Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Herra forseti! Landbn. hefir haft þetta mál til athugunar, og ég veit ekki annað en n. sé sammála um þær till., sem eru á þskj. 151. Að vísu var hv.þm. Hafnf. ekki við, þegar endanlega var gengið frá þeim, en hann hafði áður tjáð sig samþykkan efni þeirra í öllum aðalatriðum, og ég hygg, að hann felli sig við þær eins og þær eru orðaðar. Það lítur út fyrir í fljótu bragði, að það séu miklar breyt., sem n. hefir gert á frv. frá 2. umr. En þegar þetta er nánar athugað, þá eru þær mjög litlar efnislega, þó miklar séu að fyrirferð. En þær leiðir af því, að n. hefir fallizt á það, sem hv.þm. Ísaf. og fleiri stungu upp á við 2. umr., en það var, að þessir sjóðir væru líka látnir ná til bæjarfélaganna, og í sambandi við það hefir víða verið bætt inn orðinu „bæjarstjórn“, og það þótti hentara að orða gr. um heldur en að hafa marga stafliði breytta við hverja gr. Það er aðalbreyt., sem á frv. hefir verið gerð, að nú er lagt til, að heimilað sé að láta þetta líka ná til bæjarfélaga, svo að þau geti komið upp fóðurtryggingarsjóðum. Það má deila um þetta. Í rauninni er það svo í mörgum bæjarfélögum, og reynslan er líka sú í kauptúnunum, að þar er sett á upp á það að fá hey smám saman keypt, og það er þess vegna vafasamt, hvort rétt er að láta þetta ná til bæjarfélaga eða ekki. En við nánari athugun komst n. að þeirri niðurstöðu, að það væri rétt að láta bæjarfélögin hafa hinn sama rétt og sýslufélögin, og hún féllst því á, að bæjarfélögin væru tekin inn í frv. Af þeim breyt. leiddi, að það þurfti að taka upp sérákvæði um stjórn sjóða í bæjum, og þau ákvæði um sýslurnar, að þar skyldi samþykkt um stofnun fóðurtryggingarsjóðs borin upp í hreppunum að sýslufundi afloknum, gátu ekki óbreytt náð til bæjanna, því þar á að bera samþykktina upp á almennum fundi í bæjarfélaginu. Hvað snertir aðrar breyt., þá má fyrst benda á það, að n. hefir orðið við óskum hv. 5. þm. Reykv. um það að láta frv. byrja á nokkuð annan hátt en það gerði áður. Áður byrjaði það eins og hv.þm. muna og sjá á ákvæði um það, að ríkissjóður leggi fram 75 þús. kr. árlega. Þetta þótti hv. 5. þm. Reykv. óviðkunnanlegt og taldi, að það ætti að byrja á byrjuninni, eða því, að tilgreina tilveru sjóðanna, og n. hefir fallizt á þetta og tekið upp nýja gr., sem verður l.gr., en í henni er að nokkru leyti efni 5. gr., sem áður var. Þetta er ekki efnisbreyt., heldur breyt. á orðalagi og tilfærsla í frv. Þá hefir n. skerpt það, að ekki væri sett á sjóðina, með því að taka fram í brtt., að í samþykkt skuli tekið upp ákvæði um, að í hverjum hreppi skuli vera ákveðinn fóðurforði til að haustinu. Þetta er að vísu allt til í forðageymslulögunum, og þeim á að vera hlýtt. En til frekara öryggis er þetta tekið upp þarna, því að meiningin er ekki, að menn setji á þessa sjóði. Þegar brtt.hv.þm. Borgf. við 2. gr. var samþ. við 2. umr., féll niður brtt.n., stafl. b. Þetta er nú tekið upp aftur og þar með ákveðið, að hverjum innheimtumenn eigi aðgang um tillögin til sjóðanna. Aðrar efnisbreyt. er ekki um að ræða, en þær breyt., sem hér eru gerðar, leiðir af því, að bæjarfélögin eru tekin upp samhliða sýslufélögunum. Um till. frá hv. 7. landsk., sem lágu fyrir n., er það að segja, að um þær urðu nm. ekki sammála, og hafa þeir um þær óbundnar hendur og áskilja sér rétt til að koma með brtt. Þær ganga, eins og menn sjá og þekkja, út á það, að það geti verið jöfnum höndum, að menn myndi fóðurtryggingarsjóði og matforðasjóði. Ég hefi þar sérstöðu og kem með brtt. á þskj. 169. Án þess að ganga nánar inn á brtt.hv. 7. landsk., skal ég nú strax gera grein fyrir brtt. minni. Ég viðurkenni fyllilega, að það sé þörf á því, að eitthvað sé gert af hálfu þess opinbera til þess að tryggja það, að á þeim höfnum hér á landi, sem ís getur lokað meiri eða minni hluta vetrar eða árs, sé til forði, sem hægt er að nota til manneldis. Það er orðið svo á þessum höfnum, og viðskiptin eru orðin svo yfirleitt kringum landið, að allar verzlanir eru farnar að draga að sér smátt og smátt, og einstaklingarnir eru farnir að gera það líka. Sú gamla venja, að draga að sér á haustin til vetrarins og á vorin til sumarsins, er nú næstum því horfin. Það eru teljandi þau heimili, sem halda þeim sið í verzlunarháttum sínum. Og með þeirri öru umsetningu og þeim hraða, sem nú er, þá er von, að verzlanir skirrist við að liggja með miklar birgðir. Þær gera það til þess að verða fyrir sem minnstu vaxtatapi, og hafa því yfirleitt ekki forða handa fólkinu á þessum íshöfnum nema til skamms tíma. Við síðustu áramót var það t. d. svo á höfnum á þessum svæðum, og ég ætla, að það muni vera 13–15 lögsagnarumdæmi, sem svo er ástatt um, að hægt sé að fullyrða, að ekki hafi verið til meiri forði en það, að hefði komið ís og lokað fyrir siglingar til þessara hafna um áramótin, áður en janúarskip kom, þá hefði áreiðanlega ekki verið til matarforði handa fólkinu í þessum sýslum, nema til skamms tíma, líklega dálítið misjafnt á hinum ýmsu stöðum, en hvergi nema dálítið fram á vetur. Vegna þessa vil ég veita heimild til þess, að það sé leyft í sambandi við fóðurtryggingarsjóðina að ákveða, að einhver hluti af þeim forða, sem þar er geymdur, sé í þeim fóðurbætistegundum, sem jafnframt má nota til manneldis, og ef henta þyki, þá megi í stað þess að liggja með forðann, semja við verzlun á staðnum að liggja með hann og taka þátt í vaxtatapi, sem hún verður fyrir við það. Ég tel líka, að það sé í alla staði heppilegra, að nokkur hluti af varaskepnufóðurforðanum sé í þeim fóðurbætistegundum, að nota megi þær til manneldis, því þá má nota hann til manneldis, þurfi hann ekki til skepnufóðurs. Þetta er nokkurskonar miðlunartill, sem ég kem þarna með, og geri ég það af því, að ég vil ekki taka burtu það hlutverk, sem fóðurtryggingarsjóðunum er fyrst og fremst ætlað, en það er að tryggja það, að til sé varafóðurforði, og tel ég brýna nauðsyn á því, að það sé gert. Ég tel hana brýna af því, að það ber oftar að höndum, að það þurfi að nota þann varaforða heldur en hinn. En þar sem áhugi er fyrir því að koma upp slíkum varaforða til þess að grípa til, ef skortur er á fæði til manneldis, þá vil ég, að til þessa sé heimild í lögunum, því ef þessir sjóðir eiga framtíð fyrir sér, þá ættu ekki að líða nema tiltölulega fá ár, þangað til þeir geta annað báðum hlutverkunum. Þá vaxa þeir á tiltölulega fáum árum, eða geta a. m. k. vaxið, þegar árin líða, ef þetta fyrirkomulag helzt, við skulum segja eftir 10–15 ár, svo þeir verði nokkurn veginn þess umkomnir að sinna báðum þessum hlutverkum. Þess vegna vil ég hafa möguleikann til, ef viðkomandi sýslu- eða bæjarfélög æskja þess, og hefi því komið með brtt. á þskj. 169 við brtt.n. á þskj. 151, þar sem nm. hafa óbundið atkv. um þetta atriði. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta frekar núna, en geri ráð fyrir að þurfa að taka til máls, þegar hinir hafa talað sem eiga hér brtt.

*Jón Sigurðsson: Ég á hér brtt. á þskj. 112, en það vill nú svo til, að hv. síðasti ræðumaður hefir talað fyrir þeim, þó hann vilji útfæra þetta nokkuð á annan veg. Samkv. mínum brtt. er lagt til, að þessum 75 þús. kr., sem ríkinu er ætlað að leggja fram, verði varið á tvennan hátt, bæði til fóðurtryggingarsjóða fyrir búpening og til þess, að kauptún þau, sem liggja í þeim hluta landsins, er nefna mætti ísasvæði, geti komið sér upp sjóði, ef þau æskja þess, með því sérstaka markmiði að tryggja sig gegn matvælaskorti í harðindum. Ég lít svo á, að ekki sé minni ástæða til að tryggja fólkið, sem býr í þessum héruðum, gegn bjargarskorti heldur en búpeninginn. Hv. síðasti ræðumaður lýsti greinilega, hvernig væri ástatt hjá þeim, sem hafísinn getur hæglega lokað siglingaleiðum til allt að 6 mán. ársins. Hann gat þess, að um áramót hver væri nú sama sem enginn kornforði til á þessum stöðum. Er það öllum mönnum ljóst, að hér er stórhætta á ferðum, og það kemur að því fyrr eða síðar, að tjón hlýzt af, ef ekki eru gerðar ráðstafanir til varnar. Er það augljóst, að meiri hætta er á ferðum þar, sem fólkið þyrpist meira saman, eins og í kauptúnum og bæjum, og mun fólk þar verða fyrr bjargarlaust og líða harðræði en í sveitunum. Er nú þegar orðið svo, að ef skipakomu seinkar, eða vöruflutningar tefjast af einhverjum ástæðum um nokkurn tíma, þá verður fljóti þurrð fyrir dyrum, svo að til vandræða horfir og hvað mun þá, ef ís lokaði fyrir allar hafnir á Norður- og Austurlandi? Þess vegna er full ástæða til að taka þetta atriði til íhugunar, engu síður en tryggingar búfjárins, og ráða bót á. Í till. mínum hefi ég valið þá leið að koma upp tveimur sjóðum sjálfstæðum, og er það gert með það fyrir augum, að sýslu- eða bæjarfélögin geti valið um. Mundu þá sum kjósa fóðurtryggingarsjóði, en önnur mundu láta það sig minna skipta, t. d. þar sem fóðurbirgðafélög væru næstum í hverjum hreppi, en hin mundu velja þá leið að koma upp matvælabirgðasjóði, og ef til vill sum báðum þessum sjóðum. Það hefir verið sú stefna í þessum málum að selja sýslufélögunum sjálfdæmi um að velja, og fyrir mér vakir það, að gefa þeim frjálsar hendur um, hvað þau meti sem aðalatriði, og veita þeim stuðning eftir því. Þetta hefir hv. 2. þm.N.-M. gengið að vissu leyti inn á, en hann vill ekki, að þetta séu sjálfstæðir sjóðir, heldur hafa allt í einu „samkrulli“, eða að fóðurtryggingarsjóðirnir taki að einhverju leyti að sér þetta hlutverk. Það er hægt að hugsa sér þetta, en ég býst við, að það yrði hvorki fugl eða fiskur, a. m. k. í mörgum tilfellum, og yrðu þá aðallega fóðurtryggingar fyrir búpening, enda svo fyrir mælt, að grundvöllur eða gjaldstofn sjóðanna yrði búfjáreignin, sem líka er eðlilegt og sjálfsagt hvað snertir þesssar tryggingar, en ekki ef um er að ræða matvælabirgðasjóði. Það, sem því hér um ræðir og um er deilt, er þess vegna, hvort sýna eigi það frjálslyndi að heimila sýslu- og bæjarfélögum að velja um, hvort sjóðirnir skuli vera einn eða tveir, eða einskorða sig við það, sem mér skilst, að meiri hluti n. geri, að komið verði upp fóðurtryggingarsjóðum. Um brtt. mínar að öðru leyti er ekki ástæða til að fjölyrða, þar sem þær skýra sig sjálfar; aðeins skal ég að lokum geta þess, að ég er samþykkur brtt. á þskj. 176, sem hv.þm. Borgf. flytur, og mun ég greiða þeim atkv.

*Pétur Ottesen: Það er alveg rétt hjá hv.frsm., hv. 2. þm.N.-M., er hann sagði, að samkomulag hefði verið inan n. um brtt. á þskj. l51, enda er það svo um brtt. okkar hv.þm. Mýr. á þskj. 173 og þær brtt., sem ég ber fram á þskj. 176, að þær brjóta að engu leyti í bága við samkomulag n. og hinar sameiginlegu brtt. á þskj. 151. Fyrsti liður í brtt. okkar hv.þm. Mýr., við 4. gr. frv., það er að segja eins og hún er orðuð í brtt.n., er stíluð við þá brtt., eins og við gerðum ágreining um í landbn., sem sé um það, hvernig ætti að fá meiri hluta í hreppunum fyrir því, að slík sýslusamþykkt sé gerð. Frv. er byggt þannig upp, að fyrst er gerð samþykkt af sýslunefnd, sem síðan er borin undir hreppana, og eftir till. meiri hl. landbn. telst samþykktin gerð, ef meiri hluti hreppanna samþykkir. Við hv.þm. Mýr. leggjum til, að meiri hl. sé fenginn á þann hátt, eða talinn fenginn, ef samþykktin nær meiri hl. þátttakenda í atkvgr. Getur í ýmsum tilfellum oltið á, hvernig gengið er frá þessu atriði. Við hv.þm. Mýr. byggjum þessa till. á venjum, hvernig slíkar samþykktir eru gerðar, sem sé að meiri hl. atkv. skuli vera með. Sú regla, sem hv. meiri hl. landbn. vill taka upp, brýtur í bága við ófrávíkjanlega reglu um héraðasamþykktir, en við viljum fylgja almennri reglu og löggjöf um þessar samþykktir. - Það er ekki fleira í þessari gr., sem ber á milli meiri og minni hl. n. Þá höfum við tekið greinina alla upp til þess að gera hægara fyrir um atkvgr., og aðeins breytt orðalagi, þar sem við nýja athugun virtist geta betur farið en í brtt.n., til dæmis er dregið saman í eitt ákvæði um kaupstaðina; þó það mundi ekki valda misskilningi, þá teljum við að betur muni fara á því. Fleiri smáorðabreytingar höfum við gert, sem ég ætla, að séu til bóta. Þá var í endi 3. gr. frv., sem verður 4. gr. samkv. brtt.n., kveðið svo á, að samþykkt gilti fyrir alla sýslubúa, en í 4. gr., sem verður 5. gr., er þó undantekning. Við hv.þm. Mýr. lítum svo á við nánari athugun, að heppilegra væri að setja ákvæði, er lytu að þessu, í framhaldi af 4. gr. frv., og álítum við heppilegra, að oddviti kveði á um það, fyrir hvaða hreppa skuli gilda, og tekur það þá af allan vafa í þessu efni. Ætla ég, að um þetta geti ekki orðið neinn ágreiningur milli okkar og hv. meiri hl., en þeir geti fallizt á, að heppilegra sé að breyta þessu þannig. 3. brtt. okkar er við 12. grein; teljum við nægja að taka þar fram um, að ráðh. skuli semja fyrirmynd að samþykktum, þar sem áður hefir verið tekið fram í 2. gr. frv. um hlutverk sýslunefndanna í þessu efni. Ég sé nú, að á eftir orðinu sýslunefndir ætti að koma: „og bæjarstjórnir“ -, hefir bæði meiri og minni hl. landbn. sézt yfir þetta, og vonast ég til, að þetta geti talizt lagfæring, án þess að brtt. sé flutt. 4. brtt. er ekki flutt af því, að ágreiningur sé um það efni, heldur af því að við töldum eftir nánari athugun heppilegra að hafa hér nýja gr. sérstaka, þar sem ekkert tengir efnið saman, og það er mjög óskylt atriði brtt. og 12. gr. frv. Þessi brtt. okkar er líka stíluð við brtt. meiri hl. n., en ég þykist vita, að hv. meiri hl. geti fallizt á hana, þar sem hún brýtur að engu leyti í bága við skoðun n., nema að því leyti, sem hv.frsm. meiri hl. hefir lýst um ágreining við atkvgr. í n. Sá ágreiningur varð mestur um brtt.hv. 7. landsk., sem ganga út á að skipta frv. í 2 kafla, þannig að í öðrum kaflanum séu ákvæði um fóðurtryggingarsjóði, en í hinum um matforðasjóði. Ég lét í ljós þá skoðun mína innan n., að ég gæti aðhyllzt till.hv. 7. landsk., og það af þeirri ástæðu, sem hann hefir dregið fram og ég fellst á, að rétt sé að gera ráðstafanir til að afstýra þeirri hættu, sem steðjar eða getur steðjað að Norður- og Austurlandinu, þar sem reynslan hefir sýnt, að hafísinn getur algerlega lokað siglingum. - Ég get fallizt á þessa hugmynd, og tel þá hreinlegast gengið til verks, ef hvert um sig hefði sín ákvæði að styðjast við, og að opin leið væri fyrir sýslu- og bæjarfélög í þessum hluta landsins að stofna hvern sjóðinn, sem frekar þætti þörf, eða þá hvorntveggja. Hinsvegar virðist eðlilegt og rétt, að mismunandi grundvallarreglur séu fyrir sjóðum þessum, og sett séu ákvæði um skiptingu þess fjár, er ríkissjóður leggur fram, virðist búféð vera eðlileg eining til að skipta framlaginu eftir hvað snertir fóðurtryggingarsjóðina, og er sá grundvöllur lagður í frv., en þetta hlutfali raskast algerlega, þegar kaupstaðirnir eru komnir inn í, þar sem búféð er í öfugu hlutfalli við fólkstölu, vegna þess að íbúar kaupstaðanna byggja afkomu sína á allt öðru en búpeningseign. Það leiðir því af sjálfu sér, að hér þarf önnur skipting að koma til greina. Ég hefi því lagt til, að brtt.hv. í landsk. á þskj. 112 sé breytt þannig, að upphæðinni sé skipt í 2 staði, 60 þús. kr. til fóðurtryggingarsjóða og 15 þús. kr. til matforðasjóða, og að bæjar- og sýslufélögin leggi helming á móti í matvælasjóðina, en hinsvegar er sett hámark, hversu mikið má ganga til hvers sýslu- eða bæjarfélags, sem yrði þá 1000 kr. á ári, sem virðist ekki vera óeðlilegt, því eins og hv. 2. þm.N.-M. sagði, þá geta það orðið allt að 15 sýslu- og bæjarfélög, sem geta komið undir II. kafla eftir till.hv. 7. landsk. Auk þess hefi ég gert brtt. við 1. lið í brtt. 7. landsk.; er það orðalagsbreyting, er mér þótti betur fara á. Er svo ekki fleira um þetta að segja, en við hv.þm. Mýr. viljum leggja þann ágreining, sem orðið hefir í n., fyrir hv. d., en við viljum byggja þetta frv. upp á viðurkenndum reglum, sem allar sýslusamþykktir eru byggðar á, og get ég ekki séð, að með því sé neinn raskað um tilgang frv.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Herra forseti! Ég verð aftur að gera það sama og um daginn, að vita framkomu hv.þm. Borgf., og ekki aðeins hans, heldur líka hv.þm. Mýr. Þegar landbn. er búin að koma sér saman um alla liði, nema atkvgr. í hreppunum, sem þessir þm. gerðu ágreining um, þá koma þeir hér í hv. d. með brtt., sem þeir hafa aldrei borið undir n. Þeir eru með brtt.n. á þskj. 151, en síðan koma þeir með brtt. á þskj. 173, þar sem þeir leggja til m. a. að kljúfa eina gr., sem þeir eru búnir að samþ. og hafa ekki komið með neinn ágreining um, og þeir hafa kannske ekki breytt einu einasta orði. Slíkar breytingar eru aðeins gerðar til þess að breyta, og í engum öðrum tilgangi. Er það mjög óviðkunnanlegt að þegar þeir eru búnir að vera sammála í n., þá skuli þeir konur með sérbrtt. um orðalag eða atriði, sem þeir hafa ekki minnzt á í n. Þetta gerir okkur ekkert til í meiri hl. n., okkur er sama hvað málið snertir. Þeir vilja bæta aftan við 4. brtt.n. nokkrum orðum. Þetta er ekki breyt., sem gerir nokkuð til. En úr því, að þessir hv.þm. sjá ástæðu til að koma með þessa brtt. hér, þá áttu þeir að koma með brtt. í n. En að standa saman um nál., og gera svo brtt. við sitt eigið nál., það eru óhæf vinnubrögð, sem tefja fyrir störfum n. og þingsins. 1. brtt. á þskj. 173, frá þeim hv.þm. Borgf. og hv.þm. Mýr., er um að orða um 4. brtt.n. Um eitt atriði er þar um efnisbreyt. að ræða, um atkvgr. viðvíkjandi samþykktum um stofnun fóðurtryggingarsjóða. Hv. flm.brtt. vilja láta leggja þann grundvöll fyrir slíkum samþykktum, að þær gildi, ef meiri hl. þeirra manna, sem greitt hafa atkv. alls í hreppunum hafa verið með henni. En við hinir nm. viljum, að það sé lagt til grundvallar, að meiri hl. hreppanna hafi greitt atkv. með samþykktinni. Þarna er eðlismunur. Okkur finnst eðlilegra, að hrepparnir ráði þessu, þannig að heildarniðurstaða atkvgr. hvers hrepps komi fram sem atkv. við atkvgr. um samþykkt, af því að allsstaðar í okkar löggjöf er svo ákveðið, að fulltrúar komi fram fyrir hreppa og sýslufélög, þegar greiða skal atkvæði um málefni almennings. Um þetta var ágreiningur í n., en ekki um neitt af hinum öðrum atriðum frv. Hin ágreiningsatriðin koma öll til greina, fyrst eftir að hv.flm.brtt. á þskj. 173 eru búnir að lýsa því yfir, að þeir séu samþykkir brtt.n. að öðru lyti en því, sem ég hefi tekið fram. Það eru þessi vinnubrögð, sem ég vil vita. Og þess vegna vildi ég alvarlega beina því til hv.þm. Borgf. og hv.þm. Mýr., að svo framarlega sem vinnubrögð okkar hér á þingi eiga að vera sæmileg, þá verða nm. að koma með aths. sínar og brtt. fram í n., en vera svo ekki að koma með allskonar brtt. eftir að n. er búin að skila áliti um atriði, sem ekki hefir verið minnzt á í n. Slíkt atferli hlýtur að verða til þess að vekja umr. og tefja tímann.

*Pétur Ottesen: Mér dettur ekki í hug að taka alvarlega umvandanir hv. 2. þm.N.-M. Eins og það megi ekki á hverju stigi máls leiðrétta lélega framsetningu á málum n., og ef vart verður, að í einhverju hafi yfirsézt, þá að færa það til betri vegar. Og ég vil segja, að það situr af öllum hv.þm. verst á hv.þm.N.-M. að vera með slíkar umvandanir sem þessar, af því að það er ekki til nokkur maður á þessu þingi, sem skrifar jafnálappalegt mál og hann. Maður þarf við allar umr. að vera að leiðrétta það, sem runnið er frá honum. Hann hefir samið þetta frv. Og það stendur ekki steinn yfir steini í því af því, sem þessi hv.þm. lét frá sér fara, ekki ein einasta gr., sem ekki hefir verið umturnað, bæði um orðalag og aðra framsetningu. Eins og frv. kom frá þessum hv.þm. var orðalagið og önnur framsetning á því slík misþyrming á íslenzku máli, að ósæmilegt hefði verið fyrir hæstv. Alþingi að láta slíkt frá sér fara. Nei, þessar umvandanir hv. 2. þm.N.-M. tekur enginn alvarlega. Hann ætti sjálfur að gæta sín betur í þessu efni, áður en hann fer að senda skeyti til annara. Hann ætti að minnast þess, að sá, sem býr í glerhúsi, ætti ekki að vera að kasta grjóti í garð annara. - Hv. 2. þm.N.-M. kvað það ósæmilegt af okkur flm.brtt. á þskj. 173, hv.þm. Mýr. og mér, að bera fram þá brtt., sem er um grundvöllinn fyrir því, hvernig stofna skuli til samþykkta um fóðurtryggingarsjóði. Hvað er ósæmilegt í því að vilja byggja þessar samþykktir á grundvelli, sem er í samræmi við gildandi löggjöf? Það er ekkert annað, sem við förum fram á, heldur en að það sé meiri hl. þeirra manna, sem taka þátt í atkvgr., sem sker úr um það, hvort frv. sýslun. er samþ. eða ekki. En með þeirri aðferð, sem hv. 2. þm.N.-M. vill hafa við atkvgr. um þessar samþykktir, getur það hæglega komið fyrir, að vilji þeirra manna, sem greitt hafa meiri hl. atkvæða, verði ofurliði borinn með atkv. fámennra hreppa, eða m. ö. o. af minni hl. þeirra, sem atkv. hafa greitt samanlagt í öllum hreppum sýslunnar, sem atkv. hafa greitt. Viðvíkjandi 2. brtt. okkar vil ég taka það fram, að ég hreyfði því fullkomlega, og ég held að hv.þm. Mýr. hafi tekið undir það með mér í n., að þessi hali á 3. mgr. 4. gr.brtt. á þskj. 151: „Gildir hún þá fyrir alla þá, sem í viðkomandi sýslu búa (sbr. þó 5. gr.)“ félli burt. (Í frv. eins og það kom frá hv. 2. þm.N.-M stóð þarna „Gildir hún þá upp frá því“, eins og hún væri óbreytanleg!) við litum svo á, að þessi hali væri óþarfur, þar sem það yrði að sjálfsögðu tekið fram í hverri sýslusamþykki, fyrir hve marga hreppa í sýslunni hún gilti. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði um 4. brtt. okkar hv.þm. Mýr., vil ég benda á, að þar fer hv.þm. ekki allskostar rétt með, því að við hv.þm. Mýr. vorum með skrifl. brtt. í n., sem við lögðum þar fram, við 12. gr. frv., þó að hitt yrði ofan á í n., að hafa þessa gr. eins og lagt er til í frv. Í 12. gr. frv. er lagt til, að sýslufélögum séu settar þær skorður að verða að fara eftir fyrirmynd landbrh. um samþykktir fyrir fóðurtryggingarsjóði sýslufélaganna. En eftir till. okkar eiga sýslufélögin að hafa þær fyrirmyndir til hliðsjónar. M. ö. o., þessar fyrirmyndir eiga eftir okkar till. að vera til leiðbeiningar. Jæja. Þarna kemur þá hv.þm. Mýr. Hann hefir farið mikils á mis að heyra ekki hina föðurlegu umvöndun hv. 2. þm.N.-M., sem við höfum fengið út af þessari saklausu brtt.

Ég vona, að hv.þm. beri blak of okkur

. Ég hefi reynt það, hversu svo sem það hefir tekizt. Við vorum víttir fyrir það, að við vildum byggju á gildandi löggjöf, og allt eftir þessu! Af því að hv. 2. þm.N.-M. var að tala um slæm vinnubrögð í meðferð mála og framsetningu á lagagr. og frv., þá skal ég aðeins benda á einn lítinn ávöxt af hans heilastarfsemi. Í brtt., sem hann flytur við brtt. á þskj. nr. 151 og útbýtt var á fundinum, stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ennfremur má sýslunefnd ákveða í samþykkt, að ákveðinn hluti af fóðurforðanum skuli geymast í fóðurbætistegundum - Í fóðurbætistegundum! Þetta á að geyma í fóðurbætistegundum; það á að láta fóðurforðann, ja, líklega í fóðurbætistegundirnar eins og kyrnu, svo að ég noti gamalt íslenzkt orð, og grautast þá náttúrlega saman síldarmjöl og rúgmjöl og haframjöl o. s. frv. Það má líka benda á annað, sem nokkuð sýnir óskýra hugsun hjá flm. þessarar brtt., sem sýnir, að þessum hv.þm. ferst ekki að vera að vanda um við aðra út af frágangi á þskj. Það stendur hér í sömu brtt., með leyfi hæstv. forseta: „að verja megi ákveðnum hluta af vöxtum sjóðsins til að greiða vaxtatap verzlana, ef samið er við þær að geyma matvöruforðann“, eins og ætti að borga allt vaxatap, sem verzlanirnar verða að greiða vegna allra sinna viðskipta, bara af því að samið er við þær um að geyma einhvern matvöruforða. Þetta orðalag má teygja eins og hrátt skinn og fá út úr því hina ólíklegustu hluti. Ef umvandanir hv. 2. þm.N.-M. eru ekki eintóm hræsni og skinhelgi, þá eru þær árásir á menn, sem vilja reyna að ganga svo vel frá þessu máli eins og svo góðu málefni er samboðið. Og satt að segja ætti hv. 2. þm.N.-M. að leggja niður allar slíkar umvandanir hér í hv. d. gagnvart öðrum mönnum og í stað þess heldur vanda um við sjálfan sig.

*Jón Pálmason: Það hefir komið greinilega í ljós, að nokkur ágreiningur er í landbn. um einstök atriði þessa máls. Og vegna þess, hvernig á stendur, finn ég ástæðu til að víkja örlítið að þeim ágreiningi. Skal ég fyrst fara fáeinum orðum um ágreining þann, sem í n. kom fram út af till.hv. 7. landsk. á þskj. 112. Ég lít svo á, að svo mikil þörf sé fyrir hendi á að tryggja búfé manna gegn fóðurskorti, og einnig að tryggja, að menn lendi ekki í matvælaskorti, ef ís lokar höfnum, að það sé réttmætt í alla staði að setja inn í frv. heimild til þess að stofna einnig matforðasjóði með tilstuðlan ríkisins. Þess vegna er ég samþykkur þeirri hugmynd, sem kemur fram í brtt. á þskj. 112. Hinsvegar fór það svo, að meiri hl. n. gat ekki aðhyllizt þessar brtt. Að því er snertir aðra þeirra, var ég henni ekki sammála í þeirri mynd, sem hún kemur fram. Nú hafa komið fram brtt. (á þskj. 176) við brtt.hv. 7. landsk. á þskj. 112 og þær bæta mjög úr hvað þetta snertir. Þó að ég hefði kosið að hafa þetta á þann veg, að héraðsstjórnir gætu valið um það, hvort þær hefðu matforðasjóði og fóðurtryggingarsjóði, þá get ég gengið inn á það fyrirkomulag, sem lagt er til í brtt. á þskj. 176. En vitanlega skera atkvæði úr um það, hvort nokkru af því fé, sem lagt er fram af ríkisins hálfu, megi verja til að styrkja matforðasjóði á þeim svæðum, þar sem ís getur lokað samgöngum á sjó. Landbn. stóð öll fyllilega saman um þær brtt., sem hún í heild sinni flytur á þskj. 151. Verð ég að segja það, að mér þykir allóviðfelldið, þegar tveir hv.nm., og annar þeirra formaður n., koma svo með brtt. við brtt. á þskj. 151, eða m. ö. o. koma með brtt. við það, sem þeir eru búnir sjálfir að ganga inn á á nefndarfundi, og það án þess að bera það nokkuð undir hina nm. Það eina, sem hér er um að ræða sem ágreiningsefni, er það, hvort það eigi að vera hreppatalan eða tala atkv. í hreppunum öllum samanlagt, án tillits til hreppaskiptingar, sem ráða eiga gildi þeirra samþykkta, sem sýslun. hafa gert. Í því efni fylgi ég hiklaust, eins og meiri hl. n., því, að hreppatalan skuli ráða, nefnilega atkv. hreppanna sem heilda, en ekki atkvæðatala samanlögð innan alls sýslufélagsins án tillits til hreppatakmarka. Byggi ég það á því, að það er í áframhaldi af þeirri byrjun, sem hér er gert ráð fyrir, að samþykkt skuli fyrst vera gerð á sýslufundi. Á sýslufundi eru, eins og menn vita, fulltrúar úr hverjum hreppi sýslunnar án tillits til fólksfjölda hvers hrepps. Meiri hl. þeirra fulltrúa á að ráða um það, hvort þessi samþykkt er sett eða ekki. Ég tel, að það eigi að vera gegnumgangandi áfram, að meiri hl. þeirra hreppa, sem samþykktin tekur til, eigi að ráða úrslitum hér um án tillits til þess, hve margir menn mæta á fundum í hinum einstöku hreppum til þess að greiða atkv. að þetta raski nokkuð þeim grundvallarreglum sem viðurkenndum um slíkar samþykktir, eins og hv. síðasti ræðumaður vildi vera láta, get ég ekki viðurkennt. Það er enda svo um sýsluvegasamþykktir, að ef þær á annað borð eru bornar undir atkv. í héruðum, þá ræður hreppatalan úrslitaniðurstöðu, en ekki atkvæðatala í hreppunum samanlögð, án tillits til hreppatakmarka. Ef þeirri reglu væri fylgt, sem hv.þm. Borgf. og hv.þm. Mýr. vilja láta fylgja í þessu efni, þá getur svo farið, að tveir hreppar í héraði, þar sem eru 7–9 hreppar, geti ráðið úrslitum um samþykkt, og það aðeins fyrir það, að fundir eru betur sóttir í fólksfleiri hreppunum heldur en í hinum. Þar væri þá gengið inn á braut, sem ekki hefir enn verið ymprað á, að tala sýslunefndarmanna eigi að fara eftir því, hve hreppar séu fjölmennir. Samkvæmt kenningum hv.flm.brtt. á þskj. 173 ætti þó svo að vera, ef grundvöllur þeirra kenninga ætti að gilda um sýslunefndarkosningar. Hér er um tvö meginágreiningsatriði að ræða á milli hinna einstöku nm.: Það, hvort leyft skuli, að nokkru af þessu fé, sem hið opinbera leggur fram, megi verja til matforðasjóða, og hitt hvort skuli ráða úrslitum við atkvgr. um samþykkt um fóðurtryggingarsjóð í sýslufélagi hreppar eða atkvæðatala alls yfir í hreppunum án tillits til stærðar og takmarka hreppa. Þessi atriði eru svo ljós, að ég geri ráð fyrir, að umr. ættu ekki að þurfa að lengjast mikið úr þessu.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Ég endurtek það, sem ég sagði hér í hv. d. nú fyrir nokkrum dögum; að því, sem beint er til mín persónulega við umr., svara ég aldrei. Hv. þm. Borgf. má gera það fyrir mér, eins oft og hann vill, að leiða umr. frá málefnum og yfir á persónur, því að ég tek aldrei þátt í því. Það sæmir ekki að ræða mál þannig, og það gera engir nema þeir sem ekki treysta sínum málefnaflutningi, eða þeir sem enga manna- og fundasiði kunna. Það sem ég vítti hv.þm. Borgf. og hv.þm. Mýr. fyrir, var ekki það, að þeir lagfærðu misfellur á framsetningu þessa máls, heldur hitt, að þegar einhver nm. í einhverri n. - sama hvaða n. það er - vill koma með brtt. við frv., þá á hann eða þeir nm., sem það vilja, að koma með þær brtt. við frv. í n. En hitt er í hæsta lagi óviðkunnanlegt og vítavert, þegar n. hefir orðið ásátt um álit og brtt., að einn eða fleiri nm. fari þá undir umr. að koma með sínar eigin brtt., sem þeir hafa ekki komið fram með í n. Þar með gera þá þessir menn sig seka um alveg óhafandi vinnubrögð hér á hæstv. Alþingi. Þegar n. var orðin ásátt um 4. og 12. gr.brtt. á þskj. 151, og þessir tveir hv.þm. þóttust sjá ástæðu eftir nokkra daga til að breyta orðalagi og öðru í brtt., þá áttu þeir að tala um það við hina nm., eða m. ö. o. í n. En í stað þess að reyna á þann hátt að ná samkomulagi um frekari brtt., sem getur verið að hefði náðst, þá koma þessir tveir hv.þm. með brtt. við sínar eigin brtt. Það voru þessi vinnubrögð, sem ég vítti. Þau eiga ekki að eiga sér stað á hæstv. Alþingi. Þau tefja fyrir gangi mála og gera ekkert annað. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Borgf. sagði um mína brtt. á þskj. 169, er rétt að athuga það - af því að þar talaði hv.þm. um málefnið - sem hann sagði, að væri afarskringilegt í brtt., að kveða svo á, að sýslunefnd megi ákveða í samþykkt, að ákveðinn hluti af fóðurforðanum skuli geymast í fóðurbætistegundum, sem nota megi til manneldis. Hv. þm. sagði, að þarna eigi að rugla saman öllum mögulegum fóðurefnistegundum og geyma í einum graut. Ég veit ekki, hvernig hv.þm. fer að skilja brtt. svo. Ég hygg að enginn maður geti fengið þetta út úr brtt. annar en hann, og að allir, nema hann, skilji brtt. Hv. 7. landsk. var að tala um matforðasjóðina, og talaði um, að hann væri hræddur um, að eftir mínum till. yrðu ákvæðin um þá samkrull. En ég geri ráð fyrir, að hvað sem minni brtt. líður, þá reynist það nauðsynlegt að hafa nokkurn hluta af þeim fóðurforða, sem ákveðinn er að haustinu til vara, í þeim fóðurtegundum, sem nota megi til manneldis ef ekki þarf á honum öllum að halda til skepnufóðurs. Þess vegna verður um sama samkrull að ræða í því efni, hvort sem ákvæði um það verður samþ. eða ekki. Þannig verður þetta í framkvæmdinni, hvernig svo sem lögin verða orðuð. Ég er viss um, að það verða fáar eða engar stjórnir fyrir sýslufélög sem láta sér detta í hug að hafa þær fóðurbætistegundir, sem eingöngu eru ætlaðar til skepnufóðurs. Það verður að reikna með því að vetur eru ekki alltaf svo harðir, að líkindi séu til, að þær tegundir gangi upp, og þess vegna ekki skynsamlegt að liggja uppi með þær tegundur einar sem til skepnufóðurs eru ætlaðar. Þótt hv.þm. Borgf. skilji þetta ekki, þann mun, sem er á því, þá skilja það væntanlega flestir eða allir aðrir. Sama er að segja um vaxtatap. Ég get náttúrlega ekki hugsað mér í neinni sýslu menn, sem vilja hafa í stjórnir fóðursjóðanna einhverja sem láta sér detta í hug að greiða allt vaxtatap verzlana af sjóðunum, og ég skil ekki, jafnvel þótt hv.þm. Borgf. yrði kosinn í slíka stjórn, að hann léti sér detta í hug að gera það. Þess vegna held ég að það sé alveg óhætt að samþ.till. með því orðalagi sem á henni er. Það kunna ef til vill að vera einhverjir á öllu landinu, sem misskildu hana, en þeir eru sjálfsagt mjög fáir. Annað hefi ég svo ekki ástæðu til að segja. - En það, sem ég sem sagt legg áherzlu á, er, að þegar n. hefir komið sér saman um till., þá séu ekki sumir nm. að koma með aðrar till. sem aldrei hafa verið bornar undir n., og bera fram brtt. við sínar eigin till. - Það tel ég ekki viðeigandi.

*Hannes Jónsson: Ég skal ekki mikið blanda mér í þessa umr., en vil þó segja um annan þann höfuðágreining, sem hér er, hvort það eigi að vera hrepparnir, sem ráði úrslitum, eða atkvæðamagn innan hreppanna, þá felli ég mig margfalt betur við að láta atkvæðamagn ráða úrslitum. Ég hygg hitt miklu óþægilegra til framkvæmda þar sem svipað er um hreppatölu með og móti, t. d. í litlum sýslufélögum. Mér dettur í hug sýsla eins og mitt kjördæmi, þar sem aðeins eru 6 hreppar, ef 3 hreppar væru með og 3 á móti, þá gæti verið nokkuð mikill munur, hvort væru 3 minnstu hrepparnir eða ekki, og ef 3 minnstu hrepparnir væru öðrumegin, en 3 þeir stærstu hinumegin, þá væri mjög ójafnt skipt um áhrif atkvæða til úrslita. Ég gæti trúað, að í öðrum hlutanum yrðu 2/3 atkv. en í hinum hlutanum aðeins 1/3 og sýnist mér því réttara að láta atkvæðamagn ráða úrslitum, en ekki 1/3 hluta þeirra, sem atkvæðisrétt hafa, því mér skilst, að ef 3 hreppar væru á móti en 3 með, þá væri málið þar með fallið með jöfnum atkvæðum, eftir því sem meiri hl. n. ætlast til. Þá sýnist mér réttra, að þessir stærri hreppar fengju að ráða úrslitum, og að samþykkt gæti komizt á, þar sem þeirra atkv.magn væri svo miklu meira.

Bjarni Ásgeirsson Ég verð að segja, að ég skil ekki almennilega þann hvalablástur, sem orðið hefir hjá tveimur úr landbn., þeim hv. 2. þm.N.-M. og hv.þm. A-Húnv., út af því, að við tveir meðnm. skyldum leyfa okkur að bera fram brtt. í þessu máli, þar sem það er yfirlýst, að einmitt um þetta atriði kom fram í n.brtt., sem n. var ekki sammála um. Það fór þá fram atkvgr. um þetta í n., og eftir það lýstum við hv.þm. Borgf. því yfir, að við mundum bera fram brtt.

Það er enginn að tala um þá brtt.

. Það er sú eina efnisbreyt., sem við berum fram í málinu. Hitt er annað mál, að vegna þess að hér er um töluverðan efnismun að ræða í frv., þá grípur sú breyt. einnig inn í aðrar gr., sem um þetta fjalla, þannig að ekki varð framhjá því komizt að breyta þeim líka til samræmis við þessa efnisbreyt., sem er í till. okkar. Hinu skal ekki neita, að í sambandi við þessar breyt. okkar koma fram ýmsar smávægilegar formsbreyt. sem ekki að nokkru leyti raska efni frv.; sé ég ekki annað en geti legið á milli hluta, hvor þær verða samþ. eða ekki. Ég sé enga ástæðu til að gera veður út af þeim formsbreyt., og geri það heldur ekki. Ég álít það ekki sæmandi fyrir landbúnaðarnefndarmenn að rífast um þær hér í hv. d., en hitt er annað mál, að efnisbrtt. okkar er borin fram með vitund landbn. á sama hátt og brtt.hv. 2. þm.N.-M. Þær voru báðar lagðar fyrir n., báðar ræddar í n., og eru báðar komnar fram, og þarf hvorugur annan að ásaka. Það, sem hv.þm. hafa aðallega borið fram sem andmæli gegn því, að það fyrirkomulag yrði haft um atkvgr. í hreppunum, að láta atkvæðamagn í sýslunum ráða í staðinn fyrir atkvæðamagn í hverjum hreppi út af fyrir sig, er aðallega það, að hér sé verið að brjóta í bága við venju, sem almennt gildi um kosningar til sýslunefnda og meðferð mála í sýslunefndum. Mér finnst þetta mikill misskilningur. Það er gert ráð fyrir tvennskonar samþykktum í þessum lögum er gegnum sýslunefnd og þar er vitanlega farið eftir lögum og venjum, sem gilda um sýslunefndir, og atkv. hvers nm. gildir þar jafnt út af fyrir sig hvort sem sá maður er frá stórum eða litlum hreppi. En samþykkt verður einnig að öðlast annarskonar meirihl. samþykki, og það er í hreppunum, og sú samþykkt er miklu hliðstæðari almennri atkvgr. Þar eru það einstaklingar innan sýslufélaganna, sem greiða atkv., og mér finnst miklu eðlilegra, að hreinn meiri hl. atkvæðisbærra manna ráði heldur en meiri hl. hreppa, sem geta verið mjög fámennir. Ég sé ekki, að það raski nokkuð eða brjóti í bága við þær reglur, sem gilda um sýslusamþykktir; þeim er fylgt á þeim vettvangi, sem gildir venjulega í sýslunefndum, þegar málið er til meðferðar í sýslunefnd, en um hitt atriðið má fylgja venju um almenna atkvgr. Þetta er aðalágreiningsatriðið á milli nm., og það þarf engum að koma á óvart, þótt það komi fram.

Það hefir engum komið á óvart

. Hvað eiga þá þessar ávítur að þýða?

Eru brtt. ekki fleiri?

. Jú, en eingöngu þær, sem leiðir af þessari, og svo smávægilegar formsbreyt., sem engu skipta. Hitt meginatriðið, sem n. klofnaði um, er þær brtt., sem bornar eru fram um að gera megi fóðurtryggingarsjóði að nokkru leyti tryggingarsjóði fyrir mannfólk. Mér dettur ekki í hug að neita því, að þetta er út af fyrir sig merkileg hugmynd, sem á það skilið, að henni sé gaumur gefinn, en ég hefi bara enga trú á því, ef á að blanda þessum tveimur atriðum saman, að það komi að notum; ég held, að það verði bara til þess, að báðar hugmyndirnar verði eyðilagðar og þetta verði kák. En hinsvegar er full ástæða til að taka til athugunar og taka upp sérstaklega á nýjum grundvelli einmitt að tryggja forða handa fólki í harðæri. Sú upphæð sem ætluð er til þessara ráðstafana, er ekki svo stór, að hún sé til tvískiptanna, og ég vil halda henni óskiptri til þess, sem hún upphaflega er ætluð, en hinsvegar er ég því mjög hlynntur, að gerðar verði einhverjar ráðstafanir um hitt atriðið, sem sumir hv.þm. vilja blanda saman við þetta. Ég skal svo ekki hafa þessa umr. lengri, en skal taka það fram, að ég tek ekki á móti ásökunum fyrir að hafa komið fram með þessar brtt., og af þeim ástæðum, sem ég hefi lýst tel ég það ekki ásökunarefni.

*Jón Pálmason: Tveir hv. síðustu ræðumenn hafa nú mælt með því, að hér skyldi látin ráða almenn atkvgr. eða samþykki, en ekki hrepparnir. Ég finn ástæðu til að segja um þetta örfá orð og benda til dæmis á, að það getur vel komið fyrir með þeirri reglu, sem þeir ætlast til að hafa á þessu, að samþykkt, sem gerð er með shlj.atkv. á sýslufundi, eyðileggist af einum eða tveimur hreppum í sýslufélaginu, ef þar er sett kapp í málið, því ég get vel búizt við, að menn skilji það, að þar sem enginn ágreiningur er um málið innan hreppsfélagsins, þar verði ekki kapp lagt á það, hve margir sæki fundina, og í litlum hreppum getur þá vel farið svo, að það verði tiltölulega mjög fáir, sem sæki fundina, en ef gert er að miklu kappsmáli, hvort samþykkt fáist eða ekki, þá getur vel farið svo, að 1–2 fjölmennir hreppar geti orðið til þess að eyðileggja það, sem aðrir hreppar eru með, eða samþ. það, sem aðrir hreppar eru á móti. Hér á að fylgja sömu reglu og gilt hefir um sýslunefndarkosningar. Ég vil í þessu efni fylgja því út í gegn að láta hið sama gilda um þessa fóðurtryggingarsjóði og gildir á sýslufundum. Að öðru leyti skal ég ekki fara nánar út í þetta mál, nema rétt geta þess út af því, sem hv. síðasti ræðumaður talaði um, að það væri rangt, að þeir flyttu meiri brtt. við frv. heldur en þeir hefðu gert ráð fyrir í n. Þó hlýtur hann að vita, að hér er flutt brtt. við lengstu gr. frv., og hún er margar málsgreinar, en ekki var nema um eitt ágreiningsatriði að ræða í n., en hér er um að ræða margar fleiri brtt., sem aldrei voru bornar fram á nefndarfundi og það er þetta, sem ég fyrir mitt leyti tel óþarft og óviðfelldið.

*Hannes Jónsson: Ég þarf ekki miklu að bæta við það, sem hv.þm. Mýr. sagði, en vil aðeins benda á, að sjóðstofnanirnar eru gerðar fyrir sýslufélögin í heild sinni, og það er ekki sú ástæða fyrir hendi, sem hv.þm. A.-Húnv. gæti byggt á, að hver hreppur út af fyrir sig hafi stjórn síns sjóðs, heldur er þetta sameiginlegur sjóður, og fer ekki að neinu leyti framlag úr hreppunum eftir tölu þeirra, heldur eftir því, hve gjaldendur eru margir á félagssvæðinu. Þess vegna er það mjög eðlilegt, að einmitt gjaldendur sjálfir hafi úrskurðarvald um þetta, án tillits til þess, hvar þeir eru búsettir á félagssvæðinu. Þetta raskar á engan hátt þeim reglum, sem gilt hafa og ennþá gilda um skipun sýslunefnda, og valdi hreppanna í sýslunefndum, sem er jafnt, án tillits til þess, hvort hrepparnir eru stórir eða smáir. Ég tel því, að það sé ekkert fram komið, sem styðji málstað hv. meiri hl. n. um, að þetta skuli fara eftir afstöðu meiri hl. hreppanna. Það hefir ekki komið neitt svar við því frá hv.þm. A.-Húnv., hvort hann teldi réttlátt eða ósanngjarnt, að samþykkt yrði felld með samþ. 3 hreppa gegn öðrum 3 hreppum. Mér finnst, að þetta gæti verið mjög ósanngjörn afgreiðsla málsins, þar sem framlagið fer ekki eftir tölu hreppanna, heldur eftir tölu gjaldenda á félagssvæðinu.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Þó að ég standi hér upp, þá hafði ég ekki búið mig undir að hafa framsögu í þessu máli, en mér finnst mér skylt sem form. n. að segja nokkur orð, þar sem hv.frsm., hv. 2. þm. S.-M, hefir ekki haft ástæðu til þess að mæta á fundinum. Eins og kunnugt er, þá er þetta mál flutt af allshn. fyrir tilmæli hæstv.dómsmrh., og var því svo vísað aftur til n. á fundi 7. þ. m. Fyrir n. lágu þá allýtarlegar og verulegar breytingar, þó ekki efnisbreyt., sem eiginlega var til ætlazt, að n. flytti strax, en eins og kunnugt er, þá flutti hún bráðabirgðalögin eins og þau voru, og hefir nú n. tekið þessar brtt. upp og gerir þær að sínum till. við frv. Þessar brtt., sem hér ræðir um, eru í öllum aðalatriðum gerðar af landssímastjóra, sem eftir beiðni hæstv.dómsmrh. hefir fengið frv. til athugunar og umsagnar. Í öllum aðalatriðum var n. sammála þessum brtt. eins og þær lágu fyrir henni, en einn nm., hv. 1. þm. Skagf., hefir dálitla sérstöðu í málinu, þar sem hann lítur svo á, að sömu ráðstafanir og í frv. felast hefði verið hægt að gera með reglugerð, og svo telur hann sektarákvæðin óþarflega hörð og vitnar þar til hliðstæðra laga, eins og landhelgislaganna. En meiri hl. n. taldi ekki rétt að gert neina breytingu frá þeim till., sem þegar eru gerðar í því efni. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara frekari orðum um þetta, nema frekara tilefni gefist.

Magnús Guðmundsson Eins og tekið er fram í nál. og eins og hv. form. allshn. tók fram hér áðan, þá hefi ég að því leyti sérstöðu í n., að ég lít svo á, að það hafi verið hægt að setja þau ákvæði í reglugerð, sem felast í frv. En af því að ég get vel gengið inn á frv. eins og það nú liggur fyrir, þá er engin ástæða fyrir mig að gera það að kappsatriði, hvort þessar reglur eru settar með lögum eða í reglugerð. En náttúrlega virðist mér, þar sem ég tel, að þetta hefði mátt gera með reglugerð, að ekki hefði átt að gefa út bráðabirgðalög, en um það skal ég ekkert frekar fást. Um refsiákvæðin er það ekki rétt orðað í nál., að ég hafi viljað gera aths. við sektarákvæðin. Það, sem ég átti við, voru refsiákvæðin yfirleitt, ekki eingöngu sektirnar. Þegar ég ber þau saman við refsiákvæðin fyrir landhelgisbrot, þá get ég ekki skilið, að það sé miklu saknæmara að leiðbeina eða hjálpa til við landhelgisbrot heldur en að fremja brotið sjálft. Hér finnst mér vissulega vera mikið ósamræmi. Refsingin getur jafnvel stigið upp í 2 ára betrunarhúsvinnu samkv. frv. Út af orðum hv.þm. S.-Þ. hér við 1. umr. þessa máls, þegar ég var „dauður“, vil ég benda honum á, að hér er á ferðinni allt annað mál heldur en það, sem hér var lengst að flækjast fyrir nokkrum árum. Nú er þetta frv. þannig útbúið, að við sjálfstæðismenn getum vel sætt okkur við það eins og það verður með breyt. n. En innihald hins frv. var þannig, að það hlaut að valda miklum ágreiningi, en út í það hirði ég ekki að fara nú, nema sérstakt tilefni gefist, og er ég þá vel undir það búinn að sýna fram á. hver geysilegur munur er á þessu frv. sem hér liggur fyrir, og hinu frv., sem mest var deilt um á 3 þingum í röð fyrir nokkrum árum og nefnt ömmufrv.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Eins og hv.frsm. minntist á, þá var mikið af þessum brtt. við frv. sent frá dómsmrn., og það kemur til af því, að ég bað þann loftskeytamann, sem les yfir skeytin, síðan bráðabirgðalögin voru gefin út og landssímastjóra að athuga frv. og segja til um það, hvaða breyt. þeir kynnu að álíta heppilegt að gera á frv. Þessar brtt. voru síðan útbúnar í samræmi við þeirra reynslu og eru ekki stórvægilegar. Ég álít þess vegna sjálfsagt, þar sem efni frv. er að mestu leyti það sama og í upphafi, að taka þá reynslu til greina, eins og alltaf, þegar lög eru framkvæmd. Viðvíkjandi hinu atriðinu, hvort leyfilegt hafi verið, áður en bráðabirgðalögin voru gefin út, að rannsaka skeyti, þá skal ég ekki blanda mér frekar í þá deilu heldur en ég gerði við 1. umr., en þá benti ég á það, að landssímastjóri áleit það óheimilt að skoða skeyti án þess að ný lög væru gefin út, sem heimiluðu það. Og ég sé ekki heldur betur en að þeir, sem halda því fram, að hægt hafi verið að skoða skeytin án þess að ný lög væru gefin út. séu komnir í alger rökþrot um þetta atriði. Hvað viðvíkur refsiákvæðunum, þá verð ég að segja það, að ég álít þau ekki of ströng. Ég vil álíta, að 3–15 þús. kr. sekt eða fangelsi allt að 2 ára ef sakir eru miklar eða brotið ítrekað, sé ekki of þung refsing fyrir slíkt afbrot sem þetta. Við vitum það, að refsingar verður að miða við það, hvað svívirðilegt afbrotið er í almenningsálitinu og hvað skaðlegt það er. Og ég held, að meðan við höfum refsingar í lögum fyrir ýmisleg afbrot, sem skipta fleiri árum, þá sé ekki of mikið 2 ára fangelsi fyrir slíkt afbrot sem hér er um að ræða, sem í augum almennings er tvímælalaust einhver svívirðilegasti glæpur. Það má benda á, að samkv. 1. um botnvörpuveiðar frá 1920 liggur einnig fangelsi við brotum gegn þeim. En jafnframt ber þess að gæta, að þó það sé vitanlega stórt afbrot af togaraskipstjórum að veiða í landhelgi, þá er hitt þó áreiðanlega talið ennþá svívirðilegra, að halda svona njósnum uppi í landi til þess að gera þeim það mögulegt, og er því ekkert við það að athuga, þó að í þessu tilfelli sé brotin sú meginregla að láta aðstoð varða minni refsingu heldur en brotið sjálft.

Magnús Guðmundsson Ég kæri mig ekki um að fara út í miklar deilur um þetta. Ég vildi aðeins benda á það ósamræmi, sem hér kemur fram í refsiákvæðunum. Ég get ekki skilið, að það sé undir neinum kringumstæðum verra að aðstoða við brot heldur en að fremja brotið sjálft, og þetta fer algerlega í bága við þær reglur, sem liggja til grundvallar öllum okkar refsirétti. Hirði ég svo ekki að ræða frekar um það, en ef hlaupa á eftir því, sem mönnum finnst eftir því, hvernig hægt er að uppæsa þá með blöðum og þess háttar, þá er víst hægt að komast nokkuð langt með refsiákvæði. Mér fyrir mitt leyti finnst verra að fara inn í landhelgina og toga þar heldur en t. d. að hjálpa mönnum á eftir að komast undan refsingu fyrir að hafa gert það. Hvað snertir nauðsynina á því að gefa út bráðabirgðalög, þá finnst mér hæstv. ráðh. hafi sjálfur sannað, að það var ekki nauðsynlegt. Það sem ég held fram, er, að það hefði verið hægt að setja nákvæmlega sömu reglurnar eftir l. frá 1917 eins og settar eru með þessum l. En þar sem 1. eru nú komin í það horf, að ég hefi ekkert verulegt við þau að athuga, þá er ekki ástæða til að gera þetta að deilumáli, önnur en sú, að það ber auðvitað hverri stj. að forðast að gefa út bráðabirgðalög, nema í brýnustu nauðsyn, því að það skilyrði setur stjskr.

Hannes Jónsson Ég leitaði hér véfréttar um daginn á fundi í Sþ. viðkomandi tilmælum mínum um að auka við mönnum í utanríkismálanefnd. Varaforseti Sþ. sat þá í forsetastól, og kvaðst hann ekki kunna að segja neitt frá þeim ákvörðunum, sem stjórnarflokkarnir hefðu tekið í því máli. Nú spyr ég enn hins sama, því mér virðist vera kominn tími til þess fyrir hæstv. forseta að vera búinn að leita sér upplýsinga hjá stjórnarflokkunum um það, hvaða afstöðu þeir ætla að taka gagnvart þessum tilmælum mínum. Mér virðist, að ekki muni þurfa öllu lengri tíma til undirbúnings um atkvgr. um þessi tilmæli mín. Ég vil því vænta þess, að hæstv. forseti láti það koma sem allra fyrst til atkv. á sameinuðum þingfundi. hvort eigi að bæta við í n. eða ekki.

Forseti (JBald): Mér er kunnugt um, að stjórnarflokkarnir hafa ekki gert endanlega ákvörðun um þetta. Og þess vegna verður ekki hægt að taka þetta til atkvgr. nú.

Hvenær mundi það verða hægt?

. Forseti ræður ekki einn um það, en ég get vikið því til flokkanna, að þeir hraði ákvörðun um þetta.