Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þessa viku hefur farið fram að mestu leyti 1. umr. um stjórnarfrumvörp. Í gær voru rædd málefni fjmrn. frá kl. hálfellefu til tæplega átta í gærkvöldi, flókin mál og sum mjög brýn. Stjórnarþingmenn sinntu þessari umræðu nær ekkert. Þannig var, herra forseti, tímunum saman auk stjórnarandstæðinga aðeins hæstv. fjmrh. í salnum og í umræðunni. Þetta eru algjörlega óviðunandi vinnubrögð. Við 1. umr. eru dregnar fram útlínur mála, spurningum varpað fram og ábendingar gefnar fyrir nefndarstarf. Nær allan tímann í gær var enginn stjórnarsinni í salnum úr hv. efh.- og viðskn. sem fær málin til meðferðar. Það greiðir ekki fyrir störfum í nefndum þegar nefndarmenn stjórnarliðsins vita nær ekkert um 1. umr. málsins. Í gær voru nokkrir stjórnarþingmenn við upphaf umræðunnar en síðan hurfu þeir allir þegar á leið utan hæstv. fjmrh. Ég veit að hæstv. fjmrh. getur staðfest að hér var um málefnalega umræðu að ræða og ekkert málþóf. Stjórnarandstaðan var vel undirbúin. Með þessum vinnubrögðum eru stjórnarþingflokkarnir að sýna stjórnarandstöðunni lítilsvirðingu svo og sinni eigin ríkisstjórn. En það sem verst er: Stjórnarliðar eru að sýna hinu háa Alþingi lítilsvirðingu. Það er skylda þingmanna og þingflokka að taka þátt í störfum þingsins en vitaskuld er verkaskipting þannig að í það minnsta ættu einn til tveir úr hverjum þingflokki auk einhverra nefndarmanna úr viðkomandi fagnefnd að fylgjast með og taka þátt í umræðunni, einkum þar sem hér er um stjórnarfrumvörp að ræða. Mér reyndari þingmenn hafa sagt að þetta hafi aldrei verið eins slæmt og núna í vetur. Þingmenn ríkisstjórnarinnar eru einfaldlega ekki að stunda sína vinnu og lítilsvirða þing og þjóð. Þessi framkoma, herra forseti, er ekki til þess fallin að greiða fyrir vandaðri umfjöllun við lagasetningu á hinu háa Alþingi. Ég fer þess á leit við hæstv. forseta að forsætisnefnd og formenn þingflokka verði kallaðir saman og ræði þessi mál.

Herra forseti. Ég vil í örfáum orðum taka undir með hv. 11. þm. Reykn., Ágústi Einarssyni, út af þessu máli. Ég held að það sé eðlileg ósk sem hann ber fram um það að forsetar þings og formenn þingflokka ræði þetta mál. Þetta var óvenjulegur dagur að því leyti að hér var um mikinn fjölda mála að ræða, alls sjö mál og mörg þeirra hafa mikil og víðtæk áhrif í okkar atvinnu- og efnahagslífi og þjóðlífi. Við vorum að ræða um tekju- og eignarskatta, um nauðasamninga, greiðsluvanda heimila, um þjónustusamninga og hagræðingu í ríkisrekstri, um fjáröflun til vegagerðar, um tollalög, um vörugjöld, um virðisaukaskatt og í öllum slíkum málum svara þingmenn stjórnarliða með fjarveru sinni. Þeir sýna málinu nákvæmlega engan áhuga, ekki einu sinni að lágmarki, þeir sem eiga sæti í nefndum, þrátt fyrir þá staðreynd t.d. að umræðan sem slík var afar málefnaleg og að mörgu leyti stefnumarkandi og þrátt fyrir þá staðreynd að hæstv. fjmrh. beindi í sínum svörum ábendingum til þingnefnda um að taka mörg álitamál til athugunar, en af hálfu stjórnarliða var enginn einasti maður til þess að veita því viðtöku eða sýna umræðunum nokkurn áhuga eða taka nokkurn þátt í þeim. Það er einfaldlega spurning um það fyrir virðulegan forseta, hvort þetta samrýmist starfsreglum þingsins. Ef svo er ekki, þá ber að taka á málinu og gera hér á einhverja bragarbót.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau orð sem hér hafa fallið um vinnubrögð stjórnarflokkanna. Þau eru slæm. Í fjarveru þingmanna stjórnarflokka í allan gærdag birtist fyrst og fremst lítilsvirðing við Alþingi og þingmannsstarfið og það verk sem þessir hv. þm. eru kosnir til að gegna. Í þeim umræðum sem fóru fram í gær var enginn þingmaður stjórnarflokkanna úr efh.- og viðskn. viðstaddur langleiðina allan daginn. Samt sem áður var það þannig, eins og fram kom hjá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni, að aftur og aftur beindi hæstv. fjmrh., sem tók myndarlega þátt í umræðunum, verkefnum og ábendingum til hv. þingnefndar. Það var enginn hér í salnum af hálfu stjórnarflokkanna til að taka mark á því sem fjmrh. beindi til þingnefndarinnar. Ég verð að segja alveg eins og er miðað við þá reynslu sem ég hef af þessum störfum, þá held ég að það hafi ekki gerst mjög lengi að þingmenn í starfsnefndum sýni verkefnunum eins mikið alvöruleysi og mér finnst koma fram af hálfu þingmanna stjórnarflokkanna í vetur. Og þetta alvöruleysi náði hápunkti í gær. Ég held að það sé nauðsynlegt, hæstv. forseti, að þetta mál verði rætt og þær ábendingar, sem hér koma fram af okkar hálfu, verði teknar af alvöru og í fullri vinsemd. Við beinum því til forustu þingsins að hún taki á þessum máli. Hér er um sanngjarna ósk að ræða af okkar hálfu, sem er borin fram vegna þess að við viljum að Alþingi Íslendinga vandi sig við þau mál sem hér eru til meðferðar, en menn kasti ekki einlægt höndunum til þessara mála sem hér eru á borðum eins og hverra annarra pappírssnepla sem menn venjulega henda í ruslakörfu.

Herra forseti. Hv. þm. Ágúst Einarsson fór hörðum orðum um vinnubrögð okkar stjórnarþingmanna. Það gerði hann líka við upphaf umræðunnar í gær og þetta hafa stjórnarandstöðuþingmenn gert með reglulegu millibili í allan vetur, reynt að gera okkur tortryggilega fyrir það að við sætum ekki í þingsalnum undir ræðum þeirra og sinntum ekki okkar störfum. Vegna þess að ég veit að margir fylgjast með þessari útsendingu frá Alþingi í sjónvarpi finnst mér rétt að það komi fram að við upphaf þessa þings á síðasta hausti keypti Alþingi tugi sjónvarpstækja. Það voru sett sjónvörp á skrifstofur allra þingmanna til þess að þeir gætu fylgst þar með umræðum jafnframt því að sinna störfum á skrifstofum sínum. Þetta hefur gefist afskaplega vel, þingmenn hafa notað þetta mikið. Sjálfur hef ég gert það og mér finnst afskaplega þægilegt að fylgjast með umræðum jafnframt því að vera að vinna að ýmsum störfum sem þingmenn þurfa að sinna. Þingmenn hafa gert þetta ef þeir ætla ekki að taka þátt í umræðu um það mál sem er á dagskrá, þá eru menn gjarnan á skrifstofum sínum að vinna og fylgjast jafnframt með umræðum. Það er því alrangt að þingmenn séu eitthvað að vanrækja sín störf þó að þeir sitji ekki í þingsalnum undir löngum ræðum stjórnarandstæðinga. Þess vegna er það bara alls ekki rétt að þingmenn stjórnarflokkanna stundi ekki sína vinnu og alveg út í hött að segja eins og hv. þm. Ágúst Einarsson sagði, að þingmenn stjórnarflokkanna sýni hinu háa Alþingi lítilsvirðingu. Það er sem betur fer afar fátítt að mínu viti að þingmenn á Alþingi sýni hinu háa Alþingi lítilsvirðingu. Eina eftirminnilega dæmið um það í vetur er það sem gerðist á síðasta fundi Alþingis fyrir páska þegar allir þingmenn stjórnarandstöðunnar að einum undanskildum gengu út úr þingsalnum þegar átti að fara að greiða atkvæði í mikilvægu máli. Það er eina tilfellið í vetur þar sem þingmenn hafa sýnt hinu háa Alþingi lítilsvirðingu.

Hvar voru stjórnarþingmenn þá?

Hæstv. forseti. Hér er verið að ræða um fjarveru þingmanna á þingfundum og það er að sjálfsögðu ekki nýtt umræðuefni á hv. Alþingi. En ég get sagt það að mér finnst það í sjálfu sér sanngjörn ósk að mælast til þess að þingmenn sitji betur þingfundi og þá sérstaklega þeir hv. þm. sem sitja í viðkomandi fagnefnd. Og ef það gæti orðið til þess að greiða fyrir þingstörfum, þá er ég tilbúin til að beita mér fyrir því að vinna að því í mínum þingflokki að svo verði. Ég tek þó undir ýmislegt af því sem kom fram í máli hv. 4. þm. Vesturl., Guðjóns Guðmundssonar, að þær aðstæður eru fyrir hendi hér á hv. Alþingi að það er hægt að fylgjast með umræðum héðan án þess að vera í þingsalnum og mér er kunnugt um að ýmsir gera það. Svo vil ég líka benda á það að auðvitað geta þingmenn lesið umræður síðar áður en umfjöllun hefst í viðkomandi nefnd. Ég vil hins vegar mótmæla því sem fram kom í upphafi í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar að þingmenn stundi ekki sína vinnu. Það finnst mér að við eigum ekki að tala um hér því að við vitum það öll, að við vinnum mikið og erum að stunda okkar vinnu þó að við sitjum ekki í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í tilefni af orðum hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar. Í rauninni hefur hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir tekið af mér ómakið. Það sem ég var að leggja áherslu á var það að þeir þingmenn sem eiga að sinna viðkomandi máli séu í salnum. Ég er ekki að tala um að hér séu alltaf allir þingmenn og sitji undir þeim ræðum sem fluttar eru, hvort sem það er stjórn eða stjórnarandstaða sem er að flytja þær ræður. Ég er að tala um að það sé tryggt að hér séu þeir menn sem eiga um málin að véla í nefndunum, þannig að það tryggt sé að málsmeðferð sé vönduð. Ég er ekki að fara fram á neitt annað. Ég vísa því hins vegar algerlega á bug sem mér fannst koma fram í máli hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar að sjónvarpstækin á skrifstofum þingmanna leystu menn undan því að sitja fundi. Eins og einn hv. þm. benti mér á undir þeirri ræðu, þá væri þetta ekki lengur Alþing heldur fjarþing sem hér kæmi saman og þannig getur þetta ekki gengið. Þess vegna er það misskilningur hjá þingmanninum ef hann heldur að sjónvarpstæki á skrifstofum leysi menn undan mætingarskyldu. Það er ekki þannig. Það er til þess að auðvelda mönnum að fylgjast með umræðum, en auðvitað verða menn að taka þátt í umræðum í þinginu um þau mál sem þeir eru kosnir til að fjalla um, m.a. í þingnefndum. En ég vil endurtaka, hæstv. forseti, áskorun mína til forsætisnefndar að á þessu máli verði tekið og ég vísa því á bug og hafna þeirri uppstillingu mála af hálfu stjórnarliðsins, eins og kom aðeins fram áðan að hér sé bara um að ræða einhverja almenna, venjulega stjórnarandstöðugagnrýni. Þetta er verra og hefur verið verra í vetur en að undanförnu. Því þurfa þingmenn stjórnarliðsins að gera sér grein fyrir og því þarf forsætisnefndin að gera sér grein fyrir. Og m.a. að setja nýja þingmenn inn í þær reglur varðandi mætingu í salnum, bæði samkvæmt lögum og samkvæmt venjum sem tíðkast hafa. Ég óttast að forusta þingsins hafi vanrækt það gagnvart hinum nýju þingmönnum að fara yfir þá hluti sem skyldi.

Herra forseti. Ég stend við öll þau orð sem ég sagði áðan um vinnubrögð. Ég er ekki að gera kröfu til þess að allt stjórnarliðið sitji í þingsalnum. Ég gat sérstaklega um að mér fyndist eðlilegt að a.m.k. einn, tveir og síðan nefndarmenn einhverjir væru viðstaddir. Sjónvörp koma ekki í staðinn fyrir þetta, hv. þm. Guðjón Guðmundsson. Hann veit það mætavel. Ég veit það hins vegar að hv. þm. er vandur að virðingu sinni og vill störfum þingsins vel og hann á að taka undir það eins og hv. formaður þingflokks Framsfl. gerði hér áðan sem ætlar að taka málið upp og betrumbæta sinn eigin þingflokk. Það er vel. Hins vegar vil ég benda á það að þessi vinnubrögð ganga ekki. Þetta var málefnaleg umræða sem hér fór fram. Það var enginn viðstaddur til að hlusta á ábendingar og ég stend við það að menn sinni ekki vinnu sinni sem hér um ræðir. Ég spyr þingheim: Hvar er hv. formaður efh.- og viðskn. sem var ekki neitt hér í gær nema í upphafi þingfundar? Hvar er hann núna? Og það er ekki í fyrsta skipti þegar verið er að fjalla um mál fjmrn., maðurinn sem á að leiða starfið í nefndinni, og getur vel verið að maðurinn sé fjarstaddur. Ekki ætla ég að ráðast á hann fyrir það. Þá eru það bara aðrir stjórnarliðar sem koma til aðstoðar við það, þar á meðal hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sem á sæti í þessari sömu nefnd og var einungis í upphafi fundarins, eða þingmenn Sjálfstfl. í efh.- og viðskn. sem sáust ekki í gær. Við erum að tala um virðingu Alþingis, herra forseti. Þetta er ekki stjórnarandstaða gegn stjórn. Ég vil virðingu Alþingis mikla og forseti Alþingis er minn foreti. Hann er ekki forseti ríkisstjórnarinnar. Ég vil að við tökum höndum saman um að auka virðingu Alþingis og það verður m.a. gert með því að breyta vinnubrögðum við umræðu eins og farið hefur fram síðustu daga. Ég heiti því að leggja mitt fram til þess að það megi verða og ég vonast til þess að aðrir þingmenn geri hið sama.

Virðulegi forseti. Ég fylgdist með umræðum í gær á skrifstofu minni fyrir milligöngu sjónvarpstækis. Ég get staðfest það og tekið undir það að umræðurnar voru málefnalegar og þær verða örugglega að miklu gagni í vinnu efh.- og viðskn. þegar hún tekur til við að fjalla um þessi mál. Ég vil segja það vegna þess að hér var nefndur til sögunnar tiltekinn þingmaður, formaður efh.- og viðskn., ég held að við vitum það öll í salnum að það eru fáir þingmenn sem sinna störfum sínum jafn vel og af jafnmikilli samviskusemi og hann þó að hann hafi ekki verið hér í gær og þó að hann sé ekki staddur í salnum í dag. Það eru engar reglur um það að tilteknum þingmönnum beri að sitja þingfundi á sérstökum tímum umfram aðra. Ég tek hins vegar undir að það getur verið æskilegt og það er æskilegt að menn hafi aðstöðu til þess að fylgjast með umræðum í málum sem munu koma til þingnefnda þar sem þeir sitja. Af ýmsum ástæðum er það þó ekki alltaf hægt. En menn geta kynnt sér mál eftir umræðurnar. Menn geta kynnt sér þær, menn geta fengið samantektir um það sem fram hefur komið. Auðvitað er það þannig fyrir stjórnarflokka að það er ráðherra málsins sem er í forsvari fyrir viðkomandi frv. og stjórnarandstaðan á í sjálfu sér enga sérstaka kröfu á því að einhver tiltekinn þingmaður eða þingmenn séu viðstaddir umræðuna. Hins vegar er það rétt að það er æskilegt að nefndarmenn séu viðstaddir og auðvitað er það almennt æskilegt að sem flestir þingmenn séu viðstaddir sem oftast. Um það þurfum við kannski ekki að deila. Þessi umræða kemur mér svolítið á óvart. Ég verð að segja alveg eins og er. Það er ekki hefðbundið að menn kvarti undan því að þingmenn úr öðrum flokkum heldur en sínum eigin sitji hér ekki þingfundi. Það á hver þingflokkur við sig að sjálfsögðu. Hv. málshefjandi sagði það hér áðan: Mönnum er skylt að sitja þingfundi og sinna störfum sínum. Það kemur mér svolítið á óvart að heyra það frá þessum hv. þm. og öðrum þeim sem höfðu forgöngu um það að ganga úr þingsalnum í atkvæðagreiðslu rétt fyrir páskana. Það var að sýna þinginu virðingarleysi. Og ég segi um ummæli hv. þm. að þessu leyti: Ja, svei.

Herra forseti. Það er greinilegt að það var ekki að ástæðulausu að þessi umræða var tekin upp. Hv. þm. Geir Haarde, formaður þingflokks Sjálfstfl., og hv. 4. þm. Vesturl. höfðu uppi þessi rök: Það er sjónvarp á skrifstofum manna og menn geta fylgist með umræðum. Þingfundir eru óþarfir og það er enginn mælikvarði á störf þingmanna hvort menn sæki þingfundi. Nú má vel vera að það tækniundur sé orðið að þingfundir séu óþarfir og við getum haldið okkur á skrifstofum og reyndar haldið fundi tæknilega séð sem bara sjónvarpsfundi og þar með sé Alþingi orðið að þessu fjarþingi sem minnst var á. En það er þá ástæða til að forseti þingsins taki eftir því og kannski ástæða til þess að fara þá að breyta vinnubrögðum með formlegum hætti ef menn ætla að taka þessa umræðu alvarlega. Á það var minnst að formaður efh.- og viðskn. væri vel vinnandi þingmaður og ég tek undir það. Hitt er líka jafnrétt að hann hefur lítið sést í þingsölum í vetur þannig að það er kannski enginn mælikvarði á það. Kannski vinna þeir best sem eru fjarverandi. En þá er spurningin þessi: Ég nefndi að þetta voru sjö mál. Þau vörðuðu t.d. greiðsluvanda heimilanna á Íslandi. Gervallur Framsfl. gerði það að stærsta máli kosningabaráttunnar sl. vor. Það var enginn framsóknarmaður sem hlustaði á þá umræðu.

Formaður þingflokksins var í þingsalnum.

Hann var það rétt í upphafi umræðunnar. Það er verið að ræða um skattamál, t.d. virðisaukaskatt eða breytingar á vörugjaldi sem almennt var talið að mundu leiða til vísitöluhækkana og verðlagshækkana. Er þetta mál sem varðar bara einstaka menn? Við erum að sjálfsögðu ekki að gera þá kröfu að það sé setið í hverju sæti og allir þingmenn ævinlega sitji í þingsal, fjarri fer mér að gera þá kröfu. En við erum að gera þá kröfu að þeir þingmenn sem eiga sæti í viðkomandi nefnd og jafnframt þeir þingmenn sem telja sig hafa sérstakan áhuga á tilteknum umræðuefnum og þau eru t.d., og vísa ég því nú til landbyggðarþingmanna, fjáröflun til vegagerðar. Enginn stjórnarliði til þess að ræða um þá hluti, skattapólitík, endurskipulagning tollkerfisins o.s.frv. Þetta er mál sem þingforsetar og formenn þingflokka verða að taka upp, sérstaklega að gefnu tilefni þessarar umræðu um hvort eigi að breyta vinnubrögðum á Alþingi og hafa það framvegis sem fjarskiptaþing.

Herra forseti. Þetta er að mörgu leyti gagnleg umræða sem hér fer fram. Ég held að hún leiði til niðurstöðu um eitt atriði, sem allir geta verið sammála um, það er góð vinnuregla hér að viðkomandi nefndarmenn sitji í salnum á meðan þau mál eru rædd sem heyra undir þeirra nefndir. Ég held að allir geti verið sammála um þetta og ég tek undir að það ætti að vera vinnuregla. Ég var á vettvangi í gær og var að bíða eftir að fjáraukalög kæmu fyrir. Þau komust að vísu ekki á dagskrá, en ég tek undir að það var ansi fámennt hérna. Ég vil eigi að síður vara við því að það komist út til þjóðarinnar að menn séu ekki að vinna þó þeir séu ekki í salnum. Það er ljóst að menn eru að ýmsum störfum.

Að skrifa leiðara í Tímann, ég tek undir það.

Jú, hv. þm. þekkir það sem gamall ritstjóri að menn nota ýmsar stundir til þess að skrifa langar greinar með smáu letri eins og áramótagrein hv. þm. var. Hann er mikill afkastamaður á því sviði.

Það er misjafnt að gæðum.

Gæðin eru misjöfn auðvitað en hann er vel skrifandi. Ég vil vara við því að það komist út til þjóðarinnar að menn séu ekki að vinna þó að þeir séu ekki hér inni, en ég vil taka undir eigi að síður að viðkomandi nefndarmenn fylgist með þeim málum sem undir þá heyra.

Sá tími sem ætlaður er til þessarar umræðu er liðinn og því verður ekki framhald á umræðu um störf þingsins. En vegna þessarar umræðu og þeirra ábendinga sem beint hefur verið til forseta vill forseti geta þess að ábendingar komu fram í gær frá hv. þingmönnum sem forseti tók auðvitað eftir og gat þess af forsetastóli að hann hefði að sjálfsögðu þá afstöðu að hann leggur áherslu á það að þingmenn séu til staðar, það sé vel unnið í þinginu. Og vegna þessara ábendinga og þeirra umræðna sem hér hafa farið fram mun forseti taka þetta mál upp á forsætisnefndarfundi næsta mánudag þannig að hægt sé að fjalla um athugasemdir þingmanna. Engu að síður vill forseti leggja áherslu á að það er hans skoðun að þingmenn vinna hér mjög vel og er nauðsynlegt að það komi fram þrátt fyrir þessa umræðu sem hér hefur orðið. En forseti mun að sjálfsögðu hugleiða þetta mál og skoða í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram.

Virðulegi forseti. Ég styð það að málið haldi áfram og fái þinglega meðferð. Ekki síst er nauðsynlegt að það komi fram að ég standi að þessu ásamt fleiri stjórnarandstæðingum vegna þess að í húsinu eru núna aðeins 24 stjórnarsinnar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til lögreglulaga sem lagt hefur verið fram á þskj. 783. Frv. til lögreglulaga var lagt fram á hinu háa Alþingi árið 1994, á síðari hluta 117. löggjafarþings, en hefur nú verið tekið til rækilegrar endurskoðunar og er lagt fram öðru sinni. Mörg ákvæði frumvarpsins eru efnislega samhljóða eldri lagaákvæðum eða staðfesting á gildandi ólögfestri réttarframkvæmd. Lögreglulögum er ætlað að koma í stað laga um Rannsóknarlögreglu ríkisins, nr. 108/1976, og laga um lögreglumenn, nr. 56/1972, en snerta auk þess fleiri lög á réttarvörslusviðinu. Í tengslum við frv. til lögreglulaga hefur einnig verið lagt fram frv. til breytinga á lögum um meðferð opinberra mála, á þskj. 782. Á árinu 1992 komu til framkvæmda einhverjar umfangsmestu kerfisbreytingar á dómstólaskipulagi og réttarfari í landinu. Ég held að flestir séu sammála um að þær breytingar hafi tekist með miklum ágætum og er það ekki síst að þakka samstöðu þeirra aðila sem þar áttu hlut að máli, dómara, lögmanna og þeirra sem sitja hér á hinu háa Alþingi og eins hinna sem sjá um sókn sakamála. Fullyrða má að festa og jafnvægi sé komin á í hinu nýja dómstólakerfi. Þá hefur málatími í Hæstarétti styst verulega í kjölfar fjölgunar dómara. Með nokkrum sanni má segja að málefni lögreglunnar og e.t.v. ákæruvaldsins hafi setið nokkuð á hakanum á síðustu árum. Verkefni lögreglu og ákæruvalds aukast hins vegar stöðugt og auknar kröfur eru gerðar til að brot séu upplýst hratt og örugglega. Segja má að þessi tvö frumvörp séu framhald af breytingunum á dómstólakerfinu. Með þeim er ætlunin að ná fram eftirfarandi markmiðum í íslenska réttarvörslukerfinu: Að breyta skipulagi æðstu stjórnar lögreglunnar í landinu með því að koma á fót embætti ríkislögreglustjóra. Að gera rannsókn afbrota hraðari og skilvirkari með því að einfalda feril mála á rannsóknarstigi og fela lögreglustjórum ákæruvald í fleiri brotaflokkum þannig að allur þorri sakamála verði rannsakaður undir stjórn þess lögreglustjóra sem semur ákæru í máli og sækir það fyrir héraðsdómi. Að festa í lög skýrari reglur um framkvæmd lögreglustarfa. Að setja skýrari reglur um réttindi og skyldur lögreglumanna. Við samningu upphaflegs frv. og endurskoðun þess hefur víða verið leitað fanga svo sem í norrænni löggjöf um lögreglumálefni. Einnig var tekið mið af athugasemdum fjölmargra aðila sem send voru drög að frv. og hugmyndum sem fram hafa komið á fundum með lögreglustjórum og lögreglumönnum. Við samningu frumvarps þessa var enn fremur tekið mið af lögregluyfirlýsingu Evrópuráðsins frá 8. maí 1979. Þá var þess gætt að ákvæði frumvarpsins samræmdust ákvæðum þeirra alþjóðasamninga sem Ísland hefur gerst aðili að. Helstu nýmæli í frumvarpinu eru þessi: Sú grundvallarbreyting verði gerð á skipulagi lögreglunnar og æðstu stjórn hennar að komið verði á fót embætti ríkislögreglustjóra er fari með yfirstjórn lögreglu ríkisins í umboði dómsmálaráðherra. Ríkislögreglustjóraembættinu er ætlað að taka við ýmsum verkefnum sem fram til þessa hafa heyrt undir löggæsluskrifstofu dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, Rannsóknarlögreglu ríkisins og að litlu leyti lögreglustjórann í Reykjavík. Við embætti ríkislögreglustjóra verði starfrækt rannsóknardeild í skatta- og efnahagsbrotamálum og stoðdeild sérhæfðra rannsóknarmanna til að aðstoða einstök lögregluembætti við rannsókir erfiðra brotamála. Við embætti ríkislögreglustjóra verði starfrækt rannsóknarstofa til að sinna skjalarannsóknum, fingrafararannsóknum og slíkum tæknilegum rannsóknum. Tæknideild sem þjóni öllu landinu verði við embætti lögreglustjórans í Reykjavík til að sinna eða aðstoða við rannsóknir á vettvangi og aðrar slíkar rannsóknir. Við embætti lögreglustjórans í Reykjavík verði skipaður varalögreglustjóri. Lögfest verði ákvæði um starfssvæði lögreglumanna, þar á meðal heimild dómsmálaráðherra til að ákveða að hluti lögregluliðs skuli gegna lögreglustörfum alls staðar á landinu. Með þessu er ætlað að tryggja nauðsynlegan hreyfanleika lögreglunnar. Rannsóknir meginþorra mála verði fluttar til lögreglustjóra í héraði. Landinu verði skipt í tíu rannsóknarumdæmi og sérstakar rannsóknardeildir starfræktar við eitt lögregluembætti í hverju rannsóknarumdæmi. Lögreglumenn í rannsóknardeildum rannsaki eða aðstoði við rannsókn á stærri brotum í umdæmi rannsóknardeildarinnar undir stjórn lögreglustjóra á hlutaðeigandi embætti. Lögfesting ákvæða um samstarfsnefndir lögreglu og sveitarfélaga og samvinnu lögreglu við önnur stjórnvöld. Lögfest ákvæði um skyldur lögreglumanna, valdbeitingarheimildir, handtökuheimildir, leit á mönnum og önnur afskipti af borgurunum. Lögfesting reglna um meðferð kæra á hendur lögreglumönnum vegna ætlaðra refsiverðra brota við framkvæmd lögreglustarfa. Breytingar á skipulagi Lögregluskóla ríkisins. Þá eru í frv. nokkur nýmæli sem eru til þess fallin að bæta stöðu kvenna innan lögreglunnar. Má þarhelst nefna breytingar á ákvæðum um inntöku nema í lögregluskólann. Nýlega hefur verið komið á fót starfshópi til að kanna stöðu kvenna innan lögreglunnar og gera tillögur að úrbótum á þeim sviðum þar sem talin verður þörf á að bæta stöðu kvenna innan lögreglu ríkisins. Starfshópnum er einnig ætlað að gera tillögur um aðgerðir sem leitt geti til fjölgunar kvenna í lögreglu ríkisins. Þess má vænta að tillögur vinnuhópsins muni hafa áhrif á framkvæmd þessara laga og setningu reglugerða á grundvelli þeirra. Frv. mun hafa víðtæk áhrif á skipulag löggæslu í landinu. Rannsóknarlögregla ríkisins verður lögð niður, embætti ríkislögreglustjóra tekur við hluta af starfsemi löggæsluskrifstofu dómsmrn., lögreglurannsóknir Rannsóknarlögreglu ríkisins færast til ríkislögreglustjóra, lögreglustjórans í Reykjavík og annarra lögreglustjóra. Útlendingaeftirlitið verður fært undir stjórn ríkislögreglustjóra. Betri nýting starfsliðs og minni hætta á tvíverknaði vegna nánari samvinnu almennra lögreglumanna og rannsóknarmanna innan sama embættis og samvinnu við ákærendur sem haft geta áhrif á að rannsókn þróist með tilliti til ákærumöguleika. Gert er ráð fyrir að fjöldi stöðugilda haldist sem næst óbreyttur og kostnaður við löggæslu hækki óverulega, en að sú hagræðing sem vonir standa til að náist komi fram í betri og markvissari löggæslu og hraðari afgreiðslu brotamála og rannsóknar á ákærustigi. Það er álit flestra sem starfa að löggæslumálum í landinu að tímabært sé orðið að koma á fót embætti ríkislögreglustjóra sem hafi m.a. með höndum samræmingu og eftirlit með framkvæmd löggæslu í landinu. Þó stofnun slíks embættis þurfi ekki sjálfkrafa að hafa það í för með sér að Rannsóknarlögregla ríkisins verði lögð niður er það lagt til í frv. þar sem ekki var talið rétt að fjölga embættum á löggæslusviðinu. Óumdeilt er að stofnun Rannsóknarlögreglu ríkisins árið 1976 var mikið framfaraspor sem leitt hefur til aukinnar fagmennsku og vandaðri vinnubragða við rannsókn opinberra mála. Hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins hefur orðið til mikil og góð fagþekking og jafnframt sú sérhæfing sem nauðsynleg er til að upplýsa og rannsaka hinar fjölbreyttustu gerðir afbrota í sífellt flóknara samfélagi. Á þeim 20 árum sem Rannsóknarlögregla ríkisins hefur starfað hefur menntun lögreglumanna tekið stórstígum framförum og byggist uppbygging lögreglunnar á því að allir lögreglumenn geti tekist á við flest algengustu rannsóknarverkefni. Á sama tíma hefur hin almenna lögregla eflst að þekkingu og tækjabúnaði. Í frv. er sem fyrr segir lagt til að Rannsóknarlögregla ríkisins verði lögð niður og verkefni hennar færð til ríkislögreglustjóra og lögreglustjóranna. Erfiðustu rannsóknarverkefnin, sem að flestra mati eru skatta- og efnahagsbrotin, verða falin sérstakri deild við embætti ríkislögreglustjóra en við það embætti mun auk þess verða starfrækt stoðdeild sérhæfðra rannsóknarmanna til aðstoðar í einstökum lögregluliðum, einkum þeim fámennari, við erfiðustu rannsóknir. Sú þekking og reynsla sem til staðar er hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins býr fyrst og fremst í starfsmönnunum sjálfum. Með frv. er ekki stefnt að fækkun lögreglumanna eða annarra starfsmanna heldur flutningi stöðugilda til ríkislögreglustjóra og rannsóknardeilda lögregluembættanna. Þeir starfsmenn sem flytja munu starfsvettvang sinn frá Rannsóknarlögreglu ríkisins koma til með að flytja með sér alla þekkingu sína og miðla henni til starfsmanna á nýjum vinnustöðum. Röskun á daglegum störfum ætti því ekki að vera teljandi. Með eflingu sérstakrar rannsóknardeildar við tíu lögegluembætti er ætlað að tryggja að til staðar séu í hverju kjördæmi sérhæfðir rannsóknarmenn sem færir séu um að fást við rannsóknir flestra tegunda brota, en ef með þarf er opin leið að óska eftir aðstoð frá stoðdeild ríkislögreglustjóra eða sérhæfðari rannsóknarmönnum frá öðrum lögregluembættum. Markmiðið með slíkum rannsóknardeildum er þó ekki að reisa múra milli rannsóknarlögreglumanna og almennra lögreglumanna. Þvert á móti er æskilegt að allir lögreglumenn í lögregluliði vinni að því sameiginlega markmiði að koma í veg fyrir brot, upplýsa brot og rannsaka þau af kostgæfni. Með starfrækslu slíkrar rannsóknardeildar við 10 embætti er einnig tekið mið af því að af 13 í 27 lögregluumdæmum starfa fimm lögreglumenn eða færri og eðli málsins samkvæmt eru þar ekki tök á þeirri sérhæfingu sem nauðsynleg er til að tryggja farsæla rannsókn flókinna brotamála. Rannsóknardeildunum er m.a. ætlað að bæta úr þessu. Frv. hefur því í för með sér eflingu rannsóknardeilda utan höfuðborgarsvæðisins. Þar sem stærsti hluti rannsóknarverkefna Rannsóknarlögreglu ríkisins varða brot sem framin eru í umdæmi lögreglustjórans í Reykjavík mun meginþunginn af lögreglurannsóknunum færast þangað. Ljóst er að endurskipuleggja þarf starfsemi embættisins að verulegu leyti og búa svo um hnútana að það verði í stakk búið að taka við nýjum verkefnum. Nýtt embætti varalögreglustjóra og heimild til skipunar saksóknara við embættið er liður í þeirri viðleitni. Gengið hefur verið úr skugga um að húsakost lögregluembættanna þurfi ekki að auka vegna þeirra breytinga sem frv. hefur í för með sér. Sérstök áhersla er lögð á menntunarmál lögreglumanna í frv. Ætlunin er að inntaka nema í skólann verði með nýju sniði og skólinn verði opnari en nú er raunin. Þá er aukin áhersla lögð á framhaldsmenntun lögreglumanna. Herra forseti. Ég hef í stórum dráttum gert grein fyrir efni og markmiðum frv. en erfitt er að gera svo viðamiklu frv. tæmandi skil. Ég vísa til ítarlegra athugasemda með frv. Eins og ég nefndi í upphafi fylgir þessu frumvarpi frv. til laga um breytingar á lögum um meðferð opinberra mála sem á samleið með þeim skipulagsbreytingum sem hér er verið að leggja til í þeim tilgangi að efla yfirstjórn löggæslunnar í landinu og einfalda og hraða rannsókn opinberra mála. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. sem felur í sér verulegar breytingar á núverandi skipan lögreglumála og þar er sumt til bóta en annað ekki. Viðamesta breytingin ef horft er til skipulags lögreglumála er án efa stofnun embættis ríkislögreglustjóra og þær breytingar sem meiningin er að gera í kjölfar þess. Eins og ráðherra rakti að nokkru leyti í framsöguræðu sinni felur frv. í sér verulegar breytingar. Ég mun ekki fara yfir þær allar efnislega heldur einungis nefna þær sem mér þykja sérstaklega athugunar verðar. Eins og komið hefur fram er frv. nokkuð viðamikið og í raun er annað frv., sem hér verður rætt á eftir, að mörgu leyti skylt þessu. Ef horft er á núverandi skipan lögreglumála þá er æðsti yfirmaður lögreglunnar í landinu dómsmálaráðherra og undir hann heyra embætti lögreglustjóra, þ.e. lögreglustjórar í umdæmum og rannsóknarlögreglustjóri ríkisins. Lögreglustjórar í umdæmum fara með almenna lögreglustjórn á hverjum stað en rannsóknarlögreglustjóri fer með rannsókn opinberra mála með þeim takmörkunum sem nánar er kveðið á um í lögum og reglugerðum. Í frv. er lagt til að stofnað verði nýtt embætti ríkislögreglustjóra. Rannsóknarlögregla ríkisins í núverandi mynd lögð niður en í staðinn verði rannsóknir meginþorra mála fluttar út í héruð til lögreglustjóra þar. Síðan er gert ráð fyrir því, eins og fram kom hjá hæstv. dómsmrh., að sérstakar deildir verði stofnaðar hjá ríkislögreglustjóra og sérstakar deildir stofnaðar úti í umdæmum lögreglustjóranna. Um rannsóknardeildirnar er það að segja að fram hafa komið um það athugasemdir frá Landssambandi lögreglumanna að með hliðsjón af starfssvæði rannsóknardeilda sé aðfinnsluvert að þeir lögreglumenn sem starfa innan þessara deilda muni starfa undir stjórn ýmissa yfirmanna og það sé mikilvægt í starfsemi lögreglu að röð fyrirmæla sé skýr og að lögreglumaðurinn þekki það skipulag sem hann heyrir undir. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvort hann telji að þetta sé nægilega tryggt með því fyrirkomulagi sem hér er lagt til, að það sé nægilega skýrt hvert sé skipuritið og hver eigi að heyra undir hvern í því skipulagi sem hér er lagt til. Einhvers staðar í frv. sá ég að það eigi að gera nánari útfærslu á þessu í reglugerð og það væri athyglisvert að heyra hvaða hugmyndir eru um það í ráðuneytinu. Í a- og b-lið 2. mgr. 5. gr. frv. er gert ráð fyrir því að starfrækt verði sérstök lögreglurannsóknardeild hjá ríkislögreglustjóra sem rannsakar skatta- og efnahagsbrot. Eftir lestur þessa frv., og reyndar fylgifrv. um meðferð opinberra mála, tel ég að ekki sé nægilega skýrt kveðið á um það að rannsókn og ákæra í efnahagsbrotum sé á hendi eins og sama aðilans í öllum tilvikum til þess að tryggja þá sérhæfingu sem rannsókn og jafnframt ákæra efnahagsbrota krefst, en það er mjög víðtækur brotaflokkur og í stöðugri mótun, má segja, tekur stöðugum breytingum. Svo virðist sem það sé meiningin en ég er svolítið undrandi yfir því að ekki skuli vera tekið skýrar af skarið með þetta í frv., að það sé hreinlega sagt að í slíkum brotum skuli ákæra og rannsókn vera á einni hendi. Ég bendi á í þessu samhengi að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og sú sem hér stendur fluttu till. til þál. fyrr í vetur um sérstakan ákæranda í efnahagsbrotum og var tillagan í þá veru að dómsmrh. væri falið að undirbúa frv. til laga um embætti sérstaks ákæranda í efnahagsbrotum sem væri sérhæfður í meðferð slíkra brota. Verkefni hans yrði að rannsaka meint efnahagsbrot ásamt því að fara með ákæruvald í slíkum málum. Í umræðum um þessa tillögu á sínum tíma kom fram sú gagnrýni að þarna væri verið að stofna enn eitt báknið, enn eitt embættið, en flm. bentu á að það væri alls ekki ætlunin og ég benti t.d. á að ég teldi vel koma til greina að svona embætti heyrði undir ríkislögreglustjóra. Það sem liggur að baki þessari hugmynd er náttúrlega fyrst og fremst sú sérstaða sem efnahagsbrotin hafa. Viðhorf almennings til þeirra eru önnur en til annarra brota og þau skapa oft og tíðum mjög erfið siðræn vandamál. Má nefna sem dæmi að fólk lítur ekki endilega á skatta-, bókhalds- og tollalagabrot sem alvarleg brot, en þjófnaðir eða eignaspjöll eru litin mjög alvarlegum augum. Brot sem eru framin í atvinnurekstri eru gjarnan réttlætt með því að lögin séu gölluð eða fullnægi ekki þeim þörfum sem viðskiptalífið krefst, en einnig með því að þau hafi verið tilraun til þess að bjarga atvinnurekstrinum. Á það var bent að oft er mjög erfitt að rekja eða mæla tjónið af efnahagsbrotunum og að þau viðskipti sem brotin varða eru óvenjuflókin og aðeins á valdi örfárra sérfræðinga oft og tíðum að þekkja þau. Þá var einnig bent á það hér í tengslum við flutning þessarar tillögu að baráttan við efnahagsbrotin hefur verið alþjóðleg hin síðari ár enda hefur það verið reyndin í öðrum löndum að hinar hefðbundnu leiðir refsivörslukerfisins hafa ekki dugað í tengslum við þessi brot og hefur víða verið talin þörf á sérstökum aðgerðum til að takast á við þau, svo sem virkri og sérhæfðri löggæslu, sérþjálfuðum löggæslumönnum og ákærendum, sérstakri þjálfun dómara, greiðum upplýsingum í samskiptum yfirvalda sem við málin fást, hraðari málsmeðferð og hertum refsingum. Flutningsmenn bentu á að það væri ekkert öðruvísi hér á landi en annars staðar að refsivörslukerfið í þeirri mynd sem það hefur verið hefði ekki dugað. Á það var líka bent í tengslum við þessa tillögu að í Danmörku t.d. hefur sérstakt embætti með höndum rannsókn og ákæru slíkra brota. Undir embættið heyra umfangsmeiri efnahagsbrot, þau sem líklegt er að hafi mikla þýðingu og eru liður í skipulagðri glæpastarfsemi. Þá hefur líka verið bent á það að svipað kerfi hefur verið tekið upp í Noregi og það sem sérstaklega hefur verið hugað að þar er að það sé öruggt að á einhverjum einum stað sé sú sérhæfða þekking sem safnast saman um þessi erfiðu brot. Það sé á einum stað og þar sé haldin ákveðin skrá yfir þau og þeim upplýsingum sé safnað saman og jafnframt að þeim upplýsingum sé dreift út í umdæmi þannig að tryggt sé að sú sérþekking nýtist úti í umdæmunum líka ef slík brot koma upp. Mér sýnist frv. vera skref í rétta átt að þessu leyti. Það er sérstaklega talað um þessa rannsóknardeild og það lítur út fyrir að meiningin sé að það eigi að færa þetta undir einn og sama hatt, rannsókn og ákæru í þessum málum, en ég tel að það mætti kveða mun skýrar á um það og teldi það æskilegra. Frv. felur í sér nokkrar breytingar á stöðu lögreglumanna og réttarstöðu þeirra eins og fram hefur komið. Og þar sem þessi ríkisstjórn er nú orðin fræg að endemum fyrir aðför sína að launafólki þá tel ég fulla ástæðu til að skoða frv. sérstaklega með tilliti til þessara þátta. Ég vil byrja á því að koma inn á atriði sem hæstv. ráðherra minntist á í framsögu sinni. Á bls. 19 í frv. er sérstakur kafli sem hefur yfirskriftina ,,Bætt staða kvenna í lögreglu``. Hæstv. ráðherra eyddi töluverðum tíma í að greina frá þessum kafla í ræðu sinni. Ég rak líka augun í þennan kafla og tel hann athyglisverðan fyrir margra hluta sakir. Í fyrsta lagi vegna þess að ég tel ánægjulegt að þessu sé gefinn gaumur í frv., að það sé hugað að stöðu kvenna í lögreglunni. Það er fyllilega orðið tímabært og fyrir löngu síðan. Hins vegar á ég erfiðara með að átta mig á þeim lausnum sem felast í frv. Þær kannski hjálpa eitthvað, það má vel vera, en ég tel hins vegar að þær taki á ekki því sem raunverulega skiptir máli fyrir konur í lögreglu. Í frv. segir að um áramótin 1995/1996 hafi einungis 25 konur verið við störf sem lögreglumenn í lögreglu ríkisins eða rúm 4% af heildarfjölda lögreglumanna. Hlutfall kvenna í starfsliði lögreglustjóra var þó nokkru hærra. Nokkuð hefur verið gert til að bæta hér úr, segir í frv., en svo lágt hlutfall kvenna í lögreglu er óviðunandi og að sjálfsögðu geta margir tekið undir það. Þá segir einnig að lögreglustjórum hafi m.a. verið bent á að setja í auglýsingar um lausar stöður innan lögreglu sérstaka hvatningu til kvenna um að sækja um stöðurnar. Hlutastörf í lögreglu hafa verið fátíð og vinnutími oft á tíðum ósveigjanlegur. Þetta ásamt fleiru hefur ekki laðað konur að lögreglustörfum og eins hafa reglur um lágmarkshæð þrengt verulega þann hóp kvenna sem átt hefur þess kost að komast í Lögregluskóla ríkisins. Það er sagt að í frv. séu nokkur nýmæli og það eru m.a. breytingar á ákvæðum um inntöku nema í Lögregluskólann og fyrirætlanir um að færa niður lágmarkshæð kvenna með nýrri reglugerð um skólann. Ég held að líkamsbygging og hæð kvenfólks sé ekki það sem helst stendur í vegi fyrir því að þær komist áfram í lífinu. Þó að þær séu vel hávaxnar og fyllilega á við karlmenn að líkamsburðum, þá er ekki alltaf að gengur sem skyldi. Þegar ég sá þennan kafla í frv. var mér minnisstæð umfjöllun sem var í tímaritinu 19. júní frá 1994 eða 1995 um stöðu kvenna í lögreglunni þar sem talað var við þessar konur. Þar sýndust mér vera ýmsir aðrir þættir sem spila inn í og snúa m.a. að því hvernig þeim gengur að feta sig áfram þegar þær eru komnar í störfin. Það er m.a. nokkuð sem gerir starfið ekki aðlaðandi fyrir konur að þær voru jafnvel færðar til í starfi. Þess voru dæmi að þær væru færðar til í starfi sem var fulllangt fyrir neðan þá hæfni og þá getu sem þessar konur höfðu þá sýnt. Því hef ég grun um að til að ná árangri þurfi að gera meira en að beina einhverjum tilmælum til yfirmanna í lögreglunni um að reyna að laða konur að. Að það sé líka ástæða til þess hreinlega að kveða sterkar á um það, að setja reglur um að þeim sé skylt að hafa ákveðið hlutfall starfsmanna í lögreglunni konur eftir því sem hægt er að koma því við, þannig að á einhvern hátt sé tekin skýrari stefna og að lögregluembættin taki síðan við skýrari starfsmannastefnu að þessu leyti. Þar getur dómsmrn. að sjálfsögðu haft einhverja stefnu þó að það sé ekki beinlínis tekið fram í lagafrv. sem þessu. Ég vildi geta þessara þátta vegna þess að mér finnst þessi kafli nánast benda til þess að ástæðan fyrir því að konur komi ekki inn í lögregluna séu þær að þær séu annaðhvort of lágvaxnar eða þá að þær vilji ekki sækja um störfin. Ég held að það sé ýmislegt annað sem þarna liggur að baki sem sé ástæða til að skoða. Ég vil í þessu sambandi benda á það sem ég gái oft að þegar ég er að skoða lagafrumvörp þar sem nefndir eru starfandi, að það var ekki ein einasta kona, ef ég man rétt, í þeirri nefnd sem undirbjó þetta frv. Það var fengin kona til að starfa með nefndinni. En það er eitt sem stjórnvöld geta gert, ef þau hafa áhuga á því að bæta stöðu kvenna, að tilnefna í auknum mæli konur í slíkar nefndir þannig að það sé þá öruggara að þeirra sjónarmiða sé gætt. Þrátt fyrir góðan vilja karlanna þá er það þannig að kannski konunum er betur fallið að fjalla um sín eigin málefni heldur en þeim þegar allt kemur til alls. Varðandi réttarstöðu lögreglumanna vil ég benda á það sem hefur komið fram að lögreglumenn hafa mótmælt ýmsum atriðum í frv. Þeir hafa sent umsögn um frv. og hafa komið á framfæri ýmsum athugasemdum þar sem þeir hafa tjáð sig um þau mál. Þá er kannski fyrst til að nefna að Landssambandi lögreglumanna var gefinn mjög skammur umsagnarfrestur. Hér er um að ræða mjög viðamikil frumvarpsdrög sem verður varla gerð tæmandi skil með skömmum fyrirvara. Þau þurfa ítarlegrar umfjöllunar við. En samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fengið frá Landssambandi lögreglumanna þá fengu þeir erindið 1. febrúar og þeim var gefin rúm vika til þess að skila umsögnum um frv. Frumvarpsdrögin eru þá að koma fyrir augu margra stjórnarmanna í fyrsta skipti þannig að þeim gafst mjög lítill tími til að fjalla um þessi mál sem eru mjög mikilvæg og snúa mjög að réttarstöðu lögreglumanna eins og mjög víða kemur fram í frv. Lögreglumenn hafa líka bent á að þeir hafi verið með mjög alvarlegar athugasemdir við 28. gr. frv. og telja að þar sé ráðist gróflega að starfsréttindum lögreglumanna. Þeir benda á að það sé líklega einsdæmi að fagráðuneyti komi fram með tillögur þess efnis að afnema hæfisskilyrði til þess að einstaklingar fái að gegna lögreglustarfi þrátt fyrir að í öðrum hlutum frumvarpsdraganna séu kröfur til þeirra auknar og þyngri skyldur lagðar þeim á herðar. Ef við skoðum 28. gr. þá er þar það einkum 4. tölul. sem mér sýnist athugunarverður. Þar segir að dómsmálaráðherra geti heimilað lögreglustjóra að ráða mann tímabundið til lögreglustarfa vegna orlofstöku, veikinda- eða slysaforfalla eða tímabundinna leyfa lögreglumanna þó að hann hafi ekki lokið prófi frá Lögregluskóla ríkisins enda fullnægi hann tilteknum skilyrðum laganna. Þarna er kannski það sem lögreglumenn benda á að í þessu tilviki mætti hafa skýrari undantekningar frá því hvenær megi skipa þá sem ekki hafa farið gegnum Lögregluskóla ríkisins í störf hjá lögreglunni. Það er mjög mikilvægt að þess sé gætt, ekki síst með tilliti til mikilvægis þeirra starfa sem lögreglumenn sinna, að þar sé fólk sem í öllum tilvikum hafi fyllilega þekkingu og getu á þeim störfum sem því er ætlað að sinna. Það er líka annað sem ég vil gera athugasemdir við og það er 25. gr. þar sem eru reglur um störf lögreglumanna utan vinnutíma. Lögreglumenn hafa bent á að þarna sé verið að setja þeim þrengri skorður en öðrum opinberum starfsmönnum utan vinnutíma. Það sé nánast verið að leggja bann við aukastörfum lögreglumanna og þarna sé verið að bjóða upp á tiltekna mismunun gagnvart lögreglumönnum. Ég get tekið undir að þetta ákvæði kemur svolítið einkennilega fyrir sjónir. Þó að það sé í sjálfu sér eðlilegt að á einhvern hátt séu settar skorður við því að opinberir starfsmenn sinni aukastörfum, þá vekur þetta spurningar hvort þarna sé ekki gengið einum of langt og að þessum hópi sé þá markaður sérbás sem sé ósanngjarn að mörgu leyti ef mið er tekið af öðrum opinberum starfsmönnum. Tími minn fer nú að styttast þannig að ég hef ekki tíma til að koma að öllum þeim athugasemdum sem ég vildi koma að, en það er eitt sem ég vildi gjarnan spyrja hæstv. ráðherra nánar út í og mér fannst svolítið undarlegt ákvæði. Það er ákvæði 15. gr. um aðgerðir í þágu almannafriðar, allsherjarreglu o.fl. Það er sett pósitíft lagaákvæði um að lögreglu sé heimilt að hafa afskipti af borgurunum til að halda uppi almannafriði og allsherjarreglu eða koma í veg fyrir yfirvofandi röskun til að gæta öryggis einstaklinga eða almennings eða til að afstýra afbrotum eða stöðva þau. Þá er kveðið á um það að lögreglu sé heimilt að taka í sínar hendur umferðarstjórn, banna dvöl á ákveðnum svæðum o.s.frv. Síðan segir að óhlýðnist maður fyrirmælum lögreglu skv. 2. mgr. geti hún gripið til nauðsynlegra ráðstafana á hans kostnað til að koma í veg fyrir að óhlýðni hans valdi tjóni eða stofni almenningi í hættu. Lögreglu er heimilt að krefjast þess að maður segi til nafns síns, kennitölu og heimilisfangs og sýni skilríki því til sönnunar. Að lokum er kveðið á um það að lögreglu sé heimilt að hafa afskipti af málefnum sem samkvæmt lögum heyra undir önnur stjórnvöld ef það er talið nauðsynlegt til að stöðva eða koma í veg fyrir alvarlega röskun á almannafriði og allsherjarreglu og ekki næst til viðkomandi stjórnvalds eða aðgerðir af þess hálfu eru útilokaðar, þýðingarlausar eða fyrirsjáanlegt er að þær muni hefjast of seint. Í athugasemdum með þessu ákvæði segir að greinin sé í fyrsta lagi nýmæli og að tilgangur ákvæðisins sé að treysta lagalegan grundvöll þessa réttar lögreglu til að hafa afskipti af borgurunum við nánar tilgreindar aðstæður og með hvaða hætti það sé heimilt. Jafnframt er tekið fram að talið hafi verið að heimildir lögreglu í þeim tilfellum sem getið er í greininni rúmist innan þess sem kallað hefur verið allsherjarumboð lögreglu. Þannig hafi verið í gildi óskráð regla, ef ég skil þetta rétt, um að þetta hafi verið heimilt og þannig að lögreglan hafi haft þessa heimild. Ég vil þá spyrja: Af hverju er sérstaklega ástæða til þess að vera að setja svona pósitíft ákvæði um þetta í lögin? Það truflar mig einhvern veginn. Mér finnst það líta frekar illa út. Ég hef litið svo á að það hafi verið efast um þessa heimild lögreglu og ég vil spyrja ráðherrann að því hvort þarna búi að baki einhver sérstök --- það er reyndar vitnað í lögmætisregluna, þá reglu að hið opinbera, lögreglan sem aðrir, þurfi að hafa heimild í lögum til afskipta af borgurunum gegn vilja þeirra. Við vitum að það er að sjálfsögðu ekki hægt að koma öllu slíku fyrir í lögum, en spurningin er þessi: Er eitthvað sérstakt sem gefur tilefni til að ætla þetta? Ég minnist þess ekki að það hafi mjög oft komið upp tilvik af þessu tagi þannig að það sé ástæða til þess að vera að setja ákvæði þessa efnis sérstaklega í lög núna í stað þess að hafa heimildina áfram óskráða, sérstaklega með tilliti til þess að það hefur ekkert verið um hana efast eftir því sem ég veit best. Ég mundi gjarnan vilja heyra það frá hæstv. ráðherra hvort þess séu einhver nýleg dæmi, í dómsmálum eða eitthvað annað sem gefi sérstaklega tilefni til að festa þessa reglu í sessi núna.

Hæstv. forseti. Hér er verið að fjalla um mjög mikilvægt mál sem varðar skipulag æðstu stjórnar lögreglunnar. Þetta mál hefur verið nokkuð lengi til umfjöllunar, úti í þjóðfélaginu þá sérstaklega, og því er mikilvægt og nauðsynlegt að fá það inn í þingið þannig að hægt sé að senda það formlega út til umsagnar til þeirra aðila sem málið varðar og vinna það vel í nefnd. Það er hv. allshn. sem að öllum líkindum fær þetta mál til umfjöllunar. Í greinargerð kemur fram að sú nefnd sem vann frv. hafði það sem aðalmarkmið að endurskoða skipulag æðstu stjórnar lögreglunnar og að endurskoða ákvæði um ákæruvaldið þannig að rannsóknir afbrota gætu orðið hraðari. Þetta er mjög mikilvægt og þolir ekki mikla bið að mínu mati. Ég vil hins vegar láta það koma fram, hæstv. forseti, að þetta mál var afgreitt frá þingflokki framsóknarmanna með nokkrum fyrirvara þar sem í frv. eru atriði sem við höfum ekki tekið endanlega afstöðu til, en viljum að málið verði unnið í nefnd. Ég held að það sé alveg rétt að koma á fót embætti ríkislögreglustjóra sem fari með yfirstjórn lögreglu ríkisins í umboði dómsmrh. Þessi mál hafa ekki verið í nógu góðum farvegi eins og þau hafa verið. Hins vegar er deilt um það hvort það sé rétt að viðkomandi embætti fari bæði með stjórnsýsluhlutverk og sjálfstæða ákvarðanatöku í sambandi við lögregluvald og lögregluaðgerðir eins og frv. kveður á um. Þetta er eitt af því sem hv. allshn. þarf að fara yfir. Rannsóknir munu samkvæmt frv. að meginhluta til fara fram hjá lögreglustjórum í héraði. Það er að mörgu leyti jákvætt og ég vil trúa því að það komi í veg fyrir tvíverknað sem hefur átt sér stað að undanförnu eins og þetta fyrirkomulag hefur verið. Það eru ýmis atriði sem varða lögreglumenn og stöðu þeirra sem við teljum að þurfi að athuga betur verði frv. að lögum. Það varðar t.d. þagnarskyldu, aukastörf, menntun, aldurshámark o.fl. Þá má nefna Lögregluskóla ríkisins. Það þarf að velta því fyrir sér hvort það er framvæmanlegt og hvort það er æskilegt að kennsla fari meira fram í hinu almenna skólakerfi heldur en er nú. Þetta viljum við að verði skoðað. Í síðasta lagi vil ég nefna að í frv. er ekki tekið á máli sem varðar það hver hefur með höndum yfirstjórn í samræmingu bjögunar- og leitaraðgerða. Ég geri mér ekki grein fyrir því á þessari stundu hvort þetta er atriði sem ætti að kveða á um í sérstökum lögum eða hvort möguleiki er að koma ákvæði um þetta mikilvæga efni inn í frv. í meðferð þess hér á hv. Alþingi en það held ég að hljóti að verða athugað í hv. allshn. Ég vil segja það að lokum að ég held að það sé mjög mikilvægt að fá þetta mál fram á hv. Alþingi þannig að þingnefnd og þingið sjálft geti tekið á því og væri æskilegt að það gæti orðið að lögum á þessu vorþingi.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir framlagningu þessa frv. til lögreglulaga og reyndar einnig þess frv. sem líka er á dagskrá um breytingu á lögum um meðferð opinberra mála. Hér er á ferðinni mjög umfangsmikið mál sem felur í sér viðamiklar breytingar á skipulagi lögreglumála. Hér er um að ræða mjög róttækar breytingar og mjög mikilvægt að vel sé vandað til þessarar lagasetningar og að hv. Alþingi og þingmenn geri sér sem best grein fyrir áhrifum af þessari breytingu. Það er ljóst og kom reyndar fram í þessum ræðustól hjá síðasta hv. þm., stjórnarþingmanni, að ekki er alls kostar sátt um þetta mál milli stjórnarliða og greinilegt að enn greinir á um ýmis efnisatriði þessa frv. Og eftir því sem ég best veit er ekki sátt um þetta mál innan lögregluyfirvalda, en það er mikilvægt að málið fái ítarlega skoðun vegna þess að í frv. eru mjög mikilvæg ákvæði sem ég tel að horfi til bóta. Frumvarpið er því allrar athygli vert og markmiðin sem að er stefnt eru skynsamleg. Ekki síst nefni ég það markmið að gera rannsóknir afbrota hraðari og skilvirkari og að ferill mála á rannsóknar- og ákærustigi verði einfaldaður. Þar nefni ég ekki síst til ýmis efnahags- og skattalagabrot, en í því skyni að gera rannsóknir á skattsvikamálum skilvirkari og hraðari og sektarmeðferð vegna slíkra brota áhrifaríkari hef ég á undanförnum árum flutt ýmis þingmál, m.a. um að komið yrði á fót sérstökum skattsvikadómstól er einbeitti sér að skatta- og bókhaldsbrotum og nú á þessu þingi hef ég flutt þáltill. ásamt hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur um sérstakan ákæranda í efnahagsbrotum. Í frv. um meðferð opinberra mála er vísað til þeirrar þáltill. sem við höfum flutt og þar segir að með breytingum sem lagðar eru til í frv., þ.e. frv. til laga um meðferð opinberra mála, sé lagður grundvöllur að þessari sérstöku saksóknarastöðu og því væntanlega ekki þörf á sérstöku embætti ákæranda í efnahagsbrotum. Það er vissulega rétt, að það er að nokkru leyti komið til móts við þau sjónarmið sem við hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir höfum sett fram í þessu máli, en ég tel það alls ekki vera fullnægjandi og vil gera grein fyrir ástæðum þess í þeirri von að sú nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar skoði þetta sérstaka atriði sem ég ætla að gera grein fyrir. Ástæður þess að við lögðum til þessa breytingu eru margar, m.a. að baráttan við efnahagsbrotin hefur verið alþjóðleg hin síðari ár og reyndin í öðrum löndum verið sú að hinar hefðbundnu leiðir refsivörslukerfisins hafa ekki dugað og hefur þurft að fara aðrar leiðir. Víða í löndunum í kringum okkur hefur verið talin sérstök þörf á aðgerðum til að takast á við efnahagsbrotin, svo sem með virkari og sérhæfðari löggæslu, sérþjálfuðum löggæslumönnum og ákærendum og sérstakri þjálfun dómara, greiðari upplýsingasamskiptum hjá yfirvöldum sem við málin fást, hraðari málsmeðferð og hertum refsingum. Hér á landi er reyndin hin sama og annars staðar að refsivörslukerfið hefur ekki tekið á þessum brotum sem skyldi þrátt fyrir aukinn áhuga á þeim í seinni tíð. Það var vegna þessa að við settum fram tillöguna um sérstakan ákæranda í efnahagsbrotum. Með tillögunni var markmiðið að skapa meiri og skýrari almenn varnaðaráhrif gegn skattsvikum og að ríka nauðsyn beri til til að málsmeðferð skattsvikamála verði sýnilegri en verið hefur og sæti í miklu ríkara mæli opinberri meðferð. Það er margt sem þykir mæla með að ákvörðun um saksókn verði tekin fyrr en verið hefur með því að hafa ákæruvald og rannsókn á sömu hendi í slíkum málum, enda krefst hvort tveggja mikillar sérþekkingar vegna flókins eðlis brotanna. Það finnst mér ekki koma nægilega skýrt fram í þessum frumvörpum tveimur að varðandi efnahagsbrotin sé ákæruvaldið og rannsókn á sömu hendi og hefði ég viljað fá það skýrar fram en mér sýnist að fram komi í frv. Ég tel þó að efnahagsbrotin og skattalagabrotin fái ákveðna vigt í frv. og komi vissulega til móts við þau sjónarmið sem sett voru fram í þáltill. okkar hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur með því að ríkislögreglustjóra verði falið ákæruvald með skatta- og efnahagsbrotum og dómsmrh. fái heimild til að skipa sérstakan saksóknara við embætti ríkislögreglustjóra til þess að annast rannsókn og málflutning slíkra mála. Það er mín skoðun að heppilegra hefði verið að fela skattrannsóknarstjóra ákæruvaldið í þessu efni. Ég rökstuddi það nokkuð þegar við vorum að ræða þessa umræddu tillögu. Við bentum á það í okkar þáltill. að það væri ekki markmiðið í sjálfu sér að koma á sérstöku nýju embætti ákæranda í efnahagsbrotum. Markmiðið væri að gera alla rannsókn hraðari og skilvirkari og að rannsókn og ákæruvald væri á sömu hendi. Við höfum sett á fót embætti skattrannsóknarstjóra sem á að hafa með hendi og hefur með hendi skattrannsóknir. Ég hygg að flestir séu um það sammála að starf þessa sérstaka embættis, sem einbeitir sér að skattsvikamálum, hefur gefist mjög vel og ég tel að eðlilegra hefði verið að fara þá leið að fela því embætti ákæruvaldið að því er varðar skattsvikamálin. Ég vil nefna það og hef reyndar gert það áður að ég tel að reynslan sýni að á mörgum undanförnum árum hefur verið valin sú leið að senda flest mál til meðferðar yfirskattanefndar, en ekki til opinberrar meðferðar dómsmála. Það eru tiltölulega fá, og til um það tölur, skattsvikamál sem hafa verið send til opinberrar rannsóknar og til dómsmála, en yfirleitt er þeim lokið hjá yfirskattanefnd með venjulegri sektarmeðferð. Það er eðlilegra að kveða á um í lögum að meginreglan sé sú að skattsvikamál sæti opinberri rannsókn. Það má ætla að miklu fleiri mál en æskilegt hafi verið á umliðnum árum hafi verið send til einfaldrar sektarmeðferðar en ekki til opinberrar meðferðar dómstóla. Ég sé ekki að á þessu verði nein breyting með þessu umfangsmikla frv. að því er þetta sérstaka atriði varðar, sem ég tel brotalöm, að ekki skuli fleiri skattsvikamál sæta opinberri rannsókn. Og ég spyr hæstv. dómsmrh. um hvort það sé rétt að þau ákvæði sem kveðið er á um í þessum tveimur frumvörpum sem hann mælir fyrir hafi nokkur áhrif á það að fleiri skattsvikamál verði send til opinberrar rannsóknar heldur en verið hefur. Varðandi frv. til lögreglulaga í heild sinni, þá nefndi ég í upphafi máls míns að ég teldi mikilvægt að þingmenn gerðu sér grein fyrir hvaða áhrif frv. hefur. Það er verið að leggja niður Rannsóknarlögreglu ríkisins og eins og segir á bls. 13: ,,Þar sem stærsti hluti þeirra rannsókna sem Rannsóknarlögregla ríkisins hefur farið með tengist umdæmi lögreglustjórans í Reykjavík er fyrirsjáanlegt að verkefni embættisins munu stóraukast.`` Síðan er talað um að leitast verði við að flytja til stöðugildi í samræmi við tilflutning verkefna. Síðan segir að því er þennan þátt varðar, það er reyndar í frv. um meðferð opinberra mála en þetta tengist þannig að ég tel rétt að vitna í það, með leyfi forseta: ,,Embætti ríkislögreglustjóra eru ekki ætlaðar lögreglurannsóknir í sama mæli og Rannsóknarlögreglu ríkisins.`` Því velti ég því fyrir mér hvort það hafi farið fram fagleg úttekt á því hvaða áhrif þessar breytingar hafi, þessi mikla tilfærsla á verkefnum, hvað snertir þörf á stöðugildum. Mér sýnist að miðað við þau stórauknu verkefni sem lögreglustjóranum í Reykjavík er ætlað með niðurlagningu á verkefnum Rannsóknarlögreglu ríkisins, þá séu þau nýju stöðugildi sem Rannsóknarlögreglan fær í engu samræmi við þau verkefni sem lögreglan í Reykjavík á að fá. Hér er um að ræða ef ég man rétt 21 stöðugildi sem kemur þarna til viðbótar og um 58 millj. sem koma í hlut lögreglunnar í Reykjavík með þessum tilfærslum sem fer að verulegu leyti líka í launakostnað. Ég spyr hæstv. dómsmrh. hvort hann óttist það ekki þar sem rannsóknirnar eiga að vera áfram hjá lögreglustjóranum en ekki ríkislögreglustjóranum í sama mæli og Rannsóknarlögreglan hefur haft, hvort hann óttist ekki að þetta muni rýra verulega rannsóknarþáttinn sem lögreglustjóraembættið hefur haft með höndum og mun aukast enn með því að Rannsóknarlögreglan er lögð niður. Þess vegna spyr ég: Hefur verið gerð fagleg úttekt á þessu? Ef svo er: Hverjir gerðu það? Hverjir lögðu mat á þessa tilfærslu á stöðugildum? Mér sýnist t.d. að það sé vel í lagt varðandi þetta nýja embætti ríkislögreglustjóra sem á að fá samtals 126 millj. kr. í sinn hlut og þar er talinn upp fjöldi stöðugilda sem koma í hlut ríkislögreglustjóra og sýnist mér þar mjög vel í lagt t.d. miðað við hlut lögreglunnar í Reykjavík. Það er því ástæða til að spyrja hvort þessi faglega úttekt hafi farið fram og hverjir hafi þá lagt mat á það. Ég held að nefndin sem fær þetta til skoðunar þurfi að skoða þennan þátt sérstaklega, hvort vægið að því er varðar mannaflann í heild hjá lögreglunni sé rétt og eðlilega skipt á milli þessara embætta. Síðan er rætt um það í umsögn fjmrn. að þessu nýja embætti sé ætlað að taka við ýmsum verkefnum sem fram til þessa hafa heyrt undir löggæsluskrifstofu dóms- og kirkjumálaráðuneytisins. Er hugmyndin þá að fækka eitthvað í dómsmrn.? Ég hef ekki fundið svar við því í þessari umsögn. Athugasemd mín lýtur að því, virðulegi forseti, að ég tel að ekki hafi verið gaumgæft eins og skyldi hvernig þeim mannafla sem við höfum yfir að ráða almennt til lögreglumála í landinu sé rétt og eðlilega skipt milli þessara embætta og tel ástæðu til að spyrja ráðherrann að því sérstaklega. Í lokin vil ég spyrja um 11. gr. frv. sem ég tel mjög mikilvæga. Þar er talað um að lögregla og önnur stjórnvöld og stofnanir skuli hafa gagnkvæmt samstarf varðandi verkefni sem tengjast löggæslu, svo sem forvarnir. Sérstaklega skal lögregla vinna með félagsmálayfirvöldum, heilbrigðisyfirvöldum og menntamálayfirvöldum að forvörnum eftir því sem tilefni gefst til og aðstæður leyfa og upplýsa þessa aðila um málefni sem krefjast afskipta þeirra. Þetta tel ég mjög mikilvægt, að skipulögð samvinna sé í gangi milli þessara aðila, ekki síst, svo ég nefni mikilvægt dæmi, að því er varðar fíkniefnamálin. Ég spyr hæstv. dómsmrh. að því af því mér finnst það ekki koma fram í þessu frv. og hefði viljað sjá það skýrar í frv. sjálfu hvernig skipulagi á slíku samstarfi eigi að vera háttað, hvort það sé þá líkt og verið hefur eða hvort hér séu fyrirhugaðar einhverjar breytingar á þessari samvinnu og skipulagi hennar sem ég tel mjög mikilvæga. Virðulegi forseti. Það er ekki tími til að ræða ítarlega um þetta umfangsmikla mál. Ég kaus að drepa á þeim helstu atriðum sem komu upp í huga minn eftir að hafa lesið þetta frv. yfir. Ég á sæti sem áheyrnarfultrúi í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar og þar mun ég þá frekar koma mínum athugasemdum á framfæri. En ég vænti þess að hæstv. dómsmrh. svari þeim spurningum sem ég hef fyrir hann lagt í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til lögreglulaga sem er um margt mjög athyglisvert að mínu mati en mjög umfangsmikið. Mér mun gefast tækifæri til þess að fylgjast með vinnu þess í hv. allshn. þannig að ég mun á þessari stundu ekki tjá mig um öll atriði frv. Ég tel mjög mikilvægt að frv. fái mjög vandaða vinnu í nefnd því að þarna er um að ræða mjög umfangsmiklar skipulagsbreytingar á lögreglumálum í landinu, ekki síst yfirstjórn lögreglunnar. Helstu nýmæli frv. hafa verið talin upp bæði af hæstv. ráðherra og einnig koma þau skýrt fram á bls. 18 í greinargerð og því mun ég ekki fara mjög nákvæmlega út í þau í ræðu minni. Ég tel að langflest þessara nýmæla séu til bóta þó að það sé ekki alveg ljóst hvort þeim markmiðum verður náð sem hæstv. dómsmrh. útskýrði í ræðu sinni, nefnilega því að gera störf lögreglumanna skilvirkari og starfssvið þeirra skýrara. Það atriði sem ég hjó eftir í ræðu ráðherra er að hann telur að frv. muni bæta stöðu kvenna innan lögreglunnar. Ég er ekki svo sannfærð um að svo sé og vil því sérstaklega gera það að umræðuefni því að ekkert í upptalningunni á bls. 18 um nýmæli kemur sérstaklega inn á það mál. Þó er í greinargerð í sérstökum kafla um bætta stöðu kvenna í lögreglunni bent á nokkrar sláandi staðreyndir eins og þá að um síðustu áramót voru eingöngu fimm konur starfandi hjá lögreglu ríkisins eða um 4% af heildarfjöldanum. Til samanburðar má benda á að t.d. í Svíþjóð eru um 15% lögreglumanna konur eftir þeim heimildum sem ég hef aflað mér. Þetta mun vera eitthvað minna annars staðar á Norðurlöndunum. Að mínu mati er mjög stórt verkefni fram undan og mjög mikilvægt. Markvisst er unnið að því að fjölga lögreglukonum í löndunum í kringum okkar og það er augljóst mál að við eigum mjög langt í land. En ég tek undir með hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur áðan að það er ekki alveg ljóst í frv. eða í greinargerðinni hvernig á að fara að því að breyta þessu ástandi. Á bls. 19 í greinargerðinni er bent á að ýmislegt í sambandi við starf lögreglunnar skýri að konur eru þar fáar. Þar er bent á að vinnutími sé ósveigjanlegur og hlutastörf séu fá og má í því sambandi benda á að algengt er að vaktir séu frá 7 á morgnana til 7 á kvöldin. Þetta er mjög óþægilegt fyrirkomulag fyrir fólk með börn þar sem skóli eða vinna hefst yfirleitt um kl. 8 eða kl. 9. Í öðru lagi er bent á í greinargerðinni að reglur um lágmarkshæð hafi hindrað konur til þess að ganga í lögregluna og bent er á að í frv. sé hugmyndin að breyta reglum um inngöngu í Lögregluskólann þannig að lágmarkshæð kvenna verði færð niður. Í þessu sambandi má benda á að það mun vera staðreynd að það sé um 12 sm munur á meðalhæð kvenna og karla og að núgildandi reglur eru þannig að karlar geta farið í Lögregluskólann þó að þeir séu fyrir neðan meðalhæð en konur þurfi að vera töluvert fyrir ofan meðalhæð til þess að geta komist þar inn. Í Svíþjóð hafa reglur um lágmarkshæð kvenna verið felldar niður og ég tel mikilvægt að það verði gert hér eða að reglur verði a.m.k. réttlátar miðað við þann mun sem er á meðalhæð kvenna og karla. Ég tók eftir í sambandi við inntökuskilyrði í Lögregluskólann í 38. gr. frv. að áherslan í inntökuprófinu er á íslensku og þrek. Ákvæði um hæð og þrek lögreglumanna minna á rit Platóns um fyrirmyndarríkið í fornöld. Platón gekk fram fyrir skjöldu með það viðhorf að öll störf í fyrirmyndarríkinu ættu að henta bæði konum og körlum. Það var meginhugmynd hans og að allar stéttir í fyrirmyndarríkinu ættu að vera opnar fyrir bæði konur og karla og þar voru efstu stéttirnar verndarar ríkisins. Þeir skiptust í stjórnmálamenn og hermenn. Formlega áttu konur að geta orðið stjórnmálamenn og hermenn í fyrirmyndarríki Platóns. En þegar betur var að gáð hvernig hann skilgreindi þessi störf kom í ljós að t.d. kvenstjórnmálamaður gat ekki alið upp börnin sín, þau voru tekin frá honum ef hann eignaðist börn. Og hermaður varð að hafa mjög mikla líkamsburði þannig að það hefði eiginlega verið ómögulegt ef þetta hefði verið raunverulegt að vera kona og hermaður. Þetta var saga um fyrirmyndarríki. Það er vonandi ekki hugsunin hér að áfram verði kröfur um þrek og hæð þannig að það fæli frá. Með þessu er ég alls ekki að segja að konur þurfi ekki og geti ekki uppfyllt kröfur um þrek því að mér skilst að fáar konur sem hafi sótt um Lögregluskólann hafi fallið á því prófi. Í greinargerðinni á bls. 19 segir að dómsmrh. hafi nýlega komið á fót starfshópi til að kanna stöðu kvenna innan lögreglunnar og þessi starfshópur eigi að koma með úrbætur sem muni væntanlega hafa áhrif á framkvæmd þessara laga og setningu reglugerða á grundvelli þeirra. Mér er kunnugt um það að þessi starfshópur hefur aldrei verið kallaður saman enda skipaður nýlega. Því vil ég spyrja hæstv. dómsmrh. hvernig standi á því og hvort ekki hefði verið æskilegra að þessi starfshópur hefði lokið störfum áður en frv. var lagt fram þannig að gera mætti lagalegar úrbætur með hliðsjón af störfum hópsins. Ég vil í þessu sambandi minna á þetta með vinnutímann frá 7 til 7 og atriði eins og möguleika á hlutastörfum. Það má vel vera að þetta séu reglugerðaratriði eða starfsregluatriði. Þó er spurning hvort ekki hefði þurft að koma eitthvað inn í lögin um að stefnt sé að því að auka hlutfall kvenna innan lögreglunnar. Það er þannig nú að það er komið undir vilja yfirmanna hvort eitthvað gerist í þeim efnum. Að öðru leyti tel ég ástæðu til að skoða nánar í allshn. stöðu Lögregluskólans. Er eðlilegt að þessi skóli sé aðeins eitt ár? Er eðlilegt að þessi skóli sé ekki í neinum tengslum við skólakerfið í landinu? Nú er verið að vinna í menntmn. að framhaldsskólafrv. þar sem verið er að vinna að sem heildstæðustu skólakerfi og þar kemur þessi skóli ekkert inn í. Hann er alger eyja. Ég spyr einnig: Er eðlilegt að ríkislögreglustjóri stjórni því hve margir fari í gegnum skólann á hverju ári? Ég tel að það geti verið til bóta að hann sjái um inngöngu eða komi nálægt því hvort það eigi að koma skýr ákvæði í lögunum um það en ég er ekki sannfærð um það að þetta sé besta tryggingin fyrir eðlilega nýliðun í lögreglustarfinu og í Lögregluskólanum. Benda má á að nú er nýliðun lítil og yfirleitt er hlaðið yfirvinnu á þá lögreglumenn sem starfa fyrir. Það er auðvitað kærkomið að fá mikla yfirvinnu vegna þess að launin eru ekki of há en þessi yfirvinna getur einnig verið mjög bagaleg fyrir fjölskyldufólk ef um það er að ræða. Það vekur athygli að lögreglumenn eiga að fá að starfa til 70 ára aldurs og ég tel það umhugsunarvert hvort það sé rétt stefna fyrir þetta starf, ekki síst nú á tímum vaxandi atvinnuleysis sem virðist vera allt að því viðvarandi. Aðalvandinn í þessu máli um stöðu kvenna innan lögreglunnar er auðvitað sá að þær eru ekki í valdastöðum. Það er engin kona yfirlögregluþjónn og engar konur eru háttsettar deildarstjórar og þetta er auðvitað bara eins og eitt nýtt sviðið í viðbót. Ef konur eru ekki í stjórnunarstörfum er ekki hugað að breytingum á starfsfyrirkomulagi þannig að það henti konum. Mér er kunnugt um að það mun vera einn lögreglustjóri á landinu sem er kona sem hefur sýnt allt önnur viðhorf t.d. um það hvort möguleiki sé að breyta vaktafyrirkomulagi og öðru slíku innan lögreglunnar. Ég vil því hvetja hæstv. dómsmrh. til þess að koma áðurnefndum starfshópi í gang og helst að leyfa honum að koma með tillögur sínar áður en afgreiðslu frv. er lokið þannig að það verði hægt að gera eitthvað til að tryggja betur að störf kvenna og staða kvenna innan lögreglunar lagist og að konum innan lögreglunnar fjölgi.

Herra forseti. Ég vil segja það fyrst að ég er fylgjandi frv. í meginatriðum. Ég tel að í heild sé það til bóta og full ástæða sé til þess að styðja frv. þótt kannski megi sníða af því ýmsa skafanka í meðferð nefndarinnar. Ég get ekki séð það séu mörg atriði sem ekki er tekið á, a.m.k. út frá þeirri takmörkuðu þekkingu sem ég hef á málinu. Þó eru ýmis atriði sem ég vildi aðeins spyrja hæstv. dómsmrh. út í eða vekja athygli nefndarinnar á. Í b-lið 2. mgr. er fjallað um hvað gerist þegar kæra berst á hendur lögreglumönnum vegna þess að þeir hafa gerst brotlegir í starfi. Þá er sérstök lögreglurannsóknardeild sett upp til þess að kanna það. Þótt ég viti að það sé tekið með svipuðum hætti á þessum málum víða erlendis er ég ekki alveg sannfærður um að þetta sé rétt aðferð. Er rétt að lögreglan rannsaki sín eigin brot með þessum hætti? Er ekki betra fyrir alla aðila, bæði þá sem lenda í því að fá slíka kæru á sig og fyrir lögregluliðið í heild að tekið verði með einhverjum hætti öðrum á þessu, t.d. að slík mál yrðu falin forsjá ríkissaksóknaraembættisins sem tæki þá ákvörðun um það hvernig ætti að vinda málunum fram og rannsaka þau til hlítar. Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur horfið úr salnum og það eru nokkrar spurningar sem ég vildi gjarnan víkja til hans en ég vænti þess þá að hans ágætu starfsmenn og fulltrúar komi þeim til hans. Ég sé að í 7. gr. frv. þar sem fjallað er um starfssvæði lögreglu er búin til heimild til þess að ríkislögreglustjóri geti vikið frá hefðbundnum starfssvæðum lögregluliðsins. Í 4. tölul. a segir, með leyfi forseta: ,,Ríkislögreglustjóri getur ákveðið að höfðu samraði við lögreglustjóra að lögreglulið í einu umdæmi skuli tímabundið gegna lögreglustörfum í öðru umdæmi og ákveður þá jafnframt hver skuli fara með stjórn þess.`` Ég velti því fyrir mér hvað hér er átt við, herra forseti, og hversu víðtæk heimildin er sem hér er verið að skapa. Er með þessum hætti verið að fara fjallabaksleið að því að sameina lögreglusvæði? Eru menn að gefast upp í þeirri jákvæðu viðleitni sem hefur borið á hjá hæstv. dómsmrh. á síðustu 6--7 árum að fækka sýslumannsumdæmum og stækka þar með umdæmi þeirra og lögregluumdæmin líka? Eru menn að fara þarna krókaleið að því marki eða hvað er það nákvæmlega sem átt er við með þessu. Ég vildi gjarnan að hæstv. dómsmrh. skýrði það út fyrir þeim fákunnandi þingmanni sem hér stendur hvers konar tilvik gætu leitt til þess að nauðsynlegt væri að virkja þessa heimild ríkislögreglustjóra. Mér finnst líka merkilegt að sjá í 9. gr. fjarskylt mál til umræðu þar sem því eru gerðir skórnir að í undantekningartilvikum geti dómsmrh. falið öðrum starfsmönnum lögreglunnar lögregluvald tímabundið eða látið aðra aðila utan lögreglunnar fara með handhöfn lögregluvaldsins. Ég get ekki skilið 2. tölul. 9. gr. sem fjallar um handhafa lögregluvaldsins öðruvísi en þar segir, með leyfi forseta: ,,Dómsmrh. er heimilt í undantekningartilvikum að fela öðrum starfsmönnum lögreglu lögregluvaldið tímabundið`` og svo kemur: ,,eða til að sinna sérstökum verkefnum.`` Mér finnst þetta loðið og vil gjarnan fá frekari útskýringu á þessu, herra forseti. Í 11. gr. er fjallað um mál sem hefur verið mjög ofarlega á baugi á þessum vetri. Þar er verið að ræða með hvaða hætti lögregluliðið getur komið að forvörnum. Nú vitum við að þetta er málaflokkur sem lögregluliðið sjálft og fjölmargir aðilar í þjóðfélaginu leggja mikla áherslu á. Það hefur verið lofsvert að sjá hvernig lögregluliðið hefur haft ákveðið frumkvæði til þess að efla forvarnir gegn fíkniefnum, hvernig hluti lögregluliðsins hefur t.d. tekið upp hjá sjálfum sér að fara í aðgerðir til þess að efla andúð unglinga og ungs fólks á fíkniefnum. Ég bendi t.d. á hið víðkunna Lögguband, hljómsveit lögreglumanna sem hefur gert garðinn frægan í mörgum félagsmiðstöðvum á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er allt saman mjög jákvætt. Ég held hins vegar að það sé nauðsynlegt að taka fastar á þessu. Það segir í 11. gr. að lögreglan skuli sérstaklega vinna með félagsmálayfirvöldum, heilbrigðisyfirvöldum og menntamálayfirvöldum að forvörnum eftir því sem tilefni gefast. Ég held að það hefði verið ástæða til þess að færa sig neðar í kerfið og í staðinn fyrir að segja; menntamálayfirvöldum, að segja hreinlega; vinna með skólastjórnum, vinna með skólayfirvöldum. Sú skylda yrði þá nánast lögð á herðar lögregluliðinu að það ætti að vinna með þessum grunneiningum í menntakerfinu eftir því sem föng gefast til þess að efla forvarnir. Tengt þessu er síðan það í 18. gr. sem varðar afskipti af börnum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Lögreglu er heimilt að hafa afskipti af börnum yngri en 16 ára sem eru á stöðum þar sem heilsu þeirra eða velferð er alvarleg hætta búin ...`` Mér þykir vera veruleg brotalöm í þessari litlu grein. Þarna er um að ræða heimild til lögreglunnar til þess að hafa afskipti af börnum sem eru stödd þar sem heilsu þeirra eða velferð er hætta búin. Ég legg þann skilning í það öryggi sem borgurum á að vera tryggt með starfsemi lögregluliðsins að þarna eigi ekki að vera heimild heldur skylda. Ég tel að í 18. gr. eigi að standa: ,,lögreglu er skylt``. Ég tel að við borgarar þessa lands eigum að geta treyst því að ef sú staða kemur upp að lögreglulið verður þess áskynja að börnin okkar eru stödd á einhverjum þeim stöðum eða í aðstöðu þar sem velferð þeirra er hætta búin þá á lögreglan ekki að hafa heimild til þess að grípa í taumana heldur á henni að vera skylt að gera það. Ég er sannfærður um að þegar hæstv. ráðherra kannar þetta mál þá er hann mér sammála um það. Í 20. gr. er reifuð skylda okkar borgaranna til þess að veita lögreglu aðstoð við sérstakar aðstæður. Ég kann þessu ákvæði vel. Ég tel að það eigi að vera skylda borgaranna að hlýða kvaðningu lögreglu ef það koma upp sérstakar aðstæður, þegar lögreglulið þarf á aðstoð borgaranna að halda til þess að leysa úr skyndilegum vanda. Þar segir hins vegar, með leyfi forseta: ,,Maður er skyldur til að hlýða kvaðningu lögreglu ef hann getur veitt aðstoð án þess að stofna lífi, heilbrigði, velferð eða verulegum hagsmunum sjálfs sín eða nánustu vandamanna í hættu.`` Í fljótu bragði virðast þetta vera fullkomlega eðlilegar forsendur en ég velti fyrir mér hver eigi að meta þetta. Er það mannsins sjálfs að meta það hvort hann stofnar lífi eða heilbrigði sínu í hættu? Gefum okkur síðan að við þessa kvaðningu lögreglunnar gerist það að viðkomandi borgari verður fyrir lemstrun, hlýtur áverka, kannski varanlega örorku. Þýðir þá þetta ákvæði að hann hefur ekki bótarétt vegna þess að það var hans að meta hvort hættan sem hann stofnaði sér í var slík að það kynni að leiða til þessarar lemstrunar? Ég held að þarna sé nauðsynlegt að málið verði skoðað betur og byttur settar undir þennan leka sem mér sýnist þarna vera vegna þess að ákvæðið verður að vera þannig að það fæli ekki fólk frá því að bregðast vel og jákvætt við slíkri kvaðningu lögregluyfirvalda. Þetta er í 1. mgr. 20. gr. en ég held líka að 2. mgr. 20. gr. sé ekki nægilega skýr. Það er talað um að þeir sem eru kvaddir lögreglunni til aðstoðar og fara þá með lögregluvald meðan þeir gegna viðkomandi verki njóti sömu verndar og aðrir lögreglumenn. Þetta er að mínu viti ekki nægjanlega skýrt í greinargerðinni, að því er tekur til bótaskyldu og líka til bótaréttar þeirra. Það er eitt enn sem við þurfum líka að velta fyrir okkur. Lögreglumenn sem kveðja til almenna borgara til að fara með lögregluvald við tilteknar aðstæður hafa engar forsendur til að meta hvers konar menn þeir eru að kveðja sér til liðsinnis. Hvað ef aðili sem kvaddur er á þennan hátt til að inna af hendi lögregluskyldur er boli? Hvað ef hann veldur alvarlegum áverka? Hver er þá bótaskyldur? Er það viðkomandi borgari sem gegnir tímabundnu lögreglustarfi eða er það lögregluliðið og þar með ríkið? Það er nauðsynlegt að þetta sé á hreinu til þess að lögin hafi skilgreint að hverju við borgararnir erum að ganga þegar við bregðumst jákvætt við tilmælum lögreglu á þennan hátt. Ég bendi á að í V. kafla, 30. gr. er einmitt gerð sú krafa til ríkissjóðs að hann bæti lögreglumönnum líkamstjón og munatjón eftir því sem þeir sæta því vegna starfsins. Þetta gildir væntanlega líka um okkur borgarana sem gegnum tímabundnum lögreglustörfum. En hvar, herra forseti, er í frv. að finna ákvæði um bótaskyldu ríkissjóðs eða viðkomandi einstaklings sem kann að verða valdur að áverka og skaða þegar svona aðstæður koma upp? Ég held líka, herra forseti, að í 31. gr. þar sem fjallað er um bann við verkföllum sé nauðsynlegt að skoða orðalag málsgreinarinnar til hlítar. Nú er mér að vísu ljóst að lögreglumenn sjálfir gerðu samning um að afsala sér verkfallsrétti. Ég vænti þess að þeim hafi einhvern veginn verið bætt það upp en þeir eru auðvitað aðilar að heildarsamtökum. Hvað þýðir 31. gr.? Þýðir hún það að þeir verði að draga sína fulltrúa út úr stjórnum heildarsamtakanna þegar verið er að ræða þvingunarúrræði sem verkalýðshreyfingin hefur lögmætan rétt til að grípa til við sérstakar aðstæður? Síðan, herra forseti, kem ég að 32. gr. sem er verulegur agnúi á lögunum að mínu viti. Af því að hæstv. dómsmrh. er kominn í salinn vildi ég gjarnan eiga við hann nokkurn orðastað um hana. Þar er lagt bann við því að lögreglumönnum sé heimilt að vinna hlutastörf eða önnur launuð störf í þágu opinberra stofnana, einkafyrirtækja eða innan þeirra eigin sjálfstæðra fyrirtækja. Þetta er kannski allt gott og blessað. En veltum því fyrir okkur af hverju sú staða kemur upp að menn taka sér slík störf fyrir hendur. Það er væntanlega vegna þess að kjörin sem við höfum tryggt þeim í gegnum samninga eru það óburðug að þeir verða með einhverjum öðrum hætti að afla fjár til að sjá sjálfum sér og sínum farðborða. Því miður hefur það verið lenska í þjóðfélagi okkar að menn hafa þurft að hafa með höndum önnur störf til þess að koma sér upp þaki yfir fjölskyldur sínar. Og hverjir eru það, herra forseti, sem lögreglunni er mestur akkur í að fá til starfa? Ég rakst á það í einhverjum af þessum plöggum sem frv. tengjast að yfirmenn liðsins vilja helst fá ungt fólk sem er komið með fjölskylduábyrgð. Það er þetta unga fólk sem þarf peninga til að koma sér fyrir í samfélaginu. Það er þess vegna sem þetta fólk tekur að sér önnur störf. Ég er á móti þessu ákvæði. Ég spyr hæstv. dómsmrh.: Hvaða rök liggja að því að þetta er tekið upp? Forsendurnar fyrir spurningu minni eru þessar: Mér þykir lögregluliðið standa sig bærilega og meira en það, inna vel af höndum sín störf. En ég veit líka að könnun hefur verið gerð á störfum þeirra utan lögreglunnar og það kemur í ljós að helmingurinn, a.m.k. í Reykjavík, hefur með höndum einhvers konar störf sem ekki tengjast lögregluliðinu. Og ég held að það sé hjá talsverðum hluta þar sem jafnvel meiri hluti teknanna kemur úr öðrum aukastörfum. Þannig að þetta þarf að skoða. Ég spyr líka hinn vísa lagaref í stóli hæstv. dómsmrh.: Er ekki með því að lögbinda þetta svona verið að svipta lögreglumenn sem nú eru í starfi þeim rétti sem þeir nú hafa til þessara aukastarfa og þar með verið að taka frá þeim réttindi sem er hægt að segja að séu fémæti? Verður ekki að bæta þeim það upp ef þetta verður gert að lögum? Má ekki segja kannski með grófri túlkun að þetta jaðri við það að vera upptaka á réttindum sem eru ígildi eignar? Þetta þurfum við að skoða. Herra forseti. Ég er náttúrlega einn af þeim mönnum sem telja að allir eigi að vera jafnir burt séð frá því hvernig þeir eru vaxnir, þótt ég yfirleitt dragi taum þeirra digru. En ég tek eftir því að fyrir utan það að sú krafa sé gerð sem ég tel að yfirveguðu máli að sé skiljanleg, að lögreglumenn séu andlega heilbrigðir og líkamlega, að það á að setja í reglugerð ákvæði um lágmarkshæð lögreglumannsefna. Napóleon hefði aldrei orðið lögreglumaður á Íslandi en hann hafði líka frægan lögreglustjóra sem bækur voru skrifaðar um. Af hverju þarf að setja lágmarkshæð lögreglumannsefna í reglugerð? Af hverju þarf þess? Það vill svo til að þegar ég var undir handleiðslu Sjálfstfl. í líkamsrækt, m.a. hv. þm. Tómasar Inga Olrich, bar það oft við að við sáum afar smávaxna menn afrenda að afli sem hefðu getað jafnhattað jafnvel þann þingmann sem hér stendur og sennilega hæstv. dómsmrh. með annarri hendi. Eru þessir menn ekki hæfir til þess að vera í lögregluliðinu af því þeir eru svo smávaxnir? Hver á að vera lágmarkshæðin? Verður t.d. ekki að vera alveg tryggt að hæstv. dómsmrh. sé þeirrar hæðar að hann geti orðið lögreglumaður? Eigum við kannski að setja í lögin að lágmarkshæð lögregluefna skuli hverju sinni vera hin sama og hæð dómsmrh. hæstv. svo tryggt sé að hann uppfylli eigin hæðarkröfur? Herra forseti. Að því er varðar einn af þessum síðustu köflum sem tengist Lögregluskóla ríkisins verð ég að segja að það kemur mér á óvart hvað gerðar eru strangar kröfur til þeirra sem eiga að vera teknir í þennan skóla. Ég sé að samkvæmt frv. þurfa lögreglumenn t.d. fyrir utan að hafa gott vald á íslensku að hafa gott vald á einu Norðurlandamáli auk ensku eða þýsku. Ég tel að það útiloki nú þegar a.m.k. helming þingheims þegar kemur að því að verða lögreglumaður. Ég er ekki að lasta þetta. Mér þykir þetta hið ágætasta mál. Það sem ég vildi segja hins vegar varðandi Lögregluskólann að lögregluliðið hefur, þ.e. lögreglumennirnir sjálfir, jafnan haft nokkurt frumkvæði þar. Ég man ekki betur, þori þó ekki að fullyrða það, en að Lögregluskólanum hafi upprunalega verið komið á laggirnar m.a. vegna frumkvæðis og þrýstings úr röðum lögreglumannanna sjálfra. Þess vegna sakna ég þess, herra forseti, að samkvæmt þessu ákvæði sem fjallar um stjórn Lögregluskólans, það er 37. gr., er ekki gert ráð fyrir því að lögreglumenn eða lögreglumannafélagið hafi fulltrúa í stjórninni. Mér finnst það ekki alveg rétt. Ég tel að samtök lögreglumanna eigi að hafa fulltrúa í skólanefndinni vegna þess að þeir hafa verið sá corpus sem hefur sennilega fyrst og fremst ýtt á um framfarir í starfsmenntun lögreglumanna. Það er sitthvað fleira sem ég vildi ræða um Lögregluskólann. Þó að ég lasti ekki þær kröfur sem gerðar eru til þeirra sem eiga að fá inngöngu í skólann velti ég því fyrir mér hvort þetta sé rétt aðferð til þess að tryggja það að inntaka nýrra manna sé nægilega trygg. Þegar ég segi inntaka nýrra manna á ég við inntöku nýrra góðra manna. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, herra forseti, en ég segi það að þetta frv. er að mínu viti ágætt frv. og ég tel að það eigi að vinda bug að því að breyta þeim örfáu atriðum sem ég nefndi hérna og síðan eigi þingið að reyna að samþykkja þetta á þessu vori.

Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir hefur komið áður við sögu þessarar virðulegu stofnunar og þeim mun sérkennilegra er það, hæstv. forseti, að það skuli ekki koma hingað fyrr en svo að það er að líða að þinglokum. Það eru 4--6 vikur eftir atvikum eftir af þinginu. Það er gríðarlegur málaskafl sem við eigum eftir að troða á næstu vikum og mánuðum. Það er því í raun og veru mjög sérkennilegt að fá þetta mál inn núna vegna þess að þetta er viðamikið og flókið mál, þetta er róttæk kerfisbreyting að sumu leyti og málið er viðamikið. Þess vegna tel ég einboðið að þetta mál geti ekki orðið að lögum á þessu þingi nema á einhvern afbrigðilegan hátt vegna þess að það er eftir að vinna mjög mikið í því af hálfu þingsins og auk þess er mér kunnugt um að ýmsir aðilar utan þings telja að umsagnir þeirra og ábendingar hafi ekki komist eðlilega til skila. Ég ætla að koma að því í fyrsta lagi, hæstv. forseti, að í greinargerð frv. kemur fram að það hafi verið sett niður þriggja manna nefnd, 31. maí 1995, sem fékk það hlutverk að yfirfara og endurskoða frv. til lögreglulaga eins og það hafði verið samið og lagt fram af fyrri nefnd sem var skipuð 29. jan. 1992. Þessi þriggja manna nefnd frá 31. maí 1995 fór yfir málin, setti sér tiltekin markmið og hún sendi málið til umsagnar. Hún sendi málið til umsagnar til fjölmargra aðila, m.a. náttúrlega til Landssambands lögreglumanna og annarra þeirra aðila sem um þetta mál eiga að véla. Landssamband lögreglumanna sendi inn sínar umsagnir um málið eins og það lá fyrir eftir yfirferð þessarar þriggja manna nefndar en þá hafði málinu verið nokkuð breytt. En það var gengið frá málinu til framlagningar í þessari stofnun án þess að þessi umsögn fengi eðlilega meðferð í viðkomandi nefnd. Ég spyr hæstv. dómsmrh. að því hverju það sætir að jafnmikilvægir umsagnaraðilar og Landssamband lögreglumanna fær ekki að koma athugasemdum sínum á framfæri eðlilega, þ.e. þannig að tekið sé tillit til þeirra að einhverju leyti og þess getið áður en málið kemur inn í þessa virðulegu stofnun. Í frumvarpsgreinargerðinni kemur fram að landssambandið sendi athugasemdir við upphafleg frumvarpsdrög en það voru þau drög sem lágu fyrir þriggja manna nefndinni sem fékk það hlutverk að endurskoða þessi upphaflegu frumvarpsdrög þannig að nýtt umsagnarferli um þau frumvarpsdrög sem var verið að vinna í viðkomandi nefnd fór ekki af stað með þeim hætti sem eðlilegt verður að teljast. Ég gagnrýni það þess vegna mjög ákveðið, hæstv. forseti, og spyr hæstv. dómsmrh. hverju það sæti að þriggja manna nefndin lauk aldrei við verkið eins og venja er að nefndir vinni mál sín. Þær klára verkin, ganga frá þeim að fengnum umsögnum frá mikilvægum umsagnaraðilum. Ég legg áherslu á þetta atriði og segi um leið að ég tel að þessi veruleiki, þessi aðdragandi málsins tefji málið í þessari stofnun þar sem það er augljóst mál að eftir því sem meira vantar á að samkomulag hafi náðst um mál af þessum toga, jafnviðamikið mál og þetta, þá hlýtur það að taka lengri tíma inni í þessari stofnun þegar þar að kemur. Ég legg áherslu á þetta sem almennt atriði af minni hálfu. Síðan kem ég að einstökum atriðum, herra forseti, til viðbótar við þau sem hér hafa verið nefnd af hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Í fyrsta lagi að á sama tíma og frv. liggur frammi liggur fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það er náttúrlega alveg augljóst mál að þeir sem eiga starfssvið sitt undir þessu frv. hljóta að velta því fyrir sér hvort og hvernig málum þeirra verður komið fyrir með hliðsjón af því að á sama tíma er verið að undirbúa af hálfu framkvæmdarvaldsins verulegar breytingar á löggjöfinni um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég spyr hæstv. dómsmrh. á þessu stigi málsins, ég tel svo eðlilegt að nefnd fjalli um málið, hvernig hann sér samhengi þessara tveggja frumvarpa, annars vegar frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og hins vegar frv. til lögreglulaga sem hér liggur fyrir. Það er fyrsta spurning mín til hæstv. ráðherra. Í öðru lagi læt það koma fram sem almenna athugasemd af minni hálfu að mér finnst að eins og frv. lítur út vanti mjög mikilvægan þátt. Mér finnst að sumu leyti að þetta frv. og aðkoman að málinu sé gamaldags og menn gleymi því félagslega hlutverki sem lögreglan hefur sinnt í vaxandi mæli á undanförnum árum og áratugum. Það er alveg ljóst að lögreglan er að mörgu leyti eins konar félagsleg slysavarðstofa. Þangað koma alls konar mál af margvíslegu tagi og lögreglumenn hafa það hlutverk að koma skjólstæðingum sínum á framfæri við félagsmálastofnanir og heilbrigðisstofnanir af ýmsum toga. Ég hygg að það sé nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að staða lögreglunnar, staða lögreglumannsins í íslenska þjóðfélaginu er allt önnur núna en hún var t.d. fyrir 40--50 árum, ég tala ekki um þaðan af lengri tíma. Þess vegna snýst umræða um löggæslumál ekki eingöngu um menn með borðalagðar húfur eins og það hét fyrr á öldinni. Hér er í rauninni um að ræða einn veigamesta þáttinn í okkar félagslega öryggiskerfi að um sé að ræða vandað, vel menntað og traust lögreglulið sem hinn almenni maður getur borið tiltrú til, sérstaklega þegar eitthvað mikið bjátar á. Mér finnst að þetta félagslega hlutverk lögreglunnar vanti í frv. og þá hugsun sem frv. byggist á. Mér finnst að það þurfi að skrifa þessa félagslegu áherslu þar inn miklu skarpar en gert er í frv. Þetta er athugasemd mín nr. tvö við efnisatriði frv. Þriðja athugasemd mín við efnisatriði frv. lýtur að 5. gr. og mér sýnist að nauðsynlegt sé að skoða það mál miklu betur. Út af fyrir sig tel ég að verksvið ríkislögreglustjóra sé að flestu leyti mjög vel skilgreint, hins vegar er spurning hvort það er eðlilegt að gera ráð fyrir því að rannsóknardeild ríkislögreglustjóra rannsaki kærur á hendur lögreglumönnum vegna brots í starfi. Það er mikið álitamál hvort það er rétt og skynsamlegt að yfirmaður lögreglumannanna hafi jafnframt það hlutverk að rannsaka brot þeirra í starfi. Ég tel það mikið álitamál og kem þessari athugasemd á framfæri við hæstv. dómsmrh. og kirkjumrh. og vil inna hann eftir skoðun hans á því. Í fjórða lagi vík ég að atriði sem mér finnst vanta í þessa umfjöllun alla og ég sé ekki en hefur verið hluti af lögreglumálunum mjög lengi, mér liggur við að segja alltaf, og það er samspil lögreglunnar við björgunarmál. Ég held að það sé þannig í lögum að gert er ráð fyrir því að lögreglan hafi vissa yfirstjórn björgunarmálanna á sinni hendi þó að fjöldamargir aðrir aðilar komi þarna við sögu. Það er náttúrlega nauðsynlegt að draga inn í björgunarmálin opinberan aðila sem hægt er að ræða við, m.a. í þessari stofnun, ég tala nú ekki um ef eitthvað fer úrskeiðis en einnig við aðrar aðstæður og ég bendi í því sambandi á almannavarnir sem eru hluti af öryggiskerfi þjóðarinnar og eru á boðsviði hæstv. dómsmrh. Ég spyr hæstv. ráðherra hvernig hann sér samspil lögreglunnar við björgunarmálin fyrir sér. Í fimmta lagi, hæstv. forseti, vík ég að atriði sem ég hygg að hafi komið til umræðu áður og lýtur að 2. mgr. 9. gr. frv. Hvað þýðir það sem þar stendur. Með leyfi forseta er það orðað svo: ,,Dómsmrh. er heimilt í undantekningartilvikum að fela öðrum starfsmönnum lögreglu lögregluvald tímabundið eða til að sinna sérstökum verkefnum.`` Hvað þýðir þetta? Er verið að opna fyrir einkavæðingu lögreglunnar með þessu eða hvað? Hvað er hér á ferðinni? Ég get svo sem ímyndað mér að í einhverjum tilvikum sé um það að ræða að þessir aðilar geti falið tilteknum aðilum að vinna ákveðin verk, t.d. ákveðnum lögreglumönnum sem ráðnir eru hjá ríkinu í tiltekin verkefni tímabundið. En hérna segir reyndar líka: ,,tímabundið eða til að sinna sérstökum verkefnum.`` Eru menn með það í huga að einhverjir aðrir aðilar utan lögreglunnar geti tekið að sér einhver verkefni af þessum toga, t.d., eftirlitsverkefni eða önnur slík verkefni eða hvað er átt er við? Ég spyr hæstv. ráðherra um það í fimmta lagi. Í sjötta lagi ætlaði ég að víkja að 31. gr. frv., sem ég hygg að hafi komið nokkuð við sögu þegar, og láta koma fram þá spurningu mína hvort þar er verið að takmarka sérstaklega umfram það að menn geti ekki farið í verkfall. Er verið að takmarka það að lögreglumenn geti tekið þátt í almennri kjarabaráttu utan verkfallsboðunar, t.d. með öðrum opinberum starfsmönnum? Er ekki alveg skýrt að lögreglumenn geta þrátt fyrir þetta þó að það yrði samþykkt tekið þátt í kjarabaráttu með öðrum opinberum starfsmönnum þó svo verkfallsréttur þeirra sé takmarkaður? Þetta vildi ég spyrja hæstv. ráðherra um og þætti vænt um ef hann vildi svara. Í sjöunda lagi ítreka ég þá spurningu sem fyrr hefur verið borin fram varðandi 1. mgr. 32. gr. en þar stendur, með leyfi forseta: ,,Að öðru leyti er lögreglumönnum óheimilt að hafa með hendi launuð störf í þágu opinberra stofnana eða einkafyrirtækja eða reka sálfstæða atvinnustarfsemi.`` Ég sé ekki betur en þetta gangi alls ekki. Hér er um að ræða svo mikla skerðingu á persónulegu frelsi þessara manna að það gengur ekki að hafa þetta svona. Hvernig er þetta hugsað? Ég ítreka spurningar um það mál sérstaklega til hæstv. dómsmrh. Í áttunda lagi og síðasta af minni hálfu er það svo almennt atriði sem ég vildi koma á framfæri og taka undir það sem fram hefur komið fyrr og það er varðandi þátttöku kvenna í lögreglunni. Það gengur ekki að hafa þau mál eins og þau eru. Það er augljóst að ef lögreglan á að hafa sæmilega trausta stöðu gagnvart öllum aðilum í þjóðfélaginu, konum og körlum, þá verður verkaskipting að vera öðruvísi, t.d. á vettvangi Rannsóknarlögreglunnar. Það er alveg útilokað annað. Og það eru engar afsakanir til í þessum efnum, hvorki hæðarreglur né einhver önnur slík speki sem menn eru að finna hér upp. Það gengur ekki upp. Það verða að vera miklu fleiri konur í lögreglunni en nú er og það verður að ganga skipulega í það verk. Ég held að það sé mjög mikilvægt sem hér hefur komið fram hjá ýmsum hv. þingmönnum að á þessu máli á að taka. Það á að tryggja það með sérstöku ráðningarátaki t.d. í 2, 3, 4, 5 ár að það verði ráðnar fleiri konur til verka þarna en karlar. Þetta er einföld ákvörðun sem er hægt að taka og það skiptir mjög miklu máli í sambandi við ýmis afbrot og ýmis vandamál að það sé einmitt þannig að konur geti komið á vettvang þegar um er að ræða mál sem snerta konur sérstaklega og nauðsynlegt er að fjallað sé um af nærfærni. Þetta voru þau almennu atriði sem ég vildi koma á framfæri, hæstv. forseti, um leið og ég ítreka það sem ég sagði í upphafi. Mér finnst augljóst að jafnviðamikið mál og þetta hlýtur að þurfa meðferð á fleiri þingum en þessu. Það er of stuttur tími eftir til vorsins til þess að hægt sé að ljúka þessu máli með þeim vandaða hætti sem sæmir þessari stofnun.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu og einkanlega fyrir það að mér sýnist að hér komi fram glöggur skilningur á nauðsyn þeirra kerfisbreytinga sem hér er verið að gera. Aðrar ályktanir verða ekki dregnar af umræðunni en að góð samstaða sé um meginmarkmið og stefnu frv. Hitt kemur ekki á óvart þótt um einstök atriði vakni upp spurningar eða komi fram skiptar skoðanir. Um ýmis þeirra atriða hlýtur hv. allshn. að fjalla og skoða í ljósi þeirra athugasemda sem hér hafa komið fram og ugglaust eiga eftir að koma fram í meðferð nefndarinnar á frv. Hv. 12. þm. Reykv. bað um mat mitt á því hvort ég teldi að hér væri komið fram með nægjanlega skýrum hætti skipulag fyrir starfsemi lögreglunnar. Það er mitt mat að svo sé. Hv. þm. spurði einnig um það hvort með nægilga skýrum hætti væri ráð fyrir því gert í frv. að ríkislögreglustjóri hefði með höndum ákæruvald varðandi skatta- og efnahagsbrot og svipuð fyrirspurn kom fram frá hv. 13. þm. Reykv. Ég lít svo á að skipulagsbreyting af þessu tagi sé skýrt afmörkuð í þeim frumvörpum sem hér liggja fyrir og bendi á í því sambandi athugasemdir við frv. sem kemur til umræðu síðar á dagskránni um meðferð opinberra mála, en í athugasemdum við 4. gr. þess frv. segir svo: ,,Þar sem skatta- og efnahagsbrot eru að uppistöðu auðgunarbrot og sérrefsilagabrot, svo sem skattalagabrot, fellur þessi brotaflokkur að stærstum hluta undir ákæruvald lögreglustjóra. Lagt er til að ríkislögreglustjóra verði falið ákæruvald í skatta- og efnahagsmálum en samkvæmt 4. mgr. 1. gr. frumvarpsins er dómsmálaráðherra heimilt að skipa sérstakan saksóknara við embætti ríkislögreglustjóra til að annast saksókn og málflutning slíkra mála.`` Þegar frumvörpin eru skoðuð í heild tel ég að þetta sé markað í þeim með alveg skýrum hætti. Hér hafa nokkrir hv. þingmenn, hv. 12. þm. Reykv., hv. 19. þm. Reykv. og hv. 9. þm. Reykv. minnst á stöðu kvenna innan lögreglunnar og eins og fram kemur í athugasemdum með frv. tel ég að umfjöllun um þau efni sé mjög nauðsynleg. Þegar lögreglukonur komu á minn fund til að ræða um úrlausnir á þessu sviði varð það afráðið okkar í millum að koma á fót þeim starfshópi sem hér hefur verið gerður að umtalsefni og við munum reyna að kappkosta að hann geti hafið formleg störf sem fyrst og lokið störfum sem fyrst en niðurstöður þess starfshóps munu um margt móta þau viðbrögð sem nauðsynleg kunna að vera talin. Hugsanlega geta komið þar til einhver lagaákvæði en ég hygg þó að í frekari atriðum verði þar um að ræða reglugerðir og stjórnvaldsfyrirmæli af ýmsu tagi þótt ég ætli ekki að útiloka að til einhverrar lagasetningar þurfi að koma í því efni. Hér hafa einnig nokkrir þingmenn minnst á það ákvæði frv. sem fjallar um störf lögreglumanna utan vinnutíma. Eins og hv. þm. er kunnugt gilda almennar reglur um það hvernig opinberum starfsmönnum er skylt að rækja vinnuskyldur sínar og hvaða heimildir eru til að vinna aukastörf utan vinnutíma. Það þótti eðlilegt að setja skýrari ákvæði um þetta í lögreglulög. En vissulega er það svo að hér geta verið ýmis álitaefni og þjóðfélag okkar er sérstakt eins og hér hefur verið bent á. Það er ekki alveg gefið að fyrirmyndir í þessu efni annars staðar frá, jafnvel þó að við förum ekki lengra en til Norðurlandanna, eigi endilega við hér. Ég tel því ekki óeðlilegt að hv. þingnefnd skoði þetta mál frekar í ljósi þeirra athugasemda sem fram hafa komið. Þá var að því spurt hvers vegna ákvæði 15. gr. væri sett inn í lögin ef almennar heimildir væru í raun fyrir hendi. Sjónarmiðið sem fram kemur í athugasemdum er fyrst og fremst það að styrkja lagagrundvöllinn fyrir aðgerðum af því tagi sem þar er vitnað til. Það eru ekki nein sérstök tilefni til þessa. Hér hafa einnig nokkrir hv. þingmenn minnst á Lögregluskólann og sett fram þau sjónarmið að það geti verið eðlilegt að tengja hann almenna skólakerfinu. Það eru sjónarmið sem vert er að skoða. En ég tek undir það sjónarmið sem ég hygg að hafi komið fram hjá hv. 15. þm. Reykv. að það eru ekki síst lögreglumennirnir sjálfir sem hafa sýnt Lögregluskólanum mikla ræktarsemi og ýtt mjög á um það að menn stæðu vörð um menntun lögreglumanna og reyndu að efla hana. Ég tel fullkomlega eðlilegt að menn íhugi þessi álitamál sem hér hafa verið nefnd varðandi tengingu Lögregluskólans við almenna skólakerfið en ítreka að í því efni tel ég eðlilegt að haft sé samráð við lögreglumennina. Um mat á stöðugildum er það grundvallaratriði varðandi þessa skipulagsbreytingu að það er ekki verið að leggja til að neinu marki fjölgun stöðugilda. Þvert á móti er verið að stefna að því að ná fram meiri skilvirkni með skipulagsbreytingum. Það verður svo að vera mat á hverjum tíma hver þörf er fyrir aukna löggæslu. Ég bendi á í þessu sambandi að víða er verið að huga að endurskipulagningu í lögreglumálum. Til að mynda í Danmörku þar sem menn eru að reyna að ná fram með skipulagsbreytingum og án fjölgunar starfsmanna meiri skilvirkni í löggæslustarfinu. Það er okkar von að með þessum breytingum verði það unnt. En ugglaust þarf að huga þar að ýmsum fleiri atriðum sem ekki lúta beint að lagasetningu, innra skipulagi einstakra lögregluembætta og þar fram eftir götunum. Varðandi spurningu um það hvort ákveðið hefði verið skipulag á því samstarfi sem verið er að fjalla um í 11. gr. frv. hafa engar ákvarðanir verið teknar þar um. En það verður eitt af hlutverkum yfirstjórnar lögreglunnar samkvæmt þessu nýja frv. að móta samstarfsreglur á þessu sviði og ég tek undir það með hv. þm. að það er mjög æskilegt að slíkt samstarf sé í föstu formi þannig að líkur séu á að það skili árangri. Hér hefur verið vikið að því að frv. komi seint fram og eins að einstakir hópar hafi ekki fengið nægjanlegt svigrúm til þess að gefa umsagnir um það áður en það kom hingað í þingið. Hér er um að ræða endurskoðun á frv. sem hefur áður verið lagt fram fyrir Alþingi og það hefur vitaskuld kostað allmikla vinnu því að hér hefur verið um vandasamt og mjög flókið verkefni að ræða. Í fyrri nefndinni sem skipuð var áttu lögreglumenn engan fulltrúa og ég taldi eftir á að það hefði verið misráðið. Þess vegna varð það að ráði þegar skipuð var þriggja manna nefnd til að yfirfara frv. og skila því í nýjum búningi að formaður Landssamtaka lögreglumanna átti sæti í þeim hópi og athugasemdir úr þeirra röðum áttu því greiðan aðgang á vinnutímanum meðan verið var að vinna að endurgerð frv. Þá var að því spurt hvernig þetta frv. rímaði við það frv. sem ríkisstjórnin hefur flutt um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Því er auðvitað til að svara að þetta frv. er samið og lagt fram í ríkisstjórn á grundvelli gildandi laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og af tæknilegum ástæðum er ekki hægt að gera það með öðrum hætti. Það verður svo að ráðast eftir framvindu þessara mála í þinginu hvort þeirra verður afgreitt á undan og hvernig einstök ákvæði taka mið af þeim lögum kunna að breytast. Það verður eitt af verkefnum hv. allshn. að líta til þess. Athugasemdir komu fram um það hvort ríkislögreglustjórar eigi að rannsaka brot lögreglumanna í starfi. Það getur verið álitamál og er eðlilegt að hv. þingnefnd skoði þau sjónarmið sem sett eru fram sem gagnrýni á tillöguna sem gerð er í þessu frv. Varðandi spurningar sem fram hafa komið frá a.m.k. tveimur ef ekki þremur hv. þingmönnum um samspil lögreglu og björgunaraðila í landinu er rétt að það eru ekki ákvæði í frv. um það efni. Það er hins vegar viðfangsefni sem nauðsynlegt er að taka á og finna lausn á. Það er nokkur sérstaða hjá okkur hvað við byggjum í ríkum mæli á samtökum björgunaraðila, frjálsum samtökum slysavarnafélaganna, Landsbjargar og fleiri aðila í björgunarmálum. Það er satt best að segja svo að varðandi samspil lögreglu og þessara aðila eru ekki skýrar línur og það er eitt af þeim atriðum sem við þurfum að takast á við. En ég taldi ekki rétt að tefja framgöngu þeirra miklu skipulagsbreytinga sem hér eru þótt verkefni af þessu tagi væru ekki að fullu leyst. Það hlýtur reyndar ávallt að vera svo að það eru alltaf einhver mál á þessu sviði sem ekki eru að fullu leyst og menn verða að koma að síðar. Varðandi spurningu sem hér hefur komið fram um hvaða merkingu 2. mgr. 9. gr. hafi er þar einvörðungu verið að vísa til þess að í einstökum tilvikum getur verið nauðsynlegt að ráða sérfræðinga, til að mynda endurskoðendur, til rannsóknar mála. Það er verið að opna svigrúm til þess sem ég held að sé alveg nauðsynlegt til að gera þann þátt í rannsóknum mála skilvirkari en verið hefur, enda hefur komið fram í þessum umræðum og reyndar fyrr í vetur í umræðum í þinginu mikil áhersla af hálfu þingmanna á að bæta þann þátt í starfi lögreglunnar. Loks var varpað fram spurningu um þýðingu 31. gr. frv. en sú grein lýtur einvörðungu að því að lögreglumenn mega hvorki fara í verkfall né taka þátt í verkfallsboðun eins og þar segir. Í þessari grein felst ekki á neinn hátt önnur takmörkun á félagafrelsi lögreglumanna eða afskiptum þeirra af kjaramálum. Ég vil að lokum ítreka, herra forseti, þakklæti mitt til þeirra hv. þm. sem lýst hafa yfir stuðningi við meginmarkmið frv. og líka þeirra sem gert hafa athugasemdir sem allar eru málefnalegar og flestar hljóta að koma til skoðunar hjá hv. allshn.

Herra forseti. Ég ítreka stuðning minn við þær meginbreytingar sem er að finna í frv. Ég þakka líka hæstv. ráðherra fyrir afar greinargóð svör. Hann svaraði flestum þeim atriðum vel sem til hans var beint og það greiðir auðvitað fyrir framgangi þessa máls. Það er eitt atriði sem ég vil hnykkja sérstaklega á sem kom fram í máli hæstv. ráðherra. Það varðar 32. gr. sem fjallar um aukastörf lögreglumanna. Nú er það ljóst að stuðningur við frv. helgast m.a. af því að ekki verði gengið á rétt löggæslumannanna eins og hann er nú. Þess vegna er afskaplega mikilvægt að hæstv. ráðherra tók undir að sérstakar aðstæður væru hér á landi og öðruvísi en í öðrum löndum. Þess vegna kæmi það mjög til greina að þingnefndin skoðaði málið sérstaklega. Ég tel að hæstv. ráðherra sé með þessu að lýsa því yfir að það komi vel til greina að fallast á það af hálfu meiri hlutans að þessu verði breytt. Ég vísa til þess, herra forseti, að það var gerð könnun hjá nokkrum deildum lögregluliðsins í Reykjavík. Þar kom í ljós að á síðustu tveimur árum hafði meiri hluti lögreglumannanna haft með höndum einhvers konar aukastörf og það voru nokkrir sem höfðu meiri hluta sinna tekna af slíkum störfum. Ég held að ef þessu yrði breytt eins og hér er lagt til og mér finnst afleitt, þá mundi það leiða til þess að margir mundu væntanlega hrökklast úr starfi, leita sér viðfangs annars staðar og að reikningur ríkisvaldsins af því yrði nokkuð hár vegna þess að það tekur tvö kostnaðarsöm ár að mennta nýja lögreglumenn. Herra forseti. Er þetta sú grein frv. sem er hvað nauðsynlegast að við tökum upp og breytum? Ef það tekst bærilega er ég sannfærður um þetta frv. mun fara með fljúgandi byr hér í gegn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er tvennt sem ég vil freista að fá skýrar fram hjá hæstv. dómsmrh. Það er ljóst að okkur greinir á um það hvar ákæruvaldið á að liggja varðandi skattalagabrot. Samkvæmt frv. ráðherrans er gert ráð fyrir því að ríkislögregluembættinu verði falið ákæruvaldið en ég teldi heppilegra og skilvirkara að það lægi hjá skattrannsóknarstjóra sem fer með skattrannsóknir. Ég beindi þeirri spurningu til hans, miðað við það ákvæði og þá tillögu sem hann leggur fram í þessu efni, hvort það sé nokkuð í þessu frv. sem gerir það að verkum að málum sem yfirskattanefnd fer með fækki, sem einungis leiðir til einfaldrar sektarmeðferðar. Við höfum það fyrir okkur að frá 1985 til 1991 fóru aðeins 16 skattsvikamál til opinberrar rannsóknar. Á sama tíma, sex ára tímabili, voru það 134 mál sem fóru til yfirskattanefndar. Ég held að það hljóti að fela í sér mikil varnaðaráhrif að meginreglan í skattsvikamálum sé að þau sæti opinberri rannsókn. Því spyr ég aftur hvort að það sé nokkuð í frv. sem geri það að verkum að það ætti að draga úr því að mál sæti einfaldri sektarmeðferð hjá yfirskattanefnd en í stað þess verði skattsvikamálum sem sæta opinberri rannsókn fjölgað. Í annan stað spurði ég hæstv. ráðherra að því hvort mat og fagleg úttekt hefði farið fram á því hvernig stöðugildi skiptast milli hinna ýmsu embætta. Ég fékk ekki svar við því hvort að þessi faglega úttekt hafi farið fram og ég tel það nauðsynlegt. Ég tel að embætti lögreglustjórans í Reykjavík, eftir þessa breytingu, verði ekki í stakk búið til þess að standa undir öllum verkefnum sem því er falið, sem eru að stórum hluta verkefni sem RLR hefur haft. Það sem ég óttast, ekki síst við þessa breytingu, er að lögreglurannsóknarþátturinn verði út undan miðað við það fjármagn sem ætlað er. RLR hefur ekki einu sinni getað sinnt þessu en þessi verkefni eiga núna að vera á könnu lögreglustjóraembættisins en ekki ríkislögreglustjórans. Því tel ég að það vanti að sýna fram á að þessi skiptingu á stöðugildum og fjármagni sé raunhæf og spyr um hvort að fagleg úttekt hafi farið fram á því.

Herra forseti. Það er svo að e.t.v. hefur það verið einhverjum tilviljunum háð hvernig starfsmannafjöldi hefur ráðist hjá einstökum lögregluembættum og aðstæður hafa verið mismunandi frá einu umdæmi til annars þannig að til að mynda má finna nokkurn mismun í fjölda lögreglumanna miðað við íbúafjölda. En það getur skýrst af ýmsum öðrum ástæðum. Aðalatriðið er þó það að hér er verið að gera tillögur um skipulagsbreytingar. Þær eiga að leiða til aukinnar skilvirkni, ekki síst að því er varðar rannsóknir brotamála. Það er svo alltaf sjálfstætt mat, burt séð frá þessum skipulagsbreytingum, hvort það þarf að fjölga í lögregluliði ríkisins eða ekki. En þessar skipulagsbreytingar sem hér er verið að leggja til ganga út frá því að um verði að ræða mjög óverulegar breytingar á starfsmannafjölda. Varðandi spurningu hv. þm. um það hvort að þeim málum muni fjölga sem muni sæta opinberri ákæru ef ég skil hv. þm. rétt, þá er ógerningur að segja fyrir um það á þessu stigi málsins.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í máli ráðherrans að þessi faglega úttekt sem ég hef spurst fyrir um hefur ekki farið fram. Ráðherrann hæstv. viðurkennir að það hafi kannski verið tilviljunum háð hvernig stöðugildunum hafi verið skipt. Við erum að fjalla um skipulagsbreytingu sem felur í sér mikla tilfærslu á stöðugildum milli embætta. Við erum að leggja niður Rannsóknarlögreglu ríkisins, skipta þeim verkefnum sem þar eru t.d. milli lögreglustjóraembættanna, ekki síst lögreglustjóraembættisins í Reykjavík og ríkislögreglustjóraembættisins. Það má ekki vera tilviljunum háð hvernig skiptingin á sér stað í stöðugildum milli þessara embætta. Meginmarkmiðið með frv. er að auka skilvirkni innan lögreglunnar og hraða meðferð mála og skilvirknin byggist auðvitað á því að stöðugildunum sé skynsamlega skipt milli embættanna eftir þeim verkefnum sem hin ýmsu embætti eiga að hafa. Það gengur því auðvitað ekki, virðulegi forseti, að þetta sé tilviljunum háð. Ég er ekki að tala um að fjölga stöðugildum, virðulegi forseti, heldur það hvernig stöðugildin skiptast eftir þessa miklu skipulagsbreytingu. Ég held að það sé nauðsynlegt, virðulegi forseti, meðan málið er til meðferðar hjá hv. allshn. að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að þetta faglega mat verði gert á því, og þá í samráði við lögregluyfirvöld og þá sem best til þekkja, hvort þessi skipting á stöðugildum sé skynsamleg með tilliti til þess markmiðs sem sett er í frv., þ.e. að auka skilvirkni og hraða málsmeðferð. Og ég spyr: Væri ráðherrann tilbúinn að fallast á það að slík fagleg úttekt yrði gerð meðan málið er til meðferðar hjá hv. allshn.? Ég er sannfærð um að eftir því verður kallað í hv. nefnd.

Herra forseti. Ef til vill hef ég ekki skilið hv. þm. rétt eða hann misskilið ummæli mín. Það sem ég var að taka fram var að það kann að vera nokkrum tilviljunum háð hvernig fjöldi lögreglumanna hefur ráðist í einstökum lögregluumdæmum landsins. En varðandi þær breytingar sem hér er verið að stefna að og tilflutning á lögreglumönnum á milli embætta, kemur það alveg skýrt fram í undirbúningi málsins og athugasemdum með frv. að þar er við það miðað að tilflutningur starfa verði í samræmi við þau verkefni sem verið er að flytja á milli embætta. Það og sú aukna skilvirkni sem á að hljótast af betra skipulagi á að tryggja okkur betri meðferð að óbreyttum fjölda lögreglumanna, sérstaklega á rannsóknum afbrotamála.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um meðferð opinberra mála. Ég hef áður vikið að því að samhliða frv. til laga um lögreglumenn sem var á dagskrá fyrr á þessum fundi er nauðsyn breytinga á V. kafla laga um meðferð opinberra mála þar sem mælt er fyrir um fyrirkomulag ákæruvaldsins. Með þessu frv. er leitast við að ná fram nauðsynlegum breytingum á lögum um meðferð opinberra mála og til að ná fram þeim markmiðum sem stefnt er að með frv. til lögreglulaga, þ.e. að gera rannsóknir afbrota hraðari og skilvikari. Því markmiði má ná með því að einfalda feril mála á rannsóknar- og ákærustigi. Með frumvarpinu er ætlunin að færa ákæruvald til lögreglustjóra, þar á meðal ríkislögreglustjóra, í ríkari mæli en áður. Rökin eru einkum þau að ákæruvald lögreglustjóra í smærri málum hafi reynst vel. Verði frumvarp til lögreglulaga lögfest færast rannsóknir flestra brotamála frá Rannsóknarlögreglu ríkisins til lögreglustjóra. Með því að fela lögreglustjórum ákæruvald í ríkari mæli, hverjum í sínu umdæmi, verður rannsókn og saksókn fyrir flest algengustu brotin í höndum sama embættis sem spara mun vinnu lögreglumanna og lögfræðinga í réttarvörslukerfinu í heild. Sá ákærandi sem gefa mun út ákæru í máli og sækja það fyrir héraðsdómi getur fylgst með máli frá upphafi og eftir atvikum haft áhrif á gang rannsóknarinnar. Ákvarðanir um hvort rannsóknarniðurstöður séu líklegar til að meintur brotamaður verði sakfelldur ættu að liggja fyrr fyrir þannig að ekki sé eytt óþarfa vinnu í mál sem litlar líkur eru á að sekt sannist í. Með breytingunum ætti að nást fram meiri hraði í meðferð mála. Mál þar sem ákærði gengst við sakargiftum og brot þykja upplýst að fullu ættu þannig í ríkari mæli að geta gengið fyrr til dóms en áður. Sparnaður ætti að nást fram þar sem boðunum sakborninga og vitna vegna skýrslutöku hjá lögreglu ætti að fækka verulega. Þá eru líkur á að framburður ákærðu og vitna fyrir dómi verði markvissari þar sem atburðir eru enn í fersku minni manna. Við það að einfalda og stytta rannsóknar- og ákæruferil þeirra mála sem játning liggur fyrir í ætti að gefast betri tími að sinna flóknari rannsóknarverkefnum. Helstu nýmæli í frv. eru þessi: 1. Lagt er til að lögreglustjórum verði falið ákæruvald við hlið ríkissaksóknara í stað þess að lögreglustjórar fari með ákæruvald á grundvelli almennra fyrirmæla ríkissaksóknara. Um það vísast til athugasemda með 1. gr. frv. 2. Lagt er til að dómsmrh. verði veitt heimild til að skipa saksóknara við einstök embætti lögreglustjóra, þar á meðal embætti ríkislögreglustjóra til að annast saksókn og málflutning í umboði lögreglustjóra. 3. Ákæruvald ríkissaksóknara er skilgreint með nýjum hætti. Samkvæmt 3. gr. frv. er ríkissaksóknara falið að höfða opinber mál vegna brota gegn flestum ákvæðum almennra hegningarlaga sem talin eru upp í 3. mgr. 27. gr., þar á meðal alvarlegustu brotunum svo sem landráðum, stórfelldum fíkniefnabrotum, manndrápi, stórfelldum líkamsmeiðingum, kynferðisafbrotum, ráni og fjárkúgun. 4. Lögreglustjórum er skv. 4. gr. frv. falið að höfða önnur opinber mál en ríkissaksóknari höfðar. Undan ákæruvaldi ríkissaksóknara eru þannig skilin brot gegn 17 ákvæðum almennra hegningarlaga en meðal þeirra eru algengustu brotin svo sem skjalafals, minni háttar líkamsmeiðingar, húsbrot, þjófnaður, fjárdráttur, fjársvik, eignaspjöll og nytjastuldur. 5. Loks verður lögreglustjórum skv. 4. mgr. 113. gr. laga um meðferð opinberra mála heimilað að falla frá saksókn en slíka ákvörðun getur sá sem ekki vill við hana una kært til ríkissaksóknara skv. 2. mgr. 114. gr. Þá getur ríkissaksóknari að eigin frumkvæði tekið slíka ákvörðun til endurskoðunar og ákveðið að höfða mál eða lagt fyrir lögreglustjóra að gera það. Um þetta vísast til 3. mgr. 4. gr. frv. sem breytir 3. mgr. 28. gr. laganna. 8. gr. frv. breytir 4. mgr. 113. gr. og 9. gr. frv. bætir nýrri mgr. við 114. gr. sem verður þá 2. mgr. Herra forseti. Ég hef nú í stórum dráttum gert grein fyrir efni og markmiðum frv. þessa. Eins og ég hef áður nefnt er með frv. leitast við að ná fram nauðsynlegum breytingum á lögum um meðferð opinberra mála til að ná þeim markmiðum sem stefnt er að með frv. til lögreglulaga, þ.e. að gera rannsóknir lögbrota hraðari og skilvirkari. Því markmiði má ná með því að einfalda feril mála og rannsóknar á ákærustigi og fela lögreglustjórum ákæruvald í flestum brotaflokkum þannig að allur þorri sakamála verði rannsakaður undir stjórn þess lögreglustjóra sem ákærir í máli og sækir það fyrir héraðsdómi. Þessi tvö mál sem hér hafa verið á dagskrá, frv. að nýjum lögreglulögum og frv. um breytingu á lögum um meðferð opinberra mála eru þannig ein heild og hluti af þeim skipulagsbreytingum sem lagt er til að gera í þeim tilgangi sem ég hef hér lýst. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Þær breytingar sem hér er verið að leggja til á umferðarlögum lúta einkum að aðlögun að tilskipun Evrópusambandsins um ökuskírteini og fleiri breytingar er tengjast gildistöku nýrra vegalaga. Frv. gerir ráð fyrir því að af ákvæðum tilskipunar Evrópusambandsins leiðir að breyta þarf skilgreiningu umferðarlaganna. Á léttu bifhjóli þarf að kveða á um gildi ökuskírteina útgefinna í EES-löndum. Þá er kveðið á um það í þessu frv. að breyta heitum þjóðvega eða skilgreiningu á þjóðvegum í samræmi við þær breytingar sem þegar hafa verið gerðar á vegalögum í þessu efni. Þá eru í frv. breytingar sem lúta að réttindum til að stjórna bifreið og fela í sér að þeir sem hafa rétt til að stjórna bifreið hafi rétt til að stjórna léttu bifhjóli. Lagt er til að 4. mgr. 55. gr. verði breytt þannig að enginn megi stjórna torfærutæki nema hafa gilt ökuskírteini til að mega stjórna bifreið. Í þessu felst að lágmarksaldur til að stjórna torfærutæki verður 17 ár í stað 15. Þá er lagt til að gerðar verði breytingar á 113. gr. þannig að dómsmrh. verði veitt heimild til að ákveða í reglugerð nánari skipun Umferðarráðs en að Umferðarráði eiga aðild ýmis hagsmuna- og áhugasamtök um umferðarmál og þykir eðlilegt að hafa heimild til þess að taka nýja aðila inn í ráðið og eins að fella þá út sem hafa hætt störfum án þess að til sérstakra lagabreytinga þurfi að koma. Loks er lagt til að lögfest verði heimild til þess að skipa sérstaka rannsóknarnefnd umferðarslysa og ráðherra verði fengið rýmra vald um fjölgun nefndarmanna og um skipun og skipulag nefndarinnar að öðru leyti. Herra forseti. Ég hef í aðalatriðum gert grein fyrir efni þessa frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Það frv. sem liggur fyrir um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða lýtur fyrst og fremst að því að gera breytingar á þeim ákvæðum sem í gildi eru um veiðistjórnun smábáta. Það er kunnara en frá þurfi að segja að um veiðistjórnun smábáta hafa lengi staðið deilur bæði innan þings og utan og á tveimur síðustu þingum hafa verið gerðar breytingar á fyrirkomulagi þessarar veiðistjórnunar, fyrst og fremst með málamiðlunum innan þingsins en án þess að tekist hafi samstaða með þeim sem stunda þessa atvinnu. Ég gerði það að tillögu minni á landsfundi smábátaeigenda í október á síðasta ári að stjórnvöld og fulltrúar smábátaeigenda kæmu saman til þess að freista þess að ná einhverri sátt um veiðistjórnunarreglur þessa hluta íslenska flotans. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það ferli en þær viðræður hafa staðið yfir frá því í nóvember þangað til nú fyrir skömmu. Niðurstaðan er það frv. sem hér liggur fyrir. Það má segja að höfuðbreytingin sem þetta frv. felur í sér sé í því fólgin að það aflamark sem smábátum er ákvarðað samkvæmt gildandi lögum upp á 21.500 lestir er núna hlutfallstengt við heildaraflamark á hverjum tíma. Það felur í sér óbreytt hlutfall af heildaraflanum frá því sem aflamarkið er í dag, þ.e. 13,9%. Hins vegar er fyrirséð að þorskafli mun fara að aukast á næstu árum á nýjan leik og þessi hlutfallstenging felur þá í sér að smábátarnir munu halda því hlutfalli sem þeir hafa í dag í stað þess að það hefði farið að rýrna ef lögum yrði ekki breytt. Hlutfall annarra eða aflahlutdeild annarra helst óbreytt en vitaskuld hefur það nokkur áhrif á aflamarkið að smábátarnir fá sinn hlut tengdan við heildaraflamarkið. Þá er gert ráð fyrir því að fastir banndagar þessara báta verði felldir úr gildi og einvörðungu verði stuðst við fjölda leyfðra sóknardaga á hverju ári. Þeir eru 84 fyrir handfærabáta en allnokkru færri fyrir þá báta sem róa með línu. Það er svo áfram gert ráð fyrir því að heildarveiði þeirra sem eru á sóknardagakerfinu verði stjórnað með leiðréttingu ári seinna þannig að fari veiði þeirra fram úr heildarhlutdeildinni sem kemur í hlut sóknardagabátanna þá fækkar róðrardögunum að sama skapi á næsta fiskveiðiári. Heimild verður veitt til þess að geyma 20% afla á milli ára með sama hætti og í aflamarkskerfinu. Veiðitímabil smábátanna eru afnumin og veiðitímabilið verður þannig eitt fiskveiðiár eins og í almenna fiskveiðiflotanum. Þá er gert ráð fyrir breytingum á skilgreiningu róðrardags sem í gildandi lögum er miðað við almanaksdag en verður nú miðað við 24 klst. að vali þeirra sem í róður fara. Að minni hyggju er mjög mikilvægt að samstaða varð milli ráðuneytisins og smábátaeigenda að greina á milli handfærabáta og línubáta í þeim tillögum sem hér liggja fyrir og hver róðrardagur báts sem fiskar á línu reiknast þannig 1,35 miðað við vetrarveiði og 1,9 miðað við sumarveiði. Róðrardagar þessara báta, sem hafa miklu meiri sóknarmöguleika, verða þess vegna talsvert færri og aukin sókn þeirra kemur ekki til með að hafa áhrif á veiðimöguleika þeirra báta sem einvörðungu stunda handfæraveiðar og hefur ekki áhrif á fjölda veiðidaga þeirra. Þá er gert ráð fyrir því að fram til 1. sept. verði veittur sérstakur úreldingarstyrkur upp að hámarki 80% og er flutt sérstakt frv. sem kemur til umfjöllunar síðar á þessum fundi er lýtur að breytingum á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Þá er gert ráð fyrir því að sá hluti krókabátaflotans, sem veiðir á þorskaflahámarki, geti framselt þorskaflahámarkið með ákveðnum skilyrðum þannig að það verði allt flutt af einum bát og veiðileyfi hans falli niður en þorskaflahámarkið má hins vegar flytja á fleiri báta. Þá er opnað fyrir það að þessir bátar geta leigt til sín aflamark innan fiskveiðiársins frá aflamarksflotanum. Herra forseti. Ég hef gert í meginatriðum grein fyrir þeim breytingum á fiskveiðistjórnarlögunum sem lúta að veiðum smábáta og legg til að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Það er tímabært að málefni sjávarútvegsins komi til umræðu og vill nú svo til að í dag er 12. apríl og innan fárra daga rennur út samkvæmt lögum sá frestur sem stjórnvöld hafa til að taka afstöðu til hugsanlegra breytinga á heildarafla þorsks á yfirstandandi fiskveiðiári lögum samkvæmt en þar er miðað við 15. apríl sem eindaga. Það frv. sem hér er mælt fyrir varðar að vísu ekki það efni en það er ekki óeðlilegt að til þess sé hugsað ekki síst í ljósi þess sem hefur verið að koma fram þessa daga og á þessum degi að því er varðar ákvarðanir þar að lútandi og mat frá ráðgjafa stjórnvalda, Hafrannsóknarstofnun, sem hefur verið að berast til eyrna manna í framhaldi af þeim rannsóknum sem hafa farið fram og eru kenndar við togararall, sem er þáttur til þess að fylgjast með viðgangi eins aðalnytjastofns okkar, þorskstofnsins, og hæstv. sjútvrh. hefur þau mál nú til athugunar af sinni hálfu. Ég nefni í þessu sambandi að manni finnst það allsérstök aðstaða sem hæstv. sjútvrh. er kominn í í sambandi við þau efni þegar yfir rignir hugmyndum frá stjórnarþingmönnum, það mætti kannski vel kalla það ráðgjöf, um hver eigi að vera niðurstaða hæstv. sjútvrh. varðandi þennan þýðingarmikla þátt, þ.e. ákvörðun um hugsanlegar breytingar á veiðum á yfirstandandi ári og aflahámark þar að lútandi. Mér finnst hæstv. ráðherra ekki sérstaklega öfundsverður þegar fram koma frá einum stjórnarþingmanninum á fætur öðrum hugmyndir um breytingar og fréttir um að verið sé að flytja tillögur innan stjórnarflokkanna um að binda hendur hæstv. ráðherra. Síðan gerist það eftir að þær fréttir berast að sjálft höfuð ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh., kemur fram á völlinn og greinir frá því sem sínu mati að það væri nú allt í lagi að rýmka til. Hæstv. forsrh. er því orðinn þátttakandi í þessu sérkennilega kapphlaupi sem hafið er á stjórnarheimilinu að tilefni dagsetningarinnar fram undan, 15. apríl, og ákvarðanir sem því tengjast. Ég ætla ekki að gefa hæstv. sjútvrh. einhver ráð í þessum efnum. Ég hef ekki haft handa á milli þær tillögur sem fyrir liggja frá Hafrannsóknarstofnun varðandi þorskstofninn, stærð hans og mat stofnunarinnar að því leyti. Ég vil aðeins segja um þetta efni að ég tel það vera mjög mikils virði, mjög þýðingarmikið að stjórnvöld haldi á þessum gífurlega þýðingarmiklu málum af forsjálni og fyrirhyggju og að menn varist að hlaupa upp til handa og fóta þó að vísbendingar sé um betri tíð í þessum efnum og gera kröfur um það í kapphlaupi hér á Alþingi að nú eigi að bæta við 5.000 tonnum eða 10.000 tonnum eða þaðan af meira. Menn eru orðnir svo framsýnir að þeir eru farnir að gera kröfur á næsta fiskveiðiár og farnir að viðra hugmyndir þar að lútandi. Ég veit satt að segja ekki, virðulegur forseti, hvar svona vinnubrögð eiga að enda. Að vísu þykist ég vita að hæstv. sjútvrh. reyni að leggja hlutlægt mat á þessi mál í sambandi við hugsanlegar breytingar. Ég er engan veginn að hafna því með þessum orðum að það geti ekki verið rök fyrir breytingum en ég vil aðeins hvetja til þess að á þau efni verði litið bæði faglega miðað við nútíð og ekki síður varðandi framtíð. Ég hef tilhneigingu til þess að setja nokkurt traust á þá stofnun sem gerst ætti að vita og hefur aðstöðu til þess og er ætlað lögum samkvæmt að leggja mat á þessa hluti með hlutlægan rannsóknum. Hitt er annað mál að sú dagsetning sem hér er um að ræða, 15. apríl, er ekki mjög vel valin með tilliti til hugsanlegra breytinga vegna þess að niðurstöður eða úrvinnsla athugana sem fram hafa farið að undanförnu liggur ekki endanlega fyrir þannig að menn geti gert málin yfirvegað upp. Meðal annars er gert ráð fyrir því að af hálfu Alþjóðahafrannsóknaráðsins fari fram sérstakt mat á niðurstöðum Hafrannsóknastofnunar og íslenskra fiskifræðinga að þessu leyti. Það mat mun ekki liggja fyrir fyrr en innan tíðar. Þetta er m.a. ástæðan fyrir því að tveir hv. þm. Alþb., Steingrímur J. Sigfússon og Kristinn H. Gunnarsson, hafa lagt fram frv. sem er síðar á dagskrá þessa fundar, um að færa þessa dagsetningu til frá 15. apríl til 1. júní sem veitti skynsamlegt svigrúm til þess að fjalla um þessi mál og taka ákvarðanir. Ég ætla að snúa mér, virðulegi forseti, að frv. sem við ræðum hér sem er breyting á lögum um stjórn fiskveiða og tillögur sem þar liggja fyrir varðandi veiðar smábáta. Hér er um að ræða afar þýðingarmikið mál. Ég orðaði það svo á almennum fundi á Austurlandi um þessi efni með hæstv. sjútvrh. þar sem var fjöldi manns, að mér þótti það góð tilbreytni af hálfu hæstv. sjútvrh. að bjóða talsmönnum Landssambands smábátaeigenda til viðræðna um þessi mál. Það frumkvæði hæstv. ráðherra kom ýmsum nokkuð á óvart en með því var ráðherrann í rauninni að viðurkenna þá miklu gagnrýni sem fram kom á síðasta þingi, þ.e. 119. þingi þegar þessi mál voru mjög til umræðu. Stjórnarandstæðingar á þeim tíma og raunar stjórnarliðar ef ég man rétt, einhverjir, áttu hlut að því að gagnrýna þá málafylgju sem þá var uppi höfð í sambandi við tilhögun þessara mála. Og það var rökstutt með mjög skýrum hætti að sú útfærsla sem hæstv. ráðherra lagði þá til mundi ekki ganga upp. Það væri mjög erfitt að framkvæma þær tillögur og þær gætu engan veginn talist sanngjarnar eða líklegar til þess að ganga upp. Það sem hér liggur fyrir í tillögum sem hæstv. ráðherra ber fram með þessu frv. er í rauninni viðurkenning á því. En auðvitað er margt fleira sem þar fylgir því þar er verið að leggja til sem meginatriði að aflahlutdeild smábáta verði ákvörðuð með föstu hlutfalli miðað við tiltekna stærð á veiðistofni eða miðað við ákveðið aflahámark, 155.000 tonn, 13,9%. Um þetta efni eru að sjálfsögðu deildar meiningar og menn hefur greint mjög á um stjórnun fiskveiða varðandi smábátana en auðvitað líka fjölmörg önnur efni sem ég ætla ekki að fara út í tímans vegna. En ég vil leggja áherslu á að það er tímabært að reyna að ráða þessum málum til lykta þannig að menn geti snúið sér að öðrum mjög brýnum hagsmunamálum varðandi sjávarútveginn, m.a. löggjafaratriðinu til að umræðan snúist ekki um þessi efni í hvert sinn sem stjórnun fiskveiða ber á góma. Hæstv. sjútvrh. leggur til með frv. að aflahlutdeildin verði ákvörðuð sem fast hlutfall. Það er auðvitað tala sem er álitamál eins og fleira sem hér liggur fyrir en þá er jafnframt gert ráð fyrir því að hún geti dugað eitthvað fram í tímann og að veiðar báta sem velja fyrir mitt þetta ár að stunda frjálsar veiðar sem við köllum, þ.e. krókaveiðar, verði sniðnar að ákveðnum dagafjölda, þ.e. veiðidagar sem eru 84 samkvæmt frv. Þetta er breyting. Þetta er aukinn sveigjanleiki og allt annað en áður var uppi í sambandi við möguleika krókabáta til að sækja sinn afla. Ég tel út af fyrir sig að það sé margt jákvætt í þessum tillögum sem sjálfsagt sé fyrir þingið að taka á. Spurningin er hversu brýnt menn telja málið vera. Það kvarta margir undan því að ekki hafi nægt samráð farið fram varðandi athugun þessara mála. Gagnrýnin á tillögur hæstv. ráðherra kemur ekki síst fram af hálfu Landssambands íslenskra útvegsmanna og talsmanna þeirra og frá samtökum útvegsmanna í einstökum landshlutum sem hafa gagnrýnt hæstv. ráðherra mjög mikið fyrir m.a. skort á samráði. Nú skal ég ekki leggja mat á það efni. En ég tel að það sé jákvætt að fram eru komnar ákveðnar tillögur um tilhögun þessara mála sem þingið getur fjallað um í framhaldi af því að þessu máli verður vísað til hv. sjútvn. og að í framhaldi af því verði teknar ákvarðanir um það hvort menn kjósa að draga uppgjör þessara mála eitthvað lengur til þess að ítarlegri skoðun geti farið fram. Á það vil ég ekki leggja hér neinn endanlegan dóm né á þessar tillögur í einstökum atriðum. Ég vil þó segja að mér sýnast tillögurnar stefna í rétta átt og vera veruleg framför frá þeim tillögum sem mjög var deilt um á síðasta þingi. Á það hefur verið bent í sambandi við þessi efni að fyrir utan þær þrengingar sem fyrirsjáanlegar voru hjá smábátum undir sex tonnum og stunduðu frjálsar veiðar, vegna skerðingar sem við blasti á aflahlutdeild þeirra, þá sé bátaflotinn sá hluti veiðiflotans sem verst hefur orðið úti í skerðingum á liðnum árum, þar á meðal smábátar sem völdu sér aflahámark og fengu því úthlutað á sínum tíma. Ég tel að það séu mjög mikil rök fyrir þessari gagnrýni og þó að það sé réttmæt ábending að sú skerðing á þeim sem hafa búið við ákveðið aflahámark, hvort sem um mikla eða litla hefur verið að ræða, það hefur gengið jafnt yfir alla, þá eru aðstæður hinna stærri skipa, togaraflotans, verulega aðrar og möguleikar hans til þess að bregðast við þessum samdrætti í þorskafla verulega aðrar en hjá þeim sem eru á smæstu fleytum, þ.e. smábátum sem völdu sér aflamark á sínum tíma og eru nú komnir í slíkar þrengingar að það getur ekki endað nema á einn hátt í rauninni enda hefur þeim fækkað sem hafa haldið áfram í þessu kerfi og þeir freistast til þess að selja aflahlutdeild sína. Ég tel því að það sé réttmætt og nauðsynlegt að fara yfir stöðu þessa hluta flotans alveg sérstaklega og athuga hvort hægt sé að lagfæra stöðu þeirra sem þarna eiga hlut að máli. Í rauninni er það eiginlega mjög merkilegt að ekki skuli hafa verið gripið til róttækari aðgerða af hálfu samtaka smábátaeigenda til þess að knýja fram breytingar á kjörum þeirra sem þarna um ræðir, jafnvel með því að að láta reyna á það fyrir dómstólum hvort að þarna sé gengið á rétt manna. Um það vil ég út af fyrir sig ekkert fullyrða en dæmið er ljótt þegar á það er litið eins og m.a. var dregið fram á almennum fundi á Austurlandi fyrr í þessari viku þar sem menn sem lögðu upp með allt 100 tonnum í afla eru komnir niður í 16 tonn hvað snertir heimilaðar veiðar með aflamarki. Ég vil vekja á því athygli, virðulegur forseti, að Alþb. hefur áður flutt tillögur á þinginu, reyndar þing eftir þing, um breytingar á vissum atriðum varðandi stjórnun fiskveiða, þar á meðal tillögur sem lúta að því að bæta hlut báta undir sex brúttórúmlestum sem stunduðu veiðar með aflamarki. Um það fluttu þeir hv. þm. Jóhann Ársælsson og Steingrímur J. Sigfússon tillögur á 117. löggjafarþingi sem því miður náðu ekki fram að ganga en gerðu ráð fyrir leiðréttingu að þessu leyti. Það hefur mikið á það skort að mínu mati að fram færi víðtækt mat á því hvað sé æskilegt í uppbyggingu og samsetningu flota okkar til lengri tíma litið. Hvers konar þróun menn vildu sjá í sambandi við nýtingu landhelginnar og hvaða bátastærðir, hvers konar fiskiskip og hvers konar veiðiaðferðir séu eðlilegar í sambandi við sjálfbæra nýtingu sem er auðvitað það sem við þurfum að stefna að. Ég held að það séu miklar hættur því samfara að ætla að setja allan flotann, einnig hinar smæstu fleytur, á framseljanlegt aflamark sem getur fyrr en varir leitt til þess að veiði þeirra dragist mikið saman eða verði aflögð með öllu vegna þess að veiðiheimildir þeirra verði keyptar upp. Það er því nauðsynlegt að mínu mati að yfir þessi efni sé farið með miklu meira ákvarðandi hætti en gert hefur verið og leitast við að meta hvað telst hagkvæmasta nýtingin, hvers konar bátastærðir það eru sem æskilegt er að þróa til að nýta okkar auðlindir sjávarins á sjálfbæran hátt. Og þetta ætti að vera eitt af þeim rannsóknar- og þróunarverkefnum sem eru ofarlega á baugi í sambandi við okkar sjávarútvegsmál. Þetta eru nokkur atriði sem ég vildi að fram kæmu við 1. umr. þessa máls. Ég vil ítreka að ég tel það mjög sérkennilegt að þessa dagana eru að koma fram af hálfu stjórnarliða tillögur sem vísa verulega í aðrar áttir en það sem fram kemur hjá hæstv. sjútvrh. Auðvitað er hver þingmaður ábyrgur fyrir sínum hlut á Alþingi en við hljótum að taka eftir því þegar uppi er höfð mjög ákveðin gagnrýni og reyndar boðaðar tillögur sem vísa verulega í aðra átt heldur en hér um ræðir. Það var frá því greint á almennum fundi á Austurlandi sem haldinn var á Reyðarfirði níunda þessa mánaðar að um þessi mál væri full eindrægni í þingflokki Sjálfstfl., í flokki hæstv. sjútvrh. En eftir að sá fundur var haldinn hefur nú annað komið í ljós því a.m.k. einn hv. þm. flokksins hefur boðað fyrirvara eða andstöðu, --- fulla andstöðu við þetta frv. sem liggur fyrir nema að á frv. verði gerðar tilteknar breytingar sem þingmaðurinn hefur viðrað. Það blása því vindar um hæstv. sjútvrh. þessa dagana, bæði að því er varðar þetta mál og þá ákvörðun sem ráðherrann þarf að taka af eða á í sambandi við aflamark þorsks á yfirstandandi fiskveiðiári, raunar fyrir næstkomandi mánudag. Ég treysti fulltrúa okkar í sjútvn. þingsins, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, afar vel til að halda á þessu máli fyrir okkar hönd í nefndinni, en þingmaðurinn er með fjarvistarleyfi í dag vegna annarra skyldustarfa og því ekki þátttakandi hér í umræðunni.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég er afskaplega ánægður yfir því frv. sem hér liggur frammi og ánægður með þessa umræðu. Enn meira gleðst ég þegar ég horfi yfir þennan sal og sé hann þéttskipaðan góðum þingmönnum sem allir hafa mikið vit á þessum málum. Sérstaklega gleðst ég yfir að sjá hér menn eins og hv. þm. Hjálmar Árnason og ég veit að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er staddur hér einhvers staðar nálægt þessum þingsal. Það vantar eiginlega engan nema hæstv. forsrh. til að kórinn sé kominn hér allur sem núna syngur fyrir dyrum hæstv. sjútvrh.: Aukum kvótann. Það er ekki hægt að ræða hér frv. um stjórn fiskveiða öðruvísi en að það knýjandi mál sé með einhverjum hætti tekið inn í þá umræðu eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson gerði með réttu. Það hafa gengið gusurnar yfir hæstv. stjútvrh. sökum þess kjarks sem hann hefur sýnt með þessu frv. Þeir sem áður voru honum harðastir haukar í horni reyna nú að kroppa hann í hælana vegna þess að hann hefur tekið þetta frumkvæði. Það er hins vegar svo að við erum stödd á sérstökum tímum. Nú eru ekki nema örfáir dagar sem lifa þar til upp rennur 15. apríl, síðasti dagurinn samkvæmt gildandi lögum um stjórn fiskveiða sem hæstv. stjútvrh. getur notað til að breyta kvótanum. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að það eru merk pólitísk tíðindi þegar það gerist að fjórir hv. þm. stjórnarliðsins ganga fram fyrir skjöldu, ekki bara hér í þinginu heldur hasla þeir sér vettvang í fjölmiðlum, til að lýsa því yfir að þeir séu ósammála stefnu hæstv. sjútvrh. varðandi úthlutun aflaheimilda, þeir séu ósammála því að ekki verði farið í að auka heildarkvóta í þorski. Þó keyrir um þverbak þegar hæstv. forsrh. bókstaflega gefur hæstv. sjútvrh. fyrirmæli um það í Morgunblaðinu í dag að nú sé kominn tími til að auka kvótann. Það er óhjákvæmilegt sökum þeirrar hefðar sem skapast hefur innan ríkisstjórnarinnar að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann hyggist ekki verða við skipunum hæstv. forsrh. Við höfum á allra síðustu tímum séð það rifjað upp í fjölmiðlum að hæstv. forsrh. hefur skapað vinnuhefð. Hann segir einfaldlega við sína ráðherra: Annaðhvort hlýðið þið því sem ég vil eða þið getið tekið pokann ykkar og hunskast. Það var efnislega það sem hann sagði við hæstv. fjmrh. eins og rakið var í einu dagblaðinu í gær. Það er óhjákvæmilegt annað en að þetta mál verði með einhverjum hætti til lykta leitt. Það er ekki hægt að búa við þá óvissu sem ríkir í þessu máli þegar stjórnarliðið er búið að skapa væntingar um að það sé samstaða í þeirra hópi um að auka kvótann. Þetta skiptir miklu máli fyrir atvinnugreinina. Þegar menn sem eiga sæti í sjútvn. fyrir stjórnarliðið og sjálfur hæstv. forsrh. talar með þessum hætti er það beinlínis skylda hæstv. sjútvrh. að taka af skarið. Ég tel rétt í upphafi þessarar umræðu, herra forseti, að greina frá því að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur farið fram á við hæstv. sjútvrh. að efnt verði til utandagskrárumræðu um það hvort hann hyggist auka þorskkvótann. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson óskaði eftir þeirri umræðu í dag. Hæstv. ráðherra færðist undan því sökum þess að hann átti eftir að hafa lögboðið samráð við hagsmunaaðila og á því er fullur skilningur innan þingflokks Alþfl. En þessi umræða fer fram á mánudaginn. Ég tel að rétt sé að það komi fram að hæstv. sjútvrh. hefur fallist á hana og hún mun verða um þetta mál. Á þeim degi eru síðustu forvöð fyrir hæstv. sjútvrh. að taka ákvörðunina sem ég tel þó að hæstv. forsrh. sé að mestu leyti búinn að taka fyrir hann. Hins vegar tel ég líka nauðsynlegt að þeir hv. þingmenn sem hafa kvatt sér hljóðs opinberlega um þessi mál geri grein fyrir sínum skoðunum í þessu efni. Þeir geri t.d. grein fyrir því hvort þeir muni styðja þá tillögu sem hluti stjórnarandstöðunnar, tveir hv. þm. Alþb., hafa lagt fram og verður mælt fyrir hér síðar í dag um að auka þennan frest þannig að hæstv. sjútvrh. geti þá e.t.v. yfirvegað málið lengur ef hann kýs. Enda eru mörg rök sem hníga að því að sá frestur verði lengdur eða afnuminn enda er þorskur eina tegundin sem um gilda sérstök tímaákvæði. Ég tel líka nauðsynlegt að hv. þm. Hjálmar Árnason komi og skýri mál sitt út fyrir okkur en við höfum fylgst með því af mikilli athygli í fjölmiðlum síðustu daga. Hann hefur t.d. lýst því yfir að það eigi að auka kvótann um 10 þús. tonn. Ég hygg að ég standi hv. þm. e.t.v. jafnfætis í þeim fræðum sem lúta að fiskum og ég er honum ekki ósammála um þetta. En það er auðvitað nauðsynlegt að hann leggi fyrir okkur hvernig stendur á því að hann kýs töluna 10 þús. tonn. Þetta er annars orðið bögglauppboð hjá hæstv. ríkisstjórn því annar þingmaður, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem auðvitað tekur hv. þm. Hjálmari Árnasyni fram að öllu leyti eins og sést á því að hann hefur boðið 40--50 þús. tonn. Hins vegar hefur hv. þm. Hjálmar Árnason ákveðna framtíðarsýn vegna þess að hann er búinn að bjóða 40--50 þús. tonn á næsta ári ofan á 10 þús. tonnin. Þá á hv. þm. Hjálmar Árnason bara eftir að skýra af hverju hann telur að þessi 10 þús. tonn sem hann boðar núna séu nægileg tugga upp í bátaflotann sem hann kallar gleymdu skipin, gleymda flotann. Það voru nefnilega hv. þm. Hjálmar Árnason og félagar hans í Reykjanesi sem sögðu fyrir kosningarnar að togaraflotinn ætti bara að fá 15% en afganginn ætti bátaflotinn og ísfiskflotinn að fá. Þetta er óhjákvæmilegt finnst mér að komi fram við þessa umræðu. Þessi umræða hefur spunnist að verulegu leyti vegna þessa frv. sem hefur komið fram úr samráði milli hæstv. sjútvrh. annars vegar og hins vegar Landssambands smábátaeigenda. Útgerðarmenn víða um land hafa sýnt og sannað síðustu daga að þeir eru sennilega best skipulagði smáþrýstihópurinn og sá öflugasti í landinu. Þeim hefur tekist að gera gríðarlegan usla með fundarhöldum og ályktunum. En þó er að sjá að hæstv. sjútvrh. hafi nú ekki undan látið gagnvart þeim hvað svo sem verður þegar hæstv. forsrh. fer að taka á honum með heildarkvótann. Staðreyndin er hins vegar sú að það frv. sem hér liggur fyrir þarf ekki að koma nokkrum manni á óvart. Eins og hæstv. ráðherra gat réttilega um í máli sínu þá er meginefni þess fyrst og fremst að það er verið að setja tengingu á milli þess aflamagns sem smábátar, krókabátarnir, mega veiða annars vegar og hins vegar heildarþorskkvótans yfir fiskveiðiárið. Enginn þarf að undrast að hæstv. ráðherra setji þetta frv. fram og hann hefði ekki þurft að hafa sérstakt samráð við Landssamband smábátaeigenda um það. Ég rifja það upp, herra forseti, að það var hv. þm. Árni R. Árnason sem lýsti því yfir fyrir hönd meiri hlutans í sjútvn. hér á síðasta vori að stjórnarliðið mundi beita sér fyrir því að þetta yrði gert innan tíðar. Það var raunar forsenda þess að settar voru niður deilur innan stjórnarliðsins sem tengdust þáv. afstöðu hæstv. sjútvrh. En nú hefur sem sagt hæstv. ráðherra orðið fyrir því sama og Sál á leiðinni til Damaskus, eldingu skilningsins hefur lostið niður í höfuð honum og hann sér að það er ekki rétt stefna sem áður var fylgt og við mörg í þessum sölum töldum að beindist beinlínis að því að afleggja krókaflotann. Ég tel að þessi tenging sem nú liggur fyrir í frv. sé gífurlega mikilvæg. En ég þakka það ekki sérstaklega þó að stjórnarliðið haldi þau orð sem það gaf hér á síðasta vori. Ég held að sá sigur sem í þessu sannarlega felst fyrir krókabátana tryggi endanlega að það verði ekki hægt að ganga af þeim flota dauðum. Að þessu leyti er þetta afskaplega mikilvægt. Með þessu frv. eru hinir föstu banndagar afnumdir. En auðvitað er sitthvað sem mætti breyta í frv. til hins betra. Vandinn er ekki alveg að fullu leystur. Ég sé að í þessu frv. eins og það hefur verið kynnt er inni reikniregla sem fækkar sóknardögum þó það verði að vísu ekki fyrr en fiskveiðiárið 1998 en þá fækkar sóknardögum hjá þeim sem fara fram úr. Það er að vísu svo að þorskaflahámarkið hafa valið alls 403 bátar og þeir sem eru eftir í sóknardagakerfinu eru meiri hlutinn, 680 bátar. Það er hins vegar ekki mikið sem þeir hafa til ráðstöfunar. Ég held að þeir hafi til ráðstöfunar innan við 7 þús. tonn. Það er eitthvað u.þ.b. 10 tonn á bát að meðaltali. Þess vegna held ég að afkoma margra þeirra verði afskaplega erfið í framtíðinni. Það er því mikilvægt að það sé ekki þrengt of mikið að þessum flota. Ég geri mér grein fyrir að með þessu kerfi sem þingið samþykkti í fyrra sé óhjákvæmilegt að svigrúm þeirra verður miklu minna en áður var. Menn geta að vísu valið aftur upp á nýtt ef þetta frv. verður að lögum og þá getur vel verið að þessi hlutföll sem ég lýsti áðan raskist eitthvað. En sóknardagakerfið samkvæmt þessu frv. skiptist nánast í tvö kerfi þar sem annars vegar er byggt á línu og handfærum en hins vegar á handfærum eingöngu. Það hefur sína kosti og galla. Handfærin veiða bara þorsk og þau takmarkast í ríkari mæli af veðri og vondum sjóum en með línu geta menn róið í verra veðri og geta líka veitt talsvert af öðrum tegundum eins og steinbít. Mér skilst líka að reiknireglan sé þannig að ef menn nota línu við veiðarnar þá reiknast hver sóknardagur upp með stuðli sem er 1,35 yfir veturinn og 1,90 yfir sumarið. Mér sýnist að með þessu sé verið að þrýsta mönnum yfir í handfæri. Ég hef engar sérstakar skoðanir á því. En það sem ég sé hins vegar er ákveðið misræmi á milli þeirra sem eru á þorskaflahámarkinu annars vegar og hins vegar þeirra sem verða á sóknardagakerfinu og það tengist tegundunum utan kvóta. Í dag er það svo að þeir sem eru á aflahámarkinu geta veitt eins mikið af tegundum sem eru utan kvóta eins og steinbít án þess að það með nokkrum móti skerði afkomumöguleika þeirra. Þannig á það að vera. Þess vegna finnst mér líka að það ætti að vera svo að þeir sem eru á sóknardagkerfinu ættu líka að fá að stunda veiðar á utankvótategundum án þess að þeir sóknardagar teljist með. Það er svo að við vissar aðstæður á vissum árstímum er hægt að veiða ákveðnar tegundir eins og steinbít hreinar án þess að þar sé þorskur sem meðafli. Þetta vita menn. Ég tel ekki sanngjarnt gagnvart þessum hluta krókaflotans, sem á nú nógu erfitt hvort sem er innan sóknardagakerfisins, að reikna þetta til frádráttar sóknardögunum. Það er hægt að taka dæmi úr raunveruleikanum um þetta. Til að mynda þekki ég dæmi úr kjördæmi hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar um trillu sem veiddi yfir árið 200 tonn og notaði eingöngu línu við veiðarnar. Aflinn skiptist í 120 tonn af þorski og 80 tonn af öðrum tegundum og það var mest steinbítur. Nú er þannig komið fyrir þessum manni að ef hann ætlar að stunda línuveiðarnar eingöngu eins og hann gerði þá hefur hann í krafti reiknireglunnar ekki heimild til að veiða nema 62 daga yfir veturinn. Þessi maður mun búa við verulega breytt skilyrði og miklu erfiðari afkomu þegar svo stór hluti af heildarveiðinni sem saman stóð af utankvótategundunum kemur til frádráttar. Þetta finnst mér óréttlæti, herra forseti. Og mér finnst að þetta sé það sem menn eigi að reyna að kanna vel þegar kemur að umfjöllun um málið í þingnefndinni. En, herra forseti, ég tel nauðsynlegt þegar við ræðum mál eins og þetta að við tökum líka á því hvort ekki sé rétt, eins og lagt er til í frv. sem Alþb. leggur fram og rætt verður hér síðar í dag, að breyta þeim tímamörkum sem tengjast ákvörðun veiðikvóta fyrir þorsk. Í dag er það þannig að það verður að taka ákvörðun um breytingu á honum fyrir 15. apríl og 15. apríl er á mánudaginn. Það var eingöngu vegna áskorunar þingnefndarinnar, fagnefndarinnar, að Hafrannsóknarstofnun lagði fram fyrr en eða a.m.k. í fyrra gögn sín úr togararallinu og þau sýna og sanna alveg eins og í fyrra að þorskstofninn er á góðri uppleið. Ég held að það sé alveg klárt að það eru full föng til þess núna að taka ákvörðun um að hækka kvótann án þess að það sé með einhverju móti hægt að segja að það sé verið að svipta stoðum undan stofninum. Það er algjörlega klárt. Ég minni líka á að þegar togararallið var í fyrra birtu menn í fréttatilkynningu frá stofnuninni gögn sem sýndu svart á hvítu að þorskstofninn væri þá að aukast um 30%. Það vildi svo til að eini praktíski mælikvarðinn á það, krókaveiðarnar, sýndu líka aukningu um 30% á þessum tíma og ég er alveg sannfærður um að þarna var verið að mæla raunverulega aukningu. Þegar búið var að fara í það mál af Hafró þá var þessi aukning reiknuð niður. Ég skildi það aldrei. Það var farið yfir það í sjútvn. þar sem ég sat sem varamaður en ég skildi aldrei hvernig sérfræðingar Hafró fóru að því og nú er aftur verið að gefa til kynna að þorskstofninn, veiðistofninn, sé á uppleið. Ég held hann sé kominn í rösk 700.000 tonn sem er u.þ.b. eins og menn voru að reikna fyrir nokkrum árum. En mér finnst er samt ótrúlega merkilegt þegar menn skoða tölurnar að það er svo margt sem fellur ekki saman. Ég minni t.d. á árgangana frá 1989 og 1990 sem voru slakir. Samt voru þetta árgangarnir sem stóðu undir drjúgri veiði á árunum frá 1993 og 1994 og ég minni á það að í einstaklingum talið árið 1993 held ég að það hafi verið 23% þeirra þorska sem voru veiddir sem voru samkvæmt skilgreiningu undirmálsfiskur sem voru ekki orðnir fullra þriggja ára gamlir. Hvaðan kom allt þetta ungviði? Ég dró bara eina ályktun af því þegar ég sá þetta í gögnunum. Það hlaut að vera að sá árgangur, sem stóð undir veiðinni á þessum ungþorski, hafi verið gróflega vanmetinn. En það var ekki fyrr en í fyrra sem Hafrannsóknastofnunin gaf það upp að árgangarnir frá 1989 og 1990 hefðu verið vanmetnir um 55 millj. þorska. Ég veit að hæstv. sjútvrh. er glöggur maður og hann gerir sér grein fyrir því að 55 millj. þorskar eru nokkuð margir fiskar og nokkuð mörg kíló. Miðað við meðalþyngd eins og hún hefur verið að koma hefur þetta legið einhvers staðar í tonnum talið á milli 100.000 og 150.000 tonn. Það er nákvæmlega sem vantaði upp á þegar þeir voru að reikna þetta niður í fyrra. Þá var það svo að þeir töldu að veiðistofninn væri ekki nema 510.000 tonn þegar upphaflegu gögnin höfðu gefið til kynna að hann væri yfir 700.000 tonn. Auðvitað er hægt að benda á meira en þetta. Tökum nýlegt dæmi sem er árgangurinn frá 1993. Hann var sagður slakur við mælingu 1994, 180 millj. þorska. Hann var þó ekki slakari en svo að hann óx jafnhratt á sex mánuðum og hæstv. forsrh. yngdist á síðustu þremur mánuðum því að hann var við næsta mat orðinn 220 millj. þorska. Það munaði 40 millj. Ég er ekki að álasa Hafrannsóknastofnun fyrir það að hafa ekki reiknað rétt. Þetta eru bara óviss fræði og það sem mér hefur alltaf fundist vanta inn í fræði hennar er hin náttúrulega afkoma, afkoman í hafinu, náttúruaðstæðurnar. Nú er alveg ljóst að mér sýnist af gögnum og því sem sjómenn segja, og menn eiga að hlusta á þá, að það sé talsvert meiri þorskur og hafi verið á grunnunum en Hafrannsóknastofnun hefur reiknað út. Og af hverju er það? Það er vegna þess að þeir hafa ekki tekið tillit til afkomu náttúrunnar og árferðis í sjónum. Það þýðir að ef það er gott í sjóinn verða minni afföll og fiskarnir vaxa betur og vegna þess að stærri þorskarnir eru færri þá er minna um kannibalisma, þeir éta minna undan sér. Þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli og þetta er partur af því sem þeir hafa a.m.k. fram á þessa síðustu daga ekki tekið með í reikninginn. Það þurfi alþjóðlega ráðstefnu fiskifræðinga fyrir nokkrum árum til þess að þeir færu að hugsa í þessa veru. Herra forseti. Ég tel að hæstv. sjútvrh. skuldi þinginu það og hann skuldi þjóðinni að segja hvort hann ætlar að verða við kröfum eigin stjórnarliðs, sinna eigin manna um að auka þorskkvótann, hvort hann ætlar að ganga gegn hæstv. forsrh. sem hefur bókstaflega gefið honum opinbera skipun um að auka þorskkvótann í ár.

Virðulegi forseti. Þau tíðindi hafa gerst að það er komið fram frv. sem hefur kallað á mjög hörð viðbrögð innan LÍÚ. Ég tel frv. á vissan hátt mjög athyglisvert og tímabært því satt best að segja hefur mér virst fram til þessa að varla mætti greina á milli stefnu hæstv. sjútvrh. og stefnu LÍÚ. Eitthvað nýtt er á ferðinni og ég tel að ástæða sé til að fagna að sjútvrh. virðist með þessu frv. vera eilítið að ná áttum og taka sjálfstæðari afstöðu. Ég veit ekki hvort ég á að fara mikið út í viðbrögð LÍÚ en ég bendi á nýútkomið rit, Útveginn, þar sem Kristján Ragnarsson, grátkona Íslendinga, fer hörðum orðum um það frv. sem hér er til umræðu. Að mínu áliti er um mjög eðlilegt frv. að ræða sem er í meginatriðum samhljóma brtt. sem ég flutti á vorþinginu ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og Össuri Skarphéðinssyni. Þar lögðum við m.a. til að sú aukning sem kæmi fram í kvóta að smábátar fengju hlutfallslega sama hlut og nú er af aukningu aflaheimilda en það er einmitt meginatriði þess frv. sem hér er til umræðu. Ég tek því undir það með hæstv. sjútvrh. sem hann sagði í fjölmiðlum á fundi nýlega þar sem hann var spurður út í viðbrögð LÍÚ en þá spurði hann á móti: Eru þessir menn í LÍÚ búnir að gleyma því hvað gerðist 1984? Ég er fyllilega sammála honum. Þá var kvótinn færður þeim mönnum sem stunduðu þá fiskveiðar á silfurfati. Síðan voru sett ný lög árið 1990 þar sem segir skýrt að nytjastofnanir á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar en enn þá eru kvótaeigendurnir frá 1984 hér við völd og fá kvótann gefins á silfurfati þó svo að lögunum frá 1990 hafi líka verið breytt þannig að fiskveiðiheimildir séu framseljanlegar. Nú gerist það að kvótakóngarnir frá 1984 leigja öðrum kvótann sinn, fara svo á úthafið fyrir andvirði leigunnar og nú ætla þeir að leggja undir sig úthafsveiðarnar líka með því að öðlast fiskveiðireynslu þar og láta svo fólk sem býr hér í kringum landið kaupa eða leigja kvótann og vera svo leiguliðar hjá þeim. Við kvennalistakonur höfum yfirleitt stutt smábátaveiðar hér við land, fyrst og fremst af þeirri ástæðu að þeir stunda yfirleitt vistvænar veiðar og verið er að tryggja þann rétt sem íbúar við strendur landsins hafa átt til þess að sækja sjóinn. Þess vegna fagna ég þessu frv. en í tillögunum sem ég og Sighvatur Björgvinsson og Össur Skarphéðinsson lögðu til sl. vor var einnig lagt til að kvótaaukning kæmi til smábátasjómanna. Ég rökstuddi þetta ítarlega þá með tilvísun í stefnuskrá Kvennalistans og ég ætla láta vera að gera það núna en fyrst og fremst voru rökin þau að þetta eru vistvænar veiðar og það er fólk sem býr nálægt og stundar sjóinn á grunnsjávarmiðum sem þarna á í hlut. Síðastliðið vor sagði ég einnig að ég væri sannfærð um að ekki mundi nást sátt um núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi nema að krókaveiðarnar yrðu frjálsari en nú er. Ég tel að með þessu frv. sé verið að stíga skref í rétta átt með því að lofa þeim sama hlutfalli á aukningu á kvóta og öðrum. Einnig sagði ég þá að það yrði að vera tryggt að þjóðin nyti afrakstursins af auðlindinni. Ég tel að það verði varla gert miðað við núverandi kerfi, þetta síðarnefnda, nema annaðhvort verði komið á veiðileyfagjaldi eða þá að það verði ekki heimilað að hafa aflaheimildir framseljanlegar. Í þessu frv. er líka lagt til að aflaheimildir smábátaeigenda verði framseljanlegar og ég vil setja spurningarmerki við það og velti fyrir mér hvort ekki væri rétt að bíða með þessa ákvörðun þangað til að kerfið er endurskoðað í heild sinni sem ég tel að þurfi að gera. Ég tel að annaðhvort verði að endurskoða þetta framsal á veiðiheimildum eða þá að veiðileyfagjald komi til og eftir umræðurnar sem áttu sér stað í þinginu ekki alls fyrir löngu um samningsveð þar sem fiskveiðistjórnunarlögin komu talsvert til umræðu og eftir þær yfirlýsingar sem þá komu um að ekkert væri að marka sameignarákvæðið og ekki síst frá mönnum eins og hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og fleiri útgerðarmönnum. Ég tel að veruleg þörf sé á því að festa sameignarákvæðið í stjórnarskrána því að fátt virðist benda til þess enn þá að hæstv. sjútvrh. ætli sér að iðka fiskveiðistjórnun sem samræmist því ákvæði. Ég sit bæði í sjútvn. þingsins og í úthafsveiðinefnd og um þær hugmyndir, sem hafa þar verið til umræðu um stjórnun á úthöfunum hefur ekki náðst samkomulag en ég tel að það sé alveg ljóst að það er að fjara verulega undan því kerfi sem er nú við lýði um stjórnun fiskveiða. Þær hugmyndir sem eru til umræðu í úthafsveiðinefnd, sem ég vil ekki úttala mig um hér, eru á þann veg að það er veruleg ástæða til að endurskoða þessi mál í heild sinni að mínu mati. Mig langar að lokum að spyrja hæstv. sjútvrh. tveggja spurninga. Í fyrsta lagi um helstu rök sem mæla með því að blanda saman krókaveiðum og línuveiðum eins og lagt er til í þessu frv. þrátt fyrir að það virðist vera mjög umdeilt. Í öðru lagi hvort hann hafi í hyggju eftir þær umræður sem átt hafa sér stað bæði í úthafsveiðinefndinni og þá umræðu sem nú á sér stað um fiskveiðistjórnunina almennt að reyna að breyta kerfinu þannig að sameignarákvæði frá 1990 komist í framkvæmd. Varðandi þá miklu umræðu, sem hefur átt sér stað undanfarna daga og undanfarnar vikur um það hvort auka beri kvótann á núverandi fiskveiðiári, vil ég fagna þeirri niðurstöðu sem hefur orðið, nefnilega þeirri að bæði sjómenn og Hafrannsóknastofnun komast að sömu niðurstöðu um að stofninn sé á uppleið. Það hefur að mínu mati verið mjög umhugsunarvert hvernig þessir aðilar hafa ekki talað sömu tungum undanfarin ár og kannski hefur maður haft tilhneigingu til þess að afskrifa það bara sem þrýsting frá bátasjómönnum en ég held að þeirra rök séu það gild í þetta skiptið að ég hefði haft verulegar áhyggjur ef niðurstöður Hafrannsóknastofnunnar hefðu verið á annan veg. Mér er kunnugt um að þessi mál, þ.e. hvort það beri að auka kvótann á þessu fiskveiðiári, verða rædd í þinginu á mánudaginn kemur. En ég vil lýsa yfir stuðningi við það að kvótinn verði aukinn þó að vissulega þurfi að fara gætilega og flana ekki að neinu í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Áður en ég vík efnislega að því frv. sem hér er til umræðu, vil ég í tilefni af orðum sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl., lét falla um upplýsingar sem væntanlega má rekja til þingmanna Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi um afstöðu þingmanna til þessa máls í þingflokki Sjálfstfl., taka fram að það er augljóslega ranglega farið með þær upplýsingar. Á fundi í þingflokki Sjálfstfl. þegar þetta mál var tekið fyrir lýsti ég eindreginni andstöðu við málið og reikna ég með að hæstv. sjútvrh. geti staðfest það. Það er einfalt mál að fá það staðfest hjá þingflokksformanni Sjálfstfl. Hver ástæðan er fyrir því að þingmenn Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi hafa ekki tekið eftir þessu kann ég ekki að nefna. Ég hygg að þeir hafi báðir verið á þessum fundi. Annaðhvort hafa þeir dottað eða eitthvað sem verra er hefur gerst. Ég reikna með að ég kjósi að líta svo á sem þeir hafi eitthvað verið utan við sig á fundinum. Það frv. til laga sem hér er um að ræða er ekki smámál þó mér heyrist á marga lund sem það muni ekki vekja mikla og hatramma umræðu í þinginu að þessu sinni. Ég heyri að ákveðnir þingmenn sem hafa verið andstæðingar aflamarkskerfisins eða aflahlutdeildarkerfisins telja þetta gott frv. Ég geri ráð fyrir því að þeir sjái ákveðna bresti í því kerfi sem við höfum notað á undanförnum árum og var staðfest með mjög eftirminnilegum hætti 1991 og svo aftur 1994--1995, en það er aflahlutdeildarkerfið. Ég ætla ekki að dvelja við þá þætti frv. sem lúta að því að lagfæra stöðu krókabátanna sem var á marga lund erfið og kallaði á lagfæringu eftir þá löggjöf sem hér var sett á síðasta vori. Ég get að mörgu leyti fallist á þær lagfæringar, tel þær að mörgu leyti eðlilegar, en hlýt þó að skoða þær í ljósi meginatriðis málsins sem er að í raun og veru er verið að veita krókabátunum aflahlutdeild í heildaraflamarki. Það er meginmál frv., alvarlegasta atriðið í frv. og það atriði sem ég er mótfallinn og tel að muni skaða fiskeiðistjórnunarkerfið sem vissulega er ekki fullkomið en hefur þó verið það skásta sem við höfum getað fundið hér og hefur í raun og veru reynst betur en fiskveiðistjórnunarkerfi sem aðrar þjóðir hafa gripið til. Ég vil geta þess sérstaklega að hingað til hefur ekki verið ágreiningur á milli mín og hæstv. sjútvrh. um að aflahlutdeildarkerfið sé besta kerfið sem við eigum kost á að notast við í fiskveiðistjórnun hér. Ég vil aðeins ræða um aðdraganda þessa máls. Það var alveg ljóst við umræðu um stjórn fiskveiða síðastliðið vor að það yrði að breyta þeim málum talsvert. Það kom mér þó á óvart að við 3. umr. opnaði hæstv. sjútvrh. á þá hugmynd að aflahámarki krókabátanna yrði breytt í hlutdeild. Þetta gerðist við 3. umr. málsins og þó að það væri ekki útfært í smáatriðum, var þó ljóst að þarna var komið inn á atriði sem var veruleg breyting að því er ég tel frá þeim sjónarmiðum sem hæstv. sjútvrh. hafði jafnan lýst fram til þess tíma. Ég ætla að leyfa mér að vitna í þennan kafla. Hæstv. sjútvrh. segir, með leyfi forseta: ,,Hér hefur verið fjallað um hvort hækka ætti þetta aflamark. Þegar það var sett fyrir ári voru sjónarmiðin á bak við það þau að miða við aflareynslu bátanna á árunum 1992 og 1993 og menn komust að þeirri niðurstöðu að það væri sanngjarnt að miða við veiðireynslu þeirra ára, að skerða ekki veiðireynslu þessara báta. Á sama tíma höfðu stærri skipin þurft að sæta skerðingu og þess vegna var það að menn settu þetta aflamark fast, að menn sögðu sem svo: Fyrst þessi hópur þarf ekki að sæta skerðingu miðað við veiðireynslu á sama tíma og aðrir gera það er eðlilegt að það festist. Nú erum við vonandi að horfa fram á það, þó að það verði ekki á þessu ári eða næsta fiskveiðiári, að aflaheimildir í þorskveiðum geti aukist á nýjan leik og þá tek ég undir með hv. frsm. sjútvn. að þá er eðlilegt að endurskoða hvort þetta aflamark geti ekki orðið að aflahlutdeild og færst til upp á við í réttu hlutfalli við aukningu á heildarafla.`` Þarna var sem sagt opnað á það sem er í raun og veru verið að gera í dag. Ég verð að viðurkenna að þetta kom mér nokkuð á óvart vegna þess hver þróun mála hefur verið á undanförnum árum. Ég mun koma nánar inn á það síðar meir, en þróunin hefur í stuttu máli verið sú að krókabátarnir hafa ekki verið að taka á sig skerðingu. Þeir hafa verið að auka afla sinn stórlega á meðan bátar og skip sem hafa verið í þessu aflahlutdeildarkerfi hafa borið hitann og þungann af skerðingunni. Nú reikna ég með því að það hafi aldrei verið hugmyndin á bak við þetta kerfi að hlutdeildarkerfið ætti að vera hlutdeild í niðurskurði eingöngu heldur að menn hafi reiknað með því að þegar sá tími kæmi að afli ykist á miðunum á nýjan leik, þá yrði einmitt þeim skipum sem kusu hlutdeildarkerfið á sínum tíma bætt upp sú skerðing sem þau hafa orðið að þola. Það er sem sagt ekki bara í stríðu sem menn ætluðu að láta skipin með aflamarkið búa við hlutdeild í heildarafla heldur líka í blíðu og þess vegna er það nokkurt nýmæli þegar menn opna á þessa hugmynd. Ég held að ég fari ekki rangt með það að þetta er að minnsta kosti í fyrsta skipti sem ég heyrði hæstv. sjútvrh. tala á þeim nótum að krókabátarnir sem höfðu sífellt reynt að auka sinn afla á kostnað hinna ættu að fá fulla hlutdeild í aukningu aflans þegar betur áraði. Þó að þessi opnun færi fram af hálfu hæstv. sjútvrh. á vormánuðum, var ekki annað að sjá þegar aðalfundur Landssambands smábátaeigenda var haldinn 12.--13. okt., ég held að ég muni það rétt, að þetta sjónarmið hans hafi haldist því að í frásögnum blaða af þessum aðalfundi Landssambands smábátaeigenda lýsir hæstv. sjútvrh. í sjö atriðum hvað hann sé reiðubúinn til að skoða. En það kemur þó mjög skýrt fram að breytingarnar mættu ekki leiða til þess að 21.500 tonna aflapotturinn sem ætlaður er krókabátum stækkaði. Haft er eftir ráðherranum og ég leyfi mér að vitna í Fiskifréttir 20. október 1995, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ráðherrann sagði að aflahámark krókabáta hefði aukist á undanförnum árum úr 3.000 tonnum í 21.500 tonn af þorski. Þessi 21.500 tonn væri föst tala sem ekki yrði breytt þótt leyfilegur heildarþorskafli breyttist í framtíðinni.`` Þegar þetta er lesið, skil ég það svo að hæstv. sjútvrh. hafi litið á það sem grundvallaratriði í þessum viðræðum að við þessu yrði ekki hróflað. Nú skal ég samt viðurkenna að mér finnst að sjálfsögðu að það sé til umræðu eins og allt annað sem lýtur að stjórn fiskveiða, hvernig skynsamlegt sé að viðra hugmyndir um að veita þessum sérstaka útgerðarhópi krókabátanna hlutdeild í aflaaukningunni. Það er til umræðu eins og allt annað. En ég held þó að menn hljóti að taka tillit til þeirra tveggja ólíku sjónarmiða sem hér koma fram hjá hæstv. sjútvrh. og hljóta að undirstrika svipaðar áhyggjur og ég hef haft af þessu máli. Þær eru að ekki sé verjandi að sá útgerðarþátturinn sem hefur orðið að bera allan þungann þurfi að lifa við það að þegar aflinn glæðist, þá taki þeir til sín aukninguna á nákvæmlega sömu forsendum sem ekki hafa þolað neinn niðurskurð. Það þýðir að sjálfsögðu að það er verið að skerða þátt aflahlutdeildarbátanna í aukningunni því auðvitað er aflahlutdeild hlutfall af heildarafla. Ég vil því taka það fram að mér finnst að það hafi komið skýrt fram að í þessu máli hefur hæstv. sjútvrh. að minnsta kosti komið aftur inn á það sjónarmið sem hann varði í vor. Ég vil ekki nota neinar myndlíkingar eins og hér var verið að nota í dag um að eldingu hafi lostið niður í höfuðið á honum. Þær eru þeirra sem slíkt nota. En mér finnst að þetta beri vott um að hér sé um að ræða stefnubreytingu sem hafi verið viðruð í vor og sé nú staðfest í þessu frv. Ég hygg að þessi stefnubreyting muni hafa býsna miklar afleiðingar því það er þannig að meginmarkmið kvótakerfisins var að setja sjávarútveginum reglur sem rekstraraðilarnir gætu litið á sem almennar reglur, leikreglur, og þá hagað rekstri fyrirtækjanna eftir þessum almennu reglum. Ég hygg að enginn talsmaður þessa málaflokks nema hæstv. sjútvrh. hafi lagt eins afgerandi og sannfærandi áherslu á að það yrði að vera þannig rekstrarumhverfi í sjávarútveginum að menn gætu gert áætlanir, gætu reiknað með því að það væri stöðugleiki í þessu stjórnunarkerfi og þar mættu menn ekki búa við neinar kúvendingar. Ég hygg að ég geti vitnað í ræður hæstv. sjútvrh. þessu til stuðnings en tel mig ekki þurfa þess því að það er alkunna hversu mikla áherslu hann hefur lagt á þessi mál. Viðskipti með aflaheimildir og þær leikreglur sem um þessi viðskipti hafa gilt hafa að sjálfsögðu miðað að því að ná fram hagræðingu í sjávarútvegi við þær erfiðu aðstæður sem hér hafa gilt á undanförnum árum. Hingað til hefur þetta tekist jafnvel þótt alvarleg göt hafi verið á kerfinu. Aflahlutdeildarkerfið og kvótaviðskiptin hafa styrkt stöðu útgerðarinnar á mjög erfiðum tímum. Það er því mjög mikilvægt að grafa ekki undan þeirri tiltrú sem fyrirtækin í landinu hafa haft á þessu stjórnkerfi. Þessi varnarbarátta hefur umfram allt tekist vegna þess að rekstrarforsendur útgerðarinnar hafa verið að styrkjast. Aflastjórnunarkerfið, fiskveiðistjórnunarkerfið hefur átt sinn þátt í því. Menn hafa getað gert áætlanir á almennum forsendum fyrirtækjareksturs á sama tíma og raunverulega hefur dregið úr pólitískum afskiptum af rekstri fyrirtækjanna í sjávarútvegi og á öðrum sviðum þjóðlífsins. Þetta hefur jú kannski verið eitt aðalafrek þeirra ríkisstjórna sem Davíð Oddsson hefur leitt undanfarin rúm fimm ár, þ.e. að hafa náð þessum árangri. Að vísu hefur einn hópur útgerðar, krókabátar, staðið utan þessa kerfis og sótt í krafti pólitísks þrýstings síaukinn hlut heildarafla á kostnað þeirra sem leikið hafa eftir hinum almennu reglum aflahlutdeildarkerfisins. Þessi sérstaki hópur sem ekki hefur tekið þátt í niðurskurðinum og hagræðingunni fær nú hlutdeild á sömu forsendum og aflahlutdeildarskipin í aukningunni. Þessi flokkur útgerðar sem ekki hefur orðið að þola niðurskurðinn fær nú hlutdeild í aukningunni. Þess utan fær hann lögbundið fyrirheit um að ef til niðurskurðar komi á nýjan leik þá skuli hann aðeins taka þátt í þeirri skerðingu að vissu marki. Hér er því komin upp ný tegund af hlutdeildarskipum sem eiga að taka fullan þátt í aukningu kvótans en eiga ekki að bera byrðarnar af samdrættinum. Þessi ákvörðun breytir því að mínu mati undirstöðum aflahlutdeildarkerfisins í grundvallaratriðum því að auðvitað getur það varla hafa verið meiningin að aflahlutdeildarkerfið væri einungis brúklegt í niðurskurðinum. Þetta hlutdeildarkerfi, sem komið var á fót 1991 og staðfest 1994 og 1995, byggist á þeirri meginreglu að skip á aflamarki hafi hlutdeild í heildarafla. Sú hlutdeild er seljanleg. Hlutdeildarkerfið er ekki hugsað sem skipulag á niðurskurði. Þeir sem verða að þola niðurskurð á aflahlutdeild sinni vegna almenns niðurskurðar hafa alltaf reiknað með því að hlutur þeirra í heildarafla haldist þegar niðurskurði lýkur og ástand miðanna gefur tilefni til aukningar á heildarafla. Í raun hefur niðurskurður aflamarksskipa verið mun meiri en heildarsamdráttur í botnfiskafla því að frá heildarafla hafa heimildir verið færðar í stórum stíl til krókabáta á undanförnum árum. Aflamarksskip hafa því orðið að sæta mun meiri skerðingu en útgerðir þeirra gátu reiknað með þegar kerfinu var komið á. Þessum niðurskurði hafa menn tekið, möglandi að vísu en þeir hafa tekið honum í þeirri fullvissu að þegar ástand miðanna batnaði yrði hlutur þeirra bættur á grundvelli aflahlutdeildarkerfisins. Nú er hins vegar ljóst að ekki er ætlunin með þessu frv. að gera það. Nú á að veita þeim sem mest hafa aukið afla sinn á kostnað aflahlutdeildarskipanna fulla hlutdeild í aukningunni þó þeir hafi ekki borið neinn þunga af niðurskurðinum. Ekki nóg með það. Það er kveðið svo á í frv. að ef til niðurskurðar kemur á nýjan leik skuli þessi skip sem mest hafa tekið til sín frá aflamarksskipunum ekki taka þátt í að bera þann niðurskurð á sömu forsendum og aflamarksskipin. Þetta tel ég mjög alvarlegan hlut sem muni að vissu leyti grafa undan aflamarkskerfinu og ég hygg að það muni hafa víðtæk áhrif í þjóðfélaginu. Þeir sem gerðu ráð fyrir því að geta treyst í grundvallaratriðum aflahlutdeildarkerfinu bæði í blíðu og stríðu átta sig nú á því að þessum grundvelli er ekki treystandi. Rekstur fyrirtækja færist með þessari ákvörðun frá ábyrgð stjórnenda og starfsfólks fyrirtækjanna inn á borð stjórnmálanna. Handleiðsluaðferðir eru á ný farnar að hafa áhrif á stjórn fiskveiða meira en áður var. Fjárfestar, fyrirtæki, einstaklingar og lífeyrissjóðir geta ekki treyst því að aflahlutdeild sé aflahlutdeild. Þeir vita nú að fjárfesting þeirra í sjávarútvegsfyrirtækjum, og þar með í aflahlutdeild sjávarútvegsfyrirtækja, var í raun fjárfesting í niðurskurði en ekki að sama skapi í aukningu. Þeir vita að í framtíðinni verður þeim ætlað að bera þungann af niðurskurði en ekki þeim sem hafa aukið afla sinn stöðugt og hafa leikið lausum hala utan þessa fiskveiðistjórnunarkerfis. Tími minn er að verða á þrotum. Ég mun síðar í þessari umræðu koma þeim áhrifum sem flutningur aflaheimildar frá aflamarksbátum til krókabáta hefur haft á atvinnumunstur sjávarútvegsins og líka á byggðaþróun og stöðu einstakra byggðarlaga, ég mun koma að því síðar þegar tækifæri gefst til að tala hér öðru sinni en vil aðeins taka það fram í framhaldi af því sem ég hef sagt hér hingað til að ég held að þetta muni hafa skaðleg áhrif á fiskveiðistjórnunarkerfið. Ég held að það muni grafa undan fjárfestingum í sjávarútvegi og ég held að það muni líka hafa skaðleg áhrif á hlutabréfamarkaðinn. Þetta eru þau atriði sem mig langaði til að koma að í upphafi og áskil mér rétt til að koma inn á fleiri þætti málsins í síðara skiptið sem ég hef tíma til að ræða þetta mál við 1. umr.

Herra forseti. Annaðhvort er ég eða hv. þm. Tómas Ingi Olrich á alvarlegum villigötum í hugsun og röksemdafærslu um þetta frv. Ég skil frv. svo að í því sé gert ráð fyrir að það sé engin óvissa lengur um hvað smábátarnir veiða mikið þannig að frv. styrki aflamarkskerfið. Lítum aðeins á þetta nánar: Krókabátum er núna skipt í tvo hópa. Annars vegar þá sem eru á þorskaflahámarki. Þeir veiða ekki meira en sitt hámark vegna þess að þá eru þeir teknir úr umferð af hæstv. sjútvrh. Hins vegar eru það þeir sem eru á sóknardagakerfinu. Þeir eru 680 og mega veiða 6.800 tonn. Með öðrum orðum það er mikill minni hluti magnsins sem þessir veiða. Það eru bara þeir sem geta farið umfram sett mark. Ef þessi litli hluti flotans fer umfram þessi 6.800 tonn þá kemur til framkvæmdar regla sem fækkar sóknardögunum fiskveiðiárið 1997--1998. Með öðrum orðum hlýtur að vera hægt að fallast á það að hættan á umframveiði sé miklu minni heldur en áður og í öðru lagi að það séu tæki til þess að draga úr henni. Því hlýtur niðurstaðan að vera sú að núna eru veiðar smábátanna komnar inn í kerfið þannig að aflamarkskerfið er talsvert styrkara en áður. Hvernig getur þá hv. þm. komið hér og sagt að tengingin á milli heildaraflamarks smábátanna annars vegar og heildarkvótans í þorski yfir árið hins vegar leiði til þess að kerfið veikist? Það er rökfræðileg fjarstæða.

Virðulegur forseti. Ég ætla mér ekki að reyna að leiða hv. þm. Össur Skarphéðinsson í sannleikann um þetta mál. Hann hefur verið mjög skorinorður talsmaður krókabátanna og hann fagnar þessu frv. vegna þess að það kemur í einu og öllu til móts við þeirra kröfur. Í einu og öllu. Og það gengur beinlínis á hagsmuni þeirra sem hafa leikið eftir reglum um aflahlutdeildarkerfið. Það er í raun og veru styrkt aflahlutdeildarkerfi en það er ekki gamla aflahlutdeildarkerfið það er nýtt hlutdeildarkerfi þar sem sumir fá beina aðild að aukningu aflans en öðrum er gert að bera niðurskurðinn þegar hann kemur, bæði liðinn niðurskurð og framtíðarniðurskurð. Þetta er bara ekki það aflahlutdeildarkerfi sem við höfum verið að tala hér um. Það er nýtt kerfi. Ég er ekki hissa á því þótt hv. þm. fagni þessu vegna þess að það kemur í einu og öllu heim og saman við hans sjónarmið sem hafa nú ekki beint verið stuðningssjónarmið við aflahlutdeildarkerfið eða aflamarkskerfið ef ég man rétt.

Herra forseti. Staðreyndin er sú að hv. þm. Tómas Ingi Olrich féll á hinu rökfræðilega prófi. Hann getur ekki haldið því fram að þessi breyting styrki ekki aflamarkskerfið. Það er alveg klárt. Að því er varðar síðan stuðning minn eða vantraust á aflamarkskerfinu þá held ég að hann geti leitað logandi ljósi um allar mínar ræður og hann mun ekki sjá að ég fari hörðum orðum um aflamarkskerfið. Ég hafði ákveðnar efasemdir um það. Á síðasta vori sagði ég þegar fyrir lágu niðurstöður togararallsins að þetta benti til þess að aflamarkskerfið væri loksins farið að skila árangri og að það væru vísindalegar stoðir undir því. Ég hef hins vegar gagnrýnt aflaregluna mjög harkalega vegna þess að ég skil hana ekki. Ég hef lesið þær skýrslur fram og til baka og ég skil þær ekki og ég fullyrði að hæstv. ráðherra skilur þær ekki heldur. Enginn ósérfróður maður getur skilið þá reglu af þeim pappír sem hefur verið borinn fyrir okkur. Það get ég fullyrt. Hann er verri en nokkur efnafræðitexti sem menn bruddu hér á árum fyrr í háskólanum. Svo komum við aftur að spurningunni um réttlætið. Það er viss sannleiksbroddur í því sem hv. þm. segir að því marki að þegar aukningin verður þá er búið að taka svolítið af henni til þess að ballansera kerfið. Það er rétt hjá honum, þannig að aflamarksskipin fá ekki allt það sem þau hefðu fengið að óbreyttu kerfi. En hvernig var óbreytta kerfið? Það var þannig að smábátarnir voru að veiða tugþúsundir tonna umfram það sem þeir máttu og það gat enginn mannlegur máttur stöðvað þá vegna þess að þeir voru svo margir sem voru fullvissir um gildi þessara veiða hér í þinginu. Það má heldur ekki horfa fram hjá því að stóru togurunum, sérstaklega frystitogurunum og ísfisktogurunum stóru, hafa verið sköpuð ný tækifæri á úthafinu fyrir tilstyrk síðustu ríkisstjórnar og ekki síst formanns Alþfl., Smugan. Það eru sífellt að opnast fleiri valkostir, síldarsmugan og Reykjaneshryggurinn. Nú er svo komið að það eru ekki lengur til skip til þess að fara í Smuguna að því er einn ágætur maður úr kjördæmi hv. þm. sagði í blöðunum hér um daginn. En niðurstaðan er sú að rökfræðilega stenst ekki greining hv. þm. Tómasar Inga á þessu frv. sem hæstv. sjútvrh. leggur fram.

Virðulegur forseta. Rökfræðilega stendur mín skýring á þessu nákvæmlega. En ég heyri það í tveimur ræðum að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er ónæmur fyrir þessum rökum. Ég hef bent honum á að hér sé verið að búa til nýtt aflamarkskerfi þar sem eru inni tveir flokkar og annar verður að þola niðurskurðinn þegar þar að kemur og hefur þolað hann hingað til en hinir eru settir í verndað umhverfi gagnvart þessu. Þetta virðist hv. þm. ekki hafa skilið. Það kemur hins vegar í ljós skilningur hans á því að innan aflamarksskipanna eru vissulega einhver skip sem ekki geta nýtt sér þá möguleika að fara á fjarlæg mið og þá opnar þingmaðurinn á það væntanlega að það þurfi eitthvað að krukka í kerfið til að bjarga þeim. Það er alveg rétt að eftir því sem menn ganga nær þessum aflamarksskipum --- og það er verið að ganga enn þá nær þeim vegna þess að það er verið að minnka hlutdeild þeirra í aukningu aflans --- þá þarf að grípa til fleiri pólitískra aðgerða til að lagfæra stöðu eins útgerðarhóps í dag og annars á morgun og við erum þess vegna eins og ég sagði í ræðu minni áðan að fjarlægjast kerfi þar sem fyrirtækjunum er stjórnað á eigin forsendum, á rekstrarforsendum og við erum að nálgast pólitísk afskipti af rekstri sjávarútvegsins í heild og það er leið sem ég ætlaði ekki að við myndum fara undir stjórn hæstv. sjútvrh. og þeirrar ríkisstjórnar sem hér er nú.

Herra forseti. Mér finnst á þeim orðaskiptum sem hér fóru fram síðast að við séum óðum að nálgast kjarna þessa máls. Það er vel. Ég held að það sé löngu tímabært að það fari fram um það raunveruleg umræða hér í þinginu hvernig menn líta til aflamarkskerfisins. Hvort menn horfa eingöngu á það sem stjórntæki til að ná tökum á veiðunum eða hvort menn horfa til þess sem stjórntækis sem við getum nýtt okkur við efnahagsstjórn. Í upphafi máls míns vil ég rifja upp það sem hæstv. sjútvrh. sagði í viðtali í Ríkisútvarpinu 19. mars sl. þegar hann var að ræða mikilvægi þess að samkomulag hefði náðst á milli ráðuneytisins og Landssambands smábátaeigenda. Þar greinir hæstv. ráðherra frá því að núgildandi lög hafi verið samþykkt í fyrra eftir mikil hrossakaup í þinginu. Orðrétt segir ráðherrann: ,,Núgildandi lög voru samþykkt í fyrra eftir mikil hrossakaup í þinginu.`` Það er mikilvægt, herra forseti, að upplýsa hver þessi hrossakaup voru og við hverja þau voru gerð. Það er ekki síst mikilvægt fyrir okkur í sjútvn. að við áttum okkur á því hvernig kaupin gerast hjá stjórnarflokkunum og jafnvel á milli þeirra þegar verið er að ráða jafnmikilvægum málum og stjórn fiskveiða. Var Seljavallasjóðurinn, það að gera hv. þm. Egil Jónsson, varaformann landbn. þingsins og formann stjórnar Byggðastofnunar, ábyrgan fyrir úthlutun 500 lesta af þorski, t.d. hluti af þeim hrossakaupum? Hvað kom þá á móti? Hvað fékk ráðherrann eða ríkisstjórnin í sinn hlut eða stuðning við hvað? Hvers virði voru þær 500 lestir? Af því að ég minnist á þennan ágæta sjóð þá væri fróðlegt að þinginu bærust upplýsingar um það hverjar hafa verið forsendur þeirra úthlutana sem gerðar hafa verið af hálfu stjórnar Byggðastofnunar á grundvelli þessa ákvæðis laganna. En ég geri mér grein fyrir því að svo merkilegt sem það er þá get ég ekki beint þeirri fyrirspurn til hæstv. sjútvrh., heldur verð ég að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh., og gæti t.d. gert það í óundirbúnum fyrirspurnum hér á mánudaginn. En áfram með hrossakaupin. Var sú einbeitta andstaða, sem kom fram gegn róðrardagakerfinu og var varin tæknilegum rökum á þeim tíma, var sú afstaða e.t.v. líka byggð á hrossakaupum við einhverja hagsmunaaðila, vini ráðherrans eða ríkisstjórnarinnar? Eða sú mikla miðstýringarárátta varðandi stærð þeirra skipa sem eru á aflamarki eða fá úthlutað ákveðnum veiðiheimildum og birtist í frv. frá í vor þar sem sóknar- og flotastýringarmenn höfðu greinilega náð að gera kaup, líklega hrossakaup á máli ráðherrans, eða hvað? Í því frv. sem hér liggur fyrir er í ýmsum atriðum komið til móts við þá gagnrýni sem stjórnarandstaðan hafði uppi sl. vor þegar hrossakaupafrv. ráðherrans var hér til umfjöllunar. Þar vil ég fyrst nefna 1. gr. sem lýtur að endurnýjun báta vegna sjótjóns. Mér finnst líka ástæða til að fagna því að nú skuli róðrardagakerfið eða sóknardagakerfið komið á hiklaust og án tímabila og gott til þess að vita að tæknilegar hindranir skuli ekki lengur byrgja stjórnarliðum sýn þannig að menn geti þá sjálfir ráðið því hvenær þeir nýta róðrardagana sína. Mér finnst líka jákvætt að menn skuli aftur geta valið um kerfi, hvort þeir vilja vera á þorskaflahámarki með kostum þess og göllum, og kem ég nánar að því síðar, eða kjósa róðrardaga. Og þá ekki síður hitt sem er jákvætt og virkilegt framfararspor: að greint skuli á milli þess hvort menn hyggjast stunda veiðar bæði með línu og handfærum eða einungis með handfærum og þannig viðurkenndur sá munur sem er á veiðigetu þessara veiðarfæra og reynt að ná utan um þau afköst sem geta verið hjá hörðustu línuveiðurunum. Það hefði betur verið gert fyrr því sú mikla aflaaukning sem orðið hefur hjá smábátum á örfáum árum stafar fyrst og fremst af aukningu hraðskreiðra báta, nýrra báta inn í kerfið sem í raun var galopið, báta sem róa með línu og jafnvel á vöktum, báta sem stundum eru kallaðir hraðfiskibátar. Ég vænti þess að þeir sem sitja á hinu háa Alþingi geri sér grein fyrir því að breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, breytingar sem leiða til flutnings á veiðiheimildum eða hlutdeildar í afla, geta bæði haft áhrif á búsetuþróunina í landinu og samsetningu fiskveiðiflotans. Sú þróun sem orðið hefur varðandi fjölgun og síaukna hlutdeild smábáta í heildarþorskaflanum, krókabáta, er lýsandi dæmi um þetta. Ef litið er til þeirrar þróunar kemur í ljós að hlutdeild krókabáta í þorskaflanum samkvæmt upplýsingum Fiskistofu hefur aukist frá því að vera 5,6% almanaksárið 1991 í rúmlega 20% á síðasta almanaksári. Þetta gerist vegna þess stjórnkerfis sem smábátarnir búa við og er annað en stærri bátar og togarar eða aflamarksbátar sem líka eru smábátar hafa búið við og á sama tíma þurft að sæta miklum niðurskurði vegna fastrar hlutdeildar sinnar. Krókabátarnir búa við sóknarmark þar sem hver veiðir sem betur getur þegar veiða má og því þarf að stjórna þeim veiðum bæði með því að setja hömlur við endurnýjun bátanna og hvenær menn mega róa. Stjórnkerfi veiðanna ræður fiskveiðiarðinum að stórum hluta og því er það svo mikilvægt fyrir okkur Íslendinga sem lítum á auðlindina hafið sem undirstöðu búsetu og velferðar í landinu að vandað sé til verka þegar ákvarðað er hvaða stjórnkerfi er notað þegar farið er fram með breytingar þannig að þær breytingar sem ráðist er í verði a.m.k. ekki til að rýra lífskjör þjóðarinnar. Einhvern tímann verður væntanlega gerð úttekt á eignamyndun í kjölfar stjórnunar og veiða í sjávarútvegi og ekki er vafamál að þá mun ýmislegt fróðlegt koma fram. Eins og það hvernig breytingar á lögum og reglugerðum höfðu áhrif á það verðmætamat sem var í gangi á hverjum tíma. Hagsmunaárekstrar í sjávarútvegi eru auðvitað vegna þess að tekist er á um gríðarleg verðmæti. Ef við skoðum verðmæti þeirrar aflahlutdeildar í þorski sem smábátar hafa verið að fá vegna laga og reglugerða á undanförnum árum auk þess að mega veiða aðrar tegundir frjálst þá sjáum við best hvílíkir hagsmunir eru hér á ferðinni. Ef við miðum við árið 1991 eins og ég gerði áðan þegar aflahlutdeild krókabáta var 5,6% í þorski þá mundi sú hlutdeild gefa þeim 8.600 tonn í dag, ef hún hefði verið föst eins og aðrir hafa þurft að búa við en ekki 21.500 tonn eins og nú er miðað við sem gólf í þeirri hlutdeild sem stendur til að lögleiða upp á 13,9%. Þá skulum við líta á verðmætin. Mismunur 8.600 tonna, sem hlutdeildin 1991 hefði gefið ef kerfi smábáta hefði ekki verið opið fyrir aukningu, og þeirra 21.500 tonna sem nú er verið að miða við sem gólf og er miðað við yfirstandandi fiskveiðiár 13,9%, er á milli 12.000 og 13.000 tonn. Ef við reiknum miðað við það gangverð sem er á varanlegum aflaheimildum, því hér er ríkisvaldið að úthluta varanlegum aflaheimildum, ef við reiknum miðað við það gangverð sem er á varanlegum aflaheimildum í þorski sem mér er sagt að sé nú rúmlega 500 kr., þá erum við að tala hér um u.þ.b. 6,5 milljarða. Þessi verðmæti hafa ekki orðið til af sjálfu sér og þau eru auðvitað tekin af öðrum, m.a. aflamarkssmábátum. Og svo eru menn hissa á því að allir skuli ekki vera elskusáttir, en ég verð að segja, herra forseti, það hefur verið fundað og ályktað af minna tilefni. Það var líka athyglisvert að þegar fulltrúar þeirra sem eiga aflamarksbáta eða togara, sem hafa þurft að sæta miklum niðurskurði í þorski undanfarin ár eins og áður hefur komið fram, þegar þeir lýstu því yfir að þetta ákvæði samkomulags ráðherra og Landssambands smábátaeigenda gæti orðið til þess að þeir endurmætu stuðning sinn við núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi, hið lokaða kvótakerfi sem þeir búa við, þá svaraði ráðherrann því til einhvern veginn þannig að það væri ómögulegt eða út í hött því að hitt kerfið, sóknarmarkið, þetta sem smábátarnir búa við, krókabátarnir, væri svo vont að það væri meginforsenda óánægju þeirra. Það voru sérkennileg rök. Því að ef sannfæring ráðherrans er sú að það sé stjórnkerfið sem smábátarnir búa við sem er meginforsenda óánægju þeirra af hverju kemur hann þá ekki með frv. til breytinga þar á og er þannig samkvæmur sjálfum sér? Eða er enn verið í hrossakaupunum? Heldur hæstv. ráðherra að hann geti mikið oftar gripið til þess ráðs til að lina óánægju smábátaeigenda, sem hann telur stafa af óánægju með kerfið, með því að auka afla þeirra á kostnað hinna sem eru í hinu kerfinu? Það held ég ekki og vísa þar til viðbragða þeirra sem nú telja sig svikna. En þá aftur að þeim breytingum sem frv. boðar. Ég nefndi áðan að samkvæmt frv. geta menn valið aftur. Í vor eftir að hrossakaupalögin voru sett völdu menn á milli þorskaflahámarks og viðbótarbanndaga. Þá kom í ljós að mun fleiri völdu þorskaflahámarkið en búist hafði verið við. Ég get vel ímyndað mér að mun fleiri muni kjósa það nú við endurvalið. Jafnvel þótt skikkanleg mynd sé að komast á róðrardaga og handfæramenn geti eftir þessa lagabreytingu verið eitthvað öruggari með sína stöðu þá er það nú svo að þorskaflahámarkshópurinn kemur afar vel út úr því sem hér er lagt til. Hann fær líklega verðmætustu möguleikana í þessu frv. Ég minni á það, herra forseti, að þessi hópur, þorskaflahámarkshópurinn, sem nú telur u.þ.b. 400 báta sem taka í sinn hlut meira en 2 / 3 þess potts sem krókabátar mega veiða úr, er eini hópurinn sem fær úthlutun úr Seljavallasjóðnum. Þetta er eini hópurinn sem situr að 500 tonnunum. Þannig er það. En nú kemur inn ákvæði um það að þeir megi selja frá sér hámarkið þó aðeins sé innan hópsins. Og það kemur líka inn að til þeirra má flytja aflamark í þorski úr hinu kerfinu, þ.e. aflamarkskerfinu. Þannig má, ef frv. verður að lögum, flytja aflamark frá aflamarksbátum og togurum til krókabáta innan árs en ekki í hina áttina, þ.e. frá smábátum á þorskaflahámarki til stærri báta og togara eða báta á aflamarki. Það má ekki í þá áttina. Þannig má segja að undirstrikuð sé sú áhersla sem fram kemur í samkomulagi ráðherrans við Landssamband smábátaeigenda að ýta enn undir það að æ stærri hluti þorskaflans verði tekinn með æ smærri bátum á sóknarmarki. Það virðist vera sú pólitík sem hér er verið að boða. Það er auðvitað ákveðin pólitík. Ég harma að ráðherrann --- nú, hann er þarna, hann er væntanlega að hlusta á mál mitt, ég treysti því. --- Það væri æskilegt að ráðherrann styddi þess vegna þessa niðurstöðu sína betri efnahagslegum rökum en þegar hafa komið fram. Sem sé: Telur ráðherrann að það sé efnahagslega farsælla fyrir okkur að æ stærri hluti þorskveiðinnar fari fram á smábátum á sóknarmarki? Ég held að það sé mjög mikilvægt að við fáum svör við þessari spurningu. Það er kannski ekki hægt að svara henni hér og nú en alla vega að hv. nefnd fái þá þessar upplýsingar til að fjalla um þær vegna þess að útgerð er ekki bara rómantík, útgerð er bláköld alvara vegna þess að við erum hér að tala um nýtingu okkar undirstöðuauðlindar. Það er ekki sama efnahagslega hvernig sú nýting fer fram. Þess vegna verða menn þegar farið er fram með stefnumarkandi breytingar af þessari stærð að styðja sitt mál efnahagslegum rökum. Byggðapólitísku rökin þekki ég þannig að ráðherrann þarf ekki að tíunda þau. Ég geri ráð fyrir að þeir sem horfa til hinna byggðapólitísku raka fyrst og fremst átti sig á því að þessir bátar landa fremur öðrum á fiskmörkuðum þannig að það er engin trygging fyrir því að sá fiskur sem þeir veiða sé unninn í heimabyggð eins og það er kallað og einnig hitt að þessir bátar eru hreyfanlegir. Þeir fara á milli verstöðva eftir því hvar fiskurinn gefur sig. Þannig eiga hin byggðapólitísku rök við í sumu tilliti en þau eru ekki það sem gildir í þessu máli númer eitt, tvö og þrjú eins og mér heyrist á sumum. En vegna þess að hér er um efnahagsmál að ræða þá verður líka fróðlegt að fylgjast með breytingum á virði þessara báta og smábátanna almennt ef frv. verður að lögum. Með hrossakaupalögunum í vor var klúbbnum lokað. Og nú á að lögfesta aflahlutdeild og opna fyrir framsal. Auðvitað veldur þetta breytingum á virði bátanna og frv. til breytinga á lögum um Þróunarsjóðinn bæði hjálpar þar til og undirstrikar í raun það sem hér er verið að tala um. Herra forseti. Ég óska eftir hinum efnahagslegu rökum og ég vænti þess að hv. sjútvn. fái að meta málið einnig í því ljósi því ég tel að það sé afar mikilvægt að við horfum til þeirra þegar verið er að fjalla um tillögur af því tagi sem hér liggja fyrir. Áður en ég lýk máli mínu langar mig til að víkja að því sem menn hafa komið að enda þótt það sé ekki beint á dagskrá hér, þ.e. spurningunni um það hvort auka eigi þorskkvótann á yfirstandandi fiskveiðiári. Mér sýnist reyndar að ákveðnir aðilar séu búnir að sigla málinu í það far að hæstv. ráðherrann komist ekki undan því að auka þorskveiðikvótann. Ég verð hins vegar að segja að það uppboð sem farið hefur fram af hálfu stjórnarliða í þessu máli og það frumhlaup sem þeir hafa sýnt hefur komið mér afar sérkennilega fyrir sjónir. Ég hlustaði á það í fréttum Ríkisútvarps í gærkvöldi að hv. þm. Hjálmar Árnason bauð upp á 10 þús. tonn til sérvalinna báta og togara. Ég hlýt að spyrja: Má vænta þess að þingmaðurinn komi með brtt. á lögunum til að þessi hugmynd hans megi rúmast innan þeirra? Því þetta er hugmynd þeirrar gerðar að hún rúmast ekki innan laganna eins og þau eru í dag. Og þrátt fyrir allt og allt þá byggja þau jú á ákveðnu jafnræði hvað varðar aflamarksbáta og skip. En það eru þau sem hv. þm. var fyrst og fremst að tala um. Hann á tvo kosti sýnist mér. Það er annaðhvort að það verði sérgreint í lögunum hvernig þessu verður úthlutað með einhvers konar bráðabirgðaákvæði ellegar að fela Seljavallasjóðnum að sjá um úthlutun á þessu og væri það verðugt verkefni. En hér er sem sagt verið að efna til uppboðs með hugmyndir og búa til loforð sem að mínu mati eru fyllilega innstæðulaus og ómerkileg sem því nemur ef þeim er ekki fylgt eftir með þeim myndugleik sem mér sýnist að stjórnarþingmenn einir hafi hér nokkra stöðu til að gera þannig að við hljótum að bíða eftir því að þessi brtt. komi fram. Sömuleiðis sýnist mér að þessi hv. þm. ásamt fleirum séu að sameinast í því að ekki sé síðan óeðlilegt að bæta við 40--50 þús. tonnum. Ég er ekki að amast við því en eins og ég segi hef ég ekki enn heyrt hæstv. ráðherrann taka undir þetta en mér sýnist að verið sé að tefla honum í þá stöðu --- ekki af hálfu stjórnarandstöðunnar því hún hefur nú verið spök í þessu máli, nei, af hálfu stjórnarliða sjálfra, að hann eigi ekki margs annars úrkosti en að auka við. Það er í rauninni mjög merkileg staða hér inni.

Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir á sér langan aðdraganda. Hefur verið tekist töluvert á um þetta í þjóðfélaginu fyrr og þarf þarf því ekki að koma á óvart þó það valdi óróa. Ég held að það sé samt þörf á því að rekja dálítið aðdraganda þessa máls og reyna að átta sig á því í hvaða umhverfi við höfum verið að lifa og starfa. Vegna þess að ég lít þannig á að þær breytingar á lögunum um fiskveiðistjórn sem voru samþykktar á vorþinginu í fyrra hafi verið algjör lykill að því að nú tókst að ná samkomulagi við þennan bátaflokk um það hvernig að veiðunum skyldi staðið. Það er staðreynd sem allir vita að þrátt fyrir að við tækjum upp núgildandi stjórnarkerfi á fiskveiðunum, aflahlutdeildarkerfið, þá var það látið viðgangast í meira en tíu ár að þessum flokki útgerðar var heimil stækkun. Það var lokað fyrir endurnýjunina að stærstum hluta gagnvart flotanum. Menn gátu ekki stækkað flotann nema þennan flokk, hann stóð opinn á annan áratug. Einhverjir hljóta að bera á byrgð á þessari þróun, það hlýtur þingið að gera og löggjafinn, það hljóta ráðherrarnir að gera sem fóru með þessa málaflokka og forusta þeirra ríkisstjórna sem hér voru þennan tíma meðan þetta var látið viðgangast. Herra forseti. Ég minni á það að ég held að bæði í tíma og ótíma, sýknt og heilagt, bæði vakinn og sofinn hafi ég reynt í öllum tilvikum þegar við ræddum um stjórn fiskveiða að benda mönnum á þá þörf að við yrðum að stjórna flotastærðinni í öllu tilliti, alltaf. Það væri og er lykillinn að því að við getum náð einhverjum árangri í stjórn fiskveiðanna. Einhverjir bera á því ábyrgð að það gerðist að flotinn, afkastageta krókabátanna var að vaxa stöðugt ár frá ári og það á sama tíma og aflaheimildirnar, heildaraflaheimildirnar voru að minnka ár frá ári. Það er því augljóst að þarna varð mikill árekstur. Það varð mikill árekstur og stjórnvöld hljóta að bera ábyrgð á því. Það sem var gert hér á vorþinginu í fyrra var að þessi þróun var stöðvuð. Það var komið í veg fyrir að þessi floti gæti haldið áfram að vaxa stöðugt. Það voru settar mjög háar endurnýjunarreglur þannig að það hefur sýnt sig síðan að afkastageta flotans getur ekki haldið áfram að aukast. Jafnframt var þá gengið þannig frá hnútum að smábátaflotinn, þ.e. krókabátarnir fengu aðgang að Þróunarsjóðnum og það var endurbætt á haustþinginu, þannig að það var jafnframt tryggt og hefur verið tryggt af hálfu löggjafans að þessi floti getur nú farið minnkandi og hann fer minnkandi. Við getum vonast til að allt að 200 skip fari inn í Þróunarsjóðinn og þar með er hann núna, öfugt við það sem var fyrir ári síðan þegar hann var að stækka en nú sjáum við fram á að hann er heldur að dragast saman. Það sama gerist að við höfum mátt lifa við að þorskveiðiheimildirnar væru sífellt að minnka en nú horfum við fram á að þær fara að vaxa. Þannig að nú hefur þetta snúist við. Í stað þess að við værum að fara í öfuga átt þá sjáum við nú fram á að þetta er að nálgast hvort annað, afkastagetan og það sem við ættum að veiða. Þannig að nú hefur skapast hér það umhverfi sem gerði það kleift að það var hægt að setjast niður og semja á bærilegan hátt. Það hefur verið gert og sá samningur liggur hér fyrir í frv. sem þingið hefur til meðferðar. Sá rammi er grundvöllur þess að við gátum flutt þetta frv. og getum staðið hér og rætt það.

Við hefðum getað það í fyrra.

Við gátum það ekki. Það var ekki möguleiki, herra forseti, og það var margreynt að á meðan flotinn var stöðugt að vaxa þá var slík tortryggni í garð hans og hún var eðlileg. Það var eðlilegt að það væri mikil tortryggni þegar menn sáu fram á að afköstin voru alltaf að aukast. Það að stoppa þennan vöxt var grundvöllur þess að menn gætu sest niður og séð fram á lausn sem gæti verið til frambúðar. Það er í þessu ljósi sem ég tel að við verðum að horfa á þetta frv. Þarna er verið að leita að lausn sem er í anda þess sem menn eiga að vinna að mínum dómi, herra forseti. Það hlýtur að vera löggjafans að setja þann ramma þannig að fiskveiðiflotinn geti sæmilega unað við og fundið sér lífsrými innan þeirra marka sem við höfum út að deila. Ég get ekki með nokkru móti séð að sú gagnrýni sem fram hefur komið á þetta frv. af hendi félaga minna í Landssambandi íslenskra útvegsmanna eigi við rök að styðjast. Ég get ekki séð að þetta frv. sé neitt að taka frá þeim. Alls ekki. Vegna þess að þeir máttu vita að sá vilji meiri hluta sjútvn. lá fyrir sem þáv. talsmaður nefnarinnar, hv. þm. Árni R. Árnason lýsti hér í þinginu í fyrravor að það var vilji og ætlun manna að binda þetta við þann þorskafla sem í framtíðinni yrði. Hér er því ekki um neitt nýtt að ræða, það var öllum kunnugt um þann vilja og hæstv. ráðherra tók mjög undir það eins og hér hefur verið getið um á sl. vori. Þetta sem þá var lofað hefur nú verið sett í frumvarpsdrög og við erum að ræða það. Hins vegar var flutt hér í fyrra brtt. frá stjórnarandstöðunni um að færa mark krókabátanna úr 21 þús. tonni upp í 31 þús. tonn. Ég, herra forseti, greiddi atkvæði gegn því og mátti þola þó nokkur köpuryrði fyrir. En ég taldi ekki hægt að styðja slíka tillögu vegna þess að hún var á kostnað aflamarksskipanna. Það var á kostnað aflamarksskipanna og þess vegna greiddi ég atkvæði gegn henni.

Ég var upphafsmaðurinn að því.

Ég greiddi atkvæði gegn því að fara í 31 þús. tonn. Það sem við erum að gera núna er að við erum í því umhverfi að við sjáum fram á það að við getum náð jafnvægi. Við vitum að vísu ekki með neinni nákvæmni hversu mikið flotinn muni minnka og hversu hratt krókaleyfisbátaflotinn minnkar en við vonum að hann minnki þó nokkuð og höfum rökstudda ályktun um það. Við vitum heldur ekki hversu miklar aflaheimildirnar verða auknar. Vonandi verður það verulega. Ég persónulega trúi því að það sé grundvöllur til að auka þær verulega upp í eðlilegt þorskveiðimagn sem við Íslendingar eigum að veiða hér, 300 þús. tonn, mjög fljótlega. Að vísu getum við ekki sagt um það hvort þetta jafnvægi skapist t.d. á næstu tólf mánuðum. Við vitum það ekki en við getum ályktað sem svo að á næstu árum, einu, tveimur eða þremur, skapist þetta jafnvægi. Og hvað gerist þá núna í þessu tilfelli? Jú, við vitum að bátarnir raða sér í þrjá flokka. Við vitum ekki nákvæmlega hvernig þeir gera það en ástæða er til að ætla, eins og fram hefur komið áður, að þorskaflahámarkið verði yfirgnæfandi. Við erum búin að búa til lítinn flokk fyrir skakarana sem vilja vera á sumrin og þeir komast þar vel af. Það er trúlegt að flokkurinn sem er samsettur bæði af handfærum og línu kunni á næsta fiskveiðiári að fara eitthvað fram yfir. Þannig met ég það. Það er trúlegt. Og hvað gerist þá? Herra forseti. Mín skoðun er sú að þó að þessi bátafloti fari eitthvað yfir 1.000, 2.000 eða 3.000 tonn þá er ég algjörlega sannfærður um að það getur ekki skipt nokkru máli, hvorki fyrir lífið í sjónum né afkomu þeirra manna sem stunda veiðar samkvæmt aflamarkskerfinu. Það skiptir engu máli. Þannig getur reiði þeirra sem nú hamast gegn þessu frv. ekki verið á rökum reist. Það er ekki verið að taka neitt frá þeim. Þeir hafa sitt aflamark og þeir munu njóta þess áfram þegar þorskveiðiheimildirnar stækka. Því að mér hefur þótt þessi umræða dálítið kynleg sérstaklega með tilliti til þess að ég þekki suma þá einstaklinga sem hæst hafa haft núna undanfarna daga og minnist þess ekki á umliðnum árum að þeir hafi hrópað og kallað þegar öðrum þótti á sig hallað. Nei, þeir voru nú bara ánægðir, bara þokkalega ánægðir. Herra forseti. Ég vonast til þess að frv. fái jákvæða og efnislega umfjöllun hér. Auðvitað er það svo eins og komið hefur fram í máli margra að ýmislegt orkar tvímælis. Um það má deila hvernig á að koma hinum einstöku hlutum fyrir. Það hlýtur að vera til umhugsunar á hverjum tíma --- og til breytingar ef mönnum þykir svo. En í heildina er það mikið fagnaðarefni að hæstv. sjútvrh. hefur tekist að ná bærilegri sátt við allan þann mikla fjölda sem stundar þessa krókaleyfisleið. Ég minni á það --- hvað sem menn vilja segja um það hverjir hafi tekið á sig skerðingar og hverjir ekki --- að þessi floti, krókaleyfisflotinn, er löglega inn í þetta land kominn. Það var leyfilegt að stækka flotann. Hverjir eru að róa þessum skipum? Halda menn að það sé einhver venjulegur Jón Jónsson sem kannski hefði áður stundað einhver minni háttar skrifstofustörf? Ó, nei. Auðvitað eru þetta afrekssjómenn þessa lands sem færa sig úr einu skiprúmi í annað.  Ég ætla ekki, herra forseti, að fara út í það að ræða efnisatriði þessa frv. Þess gerist kannski ekki þörf. Þau skýra sig að flestu leyti sjálf. Ég tel þó rétt úr því að ég stend hér að fara nokkrum orðum um þorskveiðiheimildirnar af því að eins og réttilega hefur verið getið rennur út á mánudaginn sá frestur sem lögin gefa ráðherra til að ákvarða, ef hann vill ákvarða, hækkun á þorskaflahámarki. Ég get ekki skilið, herra forseti, hvernig stendur á því að menn hafa á orði að efnt hafi verið til einhvers bögglauppboðs og menn séu í einhverri keppni um að sýna sig í því hvað þeir vilji varðandi þorskveiðar. Ég verð að segja eins og er að mér finnst ekkert óeðlilegt að ég hafi á þessu skoðun og alls ekkert óeðlilegt að ég láti hana í ljós þegar ég er spurður. Ég hef lengi haldið því fram og sagt frá því í hreinskilni að sú fiskveiðistjórnun sem við búum við, þ.e. hvernig við förum að því að ákvarða þorskaflahámark, hefur valdið mér verulegum áhyggjum vegna þess að það hefur alls ekki fallið saman við reynsluheim þeirra fjölmörgu sjómanna sem ég þekki og hef þekkt alla ævi mína. Þetta hefur því ætíð valdið mér verulegum heilabrotum og ég verð að viðurkenna að ég hef alls ekki trúað því að svo illa væri komið fyrir þessum þorskstofni og sumir vísindamenn hafa viljað vera láta. Ég get nefnt sem dæmi um það sem sumir kalla vandkvæði út af smábátunum að afli á grunnslóð við vestanvert landið hefur verið mjög mikill og afli á sóknareiningu hefur sannarlega verið vaxandi þótt fiskifræðingar hafi ekki getað mælt það. Það er t.d. einn hluti. Í öðru lagi veit ég að allt frá haustinu 1993 hefur verið mikil þorskveiði á djúpslóð Vestfjarða þótt fáir hafi komist til að fiska þannig að þetta hefur allt verið í hrópandi mótsögn við reynsluna. Þess vegna hef ég lengi verið þeirrar skoðunar og tel mig geta fært rök fyrir því að það er alls ekki og getur ekki verið nein líffræðileg hætta varðandi það að auka þorskveiðarnar nú þegar. Það getur alls ekki verið. Ríkisstjórnin setti sér reglu um 25%. Ég veit ekki hvernig hún var tilkomin. Við höfum mörg dæmi um það að við höfum veitt 30%, 45% og allt upp í 50% og ekki borið skaða af. Skekkjumörkin eru allt frá 170--200 þús. tonnum og því skil ég ekki hvað veldur því að menn eru hræddir við að auka þetta um einhver tug þúsunda tonna núna strax. Rök mín fyrir því að gera það eru efnahagsleg. Við höfum mjög mikla þörf fyrir það efnahagslega núna, íslenska þjóðarbúið, að auka þorskveiðarnar. Við vitum hver niðurstaða Þjóðhagsstofnunar er um afkomu bolfiskveiðanna og vinnslunnar. Það er verulegt tap. Aukning á þorskveiðunum hefði veruleg áhrif til bóta. Við þurfum að hafa nóg framboð á þorski og við þurfum að hafa efni á að bjóða fram þorsk inn á markaðinn hvort sem það er seljanda- eða kaupendamarkaður. Það er kaupendamarkaður í dag. Verðið er á niðurleið og við verðum að hafa efni á því að bjóða fram og framleiða fisk líka þegar kaupendamarkaðurinn er og það er mikil þörf á því núna. Það mundi hjálpa bolfiskveiðum og vinnslunni verulega ef við mundum auka þorskveiðarnar nún þegar. En auðvitað er það hæstv. ráðherra að ákvarða það. Hann mun gera það og auðvitað munum við hlíta því, hann hefur sannarlega öll lög með sér í því. Það er honum sem er falið það vald.

Hæstv. forseti. Mér datt í hug meðan hv. þm. var að tala að nú væri sennilega hinn raunverulegi flm. frv. og hugmyndasmiður kominn í ræðustól. Reyndar missti hv. þm. það út úr sér. ,,Þess vegna gátum við flutt þetta frv.``, sagði hv. þm. Það er fyrst og fremst ráðherra sem ber ábyrgð á þessu frv. að mínu áliti og flytur það.

Er það ekki flutt af þingflokkunum?

Það er stutt af þingflokkunum svona í meginatriðum eftir því sem ég best veit. Það kom fram hjá hv. þm. að nú væri búið að koma í veg fyrir að flotinn gæti haldið áfram að aukast og smábátaflotinn mundi minnka. Mig langar að spyrja hvort hann telur ekki koma til greina í meðförum hv. sjútvn. á þessu máli að það verði sett einhvers konar þak á það sem komi til úthlutunar til smábátaflotans, að hún sé ekki algerlega fest við þessi 13,9% af aflaheimildum, heldur verði sett þak. Ég ætla ekki að nefna tölu í því sambandi. Mér dettur í hug 30--35 þús. vegna þess að smábátaflotinn kemur ekki til með að stækka frekar eins og kom fram í hans máli.

Herra forseti. Eins og ég gat um, getum við ekki nákvæmlega séð það fyrir hvenær við náum jafnvæginu, hvort það næst innan eins árs, tveggja eða þriggja. Ég vona að við náum því mjög fljótlega. Ég er alls ekki sammála hv. þm. um það að við ættum þess vegna að setja eitthvert þak á þetta. Ég sé einmitt í þessu allt aðra leið vegna þess að nú erum við búin að stoppa þennan flota og nú erum við búin að búa til lög sem gera okkur kleift að minnka hann. Ef svo fer að þorskveiðarnar verða svo miklar að það sé meira en þessi floti þarf á að halda, sé ég einmitt möguleikana á því að opna þennan flokk fyrir þá smábáta sem voru svo ógæfusamir að velja sér aflamark 1991. Mér finnst miklu nær að nýta sér möguleikana til þess að bjarga þeim úr þeim klóm sem þeir sitja í núna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fór vel yfir sögu málsins. Hann hefur komið að þessum málum fyrr og þekkir því vel til. Það var alveg hárrétt hjá hv. þm. að allir þessir bátar komu inn löglega. Stjórnvöld lokuðu ekki á þetta kerfi, við getum orðað það sem aumingjadóm af þeirra hálfu. Því vil ég beina þeirri spurningu til hv. þm. hvort honum þyki eðlilegt þegar á þessu á að taka að þeim skipum sem hafa fylgt aflamarkskerfinu og virt ákvarðanir stjórnvalda skuli nú fórnað vegna þess að stjórnvöld gátu ekki tekið á þessari fjölgun á sínum tíma.

Herra forseti. Að mínu áliti hefur það alltaf gefið auga leið að án þess að stjórna þessum flota mundum við aldrei ná neinum árangri í stjórn fiskveiða. Þegar menn leyfðu að hingað kæmu ný skip með nýjar veiðiheimildir hefði alltaf átt að liggja ljóst fyrir að þau þrengdu lífsrými þeirra sem fyrir voru. Það átti öllum að vera ljóst. Hvað svo sem þeim er úthlutað, getur það ekki verið öðruvísi en á kostnað þeirra sem fyrir eru. Annað er útilokað.

Virðulegi forseti. Hv. þm. orðaði það svo að það hlyti að fara þannig að lífsrými annarra yrði þrengt. Það er nákvæmlega kjarni málsins. Hann hélt því líka fram í ræðu sinni áðan að þetta væri ekki tekið frá neinum. Ég verð því að biðja hv. þm. að útskýra þetta fyrir mér, þetta skil ég ekki.

Herra forseti. Ég skýri þetta þannig að við umræðuna um frv. í fyrra vorum við með ákveðna prósentu og því var lýst yfir þá að það væri vilji meiri hluta sjútvn. að þessi prósenta mundi fylgja með hugsanlegri aflaaukningu. Ráðherra staðfesti það líka sem sína skoðun í júní í fyrra. Þetta er því ekki nýtt sjónarmið. Það sjónarmið var kynnt hér rækilega í fyrra að þessi aflahlutdeild mundi fylgja bæði upp og niður.  
             Herra forseti. Ég veit að þetta er rétt. Ég get bara vitnað til þeirra umræðna sem áttu sér stað hér. Þær standa. Það má lesa um það í þingtíðindum.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem mig langar til að gera athugasemd við í máli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Í fyrsta lagi snertir það stækkun smábátaflotans. Auðvitað var það allt saman með vitund stjórnvalda og þau eru ábyrg fyrir því. Það er ekkert spursmál að það var nauðsynlegt að stoppa í þetta gat. En það sem spurningin snýst um er ekki þetta, hv. þm., heldur hitt hvort það er eðlilegt að aflamarksskip bæru allan kostnaðinn af þessu. Var ekki eðlilegt að þeir sem hafa verið að auka afla sinn mjög á þeim tíma, þ.e. krókabátarnir sjálfir, bæru einhvern hluta af kostnaðinum? Það er einmitt það sem verið er að gera hér núna. Það er verið að gera upp dæmið án þess að þeir taki þátt í þessum kostnaði. Hitt er ekki síður mikilvægt atriði hjá hæstv. sjútvrh. og ég heyri að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson styður það sjónarmið að ekkert hafi verið tekið af aflamarksbátunum. En röksemdin er mjög athyglisverð. Það var ekkert tekið af þeim, segir hann, af því að hæstv. sjútvrh. og formaður sjútvn. tilkynntu fyrir fram að það yrði tekið af þeim. Það er sem sagt nóg að tilkynna fyrir fram að það verði tekið af þeim og það þýðir þá að það hefur ekki verið tekið af þeim. Ég hef ekki kynnst slíkri röksemdafærslu áður. Það er alltaf fróðlegt að kynnast nýjum flötum á röksemdafærslum.

Herra forseti. Maður sem stundaði krókaveiðar á smábát fyrir tíu árum, fyrir níu árum, átta árum, sjö árum o.s.frv. hefur sannarlega mátt þola gríðarlegan samdrátt í aflaheimildum sínum. Hann hefur mátt þola meiri samdrátt en nokkur annar útgerðarmaður. Enginn aðili hefur orðið fyrir eins mikilli skerðingu á sóknargetu sinni og þeir sem voru fyrir á smábátunum að veiða með krók. Menn koma hér fram og segja að krókamenn hafi ekki mátt þola neinn samdrátt. Það er fjarstæða. Þeir hafa mátt þola meiri samdrátt en nokkrir aðrir, það er staðreyndin.

Hvenær varð þessi flokkur bara til? Hann varð til núna á síðustu árum.

Það er rangt, hv. þm. Menn hafa stundað hér veiðar með króka á smábátum um alllangan tíma, líklega 1000 ár eða svo þannig að það er ekki rétt að þessi flokkur sé nýr.

Þetta er einmitt mergurinn málsins, virðulegi forseti, að hv. þm. horfir algerlega fram hjá því hve fjölgað hefur í þessari stétt á undanförnum árum. Þeir menn sem hafa komið nýir inn í bátaflotann eru ekki þessar liðnu kynslóðir af smábátaútgerðarmönnum sem hv. þm. var að verja í ræðu sinni af miklum fjálgleik og hita og miklum þunga. Ég er einmitt að tala um að þessir nýju aðilar í smábátaútgerðinni eru ekki látnir borga þetta. Þeir hirða allan ágóðann af þessum breytingum og það eru aflamarksbátarnir sem borga það.

Herra forseti. Þessi umræða fer örugglega að tæmast bráðum. Það voru aðilar, smábátar, að stunda fiskveiðar með krók. Löggjafinn leyfði að inn í þennan hóp kæmi mjög mikill fjöldi og sannarlega hefur sá fjöldi þrengt lífsrými þeirra meira en annarra, það er staðreyndin, þannig að þetta sem löggjafinn ber ábyrgð á að við vorum að stækka flotann hefur sannarlega ekki komið síður þá en aðra. Það er mergurinn málsins.

Herra forseti. Það er ágæt áminning sem hér kemur aftur og aftur fram í máli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að það sem menn gera á hv. Alþingi í lagasetningu og síðan þeir ráðherrar í ráðuneytum varðandi reglugerðir skiptir vissulega máli um þá þróun sem hér verður, bæði hvað varðar stærð flotans og byggðamunstur í landinu. Þess vegna eiga menn ekki að vaða í hlutina undirbúningslítið eins og mér sýnist að hér sé því miður verið að gera eina ferðina enn. Hv. þm. virðist binda miklar vonir við að smábátaflotinn muni minnka svo á næstunni að þessir hlutir munu allir virka með öðrum hætti en verið hefur. En ég segi bara: Fyrst lögin um Þróunarsjóðinn eins og þau eru núna eru svo sáralítið farin að bíta, af hverju biðu menn þá ekki a.m.k. til þess að athuga hver áhrif þeirra yrðu áður en menn fóru í þessar breytingar? Af hverju lá svona á? Gátu menn ekki beðið einu sinni og skoðað afleiðingar gerða sinna áður en farið var í að byggja nýjar breytingar á því sem áður hafði verið ákvarðað? Mér hefðu fundist það mun eðlilegri vinnubrögð. Síðan aðeins vegna þess að hv. þm. virðist finnast það einkennilegt að það séu gerðar einhverjar aðrar kröfur til hans en annarra hér varðandi það að hann fái að hafa skoðun á hlutunum, þá er það nú einu sinni svo að við ætlumst til þess að þegar stjórnarþingmenn eru að veifa sínum skoðunum fylgi þeir þeim eftir. Á það hefur hugsanlega skort.

Herra forseti. Ég tel að rökstuddar ályktanir hafi legið fyrir um það hver áhrif Þróunarsjóðsins yrðu. Það var búið að kanna það mjög ítarlega og menn höfðu gert um það áætlanir hvað við gætum tekið mörg svona skip út úr. Ég veit það bara frá sjóðstjórninni að þeir ætluðu að þessir peningar gætu virkað til þess að úrelda um 130 skip eða svo og sjóðstjórnin taldi að það væri mjög líklegt að þær heimildir yrði nýttar þannig að hér var verið að fara um hluti sem allir gátu kynnt sér. Ég minni hv. þm. á það að það er ekki óeðlilegt að ég hafi skoðanir, t.d. á því hvað mætti veiða úr hafinu, en ég veit það og viðurkenni að það er hér ráðherra, það er ríkisstjórn og vald hennar er óskorað og lögin segja til um það hver það er sem getur gefið slíkan úrskurð. Það er enginn nema ráðherrann.

Herra forseti. Ég árétta að mér finnst billegt að skáka í þessu skjólinu. Það er kannski skrýtið en mér finnst það og ég hygg að það finnist fleirum. Það er ráðherrann sem ræður þó að hann sé í sama flokki. Svona er þetta. En aðeins aftur að Þróunarsjóðnum og því að menn hafi verið búnir að reikna út hver áhrifin yrðu og þess vegna væri óhætt að fara í frekari lagabreytingar. Ég spyr: Var búið að reikna út hver áhrifin yrðu þegar þetta kerfi hefði breyst með þeim hætti sem nú er verið að gera, þ.e. að föst hlutdeild væri komin til? Var búið að reikna það út miðað við það? Eða var búið að reikna út miðað við það að flytja mætti aflamark af aflamarksbátunum yfir á þorskaflamarksbátana? Var það líka búið? Voru menn búnir að sjá fyrir hvernig þessi lög mundu virka? Ég leyfi mér að efast um það. Þess vegna endurtek ég það sem ég sagði áðan. Þetta er fljótræði, þetta er ótímabært og það hefði verið nær að sjá það fyrir hvernig lögin um Þróunarsjóðinn, sem við settum fyrir jólin, koma til með að hafa áhrif á stærð flotans áður en menn rjúka til í það að búa til nýjar tálbeitur inn í kerfið sem gera í rauninni ekkert annað en hamla því að flotinn minnki eins og menn höfðu þó gert áætlanir um.

Herra forseti. Eins og þingheimi er vonandi kunnugt varð að gera breytingar á lögunum um Þróunarsjóðinn aftur í haust vegna þess að menn sáu að þær lagabreytingar sem við gerðum á vorþinginu voru ekki nægjanlegar til þess að þarna yrði á sú ásókn til þess að nýta sér Þróunarsjóðinn sem menn höfðu vænst. Þá gerðu menn bara breytingar á því og það gekk nokkuð þokkalega fyrir sig í þinginu. Það var samþykkt hér og þótti eðlilegt. Ég veit ekki, herra forseti, af hverju það ætti að vera óeðlilegt sjái menn það að einhver breyting sem þeir hafa gert nær ekki ætlunarverki sínu að aðlaga sig þá því sem þeir vita að er betra. Það gerðum við í haust þegar við fluttum aftur brtt. um Þróunarsjóðinn. Herra forseti. Ég get ekkert billegt séð við það þó að tveir sjálfstæðismenn hafi mismunandi skoðun á því hvernig meta eigi líffræði hafsins. Ég sé ekkert billegt við það.

Virðulegi forseti. Í upphafi míns máls lýsi því yfir að ég er þessu frv. gersamlega andvígur. Ég held að í gegnum tíðina hafi aflamarkskerfið virkilega sannað að þetta er sennilega skásta kerfið sem við búum við og getum búið við. Helstu röksemdafærslur nú um stundir eru þær að m.a. vegna aflamarkskerfisins séu stofnarnir að taka við sér. Ég tel því að sá gerningur sem hér á að hafa frammi sé í raun ekkert annað en að það er verið að opna á það kerfi sem hingað til hefur reynst okkur nokkuð vel og hefur bæði hvað varðar friðun á þorski og eins hvað varðar hagkvæmni í útgerð gert það að verkum að það hefur sífellt verið að sanna sig. Það er grundvallaratriði í rekstri fyrirtækja að menn viti hvert rekstrarumhverfi þeirra er þannig að þeir geti gert áætlanir a.m.k. viku fram í tímann. Hér er verið að opna kerfið, það er verið að taka inn í það fleiri aðila og eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson orðaði það ágætlega áðan.  Það hefur verið einkenni á aflamarkskerfinu að það hefur eiginlega verið sátt um ósættið vegna þess að það sama hefur gengið yfir alla og þrátt fyrir að aflamarkskerfið sé kannski skásta kerfið sem við höfum er það langt frá því að vera fullkomið. Það hefur verið sátt um ósættið sökum þess að það hefur falist í því ákveðið réttlæti. Það sama hefur gengið yfir alla. Þegar skorið hefur verið niður þá hefur sami niðurskurður átt sér stað hjá öllum. En í frv. er verið að ívilna stórkostlega á kostnað annarra aflamarksbáta og togara þeim aðilum sem hafa hingað til ekki virt neitt samkomulag og skilaboðin hljóta að vera sú að menn eigi að nýta sér hverja einustu glufu sem gefst í lögunum, nýta sér öll tækifæri til þess að fara fram hjá lögunum því að þeim mun á efsta degi umbunað verða. Það er ekki neitt annað sem hér á í hlut. Við getum tekið dæmi. Ég er með töflu um hlutdeild 10 brúttólesta báta í heildarafla á þorski frá viðmiðunarárunum til og með 1995. Hlutdeildin 1980--1983 er um það bil 3,80%, en 1994--1995 er hún 19,94%. Á sama tíma hefur þróun Húnarastarinnar verið sú að á viðmiðunarárunum 1980--1983 var meðalafli hennar 626 tonn, fór niður í 409 árið 1984 eftir að kvótakerfinu var komið á og er í dag 134 tonn. Á sama tíma hefur hlutdeild þessara 10 brúttórúmlesta báta og minni aukist úr 3,80% í 21,94% og svo segir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson að þó að rými fyrir aðra hafi verið þrengt sé ekki frá neinum tekið. Það er kannski tekið úr hafinu því að það virðist ekki vera tekið frá neinum. Það er nákvæmlega á þessum forsendum sem ég er andvígur frv. því að hér er ekki verið að gera neitt annað en að mismuna mönnum. Það frv. sem hér liggur fyrir gerir ekkert annað en að kerfið er opnað. Fleiri aðilar eru teknir inn í kerfið og í raun og veru er það kerfi, sem menn treystu á að væri tryggt fyrir rekstrarumhverfið, opnað og því geta menn ekki treyst því lengur. Með þeim rökum að þar sem búið er að opna kerfið tel ég að þegar til aukningar á aflaheimildum komi að nýju beri að veita þeim heimildum til þeirra skipa sem hvað verst hafa farið út úr skerðingunni. Það er alveg ljóst að það er þegar búið að opna kerfið og menn geta ekki lengur treyst því að eitt gangi yfir alla. Því á sú aukning sem nú verður vonandi að fara á þau skip sem hvað verst hafa orðið úti í skerðingunni. Þessi mismunun er næsta grímulaus og, með leyfi forseta, ætla ég að lesa nokkrar línur upp úr athugasemdum við lagafrv. þetta. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Landssamband smábátaeigenda lagði í viðræðum við ráðuneytið áherslu á að auka þyrfti veiðiheimildir krókabáta bæði með því að hækka 21.500 lesta viðmiðunina og á að nauðsynlegt væri að hlutfallstengja aflann miðað við ákvarðaðan heildarafla í þorski. Ráðuneytið taldi ekki mögulegt að skerða aðra útgerðarhópa frekar til þess að auka veiðiheimildir krókabátahópsins miðað við óbreyttan heildarafla ...`` Hvort þetta þýðir að ef heildarafla verði breytt sé heimilt að skerða aðra útgerðarhópa frekar, um það skal ég ekki segja. En þessi mismunun er ekki duldari en svo að hún kemur skýrt fram í greinargerð með frv. Það kom líka fram í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að það mætti vænta þess að krókabátum fækkaði á komandi árum. Þrátt fyrir það er kveðið á um í frv. að aflahlutdeild krókabáta skuli aldrei fara niður fyrir 21.500 tonn. Ég velti því fyrir mér ef það gengur eftir sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði og þeir yrðu kannski ekki nema 300--400 og þorskkvótinn ykist til mikilla muna væri ekki algalið að eiga einn slíkan bát því að á meðan bátunum fækkar eykst kvótinn. Sá kvóti sem er á hverjum báti verður þá það mikill að það er mjög vænlegt að verða útgerðarmaður á krókabáti. Virðulegi forseti. Ég hef komið því að sem ég ætlaði að segja um þetta mál og orðlengi það ekki frekar.

Virðulegi forseti. Þegar fiskveiðiþjóð eins og við Íslendingar þarf að upplifa tímabil þar sem aflaheimildir á mikilvægum fisktegundum minnka úr 300 þús. lestum niður í 150 þús. lestir þarf engan að furða þó eitthvað láti undan, eitthvað bresti og ýmsir stynji. Það eru margir sem verða fyrir þessari skerðingu og það er fróðlegt að velta fyrir sér með hvaða hætti þjóðin hefur brugðist við þessum þrengingum. Það er ástæða til þess að líta á ýmsar jákvæðar hliðar þessa. Það má segja að þær þrengingar, neyðin hafi kennt naktri konu að spinna, þær þrengingar hafi neytt okkur til að skoða stöðu okkar í fiskveiðum og fiskvinnslu með öðrum hætti en við gerðum áður. Við höfum m.a. lagt út á úthöfin, við höfum að hluta til leyst það með því og aflað mikilla verðmæta inn í þjóðarbúið á þann hátt. Þá er líka ástæða til þess að hugleiða með hvaða hætti fullvinnsla sjávarafla og aukin úrvinnsla á því sviði hefur aukið verðmætin. Þetta og ýmislegt annað er eitt af því sem ég hygg að þjóðin hafi lært af þeim þrengingum. En það er líka annað sem hefur gerst. Samsetning fiskveiðiflota okkar hefur breyst. Menn hafa gripið til hagræðingar, menn hafa fært aflaheimildir, m.a. með þeim afleiðingum að ýmsir hefðbundnir verðtíðarbátar hafa horfið eða hanga nú nokkrir á horriminni. Segja má að gat hafi verið skilið eftir og það gat er hin mikla aukning sem varð í svokölluðum krókabátum. Sú aukning sem þar varð er ekki síst og líklega fyrst og síðast á ábyrgð stjórnvalda, á ábyrgð Alþingis og ríkisstjórnar, núverandi og fyrrverandi. Löggjafinn stendur því uppi með þessa ábyrgð. Ég bendi á að talsmenn Landssambands smábátaeigenda bentu stöðugt á þá ógnun sem gæti stafað af óheftri fjölgun smábáta en tillit til þeirra sjónarmiða var ekki tekið. Þess vegna lít ég svo á að það frv. sem nú er til meðferðar þingsins sé afleiðing þessa. Það er tilraun til þess að laga sig að raunveruleikanum og bregðast við þeirri ábyrgð. Ég vil því fagna frv. sérstaklega og ekki síst þeim efnislegu atriðum nokkrum sem þar má sjá inni. Fyrst og fremst vil ég fagna því að hið alræmda banndagakerfi er nú kvatt og hygg ég að söknuður sé ekki mikill. Í stað þess kemur það sem er hyggilegra og skynsamlegra að sjómenn sjálfir fái að velja hvenær gefur í stað þess að um það sé tekin miðstýrð ákvörðun ár fram í tímann. Ég fagna því líka að smábátasjómenn skuli fá hlutdeild í þeirri aukningu sem virðist í augsýn í aflaheimildum á þorski. Ég fagna því líka að smábátasjómenn skuli í ljósi þessa eiga möguleika á að endurvelja hvort þeir vilja vera innan aflamarkskerfis eða annars staðar. Meginatriðið tel ég þó vera það að hér er fengin niðurstaða í sátt við krókakarla. Eins og kunnugt er hefur á síðustu árum ekki tekist að halda uppi stjórnun á fiskveiðum þar sem krókabátar hafa stöðugt farið fram úr og ekki skal ég mæla því bót að lög séu brotin. Hins vegar tel ég skiljanlegt hvað gerst hefur einmitt með þeim rökum sem ég nefndi að framan. Einnig það að þau lög sem áður voru sett og hafa verið gildandi voru sett þvert gegn vilja þeirra sem hagsmuna hafa af. Nú er þetta gert í sátt þannig að ég lít svo á að Landssamband smábátaeigenda muni axla þá ábyrgð sem því fylgir enda er þetta gert í fullri sátt við þá. Þá víkur, herra forseti, sögunni að öðrum tegundum fiskiskipa í flota okkar. Hver er staða þeirra? Til allrar hamingju má segja að flestar tegundir þeirra séu vel settar. Rækjuflotinn hefur til allrar hamingju verið vel settur. Hjá nótaskipum er verulega bjart fram undan með síldar- og loðnuveiði. Hagur fullvinnsluskipa hefur vænkast. Þau hafa annars vegar keypt til sín aflaheimildir en þá er ekki síst mikilvægt fyrir þau það sem er að gerast á úthöfum og skal ekki fullyrt um frekar og nú bætast krókabátar í þennan skulum við segja tiltölulega ánægða hóp. En eftir stendur þá það sem ástæða er til að kalla hinn gleymda flota, þ.e. hinn hefðbundna vertíðarflota og ísfiskstogarana. Ég tel ástæðu og reyndar eitt það brýnasta verkefni sem bíður þessa þings að skoða stöðu þess flota sérstaklega og ég nefni aðeins tvö einföld dæmi. Annað er ísfisktogari með 300 lesta aflaheimildir. Það segir sig sjálft að sá togari getur ekki með nokkru móti staðið undir sér. Ég nefni líka hefðbundinn vertíðarbát og nokkra slíka sem verið hafa í eigu sömu fjölskyldna áratugum saman og sitja uppi með um 40 lesta aflaheimildir. Þessi floti hefur þar að auki átt sitt þátt í því að skapa grundvöll fyrir fullvinnsluskipin að sækja út á úthöfin og sækja þar á ný mið með því að leigja aflaheimildir af fullvinnsluskipunum. Þess vegna tel ég að þessi floti, hinn gleymdi floti, sé sá sem eigi núna að hafa forgang í fiskveiðistjórnun okkar og aflaúthlutun. Þá kemur að því sem aðalmálið snýst e.t.v. um og stærsta málið. Það er um stærð fiskstofna. Hefðum við 300 þús. lesta aflaheimildir í dag eins og við höfðum fyrir ekki svo mörgum árum hygg ég að vandamálin væru lítil. En hver er stærð stofnsins og er hann að stækka? Því getur enginn svarað með fullri vissu, e.t.v. til allrar hamingju, en flestir munu þó sammála um að nú bendi margt og flest til þess að fiskstofnar, þorskstofninn fari stækkandi. Spurningin er þá: Hversu mikið og hvenær er eðlilegt að auka aflaheimildir? Það ber að fagna því að Hafrannsóknastofnun hefur nú tekið upp netarall til þess að auka nákvæmni í mælingum sínum á fiskstofnum. Það ber líka að fagna því að niðurstöður af nýafstöðnu togararalli og netaralli Hafrannsóknastofnunar staðfesta það sem sjómenn hafa haldið fram um langt bil að fiskgengd sé að aukast. En ég tel vert að minna á það sem fram hefur komið hjá sjómönnum og öðrum vísindamönnum, þar á meðal nokkrum doktorum í stofnmælingum í náttúrunni. Þar hafa mennt bent á að ýmislegt er mjög svo ónákvæmt við stofnmælingar Hafrannsóknastofnunar. Ég bendi m.a. á það að sjómenn fullyrða að töluvert sé um það að afla sé landað fram hjá vigt. Ég bendi líka á að sjómenn fullyrða að úrkast sé verulegt, mun meira en Fiskistofa vill vera láta. Meðal annars vegna þessa má færa fyrir því rök að forsendur fyrir mælingum á stofnstærð séu rangar, stofninn sé í raun vanáætlaður. Í öðru lagi bendi ég á það sem vísindamenn á sviði náttúrufræðanna hafa líka bent á að það séu e.t.v. ekki veiðar mannanna sem ráði sveiflum í fiskstofnum, það séu náttúrulegar sveiflur sem þar ráði fyrst og síðast og nægir að benda á aflatölur og mælingar frá 1953 í því sambandi. Þá hafa líka þeir sömu vísindamenn bent á að afránið sé að öllum líkindum ofmetið í mælingum Hafrannsóknastofnunar. Í þriðja lagi bendi ég á og vitna enn til vísindamanna annarra en þeirra sem starfa hjá Hafrannsóknastofnun að sú forsenda sem Hafrannsóknastofnun byggir á að því stærri sem stofninn er, þeim mun meiri verði nýliðunin. Það hafa ýmsir vísindamenn dregið mjög í efa. Sé sú forsenda rétt sem þeir hinir sömu vísindamenn benda á, erum við árlega að sleppa milljónum verðmæta. Ég bendi líka á þá gagnrýni sem fram hefur komið á mælingaaðferðir Hafrannsóknastofnunar þar sem vísindamenn aðrir en þeir sem eru hjá Hafró hafa m.a. bent á að mælingar Hafrannsóknastofnunar hverju sinni mæli stærð stofnsins eins og hann var fyrir 2--4 árum en ekki hvernig hann er. Þess vegna bregst Hafrannsóknastofnun fullseint við þegar stofninn er að stækka með sama hætti og hún bregst fullseint við þegar hann fer minnkandi aftur. Ég tel afskaplega brýnt fyrir Hafrannsóknastofnun, hæstv. sjútvrh. og þingið að mælingaaðferðir stofnunarinnar verði hið bráðasta teknar til gagngerrar endurskoðunar ekki síst í ljósi þeirrar gagnrýni sem komið hefur frá sjómönnum og vísindamönnum og þeim fleiri en einum. Þá bendi ég líka á og ítreka þær jákvæðu niðurstöður sem koma þó úr nýlegu ralli og bendi á þær jákvæðu fréttir sem sjómenn af landshornum öllum benda á um verulega aukna fiskgengd, meiri en þeir hafa upplifað árum saman. Allt þetta finnst mér benda til að óhætt sé að auka aflaheimildir um allt að 10 þús. tonn nú þegar á yfirstandandi fiskveiðiári og innan þess tíma sem hæstv. sjútvrh. hefur. Ég vísa því á bug sem fram hefur komið að hér sé um eitthvert bögglauppboð að ræða þó þingmenn lýsi slíkri skoðun sinni. Ég minni á að þetta snýst um að málið er hér í meðförum Alþingis og Alþingi á að hafa sjálfstæða skoðun. Þess vegna hljóta þingmenn að lýsa þeim skoðunum sínum sem þeir og hafa gert. Ég tel að 10 þús. tonna aukning í ljósi þess sem hér hefur verið sagt sé á engan hátt ógnun við veiðistofna okkar. Ég tel að það megi færa fyrir því enn frekari rök. Spurningin er hins vegar sú hvernig á svo að útdeila þessum 10 þús. tonna kvóta. Ég hef áður viðrað þá skoðun mína og í ljósi þess sem hér að framan hefur verið sagt um hinn gleymda flota, þá teldi ég vel koma til greina að þessum 10 þús. tonnum yrði á yfirstandandi fiskveiðiári útdeilt til hins gleymda flota. Með því móti væri búið að skapa jöfnuð á milli flestra tegunda í veiðiflota okkar Íslendinga. Ég vil færa nokkur rök fyrir því af hverju ég nefni gleymda flota. Ég hef áður farið yfir stöðu annarra veiðiskipa í flota okkar en ég nefni auk þeirra réttlætisraka sem hér hefur verið minnst á, atvinnuleg rök þar sem hinir hefðbundnu vertíðarbátar skapa atvinnu og þeir munu skapa atvinnu. Sum byggðarlög landsins eru verulega háð þessum hefðbundnu vertíðarbátum og minni ísfisktogurum. Ég nefni líka efnahagsleg rök þar sem 10 þús. tonna aukning færir aukin verðmæti inn í þjóðarbúið og veitir sannarlega ekki af. Að auki munu þau leiða til lækkunar á hinum umdeilda leigukvóta og síðast en ekki síst mun að öllum líkindum hráefnisverð til fiskvinnslustöðva þar með fara lækkandi og staða fiskvinnslustöðva styrkjast. Meginatriðið er þó að hinn gleymdi floti væri þar með styrktur og þá gæti skapast e.t.v. í fyrsta sinn í langan tíma jöfnuður með ólíkum gerðum fiskskipa í flota okkar. Síðan við upphaf næsta fiskveiðiárs bendir margt til þess eins og hér hefur verið nefnt að aukningin verði enn meiri og skal ég ekki nefna neinar sérstakar tölur í þeim efnum. En ég tel að hún geti orðið veruleg. Herra forseti. Rétt að lokum af því að hér er sérstaklega til umræðu breyting á lögum um fiskveiðistjórnun er snerta krókakarla þá vil ég ítreka stuðning minn og lýsa sérlegri ánægju með framkomið frv. og vonast til að það megi renna ljúflega í gegnum þingið.

Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu hefur að vísu vakið mikla athygli þingmanna, eins og sjá má í þingsölum, jafnvel þeirra sem kvörtuðu í morgun um að stundum væri þunnt setinn bekkurinn en sjást ekki núna. Við verðum þó að halda að þeir sitji yfir sjónvarpi sínu eða séu annars staðar að þingstörfum með einhverjum hætti.  Við höfum öll í höndunum vel stíluð bréf og erindi frá þeim sem í þjóðfélaginu telja sig málið varða. Hér hafa verið fluttar úr ræðustól upplýsingar sem við öll höfum séð í þeim gögnum sem varða veiðar krókabátanna á undanförnum árum og á yfirstandandi fiskveiðiári. Vel að merkja, herra forseti, þá sýnist mér í því sem fram hefur komið í máli stjórnarandstæðinga birtast ólíkar skoðanir á frv., ólík sjónarmið til þess hver hlutur krókaveiðibáta skuli vera í sjávarútvegi. Sjálfsagt liggur þar að baki mismunandi mat á því hversu mikilvægir þeir séu í atvinnustarfsemi. Fyrir örstuttri stundu lýsti einn hv. þm. hversu mikil atvinnusköpun er fólgin í starfi landróðrabátanna sem veiða innan aflamarkskerfisins. Það eru ekki margir mánuðir síðan hann flutti svipaða ræðu um atvinnusköpun krókabátanna. Það er svolítið skondið, herra forseti, að heyra niðurstöðu umræðu sem varð um málefni krókabáta á síðasta vori lýst sem svo að með því hafi stjórnarliðið farið nokkra leið að því marki að hætta við að afleggja krókabáta og með þessum tillögum séu þeir endanlega að snúa við. Ég held að það hafi komið skýrt fram fyrir ári síðan eða svo, herra forseti, í umræðum sem þá urðu að þingmenn í sjútvn. og þingmenn yfirleitt voru sammála um að leiðin væri sú að gefa krókaveiðimönnum sambærileg kjör og öðrum sjómönnum á Íslandsmiðum. Þ.e. sambærileg réttindi til að haga veiðum sínum eftir sjónarmiðum hagkvæmni og öryggis og sambærilegar skyldur til að taka þátt í að vernda fiskstofna sem þess þurfa við og byggja upp arðinn af fiskimiðunum til frambúðar. En það verður að segjast eins og er, herra forseti, að þar hefur ekki gengið jafnt yfir alla vegna þess að lögin um stjórn fiskveiða gera mönnum ekki sama kostinn. Það hafa aldrei gert það. Allt frá upphafi og í meira en áratug hafa verið göt í kerfinu viljandi sett, eða a.m.k. með fullri vitund og vilja þingmanna, til þess að gefa mönnum færi á að koma sér upp krókabát. Ég er sannfærður um það, herra forseti, að menn hafa þar gengið um með glýju í augum yfir því hvað það væri fallegt að sjá litla, vélarlitla, afllitla, burðarlitla báta tosast með handfæri  Þessar tillögur sem liggja fyrir ganga svipaða leið, herra forseti. Meginefni þeirra eru þau atriði í breytingunum frá sl. vori sem mestar umræður urðu um og einmitt þau atriði hafa skilað þessu sem ég lýsti. Ég sé þess vegna í þessum tillögum, herra forseti, líkindi til þess að krókabátar og krókaveiðimenn muni starfa eftir lögunum um stjórn fiskveiðar líkt og aðrir sjómenn á Íslandsmiðum. Þeir hafa ekki gert það til þessa. Þeim var opnað gat sem þeir eðlilega nýttu sér. Fjölgun krókabátanna hafa þeir á stundum lýst sem nýsköpun í atvinnulífi á Íslandi. Ég held að við séum smám saman að sjá að svo er ekki. Það er ekki nýjung að fjölga litlum og aflvana bátum. Arðsemin af rekstri hinna stórvirkari atvinnutækja sem hafa tæknilega burði og fyrirtækjanna sem hafa fjárhagslega burði skilar fjármunum sem geta staðið undir nýjungum því þær kosta bæði fé og fyrirhöfn. Stjórnendur stóru skipanna sem nú stunda veiðar á úthafinu og stjórnendur fyrirtækjanna hafa fært verulegar fórnir í fé og fyrirhöfn til að öðlast þekkingu og að ná árangri í þeim veiðum. Það er lítil fórn í því að feta í annarra fótspor en það hafa menn helst gert á heimamiðum. Það eru ekki smæstu bátarnir sem hafa þó farið á stað með nýjungar í veiðum á grunnslóð. Það eru hins vegar smáskip og aflvana og hafa starfað eftir ákvæðum aflamarkskerfisins sem hafa haslað sér völl til að veiða aðrar tegundir sem eru utan ákvæða laganna um stjórn fiskveiða. Ég tel að þeir menn hafi þar sýnt ekki aðeins okkur heldur öðrum hvaða möguleika menn hafa ef þeir feta ekki einungis í spor annarra. Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnast skiljanlegar raddir útvegsmanna sem alla tíð hafa unað við ákvæði laganna um stjórn fiskveiða og una við ákvörðun stjórnvalda og framkvæmdarvaldsins um aflamörk  1 / 3 . Menn hafa síðan þróað sérveiðar og þær hafa aukist á þessum tíma og flestar byrjað með tilraunum skipstjóra og útgerðarmanna. Þar sem þeir hafa fundið sér nýja tekjumöguleika með sérveiðum þá eru helstir möguleikar stóru skipanna að fara út á dýpri mið. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að mér hefur sýnst að hafi þessir menn ekki haft tækifæri til að hasla sér nýjan völl, finna áður óþekkta stofna eða áður ónýtta stofna og fara á önnur og þá oftast fjarlægari mið, þá hafa allir aðrir en krókaveiðimenn unað lakari lífskjörum en áður. Krókaveiðimenn hafa meira að segja hrósað sér af því að á sama tíma hafi þeir aukið veiðarnar. Mér finnst það ekki skemmtileg röksemd þegar ég lít til þess að í fyrsta lagi eru ekki allir smábátamenn á Íslandsmiðum krókakarlar. Síður en svo. Það þarf ekki annað en líta til þeirra þó þeir séu ekki fjölmennastir sjómanna á Íslandsmiðum til að sjá hvaða mismunun hefur ríkt í kerfinu. Ég verð að segja við hv. þm. sem stóð hér áðan og ræddi um að nú væri verið að mismuna, að mér finnst að hann ætti að taka undir þessar tillögur vegna þess að þær eru þó alvarleg tilraun til að ljúka slíkri mismunun og fá fram reglur um veiðar krókaveiðimanna sem eru sambærilegar og veiðar annarra sjómanna á Íslandsmiðum. Þær eru ekki eins, en niðurstaðan ef okkur tekst sæmilega til, eru sambærileg réttindi og sambærilegar skyldur. Þá geta menn talað um hver hafi náð bestum árangri. Herra forseti. Ég tel að við eigum að hlusta eftir þeim röddum sem gagnrýna hvernig tillögurnar urðu til. Má vera að þar komi líka fram ábendingar um það sem betur mætti fara í þessum tillögum. En ég tel miklu skipta og nokkru til þess fórnandi að krókaveiðimenn verði tilbúnir að una við leikreglur og ákvarðanir um veiðimörk hvort sem við köllum það þorskaflahámark, aflaheimildir, aflahlutfall eða annað, að þeir verði tilbúnir að una sambærilegum ákvörðunum og sömu leikreglum og gilda um aðra sjómenn. Þeir hafa ekki gert það til þessa en með því að eiga aðild að gerð þessara tillagna hafa þeir tekið á þeim ábyrgð. Auðvitað hljóta þeir að verða tilbúnir að taka ábyrgð á þeim í framkvæmd ef/og þegar þær verða að lögum. Herra forseti. Ég tel að við eigum að taka þessu frv. vel og vinna hið besta úr niðurstöðum sem þar koma fram. Mér finnst skipta miklu máli að það stjórnkerfi sem þó hefur reynst okkur skást af öllum slæmum kostum verði fest í sessi og nái yfir allan fiskveiðiflotann innan lögsögunnar. Og ég endurtek að mér finnst nokkru til þess fórnandi. Niðurstaðan er hins vegar sú að ef þessi ákvæði verða að lögum, verða viðmiðunarmörk afla krókabátanna minni en þeir hafa verið að veiða. Þeir verða sem sé í raun fyrir skerðingum. Á síðasta fiskveiðiári var viðmiðun þeirra 21.500 lestir en aflinn var nærri 40 þús. lestir. Segið mér svo að þetta séu tillögur um að auka heimildir þeirra.

Og á að miða við það?

Ég er ekki að segja það, hv. þm.

Það sem við náum út úr því.

Herra forseti. Ég er að taka undir að það verði settar sambærilegar leikreglur yfir veiðar krókabátanna og annarra.  Ég tel, herra forseti, að við eigum að fara þá leið sem hér er lögð til í meginatriðum og koma á sambærilegum reglum yfir veiðar allra fiskiskipa á Íslandsmiðum.

Herra forseti. Setjum nú svo að útlendingur sem skildi þó íslenskt mál og hefði fylgst með umræðum um fiskveiðistjórnun Íslendinga á seinasta vorþingi eða á umliðnum árum álpaðist hingað upp á pallana til að hlusta á þær umræður sem fram færu núna, þá spyr ég sjálfan mig: Skyldi honum ekki fara líkt og mér þegar hann legði við hlustir að hann undraðist það nokkuð hvernig búið væri að skipa hlutverkum í þessari umræðu? Ég heyri ekki betur heldur en öllum hlutverkum sé öfugt skipað við það sem var. Hér leggur hæstv. sjútvrh. fram frv. eftir að hafa verið kallaður til og réttað yfir honum á Austfjörðum og kannski víðar og er nú raunverulega hylltur sem hetja trillukarla og smábátamanna og réttir þeim frelsisskrá úr föðurhendi. Hæstv. sjútvrh. sem hefur marga fjöruna sopið af þeirra hálfu hlýtur að hafa verið hugsað til þess að þegar hann stóð hérna á tröppunum í vor og óvígur floti trillukarla sigldi inn á flóann og menn óðu að honum með steyttan hnefann, báru upp á hann og hans menn loforðin frá því fyrir kosningar og hermdu upp á þá vanefndirnar og svikin. Honum var náttúrlega tregt tungu að hræra sér til varnar. Þessi maður sem var skotspónn allra frjálsra trillukarla á sl. vori og hefur lengi verið er nú orðinn hetja þeirra sem höfðu hann að skotspæni fyrr. Sá sem hefur af ýmsum mönnum í alvöru verið kallaður sjútvrh. Íslands í sl. 16 ár, Kristján Ragnarsson í LÍÚ, gefur út fréttabréf sem mætti nú kallast Neyðarópið. Formaður eða framkvæmdastjóri LÍÚ, hvort sem hann er, þessi hugmyndafræðingur aflamarkshlutdeildarkerfisins segir: ,,Það eru alger griðrof í þjóðfélaginu``. Þessi hetja trillukarla sem hér situr á stóli hæstv. sjútvrh. hefur rofið grið á stórútgerðinni í landinu og öllum rekstrarlega þenkjandi aflamarkssinnum. Hann fer fram með yfirboð og ævintýramennsku og hann er raunverulega búinn að svíkja aflamarkskerfið sem er upphaf og endir trúarbragðanna hjá þessum aðilum. Hann er umskiptingur og það er ekki bara það að hér sé boðað til stríðs í þessu herópi heldur er þar sagt að ef þessu verður síðan fylgt eftir með þeim hætti við ákvörðun um auknar aflaheimildir að það verði ekki farið aftur á rétta braut aflahlutdeildarkerfisins, þá er sko ekki stríð, þá er kjarnorkustyrjöld frá LÍÚ á hendur þessum talsmanni trillukarla, Þorsteini Pálssyni, hæstv. sjútvrh. Síðan koma þingmenn Sjálfstfl. og einkum og sér í lagi hugmyndafræðingurinn af Norðurl. e., hv. þm. Tómas Ingi Olrich, sem hafði tekið nokkurn tíma áður en hann tók trú á aflamarkshlutdeildarkerfið en var orðinn fullnuma í því í fyrra, og segir: Hér hafa gerst undur og stórtíðindi. Hæstv. ráðherra sem kenndi Tómasi Inga fúndamentalismann, þ.e. þessi trúarbrögð, á sínum tíma, hefur nú snúið við blaðinu, skilið hv. þm. einan eftir. Og hann kemst að þeirri niðurstöðu að hæstv. sjútvrh. hafi rift aflahlutdeildarkerfinu, hann sé kominn með nýtt kerfi. Og hann sér ekki betur en þetta byggi á geðþóttaákvörðunum, lýðskrumi og atkvæðaveiðum. Og hér með sé aflamarkshlutdeildarkerfið í fullkominni óvissu. Reyndar er það svo að þeir sem tóku trúna á kerfið segja núna: Fremur en láta bjóða okkur svona framkomu leggjum við til að allur flotinn fari núna á sóknarmark sem hefur verið nákvæmlega eins og vísa mönnum lóðbeint í neðsta því að það hefur verið þvílík afneitun á grundvallaratriðum réttrar guðfræði í sjávarútvegsmálum að það er að líkja því við hið versta og lægsta. Inn í þennan kór umskiptinganna sem nú hafa allir hlaupið frá sínum hlutverkum blandast svo pínulítil frétt í Mogganum í dag. Hæstv. forsrh. er nú kominn með skoðun á þessum málum og sagði í gærkvöldi að sér virtist óhætt að auka þorskveiðikvóta á þessu fiskveiðiári. Það vill svo til að lög og reglur gera ráð fyrir því að fagráðherra í ríkisstjórn hans, hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson, taki um þetta ákvörðun eigi seinna en á mánudag. Það á bara við um þorsk og hann er sá eini aðili sem getur tekið ákvarðanir um aukningu á þessu ári. Neðar í þessari sömu Moggafrétt er rætt við fagráðherrann, Þorstein Pálsson sjútvrh., sem segir að niðurstöður rannsókna bendi til þess að kvótinn verði aukinn á næsta fiskveiðiári en hún gefi ekki tilefni til aukningar á þessu ári. Hæstv. forsrh. hefur m.a. það hlutverk ef upp kemur ágreiningur milli svokallaðra fagráðherra að þá á hann að skera úr. Stundum gerir hann það, stundum ekki. En það er ekki vitað til þess að það sé nokkur ágreiningur milli fagráðherra í þessu máli. Það er alveg skýrt samkvæmt reglu um Stjórnarráðið og verkaskiptingu í Stjórnarráði að ákvörðunin er hæstv. sjútvrh. Það er hæstv. sjútvrh. sem fer með þetta ákvörðunarvald. Hann getur kosið að hafa samráð við ríkisstjórn ef hann svo óskar en það er hann sem hefur þetta vald. Og það eru engir aðrir fagráðherrar sem hafa einhverja faglega skoðun á því lögum og reglum samkvæmt Þetta minnir okkur á að það er ekki langt síðan hæstv. fjmrh. lagði fram frv. um breytingar á lífeyrisréttindum. Hann hafði gert það í bróðurlegu samkomulagi við þingflokkinn sinn, þennan merka þingflokk sjálfstæðismanna og við samstarfsflokkinn. Það hafði farið í gegnum ríkisstjórn, það lá hér fyrir Alþingi og hæstv. fjmrh. taldi að hann væri að tala í nafni ríkisstjórnarinnar. En af því að málið reyndist óvinsælt og það vakti andspyrnu og andstöðu kom þar að að hæstv. forsrh. sagði: Nei, þetta frv. verður dregið til baka. Og meira að segja á fundi með aðilum vinnumarkaðarins þar sem þeir voru að færa sín rök áréttar hæstv. forsrh. að þetta mál verði dregið til baka og það verði engin áunnin réttindi tekin af né heldur verði því breytt að menn geti ekki treyst því að þeir hafi þau réttindi sem þeir töldu sig mega vænta að óbreyttum reglum. Og að viðstöddum hæstv. fjmrh. segir hæstv. forsrh.: ,,Þeir sem ekki una þessari ákvörðun minni geta bara farið.`` Þarna var ekki verið að úrskurða í neinu ágreiningsmáli milli fagráðherra vegna þess að það var ekkert ágreiningsmál uppi. Þetta hafði allt saman verið samþykkt. Nú er spurning út frá því leikriti sem leikið hefur verið á þessu síðdegi og allir í öfugum hlutverkum: Hvernig er það ef við hugsum fram til mánudagsins? Hér er hæstv. sjútvrh. Hann á að taka þýðingarmikla ákvörðun um veiðiheimildir á þessu ári. Hæstv. forsrh. er búnn að kveða upp salómonsdóminn um hvað honum beri að gera. Hæstv. sjútvrh. er búinn að segja að vísindaleg rök bendi ekki til þess og að ekki séu rök fyrir því að auka aflaheimildir á þessu ári. Nú spyr ég og nú spyr þingheimur: Hvað gerist á mánudag? Gildir lögmálið sem hæstv. forsrh. hefur verið að venja þessa ríkisstjórn á: Þegar ég hef talað geta aðrir þagað eða tekið pokann sinn? Verður hæstv. sjútvrh., sem ég sé að er horfinn úr salnum, horfinn alveg úr stólnum nk. mánudag? Það er spurningin. Það er alveg ljóst ef hér er rétt eftir haft að forsrh. er búinn að tilkynna hvaða ákvörðun hann eigi að taka. Hæstv. sjútvrh. er búinn að segja að það séu engin efni til slíkra ákvarðana og þá er lögmál hæstv. forsrh.: Þeir sem ekki hlýða mér geta bara farið. Ég er fullviss um að hann hefur ekki kynnt sér málið en það er sama. Og þá er svo komið fyrir hæstv. sjútvrh. sem stýrði hinum viðteknu trúarbrögðum í sjávarútvegsmálum, var a.m.k. yfirbiskup aflamarkshlutdeildarkerfisins og hafði fullt umboð stórútgerðarinnar í LÍÚ til þess að flytja þennan boðskap, að í fyrsta lagi er þingflokkur Sjálfstfl. eða áhrifamiklir menn í honum farnir að koma í bakið á honum gagnvart stjfrv. og forsrh. er búinn að gefa honum vísbendingu um að hann verði kannski ekki lengur í stólnum nk. mánudag. Það er helst að hann fái einhvern stuðning frá Alþfl. og sumum þingmönnum Framsfl. Ég byrjaði þessa ræðu á því að segja: Hvernig mundi útlendingur sem hefði fylgst með sjávarútvegsumræðunni á undanförnum árum og í vor bregðast við þegar hann heyrir hvernig hlutverkum hefði verið skipt? Hér er öllu snúið öfugt sem gilt hefur um þessa umræðu hingað til. Og má meira að segja bæta því við að það bar við meira að segja hjá þeim eina flokki á Alþingi Íslendinga sem hefur ekki látið stjórnast af hagsmunum í þessu máli til eða frá að það vottaði fyrir því að boðskapurinn um frelsi trillukarla fengi ekki alveg ótvíræðan stuðning hjá einum ræðumanni áðan, svo öllu sé til skila haldið. Virðulegi forseti. Ég vona að ég geri hæstv. sjútvrh. ekki neinn grikk eða verði til þess að hann verði valtari í sessi þegar kemur fram á mánudaginn þótt ég lýsi því yfir að ég er tiltölulega ásáttur við þetta frv. hans. Ég tel satt að segja að þar sé nokkuð skynsamlega að verki staðið, bæði út frá bæjardyrum hæstv. sjútvrh. séð, þ.e. út frá sjónarmiðum þess sem vill festa í sessi aflamarkskerfið og sjónarmiðum okkar hinna sem höfum gagnrýnt það en gagnrýnt það fyrst og fremst á einum forsendum: Nefnilega þeim að aflamarkskerfi sem byggir á geðþóttaákvörðunum stjórnvalda um ókeypis úthlutun á nýtingu auðlindarinnar fái að sjálfsögðu ekki staðist til lengdar. Það er alveg þýðingarlaust að tala um kosti aflamarkskerfisins í samanburði við sóknarmark, tíunda það að harmkvælin hafa smám saman farið að skila árangri, afkoma þeirra fyrirtækja sem á annað borð hafa spjarað sig í samkeppninni hefur batnað og aflaheimildir hafa færst til í auknum mæli, meiri samruni stærri fyrirtækja, hagkvæmari rekstrareiningar, nokkur vottur af almenningshlutabréfahlutdeild í þessum stóru fyrirtækjum. Það hefur ekki mikla þýðingu að segja: Þetta er að festa sig í sessi, ef það ástand heldur áfram sem verið hefur um smábátaveiðarnar hingað til vegna þess hvað þær hafa mikla þýðingu fyrir atvinnulífið í hinum smærri byggðarlögum, sjávarbyggðum um landið allt og þýðingu þeirra í atvinnusköpun í landinu. Ég held að það sé rétt skilið hjá hæstv. sjútvrh. að honum bar skylda að efna loforð sem gefið var um að reyna að leysa þetta mál. Niðurstaðan sem varð á vorþinginu var klúður, hún var óframkvæmanleg, það vissu allir og ég lít svo á að hæstv. sjútvrh. sé að efna loforð sem gefið var um að reyna að leysa þetta mál með málamiðlun. Ég held að það sé skynsamlegt út frá hans bæjardyrum vegna þess að takist honum það er hann um leið að setja fram ákveðið agn fyrir þennan vaska hóp afreksmanna í sjómannastétt um það að þeir sætti sig við aflamarkskerfið og það tekur svolítinn tíma að það gerist. Út frá bæjardyrum og sjónarmiðum hæstv. sjútvrh., ef hann hugsar eitthvað fram í tímann, þá held ég að þetta sé skynsamlegt. Út frá mínum eigin bæjardyrum held ég að þetta sé skynsamlegt. Ég held að það sé skynsamlegt að reyna að skapa frið, að reyna að leysa þessar deilur og það er mín prívatsannfæring sem ég geri enga kröfu um að hæstv. sjútvrh. deili með mér. Ég er jafnsannfærður um að aflamarkskerfið mun aldrei festa sig í sessi á Íslandi fyrr en þar að kemur að menn greiða eðlilegt verð fyrir aflaheimildirnar. Sú orrusta mun líka vinnast þrátt fyrir tregðulögmálið þó það taki einhvern tíma í viðbót. Það er hins vegar afspyrnuóskynsamlegt af yfirgenerálnum í LÍÚ að hóta kjarnorkustyrjöld, þ.e. sjálfum aðmírálnum í þessum óvíga flota, en það er stigmögnun, það er seinasta stig styrjaldarinnar sem er boðað á gulu síðunum út af þessu máli. Hver eru rök hans? Jú, hann segir: Menn okkar hafa lagt á sig harmkvæli og píslir, þ.e. miklar skerðingar þar sem trillubátakarlar hafa ekki orðið fyrir slíkum skerðingum. Ekki mjög mikilvæg rök. Rökin fyrir málinu eru þau að trillum hefur fjölgað mikið. Það er á ábyrgð stjórnvalda. Stjórnvöld geta ekki losað sig undan því að bera ábyrgð á því og bera ábyrgð á að leysa það mál. En hann hefur kannski efnislega rök fyrir sér í því að tilraunin til þess að fækka í þessum flota, þ.e. í gegnum Þróunarsjóðinn með hærri úreldingarstuðli, er óneitanlega á kostnað annarra. Að mínu mati er það hins vegar spurning um tæknilega útfærslu sem menn eiga að skoða í nefnd en það er ekki tilefni til kjarnorkustyrjaldar. Eftir að hafa velt fyrir mér þessum stórkostlegu hlutverkaskiptum sem hafa átt sér stað um leið og ég óska hæstv. sjútvrh. til hamingju með að vera orðin útnefnd hetja hafsins af Landssambandi smábátaeigenda óska ég honum líka til hamingju með það því að það mun auka mjög hróður hans að hafa komið sér í styrjöld við Kristján Ragnarsson því að hver sá sem fær styrjöld við Kristján Ragnarsson er á nokkuð réttu róli. Þetta er allt til bóta. Spurningin er síðan bara um framtíð hæstv. sjútvrh. sem er hér á nokkuð réttu róli, hvort hann lifir af fram yfir mánudaginn.

Við gætum hugsað okkur það.

Við gætum nú hugsað okkur þegar hér er komið sögu að reyna að stuðla að því að hann lifði fram á þriðjudag eða miðvikudag. Þó er eitt samningsatriði til í því: Það er þetta með týnda flotann sem nýframsóknarmennirnir á Reykjanesi voru að tala um áðan og dulmál þeirra, skildist varla hvaða þeir voru að meina. En meiningin var sú að það er búið að fara svo illa með vertíðarbátaflotann að nú þyrfti að bæta hag hans. Það er spurningin um úthlutunina sem á að verða, þ.e. auknar aflaheimildir á þessu ári sem eiga að ákveðast frá og með mánudeginum, hvort það á að vera innan aflamarkshlutdeildarkerfisins eða hvort það á enn að líta svo á að hópurinn hafi orðið fyrir miklum skerðingum og þarf að fá svolitla hjálparhönd vegna þess að stórútgerðin í LÍÚ er búin að kaupa til sín fjórðunginn af öllum þorskaflaheimildum eða með tilfærslum og vegna þess að það hefur orðið bylting í sjávarútvegi á Íslandi með úthafsveiðum, ekki bara Smuga, ekki bara síldarhaf, ekki bara Reykjaneshryggur, heldur Flæmski hatturinn og alþjóðavæðing sjávarútvegsins sem hefur sem betur fer gerst ótrúlega hratt á tiltölulega skömmum tíma. Ef aflamarkskerfið á að vera eitthvað á það að vera dínamískt. Það er ekki eitthvert fast niðurnjörvað mynstur. Við getum aldrei rekið sjávarútveg á þeim forsendum. Annað. Þegar þeir segja: Við verðum að geta treyst því að úthlutun á aflaheimildum fram í tímann sé alltaf innan þessa kerfis. Þá eru þeir raunverulega að segja: Það er vegna þess að við eigum þetta. En í lögum um stjórnun fiskveiða segir: Þið eigið þetta ekki, herrar mínir. Í lögunum stendur líka: Jafnvel þótt Alþingi Íslendinga ákveði breytingar á stjórnun fiskveiða þá skal ríkið ekki verða skaðabótaskylt af því að þetta er ekki eign ykkar. Þetta er nýtingarréttur, þetta er ráðstöfunarréttur, þið fáið hann að vísu ókeypis. Það verður bráðum breyting á því. Þið þurfið að greiða fyrir hann vegna þess að markaðskraftarnir þurfa að koma þarna að verki. En þið getið ekki slegið því föstu að þetta sé ykkar eign. Ef aflamarkskerfið og kostir þess eiga að vera eitthvað þá er það að það er dínamískt kerfi. Kostirnir eru þeir að þeim vegnar þar best sem spjara sig best. Það tekur langan tíma að koma því á. Það fær aldrei staðist til lengdar nema það sé friður um það. Þessi gjörningur er spor í þá átt. Það fær aldrei staðist til lengdar nema menn greiði fyrir aflaheimildirnar, það fer að koma. En það er aldrei hægt að slá því föstu og má aldrei slá því föstu að nýtingarrétturinn og umráðarétturinn sé eignarréttur. Þegar ég fer að heyra það eftir hlutverkaskiptin sem hér hafa átt sér stað að hæstv. sjútvrh. fer að taka undir með mér í því efni þá fer ég bara að verða nokkuð ánægður með framtíð sjávarútvegsstefnunnar. En lokaorð mín eru þessi: Samkvæmt þeim nýja salómonsdómi Davíðs, hæstv. forsrh., að á mánudag eigi að auka aflaheimildir á þessu ári og samkvæmt þeirri yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. að það séu ekki vísindaleg rök fyrir því bið ég hv. þingheim að vera í viðbragðsstöðu á mánudag, hér hefur þokast nokkuð í rétta átt, hvort við þurfum ekki til þess að fullkomna leikritið úr því að griðrof hafa orðið með sjútvrn. og LÍÚ og griðrof með sumum þingmönnum Sjálfstfl. við hæstv. sjútvrh. en trillukarlar sem skömmuðu hann blóðugum skömmum í vor hafa nú tekið hann í sátt og gert hann að ,,hetju hafsins``, er þá ekki rétt að við reynum að slá skildi fyrir hann á mánudag, þriðjudag?

Virðulegi forseti. Það virðist þvælast eitthvað fyrir sumum hv. þm. að með þessu frv. er ekki verið að koma á einu aflahlutdeildarkerfi fyrir smábátana. Það er í raun verið að búa til ,,tvöfalt aflahlutdeildarkerfi`` sem við mundum setja innan gæsalappa. Ef það er þetta sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson á við með því að búa til dínamískt aflamarkskefli, svo dínamískt að það getur farið til allra átta, þá hefur það tekist því að hvað mun gerast með þessu kerfi? Eigum við að bera saman hvers konar bátar verða þar hlið við hlið? Eigum við að sjá hvernig þetta dínamíska kerfi virkar og hversu vel þessu virðist ætla að verða stjórnað? Annars vegar verða aflamarksbátar af öllum stærðum, trillur og vertíðarbátar, ísfiskstogarar og aðrir slíkir. Þessir bátar verða háðir takmörkunum á þorskveiðum og öðrum þeim tegundum sem kvótabundnar eru. Við hliðina á þeim verða aflahámarksbátar sem eru óháðir takmörkunum á öðrum tegundum en þorski. Þannig verður þetta því að hér segir í frv.: ,,Eitt veigamikið atriði til viðbótar sem fallist var á að kröfu Landssambands smábátaeigenda er að allir fastir banndagar, sem nú eru 136 á ári, eru felldir burt samkvæmt þessum tillögum.`` Það þýðir að þeir sem stunda veiðar á þorskaflahámarki eru ekki háðir neinum sérstökum takmörkunum öðrum en þeim að halda sig innan aflahámarksins varðandi þorskveiðar. Þarna er sem sagt búið að búa til tvo flokka aflamarksskipa sem menn vilja halda fram að sé innan dínamísks kerfis þar sem annar aðilinn verður að gæta takmarkana á kvótabundnum tegundum en hinir eru óháðir þessu og geta fiskað eins og þeim sýnist uns þeir hafa náð þorskaflahámarki sínu. Ef þeir gæta þess að ná því ekki hafa þeir frjálst veiðileyfi á hinar tegundirnar. Annars vegar eru aflamarksbátar sem hafa orðið að þola miskunnarlausan niðurskurð á undanförnum árum, svo mikinn niðurskurð að það lætur nærri 70% hjá mörgum aflamarksbátum. Þeir hafa orðið að mæta niðurskurði, ekki bara vegna heildarniðurskurðar aflaheimildanna, heldur líka sérstaklega vegna þess að það hafa verið fluttar aflaheimildir til krókabáta og í línutvöföldun og til annarra hluta einnig. Við hliðina á þeim eru bátar sem fá tryggða þá hámarksaflahlutdeild sem þeir hafa nú og þeir fá auk þess hlutdeild í aukningunni. Komi til þess að heildarafli verði skorinn niður aftur verða þeir ekki skornir niður fyrir það aflahámark sem þeir njóta sem hlutfalls af þessum 21.500 tonnum. Með öðrum orðum, hv. þm., höfundur hins dínamíska nafns, hafa þeir gólf. Þeir verða ekki píndir niður fyrir þetta gólf þó svo sumir þeirra hafi aukið á sl. árum afla sinn svo mikið að þess eru dæmi að hann sé orðinn 300 tonn á trillu. Samkvæmt þessari reglu gildir 50% reglan í þeim efnum þannig að slíkur útgerðaraðili mun hafa tryggt sér 150 tonna afla á meðan trillur af sömu stærð sem fylgja aflamarkskerfinu hafi verið skornar niður við trog, 70%. Þessir bátar verða hlið við hlið og þetta kalla menn kerfi. Þetta er réttlætið, vafalaust dínamískt, hv. þm., mjög dínamískt ranglæti. Þessi flokkur báta, aflamarksbátarnir, þ.e. gömlu kvótabátarnir verða skertir í framtíðinni. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að segja að þeir verði ekki skertir því að auðvitað er hlutdeildin skert. Ég ætla ekki að minnast á þá skemmtilegu skilgreiningu sem kom fram hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að þeir misstu ekki hlutdeild vegna þess að það væri búið að tilkynna þeim að þeir misstu hana. Það fannst mér mjög athyglisvert. Auðvitað missa þeir hlutdeild vegna þess að þeir aðilar sem voru ekki inni í aflamarkskerfinu en höfðu tekið til sín síaukinn afla fara inn í hlutdeildina og minnka þar af leiðandi hlutdeild annarra þannig að þeir fá skerta aflahlutdeild í framtíðinni. Hins vegar fá þeir ávísun á að ef kemur til niðurskurðar aftur mun þeir þola allan niðurskurðinn en hinn hópurinn, þ.e. aflahámarksbátarnir, mun ekki þola þennan niðurskurð. Auðvitað er kerfi eins og þetta bastarður. Það getur vel verið, hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, að þessi bastarður sé dínamískur. Ég tel að það geti verið réttnefni en bastarður er hann og menn geta ekki lýst þessu kerfi sem svo að það sé einhver sátt um það eða það komi til móts við einhver réttlætissjónarmið, svo er ekki. Hins vegar get ég viðurkennt að ef menn hefðu farið þá leið sem hefði verið sáttaleið að segja sem svo: Gott og vel. Við getum ekki staðið á því að krókabátarnir eigi enga hlutdeild um aldur og ævi í aukningu þorskkvótans. Þó svo að það sé réttlætismál að þeir sem hafa verið skornir niður á undanförnum árum fái fulla hlutdeild þegar hún kemur til úthlutunar hefði verið hægt að setja fram hugmyndir um það að þegar afli verður aukinn, og ég vona að það verði sem fyrst, fengju aflamarksbátarnir hlutfall sem væri meira en krókabátarnir fengju. Þá væri ekki verið að búa til neitt þak á þetta. Ég er í sjálfu sér ekki neitt hrifinn af að búa til slíkt þak en þá hefði verið hægt að búa til aðferð við að leyfa þeim að koma inn í þennan aukna kvóta sem væri þó aðferð sem tæki tillit til þess að aflamarksskipin hafa sífellt verið að missa hlutdeild á undanförnum árum. Ef menn hefðu einhvern snefil af réttlætiskennd þá hefðu þeir lagt þetta til en þetta er ekki lagt til hjá hæstv. sjútvrh., skrefið er stigið til fulls til móts við kröfur þeirra sem ekki hafa orðið að þola skerðingu á undanförnum árum heldur tekið til sín stóraukinn afla þannig að það er ekki hægt að lýsa því svo að hér sé verið að reyna að sætta menn. Þvert á móti. Ég vil hins vegar taka það fram að það eru ákveðnir hlutir í frv. sem ég er fyllilega sáttur við og það voru gerðar ráðstafanir í vor sem voru nauðsynlegar til þess að takmarka þennan bátaflota. Það er allt saman rétt og það breytir engu um það að ég tel að sú aðferð sem notuð er hér til þess að hleypa krókabátunum í hlutdeildina á sömu forsendum og aflamarksbátunum sé röng og óréttlát. Síðan verð ég að taka fram að það er náttúrlega ekki hægt að halda því fram hér stöðugt eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson gerir rétt eina ferðina, að stórútgerðirnar hafi keypt kvótann. Hverjir eru þessir útgerðarmenn? Þeir eru ansi marglit hjörð. Það eru m.a. heilu sveitarfélögin sem eiga kvóta og hafa verið að styrkja fyrirtæki til þess að fjárfesta í aflahlutdeild. Þau eru ekki öll stór þessi sveitarfélög og þau eru ekki öll rík heldur. Þau eru sum sárafátæk en hafa verið að berjast í bökkum til að tryggja sinn hlut í þessu aflahlutdeildarkerfi með því að kaupa kvóta. Og hvaða tilgangi þjónar það að vera að setja einhvern stórútgerðarstimpil á svona fyrirtæki? Hvaða hlutverki þjónar það? Það er blekking. Það er blekking, hv. þm. og það er einmitt það sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson hefur verið að leika sér að í þessu máli frá upphafi. Hvað á að segja þá um þá lífeyrissjóði sem hafa verið að fjárfesta í útgerðum og að sjálfsögðu í fullu trausti þess að aflahlutdeildarkerfi væri einhvers virði hér? Eru þeir stórútgerðir og sægreifar, lífeyrissjóðirnir? Ég veit ekki betur en lífeyrissjóðirnir eigi verulegan hlut í fjölmörgum útgerðarfyrirtækjum og víst er að menn geta staðfest það hér í þessum þingsal að svo er. Ég þekki að minnsta kosti útgerðarfyrirtæki sem hafa orðið fyrir þeirri ánægjulegu reynslu að lífeyrissjóðir hafa tekið þátt í atvinnulífinu með því að fjárfesta í þeim. Og þá verður að sjálfsögðu að fjárfesta í því fiskveiðistjórnunarkerfi sem þessi fyrirtæki búa við. Þannig að ég vil aðeins vara við því að menn tali um þessi mál á þessum nótum. Ég hef í dag ekki komist að þeim kjarna málsins sem skiptir líka mjög miklu máli, þ.e. að með þessum tillögum er verið að flytja atvinnu landverkafólks og sjómanna frá einum landshluta til annars. Mér mun gefast tækifæri til að ræða það hér því það verða fleiri umræður um þetta mál og ég mun benda á það. Það hefur verið komið inn á það í ræðu að minnsta kosti tveggja þingmanna sem hafa bent réttilega á þetta. Ég er þeim þakklátur fyrir það en það ber að fjalla um það meira því þarna er um að ræða lykilinn að því hvers vegna samstaðan um þetta mál er nokkuð bundin landshlutum. Það er hreint og beint verið að flytja atvinnu landverkafólks og sjómanna og þeirra sem stunda þjónustu við fyrirtækin frá einum landshluta til annars. Og á þetta varpar ljósi skýrsla um þessi efni sem hefur verið gerð að tilhlutan Félags útgerðarmanna á Norðurlandi og er unnin af Háskólanum á Akureyri upp úr gögnum frá Fiskifélaginu.

Herra forseti. Svo ég reyni nú að gera mig betur skiljanlegan er rétt að taka það fram að það er engin dínamík í aflamarkskerfinu, ekki nokkur. Aflamarkskerfið sem slíkt er bara hagfræðilegt, stærðfræðilegt líkan og segir að með úthlutun kvóta af þessu tagi er unnt að sækja heildaraflamagn með minnstum tilkostnaði og kerfið á að stuðla að fækkun skipa. Það gerist hins vegar ekkert í þessu kerfi nema með framsali á aflaheimildum. Það sem er umdeilanlegast við aflamarkshlutdeildarkerfið er framsalið og framsalið er það sem gerir það dínamískt eða sveigjanlegt. Ef framsalið væri ekki í þessu kerfi og það hefði átt að byggja á upphaflegri úthlutun um veiðireynslu einhverra þriggja ára að meðaltali frá því fyrir einhverju síðan, þá væri þetta kerfi fyrir löngu búið að leggja sjávarútveg á Íslandi í rúst vegna þess að það hefði ekki getað aðlagað sig neinum breytingum. Sjávarútvegurinn sjálfur er hins vegar atvinnuvegur af því tagi að það þarf stöðugt að laga hann að breytingum í útgerðarmynstrinu, líffræðinni og öllum ósköpunum, það er svo flókið að ég kann ekki að lýsa því. Þegar við erum þess vegna að gera mun á statísku og dínamísku kerfi þá er ég einfaldlega að segja: Aflamarkshlutdeildarkerfið getur lagað sig að og lagað búskaparhættina í sjávarútveginum að breytingum gegnum framsal. En um það verður aldrei nokkur sátt vegna þess að það er brot á grundvallarlöggjöfinni um sjávarútveg nema því aðeins að til komi greiðslur fyrir þessar aflaheimildir. Það er nú það fyrsta sem ég vildi segja. Þess vegna ber ég afar litla virðingu fyrir þeim sem hafa tekið trúna á aflamarkshlutdeildarkerfið og telja að það sé síðasta orðið um fiskveiðistjórnun í samanburði við sóunarkerfi eins og sóknarmarkskerfið. Það er eingöngu að þeim skilyrðum fullnægðum að framsalið gildi og að veiðileyfagjaldið sé virkt. Og nota bene. Ástæðan fyrir því að hæstv. sjútvrh. getur verið ánægður með þessa breytingu frá hans eigin bæjardyrum séð og væntanlega út frá sjónarmiðum hv. þm. er einmitt það að hann er að koma framsalinu inn á trillukarlana. Það mun m.a. þýða að það er bæði verið að sætta þá við aflamarkshlutdeildarkerfið og framsalsrétt í fyrsta skrefi innan greinarinnar og það mun líka stuðla að því þegar þar að kemur að taka upp veiðileyfagjaldið.

Hæstv. forseti. Mér finnst athyglisvert að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson kemur ekki einu orði að því hvernig þetta kerfi kemur til með að virka, þar sem skip fiska hlið við hlið en búa ekki við svipaðar reglur heldur gagnólíkar reglur og gagnólík kjör. Hann hefur sjálfur hælt þessu kerfi og sagt að þetta væri til styrkingar aflamarkskerfinu og ég hef beðið hann að bregðast við því hvort að þetta kerfi geti yfirleitt gengið upp eins og það er hugsað. Ég ber brigður á það. Ef menn líta á þann sveigjanleika sem er fólginn í því að aflaheimildirnar eru seljanlegar þá er ég honum innilega sammála um að seljanlegar aflaheimildir eru eitt af grundvallaratriðunum í sambandi við aflahlutdeildarkerfið. En það er ekki verið að innleiða sömu lögmál hjá aflahámarksbátunum og hjá aflamarksbátum í þessum efnum.

Herra forseti. Sennilega er sá munur á hugarfari í þessu máli að annars vegar er svart og hvítt, kerfi A og kerfi B. Og ef menn ekki fallast á að kerfi A sé hið fullkomna og það sem við eigum að styðja og við þurfum að sæta einhverri aðlögun, einhverri miðlungslausn, jafnvel að una einhveri bastarðslausn um skamman tíma, þá segi ég: Það er ekkert að því. Það er allt í lagi með það. Það er engin breyting frá því sem verið hefur. Við höfum verið með bastarðslausnir, við höfum verið með millilausnir, við höfum verið með sóknarkerfi og aflamarkskerfi. Það sem ég er að segja er einfaldlega þetta: Þetta er skref fram á við. Þetta mun draga úr þeim algjöra ófriði sem verið hefur á mjög þýðingarmiklu sviði um aflamarkshlutdeildarkerfið sem ykkur er svo annt um. Það mun koma með framsal aflaheimilda inn í trillubátageirann. Þegar þetta tvennt hefur gerst þá vantar næsta skref til þess að þetta kerfi geti raunverulega orðið að því sem það getur hagkvæmast orðið. Þá mun verða styttra í það að veiðileyfagjaldtakan verði tekin upp, sem er það sem þarf til þess að endanlega verði sátt um þetta kerfi og það þá náð árangri í heild sinni. Það þarf aðlögunartíma og það er bara allt í lagi.

Virðulegi forseti. Skilyrði fyrir því að þarna sé um að ræða einhvers konar skref sem stigið er til sátta er þá það að verið sé að ganga leið réttlætisins í málinu en ekki verið að opna allar gáttir fyrir annan deiluaðilann og láta hinn borga brúsann. Það er því ekki hægt að lýsa þessu sem sáttatillögu og ég trúi því ekki að það muni verða sátt um þetta kerfi. Það er hins vegar hugsanlegur möguleiki að sá aðili sem hingað til hefur alltaf látið vaða yfir sína hagsmuni muni enn láta vaða yfir sína hagsmuni. Það er möguleiki en það er ekki sáttatillaga. Hún miðar heldur ekki að því að réttlætinu verði fullnægt.

Herra forseti. Það er trúlega búið að segja flest af því sem þarf að segja um þetta mikilvæga mál og mun ég því ekki halda mjög langa ræðu um það en vil þó að mín sjónarmið komist á framfæri varðandi þær breytingar sem eru boðaðar með þessu frv. fyrir smábáta. Ég tel að hér sé á ferðinni mjög þarft frv. sem er að leysa úr gríðarlega miklum og mörgum vandamálum sem þessi hluti fiskiskipaflotans hefur staðið frammi fyrir á síðustu mánuðum og jafnvel síðustu árum. Ef ég fer aðeins ofan í þær greinar sem eru í frv., vil ég nefna sérstaklega fjögur atriði sem ég tel einkar mikilvæg. 1. gr. fjallar um að þeim sem lenda í því óláni að missa báta sína í hafið verður ekki, eftir að þessu frv. hefur verið komið í gegnum þingið, refsað með því að skylda þá til þess að hlíta 50% rýrnun á sokknum báti. Þetta er eitt af því sem ég og margir fleiri þingmenn gerðu athugasemd við á sínum tíma og er hér komið inn sem nýtt atriði þannig að nú er mönnum heimilt að endurnýja með sömu stærð eftir að hafa lent í bátsskaða. Í 2. gr. frv. eru nokkur atriði sem ég tel líka mjög athyglisverð og skipta sköpum fyrir báta sem heyra undir svokallað róðrardagakerfi. Það er í fyrsta lagi að þessum hópi er skipt í tvo hluta. Einn hlutinn er kallaður línuhluti en annar er færahópur eða færahluti. Það hefur verið ljóst lengi að línubátarnir í þessum hópi hafa sprengt upp þetta kerfi með gríðarlegri sóknargetu, sem hefur aukist með ári hverju vegna þeirrar tækni sem hægt er að nota við línuveiðarnar. Ég vil rifja það aðeins upp að þegar ég hóf störf sem sjómaður um 1959, var ég á línubát sem var um 100 tonn. Hann var gerður út með 40 bölum í róðri sem ellefu menn voru að vinna við. Það voru fimm að beita og sex á sjó. Við fórum með 40 bala, ellefu menn á 100 tonna báti. Nú getur 5,9 tonna bátur, og þeir gera það hiklaust, farið á sjó með 25 bala eða rúmlega helminginn af því sem þessir ellefu karlar gerðu hér áður fyrr og það er einn maður um borð. Sumir fá reyndar aðstoð en staðreyndin er sú að þessi tækni að beita úr rennu og hafa línuna í haug hefur opnað þennan möguleika sem hefur að sjálfsögðu aukið sóknargetu þessa flota alveg gríðarlega og orðið til þess að þeir hafa sprengt aflapottinn sem þeir voru settir í með bátum sem stunduðu einungis færaveiðar. Þannig að nú eiga línubátar að sæta því í þessum hópi að þeirra dagar eru taldir með álagi á meðan færabátarnir geta tekið sína 84 daga án nokkurrar skerðingar. Þriðja atriðið sem ég tel vera mjög mikilvægt í þessu er að róðrardagakerfið er frjálst. Þá 84 daga sem róðrardagabátarnir mega nýta sér má taka hvenær sem er ársins. Menn geta nýtt þá að sumrinu eða þegar þeir treysta sér til þess að gera bátinn út vegna þess að þeir vilja nýta starfskrafta sína á öðrum sviðum þegar þessum dögum er lokið. Reyndin varð sú þegar menn gátu róið eins og þeim sýndist að róðrardagafjöldi slíkra báta var ekki nema um hundrað dagar á ári. Ég tel að fjöldi daga í frv. sé mjög ásættanlegur fyrir þessa báta. Fjórða atriðið, sem er einnig mjög mikilvægt, er að með þessu frv. mun upphaf róðrardags hefjast þegar bátur fer á sjó en telst ekki frá miðnætti til miðnættis eins og gert var ráð fyrir í fyrri ákvæðum. Kannski má segja að eitt atriði orki tvímælis í þessu frv. og það er þorskaflaviðmiðunin, 13,9%. Hvort það sé ástæða til þess að það verði útgangspunktur í þessu máli er að mínu viti mjög vafasamt og mætti frekar hugsa sér að þessi lög yrðu endurskoðuð ef afli yrði orðinn um 300 þús. tonn af þorski á ári sem er náttúrlega veruleg breyting frá því sem nú er. Ég held að á heildina litið eigi þetta að geta verið ásættanlegt fyrir flesta. Að þessu athuguðu get ég lýst því yfir að ég mun styðja þetta frv. með þessum athugasemdum. Ég viðurkenni að sjálfsögðu að staða vertíðarbáta, sem hafa verið í aflamarkskerfinu frá upphafi, er mjög slæm og kannski ekki síst þeirra báta sem hafa farið úr svokölluðu krókakerfi, smábátakerfi, sem voru undir 10 tonnum en eru núna á bilinu 6--9,9 tonn. Það er einnig ljóst að þeir vertíðarbátar, sem hafa einungis stundað dagróðra, hafa þurft að sæta mjög verulegum skerðingum. Þess vegna var gerð sérstök ráðstöfun í fyrra og þessum bátum úthlutað um 5.000 tonnum aukalega. Ég álít að þessi 5.000 tonn sem þá var úthlutað ætti að festa á þennan hluta flotans þannig að þau njóti þess áfram sem varanlegrar aflahlutdeildar. Ég tel svo að með þeim möguleikum sem eru að opnast í dag til að auka aflaheimildir á þessu ári eigum við að nýta okkur þá til að mæta þessum sérstaka vanda vertíðarbátanna. Ég lít svo á að miðað við þær niðurstöður sem hafa komið úr rannsóknum Hafrannsóknastofnunar á veiðigetu þorsks sé óhætt innan vísindalegra skekkjumarka að auka þorskveiðina á þessu ári um 20 þús. tonn. Ég tel að það sé innan skekkjumarka því ég lít svo á eftir þeim niðurstöðum sem komið hafa fram að skekkjumörkin séu á bilinu 170--200 þús. tonn. Það rökstyð ég með því að þessi 25% af veiðistofni eru í dag miðuð við meðaltal tveggja ára og meðaltalið segir okkur að það séu um 170 þús. tonn sem má veiða á næsta ári. Ef við mundum miða aðeins við eitt ár eða síðara árið þá mundi tillaga Hafrannsóknastofnunar hafa hljóðað upp á 200 þús. tonn þannig að ég rökstyð þetta skekkjumark með þeim hætti að þau séu annars vegar meðaltalið og hins vegar þau mörk sem hægt væri að fara í ef við miðuðum aðeins við næsta ár. Þannig að 20 þús. tonn, þ.e. að fara úr 155 þús. tonnum í 175 þús. tonn, er innan þeirra skekkjumarka sem vísindin hafa skapað okkur og því erum við ekki að setja þorskstofninn í þessu tilfelli í neina hættu. Ég tel einnig að það sé mjög nauðsynlegt í þeirri þröngu stöðu sem flestar þessara litlu útgerða, sem stunda þorskveiðar hér við land, eru í í dag hafi þröngvað þeim eins og dæmin sanna til að henda miklu af fiski, því miður. Ég álít að með því að auka aflaheimildirnar strax komum við í veg fyrir úrkast í verulegum mæli og að því leytinu til séum við í raun að skapa meiri vernd að hluta til innan stofnsins en við gerum okkur kannski grein fyrir. Ég álít að með þeirri aukningu sem ætti að vera möguleg núna upp á 20 þús. tonn þá ættum við --- því þegar þessi lög verða samþykkt hér eftir 3. umr. er ljóst að þessum potti verður aldrei breytt og ekki verður farið að úthluta neinum sérstökum hópum nema að breyta þá lögunum. Ég á ekki von á að það verði gert og þess vegna álít ég að við aukningu sem gæti orðið þegar á þessu ári og áður en þessi lög öðlast gildi að við ættum að taka um 5 þús. tonn af þeirri aflaaukningu sem ég tel að ætti að vera 20 þús. og úthluta henni þá sérstaklega til þess hóps sem talinn er hafa orðið að lúta mjög mikilli skerðingu og fékk þá úthlutun á síðasta ári. Ef við lítum á þá fiskveiðistjórnun sem hér hefur verið við lýði á undanförnum árum eða frá árinu 1984 og horfum á þá miklu grósku sem hefur þó myndast við stjórn fiskveiða undir því kerfi held ég að okkur sé óhætt að segja að allar þær hrakspár sem hafa verið varðandi aflamarkskerfið hafi ekki gengið eftir. Hvers vegna er það? Það er kannski að mínu viti vegna þess að kerfið hefur fengið að þróast. Það hefur ekki verið, sem mér finnst oft vera í íslensku þjóðfélagi, endalaust verið að breyta úr einu kerfinu í annað. Aflamarkskerfið, sem sett var á árið 1984, var að sjálfsögðu með miklum byrjunargöllum en hefur fengið þá þróun síðan að í dag er það að ég hygg sveigjanlegasta veiðikerfi sem til er og þá undanskil ég ekki þær hugmyndir sem ýmsir aðilar hafa um veiðileyfagjald eða aðrar aðferðir við að stýra veiðum í fiskstofna landsins. Að sjálfsögðu skiptir þar mestu það ákvæði í lögunum að heimila aflaframsal. Þetta aflaframsal hefur eins og fram hefur reyndar komið í umræðunum skapað þann möguleika fyrir stóran hluta togaraflotans að nýta sér sóknarfæri á fjarlægum miðum sem ekki voru nýtt áður. Þessi mið voru nýtt af öðrum þjóðum áður en þetta kerfi okkar varð til. Þau voru nýtt hér út af Reykjaneshrygg í áratugi áður en við komum nálægt þeim og ég minnist þess þegar ég var að gera út togara á árunum 1980--1986 að ég sendi togara sem ég gerði þá út, Má SH, á veiðar á Reykjaneshrygg. Þar var óvígur floti rússneskra skipa og fleiri sem veiddu mjög vel á þessum slóðum. Við fórum þangað með skipið, reyndar vanbúnir og gekk ekki sem skyldi. Sá karfi sem við fengum var talinn illnýtanlegur hér heima og dæmdur nánast ónýtur vegna þess að hann var með kýlapest eins og menn sögðu en hann var reyndar í hrygningarástandi þannig að hann leit ekki vel út. Í dag hafa menn komist upp á lagið með að veiða þennan fisk með mjög miklum afköstum og vinnslan hefur gengið mjög vel. Ég heyri á mönnum sem hafa náð að stunda þetta vel að þeir veiði allt upp undir 10 þús. tonn á ári af karfa á Reykjaneshrygg. Sú veiði er alveg ótrúleg miðað við það hvernig menn hafa nýtt önnur mið hér við land og einstakt að hægt sé að ná slíkum árangri. En þessum árangri náðu þessi skip sem ekki höfðu miklar aflaheimildir hér heima eða nýttu sér þann möguleika að selja aflaheimildir sínar og sækja á þau mið þar sem hægt var að bæta við afkomu fyrirtækisins. Þar var náttúrlega ekki bara Reykjaneshryggurinn eins og fram hefur komið, þar var einnig Flæmski hatturinn og Smugan. Maður getur spurt sig að því ef sú aðferð sem hefur verið notuð hefði komist á fyrr, hvort menn hefðu þá farið að huga að þessum úthafsveiðum á þessum miðum sem hafa verið vannýtt svo lengi, t.d. í kringum Svalbarða og á öðrum svæðum í hæfilegri fjarlægð frá Íslandi, hvort staða okkar í þeim málum væri önnur í dag en hún er. Ég álít að aflamarkskerfið með aflaframsalinu hafi einnig skapað gríðarlega friðun á ákveðnum veiðisvæðum sem voru svo sannarlega ofnýtt af þeim mikla flota sem Íslendingar hafa yfir að ráða. Ég minni þar á Halamiðin þar sem skip voru nánast öll sumur hvert ofan í öðru og skröpuðu upp allan þann fisk sem þangað synti. Það var allt smærri fiskur og í dag er þetta kallaður þjóðgarður sem skip sjást varla á nema á siglingu. Þessi skip hafa flest hver notað einmitt þennan möguleika að geta selt aflahlutdeild sína til annarra skipa og það skemmtilega hefur nú komið út úr því að þau skip, sem hafa keypt, eru að veiða stærri fisk hér á suðurmiðunum sem hefur að sjálfsögðu skapað okkur betri nýtingu á þeim veiðistofni sem við höfum til umráða. Eini ókosturinn er að sjálfsögðu sá að þessar veiðiheimildir eru mjög dýrar en með auknum aflaheimildum geri ég ráð fyrir því að þessi leigukvóti verði ódýrari þegar þar að kemur. Ég verð að taka undir með ýmsum vegna þeirrar miklu undrunar sem komið hefur frá formanni LÍÚ út af þeim hugmyndum sem eru í frv. Ég minni á að ég var með þeim ágæta manni sem hefur reynst Landssambandi íslenskra útvegsmanna mjög vel og ég virði hann fyrir mikinn dugnað fyrir þau samtök. Ég hef kynnst því persónulega. Ég var með honum í nefnd árið 1984, sem starfaði á vegum Fiskifélags Íslands, sem lagði það til í fyrsta sinn að leggja til kvóta á þorskveiðar. Þessi nefnd var skipuð mönnum sem voru mjög kunnugir og tillaga okkar var samþykkt án mótatkvæða þó ekki væru allir sammála henni á fiskiþinginu og varð hún undanfari þess kvótakerfis sem við búum við í dag. Það kom svo aftur á móti mörgum manninum mjög í opna skjöldu eftir að farið var að vinna eftir þessum tillögum úr aðgerðarhópi, sem tók til starfa eftir þetta, þar sem Kristján Ragnarsson, formaður LÍÚ, var formaður, að þar var dregin svokölluð norður/suðurlína frá Hornafirði í Breiðafjörð. Allt í einu uppgötvuðu menn það að þeir sem voru rétt fyrir sunnan línuna stórtöpuðu í þorskveiðiheimildum en sátu allt í einu uppi með karfa sem þeir höfðu aldrei veitt en þeir sem voru fyrir norðan hana voru sumir hverjir að fá meiri þorsk en þeir höfðu nokkurn tímann áður fengið. Þetta var að mínu viti gert að mönnum forspurðum. Það var einnig gert að mönnum forspurðum að veita heimild til sérstakra skipa að úthluta kvóta án aflareynslu. Ekki er ég að lasta það svo sem að þeir menn hafi fengið aflareynslu, sem ekki höfðu verið svo heppnir að vera á skipum eða vera nýbúnir að selja skip sem höfðu haft góða aflareynslu. Það hefur sýnt sig að þeir aðilar sem ég þekki reyndar best til í þessu hafa svo sannarlega nýtt þann möguleika sinn þjóðinni til heilla. En þetta voru samt atriði sem enginn var spurður um og formaður LÍÚ ætti að muna vel eftir að kom mönnum í opna skjöldu. Það er nefnilega engin ástæða til annars en ætla að þessi stóri floti sem getur nýtt alla kosti úthafsins sjái nauðsyn þess að flotanum sem heldur uppi atvinnu í fjölda smærri byggða sé skapað það öryggi sem aðrir hafa getað aflað sér innan aflamarkskerfisins með framsali. Þess vegna held ég, herra forseti, að vinir okkar í útgerð stærri skipa ættu að skoða hug sinn og sjá þetta í því ljósi að það þurfa fleiri að lifa við skertar aflaheimildir en þeir.

Herra forseti. Samkvæmt þeim reglum sem við erum nú að vinna eftir, er ákveðið lágmark sem við eigum að ætla okkur í þorskveiðarnar. Það eru 155 þúsund tonn. Við höfum reiknað með því og ríkisstjórnin hefur sett sér það mark að veiða aðeins 25% af áætlaðri stofnstærð þorsks, þó aldrei lægra eins og segir í þeirra samþykktum. Við erum því í dag að veiða botninn. Við erum að veiða lágmarkið sem er 155 þús. tonn og við erum einnig með í lögum 21 þús. tonn fyrir krókaleyfisbátana sem er líka lágmark, 13,9% af heildarafla. Það er því mjög rangt sem hv. þm. Tómas Ingi Olrich heldur fram að með þessu frv. sem nú er lagt fram eigi krókabátar bara að hækka en geta ekki lækkað. Þetta er óskiljanlegt.  Ég hjó eftir því líka í ræðu hans sem mér fannst heldur bágt að hann vill meina að stuðningur við frv. hljóti að fara að einhverju leyti eða miklu eftir landshlutum. Þetta tel ég mjög hæpna ályktun hjá honum og vil minna á það eins og hefur komið fram í þessum umræðum að krókabátar eru skip sem eru færanleg. Þeir færa sig frá einu landshorni til annars, leita eftir bestun í sinn útgerð. Þeir gera það. Það er það dínamíska í kerfinu að þeir geta það.  Það getur færst til hvar afli er á Íslandi, það þekkjum við úr sögunni. Á umliðnum árum hefur hagað svo til að það hefur verið tiltölulega mjög góð veiði á grunnslóð fyrir vestanverðu landinu. Það hefur hagað þannig til. En svo hefur aldeilis ekki alltaf verið. Úr sögunni þekkjum við það að grunnslóðarafli hefur oft og tíðum verið mjög góður við norðaustanvert landið þannig að það er að nú að fara í hæpna hluti þegar menn fara að metast um það í dag hvaða landshluta það kemur best, hvort við erum að efla krókaleyfi eða ekki. Það er mjög hæpið vegna þess að ég hélt, herra forseti, að a.m.k. við allir sem værum þingmenn dreifbýlisins ættum að geta staðið saman að því og ættum að vera okkur vel meðvitandi um að það er sama fyrir hvaða kjördæmi við erum að vinna. Ekkert kjördæmi á sér neina lífsvon til framtíðar nema við höfum það sem markmið og sýn að fá að njóta landgæða sinna hverju sinni, alveg sama hvaða kjördæmi það eru, hvort sem það er fyrir norðan, sunnan, austan eða vestan. Slík ummæli held ég því að hljóti að vera ákaflega vafasöm og ekki til góðs fyrir okkur. Þó það fiskist vel í Grindavíkursjó í dag, þá getur það verið breytt á morgun. Besta dæmi sem ég veit um er Húnaflói. Í 40 ár var Húnaflói næstum því þorsklaus. Nú bregður svo við fyrir nokkrum árum að það er að aukast þorskgengd til mikilla muna, enda var Húnaflói mikið útgerðarsvæði áður fyrr á öldum. Nú er það að koma aftur þannig að við vitum aldrei til lengdar hverjum við erum að hygla og hverjum ekki. Við eigum því ekki að horfa svona á þetta, herra forseti, eins og hv. þm. gerir. Ég vil líka minna á að þegar ákveðnir þingmenn eru að tala um að nú eigi að fullnægja réttlætinu, finnst mér það ekki viturlegt vegna þess að ef við ætlum að fara að rifja upp hvað hefur gerst síðustu 12 árin, þá gæti það orðið ansi löng umræða og það hefur ekki alltaf verið að menn hafi verið að gæta þessa réttlætis. Þeir stóðu ekki og hrópuðu og kölluðu sem núna hrópa hæst þegar t.d. Alþingi ákvað norður-suður línuna. Þeir stóðu ekki og hrópuðu þegar Alþingi ákvað hina kostulegu úthlutun á grálúðu. Nei, það heyrðist bara ekki múkk frá því fólki, ekki múkk, þannig að við getum lengi farið í þá sálma að deila um það. En ég hef ákveðið fyrir mína parta og segi það, herra forseti, og hef alltaf sagt það: Ég ætla ekki og ótilneyddur á Alþingi að fara að rifja upp og deila við menn um þessa sögu. En hún er hörmuleg.  Ég lít þannig á, herra forseti, að þetta stjfrv. sem hæstv. sjútvrh. er að flytja, sé ákveðin sátt. Það er ákveðin sátt. Hæstv. ráðherra er að gera það sem honum ber, að sjá svo til þess að flotinn við Ísland, hinn löglega tilkomni fiskveiðifloti geti nokkurn veginn unað við þessar aðstæður. Og ég spyr enn og aftur: Þegar kemur til aukningar á þorskveiðum, hver ætlar að standa fyrir því að einn sitji eftir en aðrir ekki? Hver ætlar hér á hv. þingi að standa fyrir því að nú skuli allir hækka nema einhver einn? Ég trúi því ekki að nokkur maður hafi í reynd hugsað þá hugsun. Ég trúi því ekki. Við eigum ekki annarra kosta völ þegar kemur til aukningarinnar en að aukningin gangi yfir alla, hlutfallslega og það er verið að gera það með þessu frv. og tryggja það með lögum.

Virðulegi forseti. Ég vil geta þess að ég ætla mér ekki á þessum vettvangi að fara yfir í þessa umræðu um flutning á aflaheimildum, atvinnu og fjármunum frá einum landshluta til annars. Ég mun gera það í fyllingu tímans þegar ég hef tíma til þess að taka á því viðamikla máli og leggja þá fram gögn að því er það varðar. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði að það þýddi ekkert að tala nafni réttlætisins hér, það ætti sem sagt ekki að reyna að finna neinar lausnir sem miða að réttlæti vegna þess að það hefur verið framið ranglæti áður fyrr.  Hv. þm. spurði hvers vegna einn aðili ætti að sitja eftir þegar allir hinir ykju við sitt. En sá aðilinn hefur einmitt ekki setið eftir, á meðan hinir hafa verið skornir niður þannig að það er engin goðgá þó að hans aukning yrði ekki eins hröð og hinna fyrst um sinn. Og það er ekki nóg með það að hann samkvæmt þessum hugmyndum eigi ekki að fá það sama og allir aðrir ef hugmyndir hv. þm. um að það verði fækkun í þessum lokaða potti verða að raunveruleika. Þá verður aukning þeirra í aflahlutdeildinni miklu hraðari en hinna. Það liggur í augum uppi. Hún verður hraðari því að það er lokaður pottur og þeir sem eftir sitja í pottinum fá að sjálfsögðu hraðari aukningu en hinir sem eru fyrir utan pottinn, heldur en trillukarlinn sem er fyrir utan pottinn. Ég veit ekki hvort ég á að þurfa að kalla upp til vitnis einhvern stærðfræðing eins og Pétur Blöndal til þess að kenna hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni þessa starfsemi.

Herra forseti. Ég vil halda því fram að þeir sem hafa látið mikið óréttlæti yfir sig ganga ómótmælt séu ekki þeir sem hefðu mest efni á því að hrópa núna óréttlæti þegar ekkert óréttlæti á sér eins og er verið að gera með þessu frv., alls ekki. Lögin um Þróunarsjóð taka til alls fiskveiðiflotans skal ég upplýsa hv. þm. Tómas Inga Olrich um. Ef skip á aflamarki fara inn í Þróunarsjóðinn og úreldast, rýmkast fyrir þeim sem eftir eru nákvæmlega eins og ef skip á krókaleyfi fer inn í Þróunarsjóðinn, þá rýmkast fyrir hina sem eftir eru. Það er enginn munur þar á. Það þarf ekki doktor í stærðfræði til að kenna hvorki mér né neinum öðrum það. Öll fiskveiðiskip eiga aðgang að Þróunarsjóðnum. Krókabátarnir höfðu ekki aðgang að Þróunarsjóðnum fyrr en með breyttum lögum. Þau náðu til alls annarra áður. Ég bið hv. þm. að athuga þetta vel.

Herra forseti. Þetta hefur verið mikil umræða og ágæt. Mörg rök hafa verið færð fram og þetta hefur verið upplýsandi og jákvæð umræða að mestu leyti. Þó verð ég að taka þátt í umræðum samflokksmanna minna, hv. þingmanna Einars Odds Kristjánssonar og Tómasar Inga Olrich. Þeir eru á öndverðum meiði að því er sýnist. En svo er ekki. Þeir eru nefnilega að líta hlutina hvor frá sínu sjónarhorni. Tómas Ingi Olrich segir að það sé brotalöm í kerfinu að hafa botn fyrir bátana. Nú er það þannig að þorskurinn er ekkert náttúrulögmál. Hann gæti allur horfið þannig að við veiðum engin 155 þús. tonn heldur kannski bara 50 þús. tonn. Það er ekkert sem bannar þorskinum það. Það getur orðið eldgos eða eitthvað slíkt. Og hvað ætla menn að gera þá með þetta þak sem smábátarnir hafa? Þeir hafa þessi 21.500 tonn.  Auk þess er það þannig að þeir fá alltaf 13,9% af öllum aflanum. Segjum t.d. að það takist að úrelda helminginn af hinum flotanum, bara helminginn. Þá fengju þeir 13,9% af þeim helmingi. Þeir mundu auka hlutdeild sína í heildina.  Hins vegar hefur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fullkomlega rétt fyrir sér í sínum málflutningi vegna þess að hann lítur nefnilega á það að hingað til hafa krókabátar getað veitt eins og þeir vilja og það er mikil breyting frá því að setja þá undir aflamarkskerfið.  Vandinn sem við glímum við er eftirfarandi: Við þykjumst vera með aflamarkskerfi. Við erum ekki með það. Við erum með blöndu. Við höfum alltaf haft blöndu af aflamarkskerfi og sóknarmarkskerfi. Og hvar skyldi sóknarmarkið vera núna? Það er fyrir utan landhelgina. Þar eru stór svæði, síldarsmugan, Smugan, Flæmski hatturinn o.s.frv. sem nefnd hafa verið. Þar er sóknarmark, meira að segja frjálsar veiðar. Það er stílbrjóturinn í öllu kerfinu, að það er ekki aflamark alls staðar heldur bara sums staðar. Þetta er sami stílbrjóturinn og var þegar smábátarnir höfðu ekki aflamark en allir aðrir höfðu aflamark. Þetta eyðileggur kerfið. Svo finnst mér mjög áberandi, herra forseti, að menn rugla saman veiðistjórnunarkerfinu og eignarhaldinu á kvótanum. Það er tvennt ólíkt. Við getum haft ljómandi gott aflamarkskerfi þó við höfum annað eignarhald á því, t.d. það að dreifa því á alla þjóðina eins og ég hef lagt til. Það væri lausn á öllum þessum vanda því að af hverju er svona mikill vandi í þessu? Af hverju er þetta mál sem við erum að ræða í dag svona erfitt? Það er vegna þess að það er verið að úthluta gæðum, það er verið að gefa mönnum peninga. Og það er alltaf erfitt að gefa mönnum peninga af því að það er ekki hægt að gefa öllum eins mikið og þeir vilja. Þar kemur vandinn upp. Það er eignarhaldið á kvótanum sem er vandinn og þess vegna er þetta allt svona erfitt sem við erum að ræða um. Menn tala um aflareynslu sem einhver hafi aflað sér á ákveðnu árabili. Hvernig var með sjómennina sem stunduðu þessar veiðar? Hvað fengu þeir í sinn pott? Hvar er þeirra aflareynsla? Veiddu þeir ekki fisk?  En það er eitt gott við þetta kerfi sem við höfum í dag. Það er einn kostur sem ég sé við það að hafa þessa blöndu af aflamarkskerfi og sóknarmarkskerfi. Menn hafa nefnilega notað aflamarkskerfið til þess að fjármagna úthafsveiðarnar. Menn hafa leigt kvótann í landhelginni og fyrir þá feiknapeninga hafa þeir getað stundað veiðarnar út um allan heim og aflað þjóðinni þar með kvóta á miðum sem hún hefði ella ekki fengið. Þetta er því í sjálfu sér nokkuð sniðugt kerfi nema þegar upp er staðið. Þegar búið verður að setja sóknarmark á allar þessar smugur sem eru á hinum stöðunum eru það sömu mennirnir sem áttu og eiga kvótann innan landhelginnar. Þeir munu fá meiri kvóta utan landhelginnar fjármagnaðan með kvótanum sem þeir höfðu í landhelginni. Þá verður þetta misræmi enn hróplegra og þá mun þjóðin, þ.e. þeir sem ekki eru útgerðarmenn, sjá þetta enn betur og gera kröfur um að þessu eignarhaldi verði breytt. Samkvæmt þessu frv. kemur aukningin jafnt yfir alla. Ef ekki verður mikið um úreldingar og aflinn vex verður þetta nokkuð jafnt. Ef aflinn minnkar munu smábátarnir halda sínum rétti en aðrir sem eru utan munu minnka, eins og fram kom áðan með botninn. Eins og ég gat um áðan er þetta mál angi af miklu stærra máli sem er eignarhaldið á kvótanum, eignarhaldið á fiskunum sem synda um hafið. Þótt í 1. gr. laganna um stjórnun fiskveiða standi að aflinn sé sameign þjóðarinnar virðist vera að festast í sessi ákveðin séreign á þessum afla þar sem einstakir aðilar, útgerðarmenn sem af einhverri tilviljun veiddu á ákveðnu árabili eða einhverri tilviljun voru smábátaútgerðarmenn núna undanfarið, eignast þennan kvóta. Nú erum við með þessu frv. allt í einu að gefa einhverjum aðilum 13,9% af öllum þorski á Íslandsmiðum sem af einhverri tilviljun veiddu á ákveðnu árabili. Þeir menn sem eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafa veitt fisk við Íslandsstrendur í 1000 ár, þar á meðal mínir forfeður...  Þessi umræða hefur verið mjög góð og hún hefur verið gagnleg. Ég vil taka það fram að þó ég hafi ekki setið í salnum hef ég setið inni á skrifstofu. Maður þarf víst að réttlæta núna fyrir mönnum hvar maður situr. Ég hef setið inni á skrifstofu og hlustað á umræðuna til þess að svara þeirri gagnrýni sem kom fram í henni í morgun. En ég vil taka það fram að ég tók ekki þátt í umræðunni í gær vegna þess að af fenginni reynslu undanfarna daga taldi ég að það yrði málþóf hjá stjórnarandstöðunni. Það er ekkert eins tímafrekt og að hlusta á málþóf. Ég legg því til að fyrir næstu umræðu tilkynni stjórnarandstaðan hvort hún ætli að hafa málþóf eða ekki. Ef það er ekki málþóf og menn ætla að tala málefnalega og stutt, eins og var reyndar í gær, tek ég þátt í umræðunni.

Herra forseti. 155 þús. tonnin sem núna eru ákveðin er gólf samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar. 21 þúsund tonnin eru gólf samkvæmt lögum. Það getur hver maður séð það í hendi sér að fari svo að þorskveiðar leggist af við Ísland eða verði kannski bara 50 þúsund tonn eða svo, og ríkisstjórnin þarf að taka þá ákvörðun, standast ekki lögin um 21 þúsund tonn. Þess vegna getur það alveg staðið áfram að við getum bara haft 13,9%, við þurfum ekkert að vera með 21 þúsund tonnin. Það er augljóst gagnvart þessari löggjöf að við ætlum að láta krókaleyfisbátana, löggjöfin gerir ráð fyrir því og frv. gerir ráð fyrir því, færast upp og niður alveg eins og aðra. Það er óþarfi að misskilja það. Í öðru lagi, hv. þm., þegar kvótanum var úthlutað voru mér ekki gefin verðmæti. Ég var skertur og meira að segja skertur mun meira en margir aðrir. Ég var skertur um 2 þúsund tonn. Það var ekki gjöf, það var tekið af mér.

Herra forseti. Mér þykir mjög leitt fyrir hönd hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að kvótinn er svo skertur og fiskurinn var búinn á Íslandsmiðum. Það var mjög sorglegt. Ég hefði gjarnan viljað að hann hefði ekki verið skertur. En vegna meiri tækni og fleiri fiskiskipa kláraðist fiskurinn í sjónum. Þetta er bara eitthvað sem maður verður að horfast í augu við. Hv. þm. bendir á að ríkisstjórnin hafi ,,ákveðið`` 155 þús. tonn sem gólf í þorski. Af hverju í ósköpunum ,,ákveður`` hún ekki 500 þús. tonn? Mér finnst það mun betri tala og miklu betri afkoma fyrir þjóðina. Hún ákveður að sjálfsögðu ekki hvað má veiða. Það eru fiskstofnarnir við landið og hvað þeir gefa af sér sem ákveða hvað við getum veitt. Annars vegar erum við að tala um lög og hins vegar einhverja ákvörðun ríkisstjórnar sem hún getur beitt við slíku. Varðandi það að hv. þm. hafi verið skertur um 2 þúsund tonn þá er það vegna þess að fiskurinn var farinn. Og núna þegar hann hefur aukist fær hann sín 2 þúsund tonn aftur en ég fæ ekki neitt.

Herra forseti. Ríkisstjórn Íslands tók þá ákvörðun að taka 25% af áætlaðri stofnstærð þorskstofnsins, en þó aldrei neðar en ákveðið mark.  Herra forseti. Ég væri alveg tilbúinn til þess, af því að hv. þm. Pétur Blöndal er gæfusamur maður, að ræða í kyrrþey hver gæfi hverjum hvað.

Herra forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram hjá þeim hv. þingmönnum sem talað hafa undir lok þessarar umræðu að hún hefur verið um margt gagnleg og fjörleg á köflum og málefnaleg. Ég skal ekki lengja þessa umræðu umfram það sem beint tilefni hefur verið gefið til. Mér heyrist að það hafi verið beint til mín þremur beinum spurningum. Í fyrsta lagi var spurt hvaða rök væru fyrir því að blanda saman króka- og línuveiðum. Ástæðan fyrir því er einfaldlega sú að mönnum þótti ekki ástæða til að banna línuveiðibátunum að vera á handfærum, ef þeir kysu svo, sem eru ekki eins afkastamikil veiðarfæri. En það sjónarmið getur auðvitað komið upp í þessu efni að það getur verið erfiðleikum háð að hafa eftirlit með því hvort bátar eru með línu eða handfæri. En almennt þótti mönnum ekki ástæða til að meina þeim sem yfirleitt eru á línu að fara á handfæri. Þá spurði hv. 15. þm. Reykv. að því hvort ég vildi breyta fiskveiðistjórnunarkerfinu og í grundvallaratriðum í samræmi við hugmyndir Kvennalistans. Ég get svarað því með einu orði: Nei. Ég tel ekki ástæðu til og mun ekki beita mér fyrir að breyta kerfinu í samræmi við þær hugmyndir. Síðan spurði hv. 6. þm. Norðurl. e. hvort það væri efnahagslega æskilegt að æ stærri hluti þorskaflans færi til smábáta á sóknarmarki. Ef ég ætti að ráða þessum málum alfarið einn og sjálfur og þyrfti ekki að taka tillit til sjónarmiða annarra teldi ég eðlilegast að það væru öll skip, bæði stór og smá, undir sama kerfi, aflahlutdeildarkerfinu. Þá mundi markaðurinn leiða í ljós hvaða bátar eða skip hentuðu best á hverjum tíma því að það getur líka verið breytilegt eftir því hvernig fiskgengd er á ákveðnu árabili hvaða bátsstærðir eða skipsstærðir eru heppilegastar. Þess vegna er æskilegast að markaðurinn leysti þetta. Um þetta hefur ekki orðið samkomulag og þá verða menn að leita þeirra leiða sem skynsamlegastar eru. Ég hefði talið að það væri aðalmarkmið fiskveiðistjórnarinnar að kerfið lyti þeim lögmálum að menn næðu þeim markmiðum varðandi verndun og uppbyggingu stofnanna sem að er keppt og ég tel að það frv. sem hér liggur fyrir sé skref í þá átt að bæta fiskveiðistjórnunarkerfið að þessu leyti. Þau sjónarmið sem hv. 5. þm. Norðurl. e. setti fram koma e.t.v. skýrast fram í þeirri setningu að menn geti ekki eftir þetta frv. treyst því að hlutdeild sé hlutdeild. Um þessa fullyrðingu vil ég aðeins segja að að sá hluti sem smábátunum er afmarkaður í dag í núgildandi fiskveiðistjórnunarlögum er 13,9% af heildaraflanum og kemur til frádráttar heildaraflanum áður en farið er að úthluta til annarra sem veiða samkvæmt aflahlutdeildarkerfinu. Það er verið að ákveða að þessi hlutdeild sé fest í sessi. Okkur getur auðvitað greint á um hvort þetta er sanngjörn niðurstaða eða ekki. Ég flyt þetta frv. vegna þess að ég tel að þetta sé sanngjörn niðurstaða í langvarandi deilum. Ég er auðvitað ekki að ætlast til þess að allir fallist á mína samkeppnismælikvarða. En ég held að hitt hljóti að liggja nokkuð í augum uppi að það er til styrktar aflahlutdeildarkerfinu þegar þessi hluti flotans er beint tengdur með hlutdeild við heildaraflamarkið en stendur ekki svona hálflausbeislaður fyrir utan kerfið eins og verið hefur með afmarkaðan hlut. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að þetta styrki aflamarkskerfið og dragi úr líkum á því að menn komi fram með hugmyndir um að hræra í því fram og til baka. Ég er þess vegna ósammála hv. þm. um það að þetta veiki forsendur aflahlutdeildarkerfisins. Þvert á móti held ég að þetta styrki það en ég get ekki farið í ágreining við hv. þm. um það hvað er sanngjarnt og hvað er ósanngjarnt. Þar verður tilfinning manna auðvitað að ráða en mín tilfinning er á einn veg í þessu máli. Ég vil svo að lokum þakka þeim hv. þm. sem lýst hafa yfir stuðningi við frv. og þau sjónarmið sem það er byggt á og vænti þess að hv. nefnd fari yfir þau sjónarmið sem hafa verið sett fram í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka og endurtaka fyrirspurn mína til hæstv. sjútvrh. þar sem hann virðist hafa misskilið mig. Ég var ekki að spyrja um það hvort hann hygðist breyta sinni fiskveiðistjórnun í átt að stefnu Kvennalistans sem reyndar er í takt við landslög heldur hvort hann hygðist breyta fiskveiðistjórnuninni eða eignarhaldinu á auðlindinni þannig að hún sé í samræmi við gildandi lög, nefnilega 1. gr. laganna um stjórnun fiskveiða. Það hefur komið fram að hæstv. sjútvrh. hefur sveiflast í fiskveiðistjórnun sinni frá því að hlusta fyrst og fremst á LÍÚ en í þessu tilviki hlustar hann fyrst og fremst á smábátaeigendur. Hvenær ætlar hann að fara að landslögum og láta þau ráða sinni fiskveiðistjórnun?

Herra forseti. Þetta var skringileg ræða. Menn getur greint á um það hvernig landslög eiga að vera en aflahlutdeildarkerfið byggir á landslögum, á lögum um stjórn fiskveiða þar sem skýrlega er ákveðið hvernig aflahlutdeild er úthlutað og hvernig hún breytist og hvernig framsal hennar á að vera. Síðan kemur hv. þm. og heldur því fram að sjútvrh. sé að úthluta veiðiheimildum og heimila framsal á aflaheimildum og þar fram eftir götunum í andstöðu við landslög. Með öðrum orðum að landslög heimili ekki aflahlutdeildarkerfið og heimili ekki framsal á aflahlutdeild, það sé bara einhver ráðherra sem sé að gera það í blóra við landslög. Ef hv. þm. er þessarar skoðunar á hann að gera athugasemdir við setu þessa ráðherra og trúa á þau lög sem hv. þm. trúir að séu í gildi. En því miður fyrir hv. þm. þá er veruleikinn ekki svona. Það eru í gildi lög sem mæla alveg skýrt á um aflahlutdeildarkerfið og hvernig það skuli framkvæmt. Ráðuneytið og ég sjálfur höfum í einu og öllu farið eftir þeim lögum. Ég tel það vera skynsamleg lög í grundvallaratriðum og mun beita mér fyrir því að þau muni gilda áfram þótt þau eins og önnur lög þurfi að þróa og laga að breyttum aðstæðum.

Virðulegi forseti. Það er minn skilningur á þessu fiskveiðistjórnunarkerfi að aflahlutdeildum var úthlutað til þeirra sem voru að veiða á ákveðnu tímabili kringum 1984. Síðan hefur lögunum verið breytt en kerfið hefur ekki breyst í samræmi við það. Og mér er stórlega til efs að núverandi framkvæmd standist landslög.

Herra forseti. Þessi umræða hv. þm. verður mér enn óskiljanlegri. Ég get alveg skilið það að hv. þm. sé andvígur landslögum og hafi aðrar skoðanir um það hvernig lög eigi að vera. En ég hélt að það væri tiltölulega auðvelt að lesa þennan lagatexta og bera framkvæmdina saman við lagatextann og þá hljóta menn að komast að raun um að hún er í fullu samræmi við lögin. Ef svo væri ekki, ætti hv. þm. að reyna að koma fram ábyrgð á hendur þeim stjórnvöldum sem bera ábyrgð þar á. Ég hygg að flestir þeir sem lesa lögin á íslensku skilji í hverju þau eru fólgin og að framkvæmdin er á grundvelli þeirra. Hitt er svo annað mál að hv. þm. getur verið ósammála lögunum og hann getur reynt að berjast fyrir því að þeim verði breytt en ég er ekki sammála þeirri skoðun.

Herra forseti. Það frv. sem liggur fyrir um breytingar á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins er flutt í tengslum við fyrra dagskrármál og lýtur að því að breyta ákvæðum varðandi úreldingu smábáta og heimila að fram til 1. október 1996 geti úreldingarstyrkur vegna krókabáta á sóknardögum numið að hámarki 80% af húftryggingarverðmæti en að hámarki 60% af húftryggingaverðmæti vegna krókabáta á þorskaflahámarki. Ástæðan fyrir því að þetta sérstaka átak er áformað varðandi úreldingu smábátanna er sú að þeir bátar, sem eru á róðradagarkerfinu og reyndar einnig í þorskaflahámarkskerfinu, þó það komi með meiri þunga niður í róðrardagakerfinu, eru miklu fleiri en veiðiheimildirnar segja til um. Í róðrardagakerfinu eru veiðiheimildirnar um 10 lestir á bát eins og kom fram í umræðu um fyrra dagskrármál og þess vegna mikilvægt að gefa þeim kost á því að komast út úr þessu kerfi áfallalítið sem það kjósa. Þrátt fyrir þá rýmkun sem hér er vonandi að eiga sér stað með breytingu á fiskveiðistjórnunarlögunum er það ekki lífvænlegt fyrir alla sem eiga þennan rétt og þess vegna er lagt til að þetta sérstaka átak verði gert. Varðandi það frv. sem liggur fyrir um breytingar á lögum um fullvinnslu botnfiskafla um borð í veiðiskipum, byggir það á skýrslu þingmannanefndar sem ég skipaði á sl. ári til að endurskoða þau lög í ljósi reynslunnar. Meginniðurstöður í skýrslu þess starfshóps og tillögum um breytingar eru þær að felld verði úr gildi ákvæði um að skylt skuli að hirða allan afla um borð í fullvinnsluskipum og ákvæði almennra laga um umgengni um auðlindirnar taki einnig til þessara skipa. Í öðru lagi að horfið verði frá því að eftirlitsmaður skuli ávallt vera um borð í fullvinnsluskipi fyrstu sex mánuðina eftir að skipið fær leyfi og þörf fyrir veru eftirlitsmanns um borð í fullvinnsluskipi verði metin hverju sinni. Í þriðja lagi að ráðherra verði heimilt að ákveða að tekin skuli upp sjálfvirk skráning og vigtun afla og afurða um borð í fullvinnsluskipum og jafnframt er gert ráð fyrir því að gömlu fullvinnsluskipin, sem samkvæmt gildandi lögum hefðu þurft að ráðast í mjög miklar og umfangsmiklar breytingar til þess að fullnægja kröfum laganna, fái að halda undanþágum sínum áfram. Ég legg svo til, herra forseti, að þessum tveimur frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Herra forseti. Hér erum við með þrjú mál undir í einu og hvert um sig sæmilegt að vöxtum. En það gefst tækifæri til þess bæði í hv. nefnd og einnig við 2. umr. að fara nánar í saumana á þeim efnisatriðum en hér gefst nú. Ég ætla aðeins að fara yfir þessi frv. þó og í þeirri röð sem þau eru á dagskránni. Það er í fyrsta lagi frv. til breytingar á lögum um Þróunarsjóðinn. Það hefur aðeins komið til umræðu í dag og þá einmitt vegna þess að menn höfðu bundið vonir við að þær breytingar ...

Forseti verður að grípa inn í ræðu hv. þm. vegna orða hans. Hér er fjallað um 12. og 14. dagskrármálið. 13. dagskrármálið kemur fyrir að þeim afloknum. Hafi hv. þingmenn eða aðrir misskilið forseta ...

Ég þakka forseta fyrir þessa ábendingu. Ég hafði misskilið þetta þannig að öll þrjú málin væru undir í einu. En svo er sem sagt ekki. Það hefur komið fram í umræðum fyrr í dag um fyrra dagskrármál, þ.e. breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, að menn höfðu reiknað með því að sú lagabreyting sem gerð var á Þróunarsjóðnum fyrir jól mundi skila okkur tilteknum ávinningi. Síðan eru menn nú komnir fram með frv. til breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða sem eru í rauninni ívilnandi með ákveðnum hætti fyrir smábátana. Þar af leiðir að ég tel minni líkur á því að eigendur þessara báta sjái sér hag í því alveg á næstunni að úrelda þá. Þó svo að hér sé með þessu frv. gert ráð fyrir því að það verði aðeins víkkaður út sá tími sem menn geta sloppið undir og lögin geri ráð fyrir að þorskaflahámarksbátar geti selt sitt hámark auk þess að fara í úreldingu, sem þá verður að hámarki 60%, er ég ekki viss um að það séu svo spennandi tilboð miðað við það sem frv. til breytingar á lögum um stjórn fiskveiða býður upp á að menn sjái í rauninni þá fækkun í þessum flota sem þeir ella hefðu mátt búast við. Ég vil þess vegna endurtaka að ég tel að menn hefðu átt að hafa þolinmæði til að sjá hverju sú lagabreyting sem farið var í á Þróunarsjóðnum í lok síðasta árs skilaði og jafnvel að setja sér einhver markmið í fækkun þessara báta þegar menn sáu fram á hversu stór þessi floti stefndi í að verða. Þá hefðu menn getað farið að taka aðrar ákvarðanir sem menn hafa síðan snarað sér í að taka nú án þess í rauninni að hafa nægar upplýsingar í höndunum. Hvað varðar 14. dagskrármálið sem er hér líka á dagskrá þá er þar á ferðinni mjög mikilvægt mál. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að nauðsynlegt er að koma því til nefndar vegna þess að ég held að það væri afskaplega æskilegt að geta rætt þetta mál að hluta samhliða því frv. sem nú er verið að fjalla um í hv. nefnd, frv. sem varðar umgengni um auðlindina. Í þessu frv. gert ráð fyrir því að fullvinnsluskipin lúti sambærilegri löggjöf og önnur skip hvað varðar umgengni um auðlindina. Hvað efnisþætti þessa frv. varðar sýnist mér að menn séu fyrst og fremst að taka mið af þeim veruleika sem þeir hafa rekið sig á. Sú löggjöf sem hefur gilt um þetta efni, þ.e. um fullvinnslu botnfiskafla um borð í veiðiskipum, hefur ekki náð þeim tilgangi sem menn lögðu upp með. Menn eru hér einfaldlega að beygja sig fyrir því að hlutirnir ganga ekki einlægt eftir og eðlilegt að löggjafinn grípi þá inn í til þess að menn geti farið að lögum eða haft þann lagaramma sem möguleiki er að vinna eftir.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að tala um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 54/1992, um fullvinnslu botnfiskafla um borð í veiðiskipum. Þetta frv. hefur verið kynnt í stjórnarflokkunum eins og lög gera ráð fyrir og í þeim umræðum sem þar fóru fram lagði ég eindregið til að þetta frv. yrði ekki lagt fram í þinginu vegna þess að í mínum huga er þetta svo mikil mórölsk spurning að fara að heimila, eins og kemur fram í þessum lögum, að henda öllum afla fyrir borð sem fullvinnsluskip vilja ekki nýta að það er ekki ásættanlegt fyrir fólk sem býr í þessu landi. Í athugasemdum við lagafrv. stendur í 1. lið ,,að felld verði úr gildi ákvæði um að skylt skuli að hirða allan afla um borð í fullvinnsluskipum og að ákvæði almennra laga um umgengni við auðlindina taki einnig til þessara skipa.`` Síðan segir í athugasemdum við 1. gr.: ,,Í 2. gr. laganna var kveðið á um það að óheimilt sé að fleygja fyrir borð fiski, fiskúrgangi eða fiskhlutum. Var þeim gert skylt að koma með að landi allan afla, þar á meðal það sem féll til við vinnsluna svo sem hryggi, afskurð, hausa, innyfli eða afurðir unnar úr þessum hlutum.`` Síðan kemur: ,,Hér er lagt til að horfið verði frá þeirri skyldu að fullvinnsluskip nýti allan þann afla sem úr sjó fæst og gildi hið sama um veiðar þeirra og annarra skipa, sbr. 2. mgr. 1. gr.`` Mér finnst þetta vera alveg sérstaklega mikil og alvarleg mórölsk spurning. Ég verð að segja það sem gamall sjómaður að ég hef oft lent í því að henda afla. Á bak við þá gjörð var alltaf slæm samviska. Menn höfðu alltaf á samviskunni að hafa ekki nýtt þá auðlind sem okkur er í blóð borið að sé sameign þjóðarinnar. Ég spyr: Hvað verður með aðra hluta flotans, vertíðarflotann, togara sem landa fiskinum óunnum í land og önnur fiskiskip sem veiða við Íslandsstrendur? Verður þeim ekki heimilt um leið að henda öllum þeim afla sem þeir telja sig ekki hafa hag af að koma með í land? Ég veit að mikill hluti af þeim afla sem nú er nýttur en var áður aukaafli er orðin verðmætur hluti í framleiðslu margra fiskverkunarhúsa og minni ég á að afurðir eins og skötuselur, tindabikkja, koli, hlýri og jafnvel blágóma eru hirtar í dag og gerðar úr þeim verðmætar tegundir. Þessar afurðir hefðu trúlega seint orðið til nema vegna þess að menn voru neyddir til að nýta sér þær. Frystihúsin keyptu þennan afla á ákveðnu verði og urðu að gera úr honum einhvern pening. Ég spyr: Hvað með frystihúsin sem þurfa að taka við aflanum sem þau geta ekki selt? Hafa þau þá rétt til þess að tilkynna viðkomandi skipum að þau taki ekki við þessum afla, honum verði hent í sjóinn, hann verði ekki keyptur? Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með það að þessir ágætu menn, sem eru í nefnd sem sjútvrh. skipaði til að kanna mál úthafsveiðitogaranna, skyldu komast að þeirri niðurstöðu að það væri eina leiðin til að hægt væri að gera út fiskvinnsluskip að þau hentu öllum þeim afla sem þau vildu ekki nota. Ég segi að þar er verið að leggja til að ganga þannig um þjóðareignina að annað eins hefur ekki sést að mínu viti. Að heimila mönnum að henda öllum fiski finnst mér vera viðkomandi útgerð til skammar. Herra forseti. Við þessa umræðu get ég ekki annað en sagt að ef svo fer að sjútvn., sem ég reikna með að fái þetta mál, ætli sér að leggja til við 2. umr. að frv. verði lögfest, þá séu þeir að lögfesta glæpinn og það get ég aldrei samþykkt.

Herra forseti. Ég ætla einnig að gera að umtalsefni það frv. sem hv. þm. Kristján Pálsson kom áðan inn á og gagnrýndi harðlega. Ég get í meginatriðum tekið undir ræðu hans. Mér finnst að verið sé að stíga skref aftur á bak vegna þess að ég hef staðið í þeirri trú að það væri ríkjandi skoðun og æ meir ríkjandi skoðun á síðari tímum að meðferð og nýting sjávarfangsins, þessarar sameignar þjóðarinnar, sé sem allra best. Þarna er verið að slaka á kröfunni um sem besta nýtingu auðlindarinnar sem ég get ekki séð annað en sé í andstöðu við þessa eðlilegu þróun, sem hefur komið til af ýmsum ástæðum, m.a. vegna umhverfissjónarmiða. Mér virðast rökin fyrir frv. vera mjög ósannfærandi. Í skýrslu sem fylgir frv. um fullvinnsluskip er bent á helstu ókostina við að hirða allan aflann. Þar er bent á að þeir eru þeir helstir að fullvinnsluskipin eru mörg illa undir það búin. Þau skip sem hafa til þess viðeigandi búnað hafa ekki náð að vinna nægilega verðmætar afurðir úr úrganginum til að geta staðið undir kostnaði vegna frystingar, pökkunar, geymslu, löndunar og flutnings. Bent er á að mörg skipanna hafi ekki búnað eins og frystitæki til að frysta hausa til viðbótar við annan afla, geymslurými sé takmarkað, auk þess sem meira umstang sé við að vinna frosna hausa sem skipin komi með að landi o.s.frv. Mér sýnist að hér sé fyrst og fremst verið að telja upp rök sem eru nánast efnahagsleg rök og þess eðlis að skipin séu ekki nægilega búin til að taka aflann. Ég sé ekki jafnsterk rök á hinn veginn að þetta þjóni á einhvern hátt öðrum hagsmunum. Ég varð líka undrandi þegar ég las þetta frv. með umhverfissjónarmið í huga. Því er haldið fram í skýrslunni að öllum sem nefndin ræddi við hafi borið saman um að losun á hausum, hryggjum og slógi í hafið hefði að jafnaði enga mengun í för með sér. Ég hef ekki rekið mig á það í skýrslunni hverjir það eru sem nefndin talaði við. Burt séð frá því þá stóð ég í þeirri trú að þessu væri öfugt farið og þá rak mig minni til ráðstefnu sem ég var á fyrir nokkrum árum í Noregi um efnahagsbrot þar sem m.a. komu til umræðu brot á lögum um meðferð auðlindarinnar í sjónum. Þar voru að mér fannst leiddar að því sterkar líkur að þetta væri mengunarvaldur, þetta gæti eyðilagt lífríki sjávar þar sem þetta væri gert í miklum mæli. Nú má vera að það séu aðrar aðstæður við Noregsstrendur en hér sem valdi því að hættan sé ekki sú sama hér og þar. En mér þótti frv. öfugsnúið við það sem maður hefur álitið að væri almennt stefnan um meðferð auðlindarinnar. Af því að framsöguræða hæstv. ráðherra var í styttra lagi vildi ég gjarna að hann gerði nánar grein fyrir þeim rökum sem liggja að baki því að frv. er lagt fram og hvort það séu einhver önnur rök sem vega þyngra en þau sem snúa beinlínis að efnahagslegum aðstæðum og búnaði skipanna sem mér þykja fyrst og fremst vera fjárhagsleg rök þeirra sem gera þau út.

Herra forseti. Svo virðist vera sem þetta litla mál, sem hér er tekið til umræðu mjög síðla dags, sé þess eðlis að ég leyfi mér að segja að hluti þess frv. stappar nærri hneyksli. Ég vek sérstaka eftirtekt á því, herra forseti, að samkvæmt athugasemdum við lagafrv. sem fjallar um fullvinnslu botnfiskafla í veiðiskipum kemur fram að frv. var samið af fimm þingmönnum. Þeir eru allir þingmenn stjórnarflokkanna og þrír af þeim hafa með einhverjum hætti tengst útgerð og eru þar af leiðandi í hagsmunatengslum við þetta mál sem fjallað er um. Það þarf því engan að undra að niðurstaðan er sú að þessir ágætu starfsfélagar okkar, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, Hjálmar Árnason, Stefán Guðmundsson, Vilhjálmur Egilsson og Árni R. Árnason leggja til gjörbreytingar sem allar miða að því að draga úr kostnaði stórútgerðarinnar og heimila henni að fleygja hluta af aflanum. Þetta er í algjörri andstöðu við öll þau viðhorf sem eru að ryðja sér til rúms í greininni í dag. Þetta er í andstöðu við ágætt frv. sem hæstv. sjútvrh. lagði fram fyrr á þessu þingi og var samþykkt á síðasta ári og fjallaði um umgengni um auðlindir sjávar. Ég er því mjög undarandi á því að hæstv. sjútvrh. skuli flytja þetta mál inn í þingið. Ég er líka undrandi á því hvernig það er búið í hendur þingsins af nefnd fimm stjórnarþingmanna. Stjórnarandstaðan fær ekki að koma nálægt málinu og þrír þingmannanna hafa beinna hagsmuna að gæta með einum eða öðrum hætti í sjávarútvegi. Þetta eru ekki vinnubrögð sem eru bjóðandi þinginu, herra forseti. Ég ætla ekki að segja mikið um þetta frv. að öðru leyti, herra forseti. Ég er algjörlega sammála þeirri ítarlegu gagnrýni sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni. Ég tel að það sé þinginu til vansa að samþykkja frv. sem þetta. Í orði kveðnu virðist sem hér sé verið að færa stöðu fullvinnsluskipa til sama stigs og sama umhverfis og annarra fiskiskipa en auðvitað hefði átt að fara hina leiðina. Það hefði átt að breyta yfir langan tíma kröfum sem gerðar eru til annarra skipa. Færa þær kröfur til jafns við kröfur sem gerðar eru samkvæmt lögunum frá 1992 til fullvinnsluskipa. Það er auðvitað alveg rétt að þetta hefur með vissum hætti sett fullvinnsluskipunum aðrar rekstrarforsendur og útgerðin hefur kvartað yfir því. Ég var í ríkisstjórninni sem lagði fram stjórnarfrumvarp sem varð að lögum sem nú á að breyta. En það var ekki liðinn mánuður frá því að það frv. var gert að lögum þegar vinir þessara ágætu nefndarmanna --- og ég segi vinir vegna þess að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, einn nefndarmanna, talaði fyrr í dag um þessa menn sem vini sína, ,,vinir mínir í LÍÚ`` --- ráku upp kvein sem að lokum urðu ramakvein út af þessum kröfum. Ég tel að það væri út af fyrir sig allt í lagi að setja fullvinnsluskipunum skilyrði sem gerðu það að verkum að rekstrarforsendur þeirra væru svolítið öðruvísi að þessu leyti til en annarra skipa. Það má ekki gleyma því, herra forseti, að rekstrarforsendur þeirra eru nú þegar talsvert auðveldari eins og bent hefur verið á m.a. af Samtökum fiskvinnslustöðva en annarra skipa og fiskvinnslunnar í landi þannig að það er allt í lagi þó settar verði svolitlar kvaðir á þá þarna. Það má heldur ekki gleyma því að þetta er sá hluti útgerðarinnar sem hefur sogið til sín mestan kvóta og sem hefur góðu heilli skilað langmestum hagnaði. Ég tel það alveg sjálfsagt mál að útgerðin verði knúin til að hirða allan afla eins og gert var ráð fyrir í lögunum frá 1992. Ég harma þetta frv. Ég tel að auðvitað eigum við að stefna að því að nýta sem mest af aflanum og fá sem mest úr honum. Þetta er auðvitað ein röksemdin fyrir því að það eigi að reyna að styrkja smábátaútgerðina vegna þess að þar er allt saman hirt, þar búa menn jafnvel til milljónatugi á hverju ári úr sundmögum sem er hent eins og flestur annar afskurður og fiskpartar sem ekki eru beinlínis nýttir í maskínum stóru togaranna. Herra forseti. Ég lýsi algerri andstöðu við þetta mál.

Herra forseti. Eins og réttilega hefur komið fram vorum við nokkrir stjórnarþingmenn í sjútvn. sem sömdum drög að þessu frv. fyrir sjútvrn. Það er líka rétt sem hér hefur komið fram að frá því á unga aldri hef ég verið útgerðarmaður og verið í Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Þar á ég félaga og vini marga. Ég skil samt ekki, herra forseti, hvernig það má vera að menn sem hafa verið útgerðarmenn megi ekki fjalla um útgerð. Mega bændur þessa lands þá ekki fjalla um landbúnaðarmál eða fólk sem hefur unnið hjá verkalýðshreyfingunni alls ekki tala um verkalýðsmál og opinberir starfsmenn ekki um opinberan rekstur o.s.frv.? Ég held að það væri bara til bóta að fleiri útgerðarmenn væru á þessu háa þingi og kæmi ekki að sök þó að einhverjir sem hefðu nálægt útgerð komið væru að fjalla um málefni útgerðarinnar. Ég get ekki séð nokkurn ljóð á því ráði. Í sambandi við frv. sem hér er til umræðu er þess fyrst að geta að nefndin fór yfir þetta mjög ítarlega með mjög mörgum aðilum og öllum þeim sem við töldum að þetta mál snerti og um þetta gætu gefið vitnisburð. Niðurstaða okkar var einhlít að því leyti að enginn gat bent á að líffræðilega væri eitthvað sem mælti því gegn að úrkasti væri hent í hafið, hvorki slógi né einhverjum þeim meðafla sem ekki er hægt að nýta, enginn. Allir voru sammála um að það hefði hvergi komið fram annað en þessi úrgangur mundi ganga í samband við náttúruna, að marflær hafsins og aðrar slíkar skepnur mundu sjá til þess að brjóta það niður, það gengi í samband við náttúruna og yrði hluti af henni aftur. Þetta var óumdeilt hjá öllum sem nefndin ræddi við. Það lá líka fyrir nefndinni að við höfum nú þegar vinnsluskip hér við land sem eru búin fullkomnustu mjölvinnslutækjum. Það lá fyrir að það var hagkvæmara og er hagkvæmara fyrir þá útgerð þó hún hafi fjárfest í þessum búnaði, þó að búnaðurinn sé allur um borð, þá er hagkvæmara að dómi útgerðarmannanna að henda úrganginum og slóginu útbyrðis en henda því í mjölkvörnina. Og ég spyr þá: Eftir hverju eru menn að sækjast? Er það náttúrulögmál að við eigum að hirða þó að afraksturinn sé enginn, þó að tekjurnar séu engar? Er það glæpur að henda krossfisk? Þeim hefur alltaf verið hent, er það glæpur? Nei. Það er eðlilegt að henda því sem upp úr hafinu kemur ef ekki er hægt að gera úr því verðmæti. Og hver getur dæmt um það nema sá sem gerir út og fiskar fisk? Hver getur dæmt um það? Ef þú fiskar grjót eða ost, áttu þá að koma með það að landi? Það getur ekki verið, herra forseti, að við eigum að koma með grjót að landi. Ekki ost heldur frekar en krossfiska. Það hlýtur að vera hagkvæmnin ein sem rekur okkur til þess að stunda sjó. Það er engin önnur ástæða fyrir sjósókn en sú.  Þess vegna var það að nefndinni þótti það einsýnt að úr því að engin líffræðileg rök lágu fyrir því að hirða fisk sem ekki var hægt að nýta til vinnslu eða í ísfisk, þá væri engin ástæða til þess að gera útgerðina óhagkvæmari en hún er með því að krefjast þess að fjárfest yrði fyrir hundruð og aftur hundruð millj. ef það lægi fyrir að jafnvel þó að fjárfestingin væri gefins, mundi það ekki borga sig að framleiða mjölið úr þessum úrgangi. Enda töldu nefndarmenn að það lægi alveg fyrir að ef það væri hagkvæmt að nýta slóg eða úrkast, mundi útgerðin sjálf, hin kapítalísku viðhorf útgerðarinnar að sjálfsögðu fara í að nýta það og fjárfesta til þess. Það getur engin opinber nefnd eða löggjafinn sagt til um það hvað er hagkvæmt í þessu. Það geta aðeins útgerðarmaðurinn og sjómennirnir sjálfir því að þeirra er hluturinn. Þess vegna var það sem okkur þótti það einsýnt að þessi lög þjónuðu engum tilgangi. Við verðum að miða við það að íslensk útgerð nái hámarksafkomu og það er viðleitni okkar með þessari lagasetningu að koma í veg fyrir það að við förum að óþörfu að fjárfesta fyrir stórkostlega fjármuni ef það skilar ekki neinum arði. Nógu mikil er fjárfestingin fyrir á Íslandi sem ekki skilar arði. Nógu illa stöndum við fyrir þó við bætum ekki við. Þess vegna var það að við vorum allir sammála um að breyta þessu, koma með þessa kúvendingu sem menn kalla og hætta við það að skylda skipin til að vera búin þessum dýru verksmiðjum vegna þess að það þjónaði engum tilgangi. Ef menn sjá það síðar að það er hægt að græða á þessu, þá gera menn það. Þeir gera það sjálfir. Við lifum í kapítalísku landi. Sovét-Ísland kom aldrei og kemur aldrei. Þetta er kapítalískt land. Það getur enginn dæmt um þetta nema útgerðarmennirnir. Þess vegna lögðum við til að svona yrði farið að, þ.e. að við féllum frá þessu ákvæði. Það var ekkert varðandi mengun hafsins, það var ekkert varðandi umgengnina sem rak á eftir því að gera þetta. Þetta var eingöngu til þess að forða útgerðinni og þar af leiðandi þjóðfélaginu frá stórkostlegum fjárfestingum þar sem það lá fyrir að þær mundu ekki skila okkur neinum arði. Það er ástæðan fyrir því að við komumst að þessari niðustöðu og frv. er flutt í þessari mynd.

Herra forseti. Ég verð að segja að það hneykslar mig dálítið að heyra í hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni tala eins og það eina sem skipti máli í þessu sambandi sé það hvort einhver ákveðin fjárfesting um borð í skipinu geti skilað arði. Ég veit ekki betur en við höfum verið að reka frystihús um áratuga skeið og það hefur aldrei neinn spurt að því hvort fjárfesting til að vinna fisk sem frystihúsið bað ekki í rauninni um að fá og var ekki tilbúið til að vinna en þurfti að fjárfesta til að geta unnið, hafi skilað arði. Þeir urðu bara að setja upp vinnslu til að geta unnið þann fisk sem þeir þurftu að kaupa.  Mér finnst algert hneyskli að hv. þm. skuli líkja því við grjót sem má henda núna fyrir borð. Hann líkir því við grjót og vill að það megi bara henda heilu förmunum jafnvel af þorski vegna þess að hann passar ekki í vinnsluna. Það er ekkert sem segir að sá sem er á karfaveiðum og fær fullt troll af þorski sem hann ætlaði ekki að fá, megi þá ekki bara henda honum vegna þess að hann nýtist ekki í vinnslunni hjá honum, nýtist ekki í þann samning sem hann gerði. Hv. þm. er að heimila það og kallar þetta grjót. Það var einn ágætur maður vestur á fjörðum sem sagðist beita grjóti þegar hann var spurður að því hvers vegna hann fiskaði svona vel og eftir það var hann alltaf kallaður Grjóti. Ég er hissa að það skuli vera svona umræða í landi eins og Íslandi. Nú virðist allt miðast við það hvort það sé nákvæmlega hægt að græða á þessari sömu stundu og verið er að veiða. Við erum líka umhverfisvænt land og ég held að við berum líka mikla virðingu fyrir þeirri auðlind sem við teljum okkur allir eiga. Þess vegna tel ég að þessi umræða eigi ekki að geta farið á þennan veg.

Herra forseti. Fiskvinnsluhúsum á Íslandi er skylt að koma úrgangi sínum fyrir vegna þess að úrgangurinn veldur mengun. Ef það væri engin mengun af úrganginum, þá væri heilbrigðiseftirlitið ekki að skipta sér af því. Ég tók það mjög skýrt fram að það hefði verið niðurstaða allra sem við sem vorum að undirbúa þetta frv. ræddum við, að það væru engin rök fyrir því að fiskúrgangi sem væri hent frá skipum, hvorki innyfli né annað, mundi valda neinni mengun í hafinu. Það var þetta sem ég sagði og vonaðist til að þingheimur hefði skilið.

Rædduð þið bara við hagsmunaaðilana?

Þar sem ég þekkti til, var algengt að grjót kom í trollið, svo og ostur og öllu var hent fyrir borð. Það er grundvallaratriði og grundvallarhugsun að við ætlum að reyna að hirða allt sem verðmætt er og það er miðað við það, það sem verðmætt er, en annað ekki. Það er enginn að halda því fram að með frv. sé verið að hverfa frá þeirri grundvallarreglu að við ætlum að haga okkar fiskveiðum þannig að við fáum sem mestan arð af því sem við veiðum. Það er enginn að mæla með því að að óþörfu sé verið að henda því sem gæti verið verðmæti, enda er enginn að gera það að gamni sínu. Það liggur alveg fyrir að það kemur úrgangur úr fullvinnsluskipum, slóg, þunnildi, hryggir og annað slíkt. Hvað á að gera við það? Á að henda því í hafið eða á að henda því í mjölverksmiðju? Það er um tvo kosti að ræða. Eins og lögin eru nú, þá er þess krafist að mjölverksmiðja sé sett um borð í skipin og úrgangurinn settur í mjölverksmiðjuna. Ef það kemur svo í ljós að kostnaðurinn við mjölverksmiðjuna og framleiðsluna er miklu meiri en tekjurnar, hvers vegna eigum við þá að vera að því, hvers vegna í ósköpunum? Hvaða tilgangi þjónar það? Og hvern hneykslar það ef hent er í hafið því sem ekki mengar hafið, ef við komum þannig í veg fyrir kostnað? Hvern hneysklar það?

Herra forseti. Hv. þm. og góður vinur minn, Einar Oddur Kristjánsson, er enn í grjótfarinu og talar um grjót eins og það sé einhver sérstakur kvóti á grjóti. Ég hef aldrei heyrt það. Þetta er auðlind sem kannski væri hægt að nýta einhvern tíma en hún er ekki til umræðu hér og ekki heldur ostur. Ég kannast vel við það að hafa fengið bæði ost og grjót og því hefur öllu verið hent í hafið án þess að menn hafi haft nokkurt samviskubit út af því. Ég fer að halda að það sé langt síðan hv. þingmaðurinn hefur farið á sjó. Það hefur verið fullyrt í umræðunni og komið fram í skýrslunni sem liggur frammi með þessu frv. að mjölvinnslur sem hafa verið settar um borð í fullvinnslutogara hafi ekki verið nýttar, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Það hefur verið fullyrt í þeirri skýrslu sem kemur fram með frv. að mjölvinnslur um borð í togurum hafa ekki verið nýttar þó þær væru þar vegna þess að menn teldu það ekki hagkvæmt. Og þar hefur verið tilgreint í mínu eyru 

Tíminn er liðinn.

Ég mundi segja að þær fullyrðingar væru mjög vafasamar.

Forseti áréttar að tíminn er ein mínúta.

Herra forseti. Ég tók dæmin um ost og grjót sem hlut sem allir vissu að væru engin verðmæti og þess vegna væri honum hent. Það liggur fyrir eins og ég sagði áðan að auðvitað mun útgerð nýta sér allt sem hún fær úr hafinu ef hún hefur til þess möguleika. Verð á mjöli og lýsi er breytilegt fram og til baka. Það getur komið sá tími að það sé svo hátt verð á mjöli að það borgaði sig að hafa verksmiðjuna um borð. Þá munu menn líka setja verksmiðjuna um borð í þessi skip enda ekkert nýtt. Það var fyrst sett verksmiðja um borð í nýsköpunartogara 1950. Það var Gylfi BA sem kom þá með mjölverksmiðju. Því var hætt af því það borgaði sig ekki. Þess vegna erum við eindregnir á þeirri skoðun að það hljóti að vera og útgerðin sjálf sem dæmir um það hvort þetta er hagkvæmt eða ekki. Ekki stjórnvöld, ekki þeir sem setja lögin.

Herra forseti. Í síðustu orðum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar kom einmitt fram það sem er mergurinn málsins í þessu öllu saman í málinu. Það eru útgerðarmennirnir sem eiga að ráða þessu. Það hefur verið reynt að benda á það í ræðum að ýmis önnur rök skipta máli, hv. þm., en hagkvæmnisrökin. Peningar eru bara ekki allt í þessu máli og málið er ekki eins einfalt eins og hv. þm. stillir því upp. Hér var komið inn á það áðan að þetta snerist líka um umgengni við auðlindir sjávarins og hv. þm. hlýtur að skilja að án réttrar umgengni við auðlindirnar verður lítið af peningum sem koma upp úr sjónum. Ég velti því fyrir mér hvort nægilega hafi verið staðið að því að kanna hvort að þetta væri rétta umgengnin við auðlindir sjávarins. Ég fór yfir listann, sem mér var bent á að væri aftast um þá sem hefðu komið á fund nefndarinnar, og þar eru þessir allir sem eru einróma um að það saki ekki að henda þessu um borð og ég sakna þar ákveðins aðila. Þetta eru fyrst og fremst hagsmunasamtök í sjávarútvegi, einir fimm frá LÍÚ og tveir frá Sjómannasambandinu, það eru fulltrúar frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, SR-mjöli o.s.frv. og skipstjórar fullvinnsluskipa. Af hverju er t.d. ekki leitað eftir áliti Líffræðistofnunar Háskólans, Náttúrfræðistofnunar, Náttúruverndarráðs, svo dæmi séu tekin, um þennan veigamikla þátt í málinu? Ef þessi þáttur skiptir máli, sem er þó viðurkennt í skýrslu nefndarinnar, af hverju í ósköpunum er þá nefndaskipanin eins og hún er? Af hverju eru þar ekki fulltrúar sem eiga að gæta þessara hagsmuna og tryggja að það sé nægilega vel gengið frá þessum málum? Þetta er stórmál. Mér heyrist á ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar frumvarpshöfundar kristallast þau sjónarmið sem við höfum verið að gagnrýna og vara við; að þetta sé einkamál útgerðarinnar, eingöngu byggt á hagkvæmnisrökum en ekki hafi nægilega verið staðið að því að kanna hvort með þessu væri ógnað lífríki hafsins.

Herra forseti. Ef það kemur í ljós að nefndin hefur ekki nægilega gætt að því hvort lífríki hafsins væri verndað með þessu, hvort verið væri gera eitthvað á hluta náttúrunnar, er sjálfsagt að benda hv. sjútvn. á það. Henni ber að fara í gegnum það. Það er enginn vandi og það er eðlilegt að það komi þá ef eitthvað vantaði upp á það að þeirra sjónarmiða, sem kunna að vera til staðar, hafi verið leitað þá er hægt að gera það í meðförum þingsins. Það er eðlilegt að þingið geri það. Ég ítreka það að við töldum okkur hafa um það vitnisburð allra að það væri engin vitneskja um að það mundi valda mengun það sem væri hent frá skipum. Sé það rangt hjá okkur þá kemur bara annað í ljós og þá skulum við skoða málið upp á nýtt því að þá eru náttúrlega þau rök sem ég færði fram áðan ekki gild en meðan þau koma ekki fram og á meðan ég veit engan halda því fram og enginn hefur bent á það að svo sé þá held ég mig fyrri röksemdarfærslu. Auðvitað verð ég að beygja mig fyrir því ef við höfum fengið rangar upplýsingar en þá verða þær að koma í ljós. Herra forseti. Ég lít þannig á að þegar við erum að láta í hafið krossfisk frekar en einhvern annan fisk þá sé það ekki spurning um siðferði. Við erum að reyna að veiða til þess að hafa því tekjur, ekki til annars og ef við höfum engar tekjur af því þá hendum við því. Það er hin eðlilega, mannlega hegðun.

Herra forseti. Auðvitað er hægt að laga ýmislegt í meðförum nefnda, að sjálfsögðu er það hægt, sem betur fer er það sú aðferð sem við höfum í þinginu til þess að laga svona galla á málsmeðferð eins og mér sýnist hafa komið fram hér. Mér fannst hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ekki mótmæla því harðlega. Kannski hefur ekki verið leitað nægilega vel eftir áliti þessara aðila. Að sjálfsögðu er það á ábyrgð stjórnarinnar, ábyrgð ríkisstjórnarinnar og hæstv. sjútvrh. sem leggur þetta frv. fram að tryggja ekki betur þennan veigamikla þátt í málinu. Það hefði m.a. mátt gera eins og ég benti á áðan með því að hafa meiri breidd í nefndinni sem vinnur skýrsluna, meiri breidd manna sem þekkja betur til þessara mála en þeir ágætu menn annars sem þarna eru. Hópurinn er ansi einlitur og ekki til þess fallinn að tryggja að sérstaklega sé gætt að þessu sjónarmiði.

Herra forseti. Meðan ekki koma fram rökstuddar niðurstöður um það að úrkast í hafið valdi spjöllum er ekki ástæða til þess að líta þannig á að svo sé. Þess vegna er rétt að bíða þess ef einhver kann að vera með þá vitneskju. Við reyndum það og við fengum þær upplýsingar að svo væri ekki enda er mér nær að halda að það geti ekki verið. Það liggur í augum uppi að það væri fyrir löngu, löngu komið í ljós ef svo væri. Við vitum að milljónir tonna af loðnu deyja við botninn á hverju einasta vori og veldur engri mengun. Ég trúi því ekki að nein hætta sé fólgin í þessu. En það er sjálfsagt að taka undir það og ég veit að formaður sjútvn. mun gera það þegar til hans kasta kemur að leita álits sem flestra líffræðinga á málinu.

Herra forseti. Ég held að það sé óþarfi að gera lítið úr því að fjárfesting þurfi að borga sig. Ég tel þvert á móti að við höfum alls ekki gætt nægilega að því hér á Íslandi að fjárfesting borgi sig. Hins vegar verða menn að gæta fleiri sjónarmiða og það kemur fram í frv. að það eigi að byggja á þeim lögum sem eru í gildi um umgengni um auðlindir sjávar. Þar er fyrsta boðorðið að allur fiskur skuli koma að landi. Það er ekki flóknara en svo. Hins vegar eru samkvæmt frv. sem sjútvn. er að vinna með gefnir ákveðnir afslættir þar á. Þeir afslættir sem þar eru eru ekki hafnir yfir efa. Það kom til umræðu hér þegar það frv. var til 1. umr. Þá voru sett ákveðin spurningarmerki við þær undantekningar sem voru í því frv. varðandi það hvað þyrfti þá ekki að koma með ef allur fiskur á að koma að landi. Svo er það þetta: Hvað eru verðmæti? Það fer auðvitað dálítið eftir því um hvað menn eru að fjalla og hvort það er markaður fyrir. Við höfum oft farið yfir það og ég hef margoft nefnt til sögunnar ýmislegt af því sem einu sinni var ekki talið verðmæti en er nú verðmæti. Við getum tekið grálúðu sem dæmi. Þegar hún kom í rækjutroll áður fyrr var henni fleygt því að hún var ekki talin verðmæti. Nú er slegist um þennan fisk og hann er að verða uppurinn á Íslandsmiðum. Humar var ekki talinn verðmæti einu sinni, honum var hent. Ég tel að fiskmarkaðir hafi gjörbreytt þessari stöðu þannig að það sé mjög einfalt að skylda fiskiskipaflotann til að koma með allan fisk að landi vegna þess að við vitum í rauninni ekki hvað eru verðmæti fyrr en á það er látið reyna og við eigum þann möguleika núna í gegnum fiskmarkaðina. Síðan vil ég endilega koma að sérstöku áhugamáli mínu. Það eru líklega 12 ár síðan ég varð mikill áhangandi þeirrar hugmyndar að ef útgerðin ekki treystir sér til að hirða að leyfa þá sjómönnunum að eiga. Það getur vel verið að þó að sjómennirnir hafi ekki hag af því að vinna tiltekna tegund um borð eða gera úr henni verðmæti ef þeir eiga að búa við hlutaskiptakerfið þá geti hún verið þeim verðmæti ef þeir fá að eiga hana einir. Ég hef mælt fyrir þáltill. á hinu háa Alþingi sem lýtur í þá átt að sjómennirnir fái að eiga aukaaflann og ég ætla bara að endurtaka það hér að mér finnst sjálfsagt að menn skoði þann möguleika til þess að tryggja það enn frekar að það komi þá allt að landi sem getur mögulega verið verðmæti.

Herra forseti. Ég er ekki alveg viss um í hverju andmælin voru fólgin. 

Herra forseti. Aðdragandi þessa máls er skondinn og speglast í þeirri staðreynd að í athugasemdum við lagafrumvarpið kemur fram að í þessa nefnd sem við höfum rætt um hafi sjútvrh. skipað með bréfi 20. júlí 1990. Frv. er í stíl við þetta og hið efnislega innihald þess vegna þess er að öðrum þræði rugl alveg eins og þetta ártal í grg. sem er líka tómt rugl. Við vitum að þá var hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ekki einu sinni orðinn þingmaður þó að ljóst sé að hann eigi eftir að vera þingmaður afskaplega lengi. En ég verð samt sem áður að segja það að margar ræður hef ég hlýtt á frá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Sumar hafa verið miðlungi góðar, sumar mjög góðar en sú sem hann flutti áðan var firnavond. Hann er hins vegar svo vel af guði gerður að hann kann að skammast sín og ég fann að það bólaði á djúpri iðrun einhvers staðar í sálarkimum hans vegna þess að hann veit að svona eiga menn ekki að starfa. Ef hæstv. ráðherra, Þorsteinn Pálsson, væri samgrh. og þyrfti að setja niður nefnd sem skipti verulega miklu máli fyrir flugmál og afkomu flugfélaga mundi þá nokkurn tímann þýða fyrir hann að reyna að setja niður fimm manna nefnd þar sem þrír fulltrúanna væri úr stjórn Flugleiða? Aldrei. Hann yrði kaghýddur og hrakinn úr embætti. En hérna er um að ræða nefnd sem er skyld slíkum hugarburði. Þar er fimm manna nefnd og þar eru þrír þingmenn í henni sem allir tengjast með einum eða öðrum hætti útgerð. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur lýst því hversu mikil vinátta ríkir með honum og stjórn Landssambands íslenskra útvegsmanna og sjálfur er hann útvegsmaður. Mér er ekki kunnugt um það hvort hann hefur beinna hagsmuna að gæta í tengslum við þetta en ef svo er segi ég hiklaust: Þá er hann fullkomlega óhæfur til þess að sitja í slíkri nefnd og gera tillögur um þetta mál. Ég held ég fari ekki með rangt mál þegar ég segi að tveir hv. þm., Vilhjálmur Egilsson og Stefán Guðmundsson, sitji í stjórnum stórra útgerðarfyrirtækja þar sem eru nokkuð mörg stór skip, sem fara á fjarlægð mið, og hefðu þurft að hirða allan afla samkvæmt lögunum frá 1992. Mér finnst ekki með nokkru móti hægt að bjóða fólki upp á, þingheim né þjóðinni, að verið sé að leggja fram frv. sem menn sem eru hreinir hagsmunaaðilar semja. Það bara gengur ekki. Slík vinnubrögð eru engum bjóðandi. Eitt er það þó að hæstv. ráðherra búi til nefnd sem er skipuð vinum hans úr stjórnarliðinu en auðvitað hefði niðurstaðan orðið öll önnur ef nefndin hefði ekki verið svona einlit. Það er engin spurning um að hún hefði verið talsvert frábrugðin þessari ef þarna hefði ekki verið meiri hluti hagsmunaaðila. Það gagnrýni ég harkalega og ræða hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar var vond. Með svolítilli afbökun má draga hana saman í eftirfarandi fullyrðingu: Ég er kapítalisti, þess vegna fleygi ég fiski. Hv. þm. sagði auðvitað er ekki komið með neitt að landi nema sem við græðum almennilega á. Ef sú fullyrðing er rétt og sá andi hinn rétti sem birtist í ræðu þingmannsins. þá komum við fyrst og fremst með það að landi sem við græðum mest á. Hvað er það sem við viljum græða mest á í dag? Er það ekki stór þorskur? Eigum við þá ekki að henda smærri þorskinum? Hvernig er með þessi skip sem fullvinna aflann um borð fjarri ströndum landsins? Ja, vélarnar eru tiltölulega einhæfar, þær geta bara tekið ákveðið stærðarbil. Hefur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson nokkru sinni heyrt sjómenn staðhæfa að það sé ekki bara hent litlum fiski heldur líka stórum fiski um borð í þessum togurum af því að vélarnar geta ekki tekið fisk nema á ákveðnu stærðarbili? Ég er alveg sannfærður um það að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur oft heyrt það. Ég man ekki betur en einhvern tímann hafi verið haft eftir honum þegar hann var að gagnrýna núverandi fiskveiðistefnu og útreikninga Hafrannsóknastofnunar að tugum þúsunda af þorski væri fleygt í hafið einmitt út af þessu. Herra forseti. Mér þykir sem þessum glæsilega eldhuga að vestan, sem alla jafna er hér með skemmtilega rökfræðilega leikfimi, sé nú brugðið. Það er ekkert vit í þessu. Ég ætla ekki að halda því fram sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sagði áðan að af þessu stafaði mengun en athugasemdir hennar voru alveg lögmætar. Það er eðlilegt að menn spyrji sig þessarar spurningar. Ég tek fram að ég tel að svo sé ekki. Hins vegar þegar þingmenn líta yfir listann sem segir hvaða aðilar hafi komið á fund nefndarinnar þá eru þar ekki margir sem geta sagt eitthvað um það hvernig bakteríur éta upp fiskileifar. Benedikt Valsson hjá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands hefur ekki hundsvit á bakteríum og ekki heldur Sveinn Jónsson. Mér þykir þetta því ekki góður málstaður og ítreka það aftur að það er ekki hægt að bjóða mönnum upp á það að hér kemur fram frv. sem hefur þrjár aðaltillögur og tvær þeirra miða alveg klárlega að því að draga úr rekstrarkostnaði stórútgerðarinnar og það eru fulltrúar útgerðarinnar sem skipa meiri hluta nefndarinnar sem leggur málið fram. Svona vinna menn ekki á Alþingi Íslendinga í dag. Þetta gekk kannski fyrir 25 árum en ekki í dag.

Herra forseti. Í fyrsta lagi á ég engan frystitogara og ég er ekki beinn aðili að neinni slíkri útgerð. Í öðru lagi eru það ekki rök, herra forseti, þegar menn verða rökþrota að koma hér upp og segja að einhver góð ræða hafi verið vond.

Var hún góð?

Ef að við förum í þetta fiskveiðistjórnunarkerfi hefði ég haldið því fram oftar en hv. þm. að galli kerfisins er sóun. Galli kerfisins er fyrst og fremst sóun. Fiski er hent, það veit ég mjög vel og ég hef oftar en flestir aðrir bent á það. Þá er spurningin: Stór fiskur, meðalstór eða lítill. Sé ekki ástæða eða efni eða einhver þau rök fyrir því að hann skuli ekki unninn stöndum við frammi fyrir því að henda honum fyrir borð eða henda honum í mjölkvörn. Báðir kostirnir eru mjög vondir. Það er mjög vont ef fiski er hent. En hverju eru menn bættari ef þeir taka fisk í staðinn fyrir að henda honum fyrir borð að henda honum í mjölkorn ef það er fyrirsjáanlegur taprekstur fyrir þjóðarbúið í heild og viðkomandi útgerð? Hverju eru menn bættari? Svarið mér því. Það er skelfilegt að henda fiski, ég er alveg sammála því. Erum við bættari með því að henda honum í mjölkvörn en að henda honum fyrir borð ef við töpum á mjölinu? Svarið mér því.

Herra forseti. Hv. þm. er með eindæmum merkilegur ræðumaður. Enda þótt ég hafi ekki mikið vit á fimleikum þá minnir mig að þar sé eitt stökk sem heitir að hoppa í gegnum sjálfan sig. Það bragð lék hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hérna áðan. Hann kemur hingað og segir: Ég hef haldið miklu fleiri ræður en Össur Skarphéðinsson um það hvað það er mikil sóun fólgin í fiskveiðikerfinu en svo kemur hann og leggur fram tillögur sem leiða til enn meiri sóunar. Hvers konar málflutningur er þetta? Þessi málflutningur er ekki bjóðandi Sjálfstfl., hann er allra síst bjóðandi hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og hann á ekki að kveðja sér hljóðs aftur vegna þess að hann talar ekki af viti hér í kvöld. Það skilur hann enginn nema hinir framliðnu. En svo vill til, herra forseti, að ég er núna að fara á fund hjá Sálarrannsóknafélaginu þar sem ég á að halda ræðu og ég býð hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að koma þar. Þá getur hann reynt að spjalla þar um þessar röksemdir sínar við draugana.

Herra forseti. Ég er alveg til í að þiggja þetta boð enda hef ég hingað til haldið mig við mannheima en ekki eins og sumir að vera meira með hinum framliðnu. Það liggur algjörlega fyrir að ef fiski er hent þá er það mikið tjón. Það er mikið tjón. Hver ætlar að sýna mér fram á að fiskinum sé betur komið í mjölkvörn þar sem við töpum á honum en í hafinu? Reynið þið það. Segið þið svo að þið skiljið ekkert af því að þið eruð rökvana. Það er bara verið að koma í veg fyrir milljarða kostnað. Þið reynið að vera á móti þessu bara af því að ykkur finnst að þið eigið að vera á móti þessu. Þið kunnið engin rök fyrir því á nokkurn hátt. Þið ætlið kannski að sefa samviskuna af því með því að það væri í lagi að henda fiskinum af því honum væri hent í mjölkvörn. Er það kannski svarið?

Herra forseti. Það er alveg greinilegt að sá sem endanlega er lentur í mjölkvörninni er ekki hinn dauði vestfirski þorskur heldur er það hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Ég hef aldrei fyrr lent í því að hlusta á eldheita ræðu hjá manni sem segir: Ég er á móti sóuninni og þess vegna legg ég til meiri sóun. Ég viðurkenni það, forseti,