Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Af misjöfnu tagi hefur verið sá söknuður, sem menn hafa borið í brjósti yfir því að sjá ekki hæstv. ráðh. í salnum eða á landinu, en ég saknaði hæstv. ráðh. áðan af því óvenjulega tilefni, að ég ætlaði að þakka honum fyrir hvernig að þessum málum hefði verið staðið og hversu hann hefði komið til móts við stjórnarandstöðuna í þessum efnum. Ég sagði hins vegar að tíminn væri það knappur að við gætum ekki rætt þetta mál eins náið og vel og við hefðum þurft á að halda og e. t. v. ekki heldur náð samkomulagi við hæstv. ráðh. um nauðsynlegar lagfæringar sem hefði e. t. v. verið hægt að komast að samkomulagi um ef tíminn hefði verið nægur. Það er nokkuð óvenjulegt, að við stjórnarandstæðingar fáum tækifæri til þess að þakka þannig fyrir okkur, og því ekki að ástæðulausu að ég saknaði hæstv. ráðh. Ég hafði alveg sérstaklega í huga þann lið 8. gr. þessa frv. sem fjallar um óhjákvæmilegan ferðakostnað, því að það er mál sem ég hef lengi verið með í huga og hefur lengi verið baráttumál okkar hv þm. Stefáns Jónssonar hér að yrði komið á, og eflaust má rekja það enn þá lengra aftur sem baráttumál manna, að landsbyggðarfólk fengi þarna endurgreiddan að hluta til eða að öllu ferðakostnað sinn. Ég met þessa grein langmest af þeim sem í þessu frv. eru, og þó hún ein hefði verið, þá hefði ekki verið að ófyrirsynju samþykkt þetta frv. Hins vegar vildi ég aðeins spyrja hæstv. ráðh. að því vegna þeirrar breytingar sem varð á greininni í Nd. hvaða skilning mætti í hana leggja. Í frv. eins og það kom frá ráðh., og þá á ég við upphaflega frv. eða það upphaflegasta, mætti segja, stóð: „óhjákvæmilegan ferðakostnað eftir reglum, er tryggingaráð setur og ráðherra staðfestir“. Síðan var af heilbr.- og trn. í Nd., skilst mér, bætt inn ákvæðinu: „óhjákvæmilegan ferðakostnað með takmörkunum, eftir reglum er tryggingaráð setur“. - Ég vildi aðeins vita, ef hæstv. ráðh. gæti gefið upplýsingar um það, hvað þessi breyting fæli í sér. Hér var um það að ræða áður, eftir þeim upplýsingum sem við höfum fengið, að með þessu ætti hæstv. ráðh. við að viðvíkjandi þeim sjúkdómum, sem tryggingaráð setti reglur um að greiða ætti ferðakostnað með þá yrði ferðakostnaðurinn greiddur alfarið. En nú er sem sagt komið„með takmörkunum“, og ég skil það sem skerðingu frá því sem hæstv. ráðh. reiknaði með í hinni upphaflegri gerð frv. Þarna hefur eitthvað komið til sögunnar sem hefur breytt þessu, því miður, tel ég, vegna þess að ég held að sá skilningur okkar hafi verið réttur, að reglurnar hafi átt við um þá sjúkdóma eingöngu, sem þessar reglur ættu að gilda um, og hin ákveðnu tilvik, en ferðakostnaðurinn ætti að greiðast að fullu eins og þetta var í frv. hæstv. ráðh., en síðan haft því verið breytt í Nd. með því að setja þarna inn „með takmörkunum“ og þarna geti verið um verulega skerðingu á þessu að ræða. Ég vildi aðeins spyrja hæstv. ráðh. um það. Ég veit að það er rétt, sem hv. 2. þm. Reykn. sagði áðan, að vissulega eru tryggingalögin í endurskoðun áfram, og það gerði ég mér fyllilega ljóst. En á okkur hvílir engu að síður sú skylda, þegar við fáum þau loksins til meðferðar í lok kjörtímabilsins, að við reynum að sníða af þá agnúa sem eru svo augljósir að allir eru eiginlega sammála um að þeir eigi að sníðast af. Það varðaði sem sagt c-liðinn í þessari brtt. frá mér varðandi 14. gr. laganna. Ég vildi aðeins beina því til hæstv. ráðh., að hann beitti sér fyrir því nú þegar við þessa endurskoðunarnefnd, sem er að störfum, að hún undirbyggi breytingu í þá átt sem ég er með í brtt. minni. Hér er um mjög fá tilvik að ræða. Hér er um að ræða meðlagsgreiðslur örorkulífeyrisþega sem Tryggingastofnunin greiðir, en ef eiginkonan flyst af landi burt, þá fellur þetta ákvæði brott og örorkulífeyrisþeginn þarf að greiða meðlagið að fullu, en þarf þess ekki að öðrum kosti. Því tel ég að þessi fáu tilvik eigi að taka út úr og ekki eigi að mismuna á þennan hátt. Ég held að allir séu yfirleitt sammála um það, en þetta er lagaákvæði sem tryggingaráð og Tryggingastofnun verður að halda sig við. Mér er sagt að þetta hafi komið fyrir í þremur tilvikum aðeins, það sé aðeins um þrjú tilvik að ræða. Það er þess vegna ekki um neinar upphæðir að ræða sem skipta máli. Þetta skiptir aftur á móti miklu máli fyrir viðkomandi einstaklinga, og því vil ég beina því til hæstv. ráðh. í framhaldi af því, sem ég hef áður sagt, og skal þá draga þessa till. til baka ef hann lýsir yfir því, að hann muni beita sér fyrir því við þessa endurskoðunarnefnd að hún taki þetta atriði til alvarlegrar athugunar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því sem 7. landsk. þm. sagði. Ég skal upplýsa það, að brtt., sem flutt var af heilbr.- og trn. Nd., var tekin upp fyrir áeggjan formanns tryggingaráðs sem taldi erfitt að framkvæma till. eins og hún var orðuð. Það gafst ekki tími til þess að hugleiða nánar þessi atriði, en hins vegar, eins og segir í greininni breyttri, á tryggingaráð að gera till. um reglur varðandi greiðslu þessara ferðapeninga sem ráðh. á að staðfesta. Ég hef kannske verið fremur frjálslyndur í þessum efnum, en ég hef talið að hér sé verið að stíga mikið réttlætisskref gagnvart þeim sem eiga heima fjarri sjúkrahúsum og þurfa að fara langar leiðir. Hins vegar skulum við ekki gleyma því, að fólkið er mjög misjafnt. Margir eru snillingar að nota sér ákvæði sem eru sett því fólki sem þarf sannarlega á þeim að halda, - margir sem ekki þurfa á þeim að halda. Þess vegna eru auðvitað töluverð vandkvæði á því, hvernig á að framkvæma þessi ákvæði til þess að þau verði með þeim hætti, að þeir einir, sem þurfa á þeim að halda, njóti þeirra, en hinir ekki. Það er eins og fyrri daginn. Mín skoðun er sú, að hugleiða eigi þetta mál miklu betur, og ég skal heita því að hafa samstarf við tryggingaráð í þessum efnum, því að það er auðvitað sett líka í mikinn vanda. En eins og háttað er störfum þingsins, þá tókum við út úr þessum tveimur frv. það sem við töldum að væri brýnt að lögfesta. Endurskoðunin heldur áfram, og ég skal ræða þetta atriði við formann endurskoðunarnefndarinnar.



Herra forseti. Frv. þessu var breytt í Nd. 8. gr., sem við ræddum nokkuð um við meðferð þessa máls hér í d., var breytt þannig, að heimild til þess að ráða verkafólk til iðnaðarstarfa, var þrengd og færð í það sama horf og er í gildandi lögum. Krafist er samþykkis sveina- og meistarafélags til þess að heimilt sé að ráða ólært verkafólk til iðnaðarstarfa, og einnig er fram tekið að slíkt skuli aðeins heimilt um stuttan tíma í senn. Ég hef leitast við að ná í iðnn.-menn. Ekki hafa verið tök á því að halda fund, en ég hef borðið þetta undir, hygg ég, flesta ef ekki alla og gerir iðnn. ekki aths. við þessa breytingu.



Herra forseti. Hvað sem að öðru leyti má segja um þá breytingu sem varð á frv. í Nd., þá hygg é að þeim iðnn.-mönnum þar hafi orðið á í messunni. Ég er alveg viss um að það hefur verið óvart þar sem komist er svo að orði í 8. gr.: „Heimilt er sérfélögum, sveina- og meistarafélagi í sömu iðn að gera sín á milli samning um það, að nota megi ólært verkafólk til iðnaðarstarfa undir stjórn lærðs iðnaðarmanns um ákveðinn stuttan tíma í senn“ - að „nota“ megi ólært verkafólk til iðnaðarstarfa. Ég ítreka, að það hvarflar ekki einu sinni að mér að iðnn.-menn Nd. hafi notað þetta orðalag í óvirðingarskyni, en það fer ekkert á milli mála, að eins og þetta hljóðar í frv. hefur það niðrandi merkingu og ber vott um þess háttar fornaldarhugsunarhátt, að maður gæti næstum því ímyndað sér að það hafi verið Björn heitinn buna sem orðaði brtt. Við hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson leyfum okkur að bera fram skrifl. brtt., svo hljóðandi: „Í stað orðanna „nota megi ólært verkafólk“ komi: ráða megi ólært verkafólk.“ Ég ítreka það, að ekki hvarflar að mér að þetta sé orðað þannig af hálfu iðnn. Nd. að yfirveguðu ráði í óvirðingarskyni, en ég vil vekja athygli á því, að einmitt þessi grein kom til álita og átaka milli fulltrúa ólærðs verkafólks og fulltrúa faglærðra við umfjöllun málsins í iðnn. Ég tel þess vegna ákaflega nauðsynlegt, að þessu orðalagi verði breytt. Raunar finnst mér, að Alþ. geti ekki verið þekkt fyrir að samþykkja lög með þessu orðalagi. Ég kem þessari skriflegu brtt. á framfæri við forseta.



Herra forseti. Nd. hefur gert nokkrar breytingar á frv. til l. um bann við fjárhagslegum stuðningi erlendra aðila við íslenska stjórnmálaflokka. Allshn. Ed. vannst ekki tími til að fjalla um þessar breytingar sérstaklega á fundi, en ég hef haft munnlegt samráð við nm. og meiri hl. n. fellst á að þessar breytingar verði samþykktar. Ég tel ekki ástæðu til þess að orðlengja um þetta. Þó verð ég að lýsa þeirri skoðun minni, að mér finnst þessar breytingar orka nokkurs tvímælis, en mun þó eftir atvikum greiða frv. atkv. mitt eins og það liggur nú fyrir.



Herra forseti. Ég hef aldrei dregið neina dul á það í þessari hv. d. við meðferð þessa máls, að mér finnst óþarflega hratt riðið úr hlaði þegar lög um íslenska stjórnmálaflokka eru í undirbúningi og hér er tekið út eitt atriði og hespað af í lagaformi á skömmum tíma. En frv. nýtur mikils fylgis og auðvitað ræður meiri hl. eins og löngum er. Hv. Nd. hefur, eins og áðan var getið um, gert breytingar á frv. frá því sem það fór héðan, breytingar sem ég tel mjög orka tvímælis - mjög svo. En ég vek athygli á því, að við erum með þessu að fara inn á áður ókunna braut, sem ég hygg að ekki muni tíðkast að fara í nágrannalöndum okkar þar sem sendiráðum á að banna hvers konar útgáfustarfsemi. Nú má vera að túlka megi þetta orðalag þannig, að hér sé einungis um að ræða blaðaútgáfu, þannig að enn þá sé heimilt að gefa út upplýsingarit og annað slíkt, og ég verð að vona að lögin verði skilin á þann veg, því að ég hygg að við hefðum ekki unað því alls kostar, ef við hefðum ekki t. d. í meðferð landhelgismáls okkar mátt gefa út á erlendum málum og dreifa erlendis upplýsingabæklingum og rökstuðningi fyrir málflutningi okkar. Mér er ljóst að það er of seint að fara að hrófla við þessum ákvæðum, enda njóta þau eflaust meirihlutastuðnings. En ég vil þá, um leið og ég læt þessi varnaðarorð frá mér fara, vonast til þess, að sá skilningur verði lagður í þessi lög, ef þau verða samþykkt sem allar horfur eru á, að þeim verði beitt með varfærni og af ítrustu aðgát, þannig að við förum ekki að ganga fram fyrir skjöldu í því að hefta prentfrelsi ofan í allar þær samþykktir sem við höfum staðið að á erlendum vettvangi í gagnstæða átt.



Herra forseti. Að gefnu tilefni í ummælum hæstv. utanrrh. vil ég hreinlega mótmæla því, að nokkurt sendiráð eða erlent ríki hafi rétt til að gefa eitt eða annað út reglulega hér, eins og átt hefur sér stað og komið hefur m. a. frá rússneska sendiráðinu hér eða Novosti fréttastofunni. Það er allt annað að dreifa upplýsingabæklingum eða gefa reglulega út bæklinga eða blöð.



Herra forseti. Ég hef margoft bent á að í seinasta ákvæði þessa frv. kemur berlega fram, að því verður ekki beitt við álagningu skatta fyrr en á miðju næsta kjörtímabili. Það er því ljóst að enn er góður tími til stefnu að setja skattalög sem gætu verið ákveðin að vel yfirveguðu ráði. Ég held að það leyni sér ekki, að það frv., sem fyrir liggur, er gallað í ýmsum atriðum. Ég held að ekkert sé því til fyrirstöðu, að afgreiðslu þessa máls verði frestað til næsta hausts og ný ríkisstj., hver svo sem hún verður að kosningum loknum, fái tækifæri til að endurskoða þessi mál og leggja nýtt frv. fyrir næsta þing sem gæti þá samþykkt það á fyrstu mánuðum næsta starfsárs Alþingis þannig að það tæki gildi 1. jan. 1979. Ég sé hins vegar ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið sem slíkt, en flyt frávísunartillöggu, svo hljóðandi: „Þar sem frv. til 1. um tekjuskatt og eignarskatt er ófullkomið og í mörgum atriðum stórgallað, en brtt. minni hl. hafa verið felldar, og með það í huga að ekkert kallar á, að frv. sé afgreitt fyrir komandi kosningar, en eðlilegast er, að sú ríkisstj., sem verður við völd að kosningum loknum, endurskoði frv. og leggi nýtt skattafrv. fyrir Alþ. næsta haust, samþykkir Ed. að vísa málinu til ríkisstj.“ Við þm. Alþb. sátum hjá við afgreiðslu málsins við 2. umr. og munum gera það enn, ef þessi till. verður felld, en til þess að undirstrika ótvírætt afstöðu okkar til þessa máls, að við erum síður en svo ánægðir með það frv. sem hér er verið að afgreiða, teljum að það þurfi gagngerðrar endurskoðunar við, þá teljum við rétt að flytja þessa till. um að vísa málinu til ríkisstj. þannig að fyrir liggi afstaða okkar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við það frv. sem hér er til 3. umr. Ég hef verið sérstaklega spurður að því, hvort í frv. um tekju- og eignarskatt fellst breytingar á skattalegri stöðu vátryggingarfélaga að því er varðar iðgjald og bótasjóð, og þykir mér rétt að taka fram að svo er ekki. Í 5. tölulið 31. gr. frv. eru efnislega sömu ákvæðin og í 6. mgr. 17. gr. núgildandi laga. Vátryggingarfélögum er heimilt að draga frá tekjum sínum það fé sem þau leggja til hliðar til að inna af hendi skyldu sína við vátryggingartaka eða þá vátryggðu. Í þessu felst yfirfærsla þess hluta iðgjalda, sem inn kemur á reikningsárinu og fellur á næsta reikningsár og fært er í iðgjaldasjóð, enn fremur það sem lagt er í bótasjóð vegna óuppgerðra tjóna, bæði tilkynntra og ótilkynntra. Sjóðir þessir eru einu nafni nefndir tryggingasjóðir og er um þá fjallað í 8. gr. reglugerðar um ársreikninga vátryggingarfélaga, nr. 77/1975, sem byggð er á lögum nr. 26/1972, um vátryggingarstarfsemi. Hins vegar er tillag í áhættusjóð, sbr. l9. gr. laga um vátryggingarstarfsemi, ekki frádráttarbært til skatts samkv. frv., en samkv. 19. gr. ber vátryggingarfélögunum að leggja ákveðinn hluta af hagnaði sínum í áhættusjóð. Þar er ekki um að ræða tæknilega tryggingasjóð, heldur bindingu á hluta hagnaðar til að styrkja eigið fé vátryggingarfélaga. - Þetta vildi ég láta hér koma fram. Varðandi þá till., sem hv. 5. þm. Norðurl. v., Ragnar Arnalds, flytur hér um að vísa frv. til ríkisstj. vegna þess að það sé ófullkomið, þá á ég ekki von á því, að flutt verði frv. hvorki um skattalög né annað, sem fullkomin verði talin. Auk þess segir í þeirri till., að frv. sé í mörgum atriðum stórgallað. Ábendingar varðandi þá stóru galla hef ég ekki orðið var við í þeim umr. sem átt hafa sér stað. Ég tel að sá undirbúningur, sem farið hefur fram, sú mikla vinna, sem innt hefur verið af höndum við gerð þess frv. sem hér liggur fyrir, sé með þeim hætti, að fullkomlega sé réttlætanlegt að frv. verð samþykkt. Ég held að ég verði að vekja athygli á því, að sú umr., sem farið hefur fram um þetta frv., sýnir allt annað en fram kemur í þeirri frávísunartillögu sem hv. 5. þm. Norðurl. v. flytur. Auðvitað verða aldrei sett þau skattalög, að einhverjir hópar, einhverjir einstaklingar hafi ekki einhverjar aths. þar að lútandi. En ég er sannfærður um að í því frv., sem hér er væntanlega til síðustu umr., hafi tekist að ná fram þeim höfuðsjónarmiðum, sem hafa komið fram, og það sé til þess að hafa skattbyrðina réttlátari í þjóðfélaginu heldur en hún hefur kannske verið. Það er gert ráð fyrir því, að þessi skattalög taki gildi 1. jan. 1979, þannig að athafnir manna frá og með þeim degi taki mið af þeim skattalögum sem gilda frá næstu áramótum, og er því eðlilegt - að mínum dómi skynsamlegt og ég vil segja rétt siðferði gagnvart skattborgurunum - að þeir fái um það vitneskju með nokkrum fyrirvara við hvaða skattalöggjöf þeir muni búa. Ég skal ekki hafa þessi orð mín fleiri. Í trausti þess, að sú till., sem hér er flutt, verði felld, leyfi ég mér engu að síður að þakka þm. beggja d. og forsetum deildanna fyrirgreiðslu þeirra varðandi þau frv. sem hér hafa verið til umr. og afgreiðslu. Ég tel að með þessu frv., Sem væntanlega verður að lögum, sé stigið rétt spor og þegar fram í sækir og við förum að finna áhrif þessa frv. sem skattalöggjafar, þá muni menn sannfærast um; þeir sem enn hafa efasemdir, að hér hafi verið rétt að staðið.



Herra forseti: Ég tel að frv. þetta sé enn eitt dæmi þess, hve margir tölfróðir menn geta með löngu starfi og miklum erfiðismunum komist að rangri niðurstöðu, og segi því já.