Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var borið fram í Ed. og samþ. hér í d. og gekk þá að sjálfsögðu til Nd., þar sem það hefur einnig hlotið samþykki. En þar var gerð á því minni háttar breyting, og þess vegna er málið aftur komið hingað til Ed. Þessi brtt. er þannig, að aftan við ákvæði til bráðabirgða komi ný mgr., svo hljóðandi: „Gert er ráð fyrir, að endurskoðun fari fram á lögum þessum eftir nokkra byrjunarreynslu af l., ef aðilar samkomulagsins frá 19. maí 1969 eru sammála um, að það sé æskilegt vegna framkvæmdar laganna.“ Þetta mál var á sínum tíma í heilbr.- og félmn. hér í deild. Ég hef ekki séð ástæðu til þess vegna þessarar breytingar að kalla n. saman til þess að fjalla sérstaklega um þessa brtt., sem samþ. var í Nd. Hún virðist svo eðlileg og sjálfsögð og gerir engar grundvallarbreytingar á frv., þannig að mér sýnist nú, að allir ættu að geta orðið sammála um að staðfesta þessa viðbót, sem Nd. hefur samþ. á frv. En að sjálfsögðu, ef einhverjir æskja þess, að þessu yrði vísað til n., þá yrði ég auðvitað reiðubúinn til þess að óska eftir því, að umr. yrði frestað og taka málið fyrir þar.



Herra forseti. Iðnn. Ed. hefur haft til athugunar frv. til l. um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium Ltd. um álbræðslu við Straumsvík, 96. mál Nd. N. gat ekki orðið sammála. Meiri hl. skilaði áliti á þskj. 450 og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Viðaukasamningur sá, sem hér um ræðir, við Swiss Aluminium er efnislega tvenns konar: Ákvæði eru um stækkun álbræðslu ÍSALs við Straumsvík um 1/6 hluta, eða um 10–11 þús. tonna afkastaaukningu fram yfir það, sem áður var ráð fyrir gert. Einnig eru ákvæði um að flýta fullnaðarframkvæmdum um 3 ár. Mál þetta hefur svo mjög verið rætt í blöðum og hér á hæstv. Alþ. sérstaklega, hvað raforkuverðinu viðkemur, að óþarft virðist vera að fara út í einstök efnisatriði. Að dómi meiri hl. iðnn. er alveg auðsætt, að orkusalan til ÍSALs er undirstaða Búrfellsvirkjunar, og því eitt mesta happaspor, sem stigið hefur verið fram á veg til þess að viðhalda og bæta lífskjör þjóðarinnar. Það hefur margsinnis verið sýnt fram á það með óyggjandi rökum, að Búrfellsvirkjun hefði fjárhagslega verið algjörlega vonlaus án álbræðslunnar, auk þess sem þessar framkvæmdir hafa komið inn á það tímabil, þegar aðalatvinnugrein landsmanna, sjávarútvegurinn, var í algjöru lágmarki. Atvinnuaukningin ein er því mikils virði á þessu tímabili, sem framkvæmdir hafa staðið yfir. Framtíðaratvinna 500 manna við álbræðsluverið er mikið atriði. Í þriðja lagi má benda á, hversu hafnarframkvæmdirnar í Straumsvík eru mikils virði fyrir Hafnarfjarðarkaupstað, sem er eigandi hafnarinnar og fær hana að fullu greidda með hafnargjöldum álbræðslunnar á 15 árum, en áður var gengið út frá, að ÍSAL greiddi stofnkostnað hafnarinnar á 25 árum. Eins og segir í athugasemdum með frv., þá er nú gert ráð fyrir, að álbræðslan verði fullgerð í sept. 1972, en áður var ráðgert að það yrði 1975. Í sept. 1972 verður því þetta glæsilega iðnaðarfyrirtæki komið með 70–77 þús. lesta álframleiðslu á ári. Áætla má, að Norðmenn, sem nú hafa líklega 500–600 þús. smál. ársframleiðslu, verði einnig að bæta mjög við sín afköst, svo erfitt verður fyrir okkur Íslendinga að ná þeim miðað við íbúafjölda, nema þegar hugsað verður fyrir enn meiri stækkunum, sem reyndar er alveg nauðsynlegt. Það er ekki hægt að skilja svo við þetta mál, álbræðslumálið, svo mjög sem það hefur verið mistúlkað, að ekki sé undirstrikað, hversu Íslendingar fá mikla fjármuni fyrir raforkusölu þarna í Straumsvík og vinnutekjur. Bein greiðsla álbræðslunnar, sem tekur yfir tímabil álsamningsins, 25 ár, er skv. grg. frv. til iðnlánasjóðs um 160 millj. kr., til Hafnarfjarðarkaupstaðar um 800 millj. kr. og til atvinnujöfnunarsjóðs nær 3000 millj. kr. Ég hef ekki farið í grafgötur með það hér á hæstv. Alþ., að mitt álit er það, að bygging álbræðslunnar við Straumsvík og framkvæmdirnar við Búrfell og við höfnina í Straumsvík eru eitt hið mesta happaspor sem íslenzka þjóðin hefur stigið. Það er von mín, að nú verði ekki látið staðar numið. Þegar ættu að vera í gangi athuganir um fleiri álbræðslur og stærri. Það er engin goðgá að hugsa sér að setja því 5–10 ára takmark, að reistar verði álbræðslur bæði á Norðurlandi og Austurlandi, og að sjálfsögðu virkjanir, sem hæfa þessari stóriðju. Mér þætti það líklegt, að hæstv. ríkisstj. hugsaði svipað, og ég vænti þess að heyra um fyrirætlanir hennar áður en þessu Alþingi lýkur. Það er enginn vafi á því, að álið er framtíðarmálmur, eftirspurn eftir því hefur aukizt meira en menn gat órað fyrir. Það er þó ekki vafi á því, að kjarnorkan kemur til með að keppa við vatnsföll okkar Íslendinga. Við skulum því ekki flýta okkur hægt. Viðbrögð stjórnarandstöðunnar sýna bezt, að þm. hennar gera sér það ljóst, að frekari framfarir á sviði áliðnaðar geta orðið til að festa núverandi valdhafa enn betur í sessi, og það er líklega þess vegna, sem þeir telja sig vera á móti málinu.

Frsm.1. minni hl. (Einar Ágústsson): Herra forseti. Á þskj. 452 hef ég, ásamt hv. 4. þm. Sunnl., lagt fram nál. um maí það, sem hér er til umr., þ.e. um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstj. og Swiss Aluminium um álbræðslu í Straumsvík. Eins og kemur fram í því nál., mælum við þar með því, að frv. verði samþykkt. Ég skil nú ekki ummæli hv. síðasta ræðumanns nema þannig, að hann hafi ekki verið búinn að lesa skjalið. Það, sem hér er um að ræða, eins og hv. 7. landsk. þm. hefur raunar rakið, er það efni þessa samnings, að það er gert ráð fyrir því, að síðari áfanga álbræðslunnar í Straumsvík verði lokið allmiklu fyrr en ráðgert var áður, eða 1. sept. 1972. Jafnframt er heimilað að stækka fyrri áfangann um 10–11 þús. lestir, en til þess að hægt sé að nota þá viðbót, þarf aukna raforkusölu frá Búrfellsvirkjun, sem nemur 20 MW. Og í viðaukasamningi, sem fylgir þessu skjali, er farið fram á heimild Alþ. til þess að selja þá raforku, sem þar um getur, á sama verði og áður hefur verið samið um og nú er selt á. Eins og við öll vitum, sem hér eigum sæti, hafa núna og í allan vetur staðið yfir allharðskeyttar deilur um raforkuverðið frá Búrfelli, hversu nálægt það sé kostnaðarverði eða langt yfir, eftir því til hvors málflutningsins er vitnað. Við, sem stöndum að nál. á þskj. 452, ætlum að leiða þær deilur hjá okkur, enda sýnist okkur, að þær hafi lítið gildi í sambandi við þetta mál. Við bendum þess í stað á það, að eins og sakir standa er talsverð raforka framleidd við Búrfell, sem enginn kaupandi er að, og það er því álit okkar, að það sé hagkvæmara að selja þessa orku við því verði, sem um hefur verið samið, hvernig sem það svo kann að vera gagnvart framleiðsluverðinu, heldur en að nýta hana ekki. Þetta eru þau rök, sem mæla með því að okkar dómi, að þessi samningur sé gerður. Það mætti vafalaust fara mörgum orðum um það, hvort ekki væri unnt að finna önnur verkefni fyrir þessa raforku, sem betur mundu borga sig, heldur en að selja hana við þessu verði, sem hér er talað um. Í því sambandi hefur t.d. verið bent á það hér á Alþingi, að slík umframorka mundi geta verið hagkvæm til upphitunar. Já, ég man það raunar, að það var flutt fyrirspurn um það hér á Alþingi, hvort sú væri ekki raunin. Og ef ég man svar hæstv. raforkumálaráðh. rétt, þá voru þau mál öll á undirbúningsstigi og ekkert í raun og veru hægt að segja um það, hvort slík nýting væri hagkvæm eða ekki. Ég álít, að þetta sé mjög þýðingarmikið mál og að það sé raunar vanræksla að hafa ekki kynnt sér þetta til hlítar, þannig að við gætum nú metið það hreinlega, hvort væri heppilegra að selja raforkuna til Straumsvíkur fyrir þessa - ég man nú ekki nákvæmlega hvað margir aurar það eru, 2,5 mill. hygg ég, - eða að selja hana til upphitunar víðs vegar um landið, eða hér á svæði Búrfellsvirkjunar, og að hún gæti þá orðið ódýrari en sú orka, sem tiltæk er til upphitunar á svæðinu. En um þetta er sjálfsagt tómt mál að tala að svo stöddu, því málið hefur ekki verið kannað og þar af leiðandi ekkert hægt um það að fullyrða. Ég skal ekki vera að lengja þessar umr. með frekara tali um þetta, en ég hygg, og því hefur raunar ekki verið mótmælt með rökum, að það verð á orkunni, sem nú er seld til Straumsvíkur er, eins og sakir standa að minnsta kosti, alls ekki nægilega hátt til þess að standa undir framleiðslukostnaðinum. Og ég tek það fram fyrir mína hönd og hv. 4. þm. Sunnl., að stuðningur við þetta frv. þýðir ekki það, að við höfum fallið frá gagnrýni á það raforkuverð, sem nú er í gildi, heldur helgast afstaðan einungis af því, sem ég áðan sagði, að við teljum það þó skárra að selja orkuna á umsömdu verði heldur en að láta hana ónotaða.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. iðnn. og form. þeirrar n. gaf nú vissulega tilefni til þess, að farið væri að ræða hér nokkuð ýtarlega um álbræðslur annars vegar og aðra möguleika í sambandi við uppbyggingu íslenzks iðnaðar hins vegar. Ég ætla nú ekki að fara langt út í þessa sálma núna, enda þótt þarna væri gefið tilefni til þess. Hv. þm. hefur tamið sér það í sambandi við þessi stóriðjumál að syngja ósköp blítt, eins og lóan á vorin: „dýrðin, dýrðin“, og það er fátt annað, sem kemst að í hans huga, þegar hann sér í anda álbræðslur komnar í alla landsfjórðunga og aðra stóriðju, sem erlendir aðilar fjármagna, hingað og þangað um landið. Ég vil aðeins af þessu gefna tilefni minna hann á það, að það eru ýmsir aðrir möguleikar fyrir hendi, til þess að Íslendingar geti lifað sómasamlega í sínu landi. Þeir hafa verið að basla við það, án hjálpar frá erlendum stóriðjuhöldum, að byggja upp sinn iðnað og sína atvinnuvegi, og það er alveg ljóst, til að mynda í sambandi við sjávarútveginn, að þar eru stórkostlegir möguleikar fyrir hendi, að því er varðar fiskiðnað, eins og margoft hefur verið bent á. Í því sambandi vil ég aðeins geta þess, að mér var sagt núna fyrir nokkrum dögum, að 4 fiskibátar frá einu og sama fyrirtæki á Austurlandi hefðu á s.I. ári aflað fyrir um 60 millj. kr., þ.e. aflaverðmæti upp úr sjó. Útflutningsverð þess afla, sem er að mestu eða öllu leyti unninn hér innanlands, er vafalaust um 200 millj. kr., þannig að það má sýna fram á það með töluverðum rökum, að 6–8 slíkir fiskibátar gefa meiri arð í þjóðarbúið, heldur en meðal álbræðsla eins og sú, sem nú er komin hér í Straumsvík. Og ég verð nú að segja það, að mér finnst að það væri skemmtilegra, ef hv. frsm. myndi að minnsta kosti eftir því, að það er fleira, sem getur komið okkur að gagni, heldur en stóriðjan ein, eins og t.d. fiskiðnaðurinn. Hann ætti að minnsta kosti ekki að gleyma því í hrifningarvímunni í sambandi við fleiri álbræðslur. Eins og fram hefur komið, þá varð ekki samkomulag í n. um afgreiðslu á því frv., sem hér um ræðir. Meiri hl. n. leggur það til, að frv. verði samþ. óbreytt. 1. minni hl. leggur einnig til, að frv. verði samþykkt óbreytt, en ég skila hins vegar áliti, þar sem ég legg til, að frv. verði fellt. Deilan stendur í rauninni ekki um það, hvort leyfa eigi þessa lítils háttar stækkun álbræðslunnar um 1/6 hluta frá því, sem upphaflega var ráð fyrir gert. Það er ekki slíkt mál að mínum dómi, að ástæða sé til þess að hefja deilur af því tilefni. Þá stendur deilan heldur ekki um það, að hér er gert ráð fyrir að flýta síðari áfanga þessarar álbræðslu, þeim áfanga, sem alltaf hefur verið reiknað með og allir hafa búizt við að yrði reistur. Hvort sá áfangi kemst í gagnið árinu fyrr eða síðar, það geri ég ekki að ágreiningsefni. Deilan stendur eingöngu um það, á hvaða verði á að selja þessari álbræðslu raforkuna. Á að selja hana áfram á sama lága verðinu og áður, eða á að gera kröfur um að það verði hærra og láta þá slag standa um það, hvort samningar nást eða ekki? Ég held, að þrátt fyrir þær deilur, sem á sínum tíma stóðu um álbræðsluna, þá hafi eiginlega allir verið sammála um það, að söluverð raforkunnar væri býsna lágt. Það var að vísu um það deilt, hvort það næði framleiðslukostnaðarverði eða væri undir því, en ég minnist þess ekki, að neinn hafi borið brigður á, að þetta verð væri tiltölulega lágt. Þeir, sem fylgdu þessum orkusamningi og þar með álbræðslunni á sínum tíma, sögðu, að við yrðum að semja um þetta tiltölulega lága raforkuverð nú, til þess að fá þessa verksmiðju reista hér. En það væri ekki aðeins eðlilegt, heldur sjálfsagt, að þetta raforkuverð hækkaði, þegar kæmi að stækkun eða að því kæmi að selja þessu fyrirtæki meiri raforku. Þetta var margendurtekið í öllum þeim umr., sem urðu um álbræðsluna við Straumsvík á sínum tíma, og þetta kemur m.a. hvað eftir annað fram í þeirri skýrslu, sem ríkisstj. samdi um þessi mál, þegar þau voru á sínum tíma lögð fyrir Alþingi. Á bls. 24 í þeirri skýrslu um fyrirhugaða álbræðslu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á hinn bóginn er engin ástæða til þess, að jafngóð kjör yrðu í boði, ef til stækkunar kæmi, enda yrðu þá viðhorfin i virkjunarmálunum allt önnur en nú. Ef allt gengur vel í þessum efnum, svo að Íslendingar teldu sér hag að frekari stækkun alúminíumverksmiðjunnar í framtíðinni, ættu Íslendingar að geta fengið svo að segja sömu kjör og Norðmenn þá byðu.“ Og um afstöðu Alþjóðabankans í þessu efni segir svo á bls. 28 í þessari sömu skýrslu: „Verði alúminíumbræðslan stækkuð í framtíðinni, telur bankinn hins vegar ekki rök fyrir því að bjóða jafn hagkvæm kjör.“ Þessar tilvitnanir í hina umræddu skýrslu ríkisstj. um fyrirhugaða álbræðslu sýna ótvírætt, að það var gert ráð fyrir og það var margsinnis endurtekið og undirstrikað, að Íslendingar gætu vafalaust, ef til frekari samninga um orkusölu kæmi, náð hagkvæmari samningum við álbræðsluna um verð á orkunni. Og ég sé ekki, að fram hafi verið færð nein rök fyrir því, að það hefði ekki verið sjálfsagt að stefna að þessu og að semja um það að selja raforkuna á hærra verði nú heldur en upphaflega var gert. En nú er sem sagt ætlunin að selja þessa raforku á sama lága verðinu og áður, og þá spyr ég: Hvað veldur? Eina skiljanlega ástæðan fyrir því, að semja um sama raforkuverð, væri að mínu viti sú, að ef kostnaður við framleiðslu raforkunnar hefði orðið lægri en upphaflega var áætlað, þá mætti segja, að rök væru fyrir því að semja um sama lága raforkuverðið. Nú standa yfir og hafa lengi staðið yfir deilur um þennan virkjunarkostnað, en þó held ég, að enginn haldi því fram, að orkan hafi orðið ódýrari en upphaflega var áætlað, heldur liggur það á borðinu, að hún hefur ugglaust orðið dýrari, og því veldur ekki aðeins hærri virkjunarkostnaður, að því er margir telja, heldur einnig hitt, að lánakjör í sambandi við þessar miklu raforkuframkvæmdir hafa orðið bæði verri og óhagstæðari heldur en upphaflega var gert ráð fyrir. Þegar tillit er tekið til þessa, þá er enn þá síður ástæða til að selja álverinu raforku á sama lága verðinu og áður. Nú er það svo um þetta frv., að það byggist á samningagerð, og þess vegna er ekki um nema tvennt að ræða: Annað tveggja að segja já við frv. eins og það er, samþykkja það með kostum þess og göllum, ellegar þá að segja nei, þ.e.a.s. neita að samþykkja frv. og neita þá að fullgilda þá samninga, sem þar liggja að baki. Nú er rétt að gera sér aðeins grein fyrir því, hvað það þýðir að fella þetta frv. Það getur að sjálfsögðu þýtt það, að samkomulag náist ekki um þær framkvæmdir, sem þarna eru fyrirhugaðar. Mér dettur ekki í hug að neita því, að sá möguleiki sé fyrir hendi. En í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því, sem síðasti ræðumaður, hv. frsm. 1. minni hl., kom inn á, að það liggur alls ekki fyrir, hversu hagkvæmt það muni vera að nota í verulega auknum mæli raforku til upphitunar frá því, sem gert hefur verið. Þetta er að sjálfsögðu atriði, sem hefði átt að vera búið að rannsaka og er sjálfsagt að rannsaka og taka tillit til í sambandi við þá hugsanlegu orkusölu til álversins. En ég tel að vísu, að það séu ekki miklar líkur á því, að samningar kæmu til með að stranda á raforkuverðinu, þó að krafa yrði gerð um, að það yrði nokkru hærra en þarna er um samið, svo hátt, að það stæði örugglega undir tilkostnaði við að framleiða orkuna. Ég tel langlíklegast, að samningar mundu takast um nýtt orkuverð, og ég tel, að á það eigi að reyna. Eins og þegar er komið fram, þá skila framsóknarmenn séráliti, og mér virtist nú að frsm. meiri hl. hefði misskilið það á þann veg, að þeir væru á móti málinu. Þetta er nú kannske vorkunnarmál, því að í þessu máli, eins og raunar í sumum öðrum, þá finnst manni, að fram komi ákaflega sterkur vilji og rík tilhneiging hjá þeim ágætu mönnum, framsóknarmönnum, að segja bæði já og nei, en þetta reynist stundum dálítið erfitt. Hinir ágætu framsóknarmenn iðnn. í Nd. komast ákaflega nærri því að segja bæði já og nei við afgreiðslu þessa máls. Þeir skiluðu löngu nál., sem var svo að segja eindreginn rökstuðningur gegn frv., gegn því, að nokkurt vit væri í því að selja orkuna á svo lágu verði sem þar er ákveðið. En undir lokin stendur í því nál., að rétt sé nú samt sem áður að samþykkja þetta frv. Hér í hv. Ed. segja nú þeir 2 ágætu framsóknarmenn í iðnn. deildarinnar að vísu nokkuð ákveðið já, en þeim hefur þó fundizt, að það væri nú skemmtilegra að segja já með svolítið annarri áherzlu heldur en meiri hl. En með tilliti til þess, að hér er um að ræða samning um algjörlega óeðlilega lágt raforkuverð, þá segi ég hins vegar ákveðið nei og legg til að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá hv. Nd., sem lauk afgreiðslu þess nú rétt fyrir helgina. Við umr. í þeirri d. komu fram þær skoðanir, að bætur þyrftu að hækka mun meira heldur en þetta frv. gerir ráð fyrir, og hygg ég, að allir geti verið sammála um það, þó að menn kannske kynni að greina á um það, hvaðan taka ætti þá fjármuni, sem það mundi kosta. Hins vegar er hér um nokkra lagfæringu að ræða á bótafjárhæðum, sem þar eru nefndar og glögglega er frá skýrt í aths. við frv. Ég tel, að ekki sé þörf á að hafa um þetta frv. mörg orð. Sannleikurinn er sá, að bætur þyrftu, eins og kom fram í umr. í hv. Nd., að hækka mun meira, ef þær ættu að vera sú hjálp, sem menn vilja að tryggingarnar séu, en vegna ýmissa aðsteðjandi erfiðleika í efnahagslífi okkar á undanförnum árum hefur ekki verið talið fært að gera meira í þeim efnum heldur en gert er ráð fyrir með þessu frv. og álíka frv., sem flutt hafa verið undanfarin ár. Það ber brýna nauðsyn til að afgreiða þetta frv. nú, áður en páskahlé verður gert, vegna þess að þessar umræddu hækkanir á bótunum eiga að koma til framkvæmda frá og með 1. apríl n.k., en sá tími rennur út, áður en þing kemur saman að nýju. Ég vildi því eindregið mælast til þess við þá hv. n., sem fær frv. til meðferðar, að hún hraði störfum sínum svo, að unnt verði að ljúka afgreiðslu þessa máls, áður en þm. fara í páskaleyfi. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég er andvígur því frv., sem hér er til umr. og afgreiðslu, en ég er jafnframt andvígur þeirri dagskrártill., sem hér liggur fyrir, þar sem ég óska að taka efnislega afstöðu til málsins sjálfs, og segi þess vegna nei.



Herra forseti. Enda þótt ég telji, að önnur og veigameiri rök séu gegn samþykkt þessa máls heldur en fram koma í forsendum hinnar rökstuddu dagskrár, þá segi ég já.



Herra forseti. Með skírskotun til síendurtekinna gengisfellinga, magnaðrar verðbólguþróunar, horfa á átökum í kjaramálum og óbreyttrar stjórnarstefnu, segi ég nei.



Herra forseti. Gildandi lagaákvæði um byggingarsamvinnufélög er að finna í l. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum frá árinu 1952. Má reyndar segja, að lítið sé nú eftir af þeim lagabálki annað en kaflinn um byggingarsamvinnufélögin. Þeir einstaklingar, sem byggja íbúðir sínar í byggingarsamvinnufélagi, eru öðruvísi settir en aðrir, sem byggja utan byggingarsamvinnufélaga. Byggingarsamvinnufélagsmenn, má segja, að njóti annars vegar forréttinda umfram aðra og að hinu leytinu beri þeir líka skyldur umfram það, sem aðrir gera. Forréttindin, ef svo má segja, sem menn njóta í byggingarsamvinnufélagi, eru þau, að félagið á rétt á ríkisábyrgð fyrir lánum, sem tekin eru út á íbúðirnar, og þetta auðvitað greiðir fyrir því, að hægt sé að fjármagna þessar byggingar. Það eru ekki aðrir byggingaraðilar í landinu, sem eiga rétt á ríkisábyrgð út á íbúðabyggingar heldur en þeir, sem eru í byggingarsamvinnufélögum. Þær sérstöku skyldur, sem menn í byggingarsamvinnufélögum bera, eru hins vegar þær, að þeir eru ekki frjálsir að því að selja sínar íbúðir. Endursala á íbúð, sem maður hefur eignazt í byggingarsamvinnufélagi, fer eftir vissum reglum, þannig að samvinnufélagið á forkaupsrétt á íbúðinni að undangengnu sérstöku mati. Þessar reglur hafa nú verið óbreyttar, hygg ég, nokkra áratugi, en reynslan hefur orðið sú, smátt og smátt, þegar tímar hafa liðið fram, að gildi þessara forréttinda hefur minnkað og skyldurnar í reynd orðið miklu minni en gert var ráð fyrir, og forréttindin hafa minnkað að því leyti til, að það hefur orðið mjög erfitt að selja skuldabréf, þótt þau væru ríkistryggð, öðruvísi en með miklum afföllum, þannig að þetta eru ekki í dag eins góðir kostir og fyrir 20 árum. Að hinu leytinu hafa ákvæði l. um þessar sömu skyldur í reynd verið, sennilega frá upphafi eða a.m.k. langa lengi, dauður bókstafur, sem raunverulega hefur ekki verið framkvæmdur. Því má velta fyrir sér, þegar málefni byggingarsamvinnufélaganna eru hugleidd, hvers vegna menn ganga í byggingarsamvinnufélag, og ég geri ráð fyrir því, að aðalástæðan sé hjá flestum sú, að þeir telja sig hafa hagræði af því, einkanlega á þann hátt, að með því að vera í byggingarsamvinnufélagi, þá eiga menn kost á því að fá íbúðina á kostnaðarverði, gagnstætt því ef þeir kaupa íbúðir af öðrum byggingarfyrirtækjum, kaupa þær á einhverju byggingarstigi, kaupa þær t.d. tilbúnar undir tréverk, eins og nú er algengt. Í öðru lagi geta ýmsir kostir fylgt því að byggja í byggingarsamvinnufélagi, sérstaklega ef þetta eru samvaldir menn, sem eru saman í byggingarflokki. Það getur verið ýmiss konar samhjálp, sem þeir geta veitt og notið hver hjá öðrum, sem gerir það að verkum, að byggingin kann að verða ódýrari en ella. Mér finnst í raun og veru, að það mætti hugleiða það, hvort þetta væri ekki alveg nægjanleg ástæða fyrir menn, sem það vilja, til þess að stofna byggingarsamvinnufélög og vera þar og láta þau byggja fyrir sig íbúðir. Það ættu raunverulega engar sérstakar lagareglur að gilda um byggingarsamvinnufélög, þannig að menn væru frjálsir að selja þessar íbúðir, eða a.m.k. væru ekki nein ákvæði í landslögum um það. Það væri því aðeins, ef félagið sjálft takmarkaði þann rétt að einhverju leyti, og að þessir aðilar hefðu heldur ekki neinn aðgang að lánsfjármagni eða skuldabréfasölu umfram aðra, sem byggja, því að þetta finnst mér a.m.k. eðlilegt, að komi upp í hugann, þegar hugsað er um málefni byggingarsamvinnufélaganna. Hér hefur í d. verið borið fram frv. um byggingarsamvinnufélög af hv. 11. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Norðurl. v. Þetta frv. var borið hér fram fyrir tveimur árum í d., en þá var því vísað til ríkisstj. í trausti þess, að heildarendurskoðun á húsnæðismálalöggjöfinni, sem þá stóð yfir, væri hraðað og málefni byggingarsamvinnufélaganna þar athuguð. Um þá endurskoðun hefur nú ekki spurzt, að því er varðar þennan sérstaka þátt byggingarmálanna um byggingarsamvinnufélögin. En í þessu frv. eru ýmisleg gagnleg nýmæli. Ég vil nefna sem dæmi ákvæði 2. gr. um það, að það þurfi nokkuð fleiri menn en áður til þess að stofna byggingarsamvinnufélög, einkum í Reykjavík. Reyndar er það svo hér í Reykjavík að mínu viti, að byggingarsamvinnufélögin hér eru of mörg og of smá. Þetta mundi njóta sín betur, ef þau væru færri og öflugri. Þá er einnig í 7. gr. frv. sett fram sem aðalregla, sem reyndar er í núgildandi l., að byggingarsamvinnufélag á að annast um byggingu íbúðarinnar að öllu leyti. En í gildandi l. er þó ríkisheimild til að víkja frá þessu, sem í reynd hefur iðulega verið vikið frá, þannig að menn byggja íbúðir sínar algerlega á eigin vegum, en ganga síðan í byggingarsamvinnufélag, þegar þeir eru búnir að byggja þær, til þess að geta fengið að njóta ríkisábyrgðarinnar og ganga þá í byggingarsamvinnufélög, en sá er auðvitað ekki tilgangur l. En hér er þessi undanþáguheimild þrengd mjög í 7. gr. og aðeins bundin við það, að félagsstjórn megi leyfa félagsmönnum að innrétta íbúðir sínar sjálfir, ef hlutaðeigandi lánaflokkur óskar þess. Þá er líka í 9. gr. frv. ákvæði um það, að hinar sérstöku endursölureglur gildi aðeins í 15 ár, og enn fremur segir í 14. gr., að Húsnæðismálastjórn láti gera fyrirmyndaruppdrætti að byggingum í staðinn fyrir ríkisstj. o.s.frv. Þessi ákvæði hér eru tvímælalaust öll til bóta. En þetta eru þó kannske ekki þau ákvæði, sem hv. flm. frv. hafa borið mest fyrir brjósti, er hafa orðið að ásteitingarsteini í heilbr.- og félmn., sem hafði þetta frv. til meðferðar. Það er niðurstaða heilbr.- og félmn., sem kannaði þetta mál allítarlega og kvaddi á sinn fund fulltrúa allra helztu byggingarsamvinnufélaganna í Reykjavík og ræddi við þá um þetta mál, að meiri hl. n., sem ég mæli hér fyrir, mælir með því, að frv. verði samþ. með allverulegum breyt., og er stuðningur okkar við það bundinn, hvernig þessum brtt. okkar reiðir af, en minni hl. vill samþykkja frv. svo að segja óbreytt eða með minni háttar breyt. Ég skal þá víkja að þeim brtt., sem eiginlega mestur ágreiningur hefur risið um, og því, sem við í meiri hl. heilbr.- og félmn. viljum fella út úr frv. Og þá er það í fyrsta lagi, að samkv. frv. á að skylda Seðlabanka Íslands til þess að kaupa á nafnverði, ef þörf krefur, ríkistryggð skuldabréf fyrir eigi lægri fjárhæð en 75 millj. kr. Þetta ákvæði var sent Seðlabankanum til umsagnar, og í umsögn sinni segir Seðlabankinn svo, að hann sé efnislega mótfallinn umræddu ákvæði. Hann telur, að það hljóti að vera mat bankastjórnar Seðlabankans hverju sinni, hvort bankinn veitir slíka fyrirgreiðslu,enda hlýtur slíkt að fara eftir peningalegum aðstæðum og efnahagsástandi á hverjum tíma. Þegar þetta ákvæði er skoðað, þar sem ætlazt er til að skylda Seðlabankann til þess að kaupa skuldabréf fyrir 75 millj. kr., þá tel ég vissulega, að það þurfi að lita á fleira en eingöngu skoðanir eða sjónarmið Seðlabankans í þessu máli. Þar verða einnig önnur atriði að koma til athugunar. Það, sem fyrst og fremst er fyrir utan það, sem Seðlabankinn segir þarna, og sem er auðvitað ljóst, að ef hann er skyldaður til þessa, þá eru það náttúrlega minni möguleikar fyrir bankann til þess að hlaupa undir bagga á öðrum sviðum, sem væru enn þá brýnni. Það er eiginlega spurningin um þetta: Er þetta fullkomlega réttlætanlegt, að Seðlabankinn kaupi þarna bréf fyrir tiltekinn hóp byggingaraðila í landinu, ef hann veitir öðrum byggingaraðilum ekki sambærilega fyrirgreiðslu? Nú hefur Seðlabankinn að vísu veitt fé til húsnæðismála og til bygginga, hann hefur lánað Byggingarsjóði ríkisins eða Veðdeild Landsbankans, útvegað þeim fé, en það hygg ég, að hafi eingöngu verið bráðabirgðalán, en aldrei í þeim tilfellum, að hann hafi beinlínis keypt þar skuldabréf. Þessar bráðabirgðalánveitingar Seðlabankans til húsnæðismálastjórnar eða Byggingarsjóðs ríkisins hafa auðvitað komið öllum að gagni, líka þeim, sem byggja í byggingarsamvinnufélögum, af því að þeir taka sín húsnæðismálalán eins og aðrir. En þó ég hafi bent hér á, að þessi ríkistrygging skuldabréfa fyrir lánum, sem byggingarsamvinnufélög taka, hafi haft kannske minni og minni þýðingu, vegna þess hve erfitt hefur verið að selja slík bréf, þá er þó rétt að benda sérstaklega á einn hóp manna, sem hefur notið þessa ákvæðis alveg sérstaklega, og það eru þeir einstaklingar, sem eru í lífeyrissjóðum og eiga kost á því að fá lán til húsbygginga úr þeim lífeyrissjóði, sem þeir eru í. Nú er það svo með þessa lífeyrissjóðamenn, að þeir fá yfirleitt í fyrsta lagi almenn húsnæðismálalán. Síðan fá þeir viðbótarlán úr þeim lífeyrissjóði, sem þeir eru í. Nú er það svo, að margir lífeyrissjóðir, hvort sem það er nú réttlátt eða ekki, og m.a. Lífeyrissjóður opinberra starfsmanna, veita ekki þetta lán. Þar sem húsnæðismálastjórn er búin að taka 1. veðréttinn, þá veita þeir ekki lífeyrissjóðslán út á 2. veðrétt nema gegn ríkisábyrgð, og þetta hefur auðvitað það í för með sér, að þessir lífeyrissjóðamenn, sem vilja geta notið beggja lánanna, eiga ekki annars kost eiginlega en að ganga í byggingarsamvinnufélag, þó að þeir kannske af öðrum ástæðum hefðu ekki áhuga á því. En vegna þessara skilyrða lífeyrissjóða um ríkisábyrgð, þá geta menn ekki uppfyllt hana öðruvísi en fyrir milligöngu byggingarsamvinnufélags, og þeir gerast því félagar þar. Nú er það svo, sem betur fer, að fjöldi manna í þessu landi er eða verður aðnjótandi að lánum lífeyrissjóða. Nú er verið að stofna marga lífeyrissjóði. Einkum má benda á alla þá lífeyrissjóði, sem samið var um 19. maí 1969 og sem er nú stofnað til á þessu ári, þ.e.a.s. lífeyrissjóðir fólks innan Alþýðusambands Íslands, sem ekki bjó við lífeyrissjóð áður, það eru kannske 20 til 30 þús. manns, og sjálfsagt munu fleiri þar koma í kjölfarið. Að vísu veit ég ekki, hvaða lánareglur þessir nýju sjóðir koma til með að setja, en haldi þeir sig við að, sem flestir aðrir sjóðir gera um ríkisábyrgð, þá byggir þetta fólk sennilega á vegum byggingarsamvinnufélaga, og ég sé þá ekki, að ef þetta fólk fær almenn húsnæðismálalán, síðan viðbótarlán hjá sínum lífeyrissjóði, sem fæst ríkistrygging fyrir, að þá sé nein brýn ástæða til að gera meira fyrir þann hóp manna. Þar sem frekar þyrfti þá eitthvað að hjálpa upp á, eru allir hinir, sem ekki eru í lífeyrissjóðum, þó að sá hópur fari nú sjálfsagt minnkandi á næstu árum, þegar allir þessir lífeyrissjóðir koma í gagnið. Það mætti líka hugsa sér, ef svona ákvæði væru samþykkt, þannig að þarna ykjust verulega lánamöguleikar þessara manna, að þá mundi það væntanlega hafa í för með sér, að það risi bara upp fjöldi nýrra byggingarsamvinnufélaga og alls konar kannske gervifélaga bara til þess að ná í þessa lánafyrirgreiðslu, og þá yrði misræmið of mikið. Ég tel það út af fyrir sig góðra gjalda vert hjá hv. flm., að reyna að leita einhverra leiða til þess að koma þessum bréfum betur út. En ég tel þó, að þörfin sé á raun og veru miklu brýnni að gera þetta á breiðari grundvelli. Það, sem að er svona almennt í húsnæðismálum og lánamálum, er fyrst og fremst það, að fólk, sem er að byggja, hvort sem það er hjá byggingarsamvinnufélagi eða á annan hátt, verður að bíða allt of lengi eftir húsnæðismálaláninu, og það er fyrst og fremst þar, sem potturinn er brotinn og þyrfti að bæta úr. Þá er annað ákvæði hér í þessu frv., sem ágreiningur er um milli meiri og minni hl. heilbr.- og félmn., og það er hér ákvæði í 8. gr. frv., þar sem segir: „Í þeim sveitarfélögum, þar sem byggingarsamvinnufélög starfa, er hlutaðeigandi sveitarfélögum skylt að láta slík félög sitja fyrir um úthlutun lóða.“ Þetta var nú líka í þessu fyrra frv., sem flutt var hér fyrir tveimur árum. Þá mótmælti stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga eindregið þessu ákvæði. Ég skal játa það, að ég get ekki séð, hvers vegna byggingarsamvinnúfélög ættu að hafa forgangsrétt til lóða í sveitarfélagi umfram alla aðra, sem þurfa á íbúðarhúsnæði að halda, t.d. umfram verkamannabústaði, umfram leiguhúsnæði, sem sveitarstjórn vildi byggja sjálf, eða umfram aðra. Ég verð að játa það, að ég skil þetta ekki bara, hvernig stendur á því, að þessi krafa er sett fram. Að sjálfsögðu getur mönnum sýnzt sitt hvað um það, hvernig einhver sveitarstjórn úthlutar lóðum, og það er oft mjög vandasamt, það eru oft miklu fleiri um þessar lóðir heldur en hægt er að veita. En ég segi það, að það er þá mál, sem fyrst og fremst íbúar viðkomandi sveitarfélags geta tekið afstöðu til og tryggt breytingar á við næstu sveitarstjórnarkosningar. Ég tel vissulega, að það eigi enginn að vera beittur misrétti, og við getum sagt, að þarna eigi almennt að gilda jafnrétti, en að einhver tiltekinn byggingaraðili hafi forgangsrétt umfram alla aðra, það get ég ekki skilið, að sé nein sanngirniskrafa. Þá er það þriðja ákvæði þessa frv., sem hefur orðið sérstaklega ágreiningur um, og það er 15. gr. frv. Þar segir: „Byggingarsamvinnufélög, sem starfa samkv. þessum l., skulu undanþegin greiðslu opinberra gjalda, þ. á m. ríkisábyrgðargjalds.“ Að vísu er þetta nú kannske dálítið óskýrt orðað. Það má kannske skilja það á ýmsa vegu, hvað er falið í hugtakinu opinber gjöld. A.m.k. ef það er nú tekið nokkuð víðtækt, þá er þetta orðinn ákaflega mikill forgangsréttur. Byggingarsamvinnufélögin munu nú yfirleitt ekki þurfa að kvarta undan því, að það séu lagðir á þau miklir beinir skattar. Það er ekki lagður skattur á byggingarstarfsemina sjálfa hjá félögunum, enda geta það nú verið byggingarmeistarar eða einhver verktakafyrirtæki, sem taka hana að sér. Það eru einungis félagsgjöld og einhverjar tekjur, sem þau hafa af innheimtu af lánum, sem skattur er lagður á, þannig að hinir beinu skattar eru mjög smávægilegir. En það, sem mér finnst þó aðalatriðið, er, að byggingarsamvinnufélög eiga auðvitað að greiða skatta eftir sömu reglum og önnur samvinnufélög í landinu og engin ástæða til þess að hafa þetta öðruvísi. Ég held, að byggingarsamvinnufélög eigi fullan rétt á sér, og þau geta vissulega haft þýðingarmiklu hlutverki að gegna og geta gegnt því með prýði, þótt þau borgi sína skatta eins og önnur fyrirtæki. Þessi þrjú atriði eru nú það, sem kannske mestur ágreiningur hefur verið um í n. Meiri hl. heilbr.- og félmn. sá ástæðu til þess að flytja fleiri brtt. við þetta frv. en um þessi þrjú atriði, sem ég hef nú rakið hér sérstaklega. Till. okkar koma fram á þskj. 408, og ég skal nú aðeins rekja efni þeirra. 1. brtt. er við 4. gr., A-lið, þar segir, að byggingarsamvinnufélagi sé aflað fjár með frjálsum framlögum hvers félagsmanns í stofnsjóð, unz fjárhæð hans í sjóðnum nemur minnst 1/5 hluta andvirðis þess húsnæðis, sem ákveðið hefur verið, að félagið komi upp fyrir hann. Þeir sögðu okkur í n., þessir byggingarsamvinnufélagamenn, sem komu á okkar fund, að í reynd væri aldrei farið eftir þessu. Það væri oft farið af stað, þótt þessi eignarhluti væri minni. Þetta færi bara eftir mati og aðstæðum hverju sinni, og væri ekki æskilegt að hafa þetta bundið við tiltekinn hluta væntanlegs kostnaðarverðs hússins, og þess vegna er brtt. á þá leið, að í staðinn fyrir 1/5 komi: nægjanlegum hluta þess húsnæðis. Þetta er nú auðvitað minni háttar atriði. Þá er 2. brtt. meiri hl., sem er við 4. gr., C-lið. Þar er nú um að ræða nokkuð þýðingarmikið atriði, en þessi C-liður í frv. hljóðar á þá leið, að byggingarsamvinnufélagi sé aflað fjár með lán töku félagsins til útlánastarfsemi sinnar, og svo segir: „Skylt er félmrh. f. h. ríkissjóðs að ábyrgjast þau lán, og mega þau nema allt að 80% af byggingarkostnaði þeirra húsa, sem félagið reisir. Með byggingarkostnaði skal telja gatnagerðargjald og önnur byggingarleyfisgjöld, þar með talið skipulagsgjald. Gefa skal út skuldabréf fyrir lánum þessum, er hvert nemi ákveðinni upphæð, sem fjmrh. samþykkir.“ Það er nú í fyrsta lagi, að við teljum ekki rétt, að það sé félmrh., sem eigi fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast lán, heldur sé það að sjálfsögðu hlutverk fjmrh., og þess vegna höfum við sett þarna fjmrh. í stað félmrh. Að öðru leyti þá felst það í þessari brtt. okkar, að það er ekki, sem getur nú út af fyrir sig verið matsatriði, miðað við kostnaðarverð íbúðarinnar og settir einhverjir skilmálar um, hvað sé innifalið í þessu kostnaðarverði, heldur er þarna miðað við ákveðna fjárhæð á rúmmetra í íbúðarhúsunum, sem félagið reisir. Um það má að sjálfsögðu deila, hvort æskilegra sé að miða þetta við kostnaðarverð eða ákveðna fjárhæð á rúmmetra, en þetta er nú gert hér, vegna þess að í framkvæmd hefur þetta nú verið þannig með byggingarsamvinnufélögin, að fjmrn. hefur miðað þetta við tiltekna fjárhæð. Sú fjárhæð hefur núna síðustu árin verið 2 þús. kr. og er búin að vera það nokkuð lengi, og það er auðvitað full þörf á að hækka hana, og hér er lagt til í brtt., að hún verði 3 þús. kr. á rúmmetra, og síðan verði heimilt að breyta þessari hámarksfjárhæð til samræmis við breytingar á vísitölu byggingarkostnaðar. Þá kemur þarna nýtt atriði inn í þessa brtt., þar segir: „Enn fremur er heimilt að vísitölubinda þessi lán.“ Það mun ekki vera heimilt í dag, og ég tel, að það geti verið skynsamlegt að hafa slíka heimild. Þetta er að vísu mjög opið hér, það er ekkert talað um, hvaða vísitölu á að nota. Það gæti verið vísitala byggingarkostnaðar, þyrfti þó ekki að vera, það gæti verið sama vísitala og notuð er hjá húsnæðismálastjórn á hennar bréfum, og hvort þetta væri hálf vísitölubinding eða full vísitölubinding, hvort hún næði til vaxta eða ekki, þetta er allt opið, en hér er aðeins heimilað að vísitölubinda lánin. Þetta getur verið þeim lántakendum, sem selja þessi bréf, hagstætt. Þótt vísitölulán séu auðvitað dýrari en önnur lán, - það er nú öllum ljóst, eða a.m.k. að öðru jöfnu, - þá getur verið, að slík bréf séu miklu seljanlegri, en eins og nú er, þá eru þessi bréf ekki seljanleg nema með stórum afföllum, þessi venjulegu bréf, sem eru óvísitölubundin, þannig að þetta gæti verið talsvert hagstæðara fyrir þann, sem er að byggja, og sjálfsagt að hafa þessa heimild, ef menn teldu heppilegt að nota hana. Þá segir enn fremur í þessari brtt., að óheimilt sé að veita ríkisábyrgð vegna íbúða félagsmanna í byggingarsamvinnufélagi, sem ekki eru reistar á vegum félagsins. Þetta er eiginlega gert til þess að undirstrika það, að menn eigi ekki að komast í byggingarsamvinnufélög með íbúðir, sem þeir hafa byggt sjálfir og félagið ekki komið nálægt því að reisa. 3. brtt. fjallar um þessa skyldu Seðlabankans til þess að kaupa bréf, og hef ég áður rætt um það og vísa til þess. 4. brtt. er við 5. gr. Það er nú e.t.v. ekki mikil efnisbreyting, en í þessari till. okkar segir: „Byggingarsamvinnufélag reisir íbúðir félagsmönnum sínum til handa til eigin afnota og veitir þeim lán til að eignast þær. Lán þessi skulu tryggð með 2. veðrétti í húsum og lóðaréttindum,“ o.s.frv. Þessi breyt. er nú fyrst og fremst nauðsynleg vegna breyt. við 4. gr. C„ eða 2. brtt., fylgir eiginlega eðlilega í kjölfar hennar. Og þarna er bætt aftan við þessa brtt.: „Íbúðarverð til félagsmanna skal miða við kostnaðarverð.“ Það er auðvitað hugmyndin í þessum l., þetta er í sjálfu sér engin efnisbreyting, heldur er þetta til að undirstrika það, þannig að það standi einhvers staðar alveg skýrt og ótvírætt, að svo skuli þetta vera. 5. brtt. er við 7. grein B og er á þá lund, að orðin „ef hluteigandi lánaflokkur óskar þess“ falli niður. Þetta er gert eftir tilmælum þessara byggingarsamvinnufélagsmanna, sem gengu á fund n. og sendu henni reyndar síðar allmikla umsögn um frv., umsögn, sem barst frá samstarfsnefnd byggingarsamvinnufélaga í Reykjavík. Þar er bent á, að þetta ætti að falla niður. 6. og 7. brtt. snerta svo annars vegar forgangsrétt til lóða og hins vegar skattfríðindin, og ég hef áður gert þeim atriðum skil og vísa til þess. Það var, eins og áður segir, niðurstaða meiri hl. heilbr.- og félmn. að leggja það til, að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem liggja hér fyrir á þskj. 408 og ég hef lýst. Ég vil að lokum taka það fram, að það væri að sjálfsögðu miklu æskilegra, að heildarendurskoðun á l. um byggingarsamvinnufélög hefðu farið fram. Þarna er ýmislegt, sem hefði þurft að hugsa betur og athuga sérstaklega vel, en eins og hv. þdm. þekkja, hafa þingnefndir nú yfirleitt ekki tíma eða aðstöðu til þess að eiga frumkvæðið að því eða taka þátt í því, að heilir lagabálkar séu endurskoðaðir, þannig að við verðum að láta okkur nægja þessar brtt., sem hér liggja fyrir. Ég verð þó að taka það fram, að ég tel það, ef þessar brtt. verða samþ., þá séu þessi l. um byggingarsamvinnufélög allmiklu betri en áður, þótt, eins og ég segi, æskilegast hefði verið, að heildarendurskoðun á þeim hefði farið fram.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. heilbr.- og félmn. tók fram, varð n. ekki sammála um afgreiðslu þessa máls, sem liggur hér fyrir til umr. Eins og fram kom hjá honum enn fremur, hefur meiri hl. n. gert till. um meginbreyt. á frv., eins og það var lagt fram, og meiri hl. kveður stuðning sinn við frv. að lokum vera háðan því, hvernig þessum brtt. öllum kann að reiða af. Við hv. 1. þm. Vesturl. skipum minni hl. n. og höfum skilað sérstöku nál. á þskj. 443, og í lok þess er getið um örfáar minni háttar breyt., sem við viljum gera við frv. Þetta frv. var fyrst flutt á hv. Alþ. árið 1967, og því var vísað til ríkisstj. á þeim forsendum, að yfir stæði heildarendurskoðun á húsnæðismálalöggjöfinni og þar á meðal á löggjöf um byggingarsamvinnufélög, og því var treyst, eins og stendur í frávísunartill., að endurskoðun yrði hraðað og henni lokið á því ári (þ.e. 1968) og jafnframt við þessa endurskoðun, sem í gangi væri, yrði höfð hliðsjón af reynslunni um það, hvernig starfsemi byggingarsamvinnufélaga hefði tekizt, hver þáttur þeirra ætti að vera í lausn húsnæðisvandamálanna. Allt átti þetta að gerast með það fyrir augum að skapa byggingarsamvinnufélögunum heilbrigðan og eðlilegan starfsvettvang til frambúðar, eins og þar stóð. Nú er ekki vitað, að heildarendurskoðun, að því er varðar byggingarsamvinnufélög, hafi farið fram, enda kom það fram í máli hv. frsm. meiri hl., að svo er ekki. En óþarfi er að skýra nánar frá því, hversu mjög fyrirgreiðsla og aðstoð af hálfu þessara byggingarfélaga hefur veitt fjölda fólks hvarvetna um land nauðsynlega aðstöðu til þess að koma sér upp íbúðum. Og þá vil ég sérstaklega taka það fram, að þátttaka í byggingarsamvinnufélögum hefur ekki sízt verið mikil af hálfu fólks í þjóðfélaginu, sem býr við lakari efnahag. Það, sem hefur verið byggingarsamvinnufélögum Þrándur í Götu lengi, og er enn, ekki sízt nú í seinni tíð, eru söluerfiðleikar á ríkistryggðum skuldabréfum, sem félögunum eru fengin í hendur. Sölutregða á þessum bréfum hefur hamlað mjög gegn því, að hægt væri á hverjum tíma að koma við hagkvæmum rekstri og halda fullu gengi þessa félagsforms. En hitt hlýtur að vera auðsætt, að af opinberri hálfu má það vera metið, hversu mikla þýðingu þessi byggingarstarfsemi hefur haft. Það frv., sem hér er um að ræða, fjallar aðallega um tvenn nýmæli, þótt nokkur fleiri séu sem hafa minni þýðingu. Það er í fyrsta lagi að tryggja þessum byggingarsamvinnufélögum góða fyrirgreiðslu um hentugar lóðir á hverjum tíma og þannig, eins og það er orðað í frv., að sveitarstjórnum sé skylt að láta þessi félög sitja fyrir um lóðaúthlutun. Sums staðar, er talið, að allverulega hafi skort á, að sveitarstjórnir hafi veitt nægilega greiða og eðlilega aðstoð að þessu leyti, og sérstaklega mun þetta hafa verið áberandi áður og fyrr, en dregið úr upp á síðkastið og breyting orðið til bóta. Það verður að viðurkenna. En eigi að síður verður að telja þetta nýmæli eiga fyllsta rétt á sér, og m.a. á það að stuðla að því, að byggingarframkvæmdir þessara félaga verði sem stöðugastar og hægt sé að halda þeim áfram í réttri röð án tafar. Og ég hygg, að hv. frsm. meiri hl. hafi ekki fyllilega gert sér það ljóst, að þetta fyrirmæli l. er fyrst og fremst sett fram í þessu skyni. Þá er það hitt nýmælið, sem er stærra í sniðum, og er því ætlað að leysa fjármögnunarvandamál byggingarsamvinnufélaga og skapa nokkuð öruggan markað fyrir verulegt magn af skuldabréfum, sem félögin gefa út árlega og tryggð eru með ríkisábyrgð. Í frv. er lagt til, að sú skylda sé lögð á herðar Seðlabanka Íslands, að hann kaupi árlega á nafnverði hin ríkistryggðu skuldabréf félaganna fyrir eigi lægri fjárhæð en 75 millj. kr., en þetta fer þó eftir þörf á hverjum tíma, og vitaskuld hlýtur, ef slíkt ákvæði væri samþ., að verða að setja frekari reglur um framkvæmd, að því er snertir þetta ákvæði, það gefur augaleið. Við í minni hl. lítum svo á, að svo brýn sé nauðsyn á þessari fyrirgreiðslu af hálfu Seðlabankans, að í raun og veru sé ekki undankomu auðið. Það má að vísu deila um þessa fjárhæð, 75 millj. kr., en ég hygg, að hún sé eða geti verið nokkuð raunveruleg. Auk þess ber svo að lita á það, að slík fjármögnun mundi mjög auka á byggingarframkvæmdir, yrði til atvinnuaukningar í byggingariðnaðinum einmitt núna á tímum atvinnuleysis byggingariðnaðarmanna og landflótta af völdum þessa atvinnuleysis. Því hefur verið haldið fram af hálfu frsm. meiri hl., að Seðlabankinn yrði að draga úr margs konar annarri nauðsynlegri fyrirgreiðslu, ef slíkt ákvæði yrði samþ. Það má kannske deila um hluti eins og þessa. Við í minni hl. teljum Seðlabankann hins vegar þess umkominn að standa undir þessari kvöð, ef vilji væri fyrir hendi og aðstaða hans þannig í þessum efnum, að það yrði engum verulegum vandkvæðum bundið fyrir Seðlabankann eftir sem áður að leggja öðrum góðum málum lið og efnahagslega aðstoð, eftir því sem nauðsyn krefði. Við teljum því þetta ákvæði mjög eðlilegt og alls enga ástæðu til þess að láta sitja við eina umsögn Seðlabankans, eins og hún hefur birzt í bréfi, sem kom til n., og skal ég lesa nokkurn hluta þessa bréfs upp, með leyfi hæstv. forseta. Í bréfi Seðlabankans segir m.a. þetta: „Seðlabankinn er efnislega mótfallinn umræddu ákvæði. Hann telur, að það hljóti að verða mat bankastjórnar Seðlabankans hverju sinni, hvort bankinn veiti slíka fyrirgreiðslu, enda hlýtur slíkt að fara eftir peningalegum aðstæðum og efnahagsástandi hvers tíma.“ Þetta eru orð Seðlabankastjórnarinnar. Við í minni hl. erum ekki öldungis á sama máli og Seðlabankinn um þetta. Þess vegna leggjum við það undir dóm Alþ., hvert sé mat þess á greindu ákvæði, og við viljum vænta þess, bæði í þessum málum og öðrum svipuðum, að það fáist úr því skorið, hvort sú skoðun fái staðizt, að Seðlabankastjórnin geti ætíð, hvernig sem á stendur, ráðið um það, hvern fjárhagslegan styrk eða fyrirgreiðslu bankinn veiti hverju sinni, alveg án hliðsjónar af mati Alþ. Þess vegna viljum við í minni hl. láta umsögn Seðlabakans liggja á milli hluta. Ég vil með nokkrum orðum ræða um till. meiri hl. á þskj. 408. Það er auðsætt, að með samþykkt þeirra er frv. svo lemstrað, að það er ekki svipur hjá sjón. Þar eru gerðar till. um að fella niður þau höfuðnýmæli, sem í frv. felast. Ætla ég nú að leyfa mér að taka hverja till. fyrir með örfáum orðum. Um 1. till. á þskj. 408: Ég vil segja það, að till. meiri hl. er með óákveðnara orðalagi og þess vegna alls ekki til bóta. Hins vegar má kannske segja það, að þetta sé ekki mikilvægt atriði að öðru leyti. Um 2. brtt.: Ég hygg, að með þessari brtt. sé dregið úr lánsfjárhæð þeirri, sem ætlazt er til, að ríkissjóður ábyrgist byggingarsamvinnufélögum. Mér skilst, að hámarkið mundi nema allt að 75%. Það má segja, að þetta muni ekki miklu, enda er þetta hámarksfjárhæð í báðum tilvikum. Þá er í sömu till. gert ráð fyrir því að vísitölubinda þessi lán, og er þá ekki greint, hvort það eigi að vísitölubinda þau miðað við helming vísitölu eða við hana fulla. Þetta er mjög vafasamt ákvæði. Það er bæði loðið og teygjanlegt, og sennilega að minni hyggju á það alls ekki rétt á sér þarna, eins og á stendur. Að öðru leyti tel ég ekki þörf á að ræða frekar þessa brtt. n. Um 3. brtt., þ.e.a.s. um ákvæði frv. um skyldur Seðlabankans að kaupa bréf fyrir 75 millj.: Meiri hl. n. gerir till. um það, að sá liður falli niður. Að sjálfsögðu leggjumst við gegn þeirri brtt., og í raun og veru teljum við í minni hl., að einmitt þetta ákvæði frv. sé höfuðforsenda þess, að þessi löggjöf geti orðið vel og sæmilega framkvæmd. Við 4. brtt. er það eitt að segja, að hún virðist aðallega vera gerð til samræmis við 2. brtt. meiri hl., og að því leyti er ekkert að athuga við hana. Meiri hl. er þar að breyta í samræmi við 2. brtt. sína, en að öðru leyti er þessi brtt. ekki snertandi efnisákvæði. Þá er komið að 5. brtt. Hún er fram komin samkv. beiðni fulltrúa byggingarsamvinnufélaganna, og við í minni hl. erum með sams konar brtt., og ekkert frekar um það að segja. Þá komum við að 6. brtt., þar sem lagt er til af hálfu meiri hl. n., að ákvæðin um forgang að lóðum falli niður. Eins og ég hef áður sagt, þá er þetta allmikilvægt ákvæði, og ég á ekki von á því, að það muni skemma fyrir öðrum byggingarfélögum, sem starfa á líkum grunni, og kannske mætti segja, að það mætti koma þeim, eins og byggingarfélögum verkamanna og öðrum slíkum þarna inn, ef því væri að skipta. En við leggjumst í minni hl. algjörlega á móti því, að þessi gr. falli niður. Síðasta brtt. frá meiri hl. n. á þskj. 408 fjallar um það, að 15. gr. frv. verði niður felld. þ.e. undanþáguákvæðið á greiðslu opinberra gjalda. Nú vil ég halda því fram eða tel það líklegt, að því sé þannig farið í sambandi við Breiðholtsframkvæmdir, að þar sé undanþága frá opinberum gjöldum, og ég sé nú ekki stórlegan mun á byggingarsamvinnufélögunum og Breiðholtsáætlunarframkvæmdum að þessu leyti. Mismunurinn er aðeins sá, að hið opinbera hefur með stjórn að gera á framkvæmdum í Breiðholti, en einstaklingar úr byggingarsamvinnufélögum hafa með stjórn að gera í hinu tilfellinu. Hverju þetta kann að muna, að vera undanþeginn greiðslu af þessu tagi, skal ég ekki segja nánar um, en sjálfsagt munar það miklu. Það dregur úr þeim, sem hafa takmarkað fjármagn milli handa. Við í minni hl. leggjumst gegn því, að þessi gr. falli niður. Þá hef ég í stuttu máli rakið afstöðu okkar í minni hl. til frv., sem hér liggur fyrir, og enn fremur til þeirra tillagna, sem hér liggja fyrir af hálfu meiri hl. heilbr.- og félmn. Þá vil ég aðeins minnast á aðrar till. okkar í minni hl. Þær eru í raun og veru minni háttar. Ein þeirra er aðeins leiðrétting á prentvillu, en hinar tvær eru fram komnar sakir beiðni fulltrúa frá byggingarsamvinnufélögum. Það var eitt atriði, sem kom fram réttilega í ræðu hv. frsm. meiri hl., í sambandi við 4. gr. C. Þar stendur: „Skylt er félmrh. fyrir hönd ríkissjóðs.“ Sú athugasemd hv. frsm. og ábending, að hér eigi að standa fjmrh., er alveg hárrétt og ætti að takast til greina við frekari meðferð málsins.



Herra forseti. Áður en gengið verður til atkv. um frv. til l. um byggingarsamvinnufélög, sem liggur fyrir þessari hv. d., flutt af mér og hv. 1. þm. Norðurl. v., langar mig til þess að segja hér aðeins örfá orð, en ég mun ekki stofna til langra orðahnippinga út af þessu máli, við erum búin að ræða þetta mál mikið, bæði við fyrri flutning þess og eins nú. Hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. hefur lagt fram allmargar brtt. á frv. þannig vaxnar, að mjög lítið af upphaflegum tilgangi frv. nær fram að ganga, ef þær breyt. verða samþ. Eins og hér hefur verið rakið, eru fyrst og fremst þrjú nýmæli í áðurnefndu frv. Það er í fyrsta lagi það, að tryggð verði sala ríkistryggðra skuldabréfa. Sú leið, sem bent er á í frv., er, að Seðlabankanum verði gerð sú skylda að kaupa þau bréf fyrir allt að 75 millj. kr. árlega, ef þörf krefur. Þessa breytingu leggur meiri hl. til að fella niður, og verður þá málefnum byggingarsamvinnufélaganna að þessu leyti á sama hátt fyrir komið og verið hefur undanfarna áratugi og leitt hefur til þess, að þetta félagaform er nánast ekkert nema dauður bókstafur. Ég tók svo eftir, að við umr. hér í gær sagði hv. frsm. meiri hl., 3. landsk. þm., að hagurinn af því fyrir menn að byggja saman ætti að vera nægur og það væri líklega bezt að hafa enga löggjöf um byggingarsamvinnufélög. Þetta er náttúrlega sjónarmið út af fyrir sig, og það er eðlilegt, að þeir sem hafa þetta sjónarmið, sjái ekki ástæðu til þess að tryggja sölu hinna ríkistryggðu skuldabréfa eða tryggja framgang þessa félagsforms. En aðrir líta svo á, að byggingarsamvinnufélögin séu félagsskapur, sem bæði inniheldur réttindi og skyldur, og skyldurnar eru fyrir hendi samkv. gildandi l., og það er engin breyting á þeim, þó að brtt. meiri hl. heilbr.- og félmn. nái fram að ganga. Þessi félög þurfa eftir sem áður að hlíta því, að það sé endurskoðandi frá fjmrn., sem fer yfir reikninga þeirra, en frjáls félagssamtök einstaklinga eru ekki háð þeirri kvöð. Félagar þeirra eru eftir sem áður háðir því skilyrði að mega ekki selja íbúðirnar nema með tilteknum takmörkunum, sem eiga að koma í veg fyrir, að gróði, sem myndast af verðbólguhækkunum, renni til einstaklinga, heldur á hann áfram að vera í vörzlu félagsins og annar að njóta góðs af, þegar einn sleppir yfirráðum yfir húsnæði. Þetta álít ég eðlilegt, ef félagsskapurinn er megnugur að standa við skuldbindingar sínar, þ.e.a.s. ef einstaklingurinn nýtur jafnframt réttindanna. Og til þess var þessi till. sett fram af hálfu okkar flm., að það væru ekki einungis skyldur, sem fylgdu því að vera í byggingarsamvinnufélagi, heldur líka réttindi. Hv. 3. landsk. þm. minnti á það hér í gær, að það væru viss réttindi, sem fylgdu því að vera í byggingarsamvinnufélagi, þar sem opinberir lífeyrissjóðir vildu kaupa ríkistryggð skuldabréf af meðlimum sínum, þannig að margur maður gengi í byggingarsamvinnufélag beinlínis til þess að njóta þeirra réttinda. Þetta kann að vera svona í framkvæmd, en hér er um hreint framkvæmdaatriði að ræða, og í raun og veru er engin ástæða til þess að skipa málum með þessum hætti. Ríkissjóður tekur veð fyrir ríkisábyrgðinni, og ég get ekki séð annað en hvaða lífeyrissjóður, sem er, væri fullsæmdur af því að taka það veð, þannig að milliganga ríkissjóðs í þessu skyni sýnist óþörf. Ég vil enn fremur minna á það hér, að ábyrgð ríkissjóðs er nú í formi einfaldrar ábyrgðar. Það vill segja, að skuldareigandi verður að leita fullnustu í veðinu fyrst, áður en kemur til þess, að hann geti leitað til ríkissjóðs um greiðslu, og hygg ég þannig, að í reyndinni sé ríkisábyrgðin í flestum tilfellum næsta lítils virði. Ég viðurkenni, að það var öðruvísi háttað um þetta, meðan ríkissjóður gekk í sjálfskuldarabyrgð á skuldabréfunum. Þá var það til mikils hægðarauka fyrir skuldareigandann að geta snúið sér að svo sterkum aðila, sem ríkissjóður er, og fengið greiðsluna hjá honum. Ég álít þess vegna, að það sé mjög mikil skemmd á frv. okkar að fella út raunverulega alla möguleika fyrir byggingarsamvinnufélög til þess að láta meðlimi sína njóta þeirra réttinda, sem þeir eiga samkv. gildandi l. að njóta, en hefur í framkvæmd verið næsta lítils virði. 2. brtt. hv. meiri hl. af stærri gerðinni er sú, að hann vill ekki, að byggingarsamvinnufélög njóti neinna forgangsréttinda um lóðaúthlutun. Ég skal nú ekki hafa mörg orð um þetta. Hv. frsm. minni hl. gerði mjög vel grein fyrir því í gær, hvaða tilgangi þetta ákvæði á að þjóna samkv. till. okkar, þ.e., að félögin geti haldið áfram viðstöðulaust eða eftir því, sem við verður komið af öðrum ástæðum, að halda uppi byggingarframkvæmdum, en þurfi ekki að leggja hendur í skaut langtímum saman oft og einatt, eins og viljað hefur til, vegna þess að á lóðum hefur staðið. Þeir, sem staðið hafa fyrir byggingarframkvæmdum og þá vafalaust ekki sízt hv. 3. landsk. þm. þekkir það af reynslunni, hvers virði það er að geta haldið áfram við byggingarframkvæmdir, að þurfa ekki að stöðva og bíða eftir því t.d., að lóð sé fyrir hendi. 3. brtt. var svo um skattfrelsi byggingarsamvinnufélaganna. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um það heldur. Þar er meiningamunur, og ég hygg, að allur þessi meiningamunur eigi rót sína að rekja til þess, sem ég sagði í upphafi, að hv. meiri hl. sýnist, að byggingarsamvinnufélög eigi ekki að njóta neinnar sérstakrar lögverndar og það sé alveg eins gott, að þau séu bara frjáls félög einstaklinga, sem komi sér saman um að byggja saman og njóti hagræðis af því að vera fleiri um framkvæmdina, en við aftur hinir, sem flytjum þetta frv. og sem stöndum að áliti minni hl., teljum, að þetta form hafi sýnt það, að það er heppilegt til þess að koma upp ódýrum og heppilegum íbúðum, og það geti verið hið bezta fyrir einstaklingana, sem völ er á. Hv. meiri hl. hefur lýst yfir því, að stuðningur hans við frv. sé undir því kominn, hvaða afgreiðslu þessar brtt. fá. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti og okkar flm., að við hljótum að verða andvígir þessum brtt., þar sem þær fella niður úr frv. alla meginkosti þess, sem þar eru að okkar dómi. Engu að síður vil ég lýsa yfir því, að verði þær brtt. samþ., mun ég a.m.k. fyrir mitt leyti þó samt sem áður fylgja því, að ný lög um byggingarsamvinnufélögin verði sett, með því að í öðrum gr. frv. en þeim, sem ég hef gert hér að umtalsefni, eru nokkur nýmæli, sem ég hygg, að til bóta séu. En meginvandkvæði byggingarsamvinnufélaganna eru vitanlega þau, að þessi bréf, sem eiga að vera réttindi félagsmannanna, er ekki hægt að selja á nafnverði, vegna þess að það vill enginn kaupa þau. Og sú regla hefur verið tekin upp hér af hv. heilbr.- og félmn. að senda till. til umsagnar Seðlabankanum svona til þess að spyrja þá, hvort þeir vilji nú ekki fallast á, að Alþ. geri þeim það að skyldu að kaupa þessi bréf. Ég lít svo á, að Alþ. sé engan veginn bundið af umsögn Seðlabankans um þetta atriði og það eigi og hafi vald til þess að skylda Seðlabankann til svona hluta og það meira að segja, þó að þeir herrar, sem þar ráða ríkjum, séu ekki hrifnir af því. Og hvernig á að koma þeirri kvöð í lög, að einhver aðili í landinu sé skyldugur til þess að kaupa ríkistryggð skuldabréf byggingarsamvinnufélaga, ef Alþ. treystir sér ekki til þess að gera það, af því að viðkomandi aðili vill fremur fá að ráðstafa fjármagninu að geðþótta? Ég sé það ekki. Ég álít, að Seðlabankinn sé eins og aðrar ríkisstofnanir undir þá sök seldur að verða að hlýða landslögum, og ef Alþ. skyldi sýnast að leggja kvöð á Seðlabankann, t.d. að kaupa ríkistryggð skuldabréf, þá ætti að gera það alveg án tillits til þess, þó að bankastjórum Seðlabankans kynni að þykja þessa stundina, að þeir gætu varið þessum fjármunum betur. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að eyða tíma hv. þd. í langar umr. um þetta. Það er, eins og ég sagði í upphafi, búið að tala svo mikið um þetta mál og búið að lofa því svo oft, að byggingarsamvinnufélögin eins og aðrir þættir húsnæðismálalöggjafarinnar fái sérstaka endurskoðun og athugun, að það er algerlega þýðingarlaust að vera að kveða þá vísu einu sinni enn.



Herra forseti. Það eru örfáar aths., sem ég vildi gera hér við ræðu hv. 11. þm. Reykv. Í þessu frv., sem hann flytur ásamt öðrum hv. þdm., er eitt af hinum meiri nýmælum það að skylda Seðlabankann til þess að kaupa ríkistryggð bréf byggingarsamvinnufélaganna fyrir tiltekna fjárhæð á ári. Þegar slíkt ákvæði er að finna í frv., þá tel ég það eðlilega starfsreglu hjá þeirri n., hvort sem það er heilbr.- og félmn. eða einhver önnur, sem fær slíkt frv. til umsagnar og athugunar, að viðkomandi stofnun sé sent frv. til umsagnar. Í því felst auðvitað ekki, að n. eða einhverjir menn í n. sendi þetta í því skyni að vera fyrir fram ákveðnir í því að styðja þau sjónarmið, sem frá Seðlabankanum eða viðkomandi stofnun koma. Það er að vísu rétt, að Seðlabankinn, eins og hér hefur verið nefnt við þessa umr., andmælti þessu ákvæði og vildi, að það yrði fellt niður. En eins og ég tók nú reyndar fram hér í framsöguræðu minni, þá réð þetta ekki úrslitum. Ég a.m.k. persónulega neita því alveg, að þetta hafi ráðið úrslitum. Það, sem ég tel, að skipti jafnvel enn þá meira máli í þessu en umsögn Seðlabankans, - maður má ekki bara líta á niðurstöðu af því, sem Seðlabankinn segir og aðrar slíkar stofnanir, heldur líka þau rök, sem þær hafa fram að færa hverju sinni, - er það, að ef Seðlabankinn á að aðstoða við íbúðabyggingar eða lánveitingar til íbúðabygginga í landinu, þá tel ég, að það sé meiri þörf fyrir aðstoð á öðrum vettvangi en til byggingarsamvinnufélaganna, þó að ég telji þau alls góðs makleg, og þá á ég fyrst og fremst við það, að Seðlabankinn aðstoði hið almenna veðlánakerfi eða Húsnæðismálastofnun ríkisins, því að það, sem hér er verið að ræða um, er í rauninni eingöngu viðbótarlán við hin almennu húsnæðismálalán, sem félagar í byggingarsamvinnufélögum eiga kost á að fá, ef þeir geta selt ríkistryggð skuldabréf. En ég álít, að þörfin sé miklu brýnni á fyrsta stiginu, þ.e.a.s. að útvega húsnæðismálastjórn fjármuni til þess að geta staðið sæmilega í skilum með lánveitingar, og menn þurfi ekki að bíða eftir því langan tíma að fá lán út á lánshæfar íbúðir, og þar sé þörfin miklu brýnni. En svo er þess að gæta líka hér, að þeir menn, sem eru í lífeyrissjóðum, - að vísu hefur það nú verið svo fram til þessa, að þeir fá nokkuð skert húsnæðismálalán, en húsnæðismálalán þessara manna að viðbættum lífeyrissjóðslánunum eru þó mun hærri en hin venjulegu húsnæðismálalán eru, - eru betur settir en almennir húsbyggjendur í landinu. Ég er alveg sammála hv. 11. þm. Reykv. um það, að það sé ekki ástæða til þess fyrir lífeyrissjóðina, þó að þeir verði að sætta sig við 2. veðrétt á eftir húsnæðismálastjórn, að krefjast ríkisábyrgðar til þess að veita þessi lán, en reglur þessara lífeyrissjóða, eins og t.d. lífeyrissjóða opinberra starfsmanna, eru þannig, og ef ég man rétt, þá er það bundið í l. Ég get alveg verið sammála hv. 11. þm. Reykv., að það sé ekki ástæða til þess að hafa þetta svona. Það er þá kannske óbeinlínis verið að beina mönnum að byggingarsamvinnufélögum, sem hafa ekki áhuga á þeim af öðrum ástæðum en þessari einu. En vegna þess að lífeyrissjóðirnir breiðast nú út og menn vonast til þess, að innan örfárra ára verði svo að segja allir landsmenn aðilar að einhverjum lífeyrissjóði, þá gefur það auðvitað augaleið, að þetta greiðir fyrir þeim mönnum, sem vilja byggja í byggingarsamvinnufélagi, að geta þá átt kost á lífeyrissjóðsláni og fái það, vegna þess að þeir eiga þá líka kost á ríkisábyrgð. Hv. þm. gerði nokkuð að umtalsefni þetta, sem hann kallaði réttindi og skyldur byggingarsamvinnufélaga samkv. l. Ég er honum sammála að því leyti til, að ég tel eðlilegt, að þetta haldist nokkurn veginn í hendur. Ef byggingarsamvinnufélögin bera sérstakar skyldur, þá eiga þau að hafa réttindi á móti, en aðalkvöðin, sem hvílir á eigendum íbúða í byggingarsamvinnufélögum, er sú, að þeir eru háðir sérstökum takmörkunum um endursölu íbúðanna. Byggingarsamvinnufélög eiga forkaupsrétt eftir sérstökum reglum. Í reynd hefur þessi aðalkvöð, sem á þá er lögð, þó að fleira megi finna, sem miklu minna máli skiptir, reynzt dauður bókstafur í framkvæmd eðlilega vegna þess, að þegar menn vilja selja í byggingarsamvinnufélagi, þá setja þeir að forminu til þann skilmála, að heimta allt útborgað, sem ekki er áhvílandi lán fyrir. Og það er afar fátítt, að nokkur maður geti keypt íbúð með þeim skilmálum, og þar með er viðkomandi manni af félagsins hálfu gefið þetta frjálst. Þess vegna verður líka að líta á það, að þessar kvaðir, sem á byggingarsamvinnufélögin hafa verið lagðar eða félaga þeirra, hafa ekki í raunveruleika haft neitt gildi. Það er að vísu rétt, að í till. meiri hl. er ekki hróflað við þessu. Þetta er látið standa. En í frv. er þó heldur dregið úr þessari kvöð, þar sem hún er þó takmörkuð í 15 ár, í staðinn fyrir, að áður var hún ekki takmörkuð við neinn tíma. Að því er varðar úthlutun lóða, sem hv. þm. gerði hér að umtalsefni, sagði hann, að það væri erfitt fyrir þá, sem stæðu í byggingarframkvæmdum, að það stæði á lóðum, og það er út af fyrir sig hárrétt, en það hefur nú orðið svo því miður iðulega, að það hefur staðið á þessu hjá sumum bæjarfélögum. Þetta gengur dálítið upp og niður. Þetta er misjafnt, hvernig stendur á með, hvaða lóðir eru til staðar í bæjarfélagi og hvaða lóðir er búið að undirbúa, leggja holræsi og götur, þannig að hægt sé að hefja byggingar, en iðulega hefur þó þetta verið þannig, að það hefur staðið á lóðum fyrir alla. Það hefur ekki bara staðið á lóðum fyrir byggingarsamvinnufélögin, heldur hvern og einn einstakan aðila, sem viljað hefur byggja. Og það, sem við í meiri hl. höfum verið andvígir, er, að byggingarsamvinnufélögin fengju þarna forgangsrétt umfram alla aðra. Bæði finnst okkur það ekki sanngjarnt, og auk þess væri náttúrlega slíkur forgangsréttur ákaflega miklum erfiðleikum bundinn í framkvæmdinni. En það er auðvitað rétt hjá hv. þm., svo að ég víki nú aftur að fjármálunum, að það má segja, að á sama hátt og kvaðirnar hafa orðið litlar í reynd hjá byggingarsamvinnufélögum, þá hafi þessi réttindi, sem þeim eru veitt með ríkistryggingu bréfa, líka haft minna gildi en áður, vegna þess að það hefur verið erfitt að selja þessi bréf nema með verulegum afföllum. Ég efast þó um réttmæti þeirrar stefnu, þegar haft er í huga, hvað kvaðirnar á hinn bóginn eru orðnar léttvægar svona almennt talað, að fara að skylda einhvern, sem býr yfir fjármagni, til þess að kaupa ríkistryggð bréf. Ég held, að það væri eðlilegra að reyna að búa þannig um hnútana, að þessi bréf yrðu útgengilegri. M.a. vegna þess þá er í brtt. við þetta frv. lagt til af hálfu meiri hl. n., að þarna sé hægt að breyta til og gefa út fleiri tegundir af ríkistryggðum skuldabréfum en áður var. Það, sem ég á sérstaklega við, er að þau verði vísitölubundin, því að þó að það sé auðvitað alveg rétt, að vísitölulánin eru almennt óhagstæðari fyrir lántakendur en önnur lán, þá getur þó verið, að slík bréf séu miklu seljanlegri og það verði fyrir lántakandann í reynd mun betri útkoma af því að fá ríkisábyrgð fyrir slíku bréfi og selja það affallalaust en fá ríkisábyrgð fyrir bréfum þeim, sem gefin hafa verið út hér undanfarin ár, og þurfa að selja þau með stórfelldum afföllum.