Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 645 er frv. til l. um ríkisreikninginn fyrir árið 1977 og á þskj. 781 er nál. frá fjh.- og viðskn., og eru menn á eitt sáttir nema hv. 7. þm. Reykv., hann mun gera sérstaka grein fyrir afstöðu sinni til málsins. Um þetta mál er það að segja, að reikningurinn hefur, svo sem venja hefur verið, verið endurskoðaður af endurskoðendum ríkisins og yfirendurskoðunarmönnum, sem eru trúnaðarmenn Alþ. Við þeim aths., sem þeir hafa gert við reikninginn, hafa þeir fengið svör og fallist á afgreiðslu málsins á þann veg. Sex nm. fjh.- og viðskn. leggja því til að reikningurinn verði samþykktur svo sem frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Hér eru til umr. óskir um að hv. Alþ. samþykki og lýsi blessun sinni yfir ríkisreikningi fyrir árið 1977. Ég hygg að rétt sé að staldra við eitt augnablik og velta fyrir sér nokkrum aths. sem yfirskoðunarmenn, sem eru Halldór Blöndal, Halldór Kristjánsson og Haraldur Pétursson, gera við ríkisreikninginn fyrir árið 1977 sem hér er til umr. Ég vil vekja athygli d. á nokkrum liðum sem gerðar eru aths. við. Í 9. lið er fjallað í nokkrum atriðum um fyrirtæki sem frægt er orðið að endemum í þessu landi. Það er Kröfluvirkjun. Þar er m. a. fjallað um að Kröflunefnd hafi gert á árinu 1976 samninga við fyrirtæki sem heitir Rafafl og mun vera samvinnufyrirtæki nokkurra rafiðnaðarmanna. Og í stuttu máli er sagan sú, eins og segir í aths., að hið upphaflega tilboðsverð Rafafls svf. var 28 millj. 485 þús. kr., en samningsupphæðin var 30 millj. 382 þús. kr. - Því má svo skjóta inn, að hvernig á þessum mismun stendur er mér ekki kunnugt um og á því er ekki sérstök skýring. - Hins vegar halda þeir áfram og engin furða að mennirnir geri aths., því að greiðslur til Rafafls svf. námu alls 123 millj. 748 þús. kr. M. ö: o. eru greiðslur vel rúmlega fjórfaldar á við það sem samið var um. Og nú er von að spurt sé: Til hvers er ríkisvaldið eða þeir aðilar, sem fyrir þess hönd semja yfir höfuð, að hafa úfboð um verk? Hvaða tilgangi á það að þjóna, ef það á að vera látið óátalið að endanlegar greiðslur nemi fjórfaldri þeirri upphæð sem um var samið? Það er óljóst hvernig á þessari hækkun stóð. Að hluta til virðist vera um að ræða verðbætur, að hluta til verkefni, sem við bættust þegar fram liðu stundir, og að hluta til óskilgreint. Þeim aðilum, sem falið er eftirlit opinberra fjármuna eða meðferð þeirra og gera slíka samninga, bruðla svo með almannafé, fjármuni skattborgaranna sem hér um ræðir, á náttúrlega ekki að líðast það óátalið. Hér er stofnun, hv. Alþ., sem á að fara með eftirlitshlutverk með opinberum fjármunum. Hér eru saman komnir eftirlitsaðilar almannasjóða, eftirlitsaðilar fyrir hönd skattborgaranna í landinu. Augljóst er að þetta eru ekki peningar eða fjármunir sem af himnum ofan koma eða úr iðrum jarðar, heldur er þetta fé sótt beint í vasa skattborgaranna eins og aðrir hliðstæðir fjármunir og með þá fjármuni hefur verið bruðlað og greitt fyrirtækjum í fullkomnu heimildarleysi. Ég er ekki tilbúinn, þó ekki væri nema eingöngu af þessum ástæðum, að ljá nafn mitt sem fulltrúi skattborgaranna í landinu á tillöguplagg sem er til þess gert að hleypa frv. þessu óátalið fram hjá fulltrúasamkomu m. a. skattborgaranna í landinu. En þetta mál, sem hér um ræðir, viðskipti svokallaðrar Kröflunefndar og hins tiltekna fyrirtækis, fór ekki fram hjá skattborgurum eða öðrum í þessu landi á sínum tíma. Þessu var harðlega mótmætt, m. a. á aðalfundi Landssambands ísl. rafverktaka sem haldinn var í húsinu Domus Medica í Reykjavík í nóvembermánuði 1977. Þá var viðskiptasamningi þessum harðlega mótmælt og því þá þegar haldið fram, að hann væri í meira lagi skrýtinn, það væri aldeilis útilokað að það verk, sem þarna var uni að ræða, væri unnið fyrir þá upphæð sem þarna kemur fram, og af þeim sökum var farið fram á að þetta mál yrði kannað. Því var ekki sinnt, hvorki af handhöfum eftirlitsvaldsins né öðrum. En nú, tveimur árum seinna þegar þetta mál og önnur slík eiga væntanlega að vera úr sögunni, eru fulltrúar skattborgaranna beðnir um að hleypa því, og væntanlega án aths., í gegnum sína síu! Aðalfundur Landssambands ísl. rafverktaka gagnrýndi það þegar í stað, að hér hefðu verið gerðir skrýtnir samningar. Í fyrirsögn eins dagblaðanna frá þessum tíma segir: „Frá aðalfundi Landssambands ísl. rafverktaka. Kanna viðskipti rafverktaka og Kröflunefndar.“ Og í undirfyrirsögn segir: „Gagnrýna afskipti stjórnmálaflokka og alþm. af samningum í þágu ákveðinna verktaka.“ Þar kann að vera komið að kjarna þessa máls. Svo sem kunnugt er voru viðskipti Kröflunefndar og hinna tilteknu rafverktaka ekki hið fyrsta sem gagnrýnt var í kúnstugri fjármálasögu þessa stórfellda fjármálaævintýris. Áður höfðu verið gerðir samningar við japanskt fyrirtæki, sem hét Mitsubishi, um kaup á túrbínum. Þeir samningar voru aldrei skýrðir til neinnar hlítar. Mér er ekki kunnugt um að alþm., 60 að tölu, hafi gert við það aths. þegar ríkisreikningar þeirra ára voru til umr. á Alþ. Áður höfðu verið gagnrýnd viðskipti Kröflunefndar við fyrirtæki sem Miðfell hét og reisti hús á þessum svæðum. Mér er ekki kunnugt um að fulltrúar skattborgaranna í landinu hafi gert aths. við það á sínum tíma, hvernig svo sem meðferð á almannafé kann að hafa verið. En hér er til umr. ríkisreikningur fyrir 1977 og þar eru aths. við þetta fjármálaævintýri og við það sem sá ríkisreikningur nær til, og nú er kominn tími til að staldrað sé við fyrir hönd skattborgaranna í landinu. Það er sagt svo frá þeim tiltekna aðalfundi, sem hér hefur verið minnst á, að hann gagnrýni afskipti stjórnmálaflokka og alþm. af samningum í þágu ákveðinna verktaka. Er ekki kominn tími til að annaðhvort stjórnmálaflokkar og alþm. beri þetta af sér eða þá að afstaðan til þessa máls sé skoðuð og jafnvel endurskoðuð? Eins og allir vita sátu í Kröflunefnd fimm aðilar. Þrír af þeim voru fulltrúar stjórnmálaflokkanna: Einn úr Sjálfstfl., hann var foringi nefndarinnar, annar úr Alþb., sá er nú hæstv. menntmrh., og sá þriðji úr Framsfl., sem nú er forseti þessarar virðulegu deildar. Á sínum tíma voru þessir menn fulltrúar 53 af 60 alþm. eftir venjulegri fulltrúaskilgreiningu. Að auki sátu tveir, sem taldir voru vera fulltrúar kunnáttunnar eða hinnar tæknilegu kunnáttu, í Kröflunefnd. Hv. þm. Jón G. Sólnes var oft gagnrýndur sem höfuðábyrgðarmaður þeirra sérkennilegu viðskiptasamninga sem Kröflunefnd virtist vera að gera, út um allan heim m. a. s., en þó er ég ekki viss um að aðalfundur Landssambands ísl. rafverktaka eigi við harm sérstaklega í þessu tiltekna máli. Þeir gagnrýna afskipti stjórnmálaflokka og alþm. af samningum í þágu ákveðinna verktaka. Ég hygg að nokkuð ljóst megi vera við hvað er átt. Það er átt við að það séu pólitísk tengsl á milli t. d. setu hæstv. ráðh. Ragnars Arnalds í Kröflunefnd og hinna sérkennilegu samninga sem gagnrýndir voru þegar í stað þegar þeir voru gerðir og reyndust síðan kosta skattgreiðendur meira en fjórfalt á við það sem skattgreiðendum var sagt á sínum tíma. Og þetta mál hélt áfram í blöðum. „Eitthvað loðið við Kröflusamningana?“ er spurt 4. 11. 1977. Og þar er talað um nauðsyn á rannsókn á samningum við verktaka. Um þessar mundir var farið að biðja um að ráðh. gæfi skýrslu um Kröflumál, - þáv. orkumálaráðh. og iðnrh. var að ég hygg hv. þm. Gunnar Thoroddsen. En í öðru blaði er rætt um að tilboð Rafafls hafi verið langlægst, 20% undir kostnaðaráætlun. Ég giska á að þetta sé úr Þjóðviljanum! Þar er talað um að hér sé um að ræða framleiðslusamvinnu í stað einkabrasksins, og í undirfyrirsögn segir: „Svar við óhróðri hræddra atvinnurekenda.“ - Ég er á móti svindli, hvort sem það er framið í nafni einkabrasks, samvinnu eða réttlætis. Í hvaða nafni sem svindlið og braskið á sér stað er það alltaf svindl og brask. Í löngu máli eru kynntar staðreyndir málsins, sem eru sagðar hafa verið að fjögur tilboð hafi borist í þá tilteknu framkvæmd sem hér um ræðir og tilboð Rafafls hafi orðið langlægst, 28 millj. 485 þús. kr. Það kemur illa heim og saman við ríkisreikning, þar sem greiðslur til Rafafls námu 123 millj. rúmum. En þetta hét sem sagt óhróður hræddra atvinnurekenda sem þyldu ekki hina fögru samvinnuhugsjón og væru að reyna að troða einkabraskinu að. Blöðin fjölluðu meira um þetta á sínum tíma og um það má í sjálfu sér hafa langt mál. Það var kallað að hér væri um pólitískan áróður að ræða, m. a. af hálfu manns sem þá var frambjóðandi Alþfl. til Alþ. og stendur nú í þessum ræðustól, og því var svarað til, að hér væri um pólitískar ofsóknir að ræða á hendur tilteknu fyrirtæki sem gerði betur við sitt fólk en aðrir. Tilfinningarök af því tagi heyrðust mjög á þeim tíma. Þá var á það bent, að sagan væri ekki öll sögð með þessu. Orðið var ljóst í opinberum blöðum, að fyrirtækið sem samdi um 28 millj. rúmar og loks 30 millj., en fékk greiddar samkv. ríkisreikningi 123 millj. vel rúmar, nær 124, hafði ekki lokið viðskiptum sínum og viðskiptasögu sinni með þessu. Á sama tíma stóð svo á, að dagblað í Reykjavík, sem Þjóðviljinn heitir, var að skipta um húsnæði, flutti sig til, seldi gamalt húsnæði. Og gamla húsið, sem þeir seldu, kostaði, að mig minnir, einhvers staðar á bilinu 40–50 millj. Kaupandinn var Rafafl svf. Nú vil ég spyrja að því, t. d. félaga mína og vinnufélaga í Alþb., þá sem hér eru, en þarna munu vera einhver tengsl á milli: Ef þetta væri húsbyggingarsjóður í öðrum flokki, t. d. Framsfl., og ef þetta væri viðskiptasamningur sem þekktur fjáraflamaður í þeim flokki hefði gert, þætti mönnum þá ekki ástæða til að þessi saga væri athuguð? Sér ekki hvert barn að hér er um gersamlega óeðlilega hluti að ræða, í besta falli mjög torkennilegar tilviljanir? Ég er þeirrar skoðunar, að ef hér væri um að ræða húsbyggingarsjóð Framsfl., sem er fræg fjármálastofnun, a. m. k. í Reykjavík, og ef Kristinn Finnbogason hefði gert samninga í þessa veru og ef væri verið að gera aths. við það á Alþ. og núv. hæstv. dómsmrh., Steingrímur Hermannsson, formaður Framsfl. - ég er að ímynda mér þetta allt saman - stæði upp og færi í vörn fyrir þetta hygg ég að við og kommarnir gætum um það sameinast að hér þyrfti athugunar við, svo að ekki sé meira sagt. Gerður var samningur við ríkið í nafni skattgreiðenda, samið í nafni skattgreiðenda um verk fyrir 30 millj., en greiddur 123 og eitthvað millj. og um leið keypt gömul húseign af flokksmálgagni, væntanlega með þokkalegum greiðslukjörum. Það mundi verða spurt um ýmislegt ef aðrir og kannske þekktari fjármálasnillingar ættu hlut að máli. Þess vegna er hér spurt. Það er enn fremur spurt: Hver eiga að vera viðbrögð Alþ. við svona aðstæður? Um þetta var skrifað á sínum tíma og því var svarað, þó að ævinlega botnaði ég lítið í svörunum. Rafafl svaraði sjálft og hótaði m. a. málsókn út af atvinnurógi. Mér hefur aldrei verið stefnt fyrir dómstól út af þessu máli! Hv. núv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson skrifaði lengstu kjallaragrein í sögu Dagblaðsins, að ég hygg, um þetta mál og árásirnar á þetta fyrirtæki, sem hann taldi einvörðungu af pólitískum toga spunnar, gerðar af mönnum sem skildu ekki fegurð samvinnuhugsjónarinnar. Og hann notaði orð eins og „alger bullukollur“, „málefnalegt hallæri“, „kjaftæði“, „fíflaskrif“, „alls konar kjaftæði“, Þetta er til dæmis um að þarna var á ferð alvörumál og er það raunar. Allt um það hef ég ekki fengið málsókn, en síðan ég stóð í því að skrifa um þetta hafa þær breytingar orðið á högum mínum að ég stend hér sem þm. og þar með sem eftirlitsaðili fyrir hönd skattborgaranna í landinu. Undir þennan ríkisreikning skrifa ég ekki, og ég hygg að fleiri fulltrúar almannasjóðanna og eftirlitsaðilar þeirra ættu að fara í spor mín að því er það varðar. Alþ. er alls ekki í stakk búið til þess að afgreiða þennan ríkisreikning, lýsa blessun sinni yfir m. a. fjármálaævintýri af þessari gerð, svo að ekki sé minnst á aðrar aths. um Kröfluvirkjun í þessari bók. En ég vil halda mig við þetta og þetta eitt. Þetta er fullkomlega nægjanleg ástæða til þess að aðilar á vegum Alþingis fari ofan í þessi mál. Hvernig stendur á því að gerðir eru samningar upp á 23 millj. kr., greitt yfir 30. og eitthvað millj. kr. og síðan greitt úr almannasjóðum yfir 120 millj. kr.? Á Alþ. að láta bjóða Sér það? Og ef þetta er svona þarna er þá ekki kominn tími til að fara líka aftar í söguna? Hvað með túrbínurnar? Hvað með Miðfell? Hvað með önnur þau ævintýri sem við Kröflunefnd margfræga eru kennd? Það hefur farið í gegnum þessa virðulegu stofnun hér, en þetta á ekki að fara hér í gegn. Það má í sjálfu sér hafa mörg orð um þetta. Umræður um Kröflunefnd margfræga eru ekki nýjar af nálinni. En um það hefur verið spurt, m. a. á aðalfundi Landssambands íslenskra rafverktaka, og fullyrt að kanna þurfi samskipti stjórnmálamanna og útboða vegna þess að þau virðast ekki standast fyrir neinum skynseminnar lögum eða leikreglum. Og það er alveg ljóst af því, sem hér hefur verið rakið, að eitthvað meira en lítið skrýtið er á ferðinni. Það er alveg augljóst að þetta þarf að kanna miklu betur og borgarar úti um landið hafa hina fyllstu ástæðu til þess að spyrja um það. M. a. vegna þess, sem um hefur verið spurt, um hv. þm. Jón Sólnes og alls konar viðskiptasamninga sem aldrei voru skýrðir til neinnar hlítar, er fullkomlega eðlilegt að svo sé einnig spurt: Er eitthvert samband á milli þáv. hv. þm. Ragnars Arnalds og setu hans í nefndinni og þessa skringilega viðskiptamáta sem hér hefur verið gert að umræðuefni? Var þetta dúsan sem stungið var upp í kommann í nefndinni, svo að þeir væru góðir? Var þetta ástæðan fyrir því, að Alþb. var aldrei tilbúið til þess að taka þátt í aðfinnslum siðaðra borgara við Kröflunefnd, Kröfluvirkjun og fjármálasukkið allt þar í kring? Um það var oft spurt, hvernig á því stæði að Alþb. var alltaf þegjandi um þetta mál. Sjálfur hef ég aldrei skilið það. Ég hélt einmitt að slík mál sem þetta væru eitur í beinum heiðarlegra komma. Ég hef auðvitað vitað að þeir botna ekkert í viðskiptum og ekkert í efnahagsmálum, en ég hélt að í hinum mórölsku málum hefðu þeir skoðanir samstiga við mínar.  Nei, það er alveg furðuleg þögn þeirra um þetta mál, svör þeirra og t. a. m. viðbrögð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, sem skrifaði á sínum tíma kjallaragrein í Dagblaðið, fimmtudaginn 27. apríl 1978, undir nafninu: „Hneyksli á dag kemur fylginu í lag“ - um að sá væri lýðskrumari í kosningaham sem væri að skrifa um Rafafl og Kröflunefnd - sennilega vegna þess að hv. þm. er þeirrar skoðunar að öll skrifin um Kröflunefnd og aðfinnslurnar hafi aldrei verið annað en ódýrt kosningamál, þar hafi aldrei verið neitt við neitt að athuga. Var Mitsubishi pínt? Var Miðfell pínt? Rafafl, það var „elegant“ hvernig að er staðið. Og af því að ég sé að hv. þm. er kominn hérna ætla ég að lesa fyrir þingheim upp úr varnargreininni fyrir Rafafl. En þá voru m. a. notuð þessi orð: „alger bullukollur“, „málefnalegt hallæri“, „kjaftæði“, ,;aumingjaskapur“, „lygavefur“, „bullgrein“, „ömurlegt óðagot“, fíflaskrif“, „alls konar kjaftæði“, svo dæmi séu tekin. Ég skrifaði svargrein sem hét: „Alfreð er kominn aftur“. Ég man raunar ekki við hvað ég átti. Varnargrein Ólafs Ragnars er eiginlega grein um að hér hafi verið eitthvað meira en lítið að. Og greinin fjallaði auðvitað um ættarlegan uppruna minn, en eins og kunnugt er er þm. sérstakur sérfræðingur í foreldrum mínum og afa og ömmu, ef ég man rétt, en að öðru leyti fjallaði greinin um Rafafl. Eina setningu man ég sem mér þótti alveg frábær í þessari grein. Þar segir: Sér Vilmundur ekki hve vel fer á því, að þar sem áður voru ritstjórnarskrifstofur og prentsmiðja verkalýðsblaðs, sem áratugum saman flutti varnargreinar og sóknarskrif fyrir málstað íslenskrar alþýðu, skuli nú félagssamtök iðnnema og framleiðslusamvinnufélag ungra iðnaðarmanna hafa bækistöðvar sínar? Sér Vilmundur þetta ekki? Jú, það er engin furða þó að spurt sé. Þetta er svo fallegt að við liggur að tárin hrynji niður eftir kinnunum á manni! Hugmyndin er auðvitað sú, að hér er verið að tala um mál sem við t. d., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og fleiri skrifborðskommar áreiðanlega erum sömu skoðunar um að er auðvitað bara venjulegt svindlmál. Svindl á að vera eitur í okkar beinum. Það er svindl að gera samning fyrir hönd skattgreiðenda upp á 28 millj., en greiða 123 millj. Við Ólafur Ragnar Grímsson hefðum verið sammála um, ef um væri að ræða húsbyggingarsjóð Framsfl., að kalla svona viðskiptamáta svindl, - hreint svindl. Þegar ég er beðinn um það sem alþm. og fulltrúi skattborgaranna m. a. að ljá nafn mitt til samþykktar á svona svínaríi segi ég nei og ég vænti þess að fleiri hv. þm. séu mér sammála. Á þessu vil ég fá miklu fyllri skýringar, t. d. frá hæstv. núv. iðnrh. eða þeim fyrrv. Það er víst sá núv. sem ber núna ábyrgð á þessu rn., þó að hann eigi mér vitanlega engan þátt í því sem hér er verið að ræða um. - Þannig háttar til, að ríkisreikningur kemur mörgum árum seinna. Við erum að fjalla nú, á árinu 1979, um ríkisreikning fyrir árið 1977. Alþ. á að hafa eftirlit með almannafé. Það er skylda Alþ. að sjá svo um, að ekki sé sólundað almannafé. En það er miklu frekar skylda Alþ. að sjá svo um að ekki sé farið óheiðarlega með almannafé. Þegar borin er á borð fyrir okkur bók, þykk bók, þar sem greint er frá í aths. undirrituðum af þremur yfirskoðunarmönnum ríkisreikninga og af tölum má ráða að ekki er um annað að ræða en það sem við í öðrum tilfellum a. m. k. mundum kalla hreint svindl, þá á Alþ. ekki að láta slíkt fara frá sér öðruvísi en með hinum fyllstu hugmyndum um hvernig við skuli bregðast, því að hvar væri ríkisvaldið statt ef það væri almenn og viðurkennd leikregla í þessu landi og ekkert athugavert að fulltrúar ríkisvaldsins, í þessu tilfelli fulltrúar þriggja stjórnmálaflokka undir forustu Jóns G. Sólness, hv. þm., gerðu viðskiptasamning upp á tiltekna upphæð og borguðu svo út fjórum sinnum meira, en kæmu með einhverjar skýringar eftir á? Hvar væri ríkisvaldið statt ef ekkert væri að athuga við slíka leikreglu? Það er stórkostlega margt við hana að athuga og fullkomlega eðlilegt að borgarar í þjóðfélaginu biðji áfram um viðskiptasöguna um þessi mál, þegar ljóst er að fyrirtækið lét ekki staðar numið í viðskiptum sínum. Þetta mál er auðvitað, hvernig sem á það er litið, gersamlega óþolandi. En þetta mál er eins og ein kórónan enn á litríka og skrautlega viðskiptasögu sem tengd er Kröfluvirkjun. Þetta mál er ekkert einsdæmi. Túrbínukaupin frá Japan fjalla um miklu stærri upphæðir. Byggingin á stöðvarhúsunum og samningarnir við Miðfell orkuðu mjög tvímælis þá gerðir voru, svo að ekki sé meira sagt. Einhverjir kunna að vera þeirrar skoðunar, að hér sé verið að fjalla um litlar upphæðir. Það er auðvitað rétt, þegar þess er gætt að Krafla kostar um 20 milljarða beint upp úr vösum skattgreiðenda. En það er ekki kjarni málsins. Kjarni málsins er sá, að hér er um óþolandi fordæmi að ræða, hér er um sannanlega misnotkun á almannafé að ræða, og þegar svo er rétta alþm. ekki upp höndina í sinnuleysi. Við erum beinlínis skyld til ess að hafast öðruvísi að. Alþ. á að hafa eftirlit. Ég hef verið þeirrar skoðunar, að nefndir Alþ. eigi að gegna eftirlitshlutverki í miklu ríkari mæli en gert hefur verið. Ég sit sjálfur í fjh.- og viðskn. Málið kemur þar væntanlega fyrir milli 2. og 3. umr. sé þess óskað. Ég hef enga ástæðu til annars, ef 2. umr. verður alls ekki lokið hér, sem viturlegra væri, en að kalla fyrir - við ættum eiginlega að hafa vald til þess - fulltrúa Rafafls og Jón G. Sólnes, formann nefndarinnar, og spyrjast fyrir um hvort á þessu séu einhverjar skýringar. Hvernig stendur á þessu, ef hér er ekki um misnotkun að ræða? Ef einhverjar skýringar, sem við sjáum ekki í fljótu bragði, eru á því að um 100 millj. hafa runnið út um einhver göt á ríkiskerfinu er kannske ekkert við því að gera. En ef þetta er af hinu taginu, þá er n. auðvitað ekki dómstóll og ekkert dómskerfi í landinu. Aðrir hafa dómsvaldið í þessu landi. Alþ. verður þá að láta um það vita og réttir aðilar, dómstólarnir, að taka við. Það á að vera skylda Alþ. að gegna því eftirlitshlutverki sem hér hefur verið gert að umræðuefni. Eins og lögum nú háttar hafa þm. kannske ekki vald til þess að kalla fyrir sig borgara. Það er slæmt að svo skuli vera, vegna þess að þegar um almannafé er að ræða og notkun á því ættu þm. að geta kallað fyrir sig alla þá, sem taldir eru skipta máli í því sambandi, og borið fram hverja þá spurningu, sem nauðsynleg kann að vera og er í þágu almannasjóða og skattgreiðenda í þessu landi. Þetta mál fjallar í sjálfu sér ekki um stórar upphæðir, þó að um það hafi verið notuð stór orð á sínum tíma, rn. a. af hv. núv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni. En hér er um að ræða fullkomið „prinsipmál“; sem hv. Alþ. ber að taka til rækilegrar íhugunar og að ég hygg endurskoðunar. Á Alþ. að líða að gerður sé viðskiptasamningur og beitt útboði og því logið að þjóðinni að með útboði sé verið að leita að lægsta verði, eða svo skilst mér að sé, - jafnvel þegar hv. þm. Jón G. Sólnes, Ingvar Gíslason og Ragnar Arnalds eiga í hlut mun með útboði eigi að síður leitað að lægsta verði, - koma síðan og ljúga því að þjóðinni að tilteknir rafverktakar hafi boðið lægsta verð og aðrir hafi ekki fengið verkið vegna þess að þeir buðu hærra, en koma svo tveimur árum seinna til Alþ. og segja: Því miður voru einhver mistök þarna og við greiddum óvart 4–5 sinnum meira en um var samið? Geta þetta verið undir einhverjum kringumstæðum eðlileg vinnubrögð? Ég segi nei. Þetta eru undir engum kringumstæðum eðlileg vinnubrögð, og þarna ber Alþ. að grípa í taumana og t. d. á fjh.- og viðskn., þar sem sitja rannsóknarþm. eins og ég og hv. 1. þm. Austurl., ekki að láta staðar numið. Ég sting upp á þeirri vinnuaðferð að kalla fyrir þá sem hlut eiga að máli svo sitjum við í forsæti rannsóknarréttarins, við Lúðvík, og fyrir framan okkur gætu t. d. setið Ragnar Arnalds, Jón G. Sólnes, Ingvar Gíslason, Rafaflsmenn og aðrir þeir sem þessa viðskiptasamninga gerðu, því að fjölmörgu er ósvarað í þessum efnum. - Genginn er í salinn hv. 1. þm. Austurl. og formaður fjh.- og viðskn. Veit ég að hann er mér sammála um hvert orð sem ég hef sagt, og hef ég enga ástæðu til þess að ætla annað, enda er hann móralskur maður í alla staði. Alþingi ber að taka svona mál til meðferðar. Það fer ekki milli mála að hér rekumst við á sannarlega misnotkun á fjármunum skattgreiðenda, til að kalla það ekki stærri eða sterkari orðum. Þegar um það er að ræða koma alþm. gjarnan og setja hausana niður og hendurnar upp og samþykkja. Slíkt ber að stöðva og kanna málin til hlítar: í fyrsta lagi, hverjar séu skýringar, og í öðru lagi, hvað beri að gera. Og handhafi framkvæmdavaldsins og ríkissjóðs, hæstv. fjmrh., hlýtur að vera mér sammála um að svona má ekki og á ekki að fara með almannafé. Auðvitað gefur þetta mál fyllstu ástæðu til að fara lengra aftur á bak og áfram og rekja fleiri sóðasögur af fjármálaævintýrinu norður við Kröflu. Auðvitað gefur þetta mál eitt og 9. aths. yfirskoðunarmanna ríkisreikninga hina fyllstu ástæðu til að rifja upp samningana við Mitsubishi, samningana við Miðfell, bílakostnaðinn þarna, sem raunar er önnur aths. um og hún um milljónatugi - bílakostnaðinn við Kröflu sem yfirskoðunarmenn segja að sé gersamlega óskiljanlegur. Auðvitað gefur þetta fyllstu ástæðu til að rannsóknarnefnd þingsins fari ofan í allt þetta ævintýri mörg ár aftur í tímann, hvernig þessir viðskiptasamningar voru gerðir, hvernig stóð á túrbínukaupunum með þeim hætti, sem var, hvernig stóð á samningunum við Miðfell. Auðvitað hefur Alþ. fyrir löngu borið skylda til þess arna. En gott og vel! Tilefnið er hér til staðar. Það er aths. í ríkisreikningi fyrir árið 1977, að vísu ekki um Mitsubishi eða Miðfell og samninga við þá, heldur samninga við Rafafl svf., og þessa aths. yfirskoðunarmanna ríkisreikninga tel ég hina fyllstu ástæðu til að Alþ. taki mjög alvarlega, svo að ekki sé meira sagt. Alþ. má ekki láta það henda sig að láta þennan ríkisreikning sigla fram hjá sér án þess að að verði gert. Það má ekki henda virðulega stofnun, sem m. a. á að gæta bæði hófs og siðsemi í meðferð almannafjár. Það er beinlínis skylda alþm., þegar svona mál kemur upp, að taka í taumana. Og auðvitað eru þessi mál miklu fleiri út um samfélagið allt. En við þetta er aths. í ríkisreikningum. Það er skylda Alþ. að gera allt sem í þess valdi stendur til að kanna í fyrsta lagi af hverju þetta gerðist og í öðru lagi að búa svo um hnútana að slíkt gerist ekki aftur. Það verður að vera til eitthvað í landinu sem heitir viðskiptasiðferði. Ég veit að menn eru mér sammála um að það að gera samning við ríkið um tiltekna upphæð, láta ríkið greiða sér 4–5 sinnum meira og ábyrgðina á öllu saman ber pólitískt skipuð nefnd og að sama fyrirtæki geri svo stórkostlega viðskiptasamninga við flokksblað, þetta eru svo einkennilegar tilviljanir að einhvern tíma hefðum við sagt eitthvað - og ég endurtek: t. d. við hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, ef Framsfl. og viðskiptajöfrarnir þar hefðu átt hlut að máli. Alþingi ber ábyrgð á því að viðskiptasiðferði sé í heiðri haft á þeim sviðum sem það ræður yfir, t. d. í fjármálum ríkisins, og þegar augljóst er af aths. ríkisreikninga að svo hefur ekki verið er skylda Alþ. að grípa inn í. Ég hef lýst hverjar till. mínar eru um hvernig að verði staðið. Hér er um að ræða eitt af þessum litlu hneykslismálum, þeim litlu ómerkilegu smámálum þar sem verið er að draga sér upphæðir úr almannasjóðum í skjóli pólitísks kerfis og á ábyrgð pólitískrar nefndar. Svo á að koma tveimur árum seinna og renna þessu hægt og hljóðalaust í gegnum þingið og þar með á málið að vera úr sögunni og allir væntanlega ánægðir. En ég er ekki ánægður og skattgreiðendur hafa enga ástæðu til að fagna svona vinnubrögðum heldur, þvert á móti. Þeir eiga líka sinn rétt. Þeir, sem í almannasjóðina greiða og ekki eru í aðstöðu til þess að mata krók inn í kerfinu, eiga líka sinn rétt og það er skylda Alþ., hverjir sem hlut eiga að máli og hvar í flokki sem menn standa, að sjá um að svona lagað gerist ekki. Það er skylda Alþ. gagnvart því fólki sem oft án aths. og oftast lætur fjármuni af hendi rakna til almannaþarfa. Okkur er treyst til að fara með þá og við eigum ekki að fara svona með það fé. Þó svo hér hafi verið fjallað um eitt tiltekið fyrirtæki er það auðvitað aðeins vegna þess að,það er nafngreint í ríkisreikningnum. Að hér hefur verið fjallað um eitt tiltekið blað er aðeins vegna þess að samvinnufyrirtækið gerði við það samninga um húsakaup. Þá hefur verið fjallað um einn nafngreindan stjórnmálaflokk. Hann er auðvitað hvorki betri né verri en aðrir stjórnmálaflokkar. Það er aðeins gert vegna þess að hvert barn í landinu veit að þar eru tengsl á milli. Að öðru leyti er ekki verið með sérstakar aðfinnslur við nafngreinda aðila í því skyni að koma sérstaklega á þá höggi. Hér er verið að tala um „prinsipmál“ sem Alþ. ber að taka hið fyllsta tillit til. Það er skylda okkar og skattborgararnir eiga heimtingu á því. Kröfluhneykslið allt er búið að kosta skattgreiðendur ótalda milljarða. Hér er aðeins ein saga um lítið dæmi í stóru hneyksli, hvernig samtryggingarkerfið á Íslandi kom þremur af mönnum sínum fyrir hönd 53 af 60 alþm. í framkvæmdanefnd og gaf þeim, að því er virðist, ótakmarkað leyfi til að bruðla með almannafé. Við vitum að eftir stendur hálfónýt virkjun norður í landi, og við vitum að auðvitað hafa fjölmargir, Rafafl er ekki eitt um það, af gæðingum í tengslum við hið pólitíska vald, í tengslum við hið viðurstyggilega samtryggingarkerfi, matað krókinn, grætt, fengið verkefni að alls konar skrýtnum útboðsleiðum sem augljóslega virðast aldrei hafa verið neitt nema nafnið tómt. Auðvitað hafa þeir fjármunir runnið eitthvað annað og væntanlega að hluta til runnið til að styrkja hið pólitíska samtryggingarkerfi í landinu, svo sem í þessu einstaka tilfelli. Þetta er lítil saga, sem nær yfir allan þennan áratug, um verðbólguástandið eins og það hefur verið, hið slæma viðskiptasiðferði, afskipti stjórnmálaflokkanna, hvernig þeir hafa teygt sig inn í þetta mál og önnur slík. Þetta kerfi er auðvitað komið að fótum fram. Þetta kerfi getur ekki lifað og varað nema á því séu gerðar verulegar breytingar. Þessi litla saga ætti að vera okkur víti til varnaðar. Þetta kerfi allt saman þarf að taka til rækilegrar endurskoðunar. Rafafl og viðskiptasaga þess við Kröflu er aðeins eitt lítið dæmi um ástand sem þarf að gera miklar breytingar á.



Herra forseti. Það er hvorki mitt hlutverk né löngun að fara að eiga orðaskipti við hv. 7. þm. Reykv. eða fást um öll þau stóryrði sem komu af munni þess hv. þm. Ég vil hins vegar segja hv. 7. þm. Reykv. það, að ég er honum sammála um að það verði að vera til og eru til að mínu mati viðskiptareglur í þessu landi sem fylgja beri. En það verða líka að vera til ákveðnar reglur þegar menn halda ræður, sem þeir verða að fara eftir, og ekki mega vera í þeim dylgjur um fjarstadda menn sem ekkert koma því máli við sem um er rætt. Því miður kom slíkt fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv. og það tel ég að verði líka að hafa í huga, því þó að hv. 7. þm. Reykv. telji sér margt leyfilegt, og hans mat gildir gagnvart honum sjálfum, er hæpið, og meira en hæpið að alþm. séu með dylgjur og aðdróttanir að mönnum sem eru fjarstaddir, hvorki hafa hér rétt eða möguleika til að verja sig né koma því máli við sem ræður hv. þm. snúast um. Ég vil líka segja hv. þm, það, að Alþ. hefur fulltrúa í þessum málum. Það hefur kosið fulltrúa til rannsóknar þarna. Yfirskoðunarmenn ríkisreiknings eru kosnir af Alþ. Þeir eiga því eðlilega að fjalla um ríkisreikninginn og gera þær aths. sem þeir kunna við hann að gera. Þess vegna eru þeir, en ekki einstök n. í þinginu, trúnaðarmenn Alþingis. Ég vil vekja athygli á því, að ræða sú, sem hv. þm. flutti, hefði e. t. v. ekki þurft að vera í þeim stíl sem hann flutti hana, það er önnur saga. En slík aths. var eðlileg þegar málið var til 1. umr. Þá hefði líka verið af hálfu þeirrar n., sem fékk málið, hægt að athuga málið eitthvað á annan veg en gert var. En við 1. umr. um málið voru engar aths. gerðar á hv. Alþ., að ég muni eftir, ég hygg að ég fari þar með rétt mál. Á bls. 418 í ríkisreikningnum er aths. frá hendi yfirskoðunarmanna. Sú aths. skýrir þetta mál frá þeirra sjónarmiði og eðlilegt hefði verið að vitna í hana. Hún er það löng að nokkurn tíma tekur að lesa hana. Á bls. 426 er niðurstaða. Þetta, sem ég vitna til, er svarið sem gefið er af hálfu iðnrn. Niðurstaða yfirskoðunarmanna ríkisreikningsins er svo á bls. 426, svar eða niðurstaða eftir svar rn. Nú vil ég taka það fram, sem ég hef áður látið í ljós á hv. Alþ., að ég tel miður farið að yfirskoðunarmenn ríkisreiknings séu allir utan Alþ. Ég gegndi því starfi um nokkurt skeið að endurskoða reikninginn og þá var sú venja, að við 1. umr. um málið á hv. Alþ. gerði ég grein fyrir þeim aths. eða skýrði þær aths. sem gerðar voru. Það hefur ekki tíðkast um nokkur ár, að þm. hafi sinnt endurskoðun þessari og þeir, sem sinna henni nú, eru ekki þm. Ég tel að miklu eðlilegra sé að þm. fjalli um þessi mál í yfirskoðun, enda gæti þá sá sem færi með það vald, skýrt málið á hv. Alþ. Ég vek athygli á þessu vegna þess og mér finnst óviðurkvæmilegt við þessa umr. hér á hv. Alþ. að fara að draga inn í umr. aðila sem ekkert koma þessu máli við. Nú virðist vera allmikill áhugi á því að hv. þm. taki hér til máls. Ég vil taka skýrt fram, að þáttur minn er ekki annar en tala fyrir málinu á hv. Alþ., en ég komst ekki að neinni dómsniðurstöðu um það mál sem hér um ræðir. Hins vegar tekur alllangan tíma ef ég ætti að fara að lesa það svar sem iðnrn. gaf við aths. þeim sem yfirskoðunarmenn gerðu við þennan lið ríkisreikningsins. En með leyfi hæstv. forseta ætla ég að grípa niður í þetta svar, sem ber yfirskriftina „Kröflunefnd“. Iðnrn. svaraði aths. með svofelldu bréfi fyrrv. framkvæmdastjóra Kröflunefndar, dags. 15. jan. 1979: „1. Verðbætur. Um verðbætur yfirleitt er það að segja að þær urðu í hærra lagi vegna þess hve verkið dróst fram yfir áætlaðan verktíma vegna jarðumbrota á svæðinu. Verðbætur eru tvenns konar: a) Verðbætur bundnar byggingarvísitölu. b) verðbætur bundnar beinni hækkun vinnulauna. Byggingarvísitala hækkaði úr u. þ. b. 101 í 176 á samningstímanum. Aukning launakjara var talsvert hærri og staðbundin þróun þeirra yfir tímabilið nokkuð á annan veg. Aukning tímaskrifta vegna staðaruppbóta og ferðalaga í fríum jókst t. d. án þess að slík kjaraaukning endurspeglaðist í byggingarvísitölu er byggðist á þróun landsins alls. Eðli verkþáttarins, sem um er að ræða, hefur af framangreindum ástæðum afgerandi áhrif á magn verðbóta er á verkið reiknast. Byggingarverkþátturinn er verðbættur samkv. byggingarvísitölu, enda er efnishluti þeirra verksamninga stór hundraðshluti samningsupphæðar. Vélauppsetningar-, pípulagna- og rafmagnsverkþættirnir eru að mestu leyti vinnusamningar, þar sem efnishlutinn er á bilinu 10–20% samningsupphæðar að aukaverkum meðtöldum. Þeir verksamningar, sem gerðir voru vegna síðastnefndra verkþátta, voru því næstum að fullu verðbættir í samræmi við launakjör hverju sinni. Flestir verkþættir framkvæmdanna við Kröfluvirkjun voru boðnir út að lokinni frumhönnun og hluta fullnaðarhönnunar. Var þessi háttur á hafður til þess að verktaki fengi nauðsynlegan undirbúningstíma til verksins án þess að verktafir hlytust af. Hlutfall aukaverka er því mælikvarði á: a) breytingar þær sem verða frá hönnunarstigi verkþáttarins við útboð uns fullnaðarhönnun hans er lokið. b) breytingar þær sem gera þarf við framkvæmd verkþáttarins. Hið háa hlutfall aukaverka í verkþáttum við raf- og pípulagnir á því orsakir sínar í þeim hlutfallslega miklu breytingum sem urðu við fullnaðarhönnun og framkvæmd þessara verkþátta. Eftirfarandi tölulegur samanburður á greiðslum til þriggja verktaka sýnir greinilega að verðbætur til Rafafls svf. voru í fullu samræmi við verðbætur til þeirra verktaka er unnu verk svipaðs eðlis.“ Þá er það Stálsmiðjan, Hamar og Héðinn: Framkvæmd hluta samnings 48.3%, verðbætur á verksamning 11.8%, aukaverk, verðbætur meðtaldar, 39.9%. Verðbætur aukaverka eru hér ekki sundurliðaðar, heldur reiknaðar inn í sjálfar kostnaðartölur aukaverkanna. Verðbætur á samning eru 19.6%. Slippstöðin hf.: 26.9% framkvæmdir samningar, verðbætur á verkin 6.8%, aukaverk 27.4%, verðbætur á aukaverk 12.9%. Óverðbætt 26% . Heildarverðbætur eru þannig 26.6% samnings. - [Ræðu ekki lokið vegna þess að ræðumaður fékk aðsvif.]



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að láta þá von í ljós fyrir hönd okkar allra þm., að hinn ágæti félagi okkar, hv. þm. Halldór E. Sigurðsson, nái sem fyrst fullri heilsu og verði kominn við hlið okkar áður en þingi lýkur. Annars mæli ég hér fyrir nál. frá iðnn. Nd. um frv. til l. um breytingar á lögum um Iðnlánasjóð. Nál. frá meiri hl. iðnn. er á þskj. 746, og brtt., sem meiri hl. flytur, er á þskj. 747. Þetta mál snýst um að stofna við Iðnlánasjóð sérstaka lánadeild iðngarða, sem hafi það verkefni að veita stofnlán til sveitarfélaga, félagssamtaka og einstaklinga sem reisa iðnaðarmannvirki. Meiri hl. n., en hann skipa auk mín hv. þm. Árni Gunnarsson, Ingvar Gíslason, Eðvarð Sigurðsson og Gunnlaugur Stefánsson, leggur til að vissar breytingar verði gerðar á frv., sem er stjfrv. Við höfum kvatt á fund n. formann stjórnar Iðnlánasjóðs, Gunnar Björnsson, og n. barst umsögn frá stjórn Iðnlánasjóðs, þar sem stjórnin fer fram á vissar breytingar á frv. eins og það var lagt hér fram. Við í meiri hl. n. höfum tekið nokkurt tillit til tillagna stjórnar Iðnlánasjóðs. Er þar um að ræða, að í fyrsta lagi flytjum við þá brtt., að þeim 250 millj. á ári, sem frv. gerði ráð fyrir að ráðstafað yrði af fé Iðnlánasjóðs til byggingar iðngarða, verði fyrst ráðstafað með þeim hætti á árinu 1980, en ekki strax í ár, 1979, eins og frv. miðaði við, 1980-1983 verði þá ráðstafað 250 millj. kr. á ári af fé Iðnlánasjóðs til stofnlána vegna byggingar iðngarða. Breytingin er eingöngu sú, að upphafsárið verði 1980 í stað 1979. Þess skal getið, að stjórn Iðnlánasjóðs mæltist til þess að ráðstöfunarféð yrði aðeins 200 millj. kr., en við höldum okkur við töluna 250 millj. á ári. Það eru hér minni háttar breytingar aðrar. Við leggjum til að 9. gr. orðist á þessa leið, með nokkuð öðrum hætti en í frv.: „Stofna skal í Iðnlánasjóði lánadeild iðngarða, er hafi þann tilgang að lána stofnlán til sveitarfélaga, félagssamtaka og einstaklinga, sem reisa iðnaðarmannvirki í því skyni að efla íslenskan iðnað eða skapa með öðrum hætti starfsaðstöðu til handa iðnfyrirtækjum, sem greiða iðnlánasjóðsgjald samkv. 5. gr., enda öðlist þau á fullnægjandi hátt að mati stjórnar Iðnlánasjóðs leigu- og/ eða kauprétt að þeirri aðstöðu eða mannvirki, sem lánað er til.“ Síðan bætum við hér við í samræmi við óskir stjórnar Iðnlánasjóðs: „Umsækjendur um lán til iðngarða geri stjórn Iðnlánasjóðs fullnægjandi grein fyrir áformum sínum samhliða lánsumsókn.“ Það kom sem sagt fram, að uppi voru nokkrar áhyggjur út af því, að ef ekki væri sett ákvæði inn í frv. um að gerð væri fullnægjandi grein fyrir áformum gæti verið viss hætta á að sveitarfélög fengju lán til að byggja iðnaðarhúsnæði, en síðan væru kannske engir aðilar tiltækir til að reka þar iðnaðarstarfsemi. Okkur þótti eftir atvikum sanngjarnt að taka nokkurt tillit til þessara ábendinga. Hins vegar féllumst við í meiri hl. iðnn. ekki á að hafa þetta enn strangara, þótt stjórn Iðnlánasjóðs hafi gert till. til n. um að þarna yrði enn bætt við setningu á þá leið, að jafnframt skyldu umsækjendur gera grein fyrir hvaða fyrirtækjum þeir ætluðu að selja eða leigja aðstöðu. Við í meiri hl. iðnn. vildum ekki ganga svo langt að fallast á þessi tilmæli. Síðasta atriðið varðandi breytingar týtur að 3. tölul. í upptalningunni á þskj. 512, sem er frv. sjálft. 3. tölul. er umorðaður að ósk stjórnar Iðnlánasjóðs. Höfum við í meiri hl. n. gert till. hennar að okkar. Hún er á þessa leið: „Almenn lánakjör Iðnlánasjóðs skulu gilda um lán úr lánadeild iðngarða, en að öðru leyti setur iðnrh., í samráði við stjórn Iðnlánasjóðs, með reglugerð nánari ákvæði um starfsemi deildarinnar. Í reglugerðinni skal þess gætt að með aðstöðu innan iðngarðs sé fyrirtækjum, sem eiga í samkeppni í sömu grein, ekki mismunað eða stuðlað að neikvæðri samkeppni innan byggðarlaga eða á landsvísu.“ Nú hef ég rakið þær litlu breytingar sem við leggjum til í meiri hl. iðnn. En við mælum með því að frv. verði samþ. með þessum breytingum, og von okkar er sú, að hægt verði að afgreiða málið fyrir þinglausnir. Tveir nm., þeir hv. þm. Gunnar Thoroddsen og hv. þm. Jósef H. Þorgeirsson, hafa skilað minnihlutaáliti sem þeir munu gera grein fyrir.



Herra forseti. Undanfarin ár hefur mjög verið til umræðu í samtökum iðnaðarins og meðal sveitarfélaga að stofna til svokallaðra iðngarða, þ. e. a. s. að koma upp iðnaðarhúsnæði fyrir iðnfyrirtæki með sameiginlegu átaki einstaklinga, félagssamtaka og sveitarfélaga. M. a. gerðist það á iðnkynningarári ekki alls fyrir löngu, að þetta mál kom mjög til umræðu, m. a. - ætla ég - á flestum þeim iðnkynningardögum sem haldnir voru bæði hér í Reykjavík og víðs vegar um land. Þetta mál þarf auðvitað að undirbúa mjög vel. Flutt var á öndverðu þessu þingi till., flm. þeir Eggert Haukdal og Guðmundur Karlsson, um að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um þetta mál með samstarfi einstaklinga, félagssamtaka og sveitarstjórna og stuðningi ríkisins. Í þessari till. var einnig tekið fram að hafa skyldi samráð við Samband ísl. sveitarfélaga, Iðnlánasjóð, Iðnþróunarsjóð, Byggðasjóð, Félags ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna og könnun þessari og undirbúningi skyldi hraðað svo sem unnt væri. Atvmn. Sþ. fékk till. þessa til meðferðar, mælti einróma með samþykkt hennar og fyrir fáum dögum, 15. maí, samþykkti Alþ. hana sem ályktun sína. Það frv., sem hér liggur fyrir, stjfrv. um breyt. á lögum um Iðnlánasjóð, beinist að því að stofna skuli í Iðnlánasjóði sérstaka lánadeild iðngarða. Nú væri auðvitað eðlilegast að þetta frv. biði þeirrar athugunar sem Alþ. hefur sjálft samþ. að fram skuli fara, og ég vænti þess, ef myndarlega er að staðið og framfylgt ályktun Alþ., að þá ætti ríkisstj. að geta haft á næsta hausti til frv. með tillögum um lausn þessa mikilvæga máls og unnt yrði að leggja það fyrir Alþ. og afgreiða það á næsta þingi. Um þetta mál í heild, iðngarðana, virðist vera mjög víðtæk samstaða. Ég verð að telja harla óeðlilegt að taka einn þátt þessara mála út úr og ákveða nú að lítt athuguðu máli að stofna lánadeild iðngarða við iðnlánasjóð. En þó verður þetta enn furðulegra þegar þess er gætt, að með frv. er engin lausn þessara mála fundin, vegna þess að það er ekkert nýtt fé, enginn tekjustofn, ekkert nýtt fjármagn ætlað til þessara mála í frv., heldur eingöngu ákveðið að taka af almennu ráðstöfunarfé Iðnlánasjóðs 1 milljarð kr. á fjórum árum, eða 250 millj. á ári, og leggja til þessara hluta. Hið mikilvæga mál, iðngarðarnir, verður ekki leyst með svona vinnubrögðum. Það verður ekki leyst nema með sameiginlegu átaki þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, og með því að leita samráðs við ýmsa sjóði, m. a. þá sem nefndir eru í þeirri ályktun sem Alþ. hefur nú samþ. Það má vera að stofnun sérstakrar lánadeildar innan Iðnlánasjóðs yrði ein af þeim leiðum sem mönnum þætti rétt að fara, en auðvitað eru það engin vinnubrögð að skoða það ekki í samhengi við öll önnur atriði þessa máls. Við í minni hl. iðnn., hv. 7. landsk. þm., Jósef H. Þorgeirsson, og ég, höfum skilað sérstöku nál. á þskj. 774, rekjum þar þessi viðhorf, sem ég nú hef rætt, og leggjum því til, og er auðvitað rökrétt afleiðing af samþykkt Alþ. fyrir þrem dögum, að þetta frv. verði afgreitt með rökstuddri dagskrá á þá leið, að þar sem Alþ. hefur þegar samþ. þál. um að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um iðngarða í samráði við ýmsa aðila og í trausti þess, að frv. til slíkrar löggjafar verði lagt fyrir næsta Alþ., tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Þær brtt., sem meiri hl. n. flytur, eru út af fyrir sig til bóta á frv. og gerðar eftir ábendingu stjórnar Iðnlánasjóðs. En ég vil taka það skýrt fram og láta það koma fram hér, að stjórn Iðnlánasjóðs mælir í umsögn sinni hvergi með því að þetta frv. verði samþ. Hins vegar leggur hún til að gerðar verði breytingar á frv., og er það auðvitað miðað við það, að ef frv. eigi að verða að lögum þurfi að lagfæra það í ýmsum greinum. Varðandi það fé, sem þannig á að taka af hinu almenna ráðstöfunarfé Iðnlánasjóðs, segir stjórn sjóðsins að hún telji ekki verjandi að skerða fjármagn sjóðsins svo mjög sem hér er lagt til, leggur til að það sé í fyrsta lagi ekki látið ná til ársins í ár, og það hefur meiri hl. n. fallist á, og í öðru lagi að þá verði alls ekki tekið meira en 200 millj. á ári af sjóðnum til þessara þarfa. Á það sjónarmið hefur meiri hl. n. ekki viljað fallast. Ég tel ekki ástæðu til að ræða hér frekar þetta mikilvæga mál. Ég vænti þess, að sú ályktun, sem Alþ. hefur einróma samþ., verði til þess að unnið verði skynsamlega að málinu og þar verði höfð betri og hyggilegri vinnubrögð en höfð hafa verið um undirbúning þessa frv.



Herra forseti. Það er ekki þörf á að mæla fyrir þessu frv. í löngu máli. Eins og fram kemur í aths. er aðalástæðan fyrir flutningi þess sú, að refsiákvæði hvalveiðilaganna eru orðin úrelt, enda verið óbreytt í 30 ár. Sektir eru nú 100 þús. kr. og þær hafa að sjálfsögðu ekki sömu varnaðaráhrif og árið 1949. Það hefur ekki reynt á þessi ákvæði fyrr en s. l. sumar, og er það sjálfsagt orsök þess að þeim hefur ekki verið breytt. Þá var um að ræða norskan hrefnuveiðara sem staðinn var að ólöglegum hrefnuveiðum í íslenskri fiskveiðilandhelgi. Skipstjórinn hlaut aðeins 50 þús. kr. sekt og 45 daga fangelsi í samræmi við gömlu refsiákvæðin. Fangelsinu getur hann losnað undan með því að vísa á tryggingarfjárhæð, 1 millj. kr., sem honum var gert að inna af hendi. Þá var aðeins gerð upptæk ein hrefna sem hann var talinn sannur að að hafa skotið í íslenskri fiskveiðilögsögu, en báturinn var að sögn að koma af Grænlandsmiðum og var hlaðinn hrefnukjöti sem var mörgum sinnum verðmætara en sekt, tryggingarfé og andvirði upptæks afla saman lagt. Hinn norski skipstjóri áfrýjaði ekki þessum dómi til Hæstaréttar, heldur undi honum. Það er til ábendingar um að hann hafi unað honum vel. Hér á að strengja á þeim sektum, sem hér er um að ræða. Gert er ráð fyrir að sektarfjárhæðir séu hækkaðar verulega og verði í samræmi við sektarákvæði laga nr. 81/1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Það ættu að vera augljós rök til þess að hafa a. m. k. jafnhá refsiviðurlög við ólöglegum hvalveiðum og ólöglegum fiskveiðum. Sektirnar eru miðaðar við gullkrónur, eins og í fiskveiðilögunum, og eins og þar er er gert ráð fyrir að allur afli skips í veiðiferð sé gerður upptækur ef skip er staðið að broti, en ekki bara sá hluti aflans sem hægt er að sanna að sé ólöglega tekinn. Ég vísa að öðru leyti til aths. við frv., hef þessi orð ekki fleiri en vænti þess að frv. þetta hljóti skjóta afgreiðslu og verði sem fyrst afgreitt sem lög frá þessu þingi, um leið og ég geri að till. minni að því verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Frv. það til Í. um eftirlaun aldraðra, sem hér er til umr., er flutt sem stjfrv. Þykir mér rétt að hefja framsögu með stuttu yfirliti yfir núverandi skipan lífeyriskerfis okkar í heild. Þegar talað er um lífeyriskerfið í daglegu máli er í raun átt við tvíþætta tilhögun á greiðslu lífeyris til aldraðra og öryrkja. Annars vegar eru lífeyrisgreiðslur almannatrygginga, sem kostaðar eru af skattfé, og hins vegar lífeyrisgreiðslur hinna frjálsu lífeyrissjóða, sem svo eru nefndir og myndaðir eru af iðgjaldagreiðslum sjóðfélaga og vinnuveitenda þeirra. Eins og hv. þm. vafalaust þekkja er grunnlífeyrir almannatrygginga, sem allir njóta frá 67 ára aldri án tillits til efnahags eða tekna, nú rúmlega 54 þús. kr. á mánuði fyrir einstakling og hækkar um ca. 7 þús kr. á mánuði að jafnaði fyrir hvert ár eftir 67 ára aldur sem dregið er að taka ellilífeyri. Hjón fá 90% af bótum tveggja einstaklinga. Auk hins almenna grunnlífeyris greiða almannatryggingar sérstaka uppbót til allra þeirra sem hafa heildartekjur innan ákveðinna marka. Þessi uppbót, svonefnd tekjutrygging, getur numið tæpum 50 þús. kr á mánuði fyrir einstakling, en hjá hjónum 84 500 kr. Þótt lífeyrir almannatrygginga hækki lögum samkv. með kaupi og hafi raunar hækkað meira en laun síðustu ár, einkum tekjutryggingargreiðslan, verður ekki um það deilt að lífeyriskerfi almannatrygginga nær hvergi nærri því marki að tryggja almennt nægilega afkomuöryggi fólks í ellinni. Okkur er því nauðsyn á að hafa jafnframt sem allra fullkomnast kerfi lífeyrissjóða, sem starfa við hlið almannatrygginga og stoppa í götin sem þar eru, ef svo má að orði komast. Lífeyrissjóðirnir og almannatryggingar eru greinar á sama meiði, sprottnar af þeirri sömu hugsjón að bæta mönnum á sanngjarnan hátt varanlegan missi starfsorku vegna örorku eða elli, auka jöfnuð meðal manna og vinna bug á því böli sem öryggisleysið er. Þetta hafa menn löngu gert sér ljóst, og ég hygg að fullyrða megi að nú sé orðin um það tiltölulega almenn pólitísk samstaða að koma þurfi á einum lífeyrissjóði eða einu samræmdu lífeyriskerfi sem taki til allra landsmanna og tryggi öllum ákveðin samræmd lágmarksréttindi. Hins ber að gæta, að það er ákaflega flókið verk og vandasamt að endurskipuleggja núverandi lífeyriskerfi, samræma myndun lífeyrisréttinda og greiðslna og búa til eitt samfellt réttindakerfi fyrir alla landsmenn. Þar fléttast saman fjárhagsleg og félagsleg atriði í flókinn hnút sem torvelt getur reynst að leysa svo að öllum líki. Að þessu verki er þó unnið jafnt og bítandi, þótt tæpast verði því lokið að fullu fyrr en að einu til tveim árum liðnum. Því hefur þótt henta að stiga leiðina að þessu lokamarki í tveimur skrefum, byrja á því að leysa vanda þeirra lífeyrisþega sem nú eru utan verðtryggðra lífeyrissjóða eða eiga alls engan aðgang að lífeyrissjóðum. Sá er tilgangur þessa frv. Með lögfestingu þess væri stórum og merkum áfanga náð að lokamarkinu. Freistandi væri að rekja hér sögu og þróun hinna liðlega 100 lífeyrissjóða sem starfandi eru í landinu. Tímans vegna mun,ég þó ekki gera það, en vísa til framsöguræðu minnar með þessu frv. í hv. Ed. Segja má að skipt hafi atgerlega í tvö horn, annars vegar rótgróna og að fullu verðtryggða sjóði opinberra starfsmanna, hins vegar óverðtryggða sjóði sem verðbólgan hefur gert svo til gagnslausa. Með samkomulagi aðila vinnumarkaðarins í febr. 1976 urðu nokkur straumhvörf í þessu efni. Þá bundust allir lífeyrissjóðir verkalýðsfélaga innan ASÍ samtökum um að leggja hluta iðgjaldatekna sinna í sameiginlegan sjóð til að verðtryggja lífeyri þeirra sjóðfélaga sem látið höfðu af starfi og náð höfðu 70 ára aldri. Tvöfaldaði þessi verðtrygging þegar í stað lífeyri þeirra, sem í hlut áttu, og hefur hann síðan breyst með launum. Þetta samkomulag hefur síðan verið endurnýjað og reglunum um verðtryggingu breytt til hagsbóta fyrir lífeyrisþega. Árið 1976 var ákveðið að lífeyrisgreiðslur skyldu breytast tvisvar á ári, en árið 1977 var samþ. að þær breyttust ársfjórðungslega til samræmis við launahækkanir. Verðtrygging lífeyris hjá svo mörgum og fjölmennum sjóðum, en þeir munu vera um 60 talsins, hafði auðvitað geysimikla þýðingu fyrir stóran hóp lífeyrisþega, auk þess, sem ætla má, að áhrifa þessa samkomulags hafi gætt út fyrir raðir þeirra sjóða sem það tók beinlínis til. Samfara stofnun hinna almennu lífeyrissjóða verkalýðsfélaganna í ársbyrjun 1970 voru sett lög um eftirlaun aldraðra félaga í stéttarfélögum, nr. 63 frá 1971. Ástæðan til þeirrar lagasetningar var sú, að allstór hópur manna í stéttarfélögunum hafði aldurs vegna ekki möguleika á að ávinna sér umtalsverð réttindi í hinum nýju sjóðum. Var það talið réttlætismál að tryggja þeim nokkur lágmarksréttindi, þótt þeir greiddu lítið eða jafnvel ekkert til hinna nýstofnuðu sjóða, þar sem lítið var eftir af starfsævi þeirra eða henni jafnvel lokið. Lögunum var þannig ætlað að leysa ákveðin upphafsvandamál og gildistími þeirra aðeins ákveðinn 15 ár, eða til ársloka 1984. Eðlilegast kann að virðast að lífeyrissjóðirnir stæðu sjálfir undir kostnaði af þessari tilhögun. Frá því var þó horfið, einkum vegna þess að fjárhagsgrundvöllur sjóðanna var mjög óviss og þeir raunar tæpast teknir til starfa sumir hverjir. Í staðinn var sú tilhögun ákveðin, að Atvinnuleysistryggingasjóður bæri kostnaðinn að 3/4 hlutum og ríkissjóður að 1/4. Eftir að gildistíma laganna væri lokið skyldu hins vegar hlutaðeigandi lífeyrissjóðir taka við þessum greiðslum. Þegar lífeyrissamkomulagið var gert árið 1976 og lífeyririnn verðtryggður var jafnframt ákveðið að verðtryggja þann lífeyri sem greiddur var samkv. lögum frá 1971. Var þeim lögum breytt samkv. því árið 1976 og aftur 1977. Kostnað af þessari breytingu tóku lífeyrissjóðirnir sjálfir á sig og standa málin þannig nú, að ríkissjóður og Atvinnuleysistryggingasjóður greiða grunnlífeyrinn, en lífeyrissjóðirnir sjálfir hins vegar verðtrygginguna. Hefur kostnaðurinn skipst þannig, að árið 1976 greiddu lífeyrissjóðirnir um 250 millj. á móti 231 millj. frá ríki og Atvinnuleysistryggingasjóði og árið 1977 greiddu lífeyrissjóðir um 400 millj. af um 700 millj. kr. heildarkostnaði. Þegar Lífeyrissjóður bænda var stofnaður árið 1970 fengu aldraðir bændur tilsvarandi réttindi og meðlimir stéttarfélaganna. Var kostnaðinum þar skipt milli Stofnlánadeildar landbúnaðarins og ríkissjóðs, en sjálfur tók lífeyrissjóðurinn hins vegar á sig kostnað af verðtryggingu eftirlaunanna, en hún kom til árið 1976. Af framansögðu má ljóst vera að lögin um eftirlaun aldraðra félaga í stéttarfélögunum hafa gegnt mjög mikilvægu hlutverki, bæði í fyrstu sem grundvöllur lágmarksréttinda þeirra, sem ekki höfðu tækifæri til að ávinna sér réttindi til iðgjaldagreiðslna frá hinum nýstofnuðu sjóðum, og síðustu ár sem farvegur almennrar hækkunar eftirlaunagreiðslna, því að þau hafa með fordæmi sínu haft veruleg áhrif á lífeyrisgreiðslur til ýmissa annarra en þeirra sem þau beinlínis taka til. Þrátt fyrir þetta er gildi laganna takmarkað, því að þau ná aðeins til hluta lífeyrisþegahópsins. Áætlað hefur verið, að um s. l. áramót hafi fólk 70 ára og eldra verið nálægt 14 700. Af þessum hóp má ætla að um 6000 njóti með beinum eða óbeinum hætti eftirlauna samvk. lögum frá 1971 og hliðstæðum ákvæðum í lögum um Lífeyrissjóð bænda. Að auki er svo ætlað að um 2400 manns eigi rétt á verðtryggðum lífeyri úr lífeyrissjóðum hins opinbera og bankanna. Eftir stendur þá hópur sem telur um 6300 manns og nýtur ekki verðtryggðs lífeyris úr lífeyrissjóði. Af þessum hóp er talið að um 3000 manns muni öðlast lífeyrisréttindi beint með lögfestingu þessa frv., en mun fleiri með óbeinum hætti þegar makar þeirra, sem réttindin öðlast, eru meðtaldir. Gæti þá látið nærri að allt að 4500 manns öðluðust slík réttindi af þeim 6300 sem hafa þau ekki núna. Þeir u. þ. b. 1800, sem enn standa utan þessa kerfis, eru þá ýmist enn við störf eða hafa ekki haft neinar atvinnutekjur. Gæta verður þess, að þær tölur, sem ég nú hef nefnt um fjölda lífeyrisþega, eru áætlanir og verður ekki fullyrt um nákvæmni þeirra. Skortir enn töluvert á, að nægilega glöggar upplýsingar liggi fyrir um aðstæður þeirra sem náð hafa eftirlaunaaldri. Þær ættu þó að gefa viðunandi heildarmynd af ástandinu. Ef reynt er að glöggva sig á samsetningu þess hóps, sem fær réttindi með frv. þessu, er ljóst að stór hluti hans kemur úr hópi þeirra sem stundað hafa sjálfstæðan atvinnurekstur í einni eða annarri mynd. Þó mun frv. einnig ná til töluverðs fjölda launþega sem ýmist hafa skipt um starf á síðari hluta starfsævinnar og þannig lagst á milli laga eða hafa stundað störf sem ekki eru gjaldskyld samkv. samkomulagi ASÍ og vinnuveitenda frá 1969. Hluti þessa fólks er nú þegar félagar í lífeyrissjóðum, en með mjög takmörkuð réttindi vegna skamms réttindatíma eða vegna þess að verðtrygging lífeyris hjá sjóðnum er takmörkuð. Langflestir hinna nýju lífeyrisþega standa hins vegar alveg utan lífeyrissjóða. Tímans vegna mun ég ekki ræða hér um aðdraganda að skipun þeirra tveggja nefnda sem að þessu frv. hafa unnið, en vísa í því efni til framsöguræðu minnar með frv. í hv. Ed. Í almennum aths. með frv. er athygli vakin á því, að þegar á þessu ári verði að koma á skylduaðild að lífeyrissjóði fyrir alla þá starfandi menn sem þátttökuskyldan nær enn ekki til samkv. kjarasamningum eða lögum. Mundi ella hljótast af misræmi og misrétti, ef þeim, sem látið hafa þátttöku í lífeyrissjóði undir höfuð leggjast, væru veitt þau réttindi án greiðslu sem aðrir skapa sér með iðgjaldagreiðslum. Er vinna við undirbúning þeirrar lagasetningar þegar hafin. Þetta frv. skiptist í fimm kafla og er það þannig upp byggt, að ákvæði laga nr. 63 frá 1971, um eftirlaun aldraðra félaga í stéttarfélögum, með áorðnum breytingum eru tekin upp í I. kafla þess án efnisbreytinga. Nýmælin eru því einkum fólgin í II. kafla, þar sem kveðið er á um réttindi þeirra sem hvorki eiga rétt samkv. I. kafla né lögum um Lífeyrissjóð bænda. Helstu breytingar eru þar þrjár: Fellt er niður skilyrði um aðild að stéttarfélagi. Fellt er niður skilyrði um skylduaðild að lífeyrissjóði. Í stað gjaldskyldra launatekna er gert ráð fyrir, að vinnsla réttinda geti miðast við atvinnutekjur samkv. skattframtölum. Í III. kafla eru sameiginleg ákvæði um bótafjárhæðir, um framkvæmd laganna og um tengsl I. og II. kafla frv., svo og tengsl þess við hliðstæð ákvæði í lögum um Lífeyrissjóð bænda. Í IV. kafla eru reglur um uppbót á lífeyri, eða öðru nafni verðtryggingu lífeyris. Þetta eru sem sagt sömu verðtryggingarákvæðin og bætt var inn í lögin frá 1971 með lögum nr. 33 frá 1976 og aftur með lögum nr. 67 frá 1977 til samræmis við þær verðbætur sem þá var samið um til aðildarfélaga ASÍ-sjóðanna. Loks eru í V. kafla fjárhagsákvæði frv. Í því sambandi vil ég taka það fram, að full samstaða var í sautján manna nefndinni um tilgang frv, og öll bótaákvæði þess. Í nefndinni var heldur enginn ágreiningur um að allir lífeyrissjóðir greiði 5% af iðgjaldatekjum sínum til að standa að hluta undir kostnaði vegna bótaákvæða frv. Hins vegar komu fram tvær till. um meginleiðir varðandi fjáröflunartillögur frv. í heild. Eru þær til aðgreiningar nefndar tillaga I og tillaga II og vísa ég um samanburð á skiptingu fjáröflunar samkv. þeim til fskj. II með frv. á bls. 16, en þar kemur jafnframt fram hvernig fjáröflun til eftirlauna aldraðra og Lífeyrissjóðs bænda er skipt samkv. núverandi kerfi. Tillaga nr. I til fjáröflunar var lögð fram af fulltrúum launþega og vinnuveitenda í átta manna nefndinni og við endanlega afgreiðslu málsins í sautján manna nefndinni fékk hún auk þess stuðning frá fulltrúum BSRB, BHM og Landssambands lífeyrissjóða. Fulltrúi Lífeyrissjóðs bænda taldi sig hins vegar geta stutt hvora till. sem væri. Fulltrúar ríkisstj. standa að fjáröflunartillögu nr. II. Mikið hefur verið reynt til að bræða saman þessi tvö sjónarmið um skipan fjáröflunar, og má raunar segja að þær tilraunir hafi tafið framlagningu frv. um marga mánuði, því að það mátti að öðru leyti teljast fullbúið af hálfu nefndanna strax s. l. haust. Þessar tilraunir hafa þó ekki borið þann árangur, sem vonast var eftir, og málamiðlun ekki náðst. Munurinn á hinum tveimur leiðum er einkum sá, að útgjöld ríkissjóðs eru stórum meiri samkv. till. I, eða 1664 millj. á móti 673 millj. samkv. till. II. Munar tæpum milljarði á ársgrundvelli. Að sama skapi eru útgjöld samkomulagssjóðanna minni samkv. till: I, og er þar rannar gengið svo langt að leggja til að yfir 500 millj. af þeim útgjöldum, sem þessir sjóðir nú bera sjálfir vegna verðbótagreiðslna á lífeyri, verði fluttar yfir á ríkissjóð. Þá er þátttaka Atvinnuleysistryggingasjóðs töluvert minni í fjáröfluninni samkv. till. I eða 525 millj., sem er sama fjárhæð og sjóðurinn greiðir samkv. núgildandi kerfi, á móti 828 millj. samkv. till. II. Þegar frv. kom til umfjöllunar í ríkisstj. varð þar ekki samstaða um svo stórfellda útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð sem felst í till. I, auk þess sem fullnægjandi rök þótti skorta fyrir allri þeirri tilfærslu útgjalda frá samkomulagssjóðnum yfir á ríkissjóð sem í þeirri till. felst. Varð því að ráði að leggja frv. fram miðað við fjáröflunartill. II með fyrirvara af hálfu einstakra ráðh. um hugsanlegar till. til breytinga á þeirri skipan sem gengju í miðlunarátt. Heildarkostnaður af hinum nýju eftirlaunum og uppbót á þau er áætlaður á ársgrundvelli, miðað við verðlag þessa árs, 1350 millj. kr., sbr. sundurliðaða kostnaðaráætlun í fskj. I með frv. Þetta fskj. er á bls. 15. Verður þá heildarkostnaður eftirlauna samkv. eftirlaunalögunum frá 1971 og lögum um Lífeyrissjóð bænda frá 1970, að uppbótinni meðtalinni og hinum nýju réttindum, orðinn 3 milljarðar 755 millj. Er hér auðvitað um mikla fjármuni að ræða og von að leitast sé við að dreifa útgjöldunum á sem flestra herðar. Ég vil þó taka fram, að samfara þeirri útgjaldaaukningu fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð sem felst í till. nr. II, hlýtur að verða að koma til innan tíðar breyting á núverandi skipan greiðslna vegna fæðingarorlofs. Einhverjum kann að þykja langsótt að draga Jöfnunarsjóð sveitarfélaga inn í þetta dæmi sem fjármögnunaraðila. Til þess standa þó fullgild rök. Hið nýja eftirlaunakerfi mun ná til þó nokkurs fjölda fólks sem hefur starfað hjá eða endað starfsævi sína í þjónustu sveitarfélaganna án þess að hafa öðlast réttindi í lífeyrissjóðum þeirra. Ýmis atvik geta orðið þessa valdandi, en mestu ráða þó ákvæði, sem hafa verið í reglugerðum lífeyrissjóða, svo sem að fastráðning í starf væri skilyrði aðildar. Hygg ég að þessu skilyrði hafi t. d. ekki verið breytt hjá Reykjavíkurborg fyrr en á síðasta ári. Sama gildir um það lausráðna fólk sem starfað hefur hjá sveitarfélögunum, en BSRB farið með samninga fyrir. Getur því engan veginn talist óeðlilegt að sveitarfélögin leggi nokkuð af mörkum til að fjármagna lágmarkslífeyrisréttindi til handa þessu fólki. Auk þess má ætla að þetta nýja kerfi muni í allmörgum tilvikum létta framfærslubyrðum af sveitarfélögunum. Enn fremur kemur til nokkur hækkun útsvara, en hún mun að líkindum ekki verða mikil. Að því er ríkið sjálft varðar er á sama hátt ljóst, að nokkur hluti af starfsfólki þess hefur ekki notið lífeyrisréttinda, en öðlast þau með frv. Á það við um hinn svonefnda biðreikning fólks sem tekið hefur laun samkv. kjarasamningi BSRB, en ekki uppfyllt skilyrðin til aðildar að Lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna. Ég sagði áður, að ekki hefðu þótt efni til að flytja yfir 500 millj. af kostnaði við eftirlaunauppbótina frá ASÍ-sjóðunum yfir á ríkissjóð. Ber þó engan veginn að skilja þau ummæli mín á þann veg, að mér séu ekki ljósar áhyggjur fyrirsvarsmanna þessara sjóða af þeim síauknu útgjöldum sem lífeyrisuppbótin bakar þeim. Eru þau sjálfsagt orðin langt umfram það sem nokkur maður gerði upphaflega ráð fyrir. Þau 4% af iðgjaldatekjum sjóðanna, sem þeir leggja af mörkum sameiginlega til að kosta uppbótina, hrökkva stöðugt skemmra til, en jafnframt eykst sá hluti sem sjóðirnir verða sjálfir að taka beint á sig. Þetta sameiginlega framlag þeirra, þ. e. 4% iðgjaldateknanna, mun árið 1976 hafa nægt fyrir um 75% af uppbótagreiðslunum, en ekki fyrir nema 60% árið 1977 og enn lægra hefur hlutfallið orðið s. l. ár. Hér hefur verðbólgan gripið í taumana rétt einu sinni og ruglað alla útreikninga, því að auðvitað dregur úr útgjöldum sjóðanna vegna uppbótarinnar samhliða því og að sama skapi og tekst að hægja á verðbólguhjólinu. Er raunar öll fjárhagsáætlun þessa nýja lífeyriskerfis ótraust og viðkvæm vegna þess hve mjög útgjöldin ráðast af verðbólgunni. Þessu til viðbótar er sjálfsagt að benda á að sumir samkomulagssjóðirnir, t. d. Lífeyrissjóður Dagsbrúnar, taka við fjölda fólks sem kemur í raðir þeirra seint á starfsævinni úr öðrum stéttum eða starfsgreinum. Margt flytur það með sér tiltölulega lítil réttindi, en bakar sjóðnum hins vegar miklar skuldbindingar vegna uppbótarinnar. Er slíkur tilflutningur ekki síst algengur meðal sjómanna. Standa því vissulega til þess nokkur rök að einhverjum hluta kostnaðarins af uppbótinni verði létt af þessum lífeyrissjóðum, þó örugglega verði ekki unnt að ganga í því efni eins langt og till. I gerir ráð fyrir, þ. e. að takmarka skyldur þeirra alfarið við 5% af iðgjaldatekjum þeirra. Þá þykir mér rétt að gera nokkra grein fyrir reikningsaðferð og fjárhæð þeirra lífeyrisgreiðslna, sem menn geta öðlast rétt til samkv. frv. Tek ég dæmi af ellilífeyrinum. Samkv. 11. gr. frv. gilda sömu reglur um eftirlaunarétt þeirra, sem nú öðlast hann og gilda samkv. lögum frá 1971. Er eftirlaunarétturinn miðaður við áunnin stig og stigin reiknuð þannig út, að í árslaun lífeyrisþegans er deilt með sérstökum grundvallarlaunum, en þau eru árslaun samkv. 2. taxta Dagsbrúnar með fullri starfsaldurshækkun. Geta því áunnin réttindi fyrir hvert ár verið ýmist meiri eða minni en 1 stig eftir því hvort árslaunin voru hærri eða lægri en þessi viðmiðunarlaun. Réttindatími reiknast aftur til ársins 1955, þannig að með því að láta af störfum 70 ára að aldri geta réttindaárin orðið 15, en 20 ef hlutaðeigandi heldur áfram störfum til 75 ára aldurs. 20 ár eru því lengsti mögulegi réttindatíminn. Ítarlegar reglur um réttindatímann eru í 5. gr. frv. og ákvæði um stigaútreikninginn eru í 6. gr. Fjárhæð ellilífeyrisins reiknast eftir reglum í 12. gr. Eru stigin þá lögð saman fyrir allan réttindatímann og margfölduð með 1.8. Fæst þá það hlutfall sem greiða skal í lífeyri af meðaltali grundvallarlauna undanfarin 5 almanaksár. Þetta hlutfall verður því fyrir þann, sem að meðaltali ávann sér 1 stig á ári í 15 ár, 27% grundvallarlauna, en 36% fyrir þann, sem starfaði til 75 ára aldurs og ávann sér 20 stig eða 1 stig árlega að meðaltali. Auðvitað getur þetta hlutfall svo verið hærra eða lægra eftir því, hve háar árstekjur viðkomandi lífeyrisþega voru. Með þessum hætti er lífeyririnn sjálfur reiknaður. Á hann greiðist síðan uppbót samkv. 22. gr., en uppbót þessi er hin raunverulega verðtrygging, sem eins og áður segir var samið um í kjarasamningum 1976 og 1977 og látin var með lagabreytingum á þessum árum taka til allra þeirra sem nutu réttinda samkv. eftirlaunalögunum frá 1971. Felur uppbótin það í sér, að í stað 5 ára meðaltalslauna er lífeyrisrétturinn miðaður við grundvallarlaunin, þ. e. 2. taxta Dagsbrúnar, eins og þau eru samkv. kauptaxta 1. jan., 1. apríl, 1. júlí og 1. okt. ár hvert. Þessi grundvallarlaun eru nú 171 þús. kr. á mánuði og lífeyrir þess, sem hafði áunnið sér 15 stig, samkv. því 46 200 kr. á mánuði, en um 61600 fyrir þann sem ávann sér 20 stig. Áður hef ég gert nokkra grein fyrir fjármögnunarákvæðum vegna II. kafla frv., þ. e. hinum nýju lífeyrisgreiðslum. Um þau er nánar fjallað í 25. gr. Samkv. henni greiða sjálfstæðir atvinnurekendur sérstakt eftirlaunaiðgjald, sem nemur 0.5% af launaskattstofni eigin vinnu. Allir lífeyrissjóðir landsins greiða 1% af iðgjaldatekjum sínum, en auk þess greiða þeir lífeyrissjóðir, sem standa utan við lífeyrissamkomulagið svonefnda, 4% til viðbótar af iðgjaldatekjum sínum. Að öðru leyti standa svo ríkissjóður, Jöfnunarsjóður sveitarfélaga og Atvinnuleysistryggingasjóður að jöfnu undir kostnaðinum. Því miður hefur orðið meinleg prentvilla á bls. 8 í fjárhagsákvæðunum, þar sem orðið „ekki“ hefur fallið niður í 3. tölul. Þar á auðvitað að standa: „Þeir lífeyrissjóðir, sem ekki eiga aðild að“ o. s. frv. Bið ég hv. alþm. að athuga það, en þessi leiðrétting hefur verið tekin upp í brtt. frá hv. heilbr.- og trn. Ed. Ég ætla ekki að fjalla ítarlega um hverja einstaka grein frv. í þessari framsögu. Það tæki of langan tíma og væri að mestu óþarft, þar sem aths. með þeim eru tiltölulega ítarlegar. Örfá atriði vil ég þó benda á til viðbótar því sem ég hef þegar sagt. Þess er þá fyrst að geta, að þó að ég hafi valið að gera sérstaklega grein fyrir eftirlaunum samkv. frv., upphæð þeirra og reikningsaðferð, tekur það að sjálfsögðu einnig til örorkulífeyris og makalífeyris. Um fjárhæð þessara lífeyrisgreiðslna eru einnig ákvæði í 12. gr. frv. og á hana greiðist uppbót samkv. IV. kafla þess. Aðalreglan um fjárhæð örorkulífeyris er sú, að hann reiknist miðað við 100% örorku á sama hátt og ellilífeyririnn. Þó er hér sá mikilsverði munur á, að við örorku eru ekki aðeins talin þau stig sem hlutaðeigandi hafði aflað sér, heldur einnig þau stig sem ætla má að hann hefði náð að ávinna sér með áframhaldandi starfi til 70 ára aldurs. Er að því er þessi ár varðar miðað við meðaltalsstigaávinning þriggja síðustu ára. Ef orkutap er minna en 100% greiðist örorkulífeyririnn í hlutfalli við orkutapið. Hægt er að njóta samtímis örorkulífeyris og makalífeyris að ákveðnu marki, en hins vegar fellur örorkulífeyririnn niður við 70 ára aldur, en ellilífeyririnn tekur við, enda miðast hann þá við sama stigafjölda. Fyrir minna orkutap en 40% greiðist ekki örorkulífeyrir. Réttur til ellilífeyris yfirfærist til maka, ef hinn látni átti að baki 5 ára réttindatíma með tilteknum lágmarksstigaávinningi og féll frá eftir 31. des 1963. Er makalífeyririnn reiknaður samkv. ákvæðum 12. gr. frv. með áþekkum hætti og örorkulífeyrir, þannig að til grundvallar liggur sá stigafjöldi sem hinn látni hafði aflað sér, þó að viðbættum 5 stigum sem jafngilda 9% af grundvallarlaunum. Auk þessa er svo, ef maður fellur frá áður en hann nær 70 ára aldri, bætt við þeim stigum sem ætla má að hann hefði áunnið sér fram til 70 ára aldurs. Er þá miðað við meðaltalsstigaávinning hins látna 3 síðustu árin fyrir fráfall hans. Uppbót greiðist svo að sjálfsögðu einnig á þessa tegund lífeyris samkv. ákvæðum IV. kafla frv. Ég gat þess áður, að I. kafli þessa frv. væri að stofni til gömlu eftirlaunalögin frá 1971 með áorðnum breytingum. Rétt er þó að vekja athygli á þeirri breytingu, að heimild, sem ráðh. hafði samkv. 8. gr. laganna til að ákveða fyrir eitt ár í senn greiðslu uppbóta á eftirlaunin að fengnum till. umsjónarnefndar er nú felld inn í 12. gr: frv. sem lögbundið ákvæði. Er sjálfgert að þessi heimild sé ætíð notuð. Má raunar ætla að beiting hennar sé ein af forsendum lífeyrissamkomulagsins milli launþega og vinnuveitenda. Þá vek ég athygli á ákvæðum í III. kafla frv., einkum 13. gr., sem er ætlað að einfalda framkvæmd þessa nýja réttindakerfis sem vissulega er orðið nokkuð margbrotið. Eiga þessi ákvæði að tryggja að ekki þurfi að athuga réttindi eins og sama umsækjanda hjá nema einu þessara kerfa fyrir sama tímabil nema í undantekningartilvikum. Réttindi, sem lífeyrisþegi kann að hafa áunnið sér samkv. II. kafla laga um Lífeyrissjóð bænda og I. og/eða II. kafla frv., eru þá felld undir það kerfi sem meiri hluti stiga viðkomandi árs segir til um. Samkv. 14. gr. skal draga frá lífeyri samkv. frv. þessu þær greiðslur sem viðkomandi lífeyrisþegi fær frá öðrum lífeyrissjóðum, svo og hliðstæðar greiðslur úr ríkissjóði eða öðrum opinberum sjóðum. Kemur það heim og saman við þann tilgang þessa frv. að tryggja fólki ákveðin lágmarksréttindi til lífeyris, en ekki að opna því aðgang að mörgum sjóðum samtímis. Í þessari grein er einnig ákvæði sem girðir fyrir að fólk geti sagt sig úr þeim lífeyríssjóðum, sem það er i, og afsalað réttindum sínum þar, en sótt þess í stað og án iðgjaldagreiðslna tilsvarandi réttindi til þessa nýja kerfis. Í slíku tilviki kemur sá lífeyrir, sem viðkomandi hefur öðlast tilkall til með áframhaldandi aðild að lífeyrissjóði sínum, að fullu til frádráttar þeim greiðslum sem hann kann að eiga rétt á samkv. frv. Sá sem átti kost á frjálsri aðild að einhverjum lífeyrissjóði, en lét hana undir höfuð leggjast, sætir hins vegar ekki tilsvarandi frádrætti vegna réttinda sem hann hefði getað aflað sér. Slíkur frádráttur yrði ákaflega torveldur í framkvæmd: Hér verður að nægja sú ráðstöfun að setja strax á þessu ári lög sem skylda alla til aðildar að einhverjum lífeyrissjóði, þannig að eftirleiðis öðlist enginn útlátalaust þau réttindi sem öðrum er gert að kosta sjálfur að einhverjum hluta a. m. k. Í III. kafla eru auk þess ítarlegri ákvæði um framkvæmd eftirlaunagreiðslnanna en gilt hafa hingað til, enda mun samþykkt þessa frv. hafa í för með sér verulegar breytingar á afgreiðstu umsókna og framkvæmdinni allri. Þarfnast þau ákvæði ekki sérstakrar skýringar. Að lokum er rétt að það komi fram, að sá lífeyrir sem menn kunna að öðlast rétt til samkv. þessu frv. mun að jafnaði ekki valda skerðingu á þeim greiðslum sem menn nú eiga tilkall til frá almannatryggingunum. Ellilaun almannatrygginga og eftirlaun samkv. frv. verða yfirleitt innan hins svonefnda frítekjumarks og skerða því ekki rétt lífeyrisþegans til fullrar tekjutryggingar, svo fremi hann hafi ekki aðrar tekjur. Í hv. heilbr.- og trn. Ed. kom upp ágreiningur um tekjuöflun frv. eins og raun varð á í sautján manna nefndinni. Vegna mikilvægis frv. varð þó samkomulag um það í hv. heilbr.- og trn. Ed. að leggja til að frv. tæki gildi um næstu áramót í stað 1. sept. n. k., eins og frv. gerði ráð fyrir, og í ákvæðum til bráðabirgða er lagt til að ríkisstj. leggi fram frv. fyrir 1. jan. n. k. sem létti greiðslubyrðar Atvinnuleysistryggingasjóðs og Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga eða tryggi þeim nýja tekjustofna. Mér þykir miður, að sjálfsögðu, að gildistaka frv. dragist um 4 mánuði, en legg þó eindregið til vegna mikilvægis málsins að brtt. heilbr.- og trn. hv. Ed. verði samþykktar svo og frv. sjálft að öðru leyti óbreytt. Herra forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu. Lífeyrissjóður eða samræmt lífeyriskerfi, sem tryggt gæti öllum afkomuöryggi í ellinni, virtist fjarlægur draumur fyrir fáum árum, en löng leið hefst gjarnan á litlu skrefi og í þessu efni eru skrefin þegar orðin nokkur. Ég nefni stofnun hinna ýmsu lífeyrissjóða, lög um eftirlaun aldraðra félaga í stéttarfélögunum og lífeyrissamkomulag launþega og vinnuveitenda í febr. 1976. Nú liggur hér fyrir frv: sem mun, ef að lögum verður, marka enn eitt mikilsvert spor að þessu lokamarki. Úrtöluraddir kunna að spyrja hvort það sé réttlátt að stórum hópi fólks séu nú athent endurgjaldslaust mikilsverð réttindi sem aðrir hafi orðið að greiða fullu verði. En þá má spyrja á móti: Er það réttlátt að aðild að ákveðnum stéttarfélögum á síðustu árum starfsævinnar skuli ein sér geta skipt sköpum um framfærsluöryggi fólks í ellinni eins og nú er? Á aldraða fólkið að gjalda þess að lífeyriskerfi okkar hefur mótast án nægilegs heildarskipulags og er enn gloppótt? Ég held að allir sanngjarnir menn hljóti að fallast á að svo má ekki vera. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. þessarar hv. d. Vænti ég þess, að sú n: hraði athugun frv. eftir föngum og að því verði staðfastlega stefnt að ljúka afgreiðslu þess fyrir þinglok í vor. Enn fremur legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir og hæstv. félmrh. mælti hér fyrir í tómum sal fyrir kvöldmat, er gott mál. Það hefur verið undirbúið allmikið og ég ætla ekki að fara að ræða hér mikið efnisatriði frv. sjálfs. Um það er ekki ágreiningur. Ágreiningur um málið er um fjáröflunarleiðirnar. Forsaga þessa máls er sú, að í samningum verkalýðsfélaganna 1977 gaf þáv. ríkisstj. út yfirlýsingu varðandi þetta mál, þ. e. að ýmsum, sem hafa verið út undan í tryggingakerfinu, skyldi reynt að veita lífeyri á svipaðan hátt og gert var 1969, þegar samið var við hina almennu lífeyrissjóði og samkomulag varð um að lög skyldu sett, eins og var síðan gert, um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum. Um þær mundir voru nokkrir erfiðleikatímar, atvinnuleysi allverulegt og bar þá mikið á uppsögnum aldraðra á vinnumarkaðinum, t. d. hjá Eimskipafélagi Íslands sem þá sagði upp tugum manna. Þá var samið um þennan þátt, að þeir, sem ekki áttu neinn rétt í lífeyrissjóðum og gátu ekki eignast hann, voru orðnir það fullorðnir, skyldu fá sem svaraði 15 ára rétti í lífeyrissjóði. Þessi lög hafa tekið ýmsum breytingum á þeim tíma sem liðinn er, síðast í samningunum 1977 þegar verðtrygging þeirra var enn endurbætt. Sá háttur er a, að þeir, sem njóta lífeyris samkv. þessum lögum, hafa fengið hann verðtryggðan, en lífeyrissjóðirnir, sem eru á samningssviði þeirra aðila sem þarna eiga hlut að samningum, greiða verðtrygginguna. Þeir hafa tekið hana á sínar herðar og verðtryggingin er orðin stór hluti af greiðslunum. Það var gert með þeim hætti að 1976 sömdu aðilar sín í milli um að mynda jöfnunarsjóð og allir sjóðirnir greiddu 4% af iðgjaldatekjum sínum til að standa undir þessari sérstöku verðtryggingu. Hjá ýmsum sjóðum eru þetta býsna miklar greiðslur. Ég get getið þess t. d., að á s. l. ári, árinu 1978, greiddi Lífeyrissjóður Dagsbrúnar og Framsóknar 66% af þeim tryggingum sem þarna er um að ræða, en aðeins þriðjungurinn kom frá því sem upphaflega var ætlað að stæði undir þessum tryggingum. Lífeyrissjóðirnir eru því búnir að taka á sig að segja má meginþunga þessa þáttar tryggingamálanna. Þegar þetta samkomulag var gert 1977,- og ríkisstj. gerði það til þess að greiða úr málum þá og greiða fyrir samkomulagi í þeirri miklu vinnudeilu sem þá var, - þá var ekkert um það rætt á hvern hátt þessi nýi þáttur skyldi fjármagnaður og við spurningum þar að lútandi fékkst ekki neitt viðhlítandi svar. Ég var við þessa samninga og alveg sérstaklega um þennan þátt málanna. Að sjálfsögðu var gengið út frá því að ríkissjóður mundi að meginhluta til standa undir þessum greiðslum. Síðan 1977 hefur verið unnið að þessum málum á vegum lífeyrisnefndar, sem kölluð hefur verið sjö manna nefnd og er mynduð af fulltrúum Alþýðusambands Íslands annars vegar og fulltrúum samtaka vinnuveitenda hins vegar, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Í þessari n. var fullt samkomulag um aðferð til þess að tryggja þennan hóp með líkum lífeyrisgreiðslum og hinn fyrri hafði fengið. En alveg frá byrjun var álitamálið hvernig ætti að afla fjár til þessara nýju trygginga. Það kom fljótt í ljós að lífeyrissjóðirnir, sem á þessu samningssviði voru, lýstu sig reiðubúna til að taka einhvern þátt í þessum nýju tryggingum og gáfu yfirlýsingu um að 1% til viðbótar þeim 4%, sem þeir höfðu áður greitt í hinn fyrri jöfnunarsjóð, gæti vel komið til mála. En eins og hæstv. félmrh. kom inn á í ræðu sinni tók kostnaður við þessar tryggingar miklum breytingum, allar upphæðir breyttust mikið, má segja næstum frá degi til dags, og undir lokin, þegar gengið var frá þessum málum, voru allar upphæðir orðnar allt aðrar en þær sem voru þegar byrjað var að ræða þessi mál. Ég ætla ekki að rekja þetta nánar. En það er önnur n. einnig á þessu sviði, svokölluð sautján manna nefnd. Þar koma til viðbótar þeim sjö, sem ég áður nefndi, fulltrúar frá ýmsum samtökum lífeyrissjóða og jafnvel einstökum lífeyrissjóðum og auk þess nokkrir embættismenn, en sú n. hefur fyrst og fremst haft það á sínu verksviði að ræða möguleika og leiðir til þess að koma á einu samfelldu lífeyrissjóðskerfi fyrir alla landsmenn. Í sjö manna nefndinni var fullt samkomulag milli allra aðila, bæði fulltrúa verkalýðssamtakanna og einnig fulltrúa atvinnurekendasamtakanna. um aðferðir til fjármögnunar, og það geta menn séð á öftustu síðu frv. Það er svo kölluð leið I. Það var fullt samkomulag í sjö manna nefndinni um þessa leið. Þegar til hinnar stóru nefndar kom, sem fjallaði um málið þegar búið var að ganga frá því í sjö manna nefndinni, stóðu allir lífeyrissjóðaaðilar undantekningarlaust að þessari tillögu, tillögu I. Þar með var ærið drjúgur meiri hl. í n. fyrir þessari leið. Það voru hins vegar embættismennirnir, fulltrúar ríkisvaldsins, og aðrir úr þeim herbúðum sem hins vegar héldu fram leið II. Sú leið felur það í sér í stuttu máli sagt, - ég ætla að það sé kjarni málsins um þessar nýju tryggingar sem samkomulag var um að koma á með yfirlýsingu ríkisstj. í samningunum 1977,- að reikningurinn skyldi sendur þeim sem átti að greiða fyrir í þessari vinnudeilu, þeir skyldu borga reikninginn, allan kostnaðinn. Það er „billega“ sloppið, verð ég að segja, þegar ríkisstj. tekur að sér að hafa milligöngu í málum eins og þessu og eins og á stóð 1977, að láta svo þá, sem verið er að greiða fyrir, borga brúsann. Staða lífeyrissjóðanna er nú orðin býsna mikið önnur en hún var 1977 varðandi greiðslubyrði vegna verðtryggðs lífeyris þeirra sem njóta lífeyris samkv. lögunum frá 1971, um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum. Ég gat um Lífeyrissjóð Dagsbrúnar og Framsóknar áðan, en það er fjöldi annarra lífeyrissjóða, einkum í hinum almennu verkalýðsfélögum, sem nákvæmlega eins er ástatt um. Það munar ekki miklu á stöðu þessara sjóða og Lífeyrissjóðs bænda sem einn er tekinn út úr í þessu frv. og á að hlaupa undir bagga með. Hann á ekki að greiða, heldur að fá verulegar greiðslur. Það á að létta af honum þeirri verðtryggingarbyrði sem þegar er komin á þann sjóð. Hún er að vísu örlítið meiri en hjá einstaka öðrum sjóðum, en það munar ekki miklu. Þetta er almennt að segja um stöðu lífeyrissjóðanna í þessu efni. Það var lagt til í till. I að ríkissjóður kæmi miklu meira inn í þetta en gert er með þessu frv. og till. II, eins og hún er úr garði gerð. Það var ætlun þeirra, sem stóðu að till. I, að létt yrði á lífeyrissjóðunum sem nú eru komnir með svo mikla byrði af verðtryggingunni að ekki er sjáanlegt að þeir geti til lengdar staðið undir því. En sem sagt, nú er í stað þess að létta þar eitthvað enn bætt byrði á þessa sjóði. Nú vil ég aðeins að menn hafi það í huga, að þeir, sem hér eru að koma inn í þessa nýju tryggingu, hafa ekki eða að ákaflega litlu leyti verið á sviði þeirra lífeyrissjóða sem nú eiga að greiða kostnaðinn. Það er ekki eins og var 1969. Þeir, sem þá fengu greiðslurnar, hefðu fallið undir þá lífeyrissjóði sem þá voru að taka til starfa ef þeir hefðu ekki verið orðnir jafnaldraðir og raun var á, enda er í lögunum frá 1971 ákvæði um að lífeyrissjóðirnir taki smátt og smátt á sig allar greiðslur vegna þessa fólks, og 1985 deyr út það sem lögin frá 1971 áttu að þjóna. Þá áttu lífeyrissjóðirnir að hafa tekið við að fullu, eins og hæstv. félmrh. gat um í ræðu sinni. Hér er t. d. um að ræða allstóran hóp atvinnurekenda, einyrkja kannske fyrst og fremst. Þess vegna er ekki neinu saman að jafna að leggja byrðar á lífeyrissjóðina vegna þessa fólks eins og var með þá sem féllu undir lögin frá 1971. Til viðbótar við þessa sjóði á samningssviði Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins og reyndar nokkra fleiri er nú ætlast til að allir lífeyrissjóðir í landinu, bæði samningsbundnir og lögbundnir, greiði 5% af iðgjaldatekjum sínum til að standa undir þessum tryggingaþætti. Það er út af fyrir sig ekki nema sjálfsagt, ef þessir sjóðir eiga að greiða 5%, að aðrir sjóðir í landinu geri það líka. Ég skal láta útrætt um þennan þátt málsins. En það eru fleiri sem eiga að koma til og greiða kostnaðinn vegna þessara trygginga. Þegar málið kemur núna frá Ed., sem hefur afgreitt það, og búið er að telja upp hverjir greiði í lífeyrissjóðina, þá er það fram tekið að að öðru leyti skuli ríkissjóður, Jöfnunarsjóður sveitarfélaga og Atvinnuleysistryggingasjóður standa að jöfnu undir kostnaði af greiðslum samkv. þessari mgr. Það er æðimikið sem kemur í hlut þessara tveggja aðila utan ríkissjóðs, þ. e. Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég ætla ekki að gera Jöfnunarsjóð sveitarfélaga mikið að umtalsefni hér. Það er kannske ekki óeðlilegt að hann komi þarna inn í, vegna þess að þó nokkur hluti af því fólki, sem hér á að tryggja, mun hafa starfað hjá sveitarfélögunum. Hins vegar hef ég orðið þess áskynja, að sveitarfélögin og ráðamenn þeirra eru engan veginn sátt við að þetta sé lagt á Jöfnunarsjóð eins og hér er gert. En ég ætla að fara hér nokkrum orðum um Atvinnuleysistryggingasjóðinn. Samkv. lögunum frá 1971 greiðir Atvinnuleysistryggingasjóður 3/4 af kostnaði þeirra trygginga, þ. e. a. s. af grunnlífeyri, en ríkissjóður 1/4. Þegar samið var um þetta á sínum tíma var ekki ákveðið neitt hlutfall í samningunum. Það var hins vegar ákvörðun þáv. ríkisstj., sem var við völd 1969–1970, að þetta hlutfall skyldi vera, og út af fyrir sig voru ekki hávær mótmæli gegn því. Það mátti teljast eðlilegt að Atvinnuleysistryggingasjóður, sem þá var vel stæður sjóður, tæki þátt í þessum kostnaði, og ekki síst vegna þess að fyrir alla þá, sem falla undir lögin frá 1971, hafði verið greitt árum saman til atvinnuleysistryggingasjóðs. Því er hins vegar allt öðruvísi farið núna. Ég hygg að vandfundnir séu þeir einstaklingar, sem nú falla undir þessa nýju tryggingu sem áætluð er, sem hafi verið greitt fyrir til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég ætla ekki að fullyrða að það sé enginn, en þeir eru áreiðanlega mjög fáir. Ég álít að það sé alger fjarstæða að leggja þennan bagga nú á Atvinnuleysistryggingasjóð. Oftar en einu sinni hefur staða Atvinnuleysistryggingasjóðs eins og hún er í dag komið til umr. hér á hv. Alþ. Hún er slík að það má ekkert út af bera, ekkert verulegt atvinnuleysi koma til svo að sjóðurinn verði ekki algerlega greiðsluvana. Hann er með stóran höfuðstól, en lausafjárstaða sjóðsins er slík, að hún mun nú vera eitthvað nálægt 500 millj. Vegna þeirra bagga, sem á þennan sjóð hafa verið lagðir af löggjafarvaldinu, er staðan sú sem ég nú sagði. Hæstv. ráðh. kom aðeins inn á þessi mál í ræðu sinni hér fyrr í kvöld og taldi að nauðsynlegt væri að létta byrðum af Atvinnuleysistryggingasjóði. En ég álít að það sé algert ábyrgðarleysi, svo að ekki sé meira sagt, að ætla sér að leggja þennan viðbótarbagga á Atvinnuleysistryggingasjóð án þess að búið sé áður að létta verulegum útgjöldum af honum sem hann nú stendur undir auk þess verkefnis síns að greiða bætur þegar atvinnuleysi steðjar að. Á öllum stigum málsins, þegar það var rætt í þeim n. sem ítafa undirbúið það, lágu alltaf fyrir mótmæli gegn því að Atvinnuleysistryggingasjóður tæki þessar greiðslur á sig. Þegar endanlegar till. voru gerðar var greiðslan frá Atvinnuleysistryggingasjóði á engan hátt með í greiðsluáætlun þeirra sem stóðu að tillögugerðinni, nema embættismannanna, á engan hátt reiknað með að Atvinnuleysistryggingasjóður ætti neitt að greiða í þessum efnum. Ég ætla ekki að fara að telja hér upp hvaða baggar það eru sem Atvinnuleysistryggingasjóður er skuldbundinn til að verja fé sínu til. Það má minnast á að fyrir helming allra iðgjaldatekna, - ríkissjóður greiðir helming af þeim iðgjöldum sem Atvinnuleysistryggingasjóður fær, - fyrir þessa fjármuni á sjóðurinn að kaupa verðbréf af Byggingarsjóði, þannig að það er ekki til ráðstöfunar. Síðan eru þær greiðslur sem eru samkv. lögum frá 1971, um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum. Ráðgert er að á þessu ári verði það röskar 500 millj. Loks er sá baggi sem ég hef átt erfiðast með að þola, þ. e. fæðingarorlofið, sem á þessu ári mun áreiðanlega ekki verða undir 700 millj. kr., var á s. l. ári um 520 millj. og hærri upphæð en nam atvinnuleysisbótum. Svo að ég komi aðeins nánar inn á Atvinnuleysistryggingasjóðinn, þá hefur stjórn sjóðsins einróma mótmælt því, að þessi greiðsla falli nú á sjóðinn sem viðbótargreiðsla sem var áætlað á þessu ári samkv. frv. að næmi röskum 300 millj. kr., en verður náttúrlega miklu hærri upphæð á næsta ári. Ég verð að segja það, að það er a. m. k. frá mínum bæjardyrum séð hreint og beint ömurlegt að núv. hæstv. ríkisstj. skuli standa að slíkri aðför að Atvinnuleysistryggingasjóði sem hér er gert. Ég vænti þess, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi þetta vel. Það liggja sjálfsagt æðimörg plögg fyrir orðið hjá nefndinni í Ed., en ég held að það sé sjálfsagt að heilbr.- og trn. þessarar d. kynni sér málin á sama hátt og Ed.- nefndin gerði og fái menn til sín til þess að sú mynd af þessu, sem fyrir liggur, verði sem allra skýrust fyrir nm. Ef ekki verður nein breyting á þessum málum í n. mun ég flytja brtt. við frv. Ég álit að það sé í raun og veru fráleitt að málið verði afgreitt með þeim hætti sem það nú er. Ég álit að gildistíminn, sem breytt var í meðferð Ed., sé í raun og veru ekki til neinna sérstakra bóta út af fyrir sig. Það er aðeins verið að draga málið á langinn. Ákvæði til bráðabirgða álít ég að séu einskis virði hreinlega einskis virði um það að fyrir 1. jan. 1980 skuli ríkisstj. leggja fram frv. til l. sem létti greiðslubyrði á Atvinnuleysistryggingasjóði og Jöfnunarsjóði sveitarfélaga eða tryggi þeim nýja tekjustofna. Ég hef ekki þá tiltrú, ef þetta fer þannig í gegn eins og nú er að þá komi mikið út úr því sem sagt er í þessu ákvæði til bráðabirgða. Ég held að það sé algerlega ljóst, að eins og lífeyrismálum er komið í landi okkar sé engan veginn sæmandi aðferð að senda þeim, sem átti að aðstoða, reikninginn fyrir kostnaðinum á sama tíma og stór hluti lífeyrisþega hefur fulltryggðan lífeyrissjóð á kostnað skattgreiðendanna í landinu. Ég held að með þessu sé slík mismunun gerð að það eigi ekki að líðast og þó að hér sé um mjög gott mál að ræða út af fyrir sig, þ. e. a. s. tryggingu til þessa fólks, þá séu ágallarnir á fjáröflun til þess að standa undir þessum tryggingum svo slæmir og áberandi mismunun, að þetta mál sé betur geymt einhvern tíma þangað til endanlegt samkomulag næst um fyrirkomulag kostnaðarhliðar málsins.



Herra forseti. Frv. þetta er samið í heilbr.- og trmrn. og er með því lagt til að lögfestar verði nokkrar breytingar á skipan umdæma samkv. lögum nr. 57 frá 20. maí 1978, um heilbrigðisþjónustu. Frv. þetta var lagt fram í Ed. og náðist um það góð samstaða. Það er nú komið til hv. Nd. í nokkuð breyttu formi. Það virðist hafa brenglast eitthvað og vil ég vekja athygli á því, að samkv. 1. gr. er talið að heilsugæslustöðvar geti verið með tvennu móti, heilsugæslustöð H 2 og heilsugæslustöð H 1. Ég held að það hljóti að vaka fyrir löggjafanum að heilsugæslustöðvar verði hér eftir sem hingað til í þrem flokkum, H, H 1 og H 2. Það getur verið að þetta sé prentvilla. En í aths. við 1. gr, er það skýrt tekið fram, að heilsugæslustöð án læknis er H stöð. Ég læt útrætt um þetta atriði, en vík aðeins að þeirri breytingu sem var gerð í Ed. að því er varðar skipan umdæma á Vesturlandi. Þar er nú komið inn í 2. gr., í Stykkishólmsumdæmi, Grundarfjörður H 1, starfssvæði Grundarfjörður, Eyrarsveit. Ég vil geta þess, að Eyrarsveit og Stykkishólmshreppur hafa mjög lengi undanfarið haft ágæta og nána samvinnu um heilbrigðismál. Læknar hafa farið frá Stykkishólmi til Grundarfjarðar og látið íbúunum í té þjónustu sína. En það er ofureðlilegt að eftir því sem hin unga byggð í Grundarfirði vex - íbúar í Eyrarsveit munu nú vera orðnir milli 800 og 900 - komi upp áhugi á því að fá þar fastbúsettan lækni. Að því lýtur sú breyting sem hér er gerð. Þetta er ekki nýtt mál fyrir mér. Ég veit að að þessu hafa margir unnið á undanförnum mánuðum og jafnvel árum. Mér er kunnugt um að Kristófer Þorleifsson héraðslæknir í Ólafsvík hefur unnið að þessum málum við heilbrigðisstjórnina. Og ég get getið þess, að í desembermánuði komu að vestan sveitarstjóri þeirra Grundfirðinga og hreppsnefndarmenn og áttu tal við alla þm. Vesturl. og fóru þess m. a. á leit að þeir ynnu að þessu máli. Ákveðið var þá í des., að fresta málinu þar til síðar á þessum vetri. Þegar þetta frv. var lagt fram í Ed., lögðu þm. Vesturl., sem sæti eiga í þeirri d., fram brtt. sem gekk í þessa átt og nú er felld inn í frv. Ég fagna þessari breytingu og styð hana heils hugar. En ég vil að lokum vekja athygli á því, að þrátt fyrir þá skiptingu umdæma, sem ég hef hér minnst á, er í 4. gr. endurtekið bráðabirgðaákvæðið í núgildandi lögum er segir á þá leið, að þrátt fyrir framangreinda skiptingu og þar til öðruvísi verður ákveðið skuli heilsugæslustöðin í Stykkishólmi þjóna Flateyjarhreppi og heilsugæslustöð í Búðardal sjá um læknismóttöku á Reykhólum. Þessi skipan hefur komist á. Íbúar Flateyjarhrepps sækja ýmsa þjónustu til Stykkishólms, m. a. læknisþjónustu, og Austur-Barðstrendingar og Dalamenn eru bundnir samningum um heilsugæslu og heilbrigðisþjónustu. Ég held að það fari vel á þessu. Tekist hefur góð samvinna milli þessara umdæma með eðlilegum hætti. Mér segir svo hugur um og vil undirstrika það, að þessi skipan muni lengi haldast.



Herra forseti. Ég skal ekki verða til þess að lengja þennan fund, en ég vildi að skoðun mín á þessari breytingu kæmi fram, þannig að það sæist svart á hvítu og menn gætu lesið um hana. Ég harma mjög að í þessu frv., eins og það kemur nú frá Ed., skuli ekki hafa verið tekið tillit til þeirra breytinga sem ég og raunar fleiri töldu mjög æskilegar varðandi Norðurl. e. Þar á ég við það, að samkv. frv. er ákveðið að á Þórshöfn verði H 1 stöð og önnur H 1 stöð á Raufarhöfn. Þetta tel ég, eins og sakir standa nú, afskaplega óheppilegt. Það er mjög erfitt að fá lækna til starfa í heilsugæslustöðvum sem eru afskekktar og einangraðar tiltölulega, eins og á Þórshöfn og Raufarhöfn. Læknar vilja gjarnan vera tveir saman á heilsugæslustöðvum. Nú er svo ástatt, að ekki hefur reynst unnt að fá lækni til Raufarhafnar. Þar starfar hjúkrunarkona, að vísu mjög hæf, sem hefur gegnt störfum sínum frábærlega. Nú er starfandi einn læknir á Þórshöfn sem hefur haft orð á því að hann muni ekki starfa þar stundinni lengur eftir að ljóst verður að hann fær ekki lækni við hlið sér. Þessi afstaða læknanna er afskaplega auðskiljanleg, því að þeir eru á hinum einangruðu stöðum á vakt 24 tíma á sólarhring 365 daga á ári. Þórshafnarlæknirinn þarf, auk þess að sinna Þórshafnarsvæðinu, að fara til Raufarhafnar og eykur það mjög á vanda hans. Ég vil að þetta komi skýrt fram vegna hugsanlegra umræðna í framtíðinni um þetta mál og afdrif þess á þingi. Og ég treysti því að hæstv. félmrh. beiti áhrifum sínum til þess að bæta megi úr á þessu svæði, sem er mjög afskipt í sambandi við læknisþjónustu. Þar er um að ræða mjög verulega erfiðleika. Ég ber þessa staði mjög fyrir brjósti og hefði talið miklu betri úrlausn ef á Þórshöfn störfuðu tveir læknar sem þá hefðu getað sinnt Raufarhöfn mun betur en einn læknir gerir nú. Ég hef ekki trú á að það takist, eins og nú er málum háttað hér á landi með læknastéttina, að fá einn lækni til hvors þessara staða ef þeir eiga að starfa þar án aðstoðar.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur athugað þetta frv. og leggur einróma til að frv. verði samþ. Álit n. er á þskj. 748. Matthías Á. Mathiesen var fjarstaddur afgreiðslu þessa máls. Það er ekki ástæða til að eyða löngu máli í þetta. Hér er um að ræða breytingu á 7. gr. laga um tollheimtu og tolleftirlit, og breytingin felur það í sér að Grundarfjörður verður tollhöfn.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. og gefið út um það nál. á þskj. 798 þar sem fram kemur að meiri hl. n. mælir með því að frv. verði samþ. óbreytt, en fulltrúar Sjálfstfl. í n. standa ekki að þessu áliti. Um þetta mál hafa farið fram allítarlegar umr. hér í d. og ég sé því ekki ástæðu til að rekja efni frv. ítarlega fyrir þdm. Hér er um að ræða að heimila að leggja á innfluttar iðnaðarvörur sérstakt aðlögunargjald sem nemur 3% og á að vera til nokkurs jafnvægis fyrir innlendan iðnað á móti þeirri tollalækkun og minnkandi tollvernd sem ákveðin var um s. l. áramót og þá skall á okkar iðnaði. Niðurstaða n. er sem sagt sú, að meiri hl. mælir með því að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það hefur ekki verið ætlast til þess af hæstv. ríkisstj., að fulltrúar stjórnarandstöðunnar hefðu afskipti af þessu máli innanlands eða utan. Því munum við hv. 9. landsk. þm. viðhalda því afskiptaleysi við afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv., en það er komið til þessarar d. frá Ed. N. mælir öll með samþykkt frv. Hér er um tiltölulega mjög einfalt mál að ræða. Það er verið að veita ríkisstj. heimild til þess að Ísland stækki kvóta sinn hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum samkv. þeim reglum sem um það gilda, þannig að Seðlabankinn hafi möguleika til þess að njóta þeirra lána sem þar er hægt að fá með hagstæðari kjörum en annars staðar verða fengin. Hér er því um formsatriði að ræða þar sem er verið að veita heimild til þess að stækka þann kvóta sem í gildi er í rauninni samkv. sérstökum samningi. - Fjh.- og viðskn. mælir öll með samþykkt frv.



Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um frv. til l. um húsaleigusamninga og varð n. sammála uni að mæla með afgreiðslu þess, enda hér um mjög tímabæra og nauðsynlega lagasetningu að ræða. Frv. var að dómi n. mjög vel unnið, en í þeirri n., sem frv.-drögin vann, áttu sæti bæði fulltrúi Hús- og landeigendasambands Íslands og fulltrúi Leigjendasamtakanna, þannig að sjónarmiða þeirra aðila ætti að hafa verið vel gætt. Frv. tók nokkrum breytingum í Ed., þar sem tekið var verulegt tillit til umsagna bæði Leigjendasamtakanna og húseigendafélagsins. Nm. félmn. Nd. voru þó ekki á eitt sáttir um þá breytingu sem á frv. var gerð í Ed., en þar var fellt inn í frv. nýtt ákvæði er fjallar um húsaleigunefndir. Töldu sumir nm. að húsaleigunefndir væru ekki nauðsynlegar þar sem ákvæði er í XI. kafla frv. um úttektarmenn sem m. a. eiga, eins og stendur í 64. gr., að kosta kapps um að leiða ágreining og deilumál til lykta og vera leigusölum og leigutökum til leiðbeiningar og ráðgjafar eftir því sem tök eru á. En í XIII. kafla, sem Ed. felldi inn í frv., um húsaleigunefndir, segir, með leyfi forseta: „Í hverjum kaupstað skal vera húsaleigunefnd skipuð þremur mönnum og þremur til vara. Bæjarstjórnir skulu kjósa húsaleigunefndir til fjögurra ára í senn. Hlutverk húsaleigunefnda skal vera að fylgjast með framkvæmd húsaleigumála og afla upplýsinga um þau, hlutast til um að úttektarmenn, sbr. 63. gr. þessara laga, séu dómkvaddir, gefa aðilum leigumála, sem þess óska, leiðbeiningar um ágreiningsefni og leitast við að sætta slíkan ágreining, ef báðir aðilar óska.“ Ýmsir nm. töldu, að hér væri um agnúa á frv. að ræða, þar sem verksvið húsateigunefndar og úttektarmanna fléttuðust að verulegu leyti saman, þó að verksvið úttektarmanna væri að vísu mun víðtækara. Því voru sumir nm. á þeirri skoðun, að húsaleigunefndir væru óþarfar, og flytja brtt. um að ákvæði um húsaleigunefndir falli brott. Meiri hl. n. taldi þó að í mörgum tilfellum gætu slíkar húsaleigunefndir verið nauðsynlegar til þess að fylgjast með framkvæmd húsaleigumála og gæta hagsmuna leigusala og leigutaka. Þó að e. t. v. hefði verið æskilegra að samræma betur að verksvið húsaleigunefndar og úttektarmanna stangaðist ekki á, þá taldi meiri hl. n. að koma mætti í veg fyrir slíkt með reglugerðarákvæðum sem sett yrðu og verksvið húsaleigunefndar og úttektarmanna þar sérstaklega tilgreind. Þessa yrði því sérstaklega að gæta við setningu reglugerðarákvæða sem setja á um framkvæmd laganna, eða að þessi ákvæði yrðu endurskoðuð á næsta þingi ef þurfa þætti. Hér er um svo mikið og brýnt réttlætismál að ræða, að ástæðulaust var að dómi meiri hl. n. að tefja afgreiðslu málsins vegna þessa atriðis, sem hægt væri að leiðrétta í reglugerð, og tefla málinu vegna þess í þá hættu, þar sem það er nú til afgreiðslu í síðari d., að það yrði ekki að lögum á þessu þingi. Ég vil að lokum geta þess, að í 21. gr. er augljós prentvilla, enda sýnir mgr. greinilega hvað við er átt. Í 2. mgr. 21. gr. segir: „Leigutaki skal þó strax gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að leigja húsnæðið hið allra fyrsta gegn hæfilegu gjaldi og skulu þær leigutekjur, sem hann þannig hefur eða hefði átt að hafa, koma til frádráttar leigubótum samkv. 1. mgr.“ Hér á auðvitað að standa „leigusali“ o. s. frv. Þar sem efni greinarinnar sýnir svo að ekki verður um villst hvað við er átt er varla ástæða til þess að flytja sérstaka brtt. þar að lútandi, heldur er um augljósa prentvillu að ræða, sem hægt er að leiðrétta án þess að sérstök brtt. þurfi að koma til. Eins og fram kemur á þskj. 754 skrifa allir nm. undir nál., en Gunnar Thoroddsen og Eggert Haukdal flytja brtt. við þá grein frv., er fjallar um húsaleigunefndir.



Herra forseti. Þetta frv. um Framleiðsluráð landbúnaðarins er raunar einvörðungu um það að upp séu teknir beinir samningar á milli Stéttarsambands bænda og ríkisstj. Í málefnasamningi ríkisstj. var því heitið að breyta lögunum í þessa átt, eins og þetta frv. ber með sér. Hæstv. landbrh. lagði svo fram brtt. á þskj. 659, svo hljóðandi: „Sexmannanefnd skal án tafar taka til meðferðar þá tekjuskerðingu sem við framleiðendum landbúnaðarafurða blasir vegna söluerfiðleika á þeirri framleiðslu sem er umfram innanlandsþarfir. Skal n. fyrir 1. sept. 1979 leggja fyrir ríkisstj. till. um lausn þess vanda þannig að tekjuskerðing bænda verði sem minnst.“ Landbn. Nd. fjallaði um frv. ásamt þessari breytingu hæstv. landbrh., og með tilliti til þess vanda, sem blasir nú við bændum, lagði n. til brtt, eða raunar viðbótartill. sem er á þskj. 745. Ég vil aðeins skýra það með örfáum orðum hvernig þessi mál blasa við í dag, vegna þess að ég hef orðið var við að menn skilja ekki eða hafa ekki fengið á því viðhlítandi skýringar hvernig staðan er nú í þessum málum. Eins og blasir við nú vantar, að talið er, um 5.1 milljarð eða því sem næst til þess að verðtryggingin dugi fyrir þeim vörum sem þarf að flytja út. Ástæða fyrir þessu er sú fyrst og fremst, að dýrtíð hefur verið mikil í landi okkar. Ég vil geta þess, að á aðeins 4 árum hefur breytingin orðið sú, að fyrir kjöt, sem er flutt út, t. d. til Svíþjóðar, fékkst fyrir 4 árum rúmlega 80% af heildsöluverðinu, en nú fæst ekki nema rétt rúmlega 40% fyrir þessa vöru á sama markaði. Það er verðbólgan einvörðungu sem hefur breytt þessari stöðu. Einnig hefur orðið sú þróun á undanförnum árum, sérstaklega tveimur síðustu, að það hefur verið nokkur framleiðsluaukning, sérstaklega á mjólk, og á sama tíma hefur neysla minnkað á þessum vörum með þjóðinni. Ef bændur yrðu að taka á sig þetta, eins og lítur út fyrir og mundi verða gert ef ríkið kæmi þar ekki til að einhverju leyti, þá mundi þurfa að leggja 200 kr. verðjöfnunargjald á hvert kg og 18 kr. á hvern lítra mjólkur. Eins og verðlagsgrundvöllurinn er uppbyggður mundi þetta þýða á verðlagsgrundvallarbúið 1.3 millj. Vinnuliðurinn í verðlagsgrundvellinum, eins og hann var 1. mars, er upp á 6 millj. og rúmlega 453 þús. kr., en þessi vinnuliður er þannig byggður upp að það er 81 vika eða rúmlega 1.5 ársverk. Á þessu sést að ef þyrfti að leggja 200 kr. gjald á hvert kjötkg og 18 kr. á hvern mjólkurlítra yrðu það rúm 20% af vinnulið verðlagsgrundvallarins sem skerðingin yrði. Ef aftur á móti, sem menn verða að gera ráð fyrir, bóndinn þarf að borga rúmlega hálft ársverk, eins og það er metið, þá yrði skerðingin rúmlega 30% af vinnu bóndans. Ég spyr hv. þm. hvaða stétt mundi vilja taka á sig slíka kjaraskerðingu og hvort þm. vilji bjóða bændastéttinni slíka skerðingu. Það eru mikil vorharðindi um allt land eins og við vitum, og við heyrðum í útvarpinu áðan að það hefur ekki verið jafnkalt hér í Reykjavík síðan mælingar hófust, í heila öld, eins og einmitt í þessum maímánuði. Þetta þýðir það að kostnaður hjá bændum vex mikið og ef ekki bregður til betri veðráttu skyndilega er sýnilegt að þeir verða líka fyrir tilfinnanlegu tekjutjóni af völdum þessa harða vors, og eftir því sem batinn kemur síðar verður þetta tilfinnanlegra. Af þessum ástæðum öllum taldi landbn. ekki annað fært en að bæta við þetta ákvæði til bráðabirgða sem hæstv. landbrh. bar fram, enda er það í raun og veru í beinu framhaldi af yfirlýsingu hans hér á Alþ. Viðbótin er þannig, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að ábyrgjast lán allt að 3.5 milljarði kr., er Framleiðsluráð landbúnaðarins tekur til framkvæmda á tillögum nefndarinnar.“ Eins og þetta bráðabirgðaákvæði ber með sér er það Sexmannanefnd sem ríkisstj. skipar helminginn af og bændur helminginn, sem á að athuga og gera till. um hvernig á að leysa þennan vanda. Jafnvel þó að þessi till. yrði samþ. og n. kæmist að því að það væri sjálfsagt og rétt að mæla með því að þessi ábyrgð yrði notuð, þá mundi samt koma 433 þús. kr. skerðing á hvert grundvallarbú miðað við þær áætlanir sem liggja fyrir. Á þskj. 675 hefur hv. þm. Sighvatur Björgvinsson flutt brtt. við þetta bráðabirgðaákvæði. En þar sem þessi brtt. er alveg í mótsögn við það sem hann ræddi hér á Alþ. í vetur, þar sem hann tók greinilega fram að engir mundu ætlast til að þessi skerðing kæmi á bændur eina, þá geri ég ráð fyrir að þessi till. hafi verið flutt í fljótræði. Hæstv. landbrh. er víst ekki staddur hér. Hann hefur, síðan n. skilaði nál. sínu og till., lagt enn fram viðaukatill., sem er á þskj. 783 og er við 2. tölul., að við tillgr. bætist: „enda náist jafnframt samkomulag um samdrátt í framleiðslu sauðfjár-og nautgripaafurða á næstu árum.“ Nefndin leggur líka til að smábreyting verði gerð á 1. gr. Sexmannanefnd átti miðað við frv. að vera búið að tilnefna fyrir 15. júlí, en við leggjum til að það verði 15. júní í þess stað. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru hv. þm. Finnur Torfi Stefánsson og Eðvarð Sigurðsson. Hv. þm. Pálmi Jónsson og Eggert Haukdal skrifa undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er annað stjfrv. sem lagt er fyrir þetta þing um breytingar á framleiðsluráðslögunum. Við umr. í landbn. beggja deilda um fyrra frv. spurðu fulltrúar Sjálfstfl. og var undir það tekið af Alþb.- mönnum í n., hvað ríkisstj. ætlaði að koma til móts við bændur í birgðavandanum, og lögðu áherslu á að hinum fyrirsjáanlega halla yrði ekki eingöngu velt á bændurna. Við lögðum enn fremur áherslu á að ríkisstj. hefði aðeins átt að leggja fram eitt frv. á þinginu í vetur um breytingar á framleiðsluráðslögunum þar sem tekið væri tillit til þeirra þriggja atriða sem fyrir lægi að taka þyrfti á: Í fyrsta lagi að veita Framleiðsluráði heimildir til að jafna fyrirsjáanlegum halla að hluta til á bændurna. Í öðru lagi að fram kæmi ákveðið, hvernig hallanum ætti að skipta á bændurna og ríkissjóð. Og í þriðja lagi nauðsynlegar breytingar á lögunum að öðru leyti, þ. á m. að semja beint við bændur. Öll þessi atriði eru í samhengi og þetta hefði að sjálfsögðu verið allt í einu lagi ef stjórn væri á hlutunum. Þegar fyrir lá að ekkert kæmi frá ríkisstj. varðandi birgðavandann og stjórnarliðið ætlaði að afgreiða málið með því að veita Framleiðsluráði ýmsar heimildir, en skjóta sér hjá að taka á vandanum að öðru leyti, lögðum við fulltrúar Sjálfstfl. í landbn. fram svofellda till. um ákvæði til bráðabirgða, með leyfi hæstv. forseta: „Á árinu 1979 er heimilt að leggja fram nauðsynlegt fé úr ríkissjóði til þess að greiða fyrir sölu á óverðtryggðri framleiðslu búvara á þessu verðlagsári og birgðum búsafurða sem til eru í landinu þegar lög þessi öðlast gildi.“ Við það að þessi till. okkar kom fram vaknaði loks hæstv. landbrh. til umhugsunar um þetta mál, enda þá nýkominn sólbrúnn og endurnærður eftir að hafa verið á skíðum í Ölpunum. Lagði hann þá fram till. í ríkisstj: um að heimila Framleiðsluráði að taka 3.5 milljarða kr. lán á ábyrgð ríkissjóðs. En kratar sögðu nei. Og þegar ráðh. kynnti Alþ. þessa till. sína stóð hæstv. sjútvrh. upp og afneitaði till., og hv. þm. Vilmundur Gylfason bætti um betur. Þrátt fyrir það að ekki lægi fyrir þingmeirihluti í stjórnarliðinu með till. ráðh. greiddi stjórnarliðið allt atkv. gegn till. okkar, sem gaf þó ríkisstj. heimild í þessu máli sem hún þurfti að fá ef taka ætti á málinu. Við atkvgr. lýsti ráðh. yfir að till. okkar stjórnarandstæðinga væri marklaus. Af þeim orðum mátti skilja að það væri munur á hans till. og okkar, hans væri ekki aldeilis marklaus - með allan stuðning Alþfl. á bak við sig eða hitt þó heldur. Að sumu leyti er hægt að vorkenna hæstv. landbrh. að hafa yfirráðherra yfir sér í landbúnaðarmálum. Það er ekki hv. 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, sem gengið hefur undir því nafni hér á þinginu í vetur. Yfirráðherra í landbúnaðarmálum er Alþfl., svo að hæstv. yfirráðherrum hefur fjölgað. Það frv., sem hér liggur fyrir, er aðeins smábrot af því sem boðað var fyrr í vetur að lagt yrði fram. Það má því segja að allt þetta mál sé mjög í brotum hjá blessuðu stjórnarliðinu eins og flest mál. Hvað varðar það atriði frv. að taka upp beina samninga milli ríkis og bænda, þá er ég meðmæltur því. Fyrirvari minn er hins vegar um ákvæði til bráðabirgða. Sú till., sem liggur fyrir á þskj. 659 frá landbrh., er ekki stórmannleg, frestar vandanum og gengur skemmra en sú till. sem stjórnarliðið felldi frá okkur fyrr í vetur varðandi þetta mál, svo sem áður kom fram. Landbn. hefur nú bætt við till. ráðh. og gert hana ákveðnari. Við afgreiðslu n. á þessu máli óskuðum við fulltrúar minni hl. eftirfarandi bókunar: „Við fluttum till. í vetur um lausn á þessum vanda landbúnaðarins, en stjórnarflokkarnir felldu þá till. Áður en tekin er afstaða til þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir, teljum við nauðsynlegt að þingflokkur sjálfstæðismanna fái grg. frá ríkisstj. um till. hennar og þeirra flokka, sem að henni standa, um lausn þessa vanda og fjáröflun vegna hennar.“ Þessari bókun var fylgt eftir með því að formaður þingflokks Sjálfstfl. skrifaði landbrh. og óskaði svars. Það svar barst í fyrradag. Í því segir ráðh. m. a.: „27. mars s. l. lagði ég fram í ríkisstj. meðfylgjandi till. um lausn þess vanda sem við bændum blasir nú vegna söluörðugleika á umframframleiðslu landbúnaðarafurða.“ - Ráðh. á hér við 3.5 milljarða kr. lántöku. Síðan segir: „ Till. þessi var samþ. af tveimur stjórnarflokkunum, en hafnað af þeim þriðja.“ Og enn fremur segir: „Um endanlega afstöðu ríkisstj. get ég að sjálfsögðu ekkert fullyrt á þessu stigi.“ Svo mörg eru þau orð hæstv. ráðh. Með forsögu þessa máls í huga og allan málatilbúnað stjórnarflokkanna væri ekki óeðlilegt að stjórnarandstaðan léti ríkisstjórnarliðið um þetta mál. Þótt meiri hl. hafi í vetur viljað samstarf við stjórnarandstöðuna í landbúnaðarmálum, þá hefur það samstarf jafnan þegar á hefur reynt verið fólgið í því að fá minni hl. til að skrifa upp á víxil, ef svo mætti að orði komast, eða m. ö. o. að vera meðmæltur ráðstöfunum sem ríkisstj. vildi koma fram, en lítt komið til móts við okkur. Framkoma stjórnarliða gagnvart till. okkar í vetur varðandi birgðavandann ýtir ekki heldur undir samstarfið. Þrátt fyrir það sem ég hef nú rakið treysti ég mér ekki til annars en styðja brtt. landbn. á þskj. 745, en það gerist í ljósi þess að hér er um svo mikið vandamál að ræða að ekki verður lengur leikið sér með að víkjast undan að taka á þessu máli. Hið erfiða tíðarfar, sem nú gengur yfir, kallar á aðgerðir í þessu máli. Ofan á þann halla, sem lendir á bændum óhjákvæmilega vegna birgðavandans þótt ríkið komi til móts að hluta, blasa nú við miklir örðugleikar og tekjutap. Hey eru mjög að ganga til þurrðar, fóðurbætisskortur yfirvofandi vegna farmannaverkfalls, og þótt mjólk sé ekki hellt niður þessa dagana, eins og virtist liggja fyrir, þá er verið að vinna úr henni lítt seljanlega vöru og við það vinna verkfallsmenn á fullu kaupi, en markaður neyslumjólkur tapast að mestu. Áburðarhækkun blasir við núna yfir 50% og ekki að vita hvenær hægt verður að bera á, eins og nú horfir og hvenær verður hægt að setja kartöflur niður. Ekki skal hafísnum gleymt. Kjaraskerðing bændastéttarinnar þessa dagana er því með ýmsum hætti og ekki bjart fram undan. Það kann því að vera styttra í það en margur hugði og strax á því herrans ári 1979 verði offramleiðsla að mestu úr sögunni sökum harðæris, bæði af náttúrunnar völdum og vegna aðgerða misviturra stjórnvalda. Eins og nú lítur út á þessu harða vori gætu sannast þau orð sem standa í grg. þáttill. hæstv. landbrh. um stefnumörkun í landbúnaði og að þau verði nú þegar að veruleika þótt ekki séu þau beinlínis skemmtileg, en þessi setning er svona: „að áhrifaríkasta leiðin til þess að draga úr afurðum eftir grip sé að takmarka magn og gæði fóðurs.“ Ég endurtek: „að áhrifaríkasta leiðin til þess að draga úr afurðum eftir grip sé að takmarka magn og gæði fóðurs.“ Er það þetta sem koma skal í íslenskum landbúnaði? Er sagan um Hrafna-Flóka að endurtaka sig með stefnu núverandi stjórnvalda?



Herra forseti. Þetta þing hefur verið með mjög óvenjulegum hætti allt frá því að það hófst og til þessarar stundar. Það má segja að þingtíminn hafi farið í rifrildi á milli stjórnarþm. alveg frá fyrsta degi og til þessa dags. Nú loksins þegar er búið að ákveða að ljúka þingi taka forsetar þingsins nokkurn fjörkipp og boða til þingfunda hvert kvöld í þessari viku að einu kvöldi undanskildu. Ég leyfi mér að vitna til eins elsta þm., þess manns sem hefur sennilega verið lengst af í stjórnarandstöðu, hv. 1. þm. Austurl., sem er allra manna samviskusamastur að mæta á þingfundum og hefur verið frá fyrstu tíð, að ég minnist þess að hann mótmælti kröftuglega ef það ætti að halda þrjú kvöld í viku kvöldfundi í þingi og taldi það ekki nokkra stjórn á þinginu og enga mannasiði að bjóða þm. það að fá ekki tækifæri !il að kynna sér allt það blaðaregn sem kemur á borð þm. Og verkstjórnin hér í þessari hv. þd. er með endemum. En ég ætla nú að tala við „generalforsetann“, en ekki 1. varaforseta. Ég veit ekki hvernig hefði farið í þessari hv. þingdeild ef forseti Nd. hefði ekki brugðið sér eitthvað suður á bóginn um tíma, því að það var 1. varaforseti sem vann með alveg sérstakri verklagni að því að koma hér málum áfram, enda voru margir stuðningsmenn ríkisstjórnarflokkanna farnir að segja að það væri nær að kjósa forseta eftir gæðum, en ekki eftir einhverju flokkseyrnamarki. Stjórn hæstv. forseta Nd. er með endemum. Það er hlaupið úr einu málinu í annað. Það er tekið fyrir hér mál kl. 9 sem ráðh. hafði mælt fyrir, frv. um eftirlaun aldraðra í stéttarfélögum, og þá tekur til máls 6 þm. Reykv. og talar langt mál, maður úr stjórnarherbúðunum. Ég bið um orðið - ég tilheyri nú stjórnarandstöðu - og um leið og komið er að mér er málið tekið út af dagskrá. Það er hlaupið úr einu í annað, það er engin stjórn, það veit enginn hvað er að gerast hérna, og sennilega síst af öllu forseti Nd. 

Segðu þetta tvisvar.

Ég ætla nú að biðja hv. Stefán lagabæti að stilla sig. Sá háttur hefur verið hafður á, að þegar líður að þinglokum ræðir ríkisstj. við talsmenn stjórnarandstöðu um það, hvaða frv. eigi að leggja áherslu á að verði að lögum, því að það er ekki hægt að halda viðstöðulaust áfram með líklega 20–30 mál á dagskrá. Hæstv. forsrh. sagði við talsmenn stjórnarandstöðu að hann legði ákveðna áherslu á að ljúka tilteknum örfáum málum. Síðan er haldið áfram með aragrúa af málum sem hann segist ekki leggja neina höfuðáherslu á. Þetta þinghald er orðið ein endaleysa og allt í hönk hér í þinginu og sérstaklega í Nd. Það hefur verið hér til umr. annað mál: um framhaldsskóla. Það var lokað á þær umr. í fyrradag, en alltaf er málið látið vera á dagskrá. Það á sem sagt að lauma því áfram ef einhverjir ákveðnir menn fara út úr þd. Ég hef aldrei þekkt slík vinnubrögð fyrr hjá forseta deildar, og það eru fleiri þdm. en ég sem segja og hugsa það sama. Því frv., sem hér liggur fyrir um Framleiðsluráð landbúnaðarins og er flutt sem stjfrv., var fylgt úr hlaði af landbrh. sem hefur ferðast vítt um landið á undanförnum vikum og mánuðum og verið allur af vilja gerður að bjarga landbúnaði og íslenskri bændastétt. Hann hefur lagt fram hér mjög merka bók um stefnumörkun í landbúnaði, sem er með efnisyfirliti upp á 112 bls. Sjálfstæðismenn hafa lagt fram hér till. til þál, um stefnumörkun í málefnum landbúnaðarins sem er flutt af þm. flokksins í öllum kjördæmum. Það er ítarleg grg. um stefnumörkun í landbúnaðarmálum. Og nú í lok þingsins flytur landbn. brtt. við frv. sem hér liggur fyrir, ákvæði til bráðabirgða, að Sexmannanefnd skuli án tafar taka til meðferðar þá tekjuskerðingu sem við framleiðendum landbúnaðarafurða blasir vegna söluerfiðleika á þeirri framleiðstu sem er umfram innanlandsþarfir. Skal n. fyrir 1. sept. 1979 leggja fyrir ríkisstj. till. um lausn þess vanda þannig að tekjuskerðing bænda verði sem minnst. Ríkisstj. er heimilt að ábyrgjast lán allt að 3.5 milljörðum kr. er Framleiðsluráð landbúnaðarins tekur til framkvæmda á till. nefndarinnar. Það er furðulegt að stjfrv., sem lagt er fram, skuli vera lagt fram án þess að samkomulag hafi náðst í hæstv. ríkisstj. um framgang málsins, þrátt fyrir það að stjórnarflokkarnir hafi komið sér saman um samstarfsyfirlýsingu þegar ríkisstj. var mynduð 1. sept. á s. l. ári. Í þeirri samstarfsyfirlýsingu segir um landbúnað: Stefnt verði að sem hagkvæmustu rekstrarformi og rekstrarstærð búa og að framleiðsla landbúnaðarafurða miðist fyrst og fremst við innanlandsmarkað. Skipuð verði samstarfsnefnd bænda og neytenda sem stuðli að aukinni fjölbreytni í búvöruframleiðslu og til samræmingar óskum neytenda með aukna innanlandsneyslu að marki. Endurskoðað verði styrkja- og útflutningsbótakerfi landbúnaðarins með það að marki að greiðslur komi bændum að betri notum en nú er. Lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins verði breytt m. a. á þann hátt, að teknir verði upp beinir samningar fulltrúa bænda og ríkisvaldsins um verðlags-, framleiðslu- og önnur hagsmunamál landbúnaðarins. Jafnframt verði Framleiðsluráði veitt heimild til að hafa með verðlagningu áhrif á búvöruframleiðslu í samræmi við markaðsaðstæður. Rekstrar- og afurðalánum verði breytt þannig að bændur geti fengið laun sín greidd og óhjákvæmilegan rekstrarkostnað svipað og aðrir aðilar fá nú.“ Þetta eru sem sagt þau markmið sem núverandi stjórnarflokkar settu sér, þegar þessi ríkisstj. var mynduð, í sambandi við framkvæmd landbúnaðarstefnu. Í framhaldi af því, eins og kom fram í ræðu hv. 1. þm. Suðurl., leggur landbrh. till. fram í ríkisstj. þess efnis, að ríkisstj. beiti sér fyrir tilteknum aðgerðum til lausnar þeim vanda sem að bændastéttinni steðjar vegna umframframleiðslu landbúnaðarafurða á yfirstandandi verðlagsári. Þar segir að Framleiðsluráði landbúnaðarins verði heimiluð lántaka allt að 3.5 milljörðum til þess að greiða fyrir sölu á umframframleiðslu landbúnaðarafurða erlendis eða til innlends iðnaðar, að fengnu samþykki landbrh., til viðbótar þeim útflutningsbótum sem veittar eru úr ríkissjóði samkv. lögum. Ríkisábyrgð verði veitt fyrir þessari lántöku. Og síðan segir að lán þetta verði að fullu endurgreitt ásamt kostnaði á 5 árum, og eru þar tilteknir þrír liðir. 1. Að hluta með nokkru af því fjármagni sem veitt er samkv. jarðræktarlögum, en ekki kann að verða notað til slíkra framkvæmda næstu 5 árin, enda samþykki Alþ. breytingar sem nauðsynlegar eru á jarðræktarlögum í því skyni. 2. Að hluta með því fjármagni sem heimilt er samkv. lögum að veita til útflutningsbóta, en ekki kann að reynast nauðsynlegt að nýta að fullu einstök ár næsta 5 ára tímabil, enda veiti Alþ. heimild til slíkrar ráðstöfunar útflutningsbóta með nauðsynlegum breytingum á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. 3. Með fjárveitingum á fjárl. næstu 5 árin að svo miklu leyti sem ekki reynist unnt að endurgreiða umrætt lán og kostnað að fullu eftir ofangreindum leiðum. Af útflutningsbótum samkv. 2. lið skulu þó greiðast a. m. k. 3.5 milljarðar kr. Þá segir enn fremur: „Ofangreindar ráðstafanir eru háðar því, að þegar verði hafist handa um að snúa við þeirri þróun vaxandi framleiðslu landbúnaðarafurða sem verið hefur undanfarin ár og áætlun gerð til 5 ára um þróun landbúnaðarframleiðslunnar, þar sem að því verði stefnt að framleiðsla búvöru verði sem næst þörfum þjóðarinnar og íslensks iðnaðar, enda veiti það Alþ., sem nú situr, nauðsynlegar heimildir, svo sem með auknum heimildum til Framleiðsluráðs landbúnaðarins til þess að hafa stjórn á landbúnaðarframleiðslunni og til þess að leggja á verðjöfnunargjald þannig að spornað verði gegn aukinni framleiðslu búvöru; í öðru lagi breytingu á jarðræktarlögum þannig að heimilt verði að ráðstafa jarðræktarframlögum að hluta eins og að framan greinir; í þriðja lagi breyting á lögum um Framleiðsluráð o. fl. þannig að teknir verði upp beinir samningar um kjaramál bænda á milli bænda og ríkisvaldsins og heimilt að ráðstafa útflutningsbótum eins og að framan er greint; í fjórða lagi mörkun þeirrar stefnu sem fylgja ber við gerð áætlunar á sviði landbúnaðarmála og í kjarasamningum á milli bænda og ríkisvaldsins. Tillögur um ofangreind efni, sem ekki liggja þegar fyrir Alþ., munu verða lagðar fram á næstu tveim vikum, segir í þessari till. landbrh. sem hann lagði fyrir ríkisstj. Ég fyrir mitt leyti tel þessa tillögu hina mestu grautargerð, afar illa samda og ruglingslega, svo að ég get ekki álasað veslings krötunum í ríkisstj. að þeir hafi ekki gleypt þessa till. eins og hún er lögð fram. Þó að þeim sé nú álasað fyrir margt, þá held ég að það sé ósanngjarnt að álasa þeim fyrir að sporðrenna ekki þessum graut frá hæstv. landbrh. Til hvers er ríkisstj. í einu landi ef hún á ekki að marka stefnu? Til hvers eru flokkar að koma sér saman um myndun ríkisstj. ef þeir geta ekki markað stefnu í ákveðnum málum. Til hvers hafa þeir gert samstarfssamning að stjórna landinu? Svo er komið með málin til landbn., og vegna þess að það horfir illa í landbúnaðarmálum á að reyna að koma hér inn till. í ákvæði til bráðabirgða, að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast lán upp á aðeins 3500 millj. sem Framleiðsluráð landbúnaðarins tekur til framkvæmda á till. n. Ég tel þessa till. eins og hún liggur fyrir fráleita. Og þá segi ég ekki að ég sé á móti því að greiða fyrir landbúnaði og úr erfiðleikum bænda. En það verður að vinna að þeim málum af einhverri festu, en ekkí vera akandi um allt land og flytja ræður í tíma og ótíma um nýja stefnumörkun, sem er engin stefnumörkun eins og sannarlega kemur í ljós ef menn hafa haft tíma til og hafa nennt að lesa þessa bók sem landbrh. hefur lagt hér fram á Alþingi. Í þessari bók er sagt að samdrætti í framleiðslu búfjárafurða megi ná á tvo vegu: annars vegar með fækkun gripa og hins vegar minni afurðum eftir grip. Á eftir er svo fjallað um mismunandi áhrif þessara þátta á afkomu bænda og gengið út frá því að engar útflutningsbætur séu greiddar og umframframleiðsla á mjólk sé 20 millj. lítra. Síðan kemur um fækkun gripa: Fækkun gripa getur í megindráttum orðið á tvennan hátt: í fyrsta lagi fækkun framleiðenda og í öðru lagi fækkun gripa á framleiðanda. - Það er efnilegt fyrir bændur að bíða eftir því hvernig þessi fækkun framleiðenda verður framkvæmd. Hann ber sig vel, formaður landbn., hann er sennilega í náðinni þar. Hér segir í stefnumörkun landbrh. um fækkun gripa: „Fækkun gripa mun í bili auka framboð á nautgripakjöti, en eftirspurn eftir því hefur aukist stöðugt á undanförnum árum. Einnig má benda á að kýr, sem fyrirsjáanlegt er að mundu verða arðlitlar vegna heilsuleysis, erfiðleika í sambandi við frjósemi, fastmjólka kýr, kýr með skapgalla o. fl. ættu að koma frekar til greina, þegar um fækkun er að ræða. Sparnaður í tilkostnaði er því í reynd meiri, ef slíkum kúm er fargað, heldur en meðaltölur sýna.“ Og svo kemur rúsínan í pylsuendanum: „Þá bása, sem auðir yrðu, mætti nýta til kjötframleiðslu.“ Það verður seig undir tönn sú kjötframleiðsla ef á að framleiða kjöt úr auðum básum. Ekki er nú að spyrja um stefnumörkun í dýraverndinni. Hún lýsir sér í þessari setningu: „Áhrifaríkasta leiðin til að draga úr afurðum eftir grip er að takmarka magn og gæði fóðurs.“ Það er farið út í margt, og það eru fundnar nýjar tekjuöflunarleiðir og stórfelldur nýr útflutningur: „Aðrar tekjuöflunarleiðir af hrossum, sem vert er að athuga, eru aukin hagnýting húða, bæði af folöldum og fullorðnum hrossum, nýting á hrosshári til iðnaðar, framleiðsla á kaplamjólk til útflutnings sem barnamjólk og handa sjúklingum og loks hirðing á þvagi og blóði úr hrossum til lyfjaframleiðslu.“ Við þurfum ekki að kvíða framtíðinni þegar þetta allt verður orðið að veruleika. Ekki þarf að sækja sjó lengur og elta síðasta þorskinn þegar verður hægt að flytja út allt þetta hrossahland til lyfjaframleiðslu í öðrum löndum. Og þá stendur hæstv. landbrh. sig ekki illa þegar hann fer í loðdýraræktina. Þá segir hann: „Hús fyrir eina minkalæðu ásamt rými fyrir hluta úr högna og fyrir hvolpana er um 1.5–1.7 m2.“ Það væri fróðlegt að fá að vita hvaða hluti úr högna eigi að vera þarna í húsinu hjá læðunni ef ráðh. kemur hér upp á eftir.

Er það ekki gefið mál?

Ja, það veit ég ekki. Ég er ekki svo vel heima, hv. 1. þm. Austurl., í þessum nýju fræðum, en við eigum sennilega eftir að fá betri og gleggri skýringar á þessari nýju stefnu í landbúnaðarmálum. Hún er alveg stórkostleg, þessi nýja stefna, og það er von, að þeir drúpi höfði, bændaleiðtogarnir, að hafa fengið slíkan landbrh. Enn hefur eitt nýtt gerst í landbúnaðarmálum og þá um leið í kaupgjalds- og kjaramálum. Og það er nýja mjólkurfræðingaverkfallið. Aldrei fyrr hefur það gerst að menn fái fullt kaup og séu í verkfalli. Hvernig getur þetta viðgengist. Aldrei hefur mönnum dottið í hug að borga Dagsbrúnarmönnum kaup fyrir að vera í verkfalli, t. d. að skipa upp úr skipunum, en setja afgreiðslubann á vörurnar. Nú er þessi nýi háttur tekinn upp og það er verið að vinna úr þessum afurðum í lægstu verðflokka. Þjóðhagslega séð sé ég ekki hagnað af því, en það getur vel verið að ókunnugleiki minn á því valdi því að ég sjái það ekki. Það væri fróðlegt að fá frá hinum stefnumarkandi og glaða landbrh. einhverjar skýringar á því, hvað sé á bak við. Hafa þessi mjólkurbú fengið uppáskrift á víxilinn, að það sé hægt að láta menn vinna í verkfalli því að það muni verða borgað síðar af þjóðfélagsþegnunum, af skattborgurunum. Meira að segja 7. þm. Reykv., sem telur sig hér sjálfkjörinn fulltrúa skattborgaranna í landinu, hefur ekki orðað þetta einu orði. Hann hlýtur að eiga eftir að koma inn á það. Á að verja því fjármagni, sem ætlað er samkv. þessu frv., til þess að halda mönnum uppi í verkfalli með því að borga þeim fullt kaup og ná þeim eina tilgangi að koma í veg fyrir að þessar afurðir seljist og komist niður í Íslendinga sjálfa, þær nái ekki til neytenda langtímum saman? Þetta er ekki sú stefna sem ég hélt að hæstv. landbrh. mundi marka þegar hann fór af stað og gerði víðreist um landið á fundi bænda á s. l. hausti og í raun og veru í allan vetur. Ég skil ekki í því hvernig hæstv. landbrh. hefur tekist að skapa þá sundrung sem hann hefur gert í landbúnaðinum sjálfum? Ég heyrði í útvarpsumr. í gærkvöld að einn versti maður á þingi fyrir landbúnaðinn væri Pálmi Tónsson, hv. 2. þm. Norðurl. v. Þessi hv. þm. hefur lagt sig fram um það að mynda stefnu og viljað hafa sem nánast samstarf um mótun heilbrigðrar stefnu í landbúnaðarmálum. Hann var 1. flm. að stefnumörkunarþáttill. sjálfstæðismanna þar sem segir: „ Alþ. ályktar að stefnumörkun í málefnum landbúnaðarins skuli byggjast á eftirfarandi grundvallaratriðum: 1. Treyst verði sjálfseignarábúð bænda á jörðum og eignarréttur einstaklinga og sveitarfélaga á landi og hlunnindum verndaður. 2. Unnið verði markvisst að aukinni hagkvæmni í landbúnaðinum ásamt fjölbreytni í framleiðslu og fullvinnslu búvara. 3. Landbúnaðinum verði búin þau skilyrði að unnt sé að tryggja bændum sambærileg lífskjör og aðrar fjölmennar stéttir þjóðfélagsins búa við. 4. Framleiðsla landbúnaðarafurða miðist fyrst og fremst við það, að ávallt verði fullnægt þörfum þjóðarinnar fyrir neysluvörur og hráefni til iðnaðar. Auk þess verði tekið fullt tillit til þjóðhagslegs gildis þeirra atvinnutækifæra annarra sem landbúnaðarframleiðslan veitir. 5. Tryggð verði í megindráttum núverandi byggð í sveitum landsins. Komið verði í veg fyrir miklar sveiflur í landbúnaðinum, sem geti valdið óvæntri búseturöskun, og í því skyni verði m. a. nýttir allir hagrænir möguleikar til atvinnu- og framleiðslustarfsemi sem byggjast á nýtingu lands-, vatns- og sjávargæða. Iðnaðar- og þjónustustarfsemi í sveitum verði aukin. 6. Sveitafólki verði með lögum veitt sambærileg félagsleg réttindi og þorri annarra þegna þjóðfélagsins nýtur. Aukið verði jafnræði í aðstöðu til mennta og til þjónustu opinberra aðila án tillits til búsetu. 7. Gætt verði hófsemi í umgengni við landið og náttúru þess. Tryggt verði svo sem tök eru á að varðveitt séu sérstæð náttúrufyrirbrigði, gróður, dýralíf og hlunnindi. Öllum verði gefinn kostur á að njóta samskipta við náttúru landsins og í því skyni séð fyrir nægilega mörgum opnum svæðum til útivistar, þjóðgörðum og tjaldstæðum.“ Síðan er farið ítarlega út í þær leiðir, sem farnar eru til þess að ná framangreindum markmiðum, í mjög ítarlegri grg. Ég held að það sé ekki neitt áhorfsmál, það sé opið fyrir öllum, að landbúnaðarframleiðslan í þessu landi er orðin meiri en svo að við getum nýtt hana sjálfir og því fer útflutningur mjög vaxandi, og útflutningur á mjólkurafurðum og kjötafurðum sömuleiðis er okkur þjóðhagslega séð óhagkvæmur þó að við getum aldrei áætlað nákvæmt í sambandi við framleiðslu á landbúnaðarafurðum hvað mikið selst innanlands, og þá verður eitthvað að vera upp á að hlaupa til þess að selja úr landi þó það sé okkur á margan hátt óhagstætt. Þá komum við auðvitað fyrst og fremst að því, að til þess að fólk flýi ekki umvörpum sveitirnar þarf að koma upp öðrum atvinnurekstri við hliðina á landbúnaðinum, margvíslegum iðnrekstri, til þess að fólkið haldist í sínum heimabyggðum. Þar á fyrst og fremst að koma stuðningur á margan hátt til þess að reisa slík atvinnufyrirtæki, ekki með gjafafé eða styrkjum, heldur með hagstæðum lánum til langs tíma og ákveðinni vel uppbyggðri áætlun til þess að gera atvinnulífið í sveitunum fjölbreyttara en það er nú, til þess að viðhalda byggð um allt land þar sem byggð er á annað borð lífvænleg. Á þetta er lítið litið og lítið um hugsað. Í þessum stóra doðranti landbrh. er verið að fílosófera um allar mögulegar leiðir og ómögulegar, og niðurstaðan eiginlega í hverjum kafla er sú, að það kemur ekkert út úr því. Ef menn lesa þessa stefnumörkun lið fyrir lið, þá held ég að enginn geti verið hrifinn af þessari framleiðslu hæstv. landbrh., og ég trúi því ekki að hann sé það sjálfur, a. m. k. ef hann hefur lesið bókina sína tvisvar.  Ég tel mikils virði þegar jafnilla árar og nú, ekki eingöngu í landbúnaði, einnig við sjávarsíðuna, sérstaklega norðanlands og austan, að ríkisvaldið hraði því að koma til móts við alla þá sem þar eiga við stórkostlega erfiðleika að búa. Ég tel það mikils virði að Alþ. sameinist um aðgerðir í þeim efnum. En hitt tel ég skyldu ríkisstj., að hún móti fyrst og fremst þessa stefnu þar sem hún ein ber ábyrgðina á því hvernig fjármagni er varið í þessu skyni. Það er eitt dæmið enn um grátlega óhamingju þessarar ríkisstj., þrátt fyrir allar hinar löngu umr, um landbúnaðarmál á þessu þingi í vetur, að hún skuli ekki nú nokkrum dögum áður en þingi á að slita hafa komið sér saman um neinar aðgerðir til verndar íslenskum landbúnaði. Það hlýtur að liggja í því, að klaufalega hefur verið á þessum málum haldið frá hendi hæstv. landbrh. í ríkisstj. og við samstarfsflokkana. Enn á að heita svo að þessir flokkar eigi samleið því að þeir eiga þó allir enn þá fulltrúa í ríkisstj. Ég álit að-það sé í alla staði óeðlilegt að komið sé til Alþ. með ágreiningsmál í ríkisstj. Og þar álasa ég þá, sem hafa ekki viljað fallast á till. landbrh., fyrir að hafa ekki lýst yfir strax við 1. umr. þessa máls að þeir væru ekki stuðningsmenn þessa frv. Eins og þessa till. um ákvæði til bráðabirgða ber að get ég ekki greitt atkv. með henni þó að ég feginn vilji koma landbúnaðinum til hjálpar eftir því sem hægt er. En það verður að vera byggt á ákveðinni samræmdri stefnu sem hefur það markmið að draga úr framleiðslunni, en ekki með þeirri grautargerð sem till. landbrh. í ríkisstj. er.



Ég heyrði að vísu ekki öll orð hv. 1. þm. Vestf. þegar hann hóf mál sitt, því að ég var þá ekki í forsetastóli, heldur varaforseti. En einhvern ávæning heyrði ég samt af því sem hann hafði fram að færa, og ég tek orð hans ekki mjög alvarlega. Ég hygg reyndar að þau hafi verið sögð í skyndilegum skapofsa og hef enga ástæðu til þess að ætla að vert sé að fara að erfa slík orð í minn garð sem forseta og geri það ekki. En mig langar til þess að benda hv. þm. og öðrum á, að hér er 21 mál á dagskrá og þegar er nú búið að taka fyrir 14 mál. Þetta eru allt saman meira og minna mikilvæg mál og reyndar öll, trúi ég. Sum þeirra eru deilumál sem tekur langan tíma að ræða, en ég held samt að mín aðferð við fundarstjórnina hafi m. a. ráðið því að búið er þó að taka fyrir þetta mörg mál að tölunni til, sem gerist m. a. með því að fresta umr. af og til um mál, sem langdregnar umr. verða um, og taka inn mál, sem að mínu mati voru þess eðlis að umr. yrðu fremur litlar þó að þau séu allmörg talsins. Þess vegna held ég að það sé óþörf aðfinnsla hjá hv. 1. þm. Vestf. að halda því fram að hér sé ætt úr einu í annað. Þetta er mjög algeng aðferð við fundarstjórn hér á Alþ., og ég held satt að segja að forseti eigi oft og tíðum ekki aðra leið ef hann vill koma málum skynsamlega fram. Þetta veit ég að hv. þm. Matthías Bjarnason veit og skilur. Einnig vil ég minna á að hér eru ákaflega mörg mál á dagskrá, og það er ekki óeðlilegt af og til og einkum í þinglok þó að fundir dragist nokkuð, ekki síst þegar svo mörg mál eru á dagskrá sem nú. Ég er orðinn nokkuð þingvanur maður og ég man sjaldan eftir því að svo mörg mál væru á dagskrá í Nd. og verið hefur undanfarna daga. Vissulega er forseti mjög háður þdm. um það, hvernig mál ganga fram, og ég vona að þdm. sýni alla þá viðleitni til samvinnu við mig sem forseta sem þeim er frekast kostur. En því vil ég mótmæla, að ég hafi sýnt hlutdrægni nokkrum manni hér í d. Ég held að það sé alrangt. Þetta hlýtur að vera sagt í einhverju sérstöku bræðikasti míns góða vinar Matthíasar Bjarnasonar. En að öðru leyti skal ég ekki ræða málið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég tel það ekki réttláta fundarstjórn, þegar hafin er umr. um mál sem flm., sem er ráðh., fylgir úr hlaði, sem er auðvitað fullkomlega eðlilegt, og síðan talar annar stjórnarliði, en þegar fyrsti ræðumaður, sem biður um orðið frá stjórnarandstöðu, er næstur á mælendaskrá, þá sé hrokkið frá þeim umr. og yfir í önnur mál. Annaðhvort var þá að láta ráðh. einan tala eða þá að gefa stjórnarandstöðu kost á því að láta til sín heyra í málinu. Þetta er sú venja sem ég hef átt að venjast frá því að ég kom á þing, og það er þetta sem ég fyrst og fremst set út á.



Ég get vel fallist á það að hv. þm. setji út á einstök atriði í fundarstjórninni og e. t. v. er þetta aðfinnsluvert, þó að mér finnist það reyndar ekki, vegna þess að ég tók fram að þarna væri um að ræða frestun þar til síðar á fundinum, og sú ákvörðun mín stendur að sjálfsögðu enn.



Herra forseti. Mér þykir rétt að fara nokkrum orðum strax um ræðu hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar. Vil ég þá í fyrsta lagi taka fram, að mér þykir það furðu gegna eftir svo mörg ár á þingi að sá þm. skuli ekki hafa lært enn að það orðbragð, sem hann temur sér vestur á fjörðum og menn hlæja þar gjarna að, á varla við í sölum Alþingis. Ég skal fara fáeinum orðum um þær aths., sem hv. þm. gerði. Hv. þm. og reyndar einnig hv. 1. þm. Suðurl. ræddu um till. til þál. um stefnumörkun í landbúnaði. Einkum hafa þeir hv. þm. gert sér far um að reyna að snúa út úr VIII. kafla í þeirri till. Það er rangt, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði áðan þegar hann greip fram í, - ég hef aldrei sagt að ég hafi samið þá grg. Taldir eru upp á 2. og 3. síðu 32 sérfróðir menn í landbúnaði sem sömdu þessa grg. Þeir eru stórum fróðari um þessi mál en við allir sem hér höfum talað. T. d. þennan VIII. kafla hafa samið þrír menn, og það vill svo til að einn þeirra, ágætur maður, mun vera flokksbróðir hv. þm. sem gera sér mikið far um að snúa út úr því sem þar segir. Ég a. m. k. varð var við það, að bóndi nokkur norður í Þingeyjarsýslu vissi hvernig átti að nota bása til kjötframleiðslu. Hann skýrði frá því þar, að hann væri að undirbúa fækkun hjá sér um 20 kýr og hann ætlaði að setja holdanaut á básana. Þessu hefði hv. þm. mátt gera sér grein fyrir. Eru þá ekki básarnir notaðir fyrir holdanaut og því til kjötframleiðslu? Hv. þm. Matthías Bjarnason gerir gys að því að hirða blóð og þvag úr merum. Honum þætti kannske fróðlegt að vita að úr meraþvagi eru unnir hormónar sem notaðir eru í „pilluna“. Því gæti verið, ef hv. þm. er ekki orðinn of gamall, að hann hafi einhvern tíma haft af því gagn, sem sagt meraþvagi. Sem sagt, ég held því að hv. þm. ætti að þakka fyrir ef hann hefur enn not fyrir slíkt. Þá vil ég upplýsa það, að einn högni er ætlaður fyrir þrjár læður og hann mun ekki geta verið á öllum stöðunum í einu. Kannske skilur hv. þm. það ekki. Hann var eflaust á yngri árum a. m. k. færari en einn högni. Ég mun svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Eins og þið heyrið eru skýringar á þessum atriðum, enda hafa samið þessa grg. menn sem eru stórum fróðari en þeir þm. sem hér hafa gert sér far um að snúa út úr þessum setningum. Hv. þm, minntist á mjólkurfræðingaverkfallið og mun hafa beint því til mín, að mjólkurfræðingar ynnu í verkfalli. Mér er að vísu ætlað of mikið í þessu sambandi því þegar á sunnudaginn, er ég hitti mjólkurfræðinga, höfðu nokkur mjólkurbú samið við mjólkurfræðinga um þennan hátt, t. d. mjólkurbúið á Akureyri. Ég gerði ekkert annað þar en að taka fram að ég vonaði að þetta samkomulag yrði til þess að mjólkurfræðingaverkfallið leystist sem fyrst og þess vegna teldi ég þetta eðlilegt spor í þá átt. Að sjálfsögðu er það á valdi hvers mjólkurbús hvort það semur svo við sína starfsmenn. Þau hafa ekki fengið neina skipun eða nein fyrirmæli um það. Hv. þm. taldi, að lítið hefði komist fram af landbúnaðarmálum. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að bændasamtökin reyndu í samstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. að fá samkomulag stjórnarflokkanna um að fá víðtækar heimildir fyrir Framleiðsluráð til þess að hafa nokkurn hemil á vaxandi framleiðslu, en það náðist aldrei samkomulag um slíkt, það tókst ekki. Hins vegar hefur þó þegar á þessu þingi verið samþ. frv. sem heimilar Framleiðsluráði og Stéttarsambandi að hafa nokkur tök þar á, og þótt ég sé ekki að öllu leyti ánægður með endanlega afgreiðslu þess frv. ber þó að meta það og vonandi verður það til þess að takast megi að snúa þessari þróun eitthvað við. Ég verð að spyrja hv. þm. að því, hvernig hann vilji leysa þann vanda sem bændur eru í í dag? Við þeim blasir tekjuskerðing upp á 5.2 milljarða samtals eða um 1.2 milljónir á hvern meðalbónda í landinu. Hv. þm. vísar e. t. v., eins og hv. 1. þm. Suðurl., gerði í till. þeirra sjálfstæðismanna um ákvæði til bráðabirgða. Ég gerði þá aths. við það ákvæði, að þar væri ríkisstj. eingöngu heimilað að ráðstafa fé til þess að aðstoða bændur í þessu sambandi að einhverju marki, en engin heimild fylgdi fyrir ríkissjóð til að afla þess fjár. Ég spurðist fyrir um það þá, hvort hv. þm. vildu flytja till. um slíka heimild til að afla þess fjár. Ég veit að hv. þm. sem fyrrv. ráðh. þekkir að sjálfsögðu það, að heimild til að afla fjár verður að fylgja hverri eyðslutillögu. Ég hygg að hann hafi gert þær kröfur þá. Ég óskaði eftir slíku, en ég fékk engar þær till. fram. Hér er um að ræða heimild til þess að taka fjármagn að láni í þessu skyni. Ég hefði að sjálfsögðu kosið að unnt væri að finna fjármagn á annan máta, en ég hef ekki treyst mér til að flytja till. um hærri skatta eða þess háttar innheimtu til þess að greiða þetta, a. m. k. ekki í ár, og hef talið líklegast að verulegan hluta af þessu mætti greiða með þeim sparnaði sem verður í útgjöldum ríkissjóðs vegna útflutningsbóta á næstu árum við stefnubreytingu. En ég skal gjarnan hlusta á hugmyndir hv. þm. um betri leiðir í þessu sambandi. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm., að ekki hefur náðst samstaða í ríkisstj. um þá till. sem ég lagði þar fram. Hann getur kallað hana grautargerð eða hvað sem hann vill. Sjálfur er hann er ekki vanur að marka stefnu til langs tíma. Hann tekur gjarnan ákvarðanir í flýti og lítt hugsaðar. Ég hygg að margir hafi orðið þess varir í hans tíð sem sjútvrh. Hann leitaði a. m. k. lítið eftir samstarfi við sjómenn eða vísindamenn eða aðra sem á þessum sviðum starfa. Ég tem mér ekki slíka starfshætti. Ég hef leitast við að hafa samráð við sem allra flesta sem að landbúnaðarmálum starfa. Ég heyri það að hv. þm. gerir aths. við þá fundi sem ég átti með bændum. Slíkt virðist fara í taugarnar á honum. En ég vil segja það, að þeir fundir hafa verið mér sérstaklega gagnlegir. Á þeim hafa komið fram mörg sjónarmið sem ég tei að hafi verið mjög nauðsynleg í þessu sambandi öllu. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að þegar rætt er um samdrátt í landbúnaði á næstu 5 árum, eins og kemur fram t. d. í margnefndri þáltill., þá er það alls ekki sársaukalaust fyrir framleiðendur landbúnaðarafurða. Það er ákaflega erfitt skref sem þarna þarf að stiga, og tvímælalaust er nauðsynlegt að ræða þessi mál við bændur sjálfa þegar ákvörðun og reyndar áður en endanleg ákvörðun er tekin um slíkt. Markmiðið með þessum fundum hefur einmitt verið það, og ég vil upplýsa hv. þm. um að þessir fundir hafa allir verið haldnir að ósk bændasamtakanna sjálfra. Hver einasti þeirra hefur verið boðaður af viðkomandi búnaðarsambandi að ósk þess, og ég hef talið mér skylt að fara á þá fundi og mæta fulltrúum bænda og bændum sjálfum þar til umræðu um þessi viðkvæmu mál. Mér þykir satt að segja furðulegt, að hv. þm. skuli finna að því, og kann enga aðra skýringu á þessu en þá, að hann temur sér allt önnur vinnubrögð. Ég vil svo segja um þá till., sem hér er komin fram, að um þá till., sem ég lagði fram um beina samninga við bændur, var fullt samkomulag - og ég vona að sé enn - við stjórnarflokkana alla. Hins vegar þótti ýmsum að í þá till. vantaði a. m. k. ákveðnar vísbendingar um það, hvernig leysa ætti þann mikla vanda sem bændur standa frammi fyrir í dag. Því flutti ég till. um ákvæði til bráðabirgða þar sem undirstrikað er að Sexmannanefnd skuli taka það mál þegar til meðferðar og gera till. til ríkisstj. þannig að tekjuskerðing bænda verði sem minnst. Ég get að sjálfsögðu enga aths. gert við það þótt hv. landbn. þætti að þarna þyrfti að bæta við heimildum til ríkisstj. til þess að slíkar till. mætti örugglega framkvæma. Þær þarf að framkvæma að öllum líkindum áður en þing er komið saman að nýju. Landbn. hefur því flutt viðbótartill. við þessa till. mína um ákvæði til bráðabirgða. Hins vegar vek ég athygli á því, að þarna er eingöngu um heimild að ræða og þarna segir ekkert um það, hvernig þetta fjármagn á að greiðast aftur. Því hygg ég að ýmsum bændafulltrúum þyki að enn vanti töluvert á. Ég harma að sjálfsögðu að ekki hefur náðst samstaða í ríkisstj. um það, hvernig bæta eigi bændum að hluta umrædda tekjuskerðingu. Mér er fyllilega ljóst að ekki verður náð árangri í þeirri stefnumörkun, sem að er unnið, þar sem stefnt er að því að draga mjög verulega saman framleiðsluna á næstu 5 árum, án þess að ríkisstj. og þjóðarbúið séu reiðubúin að hlaupa að nokkru undir bagga í þeim miklu erfiðleikum sem bændur eiga nú við að stríða ofan á erfiðleika vegna harðæris sem allir hér inni þekkja.

Sighvatur Björgvinsson Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að skipta mér af deilum samþm. minna úr Vestfjarðakjördæmi, en það er út af fyrir sig fróðlegt að það skuli hafa verið hv. 1. þm. Vestf. sem menn höfðu í huga þegar þeir sömdu hina athyglisverðu grg. með þáltill. hæstv, landbrh. Ég vil aðeins taka það fram, að í máli því, sem hér um ræðir, er mikill ágreiningur milli ríkisstjórnarflokkanna. Ég tel mjög óæskilegt að þetta mál sé rætt á þessum tíma, klukkan að ganga 12, skömmu áður en þinglausnir eiga væntanlega að fara fram, ef svo heldur sem horfir, og óska mjög eindregið eftir því við hæstv. forseta að hann fallist á að fresta frekari umr. um málið til næsta fundar, svo að menn þurfi ekki að setja á langar tölur um ágreiningsmál milli ríkisstjórnarflokkanna á næturfundi þegar ráðh. Alþfl., sem ætlaði að tjá sig um þetta mál sérstaklega, gefst því miður ekki kostur á vegna annarra starfa að vera viðstaddur. Ég færi sem sagt fram formlega þá ósk við hæstv. forseta að hann fallist á að fresta umr. um mál þetta.

Hér eru enn allmargir hv, þm. á mælendaskrá og hér er mál sem mér skilst - og ég held að ég skilji það rétt - að hæstv. ríkisstj. sækir mjög á um að nái fram að ganga. Ég tel mér engan veginn fært að verða við þessari beiðni. Ég fer fram á það við hv. þdm., að þeir hafi við okkur forsetana góða samvinnu. Það er að okkur sótt, og umr. heldur nú áfram.

Hæstv. forseti. Ég mun verða að hlíta þessum úrskurði, en ég vek athygli á því, að hér er það formaður þingflokks ríkisstjórnarflokks, sem óskar eftir frestun á frekari umr. um mál, og það kemur í hlut hæstv. forseta, sem er úr stjórnarandstöðuflokki, en gegnir þó skyldum sem forseti, að kveða upp þann úrskurð að hæstv. landbrh. liggi svo mikið við að afgreiða málið að hann vilji ekki verða við tilmælum um að það sé rætt á öðrum tíma en um eða eftir miðnætti. Hæstv. ráðh. vill sem sé ekki fallast á að þau verk, sem þarf að vinna í sambandi við þetta mál, séu unnin á öðrum tíma en á næturþeli. Ég vil þess vegna leita eftir því við hæstv. forseta, hvort hann vilji hafa samband við hæstv. landbrh., sem hér er staddur, og vita hvort hæstv. landbrh. vilji fallast á þau tilmæli að umr. um málið verði frestað.

Að höfðu samráði við hæstv. landbrh. er það a. m. k. ákveðið að umr, verður ekki lokið á þessum fundi. Frekari ákvörðun í málinu hefur ekki verið tekin. 2. umr. verður ekki lokið á þessum fundi en óráðið hversu lengi henni verður fram haldið.

Ég þakka hæstv. landbrh. þessar viðtökur við beiðni minni og mun því halda máli mínu áfram. Þó vera kunni að ýmsir aðrir Alþfl.-menn hafi aths. við þetta mál að gera við framhaldsumr., þá verður hún á skaplegum tíma. Ég vil einnig taka það fram, að mér finnst mjög óæskilegt að afgreiða mál eins og þessi á þessum tíma, þegar haft er til hliðsjónar að þm. þurfa nú að sitja stöðuga fundi bæði í nefndum og í þm.-hópum í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar frá því árla morguns og langt fram á nætur. Þm. er ekkert ofverk að vinna fyrir kaupinu sínu. En það er hætt við því, þegar mál eru svo hart fram keyrð að þm. gefist ekki kostur á að skoða þau, að vinnubrögð hv. Alþ. verði ekki eins vönduð og ástæða væri til. E. t. v. er það tilgangurinn með því að mönnum liggur nú svo mjög á að fá þetta mál afgreitt. Ég vil aðeins taka það fram, að það hefur komið fram hjá mér úr þessum ræðustól áður að sú skipan verðábyrgðar umframframleiðslu landbúnaðarafurða í landinu, sem gilt hefur í allmörg ár, hefur beinlínis stuðlað að varanlegri mikilli offramleiðslu á landbúnaðarafurðum. Verðábyrgð þessi er, eins og menn vita,10% af samanlögðu heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar, þar með talið framleiðsluverðmæti allra hliðarbúgreina, svo sem fiskræktar, veiðibúskapar, dúntekju o. fl., o. fl. Jafnvirði 10% af samanlögðu heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar er síðan ríkissjóði gert að ábyrgjast til þess að greiða með útfluttum landbúnaðarafurðum. Þessi skipan verðábyrgðar hefur orðið til þess að festa varanlega í sessi mjög mikla offramleiðslu í landbúnaði á tilteknum afurðum. Þessi offramleiðsla getur numið í magni til allt að 40%, og flest þau ár, eða 8 af 14, sem þessi verðábyrgð hefur verið í gildi hefur hún verið notuð að lögleyfðu hámarki, þó svo að áður en verðábyrgðin gekk í gildi hafi mesti útflutningur landbúnaðarafurða numið röskum 5% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. Nú er það orðið ljóst, að m. a. þetta hefur orðið til þess að alger sprenging hefur orðið í landbúnaðarframleiðslunni. Ljóst er orðið að á undanförnu ári þurfti að fara fram yfir lögleyfð hámörk verðábyrgðar ríkissjóðs til þess að standa undir útflutningi á offramleiðslu landbúnaðarafurða. Að því er hæstv. ráðh. hefur sjálfur sagt úr þessum ræðustóli hefur sú þróun haldið áfram á s. l. ári. Sökum góðs árferðis, sem hefur verið meginorsök mikillar framleiðslu að sögn þeirra beggja, hæstv. landbrh. og búnaðarmálastjóra, hefur mikil offramleiðsla orðið í landbúnaði. Þessar niðurstöður hafa verið túlkaðar sem sérstök byrði fyrir landbúnaðinn. M. ö. o.: það hefur skapað vandamál í landbúnaði að árgæði hafi verið mikil. Þessi staðreynd, að náttúruöflin hafa verið góð við framleiðendur landbúnaðarafurða, hefur valdið því, að framleiðslan hefur orðið meiri en við var búist, og aukna byrði þarf því að leggja á ríkissjóð. Þetta hefur skapað það furðulega öfugmæli, að gott árferði er túlkað sem baggi á landbúnaði, en illt árferði þá væntanlega sem búhnykkur fyrir landbúnaðinn. Hef ég aldrei fyrr heyrt slíka röksemdafærslu. Nú er það alveg ljóst, að í ýmsum öðrum framleiðslugreinum koma oft upp slíkar aðstæður, að það er erfitt að selja framleiðstuna. Slíkt gerist í fiskiðnaði t. d., en eins og kunnugt er og þm. er kunnugt liggja menn nú uppi með miklar birgðir af fiskafurðum sem framleiddar voru á síðasta ári og enn hefur ekki tekist að selja. Það má t. d. nefna heilfrysta grálúðu sem mörg frystihús unnu fyrir ári og hefur ekki tekist að selja enn. Þessi vinnsla stafaði af því, að fyrir einu ári mæltu stjórnvöld fyrir um að ekki mætti veiða nema ákveðið magn af öðrum fisktegundum, þannig að á þeim tíma sem veiðibann var í gildi urðu fiskiskip að sækja í svokallaða vannýtta fiskstofna með þeim afleiðingum að afurðir þeirra hlóðust upp og ekki hefur verið hægt að selja þessar afurðir núna í rúmlega heilt ár. Engum hefur þó komið til hugar að þessar staðreyndir ættu að verða til þess að ríkissjóður hlypi undir bagga með viðkomandi framleiðendum og borgaði kostnaðinn sem af því hlýst að framleiðslan hefur orðið meiri en nemur eftirspurninni. Þennan kostnað hafa framleiðendur sjálfir orðið að bera, og þeir hafa orðíð að standa undir öllum þeim kostnaði sem á hefur fallið vegna þess að ekki hefir verið hægt að selja þessa tilteknu afurð sem framleidd var fyrir einu ári. Þá hefur það einnig oft gerst, að erfiðleikar hafa orðið í framleiðslu- og sölumálum einstakra atvinnufyrirtækja á Íslandi. Nú nýlega gerðist það t. d. að niðursuðuverksmiðja K. Jónssonar & Co. á Akureyri lenti í því óhappi að selja gallaða vöru til eins af helstu viðskiptalöndum þjóðarinnar. Þetta áfall hefði getað valdið því að starfræksla verksmiðjunnar legðist niður. Engum datt það í hug, þó svo að sjávarútvegur sé undirstöðuatvinnugrein í landi okkar og eigi sér á Alþ. marga formælendur, að ríkissjóður ætti að borga þennan brúsa, að ríkissjóður ætti að standa undir því og bera kostnaðinn af því að þetta tiltekna framleiðslu- og atvinnufyrirtæki ætti í erfiðleikum með sölu á afurðum sínum. Það var hins vegar talið sjálfsagt og eðlilegt að aðstoða fyrirtækið við það að dreifa áfallinu á mörg ár, þannig að það þyrfti ekki að leggja upp laupana vegna þess að áfallið kæmi á eitt einstakt ár. Þetta var gert með því að fyrirtækinu var auðveldað að taka lán til þess að dreifa áfallinu yfir lengri tíma, en fyrirtækið þurfti auðvitað sjálft að standa undir bæði vöxtum og afborgunum lánsins og engum kom til hugar að leggja þá byrði á ríkissjóð. Landbúnaðurinn virðist hins vegar njóta sérstakra forréttinda á þessu sviði. Ef honum tekst ekki að selja framleiðsluvöru sína, sem e. t. v. vex vegna þess að um árgæði er að ræða, þá er talið næsta sjálfsagt að ríkissjóður hlaupi undir bagga og beinlínis kaupi þá umframframleiðslu, sem ekki selst. Þetta er alger forréttindaaðstaða sem einn hópur framleiðenda í landinu nýtur umfram aðra. Þetta er áþekkt og samið væri við t. d. framleiðendur sjávarafurða eða framleiðendur skófatnaðar um að það skipti engu máli hversu mikið þeir framleiddu og hversu lítið þeir seldu, ríkissjóður mundi ábyrgjast að taka á sig byrðarnar af því að framleiðslan næmi meiru en salan. Nú er það ljóst, þrátt fyrir þá rökfærslu hæstv. landbrh. og búnaðarmálastjóra að þessi mikla offramleiðsla í landbúnaði stafi fyrst og fremst af sérstökum árgæðum á s. l. ári og ætti því ekki að vera baggi á landbúnaðinum, heldur þvert á móti, - þrátt fyrir þessa rökfærslu er ljóst að það að geta ekki selt nema hluta þessara afurða getur haft þau áhrif gagnvart bændastéttinni að það rýri nokkuð kjör hennar og jafnvel mjög mikið. Því er sjálfsagt og eðlilegt að hið opinbera komi til móts við bændur með sama hætti og hið opinbera mundi koma til móts við framleiðendur í öðrum atvinnugreinum sem yrðu fyrir slíku áfalli. Þetta ætti að sjálfsögðu að gera með því móti að hjálpa viðkomandi framleiðendum til þess að dreifa áfallinu á mörg ár, fleiri ár en eitt. En þetta á ekki að gera með því að ríkissjóður hlaupi undir bagga og borgi brúsann, einfaldlega vegna þess að þar er verið að gefa ákveðið fordæmi sem án efa verður fylgt á næstu árúm. Þar er verið að ákveða að fara fram úr lögleyfðri verðábyrgð ríkissjóðs vegna offramleiðslu á landbúnaðarafurðum fyrir árið 1978–1979, og verði slíkt fordæmi gefið er ljóst að því verður fylgt á árunum 1980, 1981 og 1982 verði þörf á því. Ég hef lagt fram á þskj. 675 brtt. við upphaflega till. hæstv. landbrh., þess efnis, að sem allra fyrst verði aflað sem nákvæmastra upplýsinga um þann vanda sem skapast hefur í landbúnaði sökum þess að framleiðsla umfram innanlandsþarfir hefur orðið meiri en svo að hæsta lögleyfð verðábyrgð ríkissjóðs nægi. Ég hef í þeirri till. sérstaklega óskað eftir því, að athugað verði hversu hár geymslu-, sölu- og annar milliliðakostnaður hefur á umframframleiðsluna fallið og þarf að greiða af verðábyrgðarfé ríkissjóðs. Hér er um að ræða aðila sem annast sölustarfsemi fyrir landbúnaðinn og að geyma fyrir hann afurðir sem Íslendingar geta ekki notað sjálfir. Þessi sölukostnaður er allhár og tekur ekkert tillit til þess, hvaða verð fæst fyrir vöruna á erlendum markaði. Geymslukostnaðurinn t. d. fyrir eitt kg smjörs getur numið hundruðum króna á ári. Samkv. núgildandi kerfi er þessum aðilum fyrst greiddur af verðábyrgðarfé ríkissjóðs allur kostnaður þeirra upp í topp og bændunum síðan það sem eftir stendur. Ég vil fá að sjá hversu mikið af þeim vanda, sem lýst hefur verið að sé vegna þessarar offramleiðslu, sé vegna þess að milliliðirnir og geymsluaðilarnir hafa krafist þess að fá greiðslu úr ríkissjóði fyrir þeim kostnaði sem þeir telja sig hafa lagt út og eiga rétt á að fá. Ég vil fá að sjá hve mikið við erum að greiða af skattfé almennings til Sambands ísl. samvinnufélaga og annarra söluaðila sem geyma þessar afurðir, hve mikið er verið að leggja á skattborgarana til að greiða þessum aðilum þjónustu þeirra og hve mikið er í raun og veru verið að inna af höndum til bænda. Ég tel sjálfsagt og rétt að allir aðilar, bæði bændur og þeir sem selja og geyma afurðir þeirra, taki á sig einhvern skell, vegna þess að hér er ekki síður um að ræða stefnu sem mótuð hefur verið af þessum aðilum, sem annast geymsluna og söluna á afurðunum, en bændum sjálfum. Jafnframt hef ég í till. mínum óskað eftir því, að n. afli tillagna Framleiðsluráðs landbúnaðarins um hvernig leysa skuli þennan vanda án þess að ríkissjóður taki á sig frekari fjárskuldbindingar en gildandi lög heimila. Þar koma að sjálfsögðu margar lausnir til og nefni ég aðeins sem dæmi hvernig greitt var úr vandræðum fyrirtækisins K. Jónsson & Co. vegna þess að það gat ekki selt framleiðsluvöru sína, þó af öðrum ástæðum væri. Að sjálfsögðu er rétt og eðlilegt að hið opinbera aðstoði framleiðendur við að dreifa slíku áfalli sem hér um ræðir á fleiri ár en eitt með fyrirgreiðslu t. d. um lánsútvegun. En það er mjög óeðlilegt og í hæsta máta vítavert, eins og gert er ráð fyrir í brtt. á þskj. 745, að reikningurinn vegna slíks sé sendur rakleiðis til skattborgara og ríkissjóðs. Ég vil aðeins taka það fram, að um þetta mál hefur staðið ágreiningur í ríkisstj. milli fulltrúa Alþfl. annars vegar og fulltrúa Framsfl. og Alþb. hins vegar. Samþykkt hefur verið gerð í þingflokki Alþfl. um að styðja þá brtt. sem er á þskj. 675, og munu allir þm. Alþfl. greiða henni atkv. utan einn, sem hefur lýst sérstöðu í málinu. Þetta veit hæstv. landbrh. En hann hefur þá brugðið á það ráð að leita aðstoðar stjórnarandstöðunnar til þess að sprengja ramma lánsfjáröflunar, eins og hann hefur verið samþykktur í ríkisstj., og fara þar fram úr hvorki meira né minna en sem nemur 3.5 milljörðum. Með þessum hætti er verið að taka upp vinnubrögð í hæstv. ríkisstj. sem fleiri geta tileinkað sér en flokkur hæstv. landbrh., en ég tel að séu mjög alvarleg og vítaverð. Og ég vil lýsa því yfir fyrir hönd Alþfl., að ef þetta verður ofan á, ef samþykkt verður með atfylgi hluta ríkisstjórnarliðsins í samvinnu við stjórnarandstöðuna að rjúfa gert samkomulag um ramma lánsfjáröflunar sem samkomulag var gert um í ríkisstj., þá lítur Alþfl., svo að vitnað sé til orða merks manns, slíkt atferli mjög alvarlegum augum og telur óhjákvæmilegt að það hljóti að hafa alvarleg áhrif á núverandi ríkisstjórnarsamstarf.



Herra forseti. Eðli málsins samkv. er það auðvitað ljóst, að ég er einn af stuðningsmönnum þeirrar brtt. sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson mælti hér fyrir, við það frv. til l. sem hér er til umr. Það var fullkomlega eðlilegt af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að gera við það aths., hvers vegna væri verið að halda þessa linnulausu næturfundi í þeim einum tilgangi, að því er sjá má, að troða hér málum í gegn, þegar ástæður fyrir slíkum vinnubrögðum virðast alls ekki liggja í augum uppi. Það skal fullkomlega viðurkennt, að af hálfu kjörinnar yfirstjórnar þessarar hv. samkomu geta það talist eðlileg vinnubrögð, þegar þingi er að ljúka og þinglausnir blasa við, að halda næturfundi og reyna að þreyta mál í gegnum þingið ef svo má að orði komast. En nú liggur það ekki í augum uppi að þinglausnir blasi við. Að vísu er það svo, að tveir hv. alþm. hafa lýst þeirri skoðun sinni að þinglausnir eigi að fara fram hið fyrsta, t. d. á miðvikudag. Annar þessara hv. alþm. er Ólafur Jóhannesson, hv. 1. þm. Norðurl. v., sem löggjafarvaldið um sinn hefur treyst fyrir forustu þeirrar sveitar sem á að framkvæma lög í landinu. Þessi hv. þm. hefur lýst þeirri skoðun sinni, að þinglausnir fari fram um miðja næstu viku. En jafnvel þó að þessi hv. þm. lýsi þessari tilteknu skoðun sinni og jafnvel þó svo hann sé þessarar skoðunar og jafnvel þó þessi hv. þm. sé fyrrv. prófessor í stjórnlagafræðum við lagadeild Háskóla Íslands, þá sé ég ekki að þetta séu nein höfuðrök í málinu. Formaður þingflokks Alþfl. hefur lesið bókun sem gengur í aðra átt. Það eru tvær skoðanir á málinu og ekki ástæða til að leggja efnisdóma hér á. Jafnframt hef ég skilið svo hv. 4. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, sem hefur lýst þeirri skoðun sinni að það virðist alls ekki líta svo út sem Alþ. sé að ljúka störfum. Það virðist vera allnokkuð í það að Alþ. hætti, af þeirri ástæðu að Alþ. hefur til þess fullkomnar ástæður og heiðarlegar ástæður að vilja sjá fyrir endann, svo að dýpra sé ekki tekið í árinni, á þeim miklu efnahagsörðugleikum sem eðlilega blasa við samfélaginu. Þegar tvær jafnólíkar skoðanir hafa verið kynntar sést ekki mikil ástæða fyrir því að vera að halda fundi um miðnæturskeið og kannske fram á nóttina. Það er nógur tími á mánudag til að halda áfram umr. um þetta mál, enda hefur hæstv. forseti í samráði við hæstv. landbrh. ákveðið að svo skuli vera, umr. um þetta mál haldi áfram á mánudag. Við skulum svo byrja þessa miðnæturaðferð þegar ljóst er að þinglausnir blasa við. Það má segja um væntanlegar þinglausnir, sem ég veit ekki hvort eru ástæður fyrir þessum næturfundum nú á föstudagskvöldi á tólfta tímanum, að annar hv. þm., Lúðvík Jósepsson, hefur einnig lýst þeim persónulegu skoðunum sínum í dagblöðum, að hann telji æskilegt að þingi fari að ljúka, og hann er auðvitað í sínum fyllsta rétti sem hv. þm. til að lýsa þessum persónulegu skoðunum. En ég fæ ekki séð að þetta út af fyrir sig séu ástæður til að breyta um vinnuaðferðir þingsins. Aðrir þm. eru annarrar skoðunar um þetta. Þegar svo er verður auðvitað ákvörðun um þetta að vera lýðum ljós og áfram haldið á þeim vinnuhraða sem er eðlilegur, hvort sem sá vinnuhraði er svo þessari stofnun til sóma eða skammar. Nóg um það, hér er verið að ræða flókið mál seint um kvöld og það verða framhaldsumr. eftir helgina, svo sem hæstv. forseti hefur kunngert. Ágreiningur milli stefnu Alþfl. og annarra stjórnmálaflokka, sem virðast nokkuð komnir í eina sæng í þessum málaflokki, er þekktur. Einnig er þjóðinni kunnugt um mismunandi sjónarmið annars vegar framleiðenda þessarar vörutegundar, landbúnaðarafurða, og á hinn bóginn neytenda í þessum efnum. En þar gilda þau einföldu lögmál, að þeim mun meiri sem framleiðslukostnaður þessara afurða er, þeim mun hærra verð þurfa neytendur í raun að greiða fyrir vörurnar. Það breytir auðvitað ekki heildarútkomu dæmisins þó að við förum þá leið að greiða niður vöruna eða greiða hana niður á skjön með því að greiða fyrir hana útflutningsbætur, því að fjármunirnir, sem fyrir vöruna eru greiddir, eru alltaf, þegar að lokum kemur, sóttir í sama vasann, þ. e. a. s. í vasa skattborgarans. Af þessum ástæðum er það mætavel ljóst, að þeim mun meiri fjármunir sem greiddir eru úr almannasjóðum, sameiginlegum sjóðum landsmanna, úr sjóðum skattgreiðenda, í þennan tiltekna atvinnuveg, þeim mun meira þurfa gjaldendur í þessa sjóði, þ. e. skattgreiðendur, að greiða fyrir vörurnar. Og áfram má rökleiða á sama hátt. Þeim mun lengra sem er frá því að þessi tiltekna atvinnugrein út af fyrir sig standi undir sér, sé rekin á núlli, eins og víðskiptamenn segja, þeim mun meira dregur hún auðvitað niður lífskjör annarra í landinu. Þetta eru svo einfaldar staðreyndir og svo kunn sannindi, að um þau þarf út af fyrir sig ekki að hafa mörg orð. Hér er verið að leggja til í brtt. frá hv. landbn. að ríkissjóður taki á sig að ábyrgjast lán allt að 3.5 milljörðum kr., í efnahagsstærðum þar sem fjárlög á ársvísu nema 200 milljörðum rúmum, til viðbótar við aðra þá styrki eða fyrirgreiðslur sem þessi tiltekna atvinnugrein nýtur. Það er auðvitað hverju barni ljóst, einnig þeim sem við þessa atvinnugrein starfa, að þetta er langt frá því að geta verið heilbrigt. Þetta er enn eitt spor í því að fjarlægja þessa tilteknu framleiðendur afurða frá neytendum, og því fjær sem þessir framleiðendur eru neytendum, þeim mun verra hlýtur það að vera fyrir efnahagslífið í heild sinni. Brtt. sú, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson mælti hér fyrir, gengur út á það, að þessi vandi sé kannaður, sem auðvitað er sjálfsagt og eðlilegt. En að löggjafinn fari á þessu augnabliki að mæla með því, að heimilt sé að senda þessa fjármuni þessa leið, væri auðvitað ekki einasta óðs manns æði, heldur óðrar stofnunar æði, eins og öll þessi mál eru í pottinn búin. Það er svo enn annað mál og það er auðvitað hverju orði sannara, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson lýsti hér áðan, að það eru nýjar vinnuaðferðir þegar hluti stjórnarflokka tekur þátt í því með stjórnarandstöðu, að því er virðist, að gera bandalag við hana um að ausa fjármunum úr almannasjóðum, sprengja það samkomulag, sem gert hafði verið milli stjórnarflokkanna, og að því er séð verður sprengja efnahagslög sem Alþ. samþykkti hinn 7. apríl s. l. um almennar stærðir almennra efnahagsmála. Þeim, sem að þessu standa, er auðvitað mætavel ljóst hver alvara hér er á ferðum. Þetta eru auðvitað vitsmunaverur sem vita hvað stigin spor hafa í för með sér, og 3.5 milljarðar, þegar heildardæmi fjárl. eru rúmlega 200 milljarðar, eru stór upphæð. Þetta þekkja menn, og kannske er það vegna þess, hversu háar upphæðir hér eru á ferðinni, að það er varla ástæða til að hafa um þennan þátt miklu fleiri orð. Ég veit að hv. stjórnarsinnar í öðrum flokkum en Alþfl. munu athuga vel sinn gang um þessa helgi. Það koma einnig til þau vingjarnlegheit hæstv. forseta, sem ég sé að enn er úr stjórnarandstöðuflokki, að fresta umr. um þetta mál fram yfir helgi. Loksins, og eftir þessa almennu hugleiðingu, má bæta við hugleiðingu um stöðu hv. stjórnarandstöðu í þessu máli. Stjórnarandstaða hefur, eins og alþjóð er kunnugt, verið í pólitísku fríl í vetur, hefur ekki tekið þátt í almennri stjórnmálaumræðu í landinu. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa verið uppteknir við það, að svo miklu leyti sem þeir hafa tekið þátt í þjóðmálum, að kljást við innri mál. Engu að síður og þó að ekki fari mikið fyrir þeim í almennri stjórnmálaumr. í landinu geta áhugamenn greint hjá þeim nokkuð mismunandi sjónarmið, svo að ekki sé meira sagt. Hæstv. landbrh. viðurkennir í orði a. m. k. vanda þeirrar atvinnugreinar sem hér er til umr. Úr hv. stjórnarandstöðu, sem að flokki til heitir Sjálfstæðisflokkur, kemur gagnrýni úr tveimur áttum. Annars vegar er það t. d. frá hv. þm. Pálma Jónssyni, sem því miður er ekki viðstaddur hér í kvöld, þar sem hann sækir hart að hæstv. landbrh., sagði t. d. í útvarpsumr. í gærkvöld, að hæstv. landbrh. hefði brugðist bændum og að sjálfur væri hann og hans flokkur hin besta vörn bændanna, sem þýðir væntanlega á mannamáli: hærri útflutningsbætur, meiri framleiðslustyrki, meiri niðurgreiðslur, meiri austur fjármuna úr almannasjóðum. Þetta er öðrum megin á línunni, hin fullkomna verndarstefna og ríkisafskiptastefna framleiðendanna. En hinum megin er það a. m. k. gefið í skyn, að hér sé verið að reka eitthvað sem kalla mætti frjálshyggjustefnu í þágu neytenda, m. ö. o.: hér eigi að beita aðferðum frjálshyggju vegna þess að það sé hagur neytenda. Það ætti að vera svo, að mínu mati, í þessari tilteknu atvinnugrein. Landbúnaðarmál eru vissulega stórt vandamál. Ríkisstj., sem nú situr, er vissulega líka stórt vandamál, eins og þjóðinni allri mun kunnugt um, og það eru skiptar skoðanir innan þeirrar ríkisstj., sem og er til vandræða. Þetta er öllum ljóst. En hitt hygg ég að öllum sé ekki jafnljóst, hversu óendanlega skiptar skoðanir eru innan stjórnarandstöðunnar, t. a. m. í þessum málaflokki. Í þessum tiltekna málaflokki, landbúnaðarmálum, eru skoðanir allt frá skoðunum frumstæðustu framsóknarmanna, svona 30–40 ár aftur í tímann, hinna fullkomnu verndunarmanna, og yfir til einhvers konar frjálshyggjumanna í þágu neytenda, eins og frjálshyggja iðulega getur verið sé henni skynsamlega beitt. Stjórnmálaflokkur, sem enn er stærsti stjórnmálaflokkur þjóðarinnar og hafði rúmlega 30% af atkvæðamagni í síðustu kosningum, getur auðvitað ekki, nema með því að taka ekki þátt í pólitík eins og hann hefur gert í vetur, til lengdar verið beggja skoðana, verið á þéttbýlissvæðum, eins og í Reykjavík og á Akureyri, frjálshyggjuflokkur í þágu neytenda, þar sem hinum almennu ríkisafskiptum af þessari framleiðslustefnu skuli hætt, en t. d. í Húnavatnssýslum og á tilteknum svæðum á Suðurlandi prédikað allt aðra stefnu, sem sé hina fullkomnu stefnu ríkisafskipta, þar sem miskunnarlaust skulu færðir til fjármunir úr vösum skattgreiðenda og inn í þessa tilteknu atvinnugrein. Sjálfstfl. er svo þverklofinn í þessum efnum að ríkisstj. er eins og samstæð fylking við hliðina á þeim ósköpum og er þá mikið sagt. Auðvitað eru t. d. tveir hv. þm., eins og annars vegar hv. þm. Atbert Guðmundsson, sem hér situr og hlýðir á umr. eins og hans er vani, og hins vegar hv. þm. Pálmi Jónsson, alveg þveröfugrar skoðunar í þessum efnum. Auðvitað er hv. þm. Albert Guðmundsson frjálshyggjumaður í þágu neytenda í þessum efnum. Auðvitað er hv. þm. Pálmi Jónsson ríkisafskiptamaður í þágu framleiðenda í þessum efnum. Að ætla sér að koma fram fyrir fólkið í landinu og láta sem svo að hér sé um eina stefnu að ræða, það er ekki hægt, enda er það að verða æ fleirum ljóst. Hér er, eins og ég segi, annars vegar um að ræða frumstæðustu framsóknarmenn, - og það er varta hægt að finna þá í nútímanum, það þarf að fara um 30 ár aftur í tímann til að sjá þá og er þá langt til jafnað, - og hins vegar eru frjálshyggjumenn nútímans sem gætu haft í þessum tiltekna málaflokki við þessar tilteknu aðstæður rétt fyrir sér og hafa það, vegna þess að þeirri lausn á vitaskuld að beita í þessum efnum. Þeir kunna að vera margir, en það væri ánægjulegt ef sá, sem grípur fram í fyrir mér, hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, teldi þá upp í þingflokki Sjálfstfl. Ég sé þá ekki marga. Frjálshyggjumenn af þessu tagi eru t. d. kannske hv. þm. Geir Hallgrímsson, hann mundi vera það, Ég hugsa að hv. þm. Friðrik Sophusson sé það og nokkrir í viðbót. En t. a. m. hv. þm. Pálmi Jónsson er auðvitað af allt öðru sauðahúsi. Hv. þm. Eggert Haukdal er einn slíkur. Hv. varaþm., sem ég man eftir í svipinn, Steinþór Gestsson, er af sama sauðahúsi, og það er ekkert nýtt, það er skráð hér á þskj. í vetur eftir kostulegar ræður sem hann hefur flutt. Kjarni málsins er sá, að eins og við vitum háttar þingstörfum svo að þm. er skipt í nefndir, og m. a. af sögulegum ástæðum vegna kjördæmaskipunar, sem eðli málsins samkv. er röng og er langa vegu frá því að einn maður hafi eitt atkv., þá háttar málum svo, að þessi tiltekna atvinnugrein, sem er allra góðra gjalda verð í sjálfu sér, sem á allt gott skilið - og það sem meira er: á djúpar sögulegar rætur og hefur verið starfrækt lengur en aðrar atvinnugreinar á landinu og er skiljanlegt að menn beri tilfinningalega virðingu fyrir, - engu að síður háttar svo vegna sögulegra ástæðna og kjördæmaskipunar, að talsmenn þessara framleiðenda hafa langt um of mikið vægi í þessari hv. stofnun. Síðan háttar nefndaskipan svo, að þegar þing kemur saman og þm. safnast saman í nefndir, þá koma þessir fulltrúar framleiðenda sér fyrir í landbn. þingsins. Öll mál, sem varða landbúnað, eru send til þessarar n. Þar fara þeir að með tvennum hætti. Ef um framfaramál er að ræða, reikningsleg framfaramál í þágu efnahagsheildarinnar, setjast þeir auðvitað á málin. Ég nefni sem dæmi mál sem meira að segja hv. þm. Pálmi Jónsson, en einnig hv. þm. Albert Guðmundsson fluttu hér í vetur og var illu heilli sent til landbn., en ekki til fjh.- og viðskn. Auðvitað koma slík mál aldrei út úr þessari n. Ég hef lýst þeirri skoðun minni áður og tel það vera mikið aðalatriði þessa máls, að ef störfum háttaði svo að menn væru hér jafnsjálfskipaðir talsmenn annarra framleiðenda, t. d. útgerðarmanna eða iðnrekenda, eins og menn eru sjálfskipaðir talsmenn þessara tilteknu framleiðenda, þá þætti mönnum sennilega eitthvað meira en lítið við þá þróun mála að athuga. Það var sagt hér á síðasta áratug, að svona málflutningur væri fjandskapur við bændur og landbúnað. Ég hygg að í þessum efnum hafi þjóðfélagið stórkostlega verið að breytast og skipta um skoðun. Þessi málflutningur og svona málflutningur er ekki fjandskapur við landbúnaðinn og þaðan af síður við bændur. Svona málflutningur er í þágu bænda og í þágu landbúnaðar þegar fram í sækir. Landbúnaður á að vera ein af undirstöðuatvinnuvegum þessa lands, en sem atvinnuvegur á hann að standa undir sér og þar með valda alþjóðarheill, hagvexti, framförum og betra mannlífi. En eins og hann er rekinn og eins og hann hefur verið rekinn veldur hann auðvitað engu slíku. Hann er dragbítur á hagvöxt og framfarir, og frv. það, sem hér er til umr., og brtt. við það frá hv. landbn., sem gerir ráð fyrir að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast lán allt að 3.5 milljörðum kr., mun auðvitað auka á misvægi í hinum almennu efnahagsmálum landsmanna. Hér var áðan um það fjallað, og það er ljóst, að það er ágreiningur á milli stjórnarflokkanna um þetta mál. Um það er þjóðinni allri kunnugt. Hér var einnig um það fjallað, að það eru ný vinnubrögð að reyna að djöfla máli í gegn með þessum hætti þegar fyrir fram er ljóst, að einn stjórnarflokkurinn samþykkir ekki og vill ekki þessa málsmeðferð og þetta er ekki í þágu hinna almennu efnahagsstærða og þeirra almennu efnahagsmarkmiðá sem talið var að við hefðum náð samkomulagi um. En hinu er svo enn og aftur vert að vekja athygli á, að stundum er það ótrúlegt hversu vel stjórnarandstöðunni, Sjálfstfl., sem enn mun vera þátttakandi í stjórnmálum þó að lítið fari fyrir því á opinberum vettvangi, hefur tekist að sigla fram hjá því skeri að vera í þessu stóra máli, sem snertir einn af höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar, ekki einn flokkur, heldur a. m. k. tveir, og þessir tveir flokkar eru annars vegar t. d. flokkur hv. þm. Alberts Guðmundssonar, sem ég held að í þessu máli sé frjálshyggjumaður í þágu neytenda og er ég þó raunar ekki viss, en gæti grunað það, en hins vegar flokkur t. d. Pálma Jónssonar, sem er framsóknarmaður af árgerðinni 1930 eða þar um bil. 

Þm. Alþfl. standa að þessu máli.

Þeir eru vanir að gera það, þm. Alþfl.! Ég heyri á öllu að Bleik er brugðið, og ég get skilið það að Bleik sé brugðið. Þetta eru að vísu umr. hér á hv. Alþ. sem eru eins og við í þessum klúbbi séum að tala hver við annan, og ef Bleik er brugðið nú, þá hygg ég að Bleik verði nokkru meira brugðið þegar við förum að ræða um þetta á stærri fundum en hér eru. Allt um það, það er ljóst að hér er verið að leggja til 3.5 milljarða til viðbótar. Og úr því að svo er, þá á það eftir að koma í ljós við atkvgr. hvernig hv. stjórnarandstaða skiptist í þessu máli. Það verður fróðlegt fyrir alla áhorfendur þessa máls og áheyrendur, það verður fróðlegt fyrir skattgreiðendur að komast að því, hvernig hv. stjórnarandstaða skiptist í þessu máli. Það er kannske eðli málsins samkvæmt, a. m. k. þegar Sjálfstfl. er í stjórnarandstöðu, að andstaðan sé nokkru ábyrgðarlausari en ella. En ef þetta er að gerast, að hluti stjórnarliðsins er að taka höndum saman við stjórnarandstöðu, sem guð og menn vita að er gerklofin í þessu efni, og ætlar með henni eða þorra hennar að þvinga þetta mál hér í gegn, þá er að gerast nýtt í þessum efnum. Og það er löngu tímabært að alþjóð fái rækilega að vita hvernig þessum málum er háttað.



Herra forseti. Það er erfitt að taka til máls eftir að hafa hlustað á ræðu hv. 7. þm. Reykv. Hann er farinn að flytja tvær og þrjár kosningaræður á dag, þannig að við megum þá vera eins heimskir og hann heldur að við séum, eins og komið hefur fram í tali hans, ef við skiljum ekki að hverju stefnir hjá stjórnarliðinu. Hann talar mikið um sundurlyndi hjá Sjálfstfl., en guð almáttugur, hann ætti að líta sér nær. Ég hef ekki heyrt neinn sjálfstæðismann, hvorki fyrr né síðar, tala eins skelegglega og halda fram stefnu Sjálfstfl., frjálshyggju, eins og hv. 7. þm. Reykv. Ég er alveg sannfærður um að hann og margir aðrir stjórnarliðar sjá nú að það er sú stefna sem þjóðin vill að sé rekin í forustuliði hér á Alþ. Þess vegna halda þeir að þeir geti nú hlaupið frá sökkvandi skipi sínu yfir til stefnu Sjálfstfl. Ég hef áður sagt, að ég lít á þá, sem eru ekki í Sjálfstfl., sem verðandi sjálfstæðismenn sem eru í nokkurs konar endurhæfingu annars staðar. Einhvern tíma hlýtur að koma að því að þeir vitkist. Hv. þm. talaði um nýjar aðferðir þegar hluti stjórnarinnar tekur þátt með stjórnarandstöðu í að sprengja stjórnarsamstarfið. Hvaða stjórnarsamstarf? Hvaða stjórnarsamstarf er maðurinn að tala um? Hvorki við hér á Alþ. né fólkið í landinu hefur orðið vart við stjórnarsamstarf.

Ekki stjórnarandstöðu heldur.

Ég kem að því síðar. Og ég vil taka undir með hv. 7. þm. Reykv., að það hlýtur að vera alvara á ferðum, það hlýtur að vera mikil alvara á ferðum þegar stjórn, sem á að heita það, en er ekki stjórn, það eru ráðh., en engin ríkisstj., er á leiðinni í sprengingu, eins og hv. þm. kallaði það. Ég held að það sé gott fyrir þjóðina að fá þá sprengingu sem fyrst, en ég veit að það er ekki gott fyrir Sjálfstfl., ekki eins og er. Hv. 7. þm. Reykv. talaði þessi aðvörunarorð til ríkisstj. Hann talaði líka digurbarkalega um Sjálfstfl. sem væri í pólitísku fríi. Ég veit ekki hvað hann meinar með því. Sjálfstfl. hefur þvert á móti tekið þátt í málefnalegum umr., leitt aðrar umr. hjá sér og ekki tekið þátt í því karpi - ég vil kalla það karp - hinna ungu kerfiskarla í stjórnarflokkunum sem eru að tala af sér allt fylgi, og ég harma það alls ekki neitt. En ég vara hv. 7. þm. Reykv. og aðra stjórnarliða við að taka kurteisi og málefnalega afstöðu Sjálfstfl. og sjálfstæðismanna á þingi sem veikleikamerki. Ef hann áttar sig of seint, þá er honum voðinn vís. Ég get ekki komist hjá því að furða mig á framkomu hæstv. landbrh. Ég held að hann sé ekki í stólnum sínum og ég harma það, mér er hálfilla við að segja það sem ég ætla að segja að honum fjarverandi.

Vill þingvörður svo vel gera að láta hæstv. landbrh. af því vita, að nærveru hans er óskað hér í d.

Já, ég kunni betur við að segja það, sem ég ætla að segja, í nærveru hæstv. ráðh., svo að ég bið hann afsökunar, ef hann hefur verið  Ég tel að íslenskt mál, hvar sem það er talað á landinu, eigi heima á Alþ., svo framarlega sem menn, hvort sem þeir eru ráðh. eða ekki ráðh., misnota það ekki öðrum til miska. Ég vil aðeins koma hér að nokkrum atriðum sem hæstv. ráðh. gat um. Hann spurði: Hvernig vilja þm. leysa vanda bænda? Hann sagði líka að hann skyldi gjarnan hlusta á till. frá þm. Það er út af fyrir sig ágætt. En hv. 4. þm. Vestf. virðist með till. sinni hafa beðið um sömu upplýsingar, eftir því sem mér skildist, og ég hef gert frá Framleiðsluráði landbúnaðarins og annars staðar frá um kostnaðarliði og frádráttarliði þá sem falla á íslenskar útfluttar landbúnaðarafurðir, uppgjör og frádráttarliði, en ekki fengið þessar upplýsingar. Nú vill svo til að ég fékk það samþykkt á þingflokksfundi Sjálfstfl. að um þessar upplýsingar yrði beðið bréflega, og þegar við fengum svar vélritað upp úr opinberum skýrslum, og það var ekki nóg, þá var framkvæmdastjóra þingflokks okkar falið að óska munnlega eftir þeim upplýsingum sem ég vildi fá. Þær hafa ekki borist enn þá og eru þó margar vikur eða mánuðir síðan. Það hefur orðið til þess, að ég hef þurft að biðja hæstv. forseta Sþ. að bíða með það mál sem er á dagskrá og varðar Samband ísl. samvinnufélaga, taka það ekki á dagskrá meðan ég fæ ekki upplýsingarnar. Líklega líður þetta þing án þess að ég geti tekið það mál fyrir, og líklega verð ég að endurflytja það á næsta þingi. Skilagrein kom aldrei til mín, og skilagrein hefur ekki borist hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, en það þarf að endurskoða kostnaðarliði þá sem hafa hlaðist á útfluttar landbúnaðarafurðir. Ég efast ekkert um að vandamál bænda eru mikil og þau þurfa skjóta lausn og réttláta lausn fyrir bændur og fólkið í landinu. Það þýðir ekkert að tala þannig hér, að það séu einhverjir þm. sem ekki meti þátt bændastéttarinnar í íslensku þjóðfélagi. Ég vil segja að hver og einn einasti maður hér inni og hver einasti maður á landinu veit að við getum ekki án bænda verið og þeir verða að hafa lífvænlega afkomu. En við verðum að sjá um að bændastéttin sé ekki hlunnfarin. Ég álit að þjóðin hafi verið hlunnfarin af Sambandi ísl. samvinnufélaga með hegðun þess í útflutningsmálum landbúnaðarafurða. Það fer ekkert á milli mála og hæstv. landbrh. hefur staðfest það úr þessum ræðustól, að Samband ísl. samvinnufélaga hefur tekið umboðslaun af niðurgreiðsluupphæðum, af skattpeningum þjóðarinnar. Það er gert ráð fyrir því á þskj. 745, sem er brtt. frá landbn., að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast lán allt að 3.5 milljörðum kr. er Framleiðsluráð landbúnaðarins tekur til framkvæmda á till. nefndarinnar. En ég hef hvorki heyrt hæstv. ráðh. né aðra segja frá því, hvernig þetta lán eigi að greiðast. Öll lán hljóta að eiga að greiðast, þau eru ekki tekin sem gjöf, þau eru tekin að láni, og þau þarf að greiða. Hvernig á það lán að greiðast? Á það að greiðast úr ríkissjóði, eða á að hækka landbúnaðarafurðir enn meir til þess að standa í skilum með þetta lán? Það getur vel verið að það sé hugsunin, og það er e. t. v. nauðsynlegt, ég ætla ekki að leggja mat á það. En bæði í þessari till. frá hv. landbn. og eins í ákvæðum til bráðabirgða í brtt. á þskj. 659 frá hæstv. landbrh. segir, með leyfi forseta: „Sexmannanefnd skal án tafar taka til meðferðar þá tekjuskerðingu sem við framleiðendum landbúnaðarafurða blasir vegna söluerfiðleika á þeirri framleiðslu sem er umfram innanlandsþarfir.“ Átt er við það sem flutt er út. Því vil ég spyrja: Hvernig í ósköpunum stendur á því, að frv. til l., 175. mál, flutt af okkur Pálma Jónssyni, hefur ekki komið úr n., þegar verið er að fjalla um 291. mál, en mál það, sem við flytjum, er nr. 175. Þetta er ómæld upphæð að mínu mati enn þá. Upplýsingar hafa ekki fengist um frádráttarliði af seldum útfluttum landbúnaðarafurðum, hvað sú upphæð er há. Ef hún kæmi til bænda mundi hún dragast frá þessum 3.5 milljörðum sem vandamálið er talið nema í dag. Frv. til l. á þskj. 333 hefði því átt að afgreiða fyrst og sjá svo á eftir hver vandinn er fyrir bændur. Ef hægt væri að koma í veg fyrir óeðlilega töku á þóknun milliliða eða umboðslauna af útfluttum landbúnaðarvörum væri peningaþörf til bænda án efa talsvert lægri en sú tala sem talað er um að þurfi til að leysa vanda bænda nú. Það vil ég fullyrða. Ég vil líka leyfa mér að draga hér fram skjöl sem ég var af tilviljun með í borði mínu og tilheyra rökum sem ég kem til með að nota í því máli sem snertir Samband ísl. samvinnufélaga og ég hef enn ekki talið mig geta talað fyrir vegna þess að það stendur á upplýsingum. Annars vegar eru þar upplýsingar erlendis frá um að Samband ísl. samvinnufélaga undirbýður aðra íslenska umboðsmenn á erlendum mörkuðum í sömu borgum og að viðkomandi umboðsmaður verður að skila söluverði afurðanna án þeirra frádráttarliða sem Sambandið hefur heimild til að draga frá. Ég hef líka annað plagg sem ég fékk annars staðar frá, en er þó plaggið sem ég vildi fá frá Framleiðsluráði, þar eru að vísu ekki skýrar tölur vegna þess að það er breitt yfir tölurnar, en það er nóg til þess að sjá hvaða kostnaðarliðir eru til frádráttar af afurðum sem fluttar eru út á vegum Sambands ísl. samvinnufélaga. Þar kemur fram ýmis kostnaður, eins og t. d. sérstakur afsláttur, framhaldsflutningsgjald, erlendur kostnaður, erlend umboðslaun og svo flutningsgjald. Þarna er bæði flutningsgjald og framhaldsflutningsgjald. Hvað er að ske? Er umboðsmaður úti eða er Sambandið að selja sjálfu sér? Ég hef unnið sem innflytjandi síðan 1956 hérlendis og ég hef aldrei orðið var við tvöfalt flutningsgjald. Ég hef verið að leita mér upplýsinga um hvort erlendir seljendur vöru greiði nokkurn skapaðan hlut af innlendum flutningsgjöldum hér, þegar varan kemur til Reykjavíkur og til umboðsmanna hér, seljanda og kaupanda, og þeir selja hana út á land, hvort innflytjandi hér láti erlendan aðila borga þann kostnað. Og þá er annað atriði: Sambandið vinnur, eftir því sem fram hefur komið, á umboðslaunum, en greiðir svo umboðslaun líka. Það eru tvöföld umboðslaun sem þarna eru greidd eftir þessari bók sem ég hef hér. Ef við tökum alla kostnaðarliði: umboðslaun plús erlend umboðslaun o. fl., geymslukostnað kannske hér heima, geymslukostnað erlendis, allt frádráttarliði, hvað er þá hægt að draga frá þeirri tölu sem nú stendur í till. sem hér liggja fyrir, 3.5 milljörðum? Málið er miklu stærra en svo að við getum afgreitt það tiltölulega lítið athugað. Ég ætla ekki að mæta á móti aðstoð við bændur. Ég vil þvert á móti aðstoða bændur. Við getum ekki án þeirra verið. En ég vil hvorki láta blekkja mig né heldur bændur, og þess vegna tel ég að það þurfi að rannsaka hver raunveruleg þörf bændastéttarinnar er, en ekki hver er þörf Sambands ísl. samvinnufélaga. Og ég vil ítreka það, ég hef sagt það áður, að ég harma ef í svona alvarlegu máli á eftir að koma enn þá einu sinni í ljós, að fulltrúar bændastéttarinnar, sem telja sig vera hér, sýna sig vera fyrst og fremst þm. Sambands ísl. samvinnufélaga. Það mun ég harma. En ég vona að bændastéttin fái réttláta lausn á vandamálum sínum og það hið fyrsta.



Herra forseti. Umr. um frv. til l. um breyt. á l: nr. 101 frá 1966, um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o. fl., hefur nú verið dálítið drepið á dreif, svo að ekki sé meira sagt, og jafnvel leystist upp í almennar stjórnmálaumr. í framhaldi af þeim sem fóru fram á hv. Alþ. í gærkvöld og var útvarpað. Hér kom í ræðustól áðan hv. 7. þm. Reykv., Vilmundur Gylfason, og var skemmtilegur að vanda. Það, sem helst bar e. t. v. til tíðinda í ræðu hans, voru viðhorf hans til stjórnarinnar, en fólk bíður nú með öndina í hálsinum eftir að vita hver afdrif hennar verða, því að það var athyglisvert að hann nánast afmunstraði hæstv. forsrh. með því að kalla hann 1. þm. Norðurl. v. og lagði á það mikla áherslu að hann hefði aðeins um sinn verið kjörinn til þess að sinna forustustörfum í þeirri sveit sem við köllum hér hæstv. ríkisstj. Hv. þm. vék einnig í máli sínu að okkur sjálfstæðismönnum og dró okkur sundur í hafra og sauði; annars vegar í frjálshyggjumenn, fulltrúa neytenda, og hins vegar í sótsvarta framsóknarmenn, fulltrúa ríkisafskiptanna. Það er ósköp eðlilegt að reynt sé af hálfu Alþfl. að gera sér mat úr þeirri staðreynd sem hlýtur að verða í stórum flokki, - flokki sem hefur inni að halda fulltrúa úr öllum stéttum landsins, að draga fram í sviðsljósið þá erfiðleika sem verða hjá slíkum flokki þegar um stefnumörkun er að ræða. En áður en ég vík að því væri ástæða til þess að spyrja hv. þm. Alþfl., hvort einhugurinn í þessu máli sé jafnmikill og af er látið. Mig langar sérstaklega að spyrja í því sambandi, ef einhver þeirra skyldi heyra til mín, þeir hafa nú horfið úr augsýn minni um hríð, hver sé staða t. d. hv. þm. Finns Torfa Stefánsson, 2. landsk. Mér er nær að halda að sjónarmið hans fari ekki í öllum atriðum saman við þau sjónarmið sem heyra mátti af vörum þeirra félaga, hv. þm. Sighvats Björgvinssonar og Vilmundar Gylfasonar. Fyrir skömmu mátti lesa mikla grein í Alþýðublaðinu, sem hv. þm. Vilmundur Gylfason skrifaði og var ákaflega athyglisverð fyrir þann rökstuðning sem kom fram í þeirri grein. Hann benti á að í Sjálfstfl. væri nú komin upp sveifla í átt til frjálshyggju og þar með væri Sjálfstfl. að marka stefnu sína til hægri, hann hefði gerst íhaldsflokkur. Á sama tíma sagði hann að Alþfl. væri orðinn frjálshyggjuflokkur, lýsti honum svipað og hann lýsti Sjálfstfl., og komst þá að þeirri niðurstöðu, að Alþfl. væri orðinn frjálslyndur flokkur. Slíkur málflutningur og rökstuðningur ber þess merki að hv. þm. er farinn að óttast dálítið um fylgi sitt, og það er ósköp eðlilegt þegar tillit er tekið til þess, hvernig Alþfl. hefur staðið sig í núverandi stjórnarsamstarfi. Það er jafnframt athyglisvert að umr. fara ekki fram í dagblöðum bæjarins um stefnu hæstv. ríkisstj. eða stefnuleysi, heldur hafa umr. fyrst og fremst átt sér stað með þátttöku fulltrúa Alþb. og Alþfl. um stefnu sjálfstæðismanna í efnahagsmálum sem á sínum tíma var sett fram s. l. febr. undir nafninu: „Endurreisn í anda frjálshyggju.“ Það er kannske tímanna tákn, að þessi stefna, sem sjálfstæðismenn hafa markað, er fremur til umr. heldur en sú stefna eða það stefnuleysi sem einkennir núv. hæstv. ríkisstj. En ótti Alþfl, byggist að sjálfsögðu á því, að Sjálfstfl. og Alþfl. eiga um margt sameiginlegan atkvæðamarkað, ef svo má að orði komast. Það er alveg ljóst, að Alþfl. bólgnaði jafnvel meira en verðbólgan í síðustu kosningum vegna þess að hann hlaut fylgi ýmissa aðila í þjóðfélaginu sem ella hefðu kosið Sjálfstfl. Hv. þm. Alþfl. finna nú á degi hverjum fyrir því, að um atkvæðahrun er að ræða. Það sjá þeir í dagblöðum bæjarins þegar hér fara fram skoðanakannanir, að fylgið hefur hrunið af þeim. Þeir hafa hörfað og hörfað og hafa reyndar lagt á flótta í viðskiptum við aðra stjórnarflokka, og nú er svo komið að þeir hræðast ekkert meira en kosningar í landinu, þótt í orði kveðnu þykist þeir hafa hugrekki til að bera. Það, sem kannske ýtir einkum undir það að maður gæti álitið að kosningar væru í nánd, er annars vegar það þegar hæstv. viðskrh. er farinn að hæla ástandinu í landinu úr hófi fram. Þá býður manni í grun að nú hljóti undur og stórmerki að vera í nánd, því að auðvitað þarf hæstv. ráðh. að geta gumað af góðu starfi í ríkisstj. Hins vegar marka ég þetta af því sem ég hef áður vikið að, hver afstaða Alþfl. er og hver ótti hv. þm. Vilmundar Gylfasonar virðist vera við þá frjálshyggjusveiflu sem undanfarið hefur átt sér stað í Sjálfstfl. Um það hins vegar, hvað gerist að kosningum loknum, er erfitt að segja. Ég er þó viss um það, að eftir því sem lengra verður til kosninga, því meiri möguleikar eru á því að Sjálfstfl. fari einn með stjórn landsins að þeim loknum. Verði hins vegar kosningar í bráð má reikna með tveggja flokka stjórn. En eitt er víst, að um stjórnarskipti verður ekki að ræða fyrr en að loknum kosningum og um stjórnarsamstarf Sjálfstfl. og Alþfl. verður ekki að ræða fyrr en Alþfl.-menn hafa verið kjöldregnir í kosningum þannig að hægt sé við þá að tala í fullri alvöru og hreinskilni þegar að því kemur að mynda ríkisstj. Auðvitað er of snemmt að ræða um þetta, en ég hef gert það hér vegna þess að umr. um það mál, sem er á dagskrá, hafa meira og minna snúist upp í slíkar umr. um málefni. Ástæðan er auðvitað sú, að hæstv. landbrh. leggur ofurkapp á að fá það frv., sem hér er til umr., í gegn á þessu þingi, á þeim fáu dögum sem eftir eru, og Alþfl. telur að það eigi að gerast með aðstoð stjórnarandstöðunnar. Ég vil þess vegna taka það skýrt fram strax, að í slíkum stórmálum eins og hér er verið að ræða verður auðvitað ríkisstj. að koma sér saman um hvað hún ætli að gera, og á ég þá fyrst og fremst við þann þátt frv. sem felst í bráðabirgðaákvæðinu og fjallar um 3.5 milljarða kr. er Framleiðsluráð landbúnaðarins á að fá heimild til þess að fara með. Aðeins þegar stjórnin hefur komið sér saman er eðlilegt að slíkt frv. sé lagt fram á þinginu, og þá mun Sjálfstfl. að sjálfsögðu koma fram sínum sjónarmiðum. Það er á ábyrgð þessarar ríkisstj. sem þessum málum er hreyft, og auðvitað er það í samræmi við allar venjur hér á landi að stjórnarflokkar verða að koma sér saman um slík mikilvæg málefni. Með þessu hef ég ekki verið að víkja að þeim erfiðleikum sem bændastéttin, landbúnaðurinn og reyndar þjóðin öll á við að glíma vegna alkunnra erfiðleika í landbúnaði, enda ætla ég ekki að ræða þau mál sérstaklega að sinni. Það er þó ljóst, og það vil ég taka skýrt fram, að markaðskerfið, sem er það kerfi sem við sjálfstæðismenn álítum að sé farsælast að nota í þjóðarbúinu til þess að ná fram sem bestum lífskjörum, á ekki við að fullu leyti í landbúnaðarmálum frekar en í okkar nágrannalöndum. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði hér áður, að ein af ástæðunum fyrir þeim vandamálum, sem við stöndum frammi fyrir, er að sjálfsögðu það misvægi í almennum mannréttindum sem ríkir hér á landi og birtist fyrst og fremst í kosningarréttinum, sem er misjafn, þannig að vægi atkv. í fámennum byggðarlögum, þar sem landbúnaður er stundaður, er miklu meira en á þéttbýlum svæðum þar sem fyrst og fremst er um neytendur að ræða. Annað atriði, sem vert er að draga fram í þessum umr., er það, að alger nauðsyn er að fyrr en síðar verði settar niður á einn stað þær aðgerðir sem þegar hafa átt sér stað og eiga eftir að eiga sér stað og teljast til stuðnings, einkum fjárstuðnings, við bændur. Af og til á þessu þingi, sem nú hefur setið, höfum við þm. fengið á borðið til okkar till. um vissan stuðning við bændastéttina í formi félagslegra úrbóta, svo að eitthvað sé nefnt. En aldrei er reynt að ná tökum á málinu í heild. Þetta verður að sjálfsögðu að liggja fyrir, og ég er hér með skýrslu um hvernig þetta lítur út á Norðurlöndunum. Hún er tekin saman af 4 mönnum sem þangað fóru á s. l. ári. Þar kemur í ljós að slíkt starf hefur að sjálfsögðu verið unnið í okkar næstu nágrannalöndum. Aðalástæðan fyrir því, að ég kem hér upp í ræðustólinn við 2. umr., en ég gerði það jafnframt við 1. umr. málsins, er sú, að ég tel að í 1. og 2. gr. frv. sé um að ræða atriði sem þurfi að skoða mun betur en gert hefur verið. Þar á ég við það atkunna úrræði, að nú eigi bændastéttin að semja beint við ríkisvaldið um kjör sín eins og þau koma fram í verðmyndun landbúnaðarafurða. Mér er kunnugt um að um þetta er víðtæk samstaða manna, að ég hygg úr öllum stjórnmálaflokkum, en það eru líka til menn og jafnvel í öllum hinum sömu stjórnmálaflokkum, a. m. k. flestum þeirra, sem telja að fyrst eigi að reyna annað kerfi. Mig langar til þess að spyrja hv. nm. að því, sem fjölluðu um þetta frv., hvort þeir hafi t. a. m. kynnt sér niðurstöður og álit minni hl. framleiðsluráðslaganefndar sem starfaði á síðasta ári og fram á þetta ár, skilaði áliti sínu 5. mars s. l. og lagði til að allt annað kerfi væri upp tekið. Mig langar til að spyrja að því vegna þess að sú skýrsla liggur fyrir og upphaf þess máls, sem hér er til umr., má rekja til þeirrar staðreyndar, að Alþýðusamband Íslands, sem var aðili að svokallaðri sexmannanefnd, dró sig í hlé og neitaði að starfa í slíkri n. sem tekur afstöðu til verðs á landbúnaðarafurðum. Þetta var forsendan. Þarna er að leita rótanna að þessari meinsemd. Það er þess vegna sem menn hafa brugðist við og sagt: Við eigum ekki önnur ráð en þau að leita beint til ríkisvaldsins og semja beint við það. - Mig langar til þess, með leyfi forseta, í stuttu máli þó, að gera grein fyrir þessum till. Að þessum till. stóðu annars vegar Brynjólfur Bjarnason, sem var fulltrúi Vinnuveitendasambands Íslands, og hins vegar Ásmundur Stefánsson framkvæmdastjóri Alþýðusambands Íslands, og ég tel það vera mjög merkilega niðurstöðu þegar annars vegar fulltrúi Vinnuveitendasambandsins og hins vegar fulltrúi Alþýðusambandsins komast að sameiginlegri niðurstöðu í máli. Mér finnst þá vera full ástæða til þess að kanna málið til hlítar. Í almennum aths. minni hl. segir svo í upphafi, með leyfi forseta: „Frumvarpsdrög þau, sem hér fylgja, eru nál. minni hl. framleiðsluráðslaganefndar, en hann skipa Ásmundur Stefánsson, fulltrúi Alþýðusambands Íslands, og Brynjólfur Bjarnason, fulltrúi Vinnuveitendasambands Íslands. Eins og fram kemur í almennri grg. um starf n. má rekja skipan hennar til þess, að með bréfi, dags. 31. jan. 1975, fóru aðilar vinnumarkaðarins fram á að þeim yrði gefinn kostur á að tilnefna fulltrúa í n. sem skipuð yrði til að endurskoða gildandi fyrirkomulag í verðlagsmálum búvara. Samtökunum er ljóst að stefnan í landbúnaðarmálum og verðlagning búvara hafa veruleg áhrif á hag umbjóðenda þeirra. Við framhaldsstefnumótunina í landbúnaðarmálum er því nauðsynlegt að samtökunum gefist aðstaða til þess að koma sjónarmiðum sínum á framfæri.“ Í till. um ný lög segir svo, með leyfi forseta, um 8. gr., þar sem rætt er um verðákvörðun og verðskráningu: „Verðlagsráð landbúnaðarins skal skipað 7 mönnum. Skulu 2 tilnefndir af stjórn Stéttarsambands bænda, 1 af Framleiðsluráði landbúnaðarins, 2 af Alþýðusambandi Íslands og 1 af Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Ríkisstj. skipar formann verðlagsráðs. Jafnmargir varamenn skulu tilnefndir á sama hátt. Tilnefning í verðlagsráð landbúnaðarins gildir til eins árs í senn og skal ráðið fullskipað 1. júlí ár hvert. Ályktanir verðlagsráðs landbúnaðarins eru lögmætar ef meiri hl. samþykkir.“ Og í 9. gr.: „Formaður verðlagsráðs er tengiliður ríkisstj. og ráðsins um öll þau atriði sem varða fyrirgreiðslu hins opinbera, svo sem tilhögun á niðurgreiðslu búvöruverðs á innlendum markaði, útflutningsbætur, framleiðslu og framleiðslustöðvunarstyrki og önnur framlög eða aðgerðir sem áhrif hafa á afkomu framleiðenda." Eins og hv. þm. heyra er hér um að ræða talsvert annað fyrirkomulag en gert er ráð fyrir í því fvr. sem hér liggur fyrir til umr. í hv. d. Áður sátu í sexmannanefnd af hálfu neytenda fulltrúar Alþýðusambands Íslands, Landsambands iðnaðarmanna og Sjómannafélags Reykjavíkur. Þar er því gerð breyting í þessu efni, auk þess sem fulltrúi ríkisins kemur þarna inn og verður oddamaður, svo að um margt svipar þessu kerfi til verðmyndunarkerfis sjávarútvegsins. Ég hef ekki heyrt að um þetta mál hafi verið fjallað eða þessar hugmyndir hafi komið upp í viðkomandi hv. n., sem um þetta mál fjallaði, eða hvort fulltrúar Alþýðusambands Íslands voru kallaðir til skrafs og ráðagerða til að kanna hvort annað kerfi væri e. t. v. heppilegra heldur en það sem lagt er til í frv. hæstv. ráðh. Á þetta vil ég leggja sérstaka áherslu, vegna þess að ef það reynist rétt held ég að vanti talsvert á að þetta mál hafi fengið þá afgreiðslu sem vert væri. Mig langar - með leyfi forseta - að fá að gera þessa mynd fyllri með því að lesa örstuttar skýringar við 8. og 9. gr. Um 8. gr. segir með leyfi forseta - í aths. þeirra tvímenninganna sem mynda minni hl. áður greindrar n. orðrétt: „Ef á annað borð á að vera tekjuviðmiðun í lögunum telur minni hl. eðlilegt að fulltrúar neytenda séu aðilar að verðákvörðun. Við núverandi aðstæður verður að telja að ASÍ og BSRH séu heppilegustu fulltrúar neytenda. Í þessari grein er gert ráð fyrir því, að verðákvörðunin fari fram í verðlagsráði landbúnaðarins sem verði skipað 7 mönnum. Skulu 2 tilnefndir af stjórn Stéttarsambands bænda, 1 af Framleiðsluráði landbúnaðarins, 2 af Alþýðusambandi Íslands og 1 af Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Ríkisstj. skipar formann ráðsins. Ákvarðanir verðlagsráðs eru endanlegar, þeim verður ekki áfrýjað, og þar af leiðandi er ekki gert ráð fyrir neinni yfirnefnd. Fulltrúi ríkisins er formaður n. og er þannig gert ráð fyrir því að ríkisstj. sé beinn samningsaðili. Eins og áréttað er í 9. gr. gerir þetta fyrirkomulag mögulegt að taka tillit til fjölmargra opinberra aðgerða, sem snerta landbúnað.“ Og um 9. gr. segir: „Í þessari grein er áréttað það hlutverk formanns verðlagsráðs að vera fulltrúi ríkisstj. og tengiliður milli hennar og ráðsins um öll þau atriði sem varða fyrirgreiðstu hins opinbera.“ Auðvitað mætti hugsa sér það, að ef Neytendasamtökin væru byggð upp og gerð sterk fengju þau aðild að þessu máli, og í því sambandi vil ég vitna til ágætrar greinar sem hæstv. viðskrh. skrifar í síðasta tölublað Neytendablaðsins sem Neytendasamtökin gefa út, þar sem hann bendir m. a. á möguleika til samstarfs á milli Neytendasamtakanna annars vegar og Alþýðusambandsins eða launþegasamtakanna hins vegar sem gæti verið m. a. um verðákvörðun þar sem markaðskerfið á ekki við. En ég sagði fyrr í ræðu minni, að þrátt fyrir að ég teldi sjálfan mig mikinn frjálshyggjumann væri mér ljóst að um frjálsa verðmyndun væri ekki að ræða, því miður, í náinni framtíð í landbúnaði, þótt auðvitað ætti að styðja að því og ýta undir það að svo gæti verið þegar til lengri tíma er litið. Ég hef að nokkru kynnt mér þau gögn sem fjórmenningarnir, sem komu úr Norðurlandaferðinni, lögðu fram og þar er að finna, sem maður kannske mátti segja sér sjálfum, staðreyndir um mikil opinber afskipti ríkja af þessum málefnum landbúnaðarins hjá frændum vorum á Norðurlöndunum, sérstaklega þó í Noregi og í Svíþjóð, en auðvitað gegnir öðru máli um Danmörku þar sem hún er hluti af Efnahagsbandalaginu. En ég vil minna á það, að einmitt um þessar mundir hafa farið fram ítarlegar umr. í Noregi og Svíþjóð, ekki aðeins um landbúnaðarmál, heldur um alla aðra atvinnuvegi, þar sem rauði þráðurinn hefur verið sá að hverfa frá niðurgreiðslu og styrkjum sem mest þeir geta, en færa þess í stað fjármagn og vinnuafl yfir til greina sem hafa meiri vaxtarmöguleika heldur en þessar greinar. Vissulega er þó tekið tillit til ýmissa annarra markmiða varðandi stefnuna, eins og byggðamarkmiða, enda gætir mikillar sérstöðu, t. d. í Noregi, vegna þeirra alkunnu landshátta sem þar eru. Þetta var sá kjarni sem ég vildi koma hér að. Ég vildi benda á að það hefði verið unnið starf tveggja aðila vinnumarkaðarins, þeirra aðila sem ráða æðimiklu í þessu þjóðfélagi, og þeir hefðu náð samkomulagi, það samkomulag hafi gerbreytt forsendunum fyrir þeim breytingum sem hér er um að ræða, þar sem þar er lagt til allt annað kerfi og kerfi sem Alþýðusambandið mundi vilja gerast aðili að. Ég vil þó aðeins í lokin, vegna þeirra orða og hugmynda sem hér hafa komið fram varðandi Sjálfstfl. og afstöðu hans í landbúnaðarmálum, um frjálshyggjumenn og afdankaða framsóknarmenn í Sjálfstfl., sem hv. 7. þm. Reykv. fjallaði um, fá að kynna hér í örstuttu máli hver landbúnaðarstefnan er um þetta atriði, en landsfundur Sjálfstfl. markaði hana fyrir skömmu. Menn verða að hafa það í huga, að í Sjálfstfl. starfa menn úr öllum stéttum og það að sjálfsögðu vekur ýmsa erfiðleika. Og það varð til þess, að á þessum landsfundi, sem ég áður vitnaði til, var ákveðið að stofna til nefndarstarfs í sumar og í haust um landbúnaðarmál sem skilaði til miðstjórnar flokksins áliti sem stætt væri á. Þessi mál eru því í okkar flokki eins og mörgum öðrum í deiglu og taka auðvitað mið af ríkjandi ástandi í landbúnaðinum, sem er slæmt í bráð, en þarf að markast í raun til miklu lengri tíma ef eitthvert vit á að vera í þessum málum. Í þessari landbúnaðarstefnu er víða komið við, en varðandi verðmyndunarmálin segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Landbúnaðinum séu búin skilyrði til jafns við aðra atvinnuvegi og starfsstéttir í tekjum, þjónustu og menntun. Ákvarðanir um verð á búvörum verði um sinn teknar með aðild ríkisvaldsins. Verðlagning miðist við að vel rekið bú af hóflegri stærð geti skilað tekjum til jafns við það sem gerist í öðrum atvinnugreinum. Þess sé gætt, að dugnaður og hagsýni fái notið sín.“ Meira les ég ekki, enda er það aðeins þessi litli kafli sem máli skiptir varðandi það mál sem við erum hér að ræða í nótt. Með þessu orðalagi, það skal viðurkennt, var farin millileið. Þar var farin millileið á milli þeirra, sem vildu annars vegar beina samninga við ríkið, og hinna, sem vildu koma markaðslögmálunum frekar fyrir. Þetta segir ekki mikið, en staðfestir þó það, að þessi mál eru til umræðu og umfjöllunar í Sjálfstfl. Ég tel, herra forseti, ekki ástæðu til þess að sinni að fjölyrða frekar um þetta mál. En ég vænti þess, að annaðhvort hv. nm., sem ég hef beint máli mínu til, eða hæstv. landbrh. gefi mér og öðrum hv. þm. tækifæri til þess að fá að kynnast því, hvort leitað hafi verið til þeirra aðila, sem ég hef hér vitnað til, þegar annars vegar frv. var gert úr garði og hins vegar þegar málið var til meðferðar í n. Ef svo hefur ekki verið gert, sem ég hef reyndar ekki hugmynd um, en ef svo reynist að það hafi ekki verið gert, ekki hafi verið tekið tillit til þessara nýju sjónarmiða sem hafa komið upp hjá Alþýðusambandi Íslands, þá held ég að það sé þess virði að skjóta á einum fundi í hv. landbn., kalla til sín þessa aðila og athuga hvort ekki sé hægt að fá niðurstöðu sem eflaust væri geðslegri fyrir fleiri aðila en sú niðurstaða sem hér liggur fyrir í viðkomandi frv.



Herra forseti. Eins og þingheimi er kunnugt, hefur við 2. umr. þessa máls komið fram nál. frá minni hl. menntmn. flutt af okkur hv. þm. Ólafi G. Einarssyni, þar sem lagt var til að frv. yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Þessi till. var felld í lok 2. umr. Þingheimi er jafnframt kunnugt um að þingflokkur Sjálfstfl. hefur eindregið óskað eftir því, að þetta frv. yrði ekki afgreitt á þessu þingi. Þrátt fyrir miklar annir hér í þinglok og þrátt fyrir að ríkisstj. leggur mikla áherslu á ýmis önnur mál hefur ekki verið orðið við þessari beiðni og svo mikið kapp er lagt á að þetta mál nái fram að ganga, að hér eru haldnir í þinginu kvöldfundir dag eftir dag. Nú er langt liðið á nóttu, og eftir því sem mér skilst er ætlunin að halda þessari umr. áfram eitthvað fram eftir nóttu. Okkur sjálfstæðismönnum er að sjálfsögðu ekkert að vanbúnaði að ræða þetta frv., og ég held að öllum sé ljóst, sem hér hafa verið í kvöld, að við erum tilbúnir að ræða ýmis önnur mál nú í þinglokin, þannig að þetta frv. og ýmis önnur fái fyrir vikið ítarlegri meðferð og um þau verði fjallað í löngum og góðum ræðum. Ég mun fyrir mitt leyti gera það hvað varðar frv. til l. um framhaldsskóla. En áður en ég vík ítarlega að þessu máli og einstökum ákvæðum þess og einstökum atriðum í frv. hef ég hugsað mér að leggja fram brtt. við frv. Sú brtt. er við 4. gr. frv., 2. mgr., og er lagt til að greinin orðist svo: „Heimilt er að setja í reglugerð ákvæði um lágmarkskröfur í einstökum greinum til inngöngu í tiltekna námsáfanga, enda gerir skólinn nemendum kleift að uppfylla slíkar lágmarkskröfur. Öll slík skilyrði skulu reist á raunhæfu mati á kröfum viðkomandi greinar.“ Þessi till. er samhljóða till. sem menntmn. hefur borist frá Hinu íslenska kennarafélagi, og breytingin er fólgin í því, að inn í greinina er bætt orðunum: „enda geri skólinn nemendum kleift að uppfylla slíkar tágmarkskröfur“. Með þessu er gert ráð fyrir að koma megi í veg fyrir að nemendur séu útilokaðir frá námi í tilteknum skólum. Ég held að þessi ábending frá Hinu íslenska kennarafélagi eigi rétt á sér, og ég legg til að þessi breyting verði gerð á frv. Áður en ég held lengra áfram nú eða þá á morgun, þá óska ég eftir að afbrigði fáist fyrir þessari brtt.



Komin er fram brtt. við frv. til l. um framhaldsskóla frá Ellert B. Schram við 4. gr. sem hann hefur þegar lýst. Þar sem ekki eru horfur á að umr. ljúki að fullu nú, mun ég bíða með að leita afbrigða. Ég tel þó að till. sé til umr. eigi að síður. Hv. 8. þm. Reykv. tekur til máls að nýju.



Herra forseti. Ég lít ekki svo á að þetta sé önnur ræða af minni hálfu, heldur gerði ég hlé á máli mínu til þess að afbrigði gætu fengist fyrir þessari till., og ég óska eindregið eftir því að afbrigði séu veitt, þannig að þessi till. fáist rædd. Ég get ekki séð að hægt sé að ræða till. fyrr en afbrigðin eru veitt, og annaðhvort er um það að ræða að fá afbrigði fyrir till. núna eða fresta þessari umr.



Herra forseti. Ég held að æðimörg dæmi séu fyrir því að umr. haldi áfram og freistað sé að fá nægilega marga þm. til að taka þátt í atkvgr. um afbrigði. Ég trúi því ekki að menn telji sig geta stöðvað umr. gersamlega hér á þingfundum með því að flytja eina litla till. Það segir sig sjálft, að aðalatriði málsins er að afbrigði séu veitt áður en umr. lýkur. Allir viðstaddir þm. hafa heyrt þessa till., henni hefur verið lýst. Hér er um algert formsatriði að ræða og ég sé ekki að menn geti hengt hatt sinn á það að afbrigði verði tafarlaust að veita, ella verði að fresta umr. Það kynni að vera að einhverjir aðrir vildu leyfa sér að flytja hér till., gæti verið að ýmsir aðrir hefðu eitthvað annað til málanna að leggja og væri óeðlilegt að einn þm. gæti þá komið hingað upp og flutt till. og síðan sé umr. stöðvuð. Ég vil nú eindregið vænta þess, að þessi umr. haldi áfram enn um sinn, meðan athugað er hvort ekki verða nægilega margir þm. til þess að greiða atkv. um till. áður en yfir lýkur.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. verður að sætta sig við það að hér eru ákveðin þingsköp, og það þýðir ekkert að beina ásökunum til mín eða annarra þm. þó að þeir flytji till. og óski eftir að farið sé að þingsköpum. Ég hef að vísu ekki setið mjög lengi á þingi, en þau ár, sem ég hef verið hér, man ég ekki eftir því, þegar borin er fram skrifl. brtt. og afbrigði ekki veitt, að hægt sé að halda áfram umr. þannig að till. sé til umr. Það gengur auðvitað ekki. En ég er tilbúinn til þess fyrir mitt leyti að bjóða það, hef ekkert við það að athuga, að umr. haldi hér áfram, en henni ljúki þá ekki í kvöld. En þá fell ég frá orðinu að sinni.



Út af þessum ummælum hv. þm. vil ég geta þess aftur sem ég gat áðan, að ég mun halda þessari umr. opinni þannig að hægt sé að leita afbrigða fyrir brtt. Ég tel ekki eðlilegt að stöðva umr. á þessu stigi. Hér eru margir menn á mælendaskrá og þess vegna fullkomlega eðlilegt eftir þingsköpum að halda áfram umr. En ég endurtek það, að umr. verður ekki lokið fyrr en hægt verður að veita afbrigði fyrir brtt. hv. þm.



Herra forseti. Ég kannast ekki við það þann tíma sem ég hef setið hér á þingi, þegar fram er komin till., sem leita þarf afbrigða fyrir, óskað er eftir að þeirra sé leitað vegna þess að viðkomandi ræðumaður hyggst byggja málflutning sinn á þeirri till., að þá hafi engu að síður umr. verið látnar halda áfram. Ég minnist þess ekki, en að sjálfsögðu verð ég leiðréttur ef ég fer með rangt í þeim efnum. Varðandi þann hóp þm., sem hér situr og tók þátt í atkvgr. rétt áðan um að veita afbrigði, þá held ég að stjórnarandstaðan sé í meiri hl. á meðal þeirra manna þannig að ekki sé hægt að segja um stjórnarandstöðuna að hún sitji ekki þingfundi og taki ekki þátt í eðlilegri afgreiðslu mála. Ef hæstv. forseti hyggst fresta þessari umr. og flm. till. frestar ræðu sinni, þá leysist málið. Ég tel engu að síður að leita eigi afbrigða fyrir till. sem búið er að lýsa af flm., til þess að þeir, sem vilja taka til máls og ræða málið, geti rætt þá tillögu.



Það er oft erfitt að treysta á minnið, en þó hygg ég að það sé reyndin að þannig hafi verið haldið á málum fyrr þegar þannig stendur á, að afbrigða sé leitað fyrir till. nokkru síðar en hún kemur fram. Ég hef sagt það og ég endurtek það, að þessari umr. mun ekki ljúka hér í nótt. En það eru fyrst og fremst vinsamleg tilmæli mín til hv. þdm., sem hér eru staddir, að þeir taki þátt í fundarstörfunum og þeir, sem á mælendaskrá eru og ég gef orðið, ræði það mál sem til umr. er.



Herra forseti. Ég skal vera snöggur að ræða það mál sem hér er til umr., frv um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Ég flutti ræðu við 2. umr. málsins og lýsti því þá, að ég væri með þanka um að flytja brtt. Það stendur nú þannig á, herra forseti, að sú till. er í prentsmiðjunni og ég hélt að ég fengi tækifæri til að láta hana liggja hér frammi þegar málið væri rætt, en ég á afrit af till. Það verður erfitt að lýsa henni og ræða ef málinu á að ljúka á þessu stigi.  Í umsögn Félags ísl. stórkaupmanna er svo að segja að öllu leyti tekið undir þær hugmyndir sem koma fram í brtt. mínum við þetta frv. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um málið. Það er ljóst um hvað það snýst. Það snýst um það fyrst og fremst, hvort taka eigi skref í frjálsræðisátt um skipan þessara mál eða hvort enn þá eigi að láta hér eima eftir af þeirri haftarómantík sem ríkir og á sínar rætur í stefnu þeirra flokka sem nú fara með stjórn í landinu. Það væri athyglisvert að fá að heyra sjónarmið hv. þm. Alþfl. í þessu máli, en þeir hafa ekki talað. Til þess gefst ekki kostur að sinni því að þeir eru nú allir farnir heim að sofa. En í skjóli þess og trausti, að umr. verði ekki lokið fyrr en till. minni hafi verið dreift kýs ég að hafa þessi orð ekki fleiri.



Herra forseti. Hér er komið að máli sem eflaust á eftir að verða rætt mikið, og það er athyglisvert hve mikið kapp er lagt á það í lok þingsins að drífa þetta mál í gegn. Það er einnig afar athyglisvert varðandi það mál sem hér er til umr., að það á að ræðast að hæstv. fjmrh. fjarstöddum, en fyrr í þessari umr. var gerð að honum hörð hríð. Enginn hv. þm. í d. tók upp hanskann fyrir þau sjónarmið sem hann hafði lýst í upphafsræðu sinni. Það er eitt sem er alveg ljóst í þessu máli, og það er að frv. upprætir ekki brugg í landinu. Hér hefur verið bruggað um árabil og áratugi og árhundruð, og það frv., sem hér liggur fyrir, kemur ekki í veg fyrir brugg. Ef tilgangurinn hefði verið sá þarf ríkið að taka í sinar hendur öll þau efni sem hugsanlegt er að brugga úr, og allir sjá hvar það mundi enda. Hv. þm. Vilmundur Gylfason flutti fyrr við þessa umr. merka ræðu og svaraði þá spurningu sem ég hafði beint til hans um það, hvort ekki væru álíka skattsvik að borða heima hjá sér og að brugga, þar sem báðir aðilar svikju undan skatti. Sá sem borðar heima hjá sér borgar ekki söluskatt af því, en það gerir hann hins vegar ef hann borðar á hóteli. Og sá sem bruggar heima borgar ekki eins mikla skatta og sá sem kaupir áfengi úr „Ríkinu“. Munurinn, sagði Vilmundur, á þessu tvennu er sá, að bruggun er ólögleg, en það að borða heima hjá sér er löglegt. Þetta sjá allir að getur verið rétt, en er ekki rétt, því að bruggun er ekki ólögleg. Það er aðeins ólöglegt að brugga yfir visst áfengismagn sem er nánar skilgreint í áfengislögunum. Það var athyglisvert í þessari umr., að það komu fram fsp. frá hv. þm. Árna Gunnarssyni og Gunnlaugi Stefánssyni til hæstv. ráðh. um það, hvort ætlunin væri að hætta innflutningi á þeim efnum sem þyrfti til bruggunar, og ég man ekki betur en hæstv. ráðh. léti þau orð falla að svo væri ekki. Ég held að það sé full ástæða til þess að spyrja hæstv. ráðh. hvort það sé þá rangt með farið, sem ráðuneytisstjóri hans, Höskuldur Jónsson ráðuneytisstjóri í fjmrn., lét hafa eftir sér á útsíðu í Morgunblaðinu 28. apríl, en þar stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Í samtali við Morgunblaðið kvaðst Höskuldur Jónsson ráðuneytisstjóri í fjmrn. fullviss um að varningur sambærilegur þeim, sem mest hefur verið notaður til öl- og víngerðar í heimahúsum, verði ekki fluttur inn og boðinn til sölu á vegum Áfengis- og tóbakseinkasölu ríkisins.“ Ég fæ satt að segja ekki heim og saman hvernig á því getur staðið að þetta misræmi er hjá ráðh. og ráðuneytisstjóra. - Ég vil nú gera aðeins hlé á ræðu minni og fagna því að hér koma inn áhugamenn um það mál sem verið er aðræða. Það er ekki oft sem maður nýtur þess úr þessum ræðustól þegar klukkan er farin að ganga tvö að nóttu að sjá svona liðtæka fulltrúa og áhugasama um þetta mál. Það er dálítið athyglisvert, þegar verið er að ræða um áfengisvandamálið, að allir virðast vera sammála um það, hvert áfengisvandamál þjóðarinnar er, það sé félagslegs eðlis, að einum manni undanskildum og það er hæstv. fjmrh. Eina áfengisvandamálið, sem hann virðist eiga við að stríða, er að hann selur ekki nógu mikið af því. Það er verulega athyglisvert hvernig skoða má viss mál frá mörgum hliðum. Það hafa sumir - og mjög margir eins og sagt er - haft samband við mig eftir að ég flutti hina bráðsnjöllu ræðu fyrr í þessari umr. og minntist á einokun ríkisins á eldspýtum, en auðvitað er einokuninni að kenna hve eldspýtumar eru slæmar. Einn ágætur vinur minn og aðdáandi, fréttaritari Þjóðviljans hér á hv. þingi, Sigurður Tómasson, sagði mér að ástæðan fyrir því, að þær eldspýtur, sem fengjust í „Ríkinu“ og reyndar í þinginu líka, hétu „Double happiness“, sem þýðir tvöföld hamingja, væri sú, að fyrri hluti hamingjunnar fælist í því að einhverjum tækist að kveikja á eldspýtunum, en síðari hluti hamingjunnar fælist í því að honum tækist að slökkva í fötunum á sér á eftir. En eins og allir vita eru þessar eldspýtur þeim eiginleikum gæddar, að neistar hrjóta í allar áttir þegar kveikt er á þeim. Um þetta ræddi ég talsvert í fyrri ræðu minni til þess að benda á að ef verið er á annað borð að krukka í þessa einokunarlöggjöf, þá held ég að þar þurfi að taka til hendinni og afnema einokun ríkisins á eldspýtum, enda geta allir keypt kveikjara af öllum gerðum með öðrum hætti en í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Eitt þeirra mála, sem sérstaklega verður til umr. þegar rætt er um áfengismálin, er að sjálfsögðu bjórinn. Það vill nú svo til um bjórinn, að flest rökin gegn því, að hér á landi sé leyft að brugga og drekka áfengt öl, eru í eðli sínu rök gegn áfengisneyslu yfirleitt. Þau rök eru að sjálfsögðu gild sem slík, en varla verður það á dagskrá næstu árin að banna áfengi alfarið, enda hafa Íslendingar og aðrar þjóðir heldur slæma reynslu af slíku banni. Sérstakar mótbárur gegn bjórnum hafa einkum verið þær, að bjórneyslan bætist við áfengisneyslu þjóðarinnar og fólk byrji að drekka fyrr á ævinni og líkur á daglegri drykkju á vinnustöðum aukist. Öll þessi sjónarmið eiga fullan rétt á sér og taka ber tillit til þeirra þegar um þessi mál er rætt og ákvörðun tekin. Að mínu mati breyta þau samt ekki niðurstöðunni, en það er skoðun mín að fólki hér á landi eigi að gefast tækifæri til að drekka bjór fyrst á annað borð er verið að leyfa áfengisneyslu. Þegar bjórinn verður leyfður ber þó að hafa þessi viðhorf og reynslu annarra þjóða í huga. Grundvallarspurningin er auðvitað: Hvers vegna getum við ekki fengið að drekka bjór hér á landi fyrst okkur er treyst til að drekka vín, bæði sterk og veik? Slíkt lögbundið bann, sem stríðir gegn siðgæðishugmyndum manna, er fremur fallið til þess að fólk haldi áfram að umgangast áfengi með því tvískinnungsviðhorfi sem einkennir drykkjuvenjur Íslendinga. Nú geta allir sem vilja bruggað eigin bjór, ef þetta frv. fer ekki í gegn a. m. k., og svo rammt kveður að þessum heimilisiðnaði, að nú hefur það frv., sem hér er til umr., verið lagt fram. Á sama tíma geta flugliðar og farmenn flutt inn bjór til landsins og í sendiráðum erlendra ríkja hérlendis er drukkinn íslenskur bjór. Þannig er ekki bannað að neyta bjórsins, heldur aðeins að brugga hann og selja. Slík mismunun verður að sjálfsögðu óþotandi í augum þess fólks sem telur sig geta umgengist bjór með viðlíka hætti og útlendingar og íslenskt sérréttindafólk í þessum efnum. Engin kaffihúsamenning þrífst hér á landi. Ef menn vilja hittast annars staðar en á einkaheimilum eftir kl. 9 á kvöldin er það varla hægt nema á börum sem eru áfastir matsal og fyrsta flokks eldhúsi, því að enginn fær vínveitingaleyfi nema slíkum skilyrðum sé fullnægt. Sumir halda því fram, að bjórinn geti verið „kommúnikasjónsmiðill“. Hann er tilvalinn mjöður til að hafa um hönd þegar menn koma saman til að slaka á og ræða málin án þess að stofna þurfi til allsherjar fyllirís. Hér skal ekki farið út í þá sálma að bera saman gæði bjórs og annars áfengis, en benda má á þýðingu Halldórs Laxness á grein, sem birtist í heilbrigðisdálki Süddeuts che Zeitung í München 26. aptíl 1977. Í inngangi þeirrar þýðingar segir Halldór Laxness m. a., með leyfi forseta: „Fróðlegt er að heyra, hverju hlutgengir menn í heilbrigðismálum Þýskalands, þessa miklu bjórneyslulands, halda fram um þennan drykk, og bera saman við ýmislegt sem skrifað er um málið hér á landi, ekki síst með tilliti til þess, að hér veit almenningur ekki gjörla um hvað verið er að tala þegar bjór er á dagskrá, þar sem drykkurinn hefur verið kriminaliseraður hjá akkur í tvær kynslóðir, þ. e. a. s. látinn jafngilda glæp allar götur síðan árið 1905.“ Þetta er tekið úr bókinni: „Sei, sei, jú, mikil ósköp“, á bls. 121, en hún var gefin út af Helgafelli 1977. Í umr. um þann þátt áfengismálanna, sem hér er á dagskrá, er ekki eingöngu á það að líta, hvort leyfa skuli sölu áfengs öls, heldur einnig hvernig að sölunni skuli staðið, ef leyfð verður. Skoðun mín er sú, að varlega eigi að fara af stað í þeim efnum. Ég er alfarið á móti því að bjór verði til sölu í matvörubúðum, eins og víða tíðkast. Til að byrja með er eðlilegt að hann verði einungis seldur í útsölustöðum ÁTVR og þá aðeins í heilum og hálfum flöskum. Meira að segja kæmi til greina að fara enn hægar í sakirnar fyrst í stað og takmarka söluna við vínveitingahúsin þannig að engar flöskur verði í umferð, heldur verði bjórinn einungis framreiddur í glösum. Slíkt kemur í veg fyrir fyllerí á vinnustöðum og í ljós kemur hvort Íslendingar þola drykkinn verr en aðrar þjóðir. Sem kunnugt er hefur mesti styrrinn staðið um millisterka ölið í nágrannalöndunum. Af þeim sökum mætti reyna þá aðferð hér að reyna fyrst í stað aðeins sölu bjórs með tilteknu áfengismagni og feta sig áfram á grundvelli þeirrar reynslu sem fengist með þeim hætti. Að sjálfsögðu hefur löggjafarvaldið síðasta orðið um það, hvort og hvernig skuli ákveða afnám bjórbannsins. Eðlilegast sýnist mér að almenningur ákveði það sjálfur í þjóðaratkvgr., enda virðist það vera regla hér á landi að almenn atkvgr. fari fram um það hvort opna skuli útsölur á viðkomandi stöðum. Bjórmálið skiptir mönnum ekki í stjórnmálaflokka. En niðurstöður slíkrar þjóðaratkvgr. gætu verið leiðbeinandi fyrir þm., enda má búast við að í umr. um slíka atkvgr. komi fram gnægð raka og gagnraka í málinu til að moða úr. Alþ. gæti kosið n. til að útbúa þá till. sem leggja skal fram um málið. Í henni þarf að vera greinargóð lýsing á framkvæmd málsins, þar sem m. a. er tekin afstaða til þeirra þátta sem hér hafa verið gerðir að umræðuefni. Önnur atriði nátengd bjórmálinu eru viðhorf yfirvalda til rekstrar vinveitingahúsa hér á landi. Og um þau mál er fjallað enn fremur í áfengislöggjöfinni sem hér stendur til að breyta. Það g,etur varla verið lögmál að aðeins megi selja áfengi á stöðum sem hafa eldhús af vissri stærð, og það getur varla verið náttúrulögmál að loka beri skemmtistöðum á mínútunni hálftólf. Aukin fjölbreytni og frjálsari reglur hljóta á næstunni að koma til athugunar í þessum efnum. Í þessu sambandi er rétt að rifja það upp, að hæstv. dómsmrh. hefur í vetur, á þessu þingi, komið fram með nokkur frv., sem leiða til lækkunar á ýmsum réttindaaldri hér á landi, svo sem lögræðisaldri og hjúskaparaldri, og það er eðlilegt að réttindi til þess að fá að drekka vín fyrir þá, sem vilja drekka vín, lækki að sama skapi. Hér væri um að ræða viðurkenningu á staðreynd, en öllum er ljóst að 18–20 ára ungmenni fá aðgang að vínveitingahúsum og nánast er útilokað fyrir viðkomandi aðila að greina aldursmun á þeim og öðrum sem eru litlu eldri. Mér er að fullu ljóst að íslenska þjóðin á við áfengisböl að stríða. Fáum kemur til hugar allsherjarbann í alvöru. Framboði á áfengi ber því að halda innan ákveðinna marka, þannig að freistingin blasi ekki alls staðar við. Að mínu áliti ber þó fyrst og fremst að draga úr eftirspurninni, og slíkt verður ekki gert með boðum né bönnum, heldur skilvirkri og skynsamlegri fræðslu um afleiðingar drykkjunnar. Með breyttum reglum gefst kostur á nýjum umgengnisvenjum, heilbrigðara almenningsáliti og nýrri og haldbetri viðspyrnu. Fræðslustarf áhugamannasamtaka og opinberra aðila er happadrýgsta aðferðin og skilar miklu meiri árangri en boð og bönn sem stríða. gegn skynsemi almennings og leiða til virðingaleysis gagnvart lögum og reglum. Ég hef leyft mér að rifja þetta mál upp á þessum stað og í þessum umr. til þess að benda hv. þingheimi á að það er ýmislegt fleira, sem þarf breytinga við í áfengislöggjöfinni, heldur en þær till. sem hæstv. fjmrh. hefur lagt fram. Nú gætu sumir spurt: Hvert er maðurinn að fara? Ætlar hann að gera þessa þjóð algerlega örvita, ætlar hann að hella áfengi ofan í börnin, ætlar hann að hella áfengi og bjór ofan í hvert mannsbarn í landinu? - Í þessu sambandi er ástæða til þess að benda sérstaklega á það, að formaður SÁÁ, Sambands áhugamanna um áfengisvarnir, Hilmar Helgason, hefur í vetur skrifað margar ágætar greinar í blöð þar sem hann hefur bent á fjölmörg atriði - ég ítreka: fjölmörg atriði í áfengislöggjöfinni sem þarf að breyta. Það er t. d. athyglisvert, að í áfengislöggjöfinni eru ákvæði um að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, útsölur hennar og veitingastaðir, sem leyfi hafa til veitinga áfengra drykkja, megi aðeins afhenda áfengi gegn staðgreiðslu. Nú er það á allra vitorði að opinberir aðilar fara ekki svona að, það er ekki um staðgreiðsluviðskipti að ræða hjá þeim, þannig að samkv. lögum um áfengismál þjóðarinnar ætti að setja fjölmarga opinbera aðila í tugthús, alla vega sekta þá. Í áfengislögum er líka að finna ýmsar aðrar skrýtnar klásúlur, eins og t. d. að áfengi megi ekki afhenda né veita neinum sem er bersýnilega ölvaður. Óheimilt er að selja þeim manni áfengi er sekur hefur gerst um óleyfilega sölu eða bruggun áfengis. Skylt er að tilkynna útsölustöðum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins jafnóðum hverjir gerst hafa sekir um óleyfilega sölu eða bruggun áfengis. Hverjum dettur í hug að slík lagagrein eigi heima í íslenskum lögum á því herrans ári 1979? Svona atriði mætti telja upp fleiri, og það er athyglisvert að lesa grein eftir Hilmar Helgason, sem birtist í Morgunblaðinu föstudaginn 2. mars 1979, þar sem hann er að svara Halldóri Kristjánssyni, sem er kenndur við Kirkjuból, og sýnir fram á að það er ekki eingöngu hægt að ræða um þessi mál á grundvelli þeirra umr. sem hér hafa farið fram um fjölmörg undanfarin ár og hafa fyrst og fremst verið á heimavelli bindindissamtakanna í landinu. Hér er þó á engan hátt verið að sneiða að þeim samtökum sem ég veit að hafa unnið á margan hátt ákaflega gagnmikið starf. En það er athyglisvert að þeir menn, sem hafa reynslu sjálfir af áfengisbölinu, leggja til allt annað. Þeir telja að hluti af áfengisvandamálum þjóðarinnar sé sá, að það séu of stífar reglur, of þröngar reglur í lögum þannig að hér gefist ekki tækifæri til að umgangast áfengi eins og gerist meðal annarra svokallaðra siðaðra þjóða. Allt þetta verður þó að skiljast með því hugarfari að því er ekki þannig farið að hægt sé að banna alfarið áfengi hér á landi. Um það hefur ekki heldur verið beðið, og frv. hæstv. ráðh. er eingöngu byggt á því að afla meiri tekna í ríkissjóð. Ég veit, herra forseti, að það er áreiðanlega ekki gaman í þínum sporum né annarra hv. þdm. að sitja hér og hlusta á þessa bindindisprédikun sem ég hef flutt hér úr ræðustólnum. En mér þykir það leitt að ég gat ekki beint máli mínu til hæstv. fjmrh. og rætt um þann þáttinn sem þetta frv. gerir ráð fyrir, en það er tekjuþáttur ríkissjóðs í málinu. En ég vil leyfa mér að segja það, að ef þetta frv. fer áfram hér í þinginu til n. og út úr n., þannig að ætlunin sé að ljúka því á þessu þingi, þá mun ég leyfa mér ásamt öðrum þm. að bera fram till. um rökstudda dagskrá sem mundi þá að sjálfsögðu vera byggð á þeim rökstuðningi sem ég hef hér lýst og lýsti reyndar áður í ræðu við þessa umr., að við höfum í vetur rætt ýmis önnur atriði áfengislöggjafarinnar, ég er flm. að einu slíku frv. og mér finnst full ástæða til þess að taka það frv. og aðrar hugmyndir, sem komið hafa fram í þessum umr., og gera þeim skil um leið og áfengislögin eru endurskoðuð í heild. En að taka eitt atriði út úr aðeins vegna þess að það vantar fjármagn í ríkiskassann, það nær ekki nokkurri átt. Þess vegna mun ég ásamt öðrum hv. þm. í þessari d. beita mér fyrir því, að málinu verði ekki lokið á þessu þingi. Það hefði vissulega verið ástæða til þess að fjalla hér miklu ítarlegar um áfengismálin, fara ofan í þær upplýsingar sem hafa komið annars vegar frá bindindissamtökunum og hins vegar í umsögnum fjölmargra aðila sem sendu allshn. Nd. umsagnir vegna hugsanlegra breytinga á áfengislögunum. En það verður ekki gert að sinni. Það verður látið bíða þess tíma þegar áfengislöggjöfin verður tekin fyrir í heild sinni og henni breytt, sem væntanlega verður gert næsta haust, þegar hæstv. fjmrh. er ljóst að hann á ekki erindi sem erfiði í þessu máli ef hann ætlar að þrýsta því í gegn á þessu þingi.