Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þessa till., og er n. vel ljóst, að hér er um yfirgripsmikið mál að ræða og hlutaðeigendur eigi mikið í húfi. Þó vorum við í n. sammála um að leggja til, að sú athugun fari fram, sem till. mælir fyrir um, og leggjum því til, að till. verði samþ.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Mér er það vel ljóst, að hér er um stórvægilegt mál að ræða og yfirgripsmikið, en eins og ég gat um í framsöguræðu, þá er það álit mitt, að hægt sé að afgreiða þetta smátt og smátt, án þess að nauðsyn sé að taka það allt fyrir í einu.



Herra forseti. Út af þessu máli vil ég geta þess, að nú vill svo til, að í hv. Ed. hafa nú um nokkurt skeið staðið umræður um 30. mál. Það mál hefur legið fyrir hv. Alþ. síðastliðin 3 ár og átt erfitt uppdráttar, en eitt af því, sem félli undir iðnaðarmálastjóra, mundi einmitt vera þetta gæðamat iðnaðarvara, og ef það fengist afgr. nú, væri ráðin bót á þessu. Ég tel einkanlega skylt að geta þessa vegna þess, að flm. þessarar till., hv. 8. þm. Reykv., hefur haft tækifæri til í háttv. iðnaðarnefnd Ed. að ljá því máli liðsyrði, en hefur í nál. á þskj. 338 lagt til að fella frv. Maður skyldi ætla, að einmitt flm. þessarar till. yrði því máli samþykkur, ekki sízt þar sem hv. 1. þm. N-M. hefur í umræðunum í hv. Ed. lýst ástandinu í iðnaðarmálum þjóðarinnar þannig, að þar vantaði hina leiðandi hönd.



Herra forseti. Mér finnst skjóta nokkuð skökku við í frásögn hv. þm. Barð. og veit ekki, hvort okkar sýnir iðnaðarmálunum meiri skilning, ég, sem lagði til, að málinu yrði vísað til ríkisstj. til nánari athugunar, eða hann, sem lagði til, að málið yrði afgreitt án þess að sú athugun færi fram, athugun, sem að margra manna áliti - þótt hún sé það kannske ekki að hans dómi - er nauðsynleg. - Ég neita því algerlega, að ég hafi sýnt því máli nokkurn fjandskap, og eins því, að ekki sé fullt samræmi í afstöðu minni til þessara mála.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þetta mál, sem hér liggur fyrir og borið er fram af báðum þm. Skagf., fer fram á heimild til þess að ábyrgjast lán til handa Sauðárkróki, að upphæð 80% af heildarkostnaði áætlaðrar hitaveitu þar. Fjvn., sem fékk þetta mál til athugunar, ræddi það allýtarlega. Hún sendi ekki till. til umsagnar til raforkumálastjóra, vegna þess að n. hafði fengið frá flm. mjög ýtarlega skýrslu um málið, sem gerð var af þeirri stofnun. Og m. a. kemur fram í þeirri skýrslu, hvernig er hugsað sér að framkvæma verkið. Það eru gerðar tvær mismunandi áætlanir um það. Önnur áætlunin gerir ráð fyrir, að kostnaður við framkvæmd verksins verði 3 millj. og 590 þús. kr. Og eftir upplýsingum hv. fyrri flm. till. mun það vera aðferðin, sem valin verður við framkvæmd verksins, sem kostar það, vegna þess að hún er talin hafa það í för með sér, að framkvæmd þessi verði heppilegri í rekstri en ef hin aðferðin væri höfð á framkvæmdunum, en sú aðferð, sem síður mun verða valin, mundi kosta 2 millj. og 315 þús. kr., að því er áætlað er um stofnkostnaðinn. - N. taldi rétt, að þegar ábyrgð væri veitt fyrir heildarkostnaðinum, þá væri miðað við hina fyrr nefndu upphæð, en jafnframt, að ekki væri miðað við, að ríkið ábyrgðist meira en 80% af þeirri áætlunarupphæð. En ekki er heldur farið fram á hærri ábyrgð samkv. till. á þskj. 310. - Ég vil taka fram, að með þessu er hv. fjvn. ekki að marka neina ákveðna stefnu í sambandi við þetta mál, því að eins og ég sagði áðan, þá hefur ekki verið ákveðið neitt hliðstætt um þessar framkvæmdir, hitaveitur almennt, líkt og um raforkuveitur, þar sem er ákveðið, að ekki skuli ríkisábyrgðin fara fram úr 85% af stofnkostnaðinum. Má því ekki skilja till. hv. fjvn. þannig, að hún sé heldur að marka neina ákveðna stefnu í málinu að þessu leyti. Hins vegar er nauðsynlegt, að þegar farið verður að koma upp fleiri hitaveitum á landinu, þá verði mynduð um þetta fastákveðin venja, að því er tekur til upphæðar ábyrgðar ríkisins, og helzt með ákveðnum lagafyrirmælum, eins og t. d. er um raforkuveitur og vatnsveitur og hafnir og önnur mannvirki, sem ríkið telur sér nauðsyn á að styrkja. Ég vil því beina því til hæstv. forsrh., sem hefur með höndum nú athugun á nýju lagafrv. í sambandi við hitaveitur, hvort ekki væri rétt að taka upp í það frv. ákvæði um, hvernig haga skyldi í framtíðinni ábyrgð ríkisins í sambandi við þessi mál. Fjvn. þótti rétt að umorða till. þessa, og n. leggur til, að till. verði samþ. á þann hátt sem fram kemur hér á þskj. 556, þannig: „Alþingi ályktar að heimila ríkisstj. að ábyrgjast f. h. ríkissjóðs allt að 2.8 millj. kr. af heildarstofnkostnaði hituveitu Sauðárkrókskaupstaðar, þó eigi yfir 80% af kostnaðinum, enda setji bæjarstjórn Sauðárkrókskaupstaðar þær tryggingar fyrir láninu, er ríkissjóður tekur gildar.“ Það er enginn ágreiningur um það í hv. fjvn., að það sé sjálfsagður hlutur að reyna að styðja að því eftir megni, að hinir einstöku staðir á Íslandi geti notið þess að hafa hitaveitur hjá sér, þar sem hiti kemur beint frá uppsprettum, þar sem það gerir hvort tveggja, að það sparar annars vegar mikinn erlendan gjaldeyri og hins vegar verður hitunarkostnaður viðkomandi staða miklu minni með hitaveitu en með því að hita upp húsin með kolum eða olíu. - N. leggur því til, að ábyrgðin verði veitt, og leggur til, að ályktunin verði orðuð eins og ég hef nú lýst.



Herra forseti. Ég skal taka fram, að ég hef ekkert við það að athuga, þó að brtt., sem hv. fjvn. hefur flutt, verði samþ. Ég benti á það í minni framsöguræðu, að ég gerði ráð fyrir því, að n. mundi, eftir að hafa kynnt sér málið, leggja til, að sett yrði hámark í till. fyrir ábyrgðinni. Það er þess vegna með fullu samkomulagi okkar flm. till., að þetta er gert. - Ég leyfi mér svo að þakka hv. fjvn. fyrir fljóta og góða afgreiðslu á þessu máli.

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Ég vil eins og hv. samþm. minn þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðsluna á þessari till. Get ég fyrir mitt leyti mjög vel fallizt á þá breyt., sem hv. fjvn. hefur lagt til að gerð verði á tillögunni. En út af ummælum hv. frsm. fjvn. langar mig til að segja nokkur orð varðandi frv., sem liggur fyrir hv. heilbr.- og félmn. Ed., um hitaveitur, sem almennt frv., og var það lagt fram snemma á þessu þingi, en hefur verið þar teppt og ekki verið afgr. Vil ég taka fram, að ég fyrir mitt leyti hef fallizt á og tel rétt, að þetta frv. verði ekki afgr. á því þingi, sem nú situr, en að það verði tekið til endurskoðunar fyrir næsta þing og lagt þá fram að nýju. Hv. þm. Barð. minntist á eitt atriði í sambandi við það, hvort ekki væri rétt, að í það frv. væru tekin einhver almenn ákvæði um það, að hve miklu leyti ríkið skyldi ganga í ábyrgðir fyrir stofnkostnaði slíkra hitaveituframkvæmda sem þessarar. Og það er mjög til athugunar, að þetta verði gert, og má vel vera, að það væri réttara að hafa slík ákvæði þar, þó að þau séu ekki nú í því frv. Og það eru fleiri atriði í því frv., sem allmiklar líkur eru til að breyta þurfi frá því, sem nú er. En ég tel þörf á að setja sem fyrst almenna löggjöf um hitaveitur. Og það þyrfti þá að gerast á næsta Alþ. - En þó að það verði gert og þó að inn í það frv. verði sett ákvæði um ábyrgðarheimildir í sambandi við slíkar framkvæmdir, þá álit ég - og vil þakka hv. fjvn. fyrir, að hún hefur lagt það til - , að þessi till. eigi að ná fram að ganga nú. Þó að það séu kannske ekki miklar líkur til, að framkvæmdir geti orðið í þessu efni á yfirstandandi ári, þá er geysimikils virði fyrir væntanlegar framkvæmdir í þessu efni að fá þessa ábyrgðarheimild samþ. nú. Aðstaða til hitaveitu á Sauðárkróki er alveg óvenjulega glæsileg, eins og hv. samþm. minn lýsti við fyrri umr. þessarar þáltill. Það er því varla hægt að hugsa sér, að slíkar framkvæmdir dragist nokkuð verulega, þar sem það er alveg víst, að bara sá sparnaður, sem verður í sambandi við eldsneytisnotkun, kola og olíu, á staðnum, greiðir að fullu kostnaðinn við hitaveituna á tiltölulega örstuttum tíma.

Flm. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Ég flyt hér till. á þskj. 349, ásamt hv. 8. þm. Reykv., hv. 5. landsk. þm. og hv. þm. Vestm., um útvegun heilnæmra fæðutegunda. Í till. er farið fram á og ríkisstj. falið að hlutast til um það, að Náttúrulækningafélagi Íslands verði veitt nægileg innflutnings- og gjaldeyrisleyfi til innflutnings á ómöluðu korni, ósigtuðu mjöli, grænmeti, þurrkuðum ávöxtum o. fl. Ef það væri svo, að það væri að verða að veruleika, að við byggjum við algert verzlunarfrelsi, þá er þessi till. orðin óþörf, og betur að svo reyndist. Það er alkunna, að Náttúrulækningafélag Íslands, með Jónas Kristjánsson fyrrum alþm. í fararbroddi, hefur unnið merkilegt starf í þá átt, að fólk ætti þess kost að neyta, að hans áliti, heilnæmra fæðutegunda, svo sem meira grænmetis, ómalaðs korns, ósigtaðs mjöls, ávaxta o. s. frv. Því er ekki að neita, að fjöldamargir, karlar og konur, í landinu hafa fellt sig við slíkt matarræði og óska að geta notið þess. Það er ljóst, að það er vaxandi áhugi fyrir þessu máli, og er augljós vottur þess hin mikla aðsókn, sem var að þeirri matvælasýningu, sem Náttúrulækningafélag Íslands stóð að hér í borginni á s. l. hausti, en hana sóttu yfir 4000 manns á þeim 3 dögum, sem hún var opin. Það er ekki hægt að hafa á móti þessu máli á þeim grundvelli, að það mundi kosta meiri gjaldeyri, ef breyting yrði á manneldismálum þjóðarinnar í þá átt, sem till. fer fram á, því að nýtt grænmeti, svo sem hvítkál, gulrætur o. fl., er ódýrt í innkaupum, og ómalað korn kostar engan aukagjaldeyri, þar sem það kæmi í stað annarrar mjölvöru, sem inn er flutt. Félaginu hefur gengið illa að fá innflutning þessara matvörutegunda, sem hér um ræðir, og leitar því aðstoðar ríkisvaldsins um fyrirgreiðslu á því. Það er ekki aðeins fólk í Reykjavík, sem bíður þennan félagsskap að greiða fyrir sér á þennan hátt, heldur fólk víðs vegar um landið,en félagið hefur aðeins að litlu leyti getað orðið við þeim óskum. Hér í grg. till. er birt tafla, sem sýnir, hvaða meginbreytingar hafa orðið á innflutningi ýmissa kornvörutegunda frá 1873–1949. Skal ég geta um helztu niðurstöður, sem þessi tafla sýnir. Árin 1873–79 eru flutt inn 43 kg af heilum rúgi á mann, en nú er ekki neitt flutt inn af heilum rúgi. Sömu árin, 1873–79, er flutt inn ½ kg af hveitimjöli á mann; nú er það orðið 58 kg á mann. Af byggi er þá flutt inn 13,5 kg á mann, en nú er það horfið af innflutningsskránni. Það er auðséð af þessu, að fram undir síðustu aldamót er ómalað korn aðaluppistaðan í neyzluvörum landsmanna, að því er kornvöruna snertir; það er heill rúgur, hrísgrjón og bygg. Nú orðið er hveitið aðalkornvörutegundin, sem við neytum. Hveitiinnflutningurinn hefur breytzt úr ½ kg í 58 kg á mann. Það er óefað alveg rétt, að mikill hagnaður væri að því, ef hægt væri að flytja inn meginmagnið af þeirri kornvöru, sem við neytum, ómalað. Hér á Alþ. hefur því máli áður verið hreyft og hlotið afgreiðslu innan þingsalanna, en ekki orðið framkvæmt, að komið yrði upp kornmylnu eða kornmylnum, sem möluðu eftir hendinni allt það korn, sem þjóðin neytir, svo að fólkið ætti þess kost að fá nýja, óskemmda matvöru. Ómalað korn má geyma árum saman, án þess að það skemmist. Aftur á móti geymist malað korn mjög skamman tíma, því að það verður fyrir skemmdum við geymslu, þótt geymslustaðurinn sé góður. Við það að flytja kornið ómalað inn í landið yrði þessi matvörutegund vafalaust stórum ódýrari. Þá væri kornvaran flutt inn í tankskipum til landsins og yrði síðan dælt upp í geyma, eða tanka, og auk þess væri sá ávinningur, að vinnan við mölunina kæmi inn í landið. En stærsta atriðið við þetta er það, ef þjóðin fengi við þetta heilnæma fæðu, og aðalgróðinn yrði þá vafalaust í því, að þetta yrði til þess að bæta heilsufar þjóðarinnar og þetta hefði í för með sér aukin afköst vinnandi manna, minni fjarvistir frá störfum, minni sjúkrahúsakostnað, minni lyfjakaup og á ýmsan annan hátt spöruð útgjöld og minni gjaldeyrisþörf. Þetta, sem hér er lagt til, er aðeins lítilræði í þessa átt, en stefnir þó að réttu marki. Endanlega markið er, að við komum upp okkar eigin kornmylnu eða kornmylnum og flytjum inn þá kornvöru, sem þjóðin neytir, ómalaða. Ég vil vænta þess, að þessi till. fái góðar undirtektir og hljóti afgreiðslu fyrir þinglok. Sams konar till. var borin fram á síðasta þingi og hlaut þá ekki afgreiðslu. Till. fer fram á lítils háttar fyrirgreiðslu og aðstoð við starf þeirra ágætu manna, sem heldur kjósa að velja sér holla fæðu til neyzlu en skemmda fæðu, og undir þá viðleitni sýnist mér auðsætt að hæstv. Alþ. beri að taka og ríkisvaldið veiti þá fyrirgreiðslu, sem um er beðið.



Ég verð að halda því fram, að þetta mál sé alls ekki svo einfalt, að ekki sé ástæða til að athuga það í n. Ég treysti mér því ekki til að greiða atkv.



Herra forseti. Þessi till. er fram borin í því skyni, að ríkisstj. fái heimild Alþingis til þess að fá lán fyrir Akureyrarkaupstað, til þess að hægt sé að ljúka þeirri fjórðungssjúkrahúsbyggingu, sem staðið hefur yfir frá 1945. Það er mikil bygging, sem verið er að reisa, þar sem sjúkrahúsið er, og ekki eingöngu fyrir Akureyrarkaupstað, heldur er óhætt að segja að það sé hagsmunamál Norðlendingafjórðungs í heild, og er eindreginn vilji fyrir, að unnt sé að fullgera það hið fyrsta, og hafa bæjarstjórn Akureyrarkaupstaðar og núverandi þm. Ak. lagt á það mikla áherzlu. Það má telja, að vonir standi til þess að þetta lán fáist, þótt það sé engin vissa um það enn þá. Þessi bygging kostar um 9 millj. kr. fullgerð, búið er að vinna fyrir 4.7 millj., en eftir að vinna fyrir um 4.2 millj. kr., og ber ríkissjóði að greiða 3/5 af heildarkostnaði byggingarinnar, en hefur til þessa aðeins lagt fram rúmar 2 millj. kr., en á eftir að greiða rúmar 3 millj. Ef fengist 2½ millj. kr. lán og ½ millj. kr. framlag á fjárlögum, þá mundi það komast langt með að nægja til þess að fullgera sjúkrahúsbygginguna, og ef hægt væri að fá það lán nú, mundi fljótlegt að fullgera hana. Húsið er uppkomið og hitalögn komin í það. Það, sem sérstaklega er eftir, er allur umbúnaður hússins. Ríkisstjórnin er sammála um að standa að því, að þessari byggingu verði lokið, og því greiðum við þessari till. fullt jáyrði. Ég vil vænta þess, að hv. Alþingi sjái sér fært að afgreiða þetta mál á þann hátt, sem till. fer fram á. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta, en leyfi mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og fjvn.



Herra forseti. Eins og grg. fyrir þessari þáltill. ber með sér, ber ríkissjóði að greiða 3/5 áætlaðs kostnaðar við þessa byggingu, eða 5.4 millj. króna, en hefur til þessa aðeins greitt rúmar 2 millj., og á ríkissjóður því eftir að greiða rúmar 3 millj. kr. Telja má víst, að framkvæmdir stöðvist, ef ekki fæst lán til byggingarinnar á þessu sumri, því Akureyrarbær hefur í mörg horn að líta, og er útilokað, að hann geti af eigin rammleik aflað þess fjár, sem þarf til þess að ljúka byggingunni. Hvað fólk á mikið undir því, að byggingin komist fljótt upp, þá álít ég það sízt ofmælt, sem hæstv. forsrh. tók hér fram áðan. Á síðastliðnu ári greiddi sjúkrasamlag Akureyrar fyrir 1876 legudaga á sjúkrahúsum hér í bænum af 7616 legudögum, sem það greiddi alls. Einnig má segja, að það séu ekki síður hagsmunir sveitanna í kringum Akureyri, að sjúkrahúsið komist fljótt upp. - Ég vil vænta þess, að þetta mál fái fljóta og góða afgreiðslu.

Flm. (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Þessi till., sem ég flyt hér á þskj. 207, er þess efnis, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að greiða niður olíu til rafstöðva. Eins og þm. er kunnugt, þá háttar svo til sums staðar á landinu, að raforkan er framleidd með dieselvélaafli. Sérstaklega er þetta gert í þorpunum á Austurlandi og Vestfjörðum og nokkrum fleiri stöðum. Þetta er á þeim svæðum á landinu, þar sem ekki hefur þótt tiltækilegt að ráðast í stórar vatnsvirkjanir, þar sem aðstaðan hefur verið þannig, að ekki hefur þótt kleift að hefja slíkar stórframkvæmdir, eða þær framkvæmdir hafa að minnsta kosti verið látnar bíða og aðrar framkvæmdir teknar á undan. - Þau raforkuver í landinu, sem stærst eru í þessum hópi, eru rafveiturnar í Vestmannaeyjum, Neskaupstað og á Patreksfirði, en auk þess eru allmörg þorp, sem hér eiga hlut að máli og hafa lengst af búið við ónóga raforku og framleitt rafmagn við óhagstæð skilyrði og raforkan því orðið mjög dýr hjá þeim, og hafa allir þessir staðir orðið aðnjótandi miklu minni stuðnings frá hálfu ríkisins en þeir staðir, sem lengra eru á veg komnir í raforkumálum. Einkum hefur mikið borið á því hin síðari ár, eftir að ríkissjóður er í mörgum tilfellum farinn að verða stór eignaraðili að orkuverum eða beinlínis farinn að koma upp orkuveitum og reka rafveitur á allstórum svæðum, eins og nú á sér stað. En þessar stöðvar t. d. á Austfjörðum og Vestfjörðum, sem hafa látið sér nægja dieselstöðvar, hafa þurft að sjá fyrir sér sjálfar í þessum efnum og orðið að búa við langtum dýrara rafmagn en aðrir. En svo þegar l. um gengisbreytinguna voru samþ. á s. l. ári, má segja, að hafi keyrt um þverbak hjá þessum stöðvum, því að stærsti liðurinn í rekstri þessara rafveitna var vitanlega olía, og við gengislækkunina hækkaði olíuverð gífurlega mikið, og nú mun láta nærri, að olían sé um það bil í helmingi hærra verði en fyrir gengisbreytinguna. Það mun því vera svo, að alls staðar þar, sem rafveitur eru reknar á þennan hátt, hafi raforkan orðið miklu dýrari síðan gengislækkunarl. voru samþ. og hrekkur ekki einu sinni til. Verður ekki séð fyrir endann á því, hvernig þær geti komið rekstri sínum þannig fyrir, að tekjur geti komið á móti gjöldum. Nú er það því ósk þessara aðila, að ríkisvaldið létti þarna nokkuð undir og verði við því að greiða niður verð á olíunni til þessara almenningsrafveitna, sem nemi verðhækkuninni vegna gengisbreytingarinnar. Á þann hátt gætu þessar rafveitur fengið raforkuna á sambærilegu verði við aðrar rafveitur í landinu, þó að það yrði alltaf nokkru hærra, en það yrði ekki þvílíkur gífurlegur munur á verðinu hjá þeim og hinum, sem hafa vatnsvirkjanir, eins og nú, eftir að gengisbreytingarl. voru samþ. Það kann nú að vera, að einhverjum finnist við fyrstu athugun hér vera farið inn á nokkuð hættulega braut, að greiða niður olíuverðið til þessara aðila. En ég vil benda á, að till. er glögglega afmörkuð við það að greiða einungis niður olíuverð til dieselrafstöðva, sem reknar eru til almenningsþarfa, en hér er ekki blandað inn í á neinn hátt smærri rafveitum, sem einstaklingar kunna að reka, því að það yrði erfitt að fóta sig á því, en í þessu tilfelli held ég, að ef niðurgreiðslan yrði miðuð við raforkustöðvar til almennings þarfa, þá mætti halda sig við það fasta form, og hygg ég, að þá væri ekki með þessu farið inn á hættulega braut. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að þeir staðir, sem þarna eiga mest undir, hafa síðan þessi till. kom fram sent Alþ. samþykktir sínar hér að lútandi, t. d. Vestmannaeyjar, Eskifjörður, Neskaupstaður og Fáskrúðsfjörður, þar sem eindregið er skorað á Alþ. að verða við þessari beiðni, að halda á þennan hátt niðri þeirri gífurlegu verðhækkun, sem hefur orðið til rafveitna. Ég skal nú, til þess að greiða fyrir þessu máli og þar sem áliðið er þings, ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni, en vildi vænta þess, að sú n., sem fær málið til athugunar, vildi greiða fyrir því á allan hátt, svo að það gæti fengið afgreiðslu á þessu þingi. - Að lokinni þessari umr. vildi ég leggja til, að málinu yrði vísað til fjvn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til þess að styðja mál þess hv. þm., er síðast talaði og er flm. þeirrar till., er hér ræðir um. Ég held, að hin fyllsta sanngirni mæli með því, að litið sé á þetta mál af velvild og skilningi, því að það er ekki gengisbreytingin ein, sem hefur orðið til þess að hækka olíuna, heldur hefur verðhækkun utanlands einnig komið til skjalanna og getur orðið enn meiri, eftir gangi málanna í heiminum. Það er nú svo, að á þeim stöðum, þar sem slíkar stórar dieselvélaaflstöðvar eru komnar upp, hefur fólkið keypt öll áhöld til matargerðar og annað slíkt og byggt sitt daglega líf á notkun rafmagnsins, eins og von er til, þegar slíkar stöðvar til almennra nota eru reistar á annað borð. Ég vil ekki tefja á neinn hátt umr. um þetta mál, en læt í ljós ánægju mína yfir því, að till. er fram komin, og vona ég, að hæstv. Alþ. líti rétt á málavöxtu og veiti þessu máli góðan framgang.



Herra forseti. Þessi till. á þskj. 207 er þess efnis, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að lækka verð á hráolíu til rafstöðva, sem reknar eru af opinberum rafveitum til almenningsþarfa, á þann hátt, að lækkunin nemi gengisbreytingunni. Það hafa komið mjög háværar raddir frá þeim fjöldamörgu sveitarfélögum, sem hafa orðið að reka rafstöðvar með olíu, vegna þess að þeim hefur verið neitað um þá aðstoð frá því opinbera að koma á hjá sér vatnsraforkustöðvum, eins og gert hefur verið annars staðar á landinu, t. d. á Suðurlandsundirlendinu. Það er sjálfsagt eftir þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið nú á síðustu árum, að þessir hlutar landsins hljóta að verða að bíða enn nokkur ár, áður en nokkrar vonir standi til þess, að þeir geti notið sömu hlunninda og þeir, sem þegar hafa fengið rafmagn eða búið er að gera ráðstafanir til, að geti fengið rafmagn á næstu árum, þar sem 100 millj. kr. eru teknar í fjárfestingu til einstakra héraða, eins og kunnugt er í sambandi við Sogsvirkjunina og Laxárvirkjunina. Það er ekki einasta, að þessar ráðstafanir hafi haft mjög mikil áhrif á fjárfestinguna í landinu, heldur koma þær einnig í veg fyrir, að þessir landshlutar, sem hér um ræðir, geti á næstu árum fengið þau hlunnindi, sem hér er verið að gefa öðrum héruðum landsins. Og það var með þetta fyrir augum, að við hv. 6. landsk. bárum fram í Ed. frv. um ný orkuver og orkuveitur, þar sem við leggjum til, að ríkisstj. verði heimilað að láta virkja Dynjanda á Vestfjörðum og að sett verði þar inn sem bráðabirgðaákvæði á eftir 6. gr., að þar til þeim framkvæmdum væri lokið, skyldi raforkusjóður greiða til þessara dieselrafstöðva á Vesturlandi sams konar upphæð og lánuð er til rafveitna ríkisins sem verðmiðlun á rafmagninu. Því að það er það, sem gert er nú, að þegar búið er að koma upp hinum dýru rafstöðvum, þá er auk þess greitt fé úr raforkusjóði til þess að mæta rekstrarhallanum á næstu árum, svo að verðið þurfi ekki að vera hærra þar en annars staðar á landinu, því að það er ekki aðeins, að þessar stöðvar fá þá aðstoð, sem ég hef lýst, heldur í viðbót þá aðstoð að fá úr raforkusjóði nægilegt fé til þess að miðla verðinu frá ári til árs. Þess vegna settum við þetta ákvæði hér inn og sendum þetta mál síðan allt til raforkumálastjóra, sem leggur mjög mikið á móti því, að slíkt réttlætismál nái fram að ganga. Þegar vitað er, að ekki er unnt að koma þessu máli fram á þann hátt, sem ég hef lýst, þ. e. með þessu frv. okkar hv. 6. landsk., þá er nauðsynlegt að taka málið upp á þeim grundvelli, sem það er tekið hér í hv. Sþ., því að það verður náttúrlega engan veginn þolað um mörg ókomin ár, að nokkur hluti þjóðarinnar, og þá sá hluti, sem virðist búa við erfiðustu lífsskilyrðin, fái ekki að njóta þeirra hlunninda, sem margir aðrir ýmist njóta nú þegar eða koma til með að njóta núna alveg á næstunni. Ég vil í sambandi við þetta benda á hinn geysimikla verðmun á rafmagninu á hinum einstöku stöðum. Samkvæmt skýrslu frá raforkumálastjóra kostar kílóvattstundin í Rvík 22.8 aura, og er þá að sjálfsögðu átt við, að allt aflið sé selt hér við vegg, en á Patreksfirði kostar kílóvattstundin 90.5 aura, eða m. ö. o. meira en fjórfalt meira en í Rvík. Það er auðséð, að það er útilokað fyrir þennan stað, þar sem rafmagnið kostar svona miklu meira, að una við slíkt, hvort heldur er fyrir fólkið sjálft til heimilisnota eða til iðnaðar á þessum stað, en iðnaðarfyrirtæki á þessum stað eru einmitt nákvæmlega eins háð rafmagnsverðinu og þau iðnaðarfyrirtæki, sem eru hér á Suðurlandsundirlendinu. Ég held því, að það verði með einhverjum ráðum, annaðhvort með beinum niðurgreiðslum eða verðjöfnun á rafmagninu, að bæta þessu fólki þetta upp, sem þannig er ástatt um og búið er að vera þannig ástatt um í mörg ár, beinlínis fyrir aðgerðir Alþ., vegna þess að aðrir staðir hafa verið látnir ganga fyrir, sem ég út af fyrir sig skal ekki ámæla Alþ. fyrir, - það hafa víst legið fyrir því sterk rök, en það liggja einnig til þess sterk rök að bæta úr þessu ástandi. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á annað atriði, sem ég hef minnzt á tvisvar á yfirstandandi þingi, án þess að ég hafi heyrt um, að nokkuð hafi verið gert í því máli. - Þegar fjárl. voru til afgreiðslu í fjvn., lágu fyrir n. þær upplýsingar frá innkaupastofnun ríkisins, að hún hefði gert samning við Olíufélagið h/f um kaup á olíu fyrir allar ríkisstofnanir, og verðið á olíunni er í Hvalfirði kr. 480.00 á tonnið. Nú hafa fengizt um það upplýsingar frá verðgæzlustjóra, að olíuverðið hjá þessu sama fyrirtæki og öllum öðrum olíufélögum hafi af verðlagsstjóra verið ákveðið 585 kr. tonnið, eða með öðrum orðum nærri 105 kr. hærra til almennings í landinu en til ríkisstofnana. - Ég skal ekki þreyta hv. þm. með fleiri tölum, þó að ég gæti nefnt fleiri dæmi, en þetta nægir til þess að sýna fram á, að hér eru ríkisstofnanir látnar búa við allt annað og miklu hagkvæmara verð en önnur ríkisstofnun ákveður, að leyfilegt sé að krefja almenning í landinu. Ég verð að segja, að ef ástæða er til að samþ. þá till., er hér liggur fyrir, þá er sannarlega enn meiri ástæða til þess að rannsaka, hvernig stendur á þessum mismun á olíuverðinu til ríkisstofnana annars vegar og almennings hins vegar. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að hæstv. ríkisstj. láti einmitt í sambandi við þetta mál athuga og rannsaka, hvernig stendur á því, að sömu aðilum og geta gert sölusamning á olíu til ríkisfyrirtækis fyrir rúmlega 480 kr. tonnið skuli vera leyft af verðlagseftirlitinu að selja þessa sömu vöru á 105 kr. hærra hvert tonn til almennings, sem verður stór skattur á útveginn í landinu, raforkuframkvæmdir í landinu og á hvern einasta þegn í landinu. Og mér er sagt, að þessir sömu menn, sem gert hafa þessa samninga, hafi staðið upp í verðlagseftirliti og krafizt þess, að þeim yrði leyfð enn meiri hækkun en hér hefur verið tilgreind, til þess að geta náð sér enn meir niðri á almenningi. Ég vil fá upplýst hér: Er verið að gefa ríkisstofnunum stórkostlegt fé í sambandi við þessa samninga, eða er verið að taka stórar fjárfúlgur af almenningi í landinn að óþörfu? Ég á bágt með að trúa, að nokkur olíuseljandi geri slíkan samning við ríkisstofnun um sölu á olíu, en annars er náttúrlega fyllsta ástæða fyrir ríkisstj. að láta rannsaka þetta allt saman. - Ég minntist á þetta mál í sambandi við afgreiðslu fjárl., en hef ekkert heyrt á það minnzt síðan og nota því tækifærið til þess að minna á, að þetta mál má ekki liggja þannig. Það verður að fást upplýst, hvernig á þessu stendur, og ég hygg, að ef það gæti orðið til þess, að lækka mætti um t. d. 20% alla olíu bæði til fiskiflotans og einnig til rafstöðva, þá sé vel, að þessu máli hefur verið hreyft, hvort sem á því fást úrbætur í sambandi við þessa till., sem hér er til umræðu, eða í einhverju öðru formi. Ég vil fyrst og fremst vænta þess, að þetta mál verði upplýst, m. a. fyrir fjvn., og enn fremur, að tekið verði í það vel og réttlátlega að gera hér miðlun á rafmagnsverðinu, eins og farið er að vissu leyti fram á hér í till., því að ég sé ekki, að það sé hægt að búa við þetta árum saman, að nokkur hluti þjóðarinnar sé látinn greiða hærra verð fyrir rafmagn en aðrir íbúar landsins.



Herra forseti. Það sýnist rétt, að þetta mál fái athugun hjá fjvn., ég geri ráð fyrir, að það komi fram till. um að vísa því þangað. Það er vandamál, hvernig með þetta skuli fara, þar sem um er að ræða raforku frá dieselstöðvum. Ég mun þó ekki ræða það við þessa umr., en vil aðeins benda á það, að ef Alþ. vill láta greiða niður eða koma fram verðjöfnun á rafmagni, þá er ekki nægilegt að álykta aðeins um það, að rafmagnið skuli greitt niður, heldur verður líka að sjá fyrir því, hvar á að taka peningana til þess að greiða þetta niður. Um það, sem hv. þm. Barð. sagði varðandi verðlag á olíu, þá sýnist mér sjálfsagt, að fjvn. afli upplýsinga um það, hvernig á því stendur, að svo mikill verðmunur er á þeirri olíu, sem ríkið kaupir, og hinu almenna olíuverði, og þá er rétt, að n. sneri sér til hæstv. viðskmrh. og fengi hans fyrirskipanir til þess að fá upplýsingar um þetta mál.

Flm. (Pétur Ottesen) : Herra forseti. Í þeirri grg., sem fylgir þessari till., er gerð full grein fyrir tilgangi þeim, sem liggur til grundvallar fyrir henni og fyrir því, hvernig þetta mál stendur nú. Mér þykir því ekki ástæða til þess að fara langt út í það. Ég vildi svo leggja til, að málinu sé vísað til hv. allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 494 till. til þál. um aðstoð til byggingar ódýrra leiguíbúða ásamt hv. þm. N-Þ. Till. er um það, að Alþingi skori á ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, hvort heppilegt sé og á hvern hátt framkvæmanlegt að veita leigjendafélögum aðstoð til að koma upp ódýrum leiguíbúðum. Ástæðan fyrir flutningi till. er sú, að stjórn Leigjendafélags Reykjavíkur hefur hug á að koma upp ódýrum íbúðum, sem síðan er ætlunin að leigja út. Hér er um algert nýmæli að ræða og er talsverður vandi í sambandi við framkvæmd þessa, m. a. við útvegun lánsfjár til bygginganna. Í fylgiskjali frá L. R., sem prentað er með till., er rætt um þetta atriði, í 3., 4. og 5. gr., hvernig félagið hyggst standast kostnað við byggingar sínar, en nú á tímum er sá þátturinn vandasamastur í sambandi við byggingar. Það mun ekki orka tvímælis, að slík starfsemi sem þessi á mikinn rétt á sér og einkum sökum þess, að margir hafa nú ekki tök á að leggja fram stofnfé til byggingar íbúðarhúsa sinna. Það er því full ástæða til að veita þessu máli fulla athygli, að aðstoða L. R. sem má til að leysa þetta mál. Ég vil því vænta þess, að till. þessi fái skjóta afgreiðslu hér á hv. Alþingi, og þó að nokkuð sé áliðið þings, að hún fái lokaafgreiðslu á þessu þingi. - Ég geri það svo að till. minni, að málinu verði að umræðu lokinni vísað til hv. allshn.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta mál til athugunar og orðið sammála um að leggja til, að till. verði samþ. með lítilli breyt. Og breyt. felst í því, að þar sem rætt er um birgðir af hjúkrunargögnum, lyfjum og öðrum brýnustu nauðsynjum, þá sé þar nokkru nánar ákveðið, þannig að þessum vörum verði ekki safnað bara á einn einasta stað í landinu, heldur verði þessum birgðum skipt á milli héraða og landshluta með tilliti til samgangna og annarrar aðstöðu. Sem sagt, með þessari breyt. leggur n. til að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. hefur orðið ásátt um að leggja til við hæstv. Alþ., að það samþ. þessa þáltill. með þeirri breyt., sem n. flytur og er á þskj. 520. Það, sem brtt. felur í sér til breyt. á aðaltill., sem er að finna á þskj. 320 og flutt er af hv. þm. Borgf., er aðeins það, að fellt verði niður úr till. orðið forngripir. N. leizt það hyggilegra að blanda ekki þessum tveimur atriðum saman. - Þetta mál hefur komið nokkrum sinnum fyrir Alþ. og verið gerðar ályktanir um endurheimt fornrita og handrita úr söfnum í Danmörku. Því var fyrst hreyft árið 1907 og svo aftur 1924, þá 1930 og svo loks 1938. Í öll skiptin nema einu sinni eru handritin og fornritin höfð aðeins út af fyrir sig, og allshn. álítur, að það sé rétt að halda því áfram. Ekki stafar það af því, að n. sé ekki þeirrar skoðunar, að við eigum fullt tilkall til forngripanna, sem fluttust héðan og eru geymdir í söfnum í Danmörku, alveg eins og til handritanna, því að það er vitanlegt, að mikið af þessum forngripum var tekið hér á opinberum stöðum, og voru það gripir, sem þjóðin átti, og voru þeir fluttir til Danmerkur, flestir þannig, að annaðhvort lítið eða ekkert gjald kom fyrir. Og hvað áhrærir förgun þeirra, þá hefur það býsna mikla þýðingu, því að vitanlega var það ekki leyfilegt neinum embættismönnum að farga þessum gripum þjóðarinnar út úr landinu. Íslendingum stendur þess vegna, þó að þetta atriði sé ekki með í þál., sem gerð væri um fornritin og handritin, opinn vegur til þess að krefjast þess, að þessum forngripum verði skilað aftur. Út af þeim ályktunum, sem á Alþ. hafa verið gerðar viðvíkjandi handritunum og fornritunum, er það að segja, að það hefur borið árangur aðeins í eitt sinn, þ. e. eftir að ályktunin var samþ. 1924. Það mun hafa verið árið 1928, sem skilað var talsverðu af embættisskjölum úr skjalasöfnum Dana og Árnasafni, en mjög fáum eldri handritum eða bókum. Og sýnist þó, að það hefði átt að fara eins með þá gripi eins og skjölin. Nú hefur, eins og kunnugt er, verið af hálfu Dana sett nefnd til þess að íhuga þetta mál. Mér er ekki kunnugt um, að frá þeirri n. hafi neitt komið. Og ég hygg, að verkefni þeirrar n. hafi ekki verið annað en að hún hafi átt að kynna sér, hvernig ástatt væri um þessi skjöl, sem eru í söfnum í Danmörku og Íslendingar gera tilkall til. Og hefði það þó átt að vera auðvelt verk fyrir n., svo framarlega sem hún sinnti sinu starfi, að ganga úr skugga um, hvernig háttað væri um þessi skjöl. En ekkert mun hafa komið frá þessari n. í málinu, og það sýnir, hve Danir fara hægt í sakirnar um að fullnægja óskum Íslendinga um að skila þessum munum aftur. Verð ég að segja, að það gegnir nokkurri furðu, vegna þess einmitt hvernig þessi skjöl og handrit eru til þeirra komin. En þau eru til þeirra komin, eins og kunnugt er, þannig, að fyrr á öldum gerðu konungar Danmerkur, sérstaklega Friðrik III. og Kristján V., gangskör að því að ná héðan handritum og bókum. Þegar Brynjólfur Sveinsson biskup var í Skálholti og hafði undir höndum mikið af fornum skjölum og handritum, þá ákvað hann að hefja prentun á þeim, en fékk því ekki framgengt, sökum þess að þótt prentsmiðja væri á Hólum, voru ekki aðstæður til að prenta þessi handrit og skjöl hér. En þá lézt konungur Dana hafa hug á að gefa út þessi fornrit. Það var til þess að ýta undir það, að þessi fornrit voru send út til Danmerkur í söfn, til þess að eitthvað yrði úr framkvæmdum á prentun þeirra. - Svo vita allir, sem ég þarf ekki að rekja, hve Árni Magnússon gerði mikið að því að safna handritum og skjölum, sem voru á sínum tíma flutt til Danmerkur. Fyrir þessar sakir vantar nú stórkostlega í þau skjalasöfn, sem hér eru fyrir í landinu. Þetta er svo kunnugt, að ég ætla ekki að rekja það nánar. Allir hv. alþm. vita glögg deili á þessu og hve þýðingarmikið mál hér er um að ræða fyrir Íslendinga fyrst og fremst, upp á allar fræðiiðkanir, og þá einnig fyrir útlendinga, sem vildu kynna sér þessi mál og rannsaka þessi skjöl. -Svo hörmulega tókst þá líka til - og maður skyldi ætla, að einmitt út frá því yrðu Danir fúsari að skila þessu aftur -, að 1728 var stórbruni í Kaupmannahöfn og þar með í bókhlöðu Árna Magnússonar. Og menn, sem höfðu nánasta kunnugleika, svo sem Finnur Jónsson og Grunnavíkur-Jón, segja um þetta það, að Finnur segir, að þriðjungnum hafi verið bjargað af safninu, en Jón, að helmingnum hafi verið bjargað. Og það er vitað um þó nokkrar bækur og handrit, sem eyðilögðust í þessum bruna. Af hendi Árna Magnússonar var það gert að flytja þessi skjöl og handrit til Danmerkur til þess að koma þessu í örugga geymslu. En svona fór það - þótt engum detti í hug að saka hann fyrir þessa ráðstöfun. En þannig vill til, að hér heima varð enginn bruni á þessu tímabili, frá því að þessir munir voru fluttir út úr landinu, hvorki á biskupsstólnum né á Bessastöðum, svo að sennilegt er, að mest af þessu, ef ekki allt, hefði geymzt í vörzlum þjóðarinnar enn, ef það hefði ekki verið flutt úr landi. Og víst er, að Íslendingar voru búnir að varðveita þessi verðmæti sín um aldaraðir, og er ólíklegt, að frekar eftir þann tíma, er þetta var flutt út, hefðu Íslendingar verið svo hirðulausir um þessi verðmæti, að þeir hefðu látið þau glatast. Nú er talið, að geymsla í þessum dönsku söfnum sé léleg. Og því hefur líka verið hreyft, sem er ekki lítið atriði, að söfn þessi séu í stórkostlegri hættu, ef til ófriðar drægi. Þessi söfn mundu eyðileggjast í Kaupmannahöfn, ef hernaður yrði gerður á þá borg. Og væri þá aumt til þess að vita, að í viðbót við það, sem gerzt hefur í sambandi við þessi mál, ættu þessi verðmæti Íslendinga eftir að fara forgörðum þannig - þó að maður saki ekki Dani um að þeir vildu, að svo færi. En manni sýnist, m. a. út frá því, hvernig allir málavextir eru um þetta mál, að Dönum ætti að vera ljúft að verða við þessum óskum Íslendinga. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um málið frekar. N. mælir eindregið með samþykkt þessarar till. Það liggur einnig önnur till. fyrir Alþ. nú, sem snertir þetta mál, sem maður verður að vona að fái góða afgreiðslu. Það væri ekki vel farið af hálfu okkar hér á Alþ., ef við ekki tækjum nú af eindrægni og góðum vilja undir þau ummæli og óskir, sem mjög skelegglega og myndarlega hafa komið frá sumum okkar fræðimönnum, um það, að Íslendingum sé skilað þessum minjagripum aftur. Þeir eru héðan, þeir urðu hér til, og þeir eru eign þessarar þjóðar og eiga hvergi heima annars staðar en hér á landi.



Eins og nál. allshn. á þskj. 520 um þetta mál ber með sér og hv. frsm. n., 1. þm. Árn., hefur nú gert hér grein fyrir, þá leggur allshn. til, að þessi till. verði samþ. með þeirri breyt., að ályktunin, sem væntanlega verður samþ. um þetta mál, hljóði eingöngu um endurheimt handritanna, en fellt sé niður úr till. að gera ályktun að svo stöddu um endurheimt þeirra forngripa, sem Íslendingar eiga í söfnum í Danmörku. Færði hv. frsm. þau rök fyrir þessu máli, að till. yrði haldið í svipuðu formi og verið hefur hér á Alþ., þegar ályktanir hafa hér verið um þetta gerðar, að þær tóku eingöngu til endurheimtar handritanna. Þó tók hv. frsm. skýrt fram, að álit hv. allshn. væri það, að því er snertir forngripina, að við Íslendingar hefðum óskoraðan alveg sams konar og hliðstæðan rétt til þess að krefjast endurheimtar á þeim eins og á handritunum, þó að n. líti svo á, að að þessu sinni bæri að snúa sér að endurheimt handritanna einna. Ég vil mjög taka undir það með hv. frsm. n., að réttur okkar Íslendinga til þessara forngripa er, eins og gildir um handritin, alveg skýlaus og ótvíræður. Þess vegna ber ekki að leggja þann skilning í þessa brtt., sem hér er gerð, að kröfur okkar verði lagðar til hliðar að fullu gagnvart forngripunum, með því að láta nú að þessu sinni niður falla áskorun til ríkisstj. viðkomandi endurheimt þessara forngripa. Það stendur opið fyrir Íslendinga að gera það hvenær sem er, eins og hv. frsm. allshn. tók mjög skýrt fram. Það er vitað, að þessir forngripir hafa borizt til Danmerkur með mjög svipuðum hætti og handritin, þannig að það er fyrir ákvörðun og ásælni danskra stjórnarvalda, sem forngripirnir eru þangað komnir. Árið 1807 er stofnuð svo kölluð fornleifanefnd í Danmörku, sem starfaði þar nokkra áratugi. Og eitt af verkefnum þeirrar n. var að beina því til Íslendinga eða að láta dönsk stjórnarvöld beina því til Íslendinga, sem gert var 1817, að prestum hér var falið að grennslast eftir því, hverjum í sinni sókn, hvað væri til af fornminjum, og senda dönsku stjórninni að rannsókn lokinni skýrslu um það. Eftir að þetta var gert, sneru dönsk stjórnarvöld sér að því að fá fluttar héðan til Danmerkur ýmsar af þessum fornminjum, og gekk það mest út yfir dýrmæta merkisgripi, sem fluttir voru til Danmerkur fyrir milligöngu íslenzku prestanna á þeim árum. Þetta mun hafa farið fram svo, að lítil og í sumum tilfellum engin greiðsla kom fyrir þessa gripi. - Þannig er þá til kominn flutningur þessara dýrmætu gripa margra til Danmerkur. - Nú liggur fyrir í menntmrn. skýrsla um þessa gripi, sem Matthías Þórðarson fyrrv. fornminjavörður hefur samið, sem er sundurliðuð nokkuð, þannig að sérstök skýrsla er yfir þá gripi, sem hann leggur mesta áherzlu á að endurheimtir verði. Enda eru það þeir gripir, sem okkur eru mests virði, m. a. af því, að slíkir gripir eða sömu gerðar eru ekki til í söfnum vorum hér á landi. Í orðalagi þessarar brtt., að því leyti sem það tekur til handritanna, felst sams konar meining, að því er handritin snertir, og jafnrík áherzla 1ögð á það af hálfu n. eins og gert er af mér í tillögunni, að unnið sé að því af íslenzku ríkisstjórninni, að gerð sé gangskör að því að fá vilja Íslendinga í þessu efni framgengt. Ég tel þess vegna, að mjög merkilegt spor sé stigið með samþykkt þessar till., jafnframt því sem við geymum okkur skýlausan rétt til að krefjast þess, að skilað verði aftur þeim dýrmætu forngripum, sem Íslendingar eiga í söfnum í Danmörku.