Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta frv. til l. um breyt. á lögum um útflutningssjóð o. fl., sem er stjfrv., til athugunar um alllangan tíma. Ástæðan til þessa dráttar er fyrst og fremst sú, að n. þótti ekki tiltækilegt að afgreiða málið, fyrr en séð yrði, hver fjárhagsafkoma sjóðsins gæti orðið eftir þeim áætlunum, sem gerðar yrðu. Þessar áætlanir liggja nú fyrir, og mun ég víkja nokkuð að þeim síðar, en okkur virðist, að ekki sé ástæða til að ætla annað en sjóðurinn muni geta staðið við sínar skuldbindingar. Þær brtt., sem við flytjum á þskj. 459, gera ráð fyrir eftirfarandi breytingum á frv.: Í fyrsta lagi er brtt. okkar varðandi 1. gr. frv., sem gerir aðeins ráð fyrir nánari útskýringu varðandi útreikning á skiptaverði á fiski. Er þessi útskýring sett inn í frv. til að fyrirbyggja allan hugsanlegan misskilning varðandi útreikning skiptaverðs. Í öðru lagi er um að ræða umorðun á 2. gr. frv., en þar er nánar tiltekið, á hvern hátt reiknaðar skuli uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir. Í þriðja lagi er till. okkar varðandi 44. gr. laganna um útflutningssjóð o. fl., þ. e. a. s. 1. mgr. hennar. Þetta atriði hefur verið nokkuð rætt hér að undanförnu á hv. Alþ. í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Samkvæmt gildandi lögum er heimilt að innheimta 160% sérstakt gjald af bifreiðum og bifhjólum, sem flutt eru til landsins. Samkvæmt þessari till. okkar, sem flutt er að beiðni hæstv. ríkisstj., er gert ráð fyrir, að þetta sérstaka gjald verði hækkað upp í 300%, ef um innflutning bifreiða er að ræða án gjaldeyris. Ef um gjaldeyrisúthlutun er að ræða, er gert ráð fyrir, að gjaldið verði 250%. Þó hefur þótt rétt, að gjaldið væri nokkru lægra, þegar um bifreiðar fyrir atvinnubifreiðastjóra er að ræða, eða 225% í stað 250%, en dýrtíðarsjóðsgjald, 35%, hefur á undanförnum árum verið fellt niður af slíkum bifreiðum. Eftir þeim áætlunum, sem gerðar hafa verið um innflutning bifreiða, er gert ráð fyrir, að innflutningur á gjaldeyrislausum bifreiðum verði aukinn um 250 bíla, miðað við árið 1958, og um 100 bíla, sem úthlutaður er gjaldeyrir fyrir. Það hefur heyrzt stundum, að e. t. v. yrði ekki hægt að fá kaupendur að öllum þessum bílum, sem er þó ekki nein veruleg aukning frá s. l. ári, vegna þess, hvað þeir yrðu dýrir. Ekki hef ég trú á, að sú verði raunin. Eftirspurn eftir bifreiðum, bæði með og án gjaldeyris, hefur verið svo mikil, að með ólíkindum má telja. Á undanförnum árum hefur verið óskað eftir margfalt fleiri bifreiðum, en hægt hefur verið að fullnægja. Þetta þekki ég vel. Auk þess er vitað mál, að bílar, sem hafa komið til landsins á undanförnum árum, hafa stundum og raunar kannske oft og tíðum verið seldir á mun hærra verði, en þeir hafa kostað í innkaupi þrátt fyrir 160% gjaldið. En þetta gjald verður hækkað og innflutningurinn gerður nokkru frjálsari en verið hefur og ætti að mega gera ráð fyrir, að svokallaður svartur markaður á bifreiðum ætti e. t. v. nokkuð að minnka. Ég hef sem sagt engar áhyggjur fyrir mitt leyti af því, að bílarnir gangi ekki út. Ég vil með nokkrum orðum gera grein fyrir því, hvernig gert er ráð fyrir að staða útflutningssjóðs verði, miðað við þær áætlanir, sem fyrir liggja. Efnahagsmálaráðunautur ríkisstjórnarinnar, Jónas Haralz, hefur gert skýrslu um stöðu útflutningssjóðs og er kannske réttast að lesa úr henni kafla, sem er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar lögin um útflutningssjóð o. fl. voru sett í maímánuði 1958, var ráð fyrir því gert, að rekstur sjóðsins gæti verið hallalaus með þeim gjöldum og tekjum, sem þau lög gerðu ráð fyrir. Það var þó ljóst frá upphafi, að þetta gat því aðeins staðizt, að gjaldeyristekjur væru háar og notkun erlends lánsfjár mikil og þar af leiðandi væri hægt að halda uppi miklum innflutningi á hágjaldavörum. Reynsla sú, sem fengizt hefur af starfsemi sjóðsins í hartnær eitt ár, staðfestir þetta í öllum aðalatriðum. Þrátt fyrir mikinn útflutning og mikla notkun erlends lánsfjár á árinu 1958, var innflutningur hágjaldavöru ekki eins mikill og áætlað hafði verið, þegar lögin um útflutningssjóð voru sett. Staða sjóðsins á árinu batnaði um hér um bil 40 millj. kr., vegna þess að síðari hluta ársins fékk sjóðurinn tekjur samkv. hinum nýju lögum, en innti gjöld lengi vel eftir hinum gömlu. Á þeim hluta ársins 1959, sem liðinn er, hefur staða sjóðsins aftur versnað verulega. Stafar þetta af því, að allmiklar greiðslur hafa á sjóðinn fallið samkv. þeim bótum, sem ákveðnar voru með l. um útflutningssjóð á s. l. ári og niðurgreiðslur hafa verið auknar, en einnig af því, að innflutningur á hágjaldavöru hefur verið lágur á fyrstu mánuðum ársins. Ríkisstj. hefur nýlega í samráði við seðlabankann lokið samningu greiðslujafnaðar- og innflutningsáætlunar fyrir árið 1959 og hefur innflutningsskrifstofan og bankarnir nú byrjað að starfa á grundvelli þessara áætlana. Stefna þessara áætlana miðar m. a. að því að tryggja nógu mikinn innflutning hágjaldavöru á árinu 1959, til þess að áætlanir þær, sem upphaflega voru gerðar um afkomu útflutningssjóðs á s. l. vori, fái staðizt, þ. e. a. s., að sjóðurinn verði hallalaus með þeim tekjum og gjöldum, sem þá voru ákveðin. Meðfylgjandi yfirlit sýnir áætlun um afkomu sjóðsins á árinu 1959 samkv. þeim greiðslujafnaðar- og innflutningsáætlunum, sem að framan getur og samkv. þeim forsendum, að tekjur og gjöld haldist þau sömu og ákveðin voru með l. um útflutningssjóð á s. l. ári. Er niðurstaða áætlunarinnar sú, að gjöldin eru 20 þús. kr. hærri en tekjur. Er þetta mjög lítil upphæð, miðað við veltu sjóðsins, um 1½% af heildartekjum og má því segja, að jafnvægi sé nokkurn veginn á milli tekna og gjalda sjóðsins samkv. þeim forsendum, er áætlanirnar byggjast á, enda eru þær forsendur í öllum aðalatriðum þær sömu og áætlanir um afkomu sjóðsins á yfirstandandi ári, voru byggðar á. Þessar niðurstöður sýna hins vegar ljóslega, á hve völtum fótum fjárhagur sjóðsins hefur staðið frá öndverðu. Enginn möguleiki hefur verið til þess, að tekjur mættu gjöldum, nema innflutningur hátollavöru væri mjög hár. En af þeim innflutningi getur hins vegar ekki orðið, nema hvort tveggja komi til, miklar gjaldeyristekjur og mikil notkun erlends lánsfjár. Jafnvel á þessum forsendum er ekki nema rétt svo, að tekjur geti mætt gjöldum. Eins og kunnugt er, munu útgjöld sjóðsins aukast verulega á þessu ári vegna aukinna niðurgreiðslna og aukinnar aðstoðar við útgerðina. Áætlað er, að þessi auknu útgjöld nemi samtals 199 millj. kr. Til þess að standa straum af þessum auknu útgjöldum er gert ráð fyrir því, að útflutningssjóði verði aflað nýrra tekna af skatti af bílaleyfum, að greiðslur hans til ríkissjóðs falli niður og til sjóðsins verði veitt fé á fjárlögum.“ Þessi sundurliðun um tekjuöflun sjóðsins er svo sú, að hækkun leyfisgjalda á bílum er gert ráð fyrir að nemi 30,4 millj. kr., niðurfelling á greiðslum til ríkissjóðs 20 millj. og fjárveiting samkv. fjárl. 152,1 millj., eða samtals 202,5 millj. kr. En áætlun um útgjaldaaukningu sjóðsins á árinu 1959 er þessi: Aukin aðstoð við útflutningsatvinnuvegina: sjóvátryggingaiðgjöld báta 25 millj., bráðafúatryggingaiðgjöld báta fyrir árið 1959 7,3 millj., bráðafúatryggingaiðgjöld báta fyrir árið 1958 4 millj., sérbætur til vinnslustöðva 20,7 millj., niðurgreiðsla á beitu 1,8 millj., bætur til togara, báta og vinnslustöðva vegna kaupgreiðsluvísitölu 202 í janúar 9,8 millj., hækkun bóta á síld, sem veidd er á tímabilinu 1. jan. til 15. maí, 0,7 millj., hækkun bóta á sumar- og haustsíld umfram greiðslu trygginga fyrir bátana, áætluð 5,5 millj., hækkun bóta á útfluttar landbúnaðarafurðir 7,5 millj. Auknar niðurgreiðslur: niðurgreiðslur, er tóku gildi 1. jan. 1959, 83,3 millj., niðurgreiðslur, er tóku gildi 1. marz 1959, 25,8 millj., hækkun útgjalda vegna aukinnar neyzlu niðurgreiddra vara frá því, sem áður hafði verið áætlað, 7,6 millj. Samtals eru þetta þá 199 millj. kr., eins og ég sagði áðan. Sá 20 millj. kr. halli, sem um er rætt í grg. Jónasar Haralz, kemur þannig ekki af því, að sjóðnum hafi ekki verið séð fyrir tekjum vegna aukinna útgjalda, eins og fram kemur af áðurnefndu yfirliti, þar eð gjaldaaukning er talin vera 199 millj., en tekjuaukning 202,5 millj. Þessi halli kemur hins vegar fram af því, að grundvöllurinn fyrir útflutningssjóði var svo veikur í fyrra, þegar lögin um hann voru sett, að miðað við þá útflutningsáætlun, sem gerð hefur verið og þær skuldbindingar, sem sjóðurinn hafði árið 1958, hefði halli á honum orðið u. þ. b. 20 millj. Á hinn bóginn bætti sjóðurinn stöðu sína um nær því 40 millj. á árinu sem leið, sem stafar auðvitað eingöngu af því, að vertíðaraflinn frá vertíð 1958 var að mestu bættur með gömlu bótunum, þegar hann var fluttur út, en sjóðurinn fór strax að fá auknar tekjur af innflutningnum, eftir að lögin tóku gildi. Það er því ekki um það að ræða, að útflutningssjóði sé gert erfiðara fyrir vegna þeirra auknu útgjalda, sem honum er nú gert að inna af hendi, hann fær tekjur fyllilega á móti þeim. Á hinn bóginn er sami grundvöllur undir sjóðnum nú og settur var með l. í fyrra og sá grundvöllur er, eins og ég sagði, það veikur, áð gera má ráð fyrir einhverjum halla. En þegar á það er litið, að hér er um mjög litla upphæð að ræða, miðað við heildartekjur sjóðsins og eins á hitt, hvernig tekjuliðirnir eru uppbyggðir, þykir okkur í meiri hl. ekki ástæða til að ætla annað, en að sjóðurinn muni geta staðið við skuldbindingar sínar og mælum því með, að frv. verði samþ. ásamt þeim brtt., sem við höfum lagt fram.



Herra forseti. Það er rétt, sem segir í nál. meiri hl. fjhn., að við endanlega afgreiðslu málsins í n. greiddi ég ekki atkv. Hins vegar liggur ekki fyrir enn nál. frá mér. En ég legg ekki fram, a. m. k. ekki að svo stöddu, neinar brtt. og mun ekki gera neina aths. út af því, þó að haldið verði áfram 2. umr. málsins, án þess að mitt álit liggi fyrir, en það mun væntanlega liggja fyrir þá á síðara stigi málsins eða þegar það er tekið til 3. umr. Ég vil fyrst aðeins nefna þær brtt., sem meiri hl. fjhn. flytur á þskj. 459. Ég vil segja það um 1. brtt., að ég mæli með henni. Hún er við 1. gr. frv. og er aðeins til nánari skýringar. Ég mæli einnig með 2. brtt. frá meiri hl., sem er við 2. gr. frv. Í þeirri brtt. er lagt til að umorða 8. gr. l., en í henni eru ákvæði um bætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, hvernig þær skuli reikna. Till. þessa flytur meiri hl. n. eftir tilmælum frá hæstv. ríkisstj. og ég hef með viðtali við framkvæmdastjóra framleiðsluráðs landbúnaðarins fengið að vita, að hann hefur ekkert við þetta orðalag að athuga, sem er á ákvæðunum í þessari brtt. Hins vegar stend ég ekki að 3. brtt. meiri hl. á þskj. 459, sem er um breyt. á 44. gr. l. Ég á engan þátt í þeirri till. Frv. þetta er borið fram af hæstv. ríkisstj. til þess að fá staðfest samkomulag, sem hún gerði um síðustu áramót við útflytjendur, aðallega útvegsmenn og eigendur vinnslustöðva sjávarafurða, um hækkun á bótum til þeirra. Það er áætlað, að þessi bótahækkun til útflutningsins nemi fullum 80 millj. kr. Það hefur verið svo hér hjá okkur lengi, að útflytjendum er með lögum skammtað verð fyrir þann erlenda gjaldeyri, sem þeir afla með útflutningi á framleiðsluvörum og þetta verð, sem greitt er fyrir gjaldeyrinn, hefur undanfarið verið allmiklu lægra, en útflytjendur þurfa að fá, til þess að þeir fái greiddan sinn framleiðslukostnað. Það liggur í augum uppi, að meðan þessi háttur er á hafður, þá verður ekki hjá því komizt að greiða útflytjendum bætur til þess að jafna hallann, sem þarna kemur fram. Hitt er annað mál, að mér hefur fundizt, bæði nú og áður, að afskipti ríkisstj. af þessum málum væru óeðlilega mikil. Mér hefði fundizt eðlilegt, að þessu væri hagað þannig, að það væri reynt að meta, hvað þyrfti að greiða miklar útflutningsuppbætur, til þess að útflutningsframleiðslan gæti staðið undir sér, en lengra væri ekki gengið í samningum ríkisstj. við framleiðendur um þessi efni. Hins vegar hefur þetta verið þannig bæði nú og undanfarin ár, að ríkisstj. hefur haft með höndum ákaflega margbrotna samninga og við marga aðila um þessi mál. Það er svo komið, að ríkisstj. er farin að hafa afskipti af því um hver áramót, hvernig útvegsmenn og sjómenn skipta með sér því aflaverðmæti, sem berst á land og því til viðbótar, er ríkisstj. líka í samningamakki um hver áramót við útvegsmenn og eigendur vinnslustöðva sjávarafurða um það, hvernig þessir aðilar skipti á milli sín verðmæti aflans. Ríkisstj. er farin að hafa afskipti af því og vera þar samningsaðili um mörg atriði í þessu sambandi. Hún er farin að skipta sér af því, hvað vinnslustöðvarnar greiða útvegsmönnum og sjómönnum fyrir kíló af þorski, hve mikið fyrir ýsukílóið, hvað fyrir löngu og keilu o. s. frv. Við erum komnir ákaflega langt frá frjálsum viðskiptum með svona fyrirkomulagi og þegar svona langt er gengið í þessum ríkisafskiptum, þá tel ég, að komið sé út í öfgar. Þessi miklu afskipti mega teljast að ýmsu leyti hlægileg, þó að hér sé vitanlega um stórt og alvarlegt mál að ræða. Mér fyndist það miklu eðlilegra, að þeir, sem draga aflann á land, ákveði það án afskipta ríkisstj., hvernig þeir fara að því að gera úr honum sem mest verð, hvernig þeir haga verkun aflans, hvort þeir hafa hana í sínum höndum, sem ég tel langeðlilegast og að þeir myndi þá félagsskap um aflaverkunina, eftir því sem þörf krefur, þar sem þessi viðfangsefni eru oft ekki viðráðanleg hverjum einstökum útgerðarmanni um sig. Þetta teldi ég eðlilegra, en að þeir selji fyrir ákveðið verð eigendum vinnslustöðva sinn fisk. Og jafnvel þó að slík viðskipti eigi sér stað, þá sýnist það nokkuð langt gengið, að ríkisstj. skuli um hver áramót þurfa að vera þar samningsaðili, eins og verið hefur nú um skeið. En ég skal ekki frekar ræða um einstök atriði í þessum flóknu samningum ríkisstj. Eins og þegar hefur verið getið, er talið, að aukning útflutningsbótanna úr útflutningssjóði nemi rúmlega 80 millj, kr. í allt og er það í ýmsu formi. En núverandi ríkisstj. hefur einnig aukið stórkostlega niðurgreiðslur á vöruverði innanlands, að mestu á landbúnaðarvörum og árlegur kostnaður við niðurgreiðslurnar hefur í hennar stjórnartíð verið aukinn um nokkuð á annað hundrað millj. kr. Það er ekki nýtt að greiða niður vöruverð innanlands til þess að sporna við frekari hækkun vísitölunnar, en aldrei hefur áður verið gengið svo langt út á þá braut, sem nú er gert og ég tel hér svo langt gengið, að það sé á margan hátt varhugavert. Það er t. d. komið svo nú, að útsöluverð á landbúnaðarvörum til neytenda er orðið lægra en það verð, sem framleiðendum sjálfum er reiknað til tekna við verðlagsútreikninginn. Þetta á þó sérstaklega við um mjólkina, en að nokkru einnig um kjötið og með þessu fyrirkomulagi, með því að ganga svona langt í niðurgreiðslunum, er hlutur bændanna gerður verri en annarra og er óhjákvæmilegt að fá leiðréttingu á þessu hið fyrsta. Í 3. gr. l. um útflutningssjóð, sem sett voru í maímánuði í fyrra, eru ákvæði um bætur á fob.-verðmæti útfluttra vara, sem útflutningssjóður greiðir. Þarna eru ákveðnir þrír bótaflokkar í lögunum. Á allan fisk og fiskafurðir, að undanteknum síldarafurðum, var ákveðið að greiða 80% útflutningsbætur, á afurðir úr sumarveiddri Norður- og Austurlandssíld 55% og á afurðir úr annarri síld, þ. e. a. s. Faxasíld og smásíld, 70%. Í þessari lagagrein segir, að allar aðrar útfluttar vörur skuli bættar samkv. einhverjum flokkanna, sem ég nú hef nefnt, og enn fremur, að ríkisstj. sé heimilt að fengnum till. stjórnar útflutningssjóðs að flytja einstakar vörur milli bótaflokka. Samkv. upplýsingum, sem fjhn. fékk hjá ríkisstj., var nokkuð að þessu gert á næstliðnu ári, að flytja vörur á milli bótaflokka. Þannig var ákveðin 80% uppbót á Faxasíld og smásíld í stað 70% uppbótar, sem upphaflega var ákveðin í lögunum og einnig var okkur tjáð, að á verulegan hluta af sumarveiddri síld, sem lögð var á land á Austfjörðum, hafi verið greidd 70% uppbót í stað 55%. Þegar við í fjhn. ræddum við hæstv. forsrh. um þetta mál fyrir skömmu, sagði hann okkur, að ríkisstj. hefði enn ekki gert neina samninga við síldarútvegsmenn um uppbætur á síld og síldarafurðir á komandi sumri og mér þykir líklegt, að það hafi ekki gerzt síðan, eða ég hef a. m. k. ekki af því frétt. En í aths., sem fylgja frv., er áætlað, að hækkun bóta á sumar- og haustsíld muni nema 5½ millj. kr. Þar að auki er svo gert ráð fyrir greiðslu tryggingagjalda af bátum á síldveiðum eins og á þorskveiðum. Það er talið samkv. aths. með frv., að þessi hækkun á bótum til síldarútvegsins, 5½ millj. kr., sé hlutfallslega hin sama og hækkun, sem varð á bótum til báta á þorskveiðum. Ég tel, að hækkun útflutningsbóta til síldarútvegsins hljóti að verða meiri, en hér er áætlað. Það er kunnugt, að síldveiðarnar hafa gengið mjög erfiðlega um mörg undanfarin ár og margir þátttakendur í þeim orðið fyrir tjóni. Verðið fyrir síldina hefur ekki hækkað eins mikið að undanförnu og þurft hefði að vera til að mæta hækkun á útgerðar- og verkunarkostnaði og síldarverksmiðjur hafa verið reknar með tapi. Þegar litið er á þetta, get ég ekki séð, að það sé sanngjarnt að hafa þann mun á útflutningsbótum á síld og aðra vöru, sem lögin ákveða, en ríkisstj. hefur heimild, eins og ég hef áður bent á, til að flytja vörur á milli bótaflokka, og því getur hún hækkað útflutningsbætur á síldina, þó að breyting verði ekki gerð á lögunum. Þetta var að nokkru gert s. l. ár, eins og ég hef þegar vikið að og ég tel, að þessa heimild verði stjórnin að nota til þess að mæta sanngjörnum óskum frá þessari atvinnugrein. Í lögunum um útflutningssjóð eru sérstakir kaflar um tekjuöflun til sjóðsins og frá því hefur verið skýrt, að tekjur sjóðsins næstliðið ár hafi reynzt nægar til að vega á móti gjöldunum. Nú er hins vegar búið að gera ráðstafanir, sem hafa í för með sér hækkun á ársútgjöldum sjóðsins, sem nemur um 200 millj. kr. Þetta hefur verið gert með þessari miklu hækkun á niðurgreiðslum og með hækkun útflutningsbóta og mér sýnist, að gjöldin hljóti enn að hækka, þegar ákveðnar verða bætur til síldarútvegsins. Við afgreiðslu fjárlfrv. hér á þingi í gær var ákveðið, að greiða skyldi úr ríkissjóði rúmlega 150 millj. kr. til útflutningssjóðs og ein af brtt., sem meiri hl. fjhn. flytur, er um að heimila ríkisstj. að hækka gjöld af innfluttum bifreiðum. Segir í nál. meiri hl., að gera megi ráð fyrir, að þetta hækki tekjur sjóðsins um rúmlega 30 millj. kr. Ég held, að hv. frsm. meiri hl. hafi nefnt 30,4 millj. í ræðu sinni áðan. En þrátt fyrir þetta er enn verulegur halli á áætlun um tekjur og gjöld útflutningssjóðs. Fjárframlagið, sem ákveðið er úr ríkissjóði, er líka fengið með þeim hætti, að ég tel það mjög aðfinnsluvert og vil ég í því sambandi benda á, að greiðsluafgangi ríkissjóðs frá 1958, 25 millj. kr., hefur ríkisstj. og hennar stuðningsmenn fleygt í verðbólguna í staðinn fyrir að fallast á till. okkar framsóknarmanna um að lána þetta fé til byggingarsjóða og veðdeildar Búnaðarbankans, en öllum er kunnugt um, að það vantar mjög tilfinnanlega fé í þessa sjóði. Þetta er einnig að nokkru leyti fengið með því að lækka stórlega framlög frá ríkinu til framfaramála, til verklegra framkvæmda, eins og t. d. raforkuframkvæmdanna. Þá hefur stjórnin einnig ákveðið að auka mjög innflutning á hátollavörum í því skyni að ná í meiri tekjur handa ríkissjóði og útflutningssjóði, en búast má við því, að afleiðingin af þeim ráðstöfunum verði skortur á nauðsynlegum vörum. Enn má í þessu sambandi benda á, að tekjuáætlanir á fjárlagafrv. eru hækkaðar svo mjög, að það verður að teljast ákaflega óvarlegt og ýmis útgjöld ríkissjóðs jafnframt áætluð lægri, en þau fyrirsjáanlega verða, svo að stefnt er að greiðsluhalla hjá ríkissjóði. Í nóvembermánuði í vetur lagði Framsfl. fram í fyrrv. ríkisstj. till. sínar um úrlausnir í efnahagsmálum á þessu ári, og var stefna flokksins þar skýrt mörkuð. Till. hans voru við það miðaðar, að kaupmáttur launa rýrnaði ekki frá því, sem hann var í október s. l. - eða í febrúar 1958, ef vænlegra þætti til samkomulags, að tryggður væri hallalaus rekstur útflutningssjóðs og ríkissjóðs og framlög til framfaramála yrðu ekki minni á þessu ári, en s. l. ár. Því miður fór svo, að það náðist ekki samkomulag um þessar till. Núverandi hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar hafa ákveðið afgreiðslu þessara mála á þessu ári með allt öðru móti. Þeir ætla að fleyta sér nú fyrst um sinn fram yfir kosningarnar með því að eyða afgangi frá fyrra ári og með því að stofna til skulda, sem framtíðin verður að borga. Fjárlagaafgreiðsla þeirra er ákaflega glæfraleg, eins og ég þegar hef vikið að. Og það kom glöggt fram í umr. um þetta frv. í fjhn., að það er fyrirætlun þeirra að samþykkja það án þess að gera ráðstafanir til að jafna þann greiðsluhalla hjá útflutningssjóði, sem áætlanir þeirra sýna. Þar við bætist svo það, að þessi greiðsluhalli er sjáanlega of lágt áætlaður vegna síldaruppbótanna, sem eftir er að ákveða. Ég tel, að þessi afgreiðsla á efnahagsmálunum sé allt öðruvísi, en þyrfti að vera, þar sem með þessu er stefnt opnum augum að skuldasöfnun og vaxandi verðbólgu.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til breyt. á l. um útflutningssjóð, felur í rauninni aðeins það í sér að veita ríkisstj. heimild til þess að gera það lögum samkvæmt, sem hún er þegar búin að gera. Um aðrar breytingar er hér raunverulega ekki að ræða nema að því einu leyti, sem nú er hér flutt sérstök brtt. um, að leggja skuli á sérstakan bílaskatt, sem renna skal til sjóðsins. Ég tel fyrir mitt leyti, eins og ég gat um strax við 1. umr. þessa máls, sem hér var haldin fyrir löngu, að uppbyggingin á þessu frv. sé í eðli sínu óeðlileg og röng. Lögin um útflutningssjóð voru þannig upp byggð, að þar var gert ráð fyrir tilteknum bótagreiðslum eða útgjöldum, sem þessi sjóður mundi hafa með höndum og auk þess var svo hinn liður þessarar löggjafar tekjustofnar sjóðsins. Og ég álít, að um leið og gert er ráð fyrir því að breyta þeim kaflanum, sem snýr að útgjöldum hjá sjóðnum, þá á líka um leið að breyta hinum kafla löggjafarinnar, sem snýr að tekjuöflun fyrir sjóðinn. En enn virðist vera gert ráð fyrir því, að aðeins örlítill hluti af tekjustofnunum eigi að takast hér inn í þessa löggjöf. Nú er það svo, að nýlega hefur verið ákveðið hér á hv. Alþingi, að ríkissjóður skuli greiða útflutningssjóði tiltekna fjárhæð, eða 152,1 millj. kr., á þessu ári, af því að sýnilegt er, að sjóðinn vantar a. m. k. þessa fjárhæð, til þess að hann geti staðið við sínar skuldbindingar og vantar þó ábyggilega nokkuð upp á. Það hefði því verið rétt að flytja hér einmitt við þetta frv. brtt. um að ákveða í lögunum um útflutningssjóð, að ríkið skuli greiða þessa fjárhæð til sjóðsins og þá vitanlega einnig að ákveða þar eðlilega gjalddaga á. Ég vil í þessu efni minna á það, að í gildandi lögum um útflutningssjóð var þessu háttað á nokkuð áþekkan hátt, því að þá var búið þannig um málin, að gert var ráð fyrir því, að útflutningssjóður ætti að greiða ríkissjóði tiltekna fjárupphæð af þeim tekjum, sem útflutningssjóði voru tryggðar. Og í 48. gr. l. um útflutningssjóð var tekið fram, að útflutningssjóður skyldi greiða ríkissjóði þessa fjárhæð og með alveg tilteknum hætti. Það átti að greiða ríkissjóði 1/12 af þessari upphæð mánaðarlega og það var bundið með lögum. Þegar dæmið snýst nú við, að nú er það ríkissjóður, sem á að greiða útflutningssjóði tiltekna fjárhæð og það er bundið með lögum, að útflutningssjóður á að standa skil á tilteknum greiðslum, þá er eðlilegt að setja hér inn í lögin um útflutningssjóð þessar tekjur handa sjóðnum, sem nú er gert ráð fyrir á fjárl. að ríkið verði að inna af höndum og það er líka eðlilegt að ákveða þar tiltekna gjalddaga á, eins og þótti meðan útflutningssjóður var að greiða ríkissjóði. Ég álít því, að hér eigi að koma fram brtt., sem ætti að samþykkjast inn í þessi lög, til þess að lögin um útflutningssjóð verði þannig heilleg og eðlileg, ekki aðeins löggjöf bara um útgjaldahliðina, heldur einnig bundið þar, hvað ríkissjóður á að greiða sjóðnum í tekjur. En önnur atriði í sambandi við þetta frv., eins og það liggur fyrir, þessar heimildir, eru í sjálfu sér ákaflega lítils virði, einkum og sérstaklega þegar búið er nú að semja um öll þessi ákvæði eða svo til öll þessi ákvæði, sem hér er beðið um heimild fyrir. Ég álít, að það sé að vísu alveg sjálfsagt að festa það í lög og samþykkja það að veita ríkisstj. þessa heimild. Það verður að standa við það, sem þegar hefur verið gert í þessum efnum. Það er vitanlega hægt að hafa uppi ágreining um það, hvort hér hafi verið samið á hagstæðasta hátt eða ekki eða hvort samningurinn er hagstæður, það er annað mál, en það verður að sjálfsögðu að standa við það, sem búið er að semja um í þessum efnum og að því leyti til, sem frv. fjallar um það, er ég því samþykkur. Í sambandi við afgreiðslu þessa máls hefur nokkrum sinnum verið á það minnzt, að það mundi verða mjög hæpið, að útflutningssjóður gæti raunverulega staðið við þær skuldbindingar, sem hann hefur þegar tekið á sig. Hér er því nú haldið fram af meiri hluta þeirrar nefndar, sem hefur lagt fram nál. hér í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að það sé búið að tryggja sjóðnum þær tekjur, sem hann muni þurfa og hann ætti því að geta staðið í skilum. Ég fyrir mitt leyti dreg þetta mjög í efa eða hef réttara sagt ekki trú á því, að sjóðurinn hafi nægilegar tekjur til þess að standa undir sínum skuldbindingum, eins og ég hef minnzt á áður. Og hvaða ástæður hef ég fyrir þessari skoðun minni, að sjóðurinn muni ekki hafa tekjur á móti umsömdum útgjöldum? Það er í fyrsta lagi það, að ekki er um að villast, að fjárhagur sjóðsins áður var mjög veikur og það stóð alltaf heldur upp á sjóðinn með að hafa til tekjur á móti öllum útgjöldum, en auk þess er svo það, að nú hefur sjóðurinn, eftir því sem fulltrúar ríkisstj. halda hér fram, tekið á sig nýjar útgjaldaskuldbindingar, sem nema 199 millj. kr. á þessu ári, eða 83 millj. kr. í auknar bætur til framleiðslunnar og 116 millj. kr. í auknar niðurgreiðslur. Í þessari fjárhæð er þó ekki talin alveg nýlega samþykkt útgjaldaupphæð, sem mun nema einum 6 millj. kr. a. m. k., en það var sú ákvörðun Alþingis í gærdag að ákveða, að greiða skyldi niður verð á innfluttum áburði og það af tekjum útflutningssjóðs. Er þá alveg sýnilegt, þó að maður miði við áætlanir ríkisstj., að þá er hér búið að hnýta sjóðnum bagga upp á a. m. k. 205 millj. kr. Ég hef áður bent á, að enn eru samningar eftir við útvegsmenn í sambandi við bætur vegna sumarsíldveiðanna og það getur enginn vafi verið á því, að bætur vegna sumarsíldveiða verða að hækka að allverulegu leyti og miklum mun meira, en gert er ráð fyrir í þessum áætlunum, sem hér liggja fyrir. Það er enginn vafi á því og ástæðurnar eru þessar: Þegar bæturnar voru ákveðnar vegna sumarsíldveiðanna á s. l. ári, var tekið tillit til þess, að þá lágu í landinu á gamla verðinu nær allar þær síldartunnur, sem þurfti að nota við síldarsöltun á s. l. ári. Þetta vitanlega skiptir saltendur mjög miklu máli og bætur til þeirra voru skornar niður með tilliti til þessa. Nú er þetta ekki fyrir hendi. Nú verður að reikna tunnurnar til útgjalda hjá saltendum á hinu nýja verði og hafa þær hækkað stórkostlega mikið frá því, sem áður var. Enn fremur er það, að á s. l. sumri var síldarverðið til bátanna ákveðið allmiklu lægra, en rétt hefði verið með tilliti til þeirra verðhækkana, sem þá skullu á og ástæðan var sú, að bátarnir fengu á því ári að halda vátryggingastyrk, sem raunverulega átti að falla niður á miðju árinu eða í maílok 1958, - að þeir fengu að halda þeim vátryggingastyrk út árið. Og með hliðsjón af því, að þeir fengu að halda þessum vátryggingastyrk, sem áður hafði verið um samið, út árið, var síldarverðið til bátanna ákveðið allmiklu lægra, en beinar tölur stóðu til um. Af þessum ástæðum er alveg augljóst mál, að nú verður að hækka bæturnar í sambandi við sumarsíldveiðarnar allmiklum mun meira, en gert er ráð fyrir í þessum áætlunum. Um það getur því ekki verið að villast, að nýjar útgjaldaupphæðir hjá útflutningssjóði verða allmiklu meiri en 205 millj. kr. Ég hef sagt hér áður, að ég hygg, að þær geti varla orðið minni en 230–240 millj. kr., þegar allt verður þar talið. Þá er eftir að athuga það, hvaða tekjur má fyllilega treysta á að útflutningssjóður fái á móti þessum nýju útgjöldum. Þar munar mest um framlag frá ríkissjóði, 152 millj. kr. En er þá full trygging fyrir því, að ríkissjóður geti greitt þetta framlag? Fjárl. hafa tvímælalaust verið afgr. með þeim hætti, að það verður að telja mjög ólíklegt, að ríkissjóður treysti sér til þess eða geti staðið við þessar skuldbindingar, enda fór það svo, að þegar hér átti að reyna á, hvort þeir, sem stóðu að fjárlagaafgreiðslunni með þessum hætti, tryðu þessu raunverulega sjálfir, með því t. d. að binda í lögum, að ríkissjóður skyldi verða að greiða þessa fjárhæð, 152 millj. kr., með jöfnum afborgunum til útflutningssjóðs mánaðarlega, eins og hann á vitanlega að standa við sínar fjárgreiðslur til framleiðenda, þá er slík till. hér á Alþingi felld. Þeir, sem standa að fjárlagaafgreiðslunni, treysta sér ekki til þess að binda ríkissjóð með lögum, þannig að hann skuli greiða útflutningssjóði þessa upphæð mánaðarlega. Og auðvitað á þetta í framkvæmdinni að fara þannig, að ríkissjóður reynir að sjá sjálfum sér farborða fram eftir árinu, fram á haustið, en það, sem hann ekki hefur handbært af fé, eða þær fjárgreiðslur, sem hann hefur þar lofað og hann vantar fé til þess að greiða, það verður allt látið mæða á útflutningssjóði. Og svo þegar kemur fram á haustið, þá vitanlega verður á nýjan leik komið til Alþingis og til þjóðarinnar og sagt: Ja, nú vantar framleiðslu landsmanna þessar fjárhæðir og nú verður að leggja á, á nýjan hátt eða lækka gengið eða einhvern veginn verður að bjarga framleiðslunni. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að það sé lítil trygging í því, að útflutningssjóður fái alla þessa fjárhæð á réttum tíma frá ríkissjóði, þessar 152 millj. kr. Ég held, að það verði að taka þá áætlun mjög varlega og játa, að það sé ekki verulega líklegt, eins og gengið var frá fjárl. Nú eru þessar 152 millj. kr. aðeins hluti af því, sem búið er að taka á sig af nýjum skuldbindingum fyrir útflutningssjóð, - og hvað þá um hinn hlutann? Jú, þá er bent á það, að nú eigi útflutningssjóður að fá nýjan tekjustofn, sem er nýr bílaskattur, og ráðgert, að þessi nýi bílaskattur eigi að gefa á þessu ári hvorki meira né minna en 30,4 millj. kr. Ég hef ekki mikla trú á því, að þessar tekjur komi fram, og ég vil segja, að það hefði verið sæmra þá fyrir ríkissjóð og þá, sem að þessu standa, að treysta á þetta sjálfir og taka þetta í sinn sjóð og byggja á það þeim megin. Þegar maður athugar nánar, á hverju þetta er byggt, þá kemur í ljós, að það er gert ráð fyrir því að auka stórkostlega innflutning á svonefndum gjaldeyrislausum bílum. Það eru bílar, sem leyft er að flytja inn til landsins, án þess að veitt séu gjaldeyrisleyfi fyrir þeim eða viðkomandi aðilar sjálfir þykjast hafa aflað sér gjaldeyris með eðlilegum hætti og geta sjálfir borgað hið erlenda verð bifreiðarinnar. Með þessum hætti hafa verið fluttar til landsins á undanförnum árum alltaf nokkrar bifreiðar á hverju ári. Árið 1957 voru fluttar inn til landsins 279 bifreiðar með þessum hætti, sem ættu að koma undir þetta skattgjald. Nú er gert ráð fyrir því að hækka þetta nærri um helming eða bæta 250 bifreiðum við þessa tölu. Nú er það í rauninni svo, að hér er gert ráð fyrir enn þá miklu meiri innflutningi, því að á árinu 1958, eða s. l. ári, var þessi innflutningur með allra mesta móti, sem nokkurn tíma hefur þekkzt, eða þannig voru fluttar inn 402 bifreiðar það ár og það er því reiknað með á þessu ári að flytja inn 652 bifreiðar gjaldeyrislaust. Það mun jafngilda því, að gert sé ráð fyrir, að fluttar séu inn bifreiðar til landsins með þessum sérstaka hætti, að menn leggja fram sjálfir gjaldeyrinn, eins og ekkert sé og gjaldeyrisverðmæti þessara bifreiða mun þá vera mjög nærri því að vera í kringum 18 millj. kr. Það virðist sem sagt vera, að menn geti bara tínt upp úr vösum sínum, eins og ekkert sé, 18 millj. kr. í erlendum gjaldeyri til þess að flytja inn bíla með þessum hætti. Við vitum það, að sjómenn, einkum farmenn, hafa lögum samkvæmt nokkurn gjaldeyri, sem þeir mega m. a. nota til þess að flytja inn bifreiðar með þessum hætti. Við vitum líka, að flugmenn hafa gjaldeyri nokkurn, sem þeir mega nota á þennan hátt og innflutningur bifreiða fram til þessa hefur aðallega verið heimilaður þessum aðilum, enda gerðu þeir þá grein fyrir því, að hér væri um að ræða gjaldeyri, sem þeir hafa sannanlega getað lagt fyrir af þessum löglega aflaða gjaldeyri. Enn fremur falla inn undir þetta erlend sendiráð, sem hér starfa og geta lagt sér til gjaldeyri sjálf fyrir þeim fáu bílum, sem þau flytja inn. Þau fá líka að flytja inn gjaldeyrislausa bíla með aðeins innflutningsleyfi. Svo er einnig um að ræða nokkra aðila, sem hafa starfað erlendis eða dvalizt erlendis um lengri eða skemmri tíma og geta fært sönnur á það, að þeir hafi unnið sér fyrir það miklum tekjum erlendis, að þeir hafi þá getað eignazt bifreið þar og fá síðan leyfi til þess að flytja bifreiðina inn, án þess að það þurfi að veita þeim gjaldeyri frá bönkunum hér í sambandi við kaup á þeirri bifreið. Það hefur verið reynt að halda sér í öllum aðalatriðum við þessa aðila. Það er alveg gefið mál, að það er útilokað að ætla sér að flytja inn gjaldeyrislausa bíla að þessu magni, sem hér er nú rætt um, ef það á að binda sig áfram að mestu leyti við þessa aðila. Og það er enginn vafi á því, og það vita gjaldeyrisyfirvöld landsins vel, að í kjölfar þessa hefur flotið verulegt undanskot á gjaldeyri. Menn hafa komið gjaldeyri undan og þótzt síðan vera að nota hann í formi sjómannagjaldeyris og flugmannagjaldeyris, og bílainnflutningurinn einmitt, sem afsakaður hefur verið með þessu, er því í rauninni of þaninn, það er ekkert til í því, að sjómennirnir, sem fá þennan gjaldeyri, eða flugmennirnir geti raunverulega árlega flutt inn allan þennan fjölda af bifreiðum með eðlilegum hætti. En um hvað getur þá verið að ræða, ef treysta má á það, að hægt verði nú að flytja inn 250 bifreiðum meira með þessum hætti en áður hefur verið? Það getur varla annað verið en það, enda hygg ég, að það sé meiningin, að fara nú að heimila þeim aðilum, sem t. d. fá umboðslaun í erlendum gjaldeyri, að nota þann gjaldeyri, umboðslaunagjaldeyrinn, til þess að flytja inn bifreiðar með þessum hætti. Ég tel fyrir mitt leyti, að slíkt sé mjög háskaleg stefna og óréttmæt á allan hátt. Auðvitað er það svo, að þeir aðilar, sem afla sér erlends gjaldeyris með umboðslaunastörfum eða með umboðsstörfum, eiga vitanlega að skila sínum gjaldeyri alveg eins og aðrir, sem vinna sér fyrir erlendum gjaldeyri. Og það hefur verið reynt, auðvitað með allt of litlu aðhaldi, en það hefur þó verið reynt að knýja þessa aðila til þess að flytja inn almennar og gagnlegar vörur fyrir umboðslaunin eða þá að þeir notuðu þessi umboðslaun til þess, sem er óhjákvæmilegt í sambandi við þeirra innflutningsstörf. Og þó að undandráttur hafi orðið talsverður á því, að þessir aðilar, sem afla sér gjaldeyris með þessum hætti, með umboðsstörfum, skiluðu þessum gjaldeyri reiðulega, þá sýna þó skýrslur, að þeir hafa árlega flutt inn talsvert magn af almennum vörum til landsins fyrir umboðslaunagjaldeyri sinn. En nú ættu þeir að koma að sjálfsögðu og sækja um gjaldeyri af takmörkuðum gjaldeyrisforða landsmanna til þess að flytja inn hinar almennu vörur, en nota allar sínar umboðslaunatekjur og flytja síðan inn bifreiðar með þessum hætti til þess að geta tekið hér þátt í svarta markaðnum, sem vissulega mun haldast áfram í þessum efnum eftir sem áður. Ég vil nú segja það, ekki sízt, ef þannig er ástatt í landinu, að miklu fleiri aðilar óska eftir því að fá flutta inn bíla á hverju ári, en þjóðin þykist hafa gjaldeyri til þess að selja mönnum í hendur til innkaupa á, sem sagt eftirspurnin eftir bílum er miklu meiri en innflutningurinn, er þá nema eðlilegt, ef þeir aðilar, t. d. kaupsýslustéttin, fá að nota sínar atvinnutekjur, fá þann gjaldeyri alveg óbundinn, sem þeir afla sér á þann hátt, til þess að flytja m. a. inn þessa eftirsóttu vöru, bílana, er þá nema eðlilegt, að aðrar atvinnustéttir komi á eftir og segi: Ég hef líka aflað erlends gjaldeyris og af hverju á ég að skila öllum mínum gjaldeyri í hinn almenna gjaldeyrissjóð? Af hverju má ég ekki fá ákveðinn skammt af mínum gjaldeyri, sem ég hef sannanlega aflað, til þess m. a. að flytja inn gjaldeyrislausa bíla með þessum hætti? Og ég er ósköp hræddur um, að afleiðingin af þessu verði sú, að hér komi margir á eftir og vilji verða aðnjótandi hins sama. Ég tel því, að hér sé farið inn á mjög hættulega braut og óeðlilega, ef stefnt er að þessu, og að þetta muni einnig hafa þau áhrif, að meira og meira verður leitað á það að koma gjaldeyri undan til þess síðan að geta svo að segja óáreitt fengið að flytja inn t. d. bíla með þessum hætti fyrir þann gjaldeyri, sem mönnum hefur tekizt að skjóta undan. Áður voru þó hafðar uppi reglur um það að reyna sem allra bezt að láta menn sanna, að þeir hefðu fengið gjaldeyrinn með eðlilegum hætti í sínar hendur og þá var auðvitað fyrst og fremst um að ræða sjómenn og flugmenn og aðra slíka. Ég held því, að það sé veruleg hætta á því, að það fari svo, að það reynist ekki fært á þessu ári, þó að vilji væri fyrir hendi, að heimila eða fá fram innflutning á 650 bílum með þessum hætti og auk þess vil ég vara við því, að það verði farið inn á þá braut að heimila mönnum að ráðstafa t. d. umboðslaunatekjum á þennan hátt. Ég trúi því ekki, að það sé réttmætt að reikna með því, að útflutningssjóður fái á þessu ári rúmar 30 millj. kr. í auknar tekjur vegna þessa nýja bílaskatts. Auk þess er svo þess að geta, að þegar er liðinn sá tími ársins að mjög verulegu leyti, þegar jafnan er mestur þrýstingur á, í sambandi víð innflutning á bílum, sem sagt vortíminn, og það dregur alltaf úr því, hve ákafir menn eru í bílainnflutning, eftir því sem líður á árið, og er þá veruleg hætta á því, að hér geti ekki orðið úr öllum þeim innflutningi á bílum, sem hér er gert ráð fyrir. Ég held því, að þessi tekjustofn útflutningssjóðs verði vægast sagt mjög ótryggur. Þá var í þriðja lagi gert ráð fyrir því, að útflutningssjóður losnaði við 20 millj. kr. greiðslu, sem áður var til ríkissjóðs, að þær þyrfti hann ekki að inna af hendi nú og er því talið, að hann muni fá með þessum hætti rúmar 200 millj. kr. í nýjar tekjur. En eins og ég hef sýnt fram á, eru tekjustofnarnir, sem á er bent af hálfu ríkisins, mjög svo veikir. En meira að segja þeir tekjustofnar, sem á er bent og verða að teljast veikir, hrökkva alls ekki til á móti þeim útgjöldum, sem alveg er sýnilegt að muni skella á útflutningssjóðinn. Þar við bætist svo þetta, sem ég gat um fyrr í minni ræðu, að hagur útflutningssjóðs var tiltölulega mjög veikur, það stóð alltaf heldur á honum að geta greitt það, sem hann átti að greiða og þó að hér hafi verið sagt í þessum umr., að sjóðurinn hafi bætt við sinn hag sem nemur 40 millj. kr. seinni hluta ársins 1958, þá er ekki nema hluti af sögunni sagður með því. Að vísu var það svo, að hagur sjóðsins batnaði nokkuð með auknum tekjum að sjálfsögðu. En þetta stafaði líka að allverulegu leyti af því, að þannig var hagað framkvæmdum í lok ársins 1958, að unnið var að því að safna hér nokkrum útflutningsbirgðum, þannig að allmikið af fiskafurðum, sem framleiddar voru á árinu 1958, var ekki flutt út á því ári, þó að unnt hefði verið að flytja þær út. Þeim var safnað hér til þess að auka við birgðir, enda höfðu birgðirnar aukizt um yfir 70 millj. kr. í árslokin og þótti hentara að hafa það með þessum hætti til þess að geta haldið uppi ákveðnum útflutningi í janúar- og febrúarmánuði, sem annars hefði orðið tiltölulega lítill. En einmitt af því, að þarna var raunverulega dregið úr útflutningi í lok ársins, varð þetta til þess, að útgjöldin urðu heldur minni hjá sjóðnum, það féll í gjalddaga tiltölulega minna af bótagreiðslum vegna framleiðslu ársins 1958. Hins vegar komu tekjurnar nokkurn veginn inn eftir því, sem um innflutninginn var að ræða. Þetta vitanlega gerði hag sjóðsins allmiklu betri aðeins í bráð, en hann raunverulega var, þegar á allt var litið og á þetta vitanlega getur ekki verið að treysta. Hins vegar er það viðurkennt af öllum, að nú hefur hagur útflutningssjóðs versnað stórum og nú er hann í allmiklum skuldum við framleiðendur og nú fara óðum að skella á hann einmitt hinar nýju útgjaldakröfur, sem ákveðnar hafa verið, bæði með auknum niðurgreiðslum og öðru. Ég mun nú ekki við þessa umr. flytja hér brtt. við frv. Ég mun athuga það fyrir 3. umr., því að ég tel, að það eigi að koma fram, að bundið sé í l. um útflutningssjóð það framlag, sem ráðgert er að sjóðurinn fái frá ríkinu og þá einnig ákveðnir gjalddagar á það á svipaðan hátt og það var áður bundið í lögum í sambandi við greiðslur sjóðsins til ríkisins. En ég mun ekki flytja till. um það við þessa umr. Í sambandi við annað, sem hér hefur komið fram í þessum umr., þá var á það minnzt hér, - ég hygg af hv. þm. V-Húnv., - að það hefði nokkuð verið gert að því áður að færa bótagreiðslur milli bótaflokka, þannig að það, sem gert hafði verið ráð fyrir að bæta með 55% uppbótum, hafi jafnvel verið fært upp í 70% og var nefnt dæmi um það, að þannig hafi þetta t. d. verið með síldveiði fyrir Austfjörðum á s. l. sumri. Á þetta hafði verið minnzt áður, ég hygg við 1. umr. þessa máls, sem hér fór fram fyrir löngu og þá gaf ég á þessu skýringu, sem ég skal nú endurtaka. Það, sem greitt hafði verið úr sjóðnum í sambandi við síldveiðarnar fyrir Austfjörðum, var fullkomlega og nákvæmlega eftir því, sem fyrir er mælt í l. um útflutningssjóð. Í l. um útflutningssjóð er ákveðið, að greiða skuli bætur, er nema 70%, á alla smásíld, hvar og hvenær sem hún er veidd. Það var aðeins á svonefnda sumarveidda Norður- og Austurlandssíld, sem átti að greiða 55%, þ. e. þá síld, sem veidd er á sumarsíldveiðitímanum, sem markast við alveg ákveðið tímabil og þar einnig miðað við stórsíld af tiltekinni gerð. Nú var um það að ræða, að í lok síldveiðanna fyrir Austurlandi veiddist allmikið af smásíld. Sumpart veiddist þessi síld inni á fjörðum eftir það tímabil, sem aðgreinist sem sumarsíldveiðitímabil og bar því tvímælalaust lögum samkv. að greiða þar 70% bætur á. Og í öðru lagi, að því leyti sem þetta var veitt á sjálfu sumarsíldveiðitímabilinu, þá var hér um blandaða veiði að ræða og látin fara fram athugun á því á vegum Fiskifélagsins, að hve miklu leyti það teldist réttmætt að bæta þessa síld sem smásíld, og eftir að stjórn útflutningssjóðs hafði gert þar ákveðnar till. um, þá voru greiddar bætur samkv. því, þannig að þeir, sem þar áttu hlut að máli, fengu 70% á þann hluta aflans, sem talinn var smásíld og svo 55% á hinn hluta aflans, sem talinn var eðlileg Norðurlandssíld, svo að þar var ekki um færslu á milli flokka að ræða fram yfir það, sem lögin beinlínis gera ráð fyrir eða ætlast til. Hins vegar var um það að ræða, að ákveðið var að greiða á Faxasíld eða síld, sem veiddist hér suðvestanlands á s. l. hausti, 80% bætur í staðinn fyrir 70%, sem ákveðið er í l. og var það líka gert með tilliti til þess, að þá hafði kaupgjald við framleiðslustörfin hækkað allmikið og annar rekstrarkostnaður var þá orðinn gerbreyttur frá því, sem hafði verið, þegar l. voru sett og af því þótti rétt að færa þessa síldarsöltun hér suðvestanlands á milli flokka úr 70% í 80%. Þetta er skýringin á því. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta á þessu stigi málsins. Ég undirstrika aðeins að lokum, að það, sem ég tel fyrst og fremst gallað við þessa afgreiðslu, eins og hún liggur hér fyrir a. m. k., er, að það er ekki tryggt, að útflutningssjóður fái með reglulegum hætti þær nauðsynlegu tekjur, sem hann verður að hafa, ef hann á raunverulega að standa við þær skuldbindingar, sem gefnar hafa verið.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, langaði aðeins til að taka fram örfá atriði í sambandi við það, sem fram hefur komið í umr. Mér fannst á hv. þm. V-Húnv., að hann væri eiginlega á móti því, að afskipti ríkisvaldsins þyrftu að vera eins mikil og þau hafa verið að undanförnu af þeim samningum, sem hefur þurft að gera vegna útflutningsframleiðslunnar. Mér fannst hann tala eins og þetta væri eitthvað nýtt. Það er nú ekki í fyrsta sinn í ár eða í fyrra, sem þetta hefur verið gert. Mig minnir, að það séu nú orðin nokkur ár, síðan á þessu var byrjað. Það getur verið atriði út af fyrir sig, að það sé ekki æskilegt, að þessi háttur sé hafður á. En mér fannst ég ekki verða var við, hvað hv. þm. vill þá gera, hvaða aðferð hann vill hafa til þess að koma þessum aðalatvinnuvegum áfram, miðað við það, sem gert hefur verið á undanförnum árum. Sjálfsagt eru ýmsar leiðir til, en mér fyrir mitt leyti þætti gaman að vita, hvað það er þá, sem á að gera, ef ekki á að fara þessa leið, sem farin hefur verið, að greiða útflutningsatvinnuvegunum bætur og verða að semja um þetta um hver áramót. Annað atriðið var það, að mér fannst ég höggva eftir því hjá hv. þm., að hann taldi allar líkur benda til þess, að hátollavörur mundu sitja í fyrirrúmi um innflutning og gera mætti ráð fyrir skorti á nauðsynjavörum. Þetta hygg ég að sé mjög mikill misskilningur. Sú innflutningsáætlun, sem gerð hefur verið, gerir ráð fyrir svipuðum innflutningi af hátollavörum og gert var ráð fyrir á árinu, sem leið, og heildarinnflutningsáætlunin miðað við þetta ár er álíka há og hún var í fyrra. Það er því ekki verið að fara nú inn á neitt nýtt í þessu efni, heldur verið að fara svipaða leið og farin var í fyrra í sambandi við hinn almenna vöruinnflutning. Hv. 2. þm. S-M. hefur mikla vantrú á tekjumöguleikum útflutningssjóðs. Sjálfsagt verður reynslan að skera úr því, hvernig það reynist, sem gert er ráð fyrir að verði tekjur útflutningssjóðs. Mér finnst ekki sanngjarnt að ætlast til þess, að þær greiðslur, sem eiga að koma úr ríkissjóði, verði ekki inntar af hendi fyrr, en seint á árinu eða í lok ársins. Ég sé ekki neina skynsamlega ástæðu til að gera ráð fyrir því, enda fannst mér rök vanta til þess að sannfæra a. m. k. mig um það. Ég geri ráð fyrir, að þessar greiðslur gangi eðlilegan gang, eftir því sem upphæðin gefur tilefni til og sjálfsagt verður það eitthvað mánaðarlega og ekki þykir mér alveg útilokað, að stjórn útflutningssjóðs og fjmrn. kunni að komast að einhverju samkomulagi um, hvernig þessum greiðslum verður háttað. Að hinu leytinu til þótti hv. þm. mikill vafi leika á því, að sá aukni bílainnflutningur, sem gert er ráð fyrir, gæti orðið. Hv. þm. var viðskmrh. fyrir stuttu og ég geri ráð fyrir því, að hann hafi stundum þá orðið, eins og allir þeir, sem nálægt þessum innflutningsmálum koma, og raunar margir þm. líka, var við mikla eftirspurn eftir bifreiðum og beiðnir um að reyna að útvega leyfi fyrir bifreiðum. Eins og ég sagði áðan, hefur eftirspurnin eftir þessum tækjum verið ákaflega mikil og rétt er að hafa það í huga, að hér er ekki verið að flytja inn nein ónýt tæki eða einskis nýt. Vissulega koma þessi tæki að gagni og vissulega er það mikils um vert í raun og veru að geta flutt inn sæmilega til viðhalds af bifreiðum. Það hefur undanfarin ár verið ákaflega erfitt að gera þetta vegna gjaldeyrisörðugleika og hefur mjög verið haldið í þessi leyfi, bæði innflutningsleyfi og gjaldeyris- og innflutningsleyfi. En aukningin er, eins og ég sagði áðan, ekki ákaflega mikil og jafnvel þó að þessar áætlanir standist, þá verða ekki fluttir inn nema rúmlega 1.000 eða um 1.100 bílar á árinu, og mun það ekki vera óeðlilegur fjöldi bíla til viðhalds á bílakostinum. En það kom fram í ræðu hv. þm., að hann taldi, að verðmæti gjaldeyrislausu bílanna mundi verða 18 millj. kr. Ég vil segja það, að mig brestur gersamlega möguleika á því að skilja, hvaðan þessi upphæð er komin. Eins og hann tók réttilega fram, er á s. l. ári flutt inn allmikið af gjaldeyrislausum bílum, eða 402. Þessir bílar kostuðu samtals eftir þeim skýrslum, sem í innflutningsskrifstofunni liggja, 6.593.727 kr. Mér er ómögulegt að sjá, hvernig það má vera, að þó að aukningin sé um 250 stykki, þá skuli það allt í einu vera komið upp í 18 millj. kr. Þær reglur, sem farið hefur verið eftir í innflutningsskrifstofunni að undanförnu um úthlutun þessara svokölluðu gjaldeyrislausu bíla, hafa verið að ýmsu leyti nokkuð strangar og mér finnst í raun og veru, að þær hafi verið óþarflega og óeðlilega strangar. Á s. 1. ári voru, eins og hv. þm. nefndi, fluttir inn rúmlega 400 bílar. En ég fyrir mitt leyti er alveg sannfærður um, að án þess að tekinn væri einn einasti bíll fyrir umboðslaunatekjur eða einn einasti bíll án þess, að nokkuð væri vafasamt um gjaldeyristekjurnar í sjálfu sér eftir þeim gögnum, sem fyrir væru lögð, þá hefði verið hægt að hafa þennan fjölda bíla tvöfaldan og ég hef meira að segja hugmynd um, að hv. þm., á meðan hann var ráðh., hafi stundum orðið fyrir því, að nokkuð hafi verið stíft eftir þessu gengið. Ein af þeim reglum, sem við höfum farið eftir er, að 5 ár skuli líða milli þess, sem einstaklingar fái leyfi fyrir gjaldeyrislausum bílum. Nú er það vitað mál, að fjöldamargir, bæði á flugvélum og farskipum, hafa gjaldeyristekjur, sem nema tvöföldu bílverði, á hverju einasta ári, þ. e. a. s. yfirmenn á þessum farartækjum. Það virðist þess vegna ekki í raun og veru vera neitt, sem mælir á móti því, að þessir menn fái að ráðstafa þessum löglega fengna gjaldeyri sínum, eftir því sem þeir helzt vilja. Ég mundi t. d. mjög geta látið mér detta í hug, að þessari reglu væri mjög breytt og að það væri ekki haldið fast við það, að 5 ár skyldu líða milli þess, sem menn fengju leyfi, ef þeir hafa nægar gjaldeyristekjur. Við verðum að muna eftir því, að það er hópur manna í þjóðfélaginu, sem hefur u. þ. b. þriðjung af launum sínum í erlendum gjaldeyri og hefur leyfi til þess að ráðstafa honum, eins og hann vill, auk þess sem alltaf er svo talsvert um ýmsa aðra möguleika, svo sem að Íslendingar fá arf erlendis og eitt og annað af slíku tagi. Við höfum reynt að halda nokkuð í þetta, en ég geri ráð fyrir því, að þessar reglur verði gerðar nokkru rýmri nú, eftir að auka á þennan innflutning og mér finnst það í sjálfu sér ekki ósanngjarnt. Við vitum það allir, sem nálægt þessum málum höfum komið, að eftirspurnin eftir þessum bílum hefur verið svo mikil, að bílarnir, eftir að þeir hafa fengizt hjá einstökum mönnum, hafa verið seldir stórkostlega á yfirverði og ef hægt verður að fullnægja dálítið þessari eftirspurn, þá væri kannske hægt að gera sér vonir um, að þessi svarti markaður mundi eitthvað minnka og enginn ætti að sjá eftir því. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð miklu fleiri nú. - Hv. 2. þm. S-M. talaði um, að þetta frv. væri eingöngu til staðfestingar á því, sem þegar hefur verið gert. Það er mikið rétt. En nákvæmlega það sama minnir mig að ætti sér stað á s.l. ári. Þá voru gerðir samningar í byrjun ársins og voru svo ekki staðfestir, fyrr en í lok maí það ár, svo að hér er út af fyrir sig ekki verið að fara inn á neina nýja braut í því efni.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá atriði í sambandi við ræðu hv. 10. landsk. þm. (PP). Það var þá fyrst, að hann fékk ekki skilið það, við hvað ég hefði miðað, þegar ég taldi, að bílainnflutningur, sem jafngilti 652 bílum án gjaldeyris, mundi jafngilda því, að innflytjendur þeirra réðu þar með yfir ca. 18 millj. kr. í erlendum gjaldeyri. Það er fljótreiknað, hvað hér er um að ræða. Það, sem hér er um að ræða, er það, að ég hef reiknað með því í lauslegri áætlun, að verð á hverjum bíl í erlendum gjaldeyri væri um 27 þús. kr. og ég minnist þess að hafa fengið þá tölu í mínar hendur æ ofan í æ, enda býst ég við því, að meðaltalsverðið á amerískum bílum, sem einkum mun vera stílað á að reyna að fá flutta inn hjá þessum góðu mönnum, sem liggja hér á þröskuldinum með gjaldeyri og vilja endilega koma honum í bíla, muni sízt verða minna heldur en þetta. En það skiptir kannske ekki öllu máli. Ef menn vilja hins vegar reikna dæmið á hinn veginn og segja: ja, bílarnir eru nú svo ódýrir, að 402 bílar kosta ekki nema 6,5 millj. kr. - og það er nú eins og fyrri daginn hjá okkur, það er hægt að leika sér nokkuð að þessu gengi, því að enginn veit, hvað gengið er, hvort það er verið að reikna út á því, sem skráð er beint í bönkunum, eða hinu raunverulega gengi, sem menn verða að borga, þar sem er um 55% viðaukagjaldeyrisgjald að ræða, - ef maður tekur þessa upphæð, sem hv. þm. virðist vilja endilega halda sér við, þegar hann vill reyna að gera sem allra minnst úr því, hvað þarna sé um mikinn gjaldeyri að ræða, sem í þetta fer, þá verður heldur lítið úr tekjustofninum. Vissulega er hægt að kaupa inn bíla, sem kosta ekki mikið, þó að það muni yfirleitt ekki vera siður þeirra, sem sækja hér á um svona bíla. En það, sem hér er um að ræða, er það, að í þessari áætlun frá hálfu ríkisstj. er reiknað með því, að auka skuli innflutning sem nemur 100 bílum og veita almenn innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir og 250 bílum, án þess að veita gjaldeyri fyrir þeim innflutningi. Þó að maður taki nú þetta allt í eitt, þessa 100 bíla og þessa 250, þá skilst mér, að það verði 350 bílar, eða nokkuð undir þessari upphæð, sem hv. þm. minntist á, 402 bílum, sem áttu aðeins að kosta 6,5 millj. kr. Og ef hann tekur svo og reiknar út bara þá gjaldeyrishækkun, sem hér er verið að leggja til prósentvís, þá getur hann ekki fengið út úr því 30 millj. kr. tekjur. Það verður heldur stutt í því og þá verður heldur lítið úr tekjuaukanum hjá vesalings útflutningssjóði, ef prjóna á upp með þessum hætti. Nei, hér er um það að ræða, að það er rétt, að innflutningur á bílum getur leikið nokkuð, eflaust frá því að vera 12–15 þús. kr. verð á hverjum bíl og upp í 35–40 þús. kr., og langalgengasta verðið á amerísku bílunum mun vera í kringum 27–30 þús. kr. Það skiptir vitanlega engu höfuðmáli í sambandi við það, sem ég sagði, hvort þessi upphæð í erlendum gjaldeyri er heldur 18 millj. eða 16 millj. eða jafnvel 14 millj., en niður fyrir þá upphæð trúi ég varla að það geti farið, 652 bíla, og mér þykir það furðuleg fjárhæð að reikna með því, að þetta geti menn haft með eðlilegum og frjálsum hætti til innflutnings á bílum á þennan hátt. Nú er um það að ræða, að þó nokkuð er liðið af árinu og búið að leyfa talsverðan innflutning á bílum, og það verður vitanlega að dragast frá öllum þeim gjaldahækkunum, sem hér er nú gert ráð fyrir að leiða í lög. Og sé hér um það að ræða, eins og ég segi, að flytja inn hinar ódýrustu tegundir eingöngu, sem ég hef enga trú á, þá verður líka lítið úr tekjunum hjá útflutningssjóði. Ég held því, að aðalatriðin standi fullkomlega eftir af því, sem ég sagði. Það er verulega hæpið, að útflutningssjóður fái þær tekjur, sem hér er verið að gera ráð fyrir og auk þess er hér verið að fara inn á braut, sem er mjög varhugaverð. Það þýðir ekki að segja mér það, sem hef komið nokkuð nærri þessum málum nú um hríð, að það verði aukinn innflutningur á gjaldeyrislausum bílum svona mikið með því að halda sér í aðalatriðum við þá aðila, sem geta fengið þennan innflutning, sem eru sjómenn, flugmenn og sendiráðsstarfsmenn og aðrir slíkir, sem hefur verið haldið sér við hingað til. Hér verður að taka inn einhverja alveg nýja aðila, ef á að koma út 250 bílum til viðbótar við 402 á einu ári gjaldeyrislaust. Mér finnst miklu eðlilegra, ef það er haft í huga í þessum efnum að heimila kaupsýslumönnum, sem ráða yfir umboðslaunagjaldeyri, að nota þann gjaldeyri í þessu skyni, þá sé miklu eðlilegra að skýra hér frá því, að svo sé, svo að hægt sé þá að ræða um það á eðlilegan hátt. En ef menn ætla að neita því, að það sé meiningin að fara inn á þá braut, þá er líka rétt, að menn játi, að hér er um algerar blekkingatekjur að ræða, tekjur, sem alls ekki geta skilað sér til sjóðsins undir neinum kringumstæðum.



Herra forseti. Hv. 2. þm. S-M. (LJós) dró mjög í efa, að sú áætlun, sem gerð hefur verið um innflutning á bílum, mundi gefa þá upphæð, sem þar er gert ráð fyrir og verð ég því að fara dálítið nánar út í þetta atriði, því að ég vil ómögulega, að hv. þm, sé í neinum vafa um, hvernig þetta er byggt upp, eins og mér sýnist hann mjög vera. Þar er fyrst til að taka, að hann hefur gert ráð fyrir, að hver bíll kostaði 27 þús. kr. að meðaltali í innkaupi. Ef við miðum við s. l. ár, kostaði hver bíll, sem þá var fluttur inn, um 16.500 kr. að meðaltali. Nú skal ég hugga hv. þm. með því, að það er hvort tveggja gert: það er miðað við það meðalverð, sem hefur verið á bílunum að undanförnu og það er enn fremur búið að draga frá þá bíla, sem búið er að veita leyfi fyrir á þessu ári, og til þess að hann sé ekki í vafa um, hver upphæð kemur út úr þessu, þá lítur dæmið einfaldlega svona út: Útflutningssjóður fær: 1. Hækkun á þeim gjöldum, sem nú eru, miðað við þann bílafjölda, sem var fluttur inn á s. l. ári, þ. e. a. s. 402. Hækkun úr 160% í 300% gerir 9,2 millj. En frá þessu dragast 2,2 millj., sem eru vegna 75 bíla, sem búið er að leyfa, þannig að út úr þessu koma 7 millj., hækkun á gjaldeyrislausa bíla, miðað við sömu tölu og í fyrra. 2. Aukning um 250 bíla, sem gefur útflutningssjóði 13,9 millj. Þetta er þá saman 20,9 millj. Við þetta bætast svo gjaldeyrisbílarnir. Þar er fyrst miðað við sömu tölu og í fyrra, 454 bíla. Þeir kostuðu að meðaltali 17.500 kr. Það gerir 7,1 millj. Frá dragast 130 bílar, sem búið er að veita leyfi fyrir, 2 millj., og út úr því kemur 5,1. Og svo er gert ráð fyrir að fjölga um 100 bíla með gjaldeyris- og innflutningsleyfi, sem gert er ráð fyrir að kosti það sama og þeir gerðu á s. l. ári 17.500, og þessir 100 bílar gefa útflutningssjóði 4,4 millj. Þá er þetta þannig, að af gjaldeyrislausum bílum á aukningin til útflutningssjóðs að verða 20,9 millj., af bílum, sem veitt eru gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir, 9,5 millj. Út úr þessu fæ ég 30,4 millj. Þannig liggur málið fyrir. Ég vænti þess, að eftir þessar upplýsingar fari ekki á milli mála neinar upphæðir í þessu. Það, sem getur þá farið á milli mála og eftir stendur, er það, hvort eftirspurnin verði nægjanlega mikil, til þess að þessir bílar gangi allir út. Ég fyrir mitt leyti er ekki í nokkrum vafa um það, miðað við þá miklu eftirspurn, sem hefur verið að undanförnu og er enn, því að í innflutningsskrifstofunni liggja umsóknir, svo að hundruðum skiptir, um bíla, bæði með og án gjaldeyris, sem við höfum ekki afgreitt og nú getum við væntanlega eitthvað farið að byrja á þeim stóra stafla.



Herra forseti. Þegar frv. þetta var hér til umr. í gærdag, talaði hæstv. félmrh. fyrir því og hafði um það að segja aðeins örfá orð. Ég held, að það hafi verið aðalefni þess, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta frv., sem miðar raunverulega að því að afnema orlofsl., að hann sagði, að það hefði komið í ljós, að launamenn kærðu sig ekki um það form, sem á þessu hefði verið, þ.e. að hafa orlofsmerkin, og að kaupgreiðendur hefðu verið guðsfegnir að losna við þau. Að öðru leyti fannst mér hæstv. ráðh. ekki leggja í það að rökstyðja neitt nánar, hvað það raunverulega væri, sem hefði knúið ríkisstj. til þess að leggja fram þetta frv., sem raunverulega miðaði að því að afnema orlofslöggjöfina. Ekki skal ég draga það í efa, að atvinnurekendur hafi gjarnan viljað losna við orlofsmerkin eða þá fyrirhöfn, sem þau leggja á alla atvinnurekendur. Það höfum við vitað alveg frá fyrstu tíð, að flestir atvinnurekendur hefðu gjarnan viljað vera lausir við þessa fyrirhöfn. En þeir hafa nú samt sem áður tekið þetta á sig nú um margra ára skeið. Og ég skil ekki í því, að þeir geti ekki algerlega eins staðið í þessum framkvæmdum nú eins og áður. En í þessu efni álit ég, að það sé ekki hægt annað, en rifja það örlítið upp, hvaða ástæður voru til þess, að orlofsmerkjakerfið var einmitt bundið í lögum. Þetta kerfi var ekki af neinum illvilja sett upp. Það var ekki sett upp bara til þess að leggja hér nokkra aukavinnu á atvinnurekendur í sambandi við þeirra launagreiðslur til verkamanna. Hér var um það að ræða, að menn fundu ekki annað einfaldara form, en þetta til þess að tryggja það í framkvæmd, að hægt væri að koma því við, að lausráðnir tímavinnuverkamenn fengju sitt orlofsfé greitt út á þeim tíma ársins, sem þeir raunverulega ætla sér að nota orlofsféð, eða þann tíma, sem þeir fara í orlof. Þessu er raunverulega komið fyrir á þennan hátt hjá öllum öðrum launastéttum, sem búa við orlof. Ef við t.d. tökum fastlaunamenn, þá er það þannig, að þeir fá hálfan mánuð eða þrjár vikur nú flestir á hverju ári í orlof. Og þeir halda fullu kaupi þennan tíma, þó að þeir hverfi frá vinnu um þriggja vikna tíma, og atvinnurekandinn sér þá um að greiða þeim þessa fjárhæð. Vitanlega hefði mátt hafa hinn háttinn á í sambandi við fastráðna starfsmenn, að taka það kaup, sem fastráðnir menn hafa fyrir hvern þriggja vikna tíma, og bæta því ofan á útgreiðslurnar allan hinn tíma ársins, sem maðurinn er raunverulega að störfum, en borga honum svo ekkert í þessar þrjár vikur, þegar hann hverfur frá störfum og fer í orlof. En sú regla hefur ekki verið notuð, heldur er orlofsféð á þennan hátt hjá fastlaunamanninum geymt, og honum er síðan goldið kaup þær vikur, sem hann hverfur frá starfi og fer í frí. Og það var verið að reyna að koma þessu svona fyrir einnig í sambandi við lausráðna verkamenn, að taka til hliðar kaupgreiðslu fyrir þann hálfan mánuð eða þrjár vikur, sem maðurinn síðar meir átti að fara í frí, og þá væri þessi kaupgreiðsla til staðar, svo að hann gæti raunverulega farið í fríið. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að ef nú væri tekin upp sú regla að greiða öllum fastlaunamönnum í landinu ögninni hærra kaup, á hverjum mánuði, heldur en þeir fá nú, en fella síðan með öllu niður alla kaupgreiðslu í þrjár vikur, þegar þeir fara í sumarfrí, þá mundi það mælast illa fyrir. Það mundi enginn telja þetta til bóta. Menn mundu beinlínis halda því fram, að afleiðing þess yrði sú, að menn teldu þetta eins og hverja aðra kauphækkun, sem hefði verið framkvæmd á þennan hátt allan útborgunartímann af árinu, og þetta yrði svo til þess, að viðkomandi aðili treysti sér ekki til þess að vera kauplaus í þrjár vikur og fara þannig raunverulega í sumarfrí. En nú dettur mönnum í hug, vegna þess að þetta orlofsmerkjakerfi kostar nokkur útgjöld, að það megi nú spara þau útgjöld, þó að það kosti hina lausráðnu verkamenn það, að þeir verði í framkvæmdinni raunverulega af öllu eðlilegu orlofi, öllu eðlilegu sumarfríi. Það þýðir því ekkert annað, en horfast í augu við það, þegar þetta frv. er athugað, að með því að stefna að því að greiða orlofsféð út jafnhliða kaupgreiðslu vikulega, verður litið á féð eins og aðeins hluta af kaupinu, og síðan vantar þá alveg raunverulegar tekjur til þess að lífa fyrir á orlofstímanum sjálfum, sumarfrístímanum. Nú vil ég einnig benda á það, að svo stendur á, að nýlega er búið að lækka kaup hjá verkamönnum í landinu með lögum. Og síðan á, á eftir að ákveða það, að allir atvinnurekendur megi þó greiða mönnum þessi 6%, sem menn hafa í orlof, með kaupinu, og það kemur þá beint upp í kauplækkunina í sambandi við hin útborguðu laun. Þá verður þetta einfaldlega þannig í framkvæmd hjá mönnum, að það virðist svo vera við hverja almenna útborgun, að kauplækkunin hafi ekki orðið alveg eins mikil, miðað við hið útborgaða kaup vikulega, eins og kauplækkunin raunverulega er, en hins vegar vantar svo algerlega kaup þann tíma, sem menn áttu raunverulega að fara í frí. Afleiðingin verður auðvitað sú, að menn fara ekkí í fríið. Orlofið hjá þessum lausráðnu verkamönnum verður í framkvæmd afnumið. Nei, það var sannarlega ekki ákveðið að taka upp þetta orlofsmerkjakerfi algerlega að ástæðulausu. Og vissulega væru verkamenn allir til viðtals um það að leita að einhverju nýrra og ódýrara kerfi, ef það lægi fyrir, sem þó mætti tryggja hið sama í þessum efnum. Launþegar almennt hafa ekkert við því að segja, þó að ekki sé verið að líma merki inn í orlofsbækur hjá þeim verkamönnum eða þeim launþegum, sem raunverulega í framkvæmd eru sem fastráðnir menn, því að þá fá þeir með eðlilegum hætti kaupið greitt fyrir þann tíma líka, sem þeir raunverulega eru í fríi. En orlofsmerkjakerfið virðist vera alveg óhjákvæmilegt gagnvart lausráðnum verkamönnum, sem vinna ýmist hjá þessum eða hinum atvinnurekandanum og hafa mjög óreglulega atvinnu, því að með því er verið að tína saman orlofsfé þeirra, sem þeir eiga síðan að hafa handbært, þegar þeir eiga að fara í það frí, sem viðurkennt hefur verið að sé eðlilegt á alla lund, að þeir taki sér raunverulegt sumarfrí eins og aðrar vinnustéttir. Þegar orlofslögin voru sett á sínum tíma og einnig í sambandi við aðrar breytingar, sem hafa verið gerðar á orlofslögunum eða samningum um orlofsgreiðslu, var það upphaflega tekið fram og hefur jafnan verið tekið fram síðan, að það var alls ekki meiningin með orlofsgreiðslunni að knýja á þann hátt fram neina beina launahækkun. Verkamenn hafa ekki viljað líta á orlofsgreiðsluna sem venjulega launagreiðslu. Hér var ekki um beina kauphækkun að ræða, heldur var aðeins hér um það form að ræða að reyna að tryggja verkamönnum hliðstæð hlunnindi eða hliðstæð frí og aðrar vinnustéttir höfðu mjög almennt fengið sér til handa. Ég álít því, að frv. eins og það, sem hér liggur fyrir, miði raunverulega að því að afnema orlofslögin, því að þau eru með öllu þýðingarlaus, ef þeim yrði breytt á þá lund, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Ef á raunverulega að afnema reglurnar um orlofsmerkin og það eftirlit, sem þeim átti að fylgja, þá er orlofslöggjöfin algerlega úr sögunni og hefur ekkert gildi. Þá er ekkert annað eftir raunverulega heldur en það, sem stéttarfélögin hafa raunverulega í sinum kjarasamningum við vinnuveitendur, og þá býst ég við því, að næsta skrefið sé það að vera ekkert að tiltaka lengur, að tímakaupið skuli vera svona margar krónur og margir aurar og auk þess skuli greiða þeim 6% í orlof, heldur verði bara einfaldlega þetta allt í einni setningu og sagt, að það skuli greiða þeim svona hátt kaup og leggja þá orlofsféð við tímakaupið, svona hátt kaup fyrir hvern tíma. Það hlýtur vitanlega að verða næsta skrefið til þess að gera þetta enn þá einfaldara, enda mundi jafngilda þessu í framkvæmd það, sem hér er stefnt að. Það er því í mesta máta óeðlilegt að reyna að skjóta sér eitthvað undan því í sambandi við þetta frv. að viðurkenna það hreinlega, að hér er verið að stefna að því að afnema orlofslöggjöfina og afnema í framkvæmd hið raunverulega orlof verkamanna. Að því er stefnt og engu öðru. Mér kemur heldur ekki til hugar að trúa því, að þetta frv. sé raunverulega flutt af einhverjum sparnaðarhvötum. Það er alveg fráleitt að reyna að halda því fram. Það er verið að reyna að halda því fram, að ef þetta frv. yrði samþykkt, gæti ríkið sparað á þessu ári við framkvæmd orlofslaganna um 500 þús. kr., og þó er nærri helmingur ársins liðinn og búið að leggja í mestallan þann kostnað við framkvæmd þessara laga, sem mundi verða gert á þessu ári. Það er vitanlega alveg fráleitt að tala um nokkurn sparnað á þessu ári. Svo þegar þess er gætt líka, sem hér hefur verið minnzt á í þessum umr., að frv. er þannig upp byggt, að það gerir þó ráð fyrir því, að einstaka verkamenn eða einstaka launþegar geti krafizt þess áfram að fá orlof sitt með orlofsmerkjum límt inn í bækur, og vitanlega krefjast einhverjir þess, þó að atvinnurekandinn reyni að nudda við verkamanninn að falla frá þessu og segi honum, að ef hann sé með svona óþægð, þá muni hann ekki ráða hann í vinnu aftur og reyna að smáhrekja hann út af þessu, þá mun það nú samt verða þannig í framkvæmd, að allmargir munu krefjast þess að fá þetta í merkjum inn í sínar bækur til þess m.a. að tryggja það, að þeir hafi fé til sumarfrístímans, og þá þarf ríkið hvort sem er að prenta merki, hafa þau til staðar og hafa kerfið til í sambandi við þessa framkvæmd. Allt er sem sagt jafnvitlaust í þessu frá hálfu þeirra manna, sem eru að tala um það, að þeir geti sparað eitthvað í sambandi við það að breyta lögunum á þessa lund. Nei, hér er vitanlega um það að ræða, að það er stefnt að því að reyna að eyðileggja orlofslöggjöfina og reyna að afnema í framkvæmd orlof verkamanna. Ég veit, að það eru til ýmsir atvinnurekendur, sem hafa frá upphafi haft horn í síðu þessarar löggjafar og verið á móti henni og eru kannske að vinna að því eins og þeir geta að reyna að fá hana úr gildi. Ég trúi því nú ekki, að Alþfl.-þingmenn almennt hafi raunverulega haft það í huga að eyðileggja orlofslöggjöfina. Ég tók að vísu eftir því, að sá þm. úr liði Alþfl. hér á Alþ., sem er beint starfandi í verkalýðshreyfingunni, greiddi hiklaust atkvæði á móti þessari till. í sambandi við sparnaðinn fyrir ríkið. En ég trúi því ekki heldur á hina þm. Alþfl., að þeir hafi haft það beinlínis í huga að eyðileggja þessa löggjöf. En þeir hafa bara látið blekkja sig í þessum efnum. Þeir hafa látið aðra menn villa um fyrir sér og reka sig inn á þessa braut, sem raunverulega þýðir þetta. Og ég trúi því illa, að svo aumlega sé komið fyrir Alþfl. í slagtoginu við Sjálfstfl., að hann þurfi að láta reka sig nauðugan til þess að leggja fram frv. eins og þetta og afnema þessa löggjöf á þennan hátt. Ef þinglið Alþfl. hefði raunverulega áttað sig á því, hvað hér er um að vera, þá held ég, að það hefði átt að geta stöðvað þennan ófögnuð og staðið þetta af sér. Ég vil nú sérstaklega beina því til Alþfl.-þingmanna, að þeir endurskoði þessa afstöðu sína. Ég trúi því varla, að þeir óski eftir því, sjáandi það, að hér getur ekki verið um neinn sparnað að ræða og það eru til margir aðrir liðir, sem auðveldara er að spara og þá á raunverulegan hátt hjá ríkinu heldur en þennan, - ég skora á þá, að þeir endurskoði afstöðu sína til þessa máls og reyni ekki að fara út í þá fjarstæðu að ætla að knýja þetta hér í gegn á Alþ. gegn vilja verkalýðshreyfingarinnar í landinu og sjálfum sér til ævarandi háðungar á eftir. Það ætti að vera nóg frá þeirra hálfu, að þeir eru nú búnir að taka að sér fyrir Sjálfstfl. að lækka hér á Alþ. með lögum umsamið kaupgjald og brjóta þannig alveg gegn hefðbundnum reglum í sambandi við samningsrétt verkalýðsfélaganna. Það ætti að vera ærið nóg, þó að flokkurinn bæti nú ekki þessu skammarstriki við líka. Ég man vel eftir því, að um það leyti sem var verið að setja orlofslöggjöfina, þá voru þar einmitt menn úr röðum Alþfl., sem hældu sér feiknin öll fyrir það, að þeir væru í rauninni upphafsmenn þessarar löggjafar, að þeir hefðu fyrst og fremst komið henni fram á Alþ. og þeir ættu allar þakkir skyldar í sambandi við þessa löggjöf. Auðvitað var það nú ekki rétt, þó að þeir ættu sinn þátt í því, að lögin voru sett hér á Alþ. Hið rétta var, að það var sjálf verkalýðshreyfingin í landinu, sem knúði þetta hagsmunamál sitt fram og það í beinum samningum. Og það var búið að semja um það hjá stærstu verkalýðsfélögunum í landinu, að atvinnurekendur skyldu greiða þeim í orlofsfé tiltekna fjárhæð, áður en lögin voru sett um orlof hér á Alþ. En allt um það, þá voru orlofslögin mjög þýðingarmikil staðfesting á því, sem um hafði verið samið á nokkrum stöðum, og hún miðaði að því að reyna að tryggja það betur í framkvæmd, að verkamenn raunverulega hefðu aðstöðu til þess að taka orlof, að verkamenn raunverulega tækju sitt sumarfrí. Það er óréttmætt í þessum efnum að ætla að gera aðalatriði úr þeirri lítils háttar aukavinnu, sem atvinnurekendur verða að taka á sig í sambandi við orlofsmerkin, og þeirri aukagreiðslu, sem ríkið verður að taka á sig, til þess að hægt sé að tryggja verkamönnum orlof í framkvæmd. Slíkt er vitanlega algert aukaatriði, og það er, eins og ég hef sagt áður, sjálfsagt að kanna það, hvort það eru til einhverjar aðrar leiðir, sem mega tryggja hið sama og orlofsmerki gera og kynnu að kosta minna. En það er vitanlega algerlega röng leið og ekki afsakanleg á neinn hátt að grípa til þess að ætla að afnema löggjöfina vegna tiltölulega lítils kostnaðar, sem af þessu er. Þá vil ég einnig minna á það, að önnur lög eru í gildi, sem einnig eru byggð á þessu sama kerfi með merkjagreiðslu, en það eru lögin um skyldusparnað. Þar er um nýja löggjöf að ræða, og sami aðili hefur með hvort tveggja að gera, þau merki, sem þar um ræðir, og þessi svonefndu orlofsmerki. Kostnaðurinn af sparimerkjaframkvæmdinni er þó miklum mun meiri, en framkvæmd orlofslaga. Nú er það alveg gefið mál, að þó að maður vildi fella niður orlofsmerkin, þá verður það bara svo, að þá verður tiltölulega meiri kostnaður við sparimerkin hjá þessari sömu stofnun, af því að hún getur ekki fækkað eða breytt sínu starfsliði eða sínum kostnaði að öllu leyti í samræmi við það, þó að orlofsmerkin væru nú afnumin. Við því er ekkert að segja, þó að framkvæmdin verði sú með orlofið, að þeir atvinnurekendur, sem hafa menn nánast fastráðna í þjónustu sinni um nokkurra mánaða skeið, greiði ekki með beinum orlofsmerkjum, en greiði þá alveg örugglega fullt kaup fyrir þann tíma, sem á raunverulega að gilda sem sumarfrístími, svo að slíkir verkamenn falli undir hina sömu framkvæmd og fastráðnir menn falla. Það er ekkert við því að segja. Það er ekki neitt annað, sem vakir fyrir forustumönnum verkalýðssamtakanna í þessum efnum, en það að reyna að halda því, sem miðar að því að tryggja, að raunverulega verði hægt fyrir alla launþega í landinu að hafa kaup greitt einnig fyrir þann tíma, sem þeir fara í sumarfrí, og það geti gilt jafnt fyrir lausráðna verkamenn sem yfirleitt aðra launþega í landinu. Og meðan þeir ekki finna annað einfaldara ráð til þess að tryggja þetta en orlofsmerkin, þá verða þær reglur líka að gilda. Það hefur verið minnzt á það, að nokkuð hafi borið á því, að orlofslögin hafi verið brotin í framkvæmd, og ég efast ekki um, að það er rétt. Það hefur verið frá hálfu hins opinbera heldur slælega eftir því lítið, hvernig væri háttað framkvæmdinni á þessum lögum, og stafar það vitanlega af því, að atvinnurekendur vilja losna við þetta ómak, sem þeir væru að taka á sig. En ég held þó, að þau undanbrögð, sem þarna hafa verið höfð í frammi, séu ekki meiri en svo, að enn þá stendur eftir höfuðtryggingin í málinu, sú trygging, að flestir verkamenn, sem annars búa við sæmilegar tekjur, geta tekið sér sumarfrí og hafa þá tekjur fyrir að lífa á því tímabili einmitt í gegnum orlofsmerkjagreiðslurnar. Sem sagt, þó að lögin hafi ekki verið haldin í öllum greinum, þá hefur að mínum dómi eigi að síður náðst fram það, sem lögin áttu að tryggja, í öllum aðalatriðum. Ég veit, að því er haldið fram af þeim, sem flytja þetta frv., að það sé ekki beinlínis lagt til með frv. að afnema orlofslögin og ekki heldur beinlínis lagt til í frv. að fella algerlega niður orlofsmerkjagreiðslur, heldur sé hér um heimild að ræða, þannig að það sé heimilt fyrir vinnuveitendur að greiða þetta með útborguðu kaupi, enda sé þarna um samkomulag að ræða. En eins og ég hef að nokkru leyti minnzt á, þá er það alveg augljóst mál, að vegna þess að atvinnurekendur hafa stefnt að því lengi að losna við þetta ómak, þá munu þeir nota þessa heimild til þess að brjótast þarna í gegn og brjóta löggjöfina niður. Það er enginn vafi á því, að þeir munu einmitt sækja á þetta lagið og reyna að knýja verkamenn til þess að falla frá kröfunni um orlofsmerki nú, og hitt er líka vitað, að hætt er við því, að ýmsir verkamenn vilji gjarnan fá sem mesta útborgun vikulega og afskrifi þar með orlofstímann, þegar að honum kemur, af því að þá vitanlega eiga þeir ekkert fé til þess að lífa fyrir. Ég held líka, að þetta mál, eins og það er lagt hér fyrir, sé raunverulega búið að gera sitt gagn. Það, sem hæstv. ríkisstj. vantaði í þessum efnum, var eingöngu að skrökva einni viðbótarupphæð inn á fjárlögin til þess að halda því fram, að fjárlögin hafi ekki verið afgreidd með greiðsluhalla. Nú er búið að skrökva þessari upphæð inn á fjárlögin, þó að allir viti, að það verður enginn sparnaður að þessu, hvort sem frv. verður samþ. eða ekki. Því held ég, að tilganginum sé raunverulega þegar náð og það þurfi ekki lengra að fara, því væri miklu einlægara að hætta nú við að samþ. þetta frv., fallast hreinlega á það, að hér geti enginn sparnaður orðið. Hins vegar standa þó alltaf fjárlögin þannig, að þau eru víst með 50 þús. kr. hagnaði eða 50 þús. kr. greiðsluafgangi, og það hefur náðst með því að halda því fram, að hægt sé að spara á þessum lið um 500 þús. kr., þó að allir viti, að það verður ekki hægt, hvort sem frv. er samþ. eða ekki. Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði nær því lokið ræðu minni, þegar þingfundi var frestað, og þarf því ekki að hafa hér langt mál um þetta frv. við þessa umr. Ég legg áherzlu á það, að mér sýnist, að sú hætta felist í þessu frv., sem hér liggur fyrir um breytingu á orlofslöggjöfinni, að hún verði raunverulega í framkvæmd afnumin, því þó að breytingarnar á löggjöfinni séu sniðnar í því formi, að hér sé aðeins um heimild að ræða, þá er hætt við því, að þessi heimild leiði til þess, að þeim, sem gjarnan hafa verið andvígir þessari löggjöf frá upphafi, takist einmitt í krafti þessarar nýju heimildar að koma lögunum raunverulega úr gildi. Ég held því, að allir þeir, sem viðurkenna það, að orlofslögin eigi rétt á sér og það sé sanngjarnt og eðlilegt, að verkamenn, einnig lausráðnir verkamenn, eigi rétt til orlofs og það eigi að tryggja þeim eðlilegt sumarfrí, að allir þeir eigi raunverulega að vera á móti þessu frv. í þeim búningi, sem það er, og þá ekki siður þegar þess er gætt, eins og hér hefur einnig verið vikið að áður, að það er alveg greinilegt, að þessi breyting á l. getur ekki haft í för með sér neinn sparnað fyrir ríkið og alls ekki a.m.k. á þessu ári. Það er líka svo; að það er verulega hættulegur hlutur fyrir ríkisvaldið að blanda sér á þann hátt, sem gert er með þessu frv., inn í bein kjaramál verkalýðssamtakanna í landinu. Það hefur jafnan leitt af sér erfiðleika, þegar til slíks hefur verið gripið, og ég held, að það, sem hér er um að ræða; sé alls ekki þess virði fyrir þá, sem að þessu frv. standa, að efna til ófriðar við verkalýðssamtökin út af þessu. Ég vil því beina því til ríkisstj., sem stendur að flutningi þessa máls, að hún endurskoði afstöðu sína og falli frá því að reyna að knýja þetta frv. í gegn á þessu þingi. Ég álít, að það mætti þá nota þann tíma, sem nú gefst til næsta þinghalds, til þess að kanna, hvort hægt er að finna einhverjar aðrar leiðir til þess að tryggja verkamönnum orlof, sem kynnu að kosta ríkið í framkvæmd minni fjárhæð, en þetta fyrirkomulag gerir, og mætti þá leita slíkt uppi, þótt ég efist satt að segja um, að það finnist öllu hentugra fyrirkomulag, en þetta er. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð að þessu sinni. Ég hef þegar lýst minni afstöðu til málsins, en ég er algerlega andvígur þessu frv. og tel. að það jafngildi raunverulega því, að orlofslöggjöfin sé afnumin.



Það voru aðeins fáein orð um þetta mál, sem ég samt vildi segja strax við 1. umr. þess. Þetta mál er þannig vaxið, að það er upphaflega tekið upp fyrir óskir og baráttu verkalýðshreyfingarinnar, og það hefur verið upplýst hér, að um það var á sínum tíma nánast eins konar samningur, sem atvinnurekendur áttu líka þátt i. Mér sýnist alveg augljóst, að þetta mál verði að senda til umsagnar verkalýðshreyfingarinnar og fyrst og fremst Alþýðusambandsins, og ef það kemur í ljós, sem maður sér nú þegar að er, að áherzla er lögð á það að hafa þetta áfram í gildi, þá sýnist mér alls ekki koma annað til mála, en það verði haft áfram eins og verið hefur, sem sagt, að þessari löggjöf verði ekki breytt nema í samráði við verkalýðsfélögin. Og ég fyrir mitt leyti vil alveg eindregið styðja, að þannig verði á þessu máli haldið, það verði ekkert í þessu máli gert nema það, sem heildarsamtök verkalýðsins geta fallizt á.



Herra forseti. Með framkomu frv. til laga um breytingu á l. nr. 16 26. febr. 1943, um orlof, er að mínum dómi stigið mjög alvarlegt skref aftur á bak, ef þetta frv. verður að lögum. Með því er stefnt að því að eyðileggja orlofslögin og eyðileggja sjálfsagt og eðlilegt sumarfrí verkafólks, eins og það hefur haft að undanförnu. Ég tel, að með þessu frv. sé beinlínis sumarfrí verkafólks að mestu afnumið. Með því að greiða orlofið í peningum við hverja útborgun er ákveðið stefnt að því, að orlofsféð verði eyðslueyrir. Á orlofsféð, sem þannig er greitt út, verður litið sem hvert annað kaup, en ekki eins og hefur verið, að það sé dregið saman og þegar maðurinn fer í sumarfrí, þá á hann þessa peninga óeydda og getur notað þá þann tíma, sem hann tekur sér frí frá störfum. Með útgáfu orlofsmerkja átti að vera tryggt, að orlofsféð safnaðist saman yfir árið. Þegar launþegar tóku sér t.d. sumarfrí, áttu þeir orlofsfé sitt óeytt og gátu notað það sér til hvíldar og hressingar. Þetta gerði mikill fjöldi verkafólks og sjómenn og töldu þetta fyrirkomulag sér mjög hagstætt. Áður var það óþekkt fyrirbrigði, að verkafólk tæki sér sumarfrí. Aðrar stéttir voru fyrir löngu búnar að fá sitt sumarfrí viðurkennt, en verkafólkið hafði ekki neitt til að styðjast við, þannig að það gæti notað sér slíkt. En með tilkomu orlofslaganna varð breyting á þessu. Þá gat fólkið farið í sumarfrí, ef það vildi, og notað fé, sem hafði safnazt saman í sinni orlofsbók, notað það, þegar það fór í sumarfríið, ellegar ef það fór ekki í sumarfrí, var bara heima, þá gat það haft það sér til framfæris. Það er ekkert launungarmál, að einstaka atvinnurekendur voru strax í upphafi á móti orlofslögunum og brutu lögin, hvenær sem þeir gátu því við komið. Þetta var ákaflega misjafnt, sumir skildu stefnu orlofslaganna rétt, voru þeim hlynntir, aðrir vitanlega voru á annarri skoðun. En þrátt fyrir það, að einhverjir hafi verið, sem töldu sér hag í því að brjóta orlofslögin, þá er það ekki neitt til þess að mæla með því, að gerð sé jafngagnger breyting á þessum l., eins og hér er farið fram á. Mér finnst, að með þessu frv. sé einmitt verið að mæta óskum og stefnu slíkra lögbrjóta. Ég get ekki annað séð, en það sé fyrst og fremst verið að fara eftir kröfum og óskum þessara manna, sem hafa gengið fram fyrir skjöldu að brjóta þessi lög. Og hæstv. ríkisstj. hefur séð sér fært að flytja slíkt frv. hér á Alþ. Frá upphafi vega áttu orlofslögin og hafa átt miklum vinsældum að fagna meðal launastéttanna. Það er síður en svo, að sú breyting, sem hér liggur fyrir á þessum lögum, sé flutt að ósk og vilja þeirra. Ég vildi nú gjarnan varpa þeirri spurningu fram hér - hvaða verkalýðsfélög það eru á landinu, sem hafa óskað eftir breytingu á orlofslögunum. Ef hér væri til staðar einhver úr hæstv. ríkisstj., þá væri mér það mjög kærkomið, að hún vildi benda bara á eitt einasta félag, bara eitt, sem hafi óskað eftir breytingu. Hvað segir stjórn Alþýðusambandsins um þetta t.d.? Nei, þvert á móti er ég þess fullviss, að hægt mundi vera að fá mótmæli á móti þessu frv. hjá langflestum, ef ekki í hverju einasta verkalýðsfélagi á Íslandi, sem er innan Alþýðusambands Íslands. En hæstv. ríkisstj. hefur ekki talið sig þurfa að leita eftir áliti stjórnar Alþýðusambands Íslands um málið eða annarra verkalýðssamtaka. Þess hefði þó mátt vænta af ríkisstj., sem skipuð er eintómum Alþýðuflokksmönnum, að hún hefði leitað eftir áliti heildarsamtaka verkalýðsfélagana um málið. Í stjórn Alþýðusambands Íslands á ríkisstj, sína fylgismenn, sem hefðu að sjálfsögðu getað túlkað hennar sjónarmið. En af einhverjum óskiljanlegum ástæðum hefur hæstv. ríkisstj. algerlega gengið fram hjá stjórn Alþýðusambands Íslands í þessu máli. Þetta bendir til þess, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki talið sig örugga um, að fulltrúar hennar í stjórn A.S.Í. væru henni sammála um afgreiðslu málsins. Ef hún hefði talið sig örugga um það, þá geri ég ráð fyrir því, að hún hefði leitað álits heildarsamtaka verkalýðsins. En mér er nær að halda, að fulltrúar Alþfl. í Alþýðusambandsstjórninni séu hæstv. ríkisstj. algerlega ósammála í málinu. Ég tel, að það sé meiningin að afgr. þetta frv. án þess að leita eftir umsögn A.S.Í. Það er móðgun við heildarsamtök verkalýðsins í landinu, jafnvel meiri móðgun, en maður gat búizt við af hæstv. ríkisstj. Ég leyfi mér að mótmæla og það harðlega slíkri meðferð á þessu máli. Það væri hin freklegasta móðgun við verkalýðshreyfinguna, sem getur haft mjög alvarlegar afleiðingar. Ég held, að hv. alþm. ætti að vera það fullljóst og minnisstætt, að það hefur oft verið sett löggjöf á Alþingi, og það hafa oft verið gerðar hatrammar árásir á verkalýðshreyfinguna, en fyrr eða siðar hefur hún svarað fyrir sig, og svo mun einnig fara í þessu máli. Hæstv. ríkisstj. hóf starfsferil sinn með því að lækka allverulega kaupgjald í landinu, eða um hvorki meira né minna en 13.4%. Það var sú nýársgjöf, sem hæstv. ríkisstj. færði launastéttum landsins. Hæstv. ríkisstj. hefur eytt geysiháum upphæðum til niðurgreiðslu landbúnaðarvara og fleiri vara. Þessar niðurgreiðslur kosta of fjár, og er engan veginn séð fyrir endann á því, hvað slíkar niðurgreiðslur koma til með að kosta ríkissjóð og hvernig þeim verður mætt. Með þessu hefur verið hægt að halda vísitölunni niðri. En það er hinn herfilegasti misskilningur, ef menn halda því fram, að í þessum ráðstöfunum felist nokkur endanleg lausn á dýrtíðarvandamálunum. Hér er aðeins tjaldað til einnar nætur, en engin raunveruleg lausn á vandamálinu, enda við ramman reip að draga, það skal alveg fyllilega viðurkennt. Eitt er þó staðreynd, að þeir einu, sem eru látnir færa fórnir á altari verðbólgunnar, eru launastéttirnar. Til annarra aðila eru greiddir stórauknir styrkir. En þetta kalla ráðh. Alþfl. Og þeirra stuðningsmenn stórkostlegar hagsbætur fyrir launastéttir landsins. Ég held, að verkafólkið, sem harðast hefur orðið fyrir barðinu á þessum ráðstöfunum, sé á allt öðru máli. Og nú er haldið áfram á sömu braut. Nú skal breyta orlofslögunum og þar með eyðileggja hinn upprunalega tilgang þeirra. Sumarfrí verkafólks skal eyðilagt. Það er tilgangur frv. og enginn annar. Áður fyrr töldu Alþýðuflokksmenn og fulltrúar Alþfl. hér á Alþingi orlofslögin mikið hagsmuna- og menningarmál verkalýðshreyfingarinnar, og ég minnist alveg sérstaklega geysistórrar fyrirsagnar í Alþýðublaðinu um þetta mál: Stórsigur Alþfl. Frv. til laga um orlof orðið að lögum. Hérna er stórt menningarmál fyrir vinnandi fólk á Íslandi. Þetta er verk Alþfl., stóð í Alþýðublaðinu. En hér hefur orðið á allmikil breyting til hins verra, enda er tæplega hægt að tala um Alþfl. sem sjálfstæðan stjórnmálaflokk. Þetta frv. ber greinilega með sér handbragð andstæðinga orlofslaganna. Það er þeirra vilji og þeirra kröfur, sem hér á að lögfesta, og ekkert annað. Ég vil fyrir hönd þess verkafólks, sem ég tel mig vera fulltrúa fyrir, harðlega mótmæla frv. og tel það hina mestu ósvífni, að slíkt frv. skuli vera flutt hér á Alþingi og það án þess að áður hafi verið leitað eftir áliti verkalýðssamtakanna. Um sparnað fyrir ríkissjóð í sambandi við þetta mál er hrein fjarstæða að tala, eins og hv. 2. þm. S-M. (LJós) benti hér á áðan. Til viðbótar því, sem þar kom fram, má benda á, að tæplega verður hjá því komizt að prenta bæði orlofsbækur og orlofsmerki, svo að mesti kúfurinn af þeim sparnaði er þar með búinn, og þarf ekki fleiri orðum um það að fara. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum frekar um þetta, vil þó undirstrika enn, að þessi sparnaður svokallaði, þessi 500 þús. kr. sparnaður, er að mínum dómi algerlega út í bláinn eins og svo margir aðrir liðir í fjárlfrv., sem við vorum að samþ. í gær. Þannig er það frv. hin argasta blekking og um leið ósvífin árás á eitt mesta réttindamál alþýðunnar. Ég vil taka undir þau ummæli hv. 2. þm. S-M., að hv. þm. Alþfl. ættu að endurskoða afstöðu sína til málsins. Þeir geta látið málið daga hér uppi í Alþingi, það er ósköp einfalt mál. En ég teldi þá vera miklu meiri menn, og ég tel þá, að þeir sýndu þá í einu máli örlitla sómatilfinningu fyrir þeirri stefnu, sem þeir telja sig vera að berjast fyrir, en á það hefur mér virzt - og sjálfsagt mörgum fleirum - hafa vantað allmikið undanfarið stjórnartímabil.



Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu og við Alþfl.-þingmenn sammála hverju einasta orði, sem Alþýðubandalagsmenn hafa sagt um þörfina fyrir, að þjóðfélagið tryggi verkamönnum orlof, verkamönnum og öðrum þeim, sem ekki hafa föst laun allt árið, og forsagan talar sínu máli um það, hvort sem við deilum meira eða minna um það hér, hverjum hafi verið að þakka, að þessi lög komust á, og hverjum ekki. Út í það mun ég ekki fara. En það, sem mér finnst fyrst og fremst ástæða til að ræða í sambandi við málið nú, er, hvernig framkvæmd þessara laga og þessarar fögru hugsjónar hefur tekizt, og væri raunar meiri ástæða til að kynna sér það málefnalega, en flytja hér stór orð um svik og annað slíkt og árásir á verkalýðinn, eins og t.d. síðasti ræðumaður gerði. Það er skemmst frá að segja, að í reyndinni hefur orlofsmerkjakerfið reynzt vera mjög gallað, og má bezt marka gallana á þessu kerfi af þeirri staðreynd, að samkvæmt upplýsingum, sem mér hafa verið gefnar, voru launagreiðslur á s.l. ári, sem eru orlofsskyldar, rúmlega 1.800 millj. í landinu, en orlofsmerki voru ekki tekin fyrir meira en 296 millj. kr. M.ö.o.: fimm af hverjum sex vinnandi mönnum í landinu, sem eiga samkvæmt landslögum að taka 6% af sínu kaupi í orlofsmerkjum, hafa annaðhvort með eigin samþykki eða látið það viðgangast af sínum atvinnurekendum, að lögin hafa verið brotin. Fimm of hverjum sex hafa ekki fylgt þessum lögum. Þetta virðist mér vera svo alvarleg staðreynd, að það sé ómögulegt annað, en taka málið í heild til nokkuð gagngerðrar íhugunar af þessu tilefni. Og mér finnst mjög eðlilegt, að Alþýðuflokksmenn vilji gera það og jafnvel að menn eins og hæstv. fjmrh., sem var einn af þeim, sem sömdu þessi lög, hafi opin augun fyrir þessum hlutum, fylgist með framkvæmdinni og bendi á, á einn hátt eða annan, að þetta mál verði að athuga. Nú hefur þetta mál komið upp í sambandi við afgreiðslu fjárl., og skal ég verða fyrstur manna til að viðurkenna, að það kunni ekki að vera heppilegasta leiðin til þess að vekja málið, en það skyggir þó ekki á þessa höfuðstaðreynd. Ég hef t.d. kynnt mér í einu verkalýðsfélagi, þar sem ég er nokkuð kunnugur mönnum, hvernig framkvæmd þessara ákvæða um orlofsmerkin hefur þar verið, og starfsmaður þess verkalýðsfélags sagði mér mjög skjótlega sínar farir ekki sléttar í þeim efnum. Þetta félag er á félagssvæði, þar sem allmikil útgerð er og mikill fjöldi af aðkomusjómönnum og verkamönnum kemur á vissum tímum árs. Og sagan er sú, sem sögð er af framkvæmdinni, að þessum mönnum hættir við að gleyma sínum bókum heima eða hafa týnt þeim og að útgerðarmennirnir gjarnan vilja segja: Ja, við gerum orlofið upp í vertíðarlok eða í lok tryggingartímabils. - Og þeir nota gleymsku eða vanrækslu mannanna, sem koma úr fjarlægum héruðum, að hafa ekki sínar bækur, sem tylliástæðu til þess að gera ekki upp orlofið fyrr, en seinna. Svo er það algeng saga, er mér tjáð, að það gengur treglega að fá fullt uppgjör eftir vertíð. Menn verða að fara í aðra vinnu annars staðar, og orlofið vill hreinlega falla milli skips og bryggju, m.ö.o.: atvinnurekendur bókstaflega reyna að hafa það af verkamönnunum. Þetta verkalýðsfélag hefur hvað eftir annað, eftir að starfsmenn þess komu auga á þetta vandamál, orðið að ganga á milli útgerðarmannanna og bókstaflega krefjast þess að sjá reikningsuppgjörið við hvern einasta mann til þess að tryggja það, að þeir fengju sitt orlof, og þá eru ýmsar ástæður gefnar: maðurinn er farinn, hann skildi ekki eftir heimilisfang o.s.frv., o.s.frv. Þá hygg ég, að það séu töluvert mikil brögð að því, að þeir menn, sem þó hafa tekið merkin og fengið þau, hafi ýmist týnt þeim eða ekki skilað þeim og fengið sitt fé, og væri fróðlegt, ef hægt væri að fá nákvæmar skýrslur um þá hluti. Allt gefur þetta til kynna, að hér sé um að ræða kerfi, sem sé ófullnægjandi og nái ekki þeim tilgangi, sem var á bak við þessi lög upprunalega og vissulega er enn þá fullur vilji Alþfl., ekki síður, en þeirra manna, sem hafa andmælt þessari breytingu hér. Ég er því ekki viss um það, þó að atvinnurekendur hafi eitthvert erfiði af þessu, nema sumir þeirra vilji alveg eins, að þetta kerfi verði áfram, ekki sízt þegar þeir gefa fjöldamargir, eins og mér er tjáð, notað þetta kerfi sem skálkaskjól til að fresta greiðslum og liggja þannig með fé. Hins vegar er augljóst, að eitthvað verður að gera í sambandi við þetta mál og að þær forsendur, sem eiginlega öll andmæli, a.m.k. tveggja síðustu ræðumanna, byggjast á, eru ekki réttar. Hv. 2, þm. S-M. (LJós) sagði, að undanbrögð undan lögunum væru ekki meiri en svo, að enn þá héldist sú höfuðtrygging, að flestir verkamenn notuðu merkin og fengju þar af leiðandi fé til síns orlofs. Þessar tölur, sem ég hef hér nefnt og eru eftir áreiðanlegum heimildum, sanna, að þetta er á misskilningi byggt, eins og ég veit, að hann hefði gert sér ljóst, ef hann hefði haft aðstöðu til eða reynt að afla sér þessara upplýsinga. Það er því augljóst, að við verðum á einn eða annan hátt að finna betra kerfi, til að ná þessu takmarki. Við verðum að finna leið, sem veitir betri árangur en þann, að aðeins einn af hverjum sex mönnum, sem þessi lög áttu að ná til, skuli í raun og veru nota merkjakerfið. Það er alveg óhjákvæmilegt. Og ég skil ekki í öðru, en alþýðusamtökin og verkalýðsfélögin muni taka fullan þátt í því að leita að slíkum leiðum og reyna að koma þessum lögum í það form, að þau nái tilgangi sínum. Ég geri ráð fyrir því, að núv. ríkisstj. mundi ekki hugsa mikið eða sjá eftir 1/2 millj. kr., ef það fengist fyrir féð, sem á samkvæmt bókstafnum að fást fyrir það, og ég mundi persónulega styðja meiri upphæð en það, ef við gætum tryggt framgang þess, sem orlofslögin áttu að tryggja, ef við gætum tryggt, að eitthvað töluvert meira en 1/6 af þeim hópi manna í landinu, sem lögin eiga að ná til, fengi merki eða annað, sem í stað þeirra gæti komið. Ég vil svo benda mjög á það, að ekki er verið að afnema merkjakerfið og eftir sem áður muni menn eða hópar manna geta valið um. Og þegar menn hafa í huga þessa staðreynd, að eins og nú er í framkvæmdinni, þá eru lögin brotin varðandi fimm af hverjum sex mönnum, þá er það ekkert fráleitt atriði að gera hvort tveggja í senn : að ná þessum litla sparnaði, þar sem féð ekki náði sínum tilgangi, og vekja um leið athygli á því, sem í raun og veru er stórmál, sem sagt, að það verði að finna aðrar leiðir. Í raun og veru er þó þessi hluti orlofsmála verkalýðsins ekki nema ein hlið á þeim málum, eins og forseti Alþýðusambandsins benti á hér í ræðu, þegar hann skýrði frá því, sem hann hafði séð af skipulagi þessara hluta úti í Noregi. Og mér er kunnugt um það, að fyrir atbeina ráðh. hefur ferðaskrifstofan nú undanfarna mánuði unnið að því að reyna að skipuleggja orlofsferðir töluvert ódýrari, en hingað til hefur verið kostur á, með tilliti til þess að gefa almenningi í landinu kost á ferðum, sem vinnandi fólk ræður við af sínum tekjum, og er það ekki þýðingarlítið atriði í þessu sambandi. Ég vil sem sagt mótmæla algerlega öllum fullyrðingum um, að þetta sé árás á sumarfrí verkafólks. Það er verið að draga hér fram mikilsvert hagsmunamál fyrir verkalýðinn, þar sem brýn þörf er alvarlegra breytinga, og ég vil skora á hvern þann, sem hefur áhuga á þessu máli, að leita í huga sínum og sjá, hvort ekki verður fundið betra kerfi, og að við gerum það að aðalatriði málsins að finna það kerfi, sem dugir, en ekki að ráðast hver á annan með stóryrðum út af því, þó að þessi litla breyting sé gerð, þegar þessi höfuðstaðreynd blasir við, að það er ekki nema 1/6 af því fólki, sem þessi lög eiga að ná til, sem raunverulega nýtur þeirra, eins og þau eru framkvæmd í dag.



Herra forseti. Það var í tilefni af því, sem síðasti ræðumaður sagði um þær aths., sem ég og fleiri höfðum gert hér varðandi þetta frv. um breytingar á orlofslögunum. Uppistaðan í því, sem hv. þm. sagði hér til varnar þessu frv., var það, að hann taldi, að í ljós hefði komið, að löggjöfin um orlof verkamanna hefði komið að sáralitlum notum í framkvæmd eða aðeins einn launþegi af hverjum sex hefði raunverulega notfært sér þau atriði, sem um ræðir í sambandi við þetta frv., og hann nefndi tölur í þessu sambandi, tölur, sem ég hafði svo sem heyrt áður og komu mér ekki á óvart, sem sagt þær tölur, að allar launagreiðslur, sem orlof ætti að greiða af, næmu á einu ári í kringum 1.800 millj. kr., en hins vegar sýndi reynslan, að ekki kæmu fram nema 296 millj. kr. af þessu í sambandi við orlofsmerkjagreiðslurnar. En það er nú alveg augljóst fyrir þá, sem til þekkja, að hér er blandað saman málum og það mjög verulega. Hér reiknar hv. þm. með því, að í þessari heildarupphæð, sem hann nefndi, ræðir hann um fjölmargar atvinnustéttir, sem aldrei hefur verið ráðgert að kæmu í framkvæmd undir orlofsmerkjagreiðslurnar og ég tók hér greinilega fram í minni ræðu, að verkalýðshreyfingin sem heild hefði ekkert við að athuga, þó að tækju sínar orlofsgreiðslur með öðrum hætti. En við skulum halda okkur við þá tölu, sem hann nefnir hér, 296 millj. kr. í launagreiðslum, sem hann segir að hafi komið undir orlofsmerkjagreiðslur. Miðað við verkamenn, sem hafa verið í fullri atvinnu 8 stundir allt árið, miðað við þau kaupkjör, sem verið hafa fram að þessu, mun það nema fullu kaupi um það bil 7.500 verkamanna. Þetta er síður en svo, lítill fjöldi manna, sem sýnilega hefur þó tekið orlofsgreiðslur sínar einmitt í gegnum merkjakerfið, eða um 7.500 verkamenn, miðað við fulla ársatvinnu þeirra. Raunverulega er hér um að ræða miklum mun fleiri verkamenn, sem undir þetta koma, heldur en þessa 7.500. En hvernig væri nú þessu varið, ef þessi heildartala, sem hv. þm. nefndi hér, 1.800 millj., væri raunverulega rétt, - eða eins og hann sagði: hér er aðeins einn af hverjum sex, sem lögin áttu að ná til, sem hefur notfært sér þetta? Það þýðir m.ö.o., að þeir hefðu átt að vera sexfalt fleiri, en þessir 7.500, sem hér hefðu átt undir að falla, eða 45 þúsund manns í landinu á fullu kaupi. Ég hygg nú, að allir þeir, sem eru skipulagsbundnir innan Alþýðusambands Íslands, séu rétt um 30 þúsundir manna, hver einn og einasti maður þar, og margir af þeim eiga vitanlega að taka langt undir þessu kaupi, sem hér er tilgreint. Hér er vitanlega hv. þm. að tala um fjölmennar launastéttir, sem aldrei hefur verið hugsað að ættu rannverulega í framkvæmd að taka orlof sitt greitt í formi orlofsmerkjanna. Nú er það einnig svo, að mjög margir af þeim, sem eru skipulagsbundnir innan allsherjarsamtakanna eða Alþýðusambands Íslands, taka með mjög eðlilegum hætti orlof sitt greitt eftir allt öðru fyrirkomulagi, en orlofsmerkjunum. Hv. þm. tók hér einstakt dæmi, þar sem hann þekkti nokkuð til, af einstöku verkalýðsfélagi, og vitnaði í það, að illa gengi t.d. að fá atvinnurekendur á því félagssvæði til þess að greiða sjómönnum orlof í formi merkjanna að fullu og öllu. Þetta er alkunnugt um allt land, og það er ekki deilan um þetta, sem hefur verið hátt sett frá hálfu forustumanna verkalýðssamtakanna í þessu efni. Greiðslur til sjómanna fara fram með allt öðrum hætti, en til hinna lausráðnu verkamanna, sem þetta orlofskerfi á fyrst og fremst að ná til. Greiðslur til sjómanna fara að verulegu leyti fram sem mánaðargreiðslur, meðan á kauptryggingartímabilinu stendur, en síðan verður aflahlutur að gerast upp og er í rauninni ekki uppgeranlegur fyrr en í lok vertíðar, og þá er orlofið endanlega reiknað út. Það gildir því allt annað um þessa aðila, og er engin bein nauðsyn á því að líma orlofsmerkin inn í bók þessara aðila í öllum tilfellum. Ég minntist á það í minni fyrri ræðu, að þegar orlofslögin voru sett og ákvæðin einmitt höfð á þessa lund, að atvinnurekendur skyldu greiða orlofsféð í formi orlofsmerkja, þá voru þessar reglur settar fyrst og fremst til þess að reyna að leysa þann vanda að tryggja verkamönnunum orlofsfé til staðar, þegar til sumarfrísins kæmi, fyrir lausráðna verkamenn, fyrir verkamenn, sem vinna jafnvel frá degi til dags eða viku til viku hjá hinum ýmsu atvinnurekendum og taka kaup sitt yfirleitt í vikugreiðslu yfir langan tíma. Það var verið að reyna að finna leið til þess að safna saman orlofi þeirra og hafa það orlofsfé til staðar, þegar þessi verkamaður tekur sér sitt sumarfrí á sumrinu á eftir. Orlofsmerkjakerfið var sett upp fyrir þessa lausráðnu verkamenn. Ef verkamaðurinn er ráðinn svo að segja árlangt eða um lengri tíma hjá sama fyrirtæki og tekur jafnvel mánaðarpeningagreiðslu eða aðra mjög fasta greiðslu eða er ráðinn sem sjómaður, þá er ekkert við því að segja, eins og ég gat hér um í minni fyrri ræðu, þó að þar sé ekki greitt nákvæmlega eftir orlofsmerkjakerfinu, því að þá er hægt að koma því við, sem í öllum aðalatriðum gildir gagnvart fastlaunuðum mönnum í landinu, að láta þessa menn, þegar þeir fara í sumarfrí, halda áfram kaupi sínu þá. Af þessum upplýsingum, sem hv. þm. gaf hér viðvíkjandi þeirri upphæð, sem raunverulega hefur fallið af launum inn undir orlofsmerkjakerfið, tel ég það einmitt vera sýnt, að verulegur fjöldi af hinum lausráðnu verkamönnum fær nú öruggar orlofsgreiðslur í gegnum þetta kerfi, fyrst talan virðist vera, miðað við full árslaun, um 7.500 manns. En svo er hitt atriðið, sem ég hafði einmitt gert hér talsvert að umtalsefni, að öllum hefur verið það ljóst, að þetta merkjakerfi hefur sína galla. Það er enginn að óska sérstaklega eftir að halda í þetta merkjakerfi, ef hægt er að finna einhverja aðra leið til þess að tryggja, að hinir lausráðnu verkamenn gefi eins og aðrir starfsmenn raunverulega safnað saman sínu kaupi og haft það til staðar, þegar þeir eiga að fara í sumarfrí eða orlof á eftir. Ef menn geta fundið aðra leið, sem er einfaldari og ódýrari, þá er sjálfsagt og þá er engin fyrirstaða frá hálfu verkalýðssamtakanna að athuga um það og taka upp þá nýju leið. Og af því var það, sem ég skoraði hér á flutningsmenn frv. að endurkalla málið, falla frá frv. og koma þá fram með einhverjar till. um það, hvernig hér mætti breyta til, ef þeir hefðu einhverjar till. um það. En það er greinilegt, að hér er ekki á ferðinni sú hugsun að leita hér að betra formi, ódýrara kerfi. Hér er meiningin að reyna að brjóta niður það, sem í gildi hefur verið, afnema raunverulega orlofslögin í framkvæmd. Hér eru ekki á ferðinni neinar till. um það að betrumbæta það kerfi, sem var. Það eru hér till. um það að slaka til á þeim ákvæðum, sem voru í gildi, gefa atvinnurekendum aukið tækifæri til þess að knýja það fram, sem þeir lengi vel vildu, að losna við merkjakerfið alveg, þó að afleiðingin verði sú, að verkamennirnir fái orlofsfé sitt greitt út í formi kaups frá viku til viku og standa svo eftir kauplausir þær þrjár víkur, sem þeir ætla sér að fara í sumarfrí, ef þeir þá treysta sér til þess að fara í slíkt sumarfrí. Hér er því verið að brjóta það niður sem hefur þó skilað verulegum árangri í þessum efnum, en ekki verið að koma með neinar till. til þess að betrumbæta það, sem í gildi var. Það er með öllu þýðingarlaust fyrir hv. 5. landsk. þm. (BG), sem hér talaði næst á undan mér, að reyna að halda því fram, að hér sé nú ekki verið að afnema merkjakerfið, hér sé aðeins verið að skapa heimild, og ætla síðan að afsaka flutninginn á þessu frv. með þessu og að þetta verði í framkvæmdinni sáralítil breyting. Hann hefur ekki getað fært að því nein rök, að afleiðingin verði ekki sú, að með því að skapa þessa heimild muni kerfið detta um koll og raunverulega fari þannig fljótlega, að nálega engir verkamenn geti fengið að haga orlofsgreiðslunni á þennan hátt. Hv. þm. sagðist mótmæla því, að hér væri verið að gera árás á sumarfríarétt verkafólks. Það er alveg tilgangslaust að mótmæla neinu um það. Það er alveg augljóst, að afleiðingin af samþykkt þessa frv. hlyti að verða sú, að sú trygging, sem lausráðnir verkamenn hafa þó haft í sambandi við orlof eftir gildandi orlofslögum, fellur niður við það, að þetta frv. yrði að lögum, og það jafngildir því beinni árás á þennan rétt. Og svo er það þessi einkennilegi málflutningur. Ég tók eftir því, að hv. þm. sagði, að hér væri fyrst og fremst verið að draga fram mjög mikilvægt mál verkalýðsins, draga það fram á sýningarsviðið, vekja athygli á þýðingarmiklu máli verkalýðssamtakanna og hér væri því verið að hreyfa miklu nauðsynjamáli. Já, mig minnir, að hinn sami hv. þm. og hans flokksmenn segðu það líka, þegar verið var að lögfesta hér mjög verulega kauplækkun upp úr áramótunum, að hvað sem liði nú því, að það væri verið að lækka kaupið, þá væri þetta mjög mikil kjarabót eigi að síður fyrir alla launþega í landinu, samt væri það til bóta. Þannig má endastinga staðreyndunum alveg, segja það hvítt, sem er svart, og lemja hausnum við steininn. Þegar um það er að ræða, að það eigi að setja ákvæði, sem raunverulega afnema orlofslögin í framkvæmd, þá er sagt: Ja, orlofslögin eða orlofið, það er mikilvægt. Það er mjög þýðingarmikið fyrir verkamenn. Þetta er réttindamál. Og ég get tekið undir öll þau orð, sem hér hafa fallið, sagði hv. þm., um það, hvað þetta er þýðingarmikið mál fyrir verkalýðinn, og orlofslögin, - en sem sagt, að fella þau niður, það á að vera verkalýðssamtökunum og verkalýðnum til hagsbóta. - Þetta er vitanlega algerlega að hafa endaskipti á staðreyndum, og það er alveg furðulegt, að nokkur hv. þm. skuli reyna að túlka mál sitt á þessa lund. Nei, það á ekki að mæta þeim vandkvæðum, sem í ljós hafa komið í sambandi við orlofsmerkjakerfið, með því að ætla að afnema löggjöfina. Það er röng leið. Það er hins vegar ekkert við það að athuga, þó að haft yrði samráð við verkalýðssamtökin í landinu um það, hvort hægt er að koma þessu fyrir á enn öruggari og betri hátt, bæði þannig, að það nái betur tilgangi sínum, en núgildandi lög, og eins líka, að framkvæmd slíkra ákvæða verði eitthvað ódýrari, en nú er. Það er ekkert við því að segja. En þá á vitanlega að setja þetta mál til athugunar, en láta það gilda, sem í lögum er, þar til ný og betri ákvæði hafa fundizt. Þannig mundu allir þeir vinna að málinu, sem telja raunverulega réttmætt öryggi lausráðinna verkamanna til þess að geta tekið sér sumarfrí og farið í orlof. Þannig mundu þeir allir standa að afgreiðslu málsins. En hinir, sem jafnvel frá upphafi hafa verið andvígir orlofslögunum og móti orlofsgreiðslunum, miða vitanlega sínar till. við að brjóta strax niður það, sem í gildi er, og reyna að benda þar á einhverja agnúa, sem fram hafa komið í sambandi við framkvæmd málsins, gera aðalatriði úr því, af því að þeir eru að berjast fyrir því að losna við tiltekna löggjöf, og segja í leiðinni, um leið og þeir eru að brjóta þetta niður: Ja, við ætlum nú að athuga málið, hvort við getum ekki fundið einhverja aðra betri leið. - Nei, ég held, að ef það er raunverulega svo, eins og ég hafði látið hér falla orð um, að þm. Alþfl. væru ekki algerlega búnir að gera sér ljóst, að rétt væri að fella úr gildi orlofslögin og gera að engu þann rétt, sem lausráðnir verkamenn hafa haft í þessum efnum, - mér fannst örla á því í talsmáta hv. 5. landsk. þm., að hann væri þessa sinnis, og sé svo, þá álit ég það enn eins og áður, að réttast væri fyrir Alþýðuflokksmenn að halda þessu máli ekki lengur til streitu, hugsa sig betur um og gæta að því, hvað þeir eru að gera, og láta ekki sér verri menn í þessum efnum knýja sig til þessara óþurftarverka, sem þarna er um að ræða. Þeir hafa þarna látið villa um fyrir sér. Þeir hafa látið leiða sig inn á braut, sem er til bölvunar fyrir verkalýðssamtökin í landinu og verður þeim, eins og ég sagði áður í þessum umræðum, verður Alþýðuflokksmönnum til ævarandi skammar í sambandi við mál þetta sem heild. Á sínum tíma hafði Alþfl. gumað allmikið af því, að hann hefði átt drjúgan þátt í að koma þessari löggjöf á. Hann hafði þetta í sínum gamla upptalningarlista. Þegar hann var að telja upp, hverju hann hefði fengið áorkað af góðum málum á Alþingi, þá voru það togaravökulög, setning orlofslaga o.s.frv., þetta var alltaf nokkuð löng buna, sem a.m.k. allir frambjóðendur flokksins lærðu, áður en þeir fóru í kjör. Nú verða menn að fella þetta niður, ef þeir ekki eiga að verða sér til skammar, úr þessari þulu, vegna þess að sú staðreynd, að Alþfl. stendur hér að því að flytja frv. um það að afnema orlofslöggjöfina, hlýtur að verða honum til skammar. Hann sleppur aldrei út úr þessu, hvorki með því að afsaka sína gerð í þessum efnum á þann hátt, að hann hafi ekki vitað, hvað hann var að gera, því að það er búið að benda honum nægilega greinilega á það, hver afleiðingin muni verða, og hann sleppur ekki heldur út úr þessu með því að segja, að hann sé raunverulega ekki að afnema lögin, heldur sé hann aðeins að veita þarna heimild, því að það má öllum vera ljóst, að þessi heimild leiðir til þess, að lögin brotni um þvert. Ég ítreka því mína fyrri áskorun til þeirra að falla frá því að reyna að keyra þetta frv. í gegnum þingið.



Herra forseti. Það er tiltölulega sjaldgæft hér á hv. Alþingi, að miklar umr. verði um mál við 1. umr. En í þetta skipti hefur farið svo. Það eru hvorki meira né minna en 7 hv. þm., sem þegar hafa tekið til máls um þetta mál nú strax við 1. umr., og sýnir það, að hér er mál, sem menn vilja mótmæla þegar í stað. Og það eru ekki aðeins Alþýðubandalagsmenn, sem ganga hér fram og mótmæla þessu frv. og vara við samþykkt þess. Það er líka gert af formanni þingflokks framsóknarmanna. Hann hefur betri skilning á þessu máli, en Alþýðuflokksmennirnir. Hann segir mjög drengilega: Ég er á móti því, að nokkur breyting sé gerð á orlofslögunum nema í fyllsta samráði við verkalýðshreyfinguna í landinu, því að lögin voru sett að hennar vitund og vild og eru mikilsvert mál fyrir verkalýðinn í landinu. - Þetta sagði formaður þingflokks Framsfl. og hefur þannig hinn fyllsta skilning á málinu, og verkalýðshreyfingin er honum þakklát fyrir það. Það eru 7 þm. búnir að kveðja sér hljóðs til þess að ræða um þetta mál við 1. umr. Svo kemur hér hv. 5. landsk. (BG) og ætlar að fara að reyna að bera í bætifláka fyrir þetta með þeirri röksemd, að framkvæmdin hafi ekki tekizt vel á orlofslögunum, eins og sú löggjöf hefur verið síðan 1943. Framkvæmdin hefur ekki verið góð. Framkvæmdin hefur reynzt gölluð, sagði hann. Á hvaða lögum er það ekki? Hvaða lög eru það í þessu landi, sem ekki eru eitthvað meira eða minna brotin? Ja, við vitum ósköp vel, að það hefur lengi verið höfuðröksemd andbanninga í landinu, meðan lög voru hér um bann í landinu, að það yrði að afnema þau lög, af því að þau væru brotin. Þegar mönnum er yfirleitt eitthvað í nöp við einhverja löggjöf, þá leggjast þeir gegn henni og vilja fá hana afnumda, og þá bera þeir jafnan þetta fyrir sig, að það verði að afnema þessi lög, því að þau séu brotin. Þetta er því mjög slitin plata, að koma með þetta á móti orlofslögunum, þegar á að fara að réttlæta árás á þau eða afnám þeirra raunverulega. Hann kom með tölur, sem alveg er hægt augljóslega að sýna að standast ekki. Þessar 1.800 millj., sem hann vill reikna með að hefðu að óbrotnum lögunum átt að koma inn, geta ekki staðizt. Þær gefa allt of háa tölu launamanna á fullum launum í landinu, sem gætu komið undir þessi lög. Þetta er annaðhvort byggt á misskilningi eða ranglega upp gefin tala eða þá af mönnum, sem alls ekki skilja, til hverra orlofslögin gætu náð, þó að þau væru af engum brotin í landinu. En hann gaf þó upp annað, sem mér þykir merkilegt. Það eru 296 millj., það eru nærri 300 millj. kr., sem verkalýður landsins tekur til hliðar til þess að verja í sumarleyfi. En þetta skal í burt. Það skal opna leiðir til þess, að 300 millj. séu ekki teknar til hliðar hjá verkalýð landsins til þess að geta veitt sér þann munað að fara í sumarleyfi eins og aðrar stéttir þjóðarinnar. Ég segi: Það væri illt verk, þótt þetta væru nú réttar tölur, að það væru 296 eða rétt um 300 millj. kr., sem hafa verið borgaðar út í orlofsmerkjum, þá er það allt of mikil árás á verkalýð landsins að stuðla að því, að þessar 296 millj. væru nú borgaðar út sem vinnulaun í hvert skipti og þannig í raun og veru blandað alveg saman við launagreiðslurnar. En orlofsfé og vinnulaun eiga mismunandi rétt. Því verða menn að gá að. Og orlofsféð er svipt rétti með því að blanda því saman við launin. Hann vildi halda því fram, að það, sem spillti lögunum, væri það, að menn gleymdu orlofsbókunum sínum, - ja, það eru til þeir bölvaðir trassar vafalaust, sem gleyma bæði orlofsbókum, sjúkrasamlagsbókum og kannske sparisjóðsbókum, og hafa þær ekki við höndina, og að þeir týni merkjum. Jú, það eru líka til menn, sem eru þeir dómadags trassar, að þeir týni peningaseðlum, og það er ekki hægt að ráðast á löggjöf til þess að miða allt við svona dómadags svívirðilegar undantekningar í þjóðfélaginu. Allt er þetta þess vegna fáránlegt, að það ætti að afnema löggjöf, ef það fyndist einhver trassi, sem týndi orlofsbókinni sinni, týndi merkjunum, týndi peningum og gæti alveg eins týnt peningaseðlum. Hann gæti alveg eins týnt 6% af launum sinum, hafandi fengið þau út með vinnulaunum sínum vikulega í peningum. Og slíkir menn mundu gera það auðvitað. Nei, það er satt, að sumir hafa ekki hirt um það að taka orlofsféð sitt í merkjum, hafa t.d. látið undan þeirri ásókn atvinnurekenda, sem hafa viljað losna við fyrirhöfnina af að afgreiða merkin, og sagt: Taktu nú við orlofinu þínu bara í peningum eða leyfðu mér að skrifa þetta inn í reikninginn þinn ásamt vinnulaununum þínum, sem þú átt hérna, eða hlutnum þínum, það má standa hérna inni. - Og þeir eru fleiri en einn, og þeir eru fleiri en tveir, sem hafa komið til mín í Alþýðusambandinu og sagt: Ja, ég á nú ógreidd vinnulaun hjá þessum og þessum atvinnurekanda. En 6% af þeirri upphæð, sem ég á hjá honum og er búinn að eiga núna í langan tíma, er orlofið mitt. Ég hafði ekki hirðu á því að taka það í merkjum, svo að það er þarna með í upphæðinni. - Svo kom annar, sem átti hjá þessum manni, og hann gerði fjárnám í öllu saman, hann gerði fjárnám í orlofinu hans, af því að hann hafði ekki haft hirðu á því að láta borga sér það í merkjum, en þá var ekki aðfararhæft sem vinnulaunaskuld, sem peningar, sem væri hægt að taka af honum, hann gat haft það öruggt fyrir öllum slíkum kröfum, ef hann hefði látið greiða sér það í merkjum. Svona getur þetta bitnað á trössunum og hefur gert það, þeir hafa ekki haldið á sínum rétti. En það er verið að stefna þessu öllu í þennan voða, ef merkin yrðu afnumin. Þá félli þetta saman við ógreidd vinnulaun og væri hægt að gera í það kröfur af öðrum skuldheimtumönnum, sem er alveg útilokað með merkjakerfinu. Það getur enginn farið niður á pósthús, þó að hann eigi inni hjá manni, og sagt: Nú bendi ég lögfræðingi mínum á að taka orlofsbók þessa manns eða merkin, sem hann á að fá greidd í peningum, þegar hann ætlar í sumarfrí. - Það er hans helga fé, tekið sérstaklega til hliðar, til þess að hann geti farið í sumarfrí, til þess tryggt með lögum. Þá sagði hv. 5. landsk.: Það er fullur vilji Alþýðuflokksmanna, alveg eins og Alþýðubandalagsmanna, - og hann hefði mátt bæta við: eins og vilji hv. formanns þingflokks framsóknarmanna, - að menn geti farið í orlof og haft rétt til sumarleyfis, eins og öðrum stéttum er tryggt þetta. - Í hverju birtist sá vilji Alþýðuflokksmanna? Það þýðir ekkert að koma hér og segja: Alþýðuflokksmenn hafa þennan vilja, þegar þeir sýna sig svo í því að bera fram lagafrv. á Alþingi, sem rifur niður þann rétt, sem verkafólkið á. Þessi vilji er farinn að slappast. Hann er ekki fyrir hendi lengur, að því er virðist, því miður. Það er alveg ægilegt, að forsrh. skuli hlæja að því, þegar Alþfl. er að bera út eitt af börnunum sinum, eitt af efnilegri börnunum sínum, - svo hlær hann yfir þessu.  löggjöf, en hefði verið ætlað að tryggja mikilsverðan rétt vinnandi fólks, hvað hefðu þeir þá gert? Aðeins eitt, að koma hér fram á Alþingi með frv. til l., sem bætti úr ágöllum laga um orlof, gerði það ómögulegt helzt að brjóta þau, án þess að viðurlög kæmu þá til. Hafa þeir gert það? Hafa þeir komið fram með frv. til l. um að gera orlofslögin ótvíræðari, gera erfiðara fyrir atvinnurekendur að brjóta þau, gera þau haldbetri vörn fyrir þau réttindi, sem þau áttu að tryggja verkafólki? Nei, ekkert af þessu hafa þeir gert. Ef þeir voru ekki búnir að hugsa út nein úrræði til þess að tryggja betur orlofsrétt verkalýðsins, eins og hann var þó tryggður með lögum, höfðu þeir engar hugmyndir um það, hvernig hægt væri að tryggja þennan rétt betur, þá áttu þeir auðvitað að breiða feld yfir höfuð sér og hugsa, en ekki að kasta út frv. um að eyðileggja löggjöfina, sem var til og felur í sér mikilsverð réttindi. Það er eins og hafi gripið þá eitthvert æði, úr því að brotin eru lögin um orlof verkafólks, þá skulum við bara spæna þeim í burt, kasta þeim í burt og seinna skulum við svo einhvern tíma koma með betri löggjöf um þetta. Meðan mönnum dettur ekki í, hug nein betri leið til þess að tryggja orlofsrétt hins vinnandi fólks, þá eiga menn alveg áreiðanlega að láta núgildandi löggjöf vera, rífa hana ekki niður fyrst og bíða þeirrar stundar, að þeim detti eitthvað í hug, sem betur tryggi orlofsrétt verkafólksins, en gert sé með núgildandi löggjöf. Þetta sjá allir að er hið eina rétta, ef Alþfl. er ekki horfinn frá sinni fyrri afstöðu um að reyna að tryggja verkafólki orlofsrétt með lögum. Þetta, sem hér liggur fyrir, er ekki frv. um aðrar leiðir til þess að vernda orlofsrétt verkafólksins. Þetta er frv. til laga um það að rífa það gat á orlofslögin, sem nú gilda, að þau væru einskis virði, rekald og ræksni á eftir og ekkert annað. Þau hjálpa atvinnurekendum til að ganga á hlut verkamannsins og segja, þegar þeir eru að borga honum út vinnulaunin: Ja, nú er ég ekki skyldugur lengur, þú ert ekki heldur skyldugur til þess að heimta, að ég greiði þér orlofið þitt í merkjum, blessaður losaðu mig nú við fyrirhöfnina af því að vera að ganga frá þessu í merkjum. Ég skal borga þér þetta núna strax í peningum. Og það mundu fleiri og fleiri verkamenn auðvitað láta undan þessu, því að þeir mundu telja sem svo, að atvinnurekandi vildi heldur hafa það fólk hjá honum, sem ekki heimtaði af honum þessa fyrirhöfn. Þannig er búið að búa þannig um, að verkamaðurinn, sem vildi halda orlofsréttindum sínum til streitu, stæði hallari fæti fyrir og yrði kannske í sumum tilfellum að gefa upp sinn rétt til að heimta þetta samt áfram í merkjum. Það er ekki rétt stefna, það fullyrði ég, af neinum þeim manni, sem hefur á vörunum, að hann vilji varðveita orlofsrétt hins vinnandi fólks, að rífa gat á gildandi löggjöf um þetta og gera aðstöðu verkafólksins veikari til að krefjast síns orlofsfjár í merkjum, - það er ekki rétt stefna, segi ég, af neinum þeim, sem þykist vera vinur þess, að verkafólkið hafi sín orlofsréttindi óskert. Ég freistast til þess að halda, að tilgangurinn með þessu frv. sé sá að reyna að fela það fyrir verkafólki, að kaupið þess var lækkað, með því, að nú komi í umslagið þess í hvert skipti 6% orlof í staðinn í peningum. Það er svolítið upp í eyðuna, sem löggjöfin eftir áramótin skapaði. En þá hefur verkamaðurinn ekkert til uppihalds, þegar hann ætlar sér í sumarleyfið, það er búið að koma smátt og smátt í launaumslagið hans; hefur kannske blindað hann, að hann varð fyrir kauplækkun, í einstöku tilfellum, - það má vel vera, að það takist, en fé til þess að fara í orlof hefur hann þá ekki. Norðmenn hafa atvinnulíf, sem ekki er óáþekkt atvinnulífi okkar Íslendinga. Þeir höfðu orlofsmerkjakerfið, þegar við settum okkar orlofslög gjöf. Þeir höfðu það frá 1939, ef ég man rétt. Við settum okkar 1943 með þá sérstaklega sem fyrirmynd. Þeir höfðu ekki fundið aðrar leiðir til þess að taka fé til hliðar til þess að geyma til þeirrar stundar, sem hið vinnandi fólkið ætlaði í orlof, heldur en einmitt að skylda atvinnurekendurna til að greiða þennan hluta, þessa peninga út í orlofsmerkjum, og þeir halda fast við það enn. Þeir fullyrða, að þetta kerfi, að verkalýðurinn hafi tekið til hliðar upphæð til þess að standast kostnaðinn af sumardvöl, hafi gert þeim mögulegt að byggja upp hið merkilega orlofsdvalarkerfi og sumarferðakerfi, sem verkalýðshreyfingin norska hefur byggt upp einmitt á grundvelli orlofslaganna. Og þar eru þeir búnir að vinna afrek. Þeir eru búnir að koma upp, eins og ég sagði hér í gær eða fyrradag, verkalýðsfélög og þessi samtök, Norsk folkeferie, um 300 smærri og stærri gistiheimilum, orlofsheimilum, sem verkalýðshreyfingin á og einmitt gerir fólkinu með peningana sina í orlofsmerkjunum, sem hefur tekið þá þannig til hliðar, mögulegt að tryggja sér sumardvöl á þessum ódýru stöðum. Þeir hafa í framhaldi í orlofsmerkjakerfinu sínu byggt upp stórkostlega merkilegt orlofsdvalarkerfi fyrir hið vinnandi fólk í landinu. Ég hygg því, að það þýddi lítið að bera fram frv. í norska stórþinginu um það að afnema orlofslöggjöfina, sem er fyrirmyndin að okkar orlofslöggjöf, sem menn svo segja um: Hún er allt of ófullkomlega gerð hér og illa, og hún er brotin. - Það þyrfti auðvitað að skerpa viðurlögin við því, að hún væri brotin, en ekki rífa meiri göt á hana. Og mér er sem ég sæi upplitið á Alþýðuflokksfólki í Noregi, ef norska verkamannastjórnin bæri fram frv. til laga um að heimila, að orlofsféð væri ekki greitt með merkjum, heimila, að það mætti renna saman við vinnulaun. Ég hygg, að það væri erfitt að finna annað mál, sem kæmi norskri alþýðu í meiri blossa, skapaði þar meiri óánægju, heldur en ef norska verkamannastjórnin færi af stað með slíkt mál. Það er eitt höfuðskilyrði, að orlofsféð sé aðgreint frá launagreiðslunum, það sé tekið til hliðar sem öruggt geymslufé til þeirrar stundar, að hið tekjulága fólk hefur ákveðið að fara í sitt sumarleyfi. Maður getur skilið, að láglaunafólk, sem lifir í fátækt, geri sér ekki grein fyrir, hversu dýrmætur réttur þetta er, og þegar það skortir peninga, þá slái það ekki hendinni á móti því, þegar atvinnurekandinn ýtir þeim að því: Taktu það heldur í peningum, taktu það heldur í peningum. - Og þannig stendur að verulegu leyti á um þau brot, sem orðið hafa á orlofslöggjöfinni. Það er ekki alveg að öllu leyti atvinnurekendunum að kenna. Þeir hafa alltaf ýtt á að geta sloppið við fyrirhöfnina, en fátæka fólkið hefur sumt sagt: Ja, mér veitir nú ekki af að fá þetta orlofsfé mitt í aurum eftir hendinni og litlar líkur til þess, að ég geti farið í sumarfrí, - og þannig hefur það fólk líka tekið á móti þessu af nokkrum misskilningi, en mikilli þörf, og þannig eru sum brotin á vinnulöggjöfinni sannarlega afsakanleg. Og úr þessu verður ekki bætt með öðru, en að það tækist að auka betur tekjur þessa láglaunafólks, sem við tekjuskortinn og örbirgðina býr. Ég undraðist það, þegar hv. 5. landsk. (BG) fullyrti það í lok ræðu sinnar: Við erum ekki að afnema orlofslöggjöfina með þessu. - Það er svo augljóst mál, að það er verið að rífa gat á hana með þessu, það er verið að eyðileggja hana í framkvæmd, það er verið að afnema orlofslögin. Ef menn eru á þeirri skoðun, að það sé illt verk, þá eiga þeir að hætta við það. Þetta má setja til nefndar, þar fengi það hægt andlát, eins og vera bæri, og Alþýðuflokksmenn og aðrir, sem vilja leggja sig í líma um að bæta úr ágöllum kerfisins, sem gilt hefur, legðu sig í líma um það til næsta þinghalds að finna umbætur á því. En það er engin umbót, það er þvert á móti skaði að því, það er tjón að því, það er vansi að því að spilla orlofslöggjöfinni, sem nú er, og ég get ekki séð, hvað reki á eftir mönnum með það. Það er búið að sýna það og sanna, að sparnaður á þessu ári getur enginn orðið af því, að þetta frv. nái fram að ganga og orlofslöggjöfinni sé spillt. Ég vil nú í lok ræðu minnar gefa yfirlit um það, hvernig sagan er af orlofsréttindum verkafólks fram á þennan dag. Hún er þessi: Verkalýðsfélögin um allt land hófu baráttu fyrir því, að vinnandi fólk við framleiðsluatvinnuvegina, eyrarvinnumenn, verkakonur sem aðrir, fengju orlof. Og þetta var knúið fram eftir verulega harða baráttu í samningum einstakra verkalýðsfélaga. Verkalýðsflokkarnir tóku undir þetta, fundu, að þetta voru réttmætar jafnréttiskröfur, sem þurfti að tryggja, ekki aðeins með samningum, þar sem félög voru nógu sterk til þess að knýja það fram, heldur einnig með löggjöf. Og þetta gerðu þeir vel og drengilega, verkalýðsflokkarnir á Alþingi. Eitt af því fáa, sem þeir ekki rifust um, var að setja slíka löggjöf og reyna að búa eins vel um hnútana um það, að ekki væri hægt að brjóta hana og ganga á svig við hana, eins og hægt væri. Og þeir leituðu beztu fyrirmynda hjá Dönum, Norðmönnum og Svíum, sem allir höfðu tekið upp þetta merkjakerfi, og þar hefur það líka gefizt vel. Þannig var þetta fyrsti áfanginn, að það tókst að tryggja þetta í samningum stéttarfélaga, og víða var fyrsti sigurinn þessi, að það fengust ákvæði inn í samningana um 4% orlofsfé auk vinnulaunanna. Svo kom löggjöfin. Hún tryggði verkafólki á landi 4% orlof, sem átti að greiðast út, ekki í peningum, heldur í orlofsmerkjum. Þó var ein undantekning frá þessu. Hlutarsjómenn fengu ekki 4% orlof í lögin, þegar þau voru sett. Nei, þeir áttu að vera með hálfan orlofsrétt. Þeir skyldu fá 2% í orlof. Og þannig var þetta til skamms tíma. Það var aldrei hægt að knýja það fram, að hlutarsjómennirnir fengju orlofsréttinn sinn nema sem hálfdrættingar. Röksemdin var þessi: Hlutarsjómaður er að hálfu leyti útgerðarmaður. Hann fær raunverulega 4% orlof, en af því að hann er að hálfu leyti hlutarmaður og að hálfu leyti útgerðarmaður, þá fær hann ekki nema hálfan orlofsrétt. Og við þetta urðu hlutarsjómenn að búa, eins og ég sagði, til skamms tíma. Þeirra orlofsréttur í lögunum var árum saman 2%, annarra launamanna 4%. Nú miðaði það í áttina, að í stað þess að l. höfðu tryggt fólki 4% orlof, fékkst í gegn fyrir fáum árum, að orlofsrétturinn yrði 6% af launum, þ.e.a.s. jafngilti þriggja vikna orlofi, í staðinn fyrir að hitt var 12 daga orlof, 18 dagar virkir í staðinn fyrir 12 daga áður. Þá breyttist orlofsréttur hlutarsjómannanna úr 2% í 3%. Það var þó í áttina. Fyrst hafði þetta fengizt inn í samninga einstakra félaga, svo lögfest 4%, 2% handa hlutarsjómönnum. Lagabreyting fæst svo eftir margra ára baráttu, að orlofið verði 6%; þá verður orlofsréttur sjómannanna 3%. Ég held, að það séu bara tvö eða þrjú ár síðan við höfðum það í gegn, að allur orlofsréttur launþega, hlutarsjómanna sem annarra, yrði 6%. Sóknin hefur þannig haldið áfram alltaf stöðugt, frá því að þetta komst fyrst inn í stéttarsamninga um 4% og 2%, í 3% og 6%, og það er stutt síðan þessir sigrar náðust. Þá var það svo, að orlofsféð hafði að einu leyti tæpari rétt en vinnulaun. Vinnulaun fyrntust samkv. fyrningalöggjöfinni ekki á skemmri tíma, en fjórum árum, en orlofsféð fyrntist á einu ári. Ef verkamaður eða sjómaður hirti ekki um að taka orlofið sitt á sama ári, þá var það fyrnt, fallið, réttlaust. En nú er búið að vinna það. Það var seinasti sigurinn í orlofsbaráttunni, að orlofsfé fyrntist ekki á skemmri tíma en vinnulaun, á fjórum árum. Fram að þessum tíma hefur því verið í raun og veru stöðug sókn í orlofsmálum verkafólksins, og nú erum við komin á það stig, að við ætlum að hefja það sama og frændur okkar á Norðurlöndum eru búnir að sigra í, þ.e.a.s. byggja upp orlofsdvalarkerfi fyrir verkafólkið. En þá kemur Alþýðuflokksstjórnin og afnemur orlofslögin eftir alla þessa baráttu. Og það er þá ekki hikað við að segja: Ja, þetta var misheppnað barn, þetta var umskiptingur, og það er sjálfsagt að bera hann út. - Það er alveg áreiðanlegt, að verkafólk á Íslandi, er á annarri skoðun. Orlofslögin hafa verið í sinni mótun, allt frá því að baráttan endaði með þeim sigri í hörkusamningum við atvinnurekendur að fá orlofsrétt viðurkenndan í samningana og fá orlofsréttinn aukinn samkv. löggjöf, þangað til fyrir tveimur árum, að þetta var orðið 6% eða 3 vikur, jafnt fyrir hlutarsjómenn sem aðra, og að orlofsrétturinn skyldi ekki fyrnast á einu ári, heldur á fjórum árum. Og svo erum við í þann veginn að fara af stað með að byggja okkar fyrsta orlofsheimili nú og ætlum að gefa verkalýðsfélögunum kost á því að byggja einmitt smáhýsi í kringum það fyrsta stóra orlofsheimili, sem við byggjum, sumardvalarstaði, þar sem dvölin verði enn ódýrari, en á orlofsheimilinu. En þá fáum við þessar rýtingsstungur í bakið, að það á að fara að afnema orlofslöggjöfina. Ég fullvissa flutningsmenn þessa frv. um það, að þetta verður baráttumál innan verkalýðshreyfingarinnar. Því verður ekki tekið með þögn og þolinmæði, að þessi löggjöf sé rifin í tætlur og eyðilögð. Ef þeir halda því fram, sem hv. 5. landsk. hélt hér fram áðan: Ja, við erum búnir að sjá ýmsa galla á gildandi orlofslöggjöf, - þá mundi verkafólkið segja: Ja, leggið ykkur þá í bleyti, farið þið að hugsa um það, hvernig þið getið bætt úr göllum þeirrar löggjafar, en látið okkur vera í friði með núverandi orlofslöggjöf, þangað til andinn hefur komið yfir ykkur og þið hafið fundið betri úrræði. Ég gæti gjarnan spurt um það: Hefur ekki verið látið svo lítið, áður en svona frv. er kastað inn í þingið, að spyrja t.d. öldung í verkalýðshreyfingunni eins og frú Jóhönnu Egilsdóttur, formann verkakvennafélagsins Framsóknar, hvort það sé með hennar vitund og vild og að hennar óskum, að orlofslöggjöfinni sé spillt? Ég á bágt með að trúa því, að Jóhönnu Egilsdóttur standi á sama um þá orlofsmöguleika, sem verkakonum eru tryggðir með löggjöfinni, eins og hún er nú, þrátt fyrir sína galla. Ég á bágt með að trúa því, að varaforseti Alþýðusambands Íslands, Eggert Þorsteinsson, hafi verið að spurður og að hann hafi til þessarar stundar gefið samþykki sitt og jáyrði við því, að þetta frv. yrði samþ. hér með hans atkv. og þannig spillt orlofslöggjöfinni og traðkað á rétti verkafólks, sem það hefur notið nú í nokkur ár. Ég á bágt með að trúa því. Ég á bágt með að trúa því, að ágætismaður eins og Magnús Ástmarsson leggi blessun sína yfir það, sem til skamms tíma hefur verið formaður Hins íslenzka prentarafélags, ég á bágt með að trúa því, að það sé með hans ráðum gert að ráðast á þessa löggjöf. Og þannig gæti ég talið hvern ágætismanninn á fætur öðrum í forustuliði Alþfl. í verkalýðsmálum. Ég trúi því ekkí, að þetta fólk mæli með samþykkt þessa frv., og það kæmi þá a.m.k. í ljós í miðstjórn Alþýðusambandsins. Ég trúi því ekki, að það hafi verið gengið fram hjá miðstjórn Alþýðusambandsins með að spyrja um álit á þessu frv., og þar eru Alþýðuflokksmenn, þar er fólk eins og Magnús Ástmarsson, þar er Jóhanna Egilsdóttir sem varamaður og mætir hjá okkur oft á miðstjórnarfundum, þar er Eggert Þorsteinsson, hv. alþm., og þar er Óskar Hallgrímsson, og þarna mæta stundum fulltrúar frá Sjómannafélaginu, eins og Sigfús Bjarnason. Ég á erfitt með að trúa því, að það komi nokkurt atkvæði frá þessu fólki, sem mæli með því, að rifið sé gat á orlofslöggjöfina eða hún raunar eyðilögð. Ég bið því mína gömlu vini í Alþýðuflokknum að fara sér hægt um að knýja þetta mál í gegn. Það væri gert áreiðanlega á móti vilja verkalýðssamtakanna í landinu. Þetta er eitt af réttindamálunum, sem hafa áunnizt í gegnum faglega baráttu stéttarfélaganna og með aðstoð löggjafans á Alþingi, verkalýðsflokkanna þar, og fólkinu er sárt um hvert það mál, sem þannig hefur unnizt, í gegnum baráttu og með atfylgi löggjafans að lokum, ef þau eru eyðilögð aftur með löggjöf. Ég held, að næst á eftir l. um verkamannabústaði þyki verkafólkinu einna vænst um lögin um orlof og geri sér einna mestar vonir um það, að þegar við í framhaldi af orlofslöggjöfinni erum komin af stað með að byggja upp okkar orlofsdvalar- og sumarleyfaferðir, þ.e.a.s. með því að byggja upp sams konar stofnun og Norsk folkeferie og þá dönsku, sænsku og finnsku, þá fyrst sjáum við möguleikana á því í framhaldi af hinu geymda orlofsfé að nota það til ódýrrar sumardvalar. Og það er áreiðanlegt, að það eru fá mál næst á eftir húsnæðismálunum sjálfum, - þess vegna segi ég, að því þyki kannske vænna um lögin um verkamannabústaði, - fá mál, sem eru þýðingarmeiri fyrir hið stritandi fólk heldur en þetta, að njóta jafnréttis við aðra þegna þjóðfélagsins um að geta tekið sér hvíld frá störfum, þegar þeir allan ársins hring að öðru leyti eru búnir að þræla sér fyrir þjóðfélagið. Og þann rétt á ekki að taka af þeim.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að segja nokkur orð eftir þau ósköp, sem hér hafa á gengið. Ég hef í gamla daga lesið í þjóðsögunum um umskiptinga, en aldrei eiginlega gert mér ljóst, hvernig þeir hafa litið út. En eftir ræðu hv. 7. þm. Reykv. (HV), sem var hér að enda sína ræðu, þá held ég, að ég verði nú að slá því föstu, að þeir hafi verið eitthvað líkir því, sem hann var hér í pontunni. Hann úthverfðist, hann úthverfðist og umhverfðist yfir hlutum, sem hann vissi að hann skýrði rangt. Hv. þm. sagði fyrst, að hér væri verið að rífa gat á orlofslögin, en svo endaði hann með því að segja, að hér væri verið að afnema orlofslöggjöfina. Allt var þetta í svipuðum tón: það væri verið að rífa niður þann rétt, sem verkafólkið eigi. Svo rakti hann sögu orlofslaganna og gerði það á þann hátt, að fyrst hefðu nokkur verkalýðsfélög komið og fengið það tekið inn í sína samninga, að þeirra meðlimir skyldu fá orlof, síðan hefðu verkalýðsflokkarnir, eins og hann orðaði það, komið og unnið að því, að þetta hefði verið tekið upp í löggjöf. Ég held, að þetta hafi nú nokkuð öðruvísi borið að, og ég er nærri viss um það, að hv. þm. man, að það bar nokkuð öðruvísi að. Það var félmrh., sem þá var formaður Alþfl., Stefán Jóh. Stefánsson, sem fyrst lét setja mþn. til þess að undirbúa lögin um orlof. Það frumkvæði kom frá Alþfl. og frá honum sem félmrh. þá. Hitt er svo rétt, að á meðan sú mþn. var að vinna, þá tókst nokkrum félögum að koma ákvæðum um orlof inn í sína samninga. En ég ætla, að þeir hafi ekki verið þar áður, en félmrh. setti n. til þess að undirbúa löggjöfina. Löggjöfin var svo borin fram á Alþ., eins og hann sagði, fyrst með 4% orlofi, sem síðan hefur verið hækkað upp í 6%. En hann telur, að verið sé að rífa þetta allt saman niður, gera orlofslögin að engu og taka frá fólkinu þann helga rétt, sem það hefur fengið með l., með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Af hverju lætur hv. þm. svona? Hefur hann ekki lesið frv., eða er þetta af einskærri málefnafátækt hans og hans flokks, að þeir þurfi að tala svona - að snúa hlutunum svona við til þess að láta líta út eins og þeir séu að berjast fyrir einhverju höfuðréttlætismáli? Hvað er það, sem hér er verið að gera? Það er eingöngu verið að setja mönnum í sjálfsvald, hvort þeir taki sitt orlof í merkjum eða í peningum. Þetta þýðir það, að þegar menn eru í starfi, þá geta þeir ráðið því samkv. þessum brtt., sem hér liggja fyrir, hvort þeir vilja fá orlofspeningana sína borgaða í peningum eða hvort þeir vilja fá þá borgaða í merkjum. Nú ætla ég, að flestir verkamenn séu ekki það miklar gungur, að ef merkjagreiðslan er svo þýðingarmikil eins og hv. ræðumaður og hv. ræðumenn, sem hér hafa talað, vildu gera ráð fyrir, þá hafi þeir ekki rænu á því að segja, að þeir vilji fá orlofsgreiðslur í merkjum. Þeir eiga fullan rétt á því, og þeir eiga fullan rétt á því líka, þó að þetta frv., sem hér liggur fyrir, verði samþykkt. Það eina, sem verið er að gera með þessu frv., er það, að verið er að setja mönnum í sjálfsvald, hvort þeir taki orlofsgreiðsluna í peningum eða taki hana í merkjum. Annað er það ekki. Og þetta á að vera sú höfuðsynd, að ekki einasta sé rifið gat á orlofslögin með þessu, heldur séu þau bara numin úr gildi, ekkert annað. Nú veit hv. þm. og þeir hv. þingmenn, sem um þetta hafa fjallað, að launagreiðslur hér á landi færast meir og meir yfir í það horf, að menn eru á föstum launum, vikulaunum og mánaðarlaunum, þar sem því er hægt að koma við, og ég býst við, að það launafyrirkomulag verði algengara, eftir því sem tímar líða, og menn yfirleitt verði fastari í sinni atvinnu, heldur en þeir hafa verið áður. En fastir starfsmenn taka yfirleitt ekki orlofsmerki og ekki orlofsfé. Þeir fá bara samkv. lögum greitt kaup í þær þrjár vikur, sem þeir samkv. lögum eiga orlof í, þó að þeir séu ekki í vinnu. Þetta er nú sá háttur, sem er hafður þar og hefur enginn undan kvartað. Hitt hefur aftur fyrir lausavinnumennina veit ég með vissu - mjög orkað tvímælis, hvort menn vildu heldur taka orlofsmerki eða taka greiðsluna í peningum, vegna þess að þeim hefur þótt óþarfa umstang að vera að eiga við þessi merki, líma þau, sækja þau, passa þau og afhenda þau svo til greiðslu, þegar þar að kemur. þetta er umstang, sem ýmsir menn vilja komast hjá. En mér og hv. þm. er vel kunnugt, hvers vegna ákvæðið um merkin er komið inn. Það er komið inn vegna þess, að á þeim tíma, þegar lögin voru sett, voru ráð verkafólks miklu minni, en þau eru í dag. Og það var talið líklegt þess vegna, að hefðu þessi ákvæði um skyldusölu merkjanna ekki verið tekin inn í l. og fólk átt kost á því að fá greiðsluna í peningum, þá hefði það orðið eyðslueyrir hjá þeim, vegna þess að launin voru þá eða tekjurnar það litlar, að þeir urðu fegnir að nota þær til síns heimilishalds. Á þessu hefur orðið, sem betur fer, mikil breyting. Kjör verkalýðsins hafa batnað, og ýmsir verkamenn, meira að segja fjöldi verkamanna, sem betur fer, hefur haft tækifæri til þess að leggja nokkurt fé til hliðar. Og hvaða munur er á því að leggja orlofsfé til hliðar eða annað fé? Ekki nokkur. Og því má ekki sá verkamaður, sem vill hafa þennan hátt á, fá orlofsgreiðsluna sína í peningum og leggja hana í sparisjóðsbók, ef hann vill það heldur? Af hverju á að neyða hann til þess að hafa þessi orlofsmerki? Af hverju á að neyða hann til þess, og af hverju vill formaður Alþýðusambandsins endilega neyða verkamanninn sem vill fá greiðsluna í peningum, til þess að vera að taka þessi merki? Ég skil ekki þetta. Sá, sem vill fá merki, á rétt á að fá merki samkv. lögum. Samkv. þeim upplýsingum, sem hér voru gefnar áðan af hv. 5. landsk. þm., kom í ljós, að þessi lög eru mjög brotin. Og af hverju eru þau brotin? Það er af því, að þeir menn, sem ekki vilja taka merkin, taka við peningunum og vilja alveg eins peningagreiðsluna og hafa kannske möguleika til að leggja hana inn í sína sparisjóðsbók og geyma hana á þann hátt. En af hverju, segi ég enn og aftur enn, - af hverju á að pína manninn, sem vill haga sinni málsmeðferð á þennan hátt, til þess að vera að taka merkin? Hinn, sem er í vafa um það, hvort honum tekst að geyma féð á annan hátt, getur fengið merkin. Auk þess kemur svo það, að þetta fyrirkomulag kostar ríkissjóðinn góðan skilding. Þetta merkjafyrirkomulag kostar ríkissjóðinn hvorki meira né minna en 650 þús. kr. á ári, sem vel væri hægt að losna við, ef annar háttur væri þar tekinn upp. Hv. þm. kemur kannske og segir: Ja, 650 þús. kr. eru ekki mikið fé. En þó er það nokkuð. Og meira að segja í hinum stóra reikningi ríkisins er ekki sama, hvorum megin hver hálf milljón liggur. Og það er líka ástæðan til þess, að þetta frv. hefur verið borið fram í því formi, sem gert hefur verið, að það sparar. Ég vil rétt að lokum rekja ástæðuna fyrir því, að það er komið fram. Það sparar ríkissjóði á ári um 1/2 millj. kr. Það gefur þeim mönnum kost á því, sem vilja fá sínar orlofsgreiðslur í peningum, að fá þær í peningum. Og það heldur enn rétti þeirra, sem vilja fá orlofsgreiðslurnar í merkjum, til þess að fá þær í merkjum. Hver einasti maður getur heimtað sína orlofsgreiðslu í merkjum, ef hann vill það. Hvað er þá, sem hefur verið rofið, og hvað er það, sem hefur verið brotið? Heldur hv. forseti Alþýðusambandsins, að verkamenn séu svo miklar gungur, að þeir þori ekki að heimta merkin sín, ef þeir eiga rétt á þeim samkv. lögum? Ég bara spyr. Ég held, að það sé alveg augljóst mál, að þegar heill flokkur, eins og nú hér Alþýðubandalagsflokkurinn svokallaði, er svo málefnafátækur, að hann verður að taka upp mál eins og þetta og gera það að höfuðmáli, þá sé eitthvað bogið við málefnafátækt þess flokks.



Herra forseti. Hv. 5. landsk. (BG) vildi halda því fram, að orlofskerfið hefði reynzt mjög gallað. Ég vil spyrja þennan hv. þm. að því, hvenær hafi verið sett lög á Íslandi, sem allir menn hafa verið sammála um. Ég held, að það yrði mjög erfitt að finna þau lög, sem allir íbúar landsins gætu samþykkt og hefðu ekkert út á að setja. Ef það á að nota það sem rök á móti orlofslögunum, að einhverjir af þeim, sem þeirra eiga að njóta, séu á móti þeim, þá finnst mér, að skörin sé nú farin að færast upp í bekkinn. Í þessu sambandi má benda á, að við höfum nú hér í landi yfirvöld og þessi lög eins og önnur lög heyra beint undir þeirra verksvið. Það er náttúrlega fyrst og fremst þeirra að sjá til þess, að þessi lög séu haldin eins og önnur. Þá segir sami hv. þm., að stór hluti launþega hafi ekki tekið orlofsmerki. Það má vel vera, að það séu allmikil brögð að því. En jafnvel þótt svo væri, þá mælir það ekki á móti lögunum sem slíkum. Ég tók það fram áðan í minni fyrri ræðu, að ég teldi, að orlofslögin hefðu verið vel séð og þau ættu miklu fylgi að fagna í meðal launastéttanna í landinu og það væri stór hluti af meðlimum verkalýðshreyfingarinnar, sem hefði notað sér lögin og óskaði frekar eftir því að fá merki, heldur en láta borga sér þetta út vikulega og þannig gera þetta fé, sem átti að vera öryggi fyrir sumarfríi, að daglegum eyðslueyri og þar með eyðileggja orlofslögin að mestu. En fyrst hv. 5. landsk. telur, að svo mikið sé við lögin að athuga og þess vegna sé þetta frv. fram komið og nauðsynlegt, eins og hann orðaði það, sé að gera róttækar breytingar á lögunum, hvernig stóð þá á því, að það var ekki farið í það að gera breytingar til bóta? Af hverju lagði hæstv. ríkisstj. ekki fram frv. um breytingar, sem voru í samræmi við anda orlofslaganna, en ekki frv. um að eyðileggja lögin? Þetta frv. er beinlínis til þess gert að eyðileggja lögin í þeirri mynd, sem þau eru núna. Ég tel sjálfsagt, að það beri að fresta afgreiðslu þessa frv., þar til fyrir liggur m.a. álit verkalýðshreyfingarinnar, og að henni gefist tóm til þess að koma þá með sínar till. til úrbóta. Ég er alveg viss um, að það er fjöldi af verkamönnum, sem hefur ýmislegt að athuga við löggjöfina og mundi koma með sínar till. til ábendingar um það, sem betur mætti fara. En til þess vinnst ekki tími nú. Málinu er skellt hér fram í endalok þingsins og skellt fram þannig, að það er ekki einu sinni, að stjórn heildarsamtakanna sé að spurð, og frv. ekki fyrir hana lagt til umsagnar, hvað þá heldur meir, að það sé hægt að ræða um þetta mál við svo að segja nokkurt verkalýðsfélag á landinu og leita álits þess um það. Það er alveg útilokað. Til þess er enginn tími. Ég held, að hve oft sem hv. 5. landsk. mótmælir því, að þetta frv. sé árás á sumarfrí verkafólks og þá um leið árás á verkafólkið almennt, þá er það nú samt staðreynd, að með frv. er gerð mjög ákveðin tilraun til þess að eyðileggja sumarfrí verkafólks. Fram hjá þessari staðreynd verður ekki komizt. Með framkomnu frv. er verið að eyðileggja merkilegt atriði í félagsmálalöggjöf okkar og stefnir að því að eyðileggja sumarfrí verkafólks, algerlega í mótsögn við það, sem flestar þjóðir heims gera nú. Ég vil bara benda á, þó að reyndar hv. 7. þm. Reykv. hafi tekið það fram áðan, að á Norðurlöndum t.d. verða allir launþegar að taka sumarfrí og núv. orlofslöggjöf er að mestu leyti sniðin eftir danskri löggjöf. Ég veit ekki til þess, að Danir hafi gert neinar breytingar á þessum lögum hjá sér, a.m.k. ekki í líkingu við það, sem hér er farið fram á. Ég held, að hv. þm. Alþfl. mættu taka sér til fyrirmyndar flokksbræður sína á Norðurlöndum í þessu máli. Ég held það þætti saga til næsta bæjar, ef Alþýðuflokksmenn á Norðurlöndum flyttu frv. á svipuðum eða líkum grundvelli og það frv., sem hér liggur fyrir. Hv. 7. þm. Reykv. lýsti því svo vel, að ég þarf ekki að fara frekar inn á það, en ég vil bara bæta því við, að slíkir þm. mundu ábyggilega ekki vera hátt skrifaðir hjá verkalýð viðkomandi landa, svo mikið þekki ég til a.m.k. verkalýðshreyfingarinnar í Noregi. Og ég fullyrði, ef slíkt frv. sem þetta væri lagt fram í norska stórþinginu, að sá, sem það gerði, þyrfti ekki að halda, að hann yrði kosinn á stórþingið við næstu kosningar á eftir. En hér leyfir hæstv. ríkisstj. Alþfl. sér að flytja frv. til laga um að eyðileggja orlofslögin að meira eða minna leyti og þar með útiloka verkafólk frá því að taka sumarfrí. Hér er allmikill munur á, enda mun nú Alþfl. hér vera alveg sérstakt fyrirbæri, sem ekki þekkist neins staðar annars staðar. Hæstv. forsrh. talar um það mikla umstang, sem því fylgir að taka orlofsmerki fyrir verkafólk. Það er alveg undravert að heyra þessi ummæli. Veit ekki hæstv. forsrh., að hver einasti verkamaður getur lagt sína orlofsbók inn hjá viðkomandi atvinnurekanda, sem svo límir merkin inn í orlofsbókina, algerlega án þess að hinn komi nálægt því? Nei, allt skraf um mikla fyrirhöfn í sambandi við þetta mál er bara hreint slúður út í loftið og hæfir ekki hæstv. forsrh. Að lokum þetta: Ég vil enn á ný endurtaka það, að ég álít í alla staði óforsvaranlegt að afgreiða þetta mál, án þess að leitað sé umsagnar stjórnar heildarsamtaka verkalýðshreyfingarinnar, og ef ekki vinnst tími til þess, á málið ekki að fara í gegn hér á Alþingi.



Herra forseti. Ég skal játa, að mér hitnar í hamsi, þegar ég sé, að fram koma frv. á Alþ. um að rifa niður þá löggjöf, sem verkalýður landsins hefur háð langa og stranga baráttu fyrir, fyrst á stéttarlegum grundveili og síðan fengið viðurkennt með löggjöf. Ég játa, að mér stendur ekki á sama. Mér stæði ekki á sama, ef hér kæmu fram frumvörp um afnám verkamannabústaðalaganna, og væri þó hæglega hægt að fullyrða, að sú löggjöf sé gölluð, hún sé ekki fullkomin. Það er hennar stóri galli, að nú er heimtað svo hátt framlag af hinu fátækasta fólki, sem skortir húsnæði, að það megnar ekki að leggja þetta framlag fram og getur þannig ekki orðið aðnjótandi blessunar verkamannabústaðalaganna. Gallar eru á löggjöfinni, en mér þætti samt sárt, ef Alþfl. kæmi með frv. til l. um að afnema þau lög. Og eins er með orlofslöggjöfina. Hvað er verið að rifa niður? Hvað er satt í því, sem 7. þm. Reykv. segir, að það sé verið að rifa gat á löggjöfina um orlof? segir hæstv. forsrh., alveg eins og hann viti ekki neitt. Eitthvað verða menn nú að vita, a.m.k. sem forsætisráðherrar. Upphafsorð þessa frv. eru: „Orðin „skylt skal að greiða orlofsfé í merkjum“ skulu falla niður.“ Þetta er gatið, sem verið er að rifa í löggjöfina. Núna er skylt að greiða orlofsféð í merkjum. Þessi orð skulu falla niður úr gildandi löggjöf. Það skal vera heimilað atvinnurekendunum, sem þeir hafa sótt allfast á um, að borga féð í peningum. Þar með er verið að eyðileggja orlofslögin. Það er bara verið að setja mönnum það í sjálfsvald, hvort þeir vilji taka orlofsfé sitt í peningum eða merkjum. Það var ástæða í upphafi til þess að tryggja, að þetta væri greitt, ekki i peningum, heldur í merkjum, og sú ástæða er enn fyrir hendi. Þá kemur röksemdin, sem réttlætir þessa breyt. Hún er þessi: Ráð verkafólks peningalega voru minni, þegar l. voru sett, heldur en þau eru nú. - Við skulum vona, að svo sé. Þá segi ég: Einmitt meðan ráð verkafólks voru peningalega minni, þá var tilfinnanlegra fyrir þá fátækustu að taka til hliðar 4% og geyma til sinnar orlofsdvalar, þá var það erfitt. Ef það er rétt, að menn hafi nú meiri peningaleg ráð, þá reynist auðveldara fyrir fólk, það getur betur þolað að taka til hliðar 6% og verja því til þess að tryggja sér orlofs- og hvíldardvöl. Það er minni ástæða til þess nú, en áður að heimila fólki að taka þetta í peningum. Ég kemst að þveröfugri niðurstöðu við hæstv. ríkisstj., sem flytur þetta mál og ber þessa röksemd fyrir. Ef fólk er betur statt peningalega nú, þá getur það betur þolað að leggja til hliðar 6% til þess að geta veitt sér þann menningarlega lúxus að tryggja sér hvíld að sumrinu. Og af hverju á að neyða verkamenn, spyr hæstv. forsrh., til þess að taka það í merkjum, en ekki peningum? Ég spyr: Hverjum er hættast við að lúta því að vild atvinnurekandans að taka orlofsféð sitt í peningum? Þeim, sem er fátækastur, þeim, sem kannske býr við verst húsakynnin og þyrfti þannig mest á því að halda, til þess að heilsa hans og fólks hans brotni ekki niður, að geta einmitt tryggt sér hvíldardvöl að sumrinu. Og svo er ýtt að þeim: Taktu það heldur í peningum. Og svo á þetta fólk að geta samt haldið því til hliðar til að tryggja sér hvíldardvöl. Ég segi, að fólk, sem hugsar og talar svona eins og hæstv. forsrh. gerir, virðist ekki skilja snefil af því félagslega gildi, því félagslega og menningarlega gildi, sem það að tryggja fátæku verkafólki orlof - hvíldardvöl - hefur. Það er einmitt þetta fólk, fátækasta fólkið, sem þarf fyrst og fremst á því að halda, að því sé tryggð orlofs- og hvíldardvöl. Og það er hjálp til þess einmitt að knýja atvinnurekendur til þess að skila þessu ekki í peningagreiðslu ásamt vinnulaunum í hvert sinn, heldur einmitt í merkjum. Það er verið að hjálpa fátækasta fólkinu til að taka þennan eyri til hliðar, svo að það geti tekið sér hvíldardvöl. Ég gerði einmitt grein fyrir því hér í gær eða fyrradag, - ég hygg, að hæstv. forsrh. hafi þá ekki verið við, - ég las þá einmitt upp úr framsöguræðu Guðmundar Í. Guðmundssonar, núv. hæstv. fjmrh., og dró þannig enga fjöður yfir það, að Alþfl. flutti þetta mál inn í þingið og barðist fyrir því sem sínu máli, sem þýðingarmiklu máli. En einmitt þess vegna er ég enn meira undrandi í dag, þegar það er einmitt Alþfl. með Guðmund Í. Guðmundsson sem ráðh., sem flytur frv. um að skerða löggjöfina, eiginlega að eyðileggja hana. - Hæstv. forsrh. var að spyrja hér um, hver væri umskiptingur. Ég segi: Alþfl. barðist fyrir málinu, Alþfl. taldi þetta gott mál, taldi þetta öryggismál verkalýðsins, nú leggur hann til, að sú löggjöf sé skert, leggur lítið upp úr löggjöfinni, segir, að það megi engan þvinga, það verði að opna smugur fyrir atvinnurekendurna, - ég segi, að sá flokkur, sem hagar sér svona gagnvart málinu, hann er umskiptingurinn.