Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hefi ekki annað um þetta að segja en það, að n. hefir athugað frv. og leggur til, að það verði samþ.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Það er óþarfi að fara mörgum orðum um þetta mál, svo kunnugt er það. hað var borið fram á síðasta þingi og nú aftur, og hefir legið frá byrjun þings, svo að segja, í n. Að lokum hefir fjhn. orðið sammála um afgreiðsluna, og er vonandi, að það geti gengið greiðlega í gegn. Frv. gengur út á það, að þar, sem læknar eru svo lágt launaðir í sveitum, að ekki hefir fengizt læknir í héraðið fyrir það, hversu þar er fámennt og því lítið að gera, þ. e. þar, sem íbúar eru færri en 1000, sé ráðherra heimilt að ákveða, að launin skuli þegar greiðast frá upphafi með fullri aldursuppbót. Það munu nú vera tvö læknishéruð, sem alls ekki fæst læknir í af þessari ástæðu. Þar á læknir að byrja með 1000 kr. lægri laun en þau verða siðar með fullri aldursuppbót. Nú eru 15 prestaköll laus, og eru þessum embættismönnum ætlaðar 2 þús. kr. árstekjur eftir sitt 10–12 ára nám. N. flytur brtt. um það, að þeir, sem fara í þessi prestaköll, fái strax fulla aldursuppbót, eða 3 þús. kr. Er ekki hægt að segja, að það séu glæsileg kjör, a. m. k. ekki miðað við stýrimennina, sem fá allt upp í 9 þús. kr. laun eftir 2 ára nám. Og það er vafasamt, að það fáist embættismenn til að ganga að þessum embættum í sveit. En til þess að þetta verði ekki baggi á ríkinu, hefir fjhn. lagt til, að athugaðir séu möguleikar fyrir því að steypa saman prestaköllum, sem svarar þeirri upphæð, sem till. hefir í för með sér fyrir ríkissjóðinn. Það er nú kominn tími til að athuga eitthvað þessi launakjör áður en svo er komið, að ekki fæst nokkur maður til að fara út í sveitir landsins til að vera prestur eða læknir. Ég hygg, að það sé alls ekki stefna, sem Alþingi vill styðja til lengdar. Það er bersýnilegt, að allt er á hraðri leið í þá átt. Ég tel ekki líklegt, að þetta nægi til að bæta úr því ástandi, sem nú er í þessum efnum, þó að ég telji líklegt, að það hjálpi eitthvað frá því, sem er. Þá hafa bv. þm. V.- Sk. og hv. þm. Dal. borið fram brtt. um það, að samsteypa prestakalla verði athuguð í samráði við hlutaðeigandi söfnuði. Vitanlega er slíkt sjálfsagt. Þannig á athugunin að fara fram, að athugaðir verði möguleikar fyrir því, að samsteypa komist á. En ég geri ráð fyrir, að fólk sjái, að það er miklu alvarlegra, ef enginn embættismaður fæst til að gegna embættunum, vegna þess að þeir geti ekki lifað, og leggist því embættin niður, eins og þau eru nú á hraðri leið að gera.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ætla að segja um þetta mál örfá orð áður en það kemur til atkvgr. Í frv. er farið fram á, að með skattskyldum árstekjum sjómanna verði ekki talin þau hlunnindi, sem þeir hafa af ókeypis fæði um borð í skipunum. En venjan hefir verið sú samkv. gildandi l., að meta fæði til tekna. Ég álít, að það sé ekki rétt að gera þessa breyt. á l., og vildi skora á hv. þm. að fella þetta frv., og það jafnvel þó brtt. á þskj. 432 yrði samþ. Það er vegna þess, að með þessu væri brotin regla, sem er algild í skattalögum okkar. Og ég get ekki séð, að það sé meiri ástæða að sleppa þessum hlunnindum frá skattálagingu heldur en t. d. þeim hlunnindum, sem ýmsir aðrir fá í ókeypis fæði og húsnæði. Vil ég þar til nefna t. d. þá, sem eru í ársvistum í sveit, og ennfremur þá, sem fara í kaupavinnu frá heimilum sínum. Auk þess vil ég benda á, að það yrði hreint ekki svo lítið aukastarf, sem af þessu hlytist fyrir skattanefndir í stærri kaupstöðum. Það yrði ekki lítil aukavinna við þetta t. d. í Reykjavík. Ég veit, að það munu hafa komið fram hér í umr. svipaðar röksemdir og þessar frá andstæðingum frv., en ég vildi þó ekki láta hjá liða að taka þetta fram. Ég sé sem sagt ekkert, sem mæli með að samþ. þetta. Það brýtur í bága við grundvallarákvæði skattalaganna og er ekkert réttlæti í því gagnvart öðrum. sem eins stendur á um. Ég vil þess vegna mælast til, a ð frv. nái ekki fram að ganga.

*Sigurður Kristjánsson: Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að þau rök, sem hann kom hér með, hafa komið fram áður hér í d. En leiðinlegt er fyrir hæstv. ráðh., að þau hafa verið vegin og léttvæg fundin og eru yfirleitt úr sögunni. Það þarf þess vegna eiginlega nýja menn til þess að bera þau fram aftur, sem ekki hafa hlustað á þær umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál. Það er hin mesta fjarstæða, sem ráðh. fór með, að hér standi eins á, um þessa menn eins og það fólk, sem er í ársvistum. Það er sá stóri munur þar á, að fólk, sem er í ársvistum, tekur þessi hlunnindi á sínum lögheimilum, en hitt eru menn, sem eiginlega eru dæmdir í útlegð og missa við það skilyrðin til að geta séð sínum heimilum fyrir lífsnauðsynjum. Þetta var nú orðið nokkuð langt mál, þegar við vorum að ræða um það við 2. umr., og ég vil ekki þreyta hv. þm. með því að endurtaka neitt af því. En ég vil mótmæla því, að þessi breyt. brjóti nokkrar reglur í skattalögum. Í skattalögunum er svo fyrir mælt, að ýms hlunnindi skuli reikna til tekna, en jafnframt stendur þar, að ýms hlunnindi skuli ekki reikna til tekna. Skattalögin eru um þetta einmitt ákaflega óskýr, svo að fjölda úrskurða hefir þurft til þess að skattanefndir vissu. hvernig þær ættu að skilja ýms þessara atriða. Ég hefi nú gengið mjög langt til þess að fá samkomulag um þetta mál. Veigamesta röksemdin, sem fram hefir komið gegn frv., er án eða sú, að þetta mundi ná til manna, sem ekki hafa þörf fyrir það. Þar sem nú svo er komið fjárhag ríkissjóðs sem vitað er, þá mundi ég vilja ganga inn á það til samkomulags, að þetta næði ekki til annara en þeirra, sem hefðu ekki hærri skaftskyldar tekjur en 2500 kr. Með því móti mundu koma undir frv. yfirleitt þeir hásetar, sem hafa svona frekar lélegar tekjur. Ég held bara, að það komi engir yfirmenn til með að njóta þeirra, nema þeir þá hafi því þyngri fjölskyldur fram að færa. Og hafi þeir slíkan fjölda barna, að þeir nái þessum ákvæðum, er þeim full þörf þess, jafnvel þótt þeir heiti 3. stýrimaður eða vélstjóri og þar af leiðandi teljist til yfirmanna. Það er náttúrlega ekki hægt fyrir mig að miða við annað en skattskyldar tekjur, því að þetta nær ekki til þeirra, sem svo þungar fjölskyldur hafa, að þeir eru skattfrjálsir. Mér virtist andstaða þessi gegn frv. ekki vera ríkari en svo, að þessi meðalvegur, sem ég hefi fundið, mundi verða flestum fullnægjandi. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að einmitt sá maður úr fjhn., sem með þessu frv. mælti, er held ég eini maðurinn í n., sem hefir gagngerðan kunnugleika á útgerðinni og er sjálfur einn af stærstu útgerðarmönnum landsins. Þekkir hann því kjör þessara manna mjög vel. Ég vil jafnvel segja það honum til hróss, að hann er eini maðurinn, sem mætti búast við, að stöðu sinnar vegna þætti óþægilegt að fylgja þessu máli; útgarðarmenn, sem vita, að fæðið á skipunum kostar mjög mikið, verða að reikna mönnum þetta til kaups, og er óþægilegt fyrir þá að hafa úttalað sig um. það, að þetta sé einskis virði. Enda tók minni hl. n. það fram, að hann áliti mennina verða þessara hlunninda vegna dugnaðar síns og mikillar áhættu og óþæginda, sem fylgja þessu starfi. Ég vænti þess, að ég hafi sýnt svo mikinn samkomulagsvilja í þessu máli, og láti þá hv. þm. það ekki standa í vegi, þótt þeir hafi verið andvígir málinu, en líti á það í þessu miðlunarformi, sem það nú er í, og greiði því atkv.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ætla ekki að leggja út í nánari kappræður um þetta mál. Það er ekki þannig vaxið, þó að það kannske sé ekki alveg eins smátt eins og mönnum kann að lítast við fyrstu skoðun. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að þetta væri sérstakt fyrir sjómenn, vegna þess að aðrir þeir, sem svipaðra hlunninda nytu, væru á sínum heimilum. Svo þarf alls ekki að vera. Það er svo um hér um bil alla, sem hafa ókeypis fæði sem hluta af kaupgjaldi, að þeir eru við störf utan síns eiginlega heimilis, en ekki sjómenn einir. Tökum t. d. kaupavinnu, og marga aðra hliðstæða starfsemi víðsvegar um landið mætti nefna. Ef ætti að láta menn hafa sérstaka ívilnun um skatt vegna þess. að þeir þurfi að afla tekna fjarri heimilum sínum, þá ættu vegavinnumenn og síldarvinnumenn t. d., sem dvelja fjarri heimilum sínum, þótt þeir ekki fái frítt fæði. að fá sérstakan frádrátt fyrir það. Þá eru og símamenn. En það er svo um slíka menn yfirleitt, þótt þeir dvelji fjarri sínum heimilum, að í mesta lagi er tekinn til greina ferðakostnaður á vinnustöð, en alls ekki óþægindi, sem af slíkri fjarvist kann að stafa. Það er ekki hægt að brjóta þá meginreglu, sem skattalöggjöfin hvílir á, með því að samþ. þetta frv., en meginreglan er sú, að það eru skattlagðar allar tekjur, hvernig sem þeirra er aflað. Og það er ómögulegt að slíta úr samhengi eina stétt og leyfa henni frádrátt og skatthlunnindi, sem önnur hefir ekki. Hv. 6. þm. Reykv. blandaði því inn í, sem kemur ekki þessu máli við, að í sveitum fengju menn að draga frá kostnað við þjónustufólk sitt, en ekki í kaupstöðum. Þetta er ekki alls kostar rétt. Það er ekki gert ráð fyrir því, að menn dragi frá kostnað við annað fólk í sveit en það, sem vinnur að framleiðslustarfsemi. - ekki það fólk, sem vinnur að þeim helmilisverkum, sem menn kosta þjónustufólk til í kaupstöðum. En því miður eru fæstir bændur svo efnum búnir, að þeir geti kostað sérstaklega miklu til utanaðkomandi hjálpar við sína innanhússtarfsemi. Það er þess vegna ekkert ósamræmi í þessari framkvæmd skattalaganna. Annars vildi ég segja það, að mér finnst koma fram í þessu máli og ýmsum fleiri í þinginu, að einstakir þm. beri fram mál til að sýna það, hvað þeim sé annt um einhverjar vissar stéttir og hópa af mönnum, og séu miklir forsvarsmenn þeirra. Það væri t. d. ekkert ósennilegt úr þessu, að einhver þm. færi af stað með sérstakt frv. til þess að gera sig vinsælan hjá starfsstúlkum, um það, að þær þyrftu ekki að telja fram ókeypis fæði, þó að þær hafi það; og annar færi að bera fram sérstakt frv. um hlunnindi til handa kaupamönnum. Og þannig gæti þetta lengi gengið. Ég lít þannig á þess háttar eltingaleik, að hann sé ekki viðkunnanlegur. Mér finnst þetta mál þannig vaxið, að það ætti ekki að afgr. það, og þykist hafa fært fyrir því gild rök. Virðist mér hv. 6. þm. Reykv. ekki hafa haggað þar neinu með því, sem hann upplýsti áðan.

*Sveinbjörn Högnason: Ég þarf litlu við að bæta það, sem hæstv. fjmrh. tók fram. En ég vildi benda á, að það mun vera nokkuð almennt álit manna í landinu yfirleitt, að það sé einhver óviturlegasta deila, sem lagt hefir verið út í, sem stendur nú yfir hjá okkur, - að svo freklega sé þar gengið sem sjaldan áður. Og ég vil álita, að ákaflega svipað sé um þetta frv., að nokkuð almennt álit sé meðal þm., að það sé eitt með óviturlegustu frv., sem hér hafa verið flutt. Enda er frv. sjálft í alveg beinu sambandi við þá, sem stöðva nú verzlunarflotann hjá okkur. Því að það eru fyrst og fremst hálaunamennirnir, þeir sem stöðvuðu verzlunarflotann, sem koma til með að njóta góðs af þessu, menn, sem sumir hverjir fá allt upp í 9 þús. kr. laun. Ég held þeir hafi nú ekki „strækað“ til þess að fá þessi fríðindi, heldur margskonar önnur fríðindi; og vill þessi hv. þm. líklega láta þá hafa þau öll, úr því að hann einnig ber fram á sama tíma og þeir eru uppi með sínar miklu kröfur þetta frv., sem eingöngu kemur þeim til góða, sem eru með hæstu launin, þrátt fyrir brtt., sem hann ber fram. Því að þeir, sem hafa þungar fjölskyldur, þurfa að hafa háar tekjur til þess að fara fram úr 2500 kr. í skattskyldar tekjur, þegar það er aðgætt, að hjón hafa í frádrátt 1500 kr. og 500 kr. fyrir hvert barn. M. ö. o., þeir. sem hafa 5500 kr. tekjur, komast alls ekki í skatt, ef þeir hafa þrjú börn á framfæri. Og það er alveg vitað, að hásetar á skipunum flestum eru ekki yfirleitt það hátt launaðir, að þeir njóti verulegra fríðinda hér af. Það er því eingöngu um það að ræða, hvort á að hjálpa þeim stéttum áfram, sem bezt eru settar jafnan að fá fríðindi. Það eru stýrimennirnir, sem „stræka“ á verzlunarflotanum og fara fram á þessi fríðindi. Það má náttúrlega maður manni segja, að það séu engin fríðindi að hafa að öllu leyti frítt fæði og hugsa ekkert um það sjálfur. En ég hygg, að því haldi engir fram aðrir en þeir, sem aldrei hafa þekkt að vinna fyrir mat sínum sjálfir, og vita þar af leiðandi ekki, hvers virði hann er. Og um það hrós, sem hv. 6. þm. Reykv. var að bera á formann flokksins fyrir það, að hann hefði klofið n. og vildi gefa út sérstakt nál., þá þori ég að fullyrða, að það er ekki af neitt sérstaklega einlægum hug eða mikilli sannfæringu, heldur eingöngu af því, sem mjög er uppi meðal Sjálfstfl. og annara, sem eru mjög ábyrgðarlitlir í kröfum sínum, að gera yfirboð hjá einstökum stéttum, eins og hæstv. fjmrh. talaði um. Slíkt er sannarlega ekki til sóma formanni þessa flokks, sem kallar sig sérstaklega ábyrgan og segir að stéttabaráttan eigi ekki að vera til of mikillar bölvunar fyrir þjóðina. Ég er sannfærður um, að bæði þetta frv. og nál. það, sem er borið fram af minni hl., hv. þm. G.-K., er eingöngu gert til þess að taka þátt í þessum loddaraleik um yfirboð, og til alls einskis annars.

*Sigurður Kristjánsson: Ég skal fyrst víkja að því. sem hæstv. ráðh. sagði, að það væri fyrsta meginregla skattalaganna, eins og hann orðaði það, að reikna mönnum allt til tekna, sem þeir öfluðu, á hvern hátt sem þess væri aflað. Þetta er auðvitað sú mesta firra og lítur út fyrir, að hæstv. ráðh. hafi bara ekki lesið þessi lög. Það er meira að segja tekið fram í skattal., að það á að draga frá tekjum allt, sem maður ver til þess að afla þessara tekna. Og ég get sagt ráðh. það, að þegar ég var skattstjóri, gaf ég mönnum ýmsan frádrátt, t. d. læknum fyrir það að þurfa að hafa sérstaka skrifstofu og móttökuherbergi, - allt það, sem ég sá, að með sanni var framlagt annaðhvort í beinan kostnað eða til þæginda og tilheyrandi því að afla teknanna. Og þetta er í allveg fullu samræmi við skattalögin. Og hér kemur einmitt fram, að þessir menn sem verða að yfirgefa heimili sín til þess að afla teknanna, hafa sama fæðiskostnað fyrir heimilin í heild í raun og veru, fyrir utan mörg önnur óþægindi. Þess vegna er þetta alveg hliðstætt. En það er ekki að búast við, að menn, sem ekki hafa fyrir því einu sinni að lesa skattalögin, og hafa það eitt fyrir augum að krafsa saman í ríkissjóðinn með réttu og röngu eitthvert fé, - það er ekki að búast við, að þeir geti litið á þetta með sannsýni. Það er ákaflega leiðinlegt að svara hv. 1. þm. Rang. Hann átti náttúrlega ekkert erindi í umr. nú, nema til þess að birta nýjar fjarstæður. Hann sagði, að þessi hlunnindi séu eingöngu fyrir þá menn, sem h:estar tekjur hefðu, svona 9 þús. kr. og þar um bil. Menn geta leyft sér að segja allskonar vitleysu, þar sem þeir eru hvort sem er búnir að flekka mál sitt með fjarstæðum áður, að þeir hafa ekki svo miklu að glata. En það má með auðveldum dæmum sýna fram á, hver endemis vitleysa slíkt er. Til þess að framfærslufrádráttur manns, sem hefir 9 þús. kr. tekjur, yrði svo mikill, að hann nyti einhvers af þessu, þá þyrfti frádráttur þessi að vera um 7 þús. kr. Hann nýtur þessa ekki, ef hann hefir 6500 kr. eða minna. Ég veit ekki, hvað þessi hv. þm. ætlar hverjum manni að eiga mörg börn, en það yrði laglegur hópur. Og ég verð að segja, að þótt hann hafi 9 þús. kr., ef hann ætti 10 börn og hefði allt það þjónustufólk, sem utan um það þarf, þá veitti honum ekki af því að fá þennan frádrátt frá þeim - segjum 2 þús. kr. -, sem þá eru skattskyldar. En hvort sem maður á að segja, að fari betur eða verr, þá hafa nú fáir slíka fjölskyldu. Svo að þetta er ekkert annað en vitleysa, sem ég og ímynda mér, að hv. þm. sé sjálfum ljóst, þegar hann segir það. Það eru ekki aðrir en þeir. sem hafa lágar tekjur, sem koma til með að njóta þessa; ég sleppi að tala um þá, sem eru skattfrjálsir með öllu vegna sinna lágu tekna. Um leið og hv. þm. sagði, að þetta væri eingöngu fyrir hátekjumenn gert, vitnaði hann í deiluna, sem nú er á milli stýrimanna og skipaútgerðarinnar, og sé ég ekki eiginlega, hvað það kemur þessu máli við. Ég held, að 20–30 manna hópur standi í ákaflega litlu hlutfalli við stétt, sem telur, að ég ætla, nokkuð mörg þúsund manna. En úr því að hv. þm. blöskrar nú svo mikið þessi deila, því í ósköpunum styður hann ekki að því, að stjórn hans og flokkur leysi þessa deilu? Eru þeir að skemmta sér við hana, eða hvað? Það hefir hliðstæð deila verið leyst með 1. frá þessu þingi, sem nú situr. Annars get ég sagt út af því, sem þessi hv. þm. og einnig hæstv. fjmrh. sagði. að þetta væri dekur við einstakar stéttir, að mér skildist, og ennfremur yfirboð, sem væri til minnkunar fyrir minni hl. n., hv. þm. G.-K., að mér blöskrar algerlega, að þessir kjósendaveiðarar, eins og hv. 1. þm. Rang. og hæstv. fjmrh., sem eru alltaf á eilífri „jagt“ með allskonar yfirboð og berjast þannig ásamt sínum stjórnarflokki upp á líf og dauða, að þeir skuli leyfa sér önnur eins firn og þau að brigzla mönnum, sem ætíð hafa neitað að taka þátt í þessum skrípaleik. Ég tel mér algerlega óskylt að svara slíkum brigzlum. Þetta er ekkert annað en vitleysa, en þeim fer verst að tala svona, sem eru alkunnir í sinni „agitation“ að vera með eilíf yfirboð og eilífar veiðar eftir stéttum og stéttaatkvæðum. Það hefir kannske verið tilgangurinn hjá hæstv. ráðh. að gefa sínum flokki áminningu um það, að hann væri ekki frjáls að því, hvernig hann greiddi atkv., en þeir skyldu gera svo vel að líta sér hægt í haflinu. En hann fór hóflegum orðum um málið. Tilgangur hv. 1. þm. Rang. er sýnilega sá, að koma æsingum inn í þetta mál, þannig að menn vildu ekki líta á það frá skynsamlegu sjónarmiði. En ég vænti þess, að málið sé orðið nægilega skýrt fyrir öllum þeim, sem vilja líta á það með sannýni, og læt þess vegna máli mínu lokið.