Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Þorleifur Jónsson) : Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frumv.; get látið mjer að mestu nægja, að vísa til nefndarálitsins. Jeg skal þó að eins með nokkrum orðum drepa á brtt. nefndarinnar. Fyrst er brtt. við 2. gr. Nefndin leit svo á, að ekki væri þörf á, að veita uppbót þeim embættis- og sýslunarmönnum, sem hafa yfir 2000 kr.tekur, og leggur því til að fella burt 5. og 6. lið 2. gr. Nefndin verður að vera þeirrar skoðunar, að þótt þessi uppbót sje sanngjörn til handa þeim, sem litlar tekjur hafa, þá geti samt ekki komið til mála að veita hana öðrum en þeim, sem úr mjög litlu hafa að spila. Þá leggur nefndin til, að styrkur til barna embættis- og sýslunarmanna sje færður úr 15 kr. niður í 10 kr., en jafn framt leggur hún til, að fella burt há markið, 75 kr., svo að ef börnin eru mjög mörg, getur þessi styrkur farið fram úr því, sem frumv. ætlast til. Þá leggur nefndin til, að lækka hundraðsgjaldið í 3. gr. þannig, að einhleypir menn fái 10% af launum, sem nema 500–1000 kr., og 5% af launum, sem nema 1000–1500 kr., og jafn- framt leggur nefndin til, að fella burt uppbót til þeirra einhleypra embættis- og sýslunarmanna, sem hafa yfir 1500 kr. í tekjur. Nefndin álítur hægara fyrir einhleypa menn að bjargast og yfirleitt er hún dræm í því, að veita þeim nokkra verulega uppbót. Í 6. gr. frumv. er ætlast til þess, að stjórnarráðið fái 1000 kr. til uppbótar handa starfsmönnum þess, sömuleiðis 3000 kr. handa prestum og 3000 kr. handa læknum. Nefndin leggur til, að fella burtu þessa liði, en ætlast til, að þeir menn í þessum hóp, sem ekki hafa 2000 kr. í tekjur, fái uppbót í samræmi við tillögur nefndarinnar við 2. og 3. gr. frumv. Enn er og brtt. við 6. gr:, um að hámark fyrir uppbót til símamanna verði fært niðar úr 1800 kr. launum í 1500 kr. En eftir bendingum, sem nefndin hefir fengið, þá er líklegt, að nefndin falli frá þessari tillögu, því að þessi málsgrein á við samninga, sem landsstjórnin hefir þegar gjört við vissan flokk starfsmanna, sem ekki verður breytt. Hefi jeg svo ekki öðru við að bæta en því, að nefndin ætlast til, að uppbótin verði að eins til bráðabirgða og ekki lengur en vörur eru geysiháu verði, vegna afleiðinga stríðsins, og verði henni þá kipt burtu, þegar þessum afleiðingum stríðsins ljettir. Vona jeg, að háttv. deild samþykki þessar tillögur, og er þá meiri von, að frumv. nái fram að ganga.

Ráðherra: Jeg get verið þakklát háttv. nefnd fyrir undirtektir hennar undir þetta mál, þótt ekki hafi hún að öllu fallist á tillögur frv. Viðvíkjandi brtt. við 2. gr., þá getur það verið álitamál, hvort ekki ætti að minsta kosti, að halda fimm fyrstu liðum frumv.-greinarinnar, svo að hámarkið yrði 2500 kr. laun. En ekki er það þó neitt aðalatriði. Jeg leit svo á, þegar jeg samdi frumv., að rjett væri, að veita uppbót þeim embættis- og sýslunarmönnum, sem hefðu minna en 2800 kr. laun. En úr því, að nefndin hefir komist að þessari niðurstöðu, þá giska jeg á, að þingið verði henni samdóma, þótt jeg geti ekki felt mig við tillögur hennar að þessu leyti, sjerstaklega um 5. lið 2. gr. Ekki get jeg fallist á þá tillögu nefndarinnar að lækka uppbótina fyrir börnin úr 15 kr. niður í 10 kr. Þar á móti er sú tillaga hennar til bóta, að felt sje hámark þess styrks miðað við barnatöluna. Jeg hygg að það hafi nánast verið af athugaleysi, að þessi setning komst inn í frv. Þá færir nefndin hámark fyrir uppbót til einhleypra manna úr 1800 kr. launum niður í 1500 kr., og jafnframt leggur hún til, að lækka hundraðagjaldið til uppbótar handa þeim. Nefndin telur ekki ástæðu til að hlynna að einhleypum mönnum sjerstaklega; samt má telja unandi við tillögur nefndarinnar í þessu efni, þótt næsta lág verði uppbótin handa þeim, sem lægst laun hafa. Um síðustu málsgrein 6. gr. skal jeg taka það fram, að jeg mun ekki hafa skýrt nákvæmlega rjett frá launakjörum þeirra, sem hjer um ræðir, þ. e. símafólksins. Hjer ætti að standa »undir 1800 kr.«, og vona jeg, að nefndin taki þetta atriði. til íhugunar, hvort sem hún nú tekur tillögu sína aftur eða kemur með brtt: við 3. umr. í samræmi við það, sem jeg hefi sagt.



Samkvæmt tillögum nefndarinnar sýnist mjer, sem frumv. þessu sje aðallega ætlað að ná til símamanna, póstafgreiðslumanna, vitavarða, og ef til vill nokkurra fleiri af starfsmönnum landsins. Að því er snertir símamennina, þá hafa þeir nú á dögunum sjálfir tekið sjer rjett sinn, og þessa frumv. þarf því ekki með þeirra vegna. Aftur á móti kannast jeg við það, að brýn nauðsyn er til þess, að hækka laun póstafgreiðslumannanna, en ekki eingöngu vegna atriðsins, heldur álít jeg, að þurft hefði að hækka laun þeirra, jafnvel þó að ekkert stríð hefði orðið, því að mjer er kunnugt um, að störf þeirra eru orðin geysimikil. Háttv. framsögum. (Þ. J.) tók það fram, að þessi uppbót ætti að falla burtu, þegar stríðinu væri lokið. Þessu get jeg ekki verið samþykkur, að því er póstafgreiðslumennina snertir. En þótt jeg játi þörf póstafgreiðslumannanna, þá get jeg samt ekki fallist á, að hækka laun starfsmanna á þann hátt, sem farið er fram á í frv. þessu, og ekki get jeg heldur fallist á röksemdaleiðslu nefndarinnar í málinu að öllu leyti. Jeg vildi mjög gjarna geta hjálpað öllum þeim mönnum, sem erfitt eiga uppdráttar. En með þessu frumv. er engin tilraun gjörð, til þess að hjálpa verkafólki eða yfirleitt fátæklingum í kaupstöðum landsins, og er þó vitanlegt, að kjör þeirra muni ekki verða glæsileg í vetur. Jeg verð því að álíta, að frumvarp þetta sje kák, að því leyti, að það nær til svo örfárra manna af öllum þeim fjölda, sem hjálpar þarfnast En auk þess er hjálpin svo nauðalítil fyrir þá, sem hennar verða aðnjótandi, 50 kr. handa manni, sem hefir 1000 kr. laun, og 75 kr. handa þeim manni, sem hefir 1500 kr. laun. Þetta er svo lítil hjálp, að menn munar ekkert um hana. Þess vegna er frumv. kák. Jeg get ekki heldur fallist á röksemdaleiðslu nefndarinnar, þar sem hún segir, að kaup verslunarfólks og verkamanna hafi hækkað 1 ár yfirleitt. Þetta getur verið rjett, hvað Reykjavík snertir, en annarstaðar mun ekki vera svo. Raunar er mjer kunnugt um, að sumstaðar hefir verkafólki verið lofað 5 aurum hærra fyrir klst., svo að það fengi 30 aura í stað 25 aura. En þessi hækkun er alveg þýðingarlaus, með því að kaupið hefir ekki verið greitt með peningum, heldur með útlendum varningi, sem settur er upp um leið og kaupið er hækkað, jafnvel meira en kauphækkuninni nemur.  (Sveinn Björnsson: Kaupið má ekki greiða í vörum)  . Jú, og jeg hjelt, að háttv. sessunautur minn (S. B.) væri svo góður lögfræðingur, þótt hann sje ungur, að eftir lögunum er það svo, að verkafólk má krefjast peninga, en það getur líka, ef það andmælir ekki, fengið kaup sitt í vörum. Og allir ættu að vita það, að verkamenn eru oft svo óframfærnir og svo stórskuldugir, að þeir þora ekki og geta ekki haft í fullu trje við kaupmennina, sem einnig geta haft það til, ef verkamennirnir heimta peningakaup, að setja þeim alveg stólinn fyrir dyrnar, og segjast ekki lána þeim framar.



Jeg held, að gætt hafi nokkurs misskilnings í niðurstöðu háttv. sessunautar míns (G. E.), niðurstöðu þeirri, sem hann komst að með forsendum þeim, sem fyrir liggja. Jeg ætla því að leggja honum lið, til þess að komast út úr misskilningnum. Háttv. þingmaður sagði, að frumv. væri ófullkomið, af því að það næði ekki til verkamanna og verslunarfólks, og annara, sem þörf hafa á tekjubót, og þess vegna væri hann á móti frv. Þarna ályktar háttv. sessunautur minn ekki rjett. Rjett ályktun hjá honum hefði verið þessi: Jeg er fyrst og fremst með þessu frumv., en af því að mjer þykir það ekki ganga nógu langt, þá ætla jeg mjer að beitast fyrir, að bættur verði hagur verkafólks, iðnaðarmanna og annara, sem þetta frumv. nær ekki til. Svona hefði háttv. þingmaður átt að álykta, enda vona jeg, að þegar hann athugar málið með þeirri skynsemi og gætni, sem honum er lagin, þá muni hann sjá, að það er honum til sæmdar, að greiða atkvæði með þessu frumvarpi.



Jeg stend upp til þess að þakka háttv. sessunaut mínum (S. B.) fyrir þá hjálp, sem hann vill veita mjer, til þess að leiða mig út úr misskilningnum, sem hann svo kallar. Jeg er nú búinn að hjálpa þessum háttv. þingmanni út úr misskilningi með því að verða einn í tölu þeirra manna, sem drápu fyrir honum frumv., sem fór fram á það, að leggja um 900 þús. kr. aukatoll á tvo aðalatvinnuvegi þessa lands. Háttv. sami þm. (S. B.) fór að minnast á afleiðingarnar af minni kenningu, að því er snertir dýrtíðarhjálp. Já, þessi háttv. þingmaður bar hjer fram frumv. um dýrtíðarhjálp, sem flutt var í því formi, að hjálpin hefði verið næsta lítils eða einskis virði, í kaupstöðum 40 kr. handa fjölskyldumanni og 80 kr. handa góðum sveitabónda.  (Sveinn Björnsson: Háttv. þingmaður hefði þá átt að bæta það)  . Jeg ímynda mjer, að þótt jeg hefði viljað bæta það, þá mundi Velferðarnefndin ekki hafa gengið ofan í sjálfa sig og tekið vel í skynsamlegt frumvarp.

Skúli Thoroddsen : Þegar jeg bar fram þessa brtt., gjörði jeg mjer satt að segja - ekki miklar vonir um það, að hún næði fram að ganga hjer í deildinni, eins og hún er skipuð, en bygði á hinn bóginn fremur von mína á því, að væri þessu þó hreyft hjer á deildinni, þá myndi háttv. efri deild taka það til yfirvegunar, og á þann hátt gæti þá og eitthvað gott af því leitt, að jeg kom fram með hana. En þó að jeg gjörði mjer þannig eigi miklar vonir um góðar undirtektir hjer í deildinni, hafði jeg þó ekki búist við því, að háttv. nefnd mundi snúast eins andvíg gegn brtt., eins og hún hefir nú gjört, eða - rjettara sagt - framsögumaður hennar. Að því er snertir þá aðal-mótbáru háttv. framsm. (Þ. J.), að svo gæti farið, ef brtt. næði samþykki deildarinnar, að efnaðir menn hlytu þessa dýrtíðaruppbót, hefi jeg ekki öðru að svara en því einu, að það yrðu þá algjörar undantekningar, og má þá sjálfsagt engu síður finna dæmi þeirra í hóp þeirra, er nefndin sjálf nefnir þó í frumvarpinu. Annars álít jeg alveg þýðingarlaust að fjölyrða um þetta, en mjer þykir það nokkuð hart, að setja þetta fólk alveg hjá, þar sem allur þorri þess er vitanlega mjög illa settur, og landssjóðurinn hefir þó gagnvart því tekið á sig þær skuldbindingar, að sjá um, að það þurfi þó ekki að hrekjast út á klakann, sem svo er kallað. Allur þorrinn, sem breytingartillögu minni er ætlað að ná til, eru og ekkjur og gamalmenni, sem ekki hafa við neitt að styðjast nema þessi litlu eftirlaun, eða styrktarfje, sem það fær úr landssjóðnum. Vonandi eru og - hvað, sem nefndinni líður - til þeir menn hjer í deildinni, sem ekki vilja láta sjer farast illa við þessi gamalmenni, sem áður hafa verið í þjónustu landsins, og ætti þetta málefni þeirra þá að vera í góðum höndum. En deildin gjörir nú það, sem henni sýnist, og þykir sjer best sóma. Bregðist deildin sóma sínum, og sóma þjóðarinnar, í máli því, er hjer um ræðir, og felli brtt. mína, lifi jeg þó í þeirri voninni, að Ed. taki hana til rækilegrar yfirvegunar, og meti þá og hvorttveggja, sóma sinn, og þjóðarinnar, meira en Nd. gjörir.