Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Það vill reyndar svo til að ég á að mæla fyrir 1. málinu á dagskrá þegar það verður tekið fyrir, en ég kemst ekki hjá því að vekja athygli virðulegs forseta á því að 5. málið á þessari dagskrá, framleiðsla og sala á búvörum, er búið að vera á dagskrá í þessari virðulegu deild frá því fyrir helgi. Það er náttúrlega alveg ljóst að ég uni því ekki að þessi fundur verði með þeim hætti að þetta mál verði ekki tekið í upphafi fundarins til umræðu. Það vill svo til að ríkisstjórnin hefur sýnt þessum málum svo mikla virðingu að hafa tvívegis tekið það á dagskrá, fyrst að ósk Framsfl. og síðan að ósk Alþfl. Það kemur ekki til mála að hér fari ekki fram eðlileg umræða um þetta mál. Til viðbótar við það hefur nú ýmislegt gerst í umræðum um landbúnaðarmálin að undanförnu, bæði í sambandi við vantraustsumræðu, sem fór hér fram, og eins í gær þegar rætt var hér á eldhúsdegi. Það er vitanlega engin lifandi leið önnur en sú að koma af stað umræðu um þessi mál. Inn í þá umræðu hljóta m.a. að blandast ummæli hæstv. viðskrh., sem ég hef reyndar sagt honum frá, frá því í umræðunni á dögunum. Ég verð þess vegna mjög eindregið að óska eftir því að þetta mál sé tekið hér á dagskrá og ég vek líka athygli á því að það er ýmislegt sem á okkur er lagt sent styðjum þessa stjórn og greiðum fyrir framgangi hennar mála þannig að okkar réttur í þessum efnum er ótvíræður. Ég vil þess vegna, virðulegur forseti, fara þess á leit að hér verði farið eftir aldri mála á þessari dagskrá og fundurinn hefjist með því að mál nr. 5, framleiðsla og sala á búvörum, verði tekið til umræðu.



Hæstv. forseti. Eins og öllum er kunnugt líður nú mjög að þinglausnum og gömul hefð er fyrir því að flókin mál sem eru í fyrri deild og ætlað er að ná fram fái að sitja fyrir við umræður í deildum og skiptir þá ekki máli hvers eðlis þau mál eru, en ég tala nú ekki um þegar um er að ræða mál eins og frv. til 1. um virðisaukaskatt. Ég vil mega vænta þess að hv. 5. þm. Austurl. geti fallist á að það mál sitji fyrir vegna þeirrar nauðsynjar sem á því er að málið komi til Nd. til þess að hægt sé að hefja sem fyrst vinnu f nefndum við það mál og koma því áleiðis þannig að það verði ekki til að tefja fyrir þinglausnum. Ég veit að hv. þm. er mikill málafylgjumaður og áfram um að koma sínum málum fram, en vil samt sem áður biðja hann um að hliðra til að þessu sinni til þess að frv. til l. um virðisaukaskatt geti fengið sem hraðasta meðferð hér í deildinni.



Virðulegi forseti. Ég tek undir ósk hv. þm. Egils Jónssonar, formanns landbn., um það að 5. málið á dagskránni verði tekið fyrir nú þegar í upphafi fundar. Þetta er mál sem hv. landbn. er búin að hafa til umfjöllunar í vetur og þar hefur verið rætt um málið á nokkrum fundum og er a.m.k. samstaða um að taka það til umfjöllunar hér í hv. deild. Allir nefndarmenn hafa skrifað undir nál., sumir reyndar með fyrirvara. Það er sem sagt stuðningur allra nefndarmanna við frv. að það fái þinglega meðferð. Mér sýnist allt stefna í þá átt, miðað við að málið er búið að vera hér á dagskrá á þremur fundum, held ég fari rétt með, að það eigi að láta þetta mál liggja og ekki að fjalla um það. Það er meira að segja komið upp í ræðustól og óskað eftir því að það sé farið að fjalla um mál sem ekki er á dagskrá. Hv. þm. Halldór Blöndal ræddi um að hér þyrfti að fara að fjalla um virðisaukaskatt sem ekki er á dagskránni. Ég tel það sjálfsagða skyldu deildarinnar að taka fyrir þetta mál sem fjallar um eitt aðalmálefni bændastéttarinnar. Það hefur ekki verið of mikið fjallað um þau mál í hv. deild. Ég óska þess eindregið að forseti verði við óskum hv. þm. um að þetta mál verði tekið á dagskrá fundarins. Ég mundi segja að það væri svo sem allt í lagi að 1. málið, ábúðarlögin, yrði afgreitt, en það er alveg fráleitt að fara að taka mál eins og umferðarlögin og ætla sér að þrýsta þeim hér í gegn í dag áður en þetta mál hefur fengið eðlilega umfjöllun sem hefur fengið miklu betri umfjöllun í nefnd en mál eins og umferðarlögin.



Virðulegi forseti. Ég á svolítið erfitt með að átta mig á þessum gauragangi núna, sérstaklega hjá hv. síðasta ræðumanni. Auðvitað fær það mál sem þeir bera svo mjög fyrir brjósti, hann og hv. þm. Egill Jónsson, þinglega meðferð. Auðvitað verður það rætt hér. Hvernig dettur mönnum annað í hug? Hér er einfaldlega um það að ræða að hagræða svolítið vinnubrögðum þannig að stórt mál og viðamikið, sem nefnd hefur lokið umfjöllun um í þessari hv. deild, geti fengið umræðu í dag og komist svo fljótt sem verða má til meðferðar í hv. Nd. Þetta er forgangsmál af hálfu meiri hlutans hér. Mér sýnist að það væri kannski að sumu leyti eðlilegt, virðulegi forseti, þar sem ég veit að aðalforseti þessarar deildar gekk frá þessari dagskrá, hann hefur lögmæt forföll um sinn, hann kemur fljótlega aftur, að við héldum fundinum áfram og þessi umræða biði þá eftir honum vegna þess að það er ekki við fyrri varaforseta, sem nú situr í forsetastól, að sakast um hvernig þessi dagskrá er saman sett eða prentuð. Ég vildi eindregið mælast til þess að við getum haldið áfram eðlilegum störfum og þessi umræða biði þar til síðar, en tek að öðru leyti undir með hv. þm. Halldóri Blöndal.



Virðulegur forseti. Það liggur alveg í hlutarins eðli að það er fullkomlega óeðlilegt annað en hefja umræður um þetta mál, framleiðslu og sölu á búvörum. Hér erum við að bera saman umræðu um tvö mál, annars vegar það sem búið er að vera hér á dagskrá á þremur fundum og bráðum í eina viku og hins vegar mál sem alls ekki er búið að útbýta nál. um í deildinni. Mér finnst líka sérstök ástæða til að minna á í þessu sambandi að auðvitað hafa menn hlotið að gera sér það ljóst þegar menn voru að setja hér upp forgangslista að nefndir gætu þurft að vinna að málum áður en þau kæmu til umræðu í viðkomandi deild. Það er ekki nein nýlunda að nefndir taki til við að fara yfir mál og meta þau þótt þau séu ekki komin til þeirra formlega. Það er m.a.s. alkunna að nefndir sameinist um að fjalla um mál til að flýta störfum. Það þarf nákvæmlega ekki nokkurn skapaðan hlut að hindra það að virðisaukaskatturinn gangi hér fram með eðlilegum hætti þó að það sé gætt allrar sanngirni í þingstörfum. Það er að sjálfsögðu ekki nein sanngirni í því að skáka þessu máli til hliðar og kannski taka það til umræðu á þeim tíma sem væri þunnskipað í deildinni, kannski ekki neinn ráðherra við hendina sem ég þarf að tala við í þessari umræðu, og þar af leiðandi hindrar það ekki á nokkurn hátt störf þingsins þó að hér verði gætt þessarar eðlilegu sanngirni. Ég minni á að það eru orðin æðimikil tilefni, m.a. vegna þeirra ummæla sem hafa fallið í umræðum síðustu dagana, t.d. ummæla hæstv. viðskrh., að fjalla um landbúnaðarmálin. Ég geri ráð fyrir að ég hefði kosið að taka þau til umræðu utan dagskrár í Sþ. nema af því að þessi umræða hefur staðið til og að þessi ummæli eru til þess fallin að ræða einmitt efni nál. og frv. samtímis þeim ummælum. Ég leyfi mér að minna á að þótt það sé sjálfsagt að hv. þm. og þó sérstaklega stjórnarþingmenn leggi sig nokkuð fram um að koma fram málum ríkisstjórnar verði að vera bærileg sátt á milli manna ef mál eiga að geta gengið greiðlega fram. Slíkt á alveg eins að gilda gagnvart okkur sem styðjum ríkisstjórn eins og þeim sem eru í stjórnarandstöðu hverju sinni. Ég held að því verði ekki á móti mælt að ef mál er eitt eftir á dagskrá frá því í fyrri viku, er jafnstórt og veigamikið og hér um ræðir og ekki síst vegna þess að ríkisstjórnin hefur verið að fjalla um það kannski ekkert mikið skemmri tíma en ýmis stjfrv. hjá sér, þá sé fullkomlega eðlilegt að það mál sé tekið til umfjöllunar í upphafi þessa fundar.



Herra forseti. Menn geta auðvitað notað orðið "sanngirni" með ýmsum hætti og hver hlýtur að gera það út frá því sem hann telur sanngjarnt. Ég heyri það á hv. 5. þm. Austurl. að honum þykir það helst sanngjarnt í þessu tilviki sem honum hentar best og í samræmi við það sem eru gildandi reglur hér í þinginu. Á tímabili heyrðist mér hann tala eins og framsóknarmaður þegar hann var að tala um samkomulagið í ríkisstjórninni og hvernig einstakir stjórnarsinnar ættu að haga sér hver gegn öðrum. Er það síst til fyrirmyndar og ég held að hann ætti að taka sér fremur flokksbræður sína til fyrirmyndar og vera bljúgur og kurteis gagnvart öðrum stjórnarþingmönnum og ráðherrum og ríkisstjórn sérstaklega. Ég vil aðeins segja það, hæstv. forseti, að um það hafði náðst samkomulag að frv. um virðisaukaskatt yrði tekið hér til umræðu í dag og ég hygg að það hafi verið þingmönnum úr öllum flokkum kunnugt. Nú má það vel vera að okkur sækist vel og það sé síðan svigrúm til að taka önnur mál á dagskrá. Ekki skal ég um það segja. En hitt veit ég að hv. 5. þm. Austurl. sækir þetta mál nú af fullri hörku og getur ekki hugsað sér að samstarfsmenn hans hér í þinginu hafi sóma af því samkomulagi sem þeir hafa gert um vinnubrögð í dag. Má vel vera að það bæti þann málstað sem hann er að berjast fyrir að tala með þeim hætti. Ég bað þennan hv. þm. um það áðan hann mundi sýna sanngirni í garð sinna vina, falla frá kröfunni sem hann hefur gert um að það mál sem hann ber fyrir brjósti verði tekið til umræðu í dag og greiði með þeim hætti fyrir þingstörfum. Hv. þm. er vel um það kunnugt að það frv. sem hann ber fyrir brjósti er með engum hætti sambærilegt við frv. um virðisaukaskatt að öllu umfangi og þeirri vinnu sem þarf að leggja í athugun málsins. Þess vegna veit hann jafn vel og ég að það ríður á að koma því máli til Nd. Hitt er mér algerlega ljóst að þessi hv. þm. getur hagað sér með ýmsum hætti í deildinni í dag og verður þá við það að sitja. En ég vildi biðja hæstv. forseta að gera hlé á þessum fundi þannig að einstakir þingmenn geti komið sér saman um hvernig eigi að starfa í dag en að fundurinn og dagurinn allur fari ekki í tómt kjaftæði um aukaatriði.



Nú verða beiðnir margar um þingskapaumræðu, en ég vil þó vekja athygli hv. þingdeildarmanna á því að áðan var forsetafundur, þar sem lögð voru einhver drög að vinnubrögðum og þinghaldi í dag. Þess vegna væri kannski skynsamlegt að skilaboð um þann fund eða af þeim fundi kæmust til allra þingdeildarmanna.



Virðulegi forseti. Það leyndi sér ekki að það var mikið valdsmannsyfirbragð á hv. þm. Halldóri Blöndal sem var að veita mér föðurlegt tiltal áður. Hann var sérstaklega í þessu sambandi að tala um að það hefði verið gert sérstakt samkomulag sem menn ættu að standa við og a.m.k. ættu flokksbræður ekki að hindra menn í að geta haldið samkomulag. Hverjir hafa verið að gera þetta samkomulag? Mér er spurn. Ekki hefur það verið orðað við mig, ekki einu einasta orði, að þessu máli yrði skákað hér enn þá til hliðar.

Það er rangt.

Ekki einu einasta orði.

Það er rangt.

Ég bankaði á dyr hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. áðan og sagði honum frá því að ég mundi ganga eftir því í upphafi þessa fundar ef ekki yrði af að þetta mál yrði tekið á dagskrá. Hann orðaði það ekki einu einasta orði að það hefði verið gert samkomulag um annað, enda hefur það ekki verið orðað við mig. Auðvitað mátti hv. þm. vel vita að þetta er eina málið, sem búið er að vera á þessari dagskrá í þrjá fundi, sem ekki hefur verið tekið hér til afgreiðslu og umræðu. Þannig er það fullkomlega óeðlilegt og hreinn yfirgangur að vera í einhverjum samkomulagsviðræðum án þess að hafa um það samband við þá þingmenn sem hér eiga hlut að máli. Það eru á þessari dagskrá m.a. mál frá landbn. Ed. Alþingis. Ég er ekkert viss um að ég taki til með að lýsa þeim með því að það eigi að sparka þessu máli út af. Ég vil sem sagt alveg sérstaklega mótmæla því sem kom fram áðan og mér finnst harðar og ómaklegar aðdróttanir að ég sé hér einhver friðarspillir. Ef það er einhver ófriður hér á ferð er til hans stofnað vegna tillitsleysis við mig og okkur sem að þessu nál. stöndum. Ég held að það sé út af fyrir sig ágætur skóli fyrir þá sem telja sig hafa völd og umboð til að semja hér áfram um mál, ráða vinnubrögðum, að þeir komist að því að það þurfi stundum að taka tillit til þeirra sem vinna ýmis störf hér og m.a. ríkisstjórn á ýmislegt undir að mál geti gengið fram.



Ég vil taka fram að mér finnst eðlilegt að verða við beiðni um að gera hlé á fundi sem hér kom fram áðan, en nú eru þrír eftir á mælendaskrá um þingsköp. Vilja menn falla frá orði? Það verður gert a.m.k. 15 mínútna hlé á þessum fundi. Ef þörf krefur verður það hlé lengra. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1003 um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Nefndin hefur rætt frv. og farið yfir þær umsóknir sem borist hafa ásamt fylgigögnum. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingu sem tillaga er flutt um á sérstöku þingskjali." Undir þetta nál. skrifar öll allshn. Eins og þingdeildarmenn hafa sjálfsagt orðið varir við er mikil fjölgun frá upphaflega frv. sem lagt var fram. Ég vil geta þess strax að eitt nafn, sem var á upphaflega frv., er fellt niður í núverandi frv. vegna upplýsinga frá dómsmrn. um að þar hefðu orðið á mistök að taka það með þá vegna skorts á tíma hjá viðkomandi umsækjanda. Vegna misskilnings og mistaka fór þetta inn í frv. Það er ekki af öðrum ástæðum sem það nafn er fellt niður en tímaskorts. Það er alltaf flókið að ræða um ríkisborgaramálin og til hliðsjónar höfum við haft eins og undanfarin ár álit allshn. frá 2. maí 1978 þar sem settar eru viðmiðunarreglur um veitingu ríkisborgararéttarins. Ég tel það til mikilla bóta að gera þetta tvisvar á ári en ekki einu sinni eins og hefur verið undanfarin ár. Þó hygg ég að við ættum að setja okkur þá reglu að í fyrra skiptið, rétt fyrir jólin, eigum við aðeins að taka þá inn sem farið er með eftir ströngustu reglum um veitingu réttarins og einungis til viðbótar ef einhver - ja, sem ég kalla neyðartilfelli eða ef alveg sérstakar ástæður mæla fyrir um. En þar sem um matsatriði er að ræða sé það tekið inn á vorþinginu þannig að allir séu metnir eins, þeir sem einhver vafamál eru um, á sama þingi. Um það er eining að ganga frá þessu eins og kemur fram á brtt. á þskj. 1004 og tel ég ekki ástæðu til að lesa öll þau nöfn upp, enda vafasamt að ég gæti borið þau öll rétt fram. Þetta hefur verið unnið í samráði við Ólaf Ólafsson á skrifstofu Alþingis eins og hefur verið undanfarin ár og í samráði við formann allshn. Nd. Ég geri það að tillögu minni til hæstv. dómsmrh. að þar sem þessar viðmiðunarreglur eru frá því 1978 að þær verði teknar til skoðunar. Ég álít að það væri ekki óskynsamlegt að formenn allshn. beggja deildanna hittust ásamt Ólafi Ólafssyni og fulltrúa frá dómsmrn. í sumar og ræddu það þannig að við getum metið það í haust hvort ástæða væri til að breyta einhverjum atriðum. Það er satt best að segja gott að hafa viðmiðunarreglur og nánast fara eftir þeim því það eru margir sem til okkar leita og t.d. núna nokkru fleiri en við samþykktum að taka inn í frv. Það er vont að þurfa að vera með mismunandi svör til umsækjenda. Ég geri því þessa tillögu til ráðherrans. Að öðru leyti hef ég ekki fleiru við þetta að bæta.



Virðulegi forseti. Ég er samþykkur þeim brtt. við frv. um veitingu ríkisborgararéttar sem hv. allshn. hefur gert. Ég mun fúslega verða við þeim tilmælum, sem hv. formaður allshn. beindi til mín, að taka þátt í samtali í sumar með formönnum allshn. beggja deilda þingsins og starfsmönnum Alþingis um endurskoðun á þeim viðmiðunarreglum sem þingið hefur fylgt við veitingu ríkisborgararéttar. Þetta er áreiðanlega mjög gagnlegt, m.a. af því að frá því þessar reglur voru mótaðar með áliti allshn. í maí 1978 hafa verið sett ný lög um ríkisborgararétt sem tóku gildi árið 1982. Á vegum dómsmrn. er nú unnið að því að Íslendingar gerist aðilar að samkomulagi Norðurlanda um gagnkvæman rétt til ríkisborgararéttinda í löndunum fimm. Þar er um að ræða reglur sem reyndar eru mjög nærri þeim sem allshn. þingsins hafa fylgt. Þá stendur nú yfir á vegum Evrópuráðsins endurskoðun á samningi Evrópuríkjanna frá árinu 1963 um tvöfaldan ríkisborgararétt. Allt þetta gerir það að verkum að undirbúningsstarf eins og hv. formaður allshn. þessarar deildar gerði hér að tillögu sinni er mjög tímabært og þarft.



Virðulegi forseti. Ég læt í ljós ánægju yfir frv. til l. um Listasafn Íslands sem hér kemur nú til 1. umr. eftir að hafa fengið meðferð í hv. Nd. Ég tel að það sé mjög mikilvægt ákvæði sem er í 4. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir því að forstöðumaður Listasafns Íslands verði ráðinn til takmarkaðs tíma. Þetta er stefna sem var mótuð við afgreiðslu laganna um Þjóðleikhúsið á sínum tíma og hefur einnig verið tekin upp varðandi ýmsar aðrar opinberar stofnanir eins og t.d. bankana, viðskiptabanka í eigu ríkisins, þó að þar séu enn þá vissar takmarkanir. Ég tel reyndar einnig að sama regla ætti að gilda t. d. um útvarpsstjóra og fleiri forstöðumenn opinberra stofnana. Ég tel að hér sé um að ræða skynsamlega stefnu sem ætti að koma víðar við og álitamál, spurning hvort stefna af þessum toga á ekki einnig heima t.d. í lögum um framhaldsskóla þannig að um sé að ræða eðlilega endurnýjun á forstöðumönnum þeirra mikilvægu stofnana sem þau lög munu þegar þar að kemur kveða á um. Ég tel að það sé mjög mikilvægt í þessu sambandi að mál þetta hefur fengið undirbúning í röðum myndlistarmanna og Samband ísl. myndlistarmanna hefur komið við sögu við meðferð málsins. Ég bendi á að þingmenn Alþb. fluttu á síðasta og næstsíðasta þingi till. til þál. um starfskjör myndlistarmanna þar sem var komið inn á málefni Listasafns Íslands. Sú till. var byggð á niðurstöðu myndlistarþings sem haldið var á árinu 1985. Ég tel að þetta frv. sé skref á þeirri braut sem gerð var tillaga um í þeirri till. til bál. þó að hún hlyti ekki afgreiðslu Alþingis með endanlegum hætti. Ég vildi láta þessa skoðun í ljós, virðulegi forseti, og ég vil einnig fagna því ákvæði sem fram kemur í 2. mgr. 12. gr., sem Nd. bætti inn í frv., varðandi það að heimilt er að lána önnur listaverk til tiltekinna opinberra stofnana sé meiri hluti safnráðs því samþykkur. Ég hygg að það sé eðlilegt hins vegar að fara sparlega með þessa heimild, en þó hygg ég að það hafi verið stundum fullsparlega gengið um götur að því er varðar þessar almennu starfsheimildir Listasafnsins á undanförnum árum. Í þessu sambandi er auðvitað vert að íhuga hvernig staða opinberra stofnana er almennt í sambandi við listaverk. Það eru reknar í landinu stórar og þýðingarmiklar opinberar stofnanir án þess að listaverk svo að segja sjáist þar. Skýrt dæmi um það er stofnun sem ég þekki pínulitið til í seinni tíð og heitir Ríkisspítalarnir, stofnun sem veltir um 4 þús. millj. kr. á þessu ári og er með liðlega 2000 manns í vinnu. Þangað koma fleiri þúsund Íslendingar á hverju ári. Veggir þeirrar stofnunar eru býsna fátæklegir að listaverkum að ekki sé fastar að orði kveðið. Mætti í því sambandi hefja hér ef menn vildu umræðu um Listskreytingasjóð og hvernig hann hefur verið leikinn á undanförnum árum. Það verður þó ekki gert af minni hálfu heldur ítrekað að ég fagna frv. og ég tel að hér sé stigið skref á þeirri braut sem myndlistarþing 1985 markaði með samhljóða atkvæðum.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð um þetta mál. Ég fagna því að hér skuli koma fram frv. sem færir málefni Listasafnsins í nútímahorf eins og segir í athugasemdum við frv. Það eru einkum tvö atriði sem ég vildi minnast á. Annað er einmitt sú valddreifing sem felst í því að forstöðumaður er ráðinn tímabundið. Eins og kemur fram í athugasemd við þá grein er talað um að slíkt komi í veg fyrir stöðnun og hindri ákveðinn ósveigjanleika. Ég tel þetta mikilvægt skref til valddreifingar sem nauðsynlegt er að verði tekið upp í mun ríkara mæli hjá opinberum stofnunum og almennt í þjóðfélaginu, þar sem um forstöðuhlutverk er að ræða, einmitt til þess að tryggja að nýjar hugmyndir komist að. Ég vil einnig fagna þeirri brtt. sem kom fram í Nd. þar sem líka er um möguleika á ákveðinni dreifingu á listaverkum að ræða út í þjóðfélagið í stað þess að þau séu einungis inni á söfnum. Ég held að það sé mjög jákvætt skref til að auka möguleika fólks á því að njóta listar. Þetta voru aðeins nokkur orð, en ég vildi ekki láta það fram hjá mér fara að taka undir með erindi þessa frv. og minnast sérstaklega á þessi tvö atriði sem ég legg áherslu á.



Virðulegur forseti. Ég lýsi hér áliti landbn. Ed. Alþingis varðandi breytingar á ábúðarlögum. Eins og fram kemur í nál. hafa allir nefndarmenn undirritað þetta álit. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt eins og það hefur verið lagt fram á Alþingi. Eins og hv. þm. er væntanlega kunnugt var málið skýrt við 1. umr. og þá að sjálfsögðu tilefni þess að það er hér flutt, en það má kannski minna á að ástæðan fyrir því er sú að þegar sveitarstjórnarlögunum var breytt árið 1986 féllu niður heimildir til sveitarstjórna að ábyrgjast lán vegna bústofnskaupa á ábýlisjörðum sem hafði verið sú leið sem var valin til þess að ábúendur á ríkisjörðum gætu notið slíkra lána. Við umfjöllun í nefndinni voru enn fremur könnuð áhrif þessara breytinga á lögin um Bjargráðasjóð. Eins og fram kemur í nál. eru þau hin sömu og varðandi Stofnlánadeild landbúnaðarins, en bæði er að nú eiga sér ekki stað lánveitingar úr Bjargráðasjóði vegna tjónabóta og líka hitt að þau lög eru í endurskoðun. Þá var ekki sérstaklega fjallað um þau efni við afgreiðslu málsins, en þess hins vegar vænst að við endurskoðunina, sem að sjálfsögðu kemur þá til kasta Alþingis að fjalla um, yrði á þetta ákvæði litið að því er varðaði Bjargráðasjóð.



Virðulegi forseti. Ég er að sjálfsögðu afar þakklátur forseta fyrir að þetta mál skuli geta gengið til umræðu með sæmilega eðlilegum hætti. Það var útlátalaust fyrir mig að fallast á að nokkur ágreiningslaus mál yrðu tekin til afgreiðslu áður en kæmi að þessu máli. Ég hef hins vegar ekki samið um neitt annað í þeim efnum, hvorki tímalengd fyrir mig né aðra hv. þm. sem ég hef að sjálfsögðu ekki heldur nokkurn einasta rétt til. Nál. landbn., sem hér liggur frammi, er að því leyti afar skýrt að undir það hafa skrifað allir nefndarmenn landbn. Ed. Alþingis og allir nema tveir með fyrirvara. Það hlýtur að vekja nokkra eftirtekt hvað þetta sanngjarna mál hefur átt erfitt uppdráttar í þinginu og mun ég koma nokkuð að því síðar. Það má vera að ástæða fyrir því sé m.a. sú að það virðist ekki vera sérstaklega vinsælt meðal þings og þjóðar að fjalla um málefni atvinnuveganna í landinu, enda vitað hvernig hag þeirra er komið og á þetta þó alveg sérstaklega við landbúnaðarmálin. Eins og við vitum hefur fólki fækkað í sveitum landsins en fjölgað annars staðar. Atkvæðin hafa flust til. Þessar breytingar hafa átt sinn þátt í að skapa neikvæð viðhorf gagnvart íslenskum landbúnaði í þéttbýlinu. Það má líka minna á að þegar þessi málaflokkur hefur fengið umfjöllun á Alþingi er það einkum í þeim tilvikum að mál hafi snert bændur landsins með neikvæðum hætti. Þetta átti sér býsna oft stað á síðasta kjörtímabili, t.d. þegar gefnar voru út reglugerðir um stjórn búvöruframleiðslunnar sem auðvitað höfðu ýmsa annmarka. Þá stóð ekki á því að fjalla um þau mál t.d. utan dagskrár í Sþ. Menn minnast þess kannski líka að þá glottu sjónvarpsvélar í hverri gátt og þá fékkst tilvalið tækifæri fyrir áhugasama þingmenn að láta fréttir berast af því hvernig afstaða þeirra væri til málefna landbúnaðarins. Það gilti einu í þessum efnum hvort í hlut áttu stjórnar- eða stjórnarandstöðuþingmenn. Nú hefur mér hins vegar fundist að þessi umræða væri býsna mikið að breytast. Það er búið að taka margar erfiðar og stórar ákvarðanir í málefnum landbúnaðarins á síðustu árum og landbúnaðurinn er með undraverðum hætti búinn að aðlaga sig að þeim breyttu aðstæðum. Og auðvitað ætti það að vera eins með stjórnmálamennina, það hlýtur að vera eðlilegt að ætlast til þess að þeir hafi líka metið aðstæður þótt annað hafi komið á daginn eins og ég mun síðar víkja að. Það var m.a. af þessum ástæðum sem ég flutti þetta sanngjarna mál á Alþingi og hefði raunar ekki búist við öðru en það gæti gengið greiðlega í gegnum þingið og yrði lögfest. Ég er að þessu leyti reynslunni ríkari og ég hygg líka að það megi segja almennt um bændur landsins að þeir geti nokkuð lært af þessari niðurstöðu. Vert er að minna á að þegar málið kom til 1. umr. hlaut það góðar undirtektir allra þeirra sem um það fjölluðu. Mér er m.a. sérstaklega í minni að landbrh. byrjaði ræðu sína og lauk henni einnig með því að lýsa því yfir að þarna væri um sanngirnismál að ræða. Mál hans varð ekki öðruvísi skilið en hann teldi eðlilegt að málið næði fram að ganga. Það var eins við þá umfjöllun sem fór fram um málið í þingnefnd. T.d. voru þær umsagnir sem bárust frá öllum þeim aðilum sem fengu það til umsagnar jákvæðar nema frá sláturleyfishöfum. Þeirra umsögn var neikvæð og mun ég víkja að því síðar. En búnaðarþing, Stéttarsamband bænda, Framleiðsluráð landbúnaðarins og Samband sauðfjárbænda, allir þessir aðilar lýstu yfir stuðningi við málið. Þegar betur er að gáð kemur líka í ljós að hér er einungis verið að fjalla um réttindi sem þessi búgrein hefur átt síðan búvörulögin voru sett á vordögum árið 1985. Þau lög fólu í sér ýmsar framleiðslutakmarkanir í landbúnaði. Það voru lagðar ýmsar byrðar og skyldur á bændur landsins, en þeir fengu líka tiltekin réttindi aftur á móti. Þau mikilvægustu voru að þær búvörur sem heimilt er að framleiða innan fullvirðisréttar verða greiddar bændum, staðgreiddar eins og það hefur verið kallað. En með því að ekki lá fyrir hvernig þeim málum yrði fyrir komið að því er varðaði sauðfjárræktina var ekki tekinn upp sami háttur þar og varðaði mjólkurframleiðsluna en gefið svigrúm til uppgjörs þannig að 15. des. var valinn sem uppgjörsdagur fyrir sauðfjárafurðir. Nú hefur hins vegar fengist reynsla í þessum efnum og með síðustu reglugerðarbreytingu sem hefur verið gefin út að tilhlutan landbrh. er þessi framkvæmd enn þá auðveldari og þar með liggur að sjálfsögðu beint við að koma þessu mikilvæga hagsmunamáli fram. Þetta eru allt saman óyggjandi staðreyndir, að samkvæmt frv. er einungis verið að fá sauðfjárbændum þau réttindi sem þeir eiga en af tæknilegum ástæðum hefur ekki verið hægt að koma í framkvæmd fyrr en nú. Frá því að ég tók sæti á Alþingi man ég ekki eftir máli sem er jafnsjálfsagt og sanngjarnara en þetta mál að þessu leyti og auðvitað eru þau rök sem ég hef hér lagt fram fullnægjandi skýringar og meira en það. En með því hvað málið hefur átt erfiðan framgang hér í þinginu og líka vegna þeirra fyrirvara sem komu fram í umsögnum, þótt þær séu að öðru leyti jákvæðar, og enn fremur líka vegna þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað a.m.k. sums staðar í þjóðfélaginu hefur mér þótt eðlilegt að sanna niðurstöðu þessa máls. Í frv. sem ég lagði fram var með skýrum og ótvíræðum hætti sýnt fram á að afurðastöðvar hafa fengið fullnægjandi fyrirgreiðslu til að gera þeim kleift að standa við lagaákvæði um staðgreiðslu búvara. Samkvæmt grg. sem fylgdi frv. kemur fram að einungis vanti 5% á að staðgreiðslu- og afurðalán mæti öllum kostnaði við sauðfjárframleiðsluna á heildsölustigi. Þess hefur hins vegar orðið vart að menn tóku ekki mark á þessari niðurstöðu þrátt fyrir þessar skýru álitsgerðir. Af þeirri ástæðu leitaði ég eftir því hvernig þessum málum væri háttað eftir að uppgjör fór fram. Með bréfi til formanns framkvæmdanefndar um búvörusamninga leitaði ég eftir upplýsingum um niðurstöðu þessara mála. Bréf mitt er birt sem fskj. og svarið við því frá Guðmundi Sigþórssyni, skrifstofustjóra landbrn. Þar var aflað upplýsinga frá bönkunum um hver upphæð afurðalána hefði verið. Jafnframt var fengin staðfesting á því hverjar hefðu verið greiðsluskyldur sláturleyfishafa. Niðurstaðan byggist því á rauntölum sem ég trúi varla að menn treysti sér að hnekkja. Þá kemur það í ljós að einungis skortir á 5% að afurða- og staðgreiðslulánin hefðu sl. haust valdað allar greiðslur á heildsölustigi. Eins og fram kemur í grg. með frv. fellur ekki allur kostnaður sláturleyfishafa til í sláturtíð og þar af leiðandi hefur þessi fyrirgreiðsla nægt til að greiða allan áfallinn kostnað bæði við slátrun og líka til að standa skil á fullum greiðslum til bændanna. Ég veit ekki hvernig á að fara að því að sanna mál, sanna niðurstöðu í máli ef það er ekki gert með þessum hætti. Það hefur blandast inn í þessa umræðu að af þessari breytingu mundi hljótast aukinn kostnaður sem ríkissjóður þyrfti að standa skil á. Í þessu sambandi vitna ég til fskj. II þar sem Sigurður Þórðarson vararíkisendurskoðandi fór yfir þennan þátt málsins og sýnir þar að sá voðalegi kostnaður muni nema 20 millj. kr. Auðvitað er þetta hárrétt miðað við framleiðslumagn sláturafurða sl. haust. Hins vegar, ef tekið er tillit til þess hvað fjárþörfin minnkar að því er staðgreiðslulánin varðar vegna minni framleiðslu, kemur í ljós að á milli ára verður trúlega sáralítill eða enginn aukakostnaður þótt þessi skipan mála yrði upp tekin, lítill eða enginn kostnaður sem af þessu leiddi á milli ára. Ástæðan fyrir því er sú að sauðfjárframleiðslan á næsta hausti, miðað við þann fullvirðisrétt sem í gildi er, verður verulega miklu minni en á sl. hausti og auk þess hefur fjárþörf fyrir staðgreiðslulán einnig minnkað við mjólkurframleiðsluna vegna betri markaða. Hér að framan hef ég sannað tvö grundvallaratriði í þessum efnum. Annars vegar að fjármagnsfyrirgreiðsla hefur verið fullnægjandi og að af þessari breytingu milli ára muni ekki leiða aukinn kostnað.

Má ég benda ræðumanni á að hér er komin tillaga frá forsrh. um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar?

Aftur get ég sagt að þetta séu fullnægjandi skýringar, en mér þykir samt vert að rökstyðja málið enn frekar. Það er sérstök ástæða til að minnast á hvernig búskaparhættir hafa verið að þróast síðustu árin og þá einnig vegna þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað í þinginu síðustu daga. Ég hefði nú gjarnan viljað, virðulegur forseti, að hæstv. viðskrh. yrði viðstaddur meðan ég fjalla um þann þátt mála.

Ég mun gera ráðstafanir til þess að ná í hæstv. viðskrh.

Nú er það svo, eins og ég sagði áðan, að fyrir hendi er ákveðin andstaða gegn þessu máli og óttast ég að hún hafi náð inn í samstarfsflokkinn, Framsfl. Menn minnast þess væntanlega þegar því var neitað að greiða bændum 15. des. eins og lög mæla fyrir um. Síðan hefur það skeð, sem er náttúrlega afar óvænt í þessu máli, að forustan hjá sláturleyfishöfum hefur gert sérstakar ráðstafanir til þess meðal sinna manna .. .

Má ég aðeins segja hv. ræðumanni frá því að hæstv. viðskrh. mun vera í ræðustóli í Nd., en ég hef gert ráðstafanir til þess að biðja hann að koma hingað eins fljótt og hann getur.

Hafðu þökk fyrir það, virðulegur forseti. - að bændur fengju ekki lögboðnar greiðslur 15. mars. M.a. hef ég máli mínu til stuðnings símskeyti sem sent hefur verið öllum sláturleyfishöfum og mér finnst ástæða til að festa hér í þingtíðindi sem sögulegt plagg, með leyfi virðulegs forseta: "Stjórn Landssamtaka sláturleyfishafa beinir þeim tilmælum til meðlima sinna að greiða ekki verðhækkun þá sem greiða átti 15. mars fyrr en greiðsla vaxta og geymslugjalds verður færð í fyrra horf eða sambærilegar ráðstafanir gerðar." Fyrir hönd stjórnar sláturleyfishafa undirrita þetta símskeyti tveir þekktir framsóknarmenn, Ólafur Sverrisson og Þorsteinn Sveinsson. Það er víða róið í þessum efnum og að sjálfsögðu er það mikið áhyggjumál þegar á að brjóta lögin í þessu landi með hótunum af þessum toga. E.t.v. er þetta ein skýring þess hvað málið hefur átt erfitt uppdráttar því að mikið má vera ef það eru ekki einhverjir fleiri sem hafa fengið skeyti frá Ólafi Sverrissyni og Þorsteini Sveinssyni en bara sláturleyfishafar. Það vekur líka athygli í þessum efnum að hlutur sláturleyfishafa hefur ekki verið fyrir borð borinn og það er reyndar eitt af því sem er sannað í nál. því að það kemur þar í ljós að greiðslur til sláturleyfishafa eru óbreyttar, rétt tæpur milljarður, allan síðasta áratug og gildir þar alveg einu hver framleiðslan hefur verið. Þeir hafa fengið sína reikninga borgaða, enda eins og kemur líka fram í meðfylgjandi gögnum hefur heildsölukostnaður í þessari grein hækkað um 25% á síðustu árum. Það er þess vegna mikil ástæða til að minna á að þeir ættu að reyna að leysa sinn vanda með öðrum hætti en þeim að afhenda ekki lögbundnar greiðslur til bænda á réttum tíma. Menn verða líka að athuga það, og ég held að það sé mál sem verðlagsstjóri þarf að kanna betur hér eftir en hingað til, hvernig sláturkostnaðurinn er saman settur og hvernig hann er til kominn. Það eru fleiri not af þeim húsum en bara vegna sauðfjárslátrunar. Ég er alveg sannfærður um að sú framleiðslugrein er að of stórum hluta látin bera uppi þann kostnað. Þegar litið er til annars kostnaðar í verðmyndun sauðfjárafurða á síðustu árum kemur í ljós að þar hefur orðið mikil breyting til ófarnaðar t.d. í sambandi við smásöluálagningu. Svo ég minni enn á það sem kemur fram í nál. er niðurstaðan sú að verðlag á þessari vöru hefur hækkað um 26% á síðustu árum. Í nál. er líka á það bent að slík hækkun muni þegar hafa valdið markaðstapi sem nemur 1/10 af innanlandsmarkaðnum. Það hefði vissulega verið mikil ástæða fyrir hæstv. viðskrh. að athuga þessa hluti, ekki síst vegna þess að það er ekki langt um liðið frá því að hann sat í forustu fyrir Þjóðhagsstofnun, sem hefur að sjálfsögðu miklu hlutverki að gegna, og þaðan er vissulega að fá margar og góðar upplýsingar. Ég hef minnst á þennan hæstv. ráðherra alveg af sérstöku tilefni, en í vantraustsumræðunni hér á dögunum komst hæstv. ráðherra þannig að orði: "Auðvitað hefði verið æskilegt að ná líka nokkurri lækkun útgjalda til annarra þarfa en velferðarmála almennings, sérstaklega að hætta að ausa í þá botnlausu hít sem landbúnaðarútgjöldin eru og verða og að fresta ýmsum framkvæmdum sem þola bið, en um þetta hefur enn ekki náðst samkomulag." Þarna er gripið til þess ráðs, sem ég minnti á í upphafi máls míns, að landbúnaðurinn er hafður fyrir blóraböggul til þess að geta kennt honum um að ekki sé nægilega vel séð fyrir velferðarríkinu. Það er annar alvarlegur þáttur í þessari framsetningu. Hinn er svo sá að hér fer ráðherrann ekki með rétt mál. Hér er rangt frá sagt. Það sannar m.a. nál. Og það sem verra er, að í eldhúsdagsumræðum sem fram fóru í gær kemur fram nákvæmlega sama skoðun í ræðu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, en þar segir svo, með leyfi forseta: "Mikilvægast er þó að stefnumörkun sé sniðin að þjóðhagslegum markmiðum og hag þjóðarinnar allrar. Í þessu sambandi verður ekki hjá því komist að minna sérstaklega á landbúnaðarmálin. Það kerfi sem hirðir milljarða á milljarða ofan ár eftir ár í alls kyns bætur og styrki úr ríkissjóði á sama tíma og sífellt sverfur meira og meira að bændum stenst ekki. Þetta er sóun sem við þolum ekki. Þetta kerfi þjónar ekki hagsmunum bænda og það er andstætt þjóðarhag. Þess vegna verður að leita nýrra leiða. Meðan ekki er náð tökum á þessu fargani verða bæði bændur og ríkissjóður í sífelldri úlfakreppu. Og mín skoðun er sú að hætt sé þá við að hin brýnu viðfangsefni sem ég taldi um hér í upphafi muni áfram sitja á hakanum." Eins og menn sjá er hér nákvæmlega sama skoðunin á ferðinni þótt orðalag sé ekki alveg með nákvæmlega sama hætti. Og síðar segir enn fremur og það vekur ekki minni athygli, með leyfi forseta: "Við erum dugleg að fjárfesta, Íslendingar, í steinsteypu, í verslunarhöllum, í virkjunum, í landbúnaði og í veiðiskipum, svo dugleg að það keyrir atvinnugreinarnar um koll og njörvar þær niður í óhagkvæm og flókin skömmtunarkerfi." Nú er að sjálfsögðu afar mikilvægt að fá vitnisburð Þjóðhagsstofnunar um þessi efni, þeirrar stofnunar sem hæstv. viðskrh. hefur stjórnað til skamms tíma. Sumt af því kemur hér fram í nál. en annað ekki. Ef við tölum þá fyrst um fjárfestinguna í landbúnaði, sem Kjartan Jóhannsson talar um með þeirri vandlætingu sem ég hef nú lýst. Hefur hún gengið þannig fyrir sig eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson segir? Nei, það sanna er að á síðustu tíu árum hefur hún minnkað úr 1 milljarði niður í 250 millj. miðað við verðlag 1987. Fjárfesting í landbúnaði er sem sagt 1/4 af því sem hún var fyrir u.þ.b. einum áratug. Og þessar voðalegu jarðræktarframkvæmdir hafa þróast þannig að þar hefur fjárfesting gengið saman úr tæpum 450 millj. kr. frá árinu 1984 og niður í 150 millj. eins og hún er nú. Sannleikurinn er sá að það er orðið áhyggjuefni hvað framkvæmdir eru litlar í hefðbundnum landbúnaði því að þær eru einungis brot af viðhaldsþörfinni. Mönnum hefur orðið tíðrætt um eyðslu og viðskiptahalla og ég held að það hafi engir talað meira um það en alþýðuflokksmenn, m.a. hæstv. viðskrh. Þar af leiðandi er ástæða til að meta hvaða þátt þessi óhagkvæmi atvinnuvegur á í þeim vanda. Miðað við verðlag síðasta árs hefur innflutningur til landbúnaðarins minnkað um 1/3 á þremur árum. Hann hefur dregist saman um 350 millj. kr. og er nú einungis 1,9% af öllum innflutningi til landsins. Er þetta hítin sem hæstv. viðskrh. er að tala um eða botnlausa skuldasöfnunin sem Kjartan Jóhannsson orðar svo? Ef við förum svo að tala um ríkisútgjöldin, þá hafa þau líka verið að lækka býsna mikið að því er landbúnaðinn varðar. Árið 1982 var hlutur landbúnaðarins rétt í kringum 12% af ríkisútgjöldum að meðtöldum niðurgreiðslum. Þessi tala hafði lækkað um helming þegar kom til ársins 1986. Er þetta botnlausa hítin sem hæstv. viðskrh. er að tala um? En hvað hefur þá skeð hjá bændunum sjálfum? Ég hef verið að lýsa því hvernig sláturleyfishafarnir hafa bætt sinn hlut. Ég hef einnig verið að lýsa því hvernig smásalarnir hafa bætt sinn hlut í verði sauðfjárafurða. Ég hef ekki heyrt hæstv. viðskrh. tala þar um botnlausa hít. En hvernig er þá háttað rekstrinum í landbúnaðinum? Má ég kannski minna á það sem eðlilega kom fram þegar framleiðslutakmarkanir voru settar, að bændur mundu þá taka laun sín af færri framleiðslueiningum og þar af leiðandi greiddu neytendur í búvöruverðinu svipuð laun og áður. Nú liggur fyrir hvernig verðlag á landbúnaðarvörum hefur þróast hin síðari ár. Nú liggur fyrir hvort þessar ályktanir og þessar spár hafa gengið eftir. Og hvað kemur þá í ljós? Það sem fyrir liggur er að verðlag á landbúnaðarvörum hefur farið lækkandi hin síðari ár. Verðlag á sauðfjárafurðum hefur þannig lækkað á síðustu árum um 7%. Er þetta sú botnlausa hít, hæstv. viðskrh.? Væri þetta eitt út af fyrir sig ekki nægjanlegt til þess að jafnsanngjarnt og eðlilegt mál og hér er verið að ræða verði samþykkt án þess að um það þyrfti mikið að þrefa? Í mjólkurframleiðslunni hefur orðið enn meiri verðlækkun. Sú verðlækkun nemur um 20%. Vegið meðaltal af þessum tveimur stærðum er um 14–15% sem er bein verðlækkun á landbúnaðarvörum á síðustu árum. Er þetta hítin sem hæstv. viðskrh. var að tala um? En hverju skyldi þessi 15% verðlækkun á framleiðsluvörum í krónum talið nema? Þessi tala er einhvers staðar mjög nálægt 1 milljarði kr. Kannski er það einn af þessum milljörðum á milljarða ofan sem Kjartan Jóhannsson er að tala um. Eða er þetta botnlaus hít, hæstv. viðskrh.? Hér hef ég farið yfir alla efnahagsþætti í íslenskum landbúnaði, alla, og sýnt fram á að kostnaðurinn við landbúnaðinn, þá er ég að tala um framleiðslukostnað, hefur lækkað svo milljörðum skiptir á síðustu árum. Samt raða menn sér hér upp og tala um botnlausa hít. Ætli það væri ekki svolítið öðruvísi umhorfs í þjóðfélaginu ef annars staðar væri gætt jafnmikils sparnaðar, hagsýni og hagræðingar og gert er í landbúnaðinum? En kannski eru þau ummæli sem ég hef vitnað til, bæði að því er varðar hæstv. viðskrh. og eins fyrrv. formann Alþfl., lýsandi fyrir þá vanþekkingu sem er um þessi málefni, á þeim árangri sem bændur landsins hafa náð. Og vissulega hlýtur fólkinu í landinu að vera vorkunn þegar viðskrh.talar með þeim hætti sem ég hef hér lýst, ekki síst vegna þess að mörg þeirra gagna sem ég hef dregið hér fram koma frá þeirri stofnun sem hann hefur stjórnað til skamms tíma.

Má ég vekja athygli hv. ræðumanns á því að nú er klukkan 4 og ráðgerðir þingflokksfundir. Þess vegna vil ég spyrja hv. ræðumann hvort hann hafi lokið máli sínu eða hvort hann vilji gera hlé á máli sínu?

Ég á eftir ótalað í 8–10 mínútur, virðulegur forseti, og skal fúslega gera hlé á ræðu minni. - Fundarhlé. Herra forseti. Þegar héðan var horfið fyrir þingfundarhlé voru það orð hæstv. viðskrh. hér í deildinni, reyndar var það persónulega við mig mælt, að við mundum hittast hér kl. hálfsex. Ég átti sérstakt erindi við hæstv. viðskrh. og ég hef ekki lokið því enn, herra forseti, og ég kann ekki við að tala á bak mönnum.

Ég hef þegar gert ráðstafanir til þess að ná í viðskrh. Ég veit að hann er upptekinn, en ég reikna með að hann reyni að koma og ef ræðumaður telur ástæðu til að ég fresti málinu og taki annað fyrir, þá er það möguleiki. En öðruvísi get ég ekki starfað.

Ég hafði líka, herra forseti, heitið því að ljúka máli mínu á tíu mínútum eða skemmri tíma og af þessari ástæðu getur vel verið að tímasetningarnar verði ekki nákvæmar. En það verður að skrifast einhvers staðar annars staðar en á reikning bændanna í þessu landi. Ég hef nú farið yfir meginatriði í þróun verðlagsþátta í landbúnaðinum og ég hef sýnt fram á með alveg óyggjandi hætti hvernig þau mál hafa skipast á allra síðustu árum. Það sem er hins vegar vert að bæta við er að ekki verður annað séð en að um beina ákvörðun um lækkun vöruverðs hjá landbúnaðinum hafi verið að ræða því þegar gjaldaliðir hans eru metnir kemur í ljós að laun og fjármagnskostnaður hafa minnkað hlutdeild sína í búvöruverðinu, í verðlagsgrundvelli landbúnaðarvara. Árið 1979 hygg ég að þessir tveir verðlagsþættir hafi numið 64% af verðlagsgrundvellinum, en eru núna komnir niður í 58%. Og það er athyglisvert, ekki síst þegar verið er að tala um botnlausar hítir og óhagkvæma fjárfestingu í landbúnaði, að sá kostnaðarþáttur hefur minnkað hlutdeild sína í búvöruverðinu á síðustu árum. Ég segi og skrifa: Hann hefur minnkað hlutdeild sína í búvöruverðinu á síðustu árum. Ætli það sé ekki býsna mikil sönnun þess að það hafi verið haldið sparlega á í þeim efnum? Það væri reyndar full ástæða til að tala miklu lengra mál um fjárfestinguna í landbúnaði og þá m.a. meta hvað bændur landsins hafa lagt fram sjálfir og hvernig verðmætin færast á milli ættliða án þess að vera skuldfærð. Ég er ekki óánægður með það fyrirkomulag, en ég segi hins vegar að þeir sem hæst gala um óhagkvæmni fjárfestingar í landbúnaðinum og annað í þessum dúr ættu að kynna sér svolítið betur þau mál. Nú er það vissulega svo, eins og ég hef reyndar áður sagt hér í þessari umræðu, að það hefur mikið verið lagt á bændur landsins að undanförnu. Ég hef líka sagt frá því hvernig þeir hafa brugðist við því. Ýmislegt í landbúnaði hefur gengið til betri vegar á síðustu árum og víða eru bændur landsins í sókn. Hins vegar eru vandamál í sauðfjárræktinni. M.a. þess vegna hefði þetta sanngirnismál átt að hafa greiðan gang í gegnum deildina. Verðlagshækkanir og minnkandi niðurgreiðslur hafa valdið því að markaður hér innan lands hefur dregist saman um ca. 1000 tonn og erlendir markaðir tæpast lengur fyrir hendi. Þetta þýðir að í rauninni eru framleiðslumöguleikar í þessari atvinnugrein um það bil fjórðungi minni en þeir voru fyrir örfáum árum. Ef menn fletta upp á súluriti 4 í nál. sést hvernig framleiðslan í þessari grein hefur minnkað. Á árunum 1979 til 1982 var framleiðsla í sauðfjárrækt um 4 milljarðar kr. en á síðustu árum ca. 3 milljarðar. Auðvitað er ekki hægt að horfa fram hjá því að hér er um vandamál að ræða. Ef betur er að gáð skýrist þetta líka á súluriti 2, og sýnir það að afkoma í sauðfjárrækt er svipuð og hún var fyrir tíu árum. Á sl. hausti var verðlagt eftir ákvæðum nýrra búvörulaga í fyrsta sinn og eins og ég skýri hér í nál. má ætla að það valdi umtalsverðri rauntekjuaukningu í sauðfjárrækt. Herra forseti. Ég lýk nú senn máli mínu. En mér þykir vert að minna á í lok þessarar umræðu að það verður að sjálfsögðu ekki komist hjá því að líta eftir því með nákvæmari hætti en gert hefur verið fram að þessu hvernig mál íslensks landbúnaðar verða afgreidd hér á Alþingi. Það kom upp ágreiningur á sl. hausti um þau efni. Fjárlagafrv. eins og það var lagt fram var óásættanlegt fyrir landbúnaðinn og fjárlög voru afgreidd án þess að fullar sættir næðust þótt unnist hafi mjög mikilvægur varnarsigur. En það er svo annað mál að varnarsigrar skila ekki fullnægjandi árangri. Meiri árangur verður að nást þegar tekist verður næst á í þeim efnum. Ég vil svo taka fram að lokum, herra forseti, að eftir því var leitað við mig af varaforseta að ég féllst á að til afgreiðslu yrðu tekin á undan þessu máli nokkur mál sem ekki er ágreiningur um. Þeirri afgreiðslu er lokið og annað samkomulag hef ég að sjálfsögðu ekki gert.



Herra forseti. Það mál sem hér um ræðir hefur m.a. verið til meðferðar og er til meðferðar hjá hæstv. landbrh. Með því hef ég leyft mér að flytja svohljóðandi tillögu um að vísa því til ríkisstjórnarinnar: "Frv. þetta felur í sér staðfestingu á markmiðum búvörulaganna um staðgreiðslu sauðfjárafurða, hliðstætt því sem gildir í mjólkurframleiðslu. Þessi breyting ætti að vera auðveld í framkvæmd og ætti tæpast að leiða til umtalsverðs kostnaðarauka vegna minni lánsþarfar (staðgreiðslulána) milli áranna 1988 og 1989. Hér er því um mál að ræða sem ríkisstjórnin mun beita sér fyrir að komi til framkvæmda fyrir næstu sláturtíð. Þar sem ríkisstjórnin hefur í athugun fleiri breytingar á tilhögun á greiðslum fyrir sauðfjárafurðir sem munu tryggja enn frekar afkomu sauðfjárbænda er lagt til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar." Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessa tillögu. Hún skýrir sig að öðru leyti sjálf.



Herra forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir gefur svo sannarlega tilefni til þess að ræða um landbúnað, stöðu hans og framtíð, en þó aðallega um það flókna og þunglamalega sölufyrirkomulag sem hann býr við. Ég ætla þó ekki að eyða dýrmætum tíma hv. þingdeildar með því að fara mjög ítarlega út í þau mál, en gera stuttlega grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef við nál. Meginatriði frv. felst í að lagfæra þann þátt sem snýr að sauðfjárbændum. Sú aðgerð er þó ekki einhliða. Hún tekur einnig til sláturleyfishafa og ríkissjóðs. Það er mikið umhugsunarefni hvernig staða yfirleitt allra framleiðslufyrirtækja í landinu er, þar á meðal sláturleyfishafa, og það er reyndar einsýnt að ef ekki verður tekið á þeim vanda, sem fyrirtækin eiga við að glíma, verða þau gjaldþrota eitt af öðru og fjöldi fólks, einkum á landsbyggðinni, missir vinnu sína og jafnvel eignir. Það er sífellt talað um vanda landsbyggðarinnar þegar rætt er um þessi mál, en menn verða að fara að gera sér grein fyrir að hér er alls ekki um einangrað vandamál landsbyggðarinnar að ræða. Vandi landsbyggðarinnar hlýtur að vera vandi sem snertir alla þegna þessa lands og til þess að leysa hann verður að taka pólitískar ákvarðanir. Verst er auðvitað ástandið þar sem atvinnulífið er einhæft og byggir einkum á þjónustu við landbúnaðinn, en eins og menn vita hefur orðið mikill samdráttur í landbúnaði á sl. árum. Á mörgum svæðum þar sem aðallega er stunduð sauðfjárrækt og þar sem ekki hafa komið til nýjar búgreinar horfir jafnvel til auðnar. Eins og áður sagði er frv. ætlað að rétta hag sauðfjárbænda og tryggja þeim sams konar greiðslufyrirkomulag og gildir um mjólkurafurðir. Það er hins vegar einn stór galli á frv. Ekkert í því tryggir að staðið verði við fjármögnunarhlið þess. Sláturleyfishafar telja að þeim verði torvelt að standa skil á þessum greiðslum til bænda. Það vekur upp spurninguna um hvort sá háttur sem nú er hafður á sé sá ákjósanlegasti. Sú staða sem sláturleyfishafar hafa þráfaldlega komist í, að vera á milli steins og sleggju milli ríkissjóðs og framleiðenda, er með öllu óviðunandi fyrir alla aðila. Væri ekki athugandi hvort Framleiðsluráð landbúnaðarins tæki að sér að inna þessar greiðslur af hendi? Ég varpa þessu hér með fram sem hugmynd til nánari skoðunar. Ég er mjög hlynnt meginefni frv., enda eru langflestar umsagnir sem um það bárust jákvæðar, og vísa á bug tæknilegum örðugleikum við framkvæmd þessa greiðslufyrirkomulags. Hins vegar er fjármagnsþáttur þess engan veginn tryggður og á því byggist fyrirvari minn. Hér hefur reyndar verið borin fram tillaga af hæstv. forsrh., sem mér sýnist vera til bóta, að til standi að taka þetta mál upp og tryggja að slíkt greiðslufyrirkomulag taki gildi í næstu sláturtíð. Því hlýt ég að styðja þá tillögu sem slíka.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. frsm. landbn. að það er vissulega ástæða til að ræða landbúnaðarmál og það hef ég reynt að gera þar sem ég hef fengið tækifæri til og útskýra stöðu þeirra. Hv. frsm. vitnaði í orð mín við 1. umr. að ég hefði talið að hér væri um sanngirnismál að ræða.Ég held að það hljótum við að vera öll sammála um að ef einhver afhendir vöru er það sanngjarnt að hann fái hana greidda svo fljótt sem kostur er. Hins vegar benti ég í máli mínu við 1. umr. á að þarna þyrfti að tryggja að þetta yrði framkvæmt og þá hliðina þyrfti að skoða. Það hefur komið í ljós, sem kannski var ekki undarlegt þegar búvörulögin gengu í gildi og þær breytingar sem þeim fylgdu, að það tæki einhvern tíma að ná þar jafnvægi. Sérstaklega hefur það orðið við sauðfjárræktina þar sem miklar birgðir voru í upphafi þegar lögin gengu í gildi. Við þann vanda er enn verið að glíma. En samkvæmt áætlun sem gerð hefur verið og í kjölfar þeirra aðgerða sem framkvæmdar hafa verið er ljóst að það mun takast að sigrast á honum nú alveg á næstu árum þannig að þar á að nást jafnvægi. En þessi birgðavandi hefur m.a. átt þátt í erfiðleikum á fjármögnun á þessum afurðum þar sem ekki hefur verið búið að selja þær allar frá fyrra ári þegar ný sláturtíð gengur í garð. Þetta og fleira er nauðsynlegt að athuga hvernig unnt sé að tryggja. Einnig hefur komið í ljós að á einstökum svæðum á landinu hafa sláturleyfishafar átt í erfiðleikum með að tryggja sér viðunandi bankaviðskipti og það er vandamál sem er líka mjög alvarlegt fyrir viðkomandi héruð. Ég tek því undir það, sem kemur fram í tillögu hæstv. forsrh., að það þarf að skoða þessi mál betur og tryggja það og ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því eftir því sem kostur er ef málinu verður vísað til ríkisstjórnarinnar.



Hæstv. forseti. Ég er einn af hv. nefndarmönnum sem skrifa undir með fyrirvara og mig langar í örstuttu máli að gera grein fyrir hvers vegna. Ég er í meginatriðum sammála hv. fim. hvað það snertir að greiða sauðfjárbændum fyrr fyrir sínar afurðir. Það er réttlætismál og gott mál. En þar sem okkur greinir á er varðandi afurðastöðvarnar. Ég fullyrði að þær eiga í verulegum erfiðleikum með að láta enda ná saman og sú fjármögnun sem þær hafa fengið af hálfu ríkisvaldsins hefur ekki nægt. Þar af leiðandi get ég ekki annað en skrifað undir með fyrirvara. Hv. flm. vitnaði í skeyti frá sláturleyfishöfum og fleira sem frá þeim hefði komið varðandi þetta mál og eins það að þeir hefðu verið þeir einu sem hefðu gefið þá umsögn um frv. að þeir mæltu ekki með að það yrði samþykkt. Það er ósköp einfalt mál að meðan ríkisvaldið stendur ekki við að fjármagna þeirra rekstur og þeim hefur verið gert þetta enn erfiðara með því að fyrir rúmu ári var fyrirkomulagi varðandi vaxta- og geymslugjald breytt. Þetta eru ástæður þess að þeir treysta sér ekki til að borga bændum fyrr án þess að hafa það alveg tryggt að ríkisvaldið ætli að koma inn í. Ég fagna því að hér hefur komið tillaga frá forsrh. um að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar þar sem þar sé verið að vinna að þessum málum og mun styðja þá tillögu.



Herra forseti. Eins og kom reyndar fram í þingskapaumræðunum í upphafi fundar í hv. deild í dag hefur þetta frv. um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum verið til umfjöllunar í hv. landbn. nokkuð lengi og í upphafi virtist sem fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna í nefndinni mundu ekki standa að sameiginlegu áliti. Það lá nokkurn veginn fyrir að meiri hluti mundi verða í nefndinni með hv. flm., formanni nefndarinnar, og öðrum fulltrúa Sjálfstfl., hv. 4. þm. Vestf., hæstv. forseta Sþ., og okkur fulltrúum Kvennalistans og Alþb. í nefndinni sem lýstum því fljótlega yfir eftir að umræða hófst um málið í nefndinni að við teldum okkur geta stutt þetta mál með ákveðnum fyrirvara, en við teldum eðlilegt og sjálfsagt að málið fengi eðlilega þinglega meðferð. Það leit þannig út um tíma að málið yrði afgreitt úr nefndinni með þessum meiri hluta. Hitt lá reyndar ekki fyrir hvort aðrir fulltrúar í nefndinni, þ.e. fulltrúar Framsfl. og Alþfl., mundu beita sér gegn frv., en það lá þó frekar í loftinu að þannig mundi fara. Svo gerist það upp úr páskum að það er komið annað andrúmsloft í nefndina og ágætir fulltrúar Framsfl. fara að gefa undir fótinn með að það geti verið að þeir séu tilbúnir að vera á nál. Og það fréttist að um málið hefði verið fjallað á fundum ríkisstjórnarinnar, það hefði verið tekin fyrir í ríkisstjórn þessi tillaga hv. 5. þm. Austurl. um að unnið verði að markmiðum búvörulaganna, að það væri eitthvert vandamál í ríkisstjórninni um að það væri stefnt að því að standa við markmið búvörulaganna. Og ekki nóg með að um þetta hafi aðeins verið fjallað í ríkisstjórn á einum fundi heldur lá í loftinu að það hefði ekki verið hægt að leysa það á einum fundi, menn hefðu ekki verið álveg sammála um það í ríkisstjórninni hvort ætti að standa við búvörulögin eða ekki heldur þyrfti að kanna málið betur á milli funda. Ég er ekki heldur frá því að hv. 5. þm. Austurl. hafi verið tekinn á teppið og spjallað við hann um það hvort ekki væri hægt að fara með þetta mál á þann veg að það skapaðist ekki úlfúð í ríkisstjórninni, hvort þetta mál mætti ekki bara liggja í nefndinni, jafnvel þó að hann hefði þegar meiri hluta fyrir því að taka málið úr nefnd. Sem betur fer, eins og nú er komið í ljós, mun hv. 5. þm. Austurl. Egill Jónsson ekki hafa fallist á þessa afgreiðslu mála. Hann hefur haldið fast við þá skoðun sína að það væri sjálfsagt að standa að markmiðum búvörulaganna sem hann hafði unnið að, staðið að ásamt með Sjálfstfl. og Framsfl. að fá samþykkt á hv. Alþingi. En einhverra hluta vegna var ekki hægt að þoka málinu svo langt áleiðis að það væri hægt að skapa meiri hluta á hv. Alþingi til að fá frv. samþykkt. Sjálfsagt hefur flm. verið gerð grein fyrir því að þar væru miklir erfiðleikar á, jafnvel stjórnarslit, ef ætti að ganga fast eftir því að beita þeim meiri hluta sem jafnvel væri hér í hv. deild til að fá málið samþykkt. Því er alveg öfugt farið með hv. þm. en þær lýsingar báru með sér sem flokksbróðir hans gaf á honum í dag við þingskapaumræðuna. Maðurinn er sáttfús og vill leysa öll mál og hann vill vitaskuld, eins og aðrir sjálfstæðismenn, standa að því að þessi ríkisstjórn lafi saman, standa að því með ráðherrum sínum og hv. þm. Halldóri Blöndal að halda frið í ríkisstjórninni. Þingmaðurinn mun jafnvel hafa verið tekinn á teppið aftur til forsrh. og farið fram á það við hann hvort ekki væri hægt að leysa þetta mál með því að það fengi umræðu í hv. deild, en síðan yrði því vísað til ríkisstjórnarinnar. Það er vitaskuld ekki mjög langt frá því að það sé verið að samþykkja málið með þeirri yfirlýsingu sem hér hefur verið lögð fram frá ríkisstjórninni eða frá hæstv. forsrh., en það er undarlegt að Framsfl. sé ekki tilbúinn að samþykkja þetta mál eins og að standa að þeirri yfirlýsingu sem hér var lögð fram. Er það bara af því að hv. þm. Egill Jónsson flutti þetta frv. að ekki má samþykkja það? Er ástandið þannig milli stjórnarflokkanna að Framsfl. geti ómögulega samþykkt frv. sem forustumaður úr bændahópi sjálfstæðismanna flytur? Þarf að búa til einhverja sérstaka leið vegna þess að það er þingmaður úr flokki sjálfstæðismanna sem flytur frv. um að standa við búvörulögin? Það er greinilegt að þingmaður eins og Halldór Blöndal telur miklu eðlilegra að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar þannig að framsóknarmenn þurfi ekki að hafa þann kross á sér að þessu máli hafi verið komið í höfn fyrir atbeina hv. þm. Egils Jónssonar. Mikið þarf nú að leggja á sig til að gera hlut samþingmanna og samflokksmanna sinna heldur minni en eðlilegt væri. Þessi meðferð á frv. segir okkur reyndar ekkert annað en það, og reyndar segir tillagan um að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar fyrst og fremst það, að þeir flokkar sem nú fara með ríkisstjórn á Íslandi, og þá í þessu tilfelli fyrst og fremst Framsfl. og Sjálfstfl., hafa ekki burði til að standa að málefnum landbúnaðarins á Íslandi. Þeir geta ekki komið sér saman um jafnsjálfsagðan hlut og það að staðið sé við staðgreiðslu til bænda. Eins og útkoman er núna hjá kaupfélögunum, hjá afurðasölufélögunum sýnir það ekkert annað en að framkvæmd búvörulaganna hefur ekki gengið upp. Stefna Sjálfstfl. og Framsfl. hefur ekki gengið upp. Við stöndum frammi fyrir því að hringinn í kringum landið eru samvinnufyrirtæki bændanna að halda aðalfundi og fréttir af næstum hverjum einasta aðalfundi eru á þann veg að þetta eða hitt fyrirtækið hafi tapað tugum milljóna. Sérstaklega er þetta áberandi með þau fyrirtæki sem eru fyrst og fremst samvinnufélög á landbúnaðarsvæðum. Eitt og eitt kaupfélag tilkynnir smátekjuafgang, en það eru eingöngu fyrirtæki sem eru á sjávarútvegsvettvangi. Þetta er staðfesting á því að bæði stefnan með búvörulögunum, stefna ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. og nú stefna ríkisstjórnar Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl. í málefnum bænda hefur mistekist. Það hefur ekki verið staðið við fyrirheit, jafnvel ekki þau sem búvörulögin gefa, t.d. í sambandi við að standa að eðlilegri fjármögnun í sambandi við framleiðsluvörur fyrirtækjanna né aðra þætti í þeim lögum. Afleiðingarnar eru þær, sem ég nefndi áðan, að samvinnufyrirtæki og einkafyrirtæki líka, sem reyna að þjóna í landbúnaðargeiranum, tapa stórum upphæðum, eru jafnvel á þessum mánuðum og missirum að missa frá sér það eigið fjármagn sem íslensk bændastétt hefur verið að nurla saman á síðustu áratugum og byggja upp fyrirtæki sem áttu að vera hornsteinar áframhaldandi búskapar og áframhaldandi byggðar í sveitum. Kveðjan sem bændur fá nú úr þessum flokkum er sú að þegar einn úr þeirra hópi flytur á hv. Alþingi tillögu um að færa til betri vegar framkvæmd búvörulaganna eða eins og segir í tillögu forsrh.: um staðfestingu á markmiðum búvörulaganna, þá geta þeir ekki komið sér saman um að koma málinu áfram og fá það staðfest á hv. Alþingi. Þeim finnst betra að gefa bændum einhver óljós fyrirheit um að það eigi að leysa þessi mál inni í rósrauðri framtíð. Þetta eru góðar kveðjur til þeirra manna sem núna standa frammi fyrir því að fyrirtæki þeirra eru meira og meira að missa sitt eigið fjármagn út úr höndunum, að sú pólitíska forusta sem þeir sjálfir hafa meira og minna valið sér til að senda inn á hv. Alþingi hafi ekki afl eða kjark til að afgreiða jafntiltölulega lítið mál og það sem hér er til umfjöllunar. Hitt er svo annað mál, eins og ég sagði í 1. umr. þessa máls, að ég er nokkurn veginn viss um að hv. þm. Egill Jónsson þekkti sitt heimafólk svo vel að hann gerði sér litlar vonir um það, þegar hann flutti þetta frv. á hv. Alþingi, að hann fengi það samþykkt. Hann þekkti framsóknarmennina svo vel að fyrst honum tókst að koma málinu inn án þess að þeir væru meðflm. eða forustumenn að þessu, þá voru mestar líkur fyrir því að vegna þess að hann kom með það yrði það ekki samþykkt. Og í öðru lagi hlakkaði kannski í þingmanninum pínulítið að þessir framsóknarmenn sköpuðu honum þann möguleika að geta farið um sveitir Íslands, kannski ekki eingöngu sitt kjördæmi en þó aðallega, og sagt þar frá því hvernig forusta framsóknar hefði tekið því að það ætti að standa við búvörulögin. Ég er ekki í nokkrum vafa um að að sumu leyti hlakkar nú í hv. þm. Agli Jónssyni yfir því að geta ferðast um Austurland eftir þinglok og sagt frá hinum mikla skörungsskap Framsfl. Framsóknarmenn verða að svara þessu og þá standa þeir ekki í betri sporum en þeim að þurfa að lesa yfir kjósendum sínum, kaupfélagsstjórum og bændum, þessa tillögu sem hæstv. forsrh., sjálfstæðismaðurinn, flytur fyrir þá á þingi til að bjarga þeim út úr þeirri klípu að það verði ekki samþykkt frv. frá hv. 5. þm. Austurl. Agli Jónssyni um að það eigi að standa við búvörulögin. Ja, mikil er nú reisnin í flokknum! Sjálfur flokkurinn sem kallaði saman miðstjórnarfund til að skipuleggja baráttu til framfaramála fyrir almenning í landinu og hefur boðað að hann ætli að kalla saman aftur miðstjórnarfund til að skipuleggja baráttuna fyrir byggðina í landinu hefur ekki kjark til að samþykkja tillögu eins og þá sem hér er sem er réttlætistillaga fyrir bændur í landinu. Ég held að hann þyrfti að halda miðstjórnarfund aðra hverja viku til að hressa svolítið upp á kjark sinn, flokkurinn sá. Það er leiðinlegt til þess að vita að frammámenn kaupfélaga í landinu eða sláturleyfishafa, sláturhúsa í landinu þurfi að senda svipað skeyti og þeir Ólafur Sverrisson og Þorsteinn Sveinsson þurftu að gera í vetur. Varla er nokkuð annað meiri yfirlýsing, ákveðnari yfirlýsing um hvað Framsfl. hefur mistekist að stjórna landbúnaðinum á Íslandi þegar menn eins og Ólafur Sverrisson og Þorsteinn Sveinsson, þekktir forustumenn, kaupfélagsstjórar til margra ára, þurfa að skora á menn að standa ekki við þau fyrirheit sem gefin eru í lögum, þurfa að biðja menn um að standa ekki við staðgreiðsluna eða búvörulögin. Það er alveg ótrúlegt að svona hlutir geti skeð.  Stjórn Landssamtaka sláturleyfishafa beinir þeim tilmælum til meðlima sinna að greiða ekki verðhækkun þá sem greiða átti 15. mars fyrr en greiðsla vaxta og geymslugjalds verður færð í fyrra horf eða sambærilegar ráðstafanir gerðar." Þetta er yfirlýsing um að það hefur ekki verið staðið við það sem lofað var gagnvart sláturleyfishöfum. Það er alveg ótrúlegt að slíkt skuli gerast. Ályktun út frá umfjöllun þessarar tillögu er sú, eins og ég nefndi áðan og fyrst og fremst það, að það hefur mistekist að halda á málum bænda á undanförnum árum og við stöndum frammi fyrir því að samvinnufélögin í landinu og þeir aðilar sem hafa sinnt þjónustu fyrir landbúnaðinn eru meira og minna að missa sitt eigið fé og ef fram fer sem horfir eru líkur fyrir því að ýmis af þessum fyrirtækjum bændanna verði að hætta rekstri, gefast upp. Þá blasir ekkert við fyrir það umhverfi sem þeir hlutir koma upp í annað en byggðin þar meira og minna leggist niður. Það er ekki vegna þess að það þurfi að draga saman framleiðslu. Það hefur þurft að gera. Það vitum við vel að þarf að gera. Það er vegna þess að stjórnin á þessum málum hefur verið á þann veg að það hefur ekki verið varinn réttur þessa fólks. Það hefur verið svikist um að verja rétt þessa fólks. Ég hef nefnt áður að það hafa verið fluttar margar ræður í þessum ræðustól og kvartað undan því að sparifé landsmanna væri að brenna upp vegna óðaverðbólgu og annars eftir því. Það eru allt of fáir sem núna tala um að eiginfjárstaða fyrirtækja í landinu sé að brenna upp. Það er alveg ótrúlegt að þeir sem telja sig vera forustumenn bænda skuli ekki benda á þá stöðu sem er í þessum málum einmitt hjá bændastéttinni. Það getur verið að það sé ekki hægt að fá þann sama tón í umræðuna þegar bálið fer um eiginfjárstöðu bændafyrirtækja eins og þegar einhverjir smálogar hafa farið um sparifjárinnstæður í bönkum. Maður finnur fyrir því. Mönnum finnst ekki svo mikið til koma þó að eiginfjárstaða bændafyrirtækjanna sé á báli. Það er ekki svo mikið atriði. En vitaskuld er afleiðing þess enn þá alvarlegri en hitt þó að í einhvern tíma hafi rýrnað sparifé í bönkum landsmanna. Vitaskuld var það vont og þurfti að koma í veg fyrir það. En ef á að selja það því verði að eignir og eiginfjárstaða fyrirtækjanna í framleiðsluatvinnuvegum landsmanna fari á bál er það allt of dýru verði keypt.



Herra forseti. Ég geri hér grein fyrir því á hverju fyrirvari minn byggðist á þessu nál. Hann byggist á því m.a. hversu vandi afurðastöðvanna er mikill og það ætti öllum að vera ljóst sem um þessi mál hugsa. Ég held að við hljótum líka að geta verið sammála um að beinar greiðslur til bænda og rekstur afurðastöðvanna eru í sjálfu sér nánast óaðskiljanlegir hlutir í dag. Það er á þessum meginþáttum sem fyrirvari minn byggist. Ég get hins vegar samþykkt tillögu sem liggur fyrir frá forsrh. á þskj. 1023. Ég þarf ekki að fjölyrða meira um þetta mál, við höfum rætt það ítarlega í þingnefnd, og þarf ekki að vera að eyða löngum tíma í kvöld frá öðrum málum, en kom upp til að gera grein fyrir því á hverju fyrirvari minn byggðist fyrst og fremst.



Herra forseti. Að sjálfsögðu hlýt ég að fagna þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og þakka hana. Það er afar mikilvægt að hér skuli á þessum degi hafa farið fram umræða um landbúnaðarmál sem einnig hefur tekið til byggðamála. Ég er sannfærður um að þessi umræða mun skila árangri. Ég held að það hefði verið býsna köld sumarkveðja frá Alþingi til bænda landsins og til hinna dreifðu byggða ef það hefði ekki heyrst einhver rödd eða raddir um málefni þess atvinnuvegar. Ég ætla ekki að leyna því að mér hefur fundist vera þyngra fyrir fæti en efni standa til. Kannski er ástæðan að einhverju leyti sú að umræðan sem skýrir þróun þessara mála fer nú fyrst fram. Menn eru þess vegna ekki eins viðbúnir að taka afstöðu í þessum málaflokki og annars væri. Ég get t.d. alveg ómögulega skilið vegna hvers menn geta ekki fallist á eða setja það fyrir sig að bændum berist fullar greiðslur á tilsettum tíma þegar fyrir liggur að fyrirgreiðslur í afurðalánum og staðgreiðslulánum mæta allri útborgunarþörfinni til framleiðenda. Ég á óskaplega erfitt með að skilja hvað menn setja fyrir sig því að auðvitað gengur ekki að taka á móti afurðalánum og staðgreiðslulánum nema fullur árangur komi á móti, þ.e. að greiða bændum eins og lög ákveða. Mér er þess vegna alveg óskiljanleg sú staðhæfing að það séu erfiðleikar á að samþykkja þetta frv. Ég held að það sé nokkuð ljóst að þeir sem eru í andstöðu við staðgreiðslu á sauðfjárafurðum eru í raun að afþakka þessa fyrirgreiðslu. Það fjármagn sem er lagt til staðgreiðslulánanna er afhent afurðastöðvunum til þess að þeir sem taka á móti því geri full skil. Svo einfalt er málið. Fyrir þann tíma sem staðgreiðsla var lögleidd höfðu sláturleyfishafar einungis afurðalán og í sama hlutfalli og nú er. Það er því alveg augljóst mál að þeir sem taka við þessum peningum eiga að verja þeim til greiðslu á þeim kostnaði sem fylgir staðgreiðslu á búvörum. Svo einfalt er málið. Ég held að það sé rannsóknarefni hvort staða sláturleyfishafa vegna viðskiptanna við sauðfjárbændur sé svo bágborin sem menn láta í veðri vaka. Ég held að það sé virkilega mikið rannsóknarefni. Og ég leyfi mér að draga það í efa. Mér sýnist að sauðfjárafurðir séu nefnilega látnar bera uppi vinnslu- og dreifingarkostnað á öðrum kjötvörum. Það er spurning hvort sá rekstrarhalli sem svo mjög er umtalaður á sláturhúsunum er ekki tilkominn vegna annarra búgreina eða hvort eitthvað hefur hugsanlega glatast í afslætti til kaupmannsins. Þetta vil ég segja í fullri alvöru og ég trúi því og treysti að þessi mál verði athuguð út frá þessum sjónarmiðum. Það er ekki hægt fyrir sláturleyfishafa að velja sér neina vitlausari aðferð til þess að verða teknir trúanlegir í þessum efnum en þá að senda skeyti um að félagar þeirri eigi að brjóta lögin í þessu landi. Slíkar skeytasendingar hafa ekki mína samúð, það er alveg augljóst mál. Nú er það vitanlega þannig að það hlýtur að vera erfiðara að reka þessi fyrirtæki með minnkandi framleiðslu. Ef við horfum á t.d. fjártöluna í landinu þá hefur hún minnkað um þriðjung á örfáum árum. Ég hygg að það sé talað um 640 þús. fjár á fóðrum núna, en það er ekki langt síðan að sauðfé var nærri 1 millj. Auðvitað hlýtur þetta að þrengja að, en það verða aðrir að taka mið af þessu alveg eins og bændur landsins. Það er óumflýjanlegt. Og það er vond þróun og reyndar alveg ólíðanleg að það skuli vera teknar jafnháar greiðslur út úr þessum framleiðslupakka í heildsölukostnaðinn og var á meðan framleiðslan var fjórðungi meiri en hún er núna. Það getur ekki gengið. Þegar við heyrum og sjáum kröfur milliliðanna um að hækka beri álagninguna þá er það krafa sem kemur til frádráttar hjá bændum vegna þess að þessi vara þolir ekki einu sinni það verð sem nú er, verðþol hennar er brostið. Sláturleyfishafar, smásalar og svo minnkandi niðurgreiðslur hafa hækkað þessa vöru um 26% á síðustu árum. Reyndar hafa þeir hækkað hana um 33% frá árinu 1979, en frá þeirri tölu dregst það sem bændur hafa lækkað kjötvörur í verði eða um 7% og þá fæst niðurstaða sem er 26% verðhækkun. Menn verða að horfa á þessi mál í þessu samhengi. Ég er líka alveg sannfærður um að auðvitað finna menn rekstrargrundvöll fyrir þessi lífsnauðsynlegu verkefni, annað gengur ekki upp, en það verður að gerast með öðrum hætti en þeim að færa þann kostnað inn í búvöruverðið með einum eða öðrum hætti. Ég vil sérstaklega undirstrika þetta og ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að það er nokkuð óvænt hvað menn eru fastir í þeim skýringum að það sé erfitt að greiða bændum vegna bágborinnar afkomu hjá sláturleyfishöfum. Ég minni á að um miðjan desember var ekki einn einasti sláturleyfishafi búinn að gera upp sína reikninga. Samt var farið að tala um erfiða kosti. Og það er núna búið að sanna að þeir fengu það fjármagn sem þeir þurftu að standa skil á til reksturs og til greiðslna til bænda þannig að eiginfjárstaðan versnaði ekki. Það er svo annað mál, eins og ég sagði frá áðan nokkuð skýrlega, að allur sá sparnaður sem orðið hefur í landbúnaðinum, minni fjárfesting, minni kaup á rekstrarvörum og þar fram eftir götunum, allra handa þjónusta sem bændur hafa sparað að kaupa þrengir auðvitað að í atvinnulífinu úti á landi. Það er miklu meiri orsakavaldur en hvað dregið hefur úr framleiðslunni. Menn búa orðið öðruvísi, hafa fyrst og fremst að markmiði að tryggja eigin afkomu, eigin rekstur og leitast við að spara í aðföngum svo sem frekast er kostur. Það er þetta sem hefur bjargað íslenska bóndanum á síðustu árum. Þetta hefur meira að segja leitt til þess að í mjólkurframleiðslunni fara tekjur bænda batnandi. Það er búið að taka upp aðra búskaparhætti. Það væri hægt að hafa býsna langt mál um þetta. Þessar staðreyndir sýna að sú einkunn sem hæstv. viðskrh. gefur þessari stétt er röng.

Hvar er hann eiginlega?

Ég sagði frá því áðan að ráðherrann hefði ætlað að mæta í upphafi þessa fundar. Klukkuna vantar nú tæpar tuttugu mínútur í sjö og hann er ekki enn kominn. Kannski hefði hann ekkert komið hingað inn í deildina ef hann hefði vitað hvaða erindi ég átti við hann. Ég vil svo að endingu segja að ég vona að umræður um landbúnaðinn og um dreifbýlið eigi eftir að taka á sig aðra mynd, bæði hér á Alþingi og líka hjá þeim framagosum sem eru að reyna að koma sér áfram í þjóðfélaginu. Okkur var sagt frá því, landbúnaðarnefndarmönnum, hér um daginn, sem við höfum reyndar ekki tölur um, hvernig viðhorfin eru til hinna dreifðu byggða, til þeirra fyrirtækja sem bændur eiga og stjórna. Það hefur farið fram skoðanakönnun um þessi efni. Ég held að það komi ýmsum þær niðurstöður nokkuð á óvart þegar þær munu birtast. Ég held að menn auki ekki eins mikið vinsældir sínar eins og þeir halda með neikvæðri umræðu um hinar dreifðu byggðir. Nýleg skoðanakönnun sýnir að það er góður skilningur í þéttbýlinu í garð fólksins úti á landi. Það er svo aftur á móti að auðvitað er hægt að brýna svo deigt járn að bíti. En auðvitað á Alþingi frekar að fara með sáttarorð á milli fólksins í landinu en að etja því saman. Herra forseti. Ég er bærilega sáttur við þá afgreiðslu sem hér er lögð til. Það er rétt, sem hér kom fram og þarf ekkert að vera að dylja menn um, að hún er samkomulag í málinu. Það er betra að ná málum fram, það skilar árangri, en að blása í herlúðra því að náttúrlega er góður meiri hluti fyrir þessu frv. á Alþingi. Um það er engin spurning. En hér liggja fyrir alveg ótvíræðar yfirlýsingar. Hér er till. sem forsrh. leggur fram og þó að það sé dagskrártillaga er texti hennar alveg ótvíræður og landbrh. hefur fyrir sitt leyti í ræðu staðfest þessa niðurstöðu. Hér eru að því leyti góð leikslok að það er tekið fram að staðgreiðsla sauðfjárafurða eigi að taka gildi á grundvelli frv. á næsta hausti. Þing kemur reyndar ekki saman fyrr en 10. okt. Það er útborgunardagurinn fyrir þær sauðfjárafurðir sem seldar eru í septembermánuði. Það er þá býsna gott fyrir ríkisstjórnina að muna dagsetninguna. Það er samkomudagur Alþingis. Ég efa ekki að það mun gleðja bændur landsins að fá þá í veskið sitt þær greiðslur sem þeir eiga að sjálfsögðu siðferðislegan rétt á, sem þeir eru búnir að taka mið af í sínum búrekstri. Það er vissulega góður kostur að þessi tímamörk skuli vera miðuð við samkomudag næsta Alþingis. Þá fer ekki á milli mála hver niðurstaða þessarar afgreiðslu verður.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mjög langt mál um frv. sem hér er til umræðu, en langar að bera upp tvær spurningar, annars vegar til forsrh. og hins vegar til þingmanna Alþfl., og vil biðja forseta að sjá til þess ef forsrh. er í húsinu að hann hlusti á þá spurningu sem ég ætla að bera upp við hann. Það er best að ég leggi fram þessar tvær spurningar. Þær eru nokkurn veginn sama efnis. Og þá fyrst til forsrh., hvort hann leggi fram till. um að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar í nafni allrar ríkisstjórnarinnar eða í eigin nafni. Þegar ég tala um allrar ríkisstjórnarinnar á ég við Framsfl., Sjálfstfl. og Alþfl. Þá er spurningin sem ég ætlaði að bera upp við þingmenn Alþfl., hvort þeir styðji þessa till. og hvort þeir fallist á þessa till. Annað var það nú ekki. En ég vænti þess að forsrh. a.m.k. gefi mér svar við þessari spurningu, hvort hann leggi þetta fram í nafni allrar ríkisstjórnarinnar og þar á meðal Alþfl. eða hvort hann leggi þetta fram í eigin nafni.

Ég tek það fram að forsrh. er ekki í húsinu.

En viðskrh.? Ég er lengi búinn að bíða eftir viðskrh.



Herra forseti. Þetta er svolítið sérstakt, eftir að hv. 11. þm. Reykv. hafði flutt fram ákveðna fsp. um afstöðu heils þingflokks í ríkisstjórninni til þessa máls, að það skuli ekki koma svar við þeirri fsp., sérstaklega vegna þess að formaður þingflokksins, hv. 3. þm. Vesturl., er hér og hlustaði á þessa fsp. og hv. þm. lét sér það sæma í gær í sjónvarps- og útvarpsumræðum að gera hellum öðrum flokkum upp skoðanir. Hann tilkynnti trekk í trekk í sjónvarps- og útvarpsumræðum í gær að Alþb. væri að krefjast gengisfellingar. Skyldi þessi maður ekki vilja koma hér upp aftur og halda þessu fram? Gæti það verið að hann hafi verið að halda þessu fram til þess að Alþfl. gæti eftir stuttan tíma komið með gengisfellingu og sagt að það væri að kröfu Alþb.? Þetta hlýtur að vera af einhverjum slíkum hvötum gert og þegar hv. þm. treystir sér ekki til að koma hingað upp og svara spurningu eins og þeirri sem hér var borin fram af hv. 11. þm. Reykv. undrar mig málflutningurinn. Er Alþfl. að stinga sér undan því að taka ábyrgð á þessari ríkisstjórn? Er Alþfl. að reyna að gera öðrum upp þá skoðun sem Alþfl. mun jafnvel framkvæma eftir stuttan tíma? - Ja, ég hafði hátt núna. Ég geri jafnvel ráð fyrir því að hv. þm. komi upp á eftir og kvarti undan því að ég hafi haft hátt. Hann kvartaði undan því í umræðum í dag. En það verður kannski að hafa hátt til þess að forustumenn Alþfl. heyri um hvað er verið að spyrja þá. Hér er hv. þm. Egill Jónsson búinn að spyrja hæstv. viðskrh. margra spurninga. Því miður hefur ekki komið neitt svar. Og menn eru að tala um að flýta þingstörfum, koma þingstörfum áfram. Á sama tíma leyfa ráðherrar sér að svara í engu beinum spurningum sem er beint til þeirra. Það er ekki verið að biðja þá um að koma hér upp og halda langar ræður eða þess háttar heldur svara mjög einföldum spurningum eins og hv. þm. Egill Jónsson beindi hér til viðskrh. Á sama máta sitja forustumenn Alþfl. hér í deildinni þegar lögð er fram jafneinföld spurning og hv. 11. þm. Reykv. bar hér upp um afstöðu eins stjórnarflokksins til yfirlýsingar forsrh. um það hvernig skuli tekið á landbúnaðarmálum í ríkisstjórninni innan tiltölulega stutts tíma. Ég held að þjóðin hljóti að vilja fá að heyra hver afstaða Alþfl. er í sambandi við till. sent hér liggur fyrir og væntanlega kemur til atkvæða innan stutts tíma.



Hæstv. forseti. Ég skil það svo að ríkisstjórnin ætli að gera afurðastöðvum kleift að borga fullt verð fyrir afurðir til bænda eins og gert er ráð fyrir í till. hæstv. forsrh. Því segi ég já.



Herra forseti. Með því að till. felur í sér ótvíræða niðurstöðu í þessu máli sem tryggir að fullu þau markmið sem fólust í því frv. sem ég flutti til breytinga á búvörulögunum og þar með liggur fyrir fullur árangur af þeim tillöguflutningi segi ég já.



Herra forseti. Fyrir hönd þingflokks Alþfl. vil ég taka fram að við styðjum till. forsrh. um að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar með fyrirvara um rökstuðning í grg., enda hefur málið enn ekki fengið efnislega umfjöllun í ríkisstjórn. Ég segi já.



Þrátt fyrir það að ekki hafi komið í ljós fyrr en nú í atkvæðagreiðslunni að mál þetta er ekki unnið á þann veg sem við töldum víst í landbn., að málið væri unnið í ríkisstjórn og það væri eftir samþykkt ríkisstjórnar allrar, tel ég þetta sjálfsagt réttlætismál. Ég vænti þess að ríkisstjórnin muni leiða þetta á þann veg sem flm. ætlast til og segi já.



Herra forseti. Þar sem þessi till. felur í sér harða gagnrýni á landbúnaðarstefnu ríkisstjórnarinnar, þar sem í till. felst rökstuðningur sem hefur það í för með sér að ríkisstjórnin, og þar með ríkissjóður, hlýtur að verða að taka á sig þann kostnaðarauka sem hugsanlega leiðir af þessari kerfisbreytingu þrátt fyrir andmæli Alþfl., þar sem þetta tvennt liggur fyrir tel ég sjálfsagt að styðja þessa till., herra forseti, og segi já. Bæti því svo við: Frammistaða stjórnarliðsins hér í dag hefur ekki flýtt fyrir þingstörfum.