Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Klemens Jónsson) Hæstv. stjórn hefir borið fram frumvarp þetta um bryggjugerð í Borgarnesi. Var því vísað til samgmn., og hefir hún athugað það á nokkrum fundum, lagt fram nál. á þskj. 161 og leggur til, að það verði samþykt með þeirri breytingu, að nefndin leggur til að takmarka upphæð þá, sem lögð yrði fram til þessa fyrirtækis. Þetta mál var rannsakað af verkfræðingnum N. P. Kirk árið 1917. Gerði hann það að tilhlutun sýslumannsins í Borgarnesi og hefir gefið honum skýrslu um kostnaðinn. Jeg hefi nú þessa skýrslu í höndunum, dags. 11. apríl 1917. Er kostnaðurinn samkvæmt henni áætlaður á þennan hátt: 4 metra breiður vegur frá sláturhúsinu að Brákarsundi.... kr. 6988 Garður yfir Brákarsund ..... - 22875 Vegur á Stóru-Brákarey til bryggjunnar .............. - 6500 Trjebryggja, 40 metra löng, 4. m. breið, með tjóðurhælum .... - 15500 Uppfylling bak við bryggjuna - 3000 Dýpkun á stokk, 350 m. löngum. 3 m. djúpum og 20 m. breiðum, ásamt „Svajebassin“ við bryggjuna 50 m. .......... - 60000 Eftirlit með verkinu ......... - 5137 Samtals kr. 120000 Þess er getið í brjefi þessu, að þetta sje „kalkulatoriskt Overslag“, eða bráðabirgðahandahófsáætlun, og þar sem hún er gerð 1917, miðar hún við þáverandi prísa, svo að ætla má, að nú yrði verkið eitthvað ódýrara, enda er þess getið í athugasemdum stjórnarinnar við frv., að það yrði eitthvað yfir 100 þús. kr. Verkfræðingurinn segir, að þetta sje bráðabirgðaáætlun hjá sjer, og fleira bendir á, að hjer hafi verið lauslega að farið. T. d. er gert ráð fyrir að byggja garð milli meginlandsins og Stóru-Brákareyjar, en það kemur varla til mála, því að mikill straumur er í firðinum, og liggur hann gegnum þetta sund, og er straumfallið svo mikið í sundinu milli eyjar og lands, að þegar „spekulants“-skip fóru hjer á árunum upp á Brákarpoll og lágu í sundinu, þá varð að símbinda þau þar í sundinu að framan og aftan. En það er hægt að búa þarna til steinboga. Þetta hefi jeg tekið fram til að sýna, að undirbúningur málsins er ekki mikill, en það er líka tekið skýrt fram í frv. og aths. við það, að ekki verði ráðist í framkvæmd verksins nema nákvæm rannsókn fari fram áður. Í 1. gr. frv. stendur, að það skuli gert að undangenginni rannsókn. Og í aths. við frv. er sagt, að enn sje órannsakað, hvort byrgja megi Brákarsund með garði, og eins hvort dýpkunin sje miklum erfiðleikum bundin, og að það verði vandlega rannsakað, áður en í verkið verður ráðist. Eins og öll þau gögn, er að máli þessu lúta, bera með sjer, er málið nálega alveg óundirbúið, og hefði því legið beinast við að vísa því frá, en nefndin sá samt ekki ástæðu til að mæla á móti því, að það nái fram að ganga, því að hún viðurkennir það, sem stendur í aths. stjórnarinnar við frv., að nauðsynlegt sje að flýta sem mest akvegi milli Norður- og Suðurlands, og þar eð Borgarnes er miðstöð fyrir alla, sem fara milli þessara landshluta, þá vill nefndin veita stjórninni þessa heimild, með því skilyrði, að málið verði rannsakað nánar. Nefndinni þótti ennfremur ástæða til að binda þessa heimild því skilyrði, að ekki yrði farið fram úr 150 þús. kr. Geri jeg þó ráð fyrir, að ekki verði komist af með þessa upphæð, en þar sem verkið verður ekki unnið á stuttum tíma og stjórnin getur altaf fylgst með því, sem með þarf, geri jeg ráð fyrir því, að hún geti altaf farið til þingsins til að fá fje til að fullgera verkið. Jeg fer svo ekki frekar inn á þetta, en legg til, fyrir hönd nefndarinnar, að frv. verði samþykt með þeirri brtt., að framlagið fari ekki fram úr 150 þús. kr.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get verið þakklátur háttv. samgmn. fyrir afgreiðslu þessa máls og hefi ekkert að athuga við brtt., en mjer skilst, að með þessum 150 þús. kr. sje átt við framlagið úr ríkissjóði. Jeg skal játa, að málið er lítið undirbúið, en með flutningi málsins vildi stjórnin slá því föstu, að þarna þyrfti framkvæmda við, til þess að flýta fyrir samgöngum til Norðurlandsins. Hinsvegar getur stjórnin lofað því, að ekki skuli neitt gert fyr en ný rannsókn, sem þykir trygg, hefir farið fram af verkfræðingum eða öðrum fulltrúum stjórnarinnar.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vildi aðeins skjóta fram einni aths. Þetta frv. er einn liður í því að bæta og tryggja samgöngur milli Norðurlands og Suðurlands, og er jeg því algerlega samþykkur. En svo vil jeg leyfa mjer að vekja athygli á, hvort ekki væri nauðsynlegt að gera meira en þetta. Jeg hygg, að sjálf leiðin um fjörðinn valdi oft mestum erfiðleikum. Hann er svo grunnur og þröngur, að ef verulega er að veðri og dimmviðri, má teljast ómögulegt að fara um hann.

Þetta er misskilningur

. Jeg vil skjóta því til hæstv. stjórnar, hvort ekki væri rjett að athuga, hvort ekki mætti bæta siglingaleiðina að einhverju leyti, t. d. með sprengingum. Jeg heyri, að hv.þm. Borgf. mótmælir því, sem jeg segi. En jeg er kunnugur þarna, því að jeg hefi mjög oft farið þar um, og vil þess vegna segja það, að jeg hefi aldrei tafist vegna lendingarinnar, en aftur á móti oft orðið að bíða vegna hins, hve erfitt og ilt var að komast um fjörðinn.

Pjetur Þórðarson Jeg vil gera athugasemd við ræðu hv.þm. Str. (TrÞ), og er jeg á þeirri skoðun, að það sje misskilningur, að erfiðleikar þeir, sem hjer er um að ræða, stafi af því, hve erfitt sje að komast á milli hafna hjer í Reykjavík og við Borgarfjörðinn, heldur stafa þeir af því, að það er oft svo erfitt vegna grynninga við land, straums, og þá sjerstaklega í landsynningsveðrum, að komast úr og í land með fólk og flutning; en þetta má alt bæta með því að byggja góða bryggju. En ferðirnar tefjast ekki, eins og áður er sagt vegna þess, að erfitt sje að komast á milli, heldur vegna þess, hve erfitt er að komast út í skipin. Þess vegna væri bryggjan nauðsynleg, auk þess sem hún myndi bæta til fullnustu úr erfiðleikum þeim, sem eru samfara uppskipunum eins og nú hagar til þar efra. Fyrst jeg er á annað borð staðinn upp. vil jeg láta álit mitt í ljós um það, sem hv.frsm. (KlJ) kom inn á, hvort betra væri að byrgja sundið með garði eða byggja brú yfir það. Jeg er nákunnugur á þessum slóðum og hefi heyrt menn láta í ljós álit sitt um þetta. Jeg er fyrir mitt leyti á þeirri skoðun, að ef sundið yrði brúað, myndi það vitanlega ekki breyta höfninni eða straumunum; en hinsvegar tel jeg líklegt, að miklu ódýrara og líka tryggara væri að gera garð yfir sundið, enda hið fyrsta, sem þarna ætti að gera. Að því búnu væri það þá spurningin, hvort straumurinn færði ekki meira af sandinum en nú er inn fyrir bryggju, sem við eyjuna á að koma. Jeg held, að þetta myndi ekki valda neinu verulegu tjóni, því að þarna er svæðið fyrir innan alt þurt um lágsjávað, og sundið með garðinum sunnan og austan við svæðið verður straumlaust, því að sandurinn hleðst upp austanmegin og straumurinn kemur ekki inn í höfnina fyr en við háflæði. En það gæti verið hætta að gera brú þarna, þó góð væri, því að vjelalausir bátar væru ver staddir, ef straumurinn bæri þá undir brúna um hásjávað. Auk þess yrði brúin dýrari. En jeg vil ennþá taka það fram, að það getur ekki komið til nokkurra mála, að leiðin milli hafna í Reykjavík og Borgarfirði sje svo örðug, að það valdi töfum á ferðunum. Það er hafnleysið, sem er orsök þeirra og sem gerir þetta mál nauðsynlegt.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Eins og hv.þdm. mun reka minni til, er frv. þetta, sem upphaflega er borið fram af hv.þm. Reykv., aðallega breyting á kosningalögunum að því er snertir Reykjavík, og er sú breyting fólgin í eins mánaðar tilfærslu á þeim tíma, sem kjörskrár eiga að vera tilbúnar á, þannig að tíminn er lengdur um einn mánuð. Nú hefir hv.Ed. breytt frv. þannig, að hún hefir numið burt þessi ákvæði fyrir Reykjavík sjerstaklega og komið því þannig fyrir, að þau gilda yfir land alt. Nefndin hefir athugað þessar breytingar Ed., og álítur hún, að að sönnu hafi engin nauðsyn borið til þess að láta þetta gilda úti um land, en þó sje það ekki lakara. Fellst hún því á, að frv. verði samþykt eins og það nú liggur fyrir.

Á 45. fundi í Nd., s. d., var frv. útbýtt eins og það var samþ. við 3. umr. í Ed.

Frsm. meiri hl. (Jón Kjartansson) Jeg á breytingartillögu á þingskjali 256, sem fer fram á það, að frv. þetta nái ekki til sekta samkv. 17. gr. hafnarlaga fyrir Reykjavíkurkaupstað. Það er óeðlilegt að láta lögveð ná til sekta og tíðkast hvergi. Annars vil jeg lýsa því yfir fyrir hönd nefndarinnar, að hún er klofin um þetta mál. Sumir vilja, að frv. gangi fram eins og það er nú, aðrir vilja fella það. En jeg hugsa, að þeir sjeu fleiri, senn vilja samþykkja frv. með þessari brtt.

Atvinnumálaráðherra, (MG): Jeg hreyfði því við 2. umr. þessa máls, hvort hv. nefnd vildi ekki athuga, hvort samskonar ákvæði og þessi ættu sjer stað í öðrum löndum. Jeg hefi lítinn tíma haft til þess að grenslast eftir þessu sjálfur, en þó hefi jeg komist að raun um, að ekki muni vera hliðstæð dæmi annarsstaðar. Tel jeg því mjög vafasamt að samþykkja þetta, þar sem reglur um lögveð í skipum eru alþjóðlegar og í okkar sjólögum eru nákvæmar reglur settar, þær sömu og eru fyrir öll Norðurlönd. En ef sú venja verður tekin upp að safna saman þessum gjöldum, verður að til þess að rýra veð í skipum, og bankarnir mundu þá síður vilja lána út á þau. Í frv. er ekkert tekið fram um, hvar í röðinni þetta lögveð eigi að vera. Þau ganga eftir vissum reglum, t. d. gengur mannakaup á undan öðrum lögveðum. En það er sem sagt ekkert tekið fram um þetta í frv.

Pjetur Ottesen Jeg get að miklu leyti skírskotað til orða hæstv. atvrh. (MG). Meirihl. allshn. er á móti frv., eins og nál. ber með sjer. Frv. hefir að vísu breytst dálítið, en þó stendur enn það ákvæði, sem margir nefndarmenn voru sjerstaklega á móti að yrði samþykt. Það hefir verið bent á, að sjálfsögð afleiðing af, að Reykjavík fengi þessa heimild, yrði sú, að aðrir kaupstaðir vildu fá hana líka, og eins og hæstv. atvrh. (MG) tók fram, yrði þetta til þess, að bankarnir vildu síður lána út á skip. Kaupstaðirnir mundu ekki vera eins á verði með að innheimta gjöldin, og þau mundu safnast saman. Mín aðstaða í málinu er því óbreytt eftir sem áður.

Frsm minni hl. (Jón Baldvinsson) Eins og hæstv. atvinnumálaráðherra (MG) mintist á, skaut hann því til nefndarinnar að athuga, hvort ákvæðin í frv. þessu væru samkvæmt því, sem tíðkast á Norðurlöndum. Nefndin hefir ekki haft tök á að rannsaka þetta, en eftir þeim upplýsingum, sem jeg hefi leitað mjer, mun þetta ekki vera í lögum í Danmörku, en þrátt fyrir það, þarf ekkert að vera því til fyrirstöðu, að þetta frv. verði samþykt. Þó gott geti verið að „dependera“ af Dönum í ýmsu, getum við vel verið án þess hvað þetta snertir. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að hann teldi varasamt að samþ. frv. Jeg get ekki sjeð, að svo sje, þegar búið er að sníða af þá ágalla, sem í því voru. Annars skilst mjer, að það geti ekki verið neitt sjerstakt kappsmál fyrir Reykjavíkurhöfn að fá þetta, því að höfnin hefir strangar reglur til innheimtu að fara eftir, ef hún vill beita þeim. En mjer þykir undarlegt, þegar hv.þm.N.-Ísf. (JAJ), hv.þm. Ísaf, (SigurjJ) og hv.þm. Borgf. (PO) eru að leggja á móti þessu frv., því að einmitt bátar úr þeirra hjeruðum hafa hagnað af, að það verði samþykt. Einmitt væri þetta þægilegt fyrir mótorbáta. Þeir koma hingað á öllum tímum sólarhrings, og höfnin getur haldið bátunum, þangað til gjaldið er greitt, en þá þarf oft að bíða, þar til búið er að opna banka eða síma á daginn. Ef höfnin notar sinn strangasta rjett, sje jeg ekki annað en að það komi harðast niður á bátunum. Þess vegna er frv. fram borið, að hafnarstjóri álítur, að ef það yrði samþykt, mundi vera fengin liðlegri afgreiðsla fyrir bátana. Auk þess er hjer ekki um neina verulega fjárhæð að ræða, sem gæti rýrt veð í skipunum. Þessi gjöld eru mjög lág og mundu aldrei fara fram úr 25 krónum. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að ekkert væri tekið fram um það í frv., hvar í röðinni þetta lögveð ætti að vera. Auðvitað kæmi það næst á eftir hinum, sem búið er að ákveða. Hv. þm. Borgf. (PO) lagði áherslu á, að allshn. hefði verið á móti frv. í upphafi. Það er rjett, en hv.þm. (PO) veit, að eftir að frv. hefir verið svona breytt, hefir breytst afstaða nokkurra manna. Það er því ákaflega hæpið hjá hv.þm. Borgf. (PO), að meiri hluti nefndarinnar sje á móti því nú. Eins og jeg hefi áður tekið fram, mundi ekki vera hjer um nein stór skip að ræða. Togararnir hafa skrifstofur í landi og mundu greiða gjöldin jöfnum höndum. Hvað viðvíkur erlendum skipum, fá þau ekki sína pappíra hjá lögreglustjóra, fyr en þau hafa sýnt kvittun frá hafnargjaldkera. Verði frv. felt, hlýtur höfnin að beita sínum ströngustu reglum viðvíkjandi greiðslu, og getur hún þá ekki sett fyrir sig, þó að skip eða bátar verði fyrir tapi.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það er ágætt að heyra það af vörum hv.frsm. og hv.flm., að ekki þarf að samþykkja þetta frv. vegna Reykjavíkurhafnar, því að hún hefði annan betri rjett. En nú hafa þeir, sem tala máli mótorbátaeigendanna, verið á móti frv., og þess vegna þarf ekki að samþykkja það þeirra vegna. Hverra vegna á þá eiginlega að samþykkja það? Hv. flm. (JBald) segir, að gjöldin mundu aldrei fara fram úr 25 krónum. Á þá að stofna lögveð fyrir þetta? Þá er orðið lítið verkefni þessa frv. og betra að láta það ekki fara lengra en komið er. Þessi gjöld mótorbátanna eru svo lág, að svo að segja engum er ofvaxið að útvega þá upphæð á svipstundu. Mótorbátaeigendur hafa ekki óskað eftir þessu, enda er frv. ekki eingöngu bundið við mótorbáta. Viðvíkjandi því, hvar í röðinni þetta lögveð ætti að vera, gaf hv.flm. (JBald) ekki neitt ákveðið svar. Lögveðunum er skift í flokka þannig, að ekkert kemur í 2. flokki, ef 1. flokkur er ekki greiddur að fullu, o. s. frv.

Pjetur Ottesen Jeg tel óþarfa að karpa meira um þetta. Jeg lít svo á, að sje þetta ekki athugunarvert gagnvart útlendum skipum, þá sje það líka einskisvirði fyrir Reykjavík. Út frá því, sem hv. 2. þm. Reykv. (JBald) sagði, að þetta kæmi hart niður á bátunum, vil jeg taka það fram, að það kemur aðeins hart niður á bátum, sem ekki borga. Það stendur í greinargerð frv., að Reykjavík hafi tapað vegna þess, að hún hafi ekki beitt haldsrjetti sínum. Jeg hefi nú við höndina yfirlýsingu frá hv.þm. Ísaf. (SigurjJ), sem um eitt skeið var gjaldkeri hafnarinnar hjer, að engin töp hafi orðið í hans tíð á hafnargjöldum. Og núverandi gjaldkeri, Sigurður Þorsteinsson, segir, að það sje rangt, að höfnin hafi tapað vegna þess, að fallið hafi niður greiðslur fyrir báta. Hefir því ekki þurft á haldsrjettinum að halda, og jeg er ekki hræddur um, að þess muni þurfa, því að bátunum hefir ekkert farið aftur með að standa í skilum með gjöld sín, og jeg álít, að óhætt sje með báta, sem hjer eru daglegir gestir, þótt greiðsla fjelli niður eitt skifti, því að það mætti innheimta hana daginn eftir.

Frsm. meiri hl. (Jón Kjartansson) Það er alveg óþarfi að vera að þrátta meira um þetta mál, en jeg vil þó enn leiðrjetta þann misskilning, sem fram hefir komið, að óþarft sje að samþykkja frv. vegna þess, að hafnarsjóður hafi ekki tapað enn neinu. Hann hefir einmitt nýlega tapað gjaldi af 2 bátum, að mig minnir, sem urðu gjaldþrota. Og þetta tap var því að kenna, að hann neytti ekki haldsrjettarins. Þess vegna held jeg, að ef Reykjavík yrði synjað um þessa rjettarbót, þá yrði hafnarstjórn strangari í þessum efnum og mundi leita haldsrjettarins. Annars legg jeg ekki kapp á, að þetta frv. verði að lögum. Hafnarstjóri hefir líka sagt, að fáist ekki þessi rjettarbót tekin í lög, þá verði hann að neyta þess rjettar, sem hafnarsjóður nú hefir, en hvort það yrði affarasælla fyrir viðskiftamenn hafnarinnr, skal ósagt látið.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Hæstv. atvinnumálaráðh. (MG) sagði, að af minni ræðu væri það ljóst, að ekki þyrfti að samþykkja frv. vegna neinna aðilja. Þetta er útúrsnúningur, því að þótt jeg segði, að hafnarstjóri og hafnarnefnd gætu á annan hátt náð þessu gjaldi en með haldsrjetti, þá er vitanlegt, að þeir vilja haga sjer sem viturlegast og lipurlegast, til þess að sú innheimta geti farið sem best úr hendi. Þess vegna eru það þægindi fyrir höfnina að fá þessi lög. En þau eru ekki sett til þess að fyrirbyggja, að höfnin tapi gjöldum, þess þau ekki, því að hafnarstjóri getur beitt lögum til þess að ná þeim inn. En það er hins vegar gert vegna viðskiftamannanna, að fá þennan viðauka tekinn í lög. Jeg er á sama máli og hæstv. atvrh. (MG) um það, að þessi gjöld sjeu vanalega lítil og þess vegna ekki vont að ná þeim inn, en það getur staðið svo á, að menn eigi erfitt með að ná í þessar krónur.

Um miðja nótt t. d.

. Jeg býst við því, að ef t. d. bátur frá Sauðárkróki væri hjer og þyrfti nauðsynlega að sigla fyrir fótaferðatímann, að formaðurinn myndi kinoka sjer við að fara að lemja upp á hjá ráðherranum, til þess að fá einar 25 kr.

Nei, nei

. Jeg býst við, að hann vildi bíða til kl. 10 að morgni, að ráðh. væri kominn í Stjórnarráðið 

Pjetur Ottesen það er aðeins ein setning. Jeg vil benda hv.þm. á það, út frá því, sem sagt var um töp hafnarinnar, að komnar eru upplýsingar frá hv.þm. V.-Sk. (JK) um það, að í 11 ár hafi einungis tapast gjöld af 2 bátum. Þetta sýnir ljóslega, hversu gersamlega óþörf þessi lagasetning er.

Jeg sagði, að það hefði nýlega tapast af 2 bátum

.