Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 5/1998, um kosningar til sveitarstjórna. Þetta er nál. frá meiri hluta félmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðjón Bragason og Maríu Sæmundsdóttur frá félagsmálaráðuneyti, Gunnar Eydal frá Reykjavíkurborg, Ástu Þorleifsdóttur frá Einari J. Skúlasyni, Skúla Guðmundsson frá Hagstofu Íslands, Þórð Skúlason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Hjalta Zóphóníasson frá dómsmálaráðuneyti. Með frumvarpinu er lagt til að allir erlendir ríkisborgarar, aðrir en danskir, sænskir, norskir og finnskir ríkisborgarar, sem átt hafi lögheimili hér á landi í fimm ár samfellt fyrir kjördag, njóti framvegis kosningarréttar og kjörgengis við sveitarstjórnarkosningar. Þá er lagt til að ekki verði lengur gerð krafa um meðmælendur með framboðslistum í sveitarfélögum með 100 íbúa eða færri. Aðrar breytingar með frumvarpinu miða að því að tryggja að ákvæði laga um kosningar til sveitarstjórna verði í samræmi við ákvæði laga um kosningar til Alþingis. Leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita Arnbjörg Sveinsdóttir formaður, Magnús Stefánsson, Jónína Bjartmarz, Pétur H. Blöndal og Drífa Hjartardóttir.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hluta félmn. um breytingu á lögum um kosningar til sveitarstjórna en nál. undirritar sú sem hér stendur og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Þar segir, með leyfi forseta: Með frumvarpinu er lagt til að allir erlendir ríkisborgarar, aðrir en danskir, sænskir, norskir og finnskir ríkisborgarar, sem átt hafa lögheimili hér á landi í fimm ár samfellt fyrir kjördag, njóti framvegis kosningarréttar og kjörgengis við sveitarstjórnarkosningar. 1. minni hluti telur frumvarpið ganga of skammt. Annars staðar á Norðurlöndum fá norrænir ríkisborgarar kosningarrétt til sveitarstjórna um leið og þeir skrá lögheimili í viðkomandi landi. Sama á að gilda hér á landi og annars staðar á Norðurlöndum að mati 1. minni hluta og er lögð til breytingartillaga í þá veru. Jafnframt leggur 1. minni hluti til að aðrir erlendir ríkisborgarar en norrænir fái kosningarrétt til sveitarstjórna eftir þriggja ára búsetu hér á landi. Er þetta til samræmis við norrænar reglur, svo og reglur frumvarps til laga um útlendinga um búsetuleyfi, en veita má útlendingi slíkt leyfi eftir samfellda þriggja ára dvöl hér á landi. Er það mat 1. minni hluta að með frumvarpinu sé allt of skammt gengið í þessum málum. Þá telur 1. minni hluti að með þeim breytingum sem nú er verið að gera hefðu átt að koma heimildarákvæði um rafrænar kosningar. Í því felst framtíðarsýn sem er óhjákvæmileg og hefði verið nauðsynlegt að taka á því efni nú með afgerandi hætti. Slíkt er ekki gert, þrátt fyrir umsagnir og óskir um lögfestingu slíkrar heimildar nú. Það hefur sýnt sig í aðdraganda væntanlegra sveitarstjórnarkosninga að margir nýttu sér rafrænt fyrirkomulag við val frambjóðenda og hefði það verið tilvalin reynsla til að nýta nú í kosningunum til sveitarstjórna. Leggur 1. minni hluti því til að slík heimild verði sett í ákvæði til bráðabirgða. Að öðru leyti er 1. minni hluti samþykkur þeim breytingum sem felast í frumvarpinu, svo sem að fallið er frá kröfu um meðmælendur á framboðslistum í sveitarfélögum með 100 íbúa eða færri, svo og öðrum þeim breytingum sem lúta að samræmi við lög um kosningar til Alþingis. Undir nál. rita hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Eins og ég sagði áðan erum við með brtt. til samræmi við breytingar á Norðurlöndunum. Okkur finnst það í rauninni undarlegt að úr því að verið er að fara í þessar breytingar að við samræmum okkur ekki með Norðurlöndunum. Mér finnst það afar sérkennilegt í rauninni að við séum að segja okkur úr hinu norræna samfélagi að hluta til með þeim hætti. Jafnframt þetta með aðra útlendinga. Mér fyndist eðlilegt að við samhæfðum okkur með öðrum norrænum þjóðum og hefðum þriggja ára búsetuskilyrði í staðinn fyrir fimm. En okkur skildist strax við 1. umr. að um þetta mál hefði náðst þessi sátt í ríkisstjórninni. Hins vegar vitum við vel um mjög mikinn vilja hjá stórum hópi þingmanna, sérstaklega þeirra kannski sem þekkja vel til norræns samstarfs, um að verða við þessum breytingum. Við munum auðvitað láta á það reyna við atkvæðagreiðsluna. Varðandi rafrænu kosningarnar þá þótti okkur mjög sérkennilegt að ekki kæmi inn heimild til bráðabirgða þannig að hægt væri að fara í slíkar tilraunir í sveitarstjórnarkosningunum í vor. Okkur þótti það kannski sérkennilegast vegna þess að sá flokkur sem nýtti sér þá nýjung hvað mest í prófkjörum er einmitt einn af aðildarflokkum ríkisstjórnarinnar, Sjálfstfl. Okkur fannst það því skjóta mjög skökku við að bráðabirgðaheimildin skyldi ekki vera þarna inni. Ég vona að tillögur okkar, sérstaklega hvað varðar norrænu borgarana, því við berum hag þeirra auðvitað mjög fyrir brjósti --- við viljum breyta til samræmis við það sem er annars staðar á Norðurlöndunum, það er ekki eðlileg hugsun að við eigum alltaf að hafa meiri rétt en aðrir norrænir borgarar. Ég held að við verðum að láta af þeirri hugsun en fara að hugsa um jafnstöðu norrænna borgara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti 2. minni hluta félmn. Þær athugasemdir sem ég hef við frv. að gera eru mjög hliðstæðar þeim sem komu fram í máli framsögumanns 1. minni hluta og með smáyfirlegu hefði e.t.v. mátt sameina nál. 1. og 2. minni hluta. En hlutirnir gerast hratt í félmn. og það átti ekki síst við um þetta mál sem hefði auðvitað þurft að vera búið að afgreiða fyrir löngu. Í fyrsta lagi er í nál. mínu gagnrýnt hversu seint frv. kom fram. Það er náttúrlega mjög bagalegt að Alþingi skuli vera með þetta enn til meðferðar. Frv. kom skömmu áður en utankjörfundaratkvæðagreiðsla átti að hefjast og nú er hún hafin lögum samkvæmt fyrir nokkrum dögum. Það er auðvitað ekki eins og hlutina ætti að bera að, að á þeim tíma sé Alþingi enn með þetta í höndunum. Ekki er við félmn. að sakast því að þar var reynt að vinna að málinu eins hratt og kostur var. Nefndin var reyndar tilbúin með málið fyrir páska, en sérkennileg forgangsröðun ríkisstjórnar, meiri hluta eða forseta á þingmálum hefur valdið því að málið hefur verið sett aftur fyrir önnur sem að sjálfsögðu hefðu frekar átt að bíða eins og hið arfavitlausa og tilgangslausa frv. um Kárahnjúkavirkjun. Þessi seinagangur á málum, herra forseti, --- það er nefnt í nál. 2. minni hluta og það má kannski viðurkennast að vera pínulítill stráksskapur, en þar er spurt hvort þetta stafi af því að ríkisstjórninni hafi ekki verið ljóst að til stæði að kjósa til sveitarstjórna í vor og það væri auðvitað mjög merkilegt ef ríkisstjórn Íslands hefði ekki áttað sig á þeirri staðreynd. Má í því sambandi nefna að hæstv. félmrh. er giftur borgarfulltrúa í Reykjavík og það er ótrúlegt sambandsleysi á því heimili ef það hefur ekki komist til skila til félmrh. að kjósa eigi í vor. Sömuleiðis var fyrrv. menntmrh. sem sat í ríkisstjórninni fram undir páska kominn í framboð í Reykjavík og það er með ólíkindum að hann skuli ekki hafa áttað sig á þessu fyrr en nokkrum dögum áður en hann bauð sig fram að kjósa ætti hér í vor. Hvað var ríkisstjórnin að hugsa í þessu máli að koma ekki þessum lagfæringum á kosningalögunum til sveitarstjórna fram fyrr en komið var inn á útmánuði?  Yfirleitt eru breytingar samkvæmt frv. eðlilegar lagfæringar. Það er til samræmis við þær breytingar sem þegar er búið að gera á gildandi lögum eða eru nú í gildandi lögum um kosningar til Alþingis. Ég man ekki nákvæmlega hvenær við lagfærðum kosningalög til Alþingis í kjölfar stjórnarskrárbreytinga en það er alllangt um liðið síðan þeirri vinnu lauk þannig að ekki verða rök heldur sótt í það að menn séu að dauðyflast með þetta af hálfu félmrn. svona seint eins og raun ber vitni. Ég ætla að gera tvö atriði að umtalsefni og það eru þau hin sömu og gerð voru áðan. Það fyrra varðar kosningarrétt erlendra ríkisborgara til sveitarstjórna og það eru tveir þættir þess máls sem mér finnst skipta mestu. Það eru annars vegar hin efnislegu ákvæði í lögunum og hins vegar hugsunarhátturinn, hugmyndafræðin á bak við það að hafa girðingar gagnvart því að nýir borgarar í samfélagi hafi rétt til þess að vera þátttakendur í stjórnum sveitarfélags síns. Mér finnst hún alveg gersamlega út í hróa hött, svo ég noti eitt nýjasta máltækið í tungunni. Hvaða hugsun er á bak við það ef ágætir nýir borgarar í sveitarfélagi hafa sett sig þar niður, flutt þangað lögheimili sitt, eru þar með fjölskyldur sínar, að þeir skuli ekki vera boðnir velkomnir m.a. með því að menn vilji fá þá sem þátttakendur um ákvarðanatöku um málefni byggðarlagsins eða sveitarfélagsins. Þetta er alveg gersamlega arfavitlaus hugsun, arfur frá löngu liðinni tíð þegar menn voru heldur á bremsunum og vildu ekki annað en að gömlu rótgrónu fjölskyldurnar hefðu forræði mála hjá viðkomandi sveitarfélagi. Tímarnir eru bara svo algerlega breyttir í þessum efnum. Fólk er miklu meira á hreyfingu og það skiptir miklu máli að bjóða fólk velkomið og fá það strax til að vera virkir þátttakendur í stjórnum samfélaga sinna. Þetta er lærdómurinn m.a. sem menn hafa dregið annars staðar á Norðurlöndunum af því að þróast í átt til fjölmenningarlegra samfélaga, að ein hættan í þeirri þróun er sú að ákveðnir hópar einangrist og verði ekki virkir þátttakendur í samfélaginu. Það verði hverfamyndun eða gettóamyndun, þar sem heitir á sænskunni ,,bolig segregering`` og hún hefur m.a. í sér fólngar þær hættur að einhverjir hlutar samfélaganna, t.d. ákveðin hverfi í borgum verði algerlega óvirk. Liður í því að berjast gegn þessu er auðvitað að þetta fólk fái strax eða sem allra fyrst fullgild réttindi í samfélaginu og reynt sé að virkja það til þátttöku og ákvarðanatöku o.s.frv. Þess vegna á að snúa þessu algerlega við. Hugsunin í löggjöfinni, í lögum um málefni útlendinga, í sveitarstjórnarlögum og hvað varðar kosningar t.d. til sveitarstjórnarstigsins, á að vera sú að bjóða þetta fólk velkomið og reyna að fá það með frá byrjun og gera það að virkum þátttakendum strax. Þess vegna tel ég að í raun og veru ættu erlendir ríkisborgarar hvort sem heldur eru norrænir eða aðrir að fá slík réttindi samstundis eða mjög fljótt. Á hinum Norðurlöndunum eru málin eins og kunnugt er þannig að enginn greinarmunur er gerður á Norðurlandabúum. Þeir fá allir, án tillits til þjóðernis, sömu réttindi um leið og þeir fullnægja sömu skilyrðum í sínum sveitarfélögum, hafa flutt þangað lögheimili sitt og sett sig þar niður til varanlegrar búsetu, a.m.k. um skeið. Þessa njóta erlendir námsmenn á hinum Norðurlöndunum. Þeir eru ófáir. Ætli Íslendingum þyki ekki nokkurs um vert að þúsundir erlendra námsmanna og Íslendinga búsettra á hinum Norðurlöndunum, sem enn hafa íslenskt ríkisfang, njóti þessara réttinda? Er þá við hæfi að hér, á árinu 2002, afmælisári Norðurlandaráðs sem verður fimmtugt á þessu ári og hátíðahaldaári hinnar norrænu samvinnu, ætli Ísland að skera sig úr leik með þeim hætti að viðhalda í lögum gamalli aðgreiningu af þessu tagi? Þetta er mjög klaufalegt, herra forseti, og dapurlegt reyndar að einn af kempunum úr norrænu samstarfi, hæstv. félmrh. Páll Pétursson, sem um tíma gekk undir nafninu Palle Pedersen eins og kunnugt er, af því að hann var kannski fullt eins mikið á norrænum vettvangi og hér heima, skuli bera fram þetta mál. Þarna hefur orðið einhver fingurbrjótur, herra forseti, sem mér finnst að við hefðum átt að ná saman um að laga. Efnislegu rökin fyrir því að viðhalda þessu hef ég engin heyrt, í raun og veru. Ég spyr reyndar eftir þeim, lýsi eftir þeim: Hver eru hin efnislegu rök fyrir því að halda þessum rétti frá öðrum norrænum borgurum hér á landi í þau ár sem frv. gerir ráð fyrir? Ég hef þar af leiðandi flutt brtt. og mæli fyrir henni í leiðinni, herra forseti, um að þetta verði þannig að danskir, finnskir, norskir og sænskir ríkisborgarar --- undir þessi ríkisföng falla líka sjálfstjórnarsvæðin Álandseyjar, Færeyjar og Grænland þannig að það er ekki vandamál --- fái hér sambærilegan rétt og Íslendingar, sem og aðrir erlendir ríkisborgarar sem átt hafa lögheimili hér á landi í tvö ár samfellt fyrir kjördag, enda fullnægi þeir öðrum skilyrðum. Þarna gengjum við Íslendingar til jafns við Finna sem hafa skipað sér í fylkingarbrjósti þess að bjóða nýja borgara velkomna í löggjöf sinni. Þannig er fyrri brtt. mín. Hin síðari varðar þetta með rafrænu kosningarnar, a.m.k. færslu rafrænna kjörskráa. Ég tel að það hefði mátt ganga þannig frá að opna vissa möguleika fyrir sveitarfélög sem hefðu viljað þróa aðferðafræði sína, að þau gætu t.d. sett upp rafræna kjörstaði til hliðar við hefðbundna. Segjum að menn hefðu viljað byrja á að prófa það og settir hefðu verið upp í Reykjavík eða á Akureyri einn eða tveir rafrænir kjörstaðir. Menn hefðu getað valið hvort þeir hefðu farið á þá eða hina hefðbundnu. Það hefði ekki átt að þurfa að skapa vandamál. Hið sama gildir um rafræna kjörskrá sem hefur í raun og veru mikla yfirburði. Það er augljóst mál og ættu allir að viðurkenna sem þekkja eitthvað til kjörskrárgerðar og vandamála sem tengjast kjörskrárfærslu að það að hagnýta hina rafrænu tækni hefur gríðarlega kosti. Hugsum okkur bara allar breytingar á kjörskránni, kærur og annað því um líkt sem koma til og að kjörskrána sé hægt að lagfæra fyrirhafnarlaust án nokkurs pappírs alveg fram á síðasta dag. Um þetta þarf að sjálfsögðu að setja reglur og þarf að vera festa í því hvernig þetta er gert, það er manni ljóst, en ég er algerlega sannfærður um að að því rekur að menn taki þessa tækni í þjónustu sína að þessu leyti. Það mun hafa mikla kosti í för með sér þegar þar að kemur. Hitt er ljóst, herra forseti, að nú þegar er kominn er 5. apríl. Tíminn er ekki lengri en raun ber vitni fram að sveitarstjórnarkosningunum í maí og mér er ekki kunnugt um að sveitarfélög hafi, vegna þess hvernig lögin eru, lagt í mikla vinnu í þessu efnum. Slíkt atriði er þannig orðið ópraktískt, ef svo má að orði komast, og kann vel að vera að það hafi ekkert upp á sig að setja svona ákvæði inn í lögin, þ.e. heimildarákvæði eða bráðabirgðaákvæði eins og ég hef engu að síður flutt brtt. um. Það er kannski heldur leiðinlegur svipur á því að láta að fella svona ákvæði þannig að ég ætla að skoða hvort ég kalla þessa tillögu frekar til baka en að láta hennar bíða þau örlög hér að verða felld. Mér fyndist ankannalegt ef Alþingi Íslendinga felldi tillögu um að menn mættu þróa áfram og gera tilraunir með rafræna tækni á þessu sviði. Það kann e.t.v. að skýrast í umræðum með því að hæstv. félmrh. heiðri umræðuna með því að segja nokkur vel valin orð og tjái sig jafnframt um þennan þátt, þ.e. hvort hæstv. ráðherra sjái einhverja meinbugi á að svona heimildarákvæði kæmi inn, jafnvel þó að tímans vegna og aðstæðna á þessu vori yrði það ekki nýtt. Það væri þá þarna og annaðhvort mætti það þá nýtast næst eða menn yrðu búnir að breyta löggjöfinni og taka inn bein ákvæði í lögin um kosningar til sveitarstjórna sem opna mundu fyrir þessa möguleika.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. til laga um breytingu á lögum um kosningar til sveitarstjórna eins og ljóst er orðið. Aðallega höfum við verið að ræða brtt. sem minni hluti félmn. hefur lagt fram við þetta frv. Það er auðvitað nánast hneyksli að menn ætli að láta aðrar reglur gilda um norræna borgara hér en gilda um um Norðurlandabúa alla á hinum Norðurlöndunum. Ég trúi því ekki að menn ætli að samþykkja í þinginu að um Norðurlandabúa eigi að gilda önnur lög og önnur réttindi hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum. Ég veit ekki betur en þetta hafi verið sérstakt baráttumál Norðurlandaráðs að samræma löggjöf sem kallað er ,,grænseløst Norden`` þar sem Norðurlandabúar byggju við sambærilega löggjöf á öllum Norðurlöndunum hvað þetta varðar. Það er líka ansi hart að horfa upp á að ekki eigi að bjóða nýja borgara, sem hafa komið hingað til lands og sest hér að, velkomna með því að leyfa þeim að taka þátt í að velja stjórn sveitarfélagsins sem þeir dvelja í og ég er því mjög hissa á að ríkisstjórnarflokkarnir skuli ekki ganga lengra í þessum efnum. Mig langar líka til að minna á að Samfylkingin hefur barist fyrir því að breyta lögum í þá veru að auka rétt útlendinga til að taka þátt í kosningum. Ég minni á að nú liggur hjá félmn. þingmál, þ.e. frv. til laga um breytingar á þessum lögum sem við erum að fjalla um hér. Það frv. hefur verið flutt í tvígang. Fyrst var það Mörður Árnason varaþm. sem flutti frv. til breytinga um aukinn rétt útlendinga til þátttöku í sveitarstjórnarkosningum. Það var á 126. löggjafarþingi, þ.e. á síðasta þingi. Á þessu þingi fluttu síðan frv. hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Bryndís Hlöðversdóttir, Jóhanna Sigurðardóttir og sú sem hér stendur. Þetta mál hefur ekki fengist tekið fyrir í nefndinni. Hér er komið frv. sem gengur svo skammt að það er alveg með ólíkindum. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir hefur gert grein fyrir brtt. sem við höfum lagt fram með þessu frv. en ég vil hnykkja aðeins á henni. Við leggjum reyndar fram tvær brtt., annars vegar að norrænir íbúar hér eigi sama rétt og Íslendingar til kosninga sem og aðrir útlendingar eftir þriggja ára dvöl, eins og reglurnar eru á Norðurlöndunum. Annað mál sem vil ég sérstaklega gera að umræðuefni er heimildin til að nota rafrænar kosningar. Við höfum hér lagt fram brtt. um ákvæði til bráðabirgða þar sem sveitarfélögum er heimilt að hafa til reynslu rafræna kjörstaði og færa rafræna kjörskrá. Við vitum að ýmis sveitarfélög hafa hug á rafrænni kosningu og þar sem rafræn kosning hefur verið reynd, m.a. í prófkjörum hjá Sjálfstfl., hefur þetta gefist ágætlega. Þess vegna er það sérkennilegt, eins og kom fram hér í umræðunni og hefur einnig komið fram í nefndinni að Sjálfstfl. skuli leggjast gegn því að beita nútímalegum vinnubrögðum við kosningar. Ég sem þingmaður Reykvíkinga tel mikilvægt fyrir Reykjavíkurkjördæmi að heimilað verði að nota rafræna kjörstaði og rafrænar kosningar. Kosningaþátttaka hefur minnkað undanfarið, þeim hefur fækkað sem hafa tekið þátt í kosningum. Ég er alveg sannfærð um að rafrænn kjörstaður þar sem allir gætu komið, þ.e. væru ekki bundnir við ákveðna kjörstaði í byggðarlagi sínu eða hverfi, mundi auka og auðvelda kjósendum að komast á kjörstað. Það mundi alla vega ekki verða til að draga úr kjörsókn. Herra forseti. Ég vildi koma þessu að. Ég tel að það eigi að greiða atkvæði um þetta. Ég er ekki sammála því að draga til baka brtt. í þá veru að rafrænar kosningar verði heimilaðar í bráðabirgðaákvæði. Ég trúi því ekki að meiri hluti þingmanna sé á móti því að beita slíkum aðferðum. Ég tel að það sé full ástæða til að láta á það reyna og það komi þá bara í ljós hver hugur þingmanna er í þeim efnum, hvort þeir eru á móti því að nota rafrænar kosningar þegar komin er ágæt reynsla á þær, eins og komið hefur fram í umræðunni. Ég tel að greiða eigi um það atkvæði við afgreiðslu á þessu frv. Að öðru leyti er ég fylgjandi þeim breytingum sem eru í þessu frv. Þar er verið að færa löggjöfina um kosningar til sveitarstjórna til samræmis við alþingiskosningar. Þær breytingar eru flestar til bóta nema þá að ég tel fáránlegt að ganga svo skammt varðandi norræna íbúa og útlendinga og einnig að ekki skuli heimiluð rafræn kjörskrá og kjörstaðir í sveitarstjórnarkosningum.

Herra forseti. Varðandi frv. sem hér er lagt fram um kosningar til sveitarstjórna, þá vil ég lýsa því yfir að mér finnst ekki hægt að vera með mismunandi reglur um kosningar til sveitarstjórna á Norðurlöndum þar sem Norðurlandaþjóðirnar aðrar en Íslendingar hafa gefið Íslendingum tækifæri til að kjósa hjá sér ef þeir hafa breytt lögheimilinu. Að ekki skuli gilda sama regla á Íslandi gagnvart öðrum Norðurlöndum finnst mér ekki við hæfi. Ég styð það að Norðurlandabúar fái kosningarrétt hér, enda ekki nein rök fyrir öðru. Ég lagði það reyndar til í nefndinni en var því miður ekki við afgreiðslu málsins frá nefndinni og gat ekki komið sjónarmiðum mínum að við lokaafgreiðslu málsins þannig að það er skýringin á því að ég er ekki á nál. meiri hlutans með fyrirvara, en ég hefði viljað hafa fyrirvara um þetta atriði. Komið hafa fram ýmis rök fyrir því hvers vegna þetta ætti að verða samræmt en ég hef ekki heyrt nein rök gegn því að þetta verði samræmt og hef heldur ekki heyrt það frá hæstv. félmrh. Ég lít því svo á að ástæðan fyrir því að þetta er ekki þarna inni sé bara lapsus eða þá að þetta hafi ekki verið skoðað nægilega til að menn áttuðu sig á því að þarna hefur orðið eitthvert misræmi sem eðlilegt er að leiðrétta. Ég vil ekki hafa langt mál um þetta. Það er alveg skýrt hvað mér finnst að eigi að gera. Hvað varðar önnur atriði eins og rafrænar kosningar, þá kom fram í nefndinni að rafrænar kosningar væru ekki mögulegar við núverandi aðstæður. Ekki væri hægt að fara í gegnum lögin á svo skömmum tíma þannig að menn treystu því að þetta yrði ágallalaust. Einnig var ekki heldur ljóst hve mikill kostnaður mundi fylgja þessu. Að því leyti til voru menn ekki tilbúnir til þess að fara út í rafrænar kosningar, ekki einu sinni samhliða öðrum aðferðum við kosningar. Ég lít svo á að rafrænar kosningar hljóti að vera framtíðin. Fyrir næstu sveitarstjórnarkosningar, sem verða væntanlega eftir fjögur ár, verði búið að undirbúa það þannig að hægt verði að breyta lögunum, fara í gegnum alla lagabálka sem lúta að kosningum, samræma það á milli ráðuneyta, félmrn. og dómsmrn., og þá séu sveitarstjórnir einnig undirbúnar undir það að nýta rafræna kosningu. Það kom eins og flestir vita afskaplega vel út í prófkjörum sem haldin hafa verið, t.d. á Seltjarnarnesi. Þar var viðhöfð rafræn kosning í prófkjöri og samdóma álit manna þar var að það hefði gengið afskaplega vel. Sú reynsla sýnir að menn eiga ekki að óttast að fara út í rafrænar kosningar en í mínum huga er spurningin fyrst og fremst um tímann. Ýmsir aðrir hafa svo sem lýst því yfir, ekki hér í þingsalnum heldur annars staðar í þjóðfélaginu, að gamli sjarminn við þessa svokölluðu handtalningu mundi hverfa við að tölur mundu birtast nánast um leið og kjörstöðum væri lokað. Út af fyrir sig dytti spennan úr kosningunum við það að bíða ekki heilt kvöld eða fram á morgun eftir því að fá úrslit hér og hvar úr kjördæmum og sveitarstjórnum. Ég lít svo á að þetta séu ekki nein rök sem haldi til lengdar, enda held ég að flestir séu sammála um að rafrænar kosningar yrðu þegar upp er staðið öruggari, nákvæmari og hraðari.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna því að hv. þm. er sammála okkur í minni hlutanum um réttindi Norðurlandabúa og geri ráð fyrir að hann muni styðja þá brtt. sem liggur hér fyrir og ég trúi að þeir verði örugglega fleiri. Varðandi rafrænu kosningarnar er ekki rétt að menn hafi ekki talið unnt að koma á rafrænum kosningum. Þeir töldu það ekki unnt eins og lögin eru í dag og þess vegna hefði auðvitað þurft að koma með brtt. til þess að það væri unnt. Því erum við komin með brtt. um að þeir sem hafi hug á því að reyna rafrænar kosningar geti gert það ef þeim hugnast það, þ.e. í næstu kosningum með því að setja inn bráðabirgðaákvæði um rafrænar kosningar. Umræðan um að handtalningin magni upp spennu um úrslit kosninganna þá er það auðvitað alveg rétt, en með rafrænum kosningum er líka hægt að ákveða hvenær upplýsingar eru birtar. Menn geta stjórnað því nokkuð sjálfir hvenær upplýsingar um niðurstöðu kosninga eru birtar þannig að ef menn vilja halda upp á það að kvöldi, þá er hægt að ákveða að kosningaúrslit verði birt um miðnætti eða hvenær sem menn ákveða slíkt. Ég gat ekki heyrt annað, herra forseti, á hv. þm. en að hugur hans stæði til þess að styðja báðar brtt. sem koma fram frá okkur í minni hlutanum, annars vegar þess sem snýr að Norðurlandabúunum og hins vegar því sem snýr að rafrænni kosningu því að hann taldi að það væri framtíðin og ég er alveg sammála hv. þm. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að bráðabirgðaákvæði sé um slíka heimild. Varðandi kostnaðinn þá kostar það auðvitað að koma á algerlega rafrænni kosningu en að reyna þetta á nokkrum stöðum ætti ekki að vera svo kostnaðarsamt.

Herra forseti. Ég lít svo á að rafrænar kosningar séu ekki mögulegar vegna þess að lagatæknilega séð er ekki hægt að gera þetta þannig úr garði að öruggt sé. Þess vegna get ég ekki stutt brtt. um rafrænar kosningar samhliða kosningum með gamla laginu en hefði að sjálfsögðu tekið undir þær hugmyndir í nefndinni ef ég hefði álitið svo vera. Mér heyrðist á fulltrúum bæði dómsmrn. og félmrn. að rafrænar kosningar væru ekki mögulegar af þeim ástæðum. Í sambandi við hitt málið sem lýtur að kosningarrétti Norðurlandabúa, þá er ég sammála þeirri brtt. að gefa eigi Norðurlandabúum tækifæri til að kjósa hér með sama hætti og við fáum tækifæri til að kjósa hjá þeim til sveitarstjórna. Ég hef ekki fengið nein rök gegn því. Ég taldi mig hafa sagt það áðan að ég liti svo á að einhver misskilningur væri frá ráðuneytinu eða þeim sem útbjuggu þessa lagabreytingu að þetta skyldi ekki vera þarna núna. Þetta var rætt í nefndinni, ég vil taka það fram, og það eru, eins og menn sjá, þrjú álit. Ég ræddi þá skoðun mína að mér fyndist réttlátt og eðlilegt að sú breyting yrði að Norðurlandabúar sætu allir við sama borð.

Herra forseti. Rétt er að þetta var rætt í nefndinni um Norðurlandabúana en það komu engin rök fram um hvers vegna aðrar reglur ættu að gilda um þá hér en á Norðurlöndunum. Það væri auðvitað fróðlegt að fá þau rök fram í umræðunni og nánast nauðsynlegt. Ekki voru nein rök um það, bara sagt að ekki væri vilji fyrr því hjá stjórnarmeirihlutanum að ganga lengra hvað varðar frændur okkar frá Norðurlöndum. Varðandi rafrænu kosningarnar þá held ég að einhvers misskilnings gæti hjá hv. þm. Lagatæknilega var það ekki hægt vegna þess að það var ekki í frv. Aftur á móti ef brtt. frá okkur yrði samþykkt, þá væri lagatæknilega hægt að vera með rafrænar kosningar að hluta til hjá þeim sveitarfélögum sem óska eftir því. Öryggið er í lagi nema það kom fram í nefndinni að ekki væri í næstu framtíð hægt að gera ráð fyrir að beinu lýðræði yrði komið á þannig að menn gætu kosið t.d. í gegnum tölvu. Þar væri öryggið ekki fyrir hendi og mundi ekki verða í næstu framtíð þannig að það væri langtímamarkmið að huga að því. En rafrænar kosningar og rafrænir kjörstaðir ættu að geta verið hér samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu hjá þeim sem vilja hafa þær ásamt hinum venjulegu hefðbundnu kosningum.

Herra forseti. Ég held að þetta sé enginn misskilningur hjá mér. Þetta kom fram hjá ráðuneytismönnum og ég held að allir sjái að búið er að vera að þróa lög um kosningar til sveitarstjórna og til Alþingis síðan við byrjuðum að kjósa. Við þekkjum það sem höfum staðið í þessu hve auðvelt hefur verið að misskilja lagatextann og greiða hefur þurft úr flækjum vegna vafaatkvæða og hinna og þessara uppákoma sem verða þegar verið er að kjósa. Þessi lög hafa að sjálfsögðu þróast miðað við þá reynslu sem menn hafa fengið eftir kosningar hverju sinni. Að halda að hægt sé að breyta þessum lögum bara á nokkrum vikum þannig að þau geti talist fullnægjandi, finnst mér í rauninni barnaskapur að ímynda sér. Ég verð að segja það. 

Hæstv. forseti. Í máli hv. þm. Kristjáns Pálssonar kom fram að um einhvern lapsus í félmn. hafi verið að ræða að ekki væru teknar inn breytingar varðandi Norðurlandabúana. Ég vil að það komi skýrt fram að þar var ekki um neinn lapsus að ræða. Þetta var einfaldlega ákvörðun sem meiri hluti félmn. stendur að í því nál. sem hér liggur fyrir. Frv. gerði ekki ráð fyrir að teknar væru inn breytingar varðandi Norðurlandabúana, enda hafa þeir sömu réttindi og þeir hafa haft hér um árabil. Ráðherra lagði ekki til að breyting yrði á því að þessu sinni og meiri hlutinn taldi ekki ástæðu til að breyta því og lagði þess vegna til að frv. yrði samþykkt óbreytt eins og það var lagt fram á Alþingi með þeim breytingum á kosningalögunum sem þar eru gerðar. Ég vildi að þetta kæmi fram, hæstv. forseti, að nefndin tók þá afstöðu mjög yfirvegað og að engin handvömm væri í því, ef þetta orð, lapsus, sem þingmaðurinn notaði ætti að þýða það. Ég vil jafnframt taka fram að þar sem hv. þm. á sæti í félmn. hafði hann öll tækifæri til þess að koma fram með brtt. ef hann vildi.

Herra forseti. Ég hef ekki orðið var við það í nefndarstarfi að menn kæmu með skriflega tillögu ef þeir vildu fá einhverjar breytingar á lögum eða þáltill.  Ég viðurkenni að ég var ekki á nefndarfundi þegar þetta mál var afgreitt og þess vegna útskýrði ég það áðan að ef ég hefði verið á fundinum, þá hefði ég verið með fyrirvara. Ef ég hef sagt að það væri lapsus hjá nefndinni, þá var það ekki meining mín. Ég lít svo á að einhver yfirsjón hafi verið hjá þeim sem undirbjuggu frv. og lögðu það fyrir þingið, að taka þetta ekki með nefndarstarfinu og setja það í lagafrv. eins og það kom fyrir þingið og nefndina. Ég var ekki að meina að formaðurinn hefði gert einhver mistök að þessu leyti. Það er svo aftur alveg rétt hjá hv. formanni að þetta er búið að vera svona lengi. Norðurlandabúar hafa búið við það hér að vera ekki með sömu réttindi og aðrir Norðurlandabúar veita okkur, en ég get ekki séð að það sé nein afsökun.

Herra forseti. Ég fagna því efnisatriði í frv. sem kveður á um rétt útlendinga til kosninga við sveitarstjórnir og kjörgengis til þeirra. Hér er um að ræða nýmæli sem er fyllilega þarft. Ég vil minna á að ég varpaði fram hugmynd um það í umræðu fyrir nokkrum árum á Alþingi þegar við vorum að fjalla um breytingar á lögum um kosningar til sveitarstjórna, að rétt væri að huga að þessari breytingu þannig að útlendingar sem hér lifa og starfa og hafa gert árum saman og taka á sig þær skyldur sem fylgir því að búa hér, svo sem að greiða skatta og annað slíkt, öðlist samhliða þann rétt sem fylgir því sem aðrir íbúar eiga í sveitarfélögum. Ég tel því að breytingin sem frv. gerir ráð fyrir sé mikið framfaraspor og mun styðja hana þó svo að ég leyni því ekki að ég hefði talið rétt og eðlilegt að framkvæma breytinguna að þessu sinni á þann hátt að ekki væri mismunur á réttindum útlendinga eftir þjóðerni. Ég hef ekki fengið rök fyrir því að rétt sé að mismuna útlendingum hérlendis að þessu leyti, þ.e. eftir því hvort þeir eru fæddir á Norðurlöndum eða annars staðar. Vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið fyrr í umræðunni þar sem því er í raun beint að félmrh. að hann hafi ekki lagt fram frv. öðruvísi en með þessum hætti og þess vegna megi rekja það til hans að frv. sé svona úr garði gert, er rétt að það komi fram að við undirbúning málsins var gert ráð fyrir því að þessi réttur væri sá sami fyrir alla útlendinga. En það er eins og gengur í stjórnarsamstarfi að menn þurfa að ná saman um hlutina og niðurstaðan varð sú sem frv. gerir ráð fyrir. Ég tel því að menn eigi ekki að beina þeirri ábyrgð til félmrh. að hafa gengið frá málum eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég held að það sé ósanngjarnt og ekki réttlætanlegt að setja málið þannig upp að ætla megi að félmrh. standi gegn því að réttindi útlendinga að þessu leyti séu samræmd. Ég vil hins vegar segja að málið er framfaraspor og oft er það þannig með framfaraspor að þau koma í áföngum. Náðst hefur samkomulag um þennan áfanga og er eðlilegt og sjálfsagt að standa við það samkomulag. Hitt kemur vonandi seinna þegar mönnum hefur tekist að tala fyrir því og öðlast meiri stuðning við það sjónarmið að réttindin verði samræmd. Ég er í engum vafa um það að það mun koma fyrr eða síðar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 17/1991, um einkaleyfi, með síðari breytingum. Það er álit iðnn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti og margar umsagnir. Hér er í rauninni um mjög einfalt frv. að ræða. Það er lagt fram í því skyni að laga lög um einkaleyfi að breytingum á samstarfssáttmálanum um einkaleyfi og koma á því fyrirkomulagi að umboðsmenn einkaleyfishafa þurfi ekki að vera búsettir hér á landi, en það skilyrði núgildandi laga stríðir gegn meginmarkmiðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið um frjálst flæði þjónustu. Í sjálfu sér er ekki mikið meira um þetta að segja. Þetta kemur skýrt fram á nál. á þskj. 1074. Nefndin gerir þó tillögu um smávægilegar breytingar sem jafnframt er gerð grein fyrir á þskj. 1075. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem er að finna á þskj. 1075. Undir nál. rita allir þeir sem sátu fundinn í hv. iðnn.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. vegna frv. til laga um breyting á lögum um bókhald, lögum um ársreikninga og lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði allmikið um þetta mál. Það var sent til umsagnar og komu gestir á fund nefndarinnar svo sem getið er um í nál. Nefndin gerir allnokkrar tillögur til breytinga á frv. Þær eru í níu liðum. Ég mun nú gera grein fyrir þessum brtt. Í 1. lið brtt. er lagt að 3. efnismgr. 2. gr. frv. falli niður. Mál þetta snýst um hvort gera eigi þá kröfu að fyrirtæki sem færa ársreikninga sína í erlendum gjaldmiðlum færi samhliða bókhald í íslenskum krónum. Eftir mikla umfjöllun varð niðurstaða nefndarinnar sú að ekki væri þörf á slíku heldur að grunnbókhaldið yrði aðeins í þeirri erlendu mynt sem fyrirtækin veldu sér. Í 2. lið brtt. er gerð orðalagsbreyting fyrst og fremst til þess að fyrirbyggja misskilning. Hún snýst um hvað orðin ,,á starfsstöð`` þýða. Í 3. lið brtt. er orðalagsbreyting til samræmingar. Í 4. lið brtt. er líka breyting á orðalagi til frekari skýringar. Spurningin snýst um hvar starfsemi félaga sé eða hvar viðskipti þeirra séu og hvernig farið er með slík mál. En fyrst og fremst er hér um að ræða skýringaratriði. Í 5. lið brtt. er nokkuð veigamikil breyting sem fjallar um það að almennt gildi það svo að félög sem fengið hafa heimild til að semja ársreikning í erlendum gjaldmiðli skuli umreikna fjárhæðir í efnahagsreikningi fyrra árs á lokagengi þess árs. Þó sé heimilt að umreikna efnahagsliði, aðra en peningalegar eignir og skuldir á upphaflegu kaupgengi. Jafnframt verði heimilt að umreikna innborgað hlutafé eða stofnfé á því gengi sem gilti þegar innborganir fóru fram. Þetta er mikilvægt atriði til þess að þessar breytingar geti gengið betur fyrir sig. Í 6. lið brtt. er gert ráð fyrir því að hægt sé að sækja um heimild til 30. apríl í stað 28. febrúar. Þetta stafar af því hvað hefur dregist að afgreiða málið. Í 7. lið brtt. er fjallað um ákvörðun á skattstofnum og að sú umreikningsaðferð sem þarna er lögð til verði almennt viðurkennd í reikningsskilum þegar verið er að reikna fjárhæðir úr starfrækslugjaldmiðli yfir í annan gjaldmiðil þannig að þetta verði tiltölulega auðvelt í notkun. Hér er um að ræða breytingu á skattalögunum og er í sjálfu sér ekki annað að segja um þetta en það að þegar fyrirtæki færa bókhald sitt og ársreikning í erlendum gjaldmiðli þá fylgir því ákveðið vandamál, því að ef tekjur fyrirtækisins eru flæðistærð sem verður til í erlendum gjaldmiðli þá er spurning hvernig þær tekjur umreiknast yfir í íslenskar krónur og hvernig skattur er lagður á, en almennt séð eru tekjur fyrirtækisins í erlendum gjaldmiðli útgangspunktur fyrir skattlagningu. Að öðru leyti má segja að þessar breytingar hafi engin áhrif á skattgreiðslu fyrirtækja. Eina álitamálið er í rauninni spurningin um tekjuskatt fyrirtækjanna. Það er ekkert álitamál varðandi virðisaukaskatt eða slíka skatta þar sem yfirleitt liggur fyrir hvernig skattkröfur myndast. Í 8. lið brtt. er fjallað um tæknilegar breytingar sem snúa að launagreiðslum og slíkum þáttum, en ekki er reiknað með því að það hafi nein áhrif á núverandi framkvæmd. Loks er í 9. lið brtt. lögð til breyting á gildistökuákvæði frv. þannig að lögin öðlist gildi í rauninni við samþykkt en að komi til framkvæmda frá og með 1. janúar 2002, þannig að fyrirtæki geti breytt um miðað við áramót 2002. Virðulegi forseti. Þetta er í stuttu máli yfirlit yfir þær brtt. sem efh.- og viðskn. gerir á frv., en hún leggur til að málið verði samþykkt.

Herra forseti. Eins og sjá má af nál. og brtt. með þessu frv. hefur málið tekið miklum breytingum í meðferð nefndarinnar. Nefndin flytur fjölda brtt. við frv. um bókhald og ársreikninga. Með þessum breytingum hefur náðst víðtæk samstaða um þetta mál. Ríkisskattstjóri gerði töluvert miklar athugasemdir við málið eins og það var lagt fram, sérstaklega að því er varðar áhrif á skattframkvæmdina sem hann taldi að gæti orðið allvíðtæk, og síðan áhrif á skattlagninguna sem gæti orðið nokkur. Herra forseti. Fram kom hjá ríkisskattstjóra um skattframkvæmdina og þau óæskilegu áhrif sem frv. eins og það leit út í upphafi gæti haft, að það þyrfti að lágmarki að sjá til þess að þrátt fyrir breytingar verði þeim félögum sem velja að halda bækurnar í erlendum gjaldmiðli skylt að halda og skila til skattyfirvalda upplýsingum í íslenskum krónum sem varða skil á tryggingagjaldi, virðisaukaskatti og öðrum sköttum. Að því er varðar áhrif á skattlagninguna sjálfa þá taldi ríkisskattstjóri að áhrifin gætu orðið nokkur og að því leyti sem þau væru til staðar gæti skapast misræmi milli þeirra sem lúta almennum íslenskum bókhaldsreglum og hinna sem kjósa að nota erlendan gjaldmiðil við færslu á bókhaldi sínu. Þessi áhrif á skattlagninguna gætu orðið á hvorn veginn sem er, en það breytir engu um það að ekki er æskilegt að atriði eins og gjaldmiðill í bókhaldi ráði skattlagningu. Taldi ríkisskattstjóri það einkum vafasamt ef svo háttar að sumir skattaðilar geti valið sér léttari skattlagningu en almennt gerist. Herra forseti. Á þessum athugasemdum hefur verið tekið í góðu samkomulagi milli nefndarinnar, ríkisskattstjóraembættisins og fjmrn. þannig að málið er í þeim búningi að við fulltrúar Samfylkingarinnar getum sætt okkur við það eins og það lítur út núna og munum greiða því atkvæði þegar það kemur til atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Þessu frv. er ætlað að heimila íslenskum félögum sem uppfylla tiltekin skilyrði að færa bókhald og semja ársreikning í erlendum gjaldmiðli. Miðað er við að þau félög og fyrirtæki sem fá þessa heimild notfæri sér hana í a.m.k. fimm ár nema þau hætti á einhverjum tíma að uppfylla skilyrðin fyrir notkun hennar. Þetta fyrirkomulag er lagt til svo að jafnvægi náist og skammtímahagsmunir ráði ekki ferðinni við samningu ársreiknings hverju sinni. Í frv. er einnig gert ráð fyrir breytingum á skattalögum til að tryggja að skattstofn þeirra félaga sem nýta sér heimildina verði áfram í íslenskum krónum. Það sem við höfðum að leiðarljósi í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði þegar við ræddum þessi mál var tvennt. Í fyrsta lagi teljum við mikilvægt að skapa íslenskum fyrirtækjum sem best rekstrarumhverfi og reyna að tryggja í lögum að hagsmunir þeirra séu sem best tryggðir. Þar hefur verið bent á að það sé hagræði af því fyrir fyrirtæki sem hafi umfangsmikla starfsemi á erlendri grundu að geta haft þann hátt á sem lagt er til í frv. Á hinn bóginn teljum við að sjálfsögðu mjög mikilvægt að farið sé að vilja og ráðleggingum íslenskra skattyfirvalda þannig að ríkissjóður verði ekki hlunnfarinn í neinu. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á frv. eru mjög í þessa veru. Við teljum, þegar á heildina er litið, að þetta frv. sé atvinnufyrirtækjum til hagsbóta og þess vegna veitum við því stuðning. Sá misskilningur hefur stundum verið uppi að til þess að greiða götu atvinnulífs á Íslandi sé bara ein lausn fyrir hendi, þ.e. að ganga í Evrópusambandið. Margir telja að það sé fyrst og fremst til þess fallið að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs. Við teljum það af og frá. Við höfum bent á að innganga í Evrópusambandið grafi undan fullveldi þjóðarinnar á ýmsum sviðum en á hinn bóginn er greinilegt að við getum, bæði gagnvart Evrópusambandinu og öðrum aðilum, gripið til ráðstafana eins og þetta frv. hér er dæmi um, sem stefna að þessu sama markmiði án þess að við þurfum að burðast með heilt bírókratí frá Evrópu á bakinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 120/2001, um heimild ríkissjóðs til þess tímabundið að takast á hendur tryggingu eða endurtryggingu á bótaábyrgð sem flugrekendur kunna að baka sér gagnvart þriðja aðila vegna tjóns er hlýst af notkun loftfars vegna hernaðaraðgerða, hryðjuverka eða áþekkra atvika, með síðari breytingum. Virðulegi forseti. Þetta er býsna langt nafn á einum lögum. En frv. er hins vegar afar stutt, í tveimur greinum og þar af er ein efnismálsgrein og ein gildistökugrein. Málið snýst um að framlengja heimild sem ríkissjóður hefur haft til að taka á sig þessa ábyrgð frá 10. apríl 2002 til ársloka 2002. Mál þetta hefur komið hér til umræðu áður, fyrst vegna staðfestingar á bráðabirgðalögum, síðan til framlengingar, og málið er þess vegna þekkt hér í þinginu. Staðan er sú núna að það var ákveðinn tímapunktur, sem var 31. mars. Þá var spurningin um hvort aðildarríki Evrópusambandsins og Bandaríkin mundu fella niður sambærilegar tryggingar eða sambærilega ábyrgð ríkisins vegna þessara mála. Það hefur síðan komið fram að þessi ríki hafa ákveðið að framlengja tryggingarnar um 60 daga. Það þýðir að ef við ætluðum að fylgja aðferðinni sem þar er beitt hefði tímabilið runnið út á þeim tíma sem þingið situr ekki. Þess vegna er nauðsynlegt að veita heimild til að framlengja þessa tryggingu þannig að íslenskir flugrekendur sitji við sama borð og aðrir. Við fylgjum með þessu eftir því fyrirkomulagi sem aðrir eru með. Ég legg til, virðulegi forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og efh.- og viðskn. Fyrirhugað er að halda fund í nefndinni nú í hádeginu og hefur orðið samkomulag um það við alla aðila í nefndinni að haldinn verði slíkur fundur, þar sem farið verði yfir málið. Ég vona að þetta mál geti átt greiða leið í gegnum þingið. Það er nauðsynlegt vegna þeirra dagsetninga sem liggja fyrir.

Herra forseti. Hér er enn og aftur verið að framlengja frv. sem ég hef haft afskaplega miklar efasemdir um vegna framkvæmdar þess. Mig langar til að spyrja hv. formann efh.- og viðskn., flutningsmann þessa máls, Vilhjálm Egilsson, að því hver sé hámarksáhætta eða hámarkstjón sem íslenska ríkið geti orðið fyrir ef allt færi á versta veg varðandi þetta mál. Ef hryðjuverkamenn tækju röð af íslenskum flugvélum. Vil ég spyrja: Hver er áhætta íslenska ríkisins? Ég hef margoft bent á að fjmrh. ætti fyrir hönd ríkissjóðs að leita leiða til að fá aðrar þjóðir í gagnkvæmt endurtryggingarsamkomulag um þetta mál sem minnkaði áhættu allra aðila sem að því koma. Mér skilst að það hafi ekki enn verið gert. Ég vil því spyrja hv. flutningsmann, Vilhjálm Egilsson, hvort honum sé kunnugt um að íslenska ríkið hafi minnkað áhættu íslenska ríkisins með því að gera gagnkvæmt endurtryggingarsamkomulag við aðrar ríkisstjórnir. Hér er um að ræða mál sem er þvílíkt að stærð að það mundi jafnast á við móðuharðindi ef mestu áföll sem hér er verið að ræða um mundu dynja yfir.

Virðulegi forseti. Varðandi spurningu hv. þm. Péturs Blöndals þá vil ég taka fram að það gefst tækifæri til að spyrja fulltrúa fjmrn. sérstaklega að því við umfjöllun nefndarinnar hvort ríkið hafi lagt eitthvað á sig til þess að reyna að koma á fót einhverju alþjóðlegu samstarfi um endurtryggingar eða hvort slíkt gagnkvæmt bandalag milli Íslands og annarra þjóða hafi verið í myndinni. Varðandi kostnaðinn hefur áhættan farið minnkandi. Hún var, að því mér skilst, mjög veruleg eftir 11. sept., þ.e. fyrst þegar þessi trygging var veitt. En síðan hefur áhættan farið lækkandi og því ekki alveg nákvæmlega sama áhætta núna og var þegar tryggingin var upphaflega tekin. En ef öllum flugvélum sem Íslendingar eiga yrði grandað í einu með hryðjuverkum eða slíku þá yrði kostnaðurinn að sjálfsögðu yfirþyrmandi fyrir ríkið en ég hygg að afar litlar líkur séu á að slíkt tjón geti orðið.

Herra forseti. Við fyrstu útgáfu þessa frv. var áhættan að mig minnir 2.700 milljarðar ísl. kr., þ.e. tvöföld öll eign íslensku þjóðarinnar og sennilega áttföld fjárlög ríkisins. Þetta yrði því meiri háttar áfall ef það kæmi upp. Mér er líka kunnugt um að þessi áhætta hafi minnkað en mér þykir undarlegt að flutningsmanni sé ekki kunnugt um hvaða áhætta felst í frv. sem hann flytur sjálfur. Ég óska eftir því að þetta verði kannað mjög nákvæmlega á fundi efh.- og viðskn. og einnig hvort menn hafi gert slíkan gagnkvæman endurtryggingarsamning, sem ég spyr um. Það er hægt að gera gagnkvæman endurtryggingarsamning milli tveggja ríkja, það þarf ekki heilt alþjóðasamstarf til þess. Íslendingar gætu, t.d. ef þeir eiga gott samstarf við Þýskaland, gert gagnkvæman endurtryggingarsamning við það ríki og minnkað áhættu beggja ríkjanna, þ.e. við tækjum þátt í því ef þeir lentu í tjóni, náttúrlega sáralítið, og þeir mundu taka þátt í okkar tjóni og þá að verulegum hluta. Það þarf ekki einu sinni að hafa nein iðgjöld í slíkum samningi. Þetta væri gagnkvæmur endurtryggingarsamningur á milli tveggja ríkja. Og hann gæti verið tvíhliða, við Noreg eða hvaða ríki sem er. Ég skora því á hv. þm. að beita sér fyrir því í efh.- og viðskn., sem ég á ekki sæti í, að lagt verði hart að íslensku ríkisstjórninni að leita slíkra leiða.

Herra forseti. Meiri hluti efh.- og viðskn., með formann nefndarinnar í broddi fylkingar, flytur þetta mál. Ég vil taka það fram strax að Samfylkingin hafnaði því að vera með þeim í að flytja málið en eigi að síður er það svo að við munum greiða fyrir því að málið fái afgreiðslu í dag vegna þess að það er brýnt. Ástæðan fyrir því að við vildum ekki flytja málið með þeim er, herra forseti, að ef það hefði verið gert hefði ekki verið hægt að taka það til rannsóknar eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal reifar einmitt að nauðsynlegt sé. Ég er algjörlega sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal um að hér er um mál að ræða sem ekki er hægt að líta á sem einhvers konar sjálfsafgreiðslumál. Hér er um gríðarlegar fjárhæðir að tefla. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur áður bent á að líkast til, ef allt færi á hinn allra versta veg, næmi ábyrgðin sem ríkið bakar sér með þessu frv., tvöföldum eigum íslensku þjóðarinnar og hún er svo há að það tæki þjóðina sennilega tíu ár að vinna fyrir henni. Nú er það auðvitað svo, herra forseti, að það eru hverfandi, nánast engar líkur á að til þess kæmi. Hins vegar er ýmislegt í þessu frv. ekki nægilega skýrt. Það er lýðræðislegur réttur okkar sem sitjum á þinginu að fá að brjóta mál af þessu tagi til mergjar áður en menn afgreiða það með einhvers konar flýtiafgreiðslu hér í þinginu. En jafnframt er líka lýðræðisleg skylda okkar gagnvart þeim sem við störfum fyrir að kafa í málið. Málavextir eru öllum ljósir. Það er þannig, herra forseti, að í lána- og flugvélaleigusamningum íslenskra flugrekenda sem stunda flug til og frá Íslandi er almennt kveðið á um að flugrekandi skuli vera vátryggður fyrir tiltekinni lágmarksfjárhæð gegn hverju einstöku tjóni af völdum viðkomandi loftfars sem kynni að verða hjá þriðja aðila vegna hernaðaraðgerða, hryðjuverka eða áþekkra atvika. Eftir hryðjuverkin í Bandaríkjunum 11. sept. og vegna þeirrar óvissu sem í kjölfarið ríkti sögðu vátryggingafélög um allan heim upp slíkum ábyrgðartryggingum. Þau tilkynntu flugrekendum að þau mundu aðeins veita lítinn hluta af þeirri vátryggingavernd sem til þessa hefði verið veitt. Í kjölfar þessara atburða tilkynntu lánveitendur íslenskra flugrekenda og eigendum flugvéla að þeir litu svo á að með því að nema burt tryggingaverndina fæli það í sér vanefndir á viðkomandi lána- og flugvélaleigusamningum. Á þeim tíma lá þess vegna fyrir að allt flug mundi stöðvast ef ekki tækist með einhverjum hætti að útvega íslenskum flugfélögum slíka vernd. Erlendis var sú leið farin að ríkið tók að sér að tryggja endurtryggingarverndina. Það þótti að sjálfsögðu fullkomlega réttmætt að íslenska ríkið gerði slíkt hið sama til að koma í veg fyrir að samgöngur til og frá landinu í lofti stöðvuðust og til þess að íslensk flugfélög stæðu jafnfætis erlendum flugfélögum hvað þetta varðar. Þess vegna var það svo að hæstv. forsrh. kvaddi á sinn fund leiðtoga stjórnarandstöðuflokkanna. Það var sjálfsagt mál af okkar hálfu, nánast án umhugsunar á þeim tíma vegna þess að tímalegar nauðir ráku svo fast á málið, að við styddum þá tilhögun. Við studdum þau bráðabirgðalög og höfum til þessa stutt allar þær framlengingar sem þurft hefur að gera á þessum heimildum. Herra forseti. Hins vegar er um svo gríðarlegar upphæðir að tefla að ekki er hægt að líta á þetta sem einhvers konar sjálfsafgreiðslumál. Ég verð að segja að ég er algjörlega undrandi á þeim vinnubrögðum hæstv. fjmrh. að flytja þetta mál ekki sjálfur, að óska eftir því að efh.- og viðskn. flytji málið. Ef það hefði verið gert --- og ég vil sérstaklega vekja eftirtekt hv. þm. Péturs H. Blöndals á því --- hefði ekki verið hægt að fara í málið og rannsaka það eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur einmitt bent á að þurfi að gera. Og líkast til hefur enginn þingmaður í þessum sölum jafnmikla sérþekkingu á tryggingamálum og einmitt hv. þm. sem, ef minni mitt brestur ekki, aflaði sér mikillar menntunar á því sviði áður en hann rak hingað á fjörur okkar í þinginu. Ýmislegt í þessu máli þarf að skoða. Í fyrsta lagi hefur komið fram við fyrri umræður um þetta mál í þinginu að íslenska ríkið virðist taka á sig að endurgreiða að fullu það tjón sem kynni að verða. Við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir höfum áður gengið eftir því hvað í þessu felist, hvers konar samningar séu á milli ríkisins, milli hins norræna frumvátryggjanda og fulltrúa hans hér á landi sem er Sjóvá-Almennar. Taka frumvátryggjendurnir einhverja áhættu á sig? Ef ekki, hvernig stendur þá á því að þeir fá í sinn hlut 15% af iðgjaldinu? Það er nokkuð mikið og mun hærra en ég átti að venjast þegar ég var í þessari grein hér á árum fyrri. Þetta þarf auðvitað að skoða. Ég verð að segja líka að það kemur mér spánskt fyrir sjónir að heyra það núna hjá 1. flm. þessa máls að áhættan sem íslenska ríkið bakar sér með því að takast á hendur þessa vernd hefur minnkað frá upphafi málsins. Ég gerði mér ekki grein fyrir því. Þetta þarf auðvitað að skoða. Síðan þurfum við líka að skoða það í nefndinni hvort nauðsynlegt sé að veita þessa miklu vernd svona langt fram í tímann. Í greinargerð frv. kemur fram að aðrir sem standa í sömu sporum fá þessa vernd til 60 daga núna. Hvers vegna 60 daga? Vegna þess að talið er að í bígerð sé að bjóða upp á einhvers konar samninga um endurtryggingar og tryggingar sem gætu leyst þetta mál. Nú var okkur tjáð þegar málið kom síðast til kasta þingsins að þess væri skammt að bíða að alþjóðleg tryggingafélög mundu bjóða upp á einhvers konar vernd sem dygði. Þá vísa ég til þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur áður í umræðum um þetta mál upplýst að samkvæmt þeim upplýsingum sem hann hafði væri hægt að kaupa sér slíkar tryggingar, en þær væru að vísu fokdýrar. Hversu dýrar, herra forseti? Svo dýrar að þær nema 300 kr., samkvæmt því sem ég minnist að hv. þm. taldi þá, á hvern miða. Það er nú ekki gríðarlega mikill kostnaður. Herra forseti. Hér er gert ráð fyrir því að íslenska ríkið taki á sig þessa vernd til loka ársins. Ég spyr: Af hverju er nauðsynlegt að láta ríkið fá heimildina svona langt fram í tímann? Ég geri mér grein fyrir því að þessu þingi lýkur senn og fyrr en ella vegna sveitarstjórnarkosninga. Það er kannski umhendis að kveðja þingið saman ef talið er nauðsynlegt að framlengja þessa heimild í sumar. En þingið kemur aftur lögum samkvæmt saman 1. október. Ég spyr því hv. þm. Vilhjálm Egilsson hvort hann telji ekki meiri varfærni fólgna í því að við mundum einungis veita ríkinu eða framkvæmdarvaldinu þessa heimild til t.d. 10. október. Það er alveg ljóst að ýmis mál þarf að skoða. Í fyrsta lagi: Af hverju þarf að láta ríkið fá þennan langa tíma? Í öðru lagi: Hver er raunveruleg áhætta íslenska ríkisins? Í þriðja lagi: Hvernig skiptist hún á milli ríkisins sem endurtryggjanda og síðan hinnar norrænu samsteypu sem frumvátryggjanda? Í fjórða lagi: Hver er hlutur Sjóvár-Almennra? Þetta þarf að skoða, herra forseti. Almennt vil ég svo segja að Samfylkingin mun greiða fyrir þessu máli og ef nauðsynlegt er að það verði að lögum í dag þá munum við styðja það. Hins vegar er algjörlega fráleitt að ætla sér að reka þetta mál í gegnum þingið án þess að það komi til kasta þingnefndar, án þess að þingnefnd brjóti það til mergjar. Það er einfaldlega lýðræðisleg skylda okkar og ættu að vera sjálfsögð vinnubrögð vegna þess að hér eru svo miklir fjármunir í húfi.

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka það fram að áhættan fyrir ríkið hefur minnkað vegna þess að í fyrsta lagi er hægt að kaupa á markaði hærri grunntryggingu en áður var. Í öðru lagi hefur verið hægt að ná fram lækkun á þeim tryggingakröfum sem mundu verða gerðar á hendur flugrekendum ef illa færi. Þetta eru grunnástæðurnar fyrir því að áhættan hefur minnkað. Þetta er hins vegar bara áframhaldandi ferli að reyna að ná utan um þessa hluti. Varðandi dagsetninguna í haust, sem hv. þm. nefndi þá kom sú dagsetning til umræðu þegar framlengingin til 10. apríl var veitt. Það var ákveðin stemning fyrir því í nefndinni á þeim tíma að miða við haustið og vera ekki að koma með málið aftur inn hér í vor. Fulltrúar fjmrn. vildu hins vegar hafa þessa dagsetningu inni og það var tillaga frá fjmrn. að hafa þetta inni til 10. apríl. Þess vegna tók nefndin það upp. Ég tel í sjálfu sér ekkert áhorfsmál hvort miða skuli við 10. október, 1. nóvember eða 31. desember. Ég tel hins vegar að við höfum tekið á hinu háa Alþingi ákveðna prinsippafstöðu til þessa máls og að ríkið ætli sér að taka þátt í þessu með sama hætti og gert er í nágrannalöndum okkar. Þess vegna hef ég ákveðið að standa að þessu og flytja þetta mál.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni fyrir að veita þessar upplýsingar. Mér var þetta ekki ljóst áður. Ég vissi ekki að áhætta ríkisins hafði minnkað né heldur að kostnaðurinn væri minni. Ég gerði mér ekki grein fyrir því. Þetta er auðvitað eitt af því sem við þurfum að skoða í nefndinni. Mér finnst að þegar um er að tefla svona mikla hagsmuni þurfi að ná vel utan um málið. Við þurfum að gera okkur nákvæmlega grein fyrir því hvað sé á ferðinni. Það gerum við einfaldlega ekki. Ég held að engum þingmanni nema e.t.v. hv. formanni efh.- og viðskn. sé nákvæmlega ljóst hvað í þessu liggur, hver kostnaðurinn sé og hver áhættan sé. Herra forseti. Í öllu falli finnst mér ekki góð vinnubrögð að ætla að keyra þetta í einum rykk í gegnum þingið án þess að viðkomandi fagnefnd brjóti þetta mál til mergjar eins og vera ber. Ég held að við þurfum að vera algjörlega klár á því hvað við séum að gera hérna. Málið er mjög óvanalegt. Það er mjög óvanalegt að ríkið grípi inn í mál með þessum hætti. Það var nauðsynlegt vegna þess að ella hefðu flugsamgöngur stöðvast. Við skiljum alveg nauðsyn þess og við styðjum það að gripið sé til þeirra úrræða sem nauðsynleg eru. Spurningin er: Eru þau úrræði sem hér eru lögð til algjörlega nauðsynleg? Er þessi langi tími algjörlega nauðsynlegur? Getur verið að hægt sé að kaupa einhvers konar tryggingar, þá e.t.v. við hærra verði, sem gerðu það að verkum að íslenska ríkið þyrfti ekki að fara með þessum hætti inn í málið? Fyrst verið er að framlengja málið á þennan hátt hljóta menn síðan að skoða hvort hægt sé að gera endurtryggingarsamninga við önnur ríki. Hv. þm. Pétur Blöndal nefnir Noreg. Ef hægt er að gera slíkan samning við Noreg þá þýðir það að áhætta íslenska ríkisins verður bara 1 / 20 af því sem hún hefði ella verið. Ef við gerðum slíkan samning við öll Norðurlöndin mundi hún sennilega minnka niður í 1% af því sem hún ella væri.

Herra forseti. Ég er einn flutningsmanna þessa frv. Hvers vegna? Jú, ég tel að við eigum ekki annarra kosta völ en að samþykkja þetta frv. sem við í rauninni tvívegis áður höfum samhljóða tekið jákvæða afstöðu til á Alþingi. Einhverjir kunna að hafa setið hjá eða greitt atkvæði gegn því, en yfirgnæfandi meiri hluti var alla vega samþykkur þessu frv. eða sams konar frumvörpum. Ég tek hins vegar undir þau varnaðarorð sem hér hafa verið höfð uppi, m.a. af hálfu hv. þm. Péturs H. Blöndals og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Mér finnst ábendingar þeirra fullkomlega réttmætar. Það er réttmæt ábending að þetta frv. hefði átt að koma fram fyrr þannig að okkur hefði gefist tóm til að fara betur í saumana á þessum málum. Ég tek einnig undir það að þetta á ekki að vera neitt sjálfsafgreiðslumál. Það er rétt ábending hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að hér er um geysilegar upphæðir að ræða sem við eigum að ígrunda vel hvernig við höldum á. Hér hefur verið rakinn aðdragandi þessa máls, en sem kunnugt er sögðu vátryggingafélög upp ábyrgðartryggingum flugrekenda í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september sl. Í kjölfarið gengust ríkisstjórnir víðs vegar um heiminn í ábyrgð fyrir flugfélögin. Við erum í rauninni að fara að dæmi annarra þjóða, Bandaríkjamanna og Evrópuríkja, þegar við gerum slíkt hið sama. Herra forseti. Ég vek athygli á því að þetta frv. kveður á um heimild ríkissjóðs til þess tímabundið að takast á hendur tryggingu eða endurtryggingu á bótaábyrgð sem flugrekendur kunna að baka sér gagnvart þriðja aðila. Ég vil leggja áherslu á að þetta er heimild. Það er unnt að hverfa frá þessu fyrirkomulagi fyrr ef ástæða þykir til. Mér finnst eðlilegt að efh.- og viðskn. skoði þessi mál eftir þessa lagasetningu, eftir að frv. hefur verið lögfest, því að við eigum ekki annarra kosta völ og um það deilir enginn. Enginn deilir um það eða a.m.k. fáir. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kann að hafa uppi gagnrýni. En aðrir hafa lýst samþykki við frv. að öðru leyti. Menn greinir á um tímasetningar. Við eigum ekki annarra kosta völ en að framlengja þessa heimild nú. Hún fellur úr gildi að öðrum kosti 10. apríl og þá stöndum við frammi fyrir því að vera einangruð og án samgangna við umheiminn. Með þessu fyrirkomulagi tekst okkur að halda tryggingum niðri, þ.e. með þessari bakábyrgð ríkissjóðs þannig að þetta er að sjálfsögðu öllum landsmönnum til góðs. Ég hvet til þess að við förum rækilega í saumana á þessum málum í vor, sumar og þegar þing kemur saman að nýju og ég legg áherslu að hér er fyrst og fremst um heimildarákvæði að ræða. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum styðja þetta frv.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu alltaf álitamál hvaða rétt eigi að veita erlendum mönnum sem eru búsettir hér á landi. Hið sama má segja um hvaða réttar við getum krafist ef við erum í öðrum löndum. Í grófum dráttum er ég þeirrar skoðunar að um það hljóti að gilda almennar reglur vegna jafnréttisákvæða stjórnarskrárinnar og þeirra hugmynda sem nú eru uppi um þau efni í veröldinni. Ég tel eðlilegt að Norðurlandabúar hafi ríkari rétt hér á landi en aðrir varðandi kosningarrétt og kjörgengi til sveitarstjórna af þeim sökum að þar er um gagnkvæmar heimildir að ræða. Ég man ekki alveg sögu þessa, en ef ég man rétt var gert ráð fyrir því á sínum tíma í áliti eða niðurstöðu nefndar um þessi efni að miða skyldi við þrjú ár, þriggja ára búsetu í hverju landi, og að lögum hafi verið breytt í samræmi við það, en Svíar hafi hins vegar gengið á undan öðrum og veitt ríkari rétt þar en var t.d. hér á landi og í öðrum Norðurlöndum. Þessi réttur, eins og ég man það, var á þeim tíma bundinn við norræna menn og um gagnkvæman rétt var að ræða. Þetta er raunar í samræmi við þau ákvæði sem sett voru í kosningalög eftir að Ísland varð fullveldi 1918. Þá var gert ráð fyrir því að til þess að danskir þegnar hefðu hér kjörgengi og kosningarrétt yrðu þeir að vera búsettir hér á landi í fimm ár og auðvitað átti það búsetuákvæði jafnt við um Íslendinga sem danska menn. Í því frv. sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir að óbreytt ákvæði skuli gilda um Norðurlandamenn, að þeir skuli hafa átt lögheimili hér samfellt í þrjú ár fyrir kjördag til þess að hafa hér kosningarrétt. Á hinn bóginn er rétt að minna á að sú regla gildir í löndum Evrópusambandsins að sama daginn og borgari færir lögheimili sitt þá öðlast hann slíkan rétt. Þannig hafa Spánverjar og Portúgalar atkvæðisrétt til sveitarstjórna í Svíþjóð, Danmörku og Finnlandi sama daginn og þeir flytja til þessara landa, ef þeim svo sýnist, einungis með því að flytja lögheimili sitt. Ég skil auðvitað vel að þeir menn sem eru áhangendur þess að við göngum í Evrópusambandið skuli sækjast eftir því að þurrka út þann rétt sem íslenskir ríkisborgarar hafa hér á landi með þessum hætti og færa okkur þannig inn í það fjölþjóðasamfélag sem Evrópusambandið er. En þar sem ég er ekki hlynntur því að við Íslendingar göngum í Evrópusambandið get ég ekki undir það tekið. Það eru að sjálfsögðu engin rök að við á Íslandi þurfum að breyta kosningalögum okkar einungis af því að aðrar hugmyndir eru uppi í þeim efnum í Danmörku, Noregi og Svíþjóð en hér á landi. Ég hygg að nauðsynlegt sé að þetta komi fram, að ég tel að hér sé um gagnkvæman rétt að ræða. Við höfum þennan rétt á öðrum Norðurlöndum og af þeim sökum eru forsendur fyrir því að aðrir erlendir ríkisborgarar en Norðurlandabúar skuli þurfa að eiga heima hér á landi samfellt í fimm ár til þess að öðlast hér kosningarrétt og kjörgengi til sveitarstjórna. Ég vil að það sjónarmið mitt komi hér fram að mér finnst eðlilegt að áður en menn hafi rétt til þess að bjóða sig fram eða taka þátt í kosningum til sveitarstjórna þá hafi þeir búið einhvern tíma í viðkomandi landi, hafi áttað sig á kringumstæðum og hafi einhvern grun um hefð og venjur þeirra sem í því landi búa. Að vísu get ég skotið því hér inn sem hæstv. félmrh. skaut að mér áðan. Hann sagði að það væri í raun sama hversu lengi ég byggi í einhverju landi, ég mundi alltaf kjósa íhaldið og rata á þann básinn og má vera að það sé rétt hjá honum. Ég vil jafnframt að það komi fram að ég er andstæður því að taka upp rafræna kosningu. Við sáum það glögglega í forsetakosningunum í Bandaríkjunum fyrir skömmu að margir ruglast í ríminu ef fara á að beita tækni og flóknum aðferðum við kosningar. Á hinn bóginn höfum við rekið okkur á að flestum þykir einfalt að krossa við bókstafinn með blýanti. Það er einfaldasta og besta reglan. Þetta kunna menn. Ég tel sjálfsagt að þessari reglu sé þess vegna haldið til þess að kosningarréttur manna nýtist og lítil hætta sé á því að atkvæði fari til spillis af því að menn kunna ekki á tæknina. En það er nú eins og það er að sumir eru þannig gerðir að þeir vilja gjarnan halda í það sem vel hefur reynst áður en hlaupið er til. Ég hef ekki fundið það í samtölum mínum við fólk að það sjái neitt athugavert við það þó það mæti á kjörstað eftir venjunni og nýti sér atkvæðisrétt eftir venjunni. Hitt er auðvitað hálfbroslegt þegar menn eru að blanda þessu saman við það hversu langan tíma tekur að telja. Þá er nú einnig aftur hægt að vísa til Bandaríkjanna. Þetta átti nú allt að vera svo einfalt þar. Allt átti að telja í vélum og allt átti að vera sjálfvirkt. En það tók nú alllangan tíma vegna þess að vafamál voru uppi um hvaða atkvæði væru gild og þar fram eftir götunum. Aðalatriðið er auðvitað að vilji kjósenda komi fram og skiptir þá ekki máli hvort niðurstaða kosninga berst hálfum sólarhring fyrr eða síðar. Ég taldi nauðsynlegt, herra forseti, að þessi sjónarmið kæmu fram. Grundvallarhugsun mín er sú að við eigum að byggja kosningalöggjöf okkar og rétt einstaklingsins á gagnkvæmum samningum við aðrar þjóðir en ekki hlaupa til eftir því sem þar gerist og ákveðið er einhliða af öðrum. Við erum alveg menn til þess að ráða okkar málum sjálf og þurfum ekki að vera með minnimáttarkennd út af því að aðrar Norðurlandaþjóðir vilja halda öðruvísi á málunum en við höfum gert.

Herra forseti. Mér virðist vera eitthvert los á því að menn átti sig alveg á hvað verið er að greiða atkvæði um. Þetta gengur einfaldlega út á að Íslendingar tryggi öðrum norrænum ríkisborgurum sama rétt hér á landi til kosninga til sveitarstjórna og við njótum annars staðar á Norðurlöndunum þannig að norrænir borgarar hér, námsmenn og aðrir, njóti sambærilegra réttinda á Íslandi og Íslendingar njóta annars staðar á Norðurlöndunum. Þetta er augljóst sanngirnismál og á að vera hluti af því að við stöndum okkur í norrænu samstarfi. Á norrænum vettvangi er vinna í gangi sem miðar að því að leggja niður hindranir af þessu tagi, ,,grænseløst Norden`` heitir það, og það væri algjörlega á skjön við það sem menn eru með á dagskrá í norrænu samstarfi ef hér sæti eftir í löggjöf uppi á Íslandi mismunun af þessu tagi þar sem aðrir norrænir ríkisborgarar fá ekki að njóta á Íslandi sama réttar og við njótum í þeirra löndum. Þarna á að ríkja gagnkvæmni og ég hvet hv. alþingismenn til að styðja þessa tillögu. Það er alveg einboðið.

Herra forseti. Ég er andvígur því að erlendir menn, þótt norrænir séu, fái atkvæðisrétt hér á landi frá fyrsta degi sem þeir hafa hér lögheimili. Ég tel nauðsynlegt að menn sem hafa atkvæðisrétt og vilja neyta hans þekki til í því landi þar sem þeir búa, og þess vegna álít ég að nokkur umþóttunartími sé nauðsynlegur áður en til slíks kemur. Á hinn bóginn vil ég minna á að á þremur Norðurlöndum hefur þetta gengið svo langt að þessi atkvæðisréttur og þessi jafnstaða nær til allra ríkja Evrópusambandsins og má vera að hv. 3. þm. Norðurl. e. hafi haft það í huga.

Herra forseti. Enn gefst þingmönnum færi á því að styðja það að sömu reglur gildi um kjörgengi alls staðar á Norðurlöndunum, þ.e. fyrir norræna íbúa. Við leggjum hér til breytingu á þessu frv. þar sem danskir, norskir, sænskir og finnskir ríkisborgarar eigi sama rétt hér á landi eins og þeir eiga á Norðurlöndunum og við líka. Auðvitað á að gilda það sama. Ég minni á að það hefur verið sérstakt baráttumál Norðurlandaráðs að koma þessu á. Og við tökum þátt í því. Sömuleiðis leggjum við til að þeir útlendingar aðrir sem hafa dvalið hér í þrjú ár eigi rétt á að kjósa í sveitarstjórnir. Það eru sjálfsögð mannréttindi að þeir fái að hafa áhrif á sveitarstjórnir sínar, þeir sem hafa búið hér. Ég hvet hv. þingmenn til að styðja þessa brtt.

Herra forseti. Ég hvet menn eindregið til að styðja þessa brtt. Hún er efnislega mjög sambærileg við þá sem því miður var felld hér áðan með þeirri breytingu þó að það tæki aðra ríkisborgara en norræna þrjú ár en ekki tvö að öðlast hér fullan rétt. Það er einmitt mjög mikilvægt að menn átti sig á því sem greinilega hefur ekki komist til skila, sennilega af því að menn eru hysknir við störf sín og lesa ekki þingskjöl áður en þeir greiða atkvæði, að þessar tillögur báðar, sú sem felld var áðan og sú sem hér er til atkvæða, gera einmitt greinarmun á norrænum borgurum og öðrum. Og það hélt ég að væri í anda þeirrar hugsunar okkar Íslendinga að lyfta norrænni samvinnu í efsta sæti og setja hana t.d. skör ofar en þátttöku í evrópskri samvinnu að öðru leyti. Þetta hefur farið fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. e. af einhverjum ástæðum og ég býð honum upp á námskeið í þessum efnum til að hann komi betur undirbúinn til atkvæðagreiðslna í framtíðinni.

Herra forseti. Almennt er litið svo á samkvæmt þeim jafnræðishugmyndum sem nú eru uppi að menn eigi að njóta sama réttar af hvaða þjóðerni sem þeir eru og skiptir þá ekki máli hvort þeir eru enskir, þýskir eða frá Norðurlöndunum. Á hinn bóginn er hér gert ráð fyrir því að skemmri tími sé fyrir Norðurlandabúa en aðra vegna þess að við höfum gagnkvæman rétt á Norðurlöndum þannig að við höfum rétt til þess að greiða atkvæði í sveitarstjórnarkosningum á Norðurlöndum samstundis en við sömdum á sínum tíma við þá um þrjú ár, og við höfum haldið okkur við þessi þrjú ár. Ég tel á hinn bóginn að með slíkum almennum rökum sé hægt að hafa þennan umþóttunartíma mislangan en er ósammála því að við getum ákveðið slíkan mismun á þjóðernislegum forsendum eins og stungið var upp á áðan.

Herra forseti. 1. gr. þessa frv. er til bóta frá því fráleita ástandi sem hér hefur ríkt hingað til, að aðrir en norrænir ríkisborgarar hafa alls ekki notið þess réttar að geta kosið til sveitarstjórna fyrr en þeir öðluðust hér ríkisfang. Vissulega er því þetta frv. til bóta frá því ástandi að gerður hefur verið mjög mikill greinarmunur á mönnum eftir ríkisfangi. Það er dálítið merkilegt að heyra menn flytja hér atkvæðaskýringar og lýsa sig í orði kveðnu andvíga því að gerður sé mismunur á mönnum eftir ríkisfangi eða þjóðerni en greiða svo atkvæði í þá átt að vilja ekki draga úr þeim mismun. Það er það sem mönnum hefur verið boðið upp á hér, og gerir upp að vissu marki með 1. gr. frv. Herra forseti. Það er eins og 62 þingmenn haldi að þeir eigi þessa einu mínútu sem ég hef hér til að gera grein fyrir atkvæði mínu en ekki ég.

Þeirri mínútu er nú lokið, þessari einu mínútu hv. þm. er því miður lokið.

Já, enda er naumt skammtað á 63 menn.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um ákvæði til bráðabirgða þar sem sveitarstjórnum er heimilað að hafa til reynslu rafræna kjörstaði og færa rafræna kjörskrá. Við umfjöllun um þetta mál vakti athygli að hvergi er gert ráð fyrir því að rafrænn kjörstaður sé haldinn fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar eða í sveitarstjórnarkosningum almennt. Við mótmælum því, við viljum horfa til framtíðar. Rafræn kosning hefur gefist vel hingað til, jafnvel við undirbúning fyrir þessar kosningar í prófkjörum, m.a. hjá Sjálfstfl. sem hefur beitt sér einna harðast gegn þessum heimildum. En ég hvet hv. þm. sem þegar hafa lýst sig sammála þessu ákvæði að greiða atkvæði með því vegna þess að annars erum við aftur í fornöld varðandi kosningar.

Herra forseti. Löngum hefur gefist vel að krossa með blýanti við þann lista sem menn vilja kjósa, og hefur ekki skapast hér samsvarandi vandræðaástand eins og gerðist t.d. í bandarísku forsetakosningunum sem skemmst er að minnast. Ég hygg að aðalatriðið sé að atkvæði komist til skila til þeirra sem viðkomandi vilja kjósa en ekki sé verið að flækja málið með því að elta tæknina í þessum efnum.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. upplýsti við 1. umr. þessa máls að ástæða þess að ekki var hægt að taka inn í stjfrv. ákvæði um rafræna kosningu og rafræna kjörskrá væri andstaða Sjálfstfl. Með leyfi, sagði hæstv. ráðherra í ræðu sinni: ,,Sjálfstfl. ályktaði á landsfundi sínum einhverra hluta vegna gegn rafrænum kosningum og þess vegna eru ekki rafrænar kosningar inni í frv. vegna þess að Sjálfstfl. hefur það á prógrammi sínu að vera á móti rafrænum kosningum. Ég er hins vegar nokkuð undrandi á þeirri afstöðu,`` --- sagði hæstv. félmrh. Það er ég einnig. Ég tel alveg sjálfsagt að samþykkja þessa tillögu. Og það er merkilegt að hér skuli koma upp fulltrúi forneskjunnar og vera á móti því að hagnýta nýjustu tækni, rafræna tækni í þessum efnum. Sami maður hefur þá væntanlega líka verið á móti krítarkortum á sínum tíma en það var ég ekki eins og kunnugt er.