Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um aðild Íslands að alþjóðasamningum um mannréttindi sem er 119. mál þingsins. Till. er á þá lund, að ríkisstj. verði veitt heimild til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi ásamt bókun sem þeim samningi fylgir og alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Þegar samtök Sameinuðu þjóðanna voru stofnuð árið 1945 hétu aðildarríkin því, að staðfesta að nýju trú á grundvallarréttindi manna, virðingu þeirra og gildi og gerðu það eitt af markmiðum sínum „að styrkja og stuðla að virðingu fyrir mannréttindum og grundvallarfrelsisréttindum allra.“ Í framhaldi af þessu var hinn 10. des. 1948 birt sérstök yfirlýsing, Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna, sem átti 30 ára afmæli í desembermánuði s.l. Yfirlýsingin var samþykkt á 3. Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna af 48 ríkjum, og í þeirra hópi var Ísland, en 8 ríki sátu hjá og tvö voru fjarstödd. Sameinuðu þjóðirnar voru 58 á þeim tíma, en þær eru nú 150. Yfirlýsing þessi fól í sér fyrirheit ríkjanna um vernd tiltekinna mannréttinda, en hún var ekki lagalega bindandi eins og milliríkjasamningar eru. Engu að síður er það mat manna, að hún hafi í þrjá áratugi haft verulegt gildi, ýmist sem mælikvarði til styrktar mannréttindum og til eflingar siðgæði víða um heim eða þá að ýmis ríki hafa stuðst við hana þegar þau hafa sett sér löggjöf á þessu sviði. Mannréttindanefnd var stofnuð árið 1946 og hefur hún starfað á vegum Efnahags- og félagsmálaráðs Sameinuðu þjóðanna. N. ákvað í upphafi að hinn alþjóðlegi grundvöllur mannréttindaverndar skyldi felast í þrennu: yfirlýsingu, einum eða fleiri alþjóðasamningum og ákveðinni skipan til að fylgjast með og stuðla að efndum mannréttindaákvæðanna. Árið 1954 lagði nefndin fyrir 9. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna drög að tveimur alþjóðasamningum. annars vegar um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og hins vegar um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Samningsdrögin voru síðan til meðferðar í félags- og mannréttindamálanefnd þingsins um 12 ára skeið og sættu þar verulegum breytingum. Hinn 16. des. 1966 samþykkti 21. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna báða samningana ásamt valfrjálsri bókum við hinn fyrrnefnda. Af þessu stutta yfirliti er ljóst að það hefur tekið langan tíma að ná samkomulagi um þessa samninga, enda eru mannréttindi umdeild mál á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, eins og varla þarf að tíunda fyrir hv. alþm. En samningar þessir tveir ásamt bókuninni, sem eru birtir sem fskj. á þskj. 137, hafa engu að síður hlotið viðurkenningu allmikils fjölda ríkja, þó að því fari víðs fjarri að þar séu Sameinuðu þjóðirnar allar á einu máli. Samningurinn um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi átti siðast þegar fréttir bárust 52 aðildarríki og hinn samningurinn 54. Hins vegar eru þetta yfirleitt ríki sem eru okkur skyld að hugsunarhætti og stjórnskipan og samningar þessir voru á sinum tíma undirritaðir fyrir Íslands hönd. Það gerðist í árslok 1968, fyrir liðlega 10 árum, en það hefur vafist fyrir stjórnkerfi okkar að undirbúa málið og leggja það fram á Alþ. þangað til nú í desembermánuði. Hitt er þó rétt að nefna, að undirbúningur þessa máls hefur verið mjög ítarlegur og vandaður. Fyrst var Jónatan Þórmundssyni prófessor falið að bera öll ákvæði þessara samninga og bókunarinnar saman við gildandi íslenskar réttarreglur og eftir atvikum framkvæmd þeirra. Hann skilaði ítarlegum álitsgerðum í janúar og febrúar s.l. ár og með ábendingum hans hafa samningarnir síðan verið til athugunar í rn. sem mál þessi snerta, þ.e. dómsmrn., félmrn. heilbr.- og trmrn. og menntmrn., fyrir utan utanrrn. sem flytur málið. Hygg ég því að segja megi að þetta mál hafi fengið allítarlega og nákvæma athugun í embættiskerfi okkar Íslendinga. Niðurstaðan er sú, eins og sjá má, að þessir aðilar hafa allir fallist á að fullgilda megi alþjóðasamningana ef Alþ. sýnist svo, en þó hafa þeir talið rétt að gera fimm fyrirvara sem taldir eru upp á bls. 2 og 3 í þskj. Eru þeir um einstök og ekki sérlega veigamikil atriði, svo að ég mun ekki eyða tíma í að ræða þá hvern um sig, en vænti að sú n., sem fær málið til meðferðar, muni hins vegar athuga þá vandlega og þá, ef henni sýnist svo, kalla fyrir sig þá sérfræðinga sem mest hafa um málið fjallað. Þar sem hér er um að ræða fyrirferðarmikið mál, 45 síðna þskj., tel ég rétt að stikla yfir samningana og nefna örfá atriði til að gefa lauslega hugmynd um hvað hér er á ferðinni. Hygg ég að menn muni, þegar þeir heyra þessi efnisatriði, telja þau sjálfsögð fyrir okkur Íslendinga og að flest þessi mannréttindi séu fyrir hendi hér á landi, og er það tvímælalaust rétt. Þó eru hér atriði sem snerta heitar umr. sem urðu í þessum sal fyrir fáum dögum, þar sem er meðferð ákærðra manna t.d., en ekki hygg ég að lagavernd skorti hér í þeim efnum. Við verðum því að líta á þetta mál ekki aðeins sem leiðarvísi til umbóta hjá okkur sjálfum, heldur að við erum með aðild að samningum sem þessum að styrkja mannréttindastefnu á alþjóðlegum vettvangi og leggja okkar litla lóð á vogarskálar í þeim málum. Ef ég fletti fljótlega í gegnum alþjóðasamninginn um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi, þá er þar í 1. gr. ákvæði um að aldrei megi svipta þjóð ráðum sínum til lífsviðurværis, og væri kannske hægt að beita því um landhelgismálið ef við þyrftum á að halda, og að þeir, sem gerist aðilar að samningunum, skuli stuðla að viðurkenningu á sjálfsákvörðunarrétti og virða þann rétt í samræmi við ákvæði sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Hér eru ákvæði nokkru síðar um að ábyrgjast jöfn réttindi til handa körlum og konum, sem varla er deilumál í orði hér á landi, hvað sem segja má um framkvæmdina. Í upphafi 6. gr. er ákvæði um að viðurkenna rétt manna til vinnu, sem felur í sér rétt sérhvers manns til að hafa tækifæri til að afla sér lífsviðurværis með vinnu sem hann velur sér eða tekur að sér af frjálsum vilja, og munu ríkin gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja þann rétt. Þetta er töluvert mikilvæg grein, e.t.v. ekki fyrir okkur, en fyrir þær þjóðir sem verða að þola atvinnuleysi milljóna manna. Í 7. gr. er fjallað um rétt sérhvers manns til að njóta sanngjarnra og hagstæðra vinnuskilyrða, og er síðan talið upp í smærri atriðum hvað þar er átt við. Hér er komið að yfirlýsingu sem snertir mál þar sem við erum býsna skammt á veg komnir. Hér er einnig ákvæði um að menn skuli njóta öryggis við störf og heilsusamlegra vinnuskilyrða. Um það má einnig segja, að við séum ekki langt komnir á því sviði, þó að töluvert hafi verið um það rætt og launþegasamtök hafi barist fyrir umbótum á þessu sviði. Hér er ákvæði um hvíld, frítíma og sanngjarna takmörkun á vinnustundum og frídaga á launum með vissu millibili svo og endurgjald fyrir opinbera frídaga. Ég þarf ekki að fjölyrða um vinnutíma í sambandi við aðstæður okkar. Í 8. gr. eru ákvæði um rétt til að stofna stéttarfélög og síðan áfram rétt stéttarfélaga til að mynda landssambönd og stéttarfélagasambönd og ákvæði um verkfallsrétt. Síðan er í 9. gr. ákvæði um rétt sérhvers manns til félagslegs öryggis, þ. á m. til almannatrygginga. Þetta er komið inn í sáttmála um alþjóðleg mannréttindi, að einstaklingurinn skuli eiga rétt til almannatrygginga. Í 10. gr. er fyrirheit um að mesta möguleg vernd og aðstoð skuli látin fjölskyldunni í té. Fjölskyldan nýtur þarna viðurkenningar sem grundvallareining mannlegs þjóðfélags. Síðan eru í greinum þar á eftir ákvæði um réttindi mæðra með tilliti til verndar í sambandi við barnsburð, um ráðstafanir til verndar og aðstoðar barna og ungmenna án mismununar vegna ætternis eða annarra aðstæðna og ákvæði um vinnu barna. Í 11. gr. er ákvæði um rétt sérhvers manns til viðunandi lífsafkomu fyrir hann sjálfan og fjölskyldu hans, nokkru síðar ákvæði um að sérhver maður skuli vera laus við hungur, enn eitt ákvæði sem kann að skýra það að allmargar þjóðir eiga erfitt með að skrifa undir þessi markmið og hafa dregið það við sig. Hér er einnig ákvæði um að tryggja sanngjarna dreifingu matvælaforða heimsins, sem er umhugsunaratriði hjá þjóð sem er að draga saman matvælaframleiðslu sína, og þar á eftir rétt manna til að njóta líkamlegrar og andlegrar heilsu að hæsta marki sem unnt er. Þar er að sjálfsögðu átt við þá viðleitni sem þjóðfélagið getur haft í frammi til þess að einstaklingurinn geti náð því marki. Og fleiri ákvæði eru sem varða heilbrigðismál. Síðan kemur réttur til menntunar, um barnafræðslu og framhaldsmenntun í hinum ýmsu myndum, þ. á m. tækni- og iðnframhaldsmenntun sem gera á öllum tiltæka og aðgengilega. Þessa kyns eru ákvæðin sem ég hef stiklað á, en auðvitað er margt nánar talið sem ég eyði ekki tíma í að tíunda hér. Hinn samningurinn er alþjóðasamningur um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Kann að vera að þar komi fram ýmislegt sem öllu frekar er umdeilt heldur en það sem ég hef nú þegar talið. Það byrjar á jafneinföldu atriði og því, að því er okkur kann að finnast, að sérhver maður hafi meðfæddan rétt til lífs. Þar á eftir er fjallað um dauðarefsingu. Hún er því miður ekki fordæmd, en þar eru ákvæði sem miða við ríkjandi ástand í stórum hlutum heims og ættu að verða til þess að draga úr framkvæmd dauðarefsingar. Í 7. gr. segir: „Enginn maður skal sæta pyndingum eða grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Sérstaklega skal enginn sæta án frjáls samþykkis hans læknisfræðilegum eða vísindalegum tilraunum.“ Um þetta er engin þörf að fjölyrða. Við vitum af skýrslum, sem við heyrum öðru hverju frá Amnesty lnternational og fleirum, að pyndingar og annað, sem hér er nefnt, er viðhaft í stórum stíl í tugum ríkja um allan heim. Í 8. gr. segir að engum manni skuli haldið í þrældómi, en ekki mun vera öruggt að þrælahald sé ekki enn í nokkrum ríkjum Austurlanda. Þar eru ákvæði um þvingunar- eða nauðungarvinnu. Síðan eru ákvæði um það í 9. gr., að allir menn eigi rétt til frelsis og mannhelgi. Þetta eru ærið stór orð og kannske enn ein skýring á því, að sumar þjóðir hafa ekki viljað gerast aðilar að þessum samningum. Síðan eru mörg ákvæði um það, hvernig fara skal með menn sem ríkisvaldið tekur fasta. Hver sá maður, sem tekinn er höndum, skal, þegar handtakan fer fram, fá vitneskju um ástæðurnar fyrir handtökunni og skal án tafar tilkynnt um þær sakir sem á hann eru bornar. Og þar á eftir fylgja mörg ákvæði um þetta svið. Ég vík næst að 12. gr. Þar segir að hver maður skuli eiga rétt á umferðarfrelsi og frelsi til að velja sér dvalarstað og síðan: „Allir menn skulu frjálsir að því að yfirgefa hvaða land sem er, þar með talið sitt eigið land.“ Ég þarf ekki að tengja þetta við veruleikann fyrir hv. þm. Í 14. gr. segir að allir menn skuli vera jafnir fyrir dómstólunum, menn skuli njóta réttlátrar og opinberrar rannsóknar fyrir lögbærum, óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Síðan hleyp ég fram til 18. gr., þar sem segir að allir menn skuli frjálsir hugsana sinna, sannfæringar og trúar. Í 19. gr. segir: „Allir skulu eiga rétt á að ráða skoðunum sínum afskiptalaust. Allir skulu eiga rétt til að láta í ljós skoðanir sínar; í þessum rétti felst frelsi til að leita, taka við og miðla alls konar vitneskju og hugmyndum án tillits til landamæra, annaðhvort munnlega, skriflega eða á prenti, í formi lista eða eftir hverjum öðrum leiðum að þeirra vali.“ Í 20. gr. segir: „Allur stríðsáróður skal bannaður með lögum.“ 21. gr.: „Rétt skal mönnum að koma saman með friðsamlegum hætti.“ 22. gr.: „Allir eiga rétt á að mynda félög með öðrum, þ. á m. að stofna og ganga í stéttarfélög.“ Hér er einnig í þessum samningi ákvæði um fjölskylduna sem hina eðlilegu grundvallarhópeiningu þjóðfélagsins sem á að njóta réttar og verndar ríkisins. Síðan er grein um réttindi barna og þannig heldur sáttmáli þessi áfram. En báðir sáttmálarnir enda á allmörgum ákvæðum um framkvæmd, um hina alþjóðlegu mannréttindanefnd, sem ég minntist á í upphafi, og um skýrslugerð til að fylgjast með því hvernig þessum málum er háttað. Ég ítreka það, herra forseti, að þau mannréttindi sem þessir samningar fjalla um, eru flest talin sjálfsögð á Íslandi. Þó segja lögfróðir menn að við getum ekki staðfest þá nema hafa eina 5 fyrirvara sem greindir eru. En ég tel að okkur beri að gera skyldu okkar á þann hátt að við staðfestum þessa samninga, sem rétt yfirvöld hér á landi undirrituðu fyrir 10 árum, og hjálpum þannig, þó í litlum mæli sé, til að styðja málstað mannréttinda á jörðinni. Herra forseti. Ég legg að lokum til að málinu verði vísað til síðari umr. og utanrmn.



Herra forseti. Ég átti satt að segja von á því, meðan hæstv. utanrrh. mælti fyrir þessu merka plaggi, að einhverjir yrðu til að biðja um orðið. Hér hafa orðið æðimiklar umr. að undanförnu og æðilöng biðröð hv. þm. að komast í ræðustól út af ómerkari plöggum en þessu. Ætli það sé ekki æðilangt síðan lagt var fram hér á Alþ. merkara plagg heldur en þetta? Hitt verð ég að játa, að ég er ekki undir það búinn að flytja hér langa ræðu í tilefni af flutningi þessarar þáltill., enda er það í raun og veru óþarfi. Þegar ég tala um að eðlilegt hefði verið að menn hefðu kvatt sér hljóðs, þá er það vegna þess að ég álít að undir þessum kringumstæðum eigi menn að standa upp, þó ekki sé til annars en að láta í ljós fögnuð sinn yfir að þetta mál skuli komið hér fram. Ég árna hæstv. utanrrh. allra heilla í þessu sambandi og Alþingi þá um leið og vænti þess, eftir að það hefur nú beðið í 10 ár að málið yrði lagt fyrir Alþ. frá því að samningar þessir voru undirskrifaðir fyrir Íslands hönd, að það þurfi ekki að þvælast lengi hér í þingsölum eða nefndum. Ég tel að hæstv. utanrrh. hafi gert góða grein fyrir þessu máli í sínu stutta yfirliti. Hann drap á öll helstu atriði og gerði grein fyrir þeim. Hér er um að ræða atriði sem koma að sjálfsögðu ýmsum mönnum á óvart, t.d. að það þurfi að taka inn í alþjóðasamþykkt ákvæði um að ekki skuli leyfa þrælahald. Utanrrh. vék að því, að það mundi enn vera til sums staðar. Og mér er það minnistætt að einu sinni þegar ég var á þingi Sameinuðu þjóðanna hafði einn af fulltrúum Arabaríkjanna býsnast mikið yfir skerðingu mannréttinda í tilteknu ríki og þá kom upp annar og upplýsti að í ríki þessa sama manns hafi þrælahald verið lögfest, það væri m.ö.o. leyfilegt lögum samkvæmt. Margt fleira er í þessum alþjóðasamningum sem okkur, sem búum við mannréttindi á þeim sviðum, virðist ekki skipta miklu máli að því er okkur sjálf snertir. En eins og hæstv. utanrrh. sagði skiptir þetta gríðarlega miklu máli fyrir æðistóran hluta mannkynsins. Ég vona að það megi verða sem fyrst að Alþingi staðfesti þá a.m.k. samúð okkar með því fólki sem víða um heim verður að sæta skorti á mannréttindum og ýmiss konar ofsóknum í því sambandi.



Herra forseti. Ég tek undir þau orð síðasta ræðumanns að þakka hæstv. utanrrh. fyrir að þessi till. kemur nú til samþykktar hér og reyndar vonum seinna því að undirskrift samninganna af okkar hálfu er 10 ára gömul. Ég held að flestir okkar geti verið sammála um það, að við höfum betri samvisku, þegar við samþykkjum þessa till., heldur en flest önnur ríki veraldar, því að þrátt fyrir að ríki veraldar muni flest stefna að mannréttindum í sem víðustum skilningi, þá er okkur að sjálfsögðu fullljóst að hvergi mun vera um óskoruð mannréttindi að ræða, enda mjög misjafnt hvað menn telja mannréttindi. Jafnvel hjá okkur, sem hefur fleygt fram í áttina til fullkomnari mannréttinda, er þó nokkuð eftir enn, eins og komið var að áðan. Vil ég sérstaklega gera eitt að umtalsefni. Enda þótt við höfum samþykkt að hver vinnufær Íslendingur skuli eiga kost á vinnu við hans hæfi, þá skortir nokkuð á að slík sé reyndin nú í dag og hefur reyndar aldrei verið og á ég þá við þá sem eru fatlaðir að einhverju leyti, en hafa verulega vinnugetu. Þarna erum við raunverulega eftirbátar þó ekki sé nema örfárra þjóða í veröldinni, og þótt við höfum á undanförnum árum gert nokkuð í þessum efnum og okkur hafi þokað aðeins áfram gætum við tiltölulega auðveldlega fullnægt þessu skilyrði till. án þess að það kæmi við okkar þjóðarhag. Við höfum örugglega á undanförnum árum komist alllangt í áttina til þess að fullnægja skilyrðum þessarar merku till., sérstaklega í ýmsum þáttum félagsmálalöggjafar. Er þá ekki síst um að ræða almannatryggingar okkar og reyndar heilbrigðisþjónustuna alla, þar sem mjög verulega hefur miðað í þá átt að við getum uppfyllt þau ströngu skilyrði sem her er kveðið á um. Ég held að ekki geti margar þjóðir sagt að þær séu komnar lengra á þeirri braut en einmitt við. Hins vegar verður að skoða ýmsar lagasetningar seinni tíma í dálítið sérstöku ljósi til að skapa öryggi um að ekki sé unnið gegn vissum greinum þessarar till. Má þar nefna t.d. fjölskylduna, að hún sé grundvöllur þjóðfélagsins. Spurning er hvort ýmsar aðgerðir seinni tíma stuðli ekki að öryggisleysi fjölskyldunnar frekar en að skapa henni aukið öryggi. Á ég þar t.d. við þegar báðum fyrirvinnum heimilisins er gert að vinna úti. Þá munu margir líta svo á að það sé síst til öryggis fjölskyldunnar í heild, heldur megi segja að þar sé um skref aftur á bak að ræða. Sama má e.t.v. segja að einhverju leyti um fóstureyðingarlögin sem nýlega hafa verið samþykkt. En þrátt fyrir það verður í heild að líta svo á, að við séum mjög vel í stakk búnir til að samþykkja þessa till. Og ég vil endurtaka þakkir mínar til hæstv. utanrrh. fyrir að leggja þessa tillögu fram og hef ánægju af að styðja að samþykkt slíkrar tillögu.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa uppi langar umr. um þetta mál, en ég vil taka undir það sem fram hefur komið hér frá tveimur hv. þm. sem tekið hafa til máls, að ástæða er til að þakka hæstv. utanrrh. fyrir að bera upp þetta mál nú. Eins og fram kemur í grg. með þessari þáltill. voru þessir samningar undirritaðir fyrir um það bil 10 árum af hálfu Íslands, en þeir hafa ekki verið lagðir fram til fullgildingar fyrr en nú, og ég tel að það hafi verið tími til kominn. Það má vel vera að einhverjir muni segja sem svo, að þessir samningar hafi ekki neitt sérstakt hagnýtt gildi fyrir okkur Íslendinga. Ég býst við að okkur finnist að okkar mannréttindamálum sé þannig komið að við þurfum ekki mikið af öðrum að læra. Ég skal ekki fara neitt út í þau efni, tel þó að í því felist mikill sannleikur að hér á Íslandi séu mannréttindi yfirleitt í heiðri höfð, og ég treysti mér vel til að rökstyðja það. A.m.k. eru þau meira í heiðri höfð en í mörgum öðrum löndum og með ýmsum þjóðum sem kannske mega sín meira en við. En ég tel að einmitt vegna þess, hversu þessum málum er vel komið í okkar landi, sé full ástæða til að við gerumst fullir aðilar að þessum samningum með því að fullgilda þá hér á Alþingi. Það er a.m.k. yfirlýsing um samstöðu með öðrum um þessa samninga sem fela í sér e.t.v. það besta sem gert hefur verið á alþjóðavettvangi í sambandi við samstöðu þjóða um mannréttindi, mannhelgi og þau réttindi sem lúta að einstaklingnum bæði efnahagslega séð og þó fremur mannréttindalega séð í hinni gömlu merkingu orðsins. En sem sagt, ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram um þakklæti til hæstv. ráðh. fyrir að hafa lagt þetta mál fyrir Alþingi, og ég vona og veit að það muni ekki verða nein fyrirstaða á því að Alþ. samþykki þetta mál.



Herra forseti. Nokkuð er umliðið frá því að ég lagði till. þessa fram þar til nú að hún er tekin til umr. Það breytir ekki því, að það efni, sem hún fjallar um, á fyllsta erindi inn í þingsali, að eytt sé í það smátíma. Í þeim umr., sem stundum taka megintímann af fundum Alþingis, vilja mál atvinnuvega okkar gleymast, sem eru þó undirstaða undir afkomu okkar og lífi. Enda þótt mér sé ljóst, eins og kemur fram í grg., að ýmislegt hafi verið vel gert í þessum málum, þ. á m. að fyrrv. iðnrh. hafi skipað starfshóp í þetta mál sem mun nú, þegar þetta er talað, u.þ.b. hafa lokið ágætum störfum og mun senn skila af sér, þá breytir það ekki því, að alveg er óhætt að Alþ. láti í ljós viljayfirlýsingu í málinu og ýti þannig á að þetta mál komist áfram. En það er ekki nóg. Ríkið þarf að marka sér ákveðna stefnu í þessum málum líkt og Reykjavíkurborg og einnig önnur sveitarfélög. Síðan þurfa rn. og einstakar ríkisstofnanir að fara eftir þeirri reglu undanbragðalaust. Í boðskap iðnrh. til iðnaðarins og þjóðarinnar nú um áramótin var lofað framkvæmdum í þessu máli og ber að fagna því. Eftir því er nú beðið, að það tal verði að framkvæmd. Ekki er þörf að hafa langt mál fyrir þessari till., svo mjög sem hv. þm. ætti að vera ljós nauðsyn á framgangi hennar. Þó tel ég rétt að benda á eftirfarandi, en vísa að öðru leyti til grg. Ríki og sveitarfélög eru langstærsti kaupandi á rekstrarvörum, fjárfestingarvörum og þjónustu hér á landi. Fullvíst má telja að með breyttri innkaupastefnu þessara aðila geti þeir stóreflt íslenskan iðnað, aukið atvinnu í landinu og sparað erlendan gjaldeyri. Með markvissari innkaupum þessara aðila í þágu íslensks iðnaðar geta þau stuðlað að framleiðslu fleiri innlendra vörutegunda og þannig aukið innlent vöruúrval um leið og aukin tækniþekking flyst inn í landið. Sem leið að þessu markmiði má nefna fimm atriði: 1) Að ríki og sveitarfélög noti útboð á markvissan hátt til að stuðla að iðn- og vöruþróun. Gera þarf ítarlega úttekt á kaupum þessara aðila á vörum og þjónustu erlendis og kanna jafnframt hvaða vöruflokkar og einstakar tegundir það eru sem mögulegt er að framleiða hér á landi. Ljóst er að hægt er að framleiða fjölmargar af þeim vörum hér á landi sem keyptar eru erlendis frá í dag. Gera á samninga við innlend fyrirtæki um framleiðslu þeirra hér á landi. Ekki er óeðlilegt að innlend fyrirtæki verði styrkt til tilraunaframleiðslu, sem fram fari í samstarfi við kaupanda og notendur. Til greina kemur að greiða tímabundið nokkru hærra verð fyrir vöruna og síðan, ef gæði og verðsamanburður stenst, að gera samning um lengri tíma viðskipti til þess að tryggja betur rekstrargrundvöll viðkomandi iðnfyrirtækis. Flm. leggur sérstaka áherslu á þessi atriði sem hann telur mikilvægan þátt iðnþróunar á Íslandi. 2) Við útboð á ýmsum meiri háttar verkum og fjárfestingarvörum hér á landi hafa innlendir aðilar ekki getað tekið þátt í slíkum útboðum vegna þess að skilafrestur hefur verið stuttur og/eða stærð útboðseininga það mikil að innlendir framleiðendur hafa ekki getað með svo skömmum fyrirvara framleitt viðkomandi hlut. Hafa íslensk fyrirtæki staðið frammi fyrir þeirri staðreynd annaðhvort að falla frá tilboði eða setja til hliðar þá framleiðslu og þjónustu sem fyrirtækið hefur haft með höndum við fasta viðskiptamenn. Með bættu skipulagi þessara mála ætti að vera auðvelt að lengja skilafrest og ákveða stærð útboðseininga þannig að innlendir framleiðendur geti fremur boðið í verkið, m.a. með því að hafa útboð í fleiri áföngum. 3) Með bættu upplýsingastreymi milli verkkaupenda og innlendra framleiðenda má koma á mun fyrr en nú tíðkast á framfæri með skipulegum hætti upplýsingum til innlendra framleiðenda um fyrirhuguð verkefni og útboð. Sem dæmi má nefna þá hugmynd, að eftir að Alþ. hefur afgreitt fjárlög geri Innkaupastofnun ríkisins í samvinnu við rn. og ríkisstofnanir yfirlit yfir einstakar framkvæmdir sem ráðgert er að hefja á komandi ári. Upplýsingum þessum sé síðan dreift meðal innlendra framleiðenda. 4) Að lögð verði áhersla á að ávallt sé miðað við íslenskar vörur og búnað við hönnun opinberra mannvirkja, enda standist hin innlenda framleiðsla gæðakröfur þær sem gerðar eru. Þetta atriði snýr fyrst og fremst að arkitektum og verkfræðingum. Þrátt fyrir að til séu hér á landi oft á tíðum fyllilega sambærilegar vörur, bæði hvað verð og gæði snertir, eru þess því miður mörg dæmi, að í verklýsingu sé miðað við erlend vöruheiti sem síðan hljóta að vera mjög leiðandi við innkaup. Það er skoðun flm., að við hönnun opinberra mannvirkja og búnað til þeirra eigi ríki og sveitarfélög að setja það skilyrði, að miðað sé við innlenda framleiðslu að uppfylltum fyrrnefndum skilyrðum. 5) A.m.k. eitt sveitarfélag í landinu, þ.e. Reykjavíkurborg, hefur markað þá stefnu í opinberum innkaupum, að heimilt sé að taka tilboði innlendra aðila fram yfir erlenda þótt verð hinnar innlendu vöru sé allt að 15% hærra ef gæði eru sambærileg. Vissulega kann þessi regla eins og margar aðrar að vera umdeilanleg. Þegar það er hins vegar metið, hversu stór hluti af virði framleiðslunnar skilar sér aftur til hins opinbera í formi skatta og annarra tekna, þá er þessi regla síður en svo óeðlileg. Hafa verður einnig í huga, að á sama tíma eykst atvinna, jafnvel ný atvinnutækifæri skapast, og innflutnings- og gjaldeyrisverð minnkar. Flm. vill minna á þá staðreynd, að þrátt fyrir alla fríverslun virðist sem opinberum framkvæmdum í Vestur-Evrópu sé meira og minna skipt til innlendra aðila og sú skoðun ríki, að sem mest af opinberum innkaupum fari fram á heimamarkaði. Allur tölulegur samanburður milli landa er erfiður í þessu sambandi þar sem um mjög mismunandi vöruframboð er um að ræða. Iðnaður okkar er í samanburði við margar þjóðir Vestur-Evrópu einhæfur og vöruframboð hér minna. Þessi staðreynd sýnir hins vegar fram á nauðsyn þess að efla vöruþróun og fjölga innlendum vörutegundum, sem vissulega er hægt að gera með ákveðinni stýringu opinberra innkaupa. Þá vill flm. einnig minna á finnska rannsókn á opinberum innkaupum sem leiddi til þeirrar niðurstöðu, að mjög algengt væri að innkaup hins opinbera á þarlendri framleiðslu hefðu í för með sér að 40% af virði framleiðslunnar skiluðu sér aftur í ríkissjóð í formi skatttekna. Þetta hefur haft þau áhrif á afstöðu finnskra yfirvalda, að þau stuðla sem mest þau mega að opinberum innkaupum innanlands þótt borga þurfi hærra verð fyrir innlenda framleiðslu. Það er skoðun flm., að með bættu skipulagi á opinberum innkaupum, m.a. með samantekt á hinum margvíslegu rekstrarvörum sem ríkið notar, megi ná mun hagkvæmari samningum fyrir ríkið við innlenda framleiðendur. Gæti þannig endurskoðun þessara mála haft í för með sér lækkun ýmissa útgjalda ríkisins fyrir rekstrarvörur. Við Íslendingar verðum oft að sæta því vegna markaðsaðstæðna erlendis að flytja út stóran hluta útflutningsvöru okkar lítt unnin eða hálfunninn. Þannig glata íslenskar hendur tækifærum til arðbærrar vinnu. Þess vegna er ekki óeðlilegt, um leið og við keppum að því markmiði að flytja sem minnst út óunnið, að við á okkar litla markaði hyggjum að því sama í sambandi við innfluttar vörur, án þess að þurfa að tala um að við séum að brjóta nokkra fríverslunarsamninga. Aðrar þjóðir vinna markvisst að þessu á sínum heimamarkaði, eins og áður er sagt. Það er því knýjandi nauðsyn að frumkvæði stjórnvalda í þessum efnum komi til, en það mun stórefla íslenskan iðnað og gera hann færan um að framleiða betri vörur, sem aftur leiðir af sér aukin innkaup almennings á íslenskri framleiðslu.



Herra forseti. Ég held að það sé ekki ástæða til að hafa mörg orð um þessa till. Ég vil þó sérstaklega fagna framkomu hennar og lýsa stuðningi mínum við till. Ég tel, að hér sé hreyft brýnu þjóðþrifamáli. Það hefur verið vandamál undanfarin ár, að ríki, sveitarfélög og ýmsar opinberar stofnanir hafa í of miklum mæli beint viðskiptum sinum í iðnaðarvörur erlendis frá, á meðan sömu vörur eða svipaðar er hægt að fá á íslenskum markaði, framleiddar af íslenskum iðnfyrirtækjum. Þetta er vandamál sem þarf að leysa, og ég tel að þessi þáltill. muni verða skref í rétta átt, á þann veg a.m.k. að vekja athygli á vandamálinu þannig að það kunni að verða tekið fastari tökum í iðnrn. og á öðrum þeim stöðum sem um þessi mál fjalla. Það er nú svo, að á þeim tímum þegar fiskverndunarmál eru ofarlega á baugi og mikið rædd nauðsyn þess að vernda fiskstofnana í sjónum, þá er hitt ekki minna mál, hvernig við verndum gjaldeyri okkar. Fiskur er undirstaða gjaldeyrisöflunar og mikilvægt hvernig við eyðum gjaldeyri. Það er allt of lítið um þetta atriði rætt, að það er ekki síður mikilvægt en hitt, að vernda fiskstofnana í sjónum, hvernig við eyðum gjaldeyrinum sem fyrir fiskinn úr sjónum fæst. Ég verð að segja það alveg eins og er, að á undanförnum árum hefur verið farið illa með þann gjaldeyri sem við höfum aflað, m.a. með því að opinberar stofnanir hafa verið að kaupa erlendar iðnaðarvörur þó að sams konar vörur hafi verið framleiddar hér í landinu. Einnig er rétt að benda á í þessu sambandi, að þegar mikil áróðursherferð fór af stað og stóð yfir um íslenska iðnkynningu, þá fóru einnig af stað umr. um það, hvort verðlag íslenskra iðnaðarvara væri samkeppnisfært við erlendar iðnaðarvörur. Það er nú svo, að þó að reynt sé að venja þjóðina á ákveðnar innkaupavenjur, þá leitast fólk við að kaupa þá vöru sem er best og ódýrust. Þetta þýðir nákvæmlega það, að íslenskur iðnaður verður að vera samkeppnishæfur við útlendan iðnað og við innfluttar iðnaðarvörur til landsins. Það er því hlutverk stjórnvalda - og það verður að taka fastari tökum á næstu mánuðum - að skapa svigrúm hér í landinu til þess að íslenskur iðnaður verði samkeppnisfær á verðlagsgrundvelli og í samkeppni við erlendar iðnaðarvörur. Eftir að við gengum í EFTA og eftir samningana við Efnahagshandalagið er það svo, að kjör íslensks iðnaðar hafa að nokkru leyti verið skert. Staða íslensks iðnaðar í samkeppni við innflutning iðnaðarvara er verri eftir samningana, sem gerðir voru við Efnahagsbandalagið, heldur en áður, og það er sérstaklega vegna þess að sá aðlögunartími, sem gefinn var, var ekki nýttur á réttan hátt og við þau loforð, sem gefin voru, var ekki staðið. Þetta verður að taka allt til endurskoðunar á ný, vegna þess að enn komum við til með að standa frammi fyrir nýjum tollalækkunum við næstu áramót. Við stóðum frammi fyrir þeim um síðustu áramót. Þá var talinn of stuttur tími til að fresta þeim, vegna þess að ekki var nægjanlegt svigrúm til að kynna slíkar frestanir og vinna þeim fylgi á erlendum vettvangi. Ef áfram heldur sem horfir lendum við í sömu tímaklípunni um næstu áramót, ef ekki verður strax mörkuð stefna um hvernig að þessum tollalækkunum á að standa um næstu áramót, ef ekki verður betur búið að íslenskum iðnaði á þeim fáu mánuðum sem eftir eru þar til við stöndum frammi fyrir þessum nýju tollalækkunum. Þetta vildi ég láta koma hér fram vegna þess að það tengist þessu máli, vegna þess að hér er um að ræða atvinnugrein sem hefur átt undir högg að sækja. Hún á að vissu leyti í samkeppni við aðrar atvinnugreinar. En svo kann að fara að eftir nokkur ár sjáum við eftir því að hafa ekki hugað betur að þessum málum en gert hefur verið til þessa.



Herra forseti. Ég skal ekki gera umr. þessa um till. að almennum umr. um iðnaðarmál. Ég vil þó leyfa mér að segja hér nokkur orð og geta þess, að ég tel að þessi till., sem borin er fram af hv. 1. þm. Suðurl., eigi fullan rétt á sér og sé þannig að efni til að ástæða sé til að hugleiða vel það sem hún hefur fram að færa. Það er alveg augljóst mál, að iðnaðurinn, verksmiðjuiðnaðurinn og reyndar allur iðnaður er ákaflega mikilvægur fyrir okkar þjóðfélag. Það hefur farið sívaxandi á síðustu 40–50 árum, hversu iðnaðurinn er mikilvægur fyrir okkar þjóðfélag. Hann er meira að segja svo mikilvægur, hygg ég, að á þessum árum, þegar fólksfjölgun hefur verið hvað örust og mest í landinu allt frá upphafi Íslandssögu, þá held ég að iðnaðurinn eigi verulegan þátt í að hægt var að taka við öllu því vinnuafli sem varð til í okkar þjóðfélagi, þannig að þjóðfélagslegt gildi iðnaðarins er ekkert smáræði. En ég vil líka minna á það sem er reyndar uppistaðan í þessum tillöguflutningi, og það er hversu innlendi markaðurinn, heimamarkaður, er mikilvægur fyrir iðnaðarvörur, fyrir iðnaðinn. Við skulum muna það, að sá iðnaður, sem nú er í landinu, hefur að verulegu leyti vaxið upp í skjóli vissrar markaðsverndar, innflutningshafta eins og þau voru hér á árabilinu upp úr 1930 og lengi þar á eftir. Og það er einmitt á þessum árum sem iðnaðurinn fer að vaxa. Það þýðir ekkert að leyna sig þeirri staðreynd, að það var einmitt í skjóli þessara hafta sem iðnaðurinn varð til, óx upp og byggðist á hinum innlenda markaði. Ég vil ekki gera lítið úr því að breyta til í þessu efni. Auðvitað er að ýmsu leyti mjög gallað fyrirkomulag að vera með strangverndaðan markað og hæfir sjálfsagt ekki til lengdar í þeirri veröld sem við búum í nú. Samt sem áður megum við ekki gleyma því, eins og kemur fram hjá hv. flm., að innlendi markaðurinn skiptir miklu máli fyrir iðnaðinn. Þess vegna er sannarlega ástæða til þess að finna leiðir, sem standast þó allat eðlilegar frelsiskröfur, til að auka sölumöguleika innlendra vara á okkar íslenska markaði. Þetta er sjálfsagt hægt að gera með ýmsum hætti. Það er auðvitað hægt að gera það, eins og gert er, með auglýsingum og með því að skora á allan almenning að kaupa íslenskar iðnaðarvörur, og það er nokkuð gert að því. Þó er ég ósköp hræddur að íslenski iðnaðurinn sé varbúinn að mæta því sterka auglýsingaflóði sem er í okkar þjóðfélagi og er til þjónustu fyrir útlendar iðnaðarvörur. Þetta er mál sem þarf að athuga, hvort séu möguleikar á því að finna einhverja leið til þess að innlendi iðnaðurinn fái einhvers konar betri aðstöðu en nú er til að auglýsa sínar vörur og gera þær kunnar og eftirsóttar hjá íslenskum neytendum. Sannleikurinn er sá, að mjög mikið af þeim vörum, sem innlendur iðnaður framleiðir, er í reyndinni alveg jafngóð vara eða a.m.k. vara sem vel má notast við og er ekki miklu lakari en mörg útlend vara sem hér er á boðstólum, jafnvel þó að margir gangi fram hjá innlendum iðnvarningi. Hitt er líka augljóslega mjög mikilvægt, eins og fram kemur hjá flm., að beita opinberum aðgerðum til þess að fá ríkis- og bæjarfyrirtæki til þess að nota innlenda vöru fram yfir útlenda. Ég tel að það sé mjög mikið atriði að leitað sé ráða í því efni að slíkt megi verða í miklu ríkari mæli en nú er. En sem sagt, ég vil aðeins geta þessara fáu atriða í sambandi við þessa till. Ég álít að þarna sé hreyft mjög mikilvægu máli, og ég vil undirstrika það, að heimamarkaðurinn er afar mikilvægur fyrir iðnaðinn í landinu og það þarf að leita allra ráða til þess að sá markaður nýtist sem best, án þess að við förum að taka upp ströng höft og meiri skorður, sem að ýmsu leyti er gallað og við höfum reyndar hafnað með því að vera nú aðilar að EFTA í nærri 10 ár. Þó að það þurfi sjálfsagt að gæta sín í þeim samtökum og vera ekkert of ákafur í þeim efnum, þá er sjálfsagt að halda sig þó við það enn um sinn að vera í þessum samtökum, því að þegar til lengdar lætur hygg ég að það verði íslenskum iðnaði til góðs. Hitt held ég samt að sé rétt, að við finnum líka leiðir til þess að vernda okkar innlendu framleiðslu með þeim aðferðum sem samrýmast eðlilegu frelsi.



Herra forseti. Íslenskur iðnaður hefur tekið miklum stakkaskiptum á hinum síðustu árum og aukist mjög að fjölbreytni og gæðum. Kom það ekki síst fram á því iðnkynningarári sem efnt var til ekki alls fyrir löngu. Ég varð þess mjög var, þar sem ég átel þess kost að taka þátt í iðnkynningardögum og sýningum víðs vegar um land á því ári, hversu skorti á vitneskju hjá fjölda manna um hvers íslenskur iðnaður er orðinn megnugur, hversu fjölbreytni hans og gæði eru orðin mikil og verðið viðast hvar sambærilegt við erlendar vörur. Það var iðulega sem ég heyrði frá heimamönnum, sem komu á iðnsýningar þar sem sýndar voru vörur sem framleiddar voru í því byggðarlagi, þessi orð eða eitthvað á þessa leið: Er þetta virkilega framleitt hér hjá okkur? Ég er í engum vafa um að þessi iðnkynning hefur opnað augu landsmanna fyrir gildi, fjölbreytni og þýðingu íslensks iðnaðar og er það vel. Hinn er ekki að neita, að mjög hefur skort á að íslensk stjórnvöld, bæði ríkis og sveitarfélaga og ýmissa stofnana, hafi sýnt nægan skilning á íslenskum iðnaði, og til þess liggja margar ástæður. Sumpart kemur tregðulögmálið til greina. Þeir. sem eru vanir því að panta erlendar vörur, eru e.t.v. tregir til að breyta út frá því þar sem um er að ræða viðurkenndar vörur og viðurkennd framleiðslufyrirtæki. Önnur ástæðan er vafalaust sú, að ýmsir þeir sérfræðingar, sem undirbúa innkaup og útboð, hafa hlotið menntun í erlendum skólum og þar hafa þeir kynnst og heyrt um ýmis viðurkennd fyrirtæki sem framleiða vörur undir viðurkenndum merkjum. Þeir hafa því ósjálfráða tilhneigingu, þegar heim er komið og á að undirbúa útboð, að byggja þau á slíkum vörum fremur en íslenskum, sem eru ekki eins þekktar og ekki er búið að reyna eins fyllilega. Ég nefni þessar ástæður, en þær eru auðvitað margar, margar fleiri. Ljóst er að hér verður að verða breyting á. Þess vegna var það á iðnkynningarári, að ég flutti till. um það í þáv. ríkisstj. að efnt yrði til könnunar í þessu efni og settur á laggirnar samstarfshópur til að gera ákveðnar till. um hvernig mætti haga innkaupum opinherra aðila þannig að þau yrðu til að efla íslenskan iðnað. Ákveðið var að þrjú rn. skyldu tilnefna fulltrúa í þennan starfshóp: viðskrn., fjmrn. og iðnrn. Af hálfu iðnrh. var tilnefndur til þessa starfs Þorvarður Alfonsson, sem var formaður þessarar n. Nefndin hefur nú lokið störfum og mun skila till. sínum til hæstv, ríkisstj., að ég ætla, í næstu viku. Er því of snemmt að fara hér að ræða um störf hennar eða væntanlegast till., en vonandi verður það gert opinbert áður en langt um líður. Ástæðurnar til þess, að ekki aðeins iðnrn., heldur viðskrn. og fjmrn. voru með í þessu starfi, voru þær, að vitanlega verður að hafa hliðsjón af viðskiptasamningum okkar við aðrar þjóðir, en þeir heyra fyrst og fremst undir viðskrn., en undir fjmrn. heyrir Innkaupastofnun ríkisins, sem er mestur ráðaaðili í þessu landi um innkaup ríkisins. Vitanlega eru það mörg rn. önnur sem þetta mál snertir. Við vitum, að ýmiss konar stofnanir, sem sjá sjálfar um innkaup sín án þess að þau gangi í gegnum Innkaupastofnun ríkisins, fjalla um mjög háar fjárhæðir þar sem spurning getur verið um kaup á innlendum eða erlendum iðnaðarvörum. En aðalatriðið er að leggja verður ríka áherslu á að auka stórlega innkaup á innlendum iðnaðarvarningi, enda er hann fyllilega samkeppnisfær um gæði og verð á fjölmörgum sviðum, það hefur reynslan sýnt. Vitanlega verðum við að gæta hér allrar hagkvæmni. Hins vegar er það vafalaust rétt sem hv, flm. gat um, að sú regla, sem upp hefur verið tekin hjá Reykjavíkurborg til hliðsjónar, og svipuð regla, sem notuð er allvíða í öðrum löndum í framkvæmd þó að e.t.v. sé ekki í laga- eða reglugerðarformi, þessar reglur eru miðaðar við það að fyllilega sé forsvaranlegt og hyggilegt að öðru jöfnu að kaupa heldur innlenda vöru, þótt hún sé nokkru dýrari en hin erlenda, vegna margvíslegs hagræðis fyrir þjóðina sem af því leiðir. Ég held að það hafi verið tímabært og fullkomið tilefni hjá hv. flm. þessarar till. til að hreyfa henni. Þó að þessi n., sem ég gat um, hafi starfað og starfað vel að undanförnu er nauðsynlegt að Alþ. marki hér stefnu og lýsi yfir ótvíræðum vilja sínum í þá átt að þannig skuli stefnt. Það er ástæða til að þakka hv. flm. fyrir flutning þessarar till. Vænti ég þess, að hún fái greiða för í gegnum Alþ. og Alþ. samþykki þannig einróma stefnu sína í þessu efni. Þegar rætt er um eðlilega fyrirgreiðslu fyrir íslenskum iðnaði kemur m. a, eitt atriði upp í hugann, og það er hið mikla misrétti sem augljóst er á hverjum degi milli íslenskrar iðnaðarvöru og erlendrar. Á ég þar við auglýsingar, fyrst og fremst í áhrifamesta fjölmiðlinum, sjónvarpinu. Á hverjum einasta degi dynja yfir okkur auglýsingar og áróður fyrir ýmiss konar erlendum iðnaðarvörum. Vitanlega þarf geysilegt fjármagn til að útbúa til sýningar slíkar myndir, auglýsingar og kvikmyndir, og munu ekki aðrir ráða við það en mjög fjársterkir erlendir aðilar, sem senda þær svo hingað umboðsmönnum sínum og greiða kostnaðinn við birtingu þeirra. Íslensk iðnaðarfyrirtæki hafa enga möguleika til að ná hér jafnræði. Þau hafa enga möguleika til að leggja í svo rándýra framleiðslu á kvikmyndum eða auglýsingamyndum til að keppa við hinar erlendu. Hér er mikill vandi á höndum. Án þess að ég sé að leggja til að bannaðar séu auglýsingar á erlendum iðnaðarvörum, þá held ég að óhjákvæmilegt sé að staldra hér við og að réttir aðilar, t.d. útvarpsráð, kanni hvort ekki er hægt með einhverjum eðlilegum reglum að koma mér meira samræmi á, því að hér er um að ræða hróplegt misrétti íslenskum iðnaði í óhag. Mér er kunnugt um að sums staðar erlendis hefur verið gengið alllangt í því að takmarka - og það verulega - auglýsingar í sjónvarpi á erlendum iðnaðarvörum. Ég skal engar till. um þetta gera nú, en aðeins varpa því fram, að ég tel brýna nauðsyn að réttir aðilar taki þetta alvarlega vandamál til ,meðferðar og reyni að finna eðlilegar reglur sem geti rétt nokkuð hlut hins íslenska iðnaðar.



Herra forseti. Ég kem hér í ræðustól fyrst og fremst til að þakka hv. flm. fyrir tímabæra till., - till. sem verður til þess að vekja athygli á miklu vandamáli. Þótt ég sé e.t.v. ekki mjög hrifinn af því sem hann sagði, að við ættum kannske að greiða 10% hærra verð fyrir innlendu framleiðsluna, þá held ég að þess sé ekki þörf. Það mætti auka sölumöguleika íslenskra afurða og íslensks iðnvarnings á ýmsan annan hátt. Mér er kunnugt um að bæði greiðslukjör, afhendingartími og ýmislegt fleira getur orðið til þess að stuðla að sölu íslensks iðnvarnings til opinberra aðila, ekki síður en það, hvort um einhvern smávægilegan mismun í verði sé að ræða. Það er mikils virði að skipta við íslenska aðila, vegna þess að bæði viðhald og endurnýjun verða oft auðveldari og hagstæðari og ekki síst vegna þess, að ef eitthvað er að vörunni, sem kemur í ljós síðar, þá er óspart fengin leiðrétting og leitað leiðréttingar hjá íslenskum aðilum, enda þótt slíkt sé nærri óhugsandi ef keypt er af erlendum aðilum. En það er eitt sem mig langar til að vekja athygli á, hvað við erum illa settir í þessu efni. Það er það sem var að ske nú fyrir nokkrum mánuðum, að á sama tíma og íslensk iðnfyrirtæki hér í nágrenninu voru að hætta eða draga saman sína starfsemi vegna verkefnaskorts, þá voru íslensk stjórnvöld að semja um kaup á sömu vöru frá útlöndum. Hér á ég við Portúgalstogarana. Þegar Stálvík var í vandræðum með að hafa verkefni fyrir verkamenn sína og varð að fækka þeim til stórra muna voru íslensk stjórnvöld og urðu að semja við Portúgala um kaup á togurum, - og ekki nóg með það, heldur er talið mjög líklegt að vegna nýrrar hönnunar og umbóta í smíðum séu þeir togarar, sem hér er hægt að smíða nú, allt að 20% sparari á orku en jafnstór skip frá Portúgal sem nú er verið að smíða fyrir okkur. Þetta atriði út af fyrir sig et svo merkilegt að það er vel þess vert að hafa orð á því hér. Á sama tíma og íslensk stjórnvöld verða vegna sölu á afurðum okkar erlendis að gerá óhagstæð innkaup, kaupa hærra verði en innlendu framleiðsluna, a.m.k. jafnháu, af aðilum sem aldrei hafa smíðað slík skip fyrr, þá standa okkar ágætu iðnaðarmenn iðjulausir vegna skorts á verkefnum. Við komumst aldrei hjá að gera okkur grein fyrir því, að við höfum hlutfallslega meiri útflutning en flestar aðrar þjóðir, sem þýðir að sjálfsögðu að við verðum mjög háðir öðrum í viðskiptum. En ég vildi vekja sérstaka athygli á þessu með skipin frá Stálvík, sem eru hönnuð af Íslendingi sem hefur verið langdvölum við skipasmíði í Svíþjóð, og fullyrt er af sérfræðingum að þau skip muni spara verulega í orkuvinnslu. Hér er sýnilega við mikla örðugleika að fást, því jafnvel undir slíkum kringumstæðum er ekki hægt að vinna verkið í okkar landi.



Herra forseti. Erindi mitt er fyrst og fremst að slást í hóp þeirra þm. sem þakkað hafa hv. þm. Eggert Haukdal fyrir það mál sem hann hefur hér flutt. Ég er þeirrar skoðunar um hugmyndina um forgang íslenskrar iðnaðarvöru í innkaupum af opinberri hálfu þrátt fyrir verðmun sem næmi því sem flm. nefnir, þ.e.a.s. 10%, og þó meiri væri, að slíkt væri eðlileg ráðstöfun. Ég vil vekja athygli á því, að allar götur síðan Íslendingar gerðust aðilar að EFTA, fyrst og fremst fyrir forgöngu Sjálfstfl. og Alþfl. hér á þingi, hefur eitt meginviðfangsefni íslensks iðnaðar verið að losna undan þeim höftum, sem þá voru á hann lögð, undan þeim kvöðum, sem hann þá gekkst undir. Það var gyllt ákaflega mikið fyrir íslenskum iðnaðarmönnum, hvílíkur hagur þeim gæti af því stafað að við gengjum í EFTA og tengdumst Efnahagsbandalaginu á þann hátt sem raun varð á, með þeim hætti mundi heimsmarkaðurinn opnast íslenskum iðnvarningi. Þótt undarlegt megi teljast var megináherslan í þeim áróðri lögð á húsgagnaframleiðsluna, með hvaða hætti opnaðist fyrir okkur möguleiki á því að selja íslensk húsgögn erlendis. Ýmsir drógu þá í efa að við værum samt vel settir til að annast slíka framleiðslu fyrir erlendan markað, kæmi þar m.a. til að við yrðum að flytja inn allt hráefnið, borga hátt flutningsgjald fyrir hráefnið hingað upp, en síðan níuhundruðfaldaðist hráefnið að rúmtaki þannig að flutningsgjaldið fyrir húsgögnin, þegar þau yrðu flutt úr landi, væri þá orðið allt að því þeim mun hærra, við mundum því verða í slæmri aðstöðu til þess að keppa um verð á erlendum mörkuðum. Hvað sem því líður var skotið skollaeyrum við aðvörunarorðum þeirra aðila sem mæltu gegn inngöngunni í EFTA. Sýnt var fram á það, hversu illa við værum til þess væddir í raun og veru að standast samkeppni við erlenda aðila sem fengju með þessum hætti frjálsan aðgang eða allt að því frjálsan aðgang að íslenskum markaði til samkeppni við okkar innlendu vörur. Forustusveit íslensks iðnaðar gekk í hóp þeirra manna sem vildu opna íslensku markaðina fyrir erlendri vöru á þennan hátt og taka á sig þá áhættu sem fólst í samkeppninni. Er skemmst af því að seg ja, að því nær allar götur síðan hafa forustumenn íslensks iðnaðar harmað þessa ráðstöfun mjög, og nú neytum við allra ráða til þess að geta axlað af okkur þær skuldbindingar sem inngöngunni í EFTA fylgdu. Við reynum nú af kappi að finna leiðir til þess að sleppa við að lækka aðflutningsgjöldin, fella niður tollana, svo sem um var samið við EFTA. Nú nýlega er komin erlendis frá sérstök sendinefnd sem send var til aðalstöðva EFTA og til aðalstöðva Efnahagsbandalagsins gagngert í því skyni að fá aðila þar til þess að fallast á að við frestuðum þessum tollalækkunum og tækjum upp önnur gjöld til verndar íslenskum iðnaði í staðinn. Till., sem hér er til umr., lýtur að því að eindregið verði beint til opinberra aðila að þeir kaupi innlendar iðnaðarvörur fremur en þær útlendu þegar gæði eru sambærileg og þótt muni allt að 10% í verði. Þessi ráðstöfun lýtur einmitt að því að komast enn eina krókaleiðina fram hjá óheppilegum skuldbindingum okkar, sem gerðar voru við EFTA. Ég get heils hugar tekið undir þau orð sem hv. þm. Oddur Ólafsson lét falla áðan varðandi skipakaup okkar erlendis. Það er harmsaga með hvaða hætti við höfum beinlínis staðið að því að byggja Upp fiskiskipasmíði í öðrum löndum og þá fyrst og fremst í Noregi, samtímis því sem við höfum látið okkar skipasmíðaiðnað skorta verkefni hér heima og þrátt fyrir það, eins og hv. þm. sagði, að við séum meira en samkeppnisfærir um gæði og jafnvel um verð. Fyrir liggja verðútreikningar varðandi smíði skuttogara sem sýna t.d. að Slippstöðin á Akureyri er ekki aðeins samkeppnisfær um gæði vinnunnar og um afköst, heldur einnig um verð, þrátt fyrir það að þær erlendu skipasmíðastöðvar, sem teknar voru til viðmiðunar, njóti ríkisstyrks í býsna miklum mæli. Ég er alveg efalaus um það, að ef við ætlum að byggja upp innlendan iðnað að nokkru gagni, þá verðum við í ýmsum tilfellum að taka upp verndartolla í einhverri mynd. Ég get tekið undir það sjónarmið hv. þm. Ingvars Gíslasonar, að þetta eigum við að gera, eftir því sem hægt er, með þess háttar kurteisum hætti að samrýmst geti skuldbindingum okkar við EFTA, því að enda þótt slæmt væri að ganga í þau samtök á sínum tíma, þá eru erfiðleikar á því að slíta tengslin við þetta markaðsbandalag. Þess vegna ber okkur eftir mætti að haga þessum aðgerðum þannig að samrýmst geti að kalla skuldbindingum okkar við EFTA og eyða þá tíma í að túlka mál okkar við þá stofnun þannig að hún fallist á nauðsynlegar aðgerðir. En ef í það fer að við þurfum beinlínis að gera aðgerðir í þessum málum sem EFTA fellst ekki á, þá kann svo að fara að við verðum að láta skeika að sköpuðu þar, því að svo mikið er í húfi að við fáum eflt innlendan iðnað. Ýmislegt bendir til þess, að þær breytingar kunni að vera ekki allfjarri í Vestur-Evrópu eða við skulum segja í iðnríkjunum, hvar svo sem þau eru á jarðkringlunni, að við verðum neyddir til að búa meira að okkar eigin en við áður höfum gert. Ég tek undir það sem hv. þm. Gunnar Thoroddsen sagði áðan um hættuna sem við erum í með okkar iðnað í keppninni um innanlandsmarkaðinn vegna erlendra auglýsinga. Ég hygg að hvergi nærri hafi verið nógu vel að því gáð, hvort þorrinn af þessum erlendu „hardsale“ auglýsingum, eins og þær eru kallaðar, samrýmist raunverulega íslenskum lögum. Hvern einasta dag eru a.m.k. brotnar reglugerðir Ríkisútvarpsins sjálfs um auglýsingaflutning með þessum erlendu auglýsingum í sjónvarpi t.d. Samkv. þeim reglum er bannað að mælt sé á erlenda tungu í auglýsingum Ríkisútvarpsins, að auglýsingarnar séu í rímuðu máli og enn fremur að þær séu sungnar. Eins og hv. þm. er kunnugt hefur einum helsta næringarvökva Sjálfstfl., Coca-Cola, verið greidd mjög leið inn fyrir varir og í hugskot Íslendinga með erlendum sungnum textum.  Eins og ég sagði áðan, er ég sammála hv. þm. Ingvari Gíslasyni um að rétt sé að gæta við verndaraðgerðir okkar fyrir innlendan iðnað fullrar kurteisi og tillitssemi í sambandi við skuldbindingar okkar erlendis, þ. á m. við EFTA. En ég er hvergi nærri jafnmikið á móti beinum höftum í því skyni og fram kom í ræðu hans. Ég held að vel komi til mála, að við tökum nú einmitt til athugunar og setjum í það hæfa menn að taka nú til athugunar í fyrsta lagi, í hvaða iðngreinum er nauðsynlegt að taka upp höft og að hve miklu leyti okkur er fært að taka upp þess háttar höft. Við eigum marga sérfræðinga í því einmitt, svo sem alþjóð veit, að finna leiðir fram hjá lögum og samningum, leiðir til þess að taka upp þess háttar höft sem nauðsynleg eru í því skyni að treysta innlenda framleiðslu. Og það væri ekki úr vegi að gera það samtímis því eða sem fljótast eftir að við fáum skýrslu þeirrar n. sem hv. þm. Gunnar Thoroddsen ræddi um áðan og hv. þm. Eggert Haukdal bar lof á í ræðu sinni. - Það verður innskot í þessa ræðu mína, að báðir kölluðu þeir þetta starfshóp. Hv. þm. Gunnar Thoroddsen kallaði það samstarfshóp. Af inngróinni íhaldssemi í viðhorfum til fornra orða vildi ég gjarnan að hv. þm. tækju sig til og gerðu mér grein fyrir því prívat og persónulega, - það þarf ekki að vera úr þessum ræðustól, - hver er munur á starfshóp og nefnd, sem við kölluðum þessi fyrirbæri áður fyrr, og hvað það er sem gerir æskilegt hið nýja heiti. - Ég hlakka til eins og þeir að sjá niðurstöðuna af starfi þessa samstarfshóps. Það verkefni, sem honum var falið, er ákaflega þýðingarmikið að mínu viti. Ég hygg að ég hafi verið þeirrar ánægju aðnjótandi að vera einmitt viðstaddur á iðnkynningarfundi norður í landi þegar þáv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen gerði grein fyrir verkefni þessa hóps og ræðumaður ágætur, sem þar tók til máls á eftir honum, lýsti hversu auðvelt þetta verkefni ætti að vera sem honum var falið, ef í það væri gengið. Ef samstaða næst nú um það á Alþ., að fenginni skýrslu þessa hóps, að gerðar verði nauðsynlegar ráðstafanir til þess að við hefjum framleiðslu á þeim vörutegundum sem við getum framleitt hér með auðveldum hætti, e.t.v. ódýrari og betri en það sem inn er flutt, þá verða það fagnaðartíðindi, og ekki síður ef sú hugmynd, sem hv. þm. Gunnar Thoroddsen setti hér fram, skyldi hafa hlotið brautargengi innan Sjálfstfl., að gengið yrði í það að stemma stigu við siðlausum verslunarauglýsingum í sjónvarpi. Á þeim degi mundu þeir verða vinir, Heródes og Pílatus.



Herra forseti. Hv. þm. Stefán Jónsson beindi til manna fsp. um það, hver væri munurinn á starfshóp og nefnd. Mér skildist á þeim tengslum sem lágu til þessarar spurningar, að hann væri að kenna stjórnarandstöðunni um þetta orð sem nú er farið að tíðka mjög í þskj. og þingplöggum. Af því að ég er sanngjarn maður vil ég vekja athygli á því, að það var ekki fyrr en við valdatöku núv. ríkisstj. að verulega tók í hnúkana með notkun þessa orðs. Skýringin er að sjálfsögðu sálfræðileg. Það var búið að skopast æðimikið að nefndafargani í þjóðfélaginu og menn voru að létta af sér þunga þeirrar gagnrýni með því að breyta orðinu nefnd í starfshóp. Það var allt sem gerðist, held ég. Ég verð að láta í ljós ánægju mína yfir því, að þegar ég kem í ræðustól í þetta sinn er ég að miklu leyti sammála hv. þm. Gunnari Thoroddsen. Þetta er mér alveg sérstakt ánægjuefni og mjög svo gleðileg tilbreyting. Það, sem hann sagði áðan um auglýsingar í sjónvarpi, var allt eins og talað út úr mínu hjarta. En ég spyr, - og ég verð að segja í því sambandi, að það er engin furða þó að hv. 1. þm. Reykv. sé búinn að kveðja sér hljóðs, - ég spyr: Hver ósköpin eru að gerast? Hvað er með allar kenningarnar um frjálsa markaðsþjóðfélagið og frjálsu samkeppnina? Kemur allt í einu upp úr dúrnum að þetta stenst ekki, þessar uppáhaldskenningar Sjálfstfl. standast þarna allt í einu ekki? Einn af forkólfum Sjálfstfl. stendur upp til þess a.m.k. að láta að því liggja að hann væri til viðtals um að setja einhvern hemil á þetta frelsi allt saman. Mæli hann manna heilastur. Ég held að það hafi verið hann eða einhver annar, sem sagði reyndar: Ég er ekki endilega með því að fara að banna þessar auglýsingar. - Ég er ekki á því heldur að við eigum að fara að banna frekar einar auglýsingar en aðrar, þó að hitt verði náttúrlega að kanna, sem hv. þm. Stefán Jónsson sagði áðan, að hér sé um að ræða brot á lögum um útvarpsrekstur og auglýsingar í útvarpi og sjónvarpi þar sem þetta fer að mestu leyti fram á útlensku og þar að auki sungið, eins og hv. þm. benti á. Ég skildi hann reyndar ekki þegar hann talaði um hvort menn vildu ekki taka höndum saman um að breyta hljómi þeirra auglýsinga til samræmis við eitthvað sem heyrði betur undir íslenska framleiðslu, þegar annar þm. var búinn að gera aths. um, að þetta væri raunverulega íslensk framleiðsla. Ég vona að það verði ekki farið að kyrja þetta yfir okkur eftir gömlum kvæðastemmum um ágæti Coca-Cola og Pepsí-Cola. En þó að ég telji e.t.v. ekki hægt að banna tilteknar auglýsingar fremur en aðrar eða það kynni að vera erfitt, þá er ég sannfærður um að þjóðhagslega séð, eins og áhrif þessara auglýsinga eru og hér er verið að tala um innlendan iðnað og keppni við hinn erlenda, væri mikill ávinningur að hætta algerlega við auglýsingar í sjónvarpi, þrátt fyrir allan gróðann sem stofnunin hefur haft, og við yrðum þá að borga þeim mun hærri skatt eða þeim mun hærri afnotagjald fyrir. Ég er sannfærður um að ef skyggnst væri í þessi mál, sem er að sjálfsögðu erfitt, yrði niðurstaðan sú, svo er níðst á innlendum iðnaði á þessum vettvangi. Og fyrir utan það sem heitir þjóðhagslegt, að maður tali nú ekki um sálubótina, sem yrði að því að losna við þessi ósköp: klukkutíma auglýsingar, þar sem keppast tveir risar gosdrykkjanna í heiminum, báðir bandarískir, Coca-Cola og Pepsí-Cola. Coca-Cola-fólk er búið að syngja í heila mínútu með kertin í höndunum um að Coca-Cola sé „fhe real thing“. Mínútan mun kosta í sjónvarpi hátt í 180 þús. kr., svo að menn sjá hverjir möguleikarnir væru fyrir innlenda framleiðslu að keppa þarna. Síðan kemur álíka löng auglýsing frá Pepsí-Cola sett út í rokk, rokkútgáfa. Mér skilst að það sé skýringin á því, að Kínamenn eru að verða einhverjir mestu Pepsí-Cola-drekkendur í heimi. Þar hefur Pepsí-Cola slegið í gegn og ýmsir vilja þakka það einmitt þessari rokkútgáfu. Sannleikurinn er sá, að raunverulega innlenda gosdrykki getum við að sjálfsögðu ekki framleitt meðan um er að ræða appelsínusafa og annað slíkt. En hinir gömlu, góðu drykkir okkar eru að sjálfsögðu alveg jafngóðir og þeir nýrri. Þeir hafa bara enga möguleika í samkeppninni. Þegar maður kemur einhvers staðar á ferð um landið og skortur er á gosdrykkjum, þar eru ekki eins margar tegundir og venjulega, þá eru þær tegundir, sem eftir eru, alltaf þessar sem auglýstar eru í útvarpinu, og ef ekki er nema ein tegund til, þá er það Coca-Cola. Svo að maður leyfi sér að hafa í frammi svolítinn áróður: Egilsgosdrykkirnir gömlu eru að sjálfsögðu alveg jafngóðir og þessir nýju gosdrykkir og eflaust hollari, að maður tali nú ekki um þjóðlegheitin, þar sem framleiðslan er kennd við ekki óþjóðlegri persónu en þar er um að ræða.  Í sambandi við nauðsyn þess að efla innlendan iðnað var vikið að togarakaupum erlendis, og satt er það, að mikill verkefnaskortur er núna sums staðar, a.m.k. í járniðnaði, og ekkert vit í að vera að panta togarana úr höndum útlendinga þegar við getum smíðað þá sjálfir. Og nú kemur í sama stað niður og oft áður þegar maður á orðastað við hv. þm. Gunnar Thoroddsen, þá nefnir maður fyrirtæki sem heitir Grundartangi. Hv. þm. átti á sínum tíma mikinn þátt í að koma þeirri framkvæmd af stað. Nú er ég sannarlega ekki að mæla því fyrirtæki bót á neinn hátt, ég var á móti því frá byrjun og það þrátt fyrir að fyrir lægju allar þær glæsilegu áætlanir sem þá lágu fyrir um gróða af því, atvinnuaukningu o.s.frv., en það hafa óneitanlega orðið vonbrigði ýmsum þeim, sem trúðu áróðrinum um atvinnuaukningu og annað þess háttar, og þá sérstaklega iðnaðarmönnum, að tækin, útbúnaðurinn til þessarar verksmiðju hefur komið yfirleitt erlendis frá. Iðnaðarmenn á Akranesi hafa horft á bíla fara tugum saman upp bryggjuna. Skipsfarmar eftir skipsfarma hafa komið fullir með þessi tæki. Þessir iðnaðarmenn fullyrða að þeir hefðu getað smíðað þau sjálfir allflest. Um innlenda þátttöku þarna hefur eiginlega ekki verið að ræða, annað en að ágætt fyrirtæki á Skaga fékk það verkefni að girða lóðina, og það fylgdi með, að sú girðing hefði verið sett upp til að verja svæðið fyrir kommúnistum og sauðkindum, og mun víst hvort tveggja hafa tekist. 



Herra forseti. Umr. hafa nú farið heldur á við og dreif í þessu máli. Það er e.t.v. ekkert skrýtið að menn leyfi sér aðeins að sletta úr klaufunum -  Ég skal vissulega taka undir orð þeirra sem hér hafa talað um sjónvarpsauglýsingar, að það er kominn tími til þess að huga að því máli sérstaklega. Þá á ég við það, að hugað sé að því hvort það geti verið að auglýsingar, sem sýndar eru í íslenska sjónvarpinu, hafi skaðleg áhrif á börn. Hitt, hvort auglýsingar, sem koma frá Coca-Cola eða Pepsi-Cola, séu verri eða siðlausari en aðrar auglýsingar, skal ég ekki fjalla um.a.m.k. ef Coca-Colaauglýsing er siðlausari en aðrar, sem þarna eru sýndar, þá er ýmislegt orðið siðlaust í sjónvarpinu. Það má þó vera að þýðingin á þessari auglýsingu fari á milli mála eftir því hver þýðir, og má vera að fyrri ræðumaður hv. hafi verið að ýja að því. Og þá skal viðurkennt að það má sjálfsagt þýða „real thing“ með ýmsu móti á íslensku og skal ekki farið nánar út í þá sálma. Ég held samt sem áður að það sé ekki rétt sem hér hefur komið fram um það, hverjar reglur sjónvarpsins séu um auglýsingar. A.m.k. er það svo, að þær reglur hafa verið túlkaðar með þeim hætti, að það nægði í sjónvarpinu að íslenskur texti kæmi fram einhvers staðar í auglýsingunni. Það má vel vera að þurfi að breyta þessu, en þetta hefur verið túlkað á þennan veg og aths. hafa ekki, svo að ég muni, komið upp í útvarpsráði varðandi það mál sérstaklega.  Hins vegar er ástæða til að fara nokkrum orðum um þau sjónarmið, sem komu fram í ræðu hv. þm. Stefáns Jónssonar um EFTA og iðnaðinn. Það þarf nefnilega að koma skýrt fram, að það er varla hægt að tala um kvaðir á iðnaði þegar við gengum í EFTA. Ég held að það væri ósanngjarnt að segja það, vegna þess að í raun naut iðnaðurinn áður þeirra réttinda og skjóls sem tollar veita innlendum atvinnuvegi. Við verðum að hafa það hugfast, að forustumenn í iðnaði studdu inngöngu okkar í EFTA á sínum tíma, og við verðum enn fremur að hafa það í huga, að gagnrýni þeirra hefur fyrst og fremst verið beint að stjórnvöldum. Þeir hafa talið að íslensk stjórnvöld hafi ekki nýtt aðlögunartímann nægilega vel. Það hafi ekki verið nægilega farið eftir tillögum iðnrekenda og annarra samtaka iðnaðarins um þau efni. Það þýðir ekki það og er ekki það sama og kom fram hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni, að iðnaðurinn hafi verið á móti því eða sé nú að átta sig á því, að hann hefði átt að vera á móti inngöngu Íslands í EFTA. Við megum ekki gleyma því, að inngangan í EFTA var einnig gerð til þess að skapa okkur tækifæri á mörkuðum, nýjum mörkuðum í EFTA-löndunum. Tollalækkunin var auðvitað ekki einhliða. Það vorum ekki aðeins við sem lækkuðum tolla á vörum sem komu til okkar, heldur lækkuðu að sjálfsögðu tollar annars staðar á þeirri vöru sem við höfum haft tækifæri til að flytja til annarra þjóða. Hitt má svo deila um, hvort aðlögunartímabilið hafi verið nægilega nýtt, en þetta má ekki gleymast þegar rætt er um EFTA. Hv. 4. þm. Vesturl., Jónas Árnason, talaði um að nú væru sjálfstæðismenn hættir að tala um frjálsa samkeppni og frjálsan markað. Ég get huggað hann með því, að þetta er ekki rétt. Hann á enn þá andstæðinga í þingsölunum.  Auðvitað á hið opinbera hlutverki að gegna í þessum málum. Hér hefur verið bent á það rækilega í þessari ágætu þáltill., hvernig einn þáttur þessa máls er. En þeir eru fleiri. Ríkisvaldinu ber t.d. að ganga á undan á vissum sviðum, kanna hverjir eru kostir hér á landi til þess að koma upp arðbærum iðnaði. Þetta gera t.d. rannsóknastofnanir okkar, þetta er hlutverk Iðntæknistofnunar, og það þarf að styðja það hlutverk. Og ríkinu ber að sjálfsögðu að útvega fjármagn til þess að ríkið og ríkisstofnanir geti staðið undir nafni. Ég hef bent á það hér fyrr í ræðu, að það er hægt að útvega slíkt fjármagn með því t.d. að losa um þá peninga sem eru bundnir í félögum sem ríkið á aðild að eða á alfarið, með því að selja þau einstaklingum, nýta síðan það fjármagn, sem þar losnar um, til þess að setja sem áhættufé eða fé í nýiðnaði, sem svo er kallaður, í nýjum atvinnutækifærum í iðnaði. Þetta verðum við að hafa í huga. Um þá till., sem hér liggur fyrir, skal ég ekki verða langorður. Ég styð hana. Ég veit að starfshópur hefur starfað að þessu máli undir forustu ágæts manns, Þorvarðar Alfonssonar, og ég veit um það líka, að von er á því innan mjög skamms tíma að sá hópur skili áliti og niðurstöðum. Ég er viss um að í því áliti verða margar gagnlegar ábendingar. Ég vil aðeins að lokum nota tækifærið til þess að þakka hv. flm. og eins hæstv. fyrrv. iðnrh. fyrir það frumkvæði sem þeir hafa sýnt í þessu máli.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa fullum og einlægum stuðningi við þá till. sem hér er til umr., en geri mér jafnframt ljóst að hér er á ferðinni mál sem ekki verður leyst á örskömmum tíma og jafnvel ekki löngum tíma. Til þess liggja ýmsar ástæður sem ég mun ekki rekja hér. Hins vegar er aðalerindi mitt hingað í stólinn að taka þátt í þeirri umr. sem hefur hafist um auglýsingar í sjónvarpi á varningi sem keppir við íslenskan iðnvarning. Ég vil taka undir með þeim hv. þm. sem hafa gagnrýnt þær auglýsingar sem nú sjást gjarnan í íslenska sjónvarpinu og jafnvel í íslensku dagblöðunum. Þetta mál hefur komið til umr. í útvarpsráði nú að undanförnu og mjög verið gagnrýnt hvernig ýmsar auglýsingar um erlendan iðnvarning og aðra vöru hafa komist í gegn og verið sýndar í sjónvarpi. Ég tel að í mörgum tilvikum hafi verið hrotin þau lög eða þær reglur sem um auglýsingar í sjónvarpi gilda. T.d. er það mér mjög til ama að heyra verulegan hluta af auglýsingatíma sjónvarps á erlendu tungumáli og að íslenskan skuli eiga þar erfitt uppdráttar. Ég get ekki heldur sætt mig við auglýsingar - og vona að það verði ekki tekið sem atvinnurógur - um hreinlætisefni sem á að hafa þá eiginleika að koma brotnum hurðum á hjarir og gera við ýmsar skemmdir í húsnæði og eldhúsum manna. Reynsla mín af eldhússtörfum er sú, að uppúrsuða næst ekki af með þvottalegi, hversu góður sem hann annars er. Við skulum hafa í huga að aðstaða íslensks iðnaðar til samkeppni við þau erlendu risafyrirtæki, sem þarna auglýsa, er mjög erfið. Í fyrsta lagi er það svo, að auglýsingafé þessara erlendu fyrirtækja er gífurlega mikið. Íslenskir umboðsaðilar fá auglýsingakostnaðinn endurgreiddan og geta þess vegna, ef erlendu fyrirtækin eru örlát, auglýst gífurlega mikið, eins og komið hefur fram um stöku vörutegundir. Ég held að þegar við tölum um þessar erlendu auglýsingar getum við sett íslensku dagblöðin undir sama hatt, því að þar gilda nánast alveg sömu lögmál. Það, sem er þó sýnu lakast, er að hér er um að ræða ríkisstofnun sem ber að gæta þess að verið sé að auglýsa raunverulega eiginleika vörunnar, en ekki tilhúna eiginleika. Á þetta hefur mjög skort. Þetta hefur verið tekið til umr. í útvarpsráði, og ég vænti þess fastlega að á þessu verði breytingar mjög fljótlega. Ég held að það sé spurning sem menn verði að velta fyrir sér um auglýsingar ríkisfjölmiðlanna, hvort eigi að taka þá stefnu að hætta auglýsingum t.d. í sjónvarpi og jafnvel einhverjum hluta af útvarpsauglýsingum. Hér er á ferðinni talsvert mikið fjárhagslegt mál sem hver og einn verður að taka afstöðu til. Í fyrsta lagi liggur það ljóst fyrir, að með því að hætta auglýsingaflutningi í sjónvarpi og ég tala nú ekki um í hljóðvarpi, þá jafngildir það mjög verulegri hækkun á afnotagjöldum útvarps-og sjónvarpsnotenda og/eða hækkun á sköttum almennings. Það er nú svo, að mjög verulegur hluti af rekstrarfé Ríkisútvarpsins er fenginn fyrir auglýsingar. Ef við gætum losnað við þennan hvimleiða þátt að mínu mati, sérstaklega í sjónvarpi, þá jafngildir það því að við verðum að hækka afnotagjöldin mjög mikið. Sama gildir um útvarpið að öðru leyti en því, að ég tel að ýmsar auglýsingar í útvarpi hafi verulegt þjónustugildi. Á ég þá einkum við atvinnuauglýsingar og aðrar auglýsingar sem bera það í sér að þær þjóna landsmönnum öllum og eru þess vegna mjög mikilvægar í landi þar sem samgöngur eru erfiðar. Ég held að á meðan stjórnvöld halda Ríkisútvarpinu í slíku fjársvelti að til verulegra vandræða horfir, eins og nú er, sé þetta ekki raunhæf hugmynd, nema þá stjóravöld finni leiðir til þess að skapa nýja tekjustofna fyrir Ríkisútvarpið.  Ég vildi aðeins láta þetta koma fram vegna þeirra umr. sem hér hafa orðið og eru mjög tímabærar. Þetta hefur verið rætt í útvarpsráði og verður rætt áfram, og ég vænti þess fastlega að þær auglýsingareglur, sem nú gilda, en að mínu mati hefur verið farið á svig við, verði látnar verka að fullu á nýjan leik þannig að a.m.k. þessi þáttur komi ekki í veg fyrir að íslenskur iðnaður geti staðið í þeirri samkeppni sem hann verður að standa í gagnvart erlendum iðnvarningi.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa stuðningi mínum við þá till. sem hér liggur fyrir til umr., á þskj. 66, um innkaup opinherra aðila á íslenskum iðnaðarvörum. Ég vil líka svara hv. 4. þm. Vesturl. þegar hann segir að kenningar Sjálfstfl. um frjálsa samkeppni standist ekki. Það er alrangt og hann ætti að kynna sér betur hvernig hin frjálsa samkeppni var studd í innkaupum Reykjavíkurborgar meðan Sjálfstfl. réð þar ríkjum. Þar hefði hann séð í fullum gangi þá kenningu sem hann telur í hættu. Till., sem nú er til umr., gerir ráð fyrir að það verði kannað í samstarfi við Samband ísl. sveitarfélaga eftir hvaða leiðum er unnt að auka verulega innkaup ríkis og sveitarfélaga á því sem þessir aðilar þurfa að kaupa inn. Það er tiltölulega nýafstaðið íslenskt iðnkynningarár, eins og fram kemur í grg. Á þessu iðnkynningarári gekk það eins og rauður þráður í gegnum allt þjóðfélagið, að nú skyldi kaupa íslenskt, auka neyslu innanlands á íslenskum framleiðsluvörum. Það hafði einhver áhrif, en tvímælalaust minni áhrif en efni stóðu til og ekki eins mikil áhrif og það fjármagn, sem sett var í þetta iðnkynningarár, gaf ástæðu til að vona fyrir fram. Til þess eru ýmsar ástæður. Ég verð að segja að sú iðnkynning, sem átti sér stað hér á Reykjavíkursvæðinu, opnaði augu mín fyrir því, hvað íslenskur iðnaður er fjölbreyttur, hvað margt er framleitt, hvað varan er vönduð og hve lítil ástæða er til að kaupa erlent þar sem íslensk hönd og hugvit kemur nálægt. En því miður, og það er það sem gefur þessari till. hvað mest gildi, eru það oft opinberir aðilar, ríkið og sveitarfélög, sem koma í veg fyrir að íslenskur iðnaður komist að í samkeppni við erlendan á okkar innlenda markaði. Ætla ég að nefna dæmi um það. Elsta dæmið, sem ég veit um, er að Rafha í Hafnarfirði var komin með sérstaka deild þar sem fjöldi manns, ég held milli 15 og 20 manns, vann að framleiðslu á straumbreytum sem mikið eru notaðir um land allt, - ég held ég fari rétt með þegar ég tiltek þessa vörutegund: straumbreyta, og hafði þá búið sig undir að þjóna íslenskum rafveitum, bæði sveitarfélögum og ríkinu. En innlendir opinberir aðilar biðu með útboðslýsingar sínar þangað til á vörunni þurfti að halda og buðu þá út það magn og með það stuttum afgreiðslutíma að Rafha stóð hvorki undir fjármögnun á hráefni til framleiðslunnar né heldur gat hún keppt með sínum tiltölulega fáu mönnum, sem að þessu unnu og höfðu sérþekkingu, við erlendar stórar verksmiðjur. Þessi framleiðsla Rafha hefur nú lagst niður og þekkingin er að hverfa, því að mennirnir, sem störfuðu að þessari framleiðslu og höfðu áunnið sér reynslu og þekkingu við framleiðsluna, eru hættir í verksmiðjunni og komnir í önnur störf eingöngu vegna þess að pantanir eða útboð frá opinberum íslenskum aðilum voru of stór til að verksmiðjan réði við framleiðsluna með þeim afgreiðslutíma sem hún þurfti að standa við. Þarna hafa íslenskir opinberir aðilar hreinlega orðið til þess að drepa niður íslenskan iðnað í staðinn fyrir að það hefði verið hægt að gera langtímaáætlun um hvað mörg stykki af þessum straumbreytum, - ef ég má nota það orð, ég er ekki alveg viss um að það hafi verið straumbreytar, en mig minnir það,- hefði þurft að nota dreift yfir ákveðið langt tímabil, eitt ár eða fleiri ár, í stað þess að bíða þangað til á miklu magni vörunnar þurfti að halda. Annað dæmi er mér minnistætt frá iðnkynningarsýningunni hér í Reykjavík, afhyglisvert dæmi um við hvaða skilyrði íslenskur iðnaður verður að búa. Við sáum á þessari sýningu smáa hluti og stóra hluti sem ekki voru flóknir í framleiðslu. Við sáum líka flókna hluti, tölvur o.fl., sem íslenskir aðilar bjuggu til, byggðu upp innlendis. Mér er sérstaklega minnistæður einn sýningarbás, þar var íslenskt litsjónvarp. Þar voru ungir menn sem voru með íslenskt sjónvarp. Og í næsta bás við var íslensk tölvutækni til sýnis. Hvorugur þessara aðila gat framleitt í neinu magni vegna þess að þeir þurftu að standa skil á svo háum opinberum gjöldum að þau væru sambærileg við þær tolltekjur sem ríkið hefur af þessum sömu tækjum erlendis frá. Ég veit ekki hvort þessir ungu íslensku iðnaðarmenn og hugvitsmenn hafa haldið áfram framleiðslu sinni að einhverju óverulegu marki, kannske bara til þess að halda þekkingunni við, en a.m.k. töldu þeir sig ekki geta framleitt á tíðkanlegu verði, vegna þess að þeim fannst það of dýrt eða of lítið, sem þeir fengju að halda eftir, til þess að það borgaði sig. Ég held að það sé full ástæða til að þáltill. þessari, sem hv. þm. Eggert Haukdal flytur verði flýtt og þeirri athugun, sem hann óskar eftir að fram fari, verði einnig flýtt. Við skulum taka annað dæmi, vegna þess að Coca- Cola hefur komið hér til umr. Coca-Cola og sú mikla útbreiðsla, sem Coca-Cola hefur notið hérlendis og annars staðar, hefur ekki bara verið til bölvunar. Coca-Cola hefur orðið til þess, að íslenskur aðili, bændasamtökin eða Mjólkursamsalan í Reykjavík, hefur tekið upp þá nýjung að hafa í boði nýjar tegundir af svaladrykkjum sem eru í beinni samkeppni við þá hefðbundnu svaladrykki sem hafa verið hér á markaðnum árum og áratugum saman og að sjálfsögðu hafa náð hámarki með því geysilega magni sem selt er af Coca-Cola. Við verðum að vona að þessi framleiðsla Mjólkursamsölunnar breyti drykkjuvenjum á svaladrykkjum á Íslandi þannig, að sú tilraunastarfsemi beri þann árangur að Íslendingar drekki meira af því sem framleitt er innanlands úr innlendum svaladrykkjaefnum. Ég ætla ekki að segja miklu meira um þetta mál. En ég vil leggja áherslu á það, að Reykjavíkurborg undir forustu Sjálfstfl. tók upp þá stefnu að kaupa innlendar framleiðsluvörur jafnvel þó mismunur færi fram úr 15% hærra verði á erlendum sambærilegum vörum. Við höfum í sumum tilfellum, þegar starfsgrein hefur verið í hættu, eins og t.d. þegar smíði yfirbygginga á strætisvagna var ákveðin innanlands, greitt 30% hærra verð til þess að reyna að halda í landinu þessari framleiðslu og þeirri þekkingu sem það fyrirtæki hafði, þ.e. Bílasmiðjan. En því miður fór það svo, að þessi framleiðsla lagðist niður þrátt fyrir viðleitni borgarinnar. Ég vil líka segja það, að 15% munur er enginn munur, hann er ekki íslenskum iðnaði í hag. Ef við tökum það verð, sem boðið er erlendis, frá og svo verð á sambærilegum íslenskum iðnaðarvörum og drögum frá því verði öll þau opinberu gjöld, sem hvíla á framleiðslunni, og öll þau opinberu gjöld, sem tekin eru af þeim íslensku höndum sem vinna við framleiðsluna, allt það sem þessir aðilar greiða í opinber gjöld, og drögum það frá verðinu, þá eru í 5% ekki nóg. Það má hafa þessa upphæð miklu hærri til þess að gera hana sambærilega, því að erlendir aðilar, sem bjóða framleiðslu sína á íslenskum markaði, standa okkur ekki skil á neinum opinberum gjöldum. Erlenda tilboðið er nettótala sem fer til útlanda. Ég vil því ljúka þessum orðum mínum með því að lýsa yfir fyllsta stuðningi við fram komna till. hv, þm. Eggerts Haukdals og vona að sá skilningur ríki hér, að hún sé nauðsynleg og þar af leiðandi verði allt gert til að greiða götu þessarar till. í gegnum þing og nefnd og að hún komist sem fyrst til framkvæmda. Okkur ber skylda til að styðja við bakið á íslenskum iðnaði sem mest við megum. Það er þjóðarhagur.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. alþm. undirtektir við þessa till. Umr. hafa farið nokkuð á dreif, en þær hafa verið mjög jákvæðar um till., og ég held að ekki hafi verið illa varið tímanum til að ræða hér aðeins vandamál eins okkar atvinnuvegar, iðnaðarins, þessa stund. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að þakka hæstv. forseta fyrir að taka þetta mál á dagskrá. Það var aftarlega á dagskránni, en búið að bíða eins og reyndar margir þm. hafa orðið við að búa í vetur, að bíða eftir að mál þeirra kæmust á dagskrá. Ég vil leyfa mér að þakka fyrir það. Hv. þm. Stefán Jónsson varpaði hér fram hver væri munur á starfshóp og nefnd, því að ég nefndi starfshóp í mínu máli, og hv. þm. Jónas Árnason svaraði því raunar. Ég vil aðeins bæta því við, að um áramótin var greint frá því, að hæstv. iðnrh., - hann er því miður ekki viðstaddur hér í dag, - skýrði frá að hann hefði lagt niður 10 nefndir, en skipað hins vegar í staðinn 6 starfshópa. Aðalatriðið í sambandi við þetta mál að það nái fram að ganga og komist í raunverulega framkvæmd og að þessir aðilar, sem hér er farið fram á, ríki og sveitarfélög, marki sér ákveðna stefnu, eins og Reykjavíkurborg hefur gert myndarlega, og þetta verði sem allra fyrst að veruleika. Þessari till. var varpað fram til að hreyfa hér merku máli, og ég vona að hún nái þeim tilgangi sem til var ætlast.



Herra forseti. Það er rétt, að hér er um að ræða 18. mál þingsins. Það virðist því vera kominn tími til að skila þessari till. af sér til n., svo að hún fái venjulega þinglega meðferð. Það má vel vera að þeir, sem voru á mælendaskrá, séu farnir að týna tölunni, því að síðast mun þessi till. hafa verið rædd á aðventu fyrra árs. En þar sem ég hafði lofað að koma nokkrum aths. á framfæri ætla ég að nota tækifærið og segja örfá orð um till. áður en hún fer sina þinglegu leið. Þegar málið var hér síðast á dagskrá var það rætt almennt frá ýmsum sjónarmiðum, bæði veiðiréttareigenda og veiðimanna, og komu fram ýmis viðhorf. Ég ræddi málið þá stuttlega frá sjónarmiði veiðiréttareigenda, en seinna hafa nokkrir forustumenn íslenskra stangveiðimanna komið að máli við mig. Þeim þótti nokkuð á sig eða sinn málstað hallað í ræðum sumra þeirra er töluðu um málið á síðasta ári. Það er reyndar fjarri lagi að gera þessa till. eða umr. um hana að nokkru árásarefni á íslenska stangveiðimenn, því að það er auðvitað fríður flokkur manna og yfirleitt ágætismenn, þó að oft sé misjafn sauður í mörgu fé. Þau orð, sem ég hef um þessa till. hér á eftir, verða því aðallega töluð frá sjónarmiði íslenskra stangveiðimanna og þeirra annarra sem vilja njóta návistar við íslenska náttúru og hafa af því nautn og yndi. Þeir hafa fyrst látið þess getið, að Landssamband ísl. stangveiðimanna var stofnað 1950. Það kom fram í máli manna, að um væri að ræða allt að 33 þús. stangveiðidögum á ári, af þeim hefðu Íslendingar um 19 þús., útlendingar um 5 þús., en um 8900 dagar væru óseldir. Þá hafa sumir viljað segja sem svo: Hvað eru íslenskir stangveiðimenn að kvarta? Hvers vegna kaupa þeir ekki upp þessa 8900 daga? - Þá hefur verið tekið fram að þessir veiðidagar séu yfirleitt hinir lélegustu, þeir séu í bæjarlækjum og smálækjarsprænum þar sem lítil sé veiðivon. Bent hefur verið á að útlendingar hafi yfirleitt besta tímann og bestu árnar. Í því sambandi hafa verið nefndar margar ágætar veiðiár og þarf raunar naumast annað en nefna þau nöfn sum til þess að mönnum standi ljóslega fyrir hugskotssjónum að þar er um girnilegar veiðiár að ræða. Ég nefni nokkur þeirra nafna: Það eru Laxá í Kjós, Laxá í Leirársveit, Grímsá, Kjarrá og Þverá, Langá, Hítará, Haffjarðará, Straumfjarðará, Laxá í Dölum, Víðidalsá, Vatnsdalsá, Laxá í Aðaldal, Deildará, Hölkná og Hafralónsá, Hofsá og jafnvel sjálft Sogið. Þannig mætti ræða lengi frá þessu sjónarmiði. Bent var á það hér í umr., að íslenskir stangveiðimenn ættu ekki að segja margt því að stundum hefðu þeir yfirboðið útlendinga. Því svara íslenskir stangveiðimenn á þann veg, að jafnvel þótt slíkt hafi komið fyrir hafi útlendingar hreppt viðkomandi ár. Það liggja svo að sjálfsögðu fyrir tölur um laxveiði eða hve margir laxar hafi veiðst á tilteknu árabili. Er t.d. bent á að árið 1935 hafi veiðst um 35 þús. laxar, árið 1945 hafi sú tala verið komin niður fyrir 10 þús., en síðan einmitt um 1950 og á árum þar á eftir hafi þessi tala farið stöðugt hækkandi: 1950 16 649 veiddir laxar, 1955 23 486, 1960 32 974, 1965 35 707, 1970 55 971 og árið 1975 hafi tala veiddra laxa verið komin upp í um 70 þús. Það má svo auðvitað endalaust um það deila, hverjum þetta er að þakka, hverjir hafi ræktað upp árnar, hvaðan peningarnir hafi komið til þeirra framkvæmda o.s.frv. En þar hygg ég að báðir aðilar hafi nokkuð mikið til síns máls, bæði veiðimennirnir og veiðiréttareigendurnir. Þá hafa íslenskir stangveiðimenn bent á að þeir hafi hvað eftir annað sýnt mikinn áhuga á því að rækta upp eða leggja sitt af mörkum til þess að rækta upp góðar veiðiár, t.d. hafi þeir borið fram þá tillögu 1957 að stofna fiskræktarsjóð, þeir hafi verið stuðningsmenn þeirrar tillögu, sem ekki náði þó fram að ganga fyrr en síðar. Þá hafi þeir barist fyrir því og lagt mikla áherslu á að erlend veiðitæki, sem hingað berast til lands, séu sótthreinsuð þannig að ekki stafi hætta af því að með þeim berist sóttkveikjur í íslensk veiðivötn. Svo mætti lengi telja. Af því, sem hér hefur verið rakið, má ljóst vera að margs er að gæta í þessu máli. Hagsmunir eru miklir í húfi, málin viðkvæm og sjónarmið ólík, eins og oft vill verða. Alkunn er þessi gamla vísa: Sé ég eftir sauðunum, sem að koma af fjöllunum og étnir eru í útlöndum. Hún lýsir viðhorfi íslenskra alþýðumanna meðan svo var lært í landi að menn urðu að hafa sig alla við til að hafa í sig og á. Og hinn landskunni talsháttur: „Það er fallegt á Hvítárvöllum þegar vel veiðist“ - ber einnig nokkurn keim af þessu hugarfari. Nú hafa landsmenn, sem betur fer, nægilegt að borða, nóg að bíta og brenna. En þá hafa þeir jafnframt betri fjárráð, betri tíma og tækifæri til að njóta yndis í eigin landi. Ég man það, að vorið 1975 heimsótti ég íslenskan lækni í Lundi í Svíþjóð. Hann var búinn að vera 13 ár samfellt erlendis, á Norðurlöndum, bæði við nám og starf, og var nýbúinn að taka doktorsgráðu með sæmd í æðaskurðlækningum. Þessi maður féllst á að koma frá hinni ríku Svíþjóð og gerast læknir vestur á landi. Það er Halldór Jóhannsson læknir, sem varð sjúkrahúslæknir í Stykkishólmi, hinn mætasti maður á allan hátt og ágætur sérfræðingur. Ég spurði hann að gamni mínu, hvort hann væri ekki nokkuð kvíðinn að flytja frá þessu landi allsnægtanna, þar sem heita mátti að grónir akrar og engi væru allt um kring, og gerast læknir á vesturströnd Íslands. Hann átti myndarlega fjölskyldu, eigið íbúðarhús og hvað eina í Svíþjóð. Hann svaraði spurningu minni þannig, að fyrir utan það, að Ísland togaði í sig eins og marga góða Íslendinga fyrr og síðar, væri ein aðalástæðan fyrir því, að hann vildi umfram allt flytja til Íslands, sú að þá gæti hann notið útivistar í íslenskri náttúru, gengið á vit íslenskra veiðivatna, fjalla og fegurðar í frístundum sínum. Þetta sjónarmið verðum við að meta mikils. Ég tel að eitt það besta, sem við getum gert fyrir æsku landsins, fyrir unga fólkið í landinu, sé að kenna því að lesa í bók íslenskrar náttúru. Í því sambandi koma mér í hug orð þjóðskáldsins Jónasar Hallgrímssonar, sem var einn mesti náttúruskoðari og elskhugi íslenskrar náttúru fyrr og síðar. Hann kveður svo á sumardaginn fyrsta 1842: Leyfðu nú, drottinn, enn að una eitt sumar mér við náttúruna. Kallirðu þá, ég glaður get gengið til þín hið dimma fet. Þannig má ræða þetta mál fram og aftur og blanda það bæði alvöru og gamni. Þess vegna er það leið þróun, ef íslenskir stangveiðimenn verða útilokaðir frá mörgum bestu laxveiðiám landsins. Hvort samþykkt þeirrar till., sem hér er rædd, leysir vanda þeirra að þessu leyti er allt annað mál. Ég tel að svo sé ekki. Á hinn bóginn þarf að athuga málin í heild frá öllum sjónarmiðum. M.a. þarf að endurskoða gildandi löggjöf um lax- og silungsveiði og ná þjóðarsátt í þessum málum sem öðrum.



Herra forseti. Þá vona ég að sé að ljúka kostulegri ferð þessa máls í gegnum þingið og það fái þá þinglegu meðferð að komast til nefndar. Ég verð að segja að ég er í býsna skemmtilegri aðstöðu til að eiga orðastað við hv. síðasta ræðumann, sem nú er kominn í forsetastól. Ég vænti þess, að varaforseti fari að hverfa á braut svo hann eigi ekki möguleika á því að koma hér á eftir þegar ég hef talað. Ég ætla ekki að hefja á ný umr. um þau deiluatriði sem fram hafa komið í þessu máli. Ég vil aðeins legg ja áherslu á nokkur atriði sem ég tel mikilvæg. Í fyrsta lagi er kjarninn í þessari till. sá, að Íslendingar njóti jafnréttis á við útlendinga í eigin landi. Þetta er rauði þráðurinn í þeirri till. sem ég hef hér borið fram, ásamt með því að sú gjaldtaka, sem hér um ræðir, renni til þess að efla fiskrækt á Íslandi sem ekki er í nógu góðu lagi og þarf að batna að mun, og þá á ég einkum og sér í lagi við þann fiskibúskap sem íslenskir bændur gætu ástundað og haft af mjög verulegar tekjur. Ég held að öllum mönnum hljóti að vera ljóst að á meðan sú þróun, sem nú er, á sér stað í nágrannalöndum okkar, m.a. vegna mengunar, muni ásókn í íslenskar laxveiðiár aukast til muna á næstu árum. Ég vil að við reynum að sporna við þeirri þróun sem ég tel fyrirsjáanlega, að útlendir auðmenn nái tökum á fleiri og fleiri íslenskum laxveiðiám þar sem Íslendingar geta ekki keppt við þá um leiguna. Það er skemmst frá því að segja, að frá því að þessi þáltill. var lögð fram hefur margt gerst í sambandi við samningagerð um íslenskar laxveiðiár við útlendinga, sem sannar það mál sem ég hef verið að flytja. Menn hafa tekið til höndunum og undirritað samninga um dýrmætar, fallegar íslenskar laxveiðiár - samninga við útlendinga sem hafa greitt fyrir þær miklum mun hærra verð en Íslendingar hafa getað borgað. Þessum þáttum málsins vil ég að þm. geri sér ljósa grein fyrir. Mengun í ám á meginlandi Evrópu og á Bretlandseyjum hefur stöðugt farið vaxandi. Lax hefur horfið úr þessum ám og í heiminum má nánast telja á fingrum annarrar handar verulega góðar laxveiðiár, þar sem menn geta sótt þær í byggðum löndum. Þetta hefur haft þau áhrif á síðustu árum að ásóknin í íslenskar laxveiðiár hefur aukist. Sagan um laxveiðina á Íslandi, um þessar perlur íslenskrar náttúru, hefur borist út um allan heim og það eru stöðugt auðugri og auðugri menn sem gera tilkall til íslenskra laxveiðiáa. Ég vænti þess eindregið, að a.m.k. sú umr., sem hér hefur farið fram, muni verða til þess að laxveiðilöggjöfinni verði breytt, hún verði endurskoðuð og henni verði breytt, það verði m.a. komið í veg fyrir að útlendingar geti alfarið tekið á leigu íslenskar ár og haft þær á leigu og ekki leyft Íslendingum að veiða þar. Ég vil endurtaka dæmið um Laxá í Dölum, sem ég nefndi í upphafsorðum mínum þegar þetta mál kom fyrst á dagskrá, þar sem útlendingar hafa ána alfarið á leigu og banna Íslendingum veiðar. Það er ljótt dæmi að mínu mati. Þetta er nákvæmlega það sama og að flytja hlunnindi úr landinu til annars lands. Þessa þróun vil ég að menn sjái að þarf að stöðva. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira. Þetta er fjórða lotan við umr. málsins og nú fyrst er okkur að takast að koma þessu máli til n. Ég held að einmitt þetta sýni að hér er á ferðinni mál sem við verðum að huga vandlega að og taka afstöðu til. Og ég vænti þess eindregið að hv. þm., hvort sem þeir renna fyrir lax eða eiga laxveiðiár eða hluta af laxveiðiám, hugsi þetta mál nú vandlega, en ekki eingöngu út frá einhverjum hagsmunasjónarmiðum sem erfitt er að henda reiður á þegar rætt er um peninga.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir till. á þskj. 56, sem ég flyt ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni og fjallar um að Alþ. álykti að fela utanrmn. Alþingis að gera úttekt á verktakastarfsemi við Keflavíkurflugvöll og þá einkum og sér í lagi á fyrirtækinu Íslenskir aðalverktakar. Ég vil fyrst í stað leggja á það þunga áherslu, að hér er ekki verið að leggja til sérstaka rannsóknarnefnd, þá tegund af rannsóknarnefnd sem hefur orðið mörgum hv. þm. þyrnir í augum, heldur er verið að leggja til að n., sem þegar er til og starfar þar að auki lögum samkvæmt allt árið, nefnilega utanrmn., taki að sér að annast þessa úttekt. Í annan stað sýnist mér frá þingskapalegu sjónarmiði að þetta mál þurfi ekki af þessum sökum nema eina umr. og að henni lokinni taki hv. Sþ. afstöðu til þess, hvort það feli utanrmn. að taka úttektina að sér eða ekki. Nú ber að leggja á það þunga áherslu, áð tilgangur slíkrar úttektar er ekki að fella dóm í sjálfu sér, og þess vegna tel ég engan veginn rétt á þessu stigi málsins að fjalla um fyrirtækið Íslenska aðalverktaka, hvorki sögu þess né viðskiptahætti. Það er þó alveg ljóst, að um langt skeið - það mun vera um aldarfjórðungsskeið - hafa þessi viðskipti verið með nokkuð öðrum hætti en önnur viðskipti í landinu, vegna þess að þetta fyrirtæki hefur eftir ákveðnum leikreglum haft einokunaraðstöðu - ríkisverndaða einokunaraðstöðu - til þess að eiga viðskipti við svokallað varnarliðið í Keflavík. Ég tel að það hafi ævinlega orðið umræðum um þennan rekstur til allmikils baga, að þeir hafa einokað þessar umr. sem fyrir fram er vitað að hafa mótaða afstöðu í öryggis- og varnarmálum Íslendinga, svo að umr. um þessi mál - þ.e.a.s. Íslenska aðalverkataka og þessa viðskiptahætti - hafa varla verið komnar á nokkurt skrið þegar inn í málið hafa blandast tilfinningalegar umr. um varnar- og öryggismálin vítt og breitt. Þarna hefur ekki verið greint glögglega á milli, með þeim afleiðingum að umr. um þetta hafa venjulega dottið upp fyrir. Í till., sem hér er lögð fram, kveður að því leyti við annan tón en kannske oft áður, að báðir flm. þessarar till. eru stuðningsmenn aðildar Íslands að Atlantshafsbandalaginu og yfir höfuð samvinnu við þær lýðræðisþjóðir sem okkur eru skyldastar landfræðilega og menningarlega. Og það er ekki kjarni þessa máls að blanda saman annars vegar afstöðu til öryggismála og hins vegar afstöðu og upplýsingum um þá viðskiptahætti sem þarna hafa verið stundaðir. Tilgangur þessarar till. er allur annar, sem sé að allur almenningur hafi um það fullnægjandi upplýsingar í smáatriðum, hvers konar viðskipti fara fram, einkum og sér í lagi að því er tekur til fyrirtækisins Íslenskra aðalverktaka, en skyldra fyrirtækja einnig, hvort koma megi þessum viðskiptum öðruvísi fyrir, hver eru raunverulega orðin efnahagsleg tengsl Íslendinga við veru varnarliðsins hér. Það er almenn lífsskoðun flm. beggja, að þeim mun meira sem almenningur veit um þessi mál, þeim mun minni leynd sem yfir þeim hvílir, þeim mun betra og þeim mun betur er allur almenningur í stakk búinn til þess að fella um það dóm að þessum viðskiptum skuli vera öðruvísi fyrir komið, og ef öðruvísi þá hvernig. Í þessari till. til þál. er einnig lagt til, svo sem við höfum lagt til um aðrar svipaðar till., að úttektin fari fram fyrir opnum tjöldum, áhugafólki í landinu, sem er margt, gefist kostur á að fylgjast með upplýsingaöflun. Þeir, sem þessi viðskipti hafa stundað eða fyrir þeim staðið, munu auðvitað mæta hjá n. til að veita henni allar upplýsingar. Grundvallarhugmyndin á bak við þetta er sú einfalda lífsskoðun, að þeim mun meira sem fólk veit, þeim mun betra og þeim mun meira sem fólk veit, þeim mun líklegra er að fólk taki réttar ákvarðanir á lýðræðislegan máta. Að því er tekur til þessara viðskipta hafa Íslenskir aðalverktakar og skyld fyrirtæki árum saman notið ríkisverndaðra viðskiptakjara. En hverjir eru eignaraðilar? Hversu mikill hefur þessi, ágóði verið? Með hverjum hætti rennur hann um samfélagið og út í samfélagið? Er hentugra að koma þessum viðskiptum öðruvísi fyrir? Mundi rannsókn leiða í ljós að við séum orðnir um of háðir þessum viðskiptum og þess vegna sé betra að vera án þeirra? Ég veit að margir hv. þm. eru þeirrar skoðunar, sem auðvitað er fullkominnar virðingar verð, og um það munu eftir sem áður vera skiptar skoðanir. Samþykki hv. Alþ. þessa till. gerum við ráð fyrir að utanrmn. Alþingis muni þegar í stað, eða svo skjótt sem frekast er kostur, hefja störf að því er tekur til þessa. Á ekki mörgum vikum gætu legið fyrir fullnægjandi upplýsingar um allt sem að þessum viðskiptum lýtur og talsmaður utanrmn. mundi síðan gefa hv. Sþ. skýrslu um niðurstöðu þessarar úttektar. Heildaráhrifin yrðu m.a. þau, að upplýstari umr. en kannske oft áður gætu farið fram um þessi mál, og á því upplýstari grunni sem umr. um þessi mál hvílir, þeim mun betra er það yfir höfuð, þeim mun líklegra er að ákvarðanirnar verði skynsamlegar. Ég vil leggja á það þunga áherslu, að þó að ég kunni að hafa mínar skoðanir á því, hvaða viðskipti fara þarna fram og með hverjum hætti þau hafa verið um allnokkurt árabil, þá er slíkt ekki kjarni málsins á þessu augnabliki, vegna þess að tilgangur úttektar utanrmn. á einmitt að vera að komast að niðurstöðu um það. Og ég vil skjóta því inn, að ég tel að það hafi allnokkuð spillt fyrir hliðstæðri till., sem flutt hefur verið um samgöngufyrirtæki, að kveðnir voru upp efnislegir dómar áður en Alþ. gerði upp við sig hvort slík nefnd yrði sett á laggirnar. Við reynum að forðast að falla í þá gryfju. Alþingi á að leggja á það hlutlægt mat, hvort til þessa sé ástæða, og í ljósi þeirrar niðurstöðu, sem síðan lægi fyrir, ætti Alþ. að vera betur í stakk búið en áður til þess að taka skynsamlegar ákvarðanir um málið.



Herra forseti. Það er hverju orði sannara að nauðsynlegt er að skyggnast í þau mál sem fjallað er um í till. þessari. Það er líka hverju orði sannara, sem segir í grg. með till., að það er ekki í fyrsta sinn sem á þetta er minnst opinberlega. Af hálfu okkar Alþb.manna og okkar, sem vorum þm. Sósíalistaflokksins áður en Alþb. var stofnað, hefur um meira en aldarfjórðungsskeið alltaf öðru hvoru verið haldið uppi kröfum um að skyggnst væri í það sukk, sem á sér stað í samskiptum við herinn þar suður frá - sukk, óráðsíu og svínarí. Ég vek athygli á því, að í grg. og jafnvel í ræðu hv. 1. flm. örlaði ekki á neinu orðbragði af þessu tagi. Hann var miklu kurteisari í umr. um þetta en ég leyfi mér að vera hér og við andstæðingar bandarísku herstöðvarinnar höfum leyft okkur að vera allan þennan tíma. Ég leyfi mér að vekja afhygli á þeirri röksemdafærslu sem felst á bak við kafla í grg. sem fylgir þessari till., með leyfi hæstv. forseta: „ Umr. um Íslenska aðalverkataka hafa á undanförnum árum og áratugum mjög blandast saman við almennar umr. um utanríkismál. Gagnrýnendur þessa reksturs hafa jafnað verið - mjög gjarnan a.m.k. - andstæðingar markaðrar stefnu Íslendinga í varnar- og öryggismálum. Af þessum sökum hefur umr. um þessi viðskipti jafnan koðnað niður. Flm. telja að þessu þurfi að breyta“ o.s.frv. Hér er ekki verið að gagnrýna þá staðreynd, að öllum kröfum okkar sósíalista og Alþb.-manna um að rannsókn af þessu tagi fari fram hefur verið synjað aftur og aftur og aftur. Það er í raun og veru verið að segja að slíkt hafi verið ósköp eðlilegt. Það er verið að segja að við skulum ekki njóta sömu lýðréttinda og aðrir, sama hvort er um að ræða þm. eða aðra. Og það er í samræmi við þessa niðurstöðu sem áframhaldið verður svona: „ Flm. telja að þessu þurfi að breyta, úttekt á þessum rekstri þurfi að fara fram óháð almennum skoðunum á utanríkismálum.“ Síðan er tekið fram, að flm. þessarar till. eða þeir, sem standa á bak við kröfuna núna, séu ekki neinir þeir menn sem nefna mætti því illræmda nafni kommúnista, heldur heiðarlegir og sannir stuðningsmenn NATO. Og síðan kemur gamalkunna romsan um samstarf, samstöðu og samvinnu með öðrum lýðræðisþjóðum. Þetta er náttúrlega tekið saman í vissum tilgangi. Þeir, sem áður hafa borið fram þessa kröfu, hafa verið andstæðingar aðildar að NATO, en eftir þessu orðalagi að dæma er niðurstaðan sú, það sem verið er að læða inn hjá fólki, að þeir hafi verið andstæðingar samvinnu Íslendinga við aðrar lýðræðisþjóðir. Allt er þetta heldur ómerkilegt og einum of ómerkilegt til þess að ég taki þegjandi og hljóðalaust því sem kemur úr þessari átt - frá þeim manni sem næst hetur talað undanfarið um heiðarlegan málflutning o.s.frv. Ég er reyndar alveg sannfærður um að hv. 1. flm. þessarar till. veit að við, sem höfum haft uppi þessar kröfur, höfum gert það æðilengi. Ég er a.m.k. sannfærður um að þess háttar skilningur ríkir á milli okkar persónulega að hann veit að það er æði langt síðan ég fór að byrja á því. Ætli hann hafi ekki verið rétt um það bil að komast úr vöggu þegar ég byrjaði á þessu. Það er ekki í rauninni sprottið af neinum annarlegum ástæðum. Það er sprottið af þeirri sömu réttlætiskennd og ég trúi að sé þrátt fyrir allt á bak við þessa tillögu. Ég vil vekja afhygli á því, - og sakna þess reyndar að ekki skuli vera fleiri viðstaddir til þess að ræða það stóra mál, - að tiltekinn hluti þessarar þjóðar hefur aldrei fengið sömu viðurkenningu í augum ráðandi afla í þjóðfélaginu og annað fólk, einfaldlega vegna þess að þessi hluti, sem ég nú nefndi, hefur verið á móti hinni opinberu pólitík ráðandi afla, hinni opinberu stefnu að eiga aðild að hernaðarbandalagi og leyfa herstöð á Keflavíkurflugvelli. Við, sem höfum staðið gegn aðild að NATO og gegn herstöðinni á Keflavíkurflugvelli, höfum alla tíð orðið að sæta því, að af hálfu þeirra, sem mestu hafa ráðið, höfum við verið flokkaðir sem annars og þriðja flokks Íslendingar. Og það er til skammar að mínum dómi og veldur mér sérstaklega miklum vonbrigðum, að þegar heyrast nýjar raddir á þingi sem boða ný viðhorf, nýjan skilning og meiri sanngirni, þá skuli ekki verða breyting á þessu, heldur þvert á móti, það er japlað á þessu sama og ýtt undir það hið sama. Þessu höfum við orðið að sæta og þessu höfum við sætt þrátt fyrir allt, að sjálfsögðu vegna þess að í hjarta okkar vissum við alltaf miklu betur en hinir þóttust vita, að ef á að flokka heiðarleika og sannar tilfinningar varðandi stöðu þessarar þjóðar í heiminum, þá komum við ekki út sem annar eða þriðji flokkur. Við áttum þetta m.ö.o. við okkar eigin samvisku og munum að sjálfsögðu halda áfram þessu nuddi þangað til yfir lýkur á einhvern hátt. Flm. þessarar till. þurfa ekki að óttast að við, vegna þess að þeir eru stuðningsmenn NATO, förum að gera einhverjar athugasemdir við málflutning þeirra eða hvað á bak við kann að felast. Við styðjum að sjálfsögðu þessa till. - svo mikið get ég a.m.k. sagt um sjálfan mig. Hins vegar kunna að vera einhverjir tæknilegir erfiðleikar á því að utanrmn. taki þetta að sér.  Við skulum endilega fara að venja okkur af þessu og standa saman tortryggnilaust um þau mál sem horfa til framfara fyrir þessa þjóð, ekki hvað síst þau sem horfa til betra siðferðis fyrir þessa þjóð. Ég átti von á því að með vissum breytingum, sem urðu á þingmannaliði hér, mundi það gerast. Ég á von á því enn þá. En því miður er ekki að sjá á röksemdafærslunni sem fylgir þessari till., að þær vonir ætli að rætast að fullu. Ég tek um leið fram, að ég tel að sá maður, sem er 1. flm., og líka sá sem er númer tvö, báðir tveir stuðningsmenn NATO, báðir tveir farandi villur vegar í utanríkismálum, báðir tveir þeir glópar í utanríkismálum að þeir hafa trú á að svokallað varnarlið hafi einhverja þýðingu fyrir okkur Íslendinga, - þrátt fyrir að báðir tveir eru þessir glópar og báðir tveir fara svona villir vegar, þá get ég litið á þá sem samherja mína í þessu máli og fleiri góðum málum.



Herra forseti. Mér skilst að að loknum þessum þingfundi fari málið til atkvgr. og fái skjótari afgreiðslu en það mál sem hér var síðast á dagskrá. Ég vil segja það um mál síðasta ræðumanns, sem ég hef ástæðu til að meta mikils persónulega, að ég virði til hlítar skoðanir hans á utanríkis- og öryggismálum þjóðarinnar, en ég krefst þess líka að hann virði skoðanir mínar á þeim málum með sama hætti. Það eru nákvæmlega þau niðurlagsorð, sem hann lét falla síðast, sem staðið hafa fyrir þrifum úttekt á málum eins og viðskiptaháttunum í kringum Keflavíkurflugvöll, sem eru einangrað mál, - tilraunin til að blanda þessu saman á trúarbragðalegan máta við aðstöðuna til almennra öryggismála íslensku þjóðarinnar. Ég endurtek það, að ég virði skoðanir hans. Ég veit að þær eru af tilfinningalegum og rómatískum ástæðum fyrst og fremst og eiga ekkert skylt við sögu þessara mála, ekkert skylt við Brynjólf Bjarnason eða það fólk sem í kringum hann var á sínum tíma. Hugmyndir hv. þm. Jónasar Arnasonar eru runnar upp úr íslenskri sveit, íslenskri þjóðerniskennd og íslenskri rómantík. Allt þetta ber að meta, þó að draga megi aðra þætti - þ.e.a.s. skynsemisþætti þess - í efa. En ég endurtek það, að á sama hátt og ég virði skoðanir hans krefst ég þess af honum að hann virði skoðanir mínar. Kjarni málsins er samt sá, að þetta er ekkert höfuðatriði í þessu máli. Við eigum að draga skýr mörk þar á milli. Við flm., sem báðir höfum aðrar skoðanir en Jónas Árnason, skoðanir sem meiri hluti þjóðarinnar hefur reynst hafa á þessum efnum, viljum skilja í hvívetna þarna á milli, þrátt fyrir tilraunir þeirra, sem hafa hagnast á þessum viðskiptum, og eins hinna, sem hafa verið á móti markaðri stefnu í öryggis- og utanríkismálum, að blanda málum saman í tíma og ótíma með þeim afleiðingum að þau hafa staðið í stað árum og áratugum saman. Það eru ný sjónarmið að skilja þarna alfarið á milli, og það bið ég Jónas Árnason að reyna að skilja óski hann eftir árangri í þessum málum. Hv. þm. Jónas Árnason sagði að hann og hans líkar hefðu verið flokkaðir sem annars og þriðja flokks Íslendingar. Fyrir mitt leyti - og ég veit að ég tala þar fyrir hv. 2. flm. þessarar till. líka - vil ég mótmæla þessu. Það hefur ekkert komið fram sem flokkar hann eða hans líka sem annars, að ég ekki tali um sem þriðja flokks Íslendinga. Kjarni málsins er óvart sá, að með þingræðislegum hætti, - það má deila um með hverjum hætti þingræðið vinnur, - en með þingræðislegum hætti hefur þetta verið meirihlutaskoðun íslensku þjóðarinnar. Og þó að Jónas Árnason vegi þungt, þá getur hann ekki ætlast -  Ég skal vera fyrstur manna til að taka undir það, að um margt er þingræðið þungt í vöfum og lýðræðið mætti vera virkara, og við erum að reyna að gera breytingar á samfélaginu með margháttuðum tillöguflutningi í okkar flokki a.m.k. En kjarni málsins er sá, að þó að Jónas Árnason vegi þungt getur hann ekki ætlast til þess, að minnihlutaskoðun hans verði ráðandi meðal þjóðarinnar. Skoðanir hans eru virðingarverðar og eiga allt gott skilið. En það er satt að segja fullmikil tilætlunarsemi, að skoðanir minni hluta verði ráðandi skoðun meðal íslensku þjóðarinnar. Ég skil mætavel að Jónasi Árnasyni sé mikil alvara, og ég met alvöru hans mikils. En eins og ég segi: Þetta er rómantík sprottin upp úr sveit og af ást og umhyggju fyrir íslenskri náttúru og íslensku umhverfi. Þetta hét íhaldsstefna á 19. öld. Ég met þessa íhaldsstefnu mjög mikils, þekki tilfinningalega sögu hennar, en tel að hún eigi ekki við í þessu tiltekna máli. En í guðs bænum bið ég hv. þm. um að gera sér ljóst að þetta eru tvö aðskilin mál. Við skulum fjalla um þau sem slík. Hann hefur rétt til að hafa sínar skoðanir, ég hef rétt til að hafa mínar skoðanir. Við skulum virða hvor annan og vinna saman að því sem við þó erum sammála um.



Herra forseti. Ef það hefði verið búið að vélrita af segulbandinu og afhenda mér þessi ræðulok hefði ég getað látið þau nægja sem mín ræðulok. Ég lauk ræðu minni nákvæmlega í þessum dúr áðan. Ég tók það einmitt fram, og það var í tengslum við vissa fordóma sem höfðu áður ríkt gagnvart ónefndu fólki sem hafði barist gegn þessari spillingu á Keflavíkurflugvelli, að mig varðaði ekkert um hvort þeir menn, sem flyttu þessa till., væru með eða á móti NATO. Ég tel sjálfsagt mál að styðja þetta. M.ö.o.: sú ásökun, sem ég fékk yfir mig áðan, hefur ekki við nokkur rök að styðjast, heldur þvert á móti. Ég lauk ræðu minni með yfirlýsingu þess efnis, að sjálfsagt væri að standa saman um þessa tillögu. Það er afskaplega gaman að heyra þegar hv. þm. Vilmundur Gylfason gerist heimspekilegur. Ég held að stundum lesi menn sér til óbóta í heimspeki. Það þykir „rómantík sprottin upp í sveit“ að vera á móti herstöðinni á Keflavikurflugvelli og aðild okkar að NATO. Ekki veit ég af hver ju þetta er endilega rómantík sprottin upp í sveit. Ef þetta á að snerta mig eitthvað persónulega, þá er það ekki rétt að ég sé alinn upp í sveit. Sú rómantík, sem ég kynni að dragnast með, væri þá sprottin upp á Hverfisgötunni og Bergstaðastræti og ekkert mjög langt frá því, hvort sem það væri rómantík, realismi eða eitthvað annað, sem hv. þm. Vilmundur Gylfason kynni að dragnast með. Það er gaman að heyra svona lagað. Menn slengja fram frösum eins og rómantík o.s.frv. og það er ekkert nánar útskýrt. En ég vara við þess háttar hroka eins og t.d. fylgdi með áðan, þegar var verið að sálgreina hv. 4. þm. Vesturl., Jónas Árnason: Ég hef kynnt mér þær stefnur sem uppi voru á 19. öldinni. Mér væri ekki skotaskuld úr því að sálgreina Jónas Árnason í krafti þeirrar miklu þekkingar sem ég hef aflað mér á vissum heimspekistefnum á 19. öld. - Við skulum endilega varast svona menntunarbelging. Og nú er ég að vísu ekki að tala aðeins við Vilmund Gylfason, heldur æðimarga aðra sem riðlast um í þessu þjóðfélagi fram og aftur með háskólaþekkingu sína og þykjast vera yfir annað fólk hafnir. En það er önnur saga. Ef ætti að taka það mál fyrir kæmu reyndar fleiri flokkar þar við sögu en Alþfl.