Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá framkvæmdastjóra þingflokks Frjálslynda flokksins, dags. 1. mars: ,,Þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur skipt með sér ábyrgðarstörfum frá og með deginum í dag sem hér segir: Formaður þingflokks: Magnús Þór Hafsteinsson. Varaformaður þingflokks: Sigurjón Þórðarson. Ritari þingflokks: Gunnar Örlygsson.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá formanni þingflokks Frjálslynda flokksins, Magnúsi Þór Hafsteinssyni, dags. 1. mars: ,,Þar sem Gunnar Örlygsson, 10. þm. Suðvest., verður erlendis í einkaerindum á næstunni og getur því ekki sótt þingfundi óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að varamaður hans á lista Frjálslynda flokksins í kjördæminu, Sigurlín Margrét Sigurðardóttir táknmálskennari, taki sæti hans á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Magnús Þór Hafsteinsson.`` Sigurlín Margrét Sigurðardóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Forseti vill tilkynna að 497. mál þingsins, sem er fyrirspurn á þskj. 769, er kallað aftur.

Hæstv. forseti. Frá 1. janúar 2003 eða í liðlega eitt ár hefur verið starfandi samráðshópur undir forustu forsrh. með aðild félmrh., fjmrh. og heilbrrh. sem hafði það verkefni að skilgreina vandann sem við er að etja vegna fátæktar og finna leiðir til úrbóta. Hæstv. félmrh. upplýsti í október sl. að lokadrög að skýrslu starfshópsins lægju fyrir og niðurstöðu ráðherranefndarinnar væri að vænta í nóvember og þar kæmu fram tillögur til úrbóta í málefnum fátækra. Aftur upplýsti hæstv. félmrh. fyrir um mánuði síðan að hæstv. forsrh. mundi mjög fljótlega gera grein fyrir niðurstöðum og tillögum til úrbóta. Vísar hæstv. félrmh. þar með ábyrgðinni á þessu máli yfir til hæstv. forsrh. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh.: Hver er skýringin á því að niðurstaðan af starfi þessa starfshóps hefur ekki verið kynnt þegar lokadrög að skýrslunni hafa legið fyrir í bráðum fimm mánuði? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi skýrsla starfshópsins hafi verið kynnt og rædd í ríkisstjórninni og hvort hæstv. ráðherra geti greint frá því hverjar séu helstu tillögur til úrbóta í aðgerðum gegn fátækt og hvenær megi vænta þess að skýrslan verði kynnt og lögð fram til umfjöllunar á hv. Alþingi.

Frú forseti. Þessi skýrsla, eða drögin, hefur ekki verið lögð fyrir ríkisstjórnina og ég hef reyndar ekki lesið þau drög sjálfur heldur, en mér er kunnugt um að lokafrágangur stendur yfir af hálfu nefndarmanna. Það hefur eitt og annað orðið til þess að tefja það en ég vona að það tefjist ekki úr hömlu héðan í frá. Af framangreindum ástæðum get ég ekki farið yfir einstök efnisatriði eða tillögur skýrslunnar.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta mál orðið hálfvandræðalegt fyrir ríkisstjórnina og reyndar til skammar, vegna þess að þegar hæstv. félmrh. ræddi þetta mál á þinginu í októbermánuði upplýsti hann að lokadrögin lægju fyrir og það ætti rétt eftir að leggja lokahönd á málið. Síðan upplýsir hann það fyrir mánuði að á næstu dögum muni hæstv. forsrh. kynna þessa skýrslu fyrir þinginu, en nú upplýsir hæstv. ráðherra að hann hafi varla séð skýrsluna hvað þá heldur lesið hana. Það er afar sérstætt hvernig ríkisstjórnin heldur á málefnum þessa hóps. Það er alveg ljóst að fá mál eru brýnni í þjóðfélaginu en það sem ég nefni hér, að grípa til aðgerða gegn fátækt. Því lýsi furðu minni á svörum hæstv. ráðherra að málið skuli ekki hafa meiri forgang innan ríkisstjórnarinnar en raun ber vitni.

Frú forseti. Það er meginmálið að vanda til skýrslugerðarinnar og lokafrágangs á henni en ekki hvort fáeinar vikur líði frá því sem áður var áætlað um lokafrágang og þar til skýrslan birtist þannig að það dregst vonandi ekki mjög lengi eins og ég sagði áðan.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur haft alllangan tíma til að skoða málefni þessa fólks. Þessi ríkisstjórn hefur verið við völd í heilmörg ár og það hefur lítið gerst í málefnum fátækra. Þvert á móti hafa málefni þessa fólks setið á hakanum í þjóðfélaginu og það sést auðvitað á kjörum þess og t.d. stöðunni að því er varðar atvinnulausa þar sem þeim er gert að búa við framfærslu upp á innan við 80 þús. kr. á mánuði og sama má raunverulega segja um kjör margra öryrkja og aldraðra. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvernig hann muni standa að því að kynna þetta mál. Ef ríkisstjórnin meinar eitthvað með þessu hlýtur að þurfa að koma til lagabreytingar á Alþingi og að leggja frumvörp fyrir þingið. Mun hæstv. forsrh. kynna skýrsluna strax og hann hefur lesið hana og hvenær má vænta að það verði? Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa einhverja hugmynd um hvenær hægt verður að kynna þessa skýrslu og hvenær hægt verður að leggja málið fyrir Alþingi með þeim hætti að gerðar verði einhverjar úrbætur í því.

Frú forseti. Það er auðvitað alveg fráleitt að halda því fram að í tíð þessarar ríkisstjórnar hafi lítið verið gert í málefnum fátækra. Kaupmáttur bóta hefur aldrei hækkað annað eins og í tíð þessarar ríkisstjórnar. Kaupmáttur lægstu launa hefur aldrei hækkað annað eins og í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þessir tveir þættir skipta mestu máli þegar menn ræða um fátækt í landinu. Atvinnuleysi er minna hér en víðast hvar sem við þekkjum til. Það er líka afar þýðingarmikill þáttur í því að gæta hagsmuna þeirra sem lakast eru settir. Þessi ríkisstjórn hefur því gert meira en flestar aðrar til þess að sinna málaflokkum einmitt þessa hóps hvernig sem menn láta. Það er staðreynd málsins.

Virðulegi forseti. Laugardaginn 21. febrúar sl. birtist sú frétt í Morgunblaðinu að vegna sparnaðaraðgerða mundi táknmálstúlkun ekki kennd við Háskóla Íslands næsta haust. Í fréttinni kom jafnframt fram að mikill skortur væri á táknmálstúlkum hér á landi og að þörf fyrir þá væri að aukast. Í fréttum sjónvarpsins sl. fimmtudag kom fram að vegna fyrirhugaðs sparnaðar verði nemendur sem nú eru á öðru ári í táknmálstúlkun af kennslu til lokaprófs og standi uppi próflausir eftir að hafa lagt á sig tveggja ára nám og tekið til þess námslán. Táknmálstúlkar sinna í dag einkum skóla- og heilbrigðiskerfinu en mikilvægt er að þjónusta við heyrnarskert börn á leikskólaaldri verði aukin og bætt. Með því að tryggja heyrnarlausu barni rétt til málþroska í táknmáli er barninu tryggð eina leið þess til að taka þátt í skapandi leik og starfi og þroskast á eigin forsendum. Túlkun fyrir heyrnarskerta er ein mikilvægasta grunnforsenda þess að viðkomandi einstaklingar njóti jafnréttis á við aðra þegna landsins og jafnframt forsenda þess að hæfni og hæfileikar einstaklingsins geti nýst þjóðfélaginu. Með boðuðum niðurskurði í háskólanum er vegið að stöðu lítils hóps sem þegar á undir högg að sækja auk þess sem nemendur sem þegar hafa lagt á sig erfiði og tekið á sig fjárskuldbindingar eru settir í biðstöðu til hver veit hve langs tíma. Samkvæmt aðstoðarframkvæmdastjóra Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra/heyrnarskertra annar samskiptamiðstöðin um 60% beiðna og dæmi eru um að ekki sé hægt að útvega heyrnarlausum túlka þegar þeir leita læknis eða sækja nám. Spurning mín til hæstv. menntmrh. er því hvort hún hyggist taka þessi mál upp við forsvarsmenn Háskóla Íslands eða hvort hún hyggist láta við svo búið sitja átölulaust.

Frú forseti. Það er rétt sem fram hefur komið að það var heimspekideild Háskóla Íslands sem tók þá sjálfstæðu ákvörðun að fella niður kennslu í táknmálstúlkun frá og með næsta hausti. Ég vil geta þess bara til þess að fá samhengi í málið og heildarmyndina að það var í lok ársins 2000 sem Háskóli Íslands óskaði eftir viðræðum við menntmrn. um nám í táknmálsfræði og táknmálstúlkun og fjármögnun þess náms. Menntmrn. samþykkti þær kröfur sem Háskóli Íslands setti upp varðandi fjármögnun námsins, samþykkti námið og setti það í hinn svokallaða reikniflokk I sem Háskóli Íslands hafði farið fram á. Síðan fer Háskóli Íslands fram á það að þetta nám verði flokkað undir reikniflokk IV og menntmrn. samþykkir það, og þetta er aðkoma ráðuneytisins að því námi sem við erum að ræða um. Þegar ég hef litið yfir þessa sögu sést greinilega að menntmrn hefur samþykkt í einu og öllu þær kröfur sem Háskóli Íslands hefur sett fram varðandi táknmálstúlkun og táknmálsfræðin. Ég vil geta þess að í dag eru 20 nemendur í táknmálsfræði við Háskóla Íslands. Það eru 17 eldri nemendur og þrír nýnemar og það er enginn í námi í táknmálstúlkun. Ég vil líka geta þess að í þeim samningi sem við undirrituðum á síðasta ári við Háskóla Íslands er sérstaklega getið um það að Háskóla Íslands beri að tilkynna ráðuneytinu það sérstaklega ef verulegar breytingar verði á námsframboði innan háskólans. Það má deila um hvort þetta séu verulegar breytingar á námsframboði en alla vega hefur Háskóli Íslands ekki haft samband við ráðuneytið. Engu að síður tel ég að mér beri skylda til þess sem menntmrh. að fara gaumgæfilega yfir þetta mál og m.a. skoða það hvort og hvernig hægt er að koma þessu mikilvæga námi áleiðis hvort sem það verður innan Háskóla Íslands eða á öðrum forsendum.

Frú forseti. Það er rétt hjá hæstv. menntmrh., að það er ákvörðun heimspekideildar að fella niður þetta nám. En það er neyðarúrræði sem heimspekideild beitir í þessu tilviki vegna þess að háskólinn er í vandræðum. Launastikan er kolröng og fellur ekki að því rekstrarumhverfi sem er í Háskóla Íslands í dag. Fimm nemendur bíða þess að fá að ljúka námi og þeir eru settir út á kaldan klaka með þeirri ákvörðun sem tekin hefur verið. Auk þess er, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, þörfin fyrir þessa þjónustu mjög brýn í samfélaginu. En mig langar að fá frekari útskýringar hjá ráðherra á þeirri tilkynningarskyldu sem hún segir að háskólinn hafi ekki sinnt. Er hún að segja þá að Háskóli Íslands hafi ekki farið að þeim reglum sem honum ber að fylgja í samskiptum við ráðuneytið?

Frú forseti. Það sem skiptir máli er að í fjárhagsramma Háskóla Íslands og í fjárveitingum til Háskóla Íslands er gert ráð fyrir fjárveitingum til þess náms sem við erum að ræða um, táknmálstúlkunar og táknmálsfræði. Það eru ákveðin nemendaígildi sem gert er ráð fyrir innan fjárhagsramma Háskóla Íslands sem renna til heimspekideildarinnar. Ég ítreka að þetta er sjálfstæð ákvörðun Háskóla Íslands. Hvernig hann forgangsraðar sínum peningum er hans mál. En þegar um verulegar breytingar á námsframboði er að ræða þá ber að ræða það við ráðuneytið. Það má síðan deila um hvort þarna sé um verulega breytingu á námsframboði að ræða. Ég tel það mitt hlutverk sem menntmrh. að koma námi í táknmálsfræði og táknmálstúlkun í ákveðinn farveg þannig að okkur komi ekki til með að skorta táknmálstúlka í framtíðinni. Það skiptir meginmáli.

Frú forseti. Þó að ekki sé um marga nemendur að ræða, eins og í þessu tilfelli, tel ég að um sé að ræða verulega breytingu á námsframboði Háskóla Íslands. Hér er verið að svipta ákveðinn hóp möguleikum á að fá þjónustu sem er honum mjög mikilvæg og samfélagi okkar er einnig mikilvægt að fólk geti nýtt þá þjónustu. Háskólinn er blankur hvað sem orðum hæstv. menntmrh. líður. Það kemur skýrt fram í þessu máli. Það verður að bregðast við þannig að háskólinn geti sinnt þessu mikilvæga máli.

Frú forseti. Í desember á síðasta ári, árið 2003, skipaði þáv. menntmrh., Tómas Ingi Olrich, nefnd til að kanna hvort tilefni væri til að setja lög um eignarhald á fjölmiðlum. Ráðherranefnd þessi var skipuð í kjölfar umræðna um eignarhald á fjölmiðlum þegar ný fjölmiðlasamsteypa í eigu Baugs og fleiri aðila var að verða til. Davíð Þór Björgvinsson, prófessor við Háskólann í Reykjavík, er formaður nefndarinnar og tjáði hann Morgunblaðinu í frétt þann 3. febrúar sl. að nefndin hefði þegar komið saman og nefndarmenn skipt með sér verkum. Í nefndinni eiga sæti auk Davíðs Þórs þeir Karl Axelsson hæstaréttarlögmaður, Guðmundur Frímannsson, deildarforseti kennaradeildar Háskólans á Akureyri, og Pétur Gunnarsson, skrifstofustjóri þingflokks Framsfl. Samkvæmt skipunarbréfi nefndarinnar er gert ráð fyrir að hún ljúki störfum 1. mars árið 2004 og sagði Davíð Þór í sama viðtali við Morgunblaðið að allar líkur væru á að það stæðist. Nú er 1. mars 2004 runninn upp og því spyr ég hæstv. menntmrh.: Hvað líður störfum ráðherranefndar um hvort tilefni sé til að setja lög um eignarhald á fjölmiðlum? Má vænta megi þess að hún skili af sér í dag eða á allra næstu dögum?

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni að upp er runninn 1. mars. En það kom líka fram í máli hv. þm. að hann hefur nákvæmlega sömu upplýsingar og ég um störf nefndarinnar, þ.e. að það er greinilegt að vinna nefndarinnar kemur til með að dragast eitthvað fram undir lok þessa mánaðar. Ég hef það sem meginreglu að skipta mér ekki af nefndum sem eru að störfum og segja þeim fyrir verkum. Þeir ágætu herramenn sem eru í þessari nefnd vita hvert hlutverk þeirra er. Ég mun ekki skipta mér af störfum nefndarinnar. Ég kem til með að bíða niðurstaðna nefndarinnar eins og aðrir þingmenn.

Frú forseti. Það er athyglisvert sem fram kemur hjá hæstv. menntmrh., að nefndin mun ekki skila af sér á tilsettum tíma, þ.e. núna 1. mars eins og upp var lagt með. En það er mikilvægt að hvetja hæstv. menntmrh. til að hafa samband við nefndina og ýta við þeim. Tíminn líður og eigi lagafrv. þetta að koma inn í þingið fyrir þinglok í vor er mjög mikilvægt að þingið fái eðlilegan tíma til að fjalla um málið. Mikilvægt er að vandað sé til verka. Hér er brýnt mál á ferðinni. En það er líka mikilvægt að eyða þeirri rekstraróvissu sem hvílir yfir fjölmiðlum landsins í kjölfar þeirrar harðvítugu umræðu sem hefur geisað í samfélaginu um eignarhald á fjölmiðlum. Ég skora því á hæstv. ráðherra að taka af skarið og kanna hvort nefndarmenn ætli ekki að fara að skila af sér. Það þarf að liggja fyrir hvort --- eins og lagt var upp með í verkefninu --- tilefni sé til að setja lög um eignarhald á fjölmiðlum og fá fram þann erlenda samanburð sem nefndinni var ætlað að gera.

Frú forseti. Ég tel hárrétt hjá hv. þm. að við verðum að vanda til verka. Þess vegna tel ég að nefndin geti fengið þann tíma sem hún hefur sagt að hún þurfi, þ.e. til loka þessa mánaðar. Við þurfum að huga vel að ýmsum atriðum í kringum okkur, hvernig umhverfið er hér og hvernig það er annars staðar. Þess vegna tel ég rétt að nefndin fái þann tíma sem hún hefur beðið um. Síðan kemur málið til meðferðar Alþingis ef svo ber undir.

Frú forseti. Kjarni málsins, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, er að til þess gæti komið að frv. til laga um eignarhald á fjölmiðlum færi fyrir þingið. Það er mikilvægt að létta þeirri óvissu sem ríkir yfir því viðkvæma umhverfi sem fjölmiðlafyrirtæki á Íslandi starfa í og þeim fjárhagslega línudansi sem fyrirtækin búa við. Vekja mætti athygli á því að flestir meginfjölmiðlar utan Morgunblaðsins á hinum frjálsa markaði hafa skipt um eigendur á síðustu þremur árum. Það er til marks um þá erfiðleika sem uppi eru í rekstri fjölmiðla á Íslandi og undirstrikar þörf þeirra fyrir að starfa við öryggi en ekki undir hvers konar hótunum stjórnmálamanna af hvaða tilefni sem er. Því er mikilvægt að eyða þessari óvissu, að nefndin skili af sér og fari eftir skipunarbréfi sínu, þ.e. skili af sér 1. mars. Í dag.

Frú forseti. Ég veit ekki hvað hv. þm. var að dylgja um hér. Ég veit ekki til að nokkur hafi verið að hóta einum eða neinum þegar kemur að fjölmiðlamarkaðnum. Við búum í lýðræðissamfélagi og það er eðlilegt að við tökum upp umræðu um eignarhald á fjölmiðlum. Það er ekkert eðlilegra í lýðræðissamfélagi, sem við viljum búa í. Ég vona svo sannarlega að það vilji allir gera. Við komum til með að vanda vel til verka. Ég bíð þess að sjá niðurstöðu nefndarinnar í lok mánaðarins. Síðan kemur til kasta þingsins ef svo ber undir, eins og ég gat um áðan.

Frú forseti. Sú atvinnugrein sem vex hvað hraðast á Vesturlöndum og skapar hvað flest ný, eftirsóknarverð og vellaunuð störf, er tækni-, menningar- og afþreyingariðnaðurinn. Í áratugi hafa kvikmyndir, sjónvarpsefni, hugbúnaður og tónlist verið helsta stoðin í útflutningi landa á borð við Bandaríkin og Bretland. Á síðari árum hafa smærri þjóðir sótt markvisst inn á afþreyingarmarkaðinn með góðum árangri. Má þar nefna frændur okkar á Írlandi, Nýsjálendinga og bræður okkar og systur í Danmörku. Alþjóðavæðing ljósvakamiðlanna hefur skapað stóran markað fyrir sjónvarpsefni hvaðanæva að. Á þessum markaði hafa Íslendingar fyrst og fremst verið þiggjendur. Innlend dagskrárgerð fyrir sjónvarp stendur veikum fótum. Sjóður sem styrkja á gerð á leiknu íslensku sjónvarpsefni fékk á síðasta ári 15 millj. kr. til ráðstöfunar og Ríkissjónvarpið keypti frá sjálfstæðum framleiðendum íslenskt efni fyrir samtals 58 millj. kr. á árinu 2003. Þetta eru litlir fjármunir sem litlu skipta. Rétt er þó að geta þess að stærsti hluti innlendrar dagskrárgerðar er unninn innan veggja RÚV og má ekki með neinum hætti gera lítið úr því ágæta starfi. Hins vegar er öllum ljóst, sem eitthvað þekkja til atvinnusögu síðustu áratuga, að öflug atvinnugrein verður ekki búin til með því að halda úti einu ríkisfyrirtæki. Á Íslandi í dag skiptir það fólk hundruðum sem hefur menntun, hæfileika, reynslu og kunnáttu á sviði sjónvarpsmyndagerðar og hungrar eftir verkefnum. Þessi auðlind okkar er vannýtt. Staða fyrirtækja í framleiðslu sjónvarpsefnis hefur verið slæm lengi en nú virðist steininn hafa tekið úr. Samkvæmt fréttum fjölmiðla nýverið er svo komið að það litla fé sem ríkissjónvarpið hefur þó til kaupa á innlendu efni er uppurið fyrir þetta ár. Vart voru liðnar sjö vikur af árinu þegar markaði fyrir innlent sjónvarpsefni var lokað. Í ljósi þessa vil ég spyrja hæstv. iðn.- og viðskrh. hvort hún telji þörf á sérstökum aðgerðum til stuðnings við fyrirtæki í framleiðslu á sjónvarpsefni þegar ljóst er að helsti kaupandi efnis, ríkissjónvarpið, hefur lýst því yfir að fyrirtækið muni ekki kaupa íslenskt efni það sem eftir er af árinu.

Hæstv. forseti. Ég var allan tímann sem hv. þm. talaði að reyna að tengja mál hans inn í mitt ráðuneyti. Í rauninni snýr þetta mál fyrst og fremst að hæstv. menntmrh. að mínu mati. Hins vegar vil ég nefna það í þessu sambandi að ákveðin lög, lög um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, heyra undir iðn.- og viðskrn. Þau lög hafa sannarlega skilað miklu til samfélags okkar. Í því sambandi má nefna að hér fara fram upptökur í tengslum við Leðurblökumanninn. Hér var tekinn upp hluti af James Bond mynd sem skilaði hvorki meira né minna en 300 millj. kr. inn í samfélag okkar og efnahagslíf. Fleira er á prjónunum í því sambandi þannig að þau lög hafa sannarlega komið að gagni. Nú stendur fyrir dyrum að fara í ákveðna vinnu við að framlengja lögin vegna þess að þau eru tímabundin. Til þess þarf samþykki ESA, eins og með svo margt annað. Þetta er sú hlið málsins sem ég get helst tengt við ráðuneyti mitt. En af því að hv. þm. spyr um sérstakar aðgerðir vegna fréttar sem barst frá Ríkisútvarpinu, sjónvarpi um að ekki væri til fjármagn í frekari gerð innlends efnis þá verð ég að vísa því frá mér.

Frú forseti. Það vekur athygli mína að ráðherra atvinnulífs, sem varðar tæknigreinar og nýsköpun, skuli vísa frá sér umræðu um málefni af þessum toga og vísa til menntmrh. sem hefur einatt þá stöðu í málinu að vera yfirmaður þess ríkisfyrirtækis sem hefur ráðandi stöðu. Þetta snýst um starfsumhverfi starfsgreinar. Það er skylda stjórnvalda hverju sinni að skapa það umhverfi í menningar- og atvinnulífi að auðlindir huga og handa nýtist einstaklingum og þjóðinni í heild sem best. Þessu er ekki hægt að vísa áfram til menntmrh., virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég er tilbúin að taka að mér verkefni af ýmsum toga. Hins vegar verðum við innan stjórnsýslunnar að reyna að hafa skipulag á hlutunum og það sem hv. þm. er fyrst og fremst að tala um varðar hæstv. menntmrh. þar sem hún fer með yfirumsjón Ríkisútvarpsins. Ég ætla hins vegar ekki að skorast undan þegar talað er um starfsumhverfi starfsgreina almennt. Í því sambandi vil ég aftur nefna það úrræði sem heyrir undir ráðuneyti mitt og hefur vissulega komið að mjög miklu gagni og mun ég leggja mig fram um að svo geti orðið áfram þar sem þau lög eru einungis tímabundin. Ég skil hins vegar hvað hv. þm. er að tala um en vil ítreka að við höfum að sjálfsögðu gott samstarf, ég og hæstv. menntmrh., um allt er lýtur að þessum málaflokki en hvað spurninguna varðar er hún ekki alveg á réttum stað.

Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að til umræðu er starfsumhverfi einnar þeirrar greinar sem hefur víðast hvar á Vesturlöndum náð hvað mestum árangri á sviði nýsköpunar. Ráðherra viðskipta- og iðnaðarmála getur ekki vísað þessu frá og ég spyr hvort það hljóti ekki að vera skylda hæstv. iðn.- og viðskrh. að móta stefnu stjórnvalda á þessu sviði þar sem sett eru skýr markmið um öfluga innlenda dagskrárgerð og kvikmyndagerð og að stuðningur stjórnvalda við þá framtíðarsýn verði skilgreindur skilmerkilega.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að nýsköpun heyrir undir mitt ráðuneyti. Ég hef farið yfir þann þátt málsins sem snýr að því ráðuneyti og tel að þar hafi verið bærilega staðið að málum. Að öðru leyti hvet ég hv. þm. til að leggja fram fyrirspurn til hæstv. menntmrh. ef hann er ósáttur við þau svör sem hér hafa komið fram. Ég ítreka að lögin hafa komið að miklum notum og það er mikið og margt í farvatninu núna sem mun einmitt snúa að enn frekari kvikmyndagerð á Íslandi og þar kemur sjóðurinn um tímabundnar endurgreiðslur svo sannarlega að notum.

Hæstv. forseti. Þann 14. júlí sl. gaf norska strandgæslan skipstjóra og útgerð síldveiðiskipsins Þorsteins EA 810 skriflega aðvörun vegna brottkasts á síld undir 32 sm lengd og kolmunna sem veiddist sem aukaafli þegar skipið var á síldveiðum á hinu svokallaða fiskverndarsvæði Norðmanna við Svalbarða. Sá þingmaður sem hér stendur hefur þessa skriflegu aðvörun undir höndum. Ég fékk hana hjá norsku strandgæslunni og var ekki mikið mál að fá hana. Á aðvöruninni kemur fram að skipstjóri Þorsteins EA skrifar undir hana og samþykkir án athugasemda. Þegar þetta gerðist var Þorsteinn EA að veiðum úr norsk-íslenska síldarstofninum samkvæmt kvótaúthlutun frá íslenskum stjórnvöldum. Af ummælum skipherra norsku strandgæslunnar og myndum sem teknar voru um borð í Þorsteini EA má ráða að skipið hafi verið útbúið til vélvædds brottkasts á síld þar sem frákastið var leitt gegnum slöngubarka fyrir borð. Ekki hefur verið greint frá því hvernig menn losuðu sig við kolmunnann. Hér liggur fyrir mjög sterkur grunur um að skipstjóri og útgerð Þorsteins EA hafi brotið lög nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar. Hyggst hæstv. sjútvrh. beita sér fyrir því að lögreglurannsókn fari fram í málinu?

Herra forseti. Hér er um grafalvarlegt mál að ræða sem hv. þm. hefur hafið máls á. Eins og kom fram hjá honum fór norska strandgæslan um borð í Þorstein EA á fiskverndarsvæðinu við Svalbarða. Við höfum viðurkennt lögsögu Noregs yfir fiskverndarsvæðinu sé byggt á Svalbarðasáttmálanum og svo fremi sem jafnræðis sé gætt á milli allra aðila. Höfum við á þessum grunni viðurkennt að norsk stjórnvöld séu þau eftirlitsyfirvöld sem eigi að fylgjast með og fara með mál af þessu tagi í þeirri lögsögu. Okkur hefur ekki borist nein tilkynning um málið af hálfu norskra yfirvalda og samkvæmt því sem fram hefur komið í fréttum var gefin út aðvörun til skipstjórans og honum gert að gera breytingar á sínum útbúnaði, sem hann gerði og norska strandgæslan sætti sig við. Ég held að við verðum á þeirri forsendu að líta svo á að þau yfirvöld sem með málið fara á þessum stað og við höfum viðurkennt sem slík, svo fremi sem byggt sé á grundvelli Svalbarðasáttmálans og jafnræðis sé gætt, hafi afgreitt málið. Hvers vegna norsk stjórnvöld hafi ekki látið okkur vita af málinu held ég að hljóti að byggjast á því að þau telji að málinu sé lokið af sinni hálfu. Það hlýtur, herra forseti, að vera hæpið og vafamál ef mál eru afgreidd af tvennum yfirvöldum í tveimur löndum.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að hæstv. sjútvrh. skuli líta þetta mál grafalvarlegum augum því að það virðist svo sannarlega vera það. Þetta vélvædda brottkast á síld grefur undan fiskveiðistjórnun og öllum þeim gögnum sem við notum við veiðarnar. Það rýrir traust okkar út á við á erlendum vettvangi sem fiskveiðiþjóð. Okkur ber að sýna ábyrga hegðun þegar við erum að veiðum á framandi hafsvæðum. Mér finnst það sæta mikilli furðu ef íslensk stjórnvöld munu ekki fylgja málinu eftir og spyr: Hvar er jafnræðisreglan samkvæmt stjórnarskrá? Eru ekki allir jafnir fyrir lögum í landinu? Hér hafa trillukarlar verið hengdir á hæsta gálga fyrir að henda 50 þorskum, mjög frægt mál sem kom upp árið 2001 með trillukarl í Bolungarvík sem var dæmdur til að greiða 400 þús. kr. sekt, en sæti ella 40 daga fangelsi fyrir þennan svívirðilega glæp að því er stjórnvöld töldu. Hér höfum við hins vegar verksmiðjuskip sem eru að veiða á gráu hafsvæði, ef svo má segja, hafsvæði sem við höfum ekki viðurkennt lögsögu Norðmanna í og mér finnst alveg með ólíkindum ef íslensk stjórnvöld ætla ekki að bregðast við þessu með tilheyrilegum hætti.

Herra forseti. Eins og kom fram áðan höfum við viðurkennt að norsk stjórnvöld séu til þess bær að halda uppi eftirliti á þessu svæði svo fremi sem það sé byggt á grundvelli Svalbarðasáttmálans og gætt sé jafnræðis á milli þeirra aðila sem þar eru. Ef atvikið hefði átt sér stað innan íslenskrar lögsögu hefðu að sjálfsögðu íslensk stjórnvöld fjallað um málið og jafnframt ef atvikið hefði verið á alþjóðasvæðinu. Ég á erfitt með að sjá hvernig tvenn stjórnvöld í tveimur löndum geti fjallað um sama málið. Hafi málið verið afgreitt af norskum stjórnvöldum á þessum stað og á þessum tíma, er mjög torvelt að taka það upp af íslenskum stjórnvöldum eftir þann tíma sem liðinn er.

Hæstv. forseti. Hyggst sjútvrh. beita sér fyrir því að lögreglurannsókn fari fram í málinu eða ekki? Þetta er íslenskt skip undir íslenskum fána með íslenskri áhöfn sem er að veiða úr íslenskri kvótaúthlutun úr norsk-íslenska síldarstofninum. Skipið hlýtur að heyra undir einhver lög. Það hefur komið fram í fjölmiðlum að Norðmenn tóku ekki skipið einfaldlega vegna þess að þeir lögðu ekki í það því réttarstaða þeirra á Svalbarðasvæðinu er mjög óljós. Ég hlýt að lýsa furðu minni á því að hæstv. sjútvrh. skuli ekki bregðast við með ákveðnari hætti en hér er um að ræða. Það er ekki mikið mál að kalla eftir rannsókn í málinu. Það er ekki mikið mál að fá gögn frá norsku strandgæslunni. Það tókst mér í síðustu viku án þess að hafa mjög mikið fyrir því. Hægt er að hringja í stjórn norsku strandgæslunnar í Bodø í Norður-Noregi. Ég er með símanúmerið þar ef hæstv. sjútvrh. vill fá það, nafnið á vaktstjóra o.s.frv. Það ætti að kalla norsku strandgæsluna til yfirheyrslu, fá öll gögn Norðmanna í málinu, yfirheyra skipstjóra, útgerð Þorsteins EA og útgerðarmanninn líka.

Herra forseti. Mér finnst það mjög merkilegt sem hv. þm. segir, að norsk stjórnvöld hafi ekki gripið til --- hvað á maður að segja --- harðari ráðstafana gagnvart Þorsteini EA en raun ber vitni vegna þess að þeir telja að lagaleg staða sín á Svalbarðasvæðinu sé óljós. 

Hæstv. forseti. Ég tala fyrir brtt. sem við flytjum í sameiningu, ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Sameiginlega höfum við staðið að minnihlutaáliti við frv. við fyrri umr., hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Helgi Hjörvar og sá sem hér stendur. Ég verð að segja að það er með ólíkindum að frv. sé komið í óbreyttri mynd eftir alla þá gagnrýni sem það hefur fengið frá stjórnarandstöðunni sameinaðri og verkalýðshreyfingunni sem leggst eindregið gegn því að frv. verði samþykkt án þess að gerðar verði á því breytingar. Aðeins örfá orð í upphafi um frv. Það er tilkomið vegna samkomulags sem gert var á evrópskum vettvangi. Verkalýðshreyfingin þar, evrópska verkalýðshreyfingin, European Trade Union Confederation, ETUC, samtök atvinnurekenda sem skammstafað er UNICE og Evrópusamtök fyrirtækja með opinberri eignaraðild, CEEP, gerðu rammasamning árið 1997 sem í kjölfarið var samþykktur í samstarfsnefnd um hið Evrópska efnahagssvæði. Í þessu fólst að aðildarríkjum hins Evrópska efnahagssvæðis bæri að sjá til þess að samkomulaginu yrði framfylgt í samræmi við tilskipun sem út var gefin. Tveir valkostir voru í stöðunni, annars vegar að um þetta yrði samið í samningum á milli aðila á vinnumarkaði eða að tilskipunin yrði lögfest. Hér á landi náðist samkomulag milli Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins en því miður verður hið sama ekki sagt um opinbera geirann. Ekki náðist samkomulag milli verkalýðshreyfingarinnar annars vegar --- að borðinu þeim megin komu öll samtök launafólks, Alþýðusamband Íslands, BSRB, BHM, Kennarasambandið --- og hins vegar atvinnurekendahliðarinnar með fjmrn. í broddi fylkingar en þar voru að sjálfsögðu einnig Reykjavíkurborg og hin sveitarfélögin. Það var í ljósi þessa sem okkur þótti eðlilegt að fara þess á leit að hæstv. fjmrh. yrði hér einnig við umræðuna ásamt hæstv. félmrh. sem leggur þetta frv. fram. Hæstv. fjmrh. kom að þessu máli sem samningsaðili og okkur leikur mörgum forvitni á að heyra hvaða rök hann hefur fyrir þeim hluta frv. sem mest er deilt um. Þetta frv. fjallar um starfsmenn í hlutastörfum. Markmið þessara laga er að koma í veg fyrir að starfsmenn í hlutastörfum sæti mismunun og stuðla að auknum gæðum slíkra starfa. Einnig að greiða fyrir því að starfsmenn eigi völ á hlutastörfum og sveigjanlegri tilhögun vinnutíma þannig að tekið sé tillit til þarfa bæði atvinnurekenda og starfsmanna. Í 4. gr. frv. er síðan tíundað hvað hér er um að ræða. Eins og bent var á við 2. umr. er ekkert mjög handfast. Það eru tilmæli og í 4. gr. segir m.a. svo, með leyfi forseta: ,,Atvinnurekendur skulu svo sem kostur er leitast við að ...`` --- og síðan kemur upptalning. Skulu svo sem kostur er leitast við að --- gera hvað? Jú: ,,a. taka tillit til óska starfsmanns um að flytjast úr fullu starfi í hlutastarf eða úr hlutastarfi í fullt starf, b. taka tillit til óska starfsmannsins um að auka eða minnka starfshlutfall sitt, skapist svigrúm til þess, c. auðvelda aðgang að hlutastörfum á öllum sviðum fyrirtækisins eða stofnunarinnar, þar á meðal að sérhæfðum störfum og stjórnunarstörfum, d. veita tímanlega upplýsingar um störf sem losna á vinnustaðnum, þar með talin hlutastörf, til að auðvelda flutning úr hlutastarfi í fullt starf og öfugt, e. greiða fyrir aðgangi starfsmanna í hlutastörfum að starfsmenntun og starfsþjálfun, m.a. í því skyni að þeir geti aukið hæfni sína og til að stuðla að starfsframa og hreyfanleika í starfi, og f. veita trúnaðarmönnum starfsmanna upplýsingar um hlutastörf á vinnustað.`` Síðan segir hér á þá leið að það teljist ekki eitt og sér gild ástæða uppsagnar að starfsmaður neiti að fara úr fullu starfi í hlutastarf eða öfugt. Allt eru þetta atriði sem skipta máli en eins og ég sagði er hér ekkert mjög handfast að öðru leyti en því að vísað er í mikilvæg atriði. Ég vil þar taka sérstaklega út úr e-liðinn, um að greiða fyrir aðgangi hlutavinnufólks að starfsmenntun og starfsþjálfun. Þetta er nokkuð sem skiptir mjög miklu máli á vinnustöðum og sem betur fer hefur á undanförnum árum samist um að veita umtalsvert fjármagn til símenntunar og endurmenntunar. Hæstv. núv. fjmrh. hefur staðið sig bærilega í því efni og er reiðubúinn að semja um aukið framlag til launafólks í þennan málaflokk. Þess vegna sætir furðu að þegar kemur að því að tryggja réttindi hlutavinnufólks skuli hann beita sér fyrir því að það sé undanþegið þessum réttindum. Er þá komið að hinu umdeilda ákvæði sem er að finna í 3. mgr. 2. gr. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ákvæði laga þessara taka ekki til starfsmanna ríkis og sveitarfélaga, sem á grundvelli hlutlægra ástæðna fá greitt tímavinnukaup, enda byggist sú undanþága á kjarasamningi, ákvörðun stjórnvalds eða venju í slíkum tilvikum. Aðilum vinnumarkaðarins ber að endurskoða reglulega hvort þær hlutlægu ástæður sem lagðar eru til grundvallar undantekningunum séu enn í gildi.`` Breytingartillaga mín og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur gengur út á að fella þessa mgr. brott úr frv., að þessi undanþágugrein þar sem starfsmenn ríkis og sveitarfélaga eru undanþegnir þessum réttindum verði felld brott úr frv. Ég held að okkur mörgum leiki forvitni á að heyra hvaða skýringu hæstv. fjmrh. hefur á því að hafa þessi réttindi af starfsmönnum ríkis og sveitarfélaga. Hvernig skýrir hann það að Íslendingar einir --- við erum eina þjóðin --- hafa þessi réttindi af stórum hópum launafólks, starfsmönnum ríkis og sveitarfélaga? Hvernig stendur á því að þetta er gert? Síðan er það umhugsunarefni fyrir hæstv. félmrh. sem hefur haldið því fram, og fulltrúar félmrn. í félmn. og víðar, að mjög sé rekið á eftir þessu frv. og bent á að Eftirlitsstofnun EFTA kunni að öðrum kosti hugsanlega að höfða mál fyrir EFTA-dómstólnum fyrir brot á EES-samningnum verði frekari frestun á þessu máli hvers vegna hann hefur ekki áhyggjur af því að talsmenn íslenskrar verkalýðshreyfingar, og þar vísa ég til ASÍ, BSRB, BHM, Kennarasambands Íslands, telja að ótvírætt gangi þetta gegn tilskipuninni, standist ekki lögin, standist ekki samninginn. Nú er um það rætt, verði þetta gert að lögum, að höfða mál á grundvelli þessa. Þegar menn gera samninga eiga þeir að standast, menn eiga að virða samninga sem þeir gera. Við höfum undirgengist þennan samning. Við höfum undirgengist þessa tilskipun, að framfylgja henni. Það hefur hæstv. ríkisstjórn gert fyrir hönd þjóðarinnar. Hvers vegna er það þá ekki gert? Hver er skýringin á því að hafa þessi réttindi af stórum hluta launafólks? Nú kann hæstv. ráðherra að segja að tímavinnufólk hjá ríki og sveitarfélögum sé fámennur hópur, fólk sem sé tímabundið í starfi, örfáa mánuði í tilfallandi störfum. Ef það væri svo væru menn ekki að gagnrýna þetta. Staðreyndin er hins vegar sú að þeim reglum er ekki hlítt. Það eru stórir hópar, mörg hundruð manns, sem hafa árum saman verið í tímavinnu enda þótt fólkið sé í reynd í fastri vinnu, reglubundinni vinnu en sem tímavinnufólk. Ég gæti nefnt fjölmörg dæmi um þetta. Eitt var að koma inn á borð hjá BSRB sem ég frétti af, kona sem hefur verið starfandi frá 1998 í reglubundnu starfi en sem tímavinnumanneskja. Hún yrði væntanlega undanþegin þessu. Hún nýtur ekki þessara réttinda. Reyndar er viðkomandi einstaklingur ekki látinn öðlast veikindarétt á borð við annað fólk sem hefur verið lengi í vinnu. Nú er hæstv. fjmrh. að beita sér fyrir því að í ofanálag verði þessi einstaklingur, og einstaklingar sem svipað er á komið fyrir, undanþeginn þessum lögum. Hvers vegna? Hver er skýringin á því? Við heyrðum hæstv. ráðherra og við höfum heyrt talsmenn ríkisstjórnarinnar sem hafa mælt fyrir þessu máli segjast telja að að öllum líkindum muni þeir komast upp með málið, komast upp með að hafa þessi réttindi af fólki. En hvers vegna er verið að reyna það? Hvers vegna í ósköpunum er verið að reyna það? Hver er skýringin á því? Hvaða hópa hefur hæstv. fjmrh. í huga sem eiga að fara á mis við þessi réttindi hlutavinnufólks? Hvaða hópar skyldu það vera? Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt í fyrri ræðu minni við lokaumræðu, 3. umr. um þetta mál. Ég mun nú hlusta eftir málflutningi hæstvirtra ráðherra. Ég vona að þeir svari núna strax að lokinni þessari ræðu þannig að við getum þá við frekari umræðu rætt þetta málefnalega, komist að samkomulagi eða tekist á um málið eftir atvikum en ég vona að við heyrum núna rökstuðning frá ríkisstjórninni fyrir því að hafa þessi réttindi hlutavinnufólks af stórum hópum, mörg hundruð manns, mörgum hundruðum tímavinnumanna, karla og kvenna, hjá ríki og sveitarfélögum.

Herra forseti. Það hefur verið athyglisvert að hlýða á hv. þingmann eins og venjulega. En hann talar um þetta mál eins og það standi til með þeirri tilskipun sem hér er til umræðu og liggur þessu máli til grundvallar, að fella niður ráðningarform tímavinnukaupsfólks. Auðvitað er það ekki svo. Það sem vakir fyrir mönnum, í fyrsta lagi með þeim rammasamningi sem gerður hefur verið erlendis um þessi mál og sem tilskipunin er byggð á, í öðru lagi með tilskipuninni, í þriðja lagi með frjálsum samningum aðila úti á vinnumarkaði um þetta og í fjórða lagi með þessu frv. hér, er að tryggja að þeir sem vinna hlutastörf sæti ekki mismunun út á það að vinna í hlutastarfi. Sá er kjarni þessa máls, að ekki sé hægt að níðast á fólki, mismuna því fyrir það að vera í hlutastarfi en ekki fullu starfi. Það er málið. Um þetta náðist árið 1997 rammasamningur þeirra aðila sem hv. þm. Ögmundur Jónasson vitnaði til áðan. Á þeim grunni samþykkir Evrópubandalagið tilskipun sem við erum núna að taka í lög hér á landi sem frekar almenn rammalög því að auðvitað er ætlast til þess að aðilar vinnumarkaðarins, hver á sínu yfirráðasvæði, semji um þessi atriði eins og annað sem undir samningssvið þeirra heyrir. Lögin eru bara að setja rammann um það hvað ekki má í þeim efnum. Það verður sem sagt bannað að mismuna fólki fyrir það að vera í hlutastarfi. Þvert á móti er markmið með þessu m.a. að gera það eftirsóknarvert að geta verið í hlutastarfi og að atvinnulífið lagi sig að aðstæðum launafólks  Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallar hér fram í, af alkunnri tilhneigingu sinni til að segja mönnum til, að þetta sé ekki spurningin. Þetta er sú spurning sem ég er að leyfa mér að reifa hér, herra þingmaður  Aðilar vinnumarkaðarins á hinum almenna vinnumarkaði hafa komið sér saman með samkomulagi um þau atriði sem að þeim lúta en ekki hefur tekist samningur á vettvangi hinna opinberu aðila um þessi atriði. Það er ekkert sem segir að slíkt samkomulag geti ekki náðst, hvað svo sem líður þessu frv. hér sem vonandi verður að lögum innan skamms. Auðvitað væri eðlilegasti vettvangurinn að menn gerðu slíkan samning innan þess ramma sem þessi lög bjóða upp á. Hins vegar er það rangt að ákvæðið sem þarna er vikið að, 3. mgr. 2. gr. frv., standist ekki. Gert er ráð fyrir því í rammasamningnum að heimilt sé að undanþiggja, eins og skýrt er tekið fram í greinargerð frv., launþega sem eru lausráðnir í hlutastörf, samanber það sem um það segir í enska textanum, sem ég ætla ekki að fara hér með, en í íslenska textanum er það atriði þýtt sem launþegar sem eru lausráðnir í hlutastörf. Nærtækast er að skýra það þannig að það séu starfsmenn sem ekki eru í föstu ráðningarsambandi, starfsmenn sem sinna tilfallandi verkefnum eða eru í afleysingum. Hin tilvitnuðu orð byggja almennt á því að grundvöllur vinnuframlagsins sé sveiflur í starfsemi stofnunar, t.d. vegna tímabundins álags, afleysinga eða vegna þess að hluti starfseminnar er háður sérhæfðu vinnuafli til að vinna að einstökum verkefnum sem oftast er fyrirséð hvenær muni ljúka. Í viðræðum við aðila vinnumarkaðarins, þ.e. þá sem semja við ríkið, hefur af þess hálfu verið lögð áhersla á að hér sé um að ræða hlutlægar ástæður sem er forsenda þess að undanþágunni sé beitt. Í undanþágunni er sem sé talað um að beita verði hlutlægum ástæðum án þess að þau ummæli séu skýrð frekar. Það er eðlilegt að skýra þau í samræmi við þær venjur og siði sem tíðkast í hverju landi en í rammatilskipuninni og þeim gögnum sem lögð hafa verið fram er beinlínis gert ráð fyrir því að samningsaðilar geti við innleiðinguna tekið mið af kjarasamningum og venjum í hverju landi fyrir sig. Hv. þm. hélt því fram að Íslendingar einir þjóða nýttu sér þessa undanþáguheimild með því að undanþiggja þetta tiltekna tímavinnufólk. Ég leyfi mér að halda því fram að það sé ekki rétt. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef hafa Danir einnig nýtt sér þessa undanþágu, hvað svo sem segir í umsögn BSRB um það atriði, um þetta frv. Af hálfu ríkisins hér var einmitt horft til innleiðingar Dana á þessari tilskipun en opinber vinnumarkaður hér á landi, eins og hv. þm. veit mætavel, á að því er umrædd störf varðar allnokkra samsvörun við opinberan vinnumarkað í Danmörku. Þetta er það sem ég vildi sagt hafa um þetta mál, herra forseti, og ég vona að það hafi skýrst að einhverju leyti, þótt mér sýnist ekki á svipbrigðum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að svo sé. Ég vil undirstrika að ég tel ekki að það sem hér hefur verið sagt eða það sem stendur í þessu frv. útiloki það að menn geti komist að niðurstöðu við samningaborðið. Ég tel eðlilegra að það sé gert á þeim vettvangi frekar en að knúin sé fram niðurstaða í lögum áður en menn eru búnir að reyna til fullnustu hvort þeir geti komist að sameiginlegri samningsniðurstöðu.

Hæstv. forseti. Það er einmitt það sem verið er að gera. Það er verið að knýja fram niðurstöðu með lögum þvert á vilja verkalýðshreyfingarinnar. Hæstv. ráðherra talar um tvær leiðir til að framfylgja umræddri tilskipun, annars vegar við samningaborð og hins vegar með lögum, að beita löggjafarvaldinu. Launafólk hjá ríki og sveitarfélögum mætir einum og sama manninum í báðum tilvikum, bæði á löggjafarsamkundunni og við samningaborðið, og sá heitir Geir H. Haarde og er hæstv. fjmrh. landsins.

Það er líkt á komið.

Það er hann sem semur um þessi mál. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra, það er of mikið sagt af minni hálfu að ekki hafi verið leitað eftir undanþágu hjá öðrum. Það sem ég ætti fremur að segja er að undanþága hefur hvergi verið eins víðtæk og hér er. Meira að segja í Bretlandi eru þeir sem kallast ,,casual workers`` og ,,temporary agency workers`` ekki undanþegnir þessari tilskipun. Í Danmörku er undanþágan ekki eins víðtæk og ætlunin er að beita hér. Mergurinn málsins er að verkalýðshreyfingin telur að tilskipunin heimili einungis að undanskilja þá hópa sem stofna til skammtímaráðningarsambands. Ég vitna hins vegar til þess að stórir hópar starfsmanna ríkis og sveitarfélaga hafa verið ráðnir á tímavinnukaup þótt þeir vinni nánast fulla vinnu, og reglulega, árum saman. Það er þetta sem menn eru að gagnrýna. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hverju mundi það breyta og hvað væri svona slæmt við það að undanskilja þá málsgrein sem nú hefur komið brtt. fram um að felld verði brott úr lögunum? Hverju mundi það breyta fyrir hagsmuni ríkis og sveitarfélaga? Hvers vegna er ekki hægt að verða við þessari tillögu?

Herra forseti. Það er ekki hægt að verða við henni vegna þess að það hefur ekki náðst um það samkomulag. Ef ég má persónugera þetta eins og hann gerði áðan eru það sem sagt samningamenn á mínum vegum og hann sjálfur og kollegar hans sem ekki hafa getað komið sér saman um þessi atriði. Það stendur samt opið, þrátt fyrir þennan texta hér, að ná slíku samkomulagi ef í það færi. Ég hafna því algjörlega að úr þessu sé gert það stórmál sem hv. þm. hefur hér gert. Ef það eru einhver dæmi um að starfsmenn séu óeðlilega lengi á skammtímaráðningarkjörum eða ráðnir upp á tímakaup væri þá ekki ágætt verkefni fyrir hann að reyna að tryggja því fólki föst hlutastörf eða jafnvel föst full störf og fá málinu breytt fyrir slíka einstaklinga út frá þeirri hlið mála? Ég spyr.

Hæstv. forseti. Tilgangur þessara laga er að gera hlutavinnustörf betri og eftirsóknarverðari en þau eru nú með því að treysta réttarstöðu fólks sem gegnir slíkum störfum. Það er markmiðið með þessum lögum. Ég ætla að trúa hæstv. forseta Alþingis fyrir því að ég hef stundum heyrt hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde tala af meiri sannfæringu fyrir máli. Það sem ég vil fá að heyra --- það eru hann og samningamenn hans sem standa í vegi fyrir því að tilskipunin verði framkvæmd á þann hátt sem verkalýðshreyfingin telur að beri að gera --- er hvers vegna slík ofuráhersla, slíkt ofurkapp sé lagt á að undanskilja starfsmenn ríkis og sveitarfélaga. Við verðum að fá málefnalega skýringu á þessu. Hvað er í húfi? Með tilliti til þess sem hér um ræðir í þessu lagafrumvarpi, að eftir því sem kostur er eigi að leitast við að taka tillit til þessa fólks í starfi og að auðvelda því aðgang að símenntun og endurmenntun, hvað er það sem stendur í vegi fyrir því að þetta fólk verði látið njóta þessara réttinda? Mér finnst við ekki hafa fengið svör við þessu. Síðan, hæstv. forseti, vil ég ítreka að sú undanþága sem hér er verið að framfylgja með lagaboði er miklu víðtækari en gerist annars staðar vegna þess að staðreyndin er sú að mörg hundruð einstaklingar búa árum saman við þau ráðningarkjör sem hér um ræðir.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að hv. þm. kaus að svara ekki spurningu minni af hverju hann beitti sér ekki fyrir því að fækka þessum hundruðum manna sem árum saman  Ég vil bara segja það, herra forseti, að við innleiðingu þessarar tilskipunar hefur af hálfu ríkisins verið lögð áhersla á að kjarasamningar ríkisins við stéttarfélög opinberra starfsmanna gera beinlínis ráð fyrir tímavinnukaupsfólki en að það hafi almennt aðra stöðu og verði ekki jafnað til þeirra sem vinna hlutastörf sem hlutfall af mánaðarstarfi. Reyndar er það svo að tímakaup þeirra sem fá greitt tímavinnukaup er almennt hærra en hjá mánaðarkaupsfólki. Og almennt eru ekki gerðir sérstakir ráðningarsamningar eða gert ráð fyrir föstu ráðningarsambandi.

Réttindin rýrari.

Niðurstaðan í þessu er sú að málið á betur heima á samningaborðinu. Hv. þm. segir að það standi þá upp á okkur. Ætli það sé ekki eins og venjulega í samningum að það standi upp á báða aðila? Ég hvet til þess að reynt verði að leysa málið á þeim vettvangi.

Herra forseti. Í 3. gr. frv. kemur fram skilgreining á þessum hlutastarfsmanni. Þar segir orðrétt: ,,Starfsmaður telst í hlutastarfi ef venjulegur vinnutími hans á viku eða að meðaltali miðað við heilt ár er styttri en sambærilegs starfsmanns í fullu starfi.`` Þetta er einföld skilgreining á starfsmanni í hlutastarfi. 3. mgr. 2. gr. stenst ekki þessa skilgreiningu. Það er svo einfalt. Og ef hún stenst ekki þessa skilgreiningu þá er ekki verið að færa hlutastörfum þau réttindi sem tilskipunin áskilur þeim. Það er líka mjög einfalt. Lesi maður svo athugasemdir við 3. mgr. 2. gr. er beinlínis gert ráð fyrir því að hægt sé að undanskilja fólk sem er í fastri langvarandi tímavinnu. Maður spyr: Af hverju? Búið er að spyrja margsinnis: Af hverju er þetta fólk undanskilið? Og skýringar hafa ekki komið frá hæstv. fjmrh. Svo einfalt er það. Það eru ekki bara BSRB-starfsmenn sem eiga hér í hlut heldur fjöldi ASÍ-félaga sem starfa hjá sveitarfélögum og ríkinu. Það hefur ekki vafist fyrir Samtökum atvinnulífsins og ASÍ að gera þennan samning, hann er til. Þá verður kannski að snúa spurningunni á nýja lund og spyrja nýrra spurninga: Af hverju vill hæstv. fjmrh. ekki gera sambærilegan samning við ASÍ og BSRB á grundvelli samnings Samtaka atvinnulífsins og ASÍ? Af hverju vill hæstv. fjmrh. ekki gera slíkan samning? Ég held því fram, bæði með vísun til skilgreiningar hugtaksins, orðalags 3. mgr. og ummæla í athugasemdum um 3. mgr. að innleiðingin takist ekki. Innleiðing þeirrar tilskipunar sem ætlað er að innleiða með frv. tekst ekki. Þess vegna gagnrýni ég þetta frv. harðlega því að lagasetningin í kjölfar slíks frv. verður óvönduð og ekki, að mínu mati, sæmandi Alþingi sér í lagi ef það blasir við að strax í kjölfar lagasetningar komi kvartanir til Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. er bersýnilega ekki rótt í sinni og það er engu líkara en að hann skammist sín fyrir þessa lagasetningu. Ég gerði það líka í hans sporum. Hæstv. ráðherra segir að það sitji ekki á mér að hjálpa sér með leiðbeiningar og það er alveg sjálfsagt að ég reyni að hjálpa hæstv. ráðherra til þess að komast að réttri niðurstöðu í þessu máli. Mér heyrist á máli hæstv. ráðherra að hann skilji ekki einu sinni sjálfur hvað um er að ræða og hvaða réttindi verið er að færa hlutastarfsmönnum. Hæstv. ráðherra kemur hér og skekur skellum að hv. þm. Ögmundi Jónassyni af því að hann er formaður BSRB og spyr af hverju í ósköpunum hv. þm. reyni ekki sem formaður BSRB að beita sér fyrir því að tímavinnustarfsmenn séu fluttir úr hlutastörfum yfir í fullt starf. Herra minn trúr, ég ætla þá að feta í fótspor hv. þm. Ögmundar Jónassonar og trúa hæstv. forseta fyrir því að ein þeirra réttinda sem einmitt er verið að reyna að samþykkja hér með lögum eru að auðvelda þeim sem eru í hlutastarfi að fá það sem hæstv. ráðherra kallar fast ráðningarsamband, að komast í fullt starf. Það er a-liðurinn í 4. gr. sem fjallar um réttindi og skyldur. Þetta er eitt af því sem fellur undir þessi lög. Þannig skil ég þau, hæstv. forseti. Ég held að það sé með ólíkindum að hæstv. fjmrh. skuli öðrum megin borðsins vera sá sem synjar ákveðnum ríkisstarfsmönnum og ákveðnum opinberum starfsmönnum sem vinna í því sem skilgreint er sem hlutavinnustarf, þeirra réttinda að fá að flytjast úr fullu starfi í hlutastarf, að auka eða minnka starfshlutfall, að auðvelda þeim aðgang að hlutastörfum innan viðkomandi stofnunar, m.a. í stjórnunarstöðum, og svo gæti ég lengi talið. Hinum megin borðsins er hann síðan sá fjmrh. sem kemur í veg fyrir að hægt sé að innleiða þessa tilskipun og veita réttindin sem hún tekur til gagnvart þessum tilteknu starfsmönnum. Ég dreg mjög í efa að það séu sæmileg vinnubrögð að ráðherra skuli sitja beggja megin borðsins með þessum hætti. Ég spyr líka: Hæstv. fjmrh. var á sínum tíma í forsvari fyrir okkur þingmenn þegar við náðum samstöðu um að breyta stjórnarskrá með það fyrir augum að efla mannréttindaákvæði hennar, þar á meðal jafnræðisregluna. Hún er núna í stjórnarskránni. Ég dreg það einfaldlega í efa að þetta standist þau ákvæði stjórnarskrárinnar sem við samþykktum 1994 um jafnræði. Þar er talað um að ekki megi mismuna fólki vegna, eins og segir aftast í því ákvæði, ,,stöðu að öðru leyti``. Það er alveg klárt að með því að innleiða tilskipunina með þessum hætti þá er verið að mismuna fólki. Tímavinnustarfsmenn njóta ekki sömu réttinda eftir því hvort þeir eru starfsmenn hjá ríkinu eða á almennum vinnumarkaði. Nú skal ég fúslega viðurkenna, hæstv. forseti, að ég er ekki þaulkunnugur þessari tilskipun. En ég leyfi mér að draga í efa að það sé í anda hennar að beita heimildarákvæði 2. gr. tilskipunarinnar með þessum hætti. Sagt er að það sé heimilt að ganga frá innleiðingunni í frjálsum samningum. En ég tel að það sé mjög umhendis að nota það heimildar\-ákvæði með þeim hætti sem hæstv. ráðherra gerir núna. Það er búið að semja um þetta á almennum vinnumarkaði þannig að forskriftin liggur fyrir. Og ég spyr eins og hv. þm. Atli Gíslason: Hvað stendur í veginum fyrir því að sá samningur sem gerður var milli ASÍ og Samtaka atvinnulífsins verði forskrift að samningi hæstv. fjmrh. við opinbera starfsmenn? Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað kemur í veg fyrir það? Sömuleiðis get ég ekki annað en rætt um jafnræðisregluna og jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar. Hv. þm. Atli Gíslason hefur bent á það hér að það sé fólk sem lúti kjarasamningum ASÍ og sé tímavinnustarfsmenn hjá ríkinu. Þetta kann að vera töluverður hópur manna. Er þá ekki verið að brjóta jafnræðisreglu á þessum hópi gagnvart félögum þeirra innan ASÍ? Það kemur líka fram, virðulegi forseti, í grg. með frv. að átt hafi sér stað samningar og ákveðið samráð, og þá er vísað til atbeina hæstv. félmrh. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Lengi vel horfði vænlega um að samningar tækjust á milli aðila um að láta efni tilskipunarinnar ná til starfsmanna hins opinbera.`` Þeir aðilar sem þarna er vísað til eru opinberir starfsmenn og væntanlega þeir samráðsaðilar félmrn. sem getið er um. Mig langar að spyrja hæstv. félmrh.: Hvað var það sem olli því að eftir að lengi hafði horft vænlega um að samningar næðust strönduðu þeir samt sem áður? Ég spyr hæstv. félmrh.: Var það vegna þess að hæstv. fjmrh. vildi ekki fallast á að þær reglur sem búið var að ná lendingu um á almenna vinnumarkaðnum næðu líka yfir opinbera vinnumarkaðinn, þ.e. næðu líka inn í samninga milli opinberra starfsmanna og fjmrn.? Hæstv. forseti. Við megum ekki horfa fram hjá því hvert er markmið þessara laga. Það er ekki bara að bæta gæði hlutavinnustarfsmanna heldur líka að koma í veg fyrir að þeir sæti mismunun. Mér virðist að með því að leiða tilskipunina með þessum hætti sé í reynd verið að ganga í þveröfuga átt, það sé í reynd verið að innleiða mismununina í lög sem ekki var þó áður. Ég get ekki fallist á það. Mér virðist líka sem hæstv. fjmrh. geri sér ekki grein fyrir því að hugtökin sem hann er að velta í munni sér ríma ekki alveg við veruleikann. Mér finnst eins og hæstv. fjmrh. álíti það að tímavinnufólk sé vinnuafl sem einungis sé ráðið um stundarsakir, svo hverfi það og leiti starfa annars staðar, svona eins og vertíðarfólk. Þannig bar hæstv. fjmrh. sér í munn ensku orðin ,,casual workers``. Það er allt annað en þeir tímavinnumenn sem eru árum saman í starfi hjá hinu opinbera, sveitarfélögum og ríkinu, og það er með engu móti hægt að líta svo á að þeir séu eins og einhvers konar farandverkamenn. En hvernig í ósköpunum á að fella orðin ,,casual workers`` --- svo ég leyfi mér aðeins að grípa til erlendrar tungu, með leyfi hæstv. forseta, og skal ekki gera það aftur --- undir þann hóp sem ég hef verið að lýsa? Ég velti því líka fyrir mér þegar menn eru að tala um fast ráðningarsamband eins og hæstv. fjmrh. hvort ekki megi líta svo á að þeir sem eru tímavinnumenn og vinna árum saman hjá sama vinnuveitanda, í þessu tilviki sveitarfélögum eða ríkinu, séu komnir í fast ráðningarsamband þó að það falli kannski ekki undir þær skilgreiningar sem við höfum notað á almenna vinnumarkaðnum. Virðulegi forseti. Mér finnst mjög dapurt ef það er svo að hæstv. fjmrh. er að nota hérna einhvers konar undarlegar afsakanir, sem við höfum ekki fengið nokkurn botn í, til þess að koma í veg fyrir að hlutavinnustarfsmenn hjá hinu opinbera njóti þeirra sanngjörnu réttinda sem um getur í 4. gr. Ég vek sérstaka eftirtekt á því að sum þessara atriða varða konur sérstaklega. Ef menn lesa þessar greinar sjá þeir að verið er að gera konum auðveldara um vik að koma aftur inn á vinnumarkaðinn, breyta sínum háttum á vinnumarkaði og hlýtur að vera jákvætt. Ég vek líka eftirtekt á því að það er ákaflega skammt síðan út kom skýrsla, ég man ekki hvort hún var frá hinum ágætu starfsmönnum hæstv. félmrh. en alla vega var verið að greina frá því að breytingar á lýðfræði Íslendinga og annars staðar í Evrópu geri það að verkum að til þess að við höfum nægilegt vinnuafl í framtíðinni þurfum við aftur að fara þá leið að laða inn á vinnumarkaðinn aldraða borgara sem hafa í vaxandi mæli verið að draga sig út af honum. Við munum þurfa á því vinnuafli að halda í framtíðinni í miklu ríkari mæli en áður. Og einmitt þess vegna er svo nauðsynlegt að gera hlut þeirra sem eru í hlutavinnu betri en áður. Ég hef varpað ákveðinni spurningu til hæstv. félmrh. sem ég veit að hann mun svara mér. En ég vil að lokum segja þetta, hæstv. forseti: Hæstv. fjmrh. getur ekki lokið við þessa umræðu öðruvísi en að bera fyrir okkur efnislegan rökstuðning fyrir því að nota undanþáguheimildina með þessum hætti. Ég vek aftur athygli á því að í 2. gr. tilskipunarinnar er einungis um heimild að ræða. Það er ekkert fortakslaust sem segir að þetta eigi að gera með þessum hætti. Ég skora á hæstv. fjmrh. að upplýsa okkur um af hverju ekki er hægt að fara þá leið að nota samningana sem gerðir hafa verið um þessi atriði á hinum almenna vinnumarkaði sem forskrift að þeim þætti þessa frv. sem ætti að fjalla um opinbera starfsmenn.

Hæstv. forseti. Málið sem við fjöllum um hefur oft fengið góða umræðu á Alþingi, eins og vera ber, og ekki síst í hv. félmn. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson beinir til mín spurningu um hvað hafi borið í milli, milli starfsmanna ríkisins annars vegar og ríkisins sem vinnuveitenda hins vegar. Málið á sér langan aðdraganda sem hér hefur verið rakinn, málið var fyrst rætt í samstarfsnefnd félmrn. og samtaka á vinnumarkaði 1996. Það er ekki fyrr en 2002 sem samningar takast um málið. Eftir um 40 samningafundi milli aðila hjá ríkinu, ríkinu sem vinnuveitanda, sveitarfélögunum og starfsmanna þeirra náðist ekki saman. Það er of langt mál að rekja það hér hvers vegna það var. Málið er komið í þá stöðu sem það nú er. En ég tel ástæðu, hæstv. forseti, til að vekja sérstaka athygli á því við umræðuna, sem ekki hefur komið fram, að inn í þetta frv. til laga er eftir umfjöllun félmn. komið ákv. til brb. þar sem gert er skylt að ákvæðið sem hér er helst til umræðu, þ.e. 3. mgr. 2. gr. laganna, verði tekið til endurskoðunar innan tveggja ára frá gildistöku laganna, og þetta er ekki orðið valkvætt heldur skylda, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég verð þakka hæstv. félmrh. fyrir að hafa varpað svolitlu ljósi á þetta sérkennilega mál. Spurning mín til hæstv. félmrh. var hins vegar tvíþætt. Í fyrsta lagi: Hvað bar í milli? Hæstv. ráðherra hefur með sínum hætti reynt að varpa ljósi á það. Ég verð að viðurkenna að það var ekki algjörlega skýrt í mínum huga. Látum það vera. Hinn þáttur spurningar minnar var þessi: Var það hæstv. fjmrh. sem ekki gat fallist á að þeir samningar sem höfðu tekist um þetta atriði á almenna vinnumarkaðnum yrðu notaðir sem forskrift að niðurstöðu í samningum milli ríkisins og þeirra starfsmanna sem hér eiga hlut að máli?

Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er stjfrv. og flutt sem slíkt og að sjálfsögðu á fulla ábyrgð mína sem félmrh. Ég svara spurningum hv. þm. með þeim hætti.

Herra forseti. Það er oft hægt að segja langa og djúpa sögu með þögninni. Ég kýs að túlka þögn hæstv. félmrh. við spurningum mínum þannig að svar hans sé í rauninni þetta: Eftir að lengi hafði horft vænlega um samninga, eins og getur um í grg., strönduðu þeir vegna þess að hæstv. fjmrh. vildi ekki una opinberum starfsmönnum sömu kjara og höfðu tekist í samningum á almenna vinnumarkaðnum. Ef þetta verður ekki borið til baka tek ég það svo að þögn hæstv. félmrh. við spurningu minni sé í reynd staðfesting á þessu. Kannski er það kjarni málsins.

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa furðu minni á málflutningi hæstv. ráðherra, félmrh. og fjmrh. Hæstv. félmrh. talar um 40 samningafundi sem hafi ekki leitt til samkomulags, en gleymir að reifa það sem mestu máli skiptir, hvað hafi staðið þar í veginum. Það sem stóð í vegi var þvergirðingsháttur af hálfu fjmrn., samningamanna hæstv. fjmrh. og sveitarfélaganna, sem neituðu því að tímavinnufólk hjá ríki og sveitarfélögum fengi notið þeirra réttinda sem tilskipun Evrópusambandsins og hins Evrópska efnahagssvæðis kveður á um og byggir á samkomulagi verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda í Evrópu sem við áttum aðild að. Þetta er mergurinn málsins. Ég ætla að gera lokatilraun í þessu máli, vegna þess að mér finnst öll rök vera komin fram af okkar hálfu. Það er óþarfi að fara í einhverjar maraþonumræður um málið, það liggur alveg ljóst fyrir. Hér eru hins vegar algjörlega rökþrota menn sem sitja fyrir svörum og geta ekki réttlætt það lagafrv. sem liggur fyrir Alþingi. Það sem um er deilt er, sem áður segir, 3. mgr. 2. gr. frv., og ég ætla að lesa upp úr athugasemdum með þeirri grein, vegna þess að ef lýsingin sem þar kemur fram væri rétt skildi ég þennan málflutning, þá væru ákveðin rök fyrir þeim málflutningi sem við höfum heyrt. En þetta er ekki lýsing á veruleikanum og á því byggist málstaður minn og okkar sem höfum verið að andæfa frv. Um 3. mgr. 2. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,,Í 3. mgr. er gert ráð fyrir því að heimilt sé að undanskilja ákvæðum frumvarpsins þá starfsmenn ríkis og sveitarfélaga sem fá greitt tímavinnukaup eins og það er oftast nefnt í kjarasamningum þeirra. Slíkar undanþágur hafa tekið til skólafólks við störf í skólafríum, lífeyrisþega sem vinna hluta úr starfi, starfsmanna sem ráðnir eru til skamms tíma á sérstökum, árvissum álagstímum stofnana ríkis eða sveitarfélaga, þó eigi lengur en tvo mánuði, starfsmanna sem ráðnir hafa verið til að vinna að sérhæfðum afmörkuðum verkefnum og starfsmanna sem starfa óreglubundið um lengri eða skemmri tíma, þó aðeins í algjörum undantekningartilvikum. Með þessu fyrirkomulagi er stefnt að því að samningsaðilar á opinberum vinnumarkaði hafi í samræmi við þær hefðir sem þar hafa ríkt möguleika til þess að gera hlutastarf að ákjósanlegum kosti. Í samræmi við efni tilskipunarinnar er gert ráð fyrir því að samningsaðilar endurskoði slíkar undantekningar reglulega til að ganga úr skugga um að þær hlutlægu ástæður sem liggja þeim til grundvallar séu enn í gildi.`` Hér er vísað til undantekningartilvika. Það er talað um tvo mánuði, tveggja mánaða ráðningu. Það sem við höfum verið að benda á er að hjá ríki og sveitarfélögum eru mörg hundruð manns á tímaráðningaforminu árum saman. Hvaða fólk er þetta? Ég vísa t.d. til félagsþjónustunnar hjá sveitarfélögum. Ég vísa til starfsfólks sem vinnur í sundlaugum víðs vegar um landið, í fastri vinnu en á tímavinnukaupi. Ég vísa til fjölda starfsmanna hjá ÁTVR sem hafa verið í langan tíma á slíku ráðningaformi, fólk sem vinnur fulla vinnu en í tímavinnu. Það var samið um það fyrir allmörgum árum að þegar einstaklingur hefði verið í starfi í tiltekinn tíma, tvö ár, skyldi hann njóta allra réttinda fastráðins manns. Þetta er búið að festa reyndar í lög núna. Þetta hefur verið markmið aðila beggja vegna borðsins. Þessi lög taka ekki til þessa. Þau undanskilja alla sem eru á tímavinnuráðningaforminu, allt fólk, og þetta eru mörg hundruð manns. Við erum að ganga eftir því hér við þessa umræðu að fá skýringu á því hvers vegna í ósköpunum verið er að gera þetta. Hvers vegna í ósköpunum er verið að undanskilja fólk sem hefur unnið hjá ÁTVR, hjá félagsþjónustunni, hjá sundlaugunum og hjá ýmsum öðrum opinberum aðilum árum saman á tímavinnukaupi og meina því aðgang að símenntun og endurmenntun? Meina því aðgang að sjálfsögðum upplýsingum á vinnustað sem frv. kveður á um? Hver er skýringin á því? Geta hæstv. ráðherrar nefnt dæmi um þá hópa sem þeir telja brýnt lögum samkvæmt að undanskilja þessum réttindum? Getum við fengið dæmi? Hver er skýringin á því að ríkisstjórnin er að meina þessu fólki um þessi réttindi? Það er rangt sem haldið er fram af hálfu fjmrn. og félmrn. að við séum með sambærilegar undanþágur og tíðkast annars staðar. Þar eru vissulega undanþágur um fólk sem er tímabundið ráðið um skamman tíma. En það er hvergi gengið eins langt og hér. Ég vék að því áðan að jafnvel í Bretlandi, þar sem talað er um ,,temporary work`` og ,,casual workers`` og ,,temporary agency workers`` fellur það undir þessi lög þar. En á Íslandi leggja menn lykkju á leið sína með lögum að undanskilja mörg hundruð einstaklinga sem árum saman hafa verið á tímakaupi hjá ríki og sveitarfélögum, negla í lögin ákvæði sem hafa þessi réttindi af fólkinu. Svo kemur hæstv. ráðherra og segir: Menn eiga að semja um þetta við samningaborðið. Hann hefur neitað því. Hann stendur í vegi fyrir því að samningar náist um það efni. Við spyrjum: Hvers vegna? Hvers vegna á að hafa þessi réttindi af fólkinu? Hver er skýringin? Hæstv. félmrh. þarf líka að svara þessu. Það þýðir ekki að koma hér upp í ræðustól og segja: Nú ætla ég að svara sem félmrh. og segja síðan ekkert. Hann á að gæta félagslegra réttinda. Hvers vegna í ósköpunum gerir hann það ekki? Hvers vegna ætlar hann að hafa þessi réttindi af tímavinnufólki hjá ríki og sveitarfélögum? Hver er skýringin á því? Hvaða fólk hefur hann í huga? Hverjir eru það sem hann telur að verði að troða á á þennan hátt. Hvaða hópa hefur hann í huga? Hver er hættan á því að fella þessa umdeildu lagagrein, 3. mgr. 2. gr. laganna, brott úr frv.? Getum við fengið skýringar á því? Er það einfaldlega vegna þess að sveitarfélögin og ríkið hafa reynst slíkir þverplankar í málinu, neitað að semja á grundvelli tilskipunar og samkomulags sem gert var á milli verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda í Evrópu og við fyrir okkar leyti höfum samþykkt, en þessir aðilar standa í vegi fyrir? Þá leyfir hæstv. félmrh. sér að koma hingað upp og segja: Það hafa verið haldnir 40 samningafundir og þess vegna er frv. fram komið --- sem kveður á um hvað? Að vilji eins aðilans við samningaborð er festur í lög. Vilji hæstv. fjmrh. og vilji sveitarfélaganna sem af óskiljanlegum ástæðum eru að knýja málið fram. Hæstv. forseti. Ég auglýsi enn og aftur eftir upplýsingum um þá hópa sem ríkisstjórnin hefur tekið út til að hafa af réttindi hlutavinnufólks. Hverjir eru þeir? Hvaða fólk er þetta? Hvaða hagsmunir eru í húfi? Hvers vegna fer ríkisstjórnin fram með þessum hætti? Gætum við fengið skýringar á því eða ætla menn að koma aftur hingað upp og segja: Ég er ráðherra, þess vegna þegi ég.

Herra forseti. Það er eins og það hafi farið fram hjá tilteknum þingmönnum í dag að það sem verið er að gera með frv., sem vonandi verður að lögum, er að tryggja að tiltekið fast ráðningarform veiti mönnum ekki lakari rétt en annað fast ráðningarform, annars vegar hlutastarf, hins vegar fullt starf. Tímavinna er ekki fast ráðningarform. Svo einfalt er þetta mál. Það má vera að það hafi verið mismæli hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni áðan þegar hann sagði að markmið frv. væri að tryggja að hlutavinnufólk gæti komist í fullt starf. Kannski hefur hann bara eitthvað misskilið efni málsins og er mér nær að halda að svo sé. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, minn ágæti vinur og samstarfsmaður við samningaborð og annað, lét þess  Það er alltaf sama sagan, það eru allir þverplankar nema hv. þm. Það getur enginn samið nema hann. Er það ekki þannig með þetta eins og annað þar sem tveir aðilar eru að ná saman að það þarf tvo til? Er það alltaf þannig að það sé annar aðilinn sem sé alveg sérstakur þverplanki eða þvergirðingur eða jafnvel illmenni, eins og menn hafa verið að gefa í skyn, menn sem vilja opinberum starfsmönnum illt?

Hæstv. forseti. Ég held að það hafi ekki verið mismæli sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði varðandi réttindin sem hér er kveðið á um því að í 4. gr. lagafrv. segir að atvinnurekendur skuli, svo sem kostur er, taka tillit til óska starfsmanns um að flytjast úr fullu starfi í hlutastarf eða úr hlutastarfi í fullt starf. Það var til þeirrar klásúlu í frv. sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson vísaði. Mergurinn málsins í þeirri deilu sem hér er upp risin er að tímavinnufólk er undanskilið þegar kemur að þeim réttindum sem kveðið er á um í þessu lagafrv. Frv. kveður á um aðgang að símenntun, að endurmenntun, að upplýsingum á vinnustaðnum og gerir ráð fyrir að tekið sé tillit til þarfa starfsmanna. Tímavinnufólk á ekki að fá að njóta þessara réttinda. Meginþunginn í málflutningi mínum gengur út á að benda á að á Íslandi eru því miður mjög stórir hópar fólks hjá ríki og sveitarfélögum sem búið hafa við tímavinnuformið árum saman, í mörg ár. Það er í beinni mótsögn við það sem fram kemur í grg. með þessu frv. Ef það sem þar segir stæðist þá skildi ég þennan málflutning. En það stenst ekki. Þetta er ekki veruleikinn. Lögin á að setja til að treysta réttarstöðu þessa fólks. Í stað þess að reyna að treysta réttarstöðu fólksins og gera hlutavinnustarf eftirsóknarverðara þá er ætlunin að undanskilja þessa hópa. Ég hef ekki enn fengið rök fyrir því hvers vegna í ósköpunum það er gert.

Hæstv. forseti. Smám saman er að koma í ljós að hæstv. fjmrh. er ekki alveg klár á kjarna málsins í því frv. sem við ræðum. Mér finnst líka nokkuð merkilegt að það kemur fram hjá hæstv. fjmrh. að hann telur að það sem á enskri tungu heitir ,,casual labour`` séu tímavinnustarfsmenn sem árum saman hafa unnið með þeim hætti hjá íslenska ríkinu eða sveitarfélögum. Ég get með engu móti fallist á það. Ég get með engu móti fallist á að fólk með þess háttar ráðningarsamband við íslenska ríkið eigi ekki að fá að njóta þeirra réttinda sem hér er um að ræða. Kjarni málsins hefur komið fram. Hann er þessi: Það náðust samningar um þetta mál á almennum vinnumarkaði. Hæstv. fjmrh. vildi ekki nota þá samninga sem forskrift að kjörum opinberra starfsmanna að því er þetta mál varðar. Það er svo einfalt mál. Ég spurði hæstv. félmrh. fyrr í umræðunni hvort samningar hefðu strandað á þessu atriði. Hæstv. félmrh. kom tvisvar upp í púltið og skaut sér undan því að svara. Sú þögn var æpandi. Hún staðfesti orð mín um afstöðu hæstv. fjmrh. Síðan er það hæstv. fjmrh. að ræða við einhverja aðra en okkur um hvort hann sé illmenni þess vegna. Við höfum ekki sagt það. Það var túlkun hæstv. fjmrh. sjálfs. Ég held því hins vegar fram að það sé ekki hægt að vera fastheldinn á fé ríkisins þegar málið snýst um jafnræði eins og hér. Það sem mér finnst skipta mestu þegar við stöndum andspænis þessari niðurstöðu er eftirfarandi: Hér er farið gegn anda jafnréttisákvæðis stjórnarskrárinnar með tvennu móti. Í fyrsta lagi er það alveg ljóst að starfsmenn hjá hinu opinbera, sveitarfélögum og ríkinu, munu að þessu frv. samþykktu ekki njóta sömu réttinda og starfsmenn á almennum vinnumarkaði. Í öðru lagi er alveg ljóst að tímavinnustarfsmenn undir samningum Alþýðusambands Íslands sem vinna hjá hinu opinbera, ríki eða sveitarfélögum, hafa ekki sama rétt og aðrir starfsmenn á almennum vinnumarkaði undir sömu samningum. Það finnst mér rangt. Ég held því ekki fram að hæstv. fjmrh. sé beinlínis illmenni með því að hafa ekki viljað fallast á að veita mönnum þennan rétt en hann heldur klárlega mjög fast utan um sjóði ríkisins. Það ber honum að gera en það eru takmörk fyrir því hve langt er hægt að ganga í því. Ég tel að þau takmörk blasi við þegar menn eru komnir hættulega nærri því að ganga gegn anda mannréttindaákvæða. Þetta er sérstaklega nöturlegt vegna þess að viðkomandi hæstv. ráðherra hafði forgöngu um það í þinginu árið 1994 að leiða til lykta breytingar á stjórnarskránni þar sem einmitt þessi regla var tekin upp. Um það ætla ég ekki að segja meira að sinni, virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra taldi að ég hefði mismælt mig þegar ég sagði að eitt af því sem verið væri að reyna að tryggja með samþykkt þessa frv. væri að tekið yrði tillit til óska starfsmanns sem vill flytjast úr fullu starfi í hlutastarf. En þetta stendur einfaldlega í frv. í 4. gr. í staflið a. Réttindin sem verið er að reyna að tryggja starfsmönnum eru eftirfarandi: ,,a. taka tillit til óska starfsmanns um að flytjast úr fullu starfi í hlutastarf eða úr hlutastarfi í fullt starf, b. taka tillit til óska starfsmannsins um að auka eða minnka starfshlutfall sitt, skapist svigrúm til þess, c. auðvelda aðgang að hlutastörfum á öllum sviðum fyrirtækisins eða stofnunarinnar, þar á meðal að sérhæfðum störfum og stjórnunarstörfum.`` Í e-lið er síðan fjallað um það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur réttilega gert að stóru atriði í þessari umræðu, þ.e. að ,,greiða fyrir aðgangi starfsmanna í hlutastörfum að starfsmenntun og starfsþjálfun.`` Mér finnst ansi dapurlegt ef þeir sem starfa jafnvel árum saman undir því fyrirkomulagi að selja vinnuafl sitt í tímavinnu til ríkisins eigi ekki að fá réttindi sem hér er verið að færa öðrum. Mér finnst það dapurlegt. Ég ímynda mér að það sé einkum þetta fólk sem þarf á því að halda til að auka færni sína og þjálfun og öðlast þar með möguleika til þess að koma sér í betra starf og bæta kjör sín. Hvað hefur orðið um allt okkar starf í 600 sumur í félmrn. ef starfsmenntun af þessu tagi er ekki úrræði sem við eigum að reyna að lyfta upp eins og kostur er? Ég vil líka ítreka, virðulegi forseti, að mér finnst sárgrætilegt þegar hæstv. fjmrh. skýtur sér á bak við 2. gr. tilskipunarinnar þar sem segir að það sé heimilt að semja í almennum frjálsum samningum um þessi réttindi. Það er ekkert sem segir að það sé skylt. Það er einungis heimilt. Hvernig misnotar hæstv. fjmrh. þetta heimildarákvæði? Jú, þar sem hann situr við borðið sem samningsaðili, sem fulltrúi ríkisins, kemur hann í veg fyrir, eins og hæstv. félmrh. hefur staðfest með þögn sinni við spurningum mínum í dag, að opinberir starfsmenn fái allir þessi tilteknu réttindi í samningum við ríkið. Síðan segir hann: Samningar náðust ekki og þess vegna ætla ég að notfæra mér heimildarákvæðið og undanþiggja þennan hóp. Þetta er þvílík hundalógík og svo mikið ranglæti í þessu fólgið að mann svíður næstum í hjartað. Ég veit það að hæstv. fjmrh. hefur stórt hjarta og hann ætti að svíða mikið í dag. Virðulegi forseti. Hæstv. félmrh. kemur í ræðustól og bendir á að það sé búið að skjóta bráðabirgðaákvæði inn í frv. eins og það kemur frá félmn. til okkar í þingið. En til hvers er þetta ákvæði sem mælir fyrir um að það eigi að endurskoða 3. mgr. 2. gr. laganna, verði frv. samþykkt, eftir tvö ár? Jú, þar er auðvitað komin flóttaleiðin fyrir hæstv. félmrh. þegar hann verður kærður fyrir hönd íslenska ríkisins fyrir að hafa brotið tilskipunina. Þá verður hægt að vísa til þess að þetta verði endurskoðað. Hæstv. félmrh. er skömminni skárri en hæstv. fjmrh. að því leyti að hann sá örlítið að sér og hlustaði á þessar gagnrýnisraddir. Hann hefur sennilega prýðilega starfsmenn sem hafa bent honum á þessa hættu. Þess vegna bjó hann til flóttaleiðina. Ég tel að hún sé viðurkenning á því að við sem höfum verið að andæfa þessari málsmeðferð höfum rétt fyrir okkur. Sá ágæti hæstv. ráðherra staðfestir það, eins og svo margt fleira í dag, að það er raunverulegur möguleiki að félmrh. fái fyrir hönd ríkisins á sig kæru út af þessu. Ég vona að honum lukkist flóttinn. En besta leiðin til að komast undan í þessu máli er að láta réttlætið ráða og láta þá starfsmenn sem við höfum fjallað um njóta sömu réttinda og aðrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um samkomudag Alþingis og starfstíma þess. Flutningsmaður ásamt mér er hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, þingmaður Samf. Í frv. felst að Alþingi komi saman 15. september og sitji til 15. júní. Herra forseti. Frv. þetta var lagt fram 13. október. Jólahlé stóð frá 15. desember til 28. janúar, þ.e. í 43 daga. Þingtíminn fyrir jól náði yfir 75 daga frá samkomudegi til jólahlés og þingtími til vors verður um 100 dagar. Þá tekur sumarhlé við og að þessu sinni vantar aðeins viku upp á að það nái fimm mánuðum. Þingtímabilið er afar stutt miðað við þau miklu verkefni sem Alþingi fæst við í dag. Að undanförnu hafa verið umræður um fjölda þingmannamála og verið rætt um að hemja á einhvern hátt umræðuna um þau. Þau þykja taka tíma frá meira áríðandi málum í þinginu. Allt að 37 þingmannamál hafa verið sett á dagskrá á einum og sama degi. Það eru skilaboð um að þessum málum þurfi helst að hespa af. Það er líka undantekning að þau séu samþykkt. Í þessu umhverfi mæli ég fyrir frv. okkar Bryndísar Hlöðversdóttur um starfstíma Alþingis. Lengdur starfstími er grunnur að breytingum og nýjum starfsháttum þingsins. Verði þetta frv. að lögum mun forsn. endurskoða starfsáætlun Alþingis. Ég sé fyrir mér að skoðað verði hvað hefur reynst vel í skipulagi hjá öðrum þingum og hvað þróun þingstarfa kallar helst á varðandi breytingar. Sums staðar er þetta með allt öðrum hætti. Ég þekki til þar sem þing er ekki haldið á mánudögum þannig að helgin auk mánudagsins nýtist fyrir þá sem búa utan höfuðborgarinnar. Þingdagar og nefndadagar skiptast þá á í einhverjum hlutföllum sem eðlilegt þykir eða að ein vika sé þinghlé og þrjár vikur þingvinna. Í þessari einu viku í hverjum mánuði væri þá unnt að fara í kjördæmin, lesa skýrslur, lesa frumvörp, stjórnarfrumvörp sem á að vinna með eða þau verkefni sem bíða í nefndunum og aldrei er nægur tími til að sinna. Það er mikilvægt hvernig sem þessu yrði háttað að vinnulag yrði með þeim hætti að tími yrði til yfirferða mála, lesturs efnis og þingvinnunnar. Með frv. er sem sagt lagt til að starfstími Alþingis verði lengdur, bæði að hausti og að vori. Haustþing hefjist hálfum mánuði fyrr en nú er, 15. september í stað 1. október, og þingstörfum á vorþingi ljúki um miðjan júní, í stað miðs maímánaðar eins og verið hefur að jafnaði undanfarin ár, en eins og fram hefur komið munum við hætta í ár enn fyrr. Með samþykkt frv. færum við starfstímann á Alþingi nær því sem viðgengst annars staðar á Norðurlöndunum enda eru verkefni okkar þinga mjög sambærileg. Máli mínu til stuðnings vil ég fara yfir það hvernig þinghaldið er í þessum fimm löndum sem bera sig svo mikið saman. Á Íslandi kemur þing saman fyrsta virkan dag eftir 1. október og stendur og hefur staðið fram undir miðjan maí, nú til 6. maí. Tillagan er að við byrjum 15. september og höldum áfram fram undir 17. júní, eða til 16. júní. Í Noregi er þinghlé um það bil frá 20. júní og fram til loka september. Í Svíþjóð stendur þingtíminn frá 16. september til 17. júní, í Danmörku frá því fyrsta þriðjudag í október til 5. júní og í Finnlandi frá fyrsta þriðjudegi í september til um það bil 20. júní. Algengt er að jólahlé sé tvær til þrjár vikur. Í Noregi er jólahlé um það bil 14 dagar og svipað hlé er um páska. Alþingismenn njóta fullra launa allt árið núorðið og þingmennska er fullt starf þeirra allra, eða nær allra, nú orðið. Áður fyrr fengu alþingismenn dagpeninga fyrir þann tíma sem Alþingi starfaði, og jafnframt var það svo um þorra alþingismanna að þeir gegndu öðrum störfum samhliða þingmennsku. Starfstími Alþingis var eigi að síður orðinn sá sem hann er nú, þ.e. frá því í október og fram í maí. Hefur svo verið í meginatriðum frá stríðslokum. Í seinni tíð hafa breytingar orðið á starfskjörum alþingismanna sem taka mið af auknum verkefnum þeirra. Alþingismenn hafa notið fastra launa allt árið frá 1964 og frá því um 1970 hafa stöðugt færri alþingismenn gegnt störfum samhliða þingmennsku, a.m.k. yfir þingtímann. Því má segja að starfstími Alþingis hafi ekki fylgt þeim breytingum sem annars hafa orðið á starfskjörum og starfsháttum þingmanna. Þó ég hafi dregið athyglina að því í upphafi máls míns hvað þingmannamálin eigi undir högg að sækja á Alþingi þá er ekki beinlínis stefnt að því með þessu frv. að fjölga þingfundum eða lengja þá, þó það fari að sjálfsögðu eftir ástandi í þinginu á hverjum tíma, heldur miklu fremur að gefa þinginu rýmri tíma til að fjalla um mál, ekki síst í nefndum þingsins. Mér er fullkomlega ljóst og hef sagt það hvar sem ég hef komið og rætt um Alþingi að þingmenn eru að störfum þó það sé sumarhlé eða jólahlé. Þingmenn vinna að undirbúningi mála sinna mikinn hluta janúarmánaðar. Þingmenn vinna einnig að undirbúningi mála, fara yfir skýrslur, vinna úr því sem hefur verið unnið með yfir veturinn í sumarhléi. En það er eðlilegra að dreifa ólíkum starfsháttum þingmanna á lengri tíma eins og hér er lagt til. Með breyttum þingtíma gæfist forsn. Alþingis meira svigrúm til að skipuleggja þinghaldið og tryggja ásættanlega umfjöllun allra þingmála, líka þingmannamála eins og ég nefndi hér í upphafi. Með því fyrirkomulagi sem nú viðgengst tekur langan tíma að fá þingmannamál á dagskrá. Þau eru seint og illa skoðuð í nefnd og enn erfiðara er að fá þau afgreidd. Ætla má að aflétt yrði þeim þrýstingi sem oft er á afgreiðslu stjórnarfrumvarpa þeirra sem koma seint fram en afgreiða á fyrir þinglok. Það er afar slæmt hve lítill tími gefst oft til að skoða stjórnarfrumvörp áður en þau eru tekin á dagskrá og reynslan sýnir að þegar loksins kemur að nefndadögum þá þarf nefndarformaður að keyra yfirferðina áfram oft til mikils vansa fyrir þingið gagnvart því fólki sem kemur á nefndarfundi, jafnvel utan af landi, til að fjalla um og varpa ljósi á þau mál sem eru til umfjöllunar. Oft er það nefnt í sambandi við þessi mál að þar sem þingið stendur í orði allt árið sé nú einfalt að kalla okkur til þings ef með þarf. En það er bara ekki gert. Fundir nefnda sem koma einstöku sinnum upp að sumri eru nær alltaf boðaðir að ósk stjórnarandstöðu vegna mála sem verða heit úti í samfélaginu og vegna mála sem stjórnvöld setja á dagskrá. Eina tækifæri þingmanna er þá að óska eftir að viðkomandi nefnd komi saman til þess að skoða málin með þeim pólitísku augum sem þingmönnum er ætlað að vinna þau. Ég minnist þess þó þegar EES-samningurinn var til vinnslu að þá var unnið allt sumarið í nefnd og þingið var kallað saman í ágúst. En það þarf mál af þeirri stærðargráðu til þess að þingið verði virkt allt árið eins og viljinn stóð til þegar breytingin var gerð. Hins vegar hafa orðið breytingar í þinginu síðan árið 1991 þegar þingið var sett í eina málstofu. Jákvæðar breytingar hafa orðið á þingsköpum, t.d. var bundinn ræðutími í 1. umr. og þó átök væru um það á sínum tíma leikur enginn vafi á því í mínum huga að það var til góðs. Teknar voru upp stuttar utandagskrárumræður, hálftíma umræður sem hafa í raun tekið við af þeim utandagskrárumræðum sem getið er um í þingsköpum. Þá voru teknir upp þessir liðir sem eru mjög mikið notaðir af þingmönnum, þ.e. um störf þingsins og fundarstjórn forseta. Allt hefur þetta orðið til þess að gera þinghald lipurra og gefa þingmönnum fleiri möguleika á því að taka upp ólík mál við forseta þingsins eða taka upp þar gagnrýni á eitthvað sem fram hefur komið og varðar framkvæmdarvaldið. Einnig hefur gefist vel að taka upp sérstaka nefndadaga þó mér finnist að þar hefði mátt halda betur á málum og gera þinghaldið lipurra. En ég geri mér grein fyrir því að rætur þessa liggja m.a. í því hve óreglulega stjórnarfrumvörpin koma fram. Oft hefur verið reiknað með að stjórnarfrumvörp væru löngu komin fram þegar nefndadagar voru ákveðnir en svo hefur ekki reynst. Kjördæmavikan hefur líka verið góð til yfirferðar. Með þeirri tillögu sem sett er fram í frv. okkar mundi vera hægt að hafa fleiri kjördæmavikur yfir veturinn, fleiri þinghlé þar sem þingmenn geta farið um landið og út í kjördæmin. Við skulum gera okkur grein fyrir því að sú breyting sem var gerð á kjördæmaskipan er í raun fyrsta vers í því að gera landið að einu kjördæmi og að þingmenn vinni saman að því að fara um landið til að hlusta á sjónarmið almennings og kynna mál sem eru á dagskrá í þinginu. Það eru mér mikil vonbrigði að ekki skuli hafa verið gengið lengra og haldið áfram með að vinna við þingsköpin frá því veturinn 1998--1999 þegar þingflokksformenn unnu með frv. að breytingum á þingsköpum sem forsetar Alþingis undir stjórn Ólafs G. Einarssonar fluttu þá. Þá voru margar þýðingarmiklar breytingar lagðar til sem hefðu gert þinghaldið lipurra. Skiptar skoðanir voru um einstakar tillögur en mikil eining um aðrar. Ég var alveg viss um það þá að við mundum ná saman um nokkrar þýðingarmiklar breytingar. En á síðustu dögum þingsins var öllu sópað út af borðinu af hálfu stjórnarmeirihlutans og þau mál hafa ekki verið tekin upp á borðið aftur. Það er status quo í þeim málum og þrátt fyrir góðar umræður og ýmsar hugmyndir hefur ekkert gerst í vinnu við þingsköpin. Ég get ekki stillt mig um það, af því það tengist því máli sem hér er í frumvarpsformi, að nefna að þær hugmyndir sem þá voru uppi um skiptingu málaflokka, um breytingu á nefndum, um fækkun þingmanna í nefndum og að þeir yrðu þá í færri nefndum, um að kjósa varamenn í nefndir, að setja ræðutíma frekari skorður og nokkur sátt var um það þá að gera tilraun með að setja skorður við 3. umr., um að tryggja rétt minni hluta m.a. til að fá mál á dagskrá nefnda, að styrkja rannsóknarvald þingsins og að þrengja þann tíma sem heimilt væri að leggja fram frumvörp. Beindist það fyrst og fremst til ráðherra af því þeir koma oft fram með öll frumvörpin sín á síðustu stundu sem leyfð er. Þarna var miðað við að þinginu lyki í lok maí og að frumvörpin yrðu að vera komin fram í febrúar. Svo voru hugmyndir um að ráðherra hefði ekki síðasta orðið í fyrirspurnum og utandagskrárumræðum og að allir þingmenn fengju að mæla fyrir máli sínu innan mánaðar. Aðeins þessi upptalning, þessi stutta upptalning mín, herra forseti, segir öllum sem þekkja þinghaldið í dag hversu miklu lipurra þingið væri ef þessar tillögur hefðu náð fram að ganga á sínum tíma og við værum eins og önnur þing að þróa vinnubrögð okkar. Herra forseti. Engin sérstök rök eru fyrir því að Alþingi skammti sér svo nauman tíma sem raun ber vitni til að fjalla um og afgreiða þau liðlega 100 frumvörp og 20--30 ályktanir sem venja hefur verið hingað til. Með breyttu fyrirkomulagi gefst jafnframt rýmri tími til umfjöllunar um fjárlagafrumvarpið og aukið svigrúm til afgreiðslu þeirra þingmála sem kunna að fylgja því. Með því að dreifa þingfundum á lengri tíma yfir veturinn og skipuleggja störf þingsins með nýjum hætti væri í senn hægt að gefa sér betri tíma til að athuga mál, svo og til að gefa þingmönnum rýmri tíma og skipulegri til að hafa samband við kjósendur, ferðast um kjördæmin og halda fundi m.a. meðan þing situr. Miklar breytingar hafa orðið á umhverfi þingmanna frá þeim tíma er starfstími Alþingis var settur í núverandi form og ekkert mælir með því að þingið sé sent heim í byrjun maí og komi ekki aftur saman fyrr en eftir hátt í fimm mánuði. Nægir að benda á bættar samgöngur, fjarskiptaþróun og tölvuvæðingu sem gjörbreytt hafa allri vinnutilhögun þingmanna. Oft heyrast gagnrýnisraddir hjá almenningi sem finnst hið langa sumarhlé Alþingis á skjön við starfsfyrirkomulag annarra stétta og er sú umræða orðin áberandi neikvæð. Virðulegi forseti. Ég hef fært rök fyrir því að full ástæða sé orðin til þess að Alþingi breyti starfstíma sínum og ég ætla í lok máls míns að geta þess hvað felst í 1. og 2. gr. frv. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að þingið komi saman 15. september. Í 35. gr. stjórnarskrárinnar segir að reglulegt Alþingi komi saman 1. október ár hvert en samkomudegi Alþingis megi breyta með lögum, en vinnutími þingsins sem hér er lagt til að taka upp er áþekkur því sem gerist annars staðar á Norðurlöndum. Það hefur einu sinni verið gert áður að samkomudegi Alþingis hafi verið breytt með lögum eftir að stjórnarskránni var breytt 1991, en þingið 1992--1993 hófst 17. ágúst til þess að fjalla um og afgreiða hinn viðamikla EES-samning. Í eldri stjórnarskrárákvæðum, fram til 1991, var samkomudagurinn 15. febrúar, en sett höfðu verið lög um, samkvæmt sambærilegri heimild í stjórnarskránni, að samkomudagurinn yrði 10. október. Var svo fram til 1991. Í 2. gr. eru sett ákvæði um að reglubundnum störfum Alþingis skuli ljúka 15. júní. Ákvæði þetta hefur ekki sömu stöðu og 1. gr. því að Alþingi verður því aðeins frestað að fyrir liggi samþykki þess sjálfs, og slíkt samþykki er og skilyrði þess að ákvæði greinarinnar verði framfylgt. Forseti Íslands hefur að vísu rétt til að fresta fundum Alþingis tímabundið, en ekki hefur reynt á það ákvæði fram að þessu. Samkvæmt þessu ber fremur að líta á efni 2. gr. frumvarpsins sem stefnuyfirlýsingu þingsins sjálfs um hver hinn reglubundni starfstími þess skuli vera. Þannig má stuðla að meiri festu í þingstörfunum sem er til hagsbóta fyrir þingmennina, stjórnsýsluna og allan almenning. Eigi að síður verður Alþingi, að óbreyttum stjórnlögum, að samþykkja formlega þingfrestun, svo sem verið hefur fram að þessu. Virðulegi forseti. Ég hef hér fjallað um sjónarmið þess að lengja þingtímann frá sjónarhóli okkar þingmanna. Ég vil að lokum geta þess að það er ekki langt síðan ég átti viðræður við háttsettan mann í stjórnsýslunni sem tók það upp að fyrra bragði, án þess að vita að ég hefði lagt fram frv. það sem hér er mælt fyrir, hvað það væri erfitt fyrir fólk í ráðuneytunum hve stuttar skorpur væru hjá Alþingi og hvernig væri fyrir það að koma að öllum málunum sem ættu að koma inn á tilteknum tíma til að vinnast á svo stuttum tíma. Ég fékk mikla viðurkenningu fyrir að hafa lagt fram þetta frv. Það er því ósk mín að þingmenn skoði frv. með mjög opnum huga og að við náum því að eiga þverpólitíska umræðu hér um hvað Alþingi sé fyrir bestu, hvernig við vinnum best á Alþingi og að þetta frv., hér flutt í fyrsta sinn, verði til þess að við breytum störfum Alþingis til góðs.

Hæstv. forseti. Stjórnmálamenn búa við vinnutíma frá tíma bændasamfélagsins. Fundartími þingsins er lagaður að þeim tíma þegar Jótarnir komu til Kaupmannahafnar með hestvagni og þrír fjórðu þingmanna voru bændur sem þurftu að sinna bústörfum í þrjá til fjóra mánuði yfir sumarið. Virðulegur forseti. Ég vitna hér til umræðu sem birtist á síðum danska dagblaðsins Politiken þann 14. febrúar sl. en þar er verið að segja frá umræðum sem áttu sér stað í danska þinginu skömmu fyrir síðustu jól. Þá hagaði því þannig til að ungir þingmenn í danska þinginu stóðu fyrir undirskriftasöfnun meðal þingmanna og mótmæltu starfstíma og skipulagi þingsins. Fór þar fremst í flokki ung þingkona frá Venstre, Rikke Hvilshøj, en jafnframt því að vera þingmaður sinnir hún líka því hlutverki að vera tveggja barna móðir. Rikke Hvilshøj fékk 62 þingmenn til að skrifa undir mótmælin og samkvæmt fréttinni vildu fleiri gjarnan taka undir með henni efnislega en töldu ekki rétt staðið að verki með því að safna undirskriftum, það ætti að fara öðruvísi í að vinna slík mál. Þarna fóru ungir þingmenn fremstir í flokki þeirra sem mótmæltu, og margir þeirra höfðu önnur hlutverk með höndum, móður- eða föðurhlutverk. Þau sögðu að tími væri kominn til að breyta starfstíma danska þingsins sem er, eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir greindi hér frá, kannski mest í takt við það sem við höfum hér á landi. Aðrar Norðurlandaþjóðir hafa stytt hléin verulega. Greinilega er víðar en hér óánægja með skipulag og starfstíma þingsins. Þessir þingmenn kröfðust þess að skipulagi þingsins yrði breytt þannig að þeim yrði gert kleift að sinna öðrum hlutverkum ásamt með því að vera þingmenn, og þá er fyrst og síðast kannski verið að vísa til þess að geta samræmt þingmannsstarfið því að eiga fjölskyldulíf. Það má segja að viðbrögðin hafi verið eins og við var að búast af þeim sem reyndari voru og höfðu setið lengi á þingi. Forustumenn þingsins fóru í svolitla vörn fyrir það fyrirkomulag sem fyrir var, það væri erfitt að breyta áratuga langri hefð, þingmannsstarfið væri ekki átta tíma starf o.s.frv. Við þekkjum þessa umræðu héðan úr íslenska þinginu líka. Hæstv. forseti. Það er enginn að tala um að með breyttum starfstíma þingsins sé verið að fara fram á það að þingið starfi einungis frá 8--16. Ég held að við gerum okkur flest grein fyrir því að mikið vinnuálag getur fylgt því að sinna ábyrgðarstarfi eins og þingmennska er. Spurningin er hins vegar hvort við getum nýtt tíma okkar betur. Getum við skipulagt störf okkar betur þannig að við fáum meira út úr þeim tíma sem við verjum á hinu háa Alþingi? Frv. sem hér er nú fyrir þinginu og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir er 1. flm. að miðar einmitt að því að starfstíma Alþingis verði breytt þannig að hléin verði styttri sem jafnframt hefði það í för með sér að hægt væri að skipuleggja störf þingsins betur. Löngu loturnar sem menn vinna, ekki bara við sem störfum hér á þinginu, ekki bara alþingismenn og ekki bara starfsmenn þingsins, heldur líka hinir fjölmörgu sem starfa úti í ráðuneytunum og í kringum þingið víðs vegar í þjóðfélaginu, heimta ákveðið skipulag af fólki. Allt þetta fólk gæti skipulagt tíma sinn betur, þyrfti þá ekki að vinna nótt eftir nótt á ákveðnum tímum árs en hefði þess á milli löng hlé. Ég held, hæstv. forseti, að starfstíminn og skipulag hans sé gríðarlega mikilvægur þáttur í því að við getum endurskipulagt störf okkar, ekki bara með tilliti til barnafólks og þeirra sem vilja sinna ýmsum öðrum hlutverkum, sem við viljum flest í dag samhliða störfum okkar, heldur bara almennt séð til þess að fá betri nýtingu út úr störfum okkar. Þegar ég var nýkomin til þings, fyrir rúmum átta árum, var hér starfandi nefnd á vegum þáverandi forseta þingsins, Ólafs G. Einarssonar, sem hafði mjög margar spennandi tillögur uppi á borðum sem áttu m.a. að leiða til þess að hægt væri að skipuleggja störf þingsins betur. Þær tillögur voru margar góðar --- í nefndinni voru fulltrúar allra þingflokka sem unnu tillögurnar og allt útlit var fyrir að þær mundu nást í gegn --- en því miður, á síðustu stundu vil ég segja, stoppuðu þær einhvers staðar. Mér skilst að þær hafi ekki verið hreyfðar síðan og er það miður. Þarna voru margar góðar tillögur sem mætti endurvekja. Þar var m.a. lagt til það fyrirkomulag að fyrirspurnir mætti leyfa yfir sumartímann, sem sagt á meðan hléið stendur yfir sumarið, þá skriflegar fyrirspurnir þannig að gera mætti Alþingi kleift að sinna eftirlitshlutverki sínu með framkvæmdarvaldinu upp að einhverju marki þó að hlé væru á störfum Alþingis. Þar voru lagðar til grundvallarbreytingar á nefndafyrirkomulagi þingsins sem m.a. voru miðaðar við það þjóðfélag sem við búum í í dag en ekki bændasamfélagið og það samfélag sem við bjuggum við fyrir kannski 100 árum eða svo. Meðal annars var lagt til að nefndir Alþingis yrðu verulega styrktar um leið og þær yrðu lagaðar meira að þjóðfélagi dagsins í dag. Þar voru líka uppi tillögur um að ræðutími yrði takmarkaður í mun meira mæli en nú er sem er vissulega mikilvægur liður í því að hægt sé að skipuleggja störfin, átta sig á því hvenær mál kemst á dagskrá o.s.frv. Ég man ekki hvort í þeim tillögum birtust líka hugmyndir sem hafa oft verið til umræðu, um að þingmál séu ekki lögð fram síðar en t.d. 1. febrúar í staðinn fyrir --- já, það var líklega í þeim tillögum líka sem er mjög mikilvægur liður í því að breyta álagspunktunum sem eru gjarnan í lok hvers þings. Sum þingmál koma seint fram og eiga þar kannski ekki síst ráðherrarnir sök á, og þingmenn sjálfir, en oft taka stjórnarþingmálin mestan tíma hér og það er verið að leggja þau fram á síðustu stundu sem þýðir að í lokin myndast tappi og mikið vinnuálag í lok þingsins. Allt mundi þetta leiða af sér betra fyrirkomulag sem gerir okkur öllum kleift að skipuleggja tíma okkar betur. Að sjálfsögðu legg ég til að frv. sem hér er til umræðu um samkomudag Alþingis og starfstíma verði gert að lögum og ég held að það væri mjög mikilvægt skref. Að auki held ég að það væri líka lag fyrir hið háa Alþingi að endurvekja tillögur eða þá nefndavinnu sem hæstv. fyrrv. forseti, Ólafur G. Einarsson, stóð fyrir, dusta af þeim rykið og athuga hvort ekki væri ástæða til að taka þá vinnu upp aftur. Ég held að þó að við séum kannski með mismunandi skoðanir á því hvað beri að gera til að breyta hér skipulagi vinnunnar séum við allflest sem hér störfum sammála um að ýmislegt mætti gera. Ýmiss konar reglur, eins og t.d. um það að fólk þurfi að setja sig á mælendaskrá deginum áður --- ég hef heyrt um slíkar reglur frá sænska þinginu, minnir mig --- að þingtíma skuli að jafnaði lokið á einhverjum tilteknum tíma, hvort sem það er klukkan sex eða klukkan sjö en að byrjað sé fyrr á daginn. Það er ýmislegt sem mætti skoða og gera. Hæstv. forseti. Þetta snýst ekki bara um starfsaðstöðu þingmanna og starfsmanna þingsins heldur snýst þetta allt saman líka ekki síður um möguleika Alþingis til að sinna því mikilvæga hlutverki sem stjórnarskráin og stjórnskipunarrétturinn kveður á um að hið háa Alþingi eigi að sinna sem er, samkvæmt stjórnskipunarréttinum, valdamesta stofnun íslenska þjóðfélagsins. Við eigum alltaf í störfum okkar að hafa það í huga og standa vörð um þá stöðu þessarar virðulegu stofnunar. Margir hafa haldið því fram að þessi valdamesta stofnun íslenska samfélagsins sé að veikjast mjög í seinni tíð og að framkvæmdarvaldið dafni á meðan. Ég er ein af þeim sem hafa vissulega þær áhyggjur að það sé að gerast og ég tel margt benda til að svo sé. Ég held að það sé mikilvægt að við veltum fyrir okkur hvort ekki sé ástæða til að styrkja þessa stofnun verulega í sessi þannig að hún fái sinnt þessu veigamikla hlutverki sem henni er falið. Ég held að sú tillaga sem hér er til umræðu mundi geta styrkt verulega þessa stofnun sem slíka. Eitt mikilvægasta hlutverk Alþingis er jú að hafa með höndum löggjafarverkefni. Þegar við lítum hins vegar á það hvaðan þau frv. koma sem fást samþykkt hér á hinu háa Alþingi má kannski halda því fram að löggjafarhlutverkið, sem á þá að vera eitt mesta og stærsta hlutverkið sem Alþingi hefur með höndum, sé að miklu leyti á höndum ríkisstjórnarinnar og framkvæmdarvaldsins. Langstærstur hluti þeirra laga sem Alþingi samþykkir stafar frá ríkisstjórninni og þau eru undirbúin og skrifuð í ráðuneytunum. Það er alls ekki algengt að samþykkt séu lagafrumvörp frá einstökum þingmönnum eða þingnefndum, slíkt gerist aðeins í undantekningartilvikum. Samkvæmt skýrslum Alþingis fyrir tvö síðustu þing eru tölurnar svona: Á 127. þingi voru samþykkt 119 lagafrv., þar af stöfuðu 111 frá ríkisstjórninni, tvö frá stjórnarþingmönnum, 0 frá stjórnarandstöðu --- sem þrátt fyrir allt hefur tæpan meiri hluta landsmanna á bak við sig --- og sex frá nefnd eða meiri hluta nefndar. Af framlögðum frv. voru 135 frá ríkisstjórn, stjórnarþingmenn lögðu fram 19 frv., stjórnarandstaða 54 og nefndir lögðu fram sjö. Við sjáum að þó að stjórnarandstaðan og þingnefndir leggi fram eitthvað af málum fást þau þó sjaldan í gegn. Árið á eftir var staðan svipuð. 115 lög stöfuðu frá ríkisstjórninni, ein frá þingmönnum stjórnarinnar, 0 frá stjórnarandstöðu og 12 frá nefnd eða meiri hluta nefndar. Eilítið fleiri. Þetta sýnir okkur svo ekki verður um villst að löggjafarhlutverkið er orðið að miklu leyti á ábyrgð ráðuneyta, þetta mikilvæga hlutverk sem okkur er falið, með öðrum orðum á forræði framkvæmdarvaldsins. Þetta held ég að við þurfum að skoða og ég tel að tillögur til breytinga á t.d. nefndunum og skipulagi nefndanna ætti að skoða. Ef þær yrðu styrktar mætti fela þeim í mun ríkara mæli löggjafarhlutverk en hefur verið og ég held að það væri mjög gott innlegg í þá umræðu sem m.a. er hér tekin fyrir um að styrkja stöðu Alþingis. Breyttur starfstími, eins og lagt er til í þessu frv. hér, með styttri hléum, mundi líka gera Alþingi betur kleift að sinna eftirlitshlutverkinu með framkvæmdarvaldinu sem er líka eitt af okkar mikilvægustu hlutverkum. Ríkisstjórninni er, eins og við vitum, skylt að standa þinginu skil gerða sinna sem má leiða af þingræðisreglunni í 1. gr. stjórnarskrárinnar. Í krafti þeirrar reglu á Alþingi að hafa eftirlit með stjórnvöldum og ráðherra á að bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum gagnvart Alþingi. Alþingi hefur eins og við vitum nokkur úrræði til að sinna þessu hlutverki sínu, svo sem með fyrirspurnum til ráðherra, skýrslubeiðnum um tiltekin mál, með því að krefja ráðherra svara í utandagskrárumræðum o.s.frv. Það segir sig sjálft að ef starfstíminn yrði dreifðari yfir árið og hléin styttri yrði þessu hlutverki mun betur sinnt en reyndin er í dag. Það hafa líka ýmis úrræði verið tekin upp í því skyni að efla þetta eftirlit í seinni tíð. Má þar nefna stofnun embættis umboðsmanns Alþingis og Ríkisendurskoðunar, svo ég nefni eitthvað til sögunnar sem hefur verið jákvætt í þessari þróun. En við höfum líka nánast dauð úrræði í stjórnarskránni, eins og heimildina í 39. gr. sem kveður á um skipan rannsóknarnefnda þingsins. Ég held að við þurfum að skoða mjög ítarlega á hvern hátt við fáum betur sinnt því hlutverki sem okkur er svo sannarlega falið í stjórnarskránni og fyrsta skrefið í þá átt tel ég vera að breyta samkomutímanum eins og lagt er til í frv. hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Ég legg til að þingmenn skoði þetta mjög ítarlega og að það verði samþykkt. Ég held að slíkt yrði mjög mikilvæg viðleitni til að styrkja stöðu þessarar virðulegu stofnunar.

Herra forseti. Það þingmál sem hér er flutt af hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur og Bryndísi Hlöðversdóttur er í sjálfu sér ekki flókið. Þar er vakin athygli á því að 19. öldin er liðin og sú 20. jafnframt og 21. öldin runnin upp og að í ljósi þeirra staðreynda sé tímabært að hætta að miða þinghald við sauðburð og réttir. Það er um margt skrýtilegt, herra forseti, að vera nýr þingmaður og kynnast þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð við lagasetningu, sem er iðja sem maður sem nýliði ber mikla virðingu fyrir og undrast á köflum hversu lítil virðing er sýnd í starfsháttum okkar. Þegar maður kynnist viðrini eins og þeim bráðabirgðalögum sem sett voru á liðnu sumri, þegar maður kynnist hér bægslagangi og ónógri umfjöllun við afgreiðslu mikilsverðra mála eins og fjárlaga íslenska ríkisins, mála sem varða lífskjör stórra hópa eins og atvinnulausra hér rétt fyrir jólin og eins og hefur komið í ljós um mörg, mörg mál sem maður hefur séð fjallað um í vetur og hef ég þó ekki setið lengi á þingi. Allt virðist þetta stafa af hinu sama, að menn ætla sér of skamman tíma og skipuleggja ekki starfið nægilega vel til að hér sé nógu vönduð umfjöllun um löggjöfina og að hér sé til staðar þing til að setja lög þannig að ekki þurfi að koma til bráðabirgðalagasetningar eins og við urðum vitni að síðasta sumar og þurfti mikillar leiðréttingar við strax á haustdögum. Í vinnutörninni fyrir jólin var ég að reyna að útskýra fjarverur mínar af heimilinu fyrir eldri dóttur minni, 12 ára, og reyndi að hafa uppi þau huggunarorð að bráðum yrði jólafrí og það væri nú sæmilegt. Hún spurði: ,,Já, og hvað er það lengi?`` ,,Ja, við förum í jólafrí 15. desember``, sagði ég ,,til 28. janúar.`` Ég verð að játa, herra forseti, að ég held að blessaður grunnskólanemandinn hafi aldrei látið sér detta í hug að það væri vinnandi fólk í landinu sem hefði lengra jólafrí en grunnskólanemendurnir og hún var fljót að spyrja: ,,Jæja, og hvenær farið þið svo í sumarfrí?`` Þá hélt ég að við færum ekki fyrr en 15. maí, virðulegur forseti, og sagði henni það. Ég held að hennar skóli sé eitthvað fram í júní. Hún var snögg upp á lagið, sú stutta, og gall í henni: ,,Já, já, og farið þið þá ekki í páskafrí 29. janúar til 14. maí?`` Það var ekki alveg laust við að hún svona hálf firrtist við. Ég held að það verði bara að segja að það liggur nærri að starfstíminn sé móðgun við vinnandi fólk. Ekki bara við vinnandi fólk heldur fyrst og fremst við þá sem eru að vinna hér, vegna þess að starfstíminn kallar á vinnubrögð og vinnutíma sem kannski var hægt að bjóða upp á í samfélagi fyrri tíma, en á engan veginn við fyrir nútímann og fyrir það fjölskyldulíf sem við gerum öll kröfu til að lifa. Ég heyri það í æ ríkari mæli á samþingmönnum mínum og þeim sem eru að koma nýir inn að við þetta muni menn einfaldlega ekki una mikið lengur, enda sjáum við, herra forseti, að hér í húsinu eru síðdegis á mánudegi við umræður um þetta aðeins staddir 14 þingmenn. Ef til vill einhver lítill hópur á skrifstofum sínum að fylgjast með umræðunni í sjónvarpinu, en auðvitað er fjöldinn allur af okkur farinn heim til að sinna fjölskyldu sinni, sem eðlilegt er því þó það geti gerst að við þurfum að vinna síðdegis og á kvöldin og hér geti orðið tarnir vegna þeirra mikilvægu starfa sem hér fara fram, er kannski ekki eðlilegt að hið hefðbundna starf frá einni viku til annarrar sé skipulagt með þeim hætti og gert ráð fyrir því. Ég held að við hljótum, herra forseti, að taka til alvarlegrar athugunar að leiða í lög það frv. sem hér er flutt og felur ekki í sér annað en að dreifa þeim störfum sem þegar eru unnin, því auðvitað starfa alþingismenn meira og minna allan ársins hring og skila miklu meira en fullu dagsverki í sinni vinnu eins og við þekkjum í húsinu. En að skipuleggja það starf betur yfir lengri tíma og ætla sér betri tíma til að vanda til þeirra hluta sem smíða þarf, laga fyrir samfélagið.

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þm. Helgi Hjörvar gera lítið úr starfi þingmannsins og vil ég mótmæla því að jólafrí þingmanna sé svo langt. Þetta er ekkert frí. Ég veit ekki annað en að við vinnum nánast alla daga, til að mynda var jólaleyfi mitt þannig að ég fór fyrir áramót til Georgíu í kosningaeftirlit og var þar í hálfan mánuð og þegar ég kom til baka var ég á fundum nánast hvern einasta dag. Hver einasta helgi hjá landsbyggðarþingmönnum fer í að sækja fundi, mæta á ráðstefnum og þingum hér og þar í kjördæminu. Ég vil bara halda því til haga að við erum ekkert að leika okkur. Við stökkvum heldur ekki heim til okkar klukkan fjögur eða fimm á daginn til að sinna fjölskyldu okkar eða búum, það getum við ekki því við erum ekki heima hjá okkur.

Frú forseti. Ekki var ég að kalla eftir vinnuskýrslum hv. þm. Drífu Hjartardóttur né annarra ef út í það er farið. Ég tók það sérstaklega fram að auðvitað starfa þingmenn allan ársins hring og skila ársverki sem er eflaust drjúgt meira en þær 1.800 eða 2.000 stundir sem eru í venjulegu vinnuári. Þannig er nú starfið einu sinni vaxið. Ég held því hins vegar fram, og mun halda áfram að halda því fram, að það megi skipuleggja það starf betur. Ef menn gefa sér lengri tíma af árinu til að sinna því og taka inn á milli vikur til að sinna sínum kjördæmum, nái menn betri árangri í störfum sínum og setji fyrir vikið betri lög.

Virðulegi forseti. Ég tek undir margt af því sem komið hefur fram í umræðunni í dag, við megum skipuleggja starfið miklu betur. Mitt andsvar var við því að kalla þetta frí, því það er ekki frí. Það er mikil vinna að vera þingmaður. En ég tek undir það að við megum skipuleggja starfið miklu betur og mér finnst að við megum þess vegna vera lengra fram á sumarið og byrja fyrr að hausti.

Frú forseti. Við ræðum hér um starfstíma Alþingis. Ég þakka hv. flm. fyrir frv. og umræðuna, hún er mjög góð. Þegar ég kom inn á þing brá mér við að sjá þau undarlegu vinnubrögð sem hér voru í gangi. Þá voru þau reyndar enn þá verri en í dag, miklu verri. Þá voru þingmenn á næturfundum á Þorláksmessu þannig að jólaundirbúningurinn fólst í kannski hálfum eða einum degi. Þetta hefur lagast mikið. Störf þingsins eru nú miklu betur skipulögð en áður. Þó má gera miklu betur því mér finnst þetta enn þá mjög undarlegur vinnustaður. Núna t.d. erum við klukkan tuttugu mínútur í sex að störfum, sem er ekki sérstaklega fjölskylduvinsamlegt. Við samþykkjum hérna alls konar áætlanir um fjölskyldumál, en förum ekkert eftir þeim sjálf. Hv. þm. Helgi Hjörvar átti smáviðræður við dóttur sína, sem voru mjög athyglisverðar, en þar kom fram þessi misskilningur dóttur hans og ýmissa fleiri að það sé frí þingmanna þegar þeir fara í hlé. Mín reynsla er sú að vinnuálagið sé þannig þegar þingið starfar að menn þurfi á þessum hléum að halda til að geta unnið frv. Því miður. Auðvitað ætti þetta að vera betur skipulagt þannig að það geti verið hvort tveggja, verið að ræða um frv. og jafnframt að semja. Ég mundi gjarnan vilja að menn tækju upp umræður um þingsköpin í alvöru. Ég hef margoft nefnt það, t.d. að ræðutíminn sé ekki ótakmarkaður. Ég þekki það hvergi og það gerir alla skipulagningu þingstarfa mjög erfiða. Síðan má ræða um hvort menn eigi að tilkynna sig á mælendaskrá fyrr. Þetta er í rauninni huggulegt fyrirkomulag hérna og mikils virði að þingmenn geti mætt í ræðupúlt nánast hvenær sem er og algjörlega óþekkt í öðrum þingum. Ég mundi líta á það sem ákveðinn plús. En við þurfum að vega og meta kosti betra skipulags og betri vinnu og þess að geta mætt frjálst í ræðustól. Alveg sérstaklega mundi ég vilja ræða störfin í nefndum. Þar hef ég haft mikinn áhuga á því að þingmenn komi meira að samningu lagafrv.. Ég hef margoft bent á að þingið semur eiginlega engin lög sem það afgreiðir. Hins vegar stendur það í framkvæmdum. Það þarf ekki nema hlusta á fjárlagaumræðuna til að vita að þingið er að ala upp hund í Vestmannaeyjum og það er að byggja torfkofa og það er að þýða þetta og hitt og það er að ráða fólk til starfa. Þetta er löggjafarsamkundan að gera, frú forseti. Þarna er sem sagt löggjafarsamkundan að fara inn á verksvið framkvæmdarvaldsins. Hver skyldi bera ábyrgðina á því ef illa fer? Ekki er það ráðherrann því ekki lagði hann þetta til. Eftirlitsaðilinn sjálfur, þ.e. Alþingi, hefur ákveðið þetta og þá er engin ábyrgð neins staðar. Ekkert eftirlit. Hins vegar hefur þróunin orðið sú að framkvæmdarvaldið semur nánast öll frv. sem flutt eru og samþykkt á Alþingi, alla vega öll þau veigameiri. Það eru ekki aðeins ráðuneytin sem semja lög heldur oft á tíðum stofnanirnar sjálfar sem sjá um að framkvæma lögin. Það tel ég, frú forseti, vera hættulegt lýðræðinu þegar embættismennirnir, sem framfylgja lögunum gagnvart borgurunum, smíða í þessum skilningi vopnin í höndum sér. Það er mjög hættulegt. Skattalögin eru samin af starfsmönnum skattstjóranna og sumir kaflar eru þannig að það ætti eiginlega að banna þá börnum, þeir eru svo skelfilegir, refsingarnar og viðurlögin. Ég mundi vilja að nefndir þingsins afgreiddu öll mál sem til þeirra er vísað með því að leggja til að þingið hafnaði viðkomandi máli og þá án tillits til sálarheillar eða viðkvæmra sálna þingmanna sem flytja þau, og það yrði þá gert með rökum. Síðan mundi ég leggja til að nefndirnar legðu líka til að frv. yrðu samþykkt og þá með rökum, eins og gert er í dag. Svo mundi ég leggja til að málum yrði vísað til baka til flutningsmanns, þau séu bara ekki nógu vel unnin. Loks gæti nefndin sjálf tekið að sér mál sem henni finnst ekki nægilega vel unnið en vildi sjálf flytja. Hún gæti tekið málið upp og flutt það og samið frv. með aðstoð starfsmanna nefndadeildar. Nú er það svo að frv. eru jú samin af einhverju fólki og þetta fólk er allt meira og minna á launum hjá ríkinu, þ.e. það fær fjárveitingu frá Alþingi. Við getum alveg eins veitt nefndasviðinu þessa sömu fjárveitingu og ráðið fólk til nefndasviðsins, þetta sama fólk. Þetta á því ekki að valda neinum kostnaðarauka. Svo vildi ég gjarnan ræða þetta mál sem er í þingsköpum að þingmaður skuli sækja þingfundi nema nauðsyn banni. Líti nú hv. þm. yfir salinn. Nú er það spurning hvort lög hætta að virka eða missa gildi sitt ef þau eru brotin nógu oft. Ég held ekki. Þetta var vandi sem ég lenti í út af ákveðnu máli þar sem talað var um vanhæfi. Ég lenti í þeim vanda að ég varð að sækja þingfundi, ég varð að sækja nefndarfund samkvæmt þingsköpum, þau eru svo ósveigjanleg. Og það sem meira er, ég varð að stýra fundi sem formaður samkvæmt þessum sömu þingsköpum. Það var engin undankomuleið, ekki ef farið er eftir lögunum. Ég spurði sjálfan mig og marga aðra, lögspekinga, hvort það gæti verið að lög frá Alþingi yrðu ógild ef nægilega margir brytu þau, t.d. ef nægilega margir þingmenn brytu þau. Ef þingmenn mættu einhvers staðar á krá og samþykktu að dreifa mætti eiturlyfjum, nægilega margir, eru það þá orðin lög? Það held ég nú ekki. Það þarf að samþykkjast á hinu háa Alþingi. Það er því ekki nóg að þingmenn brjóti lög og þar með séu þau ógild, heldur verður að samþykkja þau á Alþingi og þar á meðal þingsköpin. Ég vildi gjarnan að menn ræddu þessi mál miklu meira en gert hefur verið og ég vildi að menn tækju upp umræðu um skipulegra þingstarf og umræðu um þingsköpin í heild sinni. Það er mjög margt sem þarf að breyta, þau taka mið af löngu liðnum tíma. Ég mundi t.d. segja að þingmenn ættu að fylgjast með umræðu á Alþingi. Það væri nægilegt skilyrði, ekki að þeir yrðu að sitja í þingsal. Þannig mætti margt gera. Ég er alveg sammála þessu frv. um að við þurfum að skerpa á sérstaklega aðgreiningu löggjafarvalds og framkvæmdarvalds því það er ekki út í bláinn að heimspekingar fyrri alda komust að þeirri niðurstöðu að ríkisvaldið ætti að vera þrískipt í framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald. Það er til þess gert að vernda einstaklinginn fyrir gerræðislegum tilskipunum og lögum valdhafanna að það sé einn aðili sem setur lögin, annar sem dæmir eftir þeim og sá þriðji sem sér um framkvæmd ríkisvaldsins.

Forseti. Umræður um þetta mál eru þegar orðnar hinar prýðilegustu og ég tek undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Pétri Blöndal, um flest sem hann sagði. Það er auðvitað rétt að þróun í stjórnmálum og kannski líka í efnahagsmálum hefur orðið til þess að ástandið á Alþingi hefur lagast frá því sem eitt sinn var, en það er í raun og veru engin trygging fyrir því að það geti ekki aftur farið í sama horf. Það er líka rétt hjá honum, hygg ég, að nefndastarfið mætti bæta mjög og ég verð að segja að þær tillögur sem hann setti fram hér voru vekjandi fyrir nýliða á þinginu. Það er auðvitað alveg fáránlegt að í þingsköpum sé áskilið að menn skuli mæta á þingfundi og það geri jafnvel ekki þeir sem eiga að hafa kannski mesta forustu fyrir þingmönnum á þinginu, ráðherrar, forseti þingsins, forsætisnefnd þess, þingflokksformenn o.s.frv. Það er augljóst að þetta ákvæði er fallið úr gildi í hugum manna þó að það sé það ekki í lögunum sjálfum. Og það er spurning hvort við hv. þm. Pétur Blöndal ættum ekki að kalla á lögregluna og láta kalla menn í salinn og vísa til þingskapa. Það gæti verið ráðið. Í alvöru líst mér líka vel á þá tillögu, vegna þess að það kynni að vera svolítið önugt fyrir þingmenn að vera dregnir af lögreglu inn í þingsal, að skipta þarna um með öðrum breytingum á þingsköpunum og gera það hins vegar að skyldu manna að fylgjast með umræðunum, og þá væri í raun og veru ekki fráleitt að hægt væri að kalla á þingmenn hér á þinginu til þess að fylgjast með umræðunni ef út í það færi, lýsa eftir því hvort þeir geri það þannig að menn séu reiðubúnir að koma í salinn og hlusta samkvæmt þeirri skyldu sem þingsköp setja þeim. Þingið, eins og fyrri ræðumenn hafa sagt, mótast nokkuð af bændasamfélagi 19. aldar þegar það varð til. Það er sauðburðurinn og réttirnar eða töðugjöldin og síðan kemur hið langa jólahlé. Menn hafa líka fundið því stað í rytma bændasamfélagsins að það sé svona langt vegna þess að þá séu tilhleypingarnar í fjárhúsunum. Við lifum við þetta og þetta hefur ekki breyst en maður hugleiðir það auðvitað hvers vegna það geri það ekki. Stofnanir eru auðvitað íhaldssamar í eðli sínu og eiga kannski að vera það, en á hinn bóginn er það oft svo að hagsmunir halda hlutunum í hinu gamla fari og það hygg ég að sé eitt af því sem við eigum við að glíma að þetta forneskjulega ásigkomulag á okkar þingi stafi af ákveðnum hagsmunum og stafi af þeim vandræðum sem undanfarnir ræðumenn hafa einmitt nefnt, hallanum á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Það er þannig og hefur verið dregið fram síðustu mánuði, m.a. af Gunnari Kristinssyni, stjórnmálafræðingi og prófessor, að þingræðið hér á landi er með þeim hætti að þingið ræður ekki miklu í þingræðinu heldur felst þingræðið fyrst og fremst í ríkisstjórnarræði. Það er ríkisstjórnin og menn á hennar vegum sem undirbúa frv. til samþykktar á þinginu. Eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir taldi upp eru þau frv. mikill meiri hluti, ég reiknaði það nú ekki út á meðan en ætli upp undir 90 eða 95% þeirra frv. sem hér fást samþykkt séu ekki beint frá framkvæmdarvaldinu komin. Það er líka framkvæmdarvaldið sem ræður dagskrá þingsins frá degi til dags og viku til viku. Þingræðið á Íslandi hefur því lent í því að þingið er í raun og veru eins konar stimpilstofnun, gegnir því hlutverki fyrir framkvæmdarvaldið að vera stimpill á ákvarðanir þess og markmið. Síðan sitja menn auðvitað líka í nefndum og eru að laga hitt og þetta sem ekki hefur verið gert nógu vel hjá framkvæmdarvaldinu og manni sýnist stundum, þó að reynsla mín sé ekki löng þá er hún þó orðin slík, að starfsmenn ráðuneytanna og höfundar frv. treysti því jafnvel að prófarkalestur, efnislegur og málfarslegur, fari fram á þinginu, þó að þingið ráði litlu um það hvert í raun og veru stefnir. Þetta er vont og ég verð að segja, sem hef nú verið þingræðissinni mestan part minnar pólitísku ævi, að ég er farinn að efast um sjálft þingræðið og farinn að gæla við í kollinum hugmyndir sem komið hafa fram í landinu um að koma á einhverri annarri skipan. Við höfum fyrir okkur lönd eins og Bandaríkin þar sem ekki er þingræði, þó að enginn efist um að þar sé lýðræði í því landi þar sem lýðræðisskipan hefur lengst samfellt haldist, og Frakkland þar sem þingræðið er bundið sterkum forseta og er með öðrum hætti en hér er. En auðvitað er það líka þannig, eins og reyndar hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði í umræðu fyrir um viku, að hér hefur skapast sérstök gerð af þingræði, sérstaklega vandasöm gerð af þingræði vegna þeirrar hefðar sem við höfum haft um meirihlutastjórnir, eindregnar meirihlutastjórnir, og þeirrar meirihlutaræðishefðar sem við höfum líka með einhverjum hætti komið okkur upp og á hugsanlega rætur eitthvað lengra aftur í þjóðarsögu og þjóðarsál en jafnvel starfstími Alþingis hins nýja segir til um. Hv. þm. Jóhann Ársælsson minntist einmitt á að þetta væri öðruvísi víða á Norðurlöndunum þar sem meiri hefð væri fyrir minnihlutastjórnum sem þyrftu að eiga við löggjafarvaldið án þess að hafa þar öll tök og öll ráð og þar hafa líka skapast öðruvísi umgengnisvenjur og samræðuhættir en gilda í íslenskum stjórnmálum. Ég verð að segja með hv. þm. og öðrum sem um þetta hafa fjallað að þó að ég óski kannski ekki eftir löngu minnihlutastjórnartímabili þá hefðum við gott af því að taka okkur tak í þessum efnum og efla okkar pólitíska brag eða pólitísku menningu, og ég held að það væri betra fyrir stjórnmálaflokkana, fyrir umræðuna í landinu og fyrir samfélagið allt ef svo væri. Þetta er orðinn ansi langur formáli að því sem átti að vera stutt ræða, hrósræða um flutningsmenn frv. og um frv. eins og það stendur. En það er auðvitað svo að framkvæmdarvaldið telur sig hafa ákveðinn hag af því að þingið sé ekki í fullkomnu lagi. Þær röksemdir heyrast fyrir því að þingið hafi þennan stutta og snarpa starfstíma að framkvæmdarvaldið vilji hafa það þannig. Það er kannski einkum tvennt. Önnur röksemdin sem er ómerkileg og er ekki færð mjög í orð en er auðvitað sú að þegar þingið starfar ekki þá er ekki fyrir hendi sá vettvangur til eftirlits með framkvæmdarvaldinu og sá vettvangur til almennrar umræðu um stjórnmál til viðbragða við því sem upp á kemur sem annars er, og það þýðir í raun og veru að ekki aðeins þingmennirnir eru utan vallar á fjölmiðla- og athafnavettvangi framkvæmdarvaldsins heldur er stjórnarandstaðan líka utan vallar þegar hún hefur ekki þennan ræðustól til þess að vekja athygli á sínum málum, til þess að gagnrýna ráðherrana og tala um stjórnmál í landinu. Þetta er auðvitað vont og ekki neinum í hag þegar til lengdar lætur vegna þess að sem betur fer er það nú svo, þó að sú kynslóð sem nú er að þroskast kunni að efast um það, að til lengdar skipta stjórnmálaflokkarnir um hlutverk milli stjórnar og stjórnarandstöðu og lenda þess vegna á víxl í því að vera í stjórn og stjórnarandstöðu og það er engum til góðs að menn hagi sér með þessum hætti gagnvart almennum stjórnmálum Hin röksemdin sem ég hef heyrt og hefur nú, held ég, verið færð í orð er sú að ráðuneytin og ráðherrarnir þurfi starfsfrið frá þinginu, frá þeim skyldum sem þingið og þingmennirnir leggja á þau. Ég kannast við þetta af því að ég vann í ráðuneyti um skeið, sem var merkileg reynsla og mikill skóli. Og það er auðvitað rétt að menn svona önduðu léttar í ráðuneytinu þegar þingið var horfið á braut og menn gátu farið að semja sín frv. og lög og stjórna án þess að þingið væri að skipta sér af. En til lengdar er þetta heldur ekki rétt. Í fyrsta lagi er það þannig að sá starfsfriður sem ráðuneytin einkum fá er þá á sumrin þegar erfiðast er að vinna skipulega. Í öðru lagi, eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir benti á í ræðu sinni, vill stjórnsýslan vinna í samhengi við þingið, hún vill vinna í reglulegu samstarfi við það og í góðu vinnusamstarfi við það en ekki með þeim krampakenndu tilhlaupum út og suður sem oft einkenna samskipti löggjafans við stjórnsýsluna eins og við höfum þróað hér. Ég held að breytingar á þingstörfum í stíl við það sem um er að ræða í þessu frv. mundu tryggja liðugri gang þingstarfa á þingtímum. Þær gæfu færi á öðrum umbótum, sem hér hafa verið taldar fram í ræðum, á störfum þingsins. Og ég held síðast en ekki síst, og tek undir það með Hildi Helgadóttur Hjörvar, að þær breytingar bættu mjög ímynd þingsins sem, frú forseti, ekki veitir af um þessar mundir.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Mér finnst hún hafa verið góð. Ég vil ekki síst þakka þátttakendum úr öðrum flokkum en Samf. Við höfum rætt þetta í okkar röðum og mundum gjarnan vilja sjá að frv. þetta yrði upphafið að því að koma á breytingum. Satt best að segja kemur mér á óvart að svo efnisleg og góð umræða skyldi verða um málið svo síðla dags. Umræða af þessu tagi, þegar Alþingi fjallar um sjálft sig, umhverfi sitt og væntingar til að bæta það, hefði vissulega átt erindi til fréttamanna sem fylgjast með þingstörfum á öðrum tíma dags. Það hefði verið gott að koma á framfæri hvernig Alþingi ræðir þá hluti. Það er hárrétt að þessi mál snúast um ímynd, ímynd Alþingis og ekki síst ímynd alþingsmanna. Fyrir utan það sem hér hefur verið nefnt snýr þetta mál jafnframt að vinnutíma starfsfólks á Alþingi. Það hefur oft verið ómanneskjulegt og ekki til fyrirmyndar það vinnulag sem starfsfólki Alþingis hefur verið boðið upp á. Oft á tíðum, þegar við göngum út úr húsinu, á fjöldi fólks eftir að ganga frá ýmsum málum. Áður en við komum til þings er búið að undirbúa að við getum gengið til verka. Það er auðvitað fjölmargt sem þarf að breytast og getur breyst ef við tökum á þessum málum. Ég man líka næturumræðuna í jólavikunni, sem hv. þm. Pétur Blöndal benti á. Við skulum ekki gera lítið úr því að mál hafa verið lagfærð með nokkrum góðum breytingum á þingsköpum. En það er ekki hægt að sætta sig við að það hefur ekki verið vilji til að taka upp umræðuna um frekari breytingar síðan Ólafur G. Einarsson fór af þingi. Hann flutti þetta ágæta frumvarp, mikið að vöxtum og með mörgum góðum tillögum. Með það var heilmikið unnið þar til það var sett út af borðinu eins og hér hefur þegar verið getið. Á 123. löggjafarþingi var lagt fram frv. og hvað svo? Ekkert. Í stað faglegrar þróunar hefur verið algjör stöðnun í þessum efnum. Í stað þess að hér sé, eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefndi, virkt þing þá virkar það oft á þingmenn sem það sé grundvallarhugsun að losa sig við þingið, eins og hér hefur verið nefnt. Það vekur auðvitað upp vangaveltur um að í nágrannalöndunum ræður þingið sjálft vinnulagi sínu. Þannig er það ekki hér. Þar eru það forsetar þinganna sem kalla þingið saman. Eðlilega. Hjá okkur ríkir gömul hugsun frá frumdögum sjálfstæðisins þannig að forsrh. kallar okkur til þings. Hvaða staða er það að sitjandi forsrh., hver sem hann er, úr hvaða flokki sem hann kemur, kalli okkur þingmenn til starfa? Að sjálfsögðu á forseti Alþingis að kalla okkur til vinnu meðan þetta form er eins og við höfum rætt um. Í öðrum þingum er jafnframt skylda að mæta í atkvæðagreiðslu. Það er algjör skylda, og þá á ég við að þeirri skyldu er framfylgt. Í öðrum þingum á Norðurlöndunum þarf formlegt leyfi til fjarvista. Það er ekki hægt að ákveða að ætla ekki að fara í þingið þann daginn. Það þarf að óska eftir því að af sérstökum ástæðum, svo sem vegna mikilla anna vegna undirbúnings máls eða vegna þess að menn þurfi að fara á fund erlendis, þurfi leyfi frá störfum. Það þarf að vera viðurkennd ástæða. Þar er ekki nema tilteknum fjölda þingmanna leyft að taka leyfi einhverja þingdaga enda ekki talið ásættanlegt að einhver tiltekinn fjöldi hverfi úr þinginu. Allt þetta er sérstaklega haldið utan um. Í norska þinginu er þriggja manna nefnd sem leggur mat á fjarvistir þingmanna. Þingmenn þurfa að sækja um leyfi til þeirrar nefndar um hvort þeim leyfist að vera fjarverandi við atkvæðagreiðslu, leyfist að fara á fund út af einhverju málefni. Sem þingmenn í þessum löndum þurfa menn að fá afgreitt slíkt leyfi. Að þessu leyti hefur þróunin verið slæm hjá okkur. Það var óalgengt að ekki væru allir mættir til atkvæðagreiðslu, sama hvert málið var, á fyrstu árum mínum á þingi. Þetta hefur breyst. Þróunin hefur orðið sú að það telst duga að það slefi í meiri hluta fyrir máli sem á að afgreiða. Margt fær að fljóta hjá okkur í þinginu sem ætti að vera með öðrum hætti. Við fáum t.d. mjög margar góðar skýrslur í hólfin okkar. Oft á tíðum hefur verið kallað eftir þeim skýrslum með þingmálum fluttum í þingsal. Þingmál hafa oft orðið hvati að gerð skýrslna. Það er helst að þær skýrslur sem þingmenn hafa verið hvatamenn að fái umræðu. Um slíkt þarf að semja, að taka frá dálítinn tíma til að ræða skýrslu þar sem hver þingflokkur fær tiltekinn ræðutíma. Það er eins og annað í andateppustíl. Þar með er búið að ræða skýrsluna. Ef við mundum breyta þinghaldinu þannig að þingið stæði fleiri mánuði og yrði skipulagt öðruvísi þá mundi e.t.v. gefast tími til að ræða skýrslur almennt. Það gæti verið mjög mikilvægt að ræða skýrslur framkvæmdarvaldsins. Á grundvelli þeirra skýrslna er oft metin þörfin á að breyta lögum. Við fáum þær í hólfin okkar og það er undir hælinn lagt hve mikið er að gera í þinginu og hve mikinn tíma við höfum til að lesa viðkomandi skýrslu eða glugga í hana eða hvort einhver óskar eftir að viðkomandi skýrsla verði rædd. Það er ekki skylt og þarf að ná samkomulagi um það í hvert sinn. Hér urðu orðaskipti um orðin ,,jólahlé`` og ,,jólafrí`` eða ,,sumarhlé`` og ,,sumarfrí``. Ég lenti í því einu sinni að fara í kvennamessu á 19. júní inni við Þvottalaugar. Þá kom til mín ung kona sem vinnur á vinnustað sem mjög oft hefur samband við þingmenn. Hún sagði: ,,Afskaplega er ég heppin að hitta þig hér. Ég er búin að reyna að ná til þín mörgum sinnum á sl. tveimur vikum. Ég var einmitt að vona að ég mundi hitta þig hér.`` Ég var mjög undrandi og sagði: ,,Ég skil ekkert í því, ertu virkilega búin að vera að reyna að ná í mig?`` ,,Ég er búin að hringja dögum saman til þín,`` sagði konan ,,og mér var orðið svo í mun að ná til þín út af þessu tiltekna máli.`` Ég vildi ekki gefa mig með þetta og sagði: ,,Hvernig má þetta vera. Ég er búin að vera á skrifstofunni minni hvern einasta dag fram að þessum degi.`` Þá sagði konan: ,,Skrifstofunni, ég hef ekki hringt í skrifstofuna.`` ,,Og hvert hringdir þú?`` spurði ég. ,,Heim til þín, að sjálfsögðu.`` Ég tek það fram að þetta er kona sem vann hjá félagasamtökum sem hafa mikið samband við þingmenn. Það er ríkjandi viðhorf að þingmaður, eftir að þing fer í einhvers konar hlé, sé ekki lengur í vinnunni. Það er erfitt að breyta þessu viðhorfi. Það er viðhorf sem við reynum að lifa við og þurfum að útskýra stöðuna. Þannig væri á allan hátt betra fyrir ásýnd þingsins að það náist fram sem við höfum verið sammála um í umræðunni í dag. Nú fer þetta ágæta mál, frú forseti, til nefndar, allshn. Ég ætla að vona að þar verði unnt að taka málið til umræðu og þar muni þykja ástæða til að leggja fram á þingi fyrir sumarhlé 6. maí einhvers konar álit frá nefndinni. Það væri óásættanlegt, eftir þessa ágætu umræðu og undirtektir, ef þetta mál, eins og frumvarpið um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, mundi bara sofna. En vissulega mundi ég vekja það aftur í haust. Ég þakka fyrir þessa ágætu umræðu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir þskj. 354, till. til þál. um rannsóknir á áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á mannslíkamann. Flutningsmenn eru auk mín hv. þm. Sigríður A. Þórðardóttir, Kjartan Ólafsson, Dagný Jónsdóttir, Pétur H. Blöndal, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Bjarni Benediktsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Sigurður Kári Kristjánsson, Kolbrún Halldórsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir. Tillögugreinin er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að standa fyrir faraldsfræðilegri rannsókn á mögulegum áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á mannslíkamann, sérstaklega með tilliti til nýgengis krabbameins. Rannsóknin verði framkvæmd á næstu tíu árum og niðurstöðum hennar skilað fyrir 1. október 2014. Ráðherra gefi Alþingi skýrslu um niðurstöður rannsóknarinnar strax að henni lokinni.`` Virðulegur forseti. Erlendar rannsóknir leiða æ meiri líkur að því að rafsegulsvið hvers konar geti haft alvarleg áhrif á heilsu og líðan fólks og jafnvel valdið krabbameini. Umræðan um rafsegulsvið og áhrif þess á mannslíkamann eykst stöðugt og undanfarin ár hafa augu almennings og fræðimanna beinst æ meira að umhverfi okkar til að skoða hvort orsakir sjúkdóma og vanheilsu sé að finna þar, þ.e. hvort rafmagnsmannvirki geti valdið heilsutjóni hjá þeim sem búa í nágrenni þeirra. Opinber bresk stofnun hefur viðurkennt opinberlega að tengsl geti verið milli krabbameinstilfella og háspennulína. Rannsóknir framkvæmdar af faraldsfræðingnum Richard Doll leiddu í ljós að börn sem búa í grennd við háspennulínur eiga frekar á hættu að fá krabbamein en önnur börn. Rannsóknarhópur í háskólanum í Toronto í Kanada og Hospital for Sick Children tilkynnti að rannsóknir hefðu sýnt að börn sem búa við há gildi rafsegulsviðs eiga frekar á hættu að fá hvítblæði en börn sem búa ekki við slík skilyrði. Mælingar á heimahögum veikra barna leiddu í ljós að 2--4 sinnum meiri líkur væru á að börn með hvítblæði hefðu búið við há gildi rafsegulsviðs. Jafnframt hafa faraldsfræðilegar rannsóknir Dana og Svía sýnt fram á tengsl milli hvítblæðis í börnum og búsetu í nálægð við rafmagnsmannvirki. Hið sama kann að gilda um fullorðna, en það er ekki vitað fyrir víst. Því er tímabært að hér á landi verði framkvæmd faraldsfræðileg rannsókn á áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á mannslíkamann, sérstaklega með tilliti til nýgengis krabbameins. Lagt er til að rannsóknin verði framkvæmd á næstu tíu árum og niðurstöður hennar kynntar Alþingi eigi síðar en 1. október 2014. Flutningsmenn benda á að slík rannsókn geti farið fram á vegum landlæknisembættisins og hugsanlegt er að hún geti verið afturvirk að einhverju leyti. Tillaga sama efnis var lögð fram á 126., 127. og 128. löggjafarþingi en fékk ekki afgreiðslu. Virðulegur forseti. Rafmagn skiptir okkur öll miklu máli í öllu okkar lífi og öllum okkar lífsháttum og rafsegulgeislun skiptir á margan hátt sköpum fyrir lífið á jörðinni. Nægir þar að nefna ljósið og varmann sem við fáum frá sólinni. Rafmagn er líka notað til lækninga með góðum árangri. Tillaga þessi er ekki komin fram til þess að hræða heldur til að vekja okkur til meðvitundar um að það getur haft óæskileg áhrif, rafmengun og rafsegulsóþol, ef ekki er rétt á málum haldið og það verði reynt að koma í veg fyrir rafmengun og rafsegulsóþol þar sem það á sér stað. Þáltill. hefur í hvert sinn sem hún hefur verið lögð fram vakið mikla athygli og ég hef fengið upphringingar frá fólki sem hefur miklar áhyggjur af þessum málum vegna sinnar eigin reynslu í híbýlum sínum. Margir hafa sem betur fer fengið hjálp til að lagfæra þessa hluti. Viðbrögð við tillögunni hafa verið afskaplega jákvæð nema í einu tilfelli. Í dag er svo miklu meiri umræða og opnari um þessi mál og nægir að geta umræðu fyrir nokkrum dögum í sjónvarpi. Ég hef fengið upplýsingar um að ef rafmagnslína liggur yfir hyl í á veiðist þar ekki nokkur branda. Gerð hefur verið stuttmynd um ýmislegt sem getur haft áhrif á mannslíkamann og var hún sýnd í fyrra, Raflost eftir Arnar Jónasson, þar sem hann fjallar um Loft sem er sérfræðingur í rafmagnsmengun og hann kemur fólki til aðstoðar sem kvartar undan rafmagnsmengun út frá heimilistækjum sem virðast hafa langtímaáhrif, valda hausverk og minnistapi og jafnvel þaðan af meiru. Margar greinar hafa birst undanfarin ár í tímaritum eins og Heilsuhringnum og Nýjum tímum. Rafsegulsóþol er mikið rætt erlendis og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin WHO hefur mikinn áhuga á þessum málum. Ég veit ekki annað en að þar sé stórt verkefni í gangi til að skoða þau. Í Morgunblaðinu 3. mars fyrir tveimur árum er viðtal við Helga Geirharðsson sem kom að uppbyggingu á húsi Marels í Garðabæ. Yfirskriftin á viðtalinu er Hannað til að koma í veg fyrir rafmengun. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Ný bygging Marels, sem nú er að rísa við Austurhraun í Garðabæ, er sérstaklega hönnuð og uppbyggð með það fyrir augum að svokölluð rafmengun valdi ekki vanlíðan starfsfólks eða truflun í rafmagnskerfi.`` Arkitekt þessa húss er Ingimundur Sveinsson. Þess má geta að nú hafa fleiri stór fyrirtæki siglt í kjölfarið á Marel og má þar nefna fyrirtæki eins og Toyota og Grand Hótel Reykjavík. Í viðtalinu segir, með leyfi forseta: ,,Nýbyggingin er langt komin og er stefnt að því að Marel flytji starfsemi sína þangað í júní næstkomandi.`` --- Og nú er þessi starfsemi búin að vera þarna í þessi ár og það sem er sérstaklega athyglisvert við þetta er að allir lampar sem voru settir í húsið voru sérstaklega prófaðir út frá rafmengun sem þeir skapa. Umræddur Helgi segir að þeir hafi ,,,,fengið fyrirtæki til að hanna sérstaklega allar jarðbindingar og allar lagnaleiðir þannig að það myndist ekki óæskileg segulsvið í húsinu. Síðast en ekki síst höfum við gert miklar ráðstafanir til að búa til mjög góða jarðtengingu fyrir húsið þannig að öll rafmagnsmengun eigi góða leið niður í jörð,`` segir hann og undirstrikar að trúar- eða töfrabrögð komi þarna hvergi nærri heldur sé um hreina og klára rafmagnsfræði að ræða. Hann segir rafmagnsmengunina geta valdið bæði vanlíðan hjá fólki til lengri tíma sem það eigi kannski erfitt með að útskýra. Því hafi verið ákveðið að leggja sérstaka áherslu á þetta atriði í byggingu hússins. ,,Við vitum um dæmi þar sem menn hafa ekki gert það og lent í alls konar vandræðum, bæði hvað varðar vanlíðan starfsfólks og rekstur á tölvukerfum.`` Það er ekki síst lýsingin í húsinu sem sérstaklega er hugað að í þessu sambandi. ,,Brynjólfur Snorrason, sem er með fyrirtækið Lífafl á Akureyri, fékk svo þessa lampa og mældi hvaða áhrif hver lampi um sig hafði á rafkerfið og hvernig hann mengaði út frá sér í nánasta umhverfi. Út frá þeim upplýsingum þurftum við síðan að hafna nokkrum lömpum sem olli því að þessi framleiðandi kom með nýjar lausnir.`` Sem dæmi um þetta nefnir hann lýsinguna í vinnusal nýja hússins sem byggist á nýrri tækni sem ekki hefur verið til í heiminum áður og Marel því fyrsti aðilinn til að taka hana í notkun. Helgi segir þessa hugsun á bak við uppbyggingu hússins nýmæli hér á landi því þetta sé í fyrsta sinn sem hús er sérhannað að þessu leyti. ,,Í Ameríku eru menn kannski komnir lengra í að skoða rafmagn í svona húsum heldur en t.d. í Evrópu. Við höfum heyrt að þær kröfur sem við erum að setja séu sambærilegar og menn gera varðandi dýragarða annars vegar og hjá bandaríska hernum hins vegar.```` Virðulegur forseti. Þá var umræða í sjónvarpi 22. febrúar sl. Páll Benediktsson var þar með þátt þar sem umræðan var um flökt á rafsviði í raftækjum, tölvum og fleiru og sagði Páll Benediktsson, með leyfi forseta: ,,Brynjólfur Snorrason og fleiri hafa um árabil haldið fram að rafmengun hafi slæm áhrif á fólk og valdið margs konar vanlíðan, svo sem höfuðverk og svefnleysi, og minnki mótstöðuafl líkamans gegn ýmsum kvillum og sjúkdómum, allt frá ónæmi og meltingartruflunum til krabbameins. Flestir fræðimenn hafna kenningu Brynjólfs og félaga þó að mörg hundruð einstaklingar telji sig hafa fengið bót meina sinna með lagfæringu þeirra á rafkerfum.`` Páll segir síðar í þættinum að það sé athyglisvert að það hafi færst í vöxt að stór fyrirtæki láti fara yfir rafkerfin og þar sé óskað eftir ráðgjöf Brynjólfs og fleiri við hönnun frá byrjun. Síðar í þessu viðtali er rætt við bæjarstjórann í Garðabæ, Ásdísi Höllu Bragadóttur, og hún segir: ,,Það er í raun og veru tvíþætt, í fyrsta lagi hef ég fengið til mín dálítið af einstaklingum hér í Garðabæ og einnig annars staðar af höfuðborgarsvæðinu sem hafa sjálfir farið í aðgerðir heima hjá sér og telja sem svo að með því að jarðbinda húsin betur líði þeim betur í húsunum á eftir. ... Hins vegar var það þannig að mælingar sýndu hér í miðbæ Garðabæjar, eins og sums staðar annars staðar, að rafmengunin er aðeins of mikil, jarðbindingin ekki nægilega góð, og í framhaldi af því tók húsfélagið á Garðatorgi ákvörðun um að jarðbinda betur. Mælingar sýndu það bæði fyrir og eftir að rafmengunin minnkaði í framhaldinu. Hvort það síðan hefur veruleg áhrif á líðan og heilsu starfsfólks eða íbúa þori ég ekkert að segja til um.`` Ásdís Halla segir áfram í þessu viðtali að það gæti verið mjög dýrmætt verkefni ef orkufyrirtækin eða opinberir aðilar tækju þessi mál alvarlega og föstum tökum og gæfu skýrar vísbendingar og leiðsögn um það hvort hægt sé að draga úr rafmengun og þá líka hvort rafmengun sé sums staðar of mikil og þá hver áhrif hennar eru á heilsu fólks. Í þessu sama viðtali er rætt við Skúla K. Skúlason, sölustjóra hjá Toyota, þar sem þeir fóru í ýmsar breytingar sem urðu mjög til bóta fyrir starfsfólkið þar. Ég tel mjög mikilvægt að þessi þáltill. fái þann endi núna --- hún er lögð fram í fjórða sinn --- að hún verði afgreidd úr þinginu og jafnvel þá hafnað, ef ekki vill betur en svo, en að sjálfsögðu ætlast ég til að hún verði samþykkt. Það getur vel verið að á henni megi gera einhverjar breytingar í hv. heilbr.- og trn. Ég tel að það sé þess virði að skoða það en ég tel að það sé mjög mikilvægt að við hugum að þessum málum. Við vitum að víða í heiminum er verið að skoða þau mjög vel, eins og kom fram áðan með Alþjóðaheilbrigðisstofnunina. Það eru mjög margir sérfræðingar í Svíþjóð að skoða þessi mál, á Ítalíu, í Kanada, í Bandaríkjunum og svo mætti lengi telja. Að sjálfsögðu eru líka til aðilar sem gera mjög lítið úr þessu og telja þetta hálfgerðar kerlingabækur en ég held að það eigi ekki við nein rök að styðjast. Mig langar til að vitna í það sem hefur komið fram á heimasíðu Landsvirkjunar þar sem þeir tala um að ekki sé mjög mikið um þessa rafmengun. Þeir svara spurningunni: ,,Hvernig má draga úr áhrifum rafsegulsviðs?`` svo, með leyfi forseta: ,,Mjög auðvelt er að draga úr áhrifum rafsviðs. Húsveggir, sérstaklega úr leiðandi efnum svo sem járnbentri steinsteypu, virka t.a.m. einangrandi á sviðið. Rafsvið fer nokkuð auðveldlega inn úr stórum gler- og timburflötum sé ekki mikið um leiðandi efni innan í þeim, svo sem málmrör og gluggapósta. Allir kannast við vandamál sem stafa af upphleðslu rafmagns t.d. þegar gengið er eftir teppi. Þetta má laga með því að vanda allar jarðbindingar í húsum.`` Eins svara þeir því líka að ekki sé hægt að greina samband á milli kvilla og sjúkdóma af neinu tagi og rafsegulsviðs en það er aftur allt annað sem kemur fram í sænskri faraldsfræðirannsókn þar sem miklar líkur eru taldar á að ef fólk er mikið í rafmagnsóþoli eða rafmagnsmengun hafi það mjög mikil áhrif á alzheimersjúkdóminn.

Hæstv. forseti. Ég þakka 1. flm. þessarar þáltill., hv. þm. Drífu Hjartardóttur, fyrir málið og hennar ítarlegu greinargerð í framsöguræðu, og reyndar öllum þeim þingmönnum sem standa að þessu þverpólitíska þingmáli, fólki úr flestum stjórnmálaflokkum á Alþingi. Ég hef jafnan stutt þetta mál þó að ég hafi ekki verið einn flutningsmanna og furða mig sannast sagna á því að það skuli ekki hafa náð fram að ganga. Þetta er í fjórða skipti sem það er lagt fram á Alþingi án þess að hafa fengið afgreiðslu í hin þrjú. Samkvæmt þáltill. sem fjallar um rannsóknir á áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á mannslíkamann er lagt til að á vegum heilbrrn. verði gerð rannsókn á mögulegum áhrifum þessara fyrirbæra á mannslíkamann, sérstaklega með tilliti til nýgengis krabbameins. Í greinargerð með þáltill. er síðan vísað í rannsóknir sem gerðar hafa verið á erlendri grundu, á Norðurlöndum, Danmörku og Svíþjóð, í Bretlandi þar sem sýnt hefur verið fram á að um tengsl geti verið að ræða milli krabbameinstilfella og háspennulína og síðan er vitnað í fleiri rannsóknir. Það sem ég hef spurt sjálfan mig er hvort í rauninni sé ekki hægt að nýta þær rannsóknir sem gerðar hafa verið á erlendri grundu til þess að byggja síðan á einhverjar aðgerðir. Það gladdi mig sérstaklega í máli hv. þm. Drífu Hjartardóttur að hún vakti athygli á því að umræður um þessi efni og rannsóknir sem gerðar hafa verið eru þegar farnar að hafa áhrif. Hún tók nokkur dæmi um byggingar hér á landi, hjá Marel, Toyota, Grand Hótel og víðar, þar sem menn voru með fyrirbyggjandi ráðstafanir. Þetta skiptir að sjálfsögðu meginmáli, ekki láta sitja við það eitt að skoða hlutina heldur reyna að grípa til aðgerða eftir að sýnt hefur verið fram á í rannsóknum að háspennilínur og spennistöðvar og þessi fjarskiptamöstur hafa skaðleg áhrif á mannslíkamann. Hv. þm. vék einkum að rafmengun í húsum, kannski minna að háspennulínunum, segulsviðinu sem er í kringum þær og á hvern hátt það geti haft skaðleg áhrif á fólk í þéttbýli og ekki síður í dreifbýli. Ég kom hingað fyrst og fremst til að taka undir þetta þingmál og lýsa furðu minni á því að það skuli ekki hljóta samþykki Alþingis. Það er þverpólitísk samstaða um málið, víðtækur stuðningur við það. Svo var ekki síður hitt, það að lýsa ánægju með þær upplýsingar sem hér koma fram um raunverulegar aðgerðir til úrbóta. Þó að þessi umræða leiði ekki endilega til þess að þingmálið verði samþykkt er ég ekki í nokkrum einasta vafa um að það er mikilvægt að halda umræðunni gangandi og þar hafa hv. þingmaður og aðrir flm. þessa frv. svo sannarlega lagt sitt af mörkum á liðnum árum. Það er ekki unnið til einskis á meðan.

Virðulegi forseti. Ég er meðflutningsmaður að þessu máli og vil í örfáum orðum taka undir orð 1. flm. Drífu Hjartardóttur. Það hefur ekki verið nokkur efi í mínu huga um mörg ár að það er mengun af segulrafi, eða hvernig sem má orða það, og bara það sem við erum með í höndunum núna af efni sem fylgdi því sem þingmaðurinn var með segir okkur að það hafa farið fram miklar rannsóknir á málinu í mörgum löndum, að það eru komnar ákveðnar niðurstöður. En mér vitanlega hafa hvergi nokkurs staðar nokkur stjórnvöld viljað viðurkenna þetta. Ég minnist þess þegar ég sat þing Sameinuðu þjóðanna 1989 og horfði þar vestanhafs á sjónvarpsþátt þar sem verið var að sýna miklar rafmagnslínur og breytingar á gróðri á landinu undir þeim og breytingar á heilsufari kúa sem þar voru á beit. Þessi sjónvarpsþáttur hafði mikil áhrif á mig og vakti með mér ugg. Sömuleiðis fréttir af litlu þorpi í Frakklandi um svipað leyti sem var talsvert skrifað um, en svo þaggaðar niður. Það voru lagðar miklar rafmagnslínur eiginlega þvert yfir lítinn dal og þorp undir og heilsufar breyttist mjög, sérstaklega á börnum í þorpinu, og í engu samhengi við samanburð við önnur þorp af sömu stærð. Það er mjög langt síðan umræður hófust um hugsanlega rafmengun og skaða af slíkum orkustöðvum. Þetta er stórt mál og margir hafa sett fram það sjónarmið að ef þetta væri svona, hlyti að vera búið að taka á því. Þvert á móti. Það er bara ekki þannig því það er svo stórt mál að viðurkenna þetta. Ef maður lítur til þeirra landa þar sem er svo algengt að fólk stofni til málaferla af minna tilefni en því ef sannað væri að raflínurnar sem það býr nálægt, eða mastrið rétt við húsið eða annað slíkt, ef búið væri að sanna að það væri heilsufarsmengandi og gallarnir væru að koma í ljós hjá fólki, hvort heldur væri á ónæmiskerfinu eða krabbamein eða blóðsjúkdómar, ef það væri orðið nokkuð sannað að þetta gæti verið frá svona stöðvum held ég að það færi nú að fara um marga þá sem bera ábyrgð á rafvæðingunni. Ég held því að við þurfum að horfast í augu við það að það er ekki vilji til að leita sannana í máli eins og þessu. Eins og það er mikilvægt að átta sig á hvort, jafnvel bara hugsanlega, þetta geti verið jafnalvarlegt mál og margir vísindamenn segja sem hafa verið að rannsaka þetta og hafa komið fram með kenningar sínar, vegna þess að þá væri hægt að grípa til fyrirbyggjandi aðgerða eða verndandi aðgerða fyrir það fólk sem býr í námunda við það sem hér um ræðir og er farið að vera í raun og veru í námunda við alla þéttbýlisstaði í dag. Hér á að vera unnt að velja staði í námunda við hugsanlega mengunargjafa af þægilegri stærð og fá góðan samanburð við einhverja tilsvarandi staði annars staðar þar sem ekki eru slíkir mengunarvaldar. Það ætti því að vera hægt að gera samanburðarrannsóknir hér sem ekki er eins auðvelt að gera annars staðar. Þess vegna styð ég og er meðflutningsmaður að tillögunni og vonast til þess að hún hljóti brautargengi í þetta sinn á hæstv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær ágætu undirtektir sem málið hefur fengið, bæði hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni og Rannveigu Guðmundsdóttur sem er meðflutningsmaður að málinu. Það er alveg ljóst að þetta er hið merkasta mál og við eigum að láta skoða hvaða áhrif þetta hefur á mannslíkamann, ekki bara með tilliti til krabbameins heldur líka alls konar annars óþols af þessu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson ræddi um að ég hefði lítið talað um háspennulínurnar. Ég gerði það meira þegar ég mælti fyrir málinu á fyrri þingum, en að sjálfsögðu hafa þær mikil áhrif á umhverfið. Ég nefndi að þar sem rafstrengur liggur yfir hyl í á veiðist helst ekki nokkur fiskur því hann fælist í burtu. Það vilja þeir veiðimenn meina sem hafa talað við mig. Víða erlendis er bannað að hafa spennistöðvar nema í ákveðinni fjarlægð frá barnaheimilum og skólum vegna áhrifa þeirra. En þessi mál eru óþægileg fyrir marga. Það þykir ekki öllum þægilegt að ræða þessi mál. Virðulegi forseti. Ég var með fsp. til hæstv. heilbrrh. fyrir tveimur árum um nýgengi krabbameins. Ráðherra svaraði þannig og sagði frá því að skipuleg skráning krabbameina á vegum krabbameinsskrár Krabbameinsfélags Íslands hófst árið 1954 og þannig er hægt að skoða breytingar á tíðni krabbameina í meira en fjóra áratugi. Á þessu tímabili hefur tíðni krabbameina í heild aukist um 1,2% á ári að teknu tilliti til fjölgunar íbúa og breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar. Miklar breytingar hafa orðið á tíðni einstakra meina. Allt er þetta skráð og þennan gagnagrunn má nýta við þá rannsókn sem við erum að biðja um að fari fram. Í svari ráðherra kemur fram að tíðni krabbameins í blöðruhálskirtli hefur nærri fimmfaldast og er þetta mein fyrir nokkru orðið algengasta krabbamein karla. Þessa fjóra áratugi hefur brjóstakrabbamein verið algengasta krabbamein kvenna, en það er nú tvöfalt algengara en við upphaf skráningar. Tíðni lungnakrabbameins hjá körlum hefur nær þrefaldast og meira en fjórfaldast hjá konum, en heldur er farið að draga úr aukningunni. Tíðni magakrabbameins er nú aðeins þriðjungur af því sem áður var og er það m.a. vegna þess að nú eru aðrar neysluvenjur en voru hér áður fyrr. Þá er tíðni leghálskrabbameins aðeins þriðjungur af því sem var um skeið, en það skýrist af leit að sjúkdómnum á forstigi. Um 1.040 krabbamein voru greind hér á landi á ári, 530 hjá körlum og 510 hjá konum, samkvæmt tölum frá krabbameinsskrá Krabbameinsfélags Íslands, en þær miðast við meðaltal áranna 1995--1999. Þetta eru því reyndar gamlar tölur. Það var einnig athyglisvert í svari ráðherra að þegar tekið er tillit til aldurssamsetningar þjóðarinnar eftir landshlutum er nýgengi krabbameins hærra í Reykjavík og Reykjanesi en annars staðar á landinu og er það í samræmi við stöðu mála í nálægum löndum. Það gerist trúlegast í þéttbýli og meiri áhrif þá á líkamann. Virðulegur forseti. Ég gat aðeins áðan um sænska rannsókn á alzheimersjúklingum. Ég get líka vitnað í rannsókn sem var gerð við háskólann í Kaliforníu þar sem uppgötvað var að segulsvið af ákveðnum styrkleika hefur áhrif á virkni melatonins gegn krabbameini. Eins og kunnugt er vinnur hormónið melatonin gegn mörgum tegundum krabbameins. Áður var vitað að rafsegulsvið hefði áhrif á framleiðslu heilans á þessu hormóni, en þessi niðurstaða kom á óvart vegna þess hversu lágan styrk þurfti til að trufla virknina. Eins hefur nýleg rannsókn í háskólanum í Písa á Ítalíu leitt í ljós furðulegt samhengi milli viðveru í daufu rafsegulsviði og sársaukaskyns. Þar hafa verið gerðar rannsóknir á mönnum og dýrum sem sýna þetta. Rannsóknin á mönnunum var tvíblind og voru þátttakendur samtals 18. Niðurstaðan sýndi að eftir tveggja tíma viðveru í segulsviði hafði sársaukaþröskuldurinn lækkað. Notuð voru dauf rafboð sem áreiti með vist hækkandi styrk. Menn eru mjög varkárir í túlkun sinni á niðurstöðunum en telja mikla þörf á frekari rannókn á þessu sviði. Virðulegur forseti. Ég þakka enn og aftur fyrir þessar ágætu viðtökur sem málið hefur fengið og vona sem fyrr að það nái fram að ganga.