Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og ég boðaði fyrir lok 2. umr. hef ég flutt á þskj. 955 brtt. við 12. gr. frv. til hafnalaga. Hún er sú, að í framhaldi af 4. tölul. komi tveir nýir töluliðir svohljóðandi: „Verði misbrestur á greiðslu aflagjalds skal viðskiptabanki fiskkaupanda, ef óskað er, standa hafnarsjóði skil á greiðslu gjaldsins er hann tekur veð í viðkomandi framleiðslu. Enn fremur skal útflytjandi eða banki er greiðir framleiðanda söluverð varnings greiða hafnarsjóði áfallið en ógreitt vörugjald af viðkomandi varningi.“ Þessi brtt. er samhljóða ákvæðum sem voru inni í frv. þegar það var lagt fyrir þingið og varðar miklu fyrir aðstöðu hafnarsjóða til að tryggja greiðslur á lögboðnum gjöldum. Ég hef hins vegar ekki tekið inn í brtt. ákvæði, sem var í 4. tölul. 12. gr. en fellt út af hv. Ed., þar sem gert var ráð fyrir að hafnarsjóður hefði haldsrétt í varningi, þ. e. útflutningsbirgðum, uns gjaldið er greitt, þ. e. vörugjald og aflagjald, þannig að ég hef ekki tekið upp öll þau ákvæði sem felld voru út úr þessari grein frv. af hv. Ed. Við 2. umr. kom það fram að hæstv. félmrh. styddi eindregið þessa hugmynd um breytingu, sem ég hef mælt hér fyrir, og taldi hann það mjög miður að sú breyting hefði verið gerð í hv. Ed. á frv. sem um er að ræða. Einnig mátti skilja bæði við 1. og 2. umr. um þetta frv. að hæstv. samgrh. hefði talið til bóta að halda þessu ákvæði inni í frv. þó að hann greindi frá viðbrögðum í Ed. um þetta, þar sem samgn. Ed. stóð sameinuð að því að fella þetta ákvæði út. Ég hef ekki heyrt eðlileg rök fyrir þessu og ég tel að það skipti afar miklu máli, eins og þegar hefur komið fram af minni hálfu, að hafnarsjóðirnir verði ekki afskiptir í sambandi við innheimtu þessara gjalda og þó að inni í frv., eins og það lítur út eftir 2. umr., séu ákvæði um að halda megi eftir skráningar- og þjóðernisskírteinum til tryggingar greiðslu skipa- og vörugjalda og vörugjald af útflutningi og aflagjald skuli auk þess tryggt með veði í útflutningsbirgðum þess aðila er skuldar vörugjald, þá tel ég að þau ákvæði, sem ég hef gert till. um að tekin verði á ný inn í frv., séu það þýðingarmikil að nauðsynlegt sé að leggja til að þetta verði fært til þess horfs sem var þegar frv. var hér lagt fyrir. Ég vek athygli á að aðstaða hafnarsjóða í byggðarlögum víða um landið til þess að fara í harðar innheimtuaðgerðir vegna gjalda er ekki ýkjasterk gagnvart fyrirtækjum sem eru á viðkomandi stað og því eðlilegt að taka þá skipan upp sem gert var ráð fyrir í frv. upphaflega. Ég vænti þess að brtt. fái góðar undirtektir og verði ekki til þess að tefja afgreiðslu þessa máls hér í þinginu því að ég tel að mörg ákvæði þessara laga horfi vissulega verulega til bóta og vænti þess að um það geti tekist samstaða að fá frv. breytt með þessum hætti.



Herra forseti. Ég hef rætt þetta mál við bæði hv. flm. og enn fremur kannað afstöðuna í Ed., hvernig á því hafi staðið að þetta ákvæði var tekið út. Mér er tjáð af bæði nefndarmönnum og öðrum, sem þar eiga sæti, að þó að þetta ákvæði væri sett hér inn mundi það aldrei fara í gegnum Ed. Þetta eru þeirra orð, en þetta segja ekki einn og ekki tveir, heldur fleiri. Ég hef þegar rætt við fjóra af nefndarmönnum úr fleiri en einum flokki og þetta er þeirra álit. Ég vil nú, vegna þess að ég sé ekki annað en að frv. sé komið í verulega hættu þar sem er svo langt liðið á þingtímann, mælast til þess að hv. þm. dragi þessa till. til baka til að stefna ekki frv. í hættu. Hins vegar finnst mér till. hans athyglisverð og ef ég verð formaður samgn. á hausti komanda mun ég beita mér fyrir því að þetta mál verði athugað og reyna að finna leið til að bæta þar úr, ef að athuguðu máli verður talið af hafnarsjóðum úti um land að það sé nauðsynlegt. Ég vænti þess að hv. þm. taki þetta til umhugsunar að minnsta kosti til þess að stefna ekki málinu í hættu því að mér er ljóst að áríðandi er að lögfesta þetta frv. nú.



Herra forseti. Ég tek undir það með hv. 5. þm. Austurl., Hjörleifi Guttormssyni, að ég teldi mjög æskilegt að þessi brtt., eða efnislega það sem í henni felst, kæmi inn í þessa löggjöf. Auðvitað er rétt að það er mjög knýjandi að þetta mál nái fram að ganga nú. Mér er óskiljanlegt hvaða rök liggja að baki því hjá þeim hv. þdm. í Ed. sem ætla sér að stöðva málið á því að þetta ákvæði, sem var upphaflega í frv. sem stjfrv., nái fram að ganga. Það væri fróðlegt a. m. k. að fá að vita hverra fulltrúar það eru í hv. Ed. sem vilja stöðva málið á þessu og hvaða rök eru að baki því.

Er ekki rétt að beygja sig fyrir því?

Nei, hv. skrifari. Það er ekki rétt að beygja sig fyrir ranglætinu. Þetta er réttlætismál, að mínu viti, og þó að hv. skrifari, þm. Halldór Blöndal, beygi sig í duftið fyrir ýmsu síðustu dagana er ekki æskilegt að það sé ert í þessu tilfelli. Ég heyrði ekki annað en hæstv. samgrh. tæki undir þessa till., enda frv. flutt þannig úr garði gert af hans hálfu, og hæstv. félmrh. hefur einnig tekið mjög jákvætt undir það sjónarmið. Mér er því alveg óskiljanlegt hvaða fyrirstaða er í hv. Ed., en þar er hótað með því að málið verði stöðvað þar verði þessi breyting hér gerð. Ég óska eftir því við hv. formann samgn. Nd., geti hann gefið um það upplýsingar, að hann upplýsi hverra fulltrúar það eru í hv. Ed. sem ætla sér að beita neitunarvaldi, stöðvunarvaldi, til að koma í veg fyrir að þessi breyting nái fram að ganga og hver rökin eru fyrir því.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þetta frv. er nú búið að liggja fyrir Ed. í allmarga mánuði og til þess að gera nýlega afgreitt þaðan. Nokkrar till., sem nefndin flutti, voru að sumu leyti til bóta eða með þeim hætti að ég gat fyrir mitt leyti fallist á þær. Ég ræddi einmitt þetta atriði þar því að ég var mun sáttari við orðalag eins og var í frv. En eins og málum er komið óttast ég að frv. nái jafnvel ekki fram að ganga vegna tímaskorts ef það fer til efri deildar aftur. Ég vil því mjög mælast til þess við hv. flm. brtt. á þskj. 955 að hann dragi till. sína til baka. Ég endurtek það loforð mitt í sambandi við útgáfu reglugerðar að ég skal eins og ég frekast get koma til móts við þær óskir sem fram koma í till. Ef till. þessi yrði felld er útilokað að koma til móts við óskir flm. í reglugerð. En ég legg mikla áherslu á að þetta mál verði að lögum, því að hér er um mikilsverðar breytingar að ræða, og bendi á að þetta er annað þingið sem málið er flutt þó það hafi verið gerðar á því nokkrar breytingar á milli þinga. Þess vegna óska ég eindregið eftir því við hv. flm. að hann dragi sína till. til baka og vitna þá í þau orð sem ég viðhafði við 2. umr.



Herra forseti. Ég met mikils þær undirtektir sem fram hafa komið hér hjá hæstv. samgrh., formanni samgn., hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, og hv. þm. Karvel Pálmasyni, sem einnig á sæti í samgn. þessarar deildar. Hv. formaður nefndarinnar, Stefán Valgeirsson, hefur tjáð mér að það séu litlar líkur á að brtt. þessi fengi hljómgrunn hjá samgn. Ed. eins og á stendur. Hæstv. ráðh. hefur hér, eins og menn hafa heyrt, heitið því að reyna að tryggja efnislega þau ákvæði sem brtt. þessi varðar með setningu reglugerðar, svo sem hann hefur heimild til samkv. sérstakri grein, 39. gr., þessa frv., eins og það nú lítur út. Auk þess hefur hv. formaður samgn. boðist til að athuga málið strax og þing kemur saman, ef hann hefur forustu og áhrif í samgn. þessarar deildar, þannig að breytingar yrðu gerðar á lögunum til þess horfs sem hér er gerð till. um. Ég teldi vissulega mjög miður ef þessi lög næðu ekki fram að ganga á þessu þingi og átta mig einnig á að það mundi veikja stöðu hæstv. ráðh. í sambandi við reglugerð ef hv. þd. fær að fella þessa brtt., sem ég hef hins vegar ekki heyrt neinar raddir um út af fyrir sig í þessari hv. þd. Með vísan til alls þessa er ég reiðubúinn að falla frá þessari brtt. nú, en áskil mér að sjálfsögðu og hef allan rétt til að fylgja málinu fram í ljósi þess sem gerist á komandi þingi, ef ég kem þar við sögu.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að mæla hér fyrir þessum tveimur frv. um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum og atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum. Þessi frv. hafa verið lengi í meðferð nefndar, sem var skipuð 1978 og lauk ekki störfum fyrr en á þessu ári, og þessi frv. eru samkomulagsatriði þeirrar nefndar óskiptrar og í hvorugu frv. breytt stafkrók af ráðuneytinu þegar það var lagt fyrir þingið. Þetta frv., sem nú er rætt, var unnið af nefnd sem sæti áttu í fulltrúar frá Stýrimannaskólanum í Reykjavík, Vélskóla Íslands, Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandinu, Vinnuveitendasambandi Íslands vegna kaupskipaútgerðar, Landssambandi ísl. útgerðarmanna og Vinnumálasambandi samvinnufélaga, en formaður var skipaður af ráðuneytinu. Það má segja að sæmilegt samkomulag hafi tekist hvað snertir vélstjóra og vélaverði. Ég fylgdi þessum málum ítarlega úr hlaði í Ed. og ætla ekki að fara efnislega yfir frv. Í Ed. voru gerðar þrjár breytingar á frv. um atvinnuréttindi vélfræðinga og gekk það greiðlega eftir að nefndin hafði skilað störfum, en hins vegar hefur verið uppi allmikill ágreiningur meðal frammámanna í Farmannasambandinu og Skipstjóra- og stýrimannafélaginu varðandi atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum. Frá 1. okt. 1982 til jafnlengdar 1983 voru veittar tæplega 1600 undanþágur. Þetta er í raun og veru ekkert nýtt því að þessi undanþágufaraldur hefur verið árum saman. Undanþágur til vélstjóra eru tæpar 1000 af þessum undanþágufjölda eða nákvæmlega 994 og til stýrimanna 437, en 161 til skipstjórnarmanna. Þetta eru ekki eins margir menn og talan gerir ráð fyrir því að sami maður hefur fengið fleiri en eina og fleiri en tvær undanþágur á þessu tímabili. Til að reyna að ná sæmilegum sáttum í þessu máli og til þess að frv. um atvinnuréttindi vélfræðinga komi til framkvæmda, sem um er sæmilegt samkomulag, en þá vil ég taka fram að það mun hafa sést yfir að kynna skipstjórnarfrv., þó að það hafi verið samið löngu á undan hinu, í ákveðnum félögum skipstjórnarmanna, þá ræddum við forseti Farmanna- og fiskimannasambands Íslands um það síðast í gær og formaður Vélstjórafélags Íslands að ég gæfi hér yfirlýsingu um afgreiðslu þessara mála og flytti brtt. við frv. um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna. Þessi yfirlýsing mín er þannig, að það skal tekið fram við afgreiðslu laga þessara að stéttarfélög skipstjórnarmanna og vélstjóra víða um landið óska eftir því að fá að gera brtt. við lögin sem lagðar verði fram eigi síðar en 15. okt. á þessu ári. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands mun skipa nefnd í málið sem skila mun einu sameiginlegu áliti um þær breytingar á lögum þessum sem betur mættu fara. Ég hef ákveðið að skipa nefnd nú í vor þar sem óskað verður eftir tilnefningu fulltrúa menntmrh., Stýrimannaskólans og Vélskólans í Reykjavík og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands svo og útgerðaraðila til þess að gera till. um breyt. á þessum lögum þar sem m. a. verði stefnt að því að undanþágur verði ekki veittar þeim sem hafa ekki áður fengið undanþágu til skemmri eða lengri tíma. Þeim mönnum sem eftir breytingu laga þessara hafa ekki réttindi verði gefinn kostur á menntun í sínum landshluta og þannig að því stefnt að undanþáguveitingum verði hætt sem fyrst. Ég kynnti þetta fyrir nm. í samgn. Ed. og ræddi um málið og tók hann að sér að gera nefndinni þar grein fyrir þessari afstöðu af því að Ed. var búin að afgreiða málið. Þá vil ég flytja brtt. við frv. um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum, sem ég bið hv. samgn., sem væntanlega fær frv. til meðferðar, að fjalla um. Brtt. er um að 15. gr. falli niður og breytist töluröð greina í samræmi við það. Í lok 21. gr., sem er 22. gr. í frv., komi eftirfarandi ákvæði til bráðabirgða: Ákvæði um atvinnuréttindi samkv. 4., 7. og 8. gr. skulu taka gildi frá og með 1. jan. 1985. Þetta er gert svo að réttindi verði ekki af þeim tekin aftur sem hafa öðlast þau, verði breyting gerð á lögunum sem væntanlega yrði þá í þingbyrjun. Þess vegna varð að samkomulagi að flytja brtt. um ákvæði til bráðabirgða. Skal ég þá ekki hafa þessi orð fleiri um efni frv., en vil þó segja þetta að lokum: Hér kom fram í vetur fsp. út af undanþágum og það var eins og sumum hafi fundist það alveg stórkostleg breyting sem orðið hefur. Undanþágur hafa verið á undanförnum árum með svipuðum hætti. Þessar tæplega 1600 undanþágur ná að vísu til 800 manna eða svo eða þá heldur færri. Ég man nú ekki alveg töluna og þetta hefur verið hlaupandi frá ári til árs. Undanþágur þekkjast vart hvað snertir skipstjórnarmenn og stýrimenn á togurum, að undanskildum held ég þremur sem eru á listanum fyrir þetta tímabil. Ef þessi frv. verða ekki afgreidd núna heldur þetta undanþáguflóð hins vegar áfram. Enginn sem fer með samgöngumál mun svipta þá undanþágum sem hafa haft undanþágur á eigin bátum árum saman. Það mundi aðeins verða til þess að hella olíu á eldinn. En breytingar, sem nauðsynlegt er að gera, verður að framkvæma þannig að þær taki gildi um næstu áramót. Þegar þær hafa tekið gildi finnst mér eðlilegt að engar nýjar undanþágur verði veittar og þar með verði lokað fyrir það undanþáguflóð sem verið hefur áratugum saman. Ég tel að með þessu sé verið að reyna að ná sem víðtækustu samkomulagi, en ef breyting verði á með undanþágur til alls þess fólks sem hefur haft þær árum saman held ég að það verði ansi mikil spenna í sambandi við þær breytingar. Ég minni á að þegar iðnfræðslulöggjöf var sett á sínum tíma var undantekningarlaust orðið við þeim beiðnum að þeir sem unnið hefðu í viðkomandi iðngrein fengju iðnréttindi. Nú er þetta liðin tíð því að þessir menn fengu réttindi á stuttum tíma eftir að lög voru sett, en síðan hafa allir farið í nám. Vitaskuld verðum við að stefna að því að samdráttur verði ekki eins mikill og er einkum í Stýrimannaskólanum. Það má líka segja að nokkur mistök hafi átt sér stað við menntun, sem ég ætla ekki að fara hér út í. En ég mun fyrst og fremst reyna að beita mér fyrir því að allir þessir aðilar setjist að samningaborði til að ná skaplegri lausn. Herra forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umr. verði báðum málunum vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Það er spurning fyrst til hæstv. forseta. Ég var ekki kominn í salinn þegar hæstv. ráðh. hóf framsöguna. Eru bæði málin á dagskrá nú 301. mál og 302. mál?

Já.

Já, ég tel ekkert athugavert við það því að auðvitað er það meira og minna nátengt sem þar er um að ræða. Ég skal ekki, herra forseti, fara mörgum orðum um þessi mál. Ég á sæti í þeirri nefnd sem málin fara væntanlega til og hef þá tækifæri til að kynna mér þau betur. Mér heyrðist á framsögu hæstv. samgrh. að sá ágreiningur, sem fyrst og fremst væri um að ræða að því er þessi frv. varðaði, væri hinn margumtalaði undanþágufaraldur, eins og menn hafa orðað það, í þessum efnum. Víst er það svo, að æskilegast er, bæði að því er varðar vélstjóra og skipstjóra og stýrimenn, að um borð í bátum og skipum séu menntaðir menn til þessara starfa, hafi til þess full réttindi, en ég veit ekki hvort menn hafa almennt gert sér grein fyrir því hvar t. d. fiskiskipaflotinn hefði verið staddur undangengin ár ef ekki hefði þó verið gripið til þess að veita undanþágur. Ég hugsa að til séu í landinu menntaðir einstaklingar til starfa á flotanum svo að ekki þyrfti að nota undanþágur eða menn með engin réttindi, en staðreyndin er eigi að síður sú að réttindamenn hafa ekki til þessa starfa fengist og þess vegna hefur flotanum verið haldið úti meira og minna með einstaklingum á undanþágum. Þetta er auðvitað slæmur kostur, það skal undir tekið, en ég held þó að menn megi ekki gleyma því að íslenska fiskiskipaflotanum hefði ekki verið haldið úti með þeim hætti sem gert hefur verið undangengin ár hefði ekki notið margra þeirra einstaklinga sem verið hafa á flotanum með undanþágur. Því skulu menn ekki gleyma. Og þó að ég vilji á engan hátt draga í efa að menntun er jákvæð og bætandi og raunar öryggisatriði um leið, þá er það þó eigi að síður svo að hún segir ekki allt. Við höfum ótal dæmi þess, bæði í þessari atvinnugrein svo og mörgum öðrum, að það segir ekki allt um ágæti og hæfni einstaklingsins hvort prófskírteinið fylgir með eða ekki. Þetta er ekki sagt á nokkurn hátt til að draga úr nauðsyn menntunar í þessum efnum, en ég held að menn ættu að hafa þetta í huga þegar litið er yfir sögu þessarar starfsgreinar svo og margra annarra í ljósi reynslunnar. Án þess að ég ætli hér að fara í einstakar greinar þessara frv. eða efnisatriði, þá er hér sérstaklega eitt atriði sem ég vildi gjarnan segja örfá orð um. Það er í sambandi við 19. gr. í frv. um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum fiskiskipum og um 5. gr. í frv. um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum. Báðar þessar greinar í frv. hvoru um sig fjalla um undanþágumálin og í þeim báðum sýnist mér vera gert ráð fyrir að skipuð verði nefnd til að fjalla um undanþágur og að nefndina eigi að skipa fulltrúar tilnefndir af Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og fulltrúum útgerðaraðila og síðan skipi hæstv. ráðh. formann nefndarinnar. Út af fyrir sig hef ég ekki mikið við þessa skipan mála að athuga, en muni ég rétt, og nú vil ég ekkert fullyrða, hæstv. ráðh. veit þetta sjálfsagt miklu betur, en muni ég rétt samkv. a. m. k. framkvæmdinni eins og hún er samkv. gömlu lögunum er a. m. k. lagt mikið upp úr umsögn stéttarfélags viðkomandi einstaklings. Ég spyr hvort meiningin sé þá sú að fella niður þá meðferð mála sem er núna, að umsagnaraðili sé það stéttarfélag sem viðkomandi einstaklingur er félagi í. Nú er það svo varðandi vélstjórana að það eru, að ég hygg, talsvert margir einstaklingar vélstjórar sem eru með full vélstjóraréttindi og munu vera í verkalýðs- og sjómannafélögum víðs vegar í kringum landið, þannig að í reynd má segja að fulltrúar Farmanna- og fiskimannasambandsins, sem þarna er gert ráð fyrir að séu í þessari nefnd, eru ekki endilega fulltrúar sjónarmiða vélstjóra sem eru innan vébanda annarra félaga en rúmast innan Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Ég vildi því gjarnan fá upplýst, það getur að sjálfsögðu komið fram í nefndinni, hvort meiningin er að breyta frá því sem nú er. Ég a. m. k. á ekki von á að fulltrúar þeirra verkalýðs- og sjómannafélaga víðs vegar í kringum landið sem hafa sem félaga hjá sér fullgilda vélstjóra með réttindi telji nægjanlegt að Farmanna- og fiskimannasambandið sé umsagnar- eða ákvörðunaraðili gagnvart þeim þó að það geti að sjálfsögðu verið það gagnvart þeim vélstjórum sem eru innan vébanda þeirra samtaka. Á þessu vildi ég vekja athygli, hvort hér er verið að breyta frá þeirri framkvæmd sem verið hefur mörg undangengin ár, eða hvort menningin er að sama gildi að því er þetta varðar. Ég skal ekki, herra forseti, eyða lengri tíma í þessi mál að þessu sinni, eins og ég sagði áðan. Ég hef væntanlega til þess tækifæri að kynna mér þau frekar í nefnd og þá kunna að koma fram upplýsingar um þau atriði sem ég hef hér gert að umræðuefni. Undanþágumálin eru, að því er fram kom hjá hæstv. ráðh., þau mál sem hvað mestum ágreiningi valda um þessi frv. Ég skildi hæstv. ráðh. svo, að sú yfirlýsing sem hann hér gaf mundi líklega leiða til þess að menn sættust a. m. k. að einhverju leyti á þessu stigi málsins í ljósi þeirra yfirlýsinga sem hann gaf um framhald þess. Þessu vildi ég sérstaklega, herra forseti, koma hér á framfæri strax við 1. umr. og vænti þess að um þetta, og þá trúlega margt fleira, fáist upplýsingar við meðferð málsins í viðkomandi nefnd.



Herra forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Karvels Pálmasonar fyrir nokkrum mínútum að það segði lítið um hæfni manna hvort prófskírteini fylgi með eða ekki.

Það segði ekki allt, hv. þm., það var þess efnis.

Þetta er einmitt setning sem hæfir meginhugsuninni í þessu frv. Skipstjórnarmenn þurfa svo sem ekki að hafa nein skírteini eða menntun. Á þessu þingi og undanfarin ár hafa komið hér mörg frv. fram þar sem gerðar eru síauknar menntunarkröfur. T. d. létu menn sér detta það í hug nýlega að til þess að kona mætti taka á móti barni þyrfti hún fyrst að taka stúdentspróf, síðan að vera fjögur ár í hjúkrunarkvennaskólanum eða hvað það heitir og eftir það tvö ár í sérnámi ljósmæðra. Þ. e. viðkomandi mjúkhent og hreinleg kona, sem gat tekið á móti barni við eðlilegar aðstæður, þarf nú að leggja á sig nám sem er jafnlangt læknanámi við þann eðlilega og sjálfsagða og einfalda hlut. Á sama tíma og menn eru að krefjast aukinnar menntunar og starfsþjálfunar leggja menn hér fram frumvörp um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna og vélstjóra þar sem dregið er úr menntunarkröfum. Ábyrgð skipstjóranna er mikil. Þeir hafa í fyrsta lagi allmarga menn um borð og þeim ber auðvitað skylda til að hafa þekkingu til þess og reynslu að koma í veg fyrir að slys verði. Þeir bera ábyrgð á mörgum mannstífum og þeir bera einnig ábyrgð á mjög dýrum tækjum og bera í raun og veru ábyrgð á lífsmöguleikum þessarar þjóðar. Það hefur verið samið um það, herra forseti, að menn styttu mál sitt nú til þess að þessi frumvörp gætu komist til nefndar og mun ég verða við því og tala ekki lengi að þessu sinni. En það verður ekki hjá því komist að drepa á örfá atriði í frv. Að vísu skal það viðurkennt að hæstv. ráðh. hefur komið fram með mjög mikilvæga brtt., sem breytir ansi miklu í þessu máli, með því að fella niður 15. gr., minnir mig að sé. En mér finnst illt að í lagasetningu eins og þessari, með tilliti til þess sem ég hef sagt hér áður, skuli vera sett í lög að þrátt fyrir öll ákvæði þessara laga megi víkja frá þeim varðandi fjölda skipstjórnarmanna og eins að hægt sé að veita mönnum svokallaðar undanþágur til þess að taka að sér skipstjórn í landinu. Hvenær fengi maður undanþágu til að keyra bíl hérna í Reykjavík, sem er auðvitað sáraómerkilegt atriði og hver meðalmaður getur lært á 10–15 mín. þar sem menn aka bílum eftir mjög merktum götum og sigla eftir götuvitum og ekki hægt að líkja því saman við skip við misjafnar aðstæður hér á Norður-Atlantshafinu? En það má sem sagt veita mönnum undanþágur, ef þeir hafa nægan áhuga, þó að þekkingin og reynslan sé kannske lítil eða engin. Það er meira að segja gengið svo langt að ef hefur tekist að kenna manni á kompás fái hann atvinnuréttindi, hann geti verið með 40 tonna bát ef hann hafi þetta svokallaða gamla pungapróf sem miðað er við 30 tonn og eru aðallega fyrir sportfiska. Auðvitað mætti margt um þetta segja en ég ætla að láfa það vera og geyma mér til síðari tíma að ræða þetta mál, en ég verð að segja að mér finnst þessi tvö mál það mikilvæg að mér finnst tæplega sæmandi að ýta þeim í gegnum þrjár umr. í þessari hv. deild á kannske einum eða tveimur dagpörtum. Við fáum svo gott sem engan tíma til þess að kynna okkur þessi mál. Hæstv. samgrh. er einnig hæstv. heilbrmrh. Hvernig væri nú ef sæmilega natinn maður, sem hefur gott lag á fólki, léti sér detta í hug að það væri hans köllun í lífinu að gerast læknir, en hefði hins vegar ekki til þess próf? Gæti hann fengið undanþágu til að stunda sjúklinga með því að senda skeyti í rn., eins og menn geta fengið skipstjórnarréttindi með einni skeytasendingu til sjútvrn.? Dytti einhverjum það í hug? Það held ég ekki. En ég held að það sé ekkert verra og ekkert meira mál að eiga við þau verk en þau verk sem skipstjórnarmenn þurfa að eiga við og síður en svo. Nú hefur staðið yfir deila í kjaramálum flugmanna. Hvenær ætli hæstv. samgrh. leyfði einhverjum og einhverjum áhugamanni að fara að fljúga flugvélum innanlands eða milli landa án þess að hann hefði til þess menntun og starfsreynslu? Ég veit ekki til að slíkt hafi átt sér stað og ég veit að það hefur ekki verið gert og verður ekki gert þó að það sé síst flóknara mál en það að stýra skipi við alls kyns erfiðar aðstæður - auðvitað miklu auðveldara mál, enda er það sannað mál að menn læra að fljúga á nokkrum klukkutímum. Þessi stétt hefur bara gert sig að yfirstétt í landinu. Herra forseti. Við eigum eftir að ræða þetta mál gaumgæfilega þegar það kemur úr n. og ég vil hvetja þá menn sem sitja í samgn. Nd. að flana ekki að neinu og kanna þetta mál vel áður en þeir mæla með því að það verði samþykkt.



Herra forseti. Ég hygg að hæstv. forseta og mörgum hv. þdm., sem hér eru nú inni staddir, sé ljóst að klukkan langt gengin tvö s. l. nótt var gert samkomulag a. m. k. af minni hálfu við fulltrúa þingflokkanna hér og suma hverja formenn flokkanna um það að fundi yrði frestað í nótt og 2. umr. um kosningalögin frestað til dagsins í dag. Síðan yrði henni haldið áfram og lokið. 3. umr. yrði síðan tekin líka í dag og henni yrði lokið fyrir kl. 7 í kvöld. Það varð samkomulag um það að halda ekki þingfundi í kvöld í ljósi þessa. Nú gerist það að þetta mál, sem samkomulag var um í nótt, er ekki tekið hér til umr. heldur önnur mál eins og hv. þm. er ljóst. Einnig hefur það gerst að annar stjórnarflokkanna, það ég best veit Sjálfstfl., hefur óskað eftir klukkutíma hléi á fundum í deildinni. Hvers vegna veit ég ekki og skal ekkert um segja. En þetta hefur það í för með sér að tíminn minnkar auðvitað sem því nemur sem deildin hefur til umráða til að ræða málið sem átti að ræða hér í dag. Ég vek athygli á þessu vegna þess að ég tel að þeir aðilar sem stóðu að samkomulaginu í nótt séu með þessum vinnubrögðum að rjúfa það samkomulag, sem var á þá leið að 2. umr. skyldi í upphafi fundar að sjálfsögðu fram haldið og síðan tekin 3. umr. Nú er gert hér klukkutíma langt fundarhlé að ósk annars stjórnarflokksins og í áframhaldi af því tekin önnur mál til umr. Af þessu leiðir að það mál sem mest var um rætt í nótt og var þess valdandi að langar umr. urðu hér um þingsköp, með þeim lengri sem hér hafa átt sér stað, er að engu gert. Er að mínu viti beinlínis stefnt að því að þetta mál, sem menn vilja fá að ræða, fái engan tíma hér á fundi í dag. Ég sé ekki betur en þeir aðilar sem þetta samkomulag gerðu við mig, séu með þessum hætti að rjúfa það. Ég tel mig því óskuldbundinn af því samkomulagi vegna framkomu þeirra aðila sem hér ráða ferðinni. Það er tími til þess kominn fyrir hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkana að gera sér grein fyrir því hvaða mál það eru sem á að afgreiða hér á þingi áður en því lýkur. Enn liggur engin vitneskja fyrir um það. Það er gjörsamlega útilokað að hægt sé að greiða fyrir framgöngu mála í gegnum deildina ef stjórnarflokkarnir geta ekki gert upp við sig hvaða mál þeir ætla að fá afgreidd áður en þingi lýkur. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum hér í ljósi þess samkomulags sem é taldi mig vera að gera og ætlaði mér að standa við. Ég sé ekki betur en gagnaðilar mínir að því samkomutagi séu hér að rjúfa það. Ég lýsi því hér með yfir að ég tel mig óskuldbundinn af því samkomulagi vegna þessarar framkomu.



Út af þessum orðum vil ég taka það fram að það er rétt að fram fóru ítarlegar viðræður um það hér á næturfundi hvernig fundum yrði hagað í dag. Ég vona að hægt verði að standa við þetta samkomulag þó að svo hafi til tekist af sérstökum ástæðum að þingfundarhlé varð eitthvað lengra en til stóð og einnig það að forseti mun, eins og hann reyndar sagði frá þegar í upphafi fundar, taka fyrir örfá mál áður en gengið yrði til þess verks að ræða um kosningalögin og stjórnarskipunarlög. Ég vil biðja hv. 3. þm. Vestf. að virða þetta. Það mun ekki liða löng stund þangað til umr. um þetta mál geta hafist. Ég vænti þess að þeir hv. þdm., sem kvatt hafa sér hljóðs í þessu máli, tali ekki mjög lengi, einmitt með tilliti til þess, sem forseti hefur lagt mikla áherslu á á þessum fundi, að aðstæður eru að ýmsu leyti erfiðar og óvenjulegar. En forseti hefur fullan vilja til þess að reyna að verða að sem mestu liði um þessa fundarstjórn í erfiðri aðstöðu.



Herra forseti. Ég ætla að taka undir þau orð hv. þm. Karvels Pálmasonar að það er alveg dæmalaus sú árátta sem kemur fram í sambandi við þetta mál, að skáka því alltaf til hliðar á dagskrá. Við höfum núna tvisvar sinnum lent í því að hefja umr. um þetta um miðjar nætur og mér sýnist að þessi árátta, þessi myrkursótt, sé enn að verki vegna þess að ef svo fer sem horfir verður þetta til umr. í kvöld. Í sambandi við þann samning, sem talað var um í nótt, var aldrei talað um það og það kom aldrei fram að stjórnarflokkarnir mundu tefja þingstörf með síendurteknum fundum í dag. Talað var um að taka þetta mál til umræðu á þessum fundi á sæmilegum tíma og það átti að vera forgangsmál en ekki önnur.



Já, ég vil enn ítreka að það er ákveðin ætlun forseta að taka þetta mál fyrir á fundinum og þá á góðum tíma, vona ég.



Herra forseti. Ég vænti þess að hægt verði að taka málið fyrir á góðum tíma segir hæstv. forseti. Gaman væri að fá að vita frá hæstv. forseta hvað hann telur góðan tíma til að ljúka 2. og 3. umr. um kosningalagamálið. Ég ítreka mótmæli mín við því háttalagi sem hér er uppi haft. Ég vil spyrja formann Sjálfstfl., þingflokksformann þess flokks, formann Alþb. og þá fulltrúa Framsfl. sem á þessum samningafundi voru í nótt: Var þeim ljóst þegar það samkomulag var gert að Sjálfstfl. ætlaði í dag að stöðva starfsemi þessarar deildar um klukkutíma? Lá það fyrir? Ég óska eftir því að menn svari þessu. Ekkert slíkt kom fram þegar við mig var rætt um það með hvaða hætti mál gætu gengið fram í dag. Hæstv. forseti segir: Ég vona að hægt sé að standa við það samkomutag. - Það er búið að brjóta það nú þegar. Það er því ekkert um það að ræða héðan af að hægt verði að standa við það. Þeir sem ráða ferðinni á Alþingi hafa þegar rofið þetta samkomulag. Það er ekkert um það að ræða á þessu stigi máls að neitt bindandi samkomulag sé lengur í gildi að því er mig varðar varðandi kosningalagafrv. og stjórnarskrármálið. Ég læt a. m. k. ekki með þessum hætti leika á mig að því er varðar samkomulagsatriði. Ég er vanur því sjálfur að halda það samkomulag sem ég á annað borð geri og ég geri þá kröfu til annarra að slíkt hið sama gildi. Nú hefur það verið rofið af þeirra hálfu og það er þá þeirra að taka afleiðingum þess: Komið hefur fram hjá hv. þm. Guðmundi Einarssyni og ég trúi að fleiri hafi tekið málið svipað að ráð var fyrir því gert að 2. umr. yrði lokið um kosningalagamálið og stjórnarskrármálið strax í dag í upphafi fundar og síðan 3. umr. hafin. En nú kemur allt annað á daginn. Nú eru önnur mál tekin fram yfir og hlé gert á fundum deildarinnar trekk í trekk að ósk annars stjórnarflokksins sem þó gerði þetta samkomulag. Þessu mótmæli ég harðlega og krefst þess að a. m. k. formaður Sjálfstfl. og formaður þingflokks Sjálfstfl., sem hér eiga hvað mestan hlut að máli, og raunar hæstv. forsrh. líka sem sat samningafundinn í nótt, komi hér upp og geri grein fyrir því hvort þeir gerðu ráð fyrir þessum töfum á störfum deildarinnar í dag vegna óska Sjálfstfl. um fundarhlé trekk í trekk. Þetta eru samningsrof að því er mig varðar, ég tala ekki hér fyrir munn annarra. Ég tel mig gjörsamlega óbundinn af þessu samkomulagi sem ég ætlaði þó að standa við í sambandi við umræður um kosningalagafrv. og stjórnarskrána.



Herra forseti. Mér þykir rétt að ég geri grein fyrir því sem um samdist í nótt. Við 2. umr. um kosningalagafrv. urðu alilangar ræður og ákveðið að fresta fundi og rætt við þá sem vitað var að hefðu hug á að tala í því máli. Eftir þær viðræður samdist um það að ljúka fundi þá nótt og var þá áætlað af okkur, sem þennan fund sátum, eftir að við höfðum, eins og ég sagði, rætt við þá sem höfðu lýst yfir áhuga að taka þátt í umr. um málið, að það þyrfti um tvo til þrjá tíma hámark. M. a. var það byggt á því að hv. 3. þm. Vestf. lýsti því yfir að ef fundi yrði lokið þegar í nótt mundi hann tala stutt við 2. og 3. umr. Ég tel að þetta mat hafi verið mjög rúmt satt að segja, tveir til þrír tímar. Ég veit að forseti hefur haft í huga að ljúka hér fyrir kl. sjö og enn þá eru tveir tímar og þrír stundarfjórðungar til klukkan sjö. Eftir því sem ég veit best er einn maður á mælendaskrá um þessi tvö mál sem nú eru til umr. Ef hann er stuttorður getum við snúið okkur að öðrum málum. Út af spurningu hv. þm. um fundarhlé var okkur kunnugt um að Sjálfstfl. vildi fá stuttan þingflokksfund og það var tekið með í þetta dæmi. Að vísu var gert ráð fyrir að hann yrði bara hálftími en hann varð nokkuð lengri, ég verð að segja því miður, en til þess lágu brýnar ástæður. Ég vil því vísa því á bug og bið hv. þm. að endurskoða það að verið sé að rjúfa samkomulagið. Byrjað var með því að standa fullkomlega við það að ljúka fundi í nótt eins og óskað var. Í öðru lagi er a. m. k. ekki enn þá hægt að fullyrða að ekki fáist nægur tími til að ræða kosningalagafrv. og stjórnarskrárfrv.



Herra forseti. Það eru bara örfá orð út af því sem hæstv. forsrh. sagði. Forseti deildarinnar kom til mín og spurði mig hvort ég gæti ekki fallist á það að fresta minni ræðu þangað til í dag og ég tjáði honum að ég væri fús til þess. Ég hefði krafist þess að fundir yrðu ekki fjórða daginn í röð fram á nótt en tók það fram að ég hefði engan hug á að tefja þessa umr. Hins vegar mundi ég tala hér í dag og gerði þá kröfu að formenn flokkanna yrðu viðstaddir þá umr. ef ég ætti að fallast á þetta samkomulag. Ég hygg því að það séu fleiri en einn á mælendaskrá. Ég vona að forseti geti borið að þetta sé rétt.

Ég sagði aldrei að það væri einn.



Herra forseti. Ég skil vel óþolinmæði þeirra hv. þm. sem hafa kvartað yfir þessu fundarhaldi í dag. Gert var tiltekið samkomulag um að kjördæmamálið næði fram að ganga við 2. og 3. umr. fyrir kl. sjö í dag, að hér stæðu fundir í deildinni frá tvö til sjö og þá yrðu kjördæmamálið og stjórnarskrárfrv. tekin fyrir og þessi mál afgreidd til Ed. í dag. Síðan var gert ráð fyrir því að þrjú stjórnarfrv. eða fjögur færu til 2. umr. Það voru frv. um fjarskipti, tvö frv. um atvinnuréttindi og frv. til lyfjalaga. Ég skildi það svo að niðurstaðan væri sú að kjördæmamálið hefði allan forgang á þessum fundi og við hefðum verið að gera þetta samkomulag í nótt til þess að tryggja að það gæti komist greiðlega til Ed. í dag og þess vegna hefðu menn sett á langa fundi til samninga um þessi mál. Þess vegna vil ég skora á hæstv. forseta að hefja þegar í stað, eða eftir örfáar mínútur í síðasta lagi, umr. um kjördæmamálið svo að hægt verði að ganga í þetta verk. Það er óskynsamlegt að efna til ófriðar um afgreiðslu á þessu máli eftir að jafngott samkomulag náðist og um var að ræða á þeim fundum sem við héldum í nótt. Ég held þess vegna að langskynsamlegast væri að hefja nú þegar kjördæmaumr. Ég leyfi mér að vænta þess að þeir þm., sem áttu aðild að samkomulaginu í nótt, mundu þar með gera sitt til þess að unnt yrði að ljúka málunum frá 2. og 3. umr. í dag hér í deildinni sem var innihald þess í meginatriðum sem við ræddum um. Hitt var svo aldrei nefnt að þingflokkur Sjálfstfl. þyrfti að hanga á fundum hálfan þingtíma deildarinnar, það kom aldrei fram. Talað var um að þingflokkur Sjálfstfl. þyrfti að hittast í hálftíma eða svo, en að menn væru þar gaufandi á fundum í klukkutíma eða meira meðan jafnmikilvæg mál eru hér til meðferðar, það var aldrei nokkurn tíma nefnt.



Herra forseti. Ég heyri það að hv. þm. Svavar Gestsson hefur tekið það samkomulag sem gert var í nótt á nákvæmlega sama hátt og ég gerði. Samkomulagið var um það að deilumálið kæmi hér til umr. strax í byrjun fundar í dag þannig að tryggt væri að það kæmist út úr deildinni. Ég man ekki eftir því sem hæstv. forsrh. fullyrðir hér, það var a. m. k. ekki um það talað við mig, að ætla okkur tvo til þrjá tíma til umr. um það mál. Ég batt bara mig, ég veit ekkert um aðra -  Ég sé að hv. þm. Ólafi G. Einarssyni, formanni þingflokks Sjálfstfl., er farið að líða illa. Ég hef óskað eftir að hann kæmi hér upp og greindi frá því hvort það hafi legið fyrir að þingflokkur Sjálfstfl. þyrfti a. m. k. klukkutíma til þingflokksfunda í dag. Hv. þm. Svavar Gestsson hafði ekki heyrt um það rætt að slíkan tíma þyrfti til að leysa ágreiningsmál í þeim þingflokki í dag. Ég held, hæstv. forseti, að vinnubrögð af þessu tagi séu ekki til þess að greiða fyrir því að stjórnarandstaðan liðki til fyrir málum í gegnum þingið nú þessa síðustu daga. Ég ítreka enn að mér vitanlega hefur ekki verið lagður fram endanlegur listi um hvaða mál það eru sem ríkisstj. leggur kapp á að fari hér í gegnum þingið og verði afgreidd fyrir þinglok, nema þá að það hafi gerst á fundum í dag, það veit ég ekki um. Ég veit ekkert um það hvað hæstv. forseti ætlaði sér að halda hér lengi áfram. Sé það rétt, sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði áðan, að hér hafi verið um það talað að tvö eða þrjú stjórnarfrv. færu hér til 2. umr. auk þess sem búið er að ræða tvö stjórnarfrv. til 1. umr. þá hefur ekki verið gert ráð fyrir þessu inni í þessu samkomulagi hjá þeim. Ég skal því ekkert um það segja hvað hæstv. forseti hefði haldið lengi áfram í þeim dúr, sem hann hefur byrjað í dag og að mínu viti er brot á samkomulaginu, ef ekki hefði verið hafin umr. um þingsköp. Það má vera að sú umr., sem sett hefur verið á í dag, hefði getað dregist fram undir sex ef enginn hefði gert athugasemd við það. Þannig átti að leika á þá sem gerðu samkomulagið við höfuðpaurana í nótt. En það verður ekki gert, ég hef sagt það og segi það enn. Ég lít svo á að þeir hafi rofið það samkomulag sem ég gerði við þá. Hvort það verður til þess að ég haldi hér langar ræður um tiltekið mál skal ekkert um sagt á þessu stigi, það getur alveg eins verið í ljósi þess sem hér hefur gerst, en það hefði ekki gerst hefði verið staðið við það samkomulag sem ég taldi mig hafa gert.



Ég held að heppilegt sé að ljúka þessum umr. um þingsköp. Ég verð að taka það fram um þann hæstv. forseta sem hér stendur nú að hann er alveg maður til að bera jafnvel dylgjur, sem á hann eru bornar, án þess að hann fari að bera sérstaklega hönd fyrir höfuð sér og líklega er hann einnig maður til þess að bera aðra krossa sem kunna að verða lagðir á hann með ýmsum hætti og tekur þá á sig ýmsa sök sem hér kann að vera uppi. En það er hverju orði sannara að það var ætlunin að ljúka þeim tveimur málum, þ. e. 9. og 10. dagskrármálinu á þessum fundi. Það hefur forseti margsinnis tekið fram og lýst því strax í upphafi með ákveðinni grg. um það hvernig þingfundi yrði háttað. En margt hefur kannske farið öðruvísi en jafnvel forseti bjóst við. Ég get sagt það nú að marggefnu tilefni að það var ætlun forseta að ekki síðar en kl. hálffimm hæfust umr. um 9. dagskrármálið - og nú er kl. einmitt u. þ. b. - og umr. um 5. og 6. dagskrármál þá einnig. Þessu verður frestað en fyrir tekið 9. dagskrármálið.



Virðulegi forseti. Við erum hér enn einu sinni að fjalla um frv. um kosningar til Alþingis. Þetta frv. þýðir í raun og veru nær einungis breytingu á því hvernig þingsætum skuli úthlutað til þingflokka á grundvelli ákvæða í framangreindu frv. Hér erum við að vinna að breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins. Er það töluvert merkileg staðreynd þegar til þess er litið að þessi mál eru, eins og margsinnis hefur komið fram, nær einungis rædd í skjóli myrkurs. Telst það því til tíðinda að því skuli nú vera hleypt á dagskrá á þessum tíma dags. Og í ljósi þeirra leiðu atburða sem áttu sér stað í atkvgr. í gær held ég að það sé mjög vel til fundið að taka málið til afgreiðslu á þessum tíma dags, svo ekki eigi sér mistök stað áþekk þeim sem urðu í gær. Eins og ég gat um áðan þá er hér um að ræða mjög mikilvægt mál og því ekki úr vegi að athuga nánar í hverju það felst. Það felst einfaldlega í því að fjölga þm. um þrjá, það er allt og sumt, fjölga þeim um þrjá. Það er ekki eins og um sé að ræða að það eigi að fara að jafna aðstöðumun eða jafna atkvæðisrétt, auka valfrelsi eða eitthvað í þá veru fyrir landsmenn. Að mati BJ er hér einungis um að ræða að valda- og hagsmunavarsla þeirra fjögurra stjórnmálaflokka sem að þessu frv. standa sé tryggð, að það sé þeirra samkomutag sem í húfi er. Það er það sem þetta frv. fjallar um og ekkert annað. Það er mikið talað um þetta samkomulag sem orðið hafi á milli þessara flokka og það sé eitthvað sem virkilega þurfi að taka tillit til. Nú er frv. lagt fram í óbreyttri mynd eins og það er hér, þrátt fyrir allan tímann sem það hefur verið í n. En það segir ekki alla söguna. Það er ekki um að ræða samkomulag í raun og veru, því það er ekki eins slétt og fellt og í fyrstu kann að virðast og eins og það er á yfirborðinu. Menn vita sumir hverjir ekki sitt rjúkandi ráð, hvernig þeir eiga að snúa sér í þessu máli, a. m. k. í sumum flokkum. Talað er um að æskilegra hefði verið að ná viðeigandi jafnvægi milli þéttbýlis og dreifbýlis án fjölgunar þm. Margir telja óæskilegt að fjölga þm. um þrjá og gefa skoðun sína til kynna með mörgum yfirlýsingum þar að lútandi. Sumir hefðu viljað ganga lengra til jöfnunar kosningarréttar milli dreifbýlis og þéttbýlis. Aðrir tala um skort á jöfnuði á mörgum sviðum milli þéttbýlis og dreifbýlis og talað er um að fjölgun þm. verði dreifbýlinu til hagsbóta eða það stuðli a. m. k. að því að dreifbýlið haldi hlut sínum óskertum. Ég get nú fyrir mitt leyti ekki séð hvaða hag dreifbýlið á að hafa af því að hafa fleiri en færri þm. hér innan veggja. Ég get ekki séð að það eitt út af fyrir sig stuðli að einhverju hagræði fyrir dreifbýlið. BJ lítur svo á að þessi málflutningur miði einungis að því að auka ágreining um áherslur milli þéttbýlis og dreifbýlis. Það frv. sem hér liggur fyrir er nánast einskis virði. Það er einungis um að ræða lítilvæga, léttvæga breytingu á áframhaldandi misvægi atkvæða sem felur nær einungis í sér þessa fjölgun þm. um þrjá. Það sem hefst upp úr þessu frv., verði það samþykkt, er að enn á að koma í veg fyrir það að landsmenn hafi jafnan rétt gagnvart lögum og leikreglum. Það er ekkert réttlátt við það og ekkert sem réttlætir það að nota þessa aðferð, skerðingu atkvæðisréttar til að ná fram pólitískum markmiðum. Við þurfum að nota allt aðrar aðferðir ef við viljum að einhver tiltekinn hópur einstaklinga nái fram rétti sínum, hvort sem um er að ræða hóp á þéttbýlis- eða dreifbýlissvæði, fram yfir einhvern annan hóp. Það er ekki gert með því að margfalda atkvæðavægi þessa hóps hver sem hann er, heldur með því að sú skoðun sem slíkur hópur er málsvari fyrir nái af eigin rammleik að afla þess fylgis sem til þarf og að með því móti fáist fleiri fulltrúar þessarar skoðunar inn á þing. Þetta þarf að skiljast vegna þess að það eru margir hópar í þjóðfélaginu sem hafa ólíkar skoðanir á hinum ýmsu þjóðmálum eða sérhagsmunum. Og málið snýst ekki um það hvort fólkið býr í þéttbýli eða dreifbýli eins og haldið er fram. Þetta er mun umfangsmeira mál en svo að einungis sé um að ræða hvort menn búa á höfuðborgarsvæðinu eða utan þess. Við þurfum að átta okkur á því að kosningarrétturinn hefur verið ójafn og það er þess vegna sem við þurfum að rétta hann af og jafna hann en ekki stuðla að því að viðhalda þessum órétti og ójöfnuði. Við þurfum að átta okkur á því hvaða hlutverki þeir menn sem kjörnir hafa verið inn á Alþingi Íslendinga gegna og eiga að gegna. Við þurfum að átta okkur á því að þeir eiga að vera hér til þess að setja lög. Þeir eiga fyrst og fremst að setja hér lög og þeir eiga síðan að hafa eftirlit með því að þessi lög séu haldin og þeim sé framfylgt. Það á ekki að vera fyrst og fremst þeirra hlutverk sem hingað eru kjörnir að sitja í hinum ýmsu sjóðum og ráðum, t. d. bankaráðum og stjórn Framkvæmdastofnunar, og hluta þar út eða semja með sér hvernig hinu mikla fjármagni sem þar fer í gegn verði úthlutað, vegna þess að það samræmist ekki því hlutverki sem þeir eru kjörnir til. Þegar svo er komið, sem nú er, að menn líta á sig sem kjörna á þing til að fara með slík völd, einhver útdeilingarvöld, þá stuðlar það einungis að jafnvægisleysi í efnahagskerfinu. Það verður mun erfiðara að deila út því fjármagni sem er fyrirliggjandi ef það verður gert eftir þessum leiðum en ekki eftir því hvar þörfin er í raun og veru mest til að viðhalda byggð í landinu og hvar tækifærin liggja til að afla okkur markaða og annars þess háttar. Og því síður fer það eftir því hvaða áætlanir byggðadeild Framkvæmdastofnunar gerir sem þó hefur það hlutverk að stuðla að hagkvæmni í slíkri útdeilingu. Þessi kjördæmaskipun veldur því ekki einungis jafnvægisleysi í efnahagskerfinu. Þetta er spurning um valda- og hagsmunavörslu. Þetta er spurning um valdapot. Þetta er spurning um að koma sér fyrir í góðum sætum. Þetta er spurning um það að menn séu bundnir flokkshagsmunum og engu öðru. Það er ekki lengur spurning um að vera bundnir kjósendum sínum og því síður samvisku sinni og þeirri stefnu sem þeir lögðu á borð fyrir kjósendur í kosningum og voru kosnir út á. Óeðlileg tengsl Alþingis við hina ólíku valdþætti þjóðfélagsins eru afleiðing af því hugarfari að það þurfi breytilegan kosningarrétt handa mönnum eftir því hvort þeir búa í dreifbýli eða þéttbýli. Það þarf að styrkja löggjafarstarfsemi þingsins og gera virkt eftirlit þess með framkvæmd laga. Það þarf að auka sjálfstæði þess og síðast en ekki síst þarf að banna þm. umboðsstörf í þágu framkvæmdavaldsins sem er auðvitað alls ekkert í tengslum við það sem þeir eru kjörnir til. Við höfum séð það mjög vel í vetur, ég get auðvitað ekki dæmt um nema af afspurn hvernig það hefur verið á undanförnum þingum, að Alþingi er orðið að einni allsherjar afgreiðslustofnun ríkisstj. Það held ég að hafi m. a. stuðlað að því að Alþingi hafi virkilega sett ofan, ekki aðeins í augum þjóðarinnar heldur í raun og ekki síst í augum alþm. sjálfra. Það er auðvitað ljóst að hlutverk Alþingis á að vera að setja hinar almennu leikreglur. En jafnljóst er það að framkvæmdavaldsins á það að vera að framkvæma og taka hinar sérstöku ákvarðanir. Það samkrull sem er á milli þessara ólíku þátta nú hefur að mínu mati leitt þjóðina út í mjög alvarlegan efnahagsvanda. Því er alveg bráðnauðsynlegt að um þessi nánu tengsl verði losað. Sami maðurinn á auðvitað ekki að gegna áhrifastöðum í tveimur eða þremur ólíkum valdþáttum á sama tíma. Það er ekkert sem getur réttlætt það. Það er í fullu ósamræmi við mannlegt eðli að fólk hreinlega skipti um ham, rétt eins og að klæða sig í ný föt, um það bil að þingfundir hefjast. Maður sem er í því hlutverki á morgnana að fjalla um það að taka einhverjar ákvarðanir úti í bæ, það segir sig sjálft að það er alveg útilokað að slíkur maður geti sest á Alþingi eftir hádegið og fjallað um og sett almennar leikreglur. Það er ljóst af framansögðu að það þarf að auka stöðugleikann í þingstörfum og treysta löggjafarmátt Alþingis. Ég vek athygli á því að enn þá, eftir allan þann tíma sem liðinn er frá því að þetta frv. var lagt fram, hafa flokkarnir ekki getað komið sér saman um eftir hvaða reglum á að skipta þingsætum. Ekkert er sagt um það hvernig á að reikna út og alls ekki er fyrir séð hvernig það verður enn þá. Það hefur verið gengið á milli Droop og d'Hondt og ekkert hefur komið út úr þeirri umr. á öllum þessum tíma sem liðinn er. Þá er og athyglisvert að þeir menn sem unnið hafa að hinni lögfræðilegu hlið málsins fyrir þingflokka Alþfl. og Sjálfstfl. eru mjög andvígir þeim tillögum sem birtast í þessu frv. Sú andstaða er ekki byggð á þeim rökum að eitthvað sé athugavert við það sem snýr að hinni lagatæknilegu hlið. Það eru sem sagt ekki lagatæknilegir gallar á frv. sem slíku eins og ég kem að á eftir í tilvitnun í þessa menn. Þar liggja allt aðrar ástæður að baki. Þær eru fyrst og fremst að í till. er gert ráð fyrir verulegu misvægi atkvæða landsmanna eftir því hvar þeir eru búsettir á landinu. Með þessu frv. er því gert ráð fyrir að viðhalda og binda misvægi atkvæða áfram í stjórnarskrá. Vegna þeirrar staðreyndar að hér er um að ræða tillögur, sem formenn Sjálfstfl., Alþfl., Alþb. og Framsfl. hafa komið sér saman um að leggja fram, þá er merkilegt til þess að hugsa að knýja skuli eiga fram slíkar breytingar með hliðsjón af því að um er að ræða mjög skiptar skoðanir innan þessara flokka um ágæti þessara tillagna. Og ekki síður öflug hreyfing fólks úr öllum flokkum sem er mjög mótfallin þessu misvægi atkvæða. Enn athyglisverðara er að þetta eru gamlar tillögur Alþfl. Þær hljóða upp á jöfnun atkvæðisréttar. En það er eins og í öðru, gengið er þvert á það sem mönnum þykir rétt vera. Enn fremur hlýt ég að benda á það sem Jón Steinar Gunnlaugsson hrl., sem vann að lögfræðilegum undirbúningi þessa frv. fyrir Sjálfstfl. bendir á í grein sinni, með leyfi forseta, - að í 21. gr. 3. tölul. mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna frá allsherjarþinginu 1948 hafi eftirfarandi samþykkt verið gerð: „Vilji þjóðarinnar skal vera grundvöllur að valdi ríkisstj. Skal hann látinn í ljós með reglubundnum, óháðum og almennum kosningum, enda sé kosningarréttur jafn og leynileg atkvgr. viðhöfð eða jafngildi hennar að frjálsræði.“ Við Íslendingar erum ein sameinuðu þjóðanna og ættum að taka töluvert tillit til þeirrar yfirlýsingar sem felst í samþykkt allsherjarþingsins og við ættum að taka mið af því sem þar stendur við breytingu á íslensku stjórnarskránni. En áfram segir Jón Steinar í grein sinni með leyfi forseta: „Þessi yfirlýsing hefur að vísu ekki lagagildi á Íslandi. Hún var hins vegar samþykkt með vísan til stofnskrár Sameinuðu þjóðanna og til hennar er einnig vísað í inngangi mannréttindasáttmála Evrópu sem fullgiltur var af Íslands hálfu 29. júní 1953. Íslenska ríkinu er því siðferðislega skylt að laga löggjöf sína að yfirlýsingunni.“ Svo mörg voru þau orð. Enda eru margir þm., sem sæti eiga nú á Alþingi og sem hafa átt það áður, mjög andvígir þessu frv. Vil ég því leyfa mér að lesa hér upp úr grein eftir Jón Baldvin Hannibalsson sem birtist í Morgunblaðinu 9. mars 1983. Þykir mér rétt að lesa þetta upp þar sem hann er ekki staddur hér. Hann segir undir kaflanum „Skýrar línur“ með leyfi forseta: „Afstaða mín er þessi: 1. Ég er andvígur fjölgun þm. Sýnt hefur verið fram á að hún er óþörf. Hægt er að ná svipaðri leiðréttingu á misvægi atkvæðisréttar og felst í framlögðum málamiðlunartillögum án fjölgunar þm. 2. Allir sanngjarnir menn hljóta að viðurkenna, að markmiðið í kosningaréttarmálum hlýtur að vera að allir Íslendingar hafi sama atkvæðisrétt. Fáist sú leiðrétting ekki fram nú, þá er það alger lágmarkskrafa að misréttið verði leiðrétt í áföngum fyrir hverjar kosningar í framtíðinni. 3. Þess vegna má undir engum kringumstæðum binda málamiðlun um misrétti í sjálfa stjórnarskrána. Það er gersamlega fráleitt. Stjórnarskrá er ekki venjuleg lög sem hægt er að breyta á hverju þingi. Stjórnarskrárbreytingar á því aðeins að gera að þær eigi að vera varanlegar, þ. e. gilda í áratugi. Það á ekki að hringla með stjórnarskrárákvæði.“ Áfram heldur Jón Baldvin Hannibalsson, með leyfi forseta: „Stjórnarskrá er til þess að tryggja þegnunum sameiginleg almenn réttindi. Að ætla sér að stjórnarskrárbinda alvarlegt misrétti, eins og t. d. að sumir þegnar ríkisins skuli hafa fjórða part úr atkvæði, aðrir einn þriðja og enn aðrir helming, er í raun og veru hið sama og að stjórnarskrárbinda mannréttindabrot. Það er gersamlega fráleitt og óviðunandi. Ef fyrirhuguð stjórnarskrárbreyting á ekki að fela í sér annað en fjölgun þm., sem allir eru á móti nema meiri hluti þm., og niðurfærslu kosningaaldurs og heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, sem unnið hefur verið að árum saman, er þar með slegið á frest, þá vaknar ný spurning. Hún er þessi: Er þetta nægilegt tilefni til stjórnarskrárbreytingar sem kallar á tvennar kosningar?“ Svo mörg voru þau orð sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson hafði um þetta mál í grein sinni í Morgunblaðinu 9. mars. Og verð ég að segja að það er alveg ljóst að hér inni eru mjög margir honum sammála. Frá því að kjördæmabreytingin var gerð 1959 hefur smám saman ýmislegt breyst. Ranglætið hefur aukist stöðugt. Það er m. a. vegna þess að atvinnuhættir og lífsstíll hafa breyst. Atvinnutækifærunum hefur fjölgað á þéttbýlissvæðunum og fólksfjölgun þar með orðið þar meiri. Það hefur eðlilega leitt af sér að atkvæðisréttur þeirra sem búa á þéttbýlissvæðunum hefur stöðugt orðið léttvægari. Ég vil í þessu sambandi vitna hér í grein sem Vilmundur heitinn Gylfason skrifaði í Alþýðublaðið þann 12. júlí 1980. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Stjórnarskrárnefndir hafa verið skipaðar aftur og aftur. Árangur hefur enginn orðið. Þessi mál hafa verið látin dankast þar til nær hefur dregið kosningum. Þá hefur því síðan verið borið við að ekki sé tími til breytinga. Hætta er á að ef ekki verður þegar í stað farið að sinna þessum málum, þá endurtaki sá ferill sig að þessi mál komist í eindaga, að einfaldlega ekkert gerist. Það má leiða að því gild rök að ranglát kjördæmaskipan er einmitt ein veigamesta ástæða þeirrar efnahagslegu óstjórnar sem einkennt hefur síðasta áratug. Þegar kosið er til Alþingis, þá er verið að kjósa fólk m. a. til þess að ráðstafa almannasjóðum. Það segir sig sjálft að ef eitt byggðarlag einhvers staðar á landinu hefur fimmfalt fleiri fulltrúa til þess að þrýsta á sín mál heldur en annað byggðarlag, miðað við íbúafjölda, þá leiðir sú skekkja til þess að fjármagnið er í stórum stíl flutt til, án nokkurs tillits til arðsemi og hagsýni. Slík skekkja í kjördæmamálum hlýtur í vaxandi mæli að valda óhagkvæmri notkun almannasjóða, arðminni fjárfestingu, minni hagsýni. Í raun er ekki hægt að hafa nema einn réttan mælikvarða á það hvernig atkvæðisrétti skuli skipt. Sá mælikvarði er að sérhver einstaklingur í þjóðfélaginu, óháð eignum, skattgreiðslu, búsetu eða öðrum ytri kennimerkjum, hafi eitt og jafnt atkvæði. Það er jafnfráleitt nú að veita fólki aukinn atkvæðisrétt vegna búsetu eins og það var fráleitt á síðustu öld og reyndar vel fram á þessa öld að veita fólki aukinn atkvæðisrétt eftir efnum. Fólk á að eiga nákvæmlega sama rétt til þess að hafa áhrif á stjórnskipunina, hvort sem það býr í Grindavík eða á Kópaskeri, hvort það býr í Breiðholti í Reykjavík eða á Höfn í Hornafirði. Sérhver einstaklingur á að hafa einn og jafnan rétt til þess að hafa áhrif á það hvernig fjármunum úr almannasjóðum er varið. Og það verður ekki gert nema með því að haga kjördæmaskipan svo að atkvæðisréttur sé alls staðar jafn.“ Ég endurtek: „Það verður ekki gert nema með því að haga kjördæmaskipan svo að atkvæðisréttur sé alls staðar jafn.“ Það er auðvitað alveg útilokað að svo skuli vera farið í þessu landi að það skuli ekki nema annar til þriðji hver maður á þéttbýlissvæðinu hafa atkvæðisrétt í raun og veru. Þegar svo er komið fyrir okkur held ég að það segi okkur ekki nema eitt. Við eigum að taka okkur betri tíma til að endurskoða þessi lög. Nógu langur tími hefur liðið nú þegar til þess að við getum leyft okkur að nota enn lengri tíma til að skoða þessi mál og gera þær úrbætur á þeim sem við teljum vera fullnægjandi. Þær endurbætur sem nú liggur fyrir að gera á þessum stjórnskipunarlögum eru engan veginn fullnægjandi á meðan ekki er enn gengið svo langt að jafna kosningarréttinn. Það er einungis gengið í þá átt að jafna út atkvæðum, út sætum á milli flokkanna. Vilmundur heitinn Gylfason segir í grein sinni í Alþýðublaðinu 30. júlí 1980, með leyfi forseta: „Hætt er samt við að að þessu sinni verði valið erfitt. Hugmyndin um að fjölga þm. mun vafalaust mælast illa fyrir. Sagt verður með þungum rökum að Alþingi gangi nógu illa að stjórna og að fjölgun muni ekki verða til bóta. Á hinn bóginn er einnig ljóst að strjálbýlli kjördæmi munu snúast öndverð gegn þeirri hugmynd að flytja þm. til.“ Seinna í grein sinni segir hann með leyfi forseta: „Ójafnvægi milli landshluta er allt of mikið. Ef þessu heldur enn áfram er hætt við því að ágreiningur milli landshluta fari vaxandi. Það er t. d. hætt við því að landshlutasamtök fari að bjóða fram í kosningum til þess að mótmæla þessu ójafnrétti. Slíkt mundi einasta auka enn á togstreituna og getur ekki verið eftirsóknarvert.“ En það er alveg ótrúlegt hvað fólk, hvað þm. ætla að láta draga sig langt á asnaeyrunum verandi ósammála því frv. sem hér liggur fyrir og sjáandi að misvægið viðhelst og að kosningarrétturinn verður ójafn eftir sem áður. En allt er gert fyrir flokkshagsmunina og allt er gert fyrir hrossakaupin sem þegar hafa átt sér stað. Ég vil hér enn vitna í grein hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar sem hann skrifar í Morgunblaðið í mars 1983. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Atkvæðisrétturinn er m. ö. o. veginn á pólitískan kvarða, eftir mati manna á félagslegri aðstöðu kjósandans, alveg eins og atkvæðisrétturinn var áður fyrr bundinn við eign, efnahag og kynferði, eða er reyndar enn í dag bundinn við litarhátt í sumum ríkjum heims.“ Seinna í grein sinni segir hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, með leyfi hæstv. forseta.: „Því hefur heyrst fleygt að Íslendingar myndu una því illa, t. d. á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, að fara þar með minna en eitt atkvæði á móti þúsund milljón kínverskum. Hvers vegna þá að gera veður út af bara fimmföldu atkvæðismisrétti í okkar eigin félagsskap?“ Það er auðvitað alveg fáránlegt að vera stöðugt að leggja út af því að sú ákvörðun sem tekin er með þessu frv. sé til þess gerð að rétta hlut dreifbýtismanna. Slíkur áróður er til þess eins fallinn að ala á sundurlyndi innbyrðis á milli Íslendinga og þá er allt of langt gengið að mínu mati. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það er ekki um það að ræða að það skerði á einhvern hátt hlut dreifbýlisins ef kosningarréttur verður jafnaður. Það sem þarf að vera ljóst er að hver og einn Íslendingur þarf að eiga aðgang að því að hafa sambærilegan kosningarrétt við alla aðra, jafnt nágranna sína sem þá sem búa úti á landi og eða öfugt. Sú regla sem nú gildir um kjördæmaskipan og skiptingu þm. milli kjördæma verður í reynd alveg óbreytt þrátt fyrir þetta frv. sem hér er til umr. Eitt er það enn sem mér finnst nauðsynlegt að geta um, en það er hversu lítið þetta mál hefur enn náð að komast í umr. á meðal manna úti í þjóðfélaginu. Er einhver hræddur? Það segir sig sjálft að hér er um að ræða að viðhalda áfram því misvægi atkvæða sem verið hefur og á nú að binda áfram í stjórnarskrá. Þess vegna tel ég rétt að í stað þess að samþykkja þetta frv. nú, þá verði farið út í það að setja reglurnar upp á þann hátt að þær verði hverjum manni auðskiljanlegar og komið verði af stað umr. í fjölmiðlum og þá reynt að ræða um þetta mál þannig að hver og einn skilji hvað um er að ræða. Þessi mál voru lítið sem ekkert rædd í kosningum fyrir ári síðan þó að í raun ættu kosningarnar að snúast um þau. Það var engu líkara en þm. héldu að þetta væri mál sem ekki bæri að ræða utan þessa húss. Það er mikill misskilningur. Þeir eiga auðvitað að bera þetta mál eins og önnur undir kjósendur sína, undir þá sem þeir eru fulltrúar fyrir hér á Alþingi. Auðvitað má til sanns vegar færa að sumir eru fulltrúar fleiri og aðrir eru fulltrúar færri. En það þarf ekki endilega að fara eftir kjörfylgi þess flokks sem þeir eru í framboði fyrir. Það fer allt eins eftir því hvar á landinu þeir voru í framboði. Til að skýra þetta atriði ögn nánar vil ég nefna sem dæmi að hv. 2. þm. Vestf., hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson, hefur 1509 atkv. á lista í þessum kosningum. En sá sem komst næst því að komast inn í Vesturlandskjördæmi, þ. e. sá sem hefði orðið sjötti ef atkvæðatala hefði dugað honum til, það var Sturla Böðvarsson. Hans atkvæðatala var 2180. Þetta segir sína sögu um það, að ef raða ætti upp eftir atkvæðafjölda á landinu hvar sem þau dreifast, þá liti allt öðruvísi út hér inni á þingi, hvaða menn hefðu komist inn. Ég vil taka annað dæmi um þetta mál. Þegar búið var að raða öllum inn á lista í Reykjavík í þeirri röð sem þeir áttu að fara inn, plús öllum varamönnum allra flokka, þá var sú sem síðast var raðað inn, sem hafði möguleika á að komast inn sem varamaður, 1. varamaður Kvennalista, Kristín Ástgeirsdóttir, með 3893 atkv. eða rúmlega helmingi fleiri en forsrh. Það er þetta sem við erum að tala um, að það er ekki nema annar til þriðji hver Reykvíkingur sem hefur gilt atkv. Og þessu á að viðhalda í þessu frv. Er nema von þó að einhver setji spurningarmerki við svona lagað? Það er grátbroslegt til þess að vita, eins og nú liggur mikið á að koma þessu frv. í gegn, að það skuli hafa verið mælt fyrir þessu frv. um kosningar til Alþingis, 155. máli þingsins, þann 19. des. og síðan, í nær fimm mánuði, hefur frv. verið í lausanefnd þingsins, stjórnskipunarnefnd. Að vísu hef ég ekki upplýsingar um það hvað margir fundir hafa verið haldnir þar um þetta mál þar sem við eigum ekki sæti í þessari tilteknu nefnd. Ég tel þó að þeir hafi verið allnokkrir. En á meðan ekki hefur verið unnið að því að kynna þetta mál jafnframt úti í þjóðfélaginu er ekki nóg að tala um að það hafi orðið samkomulag milli þessa fjögurra flokka. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson, formaður Sjálfstfl., sagði í ræðu sinni þegar hann mælti fyrir þessu frv. kl. 3 um nótt þann 19. des., með leyfi forseta: „Það hafa alltaf orðið mjög harðvítug átök þegar breytingar á kosningalöggjöf og kjördæmaskipan hafa átt sér stað. Alþingi hefur klofnað í fylkingar og miklar deilur hafa staðið með þjóðinni um þessi mikilvægu málefni sem skipta lýðréttindi í landinu miklu máli.“ Það er nú gott til þess að vita að hann skuli vita það. „Það heyrir því til mikilla tíðinda þegar samkomulag hefur orðið um það meðal stærstu flokka þingsins að leggja fram frv. sem þetta til breytingar á kosningalöggjöf. Það er mikilvægur áfangi og markar óneitanlega þáttaskil í störfum Alþingis. Auðvitað kunna að vera skiptar skoðanir um ágæti þessa frv. Það ber auðvitað þess merki að um er að ræða málamiðlun milli ólíkra skoðana. En engar sættir eru í þjóðfélaginu um áframhaldandi skipan mála eins og verið hefur vegna þess misgengis sem orðið hefur í vægi atkvæða og vegna hins að núverandi skipan hefur ekki tryggt þingstyrk í fullu samræmi við kjörfylgi.“ Þessi orð formanns Sjálfstfl., hv. þm. Þorsteins Pálssonar, eru eins og til þess að sanna það sem ég greindi frá áðan, þegar ég tók dæmið um atkvæðamisvægið og hve mörg atkv. hæstv. forsrh. hefur á bak við sig. Það er ekki ráðið til að bæta úr því að bæta þremur þm. inn til viðbótar. Það er alveg ótrúlegt að þegar gera á nú breytingar á stjórnarskránni og búið er að vinna að því svo lengi sem raun ber vitni þá skuli eiga að hespa þessu af á kvöld- og næturfundum á síðustu dögum þingsins. Að það skuli eiga að gera þessar léttvægu breytingar á stjórnarskránni, á þessari stjórnarskrá sem okkur var færð af Danakonungi fyrir rúmri öld. Að það skuli ekki eiga að búa til alíslenska stjórnarskrá er jafni atkvæðisrétt, jafni aðstöðumun og auki valfrelsi. Það veldur vonbrigðum.



Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna því að nú hefur tekist að fá hér þetta mál til umr. á kristilegum tíma sólarhringsins þó að menn hafi þurft að hafa nokkuð fyrir því. Þegar fyrir þessu var mælt var það gert kl. 3 að nóttu, stjórnarskipunarlagamálið rætt að nóttu til og sama hátt átti að hafa á við umr, um þetta mál í nótt og var að hluta til gert þó að tækist að koma í veg fyrir það að menn þyrftu að dvelja hér næturlangt. Það er alveg með ólíkindum hvernig hv. þm. þéttbýlissvæðanna, eins og þeir kalla sig, hér við Faxaflóa tala um þessi mál. Ég er undrandi á hv. þm. sem var að ljúka máli sínu, Kristínu Kvaran, sem kennir sig við jafnaðarstefnuna, að hún skuli tala með þeim hætti sem hún gerði hér áðan. Það er engu líkara en þessir hv. þm., sem tala eins og síðasti hv. þm. og raunar fleiri - hv. þm. Bjarni Guðnason fyllir líka þann flokk - telji kosningarréttinn einu mannréttindin á Íslandi. Ekki verður annað séð á þeim ummælum þessara hv. þm. í þessu máli. Hv. þm. Kristín Kvaran sagði áðan að allir ættu að hafa jafnan rétt til áhrifa á stjórnsýsluna. Hvernig standa þau mál nú í dag og hvernig hafa þau staðið? Ég hef ekki orðið var við að hv. fulltrúar BJ hér á Alþingi hafi haft afgerandi áhuga á eða forustu um að létta af því óréttlæti sem viðgengst í ótalmörgum þáttum milli fólks sem býr úti á landsbyggðinni og þeirra sem búa hér á þéttbýlissvæðunum. Málið er þannig í dag að hvað sem öllu vægi atkvæða liður hefur almenningur hér á Reykjavíkursvæðinu, suðvesturhorni landsins, miklu meiri áhrif á Alþingi, á löggjafarsamkomunni og miklu meiri áhrif á stjórnsýsluna í landinu en almenningur úti á landsbyggðinni hefur hvað sem öllu vægi atkvæða líður. Þetta ættu þeir hv. þm. að gera sér ljóst sem tala eins og hv. síðasti ræðumaður gerði. Hv. þm. talaði um að lítið atkvæðamagn væri á bak við hæstv. forsrh. Ætli það sé ekki nærri lagi að 80–90% allra þm. lifi og hrærist í hinu mengaða andrúmslofti suðvesturhorns landsins og taki mið af hvað þar er um að vera og hvað þar þarf að gera. Menn ættu því að fara sér hægt í því að tala um að dreifbýlisfólk hafi afgerandi áhrif á löggjafarsamkomunni og á stjórnsýslusviðinu. Þessu er þveröfugt farið. Hv. þm., sem tala eins og hv. þm. Bjarni Guðnason og hv. þm. Kristín Kvaran, með dómgreind langt fyrir ofan meðallag, eiga ekki að láta sér slíkt um munn fara í ræðustól á Alþingi. Þessir hv. þm. vita miklu betur. En kannske er þetta gert til þess að það falli í kramið hjá kjósendum á þessu afmarkaða svæði hér á suðvesturhorninu. Ég hef sagt það og segi enn, allt tal í sambandi við ójafnan kosningarrétt er fyrst og fremst í munni tiltölulega fárra en kannske útvaldra pólitískra flokksgæðinga hér á suðvesturhorninu. Það er ekki almannarómur sem þar heyrist. Það eru fyrst og fremst raddir þeirra sem vilja gera tilraun til að ná til þessa fjölda sem hér er um að ræða og kannske hefur talið sig bera skarðan hlut frá borði í þeim viðskiptum hingað til. Ég hélt að það væri ekki til að létta neitt sérstaklega undir með málflutningi þeirra hv. þm., sem ég er hér að tala um, að vitna stanslaust og stöðuglega í hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson. Hann hefur ekki að mínu viti a. m. k. verið neitt átrúnaðargoð eða guð almáttugur í þessum efnum frekar en öðrum. En það er engu líkara en að hv. þm. Kristín Kvaran líti á Jón Baldvin sem einhvern allsherjargoða í þessu máli, í skoðunum á því hvernig þessum málum eigi að haga. Því fer víðs fjarri. Þó að þeim hv. þm. sé margt vel gefið notar hann síður en svo rétta braut í þessu máli. Það er kannske rétt núna þegar hingað er komið í þessari ræðu að ítreka það enn að það ætti vart að fara fram hjá nokkrum hv. þm. að ég er andvígur þessu máli og mun greiða atkvæði gegn því. Það er ástæða til að rökstyðja það með örfáum orðum þó ekki væri meira. Ég er kosinn á þing fyrir Alþfl., fyrir jafnaðarstefnuna á Íslandi, og hef valið mér þar stað til að berjast fyrir þeim hugsjónum sem lagðar eru til grundvallar í baráttu þeirrar stefnu. Það vill nú svo vel til að sem betur fer hefur Alþfl. skýra og ótvíræða stefnu í þessum málum. Ég hef sagt það áður og get sagt það enn, án þess að ég ætli að eyða löngum tíma í það, að ég hef út af fyrir sig ekkert á móti því að leiðrétt sé það misvægi atkvæða sem menn eru hér að tala um ef sú réttsýni ríkir jafnframt hjá hinum sömu mönnum, sem fyrir þessu berjast, að leiðrétta annað misrétti og óréttlæti í þjóðfélaginu sem kemur miklu meira niður á einstaklingum víðs vegar en það misvægi atkvæða sem menn eru hér alltaf að tala um. Í stefnuskrá Alþfl. á bls. 11 segir, með leyfi forseta: „Allir landsmenn, hvar sem þeir búa, eiga jafnan rétt til þjónustu ríkisvaldsins og skulu hafa jafnan aðgang að henni.“ Er þetta svona í dag? Nei, því er víðs fjarri. Og áfram segir: „Alþfl. berst fyrir jafnri aðstöðu fólks, hvar sem það býr á landinu.“ Er þetta svo í dag? Nei. Og enn segir, með leyfi forseta: „Skipulagslaus þróun byggðar á Íslandi hefur leitt og hlýtur að leiða til röskunar sem er andstæð þjóðarhag og þjóðarvilja og leiðir örðugleika yfir fjölda einstaklinga. Aðeins með áætlunarbúskap og forustu ríkisvaldsins verður byggðaþróun beint á farsældar brautir. Í hverjum landshluta er þörf fjölþættrar atvinnuaukningar í iðnaði, þjónustu og opinberri starfsemi ásamt frumframleiðslu. Fari svo að afskekkt byggðarlög verði ekki varin eyðingu þá á fólkið sem þar hefur búið rétt til aðstoðar af þjóðfélagsins hálfu.“ Rétt er að skjóta því hér inn í að afleiðingar af gerðum stjórnvalda undangengin ár hafa leitt til þess að stórfelld byggðaröskun hefur átt sér stað í landinu. Fólk hefur flutt búferlum vegna þess að ríkisvaldið, þjóðfélagið, sem hér segir í stefnuskrá Alþfl., hefur ekki séð því fyrir sambærilegri aðstöðu og öðrum sem búa hér á þéttbýlissvæðinu. Og áfram segir í stefnuskrá Alþfl.: „Ákvörðunarvald í málum landshlutanna á sem mest að vera í höndum heimamanna og þurfa þeir að finna hentuga verkskiptingu milli núverandi sveitarfélaga og stærri eininga. Sú þjónusta, sem kostuð er af ríkinu, svo sem skólamenntun, heilsugæsla og vegasamband, á að vera öllum jafnaðgengileg.“ Telja mætti upp miklu fleira þó að það sé ekki gert hér, en fæst ef nokkur þeirra atriða, sem hér eru upp talin í stefnuskrá Alþfl., eru með þeim hætti nú að allir eigi jafna aðstöðu í þessum málum. Það er óréttlæti líka ekki síðra en í því misvægi atkvæða sem menn hafa fullan munn af hér dögum, vikum og mánuðum saman nú seinni árin. Og áfram segir: „Ríkisstofnunum á að dreifa um landið á hagkvæman og réttlátan hátt. Einnig er þörf átaks til að veita íbúum allra byggðarlaga sem greiðastan aðgang að allri félagslegri og menningarlegri þjónustu. Byggðastefnan er jafnréttismál samtímans og eitt aðalviðfangsefni þess áætlunarbúskapar sem Alþfl. vill koma á.“ Hér hafa menn það svart á hvítu hver grundvallarstefna Alþfl. er í þessum málum. Ég hef talið mig sem jafnaðarmann vera að framfylgja grundvallarstefnumörkun Alþfl. og jafnaðarstefnunnar með þeirri afstöðu sem ég hef haft til þessara mála. Aðrir hafa villst af vegi varðandi stefnu Alþfl. Auðvitað er mönnum misjafnlega lagið að halda sér á réttum brautum og við því kannske ekkert að segja. En þegar -  (Heilbr.-og trmrh.: Eða komast aldrei á brautirnar.)  Er nú hæstv. heilbr.- og trmrh. genginn í salinn?  Þeir sem eiga erfitt með að halda sér á réttum brautum eiga að taka góðfúslegum leiðbeiningum um það að virða grundvallarforsendu og stefnumið þess flokks sem þeir eru talsmenn og forsvarsmenn fyrir. Enn sem komið er hafa nokkrir afvegaleiddir stigið feilskref í þessu máli. Hvort slíkt varir lengi skal ekkert um sagt af minni hálfu eða fullyrt en ég vona að okkur hinum takist að beina þeim á farsælli og réttari brautir en þeir eru nú á.

Hvaða menn eru þetta?

Það er greinilegt að hæstv. sjútvrh. hefur ekki verið við þingstörf lengi undanfarið sé honum ekki ljóst hver hér á í hlut.  Ég gerði það að umræðuefni við umr. um stjórnarskipunarlögin sem ég tel, virðulegi forseti, að ekki sé nema sjálfsagt að ræða samhliða þessu máli sé ekki um það gerð athugasemd.

Það verður að ræða það sérstaklega.

Það gerir þá hv. skrifari, hann er út og suður á við flesta aðra oft á tíðum. Honum er það heimilt í þessu sem öðru frá mínum bæjardyrum séð.

En ég verð að biðja um þingsköp ef breytt verður um dagskrárefni.

Ég sagði við umr. um stjórnarskipunarlögin að mér fyndist vanta á að forsvarsmenn þessa máls, sem hér er til umr., og stjórnarskipunarmálsins einnig, sem er nátengt mál, hefðu gert það sem í þeirra valdi stæði til að standa við gefin fyrirheit, sem þeir gáfu kjósendum í lok síðasta þings, með yfirlýsingu sem prentuð er sem fskj. með nál. um stjórnarskipunarlögin og kemur frá Ed. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Að beita sér fyrir aukinni valddreifingu og virkara lýðræði samhliða afgreiðslu nýrrar stjórnarskrár.“ Nú er rétt að grípa hér niður og staldra við. Hæstv. forsrh. túlkaði þetta sem svo um daginn að þetta hefði hann hugsað sér að gert yrði um leið og afgreidd yrði ný stjórnarskrá. Hún er búin að vera í endurskoðun í u. þ. b. 40 ár, þessi sem við búum við nú. Er það virkilega meining hæstv. forsrh. að önnur 40 ár líði þangað til eigi að fara að huga að því að standa við þessa gefnu yfirlýsingu sem fylgir með frv. sem fskj. frá fyrra þingi?  „M. a. fái sveitarfélög meira sjálfsforræði og þannig verði völd og áhrif landsmanna allra í eigin málum aukin, óháð búsetu þeirra.“ - Taki menn nú eftir, hv. þm. Bjarni Guðnason, „óháð búsetu þeirra.“ - Jafnframt munu þingflokkarnir beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til þess að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismununar vegna búsetu gætir helst.“ Svona var þetta samþykkt og þetta er prentað sem fskj. frá Ed. með nál. í stjórnskipunarlagamálinu. Þann 20. apríl s. l. var af hálfu þingflokks Alþfl. tilnefndur maður í nefnd af hálfu þingflokkanna að ósk hæstv. forsrh. til að vinna að framkvæmd þessa þáttar yfirlýsingarinnar um að jafna kjör og búsetuskilyrði manna. Enn sem komið er er mér ekki kunnugt um að neinn fundur hafi verið haldinn í þessari nefnd. Lausanefndin svokallaða - sem menn hafa gefið hér nafn og ég tek fram að ég hef ekki gert - sem fjallaði um kosningalagafrv. hefur hins vegar að ég best veit verið á tíðum fundum. En í þessari nefnd þingflokkanna, sem hæstv. forsrh. óskaði eftir að sett yrði á laggirnar til að vinna að framgangi þessarar yfirlýsingar, hefur ekki enn verið haldinn fundur mér vitanlega. Alþfl. tilnefndi sinn fulltrúa 20. apríl og mér er tjáð að svo mikið hafi verið að gera í þingflokki Sjálfstfl. að honum hafi ekki enn tekist að ljúka af að tilnefna sinn fulltrúa í nefndina. Ég spyr: Er þetta rétt? 

Ég hygg að það sé Lárus Jónsson.

Þú hyggur, hæstv. forsrh., ekki viss?

Ég get staðfest það.

Hvenær var slíkt ákvarðað? 

Ég hef ekkert beðið um það.

Ég þykist vita að hv. þm. sé ekkert um það gefið að gefa á því skýringu hvenær þetta gerðist í þingflokki Sjálfstfl. því að það var ekki búið fyrir örfáum dögum síðan.

Það er rangt.

Rangt, segir þm. Þá gerir hann frekari grein fyrir því hér á eftir, það er eindregin ósk mín að hv. þm. láti þingheimi það í té hvenær þetta var gert. Er hæstv. forsrh. farinn aftur? Er búið að kalla saman fund í þessari nefnd? Hver er formaður í þessari nefnd? Nokkur hv. þm. hér sem veit það?  Ég óska eftir því við hæstv. forsrh. að hann upplýsi það hér hvort þessi margumtalaða nefnd, sem tilnefnd var af hálfu þingflokkanna til að sinna þessum þætti yfirlýsingarinnar um að jafna búsetuskilyrði manna, væri þegar tekin til starfa.

Það er mjög skammt í það.

Þetta þýðir sem sagt: Hún er ekki enn byrjuð. Ég er ekki hissa á því vegna þess að hæstv. forsrh. sagði um daginn þegar ég spurði einmitt um þessa nefnd að hann hefði hugsað sér þessa nefnd til að fylgjast með því hvað væri að gerast í þessum efnum. Hugsið ykkur verkefnin. Hugsið ykkur hvernig standa á við fyrirheitin sem gefin voru með yfirlýsingum, skipa nefnd til að fylgjast með því hvað kynni að vera að gerast í þessum efnum. Halda hv. þm. að flokksformennirnir hefðu látið sér nægja að skipa slíka áhrifanefnd til að fylgjast með því hvað kynni að gerast í kosningalagamálinu á næstunni? Svari hver fyrir sig. Nei, nei, svara ég fyrir mig. Formönnunum er það greinilega miklu meira áhugamál að knýja í gegn þessa breytingu á kosningalögum og stjórnarskipunarlögum en að standa við fyrirheit í reynd sem gefin voru á síðasta Alþingi um að jafna búsetuskilyrði manna víðs vegar um landið. Það er þetta sem ég er að gagnrýna, að menn skuli taka einn þátt út úr þessu máli, knýja í gegnum þingið afgreiðslu á því en ætla sér síðan að svíkja hin gefnu fyrirheit á öðrum þáttum. Þetta gagnrýni ég sem jafnaðarmaður, kjörinn til að framfylgja stefnu Alþfl., sem er jafnaðarstefna, réttlætisstefna og vill ójöfnuðinn burt, hvar sem hann birtist í landinu. Ég vil biðja hv. þm., ekki síst þá þm. sem eru fulltrúar fyrir landsbyggðarfólkið, að hugsa nú alvarlega um þessi mál. Mig tekur sárt fyrir minn flokksformann að hann skyldi villast í þessa gryfju án þess að taka fleira með sem leiðrétta ætti, ekki síður vegna þess að það er margyfirlýst stefna Alþfl. að stjórnarskrármálið verði afgreitt sem heild en ekki slitið í sundur í einstaka þætti og þeir dregnir út og afgreiddir hér. En svo mikið lá á þessu að það varð að gerast - að vísu ekki á síðasta þingi - með undrahraða. Hvað kann þá að gerast þegar málið er afgreitt í darraðardans síðustu daga þessa þings á tiltölulega stuttum tíma? Skyldu ekki einhverjar gryfjur bíða manna í útreikningnum að afgreiða málið við slík skilyrði? Hér ber allt að sama brunni. Menn hafa fallið í þá gryfju að ætla sér að tína út þetta eina atriði og telja sig vera að bjarga skinninu vegna mannréttindamáls. Ég gæti út af fyrir sig vel hugsað mér að taka þátt í að leiðrétta það ójafnvægi sem menn telja vera í misjöfnu vægi atkvæða ef annað væri tekið með. Ég bið menn að hugsa um það hvort það er óbilgjörn krafa af hálfu landsbyggðarfólks, sem býr við margháttað órétti, ójöfnuð í þjóðfélaginu af hálfu ríkisvaldsins, að aðrir þættir, sem hér hefur margoft verið bent á, séu leiðréttir í leiðinni. Ég tel svo ekki vera. Það er út af fyrir sig margt til í þeim fullyrðingum, sem hv. þm. Bjarni Guðnason viðhafði hér s. l. nótt, að ekki væri hægt að styðja þetta frv. vegna þess að það tryggði ójöfnuð, óréttlæti. En hvað er landsbyggðarfólk búið að búa við það lengi að Alþingi og stjórnvöld ár eftir ár, áratug eftir áratug, afgreiði frá Alþingi lög sem auka misréttið, valda auknu óréttlæti gagnvart þessu fólki frá því sem verið hefur? Það hafa menn ekki hikað við að gera á hverjum tíma sem ráðið hafa ferðinni í þessum málum undangengin ár og áratugi. Virðulegi forseti. Þó að vissulega væri til þess fullkomin ástæða að ræða þetta mál miklu ítarlegar og ég hafi allan rétt til þess í ljósi þess sem ég lýsti hér í dag þá skal ég ekki hafa mál mitt öllu lengra. En ég vil eindregið spyrja hæstv. forsrh. að lokum, sem hafði frumkvæði að nefndarskipan af hálfu þingflokkanna, hvort það sé virkilega meining hæstv. ráðh. að þessi nefnd eigi ekki að vinna og gera tillögur um úrbætur í ljósi þeirrar yfirlýsingar sem gefin var og hvort vænta megi þess - og eftir því óska ég sérstaklega - að þessi nefnd skili a. m. k. tillögum til úrbóta í þessum efnum strax í byrjun þess þings sem kemur saman að hausti. Allra best og réttlátast væri að stjórnvöld sjálf gerðu þær ráðstafanir sem til þarf og þau hafa heimild til að gera til að létta af klyfjum þess óréttlætis sem íbúar víðs vegar í kringum landið í dreifbýlinu nú axla og verður að létta af ef ekki á verr að fara en þegar hefur verið til stofnað. Ég vitnaði áður í stefnuskrá Alþfl. sem ég hef talið mig vera að framfylgja í minni afstöðu og málflutningi í þessu máli. Mín lokaorð skulu vera þau að ég vænti þess að Alþfl. auðnist að hrinda í framkvæmd þeim grundvallarstefnumálum í þessum efnum sem er að finna í stefnuskrá flokksins og ég tel mig hafa verið að túlka að því er þetta mál varðar og ótal mörg önnur.



Herra forseti. Þegar gert var samkomulag við mig s. l. nótt setti ég það upp að formenn flokkanna yrðu viðstaddir þegar ég mundi fá að tala hér nokkur orð. Hins vegar lýsti ég því yfir að ég mundi ekki beita hér málþófi en ég mundi leggja fyrir þá nokkrar spurningar í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Ég mun ekki hefja mál mitt fyrr en staðið verður við þetta samkomulag og get beðið þess vegna eins og menn vilja.

Ég vil taka fram að hér eru viðstaddir a. m. k. tveir flokksformenn og annarra mun nú leitað.

Herra forseti. Ef það kemur sér betur get ég geymt mína ræðu til 3. umr. í trausti þess að staðið verði við það samkomulag sem gert var.

Það verður reynt að standa við það. En nú gengur í salinn hv. 3. þm. Reykv. Enn vantar hv. 1. þm. Suðurl. Mundi ekki hv. ræðumaður vilja byrja ræðu sína?

1. þm. Suðurl. er nú kominn hér.

Hann er kominn. Þá heldur hv. 3. þm. Norðurl. e. áfram ræðu sinni.

Ég vil segja að þegar við vorum hér á næturfundinum í nótt rifjaðist upp fyrir mér gamall húsgangur sem ég mundi að vísu aldrei nákvæmlega hvernig ég hafði lært í bernsku, en hann gæti hafa verið svona: Góður, betri, bestur, bræður, þeir eru horfnir. Vondur, verri, verstur, virðast endurbornir. Sú umr. sem farið hefur hér fram og þau fundarhöld að undanförnu hafa verið með dálítið einkennilegum hætti. Margir fundir hafa verið í þessari lausanefnd sem svo er kölluð. Lausanefnd er gott orð í sjálfu sér og á kannske vel við ef menn fara að velta því fyrir sér hvað í þessari nafngift felst. En eftir því sem mér er tjáð vildu menn standa við þau loforð eða það samkomulag sem gert var og í sjálfu sér byggðist sú niðurstaða, sem fékkst út úr öllum þessum fundum, á því að gert var samkomulag sem menn vildu standa við þó að flestir væru óánægðir með niðurstöðuna. En það var annað samkomulag og loforð sem gef:ð var í sambandi við afgreiðslu þessa máls. En það þurfti a. m. k. ekki að flýta sér að standa við það. Við hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson fluttum till. á síðasta þingi í sambandi við þá breytingu sem verið er að gera á stjórnarskrárlögunum. Hún var á þá leið að skattamálum skyldi skipa með lögum. Við ákvörðun skatta á tekjur og eignir skal gætt jafnræðis þegnanna þannig að til lækkunar komi sérstakur kostnaður vegna búsetu eftir því sem nánar verður ákveðið í lögum. Ef þessi till. hefði verið samþykkt og hefði verið farið eftir henni væri vandinn leystur í þessu sambandi. En í grg. frv. á síðasta þingi, eins og hv. þm. Karvel Pálmason las áðan, er yfirlýsing frá formönnum allra þeirra fjögurra stjórnmálaflokka sem standa að flutningi þessa frv. Við nafnakall við till. okkar hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar vitnuðu menn margir í þessa yfirlýsingu í grg. Ég vil gera kröfu til þess að staðið verði við þetta fyrirheit og að málið verði ekki afgreitt fyrr en fyrir liggi hvernig standa eigi við það. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh.: Hvar er ætlað fjármagn nú til að standa við þetta fyrirheit? Ég spurði áðan einn af þeim mönnum, sem voru skipaðir í nefnd til að kanna þessi mál, hvort búið væri að halda marga fundi. Nei, hann tjáði mér að enginn fundur hefði enn verið kallaður saman. Ég vil því spyrja formenn flokkanna sem flytja þetta mál: Er það samkomulag, sem þeir gerðu sín á milli, í þeirra augum meira virði en það samkomulag eða sú yfirlýsing sem þeir gáfu þjóðinni? Ég hef aldrei haldið því fram að ekki væri eðlilegt að jafna að einhverju leyti vægi atkvæða. Ég hef ekki heyrt annað en forustumenn flokkanna, a. m. k. þegar þeir eru komnir á fundi út á land, hafi talað um að landið þurfi að vera í byggð með líku sniði og það er nú. En hvernig hefur til tekist þrátt fyrir þennan mismun á vægi atkvæða á undanförnum árum? Menn segja hér í þessum ræðustól að það séu mannréttindi að vægi atkvæða sé sem líkast alls staðar. En er ekki ýmislegt annað sem er líka mannréttindi? Ef menn eru þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé fyrir þessa þjóð að byggja landið og notfæra sér gögn þess og gæði verða menn líka að gera ráðstafanir til að mismuna ekki þegnunum eins og gert er þrátt fyrir það hvernig vægi atkvæða er nú. Það er afskaplega fróðlegt að fylgjast með hvað er að gerast í þessum málum. Ekki hefur gefist tími til að athuga um persónukjör. Fyrir hverju? Fyrir því að flokkarnir eru með reiknimeistara á sínum snærum sem reikna jafnvel dag og nótt hvernig þetta komi út þegar þessi og hin talan komi upp, verið er að reikna menn út og inn dag og nótt, hvernig þetta komi fyrir í hverju kjördæmi, fyrir hvern flokk o. s. frv. Það er aðalmálið og annað kemst ekki að. Nú er verið að hlæja að því út um allt land hvort tekin verði upp Jóns Ragnars aðferðin eða Þorkels aðferðin. Nú er hætt að vitna í útlendinga og þeirra reiknikúnstir sem mikið hefur verið talað um hér og var sérstaklega á síðasta þingi. Ég ítreka þá spurningu til formanna flokkanna hvort það samkomulag, sem var gert á milli flokkanna, sé eitthvað heilagra í þeirra augum en sú yfirlýsing, það loforð, sem þeir gáfu þegnunum í sambandi við lausn á þessu máli. Ég mótmæli því algerlega að þetta sé afgreitt öðruvísi en það liggi fyrir hvernig á að standa við það fyrirheit.



Herra forseti. Þótt ég hafi nú reyndar þegar við umr. um þetta mál gert grein fyrir því sem gjarnan er vísað til sem samkomulags formanna flokkanna, þá virðist vera rík ástæða til að fara yfir það einu sinni enn. Svo mjög virðist það vera misskilið. Á þskj. 425 frá 106. löggjafarþingi segir svo í fskj.: „Þingflokkar Alþb., Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl., sem að frv. þessu standa, hafa auk þess orðið ásáttir um eftirfarandi: 1. Að leggja fram með frv. þessu, sem sérprentað fskj., „Skýrslu stjórnarskrárnefndar um endurskoðun stjórnarskrárinnar“ (Reykjavík, janúar 1983). Þetta er gert í því skyni að almennar umræður fari fram um heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Ætti almenningi þá að gefast kostur á að tjá sig um þá endurskoðun þannig að afgreiðsla nýrrar stjórnarskrár geti orðið með vönduðum hætti að lokinni rækilegri umfjöllun. 2. Að beita sér fyrir aukinni valddreifingu og virkara lýðræði samhliða afgreiðslu nýrrar stjórnarskrár. M. a. fái sveitarfélög meira sjálfsforræði og þannig verði völd og áhrif landsmanna allra í eigin málum aukin, óháð búsetu þeirra. Jafnframt munu þingflokkarnir beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til þess að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismununar vegna búsetu gætir helst.“ Ég vek í fyrsta lagi athygli á að það eru þingflokkarnir sem gefa þessa yfirlýsingu, en ekki formenn flokkanna, sem fluttu frv., þó að vissulega stöndum við að þessu í okkar þingflokkum. Í öðru lagi vek ég athygli á því alveg sérstaklega að í 2. lið segir: „Að beita sér fyrir aukinni valddreifingu og virkara lýðræði samhliða afgreiðslu nýrrar stjórnarskrár.“ Ekki samhliða afgreiðslu þeirrar litlu breytingar sem gerð er á stjórnarskránni samhliða kosningalagafrv. Stjórnarskráin er enn þá í endurskoðun hjá stjórnarskrárnefnd. Stjórnarskrárnefnd hefur sent drögin til allra þingflokka til umsagnar. Tveir þingflokkar hafa svarað, aðrir ekki enn þá. Mættum við hv. þm. Stefán Valgeirsson t. d. spyrja um það í okkar þingflokki. Það hefur ekki borist svar þaðan. Engu að síður, þótt það séu þingflokkarnir sem þessu lofa, beittum við formenn flokkanna okkur þó fyrir því að þingflokkarnir tilnefndu einn mann hver í nefnd sem fjalli um það sem hér er heitið. Tilnefningar hafa borist frá öllum flokkum og þær eru: Lárus Jónsson, Ólafur Þ. Þórðarson, Helgi Seljan, Stefán Benediktsson, Kristín Halldórsdóttir og Eiður Guðnason. Ég mun beita mér fyrir því að þessir menn komi saman. Ég vísa til þess sem hv. þm. Karvel Pálmason sagði áðan að ég hefði sagt að þessi nefnd ætti að fylgjast með. Vitanlega á hún að fylgjast með og vinna sjálfstætt. Hún gerir hvort tveggja. Ég gat þess í þeirri umr. sem ég er nú að endurtaka svo að segja frá orði til orðs, að verið er að vinna að þessum málum. Verið er að vinna að þessum málum hjá stjórnarskrárnefnd og er ýmislegt í drögum þar sem má fella undir þetta þótt sumum muni sýnast þar ekki nægilega langt gengið. Það er líka verið að vinna núna enn ötullegar að því á vegum félmrn. að skoða valddreifingu, sem er sérstaklega getið hér, á milli sveitarfélaga og ríkisvalds. Það mál hefur farið í gegnum margar nefndir og liggja fyrir mörg álit. Það er nú hafið sérstakt samráð á milli félmrn. og ríkisstj. og sveitarstjórnarmanna um samskipti ríkis og sveitarfélaga þar sem þetta verður m. a. rætt. En vitanlega hlýtur nefndin að taka upp ýmis önnur mál, sem hún telur að þurfi að leggja áherslu á í þessu sambandi, og koma þeim á framfæri á viðkomandi stöðum. Ég mun, eins og ég hef sagt, beita mér fyrir því að þessi nefnd komi saman áður en þingi lýkur, en tek hins vegar fram að hún starfar ekki á ábyrgð forsrh. Hún starfar á ábyrgð þingflokkanna sem þessu lofuðu.



Herra forseti. Ég hef áður í þessari umr. lýst almennum viðhorfum mínum til byggðamála og þeirra þátta sem eðlilega eru mjög til umræðu í tengslum við kosningalagabreytingu og stjórnarskrárbreytingu og ég vísa til þess sem ég sagði þar þó að það tæki engan veginn til allra þeirra þátta sem þar þurfa að vera til meðferðar. Það er langt frá því. Mér þykir það miður að sú nefnd, sem hæstv. forsrh. gat um hverjir ættu sæti í, skuli ekki hafa komið saman enn, en betra er seint en aldrei og gott ef hæstv. ráðh. hlutast til um að það gerist nú fyrir lok þingsins, en það er langt síðan minn flokkur tilnefndi mann í þá nefnd og ég veit að af hans hálfu hefur verið eftir því spurt hvort nefndin færi ekki að hefja störf. Á því er þeim mun meiri nauðsyn sem hér er um mjög víðtæk verkefni að ræða og mikið verk fram undan til þess að líta á þá mörgu þætti sem varða ójafna lífsaðstöðu fólks í landinu. Ég nefni það einnig að Alþb. hefur tekið afstöðu til þeirrar fsp. sem kom fram snemma á þessu þingi varðandi viðhorf flokkanna til stjórnarskrárbreytingar, þannig að af hálfu þingflokks Alþb. hefur þar verið svarað fyrir löngu. Það er vissulega leitt til þess að vita og satt að segja hörmulegt að á undanförnum misserum hefur hallað verulega undan fæti í sambandi við þau mál sem oft eru tengd byggðamálum og byggðajafnvægi, lífsaðstöðu fólksins út um landið. Það hefur gerst að hluta til og að drjúgum hluta fyrir tilverknað núverandi ríkisstj. og vegna þeirrar stjórnarstefnu sem fylgt er í landinu. Eins og ég orðaði það hér fyrr í umr. ríkir ákveðin örvænting meðal fólks víða úti um landið vegna þeirra aðstæðna sem skapast hafa og farið hafa verulega hrakandi. Ég minni á að um daginn, þegar hæstv. forsrh. kom hér til að svara nánast sömu spurningum og lagðar voru fyrir hann nú og hann var að fara yfir á nýjan leik, nefndi hann sérstaklega húshitunarmálin og átak sem þar væri búið að gera eða í undirbúningi til jöfnunar. Það er einn stór þáttur í þessum málum, en ég undirstrika að það er aðeins einn þáttur af mjög mörgum sem varða ójafna lífsafkomu fólks. Sem kunnugt er hefur hallað undan fæti í tíð núv. ríkisstj. varðandi þetta atriði og staðan verið til muna lakari með hækkandi orkuverði úti um landið á köldu svæðunum svokölluðu. Það sem síðast hefur gerst í þessum málum eða það sem við höfum síðast frétt í þessum málum er að stjfrv. sem lagt var fyrir þingið loksins 26. apríl, að mig minnir, og af talsmönnum ríkisstj. var talið boða einhverja breytingu í þessum efnum til bóta virðist nú vera sofnað í Ed. og hefur a. m. k. ekkert af því spurst og ekki horfur á því að það komi til afgreiðslu fyrir lok þessa þings. Það er vissulega svo, að litlu sem engu skiptir hvort þetta stjfrv. verður lögfest eða ekki þar sem í því fetast ekki neinar hagsbætur frá ríkjandi ástandi í þessum efnum, og þau atriði, sem út af fyrir sig eru góðra gjalda verð og snerta orkusparnað og aðgerðir til þess að bæta stöðuna með slíkum aðgerðum, er hægt að framkvæma án þess að til nokkurrar lagasetningar komi eða breytingar frá gildandi lögum. Mér fannst nauðsynlegt að vekja hér athygli á þessu því að þetta er í rauninni kórónan á þeim seinagangi og tregðu sem ríkir hjá núverandi stjórnvöldum í að taka á þessum málum, þegar við blasir að fyrir tilverknað ríkisstj. og stjórnarstefnunnar hallast enn frekar á gagnvart fólkinu úti um landið frá því sem áður var. Ég get tekið mjög eindregið undir þá áskorun, sem m. a. kom hér fram frá hv. 3. þm. Vestf. áðan, að við hljótum að gera kröfu til þess að fyrir liggi stefna af hálfu núv. stjórnar og uppskera úr væntanlegu nefndarstarfi þeirra manna sem til hafa verið kvaddir af þingflokkanna hálfu ekki síðar en þegar þing kemur saman á ný. En þeir ágætu fulltrúar, sem til hafa verið kvaddir til að fjalla um þessi mál með stjórnvöldum, geta auðvitað ekki mikið lagt af mörkum annað en góðar hugmyndir, og það er undir þinginu og enn frekar undir ríkisstj. komið hvað í reynd verður gert til að bæta þann aðstöðumun sem nú ríkir í lífsafkomu fólks, annars vegar á aðalþéttbýlissvæðum landsins og hins vegar á landsbyggðinni, sem svo er kölluð, þar sem undirstaðan er lögð undir verðmætasköpun þessarar þjóðar, sem mest munar um í sambandi við afkomu þjóðarinnar í heild.



Herra forseti. Bara nokkur orð. Mér er alveg ljóst að það er út af fyrir sig sama hvað er hér sagt, þetta mál fer fram. Menn eru lokaðir fyrir rökum á þessum stað. En vegna þess að það sem hér er sagt verður prentað vil ég aðeins segja það að ég skil á allt annan veg þá yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. las áðan en hann gerir og vil að það komi fram í þingtíðindum. Ég vil taka það fram að þetta er greinargerð með frv. sem formenn flokkanna flytja. Sé sagt að þingflokkar Alþb., Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl., sem að frv. þessu standa, hafi auk þess orðið ásáttir um eftirfarandi o. s. frv. þýðir það í mínum huga að foringjarnir hafa flokkana á bak við sig í þessu máli. Þetta er þeirra grg. og þetta er þeirra yfirlýsing, sem þeir bera ábyrgð á og eiga að standa við allir hvort sem þeir eru nú í stjórn eða stjórnarandstöðu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til stjórnarskipunarfaga um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. N. hefur fjallað um frv. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. telur óhjákvæmilegt að samþykkja frv. óbreytt eins og það var afgreitt á síðasta þingi. Minni hl. skilar hins vegar séráliti á öðru þskj. og mun hv. þm. Kristín Halldórsdóttir mæla fyrir því nál. Það er óþarfi að hafa mörg orð um þetta frv. Það hefur nú í dag og undanfarna daga verið rætt ásamt máli nr. 155 um breytingar á kosningalögum, enda er eðlilegt að umr. hafi farið fram saman um þessi tvö frv. Frv. þetta er samhljóða frv. sem flutt var af hæstv. ráðh. Geir Hallgrímssyni og hæstv. ráðh. Steingrími Hermannssyni, hv. þm. Svavari Gestssyni og Magnúsi H. Magnússyni og samþykkt var á síðasta þingi og var síðan lagt fyrir Alþingi á yfirstandandi þingi skv. ákvæðum 79. gr. stjórnarskrár lýðveldisins.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 967 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Samtök um kvennalista telja að draga eigi úr miðstýringu og þá sérstaklega að færa valdið frá ríki til sveitarfélaga, auka vægi og vald landshlutasamtaka og dreifa ríkisstofnunum meira um landið. Að því ætti að vinna markvisst. Undirrituð telur rangt að blanda misrétti vegna búsetu saman við vægi atkvæða í almennum kosningum, eins og meiri hl. alþm. virðist hlynntur, en áreiðanlega minni hluti kjósenda. Þetta frv. bætir litið það kerfi sem nú gildir um kjördæmaskipan og skiptingu þm. milli kjördæma. Með hliðsjón af framansögðu leggur minni hl. stjórnarskrárnefndar til að frv. þetta verði fellt.“ Ég ætla ekki að eyða tíma þingsins í málalengingar að sinni a. m. k. um þetta mál, en vísa til umr. hér í þinginu 9. maí s. l. þar sem ég fór fleiri orðum um þetta til frekari skýringar á afstöðu minni.



Herra forseti. Þar sem 1. gr. þessa frv. kveður á um þá breytingu að þeir sem verða 18 ára og eldri eigi kosningarrétt og ég er hlynntur því að sú breyting eigi sér stað segi ég já. 

Málið sem á dagskrá er er 10. dagskrármálið, stjórnarskipunarlög. Og hv. þm. bað um nafnakall um þetta mál, auk þess sem hann hefur reiður á bókunum fundarins.

Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því að ég áttaði mig ekki á því í önn dagsins að kínverska aðferðin yrði notuð þegar kæmi að atkvgr. og byrjað neðst. En þar sem það hefur leiðrést og það eru stjórnarskipunarlögin sem eru hér til umr. en ekki kosningalögin, þá segi ég nei.

Forseti vill nú taka það fram að þetta var eðlileg afgreiðsla af forseta að taka þetta mál fyrir nú, því við vorum að ljúka umr. um það. Síðan verða greidd atkv. um hitt frv.



Herra forseti. Við þm. BJ erum andsnúnir meginákvæðum þessa frv. sem varðar reiknireglu fyrir úthlutun þingsæta. Hins vegar erum við ekki á móti því sem greinin í breyttu formi stendur fyrir varðandi kosningarrétt og þess háttar og því segi ég já.



Herra forseti. Þrátt fyrir andstöðu mína við þetta frv. vil ég geta þess að þar sem 1. gr. frv. fjallar um breytingar er rýmka kosningarrétt yngri kynslóðarinnar og ég er hlynntur því segi ég já, en er andvígur þessu frv. sem heild og mun ekki greiða atkv. gegn einstökum greinum, en greiða atkv. gegn frv. þegar það kemur til 3. umr. Ég segi já.



Það líður nú að lokum þessa fundar, en það er ákveðið að halda annan fund strax þegar þessum fundi hefur verið slitið. Þá verður sett upp dagskrá sem að sjálfsögðu er að ýmsu leyti breytt frá því sem við vorum með á þessum fundi.