Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Það var eitthvað hressilegra yfir þinginu í gær, fjöldi mála tekinn á dagskrá til afgreiðslu og sannarlega ánægjulegt að sjá áþreifanlegan afrakstur umræðna og nefndavinnu raungerast hér í góðri vinnu. Ég hef gjarnan rætt undir þessum lið, störf þingsins, um lífskjör og efnahagslega tengd málefni og ætla að gefnu tilefni að ræða um skuldaleiðréttingu ríkisstjórnarinnar vegna nýútkominnar skýrslu sem var þaulyfirfarin hér af hinum ýmsu miðlum í gær. Meðal annars er á Eyjunni dregið fram úr þessari skýrslu að kjöraðstæður hafi verið í efnahagsmálum, lítil verðbólga hafi skapað hvata til sparnaðar og hjálpað til við að draga úr þensluáhrifum sem kemur til af aukinni ráðstöfunargetu heimilanna. Svo voru mjög ánægjulegar fréttir þessu tengt af hækkun á lánshæfismati ríkissjóðs og horfur metnar stöðugar. Eitthvað er því verið að gera hér vel í ríkisfjármálum. Það segir á öðrum stað í ágætisgrein á Eyjunni að launatekjur segi aðeins hluta sögunnar þegar lífskjör fólks eru skoðuð og að ráðstöfunartekjur gefi betri vísbendingu. Þrátt fyrir að færa megi rök fyrir því að sú mikla kaupmáttaraukning sem mörg íslensk heimili upplifðu á árunum fyrir bankahrunið hafi verið innstæðulítil bóluaukning breytir það ekki því að margir upplifa sig í verri stöðu fjárhagslega en fyrir hrun. Ef ég dreg þetta saman, virðulegur forseti, og margar og ítarlegar og góðar fréttir af því sem tínt var til úr skýrslunni er vissulega ákveðin einföldun að segja að þetta séu einu forsendurnar og ástæður þess að ráðist var í að lækka skuldir heimilanna. Þó má fullyrða að ráðstöfunargeta heimilanna hafi sannarlega verið skert, m.a. vegna verri skuldastöðu. Virðulegi forseti. 

Herra forseti. Ég ætla að gera að umtalsefni þótt í stuttan tíma sé þá skýrslu sem fjármála- og efnahagsráðherra skilaði seint og um síðir um lækkun höfuðstóls verðtryggðra lána. Hann svarar með því að nokkru leyti en alls ekki fullnægjandi hætti ítarlegri skriflegri fyrirspurn sem lögð var fyrir hann fyrir áramót. Þar kemur meðal annars fram, af því að hér talaði síðasti ræðumaður um að loksins hefði eitthvað verið gert í að lækka skuldir heimila, að fyrri úrræði og dómar um ólögmæti gjaldeyrislána lækkuðu skuldir heimilanna samtals um 216 milljarða kr. á árunum frá 2009 til 2013, 2014, þar af beinar ráðstafanir ríkisins um 66 milljarða. Nú höfum við séð glitta í mat, ófullnægjandi mat að vísu, á því hvernig þessi skuldaniðurfærsla kemur út. Þar birtist okkur það sem auðvitað var varað við, að í fyrsta lagi er þetta veruleg færsla fjármuna milli kynslóða. Að uppistöðu til fara þessir fjármunir til þeirra sem eru 50 ára og eldri og þeir sem eru yngri en 35 ára fá aðeins 4,4 milljarða, þ.e. unga fólkið sem keypti íbúðir á þessum óhagstæðu árum fær minnst. Í öðru lagi og eðlilega svo sem fer langmest af skuldaniðurfærslunni til höfuðborgarsvæðisins. 20 milljarðar fara til hinna tekjuhæstu, þeirra tveggja tekjutíunda sem eru með 1,2 milljónir á mánuði eða meira, þeir fá 20 milljarða af þessum 70. Það bítur auðvitað höfuðið af skömminni sem strax var bent á hér í umræðu um málið að 1.250 einstaklingar sem greiddu eða heimili sem greiddu auðlegðarskatt, sem eiga hreinar eignir upp á 100 millj. kr. eða meira, fá 1,5 milljarða í skuldalækkun. Þetta er sama fólkið og fær felldan niður á einu bretti og með öllu auðlegðarskattinn á þessu sama ári. Herra forseti. Ég held að þetta muni lengi í minnum haft að svona sé opinberum fjármunum ráðstafað, að sérstök gjöf sé send 

Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni þróun kjara þeirra sem þurfa að reiða sig á bætur almannatrygginga, eldri borgara og öryrkja. Fyrir nýgerða kjarasamninga voru bætur til einstaklinga sem ekki eru í sambúð nokkurn veginn jafnar lágmarkslaunum þótt hinir hafi haft minna. Í kjarasamningunum er gert ráð fyrir umtalsverðum hækkunum á lágmarkslaunum, eða um 7,6% á ári að meðaltali næstu þrjú árin. Verðbólguspáin fer ekki upp fyrir 2,5% á sama tíma, þannig að kaupmáttur lægstu launa ætti því að aukast um rúm 5% á ári. Ríkisfjármálaáætlunin, þar sem lagðar eru til forsendur fyrir fjárlög áranna 2016–2019, er á dagskrá þingfundar í dag. Í áætluninni stendur skýrum stöfum að lagt sé til að Alþingi samþykki að bætur almannatrygginga hækki ekki um nema 1% á ári næstu þrjú árin umfram verðbólgu. Við í minni hluta fjárlaganefndar höfum bent á þetta, nú síðast á fundi nefndarinnar með hæstv. fjárlaga- og efnahagsráðherra, og lögðum til að þingsályktunartillagan um ríkisfjármálaáætlun yrði dregin til baka. Það vildi hvorki meiri hluti nefndarinnar né hæstv. ráðherra og því stendur óhaggað að leggja það til að Alþingi samþykki að kjör þeirra sem allra minnst hafa á milli handanna dragist langt aftur fyrir lágmarkslaun og að þeim verði haldið í fátæktargildrunni. Ég hef heyrt tvo hv. þingmenn Framsóknarflokksins tala um að mikilvægt sé að vinna gegn ójöfnuði í samfélaginu og jafnvel heyrt þá tala vel um þann árangur sem ríkisstjórn jafnaðarmanna náði í þeim efnum, annar þeirra er hv. þm. Willum Þór Þórsson. Ef ríkisfjármálaáætlunin verður samþykkt með óbreyttum forsendum er verið að auka ójöfnuð og misskiptingu. Ég vil því spyrja hv. þm. Willum Þór Þórsson hvort hann sé sammála þeirri forsendu ríkisfjármálaáætlunar að kaupmáttur bóta almannatrygginga hækki um 1% á ári nú þegar er ljóst að kaupmáttur lægstu launa muni á sama tíma hækka um 5% á ári.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrirspurnina sem snýr að þeim þætti ríkisfjármálaáætlunar sem er um bætur almannatrygginga þar sem sú forsenda er gefin að á árabilinu 2016–2019, eins og ríkisfjármálaáætlun nær til, muni kaupmáttur bóta almannatrygginga hækka um 1% á ári á sama tíma og kaupmáttur lægstu launa verði 5% á ári. Hæstv. fjármálaráðherra leggur fram þessa áætlun í samræmi við þingsköp nú í fyrsta sinn og hún er því lögð fram fyrir gerð þeirra kjarasamninga sem hafa átt sér stað á almenna markaðnum sem hv. þingmaður vitnar til og áætlun um losun hafta. Nú kemur það fram í ríkisfjármálaáætlun, hún er býsna skýr með það, að hún er mikilli óvissu háð, bæði er snýr að kjarasamningum og svo áætlun um losun hafta sem nú hefur verið birt samhliða þeim tveimur frumvörpum sem við erum að vinna að í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ef ég horfi á þetta út frá ríkisfjármálaáætluninni sem slíkri, sem við ræðum hér síðar í dag, af því að við hv. þingmaður deilum sömu skoðun um kjör eldri borgara og öryrkja, en varðandi ríkisfjármálaáætlunina er það svo að miðað við breyttar forsendur er hæstv. félagsmálaráðherra væntanlega að vinna í því að leggja inn breytingar og vinnu á breyttum forsendum sem við sjáum birtast í fjárlögum í haust, sem mun síðar væntanlega taka mið af því þegar við sjáum nýja ríkisfjármálaáætlun að ári liðnu. Þá sjáum við þessa breytingu. Mér finnst það bara eðlileg vinna á breyttum forsendum, þessi ríkisfjármálaáætlun stendur, hún er varfærin og tekið er skýrt fram 

Hæstv. forseti. Nýtt svæðisskipulag fyrir höfuðborgarsvæðið var samþykkt í gær í öllum sjö sveitarfélögunum. Það er mikið fagnaðarefni að samliggjandi sveitarfélög geri með sér sameiginlega framtíðarsýn á þróun svæðisins. Áhugaverðar hugmyndir eru í skipulaginu, eins og borgarlínur. Á heimasíðu Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu stendur, með leyfi forseta: „Borgarlínan verður nýtt léttlestar- eða hraðvagnakerfi sem flytur farþega með skjótum og öruggum hætti um höfuðborgarsvæðið. Þannig myndast samgöngu- og þróunarás sem tengir sveitarfélögin. Borgarlínan verður því raunhæfur valkostur í samgöngum og mun gegna lykilhlutverki við að breyta ferðavenjum.“ Það er sérstaklega tvennt sem ég hef áhuga á í þessu samhengi, greiðara samgöngukerfi og breyttar ferðavenjur með orkuskiptum í samgöngum, þ.e. í almenningssamgöngum og heilsueflandi ferðamáta. Helsti gallinn við slíka framkvæmd er verðmiðinn og það er líklega ástæða þess að ekki hefur verið ráðist í hana fyrr, en hugmyndin hefur verið uppi í sirka þrjá áratugi. Ef við setjum verðmiðann í samhengi er hann um það bil tvær til fjórar samgönguáætlanir eins og hún er í dag. Hæstv. forseti. Ég ætla að viðra hér aðra framtíðarsýn sem gæti gengið ein og sér en einnig með hraðvagnakerfi. Hugmyndin kemur úr áfanga í samgönguverkfræði í háskólanum og byggir á þrem tækninýjungum; rafmagnsbílum, sjálfkeyrandi bílum og leigubílakerfinu Uber. Með þessu kerfi þyrfti enginn sem býr á höfuðborgarsvæðinu að eiga bíl. Bílar eru pantaðir líkt og leigubílar í gegnum snjallforrit svipað og leigubílafyrirtækið Uber notar en markmiðið næst ekki nema að það séu nægilega margir bílar í kerfinu. Í snjallbílakerfinu eru upphafsstaðir, áfangastaðir og vegalengdir þekktar þannig að auðvelt er að besta kerfið og umferðarteppur ættu að heyra sögunni til. Þetta hljómar fjarstæðukennt en tæknin er til staðar og svona kerfi gæti orðið raunverulegt eftir 5–10 ár.

Hæstv. forseti. Ég ætla að nota tækifærið og flytja hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur þakkir fyrir að biðja um þessa ágætu skýrslu sem kom út um helgina og sýnir fram á hversu gríðarlega vel heppnuð aðgerð skuldaleiðrétting ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar er. Það hefur komið nokkuð fram í fréttum að 1.250 heimili hafi fengið 1,5 milljarða kr. í skuldaleiðréttingu. Það þýðir að það eru 55.800 heimili sem skipta með sér um 88,5 milljörðum kr. Hvernig skiptist þetta? Þetta skiptist gróflega þannig að stærsti hluti leiðréttingarinnar kemur í hlut þeirra sem eru með meðaltekjur og minni, þetta kemur í hlut fólks þar sem tvær fyrirvinnur eru á heimili með miðlungstaxta ASÍ-félaga, miðlungstaxta BSRB-félaga og miðlungstaxta BHM-félaga. Þetta er fólkið sem talað var um hér í ræðu um daginn að væri að auka auð sinn. Ég væri ofsalega feginn ef BHM-félagar og BSRB-félagar gætu aukið auð sinn, það væri mér mikið gleðiefni. Það hlýtur að vera líka umhugsunarefni þeim félögum sem nú standa í kjarabaráttu að fá svona skilaboð frá vinstri mönnum á Alþingi Íslendinga að meðaltekjufólk á Íslandi sé að auka auð sinn. Það er eitt sem hægt er að fara yfir í þessu, það er að algeng lækkun lána með leiðréttingunni er í kringum 1,5 millj. kr., það þýðir lækkun greiðslubyrði upp á 10–12 þús. kr. á mánuði sem gerir 120–150 þús. kr. á ári, í kringum 3 millj. kr. á 20 ára líftíma lánsins. Þarna erum við komin í 4,5 millj. kr., plús það ef menn geta notað séreignarsparnað sem er um 2 millj. kr. á því tímabili sem gefið er. Þarna getur meðalfjölskyldan sparað sér u.þ.b. 6,5 millj. kr. Þetta er eins og að fá eitt tekjuskattslaust ár eins og var hér um árið. Eitt skattlaust ár. Svona virkar þessi leiðrétting vel.

Virðulegi forseti. Þau okkar sem upplifðum hrunið hér á landi haustið 2008 getum varla annað en leitt hugann að Grikkjum þessa daga. Eftir að hafa verið í stöðugri krísustjórnun á vegum Evrópusambandsins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins síðustu fimm árin virðist landið komið á ákveðna endastöð. Á sunnudaginn greiðir gríska þjóðin atkvæði um drög að samningi sem mundi krefjast enn frekari niðurskurðar á velferðarkerfinu, velferðarkerfi sem hefur stöðugt verið gengið á, velferðarkerfi sem rétt hangir á horriminni. Hér er meira í húfi en fjármálakerfið. Er lýðræðiskerfið komið þangað að það snúist bara um lögmál hagkerfisins, að fjármálaráðherra Þýskalands ráði meiru um örlög grískra spítala og grískra lífeyrisþega en grísk stjórnvöld sjálf? Í samskiptum sínum við Grikkland undanfarið hafa Evrópusambandið og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sýnt auðvaldinu allt of mikla þjónkun á kostnað almennings í Grikklandi. Það kom til dæmis skýrt í ljós þegar ríkisstjórn Alexis Tsipras lagði til að verða við niðurskurðarkröfu ESB og AGS með einföldum hætti, að skera niður í hermálum. Atlantshafsbandalagið áætlar að heil 2,4% af þjóðarframleiðslu Grikkja renni til hermála á yfirstandandi ári þannig að þarna eru greinilega mikil sóknarfæri í að draga úr ríkisútgjöldum. En þá háttar svo til að 15% af útflutningi Þjóðverja á hergögnum renna til Grikkja og 10% hergagnaútflutnings Frakka fara sömu leið. Tillögum ríkisstjórnar Grikklands um að mæta niðurskurðarkröfunni með niðurskurði í hermálum var því hafnað af viðsemjendunum. En hvort er það í þágu grísks almennings eða auðvaldsins í kjarnaríkjum Evrópusambandsins? Þær spurningar sem Grikkir standa frammi fyrir núna um helgina varða miklu meira en bara fjárhag gríska ríkisins, þær varða lýðræðisþróun í Evrópu og lýðræðisþróun almennt í heiminum. Og við skulum fylgjast með.

Herra forseti. Það er alveg óhætt að segja að hver sér hlutina með sínum hætti eins og hér kom fram hjá hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni áðan. Eins og hér hefur komið fram var það rakið ágætlega í gær í hinum mörgu miðlum hvernig þessi skýrsla svarar sumu og öðru ekki, hún svarar m.a. hvorki þeim ítarlegu spurningum sem hv. þingmaður Katrín Jakobsdóttir lagði fram né þeim sem ég lagði fram. Kjarninn kallaði eftir ítarlegri svörum við ákveðnum spurningum og fékk svona fyrir rest. Auðvitað er ekki hægt að segja að þetta sé almenn aðgerð eins og stjórnarmeirihlutinn hefur haldið fram. Það er rakið afskaplega vel að svo er ekki. Það að yngsta fólkið fái ekki nema lítinn hluta, hvers vegna? Það getur ekki keypt sér, m.a. vegna þess að íbúðaverð er svo hátt. Það að stærsti hlutinn fari til stóreignafólks og á höfuðborgarsvæðið sýnir  Virðulegi forseti. Þetta getur ekki talist almenn aðgerð og hún getur ekki talist skynsamleg. Að veita um 80 milljarða, það er reyndar bara svarað til um 70 milljarða, það er ekki svarað með hina 10, við vitum hvert þeir fóru, meðan þeir eru settir hér út til fólks sem þarf ekki á því að halda …  
            

Herra forseti. Það er eiginlega lágmark þegar þingmenn standa frammi fyrir tillögum frá framkvæmdarvaldinu sem skipta miklu máli að þeir hafi öll gögn til þess að geta skilið þau mál. Við erum á næstu dögum að fara að ræða hér ákaflega mikilvægt mál sem er stöðugleikaskattur. Hann hefur verið skýrður mjög vel í frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram og hann var líka kynntur á merkum fundi í Hörpu. Þar kom fram að stöðugleikaskatturinn átti að vera 39% og hann átti að skila 862 milljörðum. En samstundis sem kynningarfundurinn í Hörpu var búinn var líka sagt frá því að kröfuhöfunum hefði verið boðið upp á aðra leið, nauðasamningaleið, þar sem þau þyrftu að uppfylla ákveðin stöðugleikaskilyrði og reiða sjálfviljug fram ákveðin stöðugleikaframlög. Það var mjög merkilegt að á kynningarfundinum í Hörpu kom orðið stöðugleikaskilyrði hvergi fyrir, það var aldrei sagt frá því hvað fólst í þessum stöðugleikaframlögum. Við höfum aldrei fengið neinar upplýsingar um það hversu mikil þau nákvæmlega eru. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að þau kunni að vera 450 milljarðar. Flestir sérfræðingar segja 400 milljarðar. Þegar ég skoða þetta mál og met með aðstoð sérfræðinga hvað bankarnir kynnu að seljast á fær maður það út að hugsanlega yrðu stöðugleikaframlögin í ríkissjóð í versta falli 300 milljarðar. Með öðrum orðum, það er verið að gefa kröfuhöfunum kost á afslætti upp á 400–500 milljarða. Hvergi í gögnum framkvæmdarvaldsins er skýrt út hver þessi stöðugleikaskilyrði eru eða hver þessi stöðugleikaframlög eru. Svo eigum við þingmenn að taka þátt í því hér að gefa kröfuhöfum mesta afslátt sem nokkur hefur boðið þeim án þess að hafa gögn sem við getum byggt ákvarðanir okkar á. Er þetta mönnum bjóðandi, herra forseti, eða hundum?

Virðulegi forseti. Ég þreytist seint á því að tala um það sem er að hér á hinu háa Alþingi vegna þess að ég tel það vera mjög beintengt því sem er að í okkar annars ágæta samfélagi. Og það er skortur á samráði við þjóðina og skortur á virðingu fyrir sjálfsákvörðunarréttinum. Við erum hér samankomin einungis vegna þess að við erum kjörin af fólkinu í landinu, ekki vegna þess að guð útnefndi konung sem útnefndi ríkisstjórn sem útnefndi þing sem útnefndi þjóð. Það var ekki þannig. Því miður höfum við ekki lokið því ferli sem það var að hætta að vera konungsveldi og verða að raunverulegu lýðveldi. Til þess að gera það, til þess að verða að lýðveldi þar sem valdið sprettur raunverulega frá þjóðinni, þurfum við að ljúka því verki sem hófst á fyrri parti 20. aldar, sem var að semja nýja stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland þar sem valdið kemur frá þjóðinni en ekki upprunalega frá guði því að stjórnskipunin sem við höfum núna ber þess öll merki. Ég vil taka sem dæmi að ég var í kjörbréfanefnd þegar ég var nýkjörinn inn á þing. Þar fórum við yfir kærur o.s.frv. Þá grunaði mig og taldi reyndar að hlutverk kjörbréfanefndar væri að ógilda kosningar ef illa færi með þær. Svo kemur í ljós að svo er ekki. Þessi kjörbréfanefnd er komin frá Danmörku til þess að sýna konunginum í Danmörku að það sé þingið sem ákveði gildi kosninga en ekki konungurinn. Þetta endurspeglast að mínu mati í allri stjórnsýslunni og í því hvernig Ísland virkar í grundvallaratriðum, jafnvel hvernig þingsetning er. Við erum í reynd konungsveldi sem kýs konung á fjögurra ára fresti frekar en lýðveldi þar sem valdið í grundvallaratriðum kemur frá þjóðinni sjálfri. Við eigum að ljúka ferli okkar til sjálfstæðis með því að hefja á ný umræðuna sem hófst skömmu eftir hrun um nýja stjórnarskrá, umræðu sem hófst reyndar þegar sú sem er í gildi núna var fyrst samþykkt af þjóðinni. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Mig langar í enn eitt skiptið að koma hérna upp og tala um störf þingsins undir liðnum um störf þingsins. Mér finnst í rauninni eins og allir þvert á flokka séu orðnir sammála um að það fyrirkomulag sem við viðhöfum hér gangi ekki. Og mér sýnist líka að fólk sé búið að komast að niðurstöðu sem allir geta verið sáttir við sem snýr að því að ræðutími sé takmarkaður eins og er reyndar gert í flestum þjóðþingum. Það er ekki þannig að þingmenn í löndunum sem við berum okkur saman við geti komið upp í ræðustól og talað eins og þá lystir og beðið jafnvel um orðið inni í þingsal. Stundum þarf að biðja um orðið fyrir fram. Þetta er gert til að geta skipulagt umræðuna þannig að við vitum að á þriðjudaginn klukkan 9 verður þetta mál rætt og 15. október verðum við að ræða þetta mál. Það mundi auka framleiðni og bæta vinnuanda, held ég, ef það væri meira skipulag á þinginu. En til þess að þingmenn í minni hlutanum séu tilbúnir að afsala sér málþófsvopninu eða þeim rétti að geta talað og stoppað mál þarf eitthvað annað að koma á móti. Ég hef ekki upplifað það hér á þessum tveimur árum að stjórnvöld, stjórnarherrarnir, nálgist minni hlutann með einhvern sáttahug eða reyni að semja um mál fyrir fram, það er gert á lokametrunum. Og þess vegna gæti hugmyndin um þjóðaratkvæðagreiðslu, að einhver hluti þingmanna geti vísað umdeildum málum í þjóðaratkvæðagreiðslu, verið hinn liðurinn, þetta væru tvö samhangandi mál. Ég held að við ættum ekkert að vera að bíða með þetta heldur hópa okkur saman, leggja fram mál í haust þar sem við kippum þessu í liðinn, vegna þess að það er eiginlega ekki bjóðandi hvernig vinnubrögðin eru á Alþingi.

Hæstv. forseti. Nú fæ ég aftur tækifæri til að ræða samgöngukerfið sem ég viðraði hér áðan. Það er fínt því að ræðan var kannski heldur stutt. Hugmyndin að samgöngukerfi á höfuðborgarsvæðinu, og kannski líka í höfuðstað Norðurlandsins þar sem er nógu mikill fjöldi fólks, byggir eins og áður sagði á þrem tækninýjungum; rafmagnsbílum, sjálfkeyrandi bílum og leigubílakerfinu Uber. Mig langar að fara aðeins betur ofan í hvern tækniþátt fyrir sig. Ef við byrjum á rafmagnsbílunum er slíkt þekkt og við sjáum að raunveruleg orkuskipti eru í Noregi þar sem rafmagnsbílar eru til jafns í kostnaði á við hefðbundna bíla. Ég held að það sé eitt sem við þurfum að koma á hér, að það verði ekki raunverulegt fyrr en kostnaður er jafnaður þar á milli. Fyrir þá sem þekkja ekki Uber-leigubílakerfið þá er það kerfi með rosalega mörgum bílum og biðtíminn er rosalega stuttur því að það er nánast bíll á hverju horni. Þetta er gert í gegnum snjallsímaforrit og ég sé fyrir mér slíkt kerfi hér á höfuðborgarsvæðinu eða á Norðurlandi, sem yrði þá í gegnum svipað forrit og Uber og gæti þá verið forpöntun eða pöntun á bíl svipað og leigubílum. Svo kannski að lokum það sem er ekki komið en verið er að vinna að, þ.e. sjálfkeyrandi bílar. Þar mun Sverrir Bollason skila skýrslu af sér í sumar um hvernig sjálfkeyrandi bílar munu virka með samgöngukerfinu á Íslandi. Ég held að þetta geti leyst 

Forseti. Í ljósi þess að Evrópusambandið hefur verið að hvetja grísku þjóðina til þess að fara gegn vilja forsætisráðherra landsins langar mig að lýsa yfir stuðningi við grísku þjóðina og hvetja hana til þess að fylgja hjarta sínu í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu sem mun eiga sér stað fljótlega. Mér finnst vert að minnast þess að sömu aðilar og studdu okkur Íslendinga, þegar við vorum að berjast í bökkum og vorum í áfalli í því mikla hruni sem gekk yfir okkur, hafa lýst yfir stuðningi við grísku þjóðina, aðilar eins og Stieglitz og Krüger og margir fleiri. Við þingmenn, sem höfum þurft að horfa upp á hvernig hefði getað farið fyrir okkur og höfum fengið tækifæri til að vinna úr mjög erfiðum tímum á þann veg að við erum að rísa upp, eigum að styðja við aðrar þjóðir og sér í lagi Grikkland sem hefur verið farið mjög illa með af troikunni svokölluðu, þar sem velt hefur verið yfir á axlir almennings gríðarlega miklu skuldabákni sem farið er fram á að greitt verði til baka með því að efna til enn frekari skulda sem er auðvitað fjarstæðukennt. Mig langar líka að minna á, þegar fólk talar um að Grikkir séu latir og skattasvindlarar, að fólk kynni sér málin almennilega. Það er hægt að finna mjög mikið af góðum greinum á veraldarvefnum ef maður leitar eftir því. Ég vona að fólk hafi vit á því að gleypa ekki allar fyrirsagnir stóru fjölmiðlanna án þess að hafa gagnrýna hugsun. Ég vil minna á það að flóttamenn hafa flætt yfir Grikkland sem enginn 

Hæstv. forseti. Ég heyrði einu sinni sögu af íslenskum stjórnmálamanni sem bað um úttekt og þegar hann fékk hana í hendur þá sagði hann: Þetta er ekki niðurstaðan sem ég bað um. Ég veit ekki hvort þessi saga er sönn, en viðbrögð vinstri minni hlutans hér á þingi við skýrslunni sem kom í gær minna mig pínulítið á þessi viðbrögð. Skýrslan leiðir í ljós, eins og ég sagði hér áðan, að skuldaleiðrétting ríkisstjórnarinnar var dæmalaust vel heppnuð  Það er almenn aðgerð bara eins og þegar maður hækkar persónuafslátt, þá kemur persónuafslátturinn örugglega í hendur þeirra sem þurfa ekki nauðsynlega á því að halda af því að um er að ræða almenna aðgerð, en hún hjálpar mest þeim sem lakast standa. Þessi aðgerð hér hjálpar meðaltekju- og lágtekjufólki eins og ég sagði hér áðan, eins og tveimur BSRB-félögum sem búa saman, eins og tveimur BHM-félögum sem búa saman, eins og tveimur ASÍ-félögum sem búa saman. Þetta er einmitt fólkið sem þarf á því að halda að fá viðspyrnu og er sem betur fer búið að fá viðspyrnu og hefur nú tækifæri til þess að bæta hag sinn enn frekar. Síðan eru náttúrlega aðrar ráðstafanir sem ríkisstjórnin er að gera, samanber skattalækkanir og annað, sem koma einnig til með að hjálpa þessum hópi.

Forseti. Nú þegar líður að þinglokum þá eru fleiri en færri sem velta fyrir sér lærdómum þessa þings sem er núna að ljúka. Sífellt fleiri forustumenn ríkisstjórnarflokkanna koma nú fram og segja að endurskoða þurfi þingsköp, það séu okkar helstu lærdómar að það þurfi að skerða málfrelsið, að það þurfi að draga úr möguleikum fólks til að tala. Mér finnst mikilvægt að við öll saman stöldrum við og drögum sameiginlega lærdóma fyrir lýðræðið og þingræðið. Þeir lærdómar eiga að vera þeir að nóg sé komið í meirihlutaræði á Íslandi. Nú séum við komin þangað, við höfum öll áttað okkur á því, að hefðbundinn tuddaskapur í krafti meiri hluta atkvæða er liðin tíð. Þetta er aðferðafræði sem á að heyra sögunni til. Þetta er niðurlægjandi, bæði fyrir þá sem fyrir því verða, fyrir kjósendur, fyrir minni hlutann. Það er líka niðurlægjandi fyrir meiri hlutann að beita afli til að koma málum í gegn sem eru borin fram í ófriði. Ég vil nefna mál eins og breytingartillögu við rammaáætlun. Ég vil nefna mál eins og makrílinn. Ég vil nefna mál eins og niðurlagningu Þróunarsamvinnustofnunar, Evrópusambandsmálin, skilyrðingar við fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna og fleiri mál sem hafa verið borin fram í ófriði og rekin til baka þess vegna, af lýðræðislegu afli sem er réttkjörið á Alþingi Íslendinga og hefur nýtt þingsköp til að brjóta meirihlutavald í mörgum vondum málum á bak aftur og það á að vera lærdómurinn að meiri hlutinn á að láta af þessum vinnubrögðum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar, en við leggjum til þrjár breytingartillögur við það frumvarp sem fyrir liggur sem varða í fyrsta lagi ákvæði í 26. gr. sem kveður á um handhafa lögregluvalds. Erum við að þrengja það nokkuð hér vegna þess að við teljum að ákærendur eigi almennt ekki að fara með lögregluvald. Það er brýnt að sporna við samruna lögreglu og ákæruvalds eftir því sem unnt er til þess að auka trúverðugleika beggja. Þess vegna er hér lögð til sú breyting að fella út úr ákvæðinu að löglærðir starfsmenn héraðssaksóknara fari með lögregluvald. Í öðru lagi þurfum við að breyta gildistökuákvæðinu vegna þess að það þarf auðvitað tíma til að undirbúa þessar miklu breytingar. Málið var afgreitt úr nefnd í mars. Þá héldum við að það dygði að klára það hér í þinginu og að nýtt embætti gæti tekið til starfa 1. júlí, en augljóslega gengur það ekki upp. Þess vegna leggjum við til dagsetninguna 1. janúar 2016. Það eru þó nokkur ákvæði í lögunum sem taka engu að síður þegar gildi, 22. og 23. gr. taka gildi 15. júlí 2015, þannig að hægt sé að auglýsa stöður og undirbúa stofnun embættisins á sem bestan hátt til að reyna að tryggja að það raski ekki rannsóknum á saksókn í þeim mikilvægu málaflokkum sem hér um ræðir. Við leggjum í þriðja lagi til þá breytingu að peningaþvættisskrifstofa sem hýst er hjá ríkislögreglustjóra flytjist til sérstaks saksóknara þangað til embættið hefur verið stofnað. Það er liður í því að uppfylla kröfur sem Financial Action Task Force (FATF) hefur gert til slíkra stofnana og vonumst við til að það verði samþykkt. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Helgi Hrafn Gunnarsson og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, með fyrirvara sem lýtur að fjármögnun embættisins. Aðrir þingmenn sem undir þetta álit rita eru sú sem hér stendur og hv. þingmenn Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Herra forseti. Ég vil í örstuttri ræðu leggja áherslu á að í þeim lokafjárlögum sem við ræðum hér við 3. og síðustu umr. kemur mjög skýrt fram hversu vel síðasta ríkisstjórn skildi við og hversu góðu búi núverandi ríkisstjórn tók við. Eins og fram kom í umræðunum hér sem urðu við 2. umr. var það sameiginlegt átak þeirrar ríkisstjórnar sem tók við og síðan fyrri ríkisstjórna, því að þetta var síðasta árið sem var undir fjárlögum sem samþykkt voru í tíð fyrri meiri hluta, skiluðu góðum afgangi. Þar kemur sem sagt líka fram að verið hefur jafn og mjög góður viðsnúningur, hægur en öruggur bati fjögur árin þar á undan. Það skiptir ákaflega miklu máli. Það er auðvitað í takt við það að á mörgum öðrum sviðum skildi sú ríkisstjórn líka eftir góða bita handa núverandi hæstv. ríkisstjórn. Það blasir til dæmis við að á næstu 18–24 mánuðum munu hefjast fjögur meðalstór stóriðjuverkefni hér á Íslandi. Þeim munu tengjast að minnsta kosti tvær virkjanir. Það mun skipta mjög miklu máli fyrir hagvöxt á Íslandi. Öll þessi verkefni voru ákveðin og sett á teikniborðið í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er auðvitað merkilegt að horfa svo yfir sviðið og sjá að á tveggja ára tímabili núverandi ríkisstjórnar hefur ekkert nýtt verkefni komið upp, meira að segja þau verkefni á sviði gagnavera, sem stundum er verið að hampa hér af hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliðum, voru líka öll komin á teikniborðið eða voru ákveðin í tíð síðustu ríkisstjórnar. Að síðustu, af því að hv. formaður fjárlaganefndar er mættur í salinn, vil ég líka nota þetta tækifæri til þess að segja það sem mína skoðun að mér finnst vera kominn tími til að lokafjárlög séu sett fram með skýrari hætti. Það er mjög erfitt að skilja fyrir okkur sem ekki erum innvígð og eigum setu í fjárlaganefnd ýmsa liði og þætti sem þar eru fram sett. Mér finnst líka að það þurfi að koma fram með skýrari hætti hvaða reglur það eru sem fylgt er þegar menn eru að flytja til dæmis afgang fram yfir áramót. Reglan sem fylgt er og hefur verið fylgt frá því 2008 er að það sem varðar rekstur og er umfram 10% er látið niður falla, 10% mega fylgja. Varðandi stofnkostnað þá eru það 4%. Eins og kemur fram í þessu lokafjárlagafrumvarpi eru dæmi um frávik frá þeirri reglu. Það á sér ábyggilega eðlilegar skýringar, en lifum við ekki á tímum gagnsæis? Lifum við ekki á tímum tærleika? Þurfa menn ekki að geta skilið af hverju reglurnar gilda í sumum tilvikum og sumum ekki? Ég held það, en ég er viss um að með sameiginlegu átaki muni okkur takast að tosa hv. formann fjárlaganefndar inn í nútímann.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að tefja störfin í þinginu því að búið er að semja um þinglok. En mig langar aðeins að ítreka það sem ég sagði í gær, fyrst enn þá er verið að sækjast hér eftir hrósi fyrir hönd síðustu ríkisstjórnar, þá fór ég yfir það hvernig núverandi ríkisstjórn tók sig til og skar niður ýmis kosningaloforð sem búið var að setja inn sem áætlanir hjá fyrri ríkisstjórn, það er bara allt í fínu lagi með það. Það varð ákveðin stefnubreyting í ríkisfjármálum þegar þessi ríkisstjórn tók við og markið sett á hallalaus fjárlög sem við svo sannarlega náðum. Ég hef líka farið yfir það áður að það er að mínu mati mjög bagalegt hversu seint við samþykkjum lokafjárlög 2013. Samkvæmt þingskapalögum á að leggja fram ríkisreikning og lokafjárlög sem næst hvort öðru, en það vita nú allir hvernig þingstörfin hafa verið hér á þessu vorþingi, stanslaust og gegndarlaust málþóf. Því miður bitnar það á ýmissi lagasetningu sem er beinlínis kveðið á um í lögum að skuli vera lokið langtum fyrr á árinu. Þetta er eitthvað sem við vonandi komum ekki til með að sjá aftur því að ég held að flestir þingmenn séu búnir að átta sig á því að svona geta þingstörfin ekki farið fram. Þingmenn, starfsmenn þingsins og almenningur er allur búinn að fá nóg af þessu leikriti sem var sett af stað hér fljótlega eftir áramót. Mig langar til að minnast líka á eitt, vegna þess að komið hefur fram í umræðunni að eitthvað sé óskýrt í þessum lokafjárlögum, þá var það nú svo að frumvarp um opinber fjármál sem við ætluðum að gera að lögum í vor var fullbúið og fullrætt í fjárlaganefnd í mikilli sátt og einungis unnið á faglegum nótum, en þá var stokkið í það að gera það að pólitísku máli á lokametrunum og því fórnað í samningum um þinglok, sem mér finnst afar slæmt, því að ríkiskerfið allt og ekki síst eftirlitsstofnanir með fjárlögum, þá er ég að tala um Ríkisendurskoðun og fjárlaganefnd, eru að bíða eftir þessum lögum því að þau koma til með að einfalda kerfið allt saman og gera fjárlög langtum gegnsærri. Ég harma það að við skyldum ekki hafa getað gert frumvarpið um opinber fjármál að lögum hér á þessu þingi. Annars er ég ánægð með það sem birtist í lokafjárlögum 2013 og sýnir svo sannarlega viðsnúning hjá ríkisstjórninni eftir mikið niðurskurðartímabil í grunnstoðir hjá fyrri ríkisstjórn og á meðan verið var að eyða fjármagni í nokkurs konar gæluverkefni sem voru óþörf. Forgangsröðunin er skýr, virðulegi forseti, það eru heilbrigðismálin, menntamálin, innviðamál svo sem löggæsla, dómstólar og ekki síst samgöngumál.

Herra forseti. Ég verð nú að viðurkenna að ég verð alltaf hálfsorgmædd og leið þegar ég heyri formann fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, tjá sig um ríkisfjármálin og stöðu þeirra bæði á síðasta kjörtímabili og nú. Það er eins og hv. þingmaður átti sig ekki á þeirri fordæmalausu stöðu sem við vorum í á síðasta kjörtímabili, enda var hún hér eins og gjammandi hælbítur á meðan við vorum að krafsa okkur út úr þeim aðstæðum. En lokafjárlögin sem við ræðum núna við 3. umr. bera vitni um þann árangur sem við náðum. Það er rétt að við þurftum að skera niður og það er rétt að við þurfum að hækka hér gjöld, en sú leið sem farin var var að skera þannig niður að þeir sem þurftu á þjónustu ríkisins að halda þyrftu ekki að bera þyngstu byrðarnar, og hækka skatta þannig að það gengi ekki fram af einstaklingum og fyrirtækjum. Það voru ríkisstarfsmenn sem sáu til þess að hagræðingin var með þeim hætti að hægt var að halda uppi þjónustu, þeir sömu ríkisstarfsmenn og sett hafa verið lög á hér þegar þeir báðu um kjarabætur. Og hv. þingmaður ætlar væntanlega að samþykkja það í ríkisfjármálaáætluninni að ef ríkisstarfsmenn fá meira en 2% kaupmáttaraukningu verður skorið niður í velferðarkerfinu á móti. Virðulegi forseti. Ég er algjörlega ósammála því sem hv. þingmaður sagði hér um opinber fjármál. Þetta er frumvarp sem unnið var af fjórum fjármálaráðherrum og mikil sátt er um. Það var einfaldlega ekki tilbúið. Við buðum fram sumarvinnu og guð má vita hvað til að koma á móts við fólk þannig  
            

Virðulegi forseti. Já, þá er það upplýst hér að það er bara stjórnarandstaðan sem má gagnrýna. Þingmenn ríkisstjórnarflokkanna mega ekki gagnrýna stjórnarandstöðuna. Það er bara ágætt að fá það fram í eitt skipti fyrir öll. Hv. þm. Oddný Harðardóttir veit það jafn vel og ég að ekki var búinn til neinn ágreiningur í þessu máli enda fannst mér það mjög undarlegt því að frumvarpið var lagt fram í þinginu af núverandi hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni og var það nánast óbreytt frá tíð fyrri ríkisstjórnar. Það er þverpólitísk sátt um að koma þessum lögum til framkvæmda. Þess vegna benti ég á þann pólitíska hráskinnaleik sem stjórnarandstaðan leikur nú, og þá er ég aðallega að tala um hv. þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, þannig að það sé sagt. Hv. þingmaður fór yfir það að síðasta ríkisstjórn hefði staðið fyrir fordæmalausum aðgerðum. Ég tek undir það því að á haustdögum 2008 varð bankahrun, en það var ekki þar með sagt að farið hafi verið í það að hlífa þeim sem áttu raunverulega um sárt að binda, af því að þingmaðurinn var að reyna að bera af sér blak hvað það varðar. Í fyrsta skipti í Íslandssögunni var farið inn í grunnbætur ellilífeyrisþega og öryrkja og þær skertar um 16 milljarða. Á sama tíma var með hægri hendinni ríkisstjórnin að sækja um aðild að ESB. Farið var af stað með fordæmalaust ferli sem sneri að því að breyta stjórnarskránni og svo framvegis, virðulegi forseti. Ekki var verið að hugsa um grunnþjónustuna. Ég sem formaður fjárlaganefndar veit manna best hvernig heilbrigðiskerfið var þegar þessi ríkisstjórn tók við, það var rjúkandi rústir - rjúkandi rústir, bæði rekstur Landspítalans og heilbrigðisstofnanir úti á landi þar sem búið var að skera inn að beini.

Herra forseti. Þær tvær mínútur sem ég hef í andsvari við hv. þingmann munu ekki duga til að leiðrétta þær rangfærslur sem hv. þingmaður fór með. Auðvitað er gagnrýni góð ef verið er að rýna til gagns, en ekki ef verið er að henda hér á lofti alls konar bulli og vitleysu - fyrirgefðu herra forseti, þó að ég taki svona til orða eftir ræðu og andsvar hv. þingmanns. Bara svo það sé sagt langar mig að benda á eitt varðandi það sem hv. þingmaður sagði í umræðu um málið, þ.e. að minnihlutafulltrúarnir og stjórnarandstaðan í hv. fjárlaganefnd hefðu setið hjá við afgreiðslu lokafjárlaga 2012 vegna þess að við hefðum ekki haft trú á ríkisfjármálum það ár. Ég vil að það komi skýrt fram hér, herra forseti, að við sátum hjá vegna þess að frumvarp um lokafjárlög fyrir árið 2012 var ekki unnið í nefndinni. Við báðum um fleiri fundi. Við vorum með einar 45 spurningar sem ósvarað var þegar frumvarpið var rifið út úr nefndinni í fullkomnu ósætti, við gátum hreinlega ekki annað en setið hjá vegna þess að við höfðum ekki fengið svör við þeim spurningum. Þetta er allt saman bókað og er hægt að lesa um það á vef fjárlaganefndar. Ég hvet fólk til þess að gera það sem heldur að einhver önnur ástæða hafi verið fyrir hjásetu við lokafjárlög 2012 en handvömm og léleg verkstjórn í fjárlaganefnd. 
            

Virðulegi forseti. Ég fann nú enga spurningu í þessu andsvari, en því er samt til að svara varðandi lokaorð þingmannsins að líklega er þetta nú í fyrsta sinn sem fráfarandi ríkisstjórn greiðir ekki jáyrði við síðustu fjárlögum sínum í ríkisstjórn. Fjárlaganefnd var á þessum tíma búin að fá til sín þá aðila sem þurfti að fá vegna lokafjárlaga, en á þessum tímapunkti í fyrra hafði brostið á málþóf, ég hef kallað það málæði, og settar voru fram alls konar kröfur og óskir um gesti í þessu tilfelli. Það er því bara þannig að þessir hv. þingmenn sitja uppi með að hafa setið hjá við sín eigin lokafjárlög á því ári sem þeir voru kosnir frá völdum, má segja. Já, ég veit að sannleikurinn er sár, en þetta er nú bara hluti af pólitískum leik.

Herra forseti. Það vekur athygli að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er öllu orðvarari í garð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar hann er í salnum en hún var hérna um daginn þegar hún dengdi yfir hann fjarstaddan svívirðingum og þingmenn þurftu að koma til þess að verja hann fjarstaddan. Það var ekki mjög drengilega gert hjá hv. þingmanni. Ég rifja það upp að hv. þingmaður kallaði mig þá meðal annars fulltrúa ríkisstjórnar kröfuhafa. Hvað finnst hv. þingmanni um frammistöðu núverandi ríkisstjórnar? Nú er að koma í ljós að undir forustu hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar er verið að gefa kröfuhöfum mesta afslátt frá markmiðum ríkisstjórnarinnar á kröfum sem hægt er að hugsa sér. Það er verið að gefa kröfuhöfum 400 milljarða afslátt. Hvað finnst henni um það? Telur hún réttmætt að ég kalli hana þá fulltrúa ríkisstjórnar kröfuhafa? Mér dettur ekki í hug að gera það. Herra forseti. Þrátt fyrir að hv. þingmaður tali um að það hafi verið svo mikið málþóf sem hafi komið í veg fyrir að hún hafi getað unnið vinnuna sína nægilega vel þá langar mig samt að spyrja hana: Telur hún að það séu ekki réttmætar athugasemdir hjá mér og um daginn hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni að kannski sé kominn tími til þess að lokafjárlög verði sett fram þannig að maður skilji hlutina sæmilega? Eins og kom fram í þeirri umræðu kemur samtalan fram þar sem er verið að hliðra til en maður sér ekki tölur á bak við einstaka liði. Ég spurði líka hv. þingmann í fyrri umræðu, sem hún náði ekki að svara því að hún var svo önnum kafin við að dengja yfir salinn svívirðingum um fjarstadda menn og aðra, með hvaða hætti hún teldi að það ætti að bregðast við þegar fram kemur, eins og dæmi eru rakin um í nefndarálitinu sem hún hafði framsögu fyrir, að einstök verkefni eins og hjúkrunarheimili austur á fjörðum fara margfalt fram úr áætlun þar sem lokaútgjöldin eru mörgum 

Virðulegi forseti. Mér finnst leiðinlegt ef hv. þingmaður hefur tekið það sem einhverjum skammaryrðum í garð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar ég var að hrósa honum fyrir að það væri eftirspurn eftir honum í Grikklandi. Hann sagði það sjálfur að hann hefði nánast verið beðinn um að fara þangað til að bjarga Grikkjum. Það væri kannski öðruvísi ástandið í Grikklandi og hefði ekki þurft að boða til þjóðaratkvæðagreiðslu ef það hefði orðið að veruleika. Ég vil vísa í þau orð en annars hef ég ekki rætt um hv. þm. Steingrím J. Sigfússon þó að hann sitji í þingsalnum nú vegna þess að hann hefur hreinlega ekki verið til umræðu fyrr en hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór sjálfur að tala um hann. Virðulegi forseti. Það fór afskaplega fyrir brjóstið á hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni þegar ég sagði að fyrri ríkisstjórn hefði verið ríkisstjórn kröfuhafa. Það var verið að sækja um aðild að ESB. Það átti að koma Icesave yfir á herðar þjóðarinnar. Það var gefið allt eftir varðandi kröfuhafana. Það var ekki farið í skuldaniðurfellingartillögu Framsóknarflokks á síðasta kjörtímabili, sem hefur komið á daginn að allt stóðst. Það var farið í 110%-leiðina þannig að þeir sem skulduðu mest fengu niðurfelldar stórfelldar skuldir. Svo koma þessir sömu þingmenn hingað dag eftir dag og gagnrýna hina altæku skuldaniðurfellingarleið sem ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar fór fyrir og sýndi að var framkvæmanleg og tók þessa peninga af þrotabúunum og það er vel. Loksins náði réttlætið fram að ganga. En varðandi það, virðulegi forseti, þá sé ég ekki muninn á ríkisstjórn kröfuhafanna og að kalla stjórnvöld ríkisstjórn ríka fólksins eins og var fundið upp niðri í Túnum og Samfylkingin tileinkaði sér. Ríkisstjórn ríka fólksins - er það ekki 

Herra forseti. Ég er viss um að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir getur fengið ráð og aðstoð og liðsinni hjá hæstv. forsætisráðherra sem er kominn í hús til þess að skýra þetta. Staðreyndin er sú, fyrst hv. þingmaður vill hafa þetta á þessu plani, að allt það sem hv. þingmaður sagði hérna, jafnvel þó að hún tæki Icesave 1 og 2 og legði saman, þá er það lægri upphæð en hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórn hans er núna að gefa í afslátt gagnvart kröfuhöfunum. Við erum þessa dagana að tala um stöðugleikaskatt sem á að nema 862 milljörðum kr. Það kemur í ljós að enginn borgar stöðugleikaskatt. Það er önnur leið sem ekki var greint frá fyrr en eftir kynningarfundinn í Hörpu. Hún leggur sig á um 400 milljarða, 450 segir hæstv. forsætisráðherra. Með öðrum orðum, það er verið að gefa kröfuhöfum um 400 milljarða afslátt. Hvað finnst hv. þingmanni um það? Mætti þá kalla þessa ríkisstjórn ríkisstjórn kröfuhafanna? Ég geri það ekki en hv. þingmaður notar þau orð og við höfum rætt það áður. Hv. þingmaður svaraði hins vegar ekki hinum efnislegum spurningum mínum  Í annan stað kemur fram að fjárlaganefnd er gagnrýnin á ýmsar leiðbeiningar sem koma frá fjármálaráðuneytinu. Greint var frá því í nefndarálitinu að vinnuhópur var settur til þess að skýra það mál og menn væru enn þá hugsi yfir því. Það eru engar breytingartillögur við lokafjárlögin. Er það þannig að undir forustu hv. þingmanns er bara allt tekið hrátt frá fjármálaráðuneytinu? Er fjárstjórnarvaldið ekki hjá Alþingi 

Virðulegi forseti. Ég ætla að segja það hér aftur að ég sé ekki muninn á því að vera ríkisstjórn kröfuhafanna, ríkisstjórn ríka fólksins eða ríkisstjórn vildarvina. Þetta eru allt saman orð sem hafa fallið síðastliðin tvö ár frá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Það er bara þannig. En sumir eru heilagri í þessu húsi og það hef ég líka oft farið yfir áður. Á meðan svona er talað um núverandi ríkisstjórnarflokka þá kem ég alltaf til með að standa hér upp og verja ríkisstjórnina því að hún hefur sýnt fádæma árangur á einungis tveimur árum. Auðvitað er sárt fyrir hv. þm. Össur Skarphéðinsson að sjá fram á að kosningaloforð beggja flokka eru nánast í höfn á einungis tveimur árum. Ég hef sagt það áður opinberlega að ef hefði verið forgangsraðað á síðasta kjörtímabili þá hefði batinn fyrir íslenskt samfélag komið langtum fyrr. Ég get ekki gert að því, virðulegi forseti, þó að hv. þm. Össur Skarphéðinsson eigi erfitt með að skilja lokafjárlögin. Hann verður að fá ráðgjöf hjá öðrum en mér við það að skilja hvað stendur í þessum lokafjárlögum. Það er rétt að eitt hjúkrunarheimili úti á landsbyggðinni, Hulduhlíð á Eskifirði, er búið að keyra mikið fram úr áætlun. Meiri hlutinn í fjárlaganefnd veit vel af þessari framúrkeyrslu og hefur gert ráðstafanir hjá velferðarráðuneytinu. Þegar þingnefndir koma saman eftir lögbundið sumarfrí, sem stendur frá 1. júlí til 15. ágúst, verður þetta eitt af þeim málum sem verður krufið og farið ofan í hvers vegna svona fór. Ég veit sæmilega mikið um hvers vegna þetta gerðist en ég hef ekki tíma til að fara yfir það. Virðulegi forseti. Ég verð að biðja hv. þm. Össur Skarphéðinsson að leita á önnur mið en til mín sem formanns fjárlaganefndar til að skilja fjárlög yfir höfuð.

Herra forseti. Það er skaði að hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, skuli rigsa úr salnum þegar hún hefur gefið hér nokkurt tilefni til umræðna, satt best að segja, en ég hirði lítt um það. Ég verð því miður að vara virðulegan forseta við, ég neyðist til að segja nokkur orð í tilefni af málflutningi hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur áðan. Kannski er það óþarflega lengi búið að líðast að hv. þingmaður geti bullað og farið með fjarstæður endalaust án þess að henni sé svarað. Það er ekki hollt fyrir lýðræðið og þingræðið að láta slíkt viðgangast of lengi. Ég skal alveg viðurkenna að sem ráðherra í síðustu ríkisstjórn þá þagði ég oft og tók við ýmsu án þess að svara því, taldi það einfaldlega skynsamlegt og manni var annt um þau mál sem þurftu að fá afgreiðslu á þinginu þannig að maður lét ýmislegt yfir sig ganga, þar á meðal frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, ítrekuð landráðabrigsl sem forsetar gerðu reyndar aldrei athugasemdir við, merkilegt nokk, og ég svaraði sjaldnast eða aldrei vegna þess að ég taldi það ekki þjóna tilgangi. Ég á því kannski pínulítið inni gagnvart því, virðulegur forseti, að verja aðeins hendur mínar og þeirrar ríkisstjórnar sem ég var í forustu fyrir ásamt með hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, á sínum tíma þegar fjallað er um verk hennar með þeim hætti sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir gerði hér. Ég ætla ekki að elta ólar við það sem hv. þingmaður sagði að mér fjarstöddum hér í síðustu viku. Bara til að taka það fram, virðulegur forseti, þá var ég ekki að skrópa í vinnunni, ég var sem fulltrúi í Norðurlandaráði og varaformaður efnahagsnefndar Norðurlandaráðs á fundum hennar í Kaupmannahöfn og vinnuheimsóknum á Sjálandi og Skáni. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hélt því blákalt fram að grunnbætur almannatrygginga hefðu verið skertar um 16 milljarða á síðasta kjörtímabili. Það er rangt. Grunnbætur almannatrygginga voru ekki skertar. Þvert á móti var afkomutrygging varin óskert og atvinnuleysisbætur varðar óskertar í gegnum alla kreppuna. Hitt er rétt að þeir sem höfðu aðrar tekjur en tekjur frá almannatryggingakerfinu urðu að sæta því að skerðingarhlutföll bótagreiðslna vegna þeirra tekna voru hækkuð á nýjan leik og í raun færð aftur til þess sem þau voru fram á árið 2007, enda vorum við ekki eins rík og við héldum þá þegar þau skerðingarhlutföll voru sérstaklega lækkuð. Það er auðvitað dapurlegt og í sjálfu sér ætti það að vera áhyggjuefni, virðulegur forseti, ekki nema ef við værum orðin ónæm fyrir því, að formaður fjárlaganefndar fer með þvílíkar staðleysur aftur og aftur og endurtekið að maður hefur auðvitað vissar áhyggjur af málaflokknum í höndunum á þingmönnum eins og hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, sem annaðhvort veit ekki betur eða telur það engan ábyrgðarhlut að fullyrða tóma fjarstæðu hér úr ræðustól á Alþingi. En við það búum við eins og þetta dæmi sannar sem ég var að fara yfir áðan, og mér til ánægju kinkar hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra kolli og staðfestir með því, að ég tel, að ég var að segja hér rétt og satt frá. Þá kom að því sem hv. þingmaður sagði um ríkisfjármálin og hina miklu stefnubreytingu í þeim efnum sem hefði orðið með tilkomu núverandi ríkisstjórnar. Hv. þingmaður sagði að þá hefði markið verið sett á hallalaus fjárlög, já, með tilkomu núverandi ríkisstjórnar. Ekkert gæti verið meiri fjarstæða, ekkert gæti verið meira bull en að halda því fram að markið hafi fyrst verið sett á hallalausan ríkisrekstur með tilkomu þessarar ríkisstjórnar. Aftur verður maður að spyrja: Veit hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir ekki betur? Er hún svona skelfilega illa upplýst um það sem var í gangi hér á síðasta kjörtímabili og frá hruni? Eða er bara alveg sama hvað hún segir, þótt hún sé formaður fjárlaganefndar og hv. þingmaður, úr ræðustóli á Alþingi? Staðreyndin er sú, sem allir ættu að vita og þurfa í raun og veru að vita því að þetta er ein samfelld saga, að markið var sett á hallalaus fjárlög, um það bil hallalaus fjárlög árið 2013 í júní 2009. Í júní 2009 birtist fyrsta ríkisfjármálaáætlunin til meðallangs tíma, og hún hafði tvö meginmarkmið hvað þetta varðar, tvö meginviðmið. Það var jákvæður frumjöfnuður á árinu 2011 og heildarjöfnuður í jafnvægi árið 2013. Samkvæmt þessu var unnið og það náðist. Árið 2011 var þetta skoðað og lítillega mýkt þannig að menn sögðu að á árinu 2013 væri nóg að ná um það bil jöfnuði, og afgangi settu menn sér ekki að ná fyrr en á árinu 2014. Það hvort tveggja gekk eftir. Markmið upphaflegrar ríkisfjármálaáætlunar sem er samin í svartnætti hrunsins, í svartholi hrunsins, náðist. Ég spái því, herra forseti, að það muni síðar meir á spjöldum sögunnar þykja athyglisvert. Það hefur vakið feiknalega athygli utan landsteinanna hvernig Íslandi tókst að snúa sínum opinbera búskap við á svona fáum árum úr svona djúpri kreppu og vondri stöðu sem raun bar vitni. Nú er ég ekki viss um að ég muni allar tölurnar lengur því að ég rifja þær kannski ekki upp daglega eins og hérna einu sinni, en í grófum dráttum var þetta þannig að árið 2008 var ríkissjóður Íslands gerður upp með 217 milljarða halla á þágildandi verðlagi, 240, 250 milljarðar giska ég á í dag. Það voru rétt um 14% af vergri landsframleiðslu. Á árinu 2009 var hallinn 140 milljarðar á þágildandi verðlagi, nálægt 10% af vergri landsframleiðslu, 120 eða 123 árið 2010, um 7%, um 80 2011, 35 2012 og um það bil núll 2013. Svona er þessi saga. Þetta eru staðreyndirnar, herra forseti. Þetta er ríkisreikningur. Menn mega svo sem rífast um hann, en hann birtir okkur þessa mynd. Ég þekki þess engin dæmi að hagkerfi og ríkissjóður í vanda sambærilegum við Ísland, eða minni, hafi náð slíkum viðsnúningi á svona fáum árum, þar sem menn eru gjarnan að setja sér það að ná kannski niður hallanum sem nemur hálfu til einu prósenti af landsframleiðslu á hverju ári. En hér var þetta tekið í stórum skrefum, skilaði okkur því að ríkisbúskapurinn var um það bil hallalaus á árinu 2013, við vorum sem sagt hætt að safna skuldum, og síðan vel að merkja er ágætisafgangur sem núna er að birtast okkur í ríkisreikningi fyrir 2014, að vísu að verulegu leyti borinn uppi af óreglulegum liðum og einskiptishvalrekum fyrir ríkissjóð eins og mjög háum arðgreiðslum úr bönkum og annað í þeim dúr, en engu að síður staðfestir það áframhaldandi bata á ríkisfjármálum. Það er fínt. Núverandi ríkisstjórn má fá allt kredit fyrir það frá mér, ég teldi reyndar að hún hefði getað gert enn betur með því að missa ekki út svona miklar tekjur  Að síðustu, af því að ekki er víst að frekari umræður verði hér um ríkisfjármál á þessu vor- eða sumarþingi, þá er hægt að gleðjast yfir því sem vel hefur gengið og í sjálfu sér fagna þeirri stöðu sem við höfum komist í í þessum efnum, það er ævintýralega mikill árangur, það er ekki hægt að orða það öðruvísi. Hversu mikilvægur var hann? Jú, hann var alveg óendanlega mikilvægur fyrir framtíð velferðarsamfélagsins á Íslandi, samanber það að menn mikla nú gjarnan fyrir sér og tala mikið um háar vaxtagreiðslur ríkisins. Alveg rétt, 80 milljarðar plús/mínus í greiðslur vegna skulda ríkisins, kannski neikvæður fjármagnsjöfnuður upp á 60 milljarða kr. En hvernig halda menn að þetta hefði orðið? Hverjar halda menn að vaxtagreiðslurnar væru í dag ef hallinn hefði ekki verið tekinn svona bratt niður og við hefðum ekki náð árangri, miklum árangri og svona hratt? Auðvelt er að setja upp dæmi þar sem vaxtagreiðslurnar væru þá öfugum megin við 100 milljarða. Svo vældu menn auðvitað eins og grísir, bæði undan sparnaðaraðgerðunum og skattahækkununum, en þær skiluðu þessu, þær komu ríkissjóði í jöfnuð á fjórum árum og þær urðu þess valdandi að vaxtakostnaður ríkisins er ekki enn meiri en ella væri. Þetta tókst að gera samtímis því að hagvöxtur gekk í garð og bati hófst almennt í efnahagsmálunum sem er nú ekki sjálfgefið, vegna þess að umfangsmiklar aðgerðir af þessu tagi eru ekki síst vandasamar vegna þess að þær geta haft neikvæð áhrif á eftirspurn í hagkerfinu og hagvöxt. Þetta getur verið mjög erfið glíma að gera hvort tveggja í senn, að snúa við neikvæðri hagsveiflu yfir í bata og ná tökum á hallarekstri hins opinbera, því að upp að vissu marki vinna aðgerðirnar hvor á móti annarri. Það er bara því miður þannig. En takist mönnum að finna rétta blöndu þá er þetta hægt eins og dæmið frá Íslandi sannar. Áhyggjur mínar í dag snúa aðallega að framhaldinu. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir taldi að gríðarleg stefnubreyting hefði orðið með tilkomu núverandi ríkisstjórnar í ríkisfjármálum. Í hverju fólst hún? Í því að fara úr hallarekstri og yfir í afgang? Nei, það var ákveðið 2009. Ef eitthvað er þá er stefnubreytingin sú með tilkomu þessarar ríkisstjórnar eins og hún birtist okkur m.a. í ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára sem nú er fyrir þingi, að batanum lýkur og menn ætla að sætta sig við að ríkissjóður haldi í horfinu næstu þrjú til fjögur árin. Það er áhyggjuefni. Það verður enginn teljandi afkomubati hjá ríkinu næstu þrjú árin að minnsta kosti miðað við þá ríkisfjármálaáætlun frá ríkisstjórninni sjálfri sem fyrir liggur. Það er mikið áhyggjuefni. Það er ólíku saman að jafna við hin stórstígu skref á hverju ári sem tekin voru til batnandi afkomu upp í gegnum allt síðasta kjörtímabil. Það skyldi nú ekki fara svo, því miður, herra forseti, að óbreyttum áherslum hvað varðar tekjuöflun ríkisins og eftir atvikum útgjöld, að á árinu 2014 snúist þetta við og við eigum eftir að sjá verri afkomu á ríkissjóði á árinu 2015 og árin sem í hönd fara heldur en 2014? Það er það sem mér þetta sýnist stefna í, því miður, og það er mikið áhyggjuefni.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni. Við höfum áður glímt í þessum ræðustól og gerðum það iðulega á síðasta kjörtímabili. Mér fannst samt illa að formanni fjárlaganefndar vegið þegar fullyrt var að hún væri illa að sér, ég held að það sé einfaldlega rangt, mér fannst ræða hennar góð. Ég skil það þannig að þótt stefnt hafi verið að hallalausum fjárlögum, og stundum fullyrt að það væri þannig við fjárlagagerðina, hafi komið í ljós þegar ríkisreikningurinn var gerður upp og lokafjárlög lögð fram að það náðist því miður ekki. Ég held reyndar að menn hafi verið að gera sitt allra besta. Þetta er kannski líka í ljósi þess að ríkisstjórnin setti sér markmið árið 2009, það kom fram í skýrslu fjármálaráðuneytisins um horfur í fjármálabúskapnum, skýrslan hét eitthvað í þá veru og var unnin í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þar voru markmið sem því miður náðust ekki, eiginlega langt frá því, vegna þess að ríkisstjórnin hafði ekki dug í sér til að fara í nauðsynlegar aðgerðir til að reisa atvinnulífið við, ég nefni Bakka sem tafðist í sífellu, en voru þó grunnurinn að því að t.d. hagvöxturinn hefði átt að verða mun hærri mun fyrr en hann náðist. Ég vildi koma þessum athugasemdum að vegna þess að mér fannst, þrátt fyrir ágæta ræðu, þetta vera sérstaklega ósanngjarnt.

Herra forseti. Ef einhver þingmaður hér í salnum að mér viðstöddum fer í ræðustól á Alþingi og fer ítrekað rangt með staðreyndir, fer með staðleysur, þá leyfi ég mér að koma upp og leiðrétta það. Það er alveg nákvæmlega sama hvort í hlut á hv. þm. Vigdís Hauksdóttir eða einhver annar. Ég tel það hvorki hollt fyrir lýðræðið né þingræðið að menn láti slíkt viðgangast án þess að það sé leiðrétt, að á það sé bent. Hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur tókst að fara hérna ítrekað rangt með fyrirliggjandi opinberar staðreyndir í stuttri ræðu áðan og ég kom upp og vakti athygli á því og benti á það. Hvers vegna hún gerði það er ég alveg tilbúinn til að ræða, ef flokkssystkini hennar hafa aðrar kenningar um það hvers vegna hún fór rangt með staðreyndir skal ég taka þær skýringar til skoðunar. En veruleikinn er sá að hv. þingmaður fór ítrekað rangt með staðreyndir, fór með staðleysur, bullaði úr ræðustólnum og það á ekki að láta slíku ómótmælt. 
             Varðandi markmiðin árið 2009, og eins og þau voru lítillega aðlöguð vegna betri árangurs árið 2011 en menn höfðu gert ráð fyrir, þá náðust þau. Það er algerlega á hreinu. Markmiðin um jákvæðan frumjöfnuð 2011 og ríkisbúskapinn nokkurn veginn í jafnvægi 2013 og afgang 2014, þetta hefur allt gengið eftir. Þetta náðist. Það eru líka staðreyndir því að það er ríkisreikningurinn sem birtir okkur þær. Ég þykist vita að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson lesi hann rækilega þegar hann kemur út og læri hann jafnvel utan að. Varðandi það að hagvöxtur hefði átt að koma hraðar á Íslandi og verða meiri samkvæmt upphaflegum hugmyndum er það líka rangt. Má ég þá minna á að spár Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Alþjóðabankans, OECD og annarra aðila í árslok 2008 og fram á árið 2009 gengu út á aðra hluti almennt í heiminum en síðan varð. 

Virðulegi forseti. Í þeirri skýrslu sem lögð var fram árið 2009 kom fram að hagvöxtur, að mig minnir árið 2012, nú vitna ég bara í skýrsluna, hafi átt að nást um 4,4% en hann var ekki nálægt því. Ég nefndi það að markmiðin sem voru lögð fram árið 2009 náðust ekki. Hver er besti vitnisburðurinn um að þau hafi ekki náðst? Jú, ríkisstjórnin sjálf endurskoðaði þau markmið vegna þess að það lá fyrir að þau mundu ekki nást árið 2011. Ég tók eftir því að þingmaðurinn nefndi að það voru markmiðin sem komið var fram með 2011 sem hefðu náðst, en það voru allt önnur, vægari og lakari markmið en voru lögð fram árið 2009. Ég fer algjörlega rétt með. Varðandi ummæli hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur nefndi þingmaðurinn það sérstaklega sem rök fyrir því að hún færi hér með staðlausa stafi að hallalausum fjárlögum hefði víst verið náð á síðasta kjörtímabili. Ég leyfi mér að benda á að þessi einu rök sem ég hef heyrt, þrátt fyrir fullyrðingar um margt annað, standast ekki að mínu mati. Síðasta ríkisstjórn, þrátt fyrir yfirlýsingar, náði ekki hallalausum fjárlögum, því miður. Ég kann ekki ríkisreikninginn utan að eða lokafjárlögin, en ég tók mig til á síðasta kjörtímabili og las hann, ég meira að segja las fleiri gögn eins og Icesave-samningana og öll þau fylgiskjöl sem átti að halda leyndu undir þakskeggi yfir á nefndasviði, ég las þetta allt. Það er líka alveg á hreinu að þegar menn fullyrða svona verða þeir að koma með betri rök og vísa í önnur gögn en þetta eina, sem ég hef þó reynt mitt ýtrasta til að hrekja úr þessum ræðustól.

Herra forseti. Ég er ekki viss um að hv. þingmaður hafi heyrt ræðu mína og sennilega alls ekki ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, a.m.k. var hann ekki hér í salnum.

… hlustaði.

Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir strunsaði út úr salnum þegar hún hafði lokið máli sínu  
            

Nei, nei.

Við getum ekki gert að því þótt hún,  
             Það er rangt, herra forseti, að ég hafi sérstaklega fært það fram sem rök sem hv. þingmaður vísaði í. Annað af tveimur eða þremur dæmum sem ég tók um staðleysu sem hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir þingmaður, fór með var orð hennar um að með tilkomu þessarar ríkisstjórnar hefði markið fyrst verið sett á hallalaus fjárlög, það var það sem ég tilgreindi sérstaklega. Ég orðtók hv. þingmann og get haft það innan gæsalappa, því að þetta var það sem hv. þingmaður sagði, að með tilkomu þessarar ríkisstjórnar hefði markið verið sett á hallalaus fjárlög, sem allir vita að er ekki rétt og var gert strax árið 2009. Það eru auðvitað ýmsar aðferðir til að skoða afkomu ríkissjóðs, þar á meðal útkoma ársins 2009, t.d. hvort við viljum bera árin saman með eða án óreglulegra liða. Það er oft gagnlegt til að reyna að greina betur undirliggjandi raunverulega afkomu ríkisins, tekjur og gjöld, að halda tilteknu mengi óreglulegra liða, sem þá eru skilgreindir og eru hinir sömu á hverju ári, utan við dæmið, vegna þess að þeir sveifla afkomunni oft upp og niður. Það eru bæði áföll þegar þarf að gjaldfæra töp eða annað því um líkt eða leggja peninga inn í Íbúðalánasjóð og afskrifa það samstundis, eins og við lentum í, og svo yfir í hina áttina þegar allt í einu dettur happdrættisvinningur inn á borð ríkisins, eins og 19% eignarhlutur í Landsbankanum og er eignfærður, tekjufærður hjá ríkinu á sama ári. Ef við tökum ákveðið mengi óreglulegra liða frá og berum þannig saman árin 2009–2013 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um náttúruvernd, að í stað dagsetningar eins og stendur þar, 1. janúar 2016, í 1. gr. komi: 15. nóvember 2015.

Herra forseti. Saga þessara laga, náttúruverndarlaganna, er orðin alllöng og lengri en ég hefði kosið, svo það sé nú sagt. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs til að gera grein fyrir því að ég hefði auðvitað kosið að þessi lög hefðu tekið gildi þegar þau áttu að taka gildi. Sátt var um það í umhverfis- og samgöngunefnd á síðasta þingi að málinu yrði frestað eftir að þáverandi hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra hafði lagt til að lögin yrðu afturkölluð, mér finnst mikilvægt að við höldum því til haga. Þá náðist um það sátt í nefndinni að það yrði ekki gert heldur yrði gildistöku laganna frestað. Mér þykir það miður að fresta eigi þessum lögum enn og aftur því að umhverfi okkar hefur breyst með þeim hætti að það er knýjandi þörf á því að við fáum ný náttúruverndarlög í gildi. Það er alveg sama hvort við ræðum þá sérstaklega um verndarákvæði á borð við sérstaka vernd eða hvort við ræðum varúðarregluna sem núna er rætt um í stjórnarskrárnefnd að verði orðuð með einhverjum hætti í stjórnarskrá í nýju umhverfisréttarákvæði. Þar hafa fulltrúar allra flokka tjáð sig með þeim hætti að þeir vilji sjá meginreglur umhverfisréttar settar með einhverjum hætti inn í stjórnarskrá. Varúðarreglan er ein af þeim meginreglum. Um það stóð nú m.a. styrinn á sínum tíma, um varúðarregluna og ákvæðin um sérstaka vernd. Ég held að við þurfum að horfast í augu við að gildandi náttúruverndarlög eru langt á eftir samtímanum. Því fyrr sem ný náttúruverndarlög geta tekið gildi, þeim mun betra. Ég fagna því að gildistökunni er þó ekki frestað meira en hæstv. ráðherra gerði hér grein fyrir. Ég legg áherslu á það að það má ekki verða lengri töf á þessu máli. Þetta eru gríðarlega mikilvægir hlutir. Ég vil líka nefna almannaréttinn sem var hvað mest til umræðu hér á sínum tíma og því miður eru þau mál enn í ólestri. Nýlega las ég fréttir um að setja ætti upp gjaldtökuhlið við Seljalandsfoss. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra féll sem betur fer frá hugmyndum um náttúrupassa sem miðuðu líka að því að skerða almannarétt. Ég held að það sé líka löngu tímabært að menn setji almannaréttinn með fastari hætti inn í náttúruverndarlög og miði hann þá fyrst og fremst við hagsmuni náttúrunnar en ekki hagsmuni ferðaþjónustuaðila. Ég vil líka nefna að ef okkur lánast að setja inn ákvæði um auðlindir í sameign þjóðarinnar þar sem gert er ráð fyrir að hægt sé að taka gjald af auðlindum, er auðvitað eðlilegt að horfa til þess að þeir sem nýta auðlindina greiði gjaldið. Það eru þá í tilfelli ferðaþjónustunnar þeir ferðaþjónustuaðilar sem selja þessa auðlind, selja fagurfræði, fagurfræðilegt gildi þessarar auðlindar sem við eigum í íslenskri náttúru. Við eigum auðvitað að umgangast almannaréttinn sem rétt fólks til frjálsrar farar um landið þar sem ekki þarf að greiða fyrir för sína um landið. En að sama skapi þurfum við að hafa í huga sjónarmið um að upp geta komið þær aðstæður að takmarka þurfi almannaréttinn út frá sjónarmiðum náttúruverndar. Það þekkjum við víða um heim. Ég vil nota þetta tækifæri til að segja að það er knýjandi þörf á að við endurskoðum þetta lagaumhverfi. Sú endurskoðun hefur legið fyrir. Það voru ákveðin atriði sem fulltrúar í umhverfis- og samgöngunefnd ræddu á sínum tíma að þyrfti að skoða. Ég vil nota tækifærið og hvetja hæstv. ráðherra til dáða, að við fáum ný og nútímaleg náttúruverndarlög í gildi eigi síðar en um miðjan nóvember á þessu ári. Það er ekki bara vegna þróunar í umhverfisrétti, það er líka vegna þróunar í samfélaginu. Við horfum á það í ferðaþjónustunni og annars staðar að það er gríðarleg þörf á breytingum á þessu sviði. Þetta eru fyrst og fremst þær athugasemdir sem ég vil koma með hér, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir ágæta ræðu þar sem hún fór í stuttu máli efnislega yfir nokkra þætti sem við erum algerlega sammála um að þarf að fara yfir og endurskoða. Ég vil líka þakka henni fyrir hennar hlut í þeirri sátt sem náðist í nefndinni á síðasta tíma. Ég held að sú sátt sé mjög mikilvæg öllum sem unna náttúrunni og vilja stuðla að góðum náttúruverndarlögum. Ég vil þó spyrja hv. þingmann að einu. Þegar við urðum sammála um að fresta málinu, að ráðuneytið fengi svigrúm til að vinna faglega, sem ég tel reyndar að hafi verið gert og að þar hafi verið virkilega vel að verki staðið, lá fyrir að ráðherra teldi að það væri hugsanlega of naumur tími fyrir ráðuneytið til að halda samstarfinu áfram. Það varð reyndar úr að 1. júlí varð niðurstaðan en nefndarmenn máttu gera sér grein fyrir því að sú tímasetning var hæpin. Hv. þingmaður nefnir hér að mjög mikilvægt sé að klára lögin sem fyrst. Ég er henni sammála en vil þó spyrja hana hvort mikilvægast af öllu sé ekki að lögin verði eins vönduð og hægt sé, að nefndin fái nægilegt svigrúm til að ræða saman, til að kalla til alla þá aðila. Er það ekki mikilvægast í því góða ferli sem átt hefur sér stað? Ég er alveg sammála því að við eigum að flýta okkur en hef þó bent á að efnislegi hlutinn hljóti að vera mikilvægari. Ég vil bara spyrja: Er hv. þingmaður sammála mér um að efnislegi hluti málsins skipti öllu máli?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég vil segja það fyrst að að sjálfsögðu er efnisinnihald löggjafarinnar það mikilvægasta. En ég vil líka segja að við ræddum þessi mál í nóvember 2013 þegar við ræddum boðað afturkall löggjafarinnar. Í framhaldinu náðum við sátt um að fresta málinu og við töldum þá sem vorum í nefndinni að sá frestur sem var til 1. júlí 2015 ætti að vera nægjanlegur fyrir ráðuneytið að fara yfir málið, enda var hv. umhverfis- og samgöngunefnd búin að fara mjög vel yfir málið undir forustu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Við vorum m.a. búin að fara mjög vel yfir þá efnisþætti sem ég nefndi hér áðan, ég nefndi þó ekki ágengar tegundir og utanvegaakstur, sem voru þeir tveir efnisþættir til viðbótar sem ég hefði viljað nefna sem stóðu hvað hæst í þessu máli. Ég taldi því satt að segja að það yrði hægur vandi fyrir ráðuneytið að skoða þá efnisþætti sem er gerð góð grein fyrir í ítarlegu áliti nefndarinnar frá þessum tíma, og skila tillögum sínum og kynna þær fyrir hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Ég taldi satt að segja að tíminn hefði verið nógur og tíminn er sannarlega nógur núna ef ætlunin er að fresta gildistöku til 15. nóvember því að ég tel að efnisleg umfjöllun hafi verið nokkuð góð undir forustu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar á síðasta þingi. Og svo fremi sem við höldum þræði í þeirri vinnu sem þar var hafin ætti tíminn að duga til þess að ljúka við að staðfesta náttúruverndarlög á þeim tíma sem nú er lagt til og gera það þannig að öllum ætti að vera sómi að því.

Virðulegi forseti. Það náðist gríðarlega mikilvægur áfangi hér þegar við samþykktum nýja löggjöf til náttúruverndar 2013. Mikil vinna hafði farið fram og mikill undirbúningur átt sér stað, mikið samráð einnig. Ákveðin atriði í þeirri löggjöf voru umdeild en engu að síður voru menn almennt sammála um það að gengið hefði verið gríðarlega langt í átt að þeim sjónarmiðum þegar verið var að ljúka við málið í þinginu á sínum tíma. Þáverandi formaður umhverfisnefndar, Mörður Árnason, fyrrverandi alþingismaður og nú varaþingmaður, má eiga það að hann vann gríðarlega vel þegar hann reyndi að ná sem bestri samstöðu um nýja náttúruverndarlöggjöf. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir gaukaði að mér smáupplýsingum áður en ég kom hingað í ræðustól um það hversu oft náttúruverndarlög hefðu verið uppfærð og samþykkt í þinginu. Þau voru fyrst samþykkt á 75. löggjafarþingi 1955–1956. Þá var það Bjarni Benediktsson sem lagði þau fram. Þau stóðu í 15 ár, eða til 1970 þegar Gylfi Þ. Gíslason flutti náttúruverndarlög hér. Þau stóðu síðan í 28 ár og þá voru sett ný lög á þinginu 1998–1999 sem stóðu aftur í 14 ár. Það er áhugavert að sjá þetta vegna þess að þetta sýnir okkur og við vitum það alveg að heilmikil vinna lá líka að baki þegar hver sú löggjöf sem ég hef hér nefnt var samþykkt. Þegar kom að ríkisstjórnarskiptum ákvað núverandi ríkisstjórn að í staðinn fyrir að reyna að vinna með þau atriði sem helst voru umdeild að létta sér lífið og taka ekki á þeim heldur koma með frumvarp sem fæli í sér að þau yrðu afskrifuð með öllu. Sem betur fer gerðist það í nefndinni þvert á alla flokka, eftir að hafa fengið umsagnir og gesti, að ákveðið var að stöðva þá för ríkisstjórnarinnar þegar menn áttuðu sig á því að þótt einstaka atriði löggjafarinnar væru umdeild - þó það nú væri að það gerðist í löggjöf, við höfum séð annað eins í löggjöf hér á landi, menn hafa tekist á um einstaka þætti áður en aldrei hafa viðbrögðin verið slík að það eigi bara að hætta við gildistöku laganna - þá sá nefndin að að meginstofni til væri þetta góð löggjöf sem væri betri og hefði skýrari réttaráhrif og veitti betri umgjörð utan um náttúruvernd í landinu en sú staða að vera án gildistöku þessara nýju náttúruverndarlaga. Um það er samstaða og það er vel. Ég ætla mönnum ekki neitt annað en vilja vinna áfram í anda þeirrar samstöðu. Það voru auðvitað töluverð vonbrigði þegar við áttuðum okkur á því í vetur að nefndin, sem hafði unnið að því að skilgreina átakafletina og þau atriði sem þurfti að skoða betur og hafði þar með öll samþykkt að fresta gildistöku laganna frá 2013 til 1. júlí nk., hafði ekki verið nægilega með í ráðum. Við áttum vissulega góða fundi með ráðuneytinu en þegar kom síðan að því að taka ákvörðun um hvað ætti að leggja fram sem breytingartillögur og til kynningar á vef ráðuneytisins þá vorum við ekki höfð með í ráðum. Það voru líka ákveðin vonbrigði þegar það fór að renna upp fyrir okkur að menn mundu ekki ná að ljúka endurskoðun á þessum ákvæðum. Því fór sem fór og hingað inn kom ósk um að þessu yrði enn á ný frestað. Ég er ekki að tala gegn vandaðri málsmeðferð en menn hefðu getað nýtt tímann mikið betur. Það var gefinn töluverður tími, meira en ár. Ef mér reiknast rétt til hefðu menn getað nýtt 16 mánuði í þetta en þeir voru bara ekki nýttir nógu vel. Ég ætla að virða mönnum það þó, sem nú sitja, þ.e. þeim ráðherra sem nú situr í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, að það voru ráðherraskipti og hún hefur svo sem ekki komið að þessu allan tímann. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið var skúffa í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu megnið af þessum tíma. Það er ekkert óeðlilegt að sökum þess hafi umhverfismálin og náttúruvernd verið sett til hliðar af ríkisstjórninni þegar á því stóð. Það er svo einfalt og menn þurfa bara að horfast í augu við það, viðurkenna það og halda áfram út frá því. Nú er kominn ráðherra í málið, allt í fínu lagi með það, og þá hljótum við að gera þá kröfu að nefndin verði núna höfð með í ráðum en það er ástæðan fyrir því að við samþykkjum að framlengja þetta til 15. nóvember. Það var vel skilgreint í mjög góðu sameiginlegu nefndaráliti allrar nefndarinnar á vordögum 2014 hver væru helstu álitamálin. Nefndin er vel að sér í öllum þeim atriðum og því tel ég eingöngu til bóta fyrir málið ef nefndin skrifaði hreinlega breytingarnar við frumvarpið. Ég ætla að leggja það til að sá háttur verði hafður á. Ég þarf ekkert að fara yfir hvaða atriði þetta eru, það hefur verið gert hér í umræðunni. Þetta eru atriðin í nefndarálitinu frá því í fyrra. Það er fyrst og fremst, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kom inn á, almannarétturinn og atriði sem snúa að honum. Það er varúðarreglan sem þarf að skoða vel og ætla ég svo sem ekki að fara efnislega í hana, ég ætla ekki að tefja tímann með því. Ég vil samt benda áhugasömum á að skoða nefndarálit umhverfis- og samgöngunefndar frá því á vorþingi 2014 vegna þess að þar eru öll þessi helstu álitamál dregin fram auk þess sem þar eru áhugaverðar upplýsingar. Utan almannaréttarins og varúðarreglunnar þá eru ákvæði um sérstaka vernd. Það voru ákveðin nýmæli í löggjöfinni sem sett voru 2013 og núna er verið að fresta gildistökunni á, þ.e. nýmæli í skipulagi friðlýsingar, friðunar og verndar þar sem var gert ráð fyrir heildstæðri náttúruminjaskrá. Síðan ætla ég að nefna utanvegaakstur og framandi lífverur. Það kemur líka fram í þessu nefndaráliti að niðurstaða nefndarinnar sé sú að ekki beri að fella lögin í heild sinni úr gildi. Nefndin taldi að það þyrfti að byggja á þessari fyrirliggjandi vinnu og heildarhugmyndafræðinni sem hún byggir á og liggur lögunum til grundvallar. Út frá þeim sjónarmiðum verði breytingarnar unnar og reynt þannig að ná sem mestri sátt um málið. Auðvitað verður aldrei 100% sátt en við erum hér að reyna að nálgast hana sem mest við getum og sá vilji sem var fyrir því í nefndinni stendur enn. Ég ætla jafnframt að ítreka að þá er það auðvitað skýr krafa okkar að við komum að þessari vinnu og það verði ekki látið heilt ár líða aftur án þess að í þessu sé unnið enda gefur tíminn ekki tilefni til þess. Ég mæli með því að við skoðum það hreinlega að nefndin flytji frumvarpið sjálf en ekki ráðherra. Að þessum orðum sögðum vil ég engu að síður segja það að lokum að við í stjórnarandstöðunni erum áfram tilbúin til að leggja okkar af mörkum til að þessi löggjöf megi verða sem mest og best og standa sem allra lengst.

Virðulegi forseti. Ég styð þetta frumvarp allsherjar- og menntamálanefndar. Ég vildi hins vegar upplýsa þingið um að þar sem hér er verið að koma til móts við ákveðnar ábendingar, sem komu frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga varðandi breytingar á framlögum í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, sem snúa að varasjóði húsnæðismála, þá er líklegt að ég muni í framhaldinu koma með frumvarp hingað sem gerir varasjóði húsnæðismála kleift að ganga á eigið fé því að enn eru örfá sveitarfélög í vanda með félagslegar kaupleiguíbúðir og eru með umsóknir þar inni. Ef ekki kemur lengur beint framlag inn í sjóðinn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga þá erum við að skoða möguleikann á að hann gangi á eigið fé þannig að það verði hægt að klára það verkefni sem varasjóði húsnæðismála var falið. Ég tel að það sé rétt að gera þetta með þeim hætti sem nefndin leggur hér til. Nefndin hefur upplýst um málið og við sjáum síðan til hvernig við náum að útfæra það með haustinu í nýjum frumvörpum um húsnæðismál.

Virðulegi forseti. Í kjölfar þess að góð sátt náðist um að gera breytingar á ákveðnum þáttum náttúruverndarlaga á síðasta löggjafarþingi, þ.e. síðasta vetri, þá töldum við að unnið yrði hratt og vel með þá undirbúningsvinnu sem unnin hafði verið í nefndinni. Það voru vonbrigði að það skyldi ekki takast. Umhverfismálin voru sett til hliðar af ríkisstjórninni þangað til um áramótin þegar hæstv. ráðherra Sigrún Magnúsdóttir tók við embætti og því er kannski skiljanlegt að mönnum hafi ekki tekist að gera þetta fyrr. Við lýsum okkur reiðubúin til þess að vinna hratt og vel að þessu máli svo að við getum náð hér niðurstöðu í því fyrir 15. nóvember. Engu að síður hefði ég talið heppilegra að lögin hefðu bara fengið að taka gildi og svo hefðu menn unnið með breytingar á þeim síðar. Því munum við sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Það er orðið mjög aðkallandi að setja hér nútímaleg náttúruverndarlög. Náttúran þarf sárlega á því að halda að náttúruverndarlög verði uppfærð á Íslandi. Hér er lagt til að í stað þess að fresta gildistöku náttúruverndarlaga, nr. 60/2013, til 1. janúar 2016 verði tíminn notaður til 15. nóvember 2015, samkvæmt breytingartillögu ráðherrans. Við teljum að sú breytingartillaga sé til bóta. Við sitjum engu að síður hjá, eins og kom fram í máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, en teljum að það sé fullt færi til að nota tímann vel. Við hefðum talið réttast að náttúruverndarlögin, nr. 60/2013, tækju gildi. Þau hefðu tekið gildi á morgun og það hefði verið hátíð í bæ ef það hefði orðið. Við gerum þó ekki athugasemdir við þennan málatilbúnað þar sem hann er hluti af samningum 

Virðulegur forseti. Það hefði verið réttast af núverandi ríkisstjórnarflokkum að láta lög um náttúruvernd, nr. 60/2013, taka gildi þegar þau áttu að taka gildi og nota kjörtímabilið sem nú er hálfnað til að vinna breytingartillögur sem væru í anda þeirra breytinga sem stjórnarflokkarnir teldu eðlilegt að gera á náttúruverndarlögum. Það var vönduð vinna sem fram fór á síðasta kjörtímabili, hún tók langan tíma og fól í sér mjög mikilvægar umbætur á löggjöf frá 1999, sem þörf var á. Það var fullkomlega ástæðulaust af hæstv. ríkisstjórn að gefa þá yfirlýsingu að hún ætlaði að afturkalla lögin eins og það var orðað í þá tíð. Nú er þessum lögum frestað enn á ný og reyndar innbyggður tímarammi sem setur bæði ríkisstjórn og umhverfis- og samgöngunefnd mjög þröngan ramma til að vinna málið. Það skiptir þess vegna miklu máli að það komi snemma fram í haust.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að orð hv. þm. Róberts Marshalls, um að okkur sé sniðinn þröngur tímarammi, eru því miður til marks um það að nefndin verður að vinna mjög hratt og örugglega og samtalið þarf að eiga sér stað fyrr en ella. Ég hefði kosið lengri tíma, svo ég sé hreinskilinn, en virði þau tímamörk sem sátt náðist um og stjórnarandstaðan lagði mikla áherslu á. Ég vil þó segja eitt: Hér hefur verið nefnt að menn hefðu viljað að náttúruverndarlögin tækju gildi óbreytt en þær upplýsingar komu fram í nefndinni að á lögunum væru einfaldlega svo margir gallar, ekki bara efnislegir heldur líka tæknilegir, sem næðu til nánast hvers einasta ákvæðis. Ég er þeirrar skoðunar að ef lögin hefðu orðið að veruleika þá hefði öll sú góða vinna sem unnin var í umhverfisnefnd og  
            

Herra forseti. Það er mín skoðun og mitt mat að vinna hv. umhverfis- og samgöngunefndar á síðasta þingi hafi einmitt leitt það í ljós að ágreiningur var mun minni en menn höfðu talið í fyrri umræðu um náttúruverndarlögin. Umræðan leiddi til þess að þáverandi hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra lagði til að lögin yrðu afturkölluð en vinna nefndarinnar leiddi aftur á móti í ljós að ágreiningurinn var mun minni. Ég segi það fyrir mig að ég hefði kosið að þessum lögum þyrfti ekki að fresta enn og aftur, en legg áherslu á að þetta lagaumhverfi þarf að uppfæra. Ef menn halda vel á spöðunum þá ætti að vera hægur vandi að ljúka þessari vinnu á tilsettum tíma þannig að Íslendingar eignist náttúruverndarlög sem eru í takt við samtímann. Það er brýn og mikil þörf á því.