Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur rætt frv. á þskj. 89 á nokkrum fundum sínum. Í n. hafa komið fram dálítið skiptar skoðanir á efni frv. Allir nm. eru þó sammála um, að ég tel, að nauðsynlegt sé að gera breytingar á sjúkrahúsalögunum frá 31. des. 1953 í þá átt að hækka ríkisstyrkinn til hinna ýmsu sjúkrahúsa og þá fyrst og fremst til þeirra sjúkrahúsa, sem veita viðhlítandi þjónustu. Eins og þessum málum er nú háttað, er ríkisstyrkurinn ákveðinn í þrennu lagi, og er styrkveitingin miðuð við stærð sjúkrahúsanna, T. d. fá sjúkrahús, sem hafa 100 rúm eða fleiri, 20 kr. á hvern legudag, sjúkrahús með 20–100 sjúklinga fá í dagstyrk 10 kr., en minnstu sjúkrahúsin hafa aðeins 5 kr. dagstyrk, Síðan þessi dagstyrkur var ákveðinn, hefur allt verðlag stórlega hækkað og er nú því í engu samræmi lengur við tilkostnaðinn. Það er því hin mesta nauðsyn að dómi okkar flm. á því að hækka dagstyrkinn frá því, sem nú er. Flm. frv. hafa rætt frv. við hæstv. félmrh., sem hefur tjáð sig vera samþykkan því, að gerðar yrðu breytingar á daggjöldunum til hækkunar. Hæstv. félmrh. hefur kynnt sér brtt. þær, sem heilbr.- og félmn. flytur við frv. og eru á þskj. 503, og tjáð sig samþykkan þeim. Brtt. heilbr.- og félmn. eru svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við 1. gr. Greinin orðist svo: 11. gr. laganna orðist svo: Úr ríkissjóði greiðist árlega styrkur til sjúkrahúsa sem hér segir: 1. Almennt sjúkrahús bæjar-, sýslu- eða sveitarfélags svo og einkasjúkrahús, sem áður hefur notið dagstyrkja úr ríkissjóði: 10 kr. á legudag. 2. Sjúkrahús bæjar-, sýslu- eða sveitarfélags, sem að dómi landlæknis er vel búið tækjum og hefur a. m. k. tvo fastráðna lækna, yfirlækni og fyrsta aðstoðarlækni: 15 kr. á legudag. 3. Fjórðungssjúkrahús (sbr. 10. gr.): 20 kr. á legudag.“ Í frv. var lagt til í upphafi, að öllum viðurkenndum sjúkrahúsum landsins, reknum af sýslu-, bæjar- eða sveitarfélagi, yrðu greiddar 15 kr. á hvern legudag. Þau sjúkrahús, sem hærri dagstyrks njóta, þegar lög þessi taka gildi, skyldu halda honum óskertum áfram, þ. e. 20 kr. á hvern legudag. Í brtt. n. er lagt til að flokka sjúkrahúsin í þrjá flokka: 1) Almenn sjúkrahús bæjar-, sýslu- eða sveitarfélaga svo og einkasjúkrahús fái greiddar 10 kr. á legudag. 2) Sjúkrahús bæjar-, sýslu- eða sveitarfélaga, sem að dómi landlæknis er vei búið tækjum og hefur a. m. k. tvo fastráðna lækna, yfirlækni og fyrsta aðstoðarlækni, 15 kr. á legudag. 3) Fjórðungssjúkrahús 20 kr. á legudag, eins og verið hefur að undanförnu. Við till. heilbr.- og félmn. á þskj. 503 hafa komið fram brtt. frá hv. þm, Borgf. á þskj. 522, að færa sjúkrahús bæjar-, sýslu- eða sveitarfélaga upp í sama flokk og fjórðungssjúkrahús, eða í 20 kr. Þá flytur hv. 2. þm. Eyf. brtt. á þskj. 520 um, að sjúkrahús fái 25 kr. á legudag. Heilbr.- og félmn. hefur ekki haft tækifæri til að ræða fram komnar brtt., og get ég því ekki sagt neitt um skoðun meðnefndarmanna minna á þessum brtt. Ég tel, að til mála geti komið, að flm. tækju till. aftur til 3. umr., án þess þó að ég mæli með brtt. á þessu stigi. Flest, ef ekki öll sjúkrahús landsins, hafa sótt það allfast að fá hækkun daggjalda. Er það ekki nema eðlilegt, þegar tekið er tillit til þess, að verðlag hefur stórlega hækkað, eins og ég hef áður bent á, og að sífellt eru gerðar auknar og meiri kröfur til sjúkrahúsanna um aukna og betri þjónustu. Ég skal taka það fram, að ég tel, að fara verði eða eigi mjög varlega í það að auka útgjöld ríkissjóðs frá því, sem nú er, og að því ber að stefna að koma á frekari sparnaði, en nú er í rekstri hins opinbera, en óeðlilegur sparnaður í heilbrigðisþjónustu landsins er stórhættulegur. Það er öllum ljóst, að sjúkrahúsin eru yfirleitt rekin með stórtapi, og févana bæjar- og sveitarfélög verða að greiða þetta tap úr févana sjóðum sínum. Tap sumra sjúkrahúsanna nemur árlega mörgum hundruðum þúsunda króna. Allir hljóta að vera sammála um það, að hér er um stórt vandamál að ræða. Það er því ekki að ófyrirsynju, að fram hafa komið kröfur til ríkisvaldsins um aukna fjárhagslega aðstoð til sjúkrahúsanna frá því, sem nú er. Flm. hafa látið reikna út, hvað kostnaður við þessar breytingar muni nema hárri upphæð, eftir því sem hægt er að komast næst, og er þá miðað við till. n. á þskj, 503. Baldur Möller fulltrúi í dómsmrn. hefur látið framkvæma þennan útreikning, og segir þar m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Ef miðað er við, að breytingin á sjúkrahúsalögunum komi til framkvæmda um greiðslur þessa árs, sem greiddar eru af fjárveitingu 1958, en miðaðar við legudagafjölda 1957, nema St. Jósefssjúkrahús í Reykjavík og Hafnarfirði, sem fá greiðslu með sérstakri fjárveitingu og fá greitt eftir á skv. legudagafjölda ársins, mundi kostnaðaraukinn vegna þeirra sjúkrahúsa, sem notið hafa 5 kr. styrks pr. legudag, miðað við styrki vegna legudagafjölda 1956 skv. fjárlögum 1957, en gert er ráð fyrir að fái 10 kr. pr. legudag“ - og svo er hér upptalning á þeim sjúkrahúsum, sem falla undir þetta ákvæði eða þessa grein frv., það eru Húsavík, Hvammstangi, Seyðisfjörður, Patreksfjörður, Blönduós, Hólmavík, Hvítabandið í Reykjavík, Flateyri, Egilsstaðir, Sauðárkrókur, Vopnafjörður, - „verða 252.395 kr.“ Svo segir áfram, með leyfi hæstv, forseta: „Ekki er unnt að sjá fyrir, hvaða sjúkrahús yrðu talin fullnægja kröfum 2. tölul. 11. gr. sjúkrahúsalaganna samkvæmt frv. En ætla verður, að það mat yrði að miðast við ástand ársins 1957, þar sem miðað er við legudaga á því ári um greiðslu 1958. Ef miðað er við, að Siglufjörður, Ísafjörður, Vestmannaeyjar, Akranes, Keflavík, Neskaupstaður og bæjarspítalinn í Reykjavík uppfylltu skilyrði frv., þá mundi kostnaðaraukinn af þeirri upphæð, úr 5 kr. eða 10 í 15, og er þá reiknað með legudagafjölda 1957 á öllum stöðum nema Siglufirði, sem er reiknað með legudögum 1956, nema 436.080 kr. eða samtals eftir þessum útreikningi mundi kostnaðaraukinn fyrir ríkissjóð nema 688.475 kr.“ Eftir þessum útreikningi er sem sagt þessi kostnaðarauki, sem þarna er og hefur verið reiknaður út, tæpar 700 þús. kr. Það verður ekki annað séð, en hér sé mjög hóflega í farið, enda benda fram komnar brtt. frá hv. þm. Borgf. og hv. 2. þm. Eyf. á, að þeim finnst, að of skammt sé gengið með hækkun á daggjaldinu. Þegar það er haft í huga, að ríkið greiðir á annað hundrað krónur á hvern legudag til landsspítalans, verður að teljast fyllsta sanngirni, að önnur sjúkrahús fái einhverja daggjaldahækkun frá því, sem nú er. Ég vil svo að lokum enn á ný mæla með samþykkt brtt. heilbr.- og félmn. á þskj. 503. Þess skal svo að lokum getið, að einn af meðlimum hv. heilbr.- og félmn., hv. 1. þm. Skagf., hefur skrifað undir frv. með fyrirvara.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Það er rétt, sem hv. frsm. sagði, að þær brtt., sem hér liggja fyrir, hef ég átt kost á að kynna mér, og að athuguðu máli í ráðuneytinu tel ég, að þó að þessar brtt. valdi ríkissjóði nokkurri útgjaldahækkun, þá sé þetta, sem þarna er lagt til, miðað við fjárhagsafkomu þeirra sjúkrahúsa, sem þar eiga hlut að máli, óhjákvæmileg hækkun. Það eru nokkur ár síðan þessi gjöld voru ákveðin 5 kr. til smæstu sjúkrahúsanna, 10 kr. til annarra og 20 kr. til fjórðungssjúkrahúsa, og útgjöld þessara stofnana hafa vaxið mjög síðan. Þess eru dæmi, að eitt bæjarfélag hefur orðið að borga á s. l. ári á 7. hundrað þús. kr. með sínu sjúkrahúsi, þó að það sjúkrahús sé að miklu leyti í þjónustu heils landsfjórðungs. Slík byrði er að mínu áliti of þung á lítið bæjarfélag, eins févana og þau yfirleitt eru, og þarna held ég að sé mjög hófsamlega í sakir farið með að hækka daggjöldin úr 5 kr. í 10 hjá þeim, sem lægstan dagstyrk fá, og úr 10 í 15 kr. hjá sjúkrahúsum í hinum stærri kaupstöðum og láta heldur fjórðungssjúkrahúsin sitja við sama og þau hafa, eða 20 kr. dagstyrk, eins og þau hafa haft. Það fjórðungssjúkrahús, sem þess dagstyrks hefur notið, veit ég ekki annað, en hafi verið rekið hallalaust s. l. ár og tel þannig ekki ástæðu til þess að hækka það núna. Þar af leiðir, að ég er andvígur þeirri till., sem borin er fram af hv. 2. þm. Eyf., hygg ég, um það, að fjórðungssjúkrahús fái sinn dagstyrk hækkaðan úr 20 kr. í 25, tel það ekki brennandi nauðsyn, eins og sakir standa, miðað við þá vitneskju, sem fyrir liggur um afkomu þess fjórðungssjúkrahúss, sem 20 kr. dagstyrks hefur notið. Þá tel ég ekki heldur ástæðu til þess að hækka styrk sýslu- og bæjarsjúkrahúsa meira en úr 10 í 15, eða um þriðjung, í þessu skrefi, ekki í 20, eins og lagt er til af öðrum hv. þm., ef um sjúkrahús er að ræða, sem rekin eru að meginstofni fyrir viðkomandi bæjarfélög, en ættu, ef þau eru eign bæjarfélags og þjóna fyrir heilan landsfjórðung, að falla undir hugtakið fjórðungssjúkrahús og þannig að njóta 20 kr. dagstyrks, en að öðrum kosti að vera með 15 kr. dagstyrk og njóta þá 33% hækkunar frá því, sem verið hefur. Með því að halda þannig á málum tel ég, að sá útgjaldaauki, sem ríkissjóður verður fyrir við þessa lagabreytingu, sé nauðsyn, en líka nokkurn veginn sómasamlega mætt þeirri réttmætu kröfu, sem bæjarfélögin eiga á því, að ríkið geri ráðstafanir til þess að létta eitthvað svolítið byrði þessara bæjarfélaga af rekstri sjúkrahúsanna, en nú er sú byrði í sumum tilfellum nálega ofurefli þeirra.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Þetta frv., sem upphaflega var á þskj. 34, er búið að liggja mjög lengi fyrir heilbr.- og félmn., en n. hefur þó reynt að gera sér grein fyrir, hvað rétt væri að gera í þessu máli. En það, sem hér er um að ræða, er það, að sú breyting verði gerð á sveitarstjórnarlögunum, að þar sem myndazt hefur kauptún í hreppi eða annars staðar og þar sem íbúafjöldi kauptúnsins er 300 eða meira, þá er skv. lögunum nú gert ráð fyrir því, að ef krafa kemur um það frá slíku kauptúni, þá geti það heimtað að verða sjálfstætt sveitarfélag. Hins vegar hefur sveit eða dreifbýli, sem er í sama sveitarfélagi nú, ekki hliðstæðan rétt, og í raun og veru var efni frv, miðað við að leiðrétta þetta á þann hátt, að hér væri um gagnkvæman rétt að ræða. Heilbr.- og félmn. lítur svo á, að það sé rétt og eðlilegt, að þetta misræmi verði leiðrétt. Frv. var sent til Sambands íslenzkra sveitarfélaga, og var óskað umsagnar þess um það. Formaður sambandsins lagði á móti frv. með þeim rökstuðningi, að þetta mundi leiða til frekari skiptingar sveitarfélaganna, sem væri óheppileg þróun. Nú er það vitað mál, að það eru mörg ákvæði í sveitarstjórnarlögunum, sem eru orðin úrelt og þurfa endurskoðunar við, og heilbr.- og félmn. var sammála um það, að heppilegast væri að vera ekki að gera breytingu á þessu eina atriði í þeim lögum, er nú gilda um þetta, heldur yrði löggjöfin tekin til fullrar endurskoðunar. Þetta hefur raunverulega staðið til um alllangan tíma. Það var t. d. komið mjög nærri því og rétt að því, þegar ég fór með þessi mál í ríkisstj., að skipuð yrði n. til þess að endurskoða sveitarstjórnarlöggjöfina í heild. Af því varð þó ekki, og ekki hefur enn orðið af því. En n. varð sammála um að leggja það til, þótt hún líti þannig á, að hér sé um réttmæta leiðréttingu að ræða, að það verði ekki farið að samþykkja þetta frv. eins og það liggur fyrir, heldur afgreiða málið með rökstuddri dagskrá, sem er svo hljóðandi, eins og segir á þskj. 506, en ég vil þó leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. hlutist til um það, að sem fyrst fari fram almenn endurskoðun sveitarstjórnarlaganna til þess að bæta úr ýmsum ágöllum þeirra og að jafnframt verði ákvæðunum um skiptingu sveitarfélaga breytt í þá átt, að réttur til þess að skipta sveitarfélagi, þar sem kauptún og sveit eru í sama hreppi, sé gagnkvæmur, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Ég skil vel afstöðu hv. heilbr.- og félmn., sem fer í þá átt, að ekki sé ráðlegt að skipta mjög hinum fámennu sveitarfélögum, og tek undir þá skoðun Sambands íslenzkra sveitarfélaga, að frekar væri æskilegt, að sveitarfélögunum fækkaði og þau yrðu stærri og þannig betur fær um að bera félagslegar byrðar þeirrar heildar, sem þau ná yfir, heldur en hitt, að sveitarfélög skiptist í smærri einingar. En það, sem ég ætlaði aðallega að segja, var út af hinni rökstuddu dagskrá, sem hefur þá forsendu, að sem fyrst fari fram almenn endurskoðun sveitarstjórnarlaganna. Hv. frsm. n. minntist á, að það hefði staðið til um nokkurt skeið, að endurskoðun á sveitarstjórnarlöggjöfinni færi fram, og af því hefði ekki orðið enn þá. En ég get upplýst, að það er nú búið að skipa mþn. til endurskoðunar á sveitarstjórnarlöggjöfinni, og þeim mönnum, sem í n. hafa verið valdir, hefur verið tilkynnt skipunin, og get ég því vænzt þess, að þeir hefji störf nú senn hvað líður. Það ætti því að vera frekar samkomulag um það að samþykkja þessa rökstuddu dagskrá, þegar það er upplýst, að endurskoðunin er svo að segja hafin á hinni almennu sveitarstjórnarlöggjöf.

Frsm. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Þetta mál er komið hingað frá hv. Ed., sem hefur afgreitt það óbreytt eins og það var lagt fyrir þá hv. d. Efni málsins er, að það verði gert að skyldu, að matreiðslumenn eða brytar - eða matreiðslumenn og brytar - skuli vera á öllum vélknúnum skipum, sem eru 800 smál. og stærri og hafa minnst 20 manna áhöfn fyrir utan eldhús- og þjónustufólk. Á fiskiskipum og flutningaskipum, sem eru 25 smál. brúttó eða stærri, og á farþegaskipum, sem eru 25–800 smál. brúttó, er skylt að hafa matsveina. Í 2. gr. er síðan skýrt frá, hvernig þessir menn skuli afla sér réttinda til þess að sinna störfunum, og er þar gert ráð fyrir, að menn geti aflað sér þessara réttinda með ýmsu móti. Þetta er talið vera svipað fyrirkomulag og tíðkast hjá nágrannaþjóðum okkar erlendis, og hér er enda um stéttir að ræða, sem hafa fengið iðnréttindi sín viðurkennd fyrir alllöngu, svo að það er ekki óeðlilegt, að þessi ákvæði verði lögtekin. Iðnn. hefur haft málið til meðferðar og sent það til umsagnar matsveina- og veitingaþjónaskólanum, Landssambandi íslenzkra útvegsmanna og Fiskifélagi Íslands. Umsagnir hafa ekki borizt frá öðrum en matsveina- og veitingaþjónaskólanum, sem hefur lagt til, að breyting verði gerð á 4. gr. frv., sem iðnn. hefur tekið upp í sínum brtt, á þskj. 543, Breytingin er í því fólgin, að til þess að öðlast brytaréttindi skuli vera jöfn aðstaða bæði veitingaþjóna eða framreiðslumanna annars vegar og matreiðslumanna hins vegar, að þeirra skólavist eða undirbúningur skuli vera hliðstæður, en það var það ekki fyllilega eins og var gert ráð fyrir að haga þessu skv. 4. gr. frv. Iðnn. hefur sem sagt á þessa brtt. fallizt og gert hana að sinni á þskj. 543. Enn fremur hefur iðnn. gert það að till. sinni, að 2. mgr. 1. gr. verði umorðuð og henni breytt nokkuð verulega, vegna þess að við töldum, að smærri fiskiskip þyrftu ekki í öllum tilfellum á matsveini að halda. Þess vegna er því ákvæði frv. breytt, að skyldan til þess að hafa matsvein verði bundin við 25 smál. stærð á skipi, og verði hún í staðinn bundin við það, að þau skip, sem ekki koma til heimahafnar daglega, skuli hafa þessa menn á skipunum. Breytingin verður þess vegna, eins og hún er orðuð á þskj. 543, 1. brtt., að á fiskiskipum, flutningaskipum og farþegaskipum, sem ekki koma til heimahafnar daglega, er skylt að hafa matsveina, í staðinn fyrir að þetta var í frv. bundið við 25 smálestir brúttó. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta litla frv. fleiri orð. Allir nm. í iðnn. voru sammála um að mæla með því með þessum tveim breytingum.