Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Baldvinsson Jeg gat þess við 2. umr. þessa máls, að jeg myndi ef til vill koma með brtt. við 1. gr. frv.. í þá átt, sem jeg þá gerði athugasemd um. Nú liggur þessi brtt. fyrir á þskj. 71, og hljóðar svo, að í staðinn fyrir „dómsmálaráðuneytisins“ komi: bæjar- eða svejtarstjórnir, þar sem happdrættið fer fram. Þessi brtt. mín er bygð á því, að það geti oft verið um svo lítilfjörlegt að ræða, smærri happdrætti úti um sveitir, að þá sje það alt of mikil fyrirhöfn að fara að senda beiðni til stjórnarráðsins um það; þess vegna vil jeg láta bæjar- og sveitarstjórnir um það, og einkum af því, að þetta frv. fer fram á það að banna happdrætti innan fjelaga. Það gengur lengra en áður hefir verið gert, þar sem ekki munu hafa verið lögð höft á slíka starfsemi innan fjelaga. Þess vegna kom jeg fram með þessa brtt. Vona jeg að hv. deild geti samþykt hana.

Forsætisráðherra (JM): Mjer skilst, að við hv. 2. þm. Reykv. sjeum sinn á hvorri skoðun um happdrætti, og sennilega hlutaveltur líka. Hv. þm. vill auðsjáanlega gera mönnum sem allra hægast fyrir að fá leyfi til að halda happdrætti, en jeg vil ekki, að aðgangurinn að því sje greiður. Jeg álít nefnilega, að hvorki slíkar hlutaveltur nje happdrætti sje mjög æskileg. Jeg hygg, að hjer í bænum, að minsta kosti, sjeu menn farnir að finna til þess, að hlutaveltur eru orðnar hreinasta plága, því að bæði rekur einatt hver hlutaveltan aðra, og stundum eru fleiri haldnar á einum og sama degi, enda hefir líka bæjarstjórnin talað um það, að henni þætti þetta ekki gott. Jeg hygg líka, að menn yrðu fljótt þreyttir á því, ef svo að segja hver maður hefði leyfi til að halda happdrætti. Jeg tel vel fallið, að dómsmálaráðuneytið veiti þessi leyfi. Jeg hefi tekið þá afstöðu um sinn, að neita svo að segja öllum um leyfi til að hafa happdrætti. Það er aðeins eitt einasta fjelag, sem fengið hefir slíkt leyfi árlega, og mætti segja, að það hafi fengið hefð á því. Annars hefi jeg altaf neitað, og jeg skal geta þess, að jeg tel, að rjett væri að takmarka mjög hlutaveltur. Sem sagt, skoðanir okkar hv. 2. þm. Reykv. eru hvor á móti annari, og vil jeg ekki orðlengja frekar um þetta að sinni, en vitanlega verða hv.þm. að greiða atkvæði um þetta mál eftir því, hvort þeim þykir æskilegra, að mikið verði eða lítið um happdrætti. Því að það mega hv.þm. vera vissir um, að ekki mun verða mikil fyrirstaða hjá einstökum bæjar- eða sveitarstjórnum um að leyfa happdrætti. Slík happdrætti eru vanalega í góðu skyni, en samt álít jeg, að þau eigi að takmarka. Þá þykir hv.þm. undarlegt, að það skuli vera aðrir, sem leyfi hlutaveltur en happdrætti. En hlutaveltur eru meir bundnar við sveitirnar og bæina, þar sem þær eru haldnar, heldur en happdrættin. Það er oft tilgangurinn að selja happdrættismiða um alt landið.

Frsm. (Árni Jónsson) Jeg vil aðeins geta þess, í sambandi við það, sem kom fram við 2. umr. þessa máls, að till., sem fór í sömu átt og brtt.hv. 2. þm. Reykv., kom til umr. í allshn., en við sáum ekki ástæðu til að taka upp þessa breytingu, og hljótum því enn að leggja á móti henni. Að öðru leyti óska jeg ekki að fara að ræða um málið, en get vísað til þess, sem hæstv. forsætisráðherra hefir sagt í ræðu sinni.

Jón Baldvinsson Í raun og veru dró hæstv. forsætisráðherra það út úr ummælum mínum, sem jeg ekki hefi látið í ljós, og hóf ræðu sína með því að segja, að við hefðum sitt hvora skoðun, að jeg vildi hafa mikið af þessum samkomum, en hann ekkert. Jeg hefi ekkert um það sagt, og þess vegna getur hæstv. ráðherra (JM) ekki dregið þetta út úr mínum ummælum, hvorki nú nje fyr. En jeg verð að segja það alment um málið, að jeg get gjarnan verið með því að setja þröng lög, en jeg álít, að í samningn þeirra eigi að líta á það, á hvern hátt slíkum lögum verði best framfylgt. Jeg held, að það muni verða farið afskaplega í kringum þessi lög. Hvað veit dómsmálaráðuneytið t. d. um, þótt haldið kunni að verða happdrætti innan fjelags vestur á landi? En væri það, sem jeg vil vera láta, að bæjar- og sveitarstjórnir hefðu umráð yfir þessu, þá mundu slík undanbrögð ekki höfð. Þetta er það, sem snertir framkvæmd laganna, og það verður hæstv. forsætisráðherra að játa, að svona verður framkvæmdin auðveldari, þó að líklegra sje, að það komist fram, sem hæstv. ráðherra vill vera láta. Hæstv. ráðherra sagði, að hlutaveltur væru orðnar plága, og það er náttúrlega rjett að sumu leyti. En út af því, sem hæstv. ráðherra benti á, að það væri undarlegt hjá mjer að vilja láta sveitar- og bæjarstjórnir veita leyfi til happdrætta, en láta hitt standa, að lögreglustjóri veitti leyfi til þess að halda hlutaveltur, þá vil jeg henda á, að stjórnin hefir sjálf gefið það fordæmi, að hún skifti þessu á milli dómsmálaráðuneytisins og lögreglustjóra, og hefi jeg látið þá skiftingu halda sjer, og þess vegna getur hæstv. forsætisráðherra ekki fundið því neitt til foráttu, að jeg hefi látið það standa. Hæstv. ráðherra vildi láta það líta svo út, ef mín brtt. yrði samþykt, sem hver maður hefði þá leyfi til þess að halda happdrætti, en mjer finst líklegast, ef lögin verða samþykt óbreytt, að það muni verða meira um happdrætti heldur en ef mín brtt. verður samþykt; en mjer finst eðlilegra að eftirlitinu verði þannig fyrir komið, hverjir sem með það eiga að fara, að það sje virkilega hægt að líta eftir því, að lögin verði ekki brotin.

Forsætisráðherra (JM): Jeg vil taka það fram um happdrætti innan fjelaga, sem kallað er, að það á sjer oft stað, að miðarnir eru boðnir víða til sölu. T. d. hefir það komið fyrir, þegar happdrætti hefir verið haldið af fjelagi, er heima á í nágrenni Reykjavíkur, að miðarnir hafa verið boðnir til sölu hjer á götum bæjarins, en að þetta hefir ekki verið tekið fyrir, stafar af því, að það er vafasamt, hvort til eru nokkur viðurlög við slíku. - Hv. 2. þm. Reykv. segir, að það sje ekki rjett hjá mjer, að hann sje að gera mönnum greiðara fyrir að halda happdrætti. Hv. þm. hlýtur að sjá það sjálfur, að það er það, sem hann er að gera og vill gera.

Já, löglega

Já, löglega; jeg held mjer sje óhætt að segja það, af því að jeg þekki betur til trúarinnar á happdrætti til fjársöfnunar, að það verður víst mjög sjaldgæft, að neitað verði um slík leyfi eftir hans tillögu.

Magnús Jónsson Jeg ætla ekki að taka þátt í umr. um brtt. á þskj. 71, nje heldur fara að ræða málið alment. Jeg vildi aðeins vekja máls á því, að það er dálítið óviðkunnanlegt, að í fyrirsögn frv. eru tekin upp útlend orð, sem sýnast vera alveg óþörf og töluvert til lýta. Íslensku orðin hafa fengið svo mikla venju á sig, að það er óþarft að útskýra þau. Nú má vona, að þetta frv. verði samþykt óbreytt, og er því ekki annað ráð til að breyta þessu, sem jeg hygg, að hv.þdm. muni vilja samþykkja, en að bera fram skriflega brtt. Hún snertir aðeins fyrirsögn frv. og er um það, að útlendu orðin verði feld niður. Vil jeg leyfa mjer að afhenda hæstv. forseta hana, með tilmælum um, að greitt verði fyrir henni, því að bæði er hún of seint fram komin og þar á ofan aðeins skrifuð. Verði brtt. á þskj. 71 feld, þá verður þessi brtt. mín til þess, að málið þarf aftur að fara upp í hv.Ed., en engin hætta getur málinu stafað af því svona snemma á þingi.

Forsætisráðherra (JM): Jeg vil láta þess getið, að jeg tel það ekki saka frv., þó að þessi brtt. verði samþykt. Að vísu álít jeg hana ekki nauðsynlega, því að orðin „lotterí“ og „tombólur“ eru býsna mikið notuð og hafa verið notuð lengi, svo að jeg teldi það ekki saka, þótt þau stæðu í innilokunarmerkjum. Annars get jeg látið brtt. liggja milli hluta.

Jón Baldvinsson Það horfir dálítið öðruvísi við um þetta mál heldur en hið næsta hjer á undan, að jeg hefi hjer reynt að færa frv. til hins upphaflega búnings síns, er það var í þá er það kom frá hæstv. stjórn, og þykist jeg því mega telja mjer vísan stuðning hæstv. atvrh. (MG). Hv. Ed. gerði þá breytingu á 4. gr. frv., að þegar 4/5 hlutar leyfistímans sjeu liðnir, megi taka raforkuvirki eignarnámi. Þetta þykir mjer óþarflega langur tími og muni geta orðið sveitarfjelögum og bæja til stórbaga. Því vil jeg breyta þessu aftur, en sem varatill. ber jeg fram, að í stað 4/5 komi helmingur leyfistímans. Þá hefir og hv.Ed. gert breytingu á 6. gr., sem ekki er til bóta, en jeg kem þó ekki fram með neina brtt. þar við.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það er rjett hjá hv. 2. þm. Reykv. (JBald), að hann vill nú breyta frv. í það horf, sem það var þá er það kom frá stjórninni. En þótt svo sje, finst mjer breyting Ed. ekki svo mikils verð, að rjett sje að hrekja málið milli deilda með því að gera á því breytingar að nýju hjer í deildinni. Mjer er kunnugt um það, að sumstaðar eru sveitir að kikna undir raforkustöðvunum og yrðu fegnar að losna við þær. En þótt komið geti fyrir, að sveitarfjelög eða bæjar vilji fá raforkuvirki til umráða, þá má ekki heldur gleyma hinu, að sá, sem byrjar á slíku fyrirtæki, hefir lagt fje sitt í hættu, og því er ef til vill tæpast rjett, að einkaleyfið sje hægt að taka af þeim á öðru eða þriðja ári. Að vísu mætti segja, að það sje ekki alósanngjarnt, þar sem fult endurgjald á að koma fyrir. Af þessum ástæðum mun jeg greiða atkvæði á móti brtt.

Klemens Jónsson Jeg álít, að brtt.hv.Ed. á 4. gr. frv. sje til mikilla bóta. Jeg er viss um það, að enginn fer að leggja í þann kostnað að reisa raforkustöð, ef hann má undir eins eiga það á hættu, að sveitarfjelagið komi og segi: „Nú tökum við þetta fyrirtæki eignarnámi.“ En við því má búast, að svo geti farið, ef brtt. á þskj. 63 er samþykt. Varatillagan er dálítið skárri, en jeg felli mig þó vel við að hafa takmarkið 4/5 eins og í frv. er. Þá er fyrst full trygging fyrir því, að einstakir menn noti sjer heimildina og geti haft von um arð af fje sínu.

Frsm. (Jón Kjartansson) Fyrir hönd meiri hl. allshn. legg jeg á móti báðum brtt. á þskj. 63. Meiri hl. er eindreginn með frv. eins og það er nú.

Jón Baldvinsson Jeg bið menn að athuga það, að sveitar- eða bæjarfjelag ræðst því aðeins í það að neyta þessa rjettar, að það sje því fyrir bestu, og þá um leið ríkinu fyrir bestu. Og mjer finst, að löggjöfin eigi fremur að hugsa um rjett fjöldans heldur en einstakra manna. Það getur staðið þannig á, að sveitar- eða bæjarfjelag geti fengið mörgum sinnum ódýrara rafmagn frá t. d. stöð, er rekin væri með vatnsafli, þegar á öndverðum einkaleyfistímanum. Segjum nú, að hann sje 10 ár. - hvaða vit væri þá í því að láta sveitarfjelagið verða að bíða í 7–8 ár áður en það getur neytt eignarnáms? Og ekkert þarf að óttast, þó að brtt. mín sje samþykt, því eins og andmælendur tóku fram, kemur fult endurgjald fyrir þær raforkustöðvar, sem teknar eru eignarnámi.

Magnús Jónsson Jeg vil skjóta því til þeirra hv.þm., sem börðust svo vel fyrir því áðan að halda í útlendu orðin, að ef þeir vilja vera sjálfum sjer samkvæmir, ættu þeir nú að bæta inn í fyrirsögn frv. þessa „Elektrisk Anlæg“ eða einhverju slíku, í svigum, á eftir „raforkuvirki“. Yrðu þá, ef þessari reglu er haldið, fyrirsagnir íslenskra laga hin fróðlegasta orðabók yfir útlend mál.

Magnús Torfason Jeg mæli með því, að varabrtt. hv. 2. þm. Reykv. (JBald) verði samþykt. Það getur verið algert nauðsynjamál fyrir sveitarfjelag að neyta forkaupsrjettar. Og mjer finst, að ef ekki má miða við einkaleyfistímann; þá sje hjegómi að vera að klippa 1/5 af honum, því að það munar sáralitlu. En jeg vil ekki, að neitt það sje lögfest, er getur skaðað sveitarfjelögin, og við höfum engan rjett til þess að setja slík lög. Það hefir verið talað um, að ekki megi breyta staf eða kommu frá því, sem hv.Ed. vill vera láta, til þess að þurfa ekki að hrekja málin milli deildanna. En þessi hv. deild á að vera svo rjetthá, að hún þurfi ekki að sitja og standa eins og hv.Ed. vill. En það og ekkert annað lá í orðum hæstv. atvrh.

Jakob Möller Jeg vil spyrja hv.þm. sem eru á móti brtt., hvort þeir vilji þá ekki til samræmis koma með brtt. við stjórnarskrána, því að það var talað um, að þrátt fyrir friðhelgi eignarrjettarins megi taka eignir af mönnum, ef almenningsheill krefur. Hjer gildir alveg hið sama, því það, sem varðar heill bæjar- eða sveitarfjelags, varðar að sjálfsögðu almenningsheill.

Frsm. (Jón Kjartansson) Jeg vil benda hv. 3. þm. Reykv. (JakM) á það, að þar sem hann vitnaði í stjórnarakrána, þá er það ekki rjett. Heimild sú, er stjórnarskráin ákveður, fæst aðeins með lögum, er Alþingi setur, en hjer eru það sveitarstjórnir, sem eiga að hafa úrskurðarrjett.

Jakob Möller Það er engin mótsögn í því, sem jeg sagði, því að þótt gefa þurfi heimild til þess að gera eignarnám, þá er gengið á móti reglunni, ef bannað er með lögum að gera eignarnám. Ákvæði frv. þessa ganga því í berhögg við anda stjórnarskrárinnar. 

Jón Baldvinsson Þetta tilfelli er alls ekki víst, að komi til, en menn gætu t. d. gert samninga um að útvega einhverju sveitarfjelagi orku til ljóss og hita o. fl., en síðar gætu orðið ýmsar breytingar og framkvæmdir, sem gerðu það að verkum, að sama sveitarfjelag gæti átt kost á ódýrari orku úr annari átt bæði til ljósa, hitunar, iðnaðar o. s. frv. Maður gæti t. d. hugsað sjer virkjun Sogsfossanna; hvílíkur þröskuldur þessi lög geta orðið fyrir sveitarfjelag, sem vildi fá orku þaðan. Væri ekki rjettara að láta lögin vera þannig, að sveitarfjelögin gætu náð þessum stöðvum í sínar hendur hvenær sem er, ef þess þyrfti við, án þess að aðrir hefðu neinn skaða af því?

Frsm. meiri hl. (Pjetur Ottesen) Eins og nál. á þskj. 62.ber með sjer, hefir meiri hl. allshn. ekki fundið ástæðu til að mæla með þessu frv. Í greinargerð frv. er aðallega bygt á því, að Hafnarfjörður sje orðinn svo fólksmargur, að hann hafi fólksfjölda á við aðra kaupstaði, sem sjeu kjördæmi sjer, og að það hafi verið venja undanfarið, að kaupstaðir hafi verið gerðir að sjerstökum kjördæmum, þegar fólksfjöldinn hafi verið orðinn hlutfallslegur við önnur kjördæmi á landinu. Það, sem einkum ber til þess, að aðrir kaupstaðir landsins, þeir sem ekki voru sjerstök kjördæmi áður en þeir fengu kaupstaðarrjettindin, eins og t. d. Vestmannaeyjar, hafa verið gerðir að sjer kjördæmum, mun einkum og sjer í lagi hafa grundvallast á því, að atvinnuvegir þessara kaupstaða voru orðnir gerólíkir atvinnuvegum þeirra hjeraða, sem þeir voru áður hluti af. Það má í þessu sambandi t. d. benda á Seyðisfjörð og Akureyri, aðalatvinnuvegir þessara kaupstaða eru sjávarútvegur og verslun, en hjeruðin í kring eru nær eingöngu landbúnaðarhjeruð. En þessu er alt annan veg farið með Hafnarfjörð og Gullbringu- og Kjósarsýslu. Atvinnuvegirnir þar eru mjög svipaðir. Í Gullbringusýslu er sjávarútvegurinn aðalatvinnuvegurinn, meginþorri íbúa sýslunnar hefir beint eða óbeint lífsframfæri sitt frá sjávarútveginum. Kjósarsýsla er að vísu að nokkru leyti undantekning frá þessu, en þó er innan takmarka þeirrar sýslu allmikill sjávarútvegur og þar á meðal stórútgerð. Það er því álit meiri hl. nefndarinnar í þessu máli, að það sje ekki sá munur á atvinnuvegum íbúanna í Hafnarfirði og Gullbringu- og Kjósarsýslu, að skifting sje sjálfsögð af þeim sökum. Hafnarfjörður er með fólksflestu kaupstöðunum á landinu eða svona af miðlungsstærð. Ef það væri rjettmætt að leggja fólksfjöldann einn til grundvallar við kjördæmaskiftinguna, þá er því ekki að neita, að afstaða Hafnarfjarðar til sumra hinna kaupstaðanna er að þessu leyti ekki í óhag skiftingunni. En þegar á að fara að athuga kjördæmaskiftinguna í landinu, kemur margt fleira til greina en fólksfjöldinn, t. d. verður hjeraðsskipun þar altaf þyngst á metunum, og svo er vitanlega margt fleira, sem taka verður tillit til. Ef þessi skifting færi fram og Hafnarfjörður yrði kjördæmi sjer, bæru kjósendur í Gulllbringu- og Kjósarsýslu mjög skarðan hlut frá borði á móts við Hafnfirðinga. Kjósendur í kjördæminu eru nú alls um 3000, þar af um 1700 í G.-K., en 1300 í Hafnarfirði; hjer er því ekki um jöfnuð að ræða, þegar þess er gætt, að þeim ástæðum er hjer ekki til að dreifa, sem geta rjettlætt það, þó nokkur munur sje á fólksfjölda í hinum ýmsu kjördæmum landsins, þá virðist all-varhugavert að vera að nauðsynjalausu að stofna til þess misrjettis, sem nú hefir verið bent á, að skiftingin óhjákvæmilega hefir í för með sjer. Þá vil jeg og benda á annað atriði í þessu máli, sem meiri hl. allshn. telur sem ástæðu til að leggja á móti frv., en það er, að málið er alls eigi nægilega undirbúið. Það liggur að vísu hjer fyrir umsögn annars aðiljans, bæjarstjórnarinnar í Hafnarfirði, sem er sá aðilinn, sem yrði betur settur, ef skifting færi fram; en hinn aðilinn hefir ekkert látið til sín heyra. Það hefir áður verið venja, þegar um skiftingu hefir verið að ræða, að leita álits allra hlutaðeigandi aðilja. Jeg held, að það hafi helst ekki verið farið af stað með frv. um skiftingu kjördæma fyr en samkomulag allra aðilja hefir verið fengið. Jeg fer ekki að svo vöxnu máli að orðlengja þetta. Jeg hefi nú greint frá þeim ástæðum, sem liggja til grundvallar fyrir því, að meiri hl. allshn. getur ekki fallist á skiftinguna.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Mjer kom það undarlega fyrir sjónir, þegar hv. meiri hl. allshn. vildi ekki fallast á þetta frv. Í fyrsta lagi af því, að það eru svo augljósar ástæður, sem mæla með því, að Hafnarfjörður verði sjerstakt kjördæmi, ef aðeins er litið til annara kaupstaða á landinu, sem eru sjerstök kjördæmi. Jeg fæ því ekki sjeð, að hægt sje með rökum að mæla á móti því, að Hafnarfjörður verði gerður að sjerstöku kjördæmi. Háttv. meiri hl. allshn. fjelst ekki á það, að sá munur sje á atvinnuvegunum í Hafnarfirði og hjeruðunum umhverfis, að skiftingin verði óhjákvæmileg af þeim sökum. Hv. meiri hl. hlýtur þó að vita, að atvinnuvegirnir eru talsvert ólíkir í Hafnarfirði og í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Í Hafnarfirði er mestmegnis rekin verslun og stórútgerð, og nær allir íbúar þess kaupstaðar eru daglaunamenn, þ. e. sjómenn eða verkamenn. En í sýslunum báðum eru smá-atvinnurekendur yfirgnæfandi, þ. e. bændur eða útvegsmenn (smábáta-útgerð). Þetta er því ekki sambærilegt, og þessvegna verður því ekki haldið fram með neinum rökum, að mismunandi atvinnuhættir geri ekki skifting kjördæmisins nauðsynlega. Og því fremur verður skiftingin rjettmæt, er það er á allra vitorði, hv. meiri hl. líka, að atvinnuvegirnir í þessum sýslum, sjerstaklega í Gullbringusýslu, hafa á síðustu áratugum breytst mjög og eru enn að breytast. Sjávarútvegurinn gengur þar úr sjer, en landbúnaður færist í aukana. Hitt var, að atvinnuvegir í Kjósarsýslu voru áður ólíkari atvinnuvegum Gullbringusýslu, en þetta er nú að færast í það horf, að mismunurinn, sem þar var, er að hverfa. Þessvegna er það sanngjarnt, að Gullbringu- og Kjósarsýsla hafi einn og sama þingmann, því þó að það sje rjett, sem hv.frsm. meiri hl. (PO) sagði, að í einum hreppi í Kjósarsýslu væri rekin stórútgerð (í Viðey), þá eru þar alveg sjerstakar ástæður til þess. Það er nálægð Reykjavíkur og ekkert annað, sem hefir orðið til þess, að þarna var hafin útgerð. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að málið væri varhugavert, af því það væri svo illa undirbúið. Jeg ætla þá að benda á annað samaháttar mál, sem ekki var betur undirbúið og náði þó samþykki þingsins á sínum tíma. Það er skifting Húnavatnssýslu í tvö kjördæmi. Á þeim þingum, sem það mál var rætt, voru allir nokkurnveginn sammála um það, og þó var það upplýst í umræðunum, að töluverður munur var á íbúafjölda í kjördæmunum eftir skiftinguna, Það er því alveg sambærilegt við mannfjöldann í Gullbringu- og Kjósarsýslu annarsvegar og í Hafnarfirði hinsvegar. Í Hafnarfirði eru nú nær 3000 íbúar, en í báðum sýslunum til samans um 4000. En hitt er að vísu rjett, að þá yrði Gullbringu- og Kjósarsýsla með mannflestu einmenningskjördæmum á landinu, en það er í sjálfu sjer ekki næg ástæða á móti skiftingunni. Jeg gerði ekki ráð fyrir því í frv., að Gullbringu- og Kjósarsýsla hjeldi tvo þm., en úr Hafnarfirði bættist einn nýr þm. í hópinn, því jeg hugði, að ef frv. væri þannig úr garði gert, mundi það mæta meiri mótspyrnu en ella. Svo jeg víki aftur að því, sem gerðist á þinginu 1922, þegar skifting Húnavatnssýslu var samþykt, þá var þar enginn ágreiningur um það mál. Það var samþykt út úr Nd. með 17 shlj.atkv. - ekkert mótatkvæði. Að vísu var einn maður í allshn.Nd., sem hafði nokkra sjerstöðu í því máli, enda þótt hann ekki berðist á móti skiftingunni. Undirbúningur þess máls var þó, samkvæmt því, sem upplýst var við umræðurnar í Ed., aðeins tvær þingmálafundarsamþyktir, og þó hann væri ekki meiri en þetta, náði málið samþykki Alþingis, vegna þess að það var talið vera sanngirnismál. Af sömu ástæðum tel jeg, að hið háa Alþingi geti heldur ekki í þetta sinn vísað þessu frv. mínu á bug. Mitt frv. er mun betur undirbúið en umrætt frv., því hjer liggur fyrir áskorun samþykt af bæjarstjórn Hafnarfjarðar, og svo álít jeg þar fyrir utan, að hver þingmaður eigi að gera upp með sjálfum sjer, hvort málið sje rjettmætt eða ekki, og jafnvel þó að mótmæli hefðu komið fram úr Gullbringu- og Kjósarsýslu, sje jeg ekkert á móti því, að skiftingin færi fram samt, því jeg sje ekki betur en að allar ástæður mínar með þessu frv. sjeu mun betur rökstuddar en það, sem borið var fram til stuðnings skiftingu Húnavatnssýslu, sem enginn ágreiningur varð um og var samþykt í Nd. með shlj.atkv. og afgreitt frá Ed. nær því á sama hátt,  (með 9:1 atkv.)  . Jeg læt mjer svo nægja þessa rökstuðningu að sinni og endurtek aðeins, að jeg tel ástæðurnar fyrir frv. svo ríkar, að það eigi að samþykkjast viðstöðulaust, enda hefir hv.frsm. meiri hl. (PO) alls ekki getað hnekt þeim.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Ottesen) Hv. frsm. minni hl. (JBald) endurtók það, sem stendur í greinargerð frv., að Hafnarfjörður sje misrjetti beittur, borið saman við aðra kaupstaði á landinu, sem sjeu sjerstök kjördæmi; en háttv.þm. (JBald) byggir aðeins á fólksfjöldanum einum. En jeg benti á það í ræðu minni áðan, að aðalástæðurnar, sem orsakað hafa skifting kjördæma áður, hafi verið gerólíkir atvinnuvegir næsta umhverfis. Háttv. frsm. minni hl. (JBald) vefengir, að meiri hl. allshn. hafi rjett fyrir sjer í því, að enginn sjerlegur munur sje á atvinnuvegum í Hafnarfirði og í Gullbringu- og Kjósarsýslu, og bendir ennfremur á, að á sumum svæðum hafi orðið allmikil breyting í þessum sýslum, þ. e. suður með sjónum aðallega, þar sje nú meira stundaður landbúnaður en áður. En þessu er ekki svona varið. Það eru aðeins búnaðarhættirnir, sem hafa breytst, en raunverulegar framfarir á því sviði hafa litlar eða engar orðið. Meginhluti þess landbúnaðar, sem áður var rekinn þarna suður með sjónum, var sauðfjárrækt, en nú á síðari árum er það mjólkurframleiðslan, sem aðaláherslan er lögð á, en það stafar af bættum samgöngum við Reykjavík. Breytingin er því ekki í því fólgin, að búnaðurinn hafi aukist, heldur eru búnaðarhættirnir aðeins breyttir. Hitt er að vísu satt, að sjávarútvegurinn þarna suður frá er allmikið breyttur frá því, sem áður var. Í Sandgerði og Keflavík er nú rekin mikil mótorbátaútgerð. En það er rjett, að í Garðinum og öðrum smábáta verstöðvum þarna suður frá hefir útgerðin gengið mikið úr sjer. En ef litið er á ástæður til þeirra breytinga, eru þær augljósar. Það hefir alt of lítið verið gert af hálfu þess opinbera til að tryggja bátaútveginn; hinar miklu breytingar, sem orðið hafa í Garðinum, stafa af slælegum landhelgisvörnum í Garðsjó. Ef varnir verða bættar, jeg tala nú ekki um það, ef rýmkun fengist á landhelginni, rís útgerðin aftur úr rústum. Nú er verið að byggja nýtt strandvarnarskip, og með því ráðin allmikil bót á landhelgisgæslunni, og okkur er það öllum fullljóst, að eigi verður látið þar við sitja, heldur haldið áfram að auka strandvarnirnar til verndar smábátaveiðunum. Nei, búskapurinn er ekki svo mikið breyttur, að orð sje á gerandi, því aukning á honum hefir nálega engin átt sjer stað, og þó að eitthvað hafi dregið úr útgerðinni á einstökum stöðum, hefir hún þá aukist annarsstaðar, t. d. í Sandgerði og Keflavík. Og mismunurinn á Gullbringu- og Kjósarsýslu er heldur ekki mikill, því í Kjósarsýslu hefir á síðari árum risið upp stórútgerð, og því verður ekki neitað, að líkur eru til, að hún aukist þar heldur en hitt, ef togaraútgerðin hjer á landi heldur áfram í svipaða átt og undanfarið. Í Reykjavíkurhöfn komast ekki fleiri togarar fyrir, og verða þeir því að leita annað, og er þá Kjósarsýsla næst. Það eru þar fleiri staðir en Viðey, sem geta komið til greina. Sundin þar inn frá eru t. d. meðal bestu hafnarsvæða á landinu. Eru því miklar líkur til, að þar verði næst borið niður. Nei! Það er laukrjett hjá meiri hl. allshn., að aðalatriðin gegn frv. eru þau, að það er ekkert það djúp staðfest milli atvinnuvega kjördæmisins, er rjettlæti skiftingu þessvegna. Og þá sjerstaklega, þegar ekki er hægt að koma breytingunni fram, án þess að fremja ranglæti á öðru sviði. Út af ummælum hv.frsm. minni hl. (JBald) um það, að vantað hafi undirbúning á þessu máli, verð jeg að árjetta það, að þessu verður ekki mótmælt, þar sem ekkert liggur fyrir frá meiri hluta í kjördæminu. Þá mintist háttv.þm. (JBald) á skifting Húnavatnssýslu og sagði, að það lægi ekkert fyrir um það, að það mál hefði verið undirbúið. Jeg hefi athugað umræðurnar um málið í Alþt., og þar kemur mjög greinilega fram, að búið var að undirbúa málið í hjeraðinu. Upptökin voru í VesturHúnavatnssýslu, en þingmenn sýslunnar, og þá sjerstaklega 2. þm. Húnv. gerir fulla grein fyrir, að þetta mál hafi verið tekið til athugunar í Austursýslunni og hún sje þar yfirleitt samþykk. Þannig fóru þm. Húnvetninga ekki af stað með það mál, fyr en búið var að fá vissu fyrir, að þetta væri sameiginleg ósk alls kjördæmisins. Í Húnavatnssýslu hefir málið verið fullkomlega undirbúið að þessu leyti, að leita álits viðkomandi manna. En hinsvegar skortir mjög á þennan undirbúning viðvíkjandi Gullbringu- og Kjósarsýslu.

Ólafur Thors Jeg get um margt tekið undir með hv.frsm. meiri hl. (PO) og skal því vera stuttorður. Jeg tel rjett á litið, að núverandi kjördæmaskipulag sje mjög órjettlátt. Og það getur líka rjett verið, að Hafnarfjörður sje meðal þeirra, sem verða fyrir barðinu á því órjettlæti. En það eru hinsvegar margir aðrir, sem eiga um sárt að binda, t. d. Reykvíkingar, og ef ekki fæst heppilegri lausn og rjettlátari á þessu máli en farið er fram á í frv., þá get jeg fyrir mitt leyti sætt mig við að bíða átekta þangað til sú kjördæmaskipun fer fram, sem hlýtur að vera í vændum. Ef jeg, sem umboðsmaður þeirra kjósenda, sem hjer á að skifta, yrði spurður, hver vilji þeirra væri í þessu máli, þá tel jeg mig ekki geta svarað þeirri spurningu. Jeg var nýlega á fjölsótttum fundum um alt kjördæmið. Og á engum af þessum fundum, að einum einasta undanteknum, var borin fram ósk um slíka skiftingu. þessi eini fundur var í Hafnarfirði, og óskin um slíka skiftingu kom frá einum manni. Það var að vísu mætur maður, sem bar hana fram, og ástæða er til að halda, að hann hafi borið hana fram fyrir hönd eins stjórnmálaflokksins, nefnilega jafnaðarmanna. Þetta er eina vitneskjan, sem jeg hefi fengið um hugi manna í kjördæminu, að svo miklu leyti, sem jeg held mig að því, sem talað var á þessum fundum. Að öðru leyti liggur ekki fyrir neitt um vilja þessara kjósenda um skiftingu annað en það, sem útdrátturinn úr gerðabók bæjarstjórnar Hafnarfjarðar ber með sjer. Þó að svo virðist, eftir honum að dæma, sem það sje einlitur vilji bæjarfulltrúanna, að skiftingin verði framkvæmd, þá er mjer kunnugt um, að það er í raun og veru alls ekki svo. Jeg hefi sjálfur átt tal við nokkra þeirra, og jeg hika ekki við að segja, að hjer er ekki verið að bera fram neitt hjartans mál sumra þeirra. Það er líka kunnugt, að mjög stór hópur kjósenda í Hafnarfirði er mótfallinn þeirri skiftingu, sem hjer er farið fram á. En þó nú að þessi samþykt bæjarstjórnar Hafnarfjarðar væri skoðuð sem algildur dómur um vilja kjósenda Hafnarfjarðar, þá eru fleiri hlutaðeigendur í þessu máli, og það eru kjósendur í sjálfum sýslunum. Í Hafnarfirði er - eins og getið var um - 1300 kjósendur, en í sýslunum 17–1800 eða nær því, að jeg hygg. Háttv. frsm. minni hl. (JBald) hefir getið sjer þess til, að það mundi draga saman með þessari kjósendatölu annarsvegar í Hafnarfirði og hinsvegar í sýslunum. Jeg er ekki viss um það. Fremur gæti jeg ímyndað mjer, eftir því sem aðstaðan er nú, að draga myndi í sundur. Eins og menn vita, hefir Hafnarfjörður vaxið mjög á síðustu árum vegna útgerðar. En jeg álít, að hún standi ekki svo föstum fótum, að jafna megi henni við atvinnureksturinn í sýslunum yfirleitt. Þessvegna mun mega frekar álykta, að íbúatala Hafnarfjarðar fari fremur rjenandi en vaxandi í hlutfalli við íbúatölu sýslnanna. Jeg sagði áðan, að jeg gæti ekki með vissu svarað um vilja kjósenda um skiftingu samkvæmt frv. En jeg get þó um það talað með nokkrum líkum. Jeg hefi reynt að spyrja alla þá, sem jeg náði til síðan frv. kom fram og til þessa dags, - alla, sem eru kjósendur og búsettir í Gullbringu- og Kjósarsýslu, hver vilji þeirra væri í þessu máli. Og mjer heyrist það nokkuð einróma ósk þeirra, að sú skifting, sem hjer er farið fram á, nái ekki fram að ganga. Enda er þetta ekki ólíklegt, því eins og nú standa sakir ráða kjósendur í sýslunum meira en einum þingmanni vegna hlutfallsins milli atkvæðatölu sýslubúa og Hafnfirðinga. þeir vilja ekki láta svifta sig þeim rjetti, sem þeim ber að hafa. Og jeg segi það í fullri hreinskilni, að jeg lít svo á, að frv. þetta sje fram borið einungis samkvæmt ósk eins stjórnmálaflokks, sem sje jafnaðarmanna í Hafnarfirði. Jeg sje enga ástæðu til að leyna því. Jeg tel ekki ólíklegt, að af þeim 3000 kjósendum, sem eiga hlut að máli, muni um 7–800 vera jafnaðarmenn. Þeir fara fram á það, að þeir fái þingmann. Ef fullnægja á þeirri kröfu, þá leiðir af því, að 2200–2400 kjósendur eiga að skipa hinn þingmanninn. Þetta álít jeg ekki rjettlátt. Þeir ættu þá að skipa 3 þingmenn, þannig að 4 þingmenn yrðu fyrir Gullbringu- og Kjósarsýslu og Hafnarfjörð. Jeg verð að segja, að rjettlætinu verður ekki náð með þessu frv., og mun jeg frá því sjónarmiði ekki vera með því. Jeg get heldur ekki álitið mjer skylt að vera með því með tilliti til þeirra, sem hafa falið mjer umboð sitt, miklu fremur hið gagnstæða. En væri borið fram frv. um skiftingu þannig, að Gullbringu- og Kjósarsýsla fengi tvo þingmenn, en Hafnarfjörður einn, þá væri mjer ánægja að vera með því. Mjer heyrðist hv.frsm. minni hl. (JBald) ekki vilja bera slíkt fram, af því að hann teldi líklegt, að það fengi minni byr. Jeg álít betra, að hv.þm. bæri fremur fram það, sem hann álítur rjettlátt, heldur en það, sem byrlegast lítur út.

Bernharð Stefánsson Háttv. frsm. minni hl. (JBald) lagði þá spurningu fyrir okkur, sem fórum að greiða atkv. um þetta mál, hvort okkur fyndist ekki sanngjarnt, að Hafnfirðingar fengju sjerstakan þingmann. þessari spurningu get jeg fyrir mitt leyti ekki annað en svarað játandi. Mjer finst það sanngirnismál, úr því ekki liggur fyrir gagngerð breyting á kjördæmaskipun landsins. En það er annað, sem ekki er sanngjarnt, ef frv. er samþ. óbreytt, nefnilega það, að Gullbringu- og Kjósarsýsla hefðu þá aðeins einn þingmann eftir. Jeg minnist á þetta af því, að það stendur hjer nákvæmlega eins á og í mínu kjördæmi. Þar er líka kaupstaður, sem ekki er sjerstakt kjördæmi, og það mælir vitanlega alt það sama með því, að sá kaupstaður fái sjerstakan þingmann eins og Hafnarfjörður. Nú yrðu þessar sýslur, Eyjafjarðarsýsla og Gullbringu- og Kjósarsýsla, með stærri og fjölmennari tvímenningskjördæmum, þó að kaupstaðirnir yrðu skildir frá. Jeg sje ekki, að það sje sanngjarnt, samanborið við ýms önnur kjördæmi, að þegar Hafnarfjörður er skilinn frá, kjósi Gullbringu- og Kjósarsýsla aðeins einn þingmann, en t. d. Rangárvallasýsla tvo. Einu leiðina út úr þessu, til þess að koma fram rjettlæti, álít jeg vera það, að þessir 2 kaupstaðir, Hafnarfjörður og Siglufjörður, fái hvor sinn þingmann. Og til þess sje jeg ekki aðra leið en þá, að fjölga þingmönnum um tvo. En þá leið, að gerbreyta allri kjördæmaskipun landsins, ætla jeg ekki að ræða um nú. Það er stórt mál, og sú skipun verður ekki gerð fyr en eftir mjög mikinn undirbúning. Ef hv.flm. (JBald) hefði flutt málið á þeim grundvelli að gera Hafnarfjörð að sjerstöku kjördæmi, án þess að taka með því annan þingmanninn af Gullbringu- og Kjósarsýslu, þá hefði jeg hiklaust rjett honum hönd, og vona jeg, að hann hefði þá jafnframt gengið að því, að Siglufjörður yrði sama rjettar aðnjótandi. Jeg skal að vísu játa það, að þingstarfanna vegna mun engin þörf vera á fjölgun þingmanna. En eins var það, þegar þingmönnum var fjölgað fyrir Reykjavík. Og það var þó ekki gert með því að taka neina menn frá öðrum kjördæmum. En til þess að Hafnfirðingar og Siglfirðingar fái sama rjett og íbúar annara kaupstaða, sje jeg ekki annað betra ráð en að fjölga þingmönnum um tvo. Jeg vildi mælast til, að hv.flm. (JBald) óskaði þess, að málið væri tekið út af dagskrá, og að hann athugi þá leið, sem jeg hefi bent á.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Hv. frsm. meiri hl. (PO) hefir líklega misskilið mig, þegar jeg talaði um atvinnuvegina í Gullbringu- og Kjósarsýslu og Hafnarfirði. Jeg sagði aðeins, að það hefði verið meiri munur á atvinnuvegum í Gullbringu- og Kjósarsýslu heldur en nú. Hinsvegar hefir þetta altaf verið sjerstakt með Hafnarfjörð. Þar er stórútgerð, mikið af verkafólki, sem hefir annara hagsmuna að gæta heldur en bændur og aðrir smærri atvinnurekendur. Þótt hv.frsm. (PO) benti á, að útgerðin sje sú sama, en í dálítið breyttri mynd, þá verð jeg að segja það, að sá atvinnurekstur er ekki aðallega frá Gullbringu- og Kjósarsýslu. Þaðan er rekin útgerð frá Reykjavík og Akranesi og miklu víðar að. Jeg ímynda mjer, að sjálfir sýslubúar sjeu færri en þeir aðkomnu um þennan atvinnurekstur. Hinsvegar játaði hv.frsm., að útgerðin hefði minkað og landbúnaður kominn í staðinn. Jeg sje ekki, að landhelgismálið þurfi neitt að koma þessu máli við, þótt hv.frsm. (PO) drægi það inn í umræðurnar. En þótt við fáum þetta eina skip, þá er langt frá því, að slíkt mál sje komið í það horf, sem við væntum allir. Og það er ekki víst, eins og nú er högum háttað, að upp spretti aftur smábátaútvegur eins og sá, er verið hefir undanfarið. Það breytist altaf í þá átt, að útvegurinn stækkar og stækkar. Þessvegna eru mestar líkur til, að þessi breyting haldi áfram, og það verði einmitt svipaðir atvinnuhættir í báðum þessum sýslum, sem jeg hugsa mjer, að ættu að kjósa sameiginlegan þingmann. Og það eru einnig líkur fyrir því, að Hafnarfjörður haldist eins og er með sínum sjerstöku atvinnuháttum. Jeg býst ekki við, að fjelagið í Viðey fari bráðlega að bæta við togaraflota sinn. Og ýmislegt þarf að gera hjer um nesin áður en togarastöð er sett þar upp. Eftir því sem hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) sagðist um útgerðina, þá er ekki líklegt, að hægt sje að ráðast í dýra stöðvarbyggingu, sem þá væri óhjákvæmilegt. Þá talaði hv.frsm. (PO) um undirbúninginn og kvað hann lítinn. Í því sambandi benti hann á það, sem gerðist fyrir fjórum árum, þegar Húnavatnssýslu var skift. Hv. þm. vildi láta svo líta út, að sá undirbúningur hefði verið mikið betri. Jeg vil leyfa mjer að benda á ræðu þess eina manns, sem hafði á móti þeirri skiftingu, með leyfi hæstv. forseta: „Mjer virðist sem hv.frsm. og 1. þm. Húnv. styðji þetta frv. með hálfum hug. Það verður heldur ekki annað sagt en að undirbúningnum undir það sje mjög svo ábótavant. Aðeins minst á það á tveim þingmálafundum, sem vjer vitum ekki, hve fjölmennir hafa verið, vantar umsögn sýlsunefndanna og auk þess skiftingin ekki rjettlát, þar sem önnur sýslan er miklu mannfleiri.“ Af þessu virðist mjer, að undirbúningurinn, sem lá fyrir, þegar skifting Húnavatnssýslu fór fram, hafi verið minni en sá undirbúningur, sem hjer liggur fyrir. Hafi Alþingi þá verið að gera rjett, sem jeg efast ekki um, þá álit jeg, að það geri því aðeins rjett nú, að það samþykki skiftingu Gullbringu- og Kjósarsýslu. Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) fór nokkrum orðum um þetta mál. Kom að því, að kjördæmaskiftingin væri órjettlát, og viðurkendi, að Hafnarfjörður ætti um sárt að binda í þessu efni. Mjer skildist á honum, að hann vildi þó láta alt bíða þangað til kjördæmaskipunin verður endurskoðuð. Þegar maður hefir heyrt menn þing eftir þing halda hrókaræður um það, hvað kjördæmaskiftingin væri óheppileg og órjettlát, en ekkert er gert, þá fer maður að verða vantrúaður á þessa miklu endurskoðun á kjördæmaskiftingunni, sem altaf á að vera væntanleg. Jeg hefi enga trú á, að hún verði framkvæmd á næstunni. Af þeim ástæðum ættu menn því ekki að vera á móti því, ef eitthvað væri hægt að gera til umbóta nú. Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) sagði, að ósk um skiftingu hefði aðeins komið fram í Hafnarfirði og af einum manni þar. Það vill nú svo til, að jeg var á þeim fundi, sem hv.þm. talaði um, og mjer og fleirum fanst ekki annað en að það væri almennur vilji fundarins á bak við þennan eina mann. En það er skiljanlegt, að þessi rödd komi fram einmitt á þessum stað. Hversvegna? Það eru Hafnfirðingar, sem búa við rangindin. Eðlilegast að krafan komi frá þeim. Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) virðist vefengja, að það sje eindreginn vilji bæjarfulltrúa, að skifting fari fram. Jeg hefi ekki annað fyrir mjer en þetta plagg, sem bæjarstjórn Hafnarfjarðar hefir sent Alþingi, en þar verður ekki sjeður neinn ágreiningur. Hinsvegar held jeg, að jeg megi fullyrða, að ekkert atkv. bæjarstjórnarinnar hafi verið móti þessari till. og hún hafi verið samþykt með öllum samhljóða atkv. Jeg geri minna úr því, hvað bæjarfulltrúarnir hafa sagt út í frá. Á þessari úrslitastund held jeg að þeir hafi ekki látið neitt í ljós, að þeir væru mótfallnir skiftingu. Þá skal jeg víkja að mannfjöldanum í þessu kjördæmi. Þótt kjósendatalan í Hafnarfirði sje ekki nema 2300 nú sem stendur, þá munu þeir verða mun fleiri að ári. Jeg ímynda mjer, eftir því sem mjer hefir talist til, að kjósendatala í hlutfalli við mannfjölda sje um 50%. Við síðasta manntal í Hafnarfirði voru íbúar 3000. Þá ættu kjósendur þar að vera 1500. Að þeir eru ekki allir komnir á kjörskrá stafar af því, að á síðustu árum hefir fólkið verið að flytjast unnvörpum til bæjarins, og eru margir ekki búnir að ná kosningarrjetti þar ennþá. Jeg hygg, að kjósendatalan ein út af fyrir sig sje villandi, og mætti miklu fremur segja, að kjósendatalan í Hafnarfirði væri 1500, en annarsstaðar 1700, sem svarar nokkuð líkt til heildartölunnar. Og mismunurinn á mannfjölda í bænum og sýslunni er vissulega ekki eins mikill og menn vilja vera láta, alls ekki meiri en í mörgum kjördæmum á landinu. Ekki er nema einn þingmaður fyrir Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, en þar munu vera, að jeg hygg, nær 4000 manns. Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) kom inn á atvinnureksturinn í Hafnarfirði og kvað hann ekki mundu standa eins föstum fótum og atvinnurekstur í sýslunni. Það má nú slá öllu fram, en hinsvegar vonar maður, að atvinnurekstri við sjávarsíðuna hraki ekki svo. Því ef það verður, þá kemur sennilega mjög alvarlegt ástand, ekki einungis yfir Hafnarfjörð, heldur marga aðra kaupstaði. Jeg sje ekki ástæðu til að ætla, að hann standi ekki föstum fótum. Náttúrlega koma tímabil og tímabil, þegar erfiðar gengur, en menn mega ekki fyrir það missa vonina um það, að atvinnuvegirnir geti staðið sig. Hv. þm. lýsti því yfir, að hann hefði talað við menn úr sýslunum, og þeir væru allir á einu máli og á móti þessu. Jeg get vel trúað því og þótti það ekki ólíklegt, að íbúar Gullbringu- og Kjósarsýslu vildu ekki sleppa því fyrirkomulagi, sem nú er, sjerstaklega þegar um er að ræða aðeins tvo þingmenn. En spurningin er sú, hvort ekki sje rjettara að skifta kjördæminu eins og jeg fer fram á heldur en láta það haldast óbreytt. Jeg fyrir mitt leyti er í engum efa um, að skiftingin er rjettlátari. Þá skildist mjer hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) leggja mikla áherslu á, að frv. þetta væri aðeins borið fram fyrir einn flokk, jafnaðarmenn í Hafnarfirði, sem ekki væru nema 6–8 hundruð manna. Jeg sje ekki, að frv. þurfi að vera rangt fyrir það, og það út af fyrir sig getur engin ástæða verið til að vera á móti því, þar sem líka sýnilegt er, að það fer í rjettlætisáttina. Þá sagði þessi hv.þm., að hann hefði með gleði greitt atkvæði með frv., sem farið hefði fram á fjölgun þingmanna þannig, að Gullbringu- og Kjósarsýsla hefði fengið 2 þingmenn, en Hafnarfjörður 1, og spurði jafnframt, hversvegna jeg hefði ekki komið fram með slíkt frv. Að jeg kom ekki fram með frv., sem gekk í þá átt, var fyrir þá sök; að jeg hefi heyrt utan að mjer svo megnan andróður gegn fjölgun þingmanna. Jeg vil nú skora á þennan hv.þm. að koma sjálfur fram með slíkt frv.; jeg get strax gefið honum loforð um að fylgja því. Jeg játa sem sje fúslega, að fjölgun þingmanna þannig er fullkomlega rjettlát. En fyrir því flutti jeg frv., að jeg taldi með því náð dálitlu rjettlæti, þó að því væri þar með ekki fullnægt. Hv. 2. þm. Eyf. (BSt) vil jeg segja hið sama og hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), að komi hann fram með frv. eða brtt. við frv. þetta um fjölgun þingmanna í Eyjafjarðarsýslu, þá mun jeg fá málið tekið af dagskrá nú, svo framarlega sem þetta hefir ekki alt verið sagt út í loftið hjá þessum hv. þingmönnum. Þar sem menn þessir eru úr tveimur höfuðflokkum þingsins, má telja víst, að slíkar tillögur næðu fram að ganga, svo framarlega sem þeim er þetta nokkur alvara.

Ólafur Thors Jeg vil fyrst og fremst leiðrjetta það, sem hv. 2. þm. Reykv. (JBald) sagði um aðstöðu bæjarfulltrúanna í Hafnarfirði til þessa máls. Hann taldi þá undantekningarlaust vera því fylgjandi. En það er fyllilega víst, að svo er ekki, þó að þeir jafnvel fyrir kurteisis sakir hafi ekki látið það koma fram í þeim skjölum, sem sendast áttu til Alþingis. Þá vildi þessi hv.þm. draga í efa, að atvinnureksturinn í Hafnarfirði stæði ekki föstum fótum. En það er sannarlega víst, hvað sem hann segir. Atvinnureksturinn þar byggist að miklu leyti á því, að þaðan stunda 6 skip veiðar, sem aðeins hafa leyfi til að vera þar um takmarkað árabil. Þegar svo sá leyfistími er útrunninn, er ekki víst, að önnur skip verði til að fylla skarðið. Að minsta kosti sje jeg engar líkur til þess, að botnvörpuskipum fjölgi hjer á næstu árum. Þá heyrðist mjer þessi hv.þm. vilja halda því fram og leggja jafnvel áherslu á, að jeg væri á móti frv. þessu af því, að það væri borið fram eftir óskum 7–800 manna úr einum stjórnmálaflokki. En þetta er alls ekki rjett. Jeg er á móti því, af því að jeg get ekki orðið við óskum þessara manna, nema með því að breyta á móti óskum annars ennþá stærri flokks og bera rjett hans fyrir borð. Þá beindi hann þeirri ósk til mín, að jeg kæmi fram með frv. og brtt. um tvo þm. fyrir Gullbringu- og Kjósarsýslu og einn fyrir Hafnarfjörð. Jafnframt beindi hann til hv. 2. þm. Eyf. (BSt) að koma sömuleiðis fram með brtt. um fjölgun þingmanna í Eyjafjarðarsýslu. En þetta tel jeg alveg óskyld mál, svo óskyld, að jeg er ekkert viss um, að jeg væri með fjölgun þingmanna fyrir Eyjafjarðarsýslu, þó jeg fylgdi slíkri fjölgun fyrir Gullbringu- og Kjósarsýslu. Annars vil jeg skora á hv.flm. (JBald) sjálfan að koma fram með slíkar brtt., þá má vel vera, að jeg greiddi þeim atkvæði.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Ottesen) Aðeins nokkrar athugasemdir út af ræðu hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Hann sagði meðal annars, að útgerðin í Sandgerði sýndi ekki rjetta mynd af útgerðinni í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Þetta er að vísu rjett, því að margir aðkomumenn stunda þaðan fiskiveiðar. En af innansýslumönnum eru samt sem áður reknar miklar fiskiveiðar í Sandgerði. Þá vildi hann gera lítið úr því, að það myndi hafa áhrif á suðurkjálkann, þó að landhelgisgæslan væri bætt. Út af þessum ummælum vil jeg benda honum á, að það er einmitt að miklu leyti fyrir ónóga landhelgisgæslu þar, að smábátaútvegurinn hefir svo mjög lagst þar niður, því í Garðsjónum hagar þannig til, að bátamiðin eru nálega öll innan við landhelgislínuna, þar er það bara aukin og bætt landhelgisgæsla sem vantar. Hann mintist enn á undirbúninginn undir skiftingu Húnavatnssýslu í tvö kjördæmi og taldi hann ekki hafa verið betri en undirbúning þessa máls. En þetta er með öllu rangt. Og til þess að sanna það vil jeg benda hv.frsm. minni hl. (JBald) á svar það, er sá eini maður í efri deild, sem hreyfði andmælum gegn skiftingunni, fjekk hjá þáverandi 1. þm. Húnvetninga. Andmælin voru bygð á því, eins og hv.frsm. minni hl. (JBald) tók fram, að málið hefði verið illa undirbúið. Í svarinu stendur meðal annars þetta: „Vestursýslan vill þessa skiftingu, og austursýslan hefir ekkert á móti henni.“ Krafan um skiftingu Húnavatnssýslu var því ekki bygð á lausu lofti eins og hjer virðist vera. Þá mintist hann á, að ekkert hefði legið fyrir frá sýslunefndarmönnum um það mál. Það má vel vera rjett, að þingið hefði átt að gera strangari kröfur um það atriði. En það eru síst rök með máli því, sem hjer er til umræðu, heldur þvert á móti. Því hafi þingið átt að vera strangt í kröfum þá, hví skyldi það þá ekki eiga að vera það eins nú. Að kjósendatalan í Hafnarfirði sýndi ekki rjetta mynd samanborið við fólksfjölda, eins og hv.þm. var að dylgja með, þá er náttúrlega hægt að slá því fram. Jeg býst við, að hlutfallið milli kjósendatölu og fólksfjöldans sje svipað í Hafnarfirði og Gullbringu- og Kjósarsýslu. Getgátum þm. um þetta legg jeg því ekki mikið upp úr. En í sambandi við það vil jeg benda á, og það getur jafnframt verið svar frá minni hálfu við þeirri fullyrðingu þessa hv.þm., að kjósendatalan í Hafnarfirði muni aukast í náinni framtíð, að eftir því, sem mjer er sagt, er atvinna 6–700 manna þar bygð á atvinnurekstri útlendinga, sem aðeins hafa leyfi til atvinnureksturs hjer um ákveðinn tíma, og útlendingar þessir komu hingað til að græða hjer meira fje en þar sem þeir stunduðu þennan atvinnurekstur áður. Ef vonir þeirra bregðast í þessu efni, má búast við, að þeir fari þangað, sem betur blæs. Þegar þetta svo er borið saman við það ástand, sem nú er lýst hjá sjávarútveginum, þá er æði hæpið, að mikil aukning verði á fólksfjöldanum í Hafnarfirði.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Jeg get svarað þeim báðum undir eins, hv.frsm. meiri hl. (PO) og hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), að því er snertir það, að atvinnureksturinn í Hafnarfirði sje í lausu lofti. Þeir hafa báðir bygt það á því, að aðalatvinnurekendurnir þar væru útlendingar, sem aðeins hefðu leyfi til að vera hjer um ákveðinn tíma. Jeg vil nú spyrja: Eru nokkrar líkur fyrir því, að leyfi þetta fáist ekki framlengt? Jeg held ekki. Heldur virðist margt benda til þess, að það verði auðsótt að fá það framlengt. Er því ekkert ólíklegt, að togaraflotinn fjölgi þar enn, og jafnframt fólk í bænum. Þá vjek hv.frsm. meiri hl. (PO) að því, sem jeg sagði um undirbúninginn undir skiftingu Húnavatnssýslu í tvö kjördæmi, og gat ekki neitað því, sem jeg las upp, og viðurkendi jafnframt, að þingið hefði ekki verið nógu strangt í kröfum. En þar lá opin leið að rjettlætinu, og hversvegna skyldi hún ekki eiga að vera það eins hjer? Jeg get nú farið að stytta þessar umræður. En áður en jeg hætti, vil jeg aðeins víkja örlítið að þeirri yfirlýsingu, sem hv. 2. þm. G. K. (ÓTh) gaf, að hann með ánægju skyldi greiða atkvæði með brtt. um fjölgun þingmanna í Gullbringu- og Kjósarsýslu, þannig að sýslan hefði 2, en Hafnarfjörður 1 þm. Jafnframt skildist mjer á hv. 2. þm. Eyf. (BSt), að hann mundi ljá málinu stuðning á þessum grundvelli. Út af þessu vil jeg nú skjóta því til þessara hv.þm., hvort þeir vilji nú ekki styðja frv. þetta til 3. umr., svo hægt verði að koma þessum breytingum að. Því jeg er tilbúinn að greiða atkvæði um fjölgun þingmanna á þennan hátt. Jeg vona því, að hv. deild felli ekki málið frá 3. umr.

Flm. (Jón Baldvinsson) Þetta er ein af þeim tillögum, sem jeg hefi borið fram áður viðvíkjandi fátækralögunum. Eina bar jeg fram fyrir nokkrum dögum, sem því miður var feld. Nú hefi jeg stungið upp á, að þeir menn, sem þiggja verða af sveit sökum ómegðar, verði ekki sviftir rjettindum þessvegna. Og ef nokkuð má marka það, sem hv.þm. hafa sagt áður um þetta mál, ætti frv. þetta að hafa mikið fylgi. Í sambandi við þetta vil jeg geta þess, að hæstv. atvrh. (MG) átti sinn hlut í því, að orða frv. þetta, áður en það kom fyrir þingið 1924. Vænti jeg því stuðnings hans, og þá um leið stuðningsmanna hans, til þess að koma þessu sanngjarna máli gegnum þingið.