Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 429 fsp. til hæstv. sjútvrh., sem fjallar um útflutning tilbúinna fiskrétta. Fsp. er í fjórum liðum og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „1. Hefur verið athugað nýlega, hvort unnt er að framleiða tilbúna fiskrétti fyrir Bandaríkjamarkað í verksmiðjum hérlendis í stað þess að gera það vestanhafs? Ef svo er, hver er niðurstaðan? 2. Hve miklum gjaldeyri tapa Íslendingar á því, að þessi framleiðsla er ekki í landinu sjálfu? 3. Hve margt fólk starfar í fiskverksmiðjum, sem Íslendingar eiga erlendis? 4. Hverjar eru horfur í þessum málum á Evrópumarkaði?“ Ég vil til skýringar þessum fsp. minna á það, sem þingheimi er kunnugt, að Íslendingar eiga í Bandaríkjunum tvö blómleg fyrirtæki, sem reka þar verksmiðjur og framleiða tilbúna fiskrétti úr frystum fiski sem fluttur er héðan frá landi. Þegar þessum fyrirtækjum var komið upp voru gefnar á því ýmsar sennilegar og vafalaust réttar skýringar, þ. á m. hin mikla fjarlægð, sem um er að ræða, og vankantar á að flytja tilbúna frysta fiskrétti svo langa leið, í öðru lagi ýmsar tolla- og viðskiptaaðstæður, sem gerðu það óhjákvæmilegt, að verksmiðjurnar, sem ynnu hina endanlegu söluvöru, yrðu staðsettar í Bandaríkjunum á markaðnum sjálfum, en ekki hér á landi. Nú eru liðin ærið mörg ár síðan, þessi fyrirtæki hafa blómgast og stækkað, og enginn vafi er á því, að þau hafa gert feiknamikið gagn við að koma íslenskum fiskafurðum á markað fyrir hátt og hagstætt verð. Þrátt fyrir þetta finnst mér að við þurfum að endurtaka öðru hverju spurninguna um það, hvort ástæður til þess, að þessar verksmiðjur eru staðsettar í Bandaríkjunum, en ekki hér á Íslandi, séu óbreyttar. Hefur tæknin ekki haft áhrif á þessi mál? Hefur hún haft svo mikil áhrif, að hún standi ekki í vegi fyrir því, að við gætum flutt tilbúna fiskrétti héðan og vestur um haf? M. ö. o. verðum við, þrátt fyrir það hve blómleg þessi fyrirtæki eru og að mörgu leyti ánægjulegt að eiga þau, stöðugt að vera á verði, stöðugt að halda uppi árvekni um það, hvort unnt sé að halda uppi þessari starfsemi á Íslandi. Á ég þá í sjálfu sér ekki við að leggja eigi verksmiðjurnar niður, a. m. k. ekki fyrst um sinn, heldur að áframhaldandi uppbygging gæti orðið hér á landi, en ekki vestra. Spurning númer tvö hljóðar svo: „Hve miklum gjaldeyri tapa Íslendingar á því, að þessi framleiðsla er ekki í landinu sjálfu?“ Ég skal játa, og vænti að hæstv. ráðh. hafi séð það í hendi sinni, að þessi spurning er dálítið klaufalega orðuð. Þegar á málið er litið í heild höfum við að sjálfsögðu haft gífurlegan hagnað af því að koma upp þessu markaðskerfi. En það, sem fyrir mér vakti þegar ég samdi þessa spurningu, var miðað við þær aðstæður að verksmiðjurnar hefðu getað verið hér á Íslandi. Nú kann að vera að sú viðmiðun hafi ekki verið raunhæf. En meginefni fsp. er að fá enn endurskoðaða þá spurningu, hvort þessar aðstæður séu raunhæfar eða ekki. Þriðja og fjórða spurning skýra sig sjálfar: Hve margt fólk starfar í þessum verksmiðjum, sem Íslendingar eiga erlendis, og hverjar horfur eru í þessum málum á Evrópumarkaði? Nú má búast við, að aðstæður þar muni kalla á meira af tilbúnum frystum fiskréttum. Kemur þá til álita, hvort við getum komist inn á þann markað, hvort við neyðumst til að fara sömu leið og í Bandaríkjunum að byggja verksmiðjur t. d. í Hollandi, eins og einu sinni var áætlað, eða hvort við getum ekki varðandi Evrópu, sem er töluvert nær okkur en Norður-Ameríka, byggt upp slíkan markað á þann hátt, að verksmiðjurnar, sem framleiða hina endanlegu neytendavöru, verði hér á landi.



Herra forseti. Um svar við þessum fsp. hv. 2. landsk. þm. var haft samráð við Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Samband ísl. samvinnufélaga og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Tæknilega er lítið því til fyrirstöðu að framleiða fiskskammta og fleira þess háttar í neytendapakkningar hér á landi. Mikla þekkingu á mörkuðum erlendis þarf til að framleiða tilbúna rétti fyrir fólk með ólíkan smekk. Fiskstautar og annað, sem framleitt er í verksmiðjum okkar fyrir vestan, er í háum tollaflokki í Bandaríkjunum og er yfirleitt mjög dýrt að selja mikið unna vöru þar. Geymsluþol á þessum forsteiktu eða hálfmatreiddu réttum er tiltölulega lítið, og einn farmur, sem þránar vegna of langrar geymslu eða ófullnægjandi skilyrða, getur þurrkað út margra ára ávinning. Verksmiðjurnar íslensku í Bandaríkjunum hafa gert okkur kleift að selja mun meira en ella og reynslan hefur sýnt, að þær greiða yfirleitt hæsta fáanlegt verð fyrir afurðir okkar. Atvinnulega og þjóðhagslega séð er þó e. t. v. athugandi, hvort meiri fullvinnsla er möguleg, t. d. mætti móta fiskinn í ákveðna lögun og ákveðna þyngd áður en hann er frystur og auka vinnsluvirðið á þann hátt. E. t. v. gæti borgað sig að vinna einstakar, en þó ekki forsteiktar afurðir í neytendapakkningar, en þetta hefur verið reynt hér. Samband ísl. samvinnufélaga stofnaði Fiskrétti hf. á árunum eftir 1970 og flutti fiskrétti til Evrópu. Það fyrirtæki hætti störfum eftir tveggja ára starf og mikinn taprekstur. Hinn 5. maí 1966 var samþ. á Alþ. þáltill. um athugun á aukinni fjölbreytni í framleiðslu sjávarafurða og eflingu þeirra iðngreina sem vinna útflutningsverðmæti úr sjávarafla. Samkv. þeirri samþykkt átti ríkisstj. að skipa þriggja manna nefnd til að gera þessa athugun. Það var gert, og nefndin afhenti sjútvrn. skýrslu í ágúst 1968. Er í henni margar upplýsingar að finna um þessi mál öll. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eða frystihús innan vébanda hennar hafa ekki til þessa framleitt tilreiddar fiskafurðir eða blokkskornar vörur á Íslandi til útflutnings, en hins vegar hefur dótturfyrirtæki SH í Bandaríkjunum, Coldwater Seafood Corporation, starfrækt verksmiðju þar í landi í tvo og hálfan áratug, og annað dótturfyrirtæki SH starfrækti litla verksmiðju í Englandi á árunum 1958–1963. Og þá er ný verksmiðja í Bandaríkjunum að hefja vinnslu um þessar mundir, í Everett. Um tíma var unnið að undirbúningi stofnunar verksmiðju í Hollandi með tilliti til sölu í löndum Efnahagsbandalagsins, en af framkvæmdum varð ekki. Ekkert frystihús hér á landi leggur sérstaka áherslu á blokkavinnslu, heldur er í nær öllum tilfellum um að ræða vinnslu úr hráefni sem ekki hentar í vandaðri flakapakningar. Þróun undanfarinna ára hefur verið frá flakapakningum og er öfugt við það, sem spáð var fyrir 15–20 árum, þegar vinnsla úr blokk var á bernskuskeiði sem iðnaður. Verksmiðja á Íslandi yrði því að safna blokk víða að, kosta síðan flutning afurða á erlenda markaði. Flutningskostnaður mundi því aukast, auk þess sem afurðirnar eru fyrirferðarmeiri en blokkirnar og vandasamari í flutningi vegna brothættu. Hráefni við þessa framleiðslu yrði um 25–50% innflutt, og mundi um leið vera mikill flutningskostnaður á því. Þegar þetta allt er athugað er að dómi þeirra manna, sem gerst þekkja þessi mál, ekki talið þjóðhagslega hagstætt að stofna til slíkrar verksmiðju hér á landi. Þar koma auðvitað til mörg önnur atriði en ég hef þegar nefnt, þ. á m. óhagstæð skipun tollamála, sem gerir að verkum að þessi framleiðsla verður okkur hagstæðari í öðru landi, fyrir utan þann mikla kostnað, sem yrði af flutningi á þessari vöru, fyrst innanlands og síðan til útlanda, og innflutningi á hráefni til þessarar vinnslu. Hitt er annað mál og er þörf spurning að leggja fram, að hér þarf auðvitað að taka tillit til þess, hvort ekki sé hægt að gera þessa framleiðslu verðmætari heima, þó að ekki komi til greina að byggja slíka verksmiðju og selja þessa vöru fullunna úr landi. 2. lið fsp. er mjög erfitt að svara, eins og hv. flm. tók fram. Útreikningur sem þessi yrði mjög flókinn og yrði við hann að ganga út frá forsendum sem ekki eru fyrir hendi. Enn fremur skal þess getið, að gjaldeyristap Íslendinga vegna útflutnings á blokk hefur ekki verið reiknað út nýlega. Treysti ég mér því ekki til þess að svara nánar þessari fsp. Á bak við það er svo mikil vinna og enn fremur erfitt að ákveða út frá hvaða forsendum eigi að finna tapið. Um fjölda starfsfólks í fiskverksmiðjum, sem Íslendingar eiga erlendis, er það að segja, að hjá verksmiðjum Coldwater í Bandaríkjunum starfa milli 300 og 400 manns og hjá Icelandic Products er fjöldi starfsmanna nú liðlega 200 manns. Um 4. spurninguna, viðvíkjandi horfum á Evrópumarkaði, skal þess getið, að á síðustu missirum hefur sala á frystum fiski til Evrópumarkaðslanda aukist verulega. Þar kemur til lækkun tolla og aukin eftirspurn eftir freðfiski, sem aftur á móti á rót sína að rekja til þeirra breytinga sem orðið hafa á fiskveiðilögsögu hinna ýmsu ríkja. Í Evrópulöndum er hins vegar mikil samkeppni ríkjandi milli vel þekktra vörumerkja og verðið hefur allt fram á síðustu tíma verið lægra en í Bandaríkjunum. Enn mun því nokkuð langt í land að upp komi í Evrópu markaður fyrir fiskrétti er keppt gæti í verði við hliðstæðan markað í Bandaríkjunum. Við þessar fsp. allar vil ég bæta því, að við verslum aðallega með freðfisk við tvö lönd: í fyrsta lagi Bandaríkin og í öðru lagi Sovétríkin. Bandaríkin, eins og flest önnur lönd, hafa nú fært fiskveiðilögsögu sína út í 200 mílur. Þar eru víða auðug fiskimið og er sjáanleg stórfelld aukning á fiskveiðum innan bandarískrar fiskveiðilögsögu, en sömuleiðis fer vaxandi áhugi nokkurra þjóða, sem fiskveiðar stunda, að fá fiskveiðiheimildir innan þeirrar fiskveiðilögsögu. Allt þetta getur skapað og kemur til með að skapa vaxandi samkeppni um veiðar og sölu á fiski í þessu fjölmenna ríki. Hitt aðalviðskiptaríkið, Sovétríkin, hefur verið með annan stærsta úthafsveiðiflota heims og við útfærslu í 200 mílur, jafnviðtækt og það er, hafa þeir brugðist við sínum vanda á þann hátt, að þeir hafa samið við fjölmargar þjóðir, t. d. við þjóðir sem liggja að Indlandshafi, þjóðir víða í Afríku og nú fyrir skömmu við Marokkó, um að sovéski flotinn fái að fiska innan fiskveiðilögsögu þessara ríkja og landa afla hjá þeim til vinnslu. Síðan kaupa þjóðirnar þessar afurðir af þeim. Allt getur þetta haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir okkur íslendinga innan ekki langs tíma. Er engum vafa undirorpið, að við Íslendingar eigum að leggja í vaxandi mæli mikla áherslu á það að koma afurðum okkar inn á markaði hjá fleiri þjóðum, þá ekki síst hjá þjóðum Vestur-Evrópu, sem eru iðnaðarþjóðir þar sem lífsafkoma almennings er einna best. Þær þjóðir geta keypt afurðir okkar á því verði sem við þurfum að fá fyrir þær. Orðið hefur mikil breyting með tollasamningnum, sem tók gildi fyrir hálfu öðru ári, til þess að auka þessi viðskipti í Vestur-Evrópu. Tel ég mjög athugandi, að verksmiðjum líkum og í Bandaríkjunum eða með þeim hætti, sem hæfir smekk þessara þjóða, verði komið upp í Vestur-Evrópu, þó of snemmt sé að fullyrða um þau efni nú á þessari stundu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svör hans, sem voru eins ítarleg og við var að búast, svo og fyrir þær vangaveltur sem hann endaði ræðu sína á. Ég heyri á honum, að það muni vera skoðun þeirra manna, sem gerst þekkja, að aðstæður hafi ekki breyst svo að mögulegt sé að flytja fullvinnslu á fiski fyrir Ameríkumarkað hingað heim. Mér þykir þó ánægjulegt að heyra hann segja, að víð verðum að stefna að því eftir föngum að gera fiskinn verðmætari áður en hann er fluttur úr landi, ef finnanleg eru millistig á því sviði. Augljóst er, þegar lesnar eru tölur um að 500–600 manns hafi atvinnu í tveimur íslenskum verksmiðjum vestan hafs, að hér er um að ræða mikið atvinnumál, sem Íslendingar verða að reyna, ef þess gefst kostur í framtíðinni, að flytja sem mest hingað heim. Þetta er fiskiðnaður á allra fullkomnasta stigi - iðnaður sem þarf töluvert mikið vinnuafl og því meira sem við getum í framtíðinni flutt af slíkri starfsemi hingað til lands í stað þess að hún fari fram erlendis, því betra. Það var mjög athyglisvert sem hæstv. ráðh. sagði í lokin, að útfærslan í 200 mílur hefði á ýmsan hátt gert okkur vandasamari sölu á afurðum okkar og skapað ný viðhorf í samkeppni. Það hefur veríð þekkt um nokkra áratugi, að bandarísk stjórnvöld hafa rekið stefnu í innflutningsmálum á fiski sem hefur haft í för með sér að þeirra eigin fiskiðnaður, sérstaklega í Nýja-Englandi, hefur nálega lagst niður, eða a. m. k. orðið langt á eftir tímanum hvað tæknilega þróun snertir. Á þessu getur orðið mikil breyting nú eftir að Bandaríkin fá 200 mílna landhelgi. Á það hefur verið minnst áður, að við þurfum að fylgjast vel með þeirri þróun, sérstaklega ef aðrar þjóðir taka upp á því að setja upp útgerðarfyrirtæki í Bandaríkjunum, sem mun vera tiltölulega auðvelt samkv. bandarískum lögum, og leppa þar verulegar fiskveiðar sem gætu orðið samkeppnisaðilar við okkur. Það er einnig athyglisvert, hvernig Sovétríkin hafa leyst sitt vandamál. Það kom snemma fram á hafréttarráðstefnunni, að áhugi vanþróaðra ríkja á því að fá 200 mílur, sem vitað var að viðkomandi þjóðir höfðu engar aðstæður til þess að nýta, byggðust á því að selja fiskveiðiréttindi. Sú þróun er þegar í gangi og getur haft áhrif á markaðstöðu okkar. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að Vestur-Evrópa er það svæði sem við þurfum nú að beina athygli okkar mjög að varðandi framtíðarmarkaði. Á s. l. sumri fóru þm: nefndir bæði til Bretlands og Vestur-Þýskalands og áttu viðtöl við fólk bæði í Bremerhaven í Þýskalandi og í Grimsby í Englandi. Á báðum stöðum var auðheyrt að áhugi manna var að fá hráefni frá okkur. Þeir hafa aðstöðu til dreifingar og vinnslu og vilja fá hráefni. Spurningin er, hvort sjónarmið okkar hlýtur ekki til frambúðar að vera að reyna að hafa sem mest af vinnslunni hér á landi, eins og hæstv. ráðh. sagði í svari sínu, reyna að hafa fiskinn sem allra verðmætastan þegar hann er fluttur út. Með þessu er ég þó engan veginn að andmæla því, að á vissum árstímum og við vissar aðstæður geti verið hagkvæmt fyrir fiskiskip okkar að selja ísaðan fisk erlendis: Ég ítreka þakklæti mitt til hæstv. ráðh. fyrir svörin og þær upplýsingar sem hann veitti.

Fyrirspyrjandi (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Fyrir tæpu ári, eða 29. apríl 1977, samþykkti Alþingi þál. um votheysverkun. Þessi þál. var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að heita sér fyrir ráðstöfunum til að stuðla að almennari votheysverkun en nú er með því að : 1) kynna bændum reynslu þeirra sem um árabil hafa byggt heyöflun sína að öllu eða mestu leyti á votheysverkun, 2) veita hærri stofnlán til byggingar votheyshlaðna en þurrheyshlaðna og 3) veita sérstök stofnlán til að hreyta þurrheyshlöðum í votheyshlöður.“ Það er, eins og ég sagði, nær ár komið frá því að Alþ. lýsti þeim vilja sínum sem fram kemur í þessari þál. Þótti mér því tímabært í svo mikilvægu máli að grennslast fyrir um það, hvað liði framkvæmd á þessari þáltill. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja fsp. til hæstv. landbrh., svo hljóðandi: „Hvaða ráðstafanir, til að stuðla að almennari votheysverkun en verið hefur, hefur ríkisstj. gert samkv. þál. um votheysverkun, sem Alþ. samþykkti 29. apríl 1973?“

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Við fsp. hv. 3. þm. Vestf. á þskj. 405 vil ég gefa eftirfarandi svar. - Hann hefur áður greint frá þál., svo að ég þarf ekki að minna á hana. Á fjárlögum s. l. árs voru veittar 3 millj. til rannsókna á hvaða heyverkunaraðferðir gæfu best fóður. Rannsóknastofnun landbúnaðarins sendi aðallega ráðunautum landbúnaðarins spurninga- og leiðbeiningalista snertandi fóðursýnistökur. Þegar hafa verið rannsökuð yfir 250 votheyssýni. Meira en 90% þessara sýna hafa borist frá ráðunautum. Ráðunautar hafa svo að sjálfsögðu fengið niðurstöður þessara rannsókna og þeir nota þær í leiðbeiningastarfsemi sinni. Bútæknideild Rannsóknastofnunar landbúnaðarins á Hvanneyri vinnur að umfangsmiklum tilraunum í votheysgerð. Hefur deildin aflað sér ýmissa tækja til afnota við þessar tilraunir. Á fjárlögum þessa árs eru 3.9 millj. kr, í þessu skyni. Verða þær notaðar til framhaldsrannsókna á þessu sviði og nýjum tilraunum bætt við, t. d. í votheysverkun á Hvanneyri og hjá bændum í nágrenninu. Þá verða gerðar samanburðartilraunir á þurrheysverkun og votheysverkun, einnig samanburður á fóðurgildi heys eftir því hver verkunin hefur verið. Með þessu tel ég svarað 1. lið í þáltill. þeirri sem hér var greind að framan. Um 2. lið þáltill. er þetta að segja: Til þess að auka stofnlán til votheysgryfja hefði lagabreyting orðið að eiga sér stað. Sú breyting hefur hins vegar ekki verið gerð. Reyndar verður að telja ástandið í þeim málum gott, því að lán og framlag til votheyshlaðna geta numið 75% af byggingarkostnaði flatgryfja. Aukning hefur orðið mikil í byggingu votheysgryfja, einkum á s. l. sumri. Eftirfarandi tafla sýnir þetta: Árið 1975 voru votheyshlöður 33 og lán til þeirra 33 millj. kr., árið 1976 voru þær 27 og lán 41 millj. kr., 1977 voru þær 58 og 135 millj. kr. veitt í þessu skyni. Um þriðja atriði þáltill., að veita sérstök stofnlán til breytinga á eldri þurrheyshlöðum í votheyshlöður, er þetta að segja: Hér gildir hið sama og um 2. lið þáltill., að breyta yrði lögum ef það ætti að gera, en hér kemur fleira til: 1. Flestar gömlu hlöðurnar eru of grunnar til þess að þær geti talist eins góðar og votheyshlöður. Hæð samanþjappaðra heystæða má varla vera minni en 2.5 m, en það þýðir að vegghæð þyrfti að vera minnst 4.5–5 m. 2. Fæstar hinar eldri hlaðna eru nægilega traustbyggðar til að þola aukið álag sem því fylgir að þeim yrði breytt í votheyshlöður. 3. Aðstaða til innkeyrslu votheys í gömlu hlöðurnar, sem breyta mætti, er víða svo erfið og kostnaðarsöm að það félli um sjálft sig. Þessar þrjár ástæður valda því, að oftast reynist hagkvæmara að byggja frekar nýjar votheyshlöður en að breyta þeim gömlu. Ég tel að með þessu hafi ég svarað spurningunni og ljóst megi vera að þáltill. hefur þegar borið árangur og mun gera það enn þá betur, því að áfram er unnið að framgangi málsins. Ég taldi að með grg., sem ég gaf fyrr í vetur, hefði ég að þessu víkið að nokkru - í þeirri grg. sem ég útbýtti þá á borð hv. þm. Ég vona að hún skýri þetta betur, ef þetta nægir ekki.

Fyrirspyrjandi (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans en mér þykir rétt að fara nokkrum orðum um þau. Ég er ekki nægilega ánægður með þau viðbrögð, sem hafa orðið í þessu máli frá því að Alþ. lýsti vilja sínum um þessi efni. Hæstv. ráðh. fór út í hina einstöku töluliði þáltill. Í 1. tölul. er talað um að kynna bændum reynslu þeirra sem um árabil hafa byggt heyöflun sína að öllu eða mestu leyti á votheysverkun. Ég heyrði ekki að ráðh. gæti neitt um það, að gerðar hefðu veríð beinar ráðstafanir til þess að kynna íslenskum bændum reynslu þeirra sem mest hafa búið við votheysverkunina. Það hefði mátt hugsa sér að það hefði verið gert með því að halda t. d. námskeið eða senda menn um landið gagngert í þessu skyni. Auðvitað geri ég mér ljóst að unnið er merkilegt starf í þessu efni eins og öðrum á vegum Búnaðarfélags Íslands, en þessi þáltill. er samþykkt til þess að hnykkja á í þessum efnum, en láta ekki sitja í sama farinu. Hæstv. ráðh. vék svo að 2. lið þáltill., varðandi hærri stofnlán til byggingar votheyshlaðna en þurrheyshlaðna. Með þessu er lögð áhersla á að breyta um útlánastefnu í þessum efnum frá því sem verið hefur, þ. e. a. s. að láta votheysgerðina hafa forgang. Það sama er að segja um 3. liðinn, sem er um að breyta þurrheyshlöðum í votheyshlöður. Hæstv. ráðh. gat um ýmsa meinbugi á þessu. Svo er vafalaust ekki í öllum tilfellum, enda lá það ekki í orðum ráðh. En auðvitað verður að meta hverju sinni, hvað hagkvæmt er að gera í þessu. Aðalatriðið er þó, að í þessari þáltill. Alþ. er mótuð sú stefna að leggja áherslu á votheysgerðina. Það er góðra gjalda vert, eins og ráðh. greindi frá, að unnið sé að rannsóknum á mismunandi heyverkunaraðferðum. Það verður lengst af, ef ekki alltaf, unnið að slíku í stofnunum landbúnaðarins. En þáltill., sem hér um ræðir, byggist á þeirri forsendu, að ekki þurfi að biða eftir neinum rannsóknum í þessu efni til þess að hefja aðgerðir, sem breyta stefnunni, vegna þess að það er lítið svo á að votheysgerðin hafi sannað ágæti sitt. Menn verða að hafa í huga, að með votheysverkun fá bændur öryggi svo sem frekast er unnt gegn duttlungum tíðarfarsins. Votheysverkun tryggir fóðuröflun í óþurrkatíð. Með votheysverkun afstýra bændur áföllum og fjárhagstjóni sem þeir verða fyrir í óþurrkasumrum sem ekki hagnýta þessa aðferð. En votheysverkun er ekkert neyðarúrræði til að mæta óþurrkum, þvert á móti. Auk öryggisins, sem þessi heyverkun veitir um fóðuröflun, fylgja aðrir hinir mikilvægustu kostir. Votheysverkun tryggir fóðurgildi heyfengsins hvað sem liður tíðarfarinu. Votheysverkun krefst miklu minni vélakosts en þurrheysverkun og votheysverkun krefst minni vinnu. Það er á grundvelli þessara staðreynda, sem í ljós hafa komið hjá þeim sem hafa beitt þessari heyverkunaraðferð og búið við hana, sem tímabært er að breyta um stefnu í þessum málum, ekki einungis að samþykkja ályktun um það á hv. Alþ., heldur að breyta um stefnu í verki.



Herra forseti. Ég er ekki sammála hv. 3. þm. Vestf., að ekki hafi orðið allmikil breyting frá því að þessi þáltill. var samþykkt. Hún var ekki afgreidd fyrr en 29. apríl 1977, en framkvæmdir á því sama ári voru þannig, að samanborið við 27 gryfjur, sem voru byggðar árið 1976, voru byggðar 58 á árinu 1977. Ég hygg að ef mörg mál, sem á hv. Alþ. eru samþ., fengju svo skjótan frama, væri framkvæmdahraðinn meiri en almennt gerist. Ég vil líka segja það, að þeim upplýsingum, sem hefur verið safnað hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Bútæknideildinni á Hvanneyri, hefur verið komið til bænda í gegnum leiðbeiningaþjónustuna sem ráðunautar annast. Í þriðja lagi vil ég svo geta þess, að eftir því sem ég best veit er það stefna stofnlánadeildar landbúnaðarins nú að láta votheyshlöður ganga fyrir þurrheyshlöðum í sambandi við lánveitingu. Mér finnst því allt hníga í sömu átt: verulegt átak hafi verið gert í þessa átt. En auðvitað eiga rannsóknir á heyverkunaraðferðum að halda áfram hér eftir sem hingað til, því að engin sannindi eru í þeim sem ekki eru breytanleg eða eiga ekki eftir að breytast frá því sem nú er.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram, að auðvitað er ég ekki að vanmeta það, að byggðar voru fleiri votheysgryfjur árið 1977 en 1976. En þó að ég vilji ekki vanmeta þá till., sem ég bar fram á sínum tíma og samþykkt var þá þál. sem hér hefur verið rætt um, þá leyfi ég mér að efast um að þetta séu bein áhrif frá þeim tillöguflutningi. Þetta er fyrst og fremst vaxandi vottur þess, hversu nauðsynlegt er að gripa til þeirra ráða að auka votheysgerðina. Það höfðu tvö undanfarin votviðrasumur lagt mikla áherslu á. Ég stóð upp til þess að lýsa ánægju minni yfir því, sem ráðh. lét getið í sinni síðari ræðu, en ekki í sinni fyrri, að nú væri gert ráð fyrir að votheysgryfjur yrðu látnar ganga fyrir þurrheyshlöðum. Ég fagna því. En ég legg áherslu á það, sem ég tel að allir þurfi að gera sér grein fyrir, að við eigum ekki að bíða eftir frekari rannsóknum á mismunandi heyverkunaraðferðum til þess að framkvæma þá stefnu sem Alþ. hefur samþykkt, þó að sjálfsagt sé að halda áfram almennum rannsóknum um þessi efni.