Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er vegna þess, að hér er farið fram á, að leyfð verði afbrigði frá þingsköpum, til þess að þetta mál verði tekið fyrir. Nú má segja, að varðandi þetta eina mál skipti það ekki e.t.v. sérstaklega miklu máli, en ég vil vekja athygli á því, að það er orðin mikil venja hér, sérstaklega síðari hluta þings, að jafnskjótt og mál koma úr nefndum, þá eru þau tekin á dagskrá með afbrigðum, án þess að nál. og brtt. hafi legið frammi lögskipaðan tíma. Þetta eru auðvitað ákaflega óheppileg vinnubrögð, að þm. sé ekki ætlaður tími til þess að átta sig á málunum. Þess vegna er fresturinn settur í þingsköp, að menn eiga að hafa tíma til að lesa nál. og brtt. yfir, bera þær saman við frv. og eftir atvikum bera ráð sín saman um afstöðu til mála. Þegar jafnrúmt er um starfstíma og reynzt hefur á þessu þingi, virðist vera gersamlega ástæðulaust sem meginregla að hverfa frá þessu. Allir skiljum við, að ástæður kunni að vera til þess að gera þetta í einstökum tilfellum, og sízt af öllu skal ég hafa á móti því né hef ég haft á móti því, að það væri gert, þar sem sérstök þörf er til, og fram að þessu hef ég ekki heldur hreyft athugasemdum við þennan hátt, sem upp hefur verið tekinn. En ég vil ekki með nokkru móti samþykkja eða eiga hlut að því, að ákvæði þingskapanna séu í raun og veru felld úr gildi, eins og verið er að gera með þeim hætti, sem upp hefur verið tekinn. Ég er ekki að ásaka hæstv. forseta á nokkurn hátt fyrir það, að hann vilji hraða þeim störfum, sem fyrir liggja, og skapa verkefni á hverjum einstökum þingfundi. Það er eðlilegt frá hans sjónarmiði. Hitt verður hann að skilja, að þegar við komum hingað niður eftir og sjáum t.d. nú þennan stóra lagabálk, sem liggur fyrir, ásamt allmörgum brtt., nál., sem tekur a.m.k. nokkurn tíma að lesa, þá er ómögulegt að ætlast til þess, að við setjum okkur inn í málið á þeim tíma, sem fyrir hendi er, ef á að taka það strax til umræðu. Ég vil þess vegna ekki eiga hlut að slíkum vinnubrögðum, tel þau með öllu ástæðulaus og mjög varhugavert fordæmi og vil í allri vinsemd beina því til hæstv. forseta. Þetta er ekki atriði, sem snertir stjórnmáladeilur, heldur vinnubrögð í þessari stofnun, sem við erum saman komin í og eigum að gegna okkar skyldu í, og það hljóta allir að játa, að með þessum hætti, sem hér er á hafður, geta menn ekki áttað sig á málunum.

Forseti (EOl): Út af ummælum hv. 1. þm. Reykv. vil ég aðeins taka fram, að það er ekki tilgangurinn, að það eigi að verða nein regla, að þm. gefist ekki sá tími, sem þingsköp mæla fyrir um athugun á þingskjölum, heldur er aðeins reynt, af því að seint er komið á þingtíma, að flýta þeim málum, sem hægt er, og ekki beitt þar neinum öðrum aðferðum en þeim, sem tíðkazt hafa á undanförnum þingum.



Herra forseti. Frv. til laga, það sem hér liggur fyrir, um lax- og silungsveiði, var flutt í hv. Ed. af landbn. eftir beiðni hæstv. landbrh. Á Alþingi 1955 var frv. þetta lagt fram af þáverandi landbrh., en ekki vannst tími til að afgreiða málið. Í aths. við frv. er þess getið, að með bréfi, dags. 21. júlí 1954, hafi þáverandi landbrh. skipað n. manna til þess að endurskoða lög um lax- og silungsveiði með hliðsjón af nýjum viðhorfum, sem skapazt hafa í laxveiðimálum, síðan lög þessi voru sett. Það virðist hafa verið vandað allmjög til skipunar þessarar nefndar, því að í henni áttu sæti Pálmi Hannesson, sem var formaður n., Björn Ólafsson, Gizur Bergsteinsson, Gunnlaugur Briem og Þórir Steinþórsson. Allt eru þetta valinkunnir menn og mjög þekktir og menn, sem höfðu mikið kynnt sér þessi mál áður, enda finnst mér, að afköstin eftir þessa nefnd megi teljast í höfuðatriðum viðunandi. Nefndin hafði náið samstarf við veiðimálastjóra, Þór Guðjónsson, sem sat á öllum fundum n., enda kosinn ritari hennar, eins og segir í þessari sömu athugasemd. Ég gat þess áðan, að það yrði ekki dregið í vafa, að nefndin hefði unnið mikið starf og að flest þau nýmæli, sem eru í frv., séu til bóta frá því, sem áður var. Það virðist, ef maður athugar þetta mál svolítið aftur í tímann, sem fá mál, sem hafa legið fyrir Alþingi, hafi valdið jafnmiklum deilum sem lög um lax- og silungsveiði frá 1932, sem gengu í gildi 1. jan. 1933. Til ársins 1940 var þessum lögum breytt sjö sinnum, þó eigi í meiri háttar atriðum. 1941 voru svo allar þessar breytingar felldar inn í eða samræmdar lögum frá 1932. En það virðist sem þetta hafi ekki verið talið nægjanlegt, því að frá árinu 1941 og til ársins 1952 var þessum lögum breytt hvorki meira né minna en sex sinnum. Það verður því að teljast nokkurn veginn víst, að Alþ. hafi varið jafnvel meiri tíma í að ræða þetta eina mál en flest önnur mál, sem fyrir Alþ. hafa legið, og að oftar hafi verið gerðar á lögum um lax- og silungsveiði breytingar en flestum öðrum lögum. Þetta er ekki sagt hér til að fella neinn dóm yfir vinnubrögðum Alþ. í þessu máli frá minni hendi, heldur aðeins bent á þessar staðreyndir. 1954 kom enn fram frv. til breytingar á lögunum. Þá sýndist ráðherra tími til kominn að láta endurskoða lögin í heild sinni, einkum vegna þeirrar reynslu, sem fengizt hefur af þeim og framkvæmd þeirra, en jafnframt með tilliti til framfara í veiðitækni, eins og segir í aths. við frv. Þá segir orðrétt í athugasemd I. kafla, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndarmenn urðu á einu máli um það, að lög um lax- og silungsveiði hefðu eigi náð því meginmarkmiði sínu að auka fiskstofn í veiðivötnum. Veldur því öðru fremur, að fastar er gengið að veiði en fyrirsjáanlegt var, þá er lögin voru sett, og með veiðnari tækjum. Er svo komið í ýmsum fiskihverfum, að ákvæði laganna veita engan veginn nægilega vernd gegn ofveiði, sem jafnvel kynni að leiða til auðnar. Telja nefndarmenn brýna nauðsyn bera til að stemma stigu við slíku og hafa í því skyni strangari ákvæði en í gildandi lögum um friðun gegn veiði, stangarveiði sem neta, fjarlægð veiðivéla, stangafjölda, lax- og silungsveiði í sjó.“ Þessi ummæli nm. eru hin athyglisverðustu. Þau undirstrika það, sem reyndar var vitað áður, að á fjöldamögum stöðum var og er enn um ofveiði að ræða, sem nálgast hreint og beint rányrkju. Væri hægt að benda á fjölmargar ár víðs vegar um land, sem fyrir nokkrum áratugum voru sæmilegar veiðiár, aðallega þó silungsár, en nú eru að mestu fisklausar, enda setið um hverja bröndu, sem í árnar kemur. Árnar eru plægðar fram og aftur með ádráttarnetum. II. kafli grg. er saminn af Þór Guðjónssyni veiðimálastjóra. Þessi kafli er hinn fróðlegasti og hefur inni að halda mikinn fróðleik og upplýsingar. Ég vil benda hér á nokkur atriði. Veiðimálastjóri telur, að söluverð framleiðenda sé áætlað um 5 millj. kr. árlega. Ég geri ráð fyrir, að þar sé átt við bæði lax og silung. Miklar líkur finnst mér vera á því, að hér sé of lágt reiknað, sem liggur í því meðal annars, að ekki er allur sá fiskur, sem veiðist, settur á skýrslur. Eftir því sem segir í fasteignamati 1942, hafa 12.1 % jarða á landinu laxveiði og 26.3 silungsveiði. Ekki er mér kunnugt um, hvort hér eru meðtalin hin mörgu og stóru veiðivötn í óbyggðum landsins, en eins og allir vita, er þar um mikla veiðimöguleika að ræða, sem nú eru lítið notaðir nema þá aðallega af fólki, sem leitar til fjalla og heiða í sumarfríi. En þeir, sem telja sig eiga þarna veiðirétt, eru á stundum mótfallnir slíku ferðalagi veiðimanna upp um öræfi og telja, að þeir spilli þar veiði og fuglalífi. Skal ég ekki leggja neinn dóm á það, hvað rétt er í þessu, en einhver brögð munu þó vera að því, að fleira sé veitt í slíku ferðalagi en silungur. Lax og silungur teljast til náttúruauðæfa Íslands, og það er engum vafa undirorpið, að þessi auðæfi lands okkar er hægt að auka stórlega frá því, sem nú er, ef rétt væri á haldið. Og það er beinlínis skylda þjóðfélagsins og þess opinbera að sjá um, að ekki sé gengið of nærri stofni þessara miklu nytjafiska með of mikilli veiði. Frá því fyrst að land vort byggðist og fram á þennan dag hafa fjölmörg heimili getað notfært sér þessi miklu hlunnindi að geta sótt í ár og vötn nýjan fisk og þar með getað neytt einnar beztu fæðu, sem völ er á. Það liggja engar skýrslur fyrir um það, hvað mörgum mannslífum lax og silungur úr ám og vötnum á Íslandi hefur bjargað, þegar bjargarskorturinn var við hvers manns dyr, en þau eru ábyggilega mörg, enda margar sagnir frá eldri tímum þar um. Það ætti öllum að vera það áhugamál, ekki aðeins að viðhalda þessum náttúruauðæfum lands okkar, heldur jafnframt að auka þau stórlega frá því, sem nú er. Ég held við Íslendingar verðum að læra það að leggja niður rányrkju, í hvaða mynd sem er. Í þessu tilfelli verður að stilla veiðinni í hóf, þannig að fiskstofnarnir haldist við, og hins vegar að fiskur sé ræktaður, eins og veiðimálastjóri bendir réttilega á í hinni ýtarlegu grg. Það er mjög eftirtektarvert, að líklega allt frá stofnun Alþingis að fornu hafa verið í íslenzkri löggjöf ákvæði um veiði og skiptingu veiðar og fyrstu drög til friðunar. Sýnir þetta, ef rétt er, að forfeður okkar hafa kunnað að meta þessi hlunnindi. Í lögum frá 1932 um lax- og silungsveiði var margt nýrra ákvæða, svo sem um veiðirétt, bann við laxveiði í sjó, gerð og frágang veiðivéla, lengingu vikufriðunar, mannvirkjagerð í veiðivötnum, fiskræktarfélög, veiðifélög, stjórn veiðimála o.fl., o.fl. Öll voru þessi ákvæði til mikilla bóta frá því, sem áður var. En það fór hér sem svo oft fyrr og síðar, að þeir, sem töldu sig bíða fjárhagslegt tjón við setningu laganna, settu sig á móti þeim og fundu þeim flest til foráttu, enda mun það hafa átt sér stað og það í allstórum stíl, að lögin væru sniðgengin, svo að maður ekki viðhafi sterkara orð. Þrátt fyrir það hafa lögin frá 1932 alveg tvímælalaust gert nokkurt gagn og komið í veg fyrir ofveiði að meira eða minna leyti. Eftir því sem veiðitæknin hefur vaxið, hefur hættan á ofveiði vaxið gífurlega. Netin hafa verið stækkuð bæði að dýpt og lengd. Netalagnir hafa fjölgað, og nú síðustu árin hafa net úr næloni verið tekin í notkun, en slík net eru að allra dómi, sem til þekkja, talin mun veiðnari en net úr öðrum efnum. Það gæti jafnvel komið vel til mála, að inn hefðu verið sett ákvæði um það í þessi lög að banna að nota nælonnet til slíkra veiða sem lax- og silungsveiða. Þá hefur stangarveiði fleygt stórlega fram, og árlega reyna stangarveiðimenn að fá sér ný og betri tæki. Þó munu flestir sammála um það, að stangarveiði sé ekki eins hættuleg og komi aldrei til með að ganga eins nærri stofninum og netalagnir og ádráttur. Þrátt fyrir það er sjálfsagt að takmarka stangarveiði og lengja friðunartímabilið frá því, sem það var í lögum frá 1932. Aðalbreytingarnar eru líka um aukna friðun, sbr. 19. gr. Daglegur veiðitími með stöng skal ekki vera lengur en 12 klst. Stangarveiði í vötnum, þar sem lax og göngusilungur fer um, verður takmarkaður þannig, að veiðitíminn verði þrír mánuðir í hverju veiðivatni eða jafnlangur og netaveiðitíminn. Stangafjöldi í hverju veiðivatni ákveðst af veiðimálastjóra, - mjög nauðsynlegt ákvæði að mínum dómi, - og stangarveiði má ekki viðhafa á þeim slóðum, þar sem önnur veiðitæki eru notuð. Aldrei má veiða með stöng eða færi frá kl. 10 síðdegis til klukkan 7 árdegis. Því er haldið fram af þeim, sem einna mest eru á móti stangarveiði og þeim félagsskap, að hér sé um mjög þýðingarlitla friðun að ræða. Ég held, að það sé mesti misskilningur. Ég held, að hér sé um mjög þýðingarmikla friðun að ræða, því að það er vitað, að þegar nótt er björt, þá er hægt að veiða alveg, þá tekur lax og silungur jafnvel allan tímann, svo að það er ekki rétt. Hér er um mikla aukningu á friðun að ræða frá því, sem var áður. Eins og sést á því, sem hér hefur verið sagt, eru allmiklar hömlur lagðar við stangarveiði, enda sjálfsagt. Hins vegar finnst mér, að stangarveiðimenn geti sæmilega vel við unað, þótt dálítið sé að þeim hert með veiðitíma, stangafjölda í veiðivatni o.s.frv. Það er nú einu sinni þannig, að þarna er um mjög umdeilt atriði að ræða; og ég held, að báðir, bæði þeir; sem nota þetta sport, þ.e.a.s. veiða á stöng, og hinir, sem veiða í net eða ádrátt, verði að skilja það, að hér er svo mikið stórmál á ferðinni, hér er mál, sem getur haft úrslitaþýðingu um það, hvort hægt verður að varðveita þennan stofn, sem fyrir er, og auka hann, þ.e.a.s. auka hann, eftir því sem hægt er, að ég held, að báðum aðilum væri það mestur sómi, ef þeir gætu skilið það, að hér er um stórkostlega hagsmuni að ræða, ekki fyrir þá eingöngu, heldur fyrir landsfólk allt. Lagt er til, að netaveiði verði takmörkuð meira en áður, vikufriðun lengd um 24 klst., úr 60 í 84. Hv. Ed. fékk sett inn í 19. gr. laganna ákvæði, þar sem segir, að friðunartíma þennan megi stytta í 60 stundir á viku, sé að dómi veiðimálastjóra, veiðimálanefndar og hlutaðeigandi veiðifélags, ef til er, engin hætta á, að um þverrandi fiskstofn sé að ræða á viðkomandi veiðisvæði. Ekki skal ég draga í vafa þekkingu þeirra aðila, sem hér er bent á. En ég tel nú samt þessa breytingu sízt til bóta, enda mjög hæpin ráðstöfun að gefa yfirleitt slíkar undanþágur eins og þarna er gert ráð fyrir. Hins vegar sáum við okkur ekki fært í n. að flytja eða taka upp fyrra orðalag þessarar greinar, vegna þess að við töldum, að það gæti orðið til þess, að frv. næði ekki fram að ganga, ef Nd. gerði miklar og stórvægilegar breytingar á frv. frá því, er Ed. hefði gengið frá því. Í þessu sambandi má geta þess hér, að þegar svona mál eru á ferðinni og stórmál yfirleitt, þá væru það mjög heppileg vinnubrögð, að nefndir beggja deilda, sem málin fara til, hefðu meiri samvinnu sín á milli heldur en gert er, og það mundi ábyggilega í mörgum tilfellum stytta þingtímann og gera vinnubrögðin betri, ef slíkar starfsaðferðir væru viðhafðar. En það er mjög lítið um það, að slíkt sé gert. Annars gerði hv. Ed. fjölda breytinga á frv. Eru flestar þeirra smávægilegar, og mun ég ekki ræða þær frekar, nema sérstakar ástæður liggi til þess, vil þó aðeins benda á, að settur var inn nýr kafli, 12. kafli, um álaveiðar. Um aðrar breytingar á frv. frá eldri lögum læt ég nægja að benda á hina löngu og skýru grg., sem prentuð er með frv. frá 1955 og ég hef áður minnzt á. Geta menn þar kynnt sér, í hverju aðalbreytingarnar eru fólgnar. Þá kem ég að viðhorfi landbn. Nd. til málsins. Landbn. Nd. ræddi frv. á nokkrum fundum sinum og varð ekki sammála um afgreiðslu þess, sbr. þskj. 508. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin hefur athugað frv. og ekki orðið á eitt sátt um afgreiðslu þess. Minni hl., þm. A-Húnv., skilar séráliti. Þeir Ágúst Þorvaldsson, 1. þm. Árn., og Gunnar Gíslason, 2. þm. Skagf., skrifa undir nál. með þeim fyrirvara, að þeir áskilja sér rétt til að fylgja brtt., sem fram kunna að vera bornar. Að öðru leyti leggur meiri hl. n. til að frv. verði samþ. með eftirfarandi breytingum“ - eins og segir á þskj. 508. Rétt er að taka fram, að breytingar þær, sem meiri hluti landbn. flytur við 35. gr. og 97. gr., voru bornar undir veiðimálastjóra, sem gat fyrir sitt leyti samþykkt þær. Aðalbreytingarnar eru í því fólgnar, að ef um veiðirýrnun er að ræða vegna ákvæðis 35. gr., þó aðallega 3. mgr., frá því, sem nú er, þá skal þeim, er í missir, bætt að fullu samkvæmt mati það, sem er fram yfir 30%. Skal við mat á þessum bótum liggja til grundvallar veiði síðustu 10 ára fyrir gildistöku þessara laga svo og fækkun lagna, er orsakast af ákvæði 1. og 2. málsliðar þessarar málsgreinar. Í 4. mgr. er gert ráð fyrir þriggja manna dómnefnd, sem ráðherra skipar, og skal einn þeirra vera dómari hæstaréttar, - þetta er nú ekki breyting raunverulega frá lögunum, þ.e.a.s. ekki um skipun n. Bætur skulu metnar í eitt skipti fyrir öll og greiðist með jöfnum afborgunum á 25 árum. Ríkissjóður greiði 3/4, en viðkomandi sýslusjóður eða sýslusjóðir 1/4. Matsnefnd skal ljúka störfum eigi síðar en 2 árum eftir gildistöku laganna. Ég sé nú ekki sérstaka ástæðu til þess að ræða þessa breytingu nánar. Hún skýrir sig alveg sjálf. Það munu vera fáar jarðir, sem þetta ákvæði mun koma til með að fjalla um. Breytingin við 97. gr. um, að 2. málsl. falli niður, skýrir sig sjálf. 2. liður þessarar greinar hljóðar svo, að á Hvammsfirði skuli svæði, er liggur fyrir innan línu úr ytri enda Skoravikurmúla í Hólmlátursborgir, vera undanþegið banni gegn selaskotum og uppidrápi. Það virðast ekki liggja nein sérstök rök fyrir því, að þessi 2. liður haldi áfram að standa í lögunum. Nefndin leggur því til, að þessi liður sé felldur niður. Ég vil svo undirstrika það að lokum, að ég vil f.h. meiri hluta n. mæla með því, að frv. verði afgreitt sem lög á þessu þingi, og tel ekkert við það unnið, að afgreiðslu þess verði frestað til næsta þings. Ég vil svo að lokum leyfa mér að leggja til við hæstv. forseta, að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og frsm. meiri hl. landbn. tók fram, hefur nefndin ekki getað orðið sammála í þessu máli, og má í rauninni telja dálítið vafasamt, hvar meiri hlutinn er, þar sem tveir af þeim hv. þm., sem skrifa undir allt meiri hl., áskilja sér rétt til að fylgja brtt. og flytja þær. Ég hins vegar fann það, að ég átti ekki þá samleið með meiri hl. n., að það gætu verið líkur fyrir fullu samkomulagi um afstöðu til þessa stóra deilumáls. Þess vegna hef ég leyft mér að gefa út sérstakt nál., sem er á þskj. 524, og flutt nokkrar brtt., sem eru á þskj. 525. Það er kunnugt mál, að lög um lax- og silungsveiði hafa verið ein allra mestu deilumál og það lengi, ekki sízt síðan lögin frá 1932 um lax- og silungsveiði voru samþykkt, sem höfðu það í sér að geyma að takmarka í mjög stórum stíl eignarrétt einstaklinganna, sem veiðiréttinn hafa átt áður og eiga. Um þau lög hafa verið stórdeilur, málaferli og í sumum héruðum alls ekki verið hægt að framkvæma ákvæði þeirra laga. Það er kunnugt mál, að frá fyrstu tíð hefur það verið talinn mikill og stór kostur á hverri jörð að hafa veiðiréttindi, og allar slíkar jarðir hafa verið seldar hærra verði og leigðar fyrir hærra gjald en aðrar jarðir, vegna þess að það hefur verið talið það mikils virði að hafa réttindi til veiða. Nú er í vaxandi mæli að því er virðist, miðað við þetta frv., verið að skerða eignarrétt manna á þessu sviði mjög stórkostlega og það án þess að brýna nauðsyn beri til. Því er að vísu haldið fram af öllum meðmælendum þessa frv., að hér sé um mikið aukna friðun að ræða og meiri tryggingu fyrir fiskstofninn og þessi hlunnindi í framtíðinni. En að mestu leyti er þetta blekking, svo sem ég mun koma nokkru nánar að og hef sýnt fram á í mínu nál., heldur er hér aðeins um tilfærslu á rétti að ræða frá eigendum veiðiréttindanna og til þeirra manna, sem stangveiðarnar stunda og hafa fjármálalegt vald og getu til þess að veita sér þá ánægju. Ég skal ekki langt út í þetta fara, áður en ég fer að ræða mínar sérstöku brtt. En áður en ég vík að því, skal ég leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér upp nokkur mótmæli, sem borizt hafa gegn þessu frv., og skal ég þá byrja á að lesa upp fyrir hv. þdm. mótmæli frá tveimur sýslunefndum í þýðingarmiklum og stórum veiðihéruðum þessa lands. Er þá fyrst að nefna mótmæli frá sýslunefnd Mýrasýslu, sem eru á þessa leið: „Sýslufundur Mýrasýslu 1951“ - þá var frv. í þessa átt borið fram af hv. þm. Str. - „mótmælir harðlega frv. til l. um breyt. á lögum nr. 112 9/8 1941, um lax- og silungsveiði, er fram kom á síðasta þingi, flm. Hermann Jónasson. Telur fundurinn, að frv. þetta, ef að lögum verður, skerði stórlega eignir og rétt manna til netaveiða í Hvítá og veiðisvæði hennar og öðrum ám með hliðstæðri aðstöðu til netaveiði, útiloka jafnvel einstakar jarðir frá allri veiði. Hins vegar leggur fundurinn áherzlu á, að heppilegasta úrræðið til viðhalds nytjafiski í ám og vötnum sé öflug klakstarfsemi, og telur, að hana beri að auka stórlega.“ Hér er að vísu nokkuð gömul samþykkt, en hún er mótmæli gegn sömu ákvæðum og eru í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Þá er hér samþykkt frá sýslunefnd Árnessýslu, sem gerð var í fyrra, þegar frv. lá hér fyrir Alþingi : „Með bréfi, dags. 16. maí 1955, senduð þér, herra veiðimálastjóri, sýslunefnd Árnessýslu til umsagnar frumvarp til laga um lax- og silungsveiði. Aðalfundur sýslunefndarinnar 1955 var þá nýlega afstaðinn, og var því ekki hægt að leggja frv. fyrir sýslunefndina fyrr en á næsta fundi hennar, sem var haldinn í maímánuði 1956. Nú hefur komið í ljós, að láðst mun hafa að tjá yður afgreiðslu málsins í sýslunefndinni, og verður að biðja velvirðingar á því. Sýslunefndin afgreiddi málið með svofelldri samþykkt: Sýslunefndin hefur athugað frv. til laga um lax- og silungsveiði, sem Alþingi 1955 hafði til meðferðar. Telur n. frv. þetta að ýmsu leyti svo gallað, að varhugavert sé, að það sé óbreytt gert að lögum. Sem dæmi má nefna, að ævaforn réttur veiðieigenda í landinu er mjög rýrður í frv. þessu og óeðlilega mikið vald fengið í hendur veiðimálastjóra um framkvæmd laganna, einkum varðandi undanþágur, sem honum er heimilt að veita að eigin geðþótta. Það má benda á, að svo gerólík aðstaða er til veiði í ám og vötnum, að vart er mögulegt, að sömu lagaákvæði geti gilt fyrir alla staði hvað snertir vernd fiskstofns, hóflega veiði og eðlilega skiptingu milli veiðieigenda. Lítur sýslunefndin svo á, að farsælast mundi, að frv. yrði breytt á þann veg, að í því fælist svo rúm heildarlöggjöf fyrir allt landið, að ekki þurfi að grípa til undanþágu.“ Hér er víkið að mjög athyglisverðu atriði í þessu sambandi, sem ég mun koma nokkru seinna að. Þá er hér síðasta bréf, sem landbn. hefur borizt, og það er samþykkt, sem gerð var 17. f.m. á aðalfundi Veiðifélags Árnesinga og er á þessa leið: „Aðalfundur Veiðifélags Árnesinga, haldinn á Selfossi 17. apríl 1957, mótmælir harðlega frv. því um lax- og silungsveiði, sem nú liggur fyrir Alþingi, og skorar á þingið að gerbreyta því í það horf, að veiðiréttur landeigenda verði ekki skertur svo freklega sem nú er gert eftir ákvæðum þessa frv.; fáist ekki slíkar leiðréttingar, að fella þá frv. Alla tíð síðan land byggðist hafa jarðeigendur haft aðalráðin yfir veiði í landi sínu. Samkvæmt þessu frv. hefur veiðimálastjóri og ráðherra sá, sem fer með þessi mál ásamt veiðimálanefnd, að kalla óskoruð yfirráð yfir því, hvar veiða megi, á hvern hátt veiða megi og á sumum jörðum hvort nokkuð veiða megi. Með þessu er stefnt að nokkurs konar ríkisframkvæmd, sem nokkrum embættismönum í Reykjavík er falið að annast, án frekari lagafyrirmæla, og geta þeir því hagað framkvæmdinni eftir eigin geðþótta án vilja veiðieigenda. Með hinni auknu vikufriðun fyrir neta- og silungsveiði eru stangarveiði litlar skorður settar og leyft að veiða á stöng í árósum og ósasvæðum, sem áður var friðað. Jafnframt torveldar svo löng vikufriðun starf veiðifélaga, sem veiða í net eða gildrur. Verði frv. þetta að lögum í þeim búningi, sem það er, er bændum landsins, sem hér eiga hlut að máli, sýnd eindæma lítilsvirðing og þeir sviptir aldagömlum réttindum á jörðum sínum og hagsmunir þeirra stórlega fyrir borð bornir og afhentir öðrum óviðkomandi aðilum. Þannig samþykkt á aðalfundi Veiðifélags Árnesinga þann 17. apríl 1957.“ Í þessum bréfum kemur fram svipað sjónarmið og ég hélt fram í mínu nál. og er í samræmi við skoðanir margra veiðieigenda í þessu landi, og ef á að hespa þetta viðkvæma og vandasama deilumál hér í gegnum aðaldeild Alþingis nú undir þinglokin, þá finnst mér illa vera að unnið.  Það, sem mínar brtt. fela fyrst og fremst í sér, er að koma á meira samræmi í orðaskýringum og réttindum til veiðanna heldur en í þessu frv. er, og er þá í fyrsta lagi það, að ég vil láta miða alls staðar í hverju vatni við sama mark og það er stórstraumsfjöruborð. Að öðru leyti vil ég láta þá vikufriðun, sem ráðgerð er, ná á sama hátt til netaveiði og stangarveiði. Hins vegar hef ég einnig tekið upp nokkrar brtt., sem fram hafa verið fluttar og sendar landbn. af fulltrúum frá veiðifélögum Borgfirðinga og Árnesinga. Ég skal svo ekki hafa þennan formála lengri, en snúa mér að þeim brtt., sem ég flyt hér á þskj. 525, og útskýra þær fyrir hv. þdm. hverja fyrir sig. Fyrsta brtt. er um breytingar á orðaskýringum í 1. gr. frv. og er þar fyrst að telja, að ég legg til, að orðið „kvísl“ sé útskýrt þannig, svipað og var í eldri lögum, að það væri hluti af straumvatni, sem fellur ekki í einu lagi, heldur skiptist um kletta, hólma eða sandeyrar, sem eru upp úr, þegar vatnsborð er lægst að staðaldri. Nú kemur í þessu fram eitt af stærri deilumálum, annars vegar milli mín og hins vegar milli höfunda þessa frv., og það felst í því, að þeir vilja ekki kalla kvísl neitt annað en það, sem fellur sér milli bakka, þegar hátt er í, og mismunurinn er ákaflega mikill á því, hvort miðað er við bakka, sem vatn fellur að, þegar stórstraumsflæði er, þegar það er miðað við stórstraumsfjöruborð. Í minni skýringu á ég við það, að það sé kallað kvíslar, sem falla sér, þegar lægst er í vatni, og það verði að meðhöndla veiðiréttindi í samræmi þar við. Þá er önnur brtt., sem er b-liður í þessari 1. brtt., og það er að taka upp aftur þá orðskýringu, sem er í gildandi lögum og heitir leirur. Mín till. í því efni er alveg óbreytt frá því, sem var og er í gildandi lögum, og sannleikurinn er sá, að leirur eru svæði, sem allra sízt má halla undan, þegar verið er að skýra orð um það, hvað hér er átt við, því að eins og allir þeir vita, sem þekkja greinarmun flóðs og fjöru, eru það stór svæði meðfram öllum vötnum nálægt sjó, sem eru undir vatni, þegar hátt er í og flóð, en eru þurr, þegar fjara er. Og ef alls staðar á að miða við bakka, þá eru mörg dæmi til þess og viða um land hægt að sýna fram á, að það skiptir mörg hundruð metrum, sem er frá bakka og að stórstraumsfjöruborði vatns, þegar lægst er í. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa þetta atriði í lögunum eins og er í gildandi laxveiðilögum. Þá er e-liður í þessari brtt., og það er um ós í sjó. Þar segir í frv., að ós í sjó sé sá staður, þar sem straumur hverfur í sjó um stórstraumslágflæði. Þetta orð er nú afar óvenjulegt í okkar máli og gæti ef til vill orðið skilið á fleiri en einn veg. En samkvæmt þeim skýringum, sem gefnar eru í grg. fyrir þessu frv., mun hér átt við stórstraumsfjöru, en stórstraumsfjara er orð, sem allir menn skilja, sem þekkja flóð og fjöru, og þess vegna miklu eðlilegra orð, en í raun og veru er þarna ekki um neina efnisbreytingu að ræða. Þá er d-liður, að orðið ósasvæði, sem er á 2. bls. í frv., falli niður. Það að setja ósasvæði þarna inn með þeim skýringum, sem á því eru gefnar í frv., er ein hin mesta villa, sem ég hef séð, því að samkvæmt því er kallað ósasvæði inn í mið héruð, og það eru kölluð ósasvæði stór stöðuvötn víðs vegar um land. Kemur það líka mjög í ósamræmi við aðra orðskýringu í frv., þar sem það er skýrt, hvað sé stöðuvatn. Þar segir: Stöðuvatn: ósalt vatn, sem eigi er í greinilegur straumur annar en sá, sem stafar af sjávarföllum, vindi eða afrennsli í leysingum. Nú er það svo, að allir þeir menn, sem þekkja, hvað er ós og hvað er stöðuvatn, vita það, að þetta er auðvitað alveg hárrétt skýring, hvað er stöðuvatn. Það er t.d. stöðuvatn í mínu héraði, Húnavatn, Miðhóp og jafnvel fleira, sem mætti tilnefna, og þetta er auðvitað rétt skýring. En að kalla það ósasvæði og meðhöndla það á þann hátt, eins og gert er ráð fyrir í þessari 1. gr. frv., það er fjarstæða og rekur sig algerlega á orðskýringuna um stöðuvatn. Með því móti mundi verða kallað ósasvæði inn fyrir Hnausa í Austur-Húnavatnssýslu, og það mundi vera kallað ósasvæði inn í Víðidal og inn í miðjan Skagafjörð. inn í Árnessýslu, upp fyrir Kaldaðarnes o.s.frv. Við vitum það, að ós er almennt talið það, sem er ós úr vatni og ós ár út í sjó. Á því eru hér eðlilegar og réttar skýringar í þessari 1. gr. frv., en þessi orðskýring um ósasvæði á að mínu áliti algerlega að falla burt. Þá er e-liður þessarar brtt. um það, að á eftir orðunum ósalt vatn, þar sem verið er að skýra orðið stöðuvatn, sé bætt við: ofan ósa. Og þar gildir sama, að stöðuvötn eru víða mjög stór vötn, sem er rétt skýrt það, sem er ofan við ósa. Þá er önnur brtt. og varðar afréttarlönd og er umorðun á 5. gr. þessa frv., sem er mjög teygjanleg og ekki heppilega orðuð. Það er víða svo, eins og menn almennt vita, að afréttarlöndin eru eign annaðhvort eins eða fleiri hreppa eða upprekstrarfélaga, og þá vil ég slá því föstu, sem hefur alltaf verið venja um fjöldamarga áratugi, a.m.k. meðan upprekstrarfélög hafa átt afréttarlönd, að þau eigi líka allan veiðirétt á afréttunum og það sé ekki neinum heimil veiði þar nema með leyfi þeirra sveitarstjórna eða stjórna upprekstrarfélaga, sem þar eiga hlut að máli, ekki heldur búendum á því svæði, sem upprekstrarfélagið nær yfir. Þetta atriði hefur verið margsinnis framkvæmt á þennan hátt í mínu héraði, og svo mun víðar um land, að búendum innan hrepps eða innan félagssvæðis hefur ekki verið leyfð veiði á afréttum nema fá leyfi til þess hjá sveitarstjórn eða stjórn upprekstrarfélagsins. Þá er 3. brtt. Hún er við 8. gr. og fjallar um það, þar sem eru almenningar í vötnum. Þetta er sett inn samkvæmt kröfu Mývetninga. Ég hef ekki heyrt eiginlega talað um almenninga í vötnum annars staðar en í Mývatni, og eru þar talsverðar deilur um réttindi annarra manna til veiði í almenningi. Nú hafa Mývetningar farið fram á það, sem er mjög eðlileg krafa, að veiði í slíkum almenningum hafi þó þeir einir, sem eru í því sveitarfélagi, sem á veiðirétt í vatninu. Þeir feila sig illa við, að það megi koma menn úr öðrum sveitum eða menn úr öðrum héruðum og veiða í þeim svokallaða almenningi þeirra vatns, og óska eftir því, þó að það séu búendur á jörðum, sem ekki eiga neitt að vatninu, ef þeir eru innan sveitar, þá hafi þeir rétt í þessum almenningi, en ekki aðrir. Ég tel, að þetta sé mjög eðlileg krafa frá þeirra hálfu, og tek upp þetta ákvæði, og um það fjallar 3. brtt., báðir liðir hennar, a- og b-liður. Þá kemur 4. till. um það, að ráðherra skuli setja reglur um gæðamat á laxi og silungi. Ég skal taka það fram, að þetta er tekið upp eftir tillögu frá veiðifélögum Borgfirðinga og Árnesinga og byggist á því, að því er haldið fram af þeim, sem kunnugastir eru þessum málum, að stangarveiddur lax sé ekki verzlunarvara til útflutnings og þess vegna sé það eðlilegt, að það sé gæðamat á laxi, þegar um útflutning er að ræða, og skal ég ekki hafa um það fleiri orð. Þá er 5. brtt., að í stað orðanna „og er ráðherra þá rétt að leyfa það að fengnu samþykki veiðimálanefndar í 5. gr. komi: og skal þeim það þá heimilt. - Þetta er brtt. við 14. gr., og ég vildi nú óska, að hv. þm. vildu hafa hjá sér frv. og reyna að gera sér grein fyrir, hvað við er átt með þessu, sem hér er um að ræða. Þetta er í 5. málsgr., þar sem er sagt, að ráðherra geti leyft þetta. En ég ætlast til þess, að þarna sé aukin heimild þeirra, sem um er að ræða, ef á annað borð leyfð er sú veiði eða leyft að leysa hana til sín. 6. brtt. er við 15. gr., að í stað orðsins „veiðimálastjóri“ á tveim stöðum í greininni komi: veiðifélags og sýslunefndar. - Það er sömuleiðis eftir óskum og till. frá fulltrúum veiðifélaga Borgfirðinga og Árnesinga og er aðeins það, að undanþáguréttur sé í höndum veiðifélaga og sýslunefndar, en ekki veiðimálastjóra og veiðimálanefndar. 7. brtt. er við 16. gr., og fyrri hluti hennar er aðeins það, að orðið ósasvæði falli burt, sem er í samræmi við það, sem ég hef áður sagt um það, að ég vil fella það orð niður úr frv. Þá kemur b-liður þeirrar brtt., sem er eitt stærsta atriðið í mínum brtt. og varðar miklu meira varðandi friðun í vötnum heldur en það, sem lagt er til í þessu frv. nýtt, og það er það, að öll veiði sé bönnuð í árósum. Samkv. frv. á að leyfa stangarveiði í 3–4 mánuði í öllum árósum og sjóarósum alla daga. Það er að mínu álíti áhrifameira til eyðingar fiskinum heldur en það, þó að lengdur sé um einn sólarhring friðunartími á hverri viku. Í þessu efni hefur það gilt, að það hefur verið bannað að veiða í sumum árósum, einkum sjóarósum, og sérstaklega bannað þar, sem veiðifélög eru, samkomulag um að banna bæði stangarveiði og netaveiði. Og ég vil láta það gilda yfir alla línuna, að það sé bönnuð öll veiði í árósum. Það er friðunarákvæði, sem er kannske þýðingarmeira en flestir gera sér grein fyrir: Þá er 8. brtt., við 17. gr., að á eftir orðunum „eftir miðju vatni“ í 1. málsl. komi: þegar lægst er í. - Og það er í samræmi við það, sem ég hef áður sagt, að ég vil í gegnum öll lögin láta miða við stórstraumsfjöruborðið, þegar lægst er f vatni. Þá er 9. brtt. að færa til, færa fram á haustið lokin á veiðitímanum. Það sýnir, að það hefur alls ekki vakað fyrir þeirri nefnd eða þeim, sem hafa fjallað um þetta frv., að auka friðunina, að þeir hafa fært veiðitímann fram á haustið, þegar veiðin er hættulegust, fært veiðitímann fram um fimm daga. Í gildandi lögum eru lok veiðitímans 15. sept. og hefur lengi veríð, en það er gert ráð fyrir skv. þessu frv. að færa hann til 20. sept. Mér fyndist miklu nær sanni að færa lok veiðitímans fram, þannig að það yrði ekki leyft að veiða lengur en til ágústloka, ef menn á annað borð vilja, að það sé aukin friðun í þessu sambandi. Þá er ein stærsta brtt. af þessum, sem ég flyt, það er 10. brtt., við 19. gr., sem er eitt aðalþrætueplið í þessu sambandi, og ég vil færa friðunartímann í það sama horf sem hann er, að hann sé 60 stundir á viku hverri, þ.e. frá föstudagskvöldi til mánudagsmorguns, og það gildi jafnt fyrir netaveiði og stangarveiði. Ég skal taka það fram í þessu sambandi, að mér meira en datt í hug að leggja til að færa þennan friðunartíma alveg til, færa hann algerlega til, þannig að hann yrði settur í miðja viku í stað þess að hafa hann um helgar, því að sannleikurinn er sá, að bæði fyrir þá, sem stunda netaveiði, og eins fyrir stangveiðimenn er það ýmissa hluta vegna heldur óþægilegra að hafa friðunartímann um helgar heldur en að hafa hann í miðri viku. Og varðandi veiðina gagnvart laxi og silungi, þá lít ég svo á, að það séu ekkert helgari skepnur en fiskurinn í sjónum, og það eru engin bönn við því að veiða hann um helgar fremur en aðra daga. Nú lagði ég þó þetta ekki til. En ef það fer svo, sem ég reikna nú helzt með og teldi eðlilegast, að þetta frv. dagaði uppi nú hér á Alþ. og það yrði rætt nánar úti um landsbyggðina, þá yrði það tekið til athugunar, hvort það gæti ekki orðið samkomulag að færa friðunartímann, þennan vikufriðunartíma, alveg til, að hafa hann um miðja viku, t.d. frá mánudagskvöldi til fimmtudagsmorguns, hafa hann á rúmhelgum dögum alveg í stað þess að hafa hann um helgar. Ákvæðinu um ádrátt vil ég ekki breyta að öðru leyti en því, að þar sem tiltekið er, að það megi ekki draga á nema tvo daga í viku og það skuli vera bundið við þriðjudaga og miðvikudaga, þá vil ég láta það vera óbundið á þeim fimm dögum, sem heimilt er að draga á, hverjir tveir dagar það séu, því að það er mjög ósanngjarnt að ætlast til þess, að það sé endilega dag eftir dag, sem heimildin til ádráttarveiði, þar sem hún er heimiluð, skuli gilda. Þá er 11. brtt. um það, að ráðherra sé heimilt að friða heilt vatn gegn allri veiði, eins og er nú raunar í frv., en það þurfi að fá til þess samþykki, - það er sú breyting ein frá mér, að það þurfi að fá til þess samþykki veiði- eða fiskræktarfélags, þar sem þau eru til, ella sýslunefndar, en að það sé ekki hægt að gera þetta með samþykki veiðimálastjórans eins, án þess að héraðsmenn sjálfir, sem hlut eiga að máli, samþykki. Þá er 12. brtt. alveg í samræmi við hitt, að færa fram aftur lokin á veiðitímanum um fimm daga, og sú brtt. fjallar aðeins um sölurétt á laxi og silungi, að það er reiknað með því, að það sé heimilt að selja þessa vöru fimm dögum eftir að veiðitímanum er lokið, en alls ekki lengur. Þá er 13. brtt., við 29. gr., sem er töluvert nýmæli, og ég bið menn að taka eftir, hvað þar í felst. Það felst í því það, að ég vil hafa annan netariðil, alveg ákveðið, að það sé annar netariðill, þegar eingöngu er ætlað að veiða silung, heldur en þann, sem er, þegar eingöngu er ætlað að veiða lax. Samkv. lögunum og skv. frv. er gert ráð fyrir því, að það megi vera netariðillinn 4.5 cm milli hnúta og alveg upp úr óbreytt. Nú er það svoleiðis, að sums staðar er bönnuð öll laxveiði, og m.a. er það í okkar félagi, Veiðifélagi Vatnsdalsár. En við höfum lent í dálitlum vandræðum með þetta, að það er þarna millibil á netariðlum milli silungsneta og laxaneta, eins og allir, sem þekkja veiðiskap, vita. Hinn venjulegi og algengi netariðill fyrir silungsnet er 11/4 tomma milli hnúta, sem er sama og 4.5 cm. En hinn venjulegi laxanetariðill er 21/4 tomma eða 5.8 cm. Þarna á milli þessara tveggja marka vil ég ekki hafa leyfilegt að nota nein net, því að það er mest hættan á því, að á því bili taki slík net smálaxinn. Þess vegna legg ég til, að þetta sé alveg aðgreint, og um það fjallar bæði 13. brtt. og b-liður 14. brtt. A-liður 14. brtt., við 34. gr., er aftur á móti um það, að það skuli vera miðað við 2/3 af breidd ár eða óss, þegar lægst er í vatni, og er það sama sjónarmið, sem ég kem þar að, eins og í fleiri brtt., sem fjalla um sama efni, því að ef á að fara að innleiða það, sem er krafa þessa frv., að miða við bakka, en ekki fjöruborð, þá veldur það stórkostlegum erfiðleikum víðs vegar um land, því að eins og ég tók fram áðan, þá er það víða svo, að það geta verið mörg hundruð metrar, sem eru leirur út að því vatni, þar sem nokkur lax og göngusilungur gengur um, þar sem er stórstraumsfjöruborð við, og ef það er ætlazt til þess, eins og hér er gert með þessu frv., að það verði að girða allt þetta svæði með netum, þá er það orðið lengra út í vitleysuna en góðu hófi gegnir, ég vil segja það. Þó að það sé ekki dæmalaust, að lax eða göngusilungur gangi á leirur og meira að segja strandi þar, þegar flæðir að, þá eru til þess ákaflega fá dæmi, að fiskurinn gangi á leirunum, heldur bara eftir álnum og það á því svæði, sem vatnið er á, þegar lægst er í vatninu. Þá er 15. brtt. við 43. gr. og fjallar aðeins um það, að við greinina bætist, að það skuli bera undir veiði- og fiskræktarfélag, ef til er, og það mun vera till., sem ég hef tekið upp frá fulltrúum Borgfirðinga og Árnesinga og er eðlileg viðbót. En 16. og 17. brtt. fjalla um sama efni í raun og veru við 46. og 47. gr. Í 46 gr. er gert ráð fyrir því, að það þurfi ekki nema 1/3 þeirra manna, sem hlut eiga að máli, að mæta á fundi, þegar verið er að ræða um stofnun fiskræktarfélags, og að það dugi til, að 2/3 af þeim 1/3 geti skuldbundið alla hina til þess að ganga í félagið og hlíta þeim kröfum, sem þar er um að ræða. Þetta álit ég hreina fjarstæðu og vil færa það í sama horf og á sér stað og ákveðið er, þegar stofna skal beint veiðifélag. Þetta geta menn nú borið saman og séð að er til aukins samræmis í frv., og ég verð að segja það, að mig undrar að sjá þetta svona í frv., að menn ætli að leyfa sér það, að það dugi, að 1/3 af öllum veiðieigendum mæti á fundi og 2/3 af þeim 1/3 geti skuldbundið alla hina.  (Grípið fram í: Þeir geta komið í veg fyrir það með því að mæta.)  Já, menn eiga nú ekki alltaf svo þægilegt með að mæta á svona fundum. Ég held, að það megi ekki vera minna mark í þessu en að það mæti þá 2/3 af þeim mönnum, sem á að skuldbinda með lögunum. Í 18. brtt. er eiginlega um sama atriði að ræða, og er það, að það skuli þurfa 2/3 manna til þess að samþykkja, þegar á að fara að skuldbinda alla hina, í stað meiri hluta. Í 19. brtt. er ekki að tala um annað en orðabreytingu, að breyta þessu: „ef allir félagsmenn hverfa að einu ráði“ - að í stað þess komi: ef allir félagsmenn samþykkja. - Er það ekki nein efnisbreyting í raun og veru. 20. brtt. fjallar um það og er komin frá fulltrúum veiðifélaga Borgfirðinga og Árnesinga, að það sé ekki heimilt ofar við vatn að stofna veiðifélag, nema þeim, sem eru neðar við vatnið, sé gefin heimild til þess að vera með í félaginu, ef þeir óska eftir því. Um 21. brtt., við 70. gr., er það eitt að segja, að skv. henni er ætlazt til, að þegar ákveðin er arðsútskipting í veiðifélögum, þá sé miðað við eða lagt til grundvallar veiðimagn og veiðiarður síðustu 15 ára, enda sé líka tekið tillit til aðstöðunnar. Þá er að síðustu 22. brtt., sem er eitt aðalatriðið í þessu máli, og það eru bætur fyrir þann réttindamissi, sem gert er ráð fyrir að menn verði fyrir af þessari löggjöf. Skv. frv. er gert ráð fyrir, að menn fái engar bætur, nema eignarrétturinn sé tekinn að fullu og öllu, 100%. Þó að það sé tekið 99% af eignarréttinum, þá eiga menn ekki að fá neinar bætur þar fyrir. Þetta tel ég hreina óhæfu og legg til, að það séu veittar bætur fyrir missi eignarréttarins, ef hann er tekinn að nokkru eða öllu leyti, enn fremur að bæturnar séu miðaðar við það, hvaða arðtap er af lagabreytingunni, og þess vegna greiddar árlega og greiddar úr ríkissjóði. Ég álít, að það sé eðlilegast, þar sem um svona stóra skerðingu á eignarrétti manna er að ræða, að það sé þá ríkissjóður, sem borgar skaðabæturnar eftir mati, og þær séu miðaðar við arðstjónið, en ekki við fasteignamat, eins og sums staðar kemur fram í þessu frv. og alla tíð hefur verið mjög lágt, eins og menn vita. Þá hef ég í stuttu máli farið í gegnum allar þessar brtt. En annars eru þær það víðtækar, að það er nauðsynlegt fyrir hv. þm. að bera þær saman við frv. til þess að sjá, hvaða atriði það eru, sem þær eiga við, áður en til atkvgr. um málið kemur. Ég vil svo mega vænta þess, að menn láti sig ekki henda það hér í aðaldeild Alþ. að hespa þetta stóra deilumál af, án þess að það sé rækilega athugað, og eins og ég tek fram í mínu nál., teldi ég æskilegast, að málinu væri frestað og það rætt og athugað í öllum helztu veiðihéruðum landsins, áður en það sé tekið til afgreiðslu.



Herra forseti. Það er nú orðið æði fámennt hér í deildinni, sem virðist bera því vitni, að menn hafa ekki mjög mikinn áhuga fyrir þeim deiluatriðum, sem borin hafa verið fram við frv. Eitt aðalatriðið í ræðu hv. þm. A-Húnv. var, að það ætti að fresta frv. enn um sinn, svo að hægt væri að hafa á því þá athugun, sem nauðsynleg væri. Frv. þetta hefur nú legið fyrir þinginu í tvö ár. Það lá fyrir þinginu í fyrra, og landbn. Ed. hafði það þar til athugunar, sendi frv. út um allt land, til sýslunefnda og annarra aðila, sem þar höfðu hagsmuna að gæta, til þess að fá þeirra umsögn í málinu. Eftir að þetta þing kom svo saman, hefur umsögn frá þessum aðilum verið tekin til athugunar í Ed., og Ed. hefur því athugað frv. mjög gaumgæfilega, eins og hennar var von og vísa. Ég verð að segja það, að ég tel algerlega þarflaust að fresta frv. enn um eitt ár með því að senda það út um land til hinna sömu aðila, sem áður hafa fengið það til umsagnar. Það er nú svo, að þetta frv., eða réttara sagt laxa- og silungslögin, er eitthvert flóknasta mál, sem liggur fyrir þinginu, svo að ekki er furða, þótt það þurfi athugunar við. Þetta mál var, eins og kunnugt er, samið af milliþinganefnd. Ég var að vísu í þeirri nefnd. Ég viðurkenni þó fyllilega, að ég var ekki málinu kunnugur, en í nefndinni voru þaulkunnugir menn, sem höfðu fylgzt með þessu máli árum saman, eins og t.d. Pálmi Hannesson rektor og fleiri, sem í n. voru. Ég geri ráð fyrir, að þessir menn séu kunnugri þessu máli í heild en flestir aðrir landsmenn, af þeirri einföldu ástæðu, að sumir þeirra, eins og Pálmi heitinn rektor, hafa lengi verið viðriðnir veiðimálin og fylgzt með þeim gaumgæfilega í mörg ár. Þetta er eitt af þeim málum, sem tiltölulega erfitt er fyrir þingið að bæta eða breyta, ég viðurkenni það. En hitt er svo annað mál, að lax- og silungsveiðilög eru delluefni í hverju landi, hafa verið og verða, og deila um veiðirétt hér á landi hefur vafalaust staðið frá landnámstíð og mun standa enn, þó að þessi lög verði samþykkt og reynt verði að fylgjast með tímanum og breyta lögunum skv. kröfum hans. Ed. gerði á frv. tiltölulega litlar breytingar. Þó var ein breyting, sem skipti nokkru máli. Hún var á þá leið, að leggja mætti móti lögnum báðum megin við á, ef áin væri þar 100 m breið. Þetta er breyting á gildandi lögum. Ég hygg, að landbn. Ed. hafi haft Ölfusá sérstaklega í huga, þegar hún gerði þessa breytingu. Ég efast þó um, að hún hafi fyllilega gert sér grein fyrir, hvernig þessi breyting verkaði. Það má segja, að sú eina breyting, sem landbn. þessarar d. geri á frv., sé að breyta þessu ákvæði Ed. En með þessari breytingu gerir nefnd þessarar d. ekki annað en færa þetta atriði í sama horf og það er nú í lögum. Með þessari breytingu, sem nefndin ber hér fram, verður því engin breyting á því ástandi, sem hefur verið og er, meðan þau lög eru í gildi, sem nú eru. En þó er sú breyting gerð í sambandi við þetta, sem ég tel mjög sanngjarna, og það er, að n. leggur til, að bætur verði greiddar, ef talið er, að aðstaða bænda rýrni við ákvæði 35. gr. Ég tel þetta sanngjarnt, og þetta ættu þeir menn a.m.k. að taka til greina, sem halda því fram, að mjög illa sé farið með þá menn, sem netaveiði stunda. Hv. þm. A-Húnv. sagði, að lítil breyting eða takmörkun sé gerð á stangveiðitíma í ám. Þetta er að vísu ekki rétt. Skv. frv. er bannað að veiða í á meira en 12 tíma á sólarhring. Þetta er nákvæmlega sami tími á viku eins og netaveiði er heimiluð. Þessu til stuðnings skal ég geta þess, að í ám, þar sem ásetning hefur verið mikil og margir menn veiddu í, hefur undanfarið iðulega verið veitt 15–18 tíma á sólarhring. Nú er það ekki lengur heimilt. Þess vegna er mikilsvert atriði að takmarka veiðitímann víð 12 tíma á hverjum sólarhring. Hv. þm. A-Húnv. sagði einnig, að veiðitíminn væri færður aftur um fimm daga. Það er rétt. Veiðitíminn er miðaður við 1. júní til 20. september í staðinn fyrir núna frá 1. júní til 15. sept. En þrátt fyrir þetta, þó að heimildartíminn sé lengdur, er það þó staðreynd, að veiðitíminn er styttur um hálfan mánuð. Nú má veiða frá 1. júní til 15. sept. Samkv. frv. má ekki veiða nema þrjá mánuði. Þeir, sem vilja veiða til 20. sept., mega ekki byrja veiði fyrr en 20. júní. En þar að auki vil ég benda á, að laxveiðitíminn frá 1. til 20. sept. er oftast lítilsvirði sem stangveiðitími. Ég efast mjög mikið um, að hann yrði mikið notaður, vegna þess að menn munu frekar vilja nota júnímánuð til þess að veiða lax heldur en septembermánuð, svo að það, að tíminn er færður aftur um fimm daga, hefur enga raunhæfa þýðingu. Hins vegar styttir frv. veiðitímann um 15 daga, eins og áður er sagt. Ég sagði áðan, að deilt væri í öllum löndum um frv. eða lög um lax- og silungsveiði. Það er heldur ekki neitt nýtt fyrirbæri, að hér sé deilt um þessi mál. En þó að um málið sé deilt og eðlilegt sé, að um það sé deilt, þá er hins vegar nauðsyn, að sett séu lög um málið. Þetta er einn þáttur í okkar efnahagslífi, sem snertir marga menn í landinu og hefur valdið deilum. Samt er ekki hægt annað en fylgjast með tímanum og breyta þessum l. eftir því, sem aðstæður breytast og tíminn krefst. Hv. þm. sagði, og ég vil biðja menn að taka vel eftir: hér er verið að yfirfæra eignarrétt þeirra, sem veiðina eiga, í hendur þeirra, sem stangveiði stunda. - Ég vil nú spyrja: Hvernig er hægt að yfirfæra eignarrétt þeirra, sem veiðina eiga, og í hendur þeirra, sem stangveiði stunda? Hér kemur að því gamla atriði, að ekki er talið, að til séu laxveiðibændur á landinu nema þeir, sem veiða með netum. Ekki er verið að hugsa um þá menn, sem leigja ár sínar til stangveiðimanna fyrir mikið fé. Það er ekki verið að tala um, að hugsa þurfi um þeirra rétt, þeirra hlunnindi eða þeirra eignarrétt. Nei, þá eru það stangveiðimennirnir, sem leigja hjá þessum bændum og eiga allan réttinn. En frá mínu sjónarmiði lítur það þannig út, að með þessari togstreitu af hendi bænda, sem veiða í net, er verið að koma í veg fyrir það, að bændur uppánna geti notið hlunninda sinna óskertra. Ef laxveiði á að teljast til nytja þeirra jarða, sem að veiðiám liggja, þá hljóta þeir hændur, sem búa við uppár og hafa með sér veiðifélög, að hafa sama rétt til þess að vernda nytjar sínar eins og þeir bændur, sem veiða með netum og búa við þjóðbraut laxgöngunnar, ef svo mætti segja. Borgarfjörðurinn og Árnessýslan gætu að líkindum verið beztu veiðisvæði í Norðurálfu, ef skynsamlega væri að farið. En á þessum veiðisvæðum hagar þannig til, að þjóðbrautin, sem laxinn verður að ganga upp í bergvatnsárnar, er eign netabændanna. Það er svo bæði í Hvítá og Ölfusá, og ekki er hægt að loka augunum fyrir því, að bændurnir, sem eiga bergvatnsárnar, hafa alveg jafnan rétt til þess, að þeirra hagsmunir séu verndaðir, eins og hinir, sem búa við þjóðbrautina. En það hefur viljað brenna við, að engin athygli væri veitt hagsmunum þessara bænda, þar til nú allra síðustu árin, að þeir sjálfir eru farnir að rísa upp til þess að vernda hagsmuni sína. Það er engin leið til þess að vernda fiskstofninn nema með skynsamlegum ráðstöfunum, og þá verða þeir, sem hlut eiga að máli, að sýna fullkomna sanngirni hver gagnvart öðrum, ef vel á að fara. Það er ekki hægt fyrir einn aðilann að taka til sín bróðurpartinn af því, sem raunverulega þeim öllum tilheyrir. Þó að laxinn verði að ganga upp um þjóðbrautina í Hvítá, verður hann samt að fara upp í bergvatnsárnar til þess að hrygna, og ef hann kemst það ekki, þá kemst líka þjóðbrautin í örtröð, áður en langt um liður. Í það horf hefur stefnt, eins og veiðiaðferðum hefur verið hagað undanfarin ár, og þetta frv. er samið með það fyrir augum, að það geti bætt úr þessu, án þess að gengið sé á rétt nokkurs manns, eftir því sem möguleikar leyfa.



Herra forseti. Það kom nú fyrst fram í ræðu hv. 2. þm. Reykv., að hann vildi reikna til mikillar þekkingar í mþn., sem samið hefur þetta frv., enda þótt hann væri ekki að hælast um af því, að hann hefði svo sérstaklega mikla þekkingu á þessu máli. Ég skal ekkert efast um það, að ýmsir menn í þeirri n. hafi haft þekkingu á þessu máli. En þeir hafa allir verið haldnir þeim anda og sjónarmiðum, að það bæri fyrst og fremst að styrkja stangveiðarnar í landinu, en útrýma öðrum veiðiaðferðum og þar með þrengja mjög rétt þeirra manna, sem veiðina eiga hér og þar við vötnin í landinu. Nú skal ég segja ykkur það, hv. þm. sagði það ekki beinlínis, en það gat legið í orðunum, að ég mundi hafa litla þekkingu á þessu máli, en það vill nú svo til, að ég hef reynslu í þriðjung aldar við veiðiskap í einu breytilegasta vatni þessa lands og þekki þess vegna alveg út í gegn, hvað það er, sem ég er hér að tala um. Auk þess hef ég verið í stjórn veiðifélags, sem hefur verið tiltölulega gott samkomulag í, milli 20 og 30 ár og þekki þess vegna þeirra starfsemi sömuleiðis. Hv. þm. ætti ekki að mínu áliti að láta mikið yfir starfsemi þessarar milliþn., því að frv. þetta er illa samið og frágangurinn á því þannig, að það er ekki ástæða til þess að hrósa sér af því. Hv. Ed. er búin að gera á því 40 breyt. eða um það bil, margar þeirra eru eitthvað til bóta, sumar töluvert, og hér í þessari hv. deild liggja fyrir verulegar brtt. líka, og mér dettur ekki í hug, að þar með sé þessi kista tæmd, því að frv. er þannig samið, að það þarf miklu nákvæmari athugun en hægt er á stuttum tíma að gera. Eins og viðurkennt var af hv. síðasta ræðumanni, er hér um eitt viðkvæmasta deilumál í okkar landi að ræða. Hann vék að því, hv. síðasti ræðumaður, að það væri mjög mikilsverð breyting gagnvart takmörkun á stangarveiði, að það væri bannað að veiða yfir hánóttina, það væri takmarkað við 12 tíma á hverjum sólarhring. En ég vil benda á, að það er heimilt að veiða á stöng á hverjum einasta degi skv. frv. allan tímann, sem veiði er leyfð, sem er mest 3 mánuðir, og það eru miklu meiri réttindi en sanngjarnt er, miðað við netaveiðina. Samkvæmt minni till. ætlast ég til þess, að stangarveiðimenn megi veiða 5 sólarhringa, alveg eins og þeir, sem netaveiðina stunda, og það sé eins og nú er í l. alveg óbundið, hvort þeir veiða fleiri eða færri klukkutíma á hverjum sólarhring. Mér finnst það miklu eðlilegra, að það sé jafnrétti í þessu efni, vegna þess að það er enginn, sem getur sannað það, hvorki hv. síðasti ræðumaður né aðrir, að það sé víst, að stangveiðarnar séu nokkuð minna hættulegar fyrir fiskstofninn en netaveiðin, ef hún er stunduð á eðlilegan hátt og samkvæmt lögum. Það er áreiðanlegt, að í smáum bergvatnsám hingað og þangað um land er aðstaðan þannig, að það er hægt að taka hvern einasta lax og hvern einasta silung með stangarveiðum. Aðalatriðið í þessu máli er alls ekki það, hvað friðunartíminn er langur á hverri viku, heldur miklu meira hitt, að það séu höfð rétt tök á því, að það sé ekki ólöglega lagt og það sé ekki gefið leyfi til þess, eins og samkvæmt þessu frv. er gert ráð fyrir, að skarka með veiðistengur um alla árósa, bæði í vötn, í sjó og hvarvetna annars staðar í landinu. Það er hættulegasta ákvæðið að mínu áliti í þessu frv. og sýnir það, að það er ekki friðunin, sem fyrir þeim mönnum hefur vakað, sem frv. hafa samið, að ætla sér að leyfa, að það sé stangarveiði í öllum árósum. Hv. síðasti ræðumaður var að minnast á það, að það væri ekki rétt frá minni hálfu, að það væri hér verið að yfirfæra réttinn frá veiðieigendum og yfir til stangveiðimanna. Þetta er rétt, þar sem rétturinn er tekinn alveg af veiðieigendunum. Það getur verið að hálfu leyti rétt, þar sem rétturinn er ekki tekinn af og þeir hafa heimild til þess að leigja hann, svo sem viða er gert. Ég skal taka það fram, að við, sem höfum leigt allan laxveiðirétt í okkar vötnum milli 20–30 ár, Vatnsdælingar og Þingbúar, höfum ekki undan neinu að kvarta, því að þeir menn, sem við höfum samið við, hafa farið eftir settum reglum og alls ekki beitt sér þannig, að það væri gróðavegur fyrir þá, heldur meira leikur að stunda veiðina samkvæmt samningum. En ég þekki mörg dæmi þess og hef spurnir af því, að það er allt öðruvísi unnið að veiðinni af stangveiðimönnum víðs vegar um land og meira í gróðaskyni gert en þekkzt hefur hjá okkur, sem hefur verið bundið með föstum samningum. Það er þess vegna alveg víst, að það er ekki neitt hægt að sanna um það, að það sé hættuminna að leyfa stangveiðarnar jafnótakmarkað og gert er með þessu frv. heldur en hitt, þó að netaveiðin sé leyfð að frádregnum 60 stundum á viku. Ég vil taka það fram, að það er tilgangurinn gagnvart þeim, sem stunda veiði, að koma því til leiðar, að þeir hætti við þá veiði, vegna þess að ef það mega ekki liggja net meira en 3 nætur í hverri viku, þá fer það að borga sig illa að leggja í allan þann kostnað, sem samfara er netaveiði, og væri þá sanni nær, að það væri þá takmarkað frekar, farin þarna millileið, ef menn geta ekki fallizt á að lækka þessa vikufriðun frá því, sem í þessu frv. er, og millileiðin gæti vissulega verið sú, að þá væri friðunartíminn hafður 3 sólarhringar, 3 nætur og 3 dagar, heldur en það væri endilega hyllzt til þess að hafa 4 nætur og 3 daga til þess að takmarka sem allra mest réttindi þeirra manna, sem netaveiði stunda. Nú skal ég ekki um það segja, hvað miklum fastmælum það er búið að binda hér hjá hv. þdm. að samþykkja þetta frv. Það er rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, að það sýnist ekki vera mikill áhugi fyrir að fylgjast með umr. um það, því að þegar hv. frsm. meiri hl. n. fór að tala, fóru menn að tínast út úr salnum, og það sýnist ekki vera mjög mikill áhugi fyrir þessum deilumálum. Ég vona, að þetta boði það, að menn ætlist ekki til þess að samþykkja þetta frv., sem væri að sjálfsögðu bezt. En ef það er ætlunin að hespa frv. í gegn, þá vil ég skora alvarlega á þá hv. þm., sem hér eru þó innan veggja enn, að kynna sér málið rækilega, vegna þess að þetta er flókið og vandasamt mál og hefur þýðingu, að því sé ekki flaustrað af. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða strax meira um þetta, ef ekki koma nein nánari mótmæli gegn þeim aðalbrtt., sem ég flyt, því að það var nú eiginlega ekki að neinu leyti vikið að þeim áðan sérstaklega, hverri einstakri af þeim brtt., sem ég flyt, af hv. síðasta ræðumanni, og þess vegna hef ég ekki í því efni neinu fyrir að svara.



Herra forseti. Ég hef lítið um mál þetta frekar að segja. Þó er eitt atriði í ræðu hv. þm. A-Húnv., sem ég vildi svara. Hann sagði, að hann vildi láta stangveiðina hlíta sömu l. og netaveiðina, þ.e., að árnar væru friðaðar fyrir stangveiði á sama tíma og þær eru friðaðar fyrir netaveiði. Menn mega þá veiða í ánum dag og nótt þann tíma, sem veiði er heimil. Þetta held ég að sé mjög mikill misskilningur hjá hv. þm., og ég er þeirrar skoðunar, að það sé meginatriði fyrir bergvatnsárnar, að laxinn fái hvíld og frið ákveðinn tíma á hverjum sólarhring. Hitt, að hann sé veiddur frá því í birtingu á morgnana og til miðnættis, er það, sem eyðileggur árnar, og er einmitt það, sem ákvæðum frv. er ætlað að koma í veg fyrir. Hann sagði enn fremur, að það væri fyrir stangveiðimenn, sem væri verið að lengja friðunartímann í netaveiðinni. Þetta er að sjálfsögðu mesti misskilningur. Hér er ekkert gert fyrir stangveiðimenn. Hér er verið að finna leið til að vernda og hlúa að þessum dýrmætu hlunnindum, sem fylgja þeim jörðum, er liggja að laxveiðiám. Það eru auðvitað hagsmunir þeirra manna, sem jarðirnar eiga, sem lögin eru að vernda, en ekki hagsmunir þeirra manna, sem bændurnir leigja vötnin til veiða. Þess vegna er það misskilningur,að friðunin sé fyrir stangveiðimennina. Friðunin er fyrir uppárnar og þá bændur, sem þær eiga. Og þessar ár verða því dýrmætari fyrir bændurna sem laxinn hefur greiðari aðgang upp í árnar.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls beindi ég til landbn. tilmælum, sem hnigu í þá átt, að n. tæki til athugunar, að aukin yrði nokkuð friðun einnig í þessu frv. að því er snertir stangveiðarnar. Ég viðurkenni það alveg fullkomlega, að það er nauðsynlegt, ef reynslan sýnir, að veiðarnar í ánum gangi svo langt, að stofninum stafi hætta af því, að þá séu gerðar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir þetta. En þær ráðstafanir verða þá að vera, eftir því sem frekast er unnt, raunhæfar ráðstafanir. - Ætli hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) sé hér nokkurs staðar? Ég vildi gjarnan, að hann hlýddi hér á mitt mál, ef þess væri kostur. Þær friðunarráðstafanir, sem í þessu frv. felast, miðast eingöngu við að takmarka netaveiðar, sem þá ef til vill byggist á þeirri skoðun, að netaveiðunum einum geti laxastofninum stafað hætta af, aðrar veiðiaðferðir séu ekki þess eðlis, að af þeim geti nein hætta stafað. - Ég vil nú skjóta því til hæstv. forseta, að ég sé hér hvorki hv. frsm. þessa frv. og ekki heldur hv. 2. þm. Reykv., sem mjög hefur lagt til þessa máls, og vildi ég þá mælast til þess, að ég fengi að fresta minni ræðu, þangað til þessir hv. þm. hefðu tækifæri til þess að vera hér viðstaddir.

Það má athuga, hvort þm. eru í húsinu, en annars var meiningin að ljúka umr.

Ég vil þá endurtaka það, af því að hv. 2. þm. Reykv., sem mikið hefur látið þetta mál til sín taka hér, var horfinn, að ég var að lýsa því hér, að ég hefði borið fram tilmæli til landbn. um það, að hún tæki visst atriði þessa frv. um stangarveiðarnar til athugunar, af því að þessu frv. er ætlað að stefna að friðun á laxveiðunum. Hér í þessu frv. er gert ráð fyrir því að lengja friðunartímann um 24 klukkutíma á viku að því er snertir netaveiðarnar, en hins vegar ber svo einkennilega við, að veiðitími með stöng er rýmkaður frá því, sem er í gildandi lögum. Það þýðir ekkert fyrir hv. 2. þm. Reykv. að vera að hrista neitt höfuðið yfir því í mótmælaskyni við, að þetta sé svona, því að í l. er það svo, að stangarveiðar eru bannaðar í námunda við árósa á tilteknu svæði upp og niður frá árósum. Að vísu er til undanþáguheimild hvað þetta atriði snertir, sem máske hefur verið notuð eitthvað, ég veit ekki vel um það, en í löggjöfinni er þetta bannað algerlega. En í þessu frv. er þetta opnað upp á gátt. Nú er heimilt að veiða við árósa, við stöðuvötn, 100 m upp frá slíkum ósum og 200 m niður frá þeim. Nú er þetta algerlega heimilað í þessu frv. Þannig er samtímis því, sem aukin er friðun að því er netaveiðarnar snertir, gengið í þveröfuga átt að því er stangarveiðarnar snertir. Þar sem ég er þeirrar skoðunar, að sjálfsagt sé að gera nauðsynlega friðun til verndunar stofninum, vil ég, að í hvorum tveggja þessum tilfellum sé þessarar nauðsynjar gætt. Of miklar netaveiðar geta náttúrlega verið hættulegar fyrir stofninn, en of miklar stangarveiðar geta engu að síður verið hættulegar fyrir stofninn. Í þessu sambandi má þó líta á það, að að því er gamansemi og tekjur af þessum veiðum snertir, þá er sá lax, sem veiðist nýgenginn úr sjó, miklu verðmeiri vara en lax, sem runnið hefur sitt skeið upp eftir ánum eða hefur legið í þeim um nokkurn tíma, og að því er það snertir að nota erlendan markað fyrir lax, þá er ekki hægt að nýta hann fyrir annan lax en fyrir þann, sem er nýgenginn úr sjó. Það þýðir ekkert að senda á erlendan markað lax, sem búinn er að liggja í ánum og breytt hefur um litarhátt og megrazt þar og misst bragð og önnur gæði, sem neytandinn vill gefa mikla peninga fyrir. Á þetta má fullkomlega líta, þó að hins vegar megi ekki missa sjónar á því í þessu sambandi, að það verður að gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að netaveiðarnar séu ekki notaðar úr hófi fram. Nú vitum við það, að á öllum sviðum á síðustu árum hefur tæknin aukizt, og þetta náttúrlega kemur fram að því er þessa veiðiaðferð snertir. Það er ýmiss konar útbúnaður, nælonnet og annað, sem þykja miklu veiðnari bæði í sjó og vötnum, og fleira kemur þar til greina, auk þess sem tæknin í stangarveiðunum hefur stórum aukizt eins og eðlilegt er. Þess vegna er það, að ef á að þjóna þeirri hugsjón, sem sjálfsagt er, að tryggja landinu þau gæði, sem fólkinu, sem þar býr, geta fallið í skaut í sambandi við þessar veiðar, þá verður að gera þær ráðstafanir, sem að haldi komi í þessu efni, og þá má sannarlega ekki, eins og gert er í þessu frv., missa sjónar af þeirri hættu, sem þarna getur stafað af stangarveiðinni. Það er alveg rétt, að í báðum þessum tilfellum, hvort sem rétturinn til veiði skapar tekjur bóndanum, sem landið á, með netaveiði eða veiðinni er ráðstafað á annan hátt, þá eru það hans hagsmunir, að veiðin geti borið sem allra beztan árangur. En hagsmunirnir eru því aðeins tryggðir, að ráðstafanir séu til þess gerðar, að veiðunum sé ekki beitt þannig, hvort sem um er að ræða netaveiði eða stangarveiði, að þessir hagsmunir gangi úr sér og rýrni og máske verði að engu fyrir óskynsamlegar aðferðir við veiðarnar. Þess vegna er það, að rétt bændanna og hagsmuni bændanna í þessu efni, hvort sem þeir búa við árósana ellegar lengra uppi í landi, verður að hafa fyrir augum og tryggja hann í báðum tilfellum gersamlega, því að það eru ekki neinir framtíðarhagsmunir bóndans fólgnir í því, þó að hann geti leigt ána fyrir dýra dóma, ef þeirri leigu fylgir það, að með stangarveiðunum sé beitt hreinni rányrkju, sem sviptir bóndann, þegar fram líða stundir, þeirri gagnsemi, sem þarna er um að ræða. Það er alveg eins með þetta og með netaveiðarnar, í hvoru tveggja tilfellinu verður að setja hæfilegar og skynsamlegar skorður. Ég skal ekki segja um það, hvað þess þarf lengi. Það má vel vera, að friðun í sambandi við netaveiðarnar sé nauðsynleg, og ef svo er, þá er sjálfsagt að gera hana. En á sama tíma verður að hafa það hugfast, að það verður að gera hliðstæðar ráðstafanir gagnvart öðrum veiðiaðferðum, hvort sem þar er heldur um að ræða stangarveiði og þá ekki síður, ef um ádrátt er að ræða, sem nú mun vera orðið, sem betur fer, lítið eða ekkert stundaður. Ég veit ekki til, að það sé neinn ádráttur í ám fram yfir það, sem nauðsynlegt er að ná þá laxi í klak, t.d. í Borgarfjarðarhéraði; ég þekki það ekki. Svona stendur þetta mál. En í meðförum þeirrar n., sem hefur samið frv., og meðferð Alþingis enn sem komið er, er algerlega vanrækt að reisa skorður nema í öðru tilfellinu. Þvert á móti er gengið lengra en verið hefur til þess að auka hættuna, sem getur stafað af ofbeitingu stangarveiðanna. Það var með tilliti til þessa, sem ég bar fram við landbn. tilmæli um það, að hún tæki þennan þátt frv. til athugunar, en það hefur n. alls ekki gert. Meiri hlutinn hefur fallizt á þau ákvæði frv. að takmarka verulega netaveiðarnar, en vanrækt gersamlega að gera hliðstæðar ráðstafanir að því er stangarveiðarnar snertir, sem þó er brýn þörf á, eins og ég hef þrásinnis bent á og brýnt fyrir nefndinni við 1. umr. þessa máls. Þetta skortir á. Væntanlega vinnst enn tóm til að ráða hér bót á. Minni hl. landbn. hefur borið hér fram ýmsar till., sem ganga í þá átt, að hér sé leitað nokkurs jafnræðis, auk ýmissa annarra breytinga, sem ég er honum engan veginn að öllu leyti sammála um. Ég vil taka mjög undir það með hv. 2. þm. Reykv., að aðstaða til laxveiða í Borgarfirði og máske líka í Árnessýslu, - ég þekki þar ekki eins vel til, - er sú, að þetta geti verið eitt af stórum kostum þessara byggðarlaga. En það verður það því aðeins, að reistar séu skorður við því, að svo langt sé gengið í veiðunum eða lengra en svo gagnvart stofninum, sem elst upp í þessum ám og síðan fer þaðan út í sjóinn til þess að sækja sér vöxt og þroska og gengur svo aftur sem fullvaxinn fiskur upp í árnar, að úr þessum kostum dragi. En þá dugir ekki í því sambandi að blína eingöngu á netaveiðarnar, þegar það er vitað, að stangarveiðunum er hægt að beita á jafnhættulegan hátt og netaveiðunum eða hættulegri. Þá verður að fylgja því fast eftir í báðum þessum tilfellum, að allrar varfærni sé gætt, og ég vildi mega vænta þess, að hv. 2. þm. Reykv., sem er mikill og góður veiðimaður og þekkir vel til þessara mála, fáist til að viðurkenna, að það er fyllsta þörf á, eins og nú er komið, að fylgjast með því vel og gaumgæfilega, hvernig veiðunum vegnar í sambandi við stangarveiðarnar, engu síður en með hliðsjón af netaveiðunum. Á því velta framtíðarhagsmunir og ánægja héraðsbúa á þeim svæðum, sem þessara veiða hafa not. Hér er ekki einasta um arðvænlegan atvinnurekstur að ræða, heldur mjög ánægjulegan fyrir þá, sem hneigð hafa til slíkra veiða. En sveitafólkið kann alveg eins og kaupstaðabúar að meta þá ánægju, sem laxveiðarnar veita, þó að það af fjárhagsástæðum hafi orðið að neita sér um hana og hún því fallið að mestu leyti í skaut kaupstaðafólki. En þessir hagsmunir og ánægjan, sem veiðunum fylgir, verða því aðeins tryggðir, að gætt sé allrar varfærni og rönd reist við allri ofveiði, hvort sem hún stafar af netalögnum eða stangarveiði. Sveitafólkinu má vera það ljóst, að kaupstaðabúar bjóða því aðeins hátt verð fyrir veiði í ánum, að þeir fái eitthvað í aðra hönd. Beri út af með það, kippa þeir fljótt að sér hendinni.



Ég hristi höfuðið yfir því, er hv. þm. Borgf. (PO) sagði, að stangveiðin væri aukin með frv., og átti ég þar við, að stangveiði væri sízt gefin meiri réttindi en hún hefur í núgildandi lögum. Hins vegar er ég honum sammála um atriði það, sem hann minntist á, í 16. gr. laganna. Þetta er nýmæli og talsverð breyting frá lögum, sem nú gilda. Mig minnir, að tilgangurinn með nýmælinu væri sá, að menn leigi heldur út veiðisvæði í kringum árósa í ám til stangveiði en nota þau til netaveiða, eins og hefur átt sér stað í Hvítá í Borgarfirði. Þar hafa verið lögð net við árósa bergvatnsánna, að vísu, að ég tel, ekki nær en lög heimila. Sumir telja heppilegra, þ. á m. veiðimálastjóri, sem þessum málum er mjög kunnugur, að þessi svæði væru leigð til stangveiða í stað þess að nota þau til netaveiða. Það er ekki rétt, að við ármynni þeirra bergvatnsáa, sem renna í Hvítá, sé hægt að veiða alveg upp að straumlínu óssins. Það er ljóst, að ef þeir, sem eiga land við Hvítá, geta leigt veiðirétt alveg upp að straumlínu ánna, sem í Hvítá falla, þá er mjög nærri höggvið bergvatnsánum. Hvort mikil hætta er fyrir laxastofninn í sambandi við þetta, skal ég ekki fullyrða, en ég er á sama máli og hv. þm. Borgf. um það, að breyting frá núgildandi lögum á þessu atriði er ekki heppileg. Ég mundi með ánægju greiða atkvæði með því, að þessu sé breytt í frv. Hins vegar vil ég ekki stefna frv. í neina hættu við að fá fram breytingar á þessu eða öðru, eins og nú er komið. Ég vil heldur fá frv. samþ. eins og það er, þó að mætti vafalaust benda á einhverja ágalla á því. Ég vil heldur fá það samþ. eins og það er en eiga á hættu, að það dagi uppi í þinginu og þessi mál komist ekki á þann grundvöll, sem nauðsynlegt er til þess að verja fiskstofninn, bæði hér sunnanlands og annars staðar. Um það erum við hv. þm. Borgf. fyllilega sammála.