Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samgmn. hv. þd. varð sammála um að mæla með samþykkt frv. þess til breytinga á vegal., sem hér liggur fyrir til 2. umr. Byggjast meðmæli n. á grundvelli þess samkomulags, sem upplýst er, að náðst hefur milli fulltrúa allra þingflokka í fjvn. í fyrsta lagi um hækkun innflutningsgjalds af benzíni og í öðru lagi um, að ríkissjóður taki að sér greiðslur vaxta og afborgana af skuldum þjóðbrauta og landsbrauta á árunum 1970–1972. N. flytur þá brtt. við frv., að 5. gr. þess verði felld niður. En í þeirri gr. er gert ráð fyrir, að afnumið verði undanþáguákvæði vegal. um greiðslu þungaskatts af skólabifreiðum. Telur samgmn. hins vegar sanngjarnt. að skólabifreiðar njóti þessarar undanþágu áfram. enda þótt segja megi, að óeðlilegt sé, að tekjur Vegasjóðs séu rýrðar með slíku undanþáguákvæði. Aðalbreytingin, sem felst í þessu frv., er sú, að lagt er til, að innflutningsgjald af benzíni hækki um 1 kr. á lítra og verði kr. 4.67 á hvern benzínlítra. Er þá gert ráð fyrir, að tekjuaukning Vegasjóðs frá 1. júní 1969 til ársloka 1972 verði 260.6 millj. kr. Er hér um að ræða bráðnauðsynlega tekjuöflun til Vegasjóðs. Ef að þessu ráði hefði ekki verið horfið, hefði óhjákvæmilega dregið stórlega úr vegaframkvæmdum víðs vegar um land, en slík ráðstöfun væri í engu samræmi við hina brýnu þörf, sem að kallar í vegamálum í öllum landshlutum. Samkomulagið, sem tekizt hefur um, að ríkissjóður taki að sér greiðslu vaxta og afborgana af skuldum þjóðbrauta og landsbrauta á árunum 1970–1972, felur einnig í sér verulega bót frá því, sem gert var ráð fyrir í till. þeirri til vegáætlunar, sem Alþ. mun afgreiða einhvern næstu daga. Bætt vegasamband milli landshluta og innan þeirra er sameiginlegt hagsmunamál strjálbýlis og þéttbýlis. Vegirnir eru fyrir þjóðina alla, hvar sem þeir eru lagðir. Þá felst sú breyting í 1. gr. þessa frv.. að felldir eru úr tölu landsbrauta rúmlega 223 km. Af þeirri km-tölu er skylt að taka upp í sýsluvegi 209.8 km. Er því hér um að ræða verulega lengingu sýsluvega. Í 2. gr. frv. felst sú breyting, að sýslunefndir eru skyldaðar til að taka upp í samþykkt um sýsluvegasjóði vegi að öllum býlum, sem ekki hafa beint samband við þjóðvegi, en auk þess, að öllum kirkjustöðum, félagsheimilum, opinberum skólum og heilsuhælum. Einnig er sýslunefnd heimilt að taka í tölu sýsluvega vegi að fullgerðum orkuverum, eyðibýlum, fjallskilaréttum og bryggjum. Loks er heimilað í sýsluvegaáætlun að veita fé til fjallvega. sem nauðsynlegir teljast vegna nýtingar afrétta og beitilanda. Áformað mun að veita sýsluvegasjóðum nokkurn aukinn stuðning í vegáætlun til þess að sinna auknum verkefnum. Í þessu sambandi er rétt, að það komi fram, að til þessa munu litlar eða nær engar fjárveitingar hafa verið veittar á vegáætlun til hinna svokölluðu hliðarvega að samkomustöðum og öðrum þeim stöðum, sem nú tilheyra þessum flokki vega. Má jafnvel gera ráð fyrir, að aðstaða þeirra batni, er þeir hafa verið teknir upp í sýsluvegatölu. Í 3. gr. frv. felst sú breyting, að við skiptingu á ríkisframlagi til sýsluvega skuli aðeins taka tillit til lengdar þeirra sýsluvega, sem sýslunefndir eru skyldar að veita fé til. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að ítreka. að samgmn. mælir með samþykkt þessa frv. með fyrrgreindri breytingu.



Herra forseti. Þegar hæstv. ráðh. lagði þetta frv. hér fyrir d. í gær, leit hann til baka. Var að rifja upp, hvað hefur verið varið miklu af ríkisfé til vegamála árið 1958. Samkv. ríkisreikningi voru það á því ári 83.3 millj. kr. En það hefur margt breytzt síðan. og m.a. hefur allur kostnaður við vega- og brúagerðir hækkað stórkostlega. Þannig er kostnaður við nýbyggingu vega nú samkv. vísitölu Vegamálaskrifstofunnar 179% hærri heldur en hann var 1958. Kostnaður við vegaviðhaldið er 193% hærri, og kostnaður við brúabyggingar er 264% hærri nú heldur en hann var 1958. Samkv. þessum tölum reiknast mér svo til, að ef ríkið ætlaði að leggja fram fé til þessara samgöngumála, sem væri jafnmikið að notagildi eins og það, sem lagt var fram 1958, þyrfti það nú að vera 249 millj. kr. En hvað er það mikið, sem ríkissjóður leggur nú fram til þessara mála? 1963 var gerð breyting á vegal. Þá var stofnaður svonefndur Vegasjóður, og ríkissjóður afhenti honum nokkra tekjustofna, sem hann hafði áður haft. Hann afhenti honum benzínskattinn. En áður hafði ríkið tekið í sinn sjóð 1.14 kr. af hverjum benzínlítra. Ríkissjóður afhenti Vegasjóði einnig gúmmígjald svonefnt og þungaskatt af öllum bifreiðum. Það er mjög auðvelt að reikna út, hvað þetta framlag ríkisins, þ.e.a.s. benzínskatturinn, sem ríkið afsalaði sér til Vegasjóðs og gúmmígjaldið, er stór hluti af tekjum Vegasjóðs samkv. þeirri vegáætlun, sem nú liggur fyrir, t.d. fyrir árið 1969. Það er dálítið erfiðara að reikna út þungaskattinn. því að breytingarnar á honum voru þannig, en þó er hægt að komast nokkuð nálægt þessu, og sú áætlun, sem ég hef gert um þetta í heild, sýnir það, að af þeim 482.9 millj. nettó, sem áætlað er, að Vegasjóður hafi í tekjur af þessum tekjustofnum, sem ég nefndi, munu 144 millj. vera af þeim tekjustofnum, sem ríkissjóður afhenti Vegasjóði árið 1963, um 144 millj., en samkv. því, sem ég sagði áður, hefði ríkissjóður þurft nú að leggja fram til þessara mála eða þyrfti á þessu ári að leggja fram 249 millj., til þess að notagildi þess framlags væri jafnmikið og ríkisframlagsins til vega- og brúagerða 1958. Þarna vantar því röskar 100 millj. frá ríkissjóði, til þess að hann leggi fram jafnmikið fé til vegamála nú eins og hann gerði fyrir 11 árum. Það eru rúmar 100 millj. En í staðinn fyrir það, að hæstv. samgmrh. krefjist þess, að ríkið leggi nú fram til þessara mála ekki minna heldur en gert var fyrir l l árum, þá leggur hann hérna fram frv. um það, að það skuli enn hækka benzínskattinn, sem þeir þurfa að borga, sem nota þá nauðsynjavöru, og hækka hann mikið. Nú er á það að líta, að á þessum 11 árum, sem ég hef hér nefnt, síðan 1958. hafa tekjur ríkissjóðs margfaldazt, og tekjur ríkissjóðs af innfluttum ökutækjum og varahlutum til þeirra hafa líka margfaldazt, þannig að ríkissjóður stæði vel við það áreiðanlega að leggja fram ekki minna fé til þessara mála heldur en hann gerði fyrir 11 árum, og vitanlega ætti hann að leggja fram miklu meira, þegar litið er til þess, hvað ríkistekjurnar hafa vaxið stórkostlega á þessu tímabili. Hann ætti að gera það. En í staðinn fyrir að heimta, að það sé gert, leggur hæstv. samgmrh. fram þetta frv. um að bæta enn einum skatti á nauðsynjavörur almennings. Þetta kalla ég lélega frammistöðu.



Herra forseti. Á þskj. 632 höfum við 4 þm. í þessari virðulegu d. leyft okkur að flytja brtt. við frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka lán vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1969. Brtt. þessi gengur út á, að heimild fjmrh. samkv. 1. gr. frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka lán vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1969 til að gefa út ríkisskuldabréf eða spariskírteini til sölu innanlands hækki úr 75 millj. í 95 millj. kr. eða um 20 millj. kr. Þessi aukna heimild verði síðan notuð væntanlega á þessu ári til þess að ráðast í stækkun Fæðingardeildar Landspítalans, og þá fyrst og fremst til þess að koma þar upp kvensjúkdómadeild. Hér á hv. Alþ. hafa undanfarna daga orðið nokkuð miklar umr. um þessi mál. Enn fremur hefur verið skrifað um það í blöð og þættir hafa verið um það í sjónvarpinu nýverið. Af þessum ástæðum og eins vegna þess, að nú er tekið að líða á starfstíma þingsins skal ég ekki eyða tímanum í það að fara að lýsa ítarlega, hvernig ástand þessara mála er nú og þeim aðstæðum, sem fyrir hendi eru á Fæðingardeildinni. Það hefur áður verið gert, og ég skal heldur ekki fara út í það núna að ræða í ítarlegu máli ýmislegt, sem kom fram í ræðu hæstv. heilbrmrh. í gær, þótt hún að ýmsu leyti gæfi tilefni til þess. Ég vil þó í sambandi við þá ræðu aðeins benda á eitt atriði, sem mér finnst ákaflega einkennandi fyrir afstöðu heilbrigðisyfirvaldanna til þessa máls, en það er sú óvefengjanlega staðreynd, að á árinu 1966 er af samtökum í landinu boðið að gefa geislalækningadeild Landspítalans svonefnt kóbalttæki, sem brýn þörf er fyrir hér á landi. En allan þann tíma frá því, að það loforð var gefið á árinu 1966, og að því er virðist fram á síðustu stundu, virðist engin fyrirhyggja eða nokkur undirbúningur af hálfu heilbrigðisyfirvaldanna hafa verið hafður í frammi til þess að búa um þetta tæki, byggja yfir það og sú bráðabirgðalausn, sem nú er rokið til að framkvæma, virðist gerð í flýti og er enda mjög umdeild af öllum þeim, sem þekkja nokkuð til þessara mála. Í umr. hér í gær og eins í blaðagreinum lækna hefur Fæðingardeildinni m.a. verið gefið nafnið gleymda deildin, og á það að lýsa því viðhorfi, sem heilbrigðisyfirvöldin virðast hafa haft á undanförnum árum til starfsemi þessarar deildar. Ég vil þó taka það skýrt fram, að ég tel ekki réttmætt að beina ásökunum um sofandahátt í þessum málum eingöngu til hæstv. heilbrmrh., þó að hans sök eðli málsins samkv. hljóti að vera ærið stór, því að mér sýnist það alveg óyggjandi, að þar muni fleiri hafa sofið illilega á verðinum. Þær miklu umr., sem hafa orðið um þetta mál á hv. Alþ., og þau blaðaskrif og umr., sem orðið hafa í fjölmiðlum þjóðarinnar, hafa nú borið mjög verulegan árangur. Eins og hv. alþm. muna, sem hlustuðu á ræðu hæstv. heilbrmrh., sem hér var haldin 26. marz s.l., gaf hann vonir um, að mögulegt kynni að vera að hefja viðbótarbyggingu við Fæðingardeildina fyrst á árinu 1972. Í gær lýsti hann því hins vegar yfir, að eftir nánari athugun mundi verða hægt að hefja þessar framkvæmdir þegar vorið 1970, þannig að fyrir þann mikla þrýsting, sem hefur verið á í þessu máli bæði utan þingsins og innan veggja þess, hefur þó þetta náðst fram, að byrjunin á viðbótarbyggingu Fæðingardeildarinnar verður hafin væntanlega tveim árum fyrr en ætlað var. Einnig lýsti hæstv. ráðh. því yfir hér í gær, að hann teldi viðbótarbyggingu Fæðingardeildarinnar til forgangsverkefna ásamt byggingu nýrrar geðsjúkdómadeildar, og yrðu þetta fyrstu verkefnin, sem í yrði ráðizt, þegar hafizt yrði handa á ný um að reisa nýjar byggingar á Landspítalalóðinni. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þessari breytingu á afstöðu yfirvalda til þessa mikla vandamáls. En ég held, að þó að þetta hafi áunnizt, sé a.m.k. ein hindrun enn, sem þarf að ryðja úr vegi, og hún er sú, að ekki v,erði enn þá beðið heilt ár með það að hefja þessar framkvæmdir. Ég tel, að það eitt, sem standi í vegi þess, að raunverulega verði hægt að byrja byggingarframkvæmdir núna þegar á þessu vori eða í sumar, sé spurningin um, hvort mögulegt sé að veita fjármagn til byggingarframkvæmdanna. Aðrar ástæður, sem hér hafa verið hafðar frammi, svo sem um skipulagsmál og teikningar, tel ég næsta lítilvægar. Það er því af þeirri ástæðu, sem ég, ásamt þrem flokksbræðrum mínum, hef í þessari hv. d. leyft mér að flytja þá brtt., sem ég var að skýra frá hér áðan, við frv. til l. um lántökuheimildir vegna framkvæmdaáætlunar árið 1969, þar sem við leggjum til, að aflað sé heimildar til hækkunar á þeim lántökuheimildum um 20 millj. kr., sem gangi þá til þessara byrjunarframkvæmda. Í umr. hér í gær kom það fram, að talið var, að stofnkostnaður þeirrar viðbyggingar við Fæðingardeildina, sem fyrirhuguð er, mundi verða á milli 60–100 millj. kr. Þetta er talsvert fjármagn á okkar vísu, en með hliðsjón af því, að menn eru almennt hér í hv. d. sammála um, að bygging nýrrar Fæðingardeildar sé forgangsverkefni, tel ég, að miðað við það og þá brýnu þörf, sem til staðar er fyrir stækkun deildarinnar, sé það sjálfsagt mál. að hv. alþm. leggi sitt lóð nú þegar á vogarskálirnar til þess að hrinda megi þessu þjóðnytjamáli í framkvæmd. Ekki er á því nokkur vafi, að meðal kvennasamtaka í landinu er ríkjandi mikill vilji til þess að styðja þessa framkvæmd með ráðum og dáð. Og í blöðunum í dag er m.a. skýrt frá því, að eitt kvenfélag í landinu hafi samþykkt að gefa 20 þús. kr. til þessara framkvæmda og beinir um leið þeirri áskorun til samtaka kvenna í landinu, að þær geri 19. júní n.k. að almennum söfnunardegi til stuðnings þessari nauðsynlegu framkvæmd. Eins og ég sagði áðan, er eitt atriði þessa máls, sem einhver ágreiningur er enn þá um, og það er, hvort rétt sé að bíða með að hefja framkvæmdir við þessa viðbótarbyggingu í eitt ár ennþá eða reyna að byrja strax þegar á þessu ári. Um þetta atriði hafa m.a. fjallað Gunnlaugur Snædal læknir og Guðmundur Jónsson eðlisfræðingur, en við þá er viðtal í Tímanum frá 16. apríl s.l., en þar segja þeir m.a. um þetta tiltekna atriði, með leyfi hæstv. forseta: „Við höfum gert okkur ljóst, að ef ráðast ætti í þessar byggingarframkvæmdir, þyrfti að gera sérstakt átak í fjármálum sjúkrahússins. En við teljum, að þörfin sé svo brýn fyrir þessar úrbætur í heilbrigðismálum, að ekki sé réttlætanlegt að láta þær bíða eftir öðrum fjárveitingum til Landspítalans. Við höfum aldrei farið leynt með þá skoðun okkar, að þessi lausn væri betri en sú bráðabirgðaúrlausn, sem nú hefur verið valin. Ennfremur eygðum við þann möguleika að ráðast ekki í alla bygginguna í einu, heldur byggja fyrst yfir kóbalttækið og yrði það hús upphaf að framtíðarbyggingunni. Hafa skal í huga, að bygging yfir kóbalttækið er ekkert venjulegt hús. Veggir þess þurfa t.d. að vera allt að meters þykkir og talsverð vinnuaðstaða þarf að vera í kringum tækið. Í þeirri bráðabirgðalausn, sem nú hefur verið valin, eru engir stækkunarmöguleikar fyrir hendi á þeim stað og ýmsir aðrir áríðandi þættir geislalækninga verða enn að bíða um óákveðinn tíma.“ Að lokum sögðu þeir Gunnlaugur Snædal og Guðmundur Jónsson: „Höfuðágreiningurinn í dag er um, hvort nauðsynlegt sé að bíða eftir heildarskipulagi Landspítalalóðarinnar og læknadeildarhúsnæðis sunnan Miklubrautar, eins og nú er rætt um, eða hvort unnt sé að hefjast þegar handa um framtíðarlausn þessara deilda, vegna þessa sérstaka vanda, sem þær eiga við að stríða og gera alla bið óréttlætanlega.“ Það er sem sagt niðurstaða Gunnlaugs Snædals læknis, sem gerþekkir til aðstæðna á þessum stað, og Guðmundar Jónssonar eðlisfræðings, sem er í þjónustu Landspítalans, að óréttlætanlegt sé, eins og þeir segja, að bíða ennþá eftir, að hafizt verði handa um þessar nauðsynlegu framkvæmdir. Það er af framansögðum ástæðum, sem hv. alþm. verða nú, þegar þeir greiða atkv. um þessa brtt., að gera sér þess fulla grein, hvort verjanlegt sé miðað við aðstæður að láta byggingarframkvæmdir dragast enn um eins árs skeið. Engin skipulagsmálefni sjálfrar Landspítalalóðarinnar né skortur á teikningum virðast verulega hamla því, að hafnar séu framkvæmdir, og hæstv. heilbrmrh. hefur upplýst, að áætlaður byggingartími þessarar viðbótarbyggingar sé 3–4 ár. Hv. alþm. hafa, eins og ég hef áður sagt, heyrt sannorðar lýsingar á því óviðunandi ástandi, sem nú ríkir í þessum málum. Þeir hafa vafalaust allir lesið ítarlegt bréf frá Bandalagi kvenna í Reykjavík, dags. 26. febrúar s.l., sem sent var alþm. um þetta mál. Ennfremur hafa þeir vafalaust orðið allir varir við mjög almennan stuðning við málið um land allt, og þá ekki sízt meðal kvenna á höfuðborgarsvæðinu. Um það vitna m.a. margítrekaðar heimsóknir kvennanna á þingpallana núna dag eftir dag auk skrifa þeirra og ræðna í útvarpi og sjónvarpi. Það er því von okkar flm., að hv. þdm. geti nú allir sameinazt um það að samþykkja þessa brtt. og gera á þann hátt draum íslenzkra kvenna að veruleika, að þegar á þessu ári verði hafizt handa um að reisa viðbótarbyggingu við Fæðingardeild Landspítalans, svo að fæðandi konur og sjúkar konur eigi kost svipaðrar aðhlynningar hér á landi og til staðar er á meðal menningarþjóða austan við okkur og vestan.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa sérstökum stuðningi mínum við þá till., sem hv. 2. þm. Reykn. var að mæla hér fyrir áðan á þskj. 632. Hann minntist réttilega á það, að þetta væri sérstakt áhugamál kvenna, og það hefur sérstaklega komið fram, að þetta er áhugamál kvenna hér í Reykjavík, en mig langar þá til að segja frá því jafnframt, að þetta er áhugamál kvenna víðar um land en hér í Reykjavík og nágrenni, því að ég er hér með í höndunum bréf frá Sambandi eyfirzkra kvenna, sem er stílað til alþm. Norðurl. e. og sjálfsagt þar á meðal til hæstv. fjmrh. og vil ég leyfa mér að lesa þetta bréf með leyfi forseta; það er skrifað á Möðruvöllum 7. apríl 1969: „Samband eyfirzkra kvenna beinir þeirri áskorun til þm. Norðurlandskjördæmis eystra, að þeir á Alþ. og utan styðji og vinni að framgangi þess, að nú þegar verði hafizt handa um fyrirhugaða stækkun Fæðingardeildar Landspítalans í Reykjavík, og við þá stækkun verði komið upp sérstakri kvensjúkdómadeild með fyllstu aðstöðu til nútíma geislalækninga. Telur sambandið knýjandi nauðsyn að kvensjúkdómadeild taki til starfa sem allra fyrst. Virðingarfyllst f.h. Sambands eyfirzkra kvenna. Ásrún Þórhallsdóttir formaður.“ Mig langaði til þess að segja frá þessu bréfi vegna þess, að það sýnir þann hug, sem konur bera til þessa máls hvar sem þær eru á landinu, og ég þykist einnig mega segja frá því, að Samband norðlenzkra kvenna hefur á þessu mikinn áhuga og jafnvel þó að stjórn þess hafi mér vitanlega ekki látið neitt frá sér fara um efnið, þá hef ég þó átt tal við konur úr stjórn þess sambands og þær eru þess sinnis, að þessu máli þurfi mjög að hraða. Annars var annað, sem ég ætlaði að minnast hér á. Mig langaði að mega minna á brtt. á þskj. 647, sem flutt er af 4 alþm. við þetta frv. um það, að á eftir 6. gr. komi svo hljóðandi: „Fjmrh. er heimilt að taka lán fyrir hönd ríkissjóðs allt að 5 millj. kr. og endurlána til byggingar stúdentaheimilis.“ Það hefði náttúrlega átt að standa þarna „Félagsheimilis stúdenta“. Þessi till. er sprottin af því, að nú um margra ára skeið, a. m. k. 5–6 ár, ef ekki meira, hefur verið á döfinni undirbúningur að byggingu svo kallaðrar Félagsmálastofnunar stúdenta. Þetta hefur verið sameiginlegt áhugamál allra stúdenta og ég held, að það sé ekki neinn ágreiningur um það, að þetta er það málefni, sem stúdentar vilja, að hafi forgang af því, sem þeir sérstaklega berjast fyrir. Nú hefur hins vegar ekki verið enn hægt að byrja á þessari byggingu, og m.a. er ástæðan sú, að verðbólgan hefur leikið sjóði þessarar stofnunar ákaflega hart, sem kemur fram í því, að breytingar á áætluðum kostnaði þessarar byggingar hefur sífellt verið að breytast og það svo, að það er komið yfir 100% hækkun á áætluðum byggingarkostnaði frá því, sem var 1965, að því er stjórn Félagsmálastofnunar stúdenta tjáði fjvn. nú í vor. En sem dæmi upp á það, hvernig verðbreytingarnar hafa verið, er það, að 1965 er áætlaður kostnaður þessarar byggingar 14.4 millj. 1967 er kostnaðurinn áætlaður 17 millj., 1968 25 millj. og nú 1969 í apríl er til ný áætlun, og þar er gert ráð fyrir, að kostnaðurinn verði 31.2 millj. - Hugsað hefur verið að fjármagna þessa framkvæmd þannig, að af fjárlagafé á árunum 1964–1969 er þegar búið að veita 4.8 millj., frá háskólanum af happdrættisfé sem stofnfé þessarar Félagsmálastofnunar af hálfu háskólans 5 millj. Þá mun vera loforð eða vilyrði frá ríkisstj. um 5 millj. kr. og einnig nýtt loforð eða vilyrði frá háskólaráði um 5.5 millj. kr. Einnig hefur Félagsmálastofnunin von um að geta fengið lán í bönkum, a.m.k. nokkur bráðabirgðalán um ca. 5 millj. kr. Ef þetta stenzt er hér um að ræða ca. 25 millj. kr., sem Félagsmálastofnunin hefur úr að spila til þess að koma byggingunni áfram. En þá vantar upp á til þess að hægt sé að hafa upp í byggingarkostnaðinn 5–6 millj. a.m.k. Og þess vegna er það, að við höfum nokkrir þm. leyft okkur að bera fram þessa brtt., sem ég er hér að tala fyrir, að fjmrh. verði heimilt að taka sérstakt lán fyrir hönd ríkissjóðs allt að 5 millj. til þess að endurlána í þessa byggingu. Um bygginguna er það að segja, að hana verður að reisa í einum áfanga, annað er varla talið hagkvæmt. Mötuneyti og eldhús og annað, sem því fylgir, tekur langmest rúm í þessu húsi og langmest af kostnaðinum. Það er aðaluppistaðan í húsinu, þannig að sá áfangi einn er talinn vera upp á 28–29 millj. kr. Þetta er sá áfangi, sem einna nauðsynlegast er að ljúka, og það sýnist því varla praktískt annað en ljúka öllu húsinu í einu lagi. Ég vil vænta þess, að hv. alþm. sjái sér fært að styðja þessa till. Hér er um mikið nauðsynjamál fyrir stúdenta að ræða. Þetta mál er búið að bíða í mörg ár, eins og ég hef sagt frá, og verðlagsþróunin hefur verið ákaflega óhagstæð sjóðnum og fjáröflunarmöguleikum stofnunarinnar og greinilegt, að það er nauðsyn að fara að hefjast handa um það að koma byggingunni áfram. En samkv. upplýsingum Félagsmálastofnunarinnar eða stjórnar hennar, sem hefur gengið á fund fjvn., er varla við því að búast, að þetta takist nema með alveg sérstökum stuðningi Alþ. og velvild alþm.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls hér í þessari hv. d. óskaði 1. þm. Vestf., að ég sem frsm. fjhn. útvegaði ákveðnar upplýsingar í sambandi við málið, ef þær væru fáanlegar. Vár þetta varðandi framkvæmdir Rafmagnsveitna ríkisins eða þann hluta þeirra, sem fram kemur í grg., 19.2 millj. vegna sveitarafvæðinga. Ég sneri mér til Raforkumálastofnunarinnar og óskaði þessara upplýsinga og lét hún mér í té eftirfarandi skrá yfir fyrirhugaðar rafveitulagnir í sveitum á árinu 1969. Þetta er í 18 liðum og hljóðar þannig: 1. Ýmsar aukningar á eldri sveitaveitum í rekstri. 2. Hraunsáslína, Hálsasveit, Borgarfirði. 3. Króklína, Hvítársíðuhreppi, Mýrasýslu. 4. Helgafellssveitarlína, Snæfellsnesi. 5. Hólslína í Bíldudal. 6. Þingeyrarhreppslína, Vestur-Ísafjarðarsýslu. 7. Arnardalslína, Skutulsfirði. 8. Prestsbakka- og Fjarðarhornslína, Strandasýslu. 9. Hurðarbakslína, Torfalækjarhreppi, Austur-Húnavatnssýslu. 10. Flatatungulína, Akrahreppi, Skagafirði. 11. Egilsárlína, Akrahreppi, Skagafirði. 12. Fnjóskadalslína, Suður-Þingeyjarsýslu. 13. Fosshólslína, Suður-Þingeyjarsýslu. 14. Kelduhverfislína (austurhluti, 2. áfangi) Norður-Þingeyjarsýslu. 15. Ástjarnarlína, Kelduneshreppi, Norður-Þingeyjarsýslu. 16. Vopnafjarðarlína, Hofsárdal, Norður-Múlasýslu. 17. Sólheimalína, Vallahreppi, Suður-Múlasýslu. 18. Síðulína, frá Kirkjubæjarklaustri. Ég spurðist fyrir um hlutfallsskiptingu fjárins þar á milli, en fékk þau svör, að það væri ekki endanlega búið að ganga frá því og upplýsingar um það gætu þeir ekki látið mér í té eins og á stæði. Ég vænti þess, að ég hafi að þessu leyti, svo langt sem þessi grg. nær, orðið við óskum hv. 1. þm. Vestf. um þær upplýsingar, sem hann óskaði eftir hér við 2. umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 3. þm. Sunnl. fyrir upplýsingar, sem hann hefur aflað sér mér til handa, skv. beiðni minni, þegar þetta mál var fyrr til umr. En þar var ég að óska eftir upplýsingum um það, í hvað þær 19 millj. rúmar ættu að fara, sem er greint frá, að eigi að verja til rafveitna í dreifbýli á þessu ári, en mér var ekki ljóst, hvernig þeim yrði varið. Hv. þm.. hefur nú aflað þeirra upplýsinga um mitt kjördæmi, að þar sé um 4 framhaldslínur að ræða, Hólslínu í Bíldudal, Þingeyrarhreppslínu, Arnardalslínu við Skutulsfjörð og Prestsbakkalínu við Hrútafjörð. En hann gat þess jafnframt, að hann hefði ekki getað fengið upplýsingar um það, hvaða fjárhæð yrði varið í hverja línu fyrir sig. Þykir mér það verra, að þm. skuli ekki geta svarað fsp. manna heiman úr héruðum um það, þegar komið er sumar, hvort eigi að vinna þar eitthvað í sumar eða ekki. Þetta er meiri seinagangurinn! Auðvitað fá þm. sífellt fsp. um þetta úr héruðunum, þar sem vantar rafmagnið. Hvenær fáum við rafmagn? Og möguleikarnir hjá okkur til að svara þessu fólki eru ekki meiri en þetta. Ég er síður en svo að ásaka hv. þm. um, að hann hafi vanrækt neitt, þvert á móti hefur hann gert það, sem ég bað hann um. Mig langaði a.m.k. að fá vitneskju um það, ef hann getur svarað því, eða þá hæstv. fjmrh., hvort þessar upphæðir eiga að fara í skuldagreiðslu, eða hvort áætlað er að vinna fyrir þær í sumar. Ég held nefnilega, að a.m.k. sumar af þessum línum skuldi og það fari eitthvað af þessu í það. Ein þeirra, aftur á móti, mun vera ný framkvæmd, þ.e. Prestsbakkalína í Hrútafirði. Það er svo ástatt um þessa margumbeðnu línu, að fyrir meira en 2 árum var samþ. í Raforkuráði að leggja rafmagnslínu um Bæjarhrepp, og hann er það þéttbýll, að það eru, ef ég man rétt, 1,43 km að meðaltali milli bæja, svo að héraðið fullnægir algerlega þeim reglum, sem settar eru um raflagnir. En þrátt fyrir það, að 2 ár séu liðin síðan og mönnum hafi verið gefið meira en vilyrði fyrir því, að rafmagnslínan yrði lögð á árunum 1968–69, eftir því, sem mér hefur verið tjáð, munu í hæsta lagi verða keyptir einhverjir staurar til þess að byrja að leggja þessa línu í sumar. Ef hægt er að láta mér í té einhverjar meiri upplýsingar um þetta, væri ég þakklátur fyrir það, hvort sem hæstv. ráðh. gerir það, eða hv. frsm. n. í þessu máli. Ég er mjög óánægður yfir því, að fá ekki frekari vitneskju um þetta.



Herra forseti. Varðandi fsp. hv. 1. þm. Vestf. get ég ekki svarað henni nákvæmlega, því að ég hef ekki fyrir mér þær tölur, sem hann er að ræða um og sem hv. 3. þm. Sunnl. minntist hér á, þ.e.a.s. hv. 3. þm. Sunnl. hafði ekki heldur þær tölur, sem um var að ræða, en ég get hins vegar upplýst það, að það er ætlunin að leggja þær linur, sem hann las upp, að ætti að leggja í sumar. Ástæðan til þess, að hann getur ekki nefnt allar fjárhæðir í því sambandi og hvað nákvæmlega fari í þær á þessu sumri, er, eins og hv. 1. þm. Vestf. er vafalaust kunnugt, að ekki er alltaf hægt að fullyrða, hvort línu sé lokið að fullu á yfirstandandi ári, eða eitthvað verði þar eftir til næsta árs. Það er ekki hægt að fullyrða það, að þessum línum öllum, sem hann nefndi, verði lokið á þessu ári, en að þeim mun verða unnið og ég hygg ekki, að skuldagreiðslur hafi áhrif á þessar línur út af fyrir sig, a.m.k. býst ég við, að hv. þm. viti sjálfur um þær línur, sem hann minntist á, hvort þær hafa verið lagðar eða ekki lagðar, og hafi þær ekki verið lagðar og talað um, að eigi að leggja þær á þessu ári, þá fer það varla í skuldagreiðslur. Hitt er annað mál, að það eru mörg héruð, sem hafa lagt fram lánveitingar, og það eru verulegar fjárhæðir, sem fara til skuldagreiðslna, sem í mörgum tilfellum eru endurlánaðar í aðrar línur. En þær línur, sem hv. 3. þm. Sunnl. hér nefndi, eru þær línur, sem á að vinna að í sumar, hvort sem tekst að ljúka þeim eða ekki. Varðandi þær tvær brtt., sem hér eru fluttar, og mér dettur ekki í hug að halda fram, að séu ekki fluttar í góðri meiningu, verð ég að taka það fram, að hvorug þeirra á hér heima. Ekki vegna þess, að þessar framkvæmdir séu ekki góðra gjalda verðar, heldur vegna þess, að framkvæmdaáætlun sú, sem hér er lögð fram, eins og undanfarin ár, hefur verið lögð fram á hverju ári, og fjáröflun til hennar miðast við það, sem vinna á á því tiltekna ári og annars fjár er ekki aflað. Það væri vitanlega lítið vit í því að byrja að safna fé í framkvæmdir með því að taka lán ári áður, eða jafnvel fleiri árum áður, en á að byrja umræddar framkvæmdir og liggja síðan með það lánsfé. Hér er um allt annað að ræða, ef lagðar eru til hliðar, eins og oft er í sambandi við fjárveitingar, upphæðir af beinum fjárveitingum ríkissj. í fjárl. til þess að safna í einhverja framkvæmd. Hitt hefur verið föst venja og hlýtur að vera venja varðandi þær framkvæmdir, sem eru innan ramma framkvæmdaáætlunar, að þar verður að miða fjáröflun fyrir hvert ár við það, sem ætlunin er að þurfi á því ári, og ætlunin er að vinna fyrir á því ári. Ég skal ekki hér fara að blanda mér inn í þær umr., sem farið hafa fram um Fæðingardeild Landspítalans, og við skulum vona, að allar hafi eingöngu stafað af áhuga á því að leysa það mál, en ekki neinu öðru. Mér er vel kunnugt um það bréf, sem samþm. minn las upp frá Kvenfélagasambandi Eyjafjarðar og áhuga þess, og áreiðanlega allra kvennasamtaka í landinu, á að leysa þann vanda, sem þar er við að glíma, og er mér það fullkomlega ljóst. Það hefur verið upplýst af hæstv. heilbrmrh. og ekki vefengt af neinum, að síðustu árin hefur bæði innan ramma framkvæmdaáætlunar og í fjárl. verið aflað miklum mun meira fjár en áður hefur þekkzt til þess að leysa spítalavandamál hér á Íslandi. Ég hef ekki blandað mér í það, og það er ekki hlutverk fjmrh. að segja til um það, hvað sérstaklega eigi að sitja fyrir í þeim efnum eða ekki. Það hefur verið deilt á skoðun heilbrigðisyfirvalda hverju sinni. Hæstv. heilbrmrh. gerði hér í gær mjög greinargott yfirlit um þáð, hvernig þessu fé hefði verið ráðstafað að undanförnu, hvaða till. hefði legið fyrir frá heilbrigðisstjórninni um það efni, og hef ég engu þar við að bæta. Hann upplýsti einnig það, sem er kjarni málsins í sambandi við þá till., sem hér er um að ræða, að það væri ekki talið framkvæmanlegt með neinu móti að hefjast handa um byggingu umræddrar deildar á þessu ári. Það hefur verið aflað fjár tif að byggja yfir umræætt kóbalttæki og það var gert í sambandi við fjárl. og fjárveiting þar til þess veitt, hvort það er óskynsamleg ráðstöfun eða ekki, það fer ég heldur ekki að ræða um, ég er enginn sérfræðingur í heilbrigðismálum og læt aðra, sem virðast hafa á því meira vit hér í hv. þd., fjalla um það, en staðreynd er, að sú ákvörðun hefur verið ákveðin á þessu ári, og þeirri ákvörðun verður ekki breytt. Það liggur fyrir skv. yfirlýsingu ráðh., að húsameistari ríkisins telji ekki möguleika, tæknilega séð, að byrja á framkvæmdum á þessu ári, og af því leiðir, að það auðvitað kemur ekki til neinna mála að fara að taka lán til framkvæmda á þessu ári, sem ekki á að hefja fyrr en í fyrsta lagi á næsta ári. Það mál verður að skoðast í sambandi við framkvæmdaáætlun viðkomandi árs. Þetta held ég, að liggi alveg í augum uppi og hljóti að vera öllum hv. þm. ljóst og án þess að ég sé með því á nokkurn hátt að segja til um, hvort rétt eða rangt hafi verið haldið af heilbrigðisstjórninni á því undanfarin ár, hvaða deildir hafa verið látnar sitja fyrir um það mikla fjármagn, sem varið hefur verið til sjúkrahúsabygginga. Það læt ég aðra um, en þetta er ástæðan, sem veldur því, að ég tel ekki vera tilefni til þess með neinu móti og það þess vegna ekki sýna hinn minnsta fjandskap til umrædds vandamáls, þó að ég segi það, að lántaka á þessu ári til framkvæmda, sem alls ekki er ætlunin að ráðast í á þessu ári og ekki talið mögulegt að ráðast í, kemur vitanlega ekki til greina. Slíkt væri hin óskynsamlegasta fjárráðstöfun, sem hugsazt getur. Varðandi hina till. um Félagsheimili stúdenta er nákvæmlega sömu sögu að segja. Það er ekki fjárskortur að sinni, sem veldur því, að það mál er ekki komið lengra en nú standa sakir, - það er ekki rétt hjá mér að segja, að það sé ekki fjárskortur, - það er ekkí af neinum illvilja af hálfu stjórnvalda, að það hefur ekki gerzt, heldur vegna þess, að nýjar og nýjar áætlanir hafa verið gerðar um þessa framkvæmd og þær áætlanir hafa ekki eingöngu verið gerðar vegna þess, að það hafi hækkað svo verðlag, heldur vegna þess, að áætlanirnar voru algerlega rangar. Það var búið að ganga frá því á s.l. ári, miðað við það, að Félagsheimili stúdenta kostaði 17 millj., eins og þá lá fyrir, og var það til meðferðar í fjmrn. og menntmrn. þá í viðræðum við forsvarsmenn stúdenta, og þá var samþ. af ríkisstj. að verja 5 millj. kr. úr ríkissj. til viðbótar þeim 4 millj., sem þegar var búið að safna saman til þess að byggja þetta heimili, gegn því að 5 millj. kæmu af happdrættisfé Háskólans. Þá var áætlað, að byggingin kostaði 17 millj. Þetta voru samtals milli 14 og 15 millj. kr., og stúdentar töldu þá engan vanda að leysa það, sem á milli bar. Fjárveiting til Félagsstofnunar stúdenta var nokkuð hækkuð á þessu ári, m.a. með hliðsjón af þessu, en hins vegar tók ég fram þegar í haust, að það væri ekki ætlunin að verja þessum 5 millj., sem lofað væri, á þessu ári til byggingarinnar, enda var hægt að byrja á henni engu að síður með þeim 10 millj., sem voru til ráðstöfunar. Það kom hins vegar í ljós í vetur, þegar áætlanir voru endurskoðaðar, að þetta voru ekki 17 millj., heldur 25 millj. Þá var farið af stað, og lagði ég áherzlu á það við forráðamenn stúdenta, að það væri auðvitað ekki neitt vit í því að fara að byrja á þessari byggingu, nema séð yrði til enda, hvernig hún yrði fjármögnuð, og voru settir fulltrúar frá menntmrn. og fjmrn. með stúdentum að kanna þetta mál. En áður en þeirri skoðun væri lokið og áður en neinu væri slegið föstu um það, hvernig þetta yrði fjármagnað, að öðru leyti en því, - það má segja það hér og er víst ekkert launungarmál, - að háskólaráð taldi mögulegt eða vildi fyrir sitt leyti mæla með 5 millj. í viðbót, ef ríkið legði enn 5 millj. af mörkum. Þá kom það á daginn, að þessi bygging mundi ekki kosta 25 millj., heldur a.m.k. 31 millj., og þá gaf auðvitað auga leið, að það varð að skoða þetta mál allt frá rótum. Og ég vil taka það fram, að ég er ekki reiðubúinn á þessu stigi til þess að lýsa því yfir, að ríkisstj. ætli að leggja í þessa byggingu 15–16 millj. Það er ég ekki reiðubúinn til að gera, enda þótt ég viðurkenni fullkomlega, að það sé æskilegt að koma upp þessu félagsheimili. Það þarf að fá niðurstöðu í þessu máli, og það var nú fyrir mjög stuttu, í framhaldi af öllum þessum viðræðum, sett á laggirnar sérstök viðtalsnefnd milli þessara tveggja rn., sem ég vék að, og stjórnar Félagsstofnunar stúdenta um það að athuga, hvort hægt væri að reisa þetta hús í áföngum, fyrst og fremst með það í huga að koma mötuneyti stúdenta upp, en meginvandamálið í þessu er að koma mötuneytinu upp. Ef tekst að leysa þann vanda, á þetta að vera hægt án þess að afla sérstaks fjár eftir þeirri leið, sem hér er talað um, vegna þess að fyrir hendi eru nú þegar 10 millj. kr. til þessarar byggingar, ef í hana yrði ráðizt í ár, og ef háskólaráð vill auk þess leggja til viðbótar 5 millj., eru þar um 15 millj. kr. Það er alveg ljóst mál, að meira verður ekki gert á þessu ári, þannig að einnig af þessari ástæðu ber enga nauðsyn til þess að fara að taka þetta inn á framkvæmdaáætlun nú og taka til þess lán. Það er mál, sem kemur til meðferðar, þegar fjárl. koma til meðferðar í haust. Þá á þetta vandamál að liggja fyrir endanlega, hvernig það blasir við, og hv. þm. eiga þá að geta tekið afstöðu til þess, hvað þeir vilja leggja mikið fé af mörkum til þess að reisa Félagsheimili stúdenta. Ég vona, að enginn misskilji orð mín hér þannig, að ég sé með þessu að lýsa andúð minni á þessu máli. Ég hef frá upphafi verið til viðtals við stúdenta og átt samvinnu við þá um það að kanna leiðir til að leysa þetta mál, en ég hygg, að engan undri það eða þyki það neitt fjarstæð afstaða, þó að maður hiki örlítið við, þegar um það er að ræða, hvort bygging kostar 17 millj. eða 31 millj., en sennilega þó nær 35 millj., og vilji skoða málið svolítið betur. Þess vegna vil ég segja það við flm. þessa máls, að þó að ég telji einnig, að það sé ekki neitt tilefni til þess að taka þetta mál hér upp, felst ekki í þessu andstaða gegn því, þó að sú till. verði felld, og það tel ég nauðsynlegt að komi fram, til þess að það verði ekki skilið sem andstaða gegn málinu og að það sé ekki fullur vilji fyrir því að hjálpa stúdentum til að koma upp nauðsynlegu félagsheimili með einhverjum hætti, heldur vegna þess, að það er ekki fjárskortur í bili, sem er hér þröskuldur í götu, heldur það, að finna heildarlausn á því, hvernig eigi að fjármagna þessa framkvæmd alla saman. Það gagnar engum að koma upp einhverjum áfanga, sem stendur síðan sem hálfkaraður kassi, eins og því miður oft vill verða um byggingar og á ekki að eiga sér stað, og er engin skynsemi í, það þarf að sjá fyrir því til enda, hvernig á að fjármagna þessa framkvæmd. Af þessum ástæðum tel ég, herra forseti, að það sé ekki miðað við framkvæmdaáætlunina eins og hún er hugsuð, grundvöllur fyrir því að samþ. þessar 2 brtt. og ekki ástæða til þess og sú afstaða feli síður en svo í sér nokkurn fjandskap við þau mál, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að sú ræða, sem hæstv. fjmrh. flutti hér áðan út af þeim brtt., sem hér eru til umr., olli mér verulega miklum vonbrigðum op skýtur að mínu viti mjög skökku við þær vonir, sem þeir hv. alþm., sem viðstaddir voru umr. hér í gær og hlustuðu á hæstv. heilbrmrh. tala, gátu gert sér um framgang þessara mála. Hæstv. fjmrh. tók það fram, að hann teldi, að brtt. mín o.fl. þm. á þskj. 632 um lántökuheimild að fjárhæð 20 millj. kr. til þess að ráðast í framkvæmdir við Fæðingardeildina, ætti ekki heima í framkvæmdaáætlun. Ég skil hann þannig, að hann eigi ekki beint við það, að það sé formlega rangt hjá okkur flm. að flytja þessar brtt. við framkvæmdaáætlunina, heldur hitt, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki hugsað sér, þegar hún samdi þessa framkvæmdaáætlun og hún var lögð fyrir hv. Alþ., að ráðast í þá framkvæmd, sem meiningin er að gera mögulega með þeirri brtt., sem við höfum flutt. En það gildir ekkert sérstakt um framkvæmdaáætlunina umfram önnur stjórnarfrv., Alþ. má breyta þeim, og það er einmitt það, sem við erum að leggja til með okkar brtt., að vegna þeirra brýnu þarfa, sem á því eru að eitthvað sé gert í sambandi við Fæðingardeild Landspítalans, og vegna þess mikla þrýstings, sem hefur verið í þessu máli, og þess velvilja, sem við töldum, að væri til staðar á hv. Alþ. um málið, leggjum við flm. til, að framkvæmdaáætlun sé breytt á þann veg, að lántökuheimildir ríkisstj. á árinu 1969 verði hækkaðar um 20 millj. kr. og sú fjárveiting verði notuð til framkvæmda í þágu Fæðingardeildarinnar. Nú hefur hæstv. fjmrh. algerlega neitað því að verða við þessum óskum okkar, sem að brtt. stöndum, og gengur þar um leið þvert á þann vilja, sem uppi er hjá kvenfólki í landinu í þessu efni. Hæstv. fjmrh. benti á, að það væri tilgangslaust að flytja svona brtt. eða leita heimildar fyrir ríkisstj. til þess að fá slíka lántökuheimild, vegna þess, eins og hann orðaði það, að hæstv. heilbrmrh. hefði gefið þá yfirlýsingu hér í umr. í gær, að framkvæmdir í þessum efnum gætu ekki átt sér stað á þessu ári. Og bar hann þar fyrir sig húsameistara og landlækni. Ég benti á það hins vegar í minni ræðu hér áðan, að það hefði áður gerzt, að hæstv. heilbrmrh. hefði gefið yfirlýsingar hér í hv. Alþ. einmitt um þetta málefni, sem hann síðan við nánari athugun hefur tekið aftur, og á ég þá við það, að þann 26. marz s.l. í umr. um þessi mál lýsti hæstv. heilbrmrh. því yfir, að framkvæmdir gætu ekki hafizt í sambandi við byggingu á Fæðingardeildinni, fyrr en í fyrsta lagi á árinu 1972, en þessari yfirlýsingu  Þannig hljóðar í frásögn Morgunblaðsins þessi hluti ræðu hæstv. heilbrmrh., sem hann nú virðist ekki vilja kannast við. Hæstv. fjmrh. sagði enn fremur áðan, að það væri óskynsamlegt að afla fjárveitinga sem síðan væri beðið með. Ég og fleiri hv. þm. erum þeirrar skoðunar, og þykjumst þar styðjast við nokkuð sterk rök, sem fram hafa komið í umr. um þessi mál, að það sé fjarri því, að það sé gefið mál, að ekki sé hægt að byrja þessar framkvæmdir þegar á þessu ári. Ég las upp hér úr viðtali við dr. Gunnlaug Snædal lækni, sem birtist í Tímanum hinn 16. apríl s.l., og þar er gefið fyllilega í skyn af honum, að það sé hægt að byrja þegar strax á þessu ári. Ég las það upp áðan, hæstv. ráðh. var ekki viðlátinn, en ég er með greinina, ef hann vill, að ég lesi þetta.  En sem sagt, að endingu aðeins þetta: Sú yfirlýsing hæstv. fjmrh. nú, að ekki komi til mála að samþ. brtt. okkar, hefur valdið mér og ábyggilega fleirum miklum vonbrigðum. Ég tel ekki efnisrök fyrir því að segja, að það sé ekki þörf á slíkri heimild, vegna þess að ekki sé hægt að hefja þessar framkvæmdir fyrr en í fyrsta lagi á næsta ári, og ég vísa til þess, sem ég og margir aðrir hafa sagt um þetta atriði.



Herra forseti. Ég hafði nú eiginlega ætlað mér að tala örlítið til fjmrh., en ég sé, að hann er ekki hérna inni, og þykir mér það mjög illt. Ég er einn af þessum fjórum, sem standa að brtt. á þskj. 632 um að ríkisstj. sé heimilað að taka að láni 20 millj. til Kvensjúkdóma- og fæðingardeildar Landspítalans. Það, sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. var, að það væri alveg óhugsandi, að það væri hægt að hefja framkvæmdir á þessu ári, og hann skaut sér á bak við það, að það mundi ekki vera hægt að byrja vegna þess, að það stæði á teikningum af þessu húsi, og það mundi þurfa heilt ár, að mér skildist, til að ljúka þessum teikningum. En hver er það af hv. alþm., sem trúir þessu, að það taki heilt ár að ganga þannig frá teikningum, að það sé hægt að hefja framkvæmdir? Ég skil varla, að það séu margir sem hafa átt við byggingar, en það er náttúrlega enginn vandi að vinna þannig að þessu, að það sé hægt, að það þurfi að bíða eftir því í heilt ár, en ef vilji er fyrir hendi, þá fullyrði ég a.m.k., að það þurfi ekki að taka marga mánuði, þannig að þessi fyrirsláttur er algerlega haldlaus. Ég hefði bara gaman af því, að það væru fleiri arkitektar til kvaddir en húsameistari ríkisins um þetta mál og heyra þeirra álit á því, hvort þess þurfi. Það er búið að ákveða, að þetta hús skuli vera svona stórt, 1000 fm á þrem hæðum, það er komin frumteikning. Ég segi þetta af þeirri reynslu, sem ég hafði af þessum málum. Ég hef að vísu rætt þetta við arkitekta, en ekki sem ég get nefnt hér, og þeir trúa því ekki frekar en ég, þannig að það er óhætt fyrir hv. alþm. að samþ. það þess vegna. Það trúir því enginn, að það væri ekki hægt að ryðja þessum þröskuldi úr vegi, ef vilji væri fyrir hendi á annað borð. Ef hægt er að taka að láni og forsvaranlegt 150 millj. í Kísilgúrverksmiðjuna við Mývatn og ýmislegt annað, sem hér er ráðgert, þá finnst mér það hálf svona lágkúrulegt, ef þessi till. verður felld og skotið sér á bak við þetta, sem allir hljóta að sjá að er fyrirsláttur einn og ekkert annað.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er í rauninni heildarlöggjöf um Áfengis- og tóbaksverzlun og Lyfjaverzlun ríkisins, en til þessa hafa gilt um sölu áfengis, tóbaks og lyfja ferns konar lagaákvæði. Það eru í fyrsta lagi lög um einkasölu á áfengi með síðari breytingum, sem á þeim hafa verið gerðar; lög um einkasölu ríkisins á tóbaki einnig með síðari lagabreytingum; lög um einkasölu á eldspýtum og vindlingapappír, og loks lög, sem sett voru um sameiningu rekstrar Áfengisverzlunar ríkisins og Tóbakseinkasölu ríkisins. Það þótti hentugt að setja um þetta ein lög, sem efnislega eru ekki mikið breytt frá þeim lögum, sem gilda um þessi fyrirtæki hvert fyrir sig, að öðru leyti en því, að ákvæðin um lyfjaverzlunina eru allmiklu fyllri heldur en áður hefur verið, og stafar það af því, að ákvæði þar að lútandi í núgildandi lögum eru mjög ófullkomin. Það efnisatriði, sem í lögunum felst að öðru leyti og er breyting frá því skipulagi sem nú er, er það, að lagt er til að undanþiggja einkasöluákvæðum ilmvötn, hárvötn, bökunardropa, andlitsvötn og kjarnadropa til iðnaðar. Allt með þeim skilyrðum, að hér sé um að ræða vörur, sem ekki sé hægt að gera drykkjarhæfar og sem sagt, að ekki sé um að ræða neinn spíritusinnflutning af því tagi, sem hægt sé að gera drykkjarhæfan. Einkaréttarákvæði áfengisverzlunarinnar nær til allra slíkra vörutegunda. Það hefur hins vegar komið í ljós í mörgum tilfellum, að þetta er bæði óhentugt og í rauninni ákaflega óeðlilegt, að einkasala með þessar vörur séu í höndum Áfengis- og tóbakseinkasölu ríkisins, svo sem iðnaðarkjörnum og bökunardropum, andlitsvötnum, hárvötnum og ilmvötnum, en það byggist á því, að í þessum vörum er nokkuð af spíritus. En hins vegar hefur þetta oft valdið miklum vandræðum, vegna þess að í stórum stíl eru vörur þessar fluttar inn með öðrum vörum, t.d. í snyrtivörukössum þar sem í eru sápur og ýmsar aðrar snyrtivörur. Það hefur því valdið margvíslegum óþægindum, að þetta ákvæði skuli vera í gildi, en hefur að sjálfsögðu enga grundvallarþýðingu varðandi rekstur Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins þó að hún losi sig við þessar vörur. Álagning á þessar vörur er mjög há með einkasölugjaldi, sem á þær er lagt, og mundu þær lækka mikið í verði og fljótt á litið yrði um að ræða nokkurt tekjutap hjá Áfengisverzlun ríkisins, sem ég efa þó stórlega að yrði mikið tekjutap, af þeirri einföldu ástæðu, að t.d. innflutningur á ilmvötnum, andlitsvötnum og hárvötnum með löglegum hætti er svo ótrúlega lítill. að það er augljóst að það kemur þar ekki fram nema lítill hluti af því sem notað er í landinu. Þannig að verðlækkun á þessum vörum, sem að vísu verða áfram í hæsta tollaflokki, yrði að mati þeirra manna, sem um það hafa hugsað, líklega til þess að auka löglegan innflutning vörunnar og þar með ekki að hafa áhrif á tekjur ríkissjóðs að þessu leyti. Þetta hefur komið fram, eins og hv. þdm. vita um ýmsa aðra vöruflokka, sem breytt hefur verið tollaákvæðum á og sem eru áberandi smyglvörur eins og áreiðanlegt er með þessar vörutegundir. Um þetta var enginn ágreiningur í hv. Ed. Nefndin, sem um það fjallaði, var sammála um það að mæla með þessari efnislegu breytingu á frv. og að þessi heildarlög yrðu sett. En í Ed. urðu hins vegar allmiklar umræður um tóbaksmál almennt og um ráðstafanir til þess að draga úr tóbaksnotkun, og þar voru samþ. tvenns konar breytingar á frv. eins og það upphaflega var framlagt. Önnur þeirra var sú, að það skyldi skylt að merkja alla vindlingapakka, sem væru til sölu hjá Tóbaks- og áfengisverzluninni með aðvörun um það, að hér væri um hættulega vöru að ræða. Ég skal náttúrlega játa sem rekstrarstjóri þessa fyrirtækis, að þá er það kannske ekki mjög skynsamlegt að hafa til sölu vöru, sem er stórhættuleg til neyzlu. En ég hins vegar sé enga ástæðu til þess að hafa á móti þessari breytingu. Þessi sala með áfengi og tóbak er ekki eingöngu hugsuð til þess - þó að hún sé mikill tekjustofn - að gefa ríkinu tekjur, heldur þykir eðlilegt, að á þessu sé einkasala, á meðan það er selt í landinu, og hygg ég, að enginn ágreiningur hafi verið um það á meðal hv. þm. En sums staðar, m.a. í Bandaríkjunum, hefur verið lögboðið að setja þessi aðvörunarmerki á vindlingapakka. Þetta mun að vísu valda Áfengisverzluninni töluverðum viðbótarkostnaði. En látum það gott heita. Það er ekkert nema gott um það að segja, ef þetta getur haft einhver áhrif í þá átt að draga úr sígarettureykingum. Hin brtt., sem samþ. var, var þess eðlis, að það skyldi leitazt við að miða verðlagningu á tóbaki við það sjónarmið, að það yrði sem hæstur álagningarmunur eða verðmunur á smávindlum og sígarettum eða vindlingum. Með það í huga, að því er mér skilst, eftir því sem læknavísindin segja, ef þau hafa þá komizt að nokkurri niðurstöðu um það, að það sé þó skárra eða minna hættulegt skulum við segja að reykja smávindla en vindlinga. Á því mun þessi brtt. vera byggð. Þetta eru þær breytingar, sem gerðar eru á frv. í hv. Ed. og ég vildi vekja athygli þessarar hv. þd. á. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að ræða málið. Það er, eins og ég áðan sagði, eina efnisatriði þess að fella niður einkasöluákvæði um þessar tilteknu vörutegundir, sem ég gat um, og að öðru leyti að sameina þessi lagaákvæði öll í eina löggjöf. Ég vonast til. að hér í þessari hv. d. geti orðið samstaða um málið, svipað og varð í Ed., og að hv. d. geti fallizt á að reyna að hraða meðferð þess, þannig að það geti orðið að lögum á þessu þingi. Málið er mjög einfalt í sniðum og á ekki að þurfa nákvæmrar rannsóknar við. Ég legg til. herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er smátt, sem hundstungan finnur ekki. Ég hef í nokkur ár lesið með mikilli athygli samþykktir frá jafnvirðulegum samtökum hér á landi og samtökum innflytjenda, þar sem þeir lýsa því, að þeir séu kúguð stétt, vegna þess að þeir hafi ekki heimild til þess að flytja inn bökunardropa í stríðstertuframleiðslu þjóðarinnar. Þeir hafa borið fram kröfur um það ár eftir ár, að þeir fái frelsi til þessa verkefnis og enn fremur til þess að flytja inn ilmvötn og andlitsvötn og ég veit ekki hvað þessir vökvar heita. Og nú hefur hæstv. ríkisstj. flutt frv., sem upphaflega hafði þann einn tilgang að láta undan þessu kvabbi heildsalastéttarinnar. Nú veit ég ekki til þess, að neytendur hafi neitt kvartað undan þeirri tilhögun, sem höfð hefur verið á þessum innflutningi. Ég veit ekki betur en hér hafi fengizt mjög fjölbreytt magn af hvers konar ilmvötnum og að umboðsmenn fyrir þessa vökvategund, sem munu víst vera jafnmargir og vökvarnir eru, hafi átt mjög auðvelt með að koma vöru sinni á framfæri gegnum ríkisverzlunina. Ég hef ekki heldur orðið var við það, að þessi tilhögun á bökunardropainnflutningi hafi neitt hamlað stríðstertuframleiðslu þjóðarinnar. Það, sem hér er um að ræða, er einvörðungu það, að heildsalar vilja fá að taka það verkefni, sem fært hefur ríkissjóði nokkrar milljónir króna í tekjur. Hér er verið að leggja til, að ríkissjóður afsali sér þessum milljónum, en að einkaframtakið fái að stinga þeim í eigin vasa. Þetta mun að vísu ekki vera fjarskalega há upphæð; þó að maður tali um milljónir, hrökkva menn ekki í kút í þjóðfélagi, þar sem lítið er talað um annað en milljarða nú orðið. Hins vegar finnst mér þetta athyglisvert að því leyti, að þarna er um að ræða augljósa öfugþróun. Á Íslandi er markaður svo lítill. að það er ekkert vit í því, að tugir eða jafnvel hundruð manna stundi innflutning á vörutegundum eins og þessum. Það á aðeins einn aðili að gera, það er eina vitið, og þannig er þessu háttað um fjölmörg önnur atriði, eins og við vitum. Sú tilhögun, sem verið hefur á þessu, er hagkvæm, hún er sú ódýrasta, sem hægt er að hafa, og þannig eigum við að skipuleggja innflutningsmál okkar. Ég vil vekja athygli á því, að það verður enginn sparnaður hjá ríkisverzluninni við þetta, vegna þess að hún sinnir þessum verkefnum með venjulegum störfum; ekki verður unnt að spara neitt í rekstrinum, þó að þessi verkefni séu eftirlátin heildsölum. Þarna er aðeins um að ræða að tekjur ríkisins verða minnkaðar, og ég þekki hæstv. fjmrh. illa, ef hann sér ekki til þess, að það tekjutap verði bætt upp á einhverju öðru sviði. Mér finnst það í rauninni vera alveg furðulegt og ósæmandi fyrir hæstv. ríkisstj. að láta undan þessu nauði og nuddi heildsala. Það er gersamlega ástæðulaust að breyta þeirri tilhögun, sem verið hefur, og mér finnst að hv. alþm. ættu að hafa vit fyrir hæstv. ríkisstj. á þessu sviði.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að karpa mikið við hv. þm., en það vita allir, að hann hefur þá meginhugsjón, sem ekkert er við að segja, að allar vörur eigi að vera undir einkasölu, hvort sem það er á þessu sviði eða öðru. Ég held, að hann þurfi ekki að hrista höfuðið mikið um það, því hann hefur ekkert farið dult með það yfirleitt, að a.m.k. meginhluti af vörunum væri betur kominn í höndum ríkisins heldur en heildsala og annarra, sem flytja þær inn. Ég vildi aðeins segja það, að hér er að sjálfsögðu ekki verið að skapa erfiðleika, heldur þægindi fyrir neytendur og notendur þessara vara. Að svo miklu leyti sem menn ekki hingað til hafa ólöglega flutt þær inn, þá eru líkur til þess að þær lækki allverulega í verði, vegna þess að álagning einkasölu ríkisins, Áfengis- og tóbaksverzlunar, er mjög há á sumar þessar vörutegundir. Sannleikurinn er sá, að þó að hann reikni með því, að það sem ráði afstöðu minni til málsins sé eingöngu það að þóknast innflytjendum eða heildsölum í þessu efni, þá hef ég verið þeirrar skoðunar einnig, að það væri of hátt verð á þessum vörum. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan, þá hefur það gerzt oftar en einu sinni, að með því að lækka óhæfilega háa tolla á vörum sem eru mjög auðveldar í smygli, eins og á sér stað með þessa vöru, sem hér er um að ræða, að undanskildum bökunardropum, þá held ég að menn standi nú ekki í að smygla þeim; þá hefur það leitt til aukins innflutnings. Við höfum látið athuga það, hvað er selt hér af þessari vöru í verzlunum með eðlilegum innflutningi og sú sala er algerlega fjarri öllu lagi. Það er sýnilega ekki nema mjög lítið brot af því vörumagni, sem notað er í landinu, sem skilar sér hér í verzlanir. Þannig að það er ljóst, að þessi vara er meðal þeirra vörutegunda, sem hvað mest er flutt inn fram hjá allri tollálagningu og gefur þar af leiðandi ríkinu hvorki einar né neinar tekjur. Ég held þess vegna og það er bjargföst skoðun mín, að þó að þessi ráðstöfun sé gerð, að losa Áfengis- og tóbaksverzlunina við þann innflutning, sem, eins og ég áðan sagði, mér finnst ekki eiga neitt skylt við aðra starfsemi þess fyrirtækis, þá ætti ekki að þurfa að óttast, að það dragi úr tekjum ríkissjóðs. Ég er sammála hv. þm. um það, að ég hef ekki áhuga á að minnka tekjur ríkissjóðs, það er alveg rétt, að það verður að sjá fyrir því.



Herra forseti. Það eru aðeins örstuttar fsp. til fjmrh. varðandi frv., sem hér liggur fyrir. Í 3. gr. segir, að fjmrh. ákveði útsöluverð áfengis og tóbaks á hverjum tíma og að álagningarhlutfall á vindlingum og smávindlum skal vera þannig, að samkeppnisaðstaða síðarnefndrar vörutegundar gegn vindlingum sé auðvelduð, eftir því sem atvik leyfa. Nú er vitað mál. að hvað sem læknar og hollustuvitringar segja, þá er sígaretta eitt af því sem almenningur neytir, og því er mér forvitni á að vita, hvort þessi samræming verðs á að felast í því að hækka verð á sígarettum eða lækka verð á vindlum. Í öðru lagi get ég ekki látið hjá líða úr því að ég er staðinn hér upp, að minnast á það, að nú þykir ástæða til þess að líma einhverja sérstaka viðvörunarmiða á vindlinga og er mér þá spurn hverju það veldur, að áfengið er ekki látið hafa sömu meðferð?



Herra forseti. Það er nú kannske svolítið erfið aðstaða fyrir mig að eiga að fara að standa hér upp vegna skoðana minna yfirleitt á tóbaki og áfengi og fara að verja það, að ekki sé haldið uppi aðvörunum gegn áfengi eins og tóbaki. Sannleikurinn er sá, að það er skoðun út af fyrir sig og sem einnig kom fram í hv. Ed., að einhverjir vörpuðu því þar fram, að áfengi væri nú jafnvel ennþá hættulegra en tóbak, og um þetta virðast menn nú jafnvel vera farnir að deila. Mætir menn segja og mjög merkur maður, sem ég veit að allir hv. þdm. þekkja hér og átti hér einu sinni sæti, sagði einu sinni við mig, að reykingar væru eitur, menn ættu bara að drekka þess meira. Nú er ég ekki að gera það að mínum orðum, en skoðun manna var sú, að ástæðan til þess, að merking væri rétt í þessu tilfelli, var sú, að það væru vissar tegundir af tóbaki, sem hefðu sérstaka hættu í för með sér, þ.e.a.s. í þessu tilfelli vindlingar, en hins vegar væri dálítið erfitt að gera það upp við sig hvaða áfengistegund væri hættulegust, burt séð frá þeirri skoðun, eins og ég sagði, að sumir héldu fram, að þær væru nú talsvert margar hollar, en það eru ekki mín orð. En formlega séð vil ég vekja athygli á því líka í þessu sambandi, að um áfengi gilda sérstök lög, áfengislög, sem fjalla um ráðstafanir til þess að vinna gegn útbreiðslu áfengis eða setja ákveðnar reglur um veitingar á því, og það voru allir sammála um það, að ef kæmi til slíkra merkinga, þá ættu þær heima í áfengislögunum en ekki í þessari löggjöf. Hins vegar er engin hliðstæð löggjöf til um tóbak, þannig að ef menn vildu koma fram einhverri speki varðandi það, þá yrði það að gerast í þessum lögum. Það væri ekki til annað lagaform fyrir því. Þetta er nú ástæðan fyrir því, að ekki var sett inn í þetta frv. ákvæði um það, að það ætti að merkja áfengi. Varðandi hina fsp., sem hv. þm. kom með, hvort ætlunin væri að lækka verð á smávindlum og hækka vindlingaverð, eða hvaða verðbreytingar sem sagt yrðu við þessa stækkun á millibili verðlags milli vindlinga og smávindla, þá hef ég ekki annað að segja um það en það verður reynt að sjá til þess að það gefi sömu tekjur, þannig að ef á að verða einhver breyting í þessa átt, verður það aðeins matsatriði í hvora áttina verður farið, þannig að öruggt sé að tekjurnar ekki lækki. Upphaflega till. í Ed. var um það, að það skyldi verða þrefaldur munur á þessu, en það sýndi sig, að þá yrðu sígarettur svo háar í verði og þær þykja víst æði dýrar nú, að ég benti flm. á, að það væri víðsfjarri, að það væri hægt að setja slík ákvæði í lög. Þá breyttu hv. flm. sinni tillögu þannig, að verðmunur yrði þá hafður eins mikill og hægt væri við að koma, þannig að það kannske segir ekki ákaflega mikið, en stefnir þó í þessa átt að hafa þarna mun á. Nú þegar er töluverður verðálagningarmunur á þessu, líklega um 70–80%, sem álagningin á vindlinga er hærri heldur en á smávindla og álagning á vindla, stórvindla er langlægst. Nú veit ég ekki hvort menn telja þá vera sérstaklega holla, ég skal ekki segja um það, en álagningin á þessa vöru hefur nú ekki verið eingöngu frá þessu sjónarmiði, heldur út frá því sjónarmiði hvernig hún væri seljanlegust. Ég veit ekki hvort hv. þm. er þetta nægilegt svar, en ég hef ekki annað svar á takteinum en það, að það verður reynt að hafa þarna, eins og lögin mæla fyrir, eins mikinn verðmun og tök eru á, án þess að stefna stórlega í hættu sölu á hvorri vörutegundinni fyrir sig.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, en því miður er ég litlu nær.



Herra forseti. Í frv. um menntaskóla, sem lagt var fyrir þessa hv. deild og hún samþ. fyrir skömmu shlj., var orðalag 5. gr. þannig, að höfundar frv. töldu, að samkvæmt henni mundi vera heimilt að veita Kvennaskólanum í Reykjavík leyfi til þess að brautskrá stúdenta og væri þá á valdi ráðh. hvort hún notaði þá heimild eða ekki. Ég hafði hugsað mér að nota þá heimild á þann hátt að leggja til við hið háa Alþ., að á næsta hausti yrði í fjárlagafrv. tekin upp fjárveiting til þess að kosta menntadeild við Kvennaskólann í Reykjavík og leggja þannig í reynd á vald Alþ., hvort það væri þessari ráðstöfun samþykkt eða samþykkt ekki, vegna þess að ég taldi ráðh. ekki eiga að nota sér heimild þessarar 5. gr., ef Alþ. kynni að vera á móti slíkri ráðstöfun. Fyrir þessu hafði ég gert höfundum menntaskólafrv. grein, og þeir höfðu ekkert haft við þessa málsmeðferð að athuga, og að þessu vék ég einnig í framsöguræðu minni fyrir frv. Þegar málið kom til meðferðar í hv. menntmn. þessarar deildar, reyndist það skoðun hennar, að það væri ekki eðlilegt, að 5. gr. væri túlkuð þannig, að ráðh. veitti samkvæmt henni Kvennaskólanum slík réttindi sem hér er um að ræða, og ritaði n. menntmrn. um málið og tjáði því skoðun sína í þessu efni. Ég gat fyrir mitt leyti á þá skoðun n. fallizt, að það væri eðlilegra, að Alþ. tæki afstöðu til þess máls með því að taka afstöðu til sérstaks frv. um þetta efni, og ríkisstj. féllst á þetta. Þess vegna skrifaði menntmrn. menntmn. þessa skoðun ríkisstj. og samdi nokkru síðar Frv. um þetta efni og sendi hv. menntmn. til flutnings. Það er þetta frv., sem hér hefur verið lagt fyrir hv. Nd. Efni þess er mjög einfalt. Það er heimild til menntmrn. um að veita Kvennaskálanum í Reykjavík rétt til að starfrækja menntadeild fyrir stúlkur og lokapróf úr menntadeild á að vera stúdentspróf og veita sömu réttindi til inngöngu í Háskóla Íslands með þeim takmörkunum, sem settar eru í lögum hans og reglugerð, og enn fremur tekið fram, að námskröfur til stúdentsprófs frá Kvennaskólanum skuli sambærilegar kröfum til stúdentsprófs menntaskólanna, samkvæmt því sem nánar er ákveðið í reglugerð. Mér er kunnugt um það, að nokkuð skiptar skoðanir eru meðal þm. um þetta mál og afstaða til þess fer engan veginn eftir skiptingu í stjórnmálaflokka. Mér hefur frá upphafi verið um þetta kunnugt, frá því að málið kom á dagskrá, og þess vegna hafði ég upphaflega hugsað mér að hafa þann hátt á, sem ég lýsti áðan, að binda notkun heimildarinnar við það, að fjárveiting vari fyrir hendi, sem raunar er nauðsynlegt og sjálfsagt, þannig að þingviljinn í þessu máli kæmi fram í atkvgr. um fjárlög. Málið hefur sem sagt snúizt inn á þá braut, að samkomulag hefur orðið um að afgreiða málið á þann hátt að um málið sé flutt sérstakt frv., þannig að afstaða þm. til efnis málsins komi fram í afstöðu til þessa frv. Tel ég það út af fyrir sig ekki vera óeðlilegt, eins og málum er komið. Ég tek það fram, að ég persónulega er því fylgjandi, að þetta frv. nái fram að ganga, og mun greiða því atkv. Ég tel, að þetta mál sé sama eðlis í raun og veru og menntaskólafrv. og eigi þess vegna að verða samferða því. Ég vil því mjög beina því til hv. menntmn., sem þekkir allt efni málsins og hefur rætt það, að hún afgreiði málið frá sér sem allra fyrst, þannig að það geti, ef meiri hl. er fyrir málinu hér í hv. Nd., komizt til hv. Ed. og í n. þar, þannig að þetta mál fái athugun í hv. Ed., í menntmn. þar, ásamt menntaskólafrv. og geti þess vegna orðið samhliða því. Það var ætlun mín og ríkisstj. í upphafi í sambandi við skilninginn á 5. gr. menntaskólafrv., sem ég hef áður lýst, að svo yrði, og ég tel, að þessi formsbreyting, sem orðið hefur á meðferð málsins, eigi ekki að raska þeirri meðferð á efni málsins, að þingið taki afstöðu til beggja frv. samhliða. Að lokum vil ég aðeins geta þess til þess að girða fyrir hugsanlegan misskilning, sem ég vona þó að ekki sé um að ræða hjá nokkrum hv. þm., að hér er ekki um það að ræða að breyta Kvennaskólanum í menntaskóla. Kvennaskólinn verður eftir sem áður gagnfræðaskóli lögum samkvæmt og verður starfræktur samkvæmt lögum, sem hann hefur verið starfræktur samkvæmt undanfarið. Hér er um það að ræða, að hann fær rétt til að taka upp nýja deild, við hann verður bætt nýrri deild með hliðstæðum hætti og menntadeild var á sínum tíma bætt við Verzlunarskólann. Verzlunarskólinn er ekki menntaskóli, fyrstu fjórir bekkir hans eru verzlunarskóli, sem lýtur sérstakri reglugerð, og er í rauninni einkaskóli, en ekki skóli í ríkiskerfinu. Kvennaskólinn er aftur á móti gagnfræðaskóli í ríkiskerfinu, en mundi að þessu leyti fá hliðstæða stöðu og Verzlunarskólinn, að við hann er bætt ríkisskóla, hreinum ríkisskóla, þ. e. menntadeildinni, og mundi ríkissjóður að sjálfsögðu bera allan kostnað af menntadeild Kvennaskólans, en mundi ásamt Reykjavíkurborg hér eftir sem hingað til bera allan kostnað af Kvennaskólanum sjálfum samkvæmt reglum þeim, sem gilda um stofnun og rekstur gagnfræðaskóla. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram til að girða fyrir allan hugsanlegan misskilning í þessu efni. Menntadeild Verzlunarskólans var á sínum tíma stofnuð með einfaldri reglugerð. Um það atriði hefur síðan nokkuð verið deilt og var raunar deilt þá, hvort fyllilega fengi staðizt. Ekki hefur þó þótt ástæða til þess síðar að gera breytingu á þeirri stjórnarráðstöfun, sem þá var gerð, en ég hef aldrei viljað taka hana til fyrirmyndar í þessu máli. Raunar hef ég ekki talið mér heimilt að gefa út reglugerð um stofnun menntadeildar við Kvennaskólann og vona, að það sé ágreiningslaust, að til þess hef ég ekki haft heimild, heldur hef ég talið, að um þetta yrði að vera fyrir hendi skýlaus lagaheimild. Ég tel að hún hafi verið fyrir hendi í menntaskólalögunum, en fyrst það var véfengt, að svo væri, eða menn töldu heppilegra, að heimildin væri skýrari, hef ég ekkert við það að athuga, og þess vegna er þetta frv. fram borið. Ég endurtek ósk mína til hv. menntmn. um það, að hún hraði afgreiðslu málsins sem mest, til þess að það geti komizt sem fyrst í hendur menntmn. hv. Ed. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Forseti (SB): Ég vek athygli hæstv. menntmrh. á því, að málið er flutt af hv. menntmn., þannig að í raun og veru er engin formleg nauðsyn til að vísa því til n., en hins vegar sjálfsagt að n. athugi málið, ef svo vill verkast, samkvæmt ósk ráðh.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. leggur áherzlu á, að þessu máli verði hraðað, svo að það geti orðið samferða menntaskólafrv., sem nú er komið til 2. umr. í hv. Ed. Ég er mjög sammála honum um þetta og tel bráða nauðsyn að verða við þessum tilmælum hans, og ekki skal standa á mér í því. Hæstv. ráðh. tók fram í ræðu sinni hér áðan, að skiptar skoðanir væru um þetta mál hér í þessari hv. deild. Ég hef ekki orðið var við það, það hefur nefnilega ekkert verið rætt hér í deildinni núna. Þegar menntaskólafrv. var til umr., hreyfði hæstv. ráðh. þeirri hugmynd, sem fram hafði komið hjá höfundum menntaskólafrv., en ekki náði þar fram að ganga, að veita Kvennaskólanum í Reykjavík réttindi til þess að útskrifa stúdenta. En ég held, að ég muni það rétt, að þar hafi nokkrir þm. lýst því yfir, að þeir styddu mjög þá hugmynd, og ekki einn einasti mótmælti - ekki einn einasti. Í menntmn. bar þetta að sjálfsögðu á gáma, og ég man ekki eftir því, að þar kæmi nokkur andstaða fram heldur gegn þessari till. um Kvennaskólann. Aftur á móti lýstum við tveir þm. í n. því yfir, að við mundum styðja það, að Kvennaskólinn fengi þessi réttindi, eins og ég hef áður sagt frá. Hvar er þessi andstaða þá?  Það var 25. marz, sem menntmn. skrifaði hæstv. ráðh. þá skoðun sína, að n. teldi, að það þyrfti að flytja sérstakt frv., ef veita ætti Kvennaskólanum rétt til þess að útskrifa stúdenta. Hæstv. ráðh. tók sér mánaðarfrest til að hugsa sig um.

Þetta er ekki rétt, ég svaraði strax, það lá hér í þinginu.

Nei, er það?  Þetta er gangurinn í málinu. Og svo að sleppt sé öllu gamni, getur það verið, að ríkisstj. hafi áhuga á að koma málinu fram með svona vinnubrögðum? Ég er ekkert að draga í efa áhuga hæstv. ráðh. Er ekki einhver dragbítur innan ríkisstj. sjálfrar, sem veldur þessu? Nú er málið til 1. umr. og nú er bezt að tefja ekki mikið umr. En af því að ég veit, að hæstv. ráðh. getur hraðað máli, ef hann vill, og með því að hann hefur nú lagt áherzlu á, að þetta mál geti orðið samferða menntaskólafrv., sem er komið til 2. umr. í Ed., gæti hann nú ekki fallizt á að reyna að koma því til leiðar, að þetta mál geti komizt út úr þessari þingdeild í dag? Hann var að leggja til að vísa málinu til menntmn. Við höfum ekkert með það að gera lengur. Við flytjum það, og ég segi fyrir mig, að ég þarf ekki þess vegna að koma á neinn fund út af þessu máli. Það er svo einfalt, að það má afgreiða það mín vegna, án þess að það komi til n. aftur. Það er eiginlega ekki um neitt að deila annað en þetta: vilja menn veita Kvennaskólanum þessi réttindi eða vilja menn það ekki? Ég vil veita skólanum þau. Ég sé enga ástæðu til þess að tefja málið með því að fara að vísa því til n. eða mælast til þess, að n. taki það frekar til umr. Ég sé enga ástæðu til þess, og ég vona, að hæstv. ráðh. verði nú við þessari beiðni minni.



Herra forseti. Ég ætla að byrja að taka það fram, að ég tala fyrir minn reikning hér alveg. Það þarf enginn að hafa neinar áhyggjur af því, að hann beri ábyrgð á því, sem ég segi, hvorki einstaklingar né flokkar. Það er farið að gera nokkuð mikið að því að veita skólum heimild til þess að útskrifa stúdenta og segja svo, að það séu ekki menntaskólar. Gert er ráð fyrir, að stúdentar frá þessum skólum hafi sömu réttindi og frá menntaskólunum. Ég sé þá ekki annað en að það væri þá auðveld leið að hætta að hafa nokkra menntaskóla, heldur bara að veita þessum miðskólum eða hvað þeir heita - kvennaskólum, eða hvað það er, heimild til að útskrifa stúdenta, það þurfi enga sérstaka menntaskóla. Þeir hafa sömu réttindi til háskólanáms og eiga að hafa svipaða menntun til stúdentsprófs eða sömu, og þá sé ég ekki, að það sé nein sérstök ástæða til að kalla suma af þeim skólum, sem hafa þessi réttindi, menntaskóla, en aðra annaðhvort kvennaskóla eða gagnfræðaskóla eða miðskóla, kennaraskóla eða verzlunarskóla, sem mega útskrifa stúdenta. Hvar endar þetta? Mér er sagt, að þetta sé gert í tilefni af einhverju afmæli hjá Kvennaskólanum. Nú, það eiga allir skólar einhvern tíma afmæli, miðskólar, gagnfræðaskólar og samvinnuskólar og allir skólar, og ef t. d. 30, 40 og 50 ára afmælis ætti að minnast með því, að þeir fái réttindi til að útskrifa stúdenta, þá er það þannig, að flestir af þessum miðskólum okkar geta fengið þessi réttindi. Það var hér frv., eins og þið vitið, til umr. um menntaskóla í Nd. Ég las þetta frv., og ég segi það hræsnislaust, að ég hef eiginlega aldrei lesið frv., sem ég hef verið eins ánægður með, grg. og efnið. En það er nú þannig með þessa virðulegu 60 manna samkomu, að ef hún fær frv., sem er reglulega mikið vit í, þá þarf hún alltaf eitthvað að limlesta það, eða pínulítið að skemma það. Hins vegar skal það sagt þessari stofnun til heiðurs, að ef hún fær ákaflega vitlaust frv., þá lagar hún það oft. En svo eru svona frv., sem eru á milli þess að vera viturleg og vitlaus, eins og þetta frv. um heimild fyrir Kvennaskólann að útskrifa stúdenta. Það er líklegt, að það fljúgi algjörlega í gegn, því að það er svona mitt á milli þess að vera vitlaust og vit í því. En þetta menntaskólafrv. var mjög skynsamlegt, og það voru valdir menn, sem hafa samið grg. fyrir frv., og þar kemur fram í raun og veru meiri víðsýni en ríkt hefur í okkar skólamálum. Aðalatriðin eru, að það eigi að vera meira valfrelsi í skólunum en verið hefur, sem sagt að gera námið hagnýtara, og að nemendurnir fái að velja, hvaða námsgreinar þeir vilja helzt leggja stund á. Við vitum það t. d., að afburða stærðfræðingum getur gengið illa í málum o. s. frv., og þó geta þetta orðið frábærir menn í sínu lífsstarfi. Við vitum það líka, að þeir menn, sem kannske hafa lengst skarað fram úr í vísindum og ýmsu öðru, þeir hafa ekki reynzt alhliða námsmenn í mörgum tilfellum. Og þetta tel ég til stórra bóta. Annað, sem þessir menn benda á, er það, - ég get gjarnan tekið þetta orðrétt upp eftir n., ég geri ráð fyrir, að þið hafið flestir lesið þetta frv. og grg. jafnvel líka, get þó raunar ekkert fullyrt um það, en ef þið hafið ekki gert það, þá held ég, að það væri engu tapað, þó að þið gerðuð það. Hér segir t. d., með leyfi forseta: „Í lýðræðisþjóðfélagi hlýtur það að gerast þannig, að mönnum sé með fræðslu og fortölum beint inn á æskilegar námsbrautir, en ekki með því, að lokað sé nokkurri leið til mennta. Af þessum sökum telur n. óæskilegt, að fjöldi menntaskóla í landinu sé bundinn í lögum. Hins ber þó jafnan að gæta, ekki sízt er velja skal nýjum skólum stað, að menntaskóli, er fullnægi öllum kröfum um starfslið, húsrými og tækjabúnað, er dýr stofnun og því dýrari hlutfallslega sem hann er minni.“ Það gefur auga leið, að eftir því sem skólarnir verða minni, eftir því verða þeir meira af vanefnum búnir, og í þeim skólum eru minni möguleikar til þess að skipta þeim í deildir. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að í hinum stærri skólum verði deildirnar þrjár, og það er einmitt hreyfingin meðal unga fólksins: máladeild, stærðfræðideild og náttúrufræðideild. Ég efa það ekki, að þessum deildum eigi eftir að fjölga. En möguleikarnir til þess að skipta skólunum í deildir og skapa meira úrval og meiri stórhug og víðsýni, það er það, að við höfum skólana fáa, en góða. Það má deila um, hvar þeir eigi að vera staðsettir. Það gæti vel verið, að að ýmsu leyti væri betra að byggja menntaskóla fyrir Reykvíkinga einmitt úti í sveif með heimavist. Sannleikurinn er sá um þennan menntaskóla, sem við höfum lengst búið við hér í Reykjavík, að hann hefur verið ægilega vanræktur. Hér átti vitanlega að koma heimavist miklu fyrr, þannig að það yrði ekkert dýrara fyrir fólk utan af landi að vera hér en annars staðar. Matur er ekkert dýrari hér en annars staðar, síður en svo, jafnvel ódýrari. Nú er þessi andi uppi, að dreifa skólunum sem allra mest og láta miðskóla, kvennaskóla, verzlunarskóla og ýmsa aðra skóla hafa heimild til að útskrifa stúdenta. Þetta er bæði til að gera námið dýrara og lakara. Það er ekki sama, hver kennarinn er, og það háir mjög mikið ýmsum af þessum miðskálum, að við höfum ekki nógu gott kennaraval, sem kemur m. a. fram í því, að í fjölda af skólum eru að tiltölulega fá prósent, sem ná landsprófi. Ég hef talað við kennara um þetta. Mismunurinn á því, hvað þeim gengur vel að ná landsprófi, er fyrst og fremst undir kennslunni kominn, því að það hafa margir kennarar sagt mér, að það er ekki ýkjamikill munur á námshæfni unglinga á hinum ýmsu stöðum. Gerum við svo þessum aðilum nokkurn greiða með þessu? Haldið þið, að það sé á nokkurn hátt hagkvæmara fyrir ungu stúlkurnar hérna í Reykjavík að útskrifast í Kvennaskólanum en Menntaskólanum? Stúlkum þykir meira gaman að vera í samskóla, og það er beint tekið fram í þessari grg., að það sé eðlilegt, að menntaskólarnir séu samskólar pilta og stúlkna. Kvenfólk hefur sérstaklega áhuga fyrir einu í lífinu, og það er að giftast, og þær kynnast piltunum meir og betur og á heilbrigðari hátt í skólum heldur en aðeins á böllum. Þær hefðu meiri möguleika að velja um, hvaða deild þær eiga að fara í, í fullkomnum menntaskóla heldur en í Kvennaskólanum. Og þeim finnst samskólarnir vera skemmtilegri en sérskólar, sem eru valdir bara eftir kynjum. Við gerum þess vegna ungu stúlkunum í Reykjavík ekki nokkurt minnsta gagn, hvorki fjárhagslega, menntunarlega né andlega, að fara að heimila þessum skóla að útskrifa stúdenta. Við gerum þeim ógagn, en ekki gagn. Ég er dreifbýlismaður og bý úti í dreifbýlinu, en ég hef ekki minnstu trú á, að það geri okkur gagn að fara að hola niður menntaskólum hér og þar úti um landsbyggðina. Ég hef alltaf haldið mikið upp á Vestfirðinga. Ég hef einu sinni komið þar á flestar hafnir. Ég tók eftir, hvað þetta voru stórir og myndarlegir menn, og þeir eru afburða duglegir sjómenn, sem eðlilegt er, þeir búa í einhverju harðbýlasta héraði landsins. Mér var einu sinni sagt það, að ísfirzku skipstjórarnir bæru af öðrum skipstjórum, bæði hvað menningu snerti og menntun í sínu starfi. Og ég tók eftir því, þegar þeir voru að flytja fyrir okkur kindur til Skagastrandar í fjárskiptunum, að þetta voru eins og „lordar“, bæði hvað framkomu snerti og mennileika á allan hátt. Þessir menn hafa unnið okkar þjóð mikið gagn, bæði á Ísafirði og á fjörðunum þarna vestur frá. Væri okkar þjóð betur stödd, þótt þessir menn hefðu orðið stúdentar, lært lögfræði eða viðskiptafræði, setzt að hér í Reykjavík og orðið annaðhvort rukkarar eða samið vitlaus frv. fyrir ríkisstj.? Værum við betur settir með það? Nei. Það, sem þessi byggðarlög eiga á hættu, ef þau fá menntaskóla, það er, að allir, sem geta lært Faðir vorið með auðveldu móti, þeir fari að verða stúdentar, bjálfist svo hingað suður og taki eitthvert háskólapróf, setjist hér að, úrkynjist og verði að engu. Hitt er svo annað mál, að við þurfum að breyta andrúmsloftinu í þessum skólum, bæði háskólum og menntaskólum, og það á kennaraliðið að gera. Það vottar fyrir því í þessu frv., að þeir menn, sem hafa samið frv., skilji þetta. Það þarf að blása því í brjóst þessara nemenda, að þeir eru ekki komnir til að læra þessi fræði, setjast svo á einhverja stóla inni á einhverri skrifstofu eða að verða málaflutningsmenn eða eitthvað slíkt. Þeir eiga að afla sér þessarar menntunar til þess að geta farið í fremstu víglínu í þjóðfélaginu, og fremsta víglínan er ekkert síður úti í byggðum en hér í Reykjavík. Til þess læra menn herþjálfun, til þess eru menn gerðir að hermönnum, að þeir eigi að geta verið í fremstu víglínu, ef á þarf að halda. Þess vegna verðum við að breyta þessum hugsunarhætti, sem er kominn inn einmitt hjá okkar svokölluðu menntuðu mönnum, þessum langskólagengnu mönnum, - við þurfum að breyta hugsunarhætti þeirra. Það er fjórði eða fimmti hver verkfræðingur og læknir, sem vinnur erlendis. Þjóðin er búin að eyða ærnu fé til þess að mennta þessa menn. Hugsunarhátturinn var ekki eins, þegar okkar fátæku stúdentar um og eftir aldamótin voru að læra. Þeir fengu eiginlega engan styrk frá sínu þjóðfélagi. Þeir börðust áfram í bláfátækt. En þeir komu heim, og þeir voru ekki hræddir við að fara út í byggðirnar og vera þar læknar. Og þá gátu þeir ekki ferðazt um á bílum, þeir urðu að fara á hestum og skíðum. Þeir töldu ekki eftir sér að vinna. Þessir menn gerðu okkar þjóðfélagi ómetanlegt gagn, bæði andlegt og heilsufarslegt. Sama mátti í raun og veru segja jafnvel um prestana á þeim tíma. Þá fengum við presta úti í landsbyggðunum, og þeir áttu mikinn þátt í því að kenna ungum drengjum, sem ekki höfðu efni á að fara á skóla. Ég held því, að stefna okkar í menntamálunum eigi að vera að hafa skólana færri og fullkomnari. Það hefur verið skipulagslaust, þetta skólakerfi okkar. Það eru allir að heimta skóla hér og skóla þar. Þeir verða litlir og ófullkomnir, og skólakerfið er að verða svo dýrt fyrir þjóðfélagið, að það rís ekki undir því. Ég hef orðið var við í tveimur liðum eiginlega einhverja sparnaðarviðleitni hjá ríkisstj. núna. Það er að taka framlagið af Fiskveiðasjóði og Aflatryggingasjóði. Ég sat nefndarfundi í morgun, og það gæti vel komið til mála, að ég væri með þessari framkvæmd, ef ætti að fara að nota alhliða ráðdeild í þjóðfélaginu og spara á fleiri liðum, - og hefði átt að vera búið að því fyrr að nota meiri hagsýni við ríkisbúskapinn. En ég held, að við séum í þessu atriði að fara út í hreina vitleysu, og við gerum ungu fólki ógagn með þessu. Það er heimskt heimaalið barn, og við vitum, að ungt fólk þráir að kynnast einhverju, sjá eitthvað. Það er þess vegna ekkert við það að athuga, þó að sveitadrengirnir og stúlkurnar úr minni byggðarlögunum komi, setjist að í stórum skóla, kynnist jafnvel bæjarlífi. En það á bara að haga menntuninni þannig, að þau skilji það, að fyrir þau sjálf og þjóðfélagið í heild er það hvorki til vansæmdar né skaða, heldur nauðsyn, að fara aftur út í byggðirnar og vinna þar þörf störf, því að okkur vantar tilfinnanlega menn við stjórnsýslu úti í byggðunum. En hitt er hættuleg þróun, að allir, sem hafa einhverja hæfileika, fari í langskóla og skili sér aldrei aftur til heimabyggðanna. Ég mun því ekki greiða þessu frv. atkv., vegna þess að ég álít, að það sé öfugþróun, þessi skólaþróun hjá okkur. Hins vegar viðurkenni ég, að frv. það, sem samið var um menntaskóla yfirleitt, sýnir víðsýni og þroska, og það kemur beinlínis fram í því frv., að þeir eru sjálfir á móti því, að Kvennaskólinn fái þessi réttindi. Þeir segja hreint út, að við eigum að hafa skólana færri, en fullkomnari, og þetta frv. er tvímælalaust samið af mjög færum mönnum í þessum efnum. Það eru þessi músarholusjónarmið, sem við metum allt of mikils, sem koma fram á öllum mögulegum sviðum hjá okkur. Þau koma fram í skólamálum, þau koma fram í félagsheimilum, byggingu þeirra, og ýmsum öðrum sjónarmiðum, þessi smávægilega hreppapólitík. Við erum lítil sveitarfélög. Það skapast af þeirri aðstöðu, sem við bjuggum við, lélegum samgöngum og gisinni byggð. En þetta þarf bara að breytast. Aðstæðurnar hafa breytzt, samgöngurnar hafa breytzt. Við erum fljótir nú á milli í bílum og höfum önnur farartæki en við höfðum, og við þurfum að vaxa upp úr þessu. Ég hef verið að athuga lauslega, að það eru eitthvað tæpir 500 stúdentar, sem gert er ráð fyrir að útskrifist núna. Það er ca. einn maður af 400 mönnum. Nú eru Ísfirðingar að tala um að fá sinn menntaskóla. Ef þar væri svipað og er að meðaltali á landinu, þeir eru eitthvað 2700 manns, þá yrðu það 7 stúdentar, sem árlega útskrifuðust. Það er ekkert ódýrara fyrir Strandamenn og Barðastrandarmenn að hafa sín börn á skólum á Ísafirði heldur en hér, og ég stórdreg það í efa, að þeir sendi þau til Ísafjarðar, því að hér yrði meira val um deildaskiptingu. Og þeim þætti kannske að sumu leyti alveg eins gaman að vera hér, þessum nemendum þaðan. Þá yrðu það 7 nemendur, sem þyrftu að útskrifast, ef það er einn af 400 á Ísafirði. Haldið þið, að það borgi sig fyrir þjóðfélagið að halda uppi fullkomnum skóla með deildaskiptingu aðeins til hagsbóta fyrir þessa einu byggð? Ekki gætu einu sinni Bolvíkingar farið heim á kvöldin til þess að borða hjá foreldrum sínum. Nei, þetta er að verða hrein vitleysa og þetta gerir byggðunum ógagn, en ekki gagn. Andi skólanna þarf að vera þannig, að fólkið sé ekki hrætt við að fara og stunda líkamlega vinnu og standa í fylkingarbrjósti í baráttu þjóðarinnar fyrir sínu lífsbrauði. Bæði í háskólanum og menntaskólanum þarf andinn að vera þannig, að það verði fúst að vera þar, sem þjóðfélagið hefur þörf fyrir það, en flýi ekki til annarra landa. Og það er framtíðin. En það er annað, sem fylgir þeirri kjördæmaskipun, sem nú er. Ef einhver þm. kemur upp með eitthvert frv., þáltill. eða eitthvað slíkt, sem hinir óttast að hann geti unnið einhver atkv. á, þá eru þeir allir hlaupnir og allir segjast vera með því. Þetta er auðvitað hættulegt í okkar kjördæmaskipun. Og það verður þannig, að þó að einhver komi með eitthvað, sem hann heldur að hann geti unnið einhver atkv. á, þá eru hinir jafnákafir eða ákafari, þannig að enginn flokkur vinnur neitt við að gera vitleysuna. Þess vegna er mikil nauðsyn að breyta kjördæmaskipuninni, þó að ekki væri fyrir annað en þetta. Sem sagt, ég las með eftirtekt frv. um menntaskólana, sem nú er búið að afgreiða til Ed., og mér líkaði frv. frábærlega vel. En ég sé ekki, að þetta frv. sé í neinu samræmi við þann anda, sem kemur fram í frv. frá þeirri n., sem hæstv. menntmrh. skipaði til að semja frv. um menntaskólana, heldur hið gagnstæða. Þeir leggja áherzlu á, að skólarnir séu stórir og fullkomnir, telja það ódýrara og hagkvæmara, en ekki margir og smáir. Það er sagt: Þetta eru engir menntaskólar nema bara rétt til að útskrifa stúdenta. - Þetta er eins konar skrípaleikur. Þessir menn eiga að hafa sömu réttindi og stúdentar frá menntaskólunum. Þess vegna er þetta ekkert annað en bara óbeinn menntaskóli. Við höfum eitthvað tæpa 504 stúdenta. Ef við værum ekki í þessu kotþjóðfélagi sem við erum, væri þetta mátulegt fyrir einn skóla. Menntaskólinn er fjögurra ára skóli. Það er annað atriði að lofa t. d. þeim úti í dreifbýlinu að taka 1. bekk menntaskólans heima. Deildaskiptingin byrjar aðallega eftir það, og það hafa þeir þegar, t. d. á Ísafirði, það er allt í lagi, hafa svo stóran skóla með fullkominni deildaskiptingu og fullkominni kennslu. Það er ódýrast fyrir okkur. Og það er alveg nægilegt að hafa slíka skóla tvo á landinu og hafa þá bara fullkomna, bæði að kennaravali og öðrum aðbúnaði, og miklu praktískara og betra, bæði fyrir nemendurna og eins þjóðfélagsheildina. Við þurfum að vinna okkur upp úr þessum smáborgaralegu músarholusjónarmiðum og blása okkar nemendum þeim manndómi og kjarki í brjóst, að þeir séu ekki hræddir við að verða skipstjórar, bændur eða það, sem þjóðfélagið þarf á að halda, þegar þeir eru búnir að læra og þjóðfélagið er búið að hjálpa þeim til þess, gera menntunina hagnýtari, eins og koma fram óskir og till. um í þessu menntaskólafrv., og blása þeim svo manndómi og kjarki í brjóst, en ekki að þeir flýi til annarra landa, þegar þjóðin er loksins búin að hjálpa þeim til að læra. Það er náttúrlega alveg rétt, það sem kom fram hjá Magnúsi Jónssyni fjmrh. og ég minntist á einu sinni, að það er ekkert vit í því að vera að ausa styrkjum í menn svo að skiptir hundruðum til að læra eitthvað, sem við höfum ekki þörf fyrir að þeir læri og þeir hafa ekki aðstöðu til að vinna við, þegar þeir eru búnir að ljúka því námi, heima í sinni heimabyggð. Ef þeir vilja læra eitthvað annað, sem þeir aðeins geta stundað í öðrum löndum, þá verða þeir bara að kosta sig sjálfir eða þeirra aðstandendur.