Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Síðastliðið vor lofaði ríkisstjórnin breytingum á gjaldskrá Landssíma Íslands hf. vegna margendurtekinna kvartana yfir miklum kostnaði ...

Má ég biðja hv. þm. um að gefa betra hljóð í salnum.

Herra forseti, ég hygg að þessar kvartanir hafi verið --- ekki kvartanir forseta --- hafi verið vegna gjaldskrár Landssímans og yfir miklum kostnaði landsbyggðarinnar við gagnaflutninga og almenna þátttöku í upplýsingasamfélaginu. Við endurskoðun gjaldskrár var viðurkennt af hálfu Landssímans að verð fyrir lengri leiðir var of hátt reiknað og að landsbyggðin hefði þar með borgað of mikið fyrir þá þjónustu. Nú þekki ég ekki til vinnubragða eða viðmiðana sem Landssíminn notar til að finna út rétt verð fyrir einstaka þjónustuþætti. En hitt stendur eftir að enn er allt að fimmfaldur munur á leigulínum og vegalengdir frá Reykjavík ráða gæfu manna í þessum efnum. Ég lít svo á, herra forseti, að af hálfu ríkisstjórnarinnar hafi verið gefið pólitískt loforð um að þessi kostnaður yrði jafnaður. Annars væri til lítils að setja upp áætlanir um fjarvinnsluverkefni til að sinna á landsbyggðinni. Hvert ráðuneyti fyrir sig ætti að leggja fram tillögur þar að lútandi sem m.a. gerðu ráð fyrir að möguleikar upplýsingatækninnar yrðu nýttir til hins ýtrasta, eins og segir í byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar. Það hefur komið fram, herra forseti, að hæstv. félmrh. virðist skilyrða stuðning sinn við að jöfnuði verði komið á í þessum efnum með áformum samgrh. um sölu Landssímans. Þegar menn setja sér pólitísk markmið þarf oft að uppfylla þau með pólitískum ákvörðunum og aðgerðum. Tæknimenn Landssímans hafa hingað til verið ófærir um það, eðlilega. Það þekkjum við sem höfum hreyft þessum málum hér á Alþingi á undanförnum árum. Ég hef því lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. samgrh.: Telur ráðherra að jafna þurfi aðstöðu þeirra sem þurfa eða vilja nýta sér möguleika nýrrar samskiptatækni til fjarkennslu, fjölmiðlunar eða fjarvinnslu, hvað varðar verð leigulína til gagnaflutninga? Í öðru lagi: Hvaða færar leiðir sér ráðherra til slíks aðstöðujöfnuðar?

Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. vil ég leyfa mér að minna á nýsamþykkt fjarskiptalög sem tóku gildi um síðustu áramót. Lögin voru samþykkt hér á Alþingi af fulltrúum allra stjórnmálaflokka og enginn greiddi atkvæði gegn þeim. Er ég mælti fyrir frv. til laga um fjarskipti lagði ég áherslu á nauðsyn þess að mæta þörfum allra landsmanna um að njóta ákveðinnar lágmarksfjarskiptaþjónustu, nauðsyn þess að ávallt verði til öflug fjarskiptafyrirtæki á Íslandi og löggjöf hamli ekki þróun upplýsingatækni og komi ekki í veg fyrir tækniframfarir. Síðast en ekki síst lagði ég áherslu á að nýta upplýsingatæknina til að styðja við búsetu í landinu öllu og sporna sem frekast má gegn byggðaröskun. Vegna þessa vil ég upplýsa þingið að ég hef óskað eftir því við verkefnisstjórn um upplýsingasamfélagið, sem vinnur á vegum forsrn., að gerð verði athugun á þörf landsbyggðarinnar fyrir gagnaflutningi á sviði menntunar, heilbrigðisþjónustu og atvinnulífs. Mér er kunnugt um að verkefnisstjórnin hefur tekið jákvætt á þessu máli. Hluti af þessari vinnu hefur þegar farið fram í samstarfi við ráðuneytið og bendi ég á skýrsluna Stafrænt Ísland í því efni. Jafnframt vænti ég þess að frekar verði unnið að málinu í samvinnu við atvinnulífið. Svo ég víki nánar að spurningum hv. þm. þá er svar mitt: Já, að sjálfsögðu tel ég að jafna þurfi aðstöðu þeirra sem þurfa eða vilja nýta sér möguleika nýrrar samkiptatækni. Þær leiðir sem ég sé færar til þess eru fyrst og fremst leiðir til hins frjálsa markaðar og tækniframfara. Því til staðfestingar nægir að benda á að með tilkomu samkeppni á fjarskiptamarkaði er nú hafin samkeppni á öllum sviðum. Þar er gagnaflutningur á engan hátt undanskilinn. Sú samkeppni hefur þegar sýnt að verð til neytenda hefur farið hríðlækkandi. Þar nægir að benda á GSM-markaðinn. Í þessari samkeppni er augljóslega fólgin töluverð aðstöðujöfnun. Ég vil benda á að í framtíðarsýn ríkisstjórnar Íslands um upplýsingasamfélagið, sem gefin var út í október 1996, eru skilgreind þrjú forgangsverkefni í málefnum upplýsingasamfélagsins. Eitt þeirra er að flutningsgeta og flutningsöryggi tölvutækra upplýsinga innan lands og til útlanda verði fullnægjandi og anni ört vaxandi notkun en kostnaður verði í lágmarki. Þessi stefna er enn í fullu gildi. Ég hef unnið markvisst að því að hrinda henni í framkvæmd og hef einsett mér að ná því marki að á sviði fjarskipta og símaþjónustu verðum við í fremstu röð. Engum blöðum er um það að fletta að fjarskiptakostnaður skiptir miklu fyrir notendur. Kostnaður er sá þáttur sem hvað mest gæti hamlað þróuninni sé honum ekki haldið í lágmarki. Enda þótt það komi ekki fram í fyrirspurninni tel ég líklegt að hv. þm. spyrji um tvenns konar notkun leigulínu, annars vegar línu sem fyrirtæki og einstaklingar leigja milli starfsstöðva og hins vegar línur sem leigðar eru á starfsstöð eða heimili að tengibúnti í almennum gagnaflutningsnetum, t.d. háhraðaneti eða ADM-neti Landssíma Íslands hf. Um þessar tvær tegundir leigulína gilda ólíkar reglur. Fyrst ber að nefna leigulínur milli starfsstöðva. Samkvæmt 19. gr. fjarskiptalaga á Póst- og fjarskiptastofnun að tryggja að a.m.k. eitt fjarskiptafyrirtæki bjóði fram leigulínur. Gjald fyrir þessar línur er hið sama alls staðar á landinu, þ.e. fyrirtæki á Akureyri, svo dæmi sé tekið, borgar jafnmikið fyrir sömu lengd af leigulínu og fyrirtæki í Reykjavík. Þá er og rétt að minna á að í haust sem leið var gjaldskrá leigulína breytt í þá átt að gjald á lengri leiðum lækkaði verulega. Gjald fyrir styttri línur hækkaði nokkuð. Með þessu var stigið stórt skref til að jafna aðstöðumun. Við endurskoðun gjaldskrárinnar kom í ljós að kostnaður á lengri leiðum hafði verið ofmetinn. Þegar um er að ræða leigulínu fyrir tengingu notenda inn á almenn gagnaflutningsnet horfir málið öðruvísi við. Gagnaflutningsnet eins og t.d. háhraðanet og ADM-netið er byggt upp með tengibúntum sem að jafnaði eru staðsett í þéttbýli. Háhraðanet auka mjög hagkvæmni í gagnaflutningum. Því er það grundvallaratriði að tengibúntum við gagnaflutningsnetin fjölgi eins og kostur er og jafni þar með aðstöðu þeirra sem vilja eða þurfa að nýta sér þessa samskiptatækni. Eitt vil ég undirstrika vegna umræðu um jöfnun fjarskiptakostnaðar, að vegna skuldbindinga sem við höfum tekist á hendur með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið ber gjaldskrá fjarskiptafyrirtækja með umtalsverða markaðshlutdeild að taka mið af tilkostnaði og hæfilegum arði af fjárfestingu. Í þessu sambandi ber að benda á að líklegt er að fyrirtæki og einstaklingar muni í vaxandi mæli nota aðrar aðferðir en fastar leigulínur við fjarvinnslu, fjarkennslu eða fjölmiðlun. Öll tækniþróun stefnir í þá átt að stuðla að jafnari aðstöðu en áður.  Herra forseti. Ég gæti komið að fleiri upplýsingum en verð því miður að stoppa hér.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir þær upplýsingar sem hér hafa komið fram. Það er gott að heyra að vilji hans er jákvæður í þessum efnum. Ég velti því hins vegar fyrir mér, herra forseti, þegar hæstv. ráðherra segir hvaða leiðir hann sjái fyrir, hvort það dugar eitt og sér. Hæstv. ráðherra segist sjá leiðir hins frjálsa markaðar, samkeppni og svo samskiptatækni. Dugar eitt og sér, segi ég, vegna þess að staðreynd mála er sú að ekki er um samkeppni að ræða alls staðar. Það verður að segja hverja sögu eins og hún er að þar sem samkeppni á sér ekki stað er kvartað. Þar kvarta menn undan því að Landssími Íslands sé eins og hver annar bergþurs. Þetta er því miður svona. Þess vegna nægir ekki að benda á samkeppnina vegna þess að hún er ekki alls staðar til staðar. Hins vegar er það mikið rétt að tæknin breytist mjög hratt og innan fárra ára hygg ég að tæknin verði orðin þannig að menn geti í mun ríkari mæli en nú valið sér það fyrirtæki sem þeir versla við og fengið þá þjónustu sem þeir þurfa á samkeppnishæfu verði. En það er ekki í dag og þess vegna þurfum við að leita leiða til að hjálpa til að ýta undir að sú þróun geti orðið á landsbyggðinni sem ég heyri að ráðherrann vill sjá. Í máli ráðherrans kom fram að fyrirtæki úti á landi, t.d. á Akureyri, borguðu jafnmikið fyrir sömu lengd á línu. Gott og vel, en menn gátu fyrir nokkrum árum tekið ákvörðun um jöfnun símkostnaðar. Og nú spyr ég: Hvað er á móti því að menn taki slíka ákvörðun þegar þessi tegund síma á í hlut vegna þess að við erum að tala um tækni sem er afskaplega svipuð og hliðstæð? Mér finnst áríðandi, herra forseti, að þetta komi fram í umræðunni.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir viðbrögðin við svari mínu, en hlýt að vekja athygli á því sem alltaf kemur fram hjá hv. þm. Samfylkingarinnar, þ.e. hin sérkennilega afstaða til Landssíma Íslands hf. þegar talað er um bergþurs í því líkingamáli og notað á og gegn þessu fyrirtæki sem sinnir þjónustu um allt land. Og hver er árangurinn af starfi þessa fyrirtækis? Hver er árangurinn af starfi fólksins sem vinnur hjá Landssímanum? Hann er mældur þannig af OECD að símgjöld á Íslandi séu þau lægstu í veröldinni. Bergþursinn nær þessum árangri, eins og Samfylkingin kallar Landssímann. Ég er mjög undrandi satt að segja á slíkri afstöðu til fyrirtækisins og velti því mjög fyrir mér hvers vegna þetta er. Það mætti kannski halda að þetta væri einhvers konar minnimáttarkennd eða tilraun til þess að víkja sér undan því að halda eitthvað sérstaklega upp á ríkisfyrirtæki, að hinir gömlu sósíalistar snúist svona til einkennilegrar áttar þegar þeir reyna allt hvað þeir geta til að breiða yfir hið gamla nafn og númer. Svo ég snúi mér að öðru vil ég minna á að gagnaflutningar í gegnum ISDN-kerfið eru á sama verði alls staðar á landinu. Það er hluti af hinni nýju löggjöf að gera þá kröfu. Nú er verkefnið það að byggja upp þessa þjónustu um landið allt og það eru þau áform sem ég hef haft uppi. Ég vil að lokum, herra forseti, taka skýrt fram að sem ráðherra fjarskiptamála hef ég lagt mikla áherslu á þá grundvallarstefnu mína að fjarskipti eigi að vera aðgengileg fyrir alla, ódýr og örugg. Því til stuðnings hef ég þegar lagt á ráðin með að aukinn kraftur verði settur í það verkefni að gera öllum heimilum landsins kleift að fá ISDN-línu fyrr en þegar hefur verið ráðgert. Einnig mun ég leggja áherslu á það markmið sem sett er fram í stjórnarsáttmálanum að tekjum af sölu ríkisfyrirtækja verði m.a. varið til að efla upplýsingasamfélagið og þar með að tryggja jafna aðstöðu landsmanna á fjarskiptasviðinu.

Virðulegi forseti. Í samþykktri þál. um stefnu í byggðamálum stendur m.a. í kaflanum Jöfnun lífskjara -- bætt samkeppnisstaða, með leyfi forseta: ,,Gert verði átak í uppbyggingu vega í þeim landshlutum þar sem samgöngur eru ófullnægjandi (jaðarsvæði) svo að þær verði í samræmi við nútímaþarfir.`` Í tillögum þverpólitískrar byggðanefndar forsrh. var lagt til að 2 milljörðum yrði varið til átaks í vegamálum á næstu fjórum árum. Sérstaklega var lagt til að þessar framkvæmdir færu fram á þeim svæðum þar sem íbúaþróun væri alvarleg og að vegagerð væri líkleg til þess að hafa áhrif á byggðaþróun. Tillaga nefndarinnar var samþykkt skömmu fyrir síðustu kosningar af hæstv. ríkisstjórn, en mér sýnist að þessum fjármunum hafi ekki verið varið til jaðarsvæðanna eingöngu. Hæstv. forsrh. sagði í stefnuræðu sinni að sú bylting sem orðið hefði á vegakerfi okkar og samgöngum undanfarna áratugi nýttist ekki síst bændum og öðrum þeim sem byggja hin dreifðu landsvæði landsins. Herra forseti. Ég er ekki viss um að bændur almennt geti tekið undir þetta sjónarmið nú þegar tími vorleysinga fer í hönd og fjölmargir safn- og tengivegir um allt land verða ófærir vegna aurbleytu. Til þess að á Íslandi búi ein þjóð þarf að bæta og viðhalda góðum samgöngum. Það sem skiptir meginmáli fyrir þróun einstakra byggðarlaga er hvernig samgöngur eru innan þess og til annarra þjónustusvæða. Í framlagðri vegáætlun er þess getið að meira fé vanti í safn- og tengivegi landsins. Samþykktin í byggðaáætluninni sem ég vitnaði til í upphafi máls míns er vafalaust hugsuð til þess að bæta safn- og tengivegi í hinum dreifðu byggðum landsins. En hver er framkvæmdin? Hvernig stendur þessi vinna? Mér er kunnugt um að á vegum Byggðastofnunar er eitthvað verið að vinna í þessum málum og á minnisblaði Byggðastofnunar til hv. fjárln. í desember sl. var gerð tillaga um 550 millj. kr. til byggðavega sem ekki var samþykkt á fjárlögum. Ég vil því enn fremur spyrja hæstv. samgrh. út í þetta atriði. Er Byggðastofnun að vinna í þeim vegamálum, samanber þál. í byggðamálum? Hvenær liggja þær tillögur fyrir? Herra forseti. Fsp. mín á þskj. 688 um þetta mál er svolhljóðandi: ,,Hvað líður undirbúningi að átaki í uppbyggingu vega í þeim landshlutum þar sem samgöngur eru ófullnægjandi (jaðarsvæði), sbr. þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001?`` --- sem nú er hálfnað.

Herra forseti. Vegna fsp. hv. þm. vil ég gefa svohljóðandi svar: Síðasta haust kom út hjá Byggðastofnun skýrsla sem í aðalatriðum fjallar um styrkleika byggðarlaga, atvinnuþróun í jaðarbyggðum og nýjar áherslur í byggðamálum. Meðal annars sem þar kemur fram er mikilvægi góðra samgangna á jaðarsvæðum þar sem búsetuástand er verst. Að frumkvæði Byggðastofnunar fóru fram viðræður á milli hennar og Vegagerðarinnar um hvernig væri hægt að ná markmiðum ályktunarinnar, þ.e. ályktunar Alþingis um stefnu í byggðamálum 1999--2001, en þar segir: ,,Gert verði átak í uppbyggingu vega í þeim landshlutum þar sem samgöngur eru ófullnægjandi (jaðarsvæði) svo að þær verði í samræmi við nútímaþarfir.`` Í viðræðum kom fram af hálfu Byggðastofnunar að aðaláherslan skyldi lögð á vegagerð á svæðum þar sem ástand í búsetu er verst, það sem nefnt er atvinnuþróunarsvæði I í skýrslu Byggðastofnunar. Einnig skyldi reikna með að áætlun um vegi þessa, sem nefndir hafa verið jaðarbyggðavegir, lúti ákvæðum vegalaga og verði fjallað um áætlunina innan ramma vegáætlunar með sama hætti og um aðrar vegaframkvæmdir, enn fremur að byggðavegir verði sérstakur liður í vegaáætlun. Vegagerðin hefur gert lauslegt mat á þessu vegakerfi í samræmi við svæðaskiptingu Byggðastofnunar og metið kostnað við nauðsynlegar endurbætur þess. Umræddir vegir eru á atvinnuþróunarsvæðum í flokki I eða til tengingar slíkra svæða og eru innan sex kjördæma, þ.e. annarra en Reykjaness og Reykjavíkur. Ekki voru teknir með þeir vegir sem fjármagnaðir eru af stórverkefnafé í langtímaáætlun. Kostnaður við endurbætur á því vegakerfi sem hér um ræðir, sem þar var dregið upp, er metinn á 6 milljarða kr. Í gildandi vegáætlun eru fjárveitingar um 150 millj. kr. til umræddra vega. Með hliðsjón af þeim heildarkostnaði sem áður var nefndur, 6 milljarðar kr., er ljóst að hér er um langtímaverkefni að ræða. Málið er nú til skoðunar í ráðuneytinu. Niðurstaðna er að vænta í tengslum við afgreiðslu vegáætlunar. Ég nefndi áðan að ekki væru teknir með þeir vegir sem fjármagnaðir eru af stórverkefnafé í langtímaáætlun. Meðal þeirra er að finna ýmsa stofnvegi sem tengja jaðarsvæði, þ.e. atvinnuþróunarsvæði I, við meginvegakerfi landsins. Eru þeir í raun enn mikilvægari fyrir svæðin en vegirnir á svæðinu. Því kemur að mínu mati vel til greina að lána eða færa jaðarbyggðafé verði það skilgreint til að flýta fyrir framkvæmdum á slíkum stofnvegum sem mikilvægastir teljast frá byggðasjónarmiði, og yrðu þeir fjármunir síðan að koma inn á vegáætlun þegar um það væri ákveðið nánar. Herra forseti. Þetta er það svar sem ég get á þessu stigi gefið hv. þm. og þingheimi en vísa að sjálfsögðu til þeirrar vinnu sem fram fer í samgn. þingsins í tengslum við gerð vegáætlunar.

Herra forseti. Það er viðurkennt og hefur margsinnis verið lýst yfir að uppbygging byggðavega, safn- og tengivega um byggðir landsins hefur dregist stórlega aftur úr annarri vegagerð á landinu á undanförnum árum. Meginþungi áherslunnar hefur verið lagður á tengingu þéttbýlisstaðanna og stofnbrautir landsins. Eitt það mikilvægasta í að efla og styrkja byggð í sveitum er að styrkja þetta vegakerfi. Við höfum samþykkt hér á Alþingi, æ ofan í æ, ályktun um að gera átak í þessum efnum. Nú stendur upp á okkur að fylgja því eftir með gjörðum, ekki bara orðum, herra forseti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að vekja athygli á samgöngumálum landsbyggðarinnar. Samgöngur í hinum dreifðu byggðum eru mjög mikilvægar en við vitum að safn- og tengivegir eru víða í ákaflega slæmu ásigkomulagi. Það kemur sérstaklega fram á vorin þegar frost fer úr jörðu. Eftir þessum vegum eru mikir flutningar, bæði fyrir landbúnað og á fólki til og frá vinnu og í skóla. Oft á tíðum jaðrar það við barnaverndarmál hvað vegirnir eru í slæmu ásigkomulagi þar sem aka þarf börnum í skóla allt upp í 60--70 km leið. Við viljum að fólk haldi áfram að búa í hinum dreifðu byggðum. Því er vert að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki athugandi hvort fjármagnið mundi ekki nýtast betur í þessa vegi ef sveitarfélögin fengju að sjá um framkvæmdirnar.

Hæstv. forseti. Það er nú hætt við að erfitt verði að gera mikið fyrir þá peninga sem hæstv. ráðherra sagði að væru núna til ráðstöfunar, 150 millj. kr. af 6 milljarða kr. framkvæmdum í vegamálum. Það verður að segjast að það veldur miklum vonbrigðum að heyra hvernig málið er statt. Það er greinilega langt í að menn fylgi eftir hinum miklu fyrirheitum um að gera átak í þessu efni. En það væri sannarlega full ástæða til að gera. Ef menn meina eitthvað með öllu talinu um byggðastefnu þá er það þarna sem á reynir. Fólk getur auðvitað ekki búið í þessum dreifðu byggðum öðruvísi en að komast til og frá. Maður talar nú ekki þá sem þurfa að sækja sér atvinnu í síauknum mæli út fyrir eigið byggðarlag. Það kann að vera um töluvert langan veg að fara vegna þess að búskapurinn gefur ekki nægilega af sér í þessum sveitum til þess að menn hafi af því lifibrauð. Ég hvet þess vegna til að menn taki sig nú saman í andlitinu og fari yfir þessi mál upp á nýtt.

Herra forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans hér og þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í þessari umræðu vegna fsp. minnar. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra hefur Byggðastofnun skilað enn einni skýrslunni um nýjar áherslur í byggðamálum þar sem landinu hefur verið skipt niður í atvinnuþróunarsvæði eftir því hve mikil vandamálin eru. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að það vantar ekki fleiri skýrslur í byggðaþróunar- og byggðamálaumræðu á Íslandi. Það sem vantar eru einhverjir peningar og það vantar aðgerðir. Hér hefur komið fram að heildarkostnaður við að byggja upp safn- og tengivegi svo að viðunandi sé er í kringum 6 milljarða kr. Í vegáætlun nú eru ætlaðar til þess um 150 millj. kr. á ári. Það sjá náttúrlega allir að þarna eru himinn og haf á milli. Ég veit ekki á hvaða ári framkvæmdum lýkur ef féð verður ekki meira en þarna. Spurning mín var einfaldlega um hvort staðið yrði við þær ályktanir sem eru í þál. um byggðamál og meira fé sett í þessa vegagerð. Sauðfjárbændum hefur t.d. verið sagt að þeir geti aldrei lifað af búskap sínum og verði að stunda aðra vinnu með. Þeir þurfa þá að komast eftir vegunum til að sækja vinnu til næstu þéttbýlisstaða ef þessi stefna á að ganga fram. Það er hárrétt sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir nefndi hér áðan. Það eru ekki bara bændur sem þurfa að keyra til vinnu heldur þarf að aka börnum eftir þessum vegum í skóla dag hvern. Það er langt frá því að margir af þeim tengi- og safnvegum sem þarna er ekið eftir séu mannsæmandi. Þetta er kannski eitt brýnasta málið sem taka þarf á í hinum dreifðu byggðum landsins. Ég endurtek, herra forseti, þakkir til hæstv. samgrh. fyrir svar hans og þeirra þingmanna sem tóku þátt í umræðunni.

Herra forseti. Nú þarf átak, segja margir hv. þingmenn. Öllum er ljóst að víða þarf stórt tak, jafnvel átak í samgöngumálum  En ég hlýt að vekja athygli á því að fjármunirnir ráða ferðinni. Við leggjum nokkuð meiri fjármuni í vegagerðina og í vegaframkvæmdir á næstu árum samkvæmt þeirri vegáætlun sem hér liggur fyrir þinginu en áður hefur verið. Þeir fjármunir koma úr ríkissjóði sem hefur í mörg horn að líta. Vegna þess sem hv. þm. og fyrirspyrjandi, Kristján Möller, sagði um að meira fé þyrfti þá gætum við staðið frammi fyrir þeim valkosti, t.d. á næstu fjórum árum, að setja 6 milljarða í þessa fáförnu vegi og sleppa jarðgöngum. Við getum ekki bæði sleppt og haldið. Í þessu felst vandi minn sem samgrh. Ég verð að gera tillögur um eins arðbærar framkvæmdir og kostur er sem komi samt sem áður til móts við þau byggðasjónarmið sem við viljum halda í heiðri. Svo ég endurtaki það þá er úr vöndu að ráða og við reynum auðvitað allt hvað af tekur að bæta þessa vegi eins og fram kom hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur að nauðsynlegt er að gera. Við þurfum sérstaklega að líta til tengivega vegna skólaaksturs. Það er alveg ljóst. Að því er unnið og til þess stendur minn vilji.

Herra forseti. Fjarkennsla verður sífellt mikilvægari þáttur í skólastarfi, einkum fyrir þá sem af einhverjum ástæðum geta ekki nýtt sér tilboð um dagskóla eða hefðbundið nám. Fjöldi Íslendinga stundar nú nám við skóla fjarri heimilum sínum, jafnvel við skóla erlendis. Hluti nemenda sem stundar nám við skóla hér á landi er búsettur erlendis. Fjarkennsla hefur líka reynst góður kostur fyrir skóla sem ekki hafa getað ráðið til sín kennara í einstökum greinum. Þeir hafa nýtt fjarkennslu til að halda úti námi í áföngum sem ella hefði þurft að fella niður og nemendur orðið án. Spurning mín til hæstv. menntmrh. er um hvaða reglur gildi um greiðslu kostnaðar vegna kaupa á svona fjarkennsluáföngum, þ.e. þegar skólinn stendur við gefin fyrirheit um heildstætt nám. Upplýsingar mínar benda til þess að í einhverjum tilfellum séu nemendur látnir greiða a.m.k. helming kostnaðar þó að um hefðbundið framhaldsskólanám sé að ræða en þar á kennslukostnaður lögum samkvæmt að vera nemanda að kostnaðarlausu. Með nýrri aðalnámskrá er sett fram það markmið að leitast verði við að tryggja að hver einstaklingur geti fundið nám við hæfi innan framhaldsskólans og að námshraði miðist að nokkru við eigin getu, að afkastamiklir nemendur geti hraðað náminu. Það mun einkum vera í tilfellum sem þessum, herra forseti, þegar nemendur vilja finna nám við hæfi eða hraða námi sínu, að jafnvel hefur verið talið, a.m.k. einhvers staðar, að nemendur ættu að bera kostnaðinn algjörlega sjálfir ef þeir taka áfangann í fjarnámi. Þannig virðast þessir frábæru möguleikar til að jafna aðstöðu til náms geta snúist upp í fjárhagslega mismunun nemenda. Í byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar er sett fram það markmið að möguleikar fjarkennslu verði að fullu nýttir og það er alveg nauðsynlegt til að mæta mismunandi þörfum og aðstæðum, herra forseti. ,,Hátt hlutfall réttindalausra kennara eða leiðbeinenda við kennslu í framhaldsskólum, einkum á landsbyggðinni,`` var ein af morgunfréttum Ríkisútvarpsins. Með markvissri fjarkennslu væri líka hægt að bæta úr þeirri stöðu. En það má þá ekki verða til að mismuna nemendum fjárhagslega. Það hlýtur að vera hlutverk menntmrh. að tryggja að nemendum sé ekki mismunað og því er þessi fsp. fram komin.

Herra forseti. Í 39. gr. laga nr. 80/1996, um framhaldsskóla, er ákvæði þess efnis að í reglugerð skuli settar fram reglur, reiknilíkan, til að reikna út kennslukostnað skóla. Hlutverk reiknilíkansins er að tryggja jafnræði skóla til fjárveitinga í samræmi við stærð, gerð, staðsetningu og samsetningu náms. Líkanið skal tryggja eftir því sem frekast er unnt faglegt starf skóla um leið og það stuðlar aðhaldi í meðferð fjármuna til kennslu og rekstrar. Í gerð líkansins skulu felast möguleikar til að auka eða draga úr stuðningi við tiltekin markmið skólastarfs á samræmdan hátt um leið og hliðstætt verði unnt að taka tillit til sérstakra aðstæðna. Reiknilíkanið tekur til fjárveitinga til kennslu, kennslutengdra starfa, annarra starfa í skólum og rekstrarþátta sem skólar geta óhindrað fært á milli fjárlagaliða. Forsendur reiknilíkansins eru hinar sömu fyrir alla skóla en greinast í tvennt, annars vegar þær sem hafa sama tölugildi fyrir alla skóla en hins vegar sérstakar forsendur fyrir hvern skóla. Þannig hefur síðustu árin t.d. aukið tillit verið tekið til tekjuþarfar verkmenntaskóla og sérstakra aðstæðna lítilla skóla í dreifbýli. Í reiknilíkaninu er gert ráð fyrir að kostnaður við kaup á áföngum í fjarkennslu sé greiddur eins og greitt er fyrir aðra kennslu viðkomandi skóla, þ.e. að viðkomandi skóli telji fram áfanga og nemendur sem þreyta próf í fjarkennslu líkt og aðra áfanga við skólann. Einu gildir hvort áfanginn eða námið er í boði í heimaskóla eða ekki.

Herra forseti. Mér finnst það sem hér kom fram í máli hæstv. ráðherra mjög mikilvægt, þ.e. að reglurnar geri ráð fyrir sömu greiðslu fyrir þá kennslu sem nemandinn nýtur með fjarkennslu og gagnvart annarri kennslu, sem þýðir væntanlega að nemendur eiga ekki að greiða fyrir kennslu í framhaldsskólum þó að fjarkennsluáfangi sé keyptur svo þeir geti stundað nám sitt. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt, herra forseti, og einnig að menn skoði nákvæmlega hvert þeir stefna í þessum efnum. Eitt af markmiðum stjórnvalda er einnig að auka aðgang að framhaldsskólanámi með fjarkennslu og nýta þannig upplýsingatæknina til að brjóta niður hömlur vegna staðbundinnar einangrunar. Þannig væri hægt að ná til nemenda hvar sem þeir eru. Þá er auðvitað mjög mikilvægt að ljóst sé hver á að greiða fyrir nám sem fram fer með slíkum hætti. Eins og ég sagði áðan ættu möguleikar þessarar nýju tækni til jöfnunar á aðgengi til náms ekki að verða til þess að búa til nýja mismunun, þ.e. mismunun sem byggist á fjárhag nemenda.

Herra forseti. Ég vil endurtaka það sem ég sagði að spurt var hvaða reglur gildi í framhaldsskólum við greiðslu kostnaðar við kaup á áföngum í fjarkennslu sem ekki er unnt að bjóða upp á í heimaskólum. Eins og ég sagði gerir reiknilíkanið ráð fyrir að kostnaður við kaup á áföngum í fjarkennslu sé greiddur með sama hætti og vegna annarrar kennslu. Þetta er sú regla sem ráðuneytið hefur mótað og þetta er sú regla sem ráðuneytið fylgir í skólasamningunum sem gerðir eru við hvern einstakan framhaldsskóla. Þetta er því alveg skýrt af hálfu ráðuneytisins.

Herra forseti. Sífellt fleiri hafa áhyggjur af því hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar eða verði gerðar til að tryggja stöðu íslenskunnar við þær tæknibreytingar að tölvur noti hið talaða orð til samskipta, það sem kallað er tungutækni. Átt er við að tölvur nái að skilja hið talaða orð og að hægt sé að gefa þeim munnleg fyrirmæli um hvað þær eigi að gera, að tölvur bæði skilji og noti tungumálið, hið talaða orð. Það hefur komið fram, m.a. á nýafstöðnu nýsköpunarþingi Rannsóknarráðs og Útflutningsráðs, að unnið væri að því af miklum krafti að koma tungutæknilausnum á markað á allra næstu árum. Hvernig verður íslenskan gjaldgeng í upplýsinga- og samskiptasamfélaginu við slíkar aðstæður? Við þessar breytingar eru auðvitað þau tungumál sem flestir nota sem er fyrst og fremst verið að þróa. Til að íslenskan geti verið með þarf að tölvutaka tungumálið svo hægt sé að nota það í samskiptum manns og vélbúnaðar. Íslenskt málsamfélag er lítið og um það hefur verið afar víðtæk samstaða með þjóðinni að tunguna þyrfti að efla. Nýsköpun málsins hefur verið mikil og afar jákvæð, það er hægt að segja allt á íslensku, og þannig viljum við hafa það. Þanþol málsins hefur reynst mjög mikið til þessa. En nú virðist tæknin komin þangað að rétt sé að huga vel að því hvað er í farvatninu, hvaða nýjungar gætu ógnað okkar litla málsamfélagi og þar með því sem sumir hafa talið grundvöll þjóðernis okkar og sjálfstæðis. Því er mikilvægt að stjórnvöld fylgist vel með, haldi íslenskunni fram og geri sitt til að íslenskt talmál verði tölvutekið og því komið inn í viðeigandi staðla. Spurningin er því þessi: ,,Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar af hálfu ráðherra til að tryggja stöðu íslenskunnar við þær tæknibreytingar, sem verið er að þróa, að tölvur skilji mælt mál (tungutækni)?`` Herra forseti. Það væri líka upplýsandi ef hæstv. ráðherra segði frá hvernig stjórnvöld sjá þessa þróun og þátt íslenskunnar fyrir sér í næstu framtíð.

Herra forseti. Það var þegar fyrir einu ári sem menntmrn. gaf út skýrslu um þetta mál, um tungutækni og stöðu íslenskunnar í upplýsingasamfélaginu og ég geri fastlega ráð fyrir því að hv. þm. hafi fengið eintak af þeirri skýrslu. Þar er þess m.a. getið að mikilvægt skref í þessu efni sé að tryggja stöðu íslenskrar tungu í algengustu stýrikerfum tölva. Einmitt í dag þegar þessar umræður fara fram á hinu háa Alþingi er verið að auglýsa Windows-stýrikerfið á íslensku og bjóða það til sölu. Það er árangur af starfi sem unnið hefur verið frá því í janúar í fyrra og er stórt skref í því að tryggja stöðu íslenskunnar í upplýsingatækniheiminum. Í framhaldi af þessari skýrslu sem menntmrn. lét vinna um tungutæknina hefur verið unnið að verkefnaáætlun um stöðu íslenskunnar gagnvart tungutækni og gerðar tillögur um uppbyggingu á þessu sviði. Í skýrslunni er lagt til að hrundið verði af stað átaki á fjórum sviðum: 1. Byggð verði upp sameiginleg gagnasöfn, málsöfn, sem geti nýst fyrirtækjum sem hráefni í afurðir. 2. Fé verði veitt til að styrkja hagnýtar rannsóknir á sviði tungutækni. 3. Fyrirtæki verði styrkt til þess að þróa afurðir tungutækninnar. 4. Menntun á sviði tungutækni og málvísinda verði efld. Menntmrn. og verkefnisstjórn ríkisstjórnarinnar um upplýsingasamfélagið unnu síðan sameiginlega tillögur um frekari útfærslu þessara tillagna og fjármögnun þeirra sem voru lagðar fyrir forsrn. og mig fyrir nokkrum vikum. Í tillögunum er gert ráð fyrir að hafist verði handa um átak á sviði tungutækni þegar á þessu ári. Verkefnið heyri undir menntmrn. sem ráði verkefnisstjóra til verksins sem vinni að áframhaldandi þróun tungutækni ásamt verkefnisstjórn. Eru uppi áform um að tekjum af sölu ríkisfyrirtækja verði varið til þessa verkefnis en eins og segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar ber að verja hluta af andvirði þessara sölutekna til verkefna á sviði upplýsingatækni. Menntmrn. hefur beitt sér fyrir því að Háskóli Íslands skipuleggi nám á sviði tungutækni. Hefur rektor háskólans ákveðið að skipa starfshóp til að skipuleggja þverfaglegt nám í tungutækni sem áætlað er að hefjist næsta haust. Verður námið skipulagt í samstarfi við íslensk fyrirtæki sem hyggjast vinna á þessu sviði. Þá hefur menntmrn. unnið að því að tengja Íslendinga alþjóðlegu samstarfi á sviði upplýsingatækni. Að frumkvæði Íslands var á síðasta ári stofnaður norrænn vinnuhópur um samstarf á sviði tungutækni. Hópurinn skilaði skýrslu til norrænu ráðherranefndarinnar sem hefur nú ákveðið að verja 17 millj. danskra kr. á næstu fimm árum til að auka samstarf og samnýtingu á þekkingu á Norðurlöndum á sviði tungutækni. Einnig hefur ráðuneytið átt í viðræðum við fulltrúa framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um aðild Íslendinga að rannsóknaáætlunum sambandsins í tungutækni. Hefur málaleitan Íslands verið vel tekið og er unnið að framgangi þeirra mála í samvinnu við Rannsóknarráð Íslands. Það hefur því verið tekið skipulega til hendi varðandi þennan þátt og allt er þetta liður í því að búa íslenskuna undir það að vera virkur þátttakandi í upplýsingatækniheiminum og að búa okkur undir það að tölvur geti einnig skilið íslensku þegar hún er töluð eins og önnur tungumál. Sú tækni er hins vegar misjafnlega langt á veg komin. Þegar er fyrir hendi forrit sem unnt er að nota í þessu skyni en við þurfum að fylgjast með því og við þurfum að þróa þessa tækni sem best þannig að íslenskan verði ekki út undan að þessu leyti. Einnig er nauðsynlegt að huga að notkun íslenskra bókstafa í þessum heimi. Ég sakna þess verulega þegar rætt er um mælt mál og þessa tækni að símafyrirtækin hafa ekki sýnt þann metnað við framleiðslu á farsímum eða GSM-símum að nota þar íslenska stafi, t.d. á þeim síðum símanna sem blasa við manni þegar þeir eru opnaðir og nota þar ekki heldur íslenska texta. Það er aðeins einn farsími sem ég veit til að hefur verið íslenskaður þannig. Það er þarf því víða að líta til þessara þátta og þarf að knýja markaðinn og fyrirtækin til þess að sinna þessum þörfum íslenskunnar ekki síður en Íslendinga.

Herra forseti. Ég tek undir það sem kom fram síðast í máli hæstv. ráðherra, að auðvitað þarf að knýja fleiri en stjórnvöld til að takast á við þetta verkefni. Eins og ég gat um áðan í ræðu minni, það er stórt og mikið verkefni að halda íslenskunni til haga í því umróti sem er í heimi tækninnar og í öllum þeim möguleikum sem blasa við okkur blasa. Það er alveg ljóst að í skýrslunni sem hæstv. ráðherra vísaði til kom vilji í ljós. Fyrirspurn mín laut að því hvernig og því hefur verið svarað. Ráðherra hefur farið yfir ákveðna hluti sem hann eða ráðuneyti hans eða stjórnvöld hafa með einum eða öðrum hætti tekist á við eða hrint í framkvæmd. Ég velti því fyrir mér, af því að ráðherra talar um átak þegar á þessu ári og áform um tekjur af sölu ríkisfyrirtækja, hvort það er bundið, hvort ef ekki verður um tekjur af sölu ríkisfyrirtækja að ræða, hvort það þýðir þá að ekki verður farið í það sem þarf að gera, eða af hverju er þetta bundið svona saman? Er það til að gera sölu ríkisfyrirtækja meira aðlaðandi í augum einhverra sem yrðu ella andsnúnir? Það er svolítið vont alltaf þegar hlutir eru bundnir svona saman. Auðvitað verður það þannig og mér heyrist vera vilji til þess að það verður tekist á við þetta verkefni hvort sem ríkisfyrirtæki verða seld eða ekki. Það hlýtur að verða vegna þess að það er alveg ljóst að það er nauðsynlegt fyrir okkur að íslenskan haldi þeim sessi sem við viljum sjá að hún geri í heimi tækninnar í framtíðinni.

Herra forseti. Það er alveg skýrt eins og fram kom í svari mínu áðan að við erum að vinna að þessu. Við höfum lagt fram bæði skýrslu um málið þar sem menn geta kynnt sér það viðfangsefni sem við stöndum frammi fyrir og einnig höfum við unnið verkefnaáætlun til að ná þeim markmiðum sem við teljum að setja beri í þessu efni. Síðan hefur það verið sett fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að hluta af tekjum af sölu ríkisfyrirtækja skuli varið til þess að styrkja upplýsingatæknina og þetta verkefni er eitt af þeim. Eins og menn vita þegar rætt er um fjármál ríkisins er um gífurlega stóran tekjustofn að ræða og ég held að öll þau verkefni sem hljóti viðurkenningu til að fá hluta af honum ættu að vera tiltölulega vel sett hvernig sem verður með sölu ríkisfyrirtækja, hvort selt verður mikið eða lítið. Ég held að mikil trygging sé fólgin í því að fá þá viðurkenningu sem felst í þessum þáttum í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Ég vil vekja athygli á því að þarna er náttúrlega ekki verið að tala um nein sambærileg verkefni eins og t.d. borgarstjórinn í Reykjavík hefur nefnt að hún vilji selja Landsvirkjun og nota söluandvirðið til þess að byggja í Reykjavík ráðstefnumiðstöð og tónlistarhús. Það er ekkert endilega bundið við ríkið að menn ákveði að nota tekjur af sölu fyrirtækja í einhverjum ákveðnum tilgangi. Ég tel að það sé mikil viðurkenning þegar það er viðurkennt að upplýsingatæknin eigi að verða hluti af þeim verkefnum sem við viljum fjármagna þannig. Vonandi verður það líka til þess að greiða fyrir sölu fyrirtækjanna. Ég held að þetta sé góður málstaður þannig að þetta falli allt saman og eigi eftir að skila góðum árangri.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hafa málefni ungra afbrotamanna verið nokkuð í umræðunni en þó hvergi nærri eins mikið og ástæða væri til vegna þess hve afbrot unglinga hafa aukist og orðið sýnu alvarlegri samfara aukinni eiturlyfjaneyslu. Ofbeldi meðal barna og unglinga hefur færst í vöxt og nýlegar kannanir sýna að börn í grunnskólum á Íslandi óttast að verða fyrir ofbeldi af hendi skólafélaga sinna. Innbrotum, peningaþjófnaði og hvers kyns auðgunarafbrotum unglinga hefur einnig fjölgað, líklega til þess að fjármagna kaup á eiturlyfjum en einnig má reikna með því að stöðugt vaxandi neyslukapphlaup, auknar meðvitaðar eða ómeðvitaðar kröfur jafnaldra á börn og unglinga að taka þátt í neyslubrjálæðinu verði til þess að börn og unglingar leiðist út í auðgunarafbrot. Sem betur fer eru þessi afbrot ekki öll það alvarleg að þau leiði til fangelsisvistunar þeirra sem sakhæfir teljast eða að þörf sé á annars konar vistun ósakhæfra og sakhæfra barna. Þó eru þau tilvik allt of mörg. 9. júlí 1998 skilaði umboðsmaður barna, Þórhildur Líndal, skýrslu eða réttara sagt tilmælum og ábendingum til dómsmrh. hvað varðar þau úrræði sem við höfum til vistunar og meðferðar ungra afbrotamanna. Segja má að þessi skýrsla og ábendingar umboðsmanns barna hafi falið í sér harðan dóm á það hvernig við stöndum að málum, að þar sé víða pottur brotinn hvað það varðar að við uppfyllum ákvæði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og mannréttindasáttmála. Í framhaldi af tilmælum umboðsmanns barna skipaði þáv. dómsmrh. nefnd sem ætlað var að fara yfir stöðu ungra afbrotamanna og þá ekki síst þeirra sem hafa náð 15 ára aldri og teljast sakhæfir. Niðurstaða þessarar nefndar og tillögur til úrbóta lágu fyrir í maí 1999. Vinnan reyndist nefndinni erfið og þá fyrst og fremst vegna þess að hér á landi fer ekki fram heildstæð skráning á landsvísu á málefnum sem varða afbrot og því voru upplýsingnar um afbrot barna ekki aðgengilegar, eins og segir í skýrslu nefndarinnar. Nefndin taldi að slík afbrotafræðileg skráning væri nauðsynleg til þess að hægt væri að meta vandann, umfang hans og þróun frá ári til árs og koma með tillögur til úrbóta. Því spyr ég hæstv. dómsmrh.: Er framkvæmd samræmd og heildstæð afbrotafræðileg skráning á öllum afbrotum og tengdum atriðum? Ef svo er, hvenær hófst slík skráning? Ef ekki, er ráðherra tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að hún verði hafin nú þegar?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að lýsa þeirri skoðun minni að heildstæð afbrotafræðileg skráning er gífurlega mikilvægt verkefni sem leggur grunninn að því að finna leiðir til þess að berjast gegn og draga úr afbrotum. Ég hef því mikinn áhuga á þessu máli og tek undir með hv. fyrirpsyrjanda um það. Málaskrá lögreglunnar er miðlæg og samræmd fyrir landið allt og í hana færa lögreglustjórar í öllum umdæmum upplýsingar um brot sem þar eru til rannsóknar. Málaskrá lögreglunnar var tekin í notkun hjá hluta lögregluembættanna til reynslu árið 1995. Frá 1. jan. 1998 eða í rúm tvö ár hafa öll embættin verið tengd málaskránni. Með færslum í málaskrána er stefnt að því að skrá öll brot og brotaflokka með samræmdum hætti og safna á einn stað upplýsingum sem nýtast við tölfræðilega úrvinnslu um þróun brota, stöðu mála o.fl. Ýmsar aðrar skrár eru tengdar málaskránni, svo sem dagbók lögregluliðanna og munaskrá. Í byrjun þessa árs var tekin í notkun miðlæg efnaskrá til þess að eiga hverju sinni nákvæmt yfirlit yfir haldlögð fíkniefni í landinu og meðferð þeirra. Ríkislögreglustjóri hefur yfirumsjón með og viðheldur málaskrá lögreglunnar og öðrum miðlægum upplýsingakerfum eða skrám hjá lögreglu. Á síðustu missirum hefur farið fram úttekt á ýmsum atriðum og úrvinnslu tölulegra upplýsinga sem varða fíkniefnamál. Um þessar mundir er verið að hleypa af stokkunum tölfræðilegri athugun á öllum ofbeldisbrotum síðasta árs. Þessar athuganir eru yfirgripsmiklar, þær ná yfir landið allt og hafa ekki verið unnar áður. Ný samræmd og miðlæg málaskrá, sem er málaskrá ákæruvalds, var tekin í notkun til reynslu um síðustu áramót. Að undanförnu hafa fulltrúar dómsmrn., ríkissaksóknara og ríkislögreglustjóra rætt um úrvinnslu tölulegra upplýsinga sem stefnt er að með þessari málaskrá ákæruvaldsins og hvernig megi almennt bæta tölfræði um afbrot. Málaskrá ákæruvaldsins er framhald af málaskrá lögreglu og mun veita sérstaklega upplýsingar um afdrif mála eftir að þau berast ákæruvaldinu. Loks vil ég vekja athygli á að unnið er að því að kanna refsidóma frá ákveðnu tímabili og skrá viðurlög við afbrotum fyrir tiltekna brotaflokka. Má efalaust draga einhverjar ályktanir af þeim niðurstöðum, svo sem um þróun á ákvörðun refsinga og hvaða áhrif þyngd refsinga hefur á brotatíðni. Málaskrá lögreglu gegnir nú lykilhlutverki við öflun tölfræðiupplýsinga um fjölda mála hjá lögreglu og verður málaskrá ákæruvalds í nánum tengslum við hana. Ég hef mikinn áhuga á þessum málaflokki, eins og ég lýsti hér fyrr, og hef lagt áherslu á að þessar miðlægu skrár nýtist sem öflugt tæki við úrvinnslu tölfræðiupplýsinga. Til þess að ná því markmiði þarf að samræma þær skilgreiningar sem byggt er á við skráningu grunnupplýsinga um mál í málaskrá lögreglu og að öll lögregluembætti fái samræmd fyrirmæli um skráningu til þess að upplýsingar sem þaðan koma séu eins áreiðanlegar og kostur er. Í lok síðasta árs fól ég ríkislögreglustjóra að fara ítarlega yfir öll álitaefni varðandi skráningu afbrota í málaskrá lögreglunnar og setja fram mótaðar og rökstuddar tillögur um skráningu og talningu brota svo og að annast þarfagreiningu á tölfræðilegum upplýsingum. Er nú unnið að þessu verki hjá ríkislögreglustjóra en í því starfi er m.a. litið til leiða sem farnar hafa verið á öðrum Norðurlöndum á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin og þann áhuga sem hún hefur sýnt þessum málaflokki og tek undir þau sjónarmið sem fram komu hjá henni að málaskrá lögreglu og heildstæð afbrotafræðileg skráning á öllum afbrotum og tengdum atriðum er mjög mikilvægt tæki til þess að hægt sé að bregðast við á réttan, eðlilegan og sem bestan hátt við þeirri þróun sem við horfum óneitanlega á, þ.e. að afbrotum barna og unglinga hefur fjölgað verulega samfara aukinni fíkniefnaneyslu. Það að þessi málaflokkur heyrir undir fleiri en eitt ráðuneyti er í raun og veru vegna þess að á undanförnum árum hefur það gerst að málum barna sem eru á barnaverndaraldri, undir sjálfræðisaldri sem nú hefur verið hækkaður upp í 18 ár, var vísað til barnaverndaryfirvalda á hverjum stað og eru þar með ekki lengur í skráningu hjá lögreglunni. Oftar en ekki var um það að ræða að þó að barn væri sakhæft 15 ára var málinu vísað til barnaverndaryfirvalda og félagsmálayfirvalda á hverjum stað og þess vegna var mjög erfitt fyrir þá nefnd, sem lagði mikla vinnu í skýrsluna sem hún skilaði til dómsmrh. fyrir ári síðan, að ná í þær upplýsingar sem til þurfti til þess að koma með tillögur til úrbóta þó að það hafi vissulega verið reynt, vegna þess að safna þurfti upplýsingunum á svo mörgum stöðum. En ég fagna þeirri skráningu sem nú hefur verið tekin upp og þeim áhuga sem hæstv. ráðherra hefur sýnt þessum málaflokki.

Hæstv. forseti. Ég ítreka að ég tek undir orð hv. fyrirspyrjanda. Ég tel að hér sé um ákaflega mikilvægt mál að ræða sem verður að fylgjast nákvæmlega með og skiptir miklu til þess að reyna að átta sig á umfangi vandans, ekki síst hvað snertir unga afbrotamenn. En hv. þm. nefndi að það gæti verið ókostur að þessi mál heyrðu undir fleiri en eitt ráðuneyti. Ég geri ráð fyrir að þar sé átt við félmrn. Það samstarf hefur gengið með ágætum og dómsmrn. hefur átt samstarf við Barnaverndarstofu og félmrn. Ég vil líka nota þetta tækifæri til að upplýsa það að lögregluyfirvöld hafa verið í samstarfi við barnaverndaryfirvöld á ýmsum stöðum hér á landi. Ég hef því ekki orðið vör við annað en að þau mál séu í góðu lagi.

Virðulegi forseti. Í þeirri skýrslu sem skilað var til hæstv. dómsmrh. fyrir um tæpu ári er auðvitað tæpt á mörgum málum sem tengjast ungum afbrotamönnum og meðferð mála þeirra. Eitt af þeim eru heilbrigðismálin þar sem komið hefur í ljós að ekki er um það að ræða að heilbrigðisþjónusta við unga fanga sé sérstaklega skilgreind, þ.e. þeirra sem eru vistaðir í fangelsum landsins eða öðrum stofnunum, sérstaklega í fangelsunum. Um þá gilda ekkert aðrar reglur um meðferð eða þá heilbrigðisþjónustu sem þeir eiga að fá en aðra fanga eða þá fanga sem eldri eru. Einnig var komið inn á þetta atriði í skýrslu umboðsmanns barna sem skilað var til þáv. dómsmrh. í júlí 1998, þar sem rakin eru hvaða áhrif það getur haft á unga fanga að vera samvistum við eldri fanga og vera vistaðir þar og að þeir þurfi að eiga kost á því að leita sérfræðiþjónustu. En þar segir sérstaklega um þetta, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 5. tölulið 2. gr. laga nr. 48/1988, sbr. lög nr. 123/1997 skal Fangelsismálastofnun sjá til þess að í fangelsum sé veitt sérhæfð þjónusta, svo sem heilbrigðisþjónusta og þjónusta prests. Mér þykir einsýnt`` --- segir umboðsmaður barna --- ,,að telja verði sálfræðiþjónustu til sérhæfðrar þjónustu samkvæmt þessu ákvæði. Afar mikilvægt er að ungir fangar fái notið slíkrar þjónustu, ekki aðeins í bráðatilfellum, heldur að staðaldri með það að markmiði að aðstoða þá við að takast á við sára andlega vanlíðan sem óhjákvæmilega fylgir fangavist. Í heimsókn minni á Litla-Hraun kom fram að til stæði að ráða sálfræðing til starfa við fangelsið, en enn hefði ekki verið gengið frá ráðningu hans. Sem umboðsmaður barna mælist ég eindregið til þess að föngum, yngri en 18 ára, verði þegar í stað tryggð fullnægjandi sálfræðiþjónusta, sem þeir eiga skýlausan rétt á. Skoðun mín er jafnframt sú að barnaverndarnefndir sveitarfélaga og/eða starfsmenn þeirra hafi og ríkum skyldum að gegna gagnvart þessum ungmennum, sem hafa villst af leið. Þeim ber að fylgjast með líðan og aðbúnaði þessara ungmenna sem eru í fangavist og ekki síður að aðstoða þau við takast á við lífið að henni lokinni.`` Einnig kemur fram í skýrslunni sem nefnd dómsmrh. skilaði að nefndin leggi til að kannaðir verði möguleikar á að heilbr.- og trmrn. og Barnaverndarstofa geri samning um þjónustu við skjólstæðinga Barnaverndarstofu hliðstæðan þeim sem gerður hefur verið við Fangelsismálastofnun vegna heilbrigðisþjónustu við fanga, og það eigi þá við samning sem gerður er vegna sérhæfðrar þjónustu í fangelsum. Og því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur ráðherra beitt sér fyrir því að heilbrigðisþjónusta við unga afbrotamenn verði skilgreind sérstaklega og að komið verði á reglubundinni samvinnu allra stofnana sem sjá um heilbrigðisþjónustu við unga afbrotamenn í samræmi við niðurstöður í skýrslu nefndar dómsmálaráðherra um málefni ungra afbrotamanna frá 4. maí 1999?

Hæstv. forseti. Í niðurstöðu nefndar um málefni ungra afbrotamanna er bent á þá staðreynd að heilbrigðisþjónusta við unga afbrotamenn hafi ekki verið skilgreind sérstaklega. Því er reyndar ekki slegið föstu að það sé nauðsynlegt en mér finnst þó ástæða til að athuga það betur. Með lögum nr. 123/1997, um breytingu á lögum um fangelsi og fangavist, var heilbrigðisþjónusta við fanga almennt hins vegar skilgreind sérstaklega í fyrsta sinn og þykir bót að því. Þar segir jafnframt, sbr. nú 2. mgr. 2. gr. laga um fangelsi og fangavist, að heilbr.- og trmrn. sjái, að höfðu samráði við Fangelsismálastofnun, um og beri ábyrgð á heilbrigðisþjónustu við fanga í fangelsum. Þess utan starfa sálfræðingar í fangelsiskerfinu. Um samvinnu heilbrigðisstofnana sín á milli vísast því aðallega til heilbr.- og trmrn. Reglubundin samvinna er hins vegar á milli Fangelsismálastofnunar annars vegar og SÁÁ og Barnaverndarstofu hins vegar, en báðir taka við ungum dómþolum og eftir atvikum þeim sem sæta ákærufrestun hins vegar. Þá er starfandi fangaprestur sem fylgist með sálarheill fanga. Heilbrigðisþjónusta við fanga hefur verið mjög til umræðu af og til undanfarin ár. Umræðan leiddi m.a. af sér að stofnuð var réttargæsludeild að Sogni í Ölfusi árið 1992 fyrir ósakhæfa afbrotamenn. Nokkrir einstaklingar sem eru mjög erfiðir hafa verið og eru á Litla-Hrauni, en þeir sýna einkenni geðraskana án þess að teljast ósakhæfir. Einstaka sinnum hefur verið gripið til vistunar á Sogni ef þörf er á tímabundinni vistun fyrir þá utan fangelsins á vegum geðdeilda eða geðlækna. Eftir að nokkur sjálfsvíg urðu meðal fanga, þar á meðal ungra fanga, á Litla-Hrauni fyrri hluta árs 1998 hafa dómsmála-, fangelsis- og heilbrigðisyfirvöld unnið að því að leita leiða til að koma á fót heilbrigðisstofnun eða fá inni hjá slíkri stofnun til að annast vistun fanga með tímabundnar geðraskanir. Fangaverðir fá í fangavarðaskólanum ítarlega fræðslu um hvað eina sem lýtur að heilbrigðismálum fanga. Sífellt meiri áhersla er lögð á að fangaverðir taki þátt í að sinna meðferð fanga og fylgjast með velferð og framgangi þeirra og dregið hefur úr eftirliti með föngum enda sér nútímatæknibúnaður um þá hlið mála að mestu leyti. Sérstakt námskeið var haldið fyrir fangaverði á Litla-Hrauni til að læra að þekkja einkenni fanga sem kunna að vera í sjálfsvígshættu. Á síðasta hausti gáfu Fangelsismálastofnun og landlæknisembættið út reglur um aðgerðir starfsmanna fangelsa vegna sjálfsvígshættu fanga o.fl. Stöðugt er reynt að bæta heilbrigðisþjónustu við unga afbrotamenn. Einn liður í því er að gefa föngum kost á að fara í meðferð hjá SÁÁ vegna áfengis- eða fíkniefnamisnotkunar, ekki eingöngu í lok refsivistar eins og áður tíðkaðist heldur fyrr í afplánuninni. Fíkniefnanotkun er mikill vágestur á Litla-Hrauni og þótt reynt sé að sporna við henni með margvíslegum aðgerðum og ærnum tilkostnaði gengur illa að uppræta hana. Eitt brýnasta verkefnið gagnvart ungum afbrotamönnum er einmitt að losa þá úr viðjum fíkniefna svo að þeir geti tekist á við að fóta sig í lífinu að lokinni afplánun. Þess má geta að ég hyggst beita mér fyrir því að byggt verði nýtt fangelsi á höfuðborgarsvæðinu, m.a. með það að markmiði að huga að greiningu fanga með tilliti til heilbrigðisástands og sérþarfa. Hér er um mikilvægt mál að ræða, hæstv. forseti, sem ég mun fylgjast náið með.

Herra forseti. Ég vil láta það koma fram við umræðuna að ég tel að það sé vel séð fyrir sálfræðiþjónustu og heilbrigðisþjónustu á meðferðarheimilum á vegum Barnaverndarstofu, þannig að enginn misskilningur sé þar um. Verulegum fjármunum er varið til þessara þátta í meðferð skjólstæðinganna á meðferðarheimilunum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá afstöðu sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, mikil nauðsyn er á því að fylgjast með því hvernig staðið er að heilbrigðisþjónustu við unga afbrotamenn. Sannarlega fá fangaverðir fræðslu í fangavarðaskólanum um hvernig þeir eigi að bregðast við og er mikil nauðsyn á að þeir séu vel uppfræddir. Hins vegar er það þannig að ég tel að fangaverðir á landinu séu allt of fáir miðað við fjölda fanga. Ég tel að mjög mikil nauðsyn sé á því að skilgreina sérstaklega heilbrigðisþjónustuna fyrir unga afbrotamenn sem hafa verið vistaðir í fangelsunum. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þeir eigi að vera sér og þeir eigi ekki að vera innan um eldri og harðari afbrotamenn. Þeir eiga rétt á meðferð hjá SÁÁ eins og aðrir fangar. Það sem stingur svolítið í augu hvað það varðar er að við erum að fá þessa ungu fanga, sem eru í raun og veru bara börn að þroska, inn í fangelsin eftir harða neyslu í eiturlyfjum þegar hefði oft og tíðum þurft að byrja á meðferðinni. Í stað þess eiga fangar í flestum tilvikum möguleika á því í lok afplánunar að fara í meðferð hjá SÁÁ. Vegna þess að þarna eru oft fársjúkir einstaklingar á ferðinni hefði ég talið eðlilegra að þeir fengju slíka meðferð í upphafi afplánunar. Í raun og veru er felldur mjög harður dómur yfir þessari stöðu í skýrslu umboðsmanns barna sem hún skilar 1998 um það hvernig hún telur að þau börn sem eru í fangelsunum séu í hættu og kynni af hörðum afbrotamönnum við þær aðstæður að vera með þeim í fangelsi auki beinlínis hættu á því að þau fái þunglyndi og auki hættuna á sjálfsvígstilraunum umfram það sem í dag er í fangelsunum. En ég fagna því, ef rétt er, sem kom fram hjá hæstv. félmrh. að vel væri staðið að verki hvað varðar sálfræði- og meðferðarráðgjöf á heimilum á vegum Barnaverndarstofu.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins ítreka að þar sem hv. fyrirspyrjandi vitnar í skýrslu nefndar um málefni ungra afbrotamanna er því ekki slegið föstu að nauðsynlegt sé að skilgreina sérstaklega heilbrigðisþjónustu við unga afbrotamenn. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að rétt sé að athuga það betur. Vissulega eru nokkuð skiptar skoðanir um þessi mál, hvort t.d. eigi að koma upp sérstöku unglingafangelsi eða ekki og hvernig meðferð ungra afbrotamanna skuli háttað. En ég held að óhætt sé að segja að þessi mál séu í nokkuð góðu lagi hér á landi.

Virðulegi forseti. Eins og áður hefur komið fram hjá mér eru ýmsir þættir sem getið er um í skýrslunni sem skilað var frá þeirri nefnd sem þáv. hæstv. dómsmrh. skipaði en einnig í áliti umboðsmanns barna. Þar af er ýmislegt um eftirlit á skilorðstíma, þ.e. þeir sem hafa ekki fengið óskilorðbundna refsingu og þurfa að dvelja í fangelsum. En í almennum hegningarlögum er gert ráð fyrir að ungmenni sem brjóta af sér séu ekki dæmd til refsivistar nema um sé að ræða mjög alvarleg eða ítrekuð brot. Samkvæmt ákvæðum laganna er heimilt að fresta því að gefa út ákæru, fresta því að ákveða refsingu eða fresta fullnustu refsingar gegn því að sá sem brotið hefur af sér gerist ekki sekur um brot á meðan á skilorði stendur. Þetta er eitt af því sem umboðsmaður barna gerir að umtalsefni í niðurstöðum sínum og þar segir hún, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt framansögðu ber að mínu áliti að beita öllum tiltækum úrræðum til þess að koma í veg fyrir ungmenni, yngri en 18 ára, séu vistuð í fangelsum. Í almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, er gert ráð fyrir að ungmenni, sem brjóti af sér séu ekki dæmd til refsivistar nema um sé að ræða mjög alvarleg eða ítrekuð brot.`` Engu að síður er það niðurstaða umboðsmanns Alþingis að í þeim tilvikum sem skilorðinu er beitt, sem er sem betur fer í flestum tilvikum, ,,að mjög skorti á að samhliða almenna skilyrðinu sé beitt þeim sérstöku skilyrðum sem ráð er fyrir gert í 3. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga, þar á meðal vistun á meðferðarstofnunum.`` 57. gr. laganna heimilar að fresta því að gefa út ákæru og fresta því að ákveða refsingu eða fresta fullnustu refsingar gegn því almenna skilyrði að sá sem brotið hefur af sér gerist ekki sekur um brot á meðan á reynslutímanum stendur. Þetta er tekið fyrir í skýrslunni sem skilað var til dómsmrh. þar sem sagt er: ,,Þá vekur nefndin athygli á því að ekki er algengt í dómum að frestun ákvörðunar eða fullnustu refsingar sé bundin skilyrði um að barn sæti eftirliti. Einnig virðist eftirlitið ekki vera virkt í þessum tilvikum þar sem dómar berast ekki til fullnustu fyrr en nokkrum vikum eða mánuðum eftir uppkvaðningu. Nefndin telur ástæðu til að kannað verði hvort ekki sé ástæða til að beita eftirliti í auknum mæli og með virkari hætti þegar refsing er skilorðsbundin með það að markmiði að veita barni stuðning til að það haldi ekki áfram á braut afbrota. Í þessu sambandi er ástæða til að endurskoða reglur um skilorðsdóma og fyrirkomulag eftirlitsins.`` Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur þetta verið gert? Ef ekki, mun ráðherra beita sér fyrir því að reglurnar verði endurskoðaðar? Hafi þær verið endurskoðaðar, hvað felst í þeim?

Hæstv. forseti. Á árinu 1999 bárust Fangelsismálastofnun þrír skilorðsbundnir dómar þar sem dómþolar voru undir 18 ára aldri og þeim hafði jafnframt verið gert að sæta sérstöku eftirliti. Á árinu 1999 var frestað ákæru á hendur 62 ungmennum og hafði Fangelsismálastofnun umsjón og eftirlit með þessum aðilum. Talsverð fækkun varð á ákærufrestunum á milli áranna 1998 og 1999 en fyrra árið voru þær 92. Enn sem komið er hafa ekki verið gerðar sérstakar breytingar á fyrirkomulagi eftirlits. Almennt má segja að þeim mun yngri sem skjólstæðingar eru, þeim mun meiri vinna er lögð í skilorðseftirlit bæði í formi aðhalds og stuðnings. Þá er ávallt reynt að virkja aðstandendur ungmennanna eftir því sem framast eru tök á. Ég hef einmitt fengið góðar ábendingar frá foreldrahópum um Vímulausa æsku og öðrum foreldrahópum og hef mikinn áhuga á því að skoða hvort við getum bætt enn frekar úr þessu eftirliti. Á undanförnum missirum hafa dómstólar í auknum mæli kveðið upp dóma þar sem frestun á fullnustu eða ákærufrestun er bundin sérstökum skilyrðum. Fangelsismálastjóri hefur nýlega vakið athygli mína á því að nauðsynlegt sé að bæta samstarf milli ákæruvalds, dómstóla og Fangelsismálastofnunar í ljósi þessarar breytingar. Hef ég nú til athugunar að skipa starfshóp til að gera tillögur um aukið og bætt samstarf þessara aðila. Þá hef ég til athugunar hvort ekki sé rétt að auka enn frekar stuðning við ungmenni á meðan þau sæta eftirliti á skilorðstímanum og hvort ekki sé ástæða til að beita eftirliti í auknum mæli og virkar þegar refsing er skilorðsbundin. Þessar tillögur eru nú til sérstakrar athugunar í ráðuneytinu. Ég minni þó á að ábyrgð foreldra má ekki gleymast þegar um ungmenni yngri en 18 er að ræða. Samvinna þeirra við opinbera aðila sem annast skilorðseftirlit er mikilvæg til að árangur náist. Þó verður að hafa persónuréttindi ungmennanna í heiðri þannig að það skerðir möguleika skilorðsfulltrúa til að geta krafist allra nauðsynlegra upplýsinga í eftirliti sínu. Svo dæmi sé tekið getur skilorðsfulltrúinn ekki krafist blóðsýnis til að ganga úr skugga um hvort viðkomandi ungmenni sé í vímuefnaneyslu. Ég hef líka til skoðunar hvort ekki sé rétt að fjölga um einn starfsmann í Fangelsismálastofnun við skilorðseftirlit því mér er fullljóst að með betra og markvissara eftirliti má fylgjast enn betur með þeim sem sæta skilorðseftirlitinu. Möguleikar á að grípa fyrr inn í og taka á málum mundu aukast stórlega. Ég mun leggja áherslu á þetta mál.

Virðulegi forseti. Það úrræði að beita frekar skilorðsbundnum dómum en óskilorðsbundnum á börn hlýtur að vera það sem við leggjum áherslu á enda er það andi þeirra laga sem í gildi eru. Við vitum um mjög stóra hópa sem hafa beðið bæði eftir dómum og verið á frestun eða verið á skilorði á undanförnum árum þar sem eftirfylgnina eða skilyrðin sem á að fylgja á meðan á skilorði stendur vantar af hálfu fangelsisyfirvalda til að um virkt eftirlit sé að ræða. Hvort sem um er að ræða skilorðsbundna dóma eða óskilorðsbundna þá á tíminn, sem refsingin stendur yfir, að vera notaður til betrunar og endurhæfingar. Virkt eftirlit á skilorðstíma ýtir frekar undir að ákveðin betrun og endurhæfing eigi sér stað. Vissulega er ábyrgð foreldra til staðar en það er oft og tíðum þannig, sérstaklega þegar um börn sem hafa verið í eiturlyfjaneyslu er að ræða, að mjög erfitt er að fá þau til samstarfs við foreldra, erfiðara en að fá þau til samstarfs við fangelsismálayfirvöld eða félagsmálayfirvöld. Þess vegna hljótum við að leggja áherslu á að farið sé í það að setja nýjar reglur hvað varðar skilorð og skilorðseftirlitið, beita því meira, með það að aðalmarkmiði að um betrun og félagslega endurhæfingu sé að ræða eins og getur um í alþjóðlegum mannréttindasáttmálum og barnasáttmálanum. Ég fagna því hins vegar að hæstv. dómsmrh. hefur sýnt það í svörum sínum að hún hefur áhuga á þessum málaflokkum og ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að fullyrða að það hafi ekki verið til staðar í mörg undanfarin ár að menn hafi hugsað um að það þurfi að beita sérstökum úrræðum hvað varðar unga afbrotamenn.

Virðulegi forseti. Íslandsflug hefur nú ákveðið að draga sig út úr samkeppni við Flugfélag Íslands í áætlunarflugi á innanlandsmarkaði eftir kostnaðarsama styrjöld frá því að sérleyfi í fluginu voru afnumin um mitt ár 1997. Í upphafi þessa mikla stríðs lækkuðu fargjöld um 40% en eru nú jafnhá og þau voru áður. Það sem hefur sennilega mestu valdið um að þessari samkeppni er lokið er að Flugfélagi Íslands leyfðist að lækka fargjöld sín um leið og þessi samkeppni hófst og elta þar með lág fargjöld Íslandsflugs. Til þess að samkeppni verði á markaðnum þarf annar aðilinn að hafa möguleika á að koma sér þar fyrir. Telur hæstv. samgrh. að Samkeppnisstofnun hefði átt að grípa inn í þessa atburðarás? Núverandi fyrirkomulag sjúkraflugs á Íslandi hefur gengið sér til húðar. Þörf er á stórátaki til þess að bæta þennan nauðsynlega þátt flugþjónustunnar, tryggja að hann sé til staðar þegar á þarf að halda og tryggja íbúum landsins jafnrétti hvað varðar sjúkraflutninga. Traust og öflug sjúkraflutningaþjónusta er mikill stuðningur við heilbrigðisstarfsemi í dreifbýli en það er eins með sjúkraflugið og áætlunarflugið, þetta er allt í stórhættu og hætta á að flugrekstraraðilar dragi sig þar út úr. Þróunin í innanlands- og sjúkraflugi er ein sorgarsaga. Herra forseti. Hér á Íslandi eru til dæmi um að samgöngur við einstök byggðarlög séu eru styrkt af ríkissjóði. Benda má á ferjusiglingar til nokkurra staða og einnig má benda á endurgreiðslu ríkissjóðs til sérleyfishafa vegna farþegaflutninga á landi, sem voru 54 millj. kr. á síðasta ári. Það eru því fordæmi fyrir því að styrkja samgöngur til ýmissa minni staða. Hvers vegna er það ekki hægt í fluginu einnig? Á sama tíma og þetta gengur yfir okkur í flugsamgöngum á Íslandi er samgrn. með hugmyndir um að auka álögur á innanlandsflugið. Forsendur traustra byggða og þar með vaxtarsvæða eru öruggar samgöngur, öflug sveitarfélög og samstarf byggðarlaga um þjónustu og góð skilyrði til atvinnusóknar. Þannig er m.a. komist að orði í byggðaáætlun hæstv. ríkisstjórnar. Spyrja má: Er stefnan í flugmálum á Íslandi í takt við þessa áætlun? Ég segi hiklaust nei. Byggðaþróunaraðgerðir í nágrannalöndum okkar eru almennt umfangsmiklar og fjölbreyttar og beinast ýmist beint eða óbeint að sveitarstjórnum, einstaklingum eða fyrirtækjum. Þannig má segja að byggðastyrkir til að halda uppi og styrkja flug til minni staða á landsbyggðinni væru í samræmi við kerfi það sem vel er þekkt og mikið notað í þessum löndum. Hvers vegna skyldum við ekki geta tekið þetta upp einnig? Herra forseti. Ég hef gert að umræðuefni nýjasta þáttinn í því sem ég tel enn eitt skrefið aftur á bak í byggðaþróun á Íslandi. Ég tel að við þurfum að beita frekari jöfnunaraðgerðum milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Einkunnarorðin okkar gætu samt sem áður verið samkeppni, samstarf og samstaða. Afskiptaleysisstefna núverandi ríkisstjórnar í byggðaþróunarmálum er stórhættuleg fyrir land og þjóð. Til þess að á Íslandi búi ein þjóð þarf að bæta samgöngur því að góðar og öruggar samgöngur eru skilvirkasta leiðin að því marki. Allir landsmenn eiga að hafa sömu möguleika án tillits til búsetu. Ef samgöngur eru í þokkalegu lagi og jafnræðisreglunnar gætt á öðrum sviðum gengi það eftir. Markmiðið með bættum samgöngum hlýtur að vera að samgöngur auki möguleika á atvinnurekstri og búsetu á viðkomandi svæði. Þróun í flugsamgöngum undanfarinna missira er stórt skref aftur á bak í þessum efnum. Herra forseti. Að lokum langar mig að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. samgrh.: 1. Ætla ríkisstjórnin og hæstv. samgrh. að gera eitthvað í því ástandi sem skapast hefur upp á síðkastið í málefnum landsbyggðarinnar hvað varðar flugsamgöngur? 2. Hyggst ríkisstjórnin fara þá leið að styrkja flug til ýmissa staða á landsbyggðinni? 3. Kemur til álita hjá hæstv. samgrh. að á vegum ríkisstjórnarinnar verði allt sjúkraflug boðið út í einu lagi með flugi á landsbyggðina? Með slíku heildarútboði tel ég að hægt væri að fá hagstæð og góð tilboð frá nokkrum aðilum í flugrekstri og tryggja áfram samkeppni, áframhaldandi sjúkraflug og flugsamgöngur við landsbyggðina.

Herra forseti. Að undanförnu hafa komið upp nokkur vandamál er tengjast innanlandsflugi og framtíð þess í landinu. Þau vandamál hafa verið mjög í sviðsljósinu og eru færð inn á Alþingi með þessari utandagskrárumræðu. Þrátt fyrir þennan vanda er ástæða til þess að vekja athygli á því, sem er mjög þýðingarmikið, að farþegum í innanlandsflugi fjölgar stöðugt þegar á heildina er litið. Á milli áranna 1997 og 1998 fjölgaði farþegum í innanlandsflugi um 8% og milli áranna 1998 og 1999 um 3,3%. Heildarfarþegaflutningar árið 1996 voru 406 þúsund en 1999 voru farþegar 482 þúsund. Hins vegar hafa vöruflutningar með flugi dregist saman þegar á heildina er litið. Flug til Siglufjarðar hefur, svo við tökum dæmi, dregist mjög saman á milli áranna 1998 og 1999, eða um 19%. Það hefur mjög mikla og afgerandi þýðingu fyrir afkomu þessa flugs. Milli Akureyrar og Húsavíkur fækkaði um 28% á milli áranna 1998 og 1999 og farþegum fækkaði um 16% á leiðinni Reykjavík/Gjögur á sama árabili. Þróunin er þó sú að umferð eykst á meginflugvöllum en flestir minni áætlunarstaðir eiga í vök að verjast. Þannig voru áætlunarflugvellir 31 fyrir 12 árum, eru nú aðeins 14 og gæti hugsanlega enn fækkað. Eins og þekkt er var innanlandsflugið gefið frjálst 1. júlí 1997, en áður höfðu flugfélög almenn sérleyfi á vissar leiðir. Við þessa breytingu hófst samkeppni og verð lækkaði. Fullyrða má að þessi samkeppni hafi gengið út í algerar öfgar og eftir stendur annað stóra flugfélagið með mikinn taprekstur og skuldaklafa en hitt stóra flugfélagið er hætta að fljúga á öllum aðalleiðum í það minnsta. Það voru vissulega miklar væntingar bundnar við samkeppni í innanlandsflugi en þetta er hins vegar staðreyndin. Við niðurfellingu sérleyfa og innleiðingu samkeppni láta flugfélög viðskiptasjónarmið ráða í rekstri sínum í öllum meginatriðum eins og eðlilegt er og fljúga því ekki á óarðbærum leiðum. Gert er ráð fyrir þessu í núverandi löggjöf því heimilt er að bjóða út skyldu til opinberrar þjónustu í áætlunarflugi til flugvallar sem þjónar jaðar- eða þróunarhéraði eða flugleið til héraðsflugvallar með lítilli umferð, enda sé slík leið lífsnauðsynleg fyrir efnahagsþróun á svæðinu. Í fjárlögum fyrir árið 2000 er gert ráð fyrir 9,7 millj. kr. til að styrkja slíkar flugsamgöngur. Í útboði á flugi í 4 mánuði milli Bíldudals og Ísafjarðar var lægstbjóðandi með um 1,4 millj. Útboð á flugi milli Reykjavíkur og Gjögurs kostar a.m.k. 5,2 millj. á ári miðað við lægsta tilboð og útboð á flugi milli Grímseyjar og Akureyrar kostar 8,9 millj. kr. Þessi kostnaður er því samtals 15,5 millj. Að mínu áliti er ljóst að flugi verður að halda úti til ákveðinna staða hvað sem öðru líður. Hitt er jafnljóst að ákveðin þróun á sér stað sem taka verður tillit til, þá fyrst og fremst í vegasamgöngum. Bættar vegasamgöngur hafa auðvitað áhrif á samkeppnisstöðu flugsins. Þannig eru til staðir í dag sem ekki er lengur flogið til sem áður var talið útilokað að þjóna nema með flugi. Í samgrn. liggur fyrir bréf frá Flugfélagi Íslands þar sem félagið segist munu hætta 1. júlí flugi milli Akureyrar, Ísafjarðar, Grímseyjar, Þórshafnar, Vopnafjarðar og Egilsstaða nema einhverjar breytingar verði á fyrirsjáanlegum taprekstri félagsins, sem er upp á 30--40 millj. kr. Auðvitað er hér um óásættanlegan taprekstur að ræða. Mér hefur einnig borist annað bréf, réttara sagt afrit af bréfi til bæjarstjórnar Siglufjarðar, þar sem Íslandsflug tilkynnir um breytingar. Í ljósi þeirrar þróunar sem hér hefur verið lýst tel ég að bregðast verði við hverju dæmi fyrir sig og meta þau sérstaklega. Allt virðist stefna í að bjóða verði út flug út frá Akureyri, nema til Reykjavíkur að sjálfsögðu. Þar gæti einnig komið til flug frá Akureyri til Siglufjarðar yfir vetrarmánuðina. Kostnaður verður hins vegar verulegur og á það vil ég leggja áherslu að á fjárlögum þessa árs eru engir fjármunir til að koma til móts við þessar byggðir eða bjóða út svo umfangsmikla þjónustu í flugi.

Herra forseti. Það eru mjög alvarlegar fréttir að Íslandsflug ætli að hætta flugi til Siglufjarðar. Flugið hefur verið mikilvægur þáttur í samgöngum við Siglufjörð. Væru göngin um Héðinsfjörð hins vegar komin, væri þetta ekki svo alvarlegt en það er þau því miður ekki enn þá. Íslandsflug hefur þjónað Sauðárkróki og Siglufirði ágætlega að undanförnu. Ég tel að leita verði allra leiða til að flugsamgöngum verði haldið uppi við Siglufjörð þar til vegasamgöngur við Akureyri eru orðnar viðunandi, þ.e. jarðgöng komin. Þess er vonandi ekki mjög langt að bíða. En ég legg áherslu á að óviðunandi er að ekki sé haldið uppi flugi til Siglufjarðar þangað til.

Herra forseti. Hér er verið að ræða mjög alvarlegt mál, ekki bara fyrir Siglufjörð og flugsamgöngur þangað heldur og alla aðra staði á landinu þar sem flugsamgöngur hafa lagst af. Það er að skapast mjög alvarlegt ástand í innanlandsfluginu, þ.e. að sú flugþjónusta sem byggðist upp víða um land hefur smám saman dregist saman. Bættar vegasamgöngur hafa á nokkrum stöðum haft áhrif á fyrri þörf fyrir reglulegt flug en það er ekki hægt að ganga svo langt að leggja alfarið niður flug til þeirra staða sem mikilvægir eru til að halda uppi byggð í landinu. Fólk verður einnig að hafa val og auk þess er ekki hægt að treysta á færð á vegum frá öllum stöðum, t.d. Siglufirði, yfir vetrartímann. Íslandsflug kom á samkeppni í innanlandsfluginu og hafði veruleg áhrif til lækkunar fargjalda. Nú er Íslandsflug að leggja niður áætlunarflug á mörgum stöðum og gerir það með litlum fyrirvara vegna tapreksturs. Flug til Egilsstaða leggst af um næstu mánaðamót og um leið fellur niður staðbundið sjúkraflug frá Egilsstöðum sem Íslandsflug þjónaði. Íslandsflug leitar nú til sveitarfélaganna og hins opinbera til að halda uppi áætlunarflugi þar sem fyrirtækið geti ekki haldið áfram í taprekstri. Fyrirsjáanlegt er að auk fækkunar í áætlunarleiðum munu fargjöld hækka á þeim flugleiðum sem eftir verða. Flugsamgöngur, þ.e. áætlunarflug, verða til framtíðar að vera til fleiri staða en fimm eða sex helstu flugvalla landsins. Þetta er enn einn hlekkurinn sem er að bresta í öryggismálum og landsbyggðarmálum almennt. Þetta er stórt og mikið byggðamál. Það er komið að því að hið opinbera, þ.e. ríkisstjórnin, taki ákvörðun um opinbera styrki til fleiri staða en gert er í dag.

Herra forseti. Fyrir marga staði á landinu er reglulegt flug sannkölluð lífæð. Það er mikilvægur öryggisþáttur, bætir búsetuskilyrðin og getur verið það sem skiptir sköpum þegar menn velja sér framtíðarbúsetu eða taka slíka ákvörðun. Á undanförnum árum hefur sú þróun orðið að flug hefur verið að dragast saman á ýmsum stöðum og hefur víða valdið miklum áhyggjum, einkum þar sem samgöngur eru erfiðar eða vegalengdir miklar. Nú síðast komu tíðindi frá Siglufirði. Eins og hér hefur komið fram er flugið einkar mikilvægt fyrir Siglufjörð yfir vetrartímann því að það rýfur þá miklu vetrareinangrun sem þar er og spurning hvort Siglufjörður á einhverja möguleika á flugi þar til jarðgöngin eru komin til Ólafsfjarðar. En það kom líka á óvart, herra forseti, að ákveðið skyldi að hætta flugi til Húsavíkur fyrir skömmu og það veldur sannarlega miklum áhyggjum og þá ekki síður vegna sumarumferðar þar sem heimamenn hafa undanfarin ár verið að byggja upp einstaka ferðaþjónustu í kringum hvalaskoðun. Mörg þúsund manns og sífellt vaxandi fjöldi leggur leið sína til Húsavíkur með flugi eða gerði það. Það er því eðlilegt að heimamenn óttist að með því að flugið leggist af sé brugðið fæti fyrir frekari þróun á því sviði. Herra forseti. Flugrekstrarhafar hljóta eins og aðrir að hafa séð að styrkir til sérleyfishafa á fólksflutningum í landi eru um 54 millj. í fjárlögum ársins. Ráðherra staðfesti með orðum sínum hér áðan þá staðhæfingu sem heyrist þessa dagana að flugfélögin munu ekki hafast að á næstunni því nú bíði þau eftir að ríkið bjóði fram styrki til flugs á ákveðnum flugleiðum, enda fordæmi fyrir slíku. Það virðist vera sá veruleiki sem blasir við í dag.

Herra forseti. Það er ekki hægt að segja að þingmönnum hafi komið á óvart sú ákvörðun að Íslandsflug leggi niður flug til Siglufjarðar né Mýflug leggi niður flug til Húsavíkur. Þingmönnum hefur verið kunnugt hvert stefndi. Mikill halli hefur verið á innanlandsflugi og á undanförnum árum höfum við staðið frammi fyrir því að þurfa að taka upp styrki til nýrra flugleiða. Okkur er það minnisstætt þegar litlum 800 þús. kr. var varið til að styrkja flug til Raufarhafnar sem olli miklu uppþoti á markaðnum, bæði í fjölmiðlum og hér á Alþingi og talið að ég væri að brjóta lög Evrópusambandsins með því að veita slíkan styrk án þess að flugið yrði boðið út sem aftur færir okkur til þess að ekki er heimilt samkvæmt samningum okkar að styrkja flug til einstakra staða án þess að það sé áður boðið út og fyrir liggi að áætlunarflug til viðkomandi staðar leggist niður. Í því ljósi er óhjákvæmilegt að horfa á ástandið eins og það er núna. Því miður verð ég að segja að heldur dapurlega horfir um Húsavíkurflug. Að vísu mun eins og áður verða leiguflug til Húsavíkur sem mun náttúrlega að einhverju leyti létta hlut ferðaþjónustunnar þar en ef við horfum til hinna smærri staða fyrir norðan og á Norðausturlandi, jafnvel Vestfjörðum, ef við tökum það inn í þessa sömu mynd, þá virðist mér blasa við að boðið verði út flug frá Akureyri í tengslum við flugið til Reykjavíkur eins og verið hefur, til Vopnafjarðar, Þórshafnar, Grímseyjar, Egilsstaða, Ísafjarðar og Siglufjarðar eins og var fyrir eina tíð vegna þess að það er ódýrasta leiðin og fullnægjandi lausn og sú besta sem í sjónmáli er. Ég hygg að óhjákvæmilegt sé að horfa á þessa hluti eins og þeir liggja fyrir, takast á við þau vandamál sem við blasa og leysa þau.

Herra forseti. Það mál sem hér um ræðir varðar þróun í samgöngumálum sem á sér nokkurn aðdraganda. Um árabil hefur þróunin verið þannig að áætlunarleiðum í lofti hefur fækkað og landsamgöngur tekið við. Flugsamgöngur hafa í auknum mæli verið bundnar við fáa flugvelli þar sem farþegar hafa safnast að frá tiltölulega stórum svæðum. Þessi hefur þróunin orðið fyrir austan. Þar eru nú aðeins í notkun þrír áætlunarflugvellir og þeim hefur fækkað um helming á einum áratug. Algengur aksturstími til flugvallar, t.d. á Egilsstöðum frá þéttbýlisstöðum á Austurlandi er um ein klukkustund. Nú er þessari þróun enn haldið áfram og mér er kunnugt um og hefur komið fram í þessari umræðu að boðað hefur verið að flug verði lagt niður til Þórshafnar og Vopnafjarðar í vor frá Akureyri auk þeirra staða sem hafa verið nefndir í umræðunni. Aðstaða þessara þéttbýlisstaða, svo þau dæmi séu tekin, til að sækja til stærstu flugvallanna er vonlaus vegna fjarlægðar. Eins og komið hefur fram hefur ríkisvaldið styrkt einstakar flugleiðir með fjárframlögum. Nauðsyn ber til að skoða nú þær aðstæður sem upp hafa komið og hvernig hægt er að tryggja samgöngur til þeirra staða með flugi sem eru algerlega háðir slíkum samgöngum. Um opinberan stuðning þarf að skapa viðmiðunarreglur og taka þá mið af þeim aðstæðum sem hafa skapast. Við þau vandkvæði sem eru í samgöngumálum landsbyggðarinnar bætist að sérleyfishafar í fólksflutningum með áætlunarbílum eiga í miklum erfiðleikum. Skýrsla liggur nú fyrir í samgrn. um mál þeirra og nauðsyn ber til að ráðast í ráðstafanir til að tryggja þær samgöngur. Blönduð leið á opinberum stuðningi á skipulagsbreytingum er nauðsynleg í þeim efnum. Sjúkraflug er enn einn þáttur þessara mála en ástand þess er nátengt hnignun áætlunarflugsins. Það hefur skapast alvarlegt ástand á Austurlandi í þessum efnum. Ég nefni þetta hér þó að málið sé á forræði heilbrrn. en þar að auki eru nýjar leiðir í skoðun í þessum málum og nauðsynlegt er að komast að niðurstöðum um þær sem fyrst.

Herra forseti. Hér er mjög alvarlegt mál á ferðinni sem er samgöngumál innan Íslands alls. Sú frétt að leggja eigi niður flugsamgöngur til Siglufjarðar veldur vissum óhug. Þess verður að krefjast af stjórnvöldum að til sé einhver samræmd og ákveðin stefna varðandi grunnþjónustu í samgöngumálum allra landsmanna. Það er óviðunandi að samgöngur, þetta grunnþjónustunet okkar allra, skuli vera háð arðsemiskröfum einstakra einkafyrirtækja sem af og til hlaupa út á markaðinn og leggja svo upp laupana sitt á hvað. Það verður að vera til opinber stefna um grunnsamgönguþjónustu og samgöngur í landinu, bæði varðandi flug og áætlunarferðir og það að alltaf sé verið að koma á óvart og grípa til skyndilausna varðandi einstaka staði gengur einfaldlega ekki upp. Það er einsýnt að styrkja þarf flugsamgöngur til þeirra staða sem ekki eiga möguleika á öðrum samgöngum og þarf sá styrkur að vera þannig að of hátt verð hamli ekki notkun, hamli ekki ferðum. Herra forseti. Það þarf pólitíska ákvörðun um samgöngur á Íslandi og að staðið sé við hana.

Herra forseti. Hér er rætt mál sem sýnir okkur í hnotskurn hversu nauðsynlegt er að mótuð sé stefna til framtíðar í almenningssamgöngum þjóðarinnar. Hér er því miður að því er virðist niðurstaða að koma á óvart sem hv. þm. Halldór Blöndal benti á að ætti ekki að koma á óvart. Hér skortir framtíðarsýn til þess að átta sig á hvernig mál þróast. Hér sitja menn uppi með það að við blasir að ákveðin grunnþjónusta við byggðarlög sem þurfa mjög á samgöngum í lofti að halda geti fallið niður. Þetta hefði ekki átt að koma á óvart. Það hefði átt að vera búið að móta stefnu. Það hefði átt að vera búið að móta reglur um hvernig menn ættu að taka á þessum málum. Í máli hæstv. samgrh. kom fram að á fjárlögum er takmarkað fjármagn til að mæta þessum vanda og augljóst að það fjármagn til þeirra staða sem ákveðið var að veita styrki er of lítið til að mæta vandanum. Nú blasir við að fjölga þarf þessum stöðum og auka fjármagnið. Herra forseti. Ég held að það sé augljós niðurstaða af þessu máli að markaðurinn hefur verið látinn nær afskiptalaus um verkefni sem hann ræður ekki við. Það er kominn tími til, herra forseti, að stjórnvöld móti stefnu til framtíðar, stefnu sem getur tryggt þá grunnþjónustu sem nauðsynleg er og það sé ekki tilviljanakennt hvernig styrkjum er veitt í þetta verkefni.

Herra forseti. Þótt ljóst væri í hvað stefndi hnykkir manni illa við þegar þær spurnir berast að ekki eru rekstrarforsendur fyrir flugi til Siglufjarðar. Að sjálfsögðu er það öðrum þræði vegna bættra samgangna á landi en nú loksins er komið bundið slitlag þangað alla leið. Hvað varðar samkeppni í flugi, þá er hún ekki lengur fyrir hendi til Siglufjarðar þannig að ekki eru það undirboð heldur einfaldlega viðskiptalegar forsendur sem hindra flugfélagið Íslandsflug í því að halda áfram fluginu eftir bréfi þeirra. Flug verður auðvitað að vera reglulegt og lausn þarf að finna á þessu. Þetta er vissulega algerlega óviðunandi. Þess ber þó að geta að styrkir til ferju- og flugsamgangna eru nú teknir af vegafé og þann póst má heldur ekki skerða. Þetta þarf að skoða í víðara samhengi. Þetta er vissulega byggðamál, þetta er stórt byggðamál sem þarf að taka á í heild, móta almennar reglur af hálfu stjórnvalda og þingsins um áætlunarferðir og tryggja fjárveitingu til þess.

Herra forseti. Þær aðstæður sem eru að skapast í innanlandsflugi eru mjög alvarlegar og þær eru það ekki síst vegna þess að sennilega eru fá dæmi um þjóðir sem hafa byggt innanlandssamgöngur sínar jafnmikið á flugi og Íslendingar. Það sem er enn merkilegra er að lengst af var þetta flug rekið án nokkurra niðurgreiðslna eða styrkja öfugt við það sem er orðið fyrir löngu síðan víðast hvar í kringum okkur. Má þar sem dæmi taka Grænland, Norður- og Vestur-Noreg og reyndar allan norðanverða Skandinavíu og ég hygg skosku eyjarnar einnig og fleiri slík svæði. Það sem hefur einnig verið sérstaklega mikilvægt við innanlandsflugið hér er að það hafa í reynd á stórum svæðum verið einu skipulögðu almenningssamgöngurnar sem fólk hefur átt kost á. Því er það þeim mun alvarlegra ef það er að leggjast af á fjölmörgum stöðum sem þær takmörkuðu almenningssamgöngur sem eru á landi eiga líka undir högg að sækja og eru sums staðar að leggjast af þannig að heil héruð og jafnvel langleiðina heilir landshlutar gætu þar af leiðandi, ef svo fer sem horfir, staðið frammi fyrir því að þar verði engar skipulagðar almenningssamgöngur. Þannig geta menn auðvitað ekki haft hlutina. Ég tel þarf af leiðandi, herra forseti, að enginn annar kostur sé uppi í stöðunni nú en sá að við tökum til skoðunar að fara sambærilegar leiðir í þessu eins og t.d. Norðmenn hafa gert. Þeir gera samninga á grundvelli útboða við flugfélög um tiltekna lágmarksþjónustu, framboð á ákveðnum sætiskílómetrum til nokkurra ára í senn og flugfélög eins og Braathens og Widerø reka umfangsmikið flug til Vestur- og Norður-Noregs á grundvelli slíkra samninga þar sem efnahagslegur grundvöllur er tryggður með stuðningi ríkisvaldsins. Það er ósköp einfaldlega algert úrslitaatriði í byggðalegu, atvinnulegu og öryggislegu tilliti fyrir fjölmörg byggðarlög landsins að þar verði áfram áætlunarflug því að ef það tapast, þá tapast ekki aðeins samgöngurnar heldur einnig þjónusta á flugvöllum, öryggi í sjúkraflugi og í rauninni verða þær byggðir ekki lífvænlegar til frambúðar litið nema samgöngurnar séu tryggðar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur verið um þetta mjög alvarlega mál sem ég vildi fara með í utandagskrárumræðu á hv. Alþingi. Það er rétt sem hæstv. samgrh. sagði að upp hafa komið vandamál. Ég tel það meira en nokkur vandamál. Þetta eru stór vandamál sem eru að koma upp þegar við sjáum að öll samkeppni er að líða undir lok og að eftir stendur kannski eitt flugfélag á Íslandi sem mun sinna flugi. Það er miklu meira en nokkur vandamál. Mér finnst því miður að ekki hafi komið nógu skýrt fram hjá hæstv. samgrh. hver vilji ríkisstjórnarinnar er í þessu efni. Ég vil því nota tækifærið og spyrja hvort þetta mál hafi verið rætt í hæstv. ríkisstjórn og hvort bregðast eigi við því eða á bara að láta allt danka og leggja niður flug á þessu ári og skoða eitthvað á næsta ári? Það verður erfiðara að hefja flug eftir að það hefur algerlega stoppað. Hér kom fram hvað styrkir eru háir til flugsamgangna á Íslandi, en þeir eru tæpar 10 millj. Í svari hæstv. samgrh. til hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, sem dreift hefur verið í dag, kemur fram að fyrirtækið Kynnisferðir, sem er 80% í eigu Flugleiða, fékk tæpar 6 millj. í styrk á síðasta ári en það fyrirtæki skilaði 45 millj. kr. hagnaði ef upplýsingar mínar eru réttar. Við sjáum því um hvaða tölur er verið að ræða í þessu efni. Kynnisferðir eru með áætlunarferðir frá Reykjavík til Keflavíkur og kynnisferðir um Suðurland. Þetta er því stórmál. Hér er ég með mikinn doðrant sem er útboð norska ríkisins á flugi til landsbyggðarinnar þar og ég held að þetta séu hlutir sem við getum tekið okkur til eftirbreytni og ættum að skoða. Ég vil því bara rétt í lokin, um leið og ég þakka hæstv. samgrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni, enn á ný spyrja eftir því hvort ríkisstjórnin sé með einhverjar áætlanir uppi um að bregðast við þessum vanda nú þegar. Ég tel að það sé of seint að bregðast við vandanum á næsta ári eða þegar ný fjárlög hafa verið gerð.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið. Það fer ekkert á milli mála að samgrh. hefur gott stuðningsmannalið í þinginu fyrir nauðsynlegum aðgerðum því að mér sýnist að flestir rói í sömu átt í þessu máli. Það er spurt hvað ríkisstjórnin eða samgrh. ætli sér að gera. Við erum að skoða hvaða leiðir eru færar. Einnig er spurt um hvort ekki sé eðlilegt að teknir séu upp byggðastyrkir. Eins og kom fram í ræðu minni eru veittir byggðastyrkir þó að þeir séu ekki háir vegna flugsins og við höfum verið að fikra okkur inn á þessa leið sem hv. málshefjandi nefndi að væri notuð í Noregi, og reyndar fleiri, með því að bjóða út flugleiðirnar á jaðarbyggðirnar. Ég lýsti því jafnframt yfir í ræðu minni að ég tel að það beri að skoða hvort ekki eigi að bjóða út fleiri leiðir. Að þessu verður unnið og ég vona að hv. þm. styðji þær hugmyndir þegar þær koma fram. Vegna umræðu um styrki, og ekki síst vegna þess sem hv. málshefjandi nefndi eitt ákveðið fyrirtæki, þá er það þannig að samkvæmt fjárlögum eru veittir styrkir til sérleyfishafa upp á 54 millj., þar af fær þetta umrædda fyrirtæki hlut vegna sérleyfis sem það rekur. Strætisvagnar á höfuðborgarsvæðinu fá 60 millj. Það er nauðsynlegt að því sé teflt fram í allri umræðunni um andstöðu við höfuðborgarsvæðið, en þetta eru styrkir til almenningssamgangna. Ég vil að lokum, herra forseti, undirstrika að það er ekkert sem bendir til þess að flugfargjöld muni hækka sem betur fer. En rétt í lokin vil ég segja frá því að í samgrn. er í undirbúningi að halda ráðstefnu um almenningssamgöngur á Íslandi, bæði hvað varðar flug og aðrar áætlunarsamgöngur og ég vænti þess að hv. þm. taki þátt í þeirri umræðu sem þar fer vonandi fram þegar ráðstefnan verður haldin og verður undirbúningur að aðgerðum.