Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurlaug Bjarnadóttir) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir áliti hv. heilbr.- og trn. um frv. til l. um heilbrigðisþjónustu. N. hefur rætt frv. á allmörgum fundum. Einn þeirra var sameiginlegur með heilbr.- og trn. Ed. Þá mættu og á fund n. Ólafur Ólafsson landlæknir, Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri heilbr.- og trmrn., Magnús Guðjónsson framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga og Páll Gíslason læknir, formaður heilbrigðismálaráðs Reykjavíkurborgar. Komu þeir fram með ýmsar aths. og ábendingar sem n. athugaði síðar og tók tillit til. Tveir þessara aðila sendu og n. skriflegar álitsgerðir og nokkrar brtt. og kemur nokkuð af því fram í brtt. n. á sérstöku þskj., 767. Hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur gert ítarlega grein fyrir frv. sem heild í framsögu málsins á sínum tíma hér í hv. þd., og mun ég því nú takmarka framsögu mína fyrir þessu nál. við þær breytingar sem heilbr.- og trn. varð ásátt um að gera till. um. Allir nm. skrifa undir álitið, en Ragnhildur Helgadóttir og Karvel Pálmason með fyrirvara. Einstakir nm. áskilja sér samkv. nál. rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Þá bárust og, eftir að n. afgreiddi málið, álitsgerðir sem fólu í sér nokkrar brtt. frá Hjúkrunarfélagi Íslands og VRS, nefnd þeirri sem fjallað hefur að undanförnu um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. N. gat ekki fjallað um þessar álitsgerðir þar eð hún hafði þegar afgreitt málið, en þær verða væntanlega teknar til skoðunar á síðara stigi málsins í meðförum Ed. 1. brtt., sem n. flytur, gerir ráð fyrir að aftan við málsl. 7.2, sem er ákvæði sem fjallar um heilbrigðismálaráð, bætist nýr málsl. þess efnis, að í Reykjavík kjósi borgarstjórn 7 fulltrúa óbundinni kosningu, en stjórnir heilbrigðisstofnana ríkisins og einkaaðila tilnefni fulltrúa frá hverri stofnun. Þótti eðlilegt með tilliti til þess, að heilbrigðisstofnanir í Reykjavík eru fleiri og eignaraðild fjölbreytilegri en annars staðar, að nánar sé kveðið á um skipun heilbrigðismálaráðs Reykjavíkurborgar, þ. á m. hversu margir fulltrúar heilbrigðisstofnana borgarinnar, borgarspítala og heilsugæslustöðvar skuli eiga þar sæti. Þetta var fyrsti liður 1. brtt. Annar liður eða b-liður 1. brtt. gerir ráð fyrir að málsliðir 7.3.4. og 7.3.5. í kaflanum um heilbrigðisráð falli út. Allmiklar umr. urðu í n. um heilbrigðismálaráðin. Nm. voru yfirleitt á einu máli um að í læknishéruðum úti á landsbyggðinni og þá í einkum hinum dreifbýlli landshlutum, þar sem erfiðast er um samgöngur allar, væri varla grundvöllur fyrir því, að heilbrigðismálaráðin gætu gegnt því víðfeðma hlutverki, sem þeim er ætlað í frv., og því eðlilegt og raunhæft að þessir liðir, sem kveða á um heilbrigðiseftirlit í héraði og skýrslugerð um heilbrigðismál, falli út. 2. brtt. n., a-liður, gerir ráð fyrir að á Kópaskeri verði H 1. þ. e. a. s. heilsugæslustöð með einum lækni, en samkv. gildandi lögum er þegar H 1 á Kópaskeri og þykir ekki ástæða til að breyta þeirri skipan nú. Ég tel ástæðu til að benda sérstaklega á í þessu sambandi ákvæði 14. og 15. gr. frv., en í 14. gr. 11 segir svo. með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem þrír læknar eða fleiri eru starfandi á heilsugæslustöð getur ráðh. ákveðið að fengnum tillögum landlæknis og heilbrigðisráðs, að einn þeirra skuli hafa tímabundna búsetu á heilsugæslustöð (H) í sama umdæmi, enda sé starfs- og húsnæðisaðstaða þar viðunandi að mati landlæknis og héraðslæknis og sérstök staðarleg rök mæli með slíkri skipan.“ Í 15. gr., þeirri sem kemur næst á eftir, er kveðið svo á, að ráðh. sé heimilt að breyta með reglugerð flokkun stöðva samkv. 19. gr. ef aðstæður breytast svo að þess sé talin þörf. Með þessum ákvæðum í frv. er tryggður nauðsynlegur sveigjanleiki í samræmi við slíkar aðstæður og þarfir. B-liður brtt. nr. 2 er um að í gr. 14.11 komi tveir læknar í stað þrír læknar, þ. e. a. s. að ráðh. geti, enda þótt ekki séu nema tveir læknar á heilsugæslustöð lögum samkv., ákveðið að læknir sé búsettur á H-stöð ef ástæða þykir til. 3. brtt. er við 19.1. 5. lið 10. Þessi brtt. er auðskýrð og sjálfsögð og fyrst og fremst málfarslegs eðlis. Við stefnum varla að því að vernda sjúkdóma, en viljum gjarnan leita þá uppi, lækna þá og auðvitað best af öllu að fyrirbyggja þá, því að í því er hin eiginlega heilsuvernd að sjálfsögðu fólgin. En þarna er aðeins lagt til að í staðinn fyrir hópskoðanir og skipulega sjúkdómavernd komi hópskoðanir og skipulögð sjúkdómaleit. Þetta er í kaflanum um hlutverkaskipun heilsuverndar. Brtt. 4 frá n. gerir ráð fyrir að aftan við gr. 20.1 komi ákvæði um að ráðh. setji gjaldskrá um greiðslu sjúkrasamlaga fyrir rannsóknir og meðferð veitta á heilsugæslustöð, aðra en læknishjálp. Þessi breyting er til komin fyrir ábendingu frá sveitarfélögum og gefur ráðh. möguleika til að stuðla að því, að heilsugæslustöðvar geti rekið eigin rannsóknarstofur, röntgenstofur, meinatæknistörf og annað slíkt, þar sem ástæður gera slíkt eðlilegt og hagkvæmt, í stað þess að leita til annarra stærri stöðva þar sem slík þjónusta er veitt nú. Í brtt. 5 er lagt til að auk viðkomandi héraðslæknis skuli koma til álit landlæknis á nauðsyn og gagnsemi heilbrigðisstofnana sem leyfi er veitt fyrir af ráðh. Virðist þessi viðbót eðlileg og þarf ekki nánari skýringar. Brtt. 6, við 30. gr., 5. lið, gerir ráð fyrir að þróunar- og rekstraráætlun sjúkrahússtjórna skuli send viðkomandi heilbrigðismálaráðum til samþykktar í stað umsagnar, eins og stendur í frv., ég tel ekki fremur en um brtt. á undan ástæðu til. að gefa þar sérstakar skýringar á. 7. og síðasta brtt. n. gerir ráð fyrir að aftan við 1. lið ákvæða til bráðabirgða um fjárframlög úr ríkissjóði til eldri læknastöðva, þar sem enn hafa ekki verið reistar heilsugæslustöðvar samkv. nýjum lögum, komi ákvæði um greiðslu á húsaleigu sé um leiguhúsnæði að ræða. Það virðist eðlilegt og sanngjarnt að þeir staðir, sem ekki eru fullkominnar heilsugæslustöðvar aðnjótandi, beri ekki einnig skarðan hlut fjárhagslega á meðan þeir þurfa að búa við bráðabirgðalausn á sviði heilsugæslumála. Fleiri voru brtt. n. ekki og ég tel mig hafa gert nægilega grein fyrir þeim og þarf því ekki að fjölyrða frekar um það nú. Mig langar aðeins, úr því að ég er hér í ræðustól og þarf að hverfa af fundi fljótlega nú á eftir, að skjóta hér inn í örstuttu máli aths. frá eigin brjósti. Ég átti sæti í þeirri n., sem endurskoðaði heilbrigðisþjónustulögin, og við héldum marga fundi, víst eina 40, og ræddum mikið. Það var ágætur starfsandi í þessari n. og fór vel á með okkur. En ekki er fyrir það að synja, að ágreiningur var nokkur um ýmis veigamikil atriði, og ég hlýt að segja það fyrir mitt leyti, að frá minni hálfu var í mörgum tilvíkum um málamiðlun að ræða, því að sjálfsögðu gátu ekki allir fengið fram það sem þeir helst vildu, og vona ég að frv. sé þannig úr garði gert, að það horfi til bóta frá því sem var. Alla vega er nú búið svo um hnútana að heilbrigðislöggjöfin nær til alls landsins, sem ekki var áður, þar sem Suðurland hafði ekki komið undir framkvæmd laganna. En það er eitt atriði sem brennur mér mjög í huga í sambandi við heilbrigðisþjónustu almennt, og ég get ekki látið vera að minnast á það, af því að nú fer sumar í hönd og þar með sá þáttur í íslenskri heilbrigðisþjónustu, sérstaklega að sumrinu til, að læknastúdentar eru sendir út á landsbyggðina. Sumir þeirra hafa varla meira en hálflokið námi og gegna þar þjónustu í mánaðartíma, síðan fara þeir og annar nýr kemur í staðinn. Ég hef mjög oft minnst á þetta við yfirstjórn heilbrigðismála og þó sérstaklega landlækni, sem ég tel að þetta heyri beint undir, mönnun læknishéraða, og hann hefur tekið mjög vel þeirri ábendingu, að óboðlegt væri fólki að búa við slíka læknisþjónustu. Þetta er þannig til komið, að mér skilst, að ráðningarstjóri læknadeildarstúdenta útdeilir milli námsmanna í háskólanum þessum héraðslæknis- eða heilsugæslulæknastörfum úti á landsbyggðinni. Þeir færa það sem rök fyrir þessari ráðstöfun, að það sé nauðsynlegt fyrir verðandi lækna að kynnast heilbrigðisþjónustunni úti á landsbyggðinni. Þetta eru ágæt rök út af fyrir sig, sem ég viðurkenni. En mánaðartími á stað úti á landi er auðvitað hvorki fugl né fiskur fyrir læknastúdentinn til þess að öðlast nokkra marktæka reynslu, og fyrir fólkið, sem verður að búa við þetta, er þetta fyrir neðan allar hellur, og ég vil skora á þá, sem fara með úrskurðarvald í þessum málum, að láta ekki slíkt viðgangast lengur. Fólk er langþreytt orðið á þessu, það sem hefur orðið að búa við þetta ár eftir ár, og að mínu mati er það engan veginn réttlætanlegt og algerlega óbrúklegt. Ég veit ekki betur en þessir ungu læknar eða læknastúdentar taki auk þess fullt þjónustugjald á við fullmenntaðan lækni, þó þori ég ekki að fullyrða um það, en ég held að svo sé. Og því forkastanlegra er þetta þar að auki. Launaþátturinn að því er læknastéttina varðar er auðvitað kapítuli út af fyrir sig og verulega gagnrýnisverður. Ég vakti oftlega máls á þessu í n. Hér er víst erfitt að koma við breytingum, og ég viðurkenni að hingað til hef ég látið sitja við orðin tóm að reyna ekki að ná fram breytingum þarna, að læknar eins og aðrir opinberir starfsmenn hlíti launakjörum opinberra starfsmanna. Þeir eru eina stéttin innan Bandalags háskólamanna sem gerir sérsamninga, og samkv. þessu frv., sem hér er lagt fram og samkv. gildandi heilbrigðislögum taka þeir laun með tvennu móti: föst laun og síðan samkv. sérstökum samningum Læknafélags og fjmrn. Ég vona að þetta skoðist ekki sem árás á læknastéttina. Í henni eins og öðrum stéttum og starfshópum eru margir sannir heiðursmenn og ég þekki marga slíka. En þetta er óeðlileg skipan og einn angi af því ófremdarástandi sem ríkir í kjaramálum á okkar landi, þessir sérsamningar hér og þar, útúrkrókar og afkimar, þar sem menn geta tekið laun margfalt hærri en nokkurn tíma í rauninni kemur fram opinberlega. Að sjálfsögðu ættu læknar að geta unað því eins og aðrir opinberir starfsmenn að taka laun samkv. launataxta opinberra starfsmanna, og það hlýtur að koma að því, að þessu verði breytt í þessa sjálfsögðu átt. Ég ætla ekki að fjölyrða meira hér um. Ég vænti þess, að hér verði einhverjar umr. á eftir, en því miður verð ég að hverfa af fundi.

Gunnlaugur Finnsson Hæstv. forseti. Nú þegar þetta frv. kemur til 2. umr. í þessari d. og hefur hlotið meðferð í heilbr.- og trn., þá virðist vera um þetta mál allvíðtæk pólitísk samstaða þar sem nál. ber það með sér að fulltrúar allra flokka þar skrifa undir nál. og þar eru aðeins tveir sem skrifa undir það með fyrirvara, enda þótt einstakir nm, áskilji sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Það kann því að þykja nokkuð út í hött að koma hér í ræðustól og benda á agnúa sem kunna að vera á þessu frv., og láta í ljós efasemdir um að það sé unnið sem skyldi, þegar ný lagasetning á sér stað í svo viðtæku og viðkvæmu máli, þætti sem tekur til landsbyggðarinnar allrar og snertir mjög öryggiskennd fólks um land allt annars vegar og hins vegar þar sem þetta er sá málaflokkur sem tekur til sín mest útgjöld af hálfu ríkisins. Þess er getið í greinargerðinni, að með skipan n. og störfum hennar hafi verið fyrir hana lagt í erindisbréfi að gera breytingar á lögunum frá 1973, og í framhaldi af því, að þessar brtt. hafi orðið svo miklar og margvíslegar að það hafi verið talið einfaldara eða eðlilegra að setja fram lagabálkinn aftur í heild. Ég verð þó að segja það, að ég lít nokkuð öðrum augum á það, hvort gerðar eru breytingar á gildandi lögum, þar sem ýmislegt er fært til betri vegar og nánast þar sem staðfest eru ýmis atriði sem þegar eru komin til framkvæmda í reynd, eða hvort lagabálkur er endurskoðaður í heild og þá má ætla að það verði lengri tími þangað til málið verður tekið upp aftur. Ég tel nefnilega að það hefði þurft að fara til áframhaldandi vinnslu til frekari umsagna ýmissa aðila áður en endanlega yrði tekin ákvörðun í málinu. Ég skal strax viðurkenna það, að ég tel að í þessu frv. sé margt til bóta frá lögunum eins og þau eru núna. En ég vil líka undirstrika það, að í þessu frv. er ýmislegt sem ég tel að þar sé spor stigið aftur á bak frá gildandi lagaákvæðum. Ég hefði t. d., svo að ég víki að nefndarskipuninni aðeins aftur, talið eðlilegt að n., sem átti að endurskoða lögin í heild, hefði innan sinna vébanda fulltrúa fleiri aðila en raun ber vitni. Við sjáum að auk þess að n. skipa tveir alþm., sem ég tel fulltrúa stjórnarflokkanna tveggja, áttu í henni sæti þrír læknar og sá fjórði bættist síðar í hópinn. Varðandi vinnubrögð tel ég að það hefði verið æskilegt, að fulltrúar fleiri starfsstétta heilbrigðismála hefðu strax á fyrsta stigi haft aðstöðu til þess að hafa áhrif á gang mála og mótun stefnu, og ég er ekki fjarri því, að það hefði leitt til þess, að frv. hefði komið með nokkuð öðrum blæ sem ég bygg meira vera í takt við það sem er að gerast í okkar nágrannalöndum. Ég hef það fyrir satt t. d., að hvorki hjúkrunarfræðingar né aðrar stéttir heilbrigðismála hafi haft möguleika á því að sjá frv. meðan það var í vinnslu hjá n. né heldur að setja fram aths., né heldur í meðförum heilbr.- og trn. hafi þær haft tækifæri til þess að koma sínum sjónarmiðum á framfæri. Í annan stað tel ég, þar sem þarna er um skipta kostnaðarþátttöku ríkisins og sveitarfélaganna að ræða, að það hefði verið mjög mikilsvert að sveitarfélögin sjálf, að héraðasamtökin hefðu fengið að átta sig á málinu á milli þinga til þess að setja fram þær skoðanir sem sveitarstjórnarmenn og sýslunefndir eða landshlutasamtök hefðu um reynslu af því fyrirkomulagi sem lögfest var 1973 og hvað þau teldu þar helst til bóta. Ég vil á þessu stigi aðeins benda á það, að annar ráðh. ríkisstj. skipaði n. til að fjalla um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga í heild, og þó að hún hefði með höndum víðtæka athugun á öllum efnisþáttum, þá var að sjálfsögðu einn stærsti þátturinn heilbrigðismálin. Og þar sem sú n. hafði lokið störfum hvað verkaskiptinguna sjálfa snerti, þá hefði ég talið að það væri eðlilegt að það væri samstarf á milli þeirra n. sem þessir tveir ráðh. skipuðu, félmrh. annars vegar og heilbrmrh. hins vegar, báðir í sömu ríkisstj. og raunar líka sama flokki, og að það hefði verið kannað þá a. m. k. og kynnt fyrir heilbr.og trn. þau sjónarmið sem þar komu fram. Ég vil þó láta það koma fram, að undirnefnd þessarar n. sat einn fund með þeirri n. sem undirbjó og samdi þetta frv., og mun ég víkja að því síðar. Ég sagði að það væri ýmislegt í þessu frv. að mínu mati sem væri til bóta. En ég sagði líka að það væri annað sem mér þætti mjög horfa á hinn verri veg. Ég sé í þessu frv., svo að ég drepi niður, að t. d. kaflanum um heilsugæsluumdæmin hefur verið breytt allverulega frá því sem áður var. Ég minnist þess, að sennilega 1972, þegar undirbúningur fór fram að lögum um heilbrigðisþjónustu sem lögfest var 1973, þá vorn haldnir víðs vegar um land fundir um þessi lög. Ég minnist þess t. d., að einn slíkur fundur var haldinn á Ísafirði og í framhaldi af því átti ég aðild að og fór í ferðalag og sat fundi bæði á Hólmavík, í Króksfjarðarnesi og á Patreksfirði. Út úr þessum fundarhöldum kom það, að upphaflega frv. var breytt frá því sem þá var fyrirhugað af landfræðilegum og samgöngulegum ástæðum. Þar var t. d. Múlahreppur lagður undir Patreksfjarðarlæknishérað sem og Auðkúluhreppur, sem átti að vera undir Patreksfjarðarlæknishéraði, færður til Þingeyrarlæknishéraðs. Það kom í ljós þegar á fundunum í Hólmavík og á Króksfjarðarnesi, að þeir í Strandasýslu gátu vel hugsað sér að hafa sameiginlega læknisþjónustu með Reykhólahreppi, Geiradalshreppi og Gufudalssveit., þ. e. a. s. Austur-Barðastrandarsýslu, en þá var gert ráð fyrir því, að svo gæti aðeins orðið ef heiðarvegur þar á milli yrði endurbyggður þannig að hann væri fær lengst af. Hins vegar var það sjónarmið þeirra sem bjuggu í Austur-Barðastrandarsýslu, að þeim væri mun hagkvæmara að sækja suður á bóginn. Í upphaflegri gerð frv. var gert ráð fyrir því, að þessir hreppar allir ættu að sækja til Stykkishólms sem og Flateyjarhreppur. Niðurstaðan varð sú, að það var sett á stofn heilsugæslustöð með lækni í Búðardal og hann þjónaði Austur-Barðastrandarsýslu með læknamóttöku á Reykhólum, en þar er gert ráð fyrir að verði H-stöð og er að sjálfsögðu til bóta í frv. En hins vegar hefur Austur-Barðastrandarsýsla í frv. verið lögð sem heilsugæsluumdæmi undir Hólmavík og Múlahreppur færður þangað og Flateyjarhreppur er færður þangað, sem ætíð hefur sótt til Stykkishólms. Það er rétt að vísu að minnast á það, að það kemur annars staðar fram í frv. og síðar, þegar lokið hefur verið við að setja upp stöðvarnar, að það er undanþáguákvæði sem gerir ráð fyrir að til bráðabirgða eða þar til öðruvísi verður ákveðið geti þessar stöðvar, bæði Flateyjarhreppur og Austur-Barðastrandarsýsla, sótt til Stykkishólms og eins til Búðardals. En mér finnst að þegar verið er að marka stefnu til framtíðar um skipulagningu, þá hljóti fyrst og fremst að vera höfuðatriði að taka mið af því, hvernig við viljum hafa það í framtíðinni. Það er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því í lögum, að hægt sé að sækja til annarra heilsugæslustöðva ef þörf krefur. En ég vil benda á það, að málið fjallar ekki aðeins um það, hvert sjúklingar fara og sækja þjónustu, heldur líka um fjármálatengslin milli sveitarfélaganna og aðild þeirra að heilsugæslustöðvunum. Mér sýnist að það sé mjög laust kveðið á um þessi fjármálatengsl í frv. Mér finnst ástæða til að minnast á það, að sjúkrahús landsins eru ýmist hrein eign ríkisins eða sveifarfélaga, og ég veit dæmi þess, að t. d. bæði á Selfossi og á Ísafirði hafa verið gerðir samningar, og svo að ég taki dæmi frá Ísafirði: milli allra nærliggjandi sveitarfélaga, sem eiga að sækja að þessu sjúkrahúsi, hafa verið gerðir samningar um stofnkostnaðaraðild og þá væntanlega í sömu tilvikum rekstrarkostnaðaraðild, ef sjúkrahúsið kemur ekki til með að bera sig fjárhagslega séð. Ég hygg að við þarna fyrir vestan höfum sótt fyrirmynd um þetta til Selfoss, þar sem var breytilegt vægi varðandi þátttöku einstakra sveitarfélaga í stofnkostnaði sjúkrahússins eftir möguleikum viðkomandi sveitarfélags til þess að njóta þjónustunnar. Mér finnst að varðandi heilsugæsluumdæmin sjálf, stofnun og rekstur heilsugæslustöðva, þá megi það ekki vera tilviljanakennt, hverjir standa að stofnun heilsugæslustöðvanna og greiða af þeim rekstrarkostnað. Ég held að það hljóti að verða gert samkomulag á milli þeirra sveitarfélaga sem eiga sókn að hverri heilsugæslustöð, hvernig þessum kostnaði verði skipt, og eðlilegt að það verði gert með breytilegu vægi eftir því, hvers sveitarfélagið nýtur í tekjum til baka, sem og möguleikum til þess að njóta þjónustunnar. Mér er þess vegna spurn, hvort hægt er að ætlast til þess, að Flateyjarhreppur verði skyldaður til þess að leggja fé af mörkum til uppbyggingar og rekstrar heilsugæslustöðvar að Hólmavík sem íbúar þar munu aldrei sækja. Og mér er líka spurn, hvort Austur-Barðastrandarsýsla, sem á undanþágu má áfram sækja til heilsugæslustöðvarinnar í Búðardal verði með breytingunni á lögunum nú skylduð til þess að taka upp greiðslur á stofnkostnaði og rekstri heilsugæslustöðvar á Hólmavík, hvernig sem þeim tengslum hefur verið háttað áður, þ. e. við Búðardal. Satt að segja finnst mér að í þessu frv. sé ekki nálægt því nógu skýri kveðið á um þessi tengsl. Annað atriði, sem ég vil víkja að og mér er kunnugt um að hefur verið mjög sótt á og komið fram að væru óskýr ákvæði í gildandi lögum, er varðandi viðhaldskostnað heilsugæslustöðva. Í frv. er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði helming viðhaldsins á móti sveitarfélögunum. Viðhaldskostnaður er þess vegna á annan hátt tekinn þarna út úr rekstri heilsugæslustöðvanna en aðrir þættir. Ég geri ráð fyrir að sveitarfélögunum í landinu í heild þyki akkur að þessu ákvæði. Hins vegar er í lögunum líka annað ákvæði, og ég vil varpa þeirri spurningu fram hér, hversu mikið það ákvæði, sem ég nú mun víkja að, vegur á móts við þá auknu hagkvæmni fyrir sveitarfélögin sem leiðir af viðhaldsþátttöku í heilsugæslustöðvunum, en það er það, að sjúkrahúsin eiga nú að fá helming af viðhaldi fasteigna og tækja greitt af sveitarfélögunum. Ef við tökum viðhaldsþáttinn út úr rekstrarkostnaðinum, þá hlýt ég að spyrja um það í áframhaldi af því sem nú er, þegar rekstur sjúkrahúsa er greiddur með daggjöldum, hvort í daggjaldagreiðslunum verði gert ráð fyrir því, að aðeins helmingurinn af viðhaldskostnaði komi inn í þá útreikninga, en hitt komi til með að greiðast beint af sveitarfélögunum. Og mér er dálítil spurn hvert vægi er á milli þessa þáttar, þ. e. a. s. aukins viðhalds beint af hálfu sveitarfélaganna á sjúkrahúsum og tækjabúnaði þeirra annars vegar, - hvert vægi er þarna á milli og hins þáttarins, um aukna þátttöku ríkisins í viðhaldskostnaði heilsugæslustöðvanna. Ég vil líka vekja athygli á því sem ég nefndi áðan, að verkaskiptingarnefnd ríkis og sveitarfélaga fjallaði um þessa þætti, og ég harma út af fyrir sig þau mistök þegar álitsgerð þessari var dreift hér á borð þm., að þá var það skammstafað án frekari skýringar, þannig að það kann að vera margur sem ekki áttaði sig á hvað þetta VSR var. En þessu var dreift hér af hálfu félmrn. til þess að þm. gætu kynnt sér þá álitsgerð sem þar hefur komið fram. Ég vil vekja athygli á þeim mismun sem kemur fram í beim hugmyndum, sem koma fram í þessari álitsgerð, og þeim hugmyndum um yfirstjórn, sem koma fram í þessu frv. Allt orkar að sjálfsögðu nokkuð tvímælis, og ég er ekki að segja það út af fyrir sig, að sú hugsun, sem þar er sett fram, sé sú eina rétta og þar þurfi ekki ýmsu að þótta nokkuð til, enda var það verkefni n. að setja fram hugmyndir, en ekki að útfæra þær í frv.-formi. Ég óttast það nokkuð, að sú hugmynd, sem hér er fram sett í frv. um heilbrigðismálaráðin, verði nokkuð þung í vöfum. Og sérstaklega er mér spurn um það, hvernig stjórn þeirra verður, hversu virk hún verður, nema þá til þess verði varið allmiklu fjármagni. Það var raunar við setningu fjárl. 1977 sem mörkuð var ný stefna í sjúkrahúsmálum á þann hátt, að það var gert ráð fyrir að ríkisspítalarnir yrðu teknir út úr daggjaldakerfinu og reknir af ríkinu, og fyrir þingi og fjvn. var þetta skýrt þannig, að þetta væri að vísu tilraun - tilraun sem menn hefðu afgerandi trú á - og ef sú tilraun tækist væri rétt að stíga þetta skref lengra, þannig að rekstur sjúkrahúsa í landinu yrðu að öllu leyti á vegum ríkisins, en sveitarfélögin aftur á móti tækju þá frekar að sér aðra verkþætti að fullu. Nú veit ég ekki hvernig til hefur tekist um það á síðasta ári, þar sem ríkisspítalarnir hurfu út úr daggjaldakerfinu. En í leit n., sem ég nefndi áðan, að hreinni verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga tók hún mið af þessu sjónarmiði, sem stjórnvöld höfðu sett fram, og leitaðist þess vegna við að fá hreinna fjármagnsstreymi, skýrara, með því að færa sjúkrahúsin að öllu leyti yfir til ríkisins, en hins vegar að sveitarfélögin tækju við heilsugæslustarfinu sem sínum verkefnum. Í umr. um það, hvernig þetta mætti vera, voru það hugmyndir n. að reyna að komast af með sem allra minnsta yfirstjórn, en yfirstjórn yrði í smærri einingum og virk þannig að hver yfirstjórnareining í heilbrigðismálum í héraði yrði landfræðileg eining þar sem virk stjórn gæti verið til. Eins og fram kemur í álitinu t. d., er gert ráð fyrir að það hérað, sem sækir að einni og sömu heilsugæslustöð, hafi að sjálfsögðu stjórn heilsugæslustöðvar í sínum höndum, en hins vegar er gert ráð fyrir því, að ríkið sem ábyrgur fjármálaaðili að rekstri sjúkrahúsanna fari með meginstjórn sjúkrahúsanna. Hins vegar mætti hafa ráð sem harla sjaldan kæmi saman, spannaði ekki yfir stórt svæði, en yrði stefnumarkandi um samstarf á milli heilsugæslustöðva og hvaða þætti hver og ein sinnti, ef þær sinntu einhverjum sérstökum sérfræðilegum þáttum, sem og hvaða sérfræðileg þjónusta yrði veitt á sjúkrahúsum í umdæmunum. Ég drep aðeins lauslega á þessar hugmyndir stjórnunarlega séð, vegna þess að ég held í raun að þær séu miklu einfaldari í framkvæmd en þær hugmyndir sem settar eru fram í frv. Ég held t. d. að það sé ákaflega erfitt fyrir alla strandlengjuna norðan úr Vopnafirði og suður í Öræfi að sameinast um eitt heilbrigðismálaráð sem á að fara með heilbrigðismál eins kjördæmis í heild. Ég held að þarna yrðu að koma til minni einingar, enda þótt yfirmenn eða starfsmenn heilbrigðisstétta þar verði að vera vissir samnefnarar sem hafi yfirsýn yfir þessi mál í heild. Mér þótti rétt við þessa umr. að koma þessum hugleiðingum mínum á framfæri. Ég geri mér grein fyrir því, að miðað við það sem þegar hefur verið unnið í málinu, miðað við afgreiðslu n., þá er út af fyrir sig tómt mál um það að tala að koma hér með till. um að vísa málinu frá eða vísa því til ríkisstj. Ég skildi þetta þannig satt að segja, að nú væri málið komið á það stig, að það yrði lagt fram til kynningar og að því yrði unnið frekar í sumar. Mér hefði þótt rétt að gera nokkrar minni háttar hreytingar, eins og ég nefndi áðan, til staðfestingar á því sem þarf að staðfesta og er orðið í reynd. En sem stefnumarkandi frv. um stjórnsýslu, um skiptingu héraða í umdæmi og um starfsemi heilbrigðisráða og kostnaðarþátttöku hefði þurft að fara fram víðtæk umr. þar sem allar heilbrigðisstéttir, ekki síst þær sem telja hlut sinn hafa verið fyrir borð borinn, ættu þátt í þeirri umr. Ég er viss um að ef það hefði fengist gert, þá mundi ýmsu þoka til betri vegar, eins og gert var þegar fyrra frv. var í vinnslu og undirbúningi, það sem lögfest var 1973. Ég býst við að varðandi frv., sem kemur fram svo seint á þingi, verði erfitt að vinna brtt. eins og ég var að lýsa að ég teldi eðlilegt að upp hefðu verið teknar. En ég vil aðeins lýsa þeirri skoðun minni, að við setningu þessara laga nú, sem ég býst við, að verði gert, þá lít ég svo á að það sé eigi að síður aðkallandi verkefni að athuga áfram þá þætti sem ég hef hér rætt um. Ég vil svo að lokum, herra forseti, geta þess, að í fjarveru hv. 3. þm. Reykv., Vilborgar Harðardóttur, hef ég orðið við því að mæla fyrir brtt. sem hún flytur á þskj. 783. Ég sé að þessar brtt. eru í samhljóðan við það álit sem mun hafa borist hingað í þingið í gær frá hjúkrunarfræðingum eða Hjúkrunarfélagi Íslands, þar sem tekið er til greina ýmislegt af þeirra óskum um að hjúkrunarfræðingar komi í auknum mæli inn í stjórnunaraðild og ákvörðunartöku á sínu sviði á sjúkrahúsum og í heilsugæslustöðvum. Ég leyfi mér þess vegna að taka undir þær brtt. sem hún flytur á þessu þskj.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Ég vil taka það fram í sambandi við brtt. þær sem n. flytur, að í 1. brtt. segir: „Í Reykjavík kýs borgarstjórn 7 fulltrúa óbundinni kosningu, en stjórnir heilbrigðisstofnana ríkisins og einkaaðila tilnefna fulltrúa frá hverri stofnun:'` Hér er vitaskuld átt við að hér kýs borgarstjórn Reykjavíkur sjö fulltrúa án tilnefningar, en þau gætu kannske misskilist, þessi orð: óbundinni kosningu, þannig að meiri hl. gæti þá notað sér það og kosið alla. En hér er örugglega ekki við það átt. Ég vil jafnframt lýsa því yfir, að ég er samþykkur þeim brtt. sem fram koma í nál. heilbr.og trn. og n. stendur að. En varðandi þær brtt., sem Vilborg Harðardóttir flytur, þá er ég þar ekki á sama máli. Ég held að það hafi verið 1968 eða 1969 sem hafist var handa að endurskoða lög um heilbrigðisþjónustu, og það frv, var svo lögfest hér á Alþ. 27. apríl 1973 og átti að koma til framkvæmda 1. jan. 1974. En þrátt fyrir þennan langa undirbúning, þrátt fyrir allar umr. og margvisleg álit sem leitað var, bæði til heilbrigðisstétta, sveitarfélaga, innan Alþingis við þáv. stjórnarflokka, rætt við þáv. stjórnarandstöðu, þá fór þetta frv. ekki í gegn nema með þeim hætti að II. kafli laganna kæmi ekki til framkvæmda. Þess vegna hefur verið haldið áfram og reynt að komast að niðurstöðu í þeim málum sem Alþ. gæti sætt sig við. Skiptingu landsins í læknishéruð samkv. þessum lögum var illa tekið, eins og t. d. að Suður- og Vesturlandshérað átti að taka yfir svæðið frá Skeiðará að Kollafirði að Geirólfsnúpi á Ströndum og svæði frá Geirólfsnúpi á Ströndum að Kollumúla, aðsetur héraðslæknis í fyrsta tilfelli í Hafnarfirði, öðru tilfelli á Ísafirði og þriðja á Akureyri, og loks Austurlandshérað frá Kollumúla að Skeiðará, aðsetur héraðslæknis á Egilsstöðum. Ég var einn af þeim sem voru mjög óánægðir með þetta og það voru menn úr öllum flokkum. Ég taldi fráleitt að t. d. því kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir hér á Alþ., væri skipt í þrjú læknishéruð. Nú tel ég að sú n., sem hefur unnið að endurskoðun þessara laga, hafi náð mjög góðri niðurstöðu hvað þetta snertir og jafnframt ódýrri niðurstöðu. Með þessum tillögum er komist að mjög heppilegum niðurstöðum að mínu mati sem ég veit að eiga fylgi að fagna hér, og ég skil nú ekki í því þegar einn af þm. Vestf. þykir það vera alveg óskapleg afturför að skipta ekki læknishéruðum í því kjördæmi inn í önnur kjördæmi. Hins vegar er tekið tillit til þeirra aðstæðna sem nú eru. Ég segi fyrir mitt leyti að ég væri því langhlynntastur að Austur-Barðastrandarsýsla og Strandasýsla væru saman heilsugæslustöð, en það er ekki því að heilsa nú um nokkurn tíma fyrr en kominn er góður vegur á milli Austur-Barðastrandarsýslu og til Hólmavíkur. Það stendur opið þegar þar að kemur, en á meðan verður þjónustan veitt í öðru tilfelli á Hvammstanga og í hinu tilfelli í Búðardal. Það hafa verið gerðir samningar um það og það þarf eiginlega ekki að spyrja að því, hvort nokkurt hérað verði þvingað til þess að fara inn í heilsugæslustöð á einhverjum öðrum stað og leggja fjármuni til hennar á móti vilja þess. Það dytti heilbrigðisstjórn eða heilbrrh., hver sem hann væri, aldrei í hug að gera. Það yrði aldrei farið fram á það, að Austur-Barðastrandarsýsla yrði að leggja fjármuni til heilsugæslustöðvar á Hólmavík ef hún heldur áfram aðstöðu og samvinnu við heilsugæslustöð í Búðardal. Ég tel að það komi ekki til greina að bíða lengur með að ákveða þessi mál. Það er búið að bíða núna á fimmta ár. Þessi n. hefur verið starfandi frá því í október 1975. Í henni hafa átt sæti tveir alþm., annar frá Sjálfstfl. og hinn frá Framsfl., tilnefndir af þessum flokkum, líkt og gert var við síðasta undirbúning löggjafarinnar um heilbrigðisþjónustu. Þá tilnefndu þáverandi þrír stjórnarflokkar sinn hvorn manninn. Auk þess hafa verið starfandi í n. formaður Læknafélags Íslands, ráðuneytisstjórinn í heilbrmrn., sem jafnframt var formaður n., landlækni.r, sem heilsugæslan að verulegu leyti og héraðslæknisembættin og eftirlit með heilbrigðisþjónustunni heyra undir. Læknadeild Háskóla Íslands óskaði nokkrum mánuðum síðar eftir því að mega tilnefna mann í n. Við þeirri ósk var orðið. Það fór ekkert dult með þessa nefndarskipun á sínum tíma. Hennar var getið í fjölmiðlum. Það komu engar aðrar óskir um að það yrði bætt í n. Annars er ég þeirrar skoðunar, að eftir því sem n. eru fjölmennari er erfiðara að vinna í þeim, og það má segja að þessi n. hafi kannske verið í það fjölmennasta, en ekki að þar hafi vantað fjöldamarga. Hins vegar má alltaf um það deila, hvort það hafi átt að vera fulltrúi frá þessum hópnum eða hinum í n., og getur hver haft rök fyrir því. En hinu verður ekki mælt á móti, að í þessari n. eru menn sem hafa mesta reynslu á þessu sviði. Ég veit ekki hvaða maður hefur meiri og betri reynslu í þessum efnum en ráðuneytisstjórinn í heilbr.- og trmrn., sem starfaði mjög að undirbúningi þessarar löggjafar og hefur starfað að öllu því sem gert hefur verið síðan, og landlæknir ásamt auðvitað öllum öðrum um. og mörgum fleiri sem til var leitað í þessum efnum. Hv. þm. Gunnlaugur Finnsson minntist á að það væri margt óljóst í þessu frv. Það er margt óljóst í þeim lögum sem við höfum starfað eftir. Það hefur margt komið í ljós, eins og með alla nýja löggjöf, sem þarfnast lagfæringar við. Þessi lög eru þar engin undantekning. Það hlýtur að koma einnig að því, að það þurfi að endurskoða þau. Það er alltaf opin leið. Það er ekki verið að ganga hér frá nokkurs konar stjórnarskrá og að endurskoðun taki nokkuð ríflegan tíma, eins og hefur gerst í þeim málum. Það getur hver og einn þm. flutt þegar á næsta þingi brtt. við heilbrigðisþjónustuna um það sem hann telur að fari miður. Það er ekki verið að setja hér eitthvað um aldur og ævi. Hins vegar ætla ég að segja það, að ég er nú senn búinn að vera heilbrigðisráðherra í 4 ár og ég legg á það höfuðkapp, að þetta frv. fari fram og hér í gegn, vegna þess að ég tel að það mætti frekar vera aðfinnsla á mig, að þessi lögfesting hefði ekki orðið fyrr en nú, heldur en að hún sé gerð of snemma. Ég hefði tekið því mjög vel og reynt að afsaka það, því að starf þessarar n. tók miklu lengri tíma en ég reiknaði með og nm. sjálfir, vegna þess að það er erfitt að vinna að þessum málum og það er erfitt að fá lausn sem allir sætta sig við. Það er ómögulegt að hafa læknishéruðin í lausu lofti. Hér er búið að finna niðurstöðu. Það er ekki hægt að hafa eitt kjördæmi í landinu utan við, eins og Suðurlandskjördæmi. Það verður að ganga frá þeim málum og það verða að koma hér hreinni línur, eins og þetta frv. ber glöggt vitni. Það er eðlilega alltaf ágreiningur á milli einstakra stétta og starfshópa og þá ekki síður í heilbrigðisþjónustunni en annars staðar. Það þekki ég mjög vel, og ég hygg að það verði ákaflega erfitt að fá alveg einróma álit í þeim málum. Ég held að jafnvel þó ég verði langlífur, þá muni ég ekki lifa það. Þess vegna verður auðvitað oft og tíðum að skera á. Í brtt., sem Vilborg Harðardóttir flytur, segir í 1. brtt. að ráðh. skipi einn af starfandi heilsugæsluhjúkrunarfræðingum héraðsins sem héraðshjúkrunarfræðing til fjögurra ára í senn. Ég er alveg andvígur þessari till. Ég tel ekki þörf á því að stofna til þessara embætta þótt það hafi verið í gildandi löggjöf sem aldrei kom til framkvæmda, eins og stóru læknishéruðin. Þó er ég þó enn meira á móti 3. till. sem kemur frá Vilborgu Harðardóttur og ég tel að sé flutt án þess að málið hafi verið mjög ígrundað, en í þeirri till. segir að laun hjúkrunarfræðinga á heilsugæslustöðvum, sem jafnframt eru héraðshjúkrunarfræðingar, fari eftir launasamningi fjmrh. og Hjúkrunarfélags Íslands á hverjum tíma. Nú eru að lögum tveir samningsaðilar um launamál við ríkið: Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Bandalag háskólamanna, BHM. En auk þess er heimild fyrir Læknafélag Íslands að semja sérstaklega. Fyrsti samningurinn, sem Læknafélagið gerði við ríkið eða fjmrh., var gerður 1965, og þetta hefur haldist síðan. Skoðun mín er sú, að það eigi að gera allt sem hugsanlegt er til þess að Læknafélag Íslands geri ekki sérsamninga við fjmrh. eða ríkissjóð, heldur verði það aðeins þessi tvö félagasamtók sem það geri. Að því ber að stefna að fækka þarna um einn samningsaðila, sem er Læknafélag Íslands, en ekki að fara að fjölga samningsaðilum við ríkið. Slíkt mun leiða af sér að allir aðrir starfshópar komi á eftir og krefjist þess að fá að semja beint við ríkissjóð, þannig að viðsemjendur ríkissjóðs verða þá orðnir nokkrir tugir. Þetta tel ég ekki vera spor í rétta átt eða til þess að liðka fyrir í samningamálum í þjóðfélaginu. Það er út af fyrir sig þegar einhver starfshópur kemur með sín mál og ber fram sínar frómu óskir og kröfur. En þá finnst mér að þm. og ráðh. eigi ekki að taka hara við þeim og festa þær á blað sem brtt. eða í frv.-formi. Það verður fyrst og fremst að hugsa um það samræmi sem á að vera í þessum málum. Og ég er undrandi á hv. síðasta ræðumanni að taka undir slíka till. sem þessa. Ætlar hann að stuðla að því að mala alveg niður samningsmeðferð Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og BHM? Vill hann stuðla að því, að það verði innleitt í stéttarfélögunum að semja við hvert einasta smáfélag í landinu? Verður það einfaldara og léttara í framtíðinni við gerð hinna erfiðu kjarasamninga? 4. liðurinn í till. Vilborgar Harðardóttur er við ákvæði til bráðabirgða, að niður falli síðasta setning 3. liðar. Ég get fyrir mitt leyti vel fellt mig við það. Ég tel ekki að það skemmi neitt 3. lið í ákvæðum til bráðabirgða þó að þetta sé fellt niður, en það eru þessi orð: „Heimilt er ráðh. að ráða hjúkrunarfræðinga til lækna utan heilsugæslustöðva.“ Var hugsað að þetta væri nokkurs konar bráðabirgðaákvæði á meðan uppbygging heilsugæslustöðva færi fram, og ég fyrir mitt leyti get mjög vel greitt atkv. með þeirri tillögu. Í sambandi við samskipti ríkis og sveitarfélaga tel ég að ekki sé um neitt að ræða í þessu frv., sem breytir þeim samskiptum eða hlutföllum í þeim samskiptum. Það eina, sem skiptir verulegu máli, er víðhaldskostnaðurinn. Hér er engu hreyft í sambandi við stofnkostnað. Ég varð að mörgu leyti undrandi þegar ég sá umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga þar sem það vildi fella niður ákveðinn hluta stofnkostnaðar, þannig að það væri háð því hvað Alþ. dytti í hug að hafa stofnkostnaðinn á hverjum tíma við afgreiðslu fjárlaga. Frá sjónarmiði sveitarstjórnarmanna fannst mér þessi tillaga furðuleg. En ef við lítum svo á viðhaldskostnaðinn, þá er hann, eins og síðasti ræðumaður gat um greiddur í gegnum daggjaldakerfið á sjúkrahúsunum. En hann er ekki greiddur við heilsugæslustöðvarnar. Við í heilbr.- og trmrn. höfum lagt til frá því haustið 1974 eða sérstaklega haustið 1975 og síðan að fá fjárveitingu sem fjárlaga- og hagsýslustofnun hefur ekki fallist á og telur að samkv. gildandi lögum um heilbrigðisþjónustu eigi ríkið ekki að greiða neitt í viðhald heilsugæslustöðva. Fjvn. Alþingis hefur ekki tekið neina fjárveitingu upp. Haustið 1976 ræddi ég við fjvn. sérstaklega um þetta atriði og lagði mjög fast að n., að það yrði tekin upp ákveðin upphæð í fjárlög. Ég spyr: Er það réttlæti að þau héruð, sem reka eingöngu heilsugæslustöðvar, eigi ekkert að fá til viðhalds, en aftur héruð, sem reka sjúkrahús, eigi að fá viðhald uppborið í daggjaldakerfinu að fullu og öllu eða upp í 85%? Hér skapast í framkvæmdinni óskaplegir erfiðleikar. Það verður rík tilhneiging hjá þeim, sem reka hvort tveggja, að koma á sjúkrahúsið viðhaldi heilsugæslustöðvarinnar eða þess hluta hússins sem notaður er undir heilsugæslustarfsemi. Hér er um algeran jöfnuð að ræða með því að taka upp alveg ákveðnar línur um 50% af öllum viðhaldskostnaði og þá er þessari hættu afstýrt í eitt skipti fyrir öll og allir búa við það sama, sem er alveg sjálfsagt og eðlilegt að gera. Ég fullyrði að eftir þá athugun, sem gerð hefur verið á því hlutfalli, sem núna er, og því, sem verður, þá er ekki gengið á sveitarfélögin, heldur mun þátttaka ríkisins fremur vaxa þegar á heildina er lítið. Auðvitað er hægt að líta á einstakt fyrirbrigði út af fyrir sig og segja að þar hækki hlutfall eigenda sjúkrahúss og hlutfall ríkisins lækki. En þegar á heildina er litið hækkar hlutdeild ríkissjóðs, og ef þetta frv. yrði ekki að lögum hefði verið óhjákvæmilegt að setja á ákaflega strangar reglur í sambandi við viðhald sjúkrahúsa til þess að koma í veg fyrir að það sé fært yfir á heilsugæslustöðvar. Hér er verið að ná því að allir fái réttmætt framlag til þessarar mikilvægu starfsemi. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þessar umr., en mér fannst nauðsynlegt að þetta kæmi hér fram út af þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar. Hv. 9. landsk., sem mælti hér fyrir áliti n., Sigurlaug Bjarnadóttir, fór nokkuð út fyrir nál. þegar framsögu fyrir því var lokið og talað;i mikið um lækna og læknakandídata, sem sendir væru út um land, og gagnrýndi það mjög hvað þeir væru stutt í einu. Þetta er mikið vandamál sem verður ekki leyst á einum degi og ekki með einni eða tveimur ræðum. Þetta er mál sem þarfnast töluverðs tíma til þess að laga, og það, sem fyrst og fremst er um að ræða, er að það er skortur á læknum úti um landsbyggðina og þess vegna hafa heilbrigðisstjórnin og landlæknir orðið oft og tíðum að gera sig ánægð með það að fá menn aðeins í örskamma tíma, og þetta verða þm. að skilja. Við erum öll sammála um að þetta ástand er langt frá því að vera gott, en við það fær enginn ráðið eins og stendur. Vonandi líður ekki mjög langur tími þar til úr þessu rætist.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að flytja hér mikla gagnrýni á þetta frv. til l. um heilbrigðisþjónustu, og ég ætla mér ekki að gera neinar aths. við einstakar greinar þess. Þetta frv. er samið af n. sem hæstv. heilbrrh. skipaði á árinu 1975. Í þessa n. hefur valist fólk ákaflega vel hæft til að fjalla um þessi mál, og ég dreg alls ekki í efa að það hafi fjallað um þessi mál af mikilli samviskusemi og trúmennsku. N. var falið að endurskoða lögin með tilliti til þeirrar reynslu sem af þeim er fengin og einkum var henni falið að taka til athugunar með hverju móti þau ákvæði laganna, sem enn hafa ekki tekið gildi, gætu tekið gildi sem fyrst. Ég dreg ekki í efa að þetta hefur verið gert af mikilli kostgæfni, og það frv., sem við sjáum hér, er árangurinn af því sem best verður eftir komist. Ég vil því segja sem svo, að ég býst við að þar hafi vel til tekist, og það er mín skoðun að bæði skipulagslega og stjórnunarlega sé hér mörkuð alveg rétt stefna í megindráttum og sá rammi, sem okkur birtist í þessu frv., sé góður, þótt auðvitað eigi enn eftir að reyna á það, hvort allt sé mögulegt í framkvæmdinni, bæði með tilliti til fjármuna og skipulags raunar líka, og þá jafnvel frekar innan afmarkaðra svæða heldur en í heild. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs, er kannske fyrst og fremst sú, að ég sé að n. hefur jafnframt verið falið að kanna þær till. sem fram hafa komið á Alþ. um breytingar á lögum, en þessum till. hefur verið vísað til ríkisstj. Mig minnir að það hafi verið á árinu 1975, að ég flutti hér á hv. Alþ. ásamt hv. þm. Oddi Ólafssyni þáttill. sem fól í sér nokkra úttekt á heilbrigðisþjónustunni. Þetta varðaði sérstaklega skipulag á rekstri sjúkrahúsanna og skipulag á þeirri þjónustu sem sjúkrahúsin veita og einnig hvernig best yrði komið starfi sérfræðinga. Þetta tók raunar einnig til starfs heimilis- og héraðslækna og heilsugæslulækna eða hvaða nafn við viljum helst þar á velja. Þegar ég lít yfir þetta frv. get ég ekki áttað mig á því a. m. k. að mikið hafi verið lítið eftir þessu. Nú er það auðvitað svo, að margt af því, sem við lögðum til að yrði kannað, er kannske erfitt að setja beinlínis í lög og yrði að ákveða með reglugerðum. En þó býst ég við, að ef á þetta hefði verið litið og ef á okkar till. hefði verið áhugi, þá hefði mátt koma inn nokkrum ákvæðum, sérstaklega í sambandi við kaflann um sjúkrahús. Ég sé enn frekari ástæðu til þess að minnast á þetta hér þar sem hv. frsm. heilbr.- og trn., hv. 9. landsk. þm., gerði talsvert að umræðu laun lækna. Það er nefnilega svo, að ef tillit hefði verið tekið til þeirra hugmynda sem við hv. þm. Oddur Ólafsson settum fram í okkar þáttill., þá hefði væntanlega verið hægt að fylgjast betur með tekjum lækna en menn halda að hægt sé að gera nú í dag. Og það virðist vera svo í okkar þjóðfélagi, að fyrir marga sé það ákaflega stórt atriði, og kom raunar greinilega fram hjá hv. frsm. heilbr.- og trn. sem því miður er nú ekki lengur hér á fundinum. Ég er hiklaust þeirrar skoðunar, að það skipti ákaflega miklu máli að hér eigi sér stað virkileg breyting á heilbrigðiskerfinu og þá sérstaklega með tilliti til starfs sérfræðinga og með tilliti til starfsemi sjúkrahúsa. Ég er alveg viss um að þetta mætti gera miklu hagkvæmara, gera kerfið sjálft miklu afkastameira, ódýrara, stjórnunarlega miklu léttara, og ég dreg ekki í efa að þetta gæti skapað möguleika til þess að við gætum fylgst með svo sem vera ber og þá jafnframt að það verði léttara fyrir hæstv. heilbrrh. að standa undir því sem segir í 1. gr. frv.: „Ráðh. heilbrigðis- og tryggingamála sér um, að heilbrigðisþjónusta sé eins góð og þekking og reynsla leyfir.“ Það hefur margur tekið að sér að sjá um minna en það, og alveg sjálfsagt að allir leggi hæstv, ráðh. og reyndar þjóðinni allri svolítið lið til þess að koma málunum í það horf að þetta sé yfireitt mögulegt. Ég lýsi því vonbrigðum mínum yfir því, að ég skuli ekki sjá þess stað a. m. k. í frv. að till. okkar hafi verið athugaðar hið minnsta. Að öðru leyti vildi ég aðeins víkja að því sem fram kom í ræðu hv. frsm. heilbr.- og trn., hv. 9. landsk. þm., en hún fjallaði nokkuð um læknanema sem sendir væru út á landsbyggðina. Hæstv. heilbrrh. hefur svarað þessu að allnokkru leyti, en það, sem hér er um að ræða, er auðvitað það að læknanemum er ætlað að kynnast starfsemi úti í héraði, Til þess fá þeir ákveðinn tíma á námsárum sínum í læknadeild. Þetta er raunverulega alveg hliðstætt því, að þeim er ætlað að starfa á einstökum deildum sjúkrahúsa, það er hluti af þeirra námi. Ég dreg ekki í efa að það er auðvitað ætlast til þess, að á þessum tíma séu þeir ekki einir í héraðinu. Þeir eru að læra þar hjá þeim sem fyrir sitja. Hins vegar er svo enn hjá okkur, þrátt fyrir það að nokkuð hafi dregið úr læknaskorti, að það eru einstök héruð, sem verða að leysa læknisvanda sinn um stundarsakir með því að hafa læknanemana til þess að gegna þjónustunni. Þeir gera að sjálfsögðu sitt besta, en þeir eru ekki fullfærir læknar af skiljanlegum áslæðum. En hér er einfaldlega um að ræða afleiðingar af ástandi sem flest virðist nú benda til að muni fara batnandi og að læknanemar geti farið út í hérað til þess að læra þar af þeim, sem fyrir sitja, og það sé þáttur í þeirra námi og mjög mikilvægur þáttur. Hins vegar hefur það auðvitað verið svo eftir að námi lýkur, að læknanemar fara út í héruð og gegna þar skyldustörfum. En það gefur auga leið, að eftir því sem heilsugæslustöðvar koma víðar úti um landið eru minni líkur til að óreyndir menn, þótt þeir hafi góða þekkingu og mikið starfsþrek og góðan vilja að sjálfsögðu, verði alveg einir. Mér finnst því ekki ástæða til þess að gera allt of mikið úr þessu atriði. Við vitum alveg hvernig á því stendur og það horfir flest til bóta í því efni. Annað, sem hv. frsm. vék að, voru laun lækna og ég ætla ekki að gera þau hér að umtalsefni. En hv. frsm. lét sér þó þau orð um munn fara, að læknar hefðu margfalt hærri laun en fram kemur opinberlega. Því miður er hv. frsm. ekki staddur hér, en ég vona að þetta hafi ekki verið hugsað nákvæmlega svona, heldur hafi hún orðað þetta ógætilega, að læknar hefðu margfalt hærri laun en fram kemur opinberlega. Við vorum hér í gær að ræða um skattamál. Mér segir svo hugur um, þótt betra sé nú fyrir mig að taka ekki of sterkt til orða, að það hafi kannske margir nokkuð hærri laun en fram koma opinberlega. En það gildir ekki um lækna. Það er rétt, að þeir taka sín föstu laun og þeir taka laun fyrir sérstök störf eftir sérstakri gjaldskrá. En launin liggja fyrir. Þau koma fram opinberlega og þeir greiða af þeim sína skatta og skyldur. Þar skilur á milli þeirra og ýmissa annarra. Að öðru leyti ætta ég ekki að ræða það frekar.



Herra forseti. Ég hef undirritað þetta nál. með fyrirvara. Ég mun nú ekki fara ítarlega út í að útskýra þann fyrirvara og tíunda einstök atriði í frv. sem ég hef gjarnan viljað að væri með örlítið öðrum hætti. Fyrst og fremst var fyrirvari minn vegna þess atriðis sem mest stakk í augun þegar ég sá þetta frv. fyrst, og má vel vera að þar sé um að kenna rótgróinni ráðstjórnarandstöðu minni. Mér þykir sem sagt dálítið einkennilegt að þegar ljóst liggur fyrir að Heilbrigðisráð Íslands hafi ekki þótt starfhæft eða ekki getað starfað þann tíma sem það hefur lögum samkv. átt eða mátt gera það, þá skuli menn sjá nauðsyn til að lögfesta skipan 8 nýrra heilbrigðisráða og til viðbótar undirbyggja og styrkja umrætt Heilbrigðisráð Íslands og sjá hvort það mundi ekki taka til starfa ef það fengi ríkisfé til þess að launa ritara og greiða hugsanlegan kostnað af störfum sínum. Vissulega stendur í frvgr. að ráðið skuli starfa án þóknunar, en samt er það nú svo að fjárskortur er talinn hafa staðið því fyrir þrifum. Meginröksemd mín í þessu sambandi er þó sú, að ég tel og hef alla tíð talið að stofnun sú, sem heitir Heilbrigðismálaráð Íslands, sé ekki nauðsynleg. Með því er ég ekki að segja, að það geti ekki gert gagn, að þeir skynsömu menn, sem þar sitja, tali saman og ráði ráðum sínum öðru hverju þegar þeim þykir ástæða til. Vissulega er slíkt alltaf gagnlegt. En ég sé ekki minnstu ástæðu til að binda það í lögum, hvað þá að kosta af ríkisfé. Þeir, sem umrætt Heilbrigðisráð Íslands skipa, eru fulltrúar þeirra aðila sem við ráðfærum okkur við hvort sem er þegar við fjöllum um heilbrigðis- eða tryggingamál, en það er höfuðverkefni þessa ráðs að gefa umsagnir um heilbrigðis- og tryggingamál. Ég kann ekki að meta það að það sé fest í lögum að starfa skuli með ríkisstyrk sérstök n. til þess að gefa umsagnir um lagafrv. á Alþingi. Það hafa menn hingað til gert án sérstaks ríkisstyrks, og ég sé ekki að við höfum ráð á að fara inn á þá braut. Það eru allt önnur rök sem liggja að baki stofnun hinna nýju heilbrigðismálaráða að vísu. En hitt er ljóst, að þau eru málamiðlunarlausn sem varð til í endurskoðunarnefnd laga um heilbrigðisþjónustu, einhvers konar millivegur milli þess fyrirkomulags, sem gert hefur verið ráð fyrir í núgildandi lögum og ekki hefur komið til framkvæmda, og svo þess fyrirkomulags, sem upp verður tekið með nýrri læknishéraðaskipun, samkv. þessu frv. Þótt við tökum upp nýja læknishéraðaskipun, þá er ég svo íhaldssöm að ég get alls ekki séð nauðsynina á því að festa í lög að í hverju slíku héraði skuli vera heilbrigðismálaráð sem skipað sé með þeim hætti sem segir í frvgr. Fljótt á litið hljómar það allvel að sveitarstjórnir skuli kjósa þar fulltrúa. En það er sveitarstjórnum engan veginn frjálst hvaða fulltrúa þær kjósa. Í fyrsta lagi er það lögbundið, að héraðslæknir skuli vera formaður ráðsins, og í öðru lagi er það lögbundið, að fulltrúarnir, sem sveitarstjórn kýs, skuli vera úr stjórnum heilsugæslustöðva. Með þessu er ég ekki að segja að þessi skipun geti ekki oft og tíðum verið mjög skyn.samleg og sennilega yrði þetta oft niðurstaðan. En ekki kann ég því vel, að þetta sé bundið í lögum. T. d. er það svo hér í Reykjavíkurborg, þar sem um nokkurra ára skeið hefur starfað heilbrigðismálaráð, að þar hefur verið farið eftir þeirri meginreglu, að það eru fulltrúar í borgarstjórn eða varaborgarfulltrúar sem eru í heilbrigðismálaráðinu, og n. tók upp samkv. ósk heillbrigðismálaráðs Reykjavíkurborgar þá brtt. sem frsm. n. kynnti, að í Reykjavík skuli heilbrigðismálaráð kosið óbundinni kosningu, svo að þetta ákvæði verður skaplegra að því er Reykjavík varðar. En eftir stendur það, að ekki minnkar báknið eða skriffinnskan við að skipa ný heilbrigðismálaráð, 8 talsins, lögum samkv. með kostnaði greiddum úr ríkissjóði. Ég tel að það hefði verið betra að sveitarstjórnum væri það frjálst, hvort þær setja á laggirnar heilbrigðismálaráð eða ekki. Í þessu var fólgið það fyrsta sem ég sá athugavert við fljóta athugun málsins, og mér hefur ekki dugað sá tími, sem við höfum haft til stefnu, til að láta af þessari skoðun minni og hef einhvern veginn ekki getað kyngt þessari meginreglu. En mér er ljóst að hæstv. heilbrmrh. leggur á það mikið kapp að koma máli þessu í gegn og telur þar við liggja að töluverðu leyti stolt sitt. Ég mun því ekki reyna að standa í vegi fyrir framgangi þess máls á neinn hátt, enda hafa þær skoðanir, sem ég hef á þessum heilbrigðismálaráðum, að því er virðist ekki fylgi meðal hv. þm. sem til þess dugi að þeir vilji sleppa því að lögfesta þau. Ella hefði verið fylgi fyrir því að gera þá breytingu á frv. að fella öll þessi ráð burt, láta frv. e. t. v. halda sér að öðru leyti með ýmsum öðrum minni háttar breytingum, m. a. þeim sem hér hefur þegar verið gerð grein fyrir. 28. mars s. l. barst heilbr.- og trn. Nd. Alþingis svo hljóðandi bréf, ef ég má - með leyfi hæstv. forseta - lesa það: „Á fundi borgarstjórnar Reykjavíkur þann 16. þ. m. var samþ. að fara þess á leit við Alþingi, að breyting verði gerð á lögum nr. 56/1973, 32. gr. 2, þannig að inn í greinina komi svo hljóðandi viðbót: „Heilbrigðismálaráð Reykjavíkur kýs fulltrúa borgarinnar í stjórn sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar.“ Í trausti þess, að þér neytið atbeina yðar til þess að ofangreind lagabreyting nái fram að ganga, sendist yður hjálögð till. að frv. til l. um breyt. á l. nr. 56 frá 1973. Birgir Ísl. Gunnarsson.“ Eftir að við fengum þetta bréf var lagt fram frv. sem við fjöllum um hér nú, þannig að mér þykir hlýða að flutt verði brtt. sem formuð er með sama efni við þetta frv., en grg. borgarstjóra fyrir þessari till. hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Árið 1969 ákvað borgarstjórn að taka upp nýja skipan að því er varðaði stjórn heilbrigðismála á vegum borgarinnar. Stofnað var heilbrigðismálaráð, kjörið af borgarstjórn, er fór með stjórn heilbrigðismála borgarinnar í umboði borgarstjórnar og undir yfirstjórn hennar. Tilgangur þessara breytinga innan þessa málaflokks var heildarstjórn og samræming aukin til muna. Voru heilbrigðismálaráði fengin í hendur þau verkefni, sem stjórn Heilsuverndarstöðvar, sjúkrahúsanefnd Reykjavíkur og heilbrigðisnefnd höfðu áður haft. Þessar breytingar voru gaumgæfilega undirbúnar með því að afla upplýsinga um fyrirkomulag þessara mála í öðrum löndum. Heilbrigðismálaráð Reykjavíkurborgar tók til starfa að loknum sveitarstjórnarkosningum árið 1970. Með lögum um heilbrigðisþjónustu var stjórn sjúkrastofnana borgarinnar klofin frá ráðinu aftur, jafnvel þótt Alþ. hefði ítrekað verið sendar óskir um að slíkt yrði ekki gert. Það frv., sem hér er flutt, miðar að því“ - ég skýt hér inn í lesturinn að þá er borgarstjóri að tala um drög að frv. sem hann lagði til að flutt yrði áður en þetta frv, hér var lagt fram, - ég held áfram lestri grg. borgarstjóra, með leyfi hæstv. forseta: „Það frv., sem hér er flutt, miðar að því að færa skipan mála í svipað horf aftur, þó þannig, að fremur yrði um yfirstjórnarhlutverk að ræða af hálfu heilbrigðismálaráðs. Samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu nr. 56/1973, gr. 32.2, skal stjórn sjúkrastofnana sveitarfélaga skipuð 5 mönnum, þremur fulltrúum kjörnum af sveitarstjórn og tveimur kjörnum af starfsmannaráði. Með þessu ákvæði var rofin sú heildarstjórn heilbrigðismála sem Reykjavíkurborg hafði komið á 1970, og vegna ákvæðis í samþykkt um borgarstjórn frá 10. 8. 1964 var ekki kleift að tengja stjórn sjúkrastofnana og heilbrigðismálaráð saman að nýju með því t. d. að fela ráðinu kjör fulltrúa borgarinnar í þá stjórn. Nokkurs misræmis gætir í lögum um heilbrigðisþjónustu, þar sem varðar heilbrigðismálaráð, þar sem það fær lögformlega viðurkenningu sem stjórn heilsugæslustöðva í Reykjavík. Ráðinu er þó ekki ætlað að stjórna heilsugæslustöð við Borgarspítalann, heldur félli hún saman við stjórn sjúkrastofnana, sbr. gr. 23.2. Það er álit borgarstjórnar Reykjavíkur, að sú heildarstjórn heilbrigðismála, sem komið var á 1970, sé heppilegust skipun að því er borgina varðar og hefur hún því óskað eftir að frv. þetta yrði flutt.“ Ég leyfi mér, herra forseti, að flytja skriflega brtt. í samræmi við þessa ósk borgarstjóra og bið um, að leitað verði afbrigða fyrir henni. Það er frá mínu sjónarmiði nægilegt að það verði gert þegar að atkvgr. kemur, en brtt. er formuð við 30. gr. frv. og er um að 2. tölul. orðist svo: „Sjúkrahúsum sveitarfélaga skal stjórnað af 5 manna stjórnum. Starfsmannaráð sjúkrahúsa kjósa tvo menn í stjórn og hlutaðeigandi sveitarstjórn eða stjórnir þrjá. Heilbrigðismálaráð Reykjavíkurborgar kýs fulltrúa borgarinnar í stjórn sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar. Þegar um einkasjúkrahús eða sjálfseignarstofnun er að ræða kýs starfsmannaráð einn stjórnarmann, viðkomandi sveitarstjórn einn, en eigendur þrjá.“ Aðra litla skrifl. brtt. langar mig að kynna. Vegna þess að frsm. n. var svo mjög tímabundinn, þá bað hún mig að koma þessari brtt. á framfæri og það vil ég gjarnan gera. Brtt. er við 41. gr. frv., 2. tölul., og hljóðar svo:: „Í stað orðsins „læknisþjónusta“ komi: heilbrigðisþjónusta.“ Mér virðist þessi brtt, skýra sig sjálf og ég þurfi ekki frekar að gera grein fyrir henni. Ég hef gert grein fyrir þeim atriðum sem ég vildi sérstaklega víkja að í sambandi við þetta mál efnislega. Mér er þó ljóst að nokkur atriði eru í sambandi við ákvæðin um rekstur sjúkrahúsa þar sem óskir eru uppi um frá heilbrigðisstéttum, fyrst og fremst hjúkrunarkonum og yfirlæknum, að gerð séu skýrari mörk milli verkefnasviðs þessara stétta. Yfirlæknar óska þess mjög, að gerð verði gleggri grein í lögum fyrir verksviði yfirlæknis. Þessar till. og þessar aths. eru fyrst og fremst fram komnar og berast svo seint til okkar vegna þess að n. gaf sér í rauninni ekki tíma til þess að senda málið formlega til umsagnar, eins og vissulega hefði verið æskilegt. Í stað þess völdum við þá leið að fá til viðtals fulltrúa nokkurra aðila sem málið snertir. Þó er það vitanlega ekki nægilegt, og við höfum e. t. v. ekki haft samband við nægilega marga til þess að við getum talist hafa unnið vel að málinu. Með þessar staðreyndir í huga þykir mér heldur leitt að standa að afgreiðslu málsins, en vil þó vegna þess, hver áhersla er lögð á framgang þess af hálfu ráðh., og vegna þess, að nokkrir kaflar í því þurfa sem fyrst að komast í lög, þá mun ég greiða atkv. með frv. En ég verð að áskilja mér rétt til að sitja hjá við atkvgr. um heilbrigðismálaráðin, og hv. þdm. mega flokka það undir sérvisku ef þeim sýnist svo. En ég legg fram hér þessa skrifl. brtt.



Herra forseti. Ég verð nú að játa eins og fleiri hv. þm. að ég hef ekki átt kost á því að kynna mér þetta frv. svo sem skyldi. Hér er um stórmál að ræða, allsherjarendurskoðun á þessum mikla lagabálki. Ég mun því ekki ræða um málið almennt séð. Ég hef veitt því athygli í umr. nú um málið, að ein allmikilvæg breyting er gerð með þessu frv. varðandi rekstur sjúkrahúsa. Í 34. gr. frv., 4. lið, er nú skýrt sagt að viðhald fasteigna og tækja í sjúkrahúsum skuli greiðast að jöfnu af ríki og sveitarfélögum. En í reyndinni hefur þetta verið þannig, að þessi kostnaður eins og annar hefur fallið saman við hinn almenna kostnað húsanna og það er daggjaldakerfið sem þarna hefur komið á móti eða ráðið tekjunum. Þessi hús hafa verið undir sérstöku eftirliti í sambandi við þær tekjur sem húsin geta haft, og kostnaður jafnt af viðhaldi fasteigna og endurnýjun tækja hefur fallið inn í hinn sameiginlega kostnað. Nú er það tekið mjög skýrt fram í lögunum, að eignaraðild sjúkrahúsa sé sú sama og gildir um stofnframlag aðila til húsanna, þ. e. a. s. að ríkið eigi 85% og sveitarfélögin 15%. Ég hef því alltaf litið þannig á, og ég hygg að það hafi allir gert, að ef til þess kæmi að upp á vantaði hjá húsunum í rekstri þeirra til þess að standa undir eðlilegu viðhaldi og endurnýjun tækja, þá auðvitað greiddi hvor aðili sitt: sveitarfélögin 15% og ríkið 85%. Nú er þessu breytt með þessu frv. og því er slegið föstu, að sveitarfélögin skuli greiða jafnan hluta af þessum kostnaði, þ. e. a. s. viðhaldi eignanna og endurnýjun tækja. Þess er að vísu getið um leið, að það er verið að taka af öll tvímæli um að þessar reglur skuli gilda varðandi viðhaldskostnað og endurnýjun tækja í heilsugæslustöðvum, og á það er bent, að því hafi verið haldið fram að túlka bæri eldri lög þannig að þessir kostnaðarliðir ættu að hvíla eingöngu á sveitarfélögunum þar sem um heilsugæslustöðvar væri að ræða, en nú væri þessu lyft upp í 50% eða helming á hvorn aðila og þetta væri til bóta fyrir heilsugæslustöðvarnar. Þetta er eflaus rétt, og ég tek undir það, að sjálfsagt er að leiðrétta það. En ég hlýt að vekja athygli á því, að það e verið að stíga skref aftur á bak varðandi rekstur sjúkrahúsanna, og að mínum dómi er þetta skref, sem þarna er stigið aftur á bak, órökrétt , óeðlilegt á allan hátt. Viðhald á nútímasjúkra húsi er ekkert smáræði ef þar er staðið eðlileg að, og endurnýjun á tækjum sjúkrahúsanna, sé nú teljast til stofnkostnaðar, er auðvitað stór mál líka. Nú er auðvitað hægt að hugsa sér að þetta falli áfram inn í daggjaldakerfið í sambandi við hinar almennu tekjur. Ég hygg þó að þegar þetta er sagt á svona skýran hátt eins og hér er, að hvor aðili skuli greiða þetta að jöfnu, þá verði gengið eftir því að sveitarfélögin borgi sinn helming af þessum kostnaði, alveg án tillits til þess sem daggjöldin geta gefið í tekjur. Ég er algerlega á móti þessu og tel þetta órökrétt. Ef það er svo, að ríkið á að eiga 85% af sjúkrahúsunum, þá verður ríkið líka að halda eign sinni við til jafns við mótaðilann. Það var nokkuð deilt um það á sínum tíma, að þessi undirstrikun á eignaraðildinni meira að segja gengi svo langt að hún breytti fyrri eignaraðild að þeim sjúkrahúsum sem byggð höfðu verið eftir eldri lögum. Það var nokkuð deilt um það á sínum tíma. En sem sagt, ákvæði í lögunum eru mjög skýr um þessa eignaskiptingu, og satt að segja sýnist mér að ríkið hafi gengið mjög stíft eftir því, að það réði öllu varðandi byggingu, breytingu og annað þess háttar á þessum húsum, hefur raunverulega tekið að sér yfirstjórnina varðandi þetta atriði. Það er búið sem áður var, að stjórnir húsanna mættu hafa t. d. með byggingarframkvæmdir að gera sjálfar. Nú er það Innkaupastofnun ríkisins sem býður öll verk út og stjórnar þeim og ræður menn og hefur algerlega með þetta að gera í krafti þess að ríkið á 85% af eigninni. Endurnýjun tækja er heldur ekkert smáræði í sambandi við sjúkrahús því að tækin eru dýr. Ég held að þetta sé ekki rökrétt, þetta sé óeðlilegt og þetta muni leiða af sér viss vandkvæði og það sé ekki fært að stíga þetta skref aftur á bak. Ég hef því leyft mér að flytja skrifl. brtt. við þennan lið og hún hljóðar þannig - það er við 34. gr. frv., lið 34.4 og till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í stað orðanna, en greiða viðhald fasteigna og tækja að jöfnu“ komi: og greiða viðhald fasteigna og tækja í sömu hlutföllum“ - en áður er búið að tala um eignarhlutfallið. Ég vil taka það fram, að verði þessi till. mín samþ. við 2. umr. tel ég sjálfsagt að það verði einnig flutt brtt. við ákvæðin í 20. gr. sem fjalla um sams konar atriði varðandi heilsugæslustöðvar. En í henni segir að viðhalds- og endurnýjunarkostnaður fasteigna og tækja greiðist að jöfnu af hvorum aðila, ríkissjóði og sveitarfélögum, varðandi heilsugæslustöðvar. Ég mun þá hlutast til um það að flytja brtt. einnig við þennan lið í 20. gr. til þess að setja heilsugæslustöðvarnar þarna á sama stig, þannig að það verði líka eignarhlutfallið sem ræður í þessum efnum og heilsugæslustöðvarnar fái þá 85% af viðhaldskostnaði og 85% af kostnaði við endurnýjun tækja frá ríkinu og heimastaðurinn leggi þá fram 15%. Þá þarf ekki að koma til neins vanda með það, því að þá gildir það sama varðandi þetta atriði um sjúkrahús og heilsugæslustöðvar. En að þurfa að leiðrétta málin gagnvart heilsugæslustöðvunum eins og gert er í þessu frv. með því að gera hlut sjúkrahúsanna lakari, það tel ég fráleitt. Ég er á móti því að leysa málið á þann hátt. Ég veit að hv. þm. sjá að það er óeðlilegt þegar ríkið á 85% af eign og hefur ráðið byggingu og gerð og ákvörðun tækja og ráðið öllu um kaup tækja og allt saman og ráðið reyndar yfirmennina sem eiga að vinna með þessum tækjum, að þá sé sagt að sveitarfélagið eigi að endurnýja öll tækin sem æðioft kemur til. Þetta fær, held ég, ekki staðist í framkvæmd. Þetta er óeðlilegt og það á að breyta þessu. Ég efast auðvitað ekkert um að hæstv. heilbrrh. getur stutt þetta. En hann hefur eflaust ekki treyst sér til að komast lengra í leiðréttingu á þessum málum en aðviðhalds- og endurnýjunarkostnaður varðandi heilsugæslustöðvar yrði greiddur að hálfu og þá þótti eðlilegt að setja þetta hvort tveggja á sama stig. Og ég get vel viðurkennt það sjónarmið. Till. mín beinist að þessu, og ég vænti að hún nái fram að ganga. Um önnur atriði, sem hér hafa verið rædd, sé ég ekki ástæðu til þess að ræða. Ég hef ekki sett mig svo inn í þessi mál að ég treysti mér til þess. Ég sé að hér er verið að hreyfa nokkuð til í þessari löggjöf, þessari tiltölulega nýju löggjöf, og eflaust er þetta gert til bóta. Ég mun því ekki verða meinsmaður þess á neinn hált, að þetta mál nál fram að ganga, eða tefja fyrir því á neinn hátt, en get tekið undir það með mönnum sem hér hafa talað í málinu, að æskilegra hefði að sjálfsögðu verið að hafa lengri tíma til þess að fara yfir mál eins og þetta. Ég mun styðja framgang málsins, en flyt þessa till. Till. er sem sagt skrifleg og þarf að leita afbrigða fyrir henni, og ég óska eftir því, að hæstv. forseti leiti eftir afbrigðum fyrir þessari tillögu.



Herra forseti. Ég vil nú einungis koma lítils háttar aths, á framfæri og láta að öðru leyti nægja það sem ég sagði áðan. Það kom fram hjá hæstv. heilbrrh., að hann undraðist það að ég skyldi standa að eða vera með hugmyndir um það að kljúfa út úr Vestfjarðakjördæmi stjórnunarlega séð einstök sveitarfélög varðandi heilbrigðismálin. Ég vil leggja á það áherslu í þessu sambandi, að ég lít svo á að það sé ekki nokkur leið hjá okkur, hvort sem það er á sviði heilbrigðismála eða skólamála, að draga skýr, ákveðin mörk þar sem menn kæmust í eina tíð að niðurstöðu varðandi kjördæmin, - skýr mörk sem ekki skuli yfir stigið, hvort heldur er t. d. í skólamálum eða í heilbrigðismálum. Ég sé t. d. ekki hvað sameiginlegt er hjá fulltrúum Bæjarhrepps í Strandasýslu og þeim, sem eru í Bolungarvík eða Ísafirði, varðandi yfirstjórn í heilbrigðismálum. Þær hugmyndir, sem ég minntist á áðan, eru allt aðrar varðandi þetta atriði. Ég skil það, að n. hefur komist að þeirri niðurstöðu að fylgja kjördæmamörkunum, en ég tel hins vegar að það sé ekki nokkur vegur að komast fram hjá því að líta á landfræðilegar aðstæður og þéttbýliskjarna til að mynda ákveðin þjónustusvæði, jafnvel þótt í stjórnmálalegu tilliti í pólitískum málum standi sveitarstjórnirnar saman um sínar málaleitanir. En það er annað mál sem við ekki ræðum hér hvernig hægt er að samhæfa slíka hluti. Mér finnst það vera óglöggt enn þá í sambandi við það sem kom fram hjá hæstv. ráðh., þar sem hann sagði að sveitarfélag yrði aldrei þvingað til kostnaðarþátttöku í heilsugæslustöð í öðru sveitarfélagi. Er það í raun og veru svo, að það sveitarfélag eitt, þar sem heilsugæslustöðin er reist, sé skuldbundið til að standa undir rekstrarkostnaði og sínum hluta af byggingarkostnaði? Er það svo, að við komumst hjá því að gera ráð fyrir að sérhvert sveitarfélag sé skuldbundið til þess að eiga aðild að öllu leyti að ákveðinni heilsugæslustöð, jafnvel þótt um það semdist, eins og ég drap á áðan, að það yrði nokkuð misjafnt vægi eftir því hver fjarlægðin er. Ég held að það verði ekki komist hjá því og þess vegna hljóti sveitarfélag einhvers staðar að eiga að gegna þessum skyldum.

Þegar sveitarfélag ákveður að byggja heilsugæslustöð, þá verður að liggja fyrir hjá því framlag á móti ríkisframlagi, og þá liggur fyrir, ef það eru fleiri en eitt sveitarfélag, samningur við fleiri sveitarfélög.

Já, þetta er einmitt í samræmi við það sem ég drap á hér áðan, að það væri ósk sveitarfélaganna í Austur-Barðastrandarsýslu að eiga aðild að heilsugæslustöðinni í Búðardal, og ég hygg að um það hafi verið gerður samningur. Ég hygg t. d. að sveitarstjórn Flateyjarhrepps sé reiðubúin til slíkrar samningagerðar við Stykkishólmshrepp, en ekki við Hólmavíkurhrepp. En samkv. lögum er gert ráð fyrir að í framtíðinni yrði þessu breytt og Flateyjarhreppur eigi að sækja til Hólmavíkur. Það var á þessi atriði sem ég vildi benda og taldi að allar sveitarstjórnir ættu að eiga aðild einhvers staðar að heilsugæslustöð. Í öðru lagi verð ég að segja það, að ég mælti hér fyrir brtt. hv. 3. þm. Reykv., Vilborgar Harðardóttur, og ráðh. fór svolítið hörðum orðum um 3. brtt. og þá ekki síst að ég skyldi hafa almennt séð tekið undir þessar brtt., eins og ég gerði án þess að fara ofan í einstaka þætti þess, enda er ég ekki flm. að þeim. En mér finnst ekkert óeðlilegt út af fyrir sig, það verð ég að segja, þó að till., sem þarna koma fram af hálfu þessa stéttarfélags, séu nánast orðréttar í takt við þá stefnu sem mörkuð er í frv. með 10. gr. Það hefði þá verið alveg eins eðlilegt að í 10. gr. væri mörkuð sú stefna, að það skuli samið við BHM í þessu tilviki með þeirri undantekningu sem nú gildir. En ég get alveg tekið undir það með hæstv. ráðh. að ég tel mjög óeðlilegt að mál hafi þróast svo sem þau hafa gert varðandi samninga um kaup og kjör. En hitt hygg ég að sé aðalatriðið, hvernig sem þetta er orðað, að það komi þarna til ákveðinn launaflokkur. Ég geri ekki ráð fyrir því og mér er raunar tjáð að þetta hafi verið athugað og slíku fylgi mjög litill aukinn kostnaður. Ég hef satt að segja, eins og kom fram í ræðu hjá mér áðan, fjölmargt við þetta frv. að athuga. Mér hefur ekki unnist ráðrúm til þess að móta brtt., og sannleikurinn er sá, að þær mundu verða býsna margar og þar mundu að grundvallarhugmynd í sumum tilvikum vera á annan hátt en fram er sett í frv., þannig að til þess hefur ekki gefist tækifæri. Sú er ástæðan fyrir því, að ég hef ekki lagt inn á þá braut að flytja einstakar till., því að ég hef þá ekki vitað hvar staðar skyldi numið.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) Hæstv. forseti. Hinn 4. mars 1977 skipaði ég n. sem hafði það hlutverk að gera till. um skipulegt samstarf háls-, nef- og heyrnardeildar Borgarspítalans, heyrnardeildar Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur og félagsins Heyrnarhjálpar. Enn fremur var þessari n. falið að gera heildartillögur um framtíðarfyrirkomulag talmeina- og heyrnarþjónustu og skipulag heyrnarmálefna hér á landi. Í þessari n. áttu sæti tryggingayfirlæknir, Björn Önundarsonar, sem jafnframt var formaður n., Hallgrímur Sæmundsson yfirkennari, Stefán Skaftason yfirlæknir, Erlingur Þorsteinsson yfirlæknir og Birgir Á. Guðmundsson heyrnarfræðingur. Þessi n. tók þegar til starfa og skilaði eftir tiltölulega skamman tíma heildartillögum um framtíðarfyrirkomulag talmeina- og heyrnarþjónustu og skipulag heyrnarmálefna í landinu. Að þessum tillögum fengnum var ákveðið í heilbr.- og trmrn. að útbúa frv. til l. um heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Frv. þetta er að mestu leyti byggt á till. þessarar n. En áður en að fullu var gengið frá frv., sem hér liggur fyrir, var það sent til umsagnar landlæknis og lýsti hann sig fyllilega samþykkan frv, og svo hafa reyndar allir þeir aðilar gert sem starfað hafa að þessum málum á undanförnum árum. Það var álit rn., að ekki væri annað fært en að skipa fyrir um þessi mál með lögum bæði vegna þeirrar samræmingar, sem þeim er ætlað að hafa í för með sér, og þess kostnaðar, sem af þeim mun leiða, jafnvel þótt hann sé í dag að langmestu leyti greiddur úr ríkissjóði. Eins og fram kemur í 2. gr. þessa frv. á sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins að greiða kostnað af lögum þessum eða 90% af rekstrarkostnaði, en sveitarfélögin 10%. Þessi stofnun á að heyra undir heilbr: og trmrh. sem skipar henni sérstaka stjórn, sem er skipuð samkv. tilnefningum eins og segir í 4. gr. frv. Ed. Alþ. gerði smávægilega breytingu á 6. gr. frv. Við var bætt að stofnunin skyldi hafa náið samstarf við háls-, nef- og heyrnardeild Borgarspítalans í Reykjavík, og henni er ætlað í framtíðinni að vera í hinni nýju stofnun við Borgarspítalann sem Ed. Alþ. taldi rétt að taka öll tvímæli af um, og bætti því við 6. gr. eins og hún liggur nú fyrir eftir afgreiðslu málsins í Ed. Frv. var þar samþykkt shlj. og um það var full samstaða í nefndinni. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.og trn.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) Hæstv. forseti. Lög um vátryggingarstarfsemi voru sett á árinu 1973, en í ljós hefur komið að þörf var að endurskoða þessi lög því að ýmislegt hafði komið í ljós í sambandi við framkvæmd laganna sem gerði nauðsynlegt að endurskoðun færi fram. Frv., sem lagt var upprunalega fyrir Ed. og er komið hingað, er að stofni til byggt á ýmsum tillögum og ábendingum sem borist hafa um breytingar. Víða þurfti að breyta orðalagi eða efni, og kaflinn um vátryggingarfélög, sem starfandi voru þegar lögin frá 1973 tóku gildi, var orðinn óþarfur og úreltur, eins og fyrir fram var vitað að hann yrði, þegar föst skipan væri komin á starfsemi félaganna. Af þessum sökum var sá kostur valinn að flytja frv. til nýrra laga. Veigamestu till. bárust rn. á útmánuðum 1977 frá tryggingaeftirlitinu. Eins og við mátti búast hafði tryggingaeftirlítið að fenginni reynslu af framkvæmd laganna ýmislegt til málanna að leggja. Þá hafði rn. áður borist till. frá n. sem starfaði að endurskoðun á lögum þessum á vegum Sambands ísl. tryggingafélaga. Og loks hafði rn. bæði að eigin frumkvæði og eftir annarra ábendingum hugmyndir um tímabærar lagfæringar á lögunum, Helstu breytingar frá gildandi lögum, sem í þessu frv. felast, eru að krafa um lágmarkshlutafé félags, sem sækir um leyfi til vátryggingarstarfsemi, er hækkuð úr 20 millj. í 50 millj. kr. og ekki gerður greinarmunur á líftryggingarfélagi og öðrum. Til líftryggingarfélaga voru áður gerðar lægri kröfur eða um 10 millj. kr. lágmark. Á svipaðan hátt eru kröfur um stofnfé gagnkvæms vátryggingarfélags, sem starfsleyfis óskar, hækkaðar úr 5 og 10 millj. í 35 millj. kr. Í gildandi lögum er m. a. það skilyrði sett fyrir starfsleyfi erlends vátryggingarfélags, að það sanni að eignir þess hér á landi nemi eigi minna fé en 10 millj. kr. en í frv. þessu er lagt til að lágmarkið verði hækkað í 25 millj. Þá eru sett ítarleg ákvæði um ávöxtun eigin tryggingarsjóðs erlends vátryggingarfélags sem starfar hér á landi á sviði skaða- og endurtryggingar. Þessar reglur eru hliðstæðar þeim, sem eru í gildandi lögum um íslenskar vátryggingar. Í nýrri grein er gerð krafa um skýrleika í nafni tryggingarfélaga svo og að umboðs- og sölumenn beri jafnan skilríki frá félaginu. Þá er veigamikil breyting fólgin í þeirri till. rn. að fella niður 38. gr. núv. laga um tímabundna skipun til fjögurra ára í stjórn tryggingaeftirlitsins. Kostnaður við þessa stjórn eftirlitsins nam nákvæmlega 2 milljónum kr. sem nú sparast. Afleiðing af þessu verður sú, að stofnunin starfar áfram undir daglegri stjórn framkvæmdastjóra sem ráðh. skipar, eins og gildir um flestar aðrar ríkisstofnanir, eins og nánar er rakið í aths. um 38. gr. frv. Í Ed. voru gerðar nokkrar breytingar á frv., eða nánar sagt koma 7 brtt. frá heilbr.- og trn. Flestar þessar brtt. fela í sér hækkun á upphæðum, bæði á hlutafé í vátryggingarfélögum og ýmsum öðrum greiðslum. Þær breytingar skýra sig sjálfar. En veigamesta breytingin, sem gerð var í Ed., var sú, að aðilar hér á landi, sem tryggja erlendis verðmæti, sem eru eign viðkomandi að einhverju eða öllu leyti, án milligöngu vátryggingarfélags sem starfsleyfi hefur samkv. íslenskum lögum, skuli sækja um leyfi til trmrh. sem að fenginni umsögn tryggingaeftirlitsins getur veitt slíkt leyfi til eins árs í senn, og þeir, sem samkv. leyfi trmrh. tryggja erlendis án milligöngu íslensks tryggingafélags, skulu árlega senda tryggingaeftirlitinu skýrslu um tryggingar sínar svo sem um væri að ræða íslenskt vátryggingarfélag. Þeir eru og gjaldskyldir til tryggingaeftirlitsins á sama hátt og íslensk tryggingafélög. Þá gerði Ed. þá breytingu á 23. gr., að í nafni vátryggingar skal koma fram að félagið reki vátryggingarstarfsemi. Þá var einnig breytt nokkuð 48. gr. á þann veg, að í n., eins og segir þar í greininni eiga sæti þrír menn, einn samkv. tilnefningu Sambands ísl. tryggingafélaga eða viðkomandi vátryggingarfélags, hagstofustjóri, og er hann formaður n., og einn án tilnefningar. Ég tel að þessar breytingar, sem Ed. gerði á frv., séu allar til bóta og hafi verið sjálfsagt að gera þær breytingar. Þetta frv. var vandlega yfirfarið í Ed. Ég er mjög ánægður með þær breytingar sem gerðar voru þar, og legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn.



Virðulegi forseti, Þetta frv. er einfalt að efni til. Það fjallar um hækkun vátryggingarfjárhæðar ökutækja og tilsvarandi hækkun á sjálfsábyrgð. Þessi breyting er talin eðlileg og nauðsynleg vegna verðlagsbreytinga, og þetta þarf, held ég, ekki skýringa við. Í hv. Ed., sem frv. hefur gengið í gegnum, var gerð sú breyting á frv., að bætt var við 1. gr. þess heimild þess efnis, að dómsmrh. geti ákveðið hækkun vátryggingarfjárhæða að fengnu áliti tryggingaráðs í samræmi við verðlagsbreytingar, og er sjálfsagt hugsunin með þeirri breytingu sú að spara Alþingi tíma, þannig að það þurfi ekki alltaf að fara með það til Alþingis ef þarf að gera breytingar á þessu. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta einfalda frv., en legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Frv. það, sem ég hef lagt hér fram á þskj. 719 ásamt hv. þm. Ólafi Óskarssyni, Stefáni Valgeirssyni, Lárusi Jónssyni, Pálma Jónssyni og Páli Péturssyni, flytjum við að beiðni Áskels Einarssonar framkvæmdastjóra Fjórðungssambands Norðlendinga, en hann hefur fyrir sína hönd og annarra framkvæmdastjóra landshlutasamtaka sveitarfélaga farið þess á leit, að frv. þetta verði flutt hér á hv. Alþ. Við flm. teljum eðlilegt að verða við þeirri beiðni, en áskiljum okkur allan rétt til afstöðu til frv. í heild og til einstakra ákvæða þess. 1. gr. frv. hljóðar svo: „Þjónustustofnun er samstarfsstofnun um húsnæðisafnot, um nýtingu tækja og búnaðar og um aðstoðarþjónustu til að efla nauðsynlega þjónustustarfsemi með samstarfi innan sömu stofnunar. 2. gr. Þjónustustofnun skal jafnan að vera að meiri hluta í eigu ríkis og sveitarfélaga eða aðila þeirra. Heimilt er þó, að fengnu samþykki viðkomandi sveitarstjórnar og félmrh., að sjálfseignarstofnun eða þjónustuaðili, sem annast þjónustu við almenning innan ramma sérstakra laga, sé eigandi að meiri hluta í þjónustustofnun. Starfsaðstöðu fyrir stjórnsýslustarfsemi á vegum sveitarfélaga eða sveitarfélagasamtaka má telja þjónustustofnun og nýtur réttar samkv. þessum lögum. 3. gr. Telji sveitarstjórn eða samtök sveitarfélaga nauðsynlegt að komið verði á stofn þjónustustofnun, skal leitað samstarfs við þá aðila, sem vegna starfsemi sinnar koma til greina um þátttöku, Framkvæmdastofnun ríkisins skal gera könnun á þörf fyrir þjónustustofnun, sé þess óskað af sveitarstjórn eða samtökum sveitarfélaga, sem miðist við staðarval í þéttbýlisstað eða í stærri bæjarhluta. Við undirbúning og stofnun þjónustustofnunar skal kannað, hvort á vegum ríkisins sé fyrir hendi heppileg starfsaðstaða fyrir þjónustustofnun og hvort ekki sé hagkvæmt að samræma framtíðarhúsnæðisþörf ríkisaðila uppbyggingu þjónustustofnunar. Framkvæmdastofnun ríkisins gerir áætlun til 10 ára um þróun opinberrar þjónustu og almennrar þjónustustarfsemi á starfssvæði þjónustustofnunar. Við áætlunargerðina skal leitað eftir framtíðaráformum þjónustuaðila á áætlunartímabilinu. Framkvæmdastofnunin skal leggja mat á það, hvort sé þörf þjónustustofnunar. Skal hún gera till. um skiptingu eignaraðildar að þjónustustofnun. Komi í ljós að dómi Framkvæmdastofnunar ríkisins, að þörf er fyrir þjónustustofnun á svæði, þar sem ekki er fjárhagslegur grundvöllur fyrir starfsemi hennar, skal félmrn. kanna í samráði við heimaaðila leiðir til þess að koma upp þjónustustofnun. Heimilt er að veita fjárframlög úr Byggðasjóði í þessu skyni og styrki úr ríkissjóði eftir því, sem ákveðið er í fjárlögum. 4. gr. Nú ákveða tveir eða fleiri aðilar að stofna félag um þjónustustofnun og skulu þeir gera með sér stofnsamning. Í stofnsamningi skal kveðið á um eignaraðild, atkvæðisrétt á eigendafundum, stjórnarfyrirkomulag og reikningshald. Framlag eignaraðila að eigin fé skal a. m. k. vera 25% af stofnkostnaði. Aðalfundur fer með æðsta vald í málefnum sameignarfélags um þjónustustofnun. Hann kýs stjórn félagsins, endurskoðendur reikninga og úrskurðar ársreikninga. Stjórn félagsins fer með málefni þess milli aðalfunda. Óheimilt er að veðsetja eignarhlut í þjónustustofnun, nema með samþykki stjórnar. Skylt er stjórn félagsins að boða til eigendafunda, ef eigendur 1/3 eignarhluta óska þess. 5. gr. Sameignaraðili getur hætt starfsemi í þjónustustofnun. Sveitarfélagsaðilar, síðan ríkisaðilar skulu hafa forkaupsrétt að eignarhlut. Að þeim frágengnum getur aðalfundur ráðstafað eignarhlut til annarra eigenda eða nýrra aðila. Ef ekki semst um verð á eignarhluta þess er gengur úr, skal verð hans ákvarðast að mati tveggja óvilhallra dómkvaddra manna. Heimilt er sameignarfélagi um þjónustustofnun að leysa til sín eignarhlut. 6. gr. Stofnfundur sameignarfélags um þjónustustofnun setur henni samþykkt um stjórn og starfshætti, sem tekur gildi með staðfestingu félmrh. Samþykkt eigenda félags má aðeins breyta á aðalfundum með 2/3 atkv. Sé þjónustustofnun í eigu eins aðila skal hann setja henni samþykkt, sem tekur gildi með staðfestingu ráðh. 7. gr. Í samþykkt skulu vera ákvæði um, hvers konar starfræksla sé við hæfi í þeirri þjónustustofnun, sem samþykktin nær til. Eigandi (stjórn sameignarfélags) ákveður endurgjald fyrir húsnæðisafnot og aðra starfsaðstöðu eftir því sem nánar er kveðið á í samþykkt. Setja má það skilyrði fyrir starfsaðstöðu í þjónustustofnun, að starfsaðili greiði leigu fyrir fram a. m. k. til 5 ára í samræmi við leigusamning. Nú kemur í ljós, að starfsaðili hlítir ekki samþykkt þjónustustofnunar og starfsreglum eða nýtir ekki starfsaðstöðu í samræmi við settar reglur, og er þá heimilt að víkja honum úr stofnuninni. Verði ágreiningur um starfsréttindi er heimilt að skjóta ágreiningi til félmrh., sem sker úr. Óheimilt er að framselja húsnæðisafnot og starfsaðstöðu við þjónustustofnun. 8. gr. Starfræksla þjónustustofnunar er m. a. samrekstur húsnæðis, ýmiss konar búnaðar, samnot af fundaaðstöðu og skjalageymslu, ásamt rekstri þjónustudeildar. Þjónustudeild annast sameiginlega forsvarsþjónustu fyrir stofnunina, svo sem upplýsingaþjónustu, símavörslu, umsjón með rekstri sameiginlegra tækja og búnaðar, skjalavörslu, ljósritun, fjölritun, vélritun og aðra skrifstofuþjónustu eftir nánari reglum samkv. sérstökum samningum við starfsaðila í þjónustustofnun. Þjónustudeild er heimilt að taka að sér verkefni fyrir aðila utan stofnunarinnar, eftir því sem nánar er ákveðið í starfsreglum. Heimilt er að veita aðila húsnæðisafnot við þjónustustofnun, sem gert hefur samning við þjónustudeild, að hún annist störf fyrir hann. Fela má samstarfsnefnd starfsaðila daglegan rekstur stofnunarinnar eða einstakra deilda hennar með sérstökum samningi. Sama gildir um einstaka starfsaðila eða aðila utan stofnunarinnar. 9. gr. Ríkisstj. skal leita samninga við lánastofnanir um stofnlánafyrirgreiðslu vegna uppbyggingar þjónustustofnana, með sama hætti og um lánsfjármagn til framkvæmda á vegum sveitarfélaga. Heimilt er ríkisstj. að fela Lánasjóði sveitarfélaga og Byggðasjóði að vera stofnlánasjóðir fyrir þjónustustofnanir. 10. gr. Félmrh. setur reglugerð samkv. þessum lögum, eftir því sem þörf krefur. 11. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Eins og ég sagði í upphafi flytjum við þetta frv. og því fylgir alilöng grg. Við flytjum þetta algerlega óbreytt frá hendi höfunda, og eins og segir í upphafi grg. og ég sagði reyndar áðan er það Áskell Einarsson framkvæmdastjóri Fjórðungssambands Norðlendinga sem hefur fyrir sína hönd og annarra framkvæmdastjóra landshlutasamtaka sveitarfélaga farið þess á leit, að frv. þetta verði flutt á Alþ. Við sem sagt teljum rétt og eðlilegt að verða við þeirri beiðni, en áskiljum okkur allan rétt til afstöðu til frv. í heild og einstakra ákvæða þess. Meginmál grg.- höfundar ætla ég að leyfa mér að lesa hér á eftir. Það skiptist í eina 3–4 kafla. I. kafli grg. nefnist: „Er þörf þjónustustofnana?“ „Fyrir fáum árum gekkst Fjórðungssamband Norðlendinga fyrir könnun á þjónustustarfsemi á Norðurlandi. Niðurstöður voru þær, að víða skorti mikið á að til staðar sé í minni þéttbýlisstöðum allra nauðsynlegasta þjónusta á sviði stjórnsýslu og algengasta þjónustustarfsemi við almenning. Kemur þar einkum tvennt til, að þjónustumarkaðurinn er svo lítill, að ekki er grundvöllur fyrir eðlilegum rekstri einstakra starfsgreina, og ekki er fyrir hendi hentugt húsnæði. Með skírskotun til þessa er leitað að úrræðum til þess að gera hinum mörgu þjónustu- og stjórnsýsluaðilum kleift að dreifa starfinu með hagkvæmum hætti. Viða hefur komið fram áhugi fyrir því að byggja upp húsnæðisaðstöðu ásamt starfsaðstöðu, svo að ólíkar þjónustugreinar geti stutt hvor aðra með samstarfi innan sömu stofnunar, svo og að skapa skilyrði fyrir skrifstofuþjónustu fyrir smærri aðila. Þessar stofnanir eru ýmist nefndar stjórnsýslumiðstöðvar, þjónustumiðstöðvar eða þjónustustofnanir, eins og hér er gert. Þessar stofnanir eiga að láta í té húsnæðisaðstöðu og aðra starfsaðstöðu fyrir stjórnsýslu- og þjónustustarfsemi, sem ásamt félags- og atvinnuaðilum hafa veruleg viðskipti við almenning. Stofnunin annast þjónustu við einstaka aðila með sameiginlegri þjónustudeild, sem hefur skrifstofu- og upplýsingaþjónustu. Þannig er hægt með samstarfi og samræmingu á milli einstakra aðila að ná hagkvæmni í rekstri og gera mögulegt að margir aðilar geti notið sameiginlegrar þjónustu, sem þeim er um megn að reka hverjum fyrir sig. Með þessum hætti má auka þjónustuframboð heima fyrir og draga úr kostnaði við að sækja sömu þjónustu í burtu. Þjónustustofnanir gera aðilum kleift að stunda tímabundna þjónustu fyrir svæðið og að fá um stundarsakir aðstöðu í stofnuninni. Þetta getur í senn orðið vísir að nýrri þjónustu við svæðið og sparar ómældan kostnað fyrir heimaaðila. Þjónustustofnanir hafa mjög verulega þýðingu fyrir atvinnuval víða um landið. Sama má reyndar segja um atvinnudreifingu milli bæjarhluta í stærri kaupstöðum. Þess konar stofnanir staðsettar miðsvæðis í bæjarhluta eru til mikils hagræðis út um land, er til mikils hagræðis fyrir íbúana, og ekki síst þá sem láta þjónustuna af hendi. Víða í þéttbýlisstöðum úti um land mundu þjónustustofnanir verða eins konar ráðhús staðarins, sem ætti að setja svip á staðinn og knýja á um raunhæft miðkjarnaskipulag með framtíðarsjónarmið í huga. Áætlanagerð um þjónustustofnanir: Fyrir frumkvæði Fjórðungssamband Norðlendinga hefur áætlanadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins unnið frumdrög að áætlun um þörf fyrir þjónustustofnanir á Norðurlandi. Ekki hefur tekist að ljúka þessu verki enn. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir að Framkvæmdastofnun ríkisins annist þess konar áætlunargerð. Nauðsynlegt er að gera sér grein fyrir því, að sama gerð þjónustustofnunar hentar ekki alls staðar á landinu. Þær hugmyndir að skipta landinu fyrir fram í þjónustusvæði, þar sem uppbygging þjónustustofnana grundvallast á svæðisskiptingu, geta reynst varhugaverðar fyrir starfsemi þeirra. Sú kenning að byggja upp eina þjónustustofnun fyrir landshluta eða landsfjórðung munu reynast varasöm í reynd og getur valdið búseturöskun. Í áætlanagerð um þjónustustofnanir verður að gæta þess, að starfsemin sé miðuð við þörf þess fólks, sem með eðlilegum hætti mundi sækja þjónustu til hennar. Þetta útilokar ekki að þjónustustofnun geti þjónað í sumum efnum landshluta ásamt næsta þjónustusvæði, ef þetta fer saman með eðlilegum hætti. Hér verður reynslan að skera úr um hvernig best skuli hagað fyrirkomulagi. Þjónustustofnanir eiga hliðstæður á öðrum sviðum: Með lögum um félagsheimili, og með fjármagni af skemmtanaskatti til uppbyggingar félagsheimila, var stigið eitt merkasta spor í þá átt að færa landsbyggðina inn í nútímann um aðstöður til skemmtana- og félagslífs. Félagsheimilin eru gott dæmi um félags- og menningarstofnanir, þar sem tekst með samvinnu um húsnæðisafnot og starfsaðstöðu að tryggja almenna félags- og menningarstarfsemi, auk þess að gera einstökum félögum og hópum kleift að stunda starfsemi sína sérstaklega sem ekki eru skilyrði til, nema með samstarfi innan sömu stofnunar. Ekki er vafamál, að sú aðstaða, sem félagsheimilin hafa látið í té, hefur átt veigamikinn þátt í því að bæta búsetuskilyrði úti um dreifðar byggðir. Víðs vegar um landið hafa verið reistar heilsugæslustöðvar, sem eru í senn samstarfsvettvangur lækna og heilbrigðisstétta annars vegar og hins vegar samstarfsstofnanir ríkis og sveitarfélaga um að samhæfa ólíkar greinar og dreifa þeim um leið út um landið. Það samstarf ólíkra sérhæfðra aðila, sem á sér stað innan heilsugæslustöðvanna, ásamt samnotum af sameiginlegri aðstoðarþjónustu, er mjög hliðstætt því, sem fyrirhugað er í þjónustustofnun. Þetta sýnir að samstarf innan þjónustustofnunar á sér hliðstæður í því starfi, sem þegar á sér stað á Íslandi. Í hinu frjálsa athafnalífi á svona samstarf sér hliðstæðu t. d. með samvinnustofnun heildverslana í Sundagörðum í Reykjavík. Segja má að verslunarmiðstöðvar, þar sem margar verslanir starfa saman með sérgreindu vöruvali undir sama þaki, séu hliðstæður á sviði smásöluverslunar. Uppi hafa verið hugmyndir um að koma upp iðngörðum, þar sem hugsuð er samvinna um húsnæðisafnot og aðra sameiginlega starfsemi. Allt er þetta af sömu rót og hugmynd um þjónustustofnanir. Meginmarkmið er að skapa þjónustumarkað á einum stað, er fullnægi sem mestri eftirspurn á sem hagkvæmasta hátt fyrir alla aðila. Frv. þetta stefnir að því, að löggjafinn setji nánari ákvæði um þessi mál, þannig að á sviði þjónustustarfsemi verið hliðstæð þjónustuþróun og í heilbrigðisþjónustu úti um landið og í stærri bæjarhverfum. Þetta verður best gert með eðlilegum stofnfjárfyrirgreiðslum. Uppbygging þjónustustofnana er staðreynd: Víða um landið er hafinn undirbúningur að byggingu svonefndra bæjarhúsa, þ. e. húsnæðis á vegum sveitarfélags, þar sem til húsa eru skrifstofur þess og þjónustudeildir, t. d. slökkvistöð og e.t.v. aðstaða fyrir lögreglu. Staðreyndin er sú, að sveitarfélögin hafa ekki átt aðgang að fjármagni til þessa verkefnis. Lánasjóður sveitarfélaga og Byggðasjóður hafa verið ófáanlegir til að lána sveitarfélögum til að koma upp stjórnsýslu- og þjónustuhúsnæði. Með því frv., sem hér liggur fyrir, er þetta þjónustuhúsnæði viðurkennt sem þjónustustofnanir og ætlast til að Lánasjóður sveitarfélaga og Byggðasjóður láni til þessa verkefnis. Mjög víða hagar svo til, að stjórnsýsluhúsnæði sveitarfélaga er staðsett í kjarna þéttbýlisstaðar og er staðsett við aðalsamgönguleiðir. Því er hagkvæmast að stækka það húsnæði, sem fyrir er, og koma upp við hlið á starfsemi sveitarfélags aðstöðu fyrir þjónustuaðila, þ. e. þjónustustofnun. Sveitarfélagið gæti veitt sameiginlega þjónustu eða hlutast til um að hún verði látin í té. Þannig má skapa aðstöðu fyrir farandþjónustu sérhæfðra þjónustuaðila og koma á fót almennri skrifstofuþjónustu fyrir þá aðila, sem þurfa að einhverju leyti á slíkri þjónustu að halda. Sums staðar hafa sveitarfélögin haldið það myndarlega á hlutunum, að þau hafa byggt yfir stjórnsýsluþjónustu ríkisins í byggðarlögum, t.d. í Bolungarvík og á Höfn í Hornafirði. Á báðum þessum stöðum setja þessi stjórnþjónustuhús svip á staðina. Eðlilegt er að ríkið og sveitarfélag standi saman að þess konar byggingum sem væru jafnframt að hluta til almenn þjónustustofnun við almenning á sviði annarrar þjónustu. Á Ísafirði er unnið að undirbúningi þjónustustofnunar. sem í senn er miðuð við heimaþarfir á Ísafirði og Vestfirði í heild. Stefnt er að því að í einni og sömu byggingu verði til staðar flestar deildir opinberrar stjórnsýslu á Ísafirði, ásamt hankastarfsemi, auk sveitarfélagsins. Á Seyðisfirði er mál þetta í athugun á líkum grundvelli. Á Húsavík er í athugun að stækka núverandi skrifstofuhúsnæði bæjarins, og til athugunar er að tryggja til viðbótar sambyggt húsnæði, verði um þjónustustofnun að ræða, í samstarfi við sýslumannsembættið. Á Kópaskeri er í athugun bygging þjónustustofnunar með aðild sýslubókasafns, hreppsfélags, tryggingafélags og bankaútibús. Sums staðar hefur verið rætt um héraðsþjónustustofnun eða þjónustustofnun fyrir afmörkuð svæði. Á Dalvík er hafin bygging sérstakrar þjónustustofnunar, þar sem gert er ráð fyrir verulegu þjónustusamstarfi á milli aðila. Í stofnuninni á að vera sparisjóður, bæjarskrifstofa, bókhaldsskrifstofa og bæjarfógetaskrifstofa. Auk þess verði þar skrifstofuaðstaða fyrir félagasamtök og atvinnufyrirtæki auk fundaaðstöðu. Reiknað er með að stofnunin reki sameiginlega þjónustudeild, sem annist símavörslu, skrifstofuþjónustu og skjalavörslu, sem starfi í tengslum við einhvern rekstraraðila í stofnuninni. Þetta sýnir á augljósan hátt, að uppbygging þjónustustofnana er aðkallandi málefni, sem krefst eðlilegrar fyrirgreiðslu. Skipulag og þjónustuhlutverk: Það er staðreynd, að þjónustustarfsemi og viðskipti,eru að verða stærsti atvinnuvegur þjóðarinnar. Á tímabilinu 1963–1975 hafa þjónustugreinarnar dregið til sín 59.5% allrar mannaflaaukningar í landinu. Það veltur því á miklu fyrir þjóðarbúið, hvar þetta vinnuafl sest að í þjóðfélaginu og gætt sé hagkvæmni í staðarvali þjónustustarfseminnar. Með þjónustustofnunum er kerfi kjörmarkaðanna fært yfir í þjónustustarfsemi með því að færa saman ólíka starfsþætti á einn stað við hæfi markaðarins og færa þjónustuna nær búsetu fólksins. Til þess að svo verði þarf fjármagn og framtak. Ríki og sveitarfélög eru leiðandi aðilar í þjónustustarfsemi og því er ekki að vænta forgangs einkaaðila á þessu sviði. Hér þarf að koma til heimaframtak sveitarfélaganna, sem verða að gæta hagsmuna borgaranna í dreifðri byggð og gæta skynsamlegs mótvægis á milli bæjarhluta. Krafa nútímans er að fólk búi við þjónustujafnrétti í þjóðfélaginu, hvort heldur menn búa í dreifbýli eða í stærri úthverfum, sem eru jafnfjölmenn heilum landshlutum. Skipulag og hlutverk þjónustustofnana eiga að miðasit við þetta. Uppbygging þjónustustofnana er ekkert sérmál dreifbýlisins, heldur einnig hagsmunamál stóru hverfanna í Reykjavík og í stærri kaupstöðum. Samræmi á milli framleiðslu- og þjónustusvæða: Það er staðreynd, að þrátt fyrir hraða uppbyggingu sjávarútvegsgreina víðs vegar um landið mun fólkinu ekki fjölga þegar til lengdar lætur, í sjávarþorpum, nema þar verði efldur iðnaður og þá einkum þjónustustarfsemi. Það er að verða ljóst, að sú vaxandi skipting þjóðarinnar í framleiðslusvæði annars vegar og þjónustusvæði hins vegar muni hafa vond áhrif á atvinnuþróun Reykjavíkur, þegar til lengdar lætur. Þetta sýnir að mönnum er að verða ljóst, að landið verður ekki setið með góðum hætti, nema aukið jafnvægi náist á þessu sviði milli landshluta. Á tímabilinu 1963–1975 fóru 90.4% af viðbótarmannafla í Reykjavík í þjónustugreinar. Öllum er ljóst, að þessi þróun er ekki heppileg fyrir Reykjavík eða landið í heild. Mannafli í viðskiptum jókst á þessu tímabili um 53.2%. Um 2/3 af þessu nýja vinnuafli settust að í Reykjavík. Opinber þjónusta hefur dregið til sín 31.4% af nýju vinnuafli í landinu 1963–1975, og 44% af þeim er leituðu eftir vinnu í Reykjavík fóru í þessar greinar. Í hlut Reykjavíkur kom 67.5% af vinnuaflsaukningu í þjónustustarfsemi einkaaðila á þessu tímabili. Þessar tölur sýna, svo ekki verður um villst, að þróun þessa tímabils er ekki heppileg, hvorki fyrir áframhaldandi þróun Reykjavíkur né almenna byggðaþróun í landinu. Það er nauðsynlegt, að með opinberum aðgerðum sé stefnt að eðlilegu samræmi á milli byggðarlaga til að ná þjóðhagslegu jafnvægi á milli framleiðslu- og þjónustustarfsemi í samræmi við búsetu. Nauðsyn lagasetningar um þjónustustofnanir: Það er orðið aðkallandi, að þjónustustarfsemi sé viðurkennd sem atvinnuvegur í þjóðfélaginu, en ekki látin þróast skipulagslaust. Þess vegna er brýn nauðsyn, að sett séu rammalög um þjónustustofnanir og tryggi verði til þeirra stofnfjármagn. Þetta er byggðamál allrar þjóðarinnar, þar sem byggð stendur með byggð til að jafna aðstöðuna í landinu.“ Þá hef ég lokið lestri þessarar grg. höfundar, en síðan eru stuttar aths. sem höfundur hefur gert um einstakar greinar, sem ég ætla svo að leyfa mér að lesa: „Um 1. gr. Hér er skýrt kveðið á um að þjónustustofnun eigi að vera samstarfsstofnun ekki aðeins um húsnæði, heldur einnig um notkun tækja og búnaðar. Með aðstoðarþjónustu er átt við skrifstofuþjónustu og aðra aðstoð við fleiri aðila í þjónustustofnun, sem væri hluti af rekstri stofnunarinnar. Um 2. gr. Gengið er út frá þeirri meginreglu, að sveitarfélög, samtök þeirra, ríkissjóður eða aðilar á vegum ríkisins hafi meirihlutaumráð í þjónustustofnun. Þetta er mjög í samræmi við þær hugmyndir, sem eru uppi um byggingu þjónustustofnana. Eftir atvikum þykir eðlilegt að hálfopinberir aðilar, eins og bankar og sparisjóðir, geti verið aðaleigendur að þjónustustofnun. Víða hagar svo til, að starfsemi viðkomandi sveitarfélags er eins konar allsherjarmiðstöð í byggðarlagi og því ekki óeðlilegt að þjónustuaðstaða sveitarfélags teljist vera þjónustustofnun staðarins. Um 3. gr. Reiknað er með því sem almennri reglu að sveitarstjórnir eða samtök þeirra, hafi frumkvæði um uppbyggingu þjónustustofnana. Því er talið nauðsynlegt, að sú skylda sé samkv. lögum að gefa öllum þeim kost á að taka þátt í undirbúningi, sem fást við þjónustustarfsemi. Sú meginstefna er mörkuð, að Framkvæmdastofnun ríkisins geri könnun á því hvort þörf sé fyrir þjónustustofnun, og enn fremur sé gert ráð fyrir staðarvali í þéttbýlisstað eða í stærri bæjarhluta. Hér er gert ráð fyrir að þjónustustofnanir geti átt rétt á sér í stærri úthverfum Reykjavíkurborgar og hinna stærri kaupstaða. Sýnilegt er að þjónustustofnanir hafa ekki síður hlutverki að gegna á þessum vettvangi en í smærra þéttbýli. Það verður að vera í lögum, að ríkisvaldið sé ekki að pukrast sér með uppbyggingu á þjónustuhúsnæði á meðan viðkomandi heimaaðilar eru að byggja upp þjónustustofnun. Hér er að vísu ábendingarákvæði, sem ætti að tryggja eðlilegt samstarf. Mjög nauðsynlegt er, að gerð sé í sambandi við uppbyggingu þjónustustofnunar áætlun til 10 ára um þá starfsemi, sem telst í verksviði hennar. Slík áætlanagerð hlýtur að krefja opinbera aðila og einkaframtak um að gera grein fyrir framtíðaráformum, t. d. stofnanatilfærslu í landinu. Ljóst er að í sumum tilvíkum er ekki fjárhagsgrundvöllur fyrir rekstri þjónustustofnana, þótt þær séu sérstaklega nauðsynlegar, þar sem framboð á þjónustu er lítið og langt að sækja afgreiðslu hjá hinu opinbera kerfi. Frá byggðasjónarmiði er nauðsynlegt að í slíkum tilvikum verði veitt aðstoð úr Byggðasjóði eða með beinum styrkjum úr ríkissjóði, sérstaklega þegar hlut á að máli húsnæðisþörf, sem að öðrum þræði er fyrir starfsemi ríkisins. Um 4. gr. Í þessari grein eru almenn ákvæði um stofnun sameignarfélags í þjónustustofnun. Gert er ráð fyrir að eignarhluti verði ekki lægri en 25% stofnkostnaðar. Nauðsynlegt er að setja almennar hömlur á veðsetningu eignarhluta. Um 5. gr. Ákvæði til að tryggja að eignarhluti í þjónustustofnun gangi ekki kaupum og sölum á frjálsum markaði, svo að tryggt sé að þeir aðilar fái aðstöðu í stofnuninni, sem starfa á vettvangi hennar. Um 6. gr. Eðlilegt er að sett sé sérstök samþykkt um stjórn og starfshætti hverrar þjónustustofnunar, þar sem rekstur þeirra og eignarfyrirkomulag geta verið frábrugðin. Um 7. gr. Gert er ráð fyrir að bæði eigendur og aðrir notendur þjónustustofnunar séu leigjendur hennar og greiði fyrir leiguafnot í samræmi við samþykkt stofnunarinnar og nánari ákvörðun stjórnar og umráðaaðila. Nauðsynlegt er að til staðar sé skýlaus heimild um fyrirframgreiðslu á leigu, þar sem sú tekjuöflun verður happadrjúg við greiðslu á stofnkostnaði. Sjálfsagt er að fyrir hendi séu skýlaus ákvæði um, að ekki megi framselja leigurétt, og heimild til að víkja aðila úr stofnuninni, sem brýtur reglur hennar. Eðlilegt er að skjóta megi ágreiningi um þetta efni til ráðherra. Um 8. gr. Þessi grein skýrir, hver séu verkefni samrekstrar um þjónustustofnun, og greinir hlutverk þjónustudeildar. Gert er ráð fyrir þeim möguleika, að samstarfsnefnd reki þjónustustofnun. Þetta getur verið sérstaklega heppilegt að því er varðar rekstur þjónustudeildar, sem í senn annast störf fyrir almenning og aðila innan stofnunar. Um 9. gr. Lögð er sú kvöð á ríkisstj. að tryggja við lánsfjáráætlun hverju sinni stofnlán til þjónustustofnunar með sama hætti og nú gildir með stofnlánafyrirgreiðslu vegna framkvæmda á vegum sveitarfélaga. Stefnt er að því, að Lánasjóður sveitarfélaga, ásamt byggðasjóði, veiti stofnlán til byggingar þjónustustofnana.“ Um 10. gr. segir: „Þarfnast ekki skýringar.“ 11. gr. „skýrir sig sjálf“. Þá hef ég, virðulegi forseti, lokið að gera grein fyrir frv. þessu, grg. og aths., sem eins og áður kom fram er hér flutt orðrétt eins og það kemur frá höfundum. Flm. áskilja sér allan rétt um afstöðu til frv. í heild og til einstakra ákvæða þess. En áður en ég lýk máli mínu vil ég fara nokkrum orðum um hugmyndina og nauðsyn á flutningi frv. sem gengur í þessa átt. Ég vil taka það fram, að mér er það sérstök ánægja að verða við beiðni um að verða 1. flm. frv. þessa. Mér er það sérstök ánægja þar sem þessi hugmynd, sem hér liggur að baki, hefur verið mér allhugleikin og ég hef allmikið um hugmyndina hugsað og fjallað í minni heimabyggð, þar sem einmitt hagar svo til, að opinber þjónusta er - ég held ég verði að segja: vægast sagt í lágmarki. Það eina, sem við sjáum í því efni ofan jarðar a. m. k., er læknisbústaður sem á engan hátt þjónar kröfum tímans, - læknisbústaður sem raunar varð að tveim í jarðskjálfta fyrir tveim árum, en við höfum nú tjaslað saman í einn aftur, en nær ekki sínum tilgangi lengur nema að mjög takmörkuðu leyti. Þetta er það eina sem má sjá af byggingarframkvæmdum og flokka undir opinbera þjónustu í minni heimabyggð. Skammt utan kauptúnsins er barnaskóli sem er að halda upp á hálfrar aldar afmæli sitt um þessar mundir, og þær hugmyndir, sem mér finnst í raun og veru lýsa sér í þessu frv., hafa verið uppi um nokkurt skeið í minni heimabyggð. Þær hafa e. t. v. náð nokkuð út fyrir ramma þess frv. sem hér er gert ráð fyrir, en þar er verið að reyna í sama húsnæði eða skipulagsheild að tengja sem flestar þarfir lítils samfélags eins og okkar á þessu þjónustusviði. En þarfir lítils samfélags eru óneitanlega þær sömu og þeirra sem stærri eru, þó verr gangi að uppfylla þær á smærri stöðum. En á Kópaskeri hefur verið gert frumskipulag að slíkum þjónustukjarna, þar sem gert er ráð fyrir m. a. eftirfarandi, auk þess sem kom fram í grg. höfunda áðan, en það er sýslubókasafn og bankaútibú, tryggingarfélag og aðstaða fyrir skrifstofur og stjórnsýslu hreppsins. En auk þess er í þessu frumskipulagi okkar gert ráð fyrir barnaskóla, félagsheimili, íþróttaaðstöðu, íþróttahúsi, dagheimili, heilsugæslustöð, þjónustu frá sýslumanni, verslunarþjónustu og ég man nú ekki fleira upp að telja. Margt af þessu, sem ég hef hér upp talið, held ég að megi með einum eða öðrum hætti tengja saman, ekki í endilega sama húsnæði nema þar sem það á við, en þetta megi með einum eða öðrum hætti tengja saman og spara ekki aðeins í stofnkostnaði, þar sem það á við, heldur einnig í ýmsum svokölluðum föstum og breytilegum rekstrarkostnaði. Ég er ekki með þessu að segja að við séum svo stórhuga þarna fyrir norðan að ætla okkur að ráðast í þetta allt í einu, heldur teljum við nauðsynlegt að gert sé í upphafi ráð fyrir þeim hlutum sem geta með einhverjum hætti átt samleið. Mér er ekki grunlaust um það, að víða og einkum í smærri þéttbýlisstöðum úti um land hafi nokkuð skort á um skipulagsgerð. Ég held að margir kannist við það, að það hafi verið hugsað um að hafa eitthvað til af íbúðarhúsalóðum til úthlutunar og síðan þjónustuhúsnæði, atvinnuhúsnæði og öðru þess háttar þá skellt niður þegar það hefur borið að, ef svo má segja. Hins vegar mun þetta standa mjög til bóta víða. En ég tel sem sagt að þetta frv. eða réttara sagt kannske hugmyndin að því stuðli enn frekar að skilningi manna á nauðsyn á skipulagi og nauðsyn á vönduðum vinnubrögðum í því sambandi.

Ég verð að biðja hv. ræðumann að gera hlé á ræðu sinni, því að hv. þdm. aðrir eru nú tímabundnir og bíða eftir að fram geti farið atkvgr. um önnur mál, en hv. þm. getur fengið orðið að atkvgr. loknum og lokið þá ræðu sinni.

Það er aðeins örstutt eftir, en ég skal mjög gjarnan gera það. - [Frh.]

Frsm. (Stefán Valgeirsson) : Virðulegi forseti. Frv. þetta er um eftirlit með framleiðslu á fóðurvörum, áburði og sáðvörum og verslun með þær vörur. Frv. er samið af n. sem hæstv. landbrh. skipaði til að endurskoða lög nr. 32 frá 1968, um eftirlit með framleiðslu og verslun á fóðurvörum, og fella inn í þau ákvæði um eftirlit með áburði og sáðvörum. Búnaðarþing fjallaði um þetta frv. á síðasta Búnaðarþingi og gerði við það nokkrar brtt. sem að mestu leyti voru teknar til greina þegar gengið var frá þessu frv. Landbn. fjallaði um þetta mál og var sammála um að mæla með samþykkt þess með einni breytingu, þ. e. a. s. að 1. mgr. 12. gr. falli niður, en þessi grein er þannig, með leyfi forseta: „Óheimilt er að versla með fóðurvörur og sáðvörur nema með leyfi landbrn.“ En í 6. gr. eru ýmsar heimildir, þannig að rn. hefur þar heimildir til að stjórna þessum málum alveg, svo að okkur virtist þetta vera alger óþarfi og óvenjulegt. Einn nm., hv. þm. Benedikt Gröndal, skrifaði undir nál. með fyrirvara.