Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík, 18. nóv. 1982. Þar sem ég er á förum utan til að sitja þing Sameinuðu þjóðanna mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Sigurgeir Bóasson endurskoðandi í Reykjavík, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Ólafur Þ. Þórðarson, 5. þm. Vestf.“ Sigurgeir Bóasson hefur áður átt sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili. Kjörbréf hans þarfnast því ekki athugunar. Býð ég hann velkominn til starfa. Mér hefur ennfremur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 18. nóv. 1982. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Suðurlandskjördæmi, Baldur Óskarsson framkvæmdastjóri, Reykjavík, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Garðar Sigurðsson, 4. þm. Suðurl.“ Baldur Óskarsson hefur áður átt sæti á þessu þingi. Þarfnast kjörbréf hans því ekki athugunar. Býð ég hann velkominn til starfa. Þá hefur mér og borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík, 22. nóv. 1982. Samkvæmt beiðni Matthíasar Bjarnasonar, 1. þm. Vestf., sem vegna veikinda getur ekki sótt fundi Alþingis, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður hans, Sigurlaug Bjarnadóttir menntaskólakennari, taki á meðan sæti hans á Alþingi. Virðingarfyllst, Þorv. Garðar Kristjánsson.“ Sigurlaug Bjarnadóttir hefur áður átt sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili. Kjörbréf hennar þarfnast því ekki athugunar. Býð ég hana velkomna til starfa.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Vilmundi Gylfasyni, Sighvati Björgvinssyni og Magnúsi H. Magnússyni að flytja frv. um breytingu á lögum um ríkisbankana, þ.e. lögum um Útvegsbanka Íslands, lögum um Búnaðarbanka Íslands, lögum um Seðlabanka Íslands og lögum um Landsbanka Íslands. Þar sem þær breytingar sem lagðar eru til á lögum þessum eru að efni til nákvæmlega þær sömu vil ég, með leyfi forseta, fá að mæla fyrir þeim öllum í einu í þessari umr. um breytingu á lögum um Útvegsbanka Íslands. Það eru frv. á þskj. 5, 6, 7 og 8. Á síðasta þingi voru samþykkt lög um breytingu á lögum um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Þar var lagt til að ríkisreikningi fylgdi fylgirit með ýmsum upplýsingum er snertu ríkisútgjöld og sem áhrif hefðu á niðurstöðu ríkisreiknings, svo sem yfirlit yfir aukafjárveitingar, greinargerð fjárlaga- og hagsýslustofnunar um forsendur fjárlagaársins og breytingar á þeim forsendum, svo eitthvað sé nefnt. Einnig var þar lagt til að ríkisreikningi skyldi fylgja sundurliðað yfirlit um launagreiðslur, bifreiða-, risnu- og ferðakostnað og skyldu þessir rekstrarþættir sundurliðast hjá einstökum rn. og ríkisstofnunum. Forsenda þess, að sérstaklega var lögð til sundurliðun á þessum rekstrarútgjöldum, var að slíkt væri mikilvægur þáttur í öllu aðhaldi í ríkisrekstri, þar sem hér var um að ræða rekstrarútgjöld sem væru snar þáttur í ríkisútgjöldum bæði stofnana og rn. Var þar t.d. bent á að meta þyrfti hagkvæmni þess í ríkisrekstrinum, hvort aðhald í stöðuveitingum skapi óeðlilega mikla yfirvinnu hjá einstökum stofnunum eða rn., og bent á nauðsyn þess að fá fram hve föst yfirvinna er ákvarðandi þáttur í launakerfi ríkisins. Einnig að liður í aðhaldi og eftirliti með ríkisútgjöldum væri samanburður á hagkvæmni í rekstri ríkisbifreiða á móti greiðslum fyrir notkun bílaleigubifreiða og leigubifreiða og greiðslum fyrir afnot af bifreiðum starfsmanna, auk þess sem fullt eftirlit þyrfti að vera með ferða- og risnukostnaði. Þær breytingar sem hér hefur verið lýst, þ.e. að fá fram sundurliðun á launagreiðslum, bifreiðakostnaði, risnu- og ferðakostnaði, og samþykktar voru á s.l. Alþingi ná ekki til ríkisbankanna. Það er skoðun flm. þessa frv. að nauðsynlegt sé að slík ákvæði nái til ríkisbankanna einnig, ekki síður en til rn. eða annarra ríkisstofnana. Í lögum um reikningsskil ríkisbankanna eru ekki önnur ákvæði en um birtingu ársreiknings í Stjórnartíðindum og um skyldu þeirra að birta um hver mánaðamót yfirlit um efnahag bankans, auk ákvæða um að endurskoðun reikninga skuli gerð af tveim endurskoðendum sem Alþingi kýs hlutbundinni kosningu til tveggja ára í senn. Í lögum um Seðlabanka Íslands er einnig ákvæði um bankaeftirlit og skyldu innlánsstofnana til að láta bankaeftirlitinu í té reikninga sína og aðrar upplýsingar í því formi og svo oft sem óskað er. Einnig að bankaeftirlitinu sé heimilt að rannsaka bókhald og eignir innlánsstofnana hvenær sem ástæða þykir til. Eins og fram kemur í grg. með frv. er nokkuð mismunandi í ársreikningum bankanna hvernig sundurliðun þeirra þátta er háttað sem lagt er til að lögfest verði að sérstaklega beri að gera grein fyrir. Í ársskýrslum bankanna virðast þeir fjórir rekstrarþættir sem lagt er til að sundurliðaðir verði sérstaklega, þ.e. launagreiðslurnar, bifreiða-, risnu- og ferðakostnaður, koma fram aðeins undir einum lið - rekstrarkostnaður - án nokkurrar frekari sundurliðunar. Undanskilja ber þó Útvegsbanka Íslands þar sem um ítarlegri sundurliðun er að ræða. Þar kemur sérstaklega fram kostnaður vegna launa og launatengdra gjalda og hins vegar annar skrifstofu- og stjórnunarkostnaður. Það er auðvitað ljóst að slík reikningsskil gefa ekki glögga mynd af rekstrarútgjöldum bankanna þegar aðeins kemur fram ein heildarupphæð um rekstrarkostnað án nokkurrar skýringar eða sundurliðunar. Ef ég tek Landsbanka Íslands sem dæmi þá kemur fram í rekstrarreikningi hans fyrir árið 1981 undir liðnum rekstrarkostnaður upphæðin 157 millj. 908 þús. kr. Það hlýtur að vera nauðsynlegt að fá frekari skýringar á hvernig slík upphæð sundurliðast á einstaka rekstrarþætti til þess að virkt eftirlit og aðhald sé með rekstri bankanna. Vel má vera að endurskoðendur, bankaráð og ráðh., sem úrskurða reikninga bankans, fái fram frekari sundurliðun en kemur fram í ársreikningi. Ég tel engu síður brýnt að aðrir, svo sem alþm., sem áhuga hafa á að kynna sér árstekjur bankanna og hag og rekstur þeirra hafi að því greiðan aðgang hvernig rekstrarkostnaður bankanna skiptist eftir einstökum rekstrarþáttum. Það er ljóst að alþm. hafa margir hverjir áhuga á að fylgjast með rekstri bankanna. Má marka það af því að á hverju ári eru bornar fram fyrirspurnir hér á Alþingi þar sem óskað er eftir ýmsum upplýsingum varðandi reikningsskil bankanna. Mig minnir að núna liggi fyrir fsp. varðandi þetta atriði, enda eru slíkar upplýsingar nauðsynlegur liður í aðhaldi og eftirliti ekki síður hjá bönkum en öðrum ríkisstofnunum. Í þessum frv. um ríkisbankana er einnig lagt til að sundurliðuð verði og samræmd reikningsskil hjá bönkunum að því er eignabreytingu varðar. Lagt er til að efnislegir fjármunir verði sundurliðaðir þannig; a) Húseignir, lóðir og lendur. b) Vélar, áhöld, húsgögn l. fl. c) Bifreiðar. d) Aðrar eignir. Sundurliða skal framangreinda flokka þannig: 1. Keypt og byggt á árinu. 2. Selt á árinu. 3. Afskrifað og fært á rekstrarreikning. 4. Endurmat á árinu fært á endurmatsreikning. Varðandi reikningsskil á fjármunamyndun kemur ekki nægilega skýrt fram sundurliðun á lausum og föstum fjármunum, þó nokkuð sé það misjafnt eftir bönkum. Uppgjör bankanna gefur því ekki nægilega glögga mynd af áhrifum einstakra þátta í eignabreytingu á reikningsskil og hag bankanna, svo sem sundurliðun afskrifta eða endurmats á þá þætti efnislegra fjármuna sem í frv. er lagt til að sundurliðaðir verði, en þannig fást einnig fram samræmd reikningsskil hjá bönkunum hvað efnislega fjármunamyndun varðar. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að óska eftir að þessum fjórum frv., á þskj. 5, 6, 7 og 8, verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég vil fagna framkomnu frv. til l. um breytingar á lögum um Útvegsbanka Íslands nr. 12/1961. Það er fyllilega tímabært að lög um Útvegsbanka Íslands séu endurskoðuð. Ekki bara að því leyti sem fram kemur í þessu frv., eins og 1. flm., hv. 10. landsk. þm. hefur kynnt það, heldur er full ástæða til að endurskoða lög um banka, bæði þennan banka og alla hina bankana, og gera þær breytingar sem telja verður nauðsynlegar miðað við breytta tíma. Ég vil taka vel undir þær breytingar sem hér er farið fram á að gerðar verði. Eins og kom fram hjá hv. 1. flm. þá liggja þessir liðir nokkuð ljóst fyrir, það er hægt fyrirvaralítið eða fyrirvaralaust að gefa upplýsingar um þá alla og sundurliðun á þeim í Útvegsbanka Íslands, eftir því sem ég best veit, svo að það á ekki að vera neitt vandamál. En það er annað, sem kemur hér fram í 1. gr., sem ég vil gera athugasemd við. Það er starfsár Útvegsbankans og starfsár bankanna almennt. Það er löngu úrelt að miða það við almanaksárið. Almanaksárið er ekki rétt viðmiðun og skapar óeðlilegt ástand um áramót og í desembermánuði þegar viðskipti eru hvað mest og umsvif í þjóðfélaginu. Auðvitað ætti starfsárið að miðast við mitt ár, 30. júní eða eitthvað slíkt, en alls ekki við það reikningstímabil sem nú er miðað við. Þá er annað atriði í máli hv. 1. flm. sem er rétt að nefna. Það er Seðlabankinn og bankaeftirlitið. Að sjálfsögðu á að aðskilja bankaeftirlitið og Seðlabankann. Bankaeftirlitið á að sjálfsögðu að vera eftirlit með Seðlabankanum eins og öllum öðrum bönkum, sér í lagi þegar Seðlabankinn er nú orðinn einn stærsti viðskiptabankinn, og má segja eini viðskiptabankinn þó hann noti hina ríkisbankana sem einhvers konar útibú. Þá er ennþá meiri ástæða til þess að bankaeftirlitið sé sjálfstæð stofnun. Að því leyti vil ég líka taka undir með 1. flm. frv. Ég fagna framkomu þessa frv. og mun áskilja mér rétt til að gera frekari breytingar á lögum um Útvegsbanka Íslands en hér eru tilgreindar.



Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um almannatryggingar nr. 67/1971 með síðari breytingum, sem hér liggur fyrir á þskj. 21 og er 21. mál þingsins. Frv. hef ég lagt fram ásamt hv. þm. Pétri Sigurðssyni, Magnúsi H. Magnússyni og Guðmundi G. Þórarinssyni. Í því felst breyting á 34. gr. laga um almannatryggingar sem varðar bætur vegna örorku sem orsakast hefur af slysi. Í fyrri gr. frv. er um að ræða lagfæringu sem hefði átt að vera búið að gera fyrr, en það er að breyta aldursmarkinu 16 ára sem enn stendur í lögunum, í 18 ára, og er það einungis leiðrétting til samræmis við barnalög nr. 9/1981 sem voru samþykkt hér í fyrra. En meginatriði þessa frv. er fyrst og fremst það, að samkv. núgildandi lögum fær maður sem metinn er 75% öryrki af völdum slyss, sem er bótaskylt samkv. ákvæðum um slysatryggingar almannatrygginganna, aðeins greiddan barnalífeyri með þeim börnum sem hann átti þegar slysið varð. En þau börn sem fæðast eftir þann tíma njóta ekki barnalífeyris eins og börn annarra öryrkja. Þetta fyrirkomulag mun eiga rætur sínar að rekja til þess, að slysatryggingar bera einkenni skaðabótaréttar og því skyldi aðeins bætt það tjón sem tjónþegi varð fyrir á þeirri stundu sem slys átti sér stað. Þetta skaðabótasjónarmið á þó fyrst og fremst við um þær bætur slysatrygginga sem greiddar eru í einu lagi. Allt öðru máli gegnir um slysabætur sem greiddar eru mánaðarlega eins og annar örorkulífeyrir. Það verður ekki annað séð en að örorkulífeyrir slysatrygginga gegni í stórum dráttum sams konar hlutverki og annar örorkulífeyrir vegna veikinda. Því þykir okkur eðlilegt að sams konar reglur gildi um greiðslu barnalífeyris til allra örorkulífeyrisþega í landinu, hvort sem örorkan er til komin vegna slysa eða almennra veikinda. Ég held að hér sé óþarfi að halda langa ræðu. Grg. sem hér liggur fyrir með frv. skýrir sig sjálf. Ég treysti því að hv. þm. fallist á réttmæti þessa litla frv. og veiti því brautargengi. Ég legg til að þetta mál fari til meðferðar hjá hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Á þskj. 15 hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni og Karvel Pálmasyni að flytja frv. til l. um breytingu á lögum nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmála. Þetta frv. hefur nú verið á dagskrá þessarar deildar síðan 12. okt. s.l., en við Alþýðuflokksmenn höfum lagt mikla áherslu á að fá þetta mál til umr. og afgreiðslu, sérstaklega vegna þeirra umr. sem fram fóru hér á dögunum um vaxtamál. Í þeirri umr. kom fram að tveir þingflokkar, Alþb. og Framsfl., hafa ályktað um það efni sem felst í þessu frv. og í þeim ályktunum kom fram jákvæð afstaða til þeirra hugmynda um meðferð mismunar á verðtryggingarviðmiðun og kaupgjaldi sem lagt er til í þessu frv. að fara eftir. Fjmrh. hefur lýst yfir, gerði það við umr. um vaxtamál, að þetta sé helsta áhyggjuefni Alþb.-manna í vaxtamálum og í ályktun Alþb. kemur fram að brýnt sé að finna lausn á þessum málum vegna kjaraskerðingarinnar 1. des., en þá mun mismunur enn aukast um 10%. Einnig má benda á í þessu sambandi, að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hefur margbent á nauðsyn þess að fá þá leiðréttingu fram á þessu máli sem fram kemur í þessu frv. Fram kemur í Þjóðviljanum 8. sept. s.l., að framgangur þessa máls, að fá leiðréttingu á lánskjaravísitölunni og kaupgjaldsvísitölunni, sé eitt af þeim skilyrðum sem hann setur fyrir samþykkt við brbl. Reyndar hefur það komið fram hjá honum í umr. á Alþingi. Því gerum við Alþfl.-menn okkur vonir um skjótan framgang þessa máls hér á þingi. Í þessu frv. felast tvær meginbreytingar. Í fyrsta lagi að aðeins verði notuð ein vísitala, það er lánskjaravísitala, í útlánakjörum til einstaklinga, en ekki jöfnum höndum notaðar lánskjara- og byggingavísitala. Í annan stað er lögð til sú breyting, að sé greiðslubyrði lána á einhverjum tíma frá lántökudegi til greiðsludags meiri en sem nemur viðmiðun við ákveðna kaupgreiðsluvísitölu skuli sá mismunur sem myndast á verðtryggingarviðmiðun og áhrifum í kaupgreiðsluvísitölu mynda sérstakan viðauka höfuðstóls sem greiðist á framlengdum lánstíma og byrjar fyrst að gjaldfalla er upphaflegum lánstíma lýkur. Í 3. gr. frv. er síðan kveðið á um skyldu Seðlabankans til að birta reglulega þá kaupgreiðsluvísitölu sem notuð verður til viðmiðunar greiðslu hverju sinni. Í ákv. til brb. er síðan fjallað um meðferð eldri lánveitinga vegna ákvæða frv., verði þau að lögum, en þar er lagt til að ákvæði frv. nái einnig til eldri lánveitinga. Eins og segir í grg. með þessu frv. er markmið þess að fyrirbyggja að versnandi lífskjör auki greiðslubyrði verðtryggðra lána langt umfram eðlilega greiðslugetu fólks, m.ö.o. að tillit sé tekið til þess við útreikninga verðtryggðra lána þegar lífskjör fara versnandi og verðmæti vinnulauna fylgja ekki verðgildi annarra verðmæta í þjóðfélaginu. Nú er það svo, eins og allir vita, að fílefldar kjaraskerðingar undanfarinna ára hafa gert að verkum að kauptaxtar launþega hafa í kjölfar þeirra kjaraskerðinga stöðugt dregist aftur úr verðtryggingarviðmiðun með þeim afleiðingum að lántakendur eiga erfitt með að standa í skilum og greiðslubyrði lána fer sífellt vaxandi. Þegar launþegar hafa almennt ekki önnur úrræði til að standa undir fjárskuldbindingum sínum en verðmæti vinnu sinnar er ljóst að haldist þessi þróun áfram muni hún hreinlega kollvarpa getu lántakenda til að standa í skilum, þá sérstaklega húsbyggjenda sem þurfa að taka á sig miklar verðtryggðar skuldbindingar. Með tilkomu verðtryggingarákvæðanna, sem tóku gildi með lögum um stjórn efnahagsmála árið 1979, voru fyrirsjáanlegir ýmsir aðlögunarerfiðleikar almennings á lánsfjármarkaði. Vegna mjög neikvæðra vaxta og takmarkaðrar verðtryggingar greiddu lántakendur aldrei til baka raunvirði þeirra peninga sem þeir fengu að láni og treystu mjög á hjálp verðbólgunnar til að létta á skuldum sínum. Í raun var það svo, að hin nýju verðtryggingarákvæði, sem tóku gildi 1979, höfðu ekki að marki þau áhrif að draga úr eftirspurn eftir lánsfé nema kannske fyrst í stað. Skýringin á þessu var m.a. sú, að í kjölfar verðtryggingarákvæðanna jókst verulega framboð á lánsfé og lánastofnanir kynntu verðtryggðu lánin með lægri atborgunarkjörum og vaxtagreiðslum fyrstu árin en fylgdu gömlu lánunum. Einnig var sú viðmiðun, sem lánastofnanirnar gáfu svo sem lífeyrissjóðir, að launin héldust í hendur við verðtryggingarvísitölu, sem allir vita að ekki hefur orðið reyndin síðustu árin. Samkv. lögum frá 1979 átti samhliða verðtryggingu almennt að lengja lánstíma til að mæta greiðslubyrðum sem af verðtryggingunni leiddi. Þetta ákvæði hafa stjórnvöld að verulegu leyti heykst á að framkvæma þótt einstakir lífeyrissjóðir hafi lengt lánstímann eitthvað. Þótt afborgunarkjörin séu hagstæð allra fyrstu árin frá lántöku þyngjast þau stöðugt og er nú einmitt að koma í ljós að margir hafa reist sér hurðarás um öxl og ekki nógsamlega áttað sig á áhrifum verðtryggingarákvæðanna til lengri tíma litið, auk þess sem kaupgreiðsluvísitalan hefur ekki haldist í hendur við lánskjara- eða byggingarvísitöluna, með þeim afleiðingum að stöðugt eykst greiðslubyrðin. Í lögum um stjórn efnahagsmála eru í 39. gr. talin upp nokkur skilyrði verðtryggingar, en að öðru leyti er Seðlabankanum falið að ákveða lánskjör verðtryggðra lána þar með talið að ákveða vísitölu eða vísitölur þær sem nota skal til viðmiðunar. Gerð var ný lánskjaravísitala samsett úr tveim eldri vísitölum, vísitölu framfærslukostnaðar að 2/3 hlutum og vísitölu byggingarkostnaðar að 1/3 hluta. Seðlabankinn hefur jafnframt heimilað notkun byggingarvísitölu sem grundvallar verðtryggingar. Þó lánskjaravísitala sé að mestu notuð sem verðtryggingarviðmiðun í lánum til einstaklinga í dag er enn einnig notuð byggingarvísitala og notar t.d. Lífeyrissjóður verslunarmanna byggingarvísitölu, en til að mynda Lífeyrissjóður opinberra starfsmanna og SAL-sjóðirnir lánskjaravísitölu. Samkvæmt upplýsingum sem ég fékk hjá veðdeild og Húsnæðismálastofnun í sept. s.l. var mér tjáð að notuð væri byggingarvísitala sem verðtryggingarviðmiðun, og kemur það fram í grg. með þessu frv. Nú hef ég verið upplýst um að ég hafi ekki fengið réttar upplýsingar þarna, - þessu hafi verið breytt 1. apríl s.l. og Húsnæðismálastofnun styðjist nú við lánskjaravísitölu. Ef bornar eru saman lánskjaravísitala og byggingarvísitala og meðalvísitala launa frá 1. júní 1979 til 1. okt. 1982 kemur eftirfarandi í ljós: Lánskjaravísitala hefur hækkað um 323%, byggingarvísitala um 375%, áætluð meðallaun verkamanna hafa hækkað um 291%, verkakvenna um 285%, iðnaðarmanna um 302%, verslunarmanna um 261%, landverkafólks um 286% og opinberra starfsmanna um 255%. Samtals hafa því meðallaun þessara starfshópa, sem ég hef hér rakið, hækkað um 277% á móti því að lánskjaravísitalan hækkar um 323% og byggingarvísitala um 375% á þessum tíma. Það er því alveg ljóst að launahækkanir á undanförnum árum hafa dregist verulega aftur úr hækkun lánskjara- og byggingarvísitölu og launþegar þurfa því almennt að leggja á sig mun meiri vinnu til að standa undir sínum fjárskuldbindingum. Í grg. hef ég tekið dæmi um greiðslubyrði. Þar er gert ráð fyrir að ákvæði þessa frv. hefðu gilt 1. júní 1979 eða þegar lánskjaravísitalan var fyrst reiknuð út. Þá er tekið dæmi um lán sem tekið var 1. júní 1979 að upphæð 120 þús. kr. til 20 ára með 2% vöxtum. Helmingur þessa láns hafði verið tryggður með lánskjaravísitölu og helmingur með byggingarvísitölu. Miðað við þá þróun sem verið hefur síðan 1. júní 1979 eru áhrif ákvæðisins í frv. á lengingu lánsins fimm mánuðir þessi fyrstu þrjú ár, frá 1979 til 1982, eða að raungildi er mismunurinn um 14 600 kr., sem þá mundi frestast og mynda viðauka höfuðstóls. Ef við gefum okkur að sama þróun haldist áfram út allan lánstímann þýddi það í þessu dæmi alls 2.7 ára framlengingu lánsins. Einnig er í töflu V í grg. tekið dæmi um 150 þús. kr. lán sem tekið er til 25 ára með lánskjaravísitölu. Dæmið byggist á að lánskjara- og launaþróun næstu 25 árin verði með sama hætti og tímabilið júlí 1979 til júlí 1981. Miðað við að sama þróun haldist áfram mundi lánstíminn lengjast um 3 ár vegna þessarar lántöku, en það verður að teljast ólíklegt að sú þróun haldist áfram til margra ára. Nú er eðlilegt að spurt sé: Hvaða áhrif hefur þessi breyting á lánastofnanir og getu þeirra til að standa undir lengingu lánstímans sem af henni gæti leitt? Á það vil ég leggja áherslu að á engan hátt er um tekjutap að ræða hjá lánastofnunum samkvæmt ákvæðum þessa frv., þar sem viðauki höfuðstóls er verðtryggður samkv. lánskjaravísitölu allan tímann. Þó ekki sé nein breyting sýnileg fram undan á þeirri þróun sem verið hefur, heldur þvert á móti, verður almennt að gera ráð fyrir að lífskjör fari batnandi, a.m.k. þegar til lengri tíma er litið, og áhrifa þessa frv. gæti því ekki nema tímabundið. Hvað lífeyrissjóðina snertir eru innlánsskuldbindingar þeirra í raun verðtryggðar samkv. kaupgreiðsluvísitölu og því ætti frv. ekki að hafa nein afgerandi áhrif á greiðslugetu þeirra við útborgun lífeyrisgreiðslna. Fjáröflun Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna er með svo margvíslegum hætti að erfitt er að gera sér glögga grein fyrir áhrifum þessara breytinga á útlánagetu þeirra. Þó mikill munur hafi verið á verðtryggingarviðmiðunum og kaupgreiðsluvísitölu undanfarin þrjú ár, og eins og áður er getið þýddi slík áframhaldandi þróun á lánstímabili, t.d. lána úr Byggingarsjóði ríkisins, um þriggja ára framlengingu lána, þá er, eins og ég hef hér nefnt, harla ólíklegt að slík þróun haldist jafnlengi. Miklu líklegra er að kjararýrnun vari tímabundið, en geti þó hugsanlega orðið mun meiri en undanfarin þróun sýnir. Það verður því að teljast sennilegt að slík lagabreyting, sem frv. gerir ráð fyrir, komi sér vel fyrir fólk þegar kjaraskerðingar skella á fyrirvaralaust í stuttan tíma, en þýði þó í reynd skamma lengingu lánstímans. Andstætt byggingarsjóðunum lána bankarnir einstaklingum aðallega skammtímalán, a.m.k. enn sem komið er. Greiðslutilfærslan er því miklu styttri hjá bönkunum og ætti því litlu máli að skipta, þar sem ekki er um neitt tekjutap að ræða því að höfuðstólsviðauki er að fullu verðtryggður. Þá má benda á að innlánsskuldbindingar bankanna eru ekki nærri allar verðtryggðar, heldur ráða bankarnir yfir verulegu fé sem er ekki verðtryggt, t.d. fé sem er á ávísana- eða hlaupareikningi. Af framansögðu verður því ekki séð að ákvæði þessa frv. muni skerða útlánagetu lánastofnana eða möguleika þeirra til fullverðtryggðra innlána. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að kaupgreiðsluvísitala sú, sem valin hefur verið sem viðmiðun, skuli leidd af taxta verkamanna í fiskvinnslu, efsta starfsaldursþrepi. Eðlilegt er að spurt sé hvers vegna sú viðmiðun sé notuð. Ástæða þess er, að í fyrsta lagi er þessi viðmiðun notuð við ákvörðun atvinnuleysisbóta og við ákvörðun fæðingarorlofsgreiðslna. Verður því að ætla að þessi viðmiðunargrundvöllur hafi verið talinn nokkuð eðlilegur sem viðmiðun meðaltaxtakaups í landinu. Eini munurinn er sá, að atvinnuleysisbætur og fæðingarorlofsgreiðslur fylgja hækkun 8. launaflokks Verkamannasambands Íslands, en kaupgreiðsluvísitala frv. fylgir launahækkunum starfsheitisins „verkamenn í fiskvinnu“. Þetta starfsheiti er nú í 8. launaflokki. Í öðru lagi felur þessi viðmiðun í sér starfsaldurshækkun og launaflokkatilfærslur, þar sem hún er bundin við starfsheiti, en ekki launaflokk. Þetta tel ég mjög mikilvægt því að alltaf er nokkur launahækkun bundin við starfsaldurshækkanir og launaflokkatilfærslur sem grunnkaupshækkanir mæla ekki. Í þriðja lagi er ein launaviðmiðun miklu auðveldari í útreikningi en meðallaun þar sem tillit þarf að taka til fjölda í hverjum launaflokki og áætla vægi starfsaldurshækkana og launaflokkatilfærslna. Á það verður þó að benda, að því fylgir nokkur áhætta að miða eingöngu við eitt starfsheiti þar sem engan veginn er víst að launahækkanir verkamanna í fiskvinnu endurspegli alltaf almenna launaþróun í landinu. Af töflu II í grg. má þó sjá að í dag er um rúmlega meðaltaxta launa að ræða. Í frv. er því gert ráð fyrir að þennan viðmiðunargrunn á kaupgreiðsluvísitölu verði að endurskoða reglulega með tilliti til þess hve vel þessi viðmiðun reynist. Herra forseti. Ég hef í stuttu máli reynt að gera grein fyrir þessu frv. Ég vil endurtaka að við Alþfl.-menn leggjum mikla áherslu á framgang þessa frv. og að það fái skjóta afgreiðslu hér á þingi. Ég vil minna á að munurinn eykst mjög mikið núna 1. des. á lánskjaravísitölu og kaupgjaldi, eða um 10%. Því er nauðsynlegt að þetta frv. fái hér skjótan framgang til þess að hægt sé að leiðrétta þetta mál. Ég vil að lokum, herra forseti, leyfa mér að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 9 er flutt af þm. Alþfl. í þessari hv. deild. Efni frv. varðar einn mikilvægasta þáttinn í stefnu okkar Alþfl.-manna um virkara lýðræði og aukna valddreifingu. Með því er lagt til að launþegar öðlist beina stjórnunaraðild að atvinnulífinu og meðákvörðunarrétt um allar ákvarðanir sem þar eru teknar á vegum einstakra fyrirtækja. Nái meginefni þessa frv. fram að ganga á Alþingi yrði stigið stærsta skref í átt til virkara lýðræðis og aukinnar valddreifingar í þjóðfélaginu sem stigið hefur verið um margra ára skeið. Þetta eina mál gæti gerbreytt öllum aðstæðum í atvinnu- og félagsmálum landsmanna og stóraukið virka þátttöku fólks í ákvörðunum sem varða hag hvers og eins og samfélagsins í heild. Það er ekki nýtt mál hér í sölum Alþingis að Alþingi fjalli með einhverjum hætti um atvinnulýðræði. Fyrst mun till. til þál., um að Alþingi skipi nefnd til að undirbúa löggjöf um aukin áhrif verkamanna og annarra launþega á stjórn fyrirtækja, hafa verið flutt af Ragnari Arnalds þegar árið 1965. Till. fékkst ekki afgreidd á því þingi, né heldur þegar hún var endurflutt árið eftir. Allt frá því að sú till. var á dagskrá árið 1965 og 1966 hafa þm. Alþfl. haft hér á þinginu alla forgöngu malsins á hendi. Fyrsta þingmál Alþfl.-manna um þetta efni kom þannig fram á Alþingi árið 1967 er Benedikt Gröndal, þáv. alþm., flutti till. um breyt. á lögum um Sementsverksmiðju ríkisins þess efnis að til viðbótar við stjórnarmenn kjörna af Alþingi skyldu starfsmenn verksmiðjunnar kjósa tvo úr sínum hópi. Það frv. fékkst ekki afgreitt og ekki heldur er það hefur verið endurflutt síðan. Næsta þingmál Alþfl. var frv. til l. um hlutdeild starfsmanna í stjórn atvinnufyrirtækja sem þáv. þm. Alþfl., þeir Jón Þorsteinsson og Jón Árm. Héðinsson, fluttu í Ed. Alþingis árið 1970. Þetta frv. fékk jákvæðar viðtökur og því var vísað til ríkisstj. að fengnum umsögnum Alþýðusambandsins og Sambands ísl. samvinnufélaga sem voru jákvæðar en umsögnin frá Vinnuveitendasambandi Íslands var neikvæð. Ríkisstj. aðhafðist hins vegar ekkert í málinu, þó svo að þessu frv. hafi verið vel tekið á Alþingi. Það varð svo til þess að árið 1973 fluttu allir þingmenn Alþfl. undir forustu Benedikts Gröndals till. til þál. um að Alþingi ályktaði að fela ríkisstj. að skipa nefnd til þess að semja frv. til l. um atvinnulýðræði þar sem launþegum yrðu tryggð áhrif á stjórn fyrirtækja og hlutdeild í arði af rekstri þeirra. Þessi till. var samþykkt á Alþingi. Þannig liggur nú fyrir samþykkt Alþingis þar sem hæstv. félmrh. er falið að sjá til þess að umrætt frv. verði samið á vegum ríkisstj. Þáv. félmrh. Björn Jónsson skipaði þann 10. ágúst 1973 nefnd þá sem fjallað var um í samþykkt þingsins að skipuð skyldi til þess að vinna að þessari frumvarpssmíð. Nefndina rak hins vegar fljótlega í strand. Hún hélt aðeins tvo bókaða fundi, auk óbókaðra viðræðufunda og í októbermánuði árið 1973, aðeins skömmu eftir að nefndinni hafði verið komið á fót ákvað hún raunar með formlegum hætti að leggja sig niður og hefur ekki verið endurreist. Ég spurðist fyrir um það á Alþingi í fyrra hjá hæstv. félmrh. Svavari Gestssyni hvort tekist hefði að vekja nefndina eða málið í heild. Svo virtist ekki vera. Og aðalástæðan er nú sem fyrr tregða vinnuveitenda sem vilja alfarið gera þetta mál um meðákvörðunarrétt launþega í atvinnulífi að samningsatriði í tengslum við kaup og kjör. En einnig virðist því miður áhugi landssamtaka launþega á málinu lengi vel hafa verið meiri í orði en á borði. Reynsla okkar Íslendinga staðfestir sem sé reynslu flestra annarra þjóða sem hafa með einhverjum hætti fjallað um skyld málefni. Það kemur m.a. fram í ítarlegri skýrslu um atvinnulýðræði sem lögð var fyrir breska þingið árið 1977 og ég hef í mínum fórum. Þar kemur fram sú reynsla allra þjóða þar sem launþegar hafa með einhverjum hætti öðlast meðákvörðunarrétt í atvinnulífi, að slíkt hefur ekki gerst fyrir tilverknað frjálsra samninga í tengslum við kaup og kjör, heldur hefur ávallt þurft að koma til atbeini löggjafarvalds. Um atvinnulýðræði hefur aldrei verið hægt að semja. Um það hefur alltaf þurft að setja lög eins og um svo fjölmörg önnur mannréttindamál. Það er ekki samið milli aðila vinnumarkaðarins um kosningarrétt og kjörgengi. Það er ekki samið á milli aðila vinnumarkaðarins um ýmis mannréttindi sem menn telja rétt að þegnar þjóðfélagsins hafi. Það er hlutverk Alþingis að veita slík réttindi en ekki hlutverk aðila vinnumarkaðarins að semja um þau. Og með sama hætti er það hlutverk Alþingis að taka ákvörðun um hvort rétt sé að veita íslenskum launþegum þennan meðákvörðunarrétt. Þann rétt eiga þeir ekki að þurfa að kaupa fyrir einhverjar prósentur í kaupgjaldi í samningum um kaup og kjör við viðsemjendur sína. Í skýrslunni, sem lögð var fyrir breska þingið árið 1977 og er mjög ítarleg eins og ég sagði áðan, er einmitt tekið fram að þetta sé reynsla allra þeirra þjóða sem hafa tekið með einhverjum hætti upp meðákvörðunarrétt í atvinnulífinu. Um það hefur ávallt orðið að setja löggjöf. En það er einnig mjög athyglisvert að í þessari skýrslu er einnig rætt við forustumenn vinnumarkaðar, launþega og atvinnurekendur í þeim ríkjum þar sem upp hefur verið tekinn meðákvörðunarréttur með einhverjum hætti, þar sem upp hefur verið tekið atvinnulýðræði af einhverjum toga. Og það undarlega er að samkv. þessari skýrslu er það samdóma álit forsvarsmanna bæði atvinnufyrirtækja og launafólks að þessi breyting, meðákvörðunarréttur í málefnum atvinnulífsins, hafi reynst til mikilla bóta, bæði fyrir atvinnulífið í heild, fyrir launþega og starfsfólk og fyrir fyrirtækin sjálf. Þeir atvinnurekendur t.d., sem voru andvígir því þegar rætt var um málið á frjálsum samningsgrundvelli að meðákvörðunarréttur yrði veittur í atvinnulífinu, virðast hafa sannfærst um það, eftir að löggjafinn hafði tekið þá ákvörðun að veita slík réttindi, að hann hafi orðið þeim og fyrirtækjum þeirra til góðs. Í þessari skýrslu frá 1977, sem ég hef gert hér að umræðuefni þar sem fjallað er um öll þau lönd og allar þær aðstæður þar sem meðákvörðunarrétturinn hefur verið tekinn upp, er athyglisvert að það er samdóma álit allra aðila vinnumarkaðarins sem leitað er til í öllum þessum löndum að þessi breyting hafi orðið til mikilla bóta og bæði atvinnurekendur og launþegar eru sammála um þann rétt beri ekki að afnema. Er vakin sérstök athygli á því að þetta er einnig álit stjórnenda atvinnufyrirtækja. Vegna þessarar stöðu, sem raunar var orðin ljós fyrir allmörgum árum, að ekki væri hægt fremur hér á landi en annars staðar að semja um mál af þessu tagi, brugðu þm. Alþfl. á það ráð árið 1977 að flytja mjög ítarlegt frv. til I. um atvinnulýðræði. Það frv. var mjög svipað því sem hér er flutt en miklum mun ítarlegra og nákvæmara í smáatriðum um hvernig framkvæma skyldi, t.d. var mun ítarlegar fjallað um það í frv. hvernig standa skyldi að kosningum fulltrúa starfsfólks á vinnustöðum. Með því frv. fylgdi mjög yfirgripsmikil grg. um stöðu þessara mála í nálægum löndum eins og hún var árið 1977 svo og samantekt um rök með og móti atvinnulýðræði og um sögu málsins hér á landi. Við höfum ekki valið þann kostinn að endurprenta allar þessar upplýsingar í grg. með frv. því sem hér er flutt en látum okkur nægja að vísa til frv. á þskj. 315 sem flutt var árið 1977 til frekari upplýsinga um þessi mál. Flestar upplýsingar, sem þar eru gefnar, eiga við enn, þó svo að nokkur ár séu liðin frá því að sú samantekt var gerð. Meginefni þessa frv. var endurflutt árið eftir, árið 1978, af sömu flm. en hver kafli þess þá sem sjálfstætt þingmál. Ekkert þeirra frv. hlaut hins vegar afgreiðslu. Frv. það, sem hér er flutt, er að meginefni hið sama og frv. frá 1977. Það hefur þó verið aðlagað nýrri hlutafélagalöggjöf sem samþykkt var á Alþingi 12. maí 1978, þ.e. lög nr. 32, auk þess, eins og ég sagði áðan, sem hið upphaflega frv. hefur verið stytt og einfaldað. Ástæðan fyrir endurflutningi málsins nú er m.a. sú að Alþb., sem á umliðnum árum hefur verið á báðum áttum í aðstöðu til aðildar starfsfólks að stjórn atvinnufyrirtækja, hefur nú lýst sig fylgjandi málinu og í yfirlýsingu ríkisstj., sem fylgdi brbl. frá því í ágúst s.l., er m.a. vikið að því að ríkisstj. muni athuga um framgang slíks máls. Ég tel að tími slíkra athugana sé raunar löngu liðinn og kominn tími framkvæmda. Það er því rétt og eðlilegt að þingmál um framkvæmd atvinnulýðræðis sé lagt fram á Alþingi og látið reyna á raunverulegan vilja þm. og þingflokka í því að koma málinu frá með því að afgreiða frv. breytt eða óbreytt. Það kostar ákaflega lítið að gefa almennar yfirlýsingar um góðan hug og góðan vilja. Á þær almennu yfirlýsingar verður að reyna hér á þingi með flutningi ákveðinna mála um hvernig þessum góða vilja eigi að koma í framkvæmd. Við flm. þessa frv. látum okkur að sjálfsögðu ekki til hugar koma að menn eigi aðeins um það eitt að velja að annaðhvort samþykkja eða hafna þeim till. sem við gerum í frv. þessu. Við erum að sjálfsögðu reiðubúnir til samkomulags við þá, sem hugmyndina vilja styðja, um hvers konar breytingar á okkar till. um framkvæmd atvinnulýðræðis sem samkomulag gæti náðst um. Það er ekki mergurinn málsins hvaða breytingar gerðar eru í þessu efni heldur hitt að á það sé látið reyna hér á Alþingi hvort ekki sé vilji til þess að færa íslenskum launþegum mannréttindi sem launþegar í ýmsum nálægum löndum hafa löngu hlotið. Ef sá vilji er fyrir hendi hlýtur að nást samkomulag á milli þm. um framkvæmd málsins. Það á að vera minna atriði. Hitt á að vera meira atriði að vilji manna um slík mál nái fram að ganga. Til þess að láta reyna á það er þetta frv. flutt. Ég tel ekki, herra forseti, ástæðu til að fjalla mjög ítarlega um frv., ekki frekar en hér hefur þegar verið gert. Frv. skýrir sig sjálft að verulegu leyti. Ég vil þó aðeins fara örfáum orðum um annan kapítula frv. sem fjallar um samstarfsnefndir. Sá vandi er okkur á höndum í sambandi við löggjöf af þessu tagi að hér á landi eru aðeins gildandi sjálfstæð lög um tvö félagaform, þ.e. atvinnurekstur sem annars vegar er rekinn af samvinnufélögum og hins vegar atvinnurekstur sem rekinn er af hlutafélögum. Það eru engin lagaákvæði til nema í skattalögum um fyrirtæki eða atvinnurekstur sem t.d. er rekinn af einstaklingum eða sameignarfélögum. Einu lagaákvæðin, sem finnanleg eru um slík fyrirtæki, eru mjög takmörkuð ákvæði í skattalögum. Að öðru leyti hefur löggjafinn ekki skipt sér af starfrækslu slíkra fyrirtækja. Þau fyrirtæki geta þó verið mjög stór og umfangsmikil og dæmi um eitt slíkt er t.d. stórfyrirtækið Hagkaup í Reykjavík. Það er fyrirtæki sem rekið er af einkaaðila og um fyrirtæki af slíku tagi gilda raunar engin lög nema takmörkuð lagaákvæði í skattalögum. Þetta er auðvitað atriði sem þarf að skoða sérstaklega hvort ekki sé ástæða til að setja sérstök lög um atvinnufyrirtæki af þessu tagi til að veita þeim sem við þau skipta og hjá þeim starfa svipaða lagavernd og veitt er þessum aðilum hjá annars vegar samvinnufélögum og hins vegar hlutafélögum. Þessi skortur á lagasetningu um önnur rekstrarform en hlutafélagsrekstur og samvinnurekstur gerir það að verkum að mjög erfitt er að koma því við að veita starfsfólki slíkra fyrirtækja sambærileg réttindi og frv. þetta fjallar um að veitt skuli starfsmönnum hlutafélaga og samvinnufélaga. Eina leiðin virðist vera sú að stofna samstarfsnefndir með tilteknu verksviði við þessi fyrirtæki, þ.e. fyrirtæki, sem rekin eru t.d. af einkaaðilum, af sameignarfélögum, af sveitarfélögum og ríkinu og ekki lúta sérstakri kjörinni eða skipaðri stjórn. Það er sú leið sem valin hefur verið í þessu frv. og II. kafla fjallar um. Ég skal fúslega viðurkenna að ég er alls ekki ánægður með hvernig málum er fyrir komið í þeim kafla og vænti þess að sú nefnd, sem fær málið til meðferðar, skoði þann kafla sérstaklega ef komið gætu fram einhverjar nýjar hugmyndir um lausn málsins. Vegna þessara takmarkana, sem ég ræddi um hér áðan, á íslenskri löggjöf um slík fyrirtæki þá er þetta eina hugmyndin að lausn sem við flm. frv. duttum ofan á ef svo má segja. Ég vil aðeins í þessu sambandi taka það fram að í febrúarmánuði s.l. gaf hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds út reglugerð um samstarfsnefndir í opinberum fyrirtækjum og stofnunum. Sú reglugerð er mjög lofsvert og þarft nýmæli sem samið var um milli Bandalags starfsmanna ríkis og bæja annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar. Er vissulega ástæða til að fagna því að slík reglugerð hafi loks verið gefin út um að veita opinberum starfsmönnum tiltekinn meðákvörðunarrétt á vinnustað. Sú reglugerð gerir því miður samt ekki þennan kafla laganna óþarfan, m.a. vegna þess að reglugerðin nær ekki til annarra fyrirtækja og stofnana en þeirra sem eru í eigu ríkisins. Hún nær t.d. ekki til fyrirtækja og stofnana í eigu sveitarfélaga og hún nær heldur ekki til fyrirtækja og stofnana sem rekin eru af einstaklingum eða sameignarfélögum. Ég hef borið reglugerðina, saman við þennan kafla, II. kafla frv., og í reglugerðinni eru ekki nein ákvæði sem stangast á við þær greinar sem í kaflanum eru. En ég bið sem sé þá nefnd - sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar ef hún er fáanleg til þess að reyna að afgreiða málið, sem ég hvet mjög til - að skoða sérstaklega II. kafla frv. og reglugerðina sem gefin var út í febrúar s.l. um samstarfsnefndir í opinberum fyrirtækjum og stofnunum. III. kafli frv. fjallar síðan um þá breytingu á lögum um hlutafélög sem gera þarf til þess að starfsfólk hlutafélaga öðlist meðákvörðunarrétt í atvinnulífi og er lagt til að sérstakur kafli, IX. kafli, komi nýr í þau lög og fjalli eingöngu um aðild starfsmanna að stjórn hlutafélaga. Eins og frá frv. þessu er gengið er aðeins um það að ræða að starfsfólk slíkra fyrirtækja sem í lögunum er fjallað um þ.e. starfsfólk fyrirtækja sem rekin eru af hlutafélögum eða samvinnufélögum og telja 50 starfsmenn eða fleiri, fái ákveðinn rétt. Þeir öðlist rétt til þess að geta kosið fulltrúa sína með fullum réttindum í stjórn þessara fyrirtækja á móti þeim fulltrúum sem kjörnir eru af svokölluðum eignaraðilum. Það er hins vegar mál tveggja hópa að ákvarða hvort þessi réttindi verða notuð. Það er annars vegar starfsmannanna sjálfra - ef þeir kjósa að nota þennan rétt þá geta þeir tekið sér hann og hins vegar þeirra verkalýðsfélaga sem eiga trúnaðarmenn á viðkomandi vinnustöð. Ef þau verkalýðsfélög óska eftir að rétturinn til að kjósa fulltrúa í stjórnir viðkomandi fyrirtækja sé nýttur þá ber að nýta hann. Ákvæðin, sem eru sett í þetta frv. um sjálfa framkvæmd málsins, eru hins vegar frekar opin þannig að hægt er að koma við og svara sérþörfum hvers fyrirtækis og hvaða vinnustaðar sem er, innan þess víða ramma sem markaður er í frv. Hins vegar er lagt til að félmrh. geti í reglugerð sett nánari fyrirmæli um hvernig að kjöri starfsmannafulltrúa í stjórnir fyrirtækjanna sé staðið og rísi ágreiningur innan fyrirtækis um slík mál þá sé félmrh. veitt vald til að skera þar úr. Sama má segja um IV. kafla frv. sem fjallar um sambærilegar breytingar á lögum um samvinnufélög. Að lokum eru svo tveir kaflar frv. sem fjalla sérstaklega um Áburðarverksmiðju ríkisins og Sementsverksmiðjuna sem hafa séraðstöðu sem ríkisfyrirtæki. Þar er gert ráð fyrir því að starfsmenn fái stjórnaraðild að þeim verksmiðjum. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fara mjög ítarlega út í þetta mál þar sem þegar hefur verið mjög mikið um sambærileg málefni fjallað og ætla ekki að gera í því sambandi annað en að ítreka tvennt. Í fyrsta lagi: Það liggur nú þegar fyrir viljayfirlýsing frá Alþingi sem hefur falið hæstv. félmrh., að vísu ekki núv. félmrh. heldur félmrh. almennt hver sem því starfi gegnir, að láta semja frv. um atvinnulýðræði. Hæstv. félmrh. Svavar Gestsson hefur sem sé vald til þess samkv. samþykkt Alþingis að gera nákvæmlega það sama og félmrh. í stjórn Harold Wilsons á Bretlandi gerði. Hann hefur vald til þess að fela nefnd, sem hann ræður hvernig skipuð er, ekki að ná samkomulagi milli aðila vinnumarkaðarins um eitthvert tiltekið frv. heldur að semja frv. um atvinnulýðræði. Hann getur gert það að verkefni nefndarinnar, falið nefndinni í krafti samþykktar Alþingis að semja frv. um atvinnulýðræði. Náist ekki samkomulag í nefndinni um slíkt frv. þá klofnar hún að sjálfsögðu og skilar meirihluta- og minnihlutaáliti og hæstv. félmrh. getur ráðið því með skipun nefndarinnar hvort sjónarmiðið verður þar ofan á. Þetta gerði félmrh. í ríkisstj. Harold Wilsons árið 1977 varðandi þessa margfrægu Bulloch-skýrslu sem ég hef oft vikið að. Sá félmrh. fól stjórnskipaðri nefnd ekki að leita samkomulags um mál af þessu tagi heldur að semja frv. til l. um atvinnulýðræði. Sú nefnd var skipuð fulltrúum bæði frá verkalýðshreyfingunni og vinnuveitendum en félmrh. breski skipaði sjálfur sinn oddamann sem skapaði meirihluta í nefndinni með sjónarmiðum verkalýðshreyfingarinnar. Nefndin klofnaði síðan að sjálfsögðu og skilaði tveimur álitum, meirihlutaáliti og minnihlutaáliti. Meirihlutaálitið var frv. sem lagt var fyrir breska þingið en náði því miður ekki samþykki vegna þess að stjórnarskipti fylgdu í kjölfarið. Annað atriði, sem ég ætla sérstaklega að leggja áherslu á, og hið síðara er að Alþýðusamband Íslands hefur nú tekið við sér í málum af þessu tagi og nú er starfandi nefnd á vegum Alþýðusambandsins sem er að vinna að því að koma saman stefnu, einhverri afdráttarlausri stefnu Alþýðusambandsins um framkvæmd atvinnulýðræðis. Ég vara mjög við því að sú staðreynd sé notuð til að tefja framgang máls af þessu tagi því hluturinn er sá að íslensk verkalýðshreyfing hefur haft ákaflega rúman tíma til að koma sér niður á einhverja tiltekna tillögugerð í þessum efnum. Verkalýðshreyfingin hefur haft mjög rúman tíma til þess en hefur því miður ekki á öllum þeim tíma enn getað gert upp við sig hvort hún er fylgjandi eða andvíg atvinnulýðræði. Auðvitað ber okkur hér á Alþingi að hafa hliðsjón af vilja og niðurstöðum fjölmennra almannasamtaka í okkar landi en ef við erum sannfærðir um það, meirihluti alþm., að rétt sé og nauðsynlegt að veita þegnum landsins einhver tiltekin mannréttindi, sem þeir hafa ekki haft, getum við ekki notað það sem afsökun fyrir aðgerðaleysi að aðili í þjóðfélaginu, sem er búinn að fjalla um málið í bráðum tvo áratugi, hafi ekki ennþá komið sér niður á hvernig hann ætlar að leysa það. Það er auðvitað okkar hlutverk sem hér erum, sem eigum að setja landinu lög, að sýna vilja okkar í verki með lagasetningu og það er sem tilraun til þess sem frv. þetta er flutt. Ég vænti þess fastlega að fá stuðning frá áhugamönnum um þetta mál, um framkvæmd frv., með einhverjum hætti á þinginu í vetur. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Hér er hreyft æði stóru máli sem hefur verið á dagskrá hér á hv. Alþingi af og til í 17 ár, í raun og veru frá því fyrst að núv. hæstv. fjmrh., Ragnar Arnalds, flutti till. til þál. um atvinnulýðræði, þar sem gert var ráð fyrir að Alþingi fæli 11 manna nefnd að undirbúa löggjöf um aukin áhrif verkamanna og annarra launamanna á stjórn fyrirtækja. Sú till. var ekki afgreidd á því þingi og var endurflutt 1968. Svo flutti hv. þm. Benedikt Gröndal frv. til l. um breytingu á lögum um Áburðarverksmiðjuna árið 1967 og síðan hefur þetta mál, atvinnulýðræði, af og til verið hér á döfinni, annaðhvort í frv.-búningi eða till., þannig að þetta er orðið æði þekkt hér í þinginu. Það er rétt sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði hér áðan, að þeir sem kallaðir eru aðilar vinnumarkaðarins hafa hins vegar ekki rætt jafnmikið um þetta mál á liðnum árum. Þar hefur verið tregða, að ég segi ekki andstaða, við þetta mál m.a. af hálfu Vinnuveitendasambands Íslands. Sú tregða hefur m.a. birst í starfsleysi nefndar, sem skipuð var 1973, og hún birtist einnig í svari Vinnuveitendasambands Íslands við bréfi sem ég skrifaði þeim 20. apríl s.l. Í svarinu kemur fram að Vinnuveitendasambandið telur að þetta mál eigi að vera samningsmál, samningsatriði á milli aðila vinnumarkaðarins. Í svarbréfi Alþýðusambands Íslands um þetta mál kom það hins vegar fram að Alþýðusambandið taldi æskilegt að hefja sem fyrst undirbúning að samningu frv. til l. um atvinnulýðræði og lýsti sig reiðubúið að tilnefna menn til að vinna að undirbúningi slíks frv. Það liggur því fyrir bréflega að verkalýðshreyfingin er í sjálfu sér tilbúin til að taka á þessu máli. M.a. hefur það reyndar gerst með formlegum hætti hjá æðstu stofnun alþýðusamtakanna, á Alþýðusambandsþingi, þar sem 34. þing ASÍ lagði áherslu á þá kröfu að á næstu árum verði knúið á um aukin áhrif og völd verkafólks í atvinnulífinu. Í því sambandi minnti þingið á fjöldamörg atriði m.a. þetta: „Að verkalýðssamtökin og starfsfólkið á hverjum vinnustað fái skilyrðislausan aðgang að öllum upplýsingum um stöðu fyrirtækja og framtíðaráform þeirra. Að verkalýðssamtökunum og starfsfólkinu á hverjum vinnustað verði tryggð aðstaða til áhrifa á þær ákvarðanir sem teknar eru í fyrirtækjunum um breytingar á starfsfyrirkomulagi og rekstri fyrirtækjanna og uppbyggingu nýrra vinnustaða. Að verkalýðssamtökin og starfsfólkið á hverjum vinnustað fái aðstöðu til áhrifa á stefnu fyrirtækjanna varðandi starfsmannahald og atvinnuöryggi, einkum eldri starfsmanna, og öryggi eldri starfsmanna verði betur tryggt en nú er.“ Það er augljóst að ASÍ, stærstu samtök verkafólks í landinu, hefur á vegum sinnar æðstu stofnunar þ.e. á Alþýðusambandsþingi, þegar tekið alveg af skarið í þessu efni og ASÍ talar fyrir ekki lítinn hóp manna þegar þing þess kemur saman. Sú ályktun 34. þings ASÍ, sem ég vitnaði hér til, var gerð með samhljóða atkv. Þrátt fyrir þetta viðhorf alþýðusamtakanna hefur talsverður hópur manna í áhrifamiklum stöðum innan verkalýðssamtakanna þó ekki talið rétt að fara út á hefðbundnar leiðir við að koma á svokölluðu atvinnulýðræði, fyrst og fremst vegna þess að menn hafa óttast að þetta yrði notað sem aðferð til að ánetja verkafólkið hagsmunum þeirra sem eiga fyrirtækin á hverjum stað. Þarna væri m.ö.o. verið að draga verkafólkið inn í ábyrgð á öllum rekstri fyrirtækjanna og þar með í rauninni líka á hagsmunum þeirra sem verkafólkið á að berjast við, þ.e. þeirra sem eiga framleiðslutækin. Þetta sjónarmið er gott og gilt og ber að virða það og taka tillit til þess þegar ákvarðanir eru teknar á næstu árum, vonandi fyrr en seinna, um atvinnulýðræðið. Það ber auðvitað að haga ákvörðunum um atvinnulýðræði þannig að verkafólkið hafi betri möguleika til að hafa áhrif á allt sitt starfsumhverfi og betri möguleika til baráttu, þegar því býður svo við að horfa, en ekki lakari. Atvinnulýðræði, sem er notað til þess að keyra niður baráttuvilja verkalýðsstéttarinnar, er ekki sú tegund atvinnulýðræðis sem menn vilja hér stuðla að. Þessi mál hafa verið til umr. víðar en á hv. Alþingi og hjá Alþýðusambandinu. Á undanförnum árum hefur verið gerð mjög athyglisverð tilraun í þá átt að ýta undir atvinnulýðræði í ákveðnu rekstrarformi alveg sérstaklega. Þar á ég við framleiðslusamvinnufélögin. Ég tel að framleiðslusamvinnufélögin, sem hafa verið stofnuð hér á liðnum áratug, séu ákaflega merkileg nýjung og merkilegt innlegg í þessa umr. og athyglisverð tilraun með rekstrar- og starfsform, einkum fyrir samvinnufélögin í landinu. Það er nokkuð merkilegt að þó samvinnuhreyfingin, sem er 100 ára á þessu ári, hafi í rauninni verið brautryðjandi í þessum málum, brautryðjandi með mjög afgerandi og myndarlegum hætti á liðinni öld, þá hafa nýmæli varðandi þessi atriði ekki verið fyrst og fremst þar á ferð, heldur hafa þau sprottið upp annars staðar á vegum starfsmannanna sjálfra, t.d. í svokölluðum framleiðslusamvinnufélögum. Mér finnst í raun og veru ekki hægt að ræða þessar hugmyndir um atvinnulýðræði öðruvísi en fjallað sé um leið um framleiðslusamvinnufélögin og þá athyglisverðu tilraun sem þar er gerð til að fá alla starfsmennina, sem vinna að tilteknu verki, til þátttöku á hverjum tíma. Á síðasta hv. Alþingi, 104. löggjafarþinginu, voru þessi mál til umr. hér í fsp.-tíma og einnig trúi ég að þeir Alþfl.-menn hafi þá flutt þetta frv.  Eins og menn heyra á þessari till., sem flutt er af tveimur þm. Alþb., þá miðar hún í raun og veru við að þetta frumkvæði komi í fyrstu svo að segja einvörðungu frá samtökum launamanna, málinu sé í raun og veru vísað þangað í mjög veigamiklum atriðum, vegna þess að það eru auðvitað þeir sem hafa þarna mestra hagsmuna að gæta. Ég er þeirrar skoðunar að enda þótt verkalýðssamtökin hljóti auðvitað að hafa mest um þetta mál að segja eigi einnig flokkarnir á Alþingi að fjalla um það og ríkisstj. á hverjum tíma. Og það var af þeirri ástæðu, sem við beittum okkur fyrir því þegar ríkisstj. gaf út efnahagsyfirlýsingu sína í ágústmánuði s.l., að þar yrði sett inn ákvæði um ákvörðunarrétt starfsmanna, þátttöku starfsmanna í stjórn fyrirtækjanna. Það var fallist á þetta sjónarmið og þar er inni sá liður sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson vitnaði til um þessi efni. Ég hef í framhaldi af þessari ákvörðun lagt til í ríkisstj., það hefur verið rætt þar og mér heyrist að menn séu um það sammála, að það verði farið þannig með þetta mál, að það verði til nefnd allra flokka, það verði kallaðir til fulltrúar þingflokkanna og aðilar vinnumarkaðarins, til þess að semja frv. í þessu skyni. Skipunarbréf hugsanlegrar nefndar í þessu efni verði ekki opið, þannig að hún eigi að kanna þetta mál sérstaklega heldur verði henni beinlínis falið að semja frv. í þessu skyni. Og þá er auðvitað mikilvægt að þeir Alþfl.-menn hafa lagt þetta frv. hér fram. Ég veit að þeir ætlast ekki til að það verði samþykkt óbreytt í öllum atriðum eins og það lítur út hér. Það verður að reyna að ná um það víðtækara samkomulagi. Og sérstaklega verður verkalýðshreyfingin að koma þar til. Nú hefur ekki verið mjög mikið fjallað um þessi mál sérstaklega á vettvangi ASÍ fyrir utan það að rætt var um þau á Alþýðusambandsþingi. Ég hygg að ekki hafi mjög miklar umr. verið um þetta annars staðar, t.d. hafi menn ekki gert upp við sig hvernig hugsanlegt frv. ætti að líta út. Engu að síður þykist ég þess fullviss að Alþýðusambandið sé tilbúið til þess að tilnefna menn í vinnu um þessi mál, vinnu sem mundi leiða til þess að samið yrði frv. Ég vil sem sagt skýra frá því hér að við gerum ráð fyrir að það verði til nefnd frá ríkisstj. með aðild stjórnarandstöðuflokkanna líka, sem er auðvitað eðlilegt af öllum ástæðum, og aðila vinnumarkaðarins, og þessi nefnd hafi það hlutverk að semja frv. Það er tvennt í sambandi við það frv. og þessi mál sem ég vil nefna hér efnislega án þess að fara mjög ítarlega út í frv. sem slíkt. Í fyrsta lagi að frv. taki mjög glöggt mið af hvernig megi verja verkafólk í landinu fyrir svokallaðri örtölvubyltingu. Þar er greinilega um að ræða vandamál sem verður að taka á með lögum. Það er nauðsynlegt að verja verkafólk fyrir hugsanlegum áhrifum örtölvubyltingarinnar með lögum. Auðvitað getur þessi örtölvubylting og mun vonandi skila okkur bættum lífskjörum í framtíðinni. Þessi breyting má ekki komast á með þeim hætti að hún leiði til þess að verkafólki verði í stórum stíl hent út á atvinnuleysisskrá. Hér þarf að taka alveg sérstaklega með í reikninginn tæknilegar breytingar í fyrirtækjunum á hverjum tíma. Hitt atriðið, sem ég vil leggja mikla áherslu á að þurfi að vera í svona löggjöf, er um aðgang verkafólksins og fulltrúa þess að bókhaldi fyrirtækjanna, að þar verði mjög ákveðin og ströng krafa í lögum á þann veg að menn geti krafist þess að fá grundvallarupplýsingar um rekstur fyrirtækjanna. Á flokksráðsfundi Alþb., sem var haldinn um síðustu helgi, voru þessi mál til umr. og þar var lögð mjög mikil áhersla á það atriði sem ég nefndi hér síðast. Þó að umræðan um þetta mál hafi verið löng, og ekki ennþá orðin til lög um atvinnulýðræði, þá er ekki svo að skilja að ekkert hafi gerst í þessum efnum á liðnum árum annað en það að menn hafi haldið ræður á Alþingi og flutt hér inn þingmál. Það sem hefur gerst og skiptir máli efnislega er náttúrlega í fyrsta lagi sú reglugerð um rétt opinberra starfsmanna sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gat hér um, reglugerð sem hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds gaf út í febrúarmánuði s.l. Í öðru lagi tel ég að það sé beint innlegg í þessa umr. að sett voru lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, lög nr. 46 frá 1980, þar sem kveðið er mjög skýrt á um rétt verkafólksins til að hafa áhrif á öryggis- og heilbrigðisstarfsemi innan fyrirtækjanna. Í þessum lögum, sem eru mjög ítarleg, er heill kafli um samskipti atvinnurekenda og starfsmanna og þar eru verkafólkinu tryggð viðbótarréttindi við það sem áður var í þeim efnum. Ég tel að þessi lög og sú nefndaskipun sem þar er gert ráð fyrir, öryggisnefndir og slíkt hljóti að ýta undir áhuga hjá starfsmönnunum að hafa áhrif á sitt daglega starfsumhverfi. Ég er raunar þeirrar skoðunar að það sé eitt það mikilvægasta í sambandi við atvinnulýðræðismálin að okkur takist að skapa þann hug meðal starfsmannanna að þeir sjálfir séu brennandi í andanum við að hafa áhrif á starfsumhverfið, rekstur og eignarform fyrirtækjanna. Ég tel að slíkur áhugi hjá verkafólki almennt í landinu sé kannske einn besti hornsteinn lýðræðisins þegar allt kemur til alls. Það er m.a. af þeim ástæðum sem Alþb. leggur mikla áherslu á mál af þessum toga. Ég vil að lokum, herra forseti, óska eftir því að hv. þingnefnd kanni hvort hún getur ekki fengið efnislegar umsagnir um það frv. sem hér liggur fyrir. Að ekki verði einvörðungu um það að ræða að frv. verði sent út til umsagnar svo komi einhverjar stuttaralegar umsagnir, almennt jákvæðar kannske, heldur verði óskað eftir því að menn sendi inn efnislegar umsagnir um einstakar greinar og ábendingar um það sem betur mætti fara eða mætti fella niður eða bæta við. Þá hefðu menn í höndunum dálítið efni eftir að aðilar vinnumarkaðarins hefðu fjallað um málið og ekki látið sér nægja að senda inn almennar athugasemdir, sem eru ekki mikið annað en almenn viljayfirlýsing.



Herra forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að atvinnulýðræðismál og réttur starfsfólks í fyrirtækjum sé hér til umr. Sannleikurinn er sá, eins og hér hefur komið fram, að mjög lítil umræða hefur átt sér stað í íslenska þjóðfélaginu um þessi mál. Sérstaklega ber að harma að verkalýðshreyfingin skuli ekki hafa tekið þetta mál upp á sína arma af meiri þrótti en við höfum orðið vör við undanfarið. Ýmsar tilraunir hafa verið gerðar í fyrirtækjum hér, bæði hlutafélögum og samvinnufélögum. Í kaupfélögunum flestum kjósa starfsmenn í stjórnir félaganna, sömuleiðis í ríkisverksmiðjunum, til að tryggja meðákvörðunarrétt verkafólksins, þrátt fyrir það hygg ég að ekki hafi orðið ýkja mikil breyting á stjórnun fyrirtækjanna. Sannleikurinn er sá, að íslenskt atvinnulíf er líka þannig að það er að ýmsu leyti erfiðara að koma þessu við hér en t.d. í nágrannalöndunum. En hjá nágrönnum okkar hafa lög um meðákvörðunarrétt verið í gildi um mjög langan tíma og af því verið nokkuð góð reynsla þar. Fyrirtækin hér eru aftur á móti mjög smá og mörg og þess vegna að ýmsu leyti erfiðara að koma þessu fyrir í atvinnulífinu hér en á Norðurlöndum. Sannleikurinn er líka sá, að verkalýðshreyfingin í nágrannalöndunum beinir augum sínum nú fremur að því sem kallast mætti efnahagslýðræði. Það eru mjög athyglisverðar tilraunir sem verið er að gera í Svíþjóð með hina svokölluðu launþegasjóði og ég er sannfærður um að það er einmitt sú hlið málsins sem verkalýðshreyfingin hér mun hafa áhuga fyrir. Ég tel að það sé mjög vænlegt að fara að með þeim hætti sem hæstv. félmrh. Svavar Gestsson var að gera grein fyrir áðan, að leitað yrði til verkalýðshreyfingarinnar og aðila vinnumarkaðarins um það með hvaða hætti þeir óska að skipa þessum málum og þau skref sem stigin verði í löggjafarátt hér varðandi þetta taki mið af vilja þessara aðila, og þá auðvitað sérstaklega sjónarmiðum verkalýðshreyfingarinnar. Ég vil sérstaklega taka undir það sem hæstv. ráðh. Svavar Gestsson sagði um örtölvubyltinguna og þá hættu sem launamönnum getur verið búin af því að hún haldi innreið sína í íslenskt atvinnulíf, að hún leiði það af sér að mönnum verði sagt upp störfum í stórum stíl. Ef við innleiðum þessar nefndir sem hér er verið að gera till. um, samstarfsnefndir í fyrirtækjum, þá er eitt það þýðingarmesta sem þessar samstarfsnefndir ættu að fjalla um einmitt uppsagnir starfsfólks. Ég held að ef lög verða innleidd um þessi mál á annað borð þá sé nauðsynlegt að veita þessum nefndum sérstakan rétt til að fjalla um allar uppsagnir í fyrirtækjunum áður en þær koma til framkvæmda. Ég held sömuleiðis að ekki væri óeðlilegt að samstarfsnefndirnar fengju líka rétt til að fjalla um ráðningu forstjóra fyrirtækjanna. Það er áreiðanlega mikið hagsmunaatriði fyrir hvert fyrirtæki að það séu góðir menn sem stjórni þeim og þeir stjórni í samvinnu við fólkið og gott samstarf sé milli stjórnenda fyrirtækjanna og starfsfólksins. Það er fyllilega eðlilegt að starfsfólkið fái að ræða um og hafa áhrif á hverjir ráðast til að stjórna fyrirtækjunum. En auðvitað er meginatriðið að þessar nefndir verði settar á laggirnar og eins og hér er gert ráð fyrir þá fjalli þær sérstaklega um uppsagnir starfsfólks. Það mætti hugsa sér að óheimilt væri að segja fólki upp störfum nema um það hafi verið fjallað í þessum samstarfsnefndum. Mér sýnist full ástæða til að löggjafarvaldið láti atvinnulýðræði til sína taka og beini því sérstaklega til verkalýðshreyfingarinnar að samstarf náist milli hennar og löggjafarvaldsins um að skipa þessum málum þannig að verkalýðshreyfingin telji sér hag af því. En ég vil sérstaklega undirstrika varðandi umræðu um atvinnulýðræði og meðákvörðunarrétt að það þarf að leggja ríka áherslu á að verkafólkið sjálft eignist fyrirtækin. Ég held að við eigum að stíga stórt skref í þessum efnum á næstu árum og mér finnst sérstaklega athugandi að kanna þá þessa sjóðaleið sem nú er stefnt að í Svíþjóð. Í sumum fyrirtækjum þar sem starfsfólkið hefur rétt til þess að kjósa menn í stjórn hefur það sannarlega haft ýmislegt gott í för með sér. En því miður hefur reynslan af því, t.d. í kaupfélögunum og annars staðar, og eins af þeim samstarfsnefndum, sem þegar hafa verið settar á fót í fyrirtækjum á Íslandi, verið sú að það hefur verið heldur lítið gagn af þeim. Og ég hygg að ástæðan sé einmitt sú sem hæstv. ráðh. Svavar Gestsson benti hér á áðan, að það hefur ekki farið fram nógu mikil umræða í verkalýðshreyfingunni á vinnustöðunum og í þjóðfélaginu um þessi mál og alls ekki nægilega mikil fræðsla. Við skulum gera okkur alveg grein fyrir því að þau réttindi sem verkafólkið fengi með því sem hér er lagt til eru harla lítils virði ef ekki fylgir í kjölfarið mjög mikil fræðslustarfsemi um fyrirtækin og það jafnframt, að fólkið hafi aðgang að öllum upplýsingum sem varða rekstur fyrirtækjanna.

Flm.(Sighvatur Björgvinsson): Herra forseti. Eins og síðasti ræðumaður sagði snýst umræðan á Norðurlöndum, þar sem menn hafa haft meðákvörðunarréttinn í mörg ár, nú mjög um með hvaða hætti megi tryggja launþegum aukin efnahagsleg áhrif. Auðvitað er þetta ekki nýtt mál. Þetta er mál jafngamalt sósíalismanum þ.e. með hvaða hætti eigi að tryggja það að fyrirtæki séu rekin í þágu almannaheilla og að launþegarnir njóti réttmæts arðs af vinnu sinni. Fyrst var niðurstaðan sú, eins og menn muna, að þessi réttindi ættu menn að öðlast með þjóðnýtingu atvinnufyrirtækjanna. Frá því hefur almennt verið horfið m.a. út frá þeirri einföldu staðreynd að það er í raun svo um flest fyrirtæki að það eru ekki hinir skráðu eigendur, sem raunverulega skipta öllu máli, heldur þeir sem með stjórnina fara. Það eru stjórnendur fyrirtækjanna sem raunverulega ráða ferðinni og þeir þurfa ekki endilega að vera um leið eigendur fyrirtækjanna. Dæmi um þetta eru t.d. almenningshlutafélögin í öllum hinum vestræna heimi, þar sem almenningur er kannske skráður eigandi að 50–70% hlutafjár, en það eru hinir raunverulegu stjórnendur fyrirtækjanna sem ráða ferðinni en ekki skráðir eigendur þeirra. Slík dæmi þekkjum við að sjálfsögðu líka úr íslenskum rekstri, bæði hlutafélagarekstri og samvinnufélagarekstri. Þó viðkomandi félög séu formlega skráð eign jafnvel þjóðarinnar eins og oft er sagt, þá eru það ekki eigendurnir sem endilega ráða ferðinni, heldur stjórnendurnir sem e.t.v. eru ekki stærri eigendur en Jón Jónsson á götunni sem fær þó aldrei nálægt viðkomandi fyrirtæki að koma. Hugmyndirnar um launþegasjóð og efnahagslýðræði eru gamlar. Þetta eru hugmyndir sem fyrst komu upp og voru settar fram í tillöguformi af danska málmiðnaðarsambandinu. Voru þá kenndar við Viggo Kampman. Um þetta var mjög fjallað í Danmörku á síðustu árum sjöunda áratugarins. Ég man eftir að ég skrifaði greinaflokk í Alþýðublaðið veturinn 1970–1971 þar sem ég reyndi að gera grein fyrir tillögum um efnahagslýðræði og launþegasjóði sem þá voru kenndar við Kampman og danska málmiðnaðarsambandið. Tillögurnar sem nú eru væntanlegar í framkvæmd í Svíþjóð eru byggðar á þessum hugmyndum. Um þessar hugmyndir er einnig fjallað í þeirri ítarlegu skýrslu, þeirri bláu bók sem gefin var út á vegum breska þingsins árið 1977. Framkvæmd hins svokallaða efnahagslýðræðis er aðallega með tvennum hætti. Í Þýskalandi er framkvæmdin á þann veg að starfsmenn fyrirtækja fá hlutdeild í arði þeirra. Sú framkvæmd hefur ekki reynst nægilega vel og m.a. var tekin afstaða gegn henni af öllum aðilum sem um málið fjölluðu á vegum breska þingsins. Skýringin var sú, að starfsmenn, sem eiga langan starfsaldur að baki t.d. við stóriðnfyrirtæki, eru farnir að hafa mjög verulegan hluta tekna sinna í formi arðgreiðslna af hlutabréfum sem þeir hafa fengið í áranna rás. Þessir starfsmenn hafa oft og tíðum tekið afstöðu í kaup- og kjaramálum gegn yngri starfsmönnum sem hafa minni fjárhagsleg tengsl við fyrirtækið, þannig að hægt hefur verið að tefla eldri starfsmönnunum gegn kauphækkunarkröfum hinna yngri út frá þeim forsendum að verði látið eftir kröfum yngra fólksins um hækkuð laun, þá skerðist arðgreiðslur hinna eldri starfsmanna. Þannig er raunverulega hægt að tefla einum starfsmanni gegn öðrum. Þetta var ástæðan fyrir því að t.d. í fyrrnefndri skýrslu frá breska þinginu er lagst gegn því að efnahagslýðræði af þessu tagi verði tekið upp í Bretlandi með löggjöf. Hin hugmyndin er sú sem menn eru nú að framkvæma í Svíþjóð varðandi launþegasjóðina. En á henni er líka ákveðinn galli. Á henni er t.d. sá galli að með því er ekki endilega verið að veita hinum almenna launþega nein aukin réttindi. Með því er fyrst og fremst verið að styrkja verkalýðshreyfinguna sem stofnun og þá e.t.v. stjórnendur hennar. Menn geta út af fyrir sig velt vöngum yfir því frá sjónarmiði vinstra fólks, sem vill auka almenn mannréttindi í þjóðfélaginu, hvort það sé líkleg leið til að auka hin almennu mannréttindi að fela hinum fáu útvöldu í verkalýðshreyfingunni, sem þar hafa forustuhlutverk með höndum, hversu góðir sem þeir nú eru, þau stórauknu völd sem felast í launþegasjóðunum sem Svíarnir eru að tala um. Á yfirborðinu virðist þetta vera mjög mikil aukning á réttindum hins almenna manns, en það er ekki víst að svo verði í framkvæmdinni. Málin eru að snúast þannig í Svíþjóð, t.d. í sambandi við meðákvörðunarréttinn og hugmyndirnar um stjórnaraðild almennings, að verkalýðshreyfingin í Svíþjóð er að koma sér upp atvinnustjórnarmönnum, þ.e. mönnum sem bókstaflega fást við að sitja í stjórnum atvinnufyrirtækja, kjörnir þangað af verkalýðshreyfingunni. Og þá fer nú að muna ákaflega litlu á því fyrirkomulagi og því sem fyrir var út frá sjónarmiði hins almenna launþega. Hann stendur e.t.v. ekkert nær þeim atvinnustjórnarmönnum verkalýðshreyfingarinnar, sem á þann hátt eru settir inn í stjórnir atvinnufyrirtækja, heldur en þeim stjórnunarmönnum sem kjörnir eru af viðkomandi eigendum. Allt þetta þarf því að sjálfsögðu að athuga. Markmið okkar flutningsmanna þessa frv. er að reyna að tryggja að þau auknu mannréttindi, sem í frv. er lagt til að veitt verði, skili sér til almennings en stöðvist ekki á leiðinni hjá einhverjum stofnunum, t.d. verkalýðsfélögum, sem vissulega eru þarfar og góðar stofnanir. Menn skyldu gæta þess að gera greinarmun á því annars vegar að styrkja völd og aðstöðu þeirra stofnana og hins vegar að styrkja réttindi almenna launafólksins. Það þarf ekki alltaf endilega að fylgjast að þó að það gerist oft og tíðum. Sem sé, ég vísa mönnum á þá ítarlegu og greinargóðu skýrslu sem var sérstaklega útgefin af breska þinginu nákvæmlega um efnahags- og atvinnulýðræði. Hún er mjög forvitnileg til íhugunar því að þar koma fram bæði kostir og gallar allra þeirra framkvæmdaatriða sem ég hef hér nefnt. Hæstv. ráðh. ræddi um framleiðslusamvinnufélögin. Það er alveg rétt, þau eru þörf nýbreytni í íslensku atvinnulífi og í íslenskum atvinnurekstri. En það er aðeins nýtt eignarform á atvinnufyrirtækjum. Það lagfærir ekkert stöðu þeirra launþega sem fyrir eru í öðrum tegundum atvinnurekstrar. Framleiðslusamvinnufélögin eru góð út af fyrir sig gagnvart þeim sem þar starfa. En þau hafa engu breytt varðandi aðstöðu þess fólks t.d. sem starfar hjá einkafyrirtækjum, hlutafélögum, samvinnufélögum eða öðrum slíkum. Þá hefur samvinnuhreyfingin t.d. veitt starfsmönnum sínum réttindi til að kjósa að mig minnir tvo starfsmenn samvinnufélagsskaparins til setu í stjórn SÍS. En þessir fulltrúar sitja þar við takmörkuð réttindi. Þeir hafa málfrelsi og tillögurétt en ekki atkvæðisrétt. Þeir sitja þar ekki jafn réttháir og aðrir stjórnarmenn. Hæstv. ráðh. kom einnig sérstaklega inn á það með réttu að ASÍ hefði ekki rætt þessi mál nægilega. Það er út af fyrir sig alveg rétt. Hins vegar hefur Alþýðusambandið sett á stofn nefnd innan sinna vébanda til að fjalla um atvinnulýðræðismálin og stefnu Alþýðusambandsins í þeim efnum, í kjölfar þeirrar samþykktar 34. þings ASÍ sem hæstv. ráðh. vitnaði í hér áðan og er raunar prentuð sem fylgiskjal með frv. mínu. Ég hef rætt við nokkra fulltrúa í þeirri nefnd og komið á framfæri þeim upplýsingum sem ég hef um þessi mál. Eftir viðræður mínar við þá veit ég að a.m.k. þeir fulltrúar eru allir af vilja gerðir til þess að fá fram ákvarðanir fyrir hönd Alþýðusambandsins í því máli. Því það er einnig rétt hjá hæstv. félmrh. að nokkur ágreiningur er uppi innan Alþýðusambandsins um hvort rétt sé að leggja jafnmikla áherslu á atvinnulýðræðismálið og t.d. við Alþfl.-menn viljum gera. Þá minntist hæstv. félmrh. á örtölvubyltinguna sem allt of lítil umræða hefur orðið um í samfélaginu. Ég vil taka undir þau viðvörunarorð sem hann lét falla í sambandi við þau mál. Ég óttast að menn fljóti sofandi að feigðarósi í þeim efnum. Þegar menn tala um tölvubyltingu hér á Íslandi er sú bylting í flestra hugum eitthvað í sambandi við almenn skrifstofustörf, bankastörf og annað þess háttar, vinnusparandi tæki á þeim vettvangi. Mesta byltingin í örtölvugerð hefur hins vegar úti í heimi orðið í sambandi við rekstur stórfyrirtækja, við stóriðju og alls konar fjöldaframleiðslu. Við höfum stóriðju hér á Íslandi þar sem er okkar fiskiðnaður. Það skyldi nú ekki vera að það yrðu ekki ýkja mörg ár þangað til örtölvubyltingin heldur innreið sína í íslenska stóriðju. Menn, sem eru fróðir um þessi mál, hafa gengið á fund þingflokks Alþfl. til að ræða sérstaklega við okkur um þessi mal og vara okkur við þeirri þróun sem þeir telja að sé á næsta leiti. Þeir töldu að það væri e.t.v. ekki miklu lengra en 5–6 ár þangað til örtölvur tækju við ýmsum viðfangsefnum í fiskiðnaði, sem mannshöndin vinnur nú, t.d. við úrskurð á fiskflökum. Þeir töldu að ekki mundi líða á löngu þar til það gæti gerst. Og ég óttast að verkalýðshreyfingin og samfélagið í heild séu alls ekki við því búin að mæta þeirri fyrirsjáanlegu þróun, hvort sem sú umrædda bylting verður eftir 5 ár, 4 ár eða 6 ár. Hins vegar held ég að það sé svo stórt mál sem hæstv. félmrh. kom inn á að mjög vafasamt sé að það geti átt heima í þeirri löggjöf sem við erum að ræða um og takmarkast við meðákvörðunarrétt starfsfólks. Það er nauðsynlegt að hæstv. ráðh. beiti sér fyrir því að menn fari að hugleiða viðbrögð okkar Íslendinga við þeim gífurlegu breytingum sem eru í aðsigi vegna örtölvubyltingarinnar. En ég er ekki sannfærður um að það stóra mál eigi að verða til að tefja frumvarpssmíði um meðákvörðunarrétt starfsfólks í fyrirtækjum. Þar er um að ræða málefni sem liggur nokkuð ljóst fyrir og hefur fengið mikla umfjöllun í samfélaginu og ætti ekki að taka mikinn tíma að ganga þannig frá að Alþingi geti lagt blessun sína yfir það. Að lokum herra forseti, vil ég aðeins leyfa mér að þakka hæstv. félmrh. sérstaklega fyrir mjög jákvæðar undirtektir hans við þetta frv. Ég hygg að ég geti lýst því yfir fyrir hönd míns flokks að við séum mjög ánægð með það, ef hæstv. ráðh. vill verða við þeirri áskorun okkar að beita sér fyrir því að fela nefnd, eins og hann sagði sjálfur, ekki bara að fjalla um atvinnulýðræðismálin og reyna að ná samkomulagi um lausn þeirra, heldur að semja frumvarp um þau efni til að leggja fyrir hv. Alþingi. Ég fagna því mjög að hæstv. félmrh. skuli fallast á þá niðurstöðu sem við óskuðum eftir í umræðum um málið á Alþingi hér í fyrra. Ég held að mér sé óhætt að lýsa því yfir fyrir hönd míns flokks að Alþfl. er reiðubúinn til samstarfs um slíka lausn á málinu.



Mér hefur borist bréf: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varam. Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi, Tryggvi Gunnarsson, skipstjóri á Vopnafirði, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Sverrir Hermannsson, 4. þm. Austurl. Til forseta Nd.“ Tryggvi Gunnarsson hefur átt sæti á Alþingi og þarf ekki að rannsaka kjörbréf hans. Býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um frv. til I. á þskj. 80 um breytingu á lögum nr. 10 frá 1960, um söluskatt, með síðari breytingum, en frv. þetta flytjum við Ingólfur Guðnason. Það hljóðar þannig: „Við 6. gr. laganna bætist eftirfarandi málsgrein: Heimilt er að endurgreiða söluskatt af kostnaði sveitarfélaga við snjómokstur. Ráðh. setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd endurgreiðslunnar og tiltekur gögn er sveitarstjórnir þurfa að leggja fram til að öðlast rétt til endurgreiðslu.“ Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um frv. því þetta er gamall kunningi, en þó í nokkuð breyttri mynd. Það verður ekki deilt um að það er mjög óeðlilegt að ríkið hagnist á söluskatti af þeim kostnaði sem sveitarfélög verða fyrir vegna snjómoksturs eða annarra óþæginda af náttúruöflunum. Þessi skattheimta kemur mjög ójafnt niður á sveitarfélögin. Það verður ekki séð að það sé sæmandi að nota erfiðleika einstakra sveitarfélaga, sem skapast vegna ótíðar, sem tekjustofn fyrir ríkissjóð. Með frv. þessu, ef að lögum verður, er nokkuð reynt að jafna ýmis skilyrði til búsetu hvar sem er á landinu. Ég sagði að þetta frv. væri með nokkrum hætti gamall kunningi. Þetta mál hefur verið til umr. hvað eftir annað hér í þinginu. Á 104. löggjafarþingi kom fram frv. um endurgreiðslu söluskatts af snjómokstri af götum í þéttbýli. Flm. þess voru hv. þm. Hannes Baldvinsson og Skúli Alexandersson. Það frv. náði ekki fram að ganga, m.a. vegna þess að mönnum sýndist það ganga of skammt þar sem einungis var fjallað um snjómoksturinn í þéttbýlinu. Hv. þm. Þorvaldur Garðar hefur flutt frv. svipaðs eðlis og margir hafa komið auga á þennan vanda. Hér er sem sagt lagt til að þetta verði leyst í einni lotu og þessi heimild fengin fyrir snjómokstur sveitarfélaga hvar sem er á landinu. Ég tel að það sé engin goðgá að fara fram á að sveitarfélögin öll sitji við sama borð. Ég vil geta þess að ég tel að hæstv. fjmrh. sé málinu hlynntur, a.m.k. vildi hann kenna mér um það í fyrra að málið náði ekki fram að ganga. Það er mesti misskilningur því ég get vitnað til umr. um að mér þótti málið gott og nauðsynlegt, þó að ég liti hins vegar svo á að í þeim búningi sem málið er í núna sé það ennþá betra. Ég vona bara að menn geti, bæði allir flm. svipaðra mála og svo þeirra flokksbræður, sameinast um þetta sanngirnismál.



Herra forseti. Mér er það nokkurt ánægjuefni að eiga þess kost hér að lýsa yfir stuðningi við þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr. Það munu líklega vera orðin ein 7 ár síðan ég fyrst hreyfði við þessu máli á Alþingi og vakti athygli á því misrétti sem gerð er tilraun til að leiðrétta með þessu frv. Er þetta kannske sýnishorn af því að afgreiðsla góðra mála getur oft og tíðum tekið nokkuð langan tíma í þessari stofnun. Mér sýnist að þó muni komið að nokkrum málalokum með því að nú hefur það gerst, að þeir tveir menn sem raunverulega hindruðu að þetta mál fengi endanlega afgreiðslu á síðasta löggjafarþingi hafa nú tekið málið upp á arma sína og gerst flm. að því. Hv. 1. flm. Páll Pétursson lagðist gegn þessu frv. einn manna í umr. sem fram fóru um hliðstætt frv, á Alþingi fyrir tæpu ári og síðan gerðist það, að félagi hans úr kjördæminu, sem sæti átti í þeirri nefnd sem fjallaði um frv., hindraði að frv. fengi endanlega afgreiðslu eins og það var þá flutt af mér og Skúla Alexanderssyni. Það er reyndar rétt, að fleiri þm. hafi látið í ljós áhuga á að þessi leiðrétting næði fram að ganga, m.a. hv. þm. Þorvaldur Garðar, sem hafði einnig tekið þetta mál hér upp, en eins og ég segi eru 7 ár síðan ég hreyfði fyrst við þessu máli hér á þinginu og vakti athygli á að þarna væri nauðsynlegt að fram færi lagfæring. Fyrirsláttur framsögumanns um að þetta frv. sé gjörólíkt því sem hér var flutt fyrir tæpu ári er auðvitað ekki marktækur, því að sú breyting sem hann hefur gert á frv. sem þá var flutt er að fella niður eina forsetningu, eitt atviksorð og tvö nafnorð. Það er nú öll stóra breytingin sem Páll hefur gert. Síðan kemur hann hér og flytur þetta frv. sem sitt málefni ásamt þeim manni sem aðstoðaði hann við að hindra framgang þess í fyrra. Mér er að vísu ekki svo kunnugt um vinnubrögð á hv. þingi að ég geti um það dæmt hvort hér sé um algengar aðferðir að ræða. Mér er þó nær að halda að svo sé ekki. Ég á t.d. ekki von á að aðrir þm. úr kjördæmi okkar Páls taki nú upp þann hátt að leggjast gegn framgangi þessa máls til þess að taka það upp í sínu eigin nafni og reyna að koma því svoleiðis í gegn. Ég efast um að þau vinnubrögð tíðkist hér þó að hv. þm. Páll Pétursson hafi nú notað þessa aðferð. Mér er reyndar nær að halda að þetta hugmyndahnupl hv. þm. stafi af málefnafátækt og athafnaleysi þm., sem núna er að reyna að verma sitt grey við annan eld. En ef sú tilgáta mín er rétt vil ég leyfa mér að nota þetta tækifæri, af því að ég mun hverfa af þingi eftir að þessum fundi er lokið, til að vekja athygli hv. þm. á verkefni sem vissulega bíður hans og félaga hans úr kjördæminu fyrir norðan og reyndar úr eystra kjördæminu líka. Ég hef lagt fram á þinginu fyrirspurn, sem mér gefst ekki kostur á að fylgja eftir, og ég vil fela Páli það verkefni að fylgja eftir þessari fsp., sem nú liggur fyrir, og það er algjörlega reiðilaust af minni hendi að hann leggi sig allan fram um að vinna að úrlausn þeirra vandamála sem þar er fjallað um. Þessi fsp. mín fjallar um hugsanlegan bótarétt þeirra aðila á Siglufirði sem hvað eftir annað hafa orðið fyrir verulegu tjóni af völdum náttúruhamfara og veðragangs - og reyndar miklu víðar en á Siglufirði í síðasta veðraham, sem gekk yfir landið þann 16. nóv. s.l. Rannsóknir og athuganir hafa leitt í ljós að varðandi tjón það sem varð í Siglufirði 16.–18. ág. s.l. af völdum aurskriðufalla, tjón sem varð í Siglufirði 26. okt. af völdum óveðurs og tjón sem varð á Siglufirði og miklu víðar í því kjördæmi og einnig í Norðurlandskjördæmi eystra, það gildir það sama um þessi tjón, að það eru ákaflega hæpnar líkur á að þeir aðilar, hvort heldur einstaklingar, félög eða bæjarfélög, sem þarna hafa orðið fyrir verulegu fjárhagstjóni, eigi nokkurn bótarétt samkvæmt þeim reglum sem í gildi eru í landinu. Alþingi hefur að vísu fjallað um þessi vandamál. M.a. voru á síðasta þingi samþykkt lög um Viðlagatryggingu Íslands þar sem gert er ráð fyrir að tjón af því tagi, sem hafa orðið að undanförnu, verði gerð bótaskyld. En það er sá hængur á þessum lögum að þau taka ekki gildi fyrr en um næstu áramót, þannig að tjón sem verða á því tímabili, sem líður frá því að lögin voru samþykkt og þangað til þau taka gildi, falla að öllum líkindum niður sem bótaskyld. Ef í ljós kemur, og það mun koma í ljós í svari hæstv. félmrh., að þessi tjón séu ekki bótaskyld, þá verður hv. þm. Páll Pétursson og væntanlega Alþingi allt að taka ákvörðun um hvernig með þessi mál skuli fara. Það liggur fyrir viljayfirlýsing um að bæta þessi tjón í framtíðinni, en á þeim tíma sem líður frá því að lögin voru samþykkt og þangað til þau öðlast gildi geta orðið tjón og ekkert liggur fyrir um hvernig með þau tjón skuli farið. Mér sýnist að þarna muni hugsanlega verða ærið verk fyrir hv. þm. Pál Pétursson að vinna og ég vil sem sagt nota þetta tækifæri til að gefa honum leyfi og biðja hann um að fylgja eftir því máli sem ég hef hreyft með fyrirspurn minni til hæstv. félmrh. Herra forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að lýsa þeirri skoðun minni, að tjón þau sem ég hef gert hér að umræðuefni og sem minnst er á í margnefndri fsp. minni eru ef til vill sá skattur sem við Íslendingar verðum að greiða fyrir að búa í harðbýlu, en gjöfulu landi. Þennan skatt á þjóðin öll að sameinast um að greiða, en ekki þeir einstaklingar, bæjarfélög eða fyrirtæki sem verða fyrir barðinu á veðurguðunum og náttúruhamförum hverju sinni samkvæmt ófyrirsjáanlegum tilviljunum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna hinnar einkennilegu ræðu sem hv. þm. Hannes Baldvinsson var að enda við að flytja áðan. Ég vil byrja á að þakka honum stuðning við málið, en ég vil hins vegar benda honum á að hann fer með rangt mál er hann segir að ég hafi hindrað framgang þess í fyrra. Ég verð, með leyfi forseta, að fá að lesa örfáar línur úr ræðu sem ég flutti í umr. í fyrra. Þá sagði ég, herra forseti: „Ég held að hér sé um gott og réttmætt mál að ræða. Það er bágt að afla ríkistekna með þeim hætti að einbeita sér að harðindaplássum sem verða fyrir sérstökum útgjöldum vegna snjóþyngsla.“ Síðar í sömu ræðu sagði ég: „En allt um það. Ég held að þetta sé gott mál, og ég vil gjarnan fyrir mitt leyti stuðla að því að þetta mál nái fram að ganga, svo framarlega sem hæstv. fjmrh. leggur ekki stein í götu frv.“ En ég hafði í millitíðinni bent á að þarna væri ennþá eðlilegra að hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds flytti málið sem stjórnarfrumvarp en varamaður hans flytti það. Frumvarpið var hins vegar ekki í hinum fullkomnasta búningi hjá hv. þm. Hannesi Baldvinssyni og þó að hann segi að ég hafi ekki fellt út úr sínu frv. nema eitthvað af forsetningum, atviksorðum og nafnorðum, þá geta þau skipt máli því það skiptir dálitlu í texta hvernig orðunum er raðað og hversu mörg þau eru. Ég læt mér í léttu rúmi liggja tal hans um ónytjungshátt minn eða hugmyndahnupl. Mér hefur hins vegar tekist að endurbæta stórgáfulega hugmynd frá sjálfum Hannesi Baldvinssyni og er bara stoltur af. Ég þakka jafnframt hv. þm. Hannesi Baldvinssyni fyrir að hreyfa réttmætu nauðsynjamáli á Alþingi varðandi viðlagatrygginguna. Við vorum að enda við að ræða við forráðamenn sveitarfélaga að norðan, sem greinilega höfðu fengið sömu hugmynd og hv. þm. Hannes Baldvinsson. Veit ég ekkert hver stal af hverjum eða hvort menn eru almennt svona vel vakandi, en ég skal styðja að því að þessi hugmynd nái fram að ganga því hún er réttmæt líka og raunar sjálfsögð. Að vísu þykist ég eiga nokkuð undir mér hér á hv. Alþingi, en ég hefði haldið að ennþá öflugra væri ef hv. þm. Hannes Baldvinsson hefði beðið hæstv. fjmrh. að leggjast á eina sveif með mer. Ég þakka honum það traust sem hann sýnir mér er hann biður mig að fylgja eftir fsp. sinni, en vil jafnframt biðja hann að tryggja stuðning hæstv. fjmrh. við málið.