Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvernig stendur á því, að fundur skuli vera haldinn í sameinuðu þingi í dag, en ekki í deildum. Þetta er þriðji dagurinn í röð, sem fundur er í sameinuðu þingi, en ekki í deildum, meðan mjög mikilsvarðandi verkefni bíða afgreiðslu í hv. Nd. Það er vitanlegt, að þingið hefur nú beðið í tæpa tvo mánuði eftir því, að eitthvað kæmi frá ríkisstj. um dýrtíðarmálin. En ekkert bólar á slíku enn þá. Þykir þjóðinni þetta löng bið. Hins vegar höfum við þm. Sósfl. lagt fram í hv. Nd. frv. um dýrtíðarmálin. Og við höfðum búizt við því, að þegar frv. væri komið fram um þetta mál, mundi það þegar verða tekið fyrir samkv. þingræðislegum reglum. Ég átti tal við hæstv. forseta, og ég hafði heyrt, að neðrideildarfundur yrði á föstudag. Ég talaði við hæstv. forseta Sþ., og sagði hann, að hann mundi síður en svo sækjast eftir að hafa fund á föstudag, þ. e. í dag. Hins vegar tók hæstv. forseti neðri deildar vel í að hafa fund þennan dag í þeirri hv. d. Nú er sú breyt. orðin á, að aðeins er boðað til fundar í Sþ. í dag og á að halda áfram með málin, sem í Sþ. voru á dagskrá í gær. Og með allri virðingu fyrir þeim málum og þeim hv. þm., sem flytja þau, þá held ég, að þinginu væri þarfara, þegar komið er fram frv. um dýrtíðarmálin að ræða það, fremur en að hafa umr. um mál eins og áttu sér stað í gær, þinginu til lítils sóma. - Ég vil spyrja um, hvort hæstv. ríkisstj. sé farin að grípa þannig inn í, að hún hindri, að slík mál sem frv. um dýrtíðarmálin verði rædd, þegar þau koma fram. Ég álít æskilegt fyrir þing og þjóð að fá upplýsingar um, hvernig á þessu stendur.

Forseti (JPálm) : Út af þessu vil ég taka fram, að dagskrá fundar sameinaðs þings komst miklu skemur áfram í gær en ég hafði búizt við. Hins vegar komst ég að því, að ekki var áhugi fyrir því að hafa fundi í deildum í dag. Þess vegna vildi ég hafa fund í sameinuðu þingi. - Varðandi frv. það, sem hv. 2. þm. Reykv. talaði um, þá liggur það ekki fyrir í Sþ. Og ég ræð því ekki, hvenær fundir eru haldnir í deildum.

Einar Olgeirsson Hæstv. forseti sagði að ekki hefði komið fram áhugi fyrir að hafa fundi í dag í deildum. Hjá hverjum skorti þann áhuga? Hefur einhver talað við hæstv. deildarforseta um, að hann óskaði ekki eftir, að fundur væri haldinn í hv. Nd. í dag? Ég hef talað við alla þrjá hæstv. forsetana um, að ég óskaði sérstaklega eftir því, að þennan dag föstudag, yrði í síðasta lagi haldinn fundur í Nd. Það væri því æskilegt að fá að vita, áhugaleysi hvaða aðila þarna hefur komið til greina.



Ég tek fram, að það er nú ekki síður í hv. Ed. að þæfa mál, og þess vegna stendur svo á nú, að mál, sem þar hafa verið lögð fram, eru komin til hv. Nd. Og þar sem ekki liggja fyrir til afgreiðslu hjá hv. Ed. mál, sem komin séu frá hv. Nd., þá liggur þannig ekkert fundarefni fyrir í hv. Ed., og þess vegna er ekki boðað til fundar þar í dag.



Herra forseti. Hæstv. forseti Ed. hefur upplýst, að það gengi svo erfiðlega með störf í hv. Nd., að það vanti mál frá hv. Nd. til hv. Ed. Mér finnst þess vegna, að þetta ætti að vera ástæða til þess, að fleiri hv. þm. ættu ásamt mér að reyna að knýja áfram málin í hv. Nd. Ég saka ekki hæstv. forseta Ed. um neitt tómlæti í þessu efni. En það, að ekkert fundarefni er til í hv. Ed., ætti að vera fullkomin ástæða til þess, að reynt væri að knýja fram, að fundur væri haldinn í hv. Nd. - En hæstv. forseti Sþ. hefur ekki enn upplýst, hvaðan þetta áhugaleysi fyrir að halda fund í hv. Nd. kemur.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, minna á, að fyrir nokkru síðan var lögð hér fram í Sþ. af sex þm. till. um afnám sérréttinda í áfengiskaupum. Sú till. fjallar að nokkru leyti um sama efni og þessi þáltill., sem hér liggur fyrir. Þessi þáltill., sem ég nefndi, er fyrir nokkru komin til hv. allshn. Sþ., og mér þykir líklegt, að þessari till., sem hér liggur fyrir, verði einnig vísað þangað. Nú vildi ég vænta þess, að áður en mjög langt líður, þá yrði þessi fyrri till., sem ég gat um, um afnám sérréttinda í áfengiskaupum, afgr. frá hv. allshn. Og fallist nú hæstv. Alþ. á að samþykkja þá till., þá tel ég, að vel geti komið til mála að samþykkja einnig aðra liði þessarar till., sem hér liggur fyrir, snertandi tóbak og bifreiðar. Það hefur nú raunar ekki heyrzt um það fyrr, að einstakir menn hafi átt þess kost að fá bifreiðar innfluttar með öðrum kjörum en almennt gerist, en að því er vikið í þessari þáltill. Þetta getur verið, þó að mér sé ekki um það kunnugt, hvort það á sér stað, eða þá með hverjum hætti. 
             Í grg., sem þessari till. fylgir, er atriði, sem ég vildi minnast á. Þar er sagt, að það hafi komið til mála að setja upp bar eða staupaútsölu hér í þinghúsinu og að vel hefði mátt svo fara, að sú hugsun hefði orðið að veruleika, ef forseti Sþ. hefði ekki beitt sér á móti þessari nýjung. - Nú vil ég spyrja hæstv. forseta Sþ., hvort nokkuð sé hæft í þessari sögu. Það getur ekki verið rétt, að hæstv. forseti Sþ. hafi beitt sér á móti þessari nýjung, nema einhverjir, innan þingsins eða utan, hafi verið með ráðagerðir og tilraunir til þess að koma þessu á, þessari staupasölu hér. Sé það ekki fyrir hendi, að neinir hafi haft það á prjónunum, þá getur ekki verið rétt, að hæstv. forseti hafi beitt sér gegn þessu, því að þá var gegn engu að beita sér í þessu efni. - Ég vil því leyfa mér að óska þess, að hæstv. forseti gefi upplýsingar um það, hvort þetta sé rétt, að honum hafi verið kunnugt um, að einhverjir menn hafi haft ráðagerðir og fyrirætlanir um þetta á prjónunum og hann hafi kveðið þetta niður með því að beita sér gegn þessari nýjung, eins og stendur hér í grg.

Flm. (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Ég vil víkja fyrst að því, sem kom fram í ræðu hæstv. forseta Nd. í gær. Þó að það sé ekki stórt atriði, að ég hefði haldið vínveitingaveizlu fyrir hann og þá, sem voru með mér í stjórn Þjóðvinafél. og menningarsjóðs, þá taldi hann, að það hefði verið á vítaverðan hátt. Og hann taldi það ásökunar vert, að ég hefði ekki fengið þetta niðursetta verð, heldur mundi sjóðurinn hafa orðið að borga þetta. Enn fremur átaldi hann mig fyrir, að ég hefði ekki borgað sjálfur bílreikninga, þegar við hefðum verið að fara í erindum menntamálaráðs. - Ég tek þessar ásakanir eins og part af því ástandi, sem hæstv. forseti var í í gær og ég mun telja nokkra sönnun fyrir því, að þessi þáltill. mín sé ekki ástæðulaus, því að sannarlega getur enginn, sem er starfsmaður landsins og í embættiserindum, verið vítaverður fyrir það, þó að hann kosti ekki sína ferð sjálfur. Ég vil enn fremur benda á, að mér tókst að spara á þessum tíma, meðan ég var formaður menntamálaráðs, meira en gert hefur verið síðan, þannig að þessi hv. þm., sem ég minntist á, fékk þá ekki nema 1200 kr. í árslaun fyrir starf sitt þar - og það hygg ég, að hafi verið alveg nóg.  Ég álít, að það sé rétt, að Alþ. athugi það, að á þessu máli geta verið kannske einhverjar hliðar, sem má kalla grínhliðar, svo sem hefur verið haldið fram í ræðum hæstv. deildaforseta. Það er hægt að ræða þær hliðar sér. En alvara þessa máls er meiri. Það er játað fyrst og fremst, a. m. k. af hæstv. forseta Ed., að hann hafi hreyft því, að því er virðist þegar forsetar voru allir saman, og hinn deildarforsetinn hafi tekið undir - eða kannske forseti Nd. hafið máls á því -, að hafa vínsölu hér í þinghúsinu. Það er þegar játað, að hæstv. forseti Sþ. hafi ekki tekið undir þetta. Það er játað í blöðum, sem stutt hafa kosningu þessara beggja hæstv. deildaforseta, að þetta sé rétt, þeir hafi hreyft þessu þarna. En í því blaði, sem um þetta hefur verið skrifað í, er sagt, að þetta hafi verið bara spaug. - Nú er það einkennilegt við þessa málsmeðferð, að þetta blað, Tíminn, hefur fyrir atbeina Halldórs á Kirkjubóli ráðizt á forseta Sþ., jafnvel með uppnefnum, fyrir þessa venju, sem komin var til, áður en hann varð forseti Sþ., að forsetar hafi ríflegan aðgang að vínkaupum. Nú hef ég verið saman með þessum núverandi hæstv. forseta Sþ. í 13 eða 14 ár, og ég hef aldrei séð hann undir áhrifum áfengis. Og árásir þessa manns, sem í Tímann hefur skrifað, er ég sannfærður um, að eru af flokkslegri illgirni, eins og oft kemur fyrir. En þegar þessi till. mín kemur fram, kemur þessi sami maður og ræðst á mig fyrir að koma með till., en játar jafnframt, að honum sé kunnugt um þessar umr., sem hafi orðið, og ræðst með ákaflega mikilli beiskju á þessa tvo menn, helzt báða, þessa núverandi forseta deildanna, en reynir þó í aðra röndina að afsaka þá. Hann gefur í skyn, að þetta séu fallnar persónur, sem mér hefur aldrei dottið í hug að segja, og sízt um hæstv. forseta Ed., sem staðið hefur vel og skörulega í sinni forsetastöðu. - Þetta sýnir samt þá hættu, sem kemur af því að hafa undanþáguna um áfengiskaup, þ. e. a. s. það er nokkur hætta á, að ráðizt sé á menn í forsetastöðum, enda þótt þeir séu alveg án saka í þessum efnum, eins og hæstv. forseti Sþ. En þegar farið er að athuga málið nánar, kemur í ljós, að sá maður, sem ber hæstv. forseta Sþ. sökum, hann hefur skjólstæðinga, sem hann segir um, að sé verið að níðast á vanmáttugum með því að tala um þeirra framkvæmdir í þessum efnum. Og þegar flokkshagsmunir koma til greina, reynir hann að breiða yfir þetta, sem hann þó ásakar fyrir á ókurteislegri hátt en mér hefði nokkurn tíma getað dottið í hug viðkomandi hæstv. forseta Ed. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þetta. En þessi ómerkilega grein sýnir samt, hvernig komið er um þetta mál. Og út frá því, sem sagt hefur verið, að í útlöndum sé það svo, að mektarmenn fái þessa hluti á sérstakan hátt, þá sé ég ekki, að okkur komi það við. Hér er þetta svo mikil alvara, að það er vitað, að einum manni, sem ég hygg, að sé sérstakur reglumaður, voru taldar til skuldar 5 þús. kr. fyrir áfengi, þegar hann fór úr sinni trúnaðarstöðu. Og þetta varð að deilumáli í útvarpsumr. nú fyrir skömmu. Það sjá þess vegna allir, hvert það horfir út af fyrir sig, ef það bætist ofan á annað álag gagnvart Alþ., að illa sé á haldið í þessum efnum, ef það er ekki nógu illt fyrir orðstír þingsins að hafa staðið í 9 mánuði eitt sinn án þess að geta leyst stærsta vandamál þess og nú nærri tvo mánuði án þess að gera neitt. Ég held, að þetta sé svo fráleitt og fjarstætt, að það muni fara svo, að forsetar og ráðherrar muni ekki til lengdar vilja halda þessum sið áfram. Ég vil að síðustu, af því að þetta er aðeins stutt aths., aðeins benda á, hvað hefur komið hér fyrir, að maðurinn, sem á að stjórna Nd. og hefur verið valinn til þess í 2 ár, kemur hér þannig fram, að það er óhugsandi annað en honum hefði t. d. í móðurlandi þingræðisins verið vísað strax úr þinginu fyrir jafnmikið siðleysi og fram kom á fundinum hér í gær. Það er víst, að svona framkomu getur enginn maður haft, nema hann sé sterklega undir áhrifum áfengis, svona siðlausa og heimskulega framkomu. Ég hef lagt ríkt á það við skrifara, að þeir nái sem allra nákvæmast öllu orðbragði hæstv. forseta Nd., svo að bæði hv. þm. og aðrir geti fengið alveg glögga hugmynd um það, hvert þetta svo kallaða forsetabrennivín leiðir. Það er þannig, að Alþ. er með þessari framkomu komið niður fyrir það, sem maður verður að kalla fyrir neðan allar hellur.

Forseti (JPálm) : Þótt ég hafi gefið næsta þm. orðið, vil ég taka fram, að ég tel mig ekki sem forseta í neinum spurningatíma hjá þm. Og varðandi þetta mál álít ég. að gefnar hafi verið fullar upplýsingar af hæstv. forseta Ed.



Herra forseti. Nú kom það berlega fram, sem hv. þm. S-Þ. var að dylgja um í gær í ræðu sinni, að ég hefði verið undir áhrifum áfengis, þegar ég talaði hér í gær. Hérna er, eins og oftar, um ósannindi að ræða, því að áfengi hafði ég ekki bragðað. - Hitt atriðið, þar sem hann talaði um siðlausa framkomu mína, fara þau orð hans ekki vel í munni mesta siðleysingja, sem uppi hefur verið í ræðu og riti á þessum mannsaldri. Hv. þm. var ekki að minnast á það í ræðu sinni, að hann hefur sjálfur látið borga af opinberu fé bílreikninga í eigin þágu, sem í rauninni átti að vera í þágu menntamálaráðs, og að einnig hann hefur haldið vínveitingaveizlur á Hótel Borg. En hvernig var það hjá formanni menntamálaráðs, sem var á undan hv. þm. S-Þ.? Þá datt okkur sannarlega aldrei í hug að bregða okkur á Hótel Borg, drekka dýrt vín og láta ríkissjóð borga. Þetta er það, sem hv. þm. S-Þ. gerði. Þetta er maðurinn, sem gerir sig breiðan út af ímynduðum klækjum annarra. Við ræddum um það í menntamálaráði, hvort hann greiddi þetta sjálfur úr eigin vasa. Við töldum jafnvel líklegast, að svo hlyti að vera. En það kom fljótt í ljós, að svo var ekki. Þm. ætlaði að afsaka kostnaðinn með því, að sjálfsagt væri, að bílarnir væru borgaðir af opinberu fé, þar sem þeir væru notaðir í embættiserindum. Ég man eftir einni för, sem ég vil gjarnan minnast á. Það var hérna um veturinn, þegar þm. S-Þ. var formaður menntamálaráðs, að hann hringdi í mig einn daginn og spurði, hvort ég vildi fara í bílferð austur fyrir fjall, því að hann vildi skoða málverk hjá góðvini sínum austur við Ölfusá. Ég tók þessu boði hans. Einnig hafði hann boðið Árna Pálssyni, sem sæti átti í menntamálaráði. Síðan var haldið af stað og staðið við um stund hjá góðvininum á Ölfusá og drukkið þar nokkuð af víni, og síðan var haldið heimleiðis. Sá ekki verulega vín á þm. S-Þ., og hafði hann þó drukkið talsvert. Var þetta í nóvembermánuði, um tólfleytið að kvöldi. Þegar komið var á Hellisheiði á heimleiðinni, fór þm. S-Þ. að tala um viðskipti sín við skáldin, hafði þá nýlega skrifað greinina um skáldin sex og spurði, hvernig mér líkaði. Ég lagði ekkert til málanna, talaði alls ekkert, fyrr en þm. S-Þ. snýr sér við æstur og spyr mig: „Hvernig líkar þér greinin, Barði?“ Þá varð mér á að segja: „Ég les ekki Tímann.“ Og hvað haldið þið, að þessi hv. þm. hafi þá tekið til bragðs? Hann sneri sér við í sætinu og hvæsti framan í mig, froðan stóð úr munni hans, skammarunan skall á mér með tilheyrandi hótunum. Svo endaði hann þessa glæsilegu framkomu á þann hátt að skipa bílstjóranum að stöðva bílinn og fleygja mér út. Það væri gaman að fá upplýst frá hv. þm. S-Þ., hver hefur borgað þennan bíl, sem var látinn hanga við Ölfusárbrú heilan dag til þess að bíða eftir mönnum í vínveizlu. Þessu hefur hann stjórnað. En ég tel líka rétt að upplýsa á Alþingi, hvernig á þeim fjandskap stendur, sem þm. S-Þ. hefur stöðugt lagt á mig. Það er vert að geta þess, að ég hef ekki gert neitt á hluta þess þm. Þvert á móti hef ég hindrað hann í því að vinna ýmis ógæfuverk í sambandi við úthlutun styrkja, þegar hann átti sæti með mér í menntamálaráði. En einmitt fyrir það, að mér tókst að koma í veg fyrir, að hann gæti framkvæmt ýmis óhappastrik þar, einmitt fyrir það leggur hann á mig fæð, en hefði mátt vera mér þakklátur. - Það var furðuleg hlutdrægni, sem þessi maður reyndi að sýna og koma fram í einstökum tilfellum. Þegar mikil sæmdarkona, Aðalbjörg Sigurðardóttir, sótti um frítt far til útlanda á 2. farrými, þá ætlaði þessi þm., þegar hann sá þessa umsókn, að verða æfur. Við samþykktum vitanlega að veita henni þetta, því að okkur fannst það sjálfsagt. Þá var það einnig annar maður, sem hv. þm. S-Þ. var alltaf á eftir, einn af listamönnum okkar, Ásmundur Sveinsson, sérstaklega stilltur maður og prúður, sem gengur eingöngu upp í list sinni, og Alþ. hefur tekið hann upp, en formaður ráðsins reyndi að bola þessum manni frá, þegar hann kom í ráðið. Ég gæti talið upp fjölda af dæmum, þar sem engum rökum var beitt, en aðeins illgirni ein réð. Og ég hef séð þennan mann, sem nú talar mikið um siðleysi hér, blána þar í framan á fundum, hvæsa þar og brúka ókvæðisorð.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég er þakklátur fyrir þessa síðustu ræðu. því að það gefur mér tilefni til að upplýsa skemmtileg atriði viðvíkjandi elzta listaverki Alþingis, og einmitt forseti Nd. Alþingis hefur með þessu orðið til þess, að eitt mesta listaverkið hér í húsinu mun verða meira metið en áður, þegar menn vita, hvað ég hef orðið að liða fyrir föðurlandið til þess að eignast það. Þeir menn, sem eiga aðgang að þessum sal - sem kallaður er lestrarsalur - sem starfsmenn eða aðrir, sem eru hér staddir og geta komið á öðrum tímum, sjá 4 ágæt verk eftir Jóhannes Kjarval. Eitt þeirra keypti ég með aðstoð forseta Nd. fyrir 1500 kr., og ég þori að fullyrða, að ef mér væri fengið það nú, gæti ég selt það fyrir a. m. k. 20 þús. kr., en mundi samt ekki vilja gera það, af því að ég tel þetta svo merkan hlut, að ég vil, að landið eigi hann. - Úr því að farið er að tala um þetta, er bezt að ég segi þá sögu. Mér var kunnugt um það, að Egill Thorarensen átti þetta málverk, og hreyfði ég því eitt sinn við hann, að ég vildi, að þetta málverk hefði komizt í hendur menntamálaráðs, því að það ætti að vera í eigu landsins. Þá sagði Egill: „Ég væri til með að selja það.“ Þetta þóttu mér mikil tíðindi, því að ég hafði sagt sem svona við hann, án þess að mér dytti í hug, að hann vildi selja málverkið. Við fórum svo austur til þess að kaupa málverkið. Mátti heyra á ræðu forseta, að ég hefði verið með vínveitingar á kostnað landsins. En sannleikurinn er sá, að við sátum þarna stundarkorn og gengum frá málverkinu. Ég þorði ekki að kaupa það einn, þar sem við vorum 5 í ráðinu, og við vorum 3 og gengum allir inn á það. - Nú er ég satt að segja alveg hissa á því, - heima hjá Agli, jafnhófsömum manni. Ég hafði að vísu ekki fylgzt vel með víndrykkju hæstv. forseta, en hann hlýtur þó að hafa fengið sér drjúgan neðan í því, því að þegar við vorum komnir út í bílinn, var hann orðinn alveg ófær, hafði enda tekið með sér flösku. Hann var orðinn alveg ófær, ekki aðeins til þess, sem heitir gangur, heldur hóf hann mál sitt með sams konar orðbragði og hér í gær, og er því heppilegt að fá þessar umræður rétt á eftir, því að það fæst þá skjalfest, hvernig þessi maður er, þegar hann tapar sinni lítilfjörlegu dómgreind. - Þegar við Árni Pálsson reyndum að sefa hann, þannig að hægt væri að hafa hann þarna með, sem þó bar ekki árangur, getur vel verið - ég man það ekki -, að ég hafi sagt, að bezt væri að henda honum út úr bílnum. Hann var alls ekki hafandi, og gat ekkert réttlætt að hafa hann í bílnum annað en það að koma honum fyrir á sæmilegum stað, þar sem hann gæti ekki farið sér að voða. Ég hef alltaf verið ánægður með það að hafa farið þessa ferð og fengið þetta mikla listaverk í eigu þjóðarinnar úr eigu einstaks manns. Ég álít, að það hafi verið þjóðhappaverk. Ég ætla ekki að fara að deila við þennan mann um það, hvernig veitt hefur verið í menntamálaráði. Ég vil aðeins benda á, að það var ég, sem stofnaði menntamálaráð, og það hefur staðið í góðu gildi síðan og verið talið uppfylla, brýnar þarfir. Vegur þess fer vaxandi, því að það er rétt skipulagt, þó að vitanlega geti slæðzt þar inn menn, sem ekki er sérstaklega varið í, eins og t. d. þessi hv. þm. Ráðið hefur réttlátlega úthlutað styrkjum fyrir hundruð manna í ýmsum listgreinum, þó að það sé gefið, að um það eru menn ekki alltaf sammála. Ég vil taka fram, að allt það, sem hæstv. forseti Nd. sagði um úthlutun til Aðalbjargar Sigurðardóttur o. fl., eru helber ósannindi, enda gefið, að fyrir manni. sem er á þessu stigi eins og hv. þm. og forseti Nd., fyrir honum er það lítilfjörlegasta synd að ljúga svona smáum hlutum eins og um úthlutun á styrkjum. Ég álít nú, að það hafi verið alveg óhjákvæmilegt að fá upplýst ýmislegt, sem þessar umr. hafa leitt í ljós. Hvað finnst mönnum um það, ef við setjum svo, að það sé rétt, sem hæstv. forseti Nd. sagði áðan, að hann hefði verið ódrukkinn í gær? Hugsum okkur, að hann væri búinn að víða að sér áfengi fyrir um 5 þús. kr. og búinn að drekka það til þess að æsa sig og aðra! Ég vil ekki neita því, að það er almenn trú manna, að hann sækist eftir að vera forseti af þessari ástæðu, sökum þess veikleika, sem ég hef lýst.



Það stendur orð á móti orði í frásögn okkar hv. þm. S-Þ., og ég efast ekkert um það, hvernig þeir menn, sem þekkja okkur báða, líta á sannleiksgildi frásagnar hvors um sig, þar sem ekki ber saman, og skal ég svo ekki eyða orðum að því. Ég vil aðeins segja nokkur orð viðvíkjandi því, sem hv. þm. S-Þ. talaði um orðbragð mitt í gær. Það hefði kannske mátt segja það á viðfelldnari hátt fyrir hann, hversu aumleg framkoma hans hefur verið. En ég kann ekki við að vera að skera utan af því, sem ég hef að segja. Ég sagði, að hann væri lygari. Það er sannnefni. Ósannindamaður passar ekki, því að í því liggur ekki annað en að rangt sé farið með - það geta eins verið óviljandi ósannindi. En lygar eru það að fara með vísvitandi ósannindi, og margir vita, að þetta gerir hv. þm. S-Þ. iðulega. Ég endurtek það, að ég hef aldrei þekkt nokkurn mann, sem er háður annarri eins ósannindahneigð til mannskemmda og þessi hv. þm. En þetta er ekkert nýtt, þjóðin hefur vitað það fyrir löngu, hvernig hann er, svo að ekki þarf að fara mörgum orðum um það. En mig langar til að lesa upp úr alþingistíðindunum rökst. dagskrártillögu, sem samþ. var í Ed. 1926 með 2/3 hlutum atkv. í sambandi við þáltill., sem þm. S-Þ. hafði borið fram viðvíkjandi því að fá málsókn í þingi á hendur mætum manni, sem nú er dáinn fyrir mörgum árum og kallað hafði þennan þm. (JJ) ærulausan rógbera og lygara. Rökst. dagskráin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,.Með því að ríkisstj. getur ekki skipað embættismönnum að fara í meiðyrðamál og með því að flm. till. þessarar hefur í opinberu, víðlesnu blaði verið lýstur ærulaus lygari og rógberi af hinum sama manni, sem hann nú vill láta lögsækja, án þess að hafa, svo vitanlegt sé, gert ráðstafanir til að hreinsa sig af þeim áburði, verður deildin að líta svo á, að henni sé með till. þessari lítilsvirðing sýnd af flm. hennar. Hún sér því ekki ástæðu til að sinna till. að neinu leyti og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessi dagskrártill. var samþ. með 2/3 atkv. í deildinni. Þetta er ekkert nýmæli, hv. þm. S-Þ. Þetta er svo alkunnugt, að segja má, að óþarfi sé að vera að rifja þetta upp.

Bernharð Stefánsson Hv. þm. V-Húnv. (SkG) spurðist fyrir um það hjá forseta Sþ., hvað væri hæft í því, sem stæði í grg. þessarar till., að til hefði staðið að setja upp brennivínsbar hér í þinginu. Hæstv. forseti vísaði til þess, að ég hefði skýrt þetta mál að fullu í gær. Þá mun hv. þm. V-Húnv. ekki hafa verið inni, en ég get nú ekki borið ábyrgð á því, þó að menn sitji ekki á þingfundum, og hefði því ekki skipt mér af þessu, ef hv. þm. S-Þ. hefði ekki áðan komizt svo að orði, að við deildaforsetar hefðum játað það að hafa hreyft þessu barmáli hneykslanlega. Má hreyfa málinu á ýmsan hátt, en bæði hv. þm. V-Húnv. og aðrir, sem ekki fylgdust með umr. í gær, gátu náttúrlega skilið þessi orð hans svo, að við hefðum látizt hafa ætlað að koma upp staupasölu, litlum bar, hér í þinghúsinu. Þess vegna skal ég enn taka fram, hvernig þetta samtal var. Við vorum að spauga um það að gefnu tilefni - grein, sem Halldór Kristjánsson skrifaði um okkur forsetana -, hvernig honum og skoðanabræðrum hans mundi verða við, ef bar væri settur upp í alþingishúsinu, eins og væri alsiða meðal annarra þjóða. Ég hef hreyft þessu við fleiri. Má kalla á þann hátt, að ég hafi hreyft því við hv. 3. landsk., þessu barmáli, og hann getur borið um það, að ég hreyfði þessu á nákvæmlega sama hátt við hann. Ég er nú búinn að vera 24 ár á þingi og hef vanizt því, að þm. segðu utan funda eitt og annað að gamni sínu, og hv. þm. S-Þ. hefur gert það engu síður en aðrir. En ég hef aldrei vitað það fyrr, að hlaupið væri með svona lagað til þess að láta skrifa það í grg. frv. eða tillögu eða þyrla upp í útvarpið. Þó að ég hafi ekki leyfi nema til að gera stutta aths., vil ég þó, úr því að ég stóð upp, láta þess getið, að mér þykir einkennilegur háttur, sem hv. þm. V-Húnv. vill hafa á þessu máli. Till. sú, sem hann flytur, er aðeins um eitt atriði þeirrar till., sem hér liggur fyrir. Nú vill hann láta samþykkja sína till. fyrst, síðan kannske hina á eftir. Hér er nú margt skrítið. En með því skrítnasta þætti mér vera að fara að samþ. tvær till. um nákvæmlega sama, málið. Mér finnst þess vegna, eins og ég hélt fram í gær, einn háttur sjálfsagður á þessu máli, því að þótt málið sé á tveim þingskjölum, er það sama málið. Og hátturinn er vitanlega sá að bera fyrst upp til atkvæða þá till., sem lengra gengur. Að henni fallinni mætti svo náttúrlega bera upp þá till., sem skemmra gengur. Ég býst nú við, að ég hafi tæplega atkvæðisrétt um þessi mál - ég skal nú ekki segja um það -, en held nú, að hvernig sem ég lít á málið að öðru leyti, gæti ég ekki annað en greitt atkvæði móti till. hv. þm. V-Húnv. Ef ætlunin er endilega að bera hana upp á undan, mundi ég heldur bera fram rökst. dagskrártill., þar sem till. lægi fyrir þinginu til afgreiðslu, sem fjallaði um þetta mál, og teldi þá ekki ástæðu til að hafa atkvæðagreiðslu um slíkt. Hv. þm. S-Þ. er viðkvæmur fyrir því, hvað sagt er um forseta sameinaðs þings, og ádeilum Halldórs Kristjánssonar. En þessi maður hefur nú líka vikið að okkur hinum forsetunum, og það er náttúrlega ekki eins viðkvæmt, en ég skal ekki skipta mér af því, því að það er náttúrlega eðlilegt, að mönnum sé betur til eins en annars. En einu vil ég þó alltaf mótmæla. Hv. þm. sagði, að Halldór hefði sagt þetta af flokkslegri illgirni. Ég er alveg sannfærður um, að þetta er ekki rétt. Enginn maður er góðgjarnari en hann. Ég álít, að hann hafi sagt þetta af bindindisofstæki. Og það er ekkert meira hjá Halldóri Kristjánssyni að segja þetta en það, sem ýmsir þm. létu sér um munn fara í þingsölunum í fyrra haust, og það fór ekkert eftir flokkum, því að ég held, að það hafi verið menn úr öllum flokkum, sem fóru hér inn í þingsalinn til að bera sakir á þingbræður sína í þessum efnum - ekki allir í sama skiptið. Það er nefnilega svo, að þó að það sé ágætt að vera í bindindi, býst ég við, þá er eins og það verki á suma menn svipað og að ganga í einhvern ofstækistrúflokk, og þeim finnst þeir menn, sem ekki eru eins og þeir í bindindi, vera hálfgerðir glæpamenn. Það þykir nú leiðinlegt, þó að ríkið sjálft selji áfengi fyrir margar milljónir króna og hafi það fyrir hvern sem vill - það þykir leiðinlegt að ráðast á hvern mann sem ærulausan, sem leyfir sér að bragða þetta, sem ríkið hefur á boðstólum handa öllum. Það er þetta, sem um er að ræða, en engin flokksleg illgirni, sem sést á því, að þessi maður hefur ráðizt á mig og okkur alla forsetana með orðbragði, sem frá mínu sjónarmiði er miklu verri áburður en þótt manni sé brugðið um drykkjuskap. En þetta stafar af bindindisæsingi, en ekki flokkslegum æsingi. Ég lít svo á, að það séu til margfalt verri hlutir en þó að maður drekki sig fullan af brennivíni.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég er alveg hissa á því, hvað forseti Nd. er áfjáður í að gera veg minn sem mestan. Nú er hann búinn að leiða í ljós, að ég hafi með margvíslegum fórnum bjargað hér inn í þetta hús ágætum málverkum. Í öðru lagi hefur hann komið hér fram í gær á þann hátt, að betur hefði ekki verið hægt að sanna mál mitt, hversu óhæfilegt þetta forsetabrennivín er. En í þriðja lagi hefur hann gert mér enn meiri greiða með því að taka ályktun úr Ed. frá andstæðingum mínum, sem eins stóð á um og framkomu forseta Nd. í gær. Hann var reiður. Þessir ágætu menn í Ed. voru sárir við mig, því að þeir vissu, að ég var að innleiða nýtt tímabil í okkar réttarfari, og þeir kunnu ekki við það, þessir menn, höfðu allt annað sjónarmið, ekki miklu hærra en sjónarmið þessa forseta. Og í barnaskap sínum samþykktu þeir svo skammir um mig, ef þeir gætu með því áorkað einhverju. En niðurstaðan varð hin sama. og hjá Birni Kristjánssyni, þegar hann var í kosningaferðalagi. Hann sagði: „Ég er búinn að segja á 16 fundum, að Jónas Jónsson sé kommúnisti, og hann er það.“ Ég varð nú ekki fremur kommúnisti, þó að Björn Kristjánsson segði þetta, og er ekkert fjær skapi. Svo liðu nokkrar vikur. Þá var mál þetta lagt undir þjóðina, og þá voru það þessir menn, sem lentu í duftinu, en ég varð dómsmrh. í mörg ár. Það er gott, að þetta hefur komið fram. Menn með vondan siðferðismóral verða gjarnan reiðir og æstir, þegar komið er við kaun þeirra. En það gagnar þeim ekki, það verða þeir að skilja.



Mér kom dálítið á óvart svar forseta við þessari fyrirspurn, sem ég beindi til hans. Ég spurði hann, hvort nokkuð væri hæft í því, sem stendur í grg. fyrir þessari till., að hann hafi beitt sér móti þeirri nýjung, að sett yrði upp áfengisútsala hér í alþingishúsinu. Hann sagði aðeins, að hann væri ekki fyrir neinum rétti og engin skylda hvíldi á sér að segja það. Þetta getur nú vel verið, ég er enginn rannsóknardómari yfir honum. En ég hélt satt að segja, að það væri sjálfsagt, að forseti sameinaðs þings væri fús að lýsa yfir því, ef þetta væri rangt, sem hér er með farið, því að annars, ef svo væri ekki, gæfi hann þeim sögum vitanlega byr í seglin og undir fótinn því slúðri, sem komizt hefur á kreik út af þessu og ég gat um, að einstakir menn, jafnvel hér á Alþ., hafi haft uppi ráðagerð um að koma þessu á í þinghúsinu. Forseti Sþ. vildi nú vísa til forseta Ed., að hann hefði gefið einhver svör við þessu í gær. Því miður veit ég það ekki, ég hlustaði ekki á ræðu hans. En ef til vill hefur það komið fram í ræðu hans, að þetta væri tilbúningur, forseti Sþ. hefði aldrei þurft að beita sér á móti þessari víntillögu, því að aldrei hefði staðið til að setja hana hér upp. Sé það upplýst í málinu, að þetta sé alrangt, þá er það náttúrlega gott að vita það rétta í því, hvernig á þessu stendur. Mér dettur helzt í hug, að það hafi getað orðið einhver ruglingur með handritið, og hafi það átt að fara í blað, sem hv. flm. till. gefur út, en hafi óvart lent í prentsmiðju með prentun á þingskjalinu. Þykir mér þetta eðlilegasta skýringin. Annars þykir mér dálítið einkennilegt, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði um till. þá frá 6 þm., sem ég er 1. flm. að. Hann sagði, að það væri sjálfsagt að hafa þann hátt á afgreiðslu mála hér á Alþ. að taka fyrst til meðferðar þær till., sem gengju lengra efnislega. Ég hefði nú haldið, að eitthvað ætti að fara eftir því, í hvaða röð málin koma fram. Mér hefur skilizt, að það ætti að vera þannig, að fyrst ætti að afgreiða þau mál, sem fyrr kæmu fram. Hv. þm. sagði, að ef nú lægi hér fyrir og borin væri undir atkvæði nú till. okkar hinna 6 þm. um afnám þessara sérréttinda, þá mundi hann greiða atkvæði á móti henni eða vilja vísa henni frá með rökst. dagskrá, vegna þess að það hefði síðar verið flutt önnur till. um þetta efni og fleiri saman. Mér þykir það dálítið einkennileg aðferð að leggja á móti máli vegna þess, að það hafi komið síðar till. um sama efni, eða kannske væntanleg síðar, og þess vegna sé rétt að vísa því, sem svipað liggur fyrir, frá. Mér finnst þvert á móti miklu eðlilegra að taka fyrst þá till., sem fyrst kom fram í hendur d. og er fyrir hendi. Vita allir, að ýmsir menn í þjóðfélaginu hafa þessi fríðindi, að fá áfengi fyrir miklu lægra verð en aðrir. Getur líka verið um fleiri hlunnindi að ræða, t. d. tóbak,. og mætti þá gjarnan taka það með. Hv. 1. þm. Eyf. talaði hér um einn utanþingsmann, sem hann sagði, að væri haldinn bindindisofstæki, að mér skildist fyrir það, að sá maður hefði í blaðaskrifum fundið að því fyrirkomulagi, að forsetar Alþ. og fleiri fengju brennivín fyrir lægra verð en almennt gerist. En mér finnst nú, að hv. 1. þm. Eyf., þó að hann sé kannske ekki enn orðinn ofstækismaður, þá finnst mér hann vera kominn nokkuð nærri því að vera það sjálfur, þegar hann vill stimpla þá menn sem ofstækismenn, sem finna að þessu fyrirkomulagi, þessum sérréttindum.



Það er í annað skiptið, sem ég fæ að gera aths., og skal ég ekki misnota það eða fara út í ræðu hv. þm. V-Húnv. í einstökum atriðum. Ég hefði nú búizt við heiðarlegri málflutningi af þessum hv. þm. en raun ber vitni um. Mér hefur aldrei komið til hugar að kalla Halldór Kristjánsson ofstækismann vegna þess, að hann finnur að þessu fyrirkomulagi, að einstakir menn komast að öðrum kjörum um áfengiskaup en aðrir til þess að halda með því uppi risnu. Ég viðhafði þetta orð að gefnu tilefni, vegna þess að annar þm. var að deila á þennan mann fyrir það að hafa kallað forseta Sþ. brennivínsforseta. Má hver fyrir mér halda því fram, að afnema eigi þessi réttindi. Ég lýsti yfir því í gær, að ég væri ekkert sérstaklega hrifinn af þeim. En þó að menn af tilviljun fái þessi réttindi og kannske án tillits til þess, hvort þeir nota þau eða ekki, - ef það þykir leyfilegt að ausa þá gífuryrðum fyrir það, þegar þeir eru settir í trúnaðarstöður, sem þessi réttindi fylgja, þá þykir mér skörin færast upp í bekkinn, og það kalla ég ofstæki. Hv. þm. V-Húnv. hefur einu sinni verið ráðh. Þegar hann var ráðh., voru víst ekki þessi réttindi innan ríkisstj. nema hjá forsrh. Nú hafa allir ráðh. þessi réttindi. Segjum, að hv. þm. V-Húnv. verði aftur ráðh., sem ekki er ólíklegt. Mundi honum þykja það sanngjarnt, að hann yrði á þennan hátt ofsóttur fyrsta daginn, sem hann hefði þessi réttindi, án nokkurs tillits til þess, hvort hann mundi nota þau eða ekki? Það er þetta, sem ég kalla bindindisofstæki, þetta orðbragð, en ekki að halda fram, að þetta fyrirkomulag eigi að afnema. Ég hef ekki deilt neitt á hv. þm. S-Þ., þó að hann hafi flutt þessa till. Það eina, sem hefur valdið deilum okkar á milli, eru viss orð í grg., þar sem hann fer ekki með rétt mál, sennilega vegna misskilnings. Og ég skal taka fram, að þetta er ekki að kenna forseta sameinaðs þings, það er ekki hans sök.



Herra forseti. Þessi þáltill., sem hér var til umr. í gær og aftur í dag, fjallar um það, að bann skuli verða lagt við því framvegis, að trúnaðarmenn þjóðfélagsins fái vörur, svo sem áfengi og tóbak, með undanþáguheimild við lægra verði en aðrir. Ég held, að þessi till. og önnur sama efnis, sem einnig liggur fyrir þinginu, hafi eingöngu átt erindi hingað inn í þingið vegna þeirrar siðferðislegu hliðar, sem þetta mál hefur, en hefðu ekkert erindi átt, ef þær hefðu eingöngu haft þá hlið, sem umræður hafa fjallað hér um í gær og í dag, hlið hins persónulega hnútukasts milli tveggja sagnfræðinga, sem eiga setu hér á þingi. Þær eiga ekki heldur erindi hér inn í þingið sem árásarefni á þá, sem nú eru forsetar hæstv. Alþ. Það er margupplýst í málinu, að þeir eru ekki upphafsmenn að þessum leiða sið, sem hér er um að ræða. Þess vegna ætti málið ekki að fá pólitískt þann svip að vera persónulegt hnútukast gegn núverandi forsetum. Ég vildi því leyfa mér að fara örfáum orðum um þá mórölsku hlið, sem þetta mál hefur og gefur málinu rétt til þess að vera til umr. á Alþingi. Það er sem sé staðreynd, að forsetar sameinaðs þings hafa um nokkurt árabil haft réttindi til þess að fá áfengi frá Áfengisverzlun ríkisins með innkaupsverði, og eru þessi hlunnindi ekki bundin við neina hámarksupphæð. Síðar hafa deildaforsetar fengið þessi sömu réttindi, bundin við ákveðna upphæð, þannig að þeir máttu taka út áfengi á þingi hverju fyrir allt að 10 þús. kr. verðmæti að innkaupsverði. Ég hygg, að flm. þessarar till. hafi tekið fram í gær, að hann teldi meginefni þessa máls vera það, að ósæmilegt væri, að tvenns konar réttur gilti um þetta í þjóðfélaginu, og er ég honum sammála um það. Það hefur verið á það bent, að það gæti verið óheppilegt og lítt sæmandi, ef allir ölkærir menn þingsins teldu mesta keppikefli að komast í forsetastólana vegna þessara hlunninda. Og ég held, að ekki geti orðið um það deilt, að þetta væri skuggi á þeirri mórölsku hlið, sem þetta mál hefur. En segjum svo, að af þessum hlunnindum forsetanna, hvort sem það er forseti sameinaðs þings eða deildanna, gæti leitt það, að þeir á mannlegan hátt, í skjóli þessara hlunninda færu að veita sínum samþm., sem ölkærir væru, eitthvað af þessu ódýra áfengi sínu, þar sem ekki væri neitt ósennilegt, að þeir vildu láta þá finna til gestrisni af þessum hlunnindum sínum. Það væri þá annar skuggaflóki á hinni mórölsku hlið. Og hver gæti tekið í forsvar, að forsetar mundu aldrei reyna að fá sér stuðning í kosningu þessara manna? Enn fremur mætti gera sér í hugarlund, að forsetar, hvort sem þeir nota vín sjálfir eða ekki, gæfu kunningjum sínum, t. d. bændum í sínu kjördæmi, flösku og flösku. Það vita allir, að sumum er ekki kærara að fá neina gjöf, jafnvel ekki heila jörð, en að fá flösku að gjöf. „Hann gaf mér það, sem mér þótti vænst um, blessaður maðurinn: eina flösku af brennivíni“. Og hver gæti láð einum forseta það, þó að hann léti fyrir kosningar eina og eina flösku fara til kjósenda? En þetta væri ekki æskilegt þjóðfélagsástand, þetta væri þjóðfélagsspilling, sem væri afleiðing af því ástandi, sem hér er um að ræða. Og það eru engar líkur til þess, að það hafi verið farið með svo miklum grandvarleik með þessi sérréttindi, að þetta hafi ekki átt sér stað, og sögur hafa um þetta gengið og ómögulegt fyrir nokkurn mann í forsetastóli að verja sig fyrir þeim gróusögum, sem um þetta hljóta að ganga. Af þessum ástæðum er óverjandi að viðhalda þessu skipulagi. Og ég er viss um það, að þeir menn, sem hafa verið forsetar, hafa ekki séð, að þeir voru ofurseldir ásökunum vegna þessa sérréttindaskipulags, að þeir gátu varla haldið mannorði sínu óskertu. Þess vegna er ég hissa á því, þar sem í forsetastólana hljóta að veljast menn, sem hafa glögga dómgreind á það, hvað sé sæmandi mönnum í þeirra stöðum - þeir hljóta að vera valdir fyrst og fremst með tilliti til þess, að þeir séu mjög dómbærir á mórölsk áhrif - ég er hissa á, að þeir skuli ekki fyrir löngu hafa fundið, að þetta gengur nærri sæmd þeirra, og borið fram kröfu um það, að þessi sérréttindi yrðu afnumin, því að þetta hlaut að verða þeim til óþurftar. Ég skal ekkert kapp á það leggja, hvort þessi þáltill. eða sú, sem ég er meðflm. að, verði borin fyrr undir atkv., en ég þori að fullyrða, að það hlýtur að verða niðurstaða þessa máls, að þessi sérréttindi verði afnumin og það á þessu þingi. Það gladdi mig að heyra við umr. í gær, að forseti Ed. bar fram ósk um það, að þessi sérréttindi yrðu felld niður. Ég vil því vona, að ekki einungis þeir, sem kallaðir eru ofstækismenn í bindindis- og bannmálum, fylgi þessari till., heldur og þeir, sem ölkærir eru, og líka þeir, sem hafa notið þessara sérréttinda eða átt kost á að njóta þeirra. Ég vil einungis líta á þetta mál sem móralskt og skal ekki fara neinum orðum um hina persónulegu hlið málsins. Álít ég þær persónulegu svívirðingar, sem hér hafa átt sér stað út af þessu máli. vera þinginu til lítils sóma og mun því ekki taka þátt í þeim.



Herra forseti. Ég mun ekki blanda mér inn í þessar umr., en get tekið undir það, að þær hafa verið þinginu til lítils sóma, og er líklegt, að margt af því, sem sagt hefur verið af hv. þm. sjálfum um áfengismálin, kunni að leiða til þess, að menn, sem hér eru ókunnugir og hlusta á umr., haldi, að Alþ. væri samkvæmi drykkjuræfla og vesalinga og að það væri alveg víst, að þeir, sem til mikils trúnaðar eru kjörnir af þm., væru vísir til að misnota öll hlunnindi, sem þeim yrðu veitt. Þetta kom ekki sízt fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem gerði ráð fyrir því, að það eitt, að mönnum væru veitt viss hlunnindi, hlyti að leiða til misnotkunar þeirra. Nú er það svo með alla þá menn, sem eru valdir til mikils trúnaðar, að það verður að fela þeim meiri völd en almennt gerist á ýmsum sviðum, og þegar gengið er út frá því sem gefnu, að ef þessi heimild sé fyrir hendi, sé hún misnotuð, þá er þar verið að kveða upp þungan áfellisdóm á siðferðisástand fulltrúa þjóðarinnar - dóm, sem ég vil mótmæla, að hafi við nokkur rök að styðjast. Vandlæti þm. á að koma fram í því að kjósa ekki aðra til trúnaðarstarfa, hvort heldur er til forseta eða í aðrar stöður, sem sérréttindi fylgja, heldur en þá, sem treysta má, að ekki misnoti þau. Það hefur að vísu komið fyrir í einstaka tilfellum, að slík hlunnindi hafi verið misnotuð, en það á að leiða til þess, að slíkum mönnum á ekki að fela trúnað áfram, en ekki til þess, að slíkur málflutningur sé upp tekinn eins og hér hefur verið gert, þar sem gert er ráð fyrir því, að allir æðstu trúnaðarmenn þings og þjóðar séu siðferðissnauðir vesalingar. Það, sem hér er um að ræða og menn tala sumpart um eins og ókunnuga hluti, er það, að ríkisvaldið hafi - því miður má segja - komizt inn á þá braut, að vísu ekki nýlega, heldur fyrir mörgum áratugum, að vissir æðstu embættismenn ríkisins eru verr launaðir en ástæða væri til. Ástandið í þjóðfélaginu er nú þannig, að ráðherrar eru helmingi verr launaðir en kyndari um borð í togara eða loftskeytamaður. Þetta hefur leitt til þess, að með vitund og vilja þm. - þori ég að fullyrða - hafa ráðh. um margra áratuga skeið notið vissra hlunninda til þess að bæta þetta upp lítillega, sem eru miðuð við, að ætla má, að þeir þurfi að bera meiri kostnað í sambandi við framkvæmd embættis síns en aðrir. Það er vitað mál, að á ráðherraembætti hvílir bein skylda að halda uppi risnu og allmeiri en gerist um embættislausa menn, og hefur ríkið ekki séð sér fært að bæta þetta upp með hærri launum. Nú verður að ganga út frá því, að hver ráðh. hafi það nokkuð eftir sinni venju, sem er kunn, áður en honum er falið embættið, hvort hann neytir víns eða ekki, en vegna þess að ríkið fær sjálft mikinn hagnað af vínsölu, er sá háttur hafður á, þar eð risnan er m. a. fólgin í því að veita vín við ýmis tækifæri, þá hafa æðstu mönnum ríkisins verið veitt þau hlunnindi að þurfa ekki að greiða ríkinu álagningu af því víni, sem ætla má, að þeir þurfi til sinnar risnu, meðan þeir gegna þessu embætti. Hér getur því ekki verið að ræða um annað en fjárhagsatriði, en kemur ekkert siðferðismálum við, og allra sízt við í þessu sambandi að vera að drótta að mönnum drykkjuskap og ganga út frá, að þeir menn hljóti að neyta sjálfir eða veita öðrum óhæfilega mikið vín, sem njóta þessara hlunninda. Ef menn kjósa í trúnaðarstöður þá aumingja, sem líklegir eru til að fara þannig að, þá er slíkt blettur á þeim þm. eða öðrum, sem velja þá menn í embættin, og bera sjálfir sökina, og eiga þm. að varast að kjósa menn til trúnaðarstarfa, sem þeir trúa til þess að misnota sína stöðu á þennan veg. Ég held því, að það sé í raun og veru ástæðulaust, að þetta mál sé látið ganga athugasemdalaust til n., þannig að ekki sé á það bent, að hér er eingöngu um fjárhagsatriði að ræða af hálfu ríkisins um það, hvernig það vill búa að tiltölulega litlum hóp sinna æðstu trúnaðarmanna. Ástandið er þannig, að ríkið treystir sér ekki til að greiða þeim þau laun, sem talin eru hæfileg, þegar tekið er tillit til hins ýmislega embættiskostnaðar, sem embættunum eru samfara. Þar af leiðandi hefur ekki verið lagt á vissar vörur, sem talið er sennilegt, að þeir þurfi að nota, og það er sjálfsögð regla, að ætlazt er til, að þeir menn, sem veittur er trúnaður og vald umfram aðra menn í þjóðfélaginu, kunni að gæta þess. Og því aðeins eru þeir valdir til starfans, að þeir misnoti þetta ekki frekar en svo margt annað, sem undir þá er lagt, og út af fyrir sig kann ég ekki að sitja hér þegjandi undir því, að gefið sé í skyn, að ráðh. og aðrir, sem þessi hlunnindi hafa, séu gerðir að hálfgerðum glæpamönnum, Eins og hv. þm. S-Þ. (JJ) tók fram, fylgir það sumum ráðherraembættunum að hafa á hendi risnu fyrir ríkið, og þannig er því varið með mitt embætti, að það er beinlínis lagt fyrir mig að hafa á hendi slíka risnu. Mér stendur nákvæmlega á sama, hvort hún er mikil eða lítil, en ég hef bara enga peninga til þess að borga þetta úr eigin vasa fyrir ríkisins hönd, og það hefur gert þá peninga drýgri, sem mér hafa verið fengnir af ríkinu, að mér er afhent áfengi og tóbak með þessum afslætti, en ef borga ætti þetta með fullkomnu útsöluverði, yrði annaðhvort að auka risnuféð um verulega upphæð, er skipti tugum þúsunda, eða að draga að sama skapi úr risnunni. Slíkt er að vissu leyti ekki hægt, þ. e. að draga úr risnunni, vegna þess að hún er m. a. í því fólgin að taka hér við mönnum til stuttrar dvalar, auk þess sem hér verður að halda uppi risnu af hálfu ríkisins gagnvart þeim erlendu fulltrúum, sem hér dvelja, og við megum ekki gera okkur að þeim halanegrum að ætla, að við verðum minni menn, þó að veitt sé vín af ríkisins hálfu. Við lifum að sumu leyti á vínöld, þar sem meginþorri borgaranna telur það sjálfsagðan hlut að drekka vín, enda væru Íslendingar einstakt fyrirbrigði á yfirborði jarðar, ef þeir væru auvirðilegir fyrir það að smakka vín, og þeir menn mega skammast sín, sem halda því fram, að Íslendingar séu sérstakir drykkjuræflar. Ég álít það sé til skammar fyrir þm., þegar þeir sumir vitna um það daglega, að helmingur þm. séu ofdrykkjumenn og kunni ekki fótum sínum forráð í þessum efnum. Með þessu er verið að gefa þjóðinni alranga lýsingu af þeim mönnum, sem hér eru samankomnir, og við gerðir auvirðilegri í augum almennings en nokkur ástæða er til. Það er að vísu rétt, að hér er drukkið of mikið af áfengi, en hitt er til skammar, að menn séu að ráðast hver á annan eða rífa klæðin hverjir af öðrum, eins og hér hefur verið gert. Hins vegar er ég því sammála, að menn eiga að taka upp þann sið að reka þá menn af samkundum, sem gera sig seka um spjöll, og að menn eigi að forðast að tala við slíka menn, en þetta er ekkert skylt við notkun víns, því að menn geta orðið sér til skammar, þótt þeir séu ekki drukknir. - Kjarni þessa máls er sá, að þm. verða að gera það upp við sig, hverjir það eru af embættismönnum ríkisins, sem eiga að halda uppi risnu, og síðan ætla, þeim fé til þess og á annan veg en gert hefur verið, vegna þess að með því móti er nokkur falinn risnukostnaður. Dæmi þess arna kom fram í því, að út af veizlu, sem ég hélt sem borgarstjóri Reykjavíkurbæjar, var það blásið upp, að þar hefði verið óhóflegur vínreikningur, vegna þess að reikningurinn var talinn nema um 20 þúsundum króna, með álagningu. Þetta er að vísu töluvert hár reikningur, þegar hann er settur svona fram, en þegar á það er litið, að með því verði, sem ríkið greiðir fyrir áfengi á sínum samkomum, svarar þetta til 1–2 þús. króna, og er þetta þá ekki nema það, sem sambærilegt er við aðrar veizlur, sem haldnar eru. Ég minnist þess í þessu sambandi, að hér var fyrir um ári síðan efnt til veizlu af því opinbera, og höfðu menn verið með mótmæli þann sama dag um að veita ekki vín í veizlum, en svo var mér sagt, að þeir, sem bjuggust ekki við neinum vínveitingum, hefðu tekið með sér á veizlustað töluvert af víni í rassvasanum. Í veizlunni var svo veitt vín eins og venjulega, og ég hygg, að vínneyzlan hafi verið ósköp svipuð í báðum þessum veizlum, því að sannleikurinn er sá, að menn tala um þessi mál hér í þingsölunum allt öðruvísi en þegar þeir eru komnir inn í hliðarsalina, og meiri hluti manna hagar sér hér og mælir margt allt öðruvísi en í prívatlífinu. Það hlýtur öllum að ofbjóða að hlusta á þær umr., sem hér hafa átt sér stað undanfarið í sambandi við þetta mál og einnig önnur, og það er siðferðisblettur á þjóðinni, að slíkur yfirdrepsháttur skuli eiga sér stað, eins og hér hefur orðið raunin á, og því miður er það sízt til að draga úr drykkjuskapnum, vegna þess að hann verður ekki yfirunninn á annan hátt en með hófsemi og skynsamlegri framkomu af hálfu þeirra manna, sem vinna gegn honum. Ég játa það, að ástandið í áfengismálunum er svo alvarlegt, að það er ekki til að hafa í flimtingum, og þess vegna verður að vinna að því að bæta þetta böl með hófsemi og aðgerðum í slíkum anda, en ekki með öfgum og yfirdrepskap. - Varðandi það mál, sem hér liggur fyrir, vil ég ítreka það, að ef menn vilja ekki láta veita þessi hlunnindi, þá leiðir það til þess, að risnan verður þá þeim mun minni, nema beint fé til hennar verði aukið. - Varðandi annað, sem hér hefur verið drepið á, þá varð ég hissa á því, að hv. þm. V-Húnv. (SkG) skyldi ekki vita, að ráðh. hafa um langt skeið fengið bíla með sérstökum kjörum. Ég hef að vísu ekki notfært mér þetta enn, en mundi ekki skammast mín fyrir að nota þessi hlunnindi, meðan þau eru í gildi, vegna þess að mér er ljóst, að sú staða, sem ég gegni, er þannig launuð, að ég teldi mér það ekki of gott. - Þetta mál kemur ekkert siðferðinu við, heldur er hér um bókfærsluatriði að ræða, þar eð verði sum þessara hlunninda felld niður, hefur það í för með sér aukinn tilkostnað á öðrum útgjaldaliðum ríkisins.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Eyf. var að spyrja um það, hvernig mér mundi líka það, ef ég væri einhvern tíma í stöðu, sem þessi hlunnindi fylgdu, að heyra því fleygt, að ég misnotaði þau. Ég býst við, að slíkt mundi ekkert hrína á mér, en vitanlega geta þeir, sem njóta þessara hlunninda, þrátt fyrir það að þeir njóti þeirra hóflega eða kannske alls ekkert, átt von á því, að ýmsu sé til þeirra kastað, meðan þetta viðgengst í þjóðfélaginu. Hæstv. utanrrh. talaði um það, sem mun vera rétt, að ekki hafi verið talið fært að veita nema takmarkað fé til risnu, þar sem sú skylda hvílir á að halda uppi risnu af hálfu hins opinbera, og þess vegna hafi verið valin sú leið að láta vissa embættismenn fá áfengi, tóbak og bifreiðar við lægra verði en aðra þegna þjóðfélagsins, og hefur verið allmikið um þetta rætt. - Hæstv. utanrrh. og mig greinir á um það, hvort ástæða sé til að hafa vínveitingar í opinberum veizlum eða ekki. Hæstv. ráðh. virðist vera þarna mjög á öðru máli en ég, og var hann að tala um halanegra í sinni ræðu. Skildist mér, að að hans áliti væri okkar þjóð halanegrar, ef ekki væri haft vín um hönd í opinberum veizlum, en fyrir 20 árum höfðum víð forsrh., sem sat í 4–5 ár og veitti aldrei vín í opinberum samkvæmum, og heyrði ég Íslendinga ekki kallaða halanegra á þeim árum frekar en nú. Um þetta geta menn deilt, en ég álít það miklu hreinlegra, ef menn telja nauðsynlegt að hafa vínveitingar í opinberum veizlum og vilja halda uppi risnu, að veita þá fé til þess, eftir því sem þörf krefur, til þess að þessir embættismenn geti þá keypt þessar vörur við gangverði. - Eins og kom fram síðast í ræðu hæstv. utanrrh., er þetta bókfærsluatriði fyrir ríkið. Ég verð að segja það, að mér finnst á allan hátt hreinlegri og betri aðferð, að breytt verði bókhaldinu viðvíkjandi sölu þessa víns á þann hátt, að áfengisverzlun ríkisins sé greitt jafnt fyrir þetta vín sem annað, og ef menn vilja endilega hafa það svo, að þessir opinberu starfsmenn veiti vín í veizlum sínum og við önnur tækifæri, þá verði þeim heldur hjálpað til að greiða þann kostnað, það væri a. m. k. hreinlegri leið. - Annars vil ég mæla með því, að þessi fríðindi verði afnumin, og ef meiri hluti þings álítur rétt að veita leyfi fyrir vínveitingum í opinberum veizlum, þá verði það vín bókfært með réttu verði.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. lauk máli sínu með því að ræða um hina óhreinu bókfærsluleið, sem farið væri með mál þetta eftir, og get ég þar að nokkru verið sammála honum. Hins vegar sagði hann, að ég hefði sagt, að það væri halanegraháttur að veita ekki vín í opinberum veizlum. Ég tel það engan halanegrahátt, þó að menn, sem sjálfir eru bindindismenn, veiti ekki vín í veizlum sínum. En hitt verð ég að segja, að ég uni því ekkert illa, þó að þing, sem skipað er hófsmönnum á áfengi, telji það halanegrahátt að vera andvígir því að veita vín í opinberum veizlum, og ég tel það hræðslu við almenningsálitið, ef Alþingi, þar sem um 90% þm. eru ekki bindindismenn, samþykkir að banna vínveitingar í opinberum veizlum, þó að þeir í hjarta sínu séu því andvígir, og það er tilraun til að berja opinberlega inn allt annað siðferði en raunverulega er. Þess vegna greina menn ekki á milli hófsemdar og ofdrykkju. Með þessu svara ég ummælum hv. þm. V-Húnv., er hann sagði, að ég hefði verið að óvirða fyrrv. ráðh., sem ekki höfðu vín í veizlum sínum. Þetta er alveg misskilningur. Hins vegar má minna á það, að samstarfsmaður þessa ráðh. hefur skýrt frá því opinberlega, að gestir, bæði innlendir og útlendir, hafi komið með vín með sér í rassvasanum í veizlur þessa ráðh. Þetta hefur verið lagt út til skammar, en fyrir þetta verður ekki komið í veg með öðru en að breyta siðferðinu. Á meðan menn vilja hafa vín um hönd, er halanegraháttur að leyfa ekki að hafa áfengi um hönd í opinberum veizlum, þegar þess er neytt alls staðar annars staðar.



Herra forseti. Ég skal ekki verða langorður, en vil aðeins víkja nokkrum orðum að þeim misskilningi, sem mér virðist hafa komið hér fram við þessar umr. Ég skal skýra frá því, að hv. forseti Ed. hefur aldrei minnzt á hinn margumrædda „bar“ hér í þinghúsinu við mig öðruvísi en í góðlátlegu gamni, og það er óhætt að gleðja hv. þm. með því, að honum hefur ábyggilega aldrei komið til hugar að hrinda þeirri hugmynd í framkvæmd, og ef hv. forseti Sþ. hefur ekki þurft að beita sér meir gegn neinni annarri hugmynd já, þá verð ég að segja, að hann hefur ekki þurft að beita sér mikið. Ég held sem sagt, að við getum verið alveg rólegir fyrir því, að „bar“ verði settur hér upp í húsinu. Hitt er rétt, að sumir þeir þm., sem farið hafa utan og séð fyrirkomulag svipað þessari „bar“hugsjón hér, hafa verið að gamna sér við það sín á milli, að dýrlegt væri að hafa slíkan „staupabar“ í þessu þinghúsi, eins og tíðkast víða erlendis. Hvað snertir ræðu hæstv. utanrrh., þá gat ég ekki betur heyrt en að hann væri andvígur þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, og hann væri þess fýsandi, ð fyrirkomulag það, sem gilt hefur í þessum efnum, fái að haldast í framtíðinni. Hæstv. ráðh. gat þess, að einu sinni hefði verið harkalega ráðizt á sig fyrir 20 þús. kr. vínreikning eftir veizlu eina opinbera. Ég minnist þessa. Þetta varð til þess, að hann fór að athuga gamla vínreikninga og hneykslaðist hann stórum yfir þeim, enda ekki undarlegt. Hann sagði þá í ræðu sinni, að sumir þeirra embættismanna, sem hér væri um að ræða, væru ekki það vel launaðir, að þeim veitti af að njóta þessara ívilnana um kaup á víni og tóbaki, þar sem þeir þyrftu að halda uppi allmikilli risnu. Þarna kom það fram í ræðu hæstv. utanrrh. sem svo víða annars staðar, að mönnum nú til dags þykir ekki mikið til koma ráðherralaunanna eða launa, sem eru þeim jafnhá, eins og t. d. kom fram, þegar bæjarstjórnarmeirihlutinn á Ísafirði réð í haust bæjarverkstjóra og gat ekki fyrir hans hönd gert sig ánægðan með minna en ráðherralaun, og þegar við það er miðað, þá er kannske ekki að furða, þó að þeir vilji bæta laun sjálfra ráðh. með hagkvæmum vínkaupum. Það hefur komið fram hjá sumum ræðumönnum hér, að hentara væri að hækka laun ráðh., en afnema þessi fríðindi, og ég er því algerlega samþykkur. Með því væri útrýmt og afnumin sú óhreina bókfærsluleið, sem með þessu er farin. Nú er það upplýst, að þessi hlunnindi nái ekki einungis til víns og tóbaks heldur einnig til bifreiða, og er kannske út af fyrir sig ekki svo mikið við því að segja, úr því að laun ráðh. eru svo lág, en ef einhver ráðh. notar þessi hlunnindi þannig, að hann veiti öðrum þau einnig, og allt af fleiri og fleiri, þá er það, eins og allir sjá, óafsakanlegt og hlýtur að leiða til óreiðu og aukinnar eyðslu. Þá er það enn eitt við þetta fyrirkomulag, sem mér geðjast ekki að. Ef einhver af þeim mönnum, sem þessara hlunninda njóta, fer niður í áfengisverzlun og kaupir þar flösku af víni - og þótt hann meira að segja kaupi þessa flösku með útsöluverði og borgi það út í hönd -, þá fellur samt á hann grunur vegna þessa fyrirkomulags, og það er eitt með öðru nóg til þess að þetta fyrirkomulag verður að hverfa. Það er ekki fyrst og fremst vegna þess, að þeir, sem þessara hlunninda hafa notið, hafi notað þau svo óhóflega - þótt svo hafi reyndar verið í sumum tilfellum - heldur vegna þess, að þetta fyrirkomulag er óhafandi svo margra hluta vegna. Hvernig ættu t. d. þessar launauppbætur að koma fram, ef hlutaðeigandi kærir sig alls ekki um að kaupa vín? Á máli þessu er mórölsk hlið, og það fyrirkomulag, sem nú gildir, hlýtur að setja menn í vanda og baka ýmiss konar tortryggni og erfiðleika og á því hiklaust að afnemast með öllu og víkja fyrir betra skipulagi í þessum efnum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. og mun því verða stuttorður. Hæstv. utanrrh. minntist hér á veizlu nokkra, sem haldin var af ákveðnum ráðh. Þessi samkunda mun hafa verið þing Alþýðusambands Íslands. Það gerði sínar samþykktir um áfengismál, og ég verð að játa, að þessir vínreikningar voru mér vonbrigði. Ég hygg hins vegar, að ummæli andstæðinga Alþýðusambands Íslands um þessa veizlu hafi verið nokkuð beiskju blandin og stafi þau af óánægju út af því, að þarna skyldi haldin veizla með vínveitingum fyrir sauðsvartan almúgann. Eins og nokkrir ræðumenn hafa sýnt hér fram á, þá er fyrirkomulag það, sem gildir í þessum málum, óhæft og óviðunandi og því auðsætt, að till. sú, sem hér er fram borin, hefur við gild rök að styðjast. Ég skal ekkert um það segja, hvaða ályktanir verði dregnar af þeim umr., sem hér hafa farið fram um mál þetta, en engan hef ég heyrt halda því fram, að ástand það, sem nú ríkir í áfengismálunum, sé viðunandi lengur, þótt menn hins vegar greini á um, hvað verða megi til bóta. Hygg ég, að megi með réttu segja um mál þetta í heild: Hvað höfðingjarnir hafast að, hinir meina, sér leyfist það. - Það er því álit mitt, að þennan ósið, sem komizt hefur á í þessum efnum, beri að afnema hið bráðasta og að ríkisvaldið eigi meira að segja heldur að launa þessa menn svo sæmilega, að slíkra hlunninda sem þessara þurfi alls ekki með til þess að bæta afkomu þeirra, enda ekki vansalaust né á neinn hátt viðeigandi að gera það á þennan hátt.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. fórust orð eitthvað á þá leið, að bókfærsluhlið málsins skipti engu. Þetta er ekki rétt. Hér er um það að ræða, hvort sannleikurinn í þessum hlunnindamálum skuli hulinn, falinn fyrir kjósendum. Undanfarið hefur ríkisstj. rækilega falið þessa reikninga fyrir almenningi, svo að menn hafa ekki hugmynd um, hve þessi fríðindi nema háum upphæðum né hvað opinberar veizlur kosta ríkið mikið. Hér er því beinlínis um hálfgerða fölsun að ræða, þar sem alltaf er reynt að haga reikningsfærslu þannig, að menn fái ekki áttað sig á, hvernig þessi mál raunverulega standa. Þjóðin öll á rétt á að sjá í réttu ljósi, hver hagnaður er árlega af áfengissölunni, án þess að nokkuð sé undan dregið eða nokkrar undantekningar gerðar, og hún á heimtingu á að fá að vita, hvað laun þessara manna eru raunverulega há, reiknuð með þessum fríðindum.