Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JPálm): Þá er fundur settur, og verður strax gengið til dagskrár og tekið fyrir eina dagskrármálið, sem er almennar stjórnmálaumræður, eldhúsdagsumræður. Þessum umræðum verður þannig hagað í kvöld, að töluð verður ein umferð og fær hver flokkur til umráða 45 mínútur. Verður röð flokkanna sú, að fyrst tala fulltrúar Alþfl., þá fulltrúar Sameiningarflokks alþýðu - Sósfl., í þriðja lagi fulltrúar Framsfl. og loks fulltrúi Sjálfstfl. - Fyrstur tekur til máls fulltrúi Alþfl., hv. 3. landsk., Gylfi Þ. Gíslason.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Árið 1927 urðu merk tímamót í stjórnmálasögu Íslendinga. Landinu hafði þá lengi undanfarið verið stjórnað út frá íhaldssömum sjónarmiðum. En 1927 vann Framsfl. mikinn kosningasigur á Íhaldsflokknum og myndaði ríkisstj., sem var í algerri andstöðu við afturhaldsöflin í landinu, enda hafði hann letrað á gunnfána sinn hið fræga vígorð: „Allt er betra en íhaldið.“ Þá hófst nær aldarfjórðungstímabil, sem var merkilegt um margt, en er nú nýlokið. Á fyrri hluta þess stjórnuðu Framsfl. og síðar Framsfl. og Alþfl. landinu í harðri andstöðu við Sjálfstfl. Á síðari hluta þess var landinu lengst af stjórnað með málamiðlun milli þriggja flokka, þó ekki alltaf hinna sömu, og áttu allir flokkar hlut að ríkisstjórn á þessum tíma. En það var eitt megineinkenni stjórnarháttanna á þessu nær 25 ára tímabili, að engin stjórn, sem sat að völdum, var hrein íhaldsstjórn. Þótt áhrifa Sjálfstfl. hafi gætt mjög mikið síðasta áratug og Framsfl. hafi snúizt æ meir til hægri, hafa áhrif Alþfl. á stjórn landsins valdið því, að ekki hefur verið gengið í berhögg við hagsmuni almennings. - Nýtt tímabil hófst með valdatöku flokksstjórnar Sjálfstfl. fyrir rúmu ári, sem lagði fram gengislækkunarfrv., og þó einkum með valdatöku þeirrar stj., sem nú situr, stj., sem framkvæmdi gengislækkunina og er nú í þann veginn að hrinda í framkvæmd nýjum ráðstöfunum í gjaldeyrismálum. Þessar ríkisstj. eru fyrstu hreinu íhaldsstjórnirnar, sem setið hafa á Íslandi í meira en tvo áratugi, þessar ríkisstj. eru fyrstu stjórnirnar í aldarfjórðung, sem grundvalla ráðstafanir sínar á ómenguðum íhaldssjónarmiðum, fyrstu stj. í 25 ár, sem talið hafa sér fært að stjórna landinu í beinni andstöðu við hagsmuni hins vinnandi manns til sjávar og sveita. Mér er ljóst, að þetta er þungur dómur um þá hæstv. ríkisstj., sem nú situr. Slíkan dóm er skylt að rökstyðja, og það skal ég gera. Þegar hæstv. ríkisstj. tók við völdum, lýsti hún yfir, að það væri stefna sín: 1) að útflutningsatvinnuvegirnir yrðu reknir hallalaust og án greiðslu útflutningsuppbóta úr ríkissjóði og skattar því lækkaðir; 2) að fiskverð skyldi hækka upp í 93 aura; 3) að komið skyldi áfram í veg fyrir atvinnuleysi og vöruframboð stóraukast, en það átti að vega á móti þeirri dýrtíðarhækkun, sem að sjálfsögðu var gert ráð fyrir af völdum gengislækkunarinnar; 4) að verzlunin yrði frjáls og jafnvægi í utanríkisviðskiptum. Ráðstafanirnar, sem tryggja áttu, að þessi markmið næðust, voru: gengislækkun krónunnar um 43% og heilbrigð stefna í fjárfestingarmálum og peningamálum innanlands. Óhætt mun að fullyrða, að stefna engrar stjórnar, sem hér hefur setið að völdum hin síðari ár, hafi brugðizt jafnhrapallega og þessi stefna núv. ríkisstj. Tókst henni í fyrsta lagi að koma því til leiðar, að útflutningsatvinnuvegirnir yrðu reknir hallalaust? Allir vita, að þrátt fyrir ráðstafanir þær, sem hæstv. ríkisstj. gerði síðastliðið vor, reyndist erfiðara að koma bátaflotanum á veiðar nú á þessari vertíð en nokkru sinni fyrr. Ef engar ráðstafanir hefðu verið gerðar aðrar en þær, sem hæstv. ríkisstj. taldi nægilegar, þegar hún tók við völdum, væri nú enginn bátur á sjó og bein neyð í landi hjá öllum þeim, sem eiga afkomu sína undir rekstri bátaflotans. Þess vegna á nú enn að gera ráðstafanir, sem leggja almenningi tugmilljóna byrðar á herðar, eins og ég mun víkja nánar að síðar. Þær ráðstafanir eru höfuðsönnunin fyrir íhaldseðli þessarar ríkisstj. Og voru skattar lækkaðir? Nei, öll eldri skatta- og tollalög hafa verið framlengd, svo að tollar hafa hækkað vegna gengisbreytingarinnar, og auk þess voru nú fyrir jól lögð á ný gjöld, að upphæð um 10 millj. kr. Í öðru lagi: Tókst að koma því til leiðar, að fiskverð hækkaði á síðustu vertíð upp í 93 aura, eins og heitið var? Fiskverð mun á síðustu vertíð ekki hafa verið hærra en á næstu vertíð á undan, heldur beinlínis lægra, eða yfirleitt 75 aurar. Látið hefur verið í veðri vaka, að þetta hafi fyrst og fremst stafað af lækkuðu verði á afurðum bátaflotans erlendis. Þetta er að verulegu leyti beinlínis rangt. Á saltfiski og freðfiski varð ekki verðlækkun erlendis á árinu 1950. Saltfiskur hafði fyrir gengislækkunina lækkað um 5–6%, en síðan Kóreustríðið brauzt út hefur hann fremur hækkað, og markaðshorfur eru góðar á því sviði. Hins vegar hafa verið erfiðleikar á sölu hraðfrysts fisks, svo að framleiðsla hans hefur minnkað, en verðlag hans var ekki lægra erlendis en t.d. 1949. Meðalútflutningsverð hans 1950 mun hafa verið yfir 10 pence fyrir enskt pund, en með því verði var reiknað í grg. fyrir gengislækkunarfrv. Þá hljóta menn að spyrja: Hvað hefur orðið um þá næstum 73% tekjuaukningu, sem af því hlauzt í íslenzkum krónum, að gengið var lækkað? Hún hefur sumpart gengið til að mæta þeirri aukningu á framleiðslukostnaði, sem orðið hefur, bæði af völdum gengislækkunarinnar og öðrum orsökum. En sumpart hefur hún orðið til þess að færa frystihúsaeigendum og fisksaltendum aukna áhættuþóknun og aukinn gróða. Eftir að ábyrgðarverðið var afnumið og söluáhættan lagðist með fullum þunga á frystihús og saltendur, hafa þeir vegna óvissunnar reiknað sér mjög verulega áhættuþóknun. Þegar verðið reynist svo ekki lægra en áður erlendis, verður hin háa áhættuþóknun að ágóða. Kostnaðurinn við áhættuna hefur m.ö.o. fyrst og fremst lent á sjómönnum og rýrt hlut þeirra. - Það er hreinn íhaldssvipur á ráðstöfunum, sem hafa slíkar afleiðingar. Í þriðja lagi: Hefur tekizt að koma áfram í veg fyrir atvinnuleysi og auka vöruframboð? Í meira en áratug hefur ekki bólað verulega á atvinnuleysi á Íslandi fyrr en nú á þessum vetri. Víða úti um land er hörmulegt ástand, og í Reykjavík voru nú nýlega skráðir 418 atvinnuleysingjar. Hefur vöruframboð aukizt. Allir vita, að á síðastliðnu ári var vöruskortur meiri og sárari en árin á undan, auk þess sem dýrtíð jókst mjög, bæði af völdum gengislækkunarinnar og sökum verðhækkana í viðskiptalöndum. Nú mun ríkisstj. að vísu hafa í hyggju að stórauka innflutning, einkum á neyzluvörum. En hvernig á að fá þessar neyzluvörur? Gerir hæstv. ríkisstj. sér von um að auka útflutninginn eða fá hærra verð fyrir afurðir landsmanna? Nei. Hæstv. ríkisstj. gerir sér von um að fá nýja stórfellda fjárveitingu frá Marshallstofnuninni og auk þess nýtt framlag frá greiðslubandalagi Evrópu, samtals að upphæð tæplega 100 millj. kr. Þessi framlög á að nota til þess að flytja inn neyzluvörur handa almenningi. Auk þessa mun svo fyrirhuguð stórfelld lántaka erlendis til kaupa á neyzluvörum. Í skjóli þessara óafturkræfu framlaga og slíks láns á svo að gefa 60% af innflutningnum frjálsan. Það ber ekki vott um neina fyrirmyndar stjórnarstefnu, þótt hægt sé að auka innflutning á þennan hátt. Það gæti hvaða stjórn sem er. En hæstv. ríkisstj. ber skylda til að gera þjóðinni skýra grein fyrir því, hvað hún ætlar að gera, þegar hún á ekki lengur kost á slíkri rausn af hálfu erlendra stjórnarvalda, og hvernig hún ætlar að endurgreiða slík eyðslulán. Hún getur trauðla treyst því að geta árum saman greitt þriðjung innflutningsins með erlendu gjafa- og lánsfé. Hvernig á að tryggja innflutning til landsins, þegar slíku sleppir? Hæstv. atvmrh. sagði hér á Alþ. í morgun í spaugi, að það rigndi yfirleitt ekki gulli, þegar Framsfl. væri í forsæti í ríkisstj. En það hefur einmitt rignt gulli yfir Íslendinga, þótt Framsfl. sé í forsæti. Að meðtöldum þeim framlögum frá Marshallstofnuninni og greiðslubandalaginu, sem nú munu í vændum, fá Íslendingar á tímabilinu 1. júlí 1950 til 1. júlí 1951 um 14 millj. dollara, eða um 225 millj. kr. Og samt gengur þessari stjórn ekki betur að stjórna landinu en raun ber vitni. Það eru þessi erlendu framlög, það er þetta gullregn, og það eitt, sem gerir hæstv. ríkisstj. kleift að gera þær ráðstafanir, sem í vændum eru. Og samt þurfa þær að valda gífurlegri dýrtíð. Ef hæstv. ríkisstj. hefur engin úrræði á takteinum til þess að auka útflutninginn, þannig að fyrirsjáanlegt er, að innflutningurinn hlýtur að stórminnka og lífskjör að stórversna, strax og Marshallaðstoðinni og greiðslubandalagsframlögunum lýkur, þá eru það hreinir fjárglæfrar að sleppa nú lausum taumunum af þessum málum, láta berast út í kviksyndi ringulreiðar og erlendrar skuldasöfnunar og þurfa svo að grípa til örvæntingarráðstafana til þess að ná aftur föstu landi undir fætur og afstýra vandræðum. Það er ósvikinn íhaldsblær yfir þeirri stefnu, sem hefur slíkar afleiðingar. Og í fjórða lagi: Hefur það loforð verið efnt að gera verzlunina frjálsa og koma jafnvægi á utanríkisviðskiptin? Hæstv. ríkisstj. mun nú hafa í hyggju að gefa verulegan hluta af innflutningsverzluninni frjálsan. Hins vegar virðist það ekki vera stefna hennar, að útflutningsverzlunin skuli vera frjáls. Er þó erfitt að skilja, hvers vegna svipuðu máli gegnir ekki um báðar greinar utanríkisverzlunarinnar. Það átti að vera einn megintilgangur gengislækkunarinnar að gera alla utanríkisverzlunina að hreinum gjaldeyrisviðskiptum. Vöruskiptin áttu með öðrum orðum að hverfa úr sögunni. Sú hefur ekki orðið raunin á. Enn hafa verið gerðir beinir vöruskiptasamningar, svo sem samningurinn við Ungverjaland, en þaðan fengum við hveitið, sem bráðlega mun hækka brauðin um liðlega 10%. Við Austurríki hafa og verið gerð viðskipti með tilstyrk þess, að krónan hefur enn verið lækkuð gagnvart austurrískum shilling, en gengi hans er nú 47% hærra en vera ætti samkv. gengislækkunarl. Almenningur borgar með hækkandi verðlagi. Þarf nokkur að efast um íhaldskeiminn af þessum ráðstöfunum? Þannig hefur hæstv. ríkisstj. mistekizt í öllum meginatriðum. Og nú er hún einmitt að viðurkenna í verki, að sér hafi mistekizt, því að með þeim ráðstöfunum, sem kunngerðar voru í morgun, er hún sumpart að breyta um stefnu. Ef hún væri enn þeirrar skoðunar, að stefnan frá því í fyrravor hefði verið hin eina rétta, væri það rökrétt afleiðing af breyttum forsendum, að hún hefði nú lækkað gengið enn á ný. Slíkt leggur hæstv. ríkisstj. þó ekki til, heldur er nú til viðbótar gengislækkuninni lagt út á brautir, sem taldar voru hættulegar í fyrra. Þær ráðstafanir, sem nú á að gera, eru í aðalatriðum fólgnar í því, að útgerðarmenn eiga að fá að ráðstafa sjálfir helmingi þess gjaldeyris, sem fæst fyrir afurðir bátafisksins, að frádregnu þó lýsi, síld og síldarafurðum. Fyrir þennan gjaldeyri á að mega flytja inn vissar vörur, og mega útgerðarmenn gera hvort sem þeir vilja heldur, flytja vörurnar inn sjálfir eða selja kaupmönnum réttinn til þessa innflutnings. Innflytjandinn, hvort sem það verður útgerðarmaður eða kaupmaður, á svo að mega selja þessar vörur án alls verðlagseftirlits, þ.e.a.s. fyrir það verð, sem hann getur fengið neytandann til að borga. Meðal þeirra vörutegunda, sem þannig mun eiga að flytja inn, eru ýmsar nauðsynjavörur, svo sem vefnaðarvörur ýmsar og tilbúinn fatnaður, hreinlætistæki, ávextir, varahlutir til bifreiða og bækur frá Evrópu, vörur fyrir um 90 millj. kr. alls. Hér er um að ræða furðulegar ráðstafanir, ráðstafanir, sem eru í algeru ósamræmi við nær öll rök, sem færð voru fram á síðastliðnu vori til stuðnings gengislækkuninni. Það var talinn einn höfuðkostur gengislækkunarinnar, að hún samræmdi innlent og erlent verðlag og drægi þannig úr milliliðagróða og ýmiss konar braski og spákaupmennsku. Í hinni hagfræðilegu álitsgerð þeirra dr. Benjamíns Eiríkssonar og prófessors Ólafs Björnssonar, sem fylgdi gengislækkunarfrv. í fyrravor, er „leið hins frjálsa gjaldeyris“ fordæmd algerlega. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Til greina kemur að fara þá leið, að útgerðarmenn fái ákveðinn hluta gjaldeyrisins til frjálsrar ráðstöfunar. Þeim væri t.d. leyft að selja þriðjung eða helming hans á frjálsum markaði.... Ekki er þó hægt að mæla með þessari leið. Má fyrst og fremst á það benda, að hún mundi hafa í för með sér engu minni verðhækkun en almenn gengislækkun.... Hins vegar mundi vísitala framfærslukostnaðar hækka minna, ef þessi leið væri farin, þar sem nokkrar nauðsynjavörur mundu flytjast inn áfram á gamla genginu. Vísitalan mundi enn síður en nú sýna rétta mynd af hinu almenna verðlagi. Með því að fara þessa leið mundi raunverulega sett tvenns konar gengi á íslenzku krónuna og þá um leið tvenns konar verðlag á innfluttar vörur. ...Hin tvö gengi og tvenns konar verðlag innanlands mundu gera nauðsynlegt að halda mjög ströngu eftirliti með verðlagi og dreifingu allra innfluttra vara. Sterk öfl mundu reyna að hækka álagningu og verðlag á vörum, sem fluttar væru inn fyrir ódýrari gjaldeyrinn, til samræmis við verðlag á þeim vörum, sem fluttar væru inn fyrir frjálsa gjaldeyrinn. Með því væri skapaður jarðvegur fyrir margs konar brask og óheilbrigða verzlunarhætti“. Kaflanum lýkur með þessum orðum: „Við mælum því eindregið gegn þessari leið.“ Hér er hvert orð rétt. En það er leið slíks frjáls gjaldeyris, sem hæstv. ríkisstj. er nú í þann veginn að halda út á. Hér er um að ræða nýja gengislækkun, - í mjög varhugaverðu formi. Enn verður almenningur látinn borga með stórhækkuðu vöruverði, og þó veit í rauninni enginn fyrir fram, hversu mikil þessi skattlagning verður, þar sem álagningunni verða engin takmörk sett af ríkisvaldinu, en minni en 50 millj. verður hún aldrei. Í þessum ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. felst því mikil stefnubreyting frá því í fyrra, og því miður ekki til hins betra, heldur þvert á móti til hins verra. Höfuðgalli slíkra ráðstafana sem þessara er, að með þeim er lagður hinn ákjósanlegasti grundvöllur að alls konar braski og hvers konar óheilbrigðum verzlunarháttum. Dýrtíð mun vaxa gífurlega. Vísitalan verður 1. apríl komin upp í 135 stig og verður á miðju sumri varla lægri en 145 –150 stig. Viðskipti með þessar vörur verða flókin og óhrein, og það verður okrað á almenningi. Og sjómaðurinn, sem veiðir fiskinn, getur aldrei vitað, hvað fæst fyrir hlutinn hans og hvað rennur í vasa milliliða. Nú er ekkert fast fiskverð í landinu, og enginn veit, hvað það verður á næstunni. Af þessu hlýzt ýmiss konar tortryggni, sem hlýtur að valda ókyrrð á vinnumarkaðnum. Mikil verðhækkun lendir á herðum almennings. Sjómenn fá e.t.v. nokkra hækkun á sínum hlut, en þó allsendis ónóga. En alls konar milliliðir stórgræða. Það er vissulega ómengað íhaldsbragð að slíkum ráðstöfunum. Hinn óhóflegi gróði af innflutningsverzluninni hefur undanfarna áratugi verið mjög gagnrýndur. Æ fleirum hefur orðið ljóst, að hér verður að ráða bót á. En hvað er hæstv. ríkisstj. nú að gera? Hún er ekki að gera ráðstafanir til að draga úr þessum gróða. Nei, hún er að reyna að leysa vandræði bátaflotans með því að gefa ávísun á hluta af honum. Almenningur á ekki að fá bætta verzlunarhætti, heldur á brask og milliliðastarfsemi þvert á móti að aukast og verðlag að stórhækka. Það, sem neytendur greiða í hækkuðu vöruverði, á þó ekki að fara fyrst og fremst til sjómanna sem aukin laun fyrir hina erfiðu vinnu þeirra. Og það mun ekki heldur lenda allt hjá útvegsmönnum. Verulegur hluti þess mun lenda hjá alls konar milliliðum. Og þetta á að gerast undir forustu ríkisstj., þar sem Framsfl. er í forsæti! Síðan stríði lauk, hafa verið uppi tvær stefnur í efnahagsmálum í nálægum löndum. Á Norðurlöndum og Bretlandi, þar sem jafnaðarmenn hafa verið við völd, hefur megináherzla verið lögð á að tryggja öllum atvinnu, bæta lífskjör almennings og stuðla að auknum jöfnuði. Það hefur tekizt. Á Bretlandi hefur framfærslukostnaður hækkað um aðeins 21% síðan 1945 og í Noregi og Svíþjóð um aðeins 11%. Í þessum löndum Evrópu hefur og orðið mest aukning á þjóðartekjum síðan stríði lauk. Í öðrum löndum, svo sem Vestur-Þýzkalandi, Belgíu, Frakklandi og Ítalíu, þar sem íhaldssinnaðir flokkar hafa farið með stjórn, hefur verið farin leið hinna svokölluðu „frjálsu viðskipta“. Þar er alls staðar víðtækt atvinnuleysi og mikil dýrtíð. Í sumum þessara landa, svo sem Frakklandi, eru þjóðartekjurnar nú minni en þær voru 1939. Sú stefna, sem fylgt hefur verið hér á landi, hefur verið eins konar málamiðlun milli þessara tveggja meginstefna. Mér er vel ljóst, að á slíkum málamiðlunum eru ávallt ýmsir annmarkar. En nú er hæstv. ríkisstj. að taka upp íhaldsstefnuna, sem fylgt hefur verið í Vestur-Þýzkalandi, Frakklandi og Ítalíu, stefnuna, sem fært hefur þessum löndum atvinnuleysi, dýrtíð og ójöfnuð, og meira að segja slæmt afbrigði af henni. Það er rétt, að í löndum „hinna frjálsu viðskipta“ er meira að sjá í búðargluggum og hægt að borða betur á veitingahúsum. Á slíku mun nú einnig von hér. En hvorki hér né annars staðar hefur almenningur lifað af því, sem hann hefur mátt horfa á í búðargluggum, án þess að geta keypt, og það er ekki alþýðan, sem nýtur þess, þótt krásir séu á borðum veitingahúsa. Almenningur krefst þess að geta keypt nauðsynjar sínar, mat, föt og húsnæði, við hóflegu verði. Við það vilja jafnaðarmenn í öllum löndum láta miða stefnuna í efnahagsmálum. Fylgjendur „hinna frjálsu viðskipta“ telja það aðalatriðið, að búðirnar séu fullar, þótt almenningur geti lítið keypt; það liggur við, að þeir telji velmegunina þeim mun meiri, sem meira er af vörum í búðunum, en minna hjá almenningi. Það er þessi stefna, þessi íhaldsstefna, sem hæstv. ríkisstj. er nú að leiða Yfir Íslendinga. En hvað vill Alþfl. láta gera? Alþfl. telur, að fyrir þjóðarheildina hefði verið ódýrast að leysa vandamál bátaflotans nú með því, að ríkisstj. ábyrgðist útvegsmönnum ákveðið fiskverð, en útflytjendum ákveðið útflutningsverð, sem miðað væri við nauðsynlegan frystingar- og söltunarkostnað. Jafnframt væru vissir kostnaðarliðir greiddir niður, e.t.v. bæði við útgerð og vinnslu, en það gert að skilyrði fyrir slíkum niðurgreiðslum, að rekstri bátanna, hraðfrystihúsanna og söltunarstöðvanna væri komið í hagkvæmara horf en nú, en á því er enginn vafi, að með skynsamlegri endurskipulagningu á þessum rekstri mætti spara þjóðfélaginu mikið fé. Fjárins, sem nauðsynlegt væri í þessu sambandi, mætti afla á ýmsan hátt, t.d. með því að koma lagi á skattheimtuna og gera alla jafna fyrir skattayfirvöldunum, með gjöldum á ýmsa óhófseyðslu og ýmsan óhófsinnflutning. Ef gerðar væru ráðstafanir til stórfellds sparnaðar í útveginum og útvegsmönnum og útflytjendum tryggt ákveðið verð, þannig að þeir þurfi ekki að reikna sér háa þóknun vegna áhættu, er augljóst, að útvegurinn þarf mun minna fé frá öðrum stéttum en honum er nú ætlað að fá. En það er í rauninni óverjandi, að ár eftir ár skuli lagðar byrðar á allan almenning til þess að auka tekjur bátaútvegsins, hraðfrystihúsa og saltenda, án þess að um leið séu gerðar gagngerar ráðstafanir til þess að koma rekstri þessara atvinnugreina í eins hagkvæmt horf og unnt er. Útvegsmönnum er enginn greiði gerður með slíku, og sjómönnum er það í raun og veru til tjóns. - En Alþfl. leggur líka á það áherzlu, að vandamál bátaútvegsins séu ekki leyst nema í tengslum við önnur vandamál. Það er ranglátt að krefjast mikilla fórna af almenningi til þess að tryggja rekstur bátaflotans, nema gerðar séu um leið allar hugsanlegar ráðstafanir til þess að létta honum þessar byrðar, þ.e.a.s. ráðstafanir til þess að gera verzlunina hagkvæmari og ódýrari, til að bæta húsnæðisástandið, efla almannatryggingarnar, gera skattheimtuna réttlátari, ríkiskerfið ódýrara o.s.frv. Það eru einmitt slíkar ráðstafanir, sem algerlega skortir hjá hæstv. ríkisstj. Þess vegna sverfur nú að öllum, nema hinum ríku. Framsfl. varð tíðrætt um þess háttar aðgerðir fyrir síðustu kosningar og kallaði þær þá nauðsynlegar hliðarráðstafanir. Þau loforð hefur hann efnt með því að afnema húsaleigulögin, draga stórlega úr verðlagseftirliti og hyggjast fella niður opinbera vinnumiðlun. Heildarniðurstaða þess, sem ég hef sagt, er þessi: Ráðstafanirnar, sem hæstv. ríkisstj. taldi, er hún tók við völdum, að mundu leysa vandamál atvinnuveganna, hafa brugðizt algerlega. Þess vegna er nú enn gripið til nýrra ráðstafana, sem studdar eru rökum, er þóttu ekki frambærileg í fyrra. Jafnframt á svo að gefa verulegan hluta af innflutningi til landsins frjálsan og afnema verðlagseftirlit að mestu, og þessar glæfralegu ráðstafanir á að gera einvörðungu í skjóli stórfelldra fjárveitinga frá erlendum aðilum, án þess að nokkuð sé fyrir því hugsað, hvað við taki, þegar slíku sleppir. Afleiðing alls þessa hlýtur að verða gífurleg aukning dýrtíðar. Jafnhliða kveður svo verulega að atvinnuleysi, og horfur eru á, að það fari vaxandi. En engar, bókstaflega engar ráðstafanir eru gerðar til þess að létta almenningi lífsbaráttuna. Og næstum því eini sparnaðurinn, sem hæstv. ríkisstj. hugkvæmdist, er að draga úr framlögum til almannatrygginga, vinnumiðlunar og slíkra félagsmála. Þessi stjórnarstefna er ómenguð íhaldsstefna. Íslendingar hafa ekki haft af að segja jafnhreinræktaðri afturhaldsstefnu síðan á árunum 1924– 27. Hér virðist allt eftir forskrift Sjálfstfl., eins og hann var, meðan hann hafði kjark og hreinskilni til þess að kalla sig íhaldsflokk. En þeim mun furðulegra er það, að framsóknarmenn skuli sitja í öðrum hverjum ráðherrastóli. Ég veit ekki, hversu margir muna hin róttæku orð frambjóðanda Framsfl. hér í Rvík fyrir síðustu kosningar. Það átti að segja allri fjárplógsstarfsemi stríð á hendur, útrýma bröggum og bæta húsnæði, efla almannatryggingar o.s.frv. Allt hefur þetta gleymzt í framkvæmd, en í stað þess hefst nú sannkallað blómaskeið fyrir margháttaða fjárplógsstarfsemi. Ráðamenn Framsóknar óska vafalaust, að stóru orðin gleymist líka. En kjósendur hans munu minnast þeirra og ekki trúa þeim öðru sinni. Þeir hafa verið illa leiknir, bæði hér í Rvík og annars staðar. Flokkurinn gekk til kosninga með róttæka stefnuskrá. Eftir kosningar tók hann þátt í myndun fyrstu hreinu íhaldsstjórnarinnar, sem mynduð hefur verið á Íslandi í 25 ár. Kjósendur Framsfl. verða að gera annað tveggja, að kippa flokknum út úr þessum leik eða yfirgefa hann. Þrátt fyrir allt er þó eitt gott um hæstv. ríkisstj. Flokkarnir, sem að henni standa, villa nú ekki á sér heimildir. Undanfarin ár hefur stundum verið erfitt að sjá, hvað hver flokkur í raun og veru vildi. Nú hafa Íslendingar fengíð stjórn, sem hefur hreina stefnu, hreina íhaldsstefnu. Þeir, sem fagna slíkri stefnu, fylkja sér að sjálfsögðu um ríkisstj. En allir þeir, sem eru henni andvígir, hljóta nú að fylkja sér um Alþfl. Hann er eini flokkurinn, sem með árangri getur barizt gegn þeim íhaldsráðstöfunum, sem á döfinni eru. Það er aðeins með því að efla hann, sem almenningur getur knúið fram stefnubreytingu. Sósfl. mun aldrei framar geta haft áhrif í íslenzkum stjórnmálum. Með augljósri þjónustu sinni við erlend sjónarmið og erlenda hagsmuni hefur hann í raun og veru dæmt sig úr leik, og því fyrr sem óbreyttir stuðningsmenn hans sjá þetta, því betra. Það er Alþfl. einn, sem haft getur sigurvonir í baráttunni gegn því afturhaldi, sem nú stjórnar landinu. Hann heitir á alla frjálslynda Íslendinga að fylkja sér til þeirrar baráttu og heyja hana til sigurs.



Herra forseti. Góðir hlustendur. „Og á þeim degi urðu þeir Heródes og Pílatus vinir“, stendur þar. Þann 14. marz 1950 sórust þeir Hermann Jónasson og Ólafur Thors í fóstbræðralag um að lækka verðgildi íslenzku krónunnar nálega um helming. Um það gátu þeir sameinazt, illu heilli. Þann dag mynduðu Framsókn og íhald nefnilega ríkisstj. þá, sem enn fer með völd. Þetta átti sér þann aðdraganda, að minnihlutastjórn sú sem Ólafur Thors kom á laggirnar í desember í fyrrahaust og hvorki naut hlutleysis né stuðnings nokkurs flokks og gat engu máli fram komið, varpaði þann 25. febr. 1950 fram frv. um gengislækkun. Óburðurinn átti þannig eins árs afmæli í gær, og var að engu minnzt. Þann 1. marz var samþykkt vantraust á stjórn Ölafs Thors, og baðst hún lausnar daginn eftir. Þar með var hún úr sögunni við lítinn orðstír. Var nú ekki annað sýnna en að þetta íhaldsútsæði - gengislækkunin - mundi aldrei skjóta rótum, heldur visna og deyja. En þá fékk Ólafur Thors sjálfan búnaðarmálastjóra landsins, Steingrím Steinþórsson, hv. 1. þm. Skagf., og skógræktarmanninn Hermann Jónasson, hv. þm. Str., til þess að taka að sér að hlúa að íhaldsillgresinu og ala það upp, og hefur það verið þeirra aðalstarf og höfuðvegsemd síðan. Hefði bæði ég og margir fleiri getað unnt þeim góðu mönnum betra hlutskiptis. Íhaldið fékk tögl og hagldir í hinni nýju ríkisstjórn. Það fer með utanríkismálin, með dómsmálin, með sjávarútvegsmálin, með landhelgismálin, með símamálin, með útvarpsmálin, með menntamálin, og siðast en ekki sízt fer íhaldið með verzlunar- og viðskiptamálin. Með því að Framsókn átti á að skipa íhaldssamari fjármálamanni en finnanlegur var innan íhaldsflokksins, þar sem Eysteinn Jónsson var, hlaut hann að sjálfsögðu sæti fjmrh., og var það íhaldinu útlátalaust, eins og á stóð, enda ekki líklegt til vinsælda að taka við tómum kassa eftir samfellda 11 ára forsjárlitla fjármálastjórn íhaldsmanna. Steingrímur búnaðarmálastjóri hlaut forsætið og Hermann landbúnaðarmálin, auk þess sem hann var settur sem eins konar tryggðarpantur og tengimerki í stjórnina af hendi Framsóknar. Stjórnin varð því, eins og sést af þessu, íhaldsstjórn á ábyrgð Framsóknar. Af því á Framsfl. áreiðanlega eftir að súpa seyðið, áður en lýkur, eins og aðrir frjálslyndir flokkar, sem gengið hafa til samstarfs með höfuðandstæðingi sínum, íhaldinu. Eins og hv. 3. landsk., Gylfi Þ. Gíslason, sýndi rækilega fram á hér áðan, gekk Framsfl. til seinustu kosninga undir merki frjálslyndis og umbóta. Aumlegt húsnæðisástand fátæklinganna í höfuðborginni skyldi bætt, atvinnulífið stutt, dýrtíðinni haldið í skefjum, viðskiptamálum komið í heilbrigt horf og allri fjárplógsstarfsemi sagt stríð á hendur. Valkyrja flokksins, Rannveig Þorsteinsdóttir, hv. 8. þm. Reykv., gekk fram undir merki frjálslyndis í Rvík, en Hermann Jónasson bar gunnfána frjálslyndisins hátt á Ströndum, og voru lúðrar hans þeyttir um land allt. Felldi Hermann þar aðalmerkisbera forréttindaheildsalanna, sem frægt er orðið. - Því er ekki að neita, að margir treystu Hermanni Jónassyni sem traustum íhaldsandstæðingi, sem aldrei mundi ganga afturhaldi og heildsölum á hönd, og út á það traust fékk Framsókn mikið fylgi, bæði á Ströndum og víða um land, í sveitum og við sjó. En svo bregðast krosstré sem önnur tré. Ég get ekki stillt mig um að rifja upp fyrir þjóðinni nokkra kafla úr áramótagrein, sem Hermann Jónasson ritaði í árslok 1948. Þar er hann á sömu bylgjulengd og á framboðsfundunum á Ströndum fyrir seinustu kosningar. Þar kennir hann þjóðinni með vídalínskum þrótti margt um eðli íhaldsins og varar við öllu samneyti við það. Í upphafi greinar sinnar spurði Hermann Jónasson: „Hvar ertu stödd, þjóð mín?“ Og nú spyr ég: „Hvar ert þú staddur nú, Hermann Jónasson?“ Næst kom svo greinarkafli, er Hermann gaf fyrirsögnina: „Heiðnaberg Sjálfstæðisflokksins.“ Þar segir frá vígslu Guðmundar góða í Drangey á þessa leið: „En þegar á þeirri hættulegu vígslu stóð, kom grá og loðin loppa út úr berginu, hélt á sveðju og skar á sigtaugina. En Guðmund sakaði ekki, því að á einn þátt taugarinnar, sem var vígður, beit ekki eggjárn loppunnar. En Guðmundur fór um bergið og vígði það, svo að lokum varð hinn vondi andi að fara bónarveg til Guðmundar. „Einhvers staðar verða vondir að vera“, sagði hann við Guðmund, sem sá aumur á anda þessum og skildi honum eftir dálítinn skika í berginu, sem síðan er Heiðnaberg kallað. - „Mundi þessi sögn,“ hélt Hermann Jónasson áfram í áramótahugleiðingu sinni, „ekki vera líkingamál lífsreyndrar og gáfaðrar þjóðar? Mun þetta eigi vera íhaldsloppan, sem Jón Sigurðsson átti í höggi við, sú sem Skúli fógeti barðist gegn í gervi einokunarkaupmanna, loppan, sem reyndi að skera á líftaug samvinnu- og verkamannasamtakanna í byrjun og æ síðan með margbreytilegum bardagaaðferðum? - Þess vegna var samið við þann, sem loppuna og sveðjuna átti, um samstarf.“ Já, einmitt það. Og hver gerði nú það? „Og ýmsum virðist sem Sjálfstfl., íhaldsloppan í núverandi mynd, hafi í þessari viðureign fengið næstum allt bergið og gert það að sínu Heiðnabergi.“ Ekki er það síður sannmæli nú. - „Í hvert sinn sem átt hefur að gera umbætur viðvíkjandi verzlun, okri og braski, virðist mönnum sem loppan úr berginu komi í ljós og beri egg sveðjunnar að líftauginni.“ Jú, og því verður heldur lítið úr herferðinni gegn okri, braski og fjárplógsstarfsemi. Í framhaldi af þessu sagði Hermann Jónasson: „Væri ekki réttara að leggja til baráttu við íhaldsloppuna, í stað þess að láta hana stjórna með því að ógna?“ Já, hvað finnst hæstv. landbrh. um það í dag? - „Sumir telja“, sagði Hermann Jónasson enn fremur, „að þjóðin þurfi að reyna hörmungar atvinnuleysis og fjárkreppu, til þess að vitkast, en ég hygg, að þeir, sem þannig hugsa, hafi ekki hugsað málið til enda.“ Þó bendir nú margt til þess, að þeir, sem trúa á nauðsyn hörmunga atvinnuleysis og fjárkreppu, ráði einmitt starfi og stefnu núv. hæstv. ríkisstj. Síðan tjáði Hermann Jónasson trú sína á það, að það hefði verið hægt og sé enn mögulegt að fá þjóðina til þess að taka á sig byrðar viðreisnarinnar, ef byrðunum er aðeins jafnt skipt milli manna. „Misrétti þolir engin upplýst þjóð,“ sagði hann. Þessi seinustu orð Hermanns Jónassonar vil ég sérstaklega undirstrika nú og minna hæstv. ríkisstj. á þau. Misrétti þolir engin upplýst þjóð, en fólk sættir sig við sitt af hverju, aðeins ef byrðunum er réttlátlega skipt á herðar manna. Í þessari umræddu snjöllu áramótahugleiðingu lét Hermann Jónasson líka í ljós sína skoðun á gengislækkun sem leið út úr ógöngunum og sagði í því sambandi: „Þetta er hættuleg leið. Þetta eykur framleiðslukostnaðinn nokkuð og lækkar lífskjör fjölda manna, einkum verkamanna, fastlaunafólks og bænda, sem selja vörur sínar á innlendum markaði. Til þess að koma í veg fyrir verðhækkanir og draga svo úr kjaraskerðingunni, að nokkur von sé til að ná samkomulagi við þær stéttir, sem mest verða fyrir henni, er ekki nema um eitt að ræða, en hað er að gerbreyta innflutningsverzluninni og viðskiptalífinu í heild með þjóðinni.“ Og væntanlega hefur sú eina leið þá verið farin nú? Er ekki svo, hæstv. landbrh.? Að greinarlokum brýndi Hermann Jónasson það fyrir ungu kynslóðinni, sem innan stundar skyldi erfa landið, að á henni hvíldi - hvað rétt er - hin þyngsta skylda í því efni að sýna nú ótvírætt, hvað hún vilji og megni í baráttunni fyrir betra þjóðfélagi. Og svo sagði hann orðrétt: „Sérstaklega er sú skylda rík, ef svo á að fara, að við, sem eldri erum margir, kiknum í hnjáliðunum.“ Já, vel á minnzt. Hefur nokkur kiknað í hnjáliðunum? Vissulega hefur þessi merkisberi fallið, og sá tími er upp runninn, að unga kynslóðin verður að taka upp merkið og halda því hátt á loft. Loppan úr Heiðnabergi íhaldsins hefur kippt Hermanni Jónassyni inn í bergið, og þar situr hann nú á milli aðalfulltrúa stórútgerðarvaldsins, Ólafs Thors sem ráðherra atvinnumála, og fulltrúa forréttindaheildsalanna, Björns Ólafssonar sem ráðherra verzlunar- og viðskiptamála. Og það, sem ömurlegast er: Hann virðist, eftir öllum sólarmerkjum að dæma, una vel hag sínum með þursum Heiðnabergs. Og eitt er víst, að nú hlær Eggert Kristjánsson heildsali og græðir meira en nokkru sinni. Sögurnar um bergnám og umskiptinga í íslenzkum þjóðsögum eru ávallt harmsögur um manndóm, sem misfórst og komst illum öflum á vald. Þessi harmsaga er ekki rakin hér í auvirðilegu glettingaskyni við Hermann Jónasson, heldur af hinu, að hún er mesta harmsaga íslenzkra stjórnmála um áratugi, og svo er hitt, að það er meira en kominn tími til þess, að það hendi aldrei framar neinn þróttmikinn og frjálslyndan stjórnmálamann, og því síður neinn frjálslyndan umbótaflokk, að láta seiða sig inn í svarthamra íhaldsins. Íslenzkir kjósendur! Ófarnað hverjum þeim, er þannig bregzt málstað hins vinnandi fólks! Þau eru enn í fullu gildi, kjörorð hins ágæta stjórnmálaforingja, Tryggva heitins Þórhallssonar: „Allt er betra en íhaldið!“ Um kommúnistana þarf ekki að ræða. Þeir hafa lifað sjálfa sig, og fólkið, sem þeim hefur fylgt, mun taka þátt í samhuga sókn verkafólks, sjómanna, iðnaðarmanna og bænda gegn afætustéttunum og afturhaldsöflum landsins. Þó að eldhúsumræðan sé að þessu sinni slitin úr tengslum við afgreiðslu fjárl. og sé því nánast eins konar eftirmæli þeirra, þykir mér rétt að fara nokkrum orðum um afgreiðslu þeirra. Fjárlögin fyrir árið 1951 voru að þessu sinni afgreidd fyrir jól, og ber út af fyrir sig að fagna því. En þó að það sé lofsvert, að fjárlög hafa að þessu sinni verið afgreidd í tæka tíð, þá ber mjög að harma það, að við afgreiðslu fjárl. var einmitt gengið fram hjá lausn þess vandamálsins, sem mest reið á, að leyst yrði fyrir áramót, en það var vandamál vélbátaflotans. Er það eitt ærinn áfellisdómur á hæstv. ríkisstj., og kemur þó margt fleira til, eins og brátt verður vikið að. Ríkisstjórnir þær, sem með völd hafa farið á undanförnum árum, hafa allar haft þá ábyrgðartilfinningu til að bera gagnvart atvinnulífinu, að þær hafa knúið fram lagasetningu fyrir jól, til þess að fyrirbyggja stöðvun vélbátaflotans í byrjun vetrarvertíðar. En að þessu sinni var þetta ekki gert. Stjórnina skorti annað tveggja áræði eða ábyrgðartilfinningu, nema hvort tveggja hafi verið, og þess hefur þjóðin goldið með stöðvun vélbátaflotans og þar af leiðandi auknu atvinnuleysi og gjaldeyrisþurrð. Ríkisstj. þóttist ætla að leggjast undir feld í jólafríinu og gaf í skyn, að þegar Alþ. kæmi saman aftur eftir áramót, mundi hún hafa á reiðum höndum úrræði til þess að tryggja rekstur vélbátaflotans. Þessu treystu þm., en stj. brást því trausti, eins og ávallt, þegar vanda hefur borið að höndum. Alþ. kom saman þann 8. jan., og þá hafði hæstv. ríkisstj. engar tillögur fram að færa fyrir þingið til lausnar vandamálum vélbátaútgerðarinnar. Hún var jafnráðvillt og úrræðalaus og þegar þingi var frestað. Síðan þing kom aftur saman, hefur það rorrað aðgerðalítið og dútlað við afgreiðslu ýmissa hégómamála, sem engin þörf var á að ljúka á þessu þingi. Hvað dvaldi Orminn langa? Gat það verið, að Ólafur Tryggvason Jensen Thors, hæstv. sjútvmrh., sá hinn sami sem lofaði þjóðinni því í yfirlæti á stríðsárunum að ráða fram úr öllum vanda efnahagsmálanna með einu pennastriki, væri hugsi svo vikum skipti? Nei, það töldu menn, sem þekktu hann bezt, óhugsandi. Hér mundi verða beitt snjallræði og snarræði. Sennilega ekki einu sinni stungið niður penna, heldur yrði málið bara leyst með einföldu blýantsstriki. Allur janúar leið og febrúar gekk í garð, og vélbátaflotinn lá bundinn í höfn. Menn biðu í óþreyju, eins og við Svoldur, og maður spurði mann: Hvað dvelur .... ? Kemur ekki Ólafur Tryggvason Thors senn með blýantsstrikið sitt? - Og nú fór að kvisast, að drættinum á lausn málsins ylli harðvítug hagsmunatogstreita um gjaldeyrisverðmæti þess væntanlega aflafengs, sem sjómennirnir bæru að landi, þegar vélbátaflotinn kæmist á veiðar. Hin hugsaða lausn væri sem sé sú, að útvegsmönnum hefði verið boðið að fá helming þess gjaldeyris, sem vélbátaflotinn framleiddi, til frjálsra umráða, til innkaupa á ákveðnum vörutegundum, sem undanþegnar yrðu öllu verðlagseftirliti og mætti því verðleggja og selja fyrir opnum tjöldum eins dýrt og mögulegt væri að koma þeim út, þ.e.a.s. á sams konar verði og svartamarkaðsbraskarar undanfarinna ára hafa haft á sínum varningi. Þetta hafði verið tilkynnt Landssambandi íslenzkra útvegsmanna í sendibréfi undirrituðu af hæstv. sjútvmrh. og forsrh. 24. janúar, en auðvitað á bak við Alþ. og að því forspurðu. En þá hófst styrjöldin um óveidda fiskinn í sjónum. Kaupsýslumáttarvöld Sjálfstfl. risu upp og töldu sig eiga gjaldeyri hins óveidda afla. Þessi hlunnindi til útvegsmanna væru því frá þeim tekin, ekki frá sjómönnum, sei, sei, nei. Ef þessi spónn væri tekinn úr þeirra aski, yrði að tryggja kaupsýslunni a.m.k. 200 millj. kr. gjaldeyrisfúlgu til umráða, hvað sem það kostaði. Þá byrjaði baksið við að fá 200 millj. kr. erlent lán eða gjafafé sem fórnfæringu á altari heildsalanna, og hefur óvissan um það, hvort þessi skildingur fengist, tafið lausn málsins seinasta hálfan mánuðinn a.m.k. Baksið við að binda kaup verkalýðsins í janúar var forsenda fyrir bænarskránni um fórnarpeninginn handa heildsölunum. En enn þá brakaði samt í mátfarviðum braskaraflokksins, sem kennir sig við sjálfstæði þjóðarinnar. Hverjir meðal kaupsýslustéttanna skyldu sérstaklega fleyta rjómann af gjaldeyrisfúlgunni? Fyrst stóð glíman milli heildsala og smásala og stóð þá stutt sem vænta mátti. Auðvitað var smásölunum fórnað eins og alltaf áður, og síðan hafa þeir smátt og smátt verið að segja sig úr Verzlunarráði Íslands. - En þá hófst annar þáttur leiksins: hagsmunaglíman milli heildsalanna og forréttindaheildsalanna, sem orðið hafa sérstök stétt á undanförnum árum. Og nú mun þeirri glímu lokið, náttúrlega með sigri sérréttindaheildsalanna, því að nú í dag, þann 26. febr., taldi hæstv. ríkisstj. fyrst leyst úr flækjum málsins að mestu og flutti ófullkomna skýrslu um svokallaða lausn þess á morgunfundi á Alþingi. Vandamál vélbátaflotans hefur sem sé verið leyst sem gjaldeyris- og viðskiptamál braskara, en ekki sem hagsmunamál sjómanna og smáútvegsmanna. Þannig leysir þessi stjórn þau mál, sem atvinnulífið snerta. Mun þessi langdregna hagsmunaglíma heildsala og spekúlanta um óveiddan fiskinn í sjónum lengi þykja ótrúleg saga. Meðan á henni stóð, biðu vélbátar og fiskiðjuver ónotuð. Á meðan gengu sjómenn og verkamenn atvinnulausir. Á meðan hékk Alþingi aðgerðalaust yfir hégómamálum með ærnum kostnaði fyrir ríkissjóð. Og svo á þessi svokallaða dæmalausa úrlausn á vandamálum vélbátaútvegsins eftir allt saman ekki að koma undir atkvæði Alþingis. Það er þó á flestra vitorði, að til lausnar þess máls var þinginu frestað fyrir jólin og skyldi leysa það eftir áramót. - Nei, þetta er aðeins eitt af mörgum sýnishornum af ráðleysi ríkisstj. og sóun á ríkisfé. Það, sem setur aðalsvip sinn á fjárlög ársins 1951. er þetta: Allir útgjaldaliðir ríkisbáknsins hækka svo að milljónum skiptir. Framlög til verklegra framkvæmda lækka heldur að krónutölu og stórlækka þannig að verðgildi í framkvæmd vegna hækkaðrar dýrtíðar. Framlag til sjávarútvegsmála er t.d. lækkað meira en um helming (úr rúmum 8 millj. í 3,9 milli.), auk þess sem niðurgreiðslum sjávarafurða er hætt, en öllum sköttum, sem til þess voru á lagðir, er haldið og þeir hækkaðir með gengislækkuninni. Þessi háttur á fjárlagaafgreiðslu á atvinnuleysistímum er alveg öfugur við stefnu Alþfl. Þegar einkareksturinn dregst saman, á einmitt að leggja fram aukið fé til verklegra framkvæmda, og sýnist liggja í augum uppi, að það sé rétt stefna. Sparnaður sá, sem hæstv. fjmrh. lét drýgindalega yfir í haust, þegar hann lagði fjárlfrv. fram, er smákák eitt, og hefur orðið minna úr á borði en í orði. Sendiráðið í Moskva hefur að vísu verið lagt niður og sömuleiðis embætti flugvallarstjóra. Hins vegar er embættafjölgun meiri en fækkun þeirra. En sendiráðið í Osló var ekki lagt niður, þótt það hefði verið margra ára baráttumál Framsóknar að hafa aðeins einn sendiherra á Norðurlöndum. Vissulega losnaði þó embættið - meira að segja tvö sendiherraembætti á Norðurlöndum. Og sendiherraembættið í Osló varð að verzlunarvörn, en ekki að langþráðri sparnaðarhugsjón, er kæmi til framkvæmda. Þar verður sendiherra hv. þm. Mýr., Bjarni bóndi Ásgeirsson á Reykjum, þó að hlutverkið verði aðallega fyrirgreiðsla um viðskiptamál sjávarútvegsins. Þar er um dálítið skrýtna vöruskiptaverzlun að ræða. - Embætti skattdómara hefur að vísu verið lagt niður á pappírnum, en skaftdómarinn mun verða á fullum launum og eftirlaunum, meðan hann lifir. Vinningurinn sýnist því aðeins vera sá, að skattsvikarar þurfi ekki einu sinni að eiga aðgerðalítinn dómara í skattsvikamálum yfir höfði sér. - Í sparnaðarskyni boðaði hæstv. fjmrh. sameiningu áfengisverzlunar og tóbakseinkasölu. - Hvað líður því máli? Enn þá er það að minnsta kosti ekki komið til framkvæmda. Þá tilkynnti ráðherrann, að í október síðastliðnum byrjaði sérstök sérfræðileg athugun á starfskerfi ríkisins og vinnuaðferðum með sparnað fyrir augum. Ekki hef ég heyrt neitt um niðurstöðu þeirrar sérfræðirannsóknar, og enginn veit til þess, að hún hafi leitt til sparnaðar enn þá. Eða þykir mönnum það benda til sparnaðar í utanríkisþjónustunni, að einn af sendiherrum vorum hefur persónulega í laun og staðaruppbót 254 600 kr. (var 127.000), annar sendiherra 298 800 kr. og ein undirtylla í sendiráði 30 þús. í húsaleigupeninga á ári ofan á 117 000 króna laun (= 147 500)? - Nei, fjárlög ársins 1951 eru vissulega engin sparnaðarfjárlög, nema þá að því einu, er snertir stuðning við atvinnulífið og fjárveitingar til verklegra framkvæmda. Þar er skorið niður. Fjármálaráðherrar íhaldsins á undanförnum árum hafa komizt fram með það að áætla tekjur fjárlaga tugum milljóna of lágt. Þetta sanna þeir tveir seinustu ríkisreikningar, sem nú liggja fyrir Alþ. til samþykktar, ríkisreikningarnir fyrir árin 1947 og 1948. Þó fáum við árlega fjáraukalög upp á 100 milljónir, og skuldir ríkissjóðs eru orðnar 327 millj. kr. Árið 1948 fóru tekjur ríkissjóðs rúmar 43 milljónir fram úr áætlun fjárlaga. Árið áður gerði þó betur, því að þá urðu reikningslegar tekjur 53 milliónum hærri en áætlað var á fjárlögum. - Og hver er nú tilgangurinn með slíkri tilhögun? Hann er aðallega tvíþættur: 1) Íhaldssamar ríkisstjórnir nota oft þá aðferð að áætla tekjur lægra en réttmætt er, beinlínis í þeim tilgangi að synja um fjárveitingar til umbótamála undir því yfirskini, að fé sé ekki fyrir hendi. 2) Með of lágri tekjuáætlun fær ríkisstjórn minna aðhald en skyldi frá Alþ. um nauðsynlegan sparnað, enda er fjárveitingavaldið með þessu að nokkru leyti dregið úr höndum þingsins og fært í hendur ráðherra miklu meira en æskilegt er. Af þessu höfum við bitra reynslu frá undanförnum árum. Fjöldamargir gjaldaliðir fjárlaga hafa farið svo milljónum skiptir fram úr áætlun, óefað að nokkru leyti af því, að ráðherra vissi sig hafa upp á að hlaupa nokkra milljónatugi umfram áætlun tekjumegin á fjárlögum. Þessum viðsjárverða óvana hélt hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, að þessu sinni við afgreiðslu fjárl. Á þeim grundvelli, að fé væri ekki fyrir hendi, felldi hann og stjórnarliðið tillögur Alþfl. um að hækka framlög til verklegra framkvæmda. Einnig felldi stjórnarliðið að ætla síldveiðideild hlutatryggingasjóðs 6 milljónir til að geta greitt sjómönnum vangreiddar sjóveðskröfur þeirra frá tveimur seinustu síldarvertíðum samkv. skuldbindingum nýsettrar reglugerðar sjóðsins. Enn fremur var fellt að leggja fram 8 millj. kr. til niðurgreiðslu á kostnaðarliðum vélbátaútvegsins og að leggja fram 11/2 millj. kr. til atvinnuaukningar vegna aflabrests og atvinnuleysis á Vestfjörðum og Norðurlandi. Tillögur okkar voru samtals um 30 millj. kr. útgjaldahækkun, enda hefði margur vandi verið leystur með samþykkt þeirra. Sennilega hefði þá engin stöðvun vélbátaflotans átt sér stað, svo að dæmi sé nefnt. En till. voru allar stráfelldar með þeirri röksemd, að óforsvaranlegt væri að hækka tekjuáætlun fjárl. sem þessu næmi. Ég leiddi rök að því við 2. umr. fjárlaga, að óhætt væri að hækka tekjuáætlunina um a.m.k. 30–35 millj. kr. Nú eru viðhorf svo breytt, að auðséð er, að tekjurnar á þessu ári fara langt fram úr því, sem nokkurn óraði þá fyrir. Nú hefur hæstv. fjmrh. sjálfur upplýst, að þrír tekjuliðir fjárlaga á árinu 1950 hafi farið um 10 millj. fram úr áætlun. Þá er og þess að gæta, að þetta ár er fyrsta heila fjárhagsárið síðan gengislækkunin gekk í gildi, en við hana hækkuðu allir verðtollar stórlega. Enn kemur það til, að stórvirk atvinnutæki bætast þjóðinni á þessu ári, þar sem eru nýju togararnir, tíu talsins. Þá er vitað á árinu 1951 um mikinn innflutning vara til Sogsvirkjunar og Laxárvirkjunar og ef til vill áburðarverksmiðju, kannske fyrir allt að 100 millj. kr. Reyndar hefur nú flogið fyrir, því miður, að óvænlega horfi um peninga til áburðarverksmiðjunnar og geti svo farið, að hún verði aðeins kosningaloforð, einnig fyrir næstu kosningar. Að síðustu er svo ógetið innflutningsins fyrir gjafaféð nýfengna, á annað hundrað milljónir, og verður þetta allt til að hækka stórkostlega verðtollinn, vörumagnstollinn og söluskattinn, sem eru stærstu tekjuliðir fjárlaga, að fráteknum blóðpeningum brennivínssölunnar og tóbaksins, sem árum saman hafa farið hátt á annan milljónatug fram úr áætlun. Allt þetta sannar það, að þótt allar fyrr nefndar till. Alþfl. hefðu verið samþykktar til styrktar atvinnulífinu og þeim, sem höllustum fæti standa, hefði það vel verið hægt fyrir þá tolla og skatta, sem búið er að leggja á þjóðina, og án nokkurra hækkana. Nei, fjárlög þessa árs voru mótuð eftir argvítugustu íhaldskokkabókum, og á því fékkst engin leiðrétting í meðferð þeirra á Alþingi. Réttasti mælikvarði á stjórnarstefnu er athugun á þessu tvennu: Hvernig vegnar atvinnulífinu? Hvernig vegnar fólkinu í landinu? Og hver eru svörin? Hver er dómurinn? Í stuttu máli: Atvinnulífið í örtröð - atvinnuleysi herjar hinar vinnandi stéttir. Skorturinn hefur haldið innreið sína á þúsundir heimila. Hvernig hefur hæstv. stjórn staðið við fyrirheit gengislækkunarinnar? Sjómönnum var lofað 93 aura verði á fiski. Efndirnar urðu svik. Verkalýðnum var lofað stöðugri vinnu. Efndirnar urðu svik. Boðuð var 11–13% dýrtíðaraukning, sem að mestu skyldi þó upp bætt samkvæmt dýrtíðarvísitölu. Efndirnar urðu geipileg svik. Þannig er allur ferill hæstv. stjórnar, þótt leitt sé að segja það, óslitinn svikaferill. Hvers á verkalýður landsins og verkalýðssamtökin þá að minnast úr samskiptum við hæstv. ríkisstj.? Eins er þar góðs að minnast, og skal það ekki undan dregið. Stjórnin hikaði við að fella, en felldi þó, till. á Alþ. um að heimila hækkun kaups upp í 9 kr. á tímann hjá þeim verkalýðsfélögum, sem við lægsta kaupið bjuggu. Jafnframt lýsti hún yfir, að hún mundi ganga til samninga við samtök verkamanna um þessa lagfæringu til kaupjöfnunar, og stóð við það. En að öðru leyti eiga alþýðusamtökin einskis góðs að minnast frá viðskiptum sínum við hæstv. ríkisstj. Þegar togarasjómenn áttu í deilu um kjör sín og hvíldartíma, lét hæstv. ríkisstj. átökin afskiptalaus. Hjartað var hjá útgerðarmönnum. Þjóðin tapaði. Ef ríkisstj. hefði gefið út brbl. um 12 stunda hvíld á togurunum, hefði auðveldlega samizt um allt annað og deilan fengið skjóta lausn og farsæla. - Þegar að því kom, að vísitala júlímánaðar skyldi ákveða kaup verkamanna um 6 mánaða skeið, ætlaði hæstv. ríkisstj. að hagræða henni til kauplækkunar með brbl., en bognaði þó fyrir verkalýðssamtökunum og varð að afnema sín eigin brbl. með nýjum brbl. Mun það aldrei fyrr hafa hent nokkra ríkisstjórn. Undir jólin hugðist hæstv. ríkisstj. binda kaupgjaldið í landinu við 123 stig og svíkjast þannig undan þeirri vísitöluhækkun, sem heitið var í gengisl. á miðju ári 1951. En þessi jólabakstur ríkisstj. brann við og ónýttist með öllu. Í janúar var enn brölt af stað með kaupbindingarlöggjöf, sem lækkaði þágildandi kaup samkvæmt frjálsum samningum um 5%. Þar með var ráðizt á samningafrelsið. Og við það situr nú, þar til verkalýðssamtökin ná nýjum samningum við atvinnurekendur. Nú er vísitalan orðin 130 stig, en kaupið greitt með 123 stigum. Sjö stig eru þegar vangreidd. Allar líkur benda til, að á fáum mánuðum fari vísitalan upp í 140–150 stig. Á því á verkalýður landsins engar bætur að fá, ef ríkisstj. má ráða. En hér mun hún ekki ráða úrslitum, góðu heilli. Verkalýðssamtökin knýja fram óbreytta samninga í apríl næstkomandi, fyrr getur það óvíða orðið, því miður. Sú lausn þýðir mánaðarlega vísitöluuppbót á kaunið, og er það alger lágmarkskrafa samtakanna. Að slíkt þýði kauphækkanir, eru höfuðósannindi. Væri vísitalan rétt, sem ekki er, þýddi þetta í hæsta lagi óbreytt kaup. Óbreytt kaup er lágmarkskrafa. Það er nú allt og sumt. Frá þessu verður ekki vikið um hársbreidd. Þetta er ofur einfalt mál. Eins og hæstv. fjmrh. heimtar hækkandi tolla og skatta vegna aukinna útgjalda á ríkisbúinu og knýr það fram með lögum, eins krefjast verkamannaheimilin í landinu tekjuhækkana í samræmi við vaxandi útgjöld sín og knýja bað fram með frjálsum samningum. Eru þau og í ólíkt meiri kreppu en ríkissjóður og því ekki síður en honum vorkunnarmál. Stöðvi hæstv. ríkisstj. hins vegar dýrtíðina, stöðvast allar kaupgjaldshækkanir í krónutölu. Takist henni að lækka dýrtíðina, lækkar kaupíð jafnframt að krónutölu. Þetta á ríkisstj. því allt undir sjálfri sér. Henni bar að hafa forustuna fyrir lækkun dýrtíðar og þar með lækkandi kaupi. Og hvað vill hún þá meir? Vaxandi dýrtíð að óbreyttu kaupi á seinni hluta seinasta árs gerir það að verkum, að verkalýðurinn vill engin eftirkaup eiga við hæstv. ríkisstjórn. En versta tilræðið við lífsafkomu verkalýðsins mun þó blýantsstrikið svonefnda reynast. Það verður a.m.k. 50 milljóna skattur á þjóðina. Sá skattur verður greiddur í stórhækkuðu vöruverði. Og það, sem verst er: Sennilega lendir hann að mestu leyti í vösum milliliða og braskara. Getur vel svo farið, að sjómenn og félitlir útgerðarmenn fái hans lítil not. Og takið eftir því, sjómenn um land allt, að ekkert fiskverð hefur verið ákveðið með blýantsstrikinu. Slíkt aukaatriði er það talið í lausn málsins. Um atvinnuástandið þarf ekki að fara mörgum orðum: Atvinnuleysi fyrir vestan, norðan, austan - og í sjálfri höfuðborginni. Og nú er svo komið, að sjálf stjórnarblöðin verða daglega að flytja fréttir af ömurlegu atvinnuleysi og sárasta skorti. Þægustu vikapiltar íhaldsins eru jafnvel hættir að þræta fyrir atvinnuleysið, eins og hv. þm. N-Ísf. (SB) gerði þó t.d. í haust. Það verður ekki annað séð en að hæstv. ríkisstj. fari eftir þeirri meginreglu að ákveða fyrst ágóðahlut milliliða og braskara af framleiðslunni og leysi vandamálin út frá því sjónarmiði, en verkamenn, sjómenn og bændur eigi svo að sætta sig við afgangana. Þessari rangsnúnu reglu verður að snúa við. Fyrst verður að tryggja framleiðslustéttunum sómasamleg lífskjör fyrir erfiði sitt. Síðan verður að ráðast, hvaða afgangar verða eftir af verðmætum framleiðslunnar handa milliliðunum. Þá mundi þeim fækka, unz þeir yrðu við hæfi. Fyrr en þetta hefur gerzt, mun atvinnulíf Íslendinga aldrei standa með blóma. Og þetta gerist líka aldrei meðan íhaldið heldur að meira eða minna leyti um stjórnartaumana á Íslandi. Hæstv. stjórn skortir vissulega líftaug góðra mála í sigfesti sína. Og hún hefur gleymt hinni gullnu lífsreglu Hermanns Jónassonar úr heiðnabergsgreininni frægu um að leggja byrðarnar réttlátlega á herðar þegnanna. Það er ógæfa stjórnarinnar. Ég heiti á alla frjálslynda menn í landinu að hefja nú snarpa baráttu fyrir bættum lífskjörum framleiðslustéttanna í sveitum og við sjó. Og það góða stríð skulum við heyja innan verkalýðssamtakanna, í samvinnuhreyfingunni, undir forustu Alþýðuflokksins.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þá er nú svo komið málum í okkar landi eftir fjögurra ára stjórn þríflokkanna, sem sjálfir hafa gefið sér nafnið lýðræðisflokkar, að framleiðslutækin, sem að eðlilegum hætti ættu að framleiða allt að 2/3 hluta útflutningsframleiðslunnar, liggja vikum saman óhreyfð þrátt fyrir góðar gæftir og gnægð fisks á miðum; þúsundir hraustra manna, sem þrá vinnu og starf, eru neyddir til að ganga aðgerðalausir, meðan heimili þeirra vantar björg í bú. Og hinir vísu landsfeður, sem samkvæmt kenningum vísindanna banna mönnum að hagnýta auðæfi lands síns, taka sér nú enn á ný betlistaf í hönd til að biðja útlendinga um lán fyrir matnum til næsta máls og nauðsynlegustu spjörum til að klæðast, þar sem ölmusugjafirnar hrökkva ekki til, eða þá að sýna miskunn og bæta við ölmusurnar. Við erum sem sagt komin á hreppinn. Við erum komin á fátækraframfæri Bandaríkjanna. Er nú ekki kominn tími til að staldra við og reyna að gera sér grein fyrir því, hvað þessum ósköpum valdi? Fyrir fjórum árum vorum við efnuð og velmegandi þjóð. Nú erum við orðnir beiningamenn. Hvað hefur gerzt á þessum fjórum árum, eða nánar tiltekið á árunum 1947–1951? Þegar samstjórn þríflokkanna tók við 1947, höfðu gerzt hin mestu og skjótustu umskipti, sem orðið hafa á atvinnuvegum Íslendinga. Á tveimur árum hafði verið unnið stórvirki, sem einkenndist af stórhug og bjartsýni þjóðar, sem hafði endurheimt sjálfstæði sitt og trúir á framtíðina, þjóðar, sem trúir því, að hún fái að njóta ávaxtanna af starfi sínu. Það var verið að breyta Íslandi úr landi frumstæðra atvinnuhátta í land nýtízku tækni. Fiskiflotinn var endurnýjaður svo rækilega, að nýju bátarnir afla nú meira en helmings fiskaflans og allir þeir togarar, sem nú stunda veiðar á Íslandi, voru keyptir á nýsköpunarárunum. Jafnframt var komið upp verksmiðjum og frystihúsum til að hagnýta aflann og gera úr honum markaðshæfa vöru. Það tókst að afla nýrra markaða, þannig að við gátum selt allar okkar afurðir. Fiskverðið til útvegsmanna og sjómanna hafði stórhækkað. Kjör verkafólks fóru síbatnandi og hver hönd hafði verk að vinna. Þannig var landinu skilað í hendur stjórnar Alþfl., Sjálfstfl. og Framsfl. árið 1947. Og nú urðu enn á ný skjót umskipti. Erlendu stórveldi var afhent íslenzkt land til þess að hafa þar dulbúna herbækistöð. Síðan var snúið sér að atvinnumálunum. Fyrsta verkið var að hækka tolla á neyzluvörum meira en dæmi eru til í sögu Alþingis. Næst var kaupgjaldsvísitalan bundin við 300 stig, á sama tíma og skráð verðlagsvísitala komst upp í 355 stig og raunveruleg vísitala talsvert á fimmta hundrað stig. Allt átti þetta að vera viturlega og vísindalega grundvölluð aðferð til þess að bjarga efnahag þjóðarinnar og skapa velmegun og öryggi. Í stefnuyfirlýsingu stj. var heitið eftirfarandi árangri: góðum og öruggum lífskjörum allra landsmanna og áframhaldandi velmegun; að neytendur skyldu eiga kost á að kaupa neyzluvörur sínar og framleiðendur rekstrarvörur sínar á sem hagkvæmastan hátt; að öllum vinnandi mönnum til sjávar og sveita skyldu tryggðar réttlátar tekjur; að nýsköpuninni í atvinnulífinu skyldi haldið áfram; að öll framleiðslutæki yrðu hagnýtt til fulls og öllum verkfærum mönnum tryggð næg og örugg afvinna; að atvinnuvegir landsmanna yrðu reknir á arðbærum grundvelli, svo að þeir stöðvuðust ekki vegna verðbólgu og vaxandi dýrtíðar. Birt var svo kölluð risaáætlun um nýjar atvinnuframkvæmdir. Sumarið 1949 var svo langt komið að skapa grundvöll þessa atvinnuöryggis og risaáætlunar, að stjórnarflokkarnir kepptust við að lýsa yfir, að nú stæði algert fjárhagshrun fyrir dyrum. Hið vinnandi fólk hafði fórnað miklu á altari hinna háleitu hugsjóna vestræns lýðræðis og efnahagssamvinnu til þess að skapa sér hið þráða öryggi. Kaupmáttur launanna fór sílækkandi fyrir aðgerðir ríkisstj., og dregið var úr verklegum framkvæmdum af einskærri umhyggju fyrir velferð fólksins. En þrátt fyrir allt þetta var svo komið, að grípa þurfti til nýrra stórfelldra bjargráða til að forða því, að hætt yrði með öllu að gera út fiskiskip frá Íslandi. Auðvitað þótti þessum miklu lýðræðisflokkum sjálfsagt að efna til nýrra kosninga. Og það fóru fram kosningar. Ekki þótti það þó í samræmi við hið eina sanna lýðræði að segja fólkinu, hver þessi bjargráð ættu að vera, áður en kosið var. En við sósíalistar sögðum fólkinu nákvæmlega, hvað til stæði. Í útvarpsræðu fyrir kosningarnar sagði ég, að kosningarnar væru í raun og veru þjóðaratkvæðagreiðsla, þar sem eftirfarandi spurningar væru lagðar fyrir þjóðina: 1. Ertu með gengislækkun? 2. Ertu með því, að dregið verði stórlega úr atvinnuframkvæmdum, að byggð verði færri íbúðarhús og færri atvinnutæki, færri skólar og færri sjúkrahús? 3. Ertu með Atlantshafssáttmálanum, framlengingu Keflavikursamningsins og auknum amerískum vígbúnaði á Íslandi? Ég sagði, að hver sá, er kysi þríflokkana, Sjálfstfl., Alþfl. og Framsókn, svaraði þessum spurningum játandi. Og það fór svo, að mikill meiri hluti kjósenda greiddi þessum flokkum atkvæði. Ekki vegna þess, að þetta fólk væri að gjalda jáyrði við þessum spurningum, heldur þvert á móti. Því var trúað, að við sósíalistar færum með staðlausa stafi. Því var trúað, að flokkar, sem sífellt eru með lýðræði og fórnarlund á vörum og alla hagspeki hinnar voldugu vestrænu vinaþjóðar að bakhjarli, hlytu að finna upp eitthvað klókt til bjargar landi og lýð. Hvernig fór? Getur nú nokkur neitað lengur, að fyrirætlanir stjórnarflokkanna voru nákvæmlega þær, er við sögðum fyrir? Getur nokkur neitað því, að það, sem raunverulega var kosið um, var upp á hár það, sem við sögðum? Gengið var lækkað. Það var dregið stórlega úr öllum atvinnuframkvæmdum, og það er vitað, að unnið er kappsamlega að því að gera Keflavíkurflugvöllinn að opinberri herstöð og nýtt amerískt hernám er í undirbúningi. Að kosningum loknum var birt mikil álitsgerð eftír bandarískan hagfræðing af íslenzku bergi brotinn. Aðalinntak hennar var þetta: Allt, sem gert hefur verið hingað til, öll hin dásamlegu bjargráð og „patent“ fyrrv. ríkisstj. eru tóm endileysa, byggð á röngum forsendum og leiða til sívaxandi ófarnaðar. Kaupgetan er of mikil, það eru allt of miklar atvinnuframkvæmdir, gengi krónunnar er allt of hátt. Þess vegna þarf að draga úr kaupgetu almennings, stöðva alla nýja fjárfestingu, þ.e.a.s. nýjar atvinnuframkvæmdir, og stórlækka gengi krónunnar. 43% gengislækkun, sem hækkar innkaupsverð erlendra vara um nálega 75%, mun að vísu valda 11–13% verðhækkun fyrst í stað. En þegar frá líður, mun þetta hafa þau áhrif, að öll útflutningsframleiðsla landsmanna verður fullnýtt vegna nægra markaða og stórhækkandi verðs í íslenzkum krónum; það mun verða gnægð vara í landinu, svo að verðlag stórlækkar. Útkoman verður í stuttu máli: næg atvinna, lækkandi vöruverð, stórbætt lífskjör. Þetta var sem sagt hinn ameríski Kínalífselexír, er lækna skyldi íslenzku þjóðina af öllum meinum. Og nú er reynslan komin. Gamla vísitalan er komin yfir 480 stig, vöruskortur og svartamarkaður meiri en dæmi eru til. Fiskiskipin liggja bundin við landfestar, þótt nógur fiskur sé á miðum, mikill hluti iðnaðarins að stöðvast vegna efnisskorts. Þúsundir manna ganga atvinnulausar víðs vegar um landið. Víða stappar nærri neyðarástandi. Samkvæmt skýrslu verkalýðsfélagsins á Bíldudal er ástandið þar þannig, að í ágúst s.l. komu að meðaltali 159 kr. til framfærslu hvers einstaklings, í sept. 217 kr. og í okt. 183 kr. Og þetta er ekkert einsdæmi, heldur táknrænt fyrir ástandið á fjölmörgum stöðum, eins og skýrslur þær, sem síðan hafa verið teknar við atvinnuleysisskráningu, sanna bezt. Og fyrir áramótin varð Alþ. að horfast í augu við þá staðreynd eftir 9 mánaða reynslu af bjargráðunum, að útflutningsverðmætið hafði lækkað um röskan þriðjung frá 1948 og útflutningur á freðfiski að magni til ekki nema helmingur, en af ísfiski minna en fjórðungur af útflutningi síðastliðins árs. Bátaútgerðarmenn neituðu að gera út báta sína á vetrarvertíð, nema á ný yrðu gerðar gagngerðar ráðstafanir til bjargar. En ekki dró úr ríkisútgjöldunum þrátt fyrir fyrirheit um mjög bættan hag ríkissjóðs og lækkaða tolla, þegar fiskábyrgðin féll niður. Í stað þess hafa tollar og neyzluskattar tvívegis verið stórhækkaðir. Árið 1946 voru rekstrarútgjöld ríkissjóðs 127 millj. kr. Nú eru þau röskar 260 millj., þ.e.a.s., þau hafa meira en tvöfaldazt á þessum fjórum árum. Áætlaðar dýrtíðargreiðslur hafa lækkað um 40 millj. síðan 1949. Framlög til verklegra framkvæmda hækkuðu ekki að krónutali þrátt fyrir gengislækkunina, þannig að verklegar framkvæmdir ríkisins verða stórum minni. Framlög til verklegra framkvæmda hafa stöðugt verið að minnka hlutfallslega síðan stjórn þríflokkanna tók við 1947. 1946 voru þau 15,3% af rekstrarútgjöldunum. Á fjárl. þessa árs eru þau aðeins 7,5%. Samt sem áður hafa rekstrarútgjöldin enn hækkað frá 1949. Við samanburð á fjárl. 1949 og núgildandi fjárl. kemur í ljós, að frá þeim tíma hefur þenslan í ríkisbákninu numið um 45 millj. kr. Árið 1946 námu tollar og neyzluskattar samtals um 50 millj. kr. Nú eru þeir yfir 170 millj. Hækkunin ein saman er því yfir 120 milli. kr., eða álíka upphæð og öll rekstrarútgjöld fjárl. árið 1946. Þetta er ráðsmennska mannanna, sem aldrei opna sinn munn og aldrei taka sér penna í hönd án þess að fyllast heilagri vandlætingu út af því, að þjóðin lifi um efni fram, og prédika af eldmóði, að nú þurfi að draga saman seglin, stinga við fótum o.s.frv. Þegar þingi var frestað fyrir jól, 20. öldin var hálf og 9 mánuðir voru liðnir síðan bjargráðin miklu komu til framkvæmda, sem framar öllu áttu að hefja bátaútveginn til vegs og gengis, þá var svo komið, að þessi atvinnuvegur, sem er meginundirstaðan undir öllu hagkerfi Íslands, var að stöðvast. Eina úrræðið, sem stj. kom auga á, var að binda vísitöluna enn á ný, þannig að frá nýári skyldu engar kaupuppbætur greiddar vegna hækkandi verðlags þrátt fyrir fyrirmæli gengislækkunarl., og jafnframt að hækka neyzluskattana um litlar 10 millj. í viðbót. Raunar tókst svo til, að um leið og ákvæði gengisskráningarl. um þetta efni voru felld úr gildi, öðluðust verkalýðsfélögin rétt til að fá greidda fulla uppbót mánaðarlega samkvæmt gildandi verðlagsvísitölu. Varð því að láta Alþ. samþykkja ný lög til þess að svipta verkalýðsfélögin rétti sínum, þar sem það þótti til of mikils ætlazt af dómstólunum að dæma bersýnilega rangan dóm. Afleiðingin af þessari ráðsmennsku ríkisstj. varð sú, að þrjár fyrstu vikur vetrarvertíðarinnar var legið í landi. Ef til vill hefði þetta orðið bezti hluti vertíðarinnar. Tugum milljóna af erlendum gjaldeyri var kastað á glæ. Ef til vill verður þetta skiljanlegra, þegar þess er gætt, að í umræðunum fyrir jólin kom Eysteinn Jónsson ekki auga á aðra skýringu á vandræðum þjóðarinnar en að kaupgetan væri enn of mikil; vandinn, sem þurfti að leysa, var því að draga enn meira úr kaupgetunni. Út frá því sjónarmiði getur maður skilið, að ekki hafi legið á því að koma bátunum á flot og ekki þótt ástæða til að sinna kvörtunum manna, þótt mánaðartekjur þeirra kæmust niður í 160–200 krónur. Allt eru þetta staðreyndir. Um þær verður ekki deilt. Um hitt eru menn ekki sammála, hvernig á því stendur, að svo er komið. Það er játað af hálfu núverandi stjórnarflokka, að þeirra eigin pólitík og margrómuðu bjargráð á árunum 1947–1949 hafi verið eintóm hringavitleysa. En nú er það orðið staðreynd að enn hrapallegar hefur tekizt til með „patentið“ frá 1950, gengislækkunina. Það er nú varla von til þess, að þeir hafi hug til að játa þann sannleika, að þeir fóru með eintómar blekkingar og staðlausa stafi. Þess vegna eru þeir að bögglast við að finna skýringar. Skýringarnar eru þessar: Við höfum orðið fyrir þrem stórum áföllum. Hið fyrsta er togarastöðvunin, annað síldarleysið og hið þriðja markaðsvandræðin. Togarastöðvunin var enginn náttúruviðburður, heldur af mannavöldum. Ríkisstj. hefði getað komið í veg fyrir hana með því að lögfesta 12 stunda hvíldartíma og fallast á aðrar sanngirniskröfur sjómanna. En togarastöðvunin var einmitt skipulögð af útgerðarauðvaldinu í náinni samvinnu við ríkisstj. Hún var blátt áfram einn liður í bjargráðum. hennar, en höfuðatriði þeirra var að lækka kaupmátt launanna, minnka kaupgetuna. Aflaleysið á síldveiðunum í sumar var enginn óvæntur atburður. Það var líka aflaleysi á nýsköpunarárunum. Þetta var sjötta aflaleysissumarið í röð. Það hefði því verið undarlegt, ef bjargráð gengislækkunarinnar hefði beinlínis verið byggt á því, að síldin kæmi. Þó að gengislækkunin ætti að leysa mörg vandamál, heyrði ég þess þó aldrei getið, að hún ætti að koma í veg fyrir aflabrest. Þá er það þriðja áfallið: markaðsvandræðin. Til gengislækkunarinnar var stofnað einmitt til þess að koma í veg fyrir markaðsvandræði. Það er einmitt þetta, sem hefur brugðizt, af því að allar ályktanir gengislækkunarmanna voru byggðar á röngum forsendum. Þá er því haldið fram, að verðgildi krónunnar hafi fyrir löngu verið fallið áður en krónan var skráð á hinu nýja gengi, og er þá einkum vísað til nýsköpunartímabilsins sem undirrótar alls ills. Nú skulum við bara athuga, hvað hefði skeð, ef fylgt hefði verið ráðum Framsóknar. Við skulum hugsa okkur, að við ættum enga togara, sem borgaði sig að gera út, enga eða fáa nýja báta og engin fiskiðjuver né nýjar verksmiðjur til að vinna úr aflanum. Hvar værum við þá staddir? Það er auðvelt að reikna út, hve lengi við hefðum verið að éta út innstæðurnar erlendis. Til þess þarf ekki annað en líta á innflutningsskýrslur. Það er jafnaugljóst og 2 og 2 eru 4, að ef ekki væru fyrir tækin, sem keypt voru og komið upp á nýsköpunartímabilinu, þá væri fyrir löngu komið algert neyðarástand í landinu. Hverjar eru þá hinar raunverulegu orsakir þess, að svona er komið? Við sósíalistar höfum margsinnis rakið þessar orsakir. Við sýndum fram á, til hvers pólitík fyrstu stjórnar Alþfl. og Bjarna Benediktssonar mundi leiða. Og það kom allt fram. Við sýndum fram á blekkingarnar í málflutningi gengislækkunarmanna, færðum rök fyrir því, að gengislækkunin leysti ekkert vandamál, og sögðum fyrir um, til hvers hún mundi leiða. Það er nú allt komið fram áður en árið er liðið. Það er alveg rétt, að krónan var þegar fallin í verði löngu áður en gengi hennar var breytt. Það var unnið markvisst að verðfellingu krónunnar allar götur frá 1947. Orsakirnar fyrir þeirri þróun voru þessar: Öll utanríkisviðskipti okkar, bæði innflutningur og útflutningur, voru einokuð í höndum fámennrar auðklíku, sem hafði ríkisstjórnina og ríkisvaldið að skálkaskjóli. Viðskiptin voru rígbundin við lönd, þar sem markaðarnir fyrir útflutningsvörur okkar voru að hrynja niður. Einokunarklíkan lá eins og mara á framleiðslu þjóðarinnar og saug úr henni blóð og merg. - Ýmsir hafa átt erfitt með að frúa því, að menn, sem trúað hefur verið fyrir því að gæta hagsmuna þjóðarinnar, stefni vitandi vits að því að eyðileggja beztu markaði hennar. En nú er fyrir hendi slíkur fjöldi óyggjandi staðreynda, að enginn, sem gerir sér far um að kynna sér málavöxtu, getur efazt lengur. Það hefur verið sannað, að mjög hagstæð viðskipti við Pólland, sem gátu numið milljónum króna, voru eyðilögð. Það hefur verið sannað, að komið hefur verið í veg fyrir, að við gætum selt fisk til Ítalíu fyrir hærra verð en umboðsmenn Kveldúlfs suður þar skammta okkur. Það hefur verið sannað, að tékkneskar vörur hafa verið fluttar inn frá Englandi fyrir 25% hærra verð en hægt er að fá þær fyrir beint frá Tékkóslóvakíu. Það hefur líka verið sannað, að Austur-Þýzkaland vill gera við okkur stórviðskipti, en í höndum ríkisstj. hefur ekkert orðið úr þeim. Þetta eru aðeins minni háttar dæmi. Ástæðan fyrir þessari pólitík eru sérhagsmunir þeirrar stéttar, sem kostar útgáfu Morgunblaðsins og með fjármagni sínu hefur lyft Sjálfstfl. til valda í íslenzkum stjórnmálum. Forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga, sem ræður mestu um pólitík Framsóknar er í nánu bandalagi við þessa stétt. Önnur ástæðan er valdboð Bandaríkjanna, sem íslenzku lepparnir telja sér skylt að hlýða, samkv. skýlausum ákvæðum Marshallsamningsins. Þetta eru orsakirnar fyrir þeirri óheillaþróun, sem átt hefur sér stað síðan 1947. Engin af „bjargráðum“ þeirra ríkisstj., sem farið hafa með völd á þessu tímabili, hafa hróflað við þessum orsökum. Þess vegna gátu þau engu bjargað, heldur aðeins leitt yfir okkur meiri ógæfu. Þess vegna leysti gengislækkunin ekkert vandamál, heldur togaði okkur æ dýpra niður í fenið. Eftir gengislækkunina læsti einokunin klóm sínum enn fastar í þjóðina. Enn á ný kemur ríkisstj. með „bjargráð“. Nú eru þau í því fólgin, að útgerðarmenn eiga að fá helminginn af þeim gjaldeyri, sem þeir afla, að undanskildu andvirði þorskalýsis og síldarafurða. Fyrir þennan gjaldeyri mega þeir aðeins kaupa ákveðnar vörutegundir. sem þeir fá einkarétt á að selja við því verði, sem þeim sýnist. Útgerðarmenn telja. að álagning þeirra þurfi að verða 50–60%. Nú liggur í hlutarins eðli, að með þennan gjaldeyri verður verzlað á svörtum markaði, svo að þar við bætist álagning þeirra, er kaupa hann. Til þess að heildsalarnir missi ekki spón úr aski sínum, var fyrirhugað að taka eyðslulán handa þeim til að kaupa fyrir almennar neyzluvörur, og var nefnd upphæðin 12 millj. dollara, eða 200 millj. króna, og fríðindin til útgerðarmanna voru bundin því skilyrði, að það tækist að leysa þessa hlið málsins. Þegar til kom, mun hafa orðið fyrirstaða hjá húsbændunum í Washington að leyfa slíkar lántökur, fram yfir þá skuldasöfnun hjá greiðslubandalagi Marshalllandanna, sem Íslandi er heimiluð. Hins vegar hefur stjórnin skýrt svo frá, að hún hafi fengið vilyrði fyrir auknum ölmusugjöfum. Þessu verða gerð nánari skil hér á eftir, og mun ég því ekki fara frekar út í það. Það nægir að segja, að þessi leið bjargar ekki bátaútveginum. Einokunin á innflutningnum og útflutningnum heldur áfram þrátt fyrir öll fyrirheit um „frílista“, þannig að allar þær orsakir, sem eiga sök á ófarnaði undangenginna ára, halda áfram að vera að verki. En hér er um að ræða nýja og stórfellda gengislækkun, eins konar tvöfalt gengi eða lögverndaðan svartamarkað, ef menn vilja nefna það svo. Þetta er nýr milljóna baggi á þjóðinni og mun hafa í för með sér nýja verðhækkun. Þegar ölmusugjafirnar þrýtur og væntanleg eyðslulán uppétin, þá stöndum við beinlínis á barmi gjaldþrotsins. Þá munu spár Eysteins Jónssonar bókstaflega rætast fyrir tilstilli hans og félaga hans: við verðum á gljúfurbarminum. Og ofan í gljúfrið föllum við, ef þjóðin tekur ekki í taumana nógu röggsamlega og nógu snemma. Þetta er í þriðja skiptið á fjórum árum, sem við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd, að framleiðslan er að stöðvast, sjálf slagæð atvinnulífsins hættir að slá. Og þetta er í þriðja skiptið, sem ríkisstj. auðvaldsflokkanna kemur með „bjargráð“ sín, sem í hvert skipti eiga að vera allsherjarlyf við öllum meinum þjóðfélagsins. Í hvert skipti höfum við sósíalistar tætt sundur blekkingarnar og í hvert skipti hefur reynslan sannað okkar mál. Í hvert skipti hefur verið stefnt í enn meira óefni. Og enn á ný dirfast þessir gjaldþrota loddarar að koma fram fyrir þjóðina með hinn beiska kaleik skottulæknisins. Í þetta skiptið kinokuðu þeir sér samt við að leggja málið fyrir Alþingi. Þetta er hið margrómaða lýðræði þeirra í framkvæmd. Alþingi fær ekki að fjalla um stærsta málið, sem afgreitt er meðan það situr á rökstólum. Öll þau vandkvæði, sem að þjóðinni hafa steðjað á undanförnum fjórum árum og hér hafa verið rakin, eru sjálfskaparvíti, og það hefði verið hægt að komast hjá þeim öllum, eins og við sósíalistar höfum margsinnis sýnt fram á. Eftir fjögurra ára óstjórn er vitaskuld miklu erfiðara um vik. Enn er samt tími til að snúa við. Með því að skipta algerlega um stefnu er hægt að fullnýta atvinnutæki þjóðarinnar, koma upp nýjum atvinnutækjum til að skapa meira öryggi í atvinnulífinu og viðskiptum okkar við aðrar þjóðir og sækja fram til nýrrar velmegunar. Þessi gagngerða stefnubreyting er í höfuðatriðum fólgin í eftirfarandi: 1. Það þarf að létta einokuninni af þjóðinni, bæði í útflutnings- og innflutningsverzluninni, leysa þjóðina úr viðjum innlendra og erlendra einokunarhringa, sem einskorða viðskipti okkar við lönd. sem hvorki vilja né geta keypt afurðir okkar, nema síminnkandi magn fyrir sílækkandi verð. Það er alveg víst. að dugandi stjórn. sem er annað og meira en pólitísk framkvæmdastjórn einokunarhringanna, stjórn, sem hefur hagsmuni þjóðarheildarinnar fyrir augum, getur fundið markaði fyrir allar okkar útflutningsafurðir, þannig að öll framleiðslutæki þjóðarinnar geti unnið með fullum afköstum. T.d. hafa Norðmenn getað selt allar fiskafurðir sínar þannig, að þeir hafa getað greitt fiskimönnum sínum kr. 1.07 fyrir kg af nýjum fiski, meðan við borgum 75 aura; og þeir telja sig geta selt meira. Jafnvel þótt ekki væri gert annað en losa um höftin, svo að framleiðendum væri frjálst að selja vörur sínar þar, sem hagkvæmast er, og flytja inn nauðsynjavörur fyrir andvirðið, mundi það duga til að tryggja útgerð fiskiflotans. Þess vegna bar Sósfl. fram frv. í desembermánuði á þá leið, að þar til aðrar og fullnægjandi ráðstafanir væru gerðar til að tryggja rekstur bátaflotans, skyldi útgerðarmönnum frjálst að selja afurðir sínar hvert er þeir vildu og kaupa inn þær vörur í staðinn, er leyfður væri innflutningur á. Skyldi setja lágmarksverð á útfluttar fiskafurðir og strangt verðlagseftirlit, er tryggði það, að verðlagið yrði ekki hærra en á vörum þeim, sem nú eru keyptar fyrir svokallaðan „frjálsan“ gjaldeyri, að svo miklu leyti sem við eigum völ á honum, eða samkvæmt viðskiptasamningum. Ef þetta frv. hefði verið samþ., hefði vertíðin hafizt strax í janúarbyrjun. En það fékkst ekki einu sinni rætt. 2. Það þarf að losa þjóðina og framleiðslu hennar við þann blóðskatt, sem rennur til þeirra, sem einoka utanríkisverzlunina, og skipuleggja hana með þjóðarhagsmuni fyrir augum. Þrátt fyrir alla óstjórn undangenginna ára munu þjóðartekjurnar enn vera 40–50 þús. kr. á hvert 5 manna heimili. Ef tekjunum væri réttlátlega skipt, gæti hvert heimili haft 30–40 þús. í árstekjur til persónulegra þarfa, og samt væru eftir ríflegir fjármunir til fjárfestingar. 3. Það þarf að létta af útgerðinni byrðum okurvaxta og óhagstæðra lánskjara, allt of hárra vátryggingargjalda, hátolla o.s.frv., auk allra þeirra skatta á framleiðslunni, sem nú renna til milliliða. 4. Það þarf að vinna markvisst að því að auka tæknina, koma rekstrinum í heilbrigðara horf og taka upp hagkvæmari vinnubrögð, jafnframt því sem allt kapp er lagt á að framleiða markaðshæfari vörur með aukinni fjölbreytni og vöruvöndun. 5. Við þurfum að stefna að því að losa okkur undan öryggisleysi hinnar einhæfu framleiðslu með því að koma okkur upp nýjum framleiðslugreinum til útflutnings. Sem dæmi má nefna, að ef við í stað þess að taka eyðslulán notuðum lánsfjármöguleika okkar til þess að koma upp stórri áburðarverksmiðju með 30 þúsund tonna afköstum, eins og sósialistar hafa lagt til, þá gætum við bætt yfir 100 millj. kr. á ári við gjaldeyristekjur okkar, jafnframt því sem verðið á áburði til íslenzkra bænda yrði stórum lægra. Þetta eru höfuðatriðin í stefnu Sósfl. í dagskrármálum þjóðarinnar í atvinnulegum efnum, sögð í fáum dráttum. Ef íslenzka þjóðin vill halda efnahagslegu sjálfstæði sínu, verður hún að fylkja sér um þá stefnu. Að öðrum kosti er stefnt í bráðan voða.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er ekki nýtt, að beðið er eftir úrlausnum frá hæstv. ríkisstj. til þess að koma bátaútveginum af stað. Undanfarin ár hefur ætíð staðið í sama stappinu, en þó hefur jafnan verið leitazt við að haga afgreiðslu þeirra mála svo, að ekki hlytist af stöðvun bátaflotans. Í fyrra voru t.d. til bráðabirgða sett l. um fískábyrgð fyrri part janúar, til þess að hægt væri að hefja vertíð nokkurn veginn á réttum tíma. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur hins vegar látið sér sæma að halda öllu í hinni mestu óvissu fram til febrúarloka. Með þessu hefur bátaútveginum og þjóðinni í heild verið bakað mikið tjón, enda á dráttur sá, sem orðið hefur á því að finna einhverja lausn á vandamálum bátaútvegsins, nokkra sök á því stórfellda atvinnuleysi, sem verið hefur að undanförnu í flestum bæjum og þorpum landsins. En hvernig stendur á þessum mikla drætti? Gerir ríkisstj. þetta að gamni sínu? Svo er ekki, heldur er málum þjóðarinnar svo komið undir handleiðslu þeirra ríkisstj., sem hér hafa setið síðustu árin, að engar meiri háttar aðgerðir er hægt að gera í atvinnumálum þjóðarinnar án þess að sækja um leyfi erlendra stjórnarvalda. Síðustu þrjár ríkisstj., sem setið hafa við völd, eru með alls konar samningum búnar að binda þjóðina svo í fjötra, að aðstaða landsins er orðin einna líkust nýlenduríkis. Frá því í desember hefur ríkisstj. orðið að afla sér leyfis, auk fjárstyrkja, hjá ríkisstjórn Bandaríkjanna fyrir því að mega leysa þau vandamál, sem steðja að atvinnulífi þjóðarinnar, á þann hátt, sem hún telur heppilegast og tiltækilegast. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt, þó að sitt sýnist hverjum um það, hvernig leysa skuli vandamálin; það er mál okkar Íslendinga sjálfra að hnotabítast um það. Hitt er miklu alvarlegra, þegar ríkisstjórn Íslands þarf að bíða eftir því röska tvo mánuði að fá leyfi erlendra stjórnarvalda til ráðstafana, sem hún vill gera. Minnir þetta ástand óþyrmilega á þá tíma er Íslendingar urðu að sitja aðgerðalausir eftir því, að danskur konungur og dönsk ríkisstj. ákvæði, hvað gert yrði í málum þeirra. Fáa hefði órað fyrir því í ársbyrjun 1947, að hlutskipti íslenzku þjóðarinnar yrði orðið svo ömurlegt að fjórum árum liðnum og nú er komið á daginn. En nú loks er leyfið komið frá Bandaríkjunum, ásamt gjafafé og lánsloforðum, svo að nú getur hæstv. ríkisstj. hafizt handa. Nú í lok febrúar er hægt að leysa þau mál, sem þurfti að leysa fyrir tveimur mánuðum. Á þingfundi í morgun birti hæstv. ríkisstj. almenningi þær ráðstafanir, sem eiga að tryggja rekstur bátaflotans á þessu ári. Áður en ég vík orðum mínum að fyrirætlunum hæstv. ríkisstj. tel ég óhjákvæmilegt að ræða nokkuð um þá lausn, er hæstv. ríkisstj. fann á þessum sömu vandamálum í fyrra, lausn, sem samkvæmt yfirlýsingu ríkisstj. og hagfræðinga hennar átti að vera varanleg allsherjarlausn, er leysti vandamál bátaútvegsins svo rækilega, að ekki þyrfti að fást við þau í náinni framtíð, þ.e.a.s. gengislækkunina. Með gengislækkuninni var verð erlends gjaldeyris og þar með innflutningsverð allrar innfluttrar vöru hækkað um 75%. Þessi ráðstöfun var byggð á nákvæmum útreikningi og álitsgerðum amerískra hagfræðinga og samkvæmt fyrirmælum að vestan. Með gengislækkuninni átti að fást samræmi milli framleiðslukostnaðar útflutningsvörunnar í landinu og verðlagsins í markaðslöndunum. Samkvæmt útreikningi hagfræðinganna átti verðlag innanlands að hækka um 11–13%, en verð fisksins til bátaflotans að hækka úr 75 aurum í 95 aura kg af slægðum bolfiski með haus. Þrátt fyrir það að þegar var bent á, að þessir útreikningar fengju ekki staðizt, að verðlag innanlands mundi hækka meira, og fiskkaupendur, hraðfrystihús og aðrir lýstu yfir, að þeir gætu ekki keypt fiskinn á hærra verði en 75 aura kg, skellti hæstv. ríkisstj. skolleyrum við og hélt sitt strik. Nú er reynslan búin að fara höndum um útreikninga hagfræðinganna og ríkisstj. Verðlag hefur hækkað, ekki um 11–13%, heldur 28%, og fiskverðið hækkaði ekki í 93 aura, heldur stóð það kyrrt í 75 aurum. Þetta hefur orðið þjóðinni mjög dýr reynsla, og væri nauðsynlegt fyrir hana að læra af þessari reynslu og reyna að forðast endurtekningu á amerískum patentlausnum á vandamálum þjóðarinnar. Hæstv. ríkisstj. virðist hins vegar ekkert hafa lært og engu gleymt síðan hún framkvæmdi gengislækkunina í fyrra. Aðalrökstuðningurinn fyrir gengislækkuninni var sá, að þrátt fyrir þær fórnir, sem hún krefði allar launastéttir landsins um, væri hún skilyrði þess, að bátaflotinn, sem framleiðir 2/3 hluta gjaldeyrisins, gæti starfað. Gengislækkunin átti að auka útflutningsframleiðsluna og þar með auka atvinnuna í landinu. Með því móti átti gengislækkunin að veita þjóðinni aukið atvinnuöryggi um alla framtíð og vera varanleg lausn á öllum vandamálum atvinnulífsins. Enginn dregur það í vafa, að þjóðin hefur fórnað miklu vegna gengislækkunarinnar. En hvert hefur orðið hlutskiptí bátaflotans, bæði sjómanna og útvegsmanna? Hafa þeir notið góðs af þeim auknu útgjöldum, sem á þjóðina voru lagðar með gengislækkuninni? Nei, síður en svo, sjómenn og útvegsmenn hafa orðið einna verst fyrir barðinu á gengislækkuninni. Útvegurinn stóð ekki föstum fótum fyrir, en eftir gengislækkunina hefur keyrt alveg um þverbak. Fyrir gengislækkun var fiskverð, eins og áður er gefið, 75 aurar fyrir kg, en auk þess naut bátaflotinn hlunninda úr ríkissjóði, er námu hér um bil 10 aurum á kg fyrir útgerðina. Þau hlunnindi voru afnumin, en verðið stóð í stað. Hins vegar hækkuðu svo til allar nauðsynjar útvegsins þegar í stað um nærri 75%. Bjargráðin urðu þungar, óbærilegar byrðar. fyrir útveginn. Sem dæmi vil ég nefna einn togbát, sem stundaði veiðar allt árið 1950 hér við Faxaflóa. Bátur þessi veiddi um 650 tonn. Útgjaldaaukning þessa báts vegna gengislækkunarinnar, þ.e.a.s. hækkun olíuverðs og veiðarfæra, nam um 45 þús. kr. Missir hlunnindanna úr ríkissjóði nemur hins vegar um 65 þús. kr. Gengislækkunin hefur því kostað þennan bát á annað hundrað þús. kr. á árinu, því að fiskverðið hélzt óbreytt í 75 aurum. - Útkoman er enn ömurlegri hjá þeim bátum, sem stunda línuveiðar, því að hjá þeim er veiðarfærakostnaður meiri og auk þess stórfelldur beitukostnaður. Afleiðingar þessa urðu óhjákvæmilega þær, að framleiðslan dróst saman. Flestir línubátanna voru starfræktir út vertíðina 1950, en eftir það mátti heita, að tæki að mestu fyrir línubátaútgerð og raunar alla fiskútgerð. Gengislækkunin hefur þannig valdið samdrætti í framleiðslu bátaflotans og hefur átt mestan þátt í að valda atvinnuleysi í landinu, enda hefur atvinnuleysi á þessum vetri verið meira en dæmi eru til síðan 1939. Gengislækkunin hefur sýnt sig að vera endileysa og leitt til stórfellds tjóns fyrir þjóðina. En þjóðin er ekki búin að bíta úr nálinni með gengislækkunina. Nú er verðlag á innflutningsvörum okkar ört stígandi, sem stafar af hinum mikla vigbúnaði, sem Bandaríkin og fylgiríki þeirra hafa hafið. Þessar verðhækkanir vega þyngra og valda meiri truflunum fyrir íslenzkt atvinnulíf vegna gengislækkunarinnar. Nú segja talsmenn gengislækkunarinnar, að lækkun á afurðum þjóðarinnar erlendis hafi valdið því, að gengislækkunin hafi ekki komið að gagni, og fullyrða jafnframt, að ef gengislækkun hefði ekki verið framkvæmd, hefði bátaútvegurinn stöðvazt. Þetta er ósatt. Engin slík lækkun hefur átt sér stað á mörkuðum okkar. Gengislækkunin stöðvaði raunverulega bátaflotann. Hins vegar hefði fiskábyrgð, miðuð við 75 aura verð og sömu hlunnindi og bátaútvegurinn hafði á árinu 1949, ekki kostað ríkissjóð á árinu 1950 nema lítið brot af því, sem gengislækkunin hefur þegar kostað þjóðina, og eru þó engan veginn öll kurl komin til grafar. Vandamál útvegsins eru nú miklu stórfelldari og vandleystari en nokkru sinni áður. En það verður hver maður að festa sér vel í minni, að þau stafa nú að verulegu leyti af þeirri „lausn“, ef lausn skyldi kalla, sem hæstv. ríkisstj. greip til á s.l. ári. Ráðstafanir þær, sem hæstv. ríkisstj. ætlar nú að gera í sambandi við útveginn, bera á sér sömu einkenni og gengislækkunin. Það er amerískt patent, sem á að leysa vandann. Ríkisstj. hefur birt lista yfir ýmsar vörur, sem útvegsmenn eða öllu heldur útflytjendur afurða bátaútvegsins mega flytja inn, en jafnframt á að afnema allt hámarksverð á vörum þessum, svo að hægt sé að selja þær á miklu hærra verði en annars hefði verið. Þeir, sem flytja út afurðir bátaútvegsins, aðrar en þorskalýsi og síldarafurðir, eiga að fá heimild til að ráðstafa til innflutnings helmingnum af þeim gjaldeyri, sem þeir afla, eða selja öðrum innflytjendum þann rétt. Þeir útreikningar, sem standa að baki þessara ráðstafana, gera ráð fyrir því, að útflutningsframleiðslan standi undir 75 aura fiskverði. Hins vegar er talið, að fiskverðið þurfi að verða 96 aurar á kíló fyrir þorsk. Því, sem á vantar að þetta verð fáist, á að ná með álagningu á innflutning. Heildarupphæð þess gjaldeyris, sem afhentur verður útflytjendum framleiðsluvara bátaútvegsins, er áætluð ca. 85 millj. kr. Þannig er gert ráð fyrir, að með því að afnema hámarksverð á þeim vörum, sem fluttar verða inn fyrir þennan gjaldeyri, verði hægt að selja vörur þessar svo háu verði í landinu, að það svari að meðaltali 50% hækkun á verði erlends gjaldeyris. Hér er að sjálfsögðu um nýja gengislækkun að ræða, með þessu fyrirkomulagi er raunverulega tekið upp tvöfalt gengi. Það er að vísu reynt að dulbúa hana. Ef heildarupphæð þess gjaldeyris, sem þannig er ráðstafað, verður 85 millj. kr., eins og gert er ráð fyrir, þýða þessar ráðstafanir yfir 40 millj. kr. nýjar álögur á þjóðina ofan á alla nefskatta, sem fyrir eru. Vörur þær, sem þessi verðhækkun nær til, eru mjög margvíslegar og þó þannig, að hver einasta fjölskylda þarf að kaupa mikið af þeim, svo að ekki er fjarri lagi að deila þessum nýju álögum niður á íbúana. Sé það gert, nema þessar álögur um 1400 kr. á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu. Í ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. er ekki fyrirhugað að gera neitt til að hækka fiskverðið eða til að ákveða fast lágmarksverð. Skilyrði fiskábyrgðarinnar var, að greitt væri fyrir fiskinn auglýst lágmarksverð. Með því var sjómönnum og útvegsmönnum tryggt fast, ákveðið verð. Nú er hins vegar ætlazt til þess, að útflytjendur fái þessi hlunnindi, að mega taka um 40 millj. kr. úr vasa almennings, án þess að þeir séu skyldir til að greiða sjómönnum það fiskverð, sem þessar álögur eiga að tryggja. Með þessu móti getur svo farið, að sjómenn og þeir útvegsmenn, sem ekki geta sjálfir flutt út afurðir sínar, heldur þurfi að selja hraðfrystihúsum og saltfiskframleiðendum fisk sinn, fái ekkert eða aðeins hluta af þeirri fiskverðshækkun,sem hinar nýju álögur eiga að gera mögulegar. Ef svo fer, lendir þetta mikla fé hjá öðrum en þeim, sem til er ætlazt. Samtök sjómanna verða að fylgjast vel með í þessum málum, og inn í samninga þeirra við atvinnurekendur verður að setja ákvæði um lágmarksfiskverð. Nú er eftir að athuga, hvort ráðstafanir þessar koma útveginum að gagni. Hættan á því, að svo verði ekki, er óneitanlega mjög mikil. Til þess að geta orðið aðnjótandi þeirrar aukaálagningar, sem ráðstafanir hæstv. ríkisstj. gera ráð fyrir, þarf viðkomandi útvegsmaður að skila gjaldeyrinum fyrir útflutningsvörur sínar, og hafi hann fengið lán í banka út á framleiðsluvörur, verður hann að greiða það lán þá þegar. Hafi hann þá gert upp við sjómenn og útvegsmenn fyrir hráefnið, verður hann að leggja út alla þá upphæð, sem honum er ætlað að græða á innflutningnum, og það er engin smáupphæð. Tökum sem dæmi hraðfrystihús, sem flytur út fyrir eina millj. kr. Markaðsverðið er talið standa undir 75 aura verði. Gerum ráð fyrir, að þetta hraðfrystihús greiði hið auglýsta verð útvegsmanna, 96 aura fyrir kg af fiski; þá hefur hann orðið að leggja út hátt á annað hundrað þús. kr., þegar gjaldeyririnn er kominn heim. Hann fær til ráðstöfunar helming gjaldeyrisins, eða 500 þús. kr. Þegar hann fer svo að panta vörurnar, þarf hann að leggja út fyrir bankaábyrgðinni a.m.k. 30%, eða 150 þús. kr., og síðan að greiða verð vörunnar og tolla, þegar hún kemur og áður en hún er seld. Þetta er hverjum einasta útvegsmanni og hraðfrystihúsi ofviða, eins og nú er komið efnahag þessara aðila. Að vísu mun hæstv. ríkisstj. hafa farið á fjörurnar við bankana um að lána útvegsmönnum ögn rýmra en áður hefur verið gert, en bæði er það, að bankarnir hafa ekki enn gengið inn á neitt slíkt, og ef svo verður, þá verður aðeins lánað brot af því, sem leggja þarf út, áður en varan er seld hér innanlands. En hver verður þá afleiðing þessa? Hún verður sú, að útvegsmenn verða í stað þess að flytja inn vörurnar sjálfir að selja kaupsýslumönnum og öðrum fésterkum bröskurum innflutningsleyfi sín fyrir hluta af þeirri álagningu, sem þeim er ætluð. Gæti svo farið, að aðeins lítið brot af þeim 40 millj. kr., sem nú eru lagðar á almenning, lendi hjá útveginum. Það er svo sem ekki nema í samræmi við allar aðgerðir núv. hæstv. ríkisstj. að búa svo um hnútana, að heildsalar og aðrir auðmenn Reykjavíkur sitji uppi með meginhlutann af þeim ca. 40 millj. kr., sem enn á að kreista út úr almenningi. Er það ætlun stj. að fylla hér allt af vörum, því að hún telur, að nú hafi henni tekizt að lækka svo kaupgetu fólks, að ekki sé hætta á, að vörurnar verði keyptar upp jafnóðum. Út af fyrir sig er það gott og blessað að fá nytsamlegar vörur inn í landið, en það er áreiðanlega ekki hollt fyrir þjóðina að kaupa neyzluvörur sínar fyrir gjafafé og lánsfé í stað þess að vinna fyrir þeim sjálf. Með þessu er farið inn á stórhættulega braut. Hver sú þjóð, sem vill vera sjálfstæð, verður að gera sér það ljóst, að hún getur ekki verið það, nema hún sjálf afli sér gjaldeyris fyrir innfluttum nauðsynjum með vinnu sinni. Þjóðin verður líka að gera sér ljóst, að hún getur ekki lifað af gjöfum og lánum. Það liður að því, að gjafir hætti að berast og lánin verða að greiðast, og þá er hætt við, að sú þjóð, sem í áhyggjuleysi hefur lifað um efni fram, vakni við vondan draum. Svo er engin hætta á því, að gefandinn vilji ekki fá eitthvað fyrir gjafir sínar. Það er gamalþekkt aðferð stórþjóða, er vilja seilast til valda yfir smáþjóðum, að gefa ríkulega á meðan þær eru að ná tangarhaldi á viðkomandi þjóðum. Þjóðin þarf vissulega að gjalda varhug við því, að byggja afkomu sína á slíkum gjöfum og lánum. Tveir miklir annmarkar eru á þessari sníkju- og lánapólitík ríkisstj., sem orðið geta til þess að lama atvinnulíf þjóðarinnar meira en orðið er. Hætta er á því, að þjóðin leggi sig siður fram um að auka útflutning sinn, þar sem ekki verður eins knýjandi nauðsyn á öflun gjaldeyris, á meðan verið er að eyða gjafa- og lánsfénu. Þetta mun t.d. koma fram í því, að vöruskiptaverzlun verður erfiðari og áhættusamari en verið hefur. Svo sem vitað er, hefur allmikill hluti af freðfisksútflutningnum staðið í sambandi við vöruskipti við þær þjóðir, sem keypt hafa fiskinn. Ef nægar birgðir eru til í landinu af þeim vörum, sem hlutaðeigandi þjóðir vilja bjóða fyrir fiskinn, þá er vonlaust að selja þann fisk. Þetta mun leiða til þess, að framleiðslan dregst saman og atvinnuleysi eykst. Þetta atriði ætti öllum að vera ljóst. Fyrir vöru, sem framleidd er í landinu til útflutnings, eru greidd vinnulaun til hinna mörgu, sem við framleiðsluna vinna. Þegar svo inn eru fluttar vörur fyrir andvirði hennar, þá er kaupgeta til staðar í landinu til að kaupa þær. Séu hins vegar að miklu leyti fluttar inn vörur fyrir gjafafé, hefur enginn kaupmáttur skapazt í landinu til kaupa á þeim. Verði þessi innflutningur til þess að minnka útflutninginn og þar með draga úr framleiðslu útflutningsvörunnar, eins og augljóst er, þá valda gjafirnar og lánin og vörurnar, sem fyrir það eru fluttar inn, mjög miklu atvinnuleysi. Þá verður ástandið þannig, að allar búðir verða fullar af vörum, en fólk verður atvinnulaust þúsundum eða jafnvel tugþúsundum saman og á þá sennilega að skemmta sér við að horfa á allar búðir fullar af vörum, sem það getur ekki keypt. En þá telur víst ríkisstj. loksins vera komið á jafnvægi og alla örðugleika yfirstigna. Enn einn annmarki á hinum fyrirhugaða stórfellda vöruinnflutningi fyrir gjafafé eða lán er sá, að innflutningurinn verði til þess, að sjálft patentið, sem á að tryggja afkomu bátaflotans, verki ekki. Ef mikið af vörum er flutt inn, án þess að sköpuð sé kaupgeta í landinu, er mjög hætt við því, að kaupgetunni, sem þegar er stórlega minnkuð vegna síhækkandi skatta og vöruverðs, verði bókstaflega fullnægt, þannig að menn hafi alls ekki peninga til að kaupa þær vörur, sem útvegsmönnum er ætlað að flytja inn og selja hér með miklu álagi, til þess að geta látið atvinnurekstur sinn bera sig. Ef gjafavöruinnflutningurinn verður svo fyrirferðarmikill, orkar það enn á framleiðsluna til samdráttar. Ráðstafanir ríkisstj. til að tryggja rekstur bátaflotans eru framhald á sömu glæfrabraut og farið var inn á með gengislækkuninni. Allt bendir til þess, að þessar ráðstafanir muni ekki tryggja rekstur bátanna, heldur stórauka örðugleika þeirra, með þeim afleiðingum, að framleiðslan dragist enn saman og atvinnuleysi stóraukist. Eins og ég hef bent á, eru ráðstafanir þær, sem ríkisstj. boðar nú, byggðar á því að leggja nýjar álögur á alþýðuna. Um þetta eru báðir stuðningsflokkar núv. ríkisstj. sammála. Og sömu aðferðum var ætíð beitt á meðan borgaraflokkarnir þrír sátu í stjórn árin 1947–49. En vegna þess, að enn er vegið í sama knérunn, er ekki úr vegi að rifja upp, hvernig þessir þrír flokkar, sem svo fagurlega nefna sig lýðræðisflokka, hafa búið að alþýðunni og þá einkum verkamönnum og öðrum launþegum á undanförnum árum. - Svo sem öllum er minnisstætt, hófu borgaraflokkarnir þrír stjórnarsamstarf í ársbyrjun 1947 undir forustu Alþfl. Það varð upphafið að raunasögu alþýðunnar í landinu. Þrátt fyrir forustu Alþfl. voru allar aðgerðir þessarar stjórnar skipulagðar árásir á kjör alþýðunnar. Á árunum frá 1947 til 1949, þ.e.a.s. á stjórnartímabili Stefáns Jóh. Stefánssonar, voru neyzluskattar á almenning, sem Alþfl. hefur á stefnuskrá sinni að afnema, hækkaðir úr 50 millj. í 155 millj. kr., eða um rösk 200%. Þessi hækkun nefskatta nemur 3750 kr. á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu. Ég skal taka það fram, að hér er ekki tekin með hækkun á tóbaki og áfengi, sem nam þau ár, sem Alþfl. hafði forustuna, 36 millj. kr. Þetta má nú kalla allvel af sér vikið, einkum þegar það er gert undir styrkri forustu flokks, sem enn þá kennir sig við alþýðuna. Ekki var samt látið sitja við þetta, heldur var því bætt ofan á, að vísitalan var bundin við 300 stig. Gamla vísitalan fór upp í 355 stig, og þegar nýja vísitalan var lögfest við gengislækkunina í vor og kölluð 100, var þessum 55 stigum sleppt, án þess að tillit væri tekið til þeirra í hinni nýju vísitölu eða kaup hækkaði sem því svaraði. Binding vísitölunnar nemur því 18% launalækkun og gildir enn. Hver launþegi, sem hafði 20 þús. kr. í árslaun, hefði því átt að hafa 3600 kr. meira, ef vísitalan hefði ekki verið bundin. Geri maður nú ráð fyrir, að neyzluskattarnir, sem lagðir voru á þessi ár, næmu þriðjungi vísitöluhækkunarinnar, eða 16 af 55 stigum, þá er heildarupphæð þess, sem launþegar voru sviknir um með vísitölubindingunni og rændir með hækkuðum neyzlusköttum, 6150 kr. á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu, sem hafði um 20 þús. kr. árstekjur. Allt var þetta gert í nafni lýðræðis og frelsis. - Þess skal að vísu getið, að undir forustu sósíalista tókst verkamannafélaginu Dagsbrún í Reykjavík, Þrótti á Siglufirði og nokkrum fleiri að knýja fram hækkun á laun verkamanna. En það var nú ekkert smáræði, sem á gekk hjá ríkisstj. Stefáns Jóh. Stefánssonar til þess að hindra, að verkamenn fengju kaupbætur. Annar af ráðherrum Alþfl. gekk fram fyrir skjöldu borgaraflokkanna þriggja og kallaði það glæp af verkamönnum að fara fram á launahækkun. Opinberir starfsmenn nutu góðs af baráttu verkamanna, er þeir fengu uppbætur á laun sín með samþykkt Alþingis árið 1949. Þegar þetta er athugað, þá er engin furða, þótt Stefán Jóhann kjósi nú að beita fyrir sig þeim Gylfa og Hannibal, eins og hlustendur heyrðu áðan. Þeim er ætlað að snúa nokkrum af þeim, sem fengu nóg af framkvæmdum Stefáns Jóhanns á hugsjónum Alþfl. árin 1947–49, til fylgis við flokkinn á nýjan leik. Ef þetta tekst að nokkru ráði, þá mun Stefán Jóhann segja: Takk fyrir, nú skal ég, - og þá tekur hann upp þráðinn þar, sem hann neyddist til að sleppa honum að afstöðnum kosningum 1949. Ástandið er nú orðið mjög alvarlegt hjá alþýðunni. Dýrtíð og skattar er orðið svo þungbært, að þótt fólk hafi vinnu allt árið, hrökkva tekjurnar ekki fyrir brýnustu þörfum. Þegar svo ofan á það bætist mikið og vaxandi atvinnuleysi, sem allar horfur eru á að aukist við hinar boðuðu ráðstafanir, þá er það ljóst, að ástandið er orðið óbærilegt fyrir launþegana. Fjöldi heimila stendur bjargarlaus vegna stefnu og aðgerða ríkisstj., en þrátt fyrir það á enn að halda áfram á sömu braut. Núverandi ríkisstj. hefur fylgt þeirri stefnu, sem mörkuð var af stjórn Stefáns Jóhanns, í aðgerðum sínum gegn alþýðunni, einkum launþegunum. Samstarfi þessara flokka hefur aðeins verið slitið formlega. Enn þá starfar Alþfl. með núverandi stjórnarflokkum í verkalýðssamtökunum, með sama takmarki og þegar þeir sátu saman í ríkisstj. En nú eru augu alþýðunnar að opnast fyrir því, að borgaraflokkarnir hafa í bróðurlegu samstarfi á síðustu 4 árum hrundið henni úr velmegun niður í fátækt og atvinnuleysi. Útreið sú, sem samfylking borgaraflokkanna fékk í Iðju, félagi verksmiðjufólks, við stjórnarkjör í gær, er órækur vottur þess.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Góðir hlustendur. Það vakti nokkra undrun, að Alþfl. hefur leyst út tvo af gæðingum sínum, sem svo lengi hafa staðið bundnir inni, þá hv. 3. landsk. þm., Gylfa Þ. Gíslason, og hv. 6. landsk. þm., Hannibal Valdimarsson. Þeim hefur nú verið lofað að viðra sig. Þeir höfðu nú nokkuð um sig eins og gengur við slík tækifæri. Þetta verður nú víst ekki misskilið af neinum. Og þegar þarf, verða þessir gæðingar handsamaðir á ný og bundnir á stallinn sinn, og þar verða þeir að dúsa, verður varla hleypt í vatn, þangað til óhætt er að láta þá viðra sig á ný, og svona gengur þetta í Alþfl. Það væri ástæða til að minnast á nokkur atriði í ræðum þeirra hv. Alþfl.-manna, sem hér hafa talað, en tími minn mun nú ekki leyfa það að sinni. Þó get ég ekki látið hjá líða að svara tveimur eða þremur atriðum í ræðum þeirra, þar sem tíminn mun leyfa það. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson minntist á ummæli Framsfl. í húsnæðismálunum fyrir kosningar og aðgerðir þeirra eftir þær. Það var gott, að hv. þm. minntist einmitt á þetta mál. Það gefur sannarlega tilefni til að bera saman aðgerðir Framsfl. í þessum málum og aðgerðaleysi Alþfl. í þeim. Það voru framsóknarmenn, sem með þátttöku sinni í ríkisstj. komu því til leiðar, að 7 millj. af þeim gjaldeyrishagnaði, sem varð við gengisbreytinguna, var varið til byggingarsjóðs verkamannabústaða og til bæjarbygginga. Þetta var gert eftir að framsóknarmenn komu í ríkisstj. En meðan Alþfl. var í stjórn og fór með þessi mál, þá var þessum málum svo stjórnað, að þessir byggingarsjóðir voru algerlega þrotnir og ekkert var hægt að byggja. Þetta voru framkvæmdir Alþfl. í þessum málum. Þeir bókstaflega gengu af þessum byggingarsjóðum alþýðunnar dauðum. Svo koma þessir menn hér og þykjast hafa einhvern óskapa áhuga á því, að það sé byggt yfir alþýðu manna. Jú, þeir sýndu áhugann meðan þeir sátu í ríkisstj. Þá minntist hv. þm. á verzlunarmálin og það, hvernig Framsfl. hefði gengið á bak orða sinna og væri nú að skapa tækifæri fyrir einstaka menn til að safna óhæfilegum verzlunargróða. Jú, Framsfl. þorir vel að bera saman afskipti sín af þeim málum, þar sem menn eiga þó að geta keypt vöruna á frjálsum markaði, við pólitík hinna tómu búða, sem Alþfl. beitti sér fyrir meðan hann sat í ríkisstj. og beitir sér enn fyrir. Þá minntist hann á gróða heildsalanna. Hvað gerði Alþfl. til þess að koma í veg fyrir hann? Jú, hann gerði bókstaflega ekki neitt. Þeir sátu saman í ríkisstj., og það var Framsfl., sem sleit því stjórnarsamstarfi til þess að reyna að koma í veg fyrir þennan gróða, en það var Alþfl., sem vildi halda honum áfram. Þá þótti Alþfl. gott að vera í stjórn með þessum sömu heildsölum og vildi ekki úr þeirri stjórn fara. Það væri ástæða til að minnast á margt fleira í ræðum þessara hv. þm., en tími minn leyfir það ekki. Framsfl. þorir að mæta Alþfl. hvar sem er. Honum hefur tekizt með þessu stjórnarsamstarfi að koma á heilbrigðari fjármálapólitík en áður var. Honum hefur tekizt að koma því til leiðar, að nú geta menn fljótlega fengið keyptar lífsnauðsynjar sínar á frjálsum markaði. En meðan Alþfl. var í ríkisstj. gerði hann bókstaflega ekki neitt, og síðan hann komst í stjórnarandstöðu, hleypur hann í kapp um ábyrgðarleysi við þann flokk, sem er svo ábyrgðarlaus, að allir telja hann óhæfan til samstarfs. Langtímum saman hafa Íslendingar búið við hið mesta öngþveiti í fjárhags- og viðskiptamálum. Menn hafa fengið að kynnast vöruskorti og svartamarkaðinum, sem honum fylgir sem skugginn. Menn hafa orðið að þola stórkostlegt misrétti í dreifingu nauðsynjavara, sem gengið hefur furðu langt á undanförnum árum og bakað mönnum margvíslegt tjón. Sífelldar kauphækkanir, ýmist útmældar eftir vísitölu framfærslukostnaðar eða knúðar fram með framleiðslustöðvunum, hafa að minnsta kosti upp á síðkastið ekki megnað að bæta kjör launþega, þar sem þjóðartekjurnar hafa farið minnkandi. Við slíkar aðstæður er álíka líklegt, að almennar kauphækkanir bæti kjör manna og að takast mætti að auka næringarefni mjólkur með því að hella í hana vatni. Framleiðslan hefur verið ofhlaðin byrðum. Afleiðing þess hefur orðið minnkandi framleiðsla. Á hinn bóginn er eina raunhæfa leiðin út úr erfiðleikunum sú, að unna framleiðslunni góðrar afkomu, til þess að hún verði aðlaðandi starf og aukist í sem flestum greinum. Er það örlagadómur yfir Íslendingum kveðinn, að þeir skuli þess engan kost eiga að rífa sig upp úr feninu? Auðvitað ekki. Þetta er landsmönnum alveg í sjálfsvald sett. Þegar þar við bætist, að enginn hagnast á því í raun og veru að viðhalda vandræðaástandinu, en allir tapa sameiginlega vegna minni framleiðslu og þjóðartekna en ella, þá ætti ekki að skorta áhuga fyrir því að grafa fyrir rætur meinsins. Hverjar eru þá rætur meinsins? Rætur meinsins eru þær, að sífellt er í umferð meðal landsmanna meira peningamagn en hægt er að mæta með þeim vörum, sem þjóðin getur keypt fyrir framleiðslu sína og fyrir það fé, sem hún hefur fengið af gjafaframlögum á undanförnum árum. Það eru í raun réttri sífellt gefnar út ávísanir á meiri verðmæti en fyrir hendi eru til skiptanna, gefnar út falskar ávísanir, sem enga raunverulega kaupgetu skapa, sem engum verður gagn að, en viðheldur dýrtíð og verðbólgu, vöruskorti, svörtum markaði og hvers konar misrétti, háum framleiðslukostnaði og framleiðslustöðvunum vegna misheppnaðra tilrauna til þess að flýja undan hækkuðum framfærslukostnaði. Þessar fölsku ávísanir, falska kaupgeta, verður því ekki neinum að gagni né til kjarabóta, en hún verður til þess að draga úr framleiðslunni og rýra lífskjör almennings. Menn eru fyrir löngu orðnir dauðþreyttir á þessu ástandi og öllu því fargani banna og þýðingarlítils eftirlits, sem af því hefur leitt. Á hinn bóginn er alveg vonlaust, að komið verði á nauðsynlegum endurbótum í þessum efnum, nema menn almennt, þorri manna, geri sér ljóst, af hverju þetta öngþveiti stafar, þorri manna gerist reiðubúinn til þess að vinna að því að skera fyrir rætur meinsins og taka á sig þau óþægindi, sem því kunna að vera samfara í bili. Undanfarið hefur margt orðið til þess að koma málefnum landsmanna í óvænt efni: mikill halli á ríkisbúskapnum, óeðlileg útlánaþensla bankanna, of ör fjárfesting og óheppileg og röng stefna í launa- og kaupgjaldsmálum, þar sem almennar kauphækkanir hafa verið framkvæmdar, án þess að þær hafi verið teknar af gróða á atvinnurekstri eða byggzt á framleiðsluaukningu. Menn verða að gera sér það ljóst, að út úr þessum ógöngum er ekki til nema ein leið. Sú, að koma á auknu jafnvægi í þjóðarbúskapnum, sem beztu samræmi á milli þess peningamagns, sem í umferð er, og framleiðsluverðmætisins og á hverjum tíma leggja þannig grundvöll að aukningu framleiðslunnar á öllum sviðum og bættum lífskjörum almennings, sem þá er hægt að ná með kauphækkunum, sem byggjast á hinni auknu framleiðslu. Fyrir síðustu alþingiskosningar lagði Framsfl. höfuðáherzlu á þetta sjónarmið. Þátttaka Framsfl. í núverandi stjórnarsamstarfi er ekki sízt miðuð við að vinna að framgangi þessarar stefnu. Fyrsta skrefið, sem stigið hefur verið til aukins jafnvægis og aukinnar framleiðslu, var gengislækkunin. Án hennar var engin viðreisn hugsanleg, eins og komið var, þar sem þjóðinni var að blæða út fjárhagslega vegna ósamræmis, sem orðið var á milli verðlags hér og annars staðar og á milli framleiðslukostnaðar og afurðaverðs. Eina úrræðið, sem gat komið til greina í staðinn fyrir gengislækkun, var allsherjarniðurfærsla eða öllu heldur niðurskurður, en allir, sem það mál athuguðu ofan í kjölinn, töldu hana enn erfiðari í framkvæmd en gengislækkun og raunar óframkvæmanlega. - Næsta skrefið var að gera ráðstafanir til að rétta við hallann á ríkisbúskapnum. Fjárl. fyrir árið 1950 voru afgreidd með það fyrir augum, að því takmarki gæti orðið náð þegar á árinu 1950. Þjóðin varð fyrir óvæntum áföllum á síðastliðnu ári, og þau hafa einnig sett sitt mark á rekstur ríkisins á þann veg, að einn höfuðtekjustofn ríkissjóðs brást verulega. Voru menn um hríð uggandi um, að þetta yrði til þess, að settu marki í þessu efni yrði ekki náð á þessu fyrsta starfsári ríkisstj. Betur hefur þó rætzt úr en á horfðist um tíma. Gjaldahlið fjárl. reyndist yfirleitt hafa verið varlega samin, og samtök tókust góð í ríkisstj. og meðal starfsmanna um framkvæmd þeirra. Samkvæmt bráðabirgðauppgjöri um afkomu ríkisins, sem flutt hefur verið á Alþ., reyndust tekjur á rekstrarreikningi um 297 millj., en voru áætlaðar 298 millj., og gjöld reyndust 263 millj., en voru áætluð 262 millj. Rekstrarafgangur reyndist 34 millj., en var áætlaður 36 millj. Niðurstaða inn- og útborgana á sjóðsreikningi var þannig, að greiðslujöfnuður náðist á árinu og skuldir þær, sem ríkissjóður stendur sjálfur straum af, lækkuðu um tæpar 13 millj. kr. Umframgreiðslur urðu litlar, og nokkrir fjárlagaliðir reyndust það varlega áætlaðir, að afgangur á þeim mætti þeim umframgreiðslum, sem urðu annars staðar. Þannig stóðust fjárl., þótt tekjur ríkissjóðs næðu tæplega áætlun. Fjárlögin fyrir árið 1951 voru afgreidd nú á þessu þingi, og er það von þeirra, sem að afgreiðslunni stóðu, að greiðslujöfnuður náist einnig á þessu ári, enda er slíkt höfuðnauðsyn og frumskilyrði þess, að aðrar fjármálaráðstafanir sem unnið er að, komi að gagni. Vænta menn, að tekjur séu svo varlega áætlaðar, að eigi bregðist, og ætlunin er að kappkosta, að útgjöld fari sem minnst fram úr áætlun. Ætlunin var sú að ná fullum greiðslujöfnuði án þess að leggja á nokkra tolla eða skatta til viðbótar þeim, sem fyrir voru, en sökum þess, hve viðskipti höfðu dregizt saman á árinu 1950 og reynslan þá bágborin um tollatekjurnar (verðtollinn), þótti ekki annað fært en að samþykkja á þessu þingi 9 millj. kr. tekjuauka til handa ríkissjóði, um leið og ákveðið var að greiða opinberum starfsmönnum launauppbætur á næsta ári miðað við vísitölu 123 stig. Þessi tekjuauki er þó ekki nema um 3% hækkun á tekjum ríkissjóðs, og þrátt fyrir hann eru tekjur ríkissjóðs á þessu ári áætlaðar sem næst hinar sömu og þær reyndust árið 1950. Þess ber að geta hér, að verðtollsviðaukinn var lækkaður í fyrra úr 65% í 45% og skattar lækkaðir á lágtekjum. Þegar á heildina er litið, hafa skattar til ríkissjóðs því ekki hækkað frá því að núv. ríkisstj. tók við. Greiðslujöfnuður hefur því náðst án nýrra skattahækkana, og kemur þar ýmislegt til. Ríkissjóður hefur losnað við stórfelldar greiðslur, sem áður hvíldu á honum, og er það vegna stefnu ríkisstj. í atvinnu- og fjárhagsmálum, gengisfellingarinnar og ráðstafana í sambandi við hana og í framhaldi af henni. Komið hefur verið í framkvæmd nokkrum sparnaði í rekstri ríkisins í kaupgjaldi og mannahaldi og með því að leggja niður taprekstur. Stjórnarflokkarnir hafa staðið fast saman um að bæta ekki nýjum útgjöldum á fjárl., nema í brýnustu nauðsyn, og þá ekki nema því aðeins, að sýnt þætti, að tekjur ríkissjóðs gætu staðið undir þeim. öflug samtök hafa verið mynduð um fjárlagaafgreiðsluna og framkvæmd fjárl. Samhliða þessum framkvæmdum varðandi fjárhag ríkisins voru á síðastliðnu ári gerðar ráðstafanir til þess að draga nokkuð úr heildarfjárfestingunni og færa hana til samræmis við það, sem þjóðin leggur til hliðar, sparar, af tekjum sínum árlega, en við það verður hún að miðast, að viðbættu því erlenda fjármagni, sem inn í landið flyzt. Samhliða þessu hafa bankarnir tekið upp varlegri útlánastefnu en áður, og er það enn eitt frumskilyrði þess, að úr rætist vandræðaástandi viðskipta- og fjárhagslífs, að bankarnir myndi ekki verðbólgu með lánveitingum sínum. Við Íslendingar höfum fengið mikið Marshallfé, og gerði ég grein fyrir því, hvernig þau mál stóðu, þegar fjárl. voru lögð fram í vetur. Svo sem vera ber, hefur mótvirði gjafafjárins verið lagt upp í Landsbankanum í mótvirðissjóð, og eru nú í þeim sjóði um 127 millj. kr. Allar þessar ráðstafanir miða að sama marki: að koma á auknu jafnvægi í þjóðarbúskapnum, gera kleift að losa um höft í viðskiptum, gera mögulegan innflutning nauðsynjavara, bæta þannig lífskjör almennings með bættri verzlun og þeirri örvun og aukningu framleiðslunnar, sem áreiðanlega siglir í kjölfar umbótanna í fjárhags- og viðskiptamálum. Árangur þessara ráðstafana hefur verið að koma í ljós nú upp á síðkastið og þó seinna en ella mundi vegna margvíslegra óhappa á síðastliðnu ári. Gjaldeyrisástandið hefur farið batnandi og ríkisstj. setti nokkrar helztu nauðsynjavörur á frílista á síðastliðnu ári, og hafa þær verið fluttar inn eftir þörfum síðan. Rétt fyrir jólin sá ríkisstj. sér fært að bæta á frílistann nokkrum nauðsynlegustu vefnaðarvörutegundum, einmitt þeim tegundum, sem sárast hefur skort og bagalegast undanfarið, mönnum til sárrar gremju og stórtjóns. Munu vörur þessar nú fara að koma til landsins á næstunni, og er ætlunin, að þær verði á boðstólum eftir þörfum. Þetta eru fyrstu merki þess, sem koma skal og komið getur, ef mönnum auðnast að fara skynsamlega að ráði sínu og stilla sig um að gera ráðstafanir, sem koma á aftur því ástandi, sem hér hefur ríkt, þar sem vinnandi menn gátu ekki árum saman fengið föt til þess að klæðast við starfið né skó á fætur sér, né húsmæður þýðingarmestu flíkur handa sér og börnum sínum, svo að dæmi séu nefnd um það, sem þjóðin hefur lengi búið við. Ég hef reynt að lýsa með örfáum orðum því, sem hefur verið að gerast í fjárhags- og viðskiptalífi landsmanna síðan núv. ríkisstj. tók við, og aðeins drepið á, hvernig ástatt var. En áður en ég vík að þeim þýðingarmiklu viðbótarráðstöfunum, sem ríkisstj. í fullu samráði við þingmeirihluta þann, sem hún styðst við, er nú að framkvæma í fjárhags- og viðskiptamálum, mun ég fara nokkrum orðum um vandamál bátaútvegsins, sem mjög blandast inn í þessi mál og hafa nú verið leyst í sambandi við þau. Vandamál bátaútvegsins, segja stjórnarandstæðingar, eru þau nú til enn þá? Átti ekki gengislækkunin að leysa þau? Er það ekki vottur þess, að hún hafi mistekizt, að hún hafi ekki náð tilgangi sínum, að eitthvað er til enn þá, sem heitir vandamál bátaútvegsins? Stjórnarandstæðingum er að vísu ekki of gott að stunda slíka orðaleiki og glettingar, ef þeim er það til einhverrar fróunar. Á hinn bóginn sýnir vandamál bátaútvegsins, eins og það liggur fyrir nú, ekki það, að gengislækkun hafi verið áþörf eða hægt hafi verið að komast hjá henni, þótt einhverjum sé sennilega ætlað að draga þær ályktanir af þessu skrafi. Hitt er sönnu nær, að vandamál bátaútvegsins er nokkuð örðugt viðfangs núna, en hefði orðið óleysanlegt með öllu fyrir nokkru, ef gengisbreyting hefði ekki átt sér stað. Hvert er svo vandamál bátaútvegsins? Fiskverðið hefur haldizt það sama innanlands og það var fyrir gengislækkunina þangað til nú, að ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa beitt sér fyrir nýjum úrræðum. Ástæðan er sú, að fiskverð erlendis hefur lækkað á þýðingarmestu tegundum á þýðingarmestu mörkuðunum. Þess vegna bjuggu útvegsmenn og fiskimenn við 75 aura verð á hausuðum og slægðum fiski, eða með öðrum orðum hið sama verð og fyrir gengislækkun, og höfðu þó áður haft þau hlunnindi, að vátryggingargjöld voru greidd úr ríkissjóði. Raunverulegt verð til bátanna var því 85 aurar fyrir gengislækkunina, en 75 aurar nú, áður en nokkrar nýjar ráðstafanir voru gerðar. Sumir halda kannske, að dregið sé fé til bátaútgerðarinnar ófyrirsynju, og er það eins og gengur og gerist, að ýmsir hyggja auð í annars garði. Það verða menn hins vegar að skilja, að óhugsandi er, að bátaútvegurinn geti starfað við lægra fiskverð en var fyrir gengislækkun, þegar þess er gætt, að allt kaupgjald hefur hækkað um 23% síðan genginu var breytt og allar aðkeyptar nauðsynjar til útgerðarinnar um 74% að minnsta kosti og þó flestar miklu meira, þar sem verðhækkun hefur yfirleitt orðið erlendis á nauðsynjum til útgerðarinnar, í sumum dæmum stórfelld. Hér varð því að finna viðbótarúrræði til þess að bátaútvegurinn, sú framleiðslugrein, sem mestan erlendan gjaldeyri dregur í þjóðarbúið, gæti starfað af fjöri. Er mönnum hollt að minnast þess, að lítils virði verður sá pappír, sem menn skammta sér í laun og aðra greiðslu, ef framleiðslan gengur ekki. Hér voru góð ráð dýr. Gengislækkun vildu menn komast hjá, þar sem almennar ástæður gerðu hana ekki knýjandi nauðsyn, og ábyrgð á föstu fiskverði vildu menn umfram allt forðast. Það fyrirkomulag hefur vægast sagt ekki verið hollt þjóðinni. Ýmsum, sem að útgerð standa, gæti ef til vill í fljótu bragði sýnzt, að sú leið væri hentug og færði útveginum nokkurt öryggi. En sé betur að gáð og skoðuð reynslan, þá sést, að sú leið var útveginum hættuleg vegna þeirra áhrifa, sem hún hlaut að hafa á vöruvöndun, sölukeppni, framleiðsluval og ýmis önnur þýðingarmestu atriði framleiðslunnar. Hér var því í rauninni aðeins um tvennt að velja: Annars vegar var styrkjaleiðin - uppbótaleiðin, sem hefði þá verið í því fólgin að afla milljónatuga með nýjum tollum og verja því til að greiða uppbætur á útfluttan fisk, án þess þó að ábyrgð væri tekin á föstu verði. Hefði þá orðið að greiða tiltekna fjárhæð á hvert kg af fiski. Hins vegar var sú leið, sem ríkisstj., í samráði við þann þingmeirihluta, sem hún styðst við, hefur ákveðið að fara, þ. e. að veita bátaútveginum réttindi til þess að kaupa tilteknar vörur fyrir 50% þess gjaldeyris, sem skilað er til bankanna fyrir úfflutningsverðmæti bátaútvegsins, að frádregnum síldarafurðum og þorskalýsi. Það getur nú ekki orðið um það deilt, að aðra hvora þessa leið varð að fara, eða að minnsta kosti hefur í öllum þeim umræðum, sem um þetta mál hafa farið fram, ekki örlað á neinum öðrum uppástungum. Það er stefna núv. ríkisstj. að komast hjá því að byggja undirstöðuatvinnurekstur landsmanna á styrkjum. Það er álit ríkisstj., að í lengstu lög beri að forðast þá skipun mála, að þeir, sem standa að sjálfri framleiðslunni og sækja verðmætin í djúp hafsins eða skaut jarðar, þurfi að sækja endurgjald þess, sem þeir framleiða, að verulegu leyti í sjóði þá, sem saman eru dregnir með skattgjaldi á borgarana. Slíkt fyrirkomulag er, þegar til lengdar lætur, líklegt til þess að rækta og rótfesta með þjóðinni misskilning, sem getur orðið henni dýrkeyptur, þann stórfellda misskilning, að þeir, sem leggja fram orku sína til þess að framleiða þau verðmæti, sem þjóðin byggir allt framfæri sitt á, séu styrkþegar á kosti hinna, sem hafa tekið að sér að sinna öðrum hlutverkum í þjóðfélaginu. Eftir því sem þetta mál var krufið meira til mergjar í stjórnarflokkunum, varð sá ásetningur eindregnari að komast hjá því í lengstu lög að fara aftur inn á styrkja- eða uppbótaleiðina, en reyna heldur nýjar leiðir, gera ráðstafanir til þess, að bátaútvegurinn gæti fengið það, sem hann þarf fyrir framleiðslu sína eftir viðskiptaleiðum, veita bátaútveginum rétt til þess að ráðstafa hluta af andvirði þeirrar framleiðslu, sem hann aflar, til kauna á vissum vörutegundum, sem selja mætti frjálst og alveg óþvingað. Það fengi þannig að sýna sig, hvers virði hinum þjóðfélagsþegnunum væri í raun og veru sú framleiðsla, sem bátaflotinn færir á land. Þá kom fleira til álita í þessu sambandi. Hvor leiðin var heppilegri fyrir alþýðu manna? Hvor aðferðin var líklegri til þess að hafa í för með sér minni verðhækkanir nauðsynja, minni hækkun á kostnaði við að framfleyta sér og sínum? Þótti þá sýnt, að sú leið, sem valin var, mundi einnig heppilegri frá þessu sjónarmiði. Til samanburðar má taka, að fyrir nokkrum árum var valin sú leið að leggja á almennan söluskatt til þess að greiða uppbætur á útfluttan fisk. Sá skattur var lagður á flestar brýnustu nauðsynjar ásamt öðrum vörum. Þá var Alþfl. þátttakandi í ríkisstjórn og átti sinn þátt í þeirri lausn og hafði síður en svo ágreining uppi. Það leikur ekki á tveim tungum, að slíkur söluskattur til uppbótagreiðslna hefði orðið mun þungbærari fyrir almenning en þær ráðstafanir, sem nú verða gerðar. Um þetta verður ekki deilt. Í þessu sambandi er réttast að athuga, hvaða vörur það eru, sem kaupa má fyrir hinn frjálsa gjaldeyri útvegsins. Þessar eru helztar: I. Matvæli: Ávextir, nýir, þurrkaðir og niðursoðnir. Grænmeti nýtt, þurrkað og niðursoðið. Ávaxtasulta og saft. Sýróp og glykose. Krydd, ýmiss konar. Kornvörur í pökkum. II. Vefnaðarvara og fatnaður: Tilbúinn ytri fatnaður. Vefnaður úr silki og gervisilki. Sokkar úr nylon, gervisilki o. þ. h. Hattar og húfur. Gólfteppi, dreglar og gólfmottur. III. Byggingarvörur: Handlaugar, baðker o. þ. h. hreinlætistæki. Olíukyndingartæki. Saumur, skrúfur og boltar. Hurða- og gluggajárn, lásar, skrár, lamir. Gólfkork, vegg- og gólfflísar. IV. Hreinlætisvörur. Sápur, alls konar. Þvottaduft og sápuspænir. Snyrtivörur, svo sem andlitsduft, smyrsl o. þ. h. Skó- og gólfáburður, fægilögur o. þ. h. vörur. Toiletpappír. V. Rafmagnstæki: Ljósakrónur, stofulampar, vatnsþéttir lampar og vinnuljós. Alls konar rafmagnsheimilistæki, svo sem þvottavélar, ísskápar, hrærivélar, strauvélar, ryksugur, sem og önnur rafmagnsáhöld. Enn fremur rafmagnseldavélar og ofnar. VI. Ýmsar vörur. Bifreiða- og flugvélavarahlutir, frostlögur. Reiðhjól og reiðhjólavarahlutir. Barnavagnar. Skrifstofu- og bókhaldsvélar. Vélar til tré- og járnsmiða. Blómlaukar, jólatré, hljóðfæri og músikvörur, úr, klukkur, silfur til smíða, ljósmyndavörur. Spil, peninga- og skjalaskápar. Þetta eru þá helztu vörutegundirnar, sem um er að ræða og vitanlega hækka í verði vegna þessara ráðstafana. Auðvitað eru ýmsar nauðsynlegar vörur meðal þeirra, sem kaupa má fyrir bátagjaldeyri, en langflestar nauðsynjavörur eru fyrir utan þetta, eins og bezt sést á því, að innflutningur þessara vara er áætlaður 15% af heildarinnflutningi. Engum dylst, að fyrir alþýðu manna er þetta úrræði mun hagfelldara en t. d. álagning söluskatts til uppbótagreiðslna. Í þessu sambandi er rétt að leggja á það ríka áherzlu, að meðal þeirra vara, sem leyft er að kaupa fyrir bátagjaldeyrinn, er talsvert af vörum, sem að undanförnu hefur verið of lítið af í landinu og því hafa verið seldar á svörtum markaði með háu verði. Þar, sem svo stendur á, verður ekki verðhækkun. Í mörgum dæmum mun það gerast, að gróði sá, sem áður féll svartamarkaðsbraskaranum í skaut, mun nú ganga til þess að hækka fiskverðið. Þannig notast þessi ólöglegi gróði, sem áður var, til þess, sem mest ríður á, að bæta hag framleiðslunnar og örva hana, og þannig er hægt að komast hjá því að tolla nauðsynjarnar vegna erfiðleika útgerðarinnar. Þá er einnig kostur við þetta úrræði, að þessar vörur eru leystar úr kvótakerfinu og innflutningur þeirra raunverulega gefinn frjáls fyrir útgerðargjaldeyrinn. Er það mikil bót frá því, sem verið hefur, þar sem einstaklingar og jafnvel heil byggðarlög hafa orðið að vera án ýmissa þessara vörutegunda undanfarið, hvað sem í boði hefur verið, vegna þess misréttis, sem ríkt hefur um skiptingu innflutningsins. Niðurstaðan verður því sú, að þessi lausn verður heilbrigðari fyrir útgerðina og léttbærari fyrir almenning. Það skal greinilega tekið fram, að rétturinn til hins frjálsa gjaldeyris til vörukaupanna er réttur framleiðandans. Enginn getur tekið þann rétt af honum. Hann selur hann með fiskinum í innanlandsviðskiptum, ef honum sýnist og þykir heppilegra, en heldur honum til beinna afnota fyrir sig, ef honum þykir það betur henta sér. Ríkisstj. hefur fengið yfirlýsingu frá verðlagsráði Landssambandsins og stjórn þess um það, að þessar ráðstafanir muni mynda innanlandsverðlag á fiskinum, sem viðunandi sé, og að fiskkaup frystihúsa t. d. séu þegar hafin á þeim grundvelli, sem verðlagsráðið telur fullnægjandi fyrir útgerðina. - Það liggur í þessu fyrirkomulagi, að valdið yfir viðskiptunum er þar, sem valdið er yfir gjaldeyrinum. Það er flutt yfir til framleiðandans með þessum ráðstöfunum. Stjórnarandstæðingar telja það víst skyldu sína að gera þetta tortryggilegt. Hv. 3. og 6. landsk. þm. Alþfl. voru mjög fullir vandlætingar út af fyrirhuguðu svartamarkaðsbraski, eins og þeir orðuðu það, og háskalegri verðhækkun á varningi til almennings. Þessir þm. hafa ekki, svo að ég muni, haft hátt út af svörtum markaði fyrr en nú, þótt hann hafi blómstrað hér við vit þeirra lengi. Þessir hv. þm. ættu ekki að sofa verr en áður, þegar þeir nú vita, að framvegis mun ólöglegur gróði svartamarkaðsbraskara á þýðingarmiklum varningi verða að löglegum ávinningi til stuðnings einni þýðingarmestu atvinnugrein landsmanna. - Um verðhækkun á nauðsynjum og álag á almenning finnst mér nægja að vísa til þess, sem ég áðan sagði um þessa leið og söluskattinn - leið Alþfl., og biðja hv. þm. að endurskoða ummæli sín í ljósi þess. Munu þeir þá fljótt sannfærast um, að þeim hefur yfirsézt. Kommúnistar hafa undanfarið alltaf kennt eitt úrræði til bjargar útveginum: gefa gjaldeyrinn frjálsan útvegsmönnum, svo að þeir geti verzlað. Jafnframt hafa þeir sagt: Þetta fæst ekki fyrir ofurvaldi heildsalanna. - En svo þurfti þetta að henda. Útvegsmenn fá hluta af gjaldeyrinum frjálsan. Ja, hver skollinn! Flest kemur nú fyrir. Sjaldan er ein báran stök. Hvernig átti nú að að fara? Þetta var lítið léttara áfall en þegar kommúnistar í stríðinu þurftu að snúast á móti þýzku nazistunum í miðju kafi. af því að þeir réðust á Rússa. En þeir, sem hafa hlaupið á milli herbúða í heimsstyrjöld, láta sig ekki muna um lítið. Og nú höfum við það. Frjáls gjaldeyrir til útvegsins, sem öllu átti að bjarga, meðan þeir héldu, að slíkt kæmi ekki til mála, er nú blátt áfram orðinn til tjóns fyrir útveginn og almenning og eingöngu til þess fallinn að sópa gróða til heildsalanna. Eru kommúnistar svo blindir, að þeir sjái ekki, hvers konar grínleikur afstaða þeirra í þessu máli er nú orðin? Enginn mun hafa orðið var við, að verzlunarstéttin hefði áhuga fyrir þessu fyrirkomulagi, sem nú er upp tekið um innflutningsrétt bátaútvegsins, og er það tæplega láandi. Ég vék áðan að ráðstöfunum ríkisstj. og þingmeirihlutans í atvinnu-. fjárhags- og viðskiptamálum og áhrifum þeirra, meðal annars þeim, að gjaldeyrisástandið væri betra en áður, ríkisstj. hefði á s. l. ári byrjað að losa um verzlunarhöftin og meira framboð nauðsynja væri nú að verða í landinu. Ríkisstj. hefur ákveðið að gera í framhaldi af þessu nýjar ráðstafanir til þess að auka framboð nauðsynjavara til neyzlu og framleiðslu, annaðhvort með því að gefa út nýjan stóran frílista eða með öðrum ráðstöfunum, sem koma að sama gagni, þannig að kvótakerfið hverfi úr sögunni, að því leyti sem eftirspurninni eftir þessum vörum verði fullnægt og eðlilegar verzlunarbirgðir geti myndazt. Tvennt er það, sem gerir þessar framkvæmdir mögulegar. Aukið peningalegt jafnvægi í landinu, sem er árangur þeirrar stefnu, sem ríkisstj. hefur framfylgt undanfarið og nokkuð hefur verið lýst hér að framan, efnahagssamvinna þjóðanna í greiðslubandalagi Evrópu og Marshallaðstoðin. Marshallaðstoðin er fyrst og fremst miðuð við, að þjóðirnar geti rétt við fjárhagslega og staðið á eigin fótum, og samvinnan í greiðslubandalagi Evrópu, sem er í raun og veru hluti af Marshallsamstarfinu, á að vera til þess, að hver þjóð styðji aðra til aukins verzlunarfrelsis og aukinna viðskipta innbyrðis. Án stuðnings frá þessu samstarfi væri ekki mögulegt fyrir okkur að gera þær ráðstafanir í verzlunarmálum, sem ákveðnar hafa verið. Ástæðan er sú, að þótt vel miði áfram til peningalegs jafnvægis, þá má gera ráð fyrir, að komi birgðir vara eftir vöruhungur, þá eigi sér stað nokkuð óvenjuleg vörukaup, og þarf þá að hafa aðgang að gjaldeyrisvarasjóði, til þess að mæta þeim. Ríkisstj. hefur unnið að því undanfarið að tryggja sér þetta, í samvinnu við forráðamenn Marshallaðstoðarinnar og greiðslubandalag Evrópu. Er þeim málum nú þannig komið, að Íslendingar fá aukið Marshallframlag frá því, sem áður var fyrirhugað, til stuðnings þessum nýju ráðstöfunum. Jafnframt höfum við fengið vilyrði fyrir nýju byrjunarframlagi, óafturkræfu framlagi frá greiðslubandalagi Evrópu, til stuðnings auknum innflutningi nauðsynja. Loks höfum við rétt til að notfæra yfirdráttarkvóta okkar hjá greiðslubandalagi Evrópu. En það er stefna stjórnarinnar að notfæra sér sem minnst þá leið, þótt til hennar gæti orðið gripið, ef stj. virðist það hyggilegt. Verðlag er yfirleitt hækkandi í heiminum, og því væri engin ástæða til þess að álíta það til tjóns, þótt nokkur yfirdráttarskuld myndaðist vegna nauðsynjainnkaupa, sem síðar yrði greidd með útflutningsvörum. Nú er einstakt tækifæri til þess að ráða bót á ófremdarástandi því, sem verið hefur í verzlunarmálunum og allir eru orðnir dauðþreyttir á. Við eigum kost á framlögum annars staðar frá, beinum stuðningi, til þess að komast yfir byrjunarerfiðleikana. Það er ætlun ríkisstj., að aukinn innflutningur helztu nauðsynja fullnægi þörfum og eðlilegar birgðir þeirra myndist. Menn geta því gefið sér tóm til þess að athuga vel um innkaup sín. Eitt höfuðskilyrði þess, að vel takist, er einmitt það, að menn festi traust á því, sem verið er að gera, og hagi innkaupum sínum að öllu leyti eðlilega. Aukinn innflutningur nauðsynja mun leysa einstaklinga og raunar heil byggðarlög úr þeirri verzlunaránauð, sem menn hafa búið við undanfarið. Loks munu menn endurheimta langþráðan rétt sinn til þess að kaupa nauðsynjar sínar þar, sem þeir helzt kjósa. Svartamarkaðsbraski með þessar vörur verður komið fyrir kattarnef, og það er ekki hægt með neinu öðru móti. Misréttið, sem menn hafa átt við að búa undanfarið um vöruúthlutun, hverfur. Enginn þarf að knékrjúpa öðrum framar til þess að fá nauðsynjar sínar. Samkeppni myndast um vörugæði og vöruverð, en af því hafa menn haft lítið að segja undanfarið. Þessi samkeppni verður bezta verðlagseftirlitið. Verzlunarsamtök fólksins verða leyst úr fjötrunum, sem á þeim hafa legið undanfarið. Það mun reynast bezta tryggingin og eina tryggingin, sem nokkurs er virði, fyrir heilbrigðum viðskiptum og réttu verði. Þessi ráðstöfun mun í reyndinni verða sú drýgsta kjarabótaráðstöfun fyrir almenning, sem gerð hefur verið um langan tíma. Jafnframt því, sem leggja ber réttmæta áherzlu á, hve stórfelldur ávinningur getur orðið fyrir almenning af framkvæmd þeirrar stefnu, sem nú hefur verið lýst, verður það aldrei nógsamlega brýnt fyrir mönnum, að því aðeins verður hægt að komast hjá því að lenda á nýjan leik í sams konar öngþveiti verðbólgu og vöruskorts, sem þjóðin hefur svo lengi reynt sér til mæðu og tjóns, að nógu margir hafi nú lært af reynslunni og gert sér grein fyrir því, hvers við þarf, til þess að hægt sé að komast hjá slíku. Í þessu sambandi er skylt að benda á, að þótt fullur greiðslujöfnuður náist á fjárl. ríkisins, þótt komizt verði hjá óeðlilegri lánaútþenslu bankanna, þótt fjárfestingunni verði stillt í hóf, þá mun það allt reynast ófullnægjandi til þess að forðast öngþveitið á ný, ef stefnan í kaupgjaldsmálum er ekki jafnframt miðuð við það að forðast verðbólgu og fjárhagslega upplausn og þær neyðarráðstafanir, sem því ástandi fylgir. Verði sú stefna ofan á í kaupgjaldsmálunum að loka augunum fyrir þessu og þeirri einföldu en þýðingarmiklu staðreynd, að launamenn geta aldrei haft annað en tjón af almennum kauphækkunum, sem ekki eru teknar af auknu framleiðsluverðmæti eða hagnaði á atvinnurekstri, þá leiðir það til þess, að þjóðin verður aftur knúin ofan í það fen, sem hún er að reyna að hefja sig upp úr, hversu skynsamlegar ráðstafanir sem gerðar eru að öðru leyti. Það, sem Íslendingar þarfnast nú mest af öllu, er aukning framleiðslunnar á öllum sviðum, aukning þjóðarteknanna og aukning hinnar raunverulegu kaungetu, sem getur veitt þjóðinni aukna velmegun. Til þess að þjóðinni megi auðnast að sækja fram til bættra lífskjara, þurfa menn að sameinast um að gefa tóm til þess. að þær ráðstafanir, sem nú er verið að gera, fái að sýna, hvað þær megna. Það fái að koma í ljós hvort þær geta, ef ekki er grínið inn í og eyðilögð áhrif þeirra, orðið sá grundvöllur að viðreisn, sem formælendur þeirra telja öruggt að þær verði, ef þær fá að njóta sín í friði. Þjóðartekjur Íslendinga hafa minnkað að undanförnu, og þess vegna hlaut nokkur lífskjararýrnun að eiga sér stað, annað var alveg óhugsandi. Fram hjá því var ekki hægt að komast og er ekki hægt að komast nema með aukinni framleiðslu. Höfuðmálið er að koma í veg fyrir atvinnuleysi og tryggja atvinnuna. Menn þurfa því að sameinast um að þola í bili nokkra lífskjaraskerðingu til þess að auka og efla framleiðsluna og forðast atvinnuleysi, undirbúa þannig nýja sókn fyrir bættum lífskjörum, og getur árangur orðið fyrr en margur hyggur, ef hyggilega er nú að farið. Uppbóta- og vísitöluþjóðfélag það, sem við undanfarið höfum lifað í, hefur áreiðanlega ekki orðið okkur góður skóli. Samt sem áður væri það óafsakanlegt, ef við ekki stæðumst þá prófraun, sem við nú göngum undir. Við höfum tækifæri til viðreisnar, sem kannske kemur ekki aftur á næstunni. Við höfum öll skilyrði til þess að koma eðlilegri skipan á viðskipta- og fjárhagsmálin, auka framleiðsluna og bæta þannig hag almennings, en þessu tækifæri glötum við, ef nú hefst feigðarganga vísitöluskrúfu og nýrrar verðbólgu. Ég neita að trúa því, að þetta tækifæri verði eyðilagt og allt að engu gert, sem búið er að gera, til þess að þjóðin gæti átt þennan kost. Hins vegar er það sýnt, að þessu tækifæri glatar þjóðin, ef stjórnarandstæðingar koma fram vilja sínum. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að svo verði.

Atvmrh. (Ólafur Thors) Hæstv. forsrh. sagði, að þeir hv. þm. Siglf., Áki Jakobsson, og hv. þm. Brynjólfur Bjarnason hefðu verið tvö ár í stjórn og lagt dyggilega grundvöllinn að núverandi örðugleikum þjóðarinnar. Ég ætla ekki að gera eldhús að hæstv. forsrh., né heldur ætla ég að verja allar gerðir nýsköpunarstjórnarinnar og sízt þeirra Brynjólfs Bjarnasonar og Áka Jakobssonar. En mér þykir óviðeigandi að jafnágætur maður og hæstv. forsrh. skuli ráðast á þessa tvo þm. einmitt fyrir það, sem þeir skást hafa gert. Og það vil ég segja hæstv. forsrh. í bezta bróðerni, að enn hefur engri ríkisstj. á Íslandi tekizt að tryggja betur hag þjóðarinnar en einmitt nýsköpunarstjórninni. Býð ég honum svo á ný fulla sætt og legg til, að við reynum í sameiningu að gera núverandi stjórn nýsköpunarstjórninni meiri og fremri. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að hv. þm. Brynjólfi Bjarnasyni. Ef útflutningsverzlunin hefði verið gefin frjáls, hefði ekkert annað þurft að gera fyrir útveginn. Þess vegna báru sósíalistar fram frv. um að leysa böndin af útflutningsverzluninni,“ sagði hv. þm. Brynjólfur Bjarnason áðan. Ónei, það var ekki þess vegna. Ástæðan til þess, að kommúnistar vilja nú ólmir fá sem mest frelsi til að verzla með útflutningsafurðir, er allt önnur. Ástæðan er sú, að kommúnistum mun hafa tekizt að tryggja það, að íslenzk stjórnarvöld nái ekki milliríkjasamningum við löndin austan járntjaldsins. Jafnframt mun kommúnistum hafa tekizt að tryggja eigin fyrirtækjum sínum sérréttindi til þess að selja íslenzkar vörur í þessum löndum. Kommúnistar munu hins vegar hafa rekið sig á, að samtök íslenzkra framleiðenda ern ekkert ginnkeypt fyrir því að gera framleiðsluvörur sínar að tekjulið kommúnista á Íslandi. Af þessu sprettur áhugi kommúnista á því að brjóta niður sölusamtök útvegsmanna, í þeirri von, að þá hrjóti einhverjir molar í þeirra flokkssjóð. Ég tel útvegsmönnum nauðsyn að efla samtök sín og samsölu. En vilji útvegsmenn sjálfir hafa aðra skínan þeirra mála, mun ég ekki standa gegn því, heldur láta þá sjálfa ráða þessu mikla hagsmunamáli sínu. Við, sem sæti eigum á Alþ., bjuggumst ekki við að heyra neitt nýtt af vörum stjórnarandstæðinga hér í kvöld og erum þess vegna alls ekkert vonsviknir, þótt okkur hafi verið skammtaður sami grauturinn í sömu skálinni og venjulega. Við höfum heyrt þessar sömu staðhæfingar óteljandi sinnum áður, hrekjum þær einstaka sinnum, en virðum þær að sjálfsögðu sjaldnast svars, svo að ekki eyðist óhóflegur tími í óhagnýtt karp. Hér mun þó þykja skylt að gera afvik frá venjunni vegna þeirra háttvirtu hlustenda, sem síður eru hnútunum kunnugir, og skal ég ekki víkjast undan þeirri skyldu. Vegna ýmissa staðhæfinga þeirra hv. 3. og hv. 6. landsk., tveggja Alþýðuflokksmanna, skulum við aðeins líta um öxl. Sem kunnugt er lét stjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar af völdum í desembermánuði 1949. Sú stjórn hafði neyðzt til þess að leggja 100 millj. kr. nýrra árlegra skatta á þjóðina. Greiðsluhalli ríkissjóðs hafði samt sem áður orðið um 60 millj. kr. á ári þrjú valdaár hennar. Og þrátt fyrir virðingarverða viðleitni til að stöðva kaupgjaldið í því skyni að hindra vöxt verðbólgunnar hafði það þó víðast hækkað um 20–30%, og allt upp í 42%, en ákvæðisvinna hafði hækkað um 32–63%. Þegar hér var komið, báru svo útvegsmenn fram kröfur í árslok 1949 um aðstoð, er hefði þyngt skattabyrði almennings um 100 milli. kr. á ári, og var þá ekkert ætlað fyrir því verðfalli afurðanna, er síðar kom í ljós, né heldur til að leysa þarfir togaranna og síldarútvegsins. Við það bættist svo, að ef enn átti að halda áfram á sömu braut, varð ekki hjá því komizt að leggja á nýja skatta til þess að jafna áðurnefndan greiðsluhalla undanfarinna ára. Valið stóð því á milli þess að leggja um 200 millj. kr. nýja skatta á þjóðina eða leggja inn á nýjar leiðir í efnahagsmálunum. Það var minnihlutastjórn Sjálfstfl., sem mynduð hafði verið í byrjun desembermánaðar 1949, sem hreppti það vandasama hlutskipti að höggva á hnútinn. Hún gerði sér ljóst, að þess var enginn kostur að leggja 200 millj. kr. nýja skatta á þjóðina, og eftir að hafa grannskoðað öll þau úrræði, er til greina gátu komið, kvað hún upp úr um það, að um ekkert væri að velja annað en gengisfellingu. Bjó hún þá út og lagði fyrir Alþingi frv. þess efnis, ásamt ýtarlegri grg., sem þeir dr. Benjamín Eiríksson og prófessor Ólafur Björnsson höfðu samið, en þessir tveir ágætu sérfræðingar á sviði hagfræðinnar höfðu, sem kunnugt er, verið ráðunautar stjórnar Sjálfstfl. í málinu, allt frá því hún tók við völdum. Eftir að minnihlutastjórn Sjálfstfl. hafði lagt frumvarp sitt fyrir Alþingi, samþykkti þingið vantraust á hana. Sagði hún þá tafarlaust af sér, en síðan var núverandi stjórn mynduð. Höfuðstefna hennar var sú að samþykkja fyrr nefnt frv. sjálfstæðismanna með minni háttar breytingum, til þess með því móti að freista þess, að auðið yrði að gefa verzlun landsmanna frjálsa og að tryggja það, að aðalatvinnuvegir þjóðarinnar yrðu reknir styrkja- og hallalaust í meðaláferði, svo að með þessum hætti gæti skapazt jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Stj. hefur með einurð og festu fylgt yfirlýstri stefnu sinni. Á vegi hennar hafa orðið margvíslegir örðugleikar, sumir ófyrirsjáanlegir, svo sem aflabresturinn, verðfall afurðanna og langvarandi vinnustöðvanir. Hafa þessir atburðir leitt til þess, að enn hafa eigi fyllilega rætzt þær vonir, er við gengisfellinguna voru bundnar. Hefur þó margt breytzt til bóta frá því, sem áður var, svo að þeim, er bezt skil kunna á þessum málum, þykir sæmilega horfa, að fljótt muni úr rætast, ef óhöppum og sjálfskaparvítum fækkar. Þá hefur stjórnarliðið afgreitt tvenn fjárlög með varfærni, einkum hin síðari, þ. e. a. s. fjárlög yfirstandandi árs. Mætti vel svo fara, að tekjuafgangur yrði ríflegur, ef sæmilega árar, en slík afgreiðsla fjárl. er, ásamt hóflegri útlánastarfsemi bankanna og þar af leiðandi takmarkaðri fjárfestingu, grundvallarskilyrði þess, að tekið verði fyrir myndun nýrrar dýrtíðar í landinu. Gagnrýnin á ríkisstj. hefur nær eingöngu staðið í beinu eða óbeinu sambandi við gengislækkunina. En sú gagnrýni hefur verið máttlaus og raunar brosleg, einfaldlega vegna þess, að andstæðingarnir stóðu sjálfir ráðþrota og máttvana. Þeir áttu sér engin úrræði og voru jafnvel svo aumir, að þeir áttu sér heldur engar óskir aðrar en þær, ýmist að draga sig út úr stjórnmálunum eða að koma á sem allra mestum glundroða í því skyni að afla sér pólitísks fylgis með því. Vilji menn fá alveg ótvíræða sönnun um, að stjórnarandstæðingar stóðu uppi algerlega úrræðalausir og að gagnrýni þeirra gegn gengisfellingunni þess vegna er marklaus og alvörulaus hégómi, nægir að minna á, að enginn þeirra hefur bent á gjaldstofn, sem nægi fyrir einum tíunda hluta þess fjár, sem afla hefði þurft ríkissjóði, ef gengið hefði ekki verið fellt, hvað þá meira. En án skatta og án gengisbreytingar hefði fiskverðið orðið 40–45 aurar, eða minna en helmingur þess verðs, sem allir þó nú viðurkenna að útgerðin þarfnist, ef eðlilegar vonir eiga að standa til hallalauss rekstrar. Svona augljósan sannleika þarf ekki að ræða, af því að allir skilja hann. Án alls efa var stefnt rétt með gengislögunum. Á grundvelli þeirrar löggjafar verður byggt í efnahagsmálum þjóðarinnar í framtíðinni. Hitt er svo rétt, að lög þessi voru hvorki né eru allra meina bót. Vandinn á sviði efnahagsmálanna verður ekki leystur í eitt skipti fyrir öll. Stöðugt skapast ný viðfangsefni og vandamál, sem ævinlega þarf við að glíma og fram úr að ráða, eftir þeim leiðum, sem hverju sinni þykja líklegastar. En þetta raskar ekki því, að öll er málfærsla stjórnarandstæðinganna í þessum efnum svo aum, að hún er þeim sjálfum til minnkunar og móðgun við heilbrigða dómgreind þjóðarinnar. Að sjálfsögðu hefur ríkisstj. þurft að fást við mörg vandamál. Það þurfa ríkisstjórnir allra landa ævinlega að gera og þá ekki sízt á þessum alvörutímum. Og auðvitað hefur aflaleysið, verkföllin, verðfall útflutningsafurðanna og hækkað verðlag aðkeyptra nauðsynja fremur aukið vandann en minnkað. Með elju hefur verið reynt að ráða fram úr örðugleikunum, og held ég, að það hafi tekizt eftir vonum. Nú síðast var glímt við vandamál bátaútvegsins, þar til loks var höggvið á þann hnút. Kann að vera, að einhverjum þyki sem nærri hafi verið vegið sínum hagsmunum. En hvort tveggja er, að ekki var kostur neins þess úrræðis, er öllum að óreyndu hefði fallið við og nægt hefði til að ýta bátunum úr vör, sem og hitt, að e. t. v. ofmeta menn sín eigin óþægindi af því, sem að var horfið. Mér þykir hlýða að skýra þessi mál nokkru nánar, einnig vegna þess, að sem atvmrh. hef ég mest um þau fjallað fyrir hönd ríkisstj., þótt allar meiri háttar ákvarðanir í þeim sem öðrum stórmálum séu að sjálfsögðu teknar af allri stjórninni. Ég þarf engar sönnur á það að færa, að eigi varð hjá því komizt að rétta hag bátaútvegsins með einum hætti eða öðrum, vegna þess að það viðurkenna allir. Ástæðan til þessa er fyrst og fremst sú, að aðkeyptar nauðsynjar útvegsins hafa hækkað geysilega í verði á erlendum markaði á síðasta ári, en fiskverðið hækkaði ekki á árinu 1950, heldur lækkaði. Sjá allir, að slíkt verzlunarárferði getur ekki stýrt góðri lukku. Ofan á þetta bættist svo sjötta síldarleysisárið fyrir Norðurlandi, en fjárhagur útvegsmanna, sem kunnugt er, löngu orðinn svo þröngur, að þeir geta ekki af eigin rammleik mætt slíkum áföllum. Það er auk þess staðreynd, sem eigi tjáir að dylja sig, hversu erfitt viðfangs sem það mál er, að hlutaskiptin á bátunum eru orðin slík, að varla er þess að vænta, að þorri bátanna beri sig á þorskveiðum, nema útgerðin fái annað tveggja, beinan styrk úr ríkissjóði til niðurgreiðslu á einhverjum þeim útgjöldum, sem hvíla á útgerðinni einni, eða þá hærra verð fyrir aflann en sjómenn telja sig þurfa eða gera kröfur til. Alþ. hefur þá einnig á undanförnum árum viðurkennt þetta sjónarmið í löggjöfinni um þessi efni. Við þetta er svo því að bæta, að sjómenn hafa enga kauphækkun fengið á árinu 1950, en aðrar launastéttir í landinu yfirleitt 23% hækkun, eða sumar jafnvel eitthvað meira, og töldu þó margir, að sjómenn byggju við skarðan hlut fyrir, þótt þar um valdi að sönnu mest eða eingöngu aflaleysi. Vegna sjómanna varð því að hækka fiskverðið mikið frá fyrra árs verði, en auk þess þarf útgerðin, svo sem áður sagði, hærra verð, ef ekki á að stefna vísvitandi út í augljósa ófæru. Útvegsmenn hafa nú ákveðið að ábyrgjast sjómönnum 96 aura fyrir þorskkílóið, en 105 aura fyrir ýsu, miðað við slægðan fisk með haus. En í fyrra var eitt og sama verð fyrir þessar fisktegundir, þ. e. a. s. 75 aura kílóið, eða jafnvel lægra á stöku stað. Sé gert ráð fyrir, að hraðfrystihúsin og saltfiskkaupmenn geti og vilji greiða fyrir fiskinn sama verð og í fyrra, sem margir þeirra þó mæla gegn, hefði þurft um 300 millj. kr. úr ríkissjóði til að jafna þennan mismun, og er þá eftir að rétta hlut útvegsins, en útvegsmenn telja, að til þess mundi þurfa mikið fé. Það, sem fyrir lá, var nú, eftir hvaða leiðum átti að aðstoða útveginn. Ég skal ekki ræða hér, hvort alþm. hefði verið geðþekkt að leggja enn nýja skatta á þjóðina, svo mörgum tugum millj. skipti, til þess að standa undir útgjöldum ríkissjóðs af beinum styrkjum til útvegsins. Hitt er víst, að útvegsmönnum og sjómönnum voru slík úrræði afar ógeðfelld. Þeir hafa, sem kunnugt er, tilhneigingu til að líta á sig sem eigendur þess gjaldeyris, sem þeir afla, og enda þótt færa megi rök með þeirri skoðun og móti, var ekki nema eðlilegt, að ríkisstj. leitaði fyrst og vandlegast að lausn vandans eftir þeim leiðum, sem þessum fjölmennu og nytsömu þjóðfélagsstéttum var geðþekkast, þ. e. a. s. með því að veita fiskframleiðendum fríðindi í sambandi við innflutning á vissum vörutegundum, sem keyptar verða fyrir nokkurn hluta þess gjaldeyris, sem fæst fyrir framleiðsluvöru bátaútvegsins. Ríkisstj. hefur nú tekizt að leysa málið á þessum grundvelli, og skal ég til frekari skýringar lesa hér upp þá yfirlýsingu, sem ég fyrir hönd ríkisstj. gaf á fundi í Sþ. í dag, varðandi þetta mál. Skýrsla ríkisstj. er svo hljóðandi: „Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt, hafa staðið yfir viðræður frá því í októbermánuði s. l. milli umboðsmanna ríkisstj. annars vegar og umboðsmanna útvegsins hins vegar, varðandi úrræði til þess að leysa þann vanda, sem að útveginum hefur steðjað vegna þess, að frá því að gengislögin voru sett í marzmánuði s.l., hefur verðlag á aðkeyptum nauðsynjum útvegsins stórhækkað á erlendum markaði, en fiskverðið hefur hins vegar ekki hækkað á árinu 1950, heldur lækkað. Það yrði of langt mál að rekja hér sögu þessara löngu samningaumleitana eða þeirra rannsókna á hag og afkomu útvegsins, sem framkvæmdar hafa verið af ríkisstj. hálfu, enda þykir nægilegt að skýra frá því, að 24. jan. s. l. skrifaði ríkisstj. LÍÚ bréf, þar sem m. a. segir, að í því skyni og að því tilskildu, að takast megi að skapa það verðlag á afurðum bátaflotans, að eigendur hans telji sér fært að hefja útgerðina tafarlaust, sé ríkisstjórnin reiðubúin til þess að veita bátaútveginum sérréttindi í sambandi við innflutning á nokkrum vörutegundum. Skyldu þessi fríðindi ná til vöru, sem keypt yrði fyrir hálft andvirði framleiðsluvöru bátaflotans, að undanskildu þorskalýsi, síld og síldarafurðum. Ríkisstj. tók það fram, að þessi fyrirheit væru því háð, að stj. tækist að fá til umráða nægjanlegan gjaldeyri, til þess að auðið yrði að auka til verulegra muna innflutning til landsins á mörgum öðrum vörum. Hafði stj. þá fyrst og fremst í huga nauðsynjar almennings og þar á meðal ýmsar þær vörur, sem skortur hefur verið á að undanförnu. Ætlaðist stjórnin til, að innflutningur þessara vörutegunda gæti orðið það mikill og frjáls, að hægt yrði að fullnægja eftirspurninni og einnig að safna nokkrum birgðum af þeim. - Loks hét stjórnin því, að ef ekki reyndist auðið að leysa vandamál bátaútvegsins með þessum hætti, mundi hún beita sér fyrir annarri lausn málsins. - Landssambandið brást mjög vel við þessu bréfi og skoraði á meðlimi sína að hefja tafarlaust veiðar. Gerðu menn það yfirleitt, aðrir en þeir, sem áttu í kaupdeilu, en þeir voru, sem kunnugt er, allmargir. Má því segja, að enga verulega stöðvun á rekstri bátanna hafi leitt af leit að úrræðum í þessu mikla vandamáli. Eins og áður greinir, var það frumskilyrði þess, að ríkisstj. teldi sér fært að hníga að þeim ráðstöfunum bátaútveginum til framdráttar, sem um ræðir í nefndu bréfi, að henni tækist að tryggja nægilegt fé til stóraukins innflutnings á nauðsynjavörum til landsins. Hafa gengið miklar sagnir og mjög ýktar og villandi um, að ríkisstj. hefði í huga að taka stórlán erlendis, jafnvel 200–300 millj. kr. Hefur það og verið óspart látið í veðri vaka, að fyrir stj. vekti helzt að auka sem mest innflutning á óþarfri vöru. Allt er þetta mikill misskilningur. Hið sanna í málinu er þetta: Aðstaða íslenzkra banka erlendis hefur batnað síðasta hálfa árið. Er þessi batnandi aðstaða út á við í samræmi við vonir þeirra manna, sem stóðu að gengisfellingunni og stefnu ríkisstj. í fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Þessa bættu aðstöðu Íslands erlendis taldi ríkisstj. og ráðunautar hennar þó hvergi nærri traustan grundvöll undir stórvægilegri aukningu innflutnings á nauðsynjavörum, og var þess vegna álitið óhjákvæmilegt að leita annarra úrræða til frekara öryggis. Ríkisstj. sneri sér í því sambandi til ECA-stofnunarinnar í Washington og óskaði aðstoðar hennar í málinu. Niðurstaða þeirrar málaleitunar liggur nú fyrir þannig, að tekizt hefur að fá loforð um stóraukið beint framlag af Marshallfé á þessu ári. Enn fremur hefur ríkisstj. fengið vilyrði Bandaríkjanna um aukið framlag í Evrópugjaldeyri, sem greiðslubandalag Evrópu mundi þá inna af hendi. Loks hefur svo Ísland, svo sem kunnugt er, rétt til yfirdráttar hjá greiðslubandalagi Evrópu, sem hægt er að notfæra sér, ef ríkisstj. telur það nauðsynlegt og ráðlegt. Fær Ísland þannig til umráða mikinn erlendan gjaldeyri því til tryggingar, að hægt verði að auka til verulegra muna vöruinnflutning til landsins. Er þá tryggður sá kjarni málsins, að stóraukinn verður innflutningur nauðsynja til landsins með auknu verzlunarfrelsi, öllum almenningi til verulegra hagsbóta, þótt enn sé ekki fastákveðin endanleg skipun þessara mála. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því, að megintilgangur Marshallhjálparinnar er sá, að skapa þeim þjóðum, sem hennar njóta, skilyrði til sjálfsbjargar með því fyrst og fremst að gera þeim kleift að efla atvinnurekstur sinn og koma honum á heilbrigðan grundvöll, til þess þannig að bæta afkomuskilyrði almennings. Hins vegar er ekki ætlað, að bein fjárframlög verði varanleg. Verður því að viðurkenna, að þessi framlög, þó að góð séu og af góðhug í té látin, munu reynast Íslandi lítils virði, ef þjóðin kann ekki fótum sínum forráð, en lætur glepja sér sýn og ginnast inn á háskabraut kaupstyrjaldar, sem að óbreyttum kringumstæðum hlýtur að verða almenningi til bölvunar. Þar sem nú þannig ríkisstj. telur sig fá til umráða nægjanlegan erlendan gjaldeyri til fullnægingar þeim skilyrðum, sem hún í öndverðu setti fyrir því, að bátaútvegsmenn gætu öðlazt þau fríðindi, sem þeim með fyrr nefndu bréfi var heitið, hafa þeir nú, samkvæmt fyrirheiti bréfsins, öðlazt þessi fríðindi. Er bátaútveginum ætlað að hagnast á innflutningi sérstakra vörutegunda eða á sölu á innflutningsskírteinum sínum á þessum vörum. Hefur verið saminn sérstakur listi yfir þær og leitazt við að velja vörurnar þannig, að þær séu út af fyrir sig öllum æskilegar, en þó hefur verið reynt að sneiða hjá höfuðnauðsynjum almennings. Til kaupa á þessum vörum er ekki ætlazt til að varið verði öðrum gjaldeyri, að undanskildum þó sjómannagjaldeyrinum. Ríkisstj. áskilur sér samt sem áður rétt til þess að víkja frá því ákvæði, ef hún telur nauðsynlegt vegna breyttra aðstæðna. Vörur þær, sem inn verða fluttar gegn þessum skírteinum, verða ekki háðar verðlagseftirliti. Þessu samkomulagi við útvegsmenn er ætlað að ná til framleiðslu ársins 1951. Hefur ríkisstj. engin fyrirheit gefið um, að það verði framlengt. Þvert á móti er það eindreginn ásetningur stj. að afnema þessa skipan svo skjótt sem auðið er, og vonar hún fastlega, að það megi takast, þegar nefndu samningstímabili lýkur. Rétt þykir að skýra frá því, að þessi skipan hefur verið borin undir og samþykkt af stjórn alþjóðagjaldeyrissjóðsins, en eins og menn vita, eru Íslendingar aðilar að sjóðnum. Sérfræðingar stj. og útvegsmanna eru nú að ljúka við að semja reglur um framkvæmd þessa samkomulags, og verða þær mjög bráðlega birtar, ásamt lista yfir þær vörur, sem flytja má inn samkvæmt áður nefndum innflutningsskírteinum.“ Hér lýkur skýrslu stjórnarinnar. Til frekari skýringar vil ég nú leyfa mér að nefna nokkrar vörutegundir, sem verða á hinum skilorðsbundna frílista, bátalistanum svo nefnda: Matvæli: Ávextir, nýir, þurrkaðir og niðursoðnir. Grænmeti, nýtt, þurrkað og niðursoðið. Ávaxtasulta og saft. Sýróp og glykose. Krydd ýmiss konar. Kornvörur í pökkum. Vefnaðarvara og fatnaður: Tilbúinn fatnaður. Vefnaður úr silki og gervisilki. Sokkar úr nylon, gervisilki o. þ. h. Hattar og húfur. Gólfteppi, dreglar og gólfmottur. Byggingarvörur: Handlaugar, baðker o. þ. h. hreinlætistæki. Olíukyndingartæki. Saumur, skrúfur og boltar. Hurða- og gluggajárn, lásar, skrár, lamir. Gólfkork, vegg- og gólfflísar. Hreinlætisvörur: Sápur, alls konar. Þvottaduft og sápuspænir. Snyrtivörur, svo sem andlitsduft, smyrsl o. þ. h. Skó- og gólfáburður, fægilögur o. þ. h. vörur. Toiletpappír. Rafmagnsvörur: Ljósakrónur, stofulampar, vatnsþéttir lampar og vinnuljós. Alls konar rafmagnsheimilistæki, svo sem þvottavélar, ísskápar, hrærivélar, strauvélar, ryksugur, svo og önnur rafmagnsbúsáhöld. Enn fremur rafmagnseldavélar og ofnar. Ýmsar vörur: Bifreiða- og flugvélavarahlutir, frostlögur. Reiðhjól og reiðhjólavarahlutir. Barnavagnar. Skrifstofu- og bókhaldsvélar. Vélar til tré- og járnsmiða. Blómlaukar, jólatré, hljóðfæri og músikvörur, úr, klukkur, silfur til smíða, ljósmyndavörur og íþróttavörur, spil, peninga- og skjalaskápar, rakvélar og rakvélablöð. Af þessum vörum er ætlazt til að heimilt verði að kaupa eftirtaldar vörur gegn greiðslu í dollurum eða EPU-gjaldeyri, eftir því sem kaupandinn óskar: Kornvörur í pökkum. Rafmagnskerti og rafútbúnað í bifreiðar. Snjókeðjur. Bifreiðahreyfla og aðra varahluti í bifreiðar. Flugvélamótora og varahluti. Frostlög og bremsuvökva. Sýróp og glykoce. Olíukyndingartæki. Skrifstofu- og bókhaldsvélar. Allmikið hefur verið deilt á ríkisstj. fyrir þessar ráðstafanir, rétt eins og gerist og gengur. Verður að meta vilja stjórnarandstöðunnar fyrir verkið, því að aðstaðan til árása er erfið og geta þess vegna lítil. Það er aldrei sterk vígstaða að verða að viðurkenna, að brýn þörf sé nýrra úrræða til bjargar höfuðatvinnurekstri þjóðarinnar, ráðast svo á það, sem gert er, en hafa sjálfur ekkert jákvætt til málanna að leggja. Er því aðstaða stjórnarandstöðunnar í þessu velferðarmáli sjómanna og útvegsmanna og allra þeirra þúsunda og tugþúsunda Íslendinga, sem framfæri sitt hafa af bátaútveginum beint og óbeint, sannarlega bágborin. Ef til vill er alvöruleysi stjórnarandstæðinga gert of hátt undir höfði með því að fara fleiri orðum um þetta mál. Samt sem áður þykir mér rétt að bæta nokkru við. Kostir þeirra úrræða, sem til hefur verið gripið, eru fyrst og fremst þeir, að með þeim tókst að höggva á hnútinn. Vélbátarnir, sem legið höfðu í höfn, hófu veiðar. Í stað hins lamandi atvinnuleysis kom hið lifandi starf. Í stað skorts kom björg í bú þúsundanna. Valin var sú leiðin, sem sjómönnum og útvegsmönnum var geðþekkust, og loks voru engin önnur úrræði fyrir hendi, sem ekki fólu í sér stærri ágalla og fleiri ásteytingarsteina en sú leið, sem farin var. Má í því sambandi minna á fiskábyrgðina sælu, sem nýsköpunarstjórnin beitti sér fyrir í árslok 1946, með sérlega einlægum stuðningi kommúnistanna. Já, kommúnistarnir gátu verið einlægir á sínum duggarabandsárum, þótt sjaldan væru þeir ráðhollir. Þessi óheillaleið hlaut fylgi allra flokka, því að þá lét Framsfl. ekki standa á fylgi sínu við nýsköpunarstjórnina, þótt hann annars hefði enga ofurást á henni. Ég játa fúslega, að úr vöndu var að ráða í árslok 1946. Útgerðin hafði þá um langt árabil búið við ábyrgðarverð að því leyti, að ríkið seldi afurðirnar fyrir fram og menn áttu að vísu að ganga um flest annað en aflafenginn. Nú hafði þessum grundvelli snögglega verið kippt undan fótum útvegsins. Bátaútvegsmenn voru misjafnlega stæðir og treystust því ekki til að bæta áhættu verðlagsins ofan á misæri og aflabrest. Hins vegar höfðu margir aðrir efnazt vel og almenningur allur orðinn svo vel stæður, að auðvelt var að afla ríkissjóði tekna, ef með þyrfti. Frá þessu sjónarmiði þótti rétt að dreifa verðlagsáhættu þessa atvinnurekstrar á alla þjóðfélagsþegnana, enda áttu þeir allir mikið undir því, að hann stöðvaðist ekki. Þó var í öndverðu ekki ætlað, að ábyrgðir héldust til langframa, og skýrt tekið fram af þeim, sem fluttu málið, að ef ríkissjóður skaðaðist á ábyrgðinni, yrði a. m. k. að færa framleiðslukostnað niður, sem því næmi, ef til endurnýjunar kæmi. Síðar var þetta allt að engu haft, svo sem menn vita. En enda þótt að þessum sjónarmiðum megi þannig færa allsterk rök, tjáir þó ekki að mæla því í gegn, að lagt var út á varhugaverða braut, það hefur reynslan sannað. Með þessu móti sagði Alþ. við útvegsmenn: „Þið skuluð bara hugsa um að afla, en þið þurfið hins vegar ekkert að hugsa um vörugæðin, fremur en ykkur hentar. Og afurðirnar megið þið selja eins aulalega og verkast vill, ríkissjóður borgar.“ Þetta gat varla góðri lukku stýrt og gerði það heldur ekki. Reynslan hefur sannað svo áþreifanlega ókosti þessara úrræða, að mig stórfurðaði, þegar ég heyrði hv. 3. landsk. (GÞG) lýsa því yfir sem stefnumáli Alþfl. að hverfa að fiskábyrgðinni á nýjan leik, eftir að núv. ríkisstj. tókst með gengisl. að létta þessum bagga af ríkissjóði og forða þjóðinni frá þeim örlögum, sem hennar hlutu að bíða, ef sjálfsbjargarviðleitnin og ábyrgðartilfinningin var til langframa að engu gerð í höfuðatvinnurekstri landsmanna. Allar yfirsjónir eru mannlegar. En sá, sem ekkert lærir af annarra og allra sízt þjóðarreynslunni, á ekki að vera að fást við að stýra málefnum heildarinnar. Miklu skárra og skaðminna hefði að sönnu verið að greiða vissar uppbætur á hvert fiskkíló, er á land var dregið, en láta útvegsmenn eftir sem áður eiga allt sitt undir vöruvöndun, dugnaði og fyrirhyggju í afurðasölunni og öðru slíku. En enn hef ég þó engan heyrt fallast á að leggja 40–50 millj. kr. nýja skatta á þjóðina í þessu skyni. Þessi leið, ef farin hefði verið, gat auk þess haft mjög hættulegar afleiðingar, sem ég ræði ekki að sinni. Fleiri úrræða var ekki völ, svo að mér sé kunnugt um. Það hefur óspart verið reynt að sverta þessi bjargráð, og má vel vera, að þau reynist verr en þeir ætla, sem að þeim standa, og sjá menn þó á þeim ýmsa galla og örðugleika í framkvæmdinni. En eins og málið í heild blasir við þjóðinni, verður þó höfuðsjónarmiðið, auk þess að aflétt hefur verið stöðvun bátaflotans, að stóraukinn verður innflutningur til landsins á mjög mörgum nauðsynjavörum. En auk þess leiðir það af fríðindum sjávarútvegsins, að almenningi gefst nú kostur á að kaupa ýmsar vörur, sem hann fram að þessu hefur vanhagað um og saknað mikið. Og séu sagnirnar um svartamarkaðsbraskið ekki algerlega staðlausir stafir, þá ætti verðlag á þeim vörum ekki að hækka, heldur þvert á móti að lækka, a. m. k. hvað ýmsar þær tegundir áhrærir, sem almenningur áður aðeins hefur átt kost á að kaupa á þessum svarta markaði. Rætist þær vonir, sem við þessa lausn málsins eru tengdar, verða þessi bjargráð þess vegna eigi aðeins útveginum til framdráttar, heldur einnig og engu síður öllum almenningi, sem um langt skeið hefur ýmist búið við vöruskort eða óhóflegt verð á ýmsum vörum. Hið aukna verzlunarfrelsi og stóraukinn innflutningur nauðsynja bætir úr vöruskorti og lækkar verðlag og er því mikilvægt hagsmunamál alls almennings í landinu. Menn mega ekki gleyma því, að útvegsmenn geta ekki selt innflutningsskírteini sín við hvaða verði sem þeim þóknast. Verðið ákveðst ekki heldur eingöngu af kaupgetu þjóðarinnar, heldur einnig og engu síður af kaupviljanum. Hækki verð þeirrar vöru, sem inn er flutt samkvæmt þeim skírteinum, óeðlilega, samanborið við þau 85% af þörfum þjóðarinnar, sem inn verða flutt án þeirra, neita menn sér um dýru vöruna, en kaupa hina. Með því stöðvast sala skírteinanna, sem að sjálfsögðu aftur leiðir til verðfalls á þeim. Þetta vita útvegsmenn mætavel, m. a. frá umræðum málsins við ríkisstjórnina. Það er þess vegna of snemmt fyrir stjórnarandstæðinga að fagna óvinsældum þessara úrræða. Enn er a. m. k. óséð, hvort þau reynast baggi eða léttir, a. m. k. þeim hluta þjóðarinnar, sem neitar sér um það, sem miður er nauðsynlegt. Og hitt er víst og áreiðanlegt, að fyrir allan almenning er þessi leið, sem farin hefur verið, miklu aðgengilegri og léttbærari en að taka á sig milljónatugi nýrra skatta, sem ella hefði með þurft, til þess að hindra þá þjóðarógæfu, sem leitt hefði af stöðvun bátaútvegsins. Alveg sérstaka rækt hefur stjórnarandstaðan lagt við það að sýna verzlunarstéttinni, hversu grátt hún sé leikin með þessum aðgerðum. Ég er ekki alveg viss um, að allir kaupsýslumenn verði sammála um það. Flestir þeirra munu áreiðanlega fagna því að geta nú þjónað hagsmunum sínum og heildarinnar í senn, er þeim með auknu verzlunarfrelsi gefst færi á að neyta hagsýni sinnar, hygginda og atorku. En annars hafa hvorki kommúnistar né Alþýðuflokksmenn fram að þessu þótzt vera sérstakir málsvarar þessara manna, þó að þeim nú allt í einu, þegar á hólminn kemur, renni blóð til skyldunnar, hvað einhverja þeirra áhrærir, hvernig sem á því kann að standa. En sleppum því. Flestir kaupsýslumenn og þá ekki sízt þeir, sem oftast hafa gengið bónleiðir til búðar, - þeir, sem vanastir eru eyðublöðum fjárhagsráðs, sem á stendur „beiðni yðar er synjað“, fagna stórauknum innflutningi og mikilli raunhæfri rýmkun hins langþráða verzlunarfrelsis. Og þeir verða líka ófáir, sem gráta þurrum tárum, þótt þeir missi af ánægjunni af að sitja daglega í biðstofu valdhafanna, úr því að þeir geta nú flutt inn margvíslega vöru, sem ýmist hefur aðeins fengizt á svörtum markaði eða þeim sjálfum hefur a. m. k. án allrar undantekningar verið synjað um innflutningsleyfi fyrir, með því að kaupa innflutningsskírteini af einhverjum útvegsmannanna eða í þeirri samsölu, sem útvegsmenn sennilega stofnsetja til að sjá um trygga sölu skírteinanna við skynsamlegu verði. Ég endurtek: Það er of snemmt fyrir andstæðinga að hrósa sigri yfir því, að bjargræðin, sjómönnum, útvegsmönnum, verkamönnum og raunar öllum þorra landsmanna til handa, verði óvinsæl. Annars hef ég enga tilhneigingu til að fegra þessi úrræði. Þau eru þó án alls efa margfalt skárri en fiskábyrgðin gamla. Í rauninni eru þau líka gömul, og vil ég vegna yfirlýsingar hv. 3. landsk. þm., Gylfa Þ. Gíslasonar, og Hannibals Valdimarssonar á því, hversu vítaverðar þessar ráðstafanir séu, víkja nokkru nánar að þessu. Það er sem sé aðeins verið að endurlífga hrognapeningana svo kölluðu. Þó geta menn treyst því, að skóli reynslunnar hafi nú sorfið agnúana af framkvæmdinni, enda var þess ekki vanþörf, jafnhörmulega og sú framkvæmd fór úr hendi. Hrognapeningarnir voru nefnilega réttur útvegsmönnum til handa til þess að flytja inn vissar vörur með stórauknu álagi og selja þessi innflutningsleyfi sérhverjum hæstbjóðanda, sem þeim sýndist, þ. e. a. s. nákvæmlega sami réttur sem útvegsmenn nú öðlast, með þeim skilsmun, að sú heimild, sem útvegsmenn þá fengu til álags á gjaldeyrinn, var í reyndinni full trygging fyrir sölu gjaldeyrisins með því álagi, en slíka tryggingu fá útvegsmenn nú ekki, og þá var þessi réttur fenginn milliliðunum, sem prófessorinn var að fordæma, en nú er þessi réttur afhentur fiskframleiðendunum. Nú þætti kannske einhverjum háttvirtum hlustanda fróðlegt að vera minntur á, hvaða stjórn og hvaða ráðherra veitti útvegsmönnum fríðindi hinna svo nefndu hrognapeninga. Einkum mun lesendur Alþýðublaðsins fýsa að sjá dólgana dregna fyrir lög og dóm og væntanlega helzt hengda að leikslokum, svo skilmerkilega sem Alþýðublaðið hefur að undanförnu lýst arftaka hrognapeninganna, þ. e. a. s. úrræðum þeim, sem nú á að beita. „Hér hefur verið farin sú leiðin, sem háskalegust er.“ „Stjórnin hefur selt verzlun landsmanna á leigu, svipað og Danakonungar fyrr á öldum.“ „Búið er að færa bölvun hinnar gömlu einokunar yfir þjóðina að nýju,“ o. s. frv., svo að nokkur spakmæli blaðsins séu tilgreind. Ég skal ekki halda mönnum of lengi í spenningi þessarar getraunar né heldur heita útvarpshlustendum verðlaunum fyrir rétta ráðningu. Hefði þó sannarlega sá, er rétt getur, verðskuldað að eignast eina af hinum nýju bókum, sem nefnast „Hvað vill Alþýðuflokkurinn“, í verðlaun. Það var nefnilega einmitt þetta, sem Alþfl. vildi. Það var sem sé „fyrsta stjórn Alþfl.“ á Íslandi, stjórn Stefáns Jóhanns Stefánssonar, sem gat af sér hrognapeningana svo kölluðu, sem nú aftur hafa getið af sér innflutningsskírteinin, þ. e. a. s. þá lausn, sem nú á að beita. Og það var ráðherra Alþfl., Emil Jónsson, sem um það gaf út reglurnar. Þá vita menn a. m. k., hvað Alþfl. vildi, þegar hann var í stjórn. Hvað hann svo vill í dag eða á morgun, það er aftur á móti sönn verðlaunaráðgáta. Annars vil ég geta þess, að ég nefni nafn Emils Jónssonar eingöngu vegna þess, að sem ráðherra bar hann ábyrgð á hrognagjaldeyrinum. Hins vegar var öll þáv. ríkisstj. og a. m. k. ýmsir okkar, sem hana studdum, meðábyrgir í þessum efnum og berum engan kinnroða fyrir, fremur en við, sem stöndum nú að þessum ráðstöfunum sem er beint en stórkostlega endurbætt framhald af ráðstöfunum fyrrv. stjórnar, berum kinnroða fyrir það, sem við nú erum að gera. Er líka full ástæða til að ætla, að svo miklu betri sem hrognapeningar fyrstu stjórnar Alþfl. reyndust þjóðinni en hin gamla einokun Danakonunga, svo miklu betri muni og innflutningsskírteini núv. ríkisstj. reynast hrognapeningum stjórnar Stefáns Jóhanns Stefánssonar. Ég vil svo, áður en ég skil við þetta mál, að gefnu tilefni lýsa það staðlausa stafi, að þessar ráðstafanir séu útveginum gagnslausar vegna þess, að verðlag á fiski sé eftir sem áður óákveðið. Máli mínu til sönnunar nægir að lesa hér upp bréf það, sem LÍÚ og verðlagsráð sjávarútvegsins skrifuðu ríkisstj. síðastliðinn laugardag. Bréfið hljóðar þannig: „Rvík, 24. febr. 1951. Með tilvísun til bréfs hæstv. ríkisstj., dags. 24. f. m., þar sem ríkisstj. gefur fyrirheit um viss fríðindi bátaútveginum til handa, „í því skyni og að því tilskildu, að takast megi að skapa það verðlag á afurðum bátaflotans, að eigendur hans telji sér fært að hefja útgerð tafarlaust“, vill stjórn LÍÚ og verðlagsráð sjávarútvegsins hér með lýsa því yfir, að með samkomulagi við ríkisstj., dags í dag, er tryggð sú verðlagsmyndun, sem um ræðir í áður nefndu bréfi ríkisstjórnarinnar, dags. 24. f. m., m. a. með því, að stjórn SH hefur lýst yfir, að hún muni mæla með því, að félagar í SH greiði grunnverð það, sem við höfum farið fram á, og vitað er, að frystihús hafa þegar hafið kaup á þessum grundvelli. Virðingarfyllst, f. h. Landssambands íslenzkra útvegsmanna Sverrir Júlíusson, Sigurður H. Egilsson, f. h. Verðlagsráðs sjávarútvegsins Ingvar Vilhjálmsson.“ Loks vil ég svo einnig að gefnu tilefni mótmæla því, að ríkisstj. beri skylda til að tryggja bátaútveginum nauðsynleg rekstrarlán. Ég veit ekki til, að slík skylda hafi fram að þessu verið talin hvíla á þeim ríkisstjórnum, sem hér hafa setið að völdum. Og auðvitað ber ríkisstj. ekki heldur skylda til að tryggja bátaútveginum lán, fremur en öðrum atvinnurekstri landsmanna. Ríkisstj. hefur samt sem áður tvívegis rætt við bankastjóra Landsbankans hina auknu lánsfjárþörf útvegsins í sambandi við þá verðhækkun á fiski, sem af þessum ráðstöfunum leiðir, við fullan skilning og góðar undirtektir allra bankastjóranna. Allt, sem hv. þm. Siglf., Áki Jakobsson, sagði um þetta, var þess vegna alveg út í hött. Ég ræði þetta mál svo ekki frekar að sinni, en óska og vona, að framkvæmdin megi fara vel úr hendi, og veit, að hnigið hefur verið að því viturlegasta ráði, sem völ var á. Annars eru árásir stjórnarandstöðunnar á ríkisstj. allar keimlíkar því, sem ég nú hef gert að umræðuefni. Ég skal aðeins til viðbótar drepa á eitt eða tvö dæmi úr útvegsmálunum, sem falla undir mitt ráðuneyti. Hv. landsk. þm. deildi á ríkisstj. út af togaradeilunni, og það er daglegur viðburður, að Alþýðublaðið ráðist á ríkisstj. og saki hana um sofandahátt varðandi lausn togaradeilunnar. Alþýðublaðið og Alþfl. veit þó mætavel, að togaraverkfallið hófst vegna mistaka Alþýðuflokksmanna, sem sumpart voru einkenni og orsök þess sjúkdóms, sem e. t. v. dregur Alþfl. til dauða, þ. e. a. s. hræðslunnar við kommúnista. Alþfl. veit enn fremur, að allt frá öndverðu fylgdist ríkisstj. vökulu auga með sérhverjum möguleika til sátta í deilunni. Sáttasemjari ríkisins tók fljótlega málið í sínar hendur. Ég lasta engan, þótt ég staðhæfi, að vandfundinn sé jafningi hans í því starfi. Samt skipaði ríkisstj. bráðlega, samkvæmt ósk sáttasemjara, tvo af allra mikilhæfustu embættismönnum landsins honum til aðstoðar. Þessir menn unnu afar mikið og þarft verk og lögðu þann grundvöll, sem á var sætzt. Þeim auðnaðist þó ekki að leiða deiluna til lykta. Fyrir því valdi ríkisstj. strax og ný vonarglæta vaknaði um sættir í málinu einn mikilhæfasta leiðtoga Alþfl., Emil Jónsson, og einn af ráðherrunum þessum mönnum til aðstoðar. Ég ofmæli ekki, þegar ég segi, að fyrir harðfylgi, dugnað og lagni allra þessara manna, er störfuðu á ábyrgð og fyrir atbeina ríkisstj., tókst að leysa deiluna. Og það er ekki heldur ofsagt, þótt það tvennt sé fullyrt, að engin tök voru á að sætta deiluaðila fyrr en gert var og að án stöðugra afskipta og einbeittrar forustu ríkisstj. um sættir í þessari örlagaríku deilu er áreiðanlegt, að hún hefði staðið miklu lengur. Ég skal svo ekki ræða þetta mál öllu meira, en það stafar frekar af velvilja til Alþýðuflokksmanna en illvilja í þeirra garð. En það er hvorki drengilegt né réttmætt, að Alþfl. noti þetta mál til ádeilu á ríkisstj. Afskipti kommúnista af málinu voru svo svipuð og vant er. Þeir gerðu alltaf það eitt, sem verst gegndi þjóðarhag og bezt hentaði til að skapa glundroða og öngþveiti. En jafnframt sáu þeir eigin hagsmunum sínum vandlega borgið með því að hindra stöðvun þeirra togara, sem á þeirra vegum voru gerðir út. Það er því alveg rétt, sem hv. þm. Brynjólfur Bjarnason sagði, að togaraverkfallið var af mannavöldum, þar voru flokksbræður hans fremstir. Jafnfáránlegar eru árásirnar á ríkisstj. út af stöðvun bátaflotans. Svo sem ég hef þegar skýrt frá, hefur stj. um margra mánaða skeið leitað úrræða í málinu. Alþm. ætti ekki að þurfa að segja, að slík mál eru ekki auðleyst. Og þeim, sem sjálfir árum saman hafa leitað svipaðra lausna og borið ábyrgð á svipuðum ráðstöfunum, ýmist sem ráðherrar eða stjórnarliðar, og í þeirra hópi eru allir stjórnarandstæðingar, er lítill sómi að því að leggja ekkert jákvætt til mála, en fjandskapast þó gegn því, sem gert er, og sverta það og svívirða á allan hátt. Ég hef beint orðum mínum fyrst og fremst til Alþfl., vegna þess að til hans eru gerðar kröfur. Fornvinir kommúnista, þ. á m. ég, vita, að síðasti vonarneistinn um, að hægt sé að vinna með þeim á þjóðlegum grundvelli, er slokknaður, við þá er gagnslaust að ræða. En gegn þeim þjóðarvoða, sem af starfsemi þeirra stafar, verða öll lýðræðisöfl í landinu að sameinast, hversu mikið sem annars ber á milli. Allt það, sem ég hér að framan hef rætt um, er þess eðlis, að stj. getur látið sér andstöðu og árásir stjórnarandstæðinga í léttu rúmi liggja. Stjórnarflokkarnir ráða, fylgja sannfæringu sinni, fara sínu fram og falla þá eða standa með dómi þjóðarinnar á gerðum sínum. Stjórnarandstæðingar geta því, hvað þetta áhrærir, stjórnarinnar vegna haldið áfram að brengla staðreyndir og blekkja, eftir því sem þeir hafa innræti til, ráðast á allt, sem gert er, og það alveg jafnt þótt menn séu nýkomnir úr stjórn og hafi þar staðið að svipuðum eða sömu framkvæmdum. Aðeins á einu sviði stjórnmálanna getur velferð þjóðarinnar oltið á því, hvort stjórnarandstaðan reynir að villa henni sýn. Ég á hér, eins og menn munu skilja, við það, hvort stjórnarandstæðingar reyna að beita áhrifum sínum á verkalýðinn til þess að stofna til nýrrar kauphækkunarstyrjaldar. Fjárhagur flestra atvinnurekenda, a. m. k. við sjávarsíðuna, er orðinn þröngur, og atvinnurekstur þeirra berst í bökkum. Þetta vita allir. Og nú er sú breyting á orðin, að ríkissjóður getur ekki lengur aflað sér fjár til þess að greiða hallann af rekstrinum, eins og hann hefur gert undanfarin fimm ár. Atvinnurekendur eiga ekki heldur aðgang að ótakmörkuðum rekstrarlánum, til þess að greiða með fyrirsjáanlegan rekstrarhalla. Af þessu leiðir, að í sjálfsvarnarskyni er atvinnurekendum sá einn kostur nauðugur að standa gegn kauphækkunum að óbreyttum kringumstæðum. Séu kauphækkanir taldar sigur verkalýðnum til handa í slíkri styrjöld, mun sá sigur þess vegna verða torsóttur og tvísýnn. Hitt er aftur á móti víst, að átökin verða hörð og langvarandi og krefjast stórra fórna og mikillar blóðtöku af fátæku þjóðfélagi. Á þessu máli eru margar hliðar og mörg sjónarmið, sem hér vinnst ekki tími til að ræða eða rekja. En eins og málið liggur fyrir, er þess ekki heldur þörf. Hér nægir að fá svarað einni einustu spurningu. Hún er þessi: Er það rétt, að hækkað kaupgjald komi verkalýðnum að engu gagni eins og nú er ástatt í atvinnulífi Íslendinga? Sé þetta rétt, verði svarið við þessari spurningu jákvætt, leiði sigur í þessari styrjöld ekki til bættra lífskjara verkalýðsins, þá er það þung ábyrgð á lýðhollum mönnum að leiða fólkið út í tvísýna og þjóðinni dýra og örlagaríka baráttu. Til þess ógæfuverks mega engir lána sig, aðrir en þeir, sem, eins og kommúnistar, vinna vísvitandi að glundroða og upplausn í þjóðfélaginu, af því að þeir hafa allt önnur sjónarmið og markmið en við lýðræðissinnar. Þessari áríðandi spurningu hefur þegar verið svarað. Henni var svarað á s. l. sumri af hagfræðingum þeim, sem Alþýðusamband Íslands og BSRB fengu til að rannsaka þetta mál og semja um það greinargerð, en hagfræðingar þessir voru góðir og gegnir stjórnarandstæðingar. Dómur þeirra er í aðaldráttum þessi: Kauphækkanir eru verkalýðnum með öllu gagnslausar, nema þær byggist á aukinni framleiðslu eða gróða í atvinnurekstrinum. - Ég hygg, að allir hagfræðingar Íslands séu í hjarta sínu samþykkir þessu svari. Hitt veit ég að öllum almenningi er fullljóst, eins og líka áðurnefndir hagfræðingar álitu, að svo sem nú horfir, er hvorki að vænta aukins gróða né aukinnar framleiðslu í atvinnulífi Íslendinga. Kauphækkanir eru þess vegna verkalýðnum gagnslausar. En ég efast um, að með því sé sagan öll sögð. Ég hygg, að fjárhagur og lánstraust atvinnurekenda neyði þá til að stöðva eða draga úr atvinnurekstrinum, ef kaupgjald hækkar að óbreyttu afurðaverði. Sé það rétt, og það er því miður rétt, mundi afleiðing slíks „sigurs“ verkalýðsins í kaupstyrjöld snúast gegn honum og verða til þess eins að magna versta fjanda verkalýðsins og þjóðarheildarinnar, þ. e. a. s. atvinnuleysið. Ég endurtek því, að þjóðhollir menn í stjórnarandstöðunni verða að gæta sín gegn þeirri freistingu að gera stj. minni háttar skráveifur, í því skyni að krækja sér í pólitískan ávinning. Á þessu sviði þjóðmálanna hvílir þungi ábyrgðarinnar eigi aðeins á stj., heldur einnig á þeim sjálfum. Ég vona, að umhyggjan fyrir þjóðinni reynist sterkari en andúðin á stjórninni, þegar á hólminn kemur. Flest árásarefnin á stjórnina eru í beinu eða óbeinu sambandi við fall krónunnar. Ég minni þjóðina á, að núverandi stjórn hefur ekki fellt krónuna, heldur aðeins hlutazt til um, að löggjöfin viðurkenndi með réttri skráningu það verðfall krónunnar, sem rekur rætur sínar til þess, að rofið var sambandið á milli afurðaverðs og kaupgjalds á árinu 1940. Út af fyrir sig harma menn fall krónunnar. Hitt var svo aðeins óumflýjanleg nauðsyn og skilyrði þess, að takast megi að hindra frekara gengisfall, að viðurkenna staðreyndir í þessum efnum. Stjórnarandstæðingum vil ég segja það, að svo mikið sem fall krónunnar hefur orðið, þá skulu þeir sanna það, að haldi þeir uppteknum hætti með neikvæðri baráttu gegn sérhverju úrræði ríkisstj. til úrlausnar á höfuðvandamálum þjóðarinnar, og einkum og sérstaklega ef þeir gerast svo ábyrgðarlausir að leiða verkalýðinn út á slysabraut kaupgjaldsstyrjaldar, sem stofnar þjóðinni í augljósan voða og aldrei getur orðið verkalýðnum til annars en bölvunar, þá mun verða meira gengisfall á þeim sjálfum en krónunni, þótt það kannske komi ekki að fullu í ljós fyrr en þeir verða skráðir, þ. e. a. s. við næstu kosningar. Þá mun koma í ljós, að fleiri eru í hættu en þeir, sem þora að taka ábyrgð á óvinsælum aðgerðum á örlagaríkum tímum. Þjóðin gerir líka kröfu til hinna. Íslendingar eru fúsir til að fyrirgefa yfirsjónir stjórnmálamanna sinna. Það sýnir reynslan. En þjóðin fyrirlítur, fordæmir og refsar þeim, sem reyna að falsa staðreyndir í því skyni að villa henni sýn, þegar mest er í húfi. Ég hef þá lokið máli mínu. Mér gefst ekki kostur á að taka þátt í framhaldi umræðnanna á miðvikudag, því að ég mun fara utan í fyrramálið í erindum ríkisstj. Ég kveð þm. og aðra háttvirta hlustendur og óska þeim öllum alls hins bezta og stjórnarandstæðingum m. a. þess, að þeir afneiti ekki sannleikanum með öllu í þessum umræðum.