Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[10:34] Herra forseti. Mér datt í hug í gær þegar ég heyrði raddir virðulegra stjórnarandstæðinga gamalt orðtak sem segir að hversu hátt sem öldur tilfinninganna rísi, brotni þær á staðreyndum. Það er staðreynd að ríkissjóður er ekki ótakmarkaður. Sjóðir ríkisins eru rýrir, um það verður ekki deilt. Við getum deilt um ástæður, en það tekur því ekki að deila um það hvers vegna sjóðirnir eru rýrir. Þetta er spurningin um hvernig við förum með peningana. Það er einnig staðreynd að vextir af lánum ríkissjóðs eru þriðji hæsti útgjaldaliður í málaflokki, eða tæplega 14 milljarðar. Þetta er hærri upphæð en við verjum til stofnframkvæmda, t.d. til byggingar vega, hafna, flugvalla, skóla, sjúkrahúsa eða heilsugæslustöðva. Það er staðreynd að velferðarkerfið verður ekki fjármagnað með lántöku til lengdar. Það leiðir til hruns þess og í slíku er engin framtíð. Það er einnig staðreynd að það er sjálfvirk útgjaldaþensla í ríkisfjármálum. Þá útgjaldaþenslu verður að stöðva og við gerum tilraun til þess í fjárlagafrv. Það er einnig staðreynd að ef við eyðum um efni fram, missum við fjárhagslegt sjálfstæði okkar. Er það ekki skylda okkar þingmanna að sporna við þessari þróun til að vernda framtíð Íslands, unga fólkinu, sem hefur ekki möguleika á að verja sig? Með fjárlagafrv. erum við að reyna að tryggja stoðir velferðarþjóðfélagsins. Ég tel að við náum t.d. ekki lengra í sparnaði í heilbrigðiskerfinu. Við höfum gengið þann veg á enda miðað við núverandi skipulag. Við höfum einnig gengið mjög langt í sparnaði í mjög mörgum ráðuneytum. Það hafa allir stjórnmálaflokkar lýst þeim vilja sínum að ná niður fjárlagahallanum. Menn greinir hins vegar á um leiðir. Leiðir stjórnarandstæðinganna eru einfaldar en þær eru jafnframt ótraustar. Það á að halda áfram að eyða um efni fram, en þeir svara því ekki hvernig á að afla teknanna. Þar eru engar nýjar leiðir, þar eru engar nýjar lausnir og þar eru engin ný úrræði, eins og reyndar var boðað að fram skyldi koma í 2. umr. Fyrir nýja þingmenn eru störf á Alþingi framandleg en þau eru jafnframt spennandi og skemmtileg. Hvers vegna talar enginn um allsherjaruppstokkun á stjórnkerfi landsins? Við Íslendingar erum einungis um 260 þúsund. Við höfum til þess að gera gott samgöngukerfi, en samgöngukerfið er undirstaða endurskipulagningar, sameiningu hreppa og stjórnkerfis. Við höfum byggt upp varanlega vegi umhverfis landið. Við höfum byggt jarðgöng í gegnum fjöll, við höfum byggt hafnir og hafnalög eru beinlínis eyðsluhvetjandi og ég, sem fyrrv. sveitarstjórnarmaður, veit að það er auðvitað hvetjandi fyrir sveitarstjórnir landsins að byggja hafnir vítt og breitt, sem eru auðvitað lífæðar hvers byggðarlags. En ríkissjóður greiðir stærstan hluta af þessum framkvæmdum.  Stjórnkerfi okkar hefur ekki þróast í takt við breyttar aðstæður hvað tækni og samgöngur í landinu varðar. Þetta á við flesta þætti bæði í dreifbýli og þéttbýli. Þetta á við um hreppaskipan, þetta á við um samliggjandi bæjarfélög og þetta á við um kauptún. Þetta á við um prestaköllin í landinu, þetta á við um sýsluskipan, sýslumenn og embættiskerfið í landinu. En þingmenn þora einhverra hluta vegna ekki að takast á við þessi mál. Það er m.a. vegna þess að þetta snertir kjördæmin okkar og um leið og það snertir þau kemur búrahugsunarhátturinn upp í okkur, við viljum gjarnan halda í okkar. Og þar er ég engin undantekning. Það er líka gjarnan talað um að þeir þingmenn séu duglegastir sem eru duglegastir við að pota fyrir sitt kjördæmi. Ísland er hátækniþjóðfélag. Við erum afar tölvuvædd. Við erum í raun og veru tækja- og tæknióð. Við höfum nýjar tölvur, við höfum Internet, við höfum mótöld. Símkerfi okkar er orðið mjög fullkomið með ljósleiðurum, samnetum og öllu tilheyrandi. Við höfum skjalasíma og hvað þetta heitir nú allt saman. Við getum skipst á upplýsingum á örskotsstundu. Alþjóðasamskipti Alþingis kosta 50 millj. kr. Ég er alveg klár á því að þarna gætum við sparað. Það er auðvitað nauðsynlegt að taka þátt í alþjóðasamskiptum en við getum notað þá tækni sem við búum við mikið betur en við gerum. Þessar 50 millj. eru einungis helmingurinn af því sem menntmrn. notar í alþjóðasamskiptum. Svona getum við haldið áfram að telja. Það er í raun og veru sama hvert við lítum. Stjórnkerfið vinnur ekki í takt við bættar samgöngur eða bættan samskiptabúnað. Ég tel að hér höfum við verk að vinna til sparnaðar. Það er í raun og veru nær að taka á þessum málum heldur en hinum fjölmörgu, viðkvæmu málaflokkum. Ég vil í lok ræðu minnar þakka stjórnarandstæðingum sem hafa verið með okkur í fjárln. fyrir mjög málefnalega vinnu. Ísland er gott og gjöfult land. Möguleikar okkar eru nær ótakmarkaðir. Við erum, þegar á heildina er litið, ríkt þjóðfélag. Endurskoðuð þjóðhagsspá fyrir árið 1996 lofar góðu. Þar er gert ráð fyrir að þjóðarútgjöld, þ.e. einkaneysla í landinu, aukist úr 4,9% í 5,6. Það er um 15 milljarða aukning árið 1995. Þar er einnig gert ráð fyrir hagvexti upp á 3,2%. Ég tel að við Íslendingar stöndum okkur vel á mjög mörgum sviðum. En kerfið okkar, hvar sem á það er litið, er allt of dýrt og allt of gamaldags. Í því liggur stór hluti af fjárhagsvanda ríkissjóðs.

[10:43] Hæstv. forseti. Það kom mér á óvart hversu þungt var í hv. þm. þegar hann hóf ræðu sína. Ég stóð í þeirri meiningu að hann væri nýkominn af fundi fjárln. í morgun þar sem birt voru drög að nýrri spá Þjóðhagsstofnunar. Samkvæmt þeim fréttum sem ég hef er mun bjartara fram undan en menn höfðu haldið. Ég vona því að hann geti litið bjartari augum á framtíðina en fram kom í ræðu hans, þótt vissulega sé margt sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Þingmaðurinn spurði: Hvers vegna talar enginn um allsherjaruppstokkun? Ég held að hann hefi ekki hlustað nógu vel í þessari umræðu né öðrum. T.d. hefur sú sem hér stendur margsinnis bent á ýmsa möguleika í þeim efnum, bæði varðandi það að leggja niður ríkisstofnanir og það atriði að sameina atvinnumálaráðuneytin. Ég held að það gæti haft mikla þýðingu í okkar stjórnkerfi. Ég er svo sannarlega tilbúin til þess að fara með honum í allsherjaruppstokkun á kerfinu. En ef hann er maður breytinga og uppstokkunar, hvað er hann þá að gera í ríkisstjórn með Sjálfstfl. sem vill engu breyta?

[10:45] Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 14. þm. Reykv. fyrir ábendingar. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. að það er bjartar fram undan. Það er m.a. bjartara fram undan vegna þess að í þessari ríkisstjórn situr jafnframfarasinnaður flokkur og Framsfl. er. Það hefur margoft komið í ljós að skoðanir hv. þm. og Framsfl. fara saman í mörgum málum. Og ég hvet hv. þm. 

[10:46] Hæstv. forseti. Í grein sem einhvern tíma var skrifuð um Kvennalistann var verið að analísera hann eftir ýmsum hugmyndastraumum og þar var talað um framsóknarfemínista. Ég hef nú aldrei talið mig í þeim hópi. En það er alveg rétt hjá hv. þm. að við kvennalistakonur áttum ákaflega gott samstarf við Framsfl. hér á síðasta kjörtímabili um mörg mál. En Framsfl. á hins vegar eftir að sýna það og sanna í þessu stjórnarsamstarfi að hann sé framfarasinnaður og vilji breyta. Ég hef ekki orðið vör við það enda hafa framsóknarmenn margoft verið inntir eftir kosningaloforðum sínum í umræðum undanfarna daga. Hefur mörgum sýnst að það stæði nú frekar á efndum. Ég er að sjálfsögðu tilbúin til að styðja öll góð málefni hvaðan sem þau koma. En ég fæ því miður ekki séð að þessi ríkisstjórn muni standa fyrir miklum breytingum og því hygg ég að skoðanir þingmannsins muni ekki verða til að breyta miklu hér í framtíðinni.

[10:47] Herra forseti. Þetta eru athygliverðar upplýsingar sem hv. 14. þm. Reykv. kemur hér fram með. Hún innir framsóknarmenn eftir kosningaloforðunum, eins og svo margir gera, en við verðum að ná tökum á ríkisfjármálunum til þess að geta staðið við þau. Ég er alveg klár á því að það tekur lengri tíma en hálft ár að standa við þau loforð sem við gáfum. En það munum við gera. Við munum láta verkin tala, en það er langt í næstu kosningar.

[10:48] Herra forseti. Hv. þm. Íslólfur Gylfi Pálmason gerði í upphafi ræðu sinnar lítið úr málflutningi stjórnarandstæðinga í fjárlagaumræðunni í gær. Hann talaði um að sjóðir væru rýrir og við fengjum því ekki breytt. Auðvitað fáum við því breytt. Við fáum því líka breytt hvernig við ráðstöfum þessum sjóðum. Það gerir náttúrlega sérstaklega hv. þm. sem situr í fjárlaganefnd. Þetta snýst allt um forgangsröðun. Mig langar til að benda á að það eiga að fara 800 millj. í að byggja brú yfir Gilsfjörð á meðan það vantar 580 millj. til þess að Ríkisspítalarnir geti verið reknir óbreyttir á næsta ári. Þess vegna spyr ég hv. þm. sem situr í fjárln. og vélar um þessi mál og forgangsraðar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar: Vill hann skerða heilbrigðisþjónustuna þannig að þar verði enn meiri samdráttur og koma á brú yfir Gilsfjörð? Þetta er spurning um forgangsröðun milli málaflokka, hv. þm.

[10:50] Herra forseti. Ég þakka hv. 18. þm. Reykv. fyrir ábendingar og ráð. Eins og allir vita er hún sprottin upp úr góðum jarðvegi og margt athyglivert sem hún hefur komið fram með hér. Hún talaði um að það væri enginn vandi að auka sjóði ríkisins. Mig langar til að spyrja hana hvernig við eigum að gera það. Við getum líka velt okkur upp úr einstaka málaflokkum eins og hún gerir, t.d. samgöngubótum og öðru slíku. Ég benti á í ræðu minni áðan að samgöngubæturnar eru undirstaða þess að við getum gert stjórnkerfisbreytingar hér á landi. Það er alveg ljóst. Við verðum að læra að um leið og við bætum samgöngur í landinu með jarðgöngum, ferjum, brúm o.s.frv., verðum við að vera tilbúin að breyta stjórnskipulaginu í takt við það.

[10:51] Ég þakka hv. þm. fyrir hans svör. Ég veit náttúrlega eins og fleiri hér inni að þingmaðurinn sem hér stendur er sprottinn úr góðum jarðvegi og hefur komið víða við. 

[10:52] Herra forseti. Stundum hefur Alþingi verið líkt við leikhús en nú hef ég það sterklega á tilfinningunni að ég sé staddur í fjarstæðuleikhúsi. Hingað kemur hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason og maður skyldi ætla, ef maður vissi ekki betur, að hann væri alls ekki framsóknarmaður. Hann flytur hér ræðu um nauðsyn þess að stöðva skuldasöfnun, um að stunda sparnað, aðhaldssemi og ráðdeild í ríkisrekstri. Man hv. þm. ekkert eftir því að í tíð fyrri ríkisstjórnar á seinasta kjörtímabili þegar verið var að reyna að taka á slíkum málum með því að stöðva sjálfvirka útgjaldaþenslu í félagslegu kerfi eða í heilbrigðismálum þá fór flokkur hans hamförum gegn slíkum tillögum. Hann kenndi eingöngu mannvonsku, skilningsleysi og illsku um og talaði aldrei um nauðsyn sparnaðar eða ráðdeildar. Veit hv. þm. ekkert um sögu síns flokks? Veit hann ekki að meginuppistaðan í stefnu og gjörðum Framsfl. áratugum saman hefur einmitt verið þetta kjördæma- og hagsmunapot sem hv. þm. var að fordæma. Þ.e. kröfur um útgjöld, meira að segja nú nýlega staðfest í búvörusamningi upp á 12 milljarða til aldamóta. Ætlar hv. þm. að halda því fram að þetta sé fjárfesting í framtíðinni? Eða þeir 48 milljarðar sem mokað var í tóma hít og skilaði engum árangri í útflutningsbætur á undanförnum árum að undirlagi hans flokks? Veit hv. þm. ekki að það sem hans flokkur stendur fyrir er þveröfugt við það sem hv. þm. var að tala um? Er það í lagi að menn komi fram eins og umskiptingar hér í ræðustóli Alþingis og tali þvert gegn því sem er kjarninn í tilveru flokks hv. þm.

[10:54] Herra forseti. Þetta var kjarnmikil ræða hjá hv. þm., enda fyrrv. ráðherra. Mér finnst það koma úr hörðustu átt þegar alþýðuflokksmenn tala um hagsmunapot og kjördæmapot. Ég veit ekki betur en að hver einasti maður sem ráðinn var í vinnu í einstök ráðuneyti eða til einstakra stofnana hafi fyrst og fremst verið ráðinn samkvæmt flokksskírteini á meðan Alþfl. stjórnaði landinu á síðasta kjörtímabili. Þar sem hv. þm. kom inn á landbúnaðarmál þá megum við ekki gleyma því að stór hluti þessarar þjóðar lifir á vinnslu landbúnaðarafurða. Í mínu kjördæmi er t.d. talað um að hvert og eitt bú skapi á að giska fjögur störf í þéttbýli. Ég vil halda vörð um þessi störf, bæði íslenskan landbúnað og vinnslu landbúnaðarafurða. Þetta er grundvallaratriði fyrir okkur. Hins vegar megum við gjarnan breyta í landbúnaðarkerfinu eins og ég kom inn á þegar ég talaði um stjórnkerfisbreytingu og annað slíkt. Við erum með allt of margar afurðastöðvar og kerfið okkar er of dýrt. En íslenskur landbúnaður verður að lifa vegna þess að við lifum m.a. á vinnslu landbúnaðarafurða, það sést ef við skoðum þéttbýlisstaði þessa lands, t.d. á Suðurlandi. Okkur ber að fara vel með peninga ríkisins, það er alveg ljóst. Eins og ég sagði áðan tel ég að við séum að treysta grundvöll þessa þjóðfélas með því að ná niður fjárlagahallanum.

[10:57] Herra forseti. Við viljum lifa af landsins gæðum. Við viljum að bændur lifi. Það er nú það, hv. þm. Stefna Framsfl. í málefnum landbúnaðar er af því taginu, þrátt fyrir fjárausturinn og þrátt fyrir alla þykjustuumhyggjuna, að þegar bændur landsins koma saman tala þeir um fátt annað en að þeir séu að drepast undan þessu kerfi. Ágreiningurinn er ekki um það að halda uppi bjargálna bændum og lífvænlegum landbúnaði heldur sá að Framsfl. og framsóknarkerfið er búið að koma sjálfbjarga landbúnaði fyrir kattarnef með ofskipulagi og ofverndun, með því að binda framtak bænda í dróma og gera þá raunverulega að ánauðugum mönnum í fátæktargildru. Það er um það sem málið snýst. Að öðru leyti er ekki meira að segja um seinni ræðu hv. þm. en að hún var öll önnur heldur en sú hinn fyrri. Þá var gasprinu hætt um sparnað og ráðdeild og allt í einu farið að fara með gömlu framsóknarrulluna og þá þekkjum við aftur í hvaða flokki hv. þm. er.

[10:58] Forseti vill geta þess varðandi fundahaldið í dag að það er samkomulag um að atkvæðagreiðsla að lokinni 2. umr. um fjárlagafrv. verði kl. tvö í dag. Núna eru sjö hv. þm. á mælendaskrá og forseti væntir þess að hv. þm. taki tillit til þess í ræðum sínum að umræðu þarf að ljúka helst ekki síðar en kl. hálfeitt vegna þess að fleiri mál eru á dagskrá sem verða þá tekin fyrir áður en atkvæðagreiðsla hefst klukkan tvö.

[10:59] Herra forseti. Ég vildi gjarnan óska eftir að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur þessa umræðu. Ég held það veitti ekkert af því.

Hæstv. fjmrh. er í húsinu. Við gerum ráðstafanir til að hann komi í salinn.

Áður en þessari umræðu lýkur ættu hv. þm. að spyrja sjálfa sig spurninga um það hvernig til hefur tekist á undanförnum árum með að marka eða ná fram markmiðum, yfirlýstum markmiðum við afgreiðslu fjárlagafrumvarpa. Er kannski talsvert mikill munur á þeim markmiðum sem menn leggja upp með þegar frv. er lagt fram og þegar niðurstaðan síðan er birt okkur í ríkisreikningi? Hæstv. fjmrh. ber ábyrgð á þessu frv. þótt hann leggi ævinlega áherslu á að það séu tíu fjmrh. í landinu og hann sé engan veginn einstakur. Ég held að hann geri ekki einu sinni kröfu til að vera primus inter pares, fremstur meðal jafningja. Hann er nú að leggja fram sitt fimmta fjárlagafrv. Það er sögulega séð óvenjulegt að fjmrh. hafi haft jafnlangan tíma og hér um ræðir til að ná tökum á viðfangsefninu og til þess að ná fram langtímamarkmiðum. Nú er ástæða til að rifja það upp að á þessum tíma hefur það ævinlega gerst að upphafleg áform um að koma böndum á halla í fjárlagafrv. hafa aldrei náðst og munar þar mjög miklu. Fjarri fer því að ég sé að nefna þetta sem einhverja persónulega ávirðingu fjmrh. hæstv. Ég held að okkur sé hins vegar hollt að hafa í huga að hallamarkmiðin hafa ekki náðst og ég held að alþingismenn allir ættu að reyna að hugleiða hvernig stendur á því. Hefur frv. breyst yfirleitt í meðförum þingsins á þann veg að hér hafi hv. þm. staðið upp og krafist þess að betur yrði gert, að hætt yrði að bruðla, að forsendur frv. yrðu traustari? Eða hafa þeir komið hér yfirleitt fram með það í huga svona fyrir jólin að færa umbjóðendum sínum glaðning og heldur teygja á útgjaldarammanum? Fjárlagafrv. hefur gjarnan verið sett fram með 3,5 milljarða halla en endað í 13,5 milljarða halla eins og árið 1991 eða árið 1993 með 6 milljarða halla en endaði í 19 milljarða halla.  Það er út frá þessum grundvallarstaðreyndum sem þingmenn Alþfl. hafa lagt fram sínar tillögur við þessa fjárlagaumræðu. Það er í raun og veru prófsteinn á hvern stjórnmálaflokk, hvort sem hann er í stjórnarandstöðu eða ekki, hvernig hann stendur að slíkum tillöguflutningi. Hér er verið að fást við grundvallaratriði sem eru mótandi um alla heildarpólitík viðkomandi stjórnmálaflokks. Sá stjórnarandstöðuflokkur sem hefur enga framtíðarsýn tekur ekki á þessum vandamálum og lætur sér aðeins nægja að flytja tillögur um útgjaldaauka í því skyni að afla sér vinsælda hjá einhverjum tilteknum hópum. Hann er ekki að taka þátt í slíkri umræðu af neinni alvöru því þetta er fyrirhafnarlaus athöfn og raunverulega marklaus. Hún ekki til marks um annað en að slíkur flokkur hafi ekki unnið heimavinnuna sína og hafi ekkert til málanna að leggja. Þess vegna er það að nú þegar Alþfl. er í stjórnarandstöðu þá leggjum við fram slíkar heildstæðar tillögur. Við leggjum fram tillögur sem byggja á umtalsverðri lækkun útgjalda og leggjum þær fram lið fyrir lið upp á 1,5 milljarða kr. Við gerum líka ráð fyrir aukningu tekna sem við byggjum á raunsæju mati og reyndar vanmati að því er fram er komið í samanburði við Þjóðhagsstofnun. Þar er einfaldlega verið að vísa til efnahagsbata vegna bættra ytri skilyrða, vegna aukinnar veltu í þjóðfélaginu, vegna nýframkvæmda við ál, vegna nýrrar spár um aflabrögð o.s.frv. Við gerum líka grein fyrir tillögum um hækkun útgjalda og þær eru ekki endanlegar af þeirri einföldu ástæðu að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki gert grein fyrir nema svona helmingi fjárlaganna. En við gerum grein fyrir tillögum okkar um hækkun útgjalda einkum á sviði félags- og heilbrigðismála miðað við forsendur fjárlaga og áskiljum okkur rétt til að flytja eða fylgja öðrum slíkum tillögum þegar heildardæmið liggur fyrir. Loks gerum við ráð fyrir því að einhverra tekna verði aflað við sölu á eignarhlut ríkisins eftir að ríkisfyrirtækjum og ríkisstofnunum hefur verið breytt í almenningshlutafélög og rökstyðjum það nánar. Markmiðið með þessum tillögum er að sjálfsögðu í ljósi efnahagsbatans að ná fram hallalausum fjárlögum og við meinum það í fullkominni alvöru. Við teljum að það sé gerlegt og við teljum að það sé efnahagslega nauðsynlegt og við hefðum vænst þess að hæstv. ríkisstjórn legði fram slíkar tillögur ekki síst í ljósi þess að hún metur nú efnahagsbatann jákvæðari augum en áður. Hitt er svo annað mál að slík markmið munu væntanlega ekki nást með eingöngu hefðbundnum aðferðum. Okkar tillögur miða að því að ná þessu markmiði en ég viðurkenni með þeim fyrirvara að vel má vera að við verðum knúin til að flytja eða styðja fleiri útgjaldatillögur að því er varðar heilbrigðismál þegar sá heildarpakki liggur fyrir. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að ástæða er til að undirstrika það að þá kröfu á að gera til allra sem við ríkisfjármál fást, ekki síst þegar hér er komið sögu lýðveldisins, að við erum skuldug upp fyrir haus og erum að kikna undan greiðslubyrði af áður teknum lánum, ekki síst í ljósi þess að reynslan kennir okkur að þeim fjármunum sem áður voru teknir að láni hefur verið ráðstafað að mjög verulegu leyti á svo óskynsamlegan máta að þeir hafa ekki skilað okkur neinum arði. Þetta hefur raunverulega gerst fyrst og fremst í krafti pólitískrar fyrirgreiðslu, pólitískrar ráðsmennsku og pólitískrar forsjárhyggju en þá hafa stórar fjárhæðir verið teknar að láni og endurúthlutað í gegnum opinbert kerfi án þess að nokkur beri ábyrgð á því að þessir fjármunir skili arði. Nú er einfaldlega komið að skuldadögunum. Þess vegna er það prófsteinn á alla stjórnmálaflokka hvernig þeir nálgast þessi mál. Við erum að leggja fram þessar tillögur vegna þess að við fylgjum fram sömu stefnunni í ríkisstjórn og í stjórnarandstöðu. Við skiptum ekki um plötu við það að koma úr ríkisstjórn og í stjórnarandstöðu. Viðleitni okkar í fyrri ríkisstjórn var sú, öllum öðrum flokkum fremur, að taka af alvöru og einurð á þessu vandamáli. Ég viðurkenni að árangurinn, því miður, varð hvergi nærri sá sem við stefndum að. Það breytir ekki því að það er þeim mun meiri nauðsyn á að slaka ekki á klónni í því efni. Þess vegna er það að við leggjum fram sparnaðartillögu og tilgreinum hvar það er sem við viljum spara. Og við fullyrðum að það er víða hægt að spara í ríkisrekstri einfaldlega vegna þess að ríkisreksturinn lýtur lögmálum sjálfvirks útgjaldaauka og það er ekkert sjálfgefið að þingmenn eigi að koma fram ævinlega sem umboðsmenn þeirra hagsmuna sem leggja auknar kvaðir á ríkið. Í krafti ábendinga um sparnað getum við með góðri samvisku lagt fram tillögur um aukin útgjöld vegna þess að þar erum við að lýsa gerbreyttri forgangsröðun útgjalda á við það sem birtist í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar. Og í þriðja lagi erum við að gera ráð fyrir tilteknum kerfisbreytingum í opinberum rekstri. Þar vil nefna sérstaklega eitt mál. Í tíð fyrrv. ríkisstjórnar, eins og hæstv. fjmrh. er áreiðanlega ekki búinn að gleyma var oft um það rætt að það væri æskilegt að taka upp svokallaða grundvallarreglu um kostun opinberrar þjónustu gagnvart atvinnulífinu ekki síður en gagnvart einstaklingum. Nú vill svo til að helstu atvinnuvegir þjóðarinnar njóta mikillar fyrirgreiðslu og mikils stuðnings af hálfu skattgreiðenda. Dæmið um það er það sem ég nefndi í andsvörum mínum áðan að svo er komið hag landbúnaðarins sem áður var ein af uppistöðuatvinnugreinum þjóðarinnar að hann er nánast kominn á opinbert framfæri. Framlag hans til vergrar landsframleiðslu er svona rétt rúmlega 2% en hlutur hans í útgjöldum ríkisins er gríðarlegur þó hann fari að vísu minnkandi enda hlutur greinarinnar minnkandi bæði að því er varðar framleiðslumagn og hlutdeild í þjóðarframleiðslu. Kostunarprinsipp er í því fólgið að ætlast til þess af atvinnuvegum að þeir borgi a.m.k. að hluta til fyrir þá þjónustu sem ríkið heldur uppi. En það má heita að ríkissjóður borgi ekki aðeins sína þjónustu heldur heldur hann uppi þessari atvinnugrein eins og fram hefur komið að þremur fjórðu hlutum. Þrír fjórðu hlutar af tekjum framleiðenda koma frá skattgreiðendum. Er til of mikils mælst að það verði sagt við allt þetta stoðdeildarkerfi sem hefur hreiðrað um sig í opinberu kerfi og þiggur laun sín hjá ríkinu, alla þessa tugi einstaklinga sem eiga hagsmuna að gæta við að verja kerfið þrátt fyrir að bændur njóti þess ekki og neytendur gjaldi þess, að atvinnuvegurinn sjálfur, samtökin, hagsmunasamtökin og lobbíistarnir í kringum þetta borgi þetta að hluta til sjálfir. Við gerum tillögu um það. Í annan stað þegar kemur að sjávarútveginum eru það gríðarlega háar fjárhæðir á fjárlögum sem eru þjónusta við sjávarútveginn. Það er ekki rétt fullyrðing að sjávarútvegurinn njóti ekki stuðnings frá ríkinu. Ríkið greiðir niður laun í sjávarútvegi samanber sjómannafrádráttinn. Og ríkið heldur uppi margvíslegri þjónustu við sjávarútveginn ókeypis. Við gerðum tilraun til þess í tíð fyrri ríkisstjórnar eins og hæstv. fjmrh. man að koma því á að sjávarútvegurinn greiddi þessa þjónustu að hluta til. Það var hörð andstaða gegn því. Í umræðum um veiðileyfagjald sagði hæstv. fjmrh.: Ég er þeirrar skoðunar að gjaldtaka af sjávarútveginum fyrir aðganginn að auðlindinni sé réttlætanleg, ekki síst út frá því sjónarmiði að tekjunum yrði ráðstafað til að greiða fyrir hluta af þeirri þjónustu sem ríkið veitir greininni. Nú flytjum við, hæstv. fjmrh., tillögu um veiðileyfagjald, mjög hóflegt sem verði nánast sértekjur Fiskistofu. Það á að skila um 800 millj. kr. Það á að greiða fyrir hluta af þeirri þjónustu sem ríkið heldur uppi fyrir sjávarútveginn, meira heldur en störf fiskistofu. Afgangurinn gæti farið til þess að lækka útgjöld þjóðarinnar vegna t.d hafrannsókna. Hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir í heyranda hljóði hér á Alþingi að hann sé fylgjandi þessari tillögu. Ég veit það af samstarfi við hann í fyrri ríkisstjórn. Við vorum samstarfsaðilar við að reyna að koma slíku kerfi á í fjárlagabúskapnum. Af því hlýt ég að álykta mjög einfaldlega einn hlut: Ég vænti þess, hæstv. fjmrh., að ég eigi óbrigðulan og alveg óbilandi stuðningsmann við að koma þessari tillögu fram. Því að hún er í samræmi við grundvallarsjónarmið hæstv. fjmrh. og við áttum í fyrri ríkisstjórn samstarf um að koma fram svipuðum tillögum. Ég treysti því af því ég veit að hæstv. fjmrh. er maður sem meinar það sem hann segir og segir það sem hann meinar og vill vera sjálfum sér samkvæmur. Ég veit að það breytir engu að hann er nú kominn í annan félagsskap í ríkisstjórn. Prinsippin eru hin sömu. Stefnan er sú sama. Það er sama nauðsynjamálið. Þess vegna treysti ég því að þessi tillaga fái málefnalega umfjöllun og ég treysti því að hann tryggi henni þingmeirihluta þannig hún nái fram að ganga. Reyndar gæti ég sagt hið sama um nýframsóknarmennina, sem stundum eru að reyna að þvo af sér í orði óorðið sem fer af fortíðarstefnu Framsfl., þegar þeir tala allt öðruvísi núna en Framsfl. hefur gert í áratugi um nauðsyn sparnaðar, ráðdeildar og þess að grundvallarsjónarmiða sé gætt í ríkisrekstri, að þeir muni taka undir kostunarprinsippið að því er varðar t.d. stoðdeildarkerfið á Melunum sem hvílir eins og mara á íslenskum bændum. Veiðileyfagjald sem verði sértekjur til þess að kosta hluta af þjónustu við sjávarútveginn. Lækkun útgjalda til stoðdeildarkerfis landbúnaðarins með þeirri kröfu að það kerfi allt saman, hagsmunakerfið, standi undir þótt ekki væri nema örlitlum hluta af því sem skattgreiðendur verja til þess. Og þriðja grundvallarprinsippið: Stofnunum eða rekstri sem ríkið stendur í þar sem ekki er um einokun að ræða heldur venjulegt samkeppnisumhverfi, annaðhvort nú eða verður svo vaxandi í framtíðinni, eigum við að sjálfsögðu að breyta í almenningshlutafélög og áskilja okkur rétt til þess að selja hlut ríkisins í þeim eftir markaðsaðstæðum. Við gerum tillögu um það að því er varðar ríkisbankana, gætum að sjálfsögðu bent á ýmsar aðrar stofnanir, og gerum ráð fyrir tekjum af þeirri sölu en mjög hóflega. Þetta eru einungis fyrstu skrefin og afar hóflegar tillögur. Þess er fyrst og fremst gætt að tillögurnar séu innan þeirra marka að það sé alveg á hreinu að hér er ekki um sýndartillögur að ræða. Hér er um að ræða tillögur sem eru byggðar á raunsæju mati á því hversu varan er seljanleg og hvað markaðurinn ræður við. Með tillögum af þessu tagi erum við að undirstrika alvöru málsins. Við erum ekki með neinar sýndartillögur. Við erum með tillögur um að ná yfirlýstum markmiðum, sem allir taka undir, um nauðsyn þess að ná jöfnuði í ríkisfjármálum, að stöðva skuldasöfnunina, því að þessi halli og þessi skuldasöfnun er auðvitað ávísun á annað af tvennu: Enn þá meiri erlendar lántökur eða þá þvílíka hækkun skattgreiðslna að það mun kollvarpa allri skynsamlegri hagstjórn á Íslandi á ókomnum árum. Prófsteinninn á hvort stjórnmálaflokkar, hvort heldur eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, segja það sem þeir meina eða meina það sem þeir segja er einmitt hvort þeir eru tilbúnir að leggja fram eða fylgja slíkum tillögum. Herra forseti. Það hefur verið sagt um hv. þingmenn sem sitja í fjárln. að þeir verji 99% af tíma sínum í að fjalla um innan við 10% af fjárlögunum, einfaldlega vegna þess að útgjöld ríkisins eru að stærstum hluta laun opinberra starfsmanna, sem hefur farið mjög fjölgandi á undanförnum árum, og þau útgjöld sem eru lögbundin með sjálfvirkum hætti að langmestu leyti. Þetta þýðir, með öðrum orðum, að hv. þingmenn, meiri hluti þingmanna, kemur fram og samþykkir lög og lagabálka um góð mál sem krefjast útgjalda. Smám saman verður meiri hluti löggjafarinnar þannig lögbundinn með einum eða öðrum hætti. Þetta getur gerst með því að ákveðinn málaflokkur skal hafa markaða tekjustofna sem renni til hans eða að kveðið er á um að með sjálfvirkum hætti hækki útgjöldin, í takt við vísitölur eða með viðmiðun við annað. Nú ætla ég að taka það skýrt fram að þessar viðmiðanir og sjálfvirkni er ekki öll undir sama hatti. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að á því sé reginmunur að binda í lög markaða tekjustofna fyrir eitthvert framkvæmdasvið eða eitthvert málefni eða hitt að segja að atvinnuleysisbætur, bætur til fólks sem hefur ekki einu sinni náð þeim grundvallarrétti sínum að hafa atvinnu, séu ákveðið hlutfall af launum. Það vil ég að verði. Sömuleiðis má segja að lífeyrisbætur, til þeirra sem fá bætur úr almannatryggingakerfinu, eigi að hafa viðmiðun af launastiginu í landinu vegna þess að þar erum við að tala um sambærilega hluti. Þ.e. við viljum tryggja lágmarksafkomu þeirra sem ekki hafa á öðru að byggja en þessum greiðslum, þessum tilfærslum, sem eru auðvitað grundvallaratriði velferðarþjónustunnar. En þegar um er að ræða að vegaframkvæmdir eru bara markaður tekjustofn og á ,,autopilot``, alveg burt séð frá því hvernig aflast á Íslandsmiðum eða hvernig kaupin gerast á eyrinni, er það gjörsamlega út í hött, gjörsamlega ábyrgðarlaust og gjörsamlega fráleitt hvernig sem á það er litið. Markaðir tekjustofnar af því tagi sem meiri hluti þingmanna hefur bundið í lög til þess að þurfa ekki að standa frammi fyrir því á hverju einasta ári að verja allt kjördæmahagsmunapotið sitt í vegaáætlun, flugáætlun o.s.frv. Það er þægilegra og ekki eins augljóst almenningi að það er bara búið að setja þetta allt saman á sjálfstýribúnað, alveg án tillits til hver afkoma þjóðarbúsins er og fjandinn hirði þann seinasta. Þá verða bara tekin lán og þess vegna eru þessar tölur svona. 35 milljarðar í vexti og afborganir af erlendum lánum. Það sem ég er að segja er þetta, virðulegi forseti: Ég er þeirrar skoðunar að það sé skynsamlegt og rétt að stefna að því að draga mjög verulega úr þessari sjálfvirkni. Ég undanskil tvo meginþætti velferðarkerfisins og ég segi í þriðja lagi: Sú aðferð sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að beita í þessu efni er algjörlega út í hött. Það er ekki hægt að fleygja á seinustu dögum þings slíkum bandormi hér inn. Ætlast til þess að málið fái flýtimeðferð í gegnum efh.- og viðskn. og sýndarmeðferð í fagnefndum. Vegna þess að þetta er brot á öllum grundvallarreglum. Hér er verið að fjalla um viðamikla lagabálka á mjög mörgum og ólíkum sviðum sem eiga að fá þá meðferð að fara til rækilegrar málefnalegrar umfjöllunar í þingnefndum. Fá viðtöl við þá sem helst eiga hagsmuna að gæta. Fá málefnalegar umsagnir um málið og yfirleitt að fara í gegnum þessa lagabálka eins og þingreglur kveða á um. Þess vegna verðum við að gera þá kröfu að það sé gerður er greinarmunur á því ef um er að ræða grundvallarbreytingu, og þetta eru oft grundvallarbreytingar, á viðkomandi lagabálkum eða illa nauðsyn til að skerða markaða tekjustofna við afgreiðslu þessara fjárlaga. Auðvitað er það ömurleg umsögn um hvernig komið er löggjöf í landinu þegar þarf að birta langan lista um að þrátt fyrir ákvæði laga á ótrúlega mörgum sviðum, 17 lagabálka a.m.k., um að málum skuli tryggðir markaðir tekjustofnar, ákveður Alþingi að það er ekki til peningur fyrir þessu. Þetta eru auðvitað rök fyrir að það á taka pólitískar ákvarðanir um þessi mál, rökstyðja þær út frá efnislegri nauðsyn málsins hverju sinni, með tilliti til efnahags- og afkomumöguleika, og það eiga að vera sýnilegar pólitískar ákvarðanir en ekki að halda að menn lifi í þeirri draumaveröld að þeir geti bara sagt: Ja, útgjöldin eiga að vera sjálfvirk. Þau mega vera sjálfvirkt vaxandi upp í 4--5% og síðan eru bara skattarnir eða lántökurnar afgangsstærð. Það er komið í óefni með slíka löggjöf. Alþingi er í raun og veru búið að afsala sér valdi sínu ef það er rétt að hv. fjárlaganefndarmeðlimir sitji lon og don, daginn út og daginn inn, fram á kvöld og fram á nætur, yfir innan við 10% af fjárlögunum, þ.e. útgjöldum fjárlaga, og spyrji helst aldrei um tekjuhliðina. Hvers konar vinnubrögð eru það? Hver mundi reka fyrirtæki með þessum hætti? Hvaða hagsýn húsmóðir mundi reka heimili með þessum hætti? Engin sem ég þekki.

[11:25] Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að gleðjast yfir því að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa nú flutt tillögur með þeim hætti að reynt er að láta tekjur mæta gjöldum. Sýnir það nýjan skilning, reyndar breytingu frá því sem áður hefur verið, en menn skilja að það þarf að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum. Flestar tillögur hv. stjórnarandstæðinga eiga það sammerkt að vera tillögur um skattahækkanir og útgjaldaauka. Hv. þm. fór rangt með tölur og það er nauðsynlegt að leiðrétta þær hér og nú. Hann sagði að á fjárlögum 1993 og niðurstöðum hefði orðið gífurlegur munur og nefndi í því sambandi 19 milljarða kr. Hið sanna er að verið er að bera saman tölur á mismunandi grunni. Niðurstaða á greiðslugrunni fyrir það ár var 9,6 milljarðar en á reikningsgrunni 19 milljarðar. Ástæðan er sú að þar er um að ræða áfallna ógreidda vexti, lífeyrisskuldbindingar en þó umfram allt 4--5 milljarða sem eru afskriftir vegna fyrri ára í útistandandi eign vegna tekna. Það er síminnkandi munur á fjárlögum og útkomu og árið 1994 gerðist það í fyrsta skipti um langan aldur að niðurstöðutalan varð lægri en fjárlagatalan. Líklega var metið árið 1988 þegar menn lögðu af stað með jafnvægistölu en niðurstaðan varð hins vegar 10 milljarða kr. halli. Hver var fjármálaráðherra þá? Enginn annar en hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson.

[11:28] Herra forseti. Það er nauðsynlegt að það sé enginn misskilningur uppi um tölur. Þó að það sé ekki kjarni þess máls sem við vorum að ræða hér er það nauðsynlegt engu að síður. Ég óskaði eftir upplýsingum frá Ríkisendurskoðun um muninn á niðurstöðutölum frumvarpa fjárlaga og síðan niðurstöðu ríkisreiknings á tilteknu árabili. Þær eru í þessari töflu og það er tekið fram, eins og ég gerði í ræðu minni, að um er að ræða afkomutölur á verðlagi hvers árs. Að því er varðar árið 1993 var frumvarpstalan 6,2 milljarðar, fjárlög 6 milljarðar 244 millj. og reikningsniðurstaðan á verðlagi þess árs 19 milljarðar 44 millj. kr. Fótnótan sem fylgdi þessu til skýringar var þessi: Á árinu 1989 var gerð breyting á reikningsskilaaðferð með ríkisreikningi þannig að gefnar eru tvær tölur frá þeim tíma, annars vegar með áföllnum skuldbindingum en hins vegar án áfallinna skuldbindinga. Minn skilningur var að eftir árið 1989, þ.e. frá og með árinu 1990, væri þetta með sömu reikningsskilaaðferð samkvæmt þessum upplýsingum. Sé það rangt þá hef ég misskilið það og biðst velvirðingar. En þetta er taflan og tölurnar eins og þær voru lagðar í mínar hendur af Ríkisendurskoðun. Enginn var með neinn blekkingarleik í þessu tilefni vegna þess að tekið var fram að hér væri að sjálfsögðu um að ræða tölur á verðlagi viðkomandi árs.

[11:30] Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda því fram að hér sé um einhvern blekkingarleik að ræða heldur hafi hv. þm. ekki áttað sig á þessu. Kemur það mér reyndar dálítið á óvart. Tölurnar eru til og þær voru birtar m.a. í reikningi fyrir 1993 og það er enginn vandi að lesa þær upp hérna. Það er gerð breyting 1989 og þá er rekstrarjöfnuðurinn, þ.e. talan sem er hallatala 64,4 milljarðar en 1990 verður hún hins vegar miklu lægri því þetta er allt fært upp árið 1989. En það er alveg ljóst að það er ekki hægt að bera saman reikningsjöfnuðinn og greiðslujöfnuðinn, ekki einu sinni frá 1990, vegna þess að það sem er áfallið og ógreitt mælist í ríkisreikningnum en kemur ekki fram í niðurstöðutölum þegar fjárlög eru gerð upp eins og ég hef látið koma fram. Það er aðalatriði málsins. Hins vegar er unnið að því nú að gera þær breytingar að hægt sé að lesa þetta með samsvarandi hætti á milli ára. Ég get hins vegar glatt hv. þm. með því að ég hef fengið nánari talnalegar upplýsingar og mér væri heiður að því og ánægja að fá að sýna hv. þm. þær ef það kynni að auka fróðleik hans í þessum efnum.

[11:31] Virðulegi forseti. Í þeim kafla ræðu hv. 9. þm. Reykv. sem var ádrepa á það sem hann kallaði hvers konar tilfærslur og stuðningur við atvinnulífið í landinu, vék hann sérstaklega að sjómannaafslættinum sem hann kallaði niðurgreiðslur til sjávarútvegsins. Það fór ekkert á milli mála þegar maður hlýddi á ræðu hv. þm. að honum hugnaðist það alls ekki að verið væri að færa fé til atvinnulífsins í landinu og taldi eðlilegt að leggja það af. Hv. þm. sagði margoft í ræðu sinni áðan með velþóknun að menn ættu að segja það sem þeir meina og meina það sem þeir segja. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að hv. þm. svari því nú undanbragðalaust hvort hann sé með orðum sínum að leggja til að horfið sé frá þeirri áralöngu aðferð við skattheimtu í landinu að hafa svokallaðan sjómannaafslátt eða hvort hann telji að þessi tilfærsla sé eðlileg eftir allt saman. Það sem er hins vegar mjög athyglisvert í því sem hv. þm. talaði um er að nú glittir í fyrsta skipti með beinum hætti í hina tíu ára gömlu hugmynd Alþfl. um auðlindaskatt. Ég reyndi hér í umræðu fyrr í haust að kreista það upp úr talsmönnum Alþfl. hvað þeir meintu með þessu, hvað ætti að leggja hér á mikla skatta en gat með engu móti fengið það út. Nú gerist það hins vegar við 2. umr. fjárlaga að Alþfl. leggur til að varpað sé 800 millj. kr. skattbyrði á sjávarútveginn í landinu án þess að til komi neinar hliðarráðstafanir til að mæta því sem þó átti að vera forsenda fyrir því að hægt væri að leggja slíkan skatt á. Þetta þýðir t.d. það að Ísafjörður á að borga 37 millj., Akranes 24 millj., Neskaupsstaður 16 millj., Siglufjörður 14 millj. og Vestfirðir í heild um 80 millj. Hins vegar vekur það mikla undrun að samtímis þessu sér maður ekki neitt frv. sem gerir það að verkum að hægt sé að innheimta þetta gjald. Ég spyr hv. 9. þm. Reykv. hvort ekki megi vænta þess að Alþfl. flytji nú frv. til laga til að tryggja það að hann geti lagt þessa 800 millj. kr. skattbyrði á íslenskan sjávarútveg og 80 millj. kr. skattbyrði á sjávarútveginn á Vestfjörðum.

[11:34] Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. hefur komið nokkuð að útgerð og er væntanlega ekki að halda neinu fram að því er varðar staðreyndir öðru en því að tiltekinn frádráttur á tekjuskatti sem nemur eitthvað á annan milljarð króna að því er varðar sjómenn er niðurgreiðsla á launum. Á því leikur enginn vafi að ef ekki væri um að ræða þennan frádrátt frá skatti mundi hann lenda á útgerðaraðilum. Síðan spyr hv. þm.: Er formaður Alþfl. að leggja til að þessi frádráttur verði lagður niður? Ég slæ því alveg föstu að menn muni segja sem svo: Menn eiga að vera jafnir fyrir lögum. Menn eiga að vera jafnir fyrir skattalögum sér í lagi. Það eiga að gilda almennar samræmdar reglur um það að öllu jöfnu. Það þurfa að vera einhver sérstaklega veigamikil rök fyrir því að breyta frá því. Staðreyndin er sú að þessu verður nú samt sem áður ekki breytt t.d. með flutningi einnar tillögu á Alþingi. Til þess þarf að ná fram samstöðu. Þannig að ef spurningin er þessi: Er hv. þm. sá sem hér stendur að setja fram tillögu um að leggja þetta af hér og nú við afgreiðslu fjárlaga, þá er svarið nei. Ella mundi það vera í okkar tillögu. En það má spyrja á móti: Er það sjónarmið hv. þm., er það sjónarmið stjórnarflokkanna, er það sjónarmið meiri hlutans að við eigum að mismuna stéttum og starfshópum eða koma fram einhverjum sérstökum fjárhagslegum stuðningi í gegnum skattkerfið með þessum hætti? Er þetta þá besta aðferðin til þess? Eru einhver sérstök rök til þess? Að því er varðar tölur hans um skatta á sjávarpláss þá er þetta blekkingariðja. Við flytjum hérna tillögu um sértekjur í ríkissjóð, afar lága upphæð. Hv. þm. veit það kannski betur en ég hversu háum fjárhæðum, mörgum milljörðum viðskipti með veiðiheimildir nema nú þegar. Þetta eru viðskipti með veiðiheimildir sem ríkið hefur úthlutað ókeypis. Þessi tillaga er einungis um lítið brot af þeim gríðarlegu viðskiptum sem þegar fara fram á veiðiheimildum, á sameign þjóðarinnar.

[11:37] Virðulegi forseti. Ég spurði hv. 9. þm. Reykv. tveggja ákaflega einfaldra spurninga og fékk svar við hvorugri. Fyrri spurningin var hvort það væri skoðun hv. þm. að það ætti að leggja af sjómannaafsláttinn. Ég spurði ekki að því hvort það væri gert í tillögum Alþfl. núna. Það vissi ég að er ekki. Ég þurfti ekki að ómaka mig hingað upp til að spyrja um það. Þá sjá allir. Ég var einfaldlega að spyrja hvort það væri skoðun hv. þm. að þetta væri óeðlilegur afsláttur og hvort það ætti að leggja hann af. Því var ekki svarað. Í öðru lagi spurði ég hvernig stæði á því að ekki fylgdi með neitt nauðsynlegt fylgifrv. til að hægt væri að hrinda í framkvæmd hinni stórkostlega miklu hugsjón Alþfl. um upphaf auðlindaskatts og fékk ekkert svar við því. Hv. þm. segir að 800 millj. kr. sérstök skattheimta á sjávarútveginn sé ekki nema lítið brot af þeim viðskiptum sem fari fram með aflaheimildir. Það getur vel verið rétt. En þessi tillaga felur ekki það í sér að það dragi úr því vegna þess að mér hefur skilist að það þyrfti miklu stórfenglegri hliðarráðstafanir til að það gerist með eðlilegum hætti. Þannig að þetta er ekkert innlegg í þá umræðu.

[11:38] Herra forseti. Það ber enga nauðsyn til þess að leggja fram sérstakt frv. til að kveða á um sértekjur til Fiskistofu af þessu tagi. Fyrir því eru ótal fordæmi. Hv. þm. ætti að gefnu tilefni að beina sínum spurningum sérstaklega til flokksbróður síns, hæstv. fjmrh. vegna þess að hann er helsti talsmaður þessarar aðferðar og hefur flutt innblásnar og sannfærandi ræður um það þetta sé rétt að gera, þetta skilji hann og þetta sé raunverulega í samræmi við grundvallarsjónarmið sjálfstæðismanna um að framfylgja grundvallarreglunni um kostun. Þ.e. að fyrir þá þjónustu sem ríkið lætur í té skuli koma eitthvað. Þegar um er að ræða þjónustugjöld á almenning hefur ekki skort á stuðning sjálfstæðismanna við þau. Þeir hafa farið með ræðuna sem er að vísu ekkert óskynsamleg um að það þurfi að koma inn kostnaðarhugtaki, það þurfi að koma inn kostnaðaraðgát. Menn þurfa að fá að vita um það hvaða verðmætum er verið að úthluta sem ævinlega eru vanmetin ef þau eru ókeypis. Þannig að hv. þm. ætti nú bara að snúa sér beint til hæstv. fjmrh. og spyrja hvort þetta sé ekki stefna þeirra sjálfstæðismanna og raunar hvernig hæstv. fjmrh. ætlar sér að koma þessu máli fram því yfirlýst er að hann er ekki bara stuðningsmaður heldur forgöngumaður fyrir því að þetta komi fram. Enda hef ég ekki heyrt neitt frá honum enn þá. En það á eftir að heyrast.

[11:40] Hæstv. forseti. Ég vil taka undir margt af því sem kom fram. Vill hv. þm. hlýða á mál mitt? Ég vil taka undir margt að því sem kom fram í ræðu hv. þm. og einkum það sem sneri að jafnvægi í ríkisrekstri. En er það nú trúverðugt að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sem er að koma út úr ríkisstjórn sem mun gerð upp með líklega 9--10 milljarða halla í árslok þessa árs, síðasta starfsárs, komi fram og segi: Nú get ég, og leggi fram tillögur sem eigi að vera trúverðugar fyrir þjóðina að byggja á og trúa því að hann meini það að nú geti hann boðið upp á hallalaus fjárlög á 1. ári í stjórnarandstöðu. Annaðhvort hefur hv. þm. skipt um skoðun þó hann legði mikla áherslu á að menn ættu að hafa sömu skoðun hvort sem þeir væru í ríkisstjórn eða í stjórnarandstöðu eða þá að hans flokkur hefur verið algjörlega valdalaus í ríkisstjórninni sem hann átti sæti í og í samstarfinu við Sjálfstfl. og Sjálfstfl. þá væntanlega viljað eitthvað allt annað en hallalaus fjárlög. Ég fullvissa hv. þm. um það að svo er ekki í þessari ríkisstjórn. Það er mikil samstaða um að taka á þessum málum og að ná hallalausum fjárlögum á tveimur árum. Við treystum okkur nú ekki til að ganga eins langt og hv. þm. vill í þeim efnum að gera þetta á einu ári heldur á tveimur árum. En það sem ég var mest ósammála hv. þm. í hans ræðu var afstaða hans til atvinnulífsins því það er mín skoðun að það sé grundvöllur að velsæld og öflugu velferðarkerfi að atvinnulífið sé sterkt.

[11:42] Herra forseti. Við erum sammála um það. Sterkt atvinnulíf sem stendur á eigin fótum og þarf ekki á að halda styrkjum af almannafé heldur er aflögufært til að greiða að minnsta kosti einhvern réttmætan skerf af hagnaði sínum til almannaþarfa. Það er eftirsóknarvert markmið. Hv. þm. spurði: Er það trúverðugt að Alþfl. leggi nú fram tillögur um jöfnuð í ríkisfjármálum í ljósi þess sem hún sló föstu að yfirstandandi ár yrði gert upp með 10 eða 10,5 milljarða halla. Þá er því til að svara: Hvað hefur breyst? Hv. þm., við börðumst fyrir því allan tímann í fyrrv. ríkisstjórn að koma fram fjármagnstekjuskatti. Samstarfsaðili okkar var mjög tregur í því efni. Hann fékkst ekki til að skrifa upp á yfirlýsingu um það fyrr en við gerð kjarasamninga undir lok seinasta árs en skuldbatt sig þá til þess loksins að setja af stað nefndarstarf sem átti að tryggja að sá skattur kæmi til framkvæmda við næstu áramót þannig að fyrir okkar baráttu er þetta mál að komast í höfn en það komst ekki í höfn á seinasta kjörtímabili. Annað. Við höfum barist fyrir því að taka upp þetta kostunarprinsipp og jafnframt fyrir þeirri sjálfsögðu kröfu að þeir sem fá ókeypis úthlutað veiðiheimildum og aðgangi að auðlindinni greiði eitthvað fyrir það. Okkur tókst að hluta til að ná þeirri gjaldtöku fram í gegnum Þróunarsjóð en það rennur alfarið til sjávarútvegsins. Sjálfstfl. beitti sér gegn því þó hann sé klofinn í málinu. Nú leggjum við það undir meiri hluta þings vegna þess að það eru fleiri menn á hv. Alþingi frá öðrum flokkum sem hafa lýst yfir stuðningi við það. Að því er varðar sparnaðartillögur þá veit ég að hv. þm. mun ekki halda því fram, ekki upp í opið geðið á mér, að það hafi ekki verið látið á það reyna af hálfu ráðherra Alþfl. að ná fram slíkum sparnaði. Ég er tilbúinn í samanburðarfræði um það hvenær sem er. Ef það hefði ekki verið gert væri vandi flokkssystur hennar, hæstv. heilbrrh., að minnsta kosti 7--8 milljörðum meiri en hann er núna og er þó lítið sýnilegt af því hvernig hún eða þeir framsóknarmenn ætla sér að taka á þeim vanda þannig að tillögur Alþfl. eru trúverðugar bæði í samanburði við það sem við gerðum í fyrri ríkisstjórn og það sem við segjum í stjórnarandstöðu.

[11:45] Hæstv. forseti. Þessi síðari ræða hv. þm. fullvissaði mig um að hv. þm. og flokkur hans hefur ekki haft mikil völd í síðustu ríkisstjórn. En af því að hv. þm. talaði um að atvinnulífið ætti ekki að þurfa að vera háð styrkjum af almannafé er það nú svo með landbúnaðinn, sem hann er eflaust að tala um í þessu sambandi, að alls staðar um hinn vestræna heim er landbúnaðurinn stórlega styrktur, ekki síst innan Evrópusambandsins eins og hv. þm. veit. Hvernig er í Noregi þar sem kratar hafa verið við völd nánast svo lengi sem menn muna? Þar er landbúnaðurinn styrktur verulega. Þetta eru svo ódýrar ræður hjá hv. þm. þegar hann kemur upp og kennir milliliðum og Bændahöllinni um, þar er vandamálið, og þykist vilja bændum svo ákaflega vel, miklu, miklu betur en flokkarnir sem nú sitja í ríkisstjórn, eftir því sem ég skil hann.

[11:46] Herra forseti. Hv. þm. segir: Já, landbúnaðurinn er styrktur annars staðar, meira að segja í Evrópusambandinu. Þess vegna er ekki hægt að gagnrýna að hann er styrktur hjá okkur. Sá samanburður leiðir hins vegar í ljós að okkar styrkir til landbúnaðar eru um það bil tvöfaldir á við það sem gerist hjá Evrópusambandinu. Samanburðurinn innan OECD leiðir í ljós að hlutfallið er yfir 70% af þeim tekjum sem framleiðendur fá hér á landi en rúmlega 40%, 43%, innan Evrópusambandins. Með öðrum orðum: Á þessu tvennu er reginmunur. Við vorum fyrir tveimur árum í efsta sæti í heiminum um stuðning á mann við landbúnað. Við höfum nú aðeins, m.a. fyrir atbeina okkar í fyrrv. ríkisstjórn, þokað þessum útgjöldum þannig niður, m.a. með afnámi útflutningsbóta, að við erum í þriðja eða fjórða hæsta sæti.

Hver tók upp útflutningsbætur? Alþingi.

Það sem er athyglisvert í sambandi við útflutningsbætur, eftir að hafa varið 48 þús. millj. kr. í þær án nokkurs árangurs, að í tíð fyrrv. ríkisstjórnar, árið 1989, tókst að koma þeim fyrir kattarnef, koma þeim út, í samstarfi mínu við þáv. landbrh., Steingrím J. Sigfússon, í tilboði okkar til GATT.

[11:47] Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hef ýmislegt að athuga við málflutning hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar en í nafni góðrar samvinnu í stjórnarandstöðunni ætla ég að leyfa mér að fletta yfir þá kafla í ræðu minni. Ég mun frekar fara í aðra hluti og reyna að beina sjónum manna að þeim veruleika að á undanförnum árum hefur verið um að ræða milljarðatuga hallasöfnun og skuldamyndun á ríkissjóði. Veruleikinn er líka sá, það verða menn að muna og það kemur fram í tillögum stjórnarandstöðuflokkanna á Alþingi núna, að almenn samstaða er um að hallarekstur ríkissjóðs með þeim hætti sem verið hefur gengur ekki lengur. Það eru auðvitað pólitísku kaflaskiptin sem nú er um að ræða í landinu. Loksins viðurkenna allir og skrifa upp á að hérna verður að spyrna við fótum. Það verður að stöðva þessa hallasöfnun. Við alþýðubandalagsmenn göngum lengra í tillögum okkar og það gera alþýðuflokksmenn líka og segja: Hallinn á næsta ári verður að vera minni en ríkisstjórnin áformar. Deilan snýst ekki um það. Og það er líka liðin tíð að stjórnarflokkar geti komið upp og sagt: Stjórnarandstaðan er endalaust með óábyrgar útgjaldatillögur og ekki með hugmyndir um neitt annað. Það er rangt. Stjórnarliðið getur ekki lengur varið sig með þessu. Stjórnarandstaðan vill taka á málinu. Ég hygg að segja megi allir stjórnarandstöðuflokkarnir og veit reyndar að svo er. Spurningin er auðvitað með hvaða hætti menn vilja nálgast þessa hluti en markmiðið er algjörlega skýrt, um það er full samstaða í öllum flokkunum, og ég tel að þar sé enginn betri eða verri en hinn. Deilurnar snúast hins vegar um með hvaða hætti á nákvæmlega að gera þetta. Þar höfum við alþýðubandalagsmenn sagt: Það á að gera með fjármagnstekjuskatti, með hugsanlegum viðbótarhátekjuskatti, með tekjutengdum stóreignaskatti og það á að gera með því að spara og draga sama eins og kostur er á hinum ýmsu sviðum ríkisrekstrarins. Í þeim efnum verða menn að ná samstöðu með þeim m.a. sem stýra ríkisstofnunum. Það þýðir ekki að mínu mati að ætla sér í desember ár hvert að ákveða að árið sem í hönd fer eigi að skera verulega niður, t.d. hjá Ríkisspítölunum, eins og verið er að tala um að gera núna. Það er jafnvitlaust að reyna það núna og í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er algjörlega óframkvæmanlegt að ráðast að spítölunum með þeim hætti sem menn eru að tala um af því að það mun ekki skila neinum raunverulegum sparnaði. Deilurnar snúast sem sagt ekki um hvort á að fara í þennan sparnað og niðurskurð heldur hvernig á að ná þessu saman. Þar eru tvær leiðir til. Önnur er skattlagningarleið á þá sem geta borið skatta, við erum með tillögu um hana. Í öðru lagi er sú leið að reyna að spara. Spurningin er þá hvernig fara á að því og ég ætla að nefna tvo málaflokka. Ég nefni fyrst heilbrigðismálin og ég segi: Það á ekki að leggja skatta á þá sem neyðast til að skipta við heilbrigðiskerfið. Það á ekki að leggja skatta á hina veiku. Það á ekki að leggja skatta á þá sem þurfa að leggjast inn á spítalana. Það á ekki að leggja hærri skatta á þá sem þurfa sérfræðiþjónustu. Það er grundvallarþáttur í afstöðu okkar. Við segjum: Frekar á að leggja skatta á þá sem eru hraustir, hafa tekjur og eiga miklar eignir en á þá sem eru veikir. Þannig séð erum við alþýðubandalagsmenn sammála áherslum sem hafa heyrst t.d. frá hæstv. núv. heilbrrh. þegar hún segir að skynsamlegra sé að leggja á skatta en að leggja á sjúklingaskatta, sem gengu undir dulnefninu innritunargjöld fyrir nokkrum vikum. Í öðru lagi segjum við, þegar kemur að sparnaði í ríkisrekstri: Það er ekki sama hvernig í hann er farið. Við teljum t.d. að niðurskurður í menntamálum sé svipaður því að safna skuldum. Það að skera niður til menntamála er í grundvallaratriðum svipað því að safna skuldum því að þjóð með veikt menntakerfi tryggir sér ekki aðgang að auðlindum framtíðarinnar með eðlilegum hætti. Hún dæmir sig þannig til verri lífskjara í framtíðinni. Þar af leiðandi er grundvallaratriði að í síðustu stjórn réðust menn gegn menntakerfinu, gegn Lánasjóði íslenskra námsmanna, gegn grunnskólanum. Hvort tveggja er jafnslæmt og kannski verst fyrir þá sök að þau sjást ekki fyrr en eftir nokkur ár óhæfuverkin sem þar voru unnin á lífskjörum framtíðarinnar, lífskjörum barna okkar og barnabarna. Þess vegna þýðir ekkert að koma hér og segja: Skerum, skerum. Hlutirnir liggja ekki þannig. Menn þurfa að átta sig á hvað er hægt að skera, hvar er hægt að spara, en auðvitað er víða hægt að spara. Þá kem ég að hinu atriðinu sem ég ætla að segja við þá höfðingja t.d. sem sitja mér á hægri hönd og hafa lengi verið í ríkisstjórn., núv. hæstv. fjmrh. sennilega lengur samfellt en nokkur annar maður trúi ég --- nema það væri Magnús Jónsson sem náði því kannski að vera með aðeins fleiri fjárlög. Að öðru leyti ... 

Og er þá ótalinn Eysteinn Jónsson.

Ekki samfellt, ég talaði um samfellt. Þetta er umhugsunarefni. Í þessum sömu stjórnum síðustu 7--8 ár hefur t.d. verið hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson. Hvað hefur hann verið að gaufa? Ja, hann hefur haldið nógu margar ræðurnar um að taka þyrfti niður hallann á ríkissjóði. Af hverju hefur það ekki gerst? Er kannski sanngjarnt að koma hingað, hjóla í hann og segja: Af hverju gerðirðu ekki neitt? Það er ekki sanngjarnt. Það er heldur ekki sanngjarnt að segja um hv. þm. Friðrik Sophusson og hæstv. ráðherra: Hann hefur ekkert gert á þessum árum. Auðvitað hefur hann reynt að halda þessum hlutum niðri. Það veit ég að á við um alla fjmrh. sem ég hef starfað með, bæði í ríkisstjórn og stjórnarandstöðu, m.a. þann sem situr á forsetastóli í dag. Veruleikinn er ekki sá. Af hverju er þetta þá svona? Ég held að það sé að nokkru leyti vegna þess að aðferðir Alþingis við að fjalla um fjárlög eru of veikar. Það er búið að koma hlutunum þannig fyrir að inn í fjárln. koma allir með allt sitt, allir sem erfiða og þunga eru hlaðnir. Og þegar málið kemur til umræðu hér stendur maður frammi fyrir þeim óþægilega veruleika ár eftir ár, sem ég upplifði mjög sterkt í gær og við síðustu fjárlagaafgreiðslu, í fyrra og hittiðfyrra, að menn tala í umræðunum um allt í sömu ræðunum. Menn eru með málefni fatlaðra, heilbrigðismálin, menntamálin, vegamálin, flugmálin, allt. Ég tel að þetta kerfi sé í grundvallaratriðum vitlaust og að athuga eigi með yfirferð á þingsköpum að taka upp svipaða aðferð við umræður um fjárlög og tíðkast t.d. í norska Stórþinginu. Hún gengur út á að menn ræða hvern kafla fyrir sig. Menn fara í fjárlögin á grundvelli þeirra tillagna sem liggja fyrir, í menntamálin, í heilbrigðismálin o.s.frv. Á grundvelli hvaða tekna gera menn þetta? Á grundvelli þess tekjuramma sem hefur verið ákveðinn af ríkisstjórninni sem fer með ríkisvaldið á hverjum tíma. Menn skipta innan þessara marka. Þetta er svipað og t.d þingmenn kjördæmanna gera þegar þeir eyða vegapeningunum eða gera tillögu um að skipta, auðvitað skipta þeir þessu ekki í raun og veru því að valdið er Alþingis. En veruleikinn er þessi. Þetta held ég að mundi stuðla að miklu vandaðri og ábyrgari meðferð þingsins á þessum hlutum en núna. Fjárln. er í mjög miklum vanda og það væri fullkomlega ósanngjarnt að gagnrýna hana í sjálfu sér vegna þess að þeir sem sitja þar núna taka við arfi sem erfitt er að eiga við miðað við óbreyttar reglur. Hitt er svo aftur annað mál, hæstv. forseti, að flokkarnir nálgast þessi mál nokkuð misjafnlega. Það verður að segjast eins og er að það liggur í eðli Sjálfstfl. að taka við öllum reikningunum af því að hann er þannig gerður. Hann er hagsmunahrúga eða -haugur og utan á honum eru svona glaðar hagsmunamykjuflugur eins og í sólskini á sumrin. Fjmrh. reynir stundum að blása á þetta eða fara yfir hauginn með ryksugu eða einhverjum öðrum hætti. Stundum tekst það vel en oft illa.  Munurinn á stjórnarandstöðuflokkunum, t.d. Alþfl. og Alþb., að því er þessa hluti varðar er t.d. sá að út af fyrir sig hafa þeir þó nokkra hagsmuni að verja. Þeir setja sér yfirleitt að markmiði, það á a.m.k. við um Alþb. að ég vil meina, að verja hagsmuni á almennum, hugmyndalegum grundvelli. Að því er varðar stöðu láglaunafólks, atvinnulausra, þeirra sem þurfa að skipta við almannatryggingar og þar fram eftir götunum. En við höfum ekki ákveðið að gera okkar flokk að sjálfsafgreiðsluvél fyrir alla, hvernig sem stendur á fyrir þeim. Og þetta er í raun og veru sá grundvallarmunur sem er á flokkunum þótt hinu skuli ekki leynt að að sjálfsögðu hafa þessir hagsmunaaðilar líka áhrif á þessa flokka og sjálfsagt alla stjórnarandstöðuflokka, Þjóðvaka og Kvennalistann ekki síður en okkur hina. En munurinn á nálguninni er gífurlega mikill vegna þess að atkvæðahagsmunirnir, áhersluhagsmunirnir liggja allt annars staðar hjá þessum stjórnarandstöðuflokkum heldur en hjá þeim hagsmunabandalögum sem núna skipa ríkisstjórn. Auðvitað verð ég líka að viðurkenna, svo ég haldi öllu til haga, að að þessu leytinu er Framsfl. fyrir minn smekk miklu skárri vegna þess að það kemur fyrir að hann lyftir aðeins örlítið félagslegum sjónarmiðum í samræmi við uppruna sinn frá árinu 1916 sem hann er ekki alveg búnir að gleyma og ég ætla ekki að fara nánar yfir. En bæði Alþfl. og Framsfl. eiga, eins og kunnugt er, afmæli á næsta ári. Kannski halda þeir upp á það saman og bjóða okkur, Alþb. og óháðum, í partíið. Ég held með öðrum orðum að í talinu um lítinn halla á ríkissjóði, niðurskurð hallans og allt það þurfum við að gera okkur grein fyrir því að tækin sem Alþingi hefur eru of veik. Við þurfum að ræða um málið á þeim grundvelli en ekki þeim grundvelli að við viljum ekki gera það sem við segjumst vilja gera. Ég held að veruleikinn sé í raun og veru þannig að allir vilji nálgast þessa hluti með skarpari hætti en þeir hafa gert, en það breytir ekki því að Sjálfstfl. er melurinn í félagslegum fjármálum á Íslandi. Það er alveg sama hvort maður lítur á ríkissjóð eða borgarsjóð Reykjavíkur. Það er ofboðslegt að fara yfir þann viðskilnað sem Sjálfstfl. skilur eftir sig þar eftir marga áratugi. Sjálfstfl. á ekki að fara með almannafé. Hann fer illa með almannafé af því að hann þarf að borga svo mörgum sem búa í þessum hagsmunahaug sem hann er samnefnari fyrir. Það er svo dýrt að hafa Sjálfstfl. í þessu. Auðvitað þyrfti að minnka hann og hann ætti ekki að hafa nema 5% eins og ég hef oft tekið fram af því að í raun og veru er hann ekki að tala fyrir nema svona 5% landsmanna. Þess vegna finnst mér ástæða til þess að þakka þessa umræðu sem hér hefur farið fram núna. Hún snýst um grundvallaratriðið og það er dálítið merkilegt að hin pólitíska umræða um þessar mundir, bæði hér og reyndar í mörgum öðrum löndum einnig, eins og t.d. í Bandaríkjunum, snýst um grundvallaratriði, þetta er pólitík. Hvað á að setja mikið í heilbrigðismálin? Hversu hratt á að fara í að taka niður hallann á ríkissjóði? Á að gera það á fimm árum, sjö árum eða tíu árum? Þetta er pólitík. Og um hvað snýst hún? Í raun og veru er þakkarvert að menn skuli hefja þá umræðu hér. Á grundvelli þeirrar umræðu er mikilvægt fyrir þingflokk okkar að þær tillögur sem við leggjum fram í tengslum við þessa fjárlagaafgreiðslu eru í jafnvægi. Menn geta auðvitað haft einhverjar skoðanir á þessum tillögum. En aðalatriðið er að þær eru í jafnvægi og það er pólitískt undirstrikunaratriði af okkar hálfu, eins og kom reyndar fram í ræðu talsmanns 1. minni hluta fjárln. í gær. Það er pólitísk niðurstaða og það er mikilvægt atriði. Hitt er svo aftur annað mál sem er enginn tími til að ræða hér að til að lyfta að einhverju marki hinni félagslegu neyslu, þá þurfa menn að fara alveg sérstaklega í það að fjalla um atvinnulífshliðina á þessu máli. Og ég er ekki þeirrar skoðunar að ríkið megi aldrei koma nálægt atvinnulífinu. Ég er þeirrar skoðunar að ríkið, sveitarfélögin og atvinnulífið þurfi að hjálpast að þar sem það á við. Ég er þá t.d. að tala um rannsóknir og slíkla hluti. Auðvitað er hægt að ganga allt of langt í þessari hagsmunatengingu. Hins vegar er alveg ljóst að ef menn ætla að rífa upp félagslega þjónustu og treysta grunn hennar, menntakerfið ekki síður, þá þurfa menn að leggja vinnu í það að taka á málefnum atvinnulífsins. Það hafa menn í raun og veru ekki gert og mér finnst það oft galli á málflutningi t.d. formanns Alþfl., mér finnst hann vera of ortódox í ríkisbúskapnum eins og hann haldi að það geti leyst alla hluti. Ég viðurkenni þó að honum hefur farið fram í þeim efnum frá því að hann hélt fjármálaráðherraræðurnar 1987--1988 sem ég glímdi við í efri deild og mér fundust flestar vondar. En ég er búinn að gleyma því að mestu leyti þannig að ég er tilbúinn til að fyrirgefa honum allt saman vegna þess að mér sýnist að hlutirnir séu að þróast með öðrum hætti. En þá fannst mér örla á þessari þröngu ríkisfjármálasýn. Það er eins og menn breytist oft um leið og þeir ganga inn í hornhúsið í Arnarhvoli, gegnum þær þykku, þungu og útskornu dyr sem þar eru. Varðandi þetta vildi ég sem sagt koma almennum atriðum á framfæri að því er varðar okkar tillögur. Ég ætla ekki að fara yfir þær í einstökum atriðum. Ég ætla bara að segja að þær byggjast á þessu prinsippi. Við viljum hafa þetta í jafnvægi, en við segjum: Atvinnulífið er undirstaðan fyrir sæmilegan ríkisbúskap og við teljum ekkert á móti því að atvinnulífið, ríkið og sveitarfélögin hjálpist að með ýmsum hætti varðandi rekstur jafnvel einstakra fyrirtækja. Þess vegna á ég mjög erfitt með að skrifa t.d. upp á tillöguna um að slá því alveg föstu að menn taki inn einhverjar tekjur af sölu ríkisfyrirtækja á næsta ári, þótt ég sé í sjálfu sér ekkert á móti því. Ég er þeirrar skoðunar að menn eigi að meta það út frá aðstæðum hverju sinni. Ég er alveg til í að standa að því að selja einhver ríkisfyrirtæki. Ég væri líka til í það að gera einhver ríkisfyrirtæki að einkafyrirtækjum. Ég tel að þetta sé pragmatískt og praktískt vandamál og það eigi að nálgast það þannig en ekki sem einhver trúarbrögð eins og mér finnst að örli á, aðallega hægra megin í pólitíkinni. Ég hef því miður ekki tíma til að tala mikið um veiðileyfagjaldið núna. En það er engin lausn á vandanum eins og menn virðast halda. Það er t.d. ekki lausn á eignamyndun útgerðarmanna á fiskimiðunum, það er misskilningur. Það er ekki rétt. Ef menn vilja hins vegar gera útgerðina að skattstofni, er það mál út af fyrir sig og má í sjálfu sér ræða sem skattamál. En það að eitthvert veiðileyfagjald komi í staðinn fyrir kvótakerfi eins og ég hef heyrt suma menn orða það, er misskilningur. Þannig liggja hlutirnir ekki fyrir mér, sú tillaga er a.m.k. allt of mikið órædd, ég vil fá miklu lengri tíma til að ræða það mál áður en ég skrifa upp á hana. Ég get reyndar sagt ýmislegt um það mál, bæði gott og í gagnrýna veru. Ef við værum með þá stöðu að iðnaðurinn byggi við mjög óhagstætt gengi fyrir sinn hatt, teldi ég koma til greina að skoða þessa hluti í því samhengi að því er varðar samkeppnisstöðu sjávarútvegsins. En aðalgalli kerfisins er eignarmyndun ákveðinna aðila á fiskimiðunum og þar tel ég gjaldið ekki duga. En ég er til í að ræða hvað annað í þessu efni sem mönnum kann að detta í hug vegna þess að ég tel að það sé nánast að segja hryllingur að horfa á það að örfáir aðilar eru að eignast fiskimiðin. Þetta gengur ekki og það er hlutur sem við höfum undirstrikað alveg frá fyrstu tíð þegar við fluttum tillögu 1983 um að í lög yrðu sett ákvæði um að fiskimiðin væru almannaeign. Hæstv. forseti. Það er spurning hvort hæstv. heilbrrh. er í húsinu.

Hún er ekki í húsinu.


             Já, já. Það er náttúrlega spurning hver þeirra það er.  Ég ætla ekki að fara út í það, en það sem ég ætlaði að spyrja um, hæstv. forseti, var að hæstv. heilbrrh. hefur sagt að það eigi að halda áfram bílakaupalánum öryrkja og það verður að negla það mál núna fyrir jól. Það er ein af forsendum fjárlaga. Í forsendum fjárlaganna var gert ráð fyrir því að afnema þessi lán. Meiri hluti tryggingaráðs hefur samþykkt það, skilst mér. Síðan hefur heilbrrh. sagt að þessi lán verði ekki afnumin. Ég hef heyrt að það verði fundur um þetta í heilbrn. á mánudaginn. Ég vil vita um málið og ég veit að hv. formaður heilbrn. telur sig líka þurfa á því að halda að vita hvaða afstöðu ríkisstjórnin hefur. Ég hafði því hugsað mér að spyrja hvort á þessu máli hafi verið tekið og og leyfi mér í allri vinsemd að inna eftir því hvort hæstv. fjmrh. getur svarað þessu. Ef ekki, verð ég því miður síðar á fundinum að kalla eftir svari hæstv. heilbrrh. í þessu máli, hæstv. forseti.

[12:10] Virðulegi forseti. Mér er ekki alveg ljóst hvort unnt er að flytja meðmæli undir liðnum andmæli. En ég ætlaði aðeins stuttlega að nota tækifærið til þess að segja að loksins erum við farin að ræða eitthvað sem máli skiptir. Það sætir tíðindum, það er rétt, ég tek undir það með hv. þm. Svavari Gestssyni, að stjórnarandstöðuflokkarnir allir gefa sér það sem grundvallarreglu að þeir flytja tillögur við ríkisbúskapinn í jafnvægi. Þeir flytja tekjujöfnunartillögur til þess að standa undir breyttri forgangsröðun sinni í útgjaldatillögum. Það er grundvallaratriði. Það hefur yfirleitt ekki gerst og sér í lagi er það líka athyglisvert þegar það er gert með þeim hætti að stjórnarliðum er bent á að þeir gætu gert betur, bæði í sparnaði og einnig í því að auka réttlæti í tekjuöflun. Þetta er ánægjulegt og ég vil nota tækifærið og lýsa yfir ánægju minni með það. Að því er varðar eitt einstakt mál sem heitir veiðileyfagjald, þá verð ég að viðurkenna að ég skil ekki hvernig á því getur staðið að talsmaður Alþb., fyrrv. formaður þess og núv. formaður þingflokks, skilur ekki það mál. Alveg burt séð frá öllum hugmyndum sem uppi kunna að vera um fiskveiðistjórnunarmál, hélt ég að við hlytum að vera sammála um eftirfarandi: Fiskimiðin á Íslandi eru að lögum sameiginleg auðlind þjóðarinnar. Í lögum er frá því gengið að jafnvel þótt breytingar yrðu gerðar á fiskveiðistjórnuninni, þá skuli ríkið, almennir skattgreiðendur, ekki vera skaðabótaskyldir af því. Það verður með einhverjum hætti að koma upp afnotaréttindakerfi og það hefur verið gert. Og svo lengi sem það er svo að almannavaldið í nafni almennings á Íslandi sem er eigandi auðlindarinnar úthlutar afnotaréttinum, er það gersamlega óverjandi siðferðilega, hagfræðilega, efnahagslega og alla vega að þetta skömmtunarkerfi sé þannig að einstökum aðilum sé samkvæmt pólitískum ákvörunum úthlutað þessum miklu fémætum upp á tugi milljarða kr. ókeypis. Það er bara óverjandi. Og forustumenn í flokkum sem kenna sig við jafnaðarstefnu hljóta að vera sammála um eftirfarandi grundvallaratriði: Sameiginleg auðlind, sameign þjóðarinnar, ef einkaaðilar eiga að hafa afnot af þeim þá greiði þeir fyrir gjald. Svo getum við deilt um það hvernig eigi að stjórna fiskveiðum að öðru leyti.

[12:13] Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hv. 9. þm. Reykv. að það er fagnaðarefni að það skuli gefast tími til þess í andsvörum að ræða grundvallaratriði, kannski fjórar mínútur á mánuði eða svo, það er veruleg framför frá því sem maður hefur kynnst hér stundum. Varðandi það hins vegar sem hann nefndi í sambandi við veiðileyfagjaldið, þá segi ég bara nákvæmlega eins og hann. Ég skil ekki, hæstv. forseti, að formaður Alþfl., jafnaðarmannaflokks Íslands, skuli fá trúarglampa í augun þegar minnst er á veiðileyfagjald af því að ég sé ekki og skil ekki að það leysi þann vanda sem hann rekur hér. En ég er sammála skilgreiningu hans á vandanum. Það er eins og talað út úr mínum ræðum frá 1983--1987 þegar ég hafði með þessa hluti að gera á vegum míns flokks að sú eignauppsöfnun sem á sér stað í sjávarútveginum hjá tilteknum fáum aðilum er auðvitað algerlega siðlaus. Og að það skuli gerast án þess að þeir greiði fyrir það er líka siðlaust. Það að afhenda þeim þetta hluti er líka siðlaust. En veiðileyfagjaldið afnemur ekki þetta siðleysi, heldur getur það orðið til þess að lögfesta og staðfesta þetta siðleysi og veita þeim rétt til að halda siðleysinu áfram af því að þeir segi fyrir dómstólum framtíðarinnar: Við borguðum fyrir siðleysið og þess vegna megum við eiga það. Þess vegna, hv. þm., átta ég mig ekki alveg á því í fullri vinsemd hvers vegna menn færast í þessar stellingar þegar menn nefna veiðileyfagjald, en ég útiloka ekki samtal um neitt.

[12:15] Herra forseti. Örstutt athugasemd. Það er alveg þveröfugt, þ.e. ef þessu afnotagjaldi er ekki komið á fyrir nýtingarréttinn mun hefðarrétturinn verða sá í krafti ókeypis útlutunar að nýtingarréttur og eignarréttur rennur saman. Það verður að dómapraxís þannig að ókeypis úthlutun verður eignfærð, hún verður afskrifuð, hún verður leigð, hún verður keypt, hún verður erfð, og þegar svo er komið er munurinn á afnotarétti og eignarrétti orðinn enginn í praxís. Það er algjörlega nauðsynlegt til þess að koma í veg fyrir þetta að það sé skýrt. Þetta er sameign, þetta eru fémæti sem er úthlutað. Fyrir nýtingarréttinn skulu menn greiða gjald sem staðfestir að aldrei er verið að afsala eignarrétti almennings á auðlindinni, aldrei, sem er grundvallaratriði sem við hljótum að vera sammála um. Hvað það varðar að þetta leysi ekki allan vanda hljótum við bara einfaldlega að vera sammála um það. Veiðileyfagjaldið á ekki að leysa annan vanda en þann sem því er ætlað að leysa, nefnilega að menn greiði þjóðinni fyrir að hafa fengið afhent gríðarlega verðmæt fémæti. Hvort núverandi kvótakerfi nær sínum markmiðum, hagkvæmni o.s.frv.? Ég ætla ekki í andmælum að fara að ræða fiskifræði nema að taka það fram að ég ber svona hæfilega mikla virðingu fyrir þeim vísindum.

[12:16] Virðulegi forseti. Gengisskráningin er aðferð okkar við að ákveða samkeppnisskilyrði og rekstrarskilyrði fiskveiðanna í landinu. Það er grundvallaratriði sem menn þurfa að hafa í huga. Reyndar hefur það lengi verið þannig að ákvörðun gengis var eða gegndi svipuðu hlutverki og veiðileyfagjaldið virðist eiga að gegna að mati hv. þm. En hann setur dæmið rangt upp. Annars vegar vil ég segja við hann: Það er rétt að það er siðlaust að láta þessa hluti ganga áfram, laukrétt, og það hefur alltaf verið okkar skoðun. Hins vegar er það svo að veiðileyfagjaldsupptakan er ekki eina lausnin á vandamálinu. Hann setur það upp þannig að annaðhvort muni siðleysið halda áfram eða lagt verður á veiðileyfagjald. Ég segi: Veiðileyfagjaldið dugir ekki til að stöðva siðleysið en ég segi líka: Núverandi kvótakerfi verður að breyta. Það er óþolandi eins og það er, m.a. hvernig menn umgangast náttúruauðlindir okkar. Auðvitað getum við rætt það í heildarsamhengi, m.a. út frá því hvort við eigum að vera með heildarauðlindaskatt á alla hluti þannig að þegar menn taka af auðlindum Íslendinga, hverjar sem þær eru, þá greiði menn peninga fyrir það. Það er hins vegar mál sem ég hygg að sé enn þá flóknara að ræða í andsvarstíma en jafnvel veiðileyfagjaldið og er þá langt til jafnað, hæstv. forseti.

[12:18] Hæstv. forseti. Ég segi eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sagði áðan að það er eiginlega ekki andsvar sem ég ætla að koma á framfæri, miklu heldur þakkir til hv. þm. fyrir mjög málefnalega ræðu. Hjá honum kom fram, sem hefur komið fram áður og er mjög mikilvægt, að samstaða er um að hallarekstri á ríkissjóði skuli hætt. Þetta er spurning um aðferðir, um leiðir, og er mikið vandaverk. Því hef ég nú þegar áttað mig á. T.d. heilbrigðis- og tryggingakerfið sem kostar óskaplega mikla peninga. Talað er um að ekki eigi að skattleggja þá sem eru veikir. Hvað þýðir það? Auðvitað er margt sem kostar peninga í heilbrigðiskerfinu. Erum við þá að tala um að allt eigi að vera ókeypis? Það eigi að vera ókeypis að fara til sérfræðings, vitjanir séu ókeypis, lyf séu ókeypis, 

[12:20] Virðulegi forseti. Út af fyrir sig held ég að það sé alveg rétt hjá hv. þm. að í fljótu bragði virðist flókið að draga mörkin í þessu efni. En ég held að það sé kannski ekki eins flókið og menn vilja vera láta. Ég held að menn þurfi bara að leggjast yfir hvað á að gera og hvað ekki. Ég get nefnt nokkur dæmi um hvað á ekki að gera. Það á ekki að fara með skólatannlækningarnar eins og gert var á síðasta kjörtímabili. Ég tel að í raun og veru muni það hafa í för með sér að almenn heilsa, ekki aðeins tannheilsa heldur almenn heilsa barna og unglinga, verði lakari á komandi árum en ella væri, þannig að með því að skera niður tannlækningarnar séu menn að vísa á hærri kostnað í framtíðinni. Í öðru lagi finnst mér ferlivaktareglan, gjaldið þar sem menn eru að borga upp í 18--20 þús. kr. á dag fyrir að koma inn á stofnun, mjög vafasöm. Í þriðja lagi finnst mér innritunargjaldið vera vafasamt líka og ég held að það eigi að halda sig mjög ákveðið við að ekki sé tekið gjald af fólki sem er lagt inn á sjúkrahús. Þ.e. fólk sem getur sætt meðferð á frumstigi heilbrigðisþjónustunnar, í heilsugæslunni, hefur borgað einhvern aðgangseyri síðan í tíð síðustu ríkisstjórnar sem ekki er mjög há upphæð. Sömuleiðis er greitt fyrir sérfræðiþjónustu og dálítið fyrir röntgenþjónustu, utan spítala, en ekki er um að ræða að menn borgi þegar þeir eru lagðir inn á sjúkrahús af því að ,,prímer`` heilbrigðisþjónustan ræður ekki við að leysa verkið. Ég held að þarna eigi að draga markalínuna. Svo ætla ég líka að segja, hæstv. forseti: Aðförin núna að Ríkisspítölunum er röng frá fjárhagslegu sjónarmiði. Hún hefur ekki skilað árangri af því að það tekur miklu lengri tíma að spara en menn gera ráð fyrir. Og hvað á þá að gera? Ég held að svarið væri m.a. að skoða tækin sem við höfum í höndunum, t.d. fjárlögin, og velta fyrir okkur hvort við getum til að mynda náð samstöðu um að setja fjárlög til lengri tíma. Ég held að sparnaður í heilbrigðiskerfinu sé háður því að við getum horft á málin til mun lengri tíma en núna er gert.

[12:24] Virðulegi forseti. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með 2. umr. um fjárlög fyrir árið 1996, ekki síst vinnubrögðunum sem hér hafa viðgengist. Þar á ég í fyrsta lagi við þann annmarka að fresta umræðu um brtt. meiri hlutans og úrlausnir hans í heilbrigðismálum til 3. umr. en eins og alþjóð veit ná heilbrigðismálin yfir u.þ.b. 40% af fjárlögum íslenska ríkisins. Í öðru lagi vil ég gagnrýna hversu seint umræðan fer fram, en samkvæmt starfsáætlun þingsins átti hún að vera fyrir rúmlega viku. Þetta endurspeglar væntanlega bæði vandann í ríkisfjármálum og hversu erfiðlega ríkisstjórnarflokkunum gengur að koma sér saman um úrræði. Þá átel ég vinnubrögðin sem koma fram í svokölluðu bandormsfrv. þar sem ráðgert er að breyta fjölmörgum lagabálkum varanlega vegna þess að ekki verður staðið við markaða tekjustofna í fjárlagafrv. fyrir árið 1996. Þó að ekki sé til fyrirmyndar að breyta lögum árlega með ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum eiga tillögur um varanlegar lagabreytingar að koma fram sem sérstök þingmál að mínu mati. En vinnubrögðin eru eitt og innihald fjárlagafrv. annað. Ég ræddi almennt um álit mitt á þessu fjárlagafrv. við 1. umr. en vil nú víkja sérstaklega að breytingartillögunum sem fram hafa komið, einkum þeim er snerta þær nefndir sem ég er í, nefnilega menntmn. og allshn. Ég vil byrja á að segja örfá orð um tillögur okkar kvennalistakvenna sem kynntar eru á þskj. 353. Þær hafa þegar verið rökstuddar ítarlega, einkum og sér í lagi af Kristínu Halldórsdóttur, fulltrúa okkar í fjárln., en einnig af Kristínu Ástgeirsdóttur. Því ætla ég að láta nægja að fara aðeins örfáum orðum um tillögurnar til þess að leggja áherslu á mikilvægi þeirra. Því miður er ekki algengt að brtt. stjórnarandstöðu við afgreiðslu fjárlaga nái fram að ganga. Í því ljósi leggjum við megináherslu á að leggja fram fáar en skýrar tillögur sem allar hafa þann tilgang að styrkja stöðu kvenna og stuðla að jafnstöðu kynjanna. Stjórnarandstaðan hafði samráð áður en brtt. við fjárlagafrv. voru lagðar fram og varð að ráði að hver flokkur legði fram sínar tillögur en að sjálfsögðu munum við styðja þær sem við teljum góðar hvaðan sem þær koma. Við ákváðum því að stilla okkar tillögum í hóf en munum styðja margar góðar tillögur frá öðrum stjórnarandstöðuflokkum. Ef ég vík fyrst að tillögum okkar kvennalistakvenna eru þær í fyrsta lagi að auka fjárframlag til Námsgagnastofnunar um 10 millj. kr. Þar erum við einkum með í huga að gera Námsgagnastofnun kleift að gera átak í að koma kennslubókum í það horf að þær séu í samræmi við gildandi jafnréttislög. Við fluttum þáltill. um þetta málefni á sl. ári. Þá dró ég fram helstu rökin fyrir átaki af því tagi sem ég tel að þurfi. Námsgagnastofnun hefur sagt að hún hafi ekki nægilegt fjármagn til þess að standa undir slíku átaki og þess vegna teljum við mjög tímabært og mikilvægt að gengið verði í það. Í öðru lagi leggjum við til framlag til UNIFEM, til þróunarmála og alþjóðlegrar hjálparstarfsemi þar sem fram hefur komið að framlag til kvenna í þróunarstarfi hefur gefið besta raun. Við teljum að þessi samtök séu að vinna mjög mikilvægt starf og þess vegna þurfi að koma til nýr liður á fjárlögum upp á 5 millj. með framlag til UNIFEM. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í þá mikilvægu tillögu sem við setjum fram um bætur til þolenda afbrota. Allir stjórnarandstöðuflokkarnir, a.m.k. þrír hafa lagt fram tillögu um það mál. Hérna er um mjög mikilvægt réttlætismál að ræða og Alþingi til stórskammar eftir að hafa samþykkt einróma lög um þessi mál rétt fyrir kosningar í vor að ætla engum fjárveitingum til að framkvæma lögin í fjárlagafrv. Þó að stjórnarflokkarnir hafi eitthvað dregið í land með sínum breytingartillögum teljum við þar alls ekki nógu langt gengið og að ekki komi til greina að taka vonina frá því fólki sem átti von á bótum fyrir árið 1993. Þá leggjum við til 30 millj. kr. í viðbót við liðinn sem kallaður er avinnumál kvenna en þar eru eingöngu ætlaðar 20 millj. Komið hefur í ljós að það átak í atvinnumálum kvenna sem af þessum lið hefur skapast hefur reynst vel og við teljum að það sé veruleg þörf á að styrkja atvinnumál kvenna betur því atvinnuleysi meðal þeirra er meira en hjá körlum. Þá gerum við tillögu um nýjan lið, fræðslu um kynlíf og barneignir sem við höfum rökstutt ítarlega. Það er mjög mikilvægt að alþingismenn og þjóðin geri sér grein fyrir því að Ísland er að mörgu leyti eins og þróunarland þegar við lítum til tíðni getnaðar hjá ungum stúlkum. Tíðnin er mun hærri hér en í nágrannalöndum okkar flestum. Ég veit til þess að Svíar gerðu stórátak í fræðslumálum á þessu sviði og það hafði veruleg áhrif. Ég tel að með auknu fræðsluátaki getum við komið í veg fyrir ótímabærar þunganir. Þetta er mjög þarft mál því að sú fræðsla sem fyrir er bæði í skólakerfinu og í heilbrigðisgeiranum er ekki nægilega aðgengileg og góð. Að síðustu leggjum við til á sérstökum lið 200 millj. kr. til þess að gera átak í að jafna launamun kynjanna. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það gífurlega vandamál sem launamunur kynjanna er. Við teljum að þetta sé alger forsenda þess að nokkrar líkur séu á því að jafnrétti kynjanna náist. Allir kannast við þá frægu skýrslu sem kom út rétt fyrir kosningar í vor þar sem kom fram að kynferðið eitt og sér skýrir um 17% af launamun í landinu. Í framhaldi af því lögðum við kvennalistakonur fram sérstaka þingsályktun til þess að gera átak í þessum málum. Ríkisstjórnin er með starfsmat í gangi og ætlar sér vonandi að vinna eitthvert átak í framhaldi af því og nú er nýkomin niðurstaða frá starfshópi fjmrn. þar sem misréttið kemur mjög skýrt fram. Og maður spyr sig: Til hvers er verið að gera svona úttektir, starfsmat eða kannanir í ráðuneytum ef ekki eiga að koma til ákveðnar aðgerðir í framhaldi af því? Þessi könnun í fjmrn. er mjög athyglisverð en þar kemur fram að svokallaðar sporslur eru um 30% meiri hjá körlum en konum ef um er að ræða háskólamenntað fólk en þær eru 100% meiri ef um er að ræða starfsfólk hjá BSRB. Það er einnig munur á grunnlaunum. Hjá háskólamenntuðu fólki er munur á grunnlaunum kvenna og karla um 7% en munurinn á grunnlaunum kvenna og karla í BSRB er aðeins minni, um 5%. Meginmunurinn er í sporslunum. Þetta höfum við reyndar vitað og þetta kemur mjög skýrt fram. Ég á við yfirvinnu, bílastyrki og fríðindi af ýmsu tagi. Við teljum því að ef einhver meining er á bak við þá vinnu sem átt hefur sér stað í sambandi við launamál kynjanna, þá verður að koma til fjármagn og það á að vera hægt að nota þennan lið á ýmsa vegu til að útrýma þessum mun eins og löngu er tímabært að gera. Ég hef verið spurð að því hvers vegna Kvennalistinn leggi ekki fram tillögu um að tekin verði upp kennsla í kvennafræðum við Háskóla Íslands næsta haust, en það stendur til að gera ef 1 millj. kr. fjárveiting fæst. Því er til að svara að fjárveitingar til Háskóla Íslands eru ekki sundurliðaðar þar sem háskólinn vill sjálfur fá að ráða hvernig því fé sem varið er til kennslu og vísindadeilda er skipt. Þó að það séu vissulega vonbrigði að stjórnarflokkarnir virðast ekki ætla að leggja meira fé til háskólans en raun ber vitni er ég mjög vongóð um að skilningur sé á þessu máli innan háskólans eftir að rektor lýsti yfir stuðningi við þetta mál á sameiginlegum fundi stjórnenda háskólans og þigmanna úr menntmn. og fjárln. í síðasta mánuði. Einnig er ég vongóð vegna undirtekta í fjárln. þingsins. Við ákveðum að virða háskólann og það að hann vill ráða sínum málum sjálfur. Við kvennalistakonur munum að sjálfsögðu styðja þær brtt. sem þegar liggja frammi og eiga hugsanlega eftir að koma fram um að leggja meira fjármagn til Háskóla Íslands, samanber t.d. þær sem eru á þskj. 356, bæði tillöguna um að auka fjármagn til kennslu og vísindadeilda upp á 130 millj. og til Rannsóknarnámssjóðs og Nýsköpunarsjóðs. Það eru mikil vonbrigði að menntamálin skulu ekki fá þann forgang í þessum fjárlögum sem ætla mátti eftir ummæli nýskipaðs menntmrh. eftir kosningar. Háskóli Íslands er flaggskip íslenska menntakerfisins og þó að hann fái lítið eitt auknar fjárveitingar umfram verðhækkanir hefur hann verið í fjársvelti undanfarin ár miðað við fjölgun nema og viðfangsefna. Ég bind því miklar vonir við þær kerfisbreytingar sem fyrirhugaðar eru við útreikning á kostnaði náms í háskólanum þó að mér sé ekki nógu kunnugt um hvar það mál er statt núna. Ég á hér við svokallað reiknilíkan sem er verið að smíða til að fjárveitingar til skólans verði sambærilegar við það sem tíðkast í öðrum háskólum. Það mál hefur ekki enn komið inn á borð menntmn. þingsins eins og vissulega er ástæða til en vonandi gerist það með tíð og tíma. Samkvæmt núverandi skipan fjárlaga til háskólans er það því endanlega á valdi fjárlaganefndar hans að ákveða hvernig fjárveitingum til skólans er varið, m.a. að ákveða hvort tekin verður upp kennsla í kvennafræðum næsta haust. Þetta nám hefur verið samþykkt í háskólaráði og í þeim deildum háskólans sem hlut eiga að máli, þ.e. í félagsvísindadeild og heimspekideild. Það ásamt góðum orðum rektors á áðurnefndum fundi með nefndum þingsins og góðum undirtektum í fjárln. gefur mér góðar vonir um að málið muni ná fram að ganga. Um er að ræða 1 millj. kr. Sú glæsilega ráðstefna sem haldin var um rannsóknir í kvennafræðum í Háskóla Íslands í lok októbermánaðar er gott dæmi um þá grósku sem er í þessum fræðum hér á landi. Auk þess er það löngu tímbært að háskólinn taki upp formlega kennslu á þessu sviði eins og tíðkast hefur í velflestum háskólum í öðrum löndum í um það bil 20 ár. Virðulegi forseti. Ég ætla að fara að tilmælum forseta og stytta mál mitt og láta vera að fjalla að nokkru ráði um þær breytingartillögur sem fyrir liggja á sviði menntmn. og við kvennalistakonur munum styðja. Ég vil þó nefna breytingartillögu meiri hlutans og minni hlutans um aukin framlög í Listskreytingasjóð og fagna þeim og fram komnum brtt. um að auka fé til Kvikmyndasjóðs miðað við fyrirliggjandi fjárlagafrv. Eins og ég lagði áherslu á í umfjöllun minni um Kvikmyndasjóðinn við 1. umr. er ljóst að nú er mikið blómaskeið í íslenskri kvikmyndagerð. Það ber að virða og aðstoða t.d. með því að markaðssetja þær frábæru kvikmyndir sem framleiddar hafa verið að undanförnu. Framlag í Kvikmyndasjóð er framlag til menningarauka. Það er atvinnuskapandi og margfaldast við það að oftar en ekki koma til erlendir styrkir á móti sem ekki fást ef íslensk fjármögnun er dregin til baka. Þó erfitt sé að ræða um framlög til heilbrigðiskerfisins í þessari umræðu þar sem breytingartillögur meiri hlutans koma ekki fram fyrr en við 3. umr. svo og nákvæmar tillögur meiri hlutans eða ríkisstjórnarinnar um vandann í heilbrigðiskerfinu, þá vil ég aðeins minna á utandagskrárumræðuna fyrr í vikunni um vímuefni, sjálfsvíg og ungt fólk. Ég vona að aukin fjárframlög verði til barnageðdeildar og til vímuefnavarna samanber fram komnar breytingartillögur um þau mál. Vímuefnavarnir tengjast einnig allshn. og dómsmrn. en þar á ég ekki síst við það að efla fíkniefnalögregluna og rannsóknir á því sviði. Ég hef gert að umræðuefni nokkrar breytingartillögur sem við kvennalistakonur munum styðja, einkum á sviði menntmn. og allshn. en ég hef ekki rætt um það hvar við ætlum að fá tekjur á móti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni að slíkar útgjaldatillögur séu óábyrgar nema fram komi hugmyndir um hvernig afla á tekna á móti. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, talsmaður okkar kvennalistakvenna í fjárln. gerði skýra grein fyrir því að okkar tillögur eru um mun lægri upphæðir en sú umsvifaaukning er sem fyrirséð er í þjóðfélaginu á næsta ári. Því teljum við að það sé vel fyrir þeim séð bara með þeim þætti, en að auki mætti nota umsvifaaukninguna til að minnka hallann á ríkissjóði. Þar að auki getum við kvennalistakonur tekið undir ýmsar breytingartillögur sem fram hafa komið um tekjuaukningu fyrir ríkissjóð og vil ég þar fyrst nefna fjármagnstekjuskatt og veiðileyfagjald svo að nokkuð sé nefnt. Ég fagna þeirri umræðu sem átti sér stað áðan um veiðileyfagjald og vona að hún sé merki um að það mál verði frekar rætt í þinginu og bendi hæstv. ríkisstjórn á að þar megi væntanlega fá töluverðan pening til að greiða niður vandann í heilbrigðiskerfinu. Eins og fram kom hjá fyrri ræðumönnum þurfa Sjálfstfl. og Framsfl. að metta mjög marga sérhagsmunahópa. Þeir vilja frekar gera það en halda uppi almennilegu velferðarkerfi og eru nú á góðri leið með að rústa velferðarkerfinu en ég vona svo sannarlega að á þessu verði breyting þó það sé ekki fyrir séð í fjárlagafrv.

[12:46] Herra forseti. Það er nokkuð sérkennilegt hvernig umræður um svokallað veiðileyfagjald eru farnar að ganga aftur í máli ræðumanna í sambandi við tekjuöflun til ríkissjóðs. Satt best að segja er það nokkuð upplýsandi fyrir það sem þarna er á ferðinni að svo miklu leyti sem hægt er að botna í því hvað fyrir mönnum vakir. Ég get ekki orða bundist lengur þegar hv. síðasti ræðumaður tekur undir tillögur Alþfl. um veiðileyfagjald með þeim sérstaka rökstuðningi að þar hafi menn fundið skattstofn sem sé vel til þess fallinn að afla verulegra tekna t.d. á móti útgjöldum í heilbrigðiskerfinu. Það er akkúrat það sem það er. Það er verið að tala um skattlagningu á sjávarútveginn í ríkissjóð að svo miklu leyti sem eitthvert mark á þessum óútfærðu og óútskýrðu tillögum er takandi um veiðileyfagjald. Það er allt og sumt sem í þessu máli felst. Út af fyrir sig er hægt að búa til úr þessu skattstofn eins og mörgu fleiru ef það er það sem vakir fyrir mönnum. Ég verð að segja, herra forseti, að auðvitað þarf betri tíma heldur en gefst í stuttum andsvörum til að ræða þessi mál og ég mun við eitthvert vel valið tækifæri gera grein fyrir mínum sjónarmiðum í þessu efni þar sem ég var því miður fjarstaddur þegar umræða fór fram um þetta á þingi á dögunum. En ég hef ekki séð ljósið í þessum efnum og hingað til hefur enginn maður útskýrt það þannig fyrir mér að ég hafi fengið botn í það hvaða vanda þetta veiðileyfagjald á að leysa annan en þá þann að búa til nýjan skattstofn, að þessu sinni sértækan skattstofn á sjávarútveginn og ekki síst sjávarútvegsfyrirtækin á landsbyggðinni. Það er auðvitað hægt að búa til þannig skattstofn rétt eins og nú á að gera t.d. flugfarseðla í innanlandsflugi að skattstofni með því að skerða flugmálaáætlun. En er það skynsamlegt og rétt? Ég segi nei. Þess vegna vara ég við því að menn fari að fjalla þannig um málið í miðri fjárlagaumræðu að veiðileyfagjaldi er hent inn sem upplagðri hugmynd til að afla svo og svo mikilla tekna í ríkissjóð. Þá missa menn að mínu mati verulega marks í umræðunni um þetta mál.

[12:48] Virðulegi forseti. Það er engin spurning að það hefur náðst verulegur árangur í stjórn efnahagsmála á Íslandi á undanförnum árum og er það mikilvægt fyrir möguleika okkar að jafnvægi og framförum í framtíðinni. Það er ástæða til að þakka þeim sem hafa verið í forustu í þeim efnum, ekki síst fjmrh., fyrir markviss vinnubrögð og þeim sem hafa staðið að verki við hlið hans, bæði í ráðuneyti og hér þingmegin. En þess þarf ávallt að gæta að ekki sé blóðmjólkað og ekki sé skorið um of þannig að hlutir fari úr jafnvægi eða óraunsæi komi í ljós. Horfurnar sem blasa við í þjóðarbúskapnum kalla á aðhaldssama efnahagsstjórn á næstu missirum til að koma í veg fyrir að þensla myndist og til að tryggja viðunandi jafnvægi í viðskiptum við önnur lönd. Þetta er sérstaklega mikilvægt á meðan framkvæmdir standa yfir vegna stækkunar álversins í Straumsvík. Ef af frekari framkvæmdum verður á sviði stóriðju á næstunni er brýnt að svigrúm verði skapað fyrir þær með því að draga úr opinberum framkvæmdum eftir því sem kostur er til þess að ekki skapist of mikil þensla sem mundi leiða til verðbólgu sem engum yrði að gagni. Í morgun var kynnt í fjárln. álit Þjóðhagsstofnunar, horfur fyrir árið 1996 og það eru gleðileg tíðindi að upphafsorð í þeirri kynningu voru þau að áætlanir um framleiðslu og útgjöld á næsta ári bentu til að nú væri bjartara fram undan í íslenskum efnahagsmálum en verið hefur um langt skeið. Þetta eru gleðileg tíðindi og er vonandi að fram gangi sem spáð er. Að öllu samanlögðu má ætla að horfur utan lands og innan gefi færi á 3,2% hagvexti á næsta ári. Þjóðartekjur eru taldar aukast meira eða um 3,7% vegna viðskiptakjarabata og þessi framgangur stafar bæði af horfum um lægri vexti á erlendum fjármagnsmarkaði og góðum skilyrðum fyrir útflutning. Hvað þýðir 3,2% hagvöxtur? Hann þýðir raunverulega stöðu og raunverulega möguleika til þess að við getum hækkað laun, aukið stöðugleika og gert það þannig að launaaukningin sé raunhæf og komi öllum landsmönnum til góða. Til þess þarf 3--4% hagvöxt á hverju ári og þannig er mikilvægt að halda þeim árangri sem náðst hefur en það þýðir markvissa efnahagsstjórnun. Hv. þm. Svavar Gestsson hafði orð á því í ræðu fyrr í morgun að Sjálfstfl. væri hagsmunahaugur sem þyrfti að sinna margs konar sérhagsmunum í þjóðfélaginu. Hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir tók undir þetta með því að segja að Sjálfstfl. og Framsfl. þyrftu að metta sérhagsmunahópa í þjóðfélaginu. Það er sérkennilegt að heyra þessa tvo gömlu samherja úr Alþb., hv. þm. Svavar Gestsson og hv. þm. Guðnýju Guðbjörnsdóttur, nú þingmann Kvennalista, fjalla um þessi mál á þennan hátt með þessari gömlu lummu úr sovétkrúttinu sem nú er hrunið. En auðvitað er Sjálfstfl., í því fylgi sem hann hefur, hvað raunsæjust spegilmynd þjóðfélagsins af vilja fólksins í landinu og ekki erum við í þessu landi að eltast mikið við stéttaágreining. 
             Það er ætlun mín að fara yfir nokkur atriði í umræðu um fjárlagafrv. sem ekki hefur verið mikið fjallað um. Menn hafa talað út og suður um stórt og smátt og það er auðvitað gott að tala um meginatriðin. Mig langar að fjalla um nokkur smærri atriði, ekki bara vegna þess að hið smæsta er næst guði heldur af því að það sýnir líka svolitla mynd af því hvað er um að vera hér og þar í stofnunum og fyrirtækjum samfélagsins. Það er til að mynda skemmtilegt að um þessar mundir skuli hús vera byggt upp á Vestfjörðum, á Hrafnseyri. Það er teiknað og unnið samkvæmt því húsi sem Jón Sigurðsson forseti bjó í. Þetta verður fallegt hús, það verður til vegsauka fyrir ekki bara Hrafnseyri heldur okkar þjóð og það er vel að slíku málefni sé lagt lið. Það hefur verið lagt kapp á það af núverandi fjárln. í kjölfar fjárlagavinnu síðustu ára að styrkja rannsóknir og verkmenntun eins og komu fram í ræðu hv. þm. Jóns Kristjánssonar, formanns fjárln. Það má nefna nokkur dæmi sem sýna hvernig þessum málum er lagt lið. Til að mynda er stutt við bakið á Kennaraháskóla Íslands varðandi rannsóknastarf, fjarkennslu og endurmenntun. Þessi þróun undanfarin ár hefur þýtt betri þjónustu í skólum landsins, ekki síst á landsbyggðinni þar sem í mörgum tilfellum er meiri skortur á betur menntuðu fólk en í mesta þéttbýlinu. Það má til að mynda benda á að stutt er við rannsóknastarfsemi í Háskóla Íslands og nýsköpun. Gott dæmi er Nýsköpunarsjóður sem stúdentar hafa lagt mikið kapp á. Nýsköpunarsjóður hefur skapað vinnu á rannsóknarsviði fyrir nemendur Háskóla Íslands undir leiðsögn og forsjá prófessora og fagmanna skólans. Allt hefur þetta skilað miklum og góðum árangri sem vert er að minnast á og sýnir að drifkraftur og bjartsýni ríkja í þessum málum þó að menn séu að keppast við að sníða stakkinn í efnahagsmálum eftir þeim vexti sem þjóðfélagið og fjáröflunarmöguleikar bjóða. Það má nefna sem gott innlegg í menningarmál þjóðarinnar að framlag til húsafriðunarsjóðs er hækkað í þessum breytingartillögum. Þar er um að ræða það mikilvæga verkefni að sinna endurbyggingu og lagfæringu á gömlum húsum, húsum sem endurspegla sögu þjóðarinnar, reynslu og byggingarlist. Það er líka ánægjulegt að finna fyrir auknum áhuga fólks almennt á mikilvægi þess að sinna þessum þætti menningar þjóðarinnar. Það má minna á að Listskreytingasjóður hefur aftur komist af stað eftir nokkurt áfall og framlög til hans eru hækkuð um 4 millj. kr. Þessi sjóður hefur sinnt verkefnum víða um landið, verið hvatning fyrir listamenn sem í sívaxandi mæli eru að skapa sér sess í þjóðfélaginu með mikilli og góðri menntun og frjóu hugmyndaflugi og dugnaði. Við eigum auðvitað að nýta þessa reynslu og menntun. Það þarf ekki annað en líta til granna okkar og frænda í Danmörku sem hafa lagt mikið kapp á það að skapa myndlistarmönnum á hinum ýmsu sviðum vettvang til þess að njóta sín. Það hefur þýtt framleiðslu. Það hefur þýtt markaðssetningu. Það hefur þýtt viðskipti og fjármagn fyrir danska samfélagið í heild. Við eigum alveg sömu möguleika með því að hlúa að þessari grein í okkar samfélagi. Það er lagt til að sjóvinnukennsla sé tekin upp í ríkari mæli en gert hefur verið og þá með kennslu eða þjálfun nemenda á sjó. Það er vel. Hörmuleg slys fyrir nokkrum árum drógu úr þessu verkefni og það er mikilvægt að taka það upp aftur. Við munum í náinni framtíð og kannski langt inn í framtíðina byggja á sjómennsku og sjósókn til að afla tekna fyrir okkar samfélag og velferðarkerfi. Og það er mikilvægt að allt er lýtur að sjómennsku verði á engan hátt hornreka í okkar samfélagi og menntunarkerfi en víða má bæta til mikilla muna í þeim efnum frá því sem nú er. Þegar minnst er á sjómenn og öryggismál má minna á að í brtt. meiri hluta fjárln. er lagt til að ýmsar endurgreiðslur verði hækkaðar úr 35 millj. í 40 millj. Þar er um að ræða endurgreiðslur eða styrki til björgunarsveita landsins samsvarandi og nemur virðisauka af hinum ýmsu björgunartækjum hvort sem það eru snjóbílar, snjósleðar eða sigtæki til björgunarstarfa eða annarra þátta. Fjárln. hefur ákvarðað að sams konar styrkur verði einnig veittur sjómönnum vegna endurgreiðslu virðisauka af flotvinnugöllum. Það var ákveðið á sl. ári í fjárln. að innan þessa ramma skyldi það verkefni hýst. Því miður hefur sú nefnd er fjallar um sjóð þennan og skiptingu hans ekki tekið til greina ákvörðun Alþingis, að tillögu fjárln., að flotvinnugallaverkefni skyldu tekin þar inn en með því að nú er hnykkt á því vona ég að menn dragi ekki lappirnar þar lengur. Og ekki getur það verið baráttumál björgunarsveita landsins að hamla gegn því að hvatt sé til þess að sjómenn kaupi flotvinnugalla til öryggis við sitt starf á sjónum. Eins og kunnugt er er lögbundið að flotgallar séu í öllum skipum og eru þeir þá hluti af búnaði skipsins en flotvinnugalla verða sjómenn sjálfir að kaupa. Það er mikilvægt að stuðla að því að aukning verði í þeim efnum. Ég vona að það verði hnykkt á því enn frekar í umræðunni og við afgreiðslu fjárlaga við 3. umr. Ýmis mál má nefna sem eru kannski ekki stórmál en eru skemmtileg og jákvæð. Hlúð er að hinum ýmsu samtökum listamanna og listgreina með styrkveitingum, t.d til Íslenska arkitektaskólans, til tónleikahalds um allt land og til uppbyggingar á opinberum mannvirkjum. Má þar nefna sérstaklega ,,þornin`` öll, þ.e. endurbyggingarsjóð opinberra bygginga. Þá er átt við Þjóðarbókhlöðu, Þjóðminjasafn, Þjóðskjalasafn og Þjóðleikhús. Þarna eru mikil verkefni. Senn lýkur framkvæmdum við Þjóðarbókhlöðu og þá standa ,,þornin`` þrjú eftir, Þjóðminjasafnið, Þjóðskjalasafnið og Þjóðleikhús en mikið fjármagn þarf til að ljúka brýnum aðgerðum svo þessar byggingar standi undir nafni og hægt sé að sinna þar verkefnum af þeirri reisn sem ber. Það má nefna til að mynda að fjárln. leggur til að styrkja smíði víkingaskips sem einstaklingur er að byggja, Gunnar Marel Eggertsson sem kunnur varð af því að stýra víkingaskipinu Gaiu víða um höf þar sem því var siglt yfir 20 þúsund mílur og var eins konar merkisberi norrænnar menningar. Þetta er skemmtilegt verkefni og ég fullyrði að eins og þjóðin er stolt af því að eiga byggingu eins og Þjóðveldisbæinn sem er eftirmynd bæjarins sem stóð á Stöng í Þjórsárdal, þá mun þjóðin jafnframt verða stolt af því að um flóa og firði landsins muni sigla víkingaskip það sem nú er verið að ljúka smíði á, smíðað eftir Gauksstaðaskipinu fræga frá Noregi. Sérfræðingar allir, innlendir og erlendir, telja að þetta skip sem hér er verið að smíða sé það besta af öllum skipum sem verða smíðuð í þeim dúr og það er mín spá að það eigi eftir að verða þjóðargersemi og mikil hvatning því að allir þessir hlutir, hvort sem við erum að tala um gömul hús eða gamla þætti í menningu, færa okkur nær uppruna okkar og virðingu fyrir því sem við eigum að bera ábyrgð á, landinu og meðferð þess og þeim auðlindum sem það býður upp á. Þetta eru nokkur atriði svona í smærri kantinum sem mér fannst ástæða til þess að nefna þó og vekja athygli á að það er víða komið að í þeim, ég vil segja, þúsundum atriða sem fjárln. þarf að fjalla um og þó að meginmarkmiðin séu það sem heitir niðurskurður þarf að taka tillit til annarra þátta sem horfa til heilla og framfara. Á því byggjast þessi vinnubrögð og eru sem betur fer að miklu leyti unnin í samstarfi og samvinnu allra sem koma að málum. Það getur alltaf komið upp einhver ágreiningur en samstaðan er ótrúlega mikil þegar á reynir. Það eru ýmis atriði sem út af standa til 3. umr. Ég vil nefna Kvikmyndasjóð sem hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir kom inn á áðan. Það er mikilvægt að styrkja þann sjóð og að hann standi undir hlutverki sínu. Hann er lykill að erlendu fjármagni og þannig á að mínu mati að horfa til hans. Eitt stórt verkefni bíður t.d. lokaafgreiðslu 3. umr. fjárlaga. Það er flugmálaáætlun. Það slys má auðvitað ekki verða að flugmálaáætlun verði skorin niður eins og er á blaði í dag því það yrði meiri háttar slys í samgöngumálum og öryggismálum þjóðarinnar. Það vinnst kannski tími til þess að fjalla um það nánar á næstu dögum. Það er engin spurning að flugmálaáætlun sem á að vera um 400 millj. kr. á ári sem er ekki stór liður í heildardæminu, er stór liður í því öryggisneti sem flugvellir landsins eru. Reykjavíkurflugvöllur er móðurskip flugsamgangna Íslendinga. 300 þús. farþegar fara á ári um Reykjavíkurflugvöll. Hann er lykill landsbyggðarinnar að höfuðborginni og eitt stærsta fyrirtækið þar. Flugvöllurinn skapar gífurlega mikla atvinnu hvort sem það er á sviði þjónustu eða annarra þátta sem tengjast beinlínis fjölda farþeganna sem þar fara um. Það er auðvitað skylda höfuðborgarinnar að sinna þessum þætti. Það hefur verið mjög sérstakt að fylgjast með því hvernig fulltrúar meiri hluta Reykjavíkurborgar hafa verið að agnúast út í Reykjavíkurflugvöll. Þeir hafa verið með hugmyndir um að leggja hann af, breyta þannig gersamlega samgöngumynstri þjóðarinnar og í rauninni ráðast á landsbyggðina sem þarf að hafa sem greiðastan aðgang að höfuðborg sinni og þeim stofnunum sem þar eru og hafa m.a. skapað sérstöðu og styrk Reykjavíkur umfram aðrar byggðir landsins. Það er engin spurning að næsta verkefni sem liggur fyrir samkvæmt flugmálaáætlun er að byggja upp Reykjavíkurflugvöll sem er vægast sagt í lélegu ástandi og er svo komið að sumir reyndir flugmenn reyna að velja sér hluta af brautunum til þess að lenda á. Það segir söguna. Og menn eiga ekki að taka áhættu á því að stórt slys komi upp á Reykjavíkurflugvelli þegar um slíkt er að ræða. Þetta er ekki svo há upphæð sem skekkir myndina í heild en málið er þeim mun mikilvægara. Ég vona að menn taki þann pól í hæðina á næstu dögum að tryggja að flugmálaáætlun gangi fram. Flugmálaáætlun var skert um 30 millj. á síðasta ári. Hún átti að skerðast um 70 millj. en samkomulag náðist á síðustu stundu við gerð fjárlaga að draga úr skerðingunni og er í rauninni illt að vegið sé tvívegis í sama knérunn. Það hefur aldrei kunnað góðri lukku að stýra að vinna á þann hátt. Það er hægt, með því að flugmálaáætlun standi, að byggja Reykjavíkurflugvöll upp eins og þarf öryggis vegna á 2--3 árum þó að það sé greitt á 8--10 árum en þá væri það líka binding á flugmálaáætlun eins og hún er. Jafnframt þessu þarf að ljúka við ýmsa flugvelli landsins sem hafa verið í uppbyggingu á síðustu árum. Það vantar flugleiðslutæki margs konar, sem sagt öryggisbúnaðinn sjálfan, stjórnbúnaðinn sjálfan. Á næsta ári er áætlað að 130 millj. þurfi í það verkefni, á þar næsta ári 110 millj. og talsverðar upphæðir á árunum á eftir þannig að það er ekkert svigrúm á neinn hátt að vera að kroppa í flugmálaætlun, þessa lágu upphæð, í þessar mikilvægu samgöngur þjóðarinnar.

[13:11] Virðulegi forseti. Ég mun ekki taka hér langan tíma og reyna að virða þá samninga sem áður hafa verið gerðir um að við styttum mál okkar, en ég mæli fyrir tveimur breytingartillögum á þskj. 356 og 373. Á þskj. 356 er brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Svavari Gestssyni. Þar eru lagðar til að auknar fjárveitingar til Háskóla Íslands, til Rannsóknarnámssjóðs og til háskóla- og rannsóknastarfsemi Nýsköpunarsjóðs. Þær eru til komnar vegna þess að það hefur komið fram í ræðum og tölum sem hafa birst varðandi rekstur Háskóla Íslands að við höfum fengið um 80% þeirra fjárveitinga sem eru taldar lágmarksfjárveitingar til reksturs háskóla, að mati rektors, í þeim löndum sem við viljum gjarnan bera okkur saman við. Rannsóknarnámssjóður og Nýsköpunarsjóður eru sjóðir sem hafa skapað atvinnu. Við höfum fengið frá stúdentaráði upplýsingar um það hvað þetta þýðir í atvinnusköpun fyrir stúdenta yfir sumartímann og reyndar allt árið og eykur möguleika stúdenta til að taka þátt í rannsóknastarfsemi og starfsemi þeirra rannsóknastofnana sem hér eru reknar. Hér er ekki um háar fjárveitingar að ræða en munu þó gera gæfumuninn ef þær fást samþykktar á hv. Alþingi. Í öðru lagi er um að ræða brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Svavari Gestssyni. Sú fyrsta er um bætur til þolenda afbrota en Alþingi samþykkti sl. vor frv. um greiðslu bóta til þolenda afbrota en þeir sem verða fyrir tjóni á líkama og sál vegna ofbeldisverka og búa við fjárhagslegt tjón fá það í mörgum tilvikum ekki bætt vegna þess að þeir ógæfumenn sem fremja verknaðinn eru yfirleitt ekki miklir eignamenn. Því stoðar lítið að fá dæmdar háar bætur. Í vor þegar þetta frv. var samþykkt og varð að lögum var um það eindreginn samstaða allra flokka. Það er einkennileg ráðstöfun ríkisstjórnarinnar og meiri hluta fjárln. að skera þetta niður og standa ekki við þau lög sem Alþingi samþykkti fyrir aðeins örfáum mánuðum með tilliti til þess að hér er í raun um nokkurra ára baráttumál og réttindamál að ræða sem loksins fékkst samþykkt á hv. Alþingi í vor. Í öðru lagi leggjum við til að inn komi nýr liður, Dómsmál, ýmis kostnaður. Það eru 5 millj. kr. sem verði notaðar til stefnumótunar varðandi vímuefnavarnir. Í umræðu á Alþingi sl. þriðjudag kom fram hjá öllum þeim sem töluðu þar með fulltrúum ríkisstjórnarinnar að nauðsynlegt væri að fara í stefnumótunarvinnu og taka á þeim mikla vanda sem aukin vímuefnaneysla er í þjóðfélaginu. Við leggjum til að 5 millj. kr. fari til þessarar stefnumótunarvinnu í fyrsta lagi í dómsmrn. og í öðru lagi í félmrn. Í þriðja lagi Félagsmál, ýmis starfsemi, nýr liður, vímuefnavarnir til stefnumótunar, 5 millj. Þá leggjum við til 20 millj. kr. fjárveitingu. Það er nýr liður undir Málefni fatlaðra og varðar aðgengi fatlaðra í opinberum stofnunum. Það er óþarfi að eyða mörgum orðum í það hér hvernig því er háttað. Reyndar hafa samtök fatlaðra vakið athygli á aðgengi fatlaðra í opinberum stofnunum núna á undanförnum vikum. Mér finnst það slæmt, virðulegi forseti, ef að form. fjárln. sem er jafnframt ábyrgðarmaður Tímans og ritstjóri, er farinn úr salnum þar sem fram kom hér áðan hjá hv. þm. Árna Johnsen að nú væri verið að ná tökum á ríkisfjármálunum og þakkaði hann það sérstaklega ábyrgri fjármálastjórnun eða markvissum vinnubrögðum fjmrh. En Tíminn hefur allt aðra sögu að segja. Form. fjárln. er í forsvari og jafnframt ritstjóri Tímans og ég hefði því gjarnan viljað fá hv. þm. hér inn til að til að ræða þetta aðeins. En ég get nefnt það á meðan að þótt við flytjum hér tillögu, hv. þm. Svavar Gestsson og ég, um 5 millj. kr. til vímuefnavarna og stefnumótunarvinnu í heilbrrn. að ýmislegt hefur komið manni á óvart í málflutningi hæstv. heilbrrh. undanfarið um forvarnir og þá peninga sem eiga að fara til forvarnastarfsemi. Frá því sl. vor hefur mikið verið rætt um svokallaðan forvarnasjóð sem stofnaður var af því tilefni að breytingar urðu á lögum um innflutning áfengis og sölu. Þar voru ákvæði þess efnis að 1% af vínandagjaldi samkvæmt frv. og reyndar lögunum, færi í sérstakan forvarnasjóð. Þegar efh.- og viðskn. fjallaði um þetta sl. vor var talið að tekjur af þessu gjaldi yrðu 40--50 millj. Það hefur síðan verið ítrekað bæði í blaðagreinum og ræðum að tekjurnar af þessu gjaldi yrðu um 40--50 millj. Jafnframt hefur hæstv. heilbrrh. mjög oft sagt að um 50 millj. færu í forvarnastarf og að tekjurnar sem kæmu af þessu gjaldi yrðu ekki til að skerða þau framlög sem áður höfðu verið til forvarna, hér væri um hreina viðbót að ræða. Nú nýverið var sett reglugerð um forvarnasjóð þar sem m.a. er kveðið á um hvert skuli vera hlutverk hans en það er að styrkja forvarnastarf félagasamtaka, einstaklinga á sviði áfengisvarna, á verkefnagrundvelli svo sem fræðslustarfsemi og alls kyns áróðri. Að styrkja rannsóknir sem tengjast áfengisvörnum. Að skipuleggja og hafa frumkvæði að verkefnum á sviði áfengisvarna. Að samræma forvarnastarf á sviði áfengisvarna meðal þeirra ráðuneyta sem fulltrúa eiga í stjórn sjóðsins og önnur verkefni á sviði áfengisvarna sem sjóðstjórn mælir með og heilbr.- og trmrh. samþykkir. Sérstök áhersla skal lögð á að styrkja verkefni sem snúa að ungmennum og áfengisvörnum. Forvarnasjóður greiðir kostnað vegna reksturs og stjórnar sjóðsins samkvæmt nánari ákvörðun heilbr.- og trmrh. Þessi reglugerð er gefin út líklega 2. eða 3. október sl. og er í beinu framhaldi af þeim lögum sem samþykkt voru hér í vor. Ef leitað er eftir því hvar í frv. til fjárlaga eða í brtt. meiri hluta fjárln. forvarnasjóðurinn er staðsettur, er hans hvergi getið, hvorki í brtt. né í frv. sjálfu. Hins vegar er á bls. 164 í frv. liður 08-621 Áfengisvarnir og bindindismál. Þar er í fyrsta lagi kveðið á um fjárveitingu til áfengisvarnaráðs, þ.e. 9,1 millj. kr. Og síðan er liðurinn Annað, upp á 40 millj. og 900 þús. Samtals 50 millj. Þessi liður var á síðasta ári, 1995, samanlagt upp á 29,5 millj. kr. Þarna er um 20 millj. kr. aukningu að ræða sem hlýtur þá að vera sú aukning sem á að koma í gegnum þetta gjald. Ýmsar yfirlýsingar hafa komið fram í ræðum að um að forvarnasjóðinn eigi m.a. að nota til þess að koma skikki á forvarnastarfsemi, skipuleggja hana betur þannig að hún sé undir einum hatti en ekki dreifð og óskipulögð og aðgerðir ósamræmdar eins og verið hefur undanfarin ár. Þrátt fyrir allar þessar yfirlýsingar og þrátt fyrir að þarna er komin sjóðstjórn og reglugerð fyrir sjóðinn er reyndin sú að fjárln. hefur í tillögum sínum nú þegar úthlutað eða gert tillögur um að úthluta nákvæmlega sömu samtökunum og hafa verið á fjárlögum undanfarinna ára. A.m.k. 12 millj. kr. eiga samkvæmt tillögum meiri hlutans að renna til þessara samtaka. Það eru Íslenskir ungtemplarar, Stórstúka Íslands, Fræðslumiðstöð í fíknivörnum, líknarfélagið Skjöldur, áfangaheimilið Dyngjan, Krossgötur, líknarfélagið Þrepið, Áfangi, líknarfélag. Flest þessi félagasamtök hafa sérhæft sig að einhverju leyti í forvarnastarfsemi hvað varðar áfengisneyslu og í máli þeirra flestra hefur á undanförnum árum komið fram nauðsyn þess að skipuleggja þessa starfsemi, henni sé stýrt einhvers staðar að af einum aðila þannig að þeir peningar sem fara til hennar nýtist sem allra best. Þess vegna hefði maður búist við að þær 40 millj. sem eru undir Annað í lið 08-621, heilbrrn., færu fyrst og fremst í þann forvarnasjóð sem búið er að ákveða að setja á laggirnar. Þar er komin stjórn og meira að segja búið að móta reglur um það með hvaða hætti skuli staðið að úthlutun styrkja. Auglýst verði eftir styrkumsóknum og þar verði félagasamtök að uppfylla ákveðin skilyrði til að hljóta styrkina en stýringin í verkefnin verði á einum stað. Þess vegna þykir mér mjög skrítið, að ekki sé meira sagt, að fjárln. skuli hafa haldið sínu striki og úthlutað fjármagni til þessara samtaka án kröfu um samhæfingar eða skýrslu um starfsemi til sjóðsins. Það kemur hvergi fram í tillögunum. Í öðru lagi langar mig að minnast aðeins á þær tillögur sem hv. form. fjárln. fór yfir í gær varðandi ráðstafanir sem fyrirhugaðar eru í heilbrigðismálum. Ég verð að segja að þar finnst mér lítið koma út úr því ef horft er til þess vanda sem sjúkrahúsin í landinu standa frammi fyrir og búið er að fara hér yfir í löngu máli. Flestum er kunnugt hvernig ástandið var á legudeildum Ríkisspítalanna árið 1995 og hvaða ráðstafana hefur þurft að grípa til þar á þessu ári. Ríkisspítalar og stjórnendur þeirra hafa legið undir mjög þungri gagnrýni sérstaklega af hálfu hæstv. fjmrh. um óstjórn, en forstjóri Ríkisspítalanna er nú orðinn ráðuneytisstjóri í heilbrrn. Þetta er gagnrýni sem ekki er hægt að láta ósvarað hér og fara verður aðeins yfir þær ráðstafanir sem búið er að grípa til á þessu ári, t.d. það hvað legudögum hefur fækkað á árinu 1995. Þar eru lokanir á handlækningasviði og legudögum hefur fækkað um 6.492 á þessu ári, 15% samdráttur. Á lyflækningasviði hefur legudögum fækkað um 9.073, 11%. Á barnalækningasviði hafa sparast 3.754 legudagar, 15%. Lokanir á kvenlækningasviði hafa sparað 4.934 legudaga, 15%. Geðlækningasvið 8.080, 9% . Lokanir voru samtals 95, það þýðir 32.333 legudaga sem skornir voru niður vegna sparnaðar, 12%. Hvernig hefur þetta komið niður á starfssemi Ríkisspítalanna? Hverjar eru afleiðingarnar? Á biðlistum Ríkisspítala eftir hinum ýmsu aðgerðum eru nú um 1.200 manns. Og ef sá samdráttur sem boðaður er í frv. til fjárlaga fyrir árið 1996 verður að veruleika mun það lengja biðtímann eftir skurðaðgerðum verulega. Talað er um óstjórn og að ekki hafi verið staðið við svokallaða samninga sem gerðir voru. En skurðaðgerðir á Ríkisspítölunum eru 400 færri á seinni hluta árins 1995 en á fyrri hluta þess. Áætla má að biðlistinn lengist um 400--600 einstaklinga ef samdráttur í rekstri Ríkisspítala verður jafnmikill og frv. til fjárlaga gerir ráð fyrir. Það er tveggja ára bið eftir hryggjaraðgerð og yfir eins árs bið eftir liðskipta- og lýtalækningaaðgerðum. Um sex mánaða bið er eftir almennum skurð- og þvagfæraaðgerðum og bið eftir bæklunaraðgerðum, aðgerðum í kviðarholi og lýtalækningaaðgerðum, svo sem lagfæringum á ýmsum fæðingargöllum sérstaklega á börnum og fjarlægingu æxla, mun lengjast verulega. Hjartaaðgerðir var farið að gera á börnum á Ríkisspítölunum árið 1994. Það hefur verið mikill áhugi fyrir því á Ríkisspítölunum að fjölga hjartaaðgerðum hér á landi á börnum en við höfum ekki haft neitt svigrúm til þess í stjórnarnefnd til að taka þá ákvörðun. Og svigrúmið mun ekki aukast samkvæmt því frv. til fjárlaga sem hér liggur fyrir. Þar mun frekar verða um þrengingu að ræða. Eitt af því sem við óttumst er að verði þessar fjárveitingar að veruleika muni biðlistinn eftir kransæðavíkkunum lengjast. Þar muni fjölga verulega. Þetta þýðir allt saman annan kostnaðarauka í þjóðfélaginu. Það er nauðsynlegt að menn fari að horfa á dæmið í heild sinni. Menn fari að horfa á hvað það þýðir þegar aðgerðum fjölgar og legutími styttist. Það er vissulega dýrara í rekstrarreikningum sjúkrahússins en það mun bara koma fram á öðrum sviðum í sparnaði. Það verður að horfa á þetta í heild sinni. Mér finnst satt að segja svolítið sérkennilegt að hlusta á að nú séu menn hættir við að ræða samstarf sjúkrahúsa á höfuðborgarsvæðinu hér á Reykjanesi. Ég hélt satt að segja að það væri byrjunin á þeirri úttekt sem þarf að fara fram á hverri einustu stofnun innan heilbrigðiskerfisins þar sem mótuð eru verkefni hverrar stofnunar og þjónustustig. Það næst enginn árangur til lengri tíma litið nema farið sé í þessi verk. Í forustugrein Tímans í dag er talað um dugnaðarforkana, ráðherra Framsfl. og rétt að fara hér yfir hana. Það er slæmt ef hv. þm. Árni Johnsen er farinn úr húsi því hann var að tala um dugnaðinn í fjmrh. Þar er Tíminn alls ekki sammála. Ég fer yfir það á eftir. En úttekt er nauðsynleg og úr því að hæstv. ráðherrar Framsfl. eru komnir á þennan sprett ættu þeir að taka á þessum málum af einhverri alvöru. Í forustugrein Tímans í dag stendur, með leyfi hæstv. forseta, og þetta er sagt af því tilefni að hv. þm. Árni Johnsen þakkaði fjmrh. markviss vinnubrögð og dugnað og þess vegna væri verið að ná árangri: Framsóknarmenn segja: ,,Samheldni og samkomulag á stjórnarheimilinu virðist vera með miklum ágætum, sem hlýtur að teljast gott mál í ljósi þess að ríkisstjórnin stendur frammi fyrir erfiðum verkefnum nú í fjárlagagerðinni. Einkum eru það þó framsóknarráðherrarnir sem standa í stórræðum, enda fara þeir með þá málaflokka sem fjárfrekastir eru og erfiðastir, landbúnaðarmál, heilbrigðis- og tryggingamál, að ógleymdum félagsmálunum. Á þessum sviðum hefur það komið í hlut framsóknarmanna að stýra undanhaldi sparnaðarins og eru menn að lenda hverju málinu á fætur öðru í þokkalegri sátt við ólíka hagsmunaaðila, þannig að friður hefur haldist.`` Þetta er tilvitnun í forustugrein Tímans. ,,En framsóknarmenn ríkisstjórnarinnar hafa líka verið í sókn og ber þar að sjálfsögðu hæst fyrirhugaðar og hafnar stóriðjuframkvæmdir, auk þess sem utanríkisráðherra hefur verið á stöðugum þeytingi um heiminn að undirbúa sóknarfæri og semja um réttindi landsmönnum til handa á fjölmörgum sviðum.`` Enda hefur, virðulegi forseti, hæstv. utanrrh. ekki mikið verið að þvælast hér í þingsölum og þarna er skýringin. Hún er í forustugrein Tímans. Hann er á stöðugum þeytingi um heiminn. Það er innskot í þessa annars ágætu forustugrein, sem lýsir auðvitað viðhorfum framsóknarmanna, hæstv. iðnrh. þar með, einum af þessum sprellfjörugu. Varla trúi ég því. Kemur nú hæstv. utanrrh. í salinn, er hættur að þeytast og tekur því rólega svona rétt um jólin. Varla trúi ég því nú að hv. formaður fjárln., hv. þm. Jón Kristjánsson, hafi skrifað þessa grein í miðjum önnum við að ná samningum og fá niðurstöðu í fjárlagagerðina. En bíðum nú við.  En svo ég haldi nú áfram að vitna beint í greinina, með leyfi virðulegs forseta: ,,Innkoma Framsfl. í ríkisstjórn hefur því verið mjög virk og segja má að langstærstur hluti þess sem er að gerast hafi verið að gerast hjá framsóknarhelmingi stjórnarinnar. Kyrrstaða og nánast lognmolla hefur hins vegar með örfáum undantekningum einkennt ráðherra Sjálfstfl. og ekki einu sinni fjmrh., sem þó er að reyna að koma fjárlagafrv. sínu í gegnum þingið`` --- ekki fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar, takið eftir, heldur fjárlagafrv. sínu --- ,,er í hlutverki hins ótvíræða geranda.`` --- Eins og hæstv. ráðherrar Framsfl.  En áfram með greinina: ,,Búast verður líka við að sjálfstæðismenn verði í hlutverki Björns úr Mörk, þegar virkilega hvessir, og standi þétt að baki Kára`` --- sem er í Framsfl. Virðulegi forseti. Mér þætti vænt um ef hv. formaður fjárln. og ritstjóri Tímans mundi fara örstutt yfir innihald þessarar forustugreinar Tímans og þessa viðhorfs framsóknarmanna í ræðu sinni. Hvort þetta er samdóma álit allra framsóknarmanna, svo ég tali nú ekki um, sérstaklega, formanns fjárln. og ritstjóra Tímans.

[13:35] Virðulegi forseti. Ekki hafði ég hugsað mér að gera athugasemdir við upplestur hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur úr forustugrein Tímans. Það er nauðsynlegt að koma því á framfæri. En ég vildi gera að umræðuefni í andsvari það sem hv. þm. sagði í fyrsta lagi um samstarf sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu og Reykjanesi. Hvergi hefur komið fram, svo ég hafi heyrt, að fallið sé frá hugmyndum um aukið samstarf sjúkrahúsanna á þessu svæði í þeim tilgangi að ná fram hagræðingu og skynsamlegri rekstri en e.t.v. er núna. M.a. get ég vitnað til þess að í margumræddu samkomulagi sem hefur verið gert við forsvarsmenn sveitarfélaganna á Reykjanesi vegna D-álmu er gert ráð fyrir því að samstarf takist við Sjúkrahúsið í Keflavík til að ná betri árangri og styrkja stöðu þessara sjúkrastofnana í heild. Meginviðfangsefni okkar er auðvitað að reyna að koma á slíku samstarfi og bæta heilbrigðiskerfið. Að öðru leyti vil ég vekja athygli á því að hér talaði hv. þm. Margrét Frímannsdóttir sem jafnframt er stjórnarnefndarmaður á Ríkisspítölunum. Nauðsynlegt er að benda á vegna þess að hún vakti athygli á biðlistum að það er á valdi yfirstjórnar Ríkisspítalanna að standa fyrir forgangsröðun. Komið hefur fram af hálfu stjórnenda Ríkisspítalanna, m.a. í viðtölum við fulltrúa fjárln. Alþingis, að bullandi ágreiningur er um verkaskiptinguna innan spítalanna. Það er náttúrlega nauðsynlegt að þeir sem bera ábyrgð á stjórn þessa mikla og mikilvæga fyrirtækis geri sér grein fyrir að um stefnuna sem þar hefur verið mörkuð virðist vera ágreiningur innan Ríkisspítalanna. Brýnt er fyrir okkur þingmenn að fá sem bestar upplýsingar frá spítölunum til þess að við getum metið stöðuna, ekki síst í ljósi annars ágætrar ræðu hv. þm., sem vakti athygli á vandanum sem vissulega er til staðar hjá þessum sjúkrastofnunum.

[13:38] Virðulegi forseti. Í tillögunum sem liggja fyrir og hér var farið með, um ráðstafanir í heilbrigðismálum, kom ekkert fram um með hvaða hætti ætti að auka samstarf sjúkrahúsa á höfuðborgarsvæðinu og á Reykjanesi, ekki neitt. Ef setja á sameiginlega stjórn yfir þessar stofnanir, hvort sem þær eru hér eða á Reykjanesi, hlýtur að þurfa að breyta lögum. Við höfum ekki séð slíkt frv. hér, engar tillögur þar um. Það er ekki hlutverk stjórnarnefndarmanna Ríkisspítala að ákveða hverju sinni hvort lengja eigi biðlista þeirra sem bíða eftir kviðarholsaðgerð eða lagfæringu á axlarlið. Það er bara ekki þannig. Fjárhag Ríkisspítala er núna þannig háttað að ævinlega er verið að taka ákvarðanir um að stytta einn biðlistann með því að lengja annan. Meðan ekki er mörkuð stefna af hálfu stjórnvalda hvernig skuli staðið að rekstri þessa sjúkrahúss, hvert eigi að vera hlutverk Ríkisspítalanna, hvert þjónustustigið skuli vera sem spítalarnir veita, þá getur stjórnarnefnd ekki gert það upp á sitt eindæmi og hennar hlutverk er ekki að halda mánaðarlega fundi til að ákveða við hvaða líffæri skuli gert og hver ekki.

[13:40] Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Suðurl. virðist hafa misskilið það sem ég sagði. Ég geri ekki ráð fyrir því að stjórnarnefnd Ríkisspítalanna fari með einhver fagleg málefni á sviði heilbrigðismála innan Ríkisspítalakerfisins heldur fjalli um og beri ábyrgð á allsherjarrekstrinum. Ég ætlast satt að segja til þess, virðulegi forseti, að stjórnarnefnd Ríkisspítalanna fjalli um áætlanir sem fela í sér m.a. skiptingu þeirra fjármuna sem fjárlög gera ráð fyrir á milli einstakra deilda. Ef ég sæti í þessari ágætu stjórn mundi ég í það minnsta gera fyrirspurn um með hvaða hætti fjármunum er skipt og hvaða rök og forsendur lægju að baki skiptingunni. En um lengd biðlista getur að sjálfsögðu ekki verið fjallað hjá stjórnarnefndinni. Hvað varðar Ríkisspítalana að öðru leyti eru verkefni þeirra mörkuð í lögum og stjórnarnefndinni falið tiltekið hlutverk sem er mjög mikilvægt. En ég tel að enga lagabreytingu þurfi til þess að sjúkrahúsin geti aukið samstarf sitt. Það þarf fyrst og fremst heilbrigða skynsemi, að skoða þessi mál. Þeir sem best þekkja til fara yfir hvernig þær sjúkrastofnanir sem mest álagið er á geta aukið samstarf sitt til að nýta bæði fjármuni, tæki og mannafla svo sem mestur og bestur árangur geti orðið. Þetta er eitt viðfangsefnið. Ekki þarf að breyta neinum lögum eða slengja saman stjórnum. Það þarf vilja til verksins en því miður virðist hann vanta hjá forustu þessara ágætu sjúkrastofnana.

[13:42] Virðulegi forseti. Það er ekki rétt að viljann til samstarfs vanti hjá stjórnendum þessara sjúkrahúsa. Það hef ég aldrei nokkurn tíma heyrt, síður en svo. Ég veit að undanfarna tvo mánuði hefur innan stjórnarnefndar Ríkisspítala verið mikið rætt um að auka þurfi samstarfið á milli sjúkrahúsanna. Við erum með samstarfsnefnd sjúkrahúsanna í Reykjavík en hún nær ekki yfir Reykjanes. Ég var hins vegar að tala um að ef setja á eina stjórn yfir þessar sjúkrastofnanir hlýtur að þurfa lagabreytingu til. Það er rétt sem hv. þm. sagði, hlutverk Ríkisspítalanna er skilgreint samkvæmt lögum. Hér er um háskólasjúkahús að ræða. Hins vegar hefur stöðugur flatur niðurskurður og aðferðirnar sem hefur verið beitt í sparnaði, eins og Ríkisspítölunum hefur verið gert að spara á undanförnum árum, gert að verkum að Ríkisspítalarnir geta ekki lengur sinnt hlutverkinu sem þeir eiga að sinna samkvæmt lögum. Þá þarf að breyta lögunum ef hlutverkið á að breytast. Ég fór nákvæmlega yfir það áðan hvað sparnaðurinn hefur þýtt fyrir hverja deild, sem er ákvörðun sem tekin er af stjórnendum Ríkisspítala.

[13:43] Herra forseti. Nú er komið fram yfir þann tíma sem samið var um að umræðunni lyki svo ég mun stytta mál mitt mjög og koma inn á örfá atriði sem komið hafa fram. Ég vil þakka fyrir umræðuna sem hefur verið góð og málefnaleg og oft á tíðum snúist um grundvallar- og meginatriði. En örfá atriði hafa verið nefnd sem snúa að nefndinni og ég vildi örlítið koma inn á þau. Hv. 12. þm. Reykv., Bryndís Hlöðversdóttir, ræddi vinnubrögð fjárln. og taldi að sjónarmið landsbyggðarinnar væru þar nokkuð yfirþyrmandi. Vissulega er ekki nema einn þingmaður Reykvíkinga í fjárln. en flestir hinir fyrir landsbyggðarkjördæmi. Hins vegar er það nú svo að við ræðum málefni stofnana hér í borginni á mörgum fundum og löngum. Afar stór hluti fjárlaganna tekur til ríkisfyrirtækja, stofnana og yfirstjórnar sem eru í Reykjavík þannig að ég held að hver sá sem tekur sæti í fjárln. komist ekki hjá því að setja sig inn í málefni í borginni. Þar að auki var tekið upp núna og mér skilst að það sé í fyrsta skipti um árabil eða jafnvel í alfyrsta skipti að fulltrúar borgarstjórnar Reykjavíkur komu til viðræðna við nefndina. Við áttum með þeim mjög góðan fund þar sem þeir skýrðu sjónarmið sín. Hvað önnur vinnubrögð nefndarinnar snertir er ég mjög opinn fyrir því að ræða breytta tilhögun og ég er reiðubúinn að hlusta á það sem nýir nefndarmenn hafa fram að færa í þeim efnum. Það er engin ástæða til annars, þegar þessari törn lýkur, en að við fjárlaganefndarmenn gefum okkur tíma til að setjast niður á nýju ári og ræða hvort vinnubrögð eiga að vera svipuð áfram eða hvort beri að breyta þeim á einhvern hátt til að þau verði markvissari. Það verður ekki hjá því komist að það verði jólavertíð í þessu en hins vegar situr fjárln. orðið allt árið og hefur umboð allt árið þannig að það kallar auðvitað á endurmat á vinnubrögðum hennar. Það var einnig komið inn á hlutverk ráðuneyta sem var annað grundvallarmál og hvað ráðuneytin væru öflug í stjórnsýslunni. Hv. 4. þm. Austurl. kom inn á það mál. Ég tel að það sé nauðsynlegt að ráðuneytin séu sem best útbúin, ef svo má segja, af starfskröftum og búnaði þannig að þau séu öflug faglega og geti tekið á í stjórnsýslunni. Sama er að segja um þingið. Það er nauðsynlegt að huga að þessu. Þá var rætt um það að ekki væri hlustað á tillögur minni hlutans og allt kæmi tilbúið frá hendi okkar í meiri hlutanum. Það er að sjálfsögðu svo að meiri hlutinn starfar í umboði ríkisstjórnarmeirihluta á hverjum tíma og er að framkvæma ákveðna stjórnarstefnu. Það er ljóst og það mun ætíð verða svo. Þess vegna markast mjög í fjárln. meiri og minni hluti. En eigi að síður er það svo að hlustað hefur verið á það sem minni hlutinn hefur fram að færa og ýmsar ábendingar og tillögur sem hafa komið frá minni hlutanum hafa verið teknar til greina við þessar umræður. Það er auðvitað skiljanlegt að hv. þm. minni hlutans finnist það ekki nógu mikið en eigi að síður er ekki um algera einstefnu að ræða í þessum efnum. Ég vildi einnig aðeins minnast á umfjöllun fjárln. um málefni Háskóla Íslands. Það varð ekki að ráði við þessa umræðu að gera tillögur um hækkun á fjárframlögum til háskólans. Hann hækkar í frv. um 14,7 millj. auk launahækkana sem eru liðlega 100 millj. Það fer vaxandi að komið er til fjárln. með ýmis erindi sem tengjast háskólanum. Áhugamenn um þau vilja sækja sér styrk til fjárln. til að þau fái frekari framgang innan háskólans. Það hafa komið til okkar þrjú góð erindi sem eiga öll fullan rétt á sér. Það eru rannsóknir í kvennafræðum, það er iðjuþjálfun og það er prófessorsstaða í fiskifræði. Öll þessi mál telur fjárln. að séu nauðsynleg en hins vegar hefur nefndin eigi að síður kinokað sér við því að forgangsraða námi innan Háskóla Íslands og telur að háskólinn eigi að hafa það sjálfstæði í störfum að hann eigi og forustumenn hans að forgangsraða sínum málum sjálfir. Eigi að síður vildi ég nefna þetta þannig að það kæmi fram að fjárln. lítur jákvætt á nauðsyn þessara mála. Ég vil leiðrétta einn misskilning sem kom fram í gær hjá hv. 17. þm. Reykv., Ögmundi Jónassyni. Hann ræddi um vinnumálalið félmrn. og komst einhvern veginn þannig að orði að þarna væri um hefndarráðstöfun ríkisstjórnarinnar að ræða fyrir andóf verkalýðshreyfingarinnar. Ég vil bara að það komi fram að ríkisstjórnin kom ekkert nálægt þessu máli. Hún hefur sjálfsagt nóg á samviskunni þó að hún hafi ekki þetta líka og nóg ágreiningsmál á sinni könnu. Þessi tillaga kom frá fjárln. um tilfærslu á þessum lið. Varðandi forvarnasjóðinn sem hv. 5. þm. Suðurl. minntist á þá er það rétt að sjóðurinn er nýkominn á laggirnar. Honum hefur verið skipuð stjórn. Sú stjórn er ekki komin mjög áleiðis í sínum störfum þannig að fjárln. ákvað að úthluta með svipuðum hætti og á síðasta ári. Eigi að síður teljum við að stjórnin hafi svigrúm til að móta starfið. En varðandi tæknilega uppsetningu á þessum málum í fjárlagafrv. tek ég undir það að það þyrfti að finna greinilegri uppsetningu á þessum lið heldur en er í frv. og við munum skoða þau mál þannig að tilvist þessa sjóðs sjáist í frv. og þeir fjármunir sem hann hefur. Ég vil að lokum geta þess að Þjóðhagsstofnun kom til okkar í morgun og lýsti þjóðhagshorfum. Það kom fram í minni ræðu í gær að heldur betra útlit væri fram undan hvað hagvöxt snerti. Það kom fram hjá Þjóðhagsstofnun í morgun að hagvöxtur er áætlaður á næsta ári um 3,2%. Það leiðir til endurmats á atvinnuleysisprósentum í þjóðhagsspá þannig að því er spáð að atvinnuleysi fari úr 5% niður í 4,4%. Þetta er afar mikilvægt og afar gleðileg tíðindi. En jafnframt kom það fram að við þessar aðstæður er afar nauðsynlegt að hafa aðhald í útgjöldum ríkisins og beita því tæki til að þessi jákvæða niðurstaða leiði ekki til þenslu og verðbólgu. Þessi tíðindi leiða því ekki til þess að fjárln. geti farið að gerast örlát við 3. umr. málsins. Ég vil að það komi fram að aðstæður hafa ekki breyst hvað það snertir. Að lokum vil ég þakka fyrir umræðuna því að hún hefur verið mjög góð og málefnaleg eins og ég sagði áðan.

[13:55] Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins spyrja hv. formann fjárln. varðandi aukinn hagvöxt og endurmat á atvinnuleysisprósentunni, hvað þetta þýði í beinni aukningu tekna ríkissjóðs á næsta ári og hvort það hafi komið fram hve mikið megi gera ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs hafi aukist.

[13:56] Herra forseti. Hv. 5. þm. Suðurl. innti eftir áhrifum nýrrar þjóðhagsspár á tekjur. Ég hef að vísu ekki enn þá nákvæmar tölur í því efni því að ég hyggst halda fund í nefndinni kl. 4 og fá þá fjmrn. til viðræðu við okkur. Það var einn tekjupóstur sem Þjóðhagsstofnun hafði gert áætlun um en að öðru leyti vísaði hún uppreikningi á tekjuhliðinni til fjmrn. Þeir telja að tekjur vegna álvers séu á bilinu 600--800 millj. Þetta er endurreiknuð spá. Fyrri spá var á bilinu 500--1000 millj. þannig að þeir eru aðeins að þrengja rammann. Að öðru leyti get ég ekki gefið nákvæmar upplýsingar um þetta að sinni.

[13:59] Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifa allir þeir sem viðstaddir voru á fundinum og fram kemur að Svanfríður Jónasdóttir sem er áheyrnarfulltrúi í félmn. er samþykk áliti þessu. Ég ætla í örstuttu máli að gera grein fyrir því um hvað þetta mál snýst. Það er í átta greinum. Í 1. gr. frv. er kveðið á um hækkun á fasteignaskatti á atvinnuhúsnæði. Þetta er hugsað þannig að það á að koma til móts við lækkun á sérstökum fasteignaskatti eða þeim skatti sem gengið hefur undir nafninu skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem meiningin er samkvæmt 6. gr. að þrepa niður. En á móti kemur hækkun fasteignaskatts á atvinnuhúsnæði. Í 2. gr. frv. er verið að gera breytingar á ákvæðum um Jöfnunarsjóð sveitarfélaganna. Nefnd fór yfir lögin og þau ákvæði sem snúa að jöfnunarsjóðnum og hún lagði til nokkrar breytingar. Hér er verið að einfalda lögin og það eru felld saman ákvæði og felld niður ákvæði, t.d. sérstakt ákvæði sem gerði ráð fyrir styrkjum til tónlistarskóla. Í staðinn eru þau felld undir þjónustuframlögin. Í 3. gr. er svo kveðið á um hvernig jöfnunarframlögum skuli skipt í tekjujöfnunarframlög og þjónustuframlög og nánar kveðið á um hvað fellur undir hvorn lið. Í 4. gr. er kveðið nánar á um það sem kemur fram í 2. gr. þar sem m.a. er verið að gera ráð fyrir þeim breytingum sem fram undan eru vegna flutnings grunnskólans til sveitarfélaganna. 5. gr. er í framhaldi af breytingu á 1. gr. þannig að þetta hangir saman. Í 6. gr. er kveðið á um hvernig eigi að þrepa niður skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og hvernig hinn skatturinn kemur á móti eins og ég nefndi í upphafi. Nefndin varð sammála um þetta mál eins og kom fram í upphafi og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

[14:03] Hæstv. forseti. Ef ég færi að eins og fjárlaganefndarmenn ætti ég að flytja hástemmda ræðu og þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir það hve vel þeir brugðust við þegar þetta mál kom til nefndarinnar því að það var lagt fram fyrir aðeins örfáum dögum. Nefndarmenn voru allir sammála um að það fengi eins skjóta afgreiðslu og unnt væri. Enda gekk það eftir, það var tekið fyrir á einum fundi og afgreitt. Þetta lagafrv., sem nefndin leggur til að samþykkt verði óbreytt, lýtur að því að heimila sveitarstjórnum að lækka eða fella niður holræsagjald sem tekjulitlum elli- eða örorkulífeyrisþegum er gert að greiða. Frv. varð til fyrir tilstilli borgarstjórnar Reykjavíkur sem rak sig á það þegar holræsagjald var hækkað í Reykjavíkurborg á þessu ári að nokkur hópur elli- og örorkulífeyrisþega átti í erfiðleikum með að greiða gjaldið. Við leggjum til að frv. verði samþykkt óbreytt og undir álitið skrifa auk mín Bryndís Hlöðversdóttir, Magnús Stefánsson, Drífa Sigfúsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Einar K. Guðfinnsson og Arnbjörg Sveinsdóttir. Svanfríður Jónasdóttir er samþykk álitinu, en fjarverandi voru Pétur H. Blöndal og Kristján Pálsson.

[14:05] Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki höfuðatriði hvort þetta er andsvar eða ræða. Tíminn er rúmur tími og engin þröng í ræðustólinn. En ég er með tvær litlar spurningar til frsm. um þetta efni. Sú fyrri er hvort nefndin hafi athugað hvort ekki væri rétt að útvíkka þessa heimild um að lækka eða fella niður þetta gjald, ekki aðeins miðað við tekjulága elli- og örorkulífeyrisþega heldur almennt til tekjulágra og jafnframt til sjúks fólks. Menn geta orðið veikir um lengri eða skemmri tíma og ég spyr hvort nefndin hafi athugað hvort undir þeim kringumstæðum sé lagaheimild fyrir því að fella niður umrætt gjald. Í öðru lagi langar mig að spyrja frsm. nefndarinnar að því hvort nefndin hafi athugað ákvæði laganna um holræsagjald út frá þeirri skilgreiningu að gjald er til að mæta kostnaði en ekki skattur og hvort afmörkunin á gjaldtökuheimildinni sé nægilega skýr. Á sínum tíma leit ég á þessa löggjöf, líklega í fyrra, þegar ég var að líta á gjaldtökuheimild fyrir ýmsum lögum og mig minnir að í gömlu vatnalögunum hafi þetta verið frekar óskýrt. En mig langaði að spyrja frsm. nefndarinnar að því hvort nefndin hafi athugað þetta efni og hvort það lægi þá fyrir með sæmilega afmörkuðum hætti hvað þetta gjald mætti vera hátt.

[14:07] Hæstv. forseti. Eins og fram kom er þetta má til komið vegna beiðni borgarráðs Reykjavíkur. Hér er fyrst og fremst verið að bregðast skjótt við ákveðinni beiðni sem tengist því að Reykjavíkurborg er eins og önnur sveitarfélög að vinna að sinni fjárhagsáætlun og vill fá að taka á þessu máli í tengslum við hana. Nefndin fór ekki ofan í þau atriði sem hv. þm. spyr um, en eins og fram kom í máli hans er þar um að ræða tiltölulega gömul lög. Þau eru frá árinu 1923 og eru ákaflega merkileg að mínum dómi því að þau ná yfir svo ótrúlega vítt svið og sýna hvað menn hafa hugsað vítt á þeim tíma. En vissulega er ástæða til að skoða þessi lög nánar og ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem orðið hefur á undanförnum árum og tengst hefur úrskurðum umboðsmanns Alþingis um hvað teljist gjöld, hvað teljist skattur og hvernig eigi að afmarka slík gjöld. Ég er vissulega reiðubúin til að skoða þetta mál en það væri kannski rétt að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. félmrh. hvort það standi fyrir dyrum að endurskoða þessi lög.

[14:09] Virðulegi forseti. Ég tel að Alþingi eigi auðvitað að taka vel erindum sem berast um beiðnir um breytingu á löggjöf frá þeim aðilum sem málið varðar, svo sem sveitarstjórnum. Hins vegar tel ég ekki góðan svip á afgreiðslu máls að það sé í raun og veru rökstudd hraðferð gegnum þingið að borgarráð Reykjavíkur hafi beðið um það. Það er í sjálfu sér ekki nægjanleg forsenda fyrir því að þingið gefi sér ekki þann tíma sem þarf til að athuga málið. Ég bar fram tvær spurningar sem varða málið í grundvallaratriðum og fékk ekki svör við þeim, væntanlega vegna þess að það hefur ekki verið athugað. Það er mjög slæmt að nefnd sem er treyst fyrir því að athuga málið, ekki bara út frá hagsmunum þess sem báðu um það heldur almannahagsmunum, skuli ekki gefa sér eðlilegan tíma til athugunar á því. Mér finnst satt að segja, virðulegur forseti, að hér hafi menn kannski flýtt sér um of og lagt um of upp úr þjónustuhlutverki við sérhagsmunahópa, en gleymt því almenna hlutverki þingmanna að gæta að almannaheill en ekki að snúast í kringum einstaka sérhagsmuni.

[14:10] Hæstv. forseti. Ég get ekki annað en mótmælt þessum málflutningi hv. þm. Við erum að tala um örlítið réttlætismál sem tengist fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar. Það gerðist á þessu ári að Reykjavíkurborg sá sig tilknúna til að hækka holræsagjald sem hafði ekki verið beitt til fullnustu í borginni um áratugi, eða kannski aldrei. Ástæðan fyrir því að gjaldið var hækkað var sú að Reykjavíkurborg var illa stödd fjárhagslega eftir óstjórn Sjálfstfl. um áratuga skeið. Við erum að tala um örlítið réttlætismál sem snýr að öldruðum og öryrkjum og það er skylda Alþingis að verða við slíku réttlætismáli. Auðvitað er sjálfsagt mál að skoða lögin nánar. En það liggur engin tillaga fyrir um það og hér er bara verið að fara í frv. efnislega. Nefndarmenn eru sammála um að gera þessa breytingu á lögunum. Aðrar breytingartillögur lágu ekki fyrir, en þær kunna að koma fram síðar.

[14:12] Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir að hafa tekið svo skjótt á þessu máli, þessu hagsmuna- og réttlætismáli fyrir lífeyrisþega í Reykjavík. Einnig þakka ég hv. félmn. fyrir að bregaðst svo skjótt við og afgreiða málið úr nefndinni. Þetta er mikið réttlætismál fyrir lífeyrisþega í Reykjavík. Hér býr helmingur allra lífeyrisþega á landinu og það er verið að veitast að lífeyrisþegum mjög þessa dagana, bæði í fjárlagafrv. og ráðstöfunum í ríkisrekstri. Ég tel því að hér sé mikið hagsmuna- og réttlætismál á ferðinni og þeir sem komið hafa að því eiga þakkir skildar. Og mig langar til að minna á það að fjórði hver maður sem sækir aðstoð til Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar er lífeyrisþegi. Við skulum hafa það hugfast þegar við afgreiðum þetta mál.

[14:13] Virðulegi forseti. Mér finnst menn vera nokkuð styggir í umræðunni og snöggir upp úr startholunum. Ég vil rifja það upp að ég spurðist fyrir um það hvers vegna sú heimild sem hér er verið að veita, heimild til að lækka eða fella niður umrætt gjald á tiltekna hópa, þ.e. á tekjulitla elli- og örorkulífeyrisþega, er ekki víðtækari. Það geta fleiri verið tekjulitlir en elli- og örorkulífeyrisþegar. Og ég spyr: Endar réttlætið þarna eða þótti félmn. ekki ástæða til að athuga málið? Ég spurði um þetta og frsm. nefndarinnar hafði ekki svör við því vegna þess að það hafði ekki verið athugað. Nú er ég að láta athuga þetta fyrir mig og vonandi skýrist málið við athugun á næstu mínútum. Mér finnst að ef Alþingi ætlar á annað borð, sem mér finnst sjálfsagt mál, að veita ívilnandi heimildir í lögunum eigi að gæta að því að hin ívilnandi heimild nái til allra þeirra hópa sem menn telja ástæðu til að geti fallið undir það að þurfa á ívilnun að halda. Ég spyr um tekjulágt fólk almennt, þótt það séu hvorki ellilífeyrisþegar og né örorkulífeyrisþegar. Af hverju er ekki heimild til að lækka eða fella niður gjaldið á þá eða sjúklinga? Það er það sem mig langar að fá að vita. Ég vildi gjarnan beita mér fyrir því, ef lögin eru þannig úr garði gerð eins og ég skil málið núna, að því verði breytt í þann farveg sem ég tala fyrir. Mér finnst ekki ástæða til þess af hálfu þingmanna úr hv. félmn. að taka það óstinnt upp. Ég spyr þá um ástæður þess ef menn eru ósáttir við þessi sjónarmið. Fleira ætla ég nú ekki að segja um málið að sinni. Ég vil bara árétta þetta í tilefni orða framsögumanns nefndarinnar.

[14:16] Herra forseti. Ég get tekið undir með hv. síðasta ræðumanni að það er full ástæða til að íhuga hvort ekki eigi að víkka þessa heimild og taka inn heimild til að lækka gjaldið eða fella það niður fyrir t.d. atvinnulausa eða sjúklinga. Ég legg til að það verði skoðað a.m.k. þegar lögin verða skoðuð. Ég tek undir að það er full ástæða til þess. Engu að síður fagna ég þeim áfanga sem hefur náðst með þessu frv.

[14:17] Herra forseti. Ég hyggst taka hér til máls fyrst og fremst vegna athugasemda hv. þm. Kristins Gunnarssonar. Ég vil gefa þær skýringar sem ég sé fyrst og fremst og mér fannst reyndar að hluta til koma fram í svari formanns nefndarinnar, hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur. Málið kemur til hv. félmn. vegna beiðni Reykjavíkurborgar, það er alveg rétt. Borgin taldi sig skorta lagastoð til að gefa þennan afslátt sem hún taldi mikla þörf á. Það er hins vegar rétt að það komi fram og það kom fram í nefndarviðtölum við Samband sveitarfélaga. Það kom einnig fram hjá ýmsum sveitarstjórnarmönnum sem þekkja sveitarstjórnarmálin og eru í nefndinni að önnur sveitarfélög hafa praktíserað þennan afslátt lengi. Reykjavíkurborg hins vegar sækir um lagastoð til að fá að gera það. Þannig er málið komið til nefndarinnar. Við fengum umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga um málið og sveitarfélögin telja að þau þurfi að fá lögunum breytt til að geta framkvæmt þau eins og þau telja eðlilegt. Þetta eru þeir hópar sem þeir telja að hafi mesta þörf fyrir afslátt. Það má náttúrlega alltaf deila um hversu langt Alþingi á að ganga í endurskoðun laga hverju sinni og í þessu tilviki leit ég svo á að það væri rétt að sveitarfélögin sjálf og sambönd þeirra mætu þörfina á því hvaða hópar þyrftu þennan afslátt. Í sjálfu sér má alltaf ganga lengra og það má vel vera að það væri eðlilegra að hafa heimildina opnari. En þau fara fram á að lögunum sé breytt í þessa átt. Við urðum við þeim óskum og mátum svo að sveitarfélögin sjálf gætu best metið hvaða hópar hefðu þörf fyrir afslátt.

[14:19] Virðulegur forseti. Mér finnst nú rétt að árétta að það er Alþingi sem setur lög en ekki sveitarstjórnir. Þær geta borið fram erindi og óskir sem Alþingi tekur til athugunar og afgreiðslu eftir atvikum. En þingnefnd neitar sér ekki um athugun á máli af þeirri ástæðu einni að málshafi hafi ekki beðið um annað en það sem í frv. stendur. Það er hlutverk þingmanna að athuga málið út frá almannahagsmunum en ekki einvörðungu að líta á sig sem þjónustuaðila fyrir tiltekna hópa. Mér finnst nauðsynlegt að mönnum sé þetta ljóst. Ég vil bæta því við að eftir athugun á lögunum sýnist mér sá skilningur minn vera réttur að tekjulágt fólk er undanskilið í þessari lagabreytingu ef það er hvorki ellilífeyrisþegar og né örorkulífeyrisþegar. Og ég spyr: Hví vill Alþingi að það fólk sem er tekjulágt greiði gjaldið að fullu en hlífi tekjulágum hópum sem eru ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar? Ég tel að Alþingi eigi auðvitað að gæta að því að lagabreytingar mismuni ekki þjóðfélagshópum og það er engin ástæða til þess að mínu viti að mismuna tekjulágum Reykvíkingum eða tekjulágu fólki almennt.

[14:21] Herra forseti. Ég vil gjarnan þakka hv. félmn. fyrir snöfurleg viðbrögð og afgreiðslu þessa frv. Það barst til mín sanngjörn ósk frá Reykjavíkurborg og þannig háttar til að flest sveitarfélög nema Reykjavíkurborg hafa um langan tíma innheimt holræsagjald og gefið á því afslátt í einstökum tilvikum. Þegar farið var að athuga þetta hjá Reykjavíkurborg fundu menn engan lagastaf fyrir því að það væri heimilt að undanþiggja örorkulífeyrisþega eða ellilífeyrisþega. Hins vegar er samkvæmt lögunum hægt að undanþiggja þessa hópa fasteignaskatti og þetta er bara til samræmis við fasteignaskattinn. Má ég biðja hv. 5. þm. Vestf. að hlusta. Þetta er gert til að samræmi sé í holræsagjaldinu og fasteignaskattinum, eða sömu undanþáguákvæðin. Ég vil ekki hætta mér út í að fara að fjalla um það af hverju sjúkir séu ekki með í þessu og af hverju heimildin nái ekki til þeirra sem eru tekjulágir. Þá getur maður lent í ógöngum með því að fara að velta því fyrir sér hversu mikið sjúkir menn eigi að vera til að eiga rétt á þessu eða hvar tekjumörkin eigi að liggja. Þarna geta menn lent í ógöngum. Það er auðvitað hægt að finna fyrir þessu einhver sanngirnissjónarmið en menn geta lent í ógöngum. Þeir sem eru mikið sjúkir og varanlega sjúkir fá væntanlega örorkubætur þegar fram líða stundir og þá kemur það ekki við þá. Ég vil leggja áherslu á að hér er um að ræða samræmingu við fasteignaskattinn. Þessir hópar eiga möguleika á að fá felldan niður fasteignaskatt og það er eðlilegt að þeir eigi kost á að fá holræsagjaldið niðurfellt líka. Það er eðlilegt að festa í lög að þessi heimild sé fyrir hendi þannig að sú aðgerð sveitarstjórna styðjist við lög. En svo virðist ekki vera með þau sveitarfélög sem hafa verið að veita þessar undanþágur á umliðnum árum. Önnur athugasemd sem kom frá hv. 5. þm. Vestf. var hvort hér væri um að ræða gjald fyrir þjónustu. Ég held að það geti ekki verið vafi á því að þetta sé gjald fyrir þjónustu. Að vísu ekki alltaf árlega þjónustu en hér í Reykjavík hefur stórfé verið varið til holræsaframkvæmda og í sumum bæjarfélögum öðrum. Það eru gífurlega kostnaðarsöm verkefni fram undan í fráveitumálum í þeim sveitarfélögum sem ekki hafa nú þegar tekið á þeim. Þannig að hér hlýtur tvímælalaust að vera um að ræða gjald fyrir þjónustu en ekki skattheimtu í sameiginlegan sjóð. Varðandi frekari endurskoðun á lögunum er ekki komin í gang nein vinna við það. Enda eru þau ekki alfarið á forræði félmrn.

[14:26] Virðulegi forseti. Eftir ræðu ráðherra liggur málið nokkuð ljóst fyrir. Heimildin mun vera þannig að hún nær til sumra sem eru tekjulágir en ekki allra. Þ.e. þeirra sem eru tekjulágir og jafnframt eru ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar. Það er auðvitað pólitísk afstaða. Ég hef látið það koma fram að ég vil ganga lengra. Ég vil að heimildin verði altækari, miðist við efnahag í ríkari mæli en frv. gerir ráð fyrir. Ég er hins vegar ekki ósammála því að gera þessa breytingu frá þeim lögum sem nú er. En ágreiningurinn liggur í því milli mín og hæstv. ráðherra og fleiri þingmanna hér að ég vil ganga lengra. Ráðherrann spurði: Hvar eiga tekjumörkin að liggja og taldi að þar sem erfitt væri að svara þeirri spurningu væri ekki fært að taka upp almennari athugun málsins en gert er ráð fyrir í frv. Nú vill svo til að frv. gerir ráð fyrir því að einhver meti tekjurnar sem eiga að vera mörkin til þess að heimildinni verði beitt. Og ég spyr ráðherran: Hvar liggja mörkin í þessu frv.?

[14:28] Hæstv. forseti. Ég treysti mér ekki til að svara þessari spurningu því ég satt að segja veit það ekki.

[15:14] Virðulegi forseti. Nú fer í hönd atkvæðagreiðsla um 4. gr. þess fjárlagafrv. sem hér hefur verið til meðferðar. Breytingartillögur meiri hlutans nema 0,1% af fjárlagafrv. og eru mest lagfæringar og flestar til bóta. Svo er um ýmsar tillögur stjórnarandstöðunnar einnig að þær eru mjög til bóta. Þingflokkur Þjóðvaka mun greiða atkvæði með þeim tillögum sem hann telur að séu til bóta á þessu frv. þó svo að við munum greiða atkvæði gegn frv. í heild, enda teljum við eins og fram hefur komið í umræðunni að það sé í grundvallaratriðum byggt á rangri stefnu.

[16:03] Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að vekja athygli á því að í þessari skiptingu sem greidd eru atkvæði um hafa orðið mikil umskipti á framkvæmdafé í mínu kjördæmi. Vestfjarðakjördæmi hlýtur samkvæmt þessari afgreiðslu næstlægsta úthlutun allra kjördæma á landinu og hefur það ekki gerst áður að Vestfirðingar hafi borið úr býtum í hafnarframkvæmdir aðeins rösk 12% af framkvæmdafé. Ég greiði að sjálfsögðu ekki atkvæði gegn þeim tillögum sem hér hafa verið fluttar, enda á ég hluta að skiptingu innan Vestfjarða, en ég vil vekja athygli á því að hér hafa orðið algjör umskipti frá því sem áður hefur verið. Ég vil mótmæla því og tek því ekki þátt í þessari atkvæðagreiðslu.

[16:04] Virðulegi forseti. Það er þannig þegar litið er yfir fjárveitingar til hafnamála til einstakra kjördæma yfir nokkurn tíma að þá er ljóst að þær sveiflast ævinlega mjög milli ára. Það ræðst af því hvort verið er að vinna stórverkefni í viðkomandi kjördæmi eða ekki. Þannig var það t.d. árið 1986 að fjárveitingar til Vestfjarða voru rétt rúmar 20 millj. en á næsta ári á eftir 85 millj. og 120 millj. röskar á árinu 1988, en lækkuðu síðan eftir það. Það er rétt að nú háttar svo að fjárveitingar eru hlutfallslega lágar til Vestfjarða og skýrist það af því sem ég hef þegar sagt. Það er hins vegar ljóst miðað við þær áætlanir sem uppi eru hjá Hafnamálastofnun og liggja fyrir í hafnaáætlun að þetta mun breytast á næsta ári frá því sem er á þessu ári.

[16:05] Virðulegi forseti. Ég veit ekki til þess að í gildi séu nokkrar reglur sem segja til um það með hvaða hætti eigi að skipta fjármagni til hafnargerðar eftir kjördæmum. Í þessu efni eins og öðrum verður að líta til þeirra verkefna sem þarf að vinna, meta þau miðað við mikilvægi og því er ekki eðlilegt að gera þessa úthlutun tortryggilega á grundvelli kjördæmaskiptingar. Í ljósi þess að ég tel að skipting þessi hafi verið ágætlega undirbúin, þá get ég samþykkt hana og segi já.

[16:06] Virðulegur forseti. Ég ætla aðeins að koma því á framfæri að ég held að menn séu ekki að vinna alveg eftir þingsköpum, að hlaupa hér einn af öðrum til að gera grein fyrir atkvæði. Ég hélt að það væri mál sem forseti tæki afstöðu til í byrjun atkvæðagreiðslu, hverjir hefðu rétt til þess. 
            

[16:42] Virðulegi forseti. Ég tala fyrir nefndaráliti iðnn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 76/1987, um Iðnlánasjóð, og þar segir svo: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fékk á sinn fund Magnús Pétursson, ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins, og Tómas Sigurðsson frá Iðnlánasjóði. Nefndin leggur áherslu á að trygging verkábyrgða fari eftir almennum reglum sem settar verði af iðnaðar- og fjármálaráðherra sem staðfesta ákvarðanir stjórnar Iðnlánasjóðs um iðgjöld og tryggingarhlutföll, sbr. 15. gr. laga nr. 76/1987. Í reglunum komi fram: a. hámark ábyrgða á hverjum tíma, b. hámark ábyrgða fyrir hvert verkefni, c. þeir málaflokkar sem ábyrgð er veitt til og skipting milli þeirra. Jafnframt tekur nefndin undir athugasemdir fjármálaráðuneytisins, sem birtar eru sem fylgiskjal með frumvarpinu, um iðgjöld Iðnlánasjóðs og varasjóðstillag. Einnig er vakin athygli á að iðnaðarráðherra hefur skrifað stjórn Iðnlánasjóðs bréf og mælst til að iðgjöld verði hækkuð til að standa undir útgjöldum sjóðsins vegna verkábyrgðartrygginga. Með vísan til framangreindra athugasemda leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.`` Undir nefndirálitið skrifa Stefán Guðmundsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Árni R. Árnason, Guðjón Guðmundsson, Svavar Gestsson, með fyrirvara, Drífa Sigfúsdóttir, Sigríður A. Þórðardóttir, Pétur Blöndal og Petrína Baldursdóttir.

[16:44] Virðulegi forseti. Í greinargerð með þessu frv. kemur fram að útlit sé fyrir að á næstu missirum kunni að vera ráðist í nokkur stórverkefni á Íslandi sem innlendir aðilar eigi erfitt með að keppa um vegna þess að þeir geti ekki sett nauðsynlegar verktryggingar. Þess vegna sé mikilvægt að veita tryggingalánadeild þá heimild sem kveðið er á um í þessu frv. Það kemur fram m.a. í umsögn um frv. þetta frá fjmrn. að fyrirhuguð stækkun álversins í Straumsvík er talin munu kosta um 13,5 milljarða kr. og ætla megi að allt að þriðjungur, eða 4,5 milljarðar kr., sé kostnaður sem gæti fallið í skaut innlendra aðila. Ég vil taka undir mikilvægi þessa máls að heimild sé fyrir hendi að tryggja verkábyrgðir, en ég tel ástæðu til að nefna það hér að það þurfi að huga vandlega að þeim tryggingum sem þarna eru á bak við vegna þess að ríkið ber einfalda ábyrgð á skuldbindingum Iðnlánasjóðs. Á fund nefndarinnar kom Tómas Sigurðsson frá Iðnlánasjóði og í máli hans, sem reyndar má sjá í greinargerð með þessu frv., er ljóst að skuldbindingar sjóðsins munu aukast talsvert með þessu ákvæði sem hér er lagt til að samþykkt verði. Það kom einnig fram í nefndinni að eigið fé Iðnlánasjóðs er neikvætt og reyndar er það svo að Iðnlánasjóður skuldar ríkissjóði, að vísu ekki háa upphæð en engu að síður er eigið fé neikvætt. Ég tel því mjög mikilvægt, herra forseti, að það sem fram kemur í nefndaráliti iðnn. nái fram að ganga, en þar leggur nefndin áherslu á að trygging verkábyrgðar fari eftir almennum reglum sem settar verða af iðnrh. og fjmrh. sem staðfesta ákvarðanir stjórnar Iðnlánasjóðs um iðgjöld og tryggingarhlutverk. Það kom fram í máli formanns iðnn. að það eigi að koma fram í þessum reglum sem ég tel mjög mikilvægt. Það væri raunverulega brýnt að Iðnlánasjóður hefði baktryggingu eða endurtryggingu vegna þessa nýja flokks og mjög mikilvægt að þannig sé búið um hnútana af hæstv. ráðherrum að ekki sé hætta á því að ábyrgðir þessar geti fallið á ríkissjóð. Að því lúta mínar athugasemdir. Ég bar það einnig fram í hv. iðnn. sem ég taldi ástæðu til að huga að, hvort það gæti komið til að samkeppnisráð gerði athugasemdir við þetta ákvæði í þá veru að það bryti í bága við samkeppnislög, en ekki fengust full svör við því í iðnn. Það er ljóst að skuldbindingar sjóðsins munu aukast verulega og þar með talin sú áhætta sem sjóðurinn tekur. Það er ástæða til þess að nefna það í þessu sambandi því það er ljóst að það er ekki síst verið að gera þessar breytingar á lögum Iðnlánasjóðs vegna þeirra miklu framkvæmda sem eru fyrirhugaðar vegna stækkunar álversins. Útboð sem hafa farið fram vegna framkvæmda við Ísal hafa verið langt undir áætlunum og hef ég heyrt þar tölur nefndar um 100 millj. kr. og það er alveg ljóst að það gæti líka leitt til þess að áhætta á sjóðinn ykist vegna þessa. Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að lengja mál mitt. Ég styð þetta mál í trausti þess að svo verði búið um hnútana af hæstv. ráðherrum eins og hv. iðnn. kveður á um í sínu nefndaráliti.

[16:49] Herra forseti. Ég held að það hafi gætt örlítils misskilnings í máli hv. þm. Eigið fé Iðnlánasjóðs er ekki neikvætt. Eigið fé Iðnlánasjóðs er upp á 2,5 milljarða. Hins vegar hefur þessi deild, verkábyrgðatryggingadeildin í Iðnlánasjóði, verið rekin með tapi þannig að eigið fé hennar er neikvætt. Ráðstafanir hafa nú verið gerðar til að tryggja að hún standi undir sér til framtíðar. Eins og kemur fram í nefndaráliti hv. iðnn. hefur stjórn sjóðsins verið skrifað bréf þar sem það á að vera tryggt að þessi deild standi undir þeim skuldbindingum sem hún tekur að sér þegar til framtíðar er litið.

[16:51] Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum við frv. til laga um öryggi vöru og opinbera markaðsgæslu. Frv. þetta er gamall kunningi í þinginu og hefur verið flutt allnokkrum sinnum en ekki náð svo langt að vera afgreitt úr nefnd fyrr en nú. Efh.- og viðskn. hefur fjallað allmikið um þetta frv., sent það til helstu aðila til umsagnar og eins fengið til sín á fund fulltrúa viðskrn. Ég ætla aðeins að gera grein fyrir þeim breytingartillögum sem nefndin leggur til. Þá er fyrst brtt. varðandi 1. gr. frv. þar sem er tekið af skarið um það í 1. gr. að lögunum sé ekki ætlað taka til starfsemi þeirra aðila sem sérlög eða reglur gilda um. Jafnframt er lagt til að ákvæði IV. og V. kafla skuli einnig gilda þar sem ákvæði sérlaga eru ófullnægjandi eða ganga skemur en ákvæði þeirra kafla. Næst er brtt. við 2. gr. sem orðast þannig að framleiðendur megi einungis markaðssetja örugga vöru, þetta er orðalagsbreyting. Við 4. gr. frv. er einnig brtt. þannig að hún orðist svo sem þar segir, en þar er verið að endurskilgreina hugtök. Tillagan frá nefndinni er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Framleiðandi telst vera sá sem býr til fullunna vöru, býr til hluta vöru eða lætur af hendi hráefni, vinnur eða aflar afurða úr náttúrunni að því tilskildu að hann hafi staðfestu á Evrópska efnahagssvæðinu. Einnig telst framleiðandi vera sá er merkir framleiðsluvöruna með nafni sínu, vörumerki eða öðru kennimarki eða aðili sem endurgerir vöruna. Hafi framleiðandi vöru ekki staðfestu á Evrópska efnahagssvæðinu skal fulltrúi hans teljast framleiðandi. Hafi hvorki fulltrúi framleiðanda né framleiðandi staðfestu á Evrópska efnahagssvæðinu skal innflytjandi teljast framleiðandi. Aðrir fagmenn í aðfangakeðjunni, að því leyti sem starfsemi þeirra snertir öryggiseiginleika framleiðsluvöru sem er markaðssett, teljast og til framleiðenda.`` Þetta skýrir mjög þann texta sem er í 4. gr. þar sem um er að ræða skilgreiningu á hugtökum. Í 7. gr. er orðalagsbreyting. Við 8. gr. er sömuleiðis orðalagsbreyting. Við 10. gr. er nokkur efnisbreyting þar sem verið er að skilgreina valdsvið ráðherra til reglugerðarsetningar eins og varðandi lögin. Fyrst og fremst er við það miðað að heimildir ráðherra til reglugerðarsetningar takmarkist við staðla og venjur sem gilda um öryggi vöru á sameiginlegum markaði ríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Enn fremur er lagt til að síðari mgr. greinarinnar falli brott, enda er hún sama efnis. Við 12. gr. er gerð smábreyting þar sem tekið er fram að framleiðendum og dreifingaraðilum skal skylt í sambandi við rannsókn máls að beiðni eftirlitsstjórnvalda að afhenda skrá með upplýsingum um birgja og þá er bjóða fram vörur þeirra. Hér er almennt séð við það miðað að þessir aðilar geti keyrt út úr bókhaldi sínu upplýsingar um hverjir hafa selt þeim vörur og hvert þeir hafa selt sínar vörur. Það er ekki við það miðað almennt séð að haldin sé sérstök skrá sem er eitthvað ofan á þær kröfur sem gilda í bókhaldslögum eða virðisaukaskattslögum um viðskipti aðila. Síðan er smábreyting á 14. gr. sem er fyrst og fremst til skýringar. Við 15. gr. eru gerðar nokkrar breytingar, einkum til þess að skýra eða afmarka betur hlutverk samkvæmt greininni og þá fyrst og fremst að ákveða að í þessum lögum skuli ekki settar takmarkanir eða verið að ákveða hlutverk annarra eftirlitsstjórnvalda en Löggildingarstofunnar að öðru leyti en því sem nauðsynlegt er til þess að uppfylla kröfur nákvæmlega þessara laga. Við 19. gr. er gerð ákveðin breyting fyrst og fremst til þess að tryggja að eftirlitsstjórnvöld fari eftir stjórnsýslulögum í sínum vinnubrögðum. Við 20. gr. er hnykkt á því hvernig málsmeðferð eftirlitsstjórnvalda skal vera. Við 24. gr. eru gerðar smábreytingar þar sem gert er ráð fyrir því að sýnataka geti ekki verið úr hófi. Síðan er einnig gert ráð fyrir því að framleiðandi geti annast tilkynningar í fjölmiðlum þannig að varnaðaráhrifum sé náð ef á þarf að halda. Lagt er til að 27. gr. falli brott. Hugmyndin með þessu er ekki sú að afnema allt sem heitir markaðsgæslugjald til eilífðarnóns, heldur að þetta gjald verði lagt á smám saman eftir því sem reynslan af eftirliti þessu gefur tilefni til og það verði fundið út á hvaða vörur slíkt gjald þarf að leggjast og hversu hátt það þarf að vera til þess að standa undir þeim kostnaði sem þessu eftirliti fylgir. Samhliða því að nefndin leggur til að þessi grein verði felld út hefur verið skrifað bréf til fjárln. með ósk um að það verði lagðar 5 millj. til safnliðs hjá viðskrn. á fjárlögum á næsta ári til að hefja þessa starfsemi. Enn fremur hyggst meiri hluti efh.- og viðskn. flytja frv. til laga um breytingu á lögum um vog, mál og faggildingu þar sem kveðið er á um að yfir Löggildingarstofuna skuli vera sett stjórn. Með þessum breytingum, hæstv. forseti, hygg ég að nefndin hafi gert margar bætur á frv. og tel að það sé rétt að afgreiða það nú sem lög frá hinu háa Alþingi og sjá til hvort við getum ekki komið þessum hlutum í gott horf eins og ástæða er til.

[16:59] Herra forseti. Ég stend að nefndaráliti þessu með fyrirvara og ætla að gera með fáeinum orðum grein fyrir því. Hann er þannig til kominn að þótt þetta frv. hafi lengi verið að þvælast hér með ýmsum hætti fyrir mönnum og hafi komið inn á Alþingi áður. Þá hefur það því miður ekki fyrr en nú fengið þá vönduðu umfjöllun og vinnu sem í raun og veru sýnir sig að var nauðsynleg til þess að koma því yfirleitt í afgreiðsluhæfan búning. Ég hef enn efasemdir um að nægjanlega vel hafi tekist að ganga þannig frá málinu að sómasamlegt sé og boðlegt og vandað til frambúðar litið. Það er að vísu hárrétt hjá hv. formanni efh.- og viðskn. að nefndin lagði í það vinnu eftir því sem hún gat nú á síðustu sólarhringum að lagfæra málið og það hefur auðvitað stórbatnað í meðförum nefndarinnar eins og flest annað sem hin ágæta efh.- og viðskn. leggur gjörva hönd á. En það kom hreinlega í ljós þegar farið var að athuga betur ýmsa efnisþætti málsins að frv. var meingallað og illa unnið eins og það var fram sett. Að einhverju leyti mun vera við það að sakast að frv. er á köflum hrá þýðing, hreinlega léleg þýðing úr texta á erlendu máli. Bæði efnislega eða merkingarlega en einnig hvað málfar snertir, voru á þessu hnökrar sem varla voru boðlegir. Enn er það svo að meginfyrirvari minn lýtur að því að ein aðalröksemdin fyrir því að það verði að troða þessu máli í gegn á knöppum tíma við þessar aðstæður er enn eitt tilfellið eða dæmið um nöldur frá Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins sem er farin að ráða lögum og lofum varðandi vinnubrögð á þinginu. Helsta röksemdin er yfirleitt orðin sú í hverju máli sem hér þarf að afgreiða að annars fáum við skömm í hattinn eða jafnvel málshótanir á okkur frá þessari merku eftirlitsstofnun. Ég hef áður haldið því fram að þetta sé í sjálfu sér ofvirk stofnun með svipuðum hætti og stundum er sagt um fjörug börn að þau séu ofvirk. Það er greinilegt að menn hafa of lítið að gera í þessari eftirlitsstofnun og eru að ragast út af smámunum eins og þeim hvort einhver lög af þessu tagi taka gildi uppi á Íslandi nokkrum mánuðum fyrr eða seinna. Það er auðvitað alveg kostulegt þegar upplýst er að jafnvel Ítalir, meðlimir í sjálfu Evrópuhimnaríkinu, séu búnir að lögleiða eitthvað um þriðjung af réttinum en hunsi hitt og komist upp með það eins og ekkert sé. Þá sé ég ekki að það sé stórglæpur þótt Íslendingar reyni að vanda sómasamlega til löggjafarinnar þegar hún loksins er sett. Hitt er ljóst, og það vil ég að komi skýrt fram, að það er út af fyrir sig þarft að ganga þannig frá málum að tryggt sé að ekki sé gat í eftirliti með gæðum vöru og öryggi vöru. Og það má segja að í þeim efnum hafi okkar skipulagi eða löggjöf verið nokkuð ábótavant. Hugsunin bak við þetta frv. er þar af leiðandi í raun og veru góð eða sem sagt sú að til sé ein stofnun sem fari með hið almenna eftirlit þar sem sérstofnanir eins og Hollustuvernd, Rafmagnseftirlit eða aðrar slíkar nái ekki til og tryggi að að þessu leyti séu ekki göt í kerfinu og öll vara sem hér er á markaði uppfylli settar kröfur um öryggi o.s.frv. Þannig að ég er ekki með fyrirvara mínum að lýsa neinni efnislegri andstöðu við það að eftirlitsfyrirkomulagi af þessu tagi sé komið á og það tryggt og fest í sessi. Eitt atriði enn, herra forseti, ber að lokum að hafa í huga í þessu sambandi og það er að það er nokkuð vandasamt að draga landamæri milli þessarar almennu eftirlitsstofnunar eða þessa almenna eftirlitsstjórnvalds, eins og nú er í tísku að segja, og séreftirlitsstjórnvalda sem er þá hitt apparatið eða hin apparötin sem annast þetta eftirlit á afmörkuðum sviðum þannig að hvor aðili um sig haldi fullkomnu sjálfstæði gagnvart sinni starfsemi og þarna verði ekki skörun, tvíverknaður eða árekstrar sem valdi vandkvæðum. Við í efh.- og viðskn. höfum að sjálfsögðu fundið fyrir því við afgreiðslu málsins að það er nokkur viðkvæmni svo ekki sé sagt tortryggni ríkjandi innbyrðis milli einstakra aðila sem starfa á þessu sviði. Og það er fullkomlega skiljanlegt þegar verið er að ganga frá málum með þeim hætti sem hér er verið að reyna. Að þessu lýtur fyrirvari minn, herra forseti, og þarf ég ekki að hafa um hann fleiri orð en segi að allra síðustu þetta: Mikið óskaplega verð ég og sjálfsagt margir fleiri í efh.- og viðskn. fegnir þegar þetta mál kemst nú loksins frá nefndinni og verður að lögum og vonandi þurfum við ekki að hafa meira af því að segja í bráð.

[17:04] Herra forseti. Ég hygg að það sé hárrétt hjá hv. þm. að þetta mál hefði kannski getað fengið vandaðri meðferð áður en það kom inn á þing. En það er hins vegar svo að þetta mál hefur margoft, eins og kom fram hjá hv. þm., verið hér til umfjöllunar í þinginu og til vinnslu í hv. efh.- og viðskn. Nú er hins vegar komið á þann stað í vinnunni að menn hafa treyst sér til þess að taka málið út úr nefnd og hér til 2. umr. Það vil ég þakka efh.- og viðskn. sérstaklega fyrir vegna þess að ég held að það sé ekki aðeins það að nefndin losni við málið með þeim hætti og það verði hér að lögum, heldur líka hitt að þetta er mjög mikilvægt mál. Það felst í þessu gríðarleg vernd fyrir neytendur að mínu viti. Ég fagna því alveg sérstaklega og þakka nefndinni fyrir að hafa tekið málið þeim tökum sem hún hefur gert. Ég sé af vinnu nefndarinnar að málið hefur mjög mikið lagast í meðförum hennar og það vil ég sérstaklega þakka.

[17:06] Herra forseti. Ég tel skylt að svara þessu gagnmerka andsvari hæstv. iðnrh. Það var út af fyrir sig virðingarvert af hæstv. ráðherra að viðurkenna að málið hefði mátt vera í vandaðri búningi þegar það kom hér inn. Ég tek það ekki upp til þess að ásaka einn eða neinn, en mér er alveg ljóst að það á sér vissar skýringar að mál af þessu tagi hafa oft tilhneigingu til að vera dálítið ótótleg þegar þau koma hér inn. Það er m.a. vegna þess að menn eru að burðast við að þýða þarna upp reglur, stundum býsna framandlegar fyrir okkur sem ekki hafa verið til í réttinum og jafnvel smíða þá um leið hgutök og búa til nýyrði sem er undir hælinn lagt að nokkur maður skilji. Og það mætti tína til dæmi um það eins og t.d. í fyrstu línu 1. gr. frv. en hún hljóðar svona í frv. áður en því verður þó vonandi breytt: ,,Lög þessi ná til vöru sem boðin er hér á landi í atvinnuskyni.`` Við áttum erfitt með að átta okkur á því hvað það þýddi að bjóða vöru í atvinnuskyni. Bjóða hana hvar? Svona er auðvitað ekki hægt að ganga frá hlutunum og fjölmörg dæmi af þessum toga mætti tína til upp úr frv. sem best er að sleppa hér. En þetta á þá bara fyrst og fremst að verða okkur öllum til áminningar í þeim efnum að vanda eftir því sem kostur er fráganginn á þessum málum og mér sýnist á köflum að það sé ekki um annað að ræða en að láta bara málfarsráðunauta eða aðra slíka aðila vinna jöfnum höndum með þeim sem eiga að leggja til faglegu þekkinguna og/eða eru að þýða svona hluti úr erlendum málum. Það er ekki vansalaust að stjórnvöld eða ráðuneyti standi fyrir því að leggja fram frumvörp á Alþingi sem eru ekki á boðlegu íslensku máli.

[17:09] Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, sbr. lög nr. 1/1992 og lög nr. 50/1994. Þetta frv. snýst ekki um miklar upphæðir en nefndin sendi það engu að síður til umsgnar þeirra aðila sem málið snertir og fékk á sinn fund fulltrúa úr fjmrn. Nefndin gerir nokkrar tillögur um breytingar. Í fyrsta lagi gerir nefndin tillögu um að leyfi til vátryggingamiðlunar, verðbréfamiðlunar og fasteignasölu verði 50 þús. kr. Nefndin gerir enn fremur tillögu um að skráning hlutafélaga verði með þeim hætti að skráning einkahlutafélaga verði 75 þús., umskráning einkahlutafélaga í hlutafélag verði 75 þús. og að umskráning hlutafélags í einkahlutafélag verði 5 þús. kr. Síðan eru gerðar tillögur um breytingar á skilgreiningu í 3. gr. um að brúttótonn verði nettótonn og enn fremur að það verði lækkun á þeim hluta gjalds sem farþegaskip greiða þannig að það verði fjórðungur en ekki helmingur. Enn fremur að það lagt verði á gjald vegna endurgerðrar myndbandsupptöku sem verði 1 þús. kr. Loks er tillaga um breytt kaflaheiti. Enn fremur vill nefndin taka fram í sínu nefndaráliti að hún telur að stefna skuli að því að skráning fyrirtækja, sem er hluti nýsköpunar, eigi ekki að vera tekjustofn fyrir ríkissjóð. Leggur hún áherslu á að ráðherra kanni hvernig haga megi gjaldtöku fyrir þessa skráningu þannig að gjaldtakan standi undir eðlilegri og hagkvæmri starfsemi skráningaraðila og jafnframt að skráningar allra fyrirtækja verði á einum stað. Með þessum breytingartillögum og með þessum skilaboðum í nefndaráliti leggur nefndin til að frv. verði samþykkt.

[17:11] Herra forseti. Sú gjaldtaka sem hér er fjallað um, hinar svonefndu aukatekjur ríkissjóðs, er hálfgerður leiðindamálaflokkur svo ekki sé meira sagt. Oft og tíðum er þetta þannig að hér er verið að leggja á gjöld, mismunandi vísindalega. Þetta fellur að mestu leyti um sjálft sig því að það er heilmikið stand í kringum það að ná þessu inn. Og þegar upp er staðið skilar gjaldtakan kannski litlum nettótekjum í ríkissjóð en hún situr samt hér inni ár eftir ár. Oft og tíðum hafa ákvarðanir um upphæðir þessara gjalda verið afar geðþóttalega teknar og ekki mikið samhengi við það hvort á bak við liggur einhver raunverulegur kostnaður hins opinbera. Með öðrum orðum er spurning hvort þau eru til að greiða fyrir einhverja veitta þjónustu eða einhvern kostnað sem það opinbera ber af viðkomandi leyfisveitingu, skoðun, eftirliti eða hvað það nú er. Þar af leiðandi er þessi gjaldtaka oft og tíðum á gráu svæði, mitt á milli þess að vera þjónustugjöld eða gjald fyrir veitta þjónustu eða útlagaðn kostnað og skattur. Og það er ekki gott. Hv. fyrrv. þm. Jóhann Ársælsson flutti á síðasta kjörtímabili gagnmerka tillögu um að þessi mál yrðu tekin til heildarendurskoðunar í stjórnkerfinu og gerð skýr mörk á milli skatta, tekjuöflunar í ríkissjóð, og hins vegar gjaldtöku sem væri til að dekka útlagðan kostnað. Þetta frv. er heldur til bóta frá því sem verið hefur varðandi þau gjöld sem hér er tekið á, en það er ekki nema hluti af allri súpunni. Þar af leiðandi styð ég þetta mál og tel að þær lagfæringar sem efh.- og viðskn. er m.a. að gera á frv. með breytingartillögum sínum á þskj. 389 séu auðvitað allar skynsamlegar. Eitt atriði vil ég gera sérstaklega að umtalsefni og nota það tækifæri sem hér gefst til þess. Það varðar álagningu svonefnds afgreiðslugjalds á skip en hér eru gerðar breytingar sem að því lúta, annars vegar varðandi mælieininguna sem stuðst er við eða miðað er við, þ.e. að nettótonn komi í stað brúttótonna. Hins vegar er nokkur breyting á upphæð gjaldsins. Það er lækkað í frv. og efh.- og viðskn. leggur svo til að gerður sé enn meiri greinarmunur á farþegaskipum og öðrum skipum í sambandi við þessa innheimtu. Það á sér þær skýringar að menn fóru að skoða það gjald sem tekið er af farþegaskipum, jafnvel risastórum farþegaskipum, sem hér hefðu stuttar viðkomur, rétt renndu sér inn á hafnir, og sáu að auðvitað var afar lítið samræmi í því eða sanngirni að innheimta þetta gjald miðað við heildarstærð þessara skipa sem eru oft og tíðum miklu miklu meiri heldur en annarra skipa sem hingað eru að sigla, fiskiskipa eða jafnvel fraktskipa. Niðurstaða nefndarinnar var sú að farþegaskip skuli aðeins greiða fjórðung af þessu afgreiðslugjaldi, þ.e. fjórðung af 20 kr. af hverju nettótonni sem hér eftir verður þá miðað við, eða 5 kr. af nettótonni. Þetta er auðvitað heilmikil framför frá þeim 15 kr. sem farþegaskip greiða í dag. Í tengslum við þetta mál fór ég að afla mér upplýsinga um hvaða gjöld eru lögð á slíkar skipakomur eða slík skip þegar þau koma hingað til hafna. Nú er það ljóst að það er mikið hagsmunamál íslenskrar ferðaþjónustu og efnahags- og atvinnulífs almennt að laða hingað slík viðskipti og fá hingað sem mest umsvif af þjónustu við erlend skip, bæði farþegaskip og önnur skip. Og hvernig halda menn að þetta sé, herra forseti? Það er ekki beinlínis þannig að þessu staðið að það sé hvetjandi fyrir þessa aðila að koma hingað og leita viðskipta. Ég skal nefna dæmi frá Akureyrarhöfn. Þegar stórt erlent skemmtiferðaskip lagðist þar að í sumar, skipið Royal Viking Sun, var lagt á það þetta afgreiðslugjald. Skipið er stórt þannig að það kostaði 210.810 kr. fyrir skipið að borga þetta afgreiðslugjald til ríkisins. En ekki er öll sagan sögð. Til viðbótar þarf þetta skip að borga vitagjald upp á 548.753 kr. þannig að til ríkisins greiðir skipið fyrir þessa einu komu í Akureyrarhöfn 759.563 kr. Samtals nema greiðslur til Akureyrarhafnar 469.187 kr. og svo geta glöggir menn lagt saman og fengið út að gjaldtakan er komin á aðra millj. kr. Á aðra millj. kr. kostar það skipið að renna þarna inn á höfnina og hafa þar stutta viðkomu.

Það er eins gott að það sé einhver um borð.

Já, það er eins gott að einhverjir séu um borð og einhver sé tilbúinn til að taka upp veskið. Ég, herra forseti, er sannfærður um að þetta sem við leggjum til sé að sjálfsögðu skref í rétta átt, að lækka þarna niður í þriðjung sýnist mér eða úr 15 kr. í 5 kr. miðað við nettótonn, það gjald sem skipin greiða undir formerkjunum afgreiðslugjald. Þó stendur eftir risahátt vitagjald og samkvæmt lögum um vitamál sem ég hef með mér er það þannig að þetta gjald er rukkað í fjögur fyrstu skiptin sem skip kemur á hverju ári inn á íslenska höfn. Sem sagt, þegar stór skemmtiferðaskip af þessu tagi sigla reglubundið til Íslands og við skulum segja að það sé nokkurt hagsmunamál okkar að ná þeim, þá er í fjórum fyrstu ferðunum tekið af skipinu yfir hálf millj. í vitagjald. Það er þó þannig gagnvart íslenskum skipum að þau borga þetta gjald ekki nema einu sinni á ári og þar er auðvitað allt önnur gjaldtaka á ferð. Ég held, herra forseti, að þarna sé á ferðinni mál sem eigi alveg tvímælalaust að endurskoða og menn séu þarna í ógöngum. Ef ég man rétt er svo annars staðar ákvæði um að afgreiðslugjaldið er tekið í sex skipti af erlendum skipum og þá getum við aðeins ímyndað okkur hvernig gjaldtakan er orðin. Þetta er kannski komið í 5, 6, 7 millj. kr. sem tekið er af skipum af þessu tagi fyrir fimm til sex viðkomur í íslenskum höfnum. Ætla má að skip sem sigla hingað reglubundið yfir sumartímann, t.d. frá Evrópu eða koma hér við á milli Evrópu og Ameríku, nái nokkrum ferðum eða þetta mörgum ferðum á hverju sumri. Það er ljóst að álagning vitagjaldsins heyrir undir önnur lög, þ.e. lög um vitamál, og það þarf því að taka þau upp og skoða ákvæði þeirra ef á að breyta vitagjaldinu. Ég tel bráðnauðsynlegt að gera það, herra forseti, og er tilbúinn til að beita mér fyrr því ef aðrir vilja ekki verða til þess. Ég held að þarna sé afar lítið samræmi í hlutunum og beinlínis óskynsamlegt að standa svona að þessu. Undan þessari gjaldtöku er kvartað. Mér er kunnugt um að ferðaskrifstofur hafa borið sig upp undan því að þær eigi í erfiðleikum með að útskýra fyrir rekstraraðilum slíkra erlendra skemmtiferðaskipa, hvers konar gjald þetta er sem skipin eru að greiða. Eða halda menn að sú þjónusta sem skipin fá af vitum við strendur landsins sé jafngildi hálfrar millj. kr. fyrir það að sigla inn á höfn í eitt skipti eða hvert skipti? Auðvitað er það ekki svo. Hér er um hreina skattlagningu langt umfram alla þjónustu að ræða á þessa aðila og hún er að mínu mati ekki efnahagslega skynsamleg. Herra forseti. Úr því að þessi gjaldtaka öll er hér til umræðu á annað borð, þá notaði ég tækifærið og vakti máls á þessu. Ég tek þó fram að lokum að breyting sú sem hér er gerð er til bóta og þar af leiðandi styð ég hana og frv. í heild þar sem það er þó frekar en hitt í rétta átt.

[17:21] Herra forseti. Þetta er í annað skipti sem ég nota þetta tækifæri til þess að nýta heimild til andmæla til þess að koma á framfæri meðmælum. Ég get einfaldlega ekki staðist freistinguna að nota tækifærið til þess að lýsa mig sammála hv. 4. þm. Norðurl. e., í og með vegna þess að það gerist allt of sjaldan. Hvað er það sem við erum svona sammála um? Við erum sammála um að hér hafi hann nefnt dæmi um geðþóttalega ákvörðun um allt of mikla gjaldtöku fyrir eðlilega þjónustu. Hún er reyndar svo háspennt að hún er líkleg til þess að drepa gullgæsina sem á að verpa eggjunum, þ.e. að koma í veg fyrir viðskiptin. Svona dæmi um ofurtollaaðferð núv. ríkisstjórnar til að koma í veg fyrir viðskiptin með landbúnaðarafurðir. Það er afar athyglisvert, virðulegi forseti, að þessi viðvörunarorð skuli koma frá formannskandidat Alþb. og studd af formanni Alþfl. Síðan er því við að bæta að slík viðleitni í hv. efh.- og viðskn. er rauði þráðurinn í starfi nefndarinnar. Þar sitja ágætir menn og eiga það eiginlega sameiginlegt að vilja framkvæma lúsarleit í löggjöf og reglum til þess að reyna að hreinsa út úr löggjöfinni bírókratískar reglur sem eru raunverulega hindrun á eðlilegri starfsemi atvinnufyrirtækja, hvort heldur er í eftirlitsiðnaðinum, gjaldtöku af þessu tagi o.s.frv. Nú er það svo að í því máli sem hér er á dagskrá var viðleitni nefndarinnar að lækka þessa gjaldtöku. E.t.v. hafa skrefin sem stigin hafa verið í þá átt verið of varfærnisleg, e.t.v. þarf að ganga lengra. En það er gott að hafa það að leiðarljósi í nefnd sem fjallar um svo mikið af löggjöf upprunna frá framkvæmdarvaldinu sem hefur sem meginmælikvarða á starfsemi sína að koma í veg fyrir oftöku gjalda sem eru hindrun í starfi fyrirtækja og atvinnulífi.

[17:23] Herra forseti. Ég þakka fyrir andsvarið eða öllu heldur meðmælin. Ég er að vísu ekki að öllu leyti sammála hv. þm. um að það gerist sárasjaldan að við séum sammála. Það gerist þó nokkuð oft að við séum sammála. Ég hygg að það sé kannski í og með vegna þess að þótt við séum af og til pólitískt ósammála, höfum við báðir tilhneigingu til, leyfi ég mér að segja þó að mér sé málið skylt, að reyna að taka, eins og það var orðað í afmælisgrein um hv. þm. Hjörleif Guttormsson, vitsmunalega afstöðu til hlutanna. Og þegar hlutirnir liggja þannig að þeir eru nokkuð raktir og einboðnir verðum við að sjálfsögðu af þeim sökum sammála, ég og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson. Hitt er alveg rétt hjá hv. þm. að við erum stundum verulega ósammála um ákveðin atriði í pólitík og það er bara eins og það er. Ég fékk þær upplýsingar úti í þingsalnum, herra forseti, frá einum hv. þm. sem er vel að sér um þessi mál, að komur erlendra skemmtiferðaskipa að landinu hefðu verið 115 talsins á síðasta sumri. Þar af leiðandi voru viðkomur þeirra í höfnum þó nokkuð fleiri því mörg þeirra renna sér inn á fleiri en eina höfn. Það er t.d. þó nokkuð algengt að þau sigli með landinu og komi við bæði á Akureyri og í Reykjavík, svo dæmi sé tekið. Og þá geta menn rétt hugleitt hvers konar dellugjaldtaka í raun og veru er á ferðinni. Það er ekki skynsamlegt að hafa hlutina svona. Og ég held að hér sé rýr og óskynsamlegur skattstofn að gera miklu meira tjón en gagn og fæli frá viðskipti sem gæfu meira af sér í aðra hönd og skiluðu þegar upp væri staðið miklu meiri verðmætum inn í þjóðarbúið heldur en með því fæst að halda áfram þessari gjaldtöku.

[17:25] Herra forseti. Við klögum undan miklu atvinnuleysi hér á landi. Við kvörtum undan lágum launum. Allt er þetta vegna þess að fjárfesting er í sögulegu lágmarki. Menn eru hættir að fjárfesta í atvinnulífinu og þetta hef ég svo sem sagt áður. Þetta er vegna þess að á atvinnulífið eru lagðar viðjar sem oft og tíðum ekki sjást. Og það er einmitt það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á. Hann var að tala um viðjar sem lagðar eru á skemmtiferðaskip sem valda því og geta valdið því að þau komi ekki til landsins og gefa þá ekki þær tekjur sem landið gæti fengið af þeim þúsundum ferðamanna sem með þessum skipum koma. Þetta eru þær viðjar sem er búið að leggja á atvinnulífið og oft og tíðum er mjög erfitt að sjá. Við þurfum að finna þessar viðjar og þær er m.a. einmitt að finna í þessum aukatekjum ríkissjóðs. Það kostar 50 þús. kr. að stofna fasteignasölu eða fá leyfi til fasteignasölu. Það kostar 50 þús. kr. að fá leyfi til verðbréfasölu. Af hverju í ósköpunum? Af hverju geta menn bara ekki orðið fasteignasalar og verðbréfasalar létt og leikandi? Af hverju þarf að láta menn borga skatt fyrir þetta?  Herra forseti. Skráningargjöld fyrir hlutafélög eru ekkert annað en skattur á nýsköpun. Ef menn ætla að stofna nýtt fyrirtæki, segjum að maður ætli að þurrka þorskhausa eða kona að prjóna sokka eða eitthvað því um líkt en þau vilja ekki stunda viðskiptin á eigin ábyrgð, verða viðkomandi að borga í dag 110 þús. kr. fyrir að fá að hefja þessi viðskipti og til að geta losnað við áhættuna. Þetta eru viðjar á atvinnulífið, þetta eru viðjar á nýsköpun. Fólk fer ekki út í nýsköpunina. Þessi litli atvinnurekstur myndast ekki og þetta er mjög hættulegt. Þetta var rætt nokkuð mikið í nefndinni og nefndin komst að þeirri niðurstöðu að það þarf að breyta þessu. Skráning fyrirtækja á að standa undir þeim kostnaði sem ríkið ber, en ekkert umfram það. Og það var það sem var lagt til. Í Bandaríkjunum kostar 4--5 þús. kr. að skrá fyrirtæki og mér er sagt að það sé mjög lipurt og mjög létt og gangi hratt fyrir sig. Við þurfum að stefna að því að ná léttri og lipurri umgerð fyrir viðskiptalífið. Þá blómstrar allt. Þá fara menn að fjárfesta, þá fara fyrirtækin að fjárfesta. Þá skapast atvinna og samkeppni um fólk. Launin hækka, atvinnuleysið minnkar og þessi hryllilega lágu laun sem við búum við í dag hækka og geta hækkað. Mér er kunnugt um að hæstv. viðskrh. er mjög jákvæður gagnvart þessum hugmyndum og hann er að vinna að leið til þess að laga þetta og nefndin skorar reyndar á hann að gera það. Svo er spurningin: Af hverju í ósköpunum er gjaldið svona hátt? Fyrir nokkrum árum var það hækkað, að ég held, úr 8.600 kr. í 100 þús. kr. og það var dálítið merkilegt. Það var vegna þess að menn höfðu séð að það var farið að svindla á fyrirtækjum, menn stunduðu kennitöluhopp sem kallað er. Þeir stofnuðu fyrirtæki, stofnuðu til skattskulda, létu fyrirtækið verða gjaldþrota, skildu eftir sig slóð af skuldum, stofnuðu nýtt fyrirtæki o.s.frv. Til að hindra þetta, sem er í rauninni brot á hlutafélagalögunum, hækka menn bæði hlutaféð og stofngjaldið fyrir fyrirtækin. Þá er sem sagt verið að refsa þeim heiðarlegu fyrir þá sem eru glæponar. Þetta má ekki. Menn eiga að ná í þá sem svindla og svíkja með öðrum hætti, ekki með því að refsa þeim sem eru duglegir og heiðarlegir og halda uppi atvinnulífinu. Þessu þarf að breyta.

[17:31] Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um þetta mál samhliða frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Sú breyting sem hér er lögð til er hluti af þeim skattkerfisbreytingum sem verið er að gera samhliða í tekju- og eignarskatti og enn fremur tengist þessi breyting þeirri ákvörðun sem tekin var í febrúar sl. þar sem heimilað var að launþegar gætu dregið frá tekjuskatti sinn hluta sem eru iðgjöld til lífeyrissjóða. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að þetta frv. verði samþykkt óbreytt. Það er tiltölulega einfalt og gengur út á að hækka þetta gjald yfir línuna um hálft prósentustig. Enn fremur er í frv. gerð sú formbreyting að hluti gjaldsins er eyrnamerktur Atvinnuleysistryggingasjóði, þ.e. 1,5% en afgangurinn rennur sem skattur til ríkissjóðs.

[17:33] Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá 1. minni hluta efh.- og viðskn. Hann skipum við hv. þm. Ágúst Einarsson og ég. Við leggjumst gegn þessu frv. Þetta frv. er hluti af stefnu hæstv. ríkisstjórnar eins og hún birtist gagnvart almenningi nú í þessum frumvörpum, um tryggingagjald, um tekju- og eignarskatt í fjárlagafrv. o.s.frv. Þar eru meira og minna samhangandi tillögur á ferð sem m.a. einkennast af því að margs konar tryggingar og öryggi sem fólk hefur búið við í þessu kerfi, til að mynda atvinnulausir og elli- og örorkulífeyrisþegar, er nú tekið í burtu. Þá er rétt að hafa í huga að ekki var gerð grein fyrir því á sínum tíma þegar aðilar vinnumarkaðarins gerðu almenna kjarasamninga á sl. vori að fjármögnun skattfrelsis lífeyrissjóðsiðgjalda yrði með þessum hætti sem hér er lagt til. Þannig er líka að þessu máli staðið að við fulltrúar minni hlutans treystum okkur ekki til að veita því brautargengi. Umsagnir allra aðila sem til efh.- og viðskn. komu voru neikvæðar í garð þessa frv., að vísu af nokkuð mismunandi ástæðum að segja má. Að sjálfsögðu eru talsmenn atvinnulífsins ekki hrifnir af neins konar álögum eða sköttum sem á þeirra starfsemi eru lagðir eins og skiljanlegt er. En það gildir einnig um forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar að þeir mæltu ekki með afgreiðslu þessa frv. og töldu það ekki vera í þeim anda sem ráð hafði verið fyrir gert að yrði varðandi framkvæmd eða efndir á yfirlýsingum stjórnvalda í tengslum við gerð kjarasamninga. Það er svo, herra forseti, að afnám verðtryggingar eða viðmiðana af hvaða tagi sem er gengur eins og rauður þráður í gegnum efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar við afgreiðslu mála á haustþingi. Staðreyndin er sú að þessi aðferðafræði hefur í raun ekkert með afnám sjálfvirkni í ríkisrekstri að gera eins og hún er hér fram sett eða greinilega hugsuð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar heldur er hér fyrst og fremst á ferðinni, eins og dæmin sanna, aðferð hæstv. ríkisstjórnar til að koma aftan að launamönnum og skerða kjör þeirra og draga úr því öryggi sem þeir hafa búið við. Um það vitna m.a. áformin í fjárlagafrv. eins og það var fram lagt að nota þessa aðferð þegar á fyrsta ári til að skerða sérstaklega atvinnuleysisbætur og elli- og örorkulífeyri. Við erum í minni hlutanum algjörlega andvíg þessum áformum, þessari stefnu hæstv. ríkisstjórnar, og greiðum því atkvæði gegn frv. á þeim forsendum. Auðvitað má einnig benda á að hæstv. ríkisstjórn er í verulegri mótsögn við sjálfa sig eins og hún stendur að málum. Annars vegar leggur hæstv. ríkisstjórn að sögn mikla áherslu á að ná hér hallalausum fjárlögum en hins vegar gefur svo ríkisstjórnin út víxla í sambandi við kjaramál sem kosta miklar fjárhæðir úr ríkissjóði. Og það væri nú sök sér ef ríkisstjórnin hæstv. væri svo ekki í þriðja lagi bundin í báða skó sökum þess að stjórnin vill ekki leggja á neina skatta. Hver getur þá útkoman orðið önnur en sú að þetta tvennt birtist sem mótsögn í stefnu hæstv. ríkisstjórnar, eitt rekur sig á annars horn. Það kemur að sjálfsögðu á daginn að þessi framganga ríkisstjórnarinnar kallar á kvalræði og vandamál við afgreiðslu ríkisfjármála. Herra forseti. Ég vil síðan láta það koma fram að þótt ég leggist gegn þessu frv. og telji reyndar að tryggingagjaldið sem slíkt sé að mörgu leyti gallaður tekjustofn til þeirra verkefna sem það þó rennur og eru þörf og brýn þá er það auðvitað ekki að öllu leyti heppileg aðferð við að skattleggja atvinnulífið eða láta það taka eðlilegan og sanngjarnan þátt í rekstri samfélagsins sem því að sjálfsögðu ber að gera. Ég er þeirrar skoðunar að það sé heppilegra til að mynda að hafa tekjuskatt fyrirtækja þannig að hann skili meiri tekjum og það sé frekar reynt að skattleggja hagnað fyrirtækjanna eins og hann er eftir eðlilegar heimildir til að draga frá vegna fjárfestinga eða fyrninga o.s.frv. Þess vegna er andstaða mín við þetta frv. í reynd ekki byggð á því að ég sé andvígur því yfir höfuð að fyrirtækin eða atvinnulífið sé látið borga eðlilega í sameiginlega sjóði heldur vegna þess hvernig að þessu máli er staðið og hvernig kringumstæður þess eru og tengsl við efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar. Þetta, herra forseti, er í megindráttum það sem ég hef að segja fyrir hönd okkar í minni hlutanum um málið. Ég vísa að öðru leyti í nál. okkar á þskj. 393.

[17:40] Herra forseti. Ég vísa um okkar afstöðu til nál. á þskj. 396 þar sem við gerum grein fyrir því hvers vegna þingmenn Alþfl. lýsa sig andvíga þessum skattlagningaráformum um tryggingargjald. Tilefni þessa máls er það að fyrrv. ríkisstjórn lýsti sig reiðubúna til þess í tengslum við kjarasamninga í upphafi þessa árs að taka fyrsta skrefið í þá átt að heimila að iðgjöld launþega í lífeyrissjóði yrðu undanþegin tekjuskatti. Því var lýst yfir af hálfu þáv. ríkisstjórnar að hún áskildi sér rétt til þess að bæta sér upp tekjutapið ef þörf krefði annaðhvort með lækkun útgjalda eða með öflun tekna. Þetta var stærsta framlag þáv. ríkisstjórnar til umræddra kjarasamninga. En framlag ríkisstjórnarinnar til að ná þeim samningum má meta á nokkra milljarða króna af heildarútgjaldaauka vegna samninganna kannski upp á 14--15 milljarða kr. Þetta var gert vegna þess að innsiglun efnahagsbata og stöðugleika með kjarasamningum til tveggja ára var eitt og sér ígildi verulegs tekjuauka fyrir ríkssjóð fyrir utan allar hinar jákvæðu efnahagslegu afleiðingar sem slíkt stöðugleikatímabil hefði haft. Nú er komið á daginn og það er ekki um að deila að í kjölfar þessara samninga hefur þróunin orðið mjög jákvæð þannig að tekjuauki ríkissjóðs er meiri en nemur meintu tekjutapi vegna skattfrádráttar iðgjaldanna. Afstaða okkar alþýðuflokksmanna er því sú að í fyrsta lagi er tekjuaukinn sem fyrir liggur nægur til þess að það þarf ekki að grípa til slíkra skattlagningar. Í annan stað, jafnvel þótt menn vildu styrkja stöðu ríkissjóðs enn frekar vegna þess að hann er jú rekinn með halla, þá er það okkar afstaða að það beri að gera með sparnaðaraðgerðum og í því efni vísa ég einfaldlega til tillagna sem lagðar hafa verið fram í tengslum við fjárlagaafgreiðsluna, m.a. nú við 2. umr. fjárlaga, þ.e. þar sem lagðar voru fram tillögur um sparnað í ríkisrekstri upp 1,5 milljarða kr. Þar af leiðir að við teljum þetta frv. óþarft. Því næst er því við að bæta að álagning þessa gjalds á launastofnun er eitt og sér kannski ekki skynsamleg leið. Ég viðurkenni fúslega að tryggingagjöld og launatengd gjöld eru hér lægri en víðast hvar annars staðar. En það er einmitt víti til að varast. Þau eru orðin allt of há í grannlöndum okkar og hafa reyndar greinilega haft áhrif í þá átt að auka atvinnuleysi fremur en hitt. En engu að síður er það svo að tryggingagjaldið er gjaldtaka á laun og skerðir svigrúm atvinnulífsins til þess að stíga frekari skref til að hækka launin, þessi smánarlega lágu laun sem svo voru nefnd réttilega hér áðan. Loks er síðan það að nefna að framkvæmdin á þessari skattlagningu er ein út af fyrir sig algjörlega óásættanleg. Ef það á að leggja á skatt eins og tryggingagjald á atvinnulífið í landinu þá eiga allir atvinnuvegir og öll fyrirtæki að sitja við sama borðið. Það er óverjandi að ætla að mismuna atvinnugreinum. Og eftir hvaða mælikvarða? Eftir því hversu háværir hagsmunavörslumennirnir eru fyrir hverja atvinnugrein hér á þingi? Eftir því hversu sterk ítök rótgrónir, hefðbundnir atvinnuvegir eiga í stjórnkerfinu? Slík sjónarmið eiga alls ekki heima í þessari umræðu. Ef ríkisstjórnin vill fara þessa leið þá á hún að leggja á einfalt, samræmt tryggingagjald þar sem allir sitja við sama borð. Þessi mismunun sem hér er boðið upp á er reyndar svo gróf að það er ekki ólíklegt að á það verði látið reyna, og þá í samhengi við EES-samninga með málskoti fyrir eftirlitsstofnun og þá að lokum hugsanlega EES-dómstóls, hvort þetta standist almennar samkeppnisreglur sem við erum skuldbundnir af. Herra forseti. Ég ítreka að ég vísa til þessa nál. sem fyrir liggur og lýsi yfir andstöðu okkar jafnaðarmanna við þessi skattlagningaráform.

[17:45] Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um tryggingagjald. Það er til komið vegna breytinga á kjarasamningum og með þessu frv. er ríkisstjórnin að reyna að afla tekna til mótvægis við það sem kjarasamningar kosta. Það er reiknað með því að frv. skili um einum milljarði kr. í ríkissjóð. Enda felst breytingin sem hér er verið að leggja til í því að hækka tryggingagjald um 0,5% auk annarra breytinga og með þessari hækkun er jafnframt verið að breyta fyrirkomulagi Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ríkisvaldið ætlar að draga sig til baka við fjármögnun á sjóðnum og ætlar atvinnulífinu að standa undir honum. Þetta mál hefur komið til umfjöllunar í efh.- og viðskn. og jafnframt í félmn. vegna þess að ákvæði sem snerta Atvinnuleysistryggingasjóð er einnig að finna í þeim langa og vonda bandormi sem er til meðferðar í nokkrum nefndum þingsins og fer brátt að koma til lokaafgreiðslu í efh.- og viðskn. Í báðum þessum nefndum hefur það komið fram að þessari hækkun er tekið afar illa af þeim sem látið hafa frá sér umsagnir um hana, hvort sem það eru Alþýðusambandið, BSRB, BHMR eða hin ýmsu samtök atvinnulífsins. Það leggjast allir gegn þessari hækkun. Ástæðurnar eru fyrst og fremst af tvennum toga þó fleiri ástæður liggi þar að baki. Í fyrsta lagi þykir aðilum atvinnulífsins það ósanngjarnt að hækka tryggingagjaldið á þá og ætla atvinnulífinu einu að standa undir Atvinnuleysistryggingasjóði. Menn benda á að það væri nær að nota þá peninga sem til eru til að hækka laun. Ég ætla að koma nánar inn á þessar röksemdir. En það er einnig bent á það sem kom ekki síst fram í félmn., að Alþýðusambandið hefur reiknað út að þessi fjárveiting sem hér er gert ráð fyrir muni ekki duga. Því sé þessi leið hrein og klár ávísun á það að aftur verði komið til atvinnulífsins og gjaldið hækkað aftur. Það er mjög alvarlegt mál og hefði þurft að skoðast miklu betur hvort sú staða verður komin upp á seinni hluta næsta árs, eða ljóst verður fyrir fjárlagavinnuna fyrir 1997, að það verði enn að hækka gjaldið og peningarnir muni ekki duga. Mér finnst rétt að koma þessu á framfæri því fulltrúar Alþýðusambandsins, og reyndar BSRB líka, lýstu yfir miklum áhyggjum af þessu. Ég er þeirrar skoðunar að atvinnulífið eigi að leggja sitt af mörkum til samneyslunnar í þjóðfélaginu, til velferðarþjónustunnar, því hún snertir atvinnulífið að miklu leyti. Eins og ég rakti í ræðu minni við fjárlögin í gær skiptir líðan fólks miklu máli fyrir atvinnulífið og hefur mikil áhrif á hið efnahagslega umhverfi, á framleiðni t.d. og því er það svo að í langflestum löndum og líklegast nánast alls staðar, leggur atvinnulífið sitt af mörkum til hinna sameiginlegu þarfa. Ég ætla að rifja það upp í þessu samhengi að þegar ég átti þess kost að ferðast um Bandaríkin í fyrra fengum við einmitt að hitta fulltrúa í bandarísku byggingarfyrirtæki. Það var kona sem rekur stórt byggingarfyrirtæki í Los Angeles. Hún var félagi í samtökum sem kallast fyrirtæki með félagslega ábyrgð. Það eru fyrirtæki sem stuðla að því að bæta umhverfi sitt, styðja t.d. við unglingastarf, kvennaathvörf, reisa barnaheimili o.fl. í þeim dúr, vegna þess að þeim er ljóst að fyrirtæki þrífast ekki í óvinsamlegu eða erfiðu umhverfi. Þess vegna eru þau að leggja sitt af mörkum í því tilviki til síns nánasta umhverfis. En þau leggja auðvitað sitt líka af mörkum til síns ríkis og reyndar alríkisins. Ég er fylgjandi því að atvinnulífið leggi sitt af mörkum en mér finnst miklu eðlilegra að gera það í gegnum tekjuskatt og ganga út frá stöðu fyrirtækjanna þannig að þau borgi meira þegar vel gengur en sé hlíft þegar ver gengur. Tekju- og eignarskattar á fyrirtækjum hafa verið lækkaðir mjög verulega á undanförnum árum. En þar á móti eru menn að seilast í ýmsa aðra vasa. Efh.- og viðskn. kallaði fjölda fulltrúa á sinn fund til að fara yfir þetta mál og það er mjög fróðlegt að glugga í athugasemdirnar sem komu frá þessum aðilum og ég ætla að leyfa mér að vitna aðeins í þær. Það hefur enginn rakið þessar röksemdir í umræðunni en þær eru allar einróma. Þessari hækkun er mótmælt mjög harðlega. T.d. segir í samþykkt Landssambands íslenskra útvegsmanna: ,,Stjórnin samþykkti að mótmæla harðlega fyrirhugaðri hækkun á tryggingagjaldi um 0,5%. Frá því lögin um tryggingagjald tóku gildi í ársbyrjun 1991 hefur það tryggingagjald, sem lagt er á sjávarútveginn hækkað úr 2,5% í 3,63%, nái þessi hækkun fram að ganga eða um 45% á 5 árum.`` Við erum að tala um hækkun hér sem á að skila heilum milljarði. Það segir jafnframt í samþykkt LÍÚ: ,,Tryggingagjaldið er með sama hætti óheppilegur skattur að það tekur ekki tillit til afkomu atvinnulífsins ...`` Það er öllum gert að greiða hvernig sem á stendur. Síðan segir: ,,Þá er því mótmælt að ríkissjóður skuli ekki áfram greiða sinn hlut á móti því sem Atvinnuleysistryggingasjóður hafði í tekjur af tryggingagjaldi. Atvinnuleysi getur vart talist einkamál atvinnulífsins og því ætlað að standa einu undir útgjöldum sjóðsins.`` Sams konar rök koma fram hjá Samtökum fiskvinnslustöðva sem benda á að á þeim lendi 50 millj. kr. til viðbótar ef hækkunin nær fram að ganga meðan atvinnugreinin er rekin með tapi og fram undan eru launahækkanir og nýir kjarasamningar. Alþýðusamband Íslands benti á að nær væri að nota þessa peninga í að hækka launin og þeir benda á að hækkun á tryggingagjaldi virki til verðhækkunar á vöru og þjónustu með svipuðum hætti og hækkun virðisaukaskatts. Þeir benda einnig á að þessi hækkun auki hættuna á vaxandi launamun á almennum markaði annars vegar og hjá ríkinu hins vegar. Alþýðusambandið mótmælir þessari hækkun á tryggingagjaldi. Það sama gildir um Verslunarráðið sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson þekkir nú gjörla. Hann þarf að standa í því hér í þingsölum að mæla fyrir málum sem þau samtök sem hann vinnur hjá eru eindregið mótfallin og hlýtur það stundum að vera erfitt hlutskipti þó að þingmaðurinn taki því hetjulega. Verslunarráðið segir í sinni umsögn, með leyfi forseta: ,,Verslunarráð lýsir yfir vonbrigðum sínum með þau áform um hækkun tryggingagjalds, sem birtast í 2. gr. frumvarpsins, enda fela þau í sér að lagðar eru auknar álögur á atvinnulífið.`` Þeir benda einnig á það sem nokkuð var rætt á fundi efh.- og viðskn., að það eru í gildi tvö mismunandi stig á tryggingagjaldi og mörgum finnst óréttlátt hvernig sú skipting er. Samtök iðnaðarins eru á sömu nótum og telja að með þessu gjaldi sé m.a. verið að koma í veg fyrir fjölgun starfa. Bið ég nú þingmenn stjórnarliðsins að hlusta vel eftir, sérstaklega framsóknarmenn sem hafa lofað því að fjölga störfum um 12.000 fram til aldamóta. Þessar aðgerðir eru ekki beinlínis til þess fallnar. Bændasamtökin benda á það, og það verður að segjast eins og er, að þó að við höfum verið að gagnrýna samninga sem hafa verið gerðir við bændur, þá er nú ekki vansalaust hvernig komið hefur verið fram við þá. Tryggingagjaldið er einmitt dæmi um það. Bændum er gert að greiða tryggingar sem renna í Atvinnuleysistryggingasjóð en þeir hafa þar engin réttindi. Og þeir benda á að ekkert hefur gerst í þeim málum og segja: ,,Meðan svo er hljóta Bændasamtök Íslands að mótmæla fyrirhugaðri hækkun skattlagningar á landbúnaðinn til Atvinnuleysistryggingasjóðs.`` Loks, herra forseti, ætla ég að vitna í umsögn Vinnuveitendasambandsins og er þá allur skalinn kominn frá Alþýðusambandinu, Bændasamtökum, Samtökum iðnaðarins, Verslunarráðinu og yfir í Vinnuveitendasambandið og þetta eru nú engin smásamtök sem þarna eiga hlut að máli. Þetta eru hinir frægu aðilar vinnumarkaðarins og þeir sem oftast eru kallaðir til og mikið mark er tekið á. Þeir lýsa því yfir að hækkun tryggingagjaldsins gangi þvert á efnahagsmarkmið ríkisstjórnarinnar. Þeir rifja það upp að meðal markmiða ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum sé það að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum og skapa skilyrði fyrir hagvöxt og einnig að tryggja stöðu og góð rekstrarskilyrði útflutningsgreinanna. Og síðan segir, með leyfi forseta: ,,Þetta frumvarp er ekki í neinu samræmi við ofangreind markmið, þvert á móti. Það grefur undan stöðugleika í efnahagsmálum, dregur úr hagvexti og bitnar sérstaklega á rekstrarskilyrðum útflutningsgreina. Flestum er ljóst að hækkun launatengdra gjalda dregur úr hagvexti og fjölgun starfa. Þannig hefur umræða um atvinnumál á alþjóðavettvangi síðustu misserin markast mjög af samstöðu allra helstu áhrifaafla um nauðsyn þess að lækka launatengd gjöld.`` Hér er verið að stefna í þveröfuga átt og þeir benda á að þessi skattahækkun leiði til 0,20--0,25% verðlagshækkunar og segja að lokum: ,,Vinnuveitendasambandið mælir því mjög eindregið gegn samþykkt þessa frumvarps á Alþingi.`` Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir því að þeir aðilar sem kallaðir voru til vegna þessa máls mótmæla gjaldinu harðlega. Ég hefði talið réttara að fara þá leið að hækka aftur tekjuskatt á fyrirtækjum ef menn vilja leita í þá sjóði, ekki síst vegna þess efnahagsbata sem greinilega er að koma í ljós, vegna þess m.a. að þá borga þeir sem betur standa. En með þessari leið er öllum gert að borga hvernig sem á stendur og það er einfaldlega ekki réttlátt. Eftir stendur, hæstv. forseti, og ég hlýt að beina þeim orðum til hv. form. efh.- og viðskiptanefndar, að við verðum að skoða betur að mínum dómi, milli 2. og 3. umræðu, hvort við erum með þessum breytingum, þ.e að draga ríkissjóð út úr Atvinnuleysistryggingasjóði og láta tryggingagjaldið koma þar á móti, að stefna inn í þá stöðu eins og fullyrt var af Alþýðusambandinu fyrst og fremst að þetta mundi ekki duga. Hvar stendur ríkissjóður ef þetta dugar ekki? Hvar stendur Atvinnuleysistryggingasjóður ef þetta dugar ekki? Ætlum við þá að hlaupa til einhverra aðgerða? Ég held að við þurfum að skoða þetta mál nánar og ég ítreka það sem reyndar kemur fram í því nefndaráliti sem ég hef lýst yfir stuðningi við að ég tel þetta ekki rétta leið og mun ekki greiða atkvæði með þessu frv.

[18:02] Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum --- sem hafa verið allmargar og nánast árvissar, jafnvel ein og tvær á ári. Hæstv. forseti. Ef við lítum á það frv. sem hér liggur fyrir, er þetta fyrst og fremst breyting sem felst í því að afnumin er svokölluð sjálfvirkni í uppfærslu upphæða. Í stað þess að miða við vísitölur innan árs og útreikning svokallaðrar skattvísitölu milli ára eru upphæðir ákveðnar beint í frv. sjálfu og í lögunum sjálfum. Þetta þýðir að ef framhald verður að Alþingi mun jafnan fyrir hver áramót þurfa að endurskoða upphæðir og breyta þeim beint eftir því sem þarf og eftir því sem menn vilja gera í hvert skipti. Þegar nefndin fjallaði um frv. sendi hún það til umsagnar til hefðbundinna umsagnaraðila, fékk til sín umsagnir og auk þess var haldinn fundur þar sem umsagnaraðilar komu til fundar við nefndina og gerðu grein fyrir sínum sjónarmiðum. Meiri hluti nefndarinnar hefur ákveðið að gera tillögur um breytingar á frv. Það eru fyrst og fremst tæknilegar breytingar og eins breytingar sem tengjast þeirri breytingu að afnema sjálfvirknina en ákveða upphæðirnar beint í lögunum sjálfum. Slíks eðlis eru breytingartillögur í liðum 1, 2 og 3 og síðan í lið 4. Þar er gerð brtt. sem er í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um kjaramál frá 29. nóv. sem felast í því að frádráttur launþega vegna iðgjalda í lífeyrissjóði kemur hraðar til framkvæmda en gert er ráð fyrir í gildandi lögum. Síðan er í lið 6 gert ráð fyrir því að bráðabirgðaákvæði V falli brott. Þar er verið að leggja niður svokallaða 15% reglu en hún fólst í því að vegna álagningar tekjuskatts var mönnum 70 ára og eldri heimilt að draga frá 15% af greiddum lífeyri úr lífeyrissjóðum. Þessi 15% regla er nú afnumin. Stendur það í samhengi við þá ákvörðun að heimila frádrátt vegna iðgjalds launþega í lífeyrissjóði og má segja að eftir að sú heimild er komin fram sé ekki með nokkru móti hægt að tala um að iðgjöld í lífeyrissjóði séu skattlögð tvisvar sinnum, bæði við inngreiðslu og úttekt. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingartillögum sem ég hef rakið.

[18:06] Herra forseti. Við fjöllum hér um frv. ríkisstjórnarinnar um tekjuskatt og eignarskatt og breytingar á því. Ég vísa til afstöðu okkar þingmanna Alþfl. sem fram kemur í nál. á þskj. 391. Efni þessa frv. er í aðalatriðum það að auka tekjur ríkissjóðs um 1,8 milljarða með hækkun tryggingagjalds eins og áður var rætt og frystingu persónuafsláttar. Í annan stað er gerð grein fyrir áformum um afnám sjálfvirkni eða sjálfvirkar tengingar skatta og bóta við verð- og launavísitölur auk þess sem kveðið er á um skattfrelsi lífeyrisiðgjalda launafólks. Hér er enn fremur staðfest framlenging svokallaðs sérstaks tekjuskatts, í daglegu tali nefnt 5% hátekjuskattur, auk þess sem stigið er jákvætt skref til að draga ögn úr of háum jaðarsköttum með hækkun framlags til barnabótaauka um einar 500 millj. kr. sem réttir aðeins hlut barnafjölskyldna gagnvart jaðarsköttum. Að því er varðar framlengingu hátekjuskattsins er um það eitt að segja að því var heitið á sínum tíma þegar hann var tekinn upp að hann skyldi standa a.m.k. svo lengi sem fjármagnstekjuskattur væri ekki innleiddur, en sem kunnugt er mun núv. ríkisstjórn ekki standa við yfirlýsingar fyrri ríkisstjórnar um það að hann skyldi lögleiddur nú um áramót. Þessi tvö mál, breytingar á tekju- og eignarskatti eru auðvitað í nánum tengslum við það mál sem við ræddum áðan, um tryggingagjaldið. En það er einkum þrennt sem ber að vekja athygli á við afgreiðslu þess. Í fyrsta lagi eru það áformin um afnám sjálfvirkni í ríkisbúskapnum. Það mál hefur verið rætt við fjárlagaafgreiðsluna. Ég hef fyrir hönd okkar alþýðuflokksmanna lýst því yfir að við erum jákvæðir gagnvart því og teljum reyndar eðlilegt og nauðsynlegt að stíga skref í þá átt að afnema sjálfvirkni, sérstaklega að því er varðar markaða tekjustofna. En við drögum víglínuna nákvæmlega þar sem viðleitni stjórnarflokkanna er sú að höggva á tengsl milli annars vegar launa og atvinnuleysisbóta og hins vegar á milli launa og bóta lífeyristrygginga. Við teljum að tengslin milli launa vinnumarkaðarins og bótagreiðslna, atvinnuleysisbóta og lífeyrisgreiðslna séu eðlileg og nauðsynleg og það vakir allt annað fyrir stjórnarflokkunum heldur en einhver umbótaviðleitni í ríkisfjármálum. Hins vegar erum við sammála því að það beri að rjúfa þessa sjálfvirkni, einkum og sér í lagi að því er varðar markaða tekjustofna sem margir hverjir velta á milljörðum króna. Ég nefni sem dæmi vegáætlun eða flugmálaáætlun og reyndar marga aðra lagabálka sem kveða á um markaða tekjustofna til einhverra tiltekinna framkvæmda eða þjónustuþátta. Það er ekki hægt að ná árangri í ríkisfjármálum ef útgjöld í veigamiklum útgjaldaflokkum af þessu tagi eru sett á sjálfvirkni alveg burt séð frá afkomu þjóðarbúsins. Þá kunna menn að spyrja: Já, en hvað með vinnumarkaðinn og bótagreiðslurnar? Það hefur komið á daginn, sérstaklega á undanförnum samdráttarárum, að það er miklu meiri sveigjanleiki á íslenskum vinnumarkaði og launamarkaði heldur en kannski í nokkru öðru þjóðfélagi á nálægum breiddargráðum. Það hefur gengið tiltölulega hratt fyrir sig að laga hlut launa að minnkandi þjóðartekjum. Það finna menn á pyngju sinni, það finna menn í þeirri staðreynd að launin á Íslandi hafa lækkað með lækkandi þjóðarframleiðslu og þjóðartekjum. Það gagnrýniatriði að þau séu ósveigjanleg, þ.e. kveði á um sjálfvirkni útgjaldastigs, reynist því ekki rétt þegar nánar er skoðað. Að því er varðar það tvennt sem hér er nefnt, jaðarskatta og fjármagnstekjuskatt, vil ég segja það að fyrir seinustu kosningar lýstu fulltrúar þáv. stjórnarflokka og reyndar stjórnarandstöðu því yfir að það væri komið út í hreinar ógöngur með tekjutengingu bótagreiðslna og skerðingar á bótagreiðslum í tengslum við tekjur. Afleiðingarnar væru þær að skattlagning á hverja viðbótarkrónu sem launþegar ynnu sér inn væri orðin allt of há, um að þóttust allir vera sammála. Eins og ég segi, hér er gert ráð fyrir að stíga skref í því að hækka barnabótaauka og það dregur úr jaðarsköttum. Við teljum hins vegar að þetta sé aðeins fyrsta skrefið. Kjósendur máttu ætla af málflutningi framjóðenda að þetta væri það vandamál sem þeir mundu einbeita sér að. Stjórnarflokkarnir hafa ekki staðið við það. Þeir hafa lýst því yfir að þeir munu fresta þessu máli í stórum dráttum, setja það í nefnd og það komi ekki til framkvæmda fyrr en á árinu 1997. Í tillögum sem nú liggja fyrir að því er varðar fjárlagaafgreiðslu höfum við alþýðuflokksmenn þess vegna sýnt ákveðna viðleitni til þess að ganga lengra í þessu efni, bæði með því að við viljum verja meiri peningum til þess að barnabótaaukinn verði ekki tekjutengdur með þessum hætti, þ.e. gegn láglaunafjölskyldum og einnig viljum við að sömu reglur verði teknar upp að því er varðar vaxtabætur. Hvort tveggja þetta á að verða til þess að draga úr jaðarsköttunum og þar með að forða því að þeir tekjuhópar sem verða einna verst fyrir barðinu á þessu upplifi það sem vinnuletjandi og ranglátt kerfi. Að því er varðar skatt á fjármagnstekjur er það staðreynd að núv. stjórnarflokkar lýsa því yfir í orði kveðnu að þeir stefni að því að taka hann upp. Það er mikill ágreiningur um útfærslu en allt bendir til þess að þeir muni ekki koma því í verk að framkvæma þetta á næsta ári. Að því er varðar síðan þær tillögur sem hér er gert ráð fyrir, þ.e. að framtaldar fjármagnstekjur að ákveðnum hundraðshluta skerði bótagreiðslur, er það svo að þetta á að byggja á því að þær tekjur eru framtalsskyldar þótt þær séu ekki skattskyldar. Grundvallarspurningin sem menn standa þarna frammi fyrir er einfaldlega sú hvort þetta verði framkvæmanlegt í ljósi þess að fjármagnstekjur hafa af langri hefð aldrei verið framtaldar. Í nefndaráliti okkar um þetta mál segir: ,,Í athugasemdum við lagafrumvarpið kemur fram að fyrirhugað sé að taka upp fjármagnstekjuskatt á næsta ári. Alþýðuflokkurinn hefur lengi barist fyrir því að koma á fjármagnstekjuskatti sem réttlætismáli. Það var þó ekki fyrr en í tengslum við ráðstafanir sem gerðar voru í desembermánuði sl. að tókst að fá sjálfstæðismenn til að samþykkja yfirlýsingu sem var bindandi og ótvíræð um að lög þess eðlis skyldu samþykkt á því þingi sem nú situr.`` Það er athyglisvert að hinn stjórnarflokkurinn tregðaðist við og sinnti lengi vel ekki beiðni um að tilnefna mann í nefnd. Hann gerði það að vísu seint og um síðir en niðurstaðan er sú af hálfu stjórnarflokkanna að þeir hafa ekki staðið við það loforð sem gefið var af fyrrv. ríkisstjórn um að fjármagnstekjuskattur skuli koma til framkvæmda á næsta ári og er það mál reyndar í fullkominni óvissu.

[18:15] Virðulegi forseti. Mér er kunnugt um það að hv. efh.- og viðskn. á að byrja á fundi kl. 8 í kvöld. Þeir menn sem aðallega eru í fyrirsvari fyrir nefndina eða mál hér núna eru úr efh.- og viðskn. og eru búnir að vera að verkum í allan dag. Ég mælist til þess miðað við það sem talað var um áður að menn haldi sig við samkomulagsmál en séu ekki að reyna að þrýsta í gegn erfiðum deilumálum. Það eru einhver samkomulagsmál eftir á dagskránni og á að vera hægt að ljúka þeim. Síðan vil ég í alvöru mælast til þess að þessum mönnum verði gefinn kostur á því að rétta úr sér á milli kl. 7 og 8 eða svo. Það er ekki til of mikils mælst, er það, forseti?

[18:17] Forseti getur lýst því yfir að hann vill fara að tilmælum hv. 8. þm. Reykv. mjög fljótlega. Hann hefði að vísu óskað eftir því að eins og einn hv. þm. fengi að ljúka máli sínu áður og síðan yrði þessu dagskrármáli frestað og þá færi fram atkvæðagreiðsla.

[18:17] Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna salómonsdómi forseta áðan nýföllnum um að menn geti eitthvað dregið andann á milli funda í nefndum og á linnulausum fundi sem hefur staðið í dag. Ég hef ekki um það fleiri orð en tek til að mæla fyrir nefndaráliti 2. minni hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt. Þar er fyrst til að taka, herra forseti, að vinnubrögð ríkisstjórnarinnar hvað þetta frv. varðar eru auðvitað sama marki brennd og vinnubrögð hennar við ríkisfjármálin almennt. Þetta mál kom seint fram og síðan hafa verið að koma til nefndarinnar breytingartillögur á allra síðustu dögum. Afstaða okkar í 2. minni hluta efh.- og viðskn. er hin sama til þessa máls og frv. til laga um tryggingagjald sem var næst á dagskrá á undan þessu máli, þ.e. að náist ekki fram á því umtalsverðar breytingar erum við andvíg því og getum ekki stutt efni þess. Það dregur sérstaklega dám af því að hér er á ferðinni krossferð hæstv. ríkisstjórnar gegn afnámi hvers konar viðmiðunar eða tengingar útgjalda, afslátta- og bótagreiðslna við verðlag eða niðurstöður kjarasamninga. Hér er því verið, herra forseti, að ráðast einhliða með harkalegum hætti á grundvallaratriði í okkar félagskerfi. Hér er um að ræða einhliða árás hæstv. ríkisstjórnar á það fyrirkomulag sem sæmileg sátt hefur verið um á undanförnum árum. Það þarf ekki að taka það fram að þetta kemur landsmönnum í opna skjöldu. Það var ekkert slíkt boðað af hálfu stjórnarflokkanna fyrir kosningar nema síður sé. Ég fullyrði að þó að menn leiti með logandi ljósi í öllum hinum stórbrotnu bæklingum Framsfl. og loforðalistunum þar, finna þeir hvergi loforð um það að svipta til að mynda atvinnulausa því réttaröryggi og tryggingu sem þeim hefur verið búin í sjálfvirkri viðmiðun sinna kjara við launaþróun í landinu og tiltekin viðmiðunarlaun. Þó að þeir væru býsna útbærir á loforð, framsóknarmenn, þá lofuðu þeir ekki þessu. En þeir gera það hins vegar en svíkja allt hitt sem lofað var. Þannig er þetta nú. Og það má segja að þessi frammistaða nái hámarki sínu í þessum róttæku eða gagngeru grundvallarbreytingum á velferðarkerfinu sem verið er að gera. Ég held því miður, herra forseti, að það hafi kannski nokkuð skort á að menn hafi áttað sig á því almennt, fyrr en núna allra síðustu dagana, hversu mikil stefnubreyting er hér á ferðinni. Mér er það til efs að menn hafi almennt áttað sig á því og það tekur eiginlega til allra, jafnvel forustumanna verkalýðshreyfingar og samtaka aldraðra og öryrkja líka, hversu alvarleg þessi grundvallarstefnubreyting er vegna þess að hún breytir samskiptareglunum í þessum efnum í grundvallaratriðum. Það er til að mynda þannig að samtök sem starfa og með óeigingjörnum hætti sem er aðdáunarverður við að reyna að gæta hagsmuna margra hópa sem ekki hafa sterka vígstöðu úti í þjóðfélaginu til að heyja sína kjarabaráttu, svo sem Samtök öryrkja svo ekki sé talað um Samtök atvinnulausra, hafa þó getað treyst því að þegar semdist um einhverja tiltekna hluti í launaþróun í landinu mundi það sjálfkrafa koma þeirra félagsmönnum til góða. Þeirra lífskjör þróuðust þar af leiðandi í takt við ákveðna viðmiðunarhópa eða viðmiðunarstéttir. Nú er verið að rjúfa þessa tryggingu og það getur ekki kallað á annað, herra forseti, en átök sem nokkuð borðleggjandi er ef í kjölfarið er ætlunin að nota þetta sem tæki til að skerða kjör þessara hópa sérstaklega. Og velkist menn í vafa um tilganginn er best að lesa greinargerð með fjárlagafrv. því að þar stendur skýrum stöfum að strax á fyrsta ári þessara breytinga er ætlunin að skerða bæturnar. Þannig er það því miður, herra forseti, að afnám þessarar viðmiðunar, þessi krossferð hæstv. ríkisstjórnar á ekkert skylt við uppstokkun í ríkisfjármálum eða skynsamlega nálgun þeirra hluta. Hér er fyrst og fremst á ferðinni aðferð til að gera annað tveggja og í reynd að nokkru leyti hvort tveggja, hækka skatta með því að afnema þær viðmiðanir sem þar hafa verið, t.d. varðandi uppreikning á persónufrádrætti og öðru slíku og hins vegar skerða ýmsar bótagreiðslur til launamanna eða bótaþega. Við höfnum þessu, fulltrúar minni hlutans, herra forseti, og getum ekki sætt okkur við þessar breytingar á velferðarkerfinu. Sá skattur hins vegar sem almenn samstaða er um, a.m.k. í orði kveðnu að eigi að taka upp og pólitískur vilji er fyrir að verði tekinn upp til að afla tekna í ríkissjóð, stjórnarandstaðan er tilbúin til að greiða fyrir á þinginu, það er fjármagnstekjuskatturinn, á honum bólar ekki. Það er eins og venjulega með það mál að það eru einhver hulin öfl sem þvælast endalaust fyrir. Einhvers staðar eru lappirnar dregnar stanslaust þannig að málið kemst ekki áfram. Það dragnar skúfurinn hjá mönnum í því máli svo að notuð sé líking úr Eyrbyggju. Þetta er hið dapurlegasta, herra forseti. Við í 2. minni hluta munum hins vegar taka afstöðu til einstakra greina frv. og/eða breytingartillagna meiri hlutans eftir því hvernig þær liggja og þar af leiðandi styðja sum ákvæði sem við teljum til bóta. Við styðjum að sjálfsögðu framlengingu á svonefndum 5% hátekjuskatti en það er okkar skoðun að það ætti að skattleggja raunverulegar hátekjur í mun ríkari mæli. Það mætti t.d. hugsa sér að annað þrep kæmi til sögunnar við nokkru hærri tekjur en miðað er við varðandi 5%, svo sem eins og 800 þús. kr. tekjur á mánuði. Okkur er að sjálfsögðu ljóst að slíkt skilar ekki neinum umtalsverðum fjárhæðum í ríkissjóð enda er það kannski ekki aðalatriðið heldur hitt að réttlátari skattstigi og eðlilegri dreifing byrðanna næst með því. Annar minni hluti styður sömuleiðis að framlag launþega í lífeyrissjóð verði undanþegið tekjuskatti og fyrir því standa ýmis rök. En að öðru leyti er það svo, herra forseti, að meginþættir frv. endurspegla stefnu ríkisstjórnarinnar sem er fjandsamleg launamönnum og tryggir ekki þá lausn mála sem við teljum vænlega til árangurs og líklega til að leiða til betri lífskjara í landinu. Síðan er það þannig, herra forseti, að í tengslum við þá yfirlýsingu sem hæstv. ríkisstjórn gaf og fylgdi framlengingu kjarasamninga og ákvörðun hinnar margfrægu launanefndar þar um, leggur meiri hlutinn nú til ýmsar breytingar sem margar hverjar eru til bóta og ívilnandi. Að sjálfsögðu getum við stutt þær þó það breyti ekki afstöðu okkar til málsins í grundvallaratriðum. Ég ætla nú að nefna nokkur helstu efnisatriði frv. og gera um leið grein fyrir afstöðu okkar til hvers einstaks liðar, herra forseti. Ég tek þetta ekki endilega í þeirri röð sem það er í frv. heldur út frá ákveðnum efnisþáttum. Ég hygg að það sé skýrara fyrir menn að reyna að átta sig á þessu þannig heldur en ráða eitthvað í þessa munkalatínu sem hér er fram sett og er fyrst og fremst tölur, í raun gersamlega ólæsilegar merkingarlega nema menn hafi við hendina lögin sjálf. Og jafnvel það er býsna torsótt eins og þeim er búið að breyta oft á undanförnum árum. Það er auðvitað ekki gott hversu feiknalega flókið er fyrir aðra en algera sérfræðinga að átta sig á tekjuskattslögunum í fljótu bragði. Það þyrfti að búa til sérstaka vegahandbók um skattalögin, svo flókin eru þau, ef menn eiga að geta ratað eitthvað um þau.

Þetta heyrir til samgönguráðuneytinu.

Já og væri þá spurning hvort það ætti ekki að flokkast undir samgöngumál að rata um skattalöggjöfina. Í fyrsta lagi, herra forseti, um skattfrelsi lífeyrisiðgjalda. Við í 2. minni hluta erum hlynntir því að iðgjöld í lífeyrissjóði séu frádráttarbær frá skatti og ég leyfi mér, herra forseti, að minna á þá afstöðu sem ég fyrir hönd þáverandi minni hluta í efh.- og viðskn. tók í þessu máli á síðasta kjörtímabili þegar hæstv. ríkisstjórn sem þá var, ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, datt allt í einu í hug í einum desembermánuði að gefa mönnum í jólagjöf 15% frádrátt á útgreiðslum úr lífeyrissjóðum. Þá taldi ég það óskynsamlega aðferð og lagði til að þess í stað yrði farin sú leið að gera inngreiðslur í lífeyrissjóðina frádráttarbærar frá skatti. Það væri hin eina skynsamlega lausn á þessu máli til frambúðar og þetta óvenjulega örlæti þáv. ríkisstjórnar væri ekki skynsamlegt þó að það að sjálfsögðu væri eðlilega vel þegið af þeim sem þá voru eða nú eru að taka við greiðslum úr lífeyrissjóðum. Mergurinn málsins er sá að hér hafa menn fyrst og fremst verið að tefla fram því réttlætissjónarmiði að nauðsynlegt sé að tryggja að ekki sé um að ræða tvísköttun á þessum greiðslum í þeim skilningi að fyrst greiði menn í lífeyrissjóð sinn hluta hafandi áður greitt tekjuskatt af þeim tekjum sem þeir fá og síðan séu útgreiðslurnar úr lífeyrissjóðnum, þegar þar að kemur, skattlagðar sem tekjur. Þetta ástand er að sjálfsögðu ekki rétt og eina aðferðin til að tryggja til frambúðar og varanlega að um þetta standi ekki deilur er sú að veita skattfrelsi á inngreiðslurnar. Það er auðvitað eina aðferðin vegna þess að ella geta menn endalaust rifist um upphæðir persónufrádráttar o.s.frv. Það er auðvelt að benda á að það er réttlátari leið að hafa inngreiðslurnar frádráttarbærar heldur en hluta af útgreiðslunum eða lífeyristekjunum þegar þær fara að koma, enda ekki alltaf sömu aðilar sem þá eiga í hlut og ekki ná allir því eins og kunnugt er að nýta sér sinn lífeyrisrétt. Nú hefur það sem sagt gerst, fyrst og fremst fyrir þrýsting frá aðilum vinnumarkaðarins eða verkalýðshreyfingunni, að ríkisstjórnin hefur snúið við blaðinu í þessu máli. Nú hafa menn ákveðið að falla frá jólagjöfinni frá því í hittiðfyrra um að heimila mönnum að draga frá 15% af útgreiddum lífeyri og taka þess í staðinn upp í áföngum, eins og það átti reyndar að verða, skattfrelsi á inngreiðslur. Það veldur því eðlilega vonbrigðum að þessi nýtilkomna gjöf til þeirra sem nú eru að fá lífeyri útgreiddan er allt í einu tekinn af nánast fyrirvaralaust. --- Herra forseti, er þetta leikæfing þarna í myndaherberginu eða hvað gengur á þarna eiginlega?

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Þetta herra forseti, læt ég nægja um þetta mál og sný mér þá að barnabótaauka og jaðarsköttum sem koma nokkuð við sögu, í öðru lagi. Það er að sjálfsögðu jákvætt að okkar mati að ríkisstjórnin er loksins að sýna lit í því að draga úr óhæfilegri tekjutengingu bóta í skattkerfinu og það er gert með því að draga nokkuð úr tekjutengdri skerðingu barnabótaauka. Í reynd er sett þak á skerðinguna í þeim skilningi að það er sett þak á skerðingu barnabótaaukans sem slíks. Hér er hins vegar því miður of skammt gengið og ég óttast að við þetta verði látið sitja og menn muni með þessari tiltölulega litlu lagfæringu þykjast hafa þvegið hendur sínar eða gert sitt í þessu vandamáli. Þá er ekki nógu vel að verki staðið. Það sem auðvitað þurfti að gera og þarf að gera er heildarendurskoðun á öllu þessu samspili tekjutengingar bótagreiðslna eða skerðinga í skattkerfinu. En þetta litla sem er er að sjálfsögðu í rétta átt og það er athyglisvert að með þessu er hæstv. ríkisstjórn að taka upp tillögur og stefnu Alþb. í skattamálum því að Alþb. setti á síðasta kjörtímabili fram, fyrst flokka, tillögur um þak á jaðarskatta í skattkerfinu. Við vildum að vísu ganga lengra og að sett yrði ákveðið þak á jaðarskatta við 55%. Þetta kemur þannig út að í reynd er þak á skerðingu barnabóta og barnabótaauka við um það bil 57%.

Á hv. þm. eftir að halda langa ræðu til viðbótar?

Nei, ekki mundi ég segja það. Þó er þetta nú afstætt, herra forseti, eftir því við hvað er miðað. Það sem einum finnst langt finnst öðrum kannski stutt.

Hugmyndin var að fresta þessu máli og fara í atkvæðagreiðslur en ef þm. á ekki ...

Ég mundi gjarnan vilja ef ég mætti ljúka máli mínu á svona 5--8 mínútum, herra forseti.

Gjörðu svo vel.

Það kalla ég svo sem ekki langan tíma. Ég hef ef til vill eitthvert annað tímaskyn en aðrir menn, enda er ég menntaður jarðfræðingur og mér því nokkuð tamt að skoða jarðsöguna í árþúsundum, herra forseti, en ekki einhverjum sekúndum. Aðeins meira um þetta mál, herra forseti, um barnabótaaukann og jaðarskattinn. Lagfæringin sem hér er gerð kemur þannig út að þak verður á skerðingu barnabótaaukans við um 57--58% jaðarskatt. Að sjálfsögðu er það jákvætt en áfram getur lagst þar til viðbótar skerðing á vaxtabótum eða húsaleigubótum, tekjutengdar afborganir námslána o.s.frv. Þetta er því bara örlítið hænuskref í því að losa fólk út úr hinni hrikalegu gildru sem há jaðaráhrif í skattkerfinu geta haft í för með sér og allt of skammt gengið. Þarna þyrfti að taka stefnu Alþb. upp ómengaða en ekki bara hluta hennar, setja ákveðið þak á jaðarskatta, t.d. með því að forgangsraða bótaþáttunum, þannig til að mynda að barnabæturnar og barnabótaaukinn skertust síðast og þó aldrei meira en að einhverju tilteknu hlutfalli, 55% eða þar um bil. En þetta litla sem er er í rétta átt og svo lengi sem það veit ekki á að ríkisstjórnin ætli ekkert meira að aðhafast má skoða það sem jákvæða viðleitni. Í þriðja lagi, herra forseti, fagna ég því að nú eru teknar upp afskriftar- eða fyrningarreglur á bílum sem einstaklingar eiga. Sá sérkennilega skattlagningarmáti hefur verið viðhafður að bifreiðar sem ekki eru notaðar í atvinnuskyni, atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, hafa ekki mátt fyrnast. Þær hafa staðið á upphaflegu verði í skattframtölum einstaklinganna og myndað skattstofn að breyttu breytanda sem slíkar. Þetta er að sjálfsögðu óeðlilegt, þeim mun óeðlilegra sem verðlag er orðið stöðugt og verðbólga lítil, og þetta er þar af leiðandi orðið praktískt mál sem hefur áhrif gagnvart skattgreiðslu manna. Ég tók þetta mál upp í efh.- og viðskn. á síðasta kjörtímabili. Fjmrn. hefur skoðað það í millitíðinni og leggur þessa breytingu nú til í frv. og ég fagna því að eitt og eitt réttlætismál af þessu tagi nær fram að ganga. Í fjórða lagi hef ég þegar, bæði fyrr í þessari ræðu og eins í umræðum um síðasta dagskrármál, gert grein fyrir málamyndarökum hv. stjórnarliða um afnám sjálfvirkni og hef ekki um það fleiri orð. En ég vil staldra aðeins við einn þátt sem er sérstakur fyrir þetta mál og hann er sá að nú á að leggja niður skattvísitöluna. Ekki er nóg með að ekki megi nota hana lengur heldur á beinlínis að leggja hana niður. Væntanlega er eftirleiðis bannað að reikna hana út. Hún má hvergi sjást á prenti eftir þetta, eða hvað? Því að fella á niður úr lögum ákvæðin um hana. Ég spyr menn að því, hafa þeir hafa hugleitt hvort þetta er nú mjög skynsamlegt eða yfirleitt gáfulegt? Gæti ekki reynst nauðsynlegt að hafa áfram útreiknaða skattvísitölu með tilteknum hætti, m.a. vegna samanburðar við fyrri tíð? Ég held að þetta sé alveg óhugsað og út í loftið. Hér er á ferðinni krossferð ríkisstjórnarinnar, undir fölskum formerkjum að sjálfsögðu, gegn allri sjálfvirkni, viðmiðunum og tengingum og ofstækið er þvílíkt að banna á að reikna út skattvísitölu. Sáralítill tími gafst til að skoða málið í nefndinni. Ég óttast að það sé meira og minna óathugað og hef sterkan fyrirvara á um að það sé skynsamlegt. Það er allt annað mál þótt menn taki um það ákvörðun að hætta að nota skattvísitölu í einhverjum tilteknum tilvikum eða jafnvel alveg. En eftir sem áður gæti verið praktísk þörf fyrir að hún væri reiknuð út. Ég hafði, herra forseti, einnig nefnt skattafslátt ellilífeyrisþega. Hann átti samkvæmt áformum ríkisstjórnarinnar í fjárlagafrv. að falla niður í áföngum og ellilífeyrisþegar að hafa heimild til þess að draga frá á næsta ári sem nam 7,5% eða helmingnum af því sem var eða er á þessu. En nú er ákveðið með afar litlum fyrirvara, í tengslum við þá ákvörðun að flýta þrepum í skattfrelsi inngreiðslna, að fella þennan frádrátt niður með öllu um áramótin. Það er jólagjöfin til aldraðra m.a. í þessum pakka hæstv. ríkisstjórnar. Þar er á ferðinni ein af mörgum aðgerðum hennar sem vega að hópi sem satt best að segja hefur ekki mjög sterka stöðu til þess að verja hendur sínar, herra forseti. Þetta læt ég duga, m.a. vegna þess að forseti er heldur að mælast til þess að menn stytti mál sitt og ég er eins og ævinlega allur af vilja gerður að auðvelda forseta störfin og tilveruna yfirleitt og læt því staðar numið.

[18:38] Herra forseti. Ég ætla að taka fram í upphafi ræðu minnar að ég geri engar athugasemdir við hvernig hæstv. forseti stjórnar fundi. Sá sem situr nú í forsetastól gegnir því starfi með sóma. En ég get ekki komist hjá því að vekja athygli hæstv. forseta á því sem blasir við augum hv. þingmanna í salnum. Allir tíu ráðherrastólar ríkisstjórnarinnar eru auðir. Við höfum verið að ræða um mál sem talsverður ágreiningur er um og varðar a.m.k. þrjá ráðherra. Enginn þeirra, virðulegi forseti, hefur verið viðstaddur þessa umræðu, sem samt er ætlast til að stjórnarandstaðan ljúki á skömmum tíma. Hæstv. forsrh. sést ekki í salnum lengur nema í mýflugumynd. Hæstv. fjmrh. hefur ekki verið viðstaddur umræðuna, sem þó varðar mál sem er á hans forræði. Þarna eru mjög viðkvæm mál sem snerta heilbrigðismál og félagsmál. Hæstv. félmrh. er nú fyrst að ganga í salinn og enginn þeirra fjögurra heilbrigðisráðherra sem almannarómur segir að sitji í ríkisstjórn hefur verið viðstaddur umræðuna. Ég tel, virðulegi forseti, að þetta sé ekki boðlegt, að hafa umræður um mál af þessu tagi án þess að nokkur sá ráðherra sem kemur að málinu sé viðstaddur. Ég hafði hugsað mér að leggja fram spurningar til hæstv. fjmrh. varðandi mál sem var fyrr á dagskrá, um hvaða afstöðu hann hefði til þess að búið er að kæra mismunun í tryggingagjaldi til Eftirlitsstofnunar EFTA. Þar liggur fyrir sú kæra til afgreiðslu og hæstv. fjmrh. ætlar ekki, fremur en í öðrum slíkum málum, að bregðast við með því að leiðrétta augljósan mismun sem er í skattlagningu atvinnufyrirtækja af þessu tagi. En hæstv. ráðherra hefur ekki verið við og því ekki getað svarað neinum spurningum. Ég mótmæli því, virðulegi forseti, og fer þess á leit við forseta að hann sjái til þess framvegis, ekki síst þegar tími er skammur, að ráðherrar sem málið varðar sjái sóma sinn í því að sitja í stólum sínum við háborðið á meðan umræður fara fram. Ég sé að vísu og það gleður mig að einn hæstv. heilbrrh. í ríkisstjórninni er kominn en ég hef ekki tíma til að leggja fyrir hann þær spurningar sem eðlilegt væri.