Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (JÞ): Þetta litla frv. tók þeim breytingum í hv.Ed., að gildi laganna var lengt um eitt ár, eða til ársloka 1927, ef löggjafarvaldið breytir því þá ekki áður á venjulegan hátt. En þegar frv. fór hjeðan, var gildi þessara laga miðað við árslok 1926. Þessi eins árs framlenging er gerð til þess að tryggja betur, að ríkissjóður njóti þessara tekna, sem hjer er um að ræða, á meðan verið er að losa ríkissjóð úr lausaskuldum þeim, sem hlaðist hafa á hann að undanförnu. Mjer hefir virst það vera vilji þessarar hv. deildar, að ríkissjóður greiddi sem fyrst lausaskuldir þessar, og vona því, að hv.þdm. geti fallist á frv. eins og það nú kemur frá hv.Ed.

Frsm. (Klemens Jónsson) Þetta frv. er upphaflega stjfrv. og hafði fjhn. þessarar deildar það til meðferðar á öndverðu þingi. Gerði fjhn. þá breytingu á því, að tímabinda það við 1926, en í upphafi var það ótímabundið. Og út úr þessari hv. deild fór það með þessari breytingu, að gildi laganna var bundið við árslok 1926. Hv. Ed. hefir nú lengt þetta um eitt ár, eða til 1927, og hefir frv. þannig breytt legið nú til athugunar hjá fjhn. Þó að nefndin hafi ekki sent út framhaldsnál., hefir henni hinsvegar ekki fundist ástæða til að lofa því ekki fram að ganga eins og það er, og leggur meiri hl. því til, að frv. Verði samþykt óbreytt, eða í því formi, sem það er nú. Jeg skal játa, að fyrir mjer er þetta ekkert kappsmál, hvort gildi laganna sje bundið við 1926 eða 1927, enda mun það vera álit meiri hl., að engin líkindi sjeu til þess, að ríkissjóður geti verið án þessara tekna næstu tvö árin, eins mikið og hann þarf að greiða af skuldum sínum, og þess vegna viðurhlutamikið að neita um þetta nú. Í byrjun fundarins var útbýtt brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. (JBald) um að færa frv. í sama horf og það var, er það fór hjeðan. Nefndin hefir ekki haft tíma til að taka ákvörðun þar uni, en þar sem meiri hl. hefir komið saman um að leggja það til að samþykkja frv. óbreytt, þá leiðir þar af, að hann muni ekki fallast á brtt. á þskj. 352.

Jón Baldvinsson Mjer virðist, þegar litið er á brtt. þær, sem komið hafa fram við þetta litla frv., að það sje skoðun hv.þm. yfirleitt, að þetta eigi ekki að verða fastur skattur, þó að stjórnin vilji svo vera láta. Þessi hv. deild gekk svo frá frv., að skattur þessi ætti ekki að gilda lengur en til ársloka 1926, vegna þess að meiri hl. þdm. gat ekki fallist á að láta lögin gilda til 1. apríl 1926. Þótti það of lítið svigrúm fyrir næsta Alþingi að athuga lögin. Nú vona jeg, að hv. deild sje sama sinnis og áður og álíti sjálfsagt, að þetta mál verði tekið til frekari athugunar á næsta þingi. Upphaflega var skattur þessi settur vegna verðfalls íslensku krónunnar. Og þegar sterlingspundið er komið niður í 25 krónur, sem vonandi verður ekki langt að bíða, þá er skattur þessi rangur, hvað þá ef pundið heldur áfram að falla. Mjer finst eðlilegast að smálækka tollinn, eftir því sem sterlingspundið fellur, t. d. að næsta ár yrði hann 15% og fjelli svo alveg niður. Mjer virðist þetta rjettara, því skattur þessi er of hár, eins og nú er komið, en hinsvegar þykir mjer sennilegt, að þm. fallist ekki á, að ríkissjóður megi við að missa hann nú þegar, eða á næsta ári, að öllu leyti. Þess vegna er eðlilegast, að skatturinn fari smálækkandi. En sje það ætlunin, að þetta eigi að verða fastur skattur, þá hefir háttv.Ed. gert sitt til þess, þar sem hún bindur gildi laganna við árslok 1927. En eins og jeg hefi þegar tekið fram, þá finst mjer sjálfsagt, að næsta þing taki þetta til athugunar. Þess vegna hefi jeg nú á síðustu stundu borið fram brtt. á þskj. 352, um að færa frv. aftur í sama horf og þessi hv. deild afgreiddi það. Að jeg kom ekki fyr með brtt. þessa, stafaði af því, að jeg gat engan veginn búist við, að hv.fjhn. hefði snúist svo í málinu, eins og skilja mátti á ræðu hv. 2. þm. Rang. (KIJ). Hv. fjhn.Ed. var og samþykk frv. eins og þaS kom hjeðan og rjeði til, að það yrði samþykt óbreytt. En það var hæstv. fjrh. (JÞ), sem þröngvaði hv.Ed. til þess að framlengja gildi laganna um eitt ár. Jeg segi, að hann hafi þröngvað deildinni, því að hjer hreyfði hann hinu sama, en það var ekki tekið til greina, enda var honum bent á, að það væri næsta þing, sem ákveða tti um, hvort lögunum skyldi framlengt eða ekki. En skyldi nú nsta þing fallast á að fella skatt þennan niður, þá er hægra um vik fyrir. það, ef lögin eru bundin við árslok 1926. Hitt er að festa skattinn, að binda hann með lögum til 1927. En vitanlega veit hæstv. fjrh., hvað hann er að gera, þegar hann vill hamra í gegn að framlengja lögin til ársloka 1927. Fyrir honum vakir ekkert annað en að halda tollinum út kjörtímabilið. Hann vonast eftir að halda þessum virðingarsess, er hann hefir hlotið, að minsta kosti til næstu kosninga, og vill því halda þessum tolli þangað til. En eins og jeg hefi margtekið fram, þá tel jeg rjett og sjálfsagt, að næsta þing taki þetta mál upp og geri þær breytingar, er nauðsynlegar þykja, en skjóti því ekki á lengri frest. Að svo mæltu orðlengi jeg ekki frekar um málið, en bæti því við, að jeg á bágt með að trúa því, að svo margir hv.þdm. hafi snúist í máli þessu, að frv. nái samþykki eins og það er nú.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það er auðvitað sjálfsagt, að næsta þing getur tekið þetta mál til athugunar, þó að nú sje svo ákveðið, að lögin eigi ekki að verða sjálfdauð fyr en við árslok 1927. En þó að næsta þing taki málið til athugunar, þá verður það naumast á þeim grundvelli, er hv. 2. þm. Reykv. (JBald) vill vera láta, að lkka tollauka þennan smám saman, enda tel jeg það misráðið á meðan ekki er fært að ljetta af tollum þeim, er hvíla á ýmsum aðfluttum nauðsynjavörum. Jeg tel alveg vafalaust, að byrjað verði að lækka tolla á nauðsynjavörum, en láta þá halda áfram að hvíla óbreytta um stund á öllum óþarfavarningi eða munaðarvörum, og þá vitanlega að viðbættum gengisviðaukanum. Mjer dettur síst í hug að neita því, að jeg hafi ekki verið þess vel vitandi, hvað jeg var að gera, er jeg bar fram brtt. mína í hv.Ed., enda hafði jeg tekið það fram hjer í þessari hv. deild. Jeg taldi ríkissjóði tryggara að fá að njóta þessara tekna á meðan þörf hans væri mest, og þeirri skoðun fær enginn mig til að breyta.

Jón Baldvinsson Nokkuð af þeim vörum, sem gengisviðaukinn hvílir á, eru einmitt nauðsynjavörur. Þess vegna er það ekki rjett, eins og hæstv. fjrh. vildi nú gefa í skyn, að það væri eingöngu á óþarfavarningi, sem hann hvíldi.  (Fjrh. JÞ: Jeg sagði það ekki)  . Jeg hefi ekki hreyft því á þessu þingi að afnema hina föstu tolla á nauðsynjavörunum; það eru bráðabirgðatollarnir, gengisviðaukinn og verðtollurinn, sem á að byrja á og sjálfsagt er að ljetta af þjóðinni sem fyrst að einhverju leyti, eða helst með öllu. Jeg tel líka rjett að ljetta tollum af nauðsynjavörum, og ekki mun vanta mitt atkv. til þess, þó jeg þykist vita, að það muni bíða enn um stund að afnema gamla tolla, sem staðið hafa svo lengi, að þjóðin er farin að venjast þeim og menn hættir að taka eftir, hvað þungir þeir eru í raun og veru og órjettlátir. En þessi bráðabirgðaskattur, gengisviðaukinn, á engan rjett á sjer. Eða á að halda honum, þótt t. d. sterlingspundið komist niður í 18 kr. og íslenska krónan komist í fullvirði móts við gull! Að lokum vil jeg aðeins skjóta því fram, að jeg hefi ekki trú á því, að byrjað verði að leggja til að afnema vörutollinn á undan ýmsum bráðabirgðatollum. Vitanlega mun jeg ekki verða því mótfallinn, en býst alls ekki við, að svo verði.

Fjármálaráðherra (JÞ): Mjer datt aldrei í hug að segja, að þessi 25% gengisviðauki hvíldi ekki á nauðsynjavörum, en hitt sagði jeg, að jeg teldi vafalaust, að byrjað verði að ljetta tolli af nauðsynjavörum, og jeg get bætt við, að áður en þessi tollhækkun sje numin af óþarfavarningi væri líka rjett að fara lengra og ljetta bæði gengisviðaukanum og öðrum tollum af nauðsynjavörum. Enda skil jeg ekki annað en allir sjeu mjer sammála um það, að eigi að ljetta þessum tolli af munaðarvörunum, þá eigi þó nauðsynjavörurnar að ganga fyrir. Annars virðist mjer mál þetta vera svo þrautrætt, að ástæðulaust sje að tefja lengur atkvgr. þess.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Jónsson) Viðskifti þjóðríkis við önnur þjóðríki eru vandasömustu málin, sem það á úr að ráða. Undir þessum málum er hagur hvers ríkis kominn fremur öllum öðrum málum. Má þar minna á samninga um verslun og siglingar, tollsamninga og fjármálaviðskifti allskonar, er snerta fjárhag ríkisins og atvinnuvegi þjóðarinnar, beint og óbeint. Undir meðferð utanríkismálanna er og kominn heiður þjóðarinnar og virðing annara þjóða fyrir ríkinu. Jeg er ekki mikill sagnfræðingur, en jeg vil minna á það til dæmis, hvern heiður Vesturheimsmenn höfðu af sendiför Franklins til Frakklands og hve mikla þýðingu það hafði fyrir það ríki, sem þá var að verða til. Eins vil jeg minna á það, er Rómverjar hinir fornu áttu í höggi við Pyrrhos og sendu á fund hans sendimann sinn Fabricius. Ljet Pyrrhos reyna alt til þess að freista hans, bæði gull og gersemar, og síðasta daginn ljet hann svifta tjaldinu að baki Fabriciusi, og stóð þar þá fíll og teygði að honum ranann. Það dýr hafði Fabricius aldrei fyr sjeð, en brá sjer þó hvergi og ljet ekkert á sjer finna. Um þennan mann sagði ráðgjafi Pyrrhosar konungs: Ille est Fabricius, qui difficilius ab honestate quam sol a suo cursu potest averti.

Hjer veitti ekki af versio!

. Þetta er latína, og þeir menn, sem ekki finna þörf á latínuskóla, verða ekki í vandræðum að skilja þetta og þurfa því enga versio. Þeir eru þá búnir að læra nóg. Hv. deild vildi nýlega engan latínuskóla, og því legg jeg þetta ekki út. Það er gefinn hlutur, að sú þjóð, er rækir ekki utanríkismál sín, sendir engan Fabricius og fer á mis við heiðurinn af því að eiga sendimann, sem slíkur orðrómur vex af. Og undir meðferð utanríkismálanna er beinlínis komið frelsi þjóðarinnar og sjálfstæði. Skal jeg þessu til sönnunar benda á dæmi, er liggur ekki eins langt aftur í tímanum og það, er jeg nefndi síðast. Það er frá Þjóðverjum. Bismarck lagði jafnan áherslu á það, að Þjóðverjar hjeldu vináttu við Rússa. Og hefði þeirri stefnu verið fylgt, þá væri ekki komið svo fyrir Þjóðverjum sem nú er. Þá hefðu þeir aldrei einangrast og aldrei bugast. Þetta getur skynsamleg og góð meðferð utanríkismálanna þýtt. En í þessu liggur það, að viðskifti vor við önnur þjóðríki eru hættulegustu málin, sem vjer höfum með höndum. Hjer á við undirstaðan: do ut des. En þá er þess gætanda, að vjer gefum ekki of mikið fyrir pípuna, eins og Franklín mundi sagt hafa, og hins, að skera ekki of mjög við neglur sjer, svo ekkert vit geti orðið úr samningum, sem vjer verðum að gera við aðrar þjóðir. Það er til dæmis að taka, þegar gerðir eru slíkir samningar sem Spánarsamningurinn. Þá er ekkert vit að spara þær sendifarir, sem þá voru um hönd hafðar, bæði ferð sendiræðismanns, sem þá var í Miðjarðarhafslöndunum, 1921, og sendiherrans 1922. Það er þeim að þakka, að samningurinn tókst svo vel, sem raun varð á. Hitt er sjálfsagt um þessi mál, sem öll önnur, að ausa ekki fje út til þeirra að óþörfu. Og í þessu máli var hreinn óþarfi að senda bindindismenn suður á Spán til þess reyna vínin. Og það var líka óþarfi að senda menn til Noregs, sem ekkert gátu gert. Í þessum málum sannast það, að þar geldur hagar þjóðarinnar allra afglapa. Þar á við hið fornkveðna: Quia quid delirant reges, plectuntur Achivi. Heiður þjóðarinnar er líka í veði, ef utanríkismálum hennar er ekki sint á ljettan hátt. Menn mega ekki vera hjer of þröngsýnir, eins og t. d. að láta það viðgangast að kalla sendiherra heim úr öðrum ríkjum, svo sem þegar Björn Sigurðsson var kallaður heim úr Lundúnum, í stað þess að hann hefði átt að vera þar alt til þessa dags, og fleira af líku tæi, sem jeg nefni ekki. Vjer megum ekki heldur vera heimskir, svo sem til dæmis að láta það undir höfuð leggjast að nota rjett 7. greinar sambandslaganna, sem veitir Íslandi rjett til þess að láta sína eigin menn fara með utanríkismál landsins. Kem jeg seinna að þessu, í sambandi við spurningar þær, er jeg ber hjer upp, þegar jeg hefi lokið þessum stutta inngangi. Vjer megum ekki heldur vera hvefsnir eða áreitnir við önnur ríki, með því t. d. að hafa minni háttar sendimann hjá þeim en þau hafa hjá oss. Á jeg hjer sjerstaklega við Danmörku. Það lá við borð, að við færum líkt að við Noreg í sambandi við samningana um kjöttollinn. En sem betur fór, sýndu Íslendingar ekki hvefsni eða áreitni í því máli. Vjer megum ekki heldur vera reikulir eða huglausir. En það er hreint og beint hugleysi, þegar stjórnin og þingið hugsar fyrst og fremst um þetta: Hvað skyldi sambandsþjóðin segja? Hvað koma henni við vor efni, ef vjer gerum það, sem rjett er, og göngum ekki á hluta annara. Hugleysið býður heim annara yfirráðum. Þegar hver og einn finnur, að vjer erum ekki á verði og gætum ekki rjettarins, þá er ásælnin ætíð vakandi. Vjer megum auðvitað ekki svíkja aðra eða vera óhreinlyndir nje ógætnir. En allra síst megum vjer vera lítilsigldir. Ef vjer gætum eigi allra þessara hluta, þá er frelsi vort í veði. Og ef vjer köstum allri vorri áhyggju upp á umboðsmenn vora og göngum í þeirra bandi, þá venst þetta þjóðarlamb svo trúlega undir, að engin von er til, að sambandslögin fáist leiðrjett eða samningunum sagt upp eftir 1940. Þá glötum vjer frelsi voru og sjálfstæði og heiðri vorum, sakir svefns og gáleysis. En ef vjer förum rjett með þessi mál, þá verður ekkert þessari þjóð til jafnmikillar blessunar. Verslun og siglingar blómgast, álit og traust þjóðarinnar vex, fjárviðskifti auðveldast og hagurinn batnar. Þá hlöðum vjer þessari þjóð lofköst þann, er lengi stendur. Þá er borgið því, sem dýrmætast er, frelsinu. Þá erum vjer í sannleika sjálfstæð þjóð, og ekki fyr. Nú verður því ekki neitað, að í utanríkismálunum hefir þjóð, þing og stjórn verið sinnulaust. Jeg hefi spurt sjálfan mig, af hverju það kæmi. Hvort það kæmi af skilningsleysi. En þó hefi jeg ekki getað sannfært mig um, að svo væri, sökum þess, að frá gáfnahliðinni eru Íslendingar nægilega vel gefnir til þess að skilja þetta. Jeg hefi bæði í ræðu og riti reynt að skýra fyrir Íslendingum, hversu mikilvæg þessi mál eru, en þeir hafa jafnan skelt við skolleyrunum. En það getur samt varla verið skilningsleysi á svo augljósri skoðun að kenna, þetta andvaraleysi þeirra. Jeg hefi þá næst spurt sjálfan mig, hvort oftraust á skriflegum samningi muni geta valdið þessu. En það væri harla einkennilegt um oss, sem ættum að muna, hversu ónógur gamli sáttmáli reyndist oss til verndar sjálfstæði voru og hversu erfitt oss reyndist að verða frjáls þjóð og fá þau rjettindi viðurkend, er skriflegt og ágætt skjal heimilaði oss, ef vjer nú vildum lifa upp óglæsilegan þátt sögu vorrar og ljetum hinn nýja sáttmála vorn grotna niður. En vera má, að stærsta orsökin sje raunar sú, að þrátt fyrir vora löngu og torsóttu frelsisbaráttu, þá hefir sigur sá, er vanst 1918, verið sofandans sigur. Og þótt einstakir menn kynnu að nota sjer þá aðstöðu, sem heimsstyrjöldin skapaði, þá var langur vegur frá, að þjóðin sjálf kynni að meta það, því hún var þá þegar sofnuð vært og sefur enn. Þetta hefir mjer verið deginum ljósara alla tíð, enda ekki legið á liði mínu að vekja þjóðina til umhugsunar um þetta mál, og mun jeg ekki hætta að tala um það, meðan nokkur neyðist til að hlusta á það. Menn muna, að jeg hefi oft hjer á hinu háa Alþingi rætt þessi mál, og fyrir 2 þingum út af 1. fyrirspurninni hótað hæstv. stjórn vantrausti, ef hún leti eigi til sín taka. Varð jeg víst minni maður að, því að jeg sá í hendi mjer, að vantraustið myndi verða felt, og var þá spilt fyrir góðu máli og ver farið en heima setið. Jeg gerði því eigi það, sem jeg hafði heitið hæstv. stjórn. - Sá vægir, sem vitið hefir meira. Fyrsta spurning mín er sú, hvort nokkur ráðherra hafi verið skipaður af konungi til að vera utanríkismálaráðherra Íslands. Því spyr jeg þessa, að í 7. gr. sambandslaganna frá 1918 er svo fyrir mælt, að ríkjasamningar, sem Danmörk gerir eftir að lögin eru komin í gildi, skuldbindi ekki Ísland, nema samþykki rjettra íslenskra stjórnarvalda komi til. En hver eru þessi rjettu íslensku stjórnarvöld? Því svarar stjórnarskráin, og auðvitað eru þau: Alþingi, konungur Íslands og utanríkismálaráðherra Íslands. En hví er það, að hjer vantar þann ráðherra, sem getur borið ábyrgð á þessum málum og á að fara með þau? Mjer hefir altaf verið óskiljanlegt, hvers vegna stjórnin hefir ekki gert annað eins og það að útnefna þennan ráðherra. Það þarf enga mótspyrnu að óttast, t. d. frá Danmörku, enda kemur Dönum ekki meira við, hvað vjer nefnum vora ráðherra en oss kemur við, hvað þeir kalla sína. Rjettur beggja ríkjanna er gagnkvæmur. Jeg skal játa, að stjórnarskránni mun raunar fullnægt, ef einhver íslenskur ráðherra ber ábyrgð á þessum málum. En mjer er samt jafnóskiljanlegt, að þessi mál skuli ekki vera falin sama ráðherra hjer sem öll önnur ríki fela þau. Er það vegna þess, að oss sje svo hugleikið að fara í felur með sjálfstæði vort? Jeg hefi spurt, hvort skilja ætti kgúrsk. 30. des. 1924 svo, að þar með sje stofnað sjerstakt ráðuneyti í utanríkismálum vorum. Sje það, ættu öll brjef, sem frá því ráðuneyti koma, að bera það með sjer, að þau væru frá utanríkisráðuneyti Íslands, til þess að önnur ríki mættu sjá, að vjer erum sjálfstætt viðskiftaríki með fullum rjetti til að fara með utanríkismál vor. Sje þetta ekki gert, þá vekur það þann grun hjá erlendum þjóðum, að vjer höfum ekki slíkan rjett. Heimurinn hefir annað að gera en að standa með sambandslögin í hendinni og reyna að skýra þau og skilja. Íslendingar verða sjálfir að sýna heiminum fram á rjett sinn og skýra sjálfir og skilja sín lög. Þá hefi jeg ennfremur spurt, hvort utanríkismál Íslands verði látin hafa sína eigin skrifstofu. Stendur ekki á sama, hvort utanríkismálin verða látin rekast eins og hornaskellur úr einni skrifstofunni í aðra og eiga engan samastað. Hvernig á dómsmálaráðherrann að smala öllu því saman, er snertir utanríkismál landsins, meðan svo er? það tekur enginn ráðherra slíkar snattferðir að sjer. Utanríkismálaráðherrann verður að hafa undir sjer mann, er sjerþekkingu hafi á þessum málum og skilyrði til að geta afgreitt þau fljótt og vel. Þeirra eiginda verður ekki með sanngirni krafist af mönnum í hinum skrifstofunum, sem hafa ólík mál til meðferðar. - Jeg býst við, að hæstv. stjórn láti sjer segjast og setji bráðlega upp sjerstaka skrifstofu fyrir utanríkismálin, enda myndu hv.þm. eigi láta þá stjórn sitja við völd, sem það gerði ekki, og sá þm. á ekki að eiga hjer sæti, sem ekki gengur ríkt eftir, að þetta verði gert. Þá hefi jeg spurt, hvort danskir umboðsmenn Íslands sjeu handfólgnir þjóðhöfðingjum. Veit jeg ekki til, að svo hafi verið gert, og er nauðsyn þess þó auðsæ. Ef Danir eiga að fara með þessi mál um ákveðinn tíma, verður að krefjast þess, að stjórnir þeirra ríkja, er þessir umboðsmenn eiga mök við, sjeu látnir vita, að þeir hafa umboð frá konungi Íslands. En konungur Danmerkur og Íslands er annar konungur en sá, er nefnist konungur Íslands og Danmerkur, því að á störfum hans bera vorir ráðherrar einir ábyrgð, en þeir bera ekki ábyrgð á því, sem konungur Danmerkur og Íslands gerir. Hjer er um tvö konungsembætti að ræða, þótt sami maður gegni þeim báðum. Þessa verður að gæta, er danskir umboðsmenn eru látnir fara með mál vor. Næsta spurningin er, hvort þessir umboðsmenn hafi fengið fyrirsögn um verk sín frá utanríkisráðherra Íslands. Slíka fyrirsögn um, hvernig þeir eigi að haga sjer í hvert skifti, fá þeir jafnan mjög nákvæma frá sinni stjórn, og ættu þá líka að fá það hjá stjórn Íslands, í málum þessa ríkis. En því spyr jeg þessa, að jeg hefi sjeð skjöl frá dönskum utanríkisþjónustumönnum, sem voru undirskrifuð svo sem vjer værum hluti af danska ríkinu, og benti ekkert á, að neitt umboð frá Íslandi ætti sjer stað. Þeir hafa líka ýms dönsk merki, svo sem stimpla, svo að engum dettur í hug, að það, sem þeir vinna, sje gert fyrir aðra en Dani. Þess skal getið, að hæstv. stjórn mun hafa gert nokkuð til að ráða bót á þessu, með því að senda íslenska fána og ríkismerki, en það þarf árlega að líta eftir því, hvort þetta sje alstaðar eins og það á að vera. Í 7. lagi hefi jeg spurt, hvort stjórnin hafi þann sið að nota þessa umboðsmenn sem oftast eða sem sjaldnast. Þess ber að gæta, að Danmörk tók að sjer af velvild til Íslands að fara með þessi mál og ber ekkert úr býtum fyrir, svo að ekki er rjett að ómaka þessa umboðsmenn að óþörfu. Tilefni til að spyrja þessa gafst, er þrír þýskir menn fengu heiðurskrossa frá Íslandi ekki fyrir alls löngu. Þeir skrifuðu mjer og ljetu auðvitað í ljós mikla gleði yfir þessum heiðursmerkjum og lýstu því, hve hissa þeir hefðu orðið, er þeir fundu brjefin með þeim á borðinu hjá sjer. En brjefin voru frá der dänischen Legation in Berlin. Hjer var alveg óþarft að fara þessa krókaleið. Það mátti alveg eins afhenda þýsku sendisveitinni í Kaupmannahöfn þessa krossa. Hitt breiðir aðeins út þá skoðun, að Ísland sje dönsk nýlenda. Jeg get látið fá orð nægja um 8. spurninguna, því að jeg hefi minst efnis hennar í öðru sambandi. Aðeins vil jeg árjetta það við stjórnina, að hún láti ekki undir höfuð leggjast að senda dönskum umboðsmönnum Íslands öll merki, svo sem fána, skjaldarmerki og stimpilmerki, svo að það sjáist, að það sje gert fyrir hönd Íslands, sem þeir vinna í okkar þágu. Má ekki til minna ætlast en að við gerum þetta. Vildi jeg þá um leið benda á, að vöntun slíkra tákna gæti valdið misskilningi og jafnvel óþægindum fyrir Danmörku, ef hún væri kvödd til ábyrgðar fyrir eitthvað, sem Ísland ætti að svara til saka fyrir. Þá kem jeg að 9. spurningunni, þeirri, er jeg legg mesta áherslu á. Svo stendur í 7. grein sbl., 4. liði, að engir ríkjasamningar, sem Danmörk geri, skuli skuldbinda Ísland nema samþykki rjettra íslenskra stjórnarvalda komi til. Þannig er enginn milliríkjasamningur gildur fyr en hann hefir hlotið undirskrift konungs og viðkomandi utanríkisráðherra. - Annars er það oft svo, að menn eru valdir af báðum samningsríkjum til þess að gera samninga. En þeir samningar ganga eigi fyr í gildi en þeir hafa verið staðfestir með undirskrift þjóðhöfðingjanna og utanríkisráðherranna. Jeg þekki líka annað samningsform, skeytaformið. En skv. stjskr. og sbl. getur Ísland ekki gert neina samninga á þennan hátt. En hefir nú hæstv. stjórn gætt þessa? Og hverri venju hefir hún fylgt? Samningur, sem danskur ráðherra undirskrifar með konungi Íslands, er brot á móti stjórnarskrá Íslands og grundvallarlögunum dönsku og samningurinn ógildur og hinn samningsaðilinn gabbaður. Og ef konungur Danmerkur staðfestir íslenskan samning með undirskrift dansks ráðherra, þá er þar með rofin stjórnarskrá vor og rofinn sambandssamningurinn og hinn samningsaðilinn gabbaður með ógildum samningi. Þetta skildi Alþingi og undirstrikaði með 17. gr.stjskr. Framvegis verður því að gæta þess, að allir utanríkissamningar snertandi Ísland verði staðfestir af konungi Íslands og Danmerkur og utanríkisráðherra Íslands, en svo hefir ekki verið gert hingað til. Önnur meðferð þeirra mála er misbrúkun samningsins 1918, og fer í bága við okkar hagsmuni. Jeg man, að þegar þessi samningur var á ferðinni, þá töldu ýmsir óhætt að samþykkja hann vegna þess, að jeg var honum fylgjandi. Jeg ber því mikla ábyrgð á þessu máli og get eigi látið mjer lynda, að framkvæmdin dragi úr þeim rjetti, er vjer sömdum um oss til handa. Jeg krefst þess, að reynt sje að halda samningsrjetti vorum hátt, og fremur að auka en minka þann rjett, sem í samningunum fólst. 10. spurningin er á þá leið, hvort stjórnin telji það sæma Íslandi að fela þegnum annara ríkja sendiherrastöður fyrir okkur. Þykist jeg raunar vita, að hæstv. stjórn telji það ekki mega eiga sjer stað, enda mun ekkert ríki hafa leyft sjer slíkt, nema Svertingjaríki eitt suður í Afríku, en það er víst ekki svo langt komið á menningarbrautinni, að það megi verða til fyrirmyndar. Tek jeg það fram, að það er ekki af óvináttu við þann, sem nú hefir á hendi sendiherrastöðu fyrir oss í Kaupmannahöfn. Þessi danski ríkisborgari hefir víst reynst vel í sínu starfi, og hefði hann kosið sjer eða fengið íslenskan þegnrjett með lögum, þá myndi jeg ekki hafa amast við þessu. Jeg tala um þetta vegna þess, að jeg hefi áður reynt að leiða rök að því hjer á þingi, að nauðsynlegt væri að hafa sendiherra í Danmörku, og nú, þar sem jeg hefi talað um þjóðerni mannsins, hefi jeg gleymt einu atriði, sem sje því, að þessi sami maður er undirmaður danska utanríkisráðherrans. Hann er fulltrúi Íslands í utanríkisráðuneytinu, en talinn danskur embættismaður, og getur því ekki um leið verið samningamaður við þennan sama yfirmann sinn. Manninum er þannig sköpuð staða, er enginn ætti að taka að sjer. Það er ekki nema sjálfsögð hæverskuskylda við Dani, sem hafa hjer sendiherra, að stjórnin sendi sem fyrst sendiherra til Danmerkur. Þó að jeg spyrji, hvort stjórnin telji Dani hafa sendiherra hjer, er það ekki, eins og sagt var í dönsku blaði fyrir skömmu, af því, að jeg sje óánægður með þann sendiherra, sem nú er hjer, heldur af því, að jeg veit, að svo hagar til, að danski sendiherrann heyrir undir forsætisráðuneytið danska, en ekki utanríkisráðuneytið. Meðan utanríkismál heyra ekki undir forsætisráðuneytið, er sá sendiherra ófullnægjandi. Það er ekki hægt að heimta af Dönum, að öðruvísi sje til hagað gagnvart okkur eða á neinn sjerstakan hátt, því að það stendur í samningnum frá 1918, að hvort ríkið fyrir sig ráði þessu; en jeg vil spyrja, hvort stjórnin telji ekki ástæðu til að tala sig saman við dönsku stjórnina um að hafa reglulegan sendiherra. Mjer kom það undarlega fyrir sjónir, þegar fyrv. sendiherra Dana hjer var gerður að konsúl vestur í Ameríku. Aðeins París eða London hefði átt að geta komið til mála, eftir að hann hafði verið hjer. Þá hefi jeg gert grein fyrir 11. og 12. spurningunum. Jeg hefi hjer komið inn á, hvernig stjórnin eigi að senda sendiherra til Danmerkur. Íslenski sendiherrann verður sendur af konungi Íslands og Danmerkur til Danakonungs. Hann á að hafa meðmælaskjal frá honum og vera handfólginn konungi Dana af konungi Íslands og hans stjórn. Konungarnir eru tveir, þó að þeir sjeu sami maðurinn. Jeg hefi spurt, hvers eðlis staða fyrirhugaðs sendimanns í Miðjarðarhafslöndunum sje, af því að, eins og jeg sagði í gær, mjer þykir óhæfilegt, að ríkið láti einstakar stofnanir borga hluta af kaupi manns, sem á að vera embættismaður ríkisins. Það eru ekki frekar bankarnir en landslýður yfirleitt, sem gagn hafa af sendimanninum. Þeir eru aðeins milligöngustofnanir milli landslýðs og ríkis, og um leið og þeir hafa hag af þessu, hefir og alþjóð manna hag af því. En hjer er tækifæri til að nota ákvæði 7. gr. sambandslaganna, 3. lið, sem sje að senda sjerstakan sendiherra, sem á að vera handfólginn þjóðhöfðingja þess lands, sem sent er til. Ef jeg ætti við hrekkjótta menn, mundi jeg halda, að þeir hefðu gert sig svo hlægilega að láta þankana borga, til þess að útiloka sig frá að þurfa að fara eftir 7. gr. sambandslaganna, 3. lið. 14. spurningin hjer kom fram af því, að í greinargerð fyrir fjárlagafrv. stóð athugasemd, er gefur í skyn, að breyting á meðferð utanríkismálanna hafi valdið till. um, að ríkisráðskostnaðurinn yrði hækkaður. Jeg hefi sjálfur fengið vitneskju um, hvernig á þessu stendur, en bið hæstv. ráðh. að segja hið sama opinberlega. Þá er síðasta spurn. Hvað hefir stjórnin gert til þess að fá viðurkenningu annara þjóða en Danmerkur á fullveldi Íslands, með þeim hætti, sem tíðkast í heiminum, að senda sendiherra sína til þeirrar þjóðar, sem hefja á ríkjaviðskifti við? Hvað hefir hún gert? Jeg veit það ekki. Undanfarandi stjórnir hafa ef til vill gert mikið. En jeg veit, að þetta er nauðsynlegt. Það er varla talandi um, að sjálfstði landsins sje viðurkent, fyr en önnur ríki taka upp ríkjaviðskifti við það, vegna þess, að umboðsmenn, sem fara með utanríkismál Íslendinga, eru ekki handfólgnir þjóðhöfðingjunum. Það duga ekki konsúlar eða ræðismenn, heldur eiga að vera ríkissendimenn eða diplomatar. Það er rjett, að það sje venja að senda slíka menn til konungs í því landi, sem þeir eiga að vinna í, en hjer er um undantekning að ræða, þar sem konungurinn situr ekki í landinu, en sú ábyrga stjórn er í landinu, og því eiga sendimenn ríkja að koma við hjá konungi Íslands í Kaupmannahöfn, til þess að sýna honum þar brjef sín, en búa síðan á Íslandi. Það er enginn annar vegur til framkvæmda, og ástandið bendir á, að enginn, sem hugsar rjett, geti neitað, að svo eigi það að vera. Stundum vill svo til, að konungur er hjer sjálfur. Þá má fara til hans; en þegar hann er ekki hjer, á að eiga viðtal við hans ábyrgu stjórn. Konungur ræður einn engu, en verður að hafa utanríkisráðherra Íslands til að skrifa undir með sjer. Það væri gaman að heyra, hversu mikla áherslu landsstjórnin hefir lagt á þetta, og hver svör aðrar þjóðir hafa gefið. Að því er jeg veit best, hafa sumar þjóðir svarað því, að við hefðum engan sendimann hjá þeim. Það hefir verið sagt, að við hefðum umboðsmann. Þá segja þær nei, og mjer hefir skilist, að þessir umboðsmenn væru ekki handfólgnir þjóðhöfðingjum. Jeg býst við, að margt af því, sem jeg vildi vera láta, sje ógert enn. En jeg hefi ekki borið fram spurningarnar til þess að sakast um orðinn hlut, heldur til þess að fá að heyra, hvernig stjórnin lítur á málið. Jeg vil, að alt kapp sje lagt á að lagfæra sem fyrst það, sem er ekki þegar búið að lagfæra. 1. des. 1918 átti að vera nákvæmlega hugsað fyrirkomulagið á öllu þessu, og þá hefði engin mótstaða komið fram. En þessi margra ára svefn hefir ef til vill vakið vonir hjá hinni þjóðinni, svo að hún verði óánægð með framkvæmdirnar. En það verður að gera það, sem gera ber í þessu máli. Eins og jeg hefi tekið fram, að þegar það er farið að koma í ljós, að stjórn landsins hefir ekki viljað leggja fulla alúð við meðferðina á utanríkismálunum, er jeg þess fullviss, að þingmenn segja við hana: „Far þú, við viljum aðra betri stjórn“. Segi þeir það ekki, munu kjósendur þeirra segja við þá: „Far þú, við viljum aðra betri þingmenn“.

Forsætisráðherra (JM): Jeg þarf ekki að svara fyrirspurn hv.þm. Dala. (BJ) í mjög löngu máli. Margar af spurningunum eru svo ákveðnar og ljósar, að í rauninni nægir að svara þeim annað tveggja með jái eða neii. Um 1. spurninguna verð jeg að fara fáeinum orðum. - Þegar ráðherrum var fjölgað 1917, voru sett á fót þrjú fagráðuneyti: dóms- og kirkjumálaráðuneyti, atvinnu- og samgöngumálaráðuneyti og fjármálaráðuneyti, auk þess að ákveðið var, að einn ráðherranna hefði forsæti í ráðuneytinu. Síðan hefir þetta haldist þannig, að í hvert sinn er nýtt ráðuneyti er myndað eru skipaðir auk forsætisráðherra, dóms- og kirkjumálaráðherra, atvinnu- og samgöngumálaráðherra og fjármálaráðherra. Í starfsskiftingunni voru ekki nefnd utanríkismál í fyrstu, eins og ekki er heldur við að búast. En eftir 1918 var öðru máli að gegna um þetta. Sú venja komst brátt á, að forsrh. hefði með utanríkismálin að sýsla, en „formelt“ eða skjalfest kom það ekki fyr fram í konungsúrskurðum um starfsskifting milli ráðherranna en í úrskurði rjett fyrir nýár síðastl. (29. des.), sbr. auglýsingu forsrh. 80. des. f. á. Í þeim úrskurði eru utanríkismálin falin forsrh., og var það að hvötum hv.þm. Dala., að þetta var gert beint með konungsúrskurði. Það kann að vera, eins og prófessor Einar Arnórsson segir í nóv. - des. -hefti Eimreiðarinnar síðasta ár, að það skifti „ekki miklu máli í verki og framkvæmd, hvort ákveðnum ráðherra eru með sjerstökum konungsúrskurði mál þessi falin“ eða ekki, en það á að sjást, eins og hann segir, „að Ísland hafi sín eigin utanríkismál, og eini vegurinn til þess er að kveða á um það, að einhver ákveðinn ráðherra fari með þau“. Það er aðalatriðið. - Hitt skiftir í mínum augum engu, hvort ráðherra er skipaður sjerstaklega með nafninu utanríkisráðherra. Svo hefir fyrirrennari minn, hv. 1. landsk. (SE), eflaust litið á það. Um 2. þeirri spurningu verður að svara neitandi. Forsætisráðuneytið fer með utanríkismálin, alveg eins og t. d. dóms- og kirkjumálaráðuneytið fer með mentamál, heilbrigðismál o. s. frv. - Sjerstakt ráðuneyti fyrir utanríkismál er ekki sett á stofn. Um 3. Á brjefhausa er prentað „Forsætisráðherrann“. Undirskrifað eitt nafn - forsætisráðherra - eins og tíðkast um slík mál. Um 4. Eins og hv.þm. Dala. er kunnugt, er enginn utanríkismálaskrifstofa til. Við hv.þm. Dala. höfum áður talast við um nauðsyn þess að hafa utanríkismálin út af fyrir sig, og jeg gerði tilraun til þess árið 1921, með því að jeg fjekk mjer til aðstoðar mann, er að mínum hvötum hafði kynt sjer meðferð utanríkismála í Kaupmannahöfn; út af þessu var gert mikið veður; samt varð nokkurt framhald á því í tíð fyrirrennara míns; nú er það að mestu fallið niður. En um nauðsynina á því að hafa mann eða menn ráðherra til aðstoðar við utanríkismálin, einhverja skrifstofu fyrir þau, er jeg samdóma hv.þm. Til þess þarf fje. Vegna sparnaðaranda þingsins í fyrra þorði jeg ekki að fara fram á þetta, en það mætti máske athuga það síðar, er þingið sýnist hafa breytt mjög skoðun sinni um nauðsyn sparnaðar. Um 5. Danskir sendimenn, sendiherrar, konsúlar, eru „akkrediteraðir“, hver á sínum stað, sem sendimenn konungs Danmerkur og Íslands. Um 6. Danskir sendiherrar og konsúlar hafa skriflega fyrirsögn um það að gæta utanríkismála Íslands jafnt utanríkismálum Dana, aðstoða Íslendinga erlendis jafnt sem Dani. Í fyrirspurninni er það og sjerstaklega tekið fram, að í öllum afgreiðslum snertandi Ísland skuli þess getið, að það sje „pour I'Islande“, í umboði Íslands, eða „paa Islands Vegne“, annaðhvort í texta afgreiðslunnar eða við undirskriftina. Ef þetta er ekki gert af einhverjum dönskum konsúl, þá er það yfirsjón, vanræksla þess manns. Fyrirsögnin er skýr, enda er hv.þm. kunnugt um þetta. Um 7. Aðstoðar utanríkisráðuneytisins danska er neytt, er á þykir þurfa að halda. Skal jeg taka það fram, að jeg get ekki fallist á skoðun hv.þm. (BJ) um þetta efni. Jeg álít, að vjer eigum að notfæra oss þá aðstoð í enn meira mæli en gert hefir verið. Jeg lít svo á, að það sje hagur fyrir oss að hafa rjett til að gera þetta, án þess að kosta nokkru verulegu til. Jeg hefi áður bent hv.þm. (BJ) á það, að um þetta eru gerðir samningar, svo að hjer er ekki um annað að ræða en það, sem vjer eigum beint heimting á, en er engin gjöf. Sú aðstoð, sem vjer á þennan veg fáum hjá utanríkisráðuneytinu danska, sendiherrum og konsúlum, er jafnan látin í tje með ljúfu geði; jeg hefi að minsta kosti aldrei orðið annars var en að þeir, er þeirra hefir verið leitað, láti aðstoð sína í tje með ánægju. Það atriði, er hv.þm. mintist á - sending heiðursmerkja - er algerlega fyrir utan utanríkismálin. Um 8. Allir sendiherrar og aðalkonsúlar hafa fengið skjaldarmerki Íslands, og ennfremur allir þeir konsúlar og vicekonsúlar, er nokkuð verulega hafa með íslenskar afgreiðslur að gera. Vegna kostnaðar, sem Ísland borgar, hefir ekki öðrum verið sent þetta. Sumir sendiherrarnir nota ekki skjaldarmerkin, hvorki Íslensk eða dönsk, þ. e. a. s. ekki á þeim stöðum, sem þetta er ekki áður. Flögg íslensk hafa þeir allir fengið, með fyrirsögn um að flagga á ákveðnum dögum, og að öðru leyti eftir því, sem siður er á hverjum stað. Um 9. það hefir ekki ávalt verið fenginn konungsúrskurður um samþykt á samningum, því að stundum hefir orðið að svara svo fljótt, að látið hefir verið nægja samþykt ráðherra. Það verður víst að játa það annars, að hvorki fyrv. forsrh. nje jeg höfum veitt þessu máli nægilega athygli, þangað til í haust, að jeg fór að rannsaka málið, að miklu leyti að hvötum hv.þm. Dala. Honum er annars nokkuð kunnugt um, hvað gerst hefir í því; og vona jeg, að framkvæmdir í því máli geti orðið þannig, að hann megi vel við una. Þetta er þannig lagað mál, að jeg að svo stöddu vil ekki segja meira. Um 10. Jeg skal fyrst láta þess getið, sem jeg hefi sagt nýlega hjer í deildinni, að jeg er samdóma hv.þm. Dala. um nauðsyn og nytsemi þess að senda og hafa beint sendiherra íslenskan, vel hæfan mann, í Kaupmannahöfn. En nú vantar til þess fjárveiting þingsins. Það er annars ekki ótítt, að ríkisins stjórnir feli sendiherra annars ríkis, annars ríkis þegni, að fara með mál sín á einhverjum stað. Hitt veit jeg ekki, hvort annars eru dæmi til, að ríkisstjórn skipi annars ríkis þegn fyrir sendimann, chargé d'affaires, fyrir sig. Samt sem áður verð jeg að telja það vel sæma fyrir oss að hafa Jón Krabbe chargé d'affaires fyrir oss í Kaupmannahöfn um sinn, úr því að vjer getum ekki haft þar reglulegan sendiherra, vegna þess, að fjárveitingin til þess var feld niður á þinginu í fyrra. Jeg held, að það sje nær einasta úrræðið til þess að hafa þar „diplomatiskan“ erindreka, meðan ekki fæst fjárveiting til hins. Og jeg held einmitt, að þetta megi vel sama, af því að það er Jón Krabbe. Þessi maður hefir nú farið með Íslandsmál í Kaupmannahöfn og víðar í meira en fjórðung aldar, um langan tíma veitt þeim beint forstöðu. Það er maður, sem nýtur fullkomins trausts, bæði hjer og í Danmörku, og er mjög mikils metinn; og þótt hann hafi ekki íslenskan ríkisborgararjett, heldur danskan, þá er hann mjög góður Íslendingur, átti íslenska móður, er af góðu íslensku bergi brotinn. Lífsstarf hans hefir verið mest fyrir Ísland. Í sjálfstæðismáli voru studdi hann afdráttarlaust málstað vorn. - þótt það megi segja, er fljótt er á litið, að þetta sje ekki eins vel viðkunnanlegt, að hafa hann fyrir chargé d'affaires, af því að hann er danskur ríkisborgari, þá er á það lítandi, að það er Jón Krabbe, maður, sem auk þess, sem jeg hefi talið áður, gerði oss ómetanlegt gagn meðan á styrjöldinni stóð. Um 11. þessari spurningu hefi jeg svarað hjer í deildinni nýlega. Frá minni hálfu stendur ekki annað fyrir en að nauðsynlega fjárveiting vantar. En þegar hún fæst, og hæfur maður, mun ekki standa á mjer. Um 12. Já, Danir hafa sendiherra hjer. Um 13. lið. Eftir frumvarpinu um þennan sendimann sýnist það ljóst, að hjer sje að ræða um sendimann, hliðstæðan samskonar sendimönnum og ýmissa annara þjóða - fiski-, landbúnaðarráðunaut - Fiskerikonsulent, Landbrugskonsulent. Ef fela ætti honum eitthvert „diplomatiskt“ erindi, mætti sennilega koma því svo fyrir, í samráði við utanríkisráðherrann danska. Um 14. Ríkisráðskostnaðurinn stendur ekki í neinu sambandi við utanríkismálin. Um 15. Mjer er ekki kunnugt um, að nokkrar sjerstakar ráðstafanir hafi verið gerðar af vorri hálfu til þess að fá viðurkenningu annara ríkja (en Danmerkur) á fullveldi Íslands, að undantekinni tilkynningu Danmerkur til erlendra ríkja um það, að hún hafi viðurkent Ísland fullvalda (sbr. 19. gr. sambandslaganna). Þessi tilkynning var send út um allan heim þegar eftir staðfesting sambandslaganna 1918.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Jónsson) Jeg vil biðja menn að taka eftir því, að jeg hefi beint fyrirspurn minni til utanríkisráðherra Íslands, og hefi nú þegar fengið svar. Virðist þá sú einfalda og rjetta ályktun verða af því dregin, að hjer sje til utanríkisráðherra. Jeg býst ekki við, að neinn annar hefði farið að svara henni en sá, sem var utanríkisráðherra. Hæstv. ráðh. (JM) sagði, að við værum ósammála um nafnið, hvort það hefði nokkra þýðingu; en jeg hefi altaf lagt áherslu á, að það hefði mjög mikla þýðingu. Það þýðir það, að stjórnir annara ríkja, sem viðskifti hafa við Ísland á einhvern hátt, fá með hverju brjefi, sem kemur frá utanríkisstjórninni, að sjá það, að á Íslandi er utanríkisstjórn, sem hægt er að semja við. En ef þær sjá ekkert nema mannanöfn, vita þær ekkert, hvort þessir menn hafa heimild til að fara með þessi mál. Jeg held, að hæstv.forsrh. (JM) ætti að halda áfram þessari venju, að vera utanríkisráðherra, eins og hann hefir tekið á móti fyrirspurninni sem slíkur. Hann ætti að setja á hvert brjef, sem hann skrifar, efst í horninu: Utanríkisráðherra Íslands. Þá er það víst, að þjóðirnar sjá, að hjer er ríki, sem hefir utanríkisviðskifti við aðrar þjóðir. Hinsvegar get jeg verið ánægður með svar hæstv.forsrh. við 4. spurningunni, því að þar er hann mjer sammála að öllu leyti. Aftur get jeg ekki látið mjer lynda, að sú venja haldi áfram, sem tíðkast hefir hingað til, að danskir umboðsmenn Íslands í ýmsum löndum sjeu ekki handfaldir þjóðhöfðingjum eða stjórnum þar, sem embættismenn Íslands, til þess að menn viti, að Ísland hefir þarna fulltrúa. Þetta atriði hefir tvær hliðar. Önnur snýr að þeim Íslendingum, sem þurfa að njóta aðstoðar þeirra, eða það er íslenska stjórnin, sem þarf að nota þá, og hin snýr að útlendingum úti í frá. En það, sem er aðalatriðið fyrir Ísland, er það, að hver þjóð viti, að hjer er um ríki að ræða, sem fer sjálft með sín eigin utanríkismál. Annars skal jeg fara fljótt yfir sögu. Jeg sje, að þetta er að líkindum ekki mjög mikið íslensku stjórninni að kenna, hversu óljóst og illa hefir verið gengið frá ýmsum þeim skjölum, sem danskir ræðismenn hafa látið öðrum þjóðum í tje og snerta íslensk mál. Jeg hefi sjeð ýms eintök, þar sem eiginlega alt vantar, nema þar er stimpill, sem segir, að skjalið sje frá dönsku „konsulati“. En hinsvegar vil jeg nota tækifærið að skora á hæstv. stjórn að láta líta eftir þessu og heimta af umboðsmönnum, að þeir hafi þetta alt í lagi alstaðar. Ímynda jeg mjer, að ekki sje of mikið heimtað, þótt hafður væri sjerstakur stimpill, þar sem stæði: Fyrir Ísland. Það, sem mjer líkaði best í svari hæstv. utanríkisráðherra (JM), var svar hans við 9. spurningunni, því að það er höfuðspurningin. Þóttist jeg skilja hann svo, að hann ætlaði að láta verða fulla framkvæmd á því, að allir samningar yrðu gerðir af konungi og staðfestir af honum. Hitt skiftir ekki máli, hvort samningarnir væru gerðir með „nótum“ eða orðsendingaskiftum eða ekki, aðeins að sá siður væri tekinn upp að staðfesta þá með konungsúrskurði á eftir. Með þessu væri stjórnarskránni fullnægt, en þar stendur, að konungur geri samninga við önnur lönd. En stjórnarskráin gerir ekki ráð fyrir neinum öðrum samningum en þeim, sem konungur gerir. Hún var eiginlega ekki rjett sett fram hjá mjer, 10. spurningin; en í ummælum mínum kom það þó í ljós, hvað var aðalástæðan fyrir mjer, að jeg get vel fengið norskan, sænskan eða enskan mann til að fara með mín mál í Danmörku eða Frakklandi, en ekki enskan mann til að fara með þau á Englandi, sænskan í Svíþjóð, danskan í Danmörku. Á þetta lagði jeg áherslu. En það er einmitt danskur þegn, sem fer með mál Íslands í Danmörku. Jeg hefði ekki á móti því, þótt stjórnin fengi norskan sendiherra til að fara með íslensk mál í Danmörku um stundarsakir. Það er ekkert hneyksli. En hitt er í sjálfu sjer hneyksli, án þess að jeg vilji neitt sveigja að þessum manni, því að hann á alt gott skilið af mjer. En hann hefir þennan eina galla, sem gerir hann óhæfan til þessa, sem sje að hann er danskur þegn og auk þess fulltrúi utanríkisráðuneytisins danska og undirmaður þess manns, sem hann á að semja við. Hæstv. utanríkisráðherra (JM) sagði, að stjórnin vildi gjarnan senda sendimann til Danmerkur. Álítur hann nauðsyn á þessu, en sagði, að aðeins vantaði fjárveitingu. Mjer skilst eftir því, að stjórnin ætti að leggja hnefann á borðið og segja við þingmenn: Hversu líst þjer hnefi sjá? Ef þið viljið ekki leyfa mjer að gera það, sem er alveg nauðsynlegt að gera, ef þið leyfið mjer ekki að leggja út í sjálfsagt gróðafyrirtæki fyrir þjóðina, þá vil jeg ekki vera þjónn þessa þings. Þetta skilst mjer að hæstv. stjórn ætti að gera, og jeg hygg, að hv.þm. myndu þá þegar láta sjer segjast. Það hlýtur að vera af því, að málið er þeim ekki ljóst, að þeir feldu niður borgun til sendiherrans. Þeim þarf að skiljast, að þetta er sannarlegt gróðafyrirtæki fyrir Ísland, fyrir ríkissjóðinn meira að segja, ef ekki beint, þá óbeint. Jeg nefndi í ræðu minni um sendiherrann á dögunum allálitlegar upphæðir, sem okkur hafa græðst við það að hafa góðan sendiherra. Um einar 45 þús. munar ekkert í samanburði við þær. En jeg segi eins og Flosi frændi minn mælti forðum, er hann var ilt verk að vinna, en nú er jeg að vinna gott verk: „Meguð þér nú vel bíða þess, er eldrinn vinnr þá“. Því að af þessu máli mun upp koma sá eldur, að jeg bíð óhræddur þess, að yfir ljúki.

Forsætisráðherra (JM): Það er aðeins örstutt athugasemd út af þessu nafni, utanríkisráðherra. Þar er jeg ekki sammála hv. fyrirspyrjanda (BJ), að það sje okkur sjerstaklega nauðsynlegt. Enda tíðkast það ekki með öllum þjóðum. T. d. í Bandaríkjunum er það ekki talin þörf og ekki heldur á Spáni. Þetta er því ekki eins sjálfsagt og hv. fyrirspyrjandi lætur í veðri vaka.