Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þann 18. sept. s.l. voru gefin út brbl. um verð landbúnaðarvara. Var þar svo fyrir mælt, að heildsölu- og smásöluverð það á sauðfjárafurðum, mjólk og mjólkurvörum, nautgripakjöti og hrossakjöti, sem kom til framkvæmda 1. marz 1959, skv. auglýsingu framleiðsluráðs landbúnaðarins, skuli gilda óbreytt á tímabilinu 1. sept. til 15, des. 1959. Í lögunum var einnig ákvæði um, hvenær sumarverð á vissum vörum skyldi niður falla. Með bréfi til forsrh., er ritað var sama daginn sem lög þessi voru út gefin, mótmælti stjórn Stéttarsambands bænda lagasetningunni mjög ákveðið, vegna þess að með því væri freklega gengið á rétt bændastéttarinnar. Daginn eftir að brbl. voru gefin út, þ.e.a.s. 19. sept., birtist í Morgunblaðinu yfirlýsing þingflokks og miðstjórnar Sjálfstfl. um þetta mál. Í yfirlýsingunni segir m.a., að vegna ósamkomulags hafi ekki að þessu sinni reynzt kleift að ákveða verð landbúnaðarafurða lögum samkvæmt og að æskilegast hefði verið, að úr því hefði fengizt bætt. Síðan segir svo í yfirlýsingunni, með leyfi hæstv. forseta: „Það hefur ekki tekizt,“ - þ.e.a.s. að fá úr þessu bætt, - „og er því, þangað til annað reynist réttara, ekki við annað að miða en þann verðlagsgrundvöll, sem verið hefur í gildi.“ Þetta sýnist vera eðlileg ályktun og í samræmi við 6. gr. laganna um framleiðsluráð. Í þeirri gr. laganna segir, að verðlagsgrundvöllur, sem ákveðinn er skv. lögum, skuli gilda, þar til annar verðlagsgrundvöllur er fundinn. Síðan segir í yfirlýsingu þeirra sjálfstæðismanna: „Samkvæmt þeim grundvelli hefði verðlag landbúnaðarafurða nú átt að hækka um 3.18%. Sú hækkun er hliðstæð því eins og ef kaup launþega hækkaði vegna hækkunar vísitölu fyrir verðlagshækkanir og þess vegna annars eðlis en beinar grunnkaupshækkanir. Í framhaldi af þessu segir svo í yfirlýsingu Sjálfstfl. m.a., að það hefði verið sanngjarnast að greiða þessar verðhækkanir niður, þangað til Alþingi hefur gefizt kostur á að taka ákvarðanir um efnahagsmálin í heild, en ríkisstj. hafi ekki fallizt á þetta, heldur ákveðið að banna verðhækkanirnar með lögum. Og síðasta málsgr. í yfirlýsingu þeirra sjálfstæðismanna hljóðar svo: „Af framangreindum ástæðum lýsir Sjálfstfl, yfir því, að hann mun á Alþingi leggja til, að bændum verði bætt upp það tjón, sem þeir af þessum sökum verða fyrir.“ Tveimur dögum eftir að brbl. voru gefin út, eða þann 20. sept., var birt ályktun miðstjórnar Framsfl. um málið. Lýsti miðstjórnin því þar yfir, að hún teldi brbl. gerræði og að flokkurinn mundi gera það, sem í hans valdi stæði, til þess að þau yrðu ekki samþykkt á Alþingi. Eftir að Framsfl. hafði markað afstöðu sína til laganna með þessum hætti, kom fram ný yfirlýsing frá Sjálfstfl. þann 22. sept. og var eins og hin fyrri birt í Mbl. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að gefnu tilefni í yfirlýsingu miðstjórnar Framsfl„ sem lesin var í útvarpinu í fyrrakvöld, ítrekar miðstjórn Sjálfstfl. það, sem fram kom í samþykkt hennar og þingflokks Sjálfstfl. hinn 18. þ.m., að Sjálfstfl. lýsti sig þegar í stað andvígan setningu bráðabirgðalaganna um ákvörðun verðlags landbúnaðarafurða og mun þess vegna ekki styðja þau á Alþingi, heldur leggja til, að bændum verði bætt upp það tjón, sem þeir verða fyrir af þessum sökum.“ Þegar Sjálfstfl. hafði birt þessa síðari yfirlýsingu sína, ritaði formaður Framsfl. forsrh. og krafðist þess, að Alþingi væri kallað saman til að fjalla um verðlagsmál landbúnaðarins. Kvað hann af þessari síðari yfirlýsingu sjálfstæðismanna augljóst, að brbl. nytu eigi þingfylgis, en þá lausn yrði að finna á þessu máli, er þingfylgis nyti. Formaður Alþb. mun einnig hafa ritað forsrh. og krafizt þess, að Alþingi væri kvatt saman. Forsrh. svaraði þessum kröfum með bréfi 25. sept. og hafnaði þar kröfunni um að kalla saman Alþingi þá þegar. Og í tilefni af svarbréfi hæstv. forsrh. birtist klausa í ramma á forsíðu Mbl. 29. sept. Hún ber yfirskriftina: „Viðurkenning Emils.“ Þar segir, að ummæli forsrh. í bréfinu staðfesti það, að setning þessara brbl. sé þýðingarlaus og komi ekki til með að hafa nein áhrif, svo framarlega sem Framsfl. bregðist ekki í málinu. „Bráðabirgðalögin munu þá ekki hljóta samþykki hins nýkjörna þings, vegna þess að Sjálfstfl. mun beita sér fyrir því á þingi, að hlutur bænda verði réttur og þeim bætt það tjón, er lögin hafa þá bakað þeim.“ Í yfirlýsingu Sjálfstfl. 22. sept. og í rammaklausunni í Mbl. 29. sept., sem ég hef hér vitnað til, kemur fram, að Sjálfstfl. muni ekki styðja brbl. á Alþingi. Nú er fyrir skömmu komin ný ríkisstjórn, þar sem formaður Sjálfstfl. er forsrh. og annar maður úr þingflokki sjálfstæðismanna landbrh. Af yfirlýsingunum, sem ég hef vitnað til, hefði mátt ætla, að hinn nýi landbrh. léti það verða sitt fyrsta verk að leggja brbl. fyrir Alþingi, til þess að honum sjálfum og flokksbræðrum hans á þingi gæfist sem fyrst kostur á að greiða atkv. gegn þeim þegar í upphafi þings. En þetta hefur enn ekki orðið. Það var þó einkum út af öðru atriði viðkomandi þessu máli, sem ég kvaddi mér hér hljóðs að þessu sinni. Í sambandi við þær endurteknu yfirlýsingar, sem Sjálfstfl. gaf út í september, vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. landbrh., hvað hann sé búinn að gera eða ætli að gera viðkomandi greiðslu á þeim uppbótum, sem flokkur hans lofaði að leggja til að bændum yrðu greiddar. Er ráðh. t.d. búinn að tilkynna framleiðsluráði landbúnaðarins, að bændur muni fá þessa umræddu 3.18% uppbót á verð þeirra afurða, sem þeir hafa selt, síðan brbl. komu til framkvæmda? Þegar slík yfirlýsing frá ríkisstj. lægi fyrir, væri hægt að deila uppbótunum niður á búvörutegundirnar, gera reikninga yfir þær og ganga eftir borguninni. Svo er annað viðkomandi þessu máli: Telur hæstv. ráðh. sig þurfa sérstaka heimild frá Alþingi til að greiða þessar bætur, eða telur hann lagaheimild fyrir hendi? í yfirlýsingum Sjálfstfl., sem ég hef áður vitnað til, virðist koma fram sú skoðun, að þörf sé sérstakrar þingsamþykktar um þetta. Í fyrstu yfirlýsingu flokksins, sem samþykkt var í flokknum 18. sept. og birt í Morgunblaðinu daginn eftir, segir, að Sjálfstfl. lýsi því yfir, að „hann mun á Alþingi leggja til, að bændum verði bætt upp það tjón, sem þeir af þessum sökum verða fyrir.“ Í yfirlýsingu nr. 2 frá sama flokki, sem birt var í Morgunblaðinu 22. sept., segir, að flokkurinn muni ekki styðja brbl. á Alþingi, heldur leggja til, að bændum verði bætt upp það tjón, sem þeir verða fyrir af þessum sökum. Og í rammaklausunni í Morgunblaðinu 29. sept. segir enn fremur, að Sjálfstfl. muni beita sér fyrir því á þingi, að hlutur bænda verði réttur og þeim bætt það tjón, er lögin hafa þá bakað þeim. Sé þetta skoðun hæstv. ráðh. eða ríkisstj., að sérstaka heimild þurfi frá Alþingi til þess að borga uppbæturnar, vil ég spyrja hæstv. landbrh.: Ætlar hann ekki að leita eftir slíkri heimild á Alþingi nú þegar? Það mál þyrfti að fást afgreitt, áður en þingi verður frestað, ef til þess kemur. En í gær var útbýtt hér á hæstv. Alþingi till. frá hæstv. forsrh. um þingfrestun. Er þar lagt til, að þingi verði frestað mjög bráðlega og allt fram til síðustu daga janúarmánaðar, en það væri hin mesta óhæfa að láta bændur bíða eftir bótagreiðslum allan þann tíma. Það er einmitt vegna þingfrestunartill., sem ég leyfi mér að bera þessar fyrirspurnir til hæstv. landbrh. fram munnlega og utan dagskrár, því að biðin eftir svari við skriflegri fsp. mundi verða of löng. Og ég vænti svars frá hæstv. ráðh. um þetta, hvaða ráðstafanir hann er þegar búinn að gera, ef einhverjar eru, eða hvaða ráðstafanir hann ætlar að gera og þá hvenær viðkomandi greiðslu á þessum bótum.



Herra forseti. Það er sannarlega ánægjuefni fyrir mig að heyra nú, að framsóknarmenn hafa sérstaklega mikinn áhuga fyrir því að rétta hlut bændastéttarinnar. Þess gerist líka þörf eftir meðferðina á henni í vinstri stjórninni, þegar framsóknarmenn réðu mestu um mál hennar. Ég hugsa gott til þess að njóta stuðnings þeirra til þess að lagfæra það, sem gleymdist að lagfæra og fór úr skorðum, á meðan framsóknarmenn höfðu öll völd í málefnum landbúnaðarins. Í gær var gerð fsp. hér út af brbl. og aftur í dag. Hv. framsóknarmenn virðast ekki gera sér ljóst, hvernig þingsköpin eru, að þegar um fsp. er að ræða, þá ber að leggja þær formlega fram til þess þá að fá við þeim fullnægjandi svör, en ekki á þann hátt, sem nú hefur verið gert, utan dagskrár. Ég get hins vegar gert hv. 1. þm. Norðurl. v. það til þægðar og öðrum hv. þm., sem óska eftir svari við fyrirspurnum hans, að minna hv. þm. á, að við sjálfstæðismenn erum vel þess minnugir, hvernig yfirlýsingar okkar voru í haust í sambandi við brbl. Það var þess vegna alveg óþarfi fyrir hv. þm. að vera að lesa þær hér upp. Ég get einnig upplýst hv. þm. um, að ég hef átt tal við framleiðsluráð landbúnaðarins um þessi mál og mun halda þeim samtölum áfram. Ég vil hins vegar segja, að fyrirspurn á að bera fram á eðlilegan, réttan hátt. Úr því að svo er ekki, verður tækifæri í sambandi við þá þingfrestunartill., sem hér hefur verið lögð fram. Ég tel því ekki þörf á því við þetta tækifæri eða í dag að svara fyrirspurnum hv. þm. nánar en þetta og tel, að hann geti látið sér þetta nægja. Ég veit, að bændur landsins treysta því og reikna með því, að þeirra hlutur verði bættur undir forustu núv. ríkisstj. og að þær skerðingar, sem þeir urðu fyrir undir forustu Framsfl., verði þeim bættar, ekki kannske allt í einu, en með breyttum stjórnarháttum verði því ekki gleymt að sjá hagsmunum allra stétta í landinu sem bezt borgið. Bændur eru þess minnugir, að hv. framsóknarmenn innleiddu alveg nýja reglu í sambandi við landbúnaðarmálin vorið 1958, þegar 55% gjaldið var lagt á rekstrarvörur atvinnuveganna, að hv. framsóknarmenn gleymdu því þá að tryggja, að bændur fengju peninga til þess að standa undir þessum sköttum, eins og var að mestu leyti tryggt varðandi aðra atvinnuvegi. Nú er auðheyrt, að það eru alger sinnaskipti orðin hjá hv. framsóknarmönnum hvað þetta snertir og að nú hafa þeir áhuga á því að lagfæra misfellurnar, lagfæra hag bænda, og það er ekki nema ánægjulegt og gott, því að sannarlega er þörf á því, að allir stjórnmálamenn geri sér ljóst, að það þarf að hafa auga með öllum stéttum þjóðfélagsins, þegar byrðar eru lagðar á landsmenn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla því, að þessi fundur skuli hafa verið kallaður saman, á þessum tíma og með þessum hætti. Það hefur aldrei komið fyrir, svo að ég muni eftir, þau 22 ár, sem ég hef setið á þingi, að í fyrstu viku þings hafi verið kallaður saman þingfundur á laugardegi, og venjulega hefur það verið svo framan af þingi, að það hafa aldrei verið haldnir fundir á laugardögum. Á síðustu þrem árum hefur það verið svo, að þegar ég, sem þá var forseti þessarar deildar, boðaði til funda á laugardögum, þó að áliðið væri Alþingis, þá kom venjulega fram mjög hógvær ósk frá stjórnarandstöðunni um, að mönnum væri helzt hlíft við fundum á laugardögum. Er þó hér boðað til fundar, þar sem tekið er fyrir mál, sem þarf afbrigða við. Á öllum síðustu árum hefur það verið svo, að það hefur verið alveg sérstök ósk stjórnarandstöðunnar í þessari hv. d., að mál væru helzt ekki afgreidd með afbrigðum. nema mjög mikið lægi við. Ég vil þess vegna benda á, að nú hefur verið sett á dagskrá eitt mál í þessari hv. d., fyrsta dagskrármálið, og fimm mál í Ed., öll með afbrigðum, í fyrstu viku þingsins. Þetta hefur aldrei gerzt, svo að ég muni eftir. Og ég er hræddur um, að hefði Sjálfstfl. verið í stjórnarandstöðu núna, þá hefði hann mótmælt, jafnvel mjög kröftuglega. Ég vil þess vegna eindregið óska þess og skjóta því til hæstv. forseta, að þessum hætti, sem mér er alveg ljóst að ekki er runninn undan rifjum hæstv. forseta, heldur hæstv. ríkisstj., verði ekki áfram haldið, en hér verði látið staðar numið. Ég þykist vita, af hvaða orsökum allir þingsiðir og allar þingvenjur séu brotnar í sambandi við þetta. Ég þykist vita, að það standi í sambandi við, að það hafi allt í einu orðið ætlun hæstv. ríkisstj. eða a.m.k. einhverra úr henni, - og þykir mér verst, að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hér viðstaddur til að svara fyrir um það, - að fara að senda þing heim nú, enda fram komnar till. í Sþ., sem benda í þá átt. Ég verð að segja, að slíkar hugmyndir eru svo fjarri öllu lagi, að maður undrast, að þess háttar till. skuli bornar hér fram. Það hefur aldrei komið fyrir, sízt af öllu með nýkjörið þing, en ekki heldur með þing, þó að nokkuð sé liðið frá kosningum, að það hafi verið sent heim í fyrstu eða annarri viku, eftir að það kemur saman, og nær vitanlega ekki nokkurri átt. Til þess eru þm. kjörnir, að þeir komi fram með þau mál, sem þeirra kjósendur hafa áhuga á, beri lagafrv. og þáltill. fram á Alþingi, aðrir þm. fái tækifæri til þess að hlýða á slíkt, tækifæri til þess að athuga þau mál, og svo alveg sérstaklega, að þm., hvort sem þeir tilheyra stjórnarandstöðu eða stjórnarflokkum, geti borið fram þingmál og flutt ræður, sem verða mættu ríkisstjórn til leiðbeiningar. Og mér leikur grunur á, að þess sé alveg sérstaklega þörf núna, því að eftir öllu því, sem við blasir, virðist hæstv. ríkisstj. vera svo gersamlega úrræðalaus, að hún hafi ekki hugmynd um, hvað hún eiginlega eigi til bragðs að taka, þannig að slíkri ríkisstj. mundi sannarlega ekki veita af að sitja dálítið hér á Alþingi og hlýða á ræður þm. og athuga þeirra mál og þau frv., sem þeir hafa að flytja, og þau ráð, sem þeir hafa að gefa. Ég held alveg sérstaklega, þegar ein ríkisstjórn veit ekki, hvað hún á til bragðs að taka, þá ætti hún frekar að láta Alþingi sitja hér og óska meira að segja alveg sérstaklega eftir því, að alþm. komi fram með sínar till. um málin og taki þátt í umræðum um þau. Ég held þess vegna, að það nái ekki nokkurri átt, það sem hér er að stefnt, að ætla sér að fara að brjóta svo gersamlega í bág við alla þingsiði og allar þingvenjur að fara að senda Alþingi heim þegar í fyrstu eða annarri viku þess og það nýkjörið þing, ekki sízt þegar svo stendur á, að einmitt þetta þing, sem nú er kjörið, er, svo að ég vitni alveg sérstaklega í hæstv. forsrh., kjörið samkvæmt nýrri stjórnarskrá og nýjum kosningalögum og er, eins og hann hefur sérstaklega sagt, fyrsta þing um nokkurt skeið, sem er rétt spegilmynd af þjóðarviljanum. Manni finnst undarlegt, að þegar þing loks er kjörið eftir alllangt skeið og allharða baráttu á mjög lýðræðislegan hátt og er rétt mynd af þjóðarviljanum, skuli viðbrögð hæstv. forsrh. vera þau að fara að leggja til, að slíkt þing sé sent heim undireins. Hvað er hér um að vera? Á að byrja með því, þegar þingið er orðið virkilega rétt mynd af þjóðarviljanum, að vilja ekki hlusta á þann þjóðarvilja? Er meiningin, að þau mál, sem fyrir liggur að ráða fram úr hjá þjóðinni, eigi ekki að ráðast með ráðum Alþingis, að það séu einhverjir aðrir menn í þessu landi heldur en alþingismenn, sem séu færari um að gefa ríkisstj. ráðleggingar? Er meiningin að fara að leita til einhverra svokallaðra sérfræðinga utan veggja þessa húss til þess máske að fara að láta þá leggja ráð á um, hvað skuli gera? Er kannske meining, ef það ætti að fara að fresta þannig Alþingi, að það ætti að skella á með brbl., eins og ríkisstj. hefur oft talið sér heimilt að gera, ef þingi er frestað með þáltill., - er meiningin, að það eigi máske að skella á með brbl. jafnvel gengislækkun eða einhverju slíku? Mönnum hlýtur að koma allt mögulegt til hugar, þegar svona óvenjulegir hættir eru upp teknir eins og þessi laugardagsfundur. Hver er meiningin? Ég er hræddur um, að það sé bezt að stemma á að ósi, að það sé bezt, að hæstv. ríkisstj. geri sér nú þegar ljóst, að svona vinnubrögð, ef vinnu skyldi kalla, á ekki að taka upp gagnvart Alþingi Íslendinga. Það verður kannske spurt, hvers vegna hæstv. ríkisstj. taki upp á svona löguðu. Það mætti máske ætla, ef marka skyldi það, sem sagt er í einu blaði bæjarins, að hæstv. forsrh. hafi sagt utan þingveggjanna í einu félagi hér í bænum, að aðkoman hafi verið miklu verri en hann hafi búizt við, það liti út fyrir, að það þurfi 250 millj. kr. í nýjum álögum, ef sú leið yrði farin, en hann hafi í sínu grandaleysi líklega haldið áður, að það væri allt í þessu fína lagi, eins og fyrrv. ríkisstj. hafði sífellt sagt. Það mætti nú máske ætlast til þess, ef einhver slík slæm uppákoma hjá hæstv. forsrh. væri tilefni til þess, að það ætti að fara að beita svo óvenjulegum aðferðum eins og þessum laugardagsfundi og jafnvel þingfrestun nú, að hæstv. forsrh. álíti ástæðu til þess að skýra Alþingi frá því, hvað hann hefði séð í þessum plöggum, sem hann var að vitna til á Varðarfundi. Ég er ákaflega hræddur um, að það mundi einhvern tíma hafa verið talað um óvirðingu fyrir Alþingi, ef einn hæstv. forsrh. hefði leyft sér að flytja ræðu um ástandið í þjóðfélaginu og fara að kynna einhverju félagi úti í bæ, hvernig það ástand væri, en léti ekki svo lítið að fara að tilkynna Alþingi, hvernig þetta ástand væri. Mönnum hefur máske dottið í hug, að þetta hefði hrotið út úr hæstv. forsrh. á Varðarfundi og hann hefði ætlað að segja Alþingi frá því rétt á eftir. En hvað bregður við? Jú, það virðist vera meiningin nú, að það eigi bara að senda Alþingi heim og hæstv. forsrh. ætli ekki að segja því neitt, kannske halda þeim mun fleiri fyrirlestra yfir Varðarfélaginu. Ég er hræddur um, að hann sé farinn að rugla saman Alþingi og Varðarfélaginu, og það er betra, að menn átti sig undireins, ef menn eru farnir að gera slík mistök. Ég held þess vegna, að það sé nauðsynlegt, að hæstv. ríkisstj., sem ég er hræddur um að hafi átt upptökin að því, að hæstv. forseti boðaði til þessa fundar, verði strax að gera sér ljóst, að þm. munu ekki una svona vinnubrögðum. Það er einmitt ástæða til þess, ef hæstv. forsrh. hefur fundizt aðkoman eitthvað köld í stjórnarráðinu, að hann segði þá Alþingi alveg hreinskilnislega frá þessari slæmu uppákomu og bæri nú ráð sín saman við þingmenn, fyrst hann hefur alveg óvart myndað ríkisstj. án þess að hafa hugmynd um, hvernig ástandið í þjóðfélaginu væri, eða jafnvel trúað þeim ráðh., sem sátu áður í ríkisstj., hafandi þó sjálfur stutt þá og haft þess vegna tækifæri til þess að skyggnast eitthvað ofur lítið í þeirra plögg allt þetta ár. Ég held þess vegna, ef eitthvað slíkt er á ferðinni, að það hefur komið hæstv. forsrh. að óvörum, hvernig ástandið væri í þjóðfélaginu eftir eins árs stjórn Alþfl. með hans stuðningi, þá bæri honum að koma til Alþingis og segja Alþingi frá þessari furðu sinni. Ef til vill væri hægt að gefa honum einhver góð ráð, það hefur oft verið gert áður. Enn fremur var vitanlegt, að það hafa verið lögð fram fjárlög fyrir þetta þing, svo sem stjórnarskráin mælir fyrir um, og það er venja, sem aldrei hefur verið brotin, svo að ég muni eftir, að fjmrh. hefur haldið ræðu, sem útvarpað hefur verið, við 1. umr. fjárl. Venjulega hefur þetta verið ein af fyrstu umr. á Alþingi, og vitað hef ég um fjmrh. í fjármálaráðherrastóli, sem hafa helzt ekki mátt bíða einn eða tvo eða í hæsta lagi þrjá daga eftir að fá að flytja slíka ræðu til þess að geta sagt þingheimi og alþjóð, hvernig ástandið væri í þjóðfélaginu. Ef það hefur verið svona köld aðkoma í stjórnarráðinu og fjármálin öll í vitleysu eftir eins árs fjármálastjórn Alþfl. með stuðningi Sjálfstfl., þá held ég, að væri því meiri ástæða, þegar nýr fjmrh. er kominn, til þess að sá fjmrh., ef hann hefur líka orðið furðu lostinn eins og forsrh., segði Alþingi og alþjóð frá, hvers konar ástand væri í fjmrn. M.ö.o.: það ber allt að sama brunni. Einmitt ef hæstv. ríkisstj. kynni að hafa athugað sín mál allt of illa, áður en hún myndaði stjórn, ef hún hefði ekki verið búin að koma sér niður á, hvers konar pólitík hún ætlaði að reka, þá er því meiri ástæða til, að hún ráðgist við Alþingi. Það kann að bera fleira til og hefur borið hér á góma nú, að það sé uppi tilhneiging hjá hæstv. ríkisstj. til þess að reyna að losna við Alþingi. Það var svo í sumar, að það voru gefin út brbl., sem hér hefur nokkuð verið minnzt á. Þegar þau brbl. voru gefin út, skrifaði ég sem formaður þingflokks Alþb. þáverandi hæstv. forsrh., núverandi hæstv. sjútvmrh., þann 22. sept., og óskaði þess f.h. þingflokks Alþb., að Alþingi yrði kvatt saman til aukafundar til þess að fjalla um þau brbl. Mér barst nokkru síðar svar frá þáv. hæstv. forsrh., sem nú er sjútvmrh. í ríkisstj. Það væri mjög æskilegt, að hann væri hér viðstaddur, þegar minnzt er á þetta, ef hæstv. sjútvmrh. væri í húsinu.  „Á það má og benda að lokum, að verði sú skoðun ofan á á hinu nýkjörna þingi, að landbúnaðarvörur beri að hækka í verði og að greiða þá hækkun niður af opinberu fé, þá getur sú ákvörðun komið til framkvæmda allt að því eins fljótlega með ákvörðun hins nýkjörna þings og þings, sem nú yrði kvatt saman.“ Þannig hljóðuðu orð hæstv. forsrh., núv. hæstv. sjútvmrh. Í þessari yfirlýsingu felst það beinlínis, að hið nýkjörna Alþingi geti sem sé undireins tekið þessi mál fyrir. Brbl. var ætlað að vinna sitt gagn eða ógagn eða standa í gildi til 15. des., og í þessum orðum í þessu bréfi hæstv. þáv. forsrh. liggur þess vegna beinlínis loforð um það, að hið nýkjörna Alþingi skuli innan þessa tíma geta tekið sína ákvörðun um þetta mál, þannig að þetta bréf er raunverulega eins konar fyrirheit og yfirlýsing hæstv. forsrh., sem situr í núverandi ríkisstj., sem nýtur stuðnings sömu flokka og studdu hann, - þessi yfirlýsing hans er beinlínis loforð til þess þings, sem átti að fara að kjósa, um, að það mundi fram til 15. des. fá aðstöðu til þess að fjalla um þessi brbl. Ég átti f.h. þingflokks Alþb. samkvæmt ósk hæstv. núverandi forsrh. tal við hann í gær, þar sem hann einmitt ræddi við formann þingflokks Framsóknar og mig um þessi þingfrestunarmál, og m.a. spurði hann þá að því, hvað ég áliti fyrir mitt leyti eðlilegan tíma, ef menn vildu fresta þingi, eins og stundum hefur verið gert, rétt fyrir jólin. Ég sagði honum, að ég áliti t.d., að það væri alveg hægt að sætta sig við, að það væri tími eins og 13.–20. desember. Það hefur nokkrum sinnum komið fyrir, að ríkisstj. hefur gjarnan viljað taka alllangan tíma til þess að athuga sín mál um áramótin, og þess vegna hafa oft verið að mestu leyti felldir niður þingfundir í janúarmánuði. Það er ekkert óeðlilegt. En hitt hefur aldrei komið fyrir, að það væri tekið upp á því, svo að ég muni eftir, að fresta þingfundum svo snemma eins og nú virðist vera ætlunin. Þegar þess vegna einmitt hefur hér utan dagskrár verið rætt um brbl. um landbúnaðarvöruverðið og hæstv. núv. landbrh. tekið þátt í þeim umr., þá er vert um leið að minna hann á yfirlýsingu hans samráðh., hæstv. sjútvmrh., sem hann gaf sem verandi forsrh. og er náttúrlega bindandi fyrir núv. hæstv. landbrh. Það liggur fyrir yfirlýsing um, að hið nýkjörna þing muni fá tækifæri til þess að ræða þessi mál og það einmitt fyrir 15. des. og geta tekið sínar ákvarðanir um þau. Nú virðist það vera svo, að meira að segja ef hæstv. forsrh, núv. hefði haft allt sitt fram að fresta þingi frá 30. nóv., þá er mér næstum spurn: Var alls ekki meiningin að leggja þessi brbl. fyrir þetta þing, áður en því yrði frestað? Var meiningin að sleppa því alveg? Þá fyrst væri farið að brjóta þau óbeinu loforð, sem hæstv. fyrrv. forsrh., núv. sjútvmrh., gaf í sínu bréfi, sem ég vitnaði í áðan. Ég held þess vegna, að það væri að öllu leyti bezt fyrir hæstv. ríkisstj., bæði til þess að hún brjóti ekki allar þingvenjur og þingsiði og til þess að hún fái tækifæri til þess að ráðgast við Alþingi um þau vandamál, sem henni virðast, þótt ólíklegt sé, hafa borið svona óvænt að höndum, og eins til hins, að brbl. um landbúnaðarvöruverðið fái sína eðlilegu meðferð hér í þinginu, og til þess að þau loforð, sem fyrrv. hæstv. forsrh. gaf, verði efnd, þá held ég, að það sé bezt, að þingfundi eins og þessum væri hætt nú, og vil ég alvarlega skjóta því til hæstv. forseta, að þessum óvenjulega hætti, sem hér hefur verið tekinn, að boða fund á laugardegi og það með mál á dagskrá, sem afbrigða þarf við, í fyrstu viku þingsins, að þessu sé hætt og hæstv. ríkisstj. geri sér ljóst, að svona eigi menn ekki að haga sér. Það eru því tilmæli mín, að hæstv. forseti ráðgist við hæstv. ríkisstj. um það, hvort vænlegast sé ekki að taka slíkan hátt upp, án þess að ég vilji þar með, fyrst á annað borð fundur er byrjaður, á neinn hátt koma í veg fyrir, að hæstv. sjútvmrh. og aðrir þeir, sem hér hefur verið vitnað til, gefi okkur sínar skýringar á þeirra hugmyndum í sambandi við þessi mál.

Forseti (BGr): Vegna mótmæla hv. þm. gegn fundarhaldi á laugardegi vil ég taka fram, að þessi fundur er boðaður samkvæmt ósk ríkisstj., og verður að líta svo á, að á bak við slíka ósk standi vilji þess meiri hluta þm., sem stjórnina styður. Fundurinn var boðaður síðdegis í gær, og hefur engin ósk borizt til forseta frá neinum deildarmanna um það, að hann yrði ekki haldinn. Fundinum verður því fram haldið, og tekur til máls hæstv. dómsmrh.



Herra forseti. Mér þykir rétt, að það komi fram út af ummælum hv. 3. þm. Reykv., að hæstv. forsrh. er forfallaður sökum lasleika, og hafði hann beðið mig um að koma því áleiðis hér, ef tilefni gæfist til, og mér þykir rétt, að þm. viti það. Hitt er svo vitað, að varðandi það mál, sem hv. 3. þm. Reykv. gerði að umræðuefni, þingfrestunina, þá verður það mál auðvitað tekið fyrir á þinglegan hátt og ekki afgreitt öðruvísi en Alþingi veiti samþykki sitt til þess. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess, að utan dagskrár verði í dag teknar upp miklar umræður, allra sízt þar sem ég heyri á hv. 3. þm. Reykv., að honum er mjög illa við laugardagsfundi, þó að við heyrum nú að vísu, að a.m.k. hann getur talað jafnt á laugardegi sem aðra daga. Það er auðvitað alger misskilningur, að það sé nokkur lítilsvirðing við þingið, þó að Alþingi kveði sjálft á um, að fundum þessi skuli frestað, og því fer mjög fjarri, að það sé ósamræmi í slíkri afstöðu hjá okkur sjálfstæðismönnum. Ég minnist þess einmitt frá þeim tíma, þegar við vorum í andstöðu við hina hæstv. vinstri stjórn svokölluðu, að þá bentum við á það oftar en einu sinni hér á Alþingi, að réttara væri að fresta fundum þingsins heldur en láta það sitja og bíða eftir þeim till. hæstv. þáverandi ríkisstjórnar, sem allt starf þingsins hlyti að miðast við. Við töldum, að það væri hyggilegra fyrir ríkisstj. og fyrir Alþingi og fyrir einstaka alþm., ef menn fengju að vera alveg lausir við þingstörf, á meðan stjórnin væri að undirbúa nauðsynlegar till. Ég minnist þess sérstaklega, að ég átti orðaskipti um þetta við þáverandi hæstv. forsrh., Hermann Jónasson, snemma árs 1958. Hæstv. forsrh. taldi þá, að ekki væri nema nokkurra vikna bið fram undan eftir till. Menn muna, að þær komu ekki fram fyrr en í maílok. Og ég held, að það hefði verið vænlegra fyrir hæstv. þáverandi ríkisstj. og betra fyrir virðingu þingsins, að þing hefði þá tekið sér hlé frá störfum, heldur en að sitja með þeim hætti, sem gert var. Nú stendur þannig á, að ný ríkisstj. settist að völdum sama dag og hv. Alþingi kom saman. Það gefur auga leið, að hv. Alþingi á kröfu til þess, áður en það tekur upp sín reglulegu og ákveðnu störf, að ríkisstj. leggi fram till. um lausn höfuðvandamála, sem öll önnur meðferð mála hlýtur að vera náð og undir komin. Ríkisstj. hefur ekki á þeim fáu dögum, sem hún hefur setið, getað undirbúið þessar till. og telur eftir mjög gaumgæfilega athugun, að hún sé ekki örugg, þó að samkomulag náist innan hennar, sem við vonum, um að geta haft till. til fyrr en seint í janúar. Við það er till. um þingfrestun miðuð. Ef till. verða til fyrr, verður Alþingi tafarlaust kallað saman. Þetta er það, sem um er að ræða í þingfrestunartill., þ.e. að veita stjórninni starfsfrið til þess að vinna sín skyldustörf og þyrma Alþingi frá þvílíkri óvirðingu sem það varð við að una með setu sinni undir vinstri stjórninni hæstv. - sálugu. Að öðru leyti verður um þetta mál rætt, þegar till. um þingfrestun kemur fram. Nú verður tekin ákvörðun um það hér á eftir, hvort menn vilja veita afbrigði frá þingsköpum til þess að afgreiða mál, sem enginn ágreiningur er um og ég hygg að aldrei hafi verið ágreiningur um að afgreidd væru með afbrigðum og umræðulaust, - ekki þótt á neinn hátt varhugavert. Varðandi laugardagsfundi, þá minnist ég þess, að ég átti á sínum tíma í höggi við hæstv. þáverandi forseta Nd. og hæstv. forsrh. og mæltist til þess, að slík mál eins og bankalöggjöfin, sem sett var, eftir að þingið hafði setið aðgerðalaust heilan vetur, væru ekki tekin til efnismeðferðar hér í d. á laugardegi, af því að ég og ýmsir fleiri, sem þar vildu taka til máls, vorum búnir að binda okkur áður og auglýsa vist okkar á fundum um landið. Sú beiðni var þá höfð að engu, þrátt fyrir það, þótt hún hefði við full rök að styðjast. Slíkt er sannarlega ekki til fyrirmyndar, enda ekkert þess háttar á ferðum hér, heldur einungis það eitt að koma fram ágreiningslausu máli til þess að hraða því, að þingfrestun geti átt sér stað, ef meiri hluti þm. vill, eftir löglega meðferð þess máls. Og því fyrr sem þingfrestunin verður, því fyrr gefst ríkisstj. starfsfriður og því fyrr eru horfur á því, að þingið geti komið saman aftur til þess að vinna að málum á þeim grundvelli, sem það á rétt til, að ríkisstj., hver sem hún er á hverjum tíma, leggi. Varðandi deiluna um brbl. hefur ríkisstj. þegar lýst yfir í sinni stjórnaryfirlýsingu, hvernig hún hyggst fara með það mál. Sú yfirlýsing liggur fyrir og hún er samin með glöggri vitneskju um allar þær yfirlýsingar, sem við sjálfstæðismenn og aðrir höfum gefið í því máli. Hitt má segja, að sjaldan er góð vísa of oft kveðin, og það er gott, að hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) er farinn að leggja fyrir sig að lesa Morgunblaðið. Ég óska honum til hamingju með það og fagna því, að svo lengi lærir sem lifir.



Herra forseti. Það eru tvær ástæður til þess, að ég kveð mér hljóðs í sambandi við þessar umræður utan dagskrár. Önnur ástæðan er sú, að ég vildi gjarnan svara nokkrum ásökunum, sem hæstv. landbrh. taldi ástæðu til að bera fram á hendur Framsfl. í sambandi við meðferð landbúnaðarmála, og gerði hæstv. ráðh. það af tilefni fsp. frá hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG). Þetta er önnur ástæðan. Hin ástæðan er að láta í ljós álit mitt á þeirri málsmeðferð, sem nú er efnt til hér á hv. Alþingi með því fundahaldi, sem til hefur verið stofnað í dag, og þeim yfirlýsingum, sem hafa nú komið fram frá hæstv. ríkisstj. Hæstv. landbrh. sagði, að það væri ánægjulegt að heyra, að framsóknarmenn hefðu nú orðið áhuga fyrir málefnum landbúnaðarins, það væri athyglisverð nýjung, að því er manni skildist, og sá ástæðu til þess að taka upp umræður um það atriði utan dagskrár á Alþingi. Ég hafði satt að segja haldið, að þessi hæstv. ráðh. hefði fengið alveg nóg á undanförnum árum af áhuga framsóknarmanna á landbúnaðarmálum og honum væri hann minnisstæðari en svo, að hann þyrfti að vera með þessi látalæti hér á hæstv. Alþingi. Og ég býst við, að það verði líka þannig á næstunni, að sá áhugi muni verða honum athyglisverður. Hann sagði, hæstv. ráðh., að núverandi stjórn og þeir, sem stæðu að henni, mundu gæta þess gaumgæfilega að búa réttlátlega að stéttunum í landinu, t.d. að bændastétt landsins byggi við sams konar hlut og aðrir, og mundi þar verða öðruvísi haldið á málum að þessu leyti en hefði verið hjá vinstri stjórninni, því að þar hefði undir forustu framsóknarmanna verið hallað á bændur. Þetta gefur mér tilefni til þess að svara með örfáum orðum. Þessi hæstv. ráðh. virtist hafa í huga nokkuð efnahagslöggjöfina, sem sett var 1958, því að í framhaldi af þessu fór hann að tala um 55% almenna yfirfærslugjaldið, sem þá var lögboðið, og virtist hafa þá í huga, að með því gjaldi hefði verið hallað á bændastéttina í landinu. Það vill nú svo til, að um þessa efnahagsmálalöggjöf er til vitnisburður, sem hefur miklu meiri þýðingu og er miklu ábyggilegri en fleipur hæstv. landbrh. og hans manna um þessi efni, og það er vitnisburður frá stjórn Stéttarsambands bænda. Sú stjórn íhugaði þessa löggjöf og áhrif hennar á stéttirnar, og hún gaf út þann úrskurð, að þessi löggjöf eða ákvæði hennar ætluðu bændastéttinni jafnrétti á við aðrar stéttir í landinu. Það var m.a. dómur þessara trúnaðarmanna stéttarinnar um almenna yfirfærslugjaldið, og það var vitanlega af þeirri einföldu ástæðu, að það yfirfærslugjald var ekkert sérstaklega ætlað á rekstrarvörur landbúnaðar, heldur var það gjald, sem lagt var á allar rekstrarvörur allra atvinnuvega í landinu. Og enn fremur var það vegna þess, - og það vil ég taka fram, ef hæstv. landbrh. hefur ekki skilið það áður, að það var beinlínis gert ráð fyrir því, að verðlag á framleiðsluvörum bænda eins og á sjávarvörum hækkaði til þess að vega á móti hækkuninni á gjaldinu á rekstrarvörunum. Það er því alveg staðlaust, sem hæstv. ráðh. segir, að það hafi gleymzt í þessari löggjöf að gæta tekjuhliðarinnar í þessu máli. Auðvitað reyndi hæstv. landbrh. og hans menn að gera efnahagsmálalöggjöfina tortryggilega í augum bænda. Það skorti ekkert á tilraunir og viðleitni í þá átt. Þeir geystust um landið þvert og endilangt til þess að halda því fram við bændur og annað sveitafólk, að með þessu gjaldi hefði verið sérstaklega ráðizt á það og afkomu þess. Vitanlega var aldrei nein heil brú í þessum áróðri hæstv. ráðh., eins og ég hef raunar þegar sýnt fram á, og ég þarf ekki að fara um það fleiri orðum. En ég get minnt á hitt í sambandi við þetta, að það er nú nokkuð langt síðan, - það er meira en ár og heilt Alþingi liðið síðan framsóknarmenn hættu að móta stefnuna í landbúnaðarmálunum og aðrir tóku við. Og hverjir tóku við? Það voru þeir, sjálfstæðismennirnir, sem tóku við og settu upp stjórn af sinni hendi, skipaða Alþýðuflokksmönnum, sem þeir réðu algerlega yfir, eins og þeir vildu, og höfðu líf hennar í hendi sér og löggjöfina algerlega. Ef sjálfstæðismenn meintu nokkurn skapaðan hlut með þessari gagnrýni sinni á 55% gjaldinu, áttu þeir vitanlega að láta það verða sitt fyrsta verk að afnema þetta gjald, að lagfæra þetta misrétti, sem þeir sögðu að hefði verið lögboðið í garð bændastéttarinnar og hæstv. landbrh. sá alveg sérstaka ástæðu til þess að fara að ræða hér í dag, á laugardegi, utan dagskrár í hv. Alþingi, - og náttúrlega er engin ástæða til að skorast undan að ræða, fyrst hæstv. ráðh, sér ástæðu til þess. En því fer svo alls fjarri, að Sjálfstfl. hafi beitt sér fyrir því að afnema þetta gjald eða yfir höfuð gera ráðstafanir til þess að rétta hlut landbúnaðarins, eins og allir vita, að það, sem gerzt hefur í þessum efnum, síðan áhrifa Framsfl. gætti ekki lengur til úrslita, er það, að það hefur jafnt og þétt verið hallað á bændastéttina, tekinn upp sá háttur á ný, sem tíðkaðist líka næst áður, þegar Sjálfstfl. fór með landbúnaðarmálin, að halla á bændastétt landsins í löggjöfinni. Það er þessi stefna, sem hefur verið tekin upp, eftir að áhrifa Framsfl. hætti að gæta til úrslita í landbúnaðarmálunum, en sjálfstæðismennirnir tóku við þeim málum. Það væri full ástæða til þess út af þessum ásökunum hæstv. landbrh. að rekja þetta mál ýtarlega og sýna fram á, í hverju þetta hefur verið fólgið, í hverju hefur verið fólgin þessi stefna Sjálfstfl. í landbúnaðarmálunum, sem raunar er þó engin ný bóla. En ég skal fara mjög fljótt yfir sögu í því efni. Ég vil þó minnast á, að þegar efnahagslöggjöfin var sett hér á s.l. vetri, - og það var efnahagslöggjöf, sem var undirbúin jöfnum höndum í herbúðum sjálfstæðismanna og Alþfl.-manna, - þá var bændum í fleiri en einu tilliti ætlaður skarðari hlutur en öðrum stéttum. Þá hefði verið eðlilegt, að inn í löggjöfina hefði verið sett ákvæði um að færa verðlag landbúnaðarafurða í rétt hlutfall við kaupgjald, eins og það var þá, sérstaklega með tilliti til þess, að þessari löggjöf var ætlað að brjóta blað í þessum málum og tekinn var upp alveg nýr grundvöllur t.d. um útreikning vísitölu og byrjað á tölunni 100, þá hefði átt að vera hægt að ætlast til þess, að þeir, sem stóðu að þessu, hefðu viljað láta alla byrja jafnt. En því var ekki að heilsa, heldur var það fellt hér á hæstv. Alþingi með atkv. stjórnarflokkanna að taka þessa verðlagsleiðréttingu til greina. Þá var enn fremur í þessari efnahagsmálalöggjöf í fyrsta skipti tekinn upp sá háttur, að það skyldi hækka verðlag sjávarafurða, ef vísitala hækkaði, að vísu ekki alveg jafnóðum, en eftir vissum reglum. Og þá var vitanlega stungið upp á því af Stéttarsambandi bænda og framsóknarmönnum, að sama regla gilti einnig fyrir landbúnaðarafurðir, eins og þá hafði verið tekin upp fyrir sjávarafurðir. En till. um þetta efni, sem kom fram frá Stéttarsambandi bænda og var flutt hér í hæstv. Alþingi, var felld af hæstv. núverandi landbrh. og hans mönnum, mönnunum, sem eru að tala um, að það sé hægt að treysta þeim til þess að líta eftir málefnum landbúnaðarins og gæta jafnréttis í þessu sambandi. Til þess að gera langa sögu stutta er nauðsynlegt að draga þetta saman og minna á og bera saman, hvernig vitnisburður Stéttarsambandsins var annars vegar um þessa löggjöf, sem hæstv. núv. landbrh. sá vafalaust um landbúnaðarþáttinn í, og hins vegar þá löggjöf, sem vinstri stjórnin hafði sett í þessum efnum, þar sem Framsóknarflokksmenn fjölluðu sérstaklega um eða höfðu forustu um landbúnaðarþáttinn. Ég er búinn að minnast á það, hvað sagt var af hálfu Stéttarsambandsins um efnahagslöggjöfina frá 1958, að þar væri jafnréttis gætt í garð bændastéttarinnar. En löggjöfin, sem núv. hæstv. landbrh. bar ábyrgð á landbúnaðarþættinum í fyrst og fremst, fékk annan vitnisburð af hendi stjórnar trúnaðarmanna landbúnaðarins. Þeir lýstu því yfir, að í þeirri löggjöf væri í mörgum atriðum hallað sérstaklega á bændastéttina, og mótmæltu því harðlega, án þess að það væri þó að nokkru haft af núv. hæstv. landbrh. og hans mönnum. Vill nú ekki hæstv. landbrh, gera það fyrir mig að hugleiða þessi efni, áður en hann fer næst að vekja máls á því, að aðrir hafi átt hlut að því að halla á landbúnaðinn? Og þó er þetta vitaskuld ekki nema lítið brot af þeirri sögu, sem gerzt hefur í þessum efnum, bara á þessu eina ári, sem liðið er, síðan andi hæstv. núv. landbrh. fékk að sveima yfir þessum vötnum. Og er þá skemmst að minnast þeirra atburða, sem gerðust á s.l. hausti og nú að eðlilegum hætti hafa blandazt inn í þessar umræður, þ.e. í sambandi við brbl. um verðlagningu landbúnaðarafurða. Þegar það var gagnrýnt í fyrravetur, að verðlag landbúnaðarafurða væri ekki fært til samræmis við annað verðlag, sögðu sjálfstæðismenn og ég held raunar einnig Alþýðuflokksmenn hér á Alþingi, að þetta væri ekki stórt mál. Hér væri aðeins um mjög stuttan frest að ræða, bændur mundu samkvæmt gildandi löggjöf fá þessa umræddu leiðréttingu á verðlaginu næsta haust, eins og þeir ættu að fá að óbreyttum lögum. Þeir gætu þess vegna verið alveg rólegir. Það sæju þeir menn um þessi mál, eins og horfði, að þeir þyrftu ekki að hafa neinar áhyggjur af þeim. En hvað hefur komið í ljós? Hvað er komið á daginn? Hvað gerðist s.l. haust, þegar eftir gildandi löggjöf þessi leiðrétting átti að eiga sér stað? Það, sem gerðist, var það, að ríkisstj., sem hafði lofað þessu, og Sjálfstfl., sem einnig hafði lofað því og réð þeirri ríkisstj, og hafði líf hennar í hendi sér, - þessi öfl notfærðu sér ágreining, sem kom upp milli neytenda og framleiðenda varðandi það, hvernig ákvarða skyldi einstaka liði í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins, og annað fleira, - þeir notfærðu sér þennan ágreining til þess að setja alveg nýja löggjöf, - ekki nýja löggjöf til stuðnings þeirri eldri, sem gerði t.d. mögulegt, að hagstofustjóri skæri úr þessum ágreiningi, eins og eðlilegt var samkvæmt þeirri löggjöf, sem fyrir var, - þeir settu ekki löggjöf um þetta til þess að tryggja þannig, að bændur fengju sitt. Nei, þeir settu bráðabirgðalöggjöf um, að verðlag landbúnaðarafurða mætti ekki hækka til 15. des., - það var það, sem þeir gerðu, - það skyldi standa óbreytt, enda þótt fyrir lægi, að til samræmis við aðrar stéttir væri réttmætt og skylt að breyta verðlaginu. Alþýðuflokksstjórnin, sem sat fyrst og fremst með stuðningi Sjálfstfl., gaf löggjöfina út. Sjálfstfl., hæstv. núv. landbrh., Ingólfur Jónsson, og hans menn, þeir gátu mjög vel komið í veg fyrir, að þessi löggjöf yrði gefin út. Það var ekkert flókið mál, þeir þurftu ekkert annað en að segja við ríkisstj.: Stuðningi okkar við stjórnina er lokið, ef hún notfærir sér okkar stuðning til þess að gefa út löggjöf af þessu tagi. - Þá kom aldrei til greina, að nein slík löggjöf yrði gefin út. En Sjálfstfl. vildi, að löggjöfin yrði gefin út. Hann vildi ekki nota þann rétt, sem hann hafði til þess að stöðva hana, og löggjöfin kom út, ekki aðeins á ábyrgð Alþýðuflokksstjórnarinnar, heldur engu síður á ábyrgð þeirra, sem höfðu sett stjórnina upp, sem báru ábyrgð á henni stjórnarfars- og stjórnskipulega og eftir því sem hæstv. forsrh. lýsti yfir höfðu endurnýjað stuðningsyfirlýsingu sína við stjórnina einmitt í sambandi við þetta mál. Í yfirlýsingu, sem hæstv. forsrh. lét Alþýðublaðið flytja, segir hann, að stjórnin hafi sagt Sjálfstfl., að stjórnin gæti ekki gefið út löggjöfina, nema Sjálfstfl. héldi áfram stuðningnum. Og þá stóð ekki á svarinu. Sjálfstfl. hélt áfram stuðningnum og löggjöfin kom út, eins og hæstv. fyrrv. forsrh. orðaði það. Er hægt að segja það skýrara en með þessu móti, að Sjálfstfl. hafði þetta mál í hendi sér og réð því raunverulega, að þetta var gert, og þ. á m. hæstv. núv. landbrh.? Hitt er svo dálítið annað mál, en þáttur af því sama, að þegar Sjálfstfl. hafði átt þennan hlut að málinu, varð hann hræddur, af því að það átti að fara að kjósa, og farið var að gefa út yfirlýsingar um það, að bændur skyldu fá í staðinn fyrir löggjöfina uppbætur einhverjar. Og nokkru síðar urðu þeir enn hræddari, og þá gáfu þeir út yfirlýsingu um það til viðbótar, að þeir væru á móti brbl. og mundu fella þau, þegar Alþingi kæmi saman. Á hinn bóginn var og er allt óljóst um það, hvað koma skal í staðinn. En ef þeir standa við að fella bráðabirgðalöggjöfina, gilda vitanlega afurðasölulögin, eins og þau voru, og við vitum, hvað í þeim er. Þetta er ljót saga, en sönn, um gang þessara mála í höfuðdráttum, - aðeins örfáum stórum dráttum, aðeins stiklað á nokkrum höfuðatriðum, eins lítið og unnt er, í tilefni af því, sem hæstv. landbrh. sagði. En ef það ætti að rekja þessa sögu ýtarlega, yrði það lengra mál, sem ég sé ekki að hægt sé að koma að nú að þessu sinni. Þá er komið að þeim þætti í þessu máli, sem langmestu skiptir nú þessa dagana, og það eru brbl., sem sett voru um verðlagsmál landbúnaðarins, og hvernig á þeim verður haldið. Ég gerði fyrirspurn um það hér í gær til hæstv. landbrh., hvort þeim yrði ekki útbýtt nú þegar hér í þinginu og þau tekin fyrir. Ég hafði að vísu ákveðið að gera þessa fsp., áður en ég vissi um þessar hugmyndir um að fresta Alþingi. En það er enn þá meiri ástæða til að ganga eftir skýrum svörum við þessari fsp. vegna þeirrar tillögu, sem nú er komin fram um að fresta Alþingi. Sú tillaga, sem komin er fram frá hæstv. ríkisstj. um að fresta Alþingi og ég vil ekki trúa enn að sé ætlun hennar að berja fram í gegnum þingið, - ég vil ekki trúa því enn, - fjallar um, að fundum þingsins geti orðið frestað eftir 30. nóv., sem sé ef þetta væri barið fram, ef það væri möguleiki til þess, gæti fundum Alþ. orðið frestað eftir 30. nóv. Og þetta gefur manni tilefni til þess að spyrja: Hefur það kannske hvarflað að hæstv. ríkisstj. að senda þingið heim án þess að leggja fyrir brbl. um verðlag landbúnaðarafurða eða án þess að hæstv. Alþingi gefist kostur á því að greiða atkvæði um þessa löggjöf? Hefur það hvarflað að hæstv. ríkisstj. að halda þannig á málinu? Og ég vil leyfa mér að spyrja, - já, hæstv. forsrh. er ekki við, það liggur svo mikið á að halda hér áfram þingfundum, að það er ekki einu sinni látið valda því að fella niður laugardagsfund, þó að hæstv. forsrh. sé ekki við, - en ég vil leyfa mér að spyrja þá þann, sem svarar í hans stað fyrir ríkisstj.: Kemur það til mála, að hæstv. ríkisstj. fresti þinginu, án þess að brbl. um landbúnaðarverðlagið verði lögð fyrir þingið og atkvgr. hafi farið fram um það mál í þinginu? Kemur það til nokkurra mála, að slíkt komi fyrir? Ég vil ekki álíta að óreyndu, að slíkt geti skeð, því að ef þannig væri á málum haldið, þá er það svo freklegt brot á öllu þingræði og raunar brot á sjálfri stjórnarskránni, að ég læt mér ekki til hugar koma að óreyndu, að nokkrum manni detti það í hug. En þá vil ég líka benda hæstv, ríkisstj. á, ef hún vill fría sig ámæli um slíkt, að draga það ekki að útbýta nú þegar bráðabirgðalögunum um landbúnaðarverðlagið, láta ganga í þetta nú þegar, og afstaða verði tekin til þeirra til þess að fyrirbyggja allan hugsanlegan misskilning um þetta eða alla hugsanlega tortryggni í þessu sambandi. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. og hv. stuðningsmenn hennar hljóta að gera sér grein fyrir því, hvar komið er með Alþingi og störf þess, ef það t.d. ætti að koma til mála, að þingið yrði sent heim, brbl. gengju svo úr gildi 15. des., eins og þau gera, féllu þá niður, og að stjórnin setti þá önnur brbl. um þessi efni, eftir að vera nýbúin að senda Alþingi heim og hafa aldrei lagt fyrir það hina löggjöfina. Hvar er þá komið alþingishaldi á Íslandi og þingræði í landinu, ef slíkt gæti komið til greina? Ég vil alls ekki álíta, að þetta komi til greina. En þá á ekki heldur að vera að skapa neina óþarfa tortryggni með því að vera að leggja fram tillögur um frestun á fundum Alþingis, sem gætu orðið túlkaðar á þá lund, að þetta stæði til, eða gæfu nokkurt svigrúm til, að þetta yrði gert. Þess vegna vil ég enn á ný alvarlega beina því til hæstv. landbrh. og hæstv. ríkisstj. í heild að íhuga einmitt þessa hlið á málinu og láta það ekki dragast neitt að leggja fram þessa löggjöf, þannig að málefnið geti fengið þingræðislega meðferð. Ég blátt áfram bið menn að stofna ekki til þess óvinafagnaðar, sem af því hlyti að hljótast, ef ekki væri farið eftir réttum þingræðisvenjum í þessu efni. Ég bið ekki um neitt í því efni vegna Framsfl. eða vegna bændastéttarinnar eða neinna þeirra, sem eiga afkomu beint undir löggjöfinni, það er allt annað mál. Ég bið bara um, að þetta verði athugað, vegna þess að þetta mundi færa allt okkar þinghald og alla okkar málsmeðferð niður á lægra plan en það hefur nokkru sinni áður verið, og við því megum við alls ekki. Við því má þingræði á Íslandi alls ekki. Hvað sem hægt er að segja um þingfrestun og ekki þingfrestun og hvenær þing skuli sitja, þá er í sambandi við þetta mál um svo þýðingarmikið atriði að ræða, sem snertir innstu taugar í okkar stjórnarfari, að það verður að hafa góða gát á því, að hér verði ekki nein mistök á. Ég trúi því heldur alls ekki, að það komi til nokkurra mála, að þeir menn, sem eru kosnir á þing, eftir að hafa lýst yfir því, að þeir séu á móti þessum brbl., láti það koma fyrir, að þingið verði sent heim, án þess að þessu máli verði gerð full skil. Ég trúi því ekki, fyrr en ég sé það, og ég vil ekki álíta, að slíkt geti komið fyrir, einmitt af því, að þessi efni horfa við á þennan hátt. Við höfum nóg annað að deila um og starfa að í okkar málfærslu fram og til baka, þó að þessu verði ekki bætt inn í, þannig löguðu máli varðandi sjálfan meginkjarna þingræðisins. Það er talað um, að það þurfi að fresta þinginu, til þess að stjórnin fái starfsfrið. Ég kem að þeim málum síðar, en það mundi náttúrlega engum dyljast, að ef hér á að fara að senda þingið heim, til þess að stjórnin geti, þegar það er nýfarið, notað löggjafarvaldið til þess að setja brbl. yfirleitt, þá er þessi þingfrestun ekki gerð í neinum góðum tilgangi, þá er þetta mál búið að fá allt annað innihald en því hefur verið gefið með þeim fáu orðum að vísu, sem sögð hafa verið til rökstuðnings þessari hugmynd að fresta þinginu fljótlega. Þetta ætla ég, að engum dyljist, og þetta vil ég sem sagt mjög alvarlega biðja menn að skoða, og í þessu sambandi vil ég segja það strax, að ef það er raunverulega aðalvandamálið, að stjórnin hafi einhvern frið á sér fram að jólunum, en muni alls ekki hafa slíkt, ef þinghald heldur hér áfram, þá er ekki nokkur minnsti vandi að ná samkomulagi um að haga þingstörfunum þannig, að ríkisstj. hafi eðlilegan tíma til þess að vinna. Það er allt annað, sem kemur til íhugunar, þegar athuguð er nauðsyn þess að hafa þinghald eða ekki þinghald, og að því kem ég ofur lítið á eftir. Í sambandi við þessar umræður, sem átt hafa sér stað hér um landbúnaðarmálin og brbl., vil ég enn endurtaka áskorun mína um það, að brbl. verði tafarlaust lögð fram og gerð þannig áætlun um þinghaldið og um hugsanlega frestun, að hægt sé að eyða allri tortryggni í því sambandi. Mundi þá áreiðanlega margt ganga greiðara en ella, ef þannig væri á málum haldið. Og ég held, að það væru miklu hyggilegri vinnubrögð, til þess að menn gætu haft sæmilegan starfsfrið, að koma sér saman um ýmislegt varðandi þinghaldið, heldur en sú áætlun, sem bólar á nú af hendi hæstv. ríkisstj. í þeirri þáltill., sem lögð hefur verið fram, en ég satt að segja geri mér enn verulegar vonir um að hljóti að verða breytt í einhverjum verulegum atriðum. Hvers vegna þá ekki að reyna að ná samkomulagi um það, að þinghaldinu verði hagað þannig, að nægilegur tími gefist til þess að afgr. brbl. og fram komi þingviljinn um þau, sem alls ekki þarf að taka langan tíma, og enn fremur, að ýmislegt annað fari fram, sem óhjákvæmilegt er að gert verði, áður en Alþingi verður frestað, ef þingið á að halda virðingu sinni. Það er hægt að gera sér grein fyrir því í bróðerni, ef menn vilja, hvað það er, sem þarf að gera á Alþingi, áður en því er frestað, til þess að Alþingi haldi virðingu sinni. Og það væri hægt að raða því niður, hvernig því yrði fyrir komið, þannig að allir gætu haft sómasamlegan tíma til þeirra starfa, sem þeir þurfa að inna af hendi. Og það er þessi málsmeðferð, sem ég fyrir mitt leyti mundi telja miklu hyggilegri heldur en nokkuð annað og ætti alveg hiklaust að taka upp og ég vil alls ekki álíta að sé neitt útilokað að komi til greina. Þó að þessi hugmynd hafi komið fram um, að þingið geti staðið aðeins örstutt, þá ætti að vera hægt í framkvæmdinni að finna leið, sem allir gætu sætt sig við og gæfi nægilegt svigrúm. Ég vil þá að lokum minnast ofur lítið á þetta fundarhald hér í dag, og ég vil mjög eindregið beina því til hæstv. forseta, að hann felli niður þetta fundarhald hér í dag og að það verði þess í stað snúið sér að því, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarandstaðan tali saman og reyni að koma sér niður á skynsamlegar reglur um það, hvað þingið muni þurfa að sitja lengi fyrir jól og hvað hæfilegt sé að þingfrestunin verði löng, í staðinn fyrir að efna nú hér í dag til þeirra kappræðna eða átaka, sem hljóta að verða um þessi efni, jafnvel í vaxandi mæli, ef ætlunin er að hafa þann hátt á að knýja fram með afbrigðum og furðulegum hætti ýmis þingmál nú þegar í byrjun þings, sem getur ekki verið miðað við neitt annað en það að skapa grundvöll fyrir ríkisstj. til þess að senda þingið heim, hvaða dag sem henni sýnist. Það sjáum við öll í hendi okkar, að það er engin hætta á því, að skemmtanaskattsmálið dagi uppi í þinginu fyrir jólin eða þau mál önnur, sem nú er lögð áherzla á að gangi fljótt fram. Það er þess vegna ekki verið að halda fund á laugardegi til þess að bjarga skemmtanaskattinum frá neinum voða, heldur hlýtur þetta fundarhald í dag eingöngu að vera miðað við það að skapa grundvöll til þess, að það sé hægt að senda þingið heim hvenær sem er eða hvenær sem ríkisstj. sýnist, bara þegar stjórnin væri búin að fá fram til viðbótar þáltill. um þingfrestunina. Og ég segi það alveg hiklaust, að mér dettur ekki í hug að greiða atkvæði með afbrigðum, þegar svona stendur á. Ég man ekki til þess, að ég hafi oft, síðan ég kom hér á þing fyrir nokkuð mörgum árum, greitt atkv. á móti afbrigðum. Ef þessu fundarhaldi yrði haldið áfram, mundi ég greiða hiklaust atkv. á móti afbrigðum til þess að mótmæla því, að þessi háttur sé á hafður, og þá er ég fyrst og fremst að greiða atkv. á móti því, að það séu sköpuð skilyrði til þess, að hægt sé að senda þingið heim, hvaða dag sem hæstv. ríkisstj. sýnist, án þess að Alþingi hafi uppfyllt sínar frumskyldur. Ef sá háttur t.d. kynni að verða á hafður, að ekki yrðu lögð fram brbl., en þingið samt sent heim, þá er hæstv. ríkisstj. og meiri hl., sem að henni stendur, með því að koma í veg fyrir, að Alþingi geti uppfyllt frumskyldur sínar. Auk þess er vitanlega margt fleira, sem með réttu móti þarf að taka til meðferðar, áður en hægt sé að telja eðlilegt að fresta fundum Alþingis vegna jólanna. Ég mun ekki ræða núna, nema þá tilefni gefist til, meira um þessa fyrirhuguðu starfsaðferð, m.a. í trausti þess, að það sé opið að endurskoða þetta. Og ég vil skora á hæstv. ríkisstj. að taka það til alvarlegrar athugunar, sem ég hef sagt um þessi efni og ekki er sagt af neinni löngun til þess að tefja nokkuð fyrir því, að hæstv. ráðh. hafi aðstöðu til þess að starfa. Það er hægt að koma því mjög vel fyrir, það getur mjög vel farið saman, að þeir hafi alla aðstöðu til þess að starfa og hér eigi sér stað þinghald með eðlilegum hætti jafnhliða. Ég er sannfærður um, að það er hægt að koma þessu fyrir, og fyrir mér vakir síður en svo að baka hæstv. ríkisstj. óþægindi, heldur er þetta beinlínis sagt til þess að koma í veg fyrir, að það þurfi að verða stórfelldur ágreiningur um þessi efni. Ég tel, að það væri ákaflega slæmt fyrir Alþingi, ef farið verður að taka upp þann hátt um þinghaldið, sem bólar nú á í þessu sambandi. Ég vil því enn endurtaka óskir mínar til hæstv. forseta um, að hann hætti við þennan fund í dag eða hafi hann ekki lengri en það, að þessum umræðum utan dagskrár gæti orðið lokið, t.d. núna fram að kaffihléinu, en þess í stað væri snúið sér að því að reyna að koma upp áætlun um þingstörfin, sem allir gætu vel sætt sig við.



Herra forseti. Í sambandi við það, hvernig þingmálum er nú framfylgt, þykir mér ástæða til þess að minnast hér úr ræðustóli þessarar hv. þd. á það hugtak, sem nefnt hefur verið virðing Alþingis og ekki virðist af veita að rifjað sé upp fyrir hv. þm. að hlýtur að sjálfsögðu að eiga að hafast í heiðri. Ég vil þá fyrst minnast á það, að bæði ég og sjálfsagt langtum fleiri hv. alþm. lásum það í blöðum hæstv. ríkisstj. í gær, að ákveðið væri að fresta fundum Alþingis. Ég vil máli mínu til sönnunar vitna til þess, sem í stjórnarblöðunum stendur. Að vísu er sá ágalli á, að ég get ekki vitnað í blað hv. Alþfl., blað það, sem hæstv. starfandi forseti þessarar deildar nú er einn af ritstjórum fyrir, en þar var sagt frá því sem ákveðnum hlut, að Alþingi yrði frestað nú alveg á næstunni, vegna þess að einhvern veginn hefur ekki tekizt samkomulag með því blaði og þessari stofnun um, að blaðið gæti verið til hér í stofnuninni, svo að þegar ég bað hér um það að láni til ívitnunar máli mínu til sönnunar, reyndist það ekki vera til í stofnuninni. Ég álít, að það væri m.a. verkefni fyrir forseta Alþingis, bæði í deildum og sameinuðu þingi, að sjá til þess, að slíkt komi ekki fyrir í framtíðinni og að þm. eigi þess jafnan kost að eiga hér í þessari virðulegu stofnun aðgang að þeim blöðum, sem gefin eru út a.m.k. af þeim stjórnmálaflokkum, sem sæti eiga á Alþingi. En það gerir í rauninni ekki ákaflega mikið til, þótt ég verði að láta hjá líða af þeim ástæðum, sem ég nú hef greint, að færa fram beinar tilvitnanir í blað Alþfl., því að efnislega er þetta mjög á sömu lund í blöðum hins stjórnarflokksins, blöðum Sjálfstfl., og get ég t.d., með leyfi hæstv. forseta, vitnað hér til dagblaðsins Vísis, sem eins og öllum er kunnugt er annað höfuðmálgagn Sjálfstfl., en þar segir í gær undir mjög áberandi fyrirsögn á forsíðu: „Alþingi frestað.“ Síðan stendur þar orðrétt: „Ákveðið mun hafa verið að fresta Alþingi fram yfir áramót. Frestun þessi mun vera gerð vegna þess, að undirbúningur undir till. til úrbóta í efnahagsmálum þjóðarinnar mun taka nokkurn tíma, en sérfræðingar vinna nú að því að rannsaka ástandið og finna leiðir til úrbóta. Á meðan á þessum umr. stendur og undirbúningi undir framkvæmdir til úrbóta, sýnist ástæðulaust, að Alþingi bíði aðgerðalaust fram yfir áramót, en það munar ríkið 800–900 þús. kr. í útgjöldum. Heimild hefur verið veitt fyrir ríkisstj. til að inna af hendi bráðabirgðagreiðslur úr ríkissjóði fyrsta mánuð næsta árs, en það er venja, ef afgreiðslu fjárlaga lýkur ekki fyrir áramót. Líklegt er, að till. um þingfrestun verði lögð fram á Alþ. í dag.“ Þetta var grein sú, sem dagblað þess stjórnarflokks, sem fer með forustu stjórnarinnar, lét frá sér fara í gær. Þegar blaðið kom út, hafði enn ekki verið útbýtt á Alþ. neinni till. um þingfrestun. Þar hafði að vísu verið lagt fram frv. um heimild fyrir ríkisstj. til bráðabirgðagreiðslna úr ríkissjóði, en því fer alls fjarri, að nokkur slík heimild hafi verið ríkisstj. veitt. Ég vil í fyrsta lagi af þessu tilefni skora á forseta Alþ. að gefa út frá Alþ. og í samráði við skrifstofu Alþ. leiðréttingar, þegar blöð, sem allur almenningur í landinu hefur ástæðu til að ætla að viti glöggt um það, hvernig mál standa á Alþ., fara með slíkt fleipur og slíkar staðleysur sem hér hefur átt sér stað, - þá gefi forsetar Alþ. út tilkynningu um, að hér sé hallað réttu máli, og skýri hins vegar frá staðreyndum, eins og þær liggja fyrir. Það virðist næstum ekki vera annar möguleiki eftir til leiðréttingar slíku, þegar blöð hæstv. ríkisstj. ganga svo freklega á snið við allan sannleika sem hér hefur verið til vitnað. En því miður er ekki upp talin öll sú óvirðing, sem Alþ. hefur verið sýnd hina síðustu daga, með því að vitna til þess, hvernig blöð hæstv. ríkisstj. hafa hagað sér með því að flytja almenningi í landinu alrangar fregnir frá Alþingi. Hér er t.d. á dagskrá þessarar hv. d. í dag skemmtanaskattsviðauki, sem fyrirhugað mun vera að afgreiða hér með afbrigðum á degi, sem er alls ekki venjulegur fundadagur Alþingis. Það virðist vera, að það sé einnig stefnt í voða virðingu Alþ. með því að gera sér leik að því að ganga á snið við þingsköp. Ég vil ekki mótmæla því, að stundum beri nokkra nauðsyn til þess að víkja frá þingsköpum með afbrigðum, en á hinn bóginn tel ég jafnfráleitt að gera það að reglu, að hvenær sem einhverra manna duttlungar, þeirra sem með völd fara og að ríkisstj. standa, krefjast þess, að nú sé vaðið yfir þær reglur, sem Alþ, hefur með eðlilegum hætti sett sér. Þá á ekki að gera það. Það á einungis að gera, þegar nauðsyn ber til. En hér hafa engar sönnur verið færðar á og ekki einu sinni líkur fyrir, að hér sé um neina nauðsyn að ræða. En svo mikið sem hv. stjórnarliði virðist liggja á því að koma fram máli, eins og ég hér hef tilnefnt, þá virðist þeim mun minna liggja á þeirra sömu manna samvizku um það að uppfylla þingsköp, uppfylla stjórnarskrá og þingvenjur með því að leggja fyrir Alþ. þau brbl., sem út hafa verið gefin og ber að leggja fyrir Alþ. eðli málsins samkv. eins fljótt og verða má, eftir að þing hefur komið saman. Ekki er það síður vítavert að láta hjá líða að leggja þau brbl., sem hér um ræðir og hér hefur verið rætt um í dag, lögin um verðlag á landbúnaðarvörum, fyrir fljótlega, þar sem sú staðreynd liggur fyrir staðfest af þingflokkum, að bæði á þeim tíma, sem lögin voru gefin út, og væntanlega enn þá er enginn þingmeirihluti til fyrir þeim og lögin því í eðli sínu allt annars eðlis en lagasetning yfirleitt. Brbl., sem gefin eru út á sama tíma sem vitað er, að enginn þingmeirihluti er til fyrir þeim, eru í rauninni ekki lagalegs eðlis, heldur miklu fremur í ætt við einræðistilskipanir. Þess vegna er það ótvíræð skylda þeirra, sem með þessi mál fara nú í ríkisstj., að láta ekki hjá líða, að þessum l. verði brugðið undir gagnrýni Alþ., þau verði þar lögð fyrir og fái þar sína meðferð, hver sem hún svo kann að verða. En eins og ég hef áður tekið fram, er ekki það að efa, að samkv. yfirlýsingum gefnum út af einstökum þm. og heilum þingflokkum er ekki til meiri hluti á Alþ. fyrir þessum lögum. En því miður eru þó ekki enn upp taldar allar þær ávirðingar, sem hæstv. ríkisstj. og hennar lið sýnir Alþ. þessa dagana. Það er lögbundið ákvæði, að fyrir Alþ. skuli leggja fjárlagafrv. í þingbyrjun. Þetta hefur að vísu verið gert, en af því hlýtur að leiða, að það er ekki með þessu lagaákvæði til þess ætlazt eingöngu, að það sé lagt tiltekið blað á borðið hjá háttvirtum þingmönnum, heldur að fram fari umr. um fjárhag og fjárreiður íslenzka þjóðarbúsins í sambandi við framlagningu þessa frv., sem er áætlun um það, hvernig reka skuli ríkisbúskapinn á komandi ári. Hér sjást engin merki þess, að á næstunni sé fyrir dyrum nein aðgerð á þessu plaggi, ekki einu sinni framsöguræða með því. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að sú ríkisstj., sem ekki treystist til þess að birta Alþ. framsöguræðu með sínu fjárlagafrv., er sannarlega ekki á þeim vegi, sem þingræði hlýtur að krefjast af hverri ríkisstj. Ég veit, að hv. Sjálfstfl., sem fer með það rn., sem leggur fram fjárlagafrv., hefur uppi þær afsakanir, að hann sé svo ókunnugur öllum málum, öllum fjárreiðum íslenzka ríkisbúsins, öllum fjárreiðum ríkissjóðs, fjárreiðum útflutningssjóðs o.s.frv., að hann sé hreint í vandræðum með að marka sína stefnu í þessu. Í sambandi við þær yfirlýsingar hv. Sjálfstfl, vil ég aðeins rifja upp, hvað á undan er gengið, og spyrja hann að því, hvaðan úr ósköpunum honum komi réttur til þess að halda fram slíkri fáfræði hjá sjálfum sér um fjárhagsmál íslenzku þjóðarinnar, sem hann nú gerir og virðist telja sér til afbötunar. Ef rétt væri öll sú fávísi, sem hann telur sér nú, þá væri þetta sannarlega flokkur, sem ætti að hætta í íslenzkum stjórnmálum. En því mun nú ekki svo farið, að hann sé eins fávís og hann sjálfur vill vera láta. Ég vil minna á það, að fyrir u.þ.b. einu ári eða tæplega einu ári, þegar forseti Íslands kvaddi til formann Sjálfstfl. og fól honum að gera tilraun til stjórnarmyndunar, þá tók formaður Sjálfstfl., hæstv. núv. forsrh., þetta að sér, og eftir því sem á þeim sjálfstæðismönnum var þá að skilja, voru bornir í herbúðir Sjálfstfl. stórir bunkar af hvers konar fjármálaskjölum úr stjórnarráði Íslands og fengnir í hendur öllum þeim sérfræðingum, sem Sjálfstfl. taldi sig bezta hafa á að skipa, til þess að kanna fjárreiður ríkisins. Dag eftir dag dróst það hjá hv. formanni Sjálfstfl., hæstv. núv. forsrh., að svara forseta Íslands einu eða neinu um það, hvort hann tæki að sér stjórnarmyndun, því að sérfræðingar Sjálfstfl. væru að athuga fjármál þjóðarinnar. Ég kann nú ekki lengur tölu á þeim dögum, sem þjóðinni var þannig haldið án stjórnar út á það eitt, að Sjálfstfl. var einmitt að kanna þau mál, sem hann núna telur sér helzt til ágætis að vera fávís um. Síðan liðu fram tímar, og þótt það sé önnur saga, þá er kannske ekki úr vegi að rifja hana hér upp, fyrst þessi mál eru á annað borð komin hér til umr., að sá virðulegi flokkur, sem nú fer með stjórnarforustu, hafði allt til þess tíma haldið því fram, að hann einn væri til forustu fallinn í íslenzku þjóðlífi, þar sem hann væri stærstur allra flokka og sterkastur og samstilltastur og ég veit ekki hvað og hvað hann tíndi upp af skrautfjöðrum sér til handa. En þegar sérfræðingar hans voru búnir að blaða í efnahagsplöggum íslenzka ríkisins dögum, ef ekki vikum saman, þá reyndist þessi hv. flokkur ekki vera sterkari eða samstæðari en svo, að hann gafst upp við það að gera nokkurn skapaðan hlut, hann vísaði málinu frá sér, hann reyndist engan styrkleika hafa og þaðan af síður samstöðu og hann vísaði málinu frá sér. En einhvern veginn virðast samt þær niðurstöður, sem sérfræðingar hans komust að við rannsóknina miklu, ekki hafa bent til þess, að fjárreiður íslenzka ríkisins væru sérlega slæmar, því að litlu síðar tók hv. Sjálfstfl. einmitt að sér að hafa forustu í lagasetningu um fjárreiður íslenzka ríkisins á árinu 1959. Það var einmitt hv. Sjálfstfl., sem hafði um það algera forustu, hvernig mótuð skyldu fjárlög ársins 1959. Það var hans fulltrúi, sem hafði þar framsögu fyrir öllum þeim ákvörðunum, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj., ríkisstj. Alþfl., í orði kveðnu beitti sér fyrir, en með algerri samstöðu við Sjálfstfl. og undir forustu Sjálfstfl. að því er varðaði alla lagasetninguna varðandi fjárreiður íslenzka ríkisins. Ég vil því minna á, að sá hv. stjórnarflokkur, sem nú telur sig allra fávísastan um íslenzk efnahagsmál, hefur sjálfur mótað fjárlögin, sem stjórnað hefur verið eftir á þessu ári. Hann hefur sömuleiðis sjálfur mótað þá lagasetningu, sem ákveður tekjur og útgjöld útflutningssjóðs, eins og þau nú eru. Ég held, að í þessu ljósi verði það harla erfitt fyrir hv. Sjálfstfl. að ætla að gera hvort tveggja í senn að halda því fram, að hann geti ekkert nú í fjármálum, af því að hann sé svo ókunnugur og af því að hann viti svo lítið um þau, og jafnframt verður hann þó að viðurkenna þá staðreynd, að hann hefur sjálfur sett þau lög um fjárreiður íslenzka ríkisins, sem nú hefur verið stjórnað eftir um skeið. Og fjárreiður ríkisins voru ekki verri en það, að báðir hv. núv. stjórnarflokkar héldu því fram í síðustu kosningabaráttu nú í októbermánuði, að þeim hefði tekizt með viturlegri fjármálastjórn að stöðva alla dýrtíð í landinu og koma efnahagslífi Íslendinga í fastari skorður en það hefði um langt skeið verið. Fjölmargir atvinnurekendur hafa líka vitnað um það í blöðum hæstv. ríkisstj., að aldrei hafi afkoma verið eins góð í þeirra atvinnurekstri og nú, enda er það mála sannast, að fyrir þá aðila gerðu hv. núv. stjórnarflokkar töluvert á s.l. vetri, þar sem þeir ákváðu, að nokkur hluti af umsömdum launum verkafólks og sjómanna skyldi renna beint í vasa atvinnurekenda, þ.e.a.s. að ekki skyldu lengur haldnir samningar um kaup og kjör, heldur skyldi kaup til verkafólks og sjómanna og afurðaverð á búvörum til bænda lækka nokkuð til ábötunar fyrir gagnaðila. Það er ekki heldur langt síðan hæstv. forsrh. flutti Alþingi héðan úr þessum ræðustóll sérstakan nýjan stjórnarsamning. Þar var að vísu tvístigið mjög um það, hvaða efnahagsráðstafanir og löggjöf í því sambandi væri væntanleg. En einhvern veginn hefur þeim, sem þann samning gerðu, fundizt, að ekki mundi þar verða neinn fagnaðarboðskapur fluttur íslenzkri þjóð, því að sem aukanúmer í stjórnarsamningnum var það tekið fram, að til þess að keyra ekki um þverbak - eða hvernig sem það nú var orðað - hjá þeim, sem verst væru settir í þjóðfélaginu, þá ætti t.d. að hækka fjölskyldubætur og ellilaun o.s.frv. Og ekki virtust fjárreiður ríkisins þá vera verri en svo, að hæstv. ríkisstj. eða hæstv. forsrh. fyrir hennar hönd taldi sig hafa efni á því að boða það þingheimi og þjóð, að það ætti að afnema tekjuskatt. Tekjuskatturinn mun þó gefa ríkissjóði nú um hálft annað hundrað millj. kr. eða um það bil. Maður getur nú rétt ímyndað sér, hvernig sá sáttmáli muni í eðli sínu vera, sem telur ástæður til þess, áður en hann er sagður upp fyrir alþjóð, að þá verði að tilkynna, að honum fylgi nokkurt sælgæti. Má ekki bjóða yður sultutau? sögðu embættismenn Danakonungs við þá Íslendinga, sem þá voru í forsvari fyrir land og þjóð og vantaði veiðarfæri og annað, sem íslenzka þjóðin hafði til síns lífsuppeldis, en ekki var fáanlegt. Það virðist vera, að stjórnarsáttmálinn, sem hér var nýlega sagður upp, sé sama eðlis, hann bjóði upp á lús af sultutaui, en mál þjóðarinnar séu hins vegar jafnóleyst og þau áður voru. Vegna þess, hvernig stjórnarsáttmálinn var, þ.e.a.s. vegna þess að hann var um ekki neitt það, sem alþjóð mátti fá að heyra, hefur hann nú fengið hjá alþjóð nafn eftir því, sem alþjóð þá fékk að vita um efni hans eftir öðrum leiðum en þeirri einni, sem sögð var upp hér í ræðustól. Hann gengur nú almennt undir nafninu „sjöstólasáttmáli“, og það er í rauninni það eina, sem þjóðin hefur fengið að vita um þann sáttmála, að hann er sáttmáli um sjö stóla. Ég get vel skilið það, að mennirnir, sem gerðu „sjöstólasáttmálann,“ vilji fá að sitja í sínum sjö stólum án þess að verða spurðir út úr fræðum þeim, sem þeir nú hlaupa bak við tjald fávísinnar til þess að reyna að komast hjá að gefa þau svör, sem um eðli málsins er skylt að gefa. Ég get vel skilið það, að þeir, sem mynduðu ríkisstj. og gleymdu að semja um þjóðmálin, en sömdu bara um stólana sína, hafi ekkert við þing að gera. Ég get líka skilið það, að þegar saman hafa hlaupið í ríkisstj. tveir stjórnmálaflokkar, sem t.d. í því máli, sem hér hefur stundum verið til umr., brbl. um verðlag á búvöru, hafa skoðanir, sem eru að því er ætla má eftir yfirlýsingu þeirra algerlega gagnstæðar, vilji gjarnan losna við að ræða þau mál frammi fyrir þingi og þjóð. En ég vil minna þá hæstv. ríkisstj. á það, að hún er að sjálfsögðu skuldbundin til þess að halda þær reglur og halda þau lög, sem íslenzka þjóðin hefur. Hún er skyldug til þess að halda íslenzka stjórnarskrá. Hún er skyldug til þess að leggja þessi brbl. fyrir Alþingi. Það er stjórnarskrárákvæði, og það munu allir hæstv. ráðh. eins og aðrir þingmenn hafa skrifað undir á sínum tíma, að þeir skuldbinda sig og legðu við drengskap sinn um að halda stjórnarskrána. Og ég vil enn minna þá á það, að jafnvel þó að það sé ekki alveg átakalaust hjá þeim og ekki alveg þrautalaust að halda stjórnarskrána, þá ber þeim samt að gera það. Það þing, sem nú situr, er reglulegt Alþingi ársins 1959. Það eru þess vegna ekkert annað en undanbrögð og í eðli sínu hreinlega brot á stjórnarskrárákvæðum að leggja ekki brbl., sem út eru gefin á haustinu 1959, fyrir reglulegt Alþingi 1959. Það má vel hugsast, að þeir, sem eru miklir lagakrókamenn, geti fundið sér til einhverjar afsakanir frá því að gera þetta, t.d. með því að það sé líka reglulegt Alþingi 1959, sem saman á að koma samkvæmt þingfrestunartill. ríkisstj. hinn 28. jan. n.k. En það verður hvorki ég né alþjóð í þessu landi sannfærð um það, að andi stjórnarskrárinnar sé haldinn með því að leggja ekki þessi brbl. fyrir nú á þessu þingi og nú hið fyrsta. Með tilliti til þess, sem ég hef nú um þessi mál sagt, vil ég enn ítreka þá áskorun mína til forseta Alþingis að gefa út leiðréttingar á því beint frá Alþingi, sem rangt er sagt frá störfum Alþingis í blöðum hæstv. ríkisstj. nú undanfarna daga. Og ég vil sérstaklega skora á hæstv. forseta þessarar d. sem ég veit að hlýtur að hafa alveg sérstaka aðstöðu til þess, að leiðrétta það, sem rangt er sagt í hans flokksblaði um störf Alþingis, þannig að alþjóð fái raunverulega að vita um staðreyndir. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. ríkisstj., ef hún skyldi nú vera samþykk þeim skrifum, sem blöð hennar hafa látið frá sér fara að undanförnu, - ég vil spyrja hana um það í sambandi við ívitnaða grein í dagblaðinu Vísi, sem ég hef hér lesið, þar sem stendur: „Ákveðið mun hafa verið að fresta Alþingi fram yfir áramót,“ - ég vil spyrja hæstv. ríkisstj.: Hvar hefur þetta verið ákveðið? Ef forsetar Alþingis geta ekki fallizt á að leiðrétta svona hluti, þá vil ég skora á hæstv. ríkisstj. að svara þessu: Hvar hefur þessi frestun verið ákveðin? Hún hefur ekki verið ákveðin hér á Alþingi. Ég vil enn fremur minna á það, að sá stjórnmálaflokkur, sem nú fer með forustu ríkisstj., Sjálfstfl., hefur hér margsinnis haft uppi mikinn bægslagang og ásakanir á vinstri stjórnina svonefndu fyrir það, að í hennar stjórnarsáttmála var ákvæði um það, að varðandi lagasetningu, sem snerti sérstaklega almenn lífskjör í landinu, skyldi viðhaft samráð við verkalýðshreyfingu landsins. Þetta hafa fjölmargir af þm. Sjálfstfl. vítt hér á þingi og farið um þetta þeim orðum, að þeir hafa látíð í ljós megna óánægju sína yfir því, að vald skyldi dregið úr höndum Alþingis og út fyrir veggi þingsalanna. Þeir hafa bent á það, að einmitt í þingsölum, einmitt á Alþingi ætti að ráða ráðum þjóðarinnar, þar ætti að setja löggjöf og annars staðar ekki. Ég skal taka það fram, að að vissu leyti er ég þessu sammála, þótt ég telji hins vegar, að það sé misskilningur hjá hv. Sjálfstæðisflokksmönnum, að samráð við verkalýð landsins um lagasetningu sé að draga vald út úr þingsölunum. Þar er ég ekki sammála. Hitt veit ég, að ef það hefur verið samþ. á einhverjum klíkufundi, t.d. á Varðarfundinum, þar sem hæstv. forsrh. virðist hafa gefið þá efnahagsmálaskýrslu, sem hann þorir ekki að gefa hér eða vill ekki af einhverjum ástæðum gefa hér, þá er það að draga vald úr höndum Alþingis, og þá eru það vinnubrögð, sem Alþingi á ekki að þola. Herra forseti. Ég hef farið hér nokkrum orðum utan dagskrár um þau mál, sem ég tel þessa dagana vera sérstaklega til þess líkleg að draga virðingu Alþingis ofan í svaðið. Ég vil ljúka máli mínu með því að skora alvarlega á forseta Alþingis og á hæstv. ríkisstj. að láta ekki slíkt viðgangast. En þó vil ég frekast af öllu beina máli mínu til allra alþm. um það, að hér er fyrst og fremst skylda þeirra að standa þannig á verðinum, að jafnvel mistök ríkisstj. geti ekki orðið til þess að rýra álit þeirrar stofnunar, sem þm. eru fulltrúar á, kosnir af þjóðinni. Til þess hafa allir alþm. óumdeilanlega skyldu, bæði siðferðilega skyldu og sömuleiðis skyldur við þá kjósendur, sem hafa sent þá í þessa stofnun.

Forseti (BGr): Þessar umr. utan dagskrár hafa á sér nokkurn blæ af almennum stjórnmálaumræðum, og vil ég beina þeim tilmælum til hv. alþm., að þeir reyni eftir föngum að stytta mál sitt og takmarka umr. við það, sem kalla má eðlilegt að talað sé um utan dagskrár.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh, sagði hér áðan fáein orð. Hann sagðist vera ánægður yfir því, að það hefði komið fram, að ég læsi Morgunblaðið, vegna þess að ég vitnaði í það, sem í því hafði staðið. Það er rétt, ég lít stundum í Morgunblaðið. En það er slæmt, ef menn reka sig á, að ekkert sé að marka hátíðlegar yfirlýsingar frá Sjálfstfl., sem birtar eru í því blaði. Þá getur vel svo farið, að ég og fleiri trénist upp á því að lesa það blað. Hæstv. landbrh. flutti hér ræðu í tilefni af þeim fsp., sem ég hafði borið fram, en ég verð að segja, að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum, því að ég fékk þar engin svör við því, sem ég hafði spurt um. Hæstv. ráðh. sagði, að það liti út fyrir, að ég væri mjög ókunnugur þingsköpunum og vissi ekki, hvernig ætti að haga fyrirspurnaflutningi hér á Alþingi. Ég einmitt skýrði frá því í ræðu minni hér í dag, hvers vegna ég hefði borið hér fram munnlegar fyrirspurnir til hæstv. ráðh., en ekki skriflegar. Hann heyrði þetta, svo að þessi aths. hans var alveg óþörf. Við vitum vel, að það tekur alllangan tíma að fá svör við fsp., sem bornar eru fram með venjulegum hætti, þ.e.a.s. lagðar fram skriflega á þskj. Ef ég hefði nú flutt þessar fsp. mínar til hæstv. ráðh. skriflega, þá má ætla, að þeim hefði verið útbýtt á fundi í sameinuðu Alþingi næsta miðvikudag, þ.e.a.s. ef stjórnin hefði þá ekki verið búin að fresta þinginu. Síðan hefði skömmu síðar verið haldinn fundur í sameinuðu þingi til þess að ákveða, hvort leyfa skyldi þessar fsp. mínar, og ef það hefði nú verið gert, sem ég geri ráð fyrir, þá hefði liðið ein vika þangað til þess hefði mátt vænta, að hæstv. ráðh. gæfi svar við fsp. Þó væri engin vissa fyrir því, að svar hefði fengizt þá, vegna þess að það hefur oft komið fyrir, að viðkomandi ráðherrar hafa ekki verið tilbúnir með svör sín á þeim tíma, sem gert er ráð fyrir. Það var einmitt vegna þeirrar till., sem ríkisstj. hefur borið fram um þingfrestun, eins og ég áður gerði grein fyrir, sem ég leyfði mér að flytja þessar fsp. munnlega. Ef ríkisstj. kemur fram vilja sínum um þingfrestun innan fárra daga, mundi ekki fást svar við skriflegri fsp., sem nú væri flutt, áður en þinginu yrði frestað. En ég vil halda því fram, að upplýsingar um fyrirætlanir hæstv. stjórnar í verðlagsmálum landbúnaðarins þurfi að fást, áður en þingi verður frestað, ef til þess kemur. Það lítur út fyrir af því, hvernig hæstv. landbrh. brást við, að það sé að fara í geitarhús að leita ullar að leita upplýsinga hjá honum um mál, sem undir hann heyra og honum ber skylda til að veita þm. vitneskju um. Hann segist hafa talað við framleiðsluráð landbúnaðarins og þm. geti leitað þar frétta af þeim samtölum. Ja, hvernig lízt mönnum á? Er þetta viðeigandi framkoma af manni í þessari stöðu? Ég held ekki. Þingmenn eiga rétt á því að fá upplýsingar frá ráðherrum um þýðingarmikil mál, sem þeir hafa með að gera, en eiga ekki að þurfa að leita til annarra, sem ráðh. hefur e.t.v. talað eitthvað við utan þings um þessi efni. Ég held, að það sé full ástæða til að endurtaka þessar fsp. til hæstv. ráðh. til að rifja þær enn betur upp fyrir honum. Ég spurði um það, hvort hæstv. ráðh. væri eitthvað búinn að gera viðkomandi greiðslu á þeim uppbótum, sem flokkur hans lofaði að leggja til að bændum yrðu greiddar. Ég spurði um það, hvort ráðh. væri t.d. búinn að tilkynna framleiðsluráði landbúnaðarins, að bændur mundu fá þessa 3.18% uppbót á verð þeirra afurða, sem þeir hafa selt, síðan brbl. komu til framkvæmda. En þegar slík yfirlýsing frá ríkisstj. lægi fyrir, væri hægt að deila uppbótunum niður á búvörutegundirnar, gera reikninga yfir uppbæturnar og ganga eftir borguninni hjá yfirvöldunum. Ég spurði enn fremur um það, hvort hæstv. ráðh. teldi sig þurfa sérstaka heimild frá Alþingi til að greiða þessar umræddu bætur eða hvort hann liti svo á, að heimild til þess væri í einhverjum lögum, sem nú eru til, og ég vitnaði í yfirlýsingar Sjálfstfl., þar sem sú skoðun virðist koma fram, að þörf sé fyrir sérstaka þingsamþykkt um þetta. Ég spurði, hvort þetta væri einnig skoðun hæstv. ráðh. eða ríkisstj. núverandi, að sérstaka heimild þurfi frá Alþingi til að borga uppbæturnar, og ég spurði hæstv. ráðh., ef sú væri skoðun hans, hvort hann ætlaði ekki að leita eftir slíkri heimild á Alþingi nú þegar, því að ég benti á, að hún þyrfti að fást afgreidd, áður en þingi verður frestað, ef til þess kemur. Hitt væri hin mesta óhæfa og óverjandi með öllu, að láta bændur bíða eftir þessum lofuðu uppbótum langt fram á næsta ár. Í fáum orðum sagt: Ég óskaði svars frá hæstv. ráðh. um það, hvaða ráðstafanir hann er þegar búinn að gera, ef einhverjar eru, eða hvaða ráðstafanir hann ætlar að gera og þá hvenær viðkomandi greiðslu á þessum bótum. Hæstv. dómsmrh. sagði, að þegar þing var sett, hefði forsrh. gefið upplýsingar um stefnu stjórnarinnar, m.a. varðandi þetta mál, og þar gæti ég fengið svör við fyrirspurnunum, skildist mér. Og hæstv. landbrh. sagði, að ég gæti látið mér nægja það, sem hann sagði um málið, þó að það væru engin svör við fsp., heldur að mestu skætingur um Framsfl. En hvað er það þá, sem hæstv. forsrh, hafði fram að flytja um þetta efni fyrir um það bil viku, þegar þing var sett, þegar hann var að gera grein fyrir myndun ríkisstj., verkaskiptingu og fleira í því sambandi? Um þetta mál sagði hæstv. forsrh., með leyfi hæstv. forseta: „Varðandi verðlag landbúnaðarafurða mun reynt að fá aðila til að semja sín á milli um málið, ella verður skipuð nefnd sérfræðinga og óhlutdrægra manna, er ráði fram úr því.“ Ég býst við, að það fari svo fyrir fleirum en mér, að þeim þyki erfitt að fá nokkrar upplýsingar út úr þessari málsgrein um það, hvað stjórnin ætlast fyrir í því máli, sem ég hef verið hér að spyrja um. Þarna er ekkert svar við því, hvort stjórnin ætli að greiða eða beita sér fyrir, að greiddar verði þessar bætur, sem Sjálfstfl. lofaði bændum fyrir kosningar í haust, - ekkert um það, hvenær þeir ætli að leggja brbl. fyrir þingið og hvort Sjálfstfl. ætli að standa við það, sem hann sagði fyrir kosningar í sínum hátíðlegu yfirlýsingum, að flokkurinn vildi færa bændum aftur þann rétt, sem þeir eiga, og fella úr gildi brbl. Það eru engin svör við þessum fsp. mínum, en þingmenn eiga heimtingu á því að fá svör við þessum fsp. Ég hefði vel getað skilið það, ef hæstv. ráðh. hefði óskað eftir fresti til næsta fundar í þd. til að svara fsp. Það hefði ekkert verið við því að segja, þótt hann hefði óskað eftir slíku, og hefði verið auðvelt að fallast á það. En undanbrögðin, sem hér eru höfð í frammi, eru til þess fallin að vekja grunsemdir um, að hér sé ekki allt með felldu, og það er vissulega þörf á því að rifja upp fyrir hæstv. ráðh. yfirlýsingarnar, sem hans flokkur gaf í þessu máli fyrir kosningarnar í haust, eins og ég gerði í minni fyrri ræðu. Ég vil því ítreka kröfu mína um það að fá svör við fsp. mínum, áður en till. um þingfrestun verður tekin til umr. hér á Alþingi. Herra forseti. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. talaði hér áðan nokkur orð. Hann tilkynnti hv. d., að hæstv. forsrh. væri veikur. Það er mjög leitt að heyra. Ég heyrði þess ekki getið hjá hæstv. forseta, að hann hefði boðað nokkur veikindaforföll. Þess vegna gekk ég fyrir mitt leyti út frá því, að hann mundi kannske vera hér í þinginu og e.t.v. í herbergi hér við hliðina, þar sem honum finnst stundum gott að hlusta á það, sem þingmenn segja. Honum hefur láðst að tilkynna veikindaforföll, sem hverjum þingmanni ber að gera, honum líka sem 1. þm. Reykn. Það er mjög leitt, að hann skuli ekki hafa verið við, einmitt af því að ég mælti nokkur orð til hans áðan, og það var engan veginn mín tilætlan, að þau skyldu endilega mælt að honum fjarverandi. Ég mun vafalaust verða að endurtaka þau, þegar hann verður hér við, þannig að honum gefist kostur á að segja sitt álit á þeirri gagnrýni, sem í því fólst, sem kom þar fram hjá mér. Ég vonast eftir, að honum batni fljótlega og við fáum þá ánægju að sjá hann hér aftur bráðlega og okkur gefist tækifæri til þess að ræða þessi mál, sem ég sérstaklega drap á og ættu framar öðrum hæstv. ráðh. erindi til hans. Hæstv. dómsmrh, sagði síðan, að sá væri tilgangur ríkisstj. með þeirri fyrirætlun að fresta Alþ. nú svo snemma, eins og borizt hefur nokkuð til umr. utan dagskrár, að hæstv. ríkisstj. gæti ekki horft upp á annað eins og það, að Alþ. yrði sér til vanvirðu með því að sitja hér aðgerðalaust. Það er rétt og nauðsynlegt að leiðrétta þennan misskilning hjá hæstv. dómsmrh. Það er ekki nokkur minnsta hætta á því, að Alþ. komi til með að sitja hér aðgerðalaust. Þvert á móti bíða þess mjög mikilvæg verkefni, ekki aðeins þau, sem hæstv. ríkisstj. ber skylda til að leggja fyrir Alþ., heldur líka allmikið af málum, sem hv. þm., ekki aðeins úr stjórnarandstöðunni, heldur líka úr stjórnarflokkunum, hafa mikinn áhuga á að flytja. Ég efast ekki um, að ekki hvað sízt allur sá mikli fjöldi af nýkjörnum þm. úr stjórnarliðinu, sem nú koma í fyrsta skipti inn á Alþ. og hafa haldið miklar ræður og haft í frammi mikil loforð til kjósenda við nýafstaðnar kosningar, þeir bíða þess fullir áhuga að flytja hér frumvörp um, hvernig eigi að leysa úr ýmsum vandamálum landsins og berjast fyrir landsins gagni og nauðsynjum, þannig að það er engum efa bundið, að hér verði um næg mál að ræða, sem hæstv. ríkisstj. getur haft til athugunar, þegar hún fer að hugsa sinn gang. Það var alger misskilningur, sem fram kom hjá hæstv. dómsmrh., að það væri aðeins verkefni Alþingis að bíða eftir því, að einhverri hæstv. ríkisstjórn þóknaðist að koma fram með einhver lagafrv. viðvíkjandi einhverjum efnahagsmálum. Það er ekki nema einn lítill þáttur í starfi Alþ. að fjalla um efnahagsmál. Það er ein einasta af öllum þeim n., sem settar eru hér í þinginu, sem hefur sérstaklega með þau mál að gera. Hér liggja fyrir öll möguleg önnur vandamál til úrlausnar á öllum mögulegum sviðum þjóðlífsins, allt frá félagsmálum til menntamála, allt frá landbúnaðarmálum til sjávarútvegsmála, og öll möguleg önnur mál og málasvið, sem þm. hafa áhuga á að flytja frv. um og þarf að ræða á Alþingi. Alþingi er engan veginn bara til þess að bíða eftir einhverjum úrlausnum, sem máske væru ekki svo sérstaklega góðar einu sinni, sem ein hæstv. ríkisstj. kynni að koma með viðvíkjandi einhverjum efnahagsmálum. Það er alger misskilningur á hlutverki og verkefni Alþingis, ef hæstv. ríkisstj. lítur svo á, að Alþ. eigi að vera eins og einhvers konar brúða til þess að afgreiða bara einhver efnahagsmál, þegar einhverri ríkisstj. fyndist það nauðsynlegt. Þvert á móti, Alþingi á að vera stofnun, sem á að ræða um öll þau mál, sem snerta þjóðlífið, og reyna að vinna þar að því á öllum sviðum mannlegs lífs að bæta um fyrir okkar þjóð. Ég held þess vegna, að það vofi engan veginn sú hætta yfir, að Alþ. sitji aðgerðalaust þennan tíma. Það kann stundum að hafa verið svo, þegar ríkisstj. hafa verið máske seinar á sér og Alþ. hefur komið saman 10. okt. og ríkisstj. ekki búnar að koma sér niður á málin, þegar kom fram í desember, að þá hafi einstaka sinnum orðið þannig, að lítið hafi verið á dagskrá stundum. En þegar Alþ. kemur saman 20. nóv., seinna en nokkurn tíma annars hefur eiginlega tíðkazt, þá eru sannarlega meira en næg verkefni, þegar Alþingi á á einum einasta mánuði fyrir jól að ræða þau mál, sem þm. hafa áhuga á að bera fram. Ég veit, að það gildir ekki aðeins um stjórnarandstöðuna og öll þau mál, sem hún flytur. Ég efast ekki um, að hv. þm. stjórnarflokkanna brenna í skinninu að koma með sín hugðarmál hér á Alþ. Svo er vitanlegt, að þar að auki eru mál, eins og hér hefur verið minnzt á nú utan dagskrár, sem sjálf hæstv. ríkisstj. á samkv. stjskr. að leggja fyrir Alþ., mál eins og brbl., sem hér hefur verið talað um, brbl. viðvíkjandi verðlagningu landbúnaðarafurða. Og það væri satt að segja undarlegt, ef ekki mætti fara að ræða þau mál hér og ekki væru gerðar ráðstafanir af hálfu hæstv. ríkisstj. til þess nú þegar að sjá um, að þau brbl. væru lögð fyrir Alþ. Ég vil meira að segja leyfa mér að spyrja: Var ekki búið að gera ráðstafanir til þess að leggja slíkt lagafrv. fyrir Alþ.? Skyldi það ekki hafa verið komið upp í prentsmiðju? Því hefur kannske verið kippt til baka á síðustu stundu. Af hverju? Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það. Ég býst við, að starfsmenn stjórnarráðsins hafi afgreitt öll þessi mál, eins og þeirra er vani og alltaf hefur verið þingsiður, en e.t.v. hafi einhver hæstv. ráðh. áttað sig á því, að það væri eitthvað óþægilegt. En það dugir náttúrlega ekki að taka tillit til slíkra persónulegra óþæginda af ráðherrum, að þeim kæmi e.t.v. eitthvað illa, að málið væri rætt á þeim tíma, sem beri að ræða það í Alþ. Ráðherra má ekki setja slíkt fyrir sig. Hans skylda er að sjá um að leggja málið fyrir Alþ. og það sérstaklega fyrir þann tíma, er málið missir sitt raunverulega gildi, þ.e. gefa Alþ. tækifæri til að ræða slík mál, á meðan brbl. hafa raunverulegt gildi. En fyrir utan öll þessi atriði er eitt mál, sem ég vil alveg sérstaklega vekja athygli hæstv. ríkisstj. á, sem ég álít bókstaflega að sé stórhættulegt, sé beinlínis glæfralegt, að ekki sé tekið fyrir nú þegar á Alþ. og ríkisstj. gefi yfirlýsingu um, og það er sökum þess, að hæstv. forsrh., - mér þykir leitt, að hann skuli ekki vera við, - hefur talað þau orð á fyrrnefndum Varðarfundi, að það mundi vanta um 250 millj. kr. í kassann næsta ár. Þá hefur og að öllum líkindum, er ég hræddur um, út frá skrifstofum þeirra sérfræðinga, sem ríkisstj. hefur í sinni þjónustu, borizt út sú hviksaga hér í bænum, að það sé í vændum, að ríkisstj. leggi til að lækka gengið á íslenzkri krónu. Og ég vil taka það fram, að ég álít brýna nauðsyn, að ríkisstj. og Alþ, taki nú þegar þetta mái fyrir og það séu gefnar yfirlýsingar um, að slíkt sé ekki fyrirhugað. Ég veit, að öllum hv. þm. er það ljóst, að í hvaða nágrannalandi okkar, þar sem einhver slík hviksaga kæmi á gang, að gengislækkun væri fyrirhuguð, þá mundi hver einasti fjmrh. eða ráðherra bankamála eða einhver af helztu mönnum ríkisstj. lýsa því yfir, jafnvel hvort sem slíkt væri satt eða ekki, að slíkt væri fyrirhugað, - hann mundi lýsa því yfir, að það hefði ekki við nein rök að styðjast. Ef það færi að kvisast út í Englandi, að það væri meiningin að fella pundið, þá veit hver einasti ykkar, hvað einn enskur fjármálaráðherra mundi segja. Hann mundi samstundis gefa yfirlýsingu um það, að slíkt væri alls ekki fyrirhugað, og það jafnvel kannske þótt það kæmi seinna meir á daginn, að eftir nokkra mánuði gerðu þeir e.t.v. eitthvað slíkt, bara vegna þess, að kæmust slíkar hviksögur á gang, mundi vera álitið, að svona hlutir hefðu sloppið út fyrir óvarkárni einhverra embættismanna. Og það dygði ekki að baka þjóðlífinu svo og svo mikil vandræði út af því, að einhverjir embættismenn, einhverjir sérfræðingar hefðu verið óvarkárir og ekki haft gát á tungu sinni. Hins vegar hefur það því miður borið við hér á Íslandi allt of oft, að það hefur verið sýnd gífurleg óvarkárni í svona málum. Ég býst við, að Englendingum mundi þykja það undarlegt, ef forstjóri Englandsbanka færi að tala um það allt í einu, að það væri nú alveg brýn þörf á því að fella pundið. Og ég er hræddur um, að ríkisstjórnin gripi í taumana, ef slíkt væri gert, ef slíkur maður færi að tala þannig. Hér aftur á móti hefur það gerzt hvað eftir annað, að meira að segja bankastjórar í Seðlabankanum hafa látið sér eitthvað slíkt um munn fara og ríkisstj. ekki gætt þess að gera aths. við, að slíkar skoðanir kæmu upp hjá mönnum. Það er eitt af því skaðlegasta, sem hægt er að gera gagnvart einni þjóð, að láta slíkar slúðursögur um gengi hennar krónu komast á gang, án þess að þeim sé mótmælt. Þegar þess vegna einn hæstv. forsrh. segir, að það vanti 250 millj. kr., og segir það úti í bæ og gefur Alþ. enga skýrslu og bætir því svo við, að það sé líklegast flest annað betra en að fara að leggja þetta í álögum á þjóðina, m.ö.o. gefur í skyn, að ríkisstj. hafi jafnvel dottið í hug að fara að fella gengi krónunnar, þá er hætta á ferðum, þá er verið að leika glæfraleik, svo framarlega sem ekki er tekið í taumana. Þegar það svo jafnvel fer að spyrjast út frá einum helzta sérfræðingi ríkisstj. í þessum málum, að það sé t.d. meiningin að setja dollarann upp í 38 kr., hvað haldið þið, að menn fari þá að hugsa í landinu og annars staðar? Og enginn segir neitt. Ríkisstj. segir ekki neitt og ætlar svo kannske bara að senda Alþ. heim án þess að gefa yfirlýsingu um og þverneita, að svona slúðursögur hafi við nokkuð að styðjast. Ég er hræddur um, að þegar menn athuga, hvað er að gerast í þessum efnum, sjái menn, hvílíkt óráð það væri að ætla nú að fara að gefa undir fótinn öllum svona slúðursögum með því að senda Alþ. heim, og jafnvel að ríkisstj. láti í það skína, að hún ætli að fara að gera ýmsa hluti með brbl. Ég vil vekja athygli manna á því, að þegar svona slúðursögur komast á gang, ef stjórnarvöld landsins passa ekki upp á að leiðrétta þetta í tíma og afneita þeim, þá hefur þetta glæfralegar afleiðingar. Það hefur m.a. þær afleiðingar, að það er farið að taka út sparifé, þjóðin missir traust á sínum gjaldeyri og fólk missir traust á þeim peningum, sem það á í bönkunum. Ég vil vekja athygli á því, að þegar þannig stendur á í þjóðfélaginu, þá á ríkisstj. skýrt og skorinort að taka af öll tvímæli og lýsa því yfir, að henni hafi aldrei komið til hugar nein gengislækkun og fólk geti verið alveg rólegt með sitt sparifé í bönkunum. Ef ríkisstj. gerir ekki slíkt, er hún bókstaflega að ýta undir svona slúðursögur, sem grafa undan öryggi þjóðfélagsins. Og ef ríkisstj. dytti svo í hug, þegar verið væri að ræða svona hluti hjá almenningi, að fara að senda þing heim, hvað er hún þá að gera? Hún er að ýta undir trú manna, ef hún kynni að skapast, að það ætti að grípa til svona vitleysisráða. Ég skal ekki þar með segja, að það kunni ekki að vera til misvitrir sérfræðingar, sem dytti í hug að gefa ríkisstj. svona vitlaus ráð, ég skal ekki neita því, að það kunni að vera til. En ég er enn þá ekki farinn að sjá framan í þá ríkisstj. á Íslandi, sem er svo vitlaus að fara að slíkum ráðum. Og ég vil alveg sérstaklega leggja áherzlu á það, að ef það kynnu að vera einhverjar vomur á hæstv, ríkisstj., ef henni hefðu verið gefin svona slæm ráð, um, hvort hún ætti e.t.v. að fara að þeim, þá væri henni bezt að ræða slíkt nokkuð ýtarlega við Alþ. áður. Það er engum efa bundið, að það er hægt að gefa ríkisstj. góð ráð í þessum efnum, og til þess eru þingmenn kjörnir. Það hefur aldrei verið kosinn á þing neinn sérfræðingur til þess að gefa ráð í þessum málum. Ég býst við, að þeir fengju satt að segja lítið fylgi, ef þeir færu að sýna sig, þeir sem hingað til hafa aðallega verið að tala fyrir gengislækkuninni. Ég held þess vegna fyrir utan allt annað, að með tilliti til þeirra slúðursagna, sem munu upprunnar frá vissum sérfræðingum ríkisstj., beri henni nú þegar að athuga sinn gang til þess að koma í veg fyrir slæmar afleiðingar í þjóðfélaginu og hætta þeim glæfraleik að ætla að fara að senda Alþingi heim. Hæstv. dómsmrh. kom hins vegar í sinni ræðu að einu atriði, sem getur náttúrlega vel verið að sé undirrót að þessu undarlega tiltæki, að ríkisstj. leggur til að ætla að fara að senda Alþ. heim viku eftir að það kemur saman. Hann sagði, að hæstv. ríkisstj. þyrfti nú að fá tíma til að hugsa og koma sér saman. Já, það var náttúrlega ósköp leitt, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki hafa hugsað, áður en hún settist í stólana. Það er góður siður að gera það. Það er rétt fyrir menn, áður en þeir takast á hendur að ráða fram úr ákveðnum vandamálum, að vita, hvernig þeir ætla að fara að því, og ef hæstv. ríkisstj. er ekki búin að hugsa um þetta, þá held ég væri miklu nær fyrir hana að segja nú af sér og segja, að henni hafi því miður láðst, áður en hún settist í stólana, að hugsa um vandamálin, sem hún ætti að leysa, þegar hún væri setzt í þá, og láta Alþ. um það að ákveða, hvort ríkisstj. heldur áfram. Það er satt að segja viðkunnanlegra fyrir Alþingi, ekki sízt nýkjörið, að fá að vita það, þegar ein ríkisstj. sezt á laggirnar, hvaða aðferð hún ætlar að hafa til að leysa höfuðvandamálin. Og þegar menn nú þar að auki eru nýkomnir út úr kosningum, eru búnir að leggja öll vandamálin niður fyrir sér, eru búnir að marka sína stefnu skýrt og skorinort í kosningunum, hvað er þá til fyrirstöðu annað en leggja þessa stefnu fyrir þingið? Eða eru kosningaloforð og kosningastefnan eitt og stjórnarstefnan allt annað - og það þótt svona stutt sé liðið á milli? Það hefur þekkzt náttúrlega áður, að menn hafi afsakað sig á ýmsan hátt, þegar liðin hafa verið tvö ár frá kosningum, og menn hafi sagt, að ástandið sé nú orðið breytt frá því, sem var í kosningunum, og þess vegna sé eðlilegt, að menn þurfi að athuga sinn gang betur. En þegar menn eru eins og þessir tveir flokkar, sem nú hafa myndað ríkisstjórn, búnir að vera samábyrgir um ríkisstj. í heilt ár, búnir að koma sér saman um á hvern hátt eigi að leysa málin, jafnvel standa að tillögum um það fyrir kosningar, eins og kaupránslögunum, þá ætti sannarlega ekki að standa á slíkum stjórnarflokkum að vera búnir að hugsa sín mál og ekki þurfa að byrja með því að brjóta allar þingvenjur og ætla sér beinlínis að brjóta allt þingræði á bak aftur, aðeins til þess að ríkisstj. fái tækifæri til þess að hugsa. Og ég hef nú satt að segja ekki trú á, að hæstv. ráðherrar hafi ekki verið búnir að hugsa þessi mál áður. Ég er hræddur um, eftir því sem ég þekki þá, að þeir muni hugsa svo mikið um landsins gagn og nauðsynjar, að þeir séu alveg búnir að leggja þetta allt saman niður fyrir sér. En ég er hræddur um, að það sé annað, sem skauzt upp úr hæstv. dómsmrh. Hann sagði: Ef ríkisstj. kemur sér saman. - Það er líklega það. Ríkisstj. er líklega ekki búin að koma sér saman. Það gæti m.ö.o. verið, að það væri eftir að semja í ríkisstj. um stjórnarstefnuna í þessum málum og að það, sem hæstv. ríkisstj. væri raunverulega að fara fram á með því að ætla að brjóta allar venjur þingræðis á bak aftur og breyta út af því, sem viðgengizt hefur í Alþingi Íslendinga um áratugi, það væri vegna þess, að ríkisstj. kæmi sér ekki sjálf saman. M.ö.o.: ef þingmenn sætu hér áfram núna, við skulum segja til miðs desember, og kæmu hér fram með öll sín frv., allt, sem þeir hafa áhuga á að gera fyrir almenning í landinu og fyrir sína kjósendur, sem svo nýverið eru búnir að kjósa þá, þá virðist vera sá ótti uppi hjá ríkisstj., að þá færu e.t.v. að riðlast fylkingarnar í stjórnarflokkunum, m.ö.o. að sumir þeir, sem fylgja núv. hæstv. ríkisstj. af hennar þingmönnum, séu svo veikir á svellinu, að þeir mundu, ef þeir stæðu undir þeim þrýstingi, sem það er, að Alþingi heldur fundi daglega, að það fara fram útvarpsumræður t.d., enn fremur að allmikið af háttv. kjósendum, eins og það hét fyrir skömmu, koma kannske á pallana og fara að hlusta á þingmenn, þá virðast hæstv. ráðherrar hræddir um, að það færi að verða einhver bilbugur á þingmönnum stjórnarflokkanna. Ráðið sé þess vegna að múlbinda Alþingi, senda þm. heim, svo að þeir geti ekki talað, sjá um, að það séu engir fundir í Alþ., sjá um, að það berist ekki utan af landi neinar samþykktir frá kjósendunum, sem nýlega var verið að skírskota til, þannig að hv. þm. stjórnarflokkanna fái að vera í friði fyrir sínum kjósendum, þeir væru losaðir við þann þrýsting, sem almenningsálitið er, þeim væri haldið utan þingsalanna, en kannske því fastar í þingflokksherbergjunum og þar gengið á milli, þangað til búið væri að temja þá, sem væru máske dálítið óþekkir til að byrja með. Er það þetta, sem er orsökin til þess, að hæstv. ríkisstj. vill fara að senda Alþ. heim? Hæstv. ríkisstj. er ekki viss um, að hún komi sér saman, ef þingið er að störfum, ef þingmenn stjórnarflokkanna verða fyrir þeim áhrifum, sem almennt eru allsterk hjá mönnum, meðan þing situr. Er það þessi þrýstingur, sem hæstv. ríkisstj. vill losna við? Það hefur komið fyrir áður, að slíkar aðferðir hafa verið viðhafðar, að það hefur ekki verið kvatt saman þing eða haldið áfram þingi, þegar átt hefur að gera það samkv. stjskr., og þá hefur það venjulega verið vegna þess, að þá hafa verið einhver óþurftarmál, sem þurfti endilega að koma í gegn. Ég verð nú að segja það, að ég varð dálítið hissa, þegar hæstv. dómsmrh. utan dagskrár á Alþ. sér ástæðu til þess að gefa yfirlýsingu, að það sé hætta á, að ríkisstj. komi sér ekki saman, svo framarlega sem Alþ. verði ekki sent heim. Þetta er yfirlýsing, sem er vissulega til þess fallin, að hv. alþm. brjóti heilann um hana. Ég verð að segja það, mér datt alls ekki í hug, að ríkisstj. væri svona tæp. Það er bara vika síðan hún var mynduð, bara ein einasta vika, og að hún væri komin að falli strax, mér datt það ekki í hug, fyrr en ég heyrði það hjá hæstv. dómsmrh., að hann sá ástæðu til þess að fara að gefa yfirlýsingu um þetta hér utan dagskrár á Alþingi, sem eðlilega verður ástæða til þess, að þingmenn fara að spyrja sig um allmargt og vilja grennslast eftir, hvort svo sé um þessa sterku og ágætu ríkisstj., sem nú hefur verið sett á laggirnar með þessa líka fögru yfirlýsingu og fleiri ráðherra en nokkurn tíma áður hefur tíðkazt, til þess að hægt sé að leysa vandamálin fljótt og vel. Það er ekki undarlegt eftir slíka yfirlýsingu, sem hæstv. dómsmrh. sér ástæðu til að fara að gefa hér utan dagskrár, að þingmenn fari að hugsa sinn gang og spyrja sig: Eigum við það virkilega á hættu, að stjórnin springi nú á næstunni? - Ég held, að það sé þá bezt, að Alþ. sé við. Ég held, að það væri ekki rétt fallega að farið, ef Alþ. væri bara látið fara heim núna og ríkisstj. svo að segja alveg að springa. Ég vonast þess vegna til þess, að hæstv. ríkisstj. sjái, að þegar hún fer að skýra okkur frá svona viðkvæmum fjölskylduvandamálum stjórnarflokkanna, að það sé engan veginn víst, að stjórnarflokkarnir komi sér saman, þá vex eðlilega áhuginn hjá þingmönnum fyrir því að vera til taks, svo framarlega sem stjórnin skyldi nú allt í einu detta í sundur, því að ekki er gott, að landið sé lengi stjórnlaust. Ég held þess vegna, að eftir þær upplýsingar, sem hæstv. dómsmrh. hefur gefið nú utan dagskrár á Alþ., sé alveg sérstök ástæða til þess, að hæstv. ríkisstj. endurskoði þessa till. sína um að fara að láta þingið fara heim svona óvenjulega snemma. Það er engum efa bundið, að það er brýn nauðsyn á því, að bæði hæstv. ríkisstj. sé að verki hér á Alþ. með yfirlýsingum, sem komi í veg fyrir öngþveiti í okkar efnahagsmálum, og að Alþ. sé að verki til þess að tjá henni sín úrræði og sínar till. í ýmsum þjóðmálum og kannske ekki sízt efnahagsmálunum, og enn fremur, ef hæstv. ríkisstj. er orðin svona lasburða strax, að Alþ. sé viðlátið, ef það skyldi sýna sig, að stjórnarkreppa væri á næstu grösum. Það hefur borið á góma í þeim umræðum, sem hér hafa farið fram utan dagskrár, hvort það mundi ætlun hæstv. ríkisstj., ef hún fengi nokkurt þinghlé nú fyrr eða síðar, að gefa út brbl. Það er að vísu til sú túlkun á svona þingfrestunum með þál., að leyfilegt sé að gefa út brbl. Þó mun það hafa komið fyrir, að ríkisstjórnir hafa gefið yfirlýsingar, þegar þær hafa fengið slíka frestun samþykkta, að ekki yrðu gefin út á meðan brbl. Og það er engum efa bundið, að með tilliti til þeirra óvenjulegu hátta, sem lagt er til að hafa, og þeirra yfirlýsinga, sem hæstv. ráðherrar gefa nú utan dagskrár, og þeirra slúðursagna, sem ganga í höfuðstaðnum, þá er alveg sérstök ástæða til þess, að hæstv. ráðherrar gæfu yfirlýsingar um, að það væri ekki þeirra meining að fara að gefa út brbl. í þessu þinghléi. Ég vil vekja athygli á því, að ef svona óvenjulegir hættir væru viðhafðir, að fara að fresta þingi svona snemma, og það eftir að svona hættulegar slúðursögur fara að ganga og það eftir að það fer að kvisast, að ríkisstj. sé jafnvel sjálfri sér sundurþykk, þá er ákaflega eðlilegt, að það kæmi upp sá ótti hjá mönnum, að það yrði jafnvel farið að reyna að leysa viss fjölskylduvandamál ríkisstj. með einhverjum bráðabirgðalögum. Hvort það verður landbúnaðarvöruverðið, jafnvel gengislækkun eða eitthvað annað slíkt, þá fyrst sæju menn, hvert komið væri málefnum þjóðarinnar, ef þannig væri komið. Ég held þess vegna, að það sé alveg brýn nauðsyn út frá þeim yfirlýsingum, sem hæstv. ráðh. hafa gefið hér utan dagskrár, að það séu tekin af öll tvímæli um það, að hæstv. ríkisstj. hyggi ekki á neitt slíkt. Svo vil ég minna á það, að ég bar hér fram fsp. utan dagskrár áðan til núverandi hæstv. sjútvmrh. út frá bréfi, sem hann skrifaði tveim þingflokkum í haust, þar sem hann lýsti því yfir, að það yrði einmitt hægt að ræða hér á Alþingi svo að segja eins fljótlega brbl. um landbúnaðarvöruverðið eins og þótt aukaþing hefði verið kallað saman í september. Og ég bað einmitt hæstv. núverandi sjútvmrh. um að gefa hér sína yfirlýsingu um það, að þm. mættu treysta því, að þetta tækifæri fengju þeir. Og ég vil vekja athygli á, hvaða hætta er ella á ferðum, - sú hætta, að ein ríkisstj. getur farið að hafa þær aðferðir, þau vinnubrögð að gefa út brbl., meðan þing situr ekki, þegar þing svo er komið saman að láta fresta þingi, þegar kæmi að því, að slík brbl. ættu að fara að ræðast og taka ákvörðun um þau, og gefa máske út einhver brbl. í slíku þinghléi til þess að reyna að losa sig út úr einhverri klipu. Nú er það vitanlegt, að einmitt um þessi mál, brbl., voru Alþfl., sem var stjórnarflokkurinn, sá sem fór með ríkisstj. í sumar, og Sjálfstfl. á öndverðum meið. Er það máske svo, að þessir tveir flokkar séu enn þá á öndverðum meið í þessu máli og þegar ríkisstj. var mynduð á dögunum eða réttara sagt fyrir rúmri viku hafi engin stefna verið mörkuð í þessu, það hafi sem sé bara verið samið upp á stólana, en alls ekki málefnin? Er það kannske þetta, sem hæstv. dómsmrh. átti við áðan í yfirlýsingu, sem hann gaf um, að það mundi náttúrlega einhvern tíma koma að því, að eitthvað yrði lagt fyrir Alþingi, þó að því yrði frestað nú, ef stjórnin kæmi sér saman? Var það kannske þetta, sem hæstv. dómsmrh. átti við, að meira að segja þetta mál, sem var ágreiningsmál í sumar hjá þessum tveimur stjórnarflokkum, það hafi alls ekki verið orðið sameiginlegt mál hjá þeim, þegar þeir mynduðu ríkisstj., þeir hafi alls ekki verið búnir að semja um þetta, þeir hafi bara verið búnir að semja um stólana, en ekki um stefnuna. Sé svo, að þetta sé einmitt eitt af þeim málum, sem hæstv. dómsmrh. taldi að væri ekki alveg öldungis víst að hæstv. ríkisstj. kæmi sér saman um, þá fer náttúrlega að verða skiljanlegt það ofurkapp, sem hæstv. ríkisstj. leggur á að fresta nú Alþingi og fara máske að leysa þetta aftur með nýjum brbl. Og á þá máske starf Alþingis að verða þannig, að því yrði kannske frestað nú og svo komi það saman í janúarlok, þá sé búið að berja menn til hlýðni í stjórnarflokkunum, þá sem séu svo óþekkir núna, að hæstv. dómsmrh. sé hræddur um, að stjórnin kunni að springa á því, og þeir verði orðnir góðu börnin, þegar Alþ. kæmi saman aftur, og þá yrðu höfð heldur hröð handtök á, eins og virtist hafa átt að hafa núna, koma málunum í snarheitum í gegnum þingið og máske fresta svo aftur í eina tvo mánuði, þangað til fjárlögin væru máske til og eitthvað búið að athuga þau? Eiga það kannske að fara að verða vinnubrögðin á Alþingi Íslendinga? Ég er hræddur um, að það verði strax í upphafi að láta vita það, að svona vinnubrögð koma ekki til með að ganga. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess, að hæstv. ráðh, gefi okkur nú þá yfirlýsingu, að þeir sjái það með tilliti til þeirra starfa, sem þm. hér eru kosnir til að inna af hendi, með tilliti til þess hættulega ástands, sem mundi skapast í þjóðfélaginu, ekki sízt í efnahagsmálunum, ef þingi væri frestað nú, ekki sízt eftir allar þær slúðursögur, sem sérfræðingar ríkisstj. láta berast út frá sér, þá sé ástæða til þess, að þeir falli algerlega frá því að fara að halda áfram þeim tilraunum sínum, sem hafðar hafa verið í frammi til þess að senda Alþingi heim, gefi hér yfirlýsingar um það, að ríkisstj. hyggi ekki á neina gengislækkun, að almenningur megi treysta því, að ríkisstj. geri allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að tryggja gjaldeyri landsmanna og vinni að því að efla traust manna á bönkunum. Ég held, að það sé alveg brýn nauðsyn, að hæstv. ríkisstj. gefi slíkar yfirlýsingar nú, ella væri hún að gefa undir fótinn þeim glæfralegu og hættulegu slúðursögum, sem farnar eru að ganga í höfuðstaðnum og þegar eru farnar að hafa hættuleg áhrif.



Herra forseti. Út af því, sem hæstv, forseti sagði hér áðan, að vara ræðumenn við að fara hér inn á almennar umræður, þá vil ég geta um það í upphafi máls míns, að þegar hæstv. landbrh. svaraði hér fsp., sem var beint til hans af hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG), þá fór hann, hæstv. ráðh., út í almenn mál án þess að svara þessari fsp. Ég held, að ég muni því álíta, að mér verði það til verndar að vitna til þess, að það, sem „höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sér leyfist það“. Í sambandi við það, sem þessi hæstv. ráðh. sagði hér áðan, þá er það sem fyrr, að honum er ekki ljóst enn þá, hve mikils virði vinstri stjórnin var landbúnaðinum á Íslandi. Honum virðist ekki vera ljóst, að á tímabili vinstri stjórnarinnar voru meiri framfarir í landbúnaði en nokkru sinni fyrr. Það var betur gengið frá verðlagsmálum landbúnaðarins en nokkru sinni fyrr. Það var betur séð um lánsútveganir landbúnaðarins en nokkru sinni fyrr. Þetta vona ég, að hæstv. landbrh. fari að gera sér ljóst, og er illa farið, ef maður, sem skipar slíkt embætti sem embætti landbrh. er, gerir sér ekki grein fyrir þessu. Er ég hræddur um, að ef hann álítur, að þetta hafi ekki átt sér stað í landbúnaðinum einmitt á þessu tímabili, þá muni það verða til þess, að verk hans í þágu landbúnaðarins verði ekki svo góð sem skyldi, því að hann hlýtur að misskilja fleira en þetta. En ég vona, að hæstv. ráðh. átti sig á þessu. Hæstv. ráðh. taldi, að það væri óeðlileg þessi óþolinmæði okkar framsóknarmanna yfir því, að ekki skyldu nú verða efndir á loforðum þeirra sjálfstæðismanna um að bæta bændastéttinni upp það, sem á vantaði í sambandi við verðlagsmálin í haust. Hann skildi ekki í þessu og hélt, að menn mundu þó yfirleitt treysta Sjálfstfl. En má ég minna þennan hæstv. ráðh. á það, að þegar fram fóru hér umræðurnar á þingi s.l. vetur um niðurfærslulögin, þá var því líka lýst yfir af hendi þeirra sjálfstæðismanna, að bændur fengju fullar uppbætur einmitt eins og lög stæðu til, að það væri 1. sept. í haust, þeir sjálfstæðismenn mundu og sjá um það? En hvað hefur skeð? Það, sem gerðist 1. sept., var ekki það, að við þessa yfirlýsingu væri staðið, heldur hitt, að það voru gefin út brbl. til þess að skerða hlut bænda meira en áður var orðið. Það er ekki að undra, þó að hæstv. ráðh. sé hissa á því, að menn séu óþolinmóðir yfir drættinum, sem í þessu máli er. En þá eru bara gefnar út nýjar yfirlýsingar. Þær yfirlýsingar voru á þá leið, að þeir sjálfstæðismenn mundu að sjálfsögðu sjá um, að úr þessu yrði bætt, þegar Alþingi kæmi saman. Nú var það vitanlegt, og því var margyfirlýst á öllum þeim framboðsfundum, sem ég tók þátt í, að þeir sjálfstæðismenn hefðu getað ráðið þessu máli á s.l. hausti, ef þeir hefðu sjálfir óskað. Þeir hefðu hins vegar skipt sér á víxl með og móti málinu, eftir því sem hentaði þeim. Þeir hefðu ekki kosið þá að leysa málið í þágu bændastéttarinnar, eins og þeir hefðu áður yfir lýst, og þess vegna bæru þeir ábyrgð á því, eins og Alþfl. En þeir gáfu bara út nýjar yfirlýsingar. Og hverjar voru þær yfirlýsingar? Það voru þær, að málið skyldi verða leyst, þegar Alþingi kæmi saman. Það var aðeins eitt óljóst í þessu, og það var það, að Framsfl. gæti brugðizt, - ef framsóknarmenn standa við sitt, þá er hér ekkert í hættu. Nú er yfir lýst og skal vera yfir lýst af mér, að ég skal standa við það, sem ég hef sagt í þeim málum. Þeir framsóknarmenn aðrir, sem hér hafa talað, hafa gert slíkt hið sama. Því á ekki að leysa þetta mál nú þegar? Eftir hverju er að bíða? Á að bíða eftir því, að lögin falli úr gildi vegna þess tímatakmarks, sem þeim er sett? Og ef það er meining hæstv. ríkisstj. að senda Alþingi heim núna, án þess að þetta mál verði leyst, þá er það líka meining hennar að láta þessi lög ganga úr gildi vegna tímatakmarksins. Og þá leyfist mér að spyrja: Hvað tekur þá við á tímabilinu 15. des. til 28. jan.? Hvað á þá að gerast, ef ekki á að afgreiða þetta mál, áður en Alþingi verður frestað? Það hafa ýmsir menn látið sér koma til hugar, að ástæðan til þess, að nú eigi að fara að fresta þingi svo fljótlega og alveg að nauðsynjalausu og náttúrlega fjarlægt öllum þingræðisvenjum, sem ég mun síðar víkja að, sé einmitt sú, að það eigi að reyna að losna við að leysa þennan hnút. Mér þætti gaman að heyra, og ég óska eftir því, að hæstv. ráðh. segi sína skoðun um það, hvort þarna er samhengi á milli og hvort það er ekki hans meining, að frá þessu máli verði gengið, áður en þingi verður frestað. Það er alveg óhugsandi og fjarri öllu lagi, ef Alþingi á að fara heim að þessu sinni, án þess að þetta mál verði leyst. Og ég verð að segja, að það er ekki að ástæðulausu, þó að bændastéttin í landinu og aðrir landsmenn fari að virða yfirlýsingar Sjálfstfl. lítils, ef þannig á að fara að. Annars var það, sem hefur fram komið hér í þessum umræðum og kom fram hjá hæstv. dómsmrh., að það væri nauðsyn á því, að hæstv. ríkisstj. fengi vinnufrið til þess að koma sér saman um stefnuna og hvað gera skyldi, og sá vinnufriður fengist ekki, nema Alþingi væri sent heim. Ég man ekki betur en ég hafi heyrt talað um það nú að undanförnu, bæði fyrir og eftir kosningar, að stefnuskrá þeirra Alþfl.- og Sjálfstfl.-manna væri svo lík, að það væri auðvelt fyrir þá að koma sér saman um málefni, þess vegna ættu þeir tveir flokkar að vinna saman, því að þeir hefðu sameiginlega eða svo til sameiginlega stefnuskrá og ættu auðvelt með að leysa þau verkefni, sem fyrir hendi væru. Ég held líka, að því hafi verið margyfirlýst nú, einmitt meðan stjórnin var í burðarliðnum, að það væri ætlazt til þess af kjósendunum í landinu, að þessir tveir flokkar ynnu saman, og öll rök hnigju að því. Það er því óeðlilegt, ef þessir tveir flokkar með svo líka stefnuskrá, flokkar, sem eiga svo margt sameiginlegt, sem er beint áframhald af eðlilegri þróun, svo að þeirra orð séu notuð, eiga svo í erfiðleikum með að koma sér saman um málefni. Þá hefði ég haldið líka, að vandinn, sem við væri að taka nú, væri ekki svo mikill, að það þyrfti að tefja stjórnina svo mjög. Ég minnist þess, að þegar Sjálfstfl. hafði í des. 1958 haft efnahagsmálin til meðferðar og látið sína sérfræðinga um þau fjalla, þá lýsti hann því yfir í Morgunblaðinu 19. des., hvað gera skyldi. Þeir höfðu þá minni tíma en hann tók frá því á kosningum og fram til þingsetningar til þess að athuga þau mál. En þrátt fyrir það höfðu þeir gert sér grein fyrir því, hvað hægt væri að gera og hvað þyrfti að gera, til þess að málefni þjóðarinnar væru í góðu lagi. En það, sem þurfti að gera þá að þeirra dómi, var að lækka kaupgjaldið í landinu um 6%. Ef það væri gert, þá væru aðrar ráðstafanir óþarfar. Þetta var dómur sjálfstæðismanna í yfirlýsingunni frá 19. des. s.l. Þeir fengu hins vegar ekki samstöðu um að hafa forustu um myndun ríkisstj., en stóðu síðar að því að mynda ríkisstjórn. Það, sem hefur verið gert síðan, er svo m.a., að kaupgjaldið í landinu var lækkað með niðurfærslulögunum hér um bil um þessa upphæð. Því hefur verið haldið fram af þeim, sem með stjórn landsins hafa farið á þessu tímabili, að þetta tímabil frá því í desember í fyrra hafi ekki orðið til þess að skapa ný vandkvæði í efnahagsmálum landsins, nema síður sé. Eins og fram hefur verið tekið hér, höfðu sjálfstæðismenn forustuna um fjárlagaafgreiðslu í fjvn. á s.l. þingi og hér á hv. Alþingi á síðasta reglulegu Alþingi. Það þarf því enginn að láta sér detta það í hug, að þeir stjórnarflokkar, sem að núverandi ríkisstjórn standa, séu ókunnugir málum. Það eru ekki frambærileg rök, þegar því er haldið fram, að þess vegna þurfi þessi hæstv. ríkisstj. meiri frið en aðrar ríkisstj. til þess að leysa sín verkefni. Ég vil líka minna á það, að því var haldið fram í kosningabaráttunni, að dýrtíðin í landinu væri stöðvuð og sú ríkisstj., sem við tæki af ríkisstj. Alþfl., mundi verða þakklát þeirri stjórn, Alþfl.-stjórninni, fyrir að hafa stöðvað dýrtíðina og skilað hreinu borði. Ég get því ekki skilið þær yfirlýsingar, sem hæstv, núverandi forsrh, gaf um 250 millj. á Varðarfundinum, við hvaða rök þær eigi að styðjast. Og ég fæ ekki heldur séð, að þau verkefni, sem nú er að fást við, séu þessari ríkisstj. erfiðari en öðrum ríkisstj., ekki sízt þegar á það má benda með rökum, að þessir tveir stjórnarflokkar hafa starfað að ríkisstjórninni í eitt ár og að þetta ár hefur að þeirra dómi verið notað til þess að leysa verkefnin það vel, að borðin eru nú hrein, þegar að þeim er komið. Ekki sízt er þetta fráleitt, þegar hugsað er til þeirrar yfirlýsingar, sem Sjálfstfl. gaf 19. des. eftir viðskilnað vinstri stjórnarinnar, sem hann hefur þó ekki lofað um of. Það mun þó hafa komið á daginn, að þær fyrningar, sem vinstri stjórnin skildi eftir handa þeim, sem við tóku, reyndust meiri og betri en gert var ráð fyrir. Það skýtur því mjög skökku við, ef þetta á að vera ástæðan til þess, að nú þurfi að fresta þingi, áður en nokkur þau störf eru leyst af hendi, sem eðlilegt er að leysa af hendi í þingbyrjun. Þá má líka á það benda, að það kom fram í blöðum stjórnarflokkanna, meðan þeir voru að semja, að það væri fjarri öllu lagi, að það væri verið að semja um ráðherrastóla eða verkaskiptingu ráðherranna, það væri verið að semja um stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar og þau verkefni, sem hún ætlaði að taka sér fyrir hendur. Hins vegar er því nú haldið fram, að það allt sé ógert. Hér eru því nokkur atriði, sem koma okkur ókunnuglega fyrir, og sýnist mér, að það hafi ekki verið að ástæðulausu, þó að ég og aðrir frambjóðendur Framsfl. teldu, að minna væri að gert í stöðvun dýrtíðarinnar en ríkisstjórnarliðið vildi vera láta. En í sambandi við það, sem raunverulega er verið að ræða hér, og það, sem boðað er, að þm. skuli fara heim án þess að hafa leyst hér nokkur verkefni, þá er því að vísu haldið fram, að þetta sé gert í sparnaðarskyni. Það fer vel á því, að þeir aðilar, sem stóðu fyrir því að fjölga hér verulega í þingsölunum, skuli nú telja það sitt höfuðverkefni að gera þinghaldið ódýrara. Það fer líka vel á því, að þeir aðilar, sem fjölga í ráðherrastólunum, skuli beita slíkum rökum. En það gæti líka komið til, þegar þannig væri á haldið, að það væri farið að meta þinghaldið í krónutölum fyrir þjóðina, að þá væru sterkustu rökin, að ódýrast væri fyrir þjóðina, að þing væri ekki haldið. Ég hygg líka, að þegar nánar sé að gáð, muni það reynast orð að sönnu, að þessi sparnaðartillaga sé ekki raunhæfari en margar aðrar sparnaðartillögur, sem fram hafa komið úr þessari átt. En það er annað, sem ég ætla að vekja athygli á í sambandi við þessa þingfrestun. Það er engin ástæða til þess, að þingi sé frestað nú, vegna þess að það eru til byrjunarverkefni fyrir þetta Alþingi eins og önnur. Og það hefur ekki á þeim tíma, sem ég hef kynnzt Alþingi, bæði sem þm. og áður fyrr, verið svo mikið um langa fundarsetu á fyrstu dögum þingsins, að það sé ástæða til þess að fresta þingi. En það er eðlilegt, að fjárlagafrv. fái t.d. þá afgreiðslu að komast til nefndar. Fjvn. þarf að vinna verkefni í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, sem eru ekki bundin við það að móta stefnuna um afgreiðsluna. Það eru ýmis undirbúningsverkefni, svo sem að ræða við forstjóra hinna ýmsu stofnana og annað því um líkt. Þessi verkefni má vinna nú alveg eins og síðar. Og þau verður að vinna síðar, ef þau eru ekki unnin nú. Þess vegna eru það ekki frambærileg rök fyrir því að senda Alþingi heim nú. En það hafa gerzt á þessu ári nokkur atvik, sem eru eins og í samhengi og af sömu rót runnin og till. um að senda Alþingi nú heim. Það gerðist í tíð vinstri stjórnarinnar, að það var lagður skattur á stóreignir í sambandi við lausn á efnahagsmálum. Þeir aðilar, sem áttu að greiða þann skatt, undu því illa. Þetta mál fékk eðlilega afgreiðslu hér á Alþingi og var samþykkt sem lög, eins og venja er til. Það var leitað til hæstaréttar um það, hvort þessi skattur væri samkvæmt stjórnarskrá landsins eða eigi. Hæstiréttur staðfesti, að svo væri. En hvað gerðist? Þeir aðilar, sem áttu að greiða þennan skatt, létu sér þetta ekki nægja. Þeir fóru að leita til erlendra dómstóla til þess að fá þar hefnd, að fá íslenzkum lögum og dómum hnekkt. Hvað er hér á ferðinni? Það, sem hér er á ferðinni, er ekkert annað en það, að hagsmunahópar eru að verða til í okkar landi, sem telja ekki eðlilegt að hlíta lögum, sem Alþingi Íslendinga setur, og hlíta æðsta dómstóli þjóðarinnar. Þegar þannig er að farið, dreg ég í efa, að okkar íslenzka þjóð og okkar litla og veika þjóðfélag þoli marga slíka hagsmunahópa. Það eru fleiri dæmi, sem eru þessu lík. Hvað gerðist í sambandi við brbl., sem sett voru um landbúnaðarverðið? Það var það, að það urðu átök á milli aðilanna, sem áttu að starfa að framkvæmd þessara laga. Annar aðilinn átti vel innangengt hjá ríkisstjórninni. Þessir aðilar leituðu til dómstólanna í landinu um það, hvort rétt hefði verið að farið eða ekki. Og dómstólarnir kváðu upp um það, hvor aðilinn hefði rétt fyrir sér. En þá gerðist það, að annar aðilinn gekk frá samningaborðinu og neitaði að starfa lengur. Það var sá aðili, sem ríkisstjórninni var velviljaður. Ég segi: Var það eðlilegt af ríkisstjórn landsins að taka upp hanzkann með öðrum aðilanum og er það æskilegt fyrirkomulag í málefnum þjóðarinnar, ef annar aðilinn gengur frá dómi, þá skuli hinn, er fer að lögum, verða að sæta verri kostinum? En hvað gerði hæstv. ríkisstj. þáverandi? Hún notaði þetta mál sér til framdráttar á þann hátt að gefa út brbl. og reyndi að nota málið sér til framdráttar, án þess að eðlilegum landslögum væri hér hlítt. Ef þannig fer, að ef einhver aðili vill ekki hlíta landslögum, þá fái hann aukinn rétt, þá held ég, að réttarfar í þessu landi fari að verða mjög hæpið. Og hvað gerist svo nú hjá hv. Alþingi? Á yfirstandandi ári var breytt stjórnarskrá landsins, til þess, að dómi þeirra, er fyrir því máli stóðu, að vilji þjóðarinnar kæmi greinilega fram, það væri vilji þjóðarinnar, sem væri sú rödd, sem heyrðist á Alþingi. En hvað er nú hugsað? Það er hugsað, að 33 menn af 60 þm. komi sér saman um að senda sjálfa sig og hina 27 heim. Að vísu mun meiri hl., stjórnarliðið, halda áfram að vinna að sínum málum á annan hátt en stjórnarandstæðingar geta unnið að þeim, vegna þess að þeir hafa ríkisstjórnarapparatið í sínum höndum. Það, sem hér á að gerast, er að gefa meiri hlutanum á Alþingi einum tækifæri til þess að fást við málefni þjóðarinnar, einmitt á þeim tíma, þegar til mestra átaka kemur í þeim. Um undanfarin ár hefur það verið svo, að um hver áramót hefur orðið að gera hér sérstakar ráðstafanir í sambandi við útvegsmenn í landinu. Það sama kemur og til nú. En þessi mál á að leysa, meðan alþm. sitja heima. Það er hugmyndin, að þeir skuli vera fjarverandi og að Alþingi sé ekki kvatt til, meðan þessi mál séu ráðin. Það hefur komið fram í þessum umr. og verið um það spurt, hvort hæstv. ríkisstj. hugsaði sér að nota þingfrestunina til þess að gefa út brbl. á því tímabili og leysa málið á þann hátt. Það liggur ekkert fyrir um það frá hæstv. ríkisstj., að hún hugsi sér ekki að hafa þann hátt á. Ef þannig er að farið, að ríkisstj. og þingmeirihluti sendir Alþingi heim til þess að geta á sama tíma stjórnað með brbl., þá er verið að gera lítið úr þingræðinu í landinu, og þá held ég, að þeir menn, sem þóttust vera að berjast fyrir því á þessu ári að gera Alþingi Íslendinga sem mest í samræmi við þjóðarviljann, hafi misskilið það og annað. Nei, hér eru engir smáhlutir á ferðinni. Það er óskhyggja þeirra, sem ráða í þessu landi nú og hafa til þess bolmagn að losa sig við stjórnarandstöðuna, að gefa henni ekki kost á því að fylgjast með málefnum þjóðarinnar eins og stjórnarliðinu og losa sig við þá eðlilegu gagnrýni, sem henni er skylt að halda uppi. Það er einmitt þessi vinnufriður, sem hæstv. dómsmrh. var að tala hér um áðan. En ég hygg, að hann hefði ekki kosið þann vinnufrið, meðan hæstv. vinstri ríkisstj. sat hér að völdum, og hann var þá manna fúsastur til þess að gera ýmsar athugasemdir, ef á einhvern hátt var út af brugðið. Og mér er nú sem ég sjái hann þá, ef það hefði verið boðað til þingfundar á laugardegi í fyrstu viku þingsins. Ég skal segja ykkur, að það hefði þá verið komið hér fljótt upp í ræðustólinn í þann tíð. Nei, hér eru engir smáhlutir á ferðinni, og ég held, að hæstv. ríkisstj. eigi að nota annað sér til framdráttar heldur en að reyna að slá um sig með því, að hún sé að spara þjóðinni eitthvert stórfé með þessari þingfrestun. Ríkisstj., sem þannig lítur á störf Alþingis, að það sé sparnaður fyrir þjóðina, að Alþingi starfi ekki, er á rangri leið.



Ég vildi beina því til hæstv. forseta, að hann gerði ráðstafanir til þess, að hæstv. landbrh. og hæstv. dómsmrh. mættu heyra mál mitt eða vera hér viðstaddir í deildinni. Ég ætlaði að beina máli sínu til þeirra örlítið.

Ég vil benda ræðumanni á, að það er búið að koma boðum til beggja ráðh., og ég vil mælast til þess, að hann haldi máli sínu áfram.

Ég vil fara fram á það við hæstv. forseta, að hann hafi þolinmæði við mig, þó að ég biði, þangað til ráðh. koma, þar sem mér er kunnugt um, að þeir eru í húsinu - 

Við skulum þá reyna örlítið á þolinmæðina og sjá, hvort þeir koma ekki.

- - - Já, eins og ég sagði, ætlaði ég að beina fáeinum orðum til hæstv. landbrh. og hæstv. dómsmrh. Ég sé, að hæstv. ráðh. eru nú báðir komnir, og skal þá koma að þessu, sem ég vildi segja. Það er fyrst varðandi hæstv. landbrh. Ég endurtók hér í dag með nokkrum orðum fyrri áskoranir mínar um það, að hæstv. landbrh. gerði ráðstafanir til þess, að brbl. um afurðaverð landbúnaðarins yrðu lögð fyrir nú strax, og þá með alveg sérstöku tilliti til, að þessar fyrirætlanir um þingfrestun eru komnar fram. Til viðbótar þeim rökum, sem ég færði fyrir því í gær, - ætla ég, að það hafi verið, - að nauðsynlegt væri að gera þetta, þá færði ég þau rök fram nú til viðbótar og reyndi að gera það eins greinilega og ég gat, að það færi að vekja, meiri en litla tortryggni, ef hæstv. ríkisstj. drægi það nokkuð, að þessi bráðabirgðalöggjöf yrði lögð fyrir, og einmitt, að slík tortryggni fengi byr undir báða vængi við þessar fyrirætlanir, sem látnar hafa verið í ljós um þingfrestunina sjálfa. Mönnum gæti jafnvel dottið í hug, að hæstv. ríkisstj. hefði komið til hugar annað eins og það að leggja brbl. alls ekki fyrir þingið, en senda það þess í stað heim. Og þar sem áríðandi væri að taka af skarið um þetta strax og kveða niður þennan orðróm, þá væri ekki seinna vænna að leggja einmitt þessi brbl. fram. En hæstv. landbrh. hefur ekki svarað neinu þessari ítrekuðu fyrirspurn af minni hendi, og vil ég mjög eindregið mælast til þess, að hæstv. ráðh. taki nú af allan vafa í þessu máli. Það mundi verða til góðs fyrir vinnubrögð þingsins og spara mikil óþægindi og fyrirhöfn, ef hæstv. ráðh. vildi taka af allan vafa um þetta efni nú strax og lýsa því yfir, að brbl. verði lögð fram nú. E.t.v. er það ekki hægt á þessum fundi, það skilur maður, því að hann getur varla staðið mjög lengi úr þessu, ef að líkum lætur, en t.d. á mánudaginn, og léti hann þá fylgja, að hæstv. ríkisstj. ætlaði að haga þannig þinghaldinu, hvað sem liði nauðsyn hennar til þess að fá vinnufrið, að frumskilyrði þingræðisins væru uppfyllt að þessu leyti og á þinginu færi fram atkvæðagreiðsla og afgreiðsla á þessu máli, áður en það kæmi til greina, að það væri sent heim. - Ég vil enn þá einu sinni alveg sérstaklega, bæði í þágu Alþingis og þágu þess vinnufriðar, sem hæstv. ríkisstj. og aðrir vilja fá, beina því sterklega til hæstv. ráðh., að hann gefi alveg fortakslausa yfirlýsingu um þetta. Þá vil ég koma að því, sem ég átti sérstaklega að erinda við hæstv. dómsmrh., eiginlega í forföllum hæstv. forsrh., sem sagt er að sé lasinn í dag og geti ekki verið við þessar umr. En það er, eins og hér hefur komið fram, mjög leitt, að hann skuli ekki geta verið við þessar umr. um þingstörfin, og hefði satt að segja vel verið hægt að bíða með að efna til þeirra, unz hann gat verið viðstaddur, því að vonandi verður hann ekki lengi lasinn. Hefði það þá e.t.v. getað orðið strax á mánudaginn, og er ekki hægt að sjá, að neinn skaði hefði orðið af, þó að dregið hefði verið að efna til þeirra umr., sem hér hafa orðið í dag, til mánudags, með það fyrir augum, að hæstv. forsrh. hefði þá getað verið sjálfur hér viðstaddur og rætt um þessi efni. Það hefði sannarlega verið viðkunnanlegra. En það, sem ég vildi segja við hæstv. dómsmrh. af þessu tilefni, var að rifja það upp, að í gær óskaði hæstv. forsrh. eftir viðtali við formenn tveggja stjórnarandstöðuflokkanna, og erindi hans var, sagði hann, að grennslast eftir því, hvort það væri rétt, sem hann hefði heyrt, að það væri megn óánægja hjá stjórnarandstæðingum út af þeirri þáltill., sem þá hafði nýlega verið útbýtt um frestun Alþingis. Honum var þá sagt af hendi þessara formanna, sem á fundinum mættu, - og það var enginn munur á afstöðu þeirra í því efni, - að það væri litið á það sem freklegt brot á öllum þingræðisvenjum og þingræðinu sjálfu, ef það kæmi til greina, að Alþingi yrði sent heim, fyrr en búið væri að ljúka ýmsum nauðsynlegum störfum, sem minnzt var á sum í þessu samtali. Var minnzt í því sambandi sérstaklega á brbl., á 1. umr. fjárl. og skýrslu um fjármálin í því sambandi, á svör við ýmsum fsp., sem fram hafa verið lagðar og nauðsynlegt er að fá svarað til þess að geta myndað sér skoðun um ýmsa þætti í þjóðarbúskapnum og varðandi einstök mál. Og á fleira var drepið, sem allt var þannig vaxið, að það var mjög auðvelt að sinna því og fá samt fullan vinnufrið fyrir hæstv. ríkisstj. og alveg eðlilegt jólahlé fyrir þingheim. Hæstv. forsrh. hlustaði á þennan málflutning og kvaðst mundu íhuga það eða athuga með hæstv. ríkisstj., hvort þessi röksemdafærsla yrði tekin til greina og breytt yrði eitthvað út frá því, sem menn höfðu hugsað sér og kom fram í þáltill. Og mér skildist, að hæstv. ráðh. ætlaði að hafa samband við okkur formenn þingflokkanna í andstöðuliðinu fyrir hádegi í dag, áður en þingfundur hæfist, og þá væri það gert upp, hvort þessu gæti ekki orðið breytt. En við okkur var ekkert samband haft um þetta meira, en það stafar kannske af lasleika hæstv. forsrh. Ég vil minna á, að í framhaldi af þessu, sem þarna hafði farið fram, þessum umr., hagaði ég máli mínu þannig hér í dag utan dagskrár um þetta efni, að ég fór í raun og veru fram á, að þetta yrði athugað áfram, þráðurinn yrði tekinn upp um þetta efni, þar sem hann féll niður í gær, annars vegar af hendi stjórnarinnar og hins vegar stjórnarandstöðunnar, hvort það væri ekki mögulegt að fá sparað mönnum deilur um þinghaldið og fyrirkomulag þess og hvort það væri ekki hægt að fá samkomulag um heppilegri vinnubrögð, sem allir aðilar gætu sætt sig við og væru þá byggð á því, að þær skýrslur kæmu fram hér, sem hægt er að gefa á hv. Alþingi og mestu varða, 1. umr. fjárl. færi fram, brbl. yrðu lögð fyrir og fengju þinglega meðferð, svarað fyrirspurnum og afstaða tekin til þeirra mála, sem menn kæmu sér saman um að þyrfti að afgreiða fyrir þinghléið, og að stjórnarandstaðan gerði þá fyrir sitt leyti samkomulag um að gefa stjórninni eins mikinn vinnufrið og unnt væri til þess að vinna utan þingsalanna, því að okkur í stjórnarandstöðunni er vel ljóst, að það þarf ýmislegt að vinna utan þingsalanna. Ég sný ekki aftur með það, að ég teldi það langsamlega manndómslegast að snúa sér að því að reyna að koma upp svona vinnuáætlun, og það var það, sem við töluðum um í gær við hæstv. forsrh. Ég hef ekki enn þá fengið neitt svar við þessari uppástungu, sem ég gerði hér í ræðu minni í dag um það að viðhafa þessa málsmeðferð. Ég hef ekki fengið neitt svar við þeirri uppástungu t.d. af hendi hæstv. dómsmrh., sem mætir hér í dag í stað hæstv. forsrh., og það var þetta, sem ég sérstaklega vildi beina til hans, þessi uppástunga eða hvað menn vilja kalla það, að svona verði haldið á málinu. Það var einnig annað, sem ég vildi gjarnan vekja athygli á og hæstv. dómsmrh. hefur ekki komið neitt inn á, en ég vék líka til hans í dag og snertir þetta mál ákaflega mikið allt saman, og það var, hvort hæstv. ráðh. vildi ekki gefa hér yfirlýsingu um, að brbl. um afurðaverðið yrðu lögð fram og afgreidd sem einn liður í þessu samkomulagi um vinnuaðferðir, sem ég var að stinga upp á, og hvort hann vildi ekki líka lýsa því yfir til þess að eyða allri tortryggni, að það kæmi ekki til mála, að ríkisstj. gæfi út brbl. í því þinghléi, sem hún vill efna til. Það hlýtur að vera eins með hæstv. dómsmrh. og hæstv. landbrh., að honum hlýtur að vera það ljóst, að ef ekki koma fram skýrar yfirlýsingar um þetta, þá gætu menn álitið, að ætlunin væri sú að losa sig við þingið til þess að gefa út brbl. um deiluefni í þinginu og jafnvel koma því þannig fyrir, að ríkisstj. gæti ekki aðeins með því þvingað andstæðinga sína, heldur jafnvel þvingað stuðningsmenn sína, með því að senda þá heim og láta þá síðan standa frammi fyrir gerðum hlut, þegar þeir kæmu til baka, í trausti þess, að henni tækist þá að beygja þessa menn til þess að samþykkja það, sem búið væri að gera, vegna þess að það mætti ekki gera ríkisstj. það að breyta út frá því, sem hún hefði ákveðið, hennar virðing þyldi það ekki og menn yrðu að taka tillit til þess. En þetta er einmitt ein af þeim hættum, sem yfir vofa, ef léttúð er sýnd og þinghaldi ekki hagað með eðlilegu móti. Þinghald á ekki að vera bara til þess, að stjórnarandstæðingar geti skammað stjórnina og flutt till. eða uppástungur. Það er ekki eini tilgangurinn með þinghaldi. Þinghald á líka að vera til þess að tryggja, að ríkisstj., hver sem hún er, ráðgist einnig við þá, sem hana styðja, og slíkt er óhugsandi að tryggja nema einmitt með fundarhöldum í þinginu og nærveru þingmanna. Ég get ekki stillt mig um í þessu sambandi að minnast ofur lítið á þann mun á skilningi á þinghaldi, sem kemur oft fram í umr. um þinghald og vinnubrögð á Alþingi og kom fram nokkuð hjá hæstv. dómsmrh. einmitt hér í dag. Við höfum oft heyrt því haldið fram, stundum jafnvel af þingmönnum og mjög oft af öðru fólki, að þingið sitji aðgerðalaust. Hvað sé þingið að hanga, það er bezt fyrir þingið að fara heim, segja menn stundum. Það eru kannske stuttir þingfundir og ekki miklar samþykktir gerðar í málum, jafnvel vikum saman á Alþingi. Ég man t.d. eftir því, að þegar fyrrv. ríkisstj. starfaði, var þannig ástatt stundum, að það gerðist ekki mjög mikið á þingfundunum sjálfum vikum saman, og þannig hefur þetta ævinlega verið. Og þá var það, að hv. stjórnarandstæðingar, sem þá voru, sjálfstæðismenn, gagnrýndu þetta ákaflega sterklega og sögðu, að þetta þinghald væri til skammar og stjórnin hefði átt að hafa öll málefni sín undirbúin til þess að leggja þau fyrir þingið. En ég benti á það þá, og ég bendi á það enn, einmitt í sambandi við þennan skilning á þinghaldi, að hér er að mínu viti um misskilning og rangtúlkun að ræða. Til hvers situr þingið, þótt stundum gerist lítið á þingfundunum? Það situr til þess, að þingmenn geti unnið með ríkisstj. eða í hópum að því að skapa sér skoðanir um helztu vandamálin og móta þær úrlausnir, sem síðar koma fram í frv. og á annan hátt á þingfundum. Það er þetta, sem er að gerast á Alþingi, þegar svona stendur á. Þingið hangir ekki aðgerðalaust, þótt svona líti út á yfirborðinu. Og þetta vita engir betur en hv. þingmenn. Það er einmitt þessi misskilningur í garð þingsins, sem gætir talsvert meðal almennings, að þegar svona stendur á, sé það vottur um það, hversu þingið sé aðgerðalaus og jafnvel lítilfjörleg stofnun. En við vitum, að þetta er ekki rétt, og við vitum, að einmitt þegar svona stendur á gerist oft það á Alþingi, sem mestu máli skiptir. Það gerist á Alþingi sjálfu. Það gerist með því, að í flokkunum og utan flokkanna eru þingmenn að rannsaka málin og komast að niðurstöðum, oft ásamt ríkisstjórninni, hvað skuli gera. Og ég segi: Það situr sízt á hv. alþm. og hæstv. ráðh. að vera að reyna að útbreiða þann hættulega misskilning, sem einmitt er talsvert almennur í landinu um störf þingsins og þýðingu þess, þegar svona stendur á. Það situr sízt á þeim að gera slíkt, að útbreiða það, sem þeir víta að er rangt, að þegar svona stendur á sé Alþingi áhrifalaust og aðgerðalaust. Þingmenn vita, að þessu er ekki þannig háttað. En það virðist vera skilningur þeirra manna, sem þetta leggja fyrir sig, eins og t.d. hæstv. dómsmrh., að svona eigi ekki að hafa þinghald, heldur eigi þinghald að vera þannig, að þingmenn eigi að vera heima hjá sér, á meðan einhverjir aðrir eru að ákveða, hvað skuli gera í aðalmálunum, t.d. ríkisstjórnin með einhverjum ráðunautum hingað og þangað aðfengnum. Það séu þessir menn, sem raunverulega eigi að ákveða það, hvað skuli gert, og þeir skuli og eigi ekki að kalla í alþm. eða Alþ. fyrr en þeir hafi ákveðið, hvað skuli gert, hvað skuli samþ. Síðan á að leggja þykkju sína við, ef alþm., sem þá eru kvaddir að, bláókunnugir og án þess að hafa verið með í þróun málanna, kunni að finna að því, sem gera á. Þá á að dynja á þeim: Ætlar þú að fara að beita þér á móti stjfrv.? Ætlar þú að fara að eyðileggja það, sem ríkisstjórnin þín hefur gert, með því að vinna að því með andstæðingunum að breyta till. stj.? Nei, þú verður að sýna þegnskap þinn við ríkisstj., sem þú styður, og flokkinn þinn og samþykkja þetta óbreytt eins og það liggur fyrir. Það er þessi aðstaða, sem verið er að koma þm. í með því að halda því að þeim, að þeir eigi að vera heima hjá sér, á meðan undirbúin eru aðalmálin. Þeir séu þar bezt geymdir. En þá fyrst eigi þeir að koma til þess að rétta upp puttana, þegar þeir, sem hafa verið settir í ríkisstjórn, eru búnir að ákveða með sinum mönnum, einhverjum allt öðrum mönnum, hvað skuli gert. Og þessir menn eru að hefja hér upp í þinginu, ekki aðeins nú, heldur æ ofan í æ, saknaðaróð um, hvernig þetta hafi einhvern tíma verið, - þá hafi nú aldeilis verið höfð hröð handtökin, það hafi allt verið tilbúið, þegar þm. komu. Og þessir menn fárast yfir því, að það skuli nú á síðari árum hafa verið þannig, að mörg stærstu málin hafa, sumpart vegna þess, hve þau hafa verið erfið, orðið að undirbúast beinlínis í samráði við þm, á Alþingi og þingflokkana, þannig að þingfl, hafa orðið að fylgjast með þessum málum á undirbúningsstigum þeirra. Þetta finnst þeim, sem þennan hugsunarhátt hafa, alveg ótækt, og þeir kalla það Alþingi aðgerðalaust og einskis nýtt, sem vinnur að því að fá heildarmynd af því, hvernig raunverulega er ástatt í landinu, og á þátt í því að byggja upp till. um úrræði. Það er þetta, sem hæstv. dómsmrh. kallar að láta þingið sitja og bíða. Það er að sitja og bíða, að vinna þessi verk á Alþingi. Það er ekki talið viðeigandi. En menn eiga að sitja annars staðar og bíða. Þingmenn eiga að sitja heima hjá sér og bíða eftir því, að aðrir ráði fram úr þessu. Það er hugsjónin. Að lokum vil ég segja: Ég skora á forseta Alþ. að ganga hér í milli og reyna að koma því til leiðar, að það verði hyggilegri og heppilegri háttur hafður á þinghaldinu en orðið gæti, ef engar breyt. verða á stefnu stj. í þessu máli frá því, sem nú horfir. Ég skora á forseta Alþ. að gera þetta vegna Alþ. sem stofnunar. Ég álít, að forsetar Alþ. hafi í þessu efni miklar skyldur. Það má vel vera, að ríkisstj. hafi tilhneigingu til þess að líta þannig á, að það sé meiri friður að hafa Alþ. ekki sitjandi. Það er kannske ekki nema mannlegt, að þetta hvarfli að ráðherrum af og til og sú tilhneiging skekki jafnvel eitthvað í þeirra augum rétta mynd af þessu öllu saman. En þeir, sem eiga alveg sérstaklega að gæta sjónarmiðs Alþ. í þessu efni, eru forsetar þingsins. Og ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forseta þessarar d., því að hæstv. forseti Sþ. á ekki sæti í þessari d.: Hefur verið ráðgazt við forsetana um þann sérstæða hátt á þingfrestun og vinnubrögðum í þinginu, sem komið hefur til mála, - ég segi ekki meira en: sem komið hefur til mála, samkvæmt þeim plöggum og ummælum, sem fram eru komin? Hefur verið ráðgazt við þá um þetta, og hver var þeirra afstaða í þessu, ef ráðgazt var við þá? En ef það hefur ekki verið ráðgazt við þá um þessi efni, þá ætla ég ekki nú að fella dóm um, hvað í því felst, heldur fara fram á það, eins og ég sagði áðan, alveg eindregið, að hæstv. forsetar þingsins gangi hér í milli og reyni að fá samkomulag um vinnuáætlun, sem er í betra samræmi við venjur þær, sem skapazt hafa á hv. Alþ., og þingræðisreglur en þær áætlanir, sem a.m.k. hafa hvarflað að sumum mönnum. Og einn liður í því að reyna að koma þessu á heppilegri braut væri sá, að hæstv. forseti þessarar d. yrði við óskum, sem komið hafa fram um að halda þessum fundi hér í hv. d. a.m.k. ekki miklu lengur áfram, fresta því að taka fyrir þau mál, sem eru á dagskránni, og í þess stað væri snúið sér að því að reyna að fá heppilegri vinnuáætlun. Það er þetta, sem ég eindregið skora á hæstv. forseta d. að eiga þátt í, enda er nú náttúrlega hvort sem er senn liðinn sá fundartími, sem kemur til mála á slíkum degi, og félli þetta þá allt saman. Og í ljós kæmi þá eftir helgina, hvort ekki hefur náðst um þetta haganlegt samkomulag.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. síðasta ræðumanns um framlagningu brbl., þá hefur það þegar verið tekið fram af hæstv. landbrh. og liggur í hlutarins eðli, að um framlagningu þeirra og meðferð á þinginu verður í einu og öllu fylgt ákvæðum stjskr. og réttum þingræðisreglum. Hæstv. fyrrverandi ráðh. og síðasti ræðumaður getur sparað sér allar áhyggjur af því, að á móti þessu verði brotið. Það kemur ekki til greina og hefur engum til hugar komið. Hitt ætti hann, jafnþingvanur maður, að vita manna bezt, að oft hefur dregizt, ekki aðeins dögum saman, heldur vikum og jafnvel mánuðum saman að leggja brbl. fyrir Alþ. En í þessu efni er áreiðanlegt, að núverandi ríkisstj. mun eins og í öðru fylgja ákvæðum stjskr. og þingræðis. Varðandi umkvörtun hv. ræðumanns út af þessum umræðum og að þær hafi gjarnan mátt bíða til mánudags og að hann vildi nú fara að fá þeim lokið bráðlega, þá held ég, að ýmsir fleiri gætu tekið undir það, að þessar umræður séu með þeim þarfminnstu, sem hér hafi verið, en til þeirra er efnt af hv. þm. og sessunaut hans. Hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) hóf þessar umr. með allrækilegri ræðu í dag, síðan tók hv. 3. þm. Reykv. (EOI) nokkuð rækilega til máls og loks hv. síðasti ræðumaður. Allt, sem þeir hafa sagt, er að efni til þess eðlis, að sjálfsagt hefði verið að láta það bíða, þangað til till. um frestun þingsins kom fram. Í stað þess að hafa þann þinglega hátt á hefur það nú borið við, sem ég man ekki eftir að hafi komið fyrir fyrr á minni þingtíð, og skal ég þó sízt amast við því, að hæstv. forseti fari þannig að, að heill fundardagur, þ.e. ekki aðeins venjulegur fundartími, heldur einnig síðari hluti dags, hefur farið í umr. utan dagskrár um mál, sem liggur fyrir að verður tekið fyrir með þinglegum hætti einhvern allra næstu daga, sjálfsagt á mánudag, ef lasleiki hæstv. forsrh. hamlar því ekki. Þess vegna verður að segja eins og er, að þessar umræður eru stórfurðulegar, eins og til þeirra er efnt. Ef um væri að ræða andstöðu við að veita afbrigði frá þingsköpum á því litla frv., sem hér er á dagskránni og mér þykir nú ljóst að héðan af muni trauðla koma til umræðu á fundinum, svo áliðið sem er orðið, þá hefði auðvitað verið eðlilegt að gera aths., þegar að uppburði þess máls kom og afbrigða var leitað. Það var ekki einu sinni beðið eftir því að hafa þann hátt á, sem hefði þó haft eitthvert fordæmi í þingsköpum, heldur var hv. stjórnarandstæðingum svo mikið niðri fyrir, að þeir hafa tekið þennan dag til þess að ausa úr skálum reiði sinnar á þann veg, sem við höfum nú orðið ásjáandi og áheyrandi að. En vaxandi þetta litla frv., sem nú er á dagskránni fyrir utan hið litla mál hv. 3. þm. Reykv., þá held ég, að það séu fá dæmi, að það mál hafi verið afgr. án afbrigða frá þingsköpum. Allir þm., sem verið hafa hér áður, kannast við, að það hefur verið venja ár eftir ár að láta þessi frv. um gjaldaframlengingu koma til umr. og þau afgr. oft á einum og sama degi í báðum d. þingsins, og hversu mikill ágreiningur sem verið hefur um hin stærri mál, hefur aldrei orðið ágreiningur um að veita afbrigði fyrir slíku. En það er ljóst, að nýir siðir koma með nýjum herrum. Hér á að taka upp málþóf og tafir á þingstörfum með allt öðrum hætti en venja hefur verið fram að þessu. Það er talað um, að það eigi að fara að taka ráðin af þm. Það er vitanlega ekki hægt að fresta þingi í þann tíma, sem hér er till. um, nema því aðeins að meiri hluti þm. samþ. Og ég get fullvissað hv. 1. þm. Austf. (EystJ) um það, að áhyggjur hans út af því, að gengið muni verða á svig við óskir stuðningsmanna stjórnarliðsins um meðferð mála, eru gersamlega ástæðulausar, enda veit ég ekki neinn þm., sem væri ólíklegri til að gerast málsvari núverandi stjórnarstuðningsmanna, jafnt í þessum efnum sem öðrum, heldur en einmitt hv. 1. þm. Austf. Ég efast að vísu ekki um, að hans ráðríki endist til þess að vilja ráða þeirra málum eins og annarra, því að hér í landi má sig víst enginn hreyfa, nema þessi hv. herra telji, að sitt samþykki þurfi til að koma. En þó að víst sé, að ekki skorti hann viljann til forsjár fyrir þessum mönnum, þá er jafnvíst, að þeir munu fæstir leita til hans um umsjá sinna mála. Það er í raun og veru ekki heldur furða, þó að margt hafi farið hér úr lagi um stjórn mála undanfarin ár, þegar menn heyra þann hugsunarhátt koma fram í orðum, sem lýsti sér hjá hv. 1. þm. Austf. í ræðu hans nú áðan um samband stjórnar og þings. Hvarvetna þar, sem þingræðisstjórn hefur náð verulegum þroska, og þá ekki síður t.d. í landi eins og Bandaríkjunum, sem hv. flokksbróðir ræðumanns, hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ), hefur mjög vitnað til sem fordæmis fyrir Íslendinga, - í öllum þessum löndum er það alveg fastmótað, að stj. verður ætíð að leggja mál sín fyrir þingið og síðan standa eða falla með sínum málum og að þinghlé, hvort sem er á milli þess að fundum er frestað eða beinlínis er slitið þingi, eru fyrst og fremst notuð til þess, að stjórnin hafi til lagabálka, sem Alþ. eða þing, hverju nafni sem það nefnist í hverju þjóðfélagi, taki síðan til meðferðar. Áður fyrr var það alveg föst venja, að þegar þing kom saman, var lagður fyrir það fjöldi stjfrv. Stjórnin hafði þá haft tíma til þess að athuga mál og undirbúa þau fyrir þingið. Síðan tók Alþ. afstöðu til þeirra mála. Í því fólst engan veginn, að stj. hefði nokkurt einræðisvald yfir þm. Stjórnir voru ekki fastari í sessi áður fyrr en nú, það er flokkaskipun og aðstaða, sem ræður því hverju sinni, en störf þingsins gengu miklu greiðlegar og voru eðlilegri, og það er einn af göllum okkar skipulags nú, mjög alvarlegur galli, að undirbúningur mála af hálfu ríkisstj. og sérfræðinga hefur hina síðari áratugi mjög gengið úr skorðum og er alls ekki með þeim hætti, sem frambærilegur er. Þetta er í nánu sambandi við þá hnignun stjórnarráðsins, sem e.t.v. enginn núlifandi Íslendingur á frekari sök á en hv. 1. þm. Austf. með sinni löngu stjórnarsetu og sínum spillandi áhrifum á heilbrigða stjórnarhætti. Nú er auk þess þannig ástatt, að komin er ný ríkisstj., sem tók við völdum fyrir rúmri viku. Það gefur auga leið og þarf ekki að fjölyrða um það, að sú stjórn hefur ekki haft færi á því að undirbúa mál með þeim hætti, að Alþ. geti tekið afstöðu til þeirra höfuðmála, sem því ber skylda til að fjalla um, m.a. fjárlög. Þau eru samin af öðrum fjmrh. en núverandi hæstv. fjmrh. Brbl., sem mjög hefur hér borið í tal, eru samin og gefin út af allt öðrum landbrh. en nú situr. Það verða, eins og við sjáum, mörg mál lögð fyrir þetta þing af stj. hálfu, vegna þess að fyrrverandi stj. vissi, að hún var aðeins til bráðabirgða, starfaði einungis í þeirri vitund, og núverandi stj. hefur ekki átt nokkurn kost á því að undirbúa mál. Þess vegna er það sjálfsögð skynsemi varðandi vinnubrögð, alveg óháð öllum pólitískum ágreiningi, að þessari nýju ríkisstj. gefist færi á því að undirbúa mál og leggja þau fyrir þingið með sama hætti og stjórnir venjulega eiga kost á, áður en þing kemur saman. Það er að vísu rétt, að þetta hefur oft verið vanrækt af stj. og sú vanræksla hefur farið vaxandi. Hv. síðasti ræðumaður, 1. þm. Austf., segir, að þetta sé vegna þess, að ríkisstj. þurfi að vera í samráði við sína flokksmenn varðandi málsmeðferð. Allir vita, að einhverjir verða að bera fram till., að flokkaskipun og starf er þannig hér á landi, að það eru engin vandkvæði fyrir forustumenn að hafa samráð við sína flokksmenn, jafnvel þó að þingið allt sitji ekki saman, og að það getur ekki komið í hlut annarra en ríkisstj. að vinna ríkisstjórnarinnar sjálfrar verk. Til þess er hún. Hún er til þess að semja till. hafa forustu, bera fram sínar till. á Alþ., síðan standa og falla með þeim. Það kann að vera svo í flokki hv. 1. þm. Austf., að ef stj. sé búin að bera fram till., þá sé metnaður svo mikill og ofríki flokksforráðamanna, að engum liðist að hreyfa þar hönd né fót öðruvísi en fyrir þá er lagt, en þannig er það a.m.k. ekki í þeim flokki, sem ég tilheyri. En svo vitum við, sem á þingi höfum setíð og horft upp á þá eymdarsjón, sem var að sjá Alþ. á tímum vinstri stj., að þó að þm. væri haldið hér mánuð eftir mánuð, þá fengu þeir ekki að fylgjast með í neinu, sem máli skipti, um sjálfa málsmeðferðina. Aðferðin var sú, að ríkisstj. sat og brallaði með sínum trúnaðarmönnum. Þegar hún var búin að koma sér saman, voru lögð fyrirmæli fyrir flokksmennina um að gera eins og hinir háu herrar höfðu komið sér saman um. Menn muna ósköp vel, hvernig afgreiðslu fjárlaga var háttað í árslok 1957. Menn muna ósköp vel, að fjvn. fékk ekki að sinna sínum störfum. Henni var haldið verklausri, jafnvel felldir niður fundir um sinn. Það var ekki fyrr en komið var fram í desember, að allt í einu voru lagðar fram skrár fyrir hv. þáverandi form. fjvn., og þá voru drifnir á fundir og hin þægu stjórnarpeð gerðu í einu og öllu það, sem hæstv. þáverandi fjmrh. lagði fyrir þau, eftir að þáverandi ríkisstj. hafði bak við þau tjöld, sem aldrei voru dregin frá, komið sér saman um sin skuggalegu verk. Þessi leikaraskapur um, að þm. hafi verið haldið hér til þess að hafa samráð við þá, - hv. 1. þm. Austf, getur haldið þessu fram alls staðar annars staðar en á Alþ., alls staðar annars staðar en gagnvart mönnunum, sem hann sjálfur hefur kúgað árum saman, og gagnvart öllum öðrum en þeim, sem séð hafa með eigin augum þá sorgarsögu um lítilsvirðingu Alþ., sem þessi hv. þm. öðrum fremur hefur beitt sér fyrir. Sem betur fer, þarf ekki að kvíða því, að núverandi ríkisstj. muni beita slíkum aðferðum. Hún mun í öllu viðhafa réttar þingræðisreglur og gæta þess að taka í einu og öllu hæfilegt og sanngjarnt tillit til stjórnarandstöðunnar. Það tilheyrir réttum þingræðisháttum, að ekki sé níðzt á minni hlutanum, og því fer fjarri, að núverandi ríkisstj. hafi hug á því. Fram á hitt verður hún að fara við Alþ., að henni gefist færi á að undirbúa hinar þýðingarmestu ákvarðanir, sem allar aðrar ákvarðanir, er verulegu máli skipta varðandi efnahag og fjárhag þjóðarinnar nú, eru undir komnar. Jafnskjótt og þessar ákvarðanir stj. um hennar till. verða reiðubúnar, verða þær till. lagðar fyrir Alþ. á lögformlegan hátt og málið fær þinglega meðferð. Annað kemur ekki til greina. Hvort Alþ. svo verður frestað deginum fyrr eða síðar, skiptir sáralitlu máli. Menn höfðu vænzt þess, að ekki yrði fyrirstaða um að afgr. þau mál, sem stjórnarandstaða hefur ætíð afgr. með afbrigðum frá þingsköpum. Það var ætíð gert og aldrei fundið að því, þó að um margt væri deilt, meðan hv. 1. þm. Austf. var fjmrh., að afgr. öll þau mál, sem nú liggja hér fyrir í lagafrumvarpsformi, með afbrigðum og láta það ekki standa fyrir. Ef stjórnarandstaðan óskar eftir að ræða þau mál og nota sitt málfrelsi til þess, á hún sinn rétt til þess innan ramma þingskapa, og verður auðvitað um það, eins og annað, farið að réttum lögum. En ef menn vilja taka upp skipulega stjórnarhætti, hverfa frá niðurlægingartímabilinu, sem hér var á Alþ., meðan hv. 1. þm. Austf. var hæstráðandi, og komast til betri stjórnarhátta, þá er eitt sporið á þeirri leið, að stjórninni gefist færi á því að undirbúa sinar till. sem allra fyrst, vegna þess að vandinn er mikill og aðkallandi, sem fyrir liggur, og þær till. verði síðan, svo skjótt sem fyrst eru föng á, lagðar fyrir hv. Alþingi.