Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Á þskj. 1011 flyt ég ásamt þremur öðrum þingmönnum úr jafnmörgum þingflokkum tillögu um breytingu þar sem tiltekið verði að inn í svonefnda spilliefnanefnd komi fulltrúi frá Neytendasamtökunum í stað fulltrúa númer tvö sem meiri hluti nefndarinnar leggur til að ráðherra skipi. Við umræðu um málið tókst ekki að toga upp úr hæstv. umhvrh. hvernig hann hygðist fara með skipunarvald sitt í þessum efnum, en honum var bannað ásamt öðrum framsóknarmönnum að nefna Vinnumálasamband samvinnufélaganna í þessu sambandi og rákust á skýrar takmarkanir á helmingaskiptareglu sem annars er meginviðmiðun hjá stjórnarflokkunum í flestum málum. Hér blasir því við hin pólitíska spilling í þessu stjórnarsamstarfi. Við leggjum til að Neytendasamtökin fái fulltrúa.

Virðulegi forseti. Þau skilaboð hafa verið send til þjóðarinnar að búið sé að lagfæra þetta frv. á þann veg að það sé harla gott og að ekki sé lengur ástæða til ótta fyrir launþega. En þetta er rangt. Að vísu hefur vinna okkar og málflutningur skilað árangri inn í félmn. og tennurnar hafa verið dregnar úr frv. svo að þar ríkir reyndar engin stefna lengur. En eftir stendur að þessi lagasetning sem hér er áformuð er íhlutun og ríkisstjórn hefur hrakist undan staðreyndum, m.a. þeim að hér hafi verið um brot á alþjóðasamþykktum að ræða. Virðulegi forseti. Við 2. umr. um frv. ríkisstjórnarinnar um stéttarfélög og vinnudeilur er mér efst í huga gjörbreytt viðhorf ríkisstjórnar til samskiptahátta við launþegasamtök og hún er áleitin spurningin um hvert ríkisstjórnin stefnir með hinni nýju stefnu í vinnumarkaðsmálum. Bæði frv. sem hér hafa verið til umræðu hafa vakið hörð viðbrögð allra þeirra sem valdir hafa verið til forsvars í stéttarfélögum og samtökum launafólks og furðu reyndar flestra sem gefið hafa sér tíma til að skyggnast inn í þann heim valdatafls sem stjórnmálin virðast fyrir augliti venjulegs fólks. Sjálfri býður mér ekki í grun hvað fær ríkisstjórn til að fara þá leið valdboðs og yfirgangs sem birst hefur í framlagningu og allri meðferð frumvarpanna um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og stéttarfélög og vinnudeilur, né heldur geri ég mér grein fyrir hvaða dilk þessi vinnubrögð eiga eftir að draga á eftir sér. Ég þykist vita að ríkisstjórnin fari svona fram í skjóli þess að þetta líði hjá, að sumarið breiði yfir ósætti og óánægju og þegar frá líði verði samtök launafólks bara fegin að málum er ráðið á þennan hátt og ráðið með lögum fyrir þau, að þegar haustar verði eitthvað annað sem vegi þyngra svo að þessi lagasetning lukkist. Í mörg ár hefur þróast þríhliða samstarf á vinnumarkaði og skilað ágætum árangri, a.m.k. hvað varðar samninga og sátt. Ég undanskil samstarf samstarfsnefndar félmrn. um vinnumarkaðsmál því mér finnst það ekki góður árangur að samþykktir ILO hafa aldrei fengið afgreiðslu út úr þeirri nefnd og það hefur bundið hendur margra félmrh. með að leggja til staðfestingu þeirra. Ég get vísað til ILO-samþykkta svokallaðra, nr. 156, um starfsfólk með fjölskylduábyrgð, ILO-samþykkt nr. 158, um uppsögn af hálfu atvinnurekenda, sem reyndar hafa báðar verið fluttar inn á þingið sem þingmannamál í trausti þess að hægt sé að vekja þingmenn til umhugsunar um mikilvægi þess að þessar samþykktir séu staðfestar hér og vegna þeirra áhrifa sem staðfesting þeirra mundi hafa varðandi samvinnu á vinnumarkaði og rétt launþega gagnvart atvinnurekendum. En því miður, hvað varðar réttindi launþega er hvergi farið með valdi, það er ekki brotið gegn vilja VSÍ sem ekki hefur viljað sættast á að þessar samþykktir væru staðfestar t.d. út af 8. gr. ILO-samþykktar nr. 156, þar sem tryggður er réttur fólks með fjölskylduábyrgð gagnvart uppsögnum. Ég hef reyndar nefnt hér í þessum ræðustól og ætla að gera það aftur, virðulegi forseti, hvernig það virkaði á mig þegar ég fyrr á árinu sótti fund jafnaðarmannaflokka Norðurlanda þar sem verið var að fjalla um samstarf þeirra. Eitt aðalmál á dagskránni var með hvaða hætti þessir flokkar mundu beita sér fyrir því að inn í alla viðskiptasamninga sem þeir stæðu að sem forráðamenn sinna ríkisstjórna á evrópskum vettvangi yrði sett ákvæði um rétt launþega í löndum þar sem engin réttindi eru svo sem í löndum Eystrasaltsríkjanna, austantjaldslöndum og öðrum sem eru að undirbjóða gagnvart vinnumarkaði hérlendis. Samhliða því sem slík ákvæði mundu skapa réttindi launþega þar sem engin eru fyrir mundi það líka skapa jafnvægi gagnvart okkur sem erum að stuðla að því að uppbygging verði fyrir austan hið gamla fyrrverandi járntjald. Það var undarlegt að koma frá Íslandi, þessu lýðræðisríki og verða að horfast í augu við og viðurkenna fyrir þeim sem þennan fund sátu að hér á Íslandi hefur ekki verið staðfest ILO-samþykkt af þessum toga sem tryggir réttindi launþega vegna þess að hér er borin svo mikil virðing fyrir þríhliða samstarfi aðila vinnumarkaðarins og ráðuneytis að ekki má taka nokkurn hlut út úr þeirri samvinnu sem VSÍ eða annar aðili beitir sér gegn. Virðulegi forseti. Það verður fróðlegt að vita hvernig verður brugðist við í framtíðinni í samskiptum við launþegahreyfingar. Ég hef leyft mér að halda því fram að með framlagningu þessara frv. og vinnubragðanna varðandi þau sem eru í svo mikilli ósátt við launþegasamtökin sé verið að brjóta í blað hvað varðar hefðbundið vinnulag á Norðurlöndunum. Ég minnist þess á Norðurlandaráðsþingi fyrir tveimur árum þegar verðlaunahafi bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs sagði svo skemmtilega: ,,Norden er i orden.`` Verði það niðurstaðan að þau lýðræðislegu vinnubrögð og samvinna ríkisvalds og þegnanna í þjóðfélaginu, sem hafa verið aðalsmerki þjóðfélagsgerðarinnar á öllum Norðurlöndum, verði brotin upp verð ég að segja að þá höfum við gert þær breytingar sem e.t.v. verða til þess að Norden er ekki í orden. Það er söguleg staðreynd að árangursríkt samstarf aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins var forsenda þeirrar jákvæðu þróunar í efnahagsmálum sem margir eru nú farnir að líta á sem sjálfsagðan hlut en kostaði mikla þrautseigju allra sem að málinu komu og unnu slíku átaki fylgi meðal umbjóðenda sinna. Það er ekki hægt að ræða samskiptareglur á vinnumarkaði öðruvísi en að rifja það upp hverju gott samstarf á jafnréttisgrundvelli skilaði á mjög erfiðum tímum. Það var ekki verið að semja um stöðugleika og svo til óbreytt ástand launalega af því að mikið væri aflögu. Nei, það var ekkert aflögu en þó náðist sú þjóðarsátt sem nú er greinilega stefnt í voða. Menn féllust á að búa áfram við lág laun og rýr kjör til að vinna bug á verðbólgu. Þannig tóku launþegar höndum saman við ríkisvaldið og VSÍ og hörð og erfið varnarbarátta hefur skilað þjóðfélaginu bættri afkomu og dágóðum efnahagshorfum. Loks rofar til í efnahagsmálum en það er þá sem menn virðast fá þær hugmyndir að nú þurfi að koma böndum á hina frjálsu samvinnu aðila vinnumarkaðarins. Það er mikill munur á því að koma á nefndarstarfi til að stuðla að samkomulagi aðila um breytingar á samskiptareglum á vinnumarkaði í sátt og samlyndi og innbyrðis og því að taka mál sem ekki er útrætt hvað þá fullþroskað, skella því í frumvarpsform og senda það inn á Alþingi í fullkomnu ósætti þeirra sem hlut eiga að máli. Þegar frv. kom fram var gefin yfirlýsing af hálfu stjórnvalda aftur og aftur í fjölmiðlum um að frv. væri sett inn til Alþingis til þess að Alþingi hefði málið undir höndum af því að áköf þjóðfélagsumræða væri komin í gang, m.a. vegna umfjöllunar fjölmiðla. Það væri því eðlilegt að Alþingi gæti séð þau mál sjálft sem þarna væru til umfjöllunar. Og þá var fullvissað um að vinna ætti áfram að því að ná sátt um á hvern hátt þessi frv. mundu breytast og yrði áfram unnið með þau en á engan veg gefið til kynna að nú yrði keyrt áfram hverju sem tautaði og raulaði til þess að keyra þessi mál í lög í fullkominni ósátt við verkalýðshreyfinguna. Frv. sem flutt var á Alþingi fyrir nokkrum vikum er gjör\-ólíkt þeim lögum sem lagður er grunnur að með brtt. nú við 2. umr. Það er út af fyrir sig mjög gott mál því flestar breytingarnar eru til batnaðar og breytingarnar eru ótrúlega miklar frá því fyrstu drög voru sett fram. Það er þýðingarmikið að það komi fram hvernig stjórnarandstaðan kom að málinu, bað um álit Lagastofnunar, kallaði eftir umsögnum frá ótrúlegum fjölda aðila út um allt land þannig að umsagnirnar sem hafa borist félmn. fylla möppu. Sjálfsagt er bunkinn ekki minni en 10 sm hár og sjálfsagt nokkuð mörg kíló. Hún kallaði eftir sjónarmiðum með viðræðum og tók málefnalega umræðu sem knúði það fram að meiri hlutinn varð að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem þarna komu fram, varð að hlusta á Lagastofnun háskólans og horfast í augu við að þetta var illa unnið frv. sem var skelfilegt að fram var komið. En þráinn var svo mikill að ekki var fallist á að gera það sem lagt var til, þ.e. að draga frv. til baka. Eftir stendur afstaðan til íhlutunar. Þótt við höfum fengið því áorkað að málið hefur lagast, að verstu tennurnar eru dregnar úr þessu að mínu mati ljóta frv., þá er íhlutun í málefni verkalýðshreyfingarinnar það sem gerir það óframkvæmanlegt fyrir stjórnarandstöðuna að standa að þessu máli. Ég get ekki stillt mig um það að þessum orðum töluðum að nefna skoðanakönnunina um viðhorf fólks til breytinga við samningagerð. Félmrh. kannaði hug þjóðarinnar til frv. og vinnubragða, og vinnubragða verkalýðshreyfingarinnar. Þegar ég heyrði hvaða spurning var lögð fyrir í skoðanakönnun Gallups varð mér að orði: Ósköp var þetta eitthvað leiðandi spurning. Ætli nokkur taki mark á því svari sem kemur fram í Gallup við henni? Vissulega var tekið mark á henni, henni var veifað og því haldið fram að þarna væri vilji þjóðarinnar og viðurkenning þjóðarinnar á því að það væri bara rétt af ríkisstjórninni að setja lög á launþega og að öll vinnubrögð verkalýðshreyfingarinnar hefðu verið vond, þess vegna væru launin svona lág. Það var túlkunin eins og ég hef skilið hana. En í gærkveldi hlustaði ég svo á kvöldfréttir sjónvarps. Þá ber svo við að þar er viðtal við formann Rafiðnaðarsambandsins sem hefur óskað eftir því við Gallup að fá að nota sömu spurningu og félmrh. en snúa meiningunni við. Honum var synjað. Þetta var mjög athyglisverð frétt og ástæða til að skoða þetta mál nánar en mér gafst ekki tími til þess á þessum morgni. Virðulegi forseti. Þetta er búinn að vera undarlegur vetur. Ágreiningsmálin hafa verið mörg og meiri hlutinn á Alþingi hefur farið í umfjöllun mála á sérstaklega yfirlætislegan hátt. Ég hef verið að velta fyrir mér stöðunni aftur og aftur. Og aftur og aftur hefur sótt á mig næstum ljóðrænn texti sem ég hef einhvern tíma heyrt þótt hann hafi þá átt við annað. Ég get ekki munað hvað en hann er eitthvað á þessa leið: Litla Framsókn, litla, litla Framsókn, litla, litla, litla Framsókn, litla, litla, litla, litla Framsókn ... o.s.frv., o.s.frv. Ég veit ekki af hverju mér finnst Framsfl. orðinn svona undursmár í atferli og hugsun. Það skorti ekkert á atyrðingarnar af Framsfl. hálfu þegar Alþfl. var í ríkisstjórn og spyrja má hvort þetta sé þá sama staðan. Aldeilis ekki. Pólitísku málin sem Alþfl. stóð í voru allt annars eðlis. Breytingar í alþjóðasamskiptum, breytingar í viðskiptaháttum, kerfisbreytingar, m.a. í heilbrigðiskerfinu sem að vísu náðu ekki allar fram að ganga, og ýmsar félagslegar umbætur sem við höfum reyndar ekki séð mikið af hjá Framsfl. En þetta mál er allt annars eðlis. Þetta er grundvallarbreyting í samskiptum við launþega sem enginn hefði átt von á úr þessari átt. Ég hef svo sem aldrei haft miklar væntingar til Framsfl. en ég verð að viðurkenna að ég hef alltaf haft pólitíska trú á formanni hans og kynni mín af vinnubrögðum hans hafa verið á þann veg að ég ímyndaði mér að hann mundi í flestum tilfellum leita leiða til að vinna mál af þessu tagi til lykta með samkomulagi. Aðallega þess vegna hef ég verið undrandi á Framsfl., litla, litla Framsfl. En í þessu máli ætla ég hins vegar ekki að festa mig við Framsfl. Við höfum í vetur talsvert veist að honum í forundran yfir ýmsu sem hann hefur látið yfir sig ganga í pólitíkinni um leið og hann komst í valdastöðu. En það er full ástæða til að líta til Sjálfstfl. Það er reyndar gaman að velta fyrir sér skoðanakönnunum um fylgi flokkanna. Þar tapar Framsfl. samkvæmt skoðanakönnun sem birt var í morgun en Sjálfstfl. vinnur á. Ef til vill af því að enginn tengir hann við þetta frv. Sjálfstfl. hefur notið mikils stuðnings hjá hinum vinnandi stéttum. Hann hefur átt innan sinnan raða fólk í trúnaðarstörfum í verkalýðshreyfingunni, hann hefur á einhverju skeiði átt innan sinna raða varaformann ASÍ. Hann hefur gefið mynd af því að innan flokksins vinni stétt með stétt. Hann hefur líka ávallt gefið sjálfum sér ákveðna yfirskrift: Sjálfstæðisflokkurinn, flokkur allra stétta. Og ég spyr: Hvaða stétta? Skrifstofufólksins, verkafólksins, opinberu starfsmannanna? Hvaða viðbrögð fær hann frá trúnaðarmannaliði sínu í dag? Lætur flokkur allra stétta sig það einhverju varða? Ef hægt er að sjá eitthvað gott við vinnumarkaðsfrumvörpin tvö sem við höfum verið að ræða að undanförnu þá er það einmitt sú staðreynd sem á eftir að ná til fjöldans þótt síðar verði að þegar á reynir lætur Sjálfstfl. það lönd og leið að vera flokkur allra stétta. Ef setja þarf bönd á baráttuaðferðir verkalýðsins þá setur maður bara lög. Maður setur lög á liðið sem verður vonandi búið að gleyma því fyrir næstu kosningar. Ég held hins vegar að þessi leikur eigi eftir að draga dilk á eftir sér og það sem lagt er upp með sem markmið, þ.e. að halda utan um samningamálin í haust, eigi fremur eftir að snúast upp í andhverfu sína og að breyting á þessum lögum verði samningskrafa númer eitt þegar kröfur verða settar fram í haust. Sjálfstfl. hefur sýnt af sér talsverða pólitíska slægð í ríkisstjórn. Í forustuhlutverki hefur hann ráðið málum þannig að t.d. við fjárlagagerð eru það aðrir sem verða fullkomlega ábyrgir fyrir niðurskurði. Það verða fagráðherrar í hinum ýmsu ráðuneytum, félmrn., heilbrrn. o.s.frv. sem eru vondu karlarnir eða vondu konurnar og skera niður af því að ramminn er þröngur. Fjmrh. er stikkfrí og það er löngu hætt að leita til fjmrh. með áleitnar kröfur um hvers vegna og hvers vegna. Fjmrh. vísar yfir á fagráðherrana sem eru í fullkominni vörn í þröngum römmum sínum og eiga enga kosti aðra en að skera niður og höggva í velferðarkerfið. Þetta er athyglisvert vegna þess að Sjálfstfl. er hið ráðandi afl í landsstjórninni þegar hann fer með forsrn. Hann er sléttur og felldur. Hann er ósýnilegur meðan samstarfsflokkarnir puða í niðurskurði og nú í máli af þessum toga. Nú á greinilega að keyra vondu málin í gegn á fyrsta ári kjörtímabils, kerfisbreytingar til að hafa undirtökin á sínum stað þegar málum vindur fram í haust. Erum við ekki núna virkilega að finna hvað hægri flokkur þýðir? Það þýðir ekki flokkur allra stétta heldur flokkur hagsmuna, í þessu tilfelli atvinnurekenda. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í félmn. hafa reynt að hafa mikil áhrif í umræðunni þar eins og ég hef áður getið. Þeir hafa tekið fullan þátt í allri umfjöllun um frv. félmrh. um stéttarfélög og vinnudeilur og komið með góðar ábendingar samhliða harðri gagnrýni. Við erum sammála um að í frv. felist íhlutun í innri málefni og skipulag stéttarfélaga sem gerir það að verkum að við getum ekki staðið að málinu þó það hafi tekið stakkaskiptum og allar breytingartillögurnar út af fyrir sig séu til bóta. Við erum mjög ósátt við að frv. er flutt í óþökk stéttarfélaganna og að það var tekið út úr vinnuferli sem hefði getað leitt til sameiginlegrar niðurstöðu ef málið hefði fengið að þróast áfram milli aðila. Og það er athyglisvert að samtök atvinnurekenda lýsa fullum stuðningi við málið og eru tilbúin að blessa allar breytingar sem fram hafa komið en það bendir til að þeim sé í mun að lög séu sett um samskiptareglur og samningaferli. Hins vegar leggst hver einasti aðili sem á fund félmn. hefur komið úr röðum launþegasamtaka gegn lagasetningu og hafnar því að eiga hlut í breytingartillögum vegna þess að allir sem einn hafa þeir óskað þess að frv. verði dregið til baka og hafa varað við lagasetningu við þessar kringumstæður. Allir sem einn hafa óskað þess, sama hvar í flokki þeir standa, enda verður hvert einasta félag að breyta félagareglum sínum verði frv. að lögum og ég veit ekki hvað telst íhlutun í innri málefni ef ekki það. Virðulegi forseti. Skoðum nú hvaða breytingum frv. hefur tekið. Í fyrsta lagi er lagt til að 1. gr. frv. um heimild til stofnunar vinnustaðarfélaga verði felld brott. Mikil andstaða var við þetta ákvæði eins og fram kemur í áliti meiri hluta og það talið veikja skipulag verkalýðshreyfingarinnar. Í þessu tilfelli var tekið tillit til gagnrýni verkalýðshreyfingarinnar og einmitt sú gagnrýni um að þessi íhlutun veikti skipulag verkalýðshreyfingarinnar er tekin gild þarna þó hún sé ekki tekin gild á öðrum sviðum þar sem jafnhart var gagnrýnt. Þess ber að geta að við það að þessi grein er felld brott úr frv., þá stendur eftir óbreytt 2. gr. laganna um að stéttarfélög skuli opin öllum í hlutaðeigandi starfsgrein á félagssvæðinu eftir nánar ákveðnum reglum í samþykktum félaganna og að félagssvæði megi aldrei verið minna en eitt sveitarfélag. Þetta hefur m.a. verið gagnrýnt og er talið brjóta í bága við ákvæði alþjóðasamþykkta og Lagastofnun lagði áherslu á að þetta yrði skoðað í umsögn sinni um frv. og breytingartillögur þess. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að lesa eina klausuna sem Lagastofnun setti fram. Hún er á bls. 9 í umsögn þeirra: ,,Ekki er hægt að útiloka að ákvæði um að félagssvæði stéttarfélags skuli aldrei vera minna en eitt sveitarfélag kunni að sæta aðfinnslum af hálfu félagafrelsisnefndar ILO ef á reyndi. Einnig er rétt að minna á að samkvæmt 2. mgr. 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 8. gr. alþjóðasamnings um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi mundi reyna sérstaklega á það hvers vegna nauðsyn væri á slíkri takmörkun í ,,lýðræðislegu þjóðfélagi``. Hin athugasemdalausa framkvæmd til þessa, núverandi uppbygging stéttarfélaga og skipulag á vinnumarkaði, þar sem vinnustaðarfélög eru óþekkt, yrðu þar væntanlega færð fram sem rök og telja verður líkur á ...``, þarna er ég reyndar komin út í vinnustaðarfélögin þannig að ekki þarf að lesa lengra. Athugasemd kom um ...  Varðandi 2. gr. vil ég láta það koma fram eins og meiri hlutinn reyndar tekur fram að með samninganefnd er átt við nefnd sem kemur fram fyrir hönd samningsaðila við gerð kjarasamninga hvort sem hún er fastanefnd eða skipuð í hverju tilviki og ákvæðið getur einnig átt við um stjórn samningsaðila. Fast er haldið við að ákveðið hlutfall þurfi í þátttöku í atkvæðagreiðslu. Kjarasamningur gildir frá undirskriftardegi nema hann sé felldur við leynilega atkvæðagreiðslu með meiri hluta greiddra atkvæða og minnst fimmtungi atkvæða samkvæmt félagaskrá. Þarna hefur verið fallið frá því að breyta fimmtungi atkvæða í fjórðung atkvæða eins og fólst í breytingartillögum sem fram komu á tímabili í nefndinni. Eftir umfjöllun nefndarinnar var horfið frá því og varðandi leynilega póstatkvæðagreiðslu gildir nú meirihlutaniðurstaða óháð þátttökunni. Fellt er brott ákvæði sem byggði á skilyrði um hærri hlutfallstölur þegar greidd voru atkvæði um samninga eða vinnustöðvanir sem ná til hluta af félagi. Sama regla gildir því um höfnun kjarasamninga og boðun vinnustöðvana. Það eru tekin af tvímæli um heimild aðila til að kveða á um í nýjum kjarasamningi að þeir einir séu atkvæðisbærir sem samningurinn tekur til. Tekið er inn nýtt ákvæði um vinnustaðarsamninga þar sem frumvarpsgreinin um vinnustaðarfélög er felld brott og í því ákvæði felst að vinnustaðarsamningur skuli borinn sameiginlega undir atkvæði allra félagsmanna sem hann nær til og að meiri hluti ráði niðurstöðu. Nú skulum við koma að vinnustaðarsamningum. Er þá málið ekki harla gott úr því að búið er að falla frá því að setja lög um vinnustaðarfélög og úr því að nú á að setja lög um vinnustaðarsamninga sem hafa viðgengist? Þeir hafa viðgengist hérlendis í áraraðir og til að þeir gangi upp verður að nást sátt um þá. Hingað til hefur hvert félag yfirleitt greitt atkvæði um vinnustaðarsamning þó það hafi gerst á síðasta ári að gerður var vinnustaðarsamningur í álverinu í Straumsvík þar sem atkvæði voru greidd sameiginlega, en um það, takið eftir, náðist samkomulag milli samningsaðila. Engan veginn er ljóst hvaða afleiðingar það hefur að lögbinda sameiginlega atkvæðagreiðslu, en talið er að lítil stéttarfélög taki ekki áhættu við að fara út í vinnustaðarsamninga og viðmælendur nefndarinnar fleiri en einn tóku þannig til orða að með þessari lögbindingu mundi ekki nokkurt einasta félag þora að gera vinnustaðarsamning með VR. Menn verða bara að horfast í augu við þetta. Stórt félag mun ráða niðurstöðu vinnustaðarsamnings ef það er ráðand afl innan hópsins, hóps félaganna sem er að gera vinnustaðarsamning. Í 4. gr. er lögð til sú breyting að sé vinnustöðvun ætlað að taka til ákveðins hóps félagsmanna eingöngu eða starfsmanna á tilgreindum vinnustað þurfi einungis fimmtungur atkvæðisbærra manna að taka þátt í atkvæðagreiðslunni í stað helmings áður. Þessar breytingar á hlutföllum eru gerðar eftir kröftuga gagnrýni, m.a. um að mjög ólík atkvæðaform séu búin að gera samningsferli ruglingslegt. Nokkrar tillögur voru búnar að koma fram í nefndinni frá meiri hlutanum til samræmingar eins og sagt var, en tóku breytingum í takt við umræður í nefndinni. Þó þarna sé talsverð tilslökun á skilyrðum frá upphaflegu frv. er það afstaða okkar, alveg eins og ég hef áður sagt og tek af öll tvímæli um, að við erum andvíg afskiptum löggjafans af því hvernig félög greiða atkvæði um vinnustöðvun og teljum að það eigi að vera á valdi félaganna að ákveða slíkt eða semja um það í frjálsum samningum. Ákvæði um að fresta boðaðri vinnustöðvun var óljóst og það var gert skýrara, en heimildin tekur ekki til yfirstandandi vinnustöðvunar hverju sinni heldur eingöngu til vinnustöðvunar sem ekki er hafin. Samninganefnd eða til þess bærum fyrirsvarsmönnum samningsaðila er jafnan heimilt að aflýsa vinnustöðvun samkvæmt frv. Þeim er jafnframt heimilt að fresta boðaðri vinnustöðvun einu sinni eða oftar um allt að 28 sólarhringa samtals án samþykkis gagnaðila, takið eftir, án samþykkis gagnaðila, enda sé það gert með minnst þriggja sólarhringa fyrirvara. Þarna er búið að breyta 14 sólarhringum í 28 og eins sólarhrings fyrirvara í þriggja sólarhringa fyrirvara. Eins og fyrr segir er með frv. búið að gefa samninganefnd eða forsvarsmönnum samningsaðila mikið vald og þarna er komið nýtt ákvæði inn. Þess má geta að ASÍ telur að einmitt þetta ákvæði muni leiða til þess að verkfallsvopninu verði fremur beitt en ella og að um slíkt muni verkalýðsfélögin aldrei semja nema því aðeins að kjarasamningar séu í burðarliðnum og við núverandi aðstæður væri verkfalli ævinlega frestað ef þannig stæði á. Virðulegi forseti. Ég hef hug á því, með leyfi forseta, að vísa í athugasemd ASÍ einmitt varðandi þetta mál. En um þetta atriði segir að gert sé ráð fyrir að: ,,... settar verði nýjar reglur sem gjörbreyta í raun eðli verkfallsheimilda almennu stéttarfélaganna. Í niðurlags\-ákvæði er lagt til að samninganefnd eða til þess bærum fyrirsvarsmönnum samningsaðila sé jafnan heimilt að aflýsa boðaðri vinnustöðvun eins og ég hef þegar getið um. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því að verkalýðsfélögin semji um það við atvinnurekendasamböndin ef ætlunin er að fresta verkfalli lengur en í 14 sólarhringa, nú 28 sólarhringa. Tillagan lýsir þvílíku þekkingarleysi á eðli samskipta á vinnumarkaði að undrun sætir. Um slíkt munu verkalýðsfélögin aldrei semja nema því aðeins að kjarasamningur sé í burðarliðnum og við núverandi aðstæður er verkfalli ævinlega frestað ef svo stendur á. Með þessu eru félögin einfaldlega neydd til að beita verkfallsvopninu fyrr en hugsanlega hefði orðið.`` Virðulegi forseti. Til að taka af allan vafa er bætt við nýju ákvæði um að aðilum sé ávallt heimilt sameiginlega að fresta boðaðri eða yfirstandandi vinnustöðvun og það á við það sem þeir eru að gera sameiginlega. Brtt. við 5. gr. frv. lýtur að því að fella brott tilvísun til fjöldauppsagna sem áður var að finna í frv. en þar sagði í síðasta málslið: ,,Sama gildir um fjöldauppsagnir og aðrar sambærilegar aðgerðir af hálfu atvinnurekenda eða launamanna sem jafna má til vinnustöðvunar.`` Í umsögnum og af hálfu aðila sem komu á fund nefndarinnar var ítrekað bent á að í 5. gr. væri fjöldauppsögn líkt við vinnustöðvun, en gildar ástæður geta verið fyrir því að hópur starfsmanna ákveður að segja upp störfum. Ekki síst getur slíkt átt við varðandi sjómenn og hefur verið bent á að í lögum um hópuppsagnir er undanþáguákvæði varðandi sjómennina. Meiri hlutinn féllst á að breyta þessari grein, enda væri hægt að leiða rök að því að ákvæðið eins og það var í frv. bryti í bága við 75. gr. stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi. Með 6. gr. er verið að færa sérlög um sáttastörf í vinnudeilum inn í lögin um stéttarfélög og vinnudeilur og felast í kaflanum 18 nýjar greinar. Nokkrar breytingar eru gerðar á upphaflegri tillögu í frv. Gert er ráð fyrir því samkvæmt lögum og samkvæmt frv. að ríkissáttasemjari sé skipaður til fjögurra ára. En í frv. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þar sem gert er ráð fyrir breytingum á skipunartíma ýmissa opinberra starfsmanna og kveðið er á um fimm ára skipunartíma er lagt til að skipun ríkissáttasemjara sé til fimm ára. Í i-lið sem á við 28. gr. laganna er ákvæði sem gefur ríkissáttasemjara heimild til að leggja fram miðlunartillögu. Hann getur lagt fram eina eða fleiri tillögur í deildum félaga sem saman eiga í kjaradeilum og hann getur ákveðið sameiginlega atkvæðagreiðslu um slíka tillögu en áður en til þess kemur ber honum að hafa samráð við hlutaðeigandi samninganefndir. Haldið er fast við skilyrði frv. sem eru ný ákvæði og þau lúta að framangreindri 28. gr. laganna. Ég vel það, virðulegi forseti, að gera grein fyrir þessum tillögum m.a. með eigin athugasemdum vegna þess að ég geri mér grein fyrir hvað það er flókið oft og tíðum fyrir þingmenn og aðra sem á hlýða að heyra nefndarálit meiri hluta og nefndarálit minni hluta án nokkurs samhengis um hvað þetta þýðir í raun. Þess vegna hef ég valið að fara efnislega í hverja einustu grein, gera grein fyrir því hvað tillögur meiri hlutans þýða og koma svo sjálf með þær athugasemdir sem ég tel brýnt að fram komi varðandi þessar greinar. Þetta vil ég gera vegna þess að ég tel það góð vinnubrögð í svo umdeildu máli. En aftur til 28. gr. Þar er haldið fast við skilyrði sem eru þessi: a. Að viðræður hafi átt sér stað um framlagðar kröfur, þar á meðal sérmál, eða að leitað hafi verið árangurslaust eftir viðræðum í samræmi við viðræðuáætlun. b. Að tíma, sem ætlaður er til viðræðna milli aðila án milligöngu sáttasemjara samkvæmt viðræðuáætlun, sé lokið án þess að samningar hafi tekist. c. Að sáttasemjari hafi leitað sátta milli allra samningsaðila sem eiga í hlut og telji ekki horfur á samkomulagi þeirra í milli. d. Að samningar hafi verið lausir um tíma þannig að samningsaðilum hafi gefist kostur á að þrýsta á um kröfur sínar. e. Að aðilum vinnudeilu hafi gefist kostur á að koma á framfæri athugasemdum sínum við hugmyndir sáttasemjara sem þeim hafa verið kynntar beint eða opinberlega um að leggja fram sameiginlega miðlunartillögu. Breytingar eru gerðar á þessari grein í samræmi við gagnrýni Lagastofnunar sem taldi að ákvæði e-liðar frv. bryti í bága við samþykkt ILO nr. 98, þ.e. ákvæði e-liðar um sameiginlega miðlunartillögu. Eftir breytinguna stendur regla núgildandi laga eftir um miðlunartillögur nema hvað kveðið er á um að þau skilyrði sem verða að vera til staðar til að sáttasemjari megi leggja slíka tillögu fram, Þá er einnig lögð til breyting á 31. gr. Hún hljóðar svo í frv.: Miðlunartillaga telst felld í atkvæðagreiðslu ef meiri hluti greiddra atkvæða, og þá minnst þriðjungur atkvæða samkvæmt atkvæða- eða félagaskrá, er mótatkvæði. Þarna er aftur farið í það að láta mótatkvæðin verða ráðandi. Í brtt. meiri hlutans felst að minnst fjórðungur atkvæða samkvæmt atkvæða- eða félagaskrá verða að vera mótatkvæði til að tillagan teljist felld í stað þriðjungs samkvæmt frv. Það eru í raun engin frekari rök bak við ákvörðun meiri hlutans um að nú skuli það vera fjórðungur í stað þriðjungs fremur en farin hefði verið sú leið að segja fimmtungur eins og í hinum breytingrtillögunum úr því að verið var að hverfa frá þessari óreglu með fjölda breytilegra atkvæðagreiðslna. Ég gerði sérstaka fyrirspurn um það hvort einhver sérstök rök væru að baki úr því að verið væri að gera þessa samræmingu. Svo er ekki. Það er bara úr þriðjungi í fjórðung. Hitt er komið niður í fimmtung. Í þessum sama lið þar sem lagt er til hvaða reglur skuli gilda til að fella miðlunartillögu er gert ráð fyrir að meiri hluti þeirra sem greiða atkvæði verði að vera á móti og að nei-atkvæði verði að vera fleiri en fjórðungur þeirra sem eru á atkvæðaskrá eða félagaskrá í stað þriðjungs áður. Í áliti Lagastofnunar segir um þennan lið eins og hann var í upphaflegu frv.: ,,Sú atkvæðaregla, sem þarna er sett, er sérstök að því leyti að miðlunartillaga gildir nema þriðjungur atkvæðisbærra felli hana. Vikið er sem sagt frá einfaldri meirihlutareglu um samþykki. Þetta veldur því að mjög torvelt verður að fella miðlunartillögu og er hætta á að það teljist ekki samrýmast rétti manna til frjálsra samninga samkvæmt alþjóðasáttmálum. Hliðstæð regla gildir í Danmörku þar sem að vísu er áskilið að 35% atkvæðisbærra manna þurfi að fella tillögu, sbr. 1. mgr. 11. gr. laga nr. 599/1971, um sáttastörf í vinnudeilum. Regla þessi hefur sætt nokkuð mikilli gagnrýni í Danmörku og hefur því m.a. verið haldið fram að samkvæmt henni sé nær ógerningur að fella miðlunartillögu.`` Hver er þá munurinn á 33% og 25% út frá þeirri röksemdafærslu að meiri hlutinn eigi að ráða og virða skuli frjálsan samningsrétt? Hver er þá munurinn með tilliti til athugasemdar Lagastofnunar háskólans? Álit Lagastofnunar var um þriðjung og hver segir að það sé í lagi með fjórðung? Hvenær er í lagi að hverfa frá einföldum meiri hluta? Hvenær er í lagi að mótatkvæði fái þyngra vægi en meðatkvæði? Í áliti meiri hluta félmn. er tekið fram að vegna athugasemdar frá Lagastofnun Háskóla Íslands hafi sérstaklega verið rætt um samúðarverkföll og þess vegna þykir rétt að fram komi að ekki sé verið að breyta neinu um skilning Félagsdóms sem lagður er til grundvallar nú um slík verkföll. Þetta eru meginatriði breytingartillagnanna og ótvírætt eru breytingartillögur þessar til bóta og ótvírætt að það var mikils virði að breytingartillögur sem áður komu fram í nefndinni voru dregnar til baka og nýjar breytingartillögur settar fram eftir umfjöllun. Þótt frv. hafi þannig skánað til muna stendur eftir með hvaða hætti það var lagt fram. Það stendur eftir að það er íhlutun í starfsemi stéttarfélaganna og það er eftir sem áður brotið í blað í 60 ára sögu góðra samskipta á vinnumarkaði með lagasetningu settri í blóra við vilja verkalýðsfélaganna. Virðulegi forseti. Eftir að hafa farið yfir breytingartillögur meiri hlutans hef ég hug á að víkja nokkuð að athugasemdum þeirra aðila sem komu á fund nefndarinnar. Ég mun á engan hátt gera þeim athugasemdum tæmandi skil heldur miklu fremur stikla á ýmsu sem fram hefur komið sem mér finnst eiga erindi inn í þessa umræðu. Má þar nefna athugasemdir frá Vélstjórafélagi Íslands. Þeim finnst ákvæði um boðun vinnustöðvunar vera mjög slæmt ákvæði og það sé ekki til þess fallið að draga úr verkföllum. Þeir benda á að þeir séu með 2000 félaga og þeir hafi fjórum sinnum boðað vinnustöðvun. Þeir bera sig saman við kennarafélögin sem hafa verið með allt að árleg verkföll eins og þeir orða það, en þau ákvæði sem verið er að setja í lög með þessu frv. eru einmitt ákvæði úr opinbera geiranum sem ekki hafa reynst vel. Það kom einnig fram hjá fulltrúum sem mættu á fund félmn. að menn mundu verða með heimild til verkfalls undir koddanum. Þeir bentu á að samninganefnd geti framselt samningsréttinn en það sé ekkert kveðið á um hvernig samninganefndir séu samsettar. Þeir benda á dæmi um að félag gæti verið með 30 kröfur, verið með verkfallsheimild. Þeir fá tvær kröfur sínar uppfylltar og nýta auðvitað heimildina sem þeir liggja með. Það er bent á að samningar séu lausir um áramót. Þar með ætti að setja viðræðufundi á um miðjan nóvember miðað við gerð viðræðuáætlana og það mun ekki hvarfla að nokkrum manni að byrja samninga á undan ASÍ. Virðulegi forseti. Í nefndaráliti minni hlutans er fjallað um félagafrelsið og ég hef hug á því að fara nokkrum orðum um 5. gr. félagsmálasáttmála Evrópu um rétt til að stofna félög. ,,Í því skyni að tryggja og stuðla að frelsi verkafólks og vinnuveitenda til að stofna staðbundin félög, landsfélög eða fjölþjóðleg sambönd til að gæta hagsmuna þeirra á sviði efnahags- og félagsmála og til að ganga í slík félög skuldbinda samningsaðilar sig til að sjá um að landslög skerði ekki það frelsi né að þeim verði beitt til að skerða það. Í 6. gr. segir um réttinn til að semja sameiginlega að aðilar skuldbindi sig til: 1. að stuðla að sameiginlegum viðræðum milli verkafólks og vinnuveitenda, 2. að stuðla að frjálsum samningaumleitunum milli vinnuveitenda eða vinnuveitendafélaga og verkalýðsfélaga, þegar nauðsynlegt er eða við á, í þeim tilgangi að ákvarða laun og vinnuskilyrði með heildarsamningum, 3. að stuðla að stofnun og notkun viðeigandi sáttafyrirkomulags og gerðardóma eftir samkomulagi við lausn vinnudeilna, og viðurkenna 4. rétt verkafólks og vinnuveitenda á sameiginlegum aðgerðum, þegar hagsmunaárekstrar verða, þar á meðal verkfallsrétti, með þeim takmörkunum sem til kynnu að koma vegna gerðra heildarsamninga. Í samþykktum ILO nr. 87 segir að félög verkamanna skuli eiga rétt á að setja sér lög og reglur og vera algerlega óháð við að skipuleggja stjórn sína og starfsemi og setja sér stefnuskrá. Þar er tekið af skarið um að opinber stjórnvöld skuli forðast alla íhlutun er skerða mundi þennan rétt eða hindra löglega beitingu hans.`` Virðulegi forseti. Í umræðum um þessa lagasetningu hefur mjög verið vísað til Danmerkur og til umræðu hérlendis um góð kjör í Danmörku. Þess vegna hljóti markmiðið að vera að setja lög samkvæmt þarlendum vinnubrögðum og bæta kjör á Íslandi. Hins vegar setur Alþýðusambandið fram harða gagnrýni á ýmislegt í frv. sem lýtur að svipuðum ákvæðum og gilda í Danmörku. Reyndar er það svo að í Danmörku eru bara lög um sáttasemjara, ekkert annað. En þau lög eru lög vinnumarkaðarins. Menn hafa leitað þar lausna án þess að löggjafinn hafi blandað sér í málin. Umræða í Danmörku er hins vegar á þann veg nú að atkvæðagreiðslur um miðlunartillögur þykja ólýðræðislegar og það er mikil óánægja þar með að 70% meðatkvæðaþátttöku þurfi til að fella. Virðulegi forseti. Á sl. hausti var rætt um að færa hlutfall í 40% meðatkvæða, en danska alþýðusambandið gerði þá samþykkt á þingi sínu í október að einfaldur meiri hluti eigi að ráða og var ekki tilbúið til að fallast á breytingar. Hvers vegna treysti danska Alþýðusambandið sér til að standa gegn 40% gólfi sem samningsniðurstöðu? Það er vegna þess að á danska þinginu og í ríkisstjórninni er stuðningur við að einfaldur meiri hluti eigi að ríkja í slíkum atkvæðagreiðslum. Aftur og aftur hefur verið bent á að allt í Danmörku sé byggt á sátt, meira að segja lögin um sáttasemjara og þess vegna sé út í hött að álykta að lagasetning hérlendis geti haft sömu áhrif og þróaðar vinnureglur þar. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu viðhorfum mínum varðandi frv., breytingartillögur og vinnu félmn. við það frv. sem hér er til umræðu. Margt fleira liggur mér á hjarta svo sem eins og fara nánar í ýmsar alþjóðasamþykktir. Ég ætla ekki að gera það að sinni. Ég mun skoða það hvort ég mun koma að þessu máli síðar í umræðunni. En ég vil gera lokaorðin í nefndaráliti okkar að mínum lokaorðum en þau eru þessi: ,,Samskipti stéttarfélaga og viðsemjenda þeirra eiga að ráðast í frjálsum samningum og án óþarfrar íhlutunar stjórnvalds. Þar er samráð og samvinna ásamt virðingu við réttindi og skyldur aðila besta leiðin til að tryggja frið, bætt kjör og betri rekstur jafnt almennra fyrirtækja sem ríkisstofnana.``

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem kom fram í ræðu hv. þm. Það var unnið af miklum heilindum í félmn. að þessu máli, bæði stjórnarandstaða og stjórnarsinnar. Ég vil líka taka undir og undirstrika það sem kom fram að breytingartillögur voru margar og til bóta. Frv. skánaði til muna eins og hv. þm. sagði. Í þessu sambandi má minna á furðulegar yfirlýsingar stéttarfélaganna sem birtast m.a. á baksíðu Morgunblaðsins 14. maí. Þar segir talsmaður ASÍ að ekki hafi verið komið á neinn hátt til móts við sjónarmið stéttarfélaga. Þetta er alrangt og það staðfesti hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir einmitt í sinni ræðu. Mig langaði til að leiðrétta eitt atriði sem kom fram hjá hv. þm. Það er varðandi Lagastofnun Háskóla Íslands. Það er ekki rétt sem mér heyrðist hv. þm. segja að stjórnarandstaðan hafi beðið um þetta álit. Það er heldur ekki rétt sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir lét liggja að fyrr í umræðunni að stjórnarmeirihlutinn hefði beðið um þetta álit. Það er heldur ekki rétt. Hið sanna er að félmn. öll bað um þetta álit Lagastofnunar Háskóla Íslands. Þetta var rætt í nefndinni og ég og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sömdum textann að beiðni til Lagasofnunar Háskóla Íslands og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir skrifaði undir það bréf sem fór til Lagastofnunar sem formaður félmn. Þetta var hvorki beiðni frá stjórnarandstöðu né stjórnarmeirihluta. Þetta var sameiginleg beiðni. Ég vil að það sé alveg skýrt.

Virðulegi forseti. Ég fór mjög ítarlega í gegnum þær greinar frv. sem tóku breytingum og það eru allar megingreinar frv. Ég fór ítarlega í gegnum brtt. meiri hlutans og ég gerði mjög vel grein fyrir hvernig tilurð breytinganna verður. Og ég tel að það hafi komið áþreifanlega fram að það var ekki verið að taka tillit til sjónarmiða verkalýðshreyfingarinnar þó ég kannski í vissu háði drægi það fram að meiri hlutinn notar eiginlega þá skýringu við eina brtt. í upphafi brtt. Þar sem fór saman, gagnrýni verkalýðshreyfingarinnar og áþreifanleg og skýr álit um að þarna væri annaðhvort brot á alþjóðasamþykktum eða jaðraði við það, var fremur vikið undan því. Í nokkrum tilfellum er búið að gera orðalagsbreytingar til þess að lagfæra texta því það hlýtur nú að vera viðurkennt af öllum að frv. var ekki gott eins og það lá fyrir. Það var hroðvirknislegt, illa unnið og félmn. er sannarlega öll búin að fara yfir það. Ég lagði það á mig að fara svo ítarlega yfir þessar greinar sem er óvanalegt af stjórnarandstæðingi einmitt til þess að efnið kæmi fram, ekki með einhverjum gífuryrðum af minni hálfu, heldur efnislega við umfjöllun. Í öðru lagi skiptir mig einu hver bað um álit Lagastofnunar, hitt er hins vegar staðreynd að í 1. umr. og áður en málinu var vísað til nefndar þá orðuðum við það saman, formaður félmn. og ég, að fyrstu viðbrögð okkar mundu verða að biðja um þetta álit. En ég sat ekki fund félmn. þar sem kallað var eftir því svo ég gekk út frá því að það væri að beiðni okkar stjórnarandstöðunnar sem það hefði komið fram.

Herra forseti. Það er rétt að hv. þm. sat ekki þennan fund. En það var nú einu sinni þannig að þetta var sameiginleg beiðni allrar nefndarinnar. Hér hafa stjórnarandstæðingar bæði haldið því fram að meiri hlutinn hafi beðið um þetta álit og svo að minni hlutinn hafi beðið um það. Við báðum sem sagt sameiginlega um álitið. Og það er vert að halda því til haga að það er búið að taka mjög mikið tillit til ábendinga stéttarfélaga og Lagastofnunar í brtt. m.a. varðandi vinnustaðarfélögin, þau eru felld út, þátttökuskilyrði eru lækkuð og það er búið að færa ákvæði um hvernig ríkissáttasemjari á að bera sig að við að færa fram miðlunartillögu í upprunalegt horf. Það er því búið að taka geysilega mikið tillit til sjónarmiða stéttarfélaga.

Virðulegi forseti. Hv. þm. staðfesti það sem ég var að gera athugasemdir við. Ég geri nú ekki mikið með það og klappa ekki saman höndum hér í ræðustól þó brtt. séu unnar út frá beinhörðum athugasemdum Lagastofnunar Háskóla Íslands. Ég get hreinlega ekki ímyndað mér að ekki sé tillit tekið til slíkra athugasemda sé eftir þeim kallað. Við erum því sammála um það, ég og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, að það hafi verið hið besta mál að kalla eftir umsögn Lagastofnunar Íslands, enda hafi ekki verið vanþörf á.

Forseti Alþingis vill geta þess að honum hefur verið afhent ályktun 38. þings Alþýðusambands Íslands um réttindamál launafólks. Í ályktuninni felst áskorun til alþingismanna að stöðva framgang frumvarpa ríkisstjórnarinnar svo ráðrúm gefist til þess að fullreyna hvort samkomulag náist milli aðila vinnumarkaðarins um samskiptareglur sín á milli.

Virðulegi forseti. Við ræðum í dag ákaflega mikilvægt mál sem er frv. til laga um breytingu á lögum nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur með síðari breytingum. Þessi lög eru býsna gömul, tæplega 60 ára, og mjög margt hefur breyst á þeim tíma frá því að þau voru sett. Á undanförnum árum hefur farið fram vaxandi umræða um að það sé nauðsynlegt að huga að breytingum á þessari lagasetningu í ljósi þeirra miklu breytinga sem orðið hafa í okkar þjóðfélagi bæði í samskiptum aðila vinnumarkaðarins og af eðlilegum ástæðum vegna þess að þjóðfélagið sjálft hefur verið að breytast. Þetta þarf í sjálfu sér engan að undra og þess vegna hygg ég að fáum hefði átt að koma það á óvart að niðurstaðan yrði sú á einum tíma eða öðrum og það fyrr en síðar að gerð yrði tilraun til þess að gera breytingar á þessum gömlu lögum sem þó hafa að flestu leyti reynst vel í tímans rás. Breyttir tímar einfaldlega krefjast þess að við endurskoðum þessa löggjöf eins og svo margar aðrar og auðvitað ekkert við því að segja í sjálfu sér. Menn eiga þess vegna ekki, finnst mér, að ræða þetta út frá þeim forsendum hvort að æskilegt sé að gera breytingar á vinnulöggjöfinni af hálfu Alþingis heldur fyrst og fremst að reyna að ræða þetta mál efnislega, fjalla efnislega um það sem í frv. stendur og þær tillögur sem uppi eru og komast þannig að einhverri niðurstöðu um þetta mál og takast þannig á um þetta mál pólitískt. Við getum auðvitað rætt það endalaust hér í dag hvort fundirnir hefðu átt að vera 49 eða eitthvað aðeins fleiri en það, í stað 48. Við getum auðvitað rætt það alveg endalaust hvort haft hafi verið nægjanlegt samráð um þessi mál. En við munum örugglega aldrei komast að neinni niðurstöðu um það hvað sé nægilegt samráð. Fyrsta spurningin sem við þurfum að spyrja okkur er einfaldlega þessi: Á að setja lög um samskipti aðila vinnumarkaðarins? Ef við svörum því játandi þurfum við næst að svara þeirri spurningu hversu langt eigi að ganga í þeirri lagasetningu, hversu ítarleg hún eigi að vera og til hvers hún eigi að taka. Ég svara fyrstu spurningunni hiklaust játandi. Það á að setja lög um samskiptareglur á vinnumarkaði vegna þess að hér er um að ræða mjög þýðingarmikinn þátt í okkar þjóðfélagi. Þar er mjög mikilvægum ráðum ráðið sem geta haft áhrif, ekki bara á lífskjörin í landinu, heldur á nánast allt í okkar þjóðlífi vegna þess að það er verið að takast á um gríðarlegar stærðir, þ.e. launaþáttinn í þjóðarframleiðslu eins lands. Þannig að mín niðurstaða er hiklaust sú að það eigi að setja slík lög og það eigi að reyna að hafa þau lög skýr þannig að aðilar vinnumarkaðarins, sem svo eru nefndir, viti að hverju þeir ganga þegar þeir setjast að nauðsynlegum samningaviðræðum. Stóra spurningin sem við hljótum hins vegar að reyna að svara er sú spurning sem oft hefur verið orðuð á síðustu dögum með misjafnlega skýrum hætti. Hún er þessi: Er lagasetningin þess eðlis að hún gangi á svig við hugmyndir okkar um félagafrelsi í landinu? Fyrri hlutinn af þessu máli er auðvitað spurningin um rétt manna til að stofna félög. Ég held að hvernig sem menn leita í því frv. sem hér liggur fyrir með brtt. frá meiri hluta félmn. sé ekki hægt að halda því fram að það sé verið að ganga á rétt manna til þess að stofna félög. Alls ekki. Í þeim efnum erum við einfaldlega að innsigla í meginatriðum þau skilyrði sem hafa ríkt í okkar þjóðfélagi á þessari öld og engar raunverulegar meginbreytingar verða þar á. Hin spurningin er sú hvort hægt sé að halda því fram að verið sé með þessari lagasetningu að troða á rétti félagsmanna verkalýðsfélaganna innan þeirra. Í áliti títtnefndrar Lagastofnunar Háskóla Íslands er einmitt vikið að þessu á bls. 17 og 18 og rætt um þau mál, m.a. í samhengi við álit félagafrelsisnefndar ILO og samþykkta ILO þar sem m.a. er vikið að þeirri meginspurningu sem ég vakti hér máls á. Með leyfi virðulegs forseta, segir svo í áliti Lagastofnunar á bls. 18: ,,Félagafrelsisnefnd ILO hefur lagt áherslu á að takmarkanir á þeim réttindum sem samtökum á vinnumarkaði séu tryggð í 3. gr. ILO 87 eigi einvörðungu að tryggja að lýðræði sé virt innan launþegahreyfingarinnar. Enn fremur`` --- og eftirfarandi er byggt á tilvitnun í kafla 425 í ritinu Freedom of Association --- ,,hefur verið tekið fram að fallast megi á að sett séu lög í þeim tilgangi að styrkja meginreglur lýðræðis innan stéttarfélaga. Leynileg og bein kosning falli vissulega undir lýðræðislega stjórnarhætti og verði ekki gagnrýnd sem slík.`` --- Og enn er vitnað í sama rit, kafla 339: ,,Félagafrelsisnefndin hefur þó talið of langt gengið þegar mælt er fyrir um skyldu félagasmanna til að taka þátt í atkvæðagreiðslum.`` Síðar segir, með leyfi virðulegs forseta, og er það niðurstaða Lagastofnunar: ,,Samkvæmt þessu verður að telja að framangreindar breytingar á frumvarpinu`` --- þ.e. því frv. sem lá fyrir í upphaflegri mynd --- ,,séu í lýðræðisátt og séu að því leyti í samræmi við ákvæði þeirra alþjóðasamþykkta sem Ísland er aðili að.`` Hér er mjög skýrt talað. Hér er svarað þeirri meginspurningu sem hefur verið uppi dögum saman hvort verið sé að brjóta prinsippið um félagafrelsið í verkalýðshreyfingunni. Ég tel mjög þýðingarmikið að við ræðum þetta og komumst að niðurstöðu vegna þess að þetta eru grundvallaratriði. Þetta er það sem við þurfum að komast að niðurstöðu um, þetta er það sem við þurfum að vera nokkuð sátt um og sannfærð um áður en við göngum til atkvæða um þetta frv. Niðurstaða mín er því sú sama og niðurstaða Lagastofnunar að hér er ekki um að ræða brot á félagafrelsinu. Í umræðum manna að undanförnu hefur verið vikið að þætti Lagastofnunar Háskóla Íslands í þessu máli. Og það hefur komið mér dálítið á óvart að einstaka þingmenn hafa talið sér það sæma að reyna að koma höggi á Lagastofnun og gera lítið úr hennar hlut á allan hátt. Ég vil þess vegna aðeins reyna að rekja þessi mál frá mínum sjónarhóli. Þegar félmn. settist niður við að fara yfir frv. var henni auðvitað á margan hátt vandi á höndum. Þetta er flókið mál, þetta er viðkvæmt mál, það snertir mjög marga þætti. Það er auðvitað ljóst að það er alls ekki sama hvert við leitum eftir upplýsingum. Niðurstaða nefndarinnar var þess vegna sú að reyna að leita mjög víða fanga, senda frv. nokkuð víða til umsagnar. Spurningin var hins vegar þessi: Hvar getum við leitað ,,sérfræðilegrar`` ráðgjafar sem ekki, ef svo má segja, er hlaðin gildismati annars hvors aðila vinnumarkaðarins? Hvert getum leitað eftir einhverju sem við getum kallað hlutlægt sérfræðiálit? Auðvitað geta menn endalaust deilt um það. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að leita til Lagastofnunar háskólans og fá þar álit eins og oft er gert. Vitaskuld er Lagastofnun Háskóla Íslands enginn dómstóll og enginn hæstiréttur. En það er fullkomlega eðlilegt að leita þangað. Þar er sérfræðiþekking samankomin undir nafni Háskóla Íslands. Þetta er nú öll sagan á bak við málið. Ég tel að þetta hafi verið ákaflega eðlilegt og ég man ekki betur en það hafi komið reyndar á daginn þegar álit Lagastofnunar háskólans kom fram að hér í þingsölum hafi ýmsir fagnað því að álit Lagastofnunar væri staðfesting á tiltekinni gagnrýni sem hefði komið fram á frv. Mér finnst, virðulegi forseti, ástæða til þess að vekja athygli á því að frv. hefur tekið umtalsverðum og ég vil segja á margan hátt grundvallarbreytingum í meðförum þingsins og í meðförum hv. félmn. Nefndin lagði sig mjög fram um það að leita eftir upplýsingum eins og fram hefur komið og hún lagði sig mjög fram um það að finna á þessu máli lausn sem talist gæti eðlileg og sanngjörn þannig að hún stæðist a.m.k. kröfur manna varðandi stjórnarskrána, varðandi alþjóðlegar skuldbindingar, alþjóðlega samninga o.s.frv. Auðvitað var niðurstaðan pólitísk í lokin. Það gefur auga leið. Hún var pólitísk í lokin. En engu að síður mega menn ekki horfa fram hjá því að það voru gerðar grundvallarbreytingar á þessu frv., miklar breytingar a.m.k. Við skulum ekki gleyma því að það reis einna hæst í gagnrýninni í upphafi málsins að það væri gert ráð fyrir því að menn gætu stofnað vinnustaðarfélög. Gagnrýnin sem kom fram á það mál var sú að það væri verið að vega að sjálfum rótum verkalýðshreyfingarinnar. Verkalýðshreyfingin væri byggð upp eins og menn þekktu og með því að ætla að heimila stofnun vinnustaðarfélaga væri verið að vega að grundvallaruppbyggingu verkalýðshreyfingarinnar í landinu og það töldu ýmsir, ekki síst fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar, Alþýðusambandsins t.d., að væri kannski hvað veigamesti ágallinn á þessu frv. vegna þess að hann fæli í sér aðför að uppbyggingu verkalýðshreyfingarinnar með réttu eða röngu. Niðurstaða félmn. var sú að fella burtu þennan kafla, þetta stóra gagnrýnisatriði. Annað atriði sem mjög var líka gagnrýnt og mjög vísað til þess að verið væri að brjóta skuldbindandi alþjóðlega samninga, var spurningin um tengingarregluna. Tengingarreglan fer út úr frv. Í staðinn er sett inn ákvæði, gamall kunningi úr núgildandi lögum sem auðvitað gjörbreytir þessu máli. Ég vil hins vegar, virðulegi forseti, rifja það upp vegna þess að mjög hefur verið rætt um Danmörku sem sérstakt fyrirmyndarland í samskiptum aðila vinnumarkaðarins og vekja athygli á því að í frægri áfangaskýrslu félmrh. um samskiptareglur á vinnumarkaði, sem samin var og má kalla eins konar undanfara þessa frv., er einmitt vikið að hefðinni í Danmörku. Þar segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Í Danmörku er löng hefð fyrir því að tengja saman réttaráhrif viðræðuáætlunar og formlegra afskipta sáttasemjara. Með löggjöf er þar tryggt að sáttasemjari geti haft frumkvæði að því að allir þeir hópar sem tengst hafa kjaradeilum vegna endurnýjunar samninga taki sameiginlega afstöðu til þeirrar niðurstöðu sem fæst í samningaviðræðum. Þannig hefur verið algengast að sáttasemjari leggi fram eina allsherjartillögu til lausnar öllum yfirstandandi kjaradeilum. Tillaga sáttasemjara byggir að jafnaði á höfuðlínum sem verða til í kjarasamningum en samningarnir eru felldir inn í tillöguna og skoðast hluti hennar. Eiginleg miðlun nær aðeins til þeirra hópa sem ekki hafa lokið samningum meðan á viðræðum stóð þrátt fyrir milligöngu sáttasemjara. Tillaga sáttasemjara að heildarlausn kjaradeilna hefur því næst verið lögð fyrir alla sem hafa átt aðild að félögum sem að deilunni stóðu með sameiginlegri atkvæðagreiðslu.`` Þetta er auðvitað fróðleg lesning um það hvernig þessum málum er fyrirkomið í Danmörku. Þriðja atriðið sem líka var mjög mikið gagnrýnt í þessari umræðu var spurningin um mismunandi kerfi atkvæðagreiðslna. Því var haldið mjög stíft á lofti að það skapaði ákveðna óvissu þegar atkvæðagreiðslukerfið væri mismunandi frá einni ákvörðun til annarrar. Þannig væri eitt kerfi fyrir miðlunartillögu, annað fyrir verkfallsboðun, þriðja fyrir samþykkt samninga og mismunandi raunar fyrir verkfallsboðanir eftir því hvaða tegund verkfallsboðunar um væri að ræða. Félmn. tók líka undir þessa gagnrýni og breytti frv. í þessa veru, samræmdi þröskuldana svokölluðu og lækkaði þá og kom þannig fullkomlega til móts við þá gagnrýni sem hafði verið sett fram um það að þetta væri flókið og ruglingslegt kerfi. Það má auðvitað deila um það hvort þetta hafi verið sanngjörn gagnrýni. Engu að síður komu menn fullkomlega til móts við hana. Fjórða gagnrýnisatriðið sem ég vil nefna og tekið var tillit til var spurningin um þröskulda, þ.e. kröfuna um tiltekna þátttöku í allsherjaratkvæðagreiðslu þegar ekki væri um að ræða póstatkvæðagreiðslu. Menn fundu að því að gerðar væru of miklar kröfur um þátttöku varðandi miðlunartillögu. Menn fundu að því að gerðar væru of miklar kröfur varðandi verkfallsboðunina. Menn fundu að því að gerðar væru of miklar kröfur varðandi samþykkt samninga. Í öllum þessum tilvikum var tekið tillit til þessarar gagnrýni. Þröskuldarnir voru lækkaðir og það umtalsvert. Krafan um verkfallsboðunina fól í sér um 50% þröskuld í upphafi eða 20% eftir því hvort um væri að ræða heilu hópana eða allsherjaratkvæðagreiðslu. Það var ákveðið í félmn. af meiri hlutanum að lækka þennan þröskuld niður í 20%. Sama var með samþykkt samninga og miðlunartillögu en þar var líka um að ræða lækkun úr 33% í 25%. Í öllum þessum tilvikum, virðulegi forseti, var því komið til móts við þessi sjónarmið og ég spyr: Finnst mönnum það óeðlilegt, við skulum segja í 100 manna verkalýðsfélagi, að gerð sé krafa um að 20 menn, að 20 einstaklingar, taki þátt í atkvæðagreiðslunni? Finnst mönnum óeðlileg krafa að ætlast til þess að 11 manns úr 100 manna félagi þurfi a.m.k. að bera ábyrgð á því þegar boðað er til verkfalls? Boðun verkfalls er grafalvarlegt mál eins og margoft hefur komið fram og það er alls ekki vilji verkalýðshreyfingarinnar að standa í verkföllum út af fyrir sig. Þess vegna hefði ég haldið það, virðulegi forseti, að það væri ekkert óeðlilegt og gæti tæplega talist slæmt í sjálfu sér að á bak við kröfuna um verkfall og á bak við samþykkt samninga og á bak við afstöðuna til miðlunartillögu lægi fyrir raunverulegur, skýr vilji hreyfingar fólksins. Það er þetta, virðulegi forseti, sem ég held að menn verði líka að ræða um af fullkominni sanngirni og hafa í huga að síðan eru möguleikar á póstatkvæðagreiðslu. Loks vil ég nefna viðræðuáætlunina sem sumir hafa talið sér henta að reyna að gera tortryggilega. Ég held hins vegar að eitt af því athyglisverðasta sem hefur komið fram í þessari umræðu og í þessu frv. sé hugsunin á bak við viðræðuáætlanir. Ég vek líka sérstaka athygli á því að í áfangaskýrslunni sem ég nefndi áðan, áfangaskýrslu starfshóps félmrh. um samskiptareglur á vinnumarkaði er vikið að þessu með mjög jákvæðum orðum á bls. 37. Þar segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Svo sem fyrr segir telur vinnuhópurinn það kappsmál að kjaraviðræður allra stétta og starfshópa fari að mestu fram samtímis bæði til þess að tryggja öllum aðild að viðræðum og stefnumótun og eins til þess að stuðla að því að kjaraviðræður einstakra hópa dragist ekki úr hömlu. Viðræðuáætlun sú sem áður er gerð að umtalsefni miðar að þessu og er þá gert ráð fyrir að áætlunin setji viðmið fyrir því hvenær samningum skuli lokið.`` Virðulegi forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mjög mörg orð um þetta. Ég hef þegar reynt að fjalla um það sem mér finnst vera grundvallaratriði í þessu, þ.e. spurningunni um það hvort setja eigi lög um samskipti á vinnumarkaði svara ég játandi. Spurningunni um það hvort verið sé með þessari lagasetningu að ganga inn á og rjúfa og brjóta það félagafrelsi sem við viljum öll í heiðri hafa svara ég þannig að ég hef komist að þeirri niðurstöðu að svo sé ekki. Og í þriðja lagi hef ég bent á að umtalsverðar breytingar hafa verið gerðar á frv. sem skipta máli. Ég tel að með þessari vinnu hafi verið gengið mjög til móts við gagnrýni verkalýðshreyfingarinnar og ég held að það sé rétt að menn hafi það í huga þegar þessi mál verða afgreidd.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Vestf. að frv. sem við erum með í höndunum hefur gjörbreyst frá því það var sett fram. Ég vil minna á og geta þess að það var lagt fram í upphaflegri mynd án athugasemda af hálfu nokkurs stjórnarþingsmanns þó nú sé það orðið óþekkjanlegt. Það er líka rétt að það er búið að draga úr frv. illvígustu eiturbroddana vegna mótmæla stjórnarandstöðunnar og vegna athugasemda allra stéttarfélaga í landinu um einstakar greinar frv. Eftir stendur að helmingastjórn íhalds og Framsóknar ætlar að keyra frv. í gegn með illu og efna til ófriðar með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Þessu til staðfestingar les ég, með leyfi forseta, hluta af ályktun um réttindamál launafólks sem er þingskjal nr. 23 af ASÍ-þinginu sem nú stendur yfir. Hún er svohljóðandi: ,,Ef ríkisstjórnarflokkarnir beita meiri hluta sínum á Alþingi með þeim hætti sem nú er fyrirhugað að hunsa sjónarmið verkalýðshreyfingarinnar en styðja sjónarmið atvinnurekenda er ljóst að þeir valda miklu uppnámi í öllum samskiptum aðila á vinnumarkaði. Verkalýðshreyfingin telur að með samþykkt frumvarpanna muni ríkisstjórnin koma í veg fyrir að efnahagsbatinn nýtist til að efla atvinnulífið, bæta kjörin og tryggja stöðugleika. 38. þing Alþýðusambands Íslands skorar því á alþingismenn að stöðva framgang frumvarpa ríkisstjórnarinnar svo ráðrúm gefist til þess að fullreyna hvort samkomulag náist milli aðila vinnumarkaðarins um samskiptareglur sín á milli.`` Mér finnst með ólíkindum að hv. 1. þm. Vestf. skuli geta komið hér upp og sagt að frv. sé komið í ásættanlegt form. Ég trúi því ekki að menn skynji ekki og skilji ekki hvað verið er að gera með þessum vinnubrögðum, að keyra í gegn með illu frv. sem er í andstöðu við allan verkalýð í landinu.

Virðulegi forseti. Þá hefur það a.m.k. gerst að einn fulltrúi stjórnarandstöðunnar hefur viðurkennt að það hafi orðið verulegar breytingar á frv. og komið hafi verið til móts við athugasemdir verkalýðshreyfingarinnar. Ég hlustaði á einn þingmann fyrr í dag fyrst og fremst að reyna að halda því fram að þær athugasemdir sem hafa verið gerðar við frv. og þær breytingar sem hafa verið gerðar á frv. hafi allar lotið að því að gera breytingar í samræmi við vilja Lagastofnunar en lítið tillit tekið í raun til athugasemda verkalýðshreyfingarinnar nema í þeim tilvikum þar sem þessar athugasemdir hafa farið saman. Nú hins vegar liggur það þó alla vega fyrir að hv. þm. Gísli S. Einarsson hefur séð það sem öllum átti auðvitað að vera ljóst að það hafa verið gerðar efnislegar breytingar á frv. eins og eðlilegt er. Það er mjög eðlilegt þegar verið er að fjalla um stór og viðurhlutamikil og viðkvæm mál að þau taki breytingum í þinginu. Skárra væri það nú. Til hvers halda þingmenn að við séum hér? Er það ekki m.a. til þess að fara yfir mál og reyna að gera á þeim þær breytingar sem við teljum skynsamlegastar. Það er kjarni okkar þingræðislega kerfis. Ráðherrar gera sér ævinlega ljóst og þingflokkar stjórnarflokkanna að mál geta tekið breytingum í meðförum þingsins og þannig á auðvitað þingið að vinna af sjálfstæði og heiðarleika.

Herra forseti. Ég ítreka fyrri orð mín um að náðst hefur fram fyrir atbeina stjórnarandstöðu og fyrir tilstuðlan verkalýðsfélaganna að draga verstu eiturbroddana úr frv. eins og það var, eins og það var samþykkt af ríkisstjórnarflokkunum er þeir lögðu það inn og ætluðu að keyra það í gegn helst á einni viku. Það er breytingin sem hefur orðið. Eftir stendur að þetta er gert án samráðs við verkalýðshreyfinguna og það er óþolandi að mál sem varðar kjör þjóðarinnar eins og þetta frv. gerir sé unnið á þennan hátt. Ég vil taka undir áskorun ASÍ-þingsins um að frv. verði dregið af borðum Alþingis og reynt að ná sáttum meðal aðila vinnumarkaðarins um hvernig með þessi mál verði farið.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa að mér finnst þetta óskaplega sérkennilegur málflutningur. Það hefur legið fyrir og ég held komið fram í öllum fjölmiðlum að þetta þingmál hefur verið unnið í miklu samráði við verkalýðshreyfinguna. Það hefur verið sent verkalýðshreyfingunni til umsagnar og fengið eðlilega meðhöndlun og umfjöllun í félmn. Það hefur verið kallað eftir álitum manna, en auðvitað er það í lok dagsins þannig að þingið tekur sína lokaákvörðun, sína pólitísku ákvörðun. Það er auðvitað fráleitt og mótsagnarkennt að tala um það að við séum að keyra frv. í gegn með illu. Það er verið að takast á um þetta mál í þinginu með þeim hætti sem menn takast á um mál af þessu tagi, þar sem menn eru ósammála í ýmsum atriðum 

Hæstv. forseti. Það var eitt og annað sem fram kom í ræðu hv. þm. sem ástæða væri til að gera athugasemd við, en ég get ekki látið hjá líða að minna enn einu sinni á það sem fram kom varðandi atkvæðagreiðslur og þá þröskulda sem verið er að setja í lögin. Ég get verið þingmanninum innilega sammála um að það væri gaman að sjá mikla og virka þátttöku í öllum verkalýðsfélögum landsins. Það væri mikið ánægjuefni. En það er félaganna sjálfra að ákveða hvernig þau fara með sín innri mál og það er kjarni þessa máls sem við erum að ræða að hér er um óeðlileg og óæskileg afskipti stjórnvalda af frjálsum félagasamtökum að ræða. Það er meginágreiningurinn í þessu máli. Hér eru stjórnvöld að skipta sér af félagasamtökum sem eru varin af stjórnarskrá, sem eru varin af erlendum sáttmálum og það er auðvitað okkar megingagnrýni að hér er verið að ganga mun lengra en þessir alþjóðasáttmálar leyfa. Þetta er kjarni málsins. Frjáls félagasamtök eiga sjálf að ákveða hvernig þau haga sínum innri málum. Ég get heldur ekki látið hjá líða, hæstv. forseti, að ræða það sem hv. þm. nefndi áðan í andsvari um samráð. Ég get ekki kallað það samráð þegar verið er að vinna mál í hróplegri andstöðu við þá sem eiga að fylgja lögunum eftir. Þeir sem eiga að vinna samkvæmt þessum lögum eru algerlega á móti þessari lagasetningu. Þótt ýmislegt hafi verið tekið út úr upphaflegu frv. sem augljóslega braut í bága við alþjóðasáttmála er því miður margt eftir sem gerir það að verkum að þetta frv. er ekki hægt að samþykkja, enda er það innri íhlutun í málefni frjálsra félagasamtaka í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þyrfti eiginlega að flytja stuttan útdrátt úr fyrri hluta ræðu minnar til að svara þessu. Í fyrri hluta ræðu minnar rökstuddi ég að það væri efni til þess að setja lög um samskipti aðila vinnumarkaðarins. Ég svaraði líka þeirri spurningu hvort við værum að ganga of langt í því með þessari lagasetningu og hvort verið væri að brjóta á prinsippinu um félagafrelsið. Það sem ég hafði mér til leiðsagnar í þeim efnum var það sem menn hafa oftast verið að vitna í þegar þessi mál hafa verið rædd hér. Það eru samþykktir ILO og aðrar slíkar alþjóðlegar samþykktir og raunar sáttmálar þar sem það hefur átt við. Ég vakti athygli á því að í umfjöllun Lagastofnunar Háskóla Íslands er sérstaklega vikið að þessu atriði og hver afstaða ILO er til þess. Niðurstaða Lagastofnunar Háskóla Íslands er sú sem ég rakti áðan. Þar er sagt að ILO hafi lagt áherslu á að takmarkanir á þeim réttindum sem samtökum á vinnumarkaði séu tryggð í 3. gr. ILO 87 eigi einvörðungu að tryggja að lýðræði sé virt innan launþegahreyfingarinnar. Enn fremur hafi verið tekið fram að fallast megi á að sett séu lög í þeim tilgangi að styrkja meginreglur lýðræðis innan stéttarfélaga, leynileg og bein kosning falli vissulega undir lýðræðislega stjórnarþætti og verði ekki gagnrýnd sem slík. Félagafrelsisnefndin hafi þó talið of langt gengið þegar mælt er fyrir um skyldur félagsmanna til að taka þátt í atkvæðagreiðslu og síðan kemur niðurstaða Lagastofnunar: ,,Samkvæmt þessu verður að telja að framangreindar breytingar á frv. séu í lýðræðisátt og séu að því leyti í samræmi við ákvæði þeirra alþjóðasamþykkta sem Ísland er aðili að.`` Við getum auðvitað deilt endalaust um það á einhvern huglægan hátt hvernig við skilgreinum félagafrelsi. En er ekki hollt fyrir okkur, sem í öðru orðinu a.m.k. erum að vitna til alþjóðlegra samninga, sáttmála og skuldbindinga, að viðurkenna a.m.k. þá skilgreiningu sem ILO hefur uppi og vitnað er til í athugasemdum og yfirliti Lagastofnunar.

Hæstv. forseti. Lagastofnun er að túlka alþjóðasáttmála og samþykktir og þar voru að verki tveir lögmenn eða þrír. Síðan koma aðrir lögmenn og túlka þessa sömu sáttmála og þessar sömu samþykktir á annan veg. Megingagnrýnin á túlkun Lagastofnunar lýtur að því að þeir túlki ætíð ríkisvaldinu í hag í stað þess að túlka verkalýðsfélögunum í hag eða vinnandi fólki sem er auðvitað það sem verið er að verja með lagasetningunni. Það er ekki verið að verja stjórnvöld. Það er ekki verið að tryggja rétt stjórnvalda. Þessar samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar ganga meira og minna út á það að tryggja mannréttindi, að tryggja það að verkalýðsfélög geti starfað í hinum ýmsu löndum. Við höfum talið okkur vera í röð lýðræðisríkja og hér hafa verkalýðsfélög fengið að starfa með sæmilega frjálsum hætti. En það sem hér er að gerast er það að ríkisvaldið er að grípa inn í með lagasetningu gegn vilja annars aðilans. Og það eitt út af fyrir sig segir mér að hér er ekki um eðlileg vinnubrögð að ræða, enda sýna þau mótmæli sem okkur hafa borist það. En mergurinn málsins er þessi. Það er verið að túlka og menn túlka á mismunandi hátt. Það sem mér finnst gagnrýnivert í áliti Lagastofnunar er einmitt túlkun hennar á því sem hún kallar lýðræði, það sé lýðræðislegt að setja þröskulda í félögum þar sem menn hafa haft einfaldar samþykktir um vilja meiri hlutans. Þeir sem taka þátt, þeir sem eru virkir, það eru þeir sem ráða.

Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. að það sem Lagastofnun hefur haldið fram frá eigin brjósti eru auðvitað hlutir sem menn geta deilt um. Það er sjálfsagt opið fyrir túlkun eins og flest það sem lögfræðingar setja frá sér um lögfræðileg álitaefni. Við vitum að lögfræðinga greinir oft á. Við í félmn. töldum að lögfræðingar þeirra stéttarfélaga sem eðlilegt væri að senda þessi mál til umsagnar væru á vissan hátt hlaðnir gildismati sinna umbjóðenda og því væri eðlilegt að reyna að kalla eftir áliti Lagastofnunar. Það gerðum við. Ég skal viðurkenna að eðlilega er ýmislegt af því sem Lagastofnun segir þess eðlis að menn getur greint á um það. En tæplega vefengja menn þó að rétt sé frá sagt þegar verið er að vitna í álit Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, ILO. Ég a.m.k. hef ekki orðið var við það hingað til að menn hafi haldið því fram að Lagastofnun hafi verið að rangtúlka eða segja rangt frá þegar hún er að rekja efnislega athugasemdir og niðurstöður ILO. Það var það sem ég var að segja áðan. Ég vitnaði til þess að samkvæmt tilvitnun Lagastofnunar Háskóla Íslands hefði þessi ágæta, alþjóðlega stofnun haldið því fram að fallast megi á að sett séu lög í þeim tilgangi að styrkja meginreglur lýðræðis innan stéttarfélaga. Leynileg og bein kosning falli vissulega undir lýðræðislega stjórnarhætti og verði ekki gagnrýnd sem slík. Mér finnst þessi setning vera ákaflega skýr.

Hæstv. forseti. Mér liggur við að segja að ég sé furðu lostinn yfir því að hér virðist vera að hefjast umræða um þetta frv. sem er meira en hægt var að segja um frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna þar sem nánast engin umræða fór fram í þingsölum. Menn einfaldlega gerðu sína skyldu. En það má þó hæstv. félmrh. eiga og það má hv. þm. Einar Guðfinnsson eiga að af þeirra hálfu hefur verið haldið fram málefnalegum rökum í þessu máli. Það hafa að vísu fallið nokkrir sleggjudómar og sumir allþungir og þá ekki síst af hálfu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur sem ræddi fyrr í dag um furðulegar yfirlýsingar verkalýðshreyfingarinnar um þetta frv. um stéttarfélög og vinnudeilur án þess að færa nánari rök fyrir sínu máli. En þetta vildi ég engu að síður segja í upphafi máls og tel það til góðs að málsvarar ríkisstjórnarinnar hafi uppi málflutning í þessu máli. Fyrir rúmum klukkutíma var hæstv. félmrh. fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands afhent ályktun sem samþykkt hafði verið á 38. þingi Alþýðusambands Íslands. Ályktunin er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Verkalýðshreyfingin ítrekar andstöðu sína við þau frumvörp ríkisstjórnarinnar um árásir á réttindi launafólks sem nú eru til umfjöllunar á Alþingi. Sameinuð íslensk verkalýðshreyfing hefur varað stjórnvöld við þeim yfirgangi sem viðhafður er til þess að breyta samskiptareglum á vinnumarkaði. Verkalýðshreyfingin hefur einnig öll varað eindregið við þeim breytingum á réttarstöðu verkafólks og samtaka þeirra sem samþykkt frumvarpanna hefði í för með sér. Ef ríkisstjórnarflokkarnir beita meiri hluta sínum á Alþingi með þeim hætti sem nú er fyrirhugað og hunsa sjónarmið verkalýðshreyfingarinnar en styðja sjónarmið atvinnurekenda er ljóst að þeir valda miklu uppnámi í öllum samskiptum aðila á vinnmarkaði. Verkalýðshreyfingin telur að með samþykkt frumvarpanna muni ríkisstjórnin koma í veg fyrir að efnahagsbatinn nýtist til að efla atvinnulífið, bæta kjörin og tryggja stöðugleika. 38. þing Alþýðusambands Íslands skorar því á alþingismenn að stöðva framgang frumvarpa ríkisstjórnarinnar svo ráðrúm gefist til þess að fullreyna hvort samkomulag náist milli aðila vinnumarkaðarins um samskiptareglur sín á milli.`` Svo mörg voru þau orð í þessari ályktun frá þingi Alþýðusambands Íslands. Hæstv. félmrh. mun hafa ávarpað þingfulltrúa þegar þeir afhentu honum þessa ályktun og haft á orði að hann vildi að hann hefði menn með sér í þessu efni. En ef svo væri ekki, yrði bara að hafa það. Ég held að það ,,verði bara ekkert að hafa það`` vegna þess að þessum ákvörðunum er hægt að breyta. Þessar ályktanir Alþýðusambands Íslands og ályktanir sem fram hafa komið frá hverju einasta verkalýðsfélagi á Íslandi, öllum heildarsamtökum launafólks á Íslandi, eru á sömu lund, þ.e. að frumvörpin og þar á meðal þetta frv. verði tekin út af borðum Alþingis og beint inn í farveg umræðu í sumar og freistað að ná fram samkomulagi um það sem þörf kann að vera á að breyta í lögunum. Ég mun víkja að því síðar sem hv. þm. Einar Guðfinnsson vék að í sínu máli áðan um nauðsyn þess að gera breytingar á lögunum. Ég er honum hjartanlega sammála um það. Spurningin stendur um hitt, hvernig menn eigi að bera sig að við slíkar lagabreytingar. Um það stendur deilan. Fyrst vil ég í fáeinum orðum víkja að því sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom inn á í sínu máli þegar hún mælti fyrir áliti meiri hluta félmn. við upphaf 2. umr. Þar sagði hv. þm. Siv Friðleifsdóttir m.a., með leyfi forseta: ,,Félmn. hefur fjallað ítarlega um málið á alls 15 fundum sem einungis voru um þetta frv. Nefndinni bárust um 300 umsagnir um málið, aðallega frá stéttarfélögunum og fékk hún á sinn fund upp undir 40 gesti, aðallega talsmenn stéttarfélaga, þ.e. samtaka aðila vinnumarkaðarins, sérfræðinga og hlutaðeigandi embættismenn til að fjalla um frv.`` Þetta sagði hv. þm. Siv Friðleifsdóttir m.a. í framsögu sinni um daginn. Hér kveður við gamalkunnan tón. Við þekkjum það úr 1. umr. þar sem helstu rök hæstv. félmrh. voru á þá lund að telja upp hversu margir fundir hefðu verið haldnir í undirbúningsnefndum um frv. En hvergi vikið að því hvað sagt hefði verið á þessum fundum eða hver niðurstaða manna hefði verið. Hér kveður við þennan sama tón. Það voru 300 umsagnir um málið og gestir voru 40. Hvað skyldu þessir gestir hafa sagt á þessum fundum? Og hvað skyldi hafa staðið í öllum þessum 300 umsögnum?  Þegar hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hafði sagt okkur frá því í upphafi 2. umr. hversu margir fundir hefðu verið haldnir í félmn. og hversu margar umsagnir nefndinni hefðu borist, var vikið að réttlætingu nr. 2. Það er að sjálfsögðu hin margrómaða áfangaskýrsla. Við vitum allt um það hversu margir fundir lágu þar að baki líka. Okkur er sagt að skýrslan, sem samráðshópur félmrh. gerði og skilaði 22. nóvember 1995, væri grundvöllur þess lagafrv. sem hér er til umfjöllunar. Hver skyldi vera aðdragandi þessa máls? Aðdraganda málsins má rekja langt aftur í tímann. Hann má rekja til vilja manna innan verkalýðshreyfingarinnar, innan samtaka atvinnurekenda, innan stjórnmálanna um að taka samskiptareglur á vinnumarkaði til endurskoðunar. Hinn 4. október árið 1994 ákvað þáv. félmrh. að skipa nefnd manna til að leggja drög að þessari vinnu. Í erindisbréfinu segir m.a., með leyfi forseta, um störf þessa hóps: ,,Hann skal taka saman skýrslu um niðurstöðuna af athugun sinni. Leiði hún í ljós nauðsyn breytinga á íslenskri löggjöf í þessu sambandi skal hópurinn setja fram tillögur um það efni.`` Hópurinn skal setja fram tillögur, leiði niðurstaðan í ljós að þörf sé á slíku. Það varð um það samkomulag í þessari nefnd í nóvembermánuði að senda áfangaskýrslu til umræðu í hlutaðeigandi samtökum, samtökum atvinnurekenda og samtökum launafólks. Um þetta var samstaða. Menn urðu sammála um það og hér tala ég af eigin reynslu vegna þess að ég sat þessa fundi og átti sæti í þessari nefnd. Menn voru sammála um að setja hugmyndir í skýrslu þannig að við gætum fengið umræðu um málið. Í lok skýrslunnar var reyndar tíundað rækilega hvað það væri sem ætti eftir að ræða miklu betur, hvaða hugmyndir þyrfti að útfæra nánar og þar fram eftir götunum. Að ekki sé minnst á að menn áttu eftir að fjalla um það hvort yfirleitt væri ástæða til að festa slíkt í lög eða með hvaða hætti ætti að ná þeim markmiðum sem menn vildu ná. Undir lok nóvembermánaðar er þessi skýrsla send til umfjöllunar í samtökum launafólks og hjá atvinnurekendum. Í herbúðum atvinnurekenda var mikil ánægja með skýrsluna og vilji til þess að festa í lög ýmsar hugmyndir sem þar voru settar á blað. Hjá samtökum launafólks var annað upp á teningnum. Þar kom fram mjög hörð gagnrýni á ýmsa þætti. En megingagnrýnin, meginþunginn í gagnrýninni var á þá lund að það sem menn vildu færa til betri vegar, þau markmið sem menn settu sér að ná, ætti ekki að þvinga fram með lögum. Það ætti að reyna að leita leiða til þess að ná um þessi efni samkomulagi. Þannig er það t.d. með svokallaða viðræðu\-áætlun og tengingarreglu og þar fram eftir götunum að eitt af því sem menn höfðu vilja til að skoða var með hvaða hætti hægt væri að gera samningana markvissari og hvernig menn gætu þá tryggt að þeir kæmust að samningaborði. Þess vegna væri æskilegt að gera slíka viðræðuáætlun. Svo ég vitni í samþykktir frá þessum tíma, þ.e. í byrjun þessa árs, segir t.d. í samþykkt frá formönnum landssambanda innan ASÍ, með leyfi forseta: ,,Formenn landssambanda innan ASÍ leggja eftirfarandi til: Að aðilar vinnumarkaðarins geri með sér rammasamning um gerð áætlunar þar sem kveðið verði á um hvernig standa skuli að viðræðum um gerð kjarasamninga. Landssambönd innan ASÍ fari með málið að fengnu umboði aðildarfélaga sinna. Eðlilegt er að starfsgreinasamtök atvinnurekenda komi fram fyrir þeirra hönd með fullt samningsumboð. Í slíkum rammasamningi verði settar reglur um verkföll þar sem kveðið yrði á um að þau megi ekki boða fyrr en viðræðuáætlun hefði verið gerð og kjarakröfur lagðar fyrir viðsemjendur og kynntar ríkissáttasemjara. Formenn landssambanda innan ASÍ munu enn fremur beita sér fyrir því að settar verði samræmdar reglur innan samtakanna um boðun verkfalla og afgreiðslu kjarasamninga. Jafnframt er eðlilegt að samtök atvinnurekenda endurskoði reglur um hliðstæðar ákvarðanir innan sinna raða og geri þær skýrari og gegnsærri.`` Þetta var 9. febrúar. En í byrjun mánaðarins, 2. febr., hafði Bandalag starfsmanna ríkis og bæja ályktað og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Margt jákvætt er að finna í skýrslunni`` --- hér er vísað til áfangaskýrslunnar --- ,,einkum það sem varðar markvissari vinnubrögð við gerð kjarasamninga. Þannig er æskilegt að hefja viðræður um kjarasamninga áður en gildandi samningar renna út og stuðla að skipulagðari vinnubrögðum. BSRB er þannig meðmælt því að tekin verði upp viðræðuáætlun um gerð kjarasamninga og hvetur til þess að strax 1. september í ár, fjórum mánuðum áður en kjarasamningar renna út, verði gengið til viðræðna um hana.`` Þetta eru menn að álykta. Þetta er það sem menn vilja gera, en af fúsum og frjálsum vilja. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Enda þótt BSRB sé tilbúið til áframhaldandi viðræðna um bætt vinnubrögð og leikreglur við gerð kjarasamninga leggst bandalagið alfarið gegn því að áfangaskýrsla þessi verði gerð að uppistöðu í lagafrumvarpi. Standi hugur manna til víðtæks samflots við samninga verður það að gerast af fúsum og frjálsum vilja.`` Því er hafnað að þessi markmið sem menn eru þarna að vinna að verði sett í lög. Og reyndar er það svo að þrátt fyrir þær breytingar sem gerðar hafa verið núna á lögunum, eru ýmis óljós álitamál hvað snertir þessa viðræðuáætlun og tengingarreglur. Nú hefur kaflinn um tengingarreglurnar verið endurskoðaður. Engu að síður erum við enn inni með lögþvingaða viðræðuáætlun. Þá vaknar sú spurning hvert vald sáttasemjara er til að láta sáttatillögu ganga yfir vinnumarkaðinn. Í lögunum segir að hann geti gert það svo fremi sem félög eigi í deilum. Um hvað er deilt? Hefur það verið skoðað? Ég velti því fyrir mér hvort þær breytingar sem þarna hafa verið gerðar séu eins víðtækar og menn vilja vera láta. Alla vega eru þarna uppi ýmis álitamál þannig að það sem þarna kemur fram er að stærstu samtök á vinnumarkaði, Alþýðusamband Íslands og BSRB, eru að lýsa í ályktunum yfir því að þau vilji leita leiða til að gera kjarasamninga markvissari með viðræðuáætlun og leita leiða til að gera vinnubrögðin betri, en af fúsum og frjálsum vilja. Það er grundvallarmunur á þessu og því að keyra hlutina fram með lögþvingun. Ég veit ekki hvernig mun ganga þegar ríkissáttasemjari fer að knýja menn með lagasvipuna á lofti inn í viðræðuáætlun í haust. Ég fullyrði það að starf af því tagi gengur miklu betur þegar menn ganga óþvingaðir til slíkra verka vegna þess að þeir vilji gera það. Eitt af því sem stóð út af í þessum umræðum sem fram fóru hjá hópnum sem starfaði á vegum félmrn. voru vinnustaðarsamningar. Eins og hv. þm. Einar Guðfinnsson vék að í sínu máli var þetta eitt af þeim atriðum sem mætti einna mestri gagnrýni frá verkalýðshreyfingunni. Það er mjög skiljanlegt vegna þess að þarna er verið að takast á um skipulagsform og grundvöll verkalýðshreyfingarinnar. Hitt er annað mál að í þessari nefnd komu einnig fram önnur sjónarmið. Það var t.d. bent á það sjónarmið sem síðar kom fram í álitsgerð BSRB um frv. þar sem segir m.a., nákvæmlega um þetta efni, með leyfi forseta.

Vinnustaðarfélög.

Um vinnustaðarfélög og vinnustaðarsamninga.

Það er tvennt ólíkt.

Það þarf ekki að vera tvennt ólíkt. Um vinnustaðarfélög og vinnustaðarsamninga. Þetta var hlutur sem var ræddur í þessari nefnd. ,,Sú tillaga að starfsmönnum fyrirtækis sé veitt heimild til að stofna stéttarfélag hefur sætt gagnrýni. Hjá opinberum starfsmönnum eru hins vegar víða félög skipulögð á stofnanagrundvelli og er nauðsynlegt að tryggja að lýðræðislegur vilji starfsmanna sé virtur gangi hann í þá átt að viðhalda óbreyttri félagsskipan þegar stofnunum og fyrirtækjum í eigu ríkis og sveitarfélaga er formbreytt, t.d. með því að gera þau að hlutafélögum.`` Þetta segir m.a. í álitsgerð BSRB og við vitum að þetta er eitt af þeim atriðum sem hefur verið mjög umdeilt. Þegar Strætisvagnar Reykjavíkur t.d. voru gerðir að hlutafélagi á sínum tíma risu miklar deilur um þetta atriði sem enduðu fyrir Félagsdómi. Þar stóð vilji starfsmannanna til þess að viðhalda vinnustaðarfélagi. Það stangaðist síðan á við lög um stéttarfélög og vinnudeilur þar sem kveðið er á um starfsgreinafélög. Þannig að þar var verið að hlutast til um innra skipulag verkalýðsfélags. Ég segi þetta líka að gefnu tilefni þar sem hv. þm. Einar Guðfinnsson taldi að nú væru menn lausir allra mála í þeim efnum. Það er aldeilis ekki. En þetta segir okkur eitt. Þetta segir okkur einmitt það að maður vinnur ekki svona að lagabreytingum um þetta efni. Maður gerir það ekki. Það væri hægur vandinn fyrir þá sem eru á þessari skoðun að segja: ,,Er ekki best að afnema öll lög? Er ekki bara best að láta fólk um það sjálft hvað það gerir? Er það ekki hið algera frelsi?`` Það er sjónarmið sem hefur heyrst, vissulega. En svo grunnhyggnir eru menn vonandi ekki. Vegna þess að það er ekki hægt að horfa fram hjá því hvar það er sem valdið liggur. Valdið liggur hjá þeim sem eiga peninga og fyrirtæki og geta sett þeim sem þeir ráða til vinnu stólinn fyrir dyrnar ef þeim svo líkar. Ég hef vikið að því áður í mínu máli um þessi stéttarfélagsmál að það hefur færst í vöxt í þeim ríkjum þar sem vinnulöggjöf hefur verið breytt eða hún veikt, að atvinnurekendur, t.d. með neikvæðu félagafrelsi svokölluðu, hafa sagt sem svo: ,,Ég skal ráða þig í vinnu að því tilskildu að þú standir utan félags, að þú sért ekki í verkalýðsfélagi.`` Og hið sama mundi að sjálfsögðu geta gilt um litla vinnustaðarfélagið þar sem kæmi fram skipun hjá vinnuveitandanum um að ganga út úr hinu öfluga stóra verkalýðsfélagi og stofna lítið félag sem væri tannlaust og hefði engin áhrif. Ég er að segja þetta til að sýna fram á að afnám alls lagaramma að þessu leyti getur líka verið varasamt og snúist upp í andhverfu sína. Það sem við leggjum upp með til að tryggja frelsi einstaklinganna getur orðið til þess að veikja undirstöður frelsisins. Þess vegna höfum við sagt að við skyldum reyna að ná samkomulagi um þessi efni og í þessari margrómuðu nefnd var þetta eitt af þeim málum sem við vorum að reyna að ná samkomulagi um. Við ætluðum ekkert að flýta okkur óskaplega mikið; við ætluðum að vinna eins og við gætum en ætluðum að reyna að ná samkomulagi. Það er ekki auðveldur hlutur en það er hægt að sjálfsögðu. Þetta er ekkert annað en skipulag og auðvitað geta menn komist að samkomulagi um skipulag en þá verða menn líka að reyna það. Þess vegna segi ég að þegar menn eru að telja upp allar þessar 300 eða 400 ályktanir og alla þessa 50, 100 fundi, að það er búið að búa til andrúmsloft fyrir umræðu sem er svo bæld að opinská, lýðræðisleg, vitiborin umræða getur ekki farið fram. Og þess vegna er það rangt sem hæstv. félmrh. segir: ,,Það verður bara að hafa það.`` Hann segir: ,,Það verður bara að hafa það ef verkalýðshreyfingin er á móti mér.`` Nei, það verður ekkert bara að hafa það vegna þess að þessu er hægt að breyta. Það er hægt að taka þetta út af borðinu og setja þetta inn í annan farveg þar sem málin eru rædd af skynsemi og velvilja. Þar sem við reynum í sameiningu að ná samkomulagi um það fyrirkomulag sem best er og tryggir réttindi launafólks sem ég vona að við séum öll að reyna að gera. Að vísu leyfi ég mér að efast um góðan vilja Vinnuveitendasambandsins í því efni. Ég held að þeir ágætu menn séu nefnilega komnir út á afar hálan ís. Það þarf ekki annað en að lesa ályktanir þeirra sem hafa gengið út á það t.d. að nú kunni að vera kominn sá tími að fyrirtækin semji við einstaklinginn milliliðalaust án milligöngu verkalýðsfélagsins. Þeir álykta líka í byrjun árs um að nú sé kominn tími til að tryggja fyrirtækjum sams konar vinnulöggjöf og tíðkast á erlendri grundu. Það er ekki til þess að auka áhrif verkafólksins heldur þvert á móti til að draga úr þeim áhrifum. Hins vegar, og það er það sorglega við þetta allt saman, held ég að það hafi aldrei vakað fyrir hæstv. félmrh. Það held ég ekki. Ég held að þetta mál sé á góðri leið með að komast inn í mjög slæmt öngstræti sem þarf að komast út úr og ég held að það verði gert á þann veg einan að taka málið núna úr umferð, taka það upp úr þessum farvegi sem það er í núna og setja það inn í viðræðuferlið. Hver er líkleg þróun á næstu árum? Ég segi þetta með tilliti til þess sem ég var að segja um vinnustaðarformið og stofnanasamninga eins og tíðkast hjá meginþorra opinberra starfsmanna. Það er ekkert einhlítt. Þar eru líka starfsgreinafélög. Í BHMR t.d. Að uppistöðu til er BHMR starfsgreinasamtök. Innan BSRB eru starfsgreinasamtök einnig. En þar er líka hið blandaða form. En hver er líkleg þróun í þessum efnum á komandi árum? Það var mat þessarar nefndar sem menn hafa vitnað til fyrst og fremst til að segja hversu marga fundi hún hefur setið, að framtíðin feli í sér að lög og reglur sem gilda um kjarasamninga í landinu komi til með að verða samræmdar þegar fram líða stundir. Ég er sannfærður um það sjálfur að það mun gilda um réttindamálin almennt líka. Þar verður um samræmingu að ræða. Það er enginn innan verkalýðshreyfingarinnar andvígur þeirri þróun. Menn hafa hins vegar verið að berjast í því að standa vaktina til að tryggja að sú samræming verði upp á við en ekki niður á við. Út á það hefur baráttan gengið fyrst og fremst. En ég er sannfærður um að þróunin á næstu árum verður í þá átt, hún er í þá átt núna og hefur verið, að réttindakerfin og vinnulöggjöfin muni verða samræmd. Þetta verður samræmt. Það á að samræma hana upp á við en ekki niður á við en þetta verður samræmt smám saman held ég. Ég spái því að þess sé skammt að bíða að menn taki lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna líka til endurskoðunar með það fyrir augum. Ég held það. Þá verðum við að skoða hvernig þessi lög koma til með að hafa áhrif á það fyrirkomulag sem þar er við lýði, t.d. með tilliti til stofnanafyrirkomulagsins. Sú umræða kostar og kallar á miklu ítarlegri umfjöllun og viðræður. Þetta er ein röksemdin í viðbót til að sýna fram á hversu vafasamt er að fara svona fram. Þó ég sé að lýsa þessum sjónarmiðum þá hef ég fyrst og fremst viljað varðveita rétt launafólks til að skipuleggja félagslega réttindabaráttu. Þess vegna hef ég viljað fara mjög varlega í sakirnar þegar þessi löggjöf er opnuð þannig að hún verði ekki opnuð á forsendum atvinnurekendavaldsins líka hvað þetta snertir. Þess vegna hefur okkur auðnast innan samtaka launafólks að ná mjög traustri samstöðu um þessi efni. Þó sjónarmið séu ólík um ýmis skipulagsform og áhersluþætti þá eru menn algerlega á einum báti hvað þetta snertir og tala einum rómi hvað þetta snertir. Víkjum aðeins að atriðum sem fram komu í máli hæstv. félmrh. þegar hann ræddi þessi mál í upphafi 2. umr. Hann fjallaði þar m.a. um markmið með þessari lagabreytingu. Hann talaði þar um valkosti sem menn hefðu í þessum efnum. Menn stæðu frammi fyrir tveimur valkostum. Annars vegar væri sá kostur að knýja fram lög á þennan hátt. Hinn valkosturinn væri bráðabirgðalög, og spurðu menn hvernig það gæti komið heim og saman við yfirlýsingar sama hæstv. ráðherra um að nú væri kominn tími til að hækka kaupið hjá almennu taxtavinnufólki? Þær eru til umhugsunar þessar yfirlýsingar hæstv. félmrh. frá fyrri umræðu um þessi mál. Hæstv. félmrh. sagði líka annað. Hann sagðist vilja draga úr kjaramisrétti og launamun. Ég efast ekkert um að hann vilji gera það. En ég efast um að hann sé að beita réttu ráðunum til að ná fram þessum markmiðum. Og ég geri meira en að efast um það. Ég fullyrði að þær aðferðir sem ríkisstjórnin er núna að beita í umsköpun réttindakerfisins og samningakerfis hjá hinu opinbera og síðan með þessum lögum. Ég fullyrði að þetta verði til að auka þennan launamun. Hæstv. fjmrh. hefur talað í sömu veru og haft uppi sömu röksemdir. Hann er að knýja fram í gegnum þingið lög sem heimila forstjóra ríkisfyrirtækis að greiða starfsmönnum að eigin geðþótta. Núna getur útvarpsstjóri þess vegna, eða framkvæmdastjórar útvarps og sjónvarps svo dæmi sé tekið, ákveðið upp á sitt eindæmi eftir 1. júlí að greiða tilteknum starfsmönnum eigum við að segja 50--70 þús. kr. hærri laun en hinum? Hvers vegna? Vegna þess að þeim finnst þeir betri. Og þegar skattgreiðandinn spyr: Já, en ertu ekki að mismuna fólki? Þá svara þeir: Nei. Ríkisstjórn Páls Péturssonar og Friðriks Sophussonar hefur sett í lög ákvæði sem skyldar mig til að gera þetta. En hæstv. fjmrh. segist ætla að koma í veg fyrir alla mismunun sem kunni að hljótast af þessu með því að setja reglur. Hann ætlar að setja reglur. Við höfum aldrei fengið að sjá þær reglur og vitum að þær koma ekki og verða ekki afgerandi einfaldlega vegna þess að leikurinn er til þess gerður að láta markaðslögmálin leika frjáls um launakerfið. En hafa menn leitt hugann að því að þessar reglur sem hæstv. fjmrh. ætlar að setja hafa gengið undir öðru vinnuheiti fram til þessa. Hvað skyldi það vinnuheiti hafa verið? Samningar. Það eru kjarasamningar. Það er verið að afnema kjarasamninga. Það á að setja kjarasamninga eins og hverjar aðrar reglur. Það er með slíkum ólíkindum að ein ríkisstjórn skuli láta sér koma til hugar á Íslandi árið 1996 að ganga svo langt aftur í tímann í átt til forstjóraveldis og mismununar eins og þessi lagasetning ber vott um. Það er með ólíkindum. Trúir hæstv. félmrh. því virkilega að þessar breytingar komi til með að draga úr launamun? En ég ætla heldur ekki að snúa út úr fyrir hæstv. félmrh. vegna þess að hann átti ekki við lögin um réttindi og skyldur þegar hann vék að þessu, heldur þann lagabálk sem hann er ábyrgur fyrir. Ég held að það sem hefur vakað fyrir hæstv. félmrh. sé að finna leið til að hemja hinn óstýriláta hátekjuhóp, keyra hann á einhvern hátt inn í eitthvert lögþvingað samflot. Það held ég að hafi verið hugsunin. Þannig að hinn óstýriláti hátekjuhópur komi ekki á eftir láglaunamönnum og taki meira til sín. En nú er tvennt að gerast. Bæði er þessi tengingaregla úr sögunni og einnig á hitt að líta að lögþvingun af þessu tagi til að tryggja kjarajöfnuð í þjóðfélaginu gengur að mínum dómi ekki upp. Við þekkjum öll dæmi þess úr sögunni fyrr og síðar að mikilvægir lykilhópar fá illilega í magann eða veikjast á sama tíma. Mér finnst það ekki sniðug aðferð til kjarabaráttu, alls ekki. En þetta segir okkur eitt. Þetta segir okkur að það verður að vera sátt um þær reglur sem við setjum. Menn verða að ganga til leiks og til viðræðna af fúsum og frjálsum vilja. Annars leita menn annarra leiða. Það hefur sýnt sig t.d. að mjög ströng löggjöf sem hefur verið við lýði hjá opinberum starfsmönnum varðandi boðun verkfalla, mjög ströng ósveigjanleg löggjöf, hefur leitt til þess að hópar hafa farið aðrar leiðir, uppsangir og þar fram eftir götunum. Þess vegna skiptir öllu máli hvernig staðið er að þessari reglusmíði. Hv. þm. Einar Guðfinnsson, í annars ágætri og málefnalegri ræðu sem ég var þó mjög ósammála, vék að því að félmn. hefði fengið prófessora og óvilhalla menn til að koma að málum, til að skoða þessi mál. En ég vil fullyrða að þetta snýst fyrst og fremst um gildismat, um afstöðu, um vilja, um samkomulag, um lýðræði. Það er alveg sama hversu margir fundir eru haldnir, hvort sem það er í undirbúningsnefnd undir áfangaskýrslu eða í félmn. Ef vilji er ekki fyrir hendi hjá þeim aðilum sem lögin eiga að taka til að sætta sig við þau sem samskiptareglur á vinnumarkaði, eru þau harla lítils virði. Staðreyndin er sú að við höfum um nokkurt skeið í íslensku þjóðfélagi haft, mér liggur við að segja, óskráðan sáttmála um þessi samskipti á vinnumarkaði. Sáttmála sem byggir á því að viðurkenna samkeppnisþjóðfélag þar sem menn standa ekki jafnir að vígi. Annars vegar erum við með eigendur fyrirtækja og fjármagns og hins vegar launamenn sem hafa reynt að vega upp þetta ójafnvægi sem þeirra eignastaða hefur í för með sér með því að mynda með sér samtök. Hinn óskráði sáttmáli byggist á því að þarna ríki gagnkvæm virðing á milli, styrkleikahlutföllum sé ekki raskað, að það sé jafnræði með mönnum. Og það sem er að gerast með þessum vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar er að það er verið að rifta þessum sáttmála, segja honum upp. Þess vegna er ömurlegt þegar talsmenn ríkisstjórnarinnar koma fram og spyrja: Já, en erum við ekki búnir að breyta svo miklu? Skilja mennirnir ekki að þessi umræða hefur ekki farið fram? Það er búið að búa til andrúm bældrar ómálefnalegrar umræðu. Það er mergurinn málsins, alveg sama hvað menn fá marga lagaprófessora til að líta yfir plaggið. Alveg sama hvað þeir koma oft til fundar og alveg sama hvað þessi áfanganefnd sagði. Það sem máli skiptir er þetta: Verkalýðshreyfingin, hvert einasta verkalýðsfélag í landinu, öll samtök launafólks, nú síðast þing Alþýðusambands Íslands, er að óska eftir því við ríkisstjórnina að fram fari viðræður og umræður um þetta mál. Ekki bæld, ómálefnaleg og einhliða umræða eins og hér er boðið upp á, heldur alvöruviðræður. Að ríkisstjórnin virði þann sáttmála, þann óskráða samskiptasáttmála sem hefur verið við lýði í landinu í langan tíma og nú er verið að rifta. Það er mergurinn málsins. Þetta snýst ekki bara um það hvort þröskuldarnir eru 10 sm hærri eða lægri. Að sjálfsögðu skiptir það máli, en það er ekki mergurinn málsins. Ég hef t.d. verið að benda á atriði í löggjöf um réttindi og skyldur sem er mjög brýnt að taka á og skoða. En þau fá enga málefnalega umfjöllun vegna þess að ríkisstjórnin hefur kosið að keyra þetta inn í öngstræti. Síðan hlýtur maður að spyrja sig þeirrar spurningar hvað það er sem raunverulega vakir fyrir ríkisstjórninni með því að fá þetta fram. Getur það verið að menn komist ekki frá þessu máli? Að menn telji sig vera búna að keyra það inn í þann farveg sem þeir ná því ekki upp úr? Ég verð að segja fyrir mitt leyti að menn eru menn að meiri ef þeir breyta um skoðun og ef þeir hlusta á almannavilja. Mér finnst það styrkleikamerki að geta tekið rökum og farið að óskum verkalýðssamtakanna þegar þær eru allar svo eindregið á einn veg. Þess vegna spyr maður sjálfan sig og við hljótum að óska eftir svari við þeirri spurningu: Hvað er það nákvæmlega sem knýr á um það að þessi lög verði samþykkt núna? Hvað er það nákvæmlega? Telja menn sig vera að tryggja markvissari kjarasamninga núna í haust? Það held ég að engum heilvita manni geti dottið í hug. Það er augljóst að það er verið að skapa hér upplausnarástand. Telja menn sig vera að koma í veg fyrir verkföll með þessu móti? Það getur varla verið að nokkur maður láti sér koma til hugar að svo geti verið. Og þegar öllu er á botninn hvolft, hvar er það sem verkföll hafa orðið núna á liðnum árum? Hvar skyldi það vera? Skyldi það hafa verið hjá hundraðmannafélaginu hans Einars Guðfinnssonar, hv. þm., þar sem hann vildi tryggja lýðræðið? Tíðust hafa verkföllin verið á liðnum árum hjá hinu opinbera. Það hafa verið sjómannaverkföll, öflug og kraftmikil sjómannaverkföll. Ég veit ekki hvort menn telja að þeir geti með þessum lögum dregið tennurnar úr sjómönnum, þ.e. með því að gera þeim erfiðara að taka ákvarðanir um verkföll. Tíðust hafa verkföllin verið í opinbera geiranum þar sem reglur hafa verið mjög stífar og strangar. Þess vegna hljótum við núna að bíða þess í ofvæni að heyra röksemdir ríkisstjórnarinnar. Röksemdirnar hafa verið á þá lund að það eigi að draga úr launamun með þessum lögum. Ég er búinn að færa rök fyrir því að þær breytingar sem verið er að gera eru líklega til að auka launamun. Það er talað um að það eigi að gera vinnubrögðin við kjarasamningana markvissari. Öll rök ganga í gagnstæða átt. Þessi vinnubrögð leiða til ómarkvissari kjarasamninga, það verður erfiðara að ganga til kjarasamninga eftir að þessi lög hafa öðlast gildi í andstöðu við launafólk. Hvað er það sem knýr hæstv. félmrh. til þess að keyra þessa lagasetningu í gegnum þingið? Við þurfum að fá að heyra þau rök því að það er hæstv. félmrh. og það er ríkisstjórnin sem er að breyta lögunum. Og sönnunarbyrðin hlýtur að sjálfsögðu að hvíla á ríkisstjórninni, þeim aðila sem vill breyta lögunum. Ég lýsi því enn og aftur yfir að öllum þessum lagabálkum þarf að breyta. Það hefur enginn, ekki nokkur einasti maður andæft því. Enginn. Um það er mjög víðtæk sátt og víðtæk skoðun í hreyfingu launafólks að þetta séu lög sem þurfi að taka á og breyta. En ekki með þessum hætti. Við þurfum því að heyra röksemdir hæstv. félmrh. sem hefur sýnt þinginu þá virðingu að vilja ræða þessi mál, eins og augljóst er að honum ber að gera, en verkalýðshreyfingunni þá vanvirðu að virða hennar sjónarmið að vettugi. Og þegar fulltrúar á alþýðusambandsþingi koma og afhenda ríkisstjórninni ályktun sem gengur í þá átt að þessi lög verði tekin út af borðinu er svarið: Ég vildi að ég væri með ykkur. Ef ekki, verður bara að hafa það. Telur hæstv. félmrh. að hann sé að stuðla að markvissari vinnubrögðum við næstu kjarasamninga með yfirlýsingum af þessu tagi? Telja menn að það sé til að bæta andrúmsloft á vinnumarkaði almennt að ganga fram með þessum hætti? Ég hefði haldið ekki. En nú bíðum við þess að heyra röksemdir hæstv. félmrh. vegna þess að mér er kunnugt um að hann hefur beðið um orðið í andsvari.

Hæstv. forseti. Það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði um þróun vinnumarkaðar á næstu árum vakti athygli mína. Mig langar til þess að biðja hann að skýra það nánar. Þá á ég við það sem hann sagði um það að hann teldi að þróun á vinnumarkaði yrði í þá átt að samræma réttindi fólks og það upp á við. Nú kemur þetta ekki heim og saman við þá umræðu sem á sér stað úti í Evrópu um þróun vinnumarkaðar þar sem menn telja að sundurleitni, ef ég má kalla það svo, verði æ algengari og að sú mikla opnun sem þar hefur átt sér stað á vinnumarkaði, alþjóðlegur vinnumarkaður, aukin samkeppni o.fl. verði einmitt til þess að auka launamun, ýta fólki út úr stéttarfélögum og ýta undir einstaklingsbundna samninga o.s.frv. Mig langar því til að biðja hv. þm. að skýra það hvort hann er hér að tala um það sem hann vonast til að sjá eða hvort hann hefur eitthvað fyrir sér varðandi það að þróunin verði í þá átt að samræma og draga úr launamun og mismunandi réttindum. Hvað hafði hv. þm. fyrir sér þegar hann fullyrti þetta?

Hæstv. forseti. Það sem ég á við með þessari fullyrðingu, eða þessum getgátum skulum við kannski segja, er að mér finnst margt benda til þess að hinar almennu reglur og hin almennu lög sem eru umgerð vinnumarkaðar og réttindakerfanna verði einsleitari, verði hin sömu yfir vinnumarkaðinn. Þannig hefur það t.d. verið sjónarmið innan samtaka opinberra starfsmanna og á það við bæði um BHMR, BSRB og Kennarasamtökin, að það sé eðlilegt að svipaðar reglur gildi um verkfallsrétt, boðun verkfalla og þar fram eftir götunum í opinbera kerfinu og á opnum launamarkaði. Einnig hafa þessi samtök öll haft það sjónarmið að það eigi að leita leiða til að tryggja að allir landsmenn búi við svipuð réttindi varðandi fæðingarorlof, veikindaréttindi og réttindamál almennt, lífeyrisréttindi, en slagurinn hefur staðið um það á hvern hátt þessi samræming eigi sér stað. Og þar standa menn fast í því ístaðinu að vilja tryggja að þessi samræming verði ekki til þess að skerða réttindi hjá þeim sem hafa þau ívið skárri, heldur bæta þau hjá þeim sem lakar standa. Hitt vil ég taka undir með hv. þm., Kristínu Ástgeirsdóttur, að það er ástæða til að hafa áhyggjur af því að þær breytingar sem verið er að gera bæði hér á landi og víðar samkvæmt nýsjálenskri fyrirmynd leiði því miður til aukins launamunar. Ég tek undir það.

Hæstv. forseti. Ég skil það svo að hér var hv. þm. að segja frá trú sinni og von hvað varðar framtíðina. Ég hygg því miður að bæði sú lagasetning sem við erum að ræða hér og hitt frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna stefni einmitt í þveröfuga átt og að þau tíðindi sem m.a. hafa borist af endurskoðun laga um fæðingarorlof bendi einmitt til þess að það eigi að jafna niður á við en ekki að jafna réttindi. Menn mega því heldur betur taka sig á ef það á að takast að stefna í þá átt sem hv. þm. var að lýsa. Ég ætla að koma að því í annari ræðu. Ég rakst á glænýja og mjög athyglisverða grein sem heitir Workers and the world economy þar sem bandarískur hagfræðingur er að lýsa þróun á vinnumarkaði bæði í Bandaríkjunum og í Evrópu. 

Herra forseti. Veldur, hver á heldur segir einhvers staðar. Ég held að við eigum að forðast nauðhyggjuhugsun. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hv. þm. að þær breytingar sem verið er að keyra í gegnum þingið ganga í átt til mismununar og misréttis. Það var einmitt grunntónninn í máli mínu. Hins vegar eru gleðileg tíðindi að gerast á sama tíma og þau ganga í gagnstæða átt. Samtök launafólks fylkja saman liði. Á Alþingi talar stjórnarandstaðan einum rómi. Ég held að þetta hafi verið okkur öllum og ekki síður þjóðinni mjög lærdómsríkt að fara í saumana á þessari hugmyndafræði sem ríkisstjórnin er að reyna að þröngva upp á íslenska þjóð. Mér segir svo hugur að þegar fleiri fara að okkar dæmi og kynna sér þessi frumvörp, kynna sér þær breytingar sem verið er að reyna að keyra yfir þjóðina, taki skoðanakannanir mjög miklum breytingum. Ég held að það sem muni gerast á næstu missirum og árum, kannski áratugum því að við skulum gæta þess að hugsa ekki of skammt fram í tímann, sé að það verði vakning í gagnstæða átt, gegn misréttisstefnunni og með samhjálparstefnunni. Við eigum að vísa allri nauðhyggju á dyr og reyna fremur í sameiningu að vinna að því að efla samstöðu með mönnum sem vilja verja íslenskt velferðar- og jafnaðarsamfélag.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. málefnalega og hófsamari ræðu en ég satt að segja bjóst við. En það er allt í lagi að tala á þessum nótum og mér er sérstök ánægja að því að koma í ræðustól og eiga orðaskipti við hv. þm. eins og reyndar alltaf. Vinnustaðarfélögin sem hér voru töluvert rædd eru farin út úr frv. og það þarf ekki að orðlengja meira um þau í bili. Við getum rætt þá hugmynd síðar en þau eru ekki lengur á dagskrá og þar af leiðir að ég ætla að spara mér að fara vandlega yfir það. Ég tel hins vegar að vinnustaðarsamningar eigi rétt á sér og það sé heppilegt að þeir fái stoð í lögum. Það eru mörg álitamál í vinnustaðarsamningum og vinnustaðarsamningar hafa verið gerðir og menn hafa prófað sig áfram með þá. En ég tel að stoð í lögum sé skref í rétta átt til jákvæðrar þróunar á vinnustaðarsamningunum. Það er að vísu hugsanlegt að fámennir hópar innan vinnustaðar, fámennir hálaunahópar, þori ekki að ganga til vinnustaðarsamninga. Það er röksemd sem mér finnst lítandi á og hún kemur í veg fyrir það að vinnustaðarsamningur verði gerður. Ég viðurkenni það, ef hv. þm. mætti vera að því að hlusta á mig, að ég vildi sjá í þessu frv. fastari tök á hálaunahópum. En það er hægara sagt en gert. Í upphaflegu frv. var talað um heildarsamflot. Þar var lagt meira upp úr forustu Alþýðusambands Íslands heldur en gert er hér. Því var mjög illa tekið af formannafundi landssambandanna og þess vegna er það úti. Ég tel að viðræðuáætlunin sé báðum aðilum til góðs og þá ekki síður launamönnum. Það er alls ekki verið að lögþvinga menn. Það er verið að búa til umferðarreglur sem menn geta komið sér saman um. Það er verið að búa til starfsramma og það er ekki verið að þvinga einn eða neinn. Ef menn koma sér saman á skikkanlegum tíma um gerð viðræðuáætlunar sem uppfyllir þau skilyrði eða þær útlínur sem dregnar eru í frv. er það hið æskilega. Ef menn koma sér hins vegar ekki saman, er þó möguleiki fyrir sáttasemjara að gera viðræðuáætlun sem viðkomandi samninganefndir verða að hlíta. Ég tel að það sé óþolandi ástand þegar vinnuveitendur t.d. neita eða draga á langinn að fara að tala við viðsemjendur sína. Það hefur margsinnis komið fram í þessari umræðu að Sjómannafélag Reykjavíkur er búið að vera með samninga lausa í tíu mánuði áður en hægt var að draga viðsemjendur að samningaborði. Þetta er náttúrlega ekkert fyrirkomulag. Sjómannafélagið hafði engin önnur ráð en þau að rjúka til og drífa bara á verkfall til að fá þá til viðræðu. Ég tel að líka sé ávinningur af vinnustaðarsamningunum eins og ég sagði áðan og að þeir fái lagastoð. Ég tel líka að í þessu frv. sé ávinningur af því að sáttasemjari þurfi sannanlega að hafa reynt til þrautar að koma á frjálsum samningum áður en hann leggur fram miðlunartillögu. Það er ávinningur fyrir alla aðila að sáttasemjari undirbúi málið sem allra best áður en hann leggur fram miðlunartillögu og ég legg áherslu á að miðlunartillaga er þrautalending ef samningar hafa ekki tekist með öðrum hætti. Auðvitað er meginreglan sú að samningar eigi að vera frjálsir og ekki þurfi til að koma nein miðlunartillaga. Varðandi tengingarregluna þá er hún óbreytt frá gildandi lögum. Menn þurfa út af fyrir sig ekkert sérstaklega að vera að reka hornin í hana. Þeir hafa lifað við hana síðan 1978 og ég sé ekki ástæðu til að menn þurfi neitt að vera sérstaklega að krítisera hana hér og nú. Ég tel líka að ávinningur sé af því bæði fyrir líflegt starf í verkalýðsfélögum og fyrir alla starfsemi og vinnumóral og móralinn í verkalýðshreyfingunni, að almennir félagsmenn, bæði á vinnuveitendahliðinni og launamannahliðinni hafi tækifæri og forustu til að taka þátt í meginákvörðunum á lýðræðislegan hátt. Það vill nú svo til að hv. 17. þm. Reykv., Ögmundur Jónasson, býr við það í sínum samtökum að lýðræðislegar ákvarðanir eru teknar með svipuðum hætti, að vísu með miklu meiri þátttökukröfu en hér. Ég er alveg sannfærður um að þessi krafa um þátttöku, þessi þátttaka hins almenna félagsmanns í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja í megin\-ákvörðunum hefur orðið til þess að styrkja þau samtök en ekki til þess að veikja þau. Þar af leiðandi finnst mér óeðlilegt hvað sumir verkalýðsforkólfar hafa andmælt þessari skipan. Líka ber á hitt að líta að stjórnir og trúnaðarmannaráð eru í sumum félögum ekki valin með þeim hætti sem ég vil kalla lýðræðislegan. Ég tel t.d. að það sé óeðlilegt þegar meiri hluti eða stærsti hluti ræður öllu. Það er andstætt þeim vinnureglum eða þeim vinnubrögðum sem við temjum okkur hér á Alþingi. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að minni hlutinn sé með í ráðum. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að hlusta á stjórnarandstöðuna og ég tel að hennar hlutverk megi ekki vanmeta.

Enda ertu allur eitt eyra.

Ég náði ekki því sem hv. þm. sagði.

Þú sagðist hafa gaman af að hlusta á stjórnarandstöðuna og ég sagði: Þú ert allur eitt eyra.

Já ég hef nú að vísu misgaman af að hlusta á stjórnarandstæðingana en þegar þeir eru skynsamir eins og síðasti ræðumaður var og hófsamir og málefnalegir, þá hef ég gaman af að hlusta á þá og er tilbúinn að taka mikið mark á því sem þeir segja.

Á þetta ekki við frammíkallandann?

Við skulum sleppa því í bili. Ég held sem sagt að það sé ávinningur fyrir verkalýðsfélögin og fyrir vinnuveitendur að hleypa almennum félagsmönnum að meginákvörðunum. Hv. þm. spurði hverja ég teldi verða líklega þróun á vinnumarkaði í kjölfar þessarar lagasetningar. Ég held að þessi lagasetning hafi jákvæð áhrif. Ef ég stæði ekki í þeirri meiningu þá hefði ég aldrei farið af stað með þetta. Þá hefði ég aldrei farið af stað með þetta mál.  Það er alveg rétt hjá hv. þm. eins og ég sagði áðan að það hefði verið betra að taka fastar á hálaunahópunum. Upphafleg hugmynd um stóru samflotin gat leitt til þess. Þar af leiðandi er nokkur skaði að missa út þá hugmynd sem var í upphaflegu uppkasti að frv. um sáttastörf í vinnudeilum sem við vorum að bauka með í janúar. En formenn landssambanda voru ákaflega andvígir því ákvæði að hafa stórsamflot og því er komið sem komið er. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að reyna að vinna eftir því sem við mögulega getum að auknum kjarajöfnuði, í öllu falli að reyna að sporna gegn auknum ójöfnuði en hann hefur verið sívaxandi á undanförnum árum. Ég held líka að núverandi fyrirkomulag kjarasamninga hafi sannað það að í kjölfar þess fylgir sívaxandi launamisrétti. Þetta er ekki einhver djöfulskapur sem samninganefndirnar finna upp, heldur er þetta fyrirkomulag sem er gallað. Það hefur sýnt sig að vera gallað. Stóru hóparnir semja fyrst. Litlu hóparnir, hálaunahóparnir klifra upp eftir bakinu á stóru hópunum, fá allt sem þeir hafa fengið og síðan meira til. Þess vegna finnst mér tilvinnandi að reyna að laga þessa löggjöf. Það hefur eitthvað skolast til hjá hv. 17. þm. Reykv. þegar hann var að tala um bráðabirgðalagasetninguna og vitna í ræðu mína fyrr í þessari umræðu. Það sem ég var að reyna að segja var það að frjálsir kjarasamningar eiga að vera regla og viðræðuáætlun á að stuðla að því að frjálsir kjarasamningar takist. Miðlunartillagan er þrautaráð ef frjálsir kjarasamningar takast ekki. Miðlunartillaga, þó hún sé ekki æskileg þá er hún miklu betri en lagasetning. Það var ég að reyna að segja í ræðu minni í fyrradag eða hvenær það nú var. Við höfum gripið til lagasetningar tólf sinnum á undanförnum tólf árum og bráðabirgðalagasetning er forkastanlegust af öllum lagasetningum. Ég hef að vísu eins og ég lét koma þar fram átt þátt í að ganga að bráðabirgðalagasetningu til lausnar á kjaradeilu en það er sannarlega ekki aðferð sem er til fyrirmyndar. Ég kvíði því ekki að við komum ekki til með að geta varið þessa lagasetningu fyrir Alþjóðavinnumálastofnuninni ef reynt verður að fá hana til að fara ofan í hana. Sú gagnrýni sem við þurfum kannski fyrst og fremst að svara til saka með er að við höfum nokkrum sinnum á undanförnum árum beitt lagasetningu til lausnar kjaradeilum og einnig höfum við ekki leitt í lög neikvætt félagafrelsi. Hv. þm. sagði að það væri alveg sama hvað margir fundir færu haldnir ef það væri ekki vilji til að semja. Ég held ég hafi rétt eftir honum. Ég er honum hjartanlega sammála. Fundatalan segir ekki allt. Ef mál er komið í pattstöðu þá þýðir ekkert að vera að þinga yfir því meira. Þá verður bara að höggva á hnútinn. Ég tel að um samskipti á vinnumarkaði eigi að gilda löggjöf. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. um að núgildandi löggjöf er ekki nógu góð og henni verður að breyta. En það er bara ekkert samningsatriði á milli aðila vinnumarkaðarins. Samskiptareglur á vinnumarkaði varða fleiri en atvinnurekendur og launamenn. Þær varða gjörsamlega allt þjóðfélagið. Það hefur áhrif á allt þjóðfélagið hvernig kjarasamningar takast og hver niðurstaða þeirra verður og hvernig að þeim er staðið. Þar af leiðir að löggjafarvaldið verður að gegna þeirri skyldu sinni að setja skynsamlegar reglur um hvernig að þeim skuli staðið. Almannaheill beinlínis krefst þess. Hv. þm. kvartaði undan því að ég ætti bágt með að taka rökum. Ég vil ekki viðurkenna það. Ég er tilbúinn að taka rökum sem mér finnast skynsamleg. Þess vegna hefur nú m.a. frv. verið breytt. Okkur hefur verið bent á, af stjórnarandstöðu, af verkalýðshreyfingu, af Lagastofnun og mörgum fleiri aðilum, atriði sem í upphaflegu frv. stóðu en betur mættu fara og þess vegna er frv. komið í þá útgáfu sem það er núna. Ég tel að það sé ástæða til að breyta gildandi lögum. Ég tel að það sé vonlaust að um það takist samningar á milli Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins og Vinnumálasambandsins og þess vegna sé ekki um annað að gera en að höggva á hnútinn. Hv. þm. spurði af hverju mér lægi vona á? Það skal ég segja honum. Ég ætla mér að vera félmrh. í þrjú ár til viðbótar.  Ég virði sjónarmið verkalýðshreyfingarinnar en ég vil ekki gera allt fyrir hana. Ég virði sjónarmið vinnuveitenda en ég vil ekki gera allt fyrir þá. Ég hef ekki tekið á neikvæðu félagafrelsi í þessu frv. eins og vinnuveitendur hafa lagt ríka áherslu á. Það eru mörg fleiri atriði sem þeir hefðu viljað hafa þarna inni sem ekki eru þarna inni sem ég ætla ekki að telja hér upp. Það er mjög fjarri lagi að þetta frv. sé samið í Garðastrætinu. Hins vegar hafði Vinnuveitendasambandið það vinnulag að vera ekki að troða illsakir við mig á meðan þessi lagasmíð stóð yfir. Ég verð út af fyrir sig ekkert uppnæmur, hv. þm., þó að gert sé hróp að mér eða baulað hér á Austurvelli eins og gert var hér í dag. Það verður bara að hafa það. Ég vona að menn jafni sig og við verðum allir vinir aftur.

Var baulað eins og í fjósinu heima?

Nei, kýrnar baula miklu betur. Það er vinalegur hljómur í því. En það var ekki vinalegur hljómur í öllum þessum börkum sem bauluðu á mig hér áðan. En það verður bara að hafa það. Ég tel að verkalýðsforkólfarnir hafi ekki nýtt sér sem skyldi þau tækifæri sem þeir höfðu til að hafa enn þá meiri áhrif á þessa lagasetningu. Þeir slitu samræðum við okkur í félmrn., þeir heimtuðu frv. út af borðinu. Það lá fyrir að ég gat ekki fallist á það. Ég bauð hins vegar upp á að hlusta á málefnalegar tillögur og bað um þær. Ég fékk það ekki. Ég verð að elta þetta uppi eftir krítik frá einstökum verkalýðsfélögum. Ef þessari herför hefðu stjórnað einhverjir real-pólitíkusar hefðu þeir sætt sig við að frv. yrði ekki stoppað en reynt að hafa áhrif á endanlega lagasetningu með góðu. En það er þreytandi að vera að eltast við gagnrýnisatriði og reyna að laga þau og það er út af fyrir sig einskis metið. Ég vænti þess að þegar þetta frv. er orðið að lögum og farið að kólna í mönnum komi þeir til með að sjá að þær breytingar sem verið er að gera á lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur eru skynsamlegar og þær eru fjarri því að vera íslensku launafólki fjötur um fót eða þrengja kosti þess á nokkurn hátt.

Þrír hv. þm. hafa óskað eftir að veita andsvör við ræðu hæstv. ráðherra. Því aðeins komast þeir allir að að þeir gæti tímamarka. Fyrri andsvör og svör verða tvær mínútur en síðari andsvör ein mínúta.

Hæstv. forseti. Staðreyndin er sú að tillögur ríkisstjórnarinnar um breytingar á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur eru samkvæmt forskrift úr Garðastræti. Það er engin tilviljun að bæði Vinnumálasambandið og Vinnuveitendasambandið hafa ítrekað lýst yfir stuðningi við ríkisstjórnina í þessu efni. Hæstv. ráðherra sagði áðan að það kæmi öllum við hvernig málum væri skipað á þessum vettvangi, hvaða leikreglur og hvaða lög væru við lýði. Það kemur líka öllum við, hæstv. félmrh. þegar ríkisstjórn Íslands klúðrar þessum málum með þeim hætti sem hér er verið að gera og hleypir öllu í uppnám á vinnumarkaði. Hæstv. ráðherra sagði í máli sínu áðan að með þessum lagabreytingum væri verið að tryggja félögum í verkalýðshreyfingunni áhrif á samninga og ákvarðanatöku. Það er öllum frjálst að taka þátt í atkvæðagreiðslu. Það sem verið er að gera með þessari lagasetningu er að það er verið að þvinga fólk til að gera það með tilteknum hætti. Það er t.d. verið að leggja bann við því að fjölmennir fundir verkamanna í Austurbæjarbíói, hinir fjölmennu Dagsbrúnarfundir, taki þar ákvörðun um að veita sinni forustu heimild til að lýsa yfir verkfalli. Hæstv. ráðherra skýrir ekki fyrir okkur á hvern hátt nákvæmlega þær tillögur sem hér er verið að setja fram eða þær lagabreytingar muni stuðla að launajöfnuði eins og hann hefur ítrekað sagt. Hann hefur líka sagt héðan úr ræðustól að launakjör séu of slök á Íslandi og verkalýðshreyfingin eigi að snúa sér að því að fá þar úr bætt. Nú vil ég beina spurningu til hæstv. ráðherra: Á hvern hátt munu þessar lagabreytingar sem hann talar hér fyrir bæta launakjörin?

Herra forseti. Tillögur ríkisstjórnarinnar eru ekki samkvæmt forskrift úr Garðastrætinu. Ég leyfi mér að fullyrða það. Ég veit líka að hv. þm. þekkir þá það vel í Garðastrætinu og þeirra hugmyndir að hann sér að þetta er ekki rétt. Hins vegar eru ýmsir hlutir í frv. sem þeir eru ánægðir með. Þess vegna hafa þeir tekið þá afstöðu að vera ekkert að andskotast á mér enda er nú nóg að hafa ASÍ-hliðina. Ég tel að ríkisstjórnin sé ekkert að klúðra þessu máli. Við erum að leiða þetta mál til farsælla lykta. Það er ekki verið að þvinga fólk. Ég ansa því ekki að það sé verið að þvinga fólk til að taka þátt í atkvæðagreiðslu. Mér finnst það eðlilegur réttur fólks að því gefist kostur á að taka þátt í meginákvörðunum um kjaramál. Mér finnst það ekkert ofboðslegur þröskuldur fyrir stjórn og trúnaðarmannaráð sem vill koma á verkfalli eða vill fara í verkfall þótt 10,1% af félagsmönnum þurfi að samþykkja að fara í verkfall. Svona mætti lengi telja. Varðandi fundina í Austurbæjarbíói er það út af fyrir sig myndarlegt að hafa stemmningarfundi og baráttufundi í Austurbæjarbíói. Stundum hafa verið þar jafnvel 600--800 manns. En það eru fáir fundir svo fjölsóttir. 

Tíminn er búinn.

Hæstv. forseti. Forskriftin úr Garðastræti, fyrirskipun atvinnurekendasamtakanna til ríkisstjórnarinnar var sú að þetta frv. yrði keyrt í gegnum þingið. Það er alveg rétt sem hæstv. félmrh. segir að þar á bæ hefðu menn viljað strangari reglur og meiri réttindaskerðingu. En krafa númer eitt var þessi: Keyrið yfir verkalýðshreyfinguna, fáið þessi lög samþykkt í þinginu, sýnið hverjir eru húsbændur á þessum bæ. Meðal annarra orða vil ég benda hæstv. félmrh. á það að með þessum lögum er verið að banna Dagsbrúnarfundinum í Austurbæjarbíói að taka ákvörðun um að veita sinni forustu heimild til að boða til verkfalla. Hvernig skyldi standa á því að þær reglur og þau lög sem verið er að keyra hér í gegnum þingið eru af nákvæmlega sama toga og voru kynnt og keyrð í gegnum þing gegn þjóðinni á Nýja-Sjálandi og í Bretlandi Thatcher? Og ég vil spyrja hæstv. félmrh. sem hefur sagt að laun séu of lág á Íslandi: Verður þetta til að bæta launakjör á Íslandi?

Forseti óskaði eftir því í upphafi að ræðumenn gættu tímamarka. Því aðeins komast þeir að sem hafa óskað eftir að veita andsvör.

Herra forseti. Ég skal reyna að takmarka mig. Tengingarreglan getur stuðlað að launajafnrétti eða minnkandi launamun. Vinnustaðarsamningar geta gert það líka. Fyrirskipanir úr Garðastrætinu, sagði hv. þm. Ég get upplýst hv. þm. um það að ég tek ekki við fyrirskipunum hvorki af Grensásveginum né úr Garðastrætinu. Það er tómt mál að tala um það. Ég tek ekki við nokkurri ráðgjöf frá Nýja-Sjálandi heldur. Það er ekki hugmynd mín að keyra yfir verkalýðshreyfinguna. Ég þykist hafa reynt að taka tillit til hennar við þessa frumvarpsgerð. Ég sé ekki neina ástæðu til að vorkenna Dagsbrúnarmönnum þó þeim gefist kostur á að taka ákvörðun við leynilega almenna atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Mér finnst satt að segja að vandi þessa máls sé að nokkru leyti sá að í grundvallaratriðum gerir hæstv. félmrh. sér ekki grein fyrir því af hverju andstaðan er svona mikil við þessi frv. Hann virðist ekki gera sér grein fyrir því að andstaðan byggist fyrst og fremst á því að menn telja að það sé verið að hlutast til um innri mál stéttarfélaganna í landinu með aðferðum sem eru ólíðandi með öllu. Hann virðist ekki gera gera sér grein fyrir því, sem er mun verra, að það hefði verið skynsamlegra fyrir hann og fyrir ríkisstjórnina og fyrir alla aðila málsins og fyrir þjóðina að taka þessi frv. og þetta frv. út af borðinu og stuðla síðan að eðlilegum samningaviðræðum um leikreglurnar og um kaup og kjör í landinu í framhaldi af því. Það er ótrúlegt að jafnreyndur stjórnmálamaður og hæstv. félmrh. skuli ekki gera sér grein fyrir því að hann er að tefja fyrir árangri, hann er að tefja fyrir efnahagsbata, hann er að trufla eðlilega þróun í samfélaginu með þessari uppsetningu mála sem hann beitir sér fyrir. Það er nauðsynlegt líka að hafa það í huga fyrir hann að með þessum aðferðum er verið að skapa hættulegt fordæmi. Það er verið að raska pólitísku jafnvægi á Íslandi sem hefur verið til um 50 ára skeið. Ég skora á ráðherrann að gera sér grein fyrir því að hann er á rangri braut. Þetta er hættuleg braut, þetta er vond braut fyrir þjóðina og fyrir verkalýðshreyfinguna í þessu landi og fyrir kjör hins almenna launamanns. Spurningin er þessi: Er hann að fara eftir því sem kemur úr Garðastræti eða einhvers staðar annars staðar að? Ég trúi því ekki að hæstv. núv. félmrh. meini illt með því sem hann er að gera. Spurningin er þá sú: Hver er að plata Pál? Það er einhver, hæstv. forseti.

Herra forseti. Mér miklu merkari stjórnmálamenn hafa nú verið plataðir. En ég sé ekki að ég sé neitt sérstaklega plataður í þessu máli. Hv. 9. þm. Reykv., Svavar Gestsson, hefur hvað eftir annað á ferli sínum reynt að hafa vit fyrir mér og sagt mér hvað væri skynsamlegast. Stundum hefur það verið rétt og vel ráðið hjá honum en ekki er það nú alltaf. Honum getur missýnst eins og okkur hinum. Ég sé ekki að það sé verið að raska hér einhverju pólitísku jafnvægi. Ef ég væri sammála hv. þm. um áhrif þessarar lagasetningar, hefði ég að sjálfsögðu aldrei farið af stað með hana. Ég geri mér grein fyrir því að það er andstaða við þetta mál, veruleg og marktæk andstaða. En ég geri mér líka grein fyrir því að það er mjög mikill stuðningur við það. Og við verðum að spyrja að leikslokum.

Virðulegi forseti. Auðvitað verður að spyrja að leikslokum. En það er samt harmsefni þegar menn lenda í stöðu eins og hæstv. félmrh. í þessu alvarlega máli sem hér er uppi. Það er eins og hann sé sleginn blindu. Þar sem eru þúsundir þar sér hann tvo eða þrjá menn. Þar sem verið er að beita fólk kúgunarbrögðum, segir hann: ,,Það er verið að auka lýðræðið.`` Þegar hann leggur spurningar fyrir skoðanakönnunarstofnanir þá eru spurningarnar: ,,Er ekki fólk ánægt með mig af því að ég er svo góður?`` Á alþýðusambandsþinginu í dag var frv. hæstv. félmrh. ekki kallað aukið lýðræði heldur sérkennileg tegund af lýðræði, gangnakofalýðræði, og sagt að hér væri verið að innleiða þá tegund af lýðræði sem ríkti í gangnakofum. Ég þekki það ekki en ég er fullviss um það, hæstv. forseti, og ég harma það, að hæstv. félmrh. er á rangri leið. Hann er að villast inni á þessum heiðum inn í þessa gangnakofa sem hann virðist vilja fara í um þessar mundir. Spurningin er: Er hann með öllu þessu, hæstv. forseti, þegar upp er staðið, að borga fyrir ráðherrastólinn?

Herra forseti. Ég keypti mér engan ráðherrastól. Ég þarf heldur ekkert að borga hann út af fyrir sig þar af leiðandi. Hv. þm. var harmi lostinn yfir því hvernig væri komið fyrir mér. Ég verð að játa að ég gleðst yfir því að hann ber góðar tilfinningar til mín. En ég vil segja eins og frelsarinn: Grátið ekki yfir mér o.s.frv. Varðandi gangnakofalýðræði þá vill nú svo til að ég hef iðulega átt góðar stundir í gangnakofum og ég veit ekki betur en að þar þrífist lýðræðið ekkert síður en á Grensásveginum eða í Garðastrætinu.

Herra forseti. Alltaf bætist í fúkyrðaflaum hæstv. félmrh. um verkalýðshreyfinguna og fulltrúa hennar. Í ræðu hans hér áðan fór hann í nokkrum niðrunartóni orðum um það að fulltrúi launafólks á Alþjóðavinnumálaþinginu í Genf í sumar kæmi væntanlega til með að bera þar fram mótmæli sín, nánast vera með ólæti, á kostnað félmrn. sem mundi væntanlega greiða fyrir hann ferðakostnað sem og dvalarkostnað. Ég má til með að svara þessu og benda hæstv. félmrh. á að fara nú að kynna sér örlítið betur það sem viðkemur Vinnumálastofnuninni og starfi hennar. Samkvæmt stjórnarskrá stofnunarinnar sem íslenska ríkið er skuldbundið af þá er það skylda hæstv. félmrh. að sjá til þess að fulltrúi launafólks sem og atvinnurekenda og ráðuneytisins fari á þingið. Það gildir jafnt, herra forseti, hvort sem hæstv. félmrh. líkar málstaðurinn sem fulltrúi launafólks ætlar að flytja þar eða ekki. Hann sagði líka hér áðan að ja --- ég vil segja að hann hafi nánast haft frammi einu sinni sem oftar hótanir um að það væri hægt að fara að kíkja örlítið á neikvæða félagafrelsið, það hefði ekki verið lögleitt enn þá. Má ég benda hæstv. félmrh. á að það var bundið í stjórnarskrá í fyrra, fyrir u.þ.b. ári síðan og þar var jafnframt tekið fram í skýringum í umræðum í tengslum við setningu þessa ákvæðis að núverandi skipulag á vinnumarkaði stæðist þetta ákvæði stjórnarskrárinnar. Hæstv. félmrh. getur því örlítið sparað sér að vera hér með hótanir og endalausan fúkyrðaflaum í garð launafólks og samtaka þess.

Herra forseti. Mig undrar hvað hv. þm. er hörundsár ef hún finnur fúkyrði í mínu máli. Ég beið bara eftir því að hv. þm. afþakkaði það að félmrn. greiddi kostnað af för þessa sendimanns til Genfar. Það er sjálfsagður hlutur og félmrn. mun verða við því að borga undir hann og greiða honum dagpeninga eins og gert hefur verið við aðra fulltrúa verkalýðshreyfingar og VSÍ á undanförnum árum. Ég hef gengið frá tilkynningu til Alþjóðavinnumálasambandsins um það efni, þ.e. um sendinefndina. Hv. þm. var að bera upp að ég hefði verið með hótanir. Ég hef ekki verið með hótanir og tem mér þær ekki.

Herra forseti. Í mínum huga eru það hótanir þegar látið er að því liggja að menn eigi nú bara að vera ánægðir með það sem þeir fá vegna þess að þeir hefðu getað fengið miklu verra. Það fylgir jafnan þessum orðum hæstv. ráðherra eitthvað sem snýst um skyldugreiðslur, neikvætt félagafrelsi og um forgangsréttarákvæði kjarasamninga. Það vita allir að hverju er verið að ýja með þessum orðum, herra forseti. Ég er ekki hörundsár, herra forseti, það er langt því frá. Það eru hins vegar takmörk fyrir því undir hverju er hægt að sitja hér þegjandi. Mér þykir tónninn í ræðu hæstv. ráðherrans hér áðan sem og kannski oft áður og jafnvel meir nú en oft áður, vera þannig að ég tel fyllilega vera ástæðu til að svara því og það á ekkert skylt við það að vera hörundsár. Ég vil enn og aftur ítreka að hæstv. félmrh. talaði um að það yrði orðið við því að greiða undir fulltrúa launafólks á Alþjóðavinnumálaþingið. Það er ekkert að verða við, það er skylda. Þessi fulltrúi launafólks og samtaka þeirra er þar af leiðandi ekki að þiggja neina ölmusu af hæstv. ráðherranum.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir, hv. þm., sem ekki er hörundsár að það verður greitt undir þennan æruverðuga sendimann. Hann getur flutt sínar ræður eins og hann lystir í Genf. Varðandi þetta með neikvæða félagafrelsið þá er það alveg rétt hjá hv. þm. og hún þarf ekkert að segja mér um það hvernig síðasta stjórnarskrárbreyting var unnin því ég kom að því máli á sínum tíma. Hins vegar hefur Alþjóðavinnumálastofnunin fundið að því og nefndin í Strassborg að hér væri skylduaðild að verkalýðsfélögum ekki bönnuð í lögum. Hér væri það ekki bannað í lögum. En það er hvergi skylda í lögum eftir því sem ég veit best nema í Lögfræðingafélaginu að menn séu aðilar að stéttarfélagi.

Það þarf ekkert að banna þetta sérstaklega.

Hæstv. forseti. Ég vil leggja nokkur orð í belg um þetta stóra mál. Ég tel að við séum að ræða hér eitt af stærstu málum þessa þings, stéttarfélög og vinnudeilur. Við höfum verið með annað stórt mál sem snýr að verkalýðshreyfingunni fyrir þinginu í vetur um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Hvort tveggja eru þetta viðamikil mál og viðkvæm og þess vegna vandmeðfarin að mínu viti í þinginu. Þetta mál sem við ræðum í dag hefur haft lengri aðdraganda og búið er að sitja yfir því lengur með þeim aðilum sem málið varðar þó því miður væri höggvið á þær viðræður. Stéttarfélög launafólks eru í mínum huga mikilvægustu félög í landinu, svona á eftir stjórnmálaflokkunum, og þau eiga stærstan þátt í því jafnræðis- og velmegunarþjóðfélagi sem hér hefur verið byggt upp á lýðveldistímanum. Ég virði verkalýðshreyfinguna mikils og tel reyndar að hún megi ekki vera veik eða vanmáttug. Hún þarf að hafa fullan styrk á við atvinnurekendavaldið í landinu, annars er hætta á ferðum. Því miður ríkir nú um sinn nokkur sundrung innan verkalýðshreyfingarinnar sem vonandi heyrir skjótt sögunni til. Verkalýðshreyfingin á stærstan þátt í þeim stöðugleika sem ríkt hefur hér á landi síðustu fimm til sex ár. Þjóðarsáttarsamningarnir hefðu aldrei verið gerðir nema af því að þá tókst að mynda það mikilvæga samstarf sem allir aðilar komu að, þ.e. ríkisvaldið, verkalýðshreyfingin og atvinnurekendasamtökin svo og forustumenn bænda. Ég tel að hér verði erfitt að stjórna ef þessir stóru aðilar ekki eiga með sér gott samstarf og trúnaður ríki. Ég óttast t.d. að VSÍ megi gæta sín og að sú ákvörðun aðalfundar á dögunum að fara allt öðruvísi með ágreiningsatriði við lok kjarasamninga en gert hefur verið hingað til, boði ekki gott, eins og farið hefur verið með það í sátt eftir að kjarasamningum hefur verið lokið á undanförnum, ja ég vil segja, áratugum. Mér heyri þarna harðnandi tón sem ég óttast og svo hitt að þeir boða enn fremur að þeir muni safna peningum í sjóði. Það er eins og menn séu hér að boða það að verkföll séu fram undan sem ég teldi að væri stórslys fyrir íslenska þjóð miðað við þær aðstæður sem nú ríkja í landinu. Ég er sannfærður um að út úr slíkum átökum mundi enginn fara verr en láglaunamaðurinn á Íslandi. Ég tel brýnna en fyrr að sátt ríki og nýir þjóðarsáttarsamningar náist og þá um kjarabætur þeim til handa sem við lökustu kjörin búa. Ég vildi sannarlega að þau orð hæstv. félmrh. rættust að þetta frv. hefði það í för með sér að það næðust fram kjarabætur handa lægst launaða fólkinu. Hér eru lægstu laun allt of lág og langt undir framfærslu. Því verður ríkisvaldið og aðilar vinnumarkaðarins að vera í góðu samstarfi um þetta mikla verkefni. Ég tel þær hugmyndir sem nú heyrast frá ASÍ um fimm ára áætlun þar sem íslenskir launþegar næðu kjörum starfssystkina í nálægum löndum mjög skynsamlegar. Sannleikurinn er sá að íslensk verkalýðshreyfing er þannig stödd að hún á erfitt með að beita verkfallsvopninu. Fáir hafa efni á vinnutapi. Þar eiga skuldir heimilanna hlut að máli sem eru eitt mesta áhyggjuefni seinni tíma. Svo má segja, og það er mín skoðun, að með tilkomu kreditkortanna þar sem menn skuldsetja meira og meira inn á framtíðina hafi verkalýðshreyfingin á vissan hátt fórnað verkfallsvopninu. Hún á erfiðara með að beita því eftir að þetta kom til hér í landinu. Þetta mál sem við ræðum í dag hefur því miður valdið róti og boðar deilur milli ríkisvaldsins og verkalýðshreyfingarinnar. Þó er það ljóst að þegar menn settust yfir þetta stóra mál haustið 1994 þá voru aðilar sammála um að það þyrfti að endurskoða vinnulöggjöfina. Eins og hér hefur margkomið fram hafa verið haldnir margir fundir um þetta mál. En ég vil samt sem áður harma málsmeðferðina og hvernig þetta mál hefur þróast á síðustu mánuðum. Ég ætla ekki að kenna einum aðila um það. Stjórnarandstaðan á sinn hlut að því máli því hún vill deilur og átök. Hún vill pólitískt fjör í landinu. Ég veit að hæstv. félmrh. og ríkisstjórnin eiga sinn hlut að þessu máli. En ég tel líka að verkalýðshreyfingin eigi sinn hlut að því hvernig þetta mál þróaðist. Allir aðilar bera þar því nokkra ábyrgð. Ég fagna því að hæstv. félmrh. lýsti því strax yfir þegar hann sýndi þetta frv. að hann væri tilbúinn bæði til viðræðna og að hlusta á rök um breytingar. Ég heyrði ekki betur en hv. 5. þm. Vesturl. hafi verið að segja frá því hér í dag að margar góðar breytingartillögur væru komnar fram við frv., alla vega að verstu eiturbroddarnir væru farnir úr frv. eins og hv. þm. orðaði það. Mér heyrðist að hv. þm. berði sjálfum sér á brjóst og þakkaði sér og stjórnarandstöðunni það.  Örfá atriði til viðbótar, hv. þm., enda er ég sannfærður um að ef menn hefðu ekki lokað sig af hver í sínu horni og viljað ræða þetta mál áfram hefði það verið lagað meira til. Ef hæstv. félmrh. hefði fengið verkalýðshreyfinguna til samstarfs við sig áfram til loka þessa máls, er ég viss um að það hefði enn batnað og ýmsir þeir hnökrar sem menn eru ósáttir við horfið úr frv. Ég vil nefna eitt atriði sem mína skoðun. Ég er ekki sannfærður um að það atriði sem snýr að verkfallsboðun og trúnaðarmannaráðunum, að veikja þau, sé rétt leið. Ég hefði talið rétt að kanna eða gera samanburð á þeirri leið að halda áfram valdi trúnaðarmannaráða og þau færu með verkfallsréttinn eftir að þau hefðu fengið hann, að bera það saman við hina leiðina þar sem menn fá samþykktan verkfallsdag og ganga svo hiklaust til verkfalls. Ég held að það hefði verið skynsamlegra að halda trúnaðarmannaráðunum áfram inni. Ég ætla ekki að lengja mitt mál meira. Ég lýsi því yfir að mér finnst málið hafi batnað í meðförum þingsins. Ég harma að menn skyldu fælast með þessum hætti í allar áttir í svo mikilvægu máli. Ég óttast að þetta mundi hafa einhverjar afleiðingar í för með sér. Það tel ég skaða því að sannleikurinn er sá að við núverandi aðstæður í íslensku þjóðfélagi blasa við nýir og betri tímar. Við sjáum að atvinnuauglýsingarnar sjást orðið í blöðunum á ný og mig minnir að ég hafi séð eitt Morgunblað á dögunum með 140 auglýsingum í einu blaði. Hagvöxtur er kominn og fyrirtækin eru að byrja að fjárfesta þannig að ég tel að við eigum möguleika um næstu áramót ef friður ríkir á Íslandi að ganga ekki síst til þess að bæta kjör þess fólks sem hér býr við óafsakanleg kjör. Þetta skulu vera mín lokaorð, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Suðurl. ágæta ræðu. Ég tel að hún hafi í raun og veru í öllum meginatriðum tekið undir þau sjónarmið sem við höfum verið að reyna að tala fyrir. Það er ekki alveg rétt hjá hv. þm. að stjórnarandstaðan eða stjórnarandstöðuþingmenn yfirleitt hafi verið að reyna að ýta undir illindi í þessu máli eða öðrum málum. Þetta er reyndar miklu alvarlegra mál en svo. Lögin um stéttarfélög og vinnudeilur eru eins og stjórnarskrá fyrir verkalýðsfélögin í landinu og það er eðlilegt þess vegna að þau séu úrslitaaðilinn um það hvernig lögunum er breytt á hverjum tíma og um það sé samið. Ég bendi hv. þm. á að tillögur um breytingar á vinnulöggjöfinni hafa ekki verið fluttar á undanförnum árum nema í örfáum tilfellum af einstökum þingmönnum, t.d. aldrei af þingmönnum Alþb. svo ég nefni dæmi. Það er ekki vegna þess að við höfum ekki talið ástæðu til að breyta þeim, heldur vegna þess að við höfum viljað að frumkvæðisrétturinn væri úti í þjóðfélaginu. Mér heyrist að í grundvallaratriðum sé hv. 2. þm. Suðurl. algerlega sammála okkur um það og ég fagna því. Spurningin er þess vegna hvort hann gæti hugsað sér að standa að því að fresta þessu máli, að taka sumarið í umræðu um þetta mál og um frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna þannig að þessi mál verði tekin út og sett inn í nýjan farveg. Að minnsta kosti hlýtur hv. þm. að styðja brtt. sem gengur út á það að halda áfram þeirri stöðu sem trúnaðarmannaráðin hafa haft. Og um það vil ég spyrja hv. þm. í þessu andsvari, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Vegna spurningar hv. þm. vil ég segja það að ég sagði í ræðu minni að ég hefði verið talsmaður þess í mínum þingflokki að sú leið væri farin sem hann nefndi í báðum tilvikum. En í lýðræðislegri baráttu verður maður oft undir. Ég varð undir í þessu máli og hér stendur til að afgreiða það í vor. Um það fékk ég engu ráðið. Hins vegar heyrði ég að hæstv. félmrh. boðaði í dag að heimsendir væri ekki í nánd. Hæstv. ráðherra sagði að jafnvel gæti hann og ætti hann það eftir í ráðherratíð sinni að standa að breytingum á þessu frv. eða þeim lögum sem hér verða sett, kannski á næsta þingi. Eða ég skildi hann svo í dag. Ég held reyndar að það sé ekki hlutverk stjórnarandstöðunnar að standa í illindum, en í íslenska þinginu hefur þetta tíðkast nokkuð. Ég hef tekið þátt í því í fjögur ár.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. orð hans en hann svaraði ekki spurningu minni, þ.e. hvort hann mun styðja brtt. við þetta frv. sem gengur út á það að halda áfram að treysta þá stöðu sem trúnaðarmannaráðin hafa haft. Síðan vil ég benda honum á að segi samviskan honum í þessu máli að það eigi að fresta því, ber honum að fara eftir samvisku sinni samkvæmt stjórnarskrá landsins hvað svo sem líður meiri hluta þingflokks Framsfl. Og ég skora á hann að rífa sig lausan úr þeim faðmlögum.

Hæstv. forseti. Hvað varðar trúnaðarmannaráðin, þá fór ég yfir málið. Ég hefði viljað sjá það borið vel saman hvernig það gengur fyrir sig eða hefur gengið fyrir sig. Önnur samtök búa við hitt kerfið. Hvor leiðin kallar á fleiri eða færri verkföll eða átök? Ég hef þess vegna verið fylgjandi trúnaðarmannaráðunum. En samvisku mína verð ég að eiga við sjálfan mig en ekki hv. þm. Svavar Gestsson.

Hæstv. forseti. Það kom fram í ræðu hv. þm. Guðna Ágústssonar að hann óttast afleiðingar þessa frv. Ég vil taka undir það með honum. Það er mikil ástæða til þess að hafa áhyggjur af afleiðingum þessa frv. og þær verða margvíslegar. Í fyrsta lagi munu væntanlegir kjarasamningar í haust og vetur snúast um þessi lög og þessa lagasetningu, þ.e. að breyta henni eða afnema með öllu. Í öðru lagi er fyrirsjáanlegt að sáttasemjari ríkisins og hans starfslið mun sitja yfir því svo vikum skiptir að semja hundruð ef ekki þúsundir viðræðuáætlana. Þannig liggur einfaldlega í málinu. Í þriðja lagi er mikil hætta á því að komi til verkfalla og vinnustöðvana, verði illmögulegt að stöðva þær vegna þess hversu þunglamalegt þetta kerfi er sem hér er verið að koma á og opinberir starfsmenn hafa vonda reynslu af slíku. En það er ekki hlustað á nein slík rök heldur er bara keyrt áfram. Staðreyndin er sú, hv. þm., að það var ákveðin stefna í þessu upphaflega frv. En það er búið að grauta svoleiðis í þessu fram og aftur að stefnan er nákvæmlega engin, Þetta er orðin tóm vitleysa, þunglamalegt og mun gera verkalýðsfélögunum erfitt fyrir. Fyrir utan það grundvallaratriði sem hér hefur verið margítrekað að hér er um innri íhlutun um málefni verkalýðsfélaga og stéttarfélaga í landinu að ræða sem á ekki að eiga sér stað.

Hæstv. forseti. Ég sagði í ræðu minni að ég óttaðist það andrúmsloft sem ríkti við þessar aðstæður. Ég sagði enn fremur að jafnvel stjórnarandstæðingar hér í þinginu og margir úr verkalýðshreyfingunni teldu breytingartillögurnar sem fram væru komnar mjög til bóta fyrir frv. Það er mitt mat að í þessu frv. er ekkert mjög margt sem stendur orðið út af ef til samninga kæmi. Það eru nokkur atriði. Þess vegna var ég þeirrar skoðunar að það ætti að taka sumarið í málið. En hvað innri íhlutun varðar, vil ég segja að ég hygg að verkalýðshreyfingin hafi verið því sammála að það þyrfti að breyta vinnulöggjöfinni þegar hún settist að borðinu 1994 í viðræður um þetta stóra mál. Auðvitað ber Alþingi að breyta henni. Ég hefði að vísu kosið að enginn hefði farið frá því borði fyrr en því starfi væri lokið.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað grundvallarmunur á því hvort menn eru samála um að breyta einhverju eða hvort stjórnvöld, hvað þá í lýðræðisríki, taka sér það vald að breyta leikreglum á vinnumarkaði einhliða því að það er nákvæmlega það sem er verið að gera. Ég get tekið undir að það er búið að breyta þessu frv. mikið og það er búið að taka út þau atriði sem Lagastofnun sem var einn hluti þeirra lögfræðinga sem komu að þessu máli, áleit vera brot á alþjóðasamningum. Aðrir lögfræðingar eru þeirrar skoðunar að það sé fleira í frv. sem brýtur á bága við alþjóðasamninga, en á það er ekki hlustað. Ég tek undir með þingmanninum að það á að taka þetta mál af dagskrá og taka sumarið í að ná sáttum í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil að lokum segja það að þetta er ekki allt einhliða í málinu því að sannarlega voru menn búnir að sitja og ná saman um mörg atriði á tveimur árum sem ríkir engin ósátt um.

Ekki þetta sem er í þessu frv.

Ýmislegt sem er í þessu frv. og ég hygg að það sé sátt um breytingartillögur sem hér eru komnar fram. Ég ætla ekkert að deila um það. En ég vona bara að það verði ekki örlög íslensku þjóðarinnar --- skítt með ríkisstjórnina. Ef hún fer þá kemur bara ný --- það bitni ekki á henni þó að þetta verði gert að lögum heldur að menn reyni á vinnumarkaði að ganga til þjóðarsáttasamninga á nýjan leik, ég vil segja, í þeim anda sem ASÍ talar um núna með fimm ára áætlun og með það að markmiði að bæta lægstu kjörin á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég er ekki sammála hv. þm. Guðna Ágústssyni að það sé hlutverk stjórnarandstöðu að standa fyrir deilum á Alþingi eins og skilja mátti á hans máli og reyndar er það svo að hér er verið að samþykkja hvert frv. á fætur öðru án þess að um það ríki nokkrar illdeilur. Við deildum að vísu um það við 2. umr. hvort það ætti að meina landsmönnum að setja tóbakskorn í vörina og ég held að við höfum verið á sama máli þar, ég og hv. þm. Guðni Ágústsson. Ég kem upp til að lýsa því yfir að ég er mjög sáttur við þann tón sem var í hans ræðu. Hins vegar er það rangt sem fram kom í máli hans að í þessu atriði varðandi frv. um stéttarfélög og vinnudeilur hafi menn fælst í allar áttir. Menn vildu fara í tvær ólíkar áttir. Annars vegar var það verkalýðshreyfingin sem var sammála hv. þm. Guðna Ágústssyni um að taka bæri frv. út af borðinu og ræða það í sumar og freista þess að ná sáttum um málið. Hins vegar voru það samtök atvinnurekenda sem kröfðust þess að ríkisstjórnin keyrði frv. í gegn. Hv. þm. Guðni Ágústsson harmaði það að menn hefðu rokið upp frá þessu borði. Hver var það sem rauk upp frá þessu borði? Það var hæstv. félmrh., Páll Pétursson, sem stóð upp frá viðræðuborðinu og er að reyna að þröngva frv. í gegnum þingið að boði atvinnurekenda. Þetta er staðreynd málsins.

Hæstv. forseti. Hvað deilurnar og illindin varðar, þá hef ég haft heldur gaman af þessum nýliða sem hér var að tala í þinginu því að hann hefur í rauninni sagt nei frá morgni til kvölds og höggvið á báða bóga í allan vetur þó að ég kunni vel við hann og telji hann gagnlegan þinginu því að andsvör ber að hafa uppi í mörgum málum. En ég vil segja að ég er ekki viss um, ég hef ekki alveg sannanir fyrir því að það hafi verið hæstv. félmrh. sem rauk upp frá borðinu. Um það eru skiptar skoðanir hvað hafi gerst í herbúðunum. En einhver ber ábyrgð á því og kannski bera tveir aðilar ábyrgð á því að það slitnaði upp úr því. En ég hef harmað þá niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Það er þetta með nýliðana og hina gagnlegu menn. Það var kannski gagnlegt og nytsamlegt að fá allt þing Alþýðusambandsins hingað að Alþingishúsinu þar sem hæstv. félmrh. sagði að hann vildi gjarnan hafa þá með sér en þeir væru það nú ekki og það yrði bara að hafa það. Eru þetta vinnubrögð sem menn telja líkleg til að stuðla að friði á vinnumarkaði á Íslandi? Þegar menn eru að hafa uppi alvarlegan, málefnalegan málflutning þá eru þeir kallaðir gagnlegir nýliðar. Það verður bara að hafa það þó að allt alþýðusambandsþingið komi að Alþingi Íslendinga og afhendi ríkisstjórninni mótmæli. Það verður kannski líka bara að hafa það þótt hvert einasta verkalýðsfélag í landinu og öll samtök launafólks óski eftir því og krefjist þess að ríkisstjórnin taki þetta frv. út af borðinu og setjist niður til alvarlegrar viðræðu. Það verður bara að hafa það. Mér finnst kveða við svolítið annan tón í þessum orðum hv. þm. Guðna Ágústssonar en í hans ágætu upphafsorðum í sinni ræðu.

Hæstv. forseti. Ég viðhafði aldrei þau orð að það yrði að hafa það.

Þá var það ráðherrann.

Herra forseti. Það er sólskin og sunnanvindur og Sörli ríður í garð. Og Sörli Framsfl. sem hefur riðið í hlað þingheims í dag er auðvitað, herra forseti, hv. þm. Guðni Ágústsson. Sörli kom hér, prjónaði og frýsaði og lét öllum gleðilátum yfir því að hann sá þrátt fyrir allt ljós í því sem stjórnarandstaðan sagði í þessum ræðustóli í dag og í gær. Hv. þm. tók undir flestu alvarlegustu hlutina í okkar gagnrýni vegna þess að hann hafði kjark og einurð í sér til þess að rísa upp og prjóna gegn ofurveldi Framsfl. og segja það skorinort að honum þyki sem hér sé flasað að verki og hann veit það eins og aðrir góðir Sunnlendingar að flas er ekki til fagnaðar. Hv. þm. lýsti því skorinort yfir að hann teldi að hæstv. félmrh. hefði í óðagoti sínu framið vondan gerning vegna þess að hann upplýsti það hér að innan vébanda þingflokks framsóknarmanna hefði hv. þm. Guðni Ágústsson fundið að vinnubrögðum hæstv. félmrh. Ég spyr, herra forseti: Eru það ekki nokkur tíðindi þegar merkisberi andstöðunnar innan Framsfl. hefur uppi slíkan málflutning innan þingflokks framsóknarmanna? Það hlýtur að skipta miklu máli. Það sýnir hins vegar eins og fyrr að hv. þm. Guðni Ágústsson er merkisberi hinnar sönnu arfleifðar Framsfl. Það er hann sem minnist þess að einu sinni var í landinu stjórn hinna vinnandi stétta sem ríkti frá árinu 1934--1937, en ef ég man rétt, þá var það einmitt það ár sem hæstv. félmrh. var í þennan heim borinn þannig að saga félmrh. og samstarfs Framsfl. og verkalýðshreyfingarinnar er nokkuð samofin þó að hv. þm. Guðni Ágústsson hafi að vísu hvergi að því verki komið. Herra forseti. Mál hv. þm. Guðna Ágústssonar speglar í hnotskurn hinn innri ágreining Framsfl. og þau sár sem Framsfl. hlýtur óneitanlega að bera núna í hjartastað. Framsfl. gleymir ekki svo auðveldlega sinni glæstu sögu og hæstv. félmrh. gleymir því heldur ekki að árum saman var það hann sem reisti flagg andstöðunnar, reisti flagg félagshyggjunnar innan Framsfl. Oft og tíðum kostaði hann nokkru til þess því að árum saman var hann á jaðri Framsfl. vegna þess að sökum skoðana sinna þótti hann lengi vel ekki tækur til stórra og mikilla verka. Og eins og menn e.t.v. muna, þá er það hæstv. félmrh. sem einmitt tókst á við hv. framsögumann meiri hlutans í þessu máli, Siv Friðleifsdóttur, um það hvort þeirra ætti að verða ráðherra Framsfl. Mörgum þótti vel til fundið að láta hina vösku hv. þingkonu, Siv Friðleifsdóttur, bíða svolitla stund en ég hygg að fáir séu þeirrar skoðunar sem sjá verkin núna vegna þess að á dauða sínum áttu margir von en enginn held ég að hafi átt von á því að það yrði hæstv. félmrh., Páll Pétursson, sá sem alltaf fór fyrir vinstri arminum innan Framsfl. sem yrði til þess að fara með þessum hætti í verkalýðshreyfinguna og bókstaflega beita sér fyrir því að það yrði valsað inn í gangverk hennar með lagasetningu. Ég hygg að það hafi einmitt verið maður á borð við hæstv. félmrh. sem oftsinnis á undangengnum árum og áratugum hefur einmitt gengið í þennan ræðustól og trampað niður fæti svo stundum hefur minnt á sterkbyggðan fíl í myrkviðum Afríku til varnar einmitt hagsmunum verkalýðshreyfingar og vinnandi fólks í þessu landi. Hv. þm. og virðulegi forseti, Guðni Ágústsson, kom og fann að við hæstv. félmrh. Hann rifjaði eilítið upp kosningaloforð Framsfl. og sagði að það sem skipti máli væri það að vinnandi fólk í landinu bæri réttlátan hlut frá borði. Og hann sagði: ,,Það sem við þurfum að gera er að taka höndum saman um að auka hlut vinnandi manna Íslandi og bægja frá þeim voða húsnæðisskuldanna`` og ýmislegt fleira sagði hann. Þetta var ekki vel til fundið hjá þeim annars glöggskyggna hv. þm. Guðna Ágústssyni. Ég veit það vel að hann hefur margsinnis í þessum sölum farið geyst og mælt fyrir því að undinn yrði bráður bugur að því að greiða úr vanda þeirra sem eiga í erfiðleikum vegna húsnæðisskulda. Það vildi svo til að lengi vel töldu menn að hann ætti hauk í horni þar sem er hæstv. félmrh. sem fer einmitt með þau mál. En við sjáum það eins og svo margt annað, herra forseti, að ekkert var gert í því. Öll loforð Framsfl. um húsnæðismál, um að frysta skuldir, um að jafnvel lækka skuldir, lækka vexti, þau hafa öll gufað upp og frv. sem hæstv. núv. félmrh. bar fram með flokki vaskra stjórnarandstöðuþingmanna úr Framsfl. á síðasta kjörtímabili hefur gufað upp líka eins og svo margt sem hefur gufað upp hjá hæstv. félmrh. Og þá þýðir ekkert fyrir hv. þm. Guðna Ágústsson að koma og troða marvaðann vegna þess að hann er að sökkva, vegna þess að lóðið sem hangir í fótum hans er auðvitað hæstv. félmrh. og öll brostnu kosningaloforðin. Þau draga hann með sér niður í djúpið, illu heilli. Það skiptir engu máli hversu oft við reynum að koma hv. þm. til hjálpar. Við megnum það ekki vegna þess að hann hefur kosið sér þetta helsi sjálfur og brugðið því um fætur sér. En lengi er von á einum, herra forseti. Ég hygg að hv. þm. Guðni Ágústsson hafi gefið afskaplega mikilvæga yfirlýsingu sem ég er viss um að þessi umræða hlýtur að verulegu marki að snúast um. Hann hefur í fyrsta lagi upplýst það að innan þingflokks Framsfl. komu menn og gerðu athugasemdir við frv. hæstv. félmrh. Það kom fram í máli hv. þm. Hann sagði jafnframt að það væri hans skoðun að það væri betra að reyna að ná sáttum í verkalýðshreyfingunni og láta þetta frv. bíða af sumarið og reyna að ná sáttum við forustu verkalýðshreyfingainnar. Ég var honum hjartanlega sammála. En það er meira sem í þessum orðum hv. þm. býr. Hann er maður sem flíkar ekki auðveldlega viðkvæmum viðhorfum og skoðunum sem þessum, en hann hefur eigi að síður kosið að bera þetta fyrir þingheim. Hvað þýðir það, herra forseti? Það getur ekki þýtt annað en að hv. þm. muni fylgja sinni sannfæringu í þingsölum og hann muni leggjast á sveif með stjórnarandstöðunni þegar til atkvæðagreiðslu kemur og láta þetta mál bíða. Annað getur hv. þm. tæpast gert eftir að hann hefur upplýst að það er sannfæring hans að það eigi að láta málið bíða. Við vitum að þessi hv. þm. hefur oft í þessum ræðustóli bent þingmönnum yngri og óreyndari honum sjálfum á að það er skylda þeirra samkvæmt stjórnarskrá að fylgja sannfæringu sinni. Og nú veit ég, herra forseti, að hv. þm. Guðni Ágústsson mun fylgja sinni sannfæringu og leggjast á sveif með þeim sem vilja að hæstv. félmrh. fari sér eilítið hægar. Hæstv. forseti. Hæstv. félmrh. hefur þegar haldið ýmsar ræður og margar þeirra hafa verið að mörgu leyti merkar. Ég vil segja það strax, herra forseti, að ég tel ekki hægt af grundvallarástæðum að fylgja þessu frv. og það gildir þá einu hvað mönnum finnst um þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir. Ég tel að frv. eins og það liggur fyrir feli í sér brot á þeirri grundvallarreglu sem ég og minn flokkur og þeir sem fylgja svipaðri sannfæringu geta aldrei annað en fylgt, þ.e. við getum ekki fallist á að að sé hlutast til um innri mál verkalýðsfélaga eins og gert er í frv. Og ég vil segja, herra forseti, að það er einungis í algerum undantekningartilvikum sem slíkt væri hægt að fallast á, þó að það sé hægt að hugsa sér vissar aðstæður þar sem ekki er hægt annað en gera það. Ég vil líka segja, herra forseti, að ég hef farið yfir þetta frv. mjög grannt og það var algerlega út í hött finnst mér eins og það kom fyrir fyrst. Nú hefur það verið lengi að velkjast í umræðunni í þinginu og auðvitað gerist það jafnan að hér vegast menn á með skoðunum og röksemdum. Og það hefur aldrei gerst eða mjög sjaldan tel ég að þegar frumvörp koma sem stjórnarandstaðan með rökum telur að séu afskaplega vond, þá sé ekki að einhverju leyti tekið tillit til þess. Það er mín skoðun að obbi þeirra breytingartillagna sem koma fram á þskj. 955 séu til bóta. Ég tel að langflestar breytingartillögurnar séu til mikilla bóta. Ég tel raunar að niðurstaða þessa máls eins og það liggur fyrir af hendi hv. félmn. sýni að sameinuð verkalýðshreyfing og sameinuð stjórnarandstaða fær ýmsu áorkað vegna þess að ég tel að þó að ekki sé með nokkru móti hægt að fallast á frv., jafnvel að samþykktum þessum breytingartillögum, vegna þess að það grípur inn í þetta grundvallarprinsipp, það breytir innri gangi stéttarfélaga, þá tel ég eigi að síður að þessar tillögur séu til bóta. Það sem gerst hefur þegar maður lítur yfir þetta svið, þá er það aðallega þrennt sem verkalýðsfélögin mæltu í gegn í upphafi þessarar lotu. Það var í fyrsta lagi að þau voru algerlega ósammála því að í 1. gr. frv. var gert ráð fyrir því að það væri mögulegt að vissum skilyrðum uppfylltum að stofna stéttarfélög á vinnustað. Nú er það svo, herra forseti, að þetta ákvæði fellur brott eins og það kom fyrir af skepnunni. Í öðru lagi var líka gert ráð fyrir því, herra forseti, að þarna væru inni tengingarreglur þegar kom að afgreiðslu málamiðlunartillögu frá ríkissáttasemjara sem voru með þeim hætti að verkalýðshreyfingin og stjórnarandstaðan töldu að það væri ekki hægt að fallast á slíka reglu. Það er líka farið út, herra forseti. Í þriðja lagi. Það sem skiptir líka mjög miklu málli er að svokallaðir atkvæðaþröskuldar sem var að finna í frv., hafa verið samræmdir og þeir hafa verið lækkaðir og mjög til bóta tel ég. En ég ítreka það eigi að síður og mun fara betur í þetta síðar í mínu máli, ég ítreka það að eftir stendur að frv. hlutast mjög grimmúðlega til um innri mál stéttarfélaga. Mér sýnist og vildi gjarnan heyra frá hæstv. félmrh. hvort sú skoðun er röng að eftir að frv. hefur verið samþykkt, þá þurfi velflest ef ekki allur obbi verkalýðsfélaga á Íslandi að breyta sínum samþykktum, lögum og reglum. Ég tel það í sjálfu sér vera afskaplega slæmt mál. Herra forseti. Ég segi það líka að ég hef ýmsar sérskoðanir á þessum málum sem eru kannski ekki allra í mínum flokki, en ég er þeirrar skoðunar, ég nefndi það áðan, að við vissar aðstæður væri e.t.v. ekki hægt að leysa málið öðruvísi en hlutast til með einhvers konar inngripum framkvæmdarvaldsins í formi löggjafar. Ég er þeirrar skoðunar t.d. að það sé nauðsynlegt í framtíðinni að búa svo um hnúta að það sé ekki hægt fyrir einstaka, litla, mjög valdamikla hópa innan verkalýðshreyfingarinnar að koma eftir að heildarsamningum er lokið og bókstaflega talað klifra upp eftir bakinu á láglaunafólkinu og krefjast hærri launa í krafti þess að þau búa við aðstöðu sem gefur þeim mikinn slagkraft, mikið afl. Ég tel að það sé ekki hægt. Ég spurði við 1. umr. þessa máls hæstv. félmrh. hvernig hann teldi að frv. eins og það lá fyrir þá tæki á þessu máli. Hæstv. ráðherra gerði að vísu tilraun til þess að svara þessu. Hann vísaði til tengingarreglu o.s.frv., en þegar ég skoðaði hið upphaflega frv., þá var ég þeirrar skoðunar að það tæki ekki á þessu máli. Og enn er þetta vandamál sem ég tel vera eitt af verstu vandamálunum sem menn eiga við að glíma í samskiptum aðila vinnumarkaðarins. Nú vil ég taka það alveg skýrt fram, herra forseti, að ég tel nauðsynlegt að þegar menn reyna að leysa mál af þessu tagi, þá verði þeir fyrst að reyna til þrautar að ná sáttum og málamiðlunum milli aðila vinnumarkaðarins í máli sem þessu. En ef það gengur ekki, þá hlýtur að koma að því einhvern tíma að löggjafinn yrði að grípa inn í við tilvik eins og þessi sem ég hef hérna lýst. Ég tek það fram að það er þetta sem ég átti við í upphafi ræðu minnar þegar ég taldi að það væri mögulegt við vissar aðstæður að löggjafinn gripi inn í mál. En þetta er undantekningin á þeirri reglu sem ég ella fylgi. Ég er þeirrar skoðunar að þarna sé mest um vert að aðilar vinnumarkaðarins sjálfir komi sér saman um þessar samskiptareglur. Þarna er ég, herra forseti, að gagnrýna mjög harkalega óðagotið hjá hæstv. félmrh. Við getum ekki horft fram hjá þeirri staðreynd að hæstv. félmrh. hefur einungis setið í örfáa mánuði. Nú er það að vísu svo að um dvöl sína í ráðherrastóli hefur hæstv. félmrh. í senn hótað þingheimi og lofað. Hann hefur hótað því að hann ætli að sitja í þrjú ár, en hann hefur nánast lofað að hætta eftir það. Hvað sem því líður, herra forseti, á hann samt sem áður eftir a.m.k. þrjú ár samkvæmt hótun sinni. Hann á eftir þrjú ár. Það voru ekki liðnir nema nokkrir mánuðir --- hæstv. félmrh. leiðréttir mig þá ef ég fer með rangt mál --- en ég hygg að það hafi ekki verið nema fimm eða sex mánuðir liðnir af veru hans í ráðherrastóli þegar hann tók málið úr höndum samskiptanefndarinnar og lagði fram fullburða frv. Það, herra forseti, er ekki hægt að fallast á og alls ekki með þeim rökum sem hæstv. félmrh. flutti, sem sagt þeim að reynt væri til þrautar. Það kann vel að vera bæði kostur og löstur hæstv. félmrh. að hann vill að verkin gangi hratt fyrir sig. En eigi að síður er um að ræða svo viðkvæm mál að hæstv. ráðherra bar mórölsk skylda, sökum þess merka hlutverks sem hann gegnir í samskiptum aðila vinnumarkaðarins, að láta á það reyna til þrautar. Ég tek ekkert mark á því þó að hæstv. ráðherra komi og segi: ,,Það var búið að ræða málið á 48 fundum``, vegna þess að í áfangaskýrslunni sem skilað var og mig minnir að hafi verið dagsett 22. nóvember, eru talin upp þau atriði sem búið var að ræða. Sum var vissulega búið að ræða ...

Upp í 35. nærri því.

Já, sum var vissulega búið að ræða kannski út í hörgul og það var komið að þeim tímapunkti að það var kannski hægt að afgreiða þau. En í þeirri skýrslu sem er eina skýrslan sem ég hef a.m.k. lesið eða séð úrdrátt úr, kom líka fram að ýmis mál og það eru líklegast umdeildustu málin sem hérna eru til umræðu, m.a. boðun verkfalls og hvernig á að borða verkfall, atkvæðaþröskuldur o.fl., höfðu ekki verið rædd. Það hafði verið reifað. Það hefur verið bent á að þau þyrfti að ræða millum aðila vinnumarkaðarins, en það var engin ítarleg umræða og það var fjarri því að það væri komin nokkur niðurstaða. Þetta, herra forseti, tel ég að sé ólíkt verklagi hæstv. félmrh. Ég skil ekki hvað knúði hann til þess sér í lagi þegar maður horfir til þess að hann gaf sjálfur kosningaloforð sem ég hef aldrei áður lesið upp fyrir hann. Mér er sannkallaður sómi að því að rifja það upp fyrir honum. Þegar hæstv. félmrh. var bara óbreyttur hv. þm. stjórnarandstöðunnar, þá sat hann fund miðstjórnar Framsfl. 24.--27. nóv. árið 1994 og þar var samþykkt sú stefna sem til grundvallar skyldi lögð í kosningabaráttu flokksins og þar var tekið á vinnumarkaðsmálum. Það var engin spurning um það að Framsfl. hafði mótaða stefnu um það hvað ætti að gera og sú stefna var af tveimur ástæðum hrósverð. Í fyrsta lagi sagði Framsfl. að það ætti að fara í það að skoða ekki bara hverja einustu lagasetningu, heldur hverja einustu reglugerð sem tengdist vinnumarkaðnum og það er jákvætt. En í öðru lagi lofaði líka flokkurinn því að það yrði gert í nánu samráði við aðila vinnumarkaðarins. En hvað blasir við, herra forseti? Það blasir við að við höfum hér frv. sem í upphafi var skreðarasaumað fyrir Vinnuveitendasamband Íslands, sem hvert einasta verkalýðsfélag í gervöllu landinu var á móti. Það er með engu móti hægt að segja að þetta sé í samræmi við stefnu Framsfl. sem sagði það skýrt og skorinort og gaf það út í fjölrituðu plaggi að það skyldi haft samráð við aðila vinnumarkaðarins um hverja einustu breytingu, reglugerð eða lög. Það átti að ræða málið við aðila vinnumarkaðarins. Hvað er samráð, herra forseti? Það getur vel verið að hæstv. félmrh. hafi einhvern fílósófískan skilning á því hvað er samráð. En samráð að mínu viti er það þegar aðilar ræða mál, leggja fram rök og gagnrök, takast á, ræða málið og ná síðan sameiginlegri niðurstöðu þar sem báðir aðilar slaka á og úr því verður málamiðlun. Það er eðli samráðs. Það er samráðið sem hinir ágætu flokksmenn Framsfl. höfðu í huga sér þegar þeir vestur á Hótel Sögu samþykktu það að sá sem e.t.v. mundi gegna embætti félmrh. í ríkisstjórn fyrir Framsfl. ætti að hafa samráð af þessum toga við aðila vinnumarkaðarins. Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur vísað því á bug að frv. sem hér liggur fyrir sé skreðarasaumað fyrir Vinnuveitendasamband Íslands og það er alveg hárrétt hjá honum eins og staðan er í dag. En þegar hann lagði frv. fyrir þingið, þá var það auðvitað þannig að forustumenn Vinnuveitendasambands Íslands réðu sér ekki fyrir fögnuði. Þeir voru þeirrar skoðunar að þetta væri afskaplega gott frv. En einmitt vegna skeleggrar andstöðu verkalýðshreyfingarinnar og stjórnarandstöðunnar, þá er í þremur greinum búið að deyfa svo höggkraft frv. að Vinnuveitendasambandið er eðlilega ekki líkt því eins ánægt með frv. og það var áður þannig að að því leyti til hefur hæstv. félmrh. rétt fyrir sér. Frv. er ekki lengur bókstaflega skreðarasaumað fyrir Vinnuveitendasambandið, en það var það þegar það var lagt fram. Mér þótti hæstv. félmrh. flytja skynsamlega tölu þegar hann á föstudag eða laugardaginn var að ræða um lýðræði innan verkalýðshreyfingarinnar. Ég er honum alveg sammála um það að lýðræðinu innan verkalýðshreyfingarinnar er áfátt. Sums staðar er því verulega áfátt. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að sú deyfð sem sums staðar er áberandi einkenni verkalýðshreyfingarinnar stafi af því að það er ákveðinn skortur á lýðræði innan hennar. Hæstv. fémrh. kastaði upp boltanum og sagði: ,,Lítið á Dagsbrún.`` Hann benti réttilega á það að innan Dagsbrúnar hafa orðið átök. Þar er staðan þannig að annar listinn, sem hafði að vísu ágætan meiri hluta, er með alla fulltrúa í stjórn og trúnaðarmannaráði. En minni hluti sem hafði þó verulegt fylgi innan félagsins er nánast áhrifalaus á stjórn þess. Ég er hæstv. félmrh. algerlega sammála um að þetta er ótækt fyrirkomulag. Ég tel að ef þarna væri hlutfallskosning, þá væru menn með fulltrúa andstæðra sjónarmiða sem vægjust á innan stjórnar og innan trúnaðarmannaráðs. Það mundi gera að verkum að samkeppni og barátta hugmyndanna vekti miklu meira líf innan félagsins, gerði menn miklu meðvitaðri fyrir kröfur þess á hverjum tíma og mundi að öllu leyti styrkja undirstöður viðkomandi verkalýðsfélags. Dagsbrún rær ekki ein á báti í þessum efnum. Fjölmörg verkalýðsfélög önnur eru seld undir sömu sök. En ég held að mig greini á við hæstv. félmrh. um það að mér dettur ekki í hug að fara fram með frv. og leggja til að Alþingi hlutist til um það hvernig félagar okkar í Dagsbrún haga kosningum til stjórnar og trúnaðarmannaráðs. Það kemur mér ekki til hugar  En ég segi hins vegar: Þarna er hæstv. félmrh. á réttu róli í hugsun sinni, á sama róli og félagi Lev Trotskíj og á á sama róli og sá sem hér stendur. Að þessu leyti virðist sem við allir þrír séum þessarar skoðunar. Ég veit ekki um afstöðu Trotskíjs til lagasetningar um verkalýðsfélög, en það er bersýnilegt að hæstv. félmrh., þótt hann hafi í frammíkalli sagt að honum kæmi ekki til hugar að hlutast til um innri mál Dagsbrúnar, er samt að gera það með því frv. sem hér liggur fyrir. Ég er þeirrar skoðunar nema hann sýni mér fram á annað. Ég held að þegar frv. er samþykkt illu heilli eftir umræðuna hér, þurfi jafnvel Dagsbrún að hlutast til um að lögum félagsins verði breytt. Hæstv. félmrh. ræddi líka í nokkru máli nauðsyn þess að jafna atkvæðisrétt innan verkalýðsfélaganna, einmitt í umræðu sinni um Dagsbrún. Mér hló hugur í brjósti þegar ég heyrði þennan framsýna hæstv. ráðherra segja þetta vegna þess að hæstv. félmrh. hefur af öðru tilefni aftur og aftur lagst gegn því að menn reyndu að vinda sér í það að jafna atkvæðisrétt í landinu. Það vill svo til að hæstv. félmrh. er kosinn þingmaður með miklu færri atkvæðum en t.d. hv. þm. Kristján Pálsson. Nú er ég ekki að segja að hv. þm. Kristján Pálsson sé honum þyngri enda sér það hver maður að það er ekki rétt. Eigi að síður vildi ég gjarnan að hæstv. félmrh. hefði það sem heitir á ensku ,,lateral thinking`` og hann hugsaði svolítið út frá því sem hann er að segja. Telji hann nauðsynlegt að jafna atkvæðisréttinn innan verkalýðshreyfingarinnar og auka lýðræðið þar, hvað með að gera það þá á landsvísu líka, hæstv. félmrh.?

Ég hef borið fram tillögu þar um.

Ég hygg að hæstv. félmrh. ætti þegar stund gefst milli stríða að ráðfæra sig við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur um það hvort það kynni að vera gert í nánustu framtíð. Ég get lofað honum því að það verður ekki gert af Alþfl. á þessu kjörtímabili vegna þess að Alþfl. hefur þegar gert það. Sú tillaga hefur því miður ekki komist til atkvæða. Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur aftur og aftur, og gerði það í fyrrnefndri ræðu sem ég er að vitna í þegar hann var að tala um nauðsyn þess að jafna atkvæðisréttinn, talað um nauðsyn þess að flytja vald frá forustumönnum verkalýðsfélaganna til hins almenna félagsmanns. Þótt hæstv. félmrh. sé með skynugri mönnum í Framsfl., hefur honum samt sem áður tekist að glepja sjálfan sig svo svakalega að hann bersýnilega trúir því þegar hann kemur hingað aftur og aftur í þennan stól og heldur því fram með barnslegri einlægni að frv. hans flytji vald frá forustumönnum verkalýðsfélaganna til hinna einstöku félaga. Ég er honum algerlega ósammála, herra forseti. Og það sem meira er, það eru fleiri en ég sem sjá allt annað frv. liggja frammi fyrir sér en hæstv. félmrh. Hverjir skyldu vera þeir sem hægt er að segja að séu hlutlausir? Ég skil það vel að hæstv. félmrh. og jafnvel hinn skynugi herra forseti mundu komast að þeirri niðurstöðu að ég er ekki hlutlaus aðili. Ég er partur af stjórnarandstöðunni og það hefur komið skýrt fram að hún er afskaplega mikið á móti þessu frv. En það eru ýmsir umsagnaraðilar, jafnvel þeir sem hv. félmn. leitaði til, sem er hægt að segja að séu hlutlausir. Og hvað segir t.d. Þjóðhagsstofnun, hlutlaus aðili, um miðstýringuna og hið aukna frelsi sem felst í frv. sem hæstv. félmrh. telur eins konar flutningsfrv. vegna þess að það flytji valdið frá forustu verkalýðsfélaganna til hinna einstöku félagsmanna? Með leyfi forseta, segir Þjóðhagsstofnun: ,,Með frv. er miðstýrð kjarasamningagerð fest í sessi.`` Herra forseti. Mér sýnist einboðið samkvæmt þessu að Þjóðhagsstofnun er ekki þeirrar skoðunar að það sé hér að veruleyti verið að flytja vald frá forustunni til hinna einstöku félagsmanna. Herra forseti. Þetta frv. kemur fram við sérstakar aðstæður og þessar aðstæður hafa auðvitað vakið angur, gremju og reiði stéttarfélaganna. Veltum því aðeins fyrir okkur hvernig þessar aðstæður eru og hvernig ótímabær orð hæstv. félmrh. hafa fremur verkað sem eldsneyti á eldinn en sem olía á öldu. Í fyrsta lagi hafa komið fram slag í slag fjölmörg frumvörp sem öll virðast brennd því marki að þau eiga að skerða rétt launamanna. Ég nefni t.d. frv. sem kom fram og var sett fram í miklu óðagoti af hæstv. samgrh. um að gera hlutafélag úr Pósti og síma. Nú var það sennilega enginn þingmaður sem flutti jafnhnitmiðuð rök fyrir því hvers vegna það væri stundum skynsamlegt að gera hlutafélag úr ríkisfyrirtækjum eins og sá sem hér stendur. En ég lýsti algerri andstöðu minni við það frv. vegna þess að réttindaákvæðin væru gersamlega út úr kú. Þar var frv. svo illa úr garði gert að það braut algerlega í bága við nýfallinn dóm sem fallinn var, að vísu í undirrétti, um biðlaunarétt starfsmanna hins opinbera. Eigi að síður kom þetta frv. fram. Það er væntanlega búið að gerbreyta því vegna þess að í hita umræðunnar kom það fram frá hæstv. samgrh. að líkast til væri það rétt að frv. væri ekki í samræmi við fallinn dóm, hinn svokallaða SR-dóm. Síðan kom fram frv. sem við eyddum fleiri tugum klukkustunda í að ræða, um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það var auðvitað engum blöðum um það að fletta að þar var verið að ganga á áunnin réttindi opinberra starfsmanna. Það sem vakti eftirtekt við umfjöllun þess frv. var að hvorki sást tangur né tetur, haus né sporður af Framsfl. vegna þess að þá voru allir þingmenn Framsfl. í gervi Sörla, þá voru þeir allir með heiðríkju hugans yfir sér og skömmuðust sín fyrir aðild að frv. Hv. þm. Guðni Ágústsson hafði þá ekki sannfæringu og kjark til þess að koma og lýsa yfir skoðunum sínu á því frv., enda má kannski segja að honum rann blóðið fremur til skyldunnar þegar hér var komið fram frv. sem runnið var undan rifjum hans eigin flokks En þar var frv. sem var sannarlega slæmt. Ég nefni líka frv. sem var deytt í fæðingu, að menn a.m.k. vona, um lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna. Þar átti bókstaflega að skerða lífeyrisréttindin með íhlutun löggjafans. Og það eru fleiri frumvörp sem hægt er að nefna. Ég nefni t.d. frv. um réttindi og skyldur skólastjórnenda og kennara þar sem í greinargerðinni sjálfri voru bókstaflega tekin aftur loforð sem kennurum höfðu verið gefin. Það þurfti hæstv. forsrh. til þess að taka í afturendann á hæstv. fjmrh. og kippa honum niður úr þeim loftfimleikum sem hann var kominn í þá. Hann var á góðri leið með að spólera þeim ágætu samningum sem lutu að flutningi grunnskólans yfir til sveitarfélaganna. Þetta er umhverfið sem þetta frv. kemur fram í og það er ekki nema von, herra forseti, að í hópi fulltrúa á alþýðusambandsþinginu gangi það undir heitinu stéttarfélög og vinnudellur því að frv. er della. Þarna er ég búinn að telja upp fimm frumvörp sem öll virðast miða að því að þrengja með einhverjum hætti að rétti hins vinnandi manns. Þetta vekur mótblástur, andstöðu og reiði sérhvers þeirra sem er virtur í hópi verkalýðshreyfingarinnar. En það vekur angur í hjarta þeirra líka vegna þess að sá sem er flytjandinn í þessu tilviki er maður sem jafnan var litið á sem hauk í horni. Hæstv. félmrh. hefur unnið sér það ágæta orð um árabil að vera einn af þeim sem hefur borið hag verkalýðshreyfingarinnar og hins vinnandi manns fyrir brjósti. Þegar ég sé hv. þm. Steingrím J. Sigfússon ganga snöfurmannlega eins og hann á vanda til í salinn, minnist ég þess að þegar hann saumaði að hæstv. félmrh. við 1. umr. málsins og spurði hvaða nauður það væri sem ræki hæstv. félmrh. til þess að leggja fram frv. Þá svaraði hæstv. ráðherra því til að frv. væri orðið svo gamalt, það væri síðan 1938. Hv. þm. benti þá á þá staðreynd að hæstv. félmrh. er árinu eldri og hefur frekar batnað með árunum alveg fram undir hið síðasta. Þannig að aldur er í sjálfu sér engin rök. Herra forseti. Eins og ég sagði áðan er ekki hægt að halda því lengur fram að þetta frv. sé algerlega skreðarasaumað fyrir VSÍ vegna þess að í meðferð þingsins hefur það rýrnað í roðinu. Það er ekki hægt að segja hið sama um hæstv. félmrh. eins og hver maður sér sem rennir augunum yfir ráðherrabekkina, a.m.k. ekki í efnislegum skilningi. En í andlegum og pólitískum og tilfinningalegum skilningi hefur hæstv. félmrh. auðvitað rýrnað allverulega í augum þeirra sem árum saman litu á hann sem stuðningsmann sinn og bandamann vegna þess að hann er auðvitað genginn í björg. Ég sagði áðan að þetta frv., herra forseti, væri sett fram við sérstakar aðstæður og það var einungis við þá björtu sýn sem bar fyrir augu mín þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon brokkaði í salinn að ég fór aðeins í smálautarferð. En ég hef skýrt hvernig þetta frv. er í hópi fimm frumvarpa sem öll miða að því að þrengja hag og kjör verkalýðshreyfingarinnar. En það er annað sem líka skiptir máli þegar menn eru að ræða um forsendur frv. og aðstæðurnar sem það er lagt fram við. Við búum við góðæri. Þjóðhagsstofnun hefur tímasett það að góðærið fæddist í nóvember 1994 og af kurteisi og tillitssemi við hæstv. félmrh. ætla ég ekki að rifja upp fyrir honum hverjir voru í ríkisstjórn þá, enda sé ég að hann er farinn að geispa. Við þessar aðstæður, herra forseti, sjáum við á hverjum einasta degi að íslensk stórfyrirtæki eru að velta fram ársreikningum sínum og hvert einasta fyrirtæki sýnir aukinn hagnað, meiri gróða. Og það er við þessar aðstæður sem eðlilegt væri að vinnandi fólk í landinu, sem hefur í gegnum þjóðarsátt, sem hefur í gegnum ábyrga þátttöku sína á landsstjórninni lagt sitt af mörkum til þess að ná niður verðbólgu og skapa þetta góðæri, gæti gert réttmætar kröfur um að fá nú í sinn skerf einhvern hluta af þessu góðæri. En það er þá sem hæstv. félmrh. leggur fram þetta frv. Ég hef áður misst það út úr mér, herra forseti, að þó hæstv. félmrh. sé hægur til máls talar hann eigi að síður hraðar en hann hugsar. Stundum hefur hann misst út úr sér sínar innstu hugsanir og það gerði hann einmitt við 1. umr. þessa máls. Í þeirri setningu sem þá skaust út úr munnvikjum hæstv. félmrh. er fólginn lykillinn að nauðsyn þess að þetta frv. er komið fram og nauðsyn þess að ríkisstjórnin og Vinnuveitendasambandið telja brýnt að það verði samþykkt. Hæstv. félmrh. sagði þá: ,,Það eru kjarasamningar í lok þessa árs og það verður að vera búið að samþykkja þetta áður.`` Það var það sem hæstv. félmrh. sagði við 1. umr. og þá var frv. auðvitað í miklu verri búningi en það er núna. Þá var frv. í þannig búningi að það hefði ekki verið nokkur vegur fyrir verkalýðsfélögin að fella miðlunartillögu. Og þegar menn horfa framan í þann blákalda veruleika að núverandi ríkissáttasemjari hefur lagt fram ekki eina og ekki þrjár heldur fjórar miðlunartillögur sem allar hafa verið felldar, þá erum við ekki bara að tala um hugsanlega kjararýrnun, þá erum við að tala um krónur og aura í vösum launafólks. Ef þetta frv. hefði verið samþykkt eins og það var upphaflega hefði það bókstaflega haft í för með sér beinharða kjaraskerðingu. Það hefði gert það að verkum að það hefði ekki verið hægt að fella miðlunartillögur og miðað við þann feril sem núv. ríkissáttasemjari hefur, hefði mátt búast við miðlunartillögum sem hefðu mætt mikilli andstöðu verkalýðshreyfingarinnar og verið samþykktar engum til gleði nema Vinnuveitendasambandinu. En góðu heilli er alla vega búið að breyta þröskuldunum í þessu. Hæstv. félmrh. hefur sennilega af nokkru fljótræði gripið upp þá stefnu og áætlanir forustu Alþýðusambandsins að á næstu fimm árum gætu menn ef vilji væri fyrir hendi hjá forustu verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstjórnarinnar náð sáttum um að stórbæta kjör, nota góðærið á Íslandi og stórbæta kjör landsmanna, hækka kjörin upp í það sem gerist einmitt á Norðurlöndunum. Og ASÍ sagði: Þetta getum við gert með því að auka vinnustaðarsamninga og fjölga vinnustaðarsamningum. Þá kemur fram brtt. frá hæstv. félmrh. sem einmitt lýtur að vinnustaðarsamningum. Þegar menn gagnrýna allar breytingartillögurnar og frv. í heild segir hæstv. félmrh. til stuðnings frv.: ,,Það er þá a.m.k. verið að skapa lagastoð fyrir vinnustaðarsamningana.`` Þá spyr ég, hæstv. félmrh.: Er það svo að skortur á lagastoð fyrir vinnustaðarsamningum hafi komið í veg fyrir að þeir hafi verið gerðir á fjölmörgum stærri vinnustaða síðustu ár? Svarið er að sjálfsögðu nei. Það hafa verið gerðir vinnustaðarsamningar á Grundartanga, í álverinu og vafalítið víðar öllum til hagsbóta og það er ekkert sem segir að það sé nauðsynlegt að bæta einhverri stoð inn í lögin til þess að það sé hægt að efla vinnustaðarsamninga. Ég er hæstv. félmrh. sammála um að þeir eru tæki sem nauðsynlegt er að efla eins og hægt er. Ég tel að þeir gætu, sérstaklega á tímum góðæris, auðeldað starfsmönnum og þá einkum hjá stórfyrirtækjum að ná til sín auknum hluta góðærisins. Ég óttast að hæstv. félmrh. hafi í óðagoti sínu eiginlega reist þröskulda gegn því að menn geti í auknum mæli farið í vinnustaðarsamninga vegna þess að sá háttur sem hafður er á atkvæðagreiðslu þar gerir það að verkum að lítil stéttarfélög sem samkvæmt breytingartillögu meiri hlutans þyrftu að lúta meirihlutaákvörðun allra þeirra sem samningurinn varðar, mundu sennilega ekki í jafnríkum mæli og e.t.v. í dag ganga inn í samflot slíkra stórra vinnustaðarsamninga. Ég óttast sem sagt og spyr hæstv. félmrh., ef hann má vera að því að svara einhvern tímann síðar í þessari umræðu þegar hann kýs, hvort hann sé ekki hræddur við það að einmitt þessi takmörkun sem mér sýnist vera lögð á svigrúm lítilla stéttarfélaga sem verða aðilar að vinnustaðarsamningum, dragi ekki úr líkunum á því að slíkir samningar verði að veruleika. Þetta tel ég slæmt, herra forseti. Ég nefni líka að eitt er að leggja fram frv. af þessu tagi og annað er að geta og kunna rökin til að styðja það. Ég sé mér til nokkurrar furðu að meiri hluti félmn. leggur hér fram margvíslegar breytingartillögur og m.a. við 6. gr. þar sem verið er að tala um þröskuld við samþykkt eða fall miðlunartillögu. Þar kemst Lagastofnun að þeirri niðurstöðu að þröskuldurinn sem var í hinu upphaflega frv. sé að öllum líkindum í andstöðu við alþjóðasamþykktir og samninga sem Íslendingar hafa skrifað undir. Þá er þröskuldurinn lækkaður úr 35% niður í 25%. Ég dreg í efa að þessi þröskuldur, 25%, sé eitthvað frekar í samræmi við alþjóðasamþykktir en 35%. Ég er reiðubúinn til að hlusta á rökin en ég spyr hv. þm. Siv Friðleifsdóttur sem er framsögumaður fyrir áliti meiri hlutans: Hvers vegna telur hún að það sé í samræmi við alþjóðasamþykktir að hafa 25% þegar 35% ganga ekki? Hvar eru rökin fyrir þessu? Ég veit að hv. þm. verður ekki skotaskuld úr því að útskýra þetta fyrir mér. Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur komið hingað með þetta frv. sitt að mér finnst í tætlum miðað við hvernig það var upphaflega. Það er búið að ryðja úr því eins og hv. þm. Gísli Einarsson sagði, verstu eiturbroddunum. Ég tel að verkalýðshreyfingin og stjórnarandstaðan hafi náð miklum árangri þegar búið er að taka út 1. gr. um vinnustaðarstéttarfélögin, þegar búið er að ryðja burt þröskuldunum í atkvæðagreiðslunum og þegar búið er að taka burt tengingarregluna eða breyta henni. Þetta tel ég vera mikilvægt. En samt sem áður er það alveg ljóst að frv. er fljótræði vegna þess að það er lagt fram einungis nokkrum mánuðum eftir að hæstv. félmrh. er orðinn ráðherra og hann telur útrætt og útséð með að ekki náist samstaða í nefndinni. Það er fráleitt. Ég er þeirrar skoðunar að inngrip af þessu tagi sé brot á grundvallarreglu. Hæstv. félmrh. hefur sagt í umræðum að það sé búið að signa þetta frv. í bak og fyrir af Lagastofnun. Það þótti mér fróðleg og merkileg yfirlýsing ekki síst vegna þess að hæstv. félmrh. á öðrum tíma og við aðrar aðstæður var þeirrar skoðunar að menn ættu nú ekki að gefa túskilding fyrir álit háskólans á ýmsum efnum en förum nú ekki nánar út í það. En hvaða rök eru það fyrir einn ráðherra hæstv. að koma og segja: ,,Það er búið að blessa mig af Lagastofnun háskólans``, þegar Lagastofnun háskólans tekur fyrir fjórtán atriði, fjögur eru álitaefni, og hún ræðst harkalega gegn tveimur. Er Framsfl. virkilega stoltur af því að þurfa að senda verk ráðherra síns til umsagnar færustu lagaprófessora landsins og þau koma til baka með falleinkunn? Ég er ekki stoltur af því að vera hluti af Alþingi sem finnst slíkt vera góðar og gildar vinnureglur.

Herra forseti. Við 1. umr. um frv. til laga um stéttarfélög og vinnudeilur setti ég fram fyrirvara um fyrirliggjandi frv. og tók þá þar til sérstaklega ákvæði í 1. gr. að heimila vinnustaðarfélög á vinnustöðum með 250 starfsmönum eða fleiri ef 3 / 4 starfsmanna samþykktu slíkt. Einnig taldi ég ástæðu til að skoða þessa svokölluðu þröskulda sem hafa oft verið nefndir í þeim ræðum sem fluttar hafa verið hér í dag. Að þessu leyti hafa ýmsar breytingar orðið á frv. sem ég ásamt fleirum töluðum um í upphafi að þyrfti að breyta til betri vegar eða til meiri sáttaáttar til verkalýðshreyfingarinnar en sýndist vera. M.a. hefur heimild til stofnunar vinnustaðarfélaga verið felld úr frv. Ekki tel ég þó að sú tillaga hafi verið alslæm. Það bendir einmitt margt til þess að réttur starfsmanna til slíkra félaga og samtaka auki félagafrelsi sem hefur verið í hávegum haft af verkalýðsforustunni og öðrum aðilum vinnumarkaðarins og er að áliti Lagastofnunar mjög í rétta átt. Það er einnig í takt við þau viðhorf sem alþjóðastofnanir hafa sett fram um rétt einstaklinga til að stofna félög hvar sem er. Það var fyrst og fremst vegna þess að verkalýðshreyfingin setti sig gegn þessu máli sem ég og fleiri töldum nauðsynlegt að þetta ákvæði færi út úr frv. og fengi frekari umræðu innan verkalýðshreyfingarinnar og víðar því það er að mati flestra sem um þetta mál fjölluðu í félmn. ekki hægt að setja inn slík ákvæði sem í raun hafa aldrei fengið neina umræðu án þess að það verði gefinn tími til þess að aðlaga hana verkalýðshreyfingunni og hennar hugsunarhætti. Þetta er því eitt af þeim málum sem ég tel að þurfi að ræða frekar í þeirri umræðu sem verkalýðshreyfingin ásamt öðrum, vinnuveitendum og ríkinu, mun taka þátt í á næstu mánuðum og árum. Þeir þröskuldar sem við töluðum um í upphafi þessarar umræðu hafa með ýmsum móti breyst. Er þá kannski fyrst og fremst að nefna þann þröskuld sem var varðandi miðlunartillögur, að þröskuldurinn sem var í frv. 33% af félagaskrá og atkvæðaskrá er færður niður í 25%. Fleiri atriði voru tekin út eins og títtnefnd tengiregla sem hafði valdið mönnum miklu hugarangri þannig og ekki ástæða til að halda henni til streitu. Það sem stendur síðan upp úr er að við höfum með þessu frv. þegar það verður að lögum lögfest ákveðnar samskiptareglur á vinnumarkaðnum sem af allflestum eru taldar munu auðvelda mjög kjarasamninga og skýra þær leikreglur sem þeir munu fara eftir. Að áliti óháðra aðila, og ætla ég ekki að taka fram allan þann fjölda mótmæla sem hafa komið frá verkalýðsfélögum, en að mati óháðra aðila mun þetta einfalda leikreglur á vinnumarkaðnum. Vil ég nefna sérstaklega álit Þjóðhagsstofnunar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Skipulag vinnumarkaðar hefur verið ofarlega á baugi í hagfræði undanfarin ár. Vaxandi atvinnuleysi hefur beint sjónum hagfræðinga að sveigjanleika vinnumarkaðarins. Hugmyndin er sú að við skilyrði frjálsrar samkeppni og verðmyndunar hljóti verðaðlögun að sjá til þess að framboð og eftirspurn mætist og því megi einfaldlega rekja atvinnuleysið að hluta til stirðleika á vinnumarkaði. Hluti þessa ósveigjanleika liggi í stofnunum á vinnumarkaði og þeim reglum sem þar gilda. Þessi niðurstaða er ein meginforsenda í umfjöllun OECD um atvinnumál. Víða um lönd hafa stjórnvöld einmitt valið þá leið að setja valdi stéttarfélaganna skorður og draga úr miðstýringu á vinnumarkaði.`` Annars staðar í áliti Þjóðhagsstofnunar segir svo: ,,Með frv. er miðstýrð kjarasamningagerð fest í sessi og lögfest útfærsla á samningsformi sem lengst af hefur einkennt íslenskan vinnumarkað. Það er því í aðalatriðum byggt á þeim grunni sem fyrir er, hefðum og venjum í þessum efnum, en skýrar kveðið á um leikreglur.`` Með öðrum orðum er verið að segja í þessu áliti að það sé verið að festa í sessi þá miðstýringu sem hefur verið við lýði. Það ætti í sjálfu sér ekki að vera keppikefli okkar sjálfstæðismanna að auka þá miðstýringu en að þessu leyti hefur hún virkað vel á almennan vinnumarkað og náðst með góðu samkomulagi að halda niðri verðbólgu og stýra launum í hófsemisátt. Það ætti frekar að vera keppikefli verkalýðshreyfingarinnar að auka miðstýringuna. Þannig að einmitt sú vinnuregla er fest í sessi að verkalýðshreyfingin sé ávallt höfð með í ráðum og að verkalýðsforustan og vinnuveitendur standi saman að málum á þann hátt sem lagafrv. gerir ráð fyrir með viðræðuáætlunum. Vinnustaðarsamningar eru núna í fyrsta sinn teknir upp samkvæmt þessum lögum og að áliti flestra hefur mjög góð þróun átt sér stað á því sviði á undanförnum árum þó að margra áliti hafi hún farið mjög hægt. Gagnrýni á að þetta sé lögfest tel ég ekki á rökum reist enda ljóst að verkalýðsfélög og hópar sem taka sig saman um vinnustaðarsamninga munu ekki binda sig með atkvæðagreiðslu öðruvísi en að menn hafi náð samkomulagi áður. Því held ég að ef kemur að því að menn eru óánægðir með sinn hlut þegar kemur að atkvæðagreiðslunni þá sé þetta einfaldlega ekki vinnustaðarsamningur og menn neita að taka þátt í atkvæðagreiðslu um hann. Ég tel því að með þessu ákvæði sé ekki verið að eyðileggja að neinu leyti heldur sé verið að beina ákveðnum atriðum inn á réttar brautir. Með því að styrkja völd sáttasemjara í þessu frv. tel ég að það sé í rauninni verið að færa með ýmsu móti þær umræður sem hafa verið á vinnumarkaðnum í réttan farveg. Það er t.d. ljóst að verkalýðsfélög geta ekki lengur hangið með verkfallsheimildir í óákveðinn tíma. Atkvæðagreiðslur um miðlunartillögur eru einnig mjög stífar og stífari en áður, en eigi að síður eru þær ekki eins stífar og t.d. í Danmörku sem hefur verið talin Mekka þeirra verkalýðsforustumanna sem talað hafa við okkur í hv. félmn. að undanförnu. Ég tel því, herra forseti, að gagnrýni á frv. sé ekki á rökum reist því að að mörgu leyti er hér einungis verið að lögfesta það sem menn hafa tamið sér hingað til á vinnumarkaði. Það eina sem stendur eftir að mínu viti í þessu og má segja að sé gagnrýni vert er að það nauðsynlega samráð sem átti að vera á milli ríkisvaldsins, verkalýðsforustunnar og vinnuveitenda, entist ekki. Þetta svokallaða þríhliða samráð brast á síðustu stundu og það var verkalýðsforustan sem fór frá samningaborðinu. Vinnuveitendur og ríkið ákváðu síðan að fara með þetta mál áfram og að mörgu leyti tel ég miður að svo skyldi hafa farið. Ég tel samt sem áður að með þessari lögfestingu sé ekki verið að gera neitt sem geti skaðað verkalýðsfélögin eða verkalýðshreyfinguna á neinn hátt og tel því að hún geti tekið gleði sína á ný. Ég tel að það sé vilji flestra að verkalýðsfélögin séu öflug og að verkalýðshreyfingin hafi þann mátt sem henni er nauðsynlegur til að vera einn af hornsteinum lýðræðisins.

Herra forseti. Það er satt best að segja mjög merkilegt að sjá inn í þann hugarheim sem birtist hér hjá mörgum stjórnarliðum, hverjum á fætur öðrum, þeim sem á annað borð fara að tala hér í umræðunum loksins þegar komast í gang einhverjar efnislegar umræður. Má þá ekki á milli sjá hver er vaskari í yfirlýsingum, hæstv. félmrh. sjálfur, eða einstakir hv. þm. stjórnarliðsins eins og sá sem talaði hér síðast. Það stendur ekki á ásökununum í garð verkalýðshreyfingarinnar, þetta er allt henni að kenna. Það er t.d. algjörlega henni að kenna að það skuli vera ágreiningur um þessi mál. Málin eru svo einföld í hugum hv. stjórnarsinna sem hér eru að reyna að þröngva þessari löggjöf í gegnum Alþingi og yfir verkalýðshreyfinguna í andstöðu við hana. Henni er nær, þetta er allt henni að kenna. Hún sleit samráðinu o.s.frv. Einnig, herra forseti, er mjög merkilegt að hlusta á ræður af því tagi sem hér var flutt síðast og reyna að leita svara við því hvernig þessir menn upplifa eða skilja hlutverk verkalýðshreyfingarinnar. Hver halda menn að sé tilgangur verkalýðsfélaga og markmiðið með því að launafólk skipuleggi sig yfirleitt í verkalýðsfélögum? Það kom fram hér í máli síðasta ræðumanns að verkalýðshreyfingin hefði m.a. dugað vel í því að halda niðri launum. Það voru notuð þau orð ,,að halda niðri launum``. Er það virkilega svo að stjórnarsinnar telji það megintilganginn með skipulagðri verkalýðsbaráttu að halda niðri launum? Hafa þeir ekki áttað sig á því að það er alveg öfugt? Grundvallarhugsunin á bak við það að verkafólk skipar sér saman í félög er til þess að efla samtakamátt sinn til að berjast fyrir bættum kjörum. Í hinu orðinu eru menn svo fljótir að kenna verkalýðshreyfingunni um að lífskjörin séu ekki nógu góð á Íslandi, eins og hæstv. félmrh. hreytti út úr sér í sjónvarpsviðtali þegar hann sagði að þessum mönnum væri nær að snúa sér að því að bæta kjörin. Ég held, herra forseti, að það þurfi að fara í allmiklu ítarlegri umræður um þessi mál og ræða þetta betur við hv. stjórnarsinna til að reyna að leiða þeim fyrir sjónir hver er grundvallartilgangurinn með verkalýðsbaráttu í landinu.

Herra forseti. Ég kannast nú ekki við að hafa verið með neinar ásakanir á hendur verkalýðshreyfingunni. Ég einfaldlega upplýsti, eins og margoft hefur komið hér fram, að þetta hófst með því að hæstv. þáv. félmrh., Guðmundur Árni Stefánsson, skipaði nefnd sem átti að fara yfir vinnureglur markaðarins. Þar að borði komu þessir þrír aðilar í svonefndum þríhliða viðræðum. Þær viðræður höfðu staðið yfir í tvö ár þangað til verkalýðshreyfingin hætti að taka þátt í viðræðunum. Ég ætla ekkert að segja nákvæmlega hvers vegna þeir hættu, en þetta er samt sem áður staðreynd. Ég sagði jafnframt að ég harmaði að það skyldi hafa þurft að fara svo. Ég hefði talið mun æskilegra að það hefði orðið samráð um þessi mál heldur en að það hefði þurft að fara í einhvern hnút. En eins og hv. þm. kom inn á er það auðvitað markmið aðila vinnumarkaðarins að halda jafnvægi og stöðugleika þannig að hægt sé að halda uppi kaupmætti launa. Ég lít á það sem eitt af hlutverkum verkalýðshreyfingarinnar að reyna það. Það hefur verkalýðshreyfingin gert með hóflegum launakröfum þegar á þurfti að halda. En að sjálfsögðu er það síðan meginmarkmið verkalýðshreyfingarinnar að halda uppi launum og góðum kaupmætti sem helst náttúrlega í hendur.

Herra forseti. Ég tel eiginlega að það sé nánast neðan við virðingu manna að ræða þessa hluti með þeim hætti sem hér hefur verið gert t.d. af hæstv. félmrh. endurtekið og að nokkru leyti af fleiri talsmönnum stjórnarliðsins hér. Að stilla málum þannig upp að af því að verkalýðshreyfingin hafi slitið einhverjum viðtölum eða samtölum um þessi mál eftir tveggja ára ferli, sem er reyndar ekki rétt, sé þetta allt þeim að kenna og ekki verði við neinu gert. Það verði bara að hafa það, eins og hæstv. félmrh. sagði hér í dag. Ég tel að í fyrsta lagi sé þetta ákaflega mikil einföldun á atburðarásinni eins og ég þekki til hennar og hún hefur verið rakin af öðrum. Það liggur fyrir að það var hæstv. ríkisstjórn sem ákvað að bíða ekki lengur og gefa þessu starfi ekki lengri tíma. Hún tók málið í einhliða vinnslu af sinni hálfu og fór að undirbúa frv. og hvaðeina eftir sínu höfði. Þá sleit verkalýðshreyfingin auðvitað frekari fundarhöldum. Hún sá ekki ástæðu til að láta traktera sig þannig. En jafnvel þótt stjórnarliðar hefðu rétt fyrir sig mundi það ekki breyta þeirri stöðu sem málin eru nú í. Verkalýðshreyfingin er á móti þessu og vill ekki una því að svona sé með hana farið og að þröngvað sé upp á hana samskiptareglum um hennar eigin mál, samskiptareglum á vinnumarkaði, með þessum aðferðum. Og það vita allir sem lent hafa í deilum, hvers konar deilur sem það eru, átök milli manna, félagasamtaka eða styrjaldir milli þjóðarbrota eða hvað það nú er, að það þýðir ekkert þegar út í deilurnar er komið að eyða öllu púðrinu í að þrátta um upphafið. Menn verða að horfa á aðstæðurnar eins og þær eru og reyna að leysa þær. Verkefnið núna er ekki að rífast um það hverjum um er að kenna heldur hitt að reyna að ná aftur upp stjórnmálasambandi milli þessara mikilvægu aðila í þjóðfélaginu. Og stjórnarliðar og hæstv. ráðherra ættu að hafa vit á því að eyða orku sinni í það en ekki pex um það sem liðið er.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. að það er nauðsynlegt að halda uppi góðu samráði við verkalýðshreyfinguna og reyna að ná sáttum við hana með einhverju móti. Og ég treysti ríkisstjórninni fyllilega til þess. Varðandi það að ekki hafi mátt taka þetta mál frá nefndinni af því að hún var ekki endanlega sammála vil ég bara minna á, herra forseti, að það varð mörgum undrunarefni á sínum tíma þegar ákveðið 2.000 manna verkalýðsfélag boðaði verkfall með 30 mönnum úr sama félagi. Það kallar enginn í dag lýðræði. Það var í raun skemmdarverk af hálfu viðkomandi verkalýðsforustumanna. Ég held að það sé ein meginástæðan fyrir því að menn töldu nauðsynlegt að koma á skýrari reglum á vinnumarkaðnum þannig að enginn einn verkalýðsforingi gæti leyft sér að kalla til sín ákveðinn hóp manna sem hann sjálfur jafnvel gat valið. Að því leytinu til er búið að taka á því máli með því að hafa þröskuld. Að flestra mati var nauðsynlegt að gera slíkt. Það kalla ég ekki að fara að garfa í innri málum verkalýðshreyfingarinnar heldur lít ég svo á að með þessu móti hafi lýðræði verið aukið innan verkalýðshreyfingarinnar. Verkalýðsforingjar eru nánast neyddir til að reyna að ná þessum hópi inn til þess að ákveða vinnustöðvanir.

Herra forseti. Það frv. sem liggur fyrir er hluti af heildarstefnu hæstv. ríkisstjórnar gagnvart samtökum launafólks í landinu. Eimitt þessa stundina var að ljúka fundi í efh.- og viðskn. þar sem þrjú lögfræðiálit um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna lágu fyrir og það átti að taka málið út úr nefndinni án þess að mönnum gæfist tóm til að lesa þau. Þessu mótmælti stjórnarandstaðan og þess vegna var fundinum frestað í klukkutíma. Þetta sýnir betur en margt annað við hvaða aðstæður stjórnarandstaðan býr í þessari virðulegu stofnun að það var ekki fyrr en við gerðum kröfu um veruleg fundarhöld að menn féllust á að halda málinu áfram í viðkomandi nefnd. Þannig hafa málin verið rekin í þinginu af stjórnarmeirihlutanum og alveg sérstaklega í efh.- og viðskn., reyndar af ótrúlegu offorsi. Ég tek reyndar fram að ég tel eftir því sem mér sýnist að þessi nefnd sé verri en aðrar nefndir vegna þess að maður heyrir ekki svipaða sagnfræði úr öðrum þingnefndum eins og um er að ræða í hv. efh.- og viðskn. undir forustu hv. 5. þm. Norðurl. v. Vilhjálms Egilssonar. Þetta mál hefur reyndar verið á döfinni um nokkurt skeið. Það eru tveir mánuðir síðan við fórum að ræða þetta í þessari stofnun. Það er tveir mánuðir síðan umræður hófust um það að kannski væri þetta mál að koma. Miklar umræður voru um fundarstjórn forseta, utandagskrárumræður og fleira um að þessi mál væru að fara af stað. Það var ekki fyrr en í febrúar eða mars sem ríkisstjórnin áttaði sig á því að hún yrði að taka þessi mál í gegnum þingið. Það var ekki fyrr en þá að hún sá ljósið. Þá var ákveðið að kýla þessi mál í gegnum þingið með góðu eða illu, illu alveg eins og góðu. Þá var náttúrlega byrjað á því eins og venjulega hjá hæstv. ríkisstjórn að leggja málið ekki fyrir þessa virðulegu stofnun sem þó er löggjafarþing þjóðarinnar heldur fyrir blaðamannafund. Hæstv. félmrh. lagði málið fyrir blaðamannafund. Það gerðist 19. mars sl. þar sem hann gerði grein fyrir þeim mikla fögnuði sem væri nú búinn verkalýðshreyfingunni í landinu. Í framhaldi af því og kynningu hans af málinu í hæstv. ríkisstjórn tókum við málið upp í hv. Alþingi. Á fundi Alþingis 20. mars sl. kvöddum við okkur hljóðs utan dagskrár í umræðum um störf þingsins, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og fleiri þingmenn. Þar komst ég þannig að orði að með því að það ætti að taka þetta mál í gegnum þingið þá væri verið að segja í sundur friðinn á Alþingi. Segja í sundur friðinn í þjóðfélaginu með þessum málum. Ég tók eftir því að margir mætir menn höfðu nákvæmlega sömu setningu fljótlega upp úr því þannig að mjög kvað þarna við einn róm af hálfu stjórnarandstöðunnar eins og hefur reyndar jafnan verið í málinu. Kannski er rétt að rifja það upp að þegar umræðurnar um þessi mál hófust sagði hv. þm. Sighvatur Björgvinsson: Ja, hann er mikill afreksmaður, hann hæstv. félmrh., hann Páll Pétursson, sá ágæti bóndi og þingmaður. Þetta þótti fyndið og satt að segja hefur Sighvatur verið með allra skemmtilegustu mönnum í seinni tíð en þó aðallega eftir að hann hætti að vera ráðherra í síðustu ríkisstjórn. Sighvatur sagði: Hæstv. ráðherra, Páli Péturssyni, hefur tekist að sameina stjórnarandstöðuna og sameina verkalýðshreyfinguna. Þetta fannst mönnum fyndið. Þetta er nefnilega veruleikinn. Staðreyndin er auðvitað sú að andspænis þessum árásum á kjör alþýðunnar í landinu sem hafa birst frá hæstv. ríkisstjórn á undanförnum vikum og mánuðum hefur verið betri samstaða í stjórnarandstöðuliðinu en áður hefur verið. Það er út af fyrir sig athyglisvert því að þetta eru ólíkir stjórnmálaflokkar. Það hefur líka verið betri samstaða innan verkalýðshreyfingarinnar. Það kveður svo rammt að því að við setningu alþýðusambandsþingsins í gærkvöldi sögðu bæði forseti ASÍ og BSRB að nú væri sennilega skynsamlegast að láta þessar hreyfingar einhvern tímann í fyllingu tímans renna saman. Hefðu satt best að segja fáir látið sér detta það í hug að það yrði nefnt í upphafi þings Alþýðusambands Íslands fyrir nokkrum árum svo ég tiltaki enga nákvæma tölu í þeim efnum. Það er því tilfellið að menn hafa brugðist við af mikilli hörku og mjög sterkri samstöðu. Verkalýðshreyfingin í landinu og stjórnarandstaðan líka. Þegar stéttarfélagsfrv. var vísað til nefndar urðu heldur betur söguleg tíðindi í þessari stofnun vegna þess að þá var því vísað til nefndar með öllum atkvæðum viðstaddra hér gegn einu. Það var hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hann var skilinn eftir á vakt til að tryggja að menn fylgdu almennilega þingsköpum og réttum reglum í þessari stofnun. Stjórnarandstæðingar gengu á dyr og sögðu sem svo: Það er best að stjórnarliðið beri ábyrgð á þessari ófreskju, dragi sinn skratta sjálft. Niðurstaðan varð með öðrum orðum sú að strax í upphafi, bæði þegar málið var kynnt á blaðamannafundi og þegar málið var kynnt í ríkisstjórn og þegar málið var tekið fyrir hér mættu þessu máli óvenjulega harðar viðtökur. Ég er nokkurn veginn viss um það, hæstv. forseti, að hæstv. félmrh. og hæstv. ríkisstjórn veltu því fyrir sér hvort þessar viðtökur væru með þeim hætti að ástæða væri til að hlusta á þær að einhverju leyti. Niðurstaða þeirra var sú að gera það ekki. Niðurstaða ríkisstjórnarinnar var sú þrátt fyrir skýrar viðvaranir okkar að taka ekki mark á stjórnarandstöðunni. Niðurstaða hæstv. félmrh. hefur verið sú að taka ekki mark á verkalýðshreyfingunni. Hann talar með lítilsvirðingu um verkalýðsforkólfana sem máli sig út í horn og þar sem eru þúsundir manna saman komnar á Lækjatorgi segir hann að tveir, þrír menn séu að umla á Lækjartorgi. Það er ótrúlegt hvað hæstv. núv. félmrh. hefur sýnt verkalýðshreyfingunni mikið virðingarleysi sem er örugglega vegna þess að hann metur hana lítils. Hann gerir sér að vísu grein fyrir því eins og góðum bónda sæmir að vinnufólk er til einhvers, það þarf að vera til í heyskapinn, í slátrunina í sauðburðinn, í hirðinguna að vetrinum. En það á hins vegar ekki að ráða mjög miklu, þar er það bóndinn sjálfur sem ræður. Þar er það bóndinn sjálfur sem ræður því hvernig háttað er einstökum atriðum í rekstri búskaparins. Mér finnst satt að segja að það komi mjög greinilega fram hjá hæstv. félmrh. skortur á skilningi á þýðingu og mér liggur við að segja á tilfinningum verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Það er að vísu ekki nýtt þegar Framsfl. og Sjálfstfl. hittast. Það hefur reyndar alltaf verið þannig að þegar þeir hafa runnið saman hafa einlægt farið af stað illindi gagnvart verkalýðshreyfingunni á Íslandi. Ég hélt að hæstv. ráðherra Páll Pétursson væri ekki búinn að gleyma útreiðinni sem Framsfl. fékk vorið 1978. En þar var fyrst og fremst um það að ræða að Framsfl. var að súpa seyðið af árásum og atlögu að verkalýðshreyfingunni í landinu mjög hörðum árásum á verkalýðshreyfinguna í landinu og Framsfl. varð þá minni en hann hefur nokkurn tímann áður orðið eftir að hann komst á blað að einhverju marki í íslenskum stjórnmálum. En það virðist vera þannig að hæstv. félmrh. og hæstv. utanrrh., sem ræður sennilega þessari för því ég vil ekki ætla hæstv. félmrh. að móta þessi ósköp, þennan hroða, hafi algjörlega gleymt þessum tíma. Framsfl. var svo að segja afskrifaður í íslenskum stjórnmálum vorið 1978 eftir það hvernig hann hagaði sér ásamt íhaldinu gagnvart verkalýðshreyfingunni í landinu. Það er fróðlegt til umhugsunar að staðan skuli vera þannig að menn skuli aftur vera lagðir af stað inn á þessa braut á móti samtökum launafólks. Ég átti á árunum 1978 til 1983 mjög gott samstarf og ágætar viðræður við ýmsa forustumenn Framsfl. sem ég mat og met mikils. Þeir voru allir sammála um það að það hefði orðið Framsfl. fyrst og fremst fjötur um fót í kosningunum 1978 að menn hefðu ekki sýnt verkalýðshreyfingunni nægilega ræktarsemi. Ég bendi á það, hæstv. forseti, að í lögunum, Ólafslögum sem voru kennd við formann Framsfl. og voru sett 1979, er einstæður kafli um samráð og samvinnu við samtök launafólks í landinu. Hver ætli hafi beitt sér fyrir því að sá kafli kom inn í þessi lög um efnahagslög? Hver ætli hafi beitt sér fyrir því nema Ólafur Jóhannesson, þáverandi formaður Framsfl.? Það er því augljóst mál að þáverandi forustumenn Framsfl. töldu að þarna hefði flokknum orðið á, þeim sjálfum. Nú er kominn hópur af nýjum þingmönnum Framsfl. inn í þessa stofnun. Þeir voru ekki með í stríðinu á þeim tíma og þekkja það sjálfsagt ekki. Þó er einn og einn maður eins og hæstv. félmrh. og hæstv. forseti, Guðni Ágústsson sem þekkja þessa hörmungarsögu og eru örugglega innst inni í vandræðum með að samsama veruleikann, sem þeir standa í í dag, við eigin tilfinningar. Örugglega hvað sem þeir segja þá er það þannig. Ég segi það af því að ég þekki þessa menn báða að góðu. Þegar núv. ríkisstjórn var mynduð man ég eftir því að forustumenn flokkanna voru allir beðnir um að segja hvað þeir segðu um þessa stjórn. Ég man vel eftir því hvað menn sögðu. Menn sögðu hluti sem lágu flestir eiginlega í augum uppi. Flestir forustumenn Alþfl. sögðu nánast að þeir væru spældir yfir að hafa tapað ráðherrastólum. En ég man þó eftir að varaformaður Alþfl., Guðmundur Árni Stefánsson, hv. þm., fyrrv. hæstv. ráðherra, sagði að það hættulega við þessa stjórn væri það að hún mundi lenda upp á kant við verkalýðshreyfinguna mjög fljótt. Ég man þegar hann sagði þetta vegna þess að mér fannst að þetta væri eins og hljómur aftan úr liðnum tíma sem kæmi kannski ekki aftur og að Framsfl. hefði væntanlega lært eitthvað á hruninu 1978. En þessi setning hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar hefur aftur og aftur rifjast upp fyrir mér á undanförnum dögum þegar það er að koma í ljós að Framsfl. og Sjálfstfl. lenda í nákvæmlega sömu hremmingunum gagnvart verkalýðshreyfingunni á Íslandi og þeir gerðu 1978. Nákvæmlega sömu hremmingunum. Í ummælum þeirra um verkalýðsforustuna kemur fram nákvæmlega sama skilningsleysið. Verkalýðsforkólfarnir mála sig út í horn. Tveir, þrír á Lækjartorgi. Það var táknrænn og eftirminnilegur viðburður sem átti sér stað í dag. Það var ákveðið að þing Alþýðusamband Íslands kæmi saman á Austurvelli. 
            

Ég var einmitt að hugsa um að sleppa þessu.

Hv. þm. áttar sig greinilega ekki á því til hvers þessi gleraugu eru notuð. Hélt fund, alþýðusambandsþing, hér út á Austurvelli. Það hefur aldrei verið gert áður. Mér verður þessi atburður örugglega mjög lengi í minni. Það var mjög sterk samstaðan í fulltrúaliði alþýðusambandsþingsins. Þar var einróma gerð samþykkt sem var komið með hingað og forseti Alþýðusambandsins, Benedikt Davíðsson, sagði hér við útidyrnar að það yrði meiri háttar slys ef þetta yrði samþykkt. Hann, eins og allir forustumenn verkalýðshreyfingarinnar að undanförnu, bauð upp á hvorki meira né minna en það að farið yrði í viðræður um þessi mál. Eins og hv. 2. þm. Suðurl. vill að verði gert en má sig hvergi hræra fyrir ofureflinu í þingflokki Framsfl. Forseti Alþýðusambandsins, formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og aðrir forustumenn í stéttarfélögunum hafa boðið upp á viðræður um starfsrammann. Þeir segja: Lögin eru gölluð og þau má skoða. Formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja gengur meira að segja svo langt að segja það þurfi að fara í þá vinnu að samræma þann lagaramma sem gildir um opinbera vinnumarkaðinn og einkavinnumarkaðinn. Ég tel að þarna sé um að ræða rausnarlegt tilboð af hálfu leiðtoga þessara fjölmennu samtaka. Þegar við sendum frá okkur viðvaranir var ákveðið að hlusta ekki á okkur. Alveg eins er það núna, það er ákveðið að hlusta ekki á verkalýðsforustuna, hlusta ekki á verkalýðshreyfinguna og taka ekki mark á því sem hún er að segja. Forseti Alþýðusambandsins sagði reyndar hér í dag að ef þessi frv. yrðu samþykkt væri það meiri háttar móðgun við þjóðina í heild ef Alþingi tæki ekki mark á þeim ákvörðunum og áskorunum sem komu frá Alþýðusambandinu. Ég er því miður nokkurn veginn sannfærður um að hæstv. félmrh. hyggst ekki taka mark á þessu heldur í verki, a.m.k. ekki strax. Þó verð ég að viðurkenna að hann sýndi lit í dag þegar hann sagði að hann ætlaði sér að vera félmrh. í þrjú ár í viðbót til að geta lagað frv. sem á að fara að samþykkja núna. Mér finnst það vera mikil viðurkenning á því að honum sé bersýnilega að fatast og hann þurfi þrjú ár í viðbót til að laga vitleysurnar sem þeir ætla að samþykkja nú í vor. Það finnst mér höfðinglegt af hæstv. félmrh. að viðurkenna að það sé þriggja ára starf að laga það sem þeir ætla að samþykkja núna. Þó væri hitt mikið skemmtilegra ef menn færu í viðræður um málin með skipulegum hætti í samræmi við óskir stéttarfélaganna í landinu. Og í samræmi við óskir og stefnu Framsfl. 23. flokksþing Framsfl. sagði orðrétt, með leyfi forseta: ,,Framsóknarflokkurinn mun leita samstarfs við aðila vinnumarkaðarins um endurskoðun allra laga og reglugerða sem um vinnumarkaðinn gilda. Halda menn að kjósendur Framsfl. fyrir síðustu kosningar hafi skilið þetta þannig að það ætti að samþykkja lög um stéttarfélög og vinnudeilur og réttindi og skyldur opinberra starfsmanna í blóra við alla verkalýðshreyfinguna í landinu, öll stéttarfélög í landinu, eins og er að gerast núna? Andstaðan við þessar breytingar núna er miklu meiri en var 1938. Það er nefnilega misskilningur sem ég tek eftir t.d. í áliti minni hluta félmn. um þetta mál þar sem segir að verkalýðshreyfingin hafi verið á móti lögunum 1938. Það er ekki rétt. Alþýðusambandið var í raun og veru meira og minna fylgjandi lögunum 1938. Það voru hins vegar allmörg verkalýðsfélög á móti þeim. En Alþýðusambandið sem slíkt studdi þau lög og stefnur laganna frá 1938. Ég segi það fyrir mitt leyti að það tel ég að hafi verið skynsamleg afstaða. Af hverju var það skynsamleg afstaða að setja lögin 1938? Það var skynsamleg afstaða vegna þess að það var búið að reyna að halda þannig á málum að verkafólkið í landinu gæti ekki stofnað félög til að semja um kaup og kjör. Öll stéttabarátta á árunum 1925--1935 snerist um það að verkalýðsfélögin vildu fá sig viðurkennd. Deilurnar miklu á Akureyri, Borðeyrardeilan, Nóvudeilan, Torfunesslagurinn, allt snerist þetta um það að verkalýðsfélögin vildu fá að semja um kaupið fyrir fólkið sitt. Þess vegna var skynsamlegt að setja þessi lög á sínum tíma að mínu mati. En nú er það ekki einn, það er enginn. Það er ekki eitt einasta stéttarfélag á Íslandi sem styður ríkisstjórnina í þessu máli. Nú er ég ekkert að segja að í öllum tilvikum þurfi það að vera þannig að slík bylgja sé þannig að menn eigi að hlýða henni í einu og öllu. Ég er ekki að segja það. En ég segi alveg eins og er að ég tel að miðað við allar aðstæður og framtíðina þá væri það skynsamlegra að taka á þessum málum með þeim hætti að fara í samninga við verkalýðshreyfinguna. Hæstv. félmrh. kom hér í dag og gerði ítarlega grein fyrir sínum sjónarmiðum um einstök atriði. Ég vil segja það um hann að ég fagna því að hann hefur tekið myndarlegan þátt í umræðunum hér. Mér finnst hann hafa reynt að gera það af einlægni og ég met hann mikils fyrir það. Mér finnst það skipta miklu máli fyrir þingræðið að hérna fari fram alvarlegar umræður þó svo að menn endi með því að vera lóðrétt ósammála um svo að segja alla hluti. Við umræður um þetta mál hefur margt fróðlegt komið fram bæði hjá honum og öðrum eins og t.d. ýmsum hv. þm. Sjálfstfl. Hvar er hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson?  ,,Pétur sagði að upphlaupið í þjóðfélaginu minnti á baráttu forréttindastétta gegn breytingum á stöðu sinni. Reginmunur væri á verkalýðnum og verkalýðsfélögum sem notuðu verkalýðinn sem eins konar verkalýðsiðnað. Þá hefðu þessir aðilar ægivald gegnum lífeyrisstjóði.`` --- Síðan eru þessi snjöllu orð höfð eftir hv. þm. sem ég hygg að séu einstök í sögunni: ,,Ólýðræðisleysi í verkalýðshreyfingunni kallaði á sams konar ólýðræðisleysi hjá atvinnurekendum og saman færu þessi samtök með fjöregg þjóðarinnar, lífeyrissjóðina, sem í væru 260 milljarðar kr.`` Hv. þingmenn geta svo velt því fyrir sér hvað ólýðræðisleysi er en samkvæmt gömlum reikningsformúlum er það þannig að tveir mínusar gera plús. En þetta ólýðræðisleysi var mikið vandamál og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði að upphlaupið minnti á baráttu forréttindastéttanna. ,,Talsmenn verkalýðsfélaga, sjálfskipaðir fulltrúar almennings, tala um aðför að þessum sama almenningi,`` sagði hv. þm. í ræðu við 1. umr. þessa máls. ,,Og fólkið er gjörsamlega varnarlaust. Svo er tekinn orlofsheimilasjóður, félagsheimilasjóður og sjúkrasjóður og allt rennur þetta til þessarar verkalýðshreyfingar, til verkalýðsrekendanna og fjármagnar verkalýðsiðnaðinn.`` Jafnvel í hinum prentaða þurra texta Alþingistíðinda leynir fyrirlitningin sér ekki. Og allt þetta fer til að fjármagna verkalýðsiðnaðinn! Þetta er einn af helstu máttarstólpum hæstv. félmrh. Þetta er undirstaðan, einn hugmyndafræðilegur máttarstólpi undir þessu frv.  Hæstv. félmrh. hefur síðan tekið nokkurn þátt sjálfur í umræðum um þetta mál og ég ætla aðeins að víkja að því sem hann nefndi hér í dag. Hann sagði aftur og aftur: Þetta frv. hefur breyst, það er verra en það var. Ég vildi sjá í þessu frv. fastari tök á hálaunahópum. Hann sagði þetta oft. Út af fyrir sig get ég alveg ímyndað mér hvað hann er að fara. Ég hugsa að hann eigi við að sumir hálaunahópar sem hafa haft mjög sterka markaðsstöðu, t.d. flugumferðarstjórar og flugmenn, hafi getað keyrt upp sín laun. Ákveðinn hluti læknastéttarinnar hefur iðulega getað gert þetta. Tannlæknar hafa getað gert þetta. Hann saknar þess að hafa ekki í þessu frv. ákvæði til að taka á þessu fólki. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig ættu þau ákvæði að vera? Ég get vel deilt þeim áhyggjum með honum að þessir aðilar sprengi sig upp úr öllu og veki úlfúð og erfiðleika í samfélaginu. Vandinn er hins vegar sá að samningsaðilar þessa fólks á Íslandi eru, fyrir utan flugmenn, í nær öllum tilvikum ríkið sjálft. Með öðrum orðum, til að semja við tannlækna og til að semja við sjúkrahúslækna og til að semja við flugumferðarstjóra þarf ríkið að taka á sér og fara yfir sína eigin framkvæmd launastefnunnar m.a. í gegnum Tryggingastofnun ríkisins og fleiri slíka aðila. Mér liggur við að segja að það sé hreinn barnaskapur að ímynda sér að hægt sé að setja lagaákvæði inn í lög af þessu tagi sem leysi þann vanda sem hæstv. félmrh. er að tala um. Hann lagði á það mikla áherslu í ræðu sinni í dag að það hefði margt breyst í þessu frv. eins og t.d. það að vinnustaðarfélögin væru úti, að tengireglan væri veikari og óbreytt frá gildandi lögum o.s.frv. Út af fyrir sig er ekki nokkur leið að mótmæla þessu. Gallinn við málið felst hins vegar ekki bara í þessu. Það er svo ótrúlegt að það er eins og hæstv. ráðherra geri sér ekki grein fyrir því að aðalatriði málsins liggur ekki þarna. Það liggur fyrst og fremst í því hvernig að málinu er staðið. Ríkisstjórnin ákveður að hlutast til um innri mál verkalýðsfélaganna án þess að gera tilraun til að ljúka samningum við þau. Þess vegna er vonlaust, a.m.k. fyrir mig, að líta þannig á að þessi frv. séu margfalt betri en þau voru af því að margt hefur verið tekið út úr þeim. Hinn stóri veruleiki er sá að þau eru í umfangi sínu og formi storkun við tilveru verkalýðshreyfingarinnar. Af hverju? Vegna þess að ef menn halda áfram á þessari braut og ef þetta verður samþykkt er verið að opna fyrir fleiri atlögur, fleiri skref, öflugri árásir á verkalýðshreyfinguna á næstu árum. Menn skulu ekki ímynda sér að þetta yrði síðasta lotan. Eða hvað? Og ég spyr hæstv. félmrh.: Er þetta síðasta lotan? Er það þannig að hann vilji gefa yfirlýsingu um að hann muni ekki sem félmrh., sitjandi út kjörtímabilið að öðru óbreyttu, beita sér fyrir nýjum breytingum á vinnulöggjöfinni? Það er mjög mikilvægt að fá upplýsingar um það. Eða er hann sömu skoðunar og hv. þm. Pétur H. Blöndal um að það þurfi að breyta þessu enn þá meira? Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að fá um þetta upplýsingar frá hæstv. ráðherra. Það verður að segja eins og er, hæstv. forseti, að margt af því sem fram hefur komið hjá hæstv. ráðherra í þessu máli hefur verið óljóst. Hann hefur ekki svarað því af hverju hann er að þessu. Hefur hann svarað því? Ég heyrði ekki betur en að hv. þm. Ögmundur Jónasson væri aftur og aftur í dag að reyna að slíta það út úr ráðherranum af hverju verið er að flytja þetta frv. Hver er ástæðan? Hvert er markmiðið með þessu? Hvað er það? Ekki er það til að minnka launamuninn. Það er alveg ljóst og var mjög skýrt rakið í ræðu hv. 17. þm. Reykv. í dag. Ekki er það til að stuðla að betri sátt á vinnumarkaðnum. Það sjá allir að það geta orðið mikil átök í haust út af þessu frv. Það er ekki út af því. Af hverju er þetta? Ekki er það vegna þess að hæstv. ráðherra sé annt um Framsfl. því það er greinilegt að hann fer hraðminnkandi á meðan þetta er hér til meðferðar. Hvað veldur því að ráðherrann leggur þessar sjálfspyndingar á sig og Framsfl. og mér liggur við að segja þjóðina með því að taka þetta mál í gegn á þennan hátt? Hvaða hugmyndafræði og hvaða hugsun er á bak við þetta mál allt saman? Ég held að við verðum, hæstv. forseti, að gera okkur grein fyrir því að þessi tvö mál eru hugmyndafræðilegur fáni frjálshyggjunnar og markaðshyggjunnar. Það er nokkuð hart fyrir hæstv. félmrh. að bera uppi þennan fána thatcherismans á Íslandi en það er það sem er að gerast. Á síðasta kjörtímabili var það þannig að menn voru að klóra talsvert í velferðarkerfið eins og kunnugt er. Á þessu kjörtímabili er verið að breyta vinnulöggjöfinni og breyta lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Til hvers? Til að auka svigrúm þeirra sem eiga fjármagn. Til þess að gera vinnumarkaðinn sveigjanlegri svo það sé hægt að beita fólki í þá vinnu sem mestan arð gefur á hverjum tíma burt séð frá því hvernig það hentar fólkinu sem um er að ræða. Þannig er það og hæstv. félmrh. getur auðvitað alveg haldið því fram að ekki sé um það að ræða í þessu frv. að menn séu að innleiða hér thatcherisma á öllum sviðum. En ég segi: Hér er verið að stíga nákvæmlega sömu skrefin á móti verkalýðshreyfingunni og Margrét Thatcher steig gegn verkalýðshreyfingunni í Bretlandi á sínum tíma, nákvæmlega sömu skrefin. Þetta sést á öllum sviðum, t.d. í 47. gr. laganna um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og í fleiri málum af því tagi. Margrét Thatcher er endurborin upp á Íslandi og birtist okkur í þessum frv. Það er býsna dapurlegt að ekki sé meira sagt, hæstv. forseti. Eða hvaða framtíðarsýn er í þessu? Hvaða framtíðarsýn er verið að draga upp fyrir íslensku þjóðina? Að losa um þessa hluti alla eins og hægt er, að hafa hlutina þannig að það sé sem mest frelsi fyrir markaðinn. Það er alveg rétt sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sagði fyrr í dag í umræðunni að í Evrópu er stefnt að því að sundra, að búa til margar einingar og sundra. Það er rétt. Það liggur í eðli markaðarins að sundra, að stuðla að samkeppni á öllum sviðum milli allra um allt, eins og svarta bókin frá hæstv. fjmrh. segir, samkeppnisbókin um skólakerfið sem hv. þm. hafa vonandi lesið. Gegn þessari framtíðarsýn hefur verið teflt framtíðarsýn félagshyggjunnar sem er sú að fólk reyni að standa saman, að þeir sem eiga ekkert að selja nema vinnuafl sitt læsi sér saman í krafti samstöðunnar í þágu þeirra sem minnst hafa í þjóðfélaginu vegna þess að það er vitað að þeir sem minnst hafa og veikastir eru, tryggja ekki kjör sín öðruvísi en með samstöðunni. Þarna skilur á milli félagshyggjunnar og fjármagnshyggjunnar. Það er leiðinlegt ef það er þannig að Framsókn ætlar, með leyfi forseta, að asnast til að fara með íhaldinu þessa braut. Það er leiðinlegt til þess að vita. Ég vil í framhaldi af þessu, hæstv. forseti, nota þetta tækifæri sem ég hef hér við 2. umr. til að flytja úr þessum ræðustól sérstakar þakkir til allra þeirra sem hafa sent umsagnir um þessi mál. Ég vil einnig festa það í þingtíðindi af minni hálfu að ég vil þakka þessu fólki fyrir þá miklu vinnu sem fjöldinn allur af stéttarsamtökum, verkalýðsfélögum í landinu, hefur lagt í það að fara yfir þessi mál og gera athugasemdir í einstökum atriðum. Það kom nú í ljós, hæstv. forseti, að það var ekki vanþörf á því að fara yfir þetta. Í inngangi að almennum athugasemdum Alþýðusambands Íslands um alþjóðlegar skuldbindingar um félagafrelsi og starfsemi stéttarfélaga er bent á sex megingögn, meginskjöl, sem við erum aðilar að, sem talið er að hafi verið brotin með frv. eins og það var í upphafi og sem hæstv. félmrh. hefur reyndar viðurkennt að nokkru að hafi verið brotin. Hvaða sneplar eru það nú? Það er nú fyrst stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, 74. gr. nr. 33/1944, með áorðnum breytingum, varðandi rétt stéttarfélaganna. Það eru sérstaklega þær breytingar sem voru gerðar í febrúar 1995 og við samþykktum á Þingvöllum það ár. Sumir sem eru hér í þessum sal greiddu því atkvæði á Þingvöllum. Einn sem er hér í þessum sal hélt fína ræðu á Þingvöllum. Í öðru lagi er það mannréttindasáttmáli Evrópu. Í þriðja lagi félagsmálasáttmáli Evrópu. Í fjórða lagi er það alþjóðasamningur um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi sem fullgiltur var af Íslands hálfu 22. ágúst 1979. Í fimmta lagi er það 2. gr. ILO-samþykktar nr. 98, þar sem segir að félög atvinnurekenda og verkamenn skuli njóta nægilegrar verndar vegna afskipta hverra af öðrum hvort sem þau afskipti eru bein eða framkvæmd af umboðsmönnum eða meðlimum slíkra félaga. Í sjötta lagi er það 3. gr. samþykktar ILO nr. 87, um félagafrelsi, þar sem segir að félög verkamanna og atvinnurekenda skuli eiga rétt á að setja sér lög og reglur og vera algerlega óháð í vali á fyrirsvarsmönnum sínum og við að skipuleggja stjórn sína og starfsemi og setja sér stefnuskrá. Það var skoðun lögfræðinga Alþýðusambands Íslands, sem þekkja þessi mál held ég allvel, að þarna væri um það að ræða að ef þetta yrði samþykkt eins og það var þá væri það brot á öllum þessum lögum og öllum þessum sáttmálum. Alþýðusamband Íslands sendi síðan frá sér mjög ítarlega greinargerð. Því miður hef ég ekki tök á því að fara yfir hana í einstökum atriðum. En ég vil nefna hana því hún er vönduð þessi greinargerð. Ég vil einnig í þessu sambandi, hæstv. forseti, vekja athygli þingheims á umsögn Þjóðhagsstofnunar. Getur verið að hún hafi farið fram hjá mönnum til þessa eða hefur verið sagt frá henni hér í ræðustól, þar sem sagt er til dæmis, með leyfi forseta: ,,Með frv. er miðstýrð kjarasamningagerð fest í sessi og lögfest útfærsla á samningsformi sem lengst af hefur einkennt íslenskan vinnumarkað.`` Ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Er hann sammála umsögn Þjóðhagsstofnunar um að það sé verið að festa í sessi miðstýrða kjarasamningagerð með þessum tillögum eins og þær eru? Ég vil einnig, hæstv. forseti, tímans vegna bara láta mér nægja rétt að benda á ítarlegar umsagnir einstakra félaga um hina almennu stefnu þessa frv. Það koma afar fróðlegir hlutir fram en ég hef ekki tök á að fara yfir þá í einstökum atriðum. En ég ætla aðeins hins vegar að fara hér yfir breytingartillögur meiri hluta félmn. Ég verð að segja það í fyrsta lagi að ég tel þær ekki duga mér til að fagna þessu frv. Mér finnst að sumt af þessu sé harla lítilsiglt og breyti alveg ótrúlega litlu. Í sjálfu sér er ástæðulaust að rekja það hér nánar. En ég sé ekki betur en að það sé villa í þessum breytingartillögum sem verður að skoða betur, þ.e. brtt. við 4. gr. þar sem segir í a.-lið: ,,Í stað orðsins ,,helmingur`` í síðari málslið 2. efnismgr. komi: fimmtungur.`` Síðan segir í d-lið: ,,Í stað síðari málsliðar 4. efnismgr. komi tveir nýir málsliðir, svohljóðandi:`` Ég sé ekki betur en að menn séu í tveimur breytingartillögum að breyta sama málsliðnum með mismunandi hætti. Ég vil fara fram á það ef menn ætla að afgreiða þessi ósköp, ég vil nú helst að þessu verði bara hafnað og hent í ruslakörfuna, að þá sé þetta skoðað því nóg er nú vitleysan samt. Ég sé ekki betur en þarna sé um það að ræða að menn þurfi að skoða málið talsvert betur. Ég vil einnig, hæstv. forseti, endurtaka að ég tel að það sé ekki um það að ræða að þessar breytingartillögur breyti neinu í grundvallaratriðum um málið. Málið er þannig háttað að það er í raun og veru ekki hægt að gera neitt annað en að hafna þessu frv. eins og það liggur fyrir. Ég vil þá ljúka máli mínu, herra forseti, með því að segja að ég tel einboðið að eðlilegast væri að hæstv. félmrh. tæki sér far með sinni góðu ráðherrabifreið í Kópavog, í íþróttahús Digranesskóla og lýsti því þar yfir að frumvarpssnepill þessi yrði dreginn til baka og yrði ekki til frekari meðferðar á þessu þingi. Jafnframt að hann óskaði eftir því að það hæfust viðræður við Alþýðusamband Íslands um leikreglur á vinnumarkaði og um kjarasamninga til næstu ára, m.a. með hliðsjón af þeim ályktunum sem koma fram á alþýðusambandsþinginu þar sem gert er ráð fyrir að stefnt verði að því að Íslendingar verði með svipað kaup og gerist í Danmörku eftir tiltekinn árafjölda. Og að við færum saman í þetta verk, þjóðin öll og hæstv. félmrh. væri með í þeirri för eftir að hann hefði dregið þetta til baka og tilkynnt það í íþróttahúsi Digranesskóla núna á eftir. Við alþýðubandalagsmenn höfum lagt á það áherslu í okkar málflutningi á undanförnum árum. m.a, á miðstjórnarfundi fyrir nokkru, að þessa stefnu ættum við að hafa. Nú væri það þannig að við hefðum á undanförnum árum verið að gera margt til þess að samræma aðstæður fyrirtækjanna því sem gerist í grannlöndum okkar, alls konar gjöld sem verið er að létta hér af fyrirtækjunum til að gera þau samkeppnisfær eins og það heitir við fyrirtæki í öðrum löndum. Aðstöðugjaldið var fellt niður t.d. hér í Reykjavík af forríkum fyrirtækjum sem borga síðan enga skatta, því miður, eða sama og enga. Ég sé eftir þeim peningum frá samneyslunni, ég segi alveg eins og er. En látum það vera. Það er verið að samræma þessa hluti og menn hafa staðið saman um það, verkalýðshreyfingin, ætli meira að segja BSRB hafi ekki verið með í því að samræma þessi starfsskilyrði atvinnufyrirtækjanna í landinu. Ég man ekki betur. Allir hafa tekið undir þann söng. En nú er komið að því að samræma starfsskilyrði heimilanna í landinu. Það er komið að því. Nú er komið að því að samræma starfsskilyrði fjölskyldnanna á Íslandi þannig að þeir sem búa við venjulega vinnu og venjulegar aðstæður í þessu landi geti búist við svipuðum kjörum í meginatriðum og gerist í grannlöndum okkar. Það er náttúrlega sjálfsagt mál af ýmsum ástæðum. Það er líka mannúðarmál og það er líka sjálfstæðismál. Það er sjálfstæðismál til þess að koma í veg fyrir að fólk flýi Ísland í stórum stíl. Það er m.a. til að koma í veg fyrir að fólk fari með búslóðirnar sínar í gámum á Jótlandsheiðar í stórum stíl og að menn sjái enga aðra lausn en að vinna í fiski í Danmörku. Einhver hótfyndinn maður sagði það um daginn þegar Eimskipafélagið fékk útflutningsverðlaunin: ,,Ætli það sé fyrir að flytja út gámana með búslóðunum.`` Staðreyndin er sú að það hafa aldrei fleiri farið út með búslóðirnar sínar en á undanförnum missirum, aldrei fleiri. Og við alþýðubandalagsmenn höfum mótað þá stefnu að við eigum að setja okkur það meginverkefni á næstu árum að samræma starfsskilyrði heimilanna hér og annars staðar. M.a. af þeirri ástæðu höfum við óskað eftir því að hæstv. forsrh. gefi Alþingi skýrslu um muninn á lífskjörum á Íslandi og í grannlöndum okkar, einkum í Danmörku, því það er margt missagt í þeim fræðum eins og kunnugt er og menn þekkja sem hafa skoðað þessa hluti. Því er skynsamlegt að fá um það skýrslu til þess að byggja á henni áætlanagerð um betri lífskjör fyrir þjóðina í framtíðinni þar sem menn standa saman. Og hæstv. félmrh. gæti opnað fyrir þá för ef hann drægi þessa marglyttu út af borðinu, tæki hana héðan út, færi í íþróttahús Digranesskóla og segði: Er ekki kominn tími til þess að fólkið í landinu með félagslegar hugsjónir og félagsleg viðhorf snúi bökum saman? Er ekki kominn tími til þess að við hættum að leyfa íhaldinu að skemmta skrattanum og hættum að láta íhaldið fitna á skítverkunum sem aðrir eru að vinna fyrir það? Eins og hefur gerst í t.d. síðustu ríkisstjórn og aftur og aftur hjá þeim flokkum sem hafa verið í stjórn með Sjálfstfl. Er ekki kominn tími til að staldra við, hæstv. félmrh. og hæstv. forseti? Ég skora á hæstv. félmrh. að draga þetta frv. til baka.

Herra forseti. Ég vona að hæstv. félmrh. sé --- hann er úti í salnum, já. Ég sé hans göfugu ásjónu birtast þegar hann snýr sér við. Herra forseti. Eftir að hafa fylgst með þessari umræðu hér í dag og reyndar öllum þessum málum á undanförnum sólarhringum og tveimur vikum eða svo eru mér efst í huga þær miklu ógöngur sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. félmrh. einkum og sér í lagi er kominn í í þessu máli. Staðreyndin er auðvitað sú að hæstv. félmrh. er kominn út í horn. Hæstv. ráðherra hefur látið nota sig til verka sem menn hafa enga sannfæringu um að séu honum að skapi. Í raun birtist þetta manni þannig að hæstv. ráðherra sé orðinn handbendi eða verkfæri afla og sjónarmiða í landinu í pólitík sem eru auðvitað mjög kuldaleg örlög þessum ágæta manni, hæstv. félmrh. Eins og stundum gerist þegar menn eru komnir út í horn og eru orðnir rökþrota hreyta þeir ýmsu út úr sér sem er þeim ekki til framdráttar. Og það hefur trekk í trekk hent hæstv. félmrh. á undanförnum dögum, t.d. í hvefsnislegum viðtölum við fjölmiðla, að segja hluti sem betur væru ósagðir. Ég varð satt best að segja, herra forseti, alveg furðu lostinn þegar ég heyrði og sá í sjónvarpsfréttum eitt kvöldið fyrir nokkru síðan hæstv. félmrh. hreyta því út úr sér að forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar væri nær að snúa sér að því að bæta lífskjörin í landinu. Voru þá loksins fundnir sökudólgarnir sem lengi er búið að leita að sem valda því að lífskjörin eru ekki nógu góð. Það er ekki ríkisstjórnin sem Framsfl. hefur meira og minna setið í sl. þrjá áratugi eða önnur slík öfl, það eru ekki vinnuveitendur í landinu, óstjórn í efnahagsmálum eða óáran í náttúrunni eða annað því um líkt sem gerir það að verkum að lífskjörin eru ekki nógu góð á Íslandi. Nei, það eru þessir verkalýðsforkólfar sem eru að brúka kjaft við hæstv. ráðherra. Þeir hafa ekki staðið sig í stykkinu að hækka launin. Og þegar þeir leyfa sér t.d. þau ósköp að gagnrýna það hvernig hæstv. félmrh. lætur gera skoðanakannanir um þeirra mál og túlkar þær svo að vild sinni í fjölmiðlum, þá eru þetta svörin. Þetta, herra forseti, er til marks um rökþrota mann sem er úti í horni og er farinn að hreyta út úr sér hlutum sem betur væru ósagðir. Annað kostulegt tilvik af þessu tagi var þegar hæstv. ráðherra var spurður að því hvað honum þætti um áform verkalýðshreyfingarinnar um að leita réttar síns hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni. Hæstv. ráðherra fagnaði því alveg sérstaklega. Hann var hreykinn af því, hæstv. ráðherra, að nú stæði til að stefna honum fyrir alþjóðlegan dómstól eða samtök og talaði um að það væri fínt ef verkalýðshreyfingin vildi gera sér þann greiða að gera frumvörpin sín heimsfræg. Þriðja dæmið af þessu tagi var þegar hæstv. ráðherra var spurður álits á áliti Lagastofnunar háskólans. Þá kom hæstv. ráðherra með einhverja þá kostulegustu tölfræði sem ég hef lengi heyrt. Hann taldi að það hefðu verið tólf atriði sem Lagastofnun hefði verið að fjalla sérstaklega um og af því að ekki nema tvö af tólf hefðu verið talin ólögleg eða brot á alþjóðlegum skuldbindingum eða stjórnarskrá, þá væri þetta bara mjög fínt, þetta væri mjög gott hlutfall. Hæstv. ráðherra var mjög hreykinn, taldi þetta fína útkomu, góða einkunn. Ef lagabrotin eru bara í nægilega lágu hlutfalli, ef stjórnarskráin eða alþjóðlegir samningar eru ekki brotnir nema í svona 12--20% tilvika, er það mjög gott. Það er vel sloppið að mati hæstv. ráðherra og hann er hreykinn af því að standa þannig að málum. Gaman væri að vita hvað hæstv. ráðherra miðar við sem falleinkunn. Hefðu það verið fjögur eða fimm af tólf væri það þá orðið krítiskt? Hæstv. ráðherra er kominn út í ógöngur af þessu tagi og hefur látið ýmislegt flakka, þar á meðal í umræðunum í dag. Ýmsir af skjaldsveinum hæstv. ráðherra, þeir stjórnarliðar sem hafa tjáð sig, með einni undantekningu þó og situr sá í forsetastóli nú, hafa verið í svona málflutningi eins og t.d. hv. stuðningsmaður hæstv. félmrh., hv. þm. Kristján Pálsson, sem kom og hældist um hvað verkalýðshreyfingin hefði staðið sig vel á undanförnum árum í þjóðarsáttarsamningum að halda niðri launum eins og það væri alveg sérstakt hlutskipti og verkefni verkalýðshreyfingarinnar og það sem helst væri hægt að hrósa henni fyrir ef hún stæði sig vel í því. Er hæstv. ráðherra hreykinn af svona liðsmönnum? Nei. Auðvitað er, herra forseti, harla dapurlegt hvernig þessum málum er komið. Röksemdafærsla hæstv. félmrh. fyrir þessu máli, þ.e. að þröngva málinu í gegn í andstöðu við allt og alla, hefur ekki verið lítið kostuleg. Eitt af því fyrsta sem ráðherranum datt í hug þegar verið var að ræða málið við 1. umr. var að lögin væru svo gömul. Þau væru frá 1938 og því yrði að breyta þeim. Það þótti honum fullgild röksemd. Það hlyti að þurfa að breyta þessum lögum af því að þau væru frá 1938. Síðan hefur hæstv. ráðherra flúið yfir í ýmis önnur misburðug vígi í tilraunum sínum til að reyna að rökstyðja afstöðu sína í þessu máli og þá stöðu sem er komin upp. Þótt öllum skynsömum mönnum sé ljóst að hér eru menn komnir út í ófærur og ógöngur, finna menn ekki leiðina til baka. Einhvern veginn hefur það hent hæstv. félmrh. að lenda í villu, í þoku og finna enga leið til baka eða enga leið til lands eins og stundum er sagt. Það er líka, herra forseti, ekki hægt annað en að staldra aðeins við hlut Framsfl. í þessu máli og spurninguna um það hvað er að gerast með þann flokk þegar meira að segja sá af þingmönnum hans sem fyrir utan kannski forseta, hæstv. félmrh. hefur helst verið talinn standa fyrir einhverjum leifum af félagshyggju í Framsókn, svona einhverjum gamaldags, sveitalegum samvinnufélagshyggjuleifum eða dreggjum, ef svo má að orði komast. Það hefur helst verið talið að hæstv. félmrh. væri þó á þeim kantinum ef kant skyldi kalla. En hvað er þá orðið um afganginn? Hvað má þá segja um hina sem liggja lengra til hægri í Framsfl. ef við eigum að dæma hæstv. félmrh. nú og verk hans og leggja á þau einhvern slíkan mælikvarða? Hvar eru þeir þá staddir hinir sem eru lengst í Framsfl. ef menn taka þennan thatcherisma sem hæstv. félmrh. er að beita sér fyrir? Eins og frægt er orðið, herra forseti, hét kosningastefnuskrá Framsfl. ,,Fólk í fyrirrúmi`` Það er mál manna sem voru vel að sér að þetta hafi verið tiltölulega vel hönnuð, að vísu geysilega dýr en vel hönnuð, amerísk kosningabarátta sem Framsfl. háði, m.a. með því að kaupa upp öll helstu auglýsingaskilti í borginni og víðar og detta ofan á þetta skemmtilega og notalega slagorð: Fólk í fyrirrúmi. Og hvaða fólk var þetta? Það var m.a. unga fólkið sem Framsókn notaði í auglýsingunum, en það var líka fólkið í landinu almennt, var það ekki? Það voru t.d. félagsmenn ASÍ. Þeir eru aldeilis fólkið í landinu, 70 þúsund stykki eða eitthvað því um líkt. Og BSRB og BHM. Er þetta ekki fólkið í landinu, er það ekki, hv. þm. Ísólfur Gylfi? Jú, þetta er einmitt fólkið í landinu. Og hvað var svo Framsókn að reyna að segja við fólkið í landinu undir þessari fyrirsögn, fyrir utan allt það sem hún lofaði unga fólkinu í auglýsingunum? Við skulum aðeins staldra við einn kafla í kosningaloforðunum sem fjallar um lífskjarajöfnun. Veltum aðeins fyrir okkur andanum og inntakinu í þessum fögru fyrirheitum sem Framsókn gaf undir þessum fyrirsögnum. Þar segir m.a., vonandi með góðfúslegu leyfi forseta, sem varla hefur sem mikill framsóknarmaður á móti því að í þennan texta sé vitnað: ,,Framsfl. fagnar því að kjarasamningar á hinum almenna vinnumarkaði skuli hafa náðst.`` En bíðum nú við: ,,Lýsir vonbrigðum með að efnahagsbatinn skuli ekki hafa verið nýttur að þessu sinni til lífskjarajöfnunar.`` Slík er ást og góðvild framsóknarmanna, þeir harma sérstaklega að menn skuli ekki hafa notað efnahagsbatann þá þegar fyrir síðustu kosningar til lífskjarajöfnunar. Svo kemur mjög mikilvæg setning: ,,Samstarf verkalýðshreyfingar, vinnuveitenda og ríkisstjórnar hefur skapað þjóðarsátt í kjaramálum.`` Þarna er ekki lítið sagt. Það er einmitt sagt að hið góða samstarf aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnar hafi skapað þetta þjóðarsáttarástand, batann og allt það. ,,Ljóst er að til lengdar helst sáttin ekki nema launafólk og fyrirtæki beri sanngjarnar byrðar og njóti ávinnings af auknum þjóðartekjum.`` Það er ekki verið að boða það þarna að til standi að slíta þessu, rjúfa þetta einhliða. Nei. Það er þvert á móti verið að lýsa áhyggjum yfir því ef þetta góða samstarf og þetta jákvæða andrúmsloft skyldi rofna. Þetta var boðskapur Framsóknar fyrir kosningar. Enn fremur segir: ,,Á næsta kjörtímabili þarf ríkisvaldið og aðilar vinnumarkaðarins`` --- væntanlega saman --- ,,að vinna að lífskjarajöfnun og framsækinni atvinnustefnu. Það eru sameiginlegir hagsmunir atvinnulífsins, launþeganna og ríkisvaldsins að öflugt atvinnulíf blómstri svo að heimilin og fyrirtækin geti greitt niður skuldir sínar.`` Svo komu loforðin eins og alls staðar í annarri hverri setningu. Á hverri blaðsíðu voru mikil og stórfengleg kosningaloforð eins og kunnugt er sem síðan hafa öll verið svikin nema hugsanlega eitt, er mér sagt. ,,Á síðari hluta kjörtímabilsins verði 2--3 milljörðum kr. varið til lífskjarajöfnunar með því að draga úr skattaálögum á meðaltekjufólk, með hækkun skattleysismarka, vaxtabóta, barnabóta og barnabótaauka.`` Það átti aldeilis að gera vel, en að vísu á síðari hluta kjörtímabilsins. ,,Ávinningi af batnandi ytri aðstæðum þjóðarbúsins verði breytt í ytri varanlega kaupmáttaraukningu launafólks án þess að auka verðbólgu. Launastefnan í landinu verði endurskoðuð með það að markmiði að einfalda launakerfið og leiða í ljós raunveruleg kjör einstakra stétta og hópa.`` Þetta er svo fallegt, herra forseti, að það liggur við að maður tárist. Andinn í þessu er svo góður og þar er þvílík mildi, hlýja, væntumþykja og umhyggja fyrir blessuðu láglaunafólkinu og verkalýðshreyfingunni og þá einkum og sér í lagi samstarfi og samvinnu þessara aðila. En þetta var að vísu fyrir kosningar. Þetta var á meðan þetta var fólk í fyrirrúmi. Hér hefur verið vitnað í flokkssamþykktir þar sem Framsfl. lofaði mjög hátíðlega alveg sérstöku samráði við verkalýðshreyfinguna um endurskoðun þessara mála. Svo erum við í þeim sporum að hæstv. félmrh. er að þröngva í gegnum þingið með tilstyrk skjaldsveina sinna frv. þessu sem hann ber ábyrgð á í samvinnu við hæstv. fjmrh. sem flytur hitt meginskerðingarfrv., þvert ofan í þessi gefnu loforð. Í andstöðu við hvað? Við fólkið í landinu. Við kjörna umbjóðendur heildarsamtaka launamanna sem í eru um það bil 110--120 þús. félagsmenn. Ég veit ekki hver getur sagt með einhverjum rétti að hann sé í þessum skilningi umbjóðandi fólksins í landinu ef það er ekki það fólk sem hefur verið kosið til trúnaðarstarfa í verkalýðshreyfingunni til að semja um kaup og kjör og gæta hagsmuna sinna umbjóðenda. Svo kemur hæstv. félmrh. og segir: ,,Það verður bara að hafa það.`` Og í dag voru röksemdirnar orðnar þær að hann þyrfti að koma þessum frumvörpum í gegn vegna þess að hann ætti ekki nema þrjú ár eftir í ráðherraembætti í mesta lagi, ráðherraembætti félagsmála. Nei, herra forseti. Þetta er alveg ótrúleg uppákoma. Hér er ekki verið að tala um hluti sem eru hversdagslegir. Þetta er ekki eitthvað sem hefur borið upp á svona reglubundið með nokkurra ára millibili eða mér liggur við að segja áratuga. Hér er verið að rjúfa samskiptahefðir sem eru helgaðar af meira en hálfrar aldar sambúð þessara aðila í þjóðfélaginu, í raun allt frá því að skipulögð verkalýðshreyfing á Íslandi komst á legg og fékk þá stöðu sem hún náði fljótlega upp úr kreppunni miklu. Það hefur ekki gerst að það hafi verið reynt að valta einhliða yfir heildarsamtök launamanna eins og nú er lagt til. Herra forseti. Mér finnst ekki hægt að þessi umræða fari fram eða henni ljúki a.m.k. öðruvísi en forustumenn stjórnarflokkanna komi og taki þátt í henni. Ég spyr t.d.: Hvar er hæstv. utanrrh.? Á hæstv. utanrrh. að komast upp með það að þegja í gegnum allar umræður um bæði þessi mál, koma hér hvergi nærri, sjást yfirleitt ekki í þingsalnum? Herra forseti. Enn sem komið er hafa tveir framsóknarmenn talað í öllum umræðunum um þessi mál. Það er hæstv. félmrh. eðlilega og það er hv. þm. Guðni Ágústsson. Enginn framsóknarmaður tók til máls eða hefur enn tekið til máls um frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það er að vísu athyglisvert að eini óbreytti þingmaður Framsfl. sem hér hefur talað, hv. þm. Guðni Ágústsson, er einn af forsetum þingsins, og það kvað mjög við annan tón í hans máli. Í raun sagði hv. þm. að það ætti að fresta þessu frv. Er það kannski þess vegna sem allir framsóknarmenn eru hér fjarverandi, þ.e. af því að þeir eru fleiri sama sinnis og baklandið hjá hæstv. félmrh. sé e.t.v. eitthvað vakurt og þess vegna hafi verið settur plástur fyrir munninn á þingmönnum Framsfl., og þeir hafi ekki málfrelsi? Sama er mér um það. En ég tel, herra forseti, að það sé réttmæt krafa að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., komi og standi fyrir máli Framsfl. í þessari umræðu áður en henni lýkur. Hann rökstyðji það m.a. hvernig þetta samrýmist kosningaloforðum Framsfl., ítrekuðum fjálglegum yfirlýsingum um hið mikla samstarf sem Framsfl. ætlaði að eiga við verkalýðshreyfinguna og alla umhyggjuna sem hann bar fyrir launafólki fyrir kosningar, með fólk í fyrirrúmi. Auðvitað ætti hæstv. forsrh. einnig að koma til umræðunnar. Hann ber ábyrgð á þessum málum í heild sem pólitískur oddiviti og talsmaður ríkisstjórnarinnar. Ég veit ekki, herra forseti, hvort það eru aðstæður til að fá þessa ágætu höfðingja í hús á þessu kvöldi, en í öllu falli vil ég að sú ósk verði borin þeim að áður en umræðunni ljúki þá verði þeir hér til svara fyrir hönd sinna flokka. Ég tel að af minna tilefni hafi verið farið fram á það að forustumenn stjórnarflokka mæti til leiks auk þess sem þeim er ekki vandara um en öðrum að sinna sínum þingskyldum og vera á svæðinu. Herra forseti. Hugsandi menn í þjóðfélaginu og það á bara ekki bara við um forustumenn í verkalýðshreyfingu og stjórnarandstöðu og aðra slíka, heldur verð ég þess var æ oftar þessa dagana að t.d. forsvarsmenn í atvinnulífinu og þeir sem fara með efnahagsmál þjóðarinnar hafa orðið miklar áhyggjur af þessu ástandi. Við mig talaði m.a. einn af helstu hagfræðingum þjóðarinnar í ábyrgðarstöðu í dag og hans erindi var að spyrja hvernig ég mæti andrúmsloftið og ástandið í þessum efnum gagnvart haustinu og því sem fram undan væri. Það þarf að reyna að gera einhverjar þjóðhagsspár og horfa fram í tímann um það hvernig þetta er að þróast. Seðlabanki, Þjóðhagsstofnun og aðrir slíkir aðilar eru að reyna að átta sig á því hvernig landið liggur. Og hvað er það sem gjarnan stendur í textunum sem ein helsta óvissan þegar verið er að vinna slíka hluti? Jú, það er staðan í kjaramálum. Það er andrúmsloftið í samskiptum aðila vinnumarkaðarins eins og það heitir á löggiltu stofnanamáli. Og þeir sem með þessi mál fara, aðrir en hæstv. ríkisstjórn sem virðist ekki hafa af þessu neinar áhyggjur, hafa auðvitað dagvaxandi áhyggjur af því til hvers sé verið að stofna í þjóðfélaginu, að kannski sé nú verið að klúðra fimm til sex ára stöðugleika sem tókst að innleiða með þó nokkrum fórnum á árabilinu 1989--1991, glata honum, fórna honum á altari þessarar þrjósku sem hæstv. félmrh. er annar aðalfulltrúinn fyrir. Það er dapurlegt og ömurlegt til þess að hugsa ef það á að verða hlutskipti okkar að klúðra því út úr höndunum á okkur aftur vegna þvermóðsku af því tagi sem ein stendur eftir í þessu máli, því að hæstv. ráðherra hefur auðvitað ekki tekist að færa fram nein haldbær rök fyrir því að neina sérstaka nauðsyn beri til að þröngva þessu í gegn nú á þessu vori, enga. Ég bið hæstv. ráðherra þá að reyna betur. Hvaða einstök efnisatriði í þessum frv. eru þannig vaxin að það skipti einhverju máli í einhverju tilliti að þau séu nú sett í lög í andstöðu við allt og alla? Hverju á það að breyta nema því einu sem er til hins verra upp á þetta andrúmsloft og þessi samskipti? Auðvitað hafa ábyrgir aðilar í þjóðfélaginu af þessu miklar áhyggjur. Það hefur verið reynt ítrekað að vara við, benda á þá hættu sem hér er fyrir dyrum og það er langt síðan það kom fram að tilvist þessara frv. sem slík var farin að spilla andrúmsloftinu milli aðila. Það eru blindir menn sem horfast ekki í augu við það sem þarna er að gerast. Þó það væri ekkert annað en það að öll verkalýðshreyfingin í landinu er í fyrsta skipti um langt árabil algerlega að sameinast. Það er að mínu mati hið besta mál og fagnaðarefni. En það er kannski ekki alveg víst að allir aðrir líti eins á það. Þá hélt ég að menn hefðu kannski ástæðu til þess að hugsa aðeins sinn gang í þeim efnum því að auðvitað er samtakamáttur launamanna, ef þeir ná að stilla saman strengi í allsherjarsamstöðu, þvert yfir öll sambönd og félög, margfaldur á við það sem er ef hvert og eitt samband eða félag er að heyja sína kjarabaráttu sér. Kannski er það þannig, herra forseti, eins og segir í máltækinu að ekki verðið feigum forðað og hæstv. ríkisstjórn verði bara að fá að ganga þessa feigðargötu sína á enda og sitja þá uppi með allt í logandi verkföllum og átökum í þjóðfélaginu undir næstu áramót og við því sé í sjálfu sér ekkert frekar að gera. Það fara að nálgast þau tímamót í þessum málum að a.m.k. af okkar hálfu í stjórnarandstöðunni verður ekkert frekar að gert. Hæstv. ríkisstjórn verður bara að bergja af þessum beiska bikar sínum og axla af því ábyrgð að hafa kveikt þetta ófriðarbál í þjóðfélaginu. Vissulega er búið að þynna frv. dálítið út og tína út úr því hluti sem í því voru í byrjun og voru náttúrlega fráleitustu þættirnir sem menn hafa áttað sig á og ráðherra þar með talinn að gengu ekki upp. Eftir standa ákveðin efnisatriði en þó kannski fyrst og fremst vitnisburðurinn um þessi samskipti og það andrúmsloft sem búið er að eitra með þessum vinnubrögðum sem ekki verður svo auðveldlega afmáð og er hið versta mál. Ég verð að segja alveg eins og er að ég batt við það vissar vonir, t.d. að í þessari viku mundi hæstv. félmrh. finna leið í land, t.d. í tengslum við þing Alþýðusambands Íslands. Hæstv. forseti. Ég efast um að hæstv. félmrh. veiti nokkuð af að einbeita sér að því einu að hlusta og það er ekki víst að það dugi einu sinni. Það hefur ekki sýnt sig undanfarna daga að það nægi jafnvel til þess að skilningsljósið tendrist í huga hæstv. ráðherra. En það stendur þannig á að nú halda stærstu heildarsamtök launamanna í landinu, Alþýðusamband Íslands, þing sitt. Þessi atburður og þessi vika hefði að mínu mati getað gefið félmrh. kjörið tækifæri til að bjarga sér í land og rúmlega það. Ég held að hæstv. félmrh. hefði getað slegið sér verulega upp og lyft Framsókn pínulítið upp úr forarvilpunni sem hún er komin ofan í, sýnt ofurlítinn manndóm, skorað prik gagnvart samstarfsflokknum í stað þess að láta hann nota sig eins og gólftusku ef hæstv. félmrh. hefði mannað sig upp í að fara á alþýðusambandsþing, ávarpa þar þingfulltrúa og bjóða Alþýðusambandinu sættir og setja málið í endurskoðun þar í sumar. Það er auðvitað alveg augljóst mál hvað hefði gerst. Hæstv. félmrh. hefði orðið maður dagsins. Hann hefði fengið dúndrandi lófatak í staðinn fyrir að í dag var púað á hann. Skyldi það ekki vera vænlegra fyrir hæstv. félmrh. inn í framtíðina og þessi tæpu þrjú ár sem hann í mesta lagi á eftir í ráðherrastóli að eigin sögn, að leggja upp með það veganesti? Og ætli sjálfstæðismenn hefðu þá átt annan kost en velja sömu leið og bjóða fyrir sitt leyti upp á sams konar samkomulag með það frv. sem þeir bera ábyrgð á, þ.e. hæstv. fjmrh. og frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Nú kann að vera að hæstv. félmrh. eigi enn eftir að halda á alþýðusambandsþing og hann eigi enn eftir þennan kost. Ég skora á hæstv. félmrh. --- það er sagt stundum að sofa á hlutunum --- að hann sofi þá á þessu í nótt eða vaki yfir því ef svo ber undir og velti þessu alvarlega fyrir sér. Ég er ekki viss um að hæstv. ráðherra eigi oft á því sem eftir er af hans pólitísku ævi a.m.k. eftir að standa á afdrifaríkari vegamótum en hann að mörgu leyti gerir nú. Ég er sannfærður um það að gangi hæstv. félmrh. þessa feigðargötu á enda, þá mun það hvíla eins og pólitískur skuggi yfir ferli hans það sem eftir er  Almennt um þessi mál og stöðu hæstv. ríkisstjórnar gagnvart þeim, herra forseti, þá er manni líka náttúrlega býsna brugðið þegar maður veltir því fyrir sér hvers konar vitnisburð, vinnubrögð á vegum ríkisstjórnar og ráðuneyta, frumvörpin tvö hafa í raun og veru dregið fram. Er það svo að það sé mönnum ekkert umhugsunarefni að við höfum fengið tvö stjórnarfrumvörp um afar mikilvæga löggjöf í okkar landi, grundvallarlöggjöf, undirstöðulöggjöf um samskipti aðila, sem bæði hafa fengið þann harkalega dóm að vera ónothæf eins og þau voru lögð fram og væntanlega mjög líklega vera brot á stjórnarskrá og alþjóðlegum samningsskuldbindingum Íslands, bæði tvö? Að vísu er verið að reyna að lagfæra þau, þynna þau út, draga út úr þeim það versta en það dugar ekki einu sinni til. Í efh.- og viðskn. í kvöld, herra forseti, voru lagðar fram þrjár lögfræðilegar álitsgerðir um frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Og hvað fólst í þeim? Það fólst í þeim algerlega ótvíræður dómur um það að frv. eins og það var lagt fram var út úr öllu korti miðað við ákvæði stjórnarskrár Íslands, ákvæði Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og fleiri slíkra samþykkta. Það er að vísu sagt að eftir þær breytingartillögur sem meiri hluti efh.- og viðskn. hefur verið að vinna að og voru að hluta til gerðar við 2. umr. en hafa nú verið kynntar á nýjan leik, 15 tölusettar tillögur fyrir 3. umr. málsins, þá sé að vísu búið að sneiða hjá vissum brotum sem þarna voru í uppsiglingu gagnvart stjórnarskrá og samþykktum en þó ekki öllum. Kannski er hæstv. félmrh. líka hreykinn af því að sitja í ríkisstjórn sem leggur fram ekki eitt heldur tvö eða fleiri frv. sem eru þannig úr garði gerð, eins og þau eru lögð fyrir þingið, að þau standast ekki  Mér finnst, herra forseti, þetta vera þvílíkur dómur sem þessi vinnubrögð eru öll að fá. Að vonum, því að svona á auðvitað ekki að standa að hlutunum. Hversu gæfulegt er það t.d. að ætla að setja löggjöf um vinnumarkaðinn á Íslandi, bæði almenna vinnumarkaðinn, stéttarfélög og vinnudeilur, um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og ganga algerlega fram hjá samráði við helstu sérfræðinga landsins í vinnurétti? Hverju eru helstu sérfræðingar landsins í vinnurétti? Það eru t.d. þeir lögfræðingar í landinu sem starfa fyrir verkalýðshreyfinguna. Af hverju eru þeir það? Vegna þess að þeir sérhæfa sig í þeim rétti, að túlka þann rétt, að skýra þann rétt, að fara með ágreiningsmál á grundvelli þeirra laga, að sækja mál fyrir hönd launamanna fyrir dómstólum landsins og jafnvel fyrir alþjóðlegum dómstólum. Og er það þá trúverðugt eða gæfuleg vinnubrögð að ganga algerlega fram hjá þeirri sérfræðiþekkingu sem þar er í landinu og er einstök? Það liggur auðvitað í hlutarins eðli að það eru engir aðrir sérfræðingar í landinu til sem búa yfir og sameina á einum stað meiri þekkingu um þessi mál heldur en einmitt lögfræðingar og lögfræðilegir ráðunautar launamannasamtakanna í landinu. En hæstv. ríkisstjórn gefur ekkert fyrir það. Henni kemur það ekki við. Hún kemur svellköld með frumvörp sem reynast svo gersamlega ónothæf, sem reynast púra brot á samþykktum ILO og væntanlega á stjórnarskránni eins og þau eru fram borin. Hún huggar sig svo við að hún sé að reyna að bjarga þessu í horn og nefndarmenn meiri hlutans eru á handahlaupum með breytingartillögur milli umræðna með málið allt meira og minna í höndunum fram á síðustu stundu að reyna að sigta út það versta. Samt er t.d. 22. gr. frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna mjög sennilega hæpin eins og hún er þrátt fyrir allar breytingarnar, bæði gagnvart 74. gr. stjórnarskrárinnar og samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Meðal annars af þeim sökum að allir prestar í landinu eru allt í einu komnir þarna inn sem embættismenn eða eiga að gera það samkvæmt brtt. Og er þó hæpið að færa það undir sérstakt öryggi ríkisins að þeir geti messað á sunnudögum þótt það sé gott í sjálfu sér. En á því hálmstrái eru menn að hanga að það sé réttlætanlegt að taka samningsrétt, verkfallsrétt og tjáningarfrelsi af embættismönnum af því að þeir séu nauðsynlegir vegna öryggis ríkisins eða þeir séu æðstu menn stjórnsýslunnar í landinu eða eitthvað þar fram eftir götunum. Og gangi svo hverjum sem vill það vel að teygja það yfir alla presta. Nei, herra forseti. Auðvitað er það þannig að hæstv. ríkisstjórn á að sjá að sér og forða sér í land með þessi mál. Ég vil leyfa mér að trúa því að það standi enn opið af allra hálfu sem að málinu koma að reyna að finna einhverja brú í land fyrir hæstv. ríkisstjórn og náttúrlega grátt leikna menn og fótsára eins og hæstv. félmrh., reyna einhvern veginn að búa til þannig lausn að allir geti haldið andlitinu eins og sagt er. Góðir menn verða að leggjast undir feld og hugsa upp einhverja góða lendingu þannig að menn komist út úr þessum ógöngum. Öll þjóðin horfir upp á það að þessi mál eru komin í endemis klúður og það verður að reyna einhvern veginn að gera gott úr því ef hægt er. Mönnum ber sú skylda skynseminnar vegna og í þágu farsælla málalykta almennt og ekki síst í stórmálum af þessu tagi að leita alveg til hinstu stundar að einhverri færri landtöku fyrir alla viðkomandi aðila. Ég er alveg viss um að afdrifaríkustu sólarhringarnir í þessu máli standa yfir eða fara í hönd. Og ég er alveg viss um það að ef hæstv. félmrh. tekst ekki að finna þessa landgönguleið í þessari viku áður en þingi Alþýðusambandsins lýkur, missir hann af gullnu tækifæri til að bjarga sínu skinni. Þó skiptir það ekki mestu máli í þessu sambandi heldur hitt að efnisleg niðurstaða í málinu verði farsæl. Ég ætla því að lokum, herra forseti, af því að ég ætla ekki að teygja þessar umræður lengra fram á kvöldið að enda þetta með því að skora á hæstv. félmrh. að vera hófstilltan, segja ekki í andsvari neina vitleysu sem hann á eftir að sjá eftir og væri betur ósögð, fara frekar heim og hugsa málið.

Herra forseti. Eins og minn er vandi er ég hófstilltur í ræðustól og vonast eftir að verða það, ætla ekki að bregða út af þeirri venju. En það hafa komið fram nokkur atriði í ræðum þeirra tveggja hv. þingmanna sem hér hafa talað í kvöld sem mig langar til að fjalla ofurlítið um og spurningum hefur verið beint til mín sem ég ætla að reyna að svara. Hv. þm. Svavar Gestsson, 9. þm. Reykv., deildi á það að þetta mál væri seint fram komið. Af hverju er það seint komið fyrir þingið? Jú, það er vegna þess að ég beið í tvo mánuði eftir að Alþýðusambandið sleit viðræðum við mig eða félmrn. Ég beið í tvo mánuði samkvæmt þeirra beiðni meðan þeir væru að reyna að koma sér saman um samskiptareglur á vinnumarkaði við vinnuveitendur. Það bar engan árangur.

Alþýðusambandið sleit ekki viðræðum. Alþýðusambandið óskaði eftir viðræðum.

Alþýðusambandið heimtaði frv. út af borðinu.

Alþýðusambandið heimtaði ...

Hv. þm. fær orðið á eftir og getur tjáð sig þá. Það var ekki félmrn. sem sleit þessum viðræðum, það er fjarri lagi. Ég gerði ekkert sem sprengdi þessar viðræður í loft upp. Það var Alþýðusambandið sem neitaði að ræða lagasetningu. Og af hverju neitaði Alþýðusambandið að ræða lagasetningu? Það var vegna þess að Alþýðusambandið vissi um sinn innri veikleika og þeir gætu ekki komið sér saman um hvernig lagasetningu ætti að hátta. Hv. þm. spurði hvort þetta væri í síðasta skipti sem ég bæri fram frv. um breytingu á vinnulöggjöfinni. Þessa ræðu eða spretti úr þessari ræðu hv. þm. Svavar Gestssonar las ég reyndar í gömlum Alþingistíðindum. Sömu röksemdirnar komu fram hjá þáv. hv. þm. Ísleifi Högnasyni. Eitt af því sem hann hafði á móti þrælalögunum var það að ef þrælalögin væru einu sinni komin á mundi vera hægt að breyta þeim. Það liðu að vísu 58 ár þangað til tilraun var gerð til þess eða þangað til það var gert, en marga sömu orðaleppana notaði hv. þm. Svavar Gestsson. Ég hef ekki uppi, svo að ég reyni að svara spurningunni, áform um að bera fram annað frv. eða önnur frumvörp um breytingar á vinnulöggjöfinni. Ég tel að með þeirri endurskoðun á vinnulöggjöfinni sem nú fer fram hafi ég staðið við það ákvæði stjórnarsáttmálans sem fjallar um þetta efni. Hv. þm. spurði af hverju ég flytti þetta mál. Það er af því að ég held að þetta sé gott mál. Menn hafa, og þá sérstaklega hv. síðasti ræðumaður, 4. þm. Norðurl. e., haft uppi digrar fullyrðingar. Það var erfitt að fylgja honum reyndar á fluginu því að stundum var hann að tala um dagskrármálið og stundum var hann að tala um mál sem var á dagskrá í hv. efh.- og viðskn. Ég er að tala um dagskrármálið og ætla að einbeita mér að því að tala um það.

Skilur ráðherrann ekki samhengi málanna?

Ég er að tala um það mál sem hér er á dagskrá. Hann vildi meina að það væri brot á alþjóðasamningum og ekki nóg með það, heldur væri um stjórnarskrárbrot að ræða. Þessar fullyrðingar komu fram strax við 1. umr. Lagastofnun sem hv. félmn. leitaði til fann ekki að þarna væri um stjórnarskrárbrot að ræða. Ég var reyndar búinn að ganga úr skugga um það með mínum mönnum að svo væri ekki. Hér er ekki heldur um að ræða brot á alþjóðasamningum sem við erum aðilar að. Lagastofnun taldi vafa geta leikið á um tvö atriði. Bæði var reyndar búið að ákveða að fella út úr frv. og eftir því sem mér skilst hefur hv. félmn. gengið úr skugga um að hin nýju atriði standast prýðilega og þetta frv. er skothelt að þessu leyti. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði hvort ég væri sammála því að hér væri verið að festa í sessi miðstýrða kjarasamningagerð. Hann las þetta upp úr áliti Þjóðhagsstofnunar. Ég tel að hér sé ekki verið að festa í sessi miðstýrða kjarasamningagerð. Hitt er annað mál að ég tel eða ég ímynda mér að Þjóðhagsstofnun hafi verið að hugleiða hin stóru samflot sem ég tel að séu heppilegri og árangursríkari fyrir verkalýðshreyfinguna og þjóðfélagið allt heldur en að hver sé að semja í sínu horni. Hv. 4. þm. Norðurl. e. talaði um lífskjörin. Við getum verið sammála um það að lífskjör þeirra sem minna hafa á Íslandi eru of bágborin. Þjóðarkökunni er ekki réttlátlega skipt og við þurfum að reyna að finna aðferðir til þess að skipta henni með réttlátari hætti en gert hefur verið. Þjóðarkökunni hefur verið skipt að hluta til samkvæmt gildandi vinnulöggjöf og einmitt af þeirri ástæðu sýnist mér eðlilegt að breyta vinnulöggjöfinni vegna þess að sú kjarabarátta sem hefur verið rekin samkvæmt þessari vinnulöggjöf, þeirri vinnulöggjöf sem gilt hefur hingað til, hefur ekki skilað nægilegum árangri.

Forseti vildi trufla hæstv. ráðherra og spyrja hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni vegna þess að nú er liðinn sá tími sem gert er ráð fyrir að umræður yrðu hér.

Herra forseti. Ég gæti talað í alla nótt en ég ætla ekki að gera það. Ég skal reyna að stytta mál mitt eins og ég mögulega get þannig að staðið verði við það samkomulag sem gert var. Ég hygg að ef allt væri reiknað liði kannski hálftími af þeim tíma sem um var samið

Forseti vill taka fram að forseti hafði ekki gert ráð fyrir að það yrði fundað fram yfir ellefu.

Ég mun ljúka máli mínu á örfáum mínútum til viðbótar, herra forseti. Ég tel að samstarf og samráð hafi verið reynt til þrautar samkvæmt því sem fyrirheit voru gefin um í kosningastefnuskrá Framsfl. Hv. þm. spurði hvað væri til bóta í frv. Ég skal svara því í örstuttu máli. Það er viðræðuáætlun, auknar skyldur á sáttasemjara og aukið lýðræði í samtökum atvinnurekenda og launamanna. --- Hv. þm. mætti kannski vera að því að doka við eins og 2--3 mínútur í viðbót. --- Ég sækist ekki eftir lófataki, ég sækist ekki eftir klappi og mér ógnar það ekkert þó að það sé púað á mig öðru hverju. Ef ég tel að ég sé að gera rétt, geri ég það hvort sem öðrum líkar betur eða verr svo framarlega sem ég hef möguleika til þess. Ég vil standa og falla með verkum mínum. Ég hef lent í mörgum orrustum, stundum haft sigur og stundum ekki. Ég er ekki í pólitík til þess að sníkja einhverjar stundarvinsældir ef hv. þm. heldur það. Ég er í pólitík til að fylgja málum sem ég tel vera rétt og marka stefnu sem ég tel að þjóðinni sé til farsældar.

Herra forseti. Það er sjaldgæft að heyra hæstv. félmrh. flytja þvílíka lofræðu um sjálfan sig eins og hann gerði síðustu fjórar mínúturnar. En það er allt í lagi. Ef hæstv. ráðherra kýs að verja tíma sínum sérstaklega til að hrósa sjálfum sér, er ég reiðubúinn til þess að hlusta á það hrós lengi nætur. Herra forseti. Hæstv. ráðherra hélt því fram að hann hefði ekki svikið nein af loforðum Framsfl. Þess vegna er óhjákvæmilegt að rifja það upp að Framsfl. lofaði því í stefnuskrá sem var samþykkt á miðstjórnarfundi að breyta engu án þess að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins. Auðvitað sveik hæstv. félmrh. það. Herra forseti. Ég kem hérna upp vegna þess að ég vildi gera athugasemdir og það mjög sterkar við þá staðhæfingu hæstv. ráðherra að það hafi verið Alþýðusambandið og verkalýðshreyfingin sem sleit samráðinu. Hæstv. ráðherra getur ekki horft fram hjá því undir hvaða formerkjum fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar tóku sæti í samskiptanefndinni. Þegar þeir voru beðnir um að tilnefna fólk í hópinn voru menn ekki á eitt sáttir um það eins og hér hefur verið rakið. Og þegar leitað var til samtaka launamanna um tilnefningarnar var fallist á það með því skýra og klára skilyrði að nefndinni væri ekki ætlað að fjalla um breytingar á vinnulöggjöfinni nema að því leyti sem samtök launafólks töldu æskilegt og innan þeirra marka að sjálfsögðu sem íslenskur vinnuréttur, stjórnarskrá og alþjóðlegar samþykktir settu starfssviði nefndarinnar. Það var því alveg klárt að þótt samtök launafólks setti sig í prinsippinu ekki upp á móti breytingum á vinnulöggjöfinni, var það einungis með því fororði að þau teldu þær til bóta og samþykki þeirra fengist fyrir þeim. Hæstv. ráðherra varpaði hins vegar nánast allri þessari vinnu út af borðinu og hann lagði sjálfur fram frv. sem var í grundvallaratriðum frábrugðið því sem samþykkt hafði verið og vilji var fyrir innan raða þeirra sem komu frá verkalýðshreyfingunni í þennan hóp hans.

Herra forseti. Ég hef ekki svikið nein loforð. Ég reyndi samráð til þrautar og ég vil biðja hv. þm. að kynna sér betur hvernig slitnaði upp úr þessum viðræðum. Það gerðist með fundi formanna landssambandanna í Ölfusborgum. Ég var ekki á þeim fundi og það var ekki gert í félmrn. Ef hv. þm. læsi erindisbréf nefndarinnar sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson setti henni á sínum tíma 1994, kæmist hann að því að þeirri nefnd var falið að setja í lagafrv. úrbótatillögur.

Herra forseti. Ég vil ekki deila við hæstv. félmrh. um þetta. Ég tel að við ættum bara að slá einu blóðrauðu náðarstriki yfir þetta syndaregistur sem honum fylgir í þessu máli. Það kom fram hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni að hann telur ráðlegast að þessu máli verði frestað til haustsins og menn reyni að ná samningum og samráði yfir sumarið. Benedikt Davíðsson, forseti Alþýðusambandsins, bar fram sömu ósk af tröppum Alþingishússins fyrr í dag. Ég spyr því, herra forseti: Er ekki hæstv. félmrh. reiðubúinn til þess að taka í hina útréttu sáttahönd sem forseti Alþýðusambandsins rétti fram fyrir hönd verkalýðshreyfingarinnar í landinu og láta á það reyna, svo að ég noti orð forseta Alþýðusambandsins, hvort ekki tekst að ná samningum í sumar og koma svo hingað aftur í haust með afrakstur þess eða, ef hann telur að það sé ekki hægt, að koma þá fram með frv. í haust en láta reyna á samningsviljann sem forseti Alþýðusambandsins tjáði á tröppum hússins fyrr í dag? Ef hæstv. félmrh. í rauninni vill ná samningum og ef honum þykir það miður að það tókst ekki í aðdraganda þessa máls, er tækifærið núna. Er hann ekki maður til þess að taka í útrétta sáttahönd forseta Alþýðusambandsins?

Herra forseti. Ég vil alltaf leysa mál með samningum ef það er hægt. En í þessu tilfelli er það gersamlega vonlaust. Það er mitt mat að það sé gersamlega vonlaust. Ímyndar hv. þm. sér, ef ég kæmi fram með þetta lagafrv. í haust, að hann þyrfti þá ekki að flytja sömu ræðurnar upp aftur og aftur eins og áður? Ég er vonlaus um að verkalýðshreyfingin, vinnuveitendur og ríkisvaldið nái samhljóða samkomulagi um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég kem upp til að mótmæla þeirri staðhæfingu og fullyrðingu hæstv. félmrh. að Alþýðusamband Íslands hafi slitið viðræðum um breytingar á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. Það er rangt. Þessum viðræðum lauk þegar hæstv. félmrh. tók ákvörðun um að fara að vilja samtaka atvinnurekenda og keyra fram þessar lagabreytingar í gegnum þingið. Hér hafa verið gefnar mjög mótsagnakenndar yfirlýsingar. Annars vegar segir hæstv. félmrh. að hann hlusti ekki á lófatak, láti ekki stjórnast af lófataki, hann geri það sem honum finnst rétt. Það sem menn hins vegar furða sig á í þjóðfélaginu öllu er að einum hæstv. ráðherra geti fundist það yfirleitt vera rétt að gera grundvallarbreytingar á samskiptareglum á vinnumarkaði þvert á vilja allrar verkalýðshreyfingarinnar. Enn mótsagnakenndari verða þessar yfirlýsingar þegar þær eru síðan kórónaðar með þeirri staðhæfingu að sami ráðherrann sé gefinn fyrir samninga, hann vilji fara samningaleið. Hæstv. ráðherra verður að gefa okkur nánari skýringar á þessu, annars vegar þeirri yfirlýsingu sinni að hann sé reiðubúinn að fara samningaleiðina og hins vegar hinni: að hann hlusti aðeins á eigin sannfæringu, honum finnist hann vera að gera rétt í þessu efni og við það muni sitja.

Herra forseti. Eins og ég hef margtekið fram og er afar auðvelt að sanna slitu hvorki félmrn. né ég þessum viðræðum. Það var ákvörðun formannafundar í Ölfusborgum sem haldinn var síðla í janúar á þessu ári. Ég væri ekki, herra forseti, að leggja til breytingar á þessum lögum ef ég teldi þær ekki til bóta.

Hæstv. forseti. Hæstv. félmrh. sleit þessum viðræðum þegar hann ruddist fram með þetta frv. Svo einfalt er það mál. Í umræðum í dag hefur ítrekað verið vitnað í þær yfirlýsingar og þær samþykktir sem Alþýðusambandið, BSRB og fleiri samtök hafa sent frá sér. Meðal annars frá þessum fundi í Ölfusborgum þar sem Alþýðusambandið og þau samtök sem vitnað er til voru reiðubúin að ganga til samninga og leita eftir samningum um þessi efni og gera breytingar á sínum innri málum á sínum eigin forsendum. En hæstv. félmrh. kýs að fara að vilja atvinnurekendasamtakanna sem eru svo yfir sig hrifin af þessari framvindu að þar á bæ ná menn ekki brosinu af andlitinu frá morgni og fram á kvöldið. Þar er kominn hæstv. ráðherra sem er að skapi VSÍ og Vinnumálasambandsins og þarf ekki annað en lesa þær ályktanir sem koma af þeim bænum.

Herra forseti. Ég ruddist ekki fram með neitt frv. Fyrir mína hönd voru sýnd af mestu hógværð drög eða umræðugrundvöllur að frv. um sáttastörf í vinnudeilum. Það var von okkar að málsaðilar aðrir, vinnuveitendur og verkalýðshreyfing, vildu gera svo vel að taka þátt í því með okkur að þróa málið og endurbæta frv. En þá hlupu menn bara í fýlu í Ölfusborgum og sögðu: Frumvörpin burt! Frumvörpin burt!

Virðulegi forseti. Það var ýmislegt í orðum hæstv. félmrh. sem ástæða er til að taka fyrir en tíminn er naumur. Þó er ein setning sem hæstv. ráðherra lét út úr sér sem ég er yfir mig gáttuð á og er þó ýmislegt sem manni hefur verið boðið upp á að hlusta á undanfarna daga. Hæstv. ráðherra sagði að kjarabaráttan eins og hún hefur verið rekin hingað til hefði ekki skilað nægjanlegum árangri. Og þá eru ráðin helst að fara að skipta sér af innri málum verkalýðshreyfingarinnar. Hvað er það sem hæstv. ráðherra á við þegar hann segir: Hefur ekki skilað nægjanlegum árangri? Fyrir hvern? Þjóðarsáttarsamningarnir hafa aldeilis skilað árangri. Hér hefur hæstv. ríkisstjórn raupað af því aftur og aftur að hafa náð stöðugleika í efnahagslífi landsins. Hverjum er það að þakka? Fórnum hæstv. ráðherra eða mínum fórnum? Nei, verkalýðshreyfingarinnar. Á 20 árum hafa laun hækkað um 24.000%. En stjórnvaldsaðgerðir hafa hirt þennan ágóða af launamönnum jafnóðum. Og frv. til fjárlaga og fjáraukalaga fyrir árið 1996 og lög um ráðstafanir í ríkisfjármálum skertu kjör fólks í landinu enn frekar en var.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Suðurl., formanni Alþb., er sannarlega ekki of gott að hæla þeirri þróun sem verið hefur í kjarabaráttunni. Launamunur hefur aukist og ég staðhæfi að kjarabaráttan hefur ekki skilað nægilegum árangri fyrir láglaunafólkið í landinu. Nú horfum við fram á betri tíð og það er hárrétt hjá henni að þjóðarsáttin lagði grundvöllinn að því að tíðin er að batna. Það er tími til kominn að reyna að skipta með réttlátari hætti þjóðarkökunni og ég tel að þetta frv. og þær vinnureglur sem hægt er að þróa í framhaldi af því verði til þess.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hafði tækifæri til þess í haust að sýna þennan vilja sinn við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1996 og við afgreiðslu á frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það gerði hæstv. ráðherra ekki. Þvert á móti voru kjör fólks í landinu skert verulega, launamunurinn jókst og frumvörpin sem hæstv. ráðherra stendur að, því við þetta bætist frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, munu aldeilis ekki hafa það í för með sér að launamunur í landinu minnki. Það má vera á meðan fólk hefur fulla starfsorku að þá verði launamunurinn eitthvað minni svona á ákveðnu tímabili ævinnar á meðan það fær að njóta þess að hafa starf. En þessi frumvörp eru ekki til þess, það er ekki tilgangurinn með þeim. Ef hæstv. ráðherra og ef þessi hæstv. ríkisstjórn hefði haft vilja til að jafna kjörin í landinu hefðuð þið getað sýnt það í verkum ykkar allt frá því að þið tókuð við. En það hafið þið ekki gert. Þið hafið svikið öll loforð um fólk í fyrirrúmi. Öll.

Herra forseti. Það er varla að ég nenni að elta ólar við svona málflutning. Þetta getur hv. 17. þm. Reykv. leyft sér að segja, en ekki formaður Alþb. Það er ósatt að Framsfl. hafi svikið kosningaloforð sín. Við vinnum undir því kjörorði sem við gengum til kosninga með, fólk í fyrirrúmi. Fjárlög þessa árs voru skynsamleg og við erum að ná árangri í efnahagslífinu með aðhaldssömum fjárlögum.