Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. flm. þessarar till. til þál., hv. þm. Siglf., sem einnig á sæti í allshn., hafði einmitt minnzt á það við mig í morgun, að hann yrði sökum lasleika forfallaður, og bað mig sem formann n. að segja nokkur orð um þá niðurstöðu, sem hv. n. komst að varðandi þáltill. hans um bátasmíði innanlands, - niðurstöðu, er liggur fyrir hér á þskj. 511. Það er deginum ljósara og er löngu vitað, að það er stórkostleg afturför í smíði á hæfilegum fiskiskipum hér innanlands, - afturför, sem er mjög skaðleg bæði fyrir þá, sem þessa smíði stunda, framþróun skipasmíðanna hér á landi og líka fyrir þá útgerðarmenn, sem á ýmsum tímum þurfa að eignast ný skip. Á iðnaðarþingi, sem haldið var hér í haust, var þetta mjög til umræðu, og meðan það þing stóð, kom nefnd manna frá því þingi og fékk áheyrn hjá báðum sjútvn. hv. Alþ., og tjáðu þeir þessi vandkvæði, sem að vísu ýmsir af okkur þekktu. En þeir gerðu meira. Þeir höfðu á prjónunum hugmyndir um að koma aftur af stað hér skipasmíði innanlands, sem þeir lögðu fyrir þessar n. í frv.-formi ásamt grg. og sjútvn. síðan tóku til meðferðar. Á meðan þessu fór fram, var lagt fram í hv. Nd. frv. frá að ég held tveimur, ef ekki fleiri hv. Alþfl.-mönnum, sem miðar að því að fá gefna eftir tolla og söluskatt á því efni, sem fer til skipa, og er tilgangurinn auðsæilega sá að greiða fyrir því, að bátar séu smíðaðir hér á landi. Sjútvn. tóku á þessum málum iðnaðarmanna eins og þær höfðu aðstöðu til, leituðu álits fiskimálasjóðs um lán út á skipin, héldu allmarga fundi til að ræða þetta mjög svo stóra vandamál og áttu að síðustu viðtal við hæstv. fjmrh. og einnig við hæstv. sjútvmrh. eða atvmrh. í því skyni að fá hrundið af stað nokkru átaki þessar skipasmíðar varðandi, átaki, sem ekki er hægt að gera nema með því, að ríkisstj. og Alþ. beiti sér einhuga að því að kippa í lag þeim skorti á innlendum bátum, sem fyrir hendi er. Ég verð því miður að játa það, að allar tilraunir sjútvn. Alþ., líka hjá hæstv. ríkisstj., fengust ekki feti framar en ætlazt var til í frv. stjórnarandstöðunnar, Alþfl., og eftir því sem ég veit bezt, þá stendur til, að því verði bætt inn í heimildagrein fjárl., að gefa megi eftir tolla af efni, sem fer til innlendra bátasmíða, og tel ég víst, að það muni þá gilda líka um aflvélarnar, sem eiga þar að vera með. Því miður liggur það þegar í augum uppi, að þessi fyrirgreiðsla, svo góð sem hún er, nær hvergi nærri til þess að brúa það djúp í fyrsta lagi, sem er á milli fiskiskipa eða báta smíðaðra innanlands og milli báta, sem smíðaðir eru eða smíðaða má fá utanlands, og í öðru lagi verða bátarnir, svo dýrir sem þeir kunna að reynast, ofurefli útgerðarmönnum eða fiskimönnum að eignast, nema miklu meiri lán fáist út á þá, en nú eru föng á. Eins og vitað er, hefur togaraflotinn verið fenginn til landsins með tilhlutun ríkisvaldsins og með stórkostlegri fyrirgreiðslu hvað tilkostnað snertir, sem í togarana þarf að leggja af ríkisins hálfu. Upphaflega mun það hafa verið svo, að um 85% voru lögð fram sem lán frá ríkinu, en eigendum ætlað að annast um 15%. Í sjálfu sér væri það ekkert ósanngjarnt, að slíkt hið sama ætti sér stað í bátasmíðunum, og þess væri undir núverandi kringumstæðum fyllilega þörf, að þetta væri gert. En hæstv. ríkisstj. virðist ekki hafa fengið augun opin fyrir þeim vandræðum, sem hér eru á ferðinni, því að eins og ég tók fram áður, þá nær þessi tollafyrirgreiðsla, sem fyrirhuguð er, allt of skammt í þessu efni. Þetta er þeim mun hörmulegra sem hér er margt í húfi, sem við getum ekki án verið. Það er í fyrsta lagi atvinna fjölda af skipasmiðum í húfi, og skipasmiðir hafa frá öndverðu verið hinir þörfustu þegnar þessa þjóðfélags, - menn, sem þjóðin má ekki án vera. Í öðru lagi er það í húfi, að þeir, sem stunda skipasmíðar eða hafa stundað og nú undanfarin ár hafa aðeins getað fengið viðgerðir á skipum til meðferðar, hverfi frá þeirri atvinnugrein og leggi aðra smíði fyrir sig, og þá blasir það beint við, að hinn stóri vélbátafloti landsmanna eigi í fá eða lítil hús að venda innanlands til þess að fá almennilega af hendi leysta viðgerð á skipum sínum, og þörfin fyrir slíkt er dagleg og verður alltaf svo. Þetta sjónarmið leitaðist sjútvn. við að gera skýrt fyrir hæstv. ríkisstj. Þetta sjónarmið hafa vissulega þeir haft fyrir augum, sem fluttu frv. í Nd. um fyrirgreiðslu skipasmíðanna, og þetta sjónarmið liggur enn fyrir hendi í þeirri till. til þál., sem hv. þm. Siglf. flutti hér á sínum tíma og hér er nú til umræðu. Að vísu fer hann þar inn á leið, sem hann áður hafði farið sem ráðherra og mundi kannske nú vera álitin ekki eins heppileg og önnur úrræði. Það er vitað, að þegar hv. flm. þessarar till. var ráðherra, kom hann því til leiðar, að ríkið réðst í að smíða nokkra vélbáta, - þeir voru nú raunar allmargir, 50 talsins, 35 tonna og 55 tonna. Þetta þótti á þeim tíma nokkuð varhugaverð ráðstöfun, og ég skal játa það, að ég var þá þeirrar skoðunar, að það væri allhart úr hlaði riðið, en það kom aftur í minn hlut síðar meir í sömu stöðu og hv. flm. þessa frv. hafði verið, þegar hann hratt málinu af stað, að hafa með úthlutun á þessum skipum að gera, og það reyndist svo, að þau urðu færri, en nauðsyn var á að hafa. Þar fékk ég a. m. k. fulla sannfæringu fyrir því, að það spor, sem stigið var og þótti djarft í þessu efni, hefði verið rétt, en nú er allt látið drattast, nú er ekki skipt sér af því, þó að ráðamönnum þjóðarinnar sé sýnt fram á, að hér sé hreinasti voði á ferðum, en þetta má sannarlega ekki svona til ganga. Það er gersamlega ófullnægjandi skref, þó að hér verði samþykkt og útfært í verkinu að fella niður tolla af efni til skipa. Það verður ekki til þess að hrinda af stað þeirri nýsmíði, sem okkur er nauðsynleg, því miður, það þarf sterkara og meira átak, og það þarf útvegun meira fjár til að lána þeim, sem smíða skipin, - lán, sem síðar geta gengið yfir á hendur þeirra eða bak þeirra, sem eiga að standa undir rekstri þessara skipa í framtíðinni. Við höfum, eins og vitað er, í allshn. ekki leyfi til að skakka hér neinu um hvað snertir fjárreiður ríkisins. En við höfum leyfi til að láta uppi okkar álit og höfum gert það, undirstrikað nauðsynina með þeirri brtt., sem flutt er á þskj. 511 við hina upphaflegu þáltill., og með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa hana hér upp: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga, hve mikið fiskibátafloti landsmanna hefur rýrnað á síðustu þrem árum, og athuga jafnframt möguleika á því að láta smíða hentuga fiskibáta í íslenzkum skipasmíðastöðvum.“ Það stendur hér ekki neitt um það, að þetta eigi endilega að gera á ríkisins kostnað, heldur eru hæstv. ríkisstj. opnaðar fleiri leiðir í því efni og þ. á m. sú, sem mjög var til umræðu í sjútvn. hér á öndverðu þingi og ég veit, að þeir, sem einna mesta reynslu hafa í stjórnarráðinu af þessum málum, smíði á fiskiskipum og afhendingu þeirra, aðhyllast. Það er sú leið að greiða verðlaun á hverja smálest, sem smíðuð er, þeim skipasmíðastöðvum, sem í það ráðast, - verðlaun, sem geti nálgazt það að brúa að nokkru eða mestu leyti þann gífurlega verðmismun, sem er á innlendum og útlendum bátum, og kæmu þannig að gagni bæði skipasmíðastöðvunum, iðnaðinum í landinu, sem fæst við skipasmíðar, og líka útvegsmönnunum, sem við skipunum eiga að taka, því að það er vitað og hefur sannazt, svo að segja á öllum tímum, að vel smíðaðir innlendir fiskibátar eru betri, sterkari og oftast nær betri sjóskip og hentugri fyrir íslenzkan sjávarútveg heldur en bátar, sem aðkeyptir eru, og er þó því sízt að neita, að oft eru það góðir bátar, sem fluttir eru til landsins. Mestu mistökin í þeim efnum munu hafa átt sér stað, þegar ríkisstj. á sínum tíma, utanþingsríkisstjórnin, sem kölluð var, lét smíða hina mörgu báta og dýru í Svíþjóð. Þeir hafa yfir höfuð ekki reynzt eins vel og aðrir aðkeyptir bátar. Ég tel það þess vegna hina mestu nauðsyn, og allir hv. nm. í allshn. Sþ. voru sammála um að leggja til, að þessu máli yrði gaumur gefinn á þann hátt, sem segir í brtt. n. Það er allt of mikið í húfi, eins og ég þegar hef sýnt fram á, fyrir þá, sem ráða hér í þessu landi, og þar er í rauninni Alþingi efst á baugi, að láta þessar smíðar fljóta sofandi að feigðarósi, því að það er ekki einasta iðnaðurinn, heldur líka sjávarútvegurinn, sem þar er í hættu staddur af þeim orsökum. Ef við værum í vafa um þörfina, sem á því er að viðhalda hinum íslenzka fiskiskipastól, þá get ég bent á, að samkvæmt skýrslu, sem n. sú í iðnaðarþinginu, sem kom til sjútvn., lagði fram, er talið, að á tímabilinu frá 1949 og fram á 1952, að báðum þessum árum meðtöldum, hafi fækkun íslenzkra fiskiskipa orðið samtals 129 skip. Það getur vel verið, að á þessu tímabili hafi hitzt svo á, að fleiri gamlir bátar hafi gengið úr sér, en endranær, en talan er líka alveg gífurleg, og þegar þess er gætt, að á þessum sömu árum mun ekki hafa verið smíðaður einn einasti bátur í landinu, þá gefur auga leið, að hverju rekur í þessum efnum fyrir þá þjóð, sem á 97% af gjaldeyrisöflun sinni undir því, sem fiskifloti landsins aflar. Ég verð enn að láta í ljós það, hvað ég harma hinar daufu undirtektir hjá hæstv. ríkisstj. í þessu máli. þegar sjútvn. beggja deilda lögðu fyrir hana hina brýnu nauðsyn, sem hér er á ferðinni. Þegar þess er gætt enn fremur, að með lögunum um útvíkkun landhelginnar eru margir tugir, ef ekki hundruð af smærri fiskibátum gerðir óvirkir til sóknar eins og hún verður í framtíðinni, gerðir óvirkir til þess að sækja á grunnmiðin eins og þeir höfðu gert með dragnótinni, og þess í stað verða svo eigendur þeirra og þeir, sem af þeim höfðu framfærslu, að sækjast eftir lengri sókn og stærri skipum, þá gefur það auga leið, hversu brýn sú nauðsyn er, sem hér er, því að í viðbót við allt annað kemur þetta nýja atriði hér til greina. Í viðbót við allt annað kemur það hér til greina, að fjöldi manna, sem á undanförnum árum hefur getað sætt sig við litla farkosti og stutta sókn, verður nú að venda sínu kvæði í kross og sækja á djúpmið, og til þess þarf betri skip. Ég skal svo ekki að ástæðulausu þreyta hv. Alþ. á fleiri orðum um þetta efni, en ég gat ekki svo við það skilizt, að ég reyndi ekki að gera það ljóst, hvað hér blasir við, eins og ég þegar hef lýst, og ég vonast til, að hv. Alþ. fallist á að samþ. þá þáltill., sem hér liggur fyrir, svo breytta sem allshn. leggur til.



Herra forseti. Hér liggur nú fyrir á þskj. 511 nál. hv. allshn. um till. þá um smíði 10 fiskibáta innanlands, sem flutt var hér á Alþ. fyrir nokkru á þskj. 257. Eins og hv. frsm. n. tók fram, þá leggur n. til og er sammála um það, að till. verði breytt nokkuð og að hún verði samþ. þannig. Í till. eins og hún yrði, ef breyt. hv. n. yrði samþ., eru tvö meginatriði. Annars vegar er gert ráð fyrir, að skorað sé á ríkisstj. að láta athuga, hve mikið fiskibátafloti landsmanna hafi rýrnað á síðustu þrem árum. Hins vegar svo að athuga möguleika á því að láta smíða hentuga fiskibáta í íslenzkum skipasmíðastöðvum. Ég tel sjálfsagt að samþ. fyrra atriði till. eins og n. hefur gengið frá því. Það er nauðsynlegt að athuga þá breytingu, sem hefur orðið á fiskiflotanum. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. tók fram í sinni ræðu, að þar hefur orðið um verulega rýrnun að ræða, og þarf að fá það nánar upplýst, hve mikil hún er og hvers konar, þ. e. a. s., hvað mikið hefur farizt eða gengið úr skaftinu af nýjum bátum og hvað mikið af eldri skipum og þess háttar. Viðvíkjandi síðara atriðinu vil ég segja örfá orð. Ég vil spyrjast fyrir um það hjá hv. n., hvort það sé meiningin með þessari orðun till., að lögð verði einhliða áherzla á smíði báta í innanlands, hvort það sé tilgangur n. með þessu orðalagi, að lögð verði einhliða áherzla á að bæta úr þeirri rýrnun, sem orðið hefur, með smíði innanlands, og ef svo er ekki, hvort n. þyki þá ekki ástæða til þess að gera orðalagið að þessu leyti nokkru rýmra en það er í till. hennar. Aðalatriðið er að sjálfsögðu það, a. m. k. frá sjónarmiði þeirra, sem við útveginn fást, að fá báta í skarðið fyrir þá, sem hafa gengið úr skaftinu, farizt eða á annan hátt. Hitt er svo fremur áhugamál annarra, hvort þeir eru smíðaðir innanlands eða ekki, þó að innanlandssmíði sé þjóðhagslega séð mjög æskileg, ef möguleikar eru til þess. En frá sjónarmiði útgerðarinnar er það að sjálfsögðu aðalatriðið að fá bættan þann missi, sem orðinn er, hvort sem það er gert með því að smíða bátana innanlands eða kaupa þá erlendis. En ég nefni þetta hér vegna þess, að um það eru nokkuð skiptar skoðanir, hvort eigi að gera, og a. m. k. allmargir hafa lagt áherzlu á það af þeim, sem hafa verið að reyna að koma upp nýjum bátum, að þeir yrðu einmitt keyptir frá útlöndum, en ekki smíðaðir innanlands, og það er vegna þess, að talið er, að hinir erlendu bátar séu miklu ódýrari en þeir, sem smíðaðir eru hér á landi. Það hafa verið nefndar tölur, sem virðast sýna það, ef réttar eru, að þetta geti munað svo að ekki sé of mikið sagt - 30–40% á því, hvort bátur er smíðaður innanlands eða keyptur erlendis og það jafnvel þó að eftir væru gefnir þeir tollar, sem nú eru á smíðaefni til báta, og þetta er náttúrlega ákaflega mikill munur. Mér finnst því fyrir mitt leyti ekki ástæða til þess að slá því á nokkurn hátt föstu, að það eigi að auka flotann einhliða á þann hátt að smíða skipin innanlands, heldur sé a. m. k. ástæða til þess, að það mál sé enn athugað nokkuð, hvort hagkvæmara sé, og ekki slegið neinu föstu um það af hálfu Alþ. Nú má það líka vel vera, að það vaki alls ekki fyrir hv. n. að leggja einhliða áherzlu á smíði innanlands, þó að það sé sérstaklega nefnt, en þá væri æskilegt, að það kæmi fram hér í umr., t. d. að með þessu væri ekki verið að gefa það í skyn af hálfu Alþ., að það ætti að fresta eða ef til vill stöðva um hríð innflutning á erlendum skipum, því að það finnst mér að gæti verið nokkuð varhugavert, ef það væri gert. - Það var aðallega út af þessu atriði, sem ég kvaddi mér hljóðs, af því að mér finnst æskilegt, að það komi nokkru gleggra fram hér í umr., áður en till. er afgreidd, hver hugur hv. n. er í því efni.



Herra forseti. Út af aths. hv. þm. N-Þ. vildi ég geta þess, að sú þáltill., sem hér er til umr., ræðir um smíði fiskiskipa innanlands, en n. bætti því við, að hún teldi rétt að láta rannsaka rýrnunina á flotanum og athuga jafnframt möguleika á því að láta smíða hentuga fiskibáta í íslenzkum skipasmíðastöðvum. Með þessu er á engan hátt verið að segja, að það megi ekki bæta úr bráðri þörf útvegsmanna með því að veita þeim innflutningsleyfi fyrir bátum, því að sú smíði, sem gæti farið fram a.. m. k. í nálægri framtíð, yrði aldrei það mikil að vöxtunum, þegar þess er gætt, að skipasmíðastöðvarnar liggja eiginlega alveg niðri og hafa hvorki efni né annað til þess að vinna úr, - hún yrði aldrei svo mikil að vöxtunum, að hún megnaði einvörðungu að ráða bót á skortinum, sem er alltaf að koma fram í bátaflotanum. Það er fjarri allshn. og fjærst mér með þessari samþykkt að leggja neinn stein í götu þeirra manna, sem neyðast til þess, vegna þess að ekkert íslenzkt nýtt skip er á boðstólum m. a., að sækja til fjárhagsráðs um innflutningsleyfi fyrir báti, eða leggja nokkurn stein í þeirra götu, því fer fjarri. Ég hef komið of mikið nálægt því sjálfur á undanförnum árum að reyna að bæta úr þörf minna kjósenda og sjómanna þar með því að herja á fjárhagsráð æ ofan í æ og mánuðum saman til þess að fá innflutningsleyfi fyrir bátum, - ég hef gert of mikið að því til þess, að ég ætti að snúa við blaðinu í þessu efni. En jafnvel þó að horfið væri einvörðungu að því ráði að veita innflutningsleyfi fyrir bátum smíðuðum frá útlandinu, þá er ekki fullnægt nema annarri hlið þessa máls. Það er fullnægt þörf útgerðarmannsins í bili. En honum er hins vegar ekki séð fyrir því, að fagmaður eða fagmenn starfi áfram á skipasmíðastöðvunum, sem hann geti leitað til, þegar hann þarf að fá eitthvað gert við þennan eða aðra báta sína, og það er með því að hafa báta í smíðum á sem flestum skipasmíðastöðvunum, að þar standi skip, sem smiðirnir geti horfið að, þegar þeir eru ekki að vinna við viðgerðir, að þeir geti haft eitthvað í smíðum, hægt að halda sérfræði þeirra við og tryggja það, að góðir skipasmiðir séu fyrir hendi, - það fengist tryggt með því, að nokkuð væri að því gert að smíða innanlands jafnframt. Að sjálfsögðu verður að sinna bráðri þörf útvegsmanna með því að leyfa þeim að flytja inn útlenda báta, ef engir íslenzkir eru til ellegar þá verðbilið á milli er svo gífurlegt, að þeir fá ekki við ráðið. Og það er einmitt þarna, sem sérstaklega reynir á skilning hins opinbera og þörf er á aðstoð hins opinbera við að minnka þetta bil, því að þá þori ég að segja, að 9 af hverjum 10 útvegsmönnum mundu kjósa íslenzk-smíðaða bátinn fram yfir þann útlenda, ef verðið væri, sem maður segir, nokkurn veginn sambærilegt. Hv. þm. N-Þ. má ómögulega misskilja mig svo eða n., að hún vilji með þessu leggja nokkurn stein í götu fyrir það, að menn geti fengið sér innflutningsleyfi fyrir bát. Hún er þvert á móti að reyna að greiða fyrir því og greiða fyrir því um leið, að skipasmíðastöðvarnar hafi eitthvað handa á milli. Það eru svo miklu fleiri bátar, sem þarf á hverju ári, heldur en það, sem flm. þessarar till. fór í fyrstunni fram á að smíðaðir yrðu; það eru svo miklu fleiri, sem þarf til landsins á hverju ári, heldur en þar eru taldir. Og vitaskuld þarf að halda í fyrsta lagi opnum leiðum að því, að menn geti bætt bátakost sinn, á hvern hátt sem er. En með þessari þáltill. og brtt., sem henni fylgir frá n., er bent á það, sem nauðsynlegt er að þurfi að gera jafnframt hinu. Ætla ég svo, að hv. þm. þurfi ekki að vera í neinum vafa um, hvað hér er meint, eftir þessar útskýringar. Það er svo mál út af fyrir sig, sem vel væri þess vert að þingið athugaði, hvað óendanlega mikil tregða getur verið fyrir hendi í fjárhagsráði að greiða fyrir því, að menn geti fengið sér bát frá útlandinu, þó að þeir standi uppi bátlausir, eins og oft vill verða og nú er t. d. tilfellið, og þarf ekki að taka það upp í beinu samhengi við þetta mál, sem snertir hvort tveggja í senn þörf útgerðarmanna og þörf iðnaðarins. Ég veit t. d. um menn í Vestmannaeyjum, sem misstu bát sinn í fyrra, og þótt bæði ég og þeir höfum farið margar ferðir og skrifað mörg bréf til fjárhagsráðs til þess að reyna að fá leyfi fyrir bát í stað þess, sem brann, - því að hann brann, þessi bátur, - þá hefur það ekki lukkazt. Og ég er sízt af öllu að mæla þeirri tregðu bót og tel hana mjög átöluverða, en það þarf ekki að standa í vegi fyrir því, að till. sú, sem hér liggur fyrir, sé samþ.



Herra forseti. Ég hef flutt á þessu þingi frv. til l. um niðurfellingu á öllum tollum og sköttum, sem nú verður að borga af efni til skipa, sem smíðuð eru innanlands. - Samkvæmt skýrslum og upplýsingum frá Fiskifélagi Íslands er það augljóst mál, að hver sá, sem kaupir fiskibát, 60 tonn að stærð, smíðaðan í íslenzkri skipasmíðastöð, verður að borga a. m. k. 70 þús. kr. í tolla og skatta í sambandi við efni til slíks báts. Hins vegar er skip, sem keypt er utanlands frá, flutt inn tollfrjálst. Það er samkvæmt l. heimilt að taka 2% toll af slíku skipi, en það hefur í framkvæmdinni alltaf verið fellt niður. Hins vegar hefur ekkert verið eftir gefið af þeim lögboðnu tollum og sköttum, sem greiða ber af efni til fiskibáta, smíðaðra í innlendum skipasmíðastöðvum. Þetta virðist vera ákaflega óheppilegt lagaákvæði, fyrirgreiðsla fyrir því, að skipin, sem við þurfum að nota við okkar fiskveiðar, séu byggð erlendis, vinnan, sem við það gæti fallið innlendum mönnum í skaut, verður vinna fyrir útlendinga, og almennt er álitið, að með þessu háttalagi sé að því stuðlað, að við fáum ekki eins vönduð og góð skip, miðað við íslenzk skilyrði, eins og við fengjum, ef við styddum að því með löggjafarákvæðum m. a., að okkar fiskibátar væru smíðaðir innanlands. Því ber að fagna, að þetta frv. mitt fékk góðar undirtektir, þegar það var lagt hér fram tiltölulega snemma á þessu þingi. En mér þykir því því miður - seinka í n. og vildi nú vænta, að Alþ. sæi þörf á því, að greitt yrði fyrir skipasmíðum innanlands með því að samþ. það frv. í einhverri mynd, með þeim breyt. þá, sem hv. Alþ. kynni að telja nauðsynlegt að á því yrðu gerðar. Þar með væri veitt aðstoð til innlenda skipasmíðaiðnaðarins, sem gæti létt 70–80 þús. kr. óþarfri byrði af bátum, sem smíðaðir væru hér innanlands. Að vísu mundi það kosta íslenzkan ríkissjóð nokkra fórn, en ég hygg, að sú fórn mundi borga sig í auknu starfi innanlands og þannig, að betur væri séð fyrir miklu nauðsynjamáli, sem er viðhald fiskibátaflotans, heldur en nú er gert. Ég þarf því naumast að taka það fram, að ég væri mjög ánægður með það, ef þáltill. hv. þm. Siglf. (ÁkJ) á þskj. 257 um smíði 10 fiskibáta innanlands yrði samþ., helzt óbreytt. Mér er að vísu ljóst, að ef menn sæju það, að ekki væru möguleikar til þess að smíða þessa tölu fiskibáta, þá erum við engu bættari með því, þó að stærri orð séu um höfð í ályktunartill. frá hv. Alþ. Og hefðu menn gert sér það ljóst, að möguleikarnir væru ekki svona stórfelldir, heldur einhverjir minni, þá hefði ég fyllilega að framkomnum rökum þar um getað sætt mig við breyt. á till. í þá átt, að hún væri sem allra líklegust til að geta orðið að raunveruleika - komizt í framkvæmd. Ég tel það og mjög nauðsynlegt, að gerðar væru af ríkisstj. ráðstafanir til að greiða fyrir lánveitingum til stofnlána út á slíka báta, sem smíðaðir væru innanlands, en um það fjallar síðari hluti þessarar þáltill., sem hér er til umr. - Nú heyrði ég meginhluta af ræðu frsm. hv. allshn. og hefði gjarnan viljað halda þá ræðu sjálfur. Ég heyrði ekki betur, en hann undirstrikaði af glöggum skilningi og staðgóðri þekkingu öll þeim meginatriði, sem blasa við í þessu máli, að fiskibátafloti okkar er að ganga úr sér, það eru engin skilyrði, eins og nú standa sakir, til þess, að skipasmíðaiðnaðurinn rísi við aftur, og það er staðreynd, að það hafa ekki verið smíðaðir fiskibátar í innlendum skipasmíðastöðvum nú síðast liðin ár og gengið með mestu hörmungum að fá leyfi til þess að bæta í skörðin fyrir þá báta, sem hafa tapazt með einum og öðrum hætti, með því að sækja um innflutning á þeim frá útlöndum, sem þó er að mínu áliti mikið neyðarúrræði. Nú sé ég, að hv. n. hefur mjög haft vaðið fyrir neðan sig, áreiðanlega viljað sýna þessu þýðingarmikla máli velvild, en þá ekki viljað þrengja um of að hæstv. ríkisstj. um að binda hana skyldu í þessu máli á þann veg, að hún hlyti á næsta ári að gera betur fyrir þetta mál, en nú hefur verið gert. Því að nú flytur hv. n. brtt. við þessa þáltill., sem ég hef gert grein fyrir að efni til, og vill nú aðeins, að samþ. sé að skora á ríkisstj. að láta athuga, hve mikið vélbátaflotinn hafi rýrnað á síðustu þremur árum. Þetta hygg ég að þurfi ekki að fela hæstv. ríkisstj. Ef hún hefur af alvöru hugleitt þetta mál, þá hlýtur hún að geta fengið hjá Fiskifélagi Íslands skýrslur, sem eru þar til og mér er kunnugt um að eru þar til, um það, hve mikið vélbátaflotinn íslenzki hefur rýrnað á síðustu árum. Það hafa ekki verið smíðuð mér vitanlega á síðustu þremur árum nema eitt eða tvö innlend skip, sem eru skrásetningarskyld, í íslenzkum skipasmíðastöðvum. Hins vegar eru skýrslur um það, hve stórt skarðið er á síðustu þremur árum, hve mörg skip hafa farið og farizt, brunnið og sokkið o. s. frv. og orðið ónýt. Og þetta skarð hefur ekki verið bætt með innlendum bátum nema að því er snertir tvö, þrjú skip. Og svo er aftur að draga frá þessari tölu þá báta, sem hv. fjárhagsráð hefur rausnazt til að veita innflutningsleyfi fyrir, og þannig liggur dæmið upp sett. Það er stórkostlegt skarð orðið í íslenzka vélbátaflotann á undanförnum þremur árum. Og skýrslurnar liggja fyrir hjá Fiskifélagi Íslands, það fullyrði ég. Ég tel því, að það sé búið að þynna það mikið út þessa þáltill. með fyrri hluta brtt., að mér finnst það allt of langt gengið og þetta form og innihald till. ekki samrýmast þeim glögga skilningi, sem hv. frsm. n. sýndi í ræðu sinni að hann hefur á þessu alvarlega máli fyrir atvinnulíf þjóðarinnar, fyrir aðalundirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, sjávarútveginn. Einnig vill hv. n., að ríkisstj. verði falið að athuga möguleika á smíði vélbáta í íslenzkum skipasmíðastöðvum. Möguleikarnir eru alveg augljósir. Það eru til enn þá, sem betur fer, menn tengdir skipasmíðastöðvunum, sem hafa verklega þekkingu til að smíða fyrsta flokks fiskibáta fyrir Íslendinga. En það getur farið svo á næstu árum, að þessi fagþekking verði ekki fyrir hendi, og það kom hv. frsm. n. einmitt inn á. Skipasmíðastöðvunum er ekki fært að taka nemendur í skipasmíðum, meðan ekkert nýsmíði í skipasmiðum er mögulegt. Það er ekki hægt að taka nemendur upp á það, að þeir eigi eingöngu að vinna að viðgerðum meira og minna smávægilegum við gamla báta. Og sérþekkingunni, sem við nú höfum, fer nú hrakandi frá ári til árs. Þetta líta skipasmiðirnir í landinu á sem mjög alvarlegt ástand í iðninni. Það gæti því farið svo eftir nokkur ár, að við hefðum ekki þá sérþekkingu innanlands, sem okkur er lífsnauðsyn að hafa til þess að smíða hér traust og vönduð fiskiskip, og er illa farið, ef við glötum þeirri þekkingu fyrir það, að meira sé gert til þess að greiða fyrir aðflutningi skipa erlendis frá, en að þau séu fengin hér innanlands. Svo er það annað, að skipasmíðastöðvarnar hafa mjög mikla erfiðleika við að halda sínum skipasmiðum í sinni þjónustu, þegar þeir eiga ekki kost á nema hraflvinnu, meira og minna óstöðugri, þar sem hún er eingöngu háð þeim viðgerðum, sem þurfa einkanlega að fara fram í sambandi við vertíðaskipti á flotanum honum til nauðsynlegasta viðhalds. Og þá hverfa skipasmiðirnir, einmitt þeir beztu þeirra, margir að öðrum smiðum. Þeir eru nú austur við Sog. Þeir eru á Keflavíkurflugvelli. Og sú nauðsyn, sem þar þarf að vissu leyti að leysa í byggingarstarfsemi, er látin sitja í fyrirrúmi fyrir byggingu íslenzkra fiskiskipa, og það tel ég að fara öfugt að hlutunum og að hæstv. ríkisstj. megi ekki snúa sínu blinda auga að slíkri þróun. Ég held, að það þurfi ekki langrar rannsóknar við til þess að komast að niðurstöðu um möguleika á smíði vélbáta í íslenzkum skipasmíðastöðvum. Fagþekkingin er ekki enn þá týnd, en hún er að týnast smátt og smátt, og skipasmíðastöðvarnar eru fyrir hendi, skortir verkefni og hafa öll tæki til þessara hluta. Við höfum haft samanburð á smíði innlendra og erlendra báta á undanförnum árum og áratugum og vitum, að íslenzkur skipasmíðaiðnaður er fyllilega samkeppnisfær við erlendan í nágrannalöndunum. Við höfum fengið sænska báta og danska báta og fylgzt með smíði báta, sem byggðir hafa verið fyrir Íslendinga í þessum löndum, einnig í Noregi, og vitum, að þessir bátar eru hvorki betri né traustari og smíði þeirra gengur heldur ekkert fyrr í þessum löndum, en hjá okkur. Og mér finnst þess vegna, að hv. n. hafi gert allt of mikið að því, jafnstaðgóða þekkingu og ég heyrði að n. hefur á þessu alvarlega máli, sem þróast nú í alveg öfuga átt viti það, sem þróunin þarf að vera og verða, - mér finnst hún hafa lagt allt of mikið á sig; til þess að tálga utan af þessari till., sem hér liggur fyrir og var sjálfsagt að samþykkja, að mínu áliti, með þeirri breyt. einni að miða töluna, sem til væri tekin í till., við þá tölu báta, sem öruggt mætti telja að hægt væri að koma fyrir nú þegar eða alveg á næstunni til smíða í þeim skipasmíðastöðvum sem eru reyndar að því að smíða vel íslenzka fiskibáta og vantar nú verkefni, og gera þannig raunhæfar ráðstafanir til að fylla það skarð, sem þegar er orðið og virðist ætla að verða enn þá stærra og ófyllt á næstunni. Ég vil því láta í ljós óánægju mína yfir því, að hv. n. skuli hafa þynnt svo mjög út efni þessarar till. sem raun er á orðin þrátt fyrir glöggan skilning á mikilvægi málsins. Ég held nærri því, að það væri nauðsynlegt að benda hæstv. ríkisstj. miklu ákveðnar og fastar á en í brtt. felst, að hér sé nauðsyn raunhæfra aðgerða til þess að vekja íslenzkan skipasmíðaiðnað aftur til lífsins og gera honum mögulegt að starfa í þjónustu sjávarútvegsins.



Herra forseti. Mér þykir hv. þm. Ísaf. kveða nokkuð fast að orði, þegar hann talar um það hér sem staðreynd, að íslenzkur skipasmíðaiðnaður sé eins og sakir standa algerlega samkeppnisfær við erlendan. Það væri mjög ánægjulegt, ef hægt væri að fullyrða, að svo væri, en það þýðir vitanlega ekki að vera með slíkar fullyrðingar, nema hægt sé að styðja þær fullkomlega með rökum. Ég dreg það ekki í efa, að þau fiskiskip, sem smíðuð hafa verið hér á landi, jafnist fullkomlega á við erlend fiskiskip að styrkleika og öðrum gæðum. Um það liggur fyrir vitnisburður margra manna, að svo sé. En til þess að vara verði talin samkeppnisfær, er nú venjulega litið á tvennt, gæðin og verðið, og því miður er það svo samkv. þeim upplýsingum, sem nú liggja fyrir um verð innlendra og erlendra fiskiskipa, að mjög mikill munur er á verðinu, og því fer fjarri, að hinar innlendu skipasmíðastöðvar séu hvað verð snertir, samkv. þessum upplýsingum, samkeppnisfærar við erlendar skipasmíðastöðvar. Ég vil telja, að því fari mjög fjarri, þegar það er talið liggja fyrir um alveg sams konar bát eða jafnstóran bát, að tonnið kosti 18–20 þús. í bátnum, ef hann er smíðaður hér innanlands, en sé fáanlegt fyrir 12 þús. erlendis. Og maður getur vel skilið það, eins og útgerðin er á vegi stödd, að menn sjái í minna, en þennan mun. Ég skal ekki segja um það, í hverju þessi mismunur liggur, en um þetta hafa komið fram ýmsar upplýsingar og á ýmsum vettvangi sem að svo stöddu er ekki ástæða til þess að rengja. Það er vonandi, að þetta eigi eftir að breytast, að þessi munur geti minnkað í hag skipaframleiðslu okkar og þá á þann hátt, að hún geti orðið ódýrari. En svona eru þær upplýsingar, sem nú liggja fyrir um þessi efni frá þeim, sem skipin þurfa að kaupa. Með tilliti til þessa þarf engan að undra það, þó að menn kunni að spyrja nokkuð út í fyrirætlanir Alþingis í þessum málum, ef það er að gera um þau ályktanir, og þess vegna var það, að ég beiddist nokkurra skýringa af hv. frsm. allshn. um það, hvað n. vildi leggja í orðalag brtt., sem hún flytur. Þær skýringar, sem hv. frsm. gaf, voru á þann veg, að ég get fullkomlega sætt mig við þær, fannst þær eðlilegar. Ég geri því ráð fyrir því, að við gætum orðið alveg sammála um það að taka af tvímæli, og þess vegna vil ég leyfa mér að flytja skriflega brtt. við till. n., sem ég held að n. muni vera mér alveg sammála um, að aftan við till. bætist orðin eða flytja þá inn. Till. yrði þá þannig, að í fyrsta lagi væri ákveðið að fela ríkisstj. að láta athuga rýrnun fiskibátaflotans, en síðari hluti tillögunnar væri þá um að athuga möguleika á því að bæta úr þessari rýrnun og þá vitanlega á þann hátt, sem tiltækilegt er, með því að smíða bátana, sem menn geta talið í fyrstu röð, eða með því að flytja þá inn. Ég vil leyfa mér að bera þessa till. fram og afhenda hana hæstv. forseta og vænti þess, að hv. n. geti á það fallizt, að hún verði samþ., þar sem við virðumst vera alveg sammála, hv. frsm. og ég, um það, hvað hér eigi í raun og veru að gera. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. sagði, að það hafa verið örðugleikar á því að flytja inn skip á þessu ári, því miður. Við þekkjum báðir og allir hv. þm. ástæðuna til þess, að þessir örðugleikar hafa verið. Ástæðan er erfiðleikarnir á því að selja framleiðsluvörur okkar erlendis og þar af leiðandi gjaldeyrisskortur í landinu, sem flestum er nú kunnur. En þess er nú að vænta þrátt fyrir það, að einhverjir möguleikar kunni nú að verða á innflutningi, og vitanlega þarf svo að vera, ef þau skip, sem smíðuð eru hér innanlands, reynast dýrari en svo, að útgerðin geti keypt þau, og reyndar hvort eð er, því þó að skip séu smíðuð innanlands, þá má, eins og hv. frsm. sagði, alltaf gera ráð fyrir því, að eitthvað þurfi að flytja inn af skipum

Forseti (JPálm): Hv. þm. hafa heyrt brtt. frá þm. N-Þ. Hún er skrifleg og of seint fram komin. Ég efast um, að það verði hægt að fá fyrir henni afbrigði nú, en samt má reyna það.



Herra forseti. Það er ekki allfjarri réttu lagi, sem fram kom í ræðu hv. þm. Ísaf., að orðalagið á brtt. er kannske í vægara lagi samanborið við það, sem sagt hefur verið í framsögunni, en ég bið hv. þm. að virða á betri veg fyrir n. að því leyti til, að hún leyfði sér með þessu orðalagi að skírskota til skilning hjá hæstv. ríkisstj., en verið getur, að henni hafi þar skotizt í því efni; það er óráðin gáta. Hv. þm. N-Þ. kemur hér með brtt., sem í sjálfu sér er hvorki óeðlileg né óskynsamleg, en málið sjálft er mjög þýðingarmikið, og ég vildi sízt af öllu, að það, sem hv. Alþingi samþykkir í þessu máli, yrði á nokkurn veg þannig, að hægt yrði að teygja það til eins eða hins, sem fer utan hjá kjarna málsins. Ég held þess vegna, að ég hverfi að því ráði að fram kominni brtt. þeirri, sem hér var nú lýst, að biðja hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá, því að ég vildi gjarnan eiga þess kost að ráðfæra mig við hv. samnefndarmenn mína í allshn. um það, sem hér hefur farið fram og fram hefur komið, og jafnvel um breyt. á því orðalagi, sem er í brtt. á þskj. 511, því að ég vil í lengstu lög seilast til þess, að hér sé rétt stefnt og ekki afgr. þannig, að það sé hvorki fugl né fiskur, sem samþ. verður í þessu efni. Ég býst ekki við, að það þurfi að tefja málið neitt verulega, þótt þessi frestur yrði veittur og hæstv. forseti yrði við óskum mínum í þessu efni, en tilgangurinn er að gera málið eftir fram komna brtt. ljósara og skýrara.



Herra forseti. Ég vil segja það fyrst um fram komna brtt., að það liggur nú náttúrlega í augum uppi, að ef ekki yrði fært að leysa hina brýnu þörf fyrir fiskibáta með aukinni nýsmíði í íslenzkum skipasmíðastöðvum, þá yrði auðvitað að gera það með innflutningi. En að svo miklu leyti sem málið hefur verið leyst, þá hefur það verið gert með innflutningi. Mér finnst þess vegna ekki nein þörf sérstakrar ábendingar um það, nema þetta ætti að vera vinsamleg áminning til fjárhagsráðs um að greiða betur fyrir þeim möguleika í lausn málsins, en það hafi gert hingað til, og má vel vera, að það sé ætlunin með till. einmitt frá fjárhagsráðsmanni. Hv. þm. N-Þ. taldi, að ég hefði kveðið of fast að orði, þegar ég sagði, að íslenzkur skipasmíðaiðnaður væri samkeppnisfær við erlendan skipasmíðaiðnað að því er vélbátasmíði snerti. Þó tók hann strax fram, að hann viðurkenndi, að íslenzkur skipasmíðaiðnaður væri samkeppnisfær við erlendan að því er styrkleika og gæði slíkra báta snerti, og það held ég að séu nú langstærstu atriði þessa máls. M. ö. o., í meginatriðum viðurkennir hann, að það sé rétt, að við séum samkeppnisfærir við útlendinga á þessu sviði. En þá er það verðlagið. Það er alveg rétt; víst er það nokkuð þýðingarmikið atriði, og það verður mjög á það að líta, að vélbátaútvegurinn berst í bökkum og á jafnvel við neyðarástand að stríða fjárhagslega. En ég held, að þar sem kunnátta og vinnubrögð í íslenzkum skipasmíðastöðvum standa sízt að baki vinnubrögðum í sams konar stöðvum erlendis, þá sé ekki mismunandi verðlag innanlands og utan öðru að kenna en því, að svo hefur verið haldið á stjórnarháttum í þessu landi, að allt verðlag er hér hærra, en í nágrannalöndunum. En væri hér sams konar verðlag og í Noregi, Svíþjóð og Danmörku, þá er alveg áreiðanlegt, að íslenzkur skipaiðnaður væri einnig að því er verð snertir samkeppnisfær við skipasmíðar í þessum löndum. Og þá er að athuga, hvort hægt sé að gera ráðstafanir, að því er þennan merkilega undirstöðuiðnað sjávarútvegsins snertir, til þess að gera hann samkeppnisfæran við erlendan að því er verðlaginu viðkemur. Ég tel, að það sé hægt að stíga stórt spor að minnsta kosti í þá átt með því að samþ. frv. sem færi í þá átt, sem ég hef lagt til með mínu frv., að fella niður tolla og skatta af öllu efni og vélum til þeirra báta, sem smíðaðir væru í íslenzkum skipasmíðastöðvum. Það mundi alltaf nema rúmum 1.000, ef ekki 1.100 kr. á tonn, eins og reiknað hefur verið út af Fiskifélagi Íslands að þessir tollar og skattar nemi. Það fer nokkuð langt til þess að brúa það bil, sem er á kostnaðarmismuninum. Spurningin er svo, hvort ríkið gæti veitt aðra aðstoð til að gera þann mismun, sem þá er eftir, svo smávægilegan, að menn vildu heldur fá þessa vinnu unna innanlands og þá öllu traustari og betri skip í staðinn, úr því að það er viðurkennt. Þess ber líka að gæta, að það hefur fjárhagslega þýðingu að endurvekja starfsemina í innlendu skipasmiðastöðvunum. Þar verða tugir manna betri skattborgarar til ríkisins og betri skattborgarar við sitt sveitarfélag, og það nemur ekkert smáum upphæðum, sem þar er um að ræða. Það er á fleira að líta, en eingöngu kostnaðarmismuninn á tonn, og er vel hugsanlegt, að velviljuð ríkisstj. gæti veitt aðstoð, sem gerði það að verkum, að einnig kostnaðarhliðin við smíði innlendra báta gæti orðið fyllilega samkeppnisfær. Það er fyrst og fremst hlutverk stjórnarvaldanna í þessu máli að athuga þessa hlið málsins, því að allt annað tel ég liggja augljóslega skjalfest með skýrslum, bæði um hvað skarðið er stórt og hvaða möguleikar eru fyrir smíði innlendra báta. Það er eingöngu þetta, sem er verkefni stjórnarvaldanna að ráða fram úr, og það held ég að hljóti að vera gerlegt með góðum vilja. Hv. frsm. allshn. viðurkenndi, að það væri nokkru vægara að orði kveðið í till. sjálfri, eins og n. leggur til að hún verði orðuð, heldur en hann gerði í sinni framsögu og það gæti réttlætzt af því, að þeir hefðu í n. skírskotað til skilnings hæstv. ríkisstj. í þessu máli. En mér finnst, að hún hafi til þessa sýnt fremur daufan skilning á málinu, þar sem hún hefur ekki beitt sér fyrir neinum aðgerðum því til lausnar. Hins vegar má ve1 vera, að hv. n. hafi sérstaka ástæðu til að treysta, að þarna sé glöggum skilningi að mæta, og það ætti virkilega að vera glöggum skilningi að mæta hjá hvaða ríkisstjórn sem er í slíku stórmáli sem þessu. Ég verð því að vona, að hinn glöggi skilningur og hinn mikli vilji, sem hv. n. miðar sitt væga orðalag í brtt. við, verði henni ekki til skammar, þegar til framkvæmda kemur.



Herra forseti. Við hv. þm. Ísaf. höfum leyft okkur að bera fram nokkrar fyrirspurnir á þskj. 218 um risnukostnað ríkisstjórnarinnar. Við spyrjum fyrst og fremst um, hvaða starfsmenn ríkisins fái greitt risnufé í peningum og hversu miklu risnufé þetta hafi numið árið 1951. Jafnframt spyrjumst við fyrir um, hvaða starfsmenn ríkisins fái áfengi til risnu með sérstökum kjörum hjá Áfengisverzlun ríkisins og hversu miklu áfengissala í þessu skyni hafi numið á árinu 1951, og jafnframt, hvað risnukostnaður stjórnarinnar í heild hafi verið mikill á því ári. Höfuðástæða þessara fyrirspurna er sú, að í fjárlögum eru fáeinir risnuliðir. Við lauslegan yfirlestur hef ég ekki fundið nema 3 risnuliði; forseti Íslands hefur 70 þús. kr. í risnu, ráðherrar 40 þús. kr. og háskólarektor 7.500 kr. Allir þessir liðir eru eðlilegir, og ég hef ekkert við þá að athuga, hvorki að þeir séu í fjárlögum né heldur við upphæð þeirra. En hitt er vitað, að risnukostnaður ríkisstj. og ýmissa embættismanna er allmiklu meiri en þetta, en þessi risnukostnaður er færður undir aðra liði í fjárlögum, þ. e. a. s. fyrst og fremst undir „ýmsan kostnað“ eða „annan kostnað“, og grunur leikur á, að hvað hann snertir sé ekki gætt fyllsta hófs. Ég hef jafnvel heyrt þess getið, að ýmsir embættismenn og opinberir starfsmenn fái greitt risnufé í peningum, án þess að hafa nokkra raunverulega risnu með höndum. Þetta er auðvitað óeðlilegt og enn þá óeðlilegra, að þess skuli ekki vera getið í fjárlögum, ef um slíkt er að ræða. Auðvitað á að færa þessar greiðslur á fjárlögunum sem risnu, en ekki að dulbúa þær með því að færa þær undir ýmsan kostnað, og er æskilegt að fá að vita, hversu miklu þessar fjárhæðir nema. Sama máli gildir um þann risnukostnað, sem fólginn er í því að veita mönnum heimild til að kaupa áfengi og tóbak fyrir aðeins brot af því verði, sem það er almennt selt við í landinu. Þetta eru hlunnindi fyrir hlutaðeigandi aðila. Það er sjálfsagt, að það komi fram, hversu mikil þessi hlunnindi eru. En það er og almannarómur, að vafasamt sé, að í þessum efnum sé gætt fyllsta hófs. Þess vegna er eðlilegt, að um það sé spurt, um hversu mikla fjárhæð hér sé að ræða. Hæstv. ríkisstj. hefur talsvert rætt um sparnaðarvilja sinn, og það er fróðlegt að fá að vita það, hvort á þessu sviði hefur verið gætt viðunandi sparnaðar. Þess vegna eru þessar fyrirspurnir fram bornar.



Herra forseti. Ég vil fyrst geta þess í sambandi við þessa fyrirspurn, þótt það komi henni ekki beint við, að það er langt síðan þessi fyrirspurn kom fram hér á hinu háa Alþingi, og mun oftar en einu sinni hafa verið spurt eftir henni af flm., eins og ekki er undarlegt. En ég vil aðeins geta þess, að síðustu vikurnar fyrir jól hafði ég ýmsu að sinna, sem mér fannst meiru varða en það, að þessu yrði svarað algerlega á þeim tíma, sem annars er venja til að fyrirspurnum sé svarað. Ég vildi aðeins taka þetta fram, þótt hv. flm. væri ekki með neinar aðfinnslur nú út af þessu. En að öðru leyti mun ég gefa hér nokkur svör, eftir því sem ég tel mig geta það, við þeim fyrirspurnum, sem hér liggja fyrir á þskj. 218, frá hv. 3. landsk. og hv. þm. Ísaf. Þessar fyrirspurnir eru í 8 liðum með nokkrum undirliðum, og suma liðina tek ég saman, því að hægast er að ná því þannig. 3 fyrstu liðirnir eru þannig: „1) Hvaða starfsmenn ríkisins eða flokkar starfsmanna fá greitt risnufé? 2) Hversu miklu nam þetta risnufé árið 1951: a. í heild, b. til hvers flokks starfsmanna? 3) Gera þessir aðilar grein fyrir því, hvernig fé þetta er notað?“ Þessu vil ég svara á þennan hátt, að auk risnu ríkisstjórnarinnar, sem sérstaklega er spurt um og verður gerð grein fyrir síðar, fá þessir aðilar greitt risnufé, þ. e. forseti Íslands 70 þús. kr. á ári, skrifstofustjórar 7 ráðuneyta 2.400 kr. hver, eða alls 16.800 kr.; skrifstofustjóri utanríkisráðuneytisins 4.000 kr.; aðalendurskoðandi ríkisins 2.400 kr.; forseti hæstaréttar 5.500 kr.; biskupinn yfir Íslandi 6.000 kr.; rektor Háskóla Íslands 7.500 kr.; rektor menntaskólans í Reykjavík 6.000 kr.; skólameistari menntaskólans á Akureyri 6.000 kr. - Samtals nemur þetta 124.200 kr. þetta ár, sem um er spurt. Ég vil geta þess, að á þessu hefur engin breyt. orðið á neinn hátt síðan núverandi ráðuneyti tók við. Er þetta því samkv. þeim reglum, sem áður hafa um það gilt. Þessum embættismönnum hefur ekki verið gert að skyldu að gera grein fyrir, hvernig risnufénu er varið, og munu þeir ekki hafa gert það. - Þetta tel ég svör við þremur fyrstu liðunum. Þá er fjórði liður: „Hvaða starfsmenn ríkisins eða flokkar starfsmanna fá áfengi til risnu með sérstökum kjörum hjá Áfengisverzlun ríkisins?“ Það er í fyrsta lagi forseti Íslands í öðru lagi ríkisstjórnin, þar með talin vitanlega ráðuneytin, sem undir það heyra; í þriðja lagi forsetar Alþingis og fyrstu varaforsetar; í fjórða lagi íslenzkar sendisveitir erlendis; í fimmta lagi Áfengisverzlun ríkisins. Og svo er nokkur viðbót við þetta, sem ég kem að síðar. Þá er 5. liður fyrirspurnarinnar: „Hversu miklu nam áfengissala til þessara aðila árið 1951, miðað við útsöluverð verzlunarinnar: a. í heild, b. til hvers flokks starfsmanna?“ Forseti Íslands hefur fyrir þetta ár, 1951, fengið vínföng án tolls að upphæð 8.744 kr.; forsetar Alþingis og Alþingi 13.310 kr.; ríkisstjórnin öll, þar með ráðuneytin öll náttúrlega og þar með talin risna Áfengisverzlunar ríkisins, 64.469 kr. - Alls nemur þetta því 86.550 kr. Auk þessa eru svo áfengiskaup Flugfélags Íslands vegna millilandaflugs, sem að kostnaðarverði á sama hátt og hitt nema 14.510 kr. Þá er það til erlendra sendisveita á Íslandi; nemur það 5.6543 kr. Til íslenzkra sendisveita erlendis 2.558 kr. - Þetta nemur því samtals 77.646 kr. Ég vil geta þess, að Eimskipafélag Íslands er ekki þarna með neina upphæð, og stafar það af því, að það hefur - að minnsta kosti á þessu ári - tekið erlendis vínbirgðir til sölu utan íslenzkrar landhelgi, en ekki neitt hér heima. En það mun hafa verið talið ókleift fyrir þessar millilandasiglingar, að vínföng væru reiknuð með útsöluverði hér yfirleitt, eins og hefur verið. Þetta er kostnaðarverð án tolls. Þá er spurt að því, hve miklu þetta mundi nema á útsöluverði verzlunarinnar. Þessu sé ég mér því miður ekki fært að svara. Það er að minnsta kosti ómögulegt að gera það nema einhverja áætlunarupphæð, sem er lítið betra en ekki neitt, vegna þess að álagningin á vínið er svo geysilega breytileg; það er allt frá 200% og allt að 800%. Og ef ætti að fara að tína sundur hverja einustu flösku, sem keypt hefur verið, sem eru allmargar sjálfsagt, af öllum þessum aðilum, þá væri það verk, sem ég vil að minnsta kosti ekki leggja í að farið verði að gera, og verður því hið háa Alþingi að láta sér nægja þetta, og getur þá hver og einn tekið einhverja meðaltölu á þetta til að gera sér grein fyrir útsöluverðinu, eftir því sem unnt er. En þess má geta, að afar mikið af vínum, sem notuð eru til risnu, eins og öll borðvín, er með miklu lægra álagi, og kemur mjög mikið einmitt af þeim tegundum undir það, meðan aftur sterkustu vínin eru með mesta álagningu. Ég tel því, að hér með sé ég búinn að svara einnig 8. lið, af því að ég tel mér ekki fært að svara þessu á annan hátt en hér er gert, nema með áætlunartölum, sem lítils virði eru. Ég vil svo geta þess, að auk þessarar risnu, sem hér er talin, hafa allir ráðherrarnir haft meiri eða minni risnu á heimilum sínum, sem þeir greiða sjálfir. Þá er 6. liður, sem spyr um það: „Gera þessir aðilar grein fyrir, til hvaða risnu áfengið er notað?“ Þessu vil ég svara á þann hátt, að fyrir öllum kostnaði við veizlur á vegum ráðuneytanna eru reikningar, þannig að þar liggur fyrir allur sá kostnaður samkv. reikningum, og sá risnukostnaður, sem er á fjárlögum. er vitanlega þar með talinn, eða það liggja reikningar fyrir notkun þeirrar risnu, eins og það liggur fyrir, og svo þær viðbætur, sem bætast ofan á. En frá öðrum þeim aðilum, sem hér hafa verið nefndir, liggja ekki fyrir neinir reikningar, enda er það nú þannig, að þess er ekki að vænta um flesta þeirra, t. d. eins og flugfélag og skipafélög og erlendar sendisveitir á Íslandi og íslenzkar sendisveitir erlendis; vitanlega liggur ekki fyrir um neitt af þessu, hvernig þetta er notað, eins og gefur að skilja. Þá kemur hér 7. liður: „Hversu miklu nam risnukostnaður ríkisstjórnarinnar árið 1951?“ Risnukostnaður ríkisstjórnarinnar, allra ráðuneytanna og sá risnukostnaður ráðherra, sem bókfærður er og samkv. reikningum, ásamt vínföngum talinn á kostnaðarverði, eins og ég hef áður lýst, nam alls árið 1951 146.842.61 kr. Það er, eins og allir vita, að ríkisstj. verður að halda uppi allmikilli risnu, bæði í heild og sömuleiðis einstök ráðuneyti og einstakir ráðherrar. Eru oft veizlur, þar sem sitja jafnvel fleiri hundruð manns í einu. Ég tel mig með þessu í raun og veru vera búinn að svara algerlega því, sem um er spurt. Ég vildi aðeins geta þess til þess að sýna, að það muni ekki hafa verið gengið neitt lengra í risnukostnaði hjá núverandi ríkisstj. en áður, að árið 1948 nam risnukostnaður ríkisstj., reiknaður á sama hátt og hér hefur verið gert, alls 164.341.96 kr., eða réttum 20 þús. kr. meira en árið 1951, og voru þó, eins og allir vita, ódýrari tímar þá.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir mjög glögg og greinargóð svör við þessum fyrirspurnum okkar hv. þm. Ísaf. Hæstv. forsrh. staðfesti, að það er rétt, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að ríkissjóður greiðir ýmsum embættismönnum og opinberum starfsmönnum peninga sem risnukostnað, án þess að það sé tekið fram í fjárlögum, og taldi upp ýmsa embættismenn, sem fá slíkar fjárgreiðslur. Ég skil ekki, hvers vegna verið er að tilgreina í fjárlögum risnukostnað sumra embættismanna, en sleppa öðrum. Þetta er auðvitað óeðlilegt, og úr þessu á að sjálfsögðu að bæta. Það ætti líka að fylgjast með því, hvort þessir peningar eru raunverulega notaðir til greiðslu risnukostnaðar eða hvort þeir eru einvörðungu launauppbót, sem með þessum hætti yrði skattfrjáls. En að greiða launauppbætur í slíku formi er auðvitað einnig óeðlilegt og aðfinnsluvert. Eitt atriði var ekki alls kostar ljóst í upplýsingunum, sem hæstv. forsrh. gaf um, hvaða aðilar það væru, sem nytu hlunninda hjá Áfengisverzluninni að því er snertir verð á vörum hennar. Hann sagði, að það væri forseti, ríkisstjórn og ráðuneytin, auk forseta og varaforseta Alþingis. Ég vil geta þess, að mér var ekki kunnugt um það áður, að varaforsetar Alþingis nytu einnig þessara hlunninda, en það, sem mér var ekki ljóst, var, hvað það þýddi, að ráðuneytin nytu einnig þessara áfengishlunninda. Þýðir þetta það, að skrifstofustjóri eða starfsmenn í ráðuneytunum njóti sömu hlunninda, eða gilda þau eingöngu fyrir ráðherrana sjálfa? Fyrst slík hlunnindi eru veitt á annað borð, þá eiga ráðherrar auðvitað að vera í hópi þeirra, sem þessara hlunninda njóta, þótt um hlunnindin sjálf megi mjög deila. En hitt þykir mér nokkurs um vert að fá upplýst, hvort sömu hlunnindi gildi einnig fyrir einstaka starfsmenn ríkisstjórnarinnar í ráðuneytunum. Mér finnst tölurnar, sem nefndar voru um viðskipti þessara hlunnindaaðila við Áfengisverzlunina, vera allháar. Hæstv. ráðh. gat þess, vafalaust réttilega, að það væri mjög erfitt að reikna út eða áætla, hvert væri útsöluverð þessara viðskipta. Dreg ég það ekki í efa, enda er álagningin vafalaust mjög misjöfn. Ég hef einhvern tíma heyrt, að það væri mjög varlega áætlað að gera ráð fyrir því, að innkaupsverð áfengis til uppjafnaðar mundi vera um 1/6 hluti útsöluverðsins, og væri það mjög varlega áætlað, sérstaklega ef tekið væri ekki fullt tillit til brennivínsins, sem álagning er mjög mikil á, en mikið tillit til borðvína. En viðskipti þessara aðila við áfengisverzlunina eru auðvitað að mjög verulegu leyti fólgin í kaupum borðvina, en að mjög litlu leyti vafalaust í kaupum á hinum sterkustu brenndu drykkjum. Ef gert er ráð fyrir því, að útsöluverðið sé 1/6 hluti, þá hafa viðskipti ríkisstj. við áfengisverzlunina til risnu numið 387 þús. kr. að útsöluverði á árinu 1951. Það er meira en 1.000 kr. á dag til kaupa á áfengum drykkjum til risnu. Forsetar Alþingis hafa þá keypt áfengi fyrir tæpar 80 þús. kr. að útsöluverði, þ. e. yfir 200 kr. á dag, miðað við útsöluverð. Það var þannig staðfest hjá hæstv. forsrh., að peningar greiddir til risnu eru meiri en fram kemur í fjárlögum. Úr því finnst mér að hæstv. ríkisstj. eigi að bæta. Enn fremur finnst mér þær tölur, sem nefndar voru um áfengisviðskipti forréttindaaðilanna, vera óeðlilega háar og vildi beina því til hæstv. ríkisstj., þó sérstaklega fjmrh., að framvegis verði gætt um þetta þess hófs, sem telja má nauðsynlegt og eðlilegt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð og fyrst og fremst til að leiðrétta eitt atriði í þessari ræðu hv. fyrirspyrjanda, sem ef til vill stafar af því, að ég hef komizt dálítið klaufalega að orði. Það var varðandi risnu til ráðherra og ráðuneyta, eins og ég orðaði það. Þetta á ekki að skilja þannig, að nokkur einstaklingur í ráðuneytunum hafi risnu umfram það, sem áður er tekið fram um þá ákveðnu upphæð, sem skrifstofustjórarnir hafa, heldur er það svo að það eru stundum ráðuneytin sjálf, en ekki ráðherrarnir, sem standa fyrir veizlum að fyrirlagi þeirra til ýmissa manna, og þess vegna orðaði ég þetta þannig. Vænti ég þess, að hv. alþm. sé það algerlega ljóst, að það á ekki að skilja það þannig og er langt frá því, að nokkrir einstakir menn í ráðuneytunum fái nein slík hlunnindi. Hv. fyrirspyrjandi sagði, að sér hefði ekki verið kunnugt um, að varaforsetar Alþingis hefðu haft risnu. Þessi venja hefur verið, - ég veit ekki hvað lengi, - en ég hygg, að sú upphæð sé nú miðuð við 300 kr. á hvern mann, að því er ég held, svo að það er nú ekki um stórt að ræða, en þetta er venja, sem Alþingi sjálft hefur skapað hér gagnvart því. Hv. fyrirspyrjandi sagðist hafa heyrt, að það mundi vera nærri lagi að margfalda með sex til að fá útsöluverð áfengis. Þetta er, eins og ég tók fram áðan, ákaflega breytilegt. Það getur í ýmsum tilfellum átt að margfalda bara með 2 eða 3, og mikið af því víni, sem keypt er í veizlur, er einmitt í þeim flokki, mikið af borðvínunum. Þetta vildi ég aðeins benda á, þannig að slík margföldun yrði í raun og veru bara út í loftið, þegar ekki er vitað, hvaða tegundir er um að ræða. Ég hef engu við það að bæta, sem ég sagði áðan um risnu hinna einstöku embættismanna. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að hún er ekki færð sérstaklega inn á fjárlagafrv., en ég hygg og hef haldið, að Alþingi væri kunnugt um það, hvaða menn það væru, sem á þennan hátt hefðu öðlazt þessi hlunnindi fyrir alllöngu, líklega allir. Ég hef ekki grafið það upp, hvenær þau hafa byrjað, að neinu leyti. Náttúrlega er það á valdi Alþingis að gera einhverja skipan á þessum málum, ef því sýnist, t. d. að fyrirskipa, að ef þeir haldi þessum hlunnindum, þá láti þeir fylgja með reikninga yfir risnukostnað sinn o. s. frv. Það er náttúrlega á valdi Alþingis að gefa einhverjar slíkar fyrirskipanir í því efni, ef því þykir ástæða til. Um það, að risnukostnaðurinn í heild hvað snertir ríkisstj, sé hár, má oft deila, hvað er hátt og hvað ekki hátt. En ég vil þó segja það, að það hefði sjálfsagt verið hægt að leggja fram nokkurn veginn ákveðinn lista um það, hvað margar veizlur hafa verið haldnar fyrir innlenda og erlenda gesti og hvað fjölmennar, svona nokkurn veginn, þær hefðu verið yfir þetta ár. Og þá hygg ég, að ef þetta væri athugað, þá mundi þetta ekki þykja hár risnukostnaður. Og ég er nú frekar á því, að ýmsir hafi haldið kannske, að risnukostnaðurinn væri miklu meiri en þetta, sem hér hefur verið nefnt í þessu sambandi. Það er hægt að bruðla, það skal ég viðurkenna, með risnu eins og annað. En hitt nær náttúrlega ekki nokkurri átt fyrir ríkisstjórn Íslands að taka ekki sómasamlega á móti bæði erlendum og innlendum gestum, sem þannig stendur á, að ástæða er til að gera það. Það hefur t. d. oftar en einu sinni verið tekið á móti mjög fjölmennum þingum hér eins og Alþýðusambandsþingi. Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja með einhverja risnu og ýmsar slíkar mjög fjölmennar stofnanir í þessu sambandi. Þetta er ekki árlegur vani, en þetta er gert stöku sinnum, og þetta er gert til þess að sýna, að í þessu félagsskaparins landi okkar vilji ríkisstj. hafa skynsamlegt og gott samband við þessar stofnanir og við skulum segja heiðra þær með því að hitta þær stöku sinnum, þegar þær koma til fundar hér í höfuðborg okkar, þar sem þær ráða sínum ráðum. Það eru margar fleiri, eins og búnaðarþing, fiskiþing og ýmsar slíkar stofnanir. Þetta vildi ég bara almennt taka fram um málið, án þess að ég sjái ástæðu til að fara frekar út í það.



Herra forseti. Það er aðeins til þess að skjóta að örlítilli viðbótarskýringu, til þess að ekki verði sagt, að rangt hafi verið frá sagt. Hæstv. forsrh. sagði, að engir einstaklingar í ráðuneytunum nytu þessara hlunninda varðandi vínkaup. Skrifstofustjórinn í utanrrn. hefur stundum á nafn utanrrh., en stundum á sitt eigið nafn fengið einhverja fyrirgreiðslu í þessum efnum, og vonast ég til þess, að það verði ekki talið óeðlilegt, að hann, sem starfi sínu samkvæmt hefur mikið samband við erlenda menn og þarf að halda uppi mjög mikilli risnu, verði að hafa einhverja fyrirgreiðslu að þessu leyti. Þetta vildi ég að kæmi fram, til þess að ekki væri sagt, ef nafn skrifstofustjóra sæist í einhverjum skýrslum um þetta, að rangt hefði verið frá sagt. Ég vil svo taka fram til viðbótar því, sem hæstv. forsrh. sagði, að það fer auðvitað mjög eftir atvikum, hversu mikil þessi útgjöld verða hverju sinni. Það má segja, að sú fastákveðna risna, sem ákveðin hefur verið til handa ríkisstj. og upphaflega var ætlað að gengi aðallega til utanrrh. og forsrh., hafi reynzt vera ófullnægjandi. Ég hef varðandi mig látið útbúa reikning um hverja einustu veizlu, til þess að útgjöldin væru skýlaus, og reynt að hafa hóf á, eftir því sem hægt er. En það eru ýmis atriði, sem hér koma til greina, við skulum segja t. d. um kostnað ríkisstj., hvort forseti Íslands heldur uppi mikilli risnu eða ekki. Það er augljóst dæmi, að síðustu árin sem okkar ágæti forseti, Sveinn Björnsson, var lifandi, þá hélt hann uppi tiltölulega lítilli risnu af skiljanlegum ástæðum. Núverandi forseti heldur uppi sýnu meiri risnu, hann hefur t. d. á þessu hausti haldið boð fyrir innlendan félagsskap, sem ríkisstj. áður hafði annazt, þannig að sá kostnaður og þau hlunnindi, sem áður voru talin og t. d. 1951 voru talin á reikningi ríkisstj., koma nú yfir á reikning forsetans. - Ég vil benda á þetta til upplýsinga. Þetta fer nokkuð eftir atvikum og hvernig á stendur fyrir hverjum aðila hverju sinni.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði í ræðu hv. 3. landsk. þm., sem ég vildi leyfa mér að gera örstutta athugasemd við. Hann lagði áherzlu á það hér, að forsetar Alþingis hefðu notið þeirra hlunninda, sem sú tala gefur til kynna, sem hæstv. forsrh. nefndi í sambandi við risnu forseta Alþ. og Alþingis. Ég vil taka það fram, að þessi upphæð, 13.310 kr., er ekki risna forseta Alþingis einna, heldur Alþingis sem stofnunar, og það fé hefur fyrst og fremst gengið til þess að halda hina árlegu þingveizlu, þá kvöldmáltíð, sem ég vænti, að hv. 3. landsk. einnig hafi verið þátttakandi í. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram, vegna þess að mér virtist hv. 3. landsk. vilja láta liggja að því, að um óhóflega risnu væri að ræða hjá forsetum Alþingis, og finnst mér þar ekki gæta alveg fullrar háttvísi, þar sem, eins og ég sagði, hv. þm. hefur verið sjálfur, sem betur fer og forsetum Alþingis og þingbræðrum hans til gleði og ánægju, þátttakandi í þeirri kvöldmáltíð, sem meginhluti þessa veizlufjár hefur gengið til að halda uppi.