Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég flyt þessa till. ásamt hv. þm. Borgf. og hv. þm. Ísaf. Hún er til komin vegna þess, að landssíminn hefur fyrir nokkru breytt nokkuð til um starfshætti að því er snertir talstöðvaþjónustuna, þ. e. a. s. hann vill nú taka gjald fyrir það, sem áður hefur verið gert endurgjaldslaust fyrir fiskibátaflotann. Till. þessi fer fram á það, að ríkisstj. hlutist til um það við landssímann, að vélbátum, sem hafa talstöðvar, verði framvegis eins og hingað til látin í té án endurgjalds vitneskja um veðurfar, sjólag, landtökuskilyrði og annað, er máli skiptir fyrir öryggi þeirra. Það þarf engin rök að því að leiða, hversu mikið aukið öryggi hefur fylgt og fylgir þeirri þjónustu, sem símastjórn landsins hefur komið á með talstöðvum við báta og sambandi þeirra við land. Það er fyrir löngu reynt og fullsannað, að það er mikið hagræði, sem þessu fylgir, og mikið öryggi og stórkostlegt er í henni fólgið. Það er alllangt síðan Vestmannaeyingar komu á fót hjá sér sólarhringsþjónustu í þessum efnum og sömdu þá svo við landssímann, að sá maður, sem hafður væri þar við vörzlu, fengi að hálfu greidd laun frá félagsskap í Vestmannaeyjum, björgunarfélaginu, en ekki nema að hálfu frá símanum, og vegna þess að mikil tregða var á að fá þetta fram, þá var undir það gengizt að hækka gjöldin af öllum talsímum um 25 af hundraði. Þetta var gert til þess að bæta landssímanum það að þurfa að taka á sig þann kostnað, sem af því leiddi að standa undir hálfri talstöðvaþjónustunni hvað þetta pláss snertir. Vestmannaeyjar voru með þeim fyrstu plássum, sem fengu þetta fyrirkomulag innleitt, og mörg hafa síðan á eftir farið, og ljúka allir upp einum munni um það, hversu gagnlegt þetta er fyrir bátana, Í grg. fyrir till. er á það bent, að hinu nýja fyrirkomulagi landssímans sé þannig varið, að það torveldi samband bátanna við land og af því geti leitt örðugleika og jafnvel slysahættu. En í hverju er þá það nýja fyrirkomulag fólgið, munu ýmsir vilja spyrja. Eftir beztu heimildum, sem ég get fengið, þá er það svo, að ef búið er að kalla upp bát, þar sem talsímaþjónusta er við báta, og stöðin beðin um veðurfræðilegar upplýsingar eða síðustu veðurfréttir frá veðurstofunni, þá kostar þetta hér eftir sérstakt gjald, kr. 6.50, ef spurt er um veður, og ef spurt er um sjólag, þá á það að reiknast með fullu samtali við stöðina, 13 kr. Það vill þannig til, að fyrir veiðistöðina skiptir það ekki einasta máli að fá veðurútlitið fyrir bátana, heldur er nauðsynlegt, einkum þar sem innsiglingarörðugleikar eru, að fá að vita um sjólagið á hverjum tíma, og það er eftir þessu metið helmingi dýrara af landssímanum að fá upplýsingar um sjólag heldur en um veðrið. Ég veit ekki, við hvað þetta er miðað hjá landssímanum, að taka upp þennan nýja hátt, en ég vil leyfa mér að fullyrða, að þó að landssíminn krækti saman nokkrum þúsundum króna með slíkum hætti, þá er það ekki tilvinnandi, því að ráðstöfunin út af fyrir sig er þannig, að hún heldur aftur af bátunum að leita sambands við land, þannig að slíkt samband dofnar og slíkt getur haft miklu alvarlegri þýðingu heldur en það, þó að landssíminn fái ekki þessar 6.50 kr. eða 13 kr., sem hér um ræðir. Það hefur verið reynt að leiða skrifstofu landssímans þetta fyrir sjónir, en hingað til hefur það ekki borið árangur. Þess vegna höfum við flm. leyft okkur að bera þetta undir hæstv. Alþ. og leita þess fulltingis til að fá ríkisstj. til þess að skerast í þetta mjög nauðsynlega atriði, því það er ekki eins dæmi, að í þessu atriði geti metingur um tilkostnað og metingur um það, hver á að borga, haft hinar verstu afleiðingar, og í þessu tilfelli, sem hér liggur fyrir, álít ég, að svo mikið geti verið í húfi, að það mál megi ekki kyrrt liggja. Ég gæti, ef um það væri að ræða, dregið inn í þessar umr. mjög alvarleg dæmi um það, hvernig frá miðstöð landssímans hefur verið gripið fram í og gripið inn í neyðarþjónustu, sem átti sér stað úti á landi, sem sýnir, að skilningurinn getur verið breytilegur á miðstöð landssímans, en á þessu stigi vil ég ekki gera það án tilefnis. Hins vegar vil ég fara fram á fulltingi hv. alþm. um það að taka undir þessa rödd, sem hér heyrist frá okkur þremur þm., sem allir höfum kynni af þörfum bátana í þessum efnum, og leiti tilstyrks hjá þeim hæstv. ráðh., sem símamálin heyra undir, til þess að kippa þessu í lag þegar í stað.



Ég vil aðeins taka það fram í sambandi við þessa þáltill., að þetta mun verða athugað af fullkomnum velvilja og leitazt við að sjá um, að landssíminn láti í té endurgjaldslaust alla þá öryggisþjónustu, sem með fullri sanngirni er hægt af honum að krefjast.

Flm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir það, sem hann sagði, svo langt sem það nær. En um sanngirnina vildi ég láta þess getið, að þar má ekki hæstv. ráðh. nota einvörðungu þann mælikvarða, sem forstjóri póst- og símamálanna kann að láta honum í té. Við hinir, sem erum málsvarar sjómanna í þessum efnum, höfum líka mælikvarða við höndina og ætlumst til, að hæstv. ráðh. taki tillit til þarfa sjómanna við afskipti sín af málinu án skrifstofukreddna þeirra, sem fyrir liggja hjá póst- og símamálastjórninni. - Ég ítreka svo þakklæti mitt til hæstv. ráðh. fyrir velvilja, en treysti enn á fylgi þm. til að taka undir í þessu máli með þáltill.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Ég vil aðeins svara því, að ég mun leitast við að nota báða þessa mælikvarða, sem hv. þm. ræddi um, þegar þetta mál kemur til athugunar.

Flm. (Jóhann Jósefsson) : Ég veit ekki nema það sé rétt, af því ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti hugsi sér að fresta umr., að ég fari fram á, að umr. sé frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég get verið fáorður um þessa till., hún skýrir sig sjálf, ég vildi freista þess að koma henni til n., en ég veit, að lítið er eftir af fundartímanum. Þessi till. gerir ráð fyrir því, að komið verði á þeirri skipan, að það verði hlutfallslega jöfn niðurgreiðsla á mjólk alls staðar á landinu, þar sem mjólk er seld í almennum mjólkurbúðum. Eins og kunnugt er, greiðir ríkissjóður niður verð á mjólk á nokkrum stöðum á landinu, en niðurgreiðslan er bundin við þá staði eina, þar sem starfandi er mjólkurbú eða mjólkursamlag. Þessi niðurgreiðsla hefur aldrei verið meiri en nú, 42 aurar á hvern mjólkurlítra t. d. hér í Reykjavík, en svo eru aðrir staðir, þar sem mjólkursalan fer fram eftir föstu skipulagi og starfandi eru mjólkurbúðir, en þar er engin niðurgreiðsla, og á þeim stöðum fer svo, þegar frá líður, að mjólkurverðið verður hærra en á hinum stöðunum. Þar sem þessar niðurgreiðslur eru inntar af höndum úr ríkissjóði, þá virðast öll rök fyrir því, að allir staðir komi hér jafnt til greina, þar sem auðvelt er að kontrólera það, að það sé rétt magn, sem upp er gefið. Með þessari till. er farið fram á, að þetta mikla misrétti, sem nú ríkir í sambandi við niðurgreiðslu á mjólk, verði leiðrétt og það verði reynt að minnka þetta mikla bil, sem er á verðlagi mjólkur á ýmsum stöðum. Eins og segir í grg. till., er þessi mismunur allt upp í það að vera 70 aurar á mjólkurlitra, hvað verðlagið er hærra t. d. í Vestmannaeyjum heldur en hér í Reykjavík, og á ýmsum stöðum er útsöluverðið miklu hærra en hér, vegna þess að hér er mjólkin greidd niður úr ríkissjóði, en á þeim stöðum ekki. Ég tel víst, að hv. þm. viti, hvernig í þessu liggur í öllum aðalatriðum, og sjái, að hér er um sanngirnismál að ræða. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vil óska þess, að þessari till. verði að lokinni umr. vísað til hv. fjvn.

Flm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að vera mjög langorður um þessa till., því að hún er í rauninni endurtekning á till., sem ég flutti á síðasta þingi og var þá vísað til allshn., en náði ekki að koma undir endanlega atkvgr. í þinginu. Í grg. á þskj. 157 er vel frá því sagt, hverjar ástæður eru fyrir því, að vér flm. þrír, sem þar erum tilgreindir, hv. þm. Borgf., hv. 7. þm. Reykv. og ég, flytjum þetta mál. Ég fullyrði í stuttu máli, að hafi verið þörf á því að hreyfa þessu máli á síðasta þingi, þá er sú þörf enn brýnni nú orðið. Þessi afskipti fjárhagsráðs af minni háttar framkvæmdum hafa að mínum dómi og margra annarra sára litla þýðingu fyrir þjóðarbúskapinn, en hins vegar oft mikla þýðingu fyrir einstaklinginn og jafnvel örlagaþrungna þýðingu fyrir einstaklinga þá, sem eftir landslögum og siðferðisreglum þurfa að koma upp heimilum og vinna þannig að eflingu þjóðfélagsins. Þeir eru á margan hátt í gegnum þessar fjárhagsráðsráðstafanir í smáatriðum hindraðir í því að koma sér fyrir eins og guðs og manna lög standa til. Ég er hér með ekki að segja, að fjárhagsráðsafskipti og fjárfestingarkontról á stærri hlutum geti ekki verið rétt eða nauðsynlegt, á það legg ég engan dóm, en við flm. héldum okkur við smærri fjárfestingu í þessu plaggi á síðasta þingi eins og nú. Ég vona, að hv. þm. skilji þann tilgang, sem hér liggur til grundvallar, og að þeir meti rétt þær ástæður, sem eru fyrir þessum þörfum, og veiti þessu máli brautargengi gegnum þingið, þannig að við losnum við eitthvað af þeirri garnaflækju, sem allir eiga við að búa í þessu framkvæmdaratriði, sem hingað til hefur ekki verið látið heyra undir opinber afskipti fyrr en með l. um fjárhagsráð, og var þó þegar í upphafi gert ráð fyrir því í þeim l., að þessu mætti breyta, þannig að ganga mætti fram hjá þessu í smáatriðum. Fjárhagsráð hefur þar með innleitt það ástand í þessum málum, sem gerir allan þorra manna andvígan fjárfestingarleyfum yfir höfuð, sem þó ekki þarf að vera, ef þessu hefði verið hóflega beitt. Ég býst við, að hæstv. forseti fresti umr., .og vænti ég þess, að málinu verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég á hér litla brtt. á þskj. 199 við þessa till. Hún gengur út á það, að í staðinn fyrir orðin „afnema nú þegar skömmtun á byggingarvörum“ komi: gefa nú þegar frjálsan innflutning á byggingarvörum. - Ástæðan til þess, að ég flyt þessa brtt., er sú, að það hefur komið fram, um svipað leyti og þessi þáltill., frá meiri hl. fjhn. Nd., frv. um breyt. á l. um fjárhagsráð. Það frv. var mjög svipað till., sem fjhn. Nd. flutti á síðasta þingi, og það frv. gengur út á það, að það skuli vera heimilt að byggja smáíbúðir án fjárfestingarleyfis. Þetta frv. er þegar gengið í gegnum Nd. og komið til Ed., og ég býst við, að það sé í fjhn. þeirrar d. Þau lagafyrirmæli, sem felast í þessu frv. á þskj. 170, eru þess vegna að nokkru leyti sama eðlis og síðari hluti þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir. En auðvitað er það kostur að fá lagafyrirmæli um þetta í staðinn fyrir aðeins þál. með ósk til ríkisstj., þannig að mér finnst þess vegna, að það frv., sem nú liggur fyrir þinginu, ætti að ganga rólega gegnum þingið. En ástæðan til þess, að ég flyt brtt., er sú, að fyrst svona er komið, eins og hv. þm. Vestm., hv. 1. flm., lýsti hér áðan, að nauðsynlegt er að afnema þessar hömlur, þá finnst mér hægt að stíga stærra spor með þeirri þáltill., sem hann hefur hér flutt, og þess vegna hef ég gert þessa brtt., að í staðinn fyrir orðin „afnema nú þegar skömmtun á byggingarvörum“ komi: gefa nú þegar frjálsan innflutning á byggingarvörum. - Það er dálítill munur á þessu tvennu. Með því að afnema skömmtun á byggingarefni, en gera innflutninginn ekki frjálsan, þá er raunverulega verið að setja skömmtunina úr höndum fjárhagsráðs yfir til þeirra fáu manna, sem nú flytja inn byggingarefni, þannig að í staðinn fyrir fjárhagsráð verða það einstakir menn og einstakar verzlanir, sem fá í sínar hendur skömmtun á byggingarvörum raunverulega eftir sínum geðþótta, og þetta býst ég við, að sé alls ekki meiningin hjá hv. flutningsmönnum. Það getur ekki verið meiningin hjá þeim, að t. d. timburinnflytjendur hér í Reykjavík fái einhverja einokunaraðstöðu með byggingarefni. Ég þykist vita, að tilgangurinn hjá þeim sé að fá frjálsa verzlun með byggingarefni og þeim hafi aðeins ekki þótt fært, vegna þeirrar almennu stemningar undanfarið, að miða hærra en þetta. Mín meining er raunverulega að laga þá áánægju, sem hv. 1. flm. gat um, og að það sé virkilega hægt að fá samþ. á Alþ. ákvörðun, sem gefur frjálsan innflutning á byggingarefni, og mín meining með því er, að menn hafi rétt til þess að kaupa og flytja vörur út úr landinu og byggingarefni inn. Ég get ekki séð, að fyrir þessa þjóð sé það undir nokkrum kringumstæðum skaðlegt, að byggingarefni sé flutt til landsins, og ég veit, að við gætum fengið nóg af byggingarefni fyrir þær vörur, sem menn hafa ekki fengið að selja úr landinu nú. Ég álít þess vegna sjálfsagt að freista þess, hvort Alþ. vill ekki stíga það spor að gefa frjálsan innflutning á byggingarefni, og þess vegna hef ég lagt þessa till. fram, sem hér liggur fyrir, og vona, að hv. n. taki þetta fyrir til athugunar með velvilja, og eins vil ég vona, að hv. flm. taki þessari till. vel, því ég hygg, að það sé einmitt þetta, sem raunverulega vakir fyrir þeim með þeirri till., sem þeir hafa flutt.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð í sambandi við ummæli hv. 3. landsk. þm. Hv. þm. viðhafði þau orð, að hann væri hissa á þeirri afstöðu, sem fram kæmi hjá mér í þessu máli. Hann sagði, að ég hefði sagt, að ekkert það hefði fram komið í rekstri útvarpsins eða dagskrá, sem gæfi sérstakt tilefni til að skipa rannsóknarn. á þessa stofnun. Í framhaldi af þessum ummælum lagði hann fyrir mig nokkrar spurningar. Þessi orð hv. þm., sem ég hafði eftir, hafa ekki við rök að styðjast. Þetta hefði hann getað sannfært sig um, ef hann hefði lesið nál., sem ég hef gefið út. Ummæli mín voru á þá lund, - ég tók það oftar en einu sinni fram, - að ég teldi ekkert hafa komið fram, sem fremur hefur gefið tilefni til að skipa rannsóknarn. á ríkisútvarpið en aðrar stofnanir ríkisins, og kom með ýmislegt í sambandi við það, sem fyrir mun liggja um fjárreiður útvarpsins. Í samræmi við það var sú till. borin fram, að þar sem ekkert hefði komið fram í sambandi við rekstur útvarpsins, sem fremur gæfi tilefni til að skipa rannsóknarn. á það en aðrar stofnanir, yrði skipuð rannsóknarnefnd til þess að gera ýtarlega athugun á rekstri ríkisútvarpsins, en teldi sjálfsagt, að jafnframt yrði gerð hliðstæð rannsókn á fleiri ríkisstofnunum, ef koma mætti fram sparnaði hjá þeim. Á þessu er vitanlega grundvallarmunur, og með því að mælt er svona fyrir, falla allar fyrirspurnir hv. þm. gersamlega um sjálfar sig. - Ég vil vísa á bug því, sem fram kom í ræðu hv. 3. landsk. þm., að afstaða mín í þessu máli væri bundin við það, að ég vildi gera tilraun til að hilma yfir eða draga úr rannsókn í fyrirtæki, þar sem í hlut eigi vildarvinir mínir og pólitískir samherjar, og hér sé um að ræða, sem svo algengt er orðið í okkar þjóðfélagi, þá pólitísku spillingu, sem vill í hvívetna breiða yfir með sínum samherjum og skjólstæðingum. Þessu vísa ég algerlega á bug og vil taka fram, að þeir, sem við þessa stofnun vinna, eru mér sérstaklega lítt kunnir á allan hátt. Mér er ekki heldur kunnugt um, að forráðamenn þessarar stofnunar séu á nokkurn hátt tengdir þeim flokki, sem ég er í, þannig að hv. þm. hafi ástæðu til að segja þetta. Það væri meiri ástæða til, að ég spyrði, hvers vegna það er, að hv. 3. landsk. þm. berst gegn því, að hliðstæð rannsókn verði gerð á öðrum ríkisstofnunum, þar sem hans flokksmenn eru í ábyrgð fyrir rekstrinum og ráða stjórn fyrirtækisins. En því er ekki til að dreifa, að flokksmenn mínir séu í stjórn þessara ríkisstofnana, sem ég hef fallizt á að rannsakaður væri reksturinn hjá, til að vita, hvort ekki er þar hægt að spara. En hv. 3. landsk. berst gegn sams konar rannsókn á fyrirtækjum, þar sem hans flokksmenn hafa með fjárreiður að gera. Öllum þm. er kunnugt, að komið hafa fram á Alþingi aths. varðandi rekstur ýmissa ríkisfyrirtækja og ríkisstofnana, sem gefur tilefni til að athuga, hvort ekki væri hægt þar úr að bæta í sambandi við rekstrarútgjöld og gera ráðstafanir til sparnaðar. Mig furðar á því, að það skuli vera menn hér á Alþingi, sem rísa upp og mæla gegn - að fengnum upplýsingum - slíkri rannsókn. Ég vil, vegna þeirra orða, sem áður hafa hér fallið, undirstrika, að ég er hlynntur því, að slík rannsókn sé látin fara fram, eins og nál. mitt tekur fram. Í nál. segir: „Ég er samþykkur því, að skipuð verði rannsóknarnefnd til þess að gera ýtarlega athugun á rekstri ríkisútvarpsins, en ég tel sjálfsagt, að ríkisútvarpið sé ekki eitt tekið út úr af ríkisstofnunum til slíkrar rannsóknar, heldur verði jafnframt gerð hliðstæð rannsókn á fleiri ríkisstofnunum.“ - En þetta virðist koma illa við einstaka þingmenn. Viðvíkjandi þessu hefur komið fram, ég hygg frá hv. þm. V-Húnv., till. þess efnis að vísa málinu til ríkisstjórnar. Út af fyrir sig hef ég ekkert við þetta að athuga. Ég geri engan grundvallarmun á, hvort skorað sé á ríkisstjórn, að hún skipi rannsóknarnefnd eða hvort málinu er vísað til hennar. En ég vil, að ríkisstj. láti fara fram almenna rannsókn á ríkisstofnunum yfirleitt með tilliti til, hvort ekki væri hægt að koma á sparnaði og bæta reksturinn. Ég hygg, að það liggi ljóst fyrir, hvar leiðir skilur og hvar ágreiningur er um þetta mál. Það er freistandi að fara út í umr. um þetta mál, en ég ætla ekki að ræða þá pólitísku siðfræði, sem hv. 3. landsk. gerði að umræðuefni og taldi sig hafa efni á að læða inn í þetta mál. Vænti ég þess, að hæstv. Alþingi sjái sér fært að verða við þeirri till., sem ég ber fram á þskj. 223. Ég gæti fallizt á að vísa málinu til hæstv. ríkisstj. í trausti þess, að hún láti fara fram alhliða athugun á þessu máli.



Herra forseti. Ég átti ekki kost á að vera viðstaddur fyrri umr. þessa máls. En af því ég á sæti í útvarpsráði, leyfi ég mér að gera hér nokkrar aths. Vil ég þá fyrst segja það, að ég er samþykkur því atriði till. að athuga, hvort ekki væri hægt að verja meiru af fé útvarpsins í útvarpsefni en nú er gert. Það er og hefur lengi verið mín skoðun, að til útvarpsefnis sé varið allt of litlu af heildartekjunum. Er það meginorsök þess, að almenningi finnst mörgu vera ábótavant um dagskrárefni. Ég vildi skýra frá því, hver hefur verið heildardagskrárkostnaður s. l. 4 ár : 1947 ............. 687559 kr. 1948 ............. 947838 - 1949 ............ 1370963 - og mun verða fyrir árið 1950 1.1 millj. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 1 millj. kr. til dagskrárfjárins. Menntmrh. hefur flutt brtt. um, að dagskrárféð hækki um 200 þús. kr., og er ástæða fyrir útvarpið að fagna þeirri till. Ég hef oft rætt um, að útvarpið hefði of lítið fé til umráða til dagskrárefnis, og oft er leitað til fyrirlesara og listamanna að gera eitthvað, en ekki eru tök á að borga þeim nógu vel. Útvarpsráð verður að halda að sér höndum með að taka upp þætti, sem það hefur áhuga á. Það er athugavert, að brtt. menntmrh. byggist á því, að einn tekjuliður útvarpsins verði hækkaður, en ekki komið til ríkisins og beðið um það. Ég álít, að bezt sé að hækka dagskrárféð frá því, sem nú er. Ég hygg, að til þess að gera dagskrána vel úr garði og veita hlustendum sæmilega dagskrá, þyrfti útvarpið um 1800 þús. kr. á ári. Það hlýtur að vera ljóst, að útvarpið á að leggja kapp á, að sem stærstur hluti tekna þess gangi til dagskrárinnar. Útvarpið er eitt áhrifamesta menningartæki þjóðarinnar, sem veitir fjölbreytta skemmtun og fræðslu. Ef sparað er til dagskrárinnar, bitnar það ekki aðeins á þeim, sem eyða mestu fé í skemmtanir, heldur þeim, sem heima sitja og hlusta á útvarpið. Það er aldrei meiri þörf en á erfiðum tímum, að vandað sé til dagskrár útvarpsins. Ég vænti, að hv. þm. séu sammála því. Um till. að öðru leyti vil ég segja það, að ég er ekki hrifinn af skipun nýrra nefnda; við göngum of langt í því að trúa á nefndir. Ég tel óþarft að setja sérstaka nefnd til þess að athuga fjárreiður útvarpsins, en er fylgjandi ýtarlegri athugun á fjárreiðunum og jafnframt að athugað sé, hvort ekki sé unnt að verja meira fé til dagskrár og þjónustu við hlustendur. Ég vakti athygli á þessu fyrir 3 árum, og æðsti ráðamaður stofnunarinnar rökstuddi réttmæti þeirrar röksemdafærslu. Mig stingur í augu sá mikli munur, sem er á framlagi til útvarpsefnis og framkvæmdastjórnar útvarpsins. Ríkisstj. ætti að eiga þess kost að ræða þetta, án þess að ný nefnd sé skipuð í málinu. Ég er fylgjandi því, að athugun fari fram, en læt afskiptalaust, á hvern hátt hún fer fram. Kjarni málsins er, að útvarpið þarf að fá meira fé til þessara hluta.



Herra forseti. Þm. Ísaf. lét orð falla út af till. minni og hélt því fram, að ég hefði ekki lesið framkomna till. Víst hef ég lesið hana. Tillagan er um að fela ríkisstj. að skipa þriggja manna nefnd til að athuga fjárreiður útvarpsins. Báðir nefndarhlutar eru sammála um, að ríkisstj. skipi þessa nefnd, en ég tel ástæðulaust að gefa ríkisstj. fyrirskipun um að skipa þessa nefnd. Hv. 2. landsk. telur, að lítill munur sé á, hvort ríkisstj. skipi nefndina eða sjái um málið á annan hátt. Ég hef áður gert grein fyrir því, að ég hef litla trú á nefndarskipunum. Þó ástæða sé til að rannsaka rekstur útvarpsins, þá er einnig ástæða til að athuga rekstur annarra ríkisfyrirtækja, ef á að koma á sparnaði í rekstri ríkisstofnana yfirleitt. Ef málinu er vísað til ríkisstj., hefur hún á valdi sínu að fela sínum starfsmönnum þessa athugun. Ég hefði betur getað skilið afstöðu nefndarinnar, ef hún hefði lagt til, að Alþingi kysi þriggja manna nefnd til að athuga málið.



Herra forseti. Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi. Ekki datt mér í hug, að út af þessari litlu tillögu spynnust svo miklar umræður. Eins og fram hefur komið í umr., var þessi till. komin fram áður en deilan um útvarpið spratt upp. Till. ber með sér, hver sé meining flm., eins og allir geta séð. Aðeins athugun á gjöldum útvarpsins og hvort ekki sé hægt að verja meira fé til dagskrár. Nokkur viðbætir var gerður við till. af hálfu nefndarinnar, um að um leið og athugunin fer fram verði athugað, hvort ekki sé hægt að koma á heildarsparnaði við þessa stofnun. Ef mönnum er þetta þyrnir í augum og ef um einhverja sök er að ræða, þá er hún hjá mér. Ég fyrir mitt leyti hefði ekki talið óeðlilegt að vísa málinu til ríkisstj. Till. þessi gerir ráð fyrir, að allt þetta verði í höndum ríkisstj. Mér þótti þetta liggja beinast við. Hún hefur málið í sinni hendi til framkvæmda, hvernig svo sem það verður leyst. Ég gat ekki gert svo mikið úr þessu atriði, að ég gerði það að ágreiningsefni. Nefndin varð ósammála um till. Einn þm., hv. 2. landsk., kom með sérstaka till. Það, sem hann kemur með, er annað mál. Það er allsherjar athugun á ríkisstofnunum, hvort ekki sé hægt að reka þær með meiri sparnaði. Ég ætla síður en svo að mæla á móti henni, en að setja hana í samband við þetta mál er ekki rétt. Höfuðtilgangurinn er aðeins, að þetta verði flutningur milli gjaldaliða. Svo kemur viðbótin, ef hægt er að koma við sparnaði. Ég held þess vegna, að ræða hv. þm. hafi verið á misskilningi byggð og rangt að setja hana í samband við það, sem siðar gerðist og snertir þessa stofnun. Hv. þm. N-Ísf. vildi verja meiru fé til dagskrár. Ég tek undir það að nokkru leyti, að þýðing þessarar stofnunar sé mikil fyrir þjóðina, en því aðeins, að þetta starf sé leyst vel af hendi. Aukið fé til dagskrár er ekki nóg. Þar ráða þeir kraftar, sem hægt er að fá til þess að sinna slíkum störfum. Það er enginn efi, að þetta sé þjóðinni svo gagnlegt, að það saki nokkuð, þótt nokkuð sé dregið úr kostnaðinum. Í því efni sem öðru verða þeir að vinsa úr, sem völdin hafa, og vonandi er, að þeir verði heppnir í sínu vali. Ég hef gert tilraun til að leiðrétta þann misskilning, sem komið hefur fram í umr. um þetta mál, og skal ekki fjölyrða frekar um það.



Ég geri grein fyrir atkv. mínu vegna þess, að hæstv. forseti sleit svo skyndilega umr., að ég komst ekki að með fyrirspurn. Ég greiði atkv. á móti vegna þess, að mér hefur engin vitneskja borizt, hvernig ríkisstj. muni taka á málinu.



Í trausti þess, að ríkisstj. láti þessa athugun fara fram, segi ég já.



Þótt ég beri fyllsta traust til hæstv. ríkisstj. og ekki beri að skoða þessa afstöðu mína sem vantraust á hana, segi ég nei.



Það eru liðin 2 ár og rúmlega það, síðan dómsmrh. skipaði svo nefnda Grænlandsnefnd, sem skyldi athuga réttarstöðu Íslands til Grænlands. Nú vildi ég spyrja, hvað liði störfum þessarar nefndar og hvort ekki mætti vænta þess, að hún lyki störfum innan skamms, svo að hægt sé að gera nauðsynlegar ráðstafanir í þessu máli.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Eins og kunnugt er, voru þrír menn skipaðir í n. til að athuga málið, sem er til umræðu. Þeir hafa nú þegar viðað að sér miklum gögnum, sumum fyrirferðarmiklum, og eru sum ritin þannig, að það þarf að brjótast í gegnum mörg þúsund bls. af erfiðu og óaðgengilegu efni. Sum af þeim gögnum, sem nauðsynleg eru við þessa rannsókn, hafa ekki fengizt, því að þau virðast algerlega ófáanleg. Þeir fræðimenn, sem hlut eiga að máli, hafa enn ekki átt kost á að hafa þau undir höndum. - Eins og kunnugt er, þá eru allir þessir menn bundnir embættisstörfum, sumum afar tímafrekum. Allt hefur þetta orðið til þess, að starfinu er ekki lokið. Á þessu stigi málsins er ekki hægt að segja, hvenær því verði lokið. En að sjálfsögðu munu nm. nú haga verkum sínum í þessu efni eftir því, sem þeir treysta sér til.



Það getur vel verið, að störfum þessara manna sé þannig háttað, að það taki óratíma að rannsaka þessi efni, sem þeim hefur verið falið að rannsaka. Með tilliti til þess leyfi ég mér að mælast til þess við hæstv. ríkisstj., að hún bæti aðstöðu þessara manna til þeirra starfa, sem um er að ræðu, þannig að embættisstörf þeirra valdi þeim ekki óeðlilegum drætti, sem gæti orðið skaðlegur vegna þess, að þannig er haldið á málum. Úr því að farið er inn á þá braut, sem ég taldi ekki ástæðu til á þeim tíma, sem það var gert, tel ég rétt og æskilegt, að þessu starfi verði brátt lokið. Mælist ég til þess við hæstv. ríkisstj., að hún stuðli að því, að aðstæður þeirra verði bættar og létt af þeim öðrum störfum, svo að þeim vinnist betri tími til að vinna að rannsókn þessa máls. Hins vegar stendur svo á um þetta mál, að vel er búið í haginn fyrir slíka rannsókn með verkum dr. Jóns Dúasonar á þessu sviði. Ætla ég, að þar sé búið að draga saman í eitt öll gögn, sem að gagni geta komið í þessu sambandi. Tel ég nú mun auðveldara að rannsaka þetta mál ofan í kjölinn en ef það hefði átt að ganga að því verki án þess að svo hefði verið búið í haginn. Vil ég nú mælast til þess við hæstv. ríkisstj., að hún stuðli að því, að þessir menn geti lokið starfinu á næsta ári. Einnig þætti mér gott að heyra, hvort hæstv. dómsmrh. getur ekki líka stuðlað að, að svo geti orðið. Annars sé ég mig knúinn til að leita til hæstv. Alþingi, um að reyna að fá um þetta ályktun, svo að þetta mál dragist ekki óeðlilega á langinn.



Herra forseti. Ég hygg, að ekki sé hægt að segja með réttu, að þetta mál hafi dregizt óeðlilega á langinn. Það eru til þess fullgild rök, að það hefur dregizt. Hitt er annað mál, að ef til rannsóknarinnar væru skipaðir menn, sem engum öðrum störfum ættu að sinna, gæti verið, að eitthvað skjótar mundi sækjast, sérstaklega eftir að búið er að viða að sér gögnum, en það tekur vitanlega langan tíma. En ég vil vara við að leggja of mikinn trúnað á það, þegar hv. þm. Borgf. talaði um hin umfangsmiklu skrif Jóns Dúasonar sem tæmandi rannsókn á þessu efni. Á þeim einum verður ekki hægt að byggja í þessu efni. Með því að segja þetta er ég ekki að gera neitt lítið úr ritum hans, en það er alkunna, að „betur sjá augu en auga“. Ég tek undir það með hv. þm. Borgf., að það er augljóst, að rannsókninni verður fyrr lokið, ef starfsmenn hafa ekki öðrum störfum að gegna en að sinna henni. Ég hitti einn þessara manna, mann, sem hefur einna mest unnið að þessu, og lét hann uppi við mig, að ef hann ætti að geta sinnt þessu starfi sem hann vildi, þá teldi hann sig verða að fá frí frá öðrum störfum. Nú veit ég ekki, hvort þörf er eða hægt er að gera svo með alla mennina í rannsóknarnefndinni, en ef hæstv. Alþingi teldi nauðsyn að veita öllum eða einhverjum þessara frí frá öðrum störfum til að ljúka þessu verki, þá væri æskilegt, að það léti upp það álit sitt. Ég vil benda á, að það væri mjög æskilegt, að hæstv. Alþingi léti í ljós álit sitt. Í sambandi við afgreiðslu fjárlaga gæti það heimilað með sérstakri fjárveitingu að verja fé til launa manna, sem fengnir væru til að gegna störfum Grænlandsnefndarmanna í fjarveru þeirra vegna rannsóknarinnar.

Eða með þingsályktun.

Það gæti orðið seinfærara að koma þingsályktun fram, en mjög fljótlegt og einfalt að koma þessu fram í sambandi við afgreiðslu fjárlaga.