Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Það mál, sem hér er hafin umr. um, er vissulega mjög alvarlegt mál. En þó held ég, að að það sé það einfalt í sniðum og hv. þm. svo kunnugt meginefni þess, að ekki sé ástæða til að hafa um það langa eða ítarlega framsögu. Ég mun þó auðvitað skýra aðdraganda málsins og aðalatriði þess. Mjög í sama mund og eldgosin byrjuðu í Vestmannaeyjum, hófst hásetaverkfall hér á landi á togaraflotanum. Lausn þessa verkfalls dróst á langinn og virtist hvorki ganga né reka í því alllengi. Þá taldi ríkisstj. það vera komið á svo alvarlegt stig, að hún skipaði sáttanefnd til aðstoðar sáttasemjara ríkisins, og tók sáttanefndin til starfa að lausn málsins. Í sáttanefndina voru skipaðir Ragnar Ólafsson hrl. og Guðlaugur Þorvaldsson prófessor ásamt Torfa Hjartarsyni ríkissáttasemjara. Unnu þeir að málinu allt til loka þess. Þar kom, að ég var sannfærður um það, og ég hygg, að það hafi verið almennt álitið, að það væri orðið vonlaust um, að sú deila leystist af aðilum, jafnvel ekki með milligöngu sáttanefndarinnar. Þá var það, að ríkisstj. hafði afskipti af málinu og komst að þeirri niðurstöðu, að það bæri ekki svo ýkjamikið á milli aðilanna, en stífni væri mikil í málinu og viðkvæmnisatriði. Ríkisstj. ræddi það, sem á milli bar, við báða aðila og gerði þeim síðan það tilboð, að hún skyldi reyna að brúa bilið með því að láta ríkissjóð koma þar til, og á það sættust báðir aðilar í hásetadeilunni. Á fundum með sáttanefndinni leystust málin á þann hátt, sem rætt hafði verið um við ríkisstj., og báðir aðilar undirrituðu samninga með fyrirvara um staðfestingu og samþykki félaganna á hak við sig og þannig leystist sú deila. Á fundum í félögunum voru þeir samningar, sem samninganefndirnar höfðu undirritað með fyrirvara, samþykktir og deilan leyst. En nokkru áður en hásetaverkfallið á togurunum leystist, hófst verkfall hjá yfirmönnum á togaraflotanum. Sú deila var milli Farmanna- og fiskimannasambands Íslands fyrir hönd Vélstjórafélags Íslands, Félags ísl. loftskeytamanna, Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Öldunnar, Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Kára og Skipstjórafélags Norðlendinga annars vegar gegn Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda. Menn voru að vona, að þessi deila stæði ekki lengi, hún fengi skjótan endi eftir svo langa stöðvun togaraflotans, sem á undan var gengin. En þær vonir brugðust. Deilan hélt áfram, og sáttasemjara og sáttanefnd tókst ekki að koma á sáttum með aðilum. Þannig stóð málið til 16. þ. m. Þá átti ríkisstj. fundi með aðilum að deilunni og gekk úr skugga um, hvað á milli bæri, á hverju samkomulagsmöguleikar strönduðu, og bauðst til þess að reyna að brúa bilið á árinu 1973 með líkum hætti og þeim, sem leiddi til lausnar hásetaverkfallsins nokkru áður. Í þetta tóku fulltrúar yfirmanna líklega, en útgerðarmenn töldu sig fyrst verða að fá örugga vissu fyrir rekstrargrundvelli og höfðu uppi kröfur um háar greiðslur upp í hallarekstur liðins árs. Var af ríkisstj. hendi vísað til þess, að það mál væri í skoðun og starfið í fullum gangi í höndum þeirra manna, sem ríkisstj. hafði tilnefnt til þess að grandskoða rekstrargrundvöll togaraútgerðarinnar ásamt með fulltrúum frá togaraútgerðarmönnum sjálfum. Sú starfsemi var sett í gang í sambandi við loforð, sem ríkisstj, hafði gefið togaraútgerðarmönnum í sambandi við lausn hásetaverkfallsins. Á það var bent, að það væri ekki rétt að blanda því máli saman við lausn verkfallsins nú. Það hafði þá líka verið upplýst, að sú könnun á rekstrargrundvelli togaranna hlyti að taka nokkurn tíma og væri því rangt að halda skipunum bundnum á meðan, ef launadeilan yrði á annað borð leyst. En samt sem áður fór svo, að undirtektir togaraútgerðarmanna voru neikvæðar, og fóru þeir þannig af fundi ríkisstj. 16. marz, að ég hygg. Sáttanefndin hóf svo fundi að nýju með aðilum og kannaði enn möguleika til lausnar á deilunni. Í bókunum hjá sáttanefnd segir um þetta m. a. frá fundinum 16. marz, með leyfi hæstv. forseta : „Var rætt um ýmsa þætti málsins, og kom fram á seinni fundinum, að ríkisstj. mundi vilja greiða úr ríkissjóði hluta af hækkun á aflaverðlaunum yfirmanna á þessu ári, ef málið leysist á einhvern þann hátt, sem ríkisstj. teldi viðunandi.“ Laugardaginn 17. marz hafði sáttanefndin enn fund með aðilum og kannaði möguleika á lausn deilunnar. Í bókun á þessum síðasta fundi segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Sáttanefndin ræddi við samninganefnd yfirmanna, og gerði hún tilboð, sem skráð var og lagt fram sem nr. 23. Sáttanefndin lagði þetta tilboð fyrir samninganefnd útvegsmanna ásamt bréfi fjmrh. og sjútvrh., dags. 16. marz s. l., þar sem heitið er greiðslu á nokkrum hluta af væntanlegri hækkun aflahlutar yfirmanna á þessu ári: Fulltrúar útgerðarmanna höfnuðu tilboðinu, og tókust þannig ekki sættir á þeim fundi. Lokabókunin hjá sáttanefndinni varðandi þetta mál er í stuttu máli á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta : „Samninganefnd yfirmanna ræddi síðan málið og lagði síðan fram sem lokaboð frá sér till. um breytingar og framlengingu á kjarasamningum vélstjóra, loftskeytamanna og annarra stýrimanna. Auðkennast skjölin nr. 25–27.“ En það eru fskj. þau, sem fylgja þessu frv. og eru þar merkt I–III. Ég vil þessu næst fara með örfáum orðum yfir aðalefni þess frv., sem hér er lagt fram til lausnar þessari hvimleiðu og langdregnu deilu. Í 1. gr. er skýrt frá því, til hverra frv. taki, þ. e. a. s. það tekur til þeirra aðila, sem samningar frá 1. marz 1971 taka til, en þeir eru milli Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda og annarra eigenda slíkra skipa annars vegar og Vélstjórafélags Íslands, Félags ísl. loftskeytamanna, Skipstjóra- og stýrimannafélags Öldunnar, Skipstjóra- og stýrimannafélags Kára og Skipstjórafélags Norðlendinga hins vegar. Í 2. gr. segir svo, að samningar þeir, sem um ræði í 1. gr., ásamt breytingum þeim, sem um getur á fskj. með frv., I–III, en það eru samningsuppköst fyrir Vélstjórafélag Íslands á fskj. I. á fskj. II fyrir Félag ísl. loftskeytamanna annars vegar, en Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda hins vegar og þriðja fskj. er breytingar á samningi Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda annars vegar og Skipstjóra- og stýrimannafélags Öldunnar, Skipstjóra- og stýrimannafélags Kára og Skipstjórafélags Norðlendinga hins vegar. Er efni þessarar gr. það, að framlenging þessara samninga samkv. þessum fskj. skuli gilda sem samningur milli aðila frá gildistöku þessara laga og til 31. des. 1973. 3. gr. var talið, að væri öruggara að hafa í þessu frv., en þó mundi þess varla þörf vegna ákvæða í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, þar sem segir, að óheimilt sé að grípa inn í með verkföllum á nein þau svið, sem heyra undir félagsdóm. þ. e. a. s. að því er snertir verkbönn eða verkföll, en þó var talið rétt að hafa gr. með í frv., en vísa jafnframt til 17. gr. laga nr. 80 frá 1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. En nokkurn veginn sama efni og í þessari gr. felst er að finna í þeirri gr. vinnulöggjafarinnar. Þá hef ég gert grein fyrir efni frv., en 4. gr. fjallar um, hvernig með skuli fara brot á lögum þessum, og fer það eftir hætti opinberra mála, og varða brot sektum. Lög þessi öðlast þegar gildi, en gilda til 31. des. 1973. Það er sjálfsagt engum ánægjuefni og sízt mér að verða að beita ríkisafskiptum til að leysa deilumál, sem að réttu lagi á að fá lausn á við frjálst samningaborð aðila vinnumarkaðarins. En að þessu sinni höfðu samningar verið reyndir til fyllstu þrautar að mínu áliti og fullséð, að aðilar gátu ekki sjálfir fundið sameiginlega lausn deilunnar. Málið var orðið alvarlegt þjóðfélagsvandamál og þá var ekki um neitt annað að ræða en að höggva á þennan herta hnút. Ég hygg, að það muni margir mæla, að það sé sízt gert fyrr en vænta mátti og að ríkisstj. hafi dregið það heldur um of að binda endi á þessa vinnustöðvun. Þó má vera, að einhverjum sýnist svo, að of snemma sé inn í þessa deilu gripið með lagavaldi. En ég vænti, að flestir séu þeirrar skoðunar, að þessi deila verður að fá endi, togarafloti okkar verður að hefja veiðar á ný, og það er ekki forsvaranlegt að binda skipin áfram út af fremur smávægilegum ágreiningsefnum. Með hvaða hætti gerist það þá, að ríkisvaldið gripur fram í lausn þessarar deilu? Það er gert með þeim hætti, að kannað var, hvað togaraútgerðarmenn gætu lengst teygt sig til samkomulags. Síðan var með sama hætti gengið á fulltrúa yfirmanna á togurunum og þeir fengnir til að slá af kröfum sínum til hins ítrasta, og gerðu þeir nokkra tilslökun á sínum fyrri kröfum fyrir milligöngu ríkisstj. Þegar sýnt var, að ekki varð lengra komizt með þá og vonlaust var um að fá bilið milli aðila mjókkað meira að samkomulagsleiðum, ákvað ríkisstj. að taka á sig að greiða það, sem á milli bar, en það hefur lauslega verið áætlað 6–8 millj. kr. Niðurstaða málsins er því sú, og það er efni frv. og fylgiskjala þess, að lögfest verði lokatilboð yfirmanna á togurunum og því gefið þannig samningsgildi. Þessari lausn hafa togaraútgerðarmenn hins vegar neitað, þrátt fyrir yfirlýsingu á fylgiskjali IV, sem undirrituð er af sjútvrh. og fjmrh. En sú yfirlýsing er á þessa leið. með leyfi hæstv. forseta: „Það staðfestist hér með, að ríkisstj. hefur samþykkt að greiða útgerðarfélögum hinna stærri togara sérstakar aukagreiðslur á árinu 1973 vegna nýrra kjarasamninga við yfirmenn, sem hér segir: 1) Ríkissjóður greiði sem nemur 0,10% af kauphækkun yfirmanna af aflahlut, enda verði sú kauphækkun alls 0.20% í aflahlut hvers manns. 2) Ríkissjóður greiði einnig þá kauphækkun, sem yrði vegna ákvæða um fækkun skipshafnar frá 24 á skuttogurum og 26 á síðutogurum og sem næmi 0.075% á mann. Þetta verði fyrirfram metið fyrir hvert skip á sanngjarnan hátt. Reykjavík, 16. marz 1973. Lúðvík Jósepsson. Halldór E. Sigurðsson.“ Með þessari yfirlýsingu er sem sé lagt til, að deilan verði leyst án annarra fjárhagsbyrða á útgerðina en þeirra, sem útgerðarmenn höfðu áður gert tilboð um að taka á sig, og að hinu leytinu í samræmi við lokatilboð yfirmanna á togurunum. Ríkissjóði er sem sé ætlað að brúa bilið milli aðila með sama hætti og gert var í hásetaverkfallinu og leiddi þá til lausnar þeirrar deilu. Ég vil vænta þess, að hv. alþm. verði mér sammála um, að með þessari lausn sé á engan hallað, heldur komið báðum til hjálpar með lausn þessarar hvimleiðu vinnudeilu. Málið er ofur einfalt. Það er ósk mín, herra forseti, að eðli málsins samkvæmt verði afgreiðslu þess flýtt og það afgreitt svo fljótt sem nokkur tök eru á. Það mál hefur verið rætt við stjórnarandstöðuna við jákvæðar undirtektir hennar. Ég held, að það væri gott til þess að flýta málinu, ef n. beggja deilda gætu haft sameiginlegan fund um málið og þannig flýtt afgreiðslu þess. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Það er rétt, sem kom fram í framsöguræðu hæstv. félmrh., að það er alvarlegt þjóðfélagsvandamál, ekki aðeins þegar togarar okkar stöðvast vegna verkfalla, heldur að segja má hvaða atvinnutæki sem er. Og þótt margir hefðu haldið eftir stór orð þessa hæstv., ráðherra á undanförnum árum um, að ekki ætti að grípa inn í samningafrelsið með afskiptum ríkisvaldsins, að þá hefur hann þó, eins og hann gat um áðan í sinni ræðu, sagt, að svo geti farið á alvarlegum tímum, að þetta verði að gera, þótt mönnum þyki það þungt. Ég efa ekki, að honum þyki þungt að þurfa að stíga þetta spor nú. Ég er honum sammála um, að það er afskaplega erfitt að þurfa að fara þessa leið, en hef hins vegar alltaf viðurkennt, að til þess getur þurft að grípa, þegar samningar eru taldir vonlausir af aðilum, sem að málinu standa. En þegar gripið er til slíks ráðs, verður að ætlast til, að vandamálið leysist um leið. Í þessum orðum mínum, sem ég fer hér með, ætla ég ekki að ræða um hina efnahagslegu hlið togaraútgerðarinnar, heldur ætla ég aðeins að koma til hv. félmn., sem lagt er til, að málið fari til, ábendingu um, að það vandamál sem hér er verið að reyna að leysa, leysist kannske gagnvart mjög fámennum hóp, en um leið sé verið að búa til miklu stærra vandamál. Ég held, að við megum alls ekki við því eins og á stendur í þjóðfélaginu í dag, og satt að segja gengur þetta alveg í berhögg við það, sem hæstv. ríkisstj, hefur stefnt að og talið sig þurfa að leysa. Á ég þar annars vegar við að ganga frekar fram fyrir skjöldu í því að bæta kjör hinna lægra launuðu og hins vegar að draga úr og reyna að stöðva verðbólguhjólið. Hæstv, ráðherra rakti nokkuð sögu þessa verkfalls og forsendu þess, að þetta frv. væri lagt hér fram, og fór þar að sjálfsögðu með rétt mál. Undirmennirnir, hásetar, matsveinar og smyrjarar í vél, höfðu átt í löngu verkfalli, sem gripið var til eftir mjög langar samningaviðræður, árangurslitlar, vil ég segja. Meðan þeir voru í sínu langa verkfalli, voru hinir betur launuðu á skipunum á launum, en hinir höfðu að sjálfsögðu engin laun. Svo þegar sáttatilboð hafði komið fram í deilu undirmanna og útgerðarmanna og atkvgr. stóð yfir um það sáttatilboð, þá boða yfirmenn verkfall sitt. Það tekur svo við, um það bil sem atkvgr. lýkur, að mig minnir. og að sjálfsögðu eftir að samningar náðust milli undirmanna og útgerðarmanna, sem mér skilst að hafi tekizt vegna loforða og fyrirheita hæstv, ríkisstj. við útgerðarmenn, að þá halda auðvitað undirmenn áfram að vera launalausir, þótt þeir séu búnir að skrifa undir sína samninga. Það er auðvitað margt við þetta mál, sem verður að skýrast betur fyrir þm. í meðferð málsins. Má vera, að þm. verði sammála um að flýta málinu til n. og það verði skoðað gaumgæfilega þar. Af okkar hendi, þeirra sem í stjórnarandstöðunni erum, verður ekki gerð nein sérstök tilraun til að tefja fyrir málinu. Og það verður orðið við óskum hæstv. ríkisstj. um það að hraða því, eins og hægt er, en auðvitað verður að ræða það. Það verður t. d. að fá fram skýringu á því, af hverju ekki hafi verið lögð fram sáttatill. í þessari deilu milli yfirmanna og útgerðarmanna. Og komum við þá að fyrsta varasama atriðinu í sambandi við frv. þetta. Þá á ég við það fordæmi, sem skapast, þegar lögfesta á óskalista annars deiluaðilans, - það fordæmi, sem mætti kannske grípa til og benda á á seinni tímum og þá svo að þessu sé snúið við. Ég þekki ekki og hef aldrei heyrt talað um það í allri þingsögunni, þegar þurft hefur að grípa til þess að leysa slíka deilu, viðkvæma deilu og erfiða, með afskiptum hins opinbera, að þessi leið hafi verið valin. Ég held, að alltaf hafi verið farin sú leið annaðhvort að skipa gerðardóm til þess að leysa málið eða þá að lögfesta síðustu sáttatill. og þá stundum máske með nokkrum breytingum, að ég held til bóta fyrir launþegana. Hér er um að ræða spurningu, sem mér finnst nauðsynlegt að komi fram og verður sjálfsagt að skýra í n. Það, sem gerist líka í sambandi við þessa lögfestingu, er, að eftir að hinir tekjuminni hafa samið, þá ætlar hæstv. ríkisstj. sér að lögfesta meiri kauphækkun hjá þeim tekjuhærri. Nú tek ég það skýrt fram, og ég ætla að undirstrika það, að þegar ég tala um hina tekjubærri, þá hafa margir orðað það á þann veg, að þar sé um hálaunamenn að ræða. Vissulega komast margir þessara manna í góð laun. Ég hef hins vegar aldrei talið annað en að þeir ynnu vel fyrir þeim og ættu þau vel skilið. En við þekkjum það, að nokkuð fastar skorður eru orðnar og hafa verið um margra ára skeið á skiptingu milli yfir- og undirmanna á bátaflotanum. Hins vegar liggur sú staðreynd fyrir, að á togaraflotanum hefur á undanförnum árum nokkuð teygzt úr bilinu á milli tekna undir- og yfirmanna. Og ég held því fram, að með lögfestingu þessa frv. sé stigið stórt spor til þess að teygja enn frekar í sundur milli þessara aðila. Og þetta tel ég ákaflega hæpið og tel, að með þessu sé kannske verið að axla ekki aðeins fyrir útgerðina, heldur og fleiri atvinnugreinar enn stærra vandamál, vandamálið um keppnina, sem á eftir kemur um að bæta hlutfallið aftur. Við þekkjum vel, að það eru þrjár meginástæður, sem eru til þess, að farið er fram á endurskoðun kjarasamninga, sem því miður oft fylgja verkföll til þess að ná, að því er talið er, nauðsynlegum kröfum fram. Það eru þrjár meginástæður. Það er í fyrsta lagi til þess að halda í við þá verðbólgu, sem hefur geisað í landi okkar um allt of langan tíma. Í öðru lagi til þess að fá hluta af aukningu þjóðartekna, sem menn deila að sjálfsögðu um, hver eigi að vera, svo í þriðja lagi og það er kannski ekki hættuminnsta ástæðan, en það er viðmiðunarástæðan. Og því miður eru ákveðnir aðilar, bæði innan vébanda vinnuveitenda og ekki síður innan vébanda launþega, sem hafa staðið eins og steingervingar gegn því, að hægt sé á skynsamlegan hátt að finna hlutföll á milli aðila, t. d. á sama vinnustað eins og skipið er. Ég er ekki að tala um alla atvinnugreinina, en ég held, að það ætti að vera grundvallarkrafa, sem gera þyrfti til þeirra, sem semja fyrir aðila, að það sé hægt að koma fram í einu lagi fyrir þá, sem á vinnustaðnum eru, sérstaklega þó þegar skip á í hlut. Ég held, að með þessu sé verið að auka mikið þann vanda, sem skapast af viðmiðunarkröfunni, sem óhjákvæmilega verður uppi. Þá er eitt atriði enn, sem kemur fram í frv. þessu, sem ég tel líka afskaplega hæpið, að þar eigi að vera, og tel frá mínum sjónarhól, að í frv. eigi alls ekki að sjást, en það eru ákvæði þess efnis, að ef hásetum fækkar, þá eigi yfirmennirnir að fá hærri laun. Í flestum tilfellum verðum við að gera ráð fyrir því, að ef einhver svona takmarkaður hópur á einum vinnustað er fámennari en hann var áður og aðrir taka ekki til höndum til þess að létta undir með honum, þá séu þeir að bæta við sig álagi, aukinni vinnu, og þá verði að teljast eðlilegt, að fvrir þá aukningu í vinnuálagi renni aukaþóknunin, - skiptingin vegna þeirra, sem fjarverandi eru, - til þeirra, sem bæta vinnunni við sig. Hér ætlar hæstv. ríkisstj, hinna vinnandi stétta, verndarar lítilmagnans, að breyta að nokkru út af og skipta þessu á milli yfirmanna einnig. Hins vegar er ekkert um það í þessu frv., að ef yfirmönnum fækki, að þá eigi sá sparnaður, sem þá verður til, að skiptast á milli undirmanna. Hins vegar veit ég, að í samningum a. m. k. sumra, ef ekki allra yfirmannafélaganna, er ákvæði um það, að ef í einum starfshópnum fækkar um mann og hinir verða að axla hans vinnu og vaktir, þá skiptast laun þess, sem frá er, á milli þeirra, sem gegna starfinu. Í frv. er gert ráð fyrir, að yfirmennirnir eigi að fá 0.075% af aflaverðmæti vegna hvers manns, sem færri eru en 26 á síðutogara og 24 á skuttogara. Og þess skal getið líka, að það hafa aldrei verið nein ákvæði í samningum við yfirmenn um, að hlutur þeirra ætti að aukast, þótt færri hásetar séu á skipi. Þetta er hins vegar tekið upp núna í þessu frv. Hins vegar hafa undirmennirnir alltaf gætt þess, þegar hefur verið samið fyrir þá, að hafa í sínum samningum ákvæði um það, að ef færri undirmenn væru á skipi en ákveðið er í samningum, þá ætti að skipta launum þess eða þeirra, er vantar, milli þeirra manna, sem störf hans eða þeirra vinna, eins og ég hef þegar getið um. Og eins og ég hef þegar getið um, ef háseta vantar, þá hafa laun hans skipzt milli hinna hásetanna, sem eftir eru og störfin vinna. Það hefur aldrei nokkurn tíman verið t. d. gerð krafa um það frá undirmannafélögunum, sem semja fyrir matsveina og smyrjara í vél, að þeir fengju neina hlutdeild úr sparnaði, þótt hásetum fækkaði. Og nú, þegar fækkað er á skipunum með samningum undirmanna og útgerðarmanna, datt engum fulltrúa, hvorki matsveina né smyrjara, í hug að gera kröfu til þess, sem skiptist á milli háseta vegna þessarar fækkunar. En hins vegar, eins og ég hef tekið fram líka, gerir ríkisstj. ráð fyrir því í frv þessu, að það eigi samt sem áður að koma nokkur umbun til yfirmanna fyrir þetta. Ef frv. þetta verður samþykkt, eins og ríkisstj. hefur boðað að eigi að gera, þá þýðir það m. a., að vegna fækkunar háseta á skipi, fá allir nokkra þóknun þar fyrir nema þeir undirmenn, sem gegna matsveinastörfum og smyrjarastörfum. Svo er annað mál, og það er, hvort ríkisstj. og þá sérstaklega n., sem fær málið til meðferðar ætti ekki að athuga, hvort þetta ákvæði brjóti ekki í bága við önnur lög. Þar á ég við 23. gr. sjómannalaganna, nr. 67 frá 1963, en hún hljóðar svo, þessi 23. gr.: „Fækki skipverjum, meðan ferð stendur yfir, skulu kaupgreiðslur, sem af því leiðir, skiptast á milli þeirra, sem eftir eru, að tiltölu við aukna vinnu þeirra hvers um sig, hafi þeir eigi fengið hana greidda sem yfirvinnu. Fækki stýrimönnum meðan ferð stendur yfir, skulu kaupgreiðslur, sem af því leiðir, skiptast á milli skipstjóra og stýrimanns eða stýrimanna í hlutfalli við aukna vinnu hvers þeirra um sig, hafi þeir ekki fengið hana greidda sem yfirvinnu.“ Þótt það stangist ekki á við ákvæði þessara laga lagalega séð, þá er ég ekki í nokkrum vafa um, að siðferðilega stangast það á við þá hugsun, sem varð til og mótað hefur þær hefðir, sem hafa komizt á í sambandi við slík skipti á einu skipi. Og þótt nú hafi það gerzt, að þessi fækkun komi til framkvæmda á skuttogurunum vegna hinna nýju tækja vegna hins fullkomna búnaðar hinna nýju skipa, vegna þess að framleiðni þeirra eykst, þá er því hins vegar ekki til að dreifa á síðutogurunum. Og auðvitað þarf enginn að segja mér, að þegar fækkað er um 2 háseta á skuttogurunum frá því, sem gilt hefur á þeim, sem gerðir hafa verið út til veiða hjá okkur fram til þessa um langt árabil, - það eru nokkur skip af þessari gerð, - þá mun vinna aukast og vinnuálag hjá öðrum hásetum. En ég fæ ekki séð, þegar hafður er í huga fastur vinnutími annarra skipverja og sérhæfð störf, að vinnuálagið þurfi að aukast hjá þeim. Þetta eru þau aukaatriði, sem ég vildi strax við 1. umr. benda hv. n. og hæstv. ráðherra, sem málið flytur, á með nokkrum orðum. En það er ekki af illvilja við, að málið leysist. Ég held, að það séu allir, sem hér sitja, sammála um, að það er fyllilega tímabært að gera allt sem gera þarf og nauðsynlegt getur talizt til þess að leysa málið. Spurningin er sú, hvort nógu vandlega hafi verið leitað að lausn á vandamálinu, fyrst grípa þurfti til lagasetningar. Nú þekkjum við það mætavel, sérstaklega þeir, sem hafa nokkuð farið með samningamál fyrir sjómenn, að þetta er ekki fyrsta aðgerðin, sem kemur við ákveðna hópa eða sjómannastéttina í heild. Mætti rekja það nokkru nánar, og kannske gefst tækifæri til þess við 2. umr. málsins. Ég á t. d. við skattamál sjómanna. Við vitum það, að þegar vel gengur, geta yfirmenn á okkar fiskiskipum komizt í háa tekjuflokka. En ég held, að það sé líka óhætt að fullyrða, að það sé meira tekið af þeim nú hin síðari ár í sköttum en áður var. Kannske hefði, til þess að ekki sköpuðust ný vandamál, sem ég hef hér drepið á, að geti komið upp, átt að fara skattalækkunarleið. Það hefði kannske verið fullt eins gott að fara þá leið til þess að leysa deiluna við þessa menn að skilja meira eftir í þeirra eigin vasa, eftir að krumla fjmrh. hefur farið ofan í hann. En hvað um það, margt á eftir að skýrast í sambandi við málið í meðferð n. Það er auðvitað ljóst, að við verðum að fá ákveðnar upplýsingar til n, og frá henni aftur um ákveðin atriði. Það er auðvitað óframbærilegt að leggja fyrir okkur til samþykktar það frv., sem lagt er fram. Við höfum ekki í höndum samningana, sem í gildi eru. Við sjáum hér aðeins þær breytingar, sem á að gera á samningunum. Við vitum ekkert um, hvernig þetta verkar fyrir ákveðna aðila. Ég vil t. d. óska eftir því við hæstv. ráðh., að hann láti n. báðum, sem eiga að vinna saman, í té upplýsingar um það, hver launabreytingin hjá einstökum skipverjum verði eftir lögfestingu þessa frv. og hina nýju samninga, háseta og annarra undirmanna, og sé þá miðað t. d. við einhverja ákveðna söluupphæð hér heima eða erlendis, hvort er skiptir ekki máli. Og ég held, að það sé ekki aðeins fróðlegt að fá þessar upplýsingar, heldur nauðsynlegt. Ég geri ráð fyrir því, að þeir, sem betur eru að sér um þá hlið, sem að sjálfri togaraútgerðinni snýr, muni koma og óska eftir ákveðnum upplýsingum og láta skoðanir sínar í ljós á þessu frv. En það er auðvitað alveg ljóst, að þótt þetta frv. verði samþykkt, er vandamálið hvergi nærri leyst. Það liggur ekkert fyrir um það, hvernig eigi að leysa sjálft höfuðvandamálið, að tryggja rekstrargrundvöll skipanna. Og í sambandi við það er auðvitað nauðsynlegt, að hæstv. ráðh. skýri frá því, hvað þeir ætla sér. Þeir hafa að vísu gefið ýmsar yfirlýsingar við samningsaðila, við útgerðarmenn, meðan á samningaviðræðum stóð, ákveðin loforð, ekki aðeins þegar verið var að semja við undirmennina, heldur og í þessu langa samningsatriði við yfirmennina. Og það er ekki að ófyrirsynju, að þeir óski eftir því að fá að vita, hvort við þessi loforð verði staðið eða hvernig reksturinn verði tryggður á þessu ári, hvort nægilegt fjármagn fáist til þess, að svo verði. Að vísu er það aðeins til næstu áramóta. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ráðh, vænti þess að þurfa ekki að hafa áhyggjur af árinu 1974, hvorki til þess að leysa vanda þessarar atvinnugreinar né annarra. En um leið og ég læt máli mínu lokið að þessu sinni, vil ég bera enn fram spurningu til viðbótar hinni fyrri í sambandi við upplýsingarnar, og hún er sú, að skýrt verði, hvernig eigi að skilja síðustu setninguna í yfirlýsingu þeirra hæstv. sjútvrh. og hæstv. fjmrh., en hún hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta verði fyrirfram metið fyrir hvert skip á sanngjarnan hátt.“ Spurning mín er: Hvernig á að skilja þetta? Hver á að sýna sanngirnina? Er það hæstv. sjútvrh., eða eru það einhverjir efnahagssérfræðingar, eða er það kannske bóndinn í Selárdal.



Herra forseti. Segja má, að með hverri viku fjölgi nú þeim stefnuyfirlýsingum, sem núverandi stjórnarflokkar bregðast. Ég skal nefna nokkur dæmi um þetta. Hversu oft hafa ekki málsvarar núv. ríkisstj. sagt á undanförnum áratugum, að aldrei skuli lækka gengi íslenzku krónunnar? Núv. ríkisstj. hefur á rúmlega tveimur árum lækkað gengi krónunnar þrívegis, einu sinni, - það var mesta gengislækkunin, - augljóslega eingöngu af innanlandsástæðum, vegna þróunar efnahagsmála innanlands, en í önnur tvö skipti, þar sem um minni gengislækkun var að ræða, í sambandi við þróun mála á alþjóðagjaldeyrismörkuðum. En þó lækkaði krónan meira heldur en segja má að ástæða hafi verið til. Þær stefnuyfirlýsingar, sem áður var lögð sérstök áherzla á, að ekki ætti að beita gengisbreytingu sem hagstjórnartæki, hafa verið grafnar algjörlega. Þeim hefur verið brugðizt. Hversu oft hafa ekki málsvarar núv. ríkisstj. sagt, að aldrei megi breyta kjarasamningum stéttafélaga með lögum? Hefur verið staðið við þetta? Með brbl., sem út voru gefin í fyrrasumar, var samningum beinlínis breytt. Það var ekki með lögum samþykktum á Alþingi, heldur með brbl., þar sem um frestun nokkurra kaupgjaldsvísitölustiga var að ræða um ákveðið tímabil í sambandi við aukningu fjölskyldubóta og hækkun á niðurgreiðslum. Þá var greiðslu 2½ vísitölustigs frestað með brbl. í tiltekinn tíma, og þar var augljóslega um að ræða breytingu á samningum með brbl. En stjórnin hefur brugðizt fyrri yfirlýsingum sínum um þetta mikilvæga stefnuatriði miklu oftar en þetta. Hún hefur viljað bregðast fyrri stefnuyfirlýsingum sínum miklu oftar en hún gerði í reynd með brbl. frá því í fyrra. Hún hefur lagt fyrir þingnefnd tillögur í frumvarpsformi um að fresta grunnkaupshækkunum um ákveðinn tíma. Ríkisstj. vildi fresta grunnkaupshækkuninni 1. marz fram eftir ári, þrátt fyrir fyrri yfirlýsingar, um, að aldrei mætti breyta kjarasamningum með lögum. Og enn er því haldið fram, a. m. k. af hálfu eins stjórnarflokksins, að það hefði átt að gera, það hefði átt að fresta grunnkaupshækkuninni 1. marz fram eftir árinu og þar með augljóslega rjúfa gerða kjarasamninga með löggjöf. Úr þessu varð ekki, fyrst og fremst vegna þess, að einn stjórnarflokkanna SF, snerist gegn þessari ráðstöfun og fékk því ráðið, að til hennar varð ekki gripið, heldur til annarra ráðstafana. Í því frv., sem þn. var afhent um viðlagasjóð, voru ákvæði um, að kaupgjald nokkurs hóps launþega í landinu skyldi beinlínis lækkað, þ. e. a. s. kaupgjald þeirra launþegasamtaka, sem þegar voru búin að fá væntanlega kauphækkun 1. marz inn í sína kjarasamninga. Átti þetta fyrst og fremst við starfsmenn Álversins í Straumsvík. Í frv. ríkisstj., sem við margir hverjir geymum enn og geymum vel, - ætlum okkur að geyma reglulega vel til þess að hafa það til minningar um núv. ríkisstj., - er ákvæði um það, að kaup skyldi beinlínis lækka sem þessu svarar. Í þessu frv. voru ákvæði um bann gegn grunnkaupshækkunum fram eftir þessu ári. Og rækilegar er nú ekki hægt að blanda sér inn í samninga stéttarfélaga en að leggja til, að grunnkaupshækkanir skulu bannaðar. Allt var svo kórónað með því, að hafa í frv. ákvæði um bann gegn verkföllum. Er það ekki allra róttækasta skerðingin á samningsrétti stéttarfélaga að banna verkföll? Öll þessi ákvæði voru í frv., sem hæstv. ríkisstj. afhenti þingnefnd og enn er til og a. m. k. einn flokkurinn telur enn, að hefði átt að koma til framkvæmda og þá væntanlega að öllu leyti. Sá flokkur, sem hér er um að ræða, Alþb., hefur því ekki getað gengið á bak fyrri orða og yfirlýsinga öllu rækilegar en hann hefur gert með háttalagi sínu undanfarnar vikur. Þriðja grundvallarstefnuyfirlýsingin, sem núv. stjórnarflokkar viðhöfðu oft á ári undanfarinn áratug, var, að með engu móti mætti breyta vísitölugrundvellinum með löggjöf. Hefur verið staðið við þessa stefnuyfirlýsingu? Ekki aldeilis. Fyrir nokkrum vikum lagði hæstv. ríkisstj. fram hér á Alþingi frv. um að breyta vísitöluútreikningnum með þeim hætti að hætta að taka tillit til verðhækkunar á áfengi og tóbaki við útreikning vísitölunnar. Stjórnin sýndi frv. um þetta, sem breytti vísitölugrundvellinum og var auðvitað jafnframt breyting á kjarasamningum, þar sem eru ákvæði um þennan ákveðna vísitölugrundvöll. Það frv. liggur í nefnd. Ég á sæti í þeirri nefnd, sem þetta frv. er í, og hefur ekki verið kallað eftir neinni afgreiðslu á frv. En viljinn er augljós. Viljinn hefur verið fyrir hendi, þó að þingmeirihluti sé auðsjáanlega ekki fyrir samþykkt þessa frv. Og í því frv., sem ég nefndi áðan um viðlagasjóðinn, voru enn fremur ákvæði um, að vísitalan skyldi skert, að kaup skyldi ekki greitt eftir rétt reiknaðri kaupgjaldsvísitölu, heldur eftir lægri vísitölu, m. ö. o. að kaupgjald skyldi skert. Þetta var tilraun til þess að hafa áhrif á, hvernig vísitalan skyldi reiknuð og þar með hvert kaup gjald launþega skyldi vera. Þar voru enn fremur ákvæði um, að ráðgerð hækkun á söluskatti skyldi ekki leiða til hækkunar á kaupgreiðsluvísitölu, m. ö. o. bein lagaákvæði um breytingu á vísitölunni og þar með ákvæði um, að launþegar skyldu ekki fá kaup sitt mælt eftir rétt reiknaðri kaupgjaldsvísitölu. Ég tek þetta sem dæmi um, hversu rækilega gerðir og vilji núv. ríkisstj, hafa gengið gegn margítrekuðum yfirlýsingum allra stuðningsflokka ríkisstj. undanfarinn áratug. Í þessu felst ekki efnisdómur um þau atriði, sem hér er um að ræða, heldur er ég að benda á og leggja áherzlu á muninn á yfirlýsingum - meira en áratugs yfirlýsingum þriggja þingflokka og gerðum þeirra á tæplega tveimur árum, sem þeir hafa setið við völd. Þeir hafa beinlínis fellt gengi krónunnar, það má nefna dæmi um, að þeir hafi með brbl. beinlínis breytt samningum, og Það má nefna dæmi um, að þeir hafi flutt frv. um að breyta vísitölugrundvellinum. Til viðbótar því, sem þeir hafa þegar gert, hefur komið fram vilji og meira segja í frv. formi, þó að ekki hafi orðið að lögum, þá hefur komið fram vilji til þess að fresta grunnkaupshækkunum, til þess beinlínis að lækka kaup vissra launþega, til þess að banna grunnkaupshækkanir, til þess að banna verkföll og til þess að skerða vísitöluna og koma í veg fyrir, að hækkun á verðlagi komi inn í vísitöluna. Öllu rækilegar hygg ég, að ekki sé hægt að ganga á bak orða sinna en í þeim gerðum og í viljayfirlýsingum, sem ég hef nú vitnað til.  Ég legg til, og geri það að undangengnum fundi í þingflokki Alþfl., að þessari 1. umr. ljúki sem fyrst og að ekki fari fram verulegar efnisumr. um málið við 1. umr., vegna þess, hve málið virðist vera flókið og hversu nauðsynlegt er að fá ýmis atriði í sambandi við það upplýst, en til þess er sameiginlegur fundur félmn., eins og hæstv. félmrh. hefur stungið upp á, hinn rétti vettvangur, en ekki 1. umr. í hv. þd. Það, sem við í Alþfl. leggjum höfuðáherzlu á, er, að með þessari lagasetningu sé ekki skekkt réttmætt kjarahlutfall, réttmætt kauphlutfall milli undirmanna og yfirmanna. Mér hefur verið tjáð af hæstv. félmrh., að það hefði ekki verið tilætlunin, að slíkt væri gert, og þeim orðum skal ég með ánægju og fúslega trúa. En lausleg athugun á frv. virðist samt sem áður leiða í ljós, að ákvæði frv., ef að lögum yrðu óbreytt, raski kauphlutfallinu, sem gilt hefur, raski því yfirmönnum í hag og þar með undirmönnum í óhag. Ég vil ekki fullyrða þetta, því að á þeim stutta tíma, sem liðið hefur síðan við fengum frv. í hendur, um sexleytið í gærkvöld, hefur ekki gefizt tækifæri eða tóm til að kanna það til hlítar. Með örfáum orðum skal ég þó láta koma fram, við hvað ég á, þegar ég segi þetta eftir lauslega athugun á málinu af hálfu okkar þm. Alþfl. Ef frv. yrði samþykkt eins og ákvæði þess eru, mundi það gilda, að fækki hásetum á togara, á fastakaup þeirra, sem fækkar um, að skiptast á hina hásetana, en aflaverðlaun þeirra háseta sem fækkar um, eiga að dreifast jafnt á alla undirmenn. Látum þetta vera öðruvísi er ekki hægt að skilja ákvæði frv. En í framhaldi af þessu, - nú kemur röskunin, - er ákvæði í frv. um, að ef hásetum fækkar, þá eigi aflaverðlaun allra yfirmanna að hækka um 0.075%, m. ö. o.: í kjölfar fækkunar háseta á að koma hækkun á aflaverðlaunum yfirmannanna, þótt ekki verði séð, almennt skoðað a. m. k., að vinnuframlag þeirra aukist við það, að hásetum fækkar. Vinnuframlag hinna hásetanna eykst auðvitað við það, að hásetunum fækkar, og þess vegna er eðlilegt, að þeim komi það til góða. En við sjáum ekki sambandið milli þess, að aflaverðlaun yfirmanna eigi að hækka af þessum sökum, vegna fækkunar hásetanna, um 0.075%, og það er engin skýring gefin á því, hvernig talan 0.075% er fengin. Það fylgir enginn útreikningur á því, hvers vegna hlutur yfirmanna í hækkun er ekki 0.1% eða 0.05% eða eitthvað enn annað. Það er órökstutt. Þetta þarf að upplýsa í nefnd. En sagan er ekki öll sögð með þessu. Það gildir annað um fækkun yfirmanna en um fækkun háseta. Frv. verður ekki skilið öðruvísi en þannig, að vélstjórar, sem gert er ráð fyrir að eigi að vera 4, þó að það sé umdeilt, að nauðsynlegt sé að hafa 4 vélstjóra á nýjustu skipunum, - látum það vera, - en frv. virðist eiga að skilja þannig, að sé vélstjórum fækkað úr 4 í 3, fái hinir 3 eða geti fengið allt kaup 4. vélstjórans, en aðilar að Sjómannasambandinu, þ. e. a. s. undirmennirnir, ekki neitt. M. ö. o.: ef hásetum fækkar, njóta þeir þess ekki aðeins, heldur njóta yfirmennirnir þess líka. En ef yfirmönnunum fækkar, þ. e. a. s. vélstjórunum, þá njóta þeir þess einir, en hásetarnir fá enga umbun í því sambandi. Hér er gerður munur á hásetunum annars vegar og vélstjórunum hins vegar. Vélstjórarnir sitja einir að sparnaðinum í sinni stétt, njóta einir þess sparnaðar, en hásetarnir einskis. Þegar hásetarnir leggja á sig aukavinnu með því að fallast á fækkun, þá njóta þeir ekki hækkunarinnar einir, heldur fá yfirmennirnir, þ. á m. vélstjórarnir viðbótargreiðslu. Við sjáum ekki betur en að hér sé gert upp á milli yfirmanna annars vegar í þessu dæmi vélstjóranna, og hásetanna hins vegar. Spurningin er því þessi: Hvers vegna njóta aðilar að Sjómannasambandinu, sem eru nýbúnir að semja, þess í engu, ef vélstjórunum fækkar, fyrst að vélstjórarnir njóta þess, ef hásetunum fækkar? Þetta er spurning, sem þarf að fá skýrt svar, við í n., sem um þetta fjallar, og undir svari við þessari spurningu verður afstaða okkar í þingflokki Alþfl. komin til endanlegrar afgreiðslu frv. Ég vil mega trúa því, að hér sé um mistök að ræða, en ekki ásetning. Ég skal endurtaka það, og það verða síðustu orðin, sem ég segi við 1. umr., að ég hef enga ástæðu til að rengja þau ummæli hæstv. félmrh., sem hann viðhafði um mig og hefur eflaust viðhaft við fleiri í gær, að það væri ekki tilætlunin að láta koma til framkvæmda ójöfnuð á milli yfirmannanna og undirmannanna með þessari lagasetningu. í trausti til þessara ummæla vona ég, að verði samstaða um það í hv. n. að lagfæra þetta. Ef það verður gert, ef gengið verður þannig frá þessu frv., að engin röskun sé gerð á þeim kjarahlutföllum, sem gilt hafa á milli undirmanna og yfirmanna, þá mun þingflokkur Alþfl. stuðla að samþykkt þessa frv., vegna Þess að við erum sannfærðir um, að þjóðarnauðsyn krefjist, að þessi langvinna deila verði leyst og þessi mikilvirku atvinnutæki komist til framleiðslustarfa á sjónum og geti orðið til að efla þjóðarhag með þeim hætti, sem þeim var ætlað.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. 7. þm. Reykjav., að við 1. umr. um þetta mál er e. t. v. ekki ástæða til málalenginga, af því fyrst og fremst skortir allar upplýsingar, sem þm. hljóta að vera nauðsynlegar til þess að geta gert sér fyllilega grein fyrir, hvaða mál hér er á ferðinni. Með þessu frv. til l. fylgja engar upplýsingar, sem máli skipta, engir útreikningar og enginn samanburður við þá kjarasamninga, sem hafa gilt fram til þessa. Og fyrir því er það, að ég hygg, að svo sé ástatt með svo til alla þm., að þeir eigi þess engan kost að gera sér neina heildargrein fyrir því, hvað hér um ræðir. Hæstv. félmrh. lét þess getið, að hér væri mjög alvarlegt mál á ferðinni, og vitnaði til þess, að verkfall á togurum hefði hafizt um það leyti, sem Vestmanneyjagos hófst, og mikið rétt er það. Þá var hann sem jafnan skjótur til orða sinna og sagði, að nú væri ekki tími verkfalla. Eftir sem áður er svo komið, að liðnir eru 2 mánuðir síðan þessi verkföll skullu á, án þess að þeir, sem í hendi sinni hafa allan tímann haft að leysa það, hæstv. ríkisstj., hafi hreyft hönd eða fót til þess, að svo mætti verða. Hann er jafnan skjótari til orða sinna en athafna, hæstv. félmrh., og vil ég finna þessum orðum mínum nokkurn stað. Ég ætla ekki nú að leggja dóm á innihald þeirra samninga, sem gerðir hafa verið við undirmenn. Ég ætla ekki að leggja dóm á það, að þeir séu á annan veg úr garði gerðir heldur en frambærilegt sé þeim launamönnum til handa, né heldur ætla ég sérstaklega að leggja nú dóm á gerð þess samnings eða þess óskalista, sem yfirmenn hafa sett fram og nú á að lögfesta. Það kann að vera, að flestallt af því, sem þar er að finna, sé réttlætanlegt og ekki um of þeim til handa En ég vil benda á það, að það mun vera algerlega einsdæmi, að samningstilboð annars á tveim deiluaðilum sé tekið og lögfest, og þá verður þá leiðrétt, ef ég fer þar með rangt mál. Það mun vera algert einsdæmi, og því verðu hæstv. ríkisstj. að svara umbúðalaust, hvernig það má vera, að ekki var til þess ráðs gripið, að starfsmaður hennar, sáttasemjari ríkisins bæri fram miðlunartillögu, sem var þá miklu eðlilegra að ríkisstj. kæmi með til lögfestingar Þessu þarf að svara, hvernig stóð á því, að það var tekin upp till. frá öðrum aðilanum og lögð fram til lögfestingar. Ég sagði, að ég ætlaði ekki að leggja dóm á innihald samninga við undirmenn, sem undirritaðir hafa verið, né heldur það innihald, sem er í þeim fskj., sem með frv. þessu fylgja. Það kom fram í umr. hér á hæstv. Alþ. utan dagskrár eigi alls fyrir löngu, að meginástæðan fyrir hinni illvígu kjaradeilu og togaraverkfalli væri ekki ágreiningur milli deiluaðila, og hæstv. sjútvrh. staðfesti þetta. Vandamálið var það, að fyrir hendi væri enginn rekstrargrundvöllur þessa atvinnuvegar. Það álit hafði verið sett fram af Framkvæmdastofnun ríkisins, þar sem hún hafði með útreikningum sínum spáð því, að afkomuhorfur á árinu 1973 væru þær, að halli yrði á rekstri togaranna, sem næmi 176 millj. kr. Að vísu er þar ekki tekið tillit til þess, sem hefur verið greitt úr Aflatryggingasjóði. Vandamálið, sem allan tímann hefur verið við að glíma, er það, að ekki er grundvöllur fyrir rekstri þessa atvinnuvegar, - alls enginn grundvöllur. Ástæðurnar fyrir því, að útvegsmenn þráuðust svo lengi við að undirskrifa samninga, voru þær, að þeim var ekki heitið neinum úrbótum í þessu efni lengi vel. Ég verð að biðja hæstv. forsrh. um það allra vinsamlegast að upplýsa, hvað það var, sem hann lofaði og lýsti yfir við samninganefnd útvegsmanna, þegar að því dró, að þeir undirrituðu samninga við undirmenn. Þeir gerðu það í trausti þess, að innihald upplýsinganna væri með þeim hætti, að það mætti byggja á yfirlýsingum hans, að úrbætur yrðu fundnar, grundvöllur yrði fundinn. Ég fer fram á það eindregið að fá að vita, með hvaða hætti þær yfirlýsingar voru, af því að í trausti þeirra voru þessir samningar við undirmenn undirritaðir. En svo mikið er víst, hvernig svo sem þessar yfirlýsingar hafa hljóðað, að fulltrúar útvegsmanna telja, að það hafi í engu verið við þær yfirlýsingar staðið. Fyrir því var það, að þegar til þess kom, að ríkisstj. knúði fast á um undirskrift og samningsgerð við yfirmenn, þótti fulltrúum útgerðarinnar einsýnt, að það ætti ekki að standa við þessar yfirlýsingar, sem gefnar voru við undirskrift samninga við undirmenn. Fyrir því var það, að þeir neituðu að ganga til nokkurra samninga. Þess var getið af hæstv. félmrh., að það væri starfandi n., sem ætti að rannsaka þessi mál. Rannsókn á þessum málum, hag og stöðu togaraútgerðarinnar, hefur staðið yfir miklu lengur en meðan verkfallið hefur staðið. Það eru búnar að standa yfir viðræður, er mér kunnugt um, allt frá því í júlí í sumar milli sjútvrh. í og fulltrúa útgerðarinnar, þannig að nægur tími hefur unnizt. En hvað hefur komið fram frá þeirri undirnefnd, sem að þessu hefur starfað? Það er ákaflega magurt, að ekki sé meira sagt. Tapið á rekstri togaranna á s. 1. ári nam 99 millj. kr. Hefur verið farið fram á það við ríkisstj., að hún reyndi að koma til móts við útgerðina varðandi þennan mikla skuldahala. Það hefur verið sett fram af hálfu þeirra manna, sem í þessari n. hafa starfað, að að þessu leyti yrði alls ekkert komið til móts við útgerðina, liðið væri liðið. Samkv. spám Framkvæmdastofnunar ríkisins má gera ráð fyrir taprekstri útgerðarinnar upp á 176 millj. kr. á næsta ári, og hefur verið látið í það skína, að eftir mitt ár yrði athugað að koma til móts við útgerðina með svipuðum hætti og var s. l. ár og á árinu 1974 yrðu breytingar gerðar í átt við það, sem gert var s. l. ár. Sjá þá allir, hversu skammt þetta hlýtur að hrökkva. Sem sagt, fulltrúar útvegsmanna hafa orðið fyrir stórkostlegum vonbrigðum og telja sig svikna af þeim yfirlýsingum, sem þeir treystu á, Þegar þeir undirrituðu samningana við undirmennina. Ég vil spyrja, og hæstv. bankamálaráðherra gæti e. t. v. upplýst það: Nú verður þetta frv. sjálfsagt að lögum með meirihlutavaldi hæstv. ríkisstj. á hinu háa Alþ., og nú er það alveg víst, að enginn ætlar sér að brjóta lögin, og er það einnig alveg víst, að allir munu þrá þann dag, útvegsmenn sem aðrir, að skipin haldi úr höfn, en er hann viss um það, að þau muni gera það þrátt fyrir þessa lagasetningu? Ég vil a. m. k. fá upplýsingar, og það væru hæg heimatök hjá honum að fá það upplýst, hvort svo kunni að fara, þó að þessi lög verði sett. Heimatökin eru hjá honum að því leyti, sem hann ætti að geta leitað sér um það upplýsinga hjá viðskiptabönkunum, hvort þeir muni taka það í mál, að skipin leysi landfestar, þegar fyrir liggur slíkt bullandi tap eins og raun ber vitni um. Mér er nær að halda, að svo verði ekki. Og það er ekkert undarlegt við það, að viðskiptabankarnir ætli sér ekki að standa undir augljósu tapi, þegar ekkert liggur fyrir um það, með hvaða hætti ríkisstj. sjálf ætlar að finna þessum atvinnuvegi rekstrargrundvöll. Ég hef hér í höndum upplýsingar og þótt hæstv. ríkisstj. hafi e. t. v. ekki gert það, þá hef ég lagt drög að því, að þær n., sem fá þetta mál til meðferðar, fái nokkrar gleggri upplýsingar um stöðu alls málsins, því að þær er ekki að finna í þeirri frv. ómynd, sem hér liggur fyrir. Ég hef upplýsingar um afkomu togaranna árið 1972 og spá hagrannsóknadeilda Framkvæmdastofnunarinnar um reksturinn 1973. Þess skal getið, að 1971 varð halli á rekstri togaranna 38 millj. kr. Árið 1972 nam hallareksturinn brúttó 18 millj. og 500 þús. kr., frá því dragast bætur úr Aflatryggingasjóði, 37.5 millj., og framlög ríkissjóðs 45 millj., eða 82.5 millj. kr., þannig að það er nettó tap og skuldahali útgerðarinnar eftir árið 1972 nemur 99 millj. kr. Síðan kemur afkomuspá hagrannsóknadeildar fyrir árið 1973. Og hún er, eins og ég hef tekið fram, eftir þeim reikningum, sem ekki hafa verið véfengdir, og mun hún nema samtals á 20 skipum 176 millj. kr. Það hafa starfað fleiri n. en þær, sem nefndar hafa verið hér. Það starfaði n. mikið á vegum sjútvrh., þriggja manna, Hauks Helgasonar o. fl., að athugun á þessu, og það kom skýrt fram í áliti þeirrar n., að það virtist alveg ljóst, að þörf væri á verulegum opinberum stuðningi við togaraútgerðina á þessu ári. Meginvandinn - ég endurtek það - í þessu máli frá upphafi hefur ekki verið deilan milli launþega og vinnuveitenda. Það hefur verið deilan milli útgerðarinnar og ríkisvaldsins. Þar hefur hnífurinn staðið í kúnni. Útvegsmenn hafa engin ráð séð til þess að halda þessum skipum úti hjálparlaust, og það verður að vera ákvörðun ríkisvaldsins sjálfs, hvort svo skuli verða gert eða ekki. Eru engar ýkjur, þó að menn hafi þessar fullyrðingar í frammi. Það væri vissulega ástæða til þess að rekja hér nokkuð, hvað í þessum nýju kjarasamningum felst, t. d. þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég ætla þó að geyma mér það þangað til við síðari umr., vegna þess að ég tel ástæðu til, að frv. gangi sem fyrst til n. Ég nefndi, að útvegsmenn hafa farið fram á að fá upp borið eða fá aðstoð til þess, að klipptur verði frá þeim hinn óbærilegi skuldahali frá síðasta ári, fyrir utan að fá tryggingu fyrir því, með hvaða hætti stutt verði við bakið á þeim á komandi ári. Þar hafa ýmsar leiðir verið nefndar. En ég vil einnig geta þess, að það hefur komið fram í þeirri undirnefnd, sem nú starfar, að skuttogurum yrði í engu mætt, þeim yrði í engu hjálpað, það væri nóg komið af aðstoð við þá. Þess vegna vil ég rifja upp það, sem kom fram við umr. hér utan dagskrár ekki alls fyrir löngu; - það, sem hæstv. sjútvrh. sagði. Ég hafði látið þess getið þá við umr., að mér fyndist koma til greina varðandi skuttogarareksturinn, að einhverju yrði frestað af því, sem við köllum frystingu, þ. e. að tekin eru 20% af brúttóandvirði afla og fryst til greiðslu vaxta og afborgana. Á það skal vitanlega lögð áherzla, að vexti og afborganir þarf að greiða. En þetta var ein leið, sem bent var á, að frestað yrði, þessari miklu frystingu, til þess að útgerðarmenn skuttogaranna gætu með einhverjum hætti e. t. v. rekið þá. Það hefur verið boðið, og síðan yrði á hálfs árs fresti athugað, hvernig afkoman væri, þannig að það mætti þá frysta meira, ef vel gengi. Hæstv. sjútvrh. sagði, með leyfi hæstv. forseta, orðrétt: „Ég vil segja það um vissar hugmyndir, sem hér komu fram hjá hv. 4. þm. Austf. í sambandi við fyrirgreiðsluna við nýju skipin, að ég er á mjög svipaðri skoðun og hann í þeim efnum og er alveg opinn fyrir því að ræða um stuðning af því tagi í sambandi við rekstur þeirra skipa, þegar þar að kemur.“ Það hefur ýmislegt verið rætt og upp á ýmsu fitjað og einnig af honum, en það hefur ekki séð dagsins ljós. Útgerðarmenn hafa enga tryggingu fyrir því, að þeim verði nema að mjög óverulegu leyti hjálpað. Það má heita með ólíkindum, að hæstv. félmrh., fyrrv. forseti ASÍ, og það má heita með ólíkindum, að núv. forseti ASÍ taki á málum eins og nú virðist horfa. Það má heita með algerum ólíkindum, ef við rifjum það upp, hvernig til þessa er stofnað. Hásetar og undirmenn voru búnir að vera 1½ mánuð í verkfalli, en yfirmenn á kaupi allan tímann. Þegar þeim sýndist blása byrlega fyrir samningum, var boðað verkfall, og nú á að verðlauna þá með þessum vinnubrögðum, að taka upp þeirra till. og gera að lögum frá Alþ. Það er ekki mikil reisn yfir þessu. Ég endurtek, að ég óska eftir skýrum svörum frá hæstv. forsrh., Í hverju yfirlýsingar hans voru fólgnar, sem hann gaf útgerðarmönnum, þegar þeir létu til leiðast að undirrita samninga við undirmenn. Þetta vil ég að komi skýlaust fram, og ef nokkur möguleiki á að vera til þess, að þetta mál leysist í heild sinni, þá er lífsspursmál, að stjórnin lýsi því yfir gagngert og skorinort, með hvaða hætti hún ætlar að leysa þetta mikla vandamál. Það er engin lausn, að þetta verði lögfest, - als engin. Það getur enginn útgerðarmaður leyst sína togara, það liggur alveg ljóst fyrir. Þetta verða menn að gera sér fullljóst. Þá er að vita með hvaða hætti nákvæmlega á að taka á þessu máli. Undan því getur ríkisstj. ekki skotizt með nokkru móti. Aðalvandinn og aðalþrætan í þessu efni hefur aldrei verið milli launþegans og útgerðarmannsins. Ég ætla ekki við þessa umr. að fara yfir ýmsar upplýsingar, sem ég hef aflað mér um þær hækkanir, sem orðið hafa á launakjörum skipverja. Það verður að bíða þess tíma, að málið hafi verið rætt í n. og athugað gaumgæfilega frá fleiri hliðum, upplýsinga aflað, þannig að menn geti gert heildarúttekt á þessu. En ég legg áherzlu á þetta, að eina leiðin til þess, að leystar verði landfestar, er sú, að ríkisvaldið upplýsi, með hvaða hætti á að ráða bót á þessum mikla vanda og finna grundvöll fyrir útgerð þessara skipa.

Jóhann Hafstein; Herra forseti. Hæstv. félmrh. hringdi í mig um sexleytið í gær og hafði þá sent mér og ég var að fá í hendur frv. það, sem hér liggur fyrir og var þá í prentun, og mæltist til þess, að við vildum sýna vilja á því, að þetta frv. gæti fengið skjóta afgreiðslu í þinginu. Og um sama leyti, eða um sexleytið í gær, átti hæstv. forsrh. viðræður við okkur formenn stjórnarandstöðunnar og með sams konar tilmælum um það, að við reyndum að greiða fyrir skjótum framgangi málsins. Ég tók - og við báðir reyndar - þessum tilmælum vel, og ég sagði við hæstv. félmrh., að þetta yrði athugað með velvilja. Við munum ekki telja eftir okkur að starfa að þessu máli í dag og í kvöld og fram á nótt, ef því er að skipta, og skiljum vel tilmæli hæstv. ríkisstj. um að reyna að hraða framgangi málsins. En áður en málið fer í nefnd, get ég ekki orða bundizt um það, að alveg er það með ólíkindum, hvernig þetta blessaða frv. er. Það er ómögulegt fyrir hv. þm. á nokkurn hátt að átta sig á því, hvað í þessu frv. felst. Við eigum að greiða atkvæði um frv., sem staðfestir samninga, sem ekki eru lagðir fyrir, en eiga hins vegar að staðfestast með breytingum, sem koma fram í fskj. Hvernig breytingarnar eru, vitum við ekki. Það hefði ekki mátt minna vera en að sjálfir samningarnir, sem verið er að breyta, væru líka fskj. með slíku frv. Engu að síður hefði sennilega verið mjög erfitt fyrir hv. þm. að átta sig á málinu. En það er minnsta krafa, sem ég held að þm. með réttu geti gert, að frv. fylgi grg., sem skýri fyrir þeim í stórum dráttum, hvað um er að ræða. Fram hjá því er líka gengið. Ég hef nú, meðan ég hef verið að hlusta með öðru eyranu á ræðurnar, notað hin skilningarvitin til þess að fara yfir álitsgerð og upplýsingar um þetta mál frá Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda, sem hæstv. forseta hefur borizt og er gert ráð fyrir að komi í hendur þeirrar n., sem fær málið til meðferðar. Auðvitað situr hæstv. ríkisstj. inni með allan þann kunnugleika og allar þær upplýsingar, sem í þessum skjölum eru, og henni hefði verið innan handar að láta þm. í té með frv. og láta fylgja því slíkar upplýsingar. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, því að ég vil ekki tefja málið. En ég minnist þess ekki nokkurn tíma í langri þingssögu að hafa þurft að meðhöndla frv., sem er eins ófullkomið að öllum frágangi og efnismeðferð og þetta frv., sem við eigum hér að greiða atkv. um. Frv. fer nú til n., og n. munu berast þessar upplýsingar. Ég sagði hæstv. forsrh. frá því í gær, að ég mundi þegar gera ráðstafanir til þess, að menn úr þingflokki Sjálfstfl. færu fyrir hádegi í dag til þess að afla sér efnislegra upplýsinga um málið, og hefur sennilega ekki veitt af, því að ekki er þeirra að leita í frv. sjálfu. Þeir voru í allan morgun fyrir hádegi að reyna að setja sig inn í málið, eftir því sem þeir gátu, og ég vænti þess, að n. fái svör við þeim fsp., sem þm. hafa lagt fram í þeim umr., sem fram hafa farið, þó að við þurfum að vera langt fram á nótt við afgreiðslu slíks máls. Það verður þá ekki hægt að segja eftir á, að það hafi ekki legið fyrir, áður en krafizt er, að endanleg afgreiðsla fari fram á málinu nægjanlegar upplýsingar til þess að gera okkur sómasamlega grein fyrir efnisafstöðu í málinu. Á þessu stigi málsins get ég með engu móti spáð neinu um það, hver afstaða okkar verður. Það fer fyrst og fremst eftir þeirri efnismeðferð, sem málið fær í n., og þeim upplýsingum, sem okkur í þingflokknum berast frá nm. Við þurfum að gera ráðstafanir til þess, að þingflokkur sjálfstæðismanna sé tiltækur til þess að ræða við okkar nm., Nd. menn, og væntanlega verða sameiginlegir fundir nm. úr Ed. og Nd., þegar þeir eru búnir að ræða á nefndarfundum um málið, til þess að þeir geti fengið tækifæri til að bera sig saman við okkur og við fengið þær upplýsingar, sem þeir fá í n. Af þessu sjá menn, að þetta er allt dálítið erfitt viðfangs. Við teljum ekki eftir okkur, af því að málið er mjög alvarlegt, að gera okkar ítrasta til þess, að það geti fengið sómasamlega efnislega meðferð í þinginu, en það hefði auðvitað verið allt miklu auðveldara viðfangs, ef málið hefði verið með öðrum tilbúnaði en raun ber vitni um.



Herra forseti. Það hefur verið kvartað undan því í þessum umr. að nægileg grg. hafi ekki fylgt með þessu frv. Ég hygg þá, að sú grg., sem hér kom fram í framsöguræðu hæstv. félmrh., hafi í rauninni sagt allt það, sem þurfti að segja varðandi það, sem í raun og veru snýr að hv. alþm. í þessu máli. Ég á varla von á því, að hv. alþm. treysti sér til þess og allra sízt á einum degi að setja sig mjög ítarlega í einstök flókin samningsatriði í margslungnum kaupgjaldssamningum á milli útgerðarmanna og skipverja, því að því er vitanlega ekki að neita, að þar eru fjöldamörg ákvæði, sem eru mjög samanslungin. En hér var gerð grein fyrir því, hvernig þetta mál hefur borið að og hverjar væru aðalbreytingarnar, sem á ferðinni eru. Frá því var greint, að hér hefur í rauninni verið um tvenns konar kjarasamninga að ræða. Annars vegar var um að ræða kjarasamninga við undirmenn. Verkfall þeirra stóð í alllangan tíma, og því verkfalli lauk með samningsgerð, svo að ekki þurfti að koma til nein lagasetning í sambandi við þá hlið málsins. En þó bar þá samninga þannig að, að undir lokin stóðu málin þannig, að togaraeigendur höfðu gert tiltekið tilboð og fulltrúar háseta höfðu gert annað tilboð. Þegar þannig var komið, að talið var, að komið væri á enda hjá báðum aðilum og lengra yrði ekki komizt að dómi sáttanefndar í málinu, og eftir athugun, sem ríkisstj. gerði á málinu hjá báðum aðilum, þá var þessi deila leyst með því, að ríkisstj. lýsti yfir, að hún mundi greiða eigendum skipanna það, sem bar á milli aðila í þessum efnum. Á þessum grundvelli tókust samningar. Hér var um að ræða fyrst og fremst, að fastakaup undirmanna var hækkað þó nokkuð með þessari milligjöf frá ríkinu frá því, sem útvegsmenn höfðu viljað fallast á, til móts við kröfur sjómanna. Nokkrar aðrar breytingar komu þarna einnig til greina, en þær voru minni háttar, og er í rauninni engin þörf á því að fara að rekja þær sérstaklega. Með þessum hætti gekk ríkisstj. fram í því að skuldbinda ríkissjóð til að greiða á þessu samningstímabili, frá því að samningar tókust og til loka ársins, tiltekna fjárhæð, sem ekki var vitanlega hægt að segja nákvæmlega til um, hve mikil yrði, en reiknað var þó út, hvað áætla mætti þessa fjárhæð mikla. Síðan kom til deilu yfirmanna á þessum sömu skipum, og þar bar málið að á mjög svipaðan hátt. Það var gengið til þrautar fram í því af sáttanefnd að kanna, hvað miklir möguleikar væru á því, að aðilar gætu náð samkomulagi. Ríkisstj. ræddi við þessa aðila nokkrum sinnum, hvorn í sínu lagi einnig, og þarna bar nokkuð á milli. Ríkisstj. fór nákvæmlega sömu leið og farin var í hinu fyrra tilfelli gagnvart undirmönnum. Hún lýsti því síðan yfir, að hún mundi fallast á að greiða útgerðaraðilum þessara skipa það, sem þá bar á milli hjá þessum aðilum. Þar var ekki um ýkja stóra fjárhæð að ræða, og hefur verið áætlað af hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar, að hún gæti numið á þessu tímabili, frá samningsgerð og til áramóta, í kringum 6 millj. kr. En það er vitanlega ekkert höfuðatriði, hvort sú upphæð kann að reynast 6 eða 7 millj. Það kemur fram í þeim útreikningum, þegar verður nánar farið ofan í þá. En þá brá svo við, að togaraeigendur gátu ekki fallizt á að gera samninga við yfirmenn á þessum grundvelli, eins og þeir höfðu þó fallizt á að gera við undirmenn, og vegna þess varð málið að koma fyrir Alþ. á þann hátt, sem það kemur nú. Það sýndist í rauninni vera eina leiðin, eins og komið var, til þess að ljúka raunverulega þessari kjaradeilu, sem hér stóð, að lögbinda þá till., sem fyrir lá af hálfu yfirmanna. Hér er auðvitað algerlega rangt að tala um, að kröfulisti annars aðilans hafi verið tekinn og nú eigi að lögfesta hann. Þeir aðilar voru auðvitað búnir að víkja frá sínum fyrri kröfum mjög verulega, en þeir höfðu fallizt á þetta til samkomulags og töldu sig þar vera komna í botn, á sama tíma sem togaraeigendur töldu sér ekki fært að fallast á þessa kröfu. Nú er auðvelt að gera mönnum grein fyrir því í stuttu máli, hvaða mismun var hér um að ræða í aðalatriðum. Ég skal þó ekki fara ítarlega út í það. Það mátti segja, að á milli yfirmanna og togaraeigenda væri fyrst og fremst ágreiningur um þrjú atriði. Það var í fyrsta lagi um fast mánaðarkaup, sem vitanlega telur talsvert í kjörum skipverja. Yfirmenn höfðu krafizt þess í síðasta tilboði sínu, að þeir fengju 25 þús. kr. í fast grunnkaup, en togaraeigendur höfðu í sínum gagntillögum fallizt á að hækka fastakaupið upp í rúml. 17.300 kr. á mánuði. Á það var loksins fallizt af yfirmönnum, að þetta skyldi fastakaupið verða, nákvæmlega það, sem útgerðarmenn höfðu boðið. Annað atriðið, sem milli bar, var aflahlutur þeirra skipverja, sem hér eiga hlut að máli. Yfirmennirnir gerðu kröfu um það, að aflaprósenta hvers einstaks yfirmanns skyldi hækka frá því, sem var í fyrri samningum, um 0.20%. Sé dæmi tekið af þessu t. d. með 1. vélstjóra, þá hafði hann í aflaprósentu 1.63%, en þeir gerðu kröfu um það að aflaprósenta hans yrði 1.83%. Útvegsmenn hins vegar eða togaraeigendur höfðu látið koma fram á samningafundum, að þeir gætu mætt þessum kröfum um aflaprósentu til hálfs, og því er það, að yfirlýsing ríkisstj. var um að ríkissjóður skyldi greiða Það sem þarna bar á milli um aflaprósentu, þ. e. a. s. 0.10% á hvern einstakling á samningstímabilinu, og þetta var aðalatriðið, það sem bar á milli. Þriðja atriðið var svo það, að yfirmenn lögðu mikla áherzlu á, að inn yrði tekið ákvæði um, að ef mönnum væri fækkað á skipunum frá tiltekinni umsaminni tölu, eða svo vildi til í einstökum aflatúrum, að það yrðu á skipinu færri menn í reynd en um var samið, þá hækkaði einnig aflaprósenta þeirra eitthvað, og þannig er komin inn þessi tala, 0.075%, sem aflahlutur hvers yfirmanns á að hækka um fyrir fækkun um hvern einn mann á skipinu. Undirmenn eða hásetar höfðu samið um svipaða reglu, en þó með þeim hætti, að þegar svo stæði á, að hásetar væru færri á skipi en um hefði verið samið skyldu þeir hásetar, sem raunverulega tækju á sig vinnu þess, sem vantaði, fá þessa hækkun, en aðrir aðilar, sem Sjómannasamband Íslands semdi fyrir, eins og matsveinar og aðstoðarmenn í vél, áttu ekki að njóta slíkrar aukahækkunar. Ég skal ekki tala neitt um það hér, hvor reglan er í sjálfu sér réttlátari, sú, sem undirmenn sömdu um í þessum efnum, eða hin, sem yfirmenn gerðu að úrslitakröfu í sinni kröfugerð. Það er mál út af fyrir sig að ræða um það. En ég vil taka það fram í sambandi við það, sem hér hefur verið sagt, að þeim samningum, sem undirmenn gerðu, er ekki breytt á einn eða neinn hátt með því, sem hér er gert ráð fyrir, að lögfest verði fyrir yfirmenn. Undirmenn fá að öllu leyti það, sem þeir sömdu um. En yfirmenn fá þetta, sem hér er tilgreint. Hvort það er að öllu leyti réttlátt eða ekki, er atriði, sem í rauninni er ekki til umr. hér að mínum dómi. Hér er verið að leysa viðkvæma deilu, og spurningin var sú, hvort átti að þræta endalaust um þessa kröfu, sem vegur ekki meira en þetta í raun og veru. Það er líka rétt að taka það fram, að þetta ákvæði tilheyrir auðvitað undantekningu, að til þess komi. Og það er ekki verulega trúlegt, að skipverjar á skuttogurum verði oft færri en 24, sem um er samið, eða skipverjar á síðutogurum verði oft færri en 26. Ég tel, að ríkisstj. hafi komið fram við báða þessa samningsaðila, þ. e. a. s. yfirmenn annars vegar og undirmenn hins vegar, á alveg sambærilegan hátt, og fjárgreiðslurnar eru líka fyllilega sambærilegar í báðum tilvikum. Um það atriði skal ég ekki heldur ræða hér ítarlega, hvort með þessu er verið að raska því hlutfalli, sem var á milli þessara aðila. Það er heldur óskemmtilegt tal að ræða um slíkt. En það þekkja allir, sem hafa komið nærri þessum samningum, að það hefur auðvitað gerzt æ ofan í æ, þegar annar aðilinn hefur samið fyrst og hinn aðilinn semur aftur síðar, þá telja menn, að eitthvað hafi raskazt, af því að samningarnir fóru ekki fram samhliða, sem sjaldnast er. Hafa t. d. togaraeigendur eða aðrir atvinnurekendur oft á tíðum við hið síðara tilfellið orðið að semja um hlut, sem þeir máttu reikna með, að gæti leitt af sér einhverjar aukakröfur aftur síðar. Ég tel því, að í raun og veru sé það svo, að þetta mál hafi verið lagt fyrir hér svo greinilega, að það sé alveg þarflaust að tala um, að hér vanti stórkostlega miklar upplýsingar. Málið er tiltölulega einfalt, og að mínum dómi verður það ennþá einfaldara, þegar málið er athugað nánar og m. a. út frá því, sem hv. 4. þm. Austf., Sverrir Hermannsson, sagði áður í þessum umr. Hann er sjálfur togaraeigandi og veit allvel um það, hvernig þessi mál standa. Hann lagði áherzlu á það og margundirstrikaði það, að raunverulega væri það svo, að hér hefði ekki verið fyrst og fremst um deilu um launakjör skipverjanna að ræða. Þetta verkfall, sem búið er að standa í fulla tvo mánuði, hefði ekki staðið vegna ágreinings um launakjör, en þó hefur verkfallið allan þennan tíma verið að forminu um launakjör. Hann taldi, að raunverulega hefði stöðvun togaranna verið af þeim ástæðum, að útgerðarmenn hefðu ekki fengið þær yfirlýsingar frá stjórnvöldum, sem þeir vildu fá eða teldu sér nauðsynlegar um tiltekinn fjárhagslegan stuðning við reksturinn. Ég hef auðvitað ekki aðstöðu til að fullyrða neitt um, hvernig þessu er í rauninni varið, en ekki neita ég því, að ég lít ekki á þetta mál svipað og hv. þm. gerir með þessum yfirlýsingum sínum. Það má þó vel vera, að togaraeigendur hafi ekki viljað við samningaborðið fallast á þau launakjör, sem hér er um að ræða hjá undirmönnum eða yfirmönnum. Um það get ég vitanlega ekki nákvæmlega sagt. En ég hef sagt það áður í umr. á Alþ., og það átti þá við deiluna um launakjör undirmanna, að mér var það í rauninni alveg óskiljanlegt, að það skyldu ekki geta tekizt samningar miklu fyrr en raun varð á um þær launakröfur, sem þar lágu fyrir. Það gat í rauninni ekki verið neitt eðlilegt. Hins vegar hefur komið hér skýrt fram af hálfu ríkisstj., bæði á Alþ. og eins í samtölum við útgerðarmenn, að ríkisstj. hefur verið á þeirri skoðun, að það bæri að leysa þessar kjaradeilur sem slíkar, það ætti að semja um kjör þeirra manna, sem sagt hafa upp samningum og lýst hafa yfir verkfalli, og það ætti að leysa þann þátt þessa máls alveg sjálfstætt og út af fyrir sig, síðan bæri vitanlega að taka á rekstrarvandamálum útgerðarinnar og gera það hreinlega upp, að hve miklu leyti ætti að ganga til móts við togaraútgerðina í landinu með fjárhagslegan stuðning. Nú segir hv. 4. þm. Austf, alveg hreint út, að þessi stöðvun hafi beinlínis verið af þessum ástæðum og menn hafi ekki viljað semja, af því að þeir hafi ekki fengið sitt fram um fjárhagslegan stuðning. Þá ætla ég, að það geri það enn nauðsynlegra, þegar málin liggja svona fyrir í raun og veru að höggva á þennan hnút, sem enn er óleystur varðandi kjaramálahliðina, svo að hægt sé þá að taka á hinu vandamálinu á eðlilegan hátt. Ég tel í mesta máta óeðlilegt að blanda saman þessu tvennu. Það er skoðun mín, að skipverjar togaranna hafi ekki farið fram á meiri breytingar á sínum launakjörum en allajafna þekkist í sambandi við endurskoðun kjarasamninga, og það hefði því átt að geta tekizt samningar með eðlilegum hætti á milli útgerðarmanna og skipverja, án þess að Alþ. hefði þurft að skerast þar í leikinn, ef ekki hefði annað sérstakt komið til. Ég ætla þá að víkja örfáum orðum að því stóra vandamáli, sem snýr að rekstrarvandamálum togaranna, sem í rauninni ætti ekki að blanda mikið inn í það mál, sem hér liggur fyrir, um að skera á þennan hnút varðandi kjarasamningana, því að það er í rauninni allt annað mál. Það er rétt, sem hér kom fram, að togaraeigendur hafa talið, að það væri nauðsynlegt fyrir þá að fá ákveðna fjárhæð greidda nú þegar, áður en þessi deila væri leyst, vegna rekstrartapa á s. l. ári. Þeir hafa gert kröfu um tæpar 100 millj. kr. í þessu skyni, vegna rekstrarins á s. l. ári. Það liggur þó fyrir, að togaraútgerðin í landinu hafði fengið í sérstakan stuðning á s. l. ári, eins og hefur komið fram í þessum umr., 37.5 millj. kr. sem greiðslu úr aflatryggingasjóði, og hún hafði einnig fengið frá ríkissjóði 45 millj. kr., eða samanlagt 82.5 millj. kr. Hún og ég hef sagt hér áður, til viðbótar við þetta, fjárhæð, sem nemur um 14 millj. kr., en kom fram með þeim hætti, að afnumið var á ákveðnu tímabili útflutningsgjald af karfaafurðum, til þess að hægt væri að halda uppi ákveðnu fiskverði á karfa vegna togaraútgerðarinnar. Varð að afla þeim sjóði, sem missti af þessari fjárhæð, tekna með öðrum hætti í staðinn. Þetta var gert á sínum tíma eingöngu vegna rekstraraðstöðu togaranna. Ég tel því fyrir mitt leyti, að útgerðin hafi notið allverulegs stuðnings á s. l. ári. Þó er mér vel ljóst, að eflaust hefur verið um talsverðan hallarekstur að ræða á þessari útgerð á árinu umfram þetta. En þannig voru málin líka í miklu fleiri tilfellum. Því fer vitanlega víðs fjarri, að önnur útgerð í landinu geti ekki komið með hliðstæðan útreikning og togaraútgerðin og bent á, að þar hafi verið um hallarekstur að ræða, enda hefur það verið gert af þessum aðilum, án þess að þess væri krafizt, að ríkið greiddi allan mismuninn. Það hefur af hálfu ríkisstj. ekki verið tekin nein endanleg ákvörðun um það, að ekki kæmi til greina að greiða neinar bætur upp í þennan hallarekstur á s. l. ári. Hins vegar er rétt, að það sjónarmið hefur verið sett fram, að eðlilegt væri að láta það liggja, sem orðið er í þessum efnum, og snúa sér að því að athuga um rekstrargrundvöll á yfirstandandi ári. Það hefur þó komið fram af hálfu ríkisins, að ríkið vildi veita aðstoð til þess, að hægt væri að semja um allverulegar skuldir, sem safnast hafa hjá útgerðinni að undanförnu, að semja um þær með milligöngu ríkisstj., og var þar nefnd alveg sérstök skuldaupphæð upp á rúmlega 30 millj. kr. Það verður auðvitað einnig að hafa það í huga um nokkuð af þessu tapi, sem hér er um að ræða, að þar er um tap í sambandi við afskriftir að ræða. Einnig er það, að í þessum kröfum útgerðarmanna kemur nú í fyrsta skipti fram í sambandi við þessi deilumál krafa um það, að greiddar verði 20 millj. kr. vegna hallarekstrar skuttogaranna, sem hófu rekstur á s. l. ári. En sá stuðningur, sem hingað til hefur verið veittur togaraútgerðinni, var veittur til gömlu skipanna, en ekki til nýju skuttogaranna. Og það er auðvitað augljóst mál, að það er ekki eðlilegt að fara að ákveða sérstakan rekstrarstuðning við skip, sem eru í reynslurekstri, rétt í byrjun, enda er ákaflega hætt við því, að þá kæmu ýmsir aðrir togarar á eftir, þótt þeir séu minni, sem eru í fullum rekstri og hafa ekki gert neinar slíkar kröfur til þessa. Af því hafði það sjónarmið verið sett fram af ríkisstj. í byrjunarviðræðum um þessi mál, að það væri sjálfsagt að taka rekstrarvandamál skuttogaranna fyrir eftir nokkurn reynslutíma, t. d. eftir 5–6 mánuði, og sjá þá, hvernig reksturinn hefði gengið, og ákveða þá, um hvers konar stuðning hér ætti að vera að ræða. Ég tel fyrir mitt leyti, að sú n., sem skipuð hefur verið af hálfu ríkisstj., sé í samningaviðræðum við fulltrúa útgerðarmanna um þessi atriði öll, einnig um það, um hve mikinn stuðning gæti orðið að ræða fyrir þessa tegund af skipum, ef það sýndi sig við reynslu, að það þyrfti að koma hér til ákveðinn stuðningur. Af hálfu ríkisstj. hefur verið tekið fram, að gengið væri út frá því, að gömlu skipin nytu á yfirstandandi ári svipaðs fjárhagsstuðnings og þau nutu á s. l. ári, þá miðað við sams konar aflamagn. Ef aflinn breyttist, mundu auðvitað viðhorfin í þessu breytast líka. Í þessum efnum hafa útgerðarmenn mjög viljað leggja til grundvallar aflann á s. l. ári, sem var mjög lélegur hjá þessari útgerð. Það kann vel að vera, að aflinn reynist það áfram, og þá verður vitanlega að taka fullt tillit til þess, því að það verður, eins og fram hefur komið af hálfu ríkisstj., að gera ráðstafanir til þess, að þessi útgerð verði rekin í landinu. En ég vil líka benda á það, að ef aflamagn togaranna væri tekið og miðað við meðaltal síðustu 5 ára, þá sýna þeir útreikningar, sem fyrir liggja frá hagrannsóknadeildinni, að um þó nokkurn hagnað væri að ræða umfram allar afskriftir hjá útgerðinni. Það er því alveg augljóst mál, að þessi vandi fer auðvitað eftir því, hvert aflamagnið verður. Ég skal ekki fara öllu lengra út í þessar umr. hér. Ég tel varla ástæðu til þess eða það réttmætt. Ég vil aðeins undirstrika, að það á að vera alveg skýrt, að ríkisstj. telur, að n. starfi nú að athugun á þessum málum, og biður eftir till. hennar um það, hvaða stuðning eigi að veita togaraútgerðinni, hvað þurfi fyrir hana að gera. Hún hefur því ekki neitað neinu endanlega í þessum efnum. Það verða gerðar ráðstafanir til þess, að togararnir geti gengið, á því leikur enginn vafi. Hins vegar hefur ríkisstj. ekki verið reiðubúin til þess að segja nú á þessari stundu, að hún fallist á kröfur togaraútgerðarinnar, sem eru um það, að togaraútgerðinni verði nú greiddar 275 millj. kr. um 100 millj. kr. vegna hallans á s. l. ári umfram það, sem þegar hefur verið greitt, og yfir 170 millj. kr. vegna áætlaðs halla á árinu 1973, - um þetta verði gefin föst loforð. Ég var fyrr í þessum umr. spurður sérstaklega um eitt atriði af hv. 10. þm. Reykv. Pétri Sigurðssyni. Hann spurði um það sérstaklega, hvað niðurlagið í þeirri yfirlýsingu, sem birt er hér sem fskj. IV og við undirritum, ég og hæstv. fjmrh., - hvað niðurlagið í þessari yfirlýsingu þýði í raun og veru. En þar segir: „Þetta verði fyrir fram metið fyrir hvert skip á sanngjarnan hátt.“ Þessi aths. á sem sagt við það, sem ég vék hér að áður, að ríkisstj. heitir því einnig að greiða þann aukna launakostnað. sem af því hlýzt, að það þarf að grípa til aukaaflaprósentu vegna fækkunar manna á skipi. Það getur auðvitað enginn sagt um það fyrirfram, hvað þetta kann að verða oft í reyndinni í rekstrinum, og það verður því að gera sanngjarna áætlun um þetta, eins og t. d. hagrannsóknadeildin hefur þegar sett upp í sínu dæmi. Það verður að áætla það fyrirfram, í hve mörgum tilfellum sé eðlilegt, að þetta geti komið til á rekstrarárinu. Og það er ætlazt til þess, að þetta sé metið á sanngjarnan hátt fyrir fram. Ég sé ekki ástæðu til þess við þessar umr., að fara mikið út í ræðu hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasonar. Ræða hans var að sáralitlu leyti um það mál, sem hér liggur fyrir. Hann hefur gjarnan þann hátt á að þylja hér upp aftur og fram ýmislegt, sem gerzt hefur í pólitíkinni áður, sérstaklega á þeim tíma, þegar hann þykist nokkurn veginn viss um, að menn muni ekki gefa sér tíma til þess að svara honum, eins og þegar hann er að rifja það upp, að eitt af ódæðum okkar hafi verið að leggja til í sambandi við fjáröflun fyrir viðlagasjóð að fresta tiltekinni kauphækkun í 7 mánuði, margendurtók, hvað þetta væri óskaplegt. En auðvitað var hann ekki að geta þess, að hann hafði sjálfur fyrir hönd Alþfl. tilkynnt ríkisstj., að hann væri þessu atriði algerlega samþykkur og Alþfl. ætlaði að samþykkja þennan lið í till., að fresta kauphækkuninni í 7 mánuði, en kom svo á handahlaupum eftir einn dag og sagði, að þeir hefðu frétt um, að aðrir ætluðu að verða á móti þessu og nú ætluðu þeir að snúast í málinu og verða á móti því líka. Ef ég hefði einhvern tíma til að svara hv. þm. og vera að blanda því hér inn í mál eins og þetta, þá hefði ég að sumu leyti gaman af því. En hér er hvorki staður né stund til þess að ræða þennan útúrdúraþátt þessa hv, þm. Aðalatriðið er auðvitað að reyna að fá botn í þá deilu, sem hér liggur fyrir, reyna að losa skipin. Spurningin er sú, hvort hv. alþm. vilja staðfesta það, sem hér liggur fyrir, að þessar launadeilur verði leystar á þann hátt, sem hér er gerð till. um og hér hefur verið gerð full grein fyrir, og að þannig geti þá skapazt grundvöllur fyrir því að taka á hinum hluta vandamálsins, sem snýr að rekstrarvandamálum togaranna. En ég sé ekki, að togaraeigendur hafi nokkra ástæðu til þess að neita því að gera út skipin samkv. kjarasamningum á þessum grundvelli og halda áfram að ræða við ríkisstj. um eðlilegan stuðning eða nauðsynlegan stuðning við skipin, þegar það liggur fyrir af hálfu ríkisstj., að hún gerir ráð fyrir því, að það verði að gera tilteknar ráðstafanir til að tryggja það, að skipin geti verið í rekstri.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Ég hef ekki ástæðu til annars en að vera ánægður með þær umr., sem hér hafa farið fram. Þær hafa verið alvarlegar og efnislegar, og í ræðum allra ræðumanna stjórnarandstöðunnar hefur það komið fram, að þeir segjast sjálfir og að þeirra flokkar vilji ganga að því verki af alhug, að þessi deila megi leysast og skipin sigla úr höfn. Ég minnist þess, að hv. 10. þm. Reykv., sem hér tók fyrstur til máls, undirstrikaði afstöðu sína með því að segja, að það sé fyllilega tímabært að gera allt, sem unnt sé, til lausnar þessari deilu. Og hv. 7. þm. Reykv., formaður Alþfl., sagði, að hann og sinn flokkur væru reiðubúnir til að stuðla að samþykkt frv. að fengnum vissum upplýsingum, sem hann svo tilgreindi, og taldi þjóðarnauðsyn, að deilan fengi lausn. Hv. 4. þm. Austf„ Sverrir Hermannsson, lýsti þessari afstöðu sinni á þann hátt, að hann teldi, að allir þráðu þann dag, að skipin sigldu úr höfn, og þótti mér það hans von og vísa að taka slíka afstöðu, og veit ég, að fáir verða glaðari en hann, þegar hann sér skip sín sigla úr höfn. En við gleðjumst líka allir yfir því, þegar það gerist. Ég þakka hv. 1. Reykv., formanni Sjálfstfl., Jóhanni Hafstein, fyrir þær góðu undirtektir, sem hann lýsti. Hann hafði gefið mér vilyrði í gærkvöldi um, að það yrðu engar tafir af hendi hans flokks lagðar fyrir þetta mál og menn sæju ekki eftir sér í hans flokki að verja deginum í dag og kvöldinu í kvöld, kannske nóttinni með, til þess að málið yrði að fullu leyst. Hann hafði að vísu uppi andmæli út af því, að frv. væri ófullkomið og það væri ekki auðskilið, hvað í því fælist. Ég fæ nú ekki skilið þetta. Það er að vísu rétt, að í frv. eru engar málalengingar, enda tel ég, að þær ættu alls ekki við í slíku máli sem þessu. En í frv. er allt fram tekið, sem taka þarf fram að minni hyggju til þess að binda enda á deiluna með þeim hætti, sem hér er lagt til, þ. e. a. s. með því að lögfesta síðustu fáanleg tilboð yfirmanna á togurunum, þegar búið var að fá þá til þess að þrýsta sínum kröfum niður eins og nokkur möguleiki var til, en það er efni frv að lögfesta lokakröfur þeirra um kjarabætur. Fyrir þeim er öllum gerð grein skýrt og skorinort í fskj. með frv. og til þeirra vitnað, að þau eigi að lögfesta. Það verður með engu móti sagt, að það sé níðzt á yfirmönnum togaranna með því að ganga að þeirra lokakröfum og gefa þeim samningsgildi, en það verður heldur ekki sagt, að það sé níðzt á útgerðarmönnum togaranna, þegar lögð eru til grundvallar í þessari lagasetningu síðustu tilboð þeirra og síðan ákveðið, að ríkið borgi það, sem krefst fjármuna umfram þeirra eigin lokakröfur. Svona einfalt er málið. En að fara að kafa ofan í ýmis atriði fyrir gildandi samninga milli aðilanna, það held ég, að þjóni engum tilgangi, því að um þau atriði, sem ekki eru tekin fram í fskj. með þessu frv., er enginn ágreiningur. Ég tel því að það sé ekki rétt af mér að fara út í að svara öðrum aukaatriðum, sem fram komu í þeim ræðum, sem hér hafa verið haldnar, því að það gæti vakið meiri umr., og ég ætti sízt að verða til þess. Ég fagna því, að nú getur málið farið til n., væntanlega sameiginlegrar skoðunar í n. beggja d., og við þannig tekið til við atgreiðslu málsins á eðlilegan hátt að kvöldverði loknum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil ekki verða til þess að tefja afgreiðslu þessa máls. En eftirfarandi kemst ég ekki hjá að segja: Það kemur í ljós enn sem fyrri daginn, að hæstv. sjútvrh. er mjög illa við að vera minntur á það ósamræmi, sem er milli fyrri orða hans sem stjórnarandstöðuleiðtoga og gerða hans sem ráðh. Ég hef setið á þingi í meira en aldarfjórðung og aldrei - ekki í eitt skipti - gefið yfirlýsingu um, að aldrei geti komið til mála að breyta kjarasamningum með löggjöf. Ég hef staðið að slíku, meðan ég hef verið í stjórn, og ég er fús til að standa að slíku, þó að ég sé ekki í stjórn, ef ég tel þjóðarnauðsyn krefjast, ef ég tel það rétt. Hið sama gildir um minn flokk. Hæstv. sjútvrh. hefur setið enn lengur á þingi en ég, ef ég man rétt 4 árum lengur, og það verður ekki komið tölu á þau skipti, sem hann hefur lýst yfir, að það eigi ekki að breyta kjarasamningum með löggjöf. Það verður ekki komið tölu á þær yfirlýsingar, sem hann hefur gefið í þá átt, þegar hann hefur verið í stjórnarandstöðu. En þegar hann situr í stjórn, þá er það rétt, sem var rangt, meðan hann var í stjórnarandstöðu. Þess er skemmst að minnast, að hann var í stjórnarandstöðu í rúm 12 ár, áður en núv. ríkisstj. kom til valda. Þau skipti skipta áreiðanlega hundruðum, sem hann hefur mælt gegn því á þessum 12 árum, að kjarasamningum sé breytt með löggjöf. Nú eru ekki liðin nema tvö ár síðan hann kom í stjórn, og hann er búinn að standa að breytingum á kjarasamningum með löggjöf í nokkur skipti, og í mjög mörg skipti hefur hann gert till. um það, þó að þær hafi ekki náð fram að ganga. Það er þetta, sem er munurinn á okkur tveimur, sem báðir erum búnir að sitja jafnlengi á þingi og raun ber vitni um. Það er enginn munur á orðum mínum og gerðum og flokks míns eftir því, hvort ég er í stjórn eða stjórnarandstöðu, en það á hins vegar við hann í mjög ríkum mæli. Ég er í sjálfu sér ekkert hissa á því, þó að honum sé illa við, að á þetta sé minnt. Hitt er aftur á móti heldur sjaldgæfara, að maður skuli hafa ástæðu til að koma í ræðustól og segja, að hv. þm. segi satt. Það ber of sjaldan við, því er verr og miður. Hann sagði satt þegar hann skýrði frá því, að þingflokkur Alþfl. hefði verið reiðubúinn til þess, þegar viðlagasjóðsmálið var í undirbúningi, að samþykkja frestun á greiðslu grunnkaupshækkunar í 7 mánuði. Það er rétt. En þetta var í engu ósamræmi við nokkur fyrri ummæli mín eða minna flokksmanna um málið. Við höfum áður staðið að svipuðum aðgerðum undir svipuðum neyðarkringumstæðum og áttu sér stað. Það kostaði því ekki nokkur átök, hvorki innri átök fyrir nokkurn okkar þm. né heldur nokkur átök við okkur sem þingflokk að fallast á þá hugmynd að leysa þann vanda, sem við var að etja, með því einu - og því guldum við samþykki - að fresta kauphækkuninni, en það hefði gefið 2 þús. millj. kr. tekjur í viðlagasjóðinn. Hitt er líka satt, um það þagði hæstv. ráðh., að við andmæltum öðrum ákvæðum í frv., sem okkur var sýnt. Við andmæltum ákvæðunum um vísitöluskerðingu, um bann gegn grunnkaupshækkunum, um bann gegn verkföllum og því, að hækkun söluskatts skyldi koma inn í vísitölu, enda hefði kaupfrestunin ein nægt til að leysa Vestmannaeyjavandann. Við vorum samþykkir því, að vandinn yrði leystur á þann hátt, ef stjórnin kysi þá lausn á málinu. En þannig brá við, eftir að helmingur af þingflokki SF vildi ekki samþykkja kaupfrestunina, að við vorum aldrei spurðir að því eftir það, hvort við vildum hjálpa stjórninni, sem væri orðin í minni hl. í eigin liði, til að fá hugmyndina framkvæmda. Við vorum aldrei spurðir um það, hvorki af þessum hæstv. ráðh. né nokkrum öðrum ráðh., hvort við vildum mynda meiri hl. með stjórninni gegn nokkrum af þeirra eigin mönnum. Þetta er allur sannleikurinn í málinu. Hæstv. ráðh. og hans félagar, ég held allir, drógu fyrri hugmyndir til baka og komu með nýjar hugmyndir, sem þeir síðast náðu samkomulagi um. Hæstv. ráðh. gerði frumtill. sína í algerri andstöðu við fjölmargar yfirlýsingar á undanförnum 12 árum, og síðan, þegar það nær ekki fram að ganga vegna hans eigin manna, snýr hann við blaðinu og gerir allt aðrar till. Sá, sem hér hefur verið að hringsnúast, er hæstv. ráðh. og hans félagar í ríkisstj. en ekki ég eða mínir flokksmenn.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið frá því, sem nú er, aðeins örfá orð af gefnu tilefni. Hæstv. sjútvrh. lét þess getið, að samningar við undirmenn á togurum hefðu náðst með þeim hætti, að ríkisstj. hefði lýst því yfir, að hún mundi brúa það bil, sem verið hefði á milli samningstilboða undirmanna og útgerðarmanna. Mér er nær að halda, að útvegsmenn hafi túlkað orð hæstv. forsrh. með nokkuð öðrum hætti en þarna kemur fram, svo mjög, að þegar að því kom, að reynt var til hins ítrasta að ná samningum við yfirmenn, þá töldu þeir sig svo mjög svikna af þeim loforðum, sem þeir töldu, að sér hefðu verið gefin, að þeir voru ófáanlegir til þess að treysta framar á slíkt. Hann lét þess getið einnig, hæstv. sjútvrh., að hið sama hefði verið uppi, þegar reynt var að ná samningum við yfirmennina, en þá hefði strandað á útvegsmönnum, þeir hefðu ekki viljað taka því boði, að ríkisstj. brúaði bilið. Ég hygg, að ég fari ekki með annað er rétt mál, þegar ég fullyrði, að það var vegna þess að þeim þótti sem þau loforð, eins og þeir túlkuðu þau a. m. k., sem hæstv. forsrh. hafði gefið, hefðu ekki gefizt á þann veg, að þeim væri með nokkru móti stætt á því að gera sér vonir um, að þau loforð nægðu til þess, að þeir næðu viðunanlegum grundvelli í sitt mál. Hæstv. sjútvrh. sagði, og ég hygg, að ég hafi það nokkurn veginn orðrétt, að það sé allt annað mál um að ræða kjarasamninga þessa og svo fjárhagsgrundvöll útgerðarinnar. Hann getur þó ekki átt við það, hæstv. ráðh., að kaupliðurinn í útgerð fyrirtækjanna skipti engu máli. Er þetta e. t. v. truflun frá þeirri stefnu eða skoðun, sem hæstv. forsrh. lét í ljós við vinnuveitendur í kjaradeilunni 1971, að þeir skyldu bara steypa sér fyrir borð, þó að ekki sæi til lands. Að sjálfsögðu er það grundvallaratriði, þegar vinnuveitendur eiga að semja um kaup og kjör, varðandi undirskrift og samningsgerð alla, að það liggi fyrir eða þeim sýnist, að þeir hafi nokkra möguleika til þess að standa við þær skuldbindingar, sem þeir gera með þeim hætti, og að fyrirtæki þeirra verði yfirleitt rekin. Þetta hlýtur öllum að vera augljóst mál. Og hann tók það einmitt fram í þessu sambandi, að sér væri óskiljanlegt, hversu lengi hefði dregizt að ná samningum. Það er að vísu of mikið sagt, að efni samninganna sjálfra hafi ekki verið allþýðingarmikið atriði í þessu sambandi. Það er vissulega of mikið sagt. En ég hygg, að þetta hefði allt orðið skammvinnara og jafnvel ekki þurft að koma til þessa verkfalls í jan. eins og gerði, ef ríkisstj. hefði treyst sér til þess að taka öðruvísi á þessu máli en raun ber vitni um. Því hefur ekki verið neitað af neinum, að bæði reynsla s. l. árs og þær spár, sem gerðar hafa verið um útkomuna næsta ár, eru með þeim hætti, að allmjög verður að koma til móts við þennan atvinnurekstur, ef hann á ekki að stöðvast. Að endingu þetta varðandi það, sem hæstv. sjútvrh. sagði undir lok ræðu sinnar, að hann sæi enga ástæðu til fyrir útgerðarmenn að neita að gera út skip sín. Það munu útgerðarmenn vissulega aldrei gera. Ég þekki engan með því skaplagi. Allir munu þeir reyna að sækja sjóinn eftir mætti. En það eru til þeir aðilar, sem þeir stjórna ekki, og það er t. d. fjármálavaldið í landinu, og ég á þá við í þessu bili, ef maður treystir því ekki, að fundinn verði grundvöllur af hálfu ríkisvaldsins og þetta styrkt með þeim hætti, sem duga mun, þá eru til þeir bankar, aðallega viðskiptabankarnir, sem algerlega geta skotið loku fyrir það, að útvegsmönnum verði fært að gera út. Þetta er afar augljóst og einfalt mál. Og þið getið ímyndað ykkur, hv. þm., hvar þessi 99 millj. kr. halli muni standa yfirleitt. Hann hlýtur að meginhluta til að vera óreiðuskuldir hjá viðskiptabönkunum. Og það skyldi ekki vera, að þolinmæði viðskiptabankanna væri á þrotum, af því að útvegsmenn geta ekkert nýtt lagt fyrir viðskiptabanka sína, sem talið verður, að muni breyta frá þeim grundvelli, sem blasir við í dag. Ef útvegsmönnum væru fengnar upp í hendur einhverjar breytingar, eitthvað handfast til þess að leggja fyrir viðskiptabankana, þá er ég sannfærður um, að viðhorfið mundi mjög breytast. Aðeins varðandi það, sem hæstv. félmrh. gat um, að hann vildi ekki gera mikið úr því, að þarna væri tekið upp tilboð yfirmanna og lagt til, að lögfest yrði, þar sem þetta hefði verið lokaboð yfirmanna. Hann er enn þá eldri í samningagerðum en ég, og var ég þó viðriðinn þær í ein 15 ár, og hann veit, að við vitum aldrei, hvað verður kallað lokaboð í þessum málum, svo að það er út af fyrir sig engin afsökun. Ég hef ekki enn fengið, en nú vænti ég þess, af því að mér sýndist, að hæstv. forsrh. væri að biðja um orðið, að ég fái nú skýr svör við þessu tvennu, sem ég spurði um: Með hvaða hætti voru yfirlýsingar hans um stuðning við útgerðarmenn gefnar, og enn fremur, hvers vegna var ekki gerð að því gangskör, að það yrði borin fram málamiðlunartill. í máli þessu? Miklu geðfelldara og skapfellilegra í allra handa máta hefði það verið að leggja hana fyrir hér til samþykktar heldur en þetta lokatilboð, sem kallað er, af hálfu yfirmanna.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Það, sem markverðast hefur komið fram í þessum umr. er, að allir ræðumenn eru sammála um nauðsyn þess að leysa þessa deilu. Það er aðalatriðið. Hitt skiptir miklu minna máli að fara út í pex um einstök atriði. En út af því, að hv. 4. þm. Austf. hefur verið að vitna til einhverra yfirlýsinga, sem ég hefði átt að gefa, vil ég segja það, að hugmyndir hans um það efni virðast vera á misskilningi byggðar. Það vill svo vel til, að ég hef ekki verið í neinu einrúmi að tala við menn í þessu sambandi. Það eru fleiri til vitnis um það, hvað ég hef þar sagt. Og af hálfu útgerðarmanna voru mættir Valdimar Indriðason, Þorsteinn Arnalds, Vilhelm Þorsteinsson, Ragnar Þorsteinsson og svo framkvæmdastjóri þeirra, Ingimar Einarsson. Og það, sem ég hef sagt og sagði á þessum fundum, var, að það hefði verið sama, hvaða ríkisstj. hefði setið á Íslandi, það hefði alltaf verið séð svo um, að togarar gætu gengið. Og ég sagði, að það mundi líka í framtíðinni verða sama, hvaða ríkisstj. sem sæti á Íslandi, það mundi verða séð til þess, að togararnir gætu gengið. Ég sagði enn fremur, að því fyrr sem þessi deila leystist og skipin færu í gang, með því meiri velvilja yrði litið á málefni útgerðarinnar, sem eru í könnun, eins og hér hefur verið rakið af þeim ráðh. öðrum, sem hér hafa talað, og ég skal ekki endurtaka. Þessi lausn, sem hér er lögð til og sjálfsagt má deila um í einstökum atriðum, þar sem ríkið tekur á sig að brúa það bil, sem er á milli þess, sem útgerðarmenn telja sér ítrast fært að ganga, og hins, sem viðsemjendur þeirra telja sig þurfa að fá í sinn hlut, byggist auðvitað á viðurkenningu á því, að það sé taprekstur á þessum atvinnurekstri. Og það er eina réttlætingin fyrir því, að ríkið getur með þessum hætti skorizt hér í leikinn. Annars væri auðvitað engin réttlæting fyrir því. En ég hef eðlilega mestan áhuga á því, að þetta mál gangi fljótt fram, og vil þess vegna ekki verða til þess að tefja umr. og skal ekki fara lengra út í þetta. En ég vænti, að ég hafi með þessu leiðrétt þann misskilning, sem ég tel vera hjá hv. þm. Ég get að sjálfsögðu ekki sagt um það, hvernig málið hefur verið túlkað fyrir honum, en ef þeir nm., sem fá þetta mál til meðferðar, vilja hafa samband við þá menn, sem ég nefndi og ég hef talað við, vilja fá frá þeim, hvaða yfirlýsingu ég eigi að hafa gefið, þá er það ágætt.



Herra forseti. Að sjálfsögðu, eins og ég tók fram í minni fyrri ræðu, verður orðið við óskum ekki aðeins hæstv. ráðh., heldur og forustumanna stjórnarandstöðunnar, um að flýta umr. nú, svo að málið komist til n. til nánari skoðunar. Ég gat þó ekki varizt því af gefnu tilefni að standa hér upp nú og gera örfáar aths. Auðvitað er það hárrétt farið með þau orð mín af hæstv. félmrh., að ég teldi tímabært að gera allt, sem hægt væri, til að leysa þessa deilu. En gjarnan hefði hann mátt hafa með niðurlag þeirrar hugsunar, sem kom fram í mínu tali, að við ættum ekki, um leið og við leysum þessa deilu, að gera leik að þm. kannske að skapa stórt vandamál, sem gæti hlaðið upp á sig á allra næstu vikum, mánuðum, að ég tali ekki um í lok samninga þess aðilans, sem samninga gerði. Ef það væri hægt að komast hjá því, þegar þetta mál er leyst, deilan við yfirmennina, þá væri það auðvitað mjög æskilegt. Hæstv. sjútvrh. tók réttilega fram, að það væri ekki verið að gera neina breytingu á samningum undirmanna, og hann hélt áfram og sagði, að réttlæti væri ekki til umr. hér. Ég veit, að það hugtak er afskaplega fjarri hæstv. ráðh., þegar hann þarf að ná málum fram eða koma fram þeirri túlkun á þeim, sem hann telur hina einu réttu. En hann sagði líka réttilega, að þegar annar aðili hefði samið fyrst og hinn samið síðar, þá gætu og hefðu hlutföll milli aðila oft raskazt. Þetta er hárrétt. Við þessu er auðvitað ekkert hægt að segja fyrir þann aðila, sem fyrst samdi. Hér er nokkuð annað á ferðinni. Annar aðilinn semur. Svo er komið til okkar á hv. Alþ. og við beðnir um að lögfesta á móti. Það er ekki verið að gera samning, það er verið að lögbinda síðasta boð yfirmanna, sem kom fram í samningunum, og ég tel, eins og ég áður taldi, að það sé harla óskemmtilegt að horfa upp á það, að það sé jafnframt verið að lögfesta fríðindi til yfirmanna, sem ég tel persónulega, að eigi ekki heima hjá þeim vegna þess, hvernig þau eru til komin, nema þá máske að sú breyting verði gerð á, að jafnframt gangi til allrar skipshafnarinnar það, sem sparast, ef yfirmönnum fækkar. Auk þess er auðvitað ekkert réttlæti í því, að það skuli vera einungis 3–4 undirmenn afskiptir þessum hlunnindum, þegar horft er á þau frá sama sjónarhól og hæstv. sjútvrh. gerir. Það kom fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv. í dag, að það væri mjög óeðlilegt, að ef hásetum fækkaði frá samningsbundinni tölu og þeir bættu við sig vinnu, þá ættu yfirmenn að fá jafnmikið fyrir það, sem skiptist á milli hásetanna, eins og þeir. Þá er auðvitað ákaflega óeðlilegt, að ef t. d. fækkar svo um einn vélstjóra í ferð, þá skuli það aðeins skiptast á milli vélstjóranna, en ekki ganga til hásetanna líka, að ég tali ekki um hina, sem voru ekki með í dæminu. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann veitti okkur varðandi fsp. mína um niðurlag ráðherrayfirlýsingarinnar. Ég verð að segja það, að ég geri ráð fyrir, að svo sé um fleiri en mig, enda sá ég furðusvip á andliti margra þm., að flestir geri sér ekki enn þá grein fyrir því, hvað við er átt. Enda veit ég, að það er til þess stofnað með þessari setningu, að það eigi sem fæstir að skilja hana. Herra forseti. Ég skal láta máli mínu lokið að þessu sinni. En auk þeirra spurninga, sem ég hef beðið hv. n. að leita svara við, vil ég gjarnan, að hún svari okkur á kvöldfundi, þegar við komum saman aftur, og líka í framhaldi af þeim miklu umr. og löggjöf, sem við settum hér fyrir jólin, hvort sé þá líka verið að ætlast til þess af okkur, að við lögfestum hærri tryggingar fyrir yfirmenn heldur en nú gilda fyrir undirmenn.