Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem gerð hefur verið grein fyrir í nál. meiri hl. fjvn. á þskj. 179, hefur n. ekki orðið sammála um afstöðu til frv. Till. til breyt. á gjaldabálki frv. eru að vísu bornar fram af n. sameiginlega með fyrirvara af hálfu fulltrúa Framsfl. og Alþb. um afstöðu til einstakra till., en að brtt. á tekjubálki frv. standa aðeins fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl., sem mynda meiri hl. nefndarinnar. Þegar þing kom saman í nóv. s.l., lagði þáverandi fjmrh. fram fjárlagafrv. fyrir árið 1960, svo sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir. Vegna þingfrestunarinnar kom það frv. aldrei til athugunar í fjvn., var enda ljóst, að fyrirhugaðar aðgerðir í efnahagsmálum mundu hafa svo stórfelld áhrif á fjárhagskerfið, að mjög veigamiklar breyt. mundi þurfa að gera á hinu upphaflega fjárlagafrv. Var því að því ráði horfið, sem flýtt hefur mjög allri meðferð málsins í n., að samið var nýtt fjárlagafrv., þar sem eftir föngum var höfð hliðsjón af áhrifum efnahagsaðgerðanna. Gerði hæstv. núverandi fjmrh. grein fyrir þeim breyt. í meginefnum í framsöguræðu sinni við 1. umr. frv. N. hefur eingöngu miðað athugun sína við hið siðara fjárlagafrv., sem lagt var fyrir Alþ. í lok janúarmánaðar og vísað var til fjvn. 8. febr. s.l. Þar sem nokkuð var þegar liðið á fjárhagsárið, þegar fjvn. fékk fjárlagafrv. til meðferðar, var mikilvægt að hraða afgreiðslu málsins í n. svo sem frekast var auðið. Á þeim rúma mánuði, sem liðinn er, frá því að málinu var vísað til n., hefur n. haldið 34 fundi, oft langa og stranga, auk mikillar vinnu utan funda, enda mun athugun fjárlagafrv. í n. ekki um langan aldur hafa tekið jafnskamman tíma. Einmitt þess vegna, vegna þessarar óvenjulegu vinnuhörku í n., sé ég sérstaka ástæðu til að flytja öllum meðnm. mínum úr öllum flokkum beztu þakkir fyrir það, að þeir hafa aldrei möglað, þótt stundum hafi verið hart keyrt. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa ekki heldur á neinn hátt reynt að tefja athugun málsins, og vona ég einnig, að þeir telji sig ekki hafa ástæðu til að saka mig sem form. n. um að beita þá órétti varðandi meðferð málsins, þótt skoðanir hafi auðvitað verið skiptar um afgreiðslu ýmissa atriða í nefndinni. Í nál. meiri hl. eru raktar í einstökum atriðum þær brtt., sem n. öll og meiri hl. n. sérstaklega flytja við frv., og mun ég því ekki rekja þær lið fyrir lið, heldur leitast við að ræða efnislega þau sjónarmið, er réðu afstöðu n., og þá víkja að ýmsum atriðum um leið, sem koma ekki beinlínis fram í till. n., en hún telur nauðsynlegt að íhuga. Fyrst vil ég fara nokkrum orðum um heildarmyndina af fjárlagafrv., svo sem það var lagt fyrir n. Hækkun útgjalda ríkissjóðs frá fjárlögum ársins 1959 var áætluð 430 millj. kr. Í fljótu bragði gæti svo mikil hækkun ríkisútgjalda bent til stórfelldrar útþenslu ríkiskerfisins, en svo er alls ekki. Hækkun á hinum venjulegu rekstrarliðum fjárlaga er ekki önnur en hinn eðlilegi árlegi útgjaldaauki í samræmi við þá þjónustu, sem ríkið er að lögum skuldbundið að veita. Þessa staðreynd er nauðsynlegt að hafa í huga, því að ella gæti hin mikla útgjaldaaukning gefið mönnum þá hugmynd, að öllu taumhaldi hefði verið sleppt af útgjöldum. Meginhluti hinna auknu útgjalda eru afleiðingar efnahagsráðstafana þeirra, sem verið er að framkvæma. Þegar málin eru krufin til mergjar, verður ljóst, að hér er ekki heldur raunverulega um nein ný útgjöld að ræða. Útflutningssjóður og ríkissjóður eru tvær greinar á sama stofni. Heildarútgjöld þessara sjóða urðu á s.l. ári töluvert á 3. milljarð kr. Nú er sú breyt. gerð, að útflutningssjóður er lagður niður, en sumar skuldbindingar hans færast yfir á ríkissjóð og þá um leið ýmsir tekjustofnar sjóðsins. Niðurgreiðslur á vöruverði, sem í ár eru áætlaðar rúmar 300 millj. kr., færast yfir á ríkissjóð, og hið sérstaka framlag til almannatrygginga, 152 millj. kr., til þess að létta byrðar barnafjölskyldna af völdum efnahagsaðgerðanna, er raunverulega sama eðlis. Vegna gengisbreytingarinnar er í frv. gert ráð fyrir 43.6 millj. kr. hækkun á rekstrarútgjöldum ríkissjóðs. Þegar frá eru skildir þessir útgjaldaliðir, sem nánast stafa af tilfærslu í efnahagskerfinu og beinast að því að jafna kjör almennings, þá er í meginatriðum í þessu fjárlagafrv. fylgt þeirri stefnu, sem mörkuð var á s.l. ári, að reyna að spyrna fótum gegn aukningu ríkisútgjalda, svo sem við verður komið, að óbreyttri þeirri löggjöf, er nú gildir um framlög ríkissjóðs til ýmissa framkvæmda og þjónustu. Við afgreiðslu síðustu fjárlaga voru skornir niður ýmsir útgjaldaliðir ríkissjóðs um nær 50 millj. kr. Sú ráðstöfun var gerð til þess að forðast nýjar skattaálögur. Þessi ráðstöfun átti skilningi að mæta hjá þjóðinni, enda þótt Framsfl. snerist öndverður gegn henni og reyndi eftir föngum að afflytja málið. Meiri hluti þessara lækkana var gerður á kostnað fjárfestingarinnar, og var gerð grein fyrir því, að sá niðurskurður gæti ekki verið til frambúðar. Einmitt af þessum sökum verða ýmsar hækkanir nú á fjárfestingarútgjöldum, þar eð taka verður nú inn útgjaldaliði aftur, sem þá voru felldir niður til bráðabirgða, svo sem 10 millj. kr. til rafvæðingarinnar og 5 millj. kr. til Skipaútgerðar ríkisins, svo að nefndir séu tveir stórir liðir, sem þá var raunhæft að lækka, en er það ekki á þessu ári. Til þess að átta sig á málinu er nauðsynlegt að hafa í huga þessar skýringar á hinum miklu breyt., sem eru á fjárlagafrv. fyrir árið 1960, miðað við fjárlög 1959, hvað fjárhæðir snertir. Að öðru leyti er fjárlagafrv. í þeim sama gallaða búningi sem fjárlög hafa verið í um langt skeið, en nauðsynlegt er að breyta. Það verður þó ekki gert án gaumgæfilegrar athugunar, því að ekki má hringla til með uppsetningu fjárlaga frá ári til árs. Vík ég þá að brtt. nefndarinnar. Við nánari athugun hefur komið í ljós, að gengisbreytingin veldur mun meiri hækkunum á útgjöldum pósts og síma en frv. gerir ráð fyrir. Valda því mjög miklar skuldbindingar um greiðslur í erlendri mynt. Hefur póst- og símamálastjóri gert nýja fjárhagsáætlun, sem tekin er að mestu óbreytt í frv. Vegna hækkaðrar gjaldskrár er gert ráð fyrir því, að póstsjóður verði hallalaus, og framlög ríkissjóðs til framkvæmda símans verða um 2.7 millj. kr. eða litlu lægri en í fjárlagafrv, er gert ráð fyrir. Lagt er til að hækka framlag Áfengisverzlunar ríkisins til gæzluvistarsjóðs um 500 þús. kr. Lagaskuldbinding um þetta framlag er úr gildi fallin, en lögin eru í endurskoðun og augljóst, að eigi verður komizt af með þá fjárveitingu, sem nú er í frv. Enda þótt forðast beri að leggja sérstakan skatt á tekjur áfengisverzlunarinnar, þá gegnir sérstöku máli um þetta framlag, því að ekkert er eðlilegra en að reikna sem kostnað áfengisverzlunarinnar þann herkostnað, sem óhjákvæmilega fylgir í kjölfar áfengísnotkunarinnar. Er brýn nauðsyn verulegra úrbóta á því sviði, enda berjast ýmsir þeir aðilar í bökkum fjárhagslega, sem fórna kröftum sínum til að reyna að vinna gegn áfengisbölinu. Nokkrar brtt. flytur nefndin við 10. gr. frv., varðandi útgjöld til utanríkismála. Í nokkrum tilfellum hefur reynzt óhjákvæmilegt að endurreikna framlög til alþjóðastofnana, ýmist vegna gengisbreytingar eða beinlínis hærri framlaga, svo sem til Sameinuðu þjóðanna, Tækniaðstoðar Sameinuðu þjóðanna og Atlantshafsbandalagsins vegna skrifstofubyggingar þess, sem aðildarríkin eiga að greiða eftir ákveðnum hlutföllum. Framlög Íslands til Sameinuðu þjóðanna eru miðuð við 0.04% af heildarútgjöldum samtakanna, og er það lágmarksframlag. Lagt er til að hækka framlag til upplýsinga- og kynningarstarfsemi um 200 þús. kr. Mikilvægt getur verið fyrir þjóðina að verja nokkru fé í þessu skyni, enda verja margar þjóðir til slíkra hluta miklu fé. Nefndinni hafa nú sem fyrr borizt ýmsar styrkbeiðnir, er eðli málsins samkvæmt flokkast undir landkynningu. Sumum þessum beiðnum telur n. eðlilegt að sinna, en lítur svo á, að utanrrn. hafi bezta aðstöðu til að meta, hvað sé þjóðinni gagnlegt á þessu sviði, og því sé rétt, að það fái nokkru meira fé til ráðstöfunar til landkynningar og verji því á þann hátt, sem það að athuguðu máli telur bezt gagna þjóðinni. Mjög litlar breytingar eru gerðar á fjárveitingu til lögreglumála, ef undan er skilin fjárveiting til rekstrar vinnuhælis að Kvíabryggju, 500 þús. kr. Svo sem kunnugt er, var hæli þetta rekið um nokkurra ára skeið í þeim tilgangi að auðvelda innheimtu barnsmeðlaga. Af einhverjum ástæðum var starfrækslu hælisins hætt í tíð vinstri stjórnarinnar. Reynslan hefur sýnt, að hælið stuðlaði að mjög bættri innheimtu barnsmeðlaga og að aftur horfir mjög til hins verra í þeim efnum, eftir að starfrækslu hælisins var hætt. Hefur því verið talið rétt að verða við óskum dómsmrn. um fjárveitingu til þess, að hægt verði aftur að starfrækja vinnuhælið. Til frekari rökstuðnings þeirri till. kemur og það, að mikil nauðsyn er að sundurgreina afbrotamenn meira en nú er gert eftir eðli afbrotanna, og gæti Kvíabryggja að einhverju leyti þjónað því hlutverki. Sanngjarnt þykir að verða við tilmælum bæjaryfirvalda í Vestmannaeyjum um aukið framlag til löggæzlu þar á vetrarvertíð vegna aðkomufólks, og er þá höfð hliðsjón af því framlagi, sem veitt er til sambærilegra staða í þessu skyni. Er í fjárlagafrv. gert ráð fyrir sérstökum fjárveitingum til 11 kaupstaða og sjávarþorpa vegna löggæzlu á vissum tímum árs. Óhjákvæmilegt er að taka þessi framlög til endurskoðunar og reyna að setja fastar reglur um þetta efni. Lagt er til, að veitt verði 75 þús. kr. fjárveiting til undirbúnings nýrrar skipunar í fangelsismálum. Hefur dómsmrn. ákveðið að hefja heildarathugun fangelsismálanna, og hefur n. talið rétt að mæla með fjárveitingu til þeirrar athugunar. Þá er loks í sambandi við fangelsismálin rétt að geta þeirrar brtt. n. við 20. gr., að hækka fjárveitingu til byggingar lögreglustöðvar í Reykjavík um 240 þús. kr. Geymt er nokkurt fé, sem veitt hefur verið á undanförnum árum til byggingar lögreglustöðvarinnar. Þess er mjög brýn nauðsyn að geta sem allra fyrst hafizt handa um byggingu stöðvarinnar og þá haldið framkvæmdum áfram af fullum krafti, og er því lagt til að hækka fjárveitinguna í 1 millj. kr. Í áfengislögum er áfengisvarnaráði fengið það hlutverk að skipuleggja áfengisvarnir um allt land, veita styrki til stuðnings bindindisstarfsemi og efla samstarf allra þeirra aðila, sem að bindindismálum vinna. Starfsemi ráðsins hefur farið vaxandi með ári hverju, en fjárveiting til þess hefur staðið í stað. Nokkur hækkun fjárveitingar nú er óumflýjanleg, til þess að ráðið geti starfað svo sem til er ætlazt, og er því lagt til að hækka fjárveitinguna til ráðsins um 55 þús. kr. Á sviði heilbrigðismálanna eru mörg knýjandi verkefni, sem þarf að sinna, en ekki hefur þó verið talið fært að sinna nema að mjög takmörkuðu leyti þeim óskum, sem heilbrigðisyfirvöld hafa borið fram um fjárveitingar. Fjárveiting til landsspítalans er þó hækkuð um rúma 1 millj. kr. til þess að að mæta óumflýjanlegum útgjöldum þeirrar stofnunar. Er þar um að ræða kaup röntgenvéla fyrir 445 þús. kr., laun tveggja manna á rannsóknarstofu, sem ráðnir voru með samþykki heilbrmrn. á s.l. hausti, og loks er lagt til að veita 500 þús. kr. til áhaldakaupa í þá álmu viðbyggingar landsspítalans, sem vonazt er til að geti orðið fullsmiðuð í byrjun næsta árs. Í frv. er gert ráð fyrir 500 þús. kr. í þessu skyni, og verður fjárveitingin til tækjakaupanna þá alls 1 millj. kr. En áætlað er, að heildarkostnaður við búnað þessarar viðbyggingar verði rúmar 2 millj. kr. Í fjárlögum fyrir 1959 voru veittar 375 þús. kr. til kaupa á röntgenvélum til Vífilsstaðahælis. Jafnhá fjárveiting er í fjárlagafrv. nú. En þar sem vélar þessar voru ekki komnar fyrir gengisbreytinguna, þarf að veita enn 350 þús. kr. til kaupanna. Þá er lagt til að hækka fjárveitingu til rannsóknarstofu háskólans vegna 3 starfsmanna við rannsóknir, sem þegar hafa verið ráðnir. Seld þjónusta var í fyrra hækkuð um 15 % til að mæta þessum útgjaldaauka. St. Jósefsspítalarnir í Reykjavík og Hafnarfirði, sem báðir veita mjög þýðingarmikla þjónustu, hafa að undanförnu fengið rekstrarstyrk úr ríkissjóði, er nemur 10 kr. á hvern legudag. Hliðstætt sjúkrahús kaþólskra er rekið í Stykkishólmi, og þykir sjálfsagt, að það sjúkrahús njóti einnig sama styrks. Er áætlað, að aukin útgjöld í því sambandi muni nema um 100 þús. kr. Undanfarin ár hefur verið veittur 100 þús. kr. styrkur til ýmissa sjúklinga eftir úthlutun tryggingaráðs og landlæknis. Er hér fyrst og fremst um að ræða styrki til sjúklinga, sem verða að leita sér lækninga erlendis og verða því oft fyrir mjög miklum aukakostnaði. Ætlunin hefur verið sú, að Tryggingastofnunin legði fram tvöfalda upphæð á móti en vegna þess að orðalag skilyrðisins hefur ekki verið nægilega skýrt, hefur Tryggingastofnunin skilið það svo, að framlag hennar ætti að vera 2/3 af framlagi ríkissjóðs. Vegna gengisbreytingarinnar er talið nauðsynlegt að hækka þessa styrki verulega. Er lagt til að hækka fjárveitinguna í 150 þús. kr., og hefur jafnframt Tryggingastofnunin fallizt á að leggja tvöfalt framlag á móti að fenginni nauðsynlegri lagaheimild. Yrðu þá til ráðstöfunar alls 450 þús. kr., og telur landlæknir þá lausn viðunandi. Áður en rætt er um einstaka liði fjárveitinga til vegamála, hafnarmála og flugmála, er rétt að víkja nokkuð að stefnunni í fjárfestingarmálum yfirleitt. Það er óvefengjanlega veigamikill þáttur erfiðleika þjóðarinnar í efnahagsmálum, að fjárfesting hefur verið of ör. Hin mikla fjárfesting er auðskilin, því að bættur efnahagur þjóðarinnar hefur orðið henni hvatning til margvíslegrar uppbyggingar, og á því sviði hafa framfarirnar verið undraverðar á síðustu tveim áratugum. Hins vegar er auðvitað óhjákvæmilegt að halda fjárfestingu innan þeirra takmarka, sem efnahagur leyfir, miðað við eðlilega neyzlu, og gæta þess, að fjárfestingin leiði ekki til verðbólgu. Þetta hefur því miður hvorugt tekizt, og frumskilyrði heilbrigðrar efnahagsþróunar er að koma á því fjárhagslega jafnvægi, sem efnahagsráðstafanir núverandi hæstv. ríkisstj. miða að. En til þess að svo megi verða, er óhjákvæmilegt að draga um sinn nokkuð úr fjárfestingu og neyzlu. Hversu mikið fjárfestingin þarf að minnka, er undir því komið, að hve miklu leyti þjóðin vill fremur draga að sér með neyzluvörur. Þjóðin er því nú líkt á vegi stödd og bóndi, sem af dugnaði og bjartsýni hefur lagt í miklar framkvæmdir á jörð sinni, en í kappi sínu við að bæta og fegra býli sitt hefur hann safnað svo miklum skuldum, að af tekjum búsins getur hann ekki staðið undir greiðslu vaxta og afborgana nema með enn frekari lántökum. Sérhver hygginn bóndi mundi, þegar svo er komið, draga úr framkvæmdum í bili og leggja nokkur höft á eyðslu sína á öðrum sviðum til að tryggja þær umbætur, sem þegar hafa verið gerðar, og missa ekki sína góðu bújörð. Nákvæmlega sama verður þjóðin að gera, ef hún vill tryggja efnahagslegt sjálfstæði sitt. Enginn efi er á því, að meginhluti þjóðarinnar gerir sér grein fyrir þessari einföldu staðreynd, þótt sumir stjórnmálamenn reyni að villa henni sýn. Nokkur takmörkun fjárfestingar um sinn er óumflýjanleg, og verður sú takmörkun bæði að ná til opinberrar fjárfestingar og fjárfestingar einkaaðila. Í þessu sambandi verður þó auðvitað að gera mun á framkvæmdum eftir því, hvers eðlis þær eru. Takmörkunin verður fyrst og fremst að ná til óarðbærrar fjárfestingar. Samgöngubætur eru í nútímaþjóðfélagi nauðsynlegur þáttur í eflingu framleiðslunnar, og aukning hennar er forsenda bættra lífskjara. Því er það, að ríkisstj. og meiri hluti fjvn. hafa talið nauðsynlegt að auka verulega framlög til samgöngubóta, þannig að raunverulega verður á því sviði ekki um neinn teljandi samdrátt framkvæmda að ræða. Var einnig á s.l. ári talið rétt að láta ekki 5% skerðinguna á framkvæmdafé ná til fjárveitinga til vega, brúa, hafna og flugvalla. Með hækkun þeirri á benzínskatti til vega og brúargerða, sem ákveðin var í l. um efnahagsmál, verða um 2.6 millj. kr. meira til ráðstöfunar á þessu ári af benzínfé en s.l. ár. Eftir till. meiri hl. fjvn. er gert ráð fyrir 1.8 millj. kr. hækkun á því vegafé, sem skipt er á einstaka vegi. Lagt er til að veita sérstaklega 4 millj. kr. til vega á 20. gr., og lagt er til að hækka fjárveitingu til brúargerða um rúmlega 1.3 millj. kr. Til nýbyggingar vega og brúa hækkar þannig um 8.4 millj. kr., og til viðhalds þjóðvega er ætluð 8.2 millj. kr. hærri fjárveiting en s.l. ár, þannig að hækkunin á framkvæmdafé. vegagerðarinnar verður alls um 16.6 millj. kr. Er í því sambandi gott að hafa það í huga, að fjmrh. vinstri stj. lagði ekki til að hækka um eina krónu fjárveitingar til nýbyggingar vega, brúargerða og hafnargerða, eftir að 55% yfirfærslugjaldið var lagt á. Eftir að yfirfærslugjaldið var ákveðið 1958, lögðu þáverandi fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. til að hækka framlög til samgöngubóta og annarra verklegra framkvæmda um 10%, en fulltrúar vinstristjórnarflokkanna felldu þá till. Nú lögðu fulltrúar Framsfl. og Alþb. til í fjvn., að allar þessar fjárveitingar hækkuðu um 30%, sem er allmiklu meiri hækkun en nemur kostnaðaraukningu vegna gengisbreytingarinnar, enda þótt öllum ábyrgum mönnum hljóti að vera ljóst, að nú er sannarlega ekki rétti tíminn til að auka hraðann í fjárfestingunni, ef ekki á að verða fjármálalegt hrun í þjóðfélaginu og framkvæmdir allar þá að stöðvast af sjálfu sér af þeim sökum. Með þeirri 4 millj. kr. aukafjárveitingu til samgöngubóta á landi, sem lagt er til að veita sem hluta af framlagi til framleiðslu- og atvinnuaukningar á 20. gr., er fullkomlega haldið í horfinu með fjárveitingar til vegagerða. Þar sem fulltrúar Framsfl. í fjvn. deildu mjög á þessa tilhögun á veitingu fjár til vegamála, þykir mér rétt með nokkrum orðum að gera grein fyrir till. þessari. Endanlegt samkomulag varð ekki um fjárveitingu þessa, fyrr en afgreiðsla málsins í n. var það langt komin, að séð yrði, hvort hún rúmaðist innan þess ramma, sem óhjákvæmilegt var að setja útgjaldaaukningunni. Hafði þá verið skipt fé því, sem til ráðstöfunar var skv. frv. til vegagerðar. Hefði þá orðið að taka upp að nýju þá skiptingu, sem þegar hafði verið samþ. Var það bæði óeðlileg afgreiðsla og hefði auk þess seinkað meðferð frv. í n. Það þótti því heppileg lausn í þetta sinn að veita fjárveitingu þessa sem hluta af fé til atvinnu- og framleiðsluaukningar, því að eðlilegast er, að einmitt þau sjónarmið ráði skiptingu fjárins. Lagt er til, svo sem á s.l. ári, að því fé verði skipt af n., sem í eiga sæti fulltrúar allra flokka. Hér er ekki um neitt einstæð vinnubrögð að ræða, því að allt til síðasta árs var t.d. skipting milljónaupphæða til millibyggðavega algerlega í höndum ráðh., og í hans hendi er einnig endanlegt ákvörðunarvald um ráðstöfun brúasjóðs og skiptingu þeirra tugmilljóna, sem veittar eru til vegaviðhalds. Rétt er að geta þess, að gert er ráð fyrir, að vegafé skiptist á rúmlega 60 færri vegi en s.l. ár. Með hinni miklu skiptingu vegafjárins í smáar upphæðir fer mikið fé forgörðum við flutning tækja. Víða er að vísu hægt að framkvæma nýbyggingu með viðhaldinu, en oft þarf þó að flytja að stærri vélar. Er því engum efa bundið, að með minna fé má ná sama árangri, ef hægt er að vinna í stærri áföngum árlega og vinna þá til skiptis í vegunum. En til þess að auðið sé að gera enn róttækari breyt. í þessu efni, þarf að gera framkvæmdaáætlun nokkur ár fram í tímann, svo að menn viti, hvenær röðin kemur að þeim. Má í þessu sambandi vekja athygli á þál., sem samþ. var á Alb. í marz 1958, þar sem ríkisstj. var falið að gera áætlun um nauðsynlegar umbætur á vegakerfinu. Er æskilegt, að ríkisstj. hraði framkvæmd þeirrar athugunar. Þá má benda á annað atriði, sem telja verður til bóta, en það er að miða fjárveitingar til brúargerða við það, að hægt sé að ljúka brúargerðinni með þeim hraða, sem framkvæmanlegur er af tæknilegum ástæðum. Hafa fjárveitingar til nýrra brúa nú verið ákvarðaðar með þetta sjónarmið í huga. Í sambandi við benzínskattinn er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að dísilbifreiðum fjölgar stöðugt, og þeim mun fjölga því meir sem misræmið verður meira í skattaálagningu á benzínbifreiðar og dísilbifreiðar. Rúmlega 10% allra vörubifreiða voru um s.l. áramót með dísilvélum, eða alls 615 bifreiðar. Skattar og tollar af benzíni munu nú vera kr. 1.91 af hverjum benzínlítra, en allir skattar af hráolíu kr. 3.17 á hverja 1000 lítra, skv. upplýsingum, sem vegamálastjóri hefur tekið saman fyrir fjvn. Skattur á benzíni er því liðlega 600-falt hærri en á hráolíu. Dísilbifreiðar greiða að vísu allmiklu hærri þungaskatt en benzínbifreiðar, en þegar 5 tonna benzínbifreið hefur ekið 30 þús. km, hefur hún greitt þrefalt meira í skatt af benzíninu en nemur þungaskatti dísilbifreiðarinnar. Ef ekki verður breyting á þessu hlutfalli, má ótvírætt gera ráð fyrir því, að tekjur af benzínskatti fari minnkandi á næstunni. Er því nauðsynlegt að taka málið í heild til endurskoðunar. Eðlilegt er, að umferðin beri að verulegu leyti uppi kostnað við vegakerfið, og þótt vafalaust sé þjóðhagslega skynsamlegt að örva notkun dísilbifreiða, þá má ekki hafa mismun álagnanna of mikinn. Ber í því sambandi að geta þess, að dísilbifreiðar eru yfirleitt stórar og þungar og fara því verr með vegina en benzínbifreiðarnar. Til hafnargerða er lagt til að veita 1.2 millj. kr. hærri fjárhæð en s.l. ár, að viðbættu 450 þús. kr. framlagi til hafnarbótasjóðs vegna skemmda á hafnargarðinum í Ólafsfirði, sem urðu í ofviðri snemma í vetur. Ýmsir munu vafalaust segja, að illa sé séð fyrir þessum mikilvægu framkvæmdum með svo lítilli hækkun fjárveitinga. Er það að vísu rétt. En vandinn hefði ekki verið leystur, þótt fjárveiting hefði verið hækkuð um 2–3 millj. kr. Hver meiri háttar framkvæmd í hafnarmálum kostar milljónir króna. Hvergi er þörfin meiri en á þessu sviði að vinna kerfisbundið að framkvæmdum. Um framkvæmdaáætlun um hafnargerðir hefur Alþ. þegar gert ályktun, og er nauðsynlegt að hraða henni eftir föngum. Hér er þó við þann vanda að fást, að framkvæmdum verður oft ekki skotið á frest, ef viðkomandi staðir eiga ekki að leggjast í auðn. Með vaxandi lánsfjárskorti eykst vandinn fyrir sveitarfélögin á þessu sviði, þar eð framlög ríkisins eru smátt skömmtuð. Eina úrræðið til úrbóta virðist því vera lántaka í einhverju formi að tilhlutan þingsins. Hugsanlegt er að taka sérstök lán til hinna stærri framkvæmda, svo sem gert var á Akranesi og er fyrirhugað varðandi Þorlákshöfn. En hinar minni hafnir geta ekki tekið slík lán, heldur verða að fá framlög af heildarlántöku. Fyrsta lán þessarar tegundar til hafnargerða var tekið á s.l. ári, og er óhjákvæmilegt að gera stærra átak í því efni, því að með þeim fjölda nýrra fiskiskipa, sem kemur til landsins á næstunni, eru margar útgerðarhafnir algerlega ófullnægjandi. Auknar hafnarbætur eru því beinlínis forsenda aukinnar útgerðar. Ekki mun enn hafa verið unnið fyrir a.m.k. 2/3 hluta af 28 millj. kr. láninu til hafnargerða, sem tekið var á s.l. ári. Má því telja, að beinlínis fyrir forgöngu ríkisins verði til ráðstöfunar á þessu ári til hafnargerða yfir 30 millj. kr. Er það miklu hærri fjárhæð en nokkru sinni áður hefur að tilhlutan ríkisins verið varið til hafnargerða. Á árinu 1959 hefur nokkuð lækkað sú fjárhæð, sem ríkissjóður á vangoldna til hafnarframkvæmda víðs vegar um land. Var vangreitt ríkissjóðsframlag um síðustu áramót rúmar 15 millj. kr. En þegar á heildina er litíð, mega þar koma til frádráttar tæpar 6.5 millj. kr., sem veittar hafa verið umfram lögboðin framlög, þar með talin framlög, sem geymd eru í ríkissjóði eða á vitamálaskrifstofunni. Til flugvallagerða er nú lagt til að veita 2.2 millj. kr. hærri fjárhæð en s.l. ár. Er þessi hækkun við það miðuð, að lendingargjöld á Keflavíkurflugvelli verði hækkuð sem gengislækkuninni nemur, og talið eðlilegt, að því fé verði varið til að bæta flugvallakerfið. Flugið ryður sér nú æ meir til rúms í samgöngukerfinu, en fjárveitingar til þess eru litlar miðað við aðra þætti samgangna. Hefur það bjargað okkur, að tvo stærstu flugvellina, sem flugið hefur allar tekjur sínar af, hafa Íslendingar fengið með sérstæðum hætti. Færðar hafa verið til útgjalda á ríkisreikningi 1959 nær 6 millj. kr., sem á því ári var unnið umfram út á væntanlega fjárveitingu 1960. Á þennan hátt hefur á s.l. ári og nú verið varið til framkvæmda í flugmálum um 21 millj. kr. Er því raunverulega um að ræða mjög stórfellda hækkun til framkvæmda í flugmálum. Í sambandi við skiptingu fjár til flugvalla og öryggistækja er rétt að taka það fram, að meiri hl. fjvn. féllst á það sjónarmið meiri hluta flugráðs, að rétt væri að beina framkvæmdafénu að tiltölulega fáum verkum og miða fjárveitingar við það, að hægt væri að ljúka tilteknum áföngum. Við flugvallagerðir þarf yfirleitt að nota stórvirk vinnutæki og því mjög óhagkvæmt og dýrt að þurfa að flytja þau fram og aftur til að vinna fyrir smáfjárveitingar. Lögð er áherzla á, að sem víðast geti verið lendingarfært fyrir litlar flugvélar. En tvímælalaust er öllum til hagsbóta að vinna sem samfelldast að hinum stærri flugvöllum. Gert er ráð fyrir að ljúka að mestu á þessu ári uppsetningu þess fullkomna flugöryggiskerfis, sem mun tryggja fyrsta flokks öryggisþjónustu yfir öllu landinu og umhverfi þess. Hefur flugmálastj. Bandaríkjanna látið íslenzku flugmálastj. öryggistæki þessi í té endurgjaldslaust, en tækin munu verða milli 15 og 20 millj. kr. virði. Vegna gengisbreyt. þurfti að endurskoða kostnaðaráætlanir fyrir allar 3 greinar alþjóðaflugþjónustunnar, hækka kostnaðarhlut Íslands um 245 þús. kr. Á framlögum til menntamála verða verulegar hækkanir skv. till. n. Ber þar fyrst að nefna 3 millj. kr. til nýrra skólabygginga. Með l. um fjármál skóla frá 1955 var gert mikilvægt átak til að koma í fast form framlögum ríkissjóðs til skólabygginga. Var þá slegið striki undir eldri viðskipti og ákveðið að greiða skuldir vegna þeirra með föstum framlögum á 5 árum. Vegna vanáætlunar hafa þær fjárhæðir reynzt hærri en í fyrstu var haldið, og voru um síðustu áramót enn ógreiddar 4.8 millj. af þessum eldri skuldum. Er nú gert ráð fyrir að verja 1.9 millj. kr. til greiðslu þessara skulda. Með l. frá 1955 var ákveðið, að ekki mætti ráðast í nýjar skólabyggingar nema að uppfylltum tilteknum skilyrðum og að fengnu samþykki Alþ. í formi fjárveitingar. En jafnframt tók ríkissjóður á sig þá skyldu að greiða á 5 árum sinn hluta miðað við upphaflega kostnaðaráætlun. Með þessari skipan hefði öllu réttlæti átt að vera fullnægt, en því miður hefur verðbólgan sett hér babb í bátinn. Skólarnir, sem samþ. voru inn fyrsta ár hinnar nýju skipunar, ættu í ár að vera fullgreiddir að hluta ríkissjóðs, en því fer fjarri. Ýmist hafa upphaflegar vanáætlanir eða verðhækkanir valdið því, að ríkissjóður mun eiga ógreitt til þessara skólamannvirkja í árslok 1960 rúmar 18.7 millj. kr. Bæði af þessari ástæðu og einnig vegna þess, að enn er ekki nægilega samræmd og kerfisbundin samvinna þeirra aðila, sem um þessi mál eiga að fjalla, er óumflýjanlegt að taka skólabyggingamálin til rækilegrar endurskoðunar fyrir næsta þing. Eftirlit með skólabyggingum er ekki nægilega mikið. Er ekki hér á neinn hátt verið að ávíta þá aðila, sem öll þessi verk eiga að annast. En það er ekki áhorfsmál að ráða heldur nýjan starfsmann til eftirlits, ef nauðsynlegt verður talið, heldur en að láta tugmilljónaframkvæmdir meira og minna eftirlitslausar. Getur það bæði valdið ríkissjóði miklu tjóni og einnig sveitarfélögunum, ef byggingarnar eru ekki nægilega vel undirbúnar og nógu vel fylgzt með byggingarframkvæmdum. Það væri allt of langt mál að ræða alla þætti þessa mikilvæga fjárhagsmáls, en fjvn. leggur áherzlu á það, að greiðslukerfið allt og tilhögun eftirlitsins verði athugað til hlítar á grundvelli fenginnar reynslu. Framlög til byggingar skóla hækka alls um 8.9 millj. kr. frá fjárl. 1959 og raunar þó meir, því að sú fjárveiting var skert um 5%. Af þessari hækkun eru 5.8 millj. vegna lögboðinna framlaga. Þessi sjálfkrafa hækkun á framlögum til skólabygginga frá ári til árs hlýtur að vekja þá spurningu, hvar við séum stödd í þessum efnum. Er óumflýjanlegt að reyna að gera um það áætlun til nokkurra ára, hvaða skóla þurfi að reisa á því tímabili og hver sé sennilegur byggingarkostnaður þeirra, til þess að fá einhverja mynd af því, hvaða skuldbindingar ríkissjóður þurfi að inna af hendi í þessu efni á næstu árum. Önnur aðalútgjaldatill. varðandi menntamálin er hækkun námsstyrkja og námslána um tæpar 2 millj. kr. Hækkar þá þessi liður alls um tæpar 3.6 millj. kr. frá fjárl. ársins 1959. Er þessi mikla hækkun talin óhjákvæmileg vegna stóraukins námskostnaðar erlendis, fyrst og fremst af völdum gengisbreyt. Það er metnaðarmál íslenzku þjóðarinnar, að enginn efnilegur námsmaður þurfi að fara menntunar á mis sökum fjárskorts, og þjóðin mun því áreiðanlega ekki sjá eftir þessu fé til að mennta æskumenn sína. Hitt er sanngjarnt og nauðsynlegt, að gera kröfu til þess, að allir, sem námsstyrki fá til náms erlendis, stundi raunverulega nám, og í annan stað hlýtur að verða að gera greinarmun á því, hvort viðkomandi námsgrein er hægt að stunda hér heima. Þá hlýtur og að koma til álita, hvort ekki eigi að láta þá menn endurgreiða námsstyrki, sem að námi loknu taka við störfum erlendis, þótt ættland þeirra þurfi á starfskröftum þeirra að halda. Lagt er til að hækka styrki til erlendra námsmanna í íslenzkum skólum um 150 þús. kr., og gert er ráð fyrir 29 þús. kr. aukafjárveitingu úr lánasjóði stúdenta til verkfræðinema vegna mælinganámskeiða, sem þeir þurfa að sækja í sambandi við nám sitt. Vegna fjárskorts vísindasjóðs er lagt til að veita sjóðnum á þessu ári 200 þús. kr. framlag úr ríkissjóði, svo að sjóðurinn geti sinnt hlutverki sínu. Enn verður ekki hjá því komizt að greiða 222 þús. kr. vegna byggingar útihúsa við skólabúið á Laugarvatni. Er talið, að byggingar þessar komi undir ákvæði l. um fjármál skóla. Er þess vænzt, að framlagið í ár sé lokaframlag, og hefur þá ríkissjóður lagt rúma 1 millj. kr. til þessara framkvæmda. Vegna gengisbreyt. er lagt til að hækka fjárveitingu til söng- og tónlistarnáms erlendis um 42 þús. kr. Nefndinni hafa borizt tvær umsóknir um sérstaka styrki til hljómleikahalds erlendis. Telur n. vel geta komið til greina að styrkja efnilega listamenn að einhverju leyti, þegar þannig stendur á, en er þeirrar skoðunar, að menntamálaráð sé heppilegasti aðili til að meta allar aðstæður í þessu efni. Er því lagt til að veita nú 30 þús. kr. í þessu skyni og menntamálaráði fengin úthlutun fjárins. Nefndin leggur til að hækka nokkuð ýmsar fjárveitingar til íþróttamála. Er þar veigamest till. um að hækka framlag til íþróttasjóðs um 480 þús. kr., eða í 2 millj. kr. Hagur íþróttasjóðs hefur versnað ár frá ári. Að lokinni úthlutun úr sjóðnum árið 1959 voru ógreiddar rúmar 11.5 millj. kr. af áætlaðri þátttöku sjóðsins skv. íþróttalögunum í byggingarkostnaði ýmissa íþróttamannvirkja, sem þá voru í smiðum. Fjölmörg íþrótta- og ungmennafélög um land allt hafa lagt mikið á sig til að öðlast sómasamlega aðstöðu til íþróttaiðkana, og er nauðsynlegt, að það frjálsa framtak verði ekki lamað með allt of hægfara greiðslum úr íþróttasjóði. Ljóst er, að þessi hækkun framlags til sjóðsins nægir engan veginn til þess að leysa vandann. Er því nauðsynlegt, að starfsemi sjóðsins verði fyrir næsta þing tekin til rækilegrar endurskoðunar og reynt að tryggja sjóðnum viðhlítandi starfsgrundvöll í framtíðinni. Á ýmsum stöðum á landinu byggist íþróttakennslan eingöngu á aðsendum kennurum. Því þykir rétt að hækka framlag til ferðakennslu í íþróttum um 20 þús. kr. Tveir aðrir liðir fjárveitinga til íþróttamála eru hækkaðir lítið eitt vegna aukins kostnaðar. Íþróttasamband Íslands sótti um mjög verulega hækkun á ríkisstyrk. Ekki þykir fært að hækka styrkinn um nema 25 þús. kr., en það er talið sanngjarnt vegna aukins kostnaðar. Eftir sama sjónarmiði er lagt til að hækka styrk til Skáksambands Íslands um 20 þús. kr., en starfsemi þess hefur farið mjög vaxandi. Bæði þessi samtök hafa mikilvægu uppeldisog menningarhlutverki að gegna. Við brottflutning náttúrugripasafnsins úr landsbókasafnshúsinu fær landsbókasafnið aukinn húsakost, sem er því mikil nauðsyn. Er gert ráð fyrir að koma handritasafni landsbókasafnsins fyrir í húsnæði þessu. En til þess að svo megi verða, þarf að kaupa sérstakar hirzlur undir bað og gera ýmsar breyt. Munu þær framkvæmdir kosta um 700 þús. kr., og er lagt til að veita nú í þessu skyni 300 þús. kr. Vegna skekkju í grg til n. um málið hefur fjárveiting þessi verið sett með fjárveitingu til þjóðskjalasafnsins, en það mun verða leiðrétt fyrir 3. umr. Vegna aukins útgáfukostnaðar hafa nokkrar fjárveitingar til bókaútgáfu verið hækkaðar lítið eitt, en þær upphæðir eru flestar svo litlar, að ekki er ástæða til að gera þær að umtalsefni frekar en gert er í nál. Svo að segja árlega fjölgar þeim leikfélögum, tónlistarskólum og lúðrasveitum, sem fá styrk í fjárl. Er hér um hina nýtustu starfsemi að ræða, sem rétt er að glæða, og fjárveitingar til hennar nema ekki háum fjárhæðum. Hins vegar er nauðsynlegt, að nokkurt aðhald sé að þeim, sem styrks njóta, og er því æskilegt, að menntmrn. gangi ríkt eftir því, að starfsskýrslum sé skilað, svo sem gert er ráð fyrir í fjárl., og fjvn. árlega gerð grein fyrir starfsemi þessara aðila. Tónlistarskólarnir hafa hér nokkra sérstöðu, og er alltaf verið að sækja á með hækkun á styrk til þeirra. N. hefur ekki talið sér fært að standa gegn nokkurri styrkhækkun til tveggja skóla, sem halda uppi kostnaðarsamri tónlistarkennslu og eiga við mikla fjárhagsörðugleika að stríða. N. gerir sér hins vegar grein fyrir því, að engin vissa er fyrir, að eðlilegt hlutfall sé í styrkveitingum til hinna ýmsu tónlistarskóla miðað við starfsemi þeirra. Er því mikil nauðsyn að taka fjárveitingar til tónlistarkennslu til heildarendurskoðunar fyrir næsta þing og reyna að finna fastar reglur fyrir styrkveitingum til tónlistarskólanna. Skv. grg. eftirlitsmanns með byggingum ríkisins er óumflýjanlegt að verja 100 þús. kr. til viðgerðar á húsi listasafns Einars Jónssonar. Rétt þykir að hækka um 20 þús. kr. styrk til kristlegrar æskulýðsstarfsemi. Alþ. hefur nú til meðferðar frv. um sérstakan æskulýðsprest, og má ætla, að æskulýðsstarfseminni verði gefinn æ ríkari gaumur af kirkjunni, og er það vel, því að á þeim vettvangi hefur kirkjan mikilvægu hlutverki að gegna. Lagt er til að hækka fjárveitingu til Búnaðarfélags Íslands um 260 þús. kr. Er ástæðan sú, að niður er felld í frv. fjárveiting sú, sem um nokkurra ára bil hefur verið í fjárl. til svokallaðra sýningarreita í jarðrækt. Var upphaflega ætlunin, að þær tilraunir stæðu aðeins nokkur ár, en tilraunaráð jarðræktar telur nauðsynlegt að halda tilraunum áfram vegna nauðsynlegra athugana á jarðvegi í sambandi við áburðarnotkun. Verður að fallast á það sjónarmið, því að rannsóknir og leiðbeiningar um rétta notkun áburðar eru eitt af veigamestu undirstöðuatriðum í landbúnaði. Tilraunareitirnir eru nú miklu færri en í upphafi og því ekki þörf sömu fjárveitingar. Þá hefur af fjárveitingunni undanfarin ár einnig verið kostuð útgáfa fræðslurita og kvikmyndir. Hefur fjárhagsnefnd búnaðarþings talið viðunandi lausn á málinu að fá 260 þús. kr. fjárveitingu, og þar sem gera má ráð fyrir, að þessari starfsemi verði haldið áfram næstu ár, þykir eðlilegast að veita féð beint til Búnaðarfélags Íslands. Fjárveitingu til sjóvarnargarða er óumflýjanlegt að hækka um 213 þús. kr., og að fengnu áliti vegamálastjóra er lagt til að verja 170 þús. kr. til þess að koma í veg fyrir landbrot af völdum Ytri-Tunguár í Hörgárdal og Kotár í Öræfum, gegn því, að hlutaðeigandi bændur greiði 1/8 hluta kostnaðar. Við endurskoðun fjárlfrv. var ekki hækkuð fjárveiting til haf- og fiskirannsókna. Fjárveiting þessi mun að mestu notuð til þess að greiða skipaleigu, sem hækkar allverulega vegna efnahagsaðgerðanna. Þykir því nauðsynlegt að hækka fjárveitinguna um 225 þús. kr., til þess að þessar mikilvægu rannsóknir þurfi ekki að dragast saman. Námskeið þau, sem Fiskifélag Íslands hefur efnt til að undanförnu til þess að kenna meðferð asdic-tækja, hafa gefið góða raun og sjálfsagt að halda þeim áfram, því að rétt meðferð tækja þessara hefur mikil áhrif á aflabrögð. Er því lagt til að verja í ár nokkru fé til námskeiða þessara. Nokkur hækkun er gerð á fjárveitingu til iðnaðarmála. Aukin eru framlög til iðnskólabygginga um 200 þús. kr., og lagt er til að bæta Iðnaðarmálastofnun Íslands tekjumissi, er hún verður fyrir vegna niðurfellingar á erlendu framlagi til stofnunarinnar, sem hún hefur notið undanfarið. Veigamesta hækkunin er þó hækkun á framlagi til iðnlánasjóðs í 2 millj. kr. úr 1377 þús. Núverandi iðnmrh. skipaði fyrir nokkru n., sem m.a. fékk það verkefni að gera till. um frambúðarlausn á fjármálum iðnlánasjóðs. Sem einn þátt þess máls hefur n. lagt til, að árlegt ríkisframlag til sjóðsins yrði 2 millj. kr. Hefur fjvn. talið rétt að taka upp þá till. Iðnlánasjóður er eini stofnlánasjóður iðnaðarins, og það er brýn nauðsyn að gera sjóðnum kleift að sinna því hlutverki á viðunandi hátt. Fjárhagur sjóðsins hefur verið svo þröngur, að hann hefur ekki verið þess umkominn að veita nema smálán. Úr þessu þarf að bæta og reyna að tryggja sjóðnum árvissar tekjur. Um nokkurra ára bil hefur verið starfandi sérstök vörusýninganefnd, sem var sett á laggirnar 1954 fyrir forgöngu þáv. iðnmrh. Er hér um að ræða nokkurs konar samvinnunefnd ýmissa samtaka framleiðenda, sem á að skipuleggja þátttöku Íslendinga í vörusýningum erlendis. Ýmsir þessir aðilar leggja fram árleg framlög, en talið er nauðsynlegt, að ríkið leggi einnig nokkuð af mörkum, og er því lagt til að veita 50 þús. kr. til þessarar starfsemi. Kynning íslenzkra framleiðsluvara á alþjóðlegum vörusýningum er hin mesta nauðsyn, og aðrar þjóðir verja miklu fé til slíkrar kynningarstarfsemi. Lagt er til að hækka fjárveitingu til iðnaðardeildar atvinnudeildar háskólans um 100 þús. kr. Hefur deildin mikinn áhuga á að efla ýmsa rannsóknarstarfsemi. Telur n. rétt að koma nokkuð til móts við óskir iðnaðardeildar í þessu efni, því að rannsóknarmálunum hefur alls ekki verið sinnt sem skyldi á undanförnum árum. Undanfarin tvö ár hafa verið veittar samtals 300 þús. kr. til vatnsöflunar í Vestmannaeyjum gegn a.m.k. jafnháu framlagi Vestmannaeyjakaupstaðar. Vatnsöflun í Vestmannaeyjum hefur lengi verið mikið vandamál, enda vatnsþörfin mikil vegna fiskiðjuveranna. Boranir hafa reynzt árangurslausar. Þær sérstöku ráðstafanir til vatnsöflunar, sem gerðar hafa verið síðustu árin, hafa borið allmikinn árangur, en kostnaðarsamar aðgerðir þarf enn til þess að geta hagnýtt vatnið. Þykir sanngjarnt að veita enn fé í þessu skyni, því að hvergi annars staðar á landinu mun vera um sambærilegt vandamál að ræða hvað vatnsöflun snertir. Skv. l. er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði allt að helmingi kostnaðar við boranir eftir heitu vatni. Hafa sumum verið greiddar verulegar fjárupphæðir á grundvelli þessarar heimildar. Undanfarin ár hefur verið unnið að jarðhitaborunum í Ólafsfirði fyrir um 350 þús. kr., en engin greiðsla fengizt frá ríkissjóði. Er nú lagt til að greiða Ólafsfjarðarkaupstað 85 þús. kr. upp í þennan kostnað. Björgunarfélag Vestmannaeyja er merkur brautryðjandi í björgunarmálum hérlendis. Eru á þessu ári 40 ár frá stofnun þess. Eftirlitsskipið Þór var 1920 keypt hingað til lands fyrir forgöngu þess, og félagið greiddi meginhluta andvirðis skipsins. Með tilkomu Þórs hófst skipulegt eftirlit með bátaflotanum og björgunarstarfi við strendur landsins, og með komu þess tóku Íslendingar í fyrsta sinn gæzlu landhelginnar í eigin hendur. Alla tíð síðan hefur björgunarfélagið annazt framkvæmd allra björgunarmála í Eyjum, og björgunartæki öll í þessari miklu verstöð hafa verið keypt fyrir fé, sem félagið hefur safnað. Með hliðsjón af þessari merkilegu starfsemi þykir sanngjarnt að veita nú félaginu 200 þús. kr. framlag til björgunartækjakaupa. Lagt er til að veita 6 félagasamtökum nokkra byggingarstyrki vegna byggingar mikilvægra og þjóðnýtra stofnana, sem þessir aðilar eru að koma upp. Styrkir þessir eru allir svo lágir, að þar er nánast um viðurkenningu að ræða, en framlögin ættu þó að geta leyst nokkurn vanda. Nema byggingarstyrkir þessir samtals 315 þús. kr. Þá er lagt til að veita landssambandi fatlaðra 25 þús. kr. rekstrarstyrk. Eru nú í þeim samtökum 8 félög með um 600–700 meðlimi. Í því sambandi er rétt að leggja áherzlu á nauðsyn þess, að n. sú, sem kjörin var skv. ályktun siðasta Alþ. til þess að athuga málefni öryrkja, ljúki sem fyrst störfum. Athugun á 18. gr. mun að venju bíða 3. umr., en lagt er til að veita nokkra uppbót á eftirlaun eftirlaunaþega, sem búa erlendis. Voru það á s.l. ári 11 manns, flest ekkjur. Mundi gengisbreyt. að öllu óbreyttu rýra mjög kjör þessa fólks. Lagt er til að veita sömu fjárveitingu og s.l. ár til framkvæmda á Hvanneyri. Rannsókn verkfræðings hefur leitt í ljós, að leggja þarf í sumar nýja vatnsleiðslu að skólanum. Mun sú framkvæmd kosta 500–600 þús. kr. Þá er lagt til að veita 250 þús. kr. til framkvæmda við hjúkrunarkvennaskólahúsið. Húsið er hálfkarað, og stendur það skólanum mjög fyrir þrifum að geta ekki gengið sómasamlega frá húsakosti og kennsluaðstöðu. Tvær till. flytur n. um breyt. á 22. gr. Er önnur um heimild til sölu á sjóflugskýli flugmálastj. á Ísafirði, en sjóflug þangað er nú að falla niður, og er því engin þörf fyrir skýlið. En hin er um hækkun á ábyrgðarheimild vegna skipasmíðastöðvanna til fyrirgreiðslu skipasmíði innanlands. Loks er tekin upp ný gr., þar sem ríkisstj. er veitt heimild til þess að greiða allt að 20% uppbætur á lífeyri úr lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, lífeyrissjóði barnakennara, lífeyrissjóði hjúkrunarkvenna, lífeyrissjóði alþm. og lífeyrissjóði ljósmæðra og enn fremur á greiðslur skv. 18. gr. fjárl. Má þó eigi greiða neinum lífeyrisþega meira en 500 kr. á mánuði. Uppbætur þessar eiga ekki að greiðast þeim, sem njóta bótahækkunar almannatrygginga. Nauðsynlegt er að hafa ákvæði þetta í heimildarformi, vegna þess að í framkvæmd getur verið rétt að hafa uppbætur þessar mismunandi háar eða að þær greiðist ekki á lífeyri og eftirlaun, sem samanlagt nema fullum launum. Við prentun fjárlfrv. hefur 24. gr. fallið niður af vangá, en það leiðir af eðli málsins, að ákvæði hennar þurfa að vera í fjárl. Ég hef þá rætt hér frá ýmsum hliðum brtt. við gjaldabálk frv. Mun ég nú víkja að brtt. meiri hl. n. við tekjubálk frv. Á þær till. vildu fulltrúar Framsfl. og Alþb. í n. ekki fallast. Við samningu tekjuáætlunar fjárl. er jafnan við tvennt að styðjast, afkomu s.l. árs og horfur um gjaldeyristekjur og skatttekjur almennings á komandi fjárhagsári. Vegna verðbólguþróunarinnar hefur á undanförnum árum jafnan verið erfitt að gera sér rétta grein fyrir tekjuhorfum. Hafa bæði tekjur og gjöld ríkisins farið fram úr áætlun og það oft svo að mjög háum fjárhæðum hefur numið. Árið 1957 var nokkur greiðsluhalli, 1958 aftur nokkur greiðsluafgangur, og 1959 stóðust tekjur og gjöld á. Var líka þá gengið mjög langt í tekjuáætlun fjárl. Vegna hinna miklu breyt. í efnahagskerfinu, sem ljóst er að efnahagsaðgerðirnar nú munu hafa í för með sér, er meiri óvissa í þessu efni en oft áður. Þar sem eitt meginatriði efnahagsaðgerðanna er að koma jafnvægi á utanríkisviðskiptin, verður að ganga út frá því, að innflutningur minnki allverulega, því að ella hlýtur gjaldeyrishallinn að aukast og efnahagsaðgerðirnar ekki að ná tilgangi sinum. Þótt fengnar hafi verið háar yfirdráttarheimildir erlendis, þá er þeim aðeins ætlað að mæta árstíðabundnum sveiflum og mega ekki verða að föstum lánum. Samin hefur verið sundurliðuð greiðslujafnaðaráætlun, miðað við þær gjaldeyristekjur, sem líklegt er að verði til ráðstöfunar skv. gjaldeyrisáætluninni, og eru þá meðtaldar 417 millj. kr. í erlendu lánsfé á núv. gengi reiknað. Verða ekki til ráðstöfunar til almenns vöruinnflutnings nema rúmir 2.2 milljarðar króna eða 960 millj. kr. á eldra gengi, miðað við 1 milljarð og 113 millj. kr. 1958 og 1 milljarð og 174 millj. kr. 1959. Er því hér um allverulegan samdrátt innflutnings að ræða, sem ætla má að valdi ríkissjóði miklum tekjumissi, því að minnkandi innflutningur hlýtur að koma illa við hátollavörur, þar eð nú verður ekki lengur fylgt þeirri reglu að láta þær sitja í fyrirrúmi. Við þessar horfur hlýtur að verða að miða tekjuáætlun ríkissjóðs, annað væri óverjandi. Það kann að vera, að fyrst í stað verði innflutningur óeðlilega mikill vegna aukins verzlunarfrelsis, en ef efnahagsráðstafanirnar fá að verka, mun eðlilegt jafnvægi fljótt nást. Væri það auðvitað hið mesta glapræði, ef útgjaldaáætlun fjárlaga nú væri við það miðuð, að gengið yrði á gjaldeyrisvarasjóð þann, sem yfirdráttarheimildirnar tryggja okkur. Þá væri beinlínis fyrir fram verið að eyðileggja árangur efnahagsaðgerðanna. Tillögur um slíka afgreiðslu fjárlaga er því miður ekki hægt að kalla annað en hrein skemmdarverk. Í till. meiri hl. fjvn. er lagt til að hækka áætlaðar tekjur af núgildandi gjaldstofnum ríkisins og væntanlegum söluskatti um 20 millj. kr. Eru þá allir tekjustofnar settir í hámark, miðað við greiðslujafnaðaráætlunina og væntanlegar tekjur af beinum sköttum, með hliðsjón af fyrirhugaðri lækkun tekjuskatts. Við samningu tekjuáætlunar þeirrar, er lögð var til grundvallar við afgreiðslu fjárlaga 1959, voru 15 millj. kr. ætlaðar fyrir umframgreiðslur, en nú er enn naumar skorið. Það er því ekki með nokkurri skynsemi hægt að áætla tekjurnar hærri en gert hefur verið. Verði útkoman önnur, koma til atvik, sem ekki er hægt að reikna með í dag. Lagt er til að áætla tekjur af einkasölum ríkisins 15 millj. kr. hærri en í frv. er gert. Tekjuáætlun tóbakseinkasölunnar á að vera hægt að hækka um 3 millj. kr. án verðhækkunar á tóbaksvörum af þeim sökum, en verð áfengis mun þurfa að hækka um allt að 10% umfram áhrif gengisbreytingar til að skila áætluðum tekjum. Brtt. meiri hl. n. og þær till., sem n. öll stendur að, leiða til tæplega 1.8% hækkunar á útgjöldum ríkisins, miðað við fjárlfrv. Hygg ég naumast vera auðið að sýna meiri hófsemi í útgjaldaaukningu, miðað við þær miklu fjárkröfur, sem fjvn. hefur staðið andspænis. Hvorki n. í heild né einstakir hlutar hennar bera fram till. um niðurskurð ríkisútgjalda. Ég skal taka fram, að á þskj., sem ég var að sjá hér áðan, nál. 2. minni hl. n., mun vera einhver tillaga í þessa átt, sem mér sýnist harla óraunhæf, en mun víkja að henni aftur síðar í umr. Hins vegar má fullyrða, að till. n. leiða ekki til neinnar útþenslu í ríkiskerfinu, og má í því sambandi benda á, að n. hefur ekki gert till. um neina fjölgun ríkisstarfsmanna umfram þegar gerðar ákvarðanir, ef undan er skilinn einn veðurfræðingur, sem talið er nauðsynlegt að ráða, vegna þess að eldri menn eru að hætta störfum á næstunni. Vantar þó ekki, að margar óskir hafi verið bornar fram við nefndina um heimild til að ráða nýja starfsmenn í ýmsar stofnanir. Á einum mánuði verða ekki samdar raunhæfar till. um niðurskurð rekstrarútgjalda ríkissjóðs. Margar tilraunir hafa verið gerðar í þessa átt á undanförnum árum, vafalaust allar af góðum hug, en árangur næsta lítill. Við skulum að vísu ekki loka augum fyrir því, að starfsmannahald mun hér á mörgum sviðum vera mun minna en hjá sambærilegum stofnunum erlendis. En lítil þjóð verður líka að sníða sér stakk eftir vexti. Því miður er aftur á móti sparnaður og nýtni í ríkisstofnunum og umgengni við ríkiseignir og ríkisfé áreiðanlega á lægra stigi hér en víða annars staðar. Bifreiðar ríkisins eru notaðar í einkaþarfir, frímerki ríkisstofnana á einkabréf og þar fram eftir götunum. Mönnum kunna að finnast þetta smámunir, en hætt er við, að meðferð á ríkisfé á öðrum sviðum sé þá einnig ábótavant. Með þessum orðum er ég ekki að halda því fram, að opinberir starfsmenn séu ekki yfirleitt grandvarir og heiðarlegir. En hér er því miður um að ræða allt of almennt viðhorf til ríkisfjármuna og opinberra eigna. Einn þáttur þessa viðhorfs er það, hversu menn telja yfirleitt sjálfsagt, að allir geti gengið í ríkissjóð og sótt þangað fé til allra hluta. Þetta viðhorf þarf að breytast, ef hægt á að vera að spyrna við fótum og hverfa af braut síhækkandi ríkisútgjalda og þar af leiðandi hækkandi skatta. Eigi sparnaður í ríkisútgjöldum að verða raunhæfur, verður að undirbúa ráðstafanirnar vel. Það er t.d. ekki nóg, að fjvn. samþ. að skera niður útgjöld til stofnunar, ef starfsmönnum er ekki fækkað eða útgjöld raunverulega dregin saman. Hæstv. fjmrh. benti einmitt réttilega á þessa staðreynd í framsöguræðu sinni með fjárlfrv. Hann vék þar að nauðsyn þess að reyna að skera niður ríkisútgjöldin og drap á nokkur atriði í því efni, sem hann hefði til athugunar. Þess er fastlega að vænta, að þeim athugunum verði haldið áfram af fullum krafti og einurð, svo að næstu fjárlög geti borið þess merki. Það er engum efa bundið, að á ýmsum sviðum má spara töluvert í ríkisrekstrinum með samfærslu og betra skipulagi á vinnubrögðum. Því mega menn hins vegar ekki gleyma, að meginhluti útgjalda ríkissjóðs eru lögbundnar greiðslur til þjónustu, sem talið hefur verið nauðsynlegt að þjóðfélagið veiti þegnum sínum. Og það eru einmitt þessi útgjöld, sem mest vega í árlegum útgjaldaauka ríkissjóðs. Eigi að ná fram verulegum sparnaði, verða menn því að vera reiðubúnir til að skerða eitthvað þá þjónustu. Utanríkisþjónustan og þátttaka í öllum greinum alþjóðlegs samstarfs er að verða of þungur baggi. Sendiráðin eru óþarflega mörg, og má ekki lengur dragast að endurskipuleggja utanríkisþjónustuna með fækkun sendiráða fyrir augum. Jafnvel meðal stórþjóða er tekið að kvarta yfir útgjöldum til utanríkisþjónustu. Ég vil í þessu sambandi varpa fram þeirri hugmynd, hvort ekki gæti komið til greina að leita samstarfs við aðrar Norðurlandaþjóðir um að leggja niður öll sendiráð landanna innbyrðis, en fela í þess stað skrifstofum Norðurlandaráðs í hverju ríki þau störf, sem ekki er hægt að vinna í hinum föstu samstarfsnefndum og ráðherrafundum. Mál sem þessi þurfa auðvitað ýtarlega athugun, áður en hægt er að flytja um þau formlegar tillögur. Ríkissjóður greiðir nú yfir 6 millj. kr. á ári í húsaleigu fyrir ýmsar ríkisstofnanir. Nauðsynlegt er að athuga, hvort ekki sé hægt að spara á þessu sviði með sameiginlegum byggingum fyrir fleiri stofnanir, og enn fremur er full þörf að fylgjast með því, hvort ýmsar stofnanir hafa raunverulega ekki meira húsnæði og íburðarmeira en þörf er á. Ýmsar ríkisstofnanir búa við slæman húsakost, en aðrar búa líka við íburð, sem vafasamt er að sæmi lítilli þjóð. Nauðsynlegt er að endurskoða gildandi lagaákvæði um embættisbústaði. Víða mun ekki verða hjá því komizt að byggja yfir embættismenn ríkisins. En á þeim stöðum á landinu, þar sem verðgildi húsa er varanlegt, virðist mjög vafasamt, að ríkið sé að byggja embættisbústaði. Bústaðir þessir eru jafnan miðaðir við þarfir stórra fjölskyldna. Kemur hér til álita, hvort ekki eigi fremur að reyna að greiða fyrir því, að embættismenn þessir geti fengið lán til að byggja sjálfir. Það á að vera meginregla við opinberar framkvæmdir að bjóða þær út til að tryggja sem ódýrust og hagkvæmust vinnubrögð. Taka þarf til ýtarlegrar endurskoðunar og athugunar hina margvíslegu styrki, sem veittir eru árlega í fjárlögum til ýmissa hluta. Það vill því miður brenna við, að styrkveitingar, sem einu sinni eru komnar í fjárlög, verða þar óþarflega langlífar, þótt upphaflega hafi ekki ætlunin verið sú. Fjvn. hefur stundum gert tilraunir til þess að setja sér einhverjar reglur um ýmsar styrkveitingar. Hefur það gengið misjafnlega, og því miður verður það einnig að segjast, að ríkisstj. á hverjum tíma hafa ekki alltaf stutt þá viðleitni sem skyldi. Breytt stefna varðandi hinar ýmsu styrkveitingar verður að birtast í fjárlagafrv., þegar það er lagt fyrir þingið, því að reynslan hefur ótvírætt sannað það, að vonlítið er eða vonlaust fyrir fjvn. að leggja til að fella niður styrki, eftir að þeir eru inn í frv. komnir. Oft hefur verið rætt um nauðsyn þess að taka eftirlaunagreinina til endurskoðunar. Mikið ósamræmi er í viðbótareftirlaunum þeim, sem þar eru veitt, og auðvitað er það miklu heilbrigðara að reyna að koma eftirlaunamálum starfsmanna ríkisins í það horf, að ekki sé eðlilegt að veita slík viðbótareftirlaun. Fjvn. hefur reynt að mynda sér reglur um veitingu þessara eftirlauna, en málið í heild er erfitt viðureignar. Mörg önnur atriði mætti nefna, en ég læt hér staðar numið og vísa að öðru leyti til þeirra atriða, sem hæstv. fjmrh. nefndi í framsöguræðu sinni. Þá er það og sérstakt viðfangsefni að endurskoða í heild alla uppbyggingu fjárlaga og ríkisreiknings. Varðandi ríkisútgjöldin í heild verður að hafa það í huga, sem ég hef að vikið áður í fjárlagaumræðum, að útgjaldaaukinn má aldrei vera meiri en nemur eðlilegri tekjuaukningu að óbreyttum skattstofnum, því að ella þarf stöðugt að leggja á nýja skatta. Fyrsta tilraun, sem gerð hefur verið til að finna þennan ramma, var gerð að tilhlutun sparnaðarnefndar, sem starfaði í fyrra. Var þá athugað, hvað ríkisútgjöld hefðu vaxið undanfarin ár, ef verðlag og kaupgjald hefði verið stöðugt. Nam meðalhækkun rekstrarútgjalda á ári tæpum 10%. Samsvarandi samanburður á tekjuhliðinni hefur ekki verið gerður enn, enda er sú athugun að ýmsu leyti erfiðari. En mér er nær að halda, að útgjaldaaukningin hafi verið töluvert of ör, þótt nokkur útgjaldaaukning sé eðlileg árlega vegna aukins fólksfjölda. Þessa viðmiðun er sérstaklega nauðsynlegt að hafa í huga, þegar stefnt er að jafnvægi í efnahagsmálum. Efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar er í mikilli hættu, ef ekki tekst að framkvæma þær efnahagsráðstafanir, sem nú er verið að gera. Þeir menn, sem gegn þeim standa, taka á sig mikla ábyrgð gagnvart þjóðinni. Það er hins vegar ástæðulaust að óttast framtíðina, ef við aðeins lærum að viðurkenna staðreyndir og haga okkur eftir þeim. Við þurfum í bili að leggja nokkuð að okkur og draga úr framkvæmdahraðanum. En að fengnum traustum grundvelli undir efnahagskerfi okkar getum við haldið fram á leið til aukinna framfara og velmegunar með enn meiri hraða en áður. Valið ætti ekki að vera erfitt, því að á hinu leytinu blasir við upplausn og atvinnuleysi. Heilbrigt efnahagskerfi, sem örvar til framtaks og framleiðslu, er það mark, sem nú verður markvisst að stefna að. Traust og varfærin stjórn fjármála ríkisins er mikilvægur þáttur efnahagskerfisins. Hallalaus ríkisbúskapur og þá um leið varfærnisleg og raunhæf afgreiðsla fjárlaga er sá hlekkur efnahagskerfisins, sem má ekki bresta. Í samræmi við þetta sjónarmið hefur meiri hl. fjvn. reynt að haga störfum sínum við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. Þess skal að lokum getið, að nokkur mál eru enn óafgreidd hjá nefndinni, þ. á m. breyt. á 18. gr., svo sem áður var að vikið. Till. samvinnunefndar samgöngumála um styrkveitingar til flóabáta og vöruflutninga munu ekki verða tilbúnar fyrr en við 3. umr. Leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að fjárlfrv. verði samþ. við þessa umr. með þeim breyt., sem fjvn. í heild og meiri hl. n. leggur til að á því verði gerðar.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt með því að taka það fram, að við fulltrúar Framsfl. í fjvn. höfum ekki nema gott að segja af persónulegum skiptum bæði við formann n. og aðra nm. Það, sem ég kann að segja um starfsemi fjvn. hér á eftir, verður miðað við þá stefnu, sem ríkisstj. hefur lagt þeim til, en þeir ekki fundið upp persónulega. Það er vitað mál, að fjárlögin eru jafnan spegilmynd af þeirri stjórnarstefnu, sem uppi er á hverjum tíma. Það er því auðvelt fyrir nm. í fjvn. að gera það upp við sig, þegar leiðir skilja. Þeir þurfa yfirleitt ekki að búa sér til ádeiluefnin, þau liggja fyrir og eru greinileg. Á þessu Alþ. hefur það gerzt, að fjárlfrv. fyrir árið 1960 hefur verið gefið út í tveimur útgáfum. Skömmu fyrir kosningarnar, þegar hæstv. fyrrv. fjmrh. mælti þá til þjóðarinnar, sagði hann þá sögu, að fjárlfrv. mundi verða lagt fram í byrjun Alþingis, þegar það kæmi saman að kosningum afstöðnum, og mundi það verða greiðsluhallalaust. Hann taldi, að þjóðin þyrfti ekki að kvíða neinu í fjármálum, vegna þess að spár um það hefðu verið í vondum huga til orðnar, en annað ekki. Það er því ástæða til að rifja þetta upp nú eða minnast þess fyrra frv. og þeirrar stefnu, sem það boðaði, þegar að fjárlagaafgreiðslunni kemur að þessu sinni, til þess að leita eftir skýringum fyrir því, hvers vegna frv., sem var þannig vel úr garði gert, eins og boðað hafði verið, og byggðist á góðri afkomu fjármálanna, var talið ónothæft hér á hv. Alþ. Ég mun samt ekki fara langt út í efnahagsmálin, en aðeins víkja að þessu. Í framsöguræðu við 2. umr. fjárlaga 1959 komst hv. núv. formaður fjvn., 6. þm. Norðurl. e. (MJ), svo að orði, með leyfi hæstv. forseta, eftir að hann hafði lýst fjármálaástandinu: „Var augljóst, að ekki var nema um tvo kosti að ræða: annaðhvort að ana enn lengra út í fen fjármálaöngþveitisins með nýjum, stórfelldum sköttum eða þá að freista að stöðva dýrtíðarskrúfuna og reyna að leiða þjóðina í jafnvægisátt. Samkomulag varð um stöðvunarleiðina á milli Sjálfstfl. og Alþfl.“ Það er nokkur ástæða til, þegar þetta er haft í huga, að undrun sæki að mönnum, þegar þeir standa frammi fyrir því fjárlfrv., sem hér er nú til afgreiðslu. Ég vil því í upphafi máls míns spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðum, hver er ástæðan fyrir því, að hörfað var frá stöðvunarstefnunni. Hefur stöðvunarstefnan mistekizt svo herfilega, að hennar vegna sé þeirra aðgerða þörf, sem hér er verið að framkvæma nú í efnahagsmálum? Eða var hún aðeins notuð sem undirbúningur að því, sem nú er að koma fram? Það hefur ekkert komið fram hjá stjórnarliðum, sem gæti réttlætt það heljarstökk, sem þeir hafa stokkið í efnahagsmálunum. Í öllu, sem frá þeim hefur heyrzt um stöðvunarstefnuna, hefur því verið haldið fram, að hún hafi heppnazt vel, og ef það hefur verið rétt hjá þeim, að hún væri sú leið, sem ætti að fara, bar auðvitað að halda áfram á þeirri braut. Þeir höfðu fengið nokkra reynslu af framkvæmd hennar, og það aukna fylgi, sem Alþfl. fékk í s.l. kosningum, var út á hana. Þjóðin hafði fyrir sér orð forustumanna Alþfl. fyrir því, að þeir vildu halda áfram á þessari braut. í því sambandi vil ég minna á ummæli úr ræðu hæstv. þáv. forsrh., Emils Jónssonar, en þau eru birt í Alþbl. 21. okt. Hann segir þar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Kosningarnar, sem nú fara í hönd, eru örlagaríkar. Þær eru það vegna þess, að þær skera úr um það, hvort freistað verður að leysa vandamál framtíðarinnar með svipuðu hugarfari og á sama hátt og gert hefur verið á þessu ári.“ Þetta sýnishorn læt ég nægja til þess að finna þeim orðum mínum stað, að stjórnarliðum bar skylda til að halda áfram á þeirri braut, sem þeir höfðu talið hina einu réttu, og áttu að ná meiri árangri á þeirri leið, ef nokkuð hafði áunnizt s.l. ár. Hins vegar hefur það skeð, að við stöndum nú frammi fyrir þeirri staðreynd, áður en árið er liðið, frá því að þau orð voru töluð, sem ég las hér í upphafi, og nokkrir mánuðir eru liðnir, frá því að ummæli fyrrv. forsrh., sem ég vitnaði til áðan, voru sögð, að þá er sú stefna í algleymingi, sem formaður fjvn. talaði um í fyrra að væri að ana út í fjármálaöngþveiti. Ég vil í framhaldi af þessu spyrjast fyrir um það hjá stjórnarflokkunum, hver var tilgangur þeirra með stöðvunarstefnunni. Var það ætlunin í upphafi, að hún yrði jafnendaslepp og raun ber vitni um? Þeim stjórnarliðum hefur tekizt í skjóli þessarar stefnu að lækka kaupgjald í landinu um það, sem þeir höfðu áður knúið fram til þess að koma vinstri stjórninni frá. Þeir notuðu þessa stefnu sér til framdráttar, meðan þeir voru að koma kjördæmabreytingunni í gegn og þannig að draga úr valdi fólksins úti um landsbyggðina. Þeim tókst að nota þessa stefnu sér til framdráttar í kosningunum í sumar, enda lofuðu þeir þá framhaldi hennar, svo sem ég hef nú greint. Í skjóli þessarar stefnu hefur fjársterkum aðilum tekizt að koma fjármagni sínu í stórbyggingar, sem greinilega má sjá hér í bænum að meira hefur verið byggt af á s.l. ári en áður. Ég spyr enn á ný: Var það tilgangurinn með verðstöðvunarstefnunni að koma því fram, sem ég hef hér lýst, og annað ekki? Ef við berum saman niðurstöðutölur á fjárlfrv. nú og því, sem lá hér fyrir í upphafi þings, þá er fullkomin ástæða til þess að spyrjast fyrir um það: Hver er ástæðan fyrir þeirri stefnubreytingu, sem hér er á orðin og lofað var, sbr. ummæli fyrrv. forsrh., að haldið yrði? Þegar fjárlfrv. fyrir árið 1959 var til 1. umr. hér á hv. Alþ., þá var meðal ræðumanna hæstv. núv. sjútvmrh., en niðurstöðutölur þess fjárlagafrv. voru þá 851 millj. Þá sagði hann þetta m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Fjárlög hvers árs hafa sífellt verið hærri en ársins á undan. Þessi þróun er uggvænleg og stefnir greinilega í fullkomið óefni.“ Rúmum tveimur mánuðum eftir að þessi orð voru töluð tókst samstarf hjá núv. stjórnarliðum. Hæstv. sjútvmrh. gerðist þá forsrh. og tók forustu fyrir þessu samstarfi í fyrstu, svo sem kunnugt er. Hann hefur haldið því fram við þjóðina, að á því tímabili, sem hann stjórnaði, hafi verið verðstöðvun í landinu. Þessi hæstv. ráðh. situr nú samt í þeirri ríkisstj., sem leggur fram á hv. Alþ. frv. til fjárlaga, það hæsta, sem nokkurn tíma hefur þar sézt. Niðurstöðutölur þess eru 1464 millj. kr. og nú við 2. umr. tæpur hálfur annar milljarður. Ég spyr hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj.: Hvað er um þessa þróun að segja? Er hún ekki uggvænleg? Hvert stefnir hún? Er hér ekki stefnt greinilega í fullkomið óefni? Og hvernig stendur á því, að þessi þróun hefur átt sér stað undir hans handleiðslu og samstarfsmanna hans, einmitt á þeim tíma, þegar verðstöðvunarstefnan ríkti hér í landinu? Hver gat búizt við því, sem var viðstaddur fjárlagaafgreiðslu á s.l. ári, að þessi leið blasti við á fjárlfrv. fyrir 1960? Það, sem fyrst vekur athygli í sambandi við frv. til fjárl. fyrir 1960, það frumvarpið, sem notið hefur þeirrar velvildar hér á Alþ. að vera meðhöndlað eins og lagafrv., er það, að hvergi örlar á neinum sparnaðartill, hjá stjórnarliðum þrátt fyrir fyrri yfirlýsingar þeirra um nauðsyn þess að draga úr kostnaði í ríkisrekstrinum. Það var fullkomin ástæða til að ætla, að nú yrði gengið fram í því að spara í ríkisrekstrinum, og vil ég nú finna þeim ummælum mínum stað. Við 2. umr. fjárl. ársins 1959 sagði þáv. fjmrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, þetta m.a., með leyfi hæstv. forseta: „En af þeirri reynslu og þeim kynnum, sem ég hef haft af þessum hlutum, þá er það sannfæring mín, að mikið megi niður færa og mikið megi spara í ríkisbákninu. Það hefur verið minnzt á utanríkismálin í þessu sambandi og minnzt á fækkun sendiráða. Á það atriði var líka minnzt í fyrrv. ríkisstj. Ég benti á það, að sú samfærsla og sá sparnaður, sem mér finnst að þar liggi beinast við og nauðsynlegt er að koma á, sé samfærsla hinna tveggja sendiráða, sem við höfum í París. Sú samfærsla er nauðsynleg, hún er sjálfsögð. En til þess að hún geti orðið raunveruleg og einhver sparnaður að henni, þarf að gera vissar ráðstafanir, sem þegar eru í undirbúningi og athugun hjá ríkisstj. Fleiri stjórnarliðar hafa tekið undir þetta sparnaðartal. T.d. sagði hv. 6. þm. Norðurl. e. í framsöguræðu sinni við 2. umr. fjárlaga í fyrra þetta m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Við teljum t.d. sjálfsagt að fækka sendiráðum Íslands erlendis. En það getur naumast komið til framkvæmda fyrr en um næstu áramót og mundi því ekki spara útgjöld á þessu ári, svo að neinu næmi. Bæði þetta og ýmisleg önnur atriði er nauðsynlegt að undirbúa í sambandi við samningu næstu fjárlaga.“ Ég vona, að þau ummæli, sem þessi hv. þm. hafði hér áðan um þetta sama efni, falli ekki eins í gleymsku og hér hefur átt sér stað. Ekki skortir, að þeir hafi boðað sparnaðartillögur. En af hverju koma þær ekki? Hvað kom fram við athugun þá, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. boðaði að hún væri að framkvæma í fyrra í sambandi við sparnað og ég vitnaði hér til áðan? Hvað er um samdrátt í utanríkisþjónustunni? Utanríkisþjónustan hækkar þó um hvorki meira né minna en 8 millj. kr. á þessu ári. Hún kostar samkv. fjárlagafrv. um 22 millj. kr. Það er meiri fjárhæð en veitt er til forsetaembættisins, ríkisstj., allra ráðuneytanna, hagstofunnar, þjóðskrárinnar og ríkisfjárhirzlunnar. Ég spyr: Höfum við efni á þessu, og er þetta okkur nauðsynlegt? Við Framsóknarflokksmenn gerum ekki till. um að lækka þessa liði á útgjöldum fjárl. nú, vegna þess að það er ekki raunhæft fyrir þessi fjárlög. Og við höfum áður gagnrýnt þá fjárlagaafgreiðslu, sem byggð er á því að lækka áætlaðar tölur útgjalda, en fær ekki staðizt. Það var líka trú okkar, að stjórnarliðar mundu koma fram með till., sem væri byggð á undirbúningi framkvæmda, vegna þess, sem ég hef áður lýst. En við teljum, að hér megi ekki sitja við það eitt að tala um samdrátt, heldur verði að taka utanríkisþjónustuna til gagngerrar endurskoðunar með samdrátt í hug og megi ekki dragast lengur. Hér er komið svo langt á þeirri braut, að þjóðin hefur ekki efni á því að eyða í utanríkisþjónustuna meiri fjárhæð en í alla sína yfirstjórn. Um annan sparnað mun ég ekki fara að ræða, enda er það nú svo, að mest tal um hann hefur verið meira og minna markleysa. Og ég vænti lítils af hæstv. ríkistj. í þessum efnum sem öðrum, a.m.k. meðan sparnaðarvilji hennar kemur fram í því að endurnýja Kvíabryggjuhælið, löngun til að ala upp mínka og ætla að leggja niður ólaunaðar skattanefndir, en setja þess í stað upp dýrar skattstofur. Þá vil ég víkja nokkru að afgreiðslu fjárlaga og vinnubrögðum fjvn. Þegar hæstv. ríkisstj. var að fá greiðsluheimild til febrúarloka fyrir þingfrestunina fyrir jólin, var það dregið í efa, að sá tími mundi nægja til afgreiðslu fjárlaga, er þá var ætlaður. Það var rúmur mánuður. Í því sambandi fórust hæstv. fjmrh, orð á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í þessu sambandi hefur það komið fram, að það er talið of skammur tími, sem ætlaður er til afgreiðslu og meðferðar fjárlaga, þar sem ég ræddi um það hér um daginn, að einn mánuður ætti að nægja Alþingi, frá því að fjárlögin yrðu lögð fram og til endanlegrar afgreiðslu, og ég stend við það.“ Ég vil í fullri vinsemd segja hæstv. ráðh. það, að enn þá er í heiðri haft spakmælið, að „hægra er að kenna heilræðin en halda þau.“ Það hefur ekki staðið á störfum fjvn., og ég tek undir það með formanni hennar hér áðan, að n. hefur unnið mikið og hefur þó verið beitt þar skynsamlegum vinnuaðferðum. Hins vegar hefur það sýnt sig, að það er alveg út í bláinn að ætla sér að afgreiða fjárlög á einum einasta mánuði, og eru slík vinnubrögð ekki til fyrirmyndar. Það hefur hins vegar sótzt seint, sem fjvn. hefur þurft að sækja til hæstv. ríkisstj. Tekjuáætlun fjárl. kom ekki frá ríkisstj, í hendur n. fyrr en eftir hádegi á laugardag eða á síðasta sameiginlegum fundi n. að þessu sinni. Ekki hefur tekizt að fá frá ríkisstj. sundurliðun á niðurgreiðslum á yfirstandandi ári eða hvort hún ætlar sér að bæta við, eins og heyrzt hefur með fóðurbæti og áburð, og hvernig fyrir því verði séð. Sömu sögu er að segja um fjárþörf vegna útflutnings á landbúnaðarafurðum. Allt er í óvissu um fjárhæðir til þessara verka. Við afgreiðslu síðustu fjárlaga voru gerðar margar tilraunir til þess að fá samþykktar tillögur um hækkun á framlögum til flugvallagerðar og flugöryggisþjónustu. Allar þessar till. voru þá felldar af meiri hlutanum hér á Alþ. Nú hefur það hins vegar komið í ljós, að fjárveiting til þessa verks hefur farið um 6 millj. kr. fram úr áætlun. Ekki hefur fengizt upplýst í fjvn., hvernig þessu fé hefur verið skipt. Þessi vinnuaðferð er vægast sagt mjög hæpin. Fyrst eru felldar hér á hv. Alþ. tillögur til hækkunar á þessum fjárlagalið. Síðan veitir ráðh. utan Alþ. álíka háa fjárhæð og veitt er samkv. fjárl. eða lítið eitt lægri, og látið er vera að upplýsa Alþ. um, hvernig fénu hafi verið skipt. Til hvers leiða svona vinnubrögð hjá ríkisstj.? Þá er það að segja um upplýsingar vegna afkomu ársins 1959, að þær eru flestar eins og hafi verið með töngum teknar, þær sem n. hefur fengið. Þó hefur hún fengið bráðabirgðayfirlit um afkomu ríkissjóðs, og út af fyrir sig var ekkert um það að segja, þótt það væri ekki meira. Hins vegar hefur gengið treglega að fá upplýsingar um efnahagsþróunina 1959 að öðru leyti, og t.d. var ekki hægt að byggja tekjuáætlun fjárl. fyrir árið 1960 á þeim upplýsingum, er við í minni hl. a.m.k. höfðum fyrir árið 1959. Í því sambandi vil ég benda á það, að í nál. okkar hefur orðið prentvilla, þar sem yfirskriftin 1959 stendur, á að vera 1960. Ekki tókst í fjvn. að fá tekjur ríkissjóðs af innflutningi 1958 umreiknaðar með núv. gengi, þó að óskað væri eftir því. Þegar stjórnarliðar voru að mæla fyrir kjördæmabreytingunni á s.l. ári, nefndu þeir einn af kostum breytingarinnar, að meira samstarf yrði með þm. en ella og að þessi skipan tryggði betur sjónarmið kjósendanna yfirleitt. Þegar farið var að starfa að málum hér á hv. Alþingi eftir þessari nýju skipan, stóðum við framsóknarmenn ekki síður að því en aðrir að reyna að koma á einhverju samstarfi meðal þm. úr sama kjördæmi. En hvað skeði svo, þegar til framkvæmdanna kom? Því var lýst yfir af meiri hl. fjvn., að ef allir þm. væru á eitt sáttir um skiptingu á fjárhæðum til framkvæmda í kjördæmum, þá gerði meiri hl. þá till. að sinni. En hvernig var um framkvæmdina að öðru leyti? Till. frá einum af fimm þm. sama kjördæmis voru teknar fram yfir till. hinna fjögurra, og till. frá varaþm., sem hættur var störfum hér á hv. Alþingi, var metin meira en till. frá þm. kjördæmisins og metin meira en till. vegamálastjóra í þessu tilfelli. Í öðrum tilfellum voru málin, er ekki höfðu verið útrædd af þm. viðkomandi kjördæmis, tekin til afgreiðslu í fjvn. án vitundar þeirra. Og út af því, sem hv. form. n. sagði hér um það, að sú stefna hefði verið upp tekin að veita fullar fjárveitingar t.d. til brúa, þá þótti samt ekki rétt að láta þær brýr ganga fyrir, sem áttu geymslufé fyrir helmingi verksins. Það kemur fljótlega í ljós, sem vitað var, að þetta samstarfstal var aðeins notað meðan verið var að koma kjördæmabreytingunni fram, en það var ekki í huga þeirra, sem að því tali stóðu, að það yrði, þegar til framkvæmdanna kæmi. Eins og betur verður vikið að síðar, lögðum við fulltrúar Framsfl. fram brtt. í fjvn. um hækkun til vega, brúa og hafna. Þær voru allar felldar. En í þann mund sem störfum n. var að ljúka, komu stjórnarliðar fram með till. um 4 millj. kr. hækkun á 20. gr. fjárl, undir liðnum til atvinnu- og framleiðsluaukningar, og átti fjárveitingin að ganga til samgöngubóta á landi. Þessi nýmæli hæstv. ríkisstj. eru einn þáttur hennar til þess að draga málin úr höndum Alþingis til sín. Að vísu á n. að skipta þessu fé, en hún þarf ekki einu sinni að leita álits vegamálastjóra til framkvæmdanna, hvað þá alþm. Þessa aðferð nota stjórnarliðar til að gera sinn hlut betri. Þeir hafa meiri hl. í þessari n., og skipting þeirra á fénu þar verður ekki eins opinbert málgagn og fjárl. Hér er verið að meina þm. að gegna hlutverki sínu sem fulltrúar kjördæmanna. Allt stefnir þetta á eina leið með framkomuna gagnvart Alþingi. Það er verið að gera hlut þess verri. Þessar hugleiðingar um meðferð málsins í fjvn. mun ég láta nægja og snúa mér þá að tekjuhlið fjárlaga. Eins og fram kemur í till. okkar framsóknarmanna á þskj. 182, gerum við brtt. við 2. gr. fjárl. Samkvæmt þeim upplýsingum, er okkur tókst að afla okkur, höfðu fjórir liðir á 2. gr. fjárl., þ.e. vörumagnstollur, verðtollur, innflutningsgjald og söluskattur, gefið af sama innflutningi og varð 1958, ef gengisbreytingin hefði þá verið komin til framkvæmda, 210.3 millj. kr. meira en stjórnarliðar ætla. Ég vil taka það fram, að við fulltrúar Framsfl. erum ekki fylgismenn þeirrar stefnu í afgreiðslu fjárl. að tefla á tæpasta vaðið með áætlanir, hvorki tekna- né gjaldamegin, eins og við gerðum grein fyrir við fjárlagaafgreiðslu árið 1959. Hér er ekki um neitt slíkt að ræða. Samkvæmt okkar till. á að ráðstafa 80 millj. af þessum mismun. Hér við bætist, að hinn nýi söluskattur mun einnig gefa meiri tekjur en gert er ráð fyrir, því að sá samdráttur á innflutningi, sem hér er reiknað með, er óframkvæmanlegur, nema hér ríki hreint neyðarástand. Mér sýnist, að hér muni vera reiknað með 14–15% samdrætti frá innflutningnum 1958, og þar við bætist, að fólksfjölguninni er sleppt, sem mun þó vera milli 5 og 6%. Þá er það til viðbótar, að á þessu ári á samkvæmt þeirra sögn að gefa innflutninginn frjálsari en áður hefur verið. Trúi nú þeir, sem trúa vilja, ef það verður gert, að þá muni fyrsta afleiðing þess verða sú, að innflutningur dragist saman. Ég tel líka, að það hafi verið upplýst í fjvn., að innflutningsáætlunin, sem gerð hefur verið fyrir 1960, sé mjög í lausu lofti enn þá. Ráðuneytisstjórinn í efnahmrn. upplýsti, að það væri ætlað fyrir vöruinnflutningnum, sem væri afgangs af því, sem þeir höfðu hugsað sér að ætti að vera gjaldeyrisnotkunin á árinu, þegar búið var að taka til annarra þarfa. Hins vegar kom hann að því, að það færi svo, að á árinu 1960 yrði eitthvað notað af yfirdráttarheimildinni, sem hæstv. ríkisstj. hefur fengið, og það er þegar farið að nota hana, og það var ekki hægt að ráða af orðum hans, að sá innflutningur, sem þeir reiknuðu með, mundi standast. Hins vegar kom það fram hjá honum, að það væri nauðsynlegt að fá verulegan greiðsluafgang á árinu 1960 og þess vegna væri tekjuáætlunin gerð á þann hátt, sem hér er gert. Þá er það með öllu óhugsandi fyrir okkur að áætla tekjur af tekjuskatti, þar sem ekkert liggur fyrir um það, hvaða breytingar muni verða gerðar á þeim lögum. Er farið heldur aftan að siðunum, ef frv. um breyt. á þeim tekjustofni liggur ekki fyrir, áður en fjárl. verða afgreidd. Eins og ég hef tekið fram hér að framan, þarf að hafa varasemi um áætlun tekna á fjárl. En áætlanir hæstv. ríkisstj. ganga miklu lengra en það, eins og ég hef sýnt fram á. Það kemur óneitanlega dálítið broslega fyrir, þegar stjórnarliðar eru orðnir okkur fremri í varaseminni um áætlun tekna. Það hefur þó ekki verið þeirra stefna til þessa. Ég vil í því sambandi minna á ummæli hv. form. fjvn. úr framsöguræðunni fyrir fjárlagaafgreiðslunni í fyrra, en þá sagði hann svo, með leyfi hæstv. forseta: „Augljóst er, að mjög rúm tekjuáætlun dregur úr aðhaldi fyrir fjmrh., og má sjá þess merki á mörgum sviðum á undanförnum árum. Hitt er þó e.t.v. verra, ef þessari löngun til þess að hafa slíkar umframtekjur verður að mæta með álögum á almenning.“ Hvað er að gerast núna? Álögur á almenning, það skyldi þó ekki vera verið að leggja þær á þessa dagana? Nú streymir hvert frv. á fætur öðru inn á Alþingi með álögur á almenning, og samt má ekki gera tekjuáætlun fjárl. raunhæfari en raun ber vitni um. Tekjuáætlun okkar framsóknarmanna er ekki það, sem blöðin segja í dag, að við séum að leggja nýjar álögur á þjóðina. Það annast stjórnarliðar, og þurfa engir að taka það verk að sér fyrir þá. Það, sem við leggjum til, er hins vegar, að Alþingi, en ekki ríkisstj., skipti meira af þeim tekjum, sem stjórnin ætlar sér að taka á þessu ári, til þess að uppbyggingin í landinu verði meiri. Það er það, sem við förum fram á. En tekjurnar taka þeir, hvernig sem uppstillingin verður. Það vita þeir sjálfir. Um brtt. þær, sem fjvn. stendur öll að og frsm. meiri hl. hefur gert grein fyrir, vil ég það segja, að við erum óbundnir um fylgi við einstakar till., þótt við fylgjum öðrum. Þar vil ég taka fram, að við stöndum óskiptir að till. til framkvæmda í skólabyggingum, bæði fjárveitingunni í heild og einstökum skólum, og höfum ekki undan neinu að kvarta í afgreiðslu þeirra mála, því að hún fór hið bezta fram. Aftur eru það aðrar till., sem við höfum lítinn áhuga fyrir, og hef ég í því sambandi áður nefnt hér Kvíabryggju, sem á sínum tíma reyndist ríkissjóði alldýr, og þau börn, sem alin voru upp eftir þeim leiðum, urðu dýrari en aðrir þegnar þjóðfélagsins. Eins og ég gat um áðan, eru framlög til verklegra framkvæmda að okkar dómi allt of lág. Ef tekið er meðaltal af 5 ára rekstrarniðurstöðu fjárl. og greiðslum til niðurgreiðslna sleppt í dæminu, þá kemur í ljós, að framlög til vega og brúa hefðu á þessu ári átt að vera um 46 millj. kr., en eru um 34.5. Eins og þetta lítur út á fjárl, núna, er gert ráð fyrir minni hækkun en vegamálastjóri skýrði n. frá að verkin mundu hækka, því að þar var reiknað með 25–30% hækkun a.m.k., eftir að söluskatturinn er kominn til. Þó var þá reiknað með óbreyttu kaupgjaldi. Það er því ljóst, að minna vinnst fyrir fjárveitingarnar í ár en gerði s.l. ár, enda þótt fjárl. hækki á fimmta hundrað millj. kr. Hér við bætist, að tekinn hefur verið sérstakur skattur til ríkissjóðs af þeim, sem vegina nota, sem er gjald á benzín, og nemur það 14 millj. kr. Við munum freista þess í till. okkar að leita eftir fylgi hv. þm. við þá till., að þetta nýja benzíngjald gangi til samgöngubóta á landi. Hér á hv. Alþingi hafa verið fluttar till. um, að vegir yrðu gerðir úr steinsteypu. Ég tel mig muna það rétt, að tveir hæstv. núv. ráðh., hæstv. forsrh. og samgmrh., hafi komið þar við sögu. Ég veit ekki, hvenær við hefjum það verk, ef við leiðum það hjá okkur núna, þegar gengið er svo langt í skattaálögum á almenning, að manni finnst næstum því eins og það sé verið að skrúfa frá vatnskrana, þegar þessi álöguflóð streyma hér yfir. Það gladdi mig stórum að heyra þann þm., sem flutti hér sína jómfrúræðu í gær, lýsa fylgi sínu við aukið framlag til samgöngubóta. Við höfum nú kynnzt því áður hjá þeim hv. sjálfstæðismönnum, að þegar þeir hafa verið í kosningaham úti í kjördæmunum, þá hefur þeirra háttur verið sá, að of lítið hafi verið gert og meira mundi vera, ef þeir kæmu þar við sögu. Hins vegar hefur þetta verið annað, þegar inn á Alþingi hefur verið komið. En eftir því sem þessi hv. þm. talaði um, hve seint gengi á Austurlandi að koma samgöngumálunum áfram, þá vona ég, að ekki standi á honum til fylgis við þær till., sem við berum fram um þetta efni. Gæti þá farið svo sem mig grunar, að till. okkar til aukins framlags í samgöngumálum næðu hér fram að ganga. Bættar samgöngur eru þau lífskjör, sem fólkið úti um landsbyggðina þráir mest, og það á áreiðanlega erfitt með að skilja það, að sú ríkisstj., sem ver hálfri milljón til þess að endurnýja Kvíabryggjuheimilið, neiti því um veg fyrir Búlandshöfða eða brú á Norðurá, svo að dæmi séu nefnd. Sömu sögu er að segja um hafnargerðir. Hafnarbætur eins og samgöngubætur eru undirstaða atvinnulífs landsbyggðarinnar. Fjárþörf þeirra er áætluð af vitamálastjóra um 40 millj. kr. á þessu ári, ýmist áfallin eða hugsuð framkvæmd. Miðað við meðaltal síðustu fimm ára ætti fjárveiting til þeirra að hafa verið nú um 17.2 millj. kr. í staðinn fyrir 13.4. Ekki getur hjá því farið, að áður en langur tími líður, verður að taka fjármál hafnanna til sérstakrar athugunar. Það er ómögulegt að láta fjárvana bæjarfélög og sveitarfélög standa undir vangreiddu ríkissjóðsframlagi auk þess hluta, sem þau sjálf þurfa að leggja fram til verksins. Till. okkar er aðeins miðuð við það eitt að halda í horfinu um framkvæmdagetu af fjárlagafé á þessu ári. Eins og fram er tekið í nál. okkar, ætlumst við til, að fjvn. hlutist til um, að þessum viðbótarfjárhæðum, sem við gerum ráð fyrir að verði samþykktar eftir till. okkar, verði skipt af réttum aðilum, embættismönnum og þm., fyrir 3. umr. Þá höfum við tekið upp í okkar till. hækkun á fjárveitingu til læknisbústaða og sjúkrahúsa. Fjárþörf þeirra mun vera nú um 5 millj. kr., áður en framkvæmdir á þessu ári eru komnar til. Við leggjum þó aðeins til að hækka þennan liðum 500 þús. kr. til þess að reyna að halda þar eitthvað í horfinu. Þá gerum við till. um að hækka framlag til vélakaupa vegagerðar ríkisins, en eins og kunnugt er, er mikil þörf á því, að þetta framlag verði hækkað. Eins og fram kom hér í ræðu formanns fjvn., er fjárþörf íþróttasjóðs mikil og hefur farið vaxandi. Við gerðum till. um það á Alþingi í fyrra, að þetta framlag yrði hækkað þá í 2 millj., og í samræmi við það leggjum við nú til, að það fari upp í 2.5 millj. kr. Ég tek undir það með formanninum, að nauðsyn ber til að taka þau mál til endurskoðunar og reyna að koma þeim á fastari grundvöll. Kirkjubyggingasjóður hefur haft aukafjárveitingu nú þrjú síðustu árin, sem hefur verið 325 þús. kr. Fjárþörf þessa sjóðs er mikil, og fólk leggur hart að sér til þess að koma kirkjubyggingum áfram. Nú er gert ráð fyrir því, að þessi fjárveiting falli niður og þar með verði stuðningur ríkisins minni, þrátt fyrir hið háa fjárlfrv., heldur en áður hefur verið. Við leggjum nú til, að þessi fjárhæð fái að haldast eða verði 850 þús. kr. Vélasjóður fór fram á það að fá hækkað framlag vegna stofnkostnaðar og endurbóta á verkstæðishúsi, sem nú er starfað að, svo að viðunandi starfsskilyrði yrðu þar til staðar. Við viljum taka undir þessa till., enda hefur stofnunin sýnt, að þetta fyrirtæki er hið mesta happafyrirtæki, og gert reksturinn mun betri. Till. okkar er þar 650 þús. kr. Á fjárl. 1959 var felldur niður styrkur til kaupa á jarðræktarvélum, svo sem kunnugt er. Þá var því haldið fram, að ástæðan væri sú, að geymd fjárveiting væri til þess að mæta þörfinni á árinu 1959. Nú er þetta fjármagn þrotið, og við leggjum til, að liðurinn verði tekinn upp að nýju og verði 3 millj. kr. Hæstv. landbrh. mælti með því í n., að þessi fjárveiting yrði tekin upp. Verkfæranefnd ríkisins sótti um að fá fjárveitingu til húsbyggingar og áhaldakaupa. Kunnugt er, að hún hefur ekki þak yfir höfuð sér eða þá starfsemi, sem hún rekur, og nýtur þar aðeins góðvilja annarra. Við freistum þó ekki að taka upp till. um húsbygginguna á þessu ári, en viljum hins vegar mjög mæla með því, að henni verði veitt 50 þús. kr. fjárveiting til áhaldakaupa. Mér er kunnugt um það, að n. hefur þegar gert ráðstafanir til þess að fá sér eitt slíkt tæki, sem hún þarf að nota til sinnar starfrækslu, en verður að hætta við kaupin, ef þessi fjárveiting fæst ekki. Hv. frsm. meiri hl. tók það fram hér áðan, að ýmsir liðir, sem felldir voru niður eða niður skornir á árinu 1959, hefðu nú verið teknir upp á þetta fjárlfrv., og nefndi þar framlagið til nýrra raforkuframkvæmda. Taldi hv. formaður, að það hefði ekki verið þörf á þessari fjárveitingu s.l. ár. Ég er á annarri skoðun. Mér sýnist, að það hafi verið fullkomin þörf á fjárveitingunni einmitt árið sem leið, því að framkvæmdir í raforkumálum munu þá hafa verið með allra minnsta móti og mun minni en gert var ráð fyrir. Það er hins vegar ánægjulegt, þegar menn sjá sig um hönd og taka það til baka, sem þeir höfðu áður niður fellt, eins og hér var gert. En hér er samt of skammt gengið. Við höfum ekki getað fengið upplýsingar um það í fjvn., hve mikið fjármagn raforkuframkvæmdirnar hefðu á yfirstandandi ári. Það var eitt af því, sem var hulið. En ljóst er það samkvæmt því, sem við vitum bezt um þá hluti, að sú fjárveiting, sem hér er gert ráð fyrir, mun hrökkva skammt. Við leggum því til, að báðir liðirnir, til raforkusjóðs og til nýrra raforkuframkvæmda, verði hækkaðir nokkuð verulega. Lítil fjárveiting hefur verið á fjárl. um langt skeið til vatnsveitna, 600 þús. kr. Þessi tala fékk ekki náð fyrir augum fyrrv. ríkisstj., og það var talið hyggilegt að taka 5% þar af. Hún hefur ekki heldur fengið náð fyrir augum núverandi ríkisstj. Jafnvel þótt þeir ætli ekki að skattleggja neyzluvatn, eins og tekið er fram í frv. um söluskatt, þá vilja þeir samt veita litla aðstoð, til þess að þeir, sem vatnsins þurfa að neyta, geti náð til þess. Þeir tóku þess vegna upp á fjárlfrv. sitt 570 þús. kr. í þessu skyni. Það liggur þó fyrir, að þörfin á þessu ári muni vera a.m.k. þrisvar sinnum meiri en hér er gert ráð fyrir, og er þá ekki tillit tekið til neinna verðhækkana. Leitað var eftir því í fjvn. að fá þessu breytt, en tókst ekki. En við flytjum þá till. okkar hér á hv. Alþingi með von um, að málið verði litið öðrum augum þar. Byggingar og ræktun á jörðum ríkisins er einn af þeim fjárlagaliðum, sem hefur ekki fengið náð núv. hæstv. ríkisstj. Það lá fyrir í n., að eins og nú standa sakir var þörf fyrir 2.2 millj. kr. til bygginga og 250 þús. kr. til ræktunar. Ekki var þessi till. samt tekin upp af meiri hl. Þó er vitað, að auðvitað verður meiri þörf á þessu ári en hér er greint, þar sem þetta er aðeins miðað við það, sem .fyrir liggur nú. Við leggjum þó til, að þessi fjárveiting verði tekin upp óbreytt eins og óskað var. Þegar Framsfl. fór með fjármálastjórn ríkisins, lagði hann höfuðkapp á stuðning sinn við uppbyggingu atvinnulífsins og landsbyggðarinnar. Á þeim árum voru uppbyggingarsjóðir Búnaðarbankans, ræktunarsjóður og byggingarsjóður sveitabæja, efldir mjög með aðstoð ríkisvaldsins, og mun það hafa aðstoðað þá um 80 millj. kr. Framsóknarflokksmenn í Ed. hafa lagt fram frv. til l. um, að þessari aðstoð verði haldið áfram. Við gerum ráð fyrir því, að það verði gert með því, að ríkið taki að sér að greiða afborganir og vexti af erlendum lánum, sem þessir sjóðir hafa tekið og vitað er að þeir geta ekki risið undir, vegna þess að störf þeirra eru miðuð við það, að ríkið aðstoði við ræktun og uppbyggingu í landinu, og þeim því takmörk sett. Sjóðir þessir hafa starfað um áratugi og t.d. hefur ræktunarsjóður lánað nærri 11 þús. lán, sem nema um 280 millj. kr. Þessir sjóðir hafa verið sterkustu þættirnir eða með sterkustu þáttunum í uppbyggingu landsbyggðarinnar. Við treystum því fastlega, að hv. alþm. muni samþ. frv., sem við höfum lagt fram í Ed., og ætli því fjárveitingu til þess á fjárl. eða 13.9 millj. kr. Byggingarframkvæmdir á viðbótarhúsnæði við landsspítalann hafa staðið yfir um nokkurt skeið. Er nú svo komið, að með auknu fjárframlagi á þessu ári mætti ná nokkrum áfanga í þeim. Um nauðsyn þess, að svo mætti verða, þarf ekki að ræða hér. Það er öllum hv. alþm. kunnugt, að fremstu vísindamenn okkar á sviði læknavísinda búa við þau skilyrði að verða að framkvæma skurðaðgerðir úti á gangi eða á þeim stað, sem ætlaður var til að vera inngangur, og hafa ekki einu sinni stofu til fataskipta, hvað þá meir. Ef fjárveiting til framkvæmdanna verður ekki hærri en frv. gerir ráð fyrir, þá verður í ár stigið spor aftur á bak. Það er ekki samboðið þeim manndómi, sem einkennt hefur íslenzku þjóðina, að fara þannig að. Við leggjum því til, að þessi fjárveiting hækki um 2 millj. kr. Þá leggjum við til, að hækkað verði framlag til flugvallagerðar á þessu ári og til þeirra verði varið 10.3 millj. kr., og verður það þó minni fjárhæð en til þeirra fór á s.l. ári. Í sambandi við þetta mál vil ég geta þess, að við höfum borið fram sérstakar skiptatill. á þessum lið, m.a. vegna þess, að sú skipting, sem samþykkt var frá meiri hluta fjvn., var okkur mjög á móti skapi. Hún er sem sagt með þeim hætti, að verulegum hluta fjárins er óráðstafað, aðeins geymt til þess að ríkisstj. geti ráðið, og margir staðir eru felldir niður, sem voru farnir að fá fjárveitingu til flugvallagerðar. Við höfum því lagt fram skiptatillögu og óætum þar á nokkrum nýjum flugvöllum. Ekki er á okkar till. og ekki heldur á till. meiri hl. getið um fjárframlag til Húsavíkurflugvallar. En það var upplýst í fjvn., að af liðnum, sem er um flugbrautalýsingu, mundi sá flugvöllur fá verulega fjárhæð, eða 150 þús., ef ég man rétt, og enn fremur mun vera ákveðið að veita fé þangað vegna talstöðva. Þess vegna gerðum við ekki tillögu um að hafa hann í okkar skiptingu. Hins vegar get ég endurtekið það, að við erum mjög mótfallnir þeirri stefnu, sem meiri hluti fjvn. tók, að láta eina milljón óráðstafaða af þessu fé. Við leggjum einnig til, að framlag til sjúkraflugvalla verði hækkað, í samræmi við það, sem við lögðum til um hina flugvellina. Þá höfum við og tekið hér upp till. um upphæðir þær, sem Fiskifélag Íslands fór fram á að veittar yrðu til síldarleitar, fiskrannsókna og leitar að nýjum fiskimiðum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að síldveiðin er að meira eða minna leyti farin að byggjast á tækni, og hefur hún komið svo við sögu, að bjargað hefur verið síldveiðinni, a.m.k. síðustu ár, einmitt vegna þess. Fiskifélagið rökstuddi mjög vel, að þörf væri á þessu, t.d. benti það á það í sambandi við fiskimiðaleitina, að sú till., sem þeir gerðu um fjárveitingu, væri miðuð við 66 daga úthald á leiguskipi, og var þá reiknað með sömu leigukjörum og þeir höfðu áður notið. Ef úr þessari fjárveitingu yrði dregið, eins og meiri hlutinn leggur til, sem er nærri helmingur frá tillögu Fiskifélagsins, þá verður fiskimiðaleitin lítil, þar sem vitað er, að 2/3 af úthaldstímanum fer í siglingar á milli staða. Árangur hefur orðið mikill af fiskimiðaleitinni, svo sem kunnugt er, og er því illa farið, ef ekki er hægt að verða við þessari hófsömu beiðni Fiskifélagsins í sambandi við þennan lið. Þá sótti Fiskifélagið um framlög til síldarleitar og fiskrannsókna að fjárhæð 3.4 millj. kr., og gerum við það að okkar till. Það þarf ekki að eyða orðum að því, að síldveiðin byggist á þessu, eins og ég tók fram áðan, og þess vegna drögum við ekki í efa skilning hv. þm. á nauðsyn þess. Einnig er sótt um, að fjárveiting til þess að gera tilraunir með síldveiðiaðferðir verði hækkuð í 2.5 millj. kr. Það hefur sýnt sig, að einmitt síldveiðiaðferðirnar eða sú breyting, sem á þeim hefur orðið, hefur orðið til þess að gera atvinnuveginn öruggari og jafnframt að draga úr útgerðarkostnaði. Þess vegna væntum við þess, að hv. Alþ. taki þessa till. okkar til greina. Við leggjum einnig til, að framlag til fiskveiðasjóðs verði aukið úr 2 millj. í 6 millj. kr. Það er að vísu vitað, að tekjur fiskveiðasjóðs aukast vegna gengisbreytingarinnar, en fjárþörf hans vex þó meira vegna skipainnflutningsins og þess verðs, sem á þeim verður. Hann mun nú vanta um 30 millj. kr. til þess að geta sinnt þeim verkefnum, sem vitað er að fyrir liggja. Þessi till. okkar um fjárveitingu mun að vísu hrökkva skammt til þess að mæta því. En við viljum í tillögugerð okkar gera atvinnuvegunum, landbúnaði, sjávarútvegi og iðnaði, nokkur skil og mæta þörfum þeirra með skilningi, ekki sízt þegar nú er gengið svo langt í almennum álögum eins og sýnt hefur verið fram á. Þess vegna leggjum við einnig til, að framlag til iðnlánasjóðs verði hækkað í 3.5 millj. kr., og ég tek undir það með hv. form. fjvn., að fjárþörf þessa sjóðs er mikil og hún mun af völdum gengisbreytingarinnar fara mjög vaxandi. Í till. okkar höfum við tekið upp hækkun á framlagi til atvinnu- og framleiðsluaukningar, en okkar hugsun hefur samt ekki verið sú, að það væri í sambandi við samgöngur á landi, eins og ég hef þegar skýrt frá. Við leggjum til, að þessi fjárhæð verði 17.5 millj. kr. eða 71/2 millj. kr. hærri en hún var á s.l. ári og er á fjárlagafrv. nú. En í sambandi við það bentum við á það í fjárlagaafgreiðslunni í apríl í fyrra, að þessi 10 millj. kr. áætlun mundi ekki fá staðizt, ef það ætti að sinna þörfum þeirra, sem að atvinnuuppbyggingunni vinna, að einhverju leyti. Það hefur líka komið á daginn, að fyrrv. ríkisstj. gat ekki haldið þessu innan þess ramma, sem hún ætlaði sér. Hún mun hafa skipt um 15 millj. kr. í þessu skyni, og það er vitað mál eftir þær verðbreytingar, sem nú hafa á orðið, að ekki mun ganga betur að skipta 10 millj. í ár. Þessi fjárhæð, sem við leggjum til, er því við það miðuð, að þetta verði nokkuð svipuð fjárveiting og hún var hér 1957, og það mun sýna sig, þegar kemur fram á árið, að á þessa fjárhæð verður sótt og það af hreinni nauðsyn. Fyrir Alþ. liggur nú till. til þál. um kaup á hentugu skipi til síldarrannsókna og síldarleitar. Væntanlega mundi slíkt skip sinna meira en síldinni einni og fiskileit og fiskirannsóknir kæmu þar einnig til. Við höfum gert það að till. okkar að taka upp sem fyrstu fjárveitingu í þetta skip 5 millj. kr., eins og fram kemur í þeim till., sem við flytjum. Ég hef þá í stuttu máli gert grein fyrir þeim till., sem við flytjum, og þeirri stefnubreytingu, sem hefur orðið hér á hv. Alþ. í sambandi við fjárlagaafgreiðslu. En áður en ég lýk máli mínu, vil ég benda á það, vegna þess að að því var látið liggja í framsöguræðu formannsins, hv. 6. þm. Norðurl. e., að ástæðan til hækkunar fjárlaganna væri sú, að útflutningssjóður hefði verið lagður niður. Það rétta um það er, að fjárlögin nú hækka um 113 millj. kr. greiðslu til niðurgreiðslna umfram það, sem á síðustu fjárlögum var. Hækkun fjárlaganna vegna þess, að útflutningssjóður er niður lagður, er þetta. Annað samband er þar ekki á milli. Hækkun fjárlaganna er sú stefnubreyting, sem hér er verið að knýja fram í efnahagsmálum, sem sé, að það þarf að taka svo mikið af þjóðinni, að fátæktin verði hennar skömmtunarstjóri. Það kom greinilega fram í sambandi við innflutningsáætlunina, að það var einmitt þetta sjónarmið, sem þar var látið ríkja. Ég hafði því miður lítinn tíma til þess að hlusta á ræður manna hér í gær, þó að það hefði bæði verið gagnlegt og gaman. En ég kom þó hér inn í d., þegar hv. 3. þm. Austf. (EinS) var að halda hér sína jómfrúræðu, og hann var þar í ræðunni, þegar hann sagði frá því, að þrátt fyrir bað, þó að meðalið væri bragðvont og aðgerðin sár, þá mundi hann vilja undir aðgerðina ganga. Það hefur mikið verið rætt um bað að undanförnu, að efnahagskerfi okkar væri helsjúkt. Margt hefur þar verið sagt rétt og annað hefur verið eftiröpun, eins og gerist og gengur. En þegar ég hlustaði á þessa frásögn eða þennan samanburð hv. þm., þá kom mér í hug það, sem mér var sagt eftir einum borgara hér í bænum nú fyrir stuttu, þar sem hann var á fundi og var verið að ræða um aðgerðir hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Þar hefur auðvitað verið búið að ræða mikið um hið helsjúka ástand og nú þyrfti að skera fyrir meinsemdina. Þá sagði þessi borgari: Hér er þannig að farið eins og læknir gengi að sjúklingi, sem hann teldi að hefði meinsemd, og hann væri ákveðinn í því að fjarlægja meinsemdina, en hirti ekki um það, þó að það kostaði sjúklinginn lífið. Mér sýnist, að aðgerðir hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum séu byggðar á því, að það sé ekki hirt um það, þó að efnahagskerfið í heild þoli þær ekki. Vel má vera, að hæstv. ríkisstj. sjái að sér, áður en illa fer, en ekki spáir góðu það, sem komið er. Þegar við skiluðum nál. okkar, fulltrúar Framsfl., við fjárlögin 1959, þegar stöðvunarstefnan ríkti hér á hv. Alþ. og allar till., sem gengu í aðra átt, voru fordæmdar, þá sýndum við fram á það með rökum, að þessi stefna, eins og hún var þá farin, mundi ekki leiða til þeirrar stöðvunar á verðbólgu, sem fulltrúar stjórnarflokkanna töluðu um. Ég vil því - með leyfi hæstv. forseta - minna á það hér á hv. Alþ., sem við sögðum í niðurlagi þess nál., en það var svo: „Með þessari afgreiðslu efnahagsmála er til þess stofnað, að þegar dregur að lokum ársins, rís geigvænleg verðbólga. Því fer svo víðs fjarri, að ráðstafanir núv. ríkisstj. séu heilbrigðar aðgerðir gegn þeirri óheillaþróun. Þær geta ekki meira en ef þær geta það, eins og til virðist ætlað, að skapa svikalogn, sem boðar meira óveður eftir stutta stund en nokkru sinni fyrr.“ Það er einmitt þetta, sem hefur gerzt, svikalognið, sem. skapað var í efnahagsmálunum 1959, er orðið að óveðri nú, og það er ekki séð, hvert það kann að bera þjóðarskútuna.



Herra forseti. Ég vil að hætti þeirra frsm. úr fjvn., sem hér hafa talað á undan mér, hefja mál mitt á því að þakka formanni fjvn. og fjvn.- mönnum gott samstarf í n., sem þrátt fyrir verulegan skoðanaágreining um marga hluti hefur verið hið ákjósanlegasta. Þeir óvenjulegu atburðir gerðust í upphafi þessa þings í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, að litlu eftir að fjárlagafrv. hafði verið útbýtt til þm., reis upp hæstv. fjmrh. úr sæti sinu og tilkynnti það, að þetta fjárlagafrv. yrði ekki tekið til neinnar afgreiðslu í þinginu, heldur mundi verða samið annað frv. og lagt fyrir síðar. Stjórnin þyrfti að hugsa sig allverulega um, áður en hún gæti lagt hið nýja frv. fram. Þetta gamla frv. var byggt upp á gömlum kenningum ríkisstj. um það, að forðast skyldi að leggja út í nýtt skattafen, það ætti að halda verðlaginu kyrru. Það var byggt á stöðvunarstefnunni. En það kom sem sagt fljótlega á daginn, að sú stöðvunarstefna, sem sú valdasamsteypa, sem nú stendur að ríkisstj., boðaði hér á s.l. vetri, var aldrei ætluð nema fram yfir þær tvennar kosningar, sem fram fóru á s.l. árl. Þá var svo litið á, að sú stefna hefði sinnt sínu hlutverki, hefði gengið sér til húðar og mætti nú leggjast til hliðar. Um það var ekkert hirt, þótt allir þeir hv. þm. stjórnarliðsins, sem þá fyrir skömmu höfðu gengið fram fyrir þjóðina og haft þar uppi sínar kenningar um það, hvernig fjármálum þjóðarinnar væri bezt stjórnað, haldið því þar fram. að mikið lægi við að halda stöðvunarstefnunni, - þeir yrðu nú einnig með gamla fjárlagafrv. að leggja til hliðar allt það, sem þeir hefðu sagt um þessi efni, og taka upp aðra stefnu - og ekki bara svolítið aðra stefnu, heldur algerlega gagnstæða stefnu. Í staðinn fyrir það, að æðsta boðorðið var, að þjóðinni mundi því aðeins vegna vel, að dýrtíðinni væri haldið niðri, þá var nú sú stefna boðuð, að það væri hið eina bjargráð þjóðarinnar, það væri þjóðarinnar viðreisn að snúa hér við blaðinu með þeim hætti, að stöðvunarstefnan væri þjóðarbölvun og allt efnahagslíf þjóðarinnar væri helsjúkt og á því þyrfti að gera þá breytingu að þenja upp verðbólguna með ráðstöfunum eins og gengisfellingu um 133–134% frá skráðu gengi, þ.e.a.s. hækkun á erlendum gjaldeyri sem því nam, með nýjum söluskatti, sem nemur hundruðum milljóna, með vaxtahækkun, sem nemur einnig ótöldum milljónatugum eða hundruðum, og í samræmi við þessar nýju kenningar ríkisstj. var svo samið nýtt frv., hið gamla var lagt í öskutunnuna. Og hér er hið nýja frv. tekið til meðferðar, og hefur það verið samræmt hugsjónum ríkisstj., að svo miklu leyti sem ríkisstj. tókst að hugsa skýrt, þ.e.a.s. glöggva sig á því, hvað það var, sem hún sjálf meinti með sínum nýju kenningum. Það er svo annað mál, að sumt af því, sem ríkisstj. hefur birt í tölum í fjárlagafrv., hefur reynzt æði illa undirbyggt af stjórninni sjálfri. Hún hefur þar byggt á óljósri hugsun, sem illa samræmdist síðan þeim tölum, sem út höfðu verið gefnar yfir þessar hugmyndir. Sem dæmi um þetta má nefna það, að í fjárlagafrv. nýja var áætlað, að nýr og lágur almennur söluskattur, eins og hæstv. fjmrh. orðaði það í sinni fjárlagaræðu, yrði á lagður, og átti hann að færa ríkissjóði 280 millj. kr., sem ríkissjóður ætlaði siðan að nokkrum hluta að endurgreiða bæjarfélögunum, til þess að útsvör gætu lækkað, eins og hæstv. ráðh. hefur margsinnis orðað það. En þegar lagafrv. um söluskatt birtist hér á Alþ., þá er því haldið þar fram, að þessi almenni lági söluskattur, sem ráðh. hafði boðað, geti alls ekki gefið þær tekjur, sem þarna var áætlað. Þess vegna verði þrátt fyrir loforð -  Þegar fundarhlé var gert, var ég þar í minni ræðu, sem ég greindi frá því, að hið nýja fjárlagafrv., sem lagt var fram í lok janúarmánaðar, þegar þing kom saman eftir það þinghlé, sem gert var í desember og í janúarmánuði, það var þannig úr garði gert, að það sýndi ýmsar tölur, ýmsar áætlunartölur, sem byggðust ekki á neinni löggjöf, heldur aðeins á því, sem ríkisstj. boðaði að hún ætlaði að flytja frv. um og freista að fá lögfestingu á hér á þinginu. Þannig var þessu t.d. varið um söluskatt, og er í fjárlagafrv. gert ráð fyrir því, að tekjur af nýjum almennum söluskatti muni nema 280 millj. kr. Ekki reyndist þetta vera í samræmi við veruleikann, og þegar ríkisstj. svo lagði fram hér á Alb. sitt frv. um söluskatt eða um breyt. á söluskatti, þá segir þar, að sýnt þyki, að ekki sé unnt að ná þessum tekjum eða svona hárri tekjuupphæð með hinum almenna söluskatti, þar verði fleira að koma til, og er þar gerð till. um, að söluskattur af innfluttum vörum verði hækkaður um 8.8% , en í fjárlagafrv. stendur skýrum stöfum sem álit ríkisstj. eða a.m.k. fjmrh.: „Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti af innflutningi, en hann er áætlaður 154 millj. kr. með hliðsjón af reynslu s.l. árs“ o.s.frv. Sem sagt, þær till., sem gerðar voru í fjárlagafrv., og þær áætlanir um tekjur reyndust í engu samræmi við það, sem síðar kom á daginn, og hefur ríkisstj. nú uppi áform um að leggja þarna á sérstakan skatt, sem nema mun u.þ.b. 170–180 millj. kr., miðað við heilt ár, en það þýðir, að þjóðin verður í þennan skattauka að greiða fram undir hálfa millj. kr. á degi hverjum, þótt ríkisstj. hafi á sínum tíma litið svo á, að þessum skatti ætti ekki að breyta og þennan nýja skattauka ætti ekki á að leggja. M.ö.o.: það, sem ríkisstj. birti í sínu fjárlagafrv., reynist misreiknað nokkuð yfir 100 millj. kr. Þeirri staðreynd verður ekki breytt með neinum ræðuhöldum um tilflutning og neinum ræðuhöldum um það, að liðinn sé partur af árinu, án þess að þessi skattur komi á. Það hefði hæstv. ríkisstj. átt að vita, þegar hún lagði fram sitt fjárlagafrv. í lok janúarmánaðar, að liðinn var partur af árinu, áður en sá skattur, sem hún barna fyrirhugaði, gat komið til framkvæmda. Annar tekjustofn fjárlagafrv., tekjuskatturinn, er einnig af stjórnarinnar hálfu áætlaður í fullkomnu ósamræmi við gildandi lög um tekjuskatt og eignarskatt. Byggist áætlunin á því, að ríkisstj. segist ætla að beita sér fyrir breytingu á þessum skatti og gefur upp áætlunartölu um skattinn í samræmi við það. Ekki hefur nein hugmynd ríkisstj. um þetta verið fest á þskj. enn sem komið er, og er þess vegna a.m.k. stjórnarandstöðunni algerlega ókleift að taka þátt í þessari áætlunargerð, og þykist ég því hafa sýnt fram á gild rök fyrir því, að eins og mál standa nú, er ekki hægt að krefjast þess af stjórnarandstöðunni, að hún geri till. sínar um tekjuöflunarhlið frv. við þessa umræðu. En með tilliti til þeirrar reynslu, sem fengin er af samræminu eða réttara sagt af misræminu milli hugmynda ríkisstj. og þeirra staðreynda, sem hvert barn getur reiknað út, eins og t.d. um söluskattinn, verð ég að gera þá kröfu fyrir Alþb. hönd, að endanleg afgreiðsla fjárlaga fari ekki fram, fyrr en ríkisstj. hafi a.m.k. sýnt það hér á Alþ., á hvaða lögum innheimta tekjuskattsins á að byggjast. Hins eru dæmi, og vil ég ekki sérstaklega mótmæla því, að fjárlög hafa verið látin fara gegnum 2. umr. þannig, að mikilvægir liðir fjárlaganna hafa ekki verið að öllu undirbyggðir, en ekki hefur þótt ástæða til þess að láta fjárlagaafgreiðsluna við 2. umr. sem heild biða þess vegna, og því tel ég, að það sé ekki fráleitt að láta þessa umr. fara fram nú, enda þótt hér sé skarð fyrir skildi um það, að þingmenn geti vitað um það, hver jöfnuður kann að verða á fjárlagaafgreiðslunni. Það er einkennandi fyrir hið nýja fjárlagafrv. og verður væntanlega fyrir hin nýju fjárlög, að í þeim kemur fram hækkun á upphæðum, þannig að heildarniðurstaða fjárlaga fyrir árið 1959 var 1 milljarður og 33 millj. Samkv. fjárlagafrv. er niðurstaða tekna og gjalda 1 milljarður 464 millj. Hækkunin nemur 431 millj. Sýnilegt er, að í meðförum þingsins hlýtur þessi upphæð að hækka, enda hafa nú af fjvn. og meiri hluta fjvn. verið gerðar till. um hækkanir, sem fyrirsjáanlega flytja niðurstöðuna nokkuð upp fyrir hálfs fimmta hundraðs milljóna hækkun frá síðustu fjárlögum. Nú er það auðvitað ekkert nýtt í sögunni, þótt fjárlög séu hærri í ár en þau voru í fyrra. Slíkt hefur verið reglan, að vísu með örfáum undantekningum, hina síðustu áratugi. En hinu ber þó ekki að neita, að hér er hækkunin miklum mun meiri og stórkostlegri en tíðkanlegt er. Það er að sjálfsögðu rétt, sem hv. frsm. meiri hl. fjvn. gat hér um í sinni framsöguræðu, að þessi hækkun stafar ekki af sérstakri spilunarsemi í útgjöldum nú umfram það, sem verið hefur, ekki fyrst og fremst, heldur auðvitað vegna gengisbreytingarinnar. Það breytir þó ekki þeirri staðreynd, að fjárlögin koma til með að hækka um 42–45% - máske meira - frá því, sem var á s.l. ári. Þegar þess er nú gætt, að tekjuöflun ríkissjóðs er svo að segja öll tekin á vöruverði, tekin í sköttum og tollum, sem leggjast á vöruverð eða með hagnaði af ríkisreknum verzlunarfyrirtækjum, sem auðvitað þýðir einnig, að tekjurnar eru teknar sem álag á vöruverð, og einnig tekið tillit til hins, að öll þessi hækkun á að koma á verð vöru, sem þeir menn eiga að kaupa, sem ætlazt er til að haldi óbreyttu kaupi frá fyrra ári, verður sýnilegt, að hækkun fjárlaganna um hálft fimmta hundrað milljóna er beinlínis hækkun á dýrtíðinni, næstum allt sem þessu nemur. Það verða því ærið þungar búsifjar, sem hin hækkuðu fjárlög færa alþýðuheimilunum, sem eiga að kaupa nauðsynjar sínar af óbreyttu kaupi frá s.l. ári, þrátt fyrir þá hækkun, sem bæði fjárlagahækkunin og ýmsar aðrar ráðstafanir ríkisstj. koma til með að leggja ofan á vöruverðið. Frammi fyrir því, að af stjórnarvaldanna hálfu eru nú gerðar ráðstafanir til slíkra hluta, sem ég hér hef nefnt, hefði mátt ætlazt til þess, að ríkisstj. hefði sjálf sýnt einhvern lit á því að draga í einhverju saman sin útgjöld. Það er af talsmönnum stjórnarinnar oft talað um það, að hygginn bóndi mundi haga sér svona og svona frammi fyrir þessum eða hinum tilteknum vanda, m.a. hafa talsmenn stjórnarinnar oft vikið að því hér á þingi að undanförnu, að ástand þjóðarbúsins hafi verið með þeim hætti, að það sé ekki um annað að gera en að draga saman seglin, það mundu hyggnir bændur gera í hliðstæðum tilfellum. En sú er þó raunin á, að ríkisstj. og hennar stuðningsmenn sýna ekki svo mikið sem viðleitni í þá átt að spara hvorki eitt né neitt á fjárlögum. Hv. 3. þm. Vesturl. (HS), frsm. 1. minni hl. fjvn., vék hér að því í framsöguræðu sinni áðan, að þeir stjórnarstuðningsmenn og ráðherrar stjórnarinnar hafa sízt af öllu sparað það á undanförnum árum, t.d. í fyrra, að segja fjálglega frá því, að eitt og annað væri í athugun og þar væri sjálfsagt að viðhafa sparnað. Þannig sagði hæstv. utanrrh., að það væri sjálfsagður hlutur að fækka sendiráðum og spara í utanríkisþjónustunni, en þetta þyrfti allt sinn undirbúning og sá undirbúningur væri þegar hafinn, sagði hann í fyrra. En fjárlagaafgreiðslan í ár virðist bera það með sér, að ekki sé sá undirbúningur mjög fljótvirkur, því að ekki verður vart við neinn árangur af honum í þeim till., sem frá ríkisstj. eða hennar stuðningsmönnum eru enn komnar við þetta fjárlagafrv. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. sparaði það ekki heldur í sinni framsöguræðu að telja upp ýmsa liði, sem vert væri að athuga og sparnaðar væri þörf á. Ég er honum sammála í öllum þeim tilfellum. En hitt óttast ég nokkuð, að framkvæmdin verði kannske eitthvað svipuð á þessu yfirstandandi ári og hún var á því síðasta, þ.e.a.s. að það verði látið sitja við fyrirlesturinn einan, en framkvæmdin látin niður falla. Ég mundi fagna því mjög, ef á þessu yrði breyting. En hitt ber að játa, að enn verður ekki séð til neinna þeirra sólarmerkja, sem til þess benda, að í þessum efnum sé nú fremur en áður neitt raunhæft á ferðinni. Alþb. gerir till. um það, að ríkisstj. fái, þótt í litlu sé, aðeins að sýna það í framkvæmd, sem hún svo oft hefur látíð sér um munn fara og hennar talsmenn hér á Alþingi, að fara nokkuð eftir því, sem góður bóndi mundi gera, þegar alvarlega horfir. Af Alþb. hálfu eða þess nefndarminnihluta, sem ég skipa, hafa hér verið gerðar till. um nokkurn sparnað í útgjöldum. Mun ég koma sérstaklega að því, um leið og ég rek þær till., sem hér hafa verið lagðar fram af minni hálfu, en vil þó nú þegar drepa á það, að um leið og ríkisstj. fyrirskipar alþýðuheimilunum með sinni löggjöf að mæta hærri útgjöldum með óbreyttum tekjum, þ.e.a.s. fyrirskipar alþýðuheimilunum að draga saman í sínum búskap, og eru þá bændur látnir um það, á hvaða lið eða hvaða liðum þeir draga saman, hvort þeir ætla að eyða minna í matföng, klæðnað eða annað, sem til bús þarf, svo vil ég og gera ráðherrum kost á því að velja sjálfir um það, á hvaða liðum þeir í sínum rekstri vilja spara, en geri tillögur um það, að á nokkrum ríkisstofnunum, stjórnarráðinu, tollheimtustofnunum, skattheimtustofnunum, löggæzlu, utanríkisþjónustu, verði viðkomandi ráðherrum gert að draga saman kostnað um 10%, og er það þó sýnu minni samdráttur en alþýðuheimilin verða að ráða fram úr, en engu að síður mundi till. mín, ef samþykkt og framkvæmd yrði um þetta efni, spara ríkissjóði útgjöld nokkuð á 15. milljón kr. Hv. form. fjvn., frsm. meiri hl. n., drap aðeins á það í sinni ræðu, eiginlega eftir að hann hafði haldið því fram, að af hálfu stjórnarandstæðinga væru engar sparnaðartillögur gerðar, að hann hefði þó séð framan í eina till., sem sér virtist óraunhæf. Ég geri ráð fyrir því, að með þeim orðum hafi hann átt við þessa till., sem hér hefur verið lýst. Ég er engan veginn frá því, að honum segist þar rétt, að till. sé ekki raunhæf, þ.e.a.s. að því leyti, að þeir séu til þess reiðubúnir, stjórnarstuðningsmenn, að verja sína ráðherra fyrir því, að þeir þurfi að standa frammi fyrir þeim vanda, sem þeir hins vegar hafa gert fyrir ráðherrana að leggja á alþýðuheimili landsins, og þar af leiðandi sé vafasamt, að þessi till. nái samþykki, og er hún þar með ekki raunhæfur sparnaður, það skal ég viðurkenna. En að hún sé í eðli sínu óraunhæfari en aðrar till. eða óframkvæmanlegri slík ályktun er í rauninni einnig ályktun um það, að fjármálastefna ríkisstj. sé óframkvæmanleg hjá þjóðinni. Þessi till. er auðvitað í fullkomnu samræmi við það, sem ríkisstj. leggur til að þjóðin nauðug, viljug hljóti að gera. Það hafa verið höfð uppi mörg orð hér á Alþingi um það, að mikil nauðsyn sé á því að draga saman fjárfestingu á ýmsum sviðum. Ég vil ekki neita þessu algerlega, en hinu leyfi ég mér þó að halda fram, að til séu þeir fjárfestingarliðir, sem óhyggilegt sé að draga saman, þótt það gildi ekki um þá alla. Ég álít t.d., að það sé óhyggilegt og hefti frekari framþróun og framleiðsluaukningu, ef það á að fara hægar en gert hefur verið í það að byggja upp þjóðvegi, brýr og hafnir. Hins vegar leiðir af sjálfu sér, að sú verður raunin á, ef framkvæma á þá stefnu, sem ríkisstj. og hennar stuðningsmenn gera að till. sínum, þ.e.a.s. að haldið verði nokkurn veginn óbreyttum fjárhæðum til þessara liða í krónutali brátt fyrir vaxandi dýrtíð. Fjvn. hefur talað við forstöðumenn þessara framkvæmda á vegum ríkisins og fengið þær upplýsingar, að í öllum tilfellum mun verðhækkun við þessar framkvæmdir nema nokkuð yfir 20% , en það þýðir að sjálfsögðu, að fyrir jafnmikið fé og á s.l. ári verður um fimmtungi minna framkvæmt en áður var. Þó er hér ekki reiknað með allri þeirri dýrtíð, sem í rauninni hlýtur að verða, því að þegar samtöl fjvn, við þessa aðila fóru fram, var ekki vitað t.d. um hinn nýja söluskatt eða um hina nýju söluskattshækkun á innfluttum vörum, sem Alþingi fjallar um einmitt um þessar mundir og ríkisstj. ætlar að lögfest muni verða. Á hinn bóginn er einnig í öllu þessu miðað við, að kaupgjald haldist óbreytt árið út, og mundu þess vegna 30% hækkanir á þessum liðum gera örlítið meira en halda óbreyttum framkvæmdum, - einungis örlítið meira, - og þó því aðeins, að dýrtíðaraukningin verði ekki miklum mun meiri en forstjórar þessara fyrirtækja hafa reiknað með. Hún hlýtur að verða nokkru meiri, hve miklu meiri er ekki vitað, svo að 30% hækkun á þessu mundi aldrei gera miklu meira en halda í horfinu. Á hinn bóginn tel ég fyrir mitt leyti óhugsandi, að kaupgjaldið haldist óbreytt allt árið, og þar af leiðandi tel ég, að það muni sízt veita af 30% hækkun á þessa liði, til þess að framkvæmdir geti verið jafnmiklar og verið hefur á s.l. og síðastliðnum árum. Um till. þær, sem fjvn. hefur borið fram í heild, vil ég aðeins taka fram, að Alþb. er samþykkt þeim flestum, þó ekki öllum, þar á eru undantekningar, og hef ég hér getið um í mínu nál. tvær till., sem Alþb. hefur lýst sig mótfallið, en það eru till. um hækkanir til tveggja stofnana, framlag til Atlantshafsbandalagsins til byggingar suður í París og framlag til þess að endurnýja skuldafangelsið á Kvíabryggju. Ég skal í sambandi við hið siðarnefnda geta þess, að mikill vafl er á því, að það fangelsi samrýmist lögum og stjórnarskrá landsins, þar eð skuldafangelsi eru yfirleitt ekki leyfð í íslenzkum lögum, og þegar af þeim ástæðum vafasamt, að ríkið leggi fé til slíkra hluta. En þar að auki er ég mjög ósammála því áliti, sem fram hefur komið hjá sumum talsmönnum þeirrar stofnunar, að þar sé um að ræða sérstaka afbrotamenn, sem eigi að vísu að flokkast frá öðrum afbrotamönnum. Það hefur nú hver sitt álit á því, hvað eigi að telja afbrot, og að vísu eru það afbrot að greiða ekki sinar skuldir. En fyrir þau afbrot er ekki leyfilegt samkvæmt íslenzkum lögum að fangelsa menn, svo að afbrotin hljóta samkvæmt áliti þeirra, sem þessar till. gera, að liggja í einhverju öðru. Nokkrar till., eins og lýst hefur verið, bíða enn í fjvn. til 3. umr., og mun ég um þær sumar hverjar gera sérstakar till., ef nefndin afgreiðir þær ekki, þótt ekki sé ástæða til að gera þær að umtalsefni að svo stöddu. Vil ég þá aðeins víkja að einstökum till., sem ég flyt. Ríkið greiðir í lögreglukostnað á Keflavíkurflugvelli, að því er áætlað er á fjárlagafrv., rétt um 4 millj. kr. á yfirstandandi árl. Það hefur að vísu sýnt sig, að nokkur þörf er á því, á meðan hernámsástand ríkir hér, að einhver sá aðili sé til í herstöðvunum, sem verndar þar íslenzka menn fyrir innflutningi þeirra, sem kallaðir eru verndarar landsins. Á hinn bóginn er algerlega vonlaust, að íslenzki ríkissjóðurinn hrökkvi til að gera það lögreglulið svo öflugt, að það í rauninni sé fært um að sinna sínum hlutverkum eða vernda Íslendinga fyrir ágangi Ameríkana, svo að fjárveitingar til þessa lögregluliðs geta ekki við það miðazt. Nú liggur sú staðreynd fyrir, að verulegur hluti af þessu herliði hefur verið fluttur burt úr landinu, og ætti það að geta lækkað lögreglukostnað íslenzka ríkisins á þessum slóðum verulega, og hef ég gert till. um það, að sá kostnaður verði lækkaður um helming. Við 13. gr. fjárlaga, sem aðallega fjallar umsamgöngumál, hef ég gert till. um það, að þar verði framlög til vegagerðar, þ.e.a.s. til nýbyggingar þjóðvega, til brúargerða, til hafnarframkvæmda, hækkuð um sem nemur 30%. Einnig hef ég gert tillögu um. að endurbygging gamalla þjóðvega, sem nú kallar mjög að á fjölmörgum stöðum, framlag til hennar, sem er 800 þús. í fjárlögum, verði hækkað í 1 millj. og 600 þús. kr., sem sagt verði tvöfaldað. Það sýnir sig líka, að slík ráðstöfun væri hagkvæm, því að víða eru þjóðvegir svo farnir, þar sem þeir hafa sigið niður og eru raunar orðnir niðurgrafnir, að í snjóavetrum kostar snjómokstur á þeim oft svo háar upphæðir, að það mundi vera hagkvæm ráðstöfun að flýta endurbyggingu þeirra, gera þá að upphleyptum vegum, sem þyrfti ekki að moka snjó af nema þá örsjaldan. Einn lítill liður stendur í fjárlögum, sem ákveður það, að til styrktar malbikun eða steinsteypu vega í kaupstöðum og á verzlunarstöðum skuli lagðar úr ríkissjóði 95 þús. kr. Þessi upphæð er nánast til tekið hlægilega lág og kemur að engu gagni, það væri alveg eins hægt að fella hana út. Ég hef gert till. um það, að þessi styrkur til steinsteypu eða malbikunar á vegum í kaupstöðum og verzlunarstöðum verði hækkaður upp í 1 millj. kr., og er þó mjög lágur, en gæti máske komið að einhverju gagni, ef hann yrði tifaldaður eða rúmlega það. Allt annað er í rauninni hreint kák, og gæti ríkið sparað sér að leggja í þetta nokkurn eyri ef það getur ekki haft framlagið nokkru hærra en það nú er. Nýlega hefur öll sjókortagerð, sem lengst af var framkvæmd í Danmörku, verið flutt heim og fer nú fram undir umsjá vita- og hafnarmálaskrifstofunnar. Til sjókortagerðar þarf að framkvæma miklar mælingar á sjó, og auk þess er kortagerðin öll nokkuð kostnaðarsöm, og hefur af forráðamönnum sjókortagerðarinnar verið gerð grein fyrir því, að nokkurt fjármagn vanti til, að hægt sé að halda þessari starfsemi í viðunandi horfi. Ég geri ráð fyrir því, að enginn muni efast um nauðsyn þess, að við Íslendingar, sem svo mjög þurfum á sjóinn að sækja, höfum strönd okkar og sjóinn umhverfis sem bezt kortlagðan, og hef ég lagt til, að 125 þús. kr. framlag komi til aukningar því, sem á fjárlögum er ætlað til þessarar starfsemi, og er þá komið nokkuð til móts við óskir forráðamanna sjókortagerðarinnar, en þó ekki að fullu. Sýnilegt er, að ræktunarsambönd landsins, sem um langt árabil hafa verið innflytjendur og kaupendur og þeir aðilar, sem rekið hafa hin stórvirkari jarðræktarvinnslutæki, eins og skurðgröfur og stórar dráttarvélar, munu komast í fjárþrot með hinni geysilegu hækkun, sem á verði þessara véla hlýtur að verða eftir gengisbreytinguna. Flest ræktunarsamböndin munu hafa lagt nokkurt fé í fyrningarsjóði til þess að geta endurnýjað þessi tæki sín. En slíkir fyrningarsjóðir hrökkva harla skammt, þegar verðlagið breytist svo stórkostlega á tækjunum, sem nú er raunin á, og hef ég nú gert till. um, að af ríkisfé verði lögð hálf þriðja milljón króna til kaupa á jarðræktarvélum í þessu sambandi, til þess að síður þurfi að draga úr jarðræktarframkvæmdum. En það sýnir sig, að haldi þær ekki áfram með svipuðum hætti og verið hefur, þá þurfum við að standa frammi fyrir þeirri staðreynd í vaxandi mæli með aukinni fólksfjölgun í landinu, að við þurfum að flytja inn verulegt magn af landbúnaðarvörum, sem tiltölulega væri auðvelt að framleiða hér í landinu. Tel ég, að það væri mjög óæskileg þróun, ef við þyrftum að taka upp verulegan innflutning á búvörum, og vil fyrir mitt leyti sporna gegn því, að ræktunin dragist saman eða búvöruframleiðslan minnki, með því að ríkið hlaupi hér undir bagga. Ein umsókn er hjá fjvn. sérstaks eðlis, varðandi nytjar á landsins gæðum, sem þar hefur ekki fengið neina áheyrn. Það er umsókn um það, að Baldvin Jónssyni verði veittur nokkur styrkur til þess að gera tilraunir með vél til að plokka fiður af fugli. Nú er það algengt, að sá fugl, sem veiddur er, sem mest er sjófugl, lundi og aðrar svartfuglategundir, sé matreiddur með þeim hætti, að hamurinn sé af fuglinum rifinn og þar hent bæði ham og fiðri. Hvort um sig eru þó hinar verðmætustu vörur. Fuglinn er miklum mun betri til matar, ef skinnið fylgir honum, og einnig er fiðrið verðmætt, og tel ég, að þjóðin hafi ekki efni á að henda þeim verðmætum, en flytja síðan inn fiður í allstórum stíl, - fiður, sem í engu er betra en það, sem hent er. Tel ég því, að það sé vert að stuðla að því, að komið verði við véltækni til þess að hætta því að henda þeim verðmætum, sem nú er gert. Sá maður, sem hér er að verki, hefur reyndar sýnt það í öðru, að hann er mjög vel til þess hæfur að leysa vandasöm verkefni í þessum efnum. Þetta er sem sagt sami maðurinn sem smíðað hefur vélar til fiðurhreinsunar, sem nú eru notaðar í mörgum fiðurhreinsunarstöðum landsins og hafa gert kleift að nytja æðarvarp landsmanna miklu betur en á meðan frumstæðari aðferðir til fiðurhreinsunar voru notaðar. Ég hef gert till. um það, að til tilrauna með slíka fiðurplokkunarvél verði veittar 60 þús. kr. Varðandi útveginn hef ég gert tvær till. - Önnur er sú, að tvöfaldað verði framlag ríkissjóðs til leitar að nýjum fiskimiðum, en hin um, að einnig verði tvöfaldað framlag ríkissjóðs til tilrauna til að veiða síld með vörpu eða í nætur hér við Suður- og Suðvesturland. Það er mikill siður hér á Alþ. að telja ekkert vera nein efnahagsmál nema það, sem stendur í talnadálkum í einhverjum fínum bókum, og að efnahagsráðstafanir skuli alltaf byggjast á því, að það sé gerður svo og svo mikill umreikningur á kontórum. Ég er þeirrar skoðunar, að hitt sé miklum mun vænlegra, til þess að við undirbyggjum efnahagslíf íslenzku þjóðarinnar, að raunhæfir hlutir séu framkvæmdir til þess að afla okkur tekna umfram það, sem við höfum haft að undanförnu. Og ég er ekki í vafa um það, að báðir þessir liðir, leit að nýjum fiskimiðum og tilraunir með síldveiðar við Suður- og Suðvesturland að hausti og vetri, eru líklegir til þess að færa íslenzka þjóðarbúinu verulegan tekjuauka, öfugt við bað, sem þeir kontórareikningar, sem hér hafa verið samb. sem l. á Alþ., munu gera. Ég tel þess vegna, að það sé miklu fremur til tekjuöflunar raunverulega fyrir íslenzka ríkið heldur en að ég sjái eingöngu í því útgjaldaaukninguna að hækka framlag til þessara tveggja liða, sem ég nú hef nefnt. Við 17. gr. fjárl., sem fjallar um félagsmál, hef ég gert till. um, að hækkað verði framlag ríkisins til orlofsheimilis verkalýðssamtakanna. Meðal fjölmargra þjóða tíðkast það, að verkalýðsfélögin reka einhvers konar vistheimili, a.m.k. hluta úr ári, til þess að verkamenn og annað vinnandi fólk geti notið hvíldar og hressingar á slíkum hótelum eða dvalarheimilum um skeið. Sú hugmynd er ekki ný hér, að verkalýðshreyfingin komi upp einhverju slíku, og hefur ríkið á undanförnum árum veitt nokkurt fé til þessa, og mun nú að komast rekspölur á málið, sem hingað til hefur verið á byrjunarstigi og athugunarstigi. Tel ég því eðlilegt, að ríkið bæti upp þær verðhækkanir, sem orðið hafa, með aukningu á framlagi til slíks orlofsheimilis og bæti einnig upp það, sem þetta framlag var skert í fyrra, en till. eru gerðar um, að enn haldist á því sú skerðing, sem þá var gerð. En til þess að bæta þetta upp mun ekki nægja minna fé en ein millj. kr., í staðinn fyrir nokkuð á fimmta hundrað þús., sem fjárlfrv. gerir ráð fyrir. Blindir menn hafa með sér félagsskap, sem heitir Blindrafélagið. Þetta félag, þar sem félagsmennirnir eru svo varbúnir til stórátaka sem hverjum manni má ljóst vera, hefur þó sýnt þann einstaka dugnað, að það hefur brotizt í því að hefja byggingu á dvalarheimili fyrir blint fólk, sem jafnframt á að vera þess vinnustaður. Ég geri ráð fyrir því, að fáir muni þeir vera, sem vilja ekki koma til móts við félag þetta og leggja til nokkurn styrk af ríkisfé, til þess að félagsheimili þeirra megi verða starfshæft sem fyrst. Í fjvn. hefur aðeins fengizt samþykkt um að leggja þessu félagi til sem byggingarstyrk 50 þús. kr., sem mér finnst vera harla lág upphæð, og miðað við dugnað félagsins, þarfir þess og það, hverjar skyldur hinn heilbrigði borgari hlýtur að hafa við þá meðbræður sína, sem lakar eru settir, þykir mér sanngjarnt að gera till. um, að í styrk til byggingar blindraheimilis verði á þessu ári varið 1/2 millj. kr. En með tilliti til þess, að ég hef orðið þess var, að sumir hv. þm. eru ekki reiðubúnir til þess að leggja þar til mjög háar upphæðir, hef ég gert varatill. um það, að til þessa verði varið 300 þús. kr., sem ég tel nokkurn veginn lágmark þess; sem ríkið geti veitt sóma síns vegna. Við 19. gr. fjárl., sem eru óviss gjöld, hef ég gert þá till., sem ég hér hef aðeins drepið á áður. Hún er þess efnis, að hæstv. ríkisstj. gefist nokkur kostur á því að sýna, með hverjum hætti hún framkvæmi sparnað, þegar hún á að framkvæma hann sjálf. Hún er þannig, að á gr. komi nýr liður, þannig: 10% lækkun að meðaltall á öllum liðum 10. og 11. gr. fjárl., þ.e.a.s. á stjórnarráðinu, á utanríkisþjónustunni, á dómgæzlunni, á lögreglustjórninni, á tolla- og skattastofnunum. Þessar stofnanir hafa alls í fjárveitingu úr ríkissjóði skv. frv. 1461/2 millj. kr. eða því sem næst. 10% sparnaður á þessum liðum mundi því spara ríkinu 14 millj. 654 þús. kr., og er þetta þó, eins og ég hef margtekið fram, miklum mun minni sparnaður en stjórnarvöldin heimta með þeirri lagasetningu, sem þau hafa staðið að, að heimili landsins almennt framkvæmi hvert hjá sér. Varðandi 20. gr. fjárl., sem fjallar um eignabreyt. eða fjárfestingu ríkisins, hef ég gert till. um í fyrsta lagi, að kennaraskólabyggingin nýja, sem nú stendur þannig, að þar vantar herzlumun, til þess að skólinn geti tekið hana í notkun, fái 1 millj. kr. hækkun á fjárlögum, þ.e.a.s. fái 3 millj. kr. framlag á þessu ári, og mundi það eftir þeim upplýsingum, sem ég veit réttastar, nægja til þess, að skólinn losnaði úr sínum húsnæðisþrengslum nú. Það að snerpa svolítið á fjárveitingu til þessa skóla nú mundi þess vegna hleypa honum yfir örðuga hjalla, mundi ríða baggamun um það, að margra ára vandræði hans í húsnæðismálum mundu leysast. Þá hef ég gert sérstaka till. varðandi kaup á nýju dýpkunarskipi til almennrar notkunar í höfnum landsins. í mörg ár hefur stjórnarvöldunum verið ljós þörf á því að kaupa slíkt skip, og á 22. gr. fjárlaga, þar sem ákveðnar eru heimildir stjórnarvöldunum til handa til þess að gera eitt og annað, hefur í mörg ár verið heimild til handa ríkisstj. að kaupa nýtt dýpkunarskip, sanddæluskip. Þetta hefur þó ekki verið gert, og nú er svo komið, að vart má á milli sjá, hvort meiri þörf er á því að kaupa dýpkunarskip, sem dælir upp sandi, eða dýpkunarskip, sem grefur. Það dýpkunarskip, sem nú er í vörzlu vitamálastjórnarinnar, Grettir, og grafið hefur hér í mörgum höfnum að undanförnu, hefur miklu meiri verkefnum að sinna en það ræður við. Auk þess er skipið mjög fornlegt og slitið. Þess má geta, að það mun vera eina skipið í íslenzka flotanum nú, sem brennir kolum, og þegar af þeirri ástæðu er mjög erfitt um notkun þess á ýmsum höfnum, þar sem kol eru nú orðin miklu sjaldgæfari varningur en þau voru áður, en skipið auk þess allt þannig, að sýnilegt er, að það muni ekki endast lengi úr þessu til stórátaka, þá þykir rétt að miða ekki till. við það að ákveða endilega annað frekar, að keypt verði dæluskip frekar en skip, sem grefur, það lagt á vald viðkomandi stofnana, þ.e.a.s. vita- og hafnarmálastjórnarinnar ásamt því ráðuneyti, sem með það hefur að gera, en gerð till. um, að þessi liður verði felldur burt af heimildagrein fjár]aga, en þar á móti verði á fjárfestingarliðunum veittar 5 millj. kr. úr ríkissjóði til þess að festa kaup á slíku skipi. Það gerir kaup á slíku skipi enn þá nauðsynlegri, að sýnilegt er, að vegna erlendra lána, sem tekin hafa verið sérstaklega til hafnargerða og úthlutað í því skyni, munu verða framkvæmdar meiri hafnarframkvæmdir á þessu og væntanlega næstu árum heldur en verið hefur að undanförnu. Slíkar framkvæmdir verða vitanlega ekki unnar með berum höndum, og þarf til þess þau tæki, sem óhjákvæmileg eru. Ekki sízt af þessum ástæðum er nauðsynlegt, að ekki verði lengur látið dragast úr hömlu að festa kaup á skipi, sem unnið geti að dýpkun hafna, og fjallar till. um það. Þegar ég nú hef lýst þeim brtt., sem ég hef hér lagt fram, vil ég þó aðeins geta þess, að af hálfu Alþb., einstakra þingmanna þess, munu að sjálfsögðu verða lagðar fram fleiri brtt. við þetta fjárlagafrv., sem væntanlega koma síðar til umr. og afgreiðslu. En áður en ég lýk máli mínu, get ég ekki látið hjá líða að koma aðeins að því, að það er í rauninni harla vorkunnsamlegt að sjá hina ágætustu menn fyrst í fyrra standa hér uppi í þessum ræðustóli og flytja ræður um það, að nú þurfi vissulega á því að halda og þjóðin að sýna skilning á því, að nú verði að stöðva allar verðhækkanir, nú verði að draga saman í framlögum ríkisins, annars munum við hlaupa beint út í fjármálalegt fen, sem leiðir til þess, að það verði lagðir á þjóðina nýir skattar og álögur, - og sjá svo hina sömu menn aftur í ár standa hér enn í ræðustóli álíka hátíðlega á svipinn og segja: Ja, nú ríður þó sannarlega á því, að ekki séu mikil útgjöld lögð á, því að annars fer allt efnahagskerfið um, - alveg um leið og þeir hafa sett efnahagskerfið á hliðina, alveg um leið og þeir hafa ætt út í nýtt skattafen, alveg um leið og þeir hækka fjárlögin um 400–500 millj. kr., sem allt eða svo til allt leggst á verðlagið í landinu, auk alls annars, sem þangað kemur, - segja þjóðinni: Nú verðið þið að borga þetta, góðir hálsar, af óbreyttum tekjum frá því í fyrra, annars fer allt í öngþveiti. - Ja, hvenær eru hlutir farnir í öngþveiti? Eru þeir ekki farnir í öngþveiti hjá þeim mönnum, sem prédika þetta í fyrra og hið gagnstæða í ár og allt á að vera til þess að forða öngþveitinu? Er það ekki farið í öngþveiti, þegar þjóðin, sem eitt sinn var komin á það stig, að hún hafði með betri lífskjörum, sem tíðkuðust hjá okkar nágrannaþjóðum, svo langt sem vitað var, þegar þjóðin við ein beztu lífskjör, sem tíðkuðust í víðri veröld, jók sína framleiðslu, skilaði meiri verðmætum en áður, þegar hún fær það framan í sig, að nú eigi hún ekki að stíga eitt lítið skref aftur á bak, eins og hún þó var látin gera í fyrra, heldur eigi hún nú að taka stórt stökk aftur á bak í lífskjörunum? Hvað er það, sem þeir menn kalla öngþveiti, sem tala hér með föðurlegum, ef ekki spámannlegum hætti um það, að þjóðin verði að gera þetta og hitt, því að þeir séu að forða þjóðinni frá þessu eða hinu bölinu, um leið og þeir færa þjóðinni beint í fangið böl eins og það að verða að gjalda öll sín útgjöld að meðaltali um 20–30% hærra verði í ár en á s.l. ári og fyrirskipa henni að gera það með óbreyttum tekjum? Ef þetta er ekki öngþveiti, sem þessir hinir ágætu talsmenn ríkisstj. hafa sjálfir fært þjóðinni, þá veit ég ekki, hvað er öngþveiti.



Herra forseti. Þegar fjárlagafrv. var til 1. umr., óskaði ég eftir því og lagði nokkra áherzlu á, að hv. fjvn. hraðaði störfum sínum svo sem frekast væri unnt, m.a. vegna þess, að þegar hið endurskoðaða frv. var lagt fram, þá var nærri mánuður liðinn af fjárhagsárinu, og skapar auðvitað vandkvæði nokkur að láta langan tíma líða framan af ári, án þess að fjárlög liggi fyrir samþykkt. Ég vil nú alveg sérstaklega þakka hv. fjvn. og þá fyrst og fremst formanni hennar og frsm. meiri hl. fyrir það, hve vel hún hefur brugðizt við, því að vinnuhraði fjvn. hefur að þessu sinni verið meiri en oftast áður, en þó fullkomin vandvirkni í athugun frv. og þeirra erinda, sem fyrir n. hafa legið. Sá tími, sem n. hefur notað til þessara starfa frá 8. febr., þegar málinu var vísað til hennar, og til 13. marz, þegar undirritað er nál., er óvenjuskammur, enda er mér kunnugt um það, þar sem ég fylgdist allvel með störfum n. og gangi mála, að þar var unnið óvenjulega vel. Það kom fram hér í byrjun þessa þings, þ.e.a.s. nóvember–desember, þegar ég skýrði frá því, að fjárlagafrv., sem samið var af hæstv. fyrrv. fjmrh. og ágætlega undirbúið, miðað við þágildandi kerfi fjármála og efnahagsmála, mundi verða endurskoðað og samið nýtt frv. til að leggja fyrir Alþ. Sumir hv. þm. töldu þetta ekki alls kostar heppileg né eðlileg vinnubrögð, og í ræðum hv. frsm. minni hl. hafa komið hér kannske ekki beint aðfinnslur, en víssar glósur út af því, að fyrra frv. hafi verið fleygt í öskutunnuna, eins og annar þeirra orðaði það, og hefði einskis verið nýtt. Vitanlega var hið endurskoðaða frv. byggt í öllum meginatriðum á grundvelli hins fyrra. En ástæðan til þess, að hin gagngerða endurskoðun fór fram, var sú, að ríkisstj. hafði ákveðið að gerbreyta skipulagi útflutnings- og efnahagsmála, og mér er það ánægja, að það kemur skýrt fram í nál. hv. meiri hl. og í framsöguræðu hv. frsm., að einmitt þessi vinnubrögð, að endurskoða frv. og leggja fram nýtt frv., hafi mjög flýtt allri meðferð málsins í fjvn., enda efa ég það ekki, að allir þeir, sem líta með sanngirni á þessi mál, hljóti að viðurkenna, að þetta hafi verið heppilegri vinnubrögð og það hafi verið gersamlega óhugsandi, að fjvn. hefði lokið störfum og skilað sínum till. til 2. umr. nú, ef þessi vinnubrögð um endurskoðun fjárlagafrv. hefðu ekki verið höfð. Á þessu stigi eru aðeins fáein atriði, sem ég vildi hér minnast á í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna, en á önnur mun ég minnast við 3. umr. fjárlagafrv. Ég vil undirstrika það, sem kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl., að sú hækkun á fjárlagafrv., 430 millj., sem er frá fjárl. 1959 og reynt hefur verið að gera mjög tortryggilega, stafi ekki af útþenslu ríkiskerfisins, því að rekstrarliðir ríkisins eru mjög í samræmi við það, sem verið hefur að undanförnu. Að því leyti sem þeir hækka, eru það eðlilegar árlegar hækkanir eða útgjaldaauki, sem að sumu leyti stafar af fólksfjölgun í landinu og þeirri þjónustu, sem lögbundin er. Meginhlutinn af þessari hækkun, 430 millj. kr., í frv. frá síðustu fjárlögum er bein afleiðing af efnahagsaðgerðunum og þá einna fyrst og fremst af afnámi útflutningssjóðs og að bæði tekjur og gjöld útflutningssjóðs flytjast yfir til ríkissjóðs. En í sambandi við þetta mál vil ég einnig taka það fram og undirstrika, sem hv. frsm. nefndi, að fjárlögin eru á margan hátt mjög gölluð að búningi og það þarf endurskoðun og gagngera breytingu á allri uppbyggingu bæði fjárlaga og ríkisreiknings. Það hafa þegar verið af fjmrn. hendi gerðar ráðstafanir til að endurskoða þetta mál gagngert, bæði endurskoða gildandi lög um ríkisbókhald og endurskoðun, sem nú eru næstum 30 ára gömul, og þá í beinu sambandi við það að breyta mjög uppsetningu fjárlaga og ríkisreiknings frá því, sem verið hefur. En eins og hv. þm. og sérstaklega nefndarmenn í fjvn. vita, þá er margt í gerð fjárl., sem betur mætti fara. T.d. er það oft og tíðum meiri og minni tilviljun, hvernig ríkisstofnanir eru færðar inn í fjárlögin, hvort þær eru færðar þar með brúttótekjum og gjöldum, eins og er um sumar þeirra, eða aðeins er tekinn nettóafgangur, rekstrarafgangur eða halli, og verður vitaskuld að fá samræmi í þessa hluti. Það er jafnvel til, að ríkisstofnanir, sem hafa milljónatekjur og gjöld á hverju ári, eru alls ekki í fjárlögum né ríkisreikningi. Þetta er eitt dæmi af mörgum um það, sem þarf að lagfæra til þess að fá bæði betra heildaryfirlit yfir ríkisreksturinn og rekstur einstakra stofnana og betri samanburð á milli stofnananna innbyrðis. Þetta á ekki eingöngu við hinar svokölluðu ríkisstofnanir eða ríkisfyrirtæki með sjálfstætt bókhald og rekstrar- og efnahagsreikning, heldur við fjöldamargar aðrar starfsgreinar, sem í gjaldabálki fjárl. greinir. Ég vænti þess, að þær athuganir, sem nú er verið að gera á þessu máli, geti orðið tilbúnar, þannig að fært verði að leggja þær niðurstöður fyrir næsta Alþ. Hins vegar er ekki hægt að fullyrða neitt um það á þessu stigi, hvort þær nýju till. eða sú endurskoðun verður tilbúin svo tímanlega, að unnt verði að byggja upp fjárlagafrv. fyrir 1961 eftir hinum nýju reglum og hinni nýju gerð, m.a. vegna þess, að eins og hv. þm. er kunnugt, þá er það strax á miðju ári, sem hafinn er undirbúningur að fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Hv. formaður fjvn. og frsm. meiri hluta benti hér á nokkur atriði sérstaklega til athugunar í sambandi við sparnað í ríkisrekstrinum. Hann nefndi þar í fyrsta lagi betra skipulag í vinnubrögðum almennt, í öðru lagi sparnað í utanríkisþjónustunni og samdrátt þar. Í þriðja lagi nefndi hann hinn mikla húsaleigukostnað, sem ríkið greiðir, þar sem hann er nú um 6 millj. fyrir ríkisstofnanir á ári. Hann nefndi í fjórða lagi löggjöfina og framkvæmd varðandi embættisbústaði, sem þarf allt að endurskoða, í fimmta lagi nauðsyn á því að bjóða út verk hins opinbera, sem á auðvitað að vera aðalregla, og það frv. til nýrrar löggjafar um söluskatt, sem nú liggur fyrir hv. Alþ., styður þetta mjög, með því að það er gert ráð fyrir að afnema þann 9% söluskatt af iðnaði og þjónustu, sem mjög hefur staðið í vegi fyrir, að hið opinbera byði út verk, vegna þess að ef tilboði er tekið og samið um ákvæðisverk, þá leggst nú á það 9% söluskattur, en ef það er unnið í reikningsvinnu, þá er það skattfrjálst. Þetta óheppilega ákvæði verður nú afnumið og mun það með öðru stuðla að útboðum opinberra framkvæmda, sem að sjálfsögðu þarf að verða hér almenn regla. Og í sjötta lagi nefndi hv. frsm. endurskoðun á þeim mörgu styrkjum, sem nú eru og verið hafa í fjárlögum, og þarf að sjálfsögðu miklu betra eftirlit með slíkum styrkjum, bæði um, að samræmi sé þar og að styrkirnir haldist ekki jafnvel ár frá ári, þó að því verkefni, sem þeir voru veittir til, sé lokið, eins og komið hefur fyrir, o.s.frv. Öll þessi atriði, sem hv. frsm. nefndi, verða að sjálfsögðu tekin til sérstakrar athugunar og meðferðar. Ég minntist nokkuð almennt á þessi mál við 1. umr. fjárl. og nefndi þar nokkur dæmi, þar sem unnt væri að spara verulegar fúlgur, en ekki þess að vænta, að það gæti komið inn í þetta fjárlagafrv., vegna þess að það þyrfti meiri undirbúnings við. Ég ræddi einnig þá um, að nú yrði að gerbreyta um vinnubrögð varðandi sparnaðarviðleitni. Sparnaðarnefndirnar, sem settar höfðu verið á undanförnum áratugum, höfðu yfirleitt ekki gefið góða raun eða borið mikinn ávöxt. Það, sem yrði að gera í þessum efnum, væri fyrst og fremst ekki skyndiáhlaup í sparnaðarskyni, heldur stöðug starfsemi, nákvæm rannsókn og þrotlaust starf. Ég veit, að a.m.k. meiri hl. hv. fjvn, er fyllilega samdóma þeim sjónarmiðum, sem fram hafa komið í þessum ummælum og ræðum okkar hv. frsm. meiri hl. En því miður virðast sumir þeirra, sem sæti eiga á hv. Alþ. og alllanga reynslu hafa í fjvn., engu hafa gleymt og ekkert lært. Það kemur t.d. fram í till. hv. fulltrúa Alþb. og framsöguræðu hans hér. Þar er svo greinilegt dæmi um óraunhæfar „sparnaðartillögur“ sem frekast má vera. Hann ber fram í einu lagi till. um að lækka öll útgjöld við stjórnarráðið, utanríkisþjónustuna, dómgæzlu, lögreglustjórn, tolla og skattstofnanir um 10%, og hann er ákaflega hrifinn af því, það heyrðist á hans framsöguræðu, að þarna megi spara hvorki meira né minna en 14654450 kr. á þessu ári, og það er vissulega engin smáræðisupphæð. En hv. þm. láist bara að geta þess, hvernig á að gera þetta. Þetta er till., sem er slegið fram í auglýsinga- og áróðursskyni, án þess að hann eða nokkrir aðrir hafi hugmynd um, hvernig á að framkvæma það. Manni getur dottið í hug og ég vil spyrja hann að því: Á að taka upp gömlu regluna, sem notuð var stundum í latínuskólanum að fornu, þegar einhver bekkur hafði gert eitthvað af sér eða heill skóli, að desímera, þar sem bara af tilviljun var tekinn tíundi hver maður og hann rekinn? Er það meiningin með þessari 10% lækkun, að það eigi að reka tíunda hvern mann úr þessum greinum ríkisstofnananna, úr stjórnarráði, utanríkisþjónustu, lögreglu, dómgæzlu, tolla og skattheimtu, og ef á að reka tíunda hvern mann, vill hann þá gera till. um, hverjir það eru, sem á að reka, eða á kannske að varpa hlutkesti um það eða draga þá úr? Ef það er ekki þetta, sem maðurinn meinar, á hann þá við það, að ná eigi þessari 10% lækkun með því að lækka laun allra starfsmanna um 10%? Það væri gott, að það kæmi fram, hvort það er hans till. Þessi till. er auðvitað ákaflega glöggt dæmi um hrein vindhögg út í loftið, þar sem ekkert er annað en beinn áróður og blekkingarstarfsemi. Það, sem hér þarf að gera, er auðvitað, eins og við höfum tekið fram, gagngerð athugun og rannsókn á starfsemi hverrar einstakrar stofnunar, hvernig er hægt með bættum vinnubrögðum, bættu skipulagi að draga úr kostnaði, spara starfsfólk eða önnur útgjöld. Og þegar slíkar rannsóknir og athuganir liggja fyrir, þá þarf að leggja það fyrir Alþ. og fjvn. til samþykktar eða synjunar. En sparnaður í ríkisbúskapnum fæst ekki með svona vindhöggum. Ég hélt satt að segja, að þessi ágæti þm., sem hefur vel kynnt sér ríkisreksturinn vegna starfa sinna í fjvn. og hafandi verið frsm. fjvn. eða meiri hl. hennar í nokkur ár, hefði ekki átt að gera sig sekan um svona frumhlaup. Hér hafa heyrzt í Alþ. undanfarna daga og í rauninni allt frá því, að fjárlagafrv. endurskoðaða var lagt fyrir Alþ., háværar raddir um það frá hv. þm. Framsfl., að þetta fjárlagafrv., sem lægi fyrir, væri ekki aðeins Íslandsmet, heldur skildist mér jafnvel í gær eða nótt í umr. heimsmet í hækkun útgjalda og álagna á landslýð, því að með fjárlagafrv. væru útgjöldin hækkuð upp í nærri 11/2 milljarð, og þóttu þetta náttúrlega hin mestu firn. Einn hv. þm., 7. þm. Reykv., sagði það t.d. í gærkvöld, að svo gegndarlaus væri skattaáþján og eyðsla hjá núv. ríkisstj. og sérstaklega fjmrh., að frá siðasta fjárlagafrv. hv. 1. þm. Austf., Eysteins Jónssonar, og til þessa frv. hefðu útgjöldin hækkað úr 900 millj. upp í 1460 millj. Að sjálfsögðu láðist þessum hv. þm. að geta þess, að þegar hv. 1. þm. Austf. lagði fyrir sitt fjárlagafrv. upp á 900 millj., hafði hann leikið það loddarabragð að kljúfa ríkissjóðinn í tvennt og kalla annað ríkissjóð og hitt útflutningssjóð. Þegar hvort tveggja kom saman, voru það náttúrlega töluvert hærri upphæðir, og munaði þar 100 millj. En um leið og hv. framsóknarmenn deila nú hart á ríkisstj. fyrir þessi háu fjárlög og eru þar jafnhneykslaðir á hvoru tveggja, hinni gífurlegu eyðslu og útgjöldum og hins vegar hinum ægilegu álögum, sem í framhaldi af því eigi að leggja á landslýðinn, þá vekur það nokkra furðu að lesa nál. og brtt. fulltrúa Framsfl. í fjvn. Þeir gefa sjálfir hér samandregið yfirlit um það, hvaða breyt. þeir vilji gera, og þar kemur í ljós, að þeir ætla sér að hækka útgjöld fjárl. frá því, sem er í frv., um 1051/2 millj. kr. Sem sagt, í stað þess að maður hefði búizt við því, að þeir skæru þetta niður a.m.k. um nokkra tugi, ef ekki hundruð milljóna, eftir alla sína hneykslun á útgjaldaupphæð fjárl., þá bregður nú svo við, að þeir vilja bæta við útgjöldum á annað hundrað millj. Ég skal taka það fram til skýringar, að nokkur hluti af þessu eða 25 millj. flytja hv. framsóknarmenn ásamt öðrum nm. í fjvn., það eru ágreiningslausar tillögur, en þeir standa að þeim engu að síður, og til viðbótar 80 millj., sem þeir vilja hafa fyrir sinn eigin reikning. Það má vel vera, að margar af þessum brtt. þeirra um auknar verklegar framkvæmdir séu æskilegar, - ég dreg það ekki í efa, - og vitanlega væri æskilegast að geta veitt miklu meira fé til verklegra framkvæmda og atvinnuaukningar í landinu. En það er dálítið erfitt að samræma þetta hvort tveggja, annars vegar hina miklu gagnrýni á hinum háu útgjöldum fjárlagafrv., en hins vegar að þeir sömu gagnrýnendur bera fram hér á Alþ. við afgreiðslu fjárl. till. um að hækka þetta um 105 millj. kr.  Í sambandi við niðurfærslu eða sparnað í ríkisrekstrinum vil ég enn taka það skýrt fram, að þær ábendingar, sem ég gerði hér í minni fjárlagaræðu, og sömuleiðis þær, sem hv. frsm. meiri hl. hefur gert, eru flestar þess eðlis, að þær kosta töluverða undirbúningsvinnu og þess ekki að vænta, að hægt sé að miða þetta fjárlagafrv. við þær. Hv. frsm. 1. minni hl. var undrandi yfir því, að hvergi skyldi örla á neinum sparnaði í þessu fjárlagafrv. Ég hef nú þegar og við báðir skýrt það nokkuð, að þær sparnaðarráðstafanir, sem við óskum að gera, viljum við ekki byggja á sandi, heldur viljum við undirbyggja þannig, að þær standist. Hins vegar er það strax komið fram í meðferð þessa fjárlagafrv., að það er reynt að stefna að hagkvæmari vinnubrögðum en verið hefur í ýmsum greinum. Í fjárlagaræðu minni minntist ég m.a. á það, að við reyndum að fækka þeim vegum, sem unnið væri við á hverju ári, en vinna í þess stað fyrir hærri upphæð, vegna þess að með því að vinna að 220-230 vegum á hverju ári og fyrir smáupphæðir, kannske 10–20 þús. við suma, þá væri a.m.k. annarri hverri krónu fleygt til ónýtis vegna þess, hve mikið af fé færi í tilflutning á vélum og mannafla og við að koma vinnuflokkunum í gang. Hv. fjvn. hefur í samráði við hæstv. samgmrh. og vegamálastjóra tekið þetta til mjög rækilegrar athugunar, og er árangurinn þegar kominn í ljós, þannig að í till. fjvn. er gert ráð fyrir, að fjárveitingar verði nú til um það bil 160 vega, í staðinn fyrir að þeir hafa verið undanfarin ár milli 220 og 230. Hér er sem sagt yfir 25% hækkun að þessu leyti, og tel ég, að hér sé farið inn á rétta braut. Vitanlega er ekki hægt að kippa þessum málum í lag alveg á svipstundu. En hv. n. hefur sýnt mjög mikinn skilning á þessu, og ég er ekki í vafa um, að þetta verður til góðs, þannig að það fé, sem varið er úr ríkissjóði til vegaframkvæmdanna, nýtist miklu betur en áður. Í öðru lagi hefur n. gert miklu meira að því nú en áður að miða fjárveitingar til brúargerða við það að ljúka hverri brúargerð með eðlilegum og fullum hraða, þ.e.a.s. þeim hraða, sem tækni leyfir hverju sinni, í stað þess að oft áður hafa verið settir einhverjir smáslattar í brýrnar, sem hefur svo tekið mörg ár að ljúka og stundum kannske liðið langur tími, frá því að byrjað var á þeim, og það, sem búið var að gera, látið standa ólokið og ónotað lengi. - Þessi dæmi vil ég sérstaklega nefna, og vitanlega verður að halda áfram á þeirri braut. Það liggja hér fyrir tillögur um aukin framlög til ýmissa þeirra verklegu framkvæmda, sem ríkið og bæjar- og sveitarfélögin eiga saman. Það er þannig með skólabyggingar, með sjúkrahúsabyggingar, með félagsheimili, með hafnarmannvirki, íþróttamannvirki, að þetta er byggt að meira og minna leyti í samlögum ríkis, bæjar- og sveitarfélaga, og stundum eru lögboðin hlutföll höfð í milli um það, hvað hver aðili eigi fram að leggja. Nú hefur því miður orðið sú raunin á, að í mörgum efnum hafa orðið mikil vanhöld á því, að ríkissjóður eða aðrir þeir opinberu sjóðir, sem áttu að inna þær greiðslur af hendi, stæðu við greiðslu á sínum hluta. Þannig er það t.d. varðandi skólabyggingar, að það mun nálgast um 20 millj., sem ríkið er á eftir um greiðslu síns hluta. Varðandi íþróttasjóðinn eru það mjög háar fúlgur, sem íþróttasjóður er á eftir. Einnig er það varðandi sjúkrahúsin. Þar mun það vera yfir 10 millj, kr., sem ríkissjóður á vangoldið vegna sjúkrahúsabygginga. Enn fremur má nefna hér hafnirnar að nokkru leyti og félagsheimili. Allt þetta eru svo stór mál, að þau verða ekki leyst í sambandi við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. En á þessu ári verður þetta mál allt saman tekið til gagngerðrar endurskoðunar og reynt að finna einhverja lausn á þessum málum, því að vitanlega getur það ekki staðið svo til lengdar, þegar tveir aðilar, ríki annars vegar og bæjar- og sveitarfélög hins vegar, eiga samkv. lögum að ljúka einhverju mannvirki, byggingu eða öðru, að annar aðilinn standi ekki í skilum og neyði hinn aðilann ekki aðeins til þess að greiða sitt eigið framlag, heldur leggja út fyrir ríkið sjálft. Það verður auðvitað að finna þá lausn á þessum málum, að framlög ríkisins, hins opinbera, komi nokkurn veginn jöfnum höndum, jafnóðum og framkvæmdunum miðar áfram. Þetta mál þarf líka mjög rækilegrar endurskoðunar við, og eins og ég tók fram, verður það ekki leyst í sambandi við fjárlagafrv. nú, þó að hins vegar hafi þótt rétt að greiða hér nokkuð úr í bili með verulegum hækkunum á framlögum til skólabygginga og nokkurri hækkun til íþróttasjóðs einnig. Þegar litið er á brtt. hv. fjvn. í heild, þá er, eins og kemur fram í nál. meiri hl., gert ráð fyrir, að verði till. hv. fjvn. samþykktar og enn fremur þær till., sem liggja fyrir frá meiri hl., þá muni hækkun útgjaldanna nema um 1.8% af heildarupphæð fjárlagafrv. Nú má gera ráð fyrir, að einhver viðbót komi við 3. umr., þannig að heildarhækkunin verði kannske um eða liðlega 2% af heildarupphæð útgjaldanna, og ég verð að segja, að það er óvenjulega lítil hækkun í meðförum þingsins. Það sýnir það m.a., að hv. fjvn. eða meiri hluti hennar hefur gætt fullkomins hófs í athugun fjárlagafrv. og sýnt fullkomna ábyrgðartilfinningu í því að standa á móti þeim margvislegu kröfum, sem jafnan eru til n. gerðar um hækkaðar fjárveitingar. Ef við lítum yfir það, hvað fjárlög hafa hækkað í meðförum þingsins, þ.e.a.s. frá því að fjárlagafrv. var lagt fyrir upphaflega og til þess er fjárlög eru afgreidd, þá kemur í ljós, að þau hafa flest undanfarin ár hækkað um minnst u.þ.b. 5% og 6%, 13%, 14% 16% og jafnvel nokkru hærra í meðförum þingsins. Ég tek að sjálfsögðu ekki hér með fjárlög fyrir 1958, því að þá lækkuðu fjárlögin í meðförum þingsins af þeirri einföldu ástæðu, að þá var kippt út úr fjárl, á síðustu stundu stórri fúlgu og fleygt fyrir borð og sagt, að útflutningssjóður gæti hirt það. Það var um þetta leyti, sem þáv. hæstv. fjmrh. var að skipta upp ríkissjóðnum í tvo parta, og er því ekki hægt að nota það ár til samanburðar. Miðað við undanfarin allmörg ár, er sýnilegt, að hækkun fjárlaga í meðförum þingsins er miklu minni en hefur þekkzt um mörg undanfarin ár, og vil ég taka þetta fram ekki sízt til þess að sýna það svart á hvítu, að vinnubrögð hv. fjvn. hafa verið að þessu leyti með ágætum. Það hefur verið rætt nokkuð hér um tekjuáætlun fjárlagafrv. og komið fram, að sumir telja tekjuáætlunina of varlega, of lága. Það kemur greinilega fram í till. hv. framsóknarmanna, sem leggja til, að tekjuáætlunin sé hækkuð mjög verulega, og munu það vera um 80 millj., sem hv. framsóknarmenn leggja til að tekjuáætlunin sé hækkuð umfram það, sem fjvn. öll stendur að. Tekjuáætlun fjárl. er að sjálfsögðu nú eins og áður byggð á áætlun um innflutning og útflutning á þessu ári, og hefur hv. frsm. meiri hl. gert hér grein fyrir því máli, og þarf ég því litlu við að bæta. Þessi áætlun, sem við höfum byggt á, er sú, að almennur innflutningur, - og er þá sleppt innflutningi á skipum, - almennur innflutningur nemi, miðað við gamla gengið, 960 millj., en miðað við nýja gengið 2.2 milljörðum. Nú er því haldið fram af hv. stjórnarandstæðingum, að þessi innflutningsáætlun sé allt of lág. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að innflutningsáætlunin er að sjálfsögðu í beinu og nánu sambandi við áætlun um útflutninginn. Og ef við eigum að hækka innflutningsáætlunina, þá verðum við um leið að gera okkur grein fyrir því, hvort útflutningsáætlunin getur staðizt slíkan aukinn innflutning. Varðandi útflutningsáætlunina má m.a. geta þess, að í henni er þó ekki tekið tillit til hins gífurlega verðfalls á fiskimjöli, sem nú er orðið og mun nema mörgum tugum milljóna króna. Það er sem sagt eitt dæmi, þannig að ef það væri tekið inn í, þá mundi það fremur lækka þessa áætlun en hækka. En annars er það svo, að erfiðara er að segja ákveðið til um það, hver innflutningurinn verður, heldur en undanfarin ár, og það gera hinar miklu breytingar, sem gerðar eru á efnahagskerfinu, bæði gengisbreytingin og aðrar þær ráðstafanir, sem í sambandi við hana standa. Það er auðvitað ljóst, að eitt af því, sem verður að gerast til þess að ná jafnvægi í okkar efnahagsmálum, er að draga úr innflutningnum á þessu ári. Á hitt er sjálfsagt að minnast líka, að um leið og gefinn er frjálsari innflutningur en verið hefur, er viðbúið, að innflutningurinn aukist, a.m.k. í bili, nokkuð vegna þeirra aðgerða. Þó er ekki rétt að hækka innflutningsáætlunina vegna þessa aukna innflutnings, er leiðir af meira viðskiptafrelsi, vegna þess að eftir stuttan tíma er markaðurinn vafalaust mettaður og dregur þá aftur úr þessum innflutningi, þannig að það er miðað við árið á heild tæplega hægt að reikna með hærri innflutningi, þó að þetta mundi ganga e.t.v. meira í bylgjum en áður, þegar innflutningur verður gefinn frjáls. Ég tel, að það sé ákaflega óvarlegt fyrir alla fjárhagsafkomu ríkissjóðs að fara að hækka þessa innflutningsáætlun og þar með áætlaðar tekjur ríkissjóðs nokkuð í áttina við það, sem hv. framsóknarmenn hafa lagt til. Slíkar aðgerðir, að hækka svo mjög áætlun teknanna eins og þeir leggja til og þá um leið að auka útgjöldin að sama skapi, gætu vel leitt til stórkostlegs halla á rekstri ríkissjóðs á þessu ári. Og ekki aðeins sú hætta er fyrir hendi, heldur líka hin, að á næsta ári yrði miklu erfiðara að klifra niður stigann, þegar búið er að binda útgjöld fjárl. svo hátt eins og hv. framsóknarmenn leggja til. Ég mun láta þessar aths. nægja á þessu stigi. En eins og ég gat um, eru nokkur atriði önnur í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, sem ég mun gera nánar að umtalsefni við 3. umr. fjárlaganna.



Herra forseti. Í framsöguræðu minni hér áðan ræddi ég ekki um till. og nál. hv. minni hl. fjvn., þar eð þeir höfðu þá ekki gert grein fyrir till. sínum, og þótti mér því eðlilegra að láta þær aths. biða, þar til þeir hefðu lokið sínum framsöguræðum. Það er vitanlega margt, sem ræður umræddra framsögumanna gefa tilefni til að athugað væri. En ég mun hér aðeins stikla á nokkrum meginatriðum, þar eð það yrði allt of langt mál, ef ætti að fara að ræða málflutning þeirra í einstökum atriðum, enda er sannleikurinn sá, að margir þættir í framsöguræðum þeirra voru meira almennar stjórnmálaumræður heldur en beinlínis umræður um fjárlögin og einstök atriði þeirra, og skal ég því ekki fara út í þá sálma né heldur fara út í almennar hugleiðingar og ádeilur varðandi hina einstöku þætti efnahagsmálanna. Hv. 3. þm. Vesturl. vék að ýmsum atriðum varðandi vinnubrögð í fjvn. í upphafi sins máls, og það er einnig komið inn á það efni í grg. 1. minni hl. Ég átta mig ekki til hlítar á ýmsum þeim aðfinnslum, sem hér eru bornar fram, vegna þess að ég held, að þær séu ekki byggðar á fullri sanngirni. Því er haldið fram, að það hafi verið leynt fyrir n. eða minni hl. hennar ýmsum upplýsingum varðandi afkomu ríkissjóðs, varðandi þróun efnahagsmála og þar fram eftir götunum. Ég held, að þetta hljóti meira og minna að vera á misskilningi byggt. Í framsöguræðu hæstv. fjmrh., þegar hann gerði grein fyrir fjárlagafrv. við upphaf 1. umr., gerði hann ýtarlega grein fyrir afkomu ríkissjóðs á s.l. ári, og ég veit ekki til, að það hafi verið haldið fyrir hv. minnihlutamönnum eða þeim hv. framsóknarmönnum neinum upplýsingum varðandi afkomu ríkissjóðs í einu né neinu. Varðandi upplýsingar um þróun efnahagsmála hélt ég nú sannast sagt, að að undanförnu hefðu þau mál verið rædd svo rækilega hér í þinginu frá öllum hliðum, að það hefðu naumast verið margar upplýsingar, Sem hefðu ekki komið fram í þeim umr., og ég veit ekki til, að í fjvn. hafi verið synjað um öflun neinna slíkra upplýsinga. Þá er að því fundið, að ekki hafi tekizt að fá tekjur ríkissjóðs af innflutningi 1958 útreiknaðar miðað við núverandi gengisskráningu. Það var óskað eftir því, að tekjurnar 1958 og 1959, - ég man nú ekki, hvort árið það var, - væru umreiknaðar af efnahmrn., þegar ráðuneytisstjórinn mætti í n., og ég veit ekki betur en sá umreikningur hafi verið sendur hv. nm. öllum, þannig að hann hafi legið fyrir, enda þótt ekki sé að vísu sjáanlegt, hvaða raunhæfa þýðingu það getur haft varðandi till. n., því að ég held, að það hafi verið mun skynsamlegra, eins og ráðuneytisstjórinn í efnahmrn. sagði, að hafa til samanburðar hinar eldri tölur, til þess að átta sig á, hverjar breytingarnar yrðu. Þá er að því fundið, að tekjuáætlun hafi ekki borizt frá ríkisstj. fyrr en eftir hádegi s.l. laugardag. Ég skil satt að segja ekki, hvað verið er hér að fara. Það er rétt, að það var ekki fyrr en á síðasta fundi n., sem meiri hl. hennar lagði fram till. sínar um hækkun á tekjuliðum frv., og ég veit ekki til, að hingað til hafi í fjvn. önnur vinnubrögð verið á höfð öll þau ár, sem ég hef verið í n., að þessi áætlun hafi verið gerð, fyrr en afgreiddar höfðu verið allar þær útgjaldatillögur, sem til stóð að afgreiða fyrir 2. umr. Áður hafði borizt til n. og henni gefin grg. varðandi greiðslujafnaðaráætlunina, sem tekjurnar byggðust á, auk þess sem í fjárlagafrv. er gerð ýtarleg grein fyrir því, hvernig tekjuáætlunin sé útreiknuð, og það hefur jafnan verið svo og varð einnig svo nú, að það var ekkert samkomulag um áætlun meiri hl. n. um, hvaða tekjuliði skyldi hækka. Þetta tel ég rétt að komi fram, vegna þess að ég held, að það hljóti að vera á misskilningi byggt að halda því fram, að það hafi eitthvað verið óeðlileg vinnubrögð varðandi það, hvenær tekjuáætlunartillögur meiri hl. hafi verið lagðar fram í nefndinni. Þá er hér rætt um það, - og að sjálfsögðu eins og í öllum öðrum málum er kjördæmabreytingunni þar blandað inn í, - að það hafi verið einhver fádæma óeðlileg vinnubrögð varðandi það, hvaða till. hafi verið teknar til greina í sambandi við skiptingu fjárveitinga. Ég veit ekki til, að nein óeðlileg vinnubrögð hafi verið höfð á í því efni. Það hefur áður komið fyrir, að þingmenn hefur greint á, ef það hafa verið fleiri en einn þm. úr kjördæmi. Ég skal játa, að það verður nokkur breyting á því, eftir að þm. verða fleiri, sem þurfa að bera saman sín ráð. En meðan þm. voru tveir, hefur það komið fyrir, að það hefur verið ágreiningur milli þm. um, hvernig skipta skyldi einstökum fjárveitingum innan kjördæma, og það er ekkert að undra, þótt slíkur ágreiningur geti orðið nú. Og ég vil nú aðeins spyrja hv. 3. þm. Vesturl. þeirrar samvizkuspurningar, hvort hann telji það mjög líklegt, að ef Framsfl. hefði t.d. ráðið afgreiðslu fjárlaga og þm. hans í einhverju kjördæmi hefði greint á við þm. Sjálfstfl., að þá hefði verið farið eftir tillögum hinna síðarnefndu. Ég held nú sannast sagna, að það muni enginn í alvöru halda slíku fram, að þegar þannig greinir á milli, þá séu tillögur stjórnarandstöðunnar teknar fram yfir till. stjórnarþm. Þetta held ég, að liggi ósköp einfaldlega fyrir. Og þó að kannske kunni þannig á að standa í einstöku kjördæmi, eins og er vitnað í í nál., að þar sé einn þm. á annarri skoðun en aðrir þm. og hann sé í minni hl. í þingmannahópnum, þá er ekki endilega nauðsynlegt að taka till. frá hinum þm. til greina umfram till. hans, þegar þá greinir á. Þetta held ég að liggi nokkurn veginn í augum uppi. Varðandi svo það, sem snertir kjördæmi hv. þm. og er vitnað í líka hér í nál., þá skal ég ekki ræða það sérstaklega. Það voru skiptar skoðanir um það, hvernig fjárveitingu skyldi þar haga í vissum tilfellum, og auðvitað verður fjvn. að skera úr um það, hvaða till. eigi að taka til greina, þegar þm. þannig greinir á. Það liggur í augum uppi. Mig furðar mjög á því, að jafnreyndur þm. og fjvn.-maður og hv. 3. þm. Vesturl. skuli gera það að miklu atriði í sinni ræðu að tala um það sem eitthvert furðuverk, að það hafi þurft að gerbreyta fjárlfrv., og tala um það jafnframt sem einhvern mjög einkennilegan hlut, að það hafi ekki verið hægt að halda áfram uppbyggingu fjárl. og fjármálastefnunni á þeim grundvelli, sem fjárl. 1959 eru byggð á, og taldi, að það hefði verið sýnd einhver óvirðing hæstv. fyrrv. fjmrh, með því að halda ekki áfram á þeim grundvelli. Ég held, að það hafi aldrei farið á milli mála, enda margoft tekið fram hér í þingi og var gert einnig af hæstv. fyrrv. ríkisstj., að þær ráðstafanir, sem voru gerðar á s.l. ári, voru algerar bráðabirgðaráðstafanir, sem engum datt í hug að gætu nægt til frambúðar. En þær voru nauðsynlegar til þess að koma í veg fyrir geigvænlega aukningu dýrtíðar, sem hefði skapað enn þá meiri vandræði þeirri ríkisstj., sem tæki við að kosningum loknum með það í huga að reyna að koma efnahagsmálunum á einhvern traustan grundvöll. Í grg. fjárlfrv. hæstv. fyrrv. fjmrh. er það beinlínis tekið fram, eins og þar segir, að „það hlýtur að verða verkefni nýrrar ríkisstj. að gera till. um lausn þess vandamáls útflutningssjóðs, sem með þessu skapast“, þ.e.a.s. að það er í fjárlfrv. alls ekki gert ráð fyrir því, að framlag til útflutningssjóðs sé lengur veitt, og af því leiðir, að grundvellinum, sem tekjuöflun hans er byggð á, er þar með raskað, og er þetta allt í beinu samræmi við það, að það var vitanlega skoðun hæstv. fyrrv. ríkisstj., að þessi mál öll þyrfti að athuga frá grunni. Hv. þm. vitnaði hér í ræður, sem ég hefði flutt, m.a. að ég hefði sagt við afgreiðslu síðustu fjárl., að það hefði ekki verið um annað að gera en annaðhvort ana út í fjármálaöngþveitið eða taka upp stöðvunarstefnuna, og vildi halda því fram, að nú blési úr annarri átt og nú væri beinlínis verið að ana út í þetta fen. Þetta er alger misskilningur á eðli málsins. Hér er einmitt verið að gera þær ráðstafanir, sem vitað var þá að yrði að gera í einhverju formi, og það var tekið fram þá, að vitanlega væri ekki þar með fundin nein lausn á meginvandanum, þó að út í það væri þá farið að halda niðri dýrtíð með auknum niðurgreiðslum og að skera niður til bráðabirgða ýmsa útgjaldaliði fjárl. Þetta liggur í augum uppi, og hitt liggur jafnmikið í augum uppi, að ef þetta hefði ekki verið gert þá, hefði skollið á slík dýrtíðarflóðbylgja, að við hefðum staðið andspænis algeru öngþveiti í dag og margfaldir erfiðleikar verið á því nú að taka þessi mál föstum tökum. Það er því alger blekking, þegar því er haldið fram af hv, framsóknarmönnum, sem æ ofan í æ hefur verið gert, að það hafi verið hörfað frá einhverri fastmótaðri stefnu, þegar þær efnahagsráðstafanir hafa verið gerðar, sem nú hefur verið talið nauðsynlegt að gera, og þar með hafi verið um einhverja uppgjöf að ræða á þeirri stefnu, sem fylgt var s.l. ár. Þetta er allt misskilningur. Mig furðar mjög á tillögum fulltrúa Framsfl. í fjvn., og ég held, að þeir eigi eftir að iðrast þeirra sjálfir innan mjög skamms tíma, og það virðist a.m.k. ekki líta út fyrir það, að þessir hv. þm. hafi lært mikið af foringja sínum, þeim manni, sem lengst hefur verið hér fjmrh., hv. 1. þm. Austf (EystJ). Ef þeir hefðu haft í huga ræður hans, þegar hann var fjmrh. og var að ávarpa stjórnarandstöðuna í fjvn., þá held ég, að þeir hefðu ekki flutt þessar till., sem þeir gera nú. Ég minnist þess, að þegar við sjálfstæðismenn vorum í stjórnarandstöðu á árum vinstri stjórnarinnar, þá fengum við ákúrur frá hæstv. þáv. fjmrh., Eysteini Jónssyni, fyrir það, að við skyldum leyfa okkur að flytja brtt. við útgjaldahlið fjárl. umfram þær till., sem við stóðum þá að með stjórnarliðinu. Þegar það er haft í huga, að við fengum þessar ákúrur, þá er jafnframt fróðlegt að athuga, hvaða till. það voru, sem við fluttum. Árið 1956, við afgreiðslu fjárl. fyrir 1957, fluttum við útgjaldatill. við fjárl., sem námu 7 millj. 392 þús. Fyrir þetta fengum við ákúrur. Árið 1957, við afgreiðslu fjárl. fyrir 1958, fluttum við engar útgjaldatill. við 2. umr., en við 3. umr. fluttum við útgjaldatill., sem námu 3.1 millj. kr., en þar á móti till. til útgjaldalækkunar, sem námu 5 millj. rúmum. Fyrir þetta fengum við einnig ákúrur, að það væri um ábyrgðarlausa afstöðu að ræða til afgreiðslu fjárl. Árið 1954 voru Sósfl. og Alþfl., - það var víst ekki komið til greina þá Alþb., ef ég man rétt, - í stjórnarandstöðu, og það gæti verið holl hugvekja að athuga um þessa flokka, sem þóttu ekki sérstaklega fullir ábyrgðartilfinningar, enda fengu harðar og óvægilegar ákúrur frá hæstv. þáv. fjmrh. og einnig frá mér sem þáverandi frsm. fjvn. 1954 fluttu fulltrúar þessara flokka till. til útgjaldahækkunar, sem námu 28.2 millj. og 1955 till. til útgjaldahækkunar, sem námu 35.5 millj. En hvað gerist svo nú á því herrans ári 1960, þegar hinn ábyrgasti allra ábyrgra, Framsfl., undir forustu þess manns, sem lengst hefur verið fjmrh., Eysteins Jónssonar, er í stjórnarandstöðu og á nú að fara að vísa veginn til skynsamlegrar afgreiðslu fjárl.? Þá leggja fulltrúar þessa flokks fram hækkunartill. við fjárlfrv., till. um aukin útgjöld, sem nema 80.6 millj. kr. Hvað skyldi hv. 1. þm. Austf. hafa kallað slíkar till., ef hann hefði setið í stóli fjmrh. og þær hefðu verið fluttar t.d. af okkur sjálfstæðismönnum? Það getur vel verið, að þessi hv. þm. haldi, að það líti vel út í augum þjóðarinnar að flytja slíkar gegndarlausar útgjaldatill. eins og hér eru fluttar. Vissulega eru þessi útgjöld öll til mjög þarfra hluta, sem hefði verið mjög æskilegt að sinna. En ég held, að þeir fari villir vegar, ef þeir halda, að þjóðin telji þetta bera vott um einhverja sérstaka ábyrga afstöðu í meðferð fjárl. og hún þakki þeim sérstaklega fyrir það að hafa tekið þannig á málum. Þetta held ég að sé mjög mikill misskilningur. Nú skulum við segja, að tekjur kunni að vera vanáætlaðar, sem auðvitað er engin leið að fullyrða neitt um á þessari stundu; og væri, eins og ég sagði í frumræðu minni, algert ábyrgðarleysi og fyrirhyggjuleysi að ætla að miða útgjöld ríkissjóðs við þá möguleika, að tekjurnar færu fram úr áætlun, - en þó að þær færu fram úr áætlun, þá hefði það vissulega verið skynsemi hjá þessum hv. þm., miðað við allt, sem þeir hafa sagt um þetta mál, að þeir hefðu lagt áherzlu á, að þeim tekjum yrði þá skilað aftur og álögurnar minnkaðar. Og ég held undir öllum kringumstæðum, að það sé það eina hyggilega í sambandi við afgreiðslu fjárl. nú, miðað við það fjármálaástand, sem er, og þær ráðstafanir, sem er verið að gera og þarf að gera, að ef það verða umframtekjur á fjárl., þá verði þeim haldið til haga og þær þá notaðar til þess aftur að lækka þær álögur, sem nú hefur orðið að leggja á. Ég minnist þess, að það var einmitt vakin athygli okkar í fjvn. á því af efnahagsmálaráðunaut ríkisstj., að það bæri að varast, þó að það kynni að verða einhver sveifla í bili á innflutningi vegna aukins frjálsræðis, að ætla sér að fara að nota þær tekjur til þess að hækka útgjaldaliði fjárl. Við vitum mætavel öll, hversu þægilegt það er að ætla að fara að skera aftur niður slík útgjöld, og þó að það kunni að verða einhver sveifla í tekjunum fyrst í stað, kannske nokkuð fram eftir þessu ári, af meiri innflutningi en gert er ráð fyrir, þá er það augljóst, að ef efnahagsráðstafanirnar ná tilgangi sínum, þá hlýtur að verða aftur samdráttur í því efni, og þá væri það vitanlega það óhyggilegasta, sem hægt væri að gera, að vera búinn að þenja út útgjöld ríkissjóðs, miðað við þessar óvæntu tekjur. Ég verð því að harma það, að þessir hv. þm. skuli hafa látið leiðast til þess af þeirri hugmynd, að það mundi verka vel á almenning, að taka upp milljóna fjárframlög í þetta eða hitt, þeir skuli hafa látið leiðast til þess að ganga svo óhóflega í útgjaldatillögum sínum eins og þeir hér hafa gert, án þess að byggja á nokkrum raunhæfum grundvelli. Afsökunin, sem hér var borin fram, - og var þá einnig vitnað í ræðu, sem ég hefði flutt á s.l. ári, var sú, að það væri mjög hæpið að láta fjmrh. hafa of rúmar hendur hvað tekjur snerti. Þetta er alveg rétt, að það getur vissulega verið það, og það kann vel að vera, að það hefði verið ástæða til, ef þessir menn hefðu talið þörf á því, að áætla tekjurnar hærri, að hækka þá tekjuáætlunina. En það var ekki þar með sagt, að það ætti að fara að eyða öllum þessum peningum á móti, – alls ekki þar með sagt. Það hefur oft verið um það talað, hvort rétt væri að halda utan fjárlagaáætlunar stórum fjárhæðum, eins og gert var hér á sinni tíð, eða þá að taka áætlunartöluna á fjárl. eins og mætti ætla að tekjurnar yrðu, þegar öll kurl væru til grafar komin. Um þetta má vissulega deila. En hvað sem um þetta að öðru leyti verður sagt, þá held ég, að það liggi alveg ljóst fyrir, að eins og sakir standa nú, þá er það engin skynsemi og væri hið mesta gáleysi að fara að gera ráð fyrir því um óvæntar tekjur, sem kynnu að verða, sem við vitum ekkert um í dag, að það ætti fyrir fram að fara að ráðstafa þeim og binda þau útgjöld í fjárl. Verði tekjurnar meiri, þá á vissulega ekki að eyða þeim á þann hátt, og ég tel það sjálfsagt, að það komi til meðferðar Alþingis á sínum tíma, ef svo kynni að fara, hvernig slíku fé yrði ráðstafað. Það er svo fróðleiksefni út af fyrir sig, þegar hv. 3. þm. Vesturl. er að gera grein fyrir þessum brtt. og er í því efni að vitna til, að þeir hafi lagt til í fyrra og þeir leggi til nú, að fé verði veitt í þessar og hinar þarfir. Það er dálítið einkennilegt, vegna þess að það vill svo til, að í fyrra og nú voru þeir ekki í ríkisstj., og af einhverjum ástæðum hefur þeim láðst að flytja þessar till. og beita sér fyrir þessum fjárveitingum, þegar þeir höfðu öll tögl og hagldir um það að veita fé til allra þessara þörfu ráðstafana. Þá hafa þær einhvern veginn dottið upp fyrir og ekki verið talið svo ákaflega brýnt að ýta þeim úr vör eins og nú hefur verið gert. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að ræða þessar brtt. í einstökum atriðum. Eins og ég áðan sagði, þá er vissulega hægt að taka undir orð hv. frsm. 1. minni hl. um, að það sé mjög þarft og nauðsynlegt að auka fjárveitingar til þeirra hluta, sem hér um ræðir. Við bara stöndum andspænis því, að við getum ekki aukið þessar fjárveitingar. Það er hið einfalda atriði málsins. En okkur greinir vafalaust ekkert á um, að hér sé um að ræða æskilegar framkvæmdir. Ég vil leiðrétta það, sem hv. frsm. 1. minni hl. sagði varðandi ummæli mín um fjárveitingu til raforkumála, að ég hafi sagt, að það hefði ekki verið þörf fyrir þetta fé á s.l. ári. Vitanlega er alltaf þörf fyrir þetta fé og hefði verið þörf fyrir, að það hefði verið í fjárl. ársins 1959, umræddar 10 millj. kr., en ég sagði, að það hefði verið raunhæf till. þá, eins og sakir stóðu, að taka út þessa fjárveitingu, vegna þess að það var séð fyrir þessu fé með láni, þannig að framkvæmdir þurftu ekki að dragast saman á því ári af þeim sökum. Hins vegar er ljóst, að þar var eins og um margt annað, sem gert var í niðurskurðarátt í síðustu fjárlögum, um að ræða ráðstafanir, sem var ekki hægt að gera til frambúðar, og því hefur þessi fjárveiting verið tekin upp aftur.

Má ég spyrja hv. þm., hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni?

Nei, ég mun ekki þurfa að eyða mörgum mínútum.

Allt að fimm, kannske fleiri?

Já, eitthvað í kringum það. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að teygja fundartímann með því að. ræða meira till. hv. 1. minni hl. Ég hef orðið orðmargur um þær, vegna þess að ég hafði í rauninni búizt við, að úr þeirri átt mundi koma okkur leiðbeining um sérstaklega ábyrga afgreiðslu fjárl. og mikill stuðningur koma úr þeirri átt við þá viðleitni að hafa fjárlög skynsamlega uppbyggð, og því urðu vonbrigðin meiri við að sjá till. þessara hv. þm., eins og þær nú liggja fyrir. Og það má í rauninni undarlegt heita, að það hefur hingað til ekki verið talið sérstakt einkenni á hv. Alþb.-mönnum, að þeir sýndu svo mjög mikla gætni í fjármálum. En það bregður nú svo við, að útgjaldatillögur frá 2. minni hl. fjvn., fulltrúa Alþb., eru aðeins smávægilegar hjá útgjaldatill. hv. 1. minni hl., því að þar er þó ekki um að ræða nema 10 millj. kr. útgjaldaauka, umfram þá till., sem borin er fram til sparnaðar á því þskj. Og þó að sú till. sé frá dregin, sem sýnist ekki vera byggð á sérlega raunhæfum grundvelli, þá er þó útgjaldaaukinn ekki nema 24–25 millj. kr., svo að þar verður hv. fulltrúi Alþb. æðimikill eftirbátur sinna félaga í minni hl. fjvn. Varðandi einstakar till. hv. 2. minni hl. skal ég ekki fara um þær mörgum orðum. Mig undrar það nokkuð, hversu bjartsýnn hann er á reglusemi á Keflavíkurflugvelli, að þar sé alveg sérstaklega auðið að lækka fjárveitingar til löggæzlu. Hingað til hefur maður lesið það í blöðum hans flokks, að það væri ekki svo mikil fyrirmynd þar í hátterni manna, að það mætti sérstaklega láta undan falla að halda þar uppi löggæzlu. En það kann að hafa orðið á þessu einhver breyting. Það er sama að segja um þær till., sem hann flytur, að hækkanir til ýmissa framkvæmdaliða eru vissulega góðra gjalda verðar, ef fært væri fjárhagsins vegna að verða við þeim fjárveitingum. Hæstv. fjmrh. hefur sérstaklega rætt till. um 10% lækkun á ýmsum útgjöldum. Ég held, að hv. þm. muni fullkomlega gera sér grein fyrir því, jafnreyndur og hann er í þessum efnum, að það er algerlega út í hött að fara að flytja fram till. um ákveðinn niðurskurð á ýmsum rekstrarliðum fjárl., án þess að gera nokkra grein fyrir því, hvernig það skuli vera framkvæmt. Þetta var einu sinni gert og með mjög raunalegum árangri, og ég sé ekki, að við stöndum neitt betur að vígi. Ég skyldi fagna því með honum, ef það væri hægt að koma þessu fram í reynd nú á þessu árl. Hitt er annað mál, að jafnvel þó að það væri hægt að fækka starfsmönnum, þá verður það ekki gert fyrirvaralaust. Ríkisstarfsmenn hafa sinn uppsagnarfrest, auk þess sem margir eru þannig settir, að þeir eru í embættum og hæpið, að það sé hægt að losna við þá. Þetta eru því allt saman liðir, sem eru þess eðlis, að það er vitanlega algerlega út í hött að halda, að það sé á einu og sama ári hægt að framkvæma slíkan niðurskurð, þó að það væri fullur vilji fyrir hendi til þess að mæta þessum óskum. Ég vék í framsöguræðu minni nokkuð að þeim hugleiðingum, sem uppi eru um sparnað. Um það eru áreiðanlega allir sammála, að það sé nauðsyn á sparnaði, og um það hefur verið talað árum saman, en eins og ég sagði - því miður með misjöfnum og þó oftast harla litlum árangri, og ég býst við, að allir séu þar undir sömu sök seldir. Ég hins vegar endurtek þá staðhæfingu mína, að miðað við þær tilraunir, sem nú er verið að gera til þess að skapa jafnvægi í efnahagsmálum og koma fjármálakerfinu á traustan grundvöll, þá er að sjálfsögðu sérstök nauðsyn til þess að taka heildarútgjöld ríkissjóðs til endurskoðunar með það í huga að draga úr þeim og með það í huga að halda þeim innan þess ramma, að þau verki ekki verðbólgumyndandi á fjárhagskerfið. Varðandi það, að það bóli lítið á þeim till. til sparnaðar, sem ætla hefði mátt að núverandi stjórnarflokkar legðu fram, þá kann það vel að vera. En ég legg þó meira upp úr því, að þar sé unnið að af forsjálni og fyrirhyggju, þannig að sparnaðartillögurnar geti orðið raunhæfar, eins og hæstv. fjmrh. vék að í sinni ræðu. Og það vill nú svo til, að það hafa víðar verið uppi hugmyndir um sparnað en hefur verið lýst nú af hæstv. núv. ríkisstj. og núv. fjmrh. Hér er ein heljarmikil bók, sem er pródúkt frá sparnaðarnefnd, sem starfaði á vegum vinstri stjórnarinnar 1957. Mér er ekki kunnugt um, að yfirleitt nokkur þessara till., sem hér koma fram, - og þær eru ýmsar athyglisverðar og víssulega þess virði, að það þarf að athuga þær nánar, - að þær hafi verið framkvæmdar eða gerð tilraun til að framkvæma þær af vinstri stjórninni, meðan hún sat, af hvaða ástæðu sem það hefur verið. Það skal ég ekki um segja. En þetta breytir ekki því, að það er mikil nauðsyn, að þessi mál verði öll grandskoðuð, og þess er mjög að vænta, að hæstv. fjmrh. vinni að þeim málum á þann hátt, sem hann hefur hér lýst, og að það megi vænta árangurs af því starfi við afgreiðslu næstu fjárlaga. Ég sé svo ekki á þessu stigi málsins ástæðu til þess að ræða einstakar brtt., en mun víkja að þeim síðar, eftir því sem tilefni gefst til.



Herra forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs fyrst og fremst til þess að fara að ræða almennt um fjárlagaafgreiðsluna, vegna þess að fulltrúar Framsfl. í fjvn. hafa gefið út rækilegt nál., sem skýrir alveg afstöðu flokksins til afgreiðslunnar, og enn fremur hefur hv. 3. þm. Vesturl. (HS), frsm., gert mjög rækilega grein fyrir þessari afstöðu. En ég mun þó fara um þetta aðeins örfáum orðum, áður en ég kem að því að mæla fyrir brtt., sem ég flyt hér ásamt nokkrum öðrum þm. af Austurlandi. Það verða aðeins örfá orð almennt um málið. Það vekur auðvitað alveg sérstaka athygli, að ríkisstj. og sá meiri hluti, sem hana styður, sýnir enga viðleitni til sparnaðar í rekstri ríkisins, í einu eða neinu tilliti. Þetta er merkilegt vegna þess, að þeir, sem hér að standa, hafa á undanförnum árum talað mjög digurbarkalega um, að það væri auðvelt að koma fram stórfelldum sparnaði í rekstri ríkisins og þar ætti sér stað útþensla í rekstrinum að ófyrirsynju, sem vel væri hægt að komast hjá, og mætti tilgreina eftir þeim nýleg ummæli, mjög ákveðin, í þessa átt og raunar loforð um það, að þeir mundu sýna í verki verulegan sparnað í ríkisrekstrinum sjálfir, ef þeir réðu þessum málum. En nú beita þeir sér fyrir stórfelldari hækkun á fjárlögunum en nokkru sinni hefur áður átt sér stað á einu ári, en sýna enga viðleitni til þess að standa við eitt eða neitt af því, sem þeir hafa sagt um sparnaðarmálin á undanförnum árum. Þess í stað koma þeir fram hér, hæstv. fjmrh. fremstur í flokki og svo aðrir minni spámenn í sama anda, með alls konar bollaleggingar um það, sem eigi að koma seinna fram í sparnaðarátt, almennt orðaðar bollaleggingar, og í þeim er raunar lítið hægt að festa utan þó það, að komið hefur fram hrein yfirlýsing frá hendi hæstv. fjmrh. um, að það eigi að setja eina silkihúfu ofan á allt saman, sem sé nýja ríkisstofnun, sem eigi að vera til eftirlits með öllum hinum, eins konar ríkisráðsmaður. Það er það eina, sem er alveg fast í þessum yfirlýsingum. Raunar er líka nokkuð áþreifanlegt, að hæstv. ráðh. og hans lið beitir sér fyrir álagningu skatta, eins og t.d. söluskatts á viðskipti innanlands, sem hlýtur að hafa í för með sér stórkostlega aukningu á starfsliði ríkissjóðs, ef innheimta þessa skatts á að verða nokkuð annað en málamyndakák. Einnig hlýtur þessum aðförum að verða samfara stórkostleg útþensla í ríkisstarfrækslukerfinu. Ef litið er í grg. fjárlagafrv., sem er það fyrsta, sem þessi hæstv. ráðh. stendur fyrir, en önnur fjárlögin, sem þessi valdasamsteypa afgreiðir, þá telst mér svo til, að þar sé boðuð stórfelld fjölgun starfsmanna í grg. berum orðum, fyrir utan það, sem kann að leynast í lausaráðningum bak við óákveðið orðalag, og það sé berum orðum lýst yfir starfsmannafjölgun, sem nemur 82 manns. Að vísu er margt af því liði kennarar og þvílíkt starfsfólk, sem fjölgar árlega með aukinni nemendafjölgun í skólum, en þar er líka um mörg ný störf að ræða eða um margar mannaráðningar, þar sem raunverulega er um útþenslu á sjálfu starfskerfi ríkisins að ræða, m.a. heila stóra stjórnarráðsdeild með mörgum starfsmönnum. Maður gæti því sagt, að sparnaðarmálin færu vel af stað eða hitt þó heldur, og í nokkru samræmi við annað hjá hæstv. fjmrh. og þeim, sem að þessum málum standa. En ástæðan til þess, að ég er að vekja sérstaklega athygli á þessu, er þó fyrst og fremst sú, hvernig þessir menn hafa leyft sér að tala um þessi mál undanfarið, með hvílíku yfirlæti og blekkingum þeir hafa flutt mál sitt í þessu sambandi og hversu berir þeir eru nú að tvískinnungi og vondri málfærslu í þessu efni eins og flestum öðrum atriðum, sem fjallað er um, síðan þessi hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Bollaleggingar þeirra um, að það hafi ekki verið hægt vegna tímaskorts að koma fram með eina einustu till. - ekki eina einustu - til sparnaðar, tekur náttúrlega enginn alvarlega. Þeir hafa sem sagt haft tíma til alls annars. En sparnaðarráðstafanir verða að bíða, þeir hafa ekki haft tíma til að sinna þeim. Auðvitað er þetta allt saman ekkert annað en eðlileg undanbrögð þeirra manna, sem ekkert geta staðið við af því, sem þeir hafa sagt. Þetta er ekkert annað, eins og reynslan mun smátt og smátt leiða enn gleggra í ljós en þegar er fram komið. En byrjunin bendir ljóslega til, hvers vænta má, eins og ég hef nú rakið með aðeins örfáum orðum og nefnt aðeins örfá dæmi, sem sýna, hvert stefnir í þessu tilliti. Þá er annað atriði, sem ég vil aðeins minnast á. Það er heildarstefnan í afstöðu Framsfl. til fjárlaganna, sem þeir hafa, bæði hæstv. fjmrh. og hv. frsm. meiri hl., talið ámælisverða og raunar óábyrga afstöðu. Lítum á þetta aðeins. Ríkisstj. hefur ákveðið að beita sér fyrir stórfelldum álögum á þjóðina, eins og hér hefur verið rakið undanfarnar vikur og verður á næstunni. Ríkisstj. og stjórnarliðið beitir sér fyrir gífurlegri tekjuaukningu til ríkissjóðs. En það er reynt samt sem áður nokkuð að leyna því, hversu stórfelldar þessar álögur eru, með því að áætla tekjur fjárlaganna af þessum tekjuaukum og af eldri tekjulöggjöf miklu lægra en til greina kemur að tekjurnar verði, og þetta munar alveg gífurlegum fjárhæðum, sem hér hlýtur að skakka. Þetta sést á því, að innflutningsáætlun sú, sem ríkisstj. leggur til grundvallar þessum tekjuáætlunum, er verulegum mun lægri en innflutningurinn var 1958, sem sé fyrir tveimur árum. Þó fer neyzlan í landinu vitanlega vaxandi ár frá ári með vaxandi fólksfjölda, og framleiðslan eykst og innflutningurinn einnig í sambandi við það, þannig að hér er um innflutningsáætlun að ræða, sem aldrei getur komið nálægt veruleikanum, og þá ekki sízt þegar hér við bætist, að hæstv. ríkisstj. ætlar að beita sér fyrir stórfelldri lántöku erlendis eingöngu til vörukaupa á árinu, eins og raunar hæstv. fjmrh. drap á í sambandi við það, sem hann sagði um tekjuáætlunina. Hér hlýtur því miklu að skakka og álögurnar verða meiri en hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir og þar með tekjur ríkissjóðs. Nú er það ætlun stjórnarflokkanna með þessu bæði að leyna því, hvað álögurnar eru stórfelldar, sem þeir ætla að láta verka til samdráttar í þjóðarbúskapnum, og enn fremur vakir það fyrir stjórninni með því að áætla tekjurnar á þessa lund, eða það er ekki hægt að sjá annað en það vaki fyrir henni með því að búa til tylliástæðu fyrir því að skera niður verklegar framkvæmdir eða minnka verklegar framkvæmdir ríkisins með því að setja dæmið svona upp, enda gefur auga leið, að í þessu fjárlagafrv., eins og hæstv. ríkistj. virðist ætla að ganga frá því, á að verða stórfelldur niðurskurður á framlögum til framkvæmda og til uppbyggingar yfir höfuð í landinu og til margvíslegs stuðnings við almenning. Það er ætlunin að láta framlög til þessara mála fara stórlega lækkandi, og það er liður í samdráttarstefnu ríkisstj. Nú hefur Framsfl. lýst sig algerlega andvígan þessari samdráttarstefnu og telur hana til stórtjóns fyrir þjóðina, eins og ýtarlega hefur verið rökstutt. Það er þess vegna hlutverk Framsfl. við þessa fjárlagaafgreiðslu að berjast fyrir því, að sem mestur hluti af hinum nýju álögum gangi til uppbyggingarinnar í landinu og stuðnings við almenning í því sambandi, og af þeim ástæðum eru sprottnar þær brtt., sem flokkurinn leggur fram varðandi verklegar framkvæmdir og framlag til stuðnings atvinnuvegunum. Það er tilraun til þess að fá aukin framlög til þessara mála. Það er tilraun til að koma í veg fyrir, að það verði framkvæmdur þessi stórfelldi samdráttur, sem hæstv. ríkisstj. vill þvinga fram, og það er tilraun til þess að tryggja, að álíka mikill hluti af ríkistekjunum gangi til verklegra framkvæmda og til stuðnings við atvinnuvegina og verið hefur fram að þessu. En stjórnin stefnir að því, að sífellt minnkandi hluti af tekjum ríkissjóðs gangi til verklegra framkvæmda og stuðnings atvinnuvegunum. Hér er því um alveg gerólíkar stefnur að ræða: annars vegar stefnu Framsfl. og hins vegar samdráttarstefnu þeirra flokka, sem standa að allri afgreiðslu efnahagsmálanna og þar á meðal fjárlögunum. Ég neita því algerlega, að afstaða Framsfl. í þessu tilliti eigi í einu eða neinu nokkuð skylt við ábyrgðarleysi, eins og gefur að skilja, þar sem sýnt er fram á það með fullum rökum, að tekjuáætlun sú, sem við stingum upp á, er langt frá því að vera óvarleg, miðað við eðlilegan þjóðarbúskap og miðað við þann innflutning, sem þjóðin hefur fullkomlega ráð á að verði, ef skynsamlega og rétt er á haldið. Og meira að segja tel ég, að okkar áætlun muni standast miðað við sjálfa samdráttarstefnuna í framkvæmd, því að ég hef enga trú á því, að hæstv. ríkisstj. geti í framkvæmdinni þvingað innflutninginn eins mikið niður og hún sýnist vilja gera og ætlar sér að gera, ef dæma á eftir innflutningsáætluninni fyrir 1960. Það er sem sé óhugsandi að ríkisstj. takist að þjarma svo að mönnum, minnka kaupgetu manna í svo stórfelldum mæli, að innflutningurinn verði jafnlágur og hún gerir ráð fyrir. Og þó að ríkisstj. takist að sjálfsögðu með öllum þessum aðförum að draga stórkostlega úr framkvæmdum manna í landinu, þá eru engar horfur á því eða a.m.k. fullkomlega vafasamt, að henni takist að berja svo niður innflutning fjárfestingarvara eins og hún gerir ráð fyrir. Þessi tekjuáætlun okkar er því fullkomlega raunhæf og áreiðanlega mjög lágt metnar tekjurnar miðað við það, sem þær gætu orðið af eðlilegum innflutningi til landsins, því að við neitum algerlega að miða okkar till. um úrlausnir í efnahagsmálunum við þá stefnu fátæktarinnar, sem hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir. Það hefði verið býsna furðuleg afstaða af okkar hendi, ef við hefðum látið blekkjast til þess að samþ. hér á Alþ. með þögninni þann stórfellda niðurskurð á framlögum til verklegra framkvæmda, sem stjórnarliðið stefnir að, og þær áætlanir um þessi efni, sem settar eru fram og sumpart beinlínis miðaðar við að dylja það, hvað á þjóðina er raunverulega lagt, og sumpart miðaðar við samdráttarstefnu, sem við erum algerlega á móti og teljum ófyrirsynju tekna upp. Máttu stjórnarliðar ómögulega ímynda sér, að þeim yrði kápa úr því klæði, að á slíkt yrði fallizt og að þeim héldist uppi að saxa niður stuðning ríkisvaldsins við almenning í landinu í margvíslegum myndum, eins og þeir eru að gera með þessari afgreiðslu sinni á fjárlagafrv.. - að þeim héldist það uppi, án þess að till. kæmu fram, sem sýndu, hvað raunverulega er hægt að gera og hvað raunverulega liggur beint við að gera, miðað við þær álögur, sem stjórnarliðið hefur ákveðið að berja fram og beita sér fyrir. Hæstv. fjmrh. var að tala um ýmsa búhnykki, sem hefði verið fitjað upp á, og var m.a. að tala um, að það væri sýnd mikil ráðdeild með því að færa nú saman fjárveltingar til vega og veita fé í færri vegi en áður hafa verið settir á fjárlögin. Hann sagði, að það væri svo útdráttarsamt að vinna að mörgum vegum og hafa smáa fjárveitingu í hvern veg. Það, sem hæstv. ráðh. hefur sagt um þetta, er að mestu leyti byggt á ókunnugleika. Það er nefnilega byggt á þeim misskilningi, að hann virðist halda, að hver tiltölulega lítil fjárveiting til nýbyggingar kosti sérstakan vinnuflokk, sem settur sé á laggirnar. En þetta er byggt á algerum ókunnugleika, vegna þess að hæstv. ráðh. þekkir ekki til þessara mála. Sannleikurinn er sá, að fyrir langflestar af þessum smærri fjárveitingum, sem veittar eru til nýbygginga, til þess að byggja smátt og smátt vegi í afskekktari byggðarlögum, fyrir þessar fjárveitingar er yfirleitt unnið í sambandi við viðhald það, sem fer fram á vegunum árlega, og viðhaldsflokkarnir sjá yfirleitt um þessar endurbætur, um leið og þeir hvort sem er starfa að vegavinnunni. Mest af því, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta, er því á misskilningi byggt. Á hinn bóginn er það alveg augljóst, að þessi stefna, sem hæstv. ráðh. hefur beitt sér fyrir, verður í reyndinni til þess, að þessir smávegir, sem nú fá enga fjárveitingu, fá ekki þessar fjárveitingar. Það verður hætt við að sinna þeim, ef þessari stefnu verður fylgt til lengdar. Þeir fá ekki þessar fjárveitingar, sem nú eru teknar af beim. Það verður bara haldið áfram að vinna að öðrum vegum en hinir verða algerlega út undan. Þannig verður þetta í reyndinni, enda mun þetta vera meiningin í raun og veru. Þetta er bara einn angi af þeirri stefnu, sem nú hefur verið upp tekin, að vera ekkert að skipta sér af eða leggja fé í framkvæmdir í afskekktari byggðarlögum. Það er þarna byrjað á því, sem þessir menn kalla eða telja útskæklana, og svo á að smáfikra sig áfram eftir þessum leiðum. Eftír nokkur ár, ef þeir fá að ráða, verður farið að reikna út, að það borgi sig ekki heldur að veita 100–150 þús. kr. í þá vegl. sem eru nú heldur meiri háttar en hinir, sem nú eru felldir niður, og þannig verður þróunin áfram, ef þessir menn fá að ráða. Allt verður það auðvitað gert í því skyni að koma á meiri ráðdeild, það veit maður. Það verður allt gert í því skyni að koma á meiri ráðdeild, því að yfirleitt skilst mér, að til þess að koma á fullkominni ráðdeild í þjóðfélaginu megi ekkert kosta til, a.m.k. í hinum afskekktari byggðarlögum. Það eitt sé fullkomin ráðdeild að sinna þeim verkefnum, sem bezt borga sig í bili. Allt annað sé bara óráðsía, sem smátt og smátt eigi að útrýma úr þjóðarbúskapnum. Þetta voru aðeins fáein orð sem eins konar inngangur að því, sem ég vildi segja um vegatill. okkar í Austurlandskjördæminu, því að þær eru einmitt til komnar út af þessu m.a., sem ég hef nú verið að nefna. Þar er nefnilega þannig farið að, þvert ofan í till. fjögurra af fimm þm. úr þessu kjördæmi, að það eru felldar niður fjárveitingar til fjöldamargra vega, en aftur að vísu nokkuð aukið til annarra vega. Skal ég nú víkja nokkuð að þessum till., en þær eru yfirleitt byggðar á því, þessar till. okkar, sem eru enn þá skriflegar, en koma síðar fram prentaðar, að þessar fjárveitingar, sem verið hafa til smærri vega, verði teknar inn í fjárlögin, það verði hætt við þá fyrirætlun meiri hlutans að fella þær út af fjárlögunum. Það er þá fyrst, að við leggjum til, að til Bakkafjarðarvegar verði teknar upp 30 þús. kr. og til Jökulsárhlíðarvegar 30 þús. kr. Það eru þær sömu fjárhæðir, sem verið hafa til þessara vega á síðustu fjárlögum, en hafa nú verið felldar niður af meiri hlutanum. Þá er lagt til, að í stað Kirkjubæjarvegar komi Hróarstunguvegir. Þannig er háttað, að í Hróarstungunni eru nýir vegir, sem allir hafa haft nokkra fjárveitingu á síðustu fjárlögum, en nú þóknast meiri hlutanum að fella alveg niður fjárveitingu til tveggja veganna og veita aðeins í einn. En við stingum upp á til miðlunar í þessu máli, að fyrirsögnin fyrir þessari fjárveitingu verði þó a.m.k. Hróarstunguvegir, þannig að fleiri en einn af þeim þremur vegum, sem í sveitinni eru, komi til greina í sambandi við fjárveitinguna. Þá leggjum við til um Fellaveg efri, að í hann verði veittar 25 þús. kr., Hjaltastaðaveg 20 þús. kr. og Seyðisfjarðarveg eystra 20 þús. kr. Eru þetta sömu fjárveitingarnar og veittar voru til þessara vega í fyrra, en nú eru allar felldar niður af meiri hlutanum. Þá leggjum við til, að til Hellisheiðarvegar verði veittar 200 þús. kr. En þannig er ástatt, að Vopnafjörður er skilinn frá Fljótsdalshéraði með fjallgarði nokkrum, en á honum er heiði, sem Hellisheiði heitir. Það er að vísu talsverður kostnaður við að leggja veg yfir þessa heiði, en ekki stórkostlegur, eins og nú er háttað tækni við vegagerð. En á hinn bóginn mundi þessi vegagerð yfir heiðina stytta vegalengdina, sem farin er nú á milli Vopnafjarðar og Fljótsdalshéraðs, um marga tugi km. Við leggjum því hina mestu áherzlu á, að byrjað verði á þessari vegagerð nú, og leggjum til, að í því skyni verði veittar 200 þús. kr. Ég skal koma því að í þessu sambandi, að við hefðum vel getað hugsað okkur, að fé til þessarar vegagerðar hefði komið af benzínfé, því að hér er um millibyggðaveg að ræða. Í því sambandi verð ég að segja hv. þm. frá því, að benzínvegaféð, millibyggðaféð af benzínskatti, hækkar nú um 1 millj. og 300 þús. kr., en samkvæmt náðarsamlegri úthlutun þess meiri hluta, sem nú ræður á Alþ., er Austurlandi öllu ætlað að fá 100 þús. kr. af 1300000 kr. Við þm. Austf. höfum reynt að fá þetta leiðrétt í fjvn. fyrir milligöngu manna í henni, en það hefur reynzt alveg ómögulegt að fá þessu breytt. Hér er hið freklegasta ranglæti framið á Austurlandi og verr búið að vegamálum þar en nokkur dæmi eru til á síðari áratugum með þessari framkvæmd. Það fullyrði ég. Má segja, að þetta séu einkennilegar efndir á kosningaloforðum þeirra þm. úr stjórnarliðinu, eða þingmanns úr stjórnarliðinu og varaþingmanns, sem við tvennar undangengnar alþingiskosningar á Austurlandi hafa lagt höfuðáherzlu á það, að ef Sjálfstfl. fengi fulltrúa af Austurlandi, þá mundi fást stóraukið framlag til framkvæmda í fjórðungnum á öllum sviðum og alveg sérstaklega í vegagerð. En nú eiga efndirnar á þessum fyrirheitum að verða þær, að af þessari 1 millj. og 300 þús. kr., sem benzínfé eykst til millibyggðavega, eiga að fara til Austurlands einar 100 þús. kr. Það má segja, að þeir séu ekki vandir að virðingu sinni, sem svona standa að málum. Þá er það næst, að við leggjum til, að Norðurbyggðavegur í Skriðdal fái 35 þús. kr., og er það jafnt og verið hefur til þess vegar, og til Vaðlavíkurvegar 15 þús. kr. og til Vattarnesvegar 15 þús. kr. Það er einnig jafnt og verið hefur til þessara vega, en til þessara þriggja vega er ekkert framlag í till. hv. meiri hl. fjvn. Þá kem ég að Stöðvarfjarðarvegi. Í þennan veg hafa á undanförnum árum verið veittar 260 þús. kr. árlega. Þetta er ákaflega þýðingarmikill vegur og eftir að leggja mikið af honum. En nú er það till. meiri hl., að framlagið til þessa vegar verði lækkað um 150 þús. kr. Þó að þessi vegagerð sé tæplega í miðjum klíðum, á að lækka framlagið til hennar um 150 þús. kr. Þetta er að okkar viti hrein óhæfa. Því er að vísu skotið við, að þetta sé gert til þess að taka upp nýjan lið til vegagerðar milli Stöðvarfjarðar og Breiðdalsvíkur, sem er ákaflega þýðingarmikill og nauðsynlegur vegur. En auðvitað er slíkt ekkert annað en viðbára af þeirri einföldu ástæðu, að Austurland átti fullkomlega kröfu á því, að fá nýtt framlag í þennan millibyggðaveg á milli Breiðdalsvíkur og Stöðvarfjarðar, annaðhvort beint á fjárlögunum sjálfum eða af millibyggðavegafénu, án þess að klipið væri af þeim litlu fjárveitingum, sem á fjárlögunum voru fyrir til annarra vega í fjórðungnum. Og það er hreint hneyksli, að þannig skuli vera farið að. Það er hreint hneyksli, að það skuli vera klipið af þeim litlu fjárveitingum, sem eru til annarra vega í fjórðungnum, til þess að byrja á þessum nauðsynlega vegi. Við erum að sjálfsögðu með því að leggja fé til þessa Stöðvarfjarðarvegar, á milli Breiðdals og Stöðvarfjarðar, en við álitum, að það eigi að vera viðbótarframlag til fjórðungsins frá því, sem verið hefur, annaðhvort af benzínfé til millibyggðavega eða þá af fjárlögunum beint sem sérstakur liður. Þá kem ég að vegum í Breiðdal. Þar er leikinn sami leikurinn, þótt í smærri mæli sé. Þar er meiningin að klípa 50 þús. kr. af þeim 200 þús. kr., sem veittar hafa verið til vega í þeirri sveit. En við leggjum til, að það verði sama framlag til vega í þeirri sveit og verið hefur. Þá er einnig gert ráð fyrir því hjá hv. meiri hl. fjvn., að það verði veitt í einu lagi til Breiðdalsvegar 150 þús., niðurskorið um 50 frá því, sem var, en við leggjum til, að þessu verði skipt eins og verið hefur í fjóra staði. Það verður óhjákvæmilega að þoka áfram vegum í þessu byggðarlagi á fjórum stöðum og við viljum, að það sé ákveðið af Alþ., hvernig þessu skuli skipta, en ekki komið undir duttlungum stjórnarvaldanna, ekki komið undir duttlungum þeirra í stjórnarráðinu. ráðherranna, hvernig þessu verði skipt á milli í byggðarlaginu, heldur gangi Alþ. frá því eins og verið hefur. Till. okkar eru þær, að Breiðdalsvegur fái 60 þús. kr., Breiðdalsvegur syðri 30 þús. kr., Breiðdalsvíkurvegur 30 þús. og Norðurdalsvegur í Breiðdal 30 þús. Þá er þannig ástatt, að veitt hefur verið byrjunarframlag til brúar á Fjarðará í Loðmundarfirði, mun hafa verið 100 þús. kr., en nú tekur meiri hl. sig til og fellir niður fjárveitingu til þessarar brúar, þ.e.a.s. það er engin fjárveiting til hennar á fjárlögunum. Er það okkar till., að til þessarar brúar verði veittar 200 þús. og þannig verði haldið áfram að safna til hennar. Við óttumst það fullkomlega, að ef þessi brú verður strikuð út af fjárl., þá verði það til þess, að þessi framkvæmd verði látin undir höfuð leggjast. Svipað er ástatt um Selá hjá Starmýri í Álftafirði. Þar hafa verið veittar 100 þús. kr., og nú er hún strikuð út af fjárl. þeim, sem nú er ætlunin að samþykkja. Við leggjum til, að til þessarar brúar verði veittar 250 þús. kr. og með því verði tryggt, að brúin verði byggð alveg á næstunni, en óttumst um hana eins og hina brúna, að ef nú verður alveg fallið frá að veita framlag til hennar, þá muni þessi framkvæmd verða lögð til hliðar og verða alveg út undan. Þá leggjum við loks til, að framlag til hafnargerðar í Höfn í Hornafirði verði hækkað um 250 þús. kr. Það eru aðeins 100 þús. kr., sem meiri hl. ætlar til hafnarframkvæmda í Höfn í Hornafirði. En það er náttúrlega allt of lítið, miðað við þær miklu framkvæmdir, sem þarf að gera í þessari myndarlegu verstöð, og er fyllsta þörf á því, að þessari fjárveitingu verði lyft í 350 þús. kr., og er það þá meira til samræmis við það, sem gert er um aðrar hliðstæðar hafnir. Það er um ýmsar áætlanir að ræða, sem liggur fyrir á næstunni að framkvæma, eins og gerð hefur verið grein fyrir annars staðar. Ég skal svo aðeins að lokum taka það fram, að því miður eru það aðeins 4 af þm. Austf., sem standa að þessum brtt. um nokkuð aukin framlög til samgöngumála í fjórðungnum, en fimmti þm., þ.e.a.s. fyrst aðalþm., sem hvarf um það leyti, sem átti að fara að taka fyrir fjárlagatill., og eins varaþm., sem kom í staðinn fyrir hann og birtist um sama leyti, hafa ekki viljað vera með í því að flytja slíkar kröfur eða. slíkar till. um aukin framlög til samgöngumála í fjórðungnum. Fer náttúrlega ákaflega vel á því, því að það eru einmitt þessir menn og þá alveg sérstaklega varaþm., sem er nýkominn á þingið, sem skýrast lofaði því í síðustu alþingiskosningum tvennum og skörulegast, að hann mundi beita sér fyrir stórfelldum auknum framlögum til samgöngumála á Austurlandi og menn mættu treysta því. Það væri alveg víst, að það kæmi fram undireins, ef Sjálfstfl. fengi fulltrúa af Austurlandi, að þá yrðu umskipti í framkvæmdamálum í fjórðungnum og yrðu stóraukin framlög til allra mála og alveg sérstaklega samgöngumála, eins og hann orðaði það, að þá yrðu byggðir vegir, en ekki þetta ómyndarlega kjótl, sem verið hefði, það yrðu byggðir langir og breiðir beinir vegir í stórum átökum. En nú hefur risið lækkað það á þessum hv. þm. á öðrum degi þingsetu hans, að hann lýsti því yfir í dag, að hann gæti ekki staðið með okkur í því að flytja fram þessar smávægilegu kröfur, sem hér er um að ræða, til hækkunar á framlögum til samgöngumála í Austfirðingafjórðungi. Þannig er nú þetta. Þannig er nú þessi frammistaða, og mun eftir því verða tekið, vegna þess að það var ekkert skorið utan af því og allt haft mjög greinilegt um það, hvað ætti að gera. Það var ekkert um að villast, hvað átti að ske. Nú hefur Sjálfstfl. fengið þm. af Austurlandi. Þessu langþráða takmarki hefur verið náð, að flokkurinn fengi þm. af Austurlandi, og þá sjáum við umskiptin: Samdráttur á öllum sviðum og beinlínis níðzt á fjórðungnum í sambandi við skiptingu vegafjár, eins og ég hef gert fullkomna grein fyrir í sambandi við skiptinguna á millibyggðavegafénu af benzínskatti.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég flyt 3 till. til breyt. á fjárlfrv., og er þessar brtt. að finna á þskj. 203. Vil ég nú fara um þær örfáum orðum og ætla að byrja á að gera að umtalsefni till., sem snertir 14. gr. fjárlfrv. Þar er ætlað til styrktar íslenzkum námsmönnum 4 millj. 625 þús. kr. Ég legg til; að þessi upphæð verði hækkuð lítið eitt, eða upp í 5 millj. og 400 þús. kr. Í síðustu fjárl., fyrir árið 1959, var samsvarandi upphæð 3 millj. Nú hefur hún sem sagt verið hækkuð af stjórnarvöldunum upp í rúmlega 41/2 millj. Ástæðan til þessarar hækkunar er auðvitað öllum ljós. Það er sú stóraukna dýrtíð, sem hæstv. ríkisstj. hefur hleypt af stað, er þessari hækkun veldur. Þessum námsstyrkjum er varið til handa námsmönnum íslenzkum, sem stunda nám innanlands og utan. Það er mjög augljóst, að ungir menn, sem nú stunda nám innanlands, fá fyrir aðgerðir hæstv. ríkisstj. gífurlegt dýrtíðarflóð í fangið þegar á þessu ári, og venzlamenn þessara manna fá á sig þessar auknu álögur stj. án nokkurra bóta. Þar er ekki um að ræða neinar fjölskyldubætur. Af þessu leiðir, að hinir efnaminnstu hljóta að gefast upp og hætta fjárhagslegum stuðningi sínum við sína skjólstæðinga á námsbrautinni. Afleiðingin verður sú, að fjölmargir fátækir námsmenn neyðast til að hætta námi eða gefa upp vonina um fyrirhugað nám. Ekki verða erfiðleikarnir, sem stjórnarvöldin þannig valda, þeim námsmönnum léttari, sem stunda nám erlendis, og nægir í því sambandi að benda á gengislækkunina, sem með öllum sinum þunga leggst á þessa námsmenn. Á því sviði virðist því blasa við fullkomið öngþveiti, sem vissulega snertir ekki aðeins fáeina einstaklinga, heldur þjóðfélagið allt. Það er mjög hæpin stefna frá sjónarmiði heildarinnar að takmarka aðgang að háskólanámi eða öðru framhalds- eða sérnámi, og sérstaklega er sú stefna fordæmanleg, að heimild til að nema sé miðuð við efnahagsástæður. Það er mjög hæpin stefna að útiloka menn frá námi fyrir þá sök eina, að þeir séu fátækir. Reynslan mun sýna, að úr hópi hinna fátækustu námsmanna komi beztu lærdómsmennirnir. Þetta er ekki tilviljun, heldur kemur það af því, að úr hópi fátækasta fólksins leggja ekki aðrir út á námsbrautina en þeir, sem efnilegir eru og líklegir til frama. Námsstyrkina þarf að hækka vegna dýrtíðaraðgerða hæstv. stj., og bað þarf að hækka þá verulega. Þetta er ekki gert í fjárlfrv. Því lagði ég til á þskj. 203, að nokkur bragarbót yrði gerð á í þessu efni, og var mér þó ljóst, að sízt væri hart farið í sakirnar. Till. mín miðast við eins litla hækkun og ég taldi fært að flytja till. um, í þeirri von, að hæstv. ríkisstj. sæi að sér og hækkaði framlagið til þessara þarfa. Ég sé nú, að frá hv. fjvn. hefur komið till. til hækkunar á þessum lið, og er á þann veg, að í stað 4 millj. 625 þús. komi 6 millj. 595 þús. Ég hafði ekki veitt þessu athygli, áður en ég kom hér í ræðustólinn, og ég vil taka það fram, að ég fagna þessum sinnaskiptum, sem þarna koma fram, og að sjálfsögðu mun ég styðja þá till. frekar en mína eigin, þar sem hún gengur lengra í þá átt, sem ég tel að beri að ganga. Önnur till. mín fjallar um 17. gr. fjárl., þann lið, sem nefndur er húsnæðismál. Í fjárlfrv. er ætlað til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis 3 millj. og 800 þús. kr. Þetta er lækkun frá í fyrra, því að þá voru ætlaðar til þessara þarfa 4 millj. kr., eins og einnig var árið 1958. Hér er því um samdrátt að ræða, afturför um þetta brýna nauðsynjamál. Ég legg til, að þessi liður í fjárlfrv. verði hækkaður upp í 8 millj, kr. Það má segja það sama um þessa till. mína og hina fyrri, að ég reyni að fara eins vægt í kröfurnar til hækkunar og ég tel mögulegt. Ég minni á það, að á undanfarandi þingum hafa verið uppi brtt. við þennan lið á þann veg, að þetta framlag til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis yrði hækkað verulega. Minnist ég þess, að hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) flutti á bingum 1956 og 1957 brtt. við þennan lið á þá leið, að framlagið yrði hækkað, í fyrra skiptið upp í 10 millj. og í síðara skiptíð upp í 12 millj. Svo hátt treysti ég mér ekki til að fara, enda þótt dýrtíð hafi síðan stórlega aukizt. Ég batt mig við 8 millj., eins og ég sagði áðan, í þeirri von, að einhver úrbót fengist. Það er mikið um heilsuspillandi húsnæði í þessu landi, ekki sízt hér í Reykjavík. Áð sjálfsögðu eru óhollar og óheilnæmar íbúðir hvarvetna í landinu, en í Reykjavík eru þær flestar á einum stað. Á síðustu 5 árum, árunum 1955–59, hefur verið gerð lausleg athugun á heilsuspillandi húsnæði í Reykjavík. Það voru á þessu tímabili athugaðir 463 herskálar, 69 skúrar og 1740 kjallarar, en alls var athuguð 2791 íbúð á þessu tímabili vegna gruns um óhollustu. Matíð á þessum íbúðum í Reykjavik var það, að meir en helmingur þeirra væri lélegur og í svo slæmu ástandi, að óhæfar mættu kallast. Það er því af nógu að taka, nóg verkefnin, sem leysa þarf á þessu sviði, útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Það er fleira, sem gerir þörf á að hækka þennan lið, m.a. það, að nú virðast fara í hönd tímar minnkandi íbúðabygginga í þessu landi. Ég vil aðeins benda á í því sambandi, að á árunum 1957 og 7.958 komst tala íbúðabygginga, fullgerðra á einu ári, upp yfir 800 annað árið og upp yfir 900 hitt árið. En á síðasta ári, stöðvunarári Alþfl., hrapar tala fullgerðra íbúða í Reykjavík niður í 740. Það eru allar líkur til, eins og efnahagsmálum horfir nú, að þessi tala muni lækka stórlega frá í fyrra á þessu ári og síðan jafnvel áfram. Það er ekkert líklegra en að eins fari um íbúðabyggingar í landinu nú og á árunum eftir gengislækkunina 1950. Af þessum ástæðum er sérstök ástæða til að hlynna að þessum þætti byggingarmálanna. Ég vil í því sambandi minna á þau orð hv. 5. þm. Reykv., sem hann viðhafði, er hann mælti fyrir sams konar till. hér á hinu háa Alþ. fyrir 2 eða 3 árum. Þá sagði hann orðrétt á þessa leið: „Hvort sem mikið eða litíð er byggt, þá er það forgangskrafa, að sveitarfélögin og valdhafarnir í þjóðfélaginu beiti fyrst og fremst kröftum sinum til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði.“ Undir þessi ummæli hv. 5. þm. Reykv. get ég tekið fullum rómi, og ég er honum einnig sammála, þegar hann segir, „að hækkuð upphæð til þessara þarfa“, sem hann nefndi 12 millj. kr., „væri lágmark til þess að mæta þeim þörfum, sem fyrirsjáanlegar og augljósar eru, til þess að sveitarfélögin geti unnið sómasamlega að útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis“. Ég þarf ekki heldur að minna á það, að a.m.k. bæjarstj. Reykjavikur hefur þrásinnis á undanförnum árum skorað á hið háa Alþ. að hækka þetta framlag og að fyrrv. borgarstjóri, núv. hæstv. fjmrh., hefur stutt það mál hingað til af alefli hér á þingi. Ég get ekki stillt mig um í þessu sambandi að benda á eina brtt., sem er að finna á þskj. 203, sama þskj, og mínar till. eru á. Sú till. er borin fram af hæstv. forsrh. Hann leggur þar til, að 1 millj. kr. verði varið til byggingar stjórnarráðshúss. Nú er ég honum sammála um það, þessum hæstv. ráðh., að það er full þörf á að byggja stjórnarráðshús. En það er óendanlega miklu minni þörf á að byggja stjórnarráðshús nú í ár eða næsta ár heldur en að útrýma heilsuspillandi húsnæði í landinu. Þess vegna hefði ég viljað stinga upp á því hér nú, að hæstv. forsrh. hefði tekið þessa till. aftur með þeim tilmælum til stjórnarvaldanna, að þessari milljón yrði varið til byggingar íbúða í stað þeirra, sem eru óhollar og heilsuspillandi. Ég læt þetta nægja um þessa tili. og sný mér þá að þeirri till. minni á þessu þskj., sem ég hef ekki minnzt á enn. Þær till., sem ég hef gert að umtalsefni, miða báðar í hækkunarátt, allverulega, en sú till., sem ég nú geri að umtalsefni, miðar hins vegar í lækkunarátt. Sú till. snertir 10. gr. fjárlfrv., og langar mig í því tilefni að fara nokkrum almennum orðum fyrst um þetta fjárlfrv., en skal vera stuttorður. Að sjálfsögðu er þetta frv. til fjárl. hæsta fjárlfrv. til þessa, þrátt fyrir hina svokölluðu stöðvun dýrtíðar og verðbólgu, sem átti að hafa farið fram á árinu 1959, og þrátt fyrir öll kosningaloforð núv. stjórnarflokka um auknar aðgerðir í lækkunar- og sparnaðarátt á þessu ári. Heildarupphæðin á fjárl. í fyrra var rúmar 1030 millj., en nú er heildarupphæðin 1464 millj., eða rúmum 433 millj. kr. hærri en síðasta ár. Í samræmi við þessa verulegu hækkun eiga svo skattar og tollar og aðrar álögur á almenning að stórhækka, en í heild munu skattar og tollar hækka um 422.7 millj. eða yfir 50% frá í fyrra. Þetta er öll stöðvunin, og þetta er allur sparnaðurinn í þessu efni. Nú leynir það sér ekki, þegar lesið er yfir þetta frv. til fjárl., að þar er mikill munur á eftir efni. Sumir kaflar frv. eru þannig úr garði gerðir, að þar er ekki um neina teljandi hækkun að ræða, og það eru einkum þeir kaflar, sem snerta framkvæmdir í landinu, uppbyggingu í landinu. En svo eru aðrir kaflar, þar sem hækkunin er mikil, ég vil segja gífurleg, og meðal þeirra kafla er einmitt 10. gr., en hún ræðir um útgjöld til ríkisstj. Mér virðist ekki vera lögð mikil áherzla á stöðvun verðbólgu og dýrtíðar í hinu virðulega stjórnarráði Íslands. Þar virðast gilda allt önnur hagfræðileg og efnahagsleg lögmál en eiga að gilda meðal almennings. Þegar fullyrt er, að þjóðin hafi lifað um efni fram og verði nú að spinka og spara og jafnvel herða sultarólina, þá stendur stjórnarráðið þar langt fyrir utan og ofan. Í efnahagslífi þjóðarinnar er talið óumflýjanlegt að koma á samdrætti og jafnvel kreppu og til þess sett sérstök, margföld löggjöf. En í stjórnarráðinu heldur verðþenslan áfram, eins og ekkert hafi í skorizt. Það má segja, að lögmálið um hina eilífu verðþenslu í stjórnarráðinu sé algilt hvað heildarútgjöld þess snertir. En það á sér eina undantekningu, ef einstök atriði eru athuguð. Undantekningin er sú, að laun greidd einstökum starfsmönnum hækka ekki í samræmi við annað á þeim stað, heldur lúta þau þeim reglum, sem almennt gilda í þjóðfélaginu á hverjum tíma. Þannig var kaupmáttur þeirra skertur verulega á árinu 1959, og enn meiri skerðing á þeim er ákveðin á þessu ári. En þrátt fyrir þennan samdrátt, sem bitnar eingöngu á starfsfólki stjórnarráðsins, vex verðbólgan óðfluga þar. Sparnaður, stöðvun, samdráttur virðast þar óþekkt hugtök. Þar vaxa útgjöldin ár frá ári, enda þótt laun hvers einstaks starfsmanns fái ekki að hækka nú síðustu árin. Ég minnist þess, að núv. stjórnarflokkar gumuðu mikið á síðasta ári af þeim afrekum leiðtoga sinna að stöðva verðbólgu og dýrtíð, og með því var lífskjaraskerðing almennings afsökuð. Stjórnarleiðtogarnir þreyttust aldrei á að státa af þessu og því hugrekki, sem til þessa þyrfti. En engar ráðstafanir náðu til stjórnarráðsins. Til þess entist ekki hugrekkið. Þenslan í stjórnarráðinu hélt áfram það ár með sama hraða og áður, og hún heldur enn áfram árið 1960, meira að segja með vaxandi hraða. Hin efnahagslega gagnbylting hæstv. ríkisstj. nær ekki til stjórnarráðsins. Það stendur nú eins og í fyrra utan og ofan við allar ráðstafanir sparnaðar, stöðvunar og samdráttar. Árið 1958 voru útgjöld ríkissjóðs vegna stjórnarráðsins áætluð 141/2 millj. kr., árið 1959, á stöðvunarári Alþfl., 17 millj., og 1960, sjálft samdráttarárið, eru þau áætluð 19.6 millj. kr. Þessi útgjöld ein hækka því um rúmar 5 millj. kr. á þessum tveimur stjórnarárum Sjálfstfl. og Alþfl., árunum, sem boða þjóðinni ekki aðeins efnahagslega stöðvun, heldur stórfelldan efnahagslegan samdrátt og skerðingu. Þessi 5 millj. kr. kostnaðaraukning er ekki til komin vegna almennra launahækkana á staðnum, heldur vegna stórfelldrar útþenslu skrifstofubáknsins, - útþenslu, sem virðist haga sér í samræmi við hið fræga lögmál Parkinsons. Ég skal nefna tvö dæmi þessarar þenslu í ráðuneytunum. Árið 1958 námu áætluð vinnulaun í utanrrn. 680 þús. kr., næsta ár 727 þús. kr., og nú í ár eru þau áætluð 758 þús. kr. Hér verður því um 11.5% hækkun að ræða á þessum tveim árum, þrátt fyrir að launakjör í krónutali eru óbreytt. Í viðskmrn. eru samsvarandi tölur þessi árin 283 þús., 374 þús. og 391 þús. Þar nemur hækkunin hvorki meira né minna en 38%, og ber það óneitanlega meiri keim af viðreisn þess ráðuneytis en af samdrætti. Ég hef gert stjórnarráðið að umtalsefni vegna þeirrar útþenslu, sem þar fer fram. Stjórnarráðið er annar aðalliðurinn í 10. gr. fjárlaganna. En hinn liðurinn heitir „utanríkismál“. Um hann er svipaða sögu að segja. Þar er ekki uppdráttarsýkinni fyrir að fara. Árið 1958 voru framlög til utanríkismála áætluð 9.2 millj. Næsta ár, 1959, er áætlun þeirra komin upp í 14.3 millj. Þau hækka þannig um 5 millj. á tímabili stöðvunarstjórnar Alþfl., og er það 55.4% hækkun frá árinu 1958. A þessu ári, árinu 1960, eru sömu útgjöld áætluð 22 millj. tæpar og hækka því um 7.7 millj. kr. frá í fyrra eða um 53.9%, enda er gengislækkunin nú farin að segja til sín. Á þessum tveim árum, 1959 og 1960, hækka útgjöld ríkissjóða til utanríkismála því um 109.3%, m.ö.o.: þau gera talsvert betur en tvöfaldast á þessum tveim síðustu árum. Ekki virðist hafa flökrað að hæstv. ríkisstj. að draga neitt úr þessari gífurlegu útgjaldahækkun á þessum lið. Samdráttur eða sparnaður virðast bannorð, begar um er að ræða 10. gr. fjárlaga, greinina, sem fjallar um rekstur stjórnarráðsins og utanríkisþjónustunnar. Þeir liðir vaxa og dafna, eins og ég nú hef bent á, vaxa eins og illkynjað æxli í hrörnandi líkama. Samanlögð útgjöld til stjórnarráðs og utanríkismála aukast úr 23.8 millj. árið 1958 í 31.3 millj. árið eftir og verða nú í ár 46.6 millj. Þannig hækka ríkisstjórnir, sem þykjast stöðva dýrtíð og verðbólgu, þessi eyðsluútgjöld ríkisins ein um 22.8 millj. kr. á tveimur árum, eða sem næst 96 % . Hæstv. ríkisstj. mun afsaka sig með því hvað utanríkismálin snertir, að bar sé hækkun óhjákvæmileg vegna gengislækkunarinnar. Ég vil ekki ganga inn á þetta sjónarmið, og í minni till. bendi ég á leið til sparnaðar, leið, sem oft hefur verið bent á áður, og leið, sem er raunhæf. En sú leið er að fækka sendiráðunum erlendis. Það hefur oftlega á siðasta áratug eða hálfum öðrum áratug verið bent á það hér á hinu háa Alþingi, að þörf væri á fyrir okkar litla þjóðfélag að spara við sig sendiráðin erlendis. Menn ýmissa flokka hafa borið fram tillögur þessa efnis hér á Alþingi, þó að þær hafi ekki náð fram að ganga til þessa. Að þessu sinni legg ég til, að sendiráðið í Stokkhólmi, sendiráðið í London, sendiráðið í Osló og annað sendiráðið í París verði lagt niður á miðju þessu ári. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja till. um, að kostnaður við þessi ráðuneyti, eins og hann er áætlaður í fjárlagafrv., verði lækkaður um helming, en það mundi spara ríkissjóði eitthvað hátt á 3. millj. kr. Það er þung byrði svo lítilli þjóð sem við Íslendingar erum að standa undir kostnaði fjölmargra sendiráða úti um heiminn. Þessi kostnaður er almennt það mikill, að jafnvel þjóðir, sem eru allmiklu stærri en við og raunar miklu stærri, kvarta undan þessum bagga. Og erlendis meðal smáþjóða heyrast raddir um það, að þörf sé á að halda í í þessu efni eða jafnvel draga saman seglin. Ég las í Morgunblaðinu 20. febr. s.l. grein um þetta efni, grein, sem varðar Dani, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hana upp. Þessi stutta grein hljóðar svo: „Vilja leggja niður sendiráðið í Reykjavik. - Kaupmannahöfn, 18. febrúar. - Einkaskeyti til Morgunblaðsins. - Kvöld-Berlingur skýrir frá því, að vinstri og íhaldsmenn undirbúi nú frv. um 4-5 millj. kr. sparnað í utanríkisþjónustunni, m.a. með því að leggja niður sendiráðin í Reykjavík, Osló, Stokkhólmi og að líkindum einnig í Helsinki. Sé það álit þeirra, að nóg sé að hafa ræðismenn á þessum stöðum. Þá er gert ráð fyrir í því frv. að koma fram enn frekari sparnaði með því að sameina nokkur sendiherraembætti. Sú staðreynd, að mörg þau verkefni, sem sendiráðin hafa löngum annazt, má nú leysa á vettvangi ýmissa albjóðastofnana, mun liggja að baki þessum sparnaðartillögum. Þannig munu t.d. rökin fyrir því að leggja niður sendiráðin á Norðurlöndum hvað helzt vera þau, að í undirbúningi er að setja á stofn norræna ráðherranefnd, og einnig má vísa til samvinnu landanna innan Norðurlandaráðsins, hjá Sameinuðu þjóðunum og í fríverzlunarbandalaginu.“ Þannig hljóðar þessi grein í Morgunblaðinu. Hún er athyglisverð fyrir okkur Íslendinga og hlýtur að vekja okkur alla til umhugsunar um það, hvort ekki sé tímabært fyrir okkur að staldra við og athuga þetta mál betur, hvort ekki sé rétt að vinda sér að því nú þegar að spara við okkur lítið eitt í utanríkisþjónustunni. í þessari grein eru tilnefnd rök, sem ég hef ekki nefnt. en ég vil gera að mínum rökum í þessu máli.



Herra forseti. Þeir hv. fyrirsvarsmenn ríkisstj., sem talað hafa við þessa umr., þeir hv. frsm. meiri hl. fjvn. (MJ) og hæstv. fjmrh. (GTh), hafa aðeins gefið mér tilefni til þess að koma hér í ræðustól aftur. Þeir hafa báðir vikið örlítið að till. mínum og grg. fyrir þeim eða ræðu minni um þessi efni. Hv. frsm. meiri hl., hv. 6. þm. Norðurl. e., gat þess hér við umr., sem og rétt er, að till. Alþb. við þessa afgreiðslu fjárlaga eru í alla staði byggðar á ábyrgum grunni, þannig að Alþb. mun fyrir sitt leyti stuðla að því, að fjárlög verði afgreidd tekjuhallalaust. Að öðru leyti hafði hann ýmislegt við till. mínar og annarra stjórnarandstæðinga að athuga, og er það nú lítið meira en næstum verður að vera við slíkar umr. Hann taldi sparnaðartill. mína og raunar báðar þær, sem ég hef gert, vera heldur óraunhæfar og deildi mjög á Framsfl. fyrir óábyrga afstöðu til afgreiðslu fjárlaga, og alveg sérstaklega deildi hann á afskipti hv. 1. þm. Austf. (EystJ) af afgreiðslu fjárlaga, bæði fyrr og nú, gat þess réttilega, að hann hefði ekki verið í miklum sparnaðarhug um afgreiðslu fjárlaga, meðan hann var fjmrh., hann hefði viljað hafa tekjuáætlun rúma, og sitt hvað fleira hafði hann við hans framkomu að athuga. Nú er það að sjálfsögðu ekki ætlun mín að halda uppi vörnum fyrir þann þm., sem hér var á deilt, Eystein Jónsson, eitt sinn verandi fjmrh. Miklu fremur þætti mér ástæða til þess að taka undir a.m.k. sumt af því, sem í gagnrýni hv. frsm. meiri hl. fjvn. kom fram. En á hinn bóginn verð ég að játa, að ég tel, að þessi ræðumaður hafi gert Eysteini Jónssyni ekki lítinn sóma, með því að mér fannst eiginlega ræða Magnúsar Jónssonar vera að meginparti sama ræðan, sem Eysteinn Jónsson jafnan flutti við afgreiðslu fjárlaga, meðan hann var fjmrh. Og mér þykir sýnt, að þrátt fyrir það að þessir tveir hv. alþm. eru nú ekki mjög sammála, þá geti Eysteinn verið ánægður með það, að hann mun barna hafa eignazt virðulegan og álitlegan lærisvein, sem nú heldur uppi þeim kenningum og fræðum, sem Eysteinn Jónsson jafnan varð að gera, meðan hann var fjmrh. Ræðu hæstv. fjmrh. og þeim atriðum, sem hann sérstaklega vék að mínum till. og minni ræðu, þykir mér rétt að svara. En áður en að því kemur, vil ég leiðrétta nokkurn misskilning, sem hjá hæstv. ráðh. virðist vera varðandi framkvæmd hjá vegagerð ríkisins. Hv. 1. þm. Austf. hefur nú að nokkru gert það, en þó ekki að því leyti, sem ég tel nauðsynlegt, til þess að ráðh. sé betur heima í því, með hverjum hætti eða hvert samband er á milli fjárlaga og framkvæmda í vegagerðinni. Það var mjög mikið um það, að inni í fjárlögum væru tiltölulega mjög lágar upphæðir til vegagerðar, 10, 15, 20 þús. og raunar einnig upphæðir, sem voru litlu hærri en þetta. Yfirleitt mun ekki vera unnið sérstaklega fyrir upphæðir, sem eru svona lágar. Þær eru allt öðruvísi til komnar inn í fjárlögin flestar. Þær eiga flestar þá sögu, að á fyrra ári hefur verið unnið fyrir dálítið meira í viðkomandi vegi en þá var lagaheimild fyrir, og margar af slíkum fjárveitingum ganga til þess að borga upp skuldir, sem á viðkomandi vegum hvíla. En upphæðirnar eru alls ekki þess eðlis. að þær þýði, að farið sé með þung og mikil verkfæri um langan veg til þess að vinna fyrir þetta. Það er vert, að þetta komi fram, það hefur ekki komið hér fram í umr. fyrr, og það er ekki nema eðlilegt, að þeir, sem ekkert sjá nema tölurnar, hugsi málið þannig, að hér muni vera fluttar til miklar vélar og vinnuflokkar til þess að framkvæma verk fyrir upphæð, sem kannske varla hrekkur fyrir flutningskostnaðinum einum saman. En þessu er ekki þannig varið. Og það er vissulega rétt, og ég fagna því eins og sumir aðrir ræðumenn, sem hér hafa talað, að yfirleitt hefur nú verið horfið að því ráði að miða framlög til vegagerðar við það, að stærri áföngum sé lokið en áður. Hins vegar held ég, að þetta sé ekki neinn árangur af baráttu hæstv. fjmrh. í þessu efni, heldur sé þetta fyrst og fremst árangur af þeirri breyttu kjördæmaskipan, sem upp hefur verið tekin, og ber að sjálfsögðu að þakka það hæstv. fjmrh., að svo miklu leyti sem hann átti þátt í kjördæmabreytingunni, því að mála sannast er það, að gamla fyrirkomulagið í þeim efnum ræktaði heldur upp skammsýni og smámunasemi, sem vænta má að þróun næstu ára geri heilbrigðari og verki í þá átt, að betur nýtist framkvæmdafé. En þótt þeir hv. talsmenn ríkisstj. telji það vera einhverja sérstaka dyggð af sinni hálfu, að þróunin hefur gengið í þessa átt í sambandi við veitingu vegafjár, og telji till. sínar um flugvallagerðir einnig miða að þessu sama o.s.frv., þá verð ég að vekja athygli á því, að þeir eru sjálfir ákaflega fjarri því að hafa tileinkað sér þessa stefnu í raun. Og fyrst þessi mál eru komin sérstaklega á dagskrá, sé ég ástæðu til þess að rifja upp, hvernig staðið hefur verið að fjárveitingum til millibyggðavega. Ég vil nefna það dæmi, að eftir að vitað var, hverri upphæð þar átti að skipta, sem eru 61/2 millj. kr. af benzínfé, þá gerði vegamálastjóri sínar till. þar um. Hann lagði til, að í Austurveg yrðu lagðar 2 millj. kr. Málefni þeirrar vegagerðar standa nú þannig, að áætlun liggur fyrir um það, að sá vegur muni geta tengzt vegakerfinu austanfjalls eftir 2 sumur hér frá, ef til hans verði veittar 2 millj. kr. á ári, og voru þeir útreikningar hans miðaðir við verðlag fyrir gengisbreytinguna. Það hefði því mátt ætla, að þeir, sem eru sérstakir talsmenn fyrir því að ljúka áföngum fremur en vera viða með verk á prjónum, hefðu gert ráðstafanir til þess, að þessa áætlun hefði ekki þurft að bera af leið, henni hefði ekki þurft að seinka, þeir hefðu því heldur haft tilhneigingu til þess að bæta við till. vegamálastjóra í þessum efnum heldur en draga úr þeim. Raunin varð hins vegar sú, að þeir komu sér saman um að lækka þetta framlag um 200 þús. kr., þ.e.a.s. innsigla það og tryggja það þar með, að þessi áætlun gæti ekki staðizt. Á hinn bóginn notuðu þeir þetta fé, sem þarna var af klipið, ásamt 100 þús., sem einhvers staðar annars staðar munu hafa verið klipnar af, til þess að ákveða, að hafin skyldi vegagerð á svonefndum Hellissandsvegi. Nú skal ég allra manna síðastur mæla gegn því, að sá vegur verði lagður. En mér þykir ástæða til þess að upplýsa og styðst þar við upplýsingar vegamálastjóra um það, hvers eðlis sú vegagerð er. Hún miðar að því að tengja saman þorpin Ólafsvík og Hellissand, og eins og ég hef áður tekið fram, er þar mikil nauðsyn vegagerðar. Vegur þessi á að liggja um svonefnt Ólafsvíkurenni, sem er fjall fram í sjó þar, þó þannig, að á fjöru er hægt að aka á milli þessara staða fyrir Ólafsvíkurenni. Vegamálastjóri hefur upplýst, að einmitt þennan veg, sem kostar allmargar millj. kr., verði að leggja í sem allra fæstum áföngum, kannske í einum áfanga, vegna þess að þegar farið verður að sprengja úr Ólafsvíkurenni fyrir veginum, þá hrynur grjót niður í fjöruna og sú leið, sem nú er notuð, mun teppast. En einmitt á þennan stað gerðu stjórnarliðar tillögu um að flytja 300 þús. kr. af Austurvegi og einhverjum öðrum vegi, sem vafalaust á ekki mjög langt í land, og er þessi fjárveiting því beinlínis til þess að teppa þær litlu samgöngur, sem nú eru á milli Ólafsvíkur og Hellissands. Þetta er nú framkvæmdin á hugmyndinni um að vinna verk í stórum áföngum og taka myndarlega á. Í sambandi við ummæli hæstv. fjmrh. um það, hvað afgreiðsla fjárlaga gengi rösklega, þá vil ég taka undir þau í einu og öllu, nema þar sem hann nefnir tölur. Þar virðist honum vera fyrirmunað að fara alveg rétt með. Hann mun hafa sagt það í ræðu einhvern tíma á s.l. hausti, að afgreiðsla fjárlaga mundi geta farið fram á svo sem eins og mánuði, eftir að fjárlög yrðu lögð fram. Þessa fullyrðingu sína þarf hann svo að reyna að rökstyðja með einhverjum hætti. Og hann gerir það með þeim hætti, að hann telur afgreiðsluna hafa farið fram á um það bil mánuði, vegna þess að fjárlagafrv. hafi verið vísað formlega til fjvn. hinn 8. febr., en meiri hl. fjvn. hafi undirskrifað nál. hinn 15. marz. Allt er þetta út af fyrir sig rétt. En þetta segir ekkert um það, hve langan tíma afgreiðsla fjárlaga tekur. Fjárlagafrv. var lagt fram fyrsta dag þingsins eftir þinghlé. Þá strax byrjaði fjvn. að vinna í málinu, og þess vegna er dagurinn 8. febr. í rauninni ekki viðkomandi vinnubrögðum fjvn. En jafnvel hvað sem allt gott má segja um vinnubrögð eins og t.d. í fjvn., - þar hefur verið rösklega unnið og því mótmælir enginn, - getur hæstv. fjmrh. ekki setíð á sér að fara þannig með tölur, að það gefur mönnum rangar hugmyndir. Það væri þingheimi ákaflega mikils virði, ef hæstv. ráðh. gæti lagt niður þennan sið sinn, þannig að alþm. gætu yfirleitt lagt trúnað á upplýsingar hans, án þess að þurfa alltaf að vera fullir tortryggni, eins og hann vissulega gefur tilefni til. Hann hefur gert sérstaklega að umtalsefni þá till. mína við þetta frv., að lækka beri rekstrarkostnað ráðuneytanna, utanríkisþjónustunnar, dómgæzlunnar, lögreglustjórnarinnar og skatta- og tollastofnana um 10%. Og hann spyr mig ýmissa spurninga í sambandi við það. Áður en ég svara þeim, sem mér þykir rétt og skylt að gera, vil ég aðeins minnast á það, að þessi till. er flutt af beinu tilefni þess, sem framkvæmt hefur verið og lögfest að tilhlutan ríkisstj. Ríkisstj. hefur sem sagt með efnahagslöggjöf sinni, þ.e.a.s. gengisfellingarlögunum, með lögfestingu sinni væntanlega á söluskatti, með ákvörðunum sínum um vaxtahækkanir o.s.frv. efnt til þess, að dýrtíðin í landinu hlýtur að rísa mjög hátt. Til þess að vera nú viss um að nefna ekki hærri tölur en raunveruleikinn mun sanna á næstu vikum og mánuðum, þá vil ég slá fram þeirri hugmynd, að dýrtíðin muni ekki hækka að meðaltali um nema 25%. Þá verða heimilin í landinu að mæta þessari hækkun án þess að fá nokkra tekjuhækkun. Þau verða að draga saman. Geta þau það? Hefur ríkisstj. spurt þau um það? Nei, hún hefur ekki gert það, Byggir hún till. sínar á einhverjum búreikningum? Nei, hún gerir það ekki. Hún gefur út tilskipun til heimilanna: Dragið þið saman. - Og svo segir ráðh., þegar gerð er till. um það, að þær stofnanir, sem hann á að stjórna, dragi saman um 10%, að mér hafi láðst að geta þess, hvernig eigi að gera það. Honum láðist líka að segja heimilunum, hvernig þau eiga að mæta hinni hækkuðu dýrtíð. Ég veit, að það eru til ýmis ráð til þess að mæta hækkuðum útgjöldum eða til þess að draga saman. Ráðh. hefur t.d. sjálfur sagt frá því hér í ræðu, að hann hafi í hyggju að kaupa stimpilklukku og setja hana upp í stjórnarráðinu, að því er mér skilst vegna þess, að starfsmenn þess hlaupi úr vinnu sinni eða séu ekki við, þegar þeir eigi að vera það. Ja, eitt ráðið er nú kannske að draga af kaupinu þeirra, þegar þeir slóra. En ef þeir skyldu nú afkasta meiru, þegar klukkan er komin, þá er líka hugsanlegt að komast þar af með færri starfsmenn. Ég get gefið honum þetta ráð. Annars ætla ég ekki að gefa honum ráð í einstökum liðum, en spurningum hans ætla ég að svara. Hann spurði alveg beint: Á að reka tíunda hvern mann, ef spara á 10%. Ég vil spyrja hann á móti: Þegar hann hefur gert ráðstafanir til þess að hækka dýrtíðina um 25%, en halda tekjum heimilanna óskertum, þ.e.a.s. óbreyttum, á þá að svelta fjórða hvern mann, á að hætta að klæða fjórða hvern mann? Síðan spyr hann mig: Hverja á að reka? Ég vil spyrja hann: Leggur hann fram lista til handa heimilunum og segir þar, hver börn á að svelta eða hætta að klæða eða hvaða fjölskyldumeðlimi? Nei, hann gerir það ekki. Hann spyr: Á að lækka laun hjá starfsmönnunum? Ég svara: Þeirra laun hafa raunverulega verið lækkuð með þeim aðgerðum, sem hann sjálfur hefur framkvæmt. En ég vil spyrja hann alveg hliðstæðrar spurningar: Hvernig á að haga hliðstæðum liði heimilishaldi? Á að hætta að kaupa kjöt? Á að hætta að kaupa fisk? Hvað á að spara? Hann hefur ekki sagt frá því enn þá. Þegar hann hefur gert grein fyrir þessum hlutum að sínu leyti, þá mun ég reyna að gera það einnig að mínu leyti. Ég vil benda honum á það, að tillaga mín er gerð beinlínis í samræmi við þá stefnu, sem hann hefur markað. Hann vill halda því fram, að ef eigi að framkvæma þessa stefnu í stjórnarráðinu, þá sé þar vá fyrir dyrum, þetta sé ekki hægt. Alveg því sama held ég fram um hans stefnu í þjóðfélaginu sjálfu. Ég held, að hans stefna sé einmitt slík, að það sé vá fyrir dyrum í þjóðfélaginu og þetta verði ekki þolað. Það þarf að rannsaka, hvað hægt er að spara, og til þess þarf þrotlausa vinnu, segir ráðherrann. Hefur hann lagt þrotlausa vinnu í það að finna út, hvað sé hægt að spara á heimilunum? Það verður fróðlegt að sjá árangurinn af þeirri vinnu, þegar hann birtist. Nei, þessi mótmæli ráðh. gegn því að spara nokkurn skapaðan hlut í stjórnarráðinu og þeim stofnunum, sem undir það heyra beint, eru auðvitað þess eðlis, að til þess vantar hann vilja. Það eru allt aðrir aðilar, sem hann hefur hugsað sér að láta spara. Það er þjóðin sjálf. Og hans stefna, ef hún ætti fyrir sér að standa, leiðir að sjálfsögðu til þess, að það verður haldið áfram öllu bruðli og það verður aukið á hærri stöðum, en til þess þykir þjóðin ekki of góð að leggja nokkuð að sér og spara hjá sér.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér neitt í þær almennu fjárlagaumr., sem hér fara fram, heldur aðeins mæla fyrir nokkrum brtt., þeim brtt., sem ég flyt ásamt nokkrum öðrum þm. Það er að vísu sá galli á, að þeim till. hefur ekki enn verið útbýtt, en ég verð nú samt að fara um þær nokkrum orðum. Þessar till. eru fimm að tölu, og lúta þrjár þeirra að samgöngugr., en tvær að 20. gr. Fjórar þessara till. flyt ég ásamt þeim 1. þm. Norðurl. v. (SkG), 5. þm. Norðurl. v. (BP) og 11. landsk. þm. (GJóh). Fyrst mun ég ræða brtt., sem er við brtt. fjvn. á þskj. 174 og er við vegakaflann, um það, að inn komi nýr liður, sem verði 85. liður, Siglufjarðarvegur ytri. Þessi brtt. okkar er á þá lund, að til Siglufjarðarvegar ytri verði veittar 800 þús. kr. á þessum lið. Á fjárl. fyrir árið 1959 voru veittar til Siglufjarðarvegar ytri 500 þús. kr. og auk þess 200 þús. kr. af millibyggðavegafé, eða samtals 700 þús. kr. Nú er í þessu fjárlfrv. aðeins gert ráð fyrir 200 þús. kr. fjárveitingu af millibyggðavegafé til þessa vegar, eða réttara sagt það er í till. fjvn., og það er gert skv. till. vegamálastjóra. En við þm. Norðurl. v. komum saman á fund á sinum tíma og athuguðum þær vegatill., sem komu frá vegamálastjóra, og við urðum sammála um það þar að leggja einróma til við fjvn., að fjárveiting til þessa vegar, Siglufjarðarvegar ytri, yrði 1 millj. kr. að upphæð. Sú till. hefur ekki fengizt tekin til greina, heldur er, eins og ég sagði áðan, aðeins gert ráð fyrir 200 þús. kr. af millibyggðavegafé í þessu skyni. Þess vegna flytjum við, þessir þm., sem að þessari till. stöndum, till. um, að veittar verði 800 þús. kr. á þessum lið. Þá verður heildarfjárveitingin til þessa vegar 1 millj. kr., eins og við þm. Norðurl. v. allir vorum sammála um að leggja til. Það þarf ekki að eyða orðum að því hér, hversu samgönguerfiðleikar við Siglufjörð eru miklir. Það er að vísu bilfær vegur þangað yfir stuttan sumartíma, en að öðru leyti eru samgöngur við Siglufjörð ákaflega erfiðar, eins og allir vita, sem nokkuð þekkja til. Og bætist þó þar við það nú, sem ég mun síðar koma að, að nýlega hafa lagzt niður flugsamgöngur við Siglufjörð. Siglufirði er því mikil nauðsyn á bættum samgöngum, og samgöngur við Siglufjörð á að bæta til frambúðar þannig að leggja þennan ytri Siglufjarðarveg eða Strákaveg, sem kallaður er. Og eins og menn vita, þá er það gert með þeim hætti, að sprengd verða göng í gegnum það klettabelti, sem kallað er Strákar, en vegur síðan lagður um Úlfsdali, Dalaskriður og inn Almenninga. Með þeirri fjárhæð, sem veitt var til þessa vegar í fyrra, hefur þegar verið kannað vegarstæðið á Almenningum. Eins hafa verið gerðar tilraunir varðandi það að sprengja þarna jarðgöngin, og þessar tilraunir virðast gefa góða raun. En þessu þarf að halda áfram, og það er áreiðanlegt, að það verða Siglfirðingum ákaflega mikil vonbrigði, ef þessi fjárveiting er svo að segja felld niður. Það er að sjálfsögðu rétt, að kostnaður við þessa vegagerð, Strákaveginn, verður ákaflega mikill, og það er eins og hv. þm. er kunnugt, að það er gert ráð fyrir því að leysa það mál með lántökum, og varðandi það efni liggur nú fyrir þáltill., og ég mun ekki ræða það hér. En það er öllum ljóst, að Siglufjörður þarf á betri samgöngum að halda. Siglufjörður er mikil atvinnustöð, þar er ein stærsta síldveiðistöð landsins, þar er atvinnulíf mikið yfir sumartímann, þar eru margir aðkomumenn og leið margra liggur þangað. Siglfirðingar hafa lagt á undanförnum árum ákaflega drjúgan hlut til þjóðarbúsins, átt mikinn hlut að gjaldeyrisöflun þjóðarinnar, og það er þess vegna eðlilegt, að Siglfirðingar telji sig eiga nokkra kröfu á hendur því opinbera, enda þótt það sé fjarri mér að halda því fram, að hið opinbera hafi ekki að ýmsu leyti gert vel við þá á undanförnum árum. En aðeins í sambandi við þessa brtt. vildi ég drepa á það, og það er leitt, að formaður fjvn. fer burt, að fjvn. virðist hafa breytt þarna lið 34 í sínum brtt., þar sem stendur: Siglufjarðarvegir með 500 þús. kr. Í till. frá vegamálastjóra stóð: Siglufjarðarvegur 500 þús. kr. En það hefur alltaf verið í fyrri fjárl. greint á milli þessa tvenns, Siglufjarðarvegar og Siglufjarðarvegar ytri. Vegamálastjóri áætlaði þessa upphæð 500 þús. kr. til Siglufjarðarvegar og gerði ráð fyrir því, að þá upphæð þyrfti að nota til þess að malbera veg, sem búið er að byggja upp frá Stafá og til Haganesvíkur. Það voru allir þm. kjördæmisins sammála um þessa till. og töldu það eðlilegt. Og mér er kunnugt um, að vegamálastjóri lítur svo á, að þessari fjárhæð verði varið til Siglufjarðarvegar í þessu skyni, sem ég hef drepið á. Og komi ekki fram aths. við það hér, þá lít ég svo á, að þm. kjördæmisins séu allir sem fyrr sammála um þá ráðstöfun. En helzt hefði ég viljað líta á þessa breyt., sem þarna er gerð, sem prentvillu, því að hún hefur verið gerð án þess, að samráð hafi verið haft við mig. Þá er það næsta brtt., sem ég ásamt sömu mönnum flyt, hún er við kaflann um hafnir. Það er við lið 27 þar, sem er Hofsós, en samkvæmt till. fjvn. á þskj. 174 er gert ráð fyrir að veita til Hofsóshafnar 250 þús. kr. En í þeirri brtt., sem við flytjum, er lagt til, að í staðinn fyrir 250 þús. kr. komi 350 þús. kr. Í fjárl. fyrra árs voru veittar 200 þús. kr. til Hofsóshafnar. Bætt hafnarskilyrði eru lífsskilyrði fyrir Hofsósbúa. Íbúar Hofsóss stunda sjávarútveg og lifa eingöngu af því að sækja sjó, ef svo má segja. Þar eru efnilegir sjómenn og ágætir, en það hefur vegna lélegra hafnarskilyrða og vöntunar á bryggju verið nær ómögulegt að hafa nema opna, litla vélbáta þar. Á s.l. ári voru þó fengnir þangað 2 þilfarsbátar nokkru stærri, sem miklar vonir voru við bundnar, en það sorglega atvík gerðist, sem hér þarf ekki að rifja upp, að á s.l. hausti fórst í aftakaveðri annar þessi bátur í Hofsóshöfninni og við bryggjuna á Hofsósi. Það er ekki of sterkt að orði kveðið, að ég hygg, að það mundu vera miklar líkur til þess, að þetta stórkostlega og sviplega slys hefði ekki viljað til, ef það hefði verið búið að lengja bryggjuna á Hofsósi. Lenging bryggjunnar hefur verið undirbúin. Það er ætlunin að bæta steyptu keri við bryggjuna á næsta sumri. Það er áætlað, að það kosti að koma því fyrir yfir 1100 þús. kr. Frekari framkvæmdir þar eru svo nauðsynlegar til þess að nokkurt öryggi verði þarna í höfninni. Fjárveiting þessi, 250 þús. kr., er að mínum dómi allt of lág, til þess að hægt verði að hrinda þessu í framkvæmd. Við allir þm. Norðurlandskjördæmis vestra og landskjörnir þm. þaðan lögðum það til einróma í till, okkar til fjvn., að þessi liður yrði hækkaður í 350 þús. kr., eins og við nú gerum till. um. Það er að sjálfsögðu, að þetta sviplega áfall, sem þarna varð á Hofsósi í vetur, verður ekki bætt, en það mundu þó vissulega verða sárabætur íbúum þessa staðar, ef þeir fyndu það, að hér á Alþ. ríkti skilningur á þeirra málum og þeirra þörf. 3. brtt., sem ég flyt svo ásamt sömu þm., er aftur við 20. gr., það er til flugvallagerðar. Það er um það, að þar komi inn nýr liður, Siglufjörður með 300 þús. kr. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég áður sagði um þá samgönguerfiðleika, sem eru og hafa verið við Siglufjörð. Nokkuð hefur það bætt úr þeim samgönguerfiðleikum, sem Siglfirðingar hafa átt við að búa, að um s.l. 15 ára skeið hefur verið haldið uppi flugsamgöngum þangað með sjóflugvél, og þó að þær ferðir hafi stundum verið stopular, þá hefur það þó bætt mjög mikið úr. Þessum ferðum hefur verið haldið uppi með einni flugvél Flugfélags Íslands, Katalínuflugbáti. En nú hefur svo slysalega viljað til, að þessi vél hefur bilað, eða það þarf að fara fram á henni viðgerð, svo að fyrir nokkru hafa flugsamgöngur við Siglufjörð algerlega fallið niður. Það er með öllu óviðunandi. En það er sýnilegt, að á þessu verður ekki full bót ráðin, fyrr en gerður er flugvöllur á Siglufirði. Það þarf að koma málunum í það horf, að það sé hægt að halda uppi nokkurn veginn öruggum flugsamgöngum við þennan stað, sem hefur verið og er svo þýðingarmikill í atvinnulífi landsmanna. Það munu nú því miður ekki liggja fyrir fullnægjandi athuganir á því, hvernig hægt verði að gera þarna flugvöll, en það er álit kunnugra manna, að það muni vera hægt að gera þarna sæmilegan flugvöll með tiltölulega auðveldum hætti. Það liggur nú fyrir hér þáltill, varðandi athugun á flugsamgöngum við Siglufjörð. En við, sem þessa brtt. flytjum og leggjum til, að þetta fé verði veitt til flugvallargerðar á Siglufirði, teljum það eðlilegt að veita þessa fjárveitingu til byrjunarframkvæmda. Um þessa brtt. skal ég svo ekki fara fleiri orðum. 4. brtt. flyt ég svo enn ásamt sömu þm., er áður greinir, og .hún er við samgöngumálagreinina og lýtur að brúakaflanum, og hún er um það, að þar komi inn nýr liður á eftir Egilsá í Norðurárdal í Skagafirði. Það er Jökulsá eystri í Skagafirði hjá Merkigili 400 þús. kr., þ.e.a.s. að lagt er til, að það séu veittar 400 þús. kr. til þess að gera brú á Jökulsá eystri í Austurdal í Skagafirði. Austurdalur í Skagafirði er blómlegur og búsældarlegur dalur. Það er talið, að eitt sinn hafi verið í Ábæjarsókn, sem þar er, 20 bæir. Nú er því miður svo komið, að í hinni fornu Ábæjarsókn eru aðeins 2 bæir byggðir, Skatastaðir vestan ár, sem eru í vegasambandi, en austan ár Merkigil, sem er einnig fyrir framan Merkigil, sem er ákaflega torfært, eins og allir þeir vita, sem þangað hafa komið. Þessi bær, Merkigil, er því algerlega einangraður nú og í engu akvegasambandi við byggðina að öðru leyti. Á þessum bæ, Merkigili, hefur nú búið s.l. 16 ár ekkjan Monika Helgadóttir ásamt börnum sínum, en áður hafði hún búið þar mörg ár með bónda sínum, Jóhannesi Bjarnasyni. Öll þessi ár, sem Monika hefur búið þarna, hefur hún búið þar með frábærum myndarskap, ég vil segja með alveg einstæðum myndarskap. Ég hygg að það sé leitun á býli, sem er jafnánægjulegt og myndarlegt að koma á eins og að Merkigili, því að þar er allt með jafnfrábærum myndarskap, jafnt úti sem inni. Ég gæti hugsað mér það, að ýmsir af hv. þm. hafi lesið bókina „Konan í dalnum og dæturnar sjö“ eftir Guðmund Gíslason Hagalín. Og hafi þeir lesið þá bók, þá þarf ég ekki að fara fleiri orðum um þetta málefni. En þarna hefur Monika Helgadóttir búið með dætrum sínum sjö og einum syni og komið þeim öllum til manns með hinum mesta myndarskap. Og það er hægt í einni setningu að segja það, að saga hennar er hetjusaga. Hið opinbera hefur líka viðurkennt það, að hennar saga væri hetjusaga. Þessi kona hefur verið gerð að heiðursfélaga í Búnaðarfélagi Íslands. Það hygg ég að fágætt sé. Og þessi kona hefur líka verið heiðruð, fengið kross, sem líka er fremur fágætt um konu. Þarna vill Monika Helgadóttir búa áfram, og þarna vilja dætur hennar margar og börn búa áfram. Og það er svo mikill hugur í þessari fjölskyldu, að nú hafa þau sótt um það að stofna þarna nýbýli, og það stendur til, að það verði reist þarna nýbýli, og þá mætti kannske vænta þess í framtíðinni, að býlum fari aftur að fjölga í Ábæjarsókn. En hvað sem góðum vilja líður og ásetningi hjá þessu kjarnmikla og góða fólki, sem þarna býr, þá er það alveg útilokað, að þarna geti til lengdar byggð haldizt, ef áfram á að búa við þá einangrun, sem þarna er. Ef það á að halda þessari byggð við, þá verður hún að komast í vegasamband og fá brú yfir þessa á. Verkfræðingur hjá vegamálastjóra hefur gert lauslega áætlun um kostnað við að byggja brú yfir Jökulsána, Jökulsárgljúfrið, brú, sem nægði til þess, að yfir hana gætu farið jeppar og léttir traktorar, og hann áætlaði kostnaðinn s.l. sumar 400 þús. kr. Það er nú ekki stærra, sem um er að ræða, og ég vil segja það, að nú geta hv. þm. sýnt manndóm sinn og hug til þessarar konu með afstöðu sinni til þessarar brtt., sem við höfum hér flutt. 5. og síðasta brtt., sem ég mun ræða hér um og ég flyt ásamt 1. þm. Norðurl, v., 5. þm. Norðurl. v. og 4. þm. Norðurl. e., er breyt. við 20. gr., þ.e.a.s. við 109. brtt. hjá fjvn. á þskj. 174. Það er að bæta þar við nýjum lið, c-lið, til vélakennsluverkstæðis á Hólum í Hjaltadal, 250 þús. kr. Það hefur v erið sent erindi til fjvn. um þetta atriði, en hún hefur ekki getað fallizt á að taka þessa fjárveitingu, þennan lið, upp í sínar till. En það þarf ekki að eyða mörgum orðum að því, hvílík verðmæti eru fólgin í vélum þeim, sem bændur rafa aflað sér, og það þarf ekki að fjölyrða um það, hversu geysilega þýðingarmikið það er, að menn kunni að fara með þær vélar og kunni að hirða þær vélar. Það er þess vegna alveg áreiðanlegt, að fátt er bændaefnum kennt þarfara en einmitt það. En til þess að búfræðingar geti fengið nægilega og hæfilega kennslu í þessum efnum á bændaskólanum, er talið, að það þurfi að koma þar upp slíkum vélaverkstæðum. Og mér er óhætt að segja, að Búnaðarfélag Íslands hefur mælt með þessu erindi. Það hefur mælt með því, að það væri komið upp á Hólum slíku vélakennsluverkstæði. En það er áætlað, að bygging slíks verkstæðis mundi kosta 250 þús. kr., en síðan mundi svo þurfa til að koma nokkur fjárveiting til nauðsynlegra véla og áhalda þar. Ég sé, að hv. fjvn. hefur tekið upp einmitt í þessa liði, sem þarna er um að ræða, fjárveitingu allríflega til Hvanneyrar. Það skal sízt talið eftir. En ég verð að telja það sanngjarnt, að það sé líka litið til Hóla og þessi fjárveiting veitt.