Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf um forföll þingmanns frá 9. þm. Reykv. n. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, dagsett 15. mars sl.: „Þar sem ég er á förum til útlanda og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþingmaður Samfylkingarinnar í Reykv. n., Ellert B. Schram fyrrverandi ritstjóri taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Ellert B. Schram hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Hæstv. forseti. Það er athyglisvert að fylgjast með hvernig spunameistarar og leikstjórar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa reynt að breyta ásýnd þingmanna flokksins á þinginu í síðustu viku. Formaður flokksins, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skríður hér skælandi í ræðustól og kjökrar undan málflutningi okkar framsóknarmanna milli þess sem hann les upp 150 ára gömul ljóð sem segir meira en nokkuð annað um það á hvaða tímaskeiði flokkurinn er staddur. Eins og menn vita hefur fyrir tilverknað ríkisstjórnarflokkanna byggst upp öflugur fjármála- og verðbréfamarkaður á Íslandi. Bankarnir velta þúsundum milljarða, skila ríflega 200 milljarða hagnaði, veita þúsundum vinnu, hálaunuð störf fyrir háskólamenntað ungt fólk. Bankarnir eru í fararbroddi fyrir útrás íslenskra fyrirtækja erlendis. Nú eru hins vegar blikur á lofti hvað þetta varðar vegna yfirlýsinga gömlu alþýðubandalagskommanna sem ráða ríkjum bæði í Samfylkingunni og í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur ítrekað lýst því yfir að það sé honum að meinalausu þótt bankarnir fari úr landi. Þannig megi jafna kjörin með því að koma öllu þessu hálaunaða fólki úr landi og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafði frammi um daginn lítt duldar hótanir um að bankarnir skyldu nú vara sig þegar hann af lítillæti sínu væri orðinn hæstv. fjármálaráðherra. Það eru því blikur á lofti og það er óhjákvæmilegt að ræða um stöðu og starfsöryggi fjármálafyrirtækjanna áður en þingið fer heim á næstu dögum. Það verður að liggja ljóst fyrir hvort aðrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar ætli að styðja þá félaga, hv. þm. Ögmund Jónasson og Össur Skarphéðinsson í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Vegna þeirrar lygaþvælu sem Framsóknarflokkurinn með formann sinn í broddi fylkingar reynir nú í örvæntingu sinni að sveipa um óheilindi sín og staðfestuleysi og vesöld í stjórnarskrármálinu þá vil ég taka fram fáein atriði. Núverandi formaður Framsóknarflokksins leiddi fram sátt í flokki sínum um að sett yrði í stjórnarskrána ákvæði um þjóðareign á auðlindum sjávar. Flokkurinn lofaði svo kjósendum þessu fyrir síðustu kosningar. Hann fékk Sjálfstæðisflokkinn til að lofa þessu líka eftir kosningar og formaður Framsóknarflokksins og þáverandi forsætisráðherra skipaði svo fyrir tveimur árum stjórnarskrárnefnd. Sjálfstæðisflokkurinn setti Þorstein Pálsson í nefndina. Þar með vissi Framsóknarflokkurinn að það stæði ekki til að standa við þetta. Það varð sem sagt niðurstaðan og þá komu fram öfl í Framsóknarflokknum sem vildu stoppa þetta mál af. Þetta lesist þannig að Sjálfstæðisflokknum var í raun og veru gefið neitunarvald í málinu inni í stjórnarskrárnefndinni. Við sem fylgdumst með þessu töldum rétt að sannleikurinn fengi að koma í ljós og þrýstum á að málið kæmi fram. Þá hófst þetta sjónarspil sem þjóðin hefur orðið vitni að síðustu daga. Formaður Framsóknarflokksins, spámaðurinn sem leiddi flokkinn út úr eyðimörk ósættis í sjávarútvegsmálum birtist og sagði að þeir félagarnir í ríkisstjórninni mundu ná saman um þetta. Og sáttin birtist í frumvarpi sem þeir félagar fluttu einir og höfðu samið um það sín á milli, hleyptu engum að því og formaður Framsóknarflokksins kallaði eftir samstöðu annarra flokka um þetta innihald. Innihaldið var skoðað á þrem fundum í sérnefnd um stjórnarskrármál og enginn af þeim sérfræðingum sem kom til nefndarinnar taldi að það væri hæft í stjórnarskrána. Þannig var nú það. Á fjórða fundi nefndarinnar héldum við loksins að við fengjum tækifæri til að tala um að breyta þessu ákvæði. 

Hæstv. forseti. Það voru athyglisverðar þær ábendingar sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson dró hér fram, nefnilega þær ábendingar að virtir framamenn frá stjórnarandstöðunni hafi sett fjármálafyrirtæki hér nánast á dauðalista og vilji vísa vel reknum fjármálafyrirtækjum nánast úr landi. Við erum að ræða um þúsundir starfa, við erum að ræða um þá atvinnugrein sem hefur verið í hvað mestri sókn í íslensku atvinnulífi, skapað þúsundir starfa, færir ríkissjóði milljarða í tekjur og sveitarfélögunum milljónatugi. Við hljótum að spyrja: Hvað vakir fyrir leiðandi einstaklingum í stjórnarandstöðunni með slíkum ummælum um mikilvægar atvinnugreinar? Það skyldi þó ekki vera að hér glitti í gamalkunna hugsun, nefnilega þá hugsun að rekstur og góður rekstur fyrirtækja sé af hinu vonda. Þá hljótum við að spyrja: Á að halda áfram núna þegar styttist í kosningar, á þá að halda áfram og leggja inn í kosningar með þessa stefnu? Hvað næst? Það er mikið um útrásarfyrirtæki. Er það þá CCP, er það Marel eða eru það lyfjafyrirtækin? Verða þau næst? Vilja menn losa sig við þessi fyrirtæki, þessa anga út úr íslensku atvinnulífi? Nú eru kosningar á næstu grösum og það er mjög mikilvægt að fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem hafa talað með þessum hætti geri grein fyrir því hvort þetta sé sú stefna. Er þetta útfærslan á stopp-stopp-stefnunni, rúststefnunni sem leggur íslenskt atvinnulíf aftur í rúst? Það hlýtur að vera krafa okkar að fá að heyra nánari útfærslu á þessum ógætilegu ummælum hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar.

Hæstv. forseti. Það er svolítið erfitt að átta sig á málflutningi Framsóknarflokksins þessa dagana. Talsmenn hans segja að menn kjökri undan þessum flokki. Ég held að í rauninni sé ástæða til þess að fella nokkur tár yfir aumkunarverðu hlutskipti þessa stjórnmálaflokks. Staðreyndin er að sjálfsögðu sú varðandi fjármálastofnanir og banka að við vorum einörðustu talsmenn þess að tryggja í almannaeign a.m.k. einn banka sem kjölfestu í íslensku fjármálalífi. Staðreyndin er sú að þeir eru meira og minna komnir með eignarhaldið út fyrir landsteinana, búnir að koma sér fyrir í skattaparadísum. Þannig er eignarhald í Landsbankanum 70%. Eignarhald í Landsbankanum er komið frá Íslandi og það er að uppistöðu til í skattaparadísum. Straumur – Burðarás, þar er 60% eignarhald komið úr landi. En Framsóknarflokkurinn þjónar lund þeirra auðmanna sem hann hefur nært í stjórnarsetu sinni og það væri ástæða til þess áður en þing fer heim að rifja upp einkavinavæðinguna og spillinguna, sérstaklega þegar Framsóknarflokkurinn afhenti vildarvinum sínum dýrmætar þjóðareignir. Það væri ástæða til að rifja þetta allt saman upp.

Ómerkilegt.

Hvað er ómerkilegt við þetta, hæstv. landbúnaðarráðherra?

Tóm lygi.

Ég skal lofa hæstv. landbúnaðarráðherra því að áður en þing fer heim verði þetta rækilega rifjað upp, þá verði spillingarsaga Framsóknarflokksins rækilega rifjuð upp, hvernig hann hefur nært 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að það er raunveruleg hætta að sá sem hér talaði áðan verði næsti fjármálaráðherra þjóðarinnar. Það er raunveruleg hætta að hv. þm. Össur Skarphéðinsson eða Jóhanna Sigurðardóttir verði fjármálaráðherra þjóðarinnar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom hér upp og er hreint og klárt búinn að fara yfir að það sé í góðu lagi að losna við þessa banka til þess að ná einhverri jöfnun 

Frú forseti. Það sem er athyglisvert við þessa umræðu er að Framsóknarflokkurinn, sem einu sinni var flokkur dreifbýlisins, er að reyna að færa talið frá byggðunum sem hann hefur tekið atvinnuréttinn af og yfir á einhverja lygasögu sem verið er að búa til um að stjórnarandstaðan sé að hrekja bankana úr landi. Þetta eru aðferðir sem mér finnst ekki vera við hæfi og menn ættu nú frekar að svara fyrir það hvers vegna þeir svíkja allt sem þeir lofuðu, allt sem þeir lofuðu byggðum landsins. Þegar á að ræða þær aðgerðir sem á að fara í, byggðunum til hjálpar, er farið með það inn í nóttina vegna þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra treystir sér ekki til að ræða þau mál hér í dagsbirtu. Síðan kemur hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson og býr til einhverja lygasögu um að stjórnarandstaðan sé að flæma bankana úr landi. Mér finnst að hann ætti nú að koma með einhverjar röksemdir. Síðan er bullið og ruglið sem veltur upp úr stjórnarliðum hér þvílíkt að maður á eiginlega ekki orð yfir það  Ég vil upplýsa hv. þingmann um að það eru 3% mannafla sem vinnur í bönkum, og þeir afla 6% tekna í landinu. Þetta eru nú hlutföllin. 

Ég bið hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum frið til þess að tala. Þetta er ekki framboðsfundur heldur erum við hérna á löggjafarþinginu.

Virðulegi forseti. Þakka forseta fyrir viðeigandi athugasemd. Ríkisstjórnin er fallin og í fyrsta sinn í sögunni virðast Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur ekki geta myndað meiri hluta á Alþingi eftir kosningar vegna þess að aldrei í sögunni hafa þingmenn þessara flokka haldið jafnilla á spilunum. Formaður Framsóknarflokksins er kolfallinn á fyrstu vorprófum sínum í stjórnmálunum.  Það er hætta á því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Össur Skarphéðinsson verði fjármálaráðherrar, segja hér þingmenn. Vissulega. Það er vissulega möguleiki á því að þeir glæsilegu starfsbræður okkar, forustumenn jafnaðarmanna í áratugi  Eina hættan fyrir fjármálakerfið í landinu segja greiningarfyrirtækin hvert á fætur öðru, alþjóðleg sem innlend, er ríkisstjórn Íslands. Síðast í morgun segir Fitch Ratings að vandinn í íslenska hagkerfinu og það sem leiðir til lækkunar á lánshæfi Íslands sé að ríkisstjórn Íslands geti ekki haldið utan um aðhaldið sem þarf að vera í ríkisfjármálunum á kosningaári.  
            

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að trúa vinum mínum, hv. þingheimi fyrir því, að ef ég má velja, eins og mér virðist af hv. þingmönnum Framsóknarflokksins að ég megi velja mér ráðherraembætti, þá kynni eitthvað annað að vera ofar á forgangslista mínum en fjármálaráðuneytið. En ef það er vilji Framsóknarflokksins að ég taki það að mér og feti þar með í fótspor margra góðra manna, þar á meðal Che Guevara á Kúbu, þá skal ég íhuga það fyrir orðastað þeirra. En af því að ummæli mín voru leidd hér inn í umræðuna er rétt að það komi fram að ég hef sagt að ef ég eða hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir yrðum bankamálaráðherrar yrði leitast við að fara betur með gjaldþrota fólk á Íslandi en hingað til hefur verið gert. Það var nú það eina sem ég sagði í tengslum við bankana. Svo það liggi alveg ljóst fyrir tel ég að bankarnir séu eitt það glæsilegasta dæmi um breytingar á atvinnulífi Íslendinga og við höfum sagt það í Samfylkingunni að við viljum leggja mikið á okkur til að auka útrásarmöguleika okkar. Þar á meðal að afnema reglugerð hæstv. fjármálaráðherra sem hann setti samkvæmt skipun pólitísks seðlabankastjóra, sem virðist beinlínis miða að því að ýta í burtu fyrirtækjum sem ekki falla í kramið hjá Sjálfstæðisflokknum. Frú forseti. Af hverju kom hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hingað upp? Hann kom hingað til að þyrla upp moldviðri til að draga athyglina frá því að formaður hans kom hér í gær og fór með ósannindi. Það er mjög sjaldgæft að formaður stjórnmálaflokks, jafnvel þó hann sé reynslulítill, komi hingað og fari beinlínis með ósannindi. Nákvæmlega á þessari stundu er stjórnarandstaðan með einn af sínum viðurkenndu og velmetnu blaðamannafundum til að hrekja þau ósannindi formanns Framsóknarflokksins. Þess vegna kom hv. þingmaður hingað, en hann gleymdi einu. Hann hefði kannski átt að segja frá  
            

Forseti vill vekja athygli á því að hún gefur þingmönnum orðið í nákvæmlega þeirri röð sem þeir óska eftir að taka til máls. 
            

Hæstv. forseti. Það verður nú að segjast eins og er að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa auðvitað reynt að dreifa þessari umræðu til að forðast að ræða efni málsins. Það sem ég sagði í fyrri ræðu minni var að við þyrftum að ræða það hér hvort aðrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar ætluðu að styðja hv. þm. Ögmund Jónasson og hv. þm. Össur Skarphéðinsson í því að berja á bönkunum, berja á fjármálafyrirtækjunum og hrekja fjármálafyrirtækin úr landi. Það er það sem þarf að ræða.

Ertu að tala um Finn Ingólfsson?

Það er merkilegt, hæstv. forseti, að menn skuli vilja dreifa umræðunni með þessum hætti.  Það verður að segjast alveg eins og er að meira að segja í Rússlandi mundi mönnum ekki detta svona vitleysa í hug. Það hlýtur að vera umhugsunarefni  
            

Virðulegi forseti. Fyrir tæpu ári svipti sagnfræðingurinn Guðni Th. Jóhannesson hulunni af njósnum og hlerunum á íslenskum stjórnmálamönnum og verkalýðsforustumönnum, íslenskum stjórnmálamönnum af vinstri væng stjórnmálanna, þekktum og nafnkunnum mönnum. Fram komu upplýsingar um það að um mjög grófar og umfangsmiklar hleranir hefði verið að ræða og að mjög harkalega hefði verið brotið á friðhelgi þessara manna, mjög gróf og alvarleg friðhelgisbrot. Hér hefur náðst mjög ásættanleg niðurstaða um fyrirkomulag, varðveislu og aðgang að þessum gögnum. Hugtakið fræðimaður er skilgreint með mjög viðunandi hætti þannig að alþýðusagnfræðingar og fræðimenn úr mörgum ólíkum greinum geta óskað eftir aðgangi að safninu og komið að rannsókn á þessum gögnum sem skipta mjög miklu máli og draga fram hvaða atburðir áttu sér stað hér á dögum kalda stríðsins og hvernig þessum hlutum var fyrir komið. Því er það fagnaðarefni að þessi niðurstaða náðist í hv. menntamálanefnd.

Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um svokallaðan byggðakvóta sem er, eins og allir vita, í raun og veru viðlagaákvæði í lögunum um stjórn fiskveiða, viðlagaákvæði sem ætlað er að taka á þeim vanda sem skapast í sjávarbyggðum þar sem atvinnubrestur verður af einhverjum orsökum, m.a. vegna þess að veiðiréttarheimildir hafa verið seldar úr byggðarlagi eða veiðiréttur dottið niður í einstöku fisktegundum. Þó að við í Frjálslynda flokknum séum ekki sammála þessari sjávarútvegsstefnu þá er viðlagaákvæðið um byggðakvótann eina vörn byggðanna og við munum styðja þetta mál en höfum auðvitað þann fyrirvara á að ef þessi aðgerð ætti virkilega að ná tilgangi sínum þyrfti slíkur byggðakvóti að vera miklu stærri, miklu fleiri tonn, ef taka ætti á vanda þeirra fjölmörgu byggða sem hafa farið illa út úr kvótakerfinu og framsalinu þar.

Virðulegi forseti. Við erum að greiða atkvæði um byggðakvóta. Það hlýtur þá að leiða hugann að því hvernig ríkisstjórnin hefur staðið við það sem hún ætlaði sér að gera í málefnum sjávarbyggðanna og í sjávarútvegsmálum á kjörtímabilinu. Í stjórnarsáttmálanum átti að styrkja hagsmuni sjávarbyggða - þetta hefur verið svikið. Það átti að styrkja forkaupsréttarákvæði kvóta fyrir sveitarfélög og lögaðila - þetta hefur verið svikið. Það átti að láta veiðigjald renna til sveitarfélaga - þetta hefur verið svikið. Það átti að takmarka framsal frá sveitarfélögum - þetta hefur verið svikið. Það átti að auka byggðakvóta - þetta hefur verið svikið. Línuívilnunin - einungis efnd að hálfu. Það átti að setja auðlindir í stjórnarskrá - það hefur líka verið svikið. Þetta er árangurinn eftir fjögur ár, virðulegi forseti, núna á að skammta byggðunum eins og skít úr hnefa aðganginn að þeirra eigin auðlindum. Þetta er svívirðuverk, þetta er ekki réttlátt, þetta er ekki sanngjarnt. En, því miður, þetta er neyðarbrauð, 

Frú forseti. Við styðjum þetta mál en þó er þetta kerfi sem við búum við algjörlega ómögulegt. Þess vegna hefðum við talið miklu nær að þingið sameinaðist um að leita annarra leiða til að stýra fiskveiðum. Þetta kerfi hefur því miður ekki skilað nokkrum árangri. Við veiðum núna helmingi minna en við gerðum fyrir daga kerfisins og síðan þegar á að ræða stjórn fiskveiða virðist eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra þoli ekki þá umræðu, hann leitast við að láta hana fara fram að nóttu til vegna þess að hann er algjörlega röklaus í að færa fyrir því einhver rök að það eigi að halda þessu áfram. Hvers vegna eigum við ekki að leita nýrra leiða í stað þess að halda áfram með kerfi sem skilar minni afla? Síðast en ekki síst 

Virðulegi forseti. Ég vil við þessa umræðu og atkvæðagreiðslu fyrst og fremst þakka hv. sjávarútvegsnefnd fyrir mjög vel unnin störf að þessari lagasetningu. Það er enginn vafi á því að þau lög sem nú munu gilda um skipan byggðakvótans munu tryggja það að honum verður deilt út með markvissari hætti og er það líklegra til þess að skila góðum árangri fyrir byggðirnar í landinu. Að því er að sjálfsögðu stefnt. Það er mjög ánægjulegt til þess að vita að einmitt um þetta mál sem oft hefur verið tekist á um í þinginu skuli hafa tekist svona breið og almenn pólitísk samstaða eins og við sjáum á atkvæðagreiðslutöflunum. Það er almenn samstaða um málið. Ég er að vísu sammála því sem sagt hefur verið að það er skaði að umræðan um þetta góða mál skyldi ekki hafa farið fram í dagsbirtu þannig að fleiri hefðu getað gert sér grein fyrir hversu gott mál er hér á ferðinni og sérstaklega hlýtt á mjög athyglisverðar yfirlýsingar hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar sem ég vonast til að þjóðin eigi eftir að fá að lesa, þótt síðar sé, vegna þess að þar var mjög brotið í blað og fitjað upp á mjög áhugaverðum hlutum sem ég held að eigi eftir að vekja athygli.

Frú forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um frumvarp sem lýtur að stjórn fiskveiða og kveður á um byggðakvóta, úthlutunaraðferðir til að úthluta byggðakvóta til þeirra sjávarbyggða sem hafa farið sérstaklega halloka, m.a. út af núverandi fiskveiðistjórnarkerfi eða kvótakerfinu. Þetta er eina leiðin sem Alþingi hefur enn til að koma til móts við brýnar þarfir, koma til móts við möguleika til nýliðunar í fiskveiðum í gegnum byggðakvóta. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðjum þetta mál en höfum náttúrlega þann fyrirvara á að heildarfiskveiðistjórnarkerfi er ranglátt. Það kemur hart niður á smærri sjávarbyggðum sem eiga allt sitt undir því að geta nýtt auðlindirnar sem eru fyrir ströndum landsins, 

Hæstv. forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum. Frumvarpið gengur út á það að bæta refsivernd lögreglunnar. Ég vil lýsa því yfir í upphafi að ég styð frumvarpið mjög eindregið og tek þar undir sjónarmið sem fram hafa komið frá Landssambandi lögreglumanna og heildarsamtökum þeirra einnig. Landssambandið hefur sent Alþingi ítarlega greinargerð til að skýra málstað sinn og vísar til þess í greinargerðinni að í langan tíma hafi Landssamband lögreglumanna barist fyrir því að starfsumhverfi lögreglumanna verði bætt og dregið úr þeirri hættu sem felst í framkvæmd lögreglustarfa. Í greinargerðinni er vísað í könnun sem framkvæmd var árið 2004 að beiðni Landssambands lögreglumanna, Lögregluskóla ríkisins, ríkislögreglustjóra, Sýslumannafélags Íslands og dómsmálaráðuneytis. Um var að ræða mjög víðtæka rannsókn og var öllum starfandi lögreglumönnum sendur spurningalisti sem varðar málefnið, starfsumhverfið og þá sérstaklega með tilliti til þeirrar hættu sem fylgir þessum störfum. Markmið rannsóknarinnar var m.a. að kanna viðhorf lögreglumanna til starfsumhverfis síns og viðhorf til ýmissa mála er lúta að starfi þeirra. Ýmsar áhugaverðar niðurstöður komu úr könnuninni, en landssambandið segir að það sem mesta athygli hafi vakið að þeirra dómi hafi verið hve ógnvænlega hátt hlutfall lögreglumanna hefði orðið fyrir hótunum eða ofbeldi í starfi. Fram kom í könnuninni að 64% lögreglumanna höfðu orðið fyrir hótunum sem þeir tóku alvarlega eða að þeir voru áreittir vegna starfs síns. Þá höfðu 54% lögreglumanna orðið fyrir líkamsmeiðingum í starfi sínu. Loks kom fram að í 41% tilvika hafði hótunum eða öðru alvarlegu áreiti verið beint að fjölskyldum lögreglumanna. Ég er ekki alveg viss um að menn geri sér almennt grein fyrir þessum ógnvænlegu tölum, að í 41% tilvika hafði hótunum verið beint að fjölskyldum lögreglumanna, þar sem hótað er alvarlegu áreiti. Í greinargerðinni segir að Landssamband lögreglumanna hafi farið þess á leit við embætti ríkislögreglustjóra í lok árs 2005 að gerð yrði samantekt um fjölda skráðra mála sem vörðuðu ofbeldi gegn lögreglumönnum og hvernig afgreiðslu málin fengju. Í eftirfarandi samantekt, og hér vísa ég í greinargerð frá Landssambandi lögreglumanna, kemur fram að í miklum meiri hluta mála hafi þeim lokið án ákærumeðferðar og dóms. Samtals voru málin á árinu 2005, óháð málsmeðferð, 60 talsins, 2004 voru þau 78, 2003 voru þau 87, 2002 voru þau 69 og 2001 voru þau 79. Í töflunni kemur fram að í verulegum mæli eru málin ekki til lykta leidd. Landssambandið sendi hæstv. dómsmálaráðherra skýrslu þar sem gerð var grein fyrir óviðunandi vinnuumhverfi lögreglumanna og óskaði landssambandið eftir að ráðherra beitti sér fyrir að starfsumhverfi þeirra yrði bætt. Landssambandið segist hafa farið þess á leit að skoðað yrði hvort ekki þætti nauðsynlegt að herða refsingar vegna hótana og ofbeldis í garð lögreglumanna auk annarra úrræða sem líkleg væru til að ná árangri. Landssambandið hrósar hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að leggja fram þessar breytingartillögur við almenn hegningarlög sem lúta sérstaklega að vernd lögreglumanna. Landssambandið tekur djúpt í árinni og segir, með leyfi forseta: „Nái breytingin fram er ljóst að um mikil tímamót verður að ræða varðandi réttindabaráttu lögreglumanna og miklar líkur á að starfsumhverfi lögreglumanna batni verulega.“ Í athugasemdum við frumvarpið eru síðan reifaðar einstakar greinar þess og gerðar tillögur þar að lútandi sem ég ætla ekki að rekja í þessari stuttu ræðu minni. Landssamband lögreglumanna hvetur til þess að málið nái fram að ganga á þessu þingi. Ég ítreka stuðning minn við frumvarpið. Auðvitað hvílir geysileg ábyrgð á herðum lögreglumanna í sínu starfi og að sjálfsögðu þurfa þeir að fara mjög varlega með það vald sem þeim er falið, að það verði aldrei misnotað. Auðvitað þarf að hyggja að vernd þeirra sem taka t.d. þátt í mótmælum, andófi hvers kyns og koma þannig inn á verksvið lögreglunnar, ef við getum orðað það svo. Þarna þarf að sjálfsögðu alltaf að gæta mikillar hófsemi, en ég bendi á að lögreglumenn eru mjög meðvitaðir um þessa ábyrgð sína og minni t.d. á að Landssamband lögreglumanna hefur alltaf haft efasemdir um það, og ég veit ekki til þess að breyting hafi orðið þar á, að lögreglan bæri vopn, svo dæmi sé tekið. Lögreglumenn og samtök þeirra hafa haft efasemdir um slíka þætti. Hitt er svo annað mál að þegar í ljós kemur í hve ríkum mæli lögreglumenn verða fyrir ofbeldi og áreiti, svo ekki sé á það minnst þegar fjölskyldur þeirra verða fyrir slíku áreiti, þegar haft er í hótunum við þær, þá ber okkur sem samfélagi að veita þeim þá lagavernd sem kostur er. Frumvarpið, þessi breyting á lögunum, hnígur í þá átt. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra um frumvarpið en lýsi yfir stuðningi mínum við það.

Frú forseti. Hér erum við að ræða frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum sem eykur refsivernd lögreglumanna. Ég tek það fram í upphafi að við styðjum þetta mál, teljum það jákvætt skref í að auka refsivernd lögreglu sem hefur lengi kallað eftir lagabreytingum í þá átt sem hér er á ferðinni. Til að byrja með langar mig auðvitað að setja þetta mál í það samhengi og það umhverfi sem lögreglumenn almennt starfa í. Eðli málsins samkvæmt er það hluti af starfi þeirra að setja sig í hættu og það er ólíkt öðrum opinberum starfsmönnum að það er hluti af starfsskyldu þeirra. Við sjáum að álag á lögreglumönnum er mikið. Það kom fram í meðförum nefndarinnar að samkvæmt könnun sem Landssamband lögreglumanna hefur gert er meðallífaldur lögreglumanna 10 árum lægri en annarra einstaklinga í þessu samfélagi. Það kom einnig fram að 1% stéttarinnar hefur svipt sig lífi. Þetta eru vísbendingar um að álag sé mikið á lögreglumenn og þetta er ákall til okkar um að standa okkur betur í að draga úr því álagi og tryggja öryggi þeirra á vettvangi. Það eru miklir hagsmunir í húfi, bæði fyrir viðkomandi einstaklinga en það má heldur ekki gleyma því að á bak við lögregluvaldið liggja ákveðnir almannahagsmunir og ef ráðist er á lögreglumann er ekki bara verið að ráðast á hann sem einstakling, heldur líka á þessa almannahagsmuni. Þess vegna er það fullkomlega réttlætanlegt og skynsamlegt að þessi stétt búi við sérstaka refsivernd, að það varði þyngri refsingu að ráðast á lögreglumann en á aðrar stéttir. Ég held að slíkt sé til staðar í öllum löndum sem við berum okkur helst saman við. Almannahagsmunir eru hér að baki sem kalla á þessar sérstöku leiðir sem farnar eru í núverandi lögum og í þessu frumvarpi. Það má heldur ekki gleyma annarri stétt sem verður fyrir ofbeldi, tollvörðum. Það kom fram í meðförum allsherjarnefndar að tollverðir verða fyrir ofbeldi eins og lögreglumenn, og kannski ekki síst fyrir svívirðingum og hótunum. Það var dregið sérstaklega fram í máli fulltrúa þeirra að oft er fjölskyldu tollvarðar hótað. Auðvitað gerist slíkt einnig í tilviki lögreglumanna og hugsanlega í æ meira mæli en áður en þetta finnst mér grafalvarlegt. Við höfum hér tvær stéttir sem sinna grundvallarstarfi í samfélagi okkar sem þurfa að búa við slíkt umhverfi. Kannski er aldrei hægt að koma alveg í veg fyrir það en í þeim tilvikum sem þetta kemur upp er að mínu mati nauðsynlegt að hart sé brugðist við. Við þurfum að finna einhvers konar úrræði gegn slíkum hótunum í garð fjölskyldna þessara einstaklinga, það er barátta sem við eigum aldrei að gefa eftir í. Við sjáum líka að í þeim málum sem lúta að ofbeldi í garð lögreglu og hafa þó farið fyrir dómskerfið eru dómarnir skammarlega vægir. Ég hef oft gagnrýnt dómstólana úr þessum ræðustóli og annars staðar, mér finnst dómstólar landsins vera að hunsa ákveðinn löggjafarvilja sem birtist í lögunum. Við erum búin að taka pólitíska ákvörðun um þann refsiramma sem dómstólar ákváðu síðan að hunsa. Þetta er að sjálfsögðu ekki eini málaflokkurinn sem þetta varðar. Skýrasta dæmið er að sjálfsögðu kynferðisafbrotin. Þar eru skammarlega vægir dómar eins og öll þjóðin áttar sig á og sér vikulega. Við þurfum að brjóta þennan vítahring. Það er ekki nóg að ná fram réttlæti, það þarf líka að líta út fyrir að réttlæti hafi verið náð. Ég held að hvorugt þessara skilyrða hafi verið uppfyllt hvað varðar þennan málaflokk og síðan kynferðisafbrotin. Við ræðum vonandi kynferðisafbrotin seinna í dag þar sem sérstakt frumvarp verður til umræðu hvað það varðar, ýmsar góðar réttarbætur þar á ferðinni. Ef þetta frumvarp verður samþykkt fá dómstólar þau skýru skilaboð frá löggjafanum að taka harðar á því ofbeldi sem beitt er gegn lögreglumönnum. Það er viðurkennt í lögfræðinni að þegar löggjafinn ákveður að hækka hámarksrefsinguna eins og við erum að gera hér eru það skilaboð til dómstólanna um að þyngja refsingar. Það gefur einnig dómstólunum færi og möguleika á að komast upp úr þeim fordæmum sem þeir að sjálfsögðu líta til og eiga að líta til. Af því að fordæmi eftir fordæmi særir réttlætisvitund þjóðarinnar og fer í bága við þann vilja sem hér birtist þurfum við með einhverjum hætti að taka á því. Hér er farin sú leið að hækka einfaldlega hámarksrefsinguna til að koma þessum skilaboðum til dómstólanna. En þetta eru ekki bara skilaboð til dómstóla, þetta eru líka skilaboð út í samfélagið um að það verði tekið hart á ofbeldi í garð lögreglumanna og tollvarða. Varnaðaráhrif löggjafarinnar geta verið mikil, bæði þau almennu og hin sértæku. Skilaboð löggjafans skipta miklu máli. Við þurfum að senda út þau skilaboð að okkur sé alvara með að bregðast við langvarandi vanda og ákalli lögreglumanna. Það er einnig mikilvægt að huga að þeirri staðreynd að stór hluti þessara mála er látinn falla niður í meðförum ríkissaksóknara. Þessi mál eiga það einnig sameiginlegt með kynferðisbrotunum að mínu mati að allt of mörg mál sem þó komast til ríkissaksóknara eru látin falla niður. Á þetta bentu lögreglumenn í meðförum þessa máls í nefndinni og við þurfum einhvern veginn að hækka hlutfall þeirra mála sem rata til dómstólanna. Ég vona að ég fari ekki rangt með en fulltrúar frá ríkislögreglustjóraembættinu bentu á að 90% þeirra mála sem hér er um að ræða eru látin falla niður hjá ríkissaksóknara.  Þetta hefur líka þau áhrif, bæði hinir vægu dómar sem við sjáum hvað varðar ofbeldi gagnvart lögreglumönnum og síðan þetta háa hlutfall mála sem er látið falla niður hjá ríkissaksóknara, að draga hugsanlega úr hvatningu til lögreglumanna um að standa í málinu. Hugsanlega sjá þeir ekki ástæðu til að standa í því. En það á að sjálfsögðu ekki að þurfa og hér á ákæruvaldið að koma inn. Ég fer að ljúka máli mínu þar sem ég styð frumvarpið og hef bent á nokkra þætti því til stuðnings. Vonandi mun þetta leiða til þess að ofbeldi í garð lögreglumanna og tollvarða minnki. Það er auðvitað markmiðið. Það eru væntanlega mörg skref sem þarf að taka í því. Hér er verið að taka eitt skref sem er nauðsynlegt að mínu mati. Síðan er það stóra spurningin um að auka almenna virðingu fyrir lögreglumönnum og tollvörðum. Við eigum að hafa það innprentað í vitund okkar og samfélag að sýna lögreglumönnum og tollvörðum tilhlýðilega virðingu. Þetta eru einstaklingar sem vinna afar mikilvægt starf í okkar samfélagi. Það er hluti af starfsskyldu þeirra að setja sig í hættu, og skilaboð okkar úr þessum sal þurfa að vera mjög skýr um að við munum ekki líða að það sé brotið á þessum einstaklingum.

Frú forseti. Það er skemmst frá því að segja að ég styð þetta frumvarp. Það er mikil bót fyrir þá sem hafa lögregluvald með höndum og nær til fleiri en lögreglumanna eins og fram hefur komið, til starfsmanna Tollgæslunnar og Landhelgisgæslunnar og síðan einnig fangavarða. Það er mjög mikilvægt að tryggja réttaröryggi þessara manna og það kemur einfaldlega fram í fylgiskjali með frumvarpinu að það ástand sem hér ríkir er óviðunandi. Það er vitnað í dóma þar sem fram kemur að árásarmaður sem sparkar í andlit lögreglumanns, brýtur gleraugu hans og félagi lögreglumannsins jafnvel bitinn í sömu árás þarf í raun ekki að sæta refsingu. Hann er dæmdur í fangelsi í 90 daga en fullnustu refsingar er frestað skilorðsbundið í tvö ár. Það eru allar líkur til þess að viðkomandi árásarmaður sleppi við að taka afleiðingarnar af svona hrottalegum árásum sem geta haft í för með sér lífshættulegan skaða. Það er óviðunandi og þessu þarf að breyta. Liður í því er að hækka refsirammann og þessi breyting mun þá hafa það í för með sér. Ég vil hins vegar taka fram að ég er almennt ekki fylgjandi því að við leysum öll okkar þjóðfélagslegu vandamál með því að hækka refsingar og varpa fólki í fangelsi, hvort sem það er fyrir misnotkun fíkniefna eða ýmis önnur brot. Við verðum að leitast við að leysa það sem miður fer með margvíslegum hætti og takast ekki einungis á við vandamál þjóðfélagsins með því að varpa fólki í fangelsi. Samt sem áður verður að líta til þess að það ástand sem ríkir hér, að hægt sé að ráðast á lögreglumenn, tollverði og fangaverði án þess að það hafi einhverjar afleiðingar í för með sér fyrir viðkomandi árásarmenn, er ólíðandi og þess vegna verðum við að breyta þar. Þetta er að mínu viti liður í því. Ég ætla ekki að hafa lengra mál um þetta frumvarp enda lít ég svo á að það sé nokkuð góð sátt um að þessu þurfi að linna í samfélaginu. Það leiðir auðvitað hugann að því hvernig er með svipuð ofbeldisbrot gegn almenningi. Mig grunar að víða sé pottur brotinn hvað það varðar. Ofbeldismenn virðast því miður komast upp með að ráðast á fólk án þess að það hafi í för með sér afleiðingar fyrir þá. Það er ekki tekið með nægilega skýrum hætti á ofbeldismönnum sem ráðast á fólk, hvort sem það eru lögreglumenn, tollverðir eða hinn almenni borgari. Það er eitt af því sem við eigum ekki að sætta okkur við, ofbeldi og síst gagnvart lögreglumönnum.

Hæstv. forseti. Ég vil segja nokkur orð um frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum. Ég styð hjartanlega þær breytingar sem verið er að gera til að styrkja lögregluþjóna í sínum mikilvægu störfum. Það er mikilvægt að öryggisgæslan í landinu sé öflug og fagmannlega unnin því að eðli hennar er að stuðla að almannaheill og öryggi þegnanna. Því er mjög alvarlegt ef ráðist er á lögreglumenn, tollþjóna eða fangelsisverði sem eru að sinna störfum sínum af skyldurækni og við því eiga vitaskuld að vera harðari refsiákvæði og viðurlög en við öðrum brotum. Hæstv. forseti. Það liggur þunnur þráður hvað varðar öryggisgæslu, þ.e. á milli þess að halda aftur af ofbeldismönnum og koma að óeirðum, vera í miðbæ Reykjavíkurborgar um helgar og finna óróa og ógn sem liggur í umhverfinu, og þess að sýna stillingu og bregðast rétt við og hugsanlega að bregðast við á þann hátt að það æsi upp eða efli andspyrnu og óróa og hugsanlega frekari árásir á lögregluna en þyrfti að vera. Þetta er vel þekkt. Sem betur fer höfum við fram undir þetta lifað í þjóðfélagi þar sem við höfum talið okkur geta gengið örugg um göturnar. Við höfum talið okkur örugg í miðbæ höfuðborgarinnar og annars staðar um helgar. En nú er það ekki svo. Ráðist er á blásaklaust fólk að tilefnislausu og það barið til óbóta. Eins verður lögreglan, sem sinnir gæslustörfum, fyrir miklu áreiti og hótunum. Er nú svo komið að lögregluþjónar þurfa að vera tveir á ferð hið minnsta og tilbúnir til þess að bregðast við áreiti sem var ekki hér fyrir fáum árum. Við erum heldur ekki vön því að almenningur efni til mótmæla eða uppþota. Þau fáu mótmæli og uppþot sem hafa orðið eru skráð í Íslandssöguna, eins og þegar ríkisstjórnin og þingið kom okkur inn í NATO. Það er eitt helsta dæmið sem vitnað er til. En margt breytist, bæði betri vitund þjóðarinnar og vöktun á því sem okkur er kært - er ég þá að tala um umhverfismálin - og síðan sú alþjóðlega hreyfing eða vakning sem hefur verið víða erlendis hjá almenningi, þ.e. að fólk lætur í sér heyra ef því er misboðið. Nýlegustu uppþot eða mótmæli af þessum toga eru nýafstaðin í nágrannalandi okkar Danmörku, í Kaupmannahöfn, þar sem lögreglan stóð allt að því í bardaga hreinlega við hóp fólks sem ætlaði sér að verja þar húsnæði með öllum ráðum. Þar kom til snarpra átaka og í raun var hernaðarástand á ákveðnu svæði í Kaupmannahöfn og lögreglan þurfti meira að segja að kalla til liðsauka frá Svíþjóð. Þetta eru harkaleg viðbrögð við ákveðnum aðgerðum sem við megum búast við að berist hingað til lands. Við höfum reyndar orðið vör við það. Til dæmis hafa Íslendingar mótmælt kröftuglega. Helmingur þjóðarinnar lýsti sig andvígan Kárahnjúkavirkjun. Stór hópur fólks mótmælti á Austurvelli fyrir utan Alþingishúsið heilan vetur. Það mótmælti því að lög um Kárahnjúkavirkjun og stóriðju á Austurlandi yrðu samþykkt á Alþingi. Hópur fólks fór austur á land til að mótmæla virkjunarframkvæmdunum og langstærsti hluti þessa hóps kom til þess að mótmæla friðsamlega. Þau eru teljandi á fingrum annarrar handar atvikin sem segja mætti um að fáir einstaklingar hafi farið út fyrir friðsamlegan ramma. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að halda því fram - eftir að hafa verið á svæðinu og heyrt frásagnir fólks af viðbrögðum lögreglunnar og öryggissveita á Austurlandi gagnvart þessu fólki sem var að stórum hluta ungt - að viðbrögð lögreglunnar hafi verið allt of harkaleg. Þarna vil ég að við stöldrum við, hæstv. forseti. Um leið og við viljum vernda lögregluna og öryggisverði og tollverði fyrir ógnunum og hótunum og meiðingum þá er ljóst að staðreyndin er sú að ofbeldi leiðir af sér ofbeldi. Ef of harkalega er brugðist við, ef tekið er á móti þar sem eðlileg mótmæli fara fram á friðsamlegan hátt og engin hætta er á að mótmælendur valdi öðrum líkamlegu tjóni eða skaða, nema þá helst sjálfum sér, þá er mikilvægt að fara með gát. Við þurfum að gæta þess að sú vernd sem við viljum veita lögreglunni verði ekki til þess að styrkja stjórn lögregluembættanna, sýslumannsembættanna, þannig að þessu verði haldið áfram og að viðbrögð við mótmælum verði jafnharkaleg og þau voru gagnvart þessum hópi og einstaklingum fyrir austan. Þá er ég að tala um langstærsta hluta þeirra sem voru að mótmæla. Hvað varðar vopnaburð þá tek ég undir og hvet til þess að farið verði að þeim vinnureglum sem komið hafa frá lögreglumönnum sjálfum, þ.e. að almennt verði enginn vopnaburður hjá lögreglunni heldur eingöngu hjá sérsveitum og að öllum slíkum æfingum verði haldið í skefjum. Að þessu vildi ég koma í þessu máli, þ.e. að eins mikilvægt og það er að tryggja öryggi lögreglunnar þá er jafnmikilvægt að tryggja öryggi borgaranna og það að friðsamleg mótmæli séu viðurkennd og að farið sé að málum með virðingu og gát og ekki stuðlað að því að efna til eða æsa til frekari átaka en ástæða er til. Ofbeldi leiðir af sér ofbeldi. Aðeins um stöðu lögreglunnar: Ég tel að á flestum sviðum þurfi lögregluembættin að fá liðsauka, sérstaklega í götulögregluna og eins til almennra starfa, til að geta sinnt því hlutverki sem þeim ber. Ég get aftur tekið dæmi af Austurlandi og þeim miklu umsvifum sem þar hafa verið undanfarin ár. Lögregluembættið þar hefði þurft að fá miklu meiri liðsstyrk til að sinna almennum eftirlitsstörfum, almennum löggæslustörfum, til þess að fylgjast með þeirri miklu umferð, þeim miklu þungaflutningum og þeim mikla fólksfjölda sem komið hefur inn á svæðið við þær sérstöku aðstæður sem ríkja þegar vinnubúðir eru reistar fyrir mörg þúsund manns. Ég tel að svæðið hefði þurft á miklu fleiri lögregluþjónum að halda einmitt til þess að gæta hagsmuna almennings og stuðla að almennu öryggi borgaranna og sérstaklega umferðarinnar.

Frú forseti. Ég vil draga fram nokkur önnur atriði í seinni ræðu minni og ítreka stuðning minn við frumvarpið eins og ég gerði í fyrri ræðu minni í morgun og við málið sjálft þegar það var til 1. umr. fyrir nokkrum vikum. Eins og fólk áttar sig á þá er hér verið að gera tímabærar breytingar sem auka refsivernd tiltekinna stétta hér á landi. Ég minntist sérstaklega á lögreglumenn og tollverði áðan. En það er ástæða til að draga það fram að frumvarpið tekur einnig til fangavarða sem líka búa við lakari refsivernd en sú stétt á skilið. Mér finnst ástæða til að draga það sérstaklega fram og setja það jafnvel í samhengi við þá stöðu sem nú er uppi í fangelsismálum þjóðarinnar. Fangaverðir standa nú í kjarabaráttu sem ástæða er til að huga að. Það er ábyrgðarhluti að leyfa ástandinu að þróast með þeim hætti að fangaverðir telji sig knúna til að ná fram eðlilegum kröfum á þann hátt sem blasir við. Það er alveg ljóst að ef við ætlum að halda hér uppi frambærilegri, nútímalegri og skilvirkri fangelsisþjónustu þurfum við að gera vel við fangaverði. Sú stétt starfar við mjög erfiðar aðstæður eins og lögreglumenn og tollverðir og starfsmenn Landhelgisgæslunnar, en þetta mál nær að sjálfsögðu til þeirra, þeirra sem fara með lögregluvald eða heimild til líkamlegrar valdbeitingar. En það er ástæða til að draga fangaverðina sérstaklega fram þar sem fangelsismálin eru öll í umræðunni, ekki bara kjarabarátta fangavarða. Ég vil úr þessum ræðustól varpa fram þeirri hvatningu að þau mál verði leyst sem fyrst. Það gengur ekki að horfa hlutlaus á það ástand sem þar er að þróast. Ég ákalla stjórnvöld til að bregðast við með einhverjum hætti hvað þetta varðar. Við þurfum að borga þessari stétt mannsæmandi laun. Hún þarf að fá eðlilegt endurgjald fyrir sína ómetanlegu vinnu. Fáir geta ímyndað sér hvernig það er að starfa innan fangelsismúranna eins og fangaverðir gera. Þeir lenda í alls konar aðstæðum sem fólk á eflaust erfitt með að átta sig á. Staða fangavarða tengist stöðunni líka almennt í fangelsismálum. Í áratugi hefur verið barist fyrir nýju fangelsi og ekki hefur legið á okkur í Samfylkingunni að tala fyrir nauðsyn þess að svo sannarlega þarf að taka til hendinni hvað það varðar. Við þurfum að bæta fangelsisaðstöðu hér á landi. Sú staða kom upp, að mig minnir síðasta sumar, að fangelsi landsins bókstaflega fylltust. Það er ótækt hjá sjöttu ríkustu þjóð í heimi. Tölur sem ég fékk frá upplýsingaþjónustu Alþingis í sumar sýndu að við verjum minni fjármunum í fangelsismálaflokkinn en aðrar Norðurlandaþjóðir. Það er líka ákveðin áminning um að við þurfum að gera betur í þessum málaflokki. Við þurfum að bæta kjör fangavarða. Við þurfum að hefja uppbyggingu á fangelsum sem fyrst. Við þurfum að huga að innri málefnum fangelsisins, eins og við höfum oft bent á. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur ekki síst verið í fararbroddi þess að bæta meðferðarúrræði innan fangelsa og bæta þau úrræði sem þurfa að vera fyrir hendi innan fangelsa svo að þeir sem fara í fangelsi komi ekki út verri menn eftir að afplánun lýkur. Alltaf þarf að haldast í hendur að kjör fangavarða þurfa að vera í lagi, að við þurfum að fá gott fólk til starfa þar, að þetta þarf að vera spennandi starfskostur með sanngjörnum launum, að við þurfum almennilega aðstöðu hvað varðar byggingarnar, bæði aðstöðu fyrir fanga og fangaverði og fyrir fjölskyldur fanga því ekki á að refsa fjölskyldu fanganna. Þetta þarf allt að vera í lagi. Ég tel að við getum gert það svo sé pólitískur vilji fyrir því. Ítrekað hefur komið fram hjá öllum að menn vilja byggja nýtt fangelsi. En enn hafa ekki fengist nauðsynlegar fjárveitingar. Ég veit að ráðist hefur verið í ákveðnar endurbætur á þeim fangelsum sem fyrir eru og þau skref sem stigin hafa verið eru að sjálfsögðu jákvæð. Við fögnum þeim. En við þurfum að stíga stærri skref og leysa þessi mál í eitt skipti fyrir öll. Það er nú ein af grunnforsendunum fyrir ríkisvaldinu að hafa öfluga löggæslu og hluti af þeirri löggæslu er að hafa almennilega fangelsisþjónustu. Því miður stöndum við okkur ekki alveg nógu vel hvað það varðar þó að mörg jákvæð skref hafi verið stigin. Ég vildi í seinni ræðu minni draga þetta sérstaklega fram og nota tækifærið, fyrst við erum að ræða þessi mál, til að beina sjónum manna að baráttu fangavarða þessa dagana. Ég ítreka hvatningu mína til þeirra sem þar ráða að nauðsynlegt er að ná saman og leysa þann vanda svo að allir geti borið höfuðið hátt eftir þær samningaviðræður.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég kem einungis til að lýsa stuðningi við þetta frumvarp og þær breytingar sem verið er að gera. Allt það sem hv. þm. Ágúst Ólafur mælti áðan fyrir hönd Samfylkingarinnar er fullkomlega réttmætt. Frelsi einstaklingsins verður aldrei varið nema með lögum. Réttarríkið sem skiptir okkur svo miklu máli hvílir á sterkum lögum og við þurfum menn til að framfylgja lögunum. Þetta er rammi og umgerð réttarríkisins. Það hefur komið fram við umfjöllun nefndarinnar um þetta mál að lögreglumenn sæta í vaxandi mæli áreiti og ofbeldi í starfi sínu og reyndar þeir sem gegna skyldum störfum eins og tollverðir. Í starfi sínu lenda þeir líka í margvíslegu umhverfi sem gerir það að verkum að þeir þurfa oft sjálfir að grípa til harðra aðgerða. Þá er oft erfitt að finna það einstigi sem feta verður. Það mæðir mjög og reynir á dómgreind manna. Ég tel að okkur sem felum lögreglumönnum að sinna þessum mikilvægu störfum beri að skapa þeim mjög trygga og trausta refsivernd. Þess vegna styð ég það fullkomlega að verið sé að auka hana með þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Ég er almennt talað, frú forseti, ákaflega ánægður með lögregluliðið. Mér finnst það hafa þróast vel og í vaxandi mæli tekur það þátt í ýmsum samfélagslegum verkefnum. Ég er t.d. ánægður með þær áherslur sem ég hef lesið og heyrt af hendi nýs lögreglustjóra í hinu nýja sameinaða lögregluumdæmi á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel að áherslurnar sem hafa komið fram í kjölfar breytingarinnar, sem ég hef reyndar stutt árum saman, séu ákaflega jákvæðar. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson rakti áðan ýmsar upplýsingar sem komu fram við vinnu nefndarinnar sem leiddi til þess að mér brá í brún. Það kemur í ljós að lögreglumenn, tollverðir svo ekki sé nú minnst á fangaverði sem frumvarpið tekur líka til, eru í vaxandi mæli andlag ofbeldis af hálfu þeirra sem þeir þurfa að kljást við í starfi sínu. Áreitið sem þeir verða fyrir og álagið sem fylgir því miður breyttum samfélagsháttum hefur leitt til þess að það sér á andlegri heilsu þeirra. Það kemur t.d. í ljós, sem ég hafði ekki hugmynd um, að lögreglumenn búa að meðaltali við 10 árum skemmri lífaldur en aðrar stéttir og þó ég hafi ekki handbærar tölur yfir tollverði og fangaverði þá ímynda ég mér að það sjái líka á heilsu þeirra manna sökum þess mikilvæga og erfiða starfs sem þeir sinna. Þetta finnst mér vera dæmi sem við hljótum að láta hafa áhrif á okkur og upplýsingar sem hljóta að verða til þess að við verðum að taka höndum saman um að treysta ramma þeirrar umgjarðar sem þessar mikilvægu starfsstéttir starfa innan. Oft og tíðum er hart deilt á þessa menn vegna þess að þeir þurfa í okkar umboði stundum að beita hörku og krafti og jafnvel valdi til að stilla til friðar og sjá til þess að lögum sé framfylgt. Samfélagið hefur þróast með þeim hætti að ofbeldi fer því miður hvarvetna vaxandi, líka á okkar litla og saklausa landi. Þetta eru þær stéttir sem lenda öðrum stéttum frekar í því að takast á við skipulagða glæpastarfsemi, sem teygir anga sína líka til litla Íslands, í hinu alþjóðlega umhverfi. Fregnirnar sem við lesum í fjölmiðlum bera í vaxandi mæli blæ af þessu breytta umhverfi. Því segi ég það að þegar hér liggur fyrir tillaga um að styrkja umhverfi þeirra með því að efla og auka refsivernd þeirra styð ég það alveg heils hugar og fullkomlega. Þetta eru stéttir sem oft og tíðum njóta ekki sannmælis. Lögregluliðið er einn af grundvallarásunum sem sér til þess að samfélag okkar fari eftir ferlum réttarríkisins og við verðum að hugsa til þeirra manna sem þar eru í framlínunni og oft og tíðum uppskera vanþakklæti og stundum mjög harðar ásakanir sem eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson reifaði áðan eru í fæstum tilvikum á rökum reistar. Það þýðir ekki að þessir ágætu starfsmenn ríkisins verði ekki að gæta sín í hvívetna, en það finnst mér þeir hafa gert. Málsvarar þeirra sem hafa talað máli þeirra hafa gert það af samfélagslegri ábyrgð og mér sýnist sem þróunin á öllu í kringum lögregluliðið hafi verið mjög jákvæð. Þess vegna, frú forseti, lýsi ég eindregnum stuðningi við að þetta mál verði samþykkt og ég tel að Alþingi eigi að efla og glæða skilning sinn á mikilvægi þessara starfa sem því miður liggur oft í láginni.

Frú forseti. Hér er á ferðinni lítið mál, ákveðin leiðrétting sem talið er nauðsynlegt að gera í ljósi skuldbindinga okkar vegna Evrópska efnahagssvæðisins. Þetta mál eins og mörg önnur mál var unnið tiltölulega hratt í nefndinni en við ákváðum að styðja málið í því ljósi að við fengum upplýsingar um að Lögmannafélaginu hefði verið gert viðvart um hvað væri á ferðinni og að þeir styddu þessar breytingar. Ég vil taka það sérstaklega fram að við styðjum þetta mál í því ljósi að sátt sé um þessar breytingar.

Frú forseti. Hér er á ferðinni frumvarp um breytingu á lögum um íslenskan ríkisborgararétt. Ég fór ítarlega yfir afstöðu Samfylkingarinnar til þessa máls við 2. umr. en mig langar hins vegar að koma inn á nokkur atriði við 3. umr. málsins og það ber kannski hæst í máli mínu í dag við þessa umræðu að ég mun mæla fyrir breytingartillögu sem ekki var mælt fyrir við 2. umr. Eins og komið hefur fram, bæði í greinargerð og í máli mínu áður og annarra hv. þingmanna, er verið að ákveða hér að mörgu leyti ákveðin nýmæli sem lúta að reglum um veitingu ríkisborgararéttar. Í sumum tilfellum stóðum við frammi fyrir því að það voru jafnvel gerðar vægari kröfur til að fá búsetuleyfi en að fá ríkisborgararétt og það virðist vera eitt af markmiðum þessa frumvarps að samræma þar á milli. Hins vegar eru hér nokkur atriði sem eru umdeild ef svo mætti segja og ég dró fram sérstaklega í máli mínu við 2. umr. málsins. Ég ætla ekki tala eins lengi og ég gerði þá þar sem komið hefur verið inn á þetta áður. Hins vegar er rétt að draga það fram að 3. tölul. c-liðar 5. gr. sem gerir ráð fyrir að umsækjandi ríkisborgararéttar þurfi að standast próf í íslensku er nýmæli. Reyndar frestast gildistaka þessa töluliðar til 2009 en engu að síður er ætlast til að við samþykkjum þetta hér. Í þessum tölulið er mælt fyrir um að ráðherra hafi heimild til að setja reglugerð um undanþágu frá þessu skilyrði. Ég kallaði ítrekað eftir því í allsherjarnefnd að fá drög að þeirri reglugerð eða að fá einhverja hugmynd um hvers konar undanþágur væru væntanlegar. Ekki var orðið við því og með þeim rökum að slíkt væri einfaldlega ekki til á þessum tímapunkti. Mér finnst bagalegt að hafa ekki fengið þær upplýsingar. Það er líka alveg ljóst að ef við ætlum að gera það að skilyrði fyrir veitingu ríkisborgararéttar að einstaklingar þurfi að standast próf í íslensku þá þarf námsframboð að sjálfsögðu að vera fyrir hendi og ég held að flestir séu sammála um að svo er ekki í dag. Hins vegar liggur fyrir pólitískur vilji eflaust allra stjórnmálaflokka og þar á meðal ríkisstjórnarflokkanna um að bæta framboð á kennslu í íslensku og það er fagnaðarefni en það er auðvitað forsenda fyrir því ef við ætlum að setja slík skilyrði eins og hér er ætlast til. Það þarf líka að huga að því að gera kennsluna aðgengilega fyrir viðkomandi hópa og þar er lykilatriði í mínum huga að kennslan þurfi að eiga sér stað á vinnutíma. Ekki er hægt að ætlast til að þeir einstaklingar sem eru í þessu ferli fari í íslenskukennslu á kvöldin eftir vinnutíma, enda held ég að það mundi ekki skila eins góðum árangri. Hér þarf að huga sérstaklega að því hvernig við framkvæmum þetta skilyrði, íslenskuprófið, kennslu o.s.frv. Undanþágurnar sem ráðherra mun hafa vald til að ákveða skipta sömuleiðis máli, hvaða hópar munu geta fengið undanþágu frá þessu skilyrði. Það er auðvitað langur listi sem hægt er að ímynda sér að væri réttlætanlegt að fengi undanþágu frá þessu skilyrði. Þetta er eitt af þeim atriðum sem við skoðuðum sérstaklega og mér finnst rétt að draga fram. Ég fór ítarlega við 2. umr. yfir athugasemdir Rauða krossins, Mannréttindaskrifstofu Íslands og Alþjóðahúss hvað þetta varðar en það er eftirtektarvert að meginhagsmunaaðilar þessa málaflokks, Mannréttindaskrifstofan, Rauði krossinn og Alþjóðahúsið, eru mjög einhuga um þær athugasemdir sem þessir aðilar hafa við frumvarpið. Ein af athugasemdunum laut að því að heimila þyrfti ráðherra að taka sérstakt tillit til aðstæðna flóttamanna og fólks sem veitt hefur verið dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Við í stjórnarandstöðunni teljum ástæðu til að verða við því og höfum þess vegna lagt fram breytingartillögu hvað þetta varðar. Breytingartillagan er á þskj. 1138 og þar stendur, með leyfi forseta: „Við 5. gr. a. Við a-lið bætist ný málsgrein sem verði 3. mgr. og orðist svo: Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. er dómsmálaráðherra heimilt að taka sérstakt tillit til aðstæðna flóttamanna og fólks sem veitt hefur verið dvalarleyfi af mannúðarástæðum.“ Efnislega er þessi breyting svipuð og þær athugasemdir sem Mannréttindaskrifstofa Íslands, Rauði krossinn og Alþjóðahúsið gerðu, að setja þyrfti þessa heimild í lögin. Ég átta mig fyllilega á því að þeir einstaklingar sem uppfylla ekki skilyrðin eiga alltaf það úrræði að geta leitað til þingsins. Það breytist ekki með þessu frumvarpi. Varðandi þessa tvo hópa, þ.e. flóttamenn annars vegar og fólk sem veitt hefur verið dvalarleyfi af mannúðarástæðum hins vegar, þá tel ég ríkar ástæður til að hafa það svigrúm hjá ráðherra að hægt sé að taka tillit til aðstæðna þeirra. Það er líka rétt að huga að því að þetta eru ekki stórir hópar. Þær upplýsingar komu fram í allsherjarnefnd að einungis einn einstaklingur hefur fengið dvalarleyfi sem pólitískur flóttamaður á Íslandi undanfarinn áratug. Þar fyrir utan eru auðvitað hinir svokölluðu kvótaflóttamenn sem samið er sérstaklega um. Við fengum þær upplýsingar varðandi fólk sem fengið hefur dvalarleyfi af mannúðarástæðum að það séu hugsanlega fimm einstaklingar á ári og stundum jafnvel enginn. Hér er því ekki verið að opna á almenna heimild fyrir stóra hópa hvað þetta varðar. Það er einfaldlega verið að taka tillit til sérstöðu þessara hópa sem er alveg augljós og það er ástæðulaust að fara sérstaklega í það hver sérstaða flóttamanna er annars vegar og fólks sem hefur fengið dvalarleyfi af mannúðarástæðum hins vegar. Okkur finnst einfaldlega rétt að bæta þessu í frumvarpið og gera þetta að lögum. Þetta rímar 100% við álit þeirra sem vinna með útlendingum og innflytjendum og þess vegna ættum við að taka þetta skref að okkar mati. Seinni liður breytingartillögu okkar lýtur að 5. tölul. 1. mgr. c-liðar frumvarpsins sem fjallar um eitt af skilyrðunum til að fá ríkisborgararétt en þar segir, með leyfi forseta: „Umsækjandi geti framfleytt sér hérlendis og hafi ekki þegið framfærslustyrk frá sveitarfélagi sl. þrjú ár.“ Í núgildandi lögum eru þessi viðmið tvö ár. Við sjáum ekki ástæðu til að lengja þetta tímabil í þrjú ár og leggjum því til þá breytingu að í staðinn fyrir þrjú ár komi tvö ár, eins og nú er. Það er einnig rétt að það komi fram að Samfylkingin studdi ekki þessi skilyrði við 2. umr. Þá er ég að tala um skilyrðin um að umsækjendur hafi staðist próf í íslensku og þetta skilyrði í 5. tölulið sem lýtur að því að einstaklingur megi ekki hafa þegið framfærslustyrk frá sveitarfélagi síðustu þrjú ár. Við studdum ekki heldur 4. tölulið við 2. umr. um að ekki megi veita einstaklingi sem gert hefur verið árangurslaust fjárnám hjá síðustu þrjú ár ríkisborgararétt. Afstaða okkar rímar sömuleiðis við afstöðu þeirra hagsmunaaðila sem ég talaði um. Að sjálfsögðu þurfa að vera ákveðin skilyrði fyrir veitingu ríkisborgararéttar hér á landi og það er auðvitað ákveðið hagsmunamat hversu langt á að ganga en við höfum einfaldlega ákveðið að taka tillit til þessara athugasemda sem eru vel rökstuddar í umsögnum þeirra aðila sem hér hafa verið taldir upp. Vonandi verður meiri hlutinn sammála okkur í dag þegar við greiðum atkvæði um þessar tvær breytingar sem við í Samfylkingunni leggjum til í breytingartillögu okkar. Það voru líka ákveðnar breytingar afgreiddar við 2. umr. sem öll nefndin var sammála um, sem voru mjög jákvæðar breytingar. Í upprunalega frumvarpinu var heimild til að svipta einstakling ríkisborgararétti en þar hafði mönnum láðst að lesa stjórnarskrána þar sem þetta er einfaldlega bannað. Það var ánægjulegt að við náðum saman í allsherjarnefnd að taka þetta út, enda er stjórnarskráin mjög skýr hvað þetta varðar, ekki er hægt að svipta einstakling íslenskum ríkisborgararétti ef hann er á annað borð búinn að fá hann. Það var samhljóða afstaða okkar í allsherjarnefnd og þingsins, þar sem þetta var samþykkt í vikunni, að taka þetta út. Það er líka ánægjulegt við 6. tölul. b-liðar 5. gr. frumvarpsins að tekið er tillit til flóttamanna, að flóttamaður sem hefur verið búsettur hér sem slíkur í fimm ár geti fengið íslenskan ríkisborgararétt. Hér bættum við einnig við fólki sem fengið hefur dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Þetta er breyting sem var þverpólitísk samstaða um. En eftir stendur breytingartillagan sem við leggjum fram og kemur vonandi til afgreiðslu í dag eða á morgun, annars vegar um að dómsmálaráðherra sé heimilt að taka sérstakt tillit til aðstæðna flóttamanna og fólks sem hefur fengið hér dvalarleyfi af mannúðarástæðum og hins vegar um skilyrðið að umsækjandi hafi ekki þegið framfærslustyrk frá sveitarfélagi síðustu þrjú ár verði tvö ár, þ.e. við teljum ekki ástæðu til að þrengja þetta skilyrði með þeim hætti sem frumvarpið leggur til og við höfum ekki fengið nein sérstök rök fyrir því af hverju miða á við þrjú ár. En aftur tek ég fram að Samfylkingin og Vinstri grænir, að ég tel, studdu ekki þessa þrjá liði, 3., 4. og 5. tölulið í c-lið 5. gr. Það er ágætt að það komi fram. Annað er ágætt í þessu frumvarpi eins og í flestum frumvörpum. Það er alltaf hægt að finna eitthvað jákvætt en við viljum iðulega ganga aðeins lengra en ríkisstjórnarflokkarnir og gera málin enn betri og vonandi verða þær breytingar sem við leggjum til samþykktar því að þær munu gera þetta frumvarp að enn betra máli.

Virðulegi forseti. Hér er að hefjast 3. umr. um þetta stóra mál sem gengur undir nafninu framleiðsla, verðlagning og sala á búvörum. Hér er um að ræða samning ríkisvaldsins við sauðfjárbændur um fyrirkomulag á stuðningi við búvöruframleiðslu á næstu árum. Samningurinn hefur verið gagnrýndur fyrir margt, t.d. fyrir það að hann bindi hendur næstu tveggja ríkisstjórna þar sem hann nái yfir það mörg ár og ýmis önnur atriði hafa verið gagnrýnd einnig. Hann hefur verið gagnrýndur fyrir skort á lýðræðislegu samráði. Samningurinn kom fullmótaður inn í landbúnaðarnefnd Alþingis. Samráð við aðra utan bændasamtakanna og landbúnaðarráðuneytis var að sjálfsögðu of lítið. Það er sjálfsagt að vinna í samráði við aðra í málum með slíku fyrirkomulagi og þess freistað að ná sem bestri og víðtækastri sátt milli neytenda annar vegar og framleiðenda vörunnar hins vegar. Það er mín skoðun og okkar jafnaðarmanna að styðja eigi íslenskan landbúnað beint. Það á að styðja með beinum hætti við atvinnulíf í dreifbýli og sveitum. Þess vegna styð ég að samningar eins og þessir séu almennt gerðir. Ég held að atvinnulíf og mannlíf í dreifbýli standi höllum fæti víða og tilvist þess hvílir að sumu leyti á gerð slíkra samninga og þátttöku hins opinbera í atvinnulífi þar. Að sjálfsögðu er óskastaðan í framtíðinni að íslensk búvöruframleiðsla, eins og annar atvinnurekstur, fái þrifist án stuðnings hins opinbera. Að sjálfsögðu er það markmið bændanna sjálfra og alla annarra. Staðan er einfaldlega sú að stjórnvöld hafa í mörgum málum brugðist byggðunum. Þau hafa brugðist þeim á ýmsa vegu. Kvótakerfið og frjálst framsal veiðiheimilda fyrir 18 árum, árið 1989, kippti fótunum undan tilvist margra byggða. Það rústaði heilu landsvæðin afkomumöguleikum að stórum hluta og hafði mjög alvarleg og afgerandi áhrif á byggðaþróun í landinu. Þá hefur stuðningurinn við landbúnaðinn í fyrsta lagi ekki verið nægjanlegur og engin umræða hefur átt sér stað um það meðal stjórnarflokkanna tveggja sérstaklega, hvernig eigi að koma þessum stuðningi fyrir í framtíðinni. Eins og ég sagði viljum við í Samfylkingunni styðja beint við bændur og við atvinnulíf á landsbyggð og í dreifbýli. Við teljum sjálfsagt mál að ræða það eins og önnur pólitísk viðfangsefni hvernig þeim stuðningi sé best fyrir komið. Þróunin hefur verið sú að dregið hefur úr framleiðslutengdum stuðningi og stuðningurinn verið tengdur við aðra þætti framleiðslunnar. Segja má að byggðatengdur stuðningur hafi verið aukinn og framleiðslutengdur stuðningur verið minnkaður. Þessi samningur er þannig samsettur að hann er kannski 60% framleiðslutengdur og 40% búsetutengdur eða byggðatengdur. Það er mjög jákvæð þróun að mínu mati. Ég hef ekki áhyggjur af því að minni framleiðslutenging verði til að skaða greinina með neinum hætti heldur þvert á móti til að styrkja hana. Ég held að við eigum að auka við byggðatengdan stuðning, almennan stuðning við atvinnulíf og nýsköpun í dreifbýli og sveitum án þess að afnema að fullu hinn framleiðslutengda. Ég held hins vegar að þróunin eigi að vera í þá átt og er þannig út um allt. Auðvitað eru önnur lögmál í öðrum löndum og misjafnt hvernig menn telja stuðningnum best fyrir komið. Hvernig honum verður best fyrir komið hér. Það gefur augaleið. Við búum við séríslenskar aðstæður. Hér er harðbýlt að mörgu leyti og aðstæður til landbúnaðar oft erfiðar. Við verðum að taka tillit til þess. Það er stuðningur við það meðal þjóðarinnar og við jafnaðarmenn styðjum það heils hugar að tryggt sé að í landinu fari fram öflug og skynsamleg matvælaframleiðsla en að hún standi að sjálfsögðu sem sterkustum fótum þannig að þær greinar fái þrifist eins og önnur atvinnustarfsemi í landinu, sem mest á frjálsum markaði þar sem samkeppnislögmálin virki og duglegir og öflugir framleiðendur fái notið sín o.s.frv. En staðan er þannig, að hluta til út af kyrrstöðu og metnaðarleysi Framsóknarflokksins í byggðamálum, að það þarf að styðja byggðirnar beint og afgerandi. Þar þyrfti frekar að gefa í en að draga úr Það er ég algerlega sannfærður um. Stjórnarflokkarnir hafa brugðist í mörgum þáttum á síðustu tólf árum, ekki síst á síðasta kjörtímabili. Það muna allir eftir Íraksstríðinu og eftir stuðningi ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, eða öllu heldur Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar, við innrásina í Írak. Menn þekkja veru okkar á lista hinna vígfúsu þjóða. Allir muna eftir fjölmiðlalögunum, þegar brjóta átti á bak aftur fyrirtæki eða fyrirtækjasamsteypu af því að hún var ekki þóknanleg stjórnvöldum og stjórnarherrum þeirra daga. 

Forseti vill inna ræðumann eftir því hvort líkur séu á að hann ljúki brátt ræðu sinni eða hvort hann óski að gera hlé á ræðunni vegna matarhlés.

Við skulum gera hlé, frú forseti.

Þá óskar forseti eftir því við þingmann að hann haldi ræðu sinni áfram að loknu matarhléi.

Frú forseti. Ég held áfram þar sem frá var horfið í ræðu minni um framleiðslu, verðlagningu og sölu búvörum, 3. umr. Umræðan hefur bæði við 1. og 2. umr. verið mjög athyglisverð og að sjálfsögðu beinst að því sem mestu máli skiptir, að hér er verið að gera langtímasamning um framleiðslu við sauðfjárræktendur inn í framtíðina. Við segjum í áliti minni hluta landbúnaðarnefndar, sem þrír fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni undirrita, að megináherslan og markmið Samfylkingarinnar sé að stuðningurinn við landbúnaðinn nýtist bændum og íslenskum neytendum. Það er útgangspunktur hjá okkur. Við viljum styðja með beinum hætti við atvinnulíf í dreifbýli. Við viljum styðja með beinum hætti við búvöruframleiðslu og íslenska bændur. Á því leikur enginn vafi. Við í Samfylkingunni styðjum það að gerður sé búvörusamningur sem þessi við bændur og framleiðendur íslenskra búvara. Það er alveg á hreinu. En við viljum að sjálfsögðu hafa aðkomu að því hvernig samningurinn er gerður, hvert innihald hans sé og hvert markmiðið er með samningnum, hvernig við teljum að því sé best náð. Við viljum semja við bændur og við viljum styðja við atvinnulíf og mannlíf á landsbyggðinni. Ég er sannfærður um að hér þarf að vera stuðningsfyrirkomulag við byggðir og búvöruframleiðslu. Byggðirnar margar hverjar eru það veikar og standa það höllum fæti að það þarf að styðja við þær. Ríkisstjórn Íslands hefur brugðist byggðunum með margvíslegum hætti. Þó að ráðist hafi verið í gríðarlega miklar stóriðjuframkvæmdir á einstökum stað, eins og þekkt er fyrir austan, þá hefur dreifbýlið orðið eftir og þau svæði sem eru lakar sett á landinu núna eru þau svæði þar sem sauðfjárræktin t.d. er hvað útbreiddust eins og fyrir norðvestan. Þar er hagvöxturinn frægi mínus 10–30%, en hefur verið á suðvesturhorninu 20% og rúmlega það á tímabili. Þar hefur ekki verið neinn hagvöxtur. Þar hefur verið viðvarandi samdráttur þar sem landbúnaður er aðalatvinnuvegurinn. Mjólkurframleiðslan hefur staðið ágætlega. Á Suðurlandsundirlendinu og sumum hlutum Vesturlands hefur orðið gífurleg samþjöppun hjá mjólkurframleiðendum. Búin hafa stækkað verulega. Áður var, eins og þekkt er, meðalstærð kúabúa um 100–150 þúsund lítra ársframleiðsla af mjólk. Nú eru þessi stærstu bú að framleiða 500, 600, 700 og 800 þúsund lítra af mjólk á ári. Þetta er þróun innan greinarinnar. Um leið er að sjálfsögðu verið að skuldsetja greinina mjög mikið af því að á bak við þetta liggja mikil kvótakaup, sem hlýtur að vera rannsóknarefni í sjálfu sér hvernig það muni leika greinina síðar. Þess vegna verður erfitt að hreyfa við því kerfi því að yngri bændur sem eru að stækka og ætla að búa áfram hafa fjárfest fyrir verulegar fjárhæðir, fyrir milljarða kr. í það heila í kaupum á framleiðsluréttindum, fjárfest í kaupum á ríkisstuðningnum. Þannig er kerfið uppbyggt. Við viljum semja við bændur og styðja við atvinnulíf á landsbyggðinni og við viljum halda og byggja upp sátt á milli neytenda og framleiðenda. Þess vegna á að gera samninga eins og hér eru gerðir og markmiðin eru að sjálfsögðu þau að efla landsbyggðina. Stuðningurinn við landsbyggðina stendur því að mörgu leyti til grundvallar að það sé byggt og búið sé á mörgum svæðum Íslands. Ef stuðningurinn yrði tekinn af í einu vetfangi eða dregið mjög harkalega úr honum mundi það örugglega hafa mjög alvarleg áhrif á byggðina og allar breytingar á stuðningi við byggðir og búvöruframleiðslu þarf að sjálfsögðu að gera í samráði við bændur en það á hins vegar alveg hiklaust að fara í slíkt samráð og þróa stuðninginn áfram. Eins og ég gat um áður en matarhlé var gert hefur stuðningurinn verið að minnka. Framleiðslutengdi stuðningurinn hefur hlutfallslega minnkað. Hann er líklega einhver 60% af þessum samningi, þ.e. bein framleiðslutenging. Hitt er tengt öðrum þáttum, gæðastýringu og fleiru sem er mjög jákvætt að mínu mati. Ég held að það eigi einmitt að tengja búvöru- og byggðastuðninginn við ýmislegt annað en beina framleiðslu án þess að við hverfum algerlega frá því að framleiðslustyrkja líka. En við eigum að þróa þetta kerfi hiklaust áfram af því að ég tel að til framtíðar litið þurfum við að styðja við byggð og búvöruframleiðslu á Íslandi. Mér blandast ekki hugur um það. Hins vegar er spurningin um hvernig það er gert og hvaða fjárhæðum við verjum til þess. Það er viðfangsefni stjórnmálamannanna og það er það sem við erum að ræða um núna í 3. umr. Umræðan hefur verið nokkuð athyglisverð. Hér hefur verið farið um víðan völl byggðamálanna eins og eðlilegt er. Þetta er, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, þingmaður sjálfstæðismanna, sagði við 1. umr. um málið, stærsta einstaka byggðaaðgerðin sem við ráðumst í. Það er þessi tiltekni samningur og því er mjög eðlilegt að við ræðum almennt um stöðuna í byggðamálum og áhrif byggðastuðningsins o.s.frv. og hvernig við getum leitast við að ná okkar ýtrustu markmiðum með byggðastuðningnum, sem eru þau að út um allt Ísland sé öflug byggð sem standi hvað traustustum fótum og auðvitað hlýtur það að vera framtíðarmarkmið okkar að landbúnaðurinn, eins og önnur atvinnustarfsemi á Íslandi, fái þrifist sem best með sem minnstri aðkomu stjórnvalda, að landbúnaðurinn þrífist sem mest og best án stuðnings og á frjálsum markaði. Það er að sjálfsögðu framtíðarmarkmiðið. En það er svo langt frá því að við séum að ná því markmiði vegna þess að á síðustu árum og í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur staðan á þeim svæðum þar sem atvinnulífið hvílir á t.d. sauðfjárrækt, versnað. Þar er hagvöxturinn enginn, þenslan er engin, þar er samdráttur upp á tugi prósentna o.s.frv. Því þarf að styðja við þær byggðir og það þarf hiklaust að styðja við þetta atvinnulíf. Það er það sem við eigum að gera en við eigum að sjálfsögðu að endurskoða það hvernig við náum því markmiði í samráði og sátt við bændur. Megináhersla og markmið Samfylkingarinnar er að stuðningurinn við landbúnaðinn nýtist bæði bændum og íslenskum neytendum. Við viljum byggja upp sátt og samstöðu um þennan stuðning á milli þeirra sem búa í þéttbýli og dreifbýli. 70% þjóðarinnar býr á suðvesturhorninu og við viljum að sjálfsögðu viðhalda sátt og ná sátt á milli þeirra sem hér búa og þeirra sem búa úti á landi og þeirra sem framleiða. Að sjálfsögðu þarf að vera þokkaleg sátt þarna á milli. Við viljum skapa framþróun í greininni og það sé árangursríkur stuðningur við atvinnulíf og mannlíf á landsbyggðinni. Það er algert grundvallarmarkmið. Í nefndaráliti minni hluta segir, með leyfi forseta: „Samningur sá milli ríkis og Bændasamtaka Íslands frá 25. janúar sl., um starfsskilyrði sauðfjárræktar, sem er grundvöllur þessa frumvarps nær ekki“ ýtrustu [innskot mitt] „markmiðum um aðlögun greinarinnar að innlendum markaði né um nýbreytni í atvinnumálum dreifbýlisins og skilur bændur eftir í óvissu um kjör sín þegar útflutningsskyldu verður aflétt árið 2009. Ekki verður séð að markaðsstarf erlendis skili bændum tekjum fyrir framleiðslu sína og útflutningur því hvorki til hagsbóta fyrir bændur né neytendur.“ Af þessu tilefni vildi ég einmitt spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvernig liði þessu markaðsstarfi t.d. í Bandaríkjunum. Ég er ekki að varpa rýrð á það því ég held að slíkt markaðsstarf geti vel skilað góðum árangri þegar fram líða stundir. Ég held að menn eigi ekki að láta kjafta sig frá slíku markaðsstarfi ef þeir hafa trú á því á annað borð. Auðvitað á ekki að standa í slíku markaðsstarfi upp á punt eða vera að sóa í það fjármunum ef það er ekki líklegt til að skila neinum árangri. En mér þætti fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra landbúnaðarmála gera stuttlega grein fyrir hvernig staðan er í því starfi, hvað hefur verið lagt til þess, hverju hefur það skilað og hvaða pólitísku væntingar bindur hæstv. ráðherra við markaðsstarfið? Á að halda því áfram? Erum við að horfa á það einhvers staðar lengst inni í framtíðinni? Það þarf ekki að beintengjast útflutningsskyldunni sem slíkri þó margir hengi það saman að með afnámi hennar hafi sú starfsemi verið lögð til hliðar, sem hefur verið að eiga sér stað og þekkt er úr íslenskri þjóðmálaumræðu og það hefur endurspeglast kannski í henni að það eru ekki margir sem hafa mikla trú á þessu, það liggur algerlega fyrir. Ég hef mjög opinn huga fyrir því að við vinnum markaðsstarf erlendis upp á að það skili bæði bændum og íslensku samfélagi alls konar ábata þegar fram líða stundir. Þetta eru risastórir markaðir, t.d. í Bandaríkjunum, og ef við kæmumst á annað borð inn á hann með einhverjum sómasamlegum hætti gætum við örugglega haft af því verulegan ábata og framleitt fyrir hann. Það er hins vegar spurning hvað sé nóg því að í því samhengi er íslensk sauðfjárrækt að sjálfsögðu agnarsmá í sjálfu sér og spurning hvað við getum staðið undir mikilli framleiðslu o.s.frv. En það er að sjálfsögðu sóknarfæri fyrir greinina. Það er að sjálfsögðu sóknarfæri fyrir íslenskan landbúnað ef við getum komið fullunnum landbúnaðarvörum okkar og framleiðslu erlendis og haft af því verulegan ábata þannig að sá stuðningur sem við erum að ræða um hérna, byggðastuðningur og búvöruframleiðslustuðningur, skili sér með þeim hætti inn í þjóðarbúið aftur, af því að auðvitað skilar þessi stuðningur sér með beinum hætti mjög hratt inn í ríkiskassann aftur. Það er ekki eins og verið sé að sópa þessum fjármunum burt þannig að þeir komi ekki aftur til íslenskrar þjóðar. Þeir koma allir aftur með einum eða öðrum hætti og sumir beint í gegnum virðisaukaskatt o.s.frv. Forsendurnar fyrir byggðastuðningi eru til staðar. Byggðirnar standa margar hverjar mjög veikt og það er miður. Það þarf að styðja við bakið á þessum atvinnuháttum eins og staðan er núna og við eigum að styðja við bakið á atvinnulífi og nýsköpun á landsbyggðinni með mjög markvissum og markmiðssettum hætti svo hann skili sér klárlega til bæði framleiðenda og neytenda. Þess vegna eigum við óhikað að ræða fyrirkomulagið á stuðningnum þó svo hæstv. landbúnaðarráðherra eigi það til að rjúka upp til handa og fóta í hvert skipti sem minnst er á að þróa eigi byggðastuðninginn á einhvern hátt. Það sem ég er að segja er að við í Samfylkingunni styðjum það að byggðir og búvöruframleiðsla séu studd myndarlega þannig að það skipti máli. En við áskiljum okkur að sjálfsögðu fullan rétt til að ræða það, meira að segja við hæstv. landbúnaðarráðherra hvernig þeim stuðningi sé fyrir komið. Ég tek bara áhættuna af því hvernig hæstv. ráðherra bregst við opnum umræðum um það mál, hvernig eigi að styðja við bakið á íslenskri búvöruframleiðslu. Útgangspunkturinn er þessi: Hafa menn pólitíska metnað og pólitískan vilja til að styðja við byggðir og búvöruframleiðslu með beinum hætti? Ef svarið við því er já, eins og það er hjá mér, hljótum við að spyrja næstu spurningar: Hvernig eigum við að koma stuðningnum fyrir og hvað eigum við að verja miklu fjármagni til þess? Það er það sem við eigum að ræða um þegar við höfum svarað hinni spurningunni, að sjálfsögðu. Þess vegna hafa allar umræðurnar, 1., 2. og nú vonandi 3. umr. ef skapast umræða aftur í dag um málið, verið mjög árangursríkar, fínar og málefnalegar milli allra stjórnmálaflokkanna. Hér hafa margir alþingismenn, þingmenn kraga, Reykjavíkur og landsbyggðar tekið mjög málefnalegan þátt í umræðunni. Hér hafa menn ekki farið upp með gífuryrði og skammir um gerð slíks samnings. Hér hefur verið málefnaleg umræða um hvort réttlætanlegt sé að gera svona samning inn í framtíðina og binda hendur ríkisstjórna næstu ára, fjármagnið sem við leggjum til o.s.frv. Það er algerlega sjálfsagt mál að við íslenskir alþingismenn ræðum það með beint og opinskátt hvernig við gerum slíkan samning af því að við fáum samninginn í hendur mjög mótaðan. Hann fer þannig inn í landbúnaðarnefnd. Landbúnaðarnefnd kemur ekki að frumgerð samningsins og síðan komum við að honum í umræðunum núna þremur, og það er hið besta mál. Þess vegna segi ég, eins og segir í nefndaráliti frá minni hluta landbúnaðarnefndar og þrír alþingismenn Samfylkingarinnar undirrita, með leyfi forseta: „Samfylkingin styður beinan stuðning við landbúnað en gerir skýra kröfu um árangur, til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur“ Þetta er alger kjarna- og lykilsetning í allri pólitískri umræðu um þetta mál. Við styðjum beinan stuðning við landbúnað en við gerum skýra kröfu um árangur, bæði til hagsbóta fyrir neytendur og framleiðendur. Þetta er algert grundvallaratriði og þetta er útgangspunkturinn. Svo ræðum við um hvernig stuðningnum er fyrir komið. Og eins og við segjum hérna: „Stuðningurinn verður að skila sér í góðri afkomu bænda og lágu verði til neytenda. Þau markmið vill Samfylkingin tryggja með gerð slíkra samninga.“ Tvíhliða samningur fyrir bændur og neytendur að sjálfsögðu. Ég tel að svona samningur geti vel skilað þeim ábata til hvorra tveggja sem við leggjum hér upp með, neytenda og framleiðenda. Ég er alveg sannfærður um það. Það á ekki að þurfa að stangast á að mínu mati. Þess vegna er svona stuðningur pólitískt réttlætanlegur og pólitískt nauðsynlegur af því að byggðirnar standa veikar margar hverjar og þurfa á stuðningi að halda, atvinnulífið í sveitum. Það er alveg á hreinu. Og breytingar á stuðningsfyrirkomulagi, búvöruvernd eða búvörustuðningi á að sjálfsögðu að gera í samráði við framleiðendurna og bændurna sjálfa, að sjálfsögðu, í samráði við fólkið í sveitunum og dreifbýlinu. Fyrir það fólk erum við að vinna eins og alla aðra Íslendinga. Samfylkingin vill jafna tækifæri allra Íslendinga til ákveðinna grunngæða, samgangna, menntunar, fjarskipta, heilbrigðisþjónustu og að sjálfsögðu er búvöru- og byggðastuðningurinn partur af því. Hann er partur af stuðningskerfi þjóðfélagsins sem við jafnaðarmenn berjumst fyrir. Við viljum byggja upp stuðnings- og velferðarkerfi sem skilar sér með mjög margvíslegum hætti til baka. Ég er algjörlega sannfærður um að einn af þáttum sem mynda það sem við jafnaðarmenn köllum sáttmála um nýtt jafnvægi á milli landsbyggðar og höfuðborgar er stuðningur við byggðir og búvöruframleiðslu með beinum hætti eins og verið er að ræða hér í dag. Ég er algjörlega sannfærður um það. Þess vegna viljum semja við bændur og þess vegna viljum við styðja við atvinnulíf og framleiðslu í sveitum og í dreifbýli þar sem við getum náð sátt og samstöðu milli neytenda og framleiðenda um það hvernig stuðningnum er komið fyrir, hve miklum fjármunum er varið í hann og hvað við fáum út úr honum. Fyrirkomulag stuðningsins er pólitískt útfærsluatriði sem á að vinna í samráði við bændur. Öflug byggðastefna er eitt af stærstu baráttumálum okkar jafnaðarmanna fyrir komandi kosningar, að efla mannlíf og atvinnulíf í dreifbýli á Íslandi. Það er eitt af okkar stærstu baráttumálum og eitt af því sem við höfum einsett okkur að gera, förum við í ríkisstjórn eftir sextíu daga, að ráðast í öflugan stuðning við landsbyggðina á Íslandi og móta og byggja upp öfluga byggðastefnu sem unnið er eftir. Byggðastefnu með pólitískum markmiðum sem tekur til allra þátta byggðamála, menntunarmála, heilbrigðismála, samgöngumála, fjarskiptamála - háhraðanettengingar, fjarskiptasamband eru grundvallargæði í dag. Raforkuverðið, stuðningurinn við það sem kallað er flutningskostnaður, þetta þarf allt að skoða, þetta eru allt grundvallarþættir. Við viljum að bændur og framleiðendur, garðyrkjubændur, njóti lágs raforkuverðs. Það er ekki bara stóriðjan sem á að sitja að tombóluverði á raforku. Að sjálfsögðu eiga íslenskir neytendur og bændur, og ekki síst þeir sem framleiða græna vöru, gróðurhúsabændur, græna stóriðjan sem svo er stundum kölluð, að njóta lágs raforkuverðs. Það er besti búvöru- og byggðastuðningurinn við þá grein. En hér erum við að ræða annan stuðning, en allt tengist þetta með einum eða öðrum hætti. Það þarf líka að gæta að sanngirni og jafnvægi á milli tiltekinna tegunda búvöruframleiðslunnar. Hér er nefnt að rétt hefði verið við gerð samningsins að taka frekari skref í átt að óframleiðslutengdum stuðningi - sem er þó verulegur og stór skref hafa verið stigin í þá átt. Það eru líklega ekki, eins og ég sagði áðan, nema liðlega 60% af samningnum beintengd við framleiðslu - og gerð samninga um nýsköpun í atvinnustarfsemi í dreifbýli. Þetta segjum við í nefndaráliti. Þetta eru þau pólitísku markmið sem við viljum fá fram með slíkum samningi. Svo er að sjálfsögðu rætt um það hvort réttlætanlegt sé að binda hendur næstu ríkisstjórnar þrátt fyrir að samningurinn eigi ekki að ganga í gildi fyrr en átta mánuðum eftir að ný ríkisstjórn tekur við völdum í vor. Að því leyti er það ólánleg tímasetning hjá hæstv. landbúnaðarráðherra að gera þennan samning á lokadögum þingsins þegar nánast enginn tími er til umfjöllunar um hann í landbúnaðarnefnd. Ég efast ekkert um að þar hefur verið vel unnið þann stutta tíma sem gafst. Það efast ég ekkert um. En auðvitað eiga svona stórir samningar sem skipta mjög miklu máli, rétt eins og mjólkurframleiðslusamningurinn sem kom þó inn fyrir nokkrum árum, að koma fyrr inn svo að ekki þurfi að vera ræða þá þegar jafnvel er komið fram yfir síðasta opinbera starfsdag þingsins. Það sem mestu máli skiptir þó er að ræða um pólitískan metnað og pólitískan vilja til að styðja við byggðir og búvöruframleiðslu á Íslandi. Það er eitt af því sem mestu skiptir að mínu mati í allri stefnumótun okkar jafnaðarmanna í Samfylkingunni fyrir komandi kosningar, að móta og bera fram öfluga byggðastefnu. Byggðastefnu sem nær yfir alla þá þætti sem ég hef nefnt, aðgengi að menntun, öflugt háskólanám úti á landi - hefur verið kallað net háskólastofnana víðs vegar um landið og til þess tekið hve þau svæði þar sem háskólastofnanir hafa náð alvörufótfestu, eins og í Borgarfirði, á Akureyri, á Hvanneyri og víðar, hafa notið þess í miklum mæli. Ég held því að uppbygging slíkra stofnana sé jafnvel enn mikilvægari en við höfum gert okkur grein fyrir á síðustu árum. Ekki þarf að fjölyrða um mikilvægi samgangna um allt land, uppbyggingu safn- og tengivega, aðgreiningu akreina á fjölförnustu vegunum o.s.frv. Samgöngur skipta miklu máli. Ég held t.d. að fólksflóttinn frá Vestmannaeyjum, þar sem fækkað hefur um eitt þúsund manns á tíu árum, sé vegna þess að samgöngur á milli lands og Eyja eru hörmulegar á nútímalega vísu. Þær eru einfaldlega ófullnægjandi. Unga fólkið sættir sig ekki við þær. Við verðum að halda öflugu samgönguátaki á lofti. Ég veit að pólitískur vilji er fyrir því í öllum flokkum en það er spurning hve menn setja það framarlega á stefnuskrána og í forgangsröðun ríkisfjármunanna og þeirra peninga sem við getum varið til uppbyggingar á grunnkerfum almannaveitnanna allra. Almannaveiturnar tengjast fjarskiptum að mjög miklu leyti og það er áríðandi að leysa þann vanda sem netsambandsleysið er á stórum svæðum á Íslandi. Þúsundir Íslendinga eru enn þann dag í dag, árið 2007, án háhraðatengingar frá heimili sínu. Við þurfum líka að gera það sem við samfylkingarmenn höfum sett fram undir liðnum störf án staðsetningar þar sem við ætlum að vista mikinn fjölda opinberra starfa sem verða til á næstu árum hér og hvar um landið, störf sem tengjast ekki staðsetningu á einum stað frekar en öðrum. Vistun slíkra starfa víðs vegar um landið skiptir mjög miklu máli og það er fín innspýting út á land til þeirra byggða sem mest þurfa á því að halda. Það er engin spurning að það er mjög mikilvægt í lítið og fámennt byggðarlag að fá kannski nokkur öflug opinber stöðugildi. Það getur skipt verulega miklu máli. Við þekkjum margfeldisáhrifin sem verða þegar tiltekin fjölbreytni er komin í atvinnusamsetningu á einstaka staði, áhrifin verða strax mjög mikil. Það skiptir því mjög miklu máli að það sé pólitískt markmið ríkisstjórnar að vista störf án staðsetningar hér og hvar um landið. Við höfum farið yfir pólitísk markmið með þeim stuðningi sem frumvarp um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum er. Ég hef komið því skýrt til skila hver stefna Samfylkingarinnar, pólitískur vilji og metnaður, er í málinu. Það er mjög ánægjulegt hvað umræðan hefur orðið bæði málefnaleg og mikil án þess að ganga út í neinar öfgar um mál sem skiptir byggðir landsins að sjálfsögðu miklu máli. Það gefur augaleið. Mörgum þykir stuðningurinn allt of hár o.s.frv. Við þekkjum þá umræðu. Fara þarf fram vönduð og ítarleg umræða um markmið og fyrirkomulag á slíkum stuðningi. Megináhersla og markmið okkar jafnaðarmanna er að stuðningurinn við landbúnaðinn nýtist bændum og íslenskum neytendum, skapi framþróun í greininni, eins og segir í nefndaráliti okkar, og sé árangursríkur stuðningur við atvinnulíf á landsbyggðinni. Það er okkar meginmál. Síðan segir hér, ég ætla að endurtaka það og undirstrika, með leyfi forseta: „Samfylkingin styður beinan stuðning við landbúnað en gerir skýra kröfu um árangur, til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur. Stuðningurinn verður að skila sér í góðri afkomu bænda og lágu verði til neytenda. Þau markmið vill Samfylkingin tryggja með gerð slíkra samninga.“ Ég er sannfærður um að þessi tvö pólitísku markmið, að efla stöðu, afkomu og hag framleiðenda og sanngjarnt verð til neytenda, fara fullkomlega saman. Þessi tvö markmið á að tvinna saman og ekki á að láta eins og samningurinn komi öðrum við en ekki hinum. Samningurinn snertir alla landsmenn. Við verjum verulegum opinberum fjármunum til búvöru- og byggðastuðnings og þess vegna á að fara fram mjög opinská og hreinskiptin pólitísk umræða um málið. Það gefur augaleið og er algjörlega sjálfsagt mál.

Hæstv. forseti. Einhvers staðar segir: Batnandi manni er best að lifa. Maður sér hvað þessar umræður eru þroskandi. Nú stendur 3. umr. yfir og nú heldur hv. þingmaður bestu ræðu sína um landbúnaðarmál, fer margoft yfir stefnumið Samfylkingarinnar. Maður veit að í húsi þeirra eru margar vistarverur og skiptar skoðanir. En ég fagna þessari ræðu, hún er ólík þeim ræðum sem hv. þingmaður flutti við 1. og 2. umr. Ég fagna því og tek undir margt af því sem fram kom í máli hv. þingmanns. Hver vegur að heiman er vegurinn heim, segir í fallegum texta. Vissulega spurði hv. þingmaður mig um markaðsstarf í Bandaríkjunum sem fram hefur farið í ein fimm, sex ár og þróast með þeim hætti að Whole Foods-búðirnar hafa mikinn áhuga á því að eiga viðskipti við íslenska bændur og þeir dásama mjög íslenskan fjölskyldubúskap. Það sýnir sig að þar eigum við mikla möguleika, lambakjötið hefur fengið mikla athygli og er selt þar á háu verði sem vonandi skilar því á einhverjum tíma að bændurnir hafi eitthvað út úr því. Skyrið, ostarnir og smjörið er í miklum hávegum haft. Ein dós af skyri er seld út úr búð á Íslandi á 80 kr. en kostar 200 kr. í Bandaríkjunum. Þeir líta á skyrið með sama hætti og við, sem mikla hollustuvöru. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta er auðvitað langtímamarkmið. Áformssjóðurinn var stofnaður í framhaldi af því að Íslendingar lögðu allar útflutningsbætur af, fyrstir þjóða í Evrópu. Þetta eru 25 millj. kr. á ári og fara eðlilega ekki allar í þetta verkefni en þær hafa verið eins konar markaðssjóður landbúnaðarins sem ríkið lét landbúnaðinum í hendur.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir að koma til þessarar umræðu og veitir ekki af. Umræðan er mikilvæg. Það þarf að gefa meiri gaum að markaðsstarfi erlendis, ég held að það geti skilað okkur mjög miklu. Það skiptir miklu máli fyrir íslenskan landbúnað að við höfum úthald til að standa í verkefninu á meðan við erum að ná þeim árangri sem við stefnum að. Við þurfum því að hafa markmiðssetningar algjörlega á hreinu. Hvað erum við tilbúin til að setja mikla fjármuni í þetta og hverjar eru væntingarnar? Hverju viljum við sjá að markaðsstarfið hafi skilað t.d. eftir áratug ef við tölum um prósentur, aukningu í prósentum talið á íslenskum búvörum sem fara á þennan markað, hvort sem það er skyr, smjör eða kjöt? Hvaða markmiðum teljum við okkur þurfa að ná til að réttlætanlegt sé að standa í þessu tiltekna markaðsstarfi erlendis? Það er að sjálfsögðu svolítið á floti fyrir mörgum hvað við erum að gera þarna, hvað við erum að setja mikla fjármuni í þetta og hvaða væntingar við gerum okkur um árangur. Getum við búist við því að framleiðsla á ákveðinni kjöttegund aukist um 50%, 100% á tíu árum eða tuttugu árum? Landbúnaðurinn er svo lítill hjá okkur að það þarf kannski ekki að opnast svo stór gátt á markaði, t.d. í Bandaríkjunum, til að við getum farið að framleiða það sem telst gígantískt magn á okkar mælikvarða. Það væri mjög fróðlegt að fá fram hjá hæstv. landbúnaðarráðherra einhverja slíka pólitíska markmiðssetningu um hvað við eigum að setja í þetta af fjármunum og hvað við viljum fá út úr starfinu eftir nokkur ár. Þá getum við staðið saman um að standa í lappirnar og ljúka verkefninu þar til það er orðið ábótasamt.

Hæstv. forseti. Þetta er mjög góð spurning hjá hv. þingmanni og hann segir vissulega það sem rétt er. Menn verða að hafa úthald. Það er hárrétt. Hlutir af þessu tagi gerast ekki á einni nóttu. Við þekkjum það með sjávarútveginn og fiskinn. Menn fóru í þetta ferðalag þar fyrir 50, 60, 70 árum og Ísland hefur fyrir bragðið uppskorið ríkulega. Ég held að menn eigi að halda Áforms-sjóðnum eins og hann er. Fyrirtækin, sífellt sterkari, mjólkuriðnaður, sláturhús og afurðastöðvar verða að leggja fram þróunarfé á móti. Menn eiga að halda áfram á þessari braut. Í gegnum þessar lúxusverslanir, þar sem fólk biður um vörur frá landi sem skilar hollum og hreinum afurðum, eigum við að ná hæsta verði í heimi fyrir okkar afurðir. Það er gaman að vera í þessum búðum þegar bestu ostameistarar Bandaríkjanna segja að Höfðingi og Dímon séu bestu ostar heimsins. Þá roðna Frakkar. Það er líka gaman þegar þeir segja að íslenskt smjör, með karótínvítamíni úr grasinu og heyinu sem kýrin étur, sé fallegasta og besta bökunarsmjör heimsins. Svo koma ferðamenn út á þessi viðskipti og úr verða mikil viðskipti á mörgum sviðum við Ísland. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni að við þurfum að setja okkur markmið. Ganga hægt og rólega fram eins og gert er. Á fimm til tíu árum getur með þeim hætti verið að bændur hafi verulega mikið út úr þessum mörkuðum og það verði þjóðinni mjög mikilvægt. Bændur þurfa virkilega á því að halda að auka frelsi sitt og stækka markaðinn. Þarna eru þeir að vinna Íslandi mikið gagn og ná tengslum við fólk sem kemur aftur og aftur til að heimsækja sveitirnar, dást að íslenskum landbúnaði og Íslandi.

Frú forseti. Ég held einmitt að forsendur séu fyrir slíku markaðsstarfi. Þær felast í því að við drögum það skýrt fram hverjar séu væntingarnar og markmiðin með því að ráðast í þetta. Það er auðvelt að kjafta starf af þessu tagi niður og gera lítið úr því ef ekki liggja fyrir allar upplýsingar. Það þarf að draga skýrt fram hvernig standa eigi að málum og hvað við viljum fá út úr starfinu. Ef starf af þessu tagi sem er unnið markvisst og af metnaði og krafti, ég efast ekkert um að þetta starf er þannig innt af hendi, skilar allt í einu verulegum árangri getur það bókstaflega haft byltingarkennd áhrif á íslenska búvöruframleiðslu. Það er bara þannig. Auðvitað getur verið að starfið skili ekki árangri. Við sem höfum staðið í hestamennsku og hrossarækt, eins og ég hef gert meðfram öðrum störfum og námi alla mína tíð, vitum að útflutningur á íslenska hestinum erlendis hefur skipt gífurlegu máli fyrir íslenskan landbúnað og íslenska hrossarækt. Tugþúsund íslenskra hesta, taminna og ótaminna, hafa verið flutt út. Það markaðsstarf sem áður var unnið af frumkvöðlum og grasrótarfólki hefur verið unnið markvissar nú og hefur orðið miklu öflugri grein sem stutt hefur verið við á síðustu árum. Ég er að mörgu leyti ánægður með hvernig hæstv. landbúnaðarráðherra hefur stutt við bakið á þeirri grein. Það er til fyrirmyndar. Það hefur skilað árangri. Það þarf að byggja yfir þá grein hvort sem það er með beinum hætti, t.d. reiðhallir til að hægt sé að stunda greinina allt árið, eða með eflingu markaðsstarfs erlendis o.s.frv. Það má ekki vanmeta mikilvægi markaðsstarfs erlendis fyrir íslenskan landbúnað í heild sinni. Við megum ekki láta kjafta okkur frá góðum verkefnum. En við verðum að hafa algerlega á hreinu hver markmiðin eru, hverjar væntingarnar eru og hvaða ábata við teljum okkur geta náð, og þá á að fara í verkefnið af fullum krafti.

Virðulegi forseti. Við ræðum þennan búfjársamning í 3. umr. og er ástæða til þess að árétta það sem áður hefur verið sagt. Í gær var atkvæðagreiðsla eftir 2. umr. Margir hafa komið að máli við mig síðan og ég hef orðið þess var að það hefur farið fram hjá mjög mörgum um hvað við ræddum og deildum. Ástæða er til að fara í gegnum þetta aftur og ítreka það sem hefur verið sagt þannig að menn megi fá glögga mynd af því sem við erum að ræða. Í gær voru greidd atkvæði um breytingartillögu sem ég hef lagt fram og hún var kolfelld. Ég held að hún hafi fengið fimm eða sex atkvæði. Ég tel nauðsynlegt að fara yfir þetta, virðulegi forseti, mér er málið skylt af því ég flutti tillöguna. Mér er það alveg óskiljanlegt hvernig allur þessi her þingmanna gat sameinast um að vera á móti tillögunni. Við skulum fara yfir þetta enn og aftur. Við erum að styrkja sauðfjárrækt, sauðfjárrækt sem hefur grundvallarþýðingu fyrir byggð í landinu. Þar sem byggðin er veikust er sauðfjárræktin þýðingarmest. Menn deila um það, og við þekkjum þær deilur, hvort styrkir til sauðfjárræktar séu mikill kostnaður fyrir ríkið og samfélagið eða ekki. Ég hef margsinnis haldið því fram, og er reiðubúinn að halda því fram eins oft og þurfa þykir, að svo sé ekki. Ég tel mig geta fært fyrir því veigamikil rök að ef íslenska ríkið hættir að styðja sauðfjárrækt, með þeim afleiðingum sem öllum mega vera ljósar, kæmu mjög stórir kalblettir í byggð á Íslandi. Það hefði í för með sér meiri kostnað fyrir samfélagið en sem nemur því sem við verjum núna til sauðfjárræktar. Óhemjukostnaður mundi fylgja þeirri upplausn, upplausn samfélags okkar, sem væri þá ekki hægt að koma í veg fyrir. Er nú upplausnin nóg, hélt ég virðulegi forseti, eru nú félagsleg vandamál okkar nóg í þessu gnægtarsamfélagi þó við færum ekki að taka steininn úr með svo heimskulegum aðgerðum. Þá skulum við fara yfir það um hvað verið er að deila varðandi breytingartillögu mína. Í fyrri búvörusamningum hafði ráðherra heimild til að skylda alla framleiðendur til þess að flytja út ákveðið magn af sauðfjárafurðum á ári. Tilgangurinn mátti vera öllum ljós, til að að forða því að verð félli á innlendum markaði svo mikið að búskapurinn gæti ekki við það unað. Þetta gætum við aldrei gert nema með lagavaldi. Slíkt væri aldrei hægt að gera á öðrum forsendum en þeim vegna þess að allir verða að vera undir þessa sök seldir. Það hefur komið fram áður, virðulegi forseti, að þessi útflutningsskylda er reiknuð í Genf af WTO sem styrkur, sem jafngildi styrks. Nefndar hafa verið á undanförnum árum 1.600 millj. kr. og 1.800 millj. kr. annað árið. Þetta er reiknaður styrkur. Ríkið hefur hins vegar engan kostnað af þessum útflutningi. Hann er alfarið á kostnað framleiðenda, ríkið kemur þar hvergi nærri. Það er hins vegar rétt að í beintengingunni borgar ríkið á framleitt kjötkíló ef það fullnægir réttum gæðaflokkum, burt séð frá því hvort það er síðan selt innan lands eða utan. En engum dettur í hug að reikna það sem útflutningsstyrki og það gerir það heldur enginn. Það er rangt, sem víða má heyra og víða má sjá skrifað, þegar menn segja sem svo að landbúnaðurinn eigi að fylgja almennum markaðslögmálum og lifa við það. Það ágæta fólk sem ég þekki svo vel í röðum ungra sjálfstæðismanna hefur margsinnis gert slíkar samþykktir. Það er eflaust fallegt og vel meint en staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að í Vestur-Evrópu, Vesturheimi, er landbúnaður hvergi á frjálsum markaðslögmálum. Í öllum þróuðum löndum styrkja viðkomandi ríkisstjórnir á einn eða annan hátt framleiðslu sína. Þau gera það á mjög mismunandi hátt með mjög mismunandi aðferðum en alls staðar er það gert vegna þess að viðhorfið í öllum þessum ríkjum er hið sama og á Íslandi, að það borgi sig og það beri að styðja innlenda landbúnaðarframleiðslu. Þetta er viðhorf allra ríkja. Síðan er það mismunandi hvernig þetta er reiknað. Þeir sem ráða ferðinni um það hvernig reikna skuli eru að sjálfsögðu Evrópusambandið og Bandaríkin. Þau ráða öllu. Þau ráða öllu í þeim útreikningi. Þau koma því auðvitað þannig fyrir að þeirra eigin útflutningsstyrkir eru ekki reiknaðir sem styrkir. Allur sá mikli frumskógur af víkjandi lánum, þessu kerfi í Bandaríkjunum þar sem allir útflytjendur fá víkjandi lán í stórkostlegum stíl, þeir flytja út milljónir og aftur milljónir tonna af landbúnaðarafurðum, er ekki reiknaður sem styrkur. Ekkert af því er reiknað sem styrkur. Af því að það passar ekki Bandaríkjamönnum. Sama er með Evrópusambandið. Það hefur mjög víðtækt kerfi þar sem það kaupir upp landbúnaðarafurðir í stórkostlegum stíl þegar verð þeirra á innlendum markaði fer niður fyrir fyrir fram ákveðið lágmark. Kaupir allt upp. Síðan er farið með þessa vöru annaðhvort sem þróunaraðstoð, gjafir eða til þess að rugla heimsmarkaðinn. Eru þannig að margra áliti að vinna þriðja heiminum stórkostlegt ógagn með því að rugla verðmyndunina. Ekkert af þessu telst styrkur til landbúnaðar í Evrópu. Ekki ein einasta evra, eins og ég hef áður farið yfir, virðulegi forseti. Það kerfi sem við höfum notað, þ.e. þessi skylda á útflutningnum til þess að halda uppi verði innan lands, sannarlega rétt, hún er reiknuð sem ígildi styrks. Því hafa fulltrúar landbúnaðarráðuneytisins verið að agnúast yfir. Þeir hafa fyrst og fremst viljað losna við útflutningsskylduna og lagt á það mjög ríka áherslu. Það var meginmarkmið samninganefndar ríkisins að fá útflutningsskylduna út. Hvernig má það vera að þessi mín ágæta ríkisstjórn, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, þar sem Guðni Ágústsson, hæstv. landbúnaðarráðherra, fer fyrir landbúnaðarmálum, stendur að slíkri samningsgerð? Hverjum er verið að þjóna með því og hvaða nauð rekur mína ágætu ríkisstjórn til slíkra vinnubragða? Það sem um er að ræða, virðulegi forseti, svo ég fari enn og aftur yfir það gagnvart breytingartillögunni sem var felld í gær með svo miklum atkvæðamun, er þetta: Breytingartillagan gekk út á það eitt, nákvæmlega það sama og samninganefnd bænda hafði beðið um, að setja varnagla í lögin. Slá þann varnagla í lögin að sú heimild væri til staðar fyrir landbúnaðarráðherra að grípa til þess að skylda til útflutnings ef það væri dómur bændasamtakanna að þannig horfði um verðmyndun, þannig horfði í birgðamálum, að vá væri fyrir dyrum. Þetta var beiðni samninganefndarinnar. Allrar.

Nei.

Þeir báðu um það, það liggur fyrir skriflega, virðulegi forseti, og skiptir engu máli þó menn mjálmi eitthvert nei hérna, það er hægt að leggja það fram og auglýsa upp á vegg. Þannig að þetta fer nú ekki á milli mála. Ég vil þá fara yfir það enn og aftur, af hverju var þá þessi breytingartillaga felld? Ég geri það vegna þess að það vildi nú þannig til, virðulegi forseti, að annar hv. þm. Jón Bjarnason hafði nefnilega flutt nokkurn veginn alveg sömu breytingartillöguna, að vísu aðeins öðruvísi orðaða. Við vissum hvorugur um hinn, eins og sagt var. Hún er nokkurn veginn alveg eins. Hún var dregin til baka eftir 3. umr. og kemur nú til atkvæðagreiðslu við 3. umr. Þetta er nokkurn veginn nákvæmlega sama tillagan og því gefst mönnum nú kostur á að greiða aftur atkvæði hafi þeir ekki skilið um hvað þetta var, þ.e. í hið fyrra skipti þegar tillagan var felld. Tillagan er um þetta. Við vitum að það eru breytingar fram undan, það eru pólitískar yfirlýsingar og við vitum að það mun verða breyting á varðandi innflutning á landbúnaðarafurðum. Við erum í víðtækum samningaviðræðum í Genf, hjá WTO, um þessi heimsviðskipti. Við vitum að það verður þannig að eflaust munu tollar lækka, eflaust munu innflutningshömlur víkja. Þess vegna vitum við það, við vitum ekki hvenær, en við vitum að í framtíðinni er von á slíkum breytingum. Það er því ekkert óeðlilegt, virðulegi forseti, að samtök bænda beri nokkurn ugg í brjósti um þróunina. Það er ekkert óeðlilegt við það. Það er líka algerlega kostnaðarlaust af hálfu ríkisins að hafa slíka varnagla. Það kostar ríkið ekki nokkurn skapaðan hlut. Ef svartsýnismenn um þróun verðlagsins - og ég segi nú frá því að fyrir liggja ýmsar markaðskannanir á því og markaðsspár, og því miður benda þær til þess að það sé ekki hagstætt íslenskum framleiðendum. Ef þær reynast hins vegar rangar og verðlagið verður þokkalegt þannig að við má lifa á komandi árum, hvað gerir þá til að hafa slíka varnagla í lögunum? Ekki nokkurn skapaðan hlut. Hann er þá bara þarna og nýtist ekki. Alveg eins og öryggisventill á gufukatli, kemur ekki að sök þó að ketillinn springi aldrei. Menn setja nú slíka ventla á fyrir því. Kemur að engri sök. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti. Hvernig stóð á því að þessi mikli her þingmanna hér í gær gat allur ýtt á rauða takkann? Tökum dæmi um þann góða flokk Samfylkinguna. Hér áðan var flutt mjög falleg og mjög góð og mjög rétt ræða af hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni þar sem hann fór í gegnum landbúnaðarmálin á óvenjulega viðkvæman og skilningsríkan hátt, í ræðu sem ég þakka sérstaklega fyrir. Hann segir þar að það sé stefna Samfylkingarinnar að bæði bændur og neytendur njóti styrkjanna og það sé um leið skýr krafa að menn nái árangri báðum til hagsbóta. Hvað hefur nú gengið eftir á undanförnum árum, virðulegi forseti? Við höfum verið að styrkja landbúnaðinn. Við skulum taka mjólkurframleiðsluna fyrst. Í þeim geira báru menn gæfu til þess mjög snemma að veita leyfi til þess að framselja styrkina. Það var mjög þýðingarmikið að veita það leyfi að það væri framsal á styrkjunum enda hafði það í för með sér þann árangur að búin hafa verið styrkjast og vaxa. Mjög mikil hagkvæmni í mjólkurframleiðslunni hefur aukist mjög mikið. Búin eru orðin mjög stór. Það er auðveldast til að átta sig á því að það hefur sannarlega náðst árangur með því að bera saman verðþróunina t.d. á einum lítra af mjólk og einum lítra af kóka kóla. Sjáið þið hvað kemur þar. Auðvitað hefur landbúnaðurinn verið að stuðla að mjög mikilli hagræðingu. Hann hefur skilað neytendum mjög, mjög mikilli lækkun á raunvirði landbúnaðarafurða. Staðið sig mjög vel. Sama er um sauðfjárræktina þó að þar hafi þróunin ekki verið jafnskörp og í mjólkurframleiðslunni. Ég kenni því um, virðulegi forseti, fyrst og fremst að þar voru menn lengi vel að þráast við að veita leyfi til að selja eða framselja styrkina sem var mjög nauðsynlegt til að þrýsta á um hagræðinguna. Búa til stór og hagkvæm bú. Það þýðir ekkert nema að horfast í augu við það að það er með stórum og hagkvæmum búum sem við vitum að landbúnaðurinn á að geta þrifist og á að geta staðist samkeppnina, hið gamla búskaparlag með mjög litlum búum og fáum skepnum, það heyrir sögunni til og verður ekki til frambúðar. Hvernig má þá standa á því að slíkur flokkur sem hv. þm. Björgvin Sigurðsson lýsti svo fagurlega áðan að hefði þessi markmið, hvernig gat slíkur flokkur sameinast um að segja nei við þessari tillögu, að allir ýttu á rautt og sögðu meira að segja frá því að það hafi verið flokkssamþykkt? Til hvers gerðu þeir þessa flokkssamþykkt? Tillagan gengur út á það að vera öryggisventill ef illa fer í verðþróuninni því þá getur ekki nema tvennt skeð: Annaðhvort að búin gefist upp,  
             Svo skulum við snúa okkur að mínum eigin flokki. Það er líka alveg rétt. Við skulum fara yfir það að Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft það sem meginkjörorð í áratugi að það skyldi vera stétt með stétt og byggð með byggð. Sjálfstæðisflokkurinn hefur á hverjum einasta landsfundi sínum gert það að samþykkja mjög öflugar yfirlýsingar um stuðning við landbúnað Íslands. En Sjálfstæðisflokkurinn hefur í gegnum áratugina hér á þinginu staðið að því og verið fordæmdur af mörgum að ætla sér og vilja að standa með íslenskum landbúnaði. Hvernig má það þá vera að þessi flokkur minn gerði í gær það sama og Samfylkingin, að allir þingmenn nema ég ýttu á rauða takkann? Hvernig má þetta vera? Hvað gengur á fyrir fólki? Hvernig hafa menn misskilið þetta svona voðalega? Ef við tökum þá Framsóknarflokkinn, flokk hins hæstv. landbúnaðarráðherra sem fyrir einhvern misskilning, við skulum segja bara misskilning, hefur leitt okkur út í þessa röngu ákvörðun að neyða bændur í þennan samning og þeir fylgja þá hæstv. ráðherra sínum. Framsóknarflokkurinn er flokkur sem hefur talið það aðalsmerki sitt frá því að hann var stofnaður að hann ætlaði að standa vörð um landbúnaðinn og var reyndar stofnaður um það á sínum tíma. Þeir greiða allir sem einn atkvæði gegn þessari breytingartillögu. Hver einasti þeirra fylgir hæstv. landbúnaðarráðherra í þeirri ógæfu sem hann er búinn að reka þá í. Hvernig má þetta vera? Ég skil það ekki, virðulegi forseti. En ég bendi mönnum á að það gefst aftur tækifæri í atkvæðagreiðslu við 3. umr., þá verður nákvæmlega eins tillaga borin fram. Það er tillaga hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Ég skora á menn að koma þá og styðja þá tillögu úr því að neyð þeirra í gær byggðist á svo miklum misskilningi eins og sumir þeirra vilja vera láta. Þá gefst tækifæri til þess að leiðrétta það. Það er ástæða til þess að árétta þetta hér vegna þess að við stöndum frammi fyrir því sem réttilega er sagt, að byggðamál á Íslandi standa allt of veikt og þróun þeirra hefur verið mjög hættuleg þó að vissulega sé það rangt að engin byggðastefna sé á Íslandi. Það er mikil byggðastefna á Íslandi.

Það þarf nú konu til.

Hún bara dugar ekki til. Ég hlustaði t.d. í gær á mjög skrýtna frétt. Hún var þannig að rannsóknarnefnd við Háskólann á Akureyri hefði komist að þeirri niðurstöðu að það væri engin byggðastefna á Íslandi. Þetta var rannsóknarhópur við Háskólann á Akureyri. Hvað skyldi nú Háskólinn á Akureyri vera? Háskólinn á Akureyri er frá A til Ö, frá upphafi bara byggðastefna. Ekkert nema byggðastefna og við megum vera stolt af því af því hann hefur staðið sig vel, mjög vel og er kjarnastofnun í að byggja þetta land. En hann hefði aldrei orðið til nema vegna þess að það eru byggðasjónarmiðin, að standa að því að byggja upp Akureyri, Eyjafjörð, Norðurland og landið allt, sem er grunnhugsunin í því vegna þess að menn gerðu sér grein fyrir því að byggðirnar fengu ekki staðist öðruvísi en að æðri menntun fengi að þrífast þar.

Pólitísk ákvörðun.

Pólitísk ákvörðun frá upphafi til enda og mun alltaf verða okkur til sóma. Það er hin margslungna byggðastefna sem við verðum að halda og eigum að efla og erum að efla með þessum sauðfjársamningi þrátt fyrir þessi mistök með útflutninginn, við skulum átta okkur á því. Samningurinn á að gilda og við eigum að standa vörð um hann vegna þess að það er mikill sparnaður fyrir ríkið. Það er mjög mikil þörf á því fyrir okkur til að viðhalda okkur hér sem þjóð sem við ættum að vera stolt af og höfum ástæðu til að vera stolt af. Ég ítreka, virðulegi forseti, að það gefst tækifæri til að greiða þessu öllu saman atkvæði nú við 3. umr. og þá geta menn áttað sig á því um hvað er að ræða. Þá geta menn áttað sig á því að við erum sannarlega að gera allt sem við getum til að treysta þessar byggðir.

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð ræða eins og ræður þingmannsins hv. eru um þessi mál sem önnur. Það er dapurlegt að heyra hann lýsa þeim svikum sem hann upplifir greinilega af hendi Sjálfstæðisflokksins til stétta og byggða, að stétt með stétt og byggð með byggð, það væri búið. Það mátti skilja á hv. þingmanni að það hafi verið svik hvernig Sjálfstæðisflokkurinn kaus í þessu máli í gær. Ég spurði hins vegar sérstaklega eftir því við 1. umr. um málið hvaða afleiðingar hæstv. landbúnaðarráðherra hefði talið að algjört afnám útflutningsskyldunnar mundi hafa. Svörin voru þau að þau voru talin vera hverfandi og lítil En auðvitað er það svo að komi upp það ástand í greininni sem hv. þingmaður lýsir, þá verður fyrirkomulag stuðningsins að sjálfsögðu endurskoðað. Svo hefði ég haldið að það væri miklu eðlilegra að styrkja með beinum og skýrum hætti við framleiðsluna í stað þess að hafa hluti eins og útflutningsskylduna, sem getur komið þannig fram að framboð á vörunni haldist niðri og þar með verðið uppi. Það er því alveg hægt að færa rök fyrir því að það sé mjög ósanngjarnt gagnvart neytendum þó svo að það gæti verið keppikefli fyrir framleiðendur að geta gripið til hennar. En komi þetta ástand upp þegar skyldan fellur niður að fullu, þ.e. eins og hv. þingmaður lýsir, þá þarf að endurskoða stuðningsfyrirkomulagið og skoða hvort þá þurfi að rífa í einhvern neyðarhemil og þá með hvaða hætti það væri gert, og hvort þá þurfi að endurskoða samninginn eða endurskoða hvernig við styrkjum greinina. Ég tel að það hafi ekki þurft að hafa þann neyðarhemil inni eins og hv. þingmaður lýsir og um það var ekki sátt í þinginu, eins og kom mjög dramatískt fram í atkvæðagreiðslunni í gær. Þannig að náum við ekki markmiðum okkar sem eru sameiginleg hjá mér og hv. þingmanni, um að 

Virðulegi forseti. Ég taldi mig hafa farið nákvæmlega yfir þetta. Allar þjóðir eru með stuðning við landbúnaðinn. Allar þjóðir eru með útflutningsstuðning þó að það sé ekki kallað útflutningsstuðningur. Virðulegi forseti. Ef menn telja t.d. að Evrópuaðferðin sé betri en sú aðferð sem við erum að nota, telja menn það að við förum að láta ríkið kaupa upp t.d. sauðfjárafurðirnar, kindakjöt, við það að verðið fari niður fyrir eitthvert lágmark? Halda menn að það sé ódýrara fyrir ríkið? Halda menn að það sé betri aðferð? Ég er sannfærður um það, virðulegi forseti, að sú aðferð að fara Evrópuleiðina er miklu verri og miklu kostnaðarsamari en sú leið sem við erum að fara. Í öðru lagi nefndi ég dæmi um hvernig Bandaríkin og Kanada standa sig. Þar eru menn með þessi víkjandi lán sem eru auðvitað ekkert nema styrkir. Ég er viss um að það er miklu óhagstæðara að gera þetta eins og þeir eru að gera heldur en við þó að það séu ekki kallaðir styrkir hjá WTO. Það eru ekki kallaðir styrkir en það eru stórkostlegir styrkir. Þess vegna segi ég það að sú aðferð sem við höfum notað er eðlileg og hún hefur reynst vel. Ég tel það óvarlegt miðað við þær markaðskannanir og markaðsspár sem hafa verið gerðar að setja ekki þennan öryggisventil inn. Svo segir hv. þingmaður að við getum þá gripið til þess seinna. Það er ekkert víst að við getum gripið til þess seinna. Ef ekki þarf á því að halda þá er það kostnaðarlaust að hafa það inni. Ef á því þarf að halda þá er það þar og kemur þá til nota. Mér finnst þetta mjög skýrt og ég skil ekki af hverju menn geta ekki fallist á svo einfalda hluti eins og mér finnst þetta vera.

Virðulegi forseti. Það sem eftir stendur er að meginmarkmið og áherslur okkar með samningsgerðinni og samningum sem þessum er að styðja við landbúnaðinn og ég ítrekaði áðan að Samfylkingin styður beinan stuðning við landbúnaðinn með ákveðnum árangurskröfum til hagsbóta fyrir bæði framleiðendur og neytendur. Ég held að sá ábati komi fram til hvorra tveggja sé rétt á málum haldið. Ég dreg það ekki í efa. Ég lýsti því hérna áðan hvernig það er algjört grundvallaratriði að mínu mati að styðja við bæði byggð og búvöruframleiðslu á Íslandi. Byggðirnar, margar hverjar, standa veikt og veikar en oft áður og að sjálfsögðu er alvarlegur skortur á samræmdri og öflugri byggðastefnu þótt að sjálfsögðu hafi einnig margt verið gert. Ég held að Háskólinn á Akureyri sé eitt það árangursríkasta sem við höfum gert eins og þingmaðurinn nefndi, það hefur verið ráðist í stórbrotnar stóriðjuframkvæmdir á ákveðnu svæði og svo á eftir að koma í ljós hverju það skilar. Mörg svæði eru auðn í byggðamálum, svæði sem byggja á búvöruframleiðslu einni saman en ekki öðrum atvinnuháttum, ekki hvað síst sauðfjárræktinni, standa hvað veikast. Þar er engin þensla og enginn hagvöxtur, þar er samdráttur og neikvæður hagvöxtur upp á 10–30% á ári. Það er mjög alvarleg staða, og að þessum byggðum er sótt. Þess vegna eigum við að styðja þær byggðir og styrkja myndarlega og frekar að styrkja þær frekar en að draga úr því eins og staðan er núna. Við eigum að sjálfsögðu að ræða hvernig við gerum það. En að útflutningsskylda eða heimild til hennar skipti þar öllu máli tel ég ekki vera en þurfi að rífa í handbremsuna, rífa í neyðarhemilinn verðum við að sjálfsögðu að endurskoða stöðu mála og endurskoða samninginn. Það stendur eftir að þó svo að þessi hemill sé ekki settur inn með þessum hætti verður bara að taka málið upp í heild sinni komi sú staða upp í greininni sem hv. þingmaðurinn lýsir.

Virðulegi forseti. Ég fagna sjónarmiðum hv. þingmanns. Mér finnst þau mjög góð og mjög rétt. Hins vegar skil ég ekki af hverju hann, sem hefur þessa skoðun eins og hann hefur lýst svo ágætlega, vill ekki nota tækifærið sem hann fær núna við lok 3. umr. til að styðja tillögu hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem er nákvæmlega eins og tillagan sem ég flutti hér í gær og var felld. Nú hafa menn tækifæri til að leiðrétta sig. Ekki er verið að taka neina áhættu, það er bara verið að gera samninginn tryggari, það er verið að gera þetta að ósk bænda, það er verið að gera þetta til þess að menn séu þá rórri um afkomu sína og framtíð en þeir eru, það getur aldrei leitt til neins nema til góðs. Ég treysti því og vona að hv. þingmaður sem svo fagurlega mælti og svo réttilega um byggðirnar og landbúnaðinn noti þá tækifærið og styðji tillögu hv. þm. Jóns Bjarnasonar þegar þar að kemur. Ég treysti því og svo að félagar hans og vinir í hans flokki, og ég vona að mjög margir flokksbræðra minna, sjálfstæðismanna, sjái að sér og geri slíkt hið sama við næstu atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég sé mig knúinn til að fara í örstutta ræðu eftir að vinur minn, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, hefur hér talað. Ræða hans er auðvitað byggð á misskilningi því að ég þekki hann ekki að öðru en góðu samstarfi og heiðarleika. Ég veit að hann vill hafa það sem réttara er í allri umræðu. Það þýðir ekki að halda því hér fram að bændur hafi ekki gert þann samning sem þeir gerðu við ríkisvaldið. Hv. þingmaður er upptekinn af útflutningsskyldunni svokölluðu. Í þessum góða samningi liggur það fyrir og liggur fyrir í umræðunni við bændur að útflutningsskyldan standi mjög völtum fótum, það sé mjög tvísýnt um framtíð hennar, ekki síst vegna WTO-samninga sem geti skollið á nánast á þessu ári eða því næsta, fyrr en varir og þá sé útflutningsskyldan úti. Svo vitum við líka hitt sem ég hef margsagt, að hún er í andstöðu við samkeppnisreglur hér heima fyrir og mjög einkennilegt líka að landbúnaðarráðherra skuli vera nánast svona eins og frystihússtjóri einnar búgreinar sem ákvarðar og tekur ákvörðun um að hluti af þessari afurð skuli á erlendan markað. Nú var ekki einhlít regla um þetta eins og hv. þingmaður sagði. Stór hluti bænda, eða töluverður hluti, var undanþeginn útflutningsskyldu, það voru bændur sem bjuggu við svokallaða 0,7-reglu. Bændur voru í tveimur hópum hvað þetta varðaði þá útflutninginn í gegnum árin. Í viðræðum við bændur sem vildu eðlilega halda í þessa reglu eða geta mætt framtíðinni kom það upp í þessum viðræðum að þeir töldu að - nú er gríðarlega gott ástand á kjötmarkaðnum, frekar vantar lambakjöt í dag og engin frystihús eru troðfull af kjöti eins og var hér áður. Bændur voru að hugsa um framtíðina og töluðu um að auðvitað gæti það komið upp að það sköpuðust vandræði. Ljóst er að gerð búvörusamninga hefur verið með þeim hætti að greinarnar færist nær markaðnum, beri ábyrgð á sínum markaði. Mikið hefur verið gert til að hagræða í afurðastöðvum landbúnaðarins á síðustu árum, þar á meðal sláturhúsunum. Nú eru nánast þrjár stórar keðjur eftir og tvö til þrjú lítil sláturhús. Bændurnir sjálfir með afurðastöðvum sínum mega og geta staðið saman að markaðssetningu og útflutningi. Þeir ráða við það og það er nánast sá pallur sem þeir þurfa að hugsa um að búa til með félagshyggju sinni. Þegar þeir fóru að hugleiða það að ef útflutningsskyldan færi gæti komið offramboð á markaðinn og verð fallið ræddu þeir það við fulltrúa ríkisvaldsins og til að mæta því strax varð þessi samningur til eins og hér hefur verið rakið í umræðunum, að ef það gerðist mundi auðvitað verðið á lambakjöti lækka til neytenda og bændur mundu í slíku verðfalli tapa hluta af afurðum sínum. Þess vegna var samningurinn hækkaður um 10%. Það koma 300 milljónir á ári til að mæta því að útflutningsskyldan fer út, til þess að bændur haldi sínum hlut. Um þetta sömdu þeir, 1,8 milljarða, og sú greiðsla sem ekki er skert, þessar 300 milljónir, kemur strax inn á árinu 2008. Þetta varð niðurstaðan, um þetta var samið, og margir bændur hafa sagt við mig: Það var mikilvægt að ná þessu ákvæði fram, við erum betur undir framtíðina búnir með þessa peninga en ef við hefðum kannski staðið frammi fyrir því á árinu að útflutningsskyldan hefði samkvæmt erlendum samningum WTO farið bara hreint út og þeir hefðu staðið frammi fyrir því. Ríkisstjórnin skildi hvað um var að vera. Þess vegna getur þetta verið með þeim hætti að bændurnir halda sínu þó að breyting verði. Þeir vissu allan tímann að þetta ákvæði átti að fara út, það var enginn að tala um að þeirra háa heimild ætti að standa í lögunum. Heimild er reiknuð í WTO-samningunum sé hún til staðar sem vald landbúnaðarráðherra. Hún er metin á 1,5–2 milljarða í beinum stuðningi. Bændurnir vissu að það færi út, en auðvitað varð misskilningur í því, og það er alveg hárrétt og þess vegna er þetta bréf hér frá ákveðnum hluta samninganefndarinnar, að þegar þetta var að gerast var reiknað með því að þetta mundi gerast með þeim hætti að lagabreytingin yrði sérstaklega flutt haustið 2008, eins og samkomulagið staðfesti, þá yrði sérstakt frumvarp um þessa breytingu. Bændurnir vilja standa við samninga sína. Þeir eru ekki með neina aðra hugsun í þeim, þeir vissu að endalok útflutningsskyldunnar færu út úr lögum 1. júní 2009. Niðurstaðan varð svo sú þegar farið var að semja þetta frumvarp og ganga frá búvörusamningnum að af lagatæknilegum ástæðum og ýmsum öðrum ástæðum þótti einfaldara að hafa allan samninginn og allar þessar gerðir inni í samningnum. Allt annað hefði verið flókin vegferð og vegferð sem hefði kannski verið sú að haustið 2008 hefðu menn nánast farið að rífa þennan samning upp á ný. Í staðinn eru menn með hann öruggan út árið 2013 sem er gríðarlega mikið atriði. Hér eru engin svik í tafli eins og sumir halda fram. Hér hefur verið staðið við allt sem bændur sömdu um í þessum samningum. Þessi  Ég vil hafa það alveg á hreinu, ég ræddi það við hæstv. forsætisráðherra í hvaða búning þetta mál væri komið. Niðurstaðan af þeim viðræðum varð sú að hann féllst á þetta og taldi mikilvægt að þetta allt saman væri inni í samningnum í lagagjörðinni hér í þinginu. Ég frábið mér allar umræður um að við höfum ekki staðið hér við það sem verið var að semja um og bændurnir vita að þeir sömdu um þetta með þessum hætti. Þeir hafa útflutningsskylduna til 1. júní 2009, þá fer hún út í sólarlagsákvæðum, 0,7-reglan fer út á sama tíma og þeir sitja allir við sama borð vorið 2009. Þetta vil ég hafa alveg á hreinu, í þessu eru engin svik. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að þeir sem bréfið skrifuðu reiknuðu með hinu sem ég var að segja hér, að sérstök lagabreyting kæmi. Ég sé í sjálfu sér ekki hverju hún breytir því að ég þekki íslenska bændur ekki að öðru en því að standa við gerða samninga, ég tala nú ekki um þegar komið er til móts við þetta viðhorf þeirra og áhyggjur með þeim hætti að bæta í upphafi 300 milljónum inn í samninginn og þær koma á hverju einasta ári til að mæta þessari hugsun og auðvitað líka til að styrkja byggðirnar og búin. Bændur eru hér með mjög góðan samning og ég trúi því að sauðfjárræktin muni mjög styrkjast á þessum árum. Ísland er eitt af sérstæðustu og bestu sauðfjárræktarlöndum heimsins. Ég vil að þetta komi fram og þessum misskilningi sé eytt, að menn séu ekki á pólitískum refaveiðum, að við séum að svíkja eitthvað eða gera það öðruvísi en við sömdum um. Við erum að gera nákvæmlega það sama og við sömdum um, það er allt í þeim pakka sem um var samið og kemur til framkvæmda á tilteknum tíma eins og samningarnir segja. Ég hvet hins vegar bændur til að bera ábyrgð og þeir vilja bera ábyrgð á markaðssetningu sinni, bæði innan lands og erlendis, og þeir gera það í gegnum afurðastöðvar sínar. Ég vil líka segja hér, af því að útflutningsskyldan hefur líka haft það í för með sér að lambakjötið hefur vikið út af markaðnum og misst hlutdeild: Ég þekki það, hv. þm. Jón Bjarnason, því að árið 2002 fór ég gegn þeirri tillögu sem Bændasamtökin gerðu mér um útflutningsskyldu og vildu að útflutningsskyldan yrði hátt í 40%, líklega 37%. Mig minnir að ég hafi ákvarðað hana 26% eða 27%. Þetta var áfall fyrir sláturleyfishafana sem ætluðu að senda lambakjötið úr landi og selja kjúklinga og svínakjöt í staðinn. Lambið átti sem sé að víkja eins og alltaf út af markaðnum af því að það fæst þó verð fyrir það úti í heimi þótt það sé ekki nægilegt. Þetta varð til þess að lambakjöt fór að seljast í ríkari mæli, skapaði sér olnbogarými og tókst á á markaðnum en vék ekki til hliðar. Útflutningsskyldan hefur á sér ýmsar hliðar sem geta gert það að verkum að sá atvinnuvegur, þessi elsti atvinnuvegur Íslendinga, var í þeirri hættu að víkja fyrir búgreinunum sem nánast eru orðnar verksmiðjur á okkar mælikvarða. Það er heldur ekkert gott. Ég veit að enginn þekkir lögmál markaðarins betur en hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem hefur getið sér frægan orðstír bæði í þjóðarsáttarsamningum sem bjargvætturinn frá Þingeyri - nei Flateyri. Ekki má mér verða hér á, að nefna skakkt þorp í þessari umræðu miðað við fjallið forðum. - Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er vinur landbúnaðarins og stuðningsmaður og ég hef átt einstakt samstarf við hann, þess vegna finnst mér frekar leiðinlegt ef við förum að vera í þessu hnútukasti. Svona er staðreynd málsins eins og ég hef hér rakið. Ég bara segi við íslenska bændur: Þessi langtímasamningur er sauðfjárræktinni gríðarlega mikilvægur. Hún er í dag að þróast eins og kúabúin, öflugra ungt fólk sér mikil tækifæri í þessari atvinnugrein, þessir 3,3 milljarðar sem eru álíka upphæð og - ég hef nefnt það áður - fer í feðraorlofið á ári, munu gera það að verkum að ungt fólk á mikil tækifæri í þeirri búgrein, ekki síst á byggðasvæðum þar sem víðáttan er mikil og möguleikarnir meiri í sauðfjárræktinni. Þetta sjáum við, verið er að byggja fjárhús, þetta fólk er að búa sig undir þessa atvinnugrein sem mikla framtíðaratvinnugrein og aðalatvinnugrein sína því að sannarlega hefur sauðfjárræktin verið aukabúgrein með öðru. Slík þróun mun fylgja þessum samningi, við sjáum að landbúnaðurinn verður í miklum friði næstu árin hvað sem um pólitíkina má segja, og bændurnir geta unað glaðir við það og ég vona og trúi að þeir styrki bú sín og efli þau í byggðunum.

Virðulegi forseti. Bændur geta unað glaðir við sitt, voru lokaorð hæstv. landbúnaðarráðherra í þessum ræðustóli rétt áðan. Er það nú svo? Vafalaust gagnvart einhverjum þáttum en ekki öllum. Því langar mig að minnast á nokkur atriði við hæstv. landbúnaðarráðherra, sem jafnframt er varaformaður Framsóknarflokksins sem oft hefur kennt sig dálítið við bændur og verið illa við að bændur kjósi eitthvað annað en þann flokk, sem betur fer virðast margir bændur vera að fara frá því. Þessi atriði snúa að rekstrarskilyrðum bænda, bæði hvað varðar bú þeirra og heimili, eins og raforkukostnaðinum sem hæstv. ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir að breyta á þann hátt að formaður Framsóknarflokksins hefur lýst yfir í þessum ræðustól að 25% þegna landsins hafi fengið á sig hækkun á raforkuhitakostnaði vegna upptöku breytinga sem urðu á raforkulögunum í landinu. Þetta hefur komið allra verst við bændur. Ég trúi því að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi fengið lýsingar á því frá bændum hver kostnaðurinn hafi verið. Ég er hér með versta dæmið sem ég hef séð. Það eru reikningar sem sýna 60% hækkun. Ég hef sagt að þetta séu kaldar kveðjur Framsóknarflokksins til bænda og fólks í dreifbýli. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvers vegna Framsóknarflokkurinn ætli ekkert að gera til að lagfæra þetta vegna þess að hann ætlar ekkert að gera það. Þögn er sama og samþykki. Formaður Framsóknarflokksins hefur verið spurður út í þetta hér en ekkert svar fæst. Virðulegi forseti. Ég hef áður talað um það að við sem sátum í iðnaðarnefnd þegar verið var að vinna þetta mál vorum leynd gögnum viljandi eða óviljandi. Nú vil ég segja frá því að ég hef komist að því af samtölum við mann í þessum geira að gögnum var haldið viljandi frá iðnaðarnefnd, 

Hæstv. forseti. Það er þetta sem gerir íslenska þingið kannski svolítið sérstakt. Hér er verið að ræða um samninga og góðan samning við sauðfjárbændur og þá kemur upp umræða um raforkuverðið. Það er náttúrlega ljóst að núverandi ríkisstjórn hefur veitt mikinn stuðning inn á köldu svæðin með framlögum úr ríkissjóði til að greiða niður raforku á þeim svæðum. Hitt er annað mál að þarna kom til reglugerð samkvæmt EES-samningi og tók hér yfir svæðið. Ég hef þetta ekki á minni könnu og ætla ekki að svara fyrir það í þessari umræðu, enda heyrir málaflokkurinn ekki undir mig. Ég hef staðið í því, hv. þingmaður, að reyna að bæta lífskjör bænda og styrkja þau á öllum sviðum og er sannfærður um að staða bænda er bæði efnahagslega önnur og betri en hún var fyrir átta árum. Það kom í ljós í Gallup-könnun að þjóðin stendur mjög fast að baki bænda og ég er stoltur af því og ánægður með þá stöðu fyrir þeirra hönd því að þeir eru eitthvert duglegasta og besta fólkið í landinu.

Herra forseti. Samkvæmt könnun sem birt var stendur þjóðin á bak við bændur en ekki Framsóknarflokkinn sem betur fer. Ég tók eftir því að hæstv. landbúnaðarráðherra vísar þessu máli frá sér og segir að það sé ekki á sinni könnu. Ég tek þetta til umræðu hér vegna þess að við erum að ræða rekstrarskilyrði sauðfjárbænda. Við erum að ræða hvernig gengur að reka þessi bú og ég er að benda á að aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar í þessu tiltekna máli, sem er ekki svo lítill hluti af rekstrarkostnaði bænda, hefur stórhækkað. Það getur vel verið að hæstv. landbúnaðarráðherra haldi að hann hafi bætt lífsskilyrði bænda og hafi e.t.v. gert það með vinstri hendinni en þar fara ekki saman hugur og hönd því að með þeirri hægri versna kjör bænda vegna þess sem ég hef sagt. Ég spyr hæstv. landbúnaðarráðherra: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Hvað ætlar Framsóknarflokkurinn að gera til að bæta hag bænda hvað þetta varðar? Eða eiga þessar köldu kveðjur Framsóknarflokksins til 

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei nokkurn tímann sakað hæstv. landbúnaðarráðherra um svik í þessu máli, ekki nokkurs staðar, ekki drepið á það. Ég hef hins vegar undrað mig á því hvernig á því stóð að samningsmarkmið ríkisstjórnarinnar við bændur voru eins og þau voru. Ég hef furðað mig á því. Þessi samningsmarkmið voru aldrei kynnt fyrir þingflokki Sjálfstæðisflokksins og ég veit að þau voru aldrei kynnt fyrir þingflokki Framsóknarflokksins, eða svo er mér sagt. Ég hef spurt hvernig það megi vera að þetta sé sett svona upp og bændum sagt að það sé óumflýjanlegt sem verið er að gera. Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að síðast þegar samið var komu fulltrúar landbúnaðarráðuneytisins líka á vettvang með þá heimsendaspá að nú væru alveg að ganga í gildi samningar, sem hétu þá GATT, þeir heita núna WTO, að nú væri verið að falla frá öllum styrkjum og þetta væri alveg handan við hornið. Þetta eru náttúrlega bara draugasögur og er hvergi nálægt því sem er að gerast í heiminum. Þessar viðræður eru allar stopp í dag. Hinir stóru samningar Evrópubandalagsins við bændur um uppkaup á lágmarksverðum gilda út árið 2014. Hvernig stóð á því að það rak svo mikil nauður til að taka þetta út úr samningunum núna á Íslandi, að vera kaþólskari en páfinn? Kannski það. Það er nú oft viðhorfið hjá okkur að vera kaþólskari en páfinn. Það rak engin nauður til þess. Ég hef verið að hneykslast á þessu, ég hef spurt hvernig það mátti vera. Hvaða nauður rak til þess? Ég hef aldrei látið að því liggja, ekki í einu einasta orði, að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi ekki staðið við það sem hann samdi. Aldrei nokkurn tíma ýjað að þessu. Það er mikill misskilningur ef hann heldur það.

Hæstv. forseti. Mér líður eins og ég hafi fengið heilbrigðisvottorð. Nú liggur það hér fyrir að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur klofið sig frá samstarfsmanni sínum í þessu, hv. þm. Jóni Bjarnasyni, og segir að þarna sé ekki um nein svik að ræða. Það liggur auðvitað fyrir, hv. þingmaður, að markmiðin voru þau sem ég sagði. Bændum var gerð grein fyrir því, eins og ég hef margsagt, að útflutningsskyldan væri litin mjög miklu hornauga og hún færi örugglega út í WTO-samning og WTO-samningar geta komið fyrr eða síðar. Kannski koma þeir síðar, ég veit ekkert um það. Þess vegna var heiðarlegt að búa atvinnugreinina undir það í fyrsta lagi að fara að huga að því hvernig hún stæði að markaðssetningu sinni á útflutningi, vildi hún standa í því, með afurðastöðvum og skipuleggja það, og ekki síður að gera það sem ég hef hér rakið, að koma strax til móts við atvinnugreinina ef verðfall yrði á innanlandsmarkaði, ef verð til neytenda lækkaði í einhverju offramboði eða átökum á kjötmarkaði, sem er ekki til staðar í dag en getur hins vegar komið áður en varir. Ég ætla ekkert að þræta fyrir það. Því var niðurstaðan sú sem komið hefur fram í umræðunni og ég gat um að 300 millj. kr. fara beint til bænda strax á árinu 2008 til að mæta þeirri sveiflu og á hverju einasta ári kemur þessi upphæð til að mæta þessari sveiflu ef af henni verður. Í þessu frumvarpi er því sólarlagsákvæði um að útflutningsskyldan fari út 1. júní 2009. Hún er inni áfram þegar við afgreiðum þetta mál en fer út með sólarlagsákvæði. Ég veit að bændur segja það hvar sem hv. þingmaður kemur, 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst hver ósk Bændasamtakanna var. Það er alveg ljóst hvað sagt var þegar síðasti samningur var gerður, að nú væri að bresta á það samkomulag í heimsviðskiptastofnuninni að allir styrkir yrðu að fara út. Það var líka sagt núna vitandi að Evrópa er með þessa styrki og að þeir eru í gildi alveg út árið 2014. Það var engin nauður sem rak til þess, virðulegi forseti, að gefa ekki bændum kost á því að halda þessu áfram. Embættismennirnir í landbúnaðarráðuneytinu virðast ráða ferðinni, þeir vilja losna við þessa styrki og eru að vinna að því og þeim tókst það. Ég er að fara fram á það, virðulegi forseti, að þingið breyti þessu til þess að við eigum þennan varnagla ef svo fer, sem ég er ekkert viss um að verði, að á því þurfi að halda. Það liggur hins vegar líka fyrir að við vitum ekkert 

Hæstv. forseti. Ég kann heldur ekki við það þegar hv. þingmaður fer með rangfærslur hvað embættismenn varðar. Það hefur enginn í landbúnaðarráðuneytinu verið að tala um að styrkirnir væru að fara út.  Ég vil bara bera til baka að mínir menn hafi verið að tala um að styrkir væru að fara út. Það er ekki rétt.

Þeir eru að fara.

Hins vegar er rétt að stuðningsfyrirkomulag í Evrópu og víðar er að breytast, færast meira í grænt horf og óbeina styrki sem eiga ekki að koma við framleiðsluna. 

Herra forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra virðist misskilja málið. Hann talar um að viðhalda útflutningsskyldu. Málið snýst um heimild til að hafa hana inni. Þar er gríðarlegur munur á, sú heimild sem hefur verið síðan 1996, er einn hluti af ramma sauðfjárræktarinnar sem sauðfjárbændur benda á að sé mjög mikilvægt að hafa inni til að tryggja stöðugleika í greininni, einnig til að tryggja stöðugleika gagnvart neytendum. Það er hið alvarlega. Bændur hafa staðið við sína samninga. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra. Ráðherra minntist á þjóðarsáttina. Hverjir tóku á sig stærsta hlutinn í þjóðarsáttinni? Voru það ekki einmitt sauðfjárbændur á þeim tíma? Mjólkurbændur hafa tekið á sig verðstöðvun um nokkurt skeið. En mér sýnist ekki sem aðilar í verslun hafi tekið á sig verðstöðvun. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvers vegna stóð hann ekki við gefin loforð og vilyrði í garð samninganefndar bænda varðandi heimild um að útflutningsskylda færi ekki út úr lögunum? Þannig var samningurinn kynntur, meira að segja af landbúnaðarráðherra sjálfum.

Hæstv. forseti. Ég veit að ég sannfæri ekki hv. þingmann. Hann vill halda þessari umræðu áfram og með þessum hætti. Hann veit í hjarta sínu að hann fer með rangt mál. Hér er staðið við allt sem segir í samningnum. Útflutningsskyldan er inni áfram þegar þetta verður að lögum, til 1. júní 2009. Bændurnir sömdu um það vegna aðstæðna sem þeir sáu að gætu verið fram undan í WTO-samningum, að útflutningsskyldan færi út. Þeir sömdu um það gegn þessum upphæðum sem ég hef rakið hér, 300 millj. kr. á ári til að mæta þeim sveiflum að hún færi út. Hins vegar varð það niðurstaða eins og ég hef rakið, af lagatæknilegum ástæðum og ýmsu öðru, að menn vildu þegar til kom hafa þetta allt inni í frumvarpinu þannig að búgreinin og þessi samningur hefðu frið út árið 2013 eins og líkur eru á núna. Það getur vel verið að það væri erfitt að taka hana upp. Og hafi menn ætlað sér eitthvað annað haustið 2008 hefði það getað þýtt stórdeilur um samninginn. Ég held að allir hljóti að sjá að þótt menn hafi einhvern tímann sagt að frumvarp yrði flutt haustið 2008, o.s.frv., þá er þetta bara heiðarlegt. Þetta sólarlagsákvæði kemur til framkvæmda og er eins og um var samið. Hv. þm. Jón Bjarnason og aðrir þurfa ekkert að búa til einhverja svikaumræðu og halda því fram. Því bændurnir skilja hygg ég betur markaðsmálin en hv. þingmaður. Þeir vita að þeim er mjög mikilvægt sjálfum og afurðastöðvum þeirra, sem hafa verið styrktar stórlega á síðasta ári og eru sterkari en nokkru sinni fyrr til að annast öll sín markaðsmál og bera ábyrgð á útflutningi til útlanda og því að lambið geti hiklaust keppt á innanlandsmarkaði 

Herra forseti. Við vitum að bændum var stillt upp við vegg hvað þetta varðar.

Rangt.

Ég leyfi mér að vitna í orð hæstv. landbúnaðarráðherra frá í gær, í andsvari við mig. Hann segir, með leyfi forseta: „Ég hringdi í Jóhannes Sigfússon, Harald Benediktsson og Gunnar Sæmundsson í Hrútatungu og skýrði þeim frá því að óhjákvæmilegt væri af lagatæknilegum ástæðum og ýmsum öðrum ástæðum að hafa þetta sólarlagsákvæði í samningnum sem um hefði verið samið til þess að þurfa ekki að taka búvörulögin upp haustið 2008.“ Ég velti reyndar fyrir mér af hverju hæstv. ráðherra hringdi ekki líka í þær tvær konur sem voru í samninganefndinni, þær Jóhönnu Pálmadóttur og Fanneyju Ólöfu Lárusdóttur. Ráðherra taldi nóg að hringja  
             Ég tel að heiðarlegra væri fyrir hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Ég virði þessar konur mikils. Þetta er ómerkileg umræða af hálfu hv. þingmanns. Hins vegar fóru þeir fyrir samninganefndinni Haraldur Benediktsson og Jóhannes Sigfússon og ég vildi láta þá vita í hvaða stöðu málið væri. Gunnar vinur minn Sæmundsson í Hrútatungu hafði margoft rætt þetta mál við mig sem aðrir höfðu ekki gert. Við höfðum tekist á um það og deilt eins og menn gera. Ég vildi láta hann vita, af því hann hafði rætt það við mig, í hvaða stöðu þetta mál væri og koma þar beint framan að honum. Hér er bara ómerkilegur málflutningur hv. þm. Jóns Bjarnasonar, að reyna að búa hér til eitthvað móment um að ég hafi ekki hringt í konurnar. Þetta er óheiðarleg pólitík, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka honum Einari Oddi Kristjánssyni, hv. þingmanni úr Norðvesturkjördæmi, fyrir góða ræðu og skeleggt innlegg í þessa umræðu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. En þar á að innleiða og taka inn nýjan búvörusamning sem færi inn í lög um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Hann lýsti því vel hvers vegna hann og hv. þm. Jón Bjarnason hafa lagt fram næstum samhljóða breytingartillögu um að halda inni ákvæði um útflutningsskyldu á dilkakjöti. Einar Oddur lagði fram sína breytingartillögu við 2. umr. og sú tillaga var felld. Nú er eftir önnur slík sem verður lögð fram við 3. umr., breytingartillaga frá Jóni Bjarnasyni sem fjallar líka um þennan varnagla, að halda möguleika á útflutningsskyldu inni að sinni. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lýsti því svo ágætlega, að þegar búinn er til gufuketill þá er settur á hann gufuventill þótt ekki sé búist við að hann springi. En ventillinn er eftir sem áður og hugsanlega þarf ekki að nota hann. En hann er þarna af öryggisástæðum. Ég tel að miðað við aðstæður, sem eru óvissar á næsta ári og næstu tveimur árum hvað varðar stöðu íslensks lambakjöts á innanlandsmarkaði, mjög skynsamlegt að hafa þennan varnagla þó vonandi þurfi ekki á að reyna. En betra er að hafa hann. Með útflutningsskyldunni er krafa til íslenskra yfirvalda um að stuðla að og styrkja markaðssetningu á íslensku lambakjöti erlendis. Þegar við erum að bera saman mismunandi kjötframleiðslu hér á landi þá hefur íslenska lambakjötið óneitanlega sérstöðu. Það er markaðsvara sem hvergi er hægt að framleiða nema hér, við þær aðstæður að lömbin eru sett á fjöll og hafa þar af leiðandi sinn ákveðna keim. Það væri erfiðara og nær ómögulegt að reyna að koma á markað erlendis kjúklinga- og svínakjöti, eingöngu miðað við stærð markaðarins hér og enn stærri markaði í nágrannalöndunum, að ég tali ekki um þegar lengra er farið. Svo mikill verksmiðjubúskapur er þó ekki enn orðinn hér á landi og verður vonandi ekki á næstu árum. Nema að svo illa fari að erlendir markaðir verði orðnir varasamir vegna sýkingarhættu, að það verði eftirsótt að komast í íslenskt kjúklinga- og svínakjöt vegna hreinleikans. Ég óska þeim framleiðendum alls góðs í markaðssetningu erlendis. En ég veit ekki til þess að það sé í undirbúningi eða bígerð. En það gæti verið. Með útflutningsskylduna hefur hið opinbera einnig ákveðnar skyldur gagnvart markaðssetningu. Mörg okkar óskuðu þess að markaðssetningin hefði gengið betur, að hærra verð yrði á íslenska dilkakjötið. En raunin hefur verið að það hefur þó verið hækkandi og vonin hefur verið sú að sá markaður yrði það tryggur að það þyrfti ekki að koma til, hvorki útflutningsskyldu eða stuðnings við markaðssetningu. En eins og við vitum er sá markaður mjög ótryggur þar sem enn hefur ekki náðst markaðssetning nema í einni mjög stórri verslunarkeðju og það má því lítið út af bregða til að markaðshlutdeild okkar í Bandaríkjunum hrynji. Hæstv. forseti. Hér hefur verið vitnað til stöðu okkar og útflutningsskyldunnar og það sé orðið tímabært að huga að breytingum hvað varðar styrki til landbúnaðar. Það er alveg rétt. Því WTO, sem eru alþjóðasamtök í landbúnaðarframleiðslu, hafa verið nokkur undanfarin ár að vinna að alþjóðasamningum hvað varðar styrki til landbúnaðarframleiðslu. Hugmyndafræðin er þá önnur. Hugmyndafræðin er að byggja meira á svokölluðum grænum styrkjum eða styrkjum sem styrkja búsetu og eru ræktunarstyrkir og í raun og veru á þeirri hugmyndafræði að bændur séu umsjónarmenn lands og náttúru. En það hefur gengið mun hægar hjá WTO að koma þessum samningum á en áætlað var og er hugsanlegt að samstaða þróunarríkjanna og þriðja heimsins sé að skila sér. Hin sterkari ríki, iðnríkin, hafa ekki getað fylgt eftir hugmyndum um alþjóðavæðinguna eins og þau hefðu óskað sér og þessir samningar hafa tekið lengri tíma. Trúlega er ástæðulaust að hafa þessa svipu yfir, að þessir samningar séu að bresta á. Ég held að þeir séu í sjálfu sér ekkert að bresta á. Auðvitað á öll samningagerð hér á landi að miða að breyttri hugmyndafræði en ég held að við eigum ekki að þurfa að aðlaga okkur með það sama að samningum sem eru ekki einu sinni í höfn og munu örugglega, þegar þeir komast í höfn, hafa einhvern tíma til aðlögunar. Hugsanlega erum við að tala um tíma sem er nær þeim tíma sem sá sauðfjársamningur sem við ræðum hér um mun renna út. En eins og hæstv. landbúnaðarráðherra sagði í sinni stuttu ræðu var gert ráð fyrir ákveðnu óöryggi á markaðnum. Árið 2009 á að hætta við útflutningsskylduna og ég tel að þar hefði hæstv. ráðherra mátt bæta við að búið er að samþykkja breytingu á tollum á innflutningi á kjöti, heimildir til innflutnings hafa verið auknar, innflutningskvóti er hækkaður og verið var að fella niður tolla á innfluttu kjöti. Nú er alveg víst að innflutningur á kjöti verður í nýja veru. Hvar væri þá markaðssetningin? Það væri þá í ódýrari vöru. Það er þá spurning hvaða kjöti sú ódýrari vara ryður út. Það er gagnvart slíkum breyttum aðstæðum sem sauðfjárbændur standa og í rauninni ekkert síður bændur sem eru í framleiðslu á hvíta kjötinu því að þetta mun örugglega koma við þá líka. En segjum nú svo, hæstv. forseti, að markaðurinn verði ótryggur og umtalsverður innflutningur verði, eða að neytendur taki vel við sér og það verði góð sala á auknu magni af innfluttu kjöti. Það kemur auðvitað niður á þeirri framleiðslu sem núna er í landinu. Ef við lítum á sauðfjárbændur sem eru með kjöt í hærri verðlagningu fyrir neytendur þá blasir bara tvennt við, það er annaðhvort verðfall, verðhrun á lambakjötinu, með þeim afleiðingum að bændur verða gjaldþrota eða verða að bregða búi, eða þá að bændur fari í stórfelldan niðurskurð. Þetta mun einnig hafa áhrif á búsetu og afkomu sauðfjárbænda. Það er því einungis tvennt í dæminu. Ég tel að 300 milljónir á ári sé ekki há upphæð til að mæta þessu mikla óöryggi. Miðað við fjárhagsafkomu sauðfjárbænda skil ég hæstv. landbúnaðarráðherra að fara að ráðum lögfróðra manna og vilja ekki af lagatæknilegum ástæðum taka upp samninginn 2008, eins og hann var búinn að lofa bændum, og taka þá inn þetta ákvæði að afnema útflutningsskylduna, því að þessar 300 milljónir til sauðfjárbænda, miðað við þá hörmulegu stöðu sem margir þeirra eru í, tel ég að hafi gefið tilefni til þess að 2008 sé ótti hæstv. landbúnaðarráðherra yfir því að samningnum yrði illilega ruggað ekki ástæðulaus. Það gæti sem sé mjög trúlega komið í ljós að umræddar 300 milljónir væru engin ofrausn inn í sauðfjársamninginn án þess að taka tillit til markaðsóöryggis sem er fram undan. Ég skil því hæstv. landbúnaðarráðherra að vilja ekkert rugga skútunni með það að gefa bændum ekki tækifæri til þess að taka upp samninginn 2008 ef meta ætti stöðu þeirra á þeim tíma. En það er margt fleira sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefði getað haft áhrif á til þess að styrkja stöðu sauðfjárbænda annað en þessi sauðfjársamningur. Hann hefði getað staðið betur með bændum með því að standa að því að sú ríkisstjórn sem fer að fara frá gætti þess að bændur og þeir sem eru að hefja búrekstur fái hagstæð lán, að það verði auðveldara fyrir bændur að endurnýja á býlum sínum og koma nýjum ábúendum að. Hann hefði getað beitt sér fyrir því að lækka rafmagnskostnað hjá bændum sem er alveg að fara með kúabændur og sérstaklega ylræktina. Hann hefði getað beitt sér fyrir því að ríkisstjórnin sæi fyrir betri og öruggari fjarskiptum sem hindra það að margir bændur geta stundað eðlileg samskipti og verið í vinnu meðfram búi sem byggist á góðu fjarskiptasambandi. Hann hefði getað beitt sér fyrir því að hraustlegar yrði tekið á hvað varðar samgöngur um allt land og síðast en ekki síst hefði hann getað beitt sér fyrir því að flutningskostnaður væri lægri fyrir bændur og alla landsmenn. Ég veit ekki hvað hæstv. landbúnaðarráðherra hefur beitt sér í þessum málum en eitt er víst að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki gert það og m.a. þess vegna er staða margra sauðfjárbænda mjög erfið og er ekki eingöngu sauðfjársamningnum um að kenna heldur miklu frekar og jafnframt öllu ytra umhverfi sem snýr að íbúum í dreifbýli.

Herra forseti. Við ræðum hér við 3. umr. lög um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, það sem fyrst og fremst lýtur að lagabreytingum til þess að standa að baki nýgerðum samningi milli ríkisins og sauðfjárbænda. Hv. þm. Þuríður Backman fór yfir nokkur atriði sem ég hefði viljað minnast á varðandi mikilvægi sauðfjárræktarinnar, sauðfjárbúskaparins, fyrir atvinnulíf og búsetu í landinu. Það er að sjálfsögðu ekki einkamál sauðfjárbænda eða þeirra byggða þar sem sauðfjárrækt er stunduð, þetta er jú mál allra landsmanna. Það er ánægjulegt til þess að vita í nýlegri skoðanakönnun sem Gallup gerði hve sterkur samhugur er meðal þjóðarinnar gagnvart því að halda hér öflugum íslenskum landbúnaði og hve sterkur samhugur er um að hann sé stundaður, umhverfisvænn, í sátt við landið, í sátt við nýtingu auðlindanna á sjálfbæran hátt. Það er líka ánægjulegt að sjá hve neytendur og allur almenningur í landinu leggur ríka áherslu á að eiga aðgang að hollum og góðum landbúnaðarvörum á sem besta verði. Það má eiginlega líta á það sem forréttindi á vissan hátt að eiga aðgang að hreinum og hollum matvælum, eins og íslenskar landbúnaðarvörur eru. Þessi eindregna ósk samfélagsins um að staðinn sé vörður um íslenskan landbúnað hlýtur að hafa áhrif á þær lagasetningar sem við setjum á Alþingi gagnvart íslenskum landbúnaði, gagnvart rekstrar- og starfsskilyrðum, framleiðsluöryggi í íslenskum landbúnaði, hvaða lög og reglur við setjum. Það er mikilvægt að halda utan um og standa undir þeirri ábyrgð, skyldum og væntingum, sem íslenskt samfélag gerir til þingsins um að það standi að baki íslenskum landbúnaði. Hagsmunir landbúnaðarins og hagsmunir einstaklinganna og fjölskyldna þeirra sem stunda landbúnað fara saman með hagsmunum neytenda hvar sem er á landinu enda eru bændur og fjölskyldur þeirra líka mikilvægir neytendur landbúnaðarafurða. Þá er líka mikilvægt í umræðunni hér og verður aldrei ofgert að undirstrika mikilvægi matvælavinnslu og iðnaðar hvers konar sem tengist úrvinnslu og meðferð landbúnaðarvara. Einmitt á þeim svæðum þar sem atvinnulíf er hvað brothættast er þessi úrvinnsla hvað mikilvægust. En samt verður að undirstrika að gagnvart þjóðinni allri, gagnvart öllum íbúum landsins, er mikilvægt að við höfum innlendan og öflugan matvælaiðnað. Það er undir þessum formerkjum sem við ræðum samning sem verið er að gera milli ríkisins og sauðfjárbænda. Sauðfjárbændur, sem þekkja stöðu sinnar greinar náttúrlega best, lögðu í upphafi samningsgerðarinnar, eða samningsferlisins, fram sín samningsmarkmið og áherslur sem þeir töldu að væri mikilvægt að hafa til grundvallar við samningsgerðina, bæði frá hagsmunum þeirra séð og ekki hvað síður frá hagsmunum neytenda og sameiginlegum hagsmunum þjóðarinnar allrar. Svo virðist sem engin þeirra samningsmarkmiða sem þeir lögðu upp með hafi náð fram að ganga, það höfum við rætt um. Áður en ég kem að því atriði sérstaklega vil ég undirstrika það sem verður kannski aldrei of oft gert, að í þjóðarsáttarsamningunum svokölluðu sem gerðir voru, þar sem allir tóku höndum saman, bændur, launþegar, atvinnurekendur og ríkisvaldið, í að stöðva óðaverðbólgu, koma á jafnvægi í verðlagsmálum, koma á jafnvægi í efnahagslífi þjóðarinnar, í þjóðarsáttarsamningum sem skiptu gríðarlega miklu máli áttu bændur ekki hvað sístan hlut að máli. Þeir lögðu fram mikla fórn og ekki síst sauðfjárbændur sem höfðu kannski af hvað minnstu að taka. Þar var boðin verðstöðvun og hreinlega lækkun á umsömdu verði til þess að þjóðarsáttin mætti verða - því auðvitað höfðu þeir hagað því eins og aðrir, að stöðva óðaverðbólgu og það óöryggi sem var í efnahagsmálum þjóðarinnar. Margar aðrar stéttir hafa fengið þetta bætt, fengu þetta bætt á seinni stigum að hluta eða öllu leyti, þ.e. þá skerðingu sem þeir tóku á sig hvað varðar laun eða önnur kjör. Ég held að ef grannt er skoðað sjái menn að bændur, ekki hvað síst sauðfjárbændur, hafa kannski fengið hvað minnstan hlut til baka, sem hafði þó verið lofað að kæmi þegar efnahagsástandið leyfði. Öllum var lofað því að þá mundu þeir fá þessa kjaraskerðingu eða frestun á kjörum til baka eftir því sem tök væru á. Þessar endurgreiðslur eða endurbætur á kjörum sauðfjárbænda skiluðu sér ekki að fullu. Ég held því að þegar grannt er skoðað muni menn sjá að sauðfjárbændur og bændur um allt land hafa kannski lagt mest af mörkum varanlega til þess að koma á verðhjöðnun og stöðva óðaverðbólguna á sínum tíma. Mér finnst stjórnvöld kannski ekki gera sér fyllilega grein fyrir þessu eða halda því á lofti sem skyldi og huga að því þegar við nú erum að semja um umgjörð þessarar greinar. Eins og hæstv. landbúnaðarráðherra sagði í ræðu sinni áðan hafa bændur staðið við sína samninga. Þeir hafa tekið á sig skuldbindingar en ég minnist þess ekki að bændur hafi ekki staðið við þá samninga sem þeir hafa gert þó að það hafi oft og tíðum verið þeim erfitt að gangast undir ýmsar þær skyldur og kvaðir sem þeir samningar gátu haft í för með sér. Nú hafa mjólkurframleiðendur, eins og við þekkjum, tekið á sig verðstöðvun til að takmarka verðhækkanir á matvöru í landinu. Ég hef ekki séð aðra aðila gera það, samtök verslunarinnar eða afurðastöðvarnar, sláturleyfishafana, ég hef ekki séð að þeir tilkynntu neytendum að af þeirra hálfu væri verðstöðvun. Ég hef ekki séð að matvöruverslanir hafi tilkynnt einhverja verðstöðvun. Ég frétti af því gagnstæða, að verðhækkanir á kjöti, og einmitt innlendri framleiðslu, séu aldrei meiri en verið hafi nú á síðustu mánuðum. Hækkanir sem ekkert hafa skilað sér til framleiðenda. Það er því að ýmsu að hyggja þegar menn tala um heildarumgjörð þessarar greinar og matvælaframleiðslunnar í heild hvað þetta varðar. Menn skulu tala af gát og virðingu um hlut íslenskra sauðfjárbænda bæði í matvælaframleiðslu og í því að halda lágu verði og góðri vöru á markaði. Það eru aðrir sem taka þá skerfinn til sín að stórum hluta þegar verð til neytenda hækkar á þessum vörum. Víkjum aftur að samningnum. Hann er umgjörð um starfsskilyrði sauðfjárræktarinnar til næstu ára. Ég gerði grein fyrir því í ræðu minni um þetta efni í gær að mörg þau atriði sem þarna er verið að semja um hefðum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs viljað hafa öðruvísi. Við höfum flutt mörg þingmál um stefnu okkar í landbúnaðarmálum og varðandi það að tryggja öflugan og fjölbreyttan landbúnað, öfluga búsetu í sveitum landsins og framboð á hollum og góðum vörum til neytenda. Við lögðum til og endurfluttum þá tillögu að Alþingi mundi kjósa nefnd, skipaða fulltrúum allra þingflokka, til að vera stjórnvöldum og Bændasamtökunum til samstarfs og ráðuneytis við mótun nýs grundvallar fyrir búvöruframleiðsluna og setja fram tillögur um ráðstafanir til að treysta byggð í sveitunum. Það er alvarlegt hve byggðin er veik í mörgum sveitum. Það er mjög alvarlegt. Við ættum að mínu viti að vera að vinna að þjóðarsátt um að verja og efla byggðina frekar en að láta hana stöðugt vera á undanhaldi í þeirri þjóðfélagsþróun og við þá efnahagsstjórn sem ríkisstjórnin hefur rekið. Þess vegna fluttum við tillöguna um að þetta væri sameiginlegt átak. Það sem er ánægjulegt að sjá er að skoðanakannanir frá Gallup, sem voru birtar nú á dögunum, um viðhorf þjóðarinnar til landbúnaðar eru samhljóða áherslum okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þjóðin er sammála því að okkur ber skylda til þess að standa vörð um og efla íslenskan landbúnað og búsetu og byggð í sveitum landsins. Það eru stjórnvöld sem eru þessu kannski hvað andvígust eins og við höfum séð á tillöguflutningi þeirra og hvernig staðið hefur verið að málum undanfarið. Og verkin tala. Stórkostleg fækkun íbúa í mörgum byggðum landsins er hrein afleiðing af stefnu ríkisstjórnarinnar. Það væri hægt að fara um það mörgum orðum. Ég kem kannski að því síðar. Einn þáttur hefur verið í umgjörð íslenskrar sauðfjárræktar og búvöruframleiðslu og var tekinn upp árið 1996 sem liður í því að búa atvinnugreininni stöðugleika og einnig til að tryggja til lengri tíma framboð á hollum og góðum landbúnaðarvörum. Það er heimild til ráðherra til að beita útflutningsskyldu á dilkakjöti til að taka af sveiflur í framleiðslunni og ná þar með jafnræði. Sú útflutningsskylda kom hart niður á mörgum bændum og eins og hæstv. landbúnaðarráðherra kom inn á í ræðu sinni þurfti að setja á milli 30–40% af framleiðslunni í útflutning. Þetta var samt bara heimild sem ráðherra hafði, það var hann sem bar hina pólitísku ábyrgð á því hvenær henni skyldi beitt að fenginni umsögn Bændasamtakanna og fleiri aðila. Það er enginn sem óskar eftir því að endilega þurfi að standa að útflutningi með þessum hætti. Verulegt fjármagn var lagt í markaðsstarf erlendis á þessum vörum þó að mönnum hafi fundist það skila misjöfnum árangri. Þetta var eitt af þeim atriðum sem samtök bænda lögðu áherslu á að yrði áfram hluti af samningnum, þ.e. að ráðherra hefði heimild til að beita útflutningsskyldu ef þannig aðstæður sköpuðust að það væri talið mikilvægt og nauðsynlegt, bæði fyrir framleiðendur og neytendur. Ég legg áherslu á að það eru ekki síður langtímahagsmunir neytenda að hér ríki stöðugleiki hvað framleiðslu í sauðfjárrækt varðar. Svo virðist vera sem stjórnvöld hafi ekki haft skilning á þessum þætti og eftir því sem komið hefur fram þá sögðu fulltrúar ríkisins í samninganefndinni að lokum að ekki yrði gerður samningur ef heimild til útflutningsskyldu yrði inni. Sauðfjárbændur stóðu þá frammi fyrir miklum vanda því að framleiðsluferlið er langt í sauðfjárræktinni, nokkur ár, og því mikilvægt að starfsumgjörð greinarinnar búi við festu til nokkurra ára þannig að framleiðendur viti hvað um er að ræða. Þeim var nauðugur einn kostur að semja undir þessum kröfum ríkisins. Engu að síður vöruðu þeir mjög við þessu og lögðu áherslu á að þó að þetta væri sett upp sem samningsmarkmið, að heimild til að beita útflutningsskyldu félli niður 1. júní 2009, yrði lagaheimildin áfram inni, heimildarákvæði til ráðherra til að beita því sem stýritæki í vissum neyðartilvikum. Svo virðist sem samninganefnd ríkisins, eða a.m.k. landbúnaðarráðuneytið, hafi fallist á þetta. Við í landbúnaðarnefnd fengum bréf varðandi þetta mál, undirritað af nokkrum fulltrúum í samninganefndinni. Ég held að það sé mjög mikilvægt, af því að hæstv. ráðherra hefur borið brigður á að rétt sé með farið, að ég endurtaki þetta bréf. Það er jú visst áræði af fulltrúum bænda í samninganefndinni að senda frá sér þetta bréf til að það sé staðfest hver voru samningsmarkmið sauðfjárbænda og hvað ekki gekk eftir af því sem þeir töldu sig hafa vilyrði fyrir. Bréfið er stílað á hv. landbúnaðarnefnd, formanninn Drífu Hjartardóttur, og er dagsett 5. mars 2007. Í bréfinu segir, með leyfi forseta: „Við undirrituð sem störfuðum í samninganefnd bænda um nýgerðan sauðfjársamning gerum eftirfarandi athugasemdir við frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Við mótmælum harðlega þeirri breytingu sem kemur fram í 23. gr. frumvarpsins en þar segir: „Frá og með 1. júní 2009 fellur útflutningsskylda kindakjöts skv. 29. gr. laga nr. 99/1993 brott. Fram til 1. júní 2009 gilda ákvæði 3.–6. mgr. 29. gr. og 74. gr. laga nr. 99/1993, eftir því sem við á.““ - Áfram segir í bréfi frá fulltrúum í samninganefnd bænda: „Eftir að samninganefnd bænda hafði fallist á“ - takið eftir orðalaginu, þeir áttu ekki annars úrkosta, þeim var stillt upp við vegg - „að útflutningsskylda kindakjöts skyldi falla niður frá og með 1. júní 2009 var alltaf samkomulag um að lagabreyting sem staðfesti þetta yrði lögð fram á haustþingi 2008 en ekki nú. Framan af var þetta ákvæði inni í samningstextanum“ - ég vek athygli á því, forseti, því þetta er allt öðruvísi en hæstv. ráðherra hefur greint frá - „en var fellt niður undir lokin eftir að lögfræðingur landbúnaðarráðuneytisins taldi það betra og mundi engu breyta þar sem fullt samkomulag væri um að þetta kæmi ekki fram fyrr en 2008. Nú bregður svo við að þetta er sett inn í lagatextann.“ Og áfram segir í bréfinu, með leyfi forseta: „Í öllu kynningarferlinu var bændum greint frá þessu. Á þessum fundum voru annars vegar fulltrúar bænda og hins vegar stundum landbúnaðarráðherra eða aðstoðarmaður hans og tóku undir þetta sjónarmið eða mótmæltu ekki.“ Og lokaorðin í bréfinu frá fulltrúum bænda í samninganefndinni við ríkið eru: „Við undirrituð mótmælum þessu harðlega og skorum á landbúnaðarnefnd Alþingis að sjá til þess að við áðurnefnd fyrirheit verði staðið.“ Undir bréfið rita fyrir hönd samninganefndar bænda þrír af fimm í nefndinni: Gunnar Sæmundsson, Jóhanna Pálmadóttir og Fanney Ólöf Lárusdóttir. Ég tel að heimild til útflutningsskyldu eigi að vera inni og er sammála bændum hvað það varðar. En sama hvaða skoðun maður hefur á því þá ber manni samt að standa við þau fyrirheit og vilyrði og það heiðursmannasamkomulag sem gert er með þessum hætti. Það þarf þá a.m.k. að tilgreina hvers vegna það er ekki hægt. Ég tek því afdráttarlaust undir orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, þingmanns Sjálfstæðisflokksins, sem hann hafði í umræðum í dag og um sama mál í gær, þar sem hann benti á að sauðfjárræktin leikur lykilhlutverk í atvinnulífi í mörgum byggðum og úrvinnslan og störf tengd henni skipta þar höfuðmáli. Fyrir neytendur skiptir það líka höfuðmáli að framleiðsluöryggi sé tryggt. Einn af þessum þáttum var heimildin til útflutningsskyldu til að tryggja jöfnuð ef sveiflur yrðu, sú heimild hefur verið til staðar síðan 1996. Það er enginn að fagna því að beita þurfi henni með þeim hætti að leiði til verðskerðingar en hún hefur samt verið hluti af þessari umgjörð. Þess vegna leyfi ég mér að flytja hér tillögu sem er mjög lík þeirri tillögu sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson flutti í gær, hún lýtur að sama máli en er þó aðeins öðruvísi, með leyfi forseta: Við 2. gr. frumvarpsins, þ.e. það sem lýtur að því að heimild til útflutnings gildi, þar komi tvær nýjar málsgreinar sem hljóði svo: Landbúnaðarráðherra getur ákveðið að tiltekið hlutfall dilkakjöts skuli flutt á erlendan markað. Slíka ákvörðun skal aðeins taka ef ráðherra metur stöðu kjötbirgða, framleiðslu- og söluhorfur með þeim hætti að fyrirsjáanlegt sé verðhrun og afkomubrestur hjá sauðfjárbændum og að fengnu áliti Bændasamtaka Íslands. Slíka ákvörðun skal tilkynna fyrir 1. ágúst ef hún á að gilda fyrir sláturtíð að hausti og getur hún gilt fyrir allt að tólf mánaða framleiðslu- og sölutímabil. Hafi landbúnaðarráðherra ákveðið útflutningshlutfall skv. 3. mgr. er sláturleyfishafa skylt að leggja til kjöt til útflutnings samkvæmt ákvörðun hans. Geri hann það ekki skal innheimta af honum gjald sem landbúnaðarráðherra ákveður og skal svara til mismunar á áætluðu heildsöluverði og viðmiðunarverði, sem miðast við meðalverð fyrir útflutt dilkakjöt í heilum skrokkum undanfarna tólf mánuði. Allir framleiðendur dilkakjöts - ég vek athygli á því, allir framleiðendur dilkakjöts - skulu taka þátt í þessum útflutningi eða sæta útflutningsuppgjöri fyrir sama hlutfall af framleiðslu sinni. Þetta er þá breytingartillaga mín. Ég vek athygli á því að verið er að gera samning við alla sauðfjárbændur, alla sauðfjárframleiðsluna og þess vegna er mjög eðlilegt að allir sauðfjárbændur taki að sér og axli ábyrgð og skyldur og ávinning af samningnum. Áður var það eins og hæstv. landbúnaðarráðherra benti réttilega á að útflutningsskyldan gat komið misjafnt niður á bændum eftir því í hvers konar ramma innan sauðfjársamningsins þeir voru staddir. En með þessari tillögu er gert ráð fyrir að það sé jafnt yfir alla. Ég vek líka athygli á því að með þessari heimild er líka hægt að grípa inn í afurðasölufyrirtækin, sláturhúsin, með því að þau eru þá öll orðin skyldug til þess að vinna saman með þessum hætti. Ég held reyndar að eitt af stóru vandamálunum hjá okkur nú sé hin gríðarlega samþjöppun sem orðin er í sláturhúsum í landinu. Það er búið að leggja af slátrun í heilum landshlutum. Á Vestfjörðum er ekkert sláturhús og víðar um land, t.d. á Austurlandi. Það er verið að flytja féð langar, langar leiðir í slátrun sem ekki er talið gott og auk þess sem ýmsir matarmenningarlegir þættir hverfa úr byggðunum ef slátrunin fer þaðan burtu. Fyrir utan atvinnu- og iðnaðarmöguleika. Hæstv. ráðherra minntist á hagræðingu, það væri mikil hagræðing að því fækka sláturhúsum. Ég heyri bændur kalla eftir því og spyrja hvenær hagræðingin í sláturhúsunum komi til með að skila sér til þeirra. Þeim hefur verið lofað hinum og þessum verðhækkunum gegn því að sláturhúsunum þeirra verði lokað. Ég heyri marga bændur segja að það hafi nú farið heldur lítið fyrir því að þeir hafi fengið eitthvað af þeim hagræðingaraðgerðum. Peningarnir sem landbúnaðarráðherra ráðstafaði til einstakra sláturhúsa til þess að loka, þeir hefðu kannski verið betur komnir beint í nýja atvinnustarfsemi. Tökum t.d. lokun sláturhússins á Kirkjubæjarklaustri. Ég held að það hafi verið röng aðgerð að fara að borga sláturhúsunum sérstaka peninga fyrir að loka sláturhúsinu á Klaustri. Ég held að það hafi ekki verið nein góð byggðaaðgerð. Ég segi bara alveg eins og er. Það getur hver haft sína skoðun á því. Og við stöndum kannski frammi fyrir enn þá meiri samþjöppun í sláturhúsa- og afurðastöðvum hér á landi. Það má vel vera að menn finni fyrir því hagræðingarrök og að hægt sé reikna slíkt út. En ég er ekki viss um að þegar á heildina er litið þá sé hagsmunum neytenda og hagsmunum framleiðenda best borgið með því að hér séu bara eitt eða tvö sláturhús. Ég er ekki viss um það og er reyndar viss um að svo er ekki og það er sannfæring mín. Þessi umgjörð skiptir neytendur og framleiðendur líka máli. Að hér sé þannig umhverfi að hvorki komist á einokun né fákeppniskringumstæður sem mönnum finnst vera komið býsna langt nú þegar. Það eru hvorki hagsmunir framleiðenda né neytenda að hér verði aukin fákeppni og einokun á þeim sviðum. Mönnum finnst nóg að í versluninni og ein ástæðan fyrir háu vöruverði er talin vera fákeppni. Það eru því mörg atriði sem hafa áhrif. Virðulegi forseti. Í lokin vil ég ítreka að sú tillaga sem ég flyt nú er frábrugðin tillögu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem var flutt hér í dag að því leyti til að ég tel að landbúnaðarráðherra eigi að bera hina pólitísku ábyrgð á þeirri aðgerð ef beitt er útflutningsskyldu þótt hann þiggi þar ráð og leiðbeiningar annarra aðila. En landbúnaðarráðherra eigi að bera ábyrgð á því og eins og eðlilegt er í samráði við bændasamtökin og það sé bara eðlilegur hluti af þeirri samningsumgjörð sem verið er að setja hér um starfsskilyrði sauðfjárræktarinnar. Ég skora á hv. alþingismenn að hugsa sinn gang vel þegar tillagan kemur til atkvæðagreiðslu. Sauðfjárræktin skiptir svo gríðarlegu máli í byggða- og atvinnulegu tilliti með svo margþættum hætti. Hún skiptir neytendur líka gríðarlegu máli eins og hefur komið fram í nýjustu skoðanakönnunum. Við eigum að hlusta rækilega á ráð bænda sem lögðu þetta eindregið og afdráttarlaust til. Bændur hafa staðið við alla sína samninga eins og hæstv. landbúnaðarráðherra kom að hér áðan. Þeir hafa lagt sitt af mörkum þegar kallað hefur verið eftir framlagi þeirra til þjóðarsáttar. Eigum við ekki líka að hlusta á ráð þeirra um hvernig þeir telja að þessari grein og framleiðslu sé best borgið fyrir hagsmuni allrar þjóðarinnar, neytenda og framleiðenda? En ekki einhverjum skammsýnum stjórnmálamönnum eins og virðist hafa orðið ofan á hjá ríkisstjórninni sem telur sig vita betur hvað sé sauðfjárræktinni fyrir bestu, betur en það fólk sem þar er í forustu og leggur góð ráð til sem ríkisstjórnin ákveður að hafa að engu.

Virðulegi forseti. Mig langar að biðja hv. þm. Jón Bjarnason að skýra kannski betur fyrir mér breytingartillögu þá sem hann flytur og er efnislega í þá veru að áfram verði útflutningsskylda eða ráðherra heimilt að grípa til þess að skylda bændur til að flytja á erlendan markað tiltekið hlutfall af dilkakjöti. Mér finnst eiginlega vera þrennt sem kemur til álita í þessu og þarf að velta fyrir sér. Í fyrsta lagi þá nær skyldan í dag til allra framleiðenda, líka þeirra sem ekki starfa samkvæmt þeim samningi sem bændasamtökin hafa við ríkið. Útflutningsskyldan gerir það því að verkum að bónda sem framleiðir kindakjöt án nokkurs stuðnings er gert skylt að flytja tiltekið hlutfall af framleiðslu sinni á erlendan markað. Með öðrum orðum þá er honum meinaður aðgangur að íslenskum markaði þó að hann sé á engan hátt tengdur kerfinu sem er tilefni til þess að grípa til skyldunnar. Í öðru lagi spyr ég hv. þingmann hvort í tillögu hans um að hafa áfram útflutningsskyldu felist, ef hún verður samþykkt, að fjárhæðir í samningnum verði lækkaðar sem nemur þeim 300 millj. kr. sem settar voru inn í samninginn til þess að bæta bændum það tekjutap sem er áætlað að þeir verði fyrir vegna þess að aukin samkeppni á innlendum markaði mun væntanlega leiða til lægra verðs fyrir þá. Þannig að bændunum í raun og veru er bættur skaðinn af samkeppninni með þessum 300 millj. en neytendur njóta góðs af því. Ég spyr því hv. þingmann ef hann ætlar að koma í veg fyrir samkeppnina hvort hann ætli þá að taka þessar fjárhæðir út úr samningnum.

Herra forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson notar nú orð sem ég nota ekki. Ég segi ekki að koma í veg fyrir samkeppni. Ég segi ekki útflutningsskylda. Ég tala hér um heimild til útflutningsskyldu. Á því er verulegur munur og þegar menn tala um þetta þá verða þeir að tala um það þannig að þeir skilji það. Ég bendi á að þetta eru eindregnar tillögur bænda. Og þeir telja sig hafa þetta vilyrði alveg fram á síðasta klukkutíma samningslotunnar. Þannig að ég bendi á að það er eitt það mikilvægasta að maður stendur við vilyrði sem gefin eru í samningnum. Þeir hafa örugglega sín rök fyrir því. Ég dreg ekki í efa að þessir samningamenn, Gunnar Sæmundsson í Hrútatungu, Jóhanna Pálmadóttir á Akri og Fanney Ólöf Lárusdóttir á Klaustri, vita hvað þeir eru að segja. Við erum hér fyrst og fremst að tala um útflutning. Að það sé heimild til hans og það er alveg rétt að í tillögu minni legg ég til að hann komi á alla. Þetta sé á vissan hátt félagsleg aðgerð. Það er alltaf þannig í félagslegum aðgerðum að einhverjum finnst á sig hallað persónulega og hann telur að hann hefði á einhverjum tímapunkti eða undir einhverjum kringumstæðum getað haft betur með því að standa utan félagslegrar ábyrgðar. Við þekkjum það alveg. En ef við horfum á heildina þá er það jú í sjálfu sér félagshyggjan sem ber hópinn best fram. Það er það sem þarna er lagt til. Ég ítreka að ég tek mark á fulltrúum sauðfjárbænda sem leggja þetta til, þeir þekkja þessa grein mjög vel 

Virðulegi forseti. Ég skal nú ekki blanda mér í deilur um það bréf sem hv. þingmaður hefur lesið upp bæði í gær og í dag. En eins og ég skil það efni er ekki ágreiningur um að samkomulag hafi verið um að afnema útflutningsskylduna. Ágreiningurinn lýtur að því að bréfritarar telja ráðherrann hafa lofað því að flytja ekki tillöguna um að afnema hana núna heldur síðar. En samkomulag hafi verið um að afnema útflutningsskylduna. Þannig skil ég efnið og ég bið hv. þingmann um að leiðrétta mig ef ég hef misskilið þetta. En ég vek athygli á því að hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni sem ég lagði fyrir hann um fjárhæðirnar í samningnum. Er hv. þingmaður að leggja til að fjárhæðirnar, þessar 300 millj. kr. á ári, sem settar eru inn í samninginn til að mæta tekjutapi bænda vegna aukinnar samkeppni á sölu á kjötmarkaði, verði teknar út úr samningnum ef fallist verður á tillögu hans um að viðhalda útflutningsskyldunni? Það fer saman. Það er óumdeilt að það fór saman í samningsferlinu að þessir peningar komu inn í samninginn til mótvægis við áhrifin af því að afnema útflutningsskylduna. Ef hv. þingmaður vill ekki lækka fjárhæðirnar þá er hann einfaldlega að leggja til að neytendurnir borgi meira fyrir sína vöru sem nemur þessum fjárhæðum og skattgreiðendur borgi meira sem nemur þessum fjárhæðum vegna þess að samningurinn er áfram með þeim inni. Það er út af fyrir sig sjónarmið. En þá er það ljóst í hverju munurinn liggur af hálfu hv. þingmanns. Að lokum vil ég segja að ég er ósammála honum í því að það eigi að leggja hömlur á atvinnufrelsi manna til að stunda sauðfjárrækt. Kjósi maður að stunda þá atvinnugrein án nokkurs stuðnings af hálfu ríkisins, þá á honum að vera frjálst að gera það og eiga aðgang að íslenskum 

Herra forseti. Það er nú svo að samningsmarkmið og kröfur sauðfjárbænda lágu fyrir um að þeir vildu að heimild til útflutnings væri inni. Þegar sýnt var fram á að það gengi ekki upp, eins og ég hef rakið og get gert aftur, vildu þeir að hún yrði a.m.k. ekki felld úr lögum fyrr en haustið eftir þannig að menn gætu metið aðstæðurnar þangað til. Við erum samtímis að rýmka fyrir innflutningi á landbúnaðarvörum og það er eðlilegt að við látum þetta gerast í áföngum. Þetta eru eðlileg varnaðarorð og varnaðartillögur manna sem þekkja mjög vel til greinarinnar. Hvort það eru 300 millj. kr. eða hvað, við erum ekki aðilar að samningnum. Mér finnst það mjög lítið að verja 30 eða 40 millj. kr. eða hvað það nú er í að styrkja nýliðun í landbúnaði, mér finnst það allt of lág upphæð og mér finnst upphæðin í samningnum í sjálfu sér ekkert há. Ég er ekki sammála þingmanninum í því að það séu ekki hagsmunir neytenda að standa vörð um öfluga íslenska sauðfjárrækt. Hann talar um þetta sem skatta á neytendur. Ég er ekki viss um að bændur séu sammála hv. þingmanni um að þessi stuðningur inn í samninginn sé hreinn skattur á neytendur. Ég er ekki viss um að bændur séu sammála þingmanninum í því. Þetta eru tillögur Félags sauðfjárbænda eða samningsaðila þeirra. Hvernig hefði farið með þessar 300 millj. kr.? Ég er ekki að semja hér. Ég er einungis að flytja eindregna áherslu samninganefndar eða Félags sauðfjárbænda sem ég styð.

Herra forseti. Við 3. og síðustu umræðu um lagafrumvarp sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur flutt, sem er út frá sauðfjársamningnum, vildi ég í lokin leggja orð í belg. Ég sakna þess að hæstv. landbúnaðarráðherra skuli ekki vera í salnum. Ég mun óska eftir því í lok máls míns að hann verði hér viðstaddur vegna þess að ég hyggst bera fyrir hann nokkrar spurningar. Margt hefur blandast inn í þessa umræðu og sem dæmi má taka matvælaverð. Hver ber ábyrgð á háu matvælaverði á Íslandi? Einnig má nefna byggðastefnu. Hver ber ábyrgð á fólksfækkun í sveitum landsins og mörgum landshlutum? Á Vestfjörðum hefur fækkað um 20% á 10 eða 20 árum. Það hefur fækkað um þúsund manns í Vestmannaeyjum sl. 10 ár og þannig mætti lengi telja. Auðvitað er farið um víðan völl og málin rædd. Þessi samningur um stuðning við sauðfjárrækt á Íslandi er vissulega einhvers konar byggðastyrkur við mörg svæði þar sem erfiðleikar eru mestir og kannski ekki mikið um aðra atvinnu eða annan rekstur. Þetta er líka menningarstyrkur, það má setja það þannig fram, til þess að halda í sauðfjárrækt og stuðla að því að við Íslendingar verðum sjálfum okkur nógir hvað varðar framleiðslu á lambakjöti, þessu heimsins besta kjöti sem sannarlega er framleitt hér. Hvergi hefur maður fengið betra lambakjöt en hér á Íslandi. En ég hyggst fara yfir þessa þætti og blanda inn í þetta byggðamálum og þessum samningi, rekstrarskilyrðum sauðfjárbænda og annarra bænda og rekstrarskilyrðum fólks sem býr úti á landi. Ég hef áður vitnað í grein sem ég skrifaði á síðasta ári eftir samtal mitt við sauðfjárbónda sem vakti athygli mína á því að hann fengi rétt um 310 kr. fyrir hvert kíló af innlögðu lambakjöti eða rétt um 4.700 kr. fyrir 15 kílóa þungan skrokk. Ég trúði vart mínum eigin eyrum þegar bóndinn var að lýsa þessu og það gerði það að verkum að ég gerði mér far um að skoða hvar mismunurinn væri. Það er himinn og haf á milli þessara 310 kr. til þess sem maður borgar úti í búð. Greinin hét einfaldlega: Hver fær mismuninn? og kem ég að því síðar hverjir svöruðu og hvaða mismun maður gat fengið út úr þessu. Lausleg könnun mín, virðulegi forseti, leiddi í ljós að þessi 15 kílóa lambaskrokkur, sem bóndinn fékk 4.700 kr. fyrir, var seldur út úr búð, ófrosinn og niðursagaður eftir kúnstarinnar reglum, fyrir rétt um 23 þús. kr. Verðgildið hafði sem sagt aukist um rúmar 18 þús. kr. eða um rúmlega 400% frá bónda til neytanda. Er rétt að vekja athygli á því að hlutur bóndans var einungis um 20% af útsöluverði. Hlutur bóndans var lítið eitt hærri en hlutur ríkissjóðs í virðisaukaskatti af vörunni seldri út úr búð. Mér reiknast til að virðisaukaskattur til ríkissjóðs af þessum umrædda lambaskrokki hafi verið um 2.200 til 2.300 kr. eða tæpar 200 kr. á kíló. Mér sýndist sem svo að miðað við heildarframleiðslu lambakjöts á ári fengi ríkissjóður til baka í virðisaukaskatt um 70% af beingreiðslum þess árs. Ég spurði líka hvort menn teldu þetta ábatasaman atvinnurekstur og komst að þeirri niðurstöðu að svo er ekki. Ég tók dæmi af bónda sem leggur inn 300 lömb að hausti, eða um 4.500 kg af kjöti, og fær fyrir það 1,4 millj. kr. og rétt um 1,2 millj. kr. í beingreiðslur eða rétt um 2,6 millj. kr. í heildartekjur. Það átti sem sagt að nægja bóndanum og fjölskyldu hans til lífsviðurværis og reksturs og viðhalds húsakosts og tækja. Ég spurði hvort þetta hljómaði freistandi, hvort einhver vildi taka yfir slíkan rekstur og hvort menn héldu að hann væri ábatasamur. Ég fékk ekki svar við þessum spurningum mínum frá þeim sem ræða þessi mál en ég fékk viðbrögð við greininni frá einum aðila. Fyrrverandi formaður Bændasamtakanna skrifaði grein en sú grein var eingöngu um skiptingu kjöts, hvernig ætti að saga það niður. Eins og ég sagði var það eingöngu bitamunur í orðsins fyllstu merkingu. Útreikningar mínir voru ekki vefengdir þó að þeir hafi ekki verið hávísindalegir. Ég tek skýrt fram að þeir eru ekki fullkomlega réttir, það getur verið spurning hve mikið fer í verðlausa hluti, en engu að síður gefa þeir góða vísbendingu. Ég sem sagt fékk viðbrögð sem voru engin viðbrögð við því hver fengi mismuninn. Ég hef hins vegar fengið símtal frá aðila sem vinnur í sláturhúsi og í því kom fram að sláturhúsið tók á þessu sama ári 160 kr. í kostnað á hvert kíló. Þá voru komnar 310 kr. til bóndans, 160 kr. til sláturhússins og mismunurinn var verslananna og þeirra sem vinna kjötvörur - í því tilviki sem hér um ræðir held ég að kjötið sé mest sagað niður í búðum. Ég gat ekki séð annað en það væri verslunin sem tæki mismuninn og auðvitað geta alls konar ástæður verið fyrir því. Ein ástæðan, sem m.a. var nefnd einhvern tíma í fréttum, var sú að sú kvöð er á þeim sem framleiða kjöt að þeir taki það þegar komið er fram yfir síðasta söludag og sennilega fargi því. Það leiðir hugann að því hvort reglurnar séu of strangar eða hvernig þessu er fylgt eftir. Ég hef ekki hugmynd um það en það væri fróðlegt að vita hve miklu af lambakjötsframleiðslu ársins er hent vegna þess að hún fer fram yfir síðasta söludag, ef það er þá þannig. Ég mundi reyndar halda að það væri ekki. Niðurstaða mín er sú, virðulegi forseti, að það er ekki bóndinn sem ber ábyrgð á háu verði á landbúnaðarvörum út úr búð. Hann framleiðir heimsins besta lambakjöt og tekur nánast ekkert fyrir það. Ég sagði í greininni að íslenskir neytendur stæðu í mikilli þakkarskuld við bændur fyrir að framleiða þetta ágæta kjöt og taka ekkert fyrir það og ég segi það enn einu sinni. Virðulegi forseti. Það eru fleiri þættir sem snúa að rekstrarskilyrðum bænda heldur en það sem gert er í samningi milli Bændasamtaka og ríkisins í stuðningi við viðkomandi grein, hvort sem það er sauðfjársamningurinn eða mjólkursamningurinn sem við gerðum fyrir nokkrum árum. Það er fleira í þessu. Það er ýmislegt í ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar, meðvitað og ómeðvitað, sem gerir það að verkum að lífskjör bænda og landsbyggðarfólks versna. Á ég þá við hinar miklu skattahækkanir sem ég hef oft kallað landsbyggðarskatta og ýmsar álögur sem koma hvað verst niður á landsbyggðarfólki. Í þessu tilviki ætla ég að gera bændur að umtalsefni af því að við erum að ræða samning við þá. Við erum að ræða kaup og kjör bænda og um rekstrarskilyrði þeirra alveg eins og við ræðum um rekstrarskilyrði annarra fyrirtækja, hvort sem er banka, skipafélaga eða hvers sem er. Ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir mikilli skattahækkun á flutningastarfsemi sem er mikilvægur þáttur í rekstrarkostnaði hvers býlis, við aðföng og við að koma frá sér vörum, annars vegar vegna reksturs og hins vegar almennri matvöru. Þar hefur skattlagning hins opinbera hækkað mjög mikið undanfarin ár og alveg sérstaklega nú síðustu tvö þrjú ár eða frá því að þungaskattskerfinu var breytt og olíugjald tekið upp. Ég hef sagt það áður, og hef aldrei fengið svar þó að ég hafi talað við hæstv. fjármálaráðherra um það, að þegar fjármálaráðuneytið var að gera þessa kerfisbreytingu voru einfaldlega notaðar vitlausar tölur við að deila seldum olíulítrum í þungaskattinn og út úr því kom miklu hærra olíugjald en þurfti. Það er staðfest í samgönguáætlun að mismunur er hvorki meira né minna en 50 milljónir lítra, það er sem sagt 70% meira sem kemur inn af olíugjaldi heldur en reiknað var með. Það er vegna þess að það gleymdist að nota 50 millj. lítra af seldri olíu til að deila í þungaskattinn til þess að fá út hvar olíugjaldið átti að vera. Þetta hefur farið þráðbeint út í verðlagið, stórhækkað flutningskostnað, stórhækkað rekstrarkostnað heimilanna og þá alveg sérstaklega bænda vegna þess að ofan á þetta voru bændur áður með afslátt á þungaskatti sem var felldur niður við þessa breytingu. Þess má geta að ríkisstjórnarflokkarnir felldu breytingartillögu frá okkur jafnaðarmönnum á þingi um það að bændur mundu njóta sömu kjara. Við töldum afsláttinn sem bændur fengu af þungaskattinum á sínum tíma einfaldlega hluta af starfskjörum þeirra. En hann datt út þegar olíugjaldið var tekið upp. Hækkandi flutningskostnaður hefur komið inn í umræðuna, en helmingurinn af því er ekki annað en skattheimta til ríkissjóðs, vegna baráttu Vestfirðinga fyrir umbótum. Ríkisstjórnin brást við með því að skipa enn eina nefnd til að fjalla um vanda Vestfjarða því að fyrirtækin verða að fara, m.a. út af háum flutningskostnaði. En það á að skipa enn eina nefnd til að fara í gegnum þetta. Má ég, virðulegi forseti, minna á að í aðdraganda alþingiskosninga 2003 tóku þrjú ráðuneyti sig til, þ.e. samgönguráðuneytið, fjármálaráðuneytið og iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið, og skipuðu nefnd til að fara í gegnum flutningskostnað sem skilaði skýrslu og tillögum til ríkisstjórnar. Því var lofað í kosningabaráttunni að gera ætti eitthvað með hana en eftir kosningar hefur það auðvitað allt verið svikið eins og svo margt annað. Ég lagði fram fyrirspurn á hinu háa Alþingi um að fá að sjá þessa skýrslu. Það er ákaflega merkilegt, virðulegi forseti, að þáverandi ráðherra byggðamála, Valgerður Sverrisdóttir, neitaði að birta skýrsluna í svari við fyrirspurninni og neitaði að fjalla um þær tillögur sem þar voru lagðar fram. Það var ákaflega furðulegt, virðulegi forseti, en er í takt við það sem áður hefur gerst í þessum málum. Virðulegi forseti. Ég ætla einnig að gera að umtalsefni skilyrði bænda og dreifbýlisfólks til að senda unglinga sína til náms eins og aðrir Íslendingar. Eðli málsins samkvæmt þarf nánast alltaf að senda námsmenn, börn og unglinga, um langan veg á næsta stað þar sem ríkið rekur framhaldsskóla. Við viljum ekki reka framhaldsskóla í hverju þorpi á landinu heldur er þeim dreift um landið og þangað safnast saman nemendur. Á móti höfum við viljað jafna kostnað fólks af því að senda unglingana sína til náms fjarri heimili. Það eru dæmi um að kostnaður við að senda ungling að heiman í framhaldsskóla geti verið á bilinu 500–600 þús. kr. á ári, fyrir einn ungling. Það eru töluverðir peningar og viðkomandi heimili þarf sennilega að þéna upp undir milljón eða rúmlega það til að eiga þessar 500–600 þús. kr. svo hann geti staðið jafnfætis íbúum á þeim stöðum þar sem framhaldsskóli er rekinn af ríkissjóði, greiddur byggingarkostnaður, kennaralaun og rekstrarkostnaður þar sem sumum íbúum nánast dugar að ganga yfir götuna í skólann. Þetta höfum við viljað jafna út með því sem stundum er kallað dreifbýlisstyrkur en ég kýs frekar að nota nafnið jöfnunarsjóður til náms. Sá styrkur hefur ekki verið hækkaður fjölmörg undanfarin ár. Á tímum verðbólgunnar hefur hlutfall styrksins alltaf lækkað og gert fólki erfiðara um vik að senda unglinga til náms. Þetta finnst mér ósanngjarnt, virðulegi forseti. Þetta er hluti af rekstrardæmi heimilanna. Þetta er sanngjarnt jafnréttismál, snýst um jafnrétti og jafnræði sem við eigum auðvitað að vera stolt af og viljum hafa á Íslandi, eins og við teljum okkur gera en vantar oft mikið á. Virðulegi forseti. Fleira snýr að rekstrarskilyrðum bænda. Þar kem ég inn á vegamál. Framlag á vegáætlun til tengivega og safnvega hefur lækkað hlutfallslega - í ár er framlag til tengivega rétt um 640 millj. kr. og 350 millj. kr. til safnvega - þegar það er haft í huga, virðulegi forseti, að það er ekkert smáræðis vegakerfi á Íslandi, eða rétt um 13 þús. kílómetrar alls. Ef við förum bara í landsbyggðarkjördæmin þrjú þá sjáum við það að stofnvegir eru þar í kringum 4 þús. km, tengivegir eru í kringum 4 þús. km og safnvegir rétt í kringum 2 þús. km. Þessi upphæð sem ég nefndi áðan, tæpur milljarður, á að fara til tengivega og safnvega á ári, í að byggja upp þetta mikla vegakerfi. Það er auðvitað ástæðan fyrir því að fjölmargar sveitarstjórnir og hagsmunasamtök fólks vítt og breitt um landið hafa sent samgöngunefnd áskorun, kvartanir og bréf þar sem hvatt er til vegabóta á þeirra svæði, eingöngu til þess að fólk komist á milli staða. Spurningin er ekki um á hvaða tíma og á hvaða hraða fólk kemst, eins og það snýst um á höfuðborgarsvæðinu, heldur yfir höfuð hvort fólk komist milli staða eða komi framleiðslu sinni, mjólk eða öðru yfir höfuð frá viðkomandi býli og í næsta kaupstað. Það er dálítið mikið atriði, virðulegi forseti, og rétt að hafa í huga að lítið fé hefur verið sett í þessa vegi sem gerir auðvitað að verkum að ástand þeirra er eins og það er. Að lokum vil ég koma að því, virðulegi forseti, sem við þingmenn jafnaðarmanna höfum oft tekið til umræðu, þ.e. háhraðatengingar. Ég minnist þess þegar fjarskiptalög voru sett fyrir nokkrum árum. Þá þótti það mjög merkilegt hjá okkur, og við vorum í raun öll mjög stolt af því, þegar við settum upp svokallaða alþjónustu eða ISDN-samband sem átti að vera á hverju heimili. En vegna örra breytinga og framþróunar vorum við rétt búin að samþykkja lögin þegar það var orðið úrelt. Nú er ekki hægt að bjóða upp á slíkt samband, það er einfaldlega allt of hægvirkt. Það er lágmark að hafa ADSL-tengingu, háhraðatengingu sem er auðvitað í mjög mörgum dreifðum byggðum landsins og hjá bændum mjög léleg. Það skekkir samkeppnishæfni þeirra, bæði gagnvart bændum sem vilja stunda fjarnám eða unglinga sem vilja sækja sér gögn vegna skólagöngu, sem auðvitað færist mjög í vöxt. Þarna situr fólk einfaldlega ekki við sama borð. Hið sama gildir um bændur í þeim sveitum þar sem ferðaþjónusta er rekin. Á mörgum stöðum er ekki boðið upp á þetta og háir það auðvitað starfseminni, að ég tali ekki um GSM-sambandið. Virðulegi forseti. Því miður varð hæstv. landbúnaðarráðherra frekar fýldur yfir því að ég skyldi spyrja hann í andsvari út í raforkukostnað og þá svakalegu hækkun sem hæstv. ríkisstjórn hefur leitt yfir bændur og búalið og fólk í dreifbýli, allt að 60% hækkun. Ég óska eftir því að hæstv. landbúnaðarráðherra verði kallaður í salinn í lok ræðu minnar þannig að ég geti spurt hann nokkurra spurninga. Hann hefur þá tækifæri til að svara þeim en ég geri það, virðulegi forseti, vegna þess að ég kann því illa að í fyrirspurn minni áðan og í stuttu andsvari, spurningu sem ég lagði fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra, varð hann eins og ég sagði hvumpinn. Hann tók ekki þátt í því andsvari og svaraði ekki spurningu minni. Mér finnst það mjög alvarlegt og hæstv. landbúnaðarráðherra verður að venja sig af því að fara í fýluköst þegar nefndir eru þeir hlutir sem hann vill ekki heyra.

Er ekki of seint að ala hann upp?

Nei, það er aldrei of seint.

Nei, það er aldrei of seint og verður áfram hlutverk okkar að reyna að gera framsóknarmanninn, hæstv. landbúnaðarráðherra Guðna Ágústsson, að betri manni þótt það kunni að ganga erfiðlega. Engu að síður held ég að nauðsynlegt sé að ræða þessi mál við hann þannig að hann geri sér grein fyrir því hvernig málin eru stödd og hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram við það fólk sem minnst mátti við að fá svona högg á sig eins og í raforkukostnaðinum. Hann sem ráðherra getur ekki vísað því frá og sagt að það sé ekki á hans sviði. Það var einfaldlega þannig að það var flokkssystir hans, hæstv. núverandi utanríkisráðherra Valgerður Sverrisdóttir, sem var iðnaðarráðherra á þessum tíma. Af því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er í salnum má minna á að hann var formaður iðnaðarnefndar á þessum tíma. Ég hygg að hann geti staðfest það sem ég hef sagt og hef sagt áður, að þau gögn sem iðnaðarnefnd fékk frá iðnaðarráðuneytinu á sínum tíma þegar verið var að vinna þessi mál voru mjög furðuleg. Það voru fögur markmið um jöfnun raforkukostnaðar og okkur var sagt að búast mætti við 1–2% hækkun á raforkukostnaði vegna þessara tilskipana og breytinga á raforkukerfi okkar Íslendinga. Staðreyndin er allt önnur. Ég ætla að segja það sem ég sagði í andsvari áðan. Ég hef staðið í þeirri trú að það hafi jafnvel verið óviljandi að þau gögn komu ekki til okkar en síðustu daga hef ég komist að í samtölum við menn sem vinna í þessum geira að það hafi verið viljandi. Þetta voru gögn sem sneru að niðurgreiðslum á raforkukostnaði og á húshitunarkostnaði. Ég er viss um að ef þau gögn hefðu komið til iðnaðarnefndar sem þar var unnið með þá hefðum við aldrei afgreitt málið þar eins og gert var. Nú sé ég að hæstv. landbúnaðarráðherra er kominn í salinn. Í lok ræðu minnar hyggst ég leggja tvær, þrjár spurningar fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra. Þær snúa að rekstrarskilyrðum bænda og rekstrarskilyrðum fólks á landsbyggðinni. Hæstv. ráðherra hælir sér mjög af þessum samningi, sem er ágætur og eins og ég áður hef sagt stuðningur við þessa atvinnugrein. Við getum kallað þetta byggðastyrki til margra verst stöddu svæði landsins. En sumt í rekstrarskilyrðum þessarar greinar er mjög íþyngjandi. Fyrsta spurning mín, virðulegi forseti, til hæstv. landbúnaðarráðherra varðandi raforkukostnaðinn. Ég sagði áðan að ég hefði ekki hugsað mér að taka þátt í þessari umræðu í 3. umr. En ég kunni því illa í stuttu andsvari við ráðherrann þegar ég spurði hann út í raforkulagakostnaðinn að hann svaraði því ekki í seinna andsvari sínu. Hann kaus frekar að sitja kyrr. Í 1. umr. um þetta mál, þegar ég ræddi það, kaus hæstv. landbúnaðarráðherra að ganga úr salnum. Út af fyrir sig skil ég vel að það sé erfitt fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformann Framsóknarflokksins, ráðherra í þessari ríkisstjórn, að fá þessar spurningar. En ég vil auðvitað taka það skýrt fram að það er ekki garmurinn hann Ketill, það er ekki bara Framsóknarflokkurinn, sem ber ábyrgð á þessu. Sjálfstæðisflokkurinn gerir það líka. En staðreyndin er sú að við þessa raforkulagatilskipun sem innleidd var og breytingu á raforkulögum þá hefur það gerst samkvæmt svari hæstv. iðnaðarráðherra að 25% þegna þessa lands fengu hærri húshitunarkostnað við þessa kerfisbreytingu. Ég ætla að stytta svar hæstv. ráðherra og rifja upp að varið er um milljarði í niðurgreiðslur á húshitun og 230 millj. kr. komi inn vegna þessarar breytingar. Þá var jafnframt sagt að ef þær dygðu ekki yrði að hækka þær. Í gögnum og skýrslum sem send voru iðnaðarráðuneyti kom fram að fyrirsjáanlegt væri, þá eins og þeir segja, að miklar hækkanir yrðu nema til aukinna niðurgreiðslna kæmi. Spurning mín er einfaldlega til hæstv. landbúnaðaráðherra: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera gagnvart þessu? Hvernig á að koma til móts við bændur og búalið hvað þetta varðar? Á þetta bara að standa svona og þeir bændur sem hafa fengið á sig þessar miklu hækkanir, allt að 60% hækkun, eiga þeir að búa við það óbætt? Í öðru lagi, virðulegi forseti, vil ég spyrja um það sem snýr að flutningskostnaði og þeim miklu hækkunum sem dunið hafa á íbúum sem þurfa mikið á flutningum að halda, þ.e. flestum íbúum landsbyggðarinnar sem eðli málsins samkvæmt þurfa að greiða mest í flutningskostnað vegna þess að öllu er skipað hér á land. Aðgerð ríkisstjórnarinnar við kerfisbreytingu á þungaskatti yfir í olíugjald hefur stórhækkað flutningskostnað. Fyrir síðustu kosningar, virðulegi forseti, tóku þrjú ráðuneyti sig saman og létu útbúa fína skýrslu, að mér skilst, sem alþingismenn hafa ekki fengið að sjá. En því var lofað fyrir síðustu kosningar af núverandi ríkisstjórnarflokkum að þetta yrði gert eftir kosningar en síðan hefur ekkert verið gert. Og spurning mín til hæstv. landbúnaðarráðherra, vegna þess að þetta íþyngir mjög landbúnaði í landinu, bæði aðföng og flutningur á vöru frá bændum: Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera að því leyti gagnvart bændum og búaliði? Þriðja spurning mín, virðulegi forseti, snýr einnig að bændum. Ég ræddi um þann sjálfsagða hlut að bændafólk sitji við sama borð og aðrir þegnar þessa lands við að senda unglinga sína í framhaldsskóla sem kostar 500–600 þús. kr. fyrir hvern ungling. En svokallaður dreifbýlisstyrkur sem getur aldrei orðið hærri en kannski 150 þús. kr. á móti hefur ekki hækkað í fjölmörg ár. Því hefur ekki komið til tals hjá hæstv. ríkisstjórn að hækka framlag í þennan jöfnunarsjóð til að koma betur til móts við það fólk sem býr í dreifðustu byggðum landsins og þarf að senda unglinga sína í skóla eins og hver annar? Það er skiljanlegt að fólk vilji senda börn sín til náms. Þetta eru þær spurningar, virðulegi forseti, sem ég ber upp við lok máls míns í 3. umr. um þetta mál. Ég vildi leggja þær fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformann Framsóknarflokksins og óska þess að hann gefi okkur svör og lýsi sýn sinni á þessi mál.

Hæstv. forseti. Það er svo erfitt í svona umræðum þegar verið er að ræða um sauðfjársamning að þá kemur þessi hv. þingmaður aftur og aftur með málaflokka sem heyra undir önnur ráðuneyti og hafa verið í vinnslu og eru í vinnslu. Ég verð að segja fyrir mig að ég ber mikla virðingu fyrir verkum iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem raforkuverðið heyrir undir, og fjármálaráðherra sem fer með þetta hvað þungaskattinn og flutningskostnaðinn varðar. Unglingar í framhaldsskóla heyra undir hæstv. menntamálaráðherra. Allt er þetta í vinnslu og skoðun sem þessir hæstv. ráðherrar gætu svarað við þessa umræðu. En ég læt ekkert teygja mig inn í þá umræðu. Hér er verið að ræða um sauðfjársamning, hv. þingmaður,  Sannarlega er það nú svo að hér standa menn upp og hafa rifist yfir álveri á Reyðarfirði og Kárahnjúkavirkjun dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð þó það hafi bætt kjör alls fólksins þar. Menn deila um það sem Húsvíkingarnir eru að hugsa og Þingeyingarnir þannig að það er engin heil brú í þessari umræðu. Ég ætla ekki að láta teygja mig út  
            

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir yfir höfuð að koma í andsvar og reyna að svara spurningum mínum, sem hann gerir þó ekki. Hann skýtur sér frá því að svara og tala um þessi atriði sem auðvitað snúa að bændum og fólk í dreifbýli. Við erum að ræða um stóran og mikinn samning sem er töluvert mikið framlag ríkissjóðs til þessarar atvinnugreinar sem er að stærstum hluta beingreiðslur og annað slíkt. En á sama tíma tekur hæstv. ríkisstjórn sem hæstv. landbúnaðarráðherra situr í, ákvarðanir í ráðuneytum um að leggja hin og þessi frumvörp fram sem íþyngja bændum eins raun ber vitni um. Það er allt að 60% hækkun í raforkukostnaði. Svo er stórhækkun í þungaskatti, olíugjaldi og flutningskostnaði. Það eru einna verstu landsbyggðarskattar sem lagðir eru á. Svo er það jöfnunarsjóður til náms sem auðvitað snýr mest að fólki í dreifbýli. Hann hefur ekkert hækkað undanfarin fimm, sex ár. Þetta eru verk hæstv. ríkisstjórnar sem hæstv. landbúnaðarráðherra situr í og ber ábyrgð á alveg eins og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, fjármálaráðherra og menntamálaráðherra sem hæstv. ráðherra kýs að vísa málinu til. Auðvitað er þetta á þeirra borði. En hefur hæstv. landbúnaðarráðherra andmælt því sem þarna hefur verið gert, bæði því sem hefur verið gert til skattahækkunar og því sem ekki hefur verið gert, sem hefur gert það að verkum að „rekstrarskilyrði“ bændabýla, fólks í dreifbýli hafa stórversnað með þeim landsbyggðarsköttum sem lagðir hafa verið á og með framlagi til dæmis jöfnunarsjóðs framhaldsskólanema sem ekkert hefur hækkað undanfarin ár og að verðgildi auðvitað rýrnar og rýrnar og ekkert skeður?

Virðulegi forseti. Umræða um landbúnaðarmál hefur orðið óvenjulífleg bæði í dag og í gær og farið yfir flest svið atvinnugreinarinnar og að mörgu leyti snúist um grundvallarafstöðu ræðumanna til greinarinnar, stýringar, stuðnings og verðmyndunar. Það hefur að mörgu leyti verið fróðlegt að fylgjast með umræðunni. Hún hefur verið upplýsandi og málefnaleg og mér finnst ástæða til að vekja athygli á því og þakka ræðumönnum fyrir framlag þeirra til hennar. Ég vil með fáeinum orðum blanda mér í umræðuna og reyna að lýsa dálítið minni sýn til þessarar atvinnugreinar sem er enn þá býsna mikilvæg í íslensku efnahagslífi og býsna stór hluti af sjálfsvitund Íslendinga og ekki hvað síst þegar horft er til búsetu og þess vilja landsmanna almennt að landið sé byggt og vel byggt sem víðast. Ég vil vekja athygli á fáeinum atriðum sem mér finnst ástæða til að draga fram til þess að minna á hversu vel bændur hafa staðið sig á undanförnum árum og áratugum og landsmenn hafa notið þess í lífskjörum sem þeir hafa náð árangri í í sínum störfum. Ef skoðuð er hlutdeild innlendrar búvöru í útgjöldum heimila og hlutdeild matvælakaupa í útgjöldum heimila og borið saman hvernig það er miðað við erlendar þjóðir sem standa okkur nálægt og hvernig þetta hefur þróast á undanförnum árum þá kemur margt fróðlegt í ljós. Í fyrsta lagi kemur í ljós ef við skoðum útgjöld íslenskra heimila til matvælakaupa að þau eru um þessir mundir um 14%, þ.e. um 14% af útgjöldum heimilanna eru vegna matvælakaupa. Þá er bæði átt við kaup á innlendum matvælum og erlendum matvælum. Þá ber að hafa í huga að erlendi hluturinn er stærri hér á landi en víðast hvar annars staðar í nágrannalöndum okkar og stærri hluti af matvælakaupum heimilanna er í raun byggður á innflutningi á vöru sem engar hömlur eru á, hvorki með tollum eða öðru banni. Hlutur þessara útgjalda hjá íslenskum heimilum er um 14% eins og ég gat um sem er lægra hlutfall en hjá þjóðum sem búa við lægri kaupmátt en við, t.d. Portúgal þar sem þetta hlutfall er um 20%. Meðalfjölskylda í Portúgal ver um einum fimmta af útgjöldum sínum til kaupa á matvælum sem eru væntanlega að mestu leyti framleidd þar í landi en á Íslandi aðeins um 14%. Mikill árangur íslenskrar bændastéttar endurspeglast í þessum tölum. Hlutfallið hér á landi er líka mun lægra en gerist á Spáni og Grikklandi og Ítalíu og norðlægum löndum eins og Frakklandi og Noregi. Ég held að menn eigi að hafa þessar staðreyndir í huga þegar þeir meta frammistöðu íslensks landbúnaðar og ræða um það eins og eðlilegt er þegar fjallað er um frumvarp eins og það sem hér liggur fyrir og lýtur að stuðningi við sauðfjárrækt. Í öðru lagi er innlendi hlutinn, útgjöld heimila til innlendrar framleiðslu í búvöru, aðeins rétt liðlega 5% á síðasta ári af útgjöldum heimilanna og hefur lækkað verulega á síðustu tíu árum frá því að vera tæplega 7% þá eða um 7%. Þetta er því árangur innlendra framleiðenda, vinnsluaðila og seljenda sem hlýtur að segja okkur að atvinnugreinin og þeir sem vinna úr hinni framleiddu vöru og selja hana standa sig vel í alþjóðlegum samanburði. Ég held að full ástæða sé til að draga þetta fram vegna þess að þegar menn ræða um mál af þessum toga sem lýtur fyrst og fremst að stuðningi við framleiðslu þá vilja þeir kannski um of beina athyglinni að því og að greinin sé í vanda, fái ekki þrifist nema stuðningurinn sé fyrir hendi. En það þarf að skoða myndina í heild sinni og þetta er í raun heildarmyndin, þ.e. að atvinnugreinin, bæði sá þáttur hennar sem nýtur stuðnings ríkisvaldsins, mjólkurframleiðsla og lambakjötsframleiðsla og aðrar greinar landbúnaðar sem ekki eru á neinum slíkum samningum standa sig í raun mjög vel. Það er framleidd góð vara á hagstæðu verði fyrir íslenska neytendur þannig að ef við tökum málið í heild sinni getum við sagt að staðan sé nokkuð góð. Menn geta verið nokkuð ánægðir með þróunina á síðustu árum og það er að mörgu leyti merkilegt í ljósi þess viðhorfs sem ríkti til landbúnaðar fyrir ekki svo mörgum árum síðan hversu miklar breytingar hafa orðið í landbúnaði. Nýjar greinar hafa skotið rótum í landbúnaði og náð að dafna. Atvinnugreinin hefur breikkað og viðhorf almennings til hennar hefur orðið miklu jákvæðara en áður. Af því að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur lítið verið hrósað í þessari umræðu þá vil ég þó nefna það að ég tel að hann eigi sinn þátt í þessari jákvæðu breytingu á viðhorfi almennings til greinarinnar og viðhorfum bænda til starfs síns á síðustu árum. Það hafa margir lagt hönd á plóg í þeim efnum og ráðherrann er einmitt einn af þeim. Atvinnugreinin er mikilvæg sem sést af því að um 5.300 störf eru beint tengd við landbúnað eða þjónustu við greinina. Þetta er nokkuð mikið. Ef við setjum þetta í álverssamhengi eins og gjarnan er gert um þessar mundir og dreginn upp ávinningurinn af því í atvinnulegu tilliti fyrir þjóðarbúið og einstök landsvæði - ef reist er álver þá fylgja því eðlilega ný störf sem ekki eru til í dag - þá kemur í ljós að þetta samsvarar um 15 álverum á stærð við álver Norðuráls í Hvalfirði. Menn skyldu því ekki tala um atvinnugreinina á þeim nótum að hún sé orðin svo smá í íslensku hagkerfi að þó að ákveðinn hluti hennar legðist af eða breyttist verulega þá skiptu þær breytingar litlu máli. Það er öðru nær. Breytingar mundu skipta miklu máli. Ef við horfum kannski fram í tímann og veltum fyrir okkur hvernig viljum við sjá atvinnugreinina þróast, í hvaða átt, þá er svar mitt mjög skýrt í þeim efnum. Ég vil sjá atvinnugreinina þróast til atvinnufrelsis. Í þessari grein eins og öllum öðrum atvinnugreinum gengur best þegar menn eru frjálsir í sinni atvinnu, menn geti stundað þá atvinnu sem þeir kjósa og eru ekki bundnir bönnum eða boðum í of miklum mæli. Verslun var atvinnugrein sem lengi var bundin í opinbera klafa, úthlutað með leyfum sem konungar eða ráðamenn útdeildu og völdu aðila til að stunda þá starfsemi og reynslan af því fyrirkomulagi situr enn í íslensku þjóðinni og kannski öðrum þjóðum líka. Við höfum séð að frjáls verslun felur í sér hagsæld fyrir almenning. Frjáls verslun og samkeppni er fyrirkomulag sem við vitum að er líklegri til að skila árangri og ávinningi fyrir almenning en annað fyrirkomulag sem styðst við höft og bönn. Almennt hefur í landbúnaði hérlendis og erlendis verið mikið stuðst við takmarkanir á innflutningi og viðskiptum á vörum á milli landa og styðst það að vísu m.a. við heilbrigðisástæður. Það eru gild sjónarmið að fara varlega í þeim efnum til að fyrirbyggja að sjúkdómar berist á milli landa sem mun geta gerst, en að því frátöldu er þróunin í átt til frelsis með viðskipti á þessum vörum eins og öðrum vörum. Það mun verða ofan á í alþjóðlegum samningi hjá WTO og EFTA og Íslendingar hafa t.d. ævinlega lagt mjög mikla áherslu á fríverslun með fiskafurðir og talið það skipta sig miklu máli að verslunarfrelsið væri sem víðtækast í heiminum. Það gæfi íslensku þjóðinni mesta hagsæld af þeirri atvinnugrein sem fiskveiðar og fiskvinnsla er. Ég vil því gjarnan sjá þessa atvinnugrein eins og aðrar þróast í þá áttina og ég spái því að það muni gerast og heyri það auðvitað á forustumönnum Bændasamtakanna og öðrum sem um þessi mál fjalla, að þeir telja að þróunin verði í þessa átt og eins hitt að draga úr opinberum stuðningi við framleiðslu. Ég held að þetta sé framtíðarsýn sem sé tiltölulega almenn samstaða um meðal íslenskra stjórnmálaflokka. En það er í þessu eins og öðru að breytingar þurfa auðvitað að fara fram með þeim hætti að þær skaði ekki hagsmuni fólks. Breytingar eru gerðar til að ná fram ávinningi en ekki til að valda tjóni. Þess vegna verða þær að fara fram með hæfilegri aðlögun og fyrirvörum þannig að ávinningur náist fram en ekki tjón. Frjálslyndi flokkurinn hefur stutt hina almennu samningsgerð um stuðning við mjólkurframleiðslu og sauðfjárframleiðslu og gerir það í þessu sem fyrr þó að við leggjum áherslu á atvinnufrelsi. Segja má að það sé gæfa í landbúnaðinum umfram það sem gerðist í sjávarútvegi að menn eru frjálsir að því að stunda landbúnað hér á landi. Þeir sem vilja geta verið með sauðfé og framleitt sitt kjöt til sölu og þeir sem vilja vera með mjólkurframleiðslu geta það og þurfa ekki að vera undir samningum ríkisins ef þeir kjósa svo og framleitt vöru sína án þess að ríkið stöðvi það. Það held ég að sé gæfa landbúnaðarins sem muni hafa það í för með sér að hann verði í minni vandræðum vegna kvótakerfis sem þar hefur verið komið á heldur en er í sjávarútvegi og stefnir þar í meiri vandræði eftir því sem tímar líða fram. Við sjáum það t.d. í mjólkurframleiðslu að stuðningurinn sem þar er veittur til framleiðenda hefur ansi mikið gengið til þess að fjármagna kaup á réttindum og endar að nokkru leyti hjá viðskiptabönkunum í formi vaxtagreiðslna fyrir þau réttindi. Bóndinn sem framleiðandi nýtur því ekki góðs af stuðningi ríkisins nema þá að nokkru leyti. Ég skal ekki leggja mat á að hve miklu leyti ríkisstuðningurinn fer í að standa undir fjármagnskostnaði en mér sýnist á tölum um útgjöld mjólkurframleiðenda og sé hversu stór fjármagnskostnaðurinn er í þeim útgjöldum, þá hljóti það að vera umtalsverður hluti. Þá er ríkisstuðningurinn eiginlega farinn að verða stuðningur við bankakerfið fremur en stuðningur við bændur. Þess vegna er kvótakerfi af þessum toga vandmeðfarið, sérstaklega ef það er lokað, þá leiðir það til þeirrar niðurstöðu eins og við sjáum í mjólkurframleiðslunni og enn betur í sjávarútveginum. Þess vegna er skynsamlegt að opna í þeim efnum fyrir aðra framleiðendur og koma sér smám saman út úr kerfi af þessum toga. Stuðningurinn á að beinast að því að menn finni sér framleiðslu sem skilar meira af sér eða er beinlínis stuðningur við búsetu, landvörslu og annað slíkt fremur en að halda uppi kerfi sem er í raun til þess eins að fjármagna réttindi sem ganga kaupum og sölum. Virðulegi forseti. Í frjálsu markaðshagkerfi ræðst verðlag á vöru eftir kaupmætti þeirra sem eru á markaðnum. Það eru að verða algild sannindi. Sama vara og er seld hérlendis er seld á allt öðru verði í öðrum löndum þar sem kaupmáttur er miklu lægri. Dæmi eru um vörur, t.d. fatnað, nákvæmlega sömu vörur sem eru seldar hér og í öðrum löndum, t.d. suðrænum löndum, þar sem kaupmáttur er miklu lægri en hér, þá er verðlagið á vörunni mjög ólíkt þó að þetta sé nákvæmlega sama varan. Það sem heldur aftur af seljendum er fyrst og fremst samkeppni. Ef samkeppnin er lítil og kaupmáttur hár er hætta á að verðlagið verði mjög hátt. Ef við skoðum þennan þátt hérlendis en verðlag hérlendis hefur verið dálítið gagnrýnt á undanförnu ári, þ.e. að verðlag hérlendis á landbúnaðarvörum sé mun hærra en gerist að meðaltali í Evrópusambandinu, þá er myndin ekki sú sem dregin hefur verið upp og er í raun og veru miklu betri fyrir íslenskan landbúnað. Ég vildi í fáum orðum nefna það til að halda því til haga vegna þess að okkar landbúnaður er þrátt fyrir allt að framleiða vöru á tiltölulega hagstæðu verði og það er allnokkur samkeppni í sölu á vörunum þannig að verðlagið í innlendu landbúnaðarframleiðslunni er ekki úr takt við það sem gerist um aðra vöru. Nefnt hefur verið að verð á mjólk, ostum og eggjum, þ.e. innlendri framleiddri landbúnaðarvöru, sé um 46% hærra en að meðaltali í 15 Evrópusambandslöndum. Það er til marks um það kerfi sem menn hafa stuðst við sem byggir að nokkru leyti á vernd greinarinnar fyrir innflutningi sem leiðir til hás verðlags. Það er ekki algildur sannleikur því að skoðun á innflutningi eða verðlagi á vöru sem er algerlega frjáls innflutningur á, eins og fatnaði og skóm, leiðir í ljós að meðalverð hér á landi er 49% hærra en í Evrópusambandslöndunum 15, þ.e. það er hærra yfir meðalverði Evrópusambandsins heldur en innlenda mjólkurframleiðslan. Brauð og kornvörur sem ekki eru tollaðar eru 67% hærri hérlendis en meðalverðið í Evrópusambandslöndunum 15 og hótel- og veitingakostnaður 82% hærri. Þetta sýnir okkur að landbúnaður stendur sig að mörgu leyti betur en aðrar atvinnugreinar sem búa ekki við innflutningsverð og bendir einmitt á að þar er kannski frekar skortur á samkeppni til að halda verði niðri en í landbúnaðinum eða vörum framleiddum af honum. Þetta vildi ég draga fram, virðulegi forseti, til að mönnum væri ljóst að fyrirkomulag í landbúnaði skilaði okkur ekki hærra verði eða eins háu verði og menn hafa viljað vera láta. Greinin framleiðir góða vöru á tiltölulega góðu verði, sérstaklega í alþjóðlegum samanburði. Ég vil að lokum segja um þann samning sem hér liggur fyrir að það er vissulega gagnrýni vert að ríkisstjórn ákveði tveimur mánuðum áður en hún lætur af störfum að lögfesta samning til sex ára sem gildir fyrir allt komandi kjörtímabil og fram á það næsta á eftir. Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn kýs að binda komandi þing og í raun ganga fram hjá vilja kjósenda. Hið eðlilega væri auðvitað að bíða með að afgreiða svona mál þar til að afloknum kosningum og það er ekki neitt sem kallar á það í sjálfu sér að afgreiða málið núna. Hins vegar má segja að ríkisstjórnin hafi þau rök á móti að nokkuð góð samstaða er hjá stjórnmálaflokkunum um samninginn þannig að ekki eru miklar líkur á því að hann yrði mikið öðruvísi eftir kosningar í nýrri ríkisstjórn en í þeirri sem nú situr. Kannski eru þessar athugasemdir þá ekki eins alvarlegar í því ljósi. En engu að síður hefði ég talið eðlilegra að ríkisstjórnin hefði látið það vera að gera svona langan samning skömmu fyrir þingkosningar. Hér er nokkuð deilt um hvort eigi að afnema útflutningsskyldu eða ekki. Ég vil segja um það að auðvitað getur útflutningsskylda átt rétt á sér eins og hún hefur verið þar sem framleiðsla er umfram það sem hægt er að selja á innlendum markaði en þetta verður alltaf flóknara og flóknara eftir því sem tíminn líður og eftir því sem stærri hluti af framleiðslu landbúnaðarins er utan við kerfi af þeim toga sem er í sauðfjárræktinni. Hvernig á sauðfjárræktin að geta selt afurðir sínar undir svona skilyrðum í samkeppni við svínakjöt, nautakjöt eða kjúklingakjöt sem ekki eru á neinum samningi við ríkið? Framleiðendur og seljendur geta einfaldlega lækkað verðið, mætt samkeppninni með þeim hætti en lambakjötið mætir samkeppninni með því að taka ákvörðun um að það verði flutt út, sem er auðvitað sama og ákvörðun um að minnka markaðshlutdeild lambakjötsins. Það að koma í veg fyrir samkeppni leiðir auðvitað líka til þess að neytendur þurfa að borga hærra verð. Ekki er eðlilegt að standa þannig að málum til lengri tíma að hafa fyrirkomulag sem beinlínis miðar að því að hafa verðið hærra en ella mundi vera. Þess vegna held ég að afnám útflutningsskyldunnar sé skynsamlegt í þeirri stöðu og hluti af þeirri þróun sem á að vera í atvinnugreininni til þeirra átta sem við viljum fara. Bændum er bætt upp það tap sem talið er að þeir verði fyrir vegna aukinnar samkeppni. Í samninginn eru settar fjárhæðir sem eiga að mæta því sem talið er að þeir tapi á aukinni samkeppni sem leiðir til lækkunar á verði á afurðum þeirra. Þegar upp er staðið fá þeir að meðaltali eða að jafnaði sömu tekjur og ella væri en neytendur fá vöru sína á lægra verði sem þessu nemur. Þeir sem leggja til að útflutningsskyldan verði áfram eru þá að leggja til að þær fjárhæðir séu teknar út úr samningnum aftur, um 300 millj. kr. á ári, og að neytendur borgi þessa fjárhæð umfram það sem ella væri á hverju ári. Ég er ekki viss um að það sé skynsamlegt að standa þannig að málum og setja ákvæði sem þar að auki skyldar framleiðendur sem kjósa að starfa utan við samninginn við ríkið til að selja hluta af framleiðslu sinni á erlendum markaði á verði sem skilar þeim ekki þeim tekjum sem þeir þurfa að fá. Hvar er nú stjórnarskrárvarða ákvæðið um atvinnufrelsi manna ef menn leggja til að fela einum ráðherra þá heimild í reglugerð að skylda þá til að selja vöru sína á erlendum mörkuðum á verði sem er óviðunandi? Tillaga um útflutningsskyldu á aðila sem ekki einu sinni vilja vera undir samningnum nær auðvitað ekki nokkurri átt, virðulegi forseti. Ég læt þessu þá lokið sem almennri umfjöllun um atvinnugreinina og viðhorf til hennar þar sem ég hef svolítið verið að lýsa sjónarmiðum mínum. Ég vil að lokum segja og árétta það að ég tel að atvinnugreinin hafi staðið sig vel á undanförnum árum og áratug og alveg greinilegt að landbúnaðurinn er í mikilli framför og bændur eru í miklum sóknarhug. Það er mikil breyting frá því sem var fyrir nokkrum árum, virðulegi forseti.

Frú forseti. Við erum að ræða mikilvægan samning sem snertir kjör landsbyggðarfólks mikið. Eins og fram hefur komið vinna mörg þúsund manns við þessa atvinnugrein eða tengt henni þannig að hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða. Ég ætla eins og fyrri ræðumaður að hrósa hæstv. landbúnaðarráðherra örlítið. Hann á hrós skilið því að þegar við erum að ræða þessi málefni landsbyggðarinnar treystir hann sér til að ræða þau mál í björtu. Það er ekki svo með hæstv. sjávarútvegsráðherra sem á svo erfitt með að ræða sín mál að hann velur helst fundartíma upp úr kvöldmat og jafnvel undir miðnætti og fram í nóttina. Það er ákveðið hraustleikamerki hjá hæstv. ráðherra að treysta sér til að ræða málaflokkinn í björtu og mér finnst að við eigum að virða það við hann. Það er ýmislegt um þennan samning að segja. Ég hef áður haldið ræðu um hann sem fór eitthvað fyrir brjóstið á hæstv. landbúnaðarráðherra. Það var þegar ég minntist á stefnu formanns Framsóknarflokksins sem boðaði borgríki fyrir tveimur árum og fleira sem okkur í Frjálslynda flokknum hugnaðist ekki í stefnu Framsóknarflokksins í málefnum landsbyggðarinnar. Þá nefndi ég það sérstaklega að svipta ætti bændur útræðisrétti sínum sem okkur hugnast ekki og sérstaklega ef svipta á þá rétti til að nýta fjöruborðið sem þeir eiga þó með lögum og loks hve Framsóknarflokkurinn gengur hart fram hvað varðar þjóðlendurnar. Þetta fór eitthvað fyrir brjóstið á hæstv. ráðherra og hann kallaði þetta svívirðingar en það er því miður ekki svo því að þetta er allt skjalfest, m.a. í Borgfirðingabók. Þessi framtíðarsýn formanns Framsóknarflokksins hefur því miður birst í stefnu ríkisstjórnarinnar á umliðnum árum. Við ræðum hér mikilvægan samning eins og áður segir, þ.e. stuðning við framleiðslu á tæplega 9 þúsund tonnum af lambakjöti. Um það bil 2 þúsund bændur framleiða þetta kjöt og það skiptir því miklu máli hvernig við úthlutum þessum styrkjum. Mér finnst það jákvæð þróun hvað þennan samning varðar að verið er að fara úr beingreiðslum sem byggja á mjög gömlum framleiðsluréttindum sem menn áunnu sér fyrir liðlega 25 árum, því að það er auðvitað ekki hægt að vera að úthluta opinberu fjármagni út frá einhverjum réttindum sem menn áunnu sér fyrir liðlega aldarfjórðungi. Vissulega hafa menn að einhverju leyti keypt þessi réttindi en samt er þetta í rauninni grunnur sem gengur ekki upp. Þetta eru peningar sem nema í kringum 1,5 millj. á hvert býli árlega og það er athyglisvert þegar maður veltir fyrir sér styrkjum til landbúnaðarins að þetta virðist vera svipað hlutfall og til grænmetisframleiðenda, að þetta sé svipuð upphæð og á hvern framleiðanda þar. Þetta er sambærileg upphæð hvað það varðar. Við verðum að hafa það í huga í umræðu um landbúnaðarmál að styrkir til landbúnaðar hafa dregist gríðarlega saman sem hlutfall af útgjöldum ríkissjóðs. Ég tel að margir sem hafa sig mjög í frammi í umræðunni og jafnvel í umræðuþáttum geri sér ekki grein fyrir þessu og telji enn að landbúnaðurinn sé gríðarlegur baggi á ríkissjóði en svo er alls ekki. Ef fjárlög ríkisins eru skoðuð sést að útgjöld til bænda eru liðlega 3% af heildarútgjöldum ríkisins en voru í kringum 8% eða rúmlega það á níunda áratugnum. Þetta hefur dregist gríðarlega saman og er nær þreföld minnkun á ekki lengri tíma. Það skal ekki sagt hvort þetta er þreföld lækkun í krónum talið heldur hefur líka annað gerst sem er það að útgjöld ríkisins hafa bólgnað út til ýmissa annarra málaflokka sem Framsóknarflokkurinn hefur stýrt, eins og t.d. utanríkisráðuneytið þar sem menn eru að opna sendiráð í fjarlægum heimshlutum fyrir einhverja sem eru nátengdir flokknum. Mér dettur strax í hug sendiráð í Suður-Afríku sem maður botnar í rauninni ekkert í að verið sé að leggja í. Útgjöld til landbúnaðarins hafa dregist saman, það er rétt að hafa það í huga í umræðu um hann og sýna þessum málaflokki fulla sanngirni hvað það varðar. Hann er ekki sá baggi sem hann var áður á samfélaginu heldur hafa útgjöld til hans minnkað gríðarlega. Eins og kom fram í umræðunni hefur sá hluti útgjalda heimilisins sem fer í matarkaup minnkað á síðustu árum og er núna rétt liðlega 13% og þar af eru útgjöld vegna innlendra landbúnaðarvara rétt liðlega 5%. Þetta er því ekki sú upphæð sem munar hvað mest um fyrir heimilin í heimilisbókhaldinu. Það er af og frá þó svo að stundum hafi verið látið að því liggja í umræðunni . Ýmsir hafa farið mjög geyst í umræðunni og ég vil sérstaklega nefna hv. þm. Einar Odd Kristjánsson sem flutti mjög langa ræðu um útflutningsskylduna. Maður furðar sig í rauninni á að slík ræða um að koma á einhverri útflutningsskyldu komi frá aðila í flokki sem boðar viðskiptafrelsi. Það er mjög öfugsnúið en auðvitað er það eins og margt annað sem Sjálfstæðisflokkurinn boðar nú á síðustu árum sem er mjög öfugsnúið eins og það að vilja viðhalda kvótakverfi í sjávarútvegi þó að sýnt sé að það er algerlega árangurslaust og að koma á verðlagningu í sjávarútvegi sem styðst ekki við markaðslögmál. Það er kannski eftir öðru hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, þegar öllu er á botninn hvolft og málflutningur hans er skoðaður þá er hann kannski mjög lítið fyrir það að eðlileg markaðslögmál ráði, því miður. Við í Frjálslynda flokknum teljum það til bóta að útflutningsskyldan verði lögð niður og að bændum verði bætt upp sú mögulega skerðing sem verður á kjörum einhverra þeirra við það. Sumir komast eflaust betur af eftir að útflutningsskyldan er tekin af með þessu framlagi sem er aukið til bænda í þessum samningi vegna þess. Það er því ýmislegt jákvætt um það að segja. Auðvitað hefur dreifbýlið farið mjög illa út úr stjórnartíð Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Því er ekki á móti mælt. Það er orðinn meiri munur á kjörum fólks á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Það er orðinn gríðarlegur munur og það er rétt að taka fram að núna munar u.þ.b. hálfri milljón króna á meðaltekjum Norðlendinga og höfuðborgarbúa. Stefna stjórnvalda hefur í rauninni miðað að því að hefta sjávarútveginn, sem hefur verið aðalatvinnugrein landsbyggðarinnar, og draga þannig úr störfum og uppbyggingu starfa á landsbyggðinni. Það hefur valdið því að laun þar hafa dregist aftur úr og eru nú um hálfri milljón króna lægri á Norðurlandi eystra en á höfuðborgarsvæðinu Annað hefur líka valdið þessu sem er rétt að taka fram vegna þess að menn hafa verið að ræða kjör íbúa í landinu og það er skattastefnan. Skattastefna ríkisstjórnarinnar hefur valdið því að kjör meðaljónsins og -gunnunnar á Norðurlandi eystra hafa versnað við skattbreytingarnar. Ef þessar skattbreytingar hefðu farið í að hækka skattleysismörk og persónuafsláttur hefði fylgt launaþróun þá má vel áætla að meðalfjölskylda fyrir norðan hefði úr að spila liðlega 200 þús. kr. hærri upphæð árlega. Skattastefnan hefur því leikið landsbyggðarfólk mjög grátt. Þetta er ekki endilega bundið við þá sem búa á landsbyggðinni heldur má í rauninni segja sömu sögu um alla sem eru með meðaltekjur og lægri tekjur að munurinn er þessi. Það eru liðlega 240 þús. kr. árlega sem þessir tekjuhópar hefðu úr meiru að spila árlega í beinhörðum peningum ef skattastefnan hefði verið önnur. Þetta eru staðreyndir sem sýna það að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hugsa ekki um hag venjulegs launafólks, langt í frá, heldur hafa skattbreytingarnar í raun allar verið á þá leið að lyfta undir þá sem höfðu meira fyrir. Það er mjög sérkennilegt en þetta er sú stefna sem þeir velja og hafa með því aukið misskiptinguna í landinu með stjórnvaldsaðgerðum og skattbreytingum. Það sem mig langar að ræða að lokum af því að við erum að ræða kjör dreifbýlisins er óbilgirnin sem birtist þegar verið er að úthluta styrkjum til ungra námsmanna sem búa á landsbyggðinni og umsóknarfresturinn er útrunninn. Hvað gerist þá? Unga fólkið er svipt styrknum og það gerir hæstv. menntamálaráðherra. Það eru dæmi um það. Ég fékk bréf úr Þingeyjarsýslu um dæmi þar sem kerfið vinnur svona grimmilega, ungur maður sótti um styrk en umsóknartíminn var liðinn og þó að hann væri í námi og hefði skilað sínu námi vann kerfið sitt verk og svipti þessa fjölskyldu öllum rétti til dreifbýlisstyrkjar sem nemur 90 þús. kr. fyrir önnina. Mér finnst það vera nokkuð grimmúðlegt að geta ekki sýnt meiri sveigjanleika en þetta gagnvart fólki sem býr á landsbyggðinni. Þetta birtist því miður víðar. Það eru ljósritaðar heilu reglugerðirnar beint frá Brussel, Evróputilskipanir, og þær síðan látnar gilda hér alveg óbreyttar og þá er ég að tala um rafmagnið. Menn ljósrita að því er virðist heilu reglugerðabálkana frá Brussel og innleiða það sem eitthvert regluverk fyrir íslenskan rafmagnsmarkað. Það hefur því miður komið mjög illa út og valdið hækkunum, tugprósentahækkunum hjá bændum landsins. Ég heyrði það á andsvari hæstv. landbúnaðarráðherra að hann vildi leiða þetta hjá sér og ég skil það vel, hann vildi leiða það hjá sér að svara fyrir þetta. Mér finnst í rauninni að það sé kannski ekki aðalatriðið að menn svari fyrir þetta heldur bæti þetta, breyti þessu og komi þessu í samt lag. Mér finnst það vera aðalatriðið að láta ekki þessa reikninga hækka upp úr öllu valdi á hverju ári. Mér finnst það ekki vera líðandi. Að lokum vil ég segja að við í Frjálslynda flokknum styðjum þennan samning og munum greiða honum atkvæði okkar. Hér er eflaust ýmislegt sem útfæra mætti með öðrum hætti eins og gæðastýringuna en maður hefur heyrt margan bóndann kvarta yfir því að þetta sé mjög flókið kerfi og erfitt að átta sig á þessum greiðslum. Ég tel að einfalda þurfi kerfið og gera það skýrara þannig að þeir sem vinna í því átti sig í raun betur á því hvað þar fer fram. En að lokum er rétt að ítreka það að við í Frjálslynda flokknum styðjum þennan ágæta samning.

Frú forseti. Komið er til 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um varnir gegn landbroti. Hér er verið er að leiðrétta þau lög sem samþykkt voru síðasta vetur, þ.e. svokölluð vatnalög. Það er ansi skemmtilegt að sjá orðalag í nefndarálitinu. Ég vænti þess að forseti hafi sérstaklega tekið eftir því að í nefndarálitinu segir að þar sé verið að leiðrétta - ég man ekki hvernig orðalagið er - mistök sem voru gerð við setningu vatnalaganna á síðastliðnum vetri. Þau mistök voru varðandi verkefni sem hingað til hafa heyrt undir landbúnaðarráðuneytið og landbúnaðarráðherra og verið nánast óaðskiljanlegur hluti af verkefnum landbúnaðarráðuneytisins alla vega á meðan þessi skipan ráðuneyta er. Þegar þetta er skoðað nánar kemur í ljós að þau heyra þar undir. Ég hef í sjálfu sér ekkert efnislega við það að athuga þó að þessi breyting sé gerð. En vatnalögin eru ekki enn komin til framkvæmda þannig að ástæðulaust er að flytja þessa breytingartillögu. 

Hvaða bölvuð vitleysa er þetta!

Ég minnist þess einmitt í því sambandi að þegar við heimsóttum Palestínu og Ísrael fyrir um tveimur árum sáum við að stríðið var um vatnið. Ísraelsmenn reyndu að koma í veg fyrir að Palestínumenn fengju vatn. Þeir vildu alla vega hafa það í hendi sér hvort þeir fengju vatn eða ekki. Uppi á allmörgum húsum voru svartir tankar, vatnsgeymar, og sagði leiðsögumaðurinn okkur að þetta væru hús Palestínumanna og þeir væru að safna rigningarvatni. Svo komum við upp í Gólanhæðirnar og þar var verið að safna vatni í dunka. Þá sögðu þeir okkur að Ísraelsmenn teldu sig eiga vatnið, eiga vatnið sem auðlind, og ekki bara vatnið á jörðinni heldur rigninguna líka. Þeir reyndu að bjarga sér með því að safna rigningarvatni en okkur var sagt að Ísraelsmenn vildu skattleggja þá fyrir það og að þeir teldu sig eiga rigningarvatnið líka. Hliðstæða hluti var ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks að reyna að leiða í lög á síðasta ári með vatnalögum þar sem kveðið var á um einkavæðingu á vatni og að vatn yrði háð séreignarrétti.  Við í stjórnarandstöðunni buðumst strax til þess í fyrra að hjálpa ráðherra til að rétta hlut sinn. En þá fékk hann því ekki framgengt meira að segja vegna andstöðu samráðherra sinna og samflokksráðherra, hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra sem taldi það í hæsta máta eðlilegt að allt vatn í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi færi undir umsjá iðnaðarráðherra. Við lögðum líka áherslu á það í þeirri umræðu að sett yrðu svokölluð vatnsverndarlög, lög um verndun vatns, þ.e. að áður en samþykkt yrðu lög um að allt vatn skyldi heyra undir iðnaðarráðherra þá mundi umhverfisráðherra flytja lagafrumvarp um vatnsvernd. Þá var okkur sagt að þau væru rétt að koma fram, vatnsverndarlög. Ég minnist þess ekki, frú forseti, að lög um vatnsvernd hafi nokkuð komið fram. Er það misminni hjá mér? Hafa lög um vatnsvernd komið fram? Þó höfum við undirgengist alþjóðlegar skuldbindingar um vatnsvernd, um vernd á vatninu sem auðlind fyrir allt líf á jörðinni. Boðað var að hæstv. umhverfisráðherra væri að koma fram með slíkt lagafrumvarp. En ekkert bólar á slíku enn.  Ég var sannfærður um eindreginn vilja þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, Sigríðar Önnu Þórðardóttur, til að flytja frumvarp um vatnsvernd eins og umhverfisráðherra bar að gera. En eitthvað hefur gerst þannig að ekki hefur hæstv. ráðherrann fyrrverandi fengið vilja sínum framgengt hvað það varðar og ekki heldur næsti umhverfisráðherra Framsóknarflokksins sem var látinn taka við af henni. Ekki hefur hún komið fram með neitt frumvarp um vatnsvernd. Enn stöndum við í sömu sporum og þá. Ekki hefur á nokkurn hátt verið staðið við loforð um að vatnsverndarlög væru að koma fram. Ég vil spyrja hæstv. umhverfisráðherra, ef hún heyrir mál mitt, því nú fer að styttast í þinglok: Hvenær er þess að vænta að vatnsverndarlög komi fram, frumvarp til vatnsverndarlaga? Ég veit að hæstv. forseti sá sem nú er í forsetastóli, fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra Sigríður Anna Þórðardóttir, lagði mikinn þunga á það í máli í sínu í umræðunni um vatnalögin að frumvarp til laga um vatnsvernd kæmi fram og yrði í raun meðhöndlað og unnið nokkuð samtímis því sem unnið yrði að vatnalögunum. Ekkert bólar á því enn. Nú erum við þegar farin að draga til baka heilu kaflana í vatnalögunum með því orðalagi að hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra hafi orðið á yfirsjón við afgreiðslu þeirra á sínum tíma og því sé nauðsynlegt að flytja núna frumvarp til að lappa upp á þær yfirsjónir. En í stað þess að taka vatnalögin sjálf og breyta þeim, sem hefði verið eðlilegast, er sá kostur valinn að flytja frumvarp til breytinga á lögum sem heyra undir allt annan ráðherra og eru nánast um allt annað málefni til þess að ná fram breytingum á vatnalögum sem heyra undir iðnaðarráðherra. Allt er þetta nú heldur vandræðalegt  Einnig var flutt hér frumvarp, sem var mjög athyglisvert, þar sem afhenda átti Landsvirkjun vatnsréttindi og land við Búrfell, land sem var meira að segja búið að úrskurða að væri þjóðlenda. Í miðri þjóðlenduumræðunni kom forsætisráðherra, fyrst fyrrverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson og flutti málið hér af trúarhita. Ég minnist orðaskipta sem við áttum við hæstv. þáverandi forsætisráðherra. Ég minnist þess að hann var einlægur virkjunarsinni. Hann vildi virkja Jökulsárnar í Skagafirði og fannst það mikil skammsýni hjá þeim sem hér stendur að vilja friða þær. Eins fannst honum eðlilegt að afhenda Landsvirkjun land og vatnsréttindi við Búrfell til eignar, svo hún gæti eignfært það, þ.e. fært það út úr þjóðlendu. Sá hæstv. forsætisráðherra sem tók við af honum, Geir H. Haarde, flutti svo sama mál fyrr í vetur. Ég minnist orðaskipta sem ég átti þá við hæstv. ráðherra. Honum fannst það líka í hæsta máta eðlilegt að afhenda Landsvirkjun land út úr þjóðlendu og vatnsréttindi til eignar við Búrfell. Ég var ekki sammála. Því lyktaði með því að ríkisstjórnin sá að sér, baðst afsökunar og dró málið til baka. Hún sá hvers konar ógöngur hún var komin í. Svona hefur ríkisstjórnin verið rekin til baka í hverju málinu á fætur öðru sem hefur lotið að einkavæðingu á auðlindinni vatni. Því hefði verið ástæða til að taka ekki bara út þessi tvö atriði sem eru túlkuð sem yfirsjónir í vatnalagafrumvarpinu heldur endurskoða öll vatnalögin sem ekki eru enn komin til framkvæmda.

Af hverju flytur þú þá ekki frumvarp um það?

Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þm. Halldóri Blöndal enda hafa þeir flokkar sem munu taka við næstu ríkisstjórn lýst því yfir að þeir muni koma í veg fyrir að þetta frumvarp nái nokkurn tímann fram að ganga. Gildistökuákvæðið var sett 1. nóvember og þá verður búið að skipta um ríkisstjórn. Þeir flokkar hafa lýst því formlega yfir að fái þeir einhverju ráðið verði þessi lög endurskoðuð og þessi ákvæði numin úr gildi. Frumvarpið sem verið er að flytja hér fjallar um að færa hluta af verkefnum sem færð voru yfir til iðnaðarráðherra með vatnalögunum aftur yfir til baka til landbúnaðarráðherra. Þetta er krókótt leið til að játa á sig þær yfirsjónir sem þar voru gerðar og væri miklu eðlilegra að við tækjum bara upp öll vatnalögin frekar en að vera að flytja frumvarp sem tekur til eins eða örfárra þátta sem mönnum voru mislagðar hendur með. Frú forseti. Ég vildi bara koma því að að það væri nær að við ræddum hér frumvarp til laga um vatnsvernd. Því var búið að lofa. Því var lýst yfir að það yrði lagt fyrir þingið fyrir ári síðan að mig minnir. En það hefur ekki litið dagsins ljós. Ekki hef ég séð það. Ég veit að þáverandi umhverfisráðherra lýsti því einlæglega yfir að verið væri að vinna að frumvarpi um vatnsvernd. En sjálfsagt hefur hin harða iðnaðar- og nýtingarstefna ríkisstjórnarinnar komið í veg fyrir að það yrði lagt fram. Það finnst mér miður. En það segir kannski allt sem segja þarf um hug og gjörðir ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum. Þar er hugsað um það eitt hvernig tryggja megi séreignarréttinn á sameiginlegri auðlind en ekki hvernig vernda eigi hana og varðveita og bera fram til næstu kynslóða. Frú forseti. Þetta frumvarp sem lýtur að breytingum á vatnalögum er því að mínu viti óþarft og það er mjög skondið að það skuli nú koma inn á þingið með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Þegar þetta mál var lagt fram fyrir nokkrum vikum bar svo við að ég var hér viðstaddur sem varamaður á þingi. Þá kvaddi ég mér hljóðs og gerði nokkrar athugasemdir við frumvarpið sem fjallar um skipan nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn. Athugasemdir mínar gengu út á það að frumvarpið væri bæði of þröngt og gengi of skammt. Átti ég þá við tvennt, annars vegar það að heimildin tekur ekki til þeirra stofnana sem starfandi eru við gildistöku laga þessara og það gerir líka ráð fyrir að nefndin fjalli um og kanni starfsemi stofnana þar sem börn voru vistuð á tilteknu tímabili. Eftir 1. umr. málsins var því vísað til nefndar eins og lög gera ráð fyrir og nú liggur fyrir nefndarálit sem lagt hefur verið fram og tekið fyrir. Ég sé að í því nefndaráliti hafa allir nefndarmenn, sem voru til staðar þegar málið var afgreitt, skrifað undir með þeirri undantekningu að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur fyrirvara. Ég vildi af þessu tilefni, þegar svo ber við að ég er aftur mættur til leiks og þetta mál kemur hér á dagskrá, nota tækifærið til að endurtaka athugasemdir mínar um frumvarpið og ítreka að ég tel mikla nauðsyn á því að sú athugun sem þar er talað um verði miklu ítarlegri en gert er ráð fyrir. Mér finnst það mikill annmarki á þessu annars ágæta frumvarpi sem ég eftir atvikum styð, svo langt sem það nær, og bendi á að komið hefur fram margvísleg gagnrýni og full ástæða er til að stofnanir sem starfa að þessum málum, sem ganga undir nafninu vist- og meðferðarheimili, séu teknar til frekari athugunar þar sem um er að ræða vistun á fullorðnu fólki. Þarf ég ekki að hafa mörg orð um þá ástæðu. Ég held líka að ástæðulaust sé að undanskilja stofnanir sem starfandi eru við gildistöku laga þessara, það á eitt yfir alla að ganga. Ég tel að það sé grundvallarnauðsyn á því að þessi málaflokkur sé tekinn til ítarlegrar endurskoðunar og athugunar vegna þess að brotalamir eru augljósar. Ég vildi, frú forseti, koma þessum athugasemdum mínum enn og aftur að við þessa lokaumræðu. Ég lýsi eftir atvikum yfir stuðningi mínum við þetta nefndarálit og afgreiðslu þessa máls en hef þann fyrirvara á sem ég hef ítrekað.

Hæstv. forseti. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Martin Eyjólfsson og Nínu Björk Jónsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Guðjón Axel Guðjónsson og Lárus Ólafsson frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti. Þingsályktunartillagan er flutt til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 146/2005, um breytingu á IV. viðauka (Orka) við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Í nefndinni var sérstaklega rætt um möguleika Íslands til að fá undanþágur frá tilteknum reglum framangreindra gerða vegna smæðar markaðarins og einangrunar. Iðnaðarráðuneytið skilaði nefndinni greinargerð um innleiðingu raforkutilskipunar í íslenskan rétt þar sem nánar er gerð grein fyrir aðdraganda að upptöku gerðanna í EES-samninginn, innleiðingu þeirra í íslenskan rétt og möguleikum Íslands á undanþágum frá einstökum ákvæðum gerðanna. Meiri hluti nefndarinnar og raunar nefndin öll leggur áherslu á að undanþáguheimildir gerðanna verði nýttar eins og kostur er fyrir íslenska raforkumarkaðinn. Innleiðing gerðanna kallar á lagabreytingar hér á landi. Hv. þingmenn Össur Skarphéðinsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Jón Gunnarsson rita undir álitið með fyrirvara, en Steingrímur J. Sigfússon var fjarverandi afgreiðslu málsins. Meiri hlutinn leggur til að málið verði samþykkt.

Frú forseti. Eins og fram kom hjá hv. framsögumanni, Halldóri Blöndal, kom upp við umræðu málsins í utanríkismálanefnd spurningin um það sem þessi þingsályktunartillaga fjallar um, að Ísland muni eða eigi möguleika á að nýta undanþágu frá ákvæðum gerðarinnar um hinn innri raforkumarkað, hvort ekki hafi verið uppi sambærilegt skilyrði þegar við innleiddum hér tilskipun Evrópusambandsins og breyttum raforkulögum. Svör embættismanna sem komu til nefndarinnar voru á þann veg að við hefðum í raun átt þess kost að sækja um undanþágu frá kröfum um að aðskilja flutning og dreifingu og sölu rafmagns. En ákvörðun hefði verið tekin um það í iðnaðarráðuneytinu að gera það ekki. Raforkulögin fóru á sínum tíma hér fyrir Alþingi og reynt var þrisvar sinnum að koma raforkulögunum í gegnum þingið. Í hin fyrri tvö skipti var lítið gert úr því að möguleiki væri á undanþágu frá ákvæðunum um að aðskilja flutning, dreifingu og sölu, en í þriðja skiptið sem raforkulögin komu hér fyrir var víst í greinargerð talað um að möguleiki væri á að sækja um undanþágu. Ég hygg að það hafi kannski farið fram hjá mörgum hv. þingmönnum að þannig væri vegna þess að verið var að flytja málið í þriðja skipti og menn ekki að lesa sig í gegnum greinargerðina alveg frá upphafi til enda. Svo virðist sem þarna hafi verið breyting á áherslu, þ.e. að möguleikinn á því að sækja um undanþágu hafi verið dreginn skýrar fram í þriðja skiptið sem málið kom hér fyrir. Við nefndarmenn óskuðum eftir að fá skýringar á því hvernig þetta hefði átt sér stað og hvað hafi orðið til þess að sú ákvörðun hafi verið tekin í ráðuneytinu að gera ekki ráð fyrir að nýta undanþágumöguleika sem tilskipun Evrópusambandsins gerði ráð fyrir og við fengum í hendur, ég held að það hafi verið í gær frekar en í fyrradag, nokkuð þykkan doðrant frá iðnaðarráðuneytinu þar sem farið var yfir málið. Ég verð að viðurkenna að ekki hefur gefist tími til þess í önnum þingsins að lesa í gegnum þann mikla pappír sem við fengum sem svar við tiltölulega einfaldri spurningu. Ég held að það sé full ástæða fyrir hv. þingmenn að gefa sér tíma til að velta því fyrir sér hvort það geti verið að á þeim tíma sem við breyttum raforkulögum hafi verið gert minna úr möguleikum okkar til að sækja um undanþágu en raunin var í tilskipun Evrópusambandsins. Ég man í umræðunum sem hér fóru fram var margoft spurt hvernig í ósköpunum stæði á því að Ísland, þessi einangraði markaður sem ekki væri tengdur neinum öðrum raforkumarkaði, þyrfti að taka upp þessa gerð frá Evrópusambandinu og yfirleitt voru svörin þau að hugsanlega hefðum við getað fengið undanþágu ef við hefðum nægjanlega snemma í vinnuferlinu áttað okkur á því hvað hefði verið á ferðinni og óskað eftir undanþágum á því stigi. En svo núna þegar þingsályktunartillagan er lögð fram er það dregið fram að í raun sé möguleiki á því fyrir Íslendinga, vegna þess hvernig kerfið hér sé skilgreint, að sækja um undanþágu frá því að þurfa að aðskilja flutninginn, söluna og dreifinguna. Með öðrum orðum, þessi aðskilnaður sem hefur orðið til þess að hækka raforkuverð á Íslandi, því það held ég að sé óumdeilt hjá flestum að rafmagnsverð fyrir meginþorra heimila á Íslandi hefur hækkað við þessa aðgerð, hefði kannski ekki þurft að koma til og hið mikla fyrirtæki Landsnet sem á orðið allt flutnings- og dreifingarkerfi á Íslandi hefði ekki þurft að verða til ef við hefðum sótt eftir undanþágum frá tilskipun Evrópusambandsins. Ég vildi, þó að það tengist ekki beint þessu máli, og þó, nefna þetta því umræðan í utanríkismálanefnd varð nokkuð mikil um þetta og svör embættismannanna sem komu fyrir nefndina voru ekki alveg hrein og tær. Við erum búin að fá skriflegt svar fá embættismönnunum um hvað var á ferðinni þegar raforkulögin voru tekin hér fyrir. Sá pappír er það mikill að vöxtum að það þarf að gefa sér góðan tíma til að lesa í gegnum hann, því eins og flestir vita er það þannig að þegar tekið er beint upp úr Evrópugerðum vill það oft verða tyrfinn texti og þarf að lesa hann margoft til að átta sig almennilega á hvað verið er að segja með þeim orðum, sem þó eru íslensk, er standa á blaðinu.

Frú forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2006, um breytingu á IX. viðauka (Fjármálamálaþjónusta) og XIX. viðauka (Neytendavernd) við EES-samninginn. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Martin Eyjólfsson og Nínu Björk Jónsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Áslaugu Árnadóttur og Ólöfu Emblu Einarsdóttur frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti. Tilgangur þessarar tilskipunar er að auka virkni innri markaðarins og stuðla að háu stigi neytendaverndar með því að samræma lög, reglur og stjórnvaldsfyrirmæli um óréttmæta viðskiptahætti sem skaða hagsmuni neytenda og að mæla fyrir um fulla samræmingu á þeim sviðum sem tilskipunin tekur til. Innleiðingin mun m.a. fela í sér að útlista þarf nákvæmlega hvers konar viðskiptahættir teljist óréttmætir, villandi eða uppáþrengjandi. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og þarf að innleiða efni hennar fyrir 12. júní næstkomandi. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur aflað verður lagafrumvarp hins vegar ekki lagt fram fyrr en á haustþingi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt.

Frú forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 124/2006, um breytingu á XVIII. viðauka (Öryggi og hollustuhættir á vinnustöðum, vinnuréttur og jafnrétti kynjanna) við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund Martin Eyjólfsson og Nínu Björk Jónsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Bjarnheiði Gautadóttur frá félagsmálaráðuneyti. Innleiðing tilskipunar þessarar kallar á lagabreytingar og samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur aflað er gert ráð fyrir að gera þurfi breytingar á lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og að lagafrumvarp verði lagt fram innan tíðar en frestur til að innleiða efni tilskipunarinnar er til 30. apríl á næsta ári. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt.

Frú forseti. Þessi tillaga er um staðfestingu samninga milli Evrópusambandsins og lýðveldisins Íslands og konungsríkisins Noregs um málsmeðferð við afhendingu milli aðildarríkja Evrópusambandsins og Íslands og Noregs og gagnkvæma réttaraðstoð og staðfestingu ákvörðunar ráðherraráðs Evrópusambandsins nr. 2003/169/JHA. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Martin Eyjólfsson og Sesselju Sigurðardóttur frá utanríkisráðuneyti og Dís Sigurgeirsdóttur frá dómsmálaráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta tvo samninga, eins og ég gat um áður, milli Íslands, Noregs og ríkja Evrópusambandsins um málsmeðferð við afhendingu milli aðildarríkja Evrópusambandsins og Íslands og Noregs og gagnkvæma réttaraðstoð í sakamálum. Þá er leitað heimildar Alþingis til að samþykkja ákvörðun ráðherraráðs Evrópusambandsins um það hvaða ákvæði samningsins frá 1995 um einfaldaða málsmeðferð við framsal milli aðildarríkja Evrópusambandsins og samnings frá 1996 um framsal milli aðildarríkja Evrópusambandsins teljist vera þróun á Schengen-gerðunum samkvæmt samningnum um þátttöku lýðveldisins Íslands og konungsríkisins Noregs í framkvæmd, beitingu og þróun Schengen-gerðanna. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur fengið er gert ráð fyrir að ekki verði horfið frá þeirri tilhögun sem ríkt hefur að íslenskir ríkisborgarar verði ekki framseldir til annarra ríkja. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt.

Frú forseti. Þessi tillaga er um staðfestingu samnings milli Íslands annars vegar og Danmerkur og Færeyja hins vegar um afmörkun hafsvæðisins milli Íslands og Færeyja. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingiríði Lúðvíksdóttur frá utanríkisráðuneyti. Nefndin hafði farið ítarlega yfir stöðu málsins á fundi 31. janúar áður en skrifað var undir samninginn og fengið þá til sín á fund Tómas H. Heiðar og Grétar Má Sigurðsson frá utanríkisráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta samning milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar konungsríkisins Danmerkur og landstjórnar Færeyja hins vegar um afmörkun hafsvæðisins milli Íslands og Færeyja sem gerður var í Kaupmannahöfn og Reykjavík 1. og 2. febrúar 2007. Allt frá útfærslu efnahagslögsögunnar í 200 sjómílur árið 1975 hefur verið ágreiningur um hvar draga ætti miðlínu milli Íslands og Færeyja. Með samningi þessum er lokið með formlegum hætti afmörkun efnahagslögsögu Íslands gagnvart lögsögu nágrannalandanna en áður hafði verið gengið frá afmörkun efnahagslögsögunnar gagnvart lögsögu Jan Mayen, Grænlands og Bretlands. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt.

Frú forseti. Þessi tillaga fjallar um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og arabíska lýðveldisins Egyptalands. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Friðrik Jónsson og Einar Gunnarsson frá utanríkisráðuneyti. Fríverslunarsamningurinn er fyrst og fremst til vöruviðskipta en einnig eru ákvæði um vernd hugverkaréttinda, fjárfestingar, þjónustustarfsemi, fjármagnsflutninga, samkeppnismál og fleira. Á vörusviðinu er kveðið á um að Egyptar felli niður tolla á aðrar vörur en landbúnaðarvörur í áföngum auk þess sem kveðið er á um tollkvóta fyrir flestar mikilvægustu sjávarafurðir Íslands. Kvótarnir verða stækkaðir í áföngum á sex ára tímabili uns fullri fríverslun verður komið á. Sérhvert EFTA-ríki gerir tvíhliða samkomulag við Egyptaland um lækkun eða niðurfellingu tolla á tilteknar landbúnaðarvörur og mun Ísland t.d. fá markaðsaðgang fyrir lifandi hross til Egyptalands og 2000 tonna tollkvóta fyrir lambakjöt. Viðskipti milli Íslands og Egyptalands undanfarin ár hafa verið lítil en fullgilding fríverslunarsamningsins eykur vafalaust möguleika á frekari viðskiptum. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um frumvarpið sem umhverfisnefnd flutti. Hins vegar varð nokkur umræða um það þegar það var flutt og af því tilefni er rétt að upplýsa þingheim um að nefndin fór yfir málið aftur á fundi sínum. Niðurstaða nefndarinnar var sú að þetta væri gott mál og mikilvægt að það næði fram að ganga. Í örstuttu máli þá gengur þetta út á að hér er um að ræða lækkun, eða sem sagt það kom til vegna lækkunar á virðisaukaskatti úr 24,5% í 7%, þar sem virðisaukaskatturinn var endurgreiddur til Endurvinnslunnar, virðulegi forseti, en þar af leiðandi lækkaði skilagjald til Endurvinnslunnar en það hafði verið 10 kr. Til að sjá til þess að það verði áfram 10 kr., vegna þess að það er vilji löggjafans og held ég allra þeirra sem hafa áhuga á að góð skil séu á þessum vörum, þá er skilagjaldið hækkað sem því nemur þannig að Endurvinnslan fái áfram 10 kr. Í rauninni er ekki rétt, virðulegi forseti, að segja að það sé Endurvinnslan sem fái 10 kr., því auðvitað eru það þeir sem skila dósum og öðru slíku sem fá það þegar þeir koma því í réttar hendur. Það ánægjulega hefur skeð að það hafa verið mjög mikil og góð skil. Ég held að ég fari rétt með að þetta sé heimsmet þegar kemur að skilum sem menn vilja m.a. þakka 10 kr. skilagjaldi. Þannig að niðurstaða nefndarinnar var sú að hér væri um gott mál að ræða sem sé mikilvægt að fari hér í gegnum þingið núna og mér var falið sem formanni nefndarinnar að upplýsa þingheim um það.

Frú forseti. Ég vil bara þakka hv. þingmanni Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að koma þessum mikilvægu skilaboðum til þingheims. Ég er einn af þeim sem hafa látið sig varða miklu hagsmuni Endurvinnslunnar. Ég hef eins og margir hægri grænir barist fyrir því gegnum árin að endurvinnslugjaldið yrði fært yfir á fleiri flokka en bara þá flokka íláta sem nú eru undir. Við umræðuna fyrir nokkrum dögum spurði ég hv. þingmann hvort í þessu fælist að ríkisstjórnin væri að heimta einhvers konar leyniskatta líka. Ég heyrði það á máli hv. þingmanns að ákveðinn munur væri á ílátum eftir virðisaukaskattsgjaldflokkum. Sum eru í 24,5%, önnur í 7%. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það hafi komið í ljós við rannsókn nefndarinnar og ef svo væri hvort hann gæti upplýst mig um það hversu miklu sú upphæð nemur samtals, ef hann hefur svar við því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og einlægan áhuga á málefninu sem er mikilvægt. Það er skemmst frá því að segja að það er ákveðið flækjustig í þessu sem er til komið vegna þess, eins og þingheimur man, að þegar kom að lækkun á virðisaukaskattinum þá ákváðu menn að láta það kerfi sem er til staðar varðandi áfenga drykki halda sér. Það þýðir að virðisaukaskatturinn er áfram 24% á áfengum drykkjum. Í stuttu máli gengur þetta út á að ákveðið skilagjald er sett á viðkomandi dollur, kerfið var hér og þess vegna er þetta til komið. Síðan kemur virðisaukaskattur ofan á það og hann er endurgreiddur. Þegar virðisaukaskatturinn er lækkaður úr 24% í 7% þá er það lægri upphæð og þar af leiðandi eru menn að hækka skilagjaldið þannig að þetta kom í sama stað niður. Eftir standa áfengisdósirnar. Það er enginn munur á dósum hvort þær eru undir bjór eða kók eða hvað annað. Það er mat Endurvinnslunnar að þar af leiðandi sé ekki hægt að fara að taka það eitthvað sérstaklega út úr þar sem um er að ræða alveg sömu vörurnar, því fara þær á sama stað og unnar eins o.s.frv. Það þýðir að það munar 16–20 millj. kr., ef ég man rétt, sem munu þá skilast í ríkissjóð ef áætlanir ætla að ná fram að ganga. Hins vegar er, svo því sé algjörlega til haga haldið, gert ráð fyrir því að endurnýja þessi lög og ef ég man rétt þá er miðað við að það verði gert ekki síðar en 1. janúar 2008. Þess vegna vildu menn frekar tjalda til einnar nætur, ef þannig má að orði komast, og hafa þetta eins einfalt 

Frú forseti. Ég vil bara þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Þau sýna að hann og nefndin hafa lagt sig í framkróka við að skilja þetta flókna mál. Ég hafði ekki greind til þess við hina fyrri umræðu en nú eftir að hv. þingmaður hefur skýrt málið fyrir mér þá liggur það ljóst fyrir. Í fyrri ræðu sinni sagði hv. þingmaður að Íslendingar ættu sennilega heimsmet í skilum vegna þessa gjalds. Ég tel að svo sé og hafi verið um langan aldur, þetta hefur lukkast einstaklega vel. Án þess að tefja umræðuna langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hann teldi ekki a.m.k. messunnar virði að skoða hvort ekki ætti að útfæra þetta á aðrar umbúðir. Ég hef löngum verið talsmaður þess að skilagjald væri líka sett á ýmiss konar pappaumbúðir eða blöndu af pappa og plasti, t.d. fernur sem eru undir ýmiss konar mjólkurvarning sem við sjáum víðs vegar á dreif, því miður á stöðum þar sem ekki á að vera neitt slíkt. Skilagjaldið hefur bersýnilega þjónað mjög vel þeim tilgangi sínum að vera hagrænn hvati til þess að fá menn til að skila svona. Hvað segir hv. þingmaður við því?

Fernur undir ávaxtasafa, til dæmis.

Til dæmis, alls konar bland. Sömuleiðis af því hv. þingmaður segir að hér sé tjaldað til einnar nætur - ég vona að það sé ekki einkunnin sem hann gefur hæstv. ríkisstjórn í umhverfismálum - en fyrst á að endurskoða lögin, sagði hann ekki 2008?, er þá ekki mál til komið að hv. þingmaður taki undir með fyrrverandi umhverfisráðherra varðandi þann part sem íslenska ríkið á enn þá í þessu batteríi öllu, að honum verði fyrirkomið í höndum einkaaðila og þetta verði allt saman selt? Ég hef verið þeirrar skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir innlegg hans í umræðuna. Hv. þingmaður veit að svar mitt við því að ríkið eigi að selja þessi 18,5% er einfalt. Það er já og alveg löngu kominn tími á það. Varðandi málið í heild sinni og þessi mál í heild sinni þá má segja að við séum með tvöfalt kerfi. Við erum með úrvinnslusjóðinn sem er með ökutækin, kælimiðlana, hjólbarðana, pappa og pappírsumbúðir, og plastumbúðir ýmiss konar, kvikasilfursvörur og lýsisgeyma, vörur í ljósmyndaiðnaði, prentliti og rafhlöður. Þar er það þannig að menn greiða þetta í raun bara í vörunni og innheimta þetta með öðrum hætti. En síðan eru það þessar dósir og dollur og plastflöskur. Þetta hefur gengið vel í það heila og sérstaklega þar sem kemur að þáttum varðandi skilagjaldið. Það er ánægjulegt vegna þess hvernig eignasamsetningin í Endurvinnslunni er. Það má t.d. nefna að gosdrykkjaframleiðendur skilja þetta mjög vel og það kom fram í nefndinni að þegar menn hafa farið út í vöruframleiðslu sem hefur ekki passað inn í það sem við erum með þá hafa þeir beitt framleiðendur þrýstingi þannig að þeir skipti því út sem hefur gengið eftir. Við eigum eftir mjög stóran þátt sem eru mjólkurvörurnar. Það er skoðun mín og ég er sammála hv. þingmanni, ef ég skildi hann rétt, að það er mál sem við þurfum að taka á. Alveg lykilatriði. Það er gott að heyra viðhorf hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar hvað þetta varðar. Ég lýsi mig sammála sjónarmiðum hans. Ég tel að margt gott hafi gerst í þessum málaflokki, sérstaklega sem snýr að Endurvinnslunni, og ánægjulegt að við eigum met hvað þetta varðar. Ég held að skilin séu núna um 86%, hafa rokkað frá 80–86%. Við eigum að taka fleiri vörur en þessar og ganga eins frá þeim málum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 22/1998, um veiðar og vinnslu erlendra skipa í fiskveiðilandhelgi Íslands, frá sjávarútvegsnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Steinar Inga Matthíasson og Sigríði Norðmann frá sjávarútvegsráðuneyti. Þá hafa nefndinni borist umsagnir frá Hafnasambandi Íslands, Fiskistofu, Landssambandi smábátaeigenda og Persónuvernd. Enn fremur hefur nefndinni borist tilkynning frá ríkissaksóknara. Frumvarp þetta er samið á grundvelli tillagna starfshóps sem skipaður var fulltrúum nokkurra ráðuneyta og er liður í baráttunni við að uppræta ólöglegar fiskveiðar innan fiskveiðilandhelgi Íslands og utan hennar. Er því einkum ætlað að veita íslenskum stjórnvöldum styrkari og skýrari heimildir til að grípa til aðgerða gegn veiðum erlendra skipa sem ekki samrýmast nánar tilgreindum alþjóðareglum á úthafinu. Í frumvarpinu er það gert skýrara að skipum sem færð hafa verið inn á svarta lista svæðisbundinna fiskveiðistjórnarstofnana fyrir ólöglegar veiðar verði með sama hætti og erlendum skipum sem stundað hafa veiðar án leyfis úr stofnum sem flakka inn og út úr íslensku lögsögunni óheimilt að koma til íslenskra hafna. Frumvarpið miðar einnig að því að koma í veg fyrir aðgengi slíkra skipa að ýmiss konar þjónustu hvort sem hún er veitt í íslenskri höfn, innan fiskveiðilandhelgi Íslands eða utan hennar. Þá eru Fiskistofu og sjávarútvegsráðuneytinu í frumvarpinu fengnar víðtækar heimildir til gagnaöflunar við framkvæmd laganna. Loks felur frumvarpið í sér að erlend skip sem staðin hafa verið að ólöglegum veiðum samkvæmt íslenskum lögum um fiskveiðar eða nánar tilgreindum alþjóðareglum skuli ekki eiga þess kost að fá útgefin tímabundin leyfi til veiða í fiskveiðilandhelginni. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að verði frumvarpið að lögum muni það m.a. nýtast íslenskum stjórnvöldum í baráttunni gegn ólöglegum karfaveiðum á Reykjaneshrygg. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Guðjón Hjörleifsson, Jóhann Ársælsson, Hjálmar Árnason, Jón Gunnarsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson og Jón Bjarnason. Virðulegi forseti. Ég legg til að lokinni 2. umr. verði málinu vísað til 3. umr.

Frú forseti. Hér er um að ræða lítið frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 22, um veiðar og vinnslu erlendra skipa í fiskveiðilandhelgi Íslands. Eftir sem áður er efni frumvarpsins eingöngu um veiðar og vinnslu erlendra skipa utan fiskveiðilandhelgi Íslands. Ég benti á þetta í meðförum sjávarútvegsnefndar og spurði embættismenn sjávarútvegsráðuneytisins hvort ekki væri rétt að fara að huga að því að setja sérstök lög varðandi það sem er utan lögsögunnar. En ég fékk þau svör að við hefðum nú kannski ekki heimild til þess að vera að setja lög um það sem þar er og því væri þessu skotið inn í lögin. En það hljómar samt ankannalega að vera með lög um veiðar og vinnslu erlendra skipa í fiskveiðilandhelgi og það eina sem fram kemur í frumvarpinu eru veiðar slíkra skipa utan landhelgi. Annað sem umræða varð um í nefndinni var að nú hlyti að verða algjörlega nauðsynlegt að efla Landhelgisgæslu Íslands þar sem hún á vera með meira eftirlit og skipta sér meira af umræddum skipum og mér heyrðist vera samhljómur um það í nefndinni að full ástæða væri til þess. En mig langar að spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar, Guðjón Hjörleifsson, hvort hann sé ekki sammála mér í því að nauðsynlegt sé að efla Landhelgisgæsluna verulega frá því sem nú er, m.a. til þess að hún geti sinnt því aukna hlutverki sem hér er verið að leggja til að hún eigi að sinna, því að Landhelgisgæslan er jú lögreglan okkar á sjónum og það er alveg ljóst að verði þetta frumvarp að lögum eru lagðar talsverðar starfsskyldur á herðar Landhelgisgæslunni og því langar mig að spyrja hv. þm. Guðjón Hjörleifsson hvort ekki sé nauðsynlegt í beinu framhaldi af þessu og samhliða því að efla Landhelgisgæsluna verulega.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir þetta. Þetta var réttmæt athugasemd varðandi heitið á lögunum en okkur var tilkynnt að þetta passaði kannski best inn í þessi lög. Ég er sammála því að það þarf að efla Gæsluna enn frekar og hún er það mikilvæg fyrir okkur bæði í eftirliti og öryggisþáttum þannig að við þurfum að efla starfsemi hennar. Hún er mikilvæg fyrir allt samfélagið okkar.

Frú forseti. Það er nú einu sinni svo með veiðar þessara skipa sem eru að veiða rétt utan landhelgi, t.d. á karfamiðum á Reykjaneshrygg, rétt utan 200 mílna markanna, að ýmsar sögur eru um að þau skip séu að læða sér inn fyrir mörkin og jafnvel koma inn í fiskveiðilandhelgina okkar vegna þess að það sé öllum ljóst að eftirlitið sé takmarkað, eftirlitið sé lítið og við séum ekki í stakk búin til að verjast því að þau skip komi inn í fiskveiðilögsöguna og athafni sig hér. Það hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir sjálfstæða þjóð sem á í vandræðum með að byggja upp fiskstofna sína ef við höfum svo ekki þau tæki og tól og það fjármagn sem þarf til að ganga eftir því að eftir reglum sé farið innan landhelginnar þó ekki væri annað. En oft hefur maður horft á það svolítið hissa hversu lítið við höfum sinnt eftirlitinu einmitt með landhelgislínunni þarna suður á Reykjaneshrygg. Við hljótum að þurfa að efla þetta eftirlit verulega og það gerist náttúrlega ekki nema með auknu fjármagni til Landhelgisgæslunnar. Síðan þarf Gæslan að fá mun betri aðstöðu en hún hefur í dag, bæði fyrir flugflota sinn og skip. Það liggur í hlutarins eðli að við eflum starfsemi Landhelgisgæslunnar með því að flytja hana á Suðurnes, á Keflavíkurflugvöll með flugflotann og skipin í hafnir á Suðurnesjum því þar er aðstaða til að taka við Gæslunni og engin ástæða til að vera að eyða miklum fjármunum í að skapa aðstöðu sem er til heldur að veita fjármuni í aukið eftirlit og aukinn tækjakostnað til að sinna eftirlitinu.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að menn eru að læðast hér inn í landhelgina og við erum með þessu að taka á sjóræningjaveiðum. Við erum að reyna að skerpa lögin til að styrkja rétt Landhelgisgæslunnar til að hafa eftirlit og hugsanlega að fara í aðgerðir á hafi úti eins og við þekkjum frá því í gamla þorskastríðinu þegar klippurnar voru notaðar. Þetta verður því bara sterkara. Ég er sammála hv. þm. Jóni Gunnarssyni að við eigum að horfa til Suðurnesja. Þar er öll aðstaða til staðar ef Gæslan verður flutt.

Frú forseti. Hér er frumvarp til laga um breytingar á lögum um veiðar og vinnslu erlendra skipa í fiskveiðilandhelgi Íslands og síðan nefndarálit sem fjallar um veiðar og vinnslu erlendra skipa utan fiskveiðilandhelgi Íslands, eins og hv. þm. Jón Gunnarsson benti á. Í sjálfu sér styð ég þá nálgun og málið sem slíkt. En ég velti því áfram fyrir mér, eins og ég gerði í nefndinni, hvaða raunverulega möguleika við höfum til að taka á slíkum málum ef brotaviljinn er einbeittur. Við höfum verið að tala um alþjóðlega samninga, færa skip til hafnar. Þá þarf nú heldur betur að styrkja Landhelgisgæsluna ef hún á að geta tekið skip með einbeittan brotavilja til hafnar. Við erum aðilar að alþjóðasamningum hvað þetta varðar og auðvitað getum við leitað réttar okkar þar. Ég heyrði ráðherra, hvort það var hæstv. sjávarútvegsráðherra eða nýskipaður utanríkisráðherra, sem sagði hreinlega að mig minnir opinberlega, hvort sem það var í gríni eða alvöru, að kannski yrði að fara að beita klippunum aftur. Fara að beita klippunum aftur og sló sér upp á því. Ég vil spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar hvaða aðferðir höfum við til að beita í þessum málum? Megum við beita klippunum? Eigum við að fara að beita klippunum? Eigum við að fara að setja klippur um borð í varðskipin, eins og mig minnir að hæstv. utanríkisráðherra hafi sagt á síðastliðnu sumri? Eigum við að fara að setja klippurnar í skipin? Er það löglegt eða er það ólöglegt?

Virðulegi forseti. Við erum með frumvarpinu einmitt að tryggja réttarstöðu eftirlitsaðila okkar til að þeir geti komið sterkari inn og tekið kannski betur á en oft áður. Varðandi alþjóðasamninga er náttúrlega mikilvægt að við reynum að ná meira samkomulagi og samvinnu við aðrar þjóðir til að taka á sjóræningjaveiðum. Þetta er kannski upphafið og ákveðið frumkvæði sem við höfum tekið. Hvað viðvíkur klippunum held ég að það sé kannski síðasta úrræðið. Við gætum þurft að nota þær en ég er ekki nógu sterkur lagalega séð hvernig það mundi virka. Ég tel að réttur okkar sé mjög mikill að beita klippunum innan landhelgi okkar.

Frú forseti. Ég mátti til með að víkja að þessu því ég held örugglega að það hafi verið núverandi hæstv. utanríkisráðherra sem hafi einmitt komið með þetta í fréttum, að það yrði bara að fara að beita klippunum aftur. Nú veit ég ekki hvað það er svo sem skynsamlegt innlegg af hálfu utanríkisráðherra inn í umræðuna í sjálfu sér en sýnir okkur kannski að við þurfum þá að vera reiðubúin til að láta það fylgja alvöru málsins. Ég hef líka velt fyrir mér hinum umhverfislegu áhrifum. Þarna er oft og tíðum verið að veiða á svæðum sem eru mjög viðkvæm eins og karfamiðin og -svæðin eru, bæði hvað varðar botninn og eins þær fisktegundir sem verið er að veiða sem eru, að sumir segja, jafnvel í útrýmingarhættu eða hætta sé á því að stofninn skerðist verulega og tímgunarmöguleikar hans skertir, sömuleiðis umgengnin við lífríkið, við hafsbotninn. Mér finnst allt þetta vera atriði sem við þurfum að taka með þegar við erum að tala um ólöglegar veiðar, ólöglegar veiðiaðferðir o.s.frv. Ég vildi draga þessa þætti inn í umræðuna. Það er ekki bara rétturinn til að veiða sem getur verið brotinn heldur líka með hvaða hætti það er gert og úr hvaða stofnum veitt er. Mér finnst mjög alvarlegt þegar sjóræningjaskip, eins og hv. þingmaður kallar þau, eru að stunda ekki aðeins ólöglegar veiðar heldur líka veiðar á stofnum og tegundum sem ber að vernda eða eru í þeirri hættu að umgangast verður þær með þeim hætti. Þetta með klippurnar sem hæstv. utanríkisráðherra minntist á, kannski verður bara setja þær raunverulega um borð í skipin?

Virðulegi forseti. Já. Ég tek undir þetta. Það verður að koma í ljós hvort við þurfum að beita klippunum eða ekki. En við erum náttúrlega að tala um að skerpa og hafa styrkari og skýrari heimildir til að grípa til aðgerða gegn þessum veiðum. Það sem er nýtt í þessu líka er að við erum að koma í veg fyrir aðgengi þessara skipa með ýmiss konar þjónustu hvort sem hún er veitt í íslenskri höfn, innan fiskveiðilandhelgi Íslands eða utan hennar. Það held ég að sé líka hluti af því umhverfi sem við erum að reyna að styrkja og ég tel frumvarpið mjög mikilvægt í því.

Hæstv. forseti. Hér er verið að setja í lög ákvæði um að styrkja eftirlitshlutverk okkar og fylgja eftir eftirliti með veiðum í lögsögunni og þá í næsta nágrenni hennar eða eftir því sem við höfum heimildir til. Ég tel að í sjálfu sér sé ekkert óeðlilegt við að við reynum að styrkja stöðu okkar hvað varðar eftirlit með veiðum. En við veiðar í Atlantshafinu eru ýmsar reglur í gildi og ekki þær sömu í öllum löndum. Má þar t.d. nefna veiðar á NAFO-svæðinu, þ.e. Norðvestur-Atlantshafinu, þar sem veiðisvæðinu er skipt í ákveðin hólf eða skápa sem dregnir eru eftir lengdar- og breiddargráðum. Einkum hafa t.d. Kanadamenn notað slíka veiðiráðgjöf og veiðistýringu. Þeir hafa ákveðin svæði þar sem þeir heimila ákveðnar veiðar og veiðistýringin hefur verið með ýmsum hætti. Á ákveðnum svæðum er bann við veiðum vissra tegunda en annars staðar hefur veiðin miðast við að menn mættu stunda ákveðinn fjölda veiðidaga. Þetta er m.a. þekkt við rækjuveiðarnar á Flæmska hattinum þótt við Íslendingar höfum kosið að hafa þar kvóta fyrir veiðar okkar eigin skipa. Hins vegar er það ekkert launungarmál að m.a. Íslendingar hafa flaggað út skipum undir fána annarra ríkja til að nýta sér svokallað dagafyrirkomulag á hinum ýmsu svæðum í Norðvestur-Atlantshafinu við veiðar á rækju og ýmsum fiskstofnum, karfa og grálúðu svo eitthvað sé nefnt. Veiðireglurnar eru ýmsar. Sum skipanna sem stunda veiðar á Reykjaneshrygg, þar sem mest ber á að skip stundi veiðar með svörtu leyfi og reyndar engu leyfi, eru samt sem áður með leyfi til að stunda veiðar á ákveðnum NAFO-svæðum. Takmarkað leyfi er til veiða við Nýfundnaland o.s.frv. Mér sýnist að við séum að byggja það upp að ná betur utan um eftirlit með veiðum sem við teljum að samrýmist ekki alþjóðastýringunni á veiðum á úthafinu og veiðum á stofnum sem teljast ýmist innan eða utan lögsögu, eins og t.d. úthafskarfa. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að frumvarpið verði til þess að hafa megi virkara og betra eftirlit með þessum veiðum. Þá held ég að tilganginum sé náð, sérstaklega ef tekst að fylgja því eftir að það dragi úr ólöglegum veiðum úr sameiginlegum stofnum eins og við höfum t.d. á Reykjaneshryggnum, þar sem veiðunum er skipt upp milli nokkurra þjóða og magninu í raun skipt upp og magnið ákveðið. Annars staðar hefur veiðst, t.d. verið karfaveiðar í Síldarsmugunni. Enginn veit hvernig þær veiðar þróast á næstu árum en þar hefur orðið vart við úthafskarfa og einhver veiði hefur verið stunduð þar þótt hún virðist ekki hafa þolað mikla sókn og lítið sé vitað um útbreiðslu stofnsins á því svæði. Hæstv. forseti. Ég tel að þetta mál sé í sjálfu sér þannig vaxið að eðlilegt sé að það gangi fram. Við horfum til þess að þurfa væntanlega að efla eftirlit og það gerum við að sjálfsögðu ekki nema við eflum Landhelgisgæsluna sem er eftirlitsaðilinn. Efla þarf skipakost og flugeftirlit til að ná betri yfirsýn yfir hvaða veiðar eiga sér stað í og við lögsöguna. Stundum hafa verið brögð að því, a.m.k. berast af því fréttir annað slagið, að menn séu ansi sókndjarfir inn fyrir lögsöguna á Reykjaneshrygg ef eftirlitsskip hafa ekki sést þar. Það kostar auðvitað fjármuni fyrir okkur og kannski stærri og öflugri skipakost í framtíðinni að sinna þessum verkefnum vel. Ég held að frumvarpið sem hér um ræðir efli þann grunn auk þess sem hægt yrði að fylgjast með afla þessara skipa, hvar honum er landað og hverjir þjóni skipunum. Mér sýnist að við séum að stíga, að vísu lítið skref en þó skref í þá átt að efla eftirlit og eftirfylgni með þessum veiðum.

Ég vildi þakka fyrir þær góðu undirtektir sem þetta mál hefur fengið í þinginu. Ég átti von á því miðað við þær umræður sem hafa farið fram um þessi mál áður. Það er ástæða til að undirstrika alvöru þessa máls og er kannski ekki öllum ljóst hvað hér getur verið í húfi. Bæði eru miklir hagsmunir í húfi vegna veiða skipa sem hafa neikvæð áhrif á stofninn og taka þannig tekjur frá íslenskum sjómönnum, útvegsmönnum og íslenska þjóðarbúinu. Hitt er einnig ástæða til að undirstrika en það er að enginn vafi er á því að tilkoma þessara skipa og veiða hefur grafið undan markaði fyrir fiskafurðir okkar á erlendum mörkuðum. Þessi fiskur hefur verið falboðinn á lægra verði vegna þess að menn hafa ekki getað rakið uppruna hans. Áhrifin hafa fremur orðið til að lækka verð á íslenskum afurðum þannig að óbeinu áhrifin sem við getum kannski ekki mælt í rauninni hafa verið heilmikil. Það er mikilvægt fyrir okkur að taka á þessum málum af fyllstu festu. Við höfum verið í ákveðinni forustu í þessum efnum undanfarin ár. Það hefur vakið athygli. Það er ljóst að mikil vakning hefur verið í þessa veru meðal margra þjóða, strandríkja og hjá erlendum valdhöfum á vettvangi. Síðast á fundi hjá FAO fyrir fáum dögum voru þessi mál mikið til umræðu. Það er alveg ljóst mál að hér erum við bæði þátttakendur í alþjóðlegri þróun en líka á vissan hátt í forustu í þeim efnum. Þess vegna er það mjög mikilvægt að einmitt við skulum leiða í lög breytingar sem er ætlað að herða róðurinn fyrir okkur áfram Ég tek síðan undir það sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði og hv. þm. Jón Gunnarsson við 1. umr. um málið, að það er ástæða til að hyggja að því hvernig við getum fylgt þessu eftir. Það er gert á margan hátt. Efla þarf þyrluþjónustu Landhelgisgæslunnar, kaupa nýtt varðskip og allt er það liður í að reyna að gæta réttar okkar sem strandveiðiríkis og til að nýta þennan mikilvæga stofn sem úthafskarfinn er.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir um nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 13/1998, um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, og lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, frá sjávarútvegsnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Árna Múla Jónasson frá sjávarútvegsráðuneyti, Valtý Þór Hreiðarsson frá Verðlagsstofu skiptaverðs, Gísla Rúnar Gíslason frá Fiskistofu, Sævar Gunnarsson og Hólmgeir Jónsson frá Sjómannasambandi Íslands og Friðrik J. Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Þá hafa nefndinni borist umsagnir frá Landssambandi smábátaeigenda, Samtökum fiskvinnslustöðva, Félagi skipstjórnarmanna, Persónuvernd, Fiskistofu, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Verðlagsstofu skiptaverðs er í lögum um stjórn fiskveiða falið mikilvægt úrræði sem ætlað er að stuðla að því að útgerðir sem flytja aflamark yfir á skip sín standi réttilega við gerða samninga um fiskverð sem haft er til viðmiðunar í uppgjöri á aflahlut áhafnar. Kemur þar fram að forsenda fyrir flutningi aflamarks sé sú að stofan hafi staðfest að fyrir liggi fullnægjandi samningur. Með þessu úrræði er dregið úr líkum á að sjómenn séu látnir bera kostnað af kaupum eða leigu á kvóta þannig að aflahlutur þeirra reiknist af lægra verði en fiskverði. Tilgangurinn með frumvarpinu er að veita Verðlagsstofu skiptaverðs auknar heimildir til að hafa eftirlit með því að samningar um fiskverð séu réttilega efndir. Er þar tekið af skarið um að stofan geti við framkvæmd eftirlits lagt áherslu á athugun einstakra mála með tilheyrandi gagnaöflun en þurfi ekki að einskorða sig við úrtakskannanir. Rannsókn getur farið fram ýmist eftir ábendingu eða að eigin frumkvæði stofunnar en leiði hún í ljós að fiskverðssamningur hafi verið vanefndur miðast hlutverk stofunnar almennt við að gefa út rökstutt álit og leggja það í hendur útgerð og áhöfn að leysa málið. Megintilgangur frumvarpsins er aftur á móti að styrkja heimildir stofunnar til að synja staðfestingar af sömu ástæðum þegar hennar hefur verið óskað í tilefni af kvótaframsali. Verður þeirri kvöð ekki jafnað til álits heldur íþyngjandi ákvörðunar sem ber að taka og undirbúa í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga. Við umfjöllun nefndarinnar var m.a. rætt um hvernig Verðlagsstofu skiptaverðs hefði gengið að rækja hlutverk sitt á grundvelli núgildandi laga, hvort frumvarpið væri vel til þess fallið að leysa þann vanda sem því væri ætlað og hver staða smábátaútgerðar væri gagnvart þeim lögum sem um stofuna giltu. Nefndin áréttar að frumvarpinu, sem samið er með aðkomu Landssambands íslenskra útvegsmanna og samtaka sjómanna, er ætlað að styrkja eftirlitsheimildir Verðlagsstofu skiptaverðs og um leið stöðu sjómanna gagnvart útgerð. Með tilliti til jafnræðisreglu þjónar það lögmætu markmiði. Enn fremur er það skoðun nefndarinnar að lögin um Verðlagsstofu skiptaverðs taki jafnt til skipa hvort sem þau eru í aflamarki eða krókaaflamarki og má því til stuðnings vísa m.a. til 5. mgr. 8. gr. og 3. mgr. 15. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006. Af þeirri ástæðu og að höfðu samráði við sjávarútvegsráðuneytið og hagsmunaaðila leggur nefndin til að nefndarmönnum í úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna verði fjölgað um tvo í því skyni að Landssamband smábátaeigenda eignist þar fulltrúa og samtök sjómanna fái viðbótarfulltrúa til mótvægis við þá breytingu. Nefndin telur að 2.–4. efnismálsliður 3. gr. frumvarpsins eigi betur heima í nýrri grein sem bætt verði við lög nr. 13/1998 í stað 3. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Eðlilegra þykir að forsendur þær sem Verðlagsstofa skiptaverðs byggir staðfestingu sína á í tilefni af framsali aflamarks komi fram í þeim lögum sem um hana gilda. Samfara þessari breytingu er lögð til lítils háttar orðalagsbreyting á 1. gr. frumvarpsins. Loks leggur nefndin til að gildistökuákvæði frumvarpsins verði breytt þannig að það taki gildi um næstu áramót. Með því er Landssambandi smábátaeigenda gefinn kostur á að laga sig að þeim breytingum sem að framan er lýst. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Guðjón A. Kristjánsson og Jón Bjarnason skrifa undir álitið með fyrirvara. Jóhann Ársælsson og Jón Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Auk mín skrifa undir álitið hv. þm. Hjálmar Árnason, Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðjón Ólafur Jónsson, Jón Bjarnason, með fyrirvara, Guðjón A. Kristjánsson, með fyrirvara og Kjartan Ólafsson. Virðulegi forseti. Ég kynni síðan breytingartillögur við frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 13/1998, um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, og lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, frá sjávarútvegsnefnd: „1. Við 1. gr. Í stað orðanna „samkvæmt ákvæðum 3. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða“ í síðari málslið efnismálsgreinar komi: skv. 6. gr. a. 2. Á eftir 2. gr. komi tvær nýjar greinar er orðist svo: a. (3. gr.) Við lögin bætist ný grein er verður 6. gr. a og orðast svo: Verðlagsstofa skiptaverðs skal að beiðni Fiskistofu og í tilefni af framsali aflamarks skv. 15. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, staðfesta að fyrir liggi samningur útgerðar og áhafnar um fiskverð til viðmiðunar hlutaskiptum sem fullnægir kröfum laga þessara. Leiði athugun skv. 6. gr. í ljós að útgerð skips hafi ekki gert upp við skipverja í samræmi við samning um fiskverð skal stofan ekki veita staðfestingu sína nema úr hafi verið bætt eða hlutaðeigandi útgerð sett fullnægjandi tryggingu fyrir réttu uppgjöri. Þá skal Verðlagsstofa skiptaverðs ekki veita staðfestingu sína hafi útgerð skips ekki veitt upplýsingar eða afhent gögn sem stofan hefur krafist á grundvelli 5. gr. Ákvörðun um synjun staðfestingar skv. 1. mgr. lýtur ákvæðum stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og sætir kæru til sjávarútvegsráðuneytisins. b. (4. gr.) 2. mgr. 8. gr. laganna orðast svo: Í nefndinni eiga sæti níu menn skipaðir af ráðherra. Af þeim skulu Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Sjómannasamband Íslands og Félag vélstjóra og málmtæknimanna tilnefna einn fulltrúa hvert og einn fulltrúa sameiginlega. Þá skal Landssamband íslenskra útvegsmanna tilnefna þrjá fulltrúa og Landssamband smábátaeigenda einn fulltrúa. Loks skipar ráðherra formann nefndarinnar án tilnefningar en að höfðu samráði við framangreind samtök sjómanna og útvegsmanna. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt og aðalmenn. 3. Við 3. gr., er verði 5. gr. 2.–4. efnismálsl. falli brott. 4. Við 4. gr., er verði 6. gr. Greinin orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2008.“ Virðulegi forseti. Ég þakka samnefndarmönnum í sjávarútvegsnefnd fyrir gott samstarf í nefndinni og samstöðu um breytingartillögur sem almennt er sátt um. Breytingartillögurnar eru gerðar í góðri sátt við hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég vil sérstaklega þakka hv. alþingismanni Jóni Gunnarssyni fyrir hans framlag í þessu máli en Jón var staddur erlendis á vegum þingsins þegar þingið lauk afgreiðslu málsins. Virðulegi forseti. Þar sem þetta er síðasta mál sjávarútvegsnefndar á þessu kjörtímabili vil ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherrum, Árna M. Mathiesen og Einari K. Guðfinnssyni, fyrir gott samstarf. Ég vil þakka samnefndarmönnum mínum í sjávarútvegsnefnd fyrir gott samstarf og árangursríkt. Við höfum unnið saman sem einn maður í þeim málum sem nefndin hefur fengið til umfjöllunar. Við höfum ekki alltaf verið sammála en við höfum reynt af fremsta megni að ná sameiginlegri niðurstöðu um breytingar til hins betra en þær hafa alltaf verið gerðar í góðri sátt við hæstv. ráðherra. Virðulegi forseti. Ég legg til að lokinni 2. umr. að þessu máli verði vísað til 3. umr.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. formanni sjávarútvegsnefndar fyrir orð hans í garð nefndarinnar og minn garð einnig. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um Verðlagsstofu skiptaverðs. Verðlagsstofan er eins og allir vita tæki til að ganga úr skugga um að sjómenn hafi tryggingu fyrir lágmarksverði á skipum sem þeir róa á. Eitt meginhlutverk Verðlagsstofunnar hefur verið að koma í veg fyrir að sjómenn séu látnir taka þátt í kvótaleigu eða kvótakaupum. Ég lýsti því við 1. umr. að mér finnst Verðlagsstofa skiptaverðs ekki hafa verið að sinna starfi sínu almennilega undanfarin ár. Þá horfi ég tvö ár aftur í tímann Mig langar að spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar hvort hann telji að Verðlagsstofan hafi staðið sig eins og hún hefur lögheimildir til. Að mörgu leyti eru þær breytingar sem við erum að gera á lögunum um Verðlagsstofuna núna gerðar til þess að ýta við stofnuninni, að hún fari að sinna því hlutverki sem hún hefur að að mínu viti hingað til haft lögheimildir til að sinna. Ég verð að segja eins og er, að miðað við það sem gerst hefur hjá Verðlagsstofu þá hefur hún minnt á bréfalúgu til að taka við samningum um verð fremur en að hún sé raunverulega að leggja á það mat hvort það verð sem fram kemur sé hið rétta. Við fengum upplýsingar um það í nefndinni að meðalverð í þeim samningum sem Verðlagsstofa er að blessa í þorski eru 140 kr. sem er innan við helmingur af því verði sem gengur og gerist á frjálsum markaði. Því langar mig að spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar: Er hann ánægður með hvernig Verðlagsstofa hefur unnið undanfarin tvö ár?

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er gert til þess að reyna að skerpa og efla starfsemi Verðlagsstofunnar. Ég er alveg sammála því að starfsemin er ekki mikil og spurningin er líka alltaf hvort menn séu að skila sínu eða ekki. Það fer líka töluvert eftir frumkvæðinu, það þýðir ekki eingöngu að bíða eftir að erindi komi inn um lúguna. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Það eru eiginlega ótrúlega fá mál sem hafa komið til Verðlagsstofu miðað við umræðu um þátttöku sjómanna í kaupum eða leigu á afla. Ég man eftir meðalverði, þá voru einhverjar reglur í gangi og mig minnir að hv. þm. nafni minn, Guðjón Arnar Kristjánsson, hafi sagt að það væri einhver 76%-regla sem væri útreikningsregla fyrir þetta lágmarksverð sem er gefið út. Við vorum einmitt að samþykkja það í gær varðandi byggðakvótann til viðmiðunar. En ég þekki þær reglur ekki alveg nákvæmlega.

Frú forseti. Mér fannst hv. formaður sjávarútvegsnefndar Guðjón Hjörleifsson ekki svara spurningu minni nægjanlega skýrt. Ef við horfum til ársskýrslu Verðlagsstofu fyrir árið 2006 þá kemur í ljós að þrjú mál bárust úrskurðarnefnd og vörðuðu þrjú skip. Kostnaður við rekstur Verðlagsstofu skiptaverðs var rúmar 20 millj. kr. það ár. Málsettar skoðanir, sem eru kallaðar svo, þ.e. mál sem hafa verið tekin fyrir og skoðuð, voru ef ég man rétt á árinu 2006, 33. Í lok skýrslunnar frá Verðlagsstofu skiptaverðs kemur fram að verkefnaleysi hrjái stofnunina. Því veltir maður fyrir sér á sama tíma og maður horfir á að Verðlagsstofan nýtir sér ekki þær heimildir sem hún hefur í lögum til eftirlits og til þess að grípa inn í ef um er að ræða óeðlilega lágt fiskverð eða um er að ræða að ekki sé gert upp við sjómenn í samræmi við þá samninga sem lagðir eru fram, að hún ætti að geta haft kappnóg að gera. Einhverra hluta vegna hefur Verðlagsstofan samt ekki nýtt sér þær lögheimildir sem hún hefur. Til dæmis er hér verið að skerpa á því í nefndaráliti að Verðlagsstofu beri að ganga eftir því að samningar um fiskverð komi frá bátum í krókaaflamarkskerfinu, þ.e. smábátunum. Hingað til hefur hún ekki gert það þó að lög kveði skýrt á um að henni beri að kalla eftir samningum á öllum skipum þar sem verið er að flytja aflamark á milli skipa, hvort sem það er hið hefðbundna aflamark eða krókaaflamarkið. Því verður ekki hjá því vikist að spyrja áleitinna spurninga eins og þeirra hvort það geti verið að þarna sé pottur brotinn í starfseminni.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Jóni Gunnarssyni að miðað við rekstur stofunnar upp á 20 millj. kr. og þau litlu verkefni sem hún er að sinna þá tel ég að ef ekki rætist úr með þessum lögum þá eigum við að skoða hvort við eigum að sameina eftirlitsþáttinn inn í eitthvert annað fyrirtæki eða reyna að auka eftirlitsþátt Verðlagsstofu og láta þá hafa þá nóg að gera. Því það er alltaf hægt að hagræða í ríkisrekstri og þetta er hluti af því. Ég tel að þarna hafi verið allt of lítil starfsemi og kannski eru menn allt of ragir við að leita til Verðlagsstofu þegar þá greinir á og kannski leysa þeir mál sín heima í héraði varðandi þátt sjómanna og ná einhverjum öðrum samningum. En í þessum lögum er líka tekið tillit til þess að við vitum að það voru til samningar þar sem menn voru að semja um mjög lágt fiskverð, lægra verð en markaðsverð. Menn töldu það vera hluta af því að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum. En þau örfáu mál sem eru samkvæmt reikningum og skýrslu Verðlagsstofu eru óeðlilega fá.

Frú forseti. Mér hefur alltaf fundist þetta mál með Verðlagsstofu skiptaverðs afar furðulegt allt saman. Þetta er sennilega ein afleiðing af kvótakerfinu og ein af bótunum sem verið er að lappa upp á í kringum kvótakerfið og að sjómenn hafa ítrekað verið notaðir til þess að fjármagna af launum sínum leigu eða kaup á kvóta. Í greinargerðinni segir einmitt að nokkur brögð muni hafa verið að því að útgerðir hafi ekki gert upp við áhafnir sínar í samræmi við gerða samninga um fiskverð og Verðlagsstofa hafi ekki haft nægilega virk úrræði til að bregðast við þegar slík mál hafa komið upp. Svo koma hér upplýsingar um að þetta séu örfá mál sem komi þarna inn. Ég vil bara ítreka eins og ég gerði í nefndinni og spyrja: Er Verðlagsstofa rétta stofnunin til að sjá um þetta eftirlit? Mér finnst það vera lögreglumál þegar mönnum eru ekki greidd laun. Ég vil spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar hve mörg lögreglumál hafi orðið. Menn eru teknir í búðum fyrir að stela einni kókflösku og auðvitað er það ólöglegt og á ekki að gera það. En þegar verið er að hýrudraga sjómenn og brjóta þar með á þeim lög eða stela af þeim hluta af launum þeirra, er það ekki lögreglumál? Ég spyr þess vegna hv. formann sjávarútvegsnefndar: Hve mörg lögreglumál hafa orðið þegar vitnað er í það í 

Virðulegi forseti. Samkvæmt upplýsingum forstöðumanns Verðlagsstofu hafa engin lögreglumál komið upp. Þetta eru fá mál og þau má kannski leysa á þeim tíma sem menn hafa í þessu. En þegar menn leita réttar síns þá tel ég að það sé algengt að menn fari með málið í gegnum stéttarfélag sitt og síðan verður það dómsmál ef menn ná ekki sáttum.

Frú forseti. Sýnir þetta ekki í heild sinni hvað þetta er gagnslaust? Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafi heyrt eins og ég að sjómenn telji að þeir séu beittir afarkostum ef þeir fari og klagi undan því að þeir séu skyldaðir til þess að taka þátt í kvótaleigu eða kvótakaupum og þá eigi þeir á hættu að missa plássið. Stuðningur stéttarfélags þeirra er nú ekki meiri en svo. Ég er varla einn um að hafa heyrt þetta sagt. Ég get nefnt dæmi um það ef út í það er farið, þar sem sjómenn hafa reynt að leita réttar síns í þessu og málsatvik voru talin svo óljós og stuðningur stéttarfélagsins var ekki meiri en svo að það eina sem viðkomandi hafði upp úr krafsinu var að hann var rekinn af skipinu. Og þótt ég styðji þessar veiklulegu tilraunir til að styrkja þetta eftirlitskerfi þá er fjarri því að mér finnist þetta vera kerfi sem virkar. Fyrir mér er þarna bara verið að beita sjómenn þjófnaði. Það er verið meira og minna að hálflögleiða hann með því að búa til einhverja úrskurðarnefnd. Hún hefur fengið þrjú eða fjögur mál. Það virðist ekki vera neitt stórmál á ferðinni og ástæðulaust að vera taka það inn í þingið ef það er raunveruleikinn. En raunveruleikinn er bara allt annar. Ég spyr því hv. þingmann: Finnst honum þetta frumvarp raunverulega vera að taka á þeim raunveruleika sem er? Það er að útgerðir eru að hýrudraga sjómenn með því að láta þá taka þátt í kvótakaupum eða kvótaleigu.

Virðulegi forseti. Verðlagsstofa tekur á þeim málum sem koma inn. En það koma kannski allt of fá mál inn. Maður þekkir ekki hvað mikið af málum eru kannski leyst annars staðar eða eru ekki kærð til Verðlagsstofu. En hagsmunaaðilar sem ég hef rætt við segja að það hafi minnkað mjög mikið að sjómenn taki þátt í kvótakaupum eða kvótaleigu. Það var töluvert um þetta áður en þeir segja að þetta hafi minnkað. Ég tel að með þessu frumvarpi séum við að styrkja heimildir Verðlagsstofu til þess að fylgja eftir eftirliti og í kjölfar umræðunnar sem nú er byrjuð getum við kannski verið sammála um að það vanti meira frumkvæði í starfsemi hjá þeim sem vinna hjá Verðlagsstofu, að menn eigi ekki eingöngu að bíða eftir því að fá kæruna inn. Þeir eiga kannski að fara meira í eftirlitsþáttinn utan stofunnar.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við einn angann af annmörkum kvótakerfisins sem er sá að útgerðarmenn hafa það sterk tök á verðmyndun og þeir hafa nýtt sér þær leiðir sem lögin bjóða upp á að þeir geta hlunnfarið sjómenn um hlut sinn af andvirði fisksins sem þeim ber að öðru jöfnu réttur til að fá laun af og eins hafa þeir orðið uppvísir að því á fyrri tíð að þvinga launþegana, sjómenn, til að taka þátt í að greiða fyrir leigu á kvóta til þeirra báta sem þeir hafa verið ráðnir á. Reynt hefur verið að bregðast við þessu með því að setja á fót sérstaka eftirlitsstofnun, eina af nokkrum, til þess að fylgjast með þessu kerfi. Það er kannski lýsandi fyrir það hversu meingallað þetta kerfi er að hafa þurfi litlar eftirlitsstofnanir til að fylgjast með mönnum, ekki bara Fiskistofa heldur líka þessi stofa, Verðlagsstofa skiptaverðs. Hún á að geta aflað sér upplýsinga um það verð sem útgerðarmaður sem seljandi og kaupandi ákveður að selja fiskinn á en það ákvarðar auðvitað hlut og laun sjómannsins. Þetta er töluvert vandamál eins og margir þekkja og hefur verið minnst á í andsvörum. Verð í beinum viðskiptum er allt annað en verð á mörkuðum. Verðmyndun þar sem farið er fram hjá eðlilegum markaðslögmálum er óeðlileg. Við sjáum t.d. á upplýsingum um meðaltalsverð frá Fiskistofu í desembermánuði að í beinni sölu var meðaltal á óslægðum þorski 124 kr. á kíló en á mörkuðum 204 kr. Þarna munaði 80 kr. eða líklega um 40% í meðaltalsverði á óslægðum þorski eftir því hvort markaðslögmálin ákvörðuðu verðið á fiskinum eða beinir samningar milli útgerðarmanns og fiskkaupanda sem stundum eru þar að auki sami aðilinn. Það þýðir einfaldlega að sjómenn sem róa eftir þessum kjörum fá auðvitað lægra verð sem því nemur, sem nemur því að meðalverð í beinum viðskiptum er lægra en á mörkuðum. Þetta hefur haft víðtæk áhrif um land allt eins og menn geta kannski ímyndað sér. Til dæmis eru ein áhrifin þau að aðsókn að skipsrúmum í bátum þar sem menn selja meira og minna í beinum viðskiptum á verði sem er miklu lægra en fæst á mörkuðum er minni en á bátum þar sem launin eru ákvörðuð á mörkuðum. Þar munar töluvert miklu. Við sjáum líka að útvegsmenn hafa stundum brugðist við því með því að sækja sér vinnuafl sem sættir sig við lægri laun en íslenskir sjómenn. Ég get nefnt að á tveimur stórum línubátum sem ég þekki til, þar sem eru 12–13 manns um borð, eru erlendir sjómenn eða útlendingar í 7 til 8 plássum af þessum 13, þ.e. að nánast allar hásetastöðurnar eru mannaðar Pólverjum og yfirmannastöðurnar Íslendingum. Það er vegna þess að Íslendingarnir sætta sig ekki við þau laun sem í boði eru en þau eru ákvörðuð af útvegsmanninum og því verði sem hann vill borga sjálfum sér fyrir fiskinn. Íslendingarnir fara í aðra vinnu eða í önnur pláss og þá er brugðist við því með því að ráða erlent vinnuafl sem sættir sig við þessi laun. Þetta er auðvitað dæmi um það þar sem verið er að þrýsta launakostnaði niður og útgerðarmaðurinn nær að lækka launakostnað útgerðar sinnar með þessu móti. Ég held að allir hljóti að vera sammála um að þetta sé ekki æskileg þróun. Það er ekki eðlilegt að launþegar séu berskjaldaðir í þessu tilliti, að þeir eigi það alveg undir útvegsmanni hvaða laun þeir hafi. Þeir geta ekki treyst á að eðlileg markaðslögmál ráði því hvað fæst fyrir fiskinn og eins og hér var komið inn á áðan er stundum ekki vænlegt að gera athugasemdir við það verð sem ákvarðað er fyrir fiskinn. Menn hafa ekki alltaf mikið upp úr því að gera athugasemdir og reyna að fá leiðréttingu sinna mála. Þetta er einn af slæmu ókostunum við kvótakerfið að útvegsmaðurinn hefur alla þræði í hendi sinni. Hann hefur heimildirnar undir höndum. Hann getur meira að segja ákvarðað verðið fyrir fiskinn og launþegarnir og aðrir sem hlut eiga að máli hafa ekki tök á að rétta hlut sinn nema ef menn færu þessa leið í gegnum Verðlagsstofu skiptaverðs og það er allur gangur á því hvað menn telja mikinn árangur mögulegan í þeim efnum. Hér er ég með viðtal við einn af stórútgerðarmönnum landsins frá Vestmannaeyjum, sem birtist í Dagblaðinu 9. febrúar, þar sem hann lýsir glaðhlakkalega hvernig hann nýtir sér löggjöfina og segir einfaldlega í fyrirsögn: „Við fáum aðra til þess að veiða fyrir okkur.“ Útvegsmaður sem fær veiðiheimildir á grundvelli þess að hafa stofnað til þeirra með veiðum fær leyfi til þess að nýta heimildirnar til annars en að veiða, til þess að ráða til sín aðra til að veiða fyrir sig á þeim kjörum sem hann ákveður. Fyrir vikið fá sjómenn hans þá ekkert í sinn hlut, þeir fá engin vinnulaun eða laun fyrir að nýta þá aflaheimild sem aðrir veiða. Þessi ágæti útgerðarmaður segir beinlínis að hann hagi sinni útgerð iðulega þannig að hafa meiri veiðiheimildir undir höndum en skip hans ráði við að veiða og það sé gert í því skyni að geta fengið aðra til að veiða, það sé einfaldlega hagkvæmara fyrir hann að gera það svo. Það kom fram á fundi á Ísafirði fyrir skömmu, líklega síðasta sunnudag, að það sé talið að um 35 þús. tonn í þorskígildum hafi verið seld eða flutt frá Vestfjörðum og að útvegsmenn þar hafi aðeins keypt í staðinn eða fengið inn á svæðið um 10 þús. tonn á móti. Það eru því um 25 þús. tonn sem eru nettóflutningur af svæðinu yfir á önnur svæði. Ef við skoðum hvað þetta eru miklir peningar fyrir þá sem gera út, stunda þessa atvinnustarfsemi, og miðum við 150 kr. á kíló af þorski í leigu af kvóta þá eru þessi 35 þús. tonn, ef þau ættu að leigjast öll, um 5,5 milljarðar kr. Ef halda ætti uppi sama atvinnustigi, sama krafti í atvinnulífinu kostar það 5,5 milljarða kr. Það er skatturinn sem menn þurfa að borga einstaklingum sem hafa veiðiheimildir undir höndum og hafa það svigrúm að nýta þær ekki. Það er von að eitthvað láti undan þegar menn skipa svo málum að fela nokkrum aðilum vald til að afla sér tekna með þessu móti. 5,5 milljarðar kr. eru býsna mikið fé og ef þessar veiðiheimildir yrðu keyptar sem hlutdeildir mundu þær kosta um 90 milljarða kr. Þessar aflaheimildir mundu kosta nánast langleiðina upp í Kárahnjúkavirkjun. Það sér hver maður að slíkt er gríðarlegt fé og er auðvitað ekki á lausu. Það blandast engum hugur um að í slíku kerfi með svona framsali, algerlega skilyrðislaust, lætur atvinnulífið einfaldlega undan síga þar sem menn hafa þurft að reiða sig mjög á sjávarútveginn. Til skamms tíma héldu menn að stórir staðir eins og Akranes og Akureyri mundu ævinlega fljóta ofan á í þessu ágæta kerfi okkar en nú er svo komið að á Akranesi er útgerðin meira og minna komin út úr bænum og á Akureyri gerðist það í byrjun ársins að eigandi Útgerðarfélags Akureyrar, sem heitir núna Brim, ákvað að flytja allan kvótann frá Akureyri til Reykjavíkur. Það voru engar smátölur. Það voru um 18.200 tonn í þorskígildum talið sem fluttust með fjórum togurum frá Akureyri til Reykjavíkur. Skýringin sem eigandinn gaf var einfaldlega sú að hann væri að flýja óvild Sjómannafélags Eyjafjarðar en það sér hver maður hvað eigandinn var að gera. Hann var einfaldlega að segja við félagsmenn í Sjómannafélagi Eyjafjarðar að annaðhvort væru forustumenn félagsins eins og hann vildi hafa þá, þeir sætu og stæðu eins og hann vildi, eða hann færi í burtu með allar heimildirnar og auðvitað færi vinnan á eftir. Það er ekki hægt, virðulegi forseti, að una slíku kúgunarkerfi þar sem menn leynt og ljóst nota aðstöðuna sem þeir hafa til þess að kúga aðra. Þess vegna er ekki friður um þetta kvótakerfi, þess vegna eru um 70% landsmanna á móti þessu kerfi og munu vera það áfram þar til að gerðar verða þær breytingar á kerfinu sem menn sækjast eftir. Þetta mál mun áfram verða kosningamál í öllum kosningum, bæði núna og framvegis, þar til menn taka á þessu óréttlæti sem er innbyggt í núverandi löggjöf um stjórn fiskveiða. Þjóðin mun aldrei sætta sig við að búa til einhverja greifa og fursta sem hafa í hendi sinni það vald að geta skaðað stórlega hagsmuni fjölda fólks, bæði atvinnulega og eignalega, og hafa gert það. Um það verður aldrei friður, virðulegi forseti. Menn skulu ekki láta sig dreyma um að það takist að beygja alla íslenska stjórnmálamenn undir vald kvótagreifanna, hversu valdamiklir sem þeir kunna að vera í stjórnarflokkunum. Það skýrir hvers vegna svona mikill þungi hefur verið í umræðunni að undanförnu um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins þess efnis að koma þar inn ákvæðum sem fyrirbyggja að útvegsmenn geti með tímanum litið svo á að þeir eigi þessar fiskveiðiheimildir um aldur og ævi og breytingar sem síðar kunni að verða gerðar verði háðar þeim annmarka að þurfa að borga þeim fullar bætur fyrir. Það er eðlilegt að þjóðin krefjist þess að slíkar breytingar séu gerðar. Það er að sama skapi fyrirsjáanlegt að vegna þess hversu sterkir hagsmunir eru innan dyra í stjórnarflokkunum báðum hafi þvælst fyrir og tekist að koma í veg fyrir að nokkur árangur varð af þessu starfi og fyrirheitum og í raun og veru afhjúpað það sem suma grunaði að vísu, að það væri engin alvara hjá einstökum talsmönnum stjórnarflokkanna í því að til stæði að breyta stjórnarskránni til að tryggja hagsmuni almennings. Skýrasta dæmið eru auðvitað yfirlýsingar hæstv. heilbrigðisráðherra sem lýsti því yfir að ef þetta ákvæði kæmi ekki inn í stjórnarskrá mundi ríkisstjórnin trosna upp og verða minnihlutastjórn, sem voru auðvitað skýr skilaboð ráðherrans um að Framsóknarflokkurinn færi úr ríkisstjórninni. En hvað kom á daginn? Hann stóð að því að koma í veg fyrir að málið næði fram að ganga og situr auðvitað áfram í ríkisstjórn eins og ekkert sé og heilbrigðisráðherra ekkert síður en aðrir ráðherrar flokksins. Þetta er eitt af því ömurlegasta sem maður hefur séð í stjórnmálum um langa hríð, að yfirlýsing af þessu tagi reynist svona bersýnilega innihaldslaus og almenningi ljóst að aldrei var nein meining í þessum orðum. Þetta var bara sjónarspil til að reyna að bjarga andlitinu fyrir kosningar. Ég er eiginlega alveg hissa á því að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli sitja enn þá í ráðherrastólnum og þora að láta sjá sig í þingsalnum, því að eftir slíkar yfirlýsingar ætti hver maður sem kann að skammast sín að halda sig fjarri fyrst um sinn á meðan aðeins fennir í sporin. En svo er ekki og ráðherra mætir hér glaðhlakkaleg til starfa áfram í þeirri ríkisstjórn sem hún sagði fyrir fáeinum dögum að mundi trosna upp og verða minnihlutastjórn ef ákvæðið næði ekki fram að ganga í stjórnarskrá. Það er rétt að þingmenn muni eftir þessum orðum og kjósendur verða auðvitað minntir á þau hvern einasta dag þannig að þeir gleymi því ekki hvað menn sögðu og hvað menn stóðu við. Svo kemur formaður Framsóknarflokksins og bítur höfuðið af skömminni með því að lýsa því hér yfir að stjórnarandstaðan hafi komið í veg fyrir að þetta ákvæði næði fram að ganga. Daginn eftir að hann hafði sjálfur lýst því yfir að það stæði aldrei til að fleyta þessu máli í gegnum þingið með stuðningi stjórnarandstöðunnar vegna þess að þetta væri ríkisstjórnarmál. Framsóknarmenn verða auðvitað að svara því hér í þessari umræðu, hvernig ætla þeir að svara kjósendum fyrir þessar yfirlýsingar sem þeir hafa gefið síðustu daga og þar áður? Hvernig ætla þeir að útskýra yfirlýsingar sínar fyrir kjósendum? Hvernig má það vera, virðulegi forseti, að handhafar kvótans hafi svona sterk tök í stjórnmálaflokki að hann hættir að hugsa um almannahagsmuni, hættir að hugsa um hagsmuni venjulegs fólks, sjómanna, fiskvinnslufólks en hugsar bara um þá sem eiga kvótann? Það hefur vakið sérstaka athygli mína að í þessari umræðu um stjórnarskrárbreytinguna hefur því verið haldið fram af hálfu ráðherra, t.d. hæstv. umhverfisráðherra, að óbreytt löggjöf væri ófullnægjandi. Hún mundi leiða til þess fyrr eða síðar að fiskveiðiheimildirnar yrðu að varanlegri eign sem ekki væri hægt að taka af útvegsmönnum án bóta. Þess vegna yrði þetta ákvæði að ná fram að ganga, til að stöðva eignamyndun útvegsmanna. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur líka sagt svipað. En nú þegar málið liggur fyrir þá hljótum við að spyrja: Hvernig ætla framsóknarmenn og ríkisstjórnin að stöðva eignamyndun útvegsmanna sem samkvæmt þeirra eigin skilningi á sér stað á hverjum einasta degi undir óbreyttum lögum? Hver verður staðan eftir fjögur ár þegar menn fara að huga að því næst að breyta stjórnarskránni í fyrsta lagi? Verður þá að þeirra mati og hæstv. sjávarútvegsráðherra staðan orðin svo að eignamyndun útvegsmanna verði svo langt komin að ekki verði aftur snúið? Ríkisstjórnin verður auðvitað að svara þessu fyrst hún fór af stað í þennan leiðangur undir þessu yfirskini og hætti svo við. Þá verður hún að svara spurningunni um hvernig eigi þá að stöðva eignamyndunarkröfu útvegsmanna sem mun að óbreyttu eiga sér stað a.m.k. næstu fjögur árin til viðbótar því sem orðið er. Það er ekki hægt að halda því fram fyrir fáeinum dögum að það þurfi að leggja fram frumvarp um breytingu á stjórnarskránni einmitt vegna þess að hættan sé þessi og þetta sé að gerast og segja svo að núna sé þetta allt í lagi næstu fjögur árin. Auðvitað er það ekki hægt. Menn verða að sjá hvað stjórnarflokkarnir eru að gera, með þessum málflutningi eru ráðherrar ríkisstjórnarinnar að tala eignamyndun útvegsmanna áfram. Þeir eru að gefa þær lögskýringar að eignamyndun útvegsmanna eigi sér stað. Þegar þeir ákvarða að málið nái ekki fram að ganga eftir að hafa gefið þessar skýringar, þá eru þeir búnir að festa það upp á vegg svo allir sjái þá lögskýringu ríkisstjórnarinnar að næstu fjögur árin haldi eignamyndun útvegsmanna áfram. Þetta eru nánast eins og fyrirmæli frá ríkisstjórninni til dómstóla um að þeir skuli að lokum hundskast til þess að fara að dæma útvegsmönnunum kvótann til ævarandi eignar, sem dómstólum ber að gera ef þeir fara eftir yfirlýsingum ráðherranna. Dómstólar hafa auðvitað úr fleiru að moða, þeir fá fyrirmæli úr fleiri áttum en bara úr beinum yfirlýsingum. Þeir fá þau líka úr því frumvarpi sem formenn stjórnarflokkanna fluttu vegna þess að þó að yfirskinið væri að það ætti að festa endanlega í sessi eignarhald þjóðarinnar á fiskstofnunum og nýtingarrétti á þeim, þá kom í ljós að það var annað sem fólst í frumvarpinu þegar að var gáð. Ég er hérna með álit tveggja sérfræðinga sem komu fyrir sérnefnd um stjórnarskrármálið, Eiríks Tómassonar og Bjargar Thorarensen, sem eru nú bærilega virtir lögfræðingar hvor á sínu sviði og gáfu álit fyrir nefndinni skriflega sem ég er með hér í höndum. Þar kemur fram ákaflega athyglisverð ábending. Þeir minna á ákvæði 1. gr. laga um stjórn fiskveiða sem kveður á um það í 3. málslið 1. gr. að úthlutun veiðiheimilda samkvæmt þeim lögum myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Þeir minna á það. En segja, eftir að hafa lesið og velt málinu fyrir sér, með leyfi forseta: „Með skírskotun til fyrirvarans í 1. málslið 1. gr. frumvarpsins“ - þ.e. stjórnarskrárfrumvarpsins - „um að gætt skuli réttinda einstaklinga og lögaðila samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar og í ljósi þess að ekki eru settar neinar skorður við ráðstöfunarrétti á náttúruauðlindum í þjóðareign í frumvarpinu né heldur gerður áskilnaður um tímabundna eða afturkallanlega heimild til handa einkaaðilum til afnota eða hagnýtingar þeirra auðlinda í 3. málslið 1. gr. frumvarpsins, er sá möguleiki fyrir hendi að ákvæði frumvarpsins verði skýrð á þann veg að þau séu ósamrýmanleg fyrirvaranum í 3. málslið 1. gr. laga nr. 116/2006. Verði frumvarpið tekið óbreytt upp í stjórnarskrá og yrði þessi skýringarkostur ofan á, sem styðst eins og áður segir við orðalag frumvarpsins, gengi umræddur fyrirvari í berhögg við stjórnarskrána sem er rétthærri réttarheimild en sett lög. Ef svo færi mundi réttur þeirra, sem ráða yfir veiðiheimildum ótvírætt styrkjast í eignarréttarlegum skilningi.“ Þessir tveir sérfræðingar eru að benda á að ef frumvarp ríkisstjórnarinnar um breytingar á stjórnarskránni hefði verið samþykkt þá hefði það veikt ákvæðið í lögunum um stjórn fiskveiða sem ég las upp áðan og kveður á um að úthlutun á réttindum myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði, mundi þá veikja þann fyrirvara í lögunum og jafnvel upphefja hann alveg, vegna þess að inn í stjórnarskrá væri komið ákvæði sem væri rétthærra en lögin. Það ákvæði vísar í eignarréttinn. Í því ljósi verða menn að skoða hvað ríkisstjórnin var að gera. Hún var að reyna að plata þingið til þess að samþykkja breytingar á stjórnarskránni sem mundu gefa útvegsmönnum spilin upp í hendurnar og krefjast þess að þeir ættu veiðiheimildirnar. Það var ekki bara að ríkisstjórnin gerði það í frumvarpinu heldur komu yfirlýsingar ráðherranna til viðbótar til þess að tryggja að það færi ekki á milli mála hvernig dómstólar ættu að skilja það sem væri að gerast að óbreyttu. Nú blasir málið þannig við eftir að þetta frumvarp fór ekki lengra í bili að þegar dómstólarnir næst fá mál til umfjöllunar þar sem er verið að skera úr um eignarréttinn, þá munu þeir sem það mál sækja og vilja fá eignarréttinn viðurkenndan fyrir útvegsmenn draga fram yfirlýsingar ráðherranna. Þetta eru engir smáaðilar þegar þarf að gá að lögskýringum, því ráðherrar eru þeir sem framkvæma lögin og túlka þau. Þegar fleiri en einn ráðherra hefur ítrekað lýst því yfir að eignamyndun sé í gangi að óbreyttu þá hljóta dómstólar auðvitað að hlusta á það. Við skulum vona að þeir taki ekki allt of mikið mark á því en við getum ekki verið viss um það. Hvers vegna skyldi nú þessi atlaga hafa verið gerð fyrir útvegsmenn, fyrir einkaeignarrétti útvegsmanna af ríkisstjórninni? Það er ákveðin skýring á því. Hún er sú að fyrir ári síðan var fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur mál af þessum toga þar sem reyndi á eignarrétt útvegsmanna. Þá var niðurstaða Héraðsdóms sú, og leyfi ég mér að vitna í dómsorð Héraðsdómsins sem féll 7. febrúar 2006, með leyfi forseta: „Í 2. málslið 1. gr. laga um stjórn fiskveiða nr. 38/1990, segir að úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Af þessu leiðir, að veiðiheimildir samkvæmt lögunum eru ekki varðar af ákvæðum 72. gr. stjórnarskrárinnar.“ Þetta er niðurstaða Héraðsdóms fyrir einu ári, að 72. gr. verji ekki eignarrétt útvegsmanna. Einmitt þess vegna þurfti ríkisstjórnin núna að koma inn í stjórnarskrána tilvísun í 72. gr., til þess að geta upphafið þennan héraðsdóm. Vegna þess að hafi einhver eignamyndunum verið þá var dregið skýrt strik í febrúar í fyrra, í Héraðsdómi Reykjavíkur, sem sagði alveg skýrt: Útvegsmenn eiga ekki þessar veiðiheimildir. Þessum dómi var áfrýjað til Hæstaréttar sem vísaði málinu frá fyrir skömmu þannig að útvegsmenn fóru sneypuför fyrir dómstólum að þessu leytinu til. Þess vegna er málið komið af stað. Vegna þess að það liggur fyrir dómsniðurstaða í málinu. Það er ástæðan fyrir öllu þessu brambolti hæstv. ríkisstjórnar núna, þ.e. að reyna að komast fram hjá skýrum dómi Héraðsdóms Reykjavíkur. Ríkisstjórnin gerir sér grein fyrir því sem eðlilegt er að það er ekki hægt að óbreyttum lögum. Það verður að breyta þeim og hún gerir sér líka grein fyrir því að það er ekki nóg að breyta lögum til að komast fram hjá þessum dómi, það verður að breyta stjórnarskrá. Þess vegna var málið svona útbúið eins og var um daginn, það átti að opna leiðina aftur. Og ráðherrarnir gerðu sitt til að opna leiðina með yfirlýsingum sínum.

Forseti hyggst gera matarhlé á þessum fundi núna um hálfáttaleytið og spyr þess vegna hv. þingmann hvort komið sé að lokum í ræðu hans.

Það getur alveg verið það, virðulegi forseti. Ég er alveg til í að hliðra fyrir forseta eins og mögulegt er og ljúka máli mínu bara á örfáum orðum ef forseti fellst á það.

Það væri akkur í því.

Það er vissulega hægt að hafa mun lengra mál um þetta stóra viðfangsefni sem þingið hefur haft hér til umfjöllunar alla vetur sem ég hef setið á þingi og mun gera það áfram meðan menn hafa þessi þrælalög hér í gildi. En ég er búinn að koma því að sem ég taldi mikilvægast í umræðunni, dómi Héraðsdóms um forræði þjóðarinnar yfir þessum eignarheimildum og að útvegsmenn eigi þær ekki sem ég hygg að varpi ljósi á tilraunir ríkisstjórnarinnar og auðvitað útvegsmannaaðalsins í gegnum stjórnarflokkana, til þess að hnekkja skýrri niðurstöðu Héraðsdóms Reykjavíkur.

Frú forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp um breytingu á lögum um íslenskan ríkisborgararétt. Þeir þingmenn Samfylkingarinnar sem sitja í allsherjarnefnd hafa lagt fram breytingartillögu sem kosið verður um á eftir. Þetta eru tvær breytingartillögur, sú fyrri gerir ráð fyrir að dómsmálaráðherra verði heimilt að taka sérstakt tillit til aðstæðna flóttamanna og fólks sem veitt hefur verið dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Þeir sem helst koma að þessum málaflokki, hvort sem litið er til Mannréttindaskrifstofu Íslands, Rauða krossins eða Alþjóðahúss, mælast til að við gerum þessa breytingu, að taka tillit til þeirrar sérstöðu sem þessir tveir hópar hafa. Ég vona að þingheimur hér geti verið sammála okkur og samþykkt þessa tillögu. Seinni breytingartillagan okkar lýtur að því að í 5. tölul. c-liðar 5. gr. er gert ráð fyrir að umsækjandi sem á að fá ríkisborgararétt geti framfleytt sér hérlendis og hafi ekki þegið framfærslustyrk frá sveitarfélagi síðustu þrjú árin. Þetta er breyting frá núgildandi lögum í ljósi þess að nú er viðmiðið tvö ár. Hér er tímabilið lengt í þrjú ár og við teljum enga ástæðu til að svo sé gert. Ef þessar breytingartillögur okkar verða felldar mun Samfylkingin sitja hjá við afgreiðslu frumvarpsins í heild sinni.

Hæstv. forseti. Ég sit í allsherjarnefnd sem áheyrnarfulltrúi og við höfum sammælst í gegnum meðferð málsins, ég og hv. þingmenn Samfylkingarinnar, þannig að ég og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðjum báðar breytingartillögur Samfylkingarinnar í málinu og teljum það vera afar dapurleg skilaboð til útlendinga sem vilja búa hjá okkur á Íslandi að fólki skuli gert erfiðara fyrir með því að hækka þetta viðmið í þrjú ár varðandi það að fólk hafi þurft að leita sér aðstoðar vegna fjárhagserfiðleika. Eðli málsins samkvæmt er eðlilegt að það komi upp á í lífi fólks sem er að koma undir sig fótunum í nýju landi og nýrri menningu. Við teljum eðlilegt að þingheimur hugleiði hvort b-liður breytingartillögunnar sé ekki þess eðlis í ljósi þess sem sagt hefur verið um nýja ríkisborgara á Íslandi að það eigi að hverfa frá þrengingunni og fylgja þeirri breytingartillögu sem hér er lögð fram. Sömuleiðis varðandi aðstæður flóttamanna og fólks sem hefur fengið dvalarleyfi af mannúðarástæðum, að hluta til er meiri hlutinn að leggja til að farið verði að umsögn Mannréttindaskrifstofu en ekki að öllu leyti, einungis að litlum hluta. Hér eru tvær mjög góðar breytingartillögur á ferðinni og munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðja þær.

Virðulegi forseti. Það liggja frammi tvær breytingartillögur sem hér hefur verið farið yfir. Ég vil af því tilefni árétta að þetta mál byggist á ákveðinni grunnforsendu sem er sú að einungis í ákveðnum afmörkuðum vafalausum tilvikum muni dómsmálaráðuneytið framvegis afgreiða umsóknir um ríkisborgararétt. Í öllum öðrum tilvikum fari málin til þingsins til afgreiðslu. Þetta mun hafa það í för með sér að þingið mun í auknum mæli taka endanlega afstöðu til veitingar ríkisborgararéttar. Það er verið að færa aftur til þingsins það vald að fara með þessi mál, draga til baka heimildir sem fyrir skömmu síðan voru veittar dómsmálaráðuneytinu til að ráða þessum málum til lykta. Þetta felur það í sér að það er óskynsamlegt að opna síðan aftur glufur á málið með þeim hætti sem breytingartillögurnar gera ráð fyrir með því að færa síðan dómsmálaráðherra heimild til að leggja mat á það hvort skilyrðin eru uppfyllt eða ekki. Það er í andstöðu við meginmarkmið frumvarpsins. Ég vek athygli á því að ráðuneytinu er í fyrsta lagi alltaf heimilt að senda mál til þingsins til endanlegrar afgreiðslu og því má halda fram að ráðuneytinu sé beinlínis skylt að gera það þegar einhver vafi leikur á því hvort skilyrði laganna séu uppfyllt. Auk þess geta umsækjendur alltaf óskað eftir því að mál séu send til þingsins til endanlegrar afgreiðslu. Þannig er það tryggt í þessu máli að fullt tillit er hægt að taka til þeirra einstaklinga sem búa við þær aðstæður sem breytingartillagan gerir ráð fyrir, þ.e. þeirra sem eru hér sem flóttamenn eða njóta stöðu flóttamanna eða hafa fengið dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Það er engin hætta á því verði málið afgreitt án breytinga að ekki sé hægt að taka tillit til þessara aðila. Það er beinlínis óskynsamlegt að opna fyrir einhverjar matskenndar ákvarðanir í máli eins og þessu sem er einmitt ætlað að draga skýrari línur en gilda í dag.

Frú forseti. Ég hef mikla trú á íslenskum bændum og mikla trú á íslenskum landbúnaði. En því miður hefur sú stétt búið við niðurnjörvað sovétkerfi í hálfa öld eða lengur.

Það er rangt.

Það heldur bændum niðri og hefur skert lífskjör þeirra mjög verulega. Á síðustu árum hefur reyndar eitthvað losnað um þetta en þessi búvörusamningur er hluti af hinu gamla kerfi. Hann er líka slæmur fyrir neytendur vegna þess að verðið 

Hvaða ríkisstjórn gerir þetta?