Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haft til athugunar kjörbréf þriggja varamanna. Það er fyrst kjörbréf Árna Johnsens, 1. varamanns Sjálfstfl. í Suðurlandskjördæmi, en óskað er eftir að hann taki sæti í fjarveru hæstv. forsrh. Þorsteins Pálssonar sem er á förum til útlanda í opinberum erindum. Í öðru lagi er hér kjörbréf Einars Kr. Guðfinnssonar, 1. varamanns Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, en það er óskað eftir að hann taki sæti á þingi í veikindaforföllum Matthíasar Bjarnasonar, hv. 1. þm. Vestf. Í þriðja lagi er svo kjörbréf Ingibjargar Daníelsdóttur, 1. varamanns Samtaka um kvennalista í Vesturlandskjördæmi, en óskað er eftir að hún taki sæti Danfríðar Skarphéðinsdóttur, hv. 6. þm. Vesturl., sem er á förum til útlanda. Kjörbréfanefnd leggur til að þessi kjörbréf verði samþykkt.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá atvmn. á þskj. 589 um till. til þál. um mótun opinberrar ferðamálastefnu. Nefndin hefur haft till. til meðferðar og sent hana fjórum aðilum til umsagnar: Ferðamálaráði, Sambandi veitinga- og gistihúsaeigenda, Ferðaþjónustu bænda og samgrn. Jákvæð svör bárust frá Ferðamálaráði, Sambandi veitinga- og gistihúsaeigenda og Ferðaþjónustu bænda. Í svari Ferðamálaráðs kemur fram að ráðið telur eðlilegt að því verði falið að gera drög að ferðamálastefnu. Nefndin mælir með því að till. verði samþykkt. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Ólafur Þ. Þórðarson og Geir Gunnarsson. Undir nál. rita Valgerður Sverrisdóttir, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Jón Sæmundur Sigurjónsson, Guðmundur H. Garðarsson og Eggert Haukdal.



Herra forseti. Í tillgr. er talað um að hraðað verði störfum nefndar sem skipuð var í júní 1987 til þess að undirbúa slíka stefnumörkun, þ.e. stefnumörkun í ferðamálum. Það hagar þannig til að þessi nefnd var sett saman á sl. sumri og fyrir eindregin tilmæli fyrrv. samgrh. tók ég að mér formennsku í nefndinni. Nefndin hóf störf á sl. hausti, hélt nokkra fundi, athugaði þetta mál og sendi út erindi til nokkurra aðila. En á miðju síðasta sumri urðu stjórnarskipti eins og kunnugt er. Ég hafði því samband við hæstv. núv. samgrh. í upphafi þessa þings og innti hann eftir því hvort sú nefnd sem hér um ræðir ætti að halda áfram störfum. Hann talaði þá um að rétt væri að fara hægt í það á meðan verið væri að athuga ný viðhorf í þessum málum. Ég mun að sjálfsögðu haga mínum störfum í samvinnu eða samráði við ráðuneyti og hæstv. núv. samgrh. En þar sem ég hygg að ýmsir viti að þessi nefnd er til og e.t.v. einnig að ég sé formaður hennar, þá vildi ég láta það koma fram, því að nefndin mun að sjálfsögðu ekki starfa neitt að ráði nema í samráði við þá aðila sem ég nefndi.



Herra forseti. Ég þarf nú raunar ekki að koma í ræðustól til þess að lýsa stuðningi mínum við þá afgreiðslu sem hefur orðið í þessari nefnd því eins og sjá má er nafn mitt meðal flm. þessarar till. sem nú er verið að afgreiða hérna. Reyndar verður að segjast eins og er að þegar hv. 1. flm. hafði samband við mig, bar undir mig þessa till. og bauð mér að gerast meðflytjandi, þá fannst mér í fyrstu að þetta mundi vera óþörf till. því hér væri í raun og veru aðeins verið að þrýsta á um framkvæmd samþykktar Alþingis frá því vorið 1986 sem minnst er á í grg. Við nánari athugun fannst mér þó sem mætti segja að þessi till., sem nú er hér til afgreiðslu og síðari umr., taki til víðara sviðs en till. frá 1986, auk þess sem sjaldan er góð vísa of oft kveðin. Ég hlýt því að fagna afgreiðslu þessarar till. ef hún fer sem lagt er til. Ég hef nú reynt að sinna ofurlítið ferðamálum á ýmsa vegu í starfi mínu hér á Alþingi og er áhugi minn á ferðaþjónustu m.a. tilkominn vegna þess að ferðaþjónusta býður upp á margvísleg störf sem henta konum einkar vel. Við kvennalistakonur höfum hins vegar haft af því miklar áhyggjur hvað hið opinbera hér á landi vanrækir ferðaþjónustu sem atvinnugrein svo mikilvæg sem hún þó er í þjóðarbúskapnum, en ekki síður með tilliti til þeirra spjalla sem verða á dýrmætri náttúru lands okkar ef ekki er sinnt fyrirbyggjandi ráðstöfunum. Þessi vanræksla hefur að okkar mati birst í ýmsum myndum. T.d. hefur Ferðamálaráð ár eftir ár verið svipt stórum hluta af lögboðnum tekjum sínum og þar með möguleikunum til þess að gegna því hlutverki sem því er falið með lögum og í fjárlögum og lánsfjárlögum þessa árs er sú stefna því miður undirstrikuð. Og ekki þarf að minna á flugvallarskattinn sem er hærri hér en víðast hvar í heiminum. Þeir sem vilja læra til ferðaþjónustu koma nánast að tómum kofunum í íslenska menntakerfinu. Hótel- og veitingaskólinn er fjársveltur og fáir aðrir kostir í boði. Það hefur reyndar lengi staðið til að bjóða nám í ferðaþjónustu og matvælaiðju í Kópavogi og teikningar að húsnæði liggja þar á borðinu. En það hefur lítið gengið og raunar ekkert að hrinda þeim framkvæmdum af stað. Þó mun nú vera hafin eða í þann veginn að hefjast og væntanlega að aukast kennsla í greinum sem tengjast ferðaþjónustu. Það hafa verið stofnuð ferðamálasamtök úti um landið, en þau hafa ákaflega lítinn stuðning hlotið. Þau fengu að vísu stuðning í meðförum fjvn. árið 1987. Sá liður var reyndar skorinn niður í frv. til fjárlaga fyrir þetta ár, en þau munu eiga að fá einhverja mæru af öðrum lið, sem ég man nú ekki að nafngreina, sem er í fjárlögum fyrir þetta ár. Þrátt fyrir allt hefur þó vöxtur eða viðgangur ferðaþjónustu farið langt fram úr bjartsýnustu spám og fært okkur fjölda starfa og dýrmætar gjaldeyristekjur. Samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar hefur ferðaþjónustan tvöfaldað hlutdeild sína í atvinnulífi landsmanna síðasta aldarfjórðung og þetta hlutverk fer nú stöðugt vaxandi eftir nokkurra ára stöðnun. Til þess að fá samanburð við aðrar atvinnugreinar má t.d. nefna að vægi ferðaþjónustu á vinnumarkaðnum er álíka mikið og vægi málm- og skipasmíðaiðnaðar og nokkru meira en allrar bankastarfsemi í landinu. Það gegnir því vissulega furðu hversu tómlát stjórnvöld hafa verið um uppbyggingu þessarar atvinnugreinar og væri jafnvel nær að tala um niðurrif, sbr. flugvallarskattinn illræmda og harkalegan niðurskurð lögboðins framlags til ferðamála. Kvennalistinn hefur haft tvívegis frumkvæði að flutningi tillagna á Alþingi til að reyna að ná fram aðgerðum og úrbótum í ferðaþjónustu. Sú fyrri hafði fyrst og fremst þann tilgang að efla Ferðamálasjóð og fékkst ekki samþykkt. Sú síðari var flutt árið 1986 og voru flm. einnig úr öðrum flokkum, þ.e. úr öðrum flokkum stjórnarandstöðu. Sú till. var svo samþykkt 22. apríl 1986, þ.e. fyrir bráðum tveimur árum, en samkvæmt henni var samgrh. falið að láta gera úttekt á aðstöðu til ferðaþjónustu á helstu ferðamannastöðum í einstökum landshlutum. Úttektin skyldi m.a. ná til gistiaðstöðu, veitingaþjónustu, samgangna, leiðsögu og leiðamerkingar, eftirlits, aðgangs að áhugaverðum stöðum, upplýsingaþjónustu og hreinlætisaðstöðu. Verk þetta skyldi unnið í samráði við ferðamálasamtök landshlutanna og áætlun um úrbætur gerð á grundvelli þeirrar athugunar. Þannig vildum við reyna að treysta grunninn undir þessari atvinnugrein og koma til móts við þann áhuga sem er mikill víða um land á uppbyggingu ferðaþjónustu. En það sem okkur hefur fyrst og fremst þótt skorta fyrir utan nauðsynlegt lánsfjármagn eru upplýsingar og ráðgjöf um hvað helst vantar og hvernig á að standa að framkvæmdum. Úr því skyldi bætt með þeirri könnun og áætlanagerð sem fólst í tillögu okkar sem var samþykkt á Alþingi fyrir tæpum tveimur árum. Þessi till. hefur nú verið framkvæmd að hluta til og er árangur þess verks að finna í skýrslu samgrn. sem kom út í mars á sl. ári og ber heitið Úttekt á íslenskum ferðamálum. Vonandi hafa einhverjir hv. þm. þegar kynnt sér þessa skýrslu og alveg áreiðanlega hv. síðasti ræðumaður. Vissulega er þar ýmsan fróðleik að finna, en eins og segir í inngangi skýrslunnar gefur hún ekki svör við öllum þeim atriðum sem ályktunin fól í sér. Þar segir einnig að ráðuneytið vonist til þess að skýrslan veki umræður um stöðu ferðamála á Íslandi nú og framtíð þeirra og á grundvelli hennar verði hægt að vinna að frekari stefnumótun í þessari atvinnugrein. Loks segir í niðurlagsorðum inngangsins að ráðuneytið sé reiðubúið að leggja sitt af mörkum við þetta starf og leggi í því tilliti sérstaka áherslu á áframhaldandi samvinnu við ferðamálasamtök landshlutanna. Sú nefnd, sem minnst er á í tillgr. sem er á þskj. 112 og er nú hér til umfjöllunar og afgreiðslu, mun hafa verið skipuð að mér virðist til þess að móta tillögur á grundvelli þessarar skýrslu, en reyndar hafði verið svo hljótt um hana að ég vissi ekki um tilvist hennar fyrr en þegar undirbúningur þessarar þáltill. var í gangi. En nú hefur hv. síðasti ræðumaður upplýst okkur um störf þeirrar nefndar. Ég hafði ætlað mér að spyrja hæstv. samgrh. um störf þessarar nefndar, hvað þeim líði og hvenær hann ætlaðist til að hún lyki störfum og legði fram sínar tillögur og ég verð að lýsa miklum vonbrigðum með þær upplýsingar sem komu fram í máli hv. síðasta ræðumanns og um leið hlýt ég að láta í ljósi von um að Eyjólfur hressist og það verði gert eitthvað í því að ljúka þessu máli með sæmd.



Herra forseti. Það gleður mig að margir hv. alþm. hafa mikinn áhuga á ferðamálum og þar á meðal hv. síðasti ræðumaður. Það vantar í sjálfu sér ekki að hér á hv. Alþingi séu fluttar ýmsar tillögur í þessum efnum og þessum málum alloft hreyft. Hitt er rétt að undanfarin ár hefur tekjustofn til ferðamála verið skertur verulega ár eftir ár. Það er svo sem ekki til fyrirmyndar, en sú regla hefur tíðkast í mörgum fleiri málaflokkum. Það er hverju orði sannara að það er brýnt að búa vel að þessum málum og veita til þeirra nægu fé. Af því að hv. síðasti ræðumaður vék sérstaklega að skýrslu sem samgrn. gaf út á síðasta ári, þá má geta þess að það mun hafa verið í mars 1987 sem ráðuneytið gaf út skýrslu um ferðamál undir heitinu Úttekt á íslenskum ferðamálum. Sú skýrsla er ítarleg og fylgdi í kjölfar þál. sem samþykkt var á Alþingi vorið 1986. Í þeirri þál. segir að á grundvelli slíkrar úttektar skuli gerð áætlun um úrbætur. Og það var einmitt hlutverk þeirrar nefndar sem ég talaði um í fyrri ræðu minni. En jafnframt var okkur falið að vinna að tillögum um ferðamálastefnu. Þessi nefnd sem ég tók að mér formennsku í var skipuð af samgrn. 23. júní 1987. Með mér í nefndinni eru Birgir Þorgilsson ferðamálastjóri, Sigríður Ingvarsdóttir deildarstjóri, Óli Þór Ólafsson ferðamálafulltrúi og Reynir Adolfsson ferðamálafulltrúi, þannig að ég vænti þess að þarna megi tala um hóp af ágætu fólki sem á að vinna að þessum málum. Meira skal ég ekki segja um störf nefndarinnar en ég áðan sagði að öðru leyti en því að ég tel það að sjálfsögðu skyldu nefndarinnar að vinna í takt við hæstv. núv. ríkisstjórn og ráðamenn enda þótt hlutverk hennar sé öðrum þræði að vinna að nýrri ferðamálastefnu.



Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þá skoðun eða stefnu eða hvað menn vilja kalla það sem kemur fram í þeirri þáltill. sem fjallar um mótun opinberrar ferðamálastefnu á þskj. 112, sem er 108. mál þessarar hv. stofnunar, en þar segir, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að vinna að mótun opinberrar ferðamálastefnu. Í því skyni verði hraðað störfum nefndar sem skipuð var í júní 1987 til þess að undirbúa slíka stefnumörkun." Formaður þeirrar nefndar, hv. 2. þm. Vesturl., fagnar því að margir hv. alþm. hafi áhuga fyrir ferðamálum. Ég harma með honum að ekki skuli meira fé veitt til ferðamála en raun ber vitni, en við erum jú að della í marga staði tiltölulega lítilli upphæð í samkeppni við sívaxandi útgjöld ríkissjóðs á öðrum sviðum. Það kemur fram í upphafi grg. hversu mjög ferðamannastraumur til landsins hefur aukist á undanförnum árum og er það alls ekki svo lítil aukning sem þýðir að hér er verið að skapa gríðarlega mörg ný atvinnutækifæri á sama tíma sem þm. hver af öðrum standa upp og kvarta undan því hversu mikið af vinnuaflinu fer nú í þjónustustörf miðað við hvað erfitt er að fá mannskap í hina hefðbundnu undirstöðuatvinnuvegi. Þá segir að ferðalög Íslendinga innan lands og utan hafi aukist verulega. Ég vil minna á að áður en Alþingi setti nokkur lög um ferðamál og móttöku ferðamanna þá voru hér starfandi - og það er ekki svo langt síðan, það eru innan við 20 ár síðan - þá voru starfandi hér ferðamálafélög og Ferðamálafélag Íslands sem var drifið af áhugamönnum, ekki kostað af opinberum aðilum. Einn af forsprökkum ferðamálafélaganna var Gísli Sigurbjörnsson, betur þekktur fyrir sín störf við ellimál. Og í framhaldi af hans starfi og starfi áhugamanna um ferðamálafélög á Íslandi komu hingað erlendir aðilar, aðallega þó danskir, en í framhaldi af samskiptum við danska aðila um ferðamál kom hingað franskur maður, sem mig minnir að hafi heitið Levesque og eftir úttekt hans á íslenskum ferðamálum og hans frumkvæði var síðan haft samráð og samstarf við Sameinuðu þjóðirnar og þá deild sem kostar skoðun á uppbyggingu ferðamála í hinum ýmsu löndum veraldarinnar. Og Sameinuðu þjóðirnar gera eins konar útboð með fyrirtækjum sem eru sérstaklega valin og samþykkt og viðurkennd af Sameinuðu þjóðunum sem hæf til þess að taka þátt í úttekt á ferðamálum í hverju landi. Þessi fyrirtæki voru held ég sex á sínum tíma, um það leyti sem Ferðamálaráð var stofnað samkvæmt lögum settum að beiðni þeirra sem ráku þá Ferðamálaráð og formanns Ferðamálaráðs, fyrsta formanns Ferðamálaráðs, Lúðvíks Hjálmtýssonar. Var það Gunnar heitinn Thoroddsen sem bar þau lög til samþykkis hér á Alþingi. Þessi sex fyrirtæki, sem voru viðurkennd af Sameinuðu þjóðunum, sýndu áhuga á því að gera úttekt á íslenskum ferðamalum. Þar á meðal var eitt fyrirtæki sem heitir Tourist Consult, svissneskt fyrirtæki sem ég hef áður getið um eða sagt frá hér í þessum ræðustól. Tourist Consult var með ákaflega nýstárlegar hugmyndir um ferðamál á Íslandi sem voru raunverulega framkvæmanlegar. En Tourist Consult hafði m.a. unnið sér það til ágætis - og er það verkefni enn þá í gangi þó að það sé langt komið - að hafa flutt þær hugmyndir til Mónakó að flytja hluta af fjöllum út í sjó til að skapa undirlendi. Nú er undirlendi Mónakó allt að því tvöfaldað og hefur ferðamannafjöldinn margfaldast en það var komið að því að þetta litla ríki gat ekki tekið á móti fleiri ferðamönnum en þangað komu. En nú hefur það pláss fyrir allt það fólk sem vill heimsækja landið. En fyrirtækið Tourist Consult var ekki valið. Það var valið annað fyrirtæki, bandarískt, sem hér er getið um í grg. og það gerði tillögu um það fræga og stóra hús og skemmtistað sem átti að vera í Krýsuvík. Það var eina tillagan sem kom frá því fyrirtæki og hún var ekki samþykkt af íslenskum aðilum til framkvæmda. Því miður var Tourist Consult ekki valið því að Tourist Consult fór eins að með Ísland og Mónakó, þeir gerðu ráð fyrir því að tengja Ísland við þá hringiðu sem er í ferðamannastraumi um veröldina þannig að Ísland hefði orðið einn af stoppistöðum alþjóðaferðamála eða -ferðalaga á borð við þær stóru borgir sem draga mest að sér ferðamenn eins og París, Róm, Ríó og fleiri slíkir staðir sem mynda túristahringiðu í veröldinni. Út frá þessari hringiðu var svo minni hringiða sem var innan lands, að ferðamenn væru fluttir sem fyrst út frá Reykjavík til annarra staða á landinu sem væru aðlaðandi fyrir túrismann almennt. En til þess þurfti svo að byggja upp innan lands, til að taka á móti þessum aukna ferðamannastraumi, alls konar möguleika, ekki bara í hótelum heldur þjónustu, telex- og þyrluþjónustu ásamt bílum og skipum. Allt var þetta mjög nýstárlegt fyrir okkur og frumlegt en gerlegt, og miðað við hæga uppbyggingu sem við hefðum ráðið við til viðbótar við þá fjárfestingu sem gat verið til hagsbóta með þátttöku stórra erlendra ferðaskrifstofa og þeirra sem hafa áhuga og ágóða af ferðaþjónustunni í veröldinni allri, en binda sig ekki við neitt eitt þjóðland, en vinna eins og stórir hótelhringir o.fl. En því miður bárum við ekki gæfu til þess að semja við réttan aðila. Ég vil að þetta komi hér fram og ég vil beina því til hv. 2. þm. Vesturl., sem ég veit að hlustar á góð ráð og tekur tillit til þess sem aðrir segja, að hann reyni nú að láta grafa upp þá bæklinga sem eiga að vera til í samgrn. frá Tourist Consult og skoði þær hugmyndir og þær tillögur sem komu frá því fyrirtæki á sínum tíma - þó svo kostnaðaráætlanir hafi ekki verið unnar vegna þess að fyrirtækið var ekki valið til að gera kostnaðaráætlun eða útfæra sínar hugmyndir frekar, en þeir gerðu á eigin spýtur til að kynna sitt fyrirtæki - það verði dregið fram og þær hugmyndir kynntar fyrir nefndinni. Það verður fróðlegt ef formaðurinn finnur þessa bæklinga að hann kynni hugmyndirnar fyrir hv. Alþingi til þess að sýna hvaða möguleika aðra má hugsa sér en að byggja hér skemmtihús sem lítur út eins og eskimóakofi margstækkaður með alls konar þjónustu undir þaki í Krýsuvík. Það hefur óskaplega mikið verið gert frá því að lögin um ferðamál voru sett og ég ætla ekki að fara að tína það til. Við fórum þá úr fornöld til framtíðar þegar hugmyndum Lúðvíks Hjálmtýssonar og Gísla Sigurbjörnssonar var hrint í framkvæmd með stofnun hótelskólans hér, með stofnun Þjóna- og veitingaskólans eða hvað hann heitir og margt annað sem hefur verið gert á undanförnum árum þrátt fyrir skort á peningum. Það er alveg með eindæmum og satt að segja óskiljanlegt hvað mikið hefur verið gert við afskaplega bág kjör í ferðamálum. Ég tek undir og mun halda áfram að styðja á allan þann hátt sem ég get ferðamálin. Því miður tókst mér ekki að gera það á eins myndarlegan hátt og ég hefði viljað þegar ég var fjmrh. en ég mun halda áfram á sama hátt og ég gerði áður en ég varð fjmrh., meðan ég var fjmrh. og eftir að ég hætti að vera fjmrh. - að því að fjármagna ferðamál. Í því liggur veruleg framtíð og atvinnutækifæri fyrir utan þá gríðarlega miklu gjaldeyrisöflun sem þetta er ef við ekki kæfum það með alls konar óþarfa sköttum á ferðalög til að fjármagna allt annað, t.d. til að fjármagna halla á ríkissjóði en ekki til þess að fjármagna uppbyggingu ferðamála. Ég vildi geta þess sem hefur verið gert. Það eru til gögn, ef það er ekki búið að týna þeim eða henda þeim þá eiga að vera til gögn í samgrn., þau fóru þangað frá Ferðamálaráði, sem hafa að geyma nýjar og ferskar hugmyndir, langtum betri hugmyndir en nokkur íslenskur maður getur hugsað upp vegna þess að þarna er alþjóðlegt fyrirtæki sem hefur mikla reynslu í uppbyggingu á þekktustu ferðastöðum heims eins og t.d. Mónakó.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá atvmn. um till. til þál. um að setja upp lýsingu á Suðurlandsvegi um Hellisheiði. Nefndin hefur rætt till. á fundum sínum. Umsagnir um málið bárust frá Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga og Vegagerð ríkisins. Nefndin leggur til að till. verði samþykkt. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru Geir Gunnarsson og Ólafur Þ. Þórðarson. Undir nál. rita Valgerður Sverrisdóttir, formaður, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, fundaskrifari, Eggert Haukdal, frsm., Guðmundur H. Garðarsson og Jón Sæmundur Sigurjónsson. Tillgr. er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera könnun á kostnaði við að lýsa upp Suðurlandsveg frá Reykjavík um Hellisheiði að Hveragerði. Jafnframt verði leitað leiða til framkvæmda við verkið." Í umsögn Vegagerðar ríkisins segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: "Umferð um Hellisheiði er mikil á íslenskan mælikvarða. Árið 1986 var meðalumferð á dag 2850 bílar yfir allt árið. Er þessi vegur því með allra fjölförnustu þjóðvegum á landinu." Enn fremur segir í umsögninni: "Lýsing vegarins mundi án efa draga úr vanda vetrarumferðar og hjálpa henni til að komast leiðar sinnar."



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs hér vegna þess að mér sýnist að ekki sé tímabært að gera þessa ályktun. Ef hv. þm. Suðurl. telja að vegafé Suðurlandskjördæmis sé best varið með því að lýsa heiðina, þá finnst mér að þeir eigi það við sjálfa sig og ég mundi ekki setja mig á móti því. En ég held að það þurfi ekki um þetta sérstaka ályktun Alþingis. Ég hygg að það sé margt brýnna í vegamálum sem fyrir hendi er heldur en þessi framkvæmd. Vafalaust verður þetta einhvern tíma gert, en ég held að það verði ekki gert alveg á næstu árum. Mér finnst t.d. miklu brýnna að lýsa veginn upp í Mosfellssveit 



Herra forseti. Ég harma að hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur ekki lesið þessa tillögu nægilega vel. Tillgr. er svona: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera könnun á kostnaði við að lýsa upp Suðurlandsveg" o.s.frv. Það stendur nú ekkert til að fara að gera þetta á morgun. Þetta er könnun og upplýsingar, en að sjálfsögðu kemur einhvern tímann að því að þetta verði gert, vonandi sem fyrst. Það þarf að afla tekjustofna til þessa verks og það þarf víðar ljós eins og ég gerði grein fyrir í framsögu þegar ég mælti fyrir málinu fyrr á þinginu. Það þarf að sjálfsögðu að lýsa upp fleiri vegi en þennan. En þarna er aðeins um að ræða að fela ríkisstjórninni að láta gera könnun á kostnaðinum og leita leiða við framkvæmd verksins.



Herra forseti. Sjálfsagt er hér um mjög gott mál að ræða og ekkert við það að athuga að menn hafi áhuga fyrir að auka öryggi í umferðinni á þennan hátt. En það sem kemur mér til að ganga hér upp er fyrst og fremst það að mér finnst að atvmn. hafi horft fram hjá vissum staðreyndum í þessum máli. Þá á ég við að ef talið er nauðsynlegt að Alþingi geri ályktun um þennan þátt, lýsingu þessa vegar, hefði verið miklu nær að útfæra þetta nánar þannig að það yrði þá gerð úttekt á kostnaði og möguleikum á því að lýsa upp helstu vegi í gegnum eða við þéttbýli eða milli þéttbýlisstaða. Ég nefni hættulega vegi milli staða, t.d. veginn frá Ísafirði til Hnífsdals og Bolungarvíkur. Ég nefni vegi milli þéttbýlisstaða eins og Ólafsvíkur og Rifs og Hellissands. Ég nefni vegi eins og Keflavíkurveginn. Og síðast en ekki síst veginn upp í Mosfellssveit sem margumtalaður er. Það hefði verið eðlilegt finnst mér að ef Alþingi fer að hafa afskipti af þessum málum á þennan hátt, að lýsa yfir vilja sínum, þá hefði átt að taka þetta talsvert víðtækar og láta þá gera allsherjarkönnun á því og setja það upp í einhverja forgangsröð af vegagerðarmönnum hvað væri hægt að gera í þessum málum. Ég geri ekki ráð fyrir að þm. Suðurlands, sem hafa að sjálfsögðu og eðlilega mikinn áhuga fyrir þessu máli, ætlist til þess að farið verði að rýra þeirra skammt af nýbyggingarfé með því að nota það í lýsingu veganna. Þeir hafa sjálfsagt ætlast til að það yrði gert á annan hátt og nefndin hefur að sjálfsögðu tekið undir það og þess vegna finnst mér að hún hefði átt að taka málið á þennan hátt um leið.



Herra forseti. Það er misskilningur hjá hv. 1. flm. að ég hafi ekki lesið tillöguna. Þessi könnun á kostnaði liggur fyrir og kemur fram í umsögn Vegagerðarinnar um þessa tillögu, þar sem Vegagerðin upplýsir hvað þetta muni kosta. Í seinni parti tillgr. segir: "Jafnframt verði leitað leiða til framkvæmda við verkið." Þetta skil ég þannig að flm. ætlist til þess að innan skamms verði hafist handa um að framkvæma þetta. Leiðina hef ég bent á. Það er að taka hluta af vegafé Suðurlandskjördæmis þegar hv. þm. Suðurl. þykir að þeir hafi ekki brýnna við þá prósentu að gera sem þeir hafa úr Vegasjóði. Í Norðurl. v. hefur verið lýstur einn vegarspotti og við tókum það bara af vegafé kjördæmisins og ég sé ekki að það sé eðlilegt að fara öðruvísi að í þessu tilfelli.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því hvernig unnið hefur verið að þessum tveim síðustu tillögum sem hér hafa verið lagðar fram til afgreiðslu. Sjálfsagt eru þær báðar góðra gjalda verðar. En hingað til hefði ég haldið að þegar formenn nefnda hafa afgreitt mál út úr nefnd og þm. nefndarinnar undirritað það, þá hljóti aðrir þm. að ætlast til að þessi mál hafi komið til umræðu í þingflokkunum og grænt ljós verið gefið fyrir afgreiðslu þeirra. Það er auðvitað alveg fráleitt að nefndir skili hér nál. sem samþykkt hafa verið af öllum nefndarmönnum og síðan kemur einn þm. eftir annan úr hinum ýmsu þingflokkum og mótmælir harðlega afgreiðslu málsins. Ég held að við hljótum að verða að treysta því þegar mál koma úr nefndum að um þau hafi verið fjallað í þingflokkum og stuðningur viðkomandi þingflokka liggi að baki. Annars er hér eingöngu um að ræða mál örfárra þm. Ég vil vekja athygli á því að í þessari umræddu tillögu, sem vissulega er allra góðra gjalda verð, eru fjórir af fimm hv. þm. sem undirrita nái. af Suðvesturlandi. Vitaskuld vitum við öll að framkvæmdir á borð við þessa eru brýn nauðsyn í öllum kjördæmum þannig að ég get vel skilið hv. þm. landsbyggðarinnar sem e.t.v. telja þetta mál ekki meira forgangsverkefni en svo mörg önnur. En þess vegna kom ég nú hingað, virðulegi forseti, að ég kannast ekki við að um þessi mál hafi t.d. verið fjallað í mínum þingflokki og eru þó fulltrúar frá okkur að báðum málunum. Ég vil mælast til þess að það verði brýnt fyrir hv. þm. að ræða mál í þingflokkunum áður en þau koma hér inn í þingsali til afgreiðslu.



Herra forseti. Athugasemd mín er í framhaldi af þeim orðum sem ég mælti hér áðan um kostnaðinn. Ég hafði ekki handbært það plagg sem við átti þegar ég var í ræðustólnum áðan, en í umsögn Vegagerðar ríkisins um þessa tillögu sem lá fyrir atvmn. segir svo, með leyfi forseta: "Vegagerð ríkisins hefur látið athuga kostnað við að setja upp lýsingu á vegi þessum og fylgja niðurstöður þeirrar athugunar hér með. Þar sést að heildarstofnkostnaður við lýsingu alls vegarins eru 124–135 millj. kr., háð útfærslu, og rekstrarkostnaður 45 millj. kr. á ári. Fyrir sjálfa heiðina eru samsvarandi tölur 61–67,5 millj. kr. í stofnkostnað og 2,1–2,6 á ári í rekstur. Hér er um alldýra framkvæmd að ræða ef tekið er mið af fjármagni sem er til ráðstöfunar í vegáætlun." Fleira var það ekki, herra forseti.



Herra forseti. Vegna gagnrýni ýmissa þm. vildi ég enn undirstrika eins og ég gat um áðan þegar ég svaraði: Þetta er fyrst og fremst að gera könnun á kostnaði, en líka, jú, eins og bent hefur verið á að leitað verði leiða til framkvæmda við verkið. Að sjálfsögðu verður ekki farið í þetta verk fyrr en fé liggur til þess og þá fyrst og fremst að sunnlenskir þm. verði sammála um að fara í þetta verk. Og verði ekki búið að finna aðra tekjustofna þá liggur það ljóst fyrir að það verður af vegafé. En ég gat þess í minni frumræðu hér um þetta mál fyrr á þinginu að æskilegt væri að finna tekjustofna til að lýsa upp vegi. Og ég gat þess líka þá, og nefndi ýmsa vegi sem m.a. hv. 1. þm. Vesturl. nefndi hér áðan, sem þyrfti að lýsa ásamt Hellisheiðinni. En Hellisheiðin er mjög mikil umferðaræð og eina umferðaræðin til Suðurlands. Þarna eru oft vond veður og þarna hafa orðið hættuleg slys. Þess vegna mælir margt með því að í þetta verði farið sem allra fyrst. Það eru fleiri en þm. Suðurl. sem eru á þessari till. Nokkrir hv. þm. Reykv. eru og flm. að till. Hún fékk stuðning í nefndinni, eins og kemur fram í nál., og ég vænti þess að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Það kom mjög skýrt fram hér í máli hv. 1. þm. Norðurl. v. að sú könnun, sem þessi till. gerir ráð fyrir að fram fari, hefur þegar farið fram og liggur fyrir. Og ég spyr: Ætlar hið háa Alþingi að fara að samþykkja að láta gera könnun sem þegar er búið að gera? Ég held að það væri mjög óskynsamlegt og út í hött. Í öðru lagi segir hinn efnisliður þessarar till.: "Jafnframt verði leitað leiða til framkvæmda við verkið." Ég er ekki tilbúinn til að ákveða það hér og nú að þessi vegur eigi að hafa einhvern sérstakan forgang að því er þetta varðar. Ég held að það mál þurfi að skoða í miklu stærra samhengi og líta til miklu fleiri staða eins og hér hefur verið bent á. Þess vegna held ég að það sé ekki rétt að samþykkja þessa till. á þessu stigi. Varðandi ummæli hv. 13. þm. Reykv. Guðrúnar Helgadóttur um að þetta mál hafi ekki verið kynnt í þingflokkum, má það vel vera rétt, en hins vegar er hér kannski um að ræða eina af þeim till. sem ekki eru ævinlega kynntar í þingflokkum og ekki er mótuð flokksstefna um það hvernig menn greiða þar um atkvæði þegar mál koma hér til atkvæða. Það má rétt vera að kannski hefðu nefndarmenn átt að segja frá þessu í þingflokkunum. En ég vek athygli á því að Alþingi getur ekki samþykkt þessa till. eins og hún liggur nú hér fyrir vegna þess að sú könnun, sem þar er gert ráð fyrir að verði látin fram fara, hefur þegar farið fram og liggur fyrir. Svo einfalt er það.



Herra forseti. Hér hafa nokkrar umræður spunnist um þessa till. Ég sé ekkert athugavert við það að þessi till. verði samþykkt. Fjallvegir eru misjafnlega dimmir og eðlilegt að hver hugsi um þann veg sem hann fer oftast. En vitanlega verður það þá að koma niður á fjárveitingunum eftir því sem viðkomandi þm. raða þeim niður. Það eru auðvitað sumar heiðar bjartari en aðrar. Ég get þess að gamni mínu t.d. að það er svo með Laxárdalsheiði í Dölum að þegar farið er yfir hana til Hrútafjarðar þá birtast ljósin í Hrútafirðinum um leið og þau hverfa í Laxárdalnum. Það eru sennilega ekki allar heiðar svo bjartar. En auk þessa get ég ekki stillt mig um annað en minna á það gamalkunna heilræði að það er líka dálítið gott fyrir vegfarendur ef þeir sem búa nálægt vegi láta lifa ljós í glugganum. Og ég ætla að enda þessi orð mín með því, með leyfi hæstv. forseta, að fara með vísu eftir borgfirskan bónda, sem hann svaraði eitt sinn vini sínum, þegar hann bauð honum heim til sín um kvöld í Reykjavík: Ég mun ugglaust til þín tifa tám úr skugganum. En verði mugga láttu lifa ljós í glugganum.



Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með flm. þessarar þáltill. á þskj. 111 um að setja upp lýsingu á Suðurlandsvegi um Hellisheiði. Ég held að það sé öllum ljóst að við höfum tæplega efni á, jafnvel þó þm. kjördæmisins kæmu sér saman um að fjárveitingin rynni öll í það verk, þá höfum við tæplega efni á að fara í þessa framkvæmd nú. Ég held að það liggi alveg jafnljóst fyrir að við verðum í framtíðinni að lýsa upp fjallvegi okkar. Ég held að það sé alveg ljóst að það komi að því að þessir dimmu vegir milli landshluta verði upp lýstir. Við höfum til þess orkuna. Og ég sé ekkert að því að ríkisstjórninni verði falið að kanna á þessu stigi máls, á þessum tímamótum sem við erum á núna, árið 1988, að það sé farið að kanna kostnaðinn við það og hugsa til þess að í framtíðinni verði þetta gert. Og vonandi verður ekki langt þangað til að farið verður að framkvæma í þessum málum. Ef það liggur fyrir einhver kostnaðaráætlun, einhver niðurstaða sem er í þá átt sem till. gerir ráð fyrir, á vegum Vegagerðarinnar þá er það ágætt, þá er það minna verk að gera hana nútímalegri, hafa hana til dagsins í dag eða kannski eitthvað til framtíðar. Og það er fyllilega tímabært eins og till. segir til um að fara að leita leiða til að framkvæma verkið. Hér er ekki talað um annað en bara að athuga málin með því hugarfari að það hlýtur að koma að því einhvern tíma í náinni framtíð að þessar nauðsynlegu framkvæmdir verði settar í gang og að við verðum að hugsa til leiða til að framkvæma þær. Og það sem gerir till. góða er að hún er ekki um að hlaupa í framkvæmdir þegar í stað. Hún er till. um að búa okkur undir framtíðina. Þess vegna mæli ég eindregið með þessari till. eins og hún liggur frammi og bið mína samflokksmenn um að styðja hana. Ég skil ekki hvers vegna menn mæla á móti þessari till., nema það sé af öfund, af því þeir hafi ekki verið beðnir um að vera meðflm.



Herra forseti. Ég hefði nú getað sparað mér þessi spor því hv. þm. Albert Guðmundsson sagði kannski það í sínu máli hér áðan sem segja þarf. Mér finnst að þm. hrökkvi hér við og vilji leggjast gegn þessu máli. Ég tek undir það að hér er ekki verið að ákveða neitt. Það er nú svo að í hverju máli erum við alltaf að stíga ný og ný skref til framtíðarinnar. Þetta er eitt skref. Mér dettur ekki í hug að heiðar Íslands verði í stórum stíl lýstar upp. En ein er sú heiði sem er fjölfarnari en aðrar, 2800 bílar að meðaltali dag hvern fara yfir Hellisheiði, háan fjallveg með sérstöku veðurfari, slysaleið. Ég hygg að flestir sem hér eru hafi farið um þennan veg. Hann er fjölfarinn af stærstum hluta þjóðarinnar. Það er ekki bara vegna þess að Sunnlendingar fari um veginn heldur sækja þéttbýlisbúar héðan austur í sumarlandið og dvelja þar einnig yfir veturinn í vaxandi mæli í fríum og þess vegna er þessi vegur svo fjölfarinn sem raun ber vitni. 2800 bílar að meðaltali, dimm þoka og veðrabrigði á þessari leið. Rafmagnið er nú framleitt einu sinni hjá okkur þarna fyrir austan. Það kann að vera að þessi till. sem hér er sett á blað og byrjað að hugsa um, eitt nýtt skref til framtíðarinnar, verði ekki að veruleika fyrr en ég og hv. 1. flm. höfum gránað enn meira um kollinn. En þó hygg ég að hún muni nú einhvern tímann líta dagsins ljós. Ég tek undir það að ég bið menn að skoða þessa till. með velvilja í ljósi þeirrar umferðar sem um heiðina er af svo stórum hluta þjóðarinnar, af svo stórum hluta allra þeirra ferðamanna sem til þessa lands koma, í ljósi þess hversu þessi heiði er stutt en há og hættuleg. Þess vegna bið ég menn um það að þó Vegagerðin hafi gert þarna lauslega kostnaðaráætlun þá þarf að taka þetta verk út, móta það til framtíðarinnar, því auðvitað er það svo að þegar þetta skref verður stigið, farið að lýsa fyrir utan þéttbýlið, þá verður Hellisheiði þar fyrst á dagskrá, það er enginn vafi í mínum huga. Þess vegna mæli ég með því að ríkisstjórnin láti "plana" það verk sem hér er hugsað og sett í tillöguform.



Herra forseti. 264. mál á þskj. 563 er till. til þál. um húsnæði fyrir aðstandendur sjúklinga. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að leita nú þegar leiða til að leysa húsnæðisvanda aðstandenda sjúklinga sem þurfa að dveljast langdvölum fjarri heimilum sínum." Flytjendur auk mín eru hv. þingkonur Danfríður Skarphéðinsdóttir, Guðrún Agnarsdóttir, Kristín Einarsdóttir, Málmfríður Sigurðardóttir og Sigríður Lillý Baldursdóttir. Nýlega mælti ég fyrir frv. um breytingu á lögum um almannatryggingar sem er nátengt þessu máli sem hér er nú á dagskrá þar eð bæði taka þau til aðstæðna vegna veikinda þar sem læknismeðferð hefur í för með sér mikla röskun á högum sjúklings og aðstandenda. Ég hreyfði þessu máli á sl. þingi með fsp. til hæstv. þáv. heilbrrh. um það hvernig háttað væri aðstoð við foreldra sjúkra barna um greiðslu fargjalda og fyrirgreiðslu varðandi húsnæði. Fsp. var svarað í Sþ. 27. jan. 1987 og svörin leiddu í ljós það sem ég raunar vissi að slík aðstoð er af afar skornum skammti og lítilla úrbóta von. Í framhaldi af því lögðum við kvennalistakonur fram till. til þál. samhljóða þeirri sem hér er nú til umræðu og hófum þá um leið vinnu við gerð þess frv. sem ég gat um áðan og felur í sér aukinn rétt sjúklinga og aðstandenda þeirra til þátttöku almannatrygginga í fargjaldi og dvalarkostnaði þegar ekki er hægt að veita nauðsynlega meðferð í heimabyggð. Auk þess er þar kveðið á um rétt til dagpeninga þegar veikindi náinna ættingja valda vinnu- og launatapi. Nú er það svo því miður að ákaflega margir og sjálfsagt flestir verða einhvern tímann á ævinni fyrir því að veikjast alvarlega eða að einhver þeim nákominn þurfi á læknismeðferð og sjúkrahúsvist að halda. Slíkt er alltaf nógu erfitt í sjálfu sér þótt ekki bætist við langar fjarvistir frá heimili, húsnæðisvandi, aðskilnaður fjölskyldu, vinnutap, launamissir og margháttuð fjárútlát, m.a. vegna tvöfalds heimilishalds og auka barnagæslu, ferðalaga jafnvel oft á ári o.s.frv. Þetta er því miður reynsla margra, sérstaklega íbúa landsbyggðarinnar, sem þurfa að sækja sérhæfða læknisþjónustu til Reykjavíkur. Slík reynsla er ævinlega þungbær og oft afar dýr þar sem aðstoð af hálfu samfélagsins er af mjög skornum skammti og raunar til mikillar skammar. Um það hljóta menn að sannfærast ef þeir kynna sér þessi mál. Sumpart má leysa vanda þessa fólks gegnum tryggingalöggjöfina, eins og við gerum till. um í frv. okkar á þskj. 562, hins vegar þarf engin lög til að leysa húsnæðisvanda þeirra sem hér um ræðir, til þess þarf aðeins vilja, samvinnu og framkvæmdir. Hæstv. heilbrrh. tók þátt í umræðum um frv. okkar kvennalistakvenna á miðvikudaginn var og vék í leiðinni að þeirri till. sem hér er á dagskrá. Mér virtist hann hafa fullan vilja til að vinna að úrbótum á þessu sviði og raunar þegar byrjaður á því. En þegar við könnuðum þetta mál nú ekki alls fyrir löngu til þess að meta hvort við ættum að leggja þessa till. fram aftur eða ekki, þá hafði nákvæmlega ekkert gerst og þörfin síst minni en áður. Við ræddum t.d. við forstöðumann Lindar, sem er sjúkrahótel Rauða krossins. Hann sagði okkur að þar væru rúm fyrir 28 sjúklinga, þ.e. í flestum tilfellum fólk sem getur ekki farið beint heim af sjúkrahúsi, en er ekki svo veikt að það þurfi að taka upp rándýr sjúkrarúm. Gestir Lindar eru ekki síður fólk úr Reykjavík sem býr eitt eða við erfiðar aðstæður og getur alls ekki eða illa séð um sig sjálft meðan það er að jafna sig eftir erfiðar aðgerðir eða meðferð á sjúkrahúsi. Það er full ástæða til þess að vekja athygli á þessari starfsemi sem er mjög hagkvæm og þörf og bráðnauðsynlegt að efla hana og auka því að það er ekki einasta að þarna sé komið til móts við sjúklingana og þeirra vandi leystur, heldur er þetta einnig miklu hagkvæmara og ódýrara en að veita slíka þjónustu á sjúkrahúsi eins og liggur í augum uppi. Sjúkrahótelið annar ekki beiðnum frá sjúkrahúsunum og getur ekki leyst vanda aðstandenda sjúklinga utan af landi þótt vilji sé fyrir hendi. Aðstandendur sjúklinga hafa hins vegar í afskaplega fá hús að venda að því er félagsráðgjafar á Landspítalanum tjáðu okkur og er raunar fljótlegt að telja upp þá kosti sem í boði eru: Það er lítil tveggja herbergja íbúð við Leifsgötu sem er til reiðu fyrir foreldra krabbameinssjúkra barna, en þessa íbúð gáfu Krabbameinsfélag Íslands, Kvenfélagið Hringurinn og Rauði krossinn í þessu skyni. Þar geta dvalist tvær manneskjur og yfirleitt í fremur skamman tíma að því er okkur var sagt. Það breytir því hins vegar ekki að þarna er um afskaplega lofsvert framtak að ræða. Þá er Þroskahjálp með húsnæði í Kópavogi þar sem foreldrar þroskaheftra barna geta dvalist með börnum sínum sem þurfa á meðferð að halda. En hér munu þá upptaldir þeir kostir sem fyrir hendi eru og má ljóst vera hversu fjarri lagi er að þeir svari þörfinni. Herra forseti. Það er mikið talað um byggðamál - eða var það a.m.k. fyrir síðustu kosningar þótt slík umræða hafi nú heldur hljóðnað síðan. Þetta mál sem hér er til umræðu er ekki aðeins mannréttindamál, það er líka byggðamál. Á höfuðborgarsvæðinu er margvísleg þjónusta sem ekki er unnt að veita annars staðar á landinu, þar með talin sérhæfð læknisþjónusta af ýmsu tagi og reyndar ýmiss konar sérnám en það er nú annar handleggur. Landsbyggðarfólk á ekki annars úrkosti en að sækja sérhæfða læknisþjónustu til höfuðborgarinnar og það skapar vitanlega umtalsverðan aðstöðumun sem nefna mætti mörg dæmi um. Húsnæðisvandinn er þar stór þáttur og raunar vaxandi vandi sem stafar einfaldlega af því að það er nú liðin tíð að landsbyggðarfólk eigi alltaf vísan samastað hjá ættingjum í höfuðborginni eins og áður var. Kemur þar hvort tveggja til að tengslin eru töluvert að rofna á milli höfuðborgarsvæðisins og dreifbýlisins. Því miður. Ættartengslin og fjölskylduböndin eru ekki jafnsterk og áður og svo hitt að heimavinnandi húsmæðrum hefur mjög svo fækkað og heimilin á höfuðborgarsvæðinu því ekki eins vel í stakk búin til að taka á móti gestum og gangandi og veita þeim húsaskjól og styrk sem þurfa að leita eftir þjónustu á þessu svæði. Þennan aðstöðumun er brýnt að leiðrétta og að því stefnir þessi tillaga. Það þarf að kanna hversu marga um er að ræða til jafnaðar sem þurfa á húsnæði að halda vegna þess að ekki er nauðsynlega læknismeðferð að fá í heimabyggð. Á grundvelli slíkrar könnunar þarf að tryggja að alltaf sé til reiðu húsnæði sem aðstandendur sjúklinga geta fengið leigt á góðum kjörum svo að þeir þurfi a.m.k. ekki að vera þjakaðir af húsnæðisáhyggjum til viðbótar við alla aðra erfiðleika. Með góðum kjörum er vitanlega alls ekki átt við neitt markaðsverð á leiguhúsnæði heldur lægsta hugsanlega verð. Flm. telja eðlilegt að heilbrmrn. leiti samstarfs við Samband ísl. sveitarfélaga og Rauða kross Íslands um lausn þessa vanda og æskilegast væri að okkar dómi að koma upp húsnæði sem næst Landspítalanum sem aðstandendur sjúklinga utan að landi geti gengið að sem vísu. Ég vona að hv. þm. gefi sér tíma og ráðrúm til að kynna sér þetta mál, svo og frv. okkar á þskj. 562. Fengjust þessi mál afgreidd og samþykkt næðist með því mikilvæg leiðrétting á aðstöðumun landsmanna eftir búsetu. Að lokinni umræðu um þetta mál, herra forseti, legg ég til að því verði vísað til síðari umr. og hv. félmn.



Hæstv. forseti. Það er ekki vegna þess að ég hafi mikið við þáltill. á þskj. 563 að bæta, en þar er gert ráð fyrir að kannað verði og heilbrmrh. falið að leita nú þegar leiða til að leysa húsnæðisvanda aðstandenda sjúklinga sem þurfa að dveljast langdvölum fjarri heimilum sínum. Ég reikna þá með að hér sé ekki átt við langdvölum í Reykjavík eingöngu. Það eru sjúkrahús víðar á landinu, fjórðungssjúkrahús og hvað annað. Ég vil ekki að þessi till. fari í afgreiðslu til nefndar án þess að taka undir hana. Ég held að hún sé góð. Við vitum að vandi sá sem hv. frummælandi taldi upp er til staðar, er mikill og það er kostnaðarsamt fyrir aðstandendur að fylgja sjúklingi, hvort sem það er barn eða fullorðið, til sjúkrahúsdvalar tímabundið eða til langs tíma. Því held ég að við getum reiknað með að hjartalag þm. almennt sé þannig að þessi tillaga verði tvímælalaust samþykkt. Ég get ekki ímyndað mér að nokkur þm. sé hér, eða ég treysti mér ekki til að benda á neinn þm., sem ekki mundi leggja þessari þáltill. Kvennalistans lið. Alla vega vil ég lýsa því yfir að ég mun beita mér fyrir því að Borgarafl. styðji þessa till.



Virðulegi forseti. Ég tek undir með síðasta hv. ræðumanni. Ég vil ekki að þetta mál fari til nefndar án þess að ég lýsi stuðningi við það. Það er alveg ljóst að fólki er mikill vandi á höndum sem þarf stundum langtímum saman að fara frá heimilum sínum og dveljast með sjúkum börnum og oft helsjúkum þar til yfir lýkur hér á Reykjavíkursvæðinu og auðvitað ósæmandi að til viðbótar því, svo og vinnutapi og kostnaði þurfi fólk að vera í húsnæðisvandræðum. Ég harma það satt að segja mjög, virðulegur forseti, að hæstv. heilbr.- og trmrh. skuli ekki vera viðstaddur umræðu sem þessa. Þó nokkrar umræður hafa farið fram um þetta mál á undanförnum árum og foreldrar reynt að vekja athygli á þessum vanda. Við verðum einfaldlega að gera ráð fyrir, með það í huga að við búum í landi sem er eins í laginu og okkar, að það er mikill aðstöðumunur fólks eftir því hvar það býr á landinu. Við verðum einfaldlega að bera af því kostnað að hér eru stóru sjúkrahúsin, sem fást við erfiðustu sjúkdómstilvikin, og annað eins er látið af fé í aðrar framkvæmdir svo að ég held að þetta vandamál ætti að vera hægt að leysa. Vitaskuld má hugsa sér ýmsa samninga við t.d. minni hótelin eða hvernig sem menn vildu leysa það. Ég fylgist nú sjálf með hv. félmn.og mun þar af leiðandi fá málið þangað og vil lýsa því yfir hér að ég mun berjast fyrir því að það verði samþykkt. En vitaskuld hefði verið nauðsynlegt að eiga nokkurn orðastað við hæstv. ráðherra um þetta mál. Þar sem það getur ekki orðið vænti ég þess og mun reyna að beita mér fyrir því að hv. félmn. taki þetta mál til gaumgæfilegrar meðferðar og treysti því að það geti orðið samþykkt á þessu þingi.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. sem hér hafa tekið til máls og tekið svo myndarlega undir efni þessarar tillögu. Fyrir það er ég þakklát þó að ég hefði gjarnan kosið að heyra í fleirum. Ég vil af tilefni orða hv. síðasta ræðumanns upplýsa að hæstv. heilbr.- og trmrh. var viðstaddur umræðu um frv. okkar sem ég minntist á í máli mínu áðan og sýndi að mér fannst í ræðu sinni mikinn skilning á þeim vanda sem þarna er við að etja. Hann vísaði raunar þar til endurskoðunar tryggingalaganna og áttum við ofurlítil orðaskipti um það mál þar sem við flytjendur þess frv. erum ekki alveg sammála um að það sé hægt málsins vegna að bíða eftir þeirri heildarendurskoðun. Ég vona sannarlega að Alþingi beri gæfu til að taka afstöðu til þess máls án þess að bíða eftir heildarendurskoðun. Hann tjáði sig einnig um efni tillögunnar sem hér er á dagskrá og eins og kom fram í máli mínu áðan lýsti hann sig mjög fylgjandi því og lýsti því yfir að hann hefði fullan skilning á þeim vanda sem þar er við að fást. Mér heyrðist hann hafa fullan hug á að taka þátt í lausn þess vanda. Ég vildi aðeins að það kæmi fram vegna þess að hann sagði einmitt um leið að hann yrði sennilega ekki viðstaddur þessa umræðu og vildi þess vegna láta það koma fram þá. En ég endurtek þakkir mínar til þeirra sem hér hafa talað. Það vekur vissulega vonir um að þessi tillaga fái góða umfjöllun.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. sem ég flyt ásamt öðrum hv. þm. Borgarafl., þeim Guðmundi Ágústssyni, Albert Guðmundssyni, Júlíusi Sólnes og Óla Þ. Guðbjartssyni. Þáltill. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að undirbúa nú þegar frv. um hækkun persónuafsláttar við álagningu tekjuskatts í 19 360 kr. á mánuði. Jafnframt verði teknar upp launabætur þannig að ónýttur persónuafsláttur verði greiddur úr ríkissjóði til launþega." Frekar segir í greinargerð: "Þessi þáltill. felur í sér að skattleysismörk fyrir einstaklinga verði hækkuð upp í 55 000 kr. á mánuði miðað við 1. jan. 1988 og þeir sem tekjur hafa undir þeim mörkum og sitja eftir með ónýttan persónuafslátt fái hann greiddan sem bætur úr ríkissjóði, þeim mun hærri upphæð sem launin eru lægri." Eins og margoft hefur komið fram tala allir sem um láunamál fjalla á þá leið að það þurfi að leiðrétta kjör þeirra sem verst eru settir hvað sem öðru líður. Þær auknu þjóðartekjur vegna góðæris til lands og sjávar undanfarin 2–3 ár hafa engan veginn skilað sér til hins almenna launamanns yfirleitt og koma harðast niður á þeim sem lægstu launin hafa. Almenna verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur nú starfað í 70 ár. Baráttan fyrir betri lífskjörum var löngum hörð. Þrátt fyrir marga áfangasigra hefur í raun og veru aldrei náðst sá árangur að hægt sé að lifa á átta stunda vinnudegi. Nú á síðari árum velferðar og ríkidæmis hefur ástandið í launamálum á margan hátt versnað. Launamisréttið hefur stóraukist. Satt að segja finnst mér launamisréttið í landinu orðið svo mikið að það sé hættulegt þjóðinni. Við lifum í fámennu þjóðfélagi, þjóðfélagi þar sem í rauninni allir nærri því þekkja alla og mismunurinn verður kannski enn þá áþreifanlegri og sjáanlegri. Ég hygg að það ástand sem við búum við og fer síversnandi sé jafnvel að verða stórhættulegt þjóðarsálinni sjálfri. Fólk tekur ekki laun eftir umsömdum launatöxtum. Víða er unnið eftir kaupaukakerfi og yfirborganir eru geðþóttaákvörðun atvinnurekenda. Það er vitað mál og það vita það allir, sem hafa verið á almennum vinnumarkaði t.d., að á sumum vinnustöðum þorir enginn að gefa öðrum upp hvað hann fær greitt í laun. Atvinnurekandinn greiðir fólki eftir því sem honum sjálfum sýnist, en hundsar kauptaxtana nema við þá sem geta neytt réttar síns. Vitanlega skapar þetta afar erfitt andrúmsloft á vinnustöðum. Það getur hver sagt sér sjálfur þó hann hafi ekki við það búið, auk þess sem þetta slævir félagsþroska manna og stéttarvitund og gerir fólk almennt óánægt með það sem það býr við. Verkalýðshreyfingunni hefur þrátt fyrir vel skipulögð samtök ekki tekist að hamla gegn þessu og aldrei verr en á síðustu árum. Á síðasta ári, góðærisárinu mikla, má segja að launamálin hafi algerlega farið úr böndunum. Kauptaxtarnir voru aldrei haldnir. Það hafa aldrei verið eins mikil brögð að því og árið 1987 hvað þeir voru sniðgengnir og hvað menn buðu í þá sem þeir vildu hafa og þurftu að hafa en á kostnað þeirra sem minnst hafa. Það eru notuð fín orð um þetta misrétti, svo sem eins og launaskrið og þensla og þess háttar, enda náttúrlega reynt í þessu sem öðru að fara fram hjá því að nefna það sem raunverulega er. En þegar svona er unnið er ósköp einfaldlega verið að svíkja samninga. Þegar menn standa ekkert við það sem þeir skrifa undir heldur fara eftir sínum eigin geðþótta eru þeir að svíkja samninga. Ég veit með vissu að þeir sem eru fjölmennastir í launalægsta hópnum eru konur. Það vita allir að á suðvesturhorninu hefur verið mikil vinna sl. ár. Fólk hefur unnið meira en nokkru sinni fyrr og þar af leiðandi kannski haft úr meiri peningum að spila en það á almennt að venjast. Þó eru hreinlega ekki allir sem hafa getað notað sér þetta góðæri og þessa miklu vinnu vegna þess að vinnustaðir eru svo illa mannaðir og álagið er svo gífurlega mikið á fólkinu sem þar vinnur að það hefur ekki orku til að bæta við sig fram yfir ákveðinn vinnudag. Enn sem fyrr verða konur þarna langverst úti. Þau erfiðu kjör sem hér eru í boði eiga mestan þátt í því hve erfiðlega gengur að manna barnaheimili og sjúkrahús. Það er nöturlegt til þess að vita að eins og ástandið er í málefnum aldraðra, ekki síst hér á Reykjavíkursvæðinu, skuli ekki vera hægt að opna deildir á sjúkrahúsum, langlegudeildir fyrir aldraða, vegna þess að það fæst ekkert fólk til að vinna þar. Fiskvinnslufólk hefur mjög látið í sér heyra sl. ár, enda taldi það sig verða illa úti í samningunum 1986 þegar niður féllu aldurshækkanir. Ég hef alltaf litið á það sem einstakt slys og mér liggur við að segja fáfræði að fella niður starfsaldurshækkanirnar. Það er ekki hægt að óvirða fólk þannig að það sé ekkert tillit tekið til þess hvað það hefur lagt af mörkum til vinnunnar. Við þessar aðstæður settist fólk nú til kjarasamninga og satt að segja hafa þær kröfur sem heyrst hafa lítillar samúðar notið, bæði hjá atvinnurekendum og ríkisvaldi. Okkur finnst því meira en mál til þess komið að löggjafinn grípi inn í og geri ráðstafanir til að bæta hag þess fólks sem verst er sett án þess að hægt sé að bendla þær aðgerðir við aukna dýrtíð eða verðbólgu. Við bentum á í grg. hvar hægt er að taka fjármagn til að bæta það sem ríkissjóður leggur fram, þ.e. frá þeim sem hafa fengið óeðlilega mikið í sinn hluta eða eins og það er sagt: "Til að fjármagna það sem á kynni að vanta til að bæta upp tekjumissi vegna hærri skattleysismarka og kostnað við greiðslu launabóta er bent á sérstakan hátekjuskatt eða hærra tekjuskattsstig á tekjur yfir 2 millj. kr. á ári og veltuskatt á fjárfestingarfélög, fjármagnsleigur og verðbréfamarkaði, auk banka og tryggingafélaga. Það á auðvitað að leita fjár í auðugs garði og sækja skattpeninga þaðan sem þeir velta í stríðum straumum og safnast upp fyrir augum allra, m.a. stjórnvalda, en ekki mergsjúga lífæðar þjóðfélagsins, heilbrigða athafnasemi og stritandi fólk." Nú hafa stærstu erfiðismannasamtök landsins, félagar í Verkamannasambandi Íslands, nýlokið kjarasamningum. Ég ætla ekki að gera þá kjarasamninga að umtalsefni undir þessum lið. Það gefst vonandi tækifæri til þess síðar. En mér finnst þeir kjarasamningar, sem við höfum nú öll heyrt og öll lesið um, gefa miklu frekar tilefni til þess að þessi tillaga sé samþykkt en ekki. Að mínu viti hafa svokallaðir aðilar vinnumarkaðarins fyrir löngu misst áttir í launamálum. Mér er ekkert ljúft að segja þetta. Verkalýðshreyfingin er stór þáttur í lífi mínu, en öllu má nú ofbjóða. En hvers vegna að fara með þessi mál fyrir löggjafann? Kemur Alþingi það við þó fólk sem vinnur samviskusamlega í átta stundir á dag beri ekki nóg úr býtum fyrir brýnustu lífsnauðsynjum? Kemur Alþingi við sú upplausn heimilanna sem óhóflegur vinnudagur foreldra leiðir oft af sér? Kemur Alþingi við að sá hópur erfiðisfólks fer stækkandi sem gefst upp áður en það kemst á ellilaunaaldur? Kemur Alþingi það við að æ stærri hópur ungs fólks neyðist til að hverfa frá námi eða hefur aldrei framhaldsnám vegna þess að aðstæður eru þannig á heimilunum að það er ekki hægt að styrkja það í námi? Ég segi hiklaust já. Það fólk sem ég er að fjalla um á sama þegnrétt í þjóðfélaginu og við hv. alþm. Þó óhóflega langur vinnudagur ræni það möguleikum á að taka þátt í þjóðfélagsumræðunni á það kosningarrétt og kjörgengi og óspart er talað til þess á vinnustaðafundum fyrir kosningar. Við þm. Borgarafl., sem þessa tillögu flytjum, viljum leggja því fólki lið sem svo illa er leikið. Okkar tillaga er um að ríkisvaldið skili til launamanna hluta af því sem af þeim hefur verið tekið. Við erum svo sannarlega ekki andvíg frjálsum kjarasamningum, en við viljum ekki una því launamisrétti sem sífellt fer vaxandi. Aðilar vinnumarkaðarins ráða ekki við málin og hafa reyndar margir úr þeirra röðum viðurkennt það. Menn greinir enn á um hvaða leið á að fara svo verulegur bati náist. Við teljum, þm. Borgarafl., þá leið vænlegasta til árangurs sem hér er bent á.



Virðulegi forseti. Hv. 16. þm. Reykv. hefur áratuga reynslu af verkalýðs- og samningamálum. Hún hefur áunnið sér þann sess og þá tiltrú og virðingu með störfum sínum og framkomu að þar fari manneskja sem meini það sem hún segi og vilji raunverulega bæta hag þeirra sem ævinlega hafa fengið minnstu bitana af nægtaborði þjóðfélagsins. Það hljóta því margir að kynna sér þessa tillögu, sem hún er 1. flm. að, og meðfylgjandi grg. með það í huga að þarna sé raunverulegur kostur og rétta leiðin til að bæta hag hinna tekjulægstu. Raunar er þessi hugmynd ekki ný af nálinni. Ég minnist þess t.d. að hafa heyrt hv. 10. þm. Reykv. lýsa því yfir fyrir rúmum fjórum árum, þegar verulega var hart í ári hjá þeim lægst launuðu, að hún væri búin að gefa upp á bátinn að atvinnurekendur fengjust nokkurn tíma til að bæta lægstu launin svo að dygði og því yrði ríkið að koma til og greiða launabætur sem hún kallaði þá, ef ég man rétt, tekjutryggingu eða afkomutryggingu. Þeirri leið hefur Kvennalistinn hafnað alveg frá upphafi. Slík leið er að okkar mati ófær nema maður fallist á að það verði aldrei unnt, aldrei nokkurn tíma, ekki einu sinni í fjarlægri framtíð mögulegt, að tryggja fólki laun fyrir unna vinnu sem dugar til framfærslu. Slík afstaða er að okkar mati uppgjöf, sorgleg uppgjöf. Ef farið er út í að ríkið greiði uppbætur á laun að ákveðnu marki er verið að greiða niður laun fyrir atvinnurekendur, þá er verið að fallast á að þeir séu með vonlausan atvinnúrekstur sem geti aldrei greitt mannsæmandi laun, en þó atvinnurekstur sem ríkinu beri að halda uppi. Við mundum festast í slíku styrkjakerfi og það er ekki nokkur einasti vafi á því að slíkt kerfi mundi útiloka allar leiðréttingar af hálfu vinnukaupenda í framtíðinni. Þeir mundu að sjálfsögðu velta ábyrgðinni og byrðunum yfir á ríkið. Það er líka augljóst að launabætur frá ríkinu eru engin trygging fyrir lágtekjufólk. Að því kæmi fyrr en síðar að ríkið vildi lækka þessar bætur eða fella niður því hér er vissulega um talsvert fé að ræða og það er óvíst og raunar ótrúlegt að saman fari þörf ríkisins til þess að losna við þessar greiðslur og hæfni atvinnuveganna til að taka við þeim. Það má því ekki gera fólki þann grikk að koma á niðurgreiðslum á laun. Það er sígild lágmarkskrafa að laun fyrir dagvinnu eigi a.m.k. að duga fyrir brýnustu nauðsynjum. Það er ekki hægt að segja annað en að það sé hógvær krafa og fullkomlega eðlileg krafa að fólk geti séð fyrir sér og helst sínum líka með fullri vinnu. Að mati okkar kvennalistakvenna er þetta beinlínis spurning um siðferði. Það er siðferðislega rangt að kaupa fulla vinnu fólks slíku lágmarksverði að það dugi því ekki einu sinni til framfærslu einstaklings. Þetta er því miður ömurleg, bláköld staðreynd í allt of mörgum fyrirtækjum og margir bregðast við á þann hátt að bæta við sig vinnu til að auka tekjurnar en margir geta ekki einu sinni farið þá leið eða eigum við að segja margar því að í þeim hópi eru konur í yfirgnæfandi meiri hluta af ýmsum ástæðum sem óþarft ætti að vera að rekja. Þetta ástand er óþolandi. Um það er ég hjartanlega sammála hv. flm. Hv. þm. þekkja vafalaust hvernig Kvennalistinn hefur viljað taka á þessum vanda. Við erum sama sinnis og flestir aðrir að samningar um kaup og kjör eigi að vera frjálsir og á ábyrgð þeirra sem semja. Hins vegar hlýtur löggjafinn að setja ákveðnar reglur eins og gert er um svo margt í þessu þjóðfélagi sem varðar daglegt líf okkar og afkomu. Og séu aðilar vinnumarkaðarins ófærir um að tryggja fólki sómasamlegar tekjur fyrir fulla vinnu með samningum er það skoðun okkar að við eigum að setja lög sem hreinlega kveði á um að óheimilt sé að greiða lægri laun fyrir fulla dagvinnu en sem dugi til framfærslu. Þetta þekkja hv. þm. Kvennalistinn hefur tvívegis flutt frv. um þetta og við settum þessa kröfu fram í viðræðum um myndun ríkisstjórnar eftir síðustu kosningar. Auðvitað er hugsanlegt að fara aðra leið, aðeins mýkri en vafalaust miklu seinvirkari, og það getur t.d. ríkisvaldið gert án þess að setja lög. Það má einfaldlega gera í samningum við ríkisstarfsmenn. Ríkið gæti sett sér viðmiðun um lágmarkstekjur og einfaldlega ákveðið að greiða sínu fólki ekki lægri laun fyrir fulla dagvinnu en þessi viðmiðun kveður á um. Þar með setti það aðilum vinnumarkaðarins fordæmi og viðmiðun sem erfitt væri að ganga fram hjá. Slíka viðmiðun þarf auðvitað að finna og segja má að ríkisvaldið hafi gefið tóninn og viðurkennt lágmarkstekjur í lögum um tekju- og eignarskatt. Það viðurkennir að skattfrjálsar tekjur skuli vera nokkuð yfir 40 þús. kr. - nú man ég ekki töluna hárnákvæmt, en það er nú einmitt nálægt því sem margir telja algert lágmark. Það er óréttlátt og rangt að greiða nokkrum laun undir þessu marki. Um það erum við sammála flm. Það væri líka hægt að skilgreina þetta lágmark og mæla það samkvæmt því. Annað eins er nú unnið í öllum þessum hagfræðistofnunum okkar. Það hefur hins vegar reynst þrautin þyngri að fá slíkt gert. Við kvennalistakonur höfum lengi reynt að fá slíka útreikninga frá Hagstofunni en ekki fengið og raunar er furðulegt hvernig menn bregðast við í umræðum um þessi atriði og þá er ég ekki endilega að tala um Hagstofuna heldur svo marga aðila sem við höfum rætt við. Það er t.d. útbreitt viðhorf að það sé algerlega óraunhæft að setja nokkra viðmiðun um það hvað þurfi til lágmarksframfærslu. Menn segja bara blákalt með tölustafi í augunum að framfærslan ráðist af tekjunum. Þá er nú stutt í dæmisöguna um hestinn sem hv. 18. þm. Reykv. sagði í jómfrúrræðu sinni um daginn. Ef einhverjir þm. skyldu hafa misst af því, þá var hún um bónda sem gerði tilraun með hvað hesturinn hans kæmist af með lítið fóður. Tilraunin heppnaðist vel þangað til hesturinn dó daginn áður en matarskammturinn fór niður í ekki neitt. Við kvennalistakonur vorum satt að segja orðnar þreyttar á því að fá þessa viðmiðun út úr kerfinu, þ.e. hver væri eða ætti að vera framfærslukostnaður einstaklings. Við bjuggum þá til okkar eigin lista yfir það sem við teljum að hver einstaklingur eigi kröfu til þess að geta veitt sér án alls óhófs og báðum um nákvæma útreikninga á því hvað það þýddi háa fjárhæð á mánuði. Enn er reyndar kerfið stirt og ekki höfum við fengið þessa útreikninga enn og má vera að við verðum að sætta okkur við það að opinbera stimpilinn vanti og gera þetta sjálfar. Ég vil aðeins ítreka og leggja áherslu á að við erum hjartanlega sammála hv. flm. þeirrar tillögu sem hér er á dagskrá um að þetta ástand er óviðunandi og það verður að fást leiðrétting. Lágtekjufólk verður að fá leiðréttingu sinna mála og sú viðmiðun sem sett er upp hér á töflu í grg. er síst of há. Markmiðið með þessari tillögu er gott. Þetta fólk þarf launabætur, en þær launabætur eiga þeir að greiða sem kaupa vinnu þessa fólks. Ég reikna með að Kvennalistinn leggi innan tíðar fram frv. um lágmarkslaun.



Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur undanfarnar vikur haft í undirbúningi ráðstafanir til þess að treysta stöðu útflutningsatvinnugreina og samkeppnisiðnaðar og jafnframt í þeim tilgangi að draga úr þenslu til þess að freista þess að lækka viðskiptahalla og draga úr erlendri skuldasöfnun. Af hálfu ríkisstjórnarinnar var tekin ákvörðun um að þessar efnahagsráðstafanir, sem þannig eru gerðar til þess að styrkja stöðu útflutningsframleiðslunnar og draga úr þenslu, tengdust niðurstöðu kjarasamninga þannig að heildarákvarðanir í þessum efnum gætu legið fyrir á einum og sama tíma. Ríkisstjórnin hefur á fundi sínum í dag tekið ákvarðanir í þessum efnum og gefið út svohljóðandi yfirlýsingu: Ríkisstjórnin hefur ákveðið samstilltar aðgerðir á sviði gjaldeyrismála, ríkisfjármála og lána- og peningamála. Tilgangur aðgerðanna er að bæta starfsskilyrði útflutningsatvinnuveganna og hamla gegn viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun. Einn þáttur þessara aðgerða er lækkun á gengi krónunnar um 6% sem Seðlabanki Íslands hefur ákveðið að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar. Stefnan í gengismálum verður framvegis við það miðuð að gengi krónunnar verði haldið stöðugu. Á grundvelli stefnunnar í gengismálum og með þeim efnahagsaðgerðum sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir mun draga úr verðbólgu á síðari hluta ársins. Forsenda þess er að þeirri almennu stefnu, sem mörkuð hefur verið í þeim kjarasamningum sem þegar hafa verið gerðir, verði fylgt í öðrum samningum. Aðgerðir til að bæta stöðu útflutningsgreina: 1. Uppsafnaður söluskattur verður að fullu endurgreiddur fyrirtækjum í fiskvinnslu og útgerðum skipa sem greiðsluskyld eru til Stofnfjársjóðs fiskiskipa, þó ekki vegna sjófrystingar og útflutnings á óunnum fiski. Endurgreiðsla þessi nemur 587 millj. kr. umfram það sem fjárlög ársins 1988 gera ráð fyrir. 2. Launaskattur í sjávarútvegi og samkeppnisgreinum iðnaðar fellur niður frá 1. júlí 1988. Þessi aðgerð svarar til 200 millj. kr. 3. Skuldum sjávarútvegsfyrirtækja við ríkissjóð og greiðslum vegna lána ríkissjóðs sem afgreidd voru frá Fiskveiðasjóði 1984 verður breytt í lán til lengri tíma. Áætlað er að skuldbreytingar þær sem hér um ræðir létti greiðslustöðu þeirra fyrirtækja sem í hlut eiga um 370 millj. kr. á árinu 1988. 4. Áfram verður unnið að fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja í útflutningsgreinum í samstarfi við viðskiptabanka, Byggðastofnun og aðrar lánastofnanir. 5. Seðlabankinn beitir sér fyrir því fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að vaxtamunur, sem bankarnir taka vegna gengisbundinna afurðalána, lækki um a.m.k. 0,25%. Seðlabankinn beitir sér einnig fyrir því að umsjónar- og eftirlitsgjald vegna afurðalána verði lækkað í fyrra horf hjá þeim bönkum sem hækkuðu gjaldið árið 1987. 6. Seðlabankinn mun beina því til bankanna að þeir leysi með sveigjanlegum hætti rekstrarvandamál þeirra fyrirtækja sem þurfa á afurðalánafyrirgreiðslu umfram 75% af verðmæti birgða að halda. 7. Tilhögun á greiðslu vaxta- og geymslugjalds sauðfjárafurða verður endurskoðuð. 8. Olíuverð lækkar 1. mars með hliðsjón af stöðu innkaupajöfnunarreiknings, verði birgða og horfum um þróun olíuverðs á alþjóðamarkaði. Bætt starfsskilyrði launafólks: Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir setningu laga um starfsmenntun verkafólks og mun ríkissjóður leggja fram fé á árinu 1988 í þessu skyni. Ákvæði laga og reglugerðar um greiðslu Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fastráðins fiskvinnslufólks verða endurskoðuð í samráði við hlutaðeigandi samtök. Aðgerðir til að hamla gegn viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun: Ríkisútgjöld verða lækkuð um 300 millj. kr. á þessu ári. Útgjöld til vegamála lækka um 125 millj. kr. Framlög í byggingarsjóði ríkisins lækka um 100 millj. kr. Önnur útgjöld lækka um 75 millj. kr. Áformum um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga verður frestað um ár. Við það styrkist fjárhagur ríkissjóðs um 267 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum ársins 1988. Gjald á erlendar lántökur verður tvöfaldað. Tekjuskattur félaga verður hækkaður. Samanlagt skila þessar ákvarðanir ríkissjóði 290 millj. kr. á árinu. Gjald á erlendar lántökur fellur niður frá og með næstu áramótum. Erlendar lántökur fjárfestingarlánasjóða og ýmissa annarra aðila verða lækkaðar um 300 millj. kr. Lántökur opinberra aðila eru lækkaðar um 100 millj. kr., þar af hjá Landsvirkjun um 75 millj. kr. og Þróunarfélagi Íslands um 25 millj. kr. Þá er lántökuheimild til smíði Herjólfs lækkuð um 25 millj. kr. Erlendar lántökur atvinnuvegasjóða eru lækkaðar um 175 millj. kr., þar af hjá Fiskveiðasjóði vegna útlána 75 millj., hjá Iðnlánasjóði 75 millj. kr. og hjá Iðnþróunarsjóði um 25 millj. kr. Fylgt verður fast eftir framkvæmd gildandi reglna um erlendar lántökur. Hvað varðar lán sem háð eru sérstökum leyfum verður við það miðað að heildarfjárhæð slíkra lánsheimilda verði haldið innan tiltekinna marka á hverjum ársfjórðungi. Fiskveiðasjóði verður falið að fresta svo sem framast er unnt lánveitingum til nýsmíði og kaupa á fiskiskipum. Ríkisstjórnin mun beina því til sveitarfélaga og annarra framkvæmdaaðila að dregið verði úr framkvæmdum eftir því sem föng eru á. Mun ríkisstjórnin óska eftir viðræðum um þetta við Samband ísl. sveitarfélaga og aðra viðkomandi aðila. Vextir og fjármagnsmarkaður: Nafnvextir innlánsstofnana lækka almennt 1. mars um 1–4% eða um 2% að meðaltali. Seðlabankinn hefur ákveðið að lækka eigin vexti í viðskiptum við innlánsstofnanir um 2%. Fjmrn. hefur ákveðið frekari lækkun forvaxta ríkisvíxla um 1%. Í kjölfar efnahagsaðgerðanna verða raunvextir á spariskírteinum ríkissjóðs lækkaðir. Seðlabankinn mun beina því til innlánsstofnana að þær reikni dráttarvexti sem dagvexti í stað þess að reikna fulla mánaðarvexti fyrir brot úr mánuði. Ákvæði laga um dráttarvexti verða síðan endurskoðuð. Lagt verður fram frv. um starfsemi fjármálastofnana annarra en innlánsstofnana sem m.a. tryggi hagsmuni eigenda hlutdeildarskírteina í verðbréfasjóðum. Jafnframt verður lagt fram frv. um skattskyldu fjárfestingarlánasjóða og veðdeilda banka. Með þessum aðgerðum eru sköpuð bætt skilyrði fyrir jafnvægi í þjóðarbúskapnum sem er undirstaða framfara og batnandi lífskjara. Þetta er sú yfirlýsing sem ríkisstjórnin hefur gefið út í dag og í henni felast þær ákvarðanir sem nú hafa verið teknar. Þær fela í sér breytingar á fjárlögum og lánsfjárlögum. Hæstv. fjmrh. mun í framhaldi af þessum ákvörðunum flytja frv. hér á hinu háa Alþingi, sem lagt verður fram á morgun, sem felur í sér breytingar á fjárlögum og lánsfjárlögum í samræmi við þær ákvarðanir sem hér hafa verið teknar. Aðilar vinnumarkaðarins hafa að undanförnu setið við samningaborð og lokið samningsgerð. Samningar eru nú til meðferðar hjá verkalýðsfélögum og eru bornir undir fundi verkalýðsfélaganna. Í þessum samningum hefur verið leitast við að bæta stöðu þeirra sem eru í lægri hluta launastigans. Jafnframt hefur verið að því stefnt með þessum samningum að þeir gangi ekki gegn því markmiði að verðbólga geti lækkað á árinu og í þriðja lagi að þeir komi ekki í veg fyrir að unnt verði að bæta rekstrarskilyrði útflutningsgreinanna í landinu. Augljóst er, þegar þjóðartekjur minnka og hallarekstur hefur verið á helstu útflutningsgreinum, að erfitt er um vik að samræma þessi markmið í heild sinni. Ég tel að eftir atvikum hafi tekist vel til með þá kjarasamninga sem fyrir liggja og af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur þess verið freistað að bæta svo sem nokkur kostur er stöðu útflutningsframleiðslunnar. Hér er um að ræða verulega lækkun á sköttum sem leggjast á kostnað útflutningsframleiðslunnar. Samtals lækka þessir skattar um tæpar 800 millj. kr., en á móti koma skattar sem leggjast á tekjur og skattur sem leggst á erlent fjármagn sem tekið er inn í landið, um tæpar 300 millj. kr. Í heild er hérna um að ræða nettóskattalækkun um 500 millj. kr. Ráð er fyrir því gert að sú gengisbreyting sem hér hefur verið gerð, sú lækkun á sköttum sem gerð hefur verið í þágu útflutningsframleiðslunnar og sú skuldbreyting sem ákveðin er bæti rekstrarstöðu sjávarútvegsins um rúma 3 milljarða kr. á þessu ári. Ráð er fyrir því gert að verðbólga hækki um rúmlega 15% frá upphafi til loka þessa árs miðað við þær forsendur sem gengið er út frá eftir þessar ráðstafanir og í ljósi þeirra kjarasamninga sem fyrir liggja. Einkaneysluútgjöld í heild munu væntanlega dragast saman og gæti samdrátturinn numið 1,5%. Ljóst er að einn meginvandinn sem við höfum átt við að etja er vaxandi viðskiptahalli. Við þær aðstæður sem við búum við er um margt erfitt að ráðast til atlögu við þennan vanda, ekki síst vegna þess að óhjákvæmilegt hefur verið að bæta launakjör þeirra sem lakast eru settir í þjóðfélaginu og reikna má með að launahækkanir fari upp launastigann að verulegu leyti í samræmi við þær ákvarðanir sem teknar hafa verið í kjarasamningum. Þjóðhagsstofnun hefur í sínum vinnugögnum reiknað með því að viðskiptahallinn áður en til aðgerða var gripið gæti orðið um 13–14 milljarðar á þessu ári. Með þessum ráðstöfunum er þess vænst að dregið verði úr viðskiptahalla um a.m.k. 3 milljarða kr. þannig að viðskiptahallinn verði rúmir 10 milljarðar eða um 4,5% af landsframleiðslu. Þessi viðskiptahalli er of mikill og ekki viðunandi til frambúðar, en hér hefur verið stigið fyrsta skrefið til að ná þessum halla niður samhliða því að ákvarðanir eru teknar sem miða að lækkun verðbólgu. Þau bættu skilyrði í þjóðarbúskapnum eiga að gefa okkur vonir um að við getum stigið markvisst fleiri skref í þessu efni eftir því sem betra jafnvægi næst á öðrum sviðum í þjóðarbúskapnum og náð fullum jöfnuði áður en of langt um líður. Að því er varðar áhrif þessara aðgerða á afkomu sjávarútvegsins var reiknað með því að fiskvinnslan að meðaltali væri tekin með 5% tapi í janúar eins og Þjóðhagsstofnun hefur metið rekstrarskilyrði sjávarútvegsins. Með þessum ráðstöfunum er þetta tap að meðaltali komið niður í 1,5%. Það er þess vegna ljóst að fiskvinnslan að meðaltali býr áfram við mjög þröngan kost. Auðvitað er hér um að ræða meðaltalstölur. Ýmis fyrirtæki eru sjálfsagt verr stödd en önnur þá rekin með hagnaði miðað við þessi skilyrði. En hér hefur verið stigið mjög verulegt skref í þá veru að bæta rekstrarskilyrði sjávarútvegsins. Þess er að vænta að um leið og verðbólga lækkar lagist staða útflutningsframleiðslunnar og hún eigi þá hægara um vik að ná tökum á þeim rekstrarvanda sem hún stríðir við og þjóðarbúið í heild eigi þá hægara um vik að bregðast við þeim vanda. Auðvitað er það óþolandi að höfuðatvinnugreinar landsmanna séu reknar með halla til lengri tíma. En við þessar aðstæður skiptir mestu máli að aðgerðir í efnahagsmálum í heild miði að því marki að ná niður verðbólgu. Koma í veg fyrir stöðugar kostnaðarhækkanir innan lands. Höfuðvandi útflutningsframleiðslunnar felst í því að við höfum búið við of mikla verðbólgu. Höfuðkrafa útflutningsframleiðslunnar hlýtur því að vera sú að ná verðbólgunni niður. Með þeim kjarasamningum, með þeim ráðstöfunum í efnahagsmálum, í ríkisfjármálum og peningamálum sem gerðar hafa verið á okkur að takast að ná verðbólgu niður á þessu ári frá því sem hún hefur verið að undanförnu. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera í aðalatriðum grein fyrir þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin hefur tekið í dag. Frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum, sem er bein afleiðing af þessum ákvörðunum, verður lagt fram hér á Alþingi á morgun og væntanlega munu efnisumræður um einstök atriði sem þá þætti varða fara fram undir þeim dagskrárlið þegar frv. kemur til meðferðar á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Það eru ekki nema tveir klukkutímar eða svo síðan við fengum upplýsingar um til hvaða ráðstafana ríkisstjórnin hygðist grípa í tengslum við þá kjarasamninga sem núna hafa nýlega verið undirritaðir. Þess vegna er þess ekki að vænta að við eigum kost á því að meta þessar ráðstafanir í einstökum atriðum, enda munu fara fram umræður um þessi mál í einstökum atriðum næstu daga í tengslum við þingmál sem hæstv. ríkisstjórn mun leggja fyrir á Alþingi. Hins vegar eru nokkur atriði þegar skýr í þessum efnum og nauðsynlegt að mínu mati að ræða þær ráðstafanir í efnahagsmálum sem hér eru kynntar í tengslum við kjarasamningana sem nýlega hafa verið undirritaðir og eru nú til meðferðar í verkalýðsfélögunum. Það sem liggur fyrir varðandi kjarasamningana er að mínu mati þrennt: Það er í fyrsta lagi að kaupmáttur lægstu launataxta mun ekki hækka heldur lækka. Kaupmáttur allra lægstu launataxtanna mun lækka frá nóvember 1987 til nóvember 1988 um 810%. Í öðru lagi er ljóst á þessum kjarasamningum að verðtryggingin er mjög veik í samningunum. Í þriðja lagi liggur einnig fyrir að í þeim eru margvíslegir þættir sem erfitt er að meta, t.d. aldurshækkanir, breyting á orlofi og yfirvinnu. Allt eru þetta þættir sem skipta verulegu í kjörum fólks en erfitt að meta í einstökum atriðum. Aðalatriðið er þó það: Kaupmáttur lægstu taxtanna lækkar. Í annan stað hljótum við í þessu sambandi síðan að horfa á ráðstafanir ríkisstjórnarinnar. Þær eru í fyrsta lagi gengislækkun um 6%. Þar með er fastgengisstefnan, sem var kynnt sem hornsteinninn undir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, hrunin. Fastgengisstefnan er úr sögunni, heyrir sögunni til sem áróðursbragð sem var sett upp fyrir kosningarnar 1987, haldið áfram fram eftir árinu 1987 og fram á árið 1988. Sú stefna er hrunin. Í öðru lagi kynnir hæstv. forsrh. ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það á að endurgreiða söluskatt til sjávarútvegs. Ríkisstjórnin er hætt við að leggja launaskatt á. Það á að fella hann niður á samkeppnisgreinum í sjávarútvegi frá og með 1. júlí nk. Þetta er áfangi, þetta er viðurkenning á því að ríkisstjórnin gerði mistök við skattaákvarðanir sínar á sl. ári. En það er hrapallegt til þess að vita að í raun er það láglaunafólkið sem borgar þessa skattalækkun til sjávarútvegsins. Það er matarskattur sem er tekinn til að greiða niður vanda sjávarútvegsins í landinu. Í þriðja lagi fylgja þessum ákvörðunum upp á 700–800 millj. kr. útgjöld úr ríkissjóði ákvarðanir um að skera niður vissa þætti í útgjöldum ríkissjóðs. Það er í fyrsta lagi 100 millj. kr. framlag til Byggingarsjóðs ríkisins, í öðru lagi 125 millj. kr. til Vegagerðar ríkisins og í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að leggja skatt á sveitarfélögin. Ríkisstjórnin ákveður að hætta við áform sín um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og í stað þess að skila sveitarfélögunum þessum peningum, eins og hefði átt að gera samkvæmt verkaskiptingunni eins og hún var, hirðir ríkisstjórnin þá alla í ríkissjóð. Þetta eru kaldar kveðjur til sveitarfélaganna sem þessa dagana eru að ganga frá sínum fjárhagsáætlunum, m.a. að reyna að ná endum saman til að aura einhverju upp í verklegar framkvæmdir eða þjónustuverkefni eins og t.d. dagvistarstofnanir. Í rauninni er þátturinn um sveitarfélögin í þessum yfirlýsingum, sem hér hafa komið fram frá hæstv. forsrh., einn ljótasti kaflinn í þessum ráðstöfunum og í rauninni er meðferðin á félmrn., bæði að því er varðar sveitarfélögin og húsnæðismálin, hrikaleg í þessu dæmi. Fjórði þátturinn varðandi tekjuöflun ríkisins eru svo lántökugjöld á erlendar lántökur sem eru skynsamleg ráðstöfun og sömuleiðis sú ákvörðun að auka við skatta á þau fyrirtæki sem hafa grætt í góðæri undanfarinna ára. Skattar á félög og lántökugjöld er talið að munu gefa um 290 millj. kr. Það er skynsamlegt út af fyrir sig. Síðasti þátturinn í þessum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar er svo aftur það að hún gerir ráð fyrir því að breyta vöxtum með pólitískri ákvörðun sinni. Þar er allt of skammt gengið. Þar munu atvinnuvegir og einstaklingar áfram bera hrikalega þunga vaxtabyrði. Staðreynd er engu að síður hitt, að þetta er í fyrsta sinn sem ákvæði gildandi laga eru notuð til að fyrirskipa vaxtalækkun. Ég tel að það sé mikilvægt atriði, mikilvægur áfangi í sókn gegn frjálshyggjumönnunum sem sögðu í þinginu fyrir nokkrum dögum: Það má undir engum kringumstæðum taka ákvörðun um að lækka vextina. Niðurstaða mín, herra forseti, eftir að hafa horft á þessi mál núna aðeins skamma stund, er þessi: 1. Kaupmáttur lægstu launa er fyrir neðan allar hellur og fer lækkandi og við þessar aðstæður er bæði rökrétt og eðlilegt að fram komi tillögur og hugmyndir um að lögbinda hærri lágmarkslaun þar sem ljóst er að verkalýðshreyfingin í landinu virðist ekki hafa afl til þess að verja kjör láglaunafólksins. 2. Annað verður ekki séð en að ríkisstjórnin leysi ekki meginvanda atvinnuveganna á þessu ári og þá á ég sérstaklega við vanda frystingarinnar. Hún hefur orðið að þola vegna frelsisins í vaxtamálum 70% hækkun á sínum vöxtum frá því sem var í lok ársins 1986. Ég tel ekki að vandi frystingarinnar sé í rauninni leystur með þessum ráðstöfunum. Þvert á móti ætla ég að spá því, herra forseti, að vandinn muni enn fara vaxandi þegar líður á árið og ríkisstjórnin muni jafnvel síðar á þessu þingi leggja fram nýjar tillögur um ráðstafanir í efnahagsmálum. Þessi yfirlýsing, sem ég setti á blað þegar ég hafði séð textann, staðfestist enn þá betur í ræðu hæstv. forsrh. þar sem hann viðurkennir að þrátt fyrir þessar ráðstafanir verði viðskiptahalli á þessu ári sennilega í kringum 10 milljarðar kr. og út úr tölum hans gat ég ekki lesið annað en það að frystingin yrði þrátt fyrir þessar ráðstafanir rekin með 4–6% halla miðað við stöðuna eins og hún er í dag. 3. Ráðstafanirnar eru fálmkenndar. Þær skortir heildarsvip. Þær eru líka afurð ríkisstjórnar sem er ósamstæðari en flestar aðrar ríkisstjórnir sem setið hafa hér frá stofnun lýðveldis á Íslandi. Ráðstafanirnar eru langt frá þeim yfirlýsingum sem t.d. ráðherrar Framsfl. hafa gefið á undanförnum árum um óhjákvæmilegar aðgerðir í efnahags- og atvinnumálum. Í fjórða lagi er ljóst að ráðstafanirnar fela í sér hrikalega meðferð á sveitarfélögunum og reyndar á málaflokkum félmrh. sérstaklega, bæði Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og Byggingarsjóði ríkisins. Í fimmta lagi er ljóst: Ríkisstjórnin viðurkennir: Fastgengisstefnan er hrunin, grunnur hennar í rauninni löngu hruninn. Í sjötta lagi er hins vegar rétt að viðurkenna að ríkisstjórnin lýsir að nokkru leyti yfir uppgjöf sinni á ákveðnum sviðum með ákvörðunum sínum í vaxta- og skattamálum, en þar er skemmra gengið en þurft hefði að vera. Herra forseti. Við blasir alls staðar misvægi, ranglæti og vaxandi launamisrétti í þessu þjóðfélagi þar sem einn krefst 30 millj. kr. í launauppbót á fimm árum meðan það tekur aðra þúsund mánuði eða 83 ár að vinna fyrir sömu upphæð. Og þó situr ríkisstjórn í landinu þar sem jafnaðar- og samvinnumenn ættu að geta haft tögl og hagldir.



Herra forseti. Þingflokkur framsóknarmanna hefur samþykkt þessar aðgerðir, sem hæstv. forsrh. hefur lýst, í trausti þess að þær verði til þess að þeir samningar, sem forustumenn vinnuveitenda og verkalýðshreyfingar hafa náð, verði staðfestir. Við teljum að samningar þessir séu langsamlega besti grundvöllurinn til að snúa við þeirri efnahagsþróun sem verið hefur nú upp á síðkastið. Við teljum rétt að vinna að endurbótum á þessu sviði í samráði við verkalýðshreyfingu og vinnuveitendur. Við fögnum því að samkomulag hefur náðst um það í ríkisstjórninni að hverfa á ný að því ráði að endurgreiða söluskatt í sjávarútvegi sem ákveðið var í fyrri ríkisstjórn. Við fögnum því að ákveðið hefur verið að hverfa frá því að leggja launaskatt á útflutningsatvinnuvegina og samkeppnisatvinnugreinar. Við fögnum því að samkomulag er um að taka til endurskoðunar vaxta- og geymslugjald, sem hefur íþyngt mjög ýmsum samvinnufélögum og vinnslustöðvum landbúnaðarins víða um land, og við treystum því að þessi endurskoðun verði til þess að jafnræði verði með slíkum vinnslustöðvum og greiðslustaða þeirra bætt. Við fögnum því mjög að fram undan er nokkur lækkun á vöxtum, en þótt ég taki undir það með síðasta hv. ræðumanni að lækkunin mætti vera meiri, og væntanlega verður hún það, og áreiðanlega ef verðbólga lækkar svo sem Þjóðhagsstofnun telur. Okkur er fyllilega ljóst að teflt er á tæpasta vaðið, t.d. með grundvöll útflutningsatvinnuveganna, eins og kom fram í þeim upplýsingum sem hæstv. forsrh. flutti hér. Þó er það staðreynd að með þessum aðgerðum er fallist að langmestu leyti á óskir þessara sömu atvinnuvega eftir þá samninga sem hafa náðst. Þó er ljóst að á næstu mánuðum verður að fylgjast mjög vandlega með þróun útflutningsatvinnuveganna og stöðu þeirra og ríkisstjórnin áreiðanlega að vera tilbúin að bæta hana ef t.d. hallar undan fæti á erlendum mörkuðum svo að eitthvað sé nefnt. Alveg sérstaklega teljum við alvarlegt að viðskiptahalli verði enn eftir sem áður um 10 milljarðar kr. Við fögnum því að þessar aðgerðir verða til að draga úr fyrirsjáanlegum viðskiptahalla um 3 milljarða, en ég hygg að öllum megi vera ljóst að svo mikinn viðskiptahalla þolir þjóðin ekki til lengdar. Honum verður hins vegar ekki náð niður á einu ári. Ég er þeirrar skoðunar jafnframt að svo kunni að reynast að draga verði enn meira en þessar aðgerðir gera ráð fyrir úr þeirri þenslu sem er í þjóðfélaginu og alveg sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, en á það mun reyna þegar viðræður verða nú upp teknar við sveitarfélögin um framkvæmdaáætlun þeirra. Ég lýk þessum fáu orðum mínum með því að leggja áherslu á að í samkomulagi við vinnuveitendur og verkalýðshreyfinguna geta menn gert sér vonir um að snúa við þeirri erfiðu stöðu sem orðin er í okkar efnahagsmálum.



Herra forseti. Sem aðrir þm. stjórnarandstöðunnar höfum við ekki haft mikinn tíma til að skoða og íhuga þessar tillögur ríkisstjórnarinnar um efnahagsaðgerðir, en það þarf ekki að eyða miklum tíma í að lesa það plagg sem hæstv. forsrh. kynnti fyrir þingheimi áðan. Ríkisstjórnin hefur ekki náð neinum tökum á efnahagsmálunum þrátt fyrir þessar aðgerðir. Það læðist sá grunur að að hér sé um að ræða ráðstafanir eða tillögur til að reyna að blekkja sérstaklega verkalýðinn í landinu sem gengur nú til kosninga um gerða kjarasamninga. Það er ekki örgrannt um að það sé verið að reyna að telja fólki trú um að með þessu fari allt að ganga betur. Þegar betur er að gáð sýnist mér að það verði þvert á móti, að horfur séu á að nú fari að ganga miklu verr. Ef staldrað er við 6% gengisfellingu er alveg ljóst að með henni einni saman er tekið til baka allt það sem náðist í kjarasamningunum sem undirritaðir voru af hálfu samninganefndarinnar rétt fyrir helgina. Launafólkið þarf ekkert að fara í grafgötur með það að með þessum aðgerðum er búið að taka allt til baka sem náðist í kjarasamningunum. Það var skelfilegt að heyra þær upplýsingar, sem hæstv. forsrh. kom með áðan, að viðskiptahallinn stefni í 13–14 milljarða kr. og þrátt fyrir þessar efnahagsráðstafanir verði hann eftir sem áður 10 milljarðar kr. Aðeins þessi eina upplýsing segir betur en álit annað að ríkisstjórnin hefur engin tök á efnahagsmálum þjóðarinnar. Ef farið er út í einstök atriði þessarar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um efnahagsaðgerðir verkar það hjákátlega að tala um að verðlag og verðbólga muni nú lækka og það stefni ekki í nema 15% hækkun verðlags á árinu þegar þessar efnahagsaðgerðir miða þvert á móti að því að hækka verðlag. Að vísu er margt jákvætt í þessum aðgerðum og munum við taka heils hugar undir það. T.d. er talað um að reynt verði að breyta skuldum sjávarútvegsfyrirtækja við ríkissjóð, lengja lán og bjóða upp á skuldbreytingar. Hér rifjast upp fyrir hv. þingheimi hugmyndir hv. 5. þm. Reykv. Alberts Guðmundssonar um pennastrikið margfræga og virðist vera að ríkisstjórnin hafi eitthvað gluggað í þær hugmyndir þegar hún var að semja þessar tillögur sínar. Launaskattur í sjávarútvegi og í samkeppnisgreinunum, þ.e. samkeppnisgreinum iðnaðar, verður felldur niður frá og með 1. júlí 1988. Þegar frv. til laga um launaskatt var lagt fyrir þingið í haust voru þm. Borgarafl. á móti launaskatti. Að sjálfsögðu fengum við ekki stuðning við þær tillögur okkar, en okkur þykir þó vænt um að ríkisstjórnin hefur séð að sér og er nú sammála okkur hvað þetta atriði varðar. Að það verði unnið að fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja í útflutningsgreinum í samstarfi við viðskiptabanka, Byggðastofnun og aðrar lánastofnanir hlýtur að teljast jákvætt. Ef einhver leið er til þess að ná niður þessum hrikalega viðskiptahalla, sem virkar ógnvænlegur, verður að styrkja útflutningsgreinarnar, en leggja minni áherslu á hömlulausan innflutning eins og hér hefur verið undanfarin missiri og mánuði. Seðlabankinn ætlar að beina því til bankanna að þeir leysi með sveigjanlegum hætti rekstrarvandamál þeirra fyrirtækja sem þurfa á að halda afurðalánafyrirgreiðslu umfram 75% af verðmæti birgða. Hér er verið að tala um að viðskiptabankarnir taki upp eðlilega viðskiptahætti gagnvart fyrirtækjum sínum og hljótum við að taka undir það. Þá er talað um að breyta tilhögun greiðslu vaxta og geymslugjalds sauðfjárafurða eða að það verði endurskoðað. Við beinum því til ríkisstjórnarinnar að hún láti um leið endurskoða með hvaða hætti greiðslur fyrir sauðfjárafurðir berist til bænda. Við höfum verið að fást við eitt vandamál, sem er stórt hjá þeim sem eiga þar aðild að, en það er að bændur í Dýrafirði hafa enn ekki fengið greitt fyrir sínar sauðfjárafurðir. Væri óskandi að það væri reynt að leysa vandamál þessara bænda. Rifjast þá upp fyrir mér setning úr Gísla sögu. Falla nú öll vötn til Dýrafjarðar, sagði Vésteinn í Gísla sögu. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir setningu laga um starfsmenntun verkafólks. Mun ríkissjóður leggja fram fé á árinu 1988 í þessu skyni. Enn fremur er talað um að endurskoðuð verði ákvæði laga og reglugerða um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fastráðins fiskvinnslufólks. Af hverju ekki iðnverkafólks? Af hverju ekki almenns verkafólks? Af hverju er það ekki haft með? Ég held að ríkisstjórnin ætti að kynna sér betur þáltill. þm. Borgarafl. í Sþ. um launabætur til hinna lægst launuðu því að mér segir svo hugur um, og þar er ég alveg sammála hv. 7. þm. Reykv., sem hér talaði áðan, að að loknum þessum ráðstöfunum, þegar þær hafa náð fram að ganga, verður enn meira launamisrétti í landinu en verið hefur og það verður enn sárara fyrir láglaunafólkið að lifa í þessu landi. Það er mjög athyglisvert að sjá að framlag í Byggingarsjóð ríkisins verður lækkað um 100 millj. kr. Við veltum því fyrir okkur hvort hér væri um að ræða framlagið vegna kaupleiguíbúðanna, hvort þar með væri nú hætt við þær. En væntanlega fæst það upplýst síðar. Að fresta verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, þ.e. þá verði endanlega hætt við að glíma við það frv. sem við höfum verið að fást við á hinu háa Alþingi. Þetta er ekkert annað en það sem stjórnarandstaðan lagði til vegna þess að frv. er svo illa undirbúið og unnið að það hlaut að verða að fresta því. Við fögnum því að sjálfsögðu að ríkisstjórnin hafi loksins séð að sér og samþykkt þessa hugmynd og tillögu stjórnarandstöðunnar um að taka frv. til gagngerðrar endurskoðunar og lagfæringar og leggja það síðan fyrir þegar búið er að því. Við erum ekkert sérlega hrifnir af því, þm. Borgarafl., að hamla mjög gegn erlendum lántökum fyrirtækja. Það getur auðveldlega orðið til þess að vöruverð í landinu hækki, einfaldlega vegna þess, að þrátt fyrir allt eru mörg fyrirtæki háð því að fá erlend lán til vöruinnkaupa sinna og til ýmissa stofnfjárfestinga. Það er því ekkert víst að þetta sé svo mjög hagstætt. Það getur vel verið að þetta verði til þess að verðlag í landinu hækki. Þrátt fyrir allt verðum við að flytja inn ýmsar vörur og við verðum að endurnýja tækjabúnað okkar í ýmsum fyrirtækjum. Það getur vel verið að þessi fyrirtæki verði þá að leita á "gráa" peningamarkaðinn í staðinn með himinháum vöxtum. Ekki lækkar það verðlag í landinu. Um er að ræða að það verða sett algerlega ný lánsfjárlög. Það rifjast upp fyrir mér tillaga minni hl. í hv. fjh.- og viðskn. Ed., en við lögðum það til að lánsfjárlögum yrði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar af því að við töldum að lánsfjárlögin, eins og þau voru að lokum samþykkt frá hinu háa Alþingi hér um áramótin, væru ekki raunhæf. Hér hefur hæstv. ríkisstjórn enn á ný orðið að taka til greina tillögur stjórnarandstöðunnar í þessu efni. Orðið að taka þessi lánsfjárlög aftur til ríkisstjórnarinnar og endurvinna þau nákvæmlega eins og við lögðum til, þm. stjórnarandstöðunnar. Þá er Fiskveiðasjóði falið að fresta eins og framast er unnt lánveitingum til nýsmíða og kaupa á fiskiskipum. Það hefur verið upplýst að verulegur hluti þess viðskiptahalla, sem við eigum við að glíma, er óstjórnleg smíði fiskiskipa erlendis og viðhald fiskiskipa og annarra skipa erlendis. Það væri nær að reyna þá að flytja þessa skipasmíði inn til landsins og lækka þar með að verulegu leyti erlendan kostnað þess vegna. Væri sú aðgerð til að lækka viðskiptahallann svo um munar um leið og rennt væri traustari stoðum undir atvinnulíf landsmanna. Væri óskandi að hæstv. ríkisstjórn mundi huga betur að því máli. Að lokum er svo fjallað um vexti og fjármagnsmarkaðinn. Það er talað um að nafnvextir innlánsstofnana muni nú almennt lækka um 1–4%. Skömmu eftir síðustu mánaðamót lækkuðu vextir og hæstv. ráðherrar komu fram í sjónvarpi og börðu sér á brjóst og sögðu að nú væri þetta allt saman farið að verka, nú væri þetta að komast í rétt horf. En þá bar svo við að það voru einungis innlánsvextir og vextir af skuldabréfum sem lækkuðu, en raunvextir af lánskjaravísitölulánum voru algerlega óbreyttir. Það eru þau lán sem flestir þurfa að taka. Þessi vaxtalækkun kom aðeins fram á mjög litlum hluta peningamarkaðarins. Eftir sem áður var langstærsti hluti útlánamarkaðarins með óbreyttum vöxtum. Það er talað um að lækka raunvexti á spariskírteinum ríkissjóðs. Það væri gaman að fá að vita hve mikið. En það kemur væntanlega fram þegar frv. verður lagt fram á hinu háa Alþingi. Að lokum er sagt að Seðlabankinn muni beina því til innlánsstofnana að þær reikni dráttarvexti sem dagvexti í stað þess að reikna fulla mánaðarvexti fyrir brot úr mánuði. Við erum mjög hlynntir því að þessu verði breytt með þeim hætti sem hér er lagt til. Hér er um að ræða mjög jákvæða aðgerð sem við tökum heils hugar undir, þm. Borgarafl., og hefði átt fyrir löngu að vera búið að taka til endurskoðunar ákvæði laga um dráttarvexti. Ég verð því miður að ljúka máli mínu með því að segja að þessar aðgerðir eru ekki líklegar til að koma neinu þaki yfir efnahagsmál okkar. Ég tek undir það, sem var sagt áðan, að við megum búast við því að innan fárra vikna eða mánaða hljóti að koma til enn þá kröftugri efnahagsaðgerða. Þær munu eflaust koma enn þá verr við launafólkið í landinu því að það virðist vera haft út undan þegar hæstv. ríkisstjórn er að reyna að leysa efnahagsmál landsins.



Herra forseti. Tilgangurinn með þessum aðgerð um og nýgerðum kjarasamningum er sá að bæta starfskjör fólks og fyrirtækja í útflutnings- og samkeppnisgreinum okkar Íslendinga eða, eins og segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem hæstv. forsrh. kynnti þingheimi hér áðan, markmiðið er það að bæta starfsskilyrði útflutningsgreina, hamla gegn viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun. Eins og fram hefur komið ítrekað af hálfu ríkisstjórnarinnar var að því stefnt að stefna þessum ákvörðunum öllum saman í einn punkt, að taka þessar ákvarðanir samtímis, aðgerðir til að styrkja hag útflutningsgreinanna og þar með landsbyggðarinnar og jafnframt kjarasamninga. Að því er varðar hlut þessara aðgerða í því dæmi er það gert með því að bæta afkomu sérstaklega fiskvinnslu. Við metum það svo að afkomugrundvöllur hennar hafi með þessum aðgerðum verið bættur sem svarar 3–31/2 milljarði kr. Stærstu þættirnir í því eru að sjálfsögðu endurgreiðsla uppsafnaðs söluskatts, skuldbreytingar í sjávarútvegi og vegna fyrirtækja í útflutningsiðnaði, niðurfelling launaskatts frá miðju ári sem og lækkun kostnaðar fyrirtækjanna vegna afurðalána. Þessar ráðstafanir færa til fyrirtækjanna um 1250 millj. kr., en verðbreytingu í tengslum við gengislækkun á erlendum gjaldeyri má meta upp á tæpa 2 milljarða kr. Auk þess er um að ræða ýmsar aðrar óbeinar ráðstafanir sem koma atvinnulífi í þessum greinum að gagni eins og reyndar atvinnulífi yfirleitt, svo sem eins og felst í lækkun dráttarvaxta, boðaðri vaxtalækkun og fleiri þáttum. Auk þess eru gerðar ráðstafanir til þess í framhaldi af kjarasamningunum að koma upp og verja nokkru fé til þess, 35 millj. kr., að standa undir kostnaði vegna starfsmenntunar verkafólks og enn fremur að framlengja lög og reglugerðir um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fastráðins fiskvinnslufólks, þ.e. kauptrygging þessa fólks verði greidd þegar það tekur þátt í námskeiðum á vegum útflutningsgreinanna. Að því er varðar útfærslu þessara aðgerða í heild sinni nánar mun ég spara mér að fara um það mörgum orðum vegna þess að ég vænti þess að frv. ríkisstjórnarinnar um þessar aðgerðir í heild sinni komi til umræðu á hinu háa Alþingi þegar á morgun. Á það ber hins vegar að leggja áherslu að þessar aðgerðir byggja eftir sem áður á þeirri grundvallarstefnu í ríkisfjármálum að tryggja jöfnuð í ríkisfjármálum. Þeim vanda sem ríkissjóður stóð þess vegna frammi fyrir er mætt annars vegar með lækkun útgjalda, bæði að því er varðar útgjöld á fjárlögum og lánsfjáröflun til opinberra aðila og fjárfestingarlánasjóða á lánsfjárlögum, og með nýrri tekjuöflun. Tekjuöflunin leggst annars vegar á þá aðila sem leita eftir erlendum lántökum til langs tíma og svo í annan stað á hagnað fyrirtækja, en sú breyting er ráðgerð frá þeim lögum sem samþykkt voru fyrir áramót að skatthlutfall er hækkað úr 45 í 48%. Ég dreg ekki dul á að mér er að því eftirsjá að það er fallið frá frv. um fyrri áfanga verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga. Það er hins vegar staðreynd að frv. mætti mikilli andstöðu á Alþingi og margir þm. hafa beitt sér gegn veigamiklum þáttum þess. Að vísu er það rétt að forsvarsmenn sveitarfélaga, formaður og stjórn Sambands ísi. sveitarfélaga, hafa margítrekað lýst stuðningi sínum við þetta mái. Hins vegar hafa borist allmargar umsagnir frá einstökum sveitarfélögum sem eru neikvæðar. En rökrétt niðurstaða af þeirri staðreynd að þetta frv. á ekki brautargengi að fagna hér á þingi er einfaldlega sú niðurstaða að draga það til baka að sinni og freista þess á ný að taka málið upp og þá hugsanlega í einum áfanga, þ.e. í heild sinni. Herra forseti. Ég vil fyrst nota tækifærið og víkja nokkrum orðum að kjarasamningunum og þeim almennu efnahagsáhrifum sem þessar aðgerðir í heild sinni hafa. Það er ljóst að þegar gengið var til samningaviðræðna Verkamannasambandsins og atvinnurekenda, sem nú er lokið, voru menn á einu máli um að höfuðverkefni kjarasamninga væri að leiðrétta misgengi sem orðið hefði í launaþróun. Almenn kaupmáttaraukning á seinasta ári var meiri en dæmi eru um. Hlutur launa í þjóðartekjum hefur ekki verið jafnhár fyrr. Vandinn var hins vegar sá að einstakir hópar launafólks, ekki síst í fiskvinnslu, höfðu ekki fengið þann hlut sem þeim bar. Þetta setur mark sitt á þessa nýju kjarasamninga. Samningarnir markast einnig af því að afkoma útflutningsgreinanna var ákaflega veik. Þessar sérstöku aðstæður, þar sem saman fór almenn viðurkenning á því að rétta þyrfti sérstaklega hlut fiskvinnslufólks og slök afkoma frystingarinnar, hlaut að gera samningana afar erfiða. Það er því sérstakt fagnaðarefni að það skuli hafa tekist niðurstaða um samningagerð án ófriðar á vinnumarkaði. Við ríkjandi aðstæður í efnahagsmálum er ljóst að hörð átök hefðu getað orðið og hefðu getað leitt til hrapallegrar niðurstöðu. Þetta var þess vegna vandaverk og ég læt einfaldlega í ljós þá ósk að niðurstaðan af umfjöllun um þessa kjarasamninga verði hleypidómalaus og að menn sjái að þessir samningar við þessar erfiðu aðstæður eru þeir skynsamlegustu sem unnt var að gera í stöðunni. Menn hafa farið hér nokkrum orðum um einstaka þætti að því er varðar t.d. lækkun framlaga á fjárlögum til framkvæmda svo sem eins og til vegamála eða húsnæðismála. Ég vil sérstaklega nefna það að því er varðar húsnæðismál að innan skamms tíma er að vænta tillagna frá nefnd sem hæstv. félmrh. hefur skipað og fengið hefur það verkefni að taka til skoðunar grundvallarþætti húsnæðislánakerfisins. Það er orðin nokkuð breið samstaða um að þetta kerfi fái ekki staðist til frambúðar. Í ljósi þessa er þess að vænta að það kerfi verði tekið til heildarendurskoðunar ekki seinna en á næsta hausti þannig að það komi aftur í hlut Alþingis að setja um það viðamikla löggjöf fyrir upphaf næsta árs. Að því er varðar lánsfjárlög er þess að geta að sú lækkun á lánsfjáröflun opinberra aðila og fjárfestingarlánasjóða er nær því lánsfjárlagafrv. sem sett var fram af hálfu ríkisstjórnarinnar í upphafi þings. M.ö.o.: það má segja að að nokkru leyti hafi verið eytt þeim slaka sem kom í það mál samkvæmt niðurstöðum umfjöllunar Alþingis og meiri hluta þess. Menn hafa að sönnu miklar áhyggjur af viðskiptahallanum sem spáð var að gæti farið vel yfir 10 milljarða kr. Það er ástæða til að vekja athygli á því að með í þessum tölum um viðskiptahalla erum við að ræða um óhagstæðan vaxtajöfnuð upp á 6,3 milljarða kr. og sérstakan innflutning, þá fyrst og fremst skip og flugvélar, sem er um rúmlega 31/2 milljarður kr. Með þessum aðgerðum er þess að vænta að viðskiptahallinn fari úr 4–6% af vergri landsframleiðslu niður í 3,3% af vergri landsframleiðslu, þ.e. verði í svipuðu horfi og á síðasta ári. Fjarri sé mér að ætla að sá árangur sé viðunandi, en engu að síður er það rétt að með þessum aðgerðum er innan hins þrönga svigrúms hamlað gegn viðskiptahallanum sem samkvæmt mati fjmrn. gæti lækkað niður í 8,2 milljarða kr. Að því er varðar verðlag gerir verðlagsspá ráð fyrir að verðhækkun frá upphafi til loka þessa árs verið rétt tæplega 16% á mælikvarða framfærsluvísitölu samanborið við 26% hækkun á síðasta ári. Jafnframt dregur verulega úr hraða verðbreytinga þegar komið er fram yfir mitt ár og áhrif gengisbreytingar og upphafshækkunar launa í kjarasamningum eru komin fram. Ef ekkert óvænt kemur upp á má reikna með að verðbólguhraðinn verði kominn niður undir 10% á síðasta ársfjórðungi samanborið við um og yfir 30% um áramót. Í þeim kjarasamningum sem þegar hafa verið gerðir felst að því er virðist óbreyttur kaupmáttur dagvinnulauna verkafólks frá upphafi til loka þessa árs. Kaupmáttur lægstu launa gæti jafnvel heldur aukist. Hins vegar verður kaupmáttur launa að meðaltali nokkru lægri á þessu ári en í fyrra, e.t.v. um 3% á mann. Hér þarf hins vegar að hafa í huga að árið 1987 var um margt afar sérstakt. Þar fóru saman hagstæðar ytri aðstæður og mikil mannekla. Hvort tveggja kynti undir mikilli þenslu og kröftugri hækkun launa. Jafnframt hefur "skattlausa árið" vafalaust stuðlað að aukinni ásókn í aukavinnu. Allt þetta lagðist á sömu sveif og leiddi til mikillar hækkunar launa og einnar mestu kaupmáttaraukningar á einu ári sem orðið hefur. Þegar menn spyrjast fyrir um hvaða áhrif þessar aðgerðir hafi á afkomu í sjávarútvegi er rétt að rifja upp að frystingin var talin vera rekin með um 7–8% halla og söltun og útgerð hafi rétt hangið fyrir ofan núllpunkt. Með þessum aðgerðum, sem ríkisstjórnin hefur nú ákveðið, batnar afkoma fiskvinnslunnar verulega. Lauslega áætlað gæti frystingin verið komin upp undir núllpunktinn, söltun að sama skapi í nokkurn hagnað. Hins vegar hefur afkoma útgerðar heldur versnað og má reikna með því að þar verði nokkur halli þegar afleiðingar af þessum aðgerðum í heild sinni eru fram komnar. Herra forseti. Að lokum vil ég leggja á það áherslu, sem kemur fram í stefnuyfirlýsingunni, að ríkisstjórnin muni beina þeim tilmælum til sveitarstjórna og annarra framkvæmdaaðila að þessir aðilar leggist á eitt um að draga úr framkvæmdum meðan verið er að ná árangri í að keyra niður þensluna. Ég tel að með þessum aðgerðum hafi ríkisstjórnin gert sitt til þess, bæði með því að lækka bein útgjöld, draga úr lánsfjárnotkun sinni og geti því með auknum rétti beint þeim tilmælum til annarra, sem látið hafa sinn hlut eftir liggja, þ.e. sveitarfélaga og ýmissa aðila í atvinnulífinu, að þeir leggist á eitt með aðilum vinnumarkaðarins og ríkisstjórn um að ná fram meginmarkmiðinu sem er að verulega dragi úr verðbólgu þegar líða tekur á árið.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig til fyrirmyndar að Alþingi fái nú fréttirnar um leið og fjölmiðlar því það hefur því miður allt of oft komið fyrir að alþm. hafa þurft að lesa um slíkt sem hér er á ferðinni í blöðum eða heyra það í útvarpi eða sjónvarpi. Hins vegar ber þessa umræðu ansi brátt að og ég ætla mér ekki þá dul að geta fjallað ítarlega um þær upplýsingar sem hér liggja fyrir eftir þá afar lauslegu skoðun sem mér hefur gefist á þessu. Ég vil reyndar lýsa óánægju minni með að okkur þm. stjórnarandstöðu skyldi ekki gefast kostur á betri tíma til að gaumgæfa þessi mál áður en við tjáum okkur um þau hér. Ég hefði sannarlega viljað fá ráðrúm til að skoða þessar tillögur og átta mig betur á þeim og kynna þær í okkar hópi og fá viðbrögð þar. En til þess hefur vitaskuld ekki gefist neinn tími. Raunar er ekki margt nýtt í þessum ráðstöfunum því svo mjög hefur verið fjallað um þessar ráðstafanir nú þegar í fjölmiðlum að þær eru orðnar býsna kunnugar má kannski segja. En það má líka segja að þessi ríkisstjórn er mikil ráðstafanaríkisstjórn. Hún hefur verið að gera svokallaðar ráðstafanir í efnahagsmálum nánast allt frá eigin fæðingu og svo böksulega gengur henni að rata á réttu ráðstafanirnar að þær ráðstafanir, sem hún gerir hér, eru að stórum hluta að taka til baka fyrri ráðstafanir. Svo er t.d. um endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts, en eitt af því sem mönnum datt fyrst í hug til að rétta af ríkissjóðshallann á sl. sumri var einmitt að hætta við endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts í sjávarútvegi, enda sýndist sá kostur mögulegur með tilliti til góðrar stöðu í flestum greinum sjávarútvegs á fyrri hluta síðasta árs. En það er auðvitað til marks um hve skjótt skipast veður í lofti í þeim greinum að það var ljóst þegar síðsumars eða á haustmánuðum að hagur flestra greina fiskvinnslunnar fór mjög versnandi og mundi ekki þola að uppsöfnuðum söluskatti yrði haldið eftir. Stjórnarherrar kusu þó að berja höfðinu við steininn og lágu á uppsöfnuðum söluskatti eins og ormar á gulli, þ.e. uppsöfnuðum söluskatti síðasta árs, og hafa aðeins nýlega fallist á að endurgreiða hann. Í fjárlögum þessa árs er ætlunin að greiða aðeins hluta af áætluðum uppsöfnuðum söluskatti þessa árs. Nú hafa menn hins vegar beygt sig fyrir staðreyndum og fyrsti punkturinn í þessum ráðstöfunum að frátaldri gengisfellingu að sjálfsögðu, sem reyndar er aðeins viðurkenning á ástandi sem þegar er orðið eins og reyndar margt annað í þessum ráðstöfunum, er sem sagt um það að uppsafnaður söluskattur verði endurgreiddur að fuliu. Það er vitanlega nauðsynleg ráðstöfun. Næsti punktur er svo niðurfelling launaskatts í sjávarútvegi og samkeppnisgreinum iðnaðarins frá 1. júlí nk. Það er notað til marks um þroska að segja aldrei "þetta sagði ég", en það verður að hafa það, ég held ég segi það samt: Þetta sagði ég og þetta sögðu mjög margir. Um þennan launaskatt fjölluðum við í kringum hátíðarnar og þá sögðum við kvennalistakonur að enda þótt það væri góð og gild stefna að mismuna ekki atvinnugreinum og að skapa atvinnugreinunum sem jöfnust skilyrði m.a. hvað skattlagningu varðar yrði að taka tillit til aðstæðna. Það var okkar mat að nú væru alls ekki þær aðstæður í sjávarútvegi og ýmsum greinum iðnaðar að fiskvinnslugreinarnar og samkeppnisgreinar iðnaðarins gætu borið launaskatt. Auk þess legðist hann þyngst á atvinnulífið á landsbyggðinni og væri því í raun réttnefndur dreifbýlisskattur. En stjórnarherrarnir hlustuðu ekki á þau rök frekar en önnur og skatturinn var lögfestur. Nú er hann tekinn til baka eins og svo margt annað sem ráðherrar gera í fljótfærni sinni og hugsunarleysi. Fleiri dæmi mætti nefna um slíka tiltekt, t.d. stendur hér að Seðlabankinn beiti sér einnig fyrir því að umsjónar- og eftirlitsgjald vegna afurðalana verði lækkað í fyrra horf hjá þeim bönkum sem hækkuðu gjaldið árið 1987. Hér er því enn verið að taka aftur ráðstöfun sem einhvern tíma hefur þótt heillaráð. Ég ætla ekki að fara í öll þessi atriði. En það er t. d. talað hér um að olíuverð lækki 1. mars með hliðsjón af stöðu innkaupajöfnunarreiknings, verði birgða og horfum um þróun olíuverðs á alþjóðamarkaði. Það er ágætt, en minnir okkur kannski á að alltaf þegar olíuverð hækkar er það vegna markaðsmála erlendis og ekkert við því að gera rétt eins og það séu náttúruhamfarir. Nú er hægt að lækka og segir það sína sögu. Hins vegar sakna ég þess að ekki er fjallað um aðra orku en olíuna. Það er ekki staður né stund til spurninga hér, en ég leyfi mér þó að spyrja hvort ekki hafi komið til greina að lækka aðra kostnaðarliði svo sem vegna raforku. Því hefur oft verið haldið fram að íslensk fiskvinnsla þyrfti að greiða margfalt raforkuverð á við t.d. nágrannalöndin, en um það verður væntanlega fjallað nánar þegar þessar ráðstafanir liggja fyrir á þingskjölum. Í kafla um bætt starfsskilyrði launafólks eru þar atriði sem eru góð og gegn en kosta væntanlega nokkurt fé og breytingu á útgjaldahlið ríkissjóðs sem greinilega er ekkert vitað um eins og reyndar marga útgjaldaliði þessara ráðstafana. Sama má segja um aðgerðir til að hamla gegn við skiptahalla og erlendri skuldasöfnun. Þar er margt opið og óljóst og vekur spurningar. Það á að lækka ríkisútgjöld, m.a. útgjöld til vegamála. Hvað hefur það í för með sér? Það sjáum við ekki af þessu. Við sjáum ekki hvaða framkvæmdir það eru sem verða skornar niður eða hvernig á að standa að því sem að sjálfsögðu er heldur ekki von. Það á að lækka framlög í byggingarsjóði ríkisins. Ég hélt reyndar að það væri hreinlega búið að ráðstafa þessu fé - eða hvar mun þessi niðurskurður koma niður? Við því fást vonandi svör fyrr en síðar en mig undrar ekki að hæstv. félmrh. er ekki við þessa umræðu. Síðan eru hér áform um að frv. um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga verði ýtt til hliðar og ekki harma ég það. Við höfum talað gegn því frv. þar sem okkur þótti það illa undirbúið. En hér er þá enn ein ráðstöfunin af hendi hæstv. ríkisstjórnar sem er tekin til baka. Vonandi nota ráðherrar þá tækifærið og ráðrúmið sem gefst til að íhuga það mál betur og undirbúa á þann veg að þessar breytingar verði til bóta og í fullu samráði við sveitarstjórnarmenn. En heldur leggst nú lítið fyrir kappana að kippa þeirri fjárupphæð til sín sem þarna var um að ræða svo að segja formálalaust og segja fagnandi: Við það styrkist fjárhagur ríkissjóðs um 250 millj. kr. Sem sagt gott. Það á enn fremur að beina því til sveitarfélaga og annarra framkvæmdaaðila að draga úr framkvæmdum. Úr því að það er verið að ganga á þeirra ráðstöfunarfé geta sveitarfélögin sjálfsagt orðið við því, en ætli borgarstjórinn í Reykjavík sé ekki helst aflögufær í þeim efnum hvernig sem hæstv. ráðherrum gengur að ráða við hann. Ég held ég hafi ekki fleiri orð um þessar ráðstafanir og yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, enda allt galopið og óljóst, svo sem aðgerðir í vaxtamálum sem hér eru boðaðar, en um það verður nánar fjallað þegar þetta kemur allt fram á þingskjölum. Ég vil aðeins að lokum segja að enn fær launafólk sendingu frá hæstv. ríkisstjórn. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er vitnað til þeirra samninga sem þegar hafa verið gerðir en reyndar ósamþykktir enn nema á Vestfjörðum og sagt að sú stefna sem þar er mörkuð sé forsenda þess að þessar ráðstafanir haldi og að sjálfsögðu gefið í skyn að ef menn haldi sig ekki á sömu nótum í öðrum samningum sé allt í voða. M.ö.o.: enn er stefnan og ábyrgðin lögð á herðar launafólks. Hæstv. ríkisstjórn treystir sér ekki til að axla þá ábyrgð, enda kann hún fá ráð önnur en að kyngja þeim ráðum sem henni fundust eitt sinn vænleg.



Herra forseti. Já, í dag er 29. febrúar, hlaupársdagur, og það er vel við hæfi að ríkisstjórnin komi með þessa tilkynningu á þeim degi. Bæði ég og aðrir sem ræddu mikið um fjárlög og lánsfjárlög fyrir áramót margfullyrtum að það mundi ekki líða langt á árið þangað til yrði gerður uppskurður á þessum frv. Nú liggur það fyrir og það í verulegum mæli. Annað er dálítið athyglisvert. Við höfum átt umræður um vaxtamál og um hvaða áhrif hæstv. ríkisstjórn geti haft á þau mál. Það hefur verið fullyrt að það verði að fylgja framboði og eftirspurn. Ég sé ekki betur en þessi tilkynning um ráðstafanir feli í sér að hæstv. ríkisstjórn sé nú komin á aðra skoðun í því máli þó að margt megi svo segja um vextina í því sambandi. En ég hef stuttan tíma og get ekki farið mikið út í það frekar. Ég vil taka fram að á fyrstu síðu er sagt að Seðlabankinn, með leyfi forseta, beiti sér einnig fyrir því að umsjónar- og eftirlitsgjald vegna afurðalána verði lækkað í fyrra horf hjá þeim bönkum sem hækkað hafa gjaldið 1987. Búnaðarbankinn hækkaði ekki þetta gjald. Það er sagt frá því að Seðlabankinn hafi ákveðið að lækka eigin vexti í viðskiptum við innlánsstofnanir um 2%. Þetta er ekki skilgreint frekar, en í umræðunum á morgun óska ég eftir því að það komi betur fram við hvað er átt og hvort muni ekki koma eitthvað til baka eða það verði þá tekið upp um bindiféð, sem bankarnir binda í Seðlabankanum, að farið verði að borga af því einhverja vexti. Þar sem ég hef mjög lítinn tíma vil ég spyrja aðeins um það sem hér segir í síðasta punktinum: "Jafnframt verður lagt fram frv. um skattskyldu fjárfestingarlánasjóða og veðdeildir bankanna." Skil ég það rétt að það eigi t.d. að fara að leggja skatt á Stofnlánadeildina til þess að hún sé síður þess umkomin að halda áfram að borga niður vexti hjá skuldugum bændum og reyna að koma þar á móts við hinar brýnu þarfir sem þar eru? Ég óska einnig eftir því að fá svar við því á morgun í umræðunum. Að öðru leyti mun ég ræða vaxtamálin í umræðunum á morgun og reyna að færa að því rök að sú stefna sem hæstv. ríkisstjórn hefur fylgt hafi leitt til þess að nú sé búið að ákveða að fella gengið. En tíma til þess hef ég ekki nú. Í hinni gráu bók, sem ég er með hér fyrir framan mig, er sagt m.a.: "Leitast verður við að mæta vanda þeirra bænda sem búa við sérstaka erfiðleika, erfiða lánsfjárstöðu, með skuldbreytingum o.s.frv." Ekki kemur fram í þessu að það sé neitt hugsað til þess að standa við þetta fyrirheit. Ég vil einnig fá svar við því. Að endingu vil ég segja þetta: Það eru mikil vonbrigði hvernig er tekið á þessum málum þjóðarinnar. Það er ekki verið að hugsa um réttlæti hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég viðurkenni að það er erfitt að lyfta launum láglaunafólksins í samningum, en það var hægt í sambandi við þær aðgerðir, sem nú er verið að gera, að gera eitthvað til þess að láglaunafólkið hafi meiri tekjur með einhverjum hætti en það hefur því það er til skammar. Það er til skammar okkur öllum og ekki síst ríkisstjórninni að viðhalda því misrétti sem er í þjóðfélaginu. Ég geri ráð fyrir að ég sé búinn með mínar fimm mínútur og læt þessu lokið.