sem kom fram í fyrra, því að í 4. gr., sem er aðalákvörðunargrundvöllur mats héraðsnefnda, segir svo: „Til grundvallar endurskoðun fasteignamatsins skulu héraðsnefndir leggja fasteignamat það, sem nú er í gildi, en því til viðbótar“ o. s. frv. M. ö. o., það á að grundvalla þessa endurskoðun á hinu gildandi fasteignamati. Það tel ég hægt að gera á einfaldan hátt og þurfi enga dýra nefnd og engar héraðsnefndir, ef það er gert á þann hátt, sem ég hef lagt til. Ég tel, að þetta sé hægt vegna þess, að það eru allar skýrslur fyrir hendi um nýjar jarðræktarframkvæmdir og undirmat á öllum nýjum húseignum, og hafi verið vanrækt að gera þessar skýrslur, ber fjmrh. að sjá um, að sú vanræksla haldi eigi áfram. Ég tel þess vegna að sú aðferð, sem fara ætti eftir samkvæmt þessu frv., sé óhæf. Annaðhvort verði þetta reiknað sem dæmi, Alþ. ákveði þá. hversu mikið hækka skuli fasteignamatið, og auk þess verði tekið tillit til þeirra skýrslna, sem fyrir liggja um breytingar þær, er orðið hafa, ellegar verði látið að öðrum kosti fara fram nýtt fasteignamat með þeim frjálsu möguleikum að taka til greina allar breytingar, sem orðið hafa síðan síðasta fasteignamat fór fram. En ég tel, að mestu breytingar, sem orðið hafa, séu þær, að margar jarðir hafa farið í eyði. Það má ekki hækka matið á þeim jörðum, það er nægilega hátt eins og er, og annað hitt, að oft er ekki hægt að innheimta gjöld lengur af þeim jörðum. Aðra hvora þessa aðferð tel ég að verði að hafa, - hækka matið af Alþ., sem er tiltölulega ódýrt og einfalt, eða láta fara fram hreinlega nýtt fasteignamat. Héraðsnefndir hefðu þá alveg frjálsar hendur, án tillits til gamla fasteignamatsins, að gera nýtt mat, sem þó vitanlega yrði eins og öll önnur verk gallað. Ég tel, að annaðhvort verði að hafa þann hátt á, að Alþ. hækki matið og það starf verði unnið af nokkrum röskum mönnum, sem fá allar nauðsynlegar skýrslur, ellegar verði að breyta l. og stytta tímann milli fasteignamata. Og þá gefur það að skilja, að það verður ekki framkvæmt á einu ári.



Herra forseti. Ég held, að hv. þm. A-Húnv. hljóti að sannfærast um, að sú uppástunga, sem hann kom hér með áðan, sé fjarstæða, að hægt sé að koma þessum málum í lag með því að bæta ofan á fasteignamatið, sem nú gildir, eftir ákveðinni hundraðstölu, og það ætti ekki að þurfa að tala um það. Við sjáum, hvernig það tæki sig út, ef t. d. ætti á þann veg að bæta ofan á fasteignamatsverð eyðijarða með sömu hundraðshlutatölu eins og um góðar jarðir væri að ræða, þar sem fasteignamat hefur stórhækkað á þeim síðar töldu frá því, sem það var fyrir tíu árum. - Þá segir hv. þm. A-Húnv., að ef þessi aðferð dæmist ekki fær, væri réttara að hafa þetta öðruvísi þó en í frv. þessu er gert ráð fyrir, og taldi ósamræmi í því, sem ég héldi fram. Þetta er byggt á misskilningi hjá hv. þm. Hann vitnaði í 4. gr. frv., en gekk fram hjá 6. gr. þess. Það er gert ráð fyrir, að þessi leiðrétting á fasteignamatinu fari þannig fram, að matið sé byggt á fasteignalýsingum, sem lágu fyrir við síðasta fasteignamat. Þetta er samkv. 4. gr. Svo kemur 6. gr. frv. til, og þar segir, að það skuli einnig við fasteignamatið taka til greina þær breyt., sem orðið hafa síðan fasteignamatið fór fram vegna verðlagsbreytinga síðan 1940 og vegna breyt. á samgönguskilyrðum, rafmagnslagningum og öðrum félagslegum umbótum, sem gerðar hafa verið síðan 1940. Þetta þýðir það, að t. d. verður mat eyðijarða lækkað frá því, sem það var, o. s. frv. Þetta þýðir m. ö. o. það, að fram fer nýtt fasteignamat í raun og veru, en gömlu fasteignalýsingarnar eru notaðar í staðinn fyrir þá skriffinnsku að gera nýjar jarðalýsingar, nema að því leyti að gera þarf lýsingar á því, sem gert hefur verið til umbóta fasteignunum síðan gömlu jarðalýsingarnar voru gerðar, og þá er grundvöllurinn kominn fyrir endurskoðun matsins. En vegna þeirra breyt., sem orðið hafa á jörðum og fasteignum öðrum, verður að hafa möguleika til þess að meta hverja eign á ný, miðað við breyttar ástæður. en nota bara gömlu lýsingarnar jafnframt. Ég held, að allir sjái, að með þessu er hægt að spara mikið verk, ef notaðar eru gömlu lýsingarnar ásamt lýsingum á því, sem hefur bætzt við verðmæti fasteignanna. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Borgf. sagði, vildi ég benda á, að það hlýtur að geta orðið nauðsynlegt að breyta matinu til hækkunar eða lækkunar í einstökum héruðum. Það er engin trygging fyrir því, að það verði samræmi í matinu, nema þetta sé hægt, vegna þess að undirmatsnefndirnar hafa ekki með sér svo náið samráð fyrir fram um matið, að því sé hægt að treysta, að þar verði samræmi á milli. En það er mikilsvert höfuðatriði, að samræmið sé sem bezt í þessu efni. Ég er ekki reiðubúinn að gefa yfirlýsingar um það, hvort sú yfirmatsn. gæti hækkað allt matið alls staðar, og þyrfti það að athugast nánar. En ég hygg, að n., sem fer yfir þetta mál á milli umr., taki þá það atriði til íhugunar fyrir 2. umr. og eins athugi það, hvort ástæða væri til að breyta þessu, sem hv. þm. Borgf. minntist á.