Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þessum fundi verður nú frestað til kl. 1 í dag, en hér hafa menn beðið um orðið um gæslu þingskapa.

Virðulegur forseti. Það kemur mjög á óvart að hér eigi að fara að fresta fundi sem boðaður er kl. 11 og 1. mál á dagskrá er atkvæðagreiðsla um fjárlög eftir 2. umr. Ég vissi ekki annað en að þetta væri þaulskipulagt í samræmi við starfsáætlun þingsins sem kveður á um það að ljúka störfum Alþingis á morgun, síðasti starfsdagur þingsins fyrir jól er á morgun samkvæmt þeirri starfsáætlun sem út hefur verið gefin og ég hef ekki neina aðra áætlun í höndum eða neitt erindi frá forsætisnefnd þingsins um að það eigi að breyta þar til um. Hér stóð fundur fram undir morgun og það var áhersluatriði af hálfu okkar í stjórnarandstöðu að menn fengju ráðrúm til þess að undirbúa þátttöku í þessari atkvæðagreiðslu þannig að hún yrði síðar í dag. Við það var ekki komandi af hálfu stjórnarliðsins og settur niður fundur með atkvæðagreiðslu kl. 11. Ég verð að segja að ég hef ærið að starfa þessa daga fram að jólum í sambandi við þingstörfin og undirbúning mála og ég hef búið mig undir það að taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu sem margir líta eðlilega á sem þýðingarmikla. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvernig stendur á því að svona er farið með tíma alþingismanna og svo er háttað dagskrá að setja hér upp atkvæðagreiðslu um fjárlög kl. 11 og síðan á að fresta fundi til kl. 13 eftir því sem hæstv. forseti greindi okkur einmitt frá núna. Ég óska eindregið eftir skýringum af hálfu virðulegs forseta þingsins hvað valdi þessu. Hverjir eru það sem óska eftir frestun fundar? Og hvar er stjórnarliðið sem kveður hér til fundar? Hvar eru þingmenn Sjálfstfl., svo dæmi sé tekið? Hvar er ráðherrabekkurinn? Hann er heldur þunnskipaður. Hvað veldur þessari tilhögun á þinghaldi með þessum hætti? Ég óska eftir skýringum og ég hugsa að það séu fleiri sem vilja vita ástæður.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, og spyrja í raun hverju þetta sæti. Við sátum hér til kl. að ganga sex í morgun og var samkvæmt samkomulagi reynt að greiða fyrir þingstörfum. Sumir hv. þm. sem töldu sig hafa ærna ástæðu til þess að fjalla hér um það mál sem þá var á dagskrá, fjárlög fyrir næsta ár, féllu frá ræðum sínum, sumir styttu þær mjög, aðrir féllu alveg frá orðinu til þess að geta mætt til þingfundar í morgun kl. 11 til þess að greiða atkvæði um frv. Reyndar fengu ekki allir frið til kl. 11 því að fjárlaganefndarmenn voru boðaðir til fundar kl. 8.30 í morgun,  þess að sjálfsögðu að fjalla um þingmál. Til dæmis voru í fjárln. tekin fyrir mál sem á að fjalla um við 3. umr., B-hluta stofnanir, og ekki smáar stofnanir, stofnanir eins og Póstur og sími, Húsnæðisstofnun ríkisins og Rafmagnsveitur ríkisins. Við höfðum reyndar ekki lokið við að fjalla um nema eina af þessum stofnunum, Póst og síma, þegar boðað var til þingflokksfunda til að undirbúa þessa atkvæðagreiðslu því að auðvitað þurfa þingflokkarnir einhvern tíma til þess, virðulegi foseti, að undirbúa atkvæðagreiðsluna og það höfum við gert. Við höfum setið á fundi núna frá 10 og fram að fundi þessum til þess að vera tilbúnir, og erum það, fyrir þessa atkvæðagreiðslu. Ég verð að lýsa undrun minni á þessum vinnubrögðum. Ég veit reyndar ekki hvort fundur í fjárln. hefur haldið áfram eftir að við stjórnarandstæðingar þurftum frá að hverfa til þess að fara á þingflokksfundi. Hafi svo verið, þá a.m.k. er alveg ljóst að við munum krefjast þess að fá forstöðumenn þessara stofnana aftur til viðræðu á fund þannig að við stjórnarandstæðingarnir í nefndinni getum rætt við fulltrúa Húsnæðisstofnunar og Rafmagnsveitna ríkisins. Kannski hefur fundinum verið frestað, ég veit það ekki, virðulegur forseti, hvernig það hefur farið fram. En því miður hefur það þó komið fyrir áður á fundi í fjárln. að beiðni okkar um að fá til viðtals þá aðila sem við höfum beðið um að fá til viðtals hefur verið hafnað og ég vona a.m.k. að það endurtaki sig ekki, að það fari svo nú að þeirri ósk okkar yrði hafnað að fá þessar stofnanir aftur --- og vil reyndar nota tækifærið og láta vita af því að við munum auðvitað ítreka þá ósk okkar --- vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar sem boðaðar voru og við vildum fá að ræða á fundum fjárln., að fá þá fulltrúa til fundar við nefndina, þar sem nú er ljóst að þær boðuðu aðgerðir eru meira og minna í vindinum. Hæstv félmrh. lýsti því hér yfir í gær að það væru allt aðrar hugmyndir uppi nú varðandi verkaskiptinguna heldur en þær sem þá voru boðaðar. Því við hljótum að verða að fá að taka okkur tíma í hv. nefnd til þess að ræða þau mál. En á þessu stigi, virðulegi forseti, var það nú fyrst og fremst það sem hér er að gerast núna sem við erum undrandi á eftir að hafa verið hér mestalla nóttina, mætt síðan hér til vinnufunda í hinum ýmsu nefndum stax í morgun og verið á þingflokksfundum til þess að vera tilbúnir til atkvæðagreiðslu nú. Það hefði verið öllu betra fyrir öll vinnubrögð og allt samkomulag og samstarf í þinginu að þetta hefði legið fyrir fyrr en nú þegar við stjórnarandstæðingar erum mættir til þessa fundar. Það virðast reyndar vera fáir aðrir en þeir, örfáir, tveir til fjórir fulltrúar stjórnarliða sem hér eru mættir.

Þessi ákvörðun um að fresta fundinum nú er gerð í fullu samkomulagi milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það var gert samkomulag um það í nótt eða morgun eftir því sem forseti best veit og hefur verið rætt á milli þingflokksformanna stjórnar og stjórnarandstöðu, á nokkrum fundum á sl. sólarhring hvernig málum vindi fram hér. Síðan er það að ósk stjórnarliða að atkvæðagreiðslunni verður frestað nú frá kl. 11 til kl. 1. Þetta er það svar sem forseti gefur hér. Nú sýnist forseta að næstum allir þingmenn hafi kvatt sér hljóðs, væntanlega til þess að tala um gæslu þingskapa, og þá gef ég fyrst orðið hv. 8. þm. Reykv. sem talar um gæslu þingskapa.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að upplýsa eftirfarandi í sambandi við þetta mál og staðfesta það sem forseti segir að það var að ósk okkar þingflokksformanna stjórnarflokkanna sem um það var beðið seint í nótt að þessari atkvæðagreiðslu yrði frestað fram eftir degi. Síðan varð það að samkomulagi eftir samtöl milli þingflokksformanna að fundinum sjálfum yrði þá frestað til kl. 1. Mér er það að sjálfsögðu ljóst að þetta kann að valda einhverjum þingmönnum óþægindum, en það er ástæðulaust að fara neitt í felur með það að þetta er að frumkvæði og að ósk okkar þingflokksformanna stjórnarflokkanna. Ég sé ástæðu til þess að þakka þeim sem tóku þátt í samtölum um þetta við okkur í nótt fyrir þær undirtektir sem þessi ósk fékk frá þeim þannig að við máttum standa í þeirri trú að um þetta væri þokkalegt samkomulag þó svo maður skilji það að sjálfsögðu að ekki séu allir jafnánægðir með það.

Virðulegi forseti. Það er kannski rétt að rifja það upp að gefnu tilefni að í gærkvöld fóru fram býsna langdregnar samningaviðræður um ýmis mál eins og gengur. Í sjálfu sér er ekkert merkilegt við það að öðru leyti en því að við lögðum á það áherslu, fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, að atkvæðagreiðsla eftir 2. umr. fjárlaga færi ekki fram fyrr en síðdegis í dag. Stjórnarflokkarnir töldu aftur á móti óhjákvæmilegt að hún færi fram kl. 11. Síðan af einhverjum ástæðum snerist stjórnarflokkunum hugur og þeir óskuðu eftir því að atkvæðagreiðslunni yrði frestað frá kl. 11. Við óskuðum þá eftir því eða ég fyrir mitt leyti að fundinum yrði þá jafnframt frestað þannig að ekki yrðu hér fundahöld fyrr en eftir hádegið fyrst menn treystu sér ekki í atkvæðagreiðslu og tíminn fyrir atkvæðagreiðsluna yrði svo ákveðinn síðar. Hér er því bersýnilega um að ræða, eins og fram kom í máli hv. 8. þm. Reykv., ósk stjórnarflokkanna sem er ástæðan til þess að atkvæðagreiðslunni er frestað. Hins vegar verða menn að skilja það, og þar á meðal formenn þingflokka stjórnarflokkanna, að það var auðvitað ekkert ráðrúm til þess eftir kl. 5 í morgun að hafa samráð við alla þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna um þennan veruleika sem nú blasir við. En niðurstaðan er sem sagt þessi og ég tel eftir atvikum að það sé lítið annað fyrir stjórnarandstöðuna að gera en að fallast á þá ósk stjórnarflokkanna að atkvæðagreiðslu um fjárlögin verði frestað.

Virðulegi forseti. Um kl. 5 í morgun var ég hér á vaktinni en starfandi formaður þingflokks Framsfl. var þá horfinn af fundi. Ég heyrði það fljúga fyrir að hugsanlegt væri að beðið yrði um frestun á atkvæðagreiðslu. Mér flaug ekki í hug að ekki yrði boðað til samráðsfundar forseta í morgun til þess þá að afboða þennan fund núna, en ég tek undir með hv. 9. þm. Reykv. að úr því að stjórnarliðið fer eindregið fram á þessa frestun á umræðunni þá tel ég að við eigum að fallast á það. Að öðru leyti lýsi ég furðu minni á því að ekki skuli hafa verið boðað til formlegs samráðsfundar strax í morgun til þess að koma orðsendingum til þingmanna um þessa breytingu. Það var að sjálfsögðu ekki hægt að boða til neins slíks fundar í nótt um kl. 5.30 og koma því til þingmanna með neinum formlegum hætti.

Forseti vill láta þess getið að það verður að sjálfsögðu haft samráð við formenn þingflokka, nú þegar þessum fundi hefur verið frestað og áður en hann hefst að nýju, um það hvenær atkvæðagreiðslan um fjárlagafrv. muni hefjast. Það finnst forseta vera eðlilegt. En forseti skilur það að þetta hefur komið sér illa fyrir hv. þm. sem ekki hafa vitað af þessu, en verður að viðurkenna að hún hafði gert ráð fyrir því að hv. þm. vissu almennt um þessa frestun þegar komið væri til þessa fundar kl. 11. Ef það hefur farist fyrir, þá biður forseti velvirðingar á því. En nú liggur fyrir að gera hlé á fundinum og fresta honum til kl. 1 og ég vænti þess að nú hafi hv. þm. upplýsingar um það hvernig fyrirkomulagið verður. Þegar komið verður hér til fundar liggi það fyrir og allir hv. þm. viti hvenær atkvæðagreiðslan um fjárlagafrv. fer fram.

Virðulegur forseti. Það er aðeins örstutt. Ég vil láta það koma fram að það eru fleiri en þessir þingmenn stjórnarandstöðunnar sem ekki vissu um þessa frestun því að einhvern grun hafði hv. formaður fjárln. um það að rætt hefði verið um hugsanlega frestun, gat þess um tíuleytið þegar við vorum að fara á þingflokksfund okkar að það væri ekki þingfundur kl. 11 svo að ég bað starfsmenn þingsins í Austurstræti að hringja hingað út --- þeir höfðu nú ekki heyrt neitt um þetta, starfsmennirnir þar. Þeir hringdu á símaborðið og þar hafði enginn hugmynd um að það stæði til að fresta þessum fundi. Starfsmaðurinn í Austurstæti, en ég hlustaði á þessi samtöl því að ég stóð við borðið hjá viðkomandi, hringdi í þingverði á göngum hér og spurði þá um það. Þeir höfðu ekki hugmynd um annað en að hér væri þingfundur að hefjast kl. 11. Eitthvað hefur því verið undarlega staðið að þessu. Þá hringdi ég í formann þingflokks Framsfl. rétt upp úr kl. 10 til þess að spyrja hvort frestað hefði verið þingflokksfundi. Þá hefði formaður þingflokksins ekki haft neina hugmynd um það að fresta ætti atkvæðagreiðslu og ekkert heyrt það orðað eða nefnt fyrr, að það væri frestun á þessum fundi, virðulegi forseti. Ég vildi bara að þetta kæmi hér fram og væri alveg ljóst. 

Forseti hefur greinilega ekki talað nógu skýrt hér áðan og ætlar þá að reyna að tala skýrar. Hún lýsti því yfir að það yrði talað við formenn þingflokka þegar þessum fundi hefði verið frestað og rætt við þá um það hvenær atkvæðagreiðslan gæti farið fram eftir að fundur hefst að nýju kl. 1. Vonar forseti nú að þetta liggi ljóst fyrir, að það er fyrirhugað að ræða við formenn þingflokka stjórnar og stjórnarandstöðu og komast að samkomulagi um það hvort atkvæðagreiðslan fer fram kl. 1 eða síðar. --- Fundarhlé.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti upplýsa að atkvæðagreiðsla um 6. dagskrárliðinn, fjárlög 1992, fer fram kl. 2.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um skattskyldu innlánsstofnana, með síðari breytingum. Í grg. kemur fram að hugmyndir svipaðar þeim sem fram koma í þessu frv. hafa verið lagðar fram áður og rökin fyrir því að menn vilja nú gera hina ýmsu fjárfestingarlánasjóði skattskylda eru þau samkvæmt grg. að þessir sjóðir búi við ákveðin forréttindi umfram aðrar útlánastofnanir. Nú er ég er ekki reiðubúin til þess að gera upp hug minn um þetta mál. Ég á sæti í efh.- og viðskn. og þar munum við að sjálfsögðu athuga þetta mál rækilega. En þær spurningar sem ég er fyrst og fremst að velta fyrir mér eru þær hvort skynsamlegt sé að leggja tekju- og eignarskatt á sjóði sem eiga að sinna ákveðnum lögbundnum verkefnum. Ef þessir sjóðir fara að greiða tekjuskatt og eignarskatt þýðir það væntanlega að þeir hafa minna fé til þess að lána þeim sem þeir eiga að þjóna. Ef maður tekur dæmi af slíkum sjóði, þá get ég nefnt Framleiðnisjóð landbúnaðarins sem gegnir því hlutverki m.a. að ýta undir nýsköpun í landbúnaði og er til þess ætlaður að mæta þeim miklu breytingum sem átt hafa sér stað í landbúnaðinum og aðstoða bændur við að skapa vinnu í stað þess samdráttar sem nú á sér stað í landbúnaðinum. Það má taka annað dæmi af Útflutningslánasjóði sem er lítill en vel rekinn sjóður. Hvað þýðir svona skattlagning fyrir þessa sjóði? Það er önnur spurning sem vaknar og varðar 2. gr. þessa frv. sem kveður á um hvaða sjóðir eigi að vera undanskildir sem auðvitað getur orkað tvímælis. Mér hefur borist í hendur bréf eða álit frá Sambandi ísl. sveitarfélaga þar sem þeir lýsa áhyggjum sínum út af Lánasjóði sveitarfélaga. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa þetta álit því að ég hygg að í því komi fram þau álitamál sem fylgja þessu frv. Álitið hljóðar svo: ,,Stjórn Lánasjóðs sveitarfélaga mótmælir harðlega því ákvæði frv. er leiðir til skattskyldu Lánasjóðs sveitarfélaga. Lagt er til að Lánasjóði sveitarfélaga verði bætt í upptalningu þeirra sjóða sem undanþegnir verða skattskyldu skv. 2. gr. frv. Lánasjóður sveitarfélaga hefur eingöngu lánað til annarra sveitarfélaga en Reykjavíkurborgar. Lengst af hafa lánin runnið til framkvæmda við lögskyld verkefni sveitarfélaganna eins og til vatnsveitna, skólabygginga, gatna- og holræsagerðar o.s.frv. Á þessu og síðasta ári hefur þó meira en helmingur af ráðstöfunarfé sjóðsins farið til skuldbreytinga á óhagstæðum lánum skuldugra sveitarfélaga. Sú ákvörðun var tekin af sjóðstjórninni fyrir frumkvæði félmrh. sem skipar formann sjóðstjórnarinnar. Lánasjóðurinn hefur þannig reynst hinum minni og fátækari sveitarfélögum mikil hjálparhella og allar skerðingar á ráðstöfunarfé hans mundu fyrst og fremst bitna á þeim. Miðað við ársuppgjör sjóðsins fyrir árið 1990 hefði fyrirliggjandi frv. leitt til eftirfarandi skattskyldu sjóðsins: Tekjuskattur af hagnaði 1990, 45%, yrði 87,1 millj. kr. Eignarskattur af hreinni eign í árslok 1990, 1,2%, 31,7 millj. kr. Samtals 118,8 millj. kr. Áætlaðar skattgreiðslur vegna ársins 1991 næmu um 140--150 millj. kr. Slík skattlagning hefði mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir starfsemi Lánasjóðsins og viðleitni hans til að gegna þjónustuhlutverki sínu við sveitarfélögin í landinu, sérstaklega hin fámennari. Hún er líka mjög óeðlileg vegna margháttaðrar sérstöðu hans m.a. Lánasjóðurinn er ekki hreinn fjárfestingarlánasjóður heldur lánar hann einnig til skuldbreytinga og hefur rúmur helmingur af ráðstöfunarfé hans að undanförnu runnið til skuldbreytinga hjá illa stæðum sveitarfélögum. Lánasjóðurinn er eign sveitarfélaganna sem hvorki greiða skatt af tekjum né eignum. Lánasjóðurinn hefur að undanförnu eingöngu lánað út eigið fé en ekki haft milligöngu um endurlán. Lánasjóðurinn hefur leitast við að halda rekstrarkostnaði í algeru lágmarki og deilir rekstrarkostnaði með öðrum til að geta þjónað sveitarfélögunum betur. Lánasjóðnum er nú ætlað stórt hlutverk í fyrirgreiðslu við minni sveitarfélög til að þau geti orðið við nýjum og stórauknum kröfum ríkisvaldsins varðandi umhverfismál. Skattlagning sjóðsins er bein skattlagning á sveitarfélögin, sérstaklega þau sem verst eru stödd fjárhagslega. Í ljósi ofangreindra ábendinga er vonast til að horfið verði frá skattlagningu Lánasjóðs sveitarfélaga og að frv. verði breytt þannig að hún komi ekki til framkvæmda.`` Þetta bréf er undirritað af Þórði Skúlasyni framkvæmdastjóra. Hér er sem sagt komið enn eitt dæmið þar sem verið er að leggja álögur á sveitarfélögin ef þetta frv., eins og það lítur út nú, verður samþykkt. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að þarna eru ákveðin álitamál á ferðinni. En ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh.: Hvað áætlar ríkið að þessi lagasetning skili miklum tekjum? Ég leitaði upplýsinga hjá starfsmanni fjmrn. sem fletti þessu upp og sagði mér að það væri reiknað með að þetta frv., ef að lögum yrði, mundi skila um 150 millj. kr. Hér segir Samband ísl. sveitarfélaga að bara skattlagningin á Lánasjóð sveitarfélaga muni skila 118,8 millj. kr. samkvæmt uppgjöri 1990 og 140--150 millj. kr. fyrir það ár sem nú er að líða þannig að eitthvað ber hér í milli og ég spyr fjmrh.: Hvað eiga þessi lög að skila ríkinu miklum tekjum? Eins og ég nefndi áðan munum við í efh.- og viðskn. kanna þetta mál mjög rækilega og þegar þar að kemur mun koma í ljós hvaða afstöðu við kvennalistakonur tökum í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð um liðið síðan ég flutti framsöguræðu fyrir þessu máli. Þetta er gamall kunningi. Þetta frv. hefur verið flutt áður og þá sem hluti af stærra frv. Þau ákvæði sem er að finna í þessu frv. nú urðu viðskila við sjálft frv. í Ed. á sínum tíma. Frv. er auðvitað flutt til samræmingar þannig að fjárfestingarlánasjóðir greiði sams konar gjöld og til að mynda veðdeildir bankanna. Og af því að hv. síðasti ræðumaður minntist á að þetta gæti gengið á útlán sjóðanna þá er það alveg rétt nema sérstök gjaldtaka komi fyrir sem auðvitað er til staðar hjá mörgum þessara sjóða. Varðandi Lánasjóð sveitarfélaga hins vegar vil ég segja það að árið 1990 og reyndar árið 1991 líka voru hagstæð ár í rekstri sjóðsins og skilaði sjóðurinn óvenjulega miklum hagnaði. Það er rétt að fjmrn. hefur giskað á að tekjur af sjóðnum á næsta ári, sem er þá fyrirframgreiðsla fimm mánaða, gæti skilað 150 millj. kr. Þessi fyrirframgreiðsla er 20% en ég hygg að þeir sem skrifa bréfið séu að miða við greiðslu allt árið og þess vegna geta þessar tölur staðist þegar þær eru bornar saman, annars vegar á hálfs árs grundvelli og hins vegar heils árs. En ég vil taka það fram að í morgun áttum samtöl við fyrirliða sveitarstjórnarsambandsins, hæstv. forsrh., félmrh. og ég, og þar ræddum við um samskipti ríkis og sveitarfélaga og með hverjum hætti ætti að skipa málum við fjárlagagerðina nú. Eitt af því sem þar var rætt var einmitt það frv. sem hér er á ferðinni. Ég vil gjarnan láta það koma fram að niðurstaða þeirra viðræðna varð með þeim hætti að ég tel að ástæða sé til þess af hálfu hv. nefndar að kalla til sín fulltrúa sveitarfélaganna og af hálfu ríkisstjórnarinnar kemur það vel til greina að fella Lánasjóð sveitarfélaga út úr þessu frv. með því að færa þann sjóð yfir í 2. gr. en þar er tæmandi talning á þeim fjárfestingarlánasjóðum sem ekki eiga að skattleggjast. Ég tel ekki ástæðu á þessu stigi að fjalla frekar um samtal okkar og sveitarstjórnarmanna. Það mun að sjálfsögðu koma í ljós síðar, ég hygg síðar í dag. En þetta atriði bar á góma og af því tilefni vil ég að það komi fram að ég álít að nefndin eigi að kanna þetta mál rækilega í tengslum við niðurstöu fundarins sem haldinn var í morgun.

Hæstv. forseti. Á þskj. 220 er frv. til laga um breyting á lögum um skattskyldu innlánsstofnana sem er eitt af nýjum skattafrv. núv. hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. fjmrh. hefur að vísu þegar komið hér og gefið til kynna að þetta frv. þurfi að taka til endurskoðunar og breytinga og þannig að hverfa að einhverju leyti frá þeim hugmyndum sem í því eru. Hæstv. ráðherra benti á það að á sínum tíma var lagt fram frv. í Ed. um skattlagningu innlánsstofnana þar sem þeir sjóðir sem hér eru upp taldir, flestir hverjir a.m.k., voru með. Það frv. var lagt fram án skuldbindinga af þáv. stjórnarflokkum, a.m.k. Framsfl og af þeim sökum var sú breyting gerð á frv. í Ed. sem hæstv. ráðherra gat um. Rökin sem hæstv. ráðherra notar fyrir því að nú skuli þessi breyting gerð eru þau að færa eigi þessa sjóði til samræmis við veðdeildir bankanna. En ég hygg að það megi segja um alla þessa sjóði að þeir eigi nokkurn annan uppruna og starfsgrundvöll. Ég hygg að þeir hafi allir verið stofnaðir sem þróunar- og uppbyggingarsjóðir við veikburða atvinnugreinar þá. Auk þess að vera ætlað að útvega fjármagn, þá var þeim jafnframt falið að gera það með hagkvæmum kjörum og þannig að stuðla að uppbyggingu og framförum. Því miður er það svo enn --- eða kannski sem betur fer þurfum við enn á slíku hlutverki að halda að byggja upp og búa í haginn fyrir framtíðina og þess vegna er þetta hlutverk í fullu gildi enn. Það að auki er fjármagnsöflun þessara sjóða margra hverra á annan veg varið. Þeir fá framlög eftir ýmsum leiðum til viðbótar þeim tekjum sem þeir hafa af sínum útlánum. Ef ég aðeins nefni nokkra sjóði, þá er það þannig með Framleiðnisjóð landbúnaðarins að samkvæmt lögum er honum ætlað að fá ákveðið framlag á fjárlögum sem haldið hefur hingað til þó kannski sé komin þar nokkur spurning upp. Ef farið væri að skattleggja þessar tekjur, þá væri ríkið beinlínis að kippa til baka stórum hluta af hinu lögbundna framlagi og þá að sjálfsögðu ráðstöfunarfénu og er það þá til viðbótar þeirri skerðingu sem fram kemur í fjárlagafrv. nú og ríkisstjórnin gerir ráð fyrir að sjóðurinn verði fyrir á næsta ári. Stofnlánadeild landbúnaðarins á sér langa sögu að baki. Til hennar hafa runnið tekjustofnar af afurðaverði, en á móti hefur hún lánað út á mjög lágum vöxtum sem hefur bæði stuðlað að því að jafna kjör bænda og líka að halda niðri vöruverði því ef reikna þyrfti hæstu vexti við uppbyggingu og endurnýjun fjárfestinga í landbúnaði, þá mundi framleiðslukostnaðurinn að sjálfsögðu hækka mjög mikið. Við þekkjum öll hvernig ástandið er í ferðamálum okkar. Það er sagður einn af álitlegustu vaxtarbroddum okkar atvinnulífs og kannski það eina sem sumir telja að nú séu sæmilegar horfur fram undan í. Þar hefur á hverju ári verið skorið niður hluti af því framlagi sem lög kveða á um að ríkið skuli leggja til Ferðamálasjóðs og það væri því hart ef ofan á þá skerðingu kæmi síðan skattlagning. En ég hygg að flestir sem til þekkja séu sammála um að það fjármagn sem veitt er til ferðamála á Íslandi skilar sér fljótt margfaldlega aftur. Við höfum nokkrir hv. þm. flutt þáltill., sem reyndar hefur ekki enn komist til umræðu eða til nefndar, um að gerð verði sérstök úttekt á því hvernig hægt væri að nýta sem best þá fjárfestingu sem fyrir er í ferðamálum með því að lagfæra þá þröskulda eða flöskuhálsa sem eru í ferðamálakerfi okkar. Að sjálfsögðu þarf nokkurt fjármagn til þess þó að það gæti verið um mjög hagkvæman hlut að ræða og því fjarri lagi að vera að skerða þennan veikburða sjóð sem óhætt er að segja miðað við þau verkefni sem hann hefur. Samkvæmt lögum um Ferðamálasjóð er heimild til þess að sjóðurinn leggi fram óafturkræft framlag til þeirra verkefna sem talin eru brýnust. En vegna lítils fjármagns hefur sjóðurinn ekki treyst sér til að gera það nema með sérstökum viðbótarfjárveitingum frá Alþingi en getan yrði auðvitað enn þá minni ef þarna yrði farið að skattleggja. Þannig væri hægt að halda áfram að benda á að um þessa sjóði gilda önnur viðhorf heldur en um hina almennu bankastarfsemi og því ákaflega hæpið, svo að ekki sé meira sagt, að ætla sér við þær aðstæður sem núna eru í okkar íslenska atvinnulífi að leggja þarna skatt á og draga úr því fjármagni sem við höfum til nýsköpunar og uppbyggingar og þróunar í atvinnulífinu. Það er vissulega ánægjulegt að heyra það hjá hæstv. ráðherra að hann telji vel koma til greina að færa Lánasjóð sveitarfélaga yfir í 2. gr. frv., sem sagt undanþágugreinina, og sýnir það að ef málin eru rædd og sýnt fram á sanngjörn rök, þá eru þau tekin til greina. Vonast ég til að þannig verði með fleiri atriði í þessu frv. þegar það kemur til nefndar og ég vonast til þess að það verði ekki eingöngu fulltrúar frá Sambandi ísl. sveitarfélaga sem þangað verði kvaddir heldur fulltrúar frá öllum þessum sjóðum.

Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hæstv. forsrh., hæstv. samgrh. og einnig formaður þingflokks Sjálfstfl., hv. þm. Geir Haarde, verði viðstaddir þessa umræðu, a.m.k. ræðu mína, og einnig óska eftir því að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem hér er í hliðarsal, megi hlýða á umræðuna. Ég væri þess vegna þakklátur að hæstv. samgrh. vildi vera hér viðstaddur mína ræðu og enn fremur hv. þm. Geir Haarde og hæstv. forsrh. Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni áðan að þetta frv. væri gamall kunningi, svo ég noti hans óbreyttu orð, og hæstv. fjmrh. sagði einnig að þeir þættir sem væru í þessu frv. hefðu orðið viðskila, það voru hans óbreyttu orð, við frv. sem var afgreitt hér árið 1988.  Ég verð að víkja nokkrum orðum að þessu því að ég ætla að bera hér fram þá spurningu og mun gera það við hæstv. forsrh.: Hvenær skipti Sjálfstfl. um skoðun í þessu máli? Það var þannig í desember 1988 að Sjálfstfl. neitaði að láta afgreiða fjárlagafrv. nema ég drægi til baka öll þessi ákvæði sem Sjálfstfl. leggur nú til að verði samþykkt. Slík var harka Sjálfstfl. á móti þessu sem hann er núna að biðja þingið að samþykkja, að hér stóð í næturstappi og daglöngum þrætum vegna þess að hv. þáv. þm. Halldór Blöndal, Eyjólfur Konráð Jónsson, þáv. formaður Sjálfstfl. Þorsteinn Pálsson og fleiri neituðu algjörlega að greiða fyrir því að afgreiðsla fjárlaga gæti haldið áfram nema ríkisstjórnin drægi alla skattlagningu sjóðanna til baka. Ég verð að segja eins og er að stundum hefur maður orðið hissa á þessum haust- og vetrardögum, en þegar lagt var fyrir framan mig á borðið þessi gamli kunningi, svo ég noti nú orðalag hæstv. fjmrh., frv. til laga um skattlagningu innlánsstofnana, nánast óbreytt og orðrétt  Hvað sögðu sjálfstæðismenn á þingi um þetta frv. á sínum tíma? Nú vil ég óska eftir því að hæstv. samgrh. sé hér í salnum.  Hv. þm. Halldór Blöndal stóð í ræðustól efri deildar 7. des. 1988 og færði rök að því hvers konar fásinna það væri að ætla sér að skattleggja Framleiðnisjóð landbúnaðarins, Orkusjóð, Hafnabótasjóð og fleira af því sem hér er lagt til að verði skattlagt. Og ekkert var nú fordæmingin á skattlagningu þessara sjóða hjá því að það ætti að undanþiggja Atvinntryggingarsjóð útflutningsgreina þessari skattlagningu. Og hneykslunin yfir því að mönnum skyldi hafa dottið það í hug að skattleggja Framleiðnisjóð landbúnaðarins á sama tíma og Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina slyppi við skattlagninguna var mjög dramatísk og skýr. Síðan lýsir hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson um það bil tveimur vikum síðar, 22. des. atganginum í þessu máli og segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þetta er orðin hálfgerð kómedía á pörtum, en að vísu hitnaði í gærkvöldi og fram eftir nóttu alla vega svolítið í sumum út af þessu.`` Hv. þm. Halldór Blöndal segir alveg skýrt: Það er ekkert eðlilegt í sambandi við þessa skattlagningu. Síðan segir þingmaðurinn Halldór Blöndal, talsmaður Sjálfstfl. í þessari umræðu, með leyfi hæstv. forseta: ,, . . . ég hef jafnan verið andvígur því og ekki skilið þegar hugmyndir hafa komið fram um að skattleggja fjárfestingarlánasjóði sem eru í eðli sínu stofnanir en ekki viðskiptafyrirtæki . . . `` Og síðan segir þingmaðurinn enn fremur að engir af þeim sjóðum sem tilgreindir eru í frv. og hér er aftur að finna í þessu frv. geti talist eiginlegir sjóðir sem beri að skattleggja, og fer síðan út í langar útlistanir á því hvernig eigi að skilgreina grundvallarhugtök. Virðulegi forseti. Ég hef óskað eftir því að hæstv. forsrh. sé viðstaddur umræðuna og ég hlýt að óska eftir því að hv. þm. Geir Haarde sé viðstaddur umræðuna og ég hef óskað eftir því að hæstv. samgrh. sé viðstaddur umræðuna.

Forseti vill upplýsa að hann hefur gert ráðstafanir til þess að kalla eftir þessum hv. þm. í salinn og við skulum vona að það líði ekki langur tími þar til þeir verða hér við.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir það en vek athygli á því að hæstv. samgrh. Halldór Blöndal var hér en hljóp síðan út þegar hann komst að raun um það hvað var hér á dagskrá. Kom til mín hér, stóð við ræðustólinn og fékk að kíkja á það hvaða frv. ég var að tala um og strunsaði síðan beint út úr salnum, forðaði sér. Er það virkilega þannig að forusta Sjálfstfl. þori ekki að vera í salnum þegar þetta frv. er rætt? Hér eru tveir þingmenn frá Sjálfstfl., hæstv. fjmrh. sem hefur tekið að sér að flytja þetta hér inn á þingið, og síðan höfuðandstæðingur málsins 1988, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson.

Við Friðrik reddum þessu.

Við Friðrik reddum þessu, segir hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson. Það verður væntanlega sams konar redding og síðast, hv. þm., þ.e. að henda frv.

Vertu ekki svona sár.

Ég er ekkert sár, hv. þm. Það er mikill misskilningur. Ég er bara ekki enn þá kominn að því að hæla ráðherranum fyrir að flytja frv. Ég hef ekkert skipt um skoðun, hæstv. fjmrh., og er þess vegna ekkert sár, þvert á móti. Það er í mér fögnuður, en mig langar til að vita hverjum ég á það að þakka að Sjálfstfl. hefur skipt um skoðun. Og ég vil fá að vita hvenær þeir þingmenn Halldór Blöndal, Eyjólfur Konráð Jónsson og Geir Haarde, sem hér fóru með mjög afdráttarlausar yfirlýsingar í garð þessa máls á þinginu 1988, skiptu um skoðun. Og mig langar til þess að vita það frá hæstv. forsrh., formanni Sjálfstfl., hvenær Sjálfstfl. skipti um skoðun á þessum málum. Því að þetta var það frv. sem Sjálfstfl. sagði um við mig: Fjárlögin verða ekki afgreidd ef þetta fer áfram. Svo stórt var það. Nú er það hér saklaust frv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Hv. þm. Geir Haarde sagði á sínum tíma, hæstv. fjmrh., ég ætla að rifja það upp: ,,Það er hins vegar í samræmi við annan málatilbúnað hæstv. ríkisstjórnar að hún skuli --- taka þarna inn ýmsa þá sjóði sem ríkið leggur nú til meiri part síns fjármagns en þannig kom þetta frv. fram í upphafi í efri deild, en hefur nú sem betur fer verið breytt.`` Og hv. þm. Geir Haarde segir einnig í desember 1988 að ,,vafist hefði fyrir færustu lögfræðingum að gera út um það hvaða sjóðir væru þess eðlis að unnt væri að skattleggja þá með sama hætti og aðrar lánastofnanir.`` Og gerir síðan mikið grín að því að það hafi ekki fundist neinn lögfræðingur sem gat skilgreint þetta með sómasamlegum hætti. Það er þess vegna eðlilegt að ég spyrji: Hvar eru þeir lögfræðingar sem núna hafa skilgreint þetta þannig að hv. þm. Geir Haarde, formaður þingflokks Sjálfstfl., telji viðunandi? Það er auðvitað fullkomlega óviðunandi að forusta Sjálfstfl. þori ekki að sýna sig hér í salnum. Þetta er hinn mikli dagur atkvæðagreiðslu við 2. umr. um fyrsta fjárlagafrv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Það er ekki hægt, virðulegi forseti, að una því að við séum að ræða hér stjfrv. þar sem fyrir liggur í þingskjölum algjör og afdráttarlaus andstaða Sjálfstfl. við málið og við fáum engar skýringar frá forustu Sjálfstfl. hvað valdi. Hæstv. fjmrh. gaf engar skýringar á því hvers vegna Sjálfstfl. hefði skipt um skoðun, hvorki í framsöguræðu sinni né í þeirri sakleysislegu ræðu sem hann flutti hér áðan þar sem hann góðlátlega talaði um frv. sem gamlan kunningja sem hefði orðið út undan með saklausum hætti í efri deild á sínum tíma. Hv. þm. Geir Haarde sagði 22. des. 1988: ,,Ég vek hins vegar athygli á því að frv., eins og það var lagt fram, var illa undirbúið af hálfu fjmrn. . . . Í því voru ákvæði sem ekki var búið að kanna til hlítar hvort fengju staðist.`` Nú vill svo til að það frv. sem hér er lagt fram er nánast alveg það sama. Og er þá ekki eðlilegt, hæstv. forseti, að ég vilji gjarnan fá að spyrja núv. formann þingflokks Sjálfstfl., sem ber ábyrgð á því að þingflokkur Sjálfstfl. samþykki að frv. sé lagt fram vegna þess að það er ekkert stjórnarfrv. lagt fram á Alþingi nema þingflokkar stjórnarflokkanna samþykki það, að ég spyrji þennan hv. þm.: Hvað nú? Hann fordæmdi frv. 22. des. 1988 á þeim forsendum að það væri illa undirbúið og í því væru ákvæði sem gætu ekki staðist. Hefur hv. þm. Geir Haarde skipt um skoðun? Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég óska eftir því að þessari umræðu sé frestað, ég fái að gera hlé á ræðu minni og þessari umræðu sé frestað. Ég læt ekki bjóða okkur það að þegar við sitjum hér til kl. 5.30 í morgun til þess að greiða fyrir því að ríkisstjórnin komi sínum málum áfram, mætum svo til nefndarfunda sum okkar kl. 8 og kl. 9 í morgun, komum svo hér til fundar kl. 11, reiðubúin að fara í atkvæðagreiðslu, en ríkisstjórnin kýs síðan að fresta henni, að þegar við setjum fram þá frómu ósk að örfáir af forustumönnum Sjálfstfl. geti verið hér í salnum í eins og 10 mínútur til þess að við getum rætt þessi mál, þá sé ekki orðið við þeirri ósk. Og ég fer formlega fram á það við forseta að ég fái að gera hlé á ræðu minni og umræðunni verði frestað þangað til þessir forustumenn Sjálfstfl. sem við viljum fá að tala við hér í salnum og hæstv. ráðherrar láta svo lítið að koma hingað, þó ekki sé nema í 10--15 mínútur. Það er enginn að biðja um það að þeir séu hér langdvölum en við viljum fá fáeinar mínútur til þess að tala við þá.

Forseti vill taka það fram að hann hefur þegar gert ráðstafanir til þess að hv. þm. og hæstv. ráðherrar sem tilgreindir hafa verið komi í salinn, en hér er hæstv. fjmrh. reiðubúinn til þess að svara því sem spurt er einkum og sérstaklega um varðandi þetta frv. En áfram er sjálfsagt að gera ráðstafanir til þess að tilteknir hv. þm. komi hingað í salinn. Það er eðlilegt.

Virðulegi forseti. Áður en ég held áfram ræðu minni, þá þarf ég að tala við þessa hv. þm. í nokkrar mínútur. Mér þykir mjög leitt að ég verð að endurtaka það sem ég hef verið að reyna að segja hér. Ég hélt að þeir væru á leiðinni í salinn og hélt þess vegna áfram ræðu minni. En hæstv. samgrh. fór nú út og ég ítreka þess vegna þá ósk mína að ég fái að gera hlé á ræðu minni þangað til þessir hæstv. ráðherrar og þingmenn geta verið viðstaddir í svona 10--15 mínútur. Ég skal lofa því að halda þeim ekki lengur. En mér finnst fullkomlega óeðlilegt að ég sé þvingaður til þess að halda áfram ræðu minni við þessar aðstæður þegar við gerum nánast allt sem hægt er til þess að greiða fyrir því að ríkisstjórnin geti komið sínum málum áfram.

Forseti ítrekar það að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að hv. þm. séu hér í salnum, en vill eindregið óska eftir því að ræðumaður haldi áfram sinni ræðu svo að mál geti gengið hér fram með eðlilegum hætti.

Virðulegi forseti. Það er bara ekki sanngjarnt að rökstyðja ósk forseta með því ,,til þess að mál geti gengið áfram með eðlilegum hætti``. Ég ætlaði ekkert að tala langt mál um þetta frv. En ég hef orðið að lengja ræðu mína núna í 15--20 mínútur meðan ég hef verið að bíða eftir því að þessir þingmenn og ráðherrar kæmu í salinn. Það er fullkomlega óeðlilegt að fara að setja nú á mig þá þvingu að nú skuli ég halda áfram og eyða þar með mínum tíma og tækifærum, tala hér lengur en ég ætlaði mér, þegar ég er að biðja um það að umræðunni sé frestað þangað til þessir hv. þm. geta komið í salinn. Það er fullkomlega eðlileg ósk, hæstv. forseti. Það er enginn að tala um það að tefja þessar umræður.

Forseti vill taka fram að það er ekki um það að ræða að umræður séu tafðar en ef hv. þm. gæti sætt sig við það að gera hlé á ræðu sinni og gefa öðrum þingmönnum tækifæri til þess að taka til máls, þá mundi forseti gera það ef þingmaðurinn fellst á það.

Já, ég get gert það.

Herra forseti. Ég held að það sé mjög brýnt að það sé upplýst hverjir hafi fjarvistarleyfi hér í dag. Hér hefur verið mikil vinnuskylda á þingmönnum og menn hafa reynt að mæta. Menn litu á það sem takmarkaðan húmor af hálfu stjórnarsinna að vekja mann í morgun og tilkynna svo að það yrði hlé. Ef staðan er nú orðin sú að ráðherrarnir telja að ríkisstjórnin sé komin í svo sterka stöðu að það sé óþarfi að vera í þingsalnum lengur, þá sýnist mér gamanið vera farið að grána miðað við þó þann húmor sem var í því sem gert var í morgun.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um skattskyldu innlánsstofnana. Þar er gert ráð fyrir því að skattleggja fleiri fjármálastofnanir í landinu heldur en hingað til hefur tíðkast. Nú er það öllum ljóst að ríkissjóður er í miklum vanda og þeir sem að því máli koma eru að sjálfsögðu með allmikil vandamál á sínu borði að ná þar endum saman með skikkanlegum hætti. Það verður hins vegar að gæta þess þegar leitað er að aðilum sem rétt er að skattleggja að sú skattlagning hafi eðlileg efnahagsleg áhrif, verði ekki eingöngu til þess að færa úr einum vasanum yfir í annan án þess að draga nokkuð úr þenslu í efnahagslífinu. Lengi vel voru innlánsstofnanir ekki skattlagðar og greiddu enga skatta til ríkisins, þ.e. ekki tekjuskatt og ekki eignarskatt en mörgum fannst að það væri eðlilegt að bankar og sparisjóðir greiddu skatta eins og önnur fyrirtæki í landinu. Þetta eru í sjálfu sér ekki óeðlileg sjónarmið en það er enginn vafi á því að sú þróun sem orðið hefur með skattlagningu innlánsstofnana hefur orðið til þess að hækka þjónustugjöld þessara stofnana og hækka fjármagnskostnað og hefur þess vegna í mjög mörgum tilvikum lagt meiri skuldbindingar á atvinnulífið. Jafnframt hefur sá siður verið tekinn upp að skattleggja Seðlabanka Íslands sem hefur í sjálfu sér enga þýðingu vegna þess að ríkissjóður á Seðlabankann og hvort einhverjir peningar eru færðir frá Seðlabankanum yfir til ríkissjóðs hefur afar takmarkaða þýðingu að því er varðar fjárlagahallann. Það má með sama hætti segja að það eigi jafnframt við um þær fjármálastofnanir sem eru í eigu ríkisins nema þá að viðkomandi skattlagning verði til þess að hækka þjónustugjöld og ná þar með meira fjármagni af atvinnulífinu og almenningi. Þetta frv. verður samt að skoðast í aðeins víðara samhengi vegna þess að hér er verið að tala um flestalla þá sjóði sem ríkissjóður á aðild að með einum eða öðrum hætti og ekkert tillit tekið til þess að ríkisvaldið hefur oft og tíðum lagt ýmsar skuldbindingar á viðkomandi sjóði til þess að standa undir útgjöldum eins og til rannsókna og annarra framfaramála í landinu. Það er t.d. ekki mjög langt síðan Iðnlánasjóður fékk allmikið fjármagn frá ríkissjóði til þess að standa að margvíslegri uppbyggingu í iðnaðinum og ég minnist þess að hæstv. núv. fjmrh. var mjög ákveðinn fylgismaður þess á sínum tíma meðan hann gegndi starfi iðnrh. að Iðnlánasjóður fengi stuðning frá ríkinu. Það hefur t.d. verið upplýst að núv. hæstv. ríkisstjórn hafi mikinn áhuga á því að standa við bakið á skipasmíðaiðnaðinum í landinu. Hér hafa verið fluttar alllangar ræður um það hversu illa hafi þar verið staðið að málum hér áður fyrr og hverjir hafi þar sérstaklega staðið í vegi. En ég býst við því að Iðnlánasjóður verði lítt hæfur til að leggja eitthvað af mörkum þegar hann þarf að greiða skatta til ríkisins með sambærilegum hætti og önnur fyrirtæki. Hér er jafnframt minnst á Iðnþróunarsjóð en sá sjóður nýtur þeirrar sérstöðu að honum var komið upp á sínum tíma með aðild Norðurlandanna og ég býst við því að mörgum þyki undarlegt að nú skuli standa til að skattleggja þennan sjóð, enda var hér um skuldbindingar að ræða milli Norðurlandanna. Ég hef ákveðnar efasemdir um að það sé í anda þess stofnsamnings sem þá var gerður að taka upp skattlagningu á sjóðinn. Ég sagði að þetta yrði líka að skoðast í víðara samhengi vegna þess að í nál. sem meiri hluti efh.- og viðskn. hefur skilað er gert ráð fyrir því að fella niður ábyrgð ríkissjóðs á skuldbindingum nokkurra sjóða, þ.e. Fiskveiðasjóðs Íslands, Iðnlánasjóðs, Iðnþróunarsjóðs og Útflutningslánasjóðs frá og með 1. jan. 1992. Það kemur jafnframt fram í þessu nál. að þessi breyting sé undirbúningur þess að gera þessa sjóði að hlutafélögum. Það er að verða nokkuð sérkennileg regla hér á Alþingi og hjá núv. ríkisstjórn að það er tilkynnt við hitt og þetta tækifæri hvað eigi að gera við einstakar fjármálastofnanir í landinu. T.d. tilkynnti hæstv. núv. fjmrh. það í útvarpi, ef ég man rétt, að það ætti að selja Búnaðarbankann en tók það jafnframt fram að það ætti að selja hann ódýrt, það ætti að selja hann á hálfvirði, ef ég man rétt, og það átti náttúrlega ekki að selja hann á hálfvirði til þeirra sem áttu lítið heldur átti eingöngu að selja hann á hálfvirði til þeirra sem áttu peninga. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. skilji orð mín því að auðvitað verða hlutirnir vart seldir til annarra en þeirra sem hafa fjármagn undir höndum. Eftir því sem menn eiga meiri peninga, þeim mun meiri hags geta menn vænst af því að kaupa væntanleg hlutabréf í Búnaðarbankanum. Þarna er mjög sérkennilega á málum haldið að tilkynna svona lauslega hvað eigi að gera við einstakar fjármálastofnanir í landinu. Nú hefur það verið tilkynnt með þessu frv. að ákveðnar fjármálastofnanir í eigu ríkisins skuli skattlagðar með svipuðum hætti og bankarnir en það er jafnframt tilkynnt í nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. að það eigi að gera þessa sjóði að hlutafélögum. Ég býst ekki við því að þetta sé til þess að efla traust á þessum stofnunum og ég býst ekki við því að þetta sé til þess að efla traust þeirra aðila sem lána fjármagn til Íslendinga. Það liggur alveg ljóst fyrir að þeir sjóðir sem hér eiga hlut að máli, t.d. Fiskveiðasjóður Íslands, Iðnlánasjóður, Iðnþróunarsjóður og margir aðrir sjóðir, eru að taka lán erlendis og þeir sem lána það fé gera það með tilliti til þeirra reikninga sem þá liggja fyrir. Þeir eru líka að lána það fé með tilliti til þess að þessir sjóðir eru í eigu ríkisins. Og það er ekkert mál til að hafa í flimtingum að vera að tilkynna um það út og suður hvað eigi að gera við þessa sjóði. Það eigi að breyta þeim í hlutafélög, síðan eigi að selja þá ódýrt á markaðnum eða þá jafnvel að gefa þá. Og ég vil mótmæla því að með þessum hætti sé höndlað með mikilvægar eignir ríkisins þótt ég sé engan veginn að útiloka það að ekki megi breyta um form þessara stofnana. Form er í sjálfu sér ekkert annað en skipulag viðkomandi stofnunar og hvort það heitir hlutafélag eða sjóður skiptir ekki ávallt máli heldur það sem að baki býr og að þeir sem skipta við viðkomandi stofnun geti treyst því að þar eigi í hlut aðili sem hægt er að eiga viðskipti við með eðlilegum hætti og eigandi viðkomandi stofnunar sé trúverðugur. En mér sýnist nú að þeir mörgu aðilar sem hafa lánað þessum sjóðum á undanförnum árum geti vart lengur treyst því að eigandi sjóðanna sé mjög trúverðugur. Og mér er nær að halda að í sumum tilvikum sé málum þannig fyrir komið að þeir sem eiga hjá þessum aðilum geti sagt upp lánssamningum ef svo býr undir. Virðulegur forseti. Áður en ég held áfram ræðu minni --- ég veit að hér er kominn allmikill óróleiki í salinn. Ég minnist þess að það mun hafa verið ákveðið að hér ætti að fara fram atkvæðagreiðsla kl. 2 og ég vildi fá upplýst hvort ég eigi að halda áfram ræðu minni eða hvort ég eigi að gera hlé á henni.

Það væri æskilegt að hv. þm. gerði hlé á ræðu sinni ef vel stendur á.

Já, ég get gert það núna, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þessarar atkvæðagreiðslu gera grein fyrir eftirfarandi: Til viðbótar þeim brtt. sem samkomulag er um milli allra flokka að draga til baka til 3. umr. vil ég árétta að af hálfu ríkisstjórnarinnar koma nokkur mál ekki til efnislegrar afgreiðslu við 2. umr. Þetta eru fjármál framhaldsskóla og háskóla, tillögur um hagræðingu í sjúkrahúsrekstri á höfuðborgarsvæðinu og fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Þessi mál bíða því frekari umfjöllunar milli stjórnarflokkanna og lokaafgreiðslu við 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa að ég skildi ekki alveg hvað hæstv. forsrh. var að segja hér áðan. Þess vegna vil ég bera fram þá ósk að hæstv. forsrh. endurtaki það sem hann sagði og fari kannski aðeins hægar með textann svo við getum numið hin raunverulegu efnisatriði. Það er afar óvenjulegt að forsrh. kveðji sér hljóðs í upphafi atkvæðagreiðslu við 2. umr. fjárlaga --- ég held að það hafi aldrei gerst áður --- og flytji einhvers konar pólitíska skýringu ríkisstjórnarinnar á atkvæðagreiðslunni. Til þess að við sem erum ekki alveg innvígðir í skilning ríkisstjórnarinnar á eigin stöðu og eigin verkum vitum hvað er hér í raun og veru að gerast og getum þá hagað okkur í samræmi við það, þá vil ég óska eftir því að hæstv. forsrh. í fyrsta lagi endurtaki aðeins hægar það sem hann sagði hér í ræðustólnum og kannski skýrði aðeins nánar hvað hann átti við.

Virðulegi forseti. Þar sem ég veit að mér hættir til að tala töluvert hratt, þá finnst mér sjálfsagt að verða við beiðni hv. þm. og skal lesa þetta miklu hægar heldur en ég gerði síðast. Ég gat þess að ég vildi við upphaf atkvæðagreiðslunnar láta eftirfarandi koma fram: Til viðbótar þeim brtt. sem samkomulag er um milli allra flokka að draga til baka til 3. umr. vil ég árétta að af hálfu ríkisstjórnarinnar koma nokkur mál ekki til efnislegrar afgreiðslu við 2. umr. Þetta eru fjármál framhaldsskóla og háskóla, tillögur um hagræðingu í sjúkrahúsrekstri á höfuðborgarsvæðinu og fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Þessi mál bíða því frekari umfjöllunar milli stjórnarflokkanna og lokaafgreiðslu við 3. umr. Ég tel nú að þegar ég hef farið svona hægt og varlega yfir þetta, þá skýrist málið allvel sjálft.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir að hafa lesið þetta aftur og hægar og gat ég nú numið textann. Hann var hins vegar nokkuð sérkennilegur. Ber að skilja þetta svo, hæstv. forsrh., að ríkisstjórnin ætli ekki að láta koma hér til atkvæða þær greinar frv. sem snúa að framhaldsskólum og grunnskólum? Ætli ekki að láta koma til atkvæða þær greinar sem snúa að hagræðingu sjúkrahúsa á höfuðborgarsvæðinu? Ég held að það sé nokkuð ljóst fyrir okkur þingmenn hvaða greinar þetta eru. Síðan nefndi hæstv. forsrh. að í þriðja lagi mundi ekki koma til raunverulegra atkvæða hvað efnisafstöðu snertir þær greinar sem snerta fjármálasamskipti ríkis og sveitarfélaga. Mér er ekki alveg ljóst hvaða greinar það eru. Ég tek hins vegar eftir því að þessi þrenning sem hér var lesin í hinum skrifaða texta forsrh. er hin pólitíska vandræðaþrenning Alþfl. Er það kannski þannig að skýringin fyrir heimastílnum sem hæstv. forsrh. fór með hér sé sú að enn þá sé allt logandi í deilum í stjórnarflokkunum um þetta þrennt, framhaldsskóla, grunnskóla, sjúkrahús á höfuðborgarsvæðinu, þar með talinn St. Jósefsspítala, og fjármálasamskipti ríkis og sveitarfélaga? Er hin raunverulega pólitíska skýring á þeim texta sem forsrh. fór með, skrifuðum texta sem greinilega var einhvers konar samkomulagstexti, að það sé slíkur ágreiningur í stjórnarliðinu þrátt fyrir það að atkvæðagreiðslunni hafi verið frestað að ríkisstjórnin treysti sér ekki enn til þess að láta raunverulega atkvæðagreiðslu um fjárlögin við 2. umr. fara fram? Það er auðvitað nauðsynlegt fyrir okkur að vita það vegna þess að hér eru brtt. frá þingmönnum, m.a. um framhaldsskólann, sem liggja fyrir til atkvæða og þingmennirnir flytja þær tillögur í mikilli alvöru. Við þurfum því að fá að vita hvað þetta merkir í reynd sem forsrh. var að fara hér með. Mér þætti vænt um ef einhver forustumaður Alþfl. vildi skýra það hvað þetta þýðir frá sjónarhóli Alþfl.

Virðulegi forseti. Eins og þingheimur tók eftir þá var ég fyrst og fremst að árétta þær yfirlýsingar sem komu fram af hálfu formanns fjárln. í upphafi umræðunnar. Ég áréttaði þau sjónarmið. Auðvitað koma þær tillögur sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa flutt varðandi skólahald til atkvæðagreiðslu með eðlilegum hætti. Það gefur auga leið. Við höfum ekki forræði þess máls. Við köllum ekki til baka annarra manna tillögur. Það er ekki á okkar færi og að sjálfsögðu ekki okkar vilji. En það er út af fyrir sig ekkert launungarmál að stjórnarflokkarnir hafa ekki enn fullkomlega náð saman varðandi þætti sem snerta skólagjöld. Það er ekkert launungarmál.

Virðulegi foresti. Það kemur auðvitað skýrt fram nú við þetta sögulega og furðulega upphaf atkvæðagreiðslu hér í dag við 2. umr. um fjárlögin að umræðan var ekki tímabær. Það sögðum við stjórnarandstæðingar í okkar nál. í gær. Það kom margsinnis fram í umræðunum, bæði hjá okkur og auðvitað einnig hjá stjórnarliðum og hæstv. ráðherrum, að umræðan og þá auðvitað þar með þessi atkvæðagreiðsla var ekki tímabær því að menn eru ekki sammála um það hvernig eigi að standa hér að veigamestu málum. Það hafði komið fram hjá hv. stjórnarliðum að afgreiðslu á málefnum sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu væri frestað til 3. umr. Það lá fyrir og það er alveg skýrt og ekkert við því að segja ef svoleiðis ákvörðun er tekin af hálfu stjórnarliða. Samkvæmt venju eru ýmsir aðrir þættir frv. geymdir hvað efnisumfjöllun varðar eins og tekjuhliðin og B-hlutinn. En það sem hér er að gerast er auðvitað að ágreiningurinn hjá stjórnarliðum um skólagjöldin er að kristallast og því er nú bætt við inn í fyrirvarann að enn eigi eftir að fjalla um skólamálin. Þá á eftir að fjalla um nánast stærstu útgjaldaliði þessa fjárlagafrv., menntamálin og heilbrigðismálin. Og ef það segir okkur ekki að þessi umræða sé ótímabær þá veit ég ekki hvernig er hægt að fá betri vitnisburð um í því sambandi.

Virðulegi forseti. Ég verð nú að segja alveg eins og er að mér finnst það nokkuð sérkennileg staða sem upp er komin. Hérna höfum við verið á löngum fundum, samningafundum um þinghaldið, tilhögun atkvæðagreiðslu í einstökum atriðum og framgang mála o.s.frv. Loksins þegar málið kemur hér til atkvæðagreiðslu, þá kemur forsrh. upp og lýsir því yfir að það séu fyrirvarar við enn þá fleiri þætti fjárlagafrv. en áður hafði verið talið. Þetta er auðvitað mjög sérkennilegt. Stjórnarandstaðan féllst í morgun á þá ósk stjórnarliðsins að fresta atkvæðagreiðslu um málið þar til nú og ég vil taka það fram af minni hálfu án þess að ég tali í umboði nokkurs annars manns að ég tel sjálfsagt að verða við því ef stjórnarliðið vantar meiri frest. Ég geri ráð fyrir því að stjórnarandstaðan mundi taka því vel ef stjórnarliðið bæði um enn þá lengri frest ef þetta er svona óskaplega erfitt. Alla vega er ljóst að það er ekki fullburða atkvæðagreiðsla eftir 2. umr. fjárlaga sem hér á að fara fram og þess vegna hljóta menn að velta því fyrir sér hvort það er ekki óhjákvæmilegt að menn geri hlé á störfum þingsins núna í nokkrar mínútur til þess að fara yfir stöðuna, án þess að ég sé að bera fram neina sérstaka formlega ósk um það. En þegar búið er að taka undan afgreiðslunni menntamálin og heilbrigðismálin, það eru svona 50 milljarðar, þá er nú voða lítið eftir, staðreyndin er sú, fyrir nú utan það að þetta eru einhverjir merkustu málaflokkar fjárlaganna. Ég held því að menn verði að velta því mjög alvarlega fyrir er hvar við stöndum. Þessi yfirlýsing forsrh. er undirstrikun á því að stjórnin er ekki að leggja hér fram fullburða fjárlagafrv. við 2. umr. málsins, þetta er viðurkenning á því.

Virðulegi forseti. Við höfum reynt að kappkosta það hér á síðasta sólarhring að sýna ríkisstjórninni ákveðinn skilning, hún ætti í miklum erfiðleikum. Við samþykktum það að koma aftur til fundar kl. 11 í morgun og við samþykktum að fresta atkvæðagreiðslunni þá. Fundur formanna þingflokka og forseta var haldinn fyrir tæpri klukkustund síðan og okkur bárust engar fréttir af þeim fundi að í upphafi þessarar atkvæðagreiðslu mundi forsrh. flytja yfirlýsingu af því tagi sem hann flutti hér. Okkur var ekki greint neitt frá því. Ég tel þess vegna að það sé alveg óhjákvæmilegt að stjórnarandstöðuflokkarnir fái eitthvert tóm til þess að meta atkvæðagreiðsluna í ljósi þessarar afar óvæntu --- nei, það er kannski ekki rétt, ekki óvæntu --- en afar óvenjulegu yfirlýsingar sem hæstv. forsrh. flutti hér. Það er ekki hægt að ætlast til þess af þingmönnum stjórnarandstöðunnar að þeir taki þátt í atkvæðagreiðslunni án þess að hafa tækifæri til að ræða það í sínum hóp hvernig skuli bregðast við yfirlýsingu þar sem forsrh. í reynd ómerkir atkvæðagreiðslu um veigamestu þættina í fjárlagafrv. Ég vil því, virðulegi forseti, óska eftir því að gert verði hlé í hálftíma eða svo og þingflokkar stjórnarandstöðunnar fái tækifæri til þess að ræða hvernig þeir meta þá yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. bar hér fram og fái einnig tækifæri til þess að ræða við forustumenn stjórnarliðsins utan þingsalarins um framhaldið. Ég er ekki að tefja hér mál með neinum hætti en ég tel að þetta sé bæði sanngjörn og eðlileg ósk.

Virðulegi forseti. Ef það er mat forseta að gera hlé í nokkrar mínútur til þess að skýra þessi mál þá ætla ég ekki að leggjast gegn því. En ég ætla að taka það fram að þeir sem hlustuðu á ræðu hv. formanns fjárln. hlutu að heyra það, því hann las hana mjög hægt, að hann sagði þá að meiri hluti nefndarinnar óskaði eftir því að fresta til 3. umr. þeim málum sem hér hefur verið áréttað að ríkisstjórnin vilji fresta til 3. umr. Um þetta mál hefur því verið vitað í a.m.k. tvo sólarhringa. En ef örfáar mínútur í viðbót gætu hjálpað mönnum til að skilja textann betur, þá ætla ég ekki að leggjast gegn því ef forseti úrskurðar svo.

Hæstv. forseti. Ég vil árétta það sem ég sagði í framsöguræðu minni í upphafi 2. umr. að þeim málum sem hér voru talin upp var ætlun meiri hluta fjárln. að fresta til 3. umr. og það er nákvæmlega sama málsmeðferð og forsrh. greindi frá hér áðan. Ég hélt að það væri samkomulag um þessa hluti milli stjórnar og stjórnarandstöðu eftir langt tal manna um meðferð mála. Og ég hélt að það kæmi mönnum ekki á óvart þótt forsrh. áréttaði þessi efnisatriði nú. Ég vil mælast til þess að það taki ekki langan tíma að ræða um það sem var löngu vitað fyrir.

Það hefur verið óskað eftir því af hv. 8. þm. Reykn. að þessum fundi verði frestað um stund og mun þá forseti verða við þeirri ósk og fresta þessum fundi í 15 mínútur. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd stjórnarandstöðunnar vil ég lýsa því yfir að sú yfirlýsing sem hér var kynnt áðan þar sem verið er að taka stóran hluta af fjárlagadæminu út, upp á tugi milljarða, skólamál og heilbrigðismál sem skipta miklu máli, sýnir hvílík uppgjöf og ágreiningur ríkir innan stjórnarliðsins. Við teljum að sú atkvæðagreiðsla sem hér á að fara fram sé ótímabær.

Virðulegi forseti. Þetta er fyrsta atkvæðagreiðslan um gjaldahlið þessa frv. Það hefur komið fram í yfirlýsingu hæstv. forsrh. að upphæðir sem nema hátt á annan tug milljarða kr. eru efnislega undanskildar í þessari atkvæðagreiðslu af hálfu ríkisstjórnarinnar og engin afstaða tekin til þeirra. Það er afar óvenjuleg og sérkennileg staða sem hér er komin upp og vegna þess að þar með er atkvæðagreiðslan í reynd efnislega orðin næsta marklítil þá greiði ég ekki atkvæði.

Virðulegur forseti. Við erum að greiða hér atkvæði um 1. brtt. meiri hluta fjvn. um niðurskurð á fjárveitingum til Alþingis. Ég tel rétt að það komi fram af minni hálfu að ég tel að meðferð þessa máls frá upphafi eða nánast frá upphafi hafi verið með óeðlilegum hætti að því er varðar fjárveitingar til þingsins. Í fyrstu var þó eðlilega að þessu staðið með því að embættismenn þingsins undirbjuggu fjárlagatillögur og kynntu þær forsætisnefnd sem tók til þeirra afstöðu. Hins vegar gerðist það hinn 12. júlí 1991 að hæstv. forsrh. skrifaði forseta Alþingis bréf og fór þess á leit að Alþingi endurskoði fjárlagatillögur sínar í ljósi þeirra markmiða ríkisstjórnarinnar að draga úr uggvænlegum fjárlagahalla, svo ég reki það efnislega, en orðrétt sagði í þessu erindi forsrh., með leyfi forseta: ,,Hér með er þess óskað að Alþingi endurskoði fjárlagatillögur sínar í ljósi ofangreinds markmiðs ríkisstjórnarinnar við undirbúning fjárlagafrv. Hjálagt fylgir yfirlit fjárlagaskrifstofu fjmrn. þar sem fram kemur hlutdeild einstakra stofnana æðstu stjórnar í útgjöldum. Vert er að hafa í huga að svigrúm til niðurskurðar er í sumum tilvikum ekkert, t.d. eru útgjöld vegna Hæstaréttar bundin við laun dómara. Er því óhjákvæmilegt að óska þess að Alþingi leiti leiða til þess að axla sem allra mestan hluta nauðsynlegs sparnaðar innan æðstu stjórnar ríkisins.`` Þetta er hluti af bréfi forsrh. til forsætisnefndar þingsins. Það varð niðurstaða í forsætisnefndinni að taka málið upp og forseti lagði fram tillögu um frekari niðurskurð á fjárlagatillögum Alþingis upp á 13,8 millj. kr. Ég tók ekki þátt í þessari afgreiðslu vegna þess að ég tel óeðlilegt að framkvæmdarvaldið og ráðuneyti, í þessu tilviki hæstv. forsrh., séu að hlutast til um fjárlaga- og fjárveitingamál Alþingis á undirbúningsstigi eins og hér var gert. Síðan gerist það að meiri hluti fjárln. kemur með tillögu um frekari niðurskurð og var þó málið unnið á sl. sumri í samráði við formann fjárln. Hér kemur viðbótartillaga um 7 millj. kr. niðurskurð á fjárveitingum til þingsins. Mér skilst að þessi niðurskurður hafi ekki verið ræddur eða kynntur forsætisnefnd þingsins en hef þó ekki um það skjalfestar upplýsingar. Ég vildi gera grein fyrir því hvernig að þessum málum hefur verið staðið. Mér finnst þetta mjög óeðlilegt og alveg óljóst hvernig á að taka á fjárveitingamálum þingsins. Á sama tíma kemur ríkisstjórnin með tillögur um það að ráðuneytið fái til endurráðstöfunar fjárveitingar upp á 1 milljarð kr. eða svo. Ég mun ekki taka afstöðu til þessrar tillögu. Ég mun ekki greiða henni atkvæði en vildi að þetta lægi fyrir við atkvæðagreiðslu.

Það hefur verið óskað eftir að upp væri borinn sérstaklega liður 01-171, Byggðastofnun, í 4. gr. frv.

Virðulegur forseti. Það má vera að það tefji nokkuð fyrir þessari atkvæðagreiðslu að við erum þeirrar skoðunar að þessi atkvæðagreiðsla sé ekki tímabær og því í reynd erfitt að móta afstöðu til málsins. En ég vil gera grein fyrir því hér að við þingmenn Framsfl. teljum að það framlag sem gert er ráð fyrir til Byggðastofnunar sé ófullnægjandi miðað við þær aðstæður sem nú eru í atvinnu- og byggðamálum í landinu og miðað við það hlutverk sem þessari stofnun er ætlað. Ég vek athygli á því að samkvæmt frv. til laga um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóð er vísað til þess að eðlilegt sé að Byggðastofnun fari með það hlutverk sem honum var ætlað. En með því að brtt. meiri hluta fjárln. hefur nú verið dregin til baka væntum við þess að ráðrúm gefist til þess að fara betur ofan í málefni Byggðastofnunar og taka þar raunhæft á málum miðað við þann almenna vilja að auka atvinnu úti um allt land. Við munum ekki taka afstöðu til málsins að öðru leyti á þessu stigi en munum gera nánari grein fyrir henni við 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég vísa til yfirlýsingar formanns fjárln. í framsögu við 2. umr. fjárlaga og til staðfestingar forsrh. við upphaf atkvæðagreiðslu hér í dag. Hjá þeim kom fram af hálfu ríkisstjórnar og stjórnarflokka að fjármál framhaldsskóla og háskóla koma ekki til endanlegrar afgreiðslu nú við 2. umr. Þær tillögur bíða frekari umfjöllunar stjórnarflokkanna og koma til lokaafgreiðslu við 3. umr. Því munum við nokkrir þingmenn Alþfl. sitja hjá við afgreiðslu á fram komnum brtt. um skólagjöld við þessa atkvæðagreiðslu. Við áskiljum okkur hins vegar allan rétt til að flytja og fylgja brtt. við liði sem varða skólagjöld við lokaafgreiðslu málsins við 3. umr.

Virðulegi forseti. Allt frá því í september í haust hafa farið fram miklar opinberar umræður um skólagjöld. Nokkrir þingmenn Alþfl. hafa undir forustu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar lýst því yfir að þeir mundu aldrei fallast á það að skólagjöld yrðu lögð á. Allt til síðustu stundar gerðum við okkur vonir um það að þessir hv. þm. stæðu við yfirlýsingar sínar. Okkur er niðurstaða þeirra nú og flótti mikil vonbrigði. Hér er verið að leggja til í þessari tillögu að heimildin til skólagjaldatöku verði felld niður. Þess vegna mun ég segja já við tillögunni. Hv. þm. var gefinn kostur á því að styðja þá stefnu sem þeir í orði kveðnu hafa haft uppi á undanförnum mánuðum. Þeir brugðust þeim vonum sem fjöldi fólks í landinu öllu gerði sér um afstöðu þeirra. Þeir eiga að vísu enn kost á að bæta um betur og það verður enn eftir því gengið að þeir sýni að í þessum mönnum sé eitthvað af því sem hét drengskapur í fornum íslenskum bókmenntum. Virðulegi forseti. Ég segi já en ég harma þann tvískinnung sem hefur birst okkur síðustu stundirnar.

Virðulegur forseti. Enn reynir hér á þá sem hafa látið hátt það sem af er þingi um það að þeir ætli að koma í veg fyrir að lögð verði skólagjöld, í þessu tilviki á framhaldsskólanema, í landinu. Þeir hafa enn möguleika til að styðja þessa tillögu með atkvæði sínu. Ég er sannfærður um það að eftir því verður tekið hvernig þessi atkvæði falla. En það er rétt sem fram kom við síðustu atkvæðagreiðslu að það er enn möguleiki fyrir þessa hv. þm. og aðra þingmenn sem standa að tillögu meiri hluta fjárln. og fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir að bæta ráð sitt. Við skulum ekki gefa upp alla von þó að þessi tillaga verði felld en best væri þó að hún fengist samþykkt og við vonum að það komi annað hljóð úr barka þeirra fimm sem sátu hjá við atkvæðagreiðsluna áðan.

Hvað segir hv. þm.?

Þingmaðurinn segir já.

Virðulegi forseti. Það er nú að koma æ skýrar fram í þessari atkvæðagreiðslu hvers vegna hæstv. forsrh. gaf þá uppgjafaryfirlýsingu sem hann gerði hér í upphafi atkvæðagreiðslunnar. Það er afar óvenjulegt að ríkisstjórn mæti til fyrstu atkvæðagreiðslu um fjárlagafrv. sitt með þeim hætti sem hér er að gerast í dag og staðfestir auðvitað mjög djúpstæðan ágreining innan ríkisstjórnarinnar. Í fyrri atkvæðagreiðslunni um skólagjöld lá það ljóst fyrir þegar tölur birtust að þeir þingmenn Alþfl. sem hafa lýst því yfir að sannfæring þeirra bjóði þeim að vera á móti skólagjöldum hefðu haft afl atkvæða með okkur hinum til að fella skólagjöldin. Tölurnar sýna að ef þessir fimm hefðu greitt atkvæði með okkur í stað þess að sitja hjá þá voru skólagjöldin fallin. Það er mikil ábyrgð sem þeir þingmenn taka á sig, þessir fimm þingmenn Alþfl. að ætla sér að bíða eftir 3. umr. og láta þá reyna á það hvort þeim tekst --- eða er verið að fara hér þá leið að bíða þar til hæstv. umhvrh. kemur inn í þingið í staðinn fyrir varamann sinn þannig að þessum fimm fækki í fjóra og þar með séu skólagjöldin í höfn ef hæstv. félmrh. heldur áfram að greiða atkvæði með ríkisstjórninni en á móti þeim sem hafa sannfæringu á móti skólagjöldum? Það sem hér er verið að sviðsetja af hálfu þessara fimm þingmanna Alþfl. er því aðferð til þess að þvo samvisku sína við 3. umr. en stefna skólagjöldunum ekki í hættu. Það væri ljótur leikur, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að gera þannig samning við hæstv. forsrh. og utanrrh., að fá leyfi til að sitja hjá við þessa umræðu og fá leyfi til að sitja hjá við 3. umr. vegna þess að þá verður umhvrh. kominn til þess að treysta og tryggja það að skólagjöldin séu í höfn. 

Herra forseti. Áður en haninn galar tvisvar muntu afneita mér þrisvar var nú dýrasta kennslustund sem ákveðinn klettur fékk á sinni ævi. Reyndar reis hann undir því seinna og var nógu stór til að skilja sín mistök. Við lifum það hér í þingsalnum að lömbin eru þögnuð, eins og gott ritverk og fræg kvikmynd minnir á. En hér er verið að takast á um eitt grundvallaratriði í hugsjónum í stjórnmálum, hvert er viðhorfið til þeirrar æsku sem er að vaxa upp og Nóbelsskáldið lýsti svo að það væri til lítils að veita ellistyrki ef ekki væru veittir bernskustyrkir. Mér eru það vonbrigði hve mörgum hefur orðið það á að láta velta sér upp úr dufti þó að það sé ekki upp úr mjólkurdufti í þessu þingsal, en ég segi já.

Hæstv. forseti. Þetta er að sönnu ákaflega dapurleg atkvæðagreiðsla sem hér fer fram vegna þeirrar miklu og döpru niðurlægingar sem ákveðnir hv. þm., um það bil fimm að tölu, framkvæma á sjálfum sér, ef svo má að orði komast. Það er rétt að vekja athygli á því að þessi hluti brtt. lýtur að því að leggja á skólagjöld í hinum almennu framhaldsskólum, fjölbrautaskólum og verkmenntaskólum vítt og breitt um landið. Þar eiga gjarnan í hlut þeir skólanemendur af landsbyggðinni sem eru á því skólastigi sem ekki nýtur námslána og þar sem búseta manna mismunar mönnum hvað mest varðandi aðstöðu til náms í landinu. Það er þess vegna sorglegt, svo ekki sé fastar að orði kveðið, að heyra hér þá þingmenn, sem hafa gumað af því í allt haust að þeir væru sú brjóstvörn sem mundi hnekkja því að skólagjöld væri innleidd með þessum hætti í íslenska skólakerfinu, nú bila og undirbúa það að gengið verði yfir þá við 3. og síðustu afgreiðslu málsins. Eins og hér var réttilega bent á er einn af ráðherrum hæstv. ríkisstjórnar ekki inni á þingi þessa dagana með atkvæðisrétt heldur varamaður hans sem við höfum heyrt í þessari atkvæðagreiðslu birtast í hópi fimmmenninganna sem kjósa að hafa enga skoðun akkúrat núna þessa stundina á skólagjaldamálinu. Ég hygg að enginn fari í grafgötur um það hvar afstaða hæstv. umhvrh. muni liggja þegar hann kemur til með að bjarga lífi sínu og ríkisstjórnarinnar með því að styðja skólagjöldin við 3. umr. þegar þar að kemur eða ef. Þá verður of seint að gráta og iðrast beisklega fyrir þá sem nú hafa þegar heyrt hanann gala tvisvar.

Og hvað segir hv. þm.?

Þingmaðurinn styður að sjálfsögðu tillöguna og segir já.

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir samkvæmt yfirlýsingum sem gefnar hafa verið að meiri hluti þess þings sem nú er að fjalla um skólagjöld er á móti skólagjöldum. 27 þingmenn stjórnarandstöðunnar og 5 þingmenn Alþfl. Alþýðuflokksþingmennirnir hafa kosið að beita ekki þessum meiri hluta, en það blasir við að eftir nokkra daga getur staðan orðið sú að þessi meiri hluti sé ekki lengur til heldur verði andstæðingar skólagjalda í minni hluta á Alþingi. Getur það verið að hér sé verið að leika þann ljóta leik að blekkja vísvitandi þingið og þjóðina, stjórnarandstöðu og aðra þingmenn með þeim hætti sem fram fer hér í dag? Getur það verið? Satt að segja tel ég að það væri svo ljótur leikur að ég trúi því ekki einu sinni upp á þá menn sem hafa kosið að sitja hjá af hálfu Alþfl. hér í dag. Ég trúi því ekki. Ég trúi ekki öðru en þeir hafi naglföst loforð í hendi sinni um það að skólagjöld verði ekki lögð á. Annars er afstaða þeirra dapurlegasta magalending íslenskrar stjórnmálasögu. --- Virðulegi forseti. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég skal viðurkenna að það er af fullkomnum ókunnugleika mínum um það hvernig hefðir hafa skapast hér á þessu þingi að ég vil spyrjast fyrir um það hvort það er eðlilegur framgangur málsins að þegar þingmenn óska eftir að gera grein fyrir atkvæði sínu, þá komi þeir hér upp, gleymi að gera grein fyrir sínu atkvæði en geri ríkulega og í alllöngu máli grein fyrir atkvæðum annarra manna, í þessu tilfelli nokkurra þingmanna Alþfl.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. spurði að því hvort þær hefðir hefðu skapast hér á þinginu að menn héldu ræður um efni máls um leið og þeir gerðu grein fyrir atkvæði sínu. Ég vil ráðleggja hv. 5. þm. Norðurl. e. að snúa sér til hv. 2. þm. Norðurl. e., núv. hæstv. landbrh. og samgrh., til að kynna sér hvaða hefðir hafa skapast í nafnaköllum hér í þessari virðulegu stofnun.

Það hefur verið óskað eftir því að liður 02-603, Héraðsskólinn Reykjanesi, verði borinn upp sérstaklega.

Virðulegi forseti. Forseti tilkynnti að óskað hefði verið eftir því að liður 02-603, Héraðsskólinn Reykjanesi, væri borinn upp sérstaklega. Ég minnist þess ekki að þingmenn hafi lagt inn slíkar pantanir hjá forseta fyrr en nú. Yfirleitt hefur þetta verið gert bara úr sal ef þingmenn hafa óskað eftir slíkri atkvæðagreiðslu. Því langar mig að spyrja eða fá upplýst hver hefur beðið um þetta. En svo er annað mál sem mig skiptir miklu. Það er ósk til fjárln. að þessi liður, 02-603, verði athugaður á milli umræðna eða fyrir 3. umr. og gefin skýring á tilurð þeirra talna sem þar eru og hvaða hugmyndir eru uppi í sambandi við rekstur þessa skóla. Það tel ég að þurfi að liggja ljóst fyrir og þess vegna kem ég því hér á framfæri.

Virðulegi forseti. Hér er nokkur vandi á höndum. Hér er komið til atkvæða enn eitt sprengiefnið innan hæstv. ríkisstjórnar. Við sem höfum fylgst með atburðarás í haust höfum auðvitað fylgst með hörðum deilum hv. 1. þm. Vestf., Matthíasar Bjarnasonar, við hæstv. menntmrh. um þetta mál. Er nú ljóst enn á ný hve ótímabær þessi atkvæðagreiðsla er vegna þess að ríkisstjórnarliðið getur ekki mætt til þessarar atkvæðagreiðslu með sæmilega heila brú. Hæstv. forsrh. las hér upp yfirlýsingu áður en atkvæðagreiðslan hófst þar sem hann fyrir hönd ríkisstjórnarinnar lýsti því yfir að ekki færi fram efnisleg afgreiðsla við 2. umr. á fjármálum framhaldsskóla og háskóla ásamt tillögum um hagræðingu í sjúkrahúsrekstri á höfuðborgarsvæðinu og fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Þetta þýðir á mæltu máli að ágreiningi um skólamál við Alþfl. er frestað, ágreiningi um St. Jósefsspítala við Alþfl. er frestað og ágreiningi út og suður við sjálfstæðismenn og alþýðuflokksmenn um málefni sveitarfélaga er frestað. Forsrh. gerði hins vegar engan fyrirvara um málefni Héraðsskólans í Reykjanesi þannig að samkvæmt þeirri yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. flutti hlýtur sá liður að koma hér til efnislegrar afgreiðslu. Ég heyrði hins vegar að formaður fjárln., hv. þm. Karl Steinar Guðnason, kallaði fram í að tillagan væri dregin til baka, þ.e. ef ég skil rétt, tillagan sem er í fjárlagafrv. sjálfu. Það er nú ekki hægt, virðulegur þingmaður Karl Steinar Guðnason, að draga til baka, hversu fegin sem ríkisstjórnin vildi, liði sem eru í sjálfu fjárlagafrv.  Hv. þm. Matthías Bjarnason spurði um það hvað liði umfjöllun fjárln. á þeim erindum sem henni hefðu borist varðandi þetta mál. Það hafa engin svör komið við því, og við sem unnum skólahaldi á Vestfjörðum og við erum nokkrir hér í salnum og einstaka menn í ríkisstjórninni sem greinilega eru hættir að unna skólamálum á Vestfjörðum, viljum gjarnan fá að vita hvað þessi atkvæðagreiðsla sem hér á að fara fram merkir. Væri æskilegt ef formaður fjárln. gæti svarað 1. þm. Vestf. svo að ljóst sé hvar ágreiningsmálið er á vegi statt.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins upplýsa það að fjárln. mun kanna þetta mál milli 2. og 3. umr. og verða því við ósk hv. 1. þm. Vestf.

Hv. 1. þm. Vestf. spurði hver hefði beðið um að greidd yrðu sérstaklega atkvæði um þennan lið. Sú beiðni kom frá hv. 1. þm. Norðurl. e., oddamanni stjórnarandstöðunnar í fjárln.

Virðulegi forseti. Aðeins út af þessari fyrirspurn og skýringu hæstv. forseta, þá vil ég láta það koma fram að á þessu atkvæðagreiðsluskjali eru nokkrir liðir sem komið hafa fram óskir frá stjórnarandstæðingum um að greidd yrðu atkvæði um sérstaklega, þó ekki væru brtt. á ferðinni. Þetta er reyndar ekki nýtt, þetta hefur gerst áður við atkvæðagreiðslu um fjárlagafrv. en í samráði við hæstv. forseta og starfsfólk þingsins var talið betra allra aðila vegna, kannski einkum vegna framkvæmdar málsins, að þessi háttur væri hafður á. En það var ekki sérstaklega að okkar ósk að þessi háttur væri hafður á. Það er auðvitað hægt að biðja um það hverju sinni að fá að greiða atkvæði um einstök efnisatriði frv. þó þau séu ekki hér á þessu atkvæðagreiðsluskjali.

Forseta láðist að láta þess getið sem hv. 1. þm. Norðurl. e. skýrði frá að það var til þess að greiða fyrir þessari atkvæðagreiðslu, til að flýta henni, að því var komið á framfæri við þingflokkana að ef þeir hefðu einhverjar slíkar óskir, þá væri gott að fá þær fyrir fram til þess að auðvelda öllum atkvæðagreiðsluna hér í dag. Þá verða greidd atkvæði um þennan lið, 02-603.

Virðulegi forseti. Ég á bágt með að skilja það að menn vilji fá atkvæðagreiðslu um lið sem búið er að óska eftir að tekinn verði til meðferðar í fjárln. og formaður fjárln. hefur lýst yfir að verði gert á milli umræðna. Ef menn halda fast við það þá ætla ég ekki að greiða atkvæði um þennan lið. Ég vil fyrst fá að vita hver eru áformin. Og fyrst formaður fjárln. hefur tekið vinsamlega í mín tilmæli þá tel ég sjálfgefið að það fari ekki fram nein atkvæðagreiðsla hér um þennan lið fyrr en við 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil bjóða hv. þm. Matthías Bjarnason velkominn í okkar hóp sem viljum gjarnan fá að vita svörin áður en gengið er til efnislegrar atkvæðagreiðslu. En það er einmitt það sem gerðist hér í dag að hæstv. forsrh. lýsti því yfir í upphafi atkvæðagreiðslunnar að ríkisstjórnin væri ekki tilbúin með svörin og það er þess vegna sem við m.a., þingmenn stjórnarandstöðunnar, höfum setið hjá við atkvæðagreiðslu um þorrann af þeim liðum sem hér er verið að bera upp. Ég skil þess vegna mætavel afstöðu hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, að hann vilji gjarnan fá að vita hver áformin eru og hver niðurstaða ríkisstjórnarinnar er, ríkisstjórnar sem er svo sundurþykk að hún kemst ekki nema haltrandi hér í gegnum atkvæðagreiðsluna vegna innri ágreinings. Hins vegar verður að greiða atkvæði um þennan lið formsins vegna ef einhver hv. þm. óskar eftir því. Það er ekkert annað að gera í því. Ég vil því styðja þá ósk að atkvæðagreiðsla um liðinn fari fram. Það er sjálfsögð kurteisi við þá sem þess óska, en skil hins vegar mætavel afstöðu hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, að honum sé nú ofboðið hvernig ríkisstjórnin heldur á málum hér í þinginu.

Virðulegur forseti. Hér hefur orðið mikið fjaðrafok út af beiðni minni, en það skal upplýst hér að það var að beiðni minni sem var beðið um sérstaka atkvæðagreiðslu um þennan lið. Það var á grundvelli þess að á sl. hausti tók menntmrh. þá ákvörðun að ekki skyldi verða kennt í Reykjanesskólanum í vetur þrátt fyrir að skólinn væri á fjárlögum þessa árs. Ég leit svo á að það væri ekki endanleg ákvörðun um að leggja niður skólann heldur aðeins þetta skólaár. Mér sýnist á frv. að ekki eigi að starfrækja skólann næsta vetur þar sem mjög lítið fjármagn er veitt til skólans. Ég leit svo á að það væri ekki endanleg ákvörðun og framtíðarhlutverk skólans þyrfti að marka með öðrum hætti en væri gefið til kynna í fjárlagafrv. Þetta var orsök þess að ég bað um sérstaka atkvæðagreiðslu um þennan lið, en þar sem hér hefur verið upplýst að hv. formaður fjárln. býðst til þess að þetta mál verði skoðað sérstaklega á milli 2. og 3. umr. þá fell ég hér með frá því að biðja um sérstaka atkvæðagreiðslu um þennan lið.

Herra forseti. Mér eru tveir kostir fyrir höndum. Annar er sá að taka þessa tillögu upp og fara nákvæmlega að þingsköpum. Hinn er sá að brjóta þingsköpin en fara betur með tíma þingsins. Ég ætla að láta á það reyna hvort mér líðst það síðarnefnda en ég vildi koma á framfæri þakklæti til hv. formanns fjárln. fyrir að hafa sýnt það hér í verki að hann hafi áhuga á því að skoða þetta mál og gekk svo langt að hann vildi afturkalla greinina en hefði orðið að afturkalla allt fjárlagafrv. til þess að ná þeim vilja sínum fram og ég hef skilning á því að hann ræðst ekki í svo viðamikið verk, enda ekki forráðamaður frv. En ég vil þakka hv. formanni fjárln. fyrir þetta og minna hann á það að Alþingi Íslendinga samþykkti þáltill. á seinasta vetri sem skapar skóla eins og þessum meiri verkefni, ekki aðeins eins og hann hefur pláss fyrir heldur margfalt meiri ef það er vilji hæstv. menntmrh. að fara að vilja Alþingis með framkvæmd þeirrar þáltill.

Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli á því að mér virðist að hér sé misskilningur um formlegt gildi atkvæðagreiðslu. Að sjálfsögðu er það nákvæmlega sama hvort borinn er upp einn eða fleiri liðir undir eins undir atkvæði, það hefur sama gildi við að vísa máli áfram.

Hv. 6. þm. Vestf. hefur fallið frá ósk um að þessi liður verði borinn upp sérstaklega.

Hæstv. forseti. Í umræðum um þetta mál, Lánasjóð ísl. námsmanna, í fyrradag, í gær og í nótt var það ítrekað og kom fram að fyrir fjárln. liggja óskir um viðbótarfjárþörf sjóðsins til þess að geta staðið við þær útlánareglur sem nú eru í gildi. Samkvæmt bréfi stjórnenda sjóðsins hljóðar sú ósk upp á 607 millj. kr. Þar kemur fram að viðbótarfjárþörf til námsaðstoðar í heild er 867 millj., þar af fjárveitingaþörf 607 millj. umfram þær tölur sem eru í fjárlagafrv. eins og það lítur út núna. Það kemur einnig fram í þessari beiðni sjóðsins að þær breytingar sem gerðar voru á úthlutunarreglunum sl. vor hafa a.m.k. 750 millj. kr. lækkun útgjalda í för með sér á næsta fjárlagaári þannig að það er gert ráð fyrir því að þeim niðurskurði verði að sjálfsögðu haldið áfram, þær breyttu úthlutunarreglur gildi áfram og munu leiða til 750 millj kr. sparnaðar. Í viðbót við það þarf sjóðurinn, til að geta staðið við úthlutunarreglurnar eins og þær eru nú, 607 millj. Ef ekkert á að verða við þessum óskum, þá er ljóst að enn þarf að gera róttækar breytingar á lánasjóðnum og úthlutunarreglum hans sem að sjálfsögðu hlýtur að bitna hart á þeim einstaklingum sem njóta framlaga frá sjóðnum í formi lána eða styrkja. Við stjórnarandstæðingar höfum óskað eftir því og vonum að þetta mál verði skoðað nánar. Reyndar hefur það fengið litlar undirtektir en við munum láta á það reyna á milli umræðna og sitjum því hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Á fjárlögum ársins 1992 er gert ráð fyrir því að Lánasjóður ísl. námsmanna fái 2 milljarða og 220 þús. kr. Það má öllum ljóst vera að sú upphæð dugar hvergi nærri fyrir þörfum sjóðsins og honum er vísað út á lánamarkaðinn enn eitt árið. Þar við bætist að boðað hefur verið nýtt frv. um sjóðinn og á þessari stundu má segja að margt sé óljóst um framtíð hans. Því greiði ég ekki atkvæði á þessari stundu.

Virðulegi forseti. Hér áðan ákvað stór hluti þingsins að halda við þá fyrirætlun ríkisstjórnarinnar að leggja á skólagjöld á næsta ári upp á 250 millj. kr. Ákveðið hafði verið að skera niður þjónustu Lánasjóðs ísl. námsmanna á þessu ári um u.þ.b. 700 millj. kr. Fyrir stendur að bæta enn við 600 millj. á næsta ári samkvæmt þeim upplýsingum sem fram komu í athugasemdum hv. 1. þm. Norðurl. e. Hér er með öðrum orðum um það að ræða að nemendur í landinu eiga að taka á sig kjaraskerðingu samkvæmt fjárlagafrv. fyrir árið 1992 upp á 1,5 milljarða kr. Virðulegi forseti. Það er útilokað að sætta sig við þessa niðurstöðu og þess vegna hljótum við að gera kröfu til þess að málið verði tekið til meðferðar, endurskoðunar og athugunar við 3. umr. Hér er bersýnilega í uppsiglingu enn ein atlagan að jöfnunar- og velferðarkerfi landsmanna. Við þessar aðstæður, virðulegi forseti, greiði ég ekki atkvæði en við munum beita okkur fyrir því að knýja fram breytingu á þessum lið við 3. umr. fjárlaga.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða brtt. við nokkra safnliði og minni háttar brtt. í raun en þetta eru liðir sem varða ýmsa starfsemi í landinu, félagasamtök og söfn, byggðasöfn, íþróttafélög og fleiri. Fjárln. tók öll þátt í þeirri vinnu að undirbúa þessar brtt. Fulltrúar minni hlutans áttu aðild að undirnefndum sem þessa vinnu önnuðust og munu því taka þátt í þessari afgreiðslu á þann hátt að greiða atkvæði með þessum brtt. sem hér eru lagðar til. Við höfum valið þann kostinn, eins og fram kom í nál., að sitja hjá við atkvæðagreiðslur um flestar þessar brtt. Við lýstum þar afstöðu okkar til málsins í heild og höfum því valið það að sitja hjá við aðrar brtt. sem hér hafa verið bornar fram af því að það hlýtur að vera rökrétt framhald af afstöðu okkar til málsins. En þar sem við tókum þátt í þessari vinnu sérstaklega sem fellur undir þær brtt. sem nú á að greiða atkvæði um þá munum við greiða atkvæði með þeim.

Fallið hefur verið frá ósk um að liður 02-999.193 verði tekinn sérstaklega til atkvæðagreiðslu, en í stað þess er óskað eftir að greiða sérstaklega atkvæði um lið 03-101.130, Upplýsinga- og kynningarstarfsemi utanríkisráðuneytisins.

Virðulegur forseti. Ég býst við því að af þessum lið verði greidd svokölluð kynning á fyrirhuguðum samningi um Evrópskt efnahagssvæði sem ég tel mjög mikilvægt að verði gert og því þykir mér eðlilegt að á fjárlögum verði tekið frá ákveðið fjármagn í því skyni. Mér finnst hins vegar óeðlilegt ef nota á þennan sjóð sérstaklega fyrir formann Alþfl. til þess að reka pólitískan áróður eins og hann hefur gert í því sem hann hefur kallað kynningu á fyrirhuguðum samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Það sem ekkert liggur fyrir um það hvernig verja á þessum peningum, þ.e. hvort eingöngu á að nota þá til að greiða ferðir hæstv. utanrrh. og ekki annars, þá get ég ekki greitt þessum lið atkvæði. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Ég sé að þessar þýðingar eru á víð og dreif um sléttuna í fjárlagafrv., í flestum ráðuneytum þó að hæsta upphæðin sé þarna. Mér hefur skilist að ríkissjóður eigi nóg með sig og ég vil ekki íþyngja honum og greiði því ekki atkvæði.

Herra forseti. Sá liður sem hér er um að ræða er upp á 6,5 millj. Sú skýring sem er gefin á tilvist hans er þessi, með leyfi forseta: ,,Þá er fjárveiting vegna kvikmynda, myndbanda og landkynningar sameinuð fjárveitingu á viðfangsefninu upplýsinga- og kynningarstarfsemi.`` Í trausti þess að sú landkynning sem hér er verið að leggja til verði landinu til sóma og í trausti þess að hæstv. utanrrh. geri greinarmun á áróðri og kynningarstarfsemi greiði ég ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Ég vil benda á það að í áliti landbn. sem hún sendi hv. fjárln. við afgreiðslu þessa máls kemur eftirfarandi fram --- og ég vil taka það fram að landbn. stóð einhuga að afgreiðslu þessa máls til fjárln. --- en þar kemur fram um lið 04-201, með leyfi forseta: ,,Á undanförnum árum hefur farið fram endurskoðun á starfsemi Búnaðarfélags Íslands vegna breyttra aðstæðna í landbúnaði. Aukinn var hlutur bænda í greiðslum til félagsins með tilliti til þeirra verkefna sem sérstaklega tengjast hinum félagslega þætti landbúnaðarins. Hlutdeild ríkissjóðs í rekstri Búnaðarfélagsins voru sett skýrari mörk er miðuðust við 31 stöðugildi og nauðsynleg rekstrargjöld. Þessi kostnaður nemur samkvæmt tilvitnuðu samkomulagi 88 millj. 815 þús. fært til verðlags fjárlagafrv. Fjárlagatillögur Búnaðarfélagsins voru í samræmi við þetta samkomulag. Tillögur landbrn. tóku meira mið af áherslum ríkisstjórnarinnar um lækkun ríkisútgjalda en þær nema 78,5 millj. kr. Er það svipað og var í fjárlögum þessa árs að krónutölu.`` Virðulegi forseti. Um leið og nefndin áréttaði þetta samkomulag þá benti hún á að réttara væri að setja liðinn öðruvísi upp í fjárlagafrv. Í öðru lagi benti landbn. á það að í þessu frv. var ekki tekið á óútkljáðu deilumáli Búnaðarfélagsins og fjmrn. um lífeyrisgreiðslur starfsmanna Búnaðarfélagsins. Á þetta vil ég benda við þessa atkvæðagreiðslu, virðulegi forseti, að meiri hluti fjárln. tók ekkert tillit til þessarar samróma niðurstöðu hv. landbn. Með tilliti til þessa hafa þingmenn Framsfl. ákveðið að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Þá er óskað eftir að greiða sérstaklega atkvæði um lið 04-291, Framleiðnisjóð landbúnaðarins.

Hæstv. forseti. Fjárveiting til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins er samkvæmt breytingu sem gerð var á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum árið 1987. Byggðist sú breyting á þeim búvörusamningi sem þáv. ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. gerði við Stéttarsamband bænda og er árið 1992 síðasta árið sem kveður á um slíka greiðslu samkvæmt núgildandi lögum. Í fyrsta skipti er talan í fjárlagafrv. ekki í samræmi við ákvæði laganna, eða innan við helming þess. Hér er því um að ræða eina af ákvörðunum ríkisstjórnarinnar við gerð fjárlagafrv. sem ekki er í samræmi við gerða samninga eins og fram kemur í áliti landbn. til fjárln. Nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að draga nokkrar slíkar tillögur sem fram voru komnar til baka til 3. umr., eins og við höfum m.a. orðið vitni að hér í dag, til þess að tóm gefist til að endurskoða þær fram að þeim tíma. Vil ég vona að það verði einnig gert við þessa tillögu og því taka þingmenn Framsfl. ekki þátt í þessari atkvæðagreiðslu.

Óskað hefur verið eftir að greiða sérstaklega atkvæði um lið 05-202 4, Hafrannsóknastofnun, Sértekjur.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða sértekjur Hafrannsóknastofnunar sem leiða af því að hér í þinginu er frv. til laga um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóð. Ef það frv. verður að lögum þá er verið að útiloka tímabundna aðstoð við byggðarlög sem missa aflaréttindi sín. Það er jafnframt verið að draga úr því fjármagni sem hægt er að verja til úreldingar fiskiskipa og þar með að draga úr möguleikum til hagræðingar í sjávarútveginum. Í þriðja lagi er verið að skapa mikinn pólitískan ágreining um þá fiskveiðistefnu sem nú er í framkvæmd og ég vænti þess að núv. ríkisstjórn dragi þessi áform sín til baka. Þetta er að mínu mati ein allra alvarlegasta brtt. við núv. fjárlagafrv. Þótt ýmislegt standi í núv. ríkisstjórn og stuðningsmönnum hennar virðist ekki standa neitt í þeim að auka álögur á sjávarútveginn með þessum hætti og standa í vegi fyrir því að hann fái eðlilegar aðstæður til hagræðingar á erfiðum tímum. Í ljósi þessa munum við þingmenn Framsfl. greiða atkvæði gegn þessum áformum.

Virðulegi forseti. Það var rakið hér ítarlega í umræðunum sem stóðu í gærkvöldi og í nótt að núv. hæstv. ríkisstjórn er að leggja nýja skatta á sjávarútveginn á Íslandi sem nema líklegast þegar allt er talið töluvert yfir 1 milljarði kr. Hvorki hæstv. fjmrh. né hæstv. sjútvrh. treystu sér til þess að mótmæla því í umræðunum í gær og í nótt að þessi áform væru fyrir hendi og lýsingin á samtölunni, rúmlega 1.000 millj. í nýja skatta í sjávarútveginn á næsta ári, væri rétt. Það er því í hrópandi mótsögn við það að þykjast vera að greiða úr vanda sjávarútvegsins við þær erfiðu aðstæður sem nú eru í okkar þjóðfélagi að hefja stórfellda nýja skattlagningu á sjávarútvegsfyrirtækin í landinu þannig að á árinu 1992 muni íslenskur sjávarútvegur verða skattlagður meira en hann hefur verið um langt, langt árabil. Er ekki nóg komið í skattlagningarstefnu þessarar ríkisstjórnar þó að hún fari ekki að auka skattlagninguna á grundvallaratvinnuveg íslensku þjóðarinnar, sem nú berst i bökkum, um rúmlega 1 milljarð með afgreiðslu þessa frv. og fylgifrv. sem hér eru til umræðu? Hvernig ætla þeir þingmenn Sjálfstfl. úr sjávarútvegsplássunum allt í kringum landið að réttlæta það að greiða atkvæði með slíkri skattlagningu? Þessi skattlagning á að gerast í gegnum breytingar á Hagræðingarsjóði. Það liggur ekkert fyrir um að það frv. verði samþykkt hér á hv. Alþingi. Og verði svo að þingið fari heim fyrir lok þessa árs án þess að það frv. verði samþykkt, þá er alveg ljóst að þá vantar efnislegu forsendurnar fyrir því að þessi tala sé raunhæf sem verið er að setja hér inn í fjárlögin af hálfu fjárln. og ríkisstjórnarinnar. Þess vegna væri auðvitað skynsamlegast og réttast fyrir hæstv. ríkisstjórn að draga þessa tillögu til baka, eins og ýmsilegt annað sem hún hefur dregið hér til baka, en vera ekki að halda því til streitu að sú tillaga sem hún vill ,,absolútt`` fá afgreidda hér sé skattlagning á sjávarútveginn, í þessari einu tillögu upp á rúmar 500 millj. kr. Ég segi því nei.

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni eitthvert allra alvarlegasta ákvæði fjárlaganna þar sem hæstv. ríkisstjórn er að breyta þannig ákvæðum um Hagræðingarsjóð að allar veiðiheimildir hans á kvótaárinu 1992--1993 á að selja sjávarútveginum í landinu fyrir 525 millj. kr. Þessi fénýting veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs er þó ekki nema tæpur helmingur af beinum nýjum álögum á sjávarútveginn í landinu á næsta fjárlagaári. Allir hagsmunaaðilar og öll samtök sjávarútvegsins sem enn hafa tjáð sig um þetta mál og komið hafa á fund sjútvn. Alþingis hafa verið því algerlega andvígir. Það hefur enginn einasti stuðningsmaður fundist fyrir málinu utan hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarflokkanna hér á þingi. Það hefur komið fram og ég tek undir það að þessi breyting er að því leyti alvarleg fyrir utan upphæðirnar sem í henni felast og leggjast á sjávarútveginn á næsta ári, að hún skapar enn meiri átök og enn meiri óánægju um þá fiskveiðistefnu sem í gildi er og nú er til endurskoðunar. Þess vegna er það með öllu óverjandi að afgreiða fjárlagafrv. eins og hér er gert ráð fyrir þegar við bætist að fylgifrv. er í fullkominni óvissu og óafgreitt úr nefnd. Ég segi því nei, hæstv. forseti og vona, hver sem niðurstaðan verður nú við þessa afgreiðslu málsins við 2. umr., að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn skoði hug sinn vandlega áður en til 3. umr. fjárlaga og afgreiðslu kemur.

Frú forseti. Á þessum fjárlagalið er verið að mæla fyrir um stóraukin rannsóknaumsvif Hafrannsóknastofnunar sem stjórnarandstaðan virðist öll ætla að greiða atkvæði gegn. Hér er verið að kveða á um mjög mikilsverðar rannsóknir í þágu höfuðatvinnugreinar þjóðarinnar. Það er rétt að þær eru kostaðar með nýjum hætti, ekki með nýju álögum á sjávarútveginn, því að hér eru notaðar aflaheimildir sem fyrri ríkisstjórn ákvað að setja á sjávarútveginn. Þær eru nú fluttar frá verkefnum sem áður voru ákveðin til þessara nýju verkefna. Það er þess vegna rangt að hér sé um að ræða nýjar álögur á sjávarútveginn. En það er verið að tryggja Hafrannsóknastofnun stóraukin rannsóknaumsvif. Því segi ég já.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða liði sem nefndarmenn minni hluta fjárln. hafa tekið þátt í á undirbúningsstigi að móta. Ég mun því greiða atkvæði með þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég bað um atkvæðagreiðslu um þennan stofnkostnaðarlið vegna þess að sá háttur var hafður á að þingmönnum Austurl. var sendur þessi liður til yfirferðar og tilfærslu eins og venja er til. Við komum með ákveðna tillögu. Meiri hluti þingmanna Austurl. gerði ákveðna tillögu um skiptingu en þeirri tillögu var hafnað af meiri hluta fjárln. Þetta er mjög óvenjulegt, svo ekki sé meira sagt. Ég mun sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þennan lið en áskilja mér rétt til þess að taka málið upp í formi tillögugerðar við 3. umr.

Virðulegur forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um fjárveitingar vegna heilsugæsumála á Austurlandi. Ég tel nauðsynlegt að það komi fram vegna þessarar atkvæðagreiðslu að það var ekki farið að tillögu okkar, meiri hluta þingmanna Austurl., sem gerðum um það tillögu til fjárln. að veitt yrði fé til heilsugæslustöðvar á Höfn í Hornafirði með því að færa til af öðrum liðum. Við vorum ekki svo stórtækir að standa að brtt. á þessu stigi máls en ætluðum að færa til fjármagn sem við töldum að okkur stæði góður réttur til og komum þeim sjónarmiðum og tillögu okkar á framfæri við fjárln. Hún hafnaði hins vegar að taka tillit til þessa og því miður var einn þingmaður úr hópnum, hv. 5. þm. Austurl., sem tók undir með meiri hlutanum að þessu leyti og stóð ekki að okkar brtt. Ég tel að hér sé um einsdæmi að ræða, að ekki sé orðið við tilmælum þingmanna kjördæmis varðandi ráðstöfun fjár sem hefð er fyrir að bera undir þingmannahópa. Þessu vil ég mótmæla sérstaklega en ég mun ekki greiða atkvæði um þessa tillögu frekar en aðra liði undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég held að ég muni það rétt að það hafi verið sl. mánudag sem þingmenn Austurl., að undanskildum fyrsta þingmanni kjördæmisins sem var erlendis, fjölluðu um skiptingu á einstökum verkefnum í kjördæminu. Á þeim fundi var algjör samstaða um að gera tilfærslur á þremur liðum í sjúkrahúsaþættinum á Austurlandi og færa til dvalarheimilis á Höfn 5 millj. kr. sem var í samræmi við óskir heimamanna og hefði fullnægt því að þar væri hægt að hefjast handa og ná tilteknum árangri á næsta ári. Þrátt fyrir þessa sameiginlegu niðurstöðu sem fékkst á þessum fundi, en á fundi morguninn eftir vorum við þrír þingmennirnir og þá að sjálfsögðu enn sammála og fórum þá reyndar frekar yfir ýmislegt annað í þessari fjárlagagerð, þrátt fyrir þessi skýru og afdráttarlausu tilmæli þá gerðist sá einstæði atburður að fjárln. Alþingis fór ekki að tillögum þingmanna Austurl. Ég hef af þessu tilefni lagt fram sérstaka tillögu hér í þinginu sem ég ákvað að ekki yrði tekin til umræðu fyrr en við 3. umr. Reyndar eru það fleiri mál sem ég hef fulla ástæðu til þess að tala um við fjárln. og sérstaklega forustu þeirrar nefndar sem gæti þá vel komið inn í þá umræðu ef vel liggur á mér. Ég hlýt að mótmæla þessum einstæðu vinnubrögðum sem eru náttúrlega á vissan hátt ofbeldi gagnvart þingmönnum Austurlandskjördæmis. Af þessari ástæðu tek ég ekki þátt í afgreiðslunni um Austurlandsliðina núna en ég vek enn athygli á því að umræðan um mína tillögu bíður 3. umr. og þá mun ég skýra þetta mál enn betur.

Virðulegur forseti. Ég minnist þess ekki meðan ég hef setið hér á Alþingi sem þingmaður Austurl. að fjvn. og nú fjárln. þingsins hafi ekki tekið tillit til þess ef þingmenn kjördæmisins hafa óskað eftir því að lítils háttar breytingar yrðu á milli liða. Ég vil því spyrja hv. þm. Karl Steinar Guðnason, 6. þm. Reykn., formann fjárln., hverju það sæti að ekki sé tekið tillit til þessa eins og venja hefur verið og vil minna á það, ef það er ástæðan að hér sé um nýja framkvæmd að ræða, að hér er um stofnun að ræða sem er starfandi og jafnframt um . . . Ég get gert hlé á máli mínu. Ég beini tilmælum mínum til formanns fjárln. en ég sé að 

Hv. 5. þm. Austurl. hefur óskað eftir að bera af sér sakir og verður honum leyft það.

Virðulegi forseti. Í tilefni ummæla hv. þm. Egils Jónssonar um að sá einstæði atburður hefði gerst að ekki hefði náðst samstaða í þingmannahópi Austurlands um skiptingu á þessum lið,  Mér þykir slæmt að ekki skuli nást samstaða um þetta mál --- vegna þess að það er þörf á samstöðu --- með hv. þm. Agli Jónssyni og öðrum þingmönnum kjördæmisins. Ég stóð að þessari tillögu meiri hluta fjárln. og ég mun gera það hér líka af því að ég tel að það sé best fyrir Austurlandskjördæmi.

Hv. 3. þm. Austurl. vill bera af sér sakir.

Það er nú ekki, virðulegur forseti, vanþörf á því að ég beri af mér sakir því ég geri varla ráð fyrir því að nokkur prestur á Íslandi hafi fyrr snúið hlutunum jafnskýrlega við og Heydalaklerkur gerði hér áðan. Í fyrsta lagi sagði hann að ég hefði sagt það hér í minni fyrri ræðu að sá einstæði atburður hefði gerst að þingmenn Austurl. hefðu ekki orðið sammála. Ég sagði að þingmenn Austurl. hefðu verið sammála um þessa afgreiðslu. Ég hef farið yfir það bæði með Jóni Kristjánssyni, hv. 2. þm. Austurl., og hv. 4. þm. Austurl., Hjörleifi Guttormssyni, hvað fór fram í Þórshamri þegar þessi mál voru afgreidd. Satt að segja fannst mér framkoma hv. 5. þm. Austurl. vera með þeim hætti að ég treysti ekki á minni mitt. En þeir staðfestu það í þessu samtali sem ég átti við þá að við hefðum verið sammála um þessa afgreiðslu, þingmenn Austurl. Það er grundvallaratriði í þessum efnum. Auðvitað hef ég ekki rofið samstöðu vegna þess að við höfum verið algerlega sammála um þetta mál þingmenn kjördæmisins og ekki verið þar nokkur ágreiningur, hvorki við þessa afgreiðslu né endranær. Það gerðist svo aftur á þriðjudagsmorgun, ef ég man rétt, að 5. þm. Austurl. mætti þá ekki til fundar við okkur hina þingmennina, en að því að mér er sagt lýsti síðan ágreiningi úti í fjárln. án þess að koma til fundar við okkur og ræða þann ágreining innan þingmannahópsins. Þessi vinnubrögð eru alveg ný í þingmannahópi Austurl. og ég vonast satt að segja til þess að svona verknaður eigi ekki eftir að endurtaka sig.

Ég vil bera af mér sakir.

Það þýðir ekkert fyrir þig.

Ef hv. þm. telur að menn geti ekki rætt þessi mál utan ræðustóls og hv. 5. þm. Austurl. þurfi að bera af sér sakir enn á ný, þá getur forseti ekki meinað honum um það samkvæmt þingsköpum og tekur hann þá til máls.

Virðulegi forseti. Það er sannarlega ástæða til að bera af sér sakir, enda þungum sökum sem ég er borinn hér af hv. þm. Agli Jónssyni. Ég vil segja það aftur að þegar við ræddum þetta á fyrsta fundi, og þeim eina fundi sem ég tók þátt í og var boðaður á á réttum tíma, þá ákváðum við að fresta málinu þar. Hv. þm. Egill Jónsson lagði þar til ákveðna skiptingu og við ræddum hana saman en við ákváðum að fresta málinu og afgreiddum það ekki þá. Það var ákveðið að halda fund aftur seinna og sá fundur var ekki einu sinni tímasettur á þessum fundi. Síðan öfluðum við okkur upplýsinga, nánari upplýsinga um það hvaða afleiðingar þessi skipting kynni að hafa. Og hv. 2. þm. Austurl. getur staðfest það hér af því að hann tók þátt í viðræðum með mér við hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrrh. strax að loknum fundi þingmanna Austurl. þar sem var verið að leita upplýsinga um þetta mál. Og þá tilkynnti ég forustumanni þingmanna í kjördæminu, hv. 2. þm. Austurl., strax þann sama dag að ég mundi standa að afgreiðslu meiri hluta fjárln. Ég tilkynnti honum það formlega, og það getur hv. 2. þm. Austurl. staðfest, strax eftir að þessar upplýsingar sem ég lýsti hér áðan lágu fyrir. Ég óska eftir því að hv. þm. Egill Jónsson hafi nú það sem sannara reynist.

Forseti vill beina því til hv. þm. hvort ekki er hægt að halda áfram atkvæðagreiðslu og þeir leysi þessi mál sín á milli. --- Forseti þakkar hv. 3. þm. Austurl. fyrir að taka þessa beiðni til greina.

Virðulegi forseti. Þessi liður, 41a, fjallar um það að lækka styrk til Krabbameinsfélags Íslands vegna kostnaðar við krabbameinsleit og er fólginn í því að komugjald eigi að hækka, þ.e. konur eigi að greiða hærra fyrir krabbameinsleitina. Ég tel þetta alls ekki koma til greina og í andstöðu við fyrirbyggjandi aðgerðir og munum við þingkonur Kvennalistans greiða atkvæði gegn þessari tillögu. Við teljum eðlilegt að frekar eigi að lækka gjald vegna krabbameinsleitar en að hækka það.

Virðulegi forseti. Það hefur farið fram hjá virðulegum forseta, en ég bað um sératkvæðagreiðslu um lið 98 sem er Hafnamál og hafnamannvirki. Ég vil því fara fram á það að þessi atkvæðagreiðsla verði endurtekin. Undirnefnd vann þessi hafnamál og var samkomulag um afgreiðslu þeirra og þess vegna hef ég hug á því að fá atkvæðagreiðslu um þau sérstaklega og einnig um lið 100, Sjóvarnargarðar. Ég fer því fram á það að atkvæðagreiðslan verði endurtekin ef það er mögulegt.

Ef ekki koma fram athugasemdir þá mun forseti verða við beiðni hv. 2. þm. Austurl. um að taka upp atkvæðagreiðsla um liði 98--100. Atkvæðagreiðslu um þá liði var lokið en það er óskað eftir að hún verði endurtekin og ef ekki koma fram athugasemdir mun forseti verða við þessari ósk.

Virðulegi forseti. Ég gerði grein fyrir afstöðu nokkurra þingmanna Alþfl. við upphaf þessarar atkvæðagreiðslu. Með tilvísun til þeirrar afstöðu sem þá kom fram greiðum við ekki atkvæði nú um 4. gr.

Virðulegi forseti. Hér hefur gerst sá einstæði atburður að fimm þingmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa lýst því yfir að þeir sitji hjá við atkvæðagreiðslu um megingrein fjárlagafrv. --- 4. gr. fjárlaganna er sjálfur kjarni fjárlagafrv. Ég man ekki nokkurt dæmi þess að hópur stjórnarþingmanna ákveði að sitja hjá við megingrein fjárlagafrv. Þær tölur sem hér birtust eftir atkvæðagreiðsluna báru það með sér að það var minni hluti, hæstv. forsrh., þeirra sem tóku þátt í atkvæðagreiðslunni sem studdi 4. gr. fjárlagafrv. Í öllum venjulegum lýðræðisríkjum, virðulegi forsrh., eru aðeins ein viðbrögð til af hálfu forsrh. við slíkri niðurstöðu og það er að biðjast þegar í stað lausnar fyrir ríkisstjórn sína. Virðulegi forsrh. Ég skil vel að forsrh. sé upptekinn af viðræðum við formann Alþfl., hæstv. utanrrh., því hér hefur það gerst að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur minni hluta þingsins á bak við sig í afgreiðslu á meginhluta fjárlagafrv. Þar með er komið í ljós að þessa hæstv. ríkisstjórn skortir þingmeirihluta til þess að standa að afgreiðslu fjárlaganna með þeim hætti að meiri hluti þingmanna treysti sér til þess að greiða megingrein fjárlagafrv. atkvæði. Hafi hæstv. forsrh. einhverja sómatilfinningu, sé hæstv. forsrh. annt um lýðræðislegar leikreglur, sé stjórnarflokkunum annt um það að landið fái trausta ríkisstjórn, þá eru í siðmenntuðum lýðræðisríkjum aðeins til ein viðbrögð, virðulegi forseti og hæstv. forsrh., þ.e. að gera nú hlé á þessari atkvæðagreiðslu, ljúka henni ekki og að hæstv. forsrh. dragi rétta ályktun af þeim stjórnmálaatburði sem hér hefur gerst.

Virðulegi forseti.

Það var búið að loka mælendaskránni.

Ekki um athugasemdir við atkvæðagreiðslu.


             Virðulegi forseti. Ég ætla mér að taka undir orð síðasta ræðumanns og mæla með því að við gerum hlé á fundinum. Það hlýtur að vera óhætt innan þingskapa að gera það.

Forseta skildist að hæstv. forsrh. og hv. 8. þm. Reykn. væru sammála um að gera nú stutt hlé á þessum fundi áður en atkvæðagreiðslu lýkur, en hér er eftir að greiða atkvæði um 5. og 6. gr. frv. Forseti verður að sjálfsögðu við því og verður nú gert 10 mínútna hlé á þessum fundi. --- Fundarhlé.

Virðulegur forseti. Í ljósi þess sem hér hefur gerst og augljóst er að ríkisstjórnin er ekki tilbúin til þess að hefja hér umræðu um mikilvægustu þætti fjárlagafrv. tel ég mjög mikilvægt áður en málinu er vísað til 3. umr. að fá það upplýst hvenær ríkisstjórnin er tilbúin til þess að láta 3. umr. fara fram. Mér er það ljóst að hún verður að hefjast á morgun samkvæmt þingsköpum og gert er ráð fyrir því að svo verði eftir því sem um hefur verið talað, en ég tel alveg nauðsynlegt að hæstv. forsrh. upplýsi hér áður en málinu er vísað til 3. umr. hvenær hans ríkisstjórn er tilbúin til þess að 3. umr. fari fram. Svo virðist sem ríkisstjórnin þurfi alllangan tíma til að koma sér saman um einstök mál og undirbúa þau og það er afar þýðingarmikið að það verði upplýst áður en þessi atkvæðagreiðsla fer fram.

Virðulegi forseti. Það er gert ráð fyrir því að 3. umr. komi með formlegum hætti á dagskrá á laugardag. Síðan lít ég þannig til að stjórn og stjórnarandstaða þurfi að semja um það með hvaða hætti hin efnislega umræða fari fram. Ég tel að hún geti átt sér stað af hálfu ríkisstjórnarinnar í miðri næstu viku.

Virðulegur forseti. Hér er upplýst af hæstv. forsrh. að ríkisstjórn Íslands verði væntanlega tilbúin til þess að hin eiginlega 3. umr. fari fram um miðja næstu viku. Það yrði þá í fyrsta lagi á miðvikudag, jafnvel fimmtudag því annað eins hefur nú gerst síðustu daga að umræða um mál dragist um einhverja daga. Þá er spurningin hvort það er orðinn tími til að afgreiða fjárlagafrv. fyrir jólaleyfi. Það er alveg ljóst að þingmenn stjórnarandstöðunnar þurfa að setja sig inn í málin eftir að afstaða ríkisstjórnarinnar og þingmeirihlutans hér á Alþingi liggur fyrir. Hér er um viðamestu mál fjárlagafrv. að ræða og mér þykir fremur ólíklegt að það muni geta gengið upp að ljúka þinghaldinu fyrir helgi ef afstaða ríkisstjórnarinnar og þingmeirihlutans verður fyrst ljós um miðja næstu viku. Hins vegar er mikilvægt að þetta hefur nú verið upplýst en setur þinghaldið að mínu mati í allmikið uppnám.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér skiljanlegt að hæstv. forsrh. láti í ljósi þá frómu ósk hér að hann telji sig hugsanlega vera tilbúinn með sína ríkisstjórn um miðja næstu viku. Það veit nú enginn á þessari stundu. Það hefur komið fram í dag að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur ekki meiri hluta í atkvæðagreiðslum til þess að lýsa yfir afdráttarlausum stuðningi við meginhluta fjárlagafrv. Það eru auðvitað stóru tíðindi dagsins og ég ætla ekki að gera kröfu til þess til hæstv. forsrh. að hann fari hér og nú að svara því hvernig hann hyggst bregðast við þeirri stöðu. Hann er auðvitað mjög alvarlegur fyrir tiltölulega nýjan forsrh. og nýja ríkisstjórn, sá veikleiki sem hér hefur komið fram. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. noti helgina til þess að íhuga þetta mál og stöðuna í heild sinni og komi síðan eftir helgina og ræði þær niðurstöður og þær ályktanir sem hann hefur dregið af því sem hér hefur gerst í þingsalnum í dag. Ég vakti athygli á þessu fyrir um það bil hálfri stundu síðan eftir að hin einstæða atkvæðagreiðsla um 4. gr. fjárlagafrv. hafði farið fram. Þá tók hæstv. forsrh. undir þá ósk að gera hlé á fundinum vegna þess sem hér hafði gerst og hún var skiljanleg. En ég ætla ekki að knýja hæstv. forsrh. hér og nú til þess að fá fram þá alvarlegu ályktanir sem hann hlýtur sem forsrh. með sjálfsvirðingu að draga af því sem hér hefur gerst.

Virðulegi forseti. Mér fannst reyndar í fyrri ræðunni hér fyrir stundu hv. þm. og stjórnmálaprófessor skjóta mjög yfir markið með kröfum sínum um að ríkisstjórnin segði af sér vegna þess að tillaga hefði ekki verið samþykkt með meiri hluta atkvæða. Mér fannst það vera fráleitt og afar sérkennilegt og þingmaðurinn í rauninni verða sér dálítið til skammar, bæði sem þingmaður og fræðimaður. Honum vil ég því segja það að ég hef engar áhyggjur af þessari atkvæðagreiðslu. Það er traustur meiri hluti fyrir fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar eins og hefur sýnt sig í þeim atkvæðagreiðslum sem hér hafa átt sér stað og það mun sýna sig einnig við afgreiðslu fjárlaganna. Vegna þess sem hv. 1. þm. Austurl. sagði, þá stendur ekki á okkur að hraða þessari vinnu og gera þetta jafnvel fyrr heldur en ég nefndi áður, sem yrði þá í síðasta lagi. Ég vænti þess að við getum átt gott samkomulag og sátt um þá vinnuaðferð og málatilbúnað allan.

Virðulegi forseti. Það hefur kannski verið ofætlun til hæstv. forsrh. að hann hefði manndóm til þess að snúa því sem hér hefur gerst í dag ekki í stráksskap. Það er auðvitað alveg ljóst að þessi ríkisstjórn var mynduð á grundvelli þess að hún hefði traustan þingmeirihluta á Alþingi. Það voru meginrökin sem formaður Alþfl., hæstv. utanrrh., flutti þjóðinni til skýringar á því hvers vegna hann hefði ákveðið að mynda þessa ríkisstjórn. Landið þyrfti á að halda ríkisstjórn með traustan þingmeirihluta, það væri hornsteinn þessarar ríkisstjórnar. Hún gæti afgreitt erfið mál í þinginu vegna þess að hún hefði til þess fylgi. Ég held að það sé ekkert fordæmi fyrir því hér um margra áratuga skeið að ríkisstjórn fái ekki meiri hluta þingmanna til þess að greiða 4. gr. fjárlagafrv. atkvæði þannig að meiri hluti þeirra sem taka þátt í atkvæðagreiðslunni treysti sér ekki til þess að greiða megingrein fjárlagafrv. atkvæði. Ég ætla ekki að fara í neitt strákslegt orðaskak við hæstv. forsrh. Hann verður auðvitað að hugleiða í einveru og ró hvað hér hefur gerst. Ef hann vill leggja í þá för að halda áfram að reyna að stjórna íslenskri þjóð á miklu erfiðleikatímabili með það bakland sem hér hefur komið í ljós, þá það. En í sérhverju siðmenntuðu lýðræðislandi hefði forsætisráðherra og forustumenn stjórnarflokkanna tekið sér alvarlegan umhugsunarfrest þegar í ljós hefði komið að þeir hefðu ekki stuðning meiri hluta þingsins í annarri atkvæðagreiðslu fjárlaga við það sem er burðarás fjárlagafrv. Við munum hins vegar sjá hvað gerist hér eftir helgi en það er eindregin skoðun mín að ríkisstjórn, sem reynist ekki hafa stuðning meiri hluta þingmanna fyrir meginhluta fjárlagafrv., á engan annan kost en að segja af sér. Hvort hún getur tekið sér nokkra daga í viðbót til þess að láta á það reyna hvort hún nær í slíkan meiri hluta það er svo annað mál. En það er alveg ljóst að á þessum degi, hæstv. forsrh., hefur komið fram í formlegri atkvæðagreiðslu á Alþingi að þú hefur ekki þann meiri hluta.

Um það hafði verið talað að gera stutt hlé á fundinum eftir að atkvæðagreiðslu lyki. Að vísu er nýbúið að gera stutt hlé á fundinum, en forseti hefur grun um að hv. þm. mundu þiggja það að fá eins og 20 mínútna hlé.

Virðulegi forseti. Hér hefur nú staðið yfir atkvæðagreiðsla um frv. til fjárlaga í nokkra klukkutíma við mjög óvenjulegar aðstæður. Niðurstaðan er sú að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar nýtur ekki lengur meirihlutastuðnings á Alþingi. Minnihlutastjórn Davíðs Oddssonar starfar enn þá, hversu lengi sem það verður. Þetta eru auðvitað afar sérkennilegar og athyglisverðar aðstæður, enda dró hæstv. forsrh. skynsamlega ályktun af málinu þegar hann sagði hér áðan að framhaldið næstu daga mundi ráðast af því hversu tækist til um samninga milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Þannig talar auðvitað af auðmýkt sá maður sem er forsrh. í minnihlutastjórn. Hitt sem ég ætlaði að nefna, virðulegi forseti, er það að hér stóðu fundir í morgun til kl. hálfsex. Þá höfðu staðið yfir umræður í mjög langan tíma og samtals var umræðan um fjárlögin þá orðin um 20 klukkustundir. Nú hefur staðið yfir atkvæðagreiðsla mjög lengi og ég segi það í fullri alvöru: Er ekki komið nóg af fundahöldum í bili þannig að menn geti hafið fundi á morgun eins og um hafði verið talað? Mér er kunnugt um að um það hefur verið rætt á milli forustumanna flokkanna að hér yrði haldið áfram að ræða mál til kl. 7. Þá gerðu menn ekki ráð fyrir því að hér færi fram atkvæðagreiðsla þar sem af hálfu ríkisstjórnar hefur allt gengið á afturfótunum. Þess vegna vil ég mælast til þess fyrir mitt leyti að þinghléið núna í 20 mínútur eða svo verði notað til þess að ræða það hvort ekki er hægt að sameinast um að ljúka þessu þinghaldi hér í dag eins og það stendur nú og hefja síðan umræðu á morgun. Ég tel að það sé í rauninni algerlega út í hött að fara að hefja núna eftir 20--25 mínútur umræðu um skattamál ofan á alla þá umræðu og atkvæðagreiðslu sem hér hafa staðið yfir.

Virðulegi forseti. Það hafði verið talað um það eins og fram kom í máli síðasta ræðumanns að halda hér áfram til kl. 7. Ég sé ekki að menn séu svo móðir eða sárir eftir þá atkvæðagreiðslu sem hér hefur farið fram að þeir ættu ekki að geta haldið áfram og rætt skattamál í þann klukkutíma sem þá yrði til ráðstöfunar eftir að þessu hléi lýkur sem talað hefur verið um að gera. Ég mælist til þess, forseti, að við höldum okkur við upprunalega áætlun í því efni. --- Fundarhlé.

Virðulegur forseti. Ég var hér að ræða um frv. til laga um skattskyldu innlánsstofnana og var að fjalla um það hversu mikilvægt það væri og hversu réttlátt það væri almennt að skattleggja fjármálastofnanir í landinu umfram ýmsa aðra þjónustuaðila. Ég fór yfir það að ákveðið hefði verið fyrir alllöngu síðan að skattleggja viðskiptabankana og þá starfsemi sem áreiðanlega hefur leitt til þess að þjónusta þeirra hefur orðið dýrari og eins og í mörgum öðrum tilvikum er það almenningur og atvinnuvegirnir sem greiða þá skattheimtu. Það er mikill misskilningur hjá mörgum að halda að stofnanir greiði þessa skatta án þess að velta þeim út í verðlagið, án þess að reyna að innheimta þann kostnað sem á þær leggst af þeim aðilum sem við þær skipta. Aðrar stofnanir sem hafa síðan verið skattlagðar er fyrst og fremst Seðlabanki Íslands, sem hefur afar litla þýðingu þar sem Seðlabanki Íslands er hluti af ríkisheildinni. Hann er í eign ríkisins og það hefur lítið upp á sig að færa til tekna á fjárlögum ríkisins slíkar tekjur og má segja að efnahagslega komi það út á eitt. Það sem hér er hins vegar verið að gera og hefur verið rætt áður --- það er alveg rétt að hér hafa komið fram frumvörp svipaðs eðlis frá fyrri ríkisstjórnum. Þau frumvörp hafa verið misjafnlega vel undirbúin. Í þessu frv., þótt það eigi sér alllangan aðdraganda eins og hæstv. fyrrv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson kom hér inn á, virðist sem ýmislegt af því sem gagnrýnt var í frumvörpum, sem áður höfðu verið lögð fram um þetta efni, hafi lítt eða ekki verið tekið til greina. Hér er sem sagt gengið hreint til verks og gengið út frá því að allar þessar fjármálastofnanir skuli skattlagðar nema Byggðasjóður, Byggingarsjóður ríkisins, Byggingarsjóður verkamanna, Framkvæmdasjóður Íslands, Framkvæmdasjóður fatlaðra og Framkvæmdasjóður aldraðra. Það er í reynd nokkuð erfitt að átta sig á því hvaða skil það eru sem ráða því að sumir sjóðir lenda utan við þessa skattlagningu en aðrir verða fyrir henni. Þannig má segja að Lánasjóður ísl. sveitarfélaga sé byggður upp á framlögum sveitarfélaganna til hans. Nú eru sveitarfélögin skattfrjálsir aðilar í landinu og ekki hefur tíðkast hingað til að skattleggja stofnanir sveitarfélaganna eða jafnvel atvinnurekstur sem þessi sveitarfélög hafa haft með höndum. Það má segja að það eigi eins við um Lánasjóð ísl. sveitarfélaga. Ég get nefnt dæmi um atvinnustarfsemi sem sveitarfélögin hafa haft með höndum og ekki hefur verið skattlögð. Sveitarfélögin hafa t.d. staðið í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja. Sveitarfélögin standa fyrir rekstri orkufyrirtækja og margvíslegra annarra þjónustustofnana. Og þegar er verið að taka ákvarðanir um það að taka ákveðnar stofnanir út fyrir, þá hefur mér oft fundist eitthvað skorta heildarsýn og nauðsynlegt sé að undirbúa málið betur og ná fram meiri samræmingu í skattlagningu á íslenskum atvinnurekstri. Það er t.d. alveg ljóst að orkufyrirtæki eru ekki skattlögð. Hreinar tekjur þeirra bera ekki tekjuskatt, eignir þeirra bera ekki eignarskatt og spyrja má hver sé munurinn á því að sveitarfélag reki slíkar stofnanir með hagnaði eða sveitarfélögin í landinu taki sig saman um það að reka lánasjóð. Þessi lánasjóður er byggður upp á framlögum frá sveitarfélögunum og skattskyldar tekjur viðkomandi sjóðs verða þeim mun meiri eftir því sem framlög sveitarfélaganna eru meiri. Og það er eðli málsins samkvæmt ljóst að það mun þá draga úr sveitarfélögunum að leggja peninga af mörkum til slíkra verkefna ef þau geta átt von á því að slík starfsemi sé sérstaklega skattlögð. Það má einnig geta þess að margir þeirra sjóða sem hér eiga hlut að máli, t.d. Iðnlánasjóður, hafa styrkt margvíslega nýsköpun og lagt peninga fram til að hrinda í framkvæmd ákveðnum málum sem skipta iðnaðinn máli. Og ég tel, hæstv. forseti, að það sé afar mikilvægt. Ég hafði hugsað mér að eiga hér nokkurn orðastað við hæstv. iðnrh., m.a. út af ummælum sem hann hefur látið falla fyrr í þessari viku um mál sem varða iðnaðinn og reyndar hafði ég hugsað mér að eiga einnig orðastað við þingflokksformann Alþfl. út af þeim málum. Ég vildi því leita upplýsinga um það hvort hæstv. iðnrh. er hér í húsinu og hvort þingflokksformaður Alþfl. er viðlátinn þannig að ég geti vænst þess að geta átt við þá orðastað, a.m.k. einhvern síðar í ræðu minni.

Samkvæmt viðveruskrá eru þeir báðir hér í húsinu og hafa verið gerðar ráðstafanir til að upplýsa þá um ósk þingmannsins.

Já, þá vænti ég þess að því verði komið á framfæri og mun fresta þeim hluta máls míns þar til þeir sjá sér fært að vera hér. Eins og ég skil þetta mál er líka gert ráð fyrir að sjóður eins og Framleiðnisjóður landbúnaðarins muni verða skattskyldur og það kemur skýrt fram í greinargerð að hann er dæmi um slíkan sjóð. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. hvernig það mál er hugsað af hans hálfu. Hann mun e.t.v. verða hér einhvern tíma síðar svo að ég vildi þá snúa máli mínu að hæstv. iðnrh. Hér er gert ráð fyrir því, hæstv. iðnrh., að Iðnlánasjóður Íslands verði skattskyldur eins og aðrar fjármálastofnanir. Að sjálfsögðu mæla með því ákveðin rök að samræmis sé gætt í skattlagningu fjármálastofnana en það er hins vegar svo að Iðnlánasjóður hefur getað gegnt því hlutverki að styðja við bakið á ýmsum þróunarverkefnum íslensks iðnaðar, m.a. vegna þess að hann hefur ekki þurft að greiða skatt af sínum tekjum. Það má reyndar segja það sama um Fiskveiðasjóð sem hefur heimild til að verja ákveðnum hluta tekna sinna eða hagnaðar síns í Þróunarsjóð til þess að styðja við bakið á ýmsum verkefnum í sjávarútveginum. Því er eðlilegt að spurt sé: Hvaða áhrif mun þetta hafa á starfsemi t.d. Iðnlánasjóðs? Í framhaldi af því vil ég jafnframt spyrjast fyrir um það hvort það sé í samræmi við skuldbindingar Íslendinga þegar Iðnþróunarsjóður var stofnsetur á sínum tíma að taka nú upp þá nýbreytni að skattleggja hann samkvæmt íslenskum skattalögum. Hér er í reynd um samnorræna stofnun að ræða sem að vísu mun taka breytingum eftir ákveðinn tíma, en ég hef ekki upplýsingar um það hvort slíkt fái staðist en ég vænti þess að þetta sé ekki sett á blað öðruvísi en svo sé. Nú hefur Iðnlánasjóður greitt fyrir ýmsum verkefnum og hér hafa á undanförnum dögum sérstaklega komið til umræðu í þinginu málefni skipasmíðaiðnaðarins þar sem hæstv. iðnrh. hefur viðhaft ýmis ummæli sem mér finnast nokkuð undarleg og hv. þingflokksformaður Alþfl. hefur viðhaft enn þá furðulegri ummæli og má vel vera að þau séu að einhverju leyti undir áhrifum frá hæstv. iðnrh. 

Jú, jú.

Ég minnist þess jafnframt að settir voru í það ákveðnir fjármunir af ríkinu á sínum tíma til þess að styrkja þessi verkefni þannig að betur mætti ganga. Það var þannig, hæstv. iðnrh., að fyrrv. ríkisstjórn hafði sérstakt fjármagn til umráða um tíma þar til það var upp urið. Það var eins með þá fjármuni og aðra að það gengur á það sem af er tekið og ég man ekki betur en það verkefni sem lýtur að íslenskum skipasmíðaiðnaði hafi fengið nokkurt fjármagn af þessum lið til þess að styðja við bakið á iðnaðinum. Og ég minnist þess að við vorum um það sammála, ég og hæstv. iðnrh. Þetta skiptir að sjálfsögðu máli að það sé hægt að styðja við bakið á slíkum verkefnum. Það er hins vegar mjög mikilvægt að menn tali um það sem máli skiptir í þessu sambandi en geri ekki allt of mikið úr hlutum sem hér hafa komið fram að undanförnu og tali ekki eins og það muni leysa vanda íslensks skipasmíðaiðnaðar. Hér hefur komið til umræðu undanfarna daga frv. til laga um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands. Og eftir að ég hef lesið yfir ræður iðnrh. og þingflokksformanns Alþfl. þá er að skilja svo á þeim að breytingar á þessari löggjöf muni skipta sköpum og tregða annarra, þar á meðal þess sem hér stendur, hafi orðið til þess að skaða íslenskan skipasmíðaiðnað sérstaklega í þessu máli. Það er gott að finna einhverja til þess að kenna um og leita rótanna í fortíðinni. Það hefur núv. ríkisstjórn lagt sig sérstaklega fram við. En ég átti satt best að segja ekki von á því frá hendi núv. hæstv. iðnrh. að hann mundi taka svo mjög þátt í þeim leik. En hvað um það, það gefur ástæðu til þess að yfir málið sé farið þannig að sem minnstur misskilningur sé þar uppi. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði við umræðu 3. des., með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú eigum við eftir að sjá hvort hann`` --- hann var reyndar að vísa þar til ákveðins þingmanns Framsfl. --- ,,muni aðstoða okkur líka til þess að brjóta á bak aftur afturhaldssemi framsóknarforustunnar í ýmsum öðrum málum sem lúta að sjávarútvegi eins og t.d. kvótakerfinu.`` En áður var hann búinn að segja það að þetta mál hefði ekki náð fram vegna andstöðu forustu Framsfl. hin síðustu ár. Hv. þm. tilgreinir það að vísu ekki nánar en ég vænti þess að hann eigi þar a.m.k. við þann sem hér stendur því á þeim árum gegndi hann embætti sjútvrh. og bar því nokkra ábyrgð á meðferð þessa máls. Það má segja að hæstv. viðskrh. hafi á margan átt tekið undir þennan málatilbúnað í ræðu sem hann flutti 10. des. hér í þinginu þar sem hann leggur á það mikla áherslu að hann hafi ítrekað, eins og hann orðar það oft, lagt fram tillögur til breytinga á þessu máli. Hér er um að ræða mikilvægt ákvæði í lögum um veiðar í fiskveiðilögsögu Íslands frá 1922 þar sem lagt er bann við því að skip landi hér nema sérstakt leyfi sé gefið til þess. Þetta ákvæði er í sjálfu sér orðið úrelt en það var hins vegar mikilvægt að standa þannig að breytingum á því að slíkt væri með eðlilegum hætti. Við stóðum um þær mundir í viðræðum við EFTA-þjóðirnar um það hvernig fríverslun með fisk skyldi skilgreind og eitt af þeim ákvæðum sem þar skipti máli var löndunarréttur skipa EFTA-þjóðanna hver hjá annarri. Við Íslendingar börðumst fyrir þeirri skilgreiningu að ríkja skyldi frjálsræði í slíkum löndunum enda hefði verið samið um þá fiskstofna á milli þjóða. Ég þekki ekki eitt einsta dæmi þess að erlendu skipi hafi verið meinað að landa hér eða koma hér að landi til að fá þjónustu ef um það hefur verið að ræða að samið hafi verið um skiptingu sameiginlegra stofna. Ég minni á það að grænlenski flotinn hafði allar heimildir til að landa hér, jafnvel þótt þar hefði ekki verið samið um þann stofn, þ.e. rækjustofninn. Ef hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hæstv. iðnrh. taka undir það að tregða hafi verið í því að veita skipum annarra þjóða sem eru að veiða úr sameiginlegum stofni sem ekki hefur verið samið um, þá er það rétt. Og ef þeir eru með ásakanir um það að því hafi verið hafnað, þá er rétt að taka það fram að menn voru á móti því. Menn t.d. höfnuðu því að japönsk skip fengju að athafna sig frá Íslandi til að veiða úr karfastofninum við Austur-Grænland. Því var líka hafnað að þýsk skip fengju að athafna sig frá Íslandi til að veiða úr sameiginlegum karfastofni Íslendinga og Grænlendinga við austurströnd Grænlands. Og ef hagsmunir verkstæða og okkar ágæta skipasmíðaiðnaðar eiga að ganga fram yfir þessa hagsmuni, ja, þá er rétt að deila um það. Og þá er rétt að þeir menn, sem hér hafa haldið uppi svo orðhvassri gagnrýni, sérstaklega hv. þingflokksformaður Alþfl., án áhrifa frá hæstv. iðnrh. eins og hann hefur tekið hér fram, segi það. Þannig er mál með vexti að Grænlendingar hafa framselt fiskveiðiréttindi til Evrópubandalagsins við austurströnd Grænlands þannig að Evrópubandalagið hefur haft heimild til að veiða þar um það bil 50 þús. tonn af karfa en hafa verið að veiða um það bil 5 þús. tonn. Auðvitað hefur Evrópubandalaginu gengið illa að ná þessum karfa enda er erfitt að stunda fiskveiðar frá austurströnd Grænlands. Það er miklu auðveldara að stunda þær fiskveiðar frá vesturströnd Íslands. Ef menn hefðu viljað láta hagsmuni Hafnarfjarðarhafnar hafa forgang, þá hefðu menn að sjálfsögðu leyft þetta. Og svo vildi til að Grænlendingar veittu Japönum líka rétt til að veiða úr þessum sama karfastofni og ef menn hefðu látið hagsmuni Hafnarfjarðarhafnar eða einhverra annarra hafna sem voru uppi með kröfur um það að þetta yrði allt saman frjálst, sitja í fyrirrúmi, þá hefði það verið leyft. En það var ekki gert vegna þess að hér var um að ræða svo mikilvæga hagsmuni Íslendinga að það réttlætti það alls ekki að setja þar á oddinn hagsmuni einstakra þjónustuaðila á Íslandi. Það má vel vera að þeir séu einhverjir til sem gagnrýna þessa framkvæmd mála. En ég veit að t.d. ég og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson höfum verið um þetta sammála og talið það vera forsendu fyrir því að hægt væri að létta á þessum ákvæðum að samningar mundu nást milli Íslendinga og annarra þjóða um skiptingu þessara stofa, um það ætti að semja og þetta ætti að vera samningsatriði. Ef menn vilja hins vegar byrja á því að gefa þetta allt saman fyrir fram erum við í allt annarri samningsstöðu. Þetta er afturhaldssemi Framsóknarforustunnar, hv. þingflokksformaður Alþfl. Og ef þú kallar þetta afturhaldssemi verður að hafa það. Ég tek jafnframt eftir því í þeim umræðum sem hér hafa átt sér stað að hæstv. iðnrh. telur að það muni skipta skipasmíðaiðnaðinn miklu máli hvert sé lánshlutfall Fiskveiðasjóðs. Það muni t.d. skipta afar miklu máli að Fiskveiðasjóður hafi lækkað sitt lánshlutfall gagnvart innflutningi erlendra skipa sem muni verða mjög til þess að styrkja stöðu innlends skipasmíðaiðnaðar og hann lætur í það skína, segir það beint í sinni ræðu að það hafi verið eitt af því sem hann hafi alltaf verið að gera tillögur um, ítrekað, og lítt verið hlustað á og ekki verið rætt við stjórn Fiskveiðasjóðs. Nú er það nú svo að alltaf hafa menn verið að ræða þessi mál í tíma og ótíma, þennan vanda íslensks skipasmíðaiðnaðar, en það skal fúslega viðurkennt að ég hef ekki verið þeirrar skoðunar að það mundi bjarga íslenskum skipasmíðaiðnaði að koma með fyrirskipanir um það hvað skyldi vera nákvæmt lánshlutfall einstakra fjárfestingarlánasjóða. Og mig undrar nokkuð sú sterka miðstýringarhvöt sem þarna er allt í einu komin upp á sama tíma og maður er að lesa það í bókum núv. ríkisstjórnar að allar þessar vondu miðstýringarhvatir fortíðarinnar ættu að hverfa og allt slíkt ætti að leggja niður. En nú eru þeir allt i einu orðnir trúaðir á það að með því að hafa misjafnt lánahlutfall milli innlendra og erlendra skipasmíðastöðva í Fiskveiðasjóði þá muni það skipta miklu máli. Ég ætla mér ekkert að gera lítið úr því að það geti skipt einhverju máli, en ég vil minna hæstv. viðskrh. á að það er fleira sem þar kemur til. Það eru fleiri sem lána peninga en Fiskveiðasjóður. Það eru til aðrar lánastofnanir á Íslandi og það hefur líka verið hægt að fá erlend lán. Það sem ég hef fyrst og fremst verið andvígur er að bæta við nýjum skipum í íslenska fiskiskipaflotann hvort sem þau væru smíðuð á Íslandi eða erlendis. Ég var t.d. mjög andvígur því að Slippstöðin á Akureyri færi að smíða ný skip á lager, enda hefur komið í ljós að það var mikið feigðarflan. Það er nefnilega ekki nóg að smíða fiskiskip. Það verður að vera markaður fyrir þau, það verður að vera hægt að reka þau og það verður að vera hægt að borga lánin til baka. Og ég hélt satt best að segja að ég og núv. iðnrh. værum sammála um það og ég hélt að við værum líka sammála um það að atvinnugreinar sem eiga að starfa á erlendum alþjóðlegum mörkuðum verða að geta fengið aðföng sín á lægsta verði.

Forseti vildi vekja athygli ræðumanns á að hæstv. landbrh. er kominn að hans ósk í húsið.

Já, ég þakka hæstv. landbrh. og þykir miður ef ég er að kalla hann til í erindisleysu. Ég á nokkuð eftir af ræðu minni, en ég sé það hér, hæstv. forseti, sem ég vissi ekki um, ég hef fengið miða þar um, að gerðir hafa verið um það samningar að 2. og 3. dagskrármálum verði lokið hér í dag. Ég vil ekki með ræðu minni spilla því samkomulagi sem ég vissi ekki um þegar ég fór í ræðustól og vil því spyrja hæstv. forseta hvort óskað sé eftir því að ég fresti máli mínu á meðan það er gert eða hvort ég eigi að halda áfram.

Það fer eftir því hvort hv. þm. á eftir langt mál á sinni ræðu.

Ég á nú eftir nokkurt mál, já.

Þá væri ágætt ef hv. þm. vildi fresta ræðunni um sinn og svo sjáum við til.

Já.

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því að hér væri um svo fljótafgreidd mál að ræða en það er af hinu góða. Ég var þar kominn máli að ég var að tala um möguleika Iðnlánasjóðs til þess að standa við bakið á þróunarverkefnum íslensks skipasmíðaiðnaðar og hafði nokkuð farið yfir þá villu sem mér finnst koma fram í málflutningi hér að breyting á lögum um veiðar í efnahagslögsögu Íslendinga muni þar miklu breyta um nema það standi þá til að falla frá þeim sjónarmiðum sem þarna hafa verið uppi og heimila þeim skipum sem veiða úr sameiginlegum karfastofni milli Íslands og Grænlands að nota hafnir og þjónustu hér á Íslandi. Stendur það til? Stendur það til að heimila þeim skipum sem eru á mörkum okkar lögsögu hér úti á Reykjaneshrygg að veiða úthafskarfa, aðallega austantjaldsþjóðir, Rússar, Austur-Þjóðverjar, jafnvel Búlgarar, Pólverjar, að þau fái alla þjónustu hér við land á sama tíma og við viljum sækja á um það að ná betri tökum á þessum stofni? Þessi stofn er trúlega mun verðmætari en við áður héldum og íslensk fiskiskip eru að byrja að sækja í hann af nokkrum krafti og hafa skapað sér þar allverulegar tekjur. Er það ætlunin að opna fyrir það til þess að hjálpa til í sambandi við íslenskan skipasmíðaiðnað? Ég vil taka það skýrt fram að ég er andvígur því og tel það allt of dýru verði keypt því að hér er um mjög mikilvægan stofn að ræða sem við þurfum að sækja á um á alþjóðlegum vettvangi að semja um skiptingu á og það er okkur mikilvægast að auka okkar eigin veiðar úr þessum stofni en hjálpa ekki sérstaklega til við að greiða fyrir öðrum í því sambandi. Þetta eru þau sjónarmið sem hafa verið gildandi í þessu efni og ég hef ekki trú á því að breytingar á lögum í þessu sambandi muni nokkru máli skipta nema þá að víkja eigi frá þessum grundvallarsjónarmiðum. Ég get sagt það sem mína skoðun að ég tel ekki heppilegt að hér geti ríkt of mikið frjálsræði í heimildum til ráðherra til þess að veita undanþágur þar frá og mér sýnist að ef eitthvað er, þá sé gengið fulllangt í sambandi við frv. til laga um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands. Annað er það mál sem ég vék líka að. Það eru lánakjör Fiskveiðasjóðs Íslands og hvernig það hefur oft og tíðum gerst að menn hafa getað keypt fiskiskip án þess að hafa til þess nægilega mikið eigið fé. Það er alveg ljóst að ef bankar og lánastofnanir hefðu túlkað ákvæðið um eigið fé með eðlilegum hætti eins og öll efni stóðu til þá hefðu mun færri fiskiskip verið keypt til landsins. Það hefðu hins vegar ekki miklu fleiri fiskiskip verið smíðuð hér á Íslandi, því miður, og aðalástæðan er sú að niðurgreiðslur annarra þjóða hafa verið svo miklar að það hefur verið illt að ráða við það. Má þá sérstaklega geta þess að norska ríkið greiðir sem samsvarar öllum launakostnaði norskra skipasmíðastöðva. Þeir sem kaupa fiskiskip eða önnur skip af norskum skipasmíðaiðnaði eru að kaupa af iðnaði sem borgar ekki launin sjálfur heldur norska ríkið. Við þetta verður ekki ráðið nema þá að leggja jöfnunartolla eða ,,dumping``-tolla á innflutning slíkra þjóða. Ég hélt satt best að segja að hæstv. núv. og fyrrv. iðnrh. gerði sér þetta afar vel ljóst og væði ekki í þeirri villu að halda að breytingar á þessum lánshlutföllum muni skipta sköpum nema hann hafi fengið einhverjar alveg nýjar miðstýringarhugmyndir í því sem ég fæ ekki skilið. Ég fæ ekki almennilega skilið hans mál því að ég veit að hann veit að það sem þarna hefur skipt sköpum oft og tíðum eru lán annarra aðila, t.d. bankanna eða erlend lán í gegnum viðskrn. á sínum tíma þegar langlánanefnd var starfandi og margt fleira. Hann veit það jafn vel og ég að t.d. var það skilningur bankanna þegar þess var krafist að 40% væru eigið fé og það vottað til stjórnar Fiskveiðasjóðs, þá voru lán tryggingafélaga, olíufélaga og ýmissa annarra túlkuð sem eigið fé. Og hverjum gat eiginlega dottið það í hug að íslenskar bankastofnanir færu að túlka lán frá tryggingafélögum og olíufélögum sem eigið fé? Ég hafði a.m.k. ekki hugmyndaflug til þess. En það er hins vegar sannleikur að þessar kröfur voru of litlar. Og það má segja að þær kröfur sem stjórn Fiskveiðasjóðs setti jafnframt í þessu máli voru of litlar og á ekki að leysa þá undan ábyrgð í því. Hitt er svo annað mál að ábyrgð á þessum málum verður ekki komið fyrir á einum stað. Hún getur aðeins skapast með eðlilegum hætti, að það sé fyrir hendi heilbrigt fjármálalíf og efnahagslíf í landinu og það er aðalatriðið. En að halda því fram að nú sé bjart fram undan hjá íslenskum skipasmíðaiðnaði vegna þess að það eigi að fara að breyta löggjöf um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands og breyta, væntanlega með handafli, lánshlutföllum Fiskveiðasjóðs, að þá muni verða bjartari tíð hjá skipasmíðaiðnaðinum, það á ekki að vera að gefa undir fótinn með þessum hætti. Það á ekki að telja mönnum trú um það að þarna liggi vandinn. Og það á ekki að halda því fram að einhverjir aðrir menn með einhverjar annarlegar hvatir hafi komið í veg fyrir það að þetta hafi getað átt sér stað. Mér finnst það ekki sæma núv. hv. iðnrh. og viðskrh. að gefa slíkt í skyn. Hér er einfaldlega um það að ræða að því miður er okkar ágæti skipasmíðaiðnaður ekki samkeppnisfær á vissum sviðum en það er jafnframt afar nauðsynlegt að varðveita möguleika hans og verkþekkingu til að veita íslenskum sjávarútvegi og íslenskum kaupskipaflota ákveðna þjónustu. Og það á að leita allra færra leiða til að gera það. En að verður að vera með þeim hætti að það sé byggt á réttum grundvelli. Hæstv. viðskrh. sagði hér 6. nóv. 1989, og ég man mjög vel eftir því, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við þurfum að reyna að finna lausn á þessu vandamáli sem er að viðhalda góðri skipaþjónustu í landinu fyrir okkar fiskiskipaflota án þess að grípa til styrkja eða ríkisforsjár í greininni . . . `` Hann sagði jafnframt: Og án þess ,,að það sé gert að takmarka með einum eða öðrum hætti aðgang íslenskra útgerðarmanna, íslenskra útgerða að erlendum skipasmíðastöðvum.`` Og jafnframt sagði hann: ,,Við höfum engin efni á því að íþyngja okkar sjávarútvegi með því að skylda hann til þess að notfæra sér eingöngu þjónustu innlendra skipasmíðastöðva.`` Þetta eru eðlileg og heilbrigð sjónarmið og ég var þessum sjónarmiðum sammála og taldi satt best að segja að um það hefði ríkt samstaða okkar í milli og varð því nokkuð undrandi að lesa það sem hæstv. núv. iðnrh. sagði um hluti eins og þá að hann hefði gert tillögur um það að skipasmíðaiðnaðurinn fengi aðild að stjórn Fiskveiðasjóðs Íslands. Það er alveg rétt að hann gerði tillögu um það. En heldur hæstv. iðnrh. að það hefði breytt miklu? Og heldur hæstv. iðnrh. að það hafi verið auðvelt að ná um það bærilegri samstöðu við sjávarútveginn? Það var náttúrlega alveg ljóst að það hefði ekki verið gert nema í fullkominni andstöðu við hann og það mál var kannað. Og spurningin er þá sú: Er það þess virði að búa til slíkan ágreining ef það leysir ekki þau viðfangsefni sem menn eiga við að stríða?

Forseti vill vekja athygli hv. þm. á því að nú er klukkan 7 og þá var ætlunin, samkvæmt samkomulagi sem áður var vísað til hér við umræðuna, að gera hlé á þessum fundi. Forseti vildi mælast til þess við hv. ræðumann að hann gerði nú hlé á ræðu sinni og tæki upp þráðinn á ný þegar þetta mál kemur að nýju á dagkskrá.

Virðulegi forseti. Ég mun að sjálfsögðu verða við þeirri ósk og mun gera hlé á máli mínu.

Forseti þakkar hv. þm. undirtektir hans.