Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hingað til hefur iðnaðurinn ekki haft aðgang að neinni lánsstofnun, sem teldi það sérstakt verkefni sitt að veita honum hagstæð framkvæmdalán. Að sjálfsögðu hefur iðnaðurinn í mjög mörgu notið fyrirgreiðslu bankanna og án þess væri hann ekki nú orðinn það stórveldi í íslenzku athafnalífi, sem hann er í dag. Einnig má geta þess og viðurkenna, að Framkvæmdabankinn og atvinnuleysistryggingasjóður hafa veitt lán til uppbyggingar iðnaðarfyrirtækja. Það hefur lengi verið áhugamál forsvarsmanna iðnaðarins, að hann eignaðist stofnun, sem með tímanum gæti orðið honum að svipuðu liði og fiskveiðasjóður er fyrir sjávarútveginn og stofnlánadeild landbúnaðarins er fyrir landbúnaðinn í landinu. Með frv. því, sem hér er til umr., er stefnt að þessu marki, þar sem lagt er til að breyta iðnlánasjóði í stofnlánasjóð, sem láni út á fasteignir og vélar. Í grg. frv. er saga sjóðsins rakin og verkefnum hans lýst. Sjóðurinn var fyrst stofnaður með l. nr. 12 frá 1935, en á þeim voru gerðar nokkrar breytingar á árunum 1941. og 1946. Frá upphafi hefur það verið verkefni iðnlánasjóðs að lána iðnrekendum og iðnaðarmönnum til kaupa á vélum og stærri áhöldum, einnig til rekstrar, en sú heimild mun sárasjaldan hafa verið notuð. Fjárráð sjóðsins hafa jafnan verið lítil, þar sem hann hefur ekki haft aðrar tekjur utan vaxtatekna en ríkissjóðsframlagið, sem fyrst var 25 þús. kr. á ári, en hefur síðan farið hækkandi upp í 2 millj. kr. Framlög ríkisins til sjóðsins hafa samtals numið rúmum 14 millj. kr. A árinu 1961 hlaut iðnlánasjóður fyrir milligöngu iðnmrh. 15 millj. kr. af svonefndu PL–480 lánsfé, sem hann endurlánaði síðan. Upphæð veittra lána úr iðnlánasjóði mun nema samtals um 32.6 millj. kr. Skv. frv. verða helztu breytingarnar á verkefni og fyrirkomulagi iðnlánasjóðs þessar: Skv. 1, gr. frv. verður tilgangur iðnlánasjóðs að styðja iðnað Íslendinga með hagkvæmum stofnlánum. Sjóðnum er ætlað að veita stofnlán, þ.e.a.s. samningsbundin lán til lengri tíma, til véla- og tækjakaupa, til byggingar verksmiðju- og iðnaðarhúsa og til endurskipulagningar iðnfyrirtækja. Sjóðnum verður einnig heimilt, ef sérstakar ástæður mæla með að mati sjóðsstjórnar, að lána iðnfyrirtækjum til fasteignakaupa. Í frv. eru ýtarlegri ákvæði en í gildandi lögum um tryggingar fyrir lánum og kveðið á um lánskjörin og fleira, sem lánveitingar varðar. Í öðru lagi er lagt til, að iðnlánasjóður fái 0.4% gjald, er innheimtist af iðnaðinum í landinu og skal lagt á sama stofn og aðstöðugjald er á lagt samkv. III. kafla l. nr. 69 frá 28. apríl 1962, um tekjustofna sveitarfélaga. Undanþeginn gjaldi þessu er allur kjöt- og fiskiðnaður; mjólkurbú, en þær atvinnugreinar hafa nú aðgang að lánum úr stofnlánasjóðum landbúnaðar og sjávarútvegs. Eins og fram er tekið í grg. fyrir frv., þótti óhjákvæmilegt að tryggja sjóðnum árlegar tekjur umfram ríkisframlagið og vexti af stofnfé. Eftir að leitað hafði verið álits stjórnar Landssambands iðnaðarmanna og stjórnar Félags ísl. iðnrekenda, var ákveðið að leggja til, að lagt yrði gjald á iðnaðinn sjálfan, sem miðast við aðstöðugjaldstofn hvers greiðanda. Bent var á, að stofnlánasjóður landbúnaðar og sjávarútvegs hafi nú árlegar tekjur frá viðkomandi atvinnuvegum. Miðað við upplýsingar ríkisskattstjóra er áætlað, að tekjur þessar nemi ekki undir 7 millj. kr. árlega, en sennilega verða þær mun meiri. Þá er gert ráð fyrir óbreyttu ríkisframlagi eða 2 millj. kr. á ári. Í þriðja lagi, þar sem líklegt þykir, að iðnlánasjóð muni skorta fé á næstu árum til þess að geta veitt nauðsynleg lán, er í frv. tekin upp heimild fyrir sjóðinn til þess að taka allt að 100 millj. kr. lán eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Erlent fé, sem sjóðurinn kann að taka, má ekki lána út nema með gengisákvæði. Eins og fram er tekið á þskj. 394, var iðnn. ekki sammála um afgreiðslu frv., en meiri hl. n. leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Þeir nm., sem flytja brtt. við frv., skila sérálitum.



Herra forseti. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er lagt til að setja iðnlánasjóði ný lög. Helztu breytingar frá eldri lögum eru þær, að starfssvið sjóðsins er fært verulega út og sjóðnum á að afla nýrra tekna og setja honum nýja stjórn. Ég þarf ekki hér neitt að fjölyrða um þá brýnu nauðsyn, sem er á því, að iðnaðinum verði séð fyrir meira og aðgengilegra lánsfé en verið hefur. Sérstaklega hefur hér verið um mikla erfiðleika að ræða varðandi byggingarframkvæmdir iðnaðarins, byggingu verksmiðjuhúsa og annað þess háttar. Það eru áreiðanlega allir sammála um, að brýn þörf sé á að bæta hér um, og að svo miklu leyti sem þetta frv, gengur í þá átt, er ég því fyllilega samþykkur. En n, hefur hins vegar ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. frá sér. Það eru aðallega tvö atriði, er ég tel að breyta þyrfti frá því, sem er í þessu frv. Það er ákvæðið um stjórn, hvernig stjórn sjóðsins skuli skipuð, en samkv. frv. á hún nú að verða skipuð af ráðh. eftir tilnefningu samtaka iðnrekenda í landinu. Ég vil vekja athygli á því, að með þessu er farið mjög inn á nýjar brautir um skipun stjórnar fyrir slíka sjóði, og vil þar minna á, hvernig háttað er með stjórnir stofnlánasjóða atvinnuveganna, bæði sjávarútvegs og landbúnaðar. Iðnaðarbankanum á að fela vörzlu sjóðsins. Það er út af fyrir sig ekkert við því að segja. Ef tekinn er t.d. fiskveiðasjóður, þá er hann í vörzlu Útvegsbankans og undir stjórn bankastjórnar bankans. Á sama hátt er ekki hægt að fara með iðnlánasjóð í Iðnaðarbankanum, þar sem ekki er um ríkisbanka að ræða. Ég tel alveg sjálfsagt, að stjórn þessa sjóðs verði kosin af sameinuðu Alþingi, verði skipuð 5 mönnum, en ekki á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, og ég tel, að þar sé verið að fara inn á mjög varhugaverða hraut um skipun stjórnar slíkra sjóða eins og hér um ræðir, og þar mun, held ég, eðlilega stjórn þessa sjóðs fyrst og fremst verða í höndum þeirra, sem hvað helzt koma til með að þurfa á lánunum að halda og má segja, að þar dæmi í eigin málum. Að öðru leyti tel ég, að það þyrfti að breyta því ákvæði frv., sem fjallar um tekjuhliðina, þó ekki þannig, að ég get samþykkt þetta 0.4% gjald, sem hér er gert ráð fyrir, en mér sýnist, að samkv. frv. sé það naumast rétt, sem stendur í 5. gr. þess, að gjald þetta skuli innheimtast af iðnaðinum í landinu, heldur muni hér vera um nýjan neyzluskatt - nýjan söluskatt að ræða og verði að ræða í framkvæmd, því að það er gert ráð fyrir, að þetta gjald verði frádráttarbært til tekjuskatts, tekjuútsvars og sennilega ekki þá neinn vafi á því, að það verður látið fylgja út í verðlagið, þannig að það verði þá notendurnir á þjónustunni og vörunni, sem borga þetta gjald, en engan veginn iðnaðurinn sjálfur, en ég tel, að einmitt hann ætti að standa undir þessu gjaldi. Það eru einkum þessi tvö atriði, sem ég hef að athuga við þetta frv., eins og það er núna. Til enn frekari áherzlu um skipun sjóðsstjórnarinnar, að hún ætti að vera á annan veg, vil ég nefna, að eins og frsm. meiri hl. tók hér fram og tekið er fram í grg. frv., þá verða þær tekjur, sem frv. gerir ráð fyrir, áreiðanlega engan veginn nægjanlegar fyrir þarfir iðnlánasjóðs á næstunni, og því er gert ráð fyrir, að allveruleg lánsheimild verði, heimild til að taka 100 millj. kr. lán með ábyrgð ríkisins. Það undirstrikar enn frekar, að sá háttur, sem frv. gerir ráð fyrir um stjórn sjóðsins, er óhæfur og þessu á að breyta. Samkv. því, sem ég hef hér sagt, flyt ég brtt. á þskj. 385, þar sem lagt er til, að sjóðsstjórnin verði skipuð eins og ég nú hef rakið, og enn fremur, að sú breyting verði við 5. gr. frv., að 1. töluliður orðist þannig nú: „óheimilt er að hækka útsöluverð á iðnaðarvörum vegna gjalds þessa.“ En niður falli það, sem í frv. segir, að gjaldið skuli vera frádráttarbært sem rekstrarkostnaður vegna álagningar tekjuskatts og tekjuútsvars. En með þessum breytingum mundi ég fylgja frv. fram.



Herra forseti. Ég hef ekki að öllu leyti orðið sammála meðnm. mínum í iðnn, um afgreiðslu þessa frv. og legg til á þskj. 386, að á því séu gerðar þrjár efnisbreytingar. Fyrsta breytingin snertir þá tekjuöflun eða það fjármagn, sem sjóðurinn á að hafa til ráðstöfunar. Samkv. frv. mundu árlegar tekjur sjóðsins verða um 9 millj. kr., og er sjálfsagt að viðurkenna, að það er veruleg aukning frá því, sem nú er. Ég tel hins vegar, að hér sé of skammt gengið, þegar litið er á þau mörgu og miklu verkefni, sem biða fram undan hjá iðnaðinum. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að koma upp ýmsum nýjum iðnaðarfyrirtækjum. Í öðru lagi er nauðsynlegt að stækka ýmis iðnaðarfyrirtæki. Og í þriðja lagi þarf að gera verulega breytingu á ýmsum iðnaðarfyrirtækjum til þess að koma á aukinni vinnuhagræðingu. Það er mál, sem mjög er um rætt hjá launastéttunum og þær hafa vaxandi áhuga fyrir, að komið sé á aukinni vinnuhagræðingu hjá iðnaðarfyrirtækjum. En í langflestum eða a.m.k. mjög mörgum tilfellum er því þannig háttað, að þetta verður ekki gert, vinnuhagræðingu verður ekki komið fram, nema með meiri eða minni breytingu á fyrirtækjunum sjálfum. Það þarf að auka húsnæði, það þarf að bæta vélakost og þar fram eftir götunum. Þess vegna er auðséð, að fram undan eru hjá iðnaðinum mjög fjárfrekar framkvæmdir, ef hann á að komast í það horf, sem vera skal. Þess vegna tel ég, að það sé of lítið að ætla iðnlánasjóði ekki nema 9 millj. kr. tekjur árlega, og legg því til, að þær tekjur; sem sjóðurinn fái árlega, verði tryggðar honum um 15 millj. kr. Þó að þar sé um nokkra hækkun að ræða, finnst mér rétt að láta það eigi að síður koma fram, að ég tel það hvergi nærri nógu langt gengið, þó að það sé að sjálfsögðu veruleg úrbót frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Þá legg ég einnig til, að tekna til sjóðsins sé fyrst og fremst aflað með beinu framlagi úr ríkissjóði, en ekki sé lagður á nýr söluskattur til þess að afla sjóðnum tekna, eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég álít, að það eigi að stefna að því, að það skattakerfi, sem við búum við, sé sem allra einfaldast eg það sé ekki verið að bæta við nýjum og nýjum sköttum til að gera þetta kerfi miklu flóknara og erfiðara í framkvæmd, eins og stefnt er að með þessu ákvæði í frv., þar sem raunverulega er gert ráð fyrir að bæta við nýjum söluskatti, því að eins og hv. síðasti ræðumaður benti á, ef greinin verður látin standa eins og nú er, þar sem gert er ráð fyrir þessum nýja skatti, þá verður hér ekki um annað en nýjan söluskatt að ræða. Við búum nú þegar orðið við fleiri söluskatta en þörf er á, bæði söluskatt á innflutningi og söluskatt á smásölu, og ég sé enga þörf á því, að það sé verið að bæta hér við einum söluskattinum enn. Við eigum að stefna að því að hafa skattakerfið sem einfaldast og auðveldast í framkvæmd, og þess vegna er það röng stefna að fjölga sköttum, eins og stefnt er að með þessu frv. Þriðja breytingin, sem ég legg til að gerð verði á frv., snertir stjórn sjóðsins. Í frv. er gert ráð fyrir, að hún verði eingöngu í höndum iðnaðarmanna eða samtaka iðnaðarmanna, en ég legg til, að hún verði blönduð, þannig að Alþingi kjósi 3 stjórnarmenn, en samtök iðnaðarmanna leggi til 2. Þetta er millíleið á milli þess, sem gildir um sambærilega sjóði sjávarútvegs og landbúnaðar, og þess, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og ég hygg, að það ætti að geta orðið samkomulag um þá leið. - Þar sem jafnmikið af tekjum sjóðsins kemur raunverulega annaðhvort beint frá ríkinu eða almenningi gegnum þann söluskatt, sem verður á lagður, þá er eðlilegt, að það séu opinberir aðilar, sem skipi meiri hl. sjóðsstjórnar eða m.ö.o. Alþingi. Þetta eru þær brtt., sem ég legg til að gerðar séu á frv. En ég vil láta það koma fram jafnframt, að ég tel, að þó að hér sé stefnt í rétta átt að því leyti að styrkja iðnaðinn, þá sé það hvergi nærri fullnægjandi, jafnvel þó að þær brtt. yrðu samþ., sem ég flyt. Ég álit, að það sé margt fleira, sem þurfi að gera iðnaðinum til styrktar, heldur en tryggja honum aukið stofnfé, þó að það sé sjálfsagt og nauðsynlegt. Það er ekki síður t.d. mikilvægt að bæta þau vaxtakjör, sem iðnaðurinn hefur við að búa, því að ég held, að íslenzkur iðnaður hafi nú við lakari og verri vaxtakjör að búa en iðnaður nokkurs annars lands, og það gefur auga leið, hvað það þýðir í samkeppni fyrir íslenzkan iðnað við erlenda keppinauta. Þess vegna er það tvímælalaust eitt af allra mestu hagsmunamálum iðnaðarins, að vextir séu verulega lækkaðir frá því, sem nú er. Og það er ekki heldur einhlítt að auka stofnlán og lækka vexti, ef ekki er séð fyrir því, að iðnaðurinn hafi nægileg rekstrarlán, því að fyrirtækin geta að sjálfsögðu ekki starfað, nema þau fái meiri og minni rekstrarlán. Fyrir þessu máli hefur enn hvergi nærri verið séð svo sem skyldi. Fyrir 5 árum var afgreidd hér á Alþingi till., sem einn af þáv, þm. Sjálfstfl. flutti um það að tryggja iðnaðinum sambærileg rekstrarlánakjör og t.d. sjávarútvegurinn hefur og landbúnaðurinn í sambandi við lán út á afurðir. Þessi till. var samþ. þá, í tíð vinstri stjórnarinnar, og var að sjálfsögðu ætlun hennar að vinna að framkvæmd þessa máls. En síðan þeir flokkar komu til valda, sem nú fara með þau, fyrir 5 árum, hefur ekkert verið gert í þessu máli til þess að tryggja iðnaðinum að þessu leyti sambærilega aðstöðu við aðra atvinnuvegi, og þetta veldur að sjálfsögðu stórkostlegum þrengingum hjá honum og erfiðleikum og gerir honum erfiða samkeppnina við erlenda keppinauta. Má t.d. minna á það í þessu sambandi, að íslenzkar skipasmiðastöðvar hafa misst af mörgum verkefnum vegna þess, að þær hafa ekki getað boðið kaupendunum sambærileg lánskjör við það, sem erlendar skipasmíðar hafa boðið, og þar af leiðandi hafa allmörg slík verkefni, sem hefði verið hægt að leysa hér í landinu, verið leyst af hendi í öðrum löndum. Slíkt er að sjálfsögðu öfugþróun. Gegn þessu verður að sporna, og það verður ekki gert, nema iðnaðinum verði tryggð stórbætt rekstrarkjör frá því, sem nú á sér stað.



Ég vil mælast til þess við hv, forseta, að umr. verði nú frestað, svo að n. geti athugað fram komnar brtt.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 381, hefur iðnn. athugað frv. og orðið sammála um að mæla með því óbreyttu.



Herra forseti. Landbn. hefur haft mál þetta til meðferðar og athugunar og sendi það til umsagnar, bæði jarðeignadeildar ríkisins og landnámsstjóra. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þessar umsagnir þeirra stofnana, sem við vísuðum málinu til. Það er þá fyrst umsögn jarðeignadeildarinnar, dags. 2. marz 1963: „Ráðuneytinu hefur borizt til umsagnar frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja eyðijarðirnar Hrafnagil og Grund í Árskógshreppi. Jarðir þessar hafa verið í eyði síðan á árinu 1925 og hverfandi líkur til, að þær byggist aftur. Lönd jarðanna hafa verið nýtt sem afréttarlönd fyrir baendur Árskógshrepps. Þeim afnotum geta bændur hreppsins haldið, þó að jarðirnar v erði ekki seldar. Hins vegar eru mörg fordæmi fyrir því, að eyðijarðir hafi verið seldar sveitarfélögum samkv. heimildarlögum frá Alþingi. Þar sem engar sérstakar ástæður liggja til þess, að ríkissjóður verði áfram eigandi jarðanna, getur jarðeignadeildin fallizt á, að sala þeirra verði heimiluð til hreppsnefndar Árskógshrepps. F. h. ráðherra, Sveinbjörn Dagfinnsson." Og svo er hér einnig umsögn landnámsstjóra: „Reykjavík, 26. febrúar 1963. Með bréfi, dags. 19. febrúar 1963, hefur hv. landbn. Nd. Alþingis sent hingað til umsagnar frv. til I. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja tvær eyðijarðir í Arskógshreppi. Frv. er mál nr. 140, þskj. 250. Jarðir þær, sem um ræðir í frv., eru Hrafnagil og Grund í Þorvaldsdal. Jörðin Hrafnagil hafði á sínum tíma tún 1.9 ha. Jarðabækur telja jörðina engjalausa, og ræktunarskilyrði austan megin í Þorvaldsdal eru því nær engin. Engin hús hafa verið á jörð þessari frá því 1922, en þá stóðu uppi torfkofar þar. Grund var á sínum tíma 20 hundraða jörð. Sú jörð hafði 5 ha. tún og hefur nothæf ræktunarskilyrði. Þessi jörð féll í eyði rétt fyrir 1930. Allur húsakostur jarðarinnar er fallinn 1942. Vegasamband til jarða þessara er ekki fyrir hendi. Frá þjóðvegi að Hrafnagili eru 6 km, en 4,3 km að Grund. Ég tel ekki ástæðu til, að eyðijarðir í Þorvaldsdal verði endurbyggðar, og land dalsins er skynsamlegast að nota sem afréttarland og sumarhaga, því að snjóþungt er í dalnum. Samkv. þessu mæli ég með, að Árskógshreppi séu seldar báðar þessar jarðir. Virðingarfyllst, Pálmi Einarsson.“ Nál. landbn. er á þskj. 353, og mælir n. eindregið með því, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Frv. þetta er samið af n., sem var skipuð af samgmrh. 23. marz 1956 samkv. þál. sama ár. Í n. áttu sæti Gizur Bergsteinsson hæstaréttardómari, Hákon Guðmundsson hæstaréttarritari og Jónas G. Rafnar alþm. Síðan núgildandi loftferðalög voru sett árið 1929, hefur orðið gerbylting á sviði flugmála tæknilega. Hefur hinn mikli vöxtur flugstarfseminnar og sér í lagi flugs milli landa valdið því, að mikil og góð alþjóðleg samvinna hefur tekizt um flugmál, einkum öryggismál. Ísland er aðili að mörgum alþjóðasamþykktum á sviði flugmála, og hafa sumar þeirra lagagildi hér, en aðrar ekki. Hafa þau mörgu og dreifðu ákvæði. sem þannig gilda um íslenzk flugmál, oft valdið bagalegri óvissu um, hvaða reglum skyldi fara eftir, því að enda þótt alþjóðasamþykkt, sem Ísland er aðili að, en ekki hefur verið lögfest hér, kunni að þoka fyrir eldri lagaákvæðum, eru þó íslenzkir flugmenn erlendis ávallt bundnir af hinum alþjóðlegu ákvæðum. Í frv. þessu er hinum dreifðu ákvæðum safnað saman í einn bálk, og er efnið að sjálfsögðu í samræmi við alþjóðasamninga þá um flugmál, sem Ísland er aðili að. Við samningu frv. var höfð hliðsjón af nýjum norrænum loftferðalögum, einkum þeim dönsku og norsku. Vegna eðlis flugsins hlýtur löggjöf hvers lands um flugmál að sníðast í verulegum atriðum eftir alþjóðlegum reglum. Í aths. með frv. er að þessu vikið á bls. 31, en þar segir m.a.: „Loftför eru eðli sínu samkvæmt alþjóðleg samgöngu- og flutningatæki í enn þá ríkara mæli en skip. Skipin verða að halda sig við löginn, en loftförin fara yfir láði og legi á örskömmum tíma. Á einni stundu eru þau yfir yfirráðasvæði ríkisins A, en á annarri stundu yfir úthafinu og þeirri þriðju yfir yfirráðasvæði ríkisins B og svo koll af kolli. Þótt loftför hafi geysimiklu hlutverki að gegna í sínum heimalöndum sem samgöngutæki og til áburðardreifingar o.s.frv., þá er innanlandsflug einungis takmarkaður þáttur af starfsemi loftfara, ef rétt er á haldið. Af þessu leiðir, að innanlandslög, sem miðuðust aðallega við notkun loftfara innanlands, yrðu mjög ófullkomin og þung í framkvæmd, enda yrðu loftför þá að hlíta síbreytilegum reglum, er þau fljúga yfir landamæri eins ríkis til annars. Markmiðið hlýtur því að vera að skapa alþjóðlegar reglur um loftferðir, bæði stjórnvaldsreglur og einkamálareglur, og samræma síðan innanlandslög hinna einstöku ríkja þessum reglum. Niðurstaðan er því sú, að setja verði milliríkjasáttmála um þau efni, er loftferðir varða, og veita þeim lagagildi í sáttmálaríkjunum. Verða slíkir milliríkjasáttmálar að ganga fyrir annarri innanlandslöggjöf, ef á milli ber. Eyður í sáttmálanum ber síðan að fylla með reglum alþjóðlegs valdstjórnarréttar, alþjóðlegs einkamálaréttar og innanlandslögum samkv. þeim kennisetningum lögvísinda, sem um þau fjalla.“ Á bls. 31 er getið um, hvaða sáttmálar það eru, sem Ísland hefur gerzt aðili að, og er óþarfi að vera að telja þá hér upp, þar sem allir hv. þm. hafa frv. fyrir framan sig. En næst því eru taldir upp ýmsir þeir samningar, sem gerðir hafa verið um þessi mál. Ber þar fyrst að nefna svonefndan Chicago-sáttmála um borgaralegar loftferðir, sem undirritaður var m.a. af Íslands hálfu hinn 7. des. 1944. Var samningur þessi fullgiltur af Íslands hálfu 21. marz 1947 og gekk í gildi að því er Ísland varðar 20. apríl 1947. Chicago-sáttmálinn hefur ekki lagagildi, en er birtur sem fskj. með auglýsingu nr. 45 1947. Síðan hefur þessum samningi verið breytt, sbr. auglýsingu nr. 100 1955. Of langt mál er að rekja ákvæði Chicago-sáttmálans, en óhætt er þó að fullyrða, að hann og ýmsir aðrir alþjóðasamningar varðandi flug hafa verið hin raunverulegu loftferðalög Íslendinga síðustu áratugina í öllu millilandaflugi Íslendinga. Frv. það. er hér er til umr., er, eins og fyrr var sagt, efnislega að mestu í samræmi við þau mörgu dreifðu ákvæði laga, t.d. loftferðalaganna frá 1929 og flugvallalaga 1945, og þeirra alþjóðasamþykkta, sem Ísland hefur gengizt undir varðandi flug. Enda þótt nýmælin séu mörg, ef miðað er við gildandi loftferðalög, nr. 32 1929, eru nýmæli fá, ef miðað er auk laga við þá alþjóðasamninga um flugmál, sem Ísland er aðili að. Frv. þetta stefnir að því að færa loftferðalög okkar í sem bezt samræmi við alþjóðlegan flugrétt. Er lagt til, að það komi í stað hinna gömlu loftferðalaga og einnig í stað laga um flugvelli, nr. 24 1945, en þau lög verða einnig að teljast algerlega úrelt að undanskilinni heimild til eignarnáms á landi undir flugvelli og önnur mannvirki fyrir flugið, en slík heimild er að sjálfsögðu gert ráð fyrir að verði áfram. Eftir er að semja frv. til l. um réttindi yfir flugvélum svo og kyrrsetningu flugvéla, en um bæði þessi efni gilda sums staðar sérstök lög, þótt önnur lönd hafi fært þau inn í hin almennu loftferðalög. Mér þykir ekki ástæða til að fjölyrða um einstakar greinar frv., en ég vænti þess, að það þyki nægilega skýrt með hinum ýtarlegu aths., sem Gizur Bergsteinsson hæstaréttardómari hefur samið. Eins og frv. ber með sér, er hér um mikinn lagabálk að ræða og tæknilegar hliðar á því, sem er dálítið erfitt fyrir einstaka þm. að gera sér grein fyrir. Verður því í aðalatriðum að leita til hinna tæknifróðu manna um hin ýmsu ákvæði, og er eðlilegt, að hv. samgmn., sem málið fær til meðferðar, leiti upplýsinga hjá þeim, sem helzt væru færir um að svara til um það, hvort þetta frv. er nægilega vel undirbúið til að verða gildandi loftferðalög fyrir Ísland. Ég leyfi mér að vænta þess, að svo sé. Það hefur verið varið miklum tíma í að semja frv., og það hefur verið leitað eftir upplýsingum um, hvernig loftferðalög eru í öðrum löndum, og eins og segir í grg. frv., er frv. samið með það fyrir augum að samræma okkar loftferðalög við þau lög, sem annars staðar gilda. Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Eins og kom fram í þeim umr., sem hér urðu um skýrslu hæstv. ríkisstj. varðandi Efnahagsbandalag Evrópu, þá er þetta frv. flutt að verulegu leyti að gefnu tilefni. En áður en ég vík að því, finnst mér rétt að minnast á nokkur atriði, sem koma fram í grg. frv. Eins og nú háttar íslenzkri löggjöf, geta útiendingar átt og rekið atvinnutæki hér á landi, ef þeir eru búsettir í landinu. Á þessu er þó sú undantekning, sem sett var í lögin um rétt til fiskveiða í landhelgi árið 1922, að Íslendingar einir geti átt og rekið fiskiskip, sem mega stunda veiðar innan fiskveiðilandhelginnar. Þetta ákvæði þótti nauðsynlegt að setja þá, vegna þess að fiskveiðar voru á þeim tíma taldar sá atvinnuvegur, sem útlendingar mundu helzt sækjast eftir að ná tökum á hér á landi, og þar af leiðandi væri það nauðsynleg öryggisráðstöfun að setja þessi ákvæði, að það væru aðeins íslenzkir ríkisborgarar, sem ættu að eiga og reka skip, sem stunduðu veiðar innan fiskveiðilandhelginnar. Síðan þessi lög voru sett fyrir 40 árum, hafa að sjálfsögðu margar og miklar breytingar orðið, ekki sízt á fiskvinnslu og fiskiðju, sem hafa haft það í för með sér, að þessi atvinnugrein er orðin miklu eftirsóknarverðari en áður, og ef að líkum lætur, verður einmitt fiskvinnslan og fiskiðjan álitlegasta framtíðaratvinnugreinin á Íslandi næstu áratugina. Þetta leiðir að sjálfsögðu til þess, að útlendingar hafa meiri áhuga á því en áður að koma sér fyrir innan þessarar atvinnugreinar og ná meiri og minni tökum á henni, ekki sízt ýmsir útlendir hringar, sem eru í þessari atvinnugrein erlendis, enda hefur talsvert borið á því að undanförnu, að slíkir aðilar væru að sækjast eftir því að komast yfir atvinnufyrirtæki hér á landi í þessari grein. Þar af teiðandi er alveg nauðsynlegt að setja sömu ákvæði um fiskiðjuverin og fiskvinnslustöðvarnar og nú gilda um fiskiskipin, að það séu aðeins Íslendingar eða íslenzkir ríkisborgarar, sem hafi rétt til þess að eiga og reka þessi atvinnutæki. Ég held, að ef menn athuga þetta nokkru nánar, sjái þeir það fljótt, að hér sé um svo mikilvæga atvinnugrein að ræða, að Íslendingar geti ekki treyst öðrum en sjálfum sér til að fást við rekstur hennar. En alveg sérstök ástæða er til þess að gefa þessu máli gaum og taka það til meðferðar nú vegna þess, að það hefur komið mjög greinilega fram í sambandi við þær umr., sem hafa orðið um hugsanlega aðild Íslands að Efnahagsbandalagi Evrópu, að af hálfu útlendinga væri sótzt eftir því að komast inn í fiskiðjuna hér á landi. Ég vildi í þessu sambandi með leyfi hæstv. forseta - rifja upp ummæli, sem hæstv. viðskmrh. lét falla á fundi hjá Verzlunarráði Íslands sumarið 1961, en sú ræða hans var síðar birt í Morgunblaðinu. Hæstv. viðskmrh. fórust þá þannig orð samkv. því, sem Morgunblaðið segir 12. júlí 1961, og hef ég þau nú yfir, með leyfi hæstv. forseta. Það, sem hæstv. viðskmrh. sagði, hljóðaði á þessa leið: „Það skiptir sérstöku máli fyrir Íslendinga, að gert sé ráð fyrir því, að öll aðildarríki bandalagsins hafi jafnan rétt til þess að koma á fót fyrirtækjum á öllu bandalagssvæðinu og að öllu leyti jafna aðstöðu til atvinnurekstrar. Ef til einhvers konar aðildar okkar að þessu bandalagi kæmi,“ - þar er að sjálfsögðu bæði átt við fulla aðild og aukaaðild, - „hlytum við að ætlast til þess, að þessi almenna regla gilti ekki um fiskveiðar. Hagnýtingu fiskimiða innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu getum við ekki deilt með öðrum þjóðum, enda hafa fiskstofnar algera sérstöðu samanborið við aðrar náttúruauðlindir. Hins vegar kæmumst við ekki hjá að athuga stefnu okkar varðandi réttindi útlendinga til löndunar á fiski og rekstrar fiskiðjuvera, ef til aðildar okkar ætti að koma, enda yrði sú stefna, sem nú er fylgt, okkur sjálfum ekki lengur nauðsynleg, ef tryggja mætti með öðru móti, að breyting á henni leiddi ekki til ofveiði.“ Eins og fram kemur í þessum ummælum hæstv. viðskmrh., telur hann það bersýnilega óhjákvæmilega afleiðingu af fullri aðild eða aukaaðild okkar að Efnahagsbandalagi Evrópu, að útlendingar fengju hér rétt til fisklöndunar og rétt til að reka hér fiskiðjuver, og það kemur líka fram í þessum ummælum hæstv. viðskmrh., að hann álitur þetta engan veginn óeðlilegt, og gefur fullkomlega til kynna, að þetta sé í lagi, aðeins ef það sé tryggt í leiðinni, að þetta leiði ekki til ofveiði innan fiskveiðilandhelginnar. Það virðist því af þessu mega ráða, að hæstv. viðskmrh. og hæstv. ríkisstj. telji það ekkert óeðlilegt, þó að erlendum aðilum yrðu veitt þessi réttindi, þ.e. réttur til fisklöndunar á Íslandi og réttur til að reka hér fiskiðjuver. Þetta sama kemur líka fram í grein, sem aðalhagfræðingur og ráðunautur ríkisstj. í efnahagsmálum, Jónas Haralz, birti í Fjármálatíðindum, sem Seðlabankinn gefur út, vorið 1962. Hann minnist þar á ýmsa fyrirvara, sem við þyrftum að setja, ef við gerðumst einhvers konar aðilar að Efnahagsbandalagi Evrópu, og segir m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir“ - þ.e. fyrirvararnir - „verða enn fremur að tryggja það, að erlendir fiskimenn geti ekki stundað veiðar innan íslenzkra fiskveiðitakmarka og að hugsanleg þátttaka útlendinga í rekstri fiskvinnslustöðva leiði ekki til ofveiði fiskstofna við Ísland.“ Það kemur hér fram alveg sama hugsunin eða skoðunin hjá Jónasi Haralz og hæstv. viðskmrh., að af þátttöku okkar í Efnahagsbandalaginu, hvort sem þar væri um að ræða fulla aðild eða aukaaðild, muni leiða hugsanlega þátttöku útlendinga í rekstri fiskvinnslustöðva hér á landi, og við það sé ekki annað að athuga en það, að það þurfi að setja einhverjar reglur til tryggingar því, að þessi þátttaka þeirra leiði ekki til ofveiði fiskstofna við Ísland. Að öðru leyti sé ekkert við slík sérréttindi að athuga. Nú hefur það líka greinilega komið fram í þeim umr., sem síðar hafa orðið um þessi mál, að ekki aðeins viðskiptamálaráðherrann og Jónas Haralz, heldur þeir flokkar og þau málgögn, sem að núv. ríkisstj. standa, hafa bersýnilega ekki neitt við það að athuga, þó að slík réttindi væru veitt, því að t.d. málgögn þessara flokka hafa hafið mjög harða sókn gegn þeim mönnum, sem hafa mælt gegn því, að útlendingum yrðu veitt atvinnuréttindi hér á landi, því að í blöðum stjórnarflokkanna heita þessir menn nú einangrunarsinnar, og það er talað um, að þeir vilji halda í úrelt sjálfsæði, og ýmis önnur álíka ummæli eru höfð um þessa afstöðu, þ.e. þá afstöðu að vilja ekki veita útlendingum atvinnu. réttindi hér á landi, og sérstaklega og þó ekki sízt það að vilja ekki gefa útlendingum aðstöðu til að flytja fjármagn sitt og atvinnurekstur hingað til landsins. Mér finnst nú ekki úr vegi af þessu tilefni, áður en lengra er haldið, að ræða nokkuð um það, hvort það sé nokkuð hættuleg einangrunarstefna eða úrelt sjálfstæði að vilja hafa nægar hömlur á því, að útlendingar nái fótfestu til atvinnurekstrar á Íslandi, og hvort reynsla annarra þjóða, sem hefur fengizt í þessum efnum, sé s1ík, að við eigum að kalla það úrelt sjálfstæði eða einangrunarstefnu, ef menn vilja ekki á þetta fallast. Ég vil í þessu sambandi rifja upp reynslu nokkurra landa. Ég vil rifja upp t.d. reynslu landanna í Suður-Ameríku af því að hafa hleypt erlendu einkafjármagni og erlendum atvinnurekendum inn í þeirra land og gefið þeim möguleika til þess að hafa þar með höndum ýmiss konar stórkostlegan atvinnurekstur. Það er alveg rétt, að á vissu tímabili höfðu löndin í Suður-Ameríku nokkurn hagnað af þessu, eða mönnum virtist það. Þá var flutt allmikið erlent fjármagn til landsins, og það reis þar upp einhver atvinnurekstur, og þetta virtist vera ekki óheppileg uppbygging um nokkurt skeið. En þegar fram leið, þá kom það í ljós, að þessu fylgdu margvislegir ókostir og m.a. sá, að í fyrstunni var það að vísu þannig, að fjárfesting útlendinganna leiddi til þess, að það var flutt þangað meira af erlendu fjármagni en það, sem þurfti að láta í staðinn. Nú er þetta orðið algerlega breytt. Sáðan útlendingarnir komu sér þarna fyrir með sinn atvinnurekstur, flytja þeir ekki aðeins í burtu vexti og afborganir af því fé, sem þeir lögðu í þessi fyrirtæki sin, heldur flytja þeir nú út meiri og minni gróða, svo að þetta leiðir til stórkostlegs halla á greiðslujöfnuði þessara landa við önnur ríki, þannig að útlendingarnir taka nú það aftur mörgum sinnum, sem þeir einu sinni lögðu í þessi fyrirtæki. Auk þess kemur það í ljós, að hinir útlendu aðilar hafa ekki neina sérstaka hagsmuni eða sérstakar skyldur að rækja í sambandi við þessi fyrirtæki. Ef t.d. illa horfir með rekstur, þá draga þeir að sér höndina og eru alveg óragir við að láta skella á atvinnuleysi, og hugsa ekki heldur um uppbyggingu þessara fyrirtækja eins og vera skyldi og landsmenn sjálfir mundu gera, ef þessi atvinnurekstur væri í þeirra höndum. En það eru fleiri aðilar en Suður-Ameríkumenn, sem hafa þessa sögu að segja. Fyrir nokkrum árum mátti lesa um það í blöðum, hve stórkostlegan hagnað Kanada hefði af því, að amerískt fjármagn flyttist þangað til lands, og amerískir iðjuhöldar ynnu að því að koma þar upp stórfelldum atvinnurekstri. Nú sjást slík skrif ekki lengur. Nú er ekki lengur talað um þann hagstæða greiðslujöfnuð í Kanada, sem fylgdi þessari fjárfestingu útlendinganna. Nú er dæminu snúið við. Nú flytja útlendingarnir miklu meira í burtu af fjármagni en það, sem þeir láta í staðinn, þannig að greiðslujöfnuðurinn verður óhagstæður af þessum sökum, því að þeir flytja ekki aðeins út vexti af sínu fjármagni og afborganir, heldur meiri og minni gróða í ýmsu formi, og þetta veldur stórkostlega óhagstæðum greiðslujöfnuði við Kanada. En það er meira en þetta, sem Kanadamenn hafa þurft að reyna í þessu sambandi. Það er stórkostlegt atvinnuleysi í Kanada núna, vegna þess að þegar eitthvað fer að ganga illa í sambandi við atvinnurekstur, sem útlendingar hafa sett fjármagn sitt í, þá kippa þeir að sér hendinni og hugsa ekki um hann lengur, eins og t.d. innlendir aðilar mundu gera, láta atvinnureksturinn dragast saman og hirða ekki um þá uppbyggingu, sem nauðsynleg er. Þetta veldur því stórkostlegum samdrætti í atvinnurekstri í Kanada nú og á sinn mikla þátt í því atvinnuleysi, sem þar er um þessar mundir. Það hefur að undanförnu verið allmjög rætt um það, að Vestur-Evrópa hefði notið góðs af því, að þangað hefði verið flutt mikið einkafjármagn frá Bandaríkjunum, og það er alveg rétt, að það hefur átt sér stað stórfelld uppbygging eða fjárfesting amerísks fjármagns í Vestur.. Evrópu á undanförnum árum. Og það er óneitanlegt, að þetta hefur átt nokkurn þátt í þeirri uppbyggingu, sem þar hefur orðið. Og enn sé komið er, þá er V- Evrópa í þessum efnum á sama stigi og Suður-Ameríka og Kanada voru, áður en dæmið snerist við. En nú stefnir óðum í þá áttina, að þetta dæmi snúist við og það verði útlendingarnir, sem flytji meira fjármagn frá V- Evrópu en það, sem þeir flytja þangað inn, þegar þeir fara í vaxandi mæli ekki aðeins að flytja afborganir og vexti aftur heim til sín, heldur líka þann mikla gróða, sem þeir hafa af atvinnurekstrinum í þessum löndum. Það er líka ekkert leyndarmál, að sá ágreiningur, sem nú er að skapast á milli V.-Evrópu annars vegar og Bandaríkjanna hins vegar og de Gaulle er talinn sérstakur forsvarsmaður fyrir, hann stafar ekki sízt af þessu. Og það hefur komið mjög fram í afstöðu franskra stjórnmálamanna að undanförnu, að þeir vilja verja V- Evrópu fyrir meira einkafjármagni frá Bandaríkjunum, verjast því, að bandarískt fjármagn nái t.d. meiri tökum á atvinnufyrirtækjum í Frakklandi en átt hefur sér stað að undanförnu. Og það er t.d. ekki talið hafa ráðið litlu um þá afstöðu de Gaulle nú fyrir nokkrum vikum, þegar hann hindraði áframhaldandi umræður um aðild Breta að Efnahagsbandalagi Evrópu, að amerískir auðhringar voru nýlega búnir að kaupa upp 2 mjög stórar og þýðingarmiklar verksmiðjur í Frakklandi. Þessa þróun taldi de Gaulle nauðsynlegt að stöðva, og það réð vafalaust ekki litlu um þá afstöðu, sem hann tók gagnvart aðild Breta, vegna þess að Bretar hafa verið taldir ekki eins sterkir á svellinu í þessum efnum og a.m.k. de Gaulle vill vera láta. Og það er alveg víst, að það eiga menn eftir að sjá, að það verður fátt, sem mun koma til með að valda meiri erfiðleikum í sambúð vestrænna þjóða en sá ágreiningur, sem rís út af því, hve bandarískt einkafjármagn hefur skapað sér sterka aðstöðu í V- Evrópu, og farin að rísa upp sérstök sjálfstæðishreyfing til þess að vinna gegn þessu og vinna að því, að fyrirtækin verði ekki amerísk, heldur evrópsk, Við eigum áreiðanlega eftir að sjá fram á það, að sá lofsöngur, sem nú er um hina amerísku einkafjárfestingu í Evrópu, á eftir að breytast verulega. Þannig mætti halda áfram að rifja það upp, hvernig öðrum þjóðum hefur gefizt að láta útlendinga fá sterka aðstöðu í sínum atvinnu.. rekstri. En í raun réttri þurfum við Íslendingar ekki að fara til annarra landa í þeim efnum til þess að gera okkur grein fyrir þessu. Við höfum þessa reynslu sjálfir, og við höfum þessa reynslu meira að segja í fiskiðnaðinum sjálfum. Ég rifjaði það upp hér á sínum tíma, þegar rætt var um skýrslu ríkisstj. um Efnahagsbandalagið, hvernig Íslendingum hefði gefizt það að láta útlendinga fá fótfestu í síldariðnaðinum á sínum tíma. Það eru ekki mjög margir áratugir síðan sú síldariðja, sem var til hér á landi, bæði síldarbræðsla og síldarsöltun, var að langsamlega mestu leyti í höndum útlendinga. Og reynslan, sem fékkst af þessum rekstri útlendinga, var slík, að á Alþingi 1928 voru allir flokkar sammála um það. Sjálfstfl., sem að vísu þá hét Íhaldsflokkur og er yfirleitt ekki fylgjandi þjóðnýtingu, taldi óhjákvæmilegt að grípa til þjóðnýtingar í síldariðnaðinum þá til þess að koma í veg fyrir það hörmungarástand, sem þá ríkti í síldariðnaðinum vegna þess, hvernig útlendingar hefðu haldið á þessum málum. Útlendingar ráku síldariðnaðinn eingöngu með sina hagsmuni fyrir augum, skeyttu ekkert um hagsmuni Íslendinga, hvorki útvegsmanna né sjómanna eða annarra íslenzkra aðila, sem þar komu nálægt. Og niðurstaðan var líka sú, að það voru ekki talin önnur ráð út úr þessum vanda en að taka upp allsherjar þjóðnýtingu í síldariðnaðinum. Og ég held, að þeir menn, sem þykjast fylgjandi einkarekstri og vilja nú opna útlendingum leið inn í fiskiðjuna á Íslandi, ættu að athuga vel þessa reynslu, áður en þeir gengju þau spor að hleypa útlendingum inn í þennan atvinnurekstur. Það hefur verið talað talsvert um það, að það væri vafalaust til ýmissa hagsbóta fyrir Íslendinga að hleypa erlendum atvinnurekendum og erlendum fjármagnseigendum inn í atvinnurekstur hér á landi. Þeir mundu leggja til fjármagn, sem annars væri ekki fyrir hendi. Þeir mundu koma með ýmsa tækni með sér, sem nú er hér ekki fyrir hendi, og þar fram eftir götunum. Ég vil aðeins svara þessu með því, að reynsla okkar Íslendinga á undanförnum áratugum er sú, að við höfum verið alveg einfærir um að byggja upp þann atvinnurekstur, sem nauðsyn hefur verið á í landinu, og alveg einfærir um að koma með þær nýjungar og tækni, sem nauðsynleg hefur verið. Ég held, að það megi fullyrða, að íslenzkir atvinnurekendur eru það vel færir um að gegna sínum störfum, og íslenzku verkamennirnir það vel færir um þá vinnu, sem þarf að leysa af hendi, að við þurfum ekki á neinni sérstakri erlendri aðstoð að halda til þess að notfæra okkur þær nýjungar og tækni, sem er að skapast í atvinnuvegunum hverju sinni. Íslenzkir atvinnurekendur hafa yfirleitt verið mjög fljótir til þess að hagnýta sér slíkar nýjungar og slíka tækni, og þess vegna sætir það undrum, hve okkur hefur tekizt að byggja hér ýmiss konar iðnað í landinu á undanförnum árum. Sú reynsla sýnir alveg ótvírætt, að það er hægt að bera fullt traust til íslenzkra atvinnurekenda og íslenzks verkalýðs til þess að leysa þetta starf af hendi, svo að vel sé, og við þurfum ekki að sækjast eftir útlendingum til þess að vinna það fyrir okkur. Ég held líka, ef við litum yfir okkar eigin reynslu og reynslu annarra þjóða í stórum dráttum, að þá sannist það vel í sambandi við atvinnureksturinn, að sjálfs er höndin hollust, að það sé hollast fyrir hverja þjóð að hafa hann í höndum eigin atvinnurekenda og eigin fyrirtækja, en láta útlendinga koma þar sem allra minnst nálægt. Og ég held, að því fari fjarri, að það sé nokkur einangrunarstefna eða það sé nokkurt úrelt sjálfstæði, þegar er verið að segja það og berjast fyrir því, að Íslendingar eigi sjálfir að annast atvinnurekstur hér á landi, en ekki gefa útlendingum kost á því að komast þar að meira og minna. Það er a.m.k. óhætt að fullyrða, að það er hið úrelta sjálfstæði, sem hingað til hefur gefizt Íslendingum bezt, og þeim hefur gefizt hitt jafnan illa, þegar þeir hafa látið útlendinga annast atvinnurekstur eða verzlun fyrir sig. Við getum aðeins í þessu sambandi litið á okkar eigin höfuðstað í þessum efnum. Ef við litum þó ekki sé nema nokkra áratugi aftur í tímann, þá var verzlun hér í Reykjavík og allur atvinnurekstur í höndum útlendinga. Síðan hefur sú mikla breyting orðið, að verzlunin hér í höfuðstaðnum er í höndum Íslendinga sjálfra og atvinnureksturinn er í höndum Íslendinga að svo að segja öllu leyti. Eru þau umskipti þannig, að við eigum að hverfa aftur til gamla tímans í þessum efnum? Eigum við að vinna að því, að hér skapist aftur sú gamla Reykjavík, þegar atvinnurekstur og verzlun var í höndum útlendinga? Það er vist ekki úrelt sjálfstæði, eftir því sem þeir menn halda fram, sem vilja nú koma útlendingum sem mest inn í atvinnurekstur hér á landi. En ég segi það hiklaust sem mína skoðun, að ég kýs miklu heldur þá Reykjavík, sem blasir við í dag í þessum efnum, en þá Reykjavík, sem var hér fyrir 100 árum. Og ég held, að flestir verði þeirrar skoðunar, þegar þeir fara að athuga þetta mál, og þess vegna eigum við að halda í þetta úrelta sjáifstæði að vilja eiga okkar atvinnufyrirtæki sjálf, og trúa okkar eigin mönnum fyrir því, en sleppa útlendingum sem allra minnst inn í þá starfsemi. Það er reynsla okkar og annarra, að það sé langheppilegast. Þess vegna vænti ég þess líka, að það frv., sem ég hef hér lagt fyrir, fái góðar undirtektir hér í þinginu og skjóta afgreiðslu, því að um það held ég líka að allir hljóti að vera sammála, að ef það sé nokkur atvinnurekstur hér á landi, sem Íslendingar þurfi sjálfir að hafa í sínum höndum, sem sé eiginlega lykillinn að öllu öðru, þá sé það reksturinn á raforkuverunum og reksturinn á fiskiðjuverunum, því að þeir, sem ná í aðra hvora þessa atvinnugrein, hafa orðið svo mikla lykilaðstöðu hér á landi, að þeir geta ráðið mjög miklu öðru á eftir. Þess vegna er þetta tvennt alveg sérstaklega, sem er nauðsynlegt fyrir okkur að verja. Í sambandi við orkuverin erum við búnir að setja ákvæði um það, að nú er það ríkið eitt, sem má reisa ölt meiri háttar orkuver. Við þurfum ekki og eigum ekki að fara þá leið í sambandi við fiskiðjuna, því að við eigum að hafa fiskiðnaðinn sem mest í höndum einstaklinga og samvinnufyrirtækja. Það er heppilegasta lausnin. En við eigum að gera ráðstafanir til að tryggja það, að þessi atvinnurekstur verði í höndum þessara aðila, en útlendingar fái þar ekki aðstöðu til að koma ár sinni fyrir borð, og að því er stefnt með þessu frv. Þess vegna vænti ég þess, að það fái góðar undirtektir. En að sjálfsögðu er það líka rétt, að það þarf að gera ýmsar fleiri ráðstafanir til að tryggja það, að atvinnureksturinn hér á landi verði í höndum Íslendinga einna. Og í sambandi við það vil ég geta þess, að af hálfu framsóknarmanna hefur í sameinuðu Alþingi verið lögð fram sérstök þáltill. um endurskoðun þeirrar löggjafar, sem þetta efni snertir, til tryggingar því, að atvinnurekstur verði í höndum landsmanna sjálfra, en færist ekki meira og minna í hendur útlendinga. Ég læt þetta svo nægja að sinni, en sem sagt treysti því, að þetta frv. fái góðar undirtektir hjá þm. og afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Ég er dálítið hissa á því, að hv. þm., sem var að ljúka máli sínu, skuli kjósa að flytja þann áróður, sem hann undanfarna mánuði hefur flutt í blaði sínu, inn á vettvang hins háa Alþingis. Sá áróður hefur verið fólginn í því að reyna að telja lesendum blaðs sins trú um, að til séu hér á landi og þá auðvitað í stjórnarherbúðunum menn, sem vinni að því öllum árum að koma útiendingum sem mest inn í atvinnurekstur á Íslandi, eins og honum þóknaðist að orða það í ræðu sinni áðan, eða svo að ég vitni til annars orðalags, sem hann notaði í ræðu sinni, að til séu hér menn, sem vilji opna útiendingum leið inn í fiskiðjuna. Hv. þm. notar það sem tilefni ummæla sinna að rangfæra setningar, sem ég á sínum tíma viðhafði í ræðu, sem ég flutti um viðskiptamál Vestur-Evrópu á aðalfundi Verzlunarráðs Íslands. Ég hélt satt að segja, að ekki aðeins ég, heldur fjölmargir aðrir alþm. stjórnarflokkanna hefðu tekið alveg nógu skýrt fram, að það er ein meginástæða fyrir því, að okkur hefur aldrei dottið í hug, að Ísland ætti að gerast fullgildur aðili að Efnahagsbandalaginu, og sú ástæða er ákvæði Rómarsáttmálans um gagnkvæm réttindi þegna aðildarríkjanna til atvinnurekstrar, til vinnuréttinda og til fjármagnsflutninga. Það eru þessi atriði fyrst og fremst, og þau ein væru alveg nægileg til þess að taka af öll tvímæli um það að okkar skoðun, að Ísland getur ekki gerzt fullgildur aðili að Rómarsáttmálanum. Þetta hefur verið sagt svo oft og undirstrikað svo rækilega, að það er í raun og veru furðulegt, að nokkur skuli leggja sig niður við það að leitast við að snúa út úr setningum til þess að telja menn hafa meint það, að útlendingar eigi að fá sem bezt skilyrði til atvinnurekstrar á Íslandi, að opna eigi útlendingum leið inn í íslenzka fiskiðju. Með hliðsjón af því, hve þetta grundvaltaratriði, sem ég gat um áðan, hefur oft verið sagt og oft verið undirstrikað, má geta nærri, hvort það hefur nokkurn tíma verið meining mín eða nokkurs annars, sem um þetta mál hefur talað af hálfu ríkisstj., að koma útlendingum sem mest inn í atvinnurekstur á Íslandi eða opna útlendingum leið inn í fiskiðjuna. Það er einmitt vegna þess, að við höfum ekki viljað opna útlendingum leið inn í íslenzka fiskiðju, það er vegna þess að við höfum ekki viljað koma útlendingum sem mest inn í atvinnurekstur á Íslandi, sem við höfum eindregið og ákveðið frá upphafi hafnað þeirri leið til lausnar á vandamálum Íslands, að Ísland gerðist fullgildur aðili að Efnahagsbandalaginu. Nú skal ég koma að því, sem hv. þm. vitnaði til í verzlunarráðsræðu minni. Þann texta hef ég því miður ekki við höndina, en ég hef við höndina þá skýrslu, sem ég flutti hér í haust á hinu háa Alþingi um efnahagsbandalagsmálið, þar sem ég ræði nákvæmlega þetta sama atriði og geri það nokkru ýtarlegar en tími og ástæða var til á fundinum í Verzlunarráðinu. Með leyfi hæstv. forseta, ætla ég að leyfa mér að lesa niðurlag þess kafla í skýrslunni, sem fjallar einmitt um þetta atriði, sem hv. þm. er nú að reyna að gera mig og ríkisstj. tortryggilega út af, en niðurlag kaflans hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Mér virðist kjarni málsins vera þessi: Annars vegar getur atvinnurekstur útlendinga og störf sérmenntaðra erlendra manna hér á landi orðið okkur til mikilla hagsbóta. Í því sambandi er sérstaklega vert að benda á, að tæknikunnáttu er oft ekki hægt að verða aðnjótandi nema í sambandi við nýtingu erlends fjármagns. Hins vegar fylgir atvinnurekstri útiendinga og erlendri fjárfestingu hér á landi sú hætta, að útlendingar gætu náð úrslitaáhrifum í einstökum atvinnugreinum og starfsemi þeirra stuðlað að eyðingu náttúruauðlinda. Gegn þessu hvoru tveggja verðum við að geta tryggt okkur. Við verðum að hafa það á okkar valdi, hvern atvinnurekstur útlendingar megi stunda hér og hver áhrif þeirra í hverri atvinnugrein megi verða. Fiskveiðar útlendinga innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu koma að sjálfsögðu ekki til greina. Hugsanlegur aukaaðildarsamningur yrði að veita Íslendingum rétt til þess að setja reglur um þessi efni. Aðalspurningin við aukaaðildarsamning eins og þann, sem ég hef hér rætt, yrði að sjálfsögðu, hvort Efnahagsbandalagið teldi slík ákvæði, sem takmörkuðu skyldur okkar, samrýmanleg því, að við hefðum tollfrjálsan og ótakmarkaðan aðgang að sameiginlegum markaði“ Í þessum setningum kemur fram skoðun ríkisstj. á þeim efnum, sem hv. þm. er að reyna að gera okkur tortryggilega um með flutningi þessa frv. Þessar setningar eru svo ótvíræðar og skýrar um skoðun okkar á málinu, að ég trúi því ekki, að neinn vitiborinn maður geti látið blekkjast af þeim áróðri, sem hér er hafður í frammi. Ég vil að síðustu bæta því við, að það, sem ekki er sérstaklega rætt hér, en ég og ýmsir fleiri höfum rætt áður og í öðru sambandi, og það, sem er grundvallarhugsunin í þeirri einu setningu, sem hv. þm. las upp úr verzlunarráðsræðu minni áðan, er það, að hvað svo sem líður hugsanlegum tengslum okkar við Efnahagsbandalag Evrópu, hefur það um margra ára bil, um áratugabil verið viðfangsefni, sem allir ábyrgir menn á Íslandi hafa hugsað um, hvort ekki sé ástæða til þess að breyta í einhverju íslenzkri löggjöf til þess að auðvelda íslenzkum aðilum að hagnýta erlent fjármagn og erlenda tæknikunáttu til uppbyggingar íslenzkum atvinnuvegum. Svo skemmtilega vill til, að því fer fjarri, að skoðanir manna greinist eftir flokkslínum í þessu efni. Mér er t.d. mjög minnisstæður áhrifaríkur málflutningur ungra manna í Framsfl. um þetta efni, svo sem framkvæmdastjóra rannsóknaráðs, Steingríms Hermannssonar, sem birt hefur mjög ýtarlegar greinar í sjálfu blaði hv. þm. og flutt hefur mjög fróðleg erindi einmitt á vettvangi ungra framsóknarmanna um nauðsyn þess að afla í ríkari mæli en átt hefur sér stað hingað til erlends fjármagns til landsins. Hann, sem hefur kynnt sér mjög rækilega möguleika á aukinni stóriðju á Íslandi, hefur, eins og auðvitað allir, sem það hafa hugleitt, gert sér ljóst, að við komum ekki aukinni stóriðju á fót, nema því aðeins að við hagnýtum okkur erlent fjármagn og erlenda tæknikunnáttu í ríkari mæli en átt hefur sér stað. Það var þessi hugsanagangur, sem lá að baki þeirra setninga, sem hv. þm. vitnaði til úr verzlunarráðsræðu minni. Mér hefði aldrei dottið í hug að fara í gegnum langar greinar og langar ræður t.d. Steingríms Hermannssonar, sem manna mest hefur skrifað um stóriðjumál og hagnýtingu erlends fjármagns af ungum framsóknarmönnum og framsóknarmönnum yfir höfuð að tala, - mér hefur aldrei dottið í hug að leita í löngum greinum og ræðum hans að því, hvort þar kynni að standa ein setning, sem með góðum vilja mætti takast að snúa út úr í þessum efnum og túlka þannig, að hann vilji hleypa útiendingum sem mest inn í atvinnurekstur á Íslandi eða opna útlendingum leið inn í íslenzkan iðnað. Slík vinnubrögð hafa mér aldrei komið til hugar, enda yrðu þau satt að segja engum til sóma. En því miður hefur hv. þm., sem er einnig áhrifamikill stjórnmálaritstjóri, fallið fyrir þessari freistingu. Honum hefur þóknazt að slíta úr samhengi eina setningu úr meira en hálftíma ræðu, sem ég flutti og viljað gera sína rangtúlkun á henni ekki aðeins að mínum skoðunum, heldur skoðunum ríkisstj., og það þrátt fyrir það, að hann eins og allir aðrir þm. hafi fyrir sér skýlausa yfirlýsingu um það í skýrslu ríkisstj. frá s.l. hausti, hver er afstaða og skoðun okkar í ríkisstj. í þessu máli. En hún er, eins og kom fram í þeim setningum, sem ég las, tvímælalaust sú, að við höfum ekki talið önnur tengsl geta komið til greina en annaðhvort aukaaðildarsamning í tilteknu formi eða tollasamning. Ástæðan fyrir þessari skoðun er einmitt sú, að við höfum ekki viljað hleypa útlendingum inn í íslenzkan atvinnurekstur, að við höfum ekki viljað opna útlendingum leið inn í íslenzka fiskiðju.



Herra forseti. Ég verð að segja, að þessi ræða hæstv. viðskmrh. kom mér dálítið á óvart, því að ég hafði þekkt hann sem greindan og gegnan mann og hélt þess vegna ekki, að hann mundi koma hér upp til að afneita jafnaugljóslega staðreyndum eins og hann gerði, að hann væri allt of reyndur og hygginn maður til þess að gera slíkt. En það er hins vegar þannig með hæstv. ríkisstj. um þessar mundir, að hún virðist telja það mjög nauðsynlegt að afneita ýmsum staðreyndum og jafnvel eins augljósri staðreynd og þeirri, að Efnahagsbandalag Evrópu sé raunverulega lengur til, því að það hefur komið hér fram, bæði hjá hæstv. viðskmrh. og hæstv. dómsmrh., að raunverulega sé það mál alveg úr sögunni, að við þurfum nokkuð að hugsa um afstöðu okkar til Efnahagsbandalags Evrópu í framtiðinni. Ég held, að hæstv. viðskmrh. hafi orðað þetta þannig, að málið væri í raun og veru úr sögunni, og hæstv. dómsmrh. væri búinn að segja, að það væri búið að taka þann vanda frá okkur að þurfa að fjalla nokkuð um það, hver afstaða okkar til Efnahagsbandalags Evrópu eigi að vera. Ég held, að það geri sér allir ljóst, og ég veit, að hæstv. ráðh. gera sér það líka, að þetta er fjarri réttu lagi. Efnahagsbandalag Evrópu er til, og það er ekki aðeins til, það fer vaxandi og það eru fleiri og fleiri lönd, sem leita eftir að ná einhverjum samningum við það, annaðhvort um aðild eða um tolla- og viðskiptamál, og það er óhjákvæmilegt fyrir okkur að taka einhverja afstöðu til þess fyrr eða siðar. Við megum ekki vera að blekkja þjóðina í þeim efnum. En hæstv. ráðh. vinna að því öllum árum nú fyrir þessar kosningar að afneita jafnaugljósum staðreyndum og þeim, að við þurfum fyrr eða seinna að taka afstöðu til Efnahagsbandalags Evrópu, og þar að auki keppast þeir við, eins og hæstv. viðskmrh. nú gerði, að afneita því, sem þeir hafa sjálfir haldið fram um þessi mál áður. Hæstv. viðskmrh. kom hér upp núna og sagðist alls ekki hafa sagt það, sem ég hafði eftir honum úr ræðu hans á fundi Verzlunarráðs Íslands sumarið 1961. En það vill nú svo vel til, að þessi ræða hæstv. ráðh. er birt í Morgunblaðinu og þar standa þessi ummæli hans alveg svart á hvítu, og ég skal nú lesa þau fyrir hann og ég skal lesa allan þann kafla, sem fjallar um þetta atriði, þ.e. atvinnuréttindi útlendinga hér á landi. Þau hljóða þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Það skiptir sérstöku máli fyrir Íslendinga, að gert er ráð fyrir því, að öll aðildarríki bandalagsins hafi jafnan rétt til að koma á fót fyrirtækjum á öllu bandalagssvæðinu og að öllu leyti jafna aðstöðu til atvinnurekstrar. Ef til einhvers konar aðildar okkar að þessu bandalagi kæmi, hlytum við að ætlast til þess, að þessi almenna regla gilti ekki um fiskveiðar. Hagnýtingu fiskimiða innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu getum við ekki deilt með öðrum þjóðum, enda hafa fiskstofnar algera sérstöðu samanborið við aðrar náttúruauðlindir.“ Svo kemur það í ummælum hæstv. ráðh., sem máli skiptir í þessu sambandi og snertir fiskiðjuverin og fiskiðnaðinn. Þar segir hæstv. ráðh.: „Hins vegar kæmumst við ekki hjá að athuga stefnu okkar varðandi réttindi útiendinga til löndunar á fiski og rekstrar fiskiðjuvera, ef til aðildar okkar ætti að koma.“ Og svo segir ráðh. enn fremur: „Enda yrði sú stefna,“ - það er hans skoðun, sem þar kemur fram, - „sem nú er fylgt, okkur sjálfum ekki lengur nauðsynleg, ef tryggja mætti með öðru móti, að breyting á henni leiddi ekki til ofveiði.“ Þarna kemur alveg glöggt fram í þessum ummælum hæstv. ráðh., að hann álítur það ekkert varhugavert, þó að breytt sé þeirri stefnu, sem við fylgjum nú, þ.e. að leyfa ekki erlendum skipum að landa fiski hér á landi og leyfa ekki útlendingum að reka fiskiðjuver hér á landi. Hann telur, að þessi stefna, sem við fylgjum nú, sé ekki lengur nauðsynleg, aðeins ef við getum sett þær reglur, að rekstur útlendinga á fiskiðjuverum hér á landi leiði ekki til ofveiði. Það eru einu reglurnar, sem við þurfum að setja. Innan þess ramma er okkur fullkomlega óhætt, að því er hæstv. ráðh. sjálfur heldur fram, að leyfa útlendingum að reka fiskiðjuver hér á landi. Og svo kemur hæstv. ráðh. upp, eftir að þetta liggur skjalfest fyrir frá honum, og segist aldrei hafa haldið því fram, aldrei gefið það neitt til kynna, að hann áliti það rétt, að útlendingar fái að reka fiskiðjuver hér á landi, og hann sé algerlega mótfallinn því, að útlendingar hefðu eiginlega nokkurn atvinnurekstur hér á landi, og það væri vegna þess, að ríkisstj. væri á móti atvinnurekstri útlendinga hér á landi, sem hún vildi ekki, að Ísland væri fullgildur aðili að Efnahagsbandalagi Evrópu. Og hæstv. ráðh. blés sig út og talaði hér mjög mikið um það, hvað hann og ríkisstj. væru ákaflega mótfallin því, að útlendingar hefðu nokkurn atvinnurekstur hér á landi. En svo gerir hæstv. ráðh. það í sömu andránni, að hann les upp úr sinni eigin skýrslu, sem hann birti hér á Alþingi 12. nóv. 1962, þar sem hann segir m.a.: „Annars vegar getur atvinnurekstur útlendinga og störf sérmenntaðra erlendra manna hér á landi orðið okkur til mikilla hagsbóta.“ Hæstv. ráðh. les það hér upp eftir sjálfum sér, að atvinnurekstur útlendinga hér á landi geti orðið okkur til mikilla hagsbóta, og svo segir hann rétt á eftir, að hann sé alveg eindregið á móti því að leyfa útiendingum atvinnurekstur hér á landi og ríkisstj. sé alveg á móti því að leyfa nokkurn atvinnurekstur útlendinga hér á landi, þó að það standi í hennar eigin skýrslu, að þetta geti orðið okkur til mikilla hagsbóta. Hvaða mark á að taka á slíkum málflutningi eins og þessum, og hvers vegna getur það átt sér stað, að jafnhygginn maður og hæstv. viðskmrh. og jafngreindur maður og hæstv. viðskmrh. er skuli leyfa sér annan eins endemis málflutning og þetta? Af hverju stafar það, að hann heldur uppi slíkum málflutningi eins og þessum? Það er vegna þess, að aðstaða hæstv. ríkisstj. í þessu máli er orðin slík, að hún treystir sér ekki lengur til að verja það, sem hún hafði áður haldið fram og hún raunverulega vill. Hún þarf að gera allt, sem hún getur, til þess að neita sinni raunverulegu stefnu fyrir kosningar, og þess vegna koma hæstv. ráðh. hér upp og afneita sínum eigin ummælum og eigin skýrstum, eins og hæstv. viðskmrh. hefur nú gert. Og hæstv. viðskmrh. gekk miklu lengra en þetta í þessum svardögum, að afneita því, sem áður hafði verið stefna og vilji ríkisstj. Hann sagði t.d. annað eins og það, að það hefði aldrei verið vilji stjórnarinnar, að Ísland yrði fullgildur aðili að Efnahagsbandalagi Evrópu, henni hefði aldrei dottið jafnvoðalegur hlutur í hug eins og það að ætlast til þess, að Ísland yrði fullgildur aðili að Efnahagsbandalagi Evrópu, ekki dottið í hug að ræða um slíkt mál, hugsa um slíkt mál einu sinni. En hvað segir nú reynslan í þessum efnum? Hver er fortíð hæstv. ríkisstj. í þessum efnum? Hún er engin önnur en sú, að sumarið 1961 kallaði ríkisstj. hér saman fulltrúa frá ýmsum fyrirtækjum, sem hafa með utanríkisverzlun og atvinnurekstur að gera, og þetta var, held ég, seint í júlímánuði, og krafðist þess, að þessi fyrirtæki væru búin að svara því fyrir miðjan ágúst, hvort þau álitu rétt, að Ísland ætti að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu eða ekki. Og það var ekki látið þar við sitja af hæstv. ríkisstj., að fyrirtækin ættu að svara þessu, heldur var það skýrt tekið fram af hæstv. viðskmrh. og efnahagsráðunaut ríkisstj., sem mætti á þessum fundum, að það væri ógerningur að ná nokkru sambandi við Efnahagsbandalagið, nema það yrði send inn umsókn um fulla aðild, og það voru jafnframt birtir alls konar útreikningar og upplýsingar um það, hvílík stórkostleg hætta það yrði fyrir okkur, ef við kæmumst ekki inn í sameiginlega markaðinn, eins og Efnahagsbandalagið þá var kallað. Og það gerðist meira en þetta sumarið 1961. Það birtist varla svo forustugrein í Morgunblaðinu um langan tíma, að það væri ekki talað um nauðsyn þess, að Ísland kæmi sem allra fyrst sem fullgildur aðili inn í Efnahagsbandalag Evrópu. Ríkisstj. vann þess vegna að því öllum árum á þessum tíma, að Ísland yrði fullgildur aðili að Efnahagsbandalagi Evrópu. Það var hennar stefna, og hún fór ekki dult með það, ekki einu sinni í blöðum sínum og þá enn þá síður á lokuðum fundum, því að vitanlega dettur engum í hug að fara að senda inn umsókn um eitthvað nema það, sem hann ætlar sér að standa við. Hver fer að sækja um umsókn í félag öðruvísi en að ætla sér að ganga í félagið og þar fram eftir götunum? Enda var það vitanlegt, að þegar ríkisstj. vildi sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu, þá fylgdi þar fullkomlega hugur máli, það var hennar stefna. En hvað var það, sem orsakaði svo það, að ríkisstj. féll frá þessu? Var það vegna þess, að hún fengi eftir á einhverja eftirþanka í sambandi við það, að það kynnu að vera einhver ákvæði í efnahagsbandalagssamningnum, sem væru óhagstæð fyrir Íslendinga, eins og atvinnuréttindi og annað þess háttar? Nei, það var ekki neitt slíkt, sem breytti afstöðu hæstv. ríkisstj. Það var allt annað, sem varð þess valdandi, að hún féll frá því að senda inn umsókn um fulla aðild Íslands, og það kom fram í þeirri ræðu, sem hæstv. viðskmrh. hélt hér á Alþingi fyrir nokkru, eða þegar seinast var rætt um skýrslu ríkisstj. varðandi Efnahagsbandalag Evrópu. Það, sem gerðist, var það, að tveir af hæstv. ráðh. fóru til Þýzkalands og ræddu við fulltrúa ríkisstj. í Bonn í sept. 1961. Og þar fengu þeir upplýsingar, að það mundi verða þýðingarlaust fyrir Ísland að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu, sennilega m.a. vegna þess, sem hefur hvað eftir annað komið fram í ræðum Adenauers kanslara, að ef Ísland fengi fulla aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu, þá mundi það fá atkvæðisrétt í stofnunum bandalagsins, og hinir stóru úti í Evrópu kærðu sig ekkert um þetta atkvæði Íslands þar. En hvort sem það var þessi ástæða eða einhver önnur, þá voru svörin, sem íslenzku ráðh. fengu í Bonn í september 1961, þannig löguð, að það mundi vera þýðingarlaust fyrir Ísland að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu, og það var þá fyrst, sem ríkisstj. tók upp þá stefnu, sem hæstv. viðskmrh. segir hana núna hafa, að Ísland eigi ekki að gerast aðili að Efnahagsbandalagi Evrópu. Það voru erlendir aðilar, sem komu í veg fyrir það, að Ísland sækti um fulla aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu, eins og hæstv. ríkisstj. vildi, en ekki vegna þess, að hæstv. ríkisstj. væri neitt hrædd við ákvæði efnahagsbandalagssamningsins eða hún væri eitthvað mótfallin atvinnuréttindum útlendinga hér á landi, enda stendur það í skýrslu hennar sjálfrar, eins og hæstv. viðskmrh. las upp áðan, að það gæti verið til stórra hagsbóta fyrir Íslendinga að leyfa útlendingum meiri og minni atvinnurekstur hér á landi. Hjá hæstv. viðskmrh. hefur það komið eins skýrt fram og verða má, eins og ég hef nú lesið upp úr hans ræðu, að hann telur alls ekki neitt athugavert við það, að útlendingum sé leyft að reka fiskiðjuver hér á landi eða erlendum skipum séu leyfðar hér fisklandanir. Hann telur, að bara ef við setjum ákvæði, sem koma í veg fyrir, að þetta leiði til ofveiði, þá sé ekkert við að athuga, þó að slík réttindi séu leyfð. En ég vil í fullu bróðerni segja það við hæstv. viðskmrh., því að við erum gamlir kunningjar, að ég vænti þess, að hann leggi þann vana niður að flytja slíkar ræður eins og hann flutti hér áðan, því að hann bætir ekki fyrir sér með því að ætla að afneita þannig skýlausum staðreyndum um það, sem hann hefur áður sagt. Ég vænti þess vegna fastlega, að hæstv. viðskmrh. meti það við mig, að ég ráðlegg honum þetta, taki þetta sem vinarráð, enda er það líka áreiðanlega langbezt fyrir hann sjálfan, að hann hætti aftur þessum afneitunum og svardögum, sem hann hafði hér áður í frammi, því að það er honum algerlega tilgangslaust, og það er ekki með nokkru móti hægt að leyna því eða afneita því, að hæstv. ríkisstj. ætlaði að vinna að því, að Ísland yrði fullur aðili að Efnahagsbandalaginu, að hún hafði ekki neitt við það að athuga, þó að útlendingar fengju meiri og minni atvinnurekstrarleyfi hér á landi, og það voru erlendir aðilar, sem á sínum tíma komu í veg fyrir það, að lögð væri inn umsókn um fulla aðild Íslands að Efnahagsbandalaginu. Það liggur skjalfest fyrir, að hæstv. viðskmrh. hafði ekki neitt við það að athuga, heldur telur það eðlilegt og sjálfsagt, að útlendingar fái að reka fiskiðjufyrirtæki hér á landi. Og það var ekki eingöngu hæstv. viðskmrh., sem taldi þetta eðlilegt og sjálfsagt, heldur taldi aðalmálgagn Sjálfstfl. þennan boðskap hans svo mikils virði, að það birti alla þá ræðu, þegar hæstv. viðskmrh. birti þennan boðskap sinn, án þess að gera við hann nokkra aths., heldur til að árétta það, að sú stefna, sem kæmi þarna fram í ræðu viðskmrh., væri líka stefna hins stjórnarflokksins. Að síðustu vil ég svo segja það, að ef það er rétt hjá hæstv. viðskmrh., að hugur hans sé nú orðinn svo breyttur eins og hann vilji vera láta og hann afneiti öllu því, sem hann hefur áður sagt um það, að það ætti að veita útlendingum atvinnurekstrarréttindi hér á landi, þá vænti ég, að það verði þó a.m.k. til þess að þetta frv., sem ég hef lagt hér fyrir, fái skjóta afgreiðslu og góða í þinginu, því að það er alveg inni á þessari stefnu, sem hæstv. ráðh. segist nú hafa og ríkisstj. telur sig nú hafa, að það eigi ekki að veita útlendingum atvinnuréttindi hér á landi nema með sérstökum hömlum og alls ekki í jafnþýðingarmikilli atvinnu fyrir Íslendinga og fiskiðjan er.



Herra forseti. Það er orðið mjög einkennandi fyrir málflutning hv. framsóknarmanna í þessu máli og skyldum málum, að þeir hafa nú enga ástæðu til að deila á ríkisstj. fyrir það, sem hún er að gera, og ekki heldur fyrir það, sem hún hafi gert, heldur snúast allar ádeilurnar um það, hvað hún hafi ætlað að gera, að hún hafi ætlað á sínum tíma að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu, að hún hafi ætlað að opna íslenzka fiskveiðilögsögu og íslenzkan fiskiðnað fyrir útlendingum og þar fram eftir götunum. Og rökin fyrir þessu eru svo sótt í meira og minna hæpnar hártoganir á ummælum, sem um málin hafa fjallað. En ég tel ríkisstj. mega vel við una, þegar hún sætir ekki gagnrýni fyrir það, sem hún er að gera, ekki einu sinni fyrir það, sem hún hefur gert, heldur fyrir það, sem hún er talin hafa ætlað að gera. Varðandi það, að tilmæli ríkisstj. til helztu útflutningssamtaka og hagsmunasamtaka 1961 hafi borið vitni um það, að ríkisstj. hafi þá ákveðið að sækja um að vilja gerast fullgildur aðili, þá er hér um að ræða svo augljósan útúrsnúning, að mig furðar á jafnreyndum stjórnmálamanni og hv. þm. að bera þetta á borð hér á hinu háa Alþingi. Hitt finnst mér fyrirgefanlegra, þó að hann láti þetta flakka í dálki, Á víðavangi, í blaði sínu, það er ekki tekið svo hátíðlega. En ummæli hér í sjálfri hv. Nd. verður að taka hátíðlegar, og þess vegna furðar mig á því, að þm. skuli láta sér slíkt um munn fara. Honum hlýtur að vera það algerlega ljóst, að í umsókn um hvort heldur er fulla aðild eða aukaaðild, - um það var aldrei tekin nein ákvörðun, um hvort umsóknin skyldi vera, - að í umsókn um aðild að Efnahagsbandalaginu fólst auðvitað engin skuldbinding um aðild að því. Umsókn þýddi auðvitað það eitt að fá aðstöðu til þess að ræða vandamál sín við Efnahagsbandalagið. Þetta var vandinn, sem ríkisstj. var á höndum á þeim tíma, sem þessar viðræður fóru fram. Engum datt í hug, að umsókn Breta um fulla aðild þýddi ákvörðun þeirra um að gerast fullgildir aðilar, hverju sem tautaði og raulaði. Hverjum dettur það í hug, að umsókn Svía um aukaaðild að Efnahagsbandalaginu hafi þýtt, að þeir væru búnir að ákveða að gerast aukaaðilar, á hverju sem gengi? Reynslan hefur auðvitað tekið af öll tvímæli um sannleikann í þessu efni. Bretar fengu ekki fullgilda aðild að Efnahagsbandalaginu. Hvernig hefði slíkt átt að geta gerzt, ef umsókn þeirra um fulla aðild var sá raunverulegi samningur? Hér er um svo fáránlegan málflutning að ræða, að það er í raun og veru varla svara vert. En þegar það er orðið eitt helzta árásarefni af hálfu Framsfl. á ríkisstj., að það, að hún ræðir við hagsmunasamtök á árinu 1961 og ber þá spurningu undir hagsmunasamtök á árinu 1961, hvort þau telji ráðlegt, að Ísland sæki um einhvers konar aðild að Efnahagsbandalaginu, það skuli teljast sönnun fyrir því, að stjórnin hafi verið búin að ákveða fulla aðild, þá finnst mér satt að segja ekki þurfa að taka gagnrýnina mjög hátíðlega, þegar hún er ekki á traustari rökum reist en þetta ber vott um. Það var þannig, að öll hagsmunasamtökin að einu undanteknu litu þannig á, að eins og málið horfði þá við, væri rétt fyrir ríkisstj. að skapa sér samningsaðstöðu við Efnahagsbandalagið, auðvitað án nokkurra skuldbindinga, með því að leggja fram umsókn um einhvers konar aðild að Efnahagsbandalaginu. Þetta var skoðun allra hagsmunasamtakanna, að Alþýðusambandinu einu undanteknu. Þrátt fyrir þetta ákvað ríkisstj. að rækilega athuguðu máli að leggja enga slíka umsókn fram. Þetta eru staðreyndir málsins. Samt er því haldið fram mánuð eftir mánuð, viku eftir viku í blöðum stjórnarandstöðunnar, og nú síðast á hinu háa Alþingi, að ríkisstj. hafi verið búin að ákveða að sækja um fulla aðild. Það mætti e.t.v. kalla slíkan málflutning ýmsum nöfnum, en það ætla ég alveg að spara mér. Nokkuð líku máli gegnir um tilraunir hv. þm. til þess að leggja ranga merkingu í ummæli mín á aðalfundi Verzlunarráðsins á þessu sama sumri, og aðferð hans þar er dálítið svipuð þeirri, sem hann beitir við túlkun á þeim setningum úr skýrslunni frá í haust, sem ég las, þar sem hann segir einnig þær skýrslur sanna vilja minn og ríkisstj. til þess að hleypa útlendingum inn í íslenzkan fiskiðnað, þar sem hann segir, að þar segi ég - með leyfi hæstv. forseta - þessa setningu: „Annars vegar getur atvinnurekstur útlendinga og störf sérmenntaðra manna hér á landi orðið okkur til mikilla hagsbóta: Þarna hafið þið það, hv. þm. Þarna segir hann, að atvinnurekstur útlendinga geti orðið til mikilla hagsbóta. Hann vill atvinnurekstur útlendinga, hann vill hleypa útlendingum inn í íslenzkan fiskiðnað. En hann gleymir bara að lesa framhaldið. Ég er að bera saman kosti og galla þess að veita útlendum mönnum atvinnurekstrarleyfi á Íslandi. Þetta eru óneitanlega kostir við að gera það, en hann sleppir framhaldinu. Beint á eftir segi ég, með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar fylgir atvinnurekstri útlendinga og erlendri fjárfestingu hér á landi sú hætta, að útlendingar gætu náð úrslitaáhrifum í einstökum atvinnugreinum og starfsemi þeirra stuðlað að eyðingu náttúruauðlinda. Gegn þessu hvoru tveggja verðum við að geta tryggt okkur“. Hv. þm. þóknaðist að þegja um, að þetta var áframhaldið. Og enn segi ég: Við verðum að hafa það á okkar valdi, hvern atvinnurekstur útlendingar megi stunda hér og hver áhrif þeirra í hverri atvinnugrein megi verða. Þetta er kjarni málsins. En þetta kýs hv. þm. að þegja um, af því að það stangast auðvitað á við þá fullyrðingu hans, að við í ríkisstj. höfum verið ólmir í það að hleypa útlendingum inn í íslenzkan fiskiðnað. Og þessar setningar hefði ég að sjálfsögðu einnig getað sagt í verzlunarráðsræðu minni, ef það hefði verið meining mín að ræða þetta mál alveg sérstaklega og ýtarlega þar. Sú hugsun, sem lá til grundvallar þeim setningum, sem hv. þm. er nú búinn að tvílesa, er sú sama, sem hefur vakað fyrir ýmsum mönnum í sjálfum Framsfl., - ég nefni einn þeirra, Steingrím Hermannsson, sem ég man greinilega eftir, því að hans skoðun á málinu þekki ég greinilega, - það er nákvæmlega sama hugsunin, sem lá að baki mínum ummælum, sem hann las, og ótalmörgum ummælum Steingríms Hermannssonar og fjölmargra annarra framsóknarmanna um, að það gæti verið hagkvæmt og rétt fyrir Íslendinga að endurskoða afstöðu sina til þeirra lagaákvæða íslenzkra, sem fjalla um rétt Íslendinga til þess að hagnýta erlent fjármagn og erlenda tæknikunnáttu á Íslandi. Það hvarflar ekki að mér, að það hafi vakað fyrir Steingrími Hermannssyni eða nokkrum öðrum, sem svipaðar skoðanir hafa, að Íslendingar afsali sér úrslitayfirráðum yfir því fjármagni, sem bundið er í nokkrum íslenzkum atvinnuvegi. Það hvarflar ekki að mér, og slíkt hefur heldur aldrei hvarflað að mér. Það hefði ég auðvitað sagt alveg skýrum stöfum í verzlunarráðsræðunni, ef ég hefði verið að ræða það mál sérstaklega þar, en hér er það sagt skýrum stöfum, af því að hér er þetta mál tekið til rækilegri umr., og þess vegna er niðurstaðan í þessari skýrslu, þar sem málið er rætt ýtarlega, sú, með leyfi hæstv. forseta, í þessari setningu: „Hugsanlegur aukaaðildarsamningur yrði að veita Íslendingum rétt til þess að setja reglur um þessi efni“ - m.ö.o. til þess að setja reglur um hagnýtingu erlends fjármagns á Íslandi, og engum sjálfsákvörðunarrétti væri afsalað. Hann ætti eftir sem áður að vera í höndum okkar. Ef við sjálfir teldum okkur hag að því að losa um einhver lagaákvæði, sem nú gilda í þessum efnum, mundum við gera það. En við afsölum ekki rétti til eins eða neins útlends aðila til þess að hagnýta sér rétt hér á landi, hvorki atvinnurekstrarrétt, réttindi til þess að leita sér atvinnu né beita hér fjármagni, án þess að úrslitavaldið sé í höndum Íslendinga. Þetta er kjarni málsins, þetta er sú hugsun, sem auðvitað lá að haki ummælum mínum í verzlunarráðsræðunni, en þar er ekki sögð skýrum stöfum, af því að málið er ekki sérstaklega á dagskrá þar, en er sögð hér með alveg ótvíræðum orðum, enda var það nauðsynlegt hér. Auðvitað eru það þessi ummæli, sem gilda um skoðanir mínar og ríkisstj. á málinu, auðvitað eru það þau ummæli, þar sem málið er rætt ýtarlega, og þar á enginn vafi að geta komizt að, en ekki setningar, sem slitnar eru úr samhengi og í raun og veru fjalla um mál, sem í því sambandi var talið aukaatriði, því að þar er ég alls ekki að ræða neinn samanburð á fullri aðild eða aukaaðild eða tollasamningi, en það er í því tilfelli, sem útskýringar á þessum efnum koma fyrst og fremst til greina. Auk þess liggur í augum uppi, að þegar ríkisstj. leggur hér áherzlu á að undirstrika rétt íslendinga til að setja reglur um þessi efni, - reglur, sem tryggja það, að útlendingar nái aldrei úrslitayfirráðum í einstökum atvinnugreinum, - er því auðvitað sérstaklega beint að fiskiðnaðinum. Þetta á að vera alveg óþarfi fyrir nokkurn góðviljaðan mann að misskilja. Ég vil enda mína ræðu í garð hv. þm. á líkan hátt og hann endaði sína ræðu í minn garð, að ég þrátt fyrir það, þó að við höfum ólíkar stjórnmálaskoðanir, ber þó svo góðan hug til hans, að ég vil óska þess, að hann láti af því að ætla mönnum annað en hann veit að eru skoðanir þeirra.



Herra forseti. Ég held, að það sé heppilegast fyrir okkur hæstv. viðskmrh. að halda okkur við aðalefni þessa máls, sem hefur verið það, hver sé afstaða hans til þess, að útlendingar megi reka fiskiðjuver hér á landi, þ.e. að halda sér við þau ummæli hans, þegar hann ræðir þetta mál sérstaklega, en það gerir hann ekki í skýrslu sinni til Alþingis um Efnahagsbandalagið, og eins að halda sér við þau ummæli hans, áður en hann er nokkuð farinn að flækja þetta mál, og segir þess vegna hug sinn allan. Í ræðunni, sem hann flutti á þingi Verzlunarráðsins, stendur alveg skýrum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar kæmumst við ekki hjá að athuga stefnu okkar varðandi réttindi útlendinga til löndunar á fiski og rekstrar fiskiðjuvera, ef til aðildar okkar ætti að koma, enda yrði sú stefna, sem nú er fylgt, okkur sjálfum ekki lengur nauðsynleg, ef tryggja mætti með öðru móti, að breyting á henni leiddi ekki til ofveiði.“ Það kemur alveg greinilega fram í þessum ummælum hæstv. ráðh, svo að ekki verður um villzt, að hann telur frá sínu sjónarmiði ekkert athugavert við það að veita útlendingum rétt til fisklöndunar á Íslandi eða rétt til þess að reka hér fiskiðjuver, ef aðeins sé sett sú eina regla, að þetta leiði ekki til ofveiði. Aðrar reglur nefnir hann ekki. Innan þess ramma telur hann ekkert athugavert við það, að þeim verði veitt þessi réttindi. Það kemur ekki neitt fram í þeim ummælum, sem hann var að vitna til í skýrslu ríkisstj. um Efnahagsbandalagið, sem dregur úr þessu varðandi fiskiðjuverin, því að allt það, sem hann segir þar, rúmar það fullkomlega, hvað fiskiðjuverin snertir, að þá þurfi ekki að setja aðrar hömlur en þessar. Og það eru að sjálfsögðu hömlur, sem ekki aðeins verða settar gagnvart útlendingum, heldur og gagnvart okkur sjálfum. En ég er hins vegar hræddur um það, að þegar svo væri komið, að útlendingar væru búnir að ná verulegum tökum á fiskiðnaði hér á landi og þeirri aðstöðu, sem því fylgdi, þá gæti verið erfitt fyrir okkur að framfylgja einhverjum reglum, sem kynnu að vera settar til tryggingar því, að komið væri í veg fyrir ofveiði. Ég er hræddur um, að hinir erlendu hagsmunir væru þá orðnir svo sterkir hér á landi, að það gæti orðið erfitt fyrir okkur að framfylgja þeim reglum. En það er alveg ljóst mál af því, sem hæstv. viðskmrh. hér segir og hann dregur ekkert úr í sínum síðari ummælum, þó að hann sé að reyna að halda því fram núna, að hann og að því er virðist ríkisstj. eru því fylgjandi, að útlendingar fái rétt til að reka hér fiskiðjuver innan þess ramma, að það leiði ekki til ofveiði. En ég er hræddur um, að ef við leyfðum þeim slík réttindi, þá gæti svo komið að það yrði erfitt fyrir okkur á eftir að framfylgja reglum, sem kynnu að vera settar til að koma í veg fyrir, að ofveiði ætti sér stað. Þessar umr. okkar hæstv. viðskmrh. um þetta atriði eru í raun og veru alveg óþarfar, vegna þess að það stendur alveg svart á hvítu í Morgunblaðinu, hvað hæstv. viðskmrh. sagði um þetta mál, um rekstur útlendinga á fiskiðjuverum hér á landi, og hvaða afstöðu hann hefur til þess. Og það er alveg tilgangslaust fyrir hæstv. viðskmrh. að vera að afneita þeim ummælum. Hann getur að sjálfsögðu lýst því yfir, að hann sé orðinn annarrar skoðunar núna. Og það væri ekki nema þakkarvert, ef svo væri. En ég verð að segja það, að þau ummæli, sem hann las upp úr skýrslu ríkisstj. frá 12. nóv. s.l., gefa það alls ekki nægilega til kynna, því að hann er að tala um það fram og aftur, eins og hann sjálfur las upp, að það sé rétt að veita útlendingum atvinnuréttindi hér á landi. Hann er að tala um, að það verði settar þessar eða þessar hömlur gegn því, að atvinnuréttindi útlendinga gangi úr hófi fram. Ég er hræddur um, að þegar svo er komið, að við förum að semja við erlenda aðila um þau mál, þá geti verið erfitt fyrir okkur að setja slíkar hömlur, og þess vegna sé það bezta og hyggilegasta fyrir okkur í þessum efnum að byrja aldrei á slíkum viðræðum, gefa aldrei fangs á því, að það færu fram nein viðtöl um það, hvaða atvinnuréttindi útlendingar ættu að hafa hér á landi umfram það, sem nú er. Og að sumu leyti væri eðlilegt að þrengja þau. Ég vænti, að það komi líka fram í sambandi við afgreiðslu þessa máls á þinginu, hver er hin raunverulega afstaða ríkisstj. í þessu máli. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, eru sett ákvæði til að tryggja það, að útlendingar geti ekki stundað fiskiðju hér á landi. Ef ríkisstj. er komin á skoðun mína í þessu máli, eins og hæstv. viðskmrh. virtist vilja vera láta, þá ætti ekki að vera nein fyrirstaða á, að þetta frv. yrði samþ. á þinginu og fengi nú þegar afgreiðslu. Það mundi styrkja það, sem kom fram hjá hæstv. viðskmrh., að ríkisstj. hefði nú einhverja aðra og betri skoðun á þessu en þá, sem kom fram í ræðu hæstv. viðskmrh. á fundi Verzlunarráðs Íslands fyrir 2 árum. Og við sjáum þess vegna nokkuð viðhorf hæstv. ríkisstj. til þessa máls á því, hver verður afstaða hennar og stjórnarflokkanna til þess frv., sem hér hefur verið lagt fram. Hæstv. viðskmrh. var að ræða um það, að þó að það væri lögð fram umsókn um aðild að bandalaginu, þá þyrfti ekki að fylgja því nein skuldbinding um það að ganga í bandalagið. Þetta er að sjálfsögðu ekkert nema orðaleikur. Það gerir enginn aðili það að gamni sínu eða bara í einhverju spaugi að sækja um fulla aðild eða aukaaðild að slíku bandalagi. Hann gerir það ekki nema vegna þess, að hann ætli sér að ná samkomulagi, annaðhvort um fulla aðild eða aukaaðild, ef það er takmark hans með umsókninni. Mér dettur ekki í hug t.d., að hæstv. viðskmrh. vilji halda því fram, að Bretar hafi verið að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu í einhverju alvöruleysi og það hafi ekki verið markmið þeirra að komast inn í bandalagið. Að sjálfsögðu sóttu Bretar um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu með það fyrir augum að verða slíkur aðili að bandalaginu. Það var þeirra ákveðni ásetningur. Á sama hátt var það fullur ásetningur Svía, þegar þeir sóttu um aukaaðild að bandalaginu, að ná aukaaðildarsamningi. Þeir gerðu það ekki til að sýnast, það gerðu þeir í fullri alvöru. Og mér dettur ekki í hug, að hæstv. ríkisstj., þó að ég beri að vísu takmarkað traust til hennar, sé nokkuð alvörulausari en aðrar ríkisstj. í þessum efnum, að hún fari að sækja um aukaaðild eða fulla aðild að ríkjabandalögum, nema hún ætli sér eitthvað með því, nema það sé einhver tilgangur með því, að það sé ekki bara gert í einhverju prófunarskyni. Að sjálfsögðu er hæstv. ríkisstj. ekki svo ábyrgðarlaus, að hún fari fram á slíkt, nema því aðeins að það sé ásetningur hennar að komast inn í viðkomandi bandalag. Og þess vegna dettur mér ekki í hug að halda því fram, að gerður hafi verið í einhverju alvöruleysi allur þessi mikli málatilbúnaður, sem hæstv. ríkisstj. hafði í frammi sumarið 1961, það hafi ekki verið vegna þess, að hún hafi haft einhvern ákveðinn ásetning, hún hafi ekki ætlað sér að fá sitt mál fram, þ. e. að komast inn í Efnahagsbandalagið. En það, sem stöðvaði það, að umsókn var nokkurn tíma lögð fram, var það, að ríkisstj. í Bonn sagði fulltrúum íslenzku ríkisstj., að það væri tilgangslaust að senda inn umsókn um slíka aðild, og það var það eitt, sem réð því, að frestur varð á þessu máli, en ekki það, að hæstv. ríkisstj. hafi nokkuð skipt um skoðun. Annars verður að sjálfsögðu tækifæri til þess að ræða nánar um þetta atriði, þegar framhaldsumr. verða hér um skýrslu ríkisstj. varðandi Efnahagsbandalag Evrópu. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri skrýtið, þegar svo væri komið, að stjórnarandstæðingar gætu ekki deilt á ríkisstj. fyrir annað í þessum málum en það, sem hún hefði ætlað að gera, en ekki það, sem hún ætlaði að gera nú. Ég held, að það sé ekki neitt ósamræmi í þessu, því að ég held, að hina raunverulegu stefnu ríkisstj. megi fyrst og fremst marka af því, sem hún ætlaði að gera, en ekki því, sem hún segir nú. Ég held, að það eigi eftir að koma á daginn eftir kosningar, að þá reyni ríkisstj. að framkvæma það, sem hún ætlaði sér að gera, en fari ekki eftir því, sem hún segir nú. Nú segir hæstv. ríkisstj., t.d. hæstv. dómsmrh., að þetta mál sé úr sögunni, það sé búið að taka þann vanda frá okkur að þurfa að taka nokkra afstöðu til Efnahagsbandalags Evrópu. Hæstv. viðskmrh. segir það líka. $g deili fullkomlega á hæstv. ríkisstj. fyrir að halda slíku fram eins og þessu. Ég álit, að það sé fullkomlega rangt, og ég álít, að hæstv. ríkisstj. sé að blekkja þjóðina með því að halda því fram, að það sé búið að taka þann vanda frá henni að þurfa að taka afstöðu til þessa máls. Ég er fullkomlega sannfærður um, að það á eftir að gerast, áður en mjög langur tími líður, að það verður óhjákvæmilegt fyrir Íslendinga að taka einhverja afstöðu til Efnahagsbandalags Evrópu. Við verðum þá að velja á milli þess, hvort við viljum heldur fara tolla- og viðskiptasamningsleiðina eða aukaaðildarleiðina, ef menn vilja þá ekki stefna að fullri aðild, eins og Adenauer hefur af einhverjum einkennilegum ástæðum alltaf verið að gefa í skyn. Þess vegna er það ekki rétt hjá hæstv. ráðh., að við stjórnarandstæðingar deilum ekki á ríkisstj. fyrir þá afstöðu, sem hún segist hafa í dag. Við deilum á þá afstöðu hennar að halda því fram, að það sé búið að taka þennan vanda frá okkur og það komi ekki til þess, að við þurfum að taka afstöðu til Efnahagsbandalagsins. Ég held því, að það sé fullkomlega rangt hjá hæstv. ríkisstj. að halda slíku fram. Og þó að ríkisstj. hafi nú loðna afstöðu í málinu og að því er virðist kannske, eins og hæstv. viðskmrh. segir, að ýmsu leyti aðrar fyrirætlanir en hún áður virtist hafa og við deildum á hana fyrir áður, þá hygg ég, að það eigi einmitt eftir að koma á daginn, að eftir kosningar muni stefna hennar vera nokkuð svipuð og hún áður var, á þeim tíma, þegar hún var að hugsa um það í fullri alvöru að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu. Ég hygg, að það eigi þá einnig eftir að koma upp, að stefna hæstv. ríkisstj. hvað fiskiðjuver snertir verði líkari því, sem stendur í ræðu hæstv. viðskmrh. á verzlunarráðsfundinum fyrir 2 árum, heldur en því, sem hann var að halda fram hér úr þessum ræðustól. Og ég held, að þjóðin eigi að taka miklu meira mark á því, sem hæstv. viðskmrh. sagði fyrir tveimur árum um þetta mál, áður en hann var nokkuð byrjaður að flækja málið, heldur en því, sem hann segir nú fyrir kosningarnar, þegar hann vill reyna að dylja sina raunverulegu afstöðu til þess. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr. að sinni. Eins og ég áður sagði, gefst tækifæri til þess að ræða námar um efnahagsbandalagsmálið, þegar framhaldsumr. verða um skýrslu ríkisstj. um það mál. En ég vil aðeins að lokum segja það, að ef það er rétt, sem hæstv. viðskmrh. heldur nú fram, að það sé orðin stefna ríkisstj. að sporna sem mest gegn óeðlilegum atvinnurekstri útlendinga hér á landi, þá ætti það frv., sem hér liggur fyrir, að fá greiða göngu gegnum þingið.



Herra forseti. Ég stend ekki upp til þess að halda áfram pexi við hv. þm. um það, hver sé raunveruleg skoðun ríkisstj. á rétti útlendinga til þátttöku í íslenzkum atvinnurekstri, í íslenzkum fiskiðnaði. Ég vona, að öllum hv. þm. sé orðið algerlega ljóst, hverjar eru skoðanir ríkisstj. í þessum efnum. Þeim var skýrt og ég vona skilmerkilega lýst í skýrslu ríkisstj. á s.l. hausti. Nokkur ummæli úr þeirri skýrslu hef ég lesið, og þau taka af öll tvímæli um það, að fyrir ríkisstj. hefur aldrei vakað að áskilja útlendingum nein óeðlileg réttindi til þátttöku í íslenzkum fiskiðnaði eða íslenzkum fiskveiðum. Þeir fyrirvarar, sem þar voru gerðir, þegar málið var rætt sérstaklega og ýtarlega, voru svo ljósir, að engum góðviljuðum manni ætti að vera þörf á nokkurri tortryggni í þeim efnum. Er svo útrætt um þetta atriði af minni hálfu, og raunar hefði ég ekki staðið upp aftur einu sinni enn, ef hv. þm. hefði ekki í síðustu ræðu sinni viðhaft ummæli, sem eru mjög alvarlegs eðlis og brýna nauðsyn ber til að leiðrétta skýrt og skilmerkilega. Hv. þm. virtist enn vilja gera það að uppistöðu ádeilna sinna á ríkisstj., að hún hafi ætlað að gerast fullgildur aðili að Efnahagsbandalaginu á sumrinu 1961. Þannig hafi menn orðið að skilja fsp. hennar til ýmissa hagsmunasamtaka um, hvort þau teldu réttmætt eða nauðsynlegt, að Ísland sækti um einhvers konar aðild að Efnahagsbandalaginu. Á það litla samhengi í rökum, sem hér er um að ræða, hafði ég bent í ræðu minni áðan. Þetta endurtók hv. þm. nú, og nú bætti hann við þeirri yfirlýsingu, sem ég tel óhjákvæmilegt að neita. Hann sagði: Það, sem kom í veg fyrir, að ríkisstj. legði inn umsókn um fulla aðild, - og það hefur aldrei verið rætt sérstaklega, - var ekki það, að ríkisstj. skipti um skoðun á málinu, að hún sjálf hyrfi frá vilja sínum til að gerast fullgildur aðili, heldur hitt, að tveir ráðh. fengu það álit þýzku ríkisstj. í Bonn, þegar þeir fóru þangað til viðræðna við hana, að Íslendingar fengju ekki fulla aðild, þó að þeir sæktu um hana. Hér er málum blandað á mjög alvarlegan hátt. Það, sem gerðist í viðræðum okkar hæstv. fjmrh. við efnahagsmálaráðherra Þýzkalands og embættismenn hans, var m.a., að við gerðum grein fyrir þeirri skoðun íslenzku ríkisstj., að full aðild Íslands að Efnahagsbandalaginu kæmi ekki til greina. Svo mjög er málum blandað í þessum ummælum hv. þm. Það atriði, sem við beindum fsp. um til þýzku ríkisstj. eða til þýzka efnahagsmálaráðh. og hans embættismanna, var það, hvaða leiðir þýzka ríkisstj. og hennar sérfræðingar teldu koma til greina til að leysa þann vanda, sem Íslendingum óneitanlega væri á höndum, ef Bretland og nær öll ríki Vestur-Evrópu fengju inngöngu í Efnahagsbandalagið. Við þessu fengum við ýmis svör og margar mjög gagnlegar upplýsingar. Það var skýrt fram og til baka, hvað falizt gæti í aukaaðildarsamningi og hvað falizt gæti í tollasamningi. En við Íslendingarnir létum að sjálfsögðu aldrei í ljós neina skoðun um, hvað við teldum eða íslenzka ríkisstj. teldi bezt samrýmast íslenzkum hagsmunum í þessu efni, enda höfðum við, sem í Bonn vorum, ekkert umboð til slíks, enda ekki við því að búast, þar sem ríkisstj. og Alþingi var ekki búið að taka neina endanlega ákvörðun í málinu. En við höfðum alltaf gert ráð fyrir því, að endanleg ákvörðun í þessu máli yrði í hendi Alþingis sjálfs. Það er því algerlega úr lausu lofti gripið, að nokkuð það, sem gerðist í Bonn, hafi haft nokkur áhrif á það, að umsóknin um tengsl við Efnahagsbandalagið eða einhvers konar aðild að því yrði lögð fram. Þessar fsp., sem við beindum til þýzku ríkisstj. og hennar embættismanna og fengum ýmis góð og gagnleg svör við, styrktu hins vegar skoðun íslenzku ríkisstj. á því, að það lægi ekkert á, að ríkisstj. og Alþingi tækju ákvörðun sina í málinu. Við fengum þær mikilvægu upplýsingar um stöðu samninganna við Breta og aðrar þjóðir, að okkur í íslenzku ríkisstj. virtist augljóst, að við þyrftum ekki að taka ákvörðun alveg á næstunni, og af því drógum við, að því er ég tel, þá sjálfsögðu og skynsamlegu ályktun að hafast ekki að, heldur biða enn átekta. Og ég skil ekki í öðru en allir hv. þm. geti nú verið sammála um, að sú ákvörðun var rétt. En að því er varðar spurninguna um, hvort það hafi verið rangt eða hvort það hafi sýnt mikla léttúð, hvort það hafi verið allt að því glæpsamlegt að hugleiða það á miðju ári 1961, þegar Bretar höfðu sótt um fulla aðild og hvert ríkið af öðru sótti um ýmist fulla aðild eða aukaaðild að Efnahagsbandalaginu, - hvort það hafi verið rangt af ríkisstj. að hugleiða þá, hvort Íslendingar ættu ekki að reyna að skapa sér hliðstæða samningsaðstöðu við borð Efnahagsbandalagsins og t.d. Norðmenn höfðu ákveðið að afla sér með umsókn um fulla aðild, þá vildi ég aðeins láta þessa getið: Framsfl. hefur aldrei dregið dul á það, heldur þvert á móti látið það skýrt í ljós og hafði gert það fyrir mitt ár 1961, að hann teldi viðskiptahagsmuni Íslendinga í Vestur-Evrópu vera svo mikla og hann teldi tengslin, menningartengslin og stjórnmálatengslin, jafnvel hernaðartengslin, við þjóðirnar í Vestur-Evrópu svo mikilvæg fyrir Íslendinga, að til þess mætti ekki koma, að við einangruðumst frá Vestur-Evrópuþjóðunum. Þess vegna væru tengst Íslendinga við hið stækkaða Efnahagsbandalag Íslendingum beinlínis lífsnauðsyn. Þetta var skoðun Framsfl., eins og hún kom fram bæði opinberlega og í þeim viðræðum, sem ráðh. ríkisstj. áttu við aðalforustumenn Framsfl. Þessi skoðun kom greinilega fram, bæði opinberlega og í þessum viðræðum. Og ég verð að segja, að ég mat mjög og met enn mjög þá ábyrgðartilfinningu, sem kom fram í þessari afstöðu. En fyrst það var skoðun Framsfl., að tengsl við Efnahagsbandalagið væru nauðsynleg, án þess að flokkurinn þá hefði gert sér skýra grein fyrir því, í hvaða formi tengslin ættu að vera, því að þá höfðu þær hugmyndir, sem hann nú heldur fastast fram, ekki enn fæðzt í höfðum forustumanna Framsfl., - en fyrst þeir voru þeirrar skoðunar, að tengsl við Efnahagsbandalagið væru nauðsynleg, varð auðvitað með einhverjum hætti að fá upplýsingar um, með hvaða hætti slík tengsl gætu orðið. Á þessum tíma var það svo, að almennt var talið, að ógerningur væri að fá nokkrar viðræður við Efnahagsbandalagið án þess að leggja fram umsókn um aðild. Það var skilið þannig, að umsókn yrði að vera annaðhvort um fulla aðild eða aukaaðild. Aðeins ein þjóð gerði annað. Við hana fóru aldrei fram neinar viðræður. Það voru Portúgalar. Hún lagði fram umsókn um tengsl við bandalagið án þess að skilgreina, hvort tengslin ættu að vera í formi fullrar aðildar eða aukaaðildar. Þetta hefði að sjálfsögðu líka komið til greina fyrir okkur. En allar þær þjóðir, sem töldu sér lífsnauðsyn að varðveita viðskiptahagsmuni sína í Vestur-Evrópu, urðu að leggja fram einhvers konar umsókn í Brussel. Það var þetta vandamál, sem við í ríkisstj. sáum, að okkur var á höndum, og það vildi ég segja og það vildi ég undirstrika, að ef fylgja átti stefnu Framsfl. í málinu, sem líka taldi tengsl við Efnahagsbandalagið nauðsynleg, til þess að framfylgja þeirri stefnu var einnig nauðsynlegt að leggja fram umsókn í Brussel, svo að það var ekki aðeins til þess að ná markmiðum ríkisstj., sem eðillegt var að telja einhvers konar umsókn nauðsynlega á árinu 1961, heldur einnig til þess að ná markmiðum Framsfl. Þess vegna verð ég að segja, að það kemur úr hörðustu átt, að okkur sé sífellt mætt með brigzlum í sambandi við þessa umsókn um aðild, vegna þess eins, að hún hlaut á þeim tíma að teljast nauðsynleg til þess að ná því markmiði, sem þá var okkur í ríkisstj. og Framsfl. sameiginlegt markmið, þó að síðan hafi ýmsir hlutir gerat, sem greint hafi á milli okkar og ég skal ekki fjölyrða um. Hins vegar leiddu þær viðræður, sem við tveir íslenzkir ráðh. áttum haustið 1961 ásamt embættismönnum og sendiherrum og ég ásamt embættismönnum og sendiherrum vorið og sumarið 1962 við stjórnir annarra efnahagsbandalagsríkja og sjálfa framkvæmdastjórnina í Bonn, hins vegar leiddu ýmsar upplýsingar, sem í þessum viðræðum fengust, til þess, að við komumst að þeirri niðurstöðu, að við gætum fengið þær litlu viðræður, sem við töldum okkur nauðsynlegar á þessu stigi, án þess að hafa iagt fram nokkra umsókn um aðild að bandalaginu, og þess vegna var það aldrei gert. Við höfðum aldrei hugsað okkur neinar samningaumr. við bandalagið, heldur aðeins að fá hjá bandalaginu upplýsingar. Þegar við fengum sumarið 1962 þau svör í Brussel í viðræðunum við forustumenn Efnahagsbandalagsins, að þessar upplýsingar gætum við fengið án þess að leggja fram aðildarumsókn eða tengslaumsókn, gerðum við það að sjálfsögðu ekki. Enn sem fyrr held ég, að dómur sögunnar um hegðun okkar í þessu efni verði sá, að hún hafi verið skynsamleg og hún hafi verið varfærin, að hér hafi ekki verið hrapað að neinu, ekki flanað að neinu, heldur tekin raunhæf og ábyrg afstaða með íslenzka hagsmuni í huga. Og þeim mun ástæðulausara tel ég af Framsfl. nú að reyna að halda áfram að sá tortryggni í huga þm. og þjóðarinnar varðandi afstöðu og aðgerðir íslenzku ríkisstj. í málinu, því að ég tel allt, sem gerzt hefur í málinu seinna, hafa staðfest það, að sú stefna, sem ríkisstj, fylgdi, sú stefna að bíða átekta og sjá, hvað sæti, hafast ekki að, leggja fram enga umsókn, sú stefna var rétt og þjónaði vel íslenzkum hagsmunum.