Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í 2. gr. frv. eru greind sjö höfuðatriði, sem stefna beri að til að framkvæma það, sem segir í upphafi sömu greinar, að hlutverk fjárhagsráðs sé að samræma framkvæmdir einstaklinga og almannavaldsins, meðan hinar miklu framkvæmdir í íslenzku atvinnulífi standa yfir, þannig að þær verði gerðar eftir fyrir fram gerðri áætlun fjárhagsráðs, er ríkisstj. staðfesti. M.ö.o., það er gert ráð fyrir, að hér eigi í fyrsta sinn að gera alvarlega tilraun til þjóðfélagsbúskapar samkvæmt fyrir fram gerðri áætlun. Ég skal nú drepa nokkuð á þessi sjö höfuðatriði. sem ég nefndi áðan: Í fyrsta lagi sé öll framleiðslugeta hagnýtt til fulls og öllum verkfærum mönnum tryggð næg og örugg atvinna, en undir því er velferð allra þjóófélagsþegnanna komin, að atvinna sé næg. Í öðru lagi séu öllum vinnandi mönnum tryggðar réttlátar tekjur fyrir vinnu þeirra. Í þriðja lagi eigi neytendur kost á að kaupa neyzluvörur og framleiðendur rekstrarvörur á hagkvæmasta hátt, og vörukaup til landsins og vörudreifing innanlands verði gerð eins ódýr og hagkvæm sem frekast er unnt. Í fjórða lagi verði áframhald á öflun nýrra og fullkominna framleiðslutækja til landsins. Í fimmta lagi verði byggðar verksmiðjur og iðjuver, eftir því sem nánar er tilgreint. Í sjötta lagi skulu atvinnuvegirnir reknir á sem hagkvæmastan hátt. Og í sjöunda og síðasta, en ekki sízta lagi á að útrýma húsnæðisskortinum og heilsuspillandi íbúðum með byggingum hagkvæmra íbúðarhúsa. Í 4. gr. er talað um samvinnu þjóðfélagsaflanna um framkvæmdir þessarar áætlunar. Þar er gert ráð fyrir, að fjárhagsráð, sem skipa á samkvæmt 2. gr., hafi með höndum framkvæmdir, sem miða að fyrr greindu marki. og leiti samvinnu um samningu heildaráætlunarinnar við opinberar stofnanir, félög og einstaklinga, sem framleiðslu. verzlun, iðnað eða annan atvinnurekstur hafa með höndum og fjárfestingu þarf til. Enn fremur er það tekið fram í 2. málsgr. 4. gr., að fjárhagsráð skuli hafa samvinnu við lánsstofnanir í landinu um samningu fjárfestingaráætlunar, en telji ráðið eigi nægilega séð fyrir fjárþörf nýrra fyrirtækja, er það telur nauðsynlegt að stofnsetja, skal það leita samvinnu við ríkisstj. um fjáröflun. Í 5. gr. er um að ræða stærsta og þýðingarmesta nýmælið, en þar eru ákvarðanirnar um fjárfestinguna. Þar segir, að til hvers konar fjárfestingar einstaklinga, félaga og opinberra aðila, hvort sem er til stofnunar nýs atvinnurekstrar, til aukningar á þeim, sem fyrir er, húsbygginga eða annarra mannvirkja, þurfi leyfi fjárhagsráðs, og gildi þetta einnig um framhald þeirra framkvæmda, sem þegar eru hafnar. Á því leikur ekki vafi, að þrátt fyrir hinar miklu framfarir síðustu ára, ný framleiðslutæki til lands og sjávar og miklar byggingar, hefur það berlega komið í ljós, að öll fjárfesting er of lítið háð föstu skipulagi, það hefur of litið verið haft fyrir augum, að þær framkvæmdir og fyrirtæki sætu í fyrirrúmi, sem nauðsynlegast er að reisa og reka. En afleiðingin af því, að einstaklingar, fyrirtæki og hið opinbera hafa ráðizt í miklar framkvæmdir og fyrirtæki, hver á sínu sviði, en án samstarfs - afleiðingin hefur orðið sú, að þetta hefur komið af stað mikilli ofþenslu, sem veldur mestu vandræðum. Ég tel því, að eitt allra þýðingarmesta ákvæði þessa frv. sé það, að gera nú í fyrsta sinn alvarlega tilraun til að reyna að hafa hemil og ákveðið skipulag á fjárfestingunni, fjármagni hins íslenzka þjóðfélags, og allt með það fyrir augum, að þjóðarbúið verði rekið á þá lund, sem bezt er fyrir heildina. Að því á þetta frv. að stefna. Ég vil benda á, að í 1. málsgr. 8. gr. eru nokkuð merkileg fyrirmæli um, að fjárhagsráð skuli beita sér fyrir samvinnu atvinnurekenda og verkamanna um bætta aðstöðu verkafólks á vinnustöðum, betri hagnýtingu vinnuafls og aukin vinnuafköst. Það hefur nú verið svo upp á síðkastið, að bæði verkamenn og vinnuveitendur hafa kvartað um of mikið skipulagsleysi í þessum efnum, sem er til óþurftar báðum aðilum, og ber brýna nauðsyn til, að hið opinbera hafi hér frumkvæði um að kippa í liðinn, eftir því sem unnt er, því að það er lífsnauðsyn, þegar við erum að byggja upp, mér liggur við að segja með risaskrefum. að tryggja sem bezt samstarf þessara meginafla í þjóðfélaginu, verkafólks og vinnuveitendanna. Hin merkilegu ákvæði um fjárhagsráð í sambandi við samningu heildaráætlunar og fjárfestingu í íslenzku atvinnulífi koma ekki að notum, nema fjárhagsráð fái nauðsynlegt vald yfir innflutningsverzluninni, sem er svo nátengd atvinnulífinu, og innflutningur, gjaldeyrisnotkun og verðákvarðanir standi í órjúfanlegu sambandi við heildarskipulagið. Og allir eru sammála um það, án tillits til pólitískra skoðana, að nauðsynlegt sé, eins og málum er hér nú háttað, og raunar alls staða, að hafa eftirlit og skipulag á innflutningi til landsins og verðlagi á vörum í landinu sjálfu. Þetta hefur aðallega verið hlutverk viðskiptaráðs, en með þessu frv. er gert ráð fyrir, að þessi mál verði einn þátturinn í starfsemi fjárhagsráðs og undir það falli einnig starfssvið nýbyggingarráðs. Valdinu hefur hingað til verið tvískipt, milli viðskiptaráðs og nýbyggingarráðs, en af þeirri tvískiptingu hefur ekki fengizt svo góð reynsla sem skyldi, nokkur reipdráttur hefur verið á milli og ekki til heilla, og er sjálfsagt og langeðlilegast, að þessi mál verði öll undir einum hatti. Gert er ráð fyrir sérstakri innflutnings- og gjaldeyrisdeild fjárhagsráðs, er einnig hafi með höndum verðlagseftirlit, eða raunverulega alla starfsemi núverandi viðskiptaráðs. Í 12. gr. er gert ráð fyrir, að leyfaúthlutun þessarar deildar miðist við það, að verzlunarkostnaður verði sem minnstur, og leitazt verði við að láta þá sitja fyrir innflutningsleyfum, sem bezt og hagkvæmust innkaup gera og sýna fram á, að þeir selji vörur sínar ódýrast í landinu. Á undanförnum árum hefur hér verið fylgt þeirri reglu um innflutning, sem kennd er við svokallað „kvótasystem“. Það fyrirkomulag hefur ekki reynst vel og allra sízt leitt til þeirra endurbóta á innflutningsverzluninni, sem þörf er á. En nú er hér stungið upp á nýrri heildarreglu, að þeir, sem kaupa inn og selja ódýrast, sitji fyrir leyfum. Vera kann, að þetta verði nokkuð örðugt í framkvæmdinni - um það þori ég ekki að fullyrða á þessu stigi málsins eða fyrir fram, hve nákvæmlega er unnt að fara eftir þessari reglu. En þessi regla er þó alltaf aðalsjónarmiðið og áreiðanlega réttlát að svo miklu leyti sem unnt er að framkvæma hana, og allt stendur til bóta, sem eftir henni er framkvæmt. Þá kem ég að ákvæðunum um verðlagseftirlit. Það þarf bæði að bæta og skerpa. Þessi ákvæði eru fyrst og fremst í 15. gr., og vil ég sérstaklega undirstrika upphaf greinarinnar, sem er á þá leið, að innflutnings- og gjaldeyrisdeild skuli í umboði fjárhagsráðs og í samráði við það hafa með höndum eftirlit með öllu verðlagi og miða verðlagsákvarðanir við þörf þeirra fyrirtækja, sem hafa vel skipulagðan og hagkvæman rekstur. Hér er farið inn á nýja braut um verðlagsákvarðanir, því að hingað til hefur það gengið svo til, að jafnvel gamaldags og illa skipulögð fyrirtæki, sem reynzt hafa dýr í rekstri, hafa fengið það verðlag, sem þau þurftu vegna framleiðslukostnaðarins eða verzlunarkostnaðarins. Við höfum ekki ráð á þessu. Við höfum t.d. ekki ráð á að halda uppi of mannmargri stétt til vörudreifingar, ef verulegur hluti þeirrar stéttar rekur sin fyrirtæki óhagstætt. Það verður að miða við þau fyrirtæki, sem eru rekin af skynsemd á skipulagðan og hagkvæman hátt. Vera má, ef þessari stefnu væri framfylgt út í æsar, að það kynni að koma hart niður á einstaka fyrirtæki, en þegar framkvæma þarf endurbætur, verða ávallt einhverjir á að kenna, því að það verður því miður að viðurkenna, að verðlagseftirlitið hefur verið nokkuð misbrestasamt og handahófskennt og þarfnast endurbóta. Sérstaklega hefur prósentálagningin reynzt síður en svo heppileg aðferð. Það fyrirkomulag hefur frekar orðið til að örva óhagkvæman eða dýran innflutning og innkaup, vegna þess að gróðinn hefur orðið því meiri hjá innflytjendum, sem varan var dýrari í innkaupi. En slíkt má ekki eiga sér stað, ef endurbæta á verðlagseftirlitið, og þess er vænzt, ef miðað er við skynsamlegan rekstur fyrirtækja og fleiri slík sjónarmið, þegar teknar eru verðlagsákvarðanir - þess er vænzt, að með því móti mætti miklum endurbótum til vegar koma, og það er tilætlunin með þessu ákvæði frv. Það er hægt að segja, að það séu fimm höfuðnýmæli í því frv., sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi ákvæðið um samningu og framkvæmd heildaráætlunar um rekstur þjóðarbúskaparins. Á það atriði drap ég í upphafi máls míns og tel það í sjálfu sér þungamiðjuna í þessari fyrirhuguðu löggjöf. Og er mikið komið undir því, að framkvæmd þessa atriðis heppnist vel. Annað og mjög þýðingarmikið ákvæði frv. er um fjárfestinguna. Á það hef ég drepið, að það hefur valdið miklum vandkvæðum í þessu þjóðfélagi á undanförnum árum, hversu mikið skipulagsleysi hefur verið í þessum málum. Úr því þarf vissulega að bæta. En ég játa, að þetta, eins og margt annað í sambandi við þessa löggjöf, er mjög vandmeðfarið. Og er mikið undir því komið, hvernig framkvæmd þessara mála tekst, bæði á þessu sviði sem öðrum, í höndum þess fjárhagsráðs, sem skipað verður á sínum tíma, eða í höndum þeirra undirdeilda, sem fjalla eiga um einstök atriði þessara mála, og siðast, en ekki sízt, þeirra ríkisstjórna, sem sitja að völdum á hverjum tíma. Þriðja nýmælið er samvinna atvinnurekenda og verkamanna um bætta aðstöðu verkafólksins á vinnustöðum, betri hagnýting vinnuaflsins og aukin vinnuafköst. Ég drap líka á þetta atriði áður í ræðunni og sé ekki ástæðu til að fjölyrða mikið um það nú. Fjórða nýmælið er nýjar reglur um innflutningsverzlunina, sem ég drap á. Fimmta atriðið er skipulagt eftirlit með innflutningnum eftir þeim reglum, sem ég var einmitt að minnast á áðan. Þá tel ég rétt að víkja aftur að þungamiðju frv., sem er 2. gr. þess, sem er í höfuðatriðum í 7 liðum, fyrir utan upphaf gr. Í samræmi við 4. lið 2. gr. er lagt til í 1. gr. frv., að af andvirði útflutnings hvers árs skuli jafnan leggja 15% á sérstakan reikning erlendis og skuli verja því fé eingöngu til kaupa á framleiðslutækjum og til annarrar nýsköpunar í atvinnulífi þjóðarinnar. Það er sem sé gert ráð fyrir því, enda er það nauðsynlegt, að áframhald verði á þeirri nýsköpun í íslenzku atvinnulífi, sem staðið hefur yfir á undanförnum árum. En til þess þarf að hafa ákveðna upphæð af þeim erlenda gjaldeyri, sem þjóðinni áskotnast, og nota hann sértaklega í þessu skyni. Og áður en ég kem lítillega að þessum sjö atriðum, skal ég taka fram út af fjárhagsráði, eins og tekið er fram í grg., að það voru uppi innan ríkisstj. fleiri en ein till. um það, á hvern veg fjárhagsráð skyldi skipað. Niðurstaðan varð sú að setja þetta í frv. eins og greinir í 2. gr. En eins og getið er um í grg., mun ríkisstj. fyrir sitt leyti vilja taka það til athugunar undir meðferð málsins hér á Alþ., hvort annar háttur virðist þar heppilegri. Ég vil taka þetta skýrt fram, vegna þess að þetta er eina atriðið, sem er að vísu ekki stórt fyrirkomulagsatriði, sem uppi voru innan ríkisstj. fleiri en ein till. um, hvernig skyldi leysa. Áður en kemur að þessum sjö atriðum í 2. gr., þá er því slegið föstu í upphafi meginmáls gr., að hlutverk fjárhagsráðs sé að samræma framkvæmdir einstaklinga og almannavaldsins. Og til þess þarf að semja áætlun, sem ætlazt er til, að fylgt verði í framkvæmdinni. Er í byrjun 2. gr. gert ráð fyrir, að þessi áætlun verði samin. 1. og 2. tölul. 2. gr. eru um að tryggja næga og örugga atvinnu og að tryggja þeim, sem stunda framleiðslustörf, réttlátar tekjur fyrir vinnu sína, og standa þessar gr. í órjúfanlegu sambandi við hina liðina, sem á eftir eru, og sérstaklega við 4., 5. og 6. lið í 2. gr. En í 4., 5. og 6. liðum er gert ráð fyrir áframhaldandi öflun nýrra framleiðslutækja, byggingum á verksmiðjum og iðjuverum og að atvinnuvegir landsmanna verði reknir á sem hagkvæmastan hátt á arðbærum grundvelli og stöðvist ekki vegna verðbólgu og dýrtíðar. Tveir fyrsta liðir 2. gr. standa í órjúfanlegu sambandi við þessa þrjá liði. 4., 5. og 6. lið þessarar gr. Og til þess að hægt verði að framkvæma undirstöðuatriðin, sem ég tel, að séu í 1. og 2. lið gr., um næga og vel borgaða atvinnu, þá þarf að vera hægt að halda uppi framkvæmdum samkv. 4., 5. og 6. lið. En til þess að hægt sé að halda uppi þeim framkvæmdum, sem um ræðir í 4., 5. og 6. lið, þá þarf áreiðanlega að koma betra og auknu skipulagi á íslenzkt atvinnulíf. Því er ekki að leyna, að við erum ekki alveg öruggir og áhættulausir hér í þessu þjóðfélagi. Það er margt, sem bendir til þess, að við þurfum að halda vel á spöðunum, notfæra okkur vel vinnuaflið í landinu og halda skynsamlega á fjármunum okkar til þess að geta haldið uppi þeirri velmegun, sem verið hefur í hinu íslenzka þjóðfélagi, og unnið að því að auka hana. Það eru ýmsar hættur, sem að geta steðjað, hættur, sem er rétt að gera sér alveg ljósa grein fyrir, að fram undan geta verið, sumar, sem eru lítt viðráðanlegar, en aðrar, sem er undir okkur sjálfum komið. hvort tekst að bægja frá okkur eða ekki. Það er ekki nokkrum vafa bundið, að sú hin mikla dýrtíð, sem nú sverfur að íslenzku þjóðfélagi, er stórkostlega hættuleg. Og þar má ekki mikið á aukast, til þess að atvinnu- og framkvæmdalífið stöðvist ekki. Það er stefna þessarar ríkisstj. að reyna að gera ráðstafanir til þess að bægja frá þessari hættu eða stöðva hana - fyrst í stað að vísu með niðurgreiðslum, síðan með náinni athugun á því, hvað hægt er með samtökum neytenda. framleiðenda og ríkisvaldsins í heild að gera í þessum efnum. Menn býsnast oft yfir því, að það sé einkennileg leið og nokkuð hæpin að gera það, sem kallað er að borga niður dýrtíðina. Og jafnvel hafa menn talað um, að niðurgreiðslan á þessum sex stigum, sem framkvæmd hefur verið fyrir atbeina þessarar ríkisstj., verði siður en svo til að lækka hana, og jafnvel heyrist, að með þessu sé þrengt að kjörum manna í landinu. Þetta er að mínu viti byggt á misskilningi. Það er nú fyrst og fremst svo, að hver einasta þjóð, sem ég þekki til í nágrenninu, hefur gripið meira eða minna til þessara ráðstafana, að greiða niður verðlag á ýmsum vörum í landinu. Íslenzka löggjafar- og framkvæmdarvaldið hefur líka gert þetta um mörg ár. Og ef þetta hefði ekki verið gert og ekkert til þess að stöðva dýrtíðina, þá er engum vafa bundið, að íslenzkur atvinnurekstur væri hreinlega kominn í strand. Þegar talað er um, að það sé ekki mikil lækning á dýrtíðinni að borga niður þessi sex vísitölustig, sem hækkunin varð um síðustu mánaðamót, þá má geta þess, að áður en löggjafarvaldið tók ábyrgð á ákveðnu verði á íslenzkum sjávarafurðum, þá töldu margir, sem höfðu með höndum þann rekstur, að það væri ekki einu sinni hægt að halda rekstrinum áfram með því verði á afurðunum, sem ábyrgzt var, ef dýrtíðarvísitalan hækkaði nokkuð yfir 300 stig eða a.m.k. yfir 310 stig. Hvert stig til hækkunar á dýrtíðinni gerir íslenzkum atvinnurekstri erfiðara fyrir. Og menn gera sér ekki ljóst allir, að hvert dýrtíðarstig er dýrt fyrir ríkið, því að það hefur í för með sér stórkostlega aukin útgjöld fyrir ríkið. Það er talið, að það láti nokkuð nærri lagi, að hvert stig, sem dýrtíðin vex um, þýði um hálfrar millj. kr. aukin útgjöld fyrir ríkið og stofnanir þess - bara fyrir ríkið og stofnanir þess. Ef nú t.d. það kostaði ríkið 750 þús. kr. að greiða niður eitt vísitölustig og ef niðurgreiðslan hefði ekki verið framkvæmd, þá hefðu aukin útgjöld fyrir ríkið og stofnanir þess vegna þess stigs orðið hálf millj. kr. Aukin útgjöld úr ríkissjóði væru því raunverulega ekki nema 250 þús. kr., miðað við, að niðurgreiðslan á stiginu kostaði 750 þús. kr. í útlögðu fé. En hvað kostar svo þetta eina vísitölustig íslenzka atvinnuvegi yfirleitt? Það kostar íslenzka atvinnuvegi hundruð þús. kr. hvert einasta stig, sem dýrtíðin hækkar. Og það, sem verst er og alvarlegast, er, að ef dýrtíðarstigin verða mörg upp á við, þá er komið að þeim takmörkum, að atvinnuvegir okkar stöðvist. - Ég held þess vegna, að menn ættu að athuga mjög gaumgæfilega, að það er í sjálfu sér sjálfsagt, að meðan ekki er búið að finna nýja allsherjarleið til þess að spyrna við fæti til frambúðar gegn hækkun á, vöruverði í landinu, þá er niðurgreiðsla einasta leiðin, meðan verið er að athuga aðrar leiðir, sem unnt væri að fara. Og niðurgreiðslan er eðlileg fyrir ríkið sjálft og fyrir íslenzkan atvinnurekstur. Þetta er að segja um dýrtíðina almennt. Á seinna stigi þessa mál, og í sambandi við önnur mál gefst kannske tækifæri til þess að fara nánar inn á þetta. En þá er á það að minnast, að við horfum nú fram á þá staðreynd, að við erum komnir í vandræði með útlendan gjaldeyri nú eins og stendur, þó að vonir gætu verið til þess, að fljótlega rætist úr. En allt þetta sýnir okkur, að það verður að halda með skynsamlegu viti á framkvæmdunum í landinu, til þess að þær stöðvist ekki. Of mikið vaxandi dýrtíð getur stöðvað okkar framkvæmdir. Gjaldeyrisskortur getur líka stöðvað þær, ef ekki er haldið skynsamlega á ekkar málum. Og það er áreiðanlegt, að það eru viss takmörk fyrir því, hvað hægt er að framkvæma í íslenzku þjóðfélagi á stuttum tíma. Bæði okkar vinnuafl og okkar fjármagn er háð vissum takmörkunum. Það ber að nota til hins ýtrasta og verður að nota sem skynsamlegast á hverjum tíma, svo að það komi þjóðfélagsheildinni að sem mestum notum. Og má vel vera, að takmörk séu fyrir þessu á þann veg, að við getum ekki gert eins mikið og við viljum, Ísland er lítt numið land ennþá, og það hafa orðið stórkostlegar og miklar framfarir hér hjá okkur á síðustu tímum, sem gætu orðið til ómetanlegs gagns fyrir okkar þjóðfélag, ef vei væri á haldið á næstu tímum. En atvinnubylting, eins og orðið hefur í íslenzku þjóðfélagi, getur aldrei skeð til fullnustu á fáum árum í jafnlitt numdu landi og Íslandi. Í löndum, sem miklu lengra eru á veg komin og tekið hafa við miklu meiri arfi frá fyrri öldum, tekur það tugi ára að skapa þá umbyltingu og breytingu á atvinnulífinu, sem þarf að framkvæma. Hverju má þá búast við í okkar landi, þar sem lítið var fyrir, áður en þessi kynslóð tók við, af uppbyggðum atvinnuvegum og þar sem flest eða allt þarf að byggja nýtt. Þjóðin sjálf er alin upp í moldarkofum í sveitum annars vegar og hins vegar í hreysum við strandlengjuna, og hefur búið þar umliðnar aldir. Og fyrirrennarar okkar og fyrri kynslóðir hafa allt að síðustu aldamótum ekki skilað til afkomendanna neinum verulegum verðmætum, sem hægt var að byggja á í framtíðinni. Moldarkofarnir hafa gengið úr sér og gömlu hjallarnir við sjávarsíðuna sömuleiðis, svo að allt þarf að byggja upp nýtt til íbúðar úr góðu og varanlegu efni. - Og þá er ég kominn að mjög þýðingarmiklu atriði, bæði í sambandi við fjárhagsmál og atvinnumál okkar, sem eru byggingarmálin. Með l. um verkamannabústaði á sínum tíma var gert mikið til að bæta ástandið í þessu efni. og einnig, þegar l. um samvinnubyggingar bættust við, og svo loks með l. um opinbera aðstoð við byggingar í kaupstöðum og kauptúnum var komið upp höfuðreglum og heildaráætlun, sem meiningin var að reyna að framkvæma. Maður heyrir oft talað um það manna á meðal, og sér um það talað í blöðum, að þessi síðast nefndu l. hafi orðið aðeins pappírsgagn. En því fer fjarri, þó að maður verði hins vegar að játa, að framkvæmdir eftir þeim hafi ekki orðið eins örar og æskilegt hefði verið og að fram undan bíði mörg merkileg og óleyst verkefni í byggingarmálum landsins. Til þess að benda á, að það er siður en svo, að ekkert hafi verið aðhafzt í þessum byggingarmálum á síðustu árum, eftir að þessi nýju l. komu, vil ég taka fram, að á árunum 1946 og væntanlega á þessu ári hefur verið gert ráð fyrir, hvað snertir byggingar verkamannabústaða, að í byggingu séu nú þegar á vegum byggingarsjóðs verkamanna á eftirgreindum stöðum: Í Reykjavík 52 íbúðir, í Hafnarfirði 32, á Ísafirði 10, á Húsavík 12. í Ólafsfirði 10, á Akureyri 18, í Siglufirði 30, á Dalvík 10, í Bolungavík 10. Samtals 184 íbúðir. - Ég veit vel, að þessar íbúðir hefðu þurft að vera langtum fleiri. En þetta er ekki ómerkilegur sigur, að fá þessar byggingarframkvæmdir, en verður þó að auka, og þarf mikið fjármagn og mikið vinnuafl til, ef hægt á að vera að fullnægja óskum manna í þessum efnum. Auk þessara 184 íbúða hefur verið lokið við að byggja á árinu 1946 eftirtaldar íbúðir á þessum stöðum: 10 í Vestmannaeyjum, 20 á Akranesi og 9 í Neskaupstað, eða 39 íbúðir samtals samkv. l. um verkamannabústaði. Lán hafa verið veitt byggingarfélögum verkamanna samtals á árinu 1946 tæpar 6 millj. kr. og á árinu 1945 tæpar 2 millj. kr. Og þessu fé var varið til ýmissa kaupstaða og kauptúna á landinu, sem ég hef nefnt. Auk bygginga verkamannabústaða hefur risið upp mikið af byggingum íbúða eftir l. um byggingarsamvinnufélög. Á vegum byggingarsamvinnufélags Reykjavíkur á árinu 1946 28 íbúðir. Á árinu 1947 má nefna byggingarframkvæmdir þessa félags 53 íbúðir, byggingarsamvinnufél. starfsmanna stjórnarráðsins 16, íbúðir, byggingarsamvinnufél. Hofgarðs Reykjavík 24 íbúðir, byggingarsamvinnufél. Garðs Akureyri 14 íbúðir, byggingarsamvinnufél. rafvirkja Reykjavík 16 íbúðir, byggingarsamvinnufél. barnakennara 7, byggingarsamvinnufél. starfsmanna S.V.R. 6 á árinu 1946 og 10 á árinu 1947, byggingarsamvinnufél. Árroða Reykjavík 1947 26 íbúðir, byggingarsamvinnufél. Skjóls Reykjavík árið 1946 35 ibúðir, byggingarsamvinnufél. Bjargs Reykjavík 20 á árinu 1947, byggingarsamvinnufél. Ísafjarðar árið 1947 6 íbúðir, byggingarsamvinnufél. prentara Reykjavík árið 1946 15 íbúðir, byggingarsamvinnufél. símamanna Reykjavík árið 1946 29 íbúðir, en 1947 24 íbúðir, byggingarsamvinnufél. Stykkishólms árið 1948 1 og 1947 3 íbúðir, byggingarsamvinnufél. bankamanna 1947 17 íbúðir og byggingarsamvinnufél. Ólafsvíkur árið 1946 4 og 1947 2 íbúðir. - Samkv. þessu eru nýjar íbúðabyggingar á vegum byggingarsamvinnufélaga árið 1946 118 íbúðir, en árið 1947 238 íbúðir. Ég nefni þetta til þess að sýna, að það hefur verið talsvert farið af stað í þessum efnum, þó að langt sé frá því, að fullnægt sé þeirri miklu eftirspurn, sem er eftir þessum byggingarframkvæmdum nú. Félmrn. hefur látið athuga, hvernig þetta liggur fyrir nú og hvaða óskir séu í þessum efnum nú til staðar, sem sagt um byggingu íbúða eftir l. um verkamannabústaði og l. um byggingarsamvinnufélög og l. um aðstoð við byggingar í kaupstöðum og kauptúnum. Samkv. skýrslu frá því ráðuneyti er eftirspurnin eftir verkamannabústöðum það mikil, að fyrir liggja lánbeiðnir frá 15 kaupstöðum og kauptúnum til bygginga á 293 íbúðum. sem þyrfti til um 23 millj. kr. sem lánsfé. Óuppfyllt loforð um lán til 5 kaupstaða í þessu skyni eru ca. 1.600.000 kr. Og umsóknir eru um lán frá 3 kaupstöðum, sem aðeins hafa fengið loforð um nokkurn hluta af lánum til bygginga sinna, samtala ca. 1.250.000 kr. Auk þess stendur byggingarsjóður í skuld við Landsbankann, sem nemur um 3.500.000 kr. - Samtals þyrfti því til þess að fullnægja eftirspurn eftir lánum til að byggja verkamannabústaði á árinu 1947 um 30 millj. kr. Tekjur byggingarsjóðs verkamanna verða væntanlega á árinu 1947 um 3 millj. kr., sem eru aðallega tillög frá sveitarsjóðum, bæjarfélögum og ríkissjóði og svo örlítið framlag frá Tóbakseinkasölu ríkisins. Aðallega verður því að byggja á lánum, sem byggingarsjóðurinn útvegar, og verður því að greiða af tekjum sjóðsins mismun á lánskjörum, sem sjóðurinn verður að sæta, og þeim kjörum, sem byggingarfélögin njóta að lögum. Svo kem ég að stóru atriði, sem er fjögurra ára áætlunin um íbúðarhúsabyggingar til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum í kaupstöðum og kauptúnum. - Það hafa gefið sig fram 5 kaupstaðir og kauptún í þessu skyni og gefið upp þarfir sínar til að útrýma hjá sér heilsuspillandi íbúðum. - Ísafjörður telur sig í þessu skyni þurfa að reisa 32 íbúðir á næstu 4 árum og áætlar, að þurfa muni alls á þessum fjórum árum um 2 millj. kr. til þessara bygginga. - Akureyri áætlar, að til þess að koma frá heilsuspillandi íbúðum þar á næstu fjórum árum þurfi að reisa þar 40 íbúðir. Og til þess þyrfti á næstu fjórum árum, miðað við áætlunina um Ísafjörð, um 3.000.000 kr. - Sauðárkrókur telur, að reisa þurfi í þessu sama skyni þar 36 íbúðir og áætlar, að þær muni kosta um 1.800.000 kr. í lánsfé frá ríkissjóði. Hann áætlar verð hverrar íbúðar 50 þús. kr. - Ólafsfjörður telur, að reisa þurfi í þessu skyni 16 íbúðir, en gerir ekki áætlun um kostnað. En miðað við Sauðárkrók mundi til þess þurfa um 800.000 kr. á næstu 4 árum. - En þörfin í Reykjavík er vegna fólksfjölda eðlilega langstórkostlegust. Samkv. skýrslu borgarstjórans í Reykjavík, dags. 1. marz s.l., er gert ráð fyrir, að útrýma þurfi 461 heilsuspillandi íbúð í Reykjavík. Og sé reiknað með byggingarkostnaðaráætlun og samkv. reynslu, sem fyrir hendi er í þessum efnum, þá þarf að reikna með því, að áætla þurfi í þessu skyni ekki minna fé en 70 þús. kr. til byggingar hverrar íbúðar. Til þeirra þarf ca. 5 millj. kr., er greiðast þurfa þegar á þessu ári. Vantar þá fé til að byggja ca. 390 íbúðir, eða um 27 millj. kr., sem Reykjavíkurbær þyrfti að fá til þessara bygginga í lánum. Aðstoðin til Reykjavíkur þyrfti þá alls að vera ca. 32 millj. kr., eða ca. 8 millj. kr. á ári næstu 4 árin. Þetta er dæmi um það, hve þörfin er mikil á byggingum til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, sem gert er ráð fyrir í 7. og síðasta lið 2. gr. þessa frv. Ég orðlengi svo mikið um þetta atriði af því, að ég tel það mjög mikilvægt, og það ekki einungis frá sjónarmiði hins íslenzka þjóðfélags - en það er mjög mikilvægt þjóófélagsatriði fyrir okkur - heldur einnig af því, að þetta er málefni, sem flestar þjóðir eiga nú í mesta stríði út af. T.d. er í Bretlandi sérstakt ráðuneyti, sem hefur með nýbyggingar að gera. En af völdum styrjaldarinnar hafa geysimörg hús farið þar forgörðum. Svo er og um annað land, sem komst hjá hörmungum stríðsins í þessu efni. Svíþjóð, sem er auk þess vel statt land fjárhagslega. Þar er eitt hið örðugasta viðfangsefni, sem Svíar hafa að glíma við, bygging nægilegra og hentugra íbúða fyrir landsmenn. Þetta er því ekki einstakt fyrirbæri hér hjá okkur, heldur vandamál, sem svo að segja allar þjóðir hafa við að glíma. Ég veit, að mikil þörf er fyrir úrlausn í þessum efnum á Íslandi. Og ég veit, að ef vel ætti að vera, þyrfti að fá á þessu ári um 40 til 50 millj. kr. til útlána til þess að byggja íbúðarhús á Íslandi. Það þarf líka efni og íslenzkt vinnuafl til þess að hrinda í framkvæmd þessum byggingum. Undanfarin ár hefur það aðallega verið skortur á vinnuafli og fjármagni, sem hefur hindrað framkvæmdir í þessum efnum. En með fjárhagsráðinu ætti að vera hægt að leggja til grundvallar eina allsherjar áætlun um þetta. Og búið er þá í fyrsta sinn með framkvæmd l. um fjárhagsráð, þegar þau koma til framkvæmda, að þoka til hliðar ónauðsynlegum byggingum og láta félagsbyggingar á íbúðarhúsum sitja í fyrirrúmi fyrir þeim. Þetta er einmitt einn af þeim kostum, sem skipulagið eftir l. um fjárhagsráð hefur í för með sér. Það hefur sannarlega mikið verið gert á síðustu árum að byggingum íbúða fyrir utan félagsbyggingar á þeim, svo og byggingum vegna annarra verklegra framkvæmda. Í því sambandi vil ég nefna - sem vel lýsir því, hve stór skref hafa verið tekin í þessu sambandi -, að innflutningur sements var fyrir stríð venjulega á ári um 20 þús. tonn. [Í handr. vantar, frh. ræðunnar og upphaf að þeirri næstu.]



........... Ég skal þá minnast á eitt eða tvö atriði. Í 2. gr., undir 5. lið, er ákvæði um, að við staðsetningu verksmiðja verði tekið tillit til framleiðsluskilyrða og atvinnuþarfa einstakra byggðarlaga. Og í grg. er þetta alveg sérstaklega undirstrikað, að tekið verði tillit til byggðarlaga úti um landið, þar sem skortur sé á atvinnutækjum. Þetta er allt saman hárréttur tilgangur - tilgangur, sem áður hefur komið fram í löggjöf og hefur vakað fyrir fyrrv. ríkisstj. og nýbyggingarráði. En hvað er það, sem þarf til þess að framkvæma þessa hluti, hvað er það, sem þarf til þess að tryggja það, að tækin verði staðsett á hinum og þessum stað úti um land, þar sem þörfin er mest fyrir þau, og til þess að tryggja það, að t.d. hraðfrystihúsin verði byggð á hinum og þessum staðnum til þess að skapa grundvöll að fullkominni útgerð - hvað þarf til þess? Það er vald einnar stofnunar, sem getur beint fjármagninu á þessa staði. Nú er það hins vegar svo í okkar þjóðfélagi, að lánapólitík bankanna er rekin með það fyrir augum að vita fyrst og fremst, hvaða lántaki getur gefið beztu skilríki fyrir því, að hann geti borgað lánið aftur, og hvað lántaki geti lagt mikið fram sjálfur, til þess að hægt sé að koma viðkomandi fyrirtæki upp á viðkomandi stað. Bankapólitíkin og lánastarfsemin er rekin frá almennu verzlunarlegu sjónarmiði. Hvað er það hins vegar, sem er verið að slá föstu bæði með þessum ákvæðum og áður er í löggjöf og ætlazt er til, að gert verði? Það er, að fyrirtæki séu staðsett með það fyrir augum og út frá sjónarmiði þjóðarinnar og hennar þarfa. En þarfir þjóðarinnar og lánapólitík bankanna hafa ekki farið saman undanfarið. og í því liggur meinið. Fjöldinn af okkar kauptúnum og kaupstöðum og byggðarlögum eru fátæk, vegna þess að þau hafa aldrei fengið stórvirk framleiðslutæki, sem hafa getað skapað þeim auð og völd. Af hverju? Af því að þar hefur ekki verið sá auður fyrir, sem hefur haft lánstraust hjá ríkisstofnunum, bönkunum. Ef þeim hefði verið lánað í nógu stórum stíl til þess að koma upp stórfelldri útgerð, þá væri öðruvísi komið fyrir þeim. Það er öðru máli að gegna hér í Reykjavík, því ef ríkur maður hefur komið hér til bankanna og ætlað að fá lán og hefur getað sjálfur lagt fram mikinn hluta af því fé, sem þarf til þess að koma upp fyrirtæki sínu, þá hefur hann fengið lán, því að frá verzlunarlegu sjónarmiði er það kannske rétt að lána þeim ríku og ekki kannske eins öruggt í bili að lána þeim fátæku. Þess vegna er það nú svo í okkar landi, að þeir, sem voru fátækir, eru það ennþá, en hinir ríku eru ennþá ríkari. Það, sem gera þarf, er að breyta sjálfum grundvellinum fyrir lánveitingu, til þess að knýja fram að ákvörðunin um staðsetningu atvinnutækja úti um land verði meiri en orðin tóm. Ég þekki sjálfur þá baráttu, sem háð hefur verið í þessu skyni, og ríkisstj. þekkir hana líka, sérstaklega hæstv. fjmrh. Við vitum, hvað það er að vinna að því að fá bankana til þess að fara skynsamlegar leiðir í þessu efni með því að taka tillit til þarfa þjóðarinnar og brjóta þannig í bág við alla venjulega pólitík þeirra, sem lögð er til grundvallar lánveitingu bankanna nú. Það hefur verið háð barátta til þess að fá þá til þess að taka tillit til þarfa þjóðarinnar. Og það verður að heyja baráttu til þess að framkvæma þá staðsetningu úti um landið. Að byggja slíkar verksmiðjur og annað slíkt úti um land þýðir það, að það þarf að lána 100% út til hinna fátæku staða, þar sem svo að segja enginn eyrir er til. Að skipa fjárhagsráð er ekki nóg, ef því er ekki falið vald til þess að framkvæma þá staðsetningu, sem verið er að tala hér um. Það þarf að fela því eða veita því vald til þess að framkvæma staðsetningu atvinnutækja með þarfir hinna fátæku manna fyrir augum og ákveða slíkt án þess að gera slíkt að fyrirskipun bankanna. Við erum nógu lengi búin að horfa á slíkt, og það er ekki til neins góðs fyrir þjóðina að halda áfram að kjósa menn á þing og fela þeim að skaffa sér framleiðslutæki út um landið, ef þeir geta ekki dugað í því embætti til þess að skaffa það fjármagn, sem þarf til þess að koma upp slíkum atvinnutækjum úti um byggðir landsins. Það þýðir ekki að vera að tala um þann mikla fólksstraum, sem á sér stað til Reykjavíkur, ef haldið er áfram að lána þannig, að hver auðmaður þar geti fengið að byggja, af því að hann er ríkur. Það verður að gerbreyta þessari háskalegu pólitík og skapa aðra, sem vinnur fyrst og fremst fyrir þörf þjóðarinnar í þessu efni. Það þýðir ekki að vera að tala um að koma atvinnutækjum út um land og tala um, að þar séu skilyrði til þess, t.d. eins og í Grundarfirði. Hvað verður, þegar þeir svo koma þaðan og biðja um lán til þess að geta byggt hraðfrystihús? Þorpin eru að verða mannlaus, bátarnir geta ekki gengið, það er ekki hægt að hagnýta aflann. Og þó að ekki hafi verið beðið um lán nema svona 25–30% af kostnaðinum til slíkra bygginga, hefur oft gengið erfiðlega að fá þau lán hjá bönkunum. En ef á að skaffa þessi atvinnutæki út um landið og hjálpa þessu fólki, þá verður að vera til vald, sem getur gert það og vill gera það. Það er blekking ein að mynda þetta ráð, ef það á ekki að hafa þetta vald. Við erum búin að fá nóg af því, að jafnvel valdamestu mönnum þessa lands hefur Landsbankinn neitað, eða bankastjórar hans, um lán til þess að hjálpa mönnum, sem eru fátækir og eru að brjótast í því að fá sér atvinnutæki. Það er nóg komið af slíku. Það þarf að sjá um, þegar þarf að taka ákvörðun um slíka hluti, að þetta geti ekki endurtekið sig og þau dæmi, sem við þekkjum frá liðnum árum um þetta. Þess vegna er það rétt hugmynd, sem bæði hefur verið gefin áður í l. og hér í þessu frv. er tekin, að taka tillit til staðsetningar framleiðslutækja miðað við þarfir byggðarlaganna. En það þarf að gefa stofnuninni, sem á að framkvæma þetta, vald til þess. Hæstv. forsrh. talaði hér um húsnæðisskort og húsnæðisþörf og útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Við vitum, hvernig gengið hefur í þeim málum. Það voru sett ágæt l. á síðasta þingi, sem áttu að tryggja, að því fólki, sem býr í slíkum heilsuspillandi íbúðum, yrði hjálpað til þess að komast í betri íbúðir. Og hæstv. forsrh. taldi upp, hve mikil nauðsyn væri á slíku og talaði um, hve margar óskir hefðu komið fram um framlög í þessu efni. Hann talaði um, að samkvæmt áætlun þyrfti um 30–40 millj. kr. í fjögur ár til verkamannabústaða til þess að fullnægja þessum óskum og 30 millj. kr. til þess að framkvæma l. um heilsuspillandi íbúðir, en það hefur verið byggt fyrir um 100 millj. kr. hér í Reykjavík á þessu ári. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh., það þarf að byggja slíkar íbúðir, en það þarf að tryggja það, að þessum millj. kr., sem varið er í byggingar hér í Reykjavík, sé rétt varið. En við skulum ekki draga úr því eða gleyma því, að það er hægt að gera miklu meira en gert hefur verið, hvað snertir byggingu íbúðarhúsa, samtímis því sem stórvirki eru unnin á sviði atvinnulífsins. Það hefur verið byggt mikið, eins og skýrsla hæstv. forsrh., sem ég nefndi, sannar, en þó vitum við, að framkvæmd þessara bygginga er svo langt frá því að geta talizt viðunandi. Það hefði verið hægt að byggja miklu meira af íbúðarhúsum á Íslandi, svo framarlega sem fullkomin tæki væru fyrir hendi og betra skipulag á vinnunni og svo framarlega sem ein yfirstjórn hefði þar haft ráðin og skipulagt þær framkvæmdir. Það þarf ekki að draga úr byggingunum, það er hægt að halda áfram með fullum krafti, en það þarf að tryggja, að byggðar verði íbúðir fyrst og fremst yfir það fólk, sem býr nú í heilsuspillandi íbúðum. En það þarf annað skipulag en verið hefur. Það má ekki svo til ganga, eins og verið hefur, að einn og einn maður tekur að sér eitt og eitt hús víðs vegar um bæinn, heldur á sá sami maður að taka að sér að byggja upp heilar götur með nýtízku aðferðum, einnar hæðar hús, sjö hæða hús eða jafnvel 10 hæða hús, með lyftum og öðrum þægindum. Slík vinnubrögð mundu koma í veg fyrir, að haldið yrði áfram að kasta í glæ eins mörgum vinnustundum og gert hefur verið undanfarið með þessu gamla og úrelta fyrirkomulagi, sem kallað er hér einstaklingsframtak. Hvað er að gerast hér í okkar þjóðfélagi, á meðan við erum að tala um, að við þurfum að gera skipulagðar ráðstafanir til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum og höfum samþ. á síðasta þingi l. um slíkt? Það, sem er að gerast, er það, að það er verið að hrekja fólkið, sem hefur verið að reyna að byggja yfir sig og lagt hart að sér til þess að eignast þak yfir höfuðið, út úr þessum íbúðum,- og vegna hvers er það? Þar á bak við stendur bankavaldið, Þetta fólk hefur ekki getað lagt fram nógu sterka tryggingu fyrir því láni, sem það þurfti til þess að geta fengið lánið, og það verður að neyðast til þess að selja húsin og afhenda þau forríkum mönnum, sem leigja þau svo út með okurleigu til þess að verða ennþá ríkari. Það er ekki til neins að samþykkja fjölda l., ef bankapólitíkin er sú, að menn eru reknir út úr bönkunum og neitað um lán og reknir til þess að hætta við sin hús, til þess að þeir ríku geti fengið þau til að leigja þau út. Það er alltaf hægt að segja falleg orð um að hjálpa þeim, sem eru húsnæðislausir, og samþykkja l. um það, en það bara þýðir ekki, nema gera um leið ráðstafanir til þess að hafa stjórn á bönkunum. Og það verður að sjá um, að mönnum sé gert kleift að vinna að þessum tilgangi, sem lýst er í 2. gr. Það þarf vald í hendur þeirrar stofnunar, sem á að gera þetta. Og það er það, sem verður prófsteinninn í öllu þessu, hvort fylgir alvara þessum fallegu orðum. Þá kem ég að 3. gr. Þar er talað um, að fjárhagsráð skuli semja fyrir ár hvert áætlun um heildarframkvæmdir, en það er ekki talað um það, að það skuli semja áætlun fyrir nokkur ár. Nú er það vitað, að með þessu móti er í raun og veru ekki hægt að gera heildaráætlun um íslenzkan þjóðarbúskap. Hann útheimtir mjög mikla forsjálni og skipulag langt fram í tímann hvað þetta snertir, og skal ég taka dæmi. þar sem er grundvöllurinn fyrir öllum rekstri hér á landi, rafmagnsmálin. Þegar við ætlum að skapa stóriðju við sjóinn og vélaiðnað í sveitum, auka þéttbýlið þar á einn og annan hátt, og ég tala nú ekki um, ef við ætlum að koma upp stórfelldum fyrirtækjum þar, eins og t.d. áburðarverksmiðju og öðrum verksmiðjum, sem þurfa gífurlegt rafmagn, þá er raforkan grundvöllurinn. Nú er það hins vegar svo. að Hraðfrystihúsin, sem eru að risa upp við sjóinn, eru að kaupa svo og svo mikið af dieselvélum, af því að raforkan er svo takmörkuð. Það þarf að gera áætlun um raforkuverin 5–10 ár fram í tímann og láta það stemma við aðrar framkvæmdir, sem á að gera. Það þýðir ekkert að hugsa sér að koma upp slíkum verksmiðjum sem áburðarverksmiðju o.fl., ef við höfum ekki nægilegt rafmagn. Það verður þess vegna að hafa samfellt plan. Ef t.d. verksmiðjurnar eiga að vera nýttar 1952, þá verður að ákveða, hvort orkuaukningin frá Soginu er nóg eða hvort við verðum að vera búnir að virkja Þjórsá eða hvort við fáum nægilega mikinn kraft úr okkar hverum. Þetta þarf að vera samfellt, og þetta er óhugsandi fyrir eitt ár í senn. Eins árs plan er nauðsynlegt og rétt sem liður í framkvæmd stórs plans, en heildarplanið kannske til 4–5 ára, kannske til 10 ára, en það, sem liggur til grundvallar, er, að heildaráætlunin sé gerð langt fram í tímann, þar sem allt er látið stemma. Annars vill eitt og allt rekast á annars horn, af því að það vantar orku til þess að reka fyrirtækin, sem byggð eru. Alveg sama gildir hvað snertir sjávarútveginn og þau mörgu fyrirtæki, sem þar á að reka. Bátaflotinn kallar á hraðfrystihúsin, og í sambandi við hraðfrystihúsin þarf beinamjölsverksmiðju. Ákveðinn fjölda af bátum þarf til þess að framleiða nægilega mikið af fiski, þannig að úrgangur úr fiski, þegar búið er að flaka hann, nægi til þess að hægt sé að reka fiskimjölsverksmiðju. Það þarf að vera samræmi í þessu öllu saman og skipulagt fyrir fram, það er óhugsandi öðruvísi en að það sé líka gert langt fram í tímann, hvort sem það eru 5 ár eða 10 ár eða kannske líka ennþá lengra fram í tímann, ef það er nauðsynlegt. Ég tek sem dæmi annað mál. Það er Suðurlandsundirlendið og skipulagning þess. Við göngum vonandi allir saman út frá því, að Suðurlandsundirlendið verði eitt af þeim hluta þessa lands, sem þéttbýlastur verður. Og þegar við gerum okkar þjóðfélagslegu ráðstafanir, þá þurfum við að taka tillit til slíks. Þegar við byggjum bæi á Suðurlandsundirlendinu, þá verðum við að ákveða um þá hluti fyrir fram. Við verðum að sjá um, að slík saga endurtaki sig ekki eins og sagan um Hveragerði, þar sem hver og einn leggur sína hitaleiðslu og bæjarstæðið er valið með það fyrir augum að hafa hver við eldhúsvegginn. Þegar við ætlum að skipuleggja fullkomin atvinnukerfi og kannske byggðir landsins, þá þurfum við að hugsa langt fram í tímann hvað þetta snertir. Og þegar við hugsum um fullkomna ræktun Suðurlandsundirlendisins, skapa bæi á því svæði og fullkomlega hagnýta þá ræktunarmöguleika, sem þar eru fyrir hendi, þá þarf plan 10 ár eða lengra fram í tímann. Það er ekki gengið út frá neinu af þessu í þessari áætlun, og það er alveg í samræmi við þann hugsunarhátt, sem kemur fram í öllu því, sem markar stefnu þessa frv. Það er allt miðað við að takmarka þetta og hitt og skera niður, það miðar ekki að því að skapa og hrinda í framkvæmd, og meira að segja er kveðið svo skarpt að orði í þessari 3. gr., að í áætlun þessari skal gera ráð fyrir kostnaðinum við hverja framkvæmd, svo og með hverjum hætti fjár skuli aflað, enda skal kveða á um það, í hverri röð framkvæmdir skuli verða, svo að vinnuafl og fjármagn hagnýtist þannig, að sem mest not verði að. Alls staðar er það þveröfugur hugsunarháttur við það, sem var, á meðan það var aðalatriðið, að fyrst og fremst yrði að hrinda sem allra mestu af stað, til þess að sem allra fyrst væri hægt að hafa not af slíkum framkvæmdum. Þá er þarna ákvæði um innflutning og gjaldeyrisverzlun og vald til þess að framkvæma það. Það er spor í rétta átt. Og það hlægir mig á vissan hátt, að þetta atriði skuli vera komið þarna inn. Þetta er það ákvæði, sem nýbyggingarráð óskaði eftir í nóv. 1945, að sett yrði, og var þá ákveðið, að nýbyggingarráð fengi vald til þess að gera þessa áætlun og úthlutun leyfa yrði sett til viðskiptaráðs. En þá þótti þetta ófært af þáverandi hæstv. fjmrh. Þá var fjmrh. með þá hugmynd, að það væri svo fjarri því, að það þyrfti að skapa áætlun um þessa hluti, og þvert á móti ætti að gera allt frjálst, verzlunina frjálsa og innflutning, og þær till., sem nýbyggingarráð kom með, voru kveðnar niður. Ég veit ekki, hvort hæstv. fyrrv. fjmrh. hefur átt eins mikinn þátt í því að skapa þetta frv. eins og hann átti þátt í því að koma á núverandi stjórn, en honum hefur þá undarlega snúizt hugur, síðan það var. En í rétta átt stefndi þetta og hefði sparað þjóðinni nokkra tugi millj. kr., ef það hefði fengizt framkvæmt fyrir rúmu ári. þegar nýbyggingarráð þá einróma lagði það til. Þá er komið að 4. gr., og í þeirri gr. er að mínu áliti endanlega kveðið á um, hvaða vald það sé, sem fjárhagsráði er ætlað að hafa, og hvað því er gert mögulegt. Þarna er sem sé ákvæði um það, hvað gera skuli, ef ekki sé nægilega séð fyrir fjárhag þeirra fyrirtækja, sem ráðið telur nauðsynlegt að stofnsetja. Í 4. gr. er komið að því, sem er kjarninn í öllu skipulagi þjóðarbúskaparins og afstaða bankavaldsins til fjárfestingar. Skipulögð fjárfesting er óhugsandi, nema vald til fjárfestingar sé á einum og sama stað. Óhugsandi er sú tvískipting valdsins, sem hér er, þar sem annars vegar er ráð, sem gerir kröfu um fjárfestingu undir yfirstjórn ríkisvaldsins, og á sama tíma séu svo bankastjórar, sem leyfa sér að reka allt aðra pólitík. Þetta eru tvær stofnanir, sem stefna sín í hvora áttina. Nýbyggingarráð hefur undirbúið nýbyggingar undanfarið. Bankastjórnin hefur stritazt á móti, svo sem hún hefur frekast getað. Ríkisstj. hefur að vísu yfirstjórn yfir þessu öllu saman, en hún hefur reynzt næsta máttlaus gagnvart Landsbankanum við að tryggja framkvæmdir. Nú er ástæða til að spyrja: Er bætt úr þessu? Nei, ekki að neinu leyti. Ráðinu er gefið vald til þess að neita um leyfi til framkvæmda, en það hefur ekki vald til að sjá um, að framkvæmdir séu mögulegar, til þess þarf meira en þetta frv. hefur inni að halda. Bankinn hefur eftir sem áður vald til þess að neita um lán, en hann á erfitt með að veita lán á þann hátt, að það gangi í berhögg við ráðið eða vilja þess, og er það vissulega pósitívt. Þessir tveir aðilar geta hvorir um sig heft það. að ráðizt sé í framkvæmdir. En ef ráðið hefur á prjónunum einhverjar framkvæmdir, t.d. í nýsköpun, þá mun það sýna sig, að Landsbankinn hefur aðra pólitík, það hefur reynslan fullkomlega sannað. Sá sterki vilji, sem var fyrir hendi í fyrrv. hæstv. ríkisstj. til framkvæmda, og svo erfiðlega sem þá gekk að fá landsbankann til að beygja sig, þá geri ég mér ekki bjartar vonir um, að núverandi hæstv. stjórn takist öllu betur, nema Alþ. búi svo vandlega um hnútana, að ráðið hafi það vald yfir bankanum, að hann geti ekki staðið á móti. En Alþ. þarf að breyta þessu frv. svo, að ráðið hafi vald yfir bönkunum. Það dugar ekki, að fjárfestingarleyfi geti strandað á bönkunum og að þeir hafi vald til að stöðva framkvæmdir. Ég hef horft á tignustu menn þjóðarinnar nú undanfarið. menn, sem verið hafa í fyrrv. hæstv. stjórn, og menn, sem eru í núverandi hæstv. stjórn,. forvígismenn stærsta stjórnmálaflokksins í landinu, hafa gengið á fund bankastjórnarinnar til þess að reyna að fá fram nauðsynlegar fjárveitingar. Ég hef fylgzt með því, hvernig menn, eins og núv. hæstv. fjmrh., hafa barizt við að fá Landsbankann til að framkvæma þau l., sem samþ. hafa verið, fá hann til að sporna ekki gegn því, að miklar framkvæmdir kæmust í framkvæmd. Og fyrrv. hæstv. forsrh. reyndi þetta sama. Hver eftir annan hafa þeir farið bónleiðir til búðar. Menn, sem þjóðin hélt, að hefðu mikil völd, hafa gengið betlandi til Landsbankans og fengið nei. Það er rétt eins og Alþ. sé ráðgefandi þing og embættismenn í Austurstræti réðu svo, hvað þeir framkvæmdu. Það er því sannarlega tími til kominn, að Alþ. fari að sýna það, að við hérna höfum vald og að það sé húsbóndi á sínu heimili, svo að einstakir embættismenn og bankastjórar geti ekki leyft sér það að neita. Það er óþolandi, að svo búið standi sem verið hefur undanfarið. Alþ. verður að hafa vald gagnvart þessum mönnum. En um þetta er sagt í niðurlagi 4. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Enn fremur skal fjárhagsráð hafa samvinnu við lánsstofnanir í landinu um samning fjárfestingar, og ber þeim að skýra fjárhagsráði frá fjármagni því, er þær hafa yfir að ráða. Nú telur fjárhagsráð eigi nægilega séð fyrir fjárþörf fyrirtækja, er það telur nauðsyn til að stofnsetja, og skal það þá leita samvinnu við ríkisstj., lánsstofnanir og aðra aðila, er hlut gætu átt að máli, um fjáröflun til þeirra fyrirtækja.“ Í þetta vantar, svo sem ég hef áður sagt, valdið til að framkvæma hlutina, svo að einstakir embættismenn geti ekki staðið gegn vilja Alþingis og vilja þjóðarinnar. Það hefur sýnt sig, að landsbankavaldið ræður meira um stjórnmálin en Alþ. sjálft, og hefur það ekki hikað við að eyðileggja áform róttækra stjórna. Sú stjórn, sem Alþfl. og Framsfl. mynduðu 1934, hafði ýmsar róttækar aðgerðir á prjónunum. En árið 1935 neyddi Landsbankinn stjórnina til að breyta lögum, sem Alþ. hafði þá nýlega samið. Þetta sama endurtók sig svo 1937. Og nýsköpunaráform síðustu stjórnar eyðilagði landsbankavaldið, svo sem frekast það gat. Við munum eftir afstöðunni til stofnlánadeildarinnar, og við þekkjum afleiðingarnar. Hvað eftir annað hefur bankavaldið gripið inn í til að stemma stigu fyrir framkvæmdum hér á landi í þjóðarbúskapnum. Það er því sannarlega kominn tími til, að Alþ. sýni það, að það hefur vald yfir bönkunum. Það verður að gerbreyta yfirráðunum yfir bankanum, sérstaklega seðlabankanum. Þá er það 5. gr., sem hæstv. forsrh. lagði mest upp úr sem einu höfuðnýmæli frv., og er vissulega um þarft nýmæli að ræða, ef vel er á haldið. En nú er að athuga til hvers skipulagningin á að vera. Tilgangurinn með skipulagningu er að fá alla hlutina til að falla sem bezt saman, svo að kraftarnir notist sem bezt, og skapa þannig grundvöll að almennri velgengni. En það er líka hægt að beina skipulagningu inn á allt aðrar brautir, t.d. til að koma á atvinnuleysi, og það er hægt, jafnvel þó að vilji ráðsins væri allt annar. Landsbankinn er að skipuleggja atvinnuleysi hér. Það stendur fyrir dyrum, ekki af því að það sé nein þörf eða nauðsyn, heldur er það leið til þess að geta ráðizt á verkalýðinn. En nú spyr ég: Ef ráðið vildi koma í veg fyrir slíkt, hefur það þá vald til þess? Nei, það vald er ekki til. Þetta gerir landsbankanum mögulegt að framkvæma sína pólitík, þó að fjárhagsráðið stæði á móti. Og það er þetta, sem hann er að gera. Því þarf að taka hér í taumana, svo að fjárhagsráð hafi ekki aðeins vald til að neita um leyfi, það þarf líka að hafa vald til að koma fjárfestingunni fram. Hins vegar verð ég að segja það, að það er undarlegt, ef Sjálfstfl. er með öllu samþykkur þessu atriði, og er hann þá farinn að ganga langt í að viðurkenna, að ekki þurfi mikið upp úr frjálsu framtaki að leggja, og hefði það vissulega einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar, a.m.k. þegar hann var alltaf að býsnast yfir höftunum. Ef þetta ákvæði miðaði til aukinna framfara, væri ekki nema gott eitt um það að segja, ef sá væri tilgangurinn, en mér virtist af ræðu hæstv. forsrh., að það væri miklu frekar hugsað sem hemill á framkvæmdum, en það þýðir, að þeir, sem óska eftir atvinnuleysi til þess að geta gert árásir á verkalýðsstéttina, fá þeim mun meiri möguleika. Ef ráðið á að geta framkvæmt þetta atriði, verður það að fá vald í hendur, sem gerir því kleift að framkvæma það. Þá væri æskilegt að fá upplýsingar um það, hvað er hugsað með því, að ákveðið verði með reglugerð að smáframkvæmdir séu heimilar án leyfisveitingar. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um þær greinar, sem eftir eru í I. kafla. Þær eru vel orðaðar, en það vantar valdið til að framkvæma hlutina, og fulla skipulagningu. Formið er ekki nægilegt, og af því, sem skortir, hef ég sýnt fram á 4 atriði. Það vantar fé. 15% eru ekki nærri því nægjanleg. í öðru lagi þarf meira vald yfir innflutningnum. Það vald er aðeins formlegt, en óvíst, að komi að notum. Í þriðja lagi vantar vald yfir bönkunum, og í fjórða lagi að ná fjármagninu úr verzluninni. Skipting fjármagnsins í þjóðarbúskapnum var fyrst rannsökuð af skipulagsnefnd atvinnumála, Rauðku l., eins og mætti kalla hana, sem skipuð var af stjórninni 1935. Þá kom það strax í ljós, að of mikill hluti fjármagnsins var í verzluninni, eða um 100 milljónir, en í sjávarútvegnum aðeins 22 milljónir. Þá var það talin brýn nauðsyn að draga úr verzluninni í atvinnulífinu og veita fjármagninu í framleiðsluna. Þetta er nauðsyn, og það verður ef til vill að gera það allharkalega, eins og hæstv. forsrh. sagði. Þá er spurningin: Er nægilega frá þessu gengið í þessu frv.? Hæstv. forsrh. benti á 12. gr. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sé úthlutun leyfanna við það miðuð, að verzlunarkostnaður verði sem minnstur. Reynt verði, eftir því sem frekast er unnt, að láta þá sitja fyrir innflutningsleyfum, sem bezt og hagkvæmust innkaup gera og sýna fram á, að þeir selji vörur sínar ódýrast í landinu.“ Þá er spurningin, sem nauðsynlegt er að fá úr skorið: Er meiningin að framkvæma þetta atriði út í yztu æsar? Ef kemur einhver aðili, og hann tekur að sér að skaffa ákveðnar vörur, t.d. matvörur, fyrir lægra verð en allir aðrir, fær hann þá allan innflutning þeirra? Gætu t.d. S.Í.S. og kaupfélögin, sem flest hafa góða „organisation“ og njóta auk þess fríðinda, hvað snertir skatt, og ættu því að geta selt ódýrar en aðrir og hafa líka það markmið, fengið innflutning á t.d. öllum búsáhöldum, vefnaðarvöru o.s.frv.? Á þá ekki að taka tillit til neins annars? Ef svona er farið að, er vissulega hægt að framkvæma gerbyltingu í verzlunarmálunum, og það er nauðsynlegt, að það sé ákveðið og upplýst í umr., svo að hægt sé að ganga sem bezt frá þessu. En meðan það er ekki upplýst, skal ég ekki staðhæfa, að ekkert sé á þessu að byggja, því ef vel er á þessu haldið, má það verða til mikils gagns. Eins og ég tók fram, er það, sem fyrst og fremst skortir í þetta frv., valdið til framkvæmda, en það, sem ég sakna þó sérstaklega í þessu frv., er, að í því eru engin ákvæði um framkvæmd á þeim áætlunum. sem fyrir liggja. Ríkisstj. hefur nú í höndum áætlun um sjávarútveginn, sem nýbyggingarráð sendi henni, og það spáir ekki góðu um framkvæmdina, að ekkert er um það getið. Nýbyggingarráð hefur samið um þetta góða áætlun, en það er enginn stafkrókur fyrir því, að fjárhagsráð framkvæmi þetta verk, sem þegar er hugsað. Ég mun nú, þegar þetta frv. kemur til n., hreyfa þessum breytingum, sem ég hef nú drepið á. Ég vona, að allir þeir, sem í raun og veru berjast fyrir nýsköpuninni, verði sammála um það og samtaka, að þetta form fái innihald. Mér er skipulag mjög kært orð, og mér er það líka mjög mikið atriði, að skipulagningin sýni þá yfirburði, sem hún á til að bera. En það má líka skipuleggja illa, það má skipuleggja atvinnuleysi og böl. Það er hægt að nota skipulagninguna til gagns, og það er hægt að misnota hana. Þess vegna er það lífsspursmál, þegar það opinbera ætlar að skipuleggja og stofnar til stórfelldrar „organisatíðnar“ í því sambandi, að þessi skipulagning og hennar tilgangur og hennar vald sé ljóst frá upphafi, - Það er notað nýtt orð í sambandi við þetta frv., sem ekki hefur áður verið í íslenzku máli. svo að mér sé kunnugt, orðið „almannavald“ sem er gott orð. Og þessa almannavalds er sérstök þörf gagnvart bönkum landsins, þegar á að stjórna fjárhagslífi landsins út frá löggjafarsamkomu þjóðarinnar, Alþingi. Þegar horfið er frá stefnu 19. aldarinnar um afskiptaleysi hins opinbera af atvinnulífinu og skipulag byggt upp í atvinnulífinu í þess stað, þá er mótsetning í því að hugsa sér slíkt skipulag án þess að tryggja slíkt almannavald í skipulaginu í anda nýsköpunarinnar. Hins vegar var komið inn á það af hæstv. forsrh., að við mættum ekki vera of greiðstígir, hvað hraða snertir í okkar uppbyggingu. - Ég vil þar undirstrika hitt, að okkur er nauðsynlegt að reyna til hins ýtrasta að hafa hraðann í okkar uppbyggingu eins mikinn og þjóðinni frekast er fært. Okkur er það fyrst og fremst nauðsyn vegna þess, að því meiri hraði sem þar er á, því fyrr nýtur þjóðin þeirra kjara, sem leiðir af fullkomnara framleiðslukerfi. Okkur er þetta því fremur nauðsyn af því, að við Íslendingar erum í kapphlaupi við aðrar þjóðir í uppbyggingu okkar atvinnuvega. Þegar farið verður ef til vill að skammta, hve mikið megi veiða á þessum eða hinum miðum, þ.e. hve mörg skip megi þangað fara til veiða, þá þurfum við að geta bent á, að við höfum mörg skip, ef unnt er. Þegar við hófum nýsköpunarstefnuna, þá var ljóst, að við yrðum að leggja áherzlu á þetta, ef aðrar þjóðir skömmtuðu, hve mörg skip mættu veiða á fiskimiðunum. Nýbyggingarráð gerði þá ráð fyrir að fjölga togurum úr 51 upp í 75 togara. Og ef reiknað var með 50 togurum, yrði að fá 25 togara í viðbót við þá, sem þegar höfðu verið keyptir, og spursmálið var að gera þetta nógu fljótt til þess að skapa þarna staðreynd, sem ekki væri hægt að hnekkja síðar. Við höfum misst mikið af togurum í stríðinu. En við verðum, með tilliti til þess, sem ég hef sagt, að geta sett fram fyrir aðrar þjóðir þá staðreynd, að við séum búnir að auka okkar flota. - Við ákváðum árið 1945 að byggja 30 togara. Við gerðum um það samninga við skipasmiði í Englandi og sátum fyrir öðrum um byggingu þessara togara, af því að við ákváðum okkur fljótt. Ensku togarabyggjendurnir sáu eftir að hafa gefið okkur þetta forhlaup. En þar sem við komumst nú að þessum forréttindum, verðum við að lofa okkar þjóð að leggja að sér, eins og hún frekast fæst til, til þess að þessum togarabyggingum verði flýtt. Þjóðin hefur treyst okkur alþm. til að hafa forystu í þessu efni og ætlast til þess, að við höfum forsjá um að framkvæma þessa hluti, sem máske verða til eftir tvö ár, og þjóðin treystir okkur til að hafa þessa forsjá út frá þeim kringumstæðum og háttum í alþjóðlegu atvinnulífi, sem við eigum að þekkja betur en fólk almennt. Ef við látum þessa möguleika ónotaða, mun þjóðin ásaka okkur fyrir það seinna. - Og við getum þá líka ætlazt til þess, að þjóðin leggi að sér um þessa hluti. Engri kynslóð, sem byggt hefur okkar land, hefur liðið eins vel eins og þeirri kynslóð, sem nú lifir á Íslandi. Og við, sem höfum notið í mörgu baráttu forfeðra okkar, þeirra pólitísku frelsisbaráttu, og fengið að lifa það, að stofnað hefur verið lýðveldi á Íslandi, við eigum að hafa fulla djörfung til að segja þjóðinni, að hún þurfi að skapa það fullkomna framleiðslukerfi, sem okkur er nauðsynlegt. Og sú kynslóð, sem nú byggir þetta land, hefur siðferðislega skyldu til þess. Hún hefur gert stóra hluti og getur gert stærri hluti, ef hún fær í hendur þau tæki til þess, sem við höfum ráð á, og ef nógu skipulagt er stefnt að því marki að nota þau rétt. Hæstv. forsrh. sagði, að við mættum ekki stefna of hátt í þessu efni. Menn voru ýmsir vantrúaðir á það árið 1944, þegar nýsköpunin var hafin, hvað við Íslendingar gætum gert. Mönnum fannst það stórhugur, sem lýsti sér í þeim ákvörðunum, sem þá voru teknar um nýsköpun. En við höfum komizt að raun um það nú, að við stefndum þá ekki nógu hátt. Við sjáum nú, að krafturinn, sem þjóðin býr yfir, og vilji hennar til þess að starfa að þessum efnum er miklu meiri en okkur óraði fyrir þá. Við skulum þess vegna ekki draga úr trú þjóðarinnar á möguleikana til aukningar atvinnuveganna, heldur þvert á móti stuðla að krafti hennar til hins ýtrasta og sýna henni, hvað hún getur gert, sýna henni fram á, að hennar stórhugur hefur getað flutt fjöll og getur það áfram. Við þurfum að efla þessa trú, trú á land og þjóð, sem ef til vill hefur aldrei verið sterkari hjá okkur heldur en nú þessi síðustu tvö ár. Og þessi trú þarf að leiða hana til glæsilegra framkvæmda, jafnvel glæsilegri en þeir hafa stigið, sem á síðustu tveimur árum hafa þótt stíga stór spor, - framkvæmda í miklu stórkostlegri nýsköpun en þeirri, sem ennþá hefur átt sér stað. Ég býst við, ef við nú skipuleggjum okkar krafta fullkomlega, vinnum nægilega vel að þeim tilgangi, sem fyrir þjóðinni vakti í þeim kosningum, þegar hún kaus þetta þing, þá muni ekki skorta stórhug hjá þjóðinni. Það reynir nú á það, hvort við alþm. höfum forsjálni og stórhug til þess að hafa þarna forystu. Hæstv. forsrh. minntist á innflutninginn og minntist í því sambandi á, hve mikið væri hægt að byggja. Það er hægt að gera svo miklu meira en ennþá hefur verið gert, ef við hagnýtum okkar krafta til hins ýtrasta. Og úr þeim stórhug, sem fyrir hendi er í því efni, megum við ekki draga. Þessi trú á möguleikana er meira virði en peningarnir og tækin, sem við höfum, og þessa trú verður að efla hjá þjóðinni. Við, sem sitjum hér á þingi, megum ekki bregðast í þessum efnum.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 517, mun nú vera eitthvert stærsta mál, sem lagt hefur verið fyrir Alþ. á síðari árum, og má því ætla, að ekki þyki nein undur, þótt umr. um slíkt mál taki nokkurn tíma, því að í rauninni virðist svo sem þessari n., sem hér á að stofna, sé ætlað að fjalla um allt, sem á að gera í okkar þjóðfélagi. Aðalatriðið er, að stofna skal 4 manna stjórnskipaða n. til þess að ráða, undir yfirstjórn stjórnarinnar, hvað eigi að gera hér í þessu landi. Mér virðist, að með þessu fyrirkomulagi sé alllangt gengið inn á það verksvið, sem Alþ. hefur haft sjálft, og því verði að athuga nánar, hvort farið skuli inn á þá braut, sem hér er gert ráð fyrir. Ég skal til að byrja með minnast á það, að það mun fyrst hafa verið árið 1931, sem gengið var inn á haftastefnuna í verzlunarmálum okkar lands, og það er hafta.stefnan í verzlunarmálum, sem er aðalatriðið í þessu frv. Það er þess vegna ekki úr vegi, að við gerum okkur grein fyrir, hvernig þessari haftastefnu er beitt. Þessi stefna var smátt og smátt að aukast á árunum 1934–1937 og svo nokkuð á síðari árum, þannig að hún hefur farið vaxandi, en hámarki sínu sýnist mér hún eiga að ná samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir. Því hefur oft verið haldið fram af þeim, sem hafa haldið með verzlunarhöftunum, að með þeim fengist betra fyrirkomulag á verzlunina og öryggi fyrir því, að verzlunargróðinn yrði minni en ella. Þetta hefur mér virzt vera öfugt, og enda svo, að í verzlunarstétt er nú meiri fjöldi manna en nokkru sinni áður, eins og kom fram í ræðu forsrh. áðan, þegar hann sagði, að þessi stétt væri orðin það fjölmenn, að það yrði að athuga, hvort ekki yrði að setja einhver höft á aukningu hennar. En það, sem hefur gert þetta að verkum, er það. að haftastefnan hefur verið framkvæmd á þann hátt, að ekkí hefur verið reynt að auka verzlunarþekkingu, heldur hefur verið byggt á því, að mönnum hefur verið úthlutað leyfum, og allir, sem hafa getað fengið leyfi, hvort sem þeir hafa haft til þess þekkingu eða ekki, hafa getað stundað þessa atvinnu með góðum hagnaði. Nú hefur keyrt um þverbak fyrir almenningi, síðan sú regla var upp tekin að miða alla álagningu við prósentgjald af kostnaði vörunnar og kostnaði, sem á hana fellur, þannig að þeir hafa grætt mest á verzlunarviðskiptum, sem hafa keypt inn hæstu verði. Af þessum sökum hafa smátt og smátt verið útilokuð frjáls samskipti í verzlunarmálum, vegna þess að það, hvað hvert verzlunarfyrirtæki hefur haft mikið með að verzla, hefur byggzt á því einu, hve mikil leyfi það hefur fengið fyrir gjaldeyri og vörum. Það er nú tilgangurinn, eftir því sem segir í þessu frv. - og þó öllu heldur eftir því sem kom fram í ræðu hæstv. forsrh. -að stefna að því að leiðrétta þetta og leiðrétta það á þann hátt að láta þau fyrirtæki sitja fyrir leyfum, sem hafa fullkomnastan rekstur og geta sýnt fram á, að þau hafi tækifæri til þess að ná sem beztum innkaupum. En mér fyrir mitt leyti finnst, að þetta frv. sé meira orðagjálfur en svo, að hægt sé að byggja á því, að maður hafi nokkuð fast undir fótum. Ákvæðin um þetta eru í 12. gr. frv., og þar segir, að það skuli úthluta til innflytjenda innflutningi á þeim vörum. sem háðar eru leyfisveitingum, og setja þau skilyrði um hann, sem nauðsynleg kunna að vera vegna viðskiptasamninga eða af öðrum ástæðum. Sé úthlutun leyfanna við það miðuð, að verzlunarkostnaður verði sem minnstur. Reynt verði, eftir því sem frekast er unnt, að láta þá sitja fyrir innflutningsleyfum, sem bezt og hagkvæmust innkaup gera og sýna fram á, að þeir selji vörur sínar ódýrast í landinu. Ég er nú heldur á því, að það verði býsna mikill ágreiningur um það nú þegar, hvernig þessu skuli skipta, og þurfi ekki neitt fjárhagsráð eða nýja n. til þess að sýna, að nokkuð mikill ágreiningur er um þessa hluti. Þetta frv. mun fara til fjhn. þessarar d. Þar eiga sæti hv. 3. þm. Reykv. (HB), sem er formaður Verzlunarráðs Íslands, og hv. þm. Húnv. (SkG), sem er einn af helztu forkólfum kaupfélaga þessa lands. Ég get hugsað mér, að þessum mönnum muni ekki koma saman um það í þessari n., hvort kaupmenn eða kaupfélög geti sýnt fram á það fyrir fram, hvorir geti keypt vörur með lægra verði. Mér sýnist, að ef menn hafa í hyggju að útfæra haftastefnuna meira en hingað til og koma á jafnvægi, væri meira virði, að þetta fjárhagsráð væri látið miða álagninguna - ekki við prósentgjöld, heldur við vörueiningar. Ég held, að sanngjarnara sé að borga jafnt fyrir að selja eitt tonn af mjöli, hvort sem það er hér í Reykjavík eða austur á landi eða vestur á landi, en að fara eftir því, við hvaða verði keypt er inn. Þetta atriði er til athugunar, og vil ég ekki fara út í það hér, en ég er þeirrar skoðunar, að til þess að við fáum bætta verzlun, verði hún að vera frjáls, en ekki bundin, og það verði að vera skilyrði, að þeir, sem hafa mikla þekkingu á verzlunarsviðinu, verði að fá að njóta sin. Hitt er vitað mál, að verzlunarsamningar við erlend ríki hafa sín áhrif, og það kemur fram, án þess að ný skipan verði gerð á þessum málum. Aðalatriði þessa frv. er að finna í 2. gr. þess, og er það fyrst að segja, að mér kemur það undarlega fyrir sjónir, eftir því sem ég vissi um áður, að þetta skuli eiga að vera stjórnskipuð 4 manna n., því þegar tilgangur n. er, að Alþ. eigi að setja meiri hl. af því valdi, sem það hefur haft, undir n., þá er undarlegt, að það skuli ekki mega kjósa þá n., sem á með það að fara. Ég ætla nú, að áður en málið fer úr þessari d., hljóti að verða átök um það - og það átök. sem úr skera -, hvort þm. vilja takmarka svo vald Alþingis, að þm. megi ekki kjósa það ráð, sem hér er um að ræða. Að öðru leyti er þessi grein fremur eins og hún væri stefnuskrá stjórnmálaflokks en löggjafaratriði, því að það er eins og þetta framkvæmdarráð eigi að laga allt, sem aflaga fer í okkar þjóðfélagi. Ég held því, að fyrirmæli þessarar greinar verði ekki mikils virði. 6. liður hennar er um það, að ráða fram úr okkar dýrtíðarvandamálum, sem hefur verið verkefni og deilumál hér á þingi síðan stríðið byrjaði, og þykir mér undarlegt, ef miklu meiri árangur er að því að fela þessu fjárhagsráði að ráða fram úr því heldur en hefur orðið á undanförnum tímabilum. Annars vil ég taka fram í sambandi við dýrtíðarvandamálið, sem er mjög umrætt mál, að undirstaðan að því, hvernig hefur farið með þessa áframhaldandi skrúfu á dýrtíðarsviðinu, er vísitölulöggjöfin frá 1940, og frá mínu sjónarmiði er það í rauninni heimska að tala um dýrtíðarstöðvun, sem nokkru máli skiptir og á að hafa áhrif, á meðan þessi l. eru óbreytt. Þess vegna verður, ef alvarlegur vilji er fyrir því að ráðast á þetta, að ráðast á þá víxlskrúfu, sem er komin milli verðlags og kaupgjalds, og það er auðvitað vísitalan. Viðvíkjandi byggingamálunum er það að segja, að eins og kom fram í ræðu hæstv. forsrh., þá eru líkur til þess, að þetta frv. hafi í för með sér höft á því sviði. Það er kannske þörf á höftum, en þau höft ættu að vera hjá Alþ., en ekki stjórnskipaðri n. Hæstv. forsrh. gaf skýrslu um þær húsabyggingar, sem þörf er á í ýmsum kaupstöðum, og komst að þeirri niðurstöðu, að það þyrfti um 40 millj. kr. lán til þess að fullnægja þessu, en hann gekk fram hjá öllum kauptúnunum, fyrir utan allar sveitirnar og ennfremur opinberar byggingar, sem fara vaxandi. Nú virðist mér. að samkv. þessu frv. og þeim ráðstöfunum, sem ætlazt er til, að gerðar verði í sambandi við það, verði þeir menn, sem ætla að hefja framkvæmdir í byggingarmálum, að fara í gegnum margfaldar girðingar. Ég vil benda á það, að samkv. l. um nýbýlasjóð er okkur í nýbýlastjórn leyft að ráða, hverjir byggi á jörðunum. Við beitum þessu valdi mjög frjálslega, en það virðist ekki vera nein trygging fyrir því, að viðkomandi bændur fái komið því í verk, vegna þess að það getur orðið stoppað af þessu fjárhagsráði, sem á að hafa úthlutun á byggingarefni og ráða, hvað megi gera og hvað ekki megi gera. Nú er það svo, að þótt talað sé um vöntun á íbúðarhúsum í hinum og öðrum bæjum, þar sem fólk hópast saman, er það ekki síður svo í sveitunum, því að þar eru heilir hreppar, þar sem þyrfti að byggja upp á hverri jörð. Og nú er það svo, að ef á að setja upp þetta stórráð, sem á að ráða því, hvort byggja megi upp á þessum staðnum eða hinum, væru líkur til, að gæti gætt nokkurrar hlutdrægni í úthlutun milli bæja og sveita. Nú eru ekki komin til framkvæmda fyrirmæli um aukna aðstoð til byggingarmála, en þar er svo ákveðið, að til endurbygginga í sveitum leggi ríkið til sem lánsfé 21/2 milljón króna á ári. Ég lít þannig á þetta ákvæði 7. liðar 2. gr., eins og mörg hinna, að það sé frekar hægt að segja, að þau séu stefnuskráratriði, en að líklegt sé, að það komist til framkvæmda, að þetta ráð komist yfir að stjórna, hvaða byggingar megi ráðast í og hverjar ekki. Þó tekur út yfir í þeirri stefnu, sem fram kemur í 5. gr. frv., því að þar er greinilega fram tekið, að ekki megi ráðast í neinar framkvæmdir og ekki flytja inn neina vöru nema með leyfi fjárhagsráðs, og að jafnvel þurfi leyfi þess til að halda áfram framkvæmdum, sem þegar hefur verið byrjað á, en ekki er að fullu lokið. Þetta þykir mér furðu sæta, og í heild verð ég að segja, að ég undraðist mjög, er ég hlustaði á ræðu hv. 2. þm. Reykv.. sem er form. Sósfl., að hann skyldi ekki taka fegins hendi þessu frv., því að raunverulega er það hið allra kommúnistíska frv., sem nokkurn tíma hefur verið lagt fyrir hv. Alþ., síðan ég kom hingað inn á þing. Þess vegna hefði ég álitið, að hann hefði tekið fegins hendi svo róttækum aðgerðum, sem þetta frv. felur í sér, en nú virðist svo sem hæstv. ríkisstj. ætli sér að framkvæma kommúnismann í andstöðu við sjálfa kommúnistana hér á Alþ. Ég held, að það hafi verið árið 1935, að hér á þingi varð hörð senna um frv., sem hlaut nafnið Rauðka. Sú Rauðka náði fram að ganga og síðan einar tvær eða þrjár aðrar, en þetta frv., sem hér liggur fyrir. er sú allra stærsta Rauðka, sem nokkurn tíma hefur átt að stofna til. Viðvíkjandi öðrum atriðum í þessu sambandi er þess að geta, að þegar talað er um, að hér sé verið að fara inn á nýjar leiðir með því að reka allt okkar þjóðfélag samkvæmt fast fyrir fram gerðri áætlun, sem þetta valdamikla fjárhagsráð eigi að undirbúa, þá fer nú að verða næsta lítið um atvinnufrelsi í okkar landi. Verð ég að segja það, að mér finnst fullkomin ástæða til að stinga hér við fæti á einhvern hátt, áður en frv. þetta er samþ. í því formi, sem það hefur verið lagt fram í. Einn kafli þessa frv. fjallar um verðlagseftirlit. Um hann er það sama að segja og ég nefndi áðan varðandi innflutningsverzlunina, að þar verður að vera betur um hnútana búið en gert er samkvæmt frv., ef þar á að gera verulegar breytingar á til bóta á þann hátt, að þeir, sem hafi mikla þekkingu á þessu sviði og að öðru leyti tækifæri til þess að reka verzlun, sem er hagkvæmari fyrir almenning, fái að njóta sín. - Sannleikurinn er sá, að þar sem gert er ráð fyrir ákaflega miklu valdi fjárhagsráðs, þá er mjög mikið undir því komið, hvort það geti orðið sammála um hin ýmsu verkefni þess og að það þurfi ekki oft að skjóta ágreiningi sínum til ríkisstj., eins og gert er ráð fyrir samkvæmt frv., þegar um ágreining innan ráðsins er að ræða. Veltur því á mjög miklu, hversu frjálslyndir menn skipi fjárhagsráð og hvernig þeim tekst að vinna sitt verk. Ég mun ekki að þessu sinni fara mikið frekar út í að ræða þetta stóra mál. Til þess mun gefast tækifæri, áður en það fer héðan út úr hv. d. Verð ég að láta þá skoðun mína í ljós, að það er algerlega útilokað, að ég geti fylgt þessu frv., nema því aðeins, að það taki stórbreytingum frá því, sem það nú er, fyrst og fremst hvað það atriði snertir, að ekki verði það vald tekið af Alþ., að það fái ekki að kjósa menn í fjárhagsráð. sem eiga að fara með svo mikið af fjárhagsvaldinu, sem Alþ. hefur haft hingað til. - Það má að vísu segja, að Alþ. geti breytt l., en slíkt gæti orðið býsna þungt í vöfum, og verður því að beita allri varfærni við að samþykkja slík l., sem þrengja svo valdssvið Alþ., sem mér virðist gert með þessu frv., ef að l. verður. Ég verð að líta svo á. að þetta frv. sé eitt hið mesta haftafrv., sem lagt hefur verið fyrir hv. Alþ., og vænti þess fastlega, að hv. fjhn. athugi það mjög gaumgæfilega, áður en hún afgreiðir það frá sér.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. lagði á það mikla áherzlu, að með þessu frv., ef að l. verður, fengist veruleg lausn á húsnæðisvandamálum þjóðarinnar. Það var vissulega eðlilegt, að þetta mál yrði ofarlega í huga hæstv. ríkisstj., þegar hún legði fram frv. um fjárfestingu. Finnst mér sérstök ástæða til að athuga þau ákvæði frv., sem að því lúta að leysa þetta vandamál, og reyna að gera sér grein fyrir því, hversu miklar líkur séu til, að um raunverulega lausn sé að ræða að fenginni reynslu í þessum efnum. Það ákvæði, sem um þetta fjallar, er í fyrsta lagi 7. liður 2. gr. Þar segir, að eitt af verkefnum fjárhagsráðs skuli vera það: „að húsnæðisskorti og heilsuspillandi íbúðum, hvar sem er á landinu, verði útrýmt með byggingu hagkvæmra íbúðarhúsa.“ Er þetta að sjálfsögðu falleg, æskileg og þörf stefnuyfirlýsing. - Við skulum svo athuga frv. nánar og líta á það, hvernig eigi að tryggja þessa fögru yfirlýsingu í framkvæmdinni. Ég kem hins vegar ekki auga á mörg atriði í frv., sem að þessu miða. Ef til val ber þó að skilja, að niðurlag 4. gr. frv. eigi eitthvað að þessu að miða. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú telur fjárhagsráð eigi nægilega séð fyrir fjárþörf fyrirtækja, er það telur nauðsyn til að stofnsetja, og skal það þá leita samvinnu við ríkisstj., lánsstofnanir og aðra aðila, er hlut gætu att að máli, um fjáröflun til þessara fyrirtækja.“ Ég býst við, að þetta ákvæði nál til þess, að leita eigi samvinnu við ríkisstj., lánsstofnanir eða aðra aðila til þess að ráða fram úr fjárhagsvandamálum, ef um fjárskort er að ræða hjá fyrirtækjum, sem fjárhagsráð telur nauðsyn til að stofnsetja. Þá er það rétt, að 5. gr. snertir þetta atriði nokkuð. Þar er svo ákveðið, að til þess að ráðast í hvers konar framkvæmdir skuli koma til leyfi fjárhagsráðs. þ.e.a.s. að til þess að mega byggja hús þarf leyfi ráðsins. Það er síður en svo, að ég lasti ákvæði sem þetta. því að með þessu er hægt að hindra byggingu húsa, sem ekki er brýn þörf á, meðan húsnæðisskortur er tilfinnanlegur í landinu og meðan fjöldi fólks býr í heilsuspillandi húsnæði. Þá er og rétt að athuga, hvað er til í l. varðandi þessi mál. - Það er ekki langt síðan hv. Alþ. fjallaði um húsnæðisvandamálið, sem sé á síðasta þingi. Þá var hv. þm. ljóst, að hér var um mjög stórt vandamál að ræða. og flokksbróðir hæstv. forsrh., fyrrv. félmrh. og dómsmrh. (FJ), lagði þá fram frv. til l. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Þetta frv. varð að l., eftir að hafa tekið smávægilegum breytingum í meðförum hv. Alþ. Er nú rétt að athuga, hvaða ákvæði finnist í þessum l., sem stefna í líka átt og ákvæði varðandi þessi mál í frv. því, sem hér liggur fyrir, og hvaða áhrif þessi ákvæði í l. hafa haft til að leysa húsnæðisvandamálið. Ég vil sérstaklega benda á 3. kafla l., sem fjallar um íbúðabyggingar sveitarfélaga. Sá kafli lýtur að því að gera sveitarfélögum skylt að ráða bót á húsnæðisskortinum og útrýma heilsuspillandi íbúðum, og í 29. gr. l. er tekið fram, að að því skuli stefnt að útrýma öllum heilsuspillandi íbúðum á ekki lengri tíma en 4 árum. Hér er sem sé í l. sams konar ákvæði og í 7. lið 2. gr. frv., en ákveðnara þó, því að sá liður segir aðeins með almennum orðum, að húsnæðisskorti og heilsuspillandi íbúðum, hvar sem er á landinu, eigi að útrýma með byggingu hagkvæmra íbúðarhúsa. Í l. er sveitarfélögunum hins vegar falið þetta verk, og eiga þau að hafa lokið því á 4 árum, þ.e. eftir 3 ár frá því herrans ári, sem við lifum nú á. Hér er því ekki um neitt nýmæli í frv. að ræða. - Í 38. gr. l. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á meðan skortur er á íbúðarhúsnæði í landinu og erfiðleikar eru á innflutningi nægilegs byggingarefnis að dómi ríkisstj., skal viðskiptaráð, á meðan það starfar, ella sú stofnun, sem ríkisstj. ákveður, kveða á um, til hverra nota fari það byggingarefni, sem flutt er til landsins.“ Hér eru því fyrir hendi skýlaus fyrirmæli um skömmtun byggingarefnis, meðan núverandi ástand varir. Viðskiptaráð skal taka upp þessa skömmtun eða sú stofnun, sem ríkisstj. ákveður í þess stað. Hvað þýðir nú slík skömmtun? Hún þýðir það, að viðskiptaráð eða önnur stofnun, sem kemur í þess stað, getur ráðið því, í hvaða byggingar er ráðizt. Það þarf leyfi þess aðila, sem hér um ræðir, til vissra byggingarframkvæmda, hann getur lagt bann við öðrum. Hér er því um nákvæmlega sama efni að ræða og 5. gr. frv. fjallar um. - Mín niðurstaða af þessum samanburði er því sú, að í frv. því, sem hér liggur fyrir, sé ekkert nýtt ákvæði um byggingarmálin, því að allt, sem þar er nefnt varðandi þessi mál, er til í l. nú þegar. Sé ég enga ástæðu til að ætla, að þótt þau ákvæði, sem eru í l. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, verði sett í ný lög og á nýjan pappír, þá verði þau áhrifaríkari en þau hafa reynzt á gamla pappírnum til þess að bæta úr húsnæðisvandamálinu. Hæstv. forsrh. gaf hér yfirlit um það, hvernig ástandið væri nú í þessum málum. Las hann upp tölur um nokkra bæi og þorp, sem sýna, að þar er mjög mikil þörf á umbótum á þessu sviði, sem enn hafa ekki verið framkvæmdar og ekki hefur verið talið tiltækilegt að ráðast í. Ég gæti gefið nokkrar viðbótarupplýsingar í þessum málum. Ég hygg, að það leiki ekki á tveim tungum, að löggjöfin um byggingarfélög verkamanna hafi verið hin skynsamlegasta á þessu sviði. Nú standa sakir þar þannig, að byggingarsjóð verkamanna vantar 22966000 kr. til þess að geta orðið við beiðnum þeim, sem fyrir liggja frá byggingarfélögum verkamanna, og auk þess vantar 1,5 millj. kr. til þess að uppfylla þegar gefin loforð. Til þess að gefa yfir þetta glöggt yfirlit skal ég skýra frá því, að í Reykjavík hefur verið sótt um lán fyrir kr. 8000000, í Keflavík fyrir kr. 2100000, Hafnarfirði kr. 2000000, frá Húsavík kr. 2000000, Akranesi kr. 1240000, Ólafsvik kr. 1400000, Neskaupstað kr. 600Ð00, Dalvík kr. 700000, Eskifirði kr. 500000, Patreksfirði kr. 70000Ð, Sauðárkróki kr. 770000, Djúpavogi kr. 576000, Búðahreppi kr. 420000, Bolungavík kr. 1120000 og á Ísafirði kr. 840000. Nokkrar fleiri beiðnir liggja fyrir frá smærri stöðum, sem enn hefur ekki verið unnt að sinna. En það eru ekki aðeins byggingar verkamanna, sem þannig er ástatt um. Allt í kringum land - í þorpum, kaupstöðum og kauptúnum - hafa samvinnubyggingarfélög risið upp, sem hafa viljað hefja stórar framkvæmdir, en þær hafa hins vegar tafizt vegna skorts á lánsfé. Enn eru margir einstaklingar, sem hafa verið að leitast við að byggja yfir sig og sína, en hafa orðið að stöðva slíkar framkvæmdir, vegna þess að lánsfé hefur vantað. Og enn er sagan ekki öll. Æði margir kaupstaðir hafa þegar hafizt handa um að bæta úr húsnæðisvandræðunum, þ.e. að útrýma heilsuspillandi húsnæði samkvæmt l. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Ekkert af þessum bæjarfélögum hefur hins vegar enn fengið grænan eyri úr ríkissjóði til þessara framkvæmda, þótt þau eigi samkvæmt l. að fá þaðan 85% af byggingarkostnaði. Þá er og þess að geta í þessu sambandi, að þegar fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar var rædd nýlega á bæjarstjórnarfundi, voru það stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., sem drógu það mjög í efa, að ríkið gæti uppfyllt þessi l., þannig að það gæti látið af hendi rakna það lánsfé, sem kaupstöðum ber til byggingarframkvæmda þeirra samkv. l. Ég hef rakið þetta hér að ofan til þess að sýna fram á, að þótt l. frá síðasta þingi, um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, séu að formi til á margan hátt hin prýðilegustu og þeirra tilgangur mjög góður, þá hefur ekki orðið eins mikið úr framkvæmdunum, vegna þess að meginatriðið vantar í l., sem sé hvernig eigi að afla fjárins til þessara framkvæmda. Nú er hér komið nýtt frv., þar sem stiklað er á nokkrum helztu ákvæðunum í þessum l., og þar er ekkert nýtt sagt um byggingarmálin og engin fyrirmæli um það, hvernig eigi að afla fjár til byggingarframkvæmdanna. Það vantaði hins vegar ekki, að á þetta væri bent, þegar verið var að ræða frv. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Lét ég þá orð falla, að hv. Alþ. gerði ekki skyldu sína, ef það skildi svo við þessi l., að í þeim væru ekki skýr ákvæði um, hvernig fjárins skyldi aflað. Ég benti þá á, að ef þetta yrði ekki gert, væri hætta á, að l. yrðu ekki annað en pappírsplagg og lítið yrði úr framkvæmdum, og bar ég fram brtt. við frv., um að ætla ákveðin fjárframlög til þessara framkvæmda. Hæstv. núverandi forsrh. tók vel í þessa till. og sagði, að æskilegt væri. að slíkt ákvæði væri í l., en að betur athuguðu máli taldi hann þó ekki nauðsyn á slíku. Hvað snerti byggingu verkamannabústaða, benti hann á, að leita skyldi vinsamlegrar samvinnu við Landsbanka Íslands um lánsfé, og þetta ráð þótti honum því ágætara, þar sem aðalbankastjórinn, hr. Magnús Sigurðsson, ætti sæti í stjórn byggingarsjóðsins. Af þessari ástæðu fannst hæstv. forsrh. það viðhlítandi að láta frv. verða að l., án þess að í því væru ákvæði um það, hvernig skyldi afla sjóðnum tekna, og ég sé það nú, að þrátt fyrir fengna reynslu, þrátt fyrir það að þennan sjóð vanti nú nálega 25 millj. kr. til þess að standa við gefin loforð um lán og til þess að fullnægja beiðnum, sem eru óafgreiddar, treystir hæstv. forsrh. sér enn inn á sömu braut. Hann segir bara, að leita skuli samvinnu við Landsbanka Íslands eða aðra þá aðila, sem þessi mál hafa með höndum, ef fé vanti til framkvæmdanna. Skal ég svo ekki fara miklu fleiri orðum um þetta atriði. en ég hygg, að allt þetta frv. frá upphafi til enda sé með því sama marki brennt sem ákvæðin um lausn húsnæðisvandamálsins, sem sé að hér sé um að ræða göfug fyrirheit og frómar bollaleggingar, en að það vanti hins vegar á hverjum stað og í hverju atriði aflið, sem þarf til framkvæmdanna. Það vantar ákvæði um það, hvernig fénu skuli beint inn á þær brautir, sem fjárhagsráð vill láta það streyma inn á. Mér dettur í hug í þessu sambandi, að það er oft sögð sú saga um okkar forna lýðveldi, að það setti sér löggjöf með þeim hætti, að sæmilega gat talizt séð fyrir tveim þáttum núverandi ríkisvalds, sem sé fyrir löggjafarvaldi og dómsvaldi, en þriðja þáttinn vantaði, það vantaði framkvæmdarvaldið. Afleiðingin varð sú, svo sem kunnugt er, að okkar forna lýðveldi beið skipbrot, fyrst og fremst vegna þess, að framkvæmdarvaldið vantaði. Ég hygg, að því muni eins varið með þá löggjöf, sem hér um ræðir, að stefnt sé að skipbroti, af því að hér vantar raunverulega framkvæmdarvaldið. Ég hygg þetta frv. hafi alla þá ókosti, sem skipulagningu geta fylgt, en óneitanlega hefur það nálega enga kosti hennar. Þetta frv. tekur fram, hvað bannað sé, þú mátt ekki verzla, þú mátt ekki byggja o.s.frv., og þetta getur verið ágætt. Og hins vegar: Þú mátt verzla, þú mátt byggja, þú mátt framkvæma o.s.frv., og það er líka ágætt út af fyrir sig. En óumflýjanlegt skilyrði vantar, að þetta sé tryggt, að tryggt sé, að maður geti verzlað. byggt o.s.frv., því að ekkert af þessu er tryggt samkv. frv. Þar er hvergi stigið heilt spor, af því að hvergi er komið inn á það að segja bönkunum fyrir verkum. En áætlunarbúskapur eða „planökonomi“ er ekkert annað en fjarstæða, ef valdið, sem bak við hana stendur, er ekki þess megnugt að ráða því, hvert straumar fjármagnsins liggja. Ég hef við annað tækifæri bent á, að segja verði og taka fram í sambandi við slíka áætlun, svona mikið fjármagn á að festa í þessari atvinnugrein á þessu tímabili, svona mikið í verzlun, svona mikið í byggingum, svona mikið í sjávarútvegi o.s.frv., og þá fyrst er um áætlunarbúskap að ræða, er þannig er haldið á málunum. En um þetta er ekki stakt orð í frv. Mér liggur við að segja, að þar sé aðeins skipulagning eymdarinnar og volæðisins, að þar sé engin skipulagning. Eitt valdið segir: Þú mátt, þú mátt ekki. Annað valdið segir: Nei, ekkert fé til. Þetta er óhæfa, og með þessu er stefnt út í hreina vitleysu. Hv. þm. A-Húnv. lét í ljós undrun sína yfir því, að við hv. 2. þm. Reykv. skyldum ekki taka þessu frv. eins og fagnaðarboðskap, þar sem hér væri þó um að ræða hinn tandurhreinasta „kommúnismus“, sem þekkzt hefði hér á landi. Það er nú hægt að fyrirgefa þessum hv. þm. það, að hann skuli ekki vera þrautfróður um sósíalisma, ég geri ekki þær kröfur til hans. Þó mætti hann vel vita af samstarfi og kynningu við okkur sósíalista, að við lítum raunhæft á málin. Það er rétt, að við viljum ákveðna áætlun og erum samþykkir því að marka einkaframtakinu bás, en við viljum ekki þetta eitt, heldur viljum við tryggja framkvæmd þeirrar áætlunar eins og hægt er. Í þessu frv. er framkvæmd hvergi tryggð, og því get ég sagt með hv. þm. A-Húnv., að ég sé mér ekki fært að greiða því atkv., en þó af allt öðrum ástæðum en hann. Ég er ekki á móti því af þeim sökum, að gengið sé svo mjög á rétt einstaklinganna, eins og hann sagði, heldur af því, að hér er hrúgað saman höftum, án þess að tryggðar séu framkvæmdir, þetta er skipulagning eymdarinnar, eins og ég sagði áðan. Ég held, að það sé ekki rétt hjá hv. þm. A-Húnv., að hér sé fædd stóra Rauðka, afkvæmið er óásjálegt, magurt og mjótt sýnist mér, alveg á horleggjunum og þarf áreiðanlega gott fóður, ef það á að þrífast. Ég held ég þurfi svo ekki að orðlengja þetta öllu meir. Ég hef nú með ljósum rökum sýnt fram á, að í þessu frv. eru engin ný ákvæði um húsnæðismálin. Þau ákvæði. sem þar eru um húsnæðismál, eru fyrir í lögum og hafa þegar reynzt lítils virði. að ég ekki segi einskis virði. Og ég staðhæfi, að allt er það eins í þessu frv. Þar eru frómar óskir, en það' skortir. að séð sé fyrir framkvæmdunum, svo að hér er ekki um lífgimbur að ræða. Þetta er illa gert frv. í alla staði og þarf gerbreytingar við, ef það á að ná þeim tilgangi. sem stefnt er að.



Herra forseti. Þó að hér hafi verið haldnar þrjár snjallar og alllangar ræður, gefa þær ekki tilefni til að orðlengja þetta mikið. Þó er eftirtektarvert, að annars vegar hefur verið talið, að frv. skorti allt, sem að gagni mætti verða, innihald, stefnu og vald, en hins vegar hefur komið fram það sjónarmið, að þetta væri sá róttækasti kommúnismi, sem sézt hefur hér á Alþ. Ég geri ráð fyrir. að fullyrða megi, að hvort tveggja sé jafnfjarri sannleikanum. Þetta sýnir, að hér er aðeins um að ræða tilhneigingu til aðfinnslu, en handhæg rök samstilltrar andstöðu skortir. Ég játa hins vegar, að þetta frv. er að vissu leyti aðeins beinagrind, ákveðin fyrirmæli eða leiðarljós fyrir ákveðna stofnun til að fara eftir í samráði við ríkisvaldið. Og það er rétt, sem komið hefur fram hjá andstöðunni, og ég gat raunar sjálfur um í ræðu minni, að um árangurinn fer eftir því, hvernig framkvæmdin tekst. En svo er um öll mál, sem eru góð, og einnig um þetta. Úr hverju góðu máli má gera gallagrip, ef illa er á haldið í framkvæmdinni. Þó undrast ég, að kommúnistar skuli finna þessu frv. það til foráttu, að það gangi of skammt og sé ekki sambærilegt við stórhug þann, sem hafi ríkt í löggjöf og framkvæmd tveggja síðustu ára. Ef gera ætti samanburð á þessu frv. og gildandi sambærilegum lagaákvæðum, þá væru það lögin um viðskiptaráð og nýbyggingarráð, og mér skilst, að hv. 2. þm. Reykv. hafi talið það ákaflega stórt framfaraspor, er frv. um nýbyggingarráð var lagt fyrir Alþ. og samþ. Hafi það verið stórt og merkilegt spor, er þetta frv. ennþá stærra og merkilegra spor, því að það inniheldur allt, sem var í nýbyggingarráðsfrv., og margt fleira, sem á skorti, til að hægt væri að framkvæma þá löggjöf. Og það, sem vantaði og hefur vantað á síðustu útþensluárum, er löggjöf, sem veitir vald til að lita eftir fjárfestingunni. Þá aðferð er nú verið að taka upp í mörgum löndum til að hindra dýrtíð og ofþenslu. Hv. 6. þm. Reykv. kvað ekkert í þessu frv. varðandi byggingarmál, sem ekki stæði þegar í gildandi l. Hann leitaði með logandi ljósi í frv. með sinni alkunnu nákvæmni, og endirinn varð sá, að hann fann þar alls ekkert um þessi mál, sem væri fram yfir það, sem er í l. Ég verð nú að segja, að mér finnst þetta undarleg fullyrðing, að hér sé ekkert nýtt að finna, sem gæti kippt byggingarmálunum í betra horf. Við höfum þráfaldlega heyrt það af munni þingmanna kommúnista hér og lesið það í blaði þeirra, að þeir vita, að hér skuli vera byggðar skrautlegar hallir og salir, samtímis því að ekkert sé byggt yfir almenning, sökum þess að vald til framkvæmdanna skorti. En þegar frv. kemur fram um að byggja, er því fundið allt til foráttu, og hv. 6. þm. Reykv. sér ekkert nýtt í því. Það er svo mikil fjarstæða, að ekki er orðum að því eyðandi, því að einmitt með höfuðreglunni um fjárfestinguna er hugsunin í byggingarmálunum sú að láta félagsbyggingar sitja í fyrirrúmi. Hér er lagt til, að svo verði, og sízt bjóst ég við því af kommúnistum, að þeir kvörtuðu undan því.

Þetta er allt í 38. gr. l. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum.

Það er fjarstæða, þar er aðeins heimild til að skammta byggingarefni, og það er allt annað. Hv. 6. Reykv. ætti að sjá, að það er annað en vald til að ákveða, að félagsbyggingar skuli sitja í fyrirrúmi.

Þetta stendur allt í sömu gr. l., sem ég nefndi áðan.

Það stendur þar ekki.

Á ég að lána hæstv. forsrh. lögin?

Ég hef aldrei þurft á aðstoð þessa hv. þm. að halda, þarf ekki á henni að halda og mun aldrei leita hennar. Ég held ég geti látið þetta nægja um byggingarmálin, því að ekkert kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv., sem betur skýrði þó þörfina. Hann las aðeins upp sömu tölur og ég, og er gott að hafa þær á pappírnum í tveimur ræðum, ekkert er við því að segja. Hv. þm. A-Húnv. talaði um, hve varhugavert þetta frv. væri varðandi hið mikla vald hinnar opinberu stofnunar og höft á frelsi manna. Ég játa, að þar eru ný höft á athafnir manna, en sérstaklega varðandi það, hvernig nota megi fjármagnið í landinu. Ég álít þetta nauðsynlegt til að koma á betra skipulagi. Hv. þm. sagði, að 2. gr. mætti fremur skoða sem stefnuskrá stjórnmálaflokks en löggjafaratriði. Er hlutverk einhverrar stofnunar er ákveðið í l, þá má það vissulega skoðast sem stefnuskrá hennar, og það má gjarnan heita því nafni, og sú stefnuskrá er í þessu tilfelli til stórra endurbóta, ef skynsamlega og skelegglega er á haldið og framkvæmt. Og ég ætla, að vali manna í fjárhagsráð fylgi sú gifta, að þá skorti hvorki vilja, þekkingu né áræði til að koma á þeim endurbótum, sem gert er ráð fyrir í 2. gr. Það má að vissu leyti taka undir það með hv.-þm. A-Húnv., að um þá stærstu Rauðku sé að ræða, sem hér hefur þekkzt, er búið er að lögfesta þetta frv., en Rauðka er alþýðlegt mál um opinbera skipulagsnefnd. Hér er á ferðinni n. með valdi til að skipuleggja það, sem aðrar stofnanir hafa haft með höndum, og meira en það. En ég vænti þess, að framkvæmdin fari svo úr höndum, að til mikils gagns verði. Með þessu frv. er reynt að gera tilraun til þess, eins og segir í 2. gr., að samræma starfsemi almannavaldsins og framkvæmdir einstaklinga á fjárhagssviðinu. Það er ætlunin með því að afnema hóflaust kapphlaup, en koma í stað þess á samstarfi hins opinbera og einstaklinganna. Þetta er merkileg tilraun, og þetta er ekki nýtt fyrirbæri, sams konar aðgerðir hafa verið gerðar viða erlendis með ágætum árangri. Þegar Svíar t.d., sem komust þó að mestu hjá hörmungum stríðs og verðbólgu, óttast nú samt verðbólgu, þá segja þeir: Það er tvennt, sem þarf að gera fyrst og fremst: Í fyrsta lagi mjög ströng ákvæði um fjárfestingu, og í öðru lagi strangt verðlagseftirlit. Þetta eru lausnarorð þessarar þjóðar, sem hefur þó komizt betur af en flestar aðrar, og þessi tvö höfuðatriði felast einmitt í þessu frv. Hv. 2. þm. Reykv. talaði hér langlengst um þetta mál, og skil ég það mjög vei, því að það er eitt af hans áhugamálum, að nýsköpunin verði framkvæmd og betri hættir upp teknir í þjóðarbúskapnum. En í því sambandi varð ég fyrir vonbrigðum, því að þegar rétt er fram hönd til að bæta úr því, sem hann hefur talið skorta, þá slær hann á þá hönd. Honum hefur með réttu þótt skorta skynsamlegt skipulag í fjárfestingunni. Hér er gerð tilraun til þess, það má fara svo, að hún heppnist ekki að öllu leyti, en tilraun á að gera. Sami hv. þm. sagði, að í þetta frv. vantaði innihald, stefnu og vald. Það er nú eftir því, sem það er tekið. Innihaldið er vissulega merkilegt, að taka og setja í eina stofnun það vald og þau störf, sem illa hefur gefizt að hafa í tveimur, og auk þess það nýmæli að koma á heildarskipulagi hjá þessu nýja ráði og gefa því vald til að hafa áhrif á fjárfestinguna í landinu. því er gefið mikið vald og ákveðin stefna, og því skortir hér hvorki innihald, stefnu né vald. Ég veit, hvað hv. 2. þm. Reykv. telur mest á skorta, en það er vald yfir peningastofnunum landsins, og telur hann ákvæðin um það ekki fullnægjandi eða nægilega skýr. Við höfum banka, sem segja má. að allir séu þjóðareign og lúti valdi ríkisins. Viðskiptamálaráðherrar og fjármálaráðherrar landsins hafa oft lýst yfir því, að þeir hefðu haft þá reynslu af peningastofnunum landsins, að þær vildu fara vei og dyggilega að óskum ríkisstj. í framkvæmdaratriðum. Hæstv. fyrrv. fjmrh. gaf síðast yfirlýsingu um þetta, en ekki hefur ennþá reynt á það, af skiljanlegum ástæðum, hvort peningastofnanirnar vilji setja sig á móti vilja núverandi ríkisstj. Nei, ég held þessi gamla grýla um landsbankavaldið sé notuð meira til að hafa einhverja grýlu til að hræða börnin á, því að það eru ekki nema börn ein, sem eru hrædd þannig. Vissir flokkar þurfa að stilla upp tilteknum stéttum og stofnunum til að berjast gegn og mála þær sem svartast upp á vegginn með hornum, klaufum og hala, til þess að það sjáist, hve miklir menn það séu, sem þora að glíma við þær ægilegu óvættir. Ég býst við, að það sé rétt, að kommúnistar þurfi að mála grýlur til að sýna hraustleika sinn. Hv. 2. þm. Reykv. sagði varðandi 1. gr., að 15% þýddu stöðvun nýsköpunarinnar, en væru ákveðin 25% í sama skyni. þýddi það stórkostlegt áframhald hennar. Skilji nú hver sem getur. Fyrst og fremst er svo ákveðið í 1. gr., að 15% af andvirði alls útflutnings skuli leggja til hliðar á sérstökum reikningi erlendis til kaupa á framleiðslutækjum og annarrar nýsköpunar í atvinnulífi þjóðarinnar. Hér er aðeins verið að tiltaka fast lágmark, og enginn veit, hve há þessi upphæð verður, það fer allt eftir útflutningnum. Vera má, að þessi 15% geti orðið stórkostleg fjárupphæð, ef vel tekst til með útflutning og sölu afurða okkar. Það er því hrein vitleysa að fullyrða, að 15% þýði stöðvun nýsköpunarinnar, en 25% hljóti að þýða stórkostlega aukningu hennar, þar sem upphæðin er alveg óþekkt. Það fer alveg eftir ástæðum, hvort 15 % verða nægileg eða ekki. Ég er einn af þeim mönnum, sem er bjartsýnn á nýsköpunina og vona, að hún geti haldið áfram á ókomnum árum og tel þar af leiðandi ekki ástæðu til að tala um neitt ákveðið tímabil. Ég gat um það í fyrri ræðu minni, að það væri svo ótal margt, sem gera þyrfti á Íslandi. Það má segja, að eins og sjálfstæðisbaráttu vorri var hvorki lokið 1918 né 1944, heldur er hún ævarandi, þá er eins um nýsköpunina. Verkefnin eru nægileg í margar aldir hér á okkar landi, sem er svo tiltölulega litið numið ennþá. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að ég hefði barizt gegn fyrri stjórn. Ég verð að játa það, að ég hafði vantrúa á henni, og sú vantrú var byggð á því, að fulltrúar frá íslenzkum kommúnistum áttu þar sæti. Ég verð að segja, að reynslan hefur sýnt, að ótti minn var ekki ástæðulaus. Þá taldi 2. þm. Reykv., að frv. væri hættulegt nýsköpuninni vegna þess, hvað það væri óákveðið, og það gæti jafnvel orðið hemill á hana. Það getur hver haft þá skoðun á því, sem hann vill, en mín skoðun er sú, að efni frv. sýni vel, að núverandi ríkisstj. vill láta nýsköpunina verða langvarandi. Hv. 2. þm. Reykv. endaði ræðu sína með því, að hann hefði mikla trú á hraða í nýsköpuninni nú, en til þess þyrfti stórhug og djörfung. Ég vil sízt draga úr stórhug og djörfung, en þó verður skynsemin að ráða í því sem öðru, því að ekki dugar að kollsigla sig. Ég vil á engan hátt draga úr bjartsýninni, en tel þó sjálfsagt að athuga ráð sitt og takmarka það hraðann, að við lendum ekki á skeri. Og til þess að fyrirbyggja það, er þetta frv. til orðið, um leið og það er byggt á þeirri reynslu, sem fengizt hefur, til þess að fá styrkari grundvöll undir nýsköpunina.



Það er næsta eðlilegt, að frv. eins og það, sem hér um ræðir, sé rætt talsvert, og ekki óeðlilegt, að stjórnarandstaðan leiti eftir veikum punktum eða atriðum í því og dragi þau í dilk sem gagnrýni á stjórnarstefnuna. Það er líka víst, að Alþ. þarf vel að vanda til löggjafar sem þessarar. Ég hef haft þá ánægju að starfa í annarri þeirri stofnun, sem gert er ráð fyrir, að sú stofnun. sem hér um ræðir, yfirtaki. Og með tilliti til þess, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, vildi ég segja það, án þess að ég taki undir gagnrýni hans, að ég hef haft gleði af því að starfa að þeim verkefnum, sem þar hafa verið lögð okkur á herðar, og átt gott samstarf við hv. 2. þm. Reykv. við að leysa úr þeim verkefnum. Nú er svo ákveðið í þessu frv., að nýbyggingarráð hætti störfum, en í 1. gr. frv. er ákveðið, að fram skuli haldið í nýsköpun atvinnulífsins undir stjórn hins nýja fyrirhugaða fjárhagsráðs, en þó finnst mér, að í frv. séu ekki nægilega skýr ákvæði um það, að fjárhagsráð taki við og haldi áfram öllum þeim störfum, sem bæði löggjöfin og rás viðburðanna hafa gert nýbyggingarráði nauðsynlegt að vinna að. Það var t.d. ekki tekið fram í lögunum um nýbyggingarráð, að það ætti að afla lánsfjár til framkvæmdar nýsköpuninni. en rás viðburðanna fékk því þetta verkefni í hendur, og þá var farið inn á þá braut, að sett voru lög um stofnlánadeild sjávarútvegsins. Ég drep á þetta til þess að sýna, að nýbyggingarráð fékk fleiri störf til þess að vinna að en þau, sem beinlínis voru ákveðin í l. um nýbyggingarráð, og ég teldi illa farið, ef ekki verður eins unnið að þeim störfum, sem rás viðburðanna skapar á hverjum tíma, enda geri ég ekki ráð fyrir, að nokkur þeirra, sem að þessu frv. standa, hugsi sér það. Að sjálfsögðu er hvergi gert ráð fyrir því, að stofnlánadeildin falli niður, en nýbyggingarráð hefur sett sér ýmsar starfsreglur og gert sér far um að greiða eftir föngum fyrir þeim aðilum í þjóðfélaginu, sem á aðstoð og ráðum þurftu að halda, koma þeim í rétta röð eftir þörfum þeirra, leiðbeina þeim um lántöku, gagnrýna lánsþörfina og undirbúa lántökur og beiðnir fyrir þá, sem það taldi réttilega á því þurfa að halda. Ég tel nauðsynlegt, að hið nýja ráð haldi þessum störfum áfram og aðstoði landsmenn, eftir því sem kostur er á. Þá eru það fleiri verkefni, sem nýbyggingarráð hefur haft með að gera, sem ekki mega falla niður. Má þar til nefna starf það, er nýbyggingarráð var falið, er mþn. hafði haft með höndum, en það var að gera áætlun um skipulagningu atvinnumálanna og að rannsaka þjóðartekjurnar. Að þessu hefur verið unnið í ráðinu ásamt mörgu fleiru, en að sjálfsögðu er þessum störfum ekki öllum lokið, og vegna þess getur verið óheppilegt að skipta þannig um stofnun, eins og hér er gert ráð fyrir. En í trausti þess, að hið nýja fjárhagsráð vinni áfram að þeim störfum, sem nýbyggingarráð hefur hafið, og fullkomni þau og notfæri sér þær áætlanir, sem þar hafa verið gerðar, þá má vel fara. Eins og kunnugt er, hafa allmargir litið nýsköpunina hornauga og fundið henni það meðal annar til foráttu, að þar væri litið um áætlanir, en í þess stað unnið af handahófi að verkefnunum. Það er að vísu rétt, að nýbyggingarráð hefur lagt mesta áherzluna á það að afla nýrra framleiðslutækja, en það hefur líka haft með höndum margs konar áætlanir og rannsóknir, og má þar til nefna rannsókn á því, hvort tiltækilegt er að reisa hér fullkomna ullarverksmiðju, sementsverksmiðju og framhaldsrannsókn á möguleika fyrir að reisa áburðarverksmiðju. Ég tel tvímælalaust nauðsynlegt, að hið væntanlega fjárhagsráð vinni að þessum verkefnum, því að þau mega ekki niður falla, þó að skipt verði um stofnanir, eins og frv. gerir ráð fyrir. Það hlaut svo að fara, að stofnun eins og nýbyggingarráð fengi aukin störf, eftir því sem tímar liðu, og vissulega eru mörg viðfangsefni nú, sem bíða úrlausnar og hafa ekki verið tekin fyrir, en það hefur komið í ljós, eftir því sem ráðið hefur starfað lengur, að hin kerfisbundna vinna hefur færzt í betra horf og skilað betri árangri. Mér er það því mikið áhugaefni, að sú hv. n., sem fær þetta frv. til meðferðar, athugi þennan gang vinnunnar og tryggi það, að þau verkefni, sem nýbyggingarráð nú er að vinna að, verði ekki vanrækt, þó að skipt verði um menn og nafn á stofnuninni. Um ýmislegt annað, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, er ég honum ekki sammála. Mér hefur þótt gott að vinna með honum í nýbyggingarráði. og ég virði mjög áhuga hans og dugnað, en ég er ekki sammála honum hvað snertir það, að allt sé undir hraðanum komið. Við höfum eitt greinilegt dæmi um það í ræðu hv. 6. þm. Reykv., hvað hlotist getur af hraðanum. Hann minntist á l. frá síðasta þingi um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum Ég að til þess að framkvæma þau vantaði 25 millj. kr., sem hvergi væru til. Þetta er rétt, og það eru mörg önnur l., sem Alþ. hefur sett, sem sama gildir um. Það er komið svo að segja daglega með slíkar kröfur á hendur ríkissjóði, kröfur, sem viðkomandi aðilar hafa lagalegan rétt á að fá uppfylltar. En er ekki bezt fyrir okkur alla að viðurkenna það, að við höfum stundum gengið of langt hér á Alþ., hraðinn hefur á þessu sviði verið of mikill, svo að við höfum ekki getað staðið við þær fjárgreiðslur, sem við höfum skuldbundið okkur til að greiða. Nei. hraðinn er ekki einhlítur, það verður að gæta forsjálni til þess að komast áfram, kollsiglingin verður aldrei happadrjúg. Þegar því hv. 2. þm. Reykv. telur, að það frv., sem hér liggur fyrir, marki spor aftur á bak, aðeins vegna þess, að ekki nema 15% af gjaldeyri fyrir útflutningsverðmæti sé ætlað til nýrra framlaga í nýsköpunarefnum, þá get ég ekki verið þessum hv. þm. sammála. Í fyrsta lagi vitum við ekki óðar en liður, hvað þessi 15% þýða mikla fjárupphæð. Því ræður sú upphæð, sem okkur tekst að selja útflutningsvörur fyrir. Í öðru lagi verðum við að gæta að því, að þó að margt vanti hér til sjávar og sveita af svo kölluðum nýsköpunartækjum, þá er þó búið að verja mjög hárri upphæð til kaupa á þessum nauðsynlegu tækjum, og þau hafa fyllt og fylla smám saman þau skörð, sem fyrir voru og myndazt hafa, þannig að það ætti ekki að þurfa ávallt jafnmiklu fé að verja í þessu efni eins Ég varið hefur verið til kaupa á nýsköpunartækjum, síðan sett var löggjöfin um nýbyggingarráð. - Þess vegna er það, að ég lit þannig á, að út frá hundraðshlutatölunni einni sama n verði alls ekki nein ályktun dregin um það, að þetta frv. miði ekki að því að halda áfram nýsköpuninni. En það virtist hv. 2. þm. Reykv. vilja draga í efa, að frv. geri. Fv. 2. þm. Reykv. sagði - og með fullum rétti þar -, að það yrði að þora að segja þjóðinni það strax, að hún megi ekki gera sér í hugarlund, að heppilegt sé að starfa að nýsköpun með erlendum lántökum. Ég er sammála hv. 2. þm. Reykv. um það, að þetta þeir þurfi valdhafarnir að hafa á hverjum tíma. En við verðum að þora meira en þetta. Við verðum að þora, ef við trúum á nýsköpun, að horfast í augu við þá staðreynd, að þetta litla lýðveldi getur ekki sett heiminum neina afarkosti. Þetta verðum við að þora að horfast í augu við og þora líka að segja þjóðinni. Þegar svo er ástatt, að þeir, sem afla hinna sömu gæða úr skauti náttúrunnar og Íslendingar gera og bjóða þær á útlendum markaði fyrir miklu lægra verð, kannske helmingi lægra verð en Íslendingar treysta sér til að gera, þá verðum við sannarlega að þora að horfast í augu við og taka afleiðingunum af þeim staðreyndum, sem þar liggja fyrir. Við eigum ákaflega sterka keppinauta, Íslendingar, sérstaklega að því er snertir framleiðslu til sjávarins, keppinauta, sem eru alveð eins duglegir og við og alveg eins vitrir og við, en bara gera ekki eins háar kröfur hver til annars og við leyfum okkur að gera. - Við verðum að þora að segja þjóðinni það líka - ég vil bæta því við ræðu hv. 2. þm. Reykv. -, að framleiðsla á aðalmarkaðsvörum þjóðarinnar, þannig að ríkissjóður ábyrgist afkomuna, sú framleiðsla getur aldrei til langframa orðið okkur happadrjúg. Hraðinn er góður. En hann er ekki einhlítur. Það eru svo ákaflega mörg - mér liggur við að segja náttúruskilyrði eða a.m.k. náttúrleg skilyrði fyrir því, að fyrirtæki okkar geti blessazt, hvort sem þau heita nýsköpun eða aðrar framfarir, önnur heldur en hraðinn, sem verður að uppfylla, ef vænta má góðs árangurs. Um þetta veit ég, að hv. 2. þm. Reykv. hlýtur við nánari athugun að verða mér sammála, að það er ekki hraðinn einn, sem hér segir já eða nei. Það verður ekki, hvort sem er, gert allt í einu, sem miðar til gagns og framfara fyrir þetta land. Og að því leyti vil ég taka undir það, sem hæstv. forsrh. sagði. að nýsköpun og uppbygging hjá þjóðfélaginu er vitaskuld mál, sem er ævarandi. Við gerum það, sem við getum í þessum efnum, þann dag, sem okkur auðnast að starfa. Og eftirkomendurnir gera vonandi sitt á þeim tíma, sem kallið kemur til þeirra. Skilyrði fyrir því, að nýsköpunin, þ.e.a.s. hin nýju atvinnutæki, verði þjóðinni til varanlegs gagns til langframa, er það m.a. og ekki hvað sízt, að við höfum vit á að fara svo með þessi nýju tæki, að þau verði til framdráttar, en ekki til þess að draga okkur niður. Við höfum nú - og komum til með að hafa betri á næstu árum - góða aðstöðu, Íslendingar, til þess að afla gæðanna úr skauti náttúrunnar. Og þá er nauðsynlegt. að við reynum að tileinka okkur þá stillingu Ég þá vitsmuni og hófsemi í kröfum okkar hver til annars, sem nauðsynlegt er til þess að tryggja það, að nýsköpunin verði að verulegu gagni og til frambúðar.