Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Frv. þetta hefur tekið nokkurri breytingu í Nd. Það hefur verið bætt inn í frv. nýrri gr. um mjög svo annað atriði en það, sem frv. raunverulega fjallaði um, en eins og sjá má, er 2. gr. frv. nú svo hljóðandi: „Allar meiri háttar framkvæmdir á vegum bankans eru háðar sérstöku samþykki beggja, ráðh. og bankaráðs: Út af fyrir sig hef ég ekkert við þessa breytingu að athuga sem slíka, en ég hefði talið rétt, að hún hefði fylgt öðrum breyt. á l. um Seðlabankann, sem augljóslega þarf að gera. Hún á lítið skylt við það málefni, sem þetta frv. fjallaði um. Aðalatriðið er þó, að þetta frv. nái fram að ganga fyrir áramót, því að nái frv. ekki fram að ganga, ber skylda til að lækka gengi krónunnar um áramót, nokkurn veginn niður á það stig, sem var eftir síðustu gengislækkun. Færi þá málið að verða alleinkennilegt fyrir þann, sem flutti þessa brtt. í Nd., ef hann væri búinn að ná því fram, að gengi kr. yrði nú lækkað niður í það, sem hann þurfti að yfirgefa flokk sinn út af á sínum tíma. Aðalatriðið er, að sú heimild fáist samþ. fyrir áramót, sem felst í 1. gr. frv. Ég fyrir mitt leyti mæli eindregið með því, að frv. verði samþ. óbreytt. En sýnist hv. d. rétt að fella það út úr frv., sem sett var inn í það í Nd., og senda það enn á ný til Nd. til athugunar, þá er verið að stofna málinu í hættu. Ég fyrir mitt leyti mæli því með því við hv. d., að hún sjái sér fært að samþ. frv. í þeim búningi, sem það er, þó að þarna hafi verið skotið inn í málið mjög svo óskyldu atriði varðandi löggjöf Seðlabankans.



Herra forseti. Ég get verið hæstv. ráðh. sammála um það, að Nd. hefur skotið inn í þetta frv. allsendis óskyldu atriði, sem að minni hyggju er óeðlilegt að fylgi efni þess frv., sem hér er um að ræða. Það er að vísu umdeilt atriði, hvert valdsvið viðskmrh. sem bankamrh. er að þessu leyti, en ég vek athygli hv. þd. á því, að bankaráð er þingkjörið, og það sýnist vera eðlilegt, að samstaða sé á milli þingkjörins bankaráðs og ráðh. í þingræðisstjórn, þannig að hvor um sig ætti að geta haft samvinnu sín á milli, og ágreiningur þar ekki að geta komið upp í veigameiri málum. Ef svo er, þá er alla vega ekki efni til þess af þingi að takmarka valdsvið þingkjörins bankaráðs, og það verður þá að ráðast, hvert valdsvið ráðherra er, eða áhrifamáttur hans, þannig að ég tel rétt að færa frv. í upphaflegt form, en tek fram, að ég er samþykkur aðalefnisinnihaldi frv.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 1. þm. Vesturl. leyft mér að flytja brtt. á þskj. 290. Í fyrsta lagi er brtt. við 2. gr. frv., að liðurinn F. 2 falli niður, en til vara, að í stað 6 sjómílur komi 9 sjómílur. Í öðru lagi er lagt til, að liðurinn F.4 verði F.3 og orðist svo, með leyfi hv., forseta: „Skipum, 105 brúttórúmlestir og minni, er heimilt að veiða með botnvörpu og flotvörpu á tímabilinu frá 1. júní til 31. des. utan línu, sem dregin er í 4 sjómílna fjarlægð frá fjörumarki meginlandsins frá línu réttvísandi vestur frá Öndverðarnesvita að 24°00' v.lg. Að norðan afmarkast svæði þetta af línu, sem dregin er í 4 sjómílna fjarlægð frá fjörumarki meginlandsins frá línu réttvísandi vestur frá Bjargtöngum (grunnlínupunktur 26) og að 24° 00' v.lg. Að austan takmarkast svæðið af 24° 00' v.lg. Í þriðja lagi: „Við bætist nýr liður (verður F. 4), svo hljóðandi: „Ráðherra er heimilt að veita frekari togveiðiheimildir en greindar eru í lögum þessum í takmarkaðan tíma og á tilgreindum veiðisvæðum vegna þeirrar sérstöðu, sem er í verstöðvum við Breiðafjörð, að fiskibátar eru flestir undir 105 tonnum að stærð og hafa byggt veiðar á grunnmiðum kringum Snæfellsnes, enda komi til meðmæli Hafrannsóknastofnunarinnar.“ Ég vil segja í sambandi við þennan síðasta lið þessrara brtt., að hann er borinn fram sérstaklega vegna beiðni þeirra Breiðfirðinga - og aðrar till. reyndar, sem eru á þessu þskj. Það er svo, eins og kom fram hjá frsm. sjútvn. við 2. umr. málsins, að þegar sú n. sem hafði haft þetta mál til meðferðar, fór víða um land til þess að kynna sér afstöðu heimamanna og reyna að samræma hana við frv., þá var um meiningarmun að ræða í sjávarþorpunum á Breiðafirði. Þar voru mismunandi sjónarmið, sérstaklega í sambandi við togveiðar. Samt sem áður náðist samstaða milli allra þeirra fjögurra útgerðarstaða, sem eru við Breiðafjörð: Stykkishólms, Grundafjarðar, Ólafsvíkur og Hellissands. Og það er á þeim forsendum, að það er eindregin beiðni þeirra, að við flytjum þessa till. hér við 3. umr. og freistum þess, hvort þd. vill ekki fallast á þeirra sjónarmið í þessum efnum, þar sem það liggur fyrir, að þeir hafa sameinast um þessi málalok. Það er nú svo um landhelgismál, að þetta eru viðkvæm mál, hvar sem er á landinu, og því hafa um. sjálfsagt komist að, þegar þeir voru að ferðast um landið og kynna sér sjónarmið á hinum ýmsu stöðum, að ekki var vandalaust að ná samstöðu um hin einstöku atriði varðandi undanþágur og takmörkun, sem um er að ræða. Ég tel sjálfsagt að koma þessu hér á framfæri. Það liggur fyrir, að þarna hafa þau fjögur útgerðarpláss, sem eiga mestra hagsmuna að gæta á þessu umrædda svæði, sameinast og óska eftir, að sú breyting verði gerð á frv., sem ég hef nú greint frá.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að bera fram skrifl. brtt., þar sem ekki hefur unnist tími til að fá hana prentaða og útbýtt, við 10. gr. frv., þar sem segir, að ráðh. sé „heimilt, að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar, að veita eftirgreindar veiðiheimildir í fiskveiðilandhelginni, auk þess, sem annars staðar er getið í lögum þessum“. Inn í þessa mgr. vil ég bæta Fiskifélagi Íslands, þannig að 1. mgr. 10. gr., hljóði svo: „Ráðh, er heimilt, að fenginni umsögn Fiskifélags Íslands og Hafrannsóknastofnunarinnar, að veita eftirgreindar veiðiheimildir í fiskveiðilandhelginni, auk þess, sem annars staðar er getið í lögum þessum.“ Þá er það till. mín í samræmi við þessa, að síðasta mgr. 10. gr. hljóði svo: „Togveiðiheimildir samkv, tölul. nr. 1–8 skulu jafnan vera tímabundnar.“ Er það á sama veg og er í frv. nú, en niður mundi falla eftirfarandi orð: „og auk umsagnar Hafrannsóknastofnunarinnar skal ráðh. leita umsagnar Fiskifélags Íslands eða annarra aðila, þegar honum þykir ástæða til.“ Hér er sem sagt um tiltölulega mjög saklausa breytingu að ræða. Ráðh. er gert skylt að fá umsögn bæði Fiskifélags Íslands og Hafrannsóknastofnunarinnar, eins og ég tel eðlilegt og sjálfsagt, þar sem Fiskifélag Íslands hefur innan sinna vébanda flest hagsmunasamtök útgerðarinnar í landinu, og því er rétt, að ráðh. hafi til hliðsjónar umsögn þeirra aðila jafnframt umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar. Enda er það svo, að í lok gr. er í raun og veru óþarft að tala um, að ráðh. skuli leita umsagnar Fiskifélags Íslands eða annarra aðila, þegar honum þyki ástæða til, því að í augum liggur uppi, að ráðh. hefur þetta vald, án þess að þess sé sérstaklega getið í lögum. Ég vænti þess, að hv. þdm. geti fallist á þessar brtt.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna brtt. á þskj. 290, sem ég tel satt að segja að stefni þessu máli í algeran voða, sérstaklega b-liður, við F. 4, þar sem lagt er til, að togveiðiheimildir á Breiðafirði verði auknar frá því, sem er í frv., með því að færa línuna, sem takmarkar þessar heimildir að norðanverðu, nær Bjargtöngum og Látrabjargi almennt. Þetta á sér nokkra sögu, og verð ég að skýra það, þótt ég skuli hafa um það eins fá orð og ég get. Áður fyrr var þessu hagað svo, að á Breiðafirði voru þarna tvö hólf. Syðra hólfið var opið frá 1. júní til 16. sept., en nyrðra hólfið opið frá 16. sept. til 1. jan. Þetta var gert með tilliti til þess, að á norðurhlutanum eru stundaðar dragnótaveiðar frá suðurhluta Vestfjarða, en þær eru þar einkum á fyrri hluta þessa tímabils, þ. e. á tímabilinu frá 1. júní til 16. sept., en þá var nyrðra hólfið lokað fyrir togveiðum. Þessar veiðar fara ekki vel saman, og um þetta varð samstaða, þegar þessi skipan var upp tekin á sínum tíma. Fiskveiðilaganefnd virtist vera ríkjandi áhugi á því við Breiðafjörð, eða á Snæfellsnesi réttara sagt, að togveiðar þarna yrðu minnkaðar frá því, sem er. Að vísu skal það viðurkennt, að um það voru allskiptar skoðanir og margar komu fram, en almennt var það niðurstaða okkar, að rétt væri að stefna að slíku. Því var horfið að því að færa austurlínu þessara hólfa utar. Við það minnkuðu hólfin verulega og einnig þótti mönnum vafasamt að skipta þessu í tvennt, og var þá tekin upp sú till. að færa nyrðri línuna, eins og nú er í frv., suður á 65°16', ef ég man rétt, þannig að dragnótaveiðar, sem þar eru fyrir norðan, fengju þá að vera í friði, en hólfin, sem eftir eru, yrðu hins vegar í einum tíma. Við það stækkar syðra hólfið frá því, sem það hefði orðið, ef þessu hefði verið skipt eftir fyrri reglu. Ég teldi fyrir mitt leyti koma til greina að hafa þetta svæði stærra, eins og lagt er til í brtt., en skipta því þá með tilliti til tíma, eins og áður var. Það þótti mönnum, eins og ég sagði, gera hólfin tvö of lítil og því óeðlileg framkvæmd. Ég held hins vegar, að með því að stækka hólfið án þess að hafa tvískiptan tíma þarna sé málinu stefnt í hreinan voða. Ég vil einnig vekja athygli á því, að á norðurhlutanum eru togveiðar að ýmsu leyti erfiðar. Þar eru hraun og grynningar og aðeins á takmörkuðum punktum, sem unnt er að toga. Svæðið er langtum hentugra fyrir dragnótaveiði, og fyrir færaveiði, sem þar er mikil. Ég legg því ríka áherslu á fyrir mitt leyti, að liður F. 4 verði ekki samþykktur, þ. e. a. s. stækkun þessa hólfs. Um aðra liði í þessari till. vil ég segja það, að ég er út af fyrir sig ekkert undrandi yfir því, að flm. vilja flytja línuna frá 6 sjómílum í 9 sjómílur í lið F. 2. En ég vil varpa fram þeirri spurningu, hvort með slíkri breytingu sé ekki verið að stefna málinu í vandræði. Það náðist samkomulag um auknar togveiðar, ekki eingöngu fyrir Vesturlandi, heldur einnig fyrir Suðurlandinu öllu, og ég óttast, að með slíkri breytingu fylgi aðrar breytingar á eftir í Nd. Um c-liðinn skal ég ekki fjölyrða. Ég sé satt að segja ekki ástæðu til að veita þessa heimild. Frv. stefnir að því að minnka togveiðar á innfjörðum, og ég held, að sú heimild sé algerlega óþörf og ekki í anda frv.

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð í tilefni af þeim brtt., sem hér hefur nú verið mælt fyrir og liggja nú fyrir. Það er í fyrsta lagi brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. og 2. þm. Vesturl. um það, að breyting verði gerð á upphafi 10. gr., þar sem nú stendur: „Ráðh. er heimilt, að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar, að veita eftirgreindar veiðiheimildir í fiskveiðilandhelginni, auk þess, sem annars staðar er getið í l. þessum“, - bætt verði þar inn í: „að fenginni umsögn Fiskifélags Íslands og Hafrannsóknastofnunarinnar“. Ég fyrir mitt leyti er á móti þessari breytingu og tel, að það hafi verið mörkuð ákveðin stefna í þessum efnum í sambandi við frv. í heild. Það er í mörgum gr. frv. áður miðað við, að það liggi fyrir annaðhvort meðmæli eða umsögn eða leitað álits Hafrannsóknastofnunarinnar varðandi þessi mál, en hins vegar ekki miðað við það að leita til Fiskifélagsins sérstaklega, enda gætu þá vissulega aðrir aðilar komið einnig til greina. Ég vil benda á það, að í 3. gr. frv. er talað um, að „enda komi til meðmæli Hafrannsóknastofnunarinnar“. Í 5. gr. er einnig sagt: „að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar“ og í 6. gr., að leitað verði „álits Hafrannsóknastofnunarinnar“ o. s. frv. Ég sé ekki annað en það sé hið eðlilega, eins og nú er komið málum, að það sé Hafrannsóknastofnunin, fiskifræðingarnir þar, sem leitað sé til um álit, áður en ákvarðanir eru teknar, en það sé allsendis óþarfi að fara að snúa sér til Fiskifélagsins sérstaklega um þessi atriði. Við þetta var algerlega miðað við samningu frv. Hins vegar liggur ljóst fyrir, að það má vera, að ráðh, telji æskilegt að leita til fleiri aðila en aðeins fiskifræðinganna, þegar sérstaklega stendur á, og þá geta komið til fleiri aðilar en aðeins Fiskifélagið, en það er sjálfsagt að leita til þess, ef málin liggja þannig sérstaklega fyrir. Ég sem sagt tel, að það sé ekki rétt að samþykkja þessa breytingu, enda þyrfti þá, til þess að halda fullri samkvæmni, að breyta hér miklu meiru. Hina breyt. leiðir í rauninni af þessu, að breyta þá orðalaginu í niðurlagi 10. gr., og þar er í rauninni ekki um neina efnisbreytingu að ræða og skiptir því ekki máli. Ég tel ástæðulaust að vera að breyta á nokkurn hátt því, sem nú er þar fyrir. Þá er hér brtt. frá þeim Jóni Árnasyni og Ásgeiri Bjarnasyni, sem ég vildi segja nokkur orð um. Ég er andvígur þessum breytingum. Ég tel, að þær mundu á margan hátt raska því samkomulagi, sem gert hefur verið um afgreiðslu málsins. Það er enginn vafi á því, að ef þessar till. yrðu samþykktar, þá væri búið að breyta svo miklu hér, að hætt er við því, að ýmsar aðrar breytingar fylgdu þá í kjölfarið, og yrði þá kannske ekki auðvelt að koma málinu fram fyrir jólaleyfi. Varðandi sérstaklega c-liðinn í till. þeirra, till. sama eðlis var flutt í Nd. og felld þar, þá tel ég heimild mjög óeðlilega og býsna hættulega, því að það er enginn vafi á því, að ef slík heimild yrði samþ., kæmu óskir um margar hliðstæðar heimildir, ekki aðeins varðandi þetta svæði, sem þarna er um að ræða, þ. e. a. s. Breiðafjörð. Frv. er allt byggt upp á því, að ákveðnar togveiðiheimildir eru reistar með frv., en síðan er ráðh. veitt sú almenna heimild að mega draga úr þessum veiðiheimildum, mega þrengja þær, ef ástæða þykir til. En að fara að veita ráðh. leyfi til þess að opna fyrir togveiðum umfram það, sem frv. gerir ráð fyrir, eftir beiðnum frá einstökum stöðum, það er að opna fyrir mesta vandræðamálið. Ég er afskaplega hræddur um, að úr öllum landshlutum fengjum við áskoranir um það, að ráðh. mætti þar víkja frá hinu almenna „prinsippi“ laganna og veita mönnum þar togveiðiheimildir umfram það, sem l. gera ráð fyrir. Það kæmu beiðnir héðan og þaðan, og þá væri þetta algerlega runnið út í sandinn. Enda er auðvitað, og það þekkjum við vel, að þessi till. er til komin vegna þess, að það er ágreiningur hjá heimamönnum um það, hvernig með þetta skuli farið, og þeir vilja gjarnan losa sig undan þeim vanda, sem þeir standa í sjálfir, og veita ráðh. almenna heimild til þess að opna enn frekar fyrir togveiðum, ef hann vill samþykkja það. En ég held, að við verðum að halda okkur við það, að þær einar heimildir til togveiða séu veittar, sem frv. gerir ráð fyrir, og ráðh. hafi þar ekki vald til viðbótar. Það er aðeins í einu tilviki, sem gert er ráð fyrir, að ráðh. geti enn til viðbótar veitt togveiðiheimildir. Það er ef ísaástand skellur yfir í ákveðnum landsfjórðungi, þá megi taka tillit til slíks og ráðh. geti þá vikið frá þessum almennu reglum. Ég legg því áherslu á, að þessi heimild verði ekki samþykkt, c-liður till., því að hann í rauninni raskar uppbyggingu frv. og mundi setja málið mjög í flækju. Hitt skil ég mætavel, að þessir hv. þm. flytji þessa till. Þingbræður þeirra úr sama kjördæmi fluttu till. í Nd., sem miðaði í sömu átt, og hún var felld þar. En það þarf ekki að brýna það fyrir hv. þdm., að það er nokkuð varhugavert að gera breytingar á frv., eins og það liggur orðið fyrir nú, sem valda mundu miklum átökum, úr því sem komið er. Mér er ljóst, að hér verður gerð, á þessu frv. og hefur verið gerð ein breyting varðandi Faxaflóa, og það hefur satt að segja verið búist við því. Ég vænti þess, að bægt verði að afgreiða málið í Nd., ef það snýst eingöngu um þá breyt., en frekari breyt. teldi ég að ætti að forðast, úr því sem komið er. Ég vil vænta þess, að hv. þdm. baki tillit til þeirra aðstæðna, sem við stöndum þarna frammi fyrir varðandi þetta viðkvæma mál.



Herra forseti. Ég skil það vel. að jafnveigamiklar till. og um ræðir á þskj. 290 gætu haft alvarleg áhrif á endanlegar niðurstöður um afgreiðslu málsins, svo seint sem þessi hv. þd. fékk þetta mál til meðferðar, og nú á að afgreiða það endanlega. Varðandi þá brtt., sem hér var mælt fyrir áðan og þeir flytja, hv. 2. þm. Reykv. og 2. þm. Vesturl., um þá aðila, sem ráðh. skal skylt að sækja umsagnir til, þá skil ég ekki rök hæstv. ráðh. Sannleikurinn er sá, að á Fiskifélagi Íslands hefur orðið gífurleg skipulagsbreyting, sem ég veit, að ráðh. er mætavel kunnugt um. Það spannar nú yfir mun víðari hring og víðara starfssvið en það áður gerði og inniheldur langflesta þá hagsmunaaðila, sem að sjávarútvegi vinna í dag. Ég tel því, að sú skipulagsbreyting ein, sem fram hefur farið á Fiskifélaginu, og útvíkkunarstarfsemi þess mæli með því, að ráðh. sé einnig skylt að leita til þess, auk þess sem ráðh. er almennt heimilt að leita til allra þeirra aðila, sem honum sýnist hverju sinni. Hér er aðeins um skyldur að ræða. Ég tel, að þessi till. geti á engan hátt talist stofna málinu í neinn voða, og mun því greiða henni atkv.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. Ég vil fyrst taka undir orð síðasta ræðumanns að því er snertir brtt. þá, er við 2. þm. Vesturl. flytjum. Hæstv. ráðh. taldi, að það væri nauðsynlegt, ef sú till. væri samþ., að breyta öðrum gr. frv., þar sem eingöngu er rætt um að fá umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar eða meðmæli hennar. Ég tel einmitt, að þetta sýni, að brtt. snertir takmarkað svið og því er minni ástæða að vera á móti henni. Samkv. 2. gr. þessa frv. er hin almenna regla sett í lögum, hvernig veiðum skuli háttað og nýtingu fiskimiðanna umhverfis landið. Síðan er í 3. gr., 5. gr. og 6. gr., sem ráðh. nefndi sem dæmi um, að umsagnar Hafrannsóknastofnunarinnar væri krafist, um að ræða sérstök skilyrði, er sérstaklega lúta að friðunarmálum, og ekki er því óeðlilegt, að Hafrannsóknastofnunin sé ein að þessu leyti um umsagnaraðild. í 10. gr. er um nokkuð viðtækari veiðiheimildir að ræða, sem ráðh. getur veitt, og þar hlýtur að vera eðlilegt, að útgerðaraðilar hafi rétt til umsagnar. Ég held, að það hljóti að vera styrkur fyrir ráðh., því að þótt það sé svo, að hann geti auðvitað leitað umsagnar og álits hvers þess, sem hann kýs, þá ætti það að vera skylda Alþ. að setja þan skilyrði í lög, sem tryggja, að sjónarmið komi fram, áður en ráðh. tekur endanlega ákvörðun. Ég vil því eindregið fara fram á það við hæstv. ráðh., að hann endurskoði afstöðu sína og fallist á þessa brtt., sem er eingöngu til þess flutt að tryggja, að umsögn útgerðarinnar sé til staðar jafnt og umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar. Ég vek athygli á því, að auðvitað er bað svo ráðh. í sjálfsvald sett, hvort hann fer eftir slíkri umsögn eða ekki.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til athugunar frv. til l. um tollskrá o. fl. Hefur verið fjallað um það á tveimur fundum n., sem báðir hafa verið haldnir, með fjh.- og viðskn. Nd. Á fundina hafa einnig komið nokkrir embættismenn, sem unnu að undirbúningi málsins, þ. á m. tollstjóri, ráðuneytisstjórinn í viðskn. og fulltrúi í fjmrn. Einnig hafa n. borist allmargar umsagnir um frv. Það er efni þessa frv., að tollar eru lækkaðir með hliðsjón af aðild Íslands að Fríverslunarsamtökum Evrópu og samningi Íslands við Efnahagsbandalag Evrópu. Um leið og endurskoðun l. hefur miðast við það, að tollalækkunarákvæði vegna aðildar Íslands að þessum alþjóðlegu samtökum kæmu til framkvæmda, hefur verið gerð áætlun og till. um lækkun tolla á vélum og hráefni til iðanaðarins. Einnig eru í frv. nokkrar tillögur um samræmingu tolla á hliðstæðum vörum og mismunandi efnum, nýjar tili. um tolla á leigu- og sendibifreiðum atvinnubílstjóra. Einnig munu vera í frv. till. um lækkun tolla af vörutegundum, sem taldar eru viðkvæmar fyrir smygli. Í frv. eru tollar ákvarðaðir, eins og þeim er ætlað að vera á hverju ári, frá ársbyrjun 1974 til ársloka 1976. Í umsögn, sem n. barst frá Félagi ísl. iðnrekenda, er lögð á það mjög rík áhersla, að frv. þetta geti orðið að lögum fyrir áramót. Í umsögn iðnrekenda segir, að ljóst sé, að frv. sé nokkuð seint fram komið, þannig að hæstv. Alþingi gefist e. t. v. óvenjulega stuttur tími til athugunar á frv., og síðar segir, með leyfi hæstv. forseta, í bréfi iðnrekenda: „En með tilliti til þess, að hér er á margan hátt um eðlilegt framhald tollskrárbreytingarinnar 1970 að ræða, svo og að náið samráð hefur verið haft við Félag ísl. iðnrekenda um þær breytingar, sem varða iðnaðinn, vill félagið mælast til þess, að frv. verði samþ. fyrir jól. Verði frv. ekki samþ., skapast óviðunandi ástand í iðnaðinum, þar sem tollar á innfluttum iðnaðarvörum lækka 1. jan. n. k. vegna samnings okkar við EFTA og EBE, en tollar á vélum og hráefnum haldast óbreyttir, e. t. v. í fleiri mánuði, eftir að tollar á fullunnum iðnaðarvörum hafa lækkað.“ Þetta vildi ég, að kæmi hér skýrt fram, að jafnvel þótt frv. sé svo seint fram komið sem raun ber vitni, er lögð á það mjög rík áhersla af hálfu iðnrekenda, að það nái fram að ganga, og á það bent, að frv. hafi verið lengi í undirbúningi og samráð verið haft við þá um undirbúning málsins. Í fjh.- og viðskn. náðist einnig um það samstaða og fullt samkomulag að mæla með samþykkt frv., og n. stendur sem sagt í heild að meðmælum til d. um, að frv. verði afgreitt. Í grg. frv. kemur fram, að áhrif tollalækkananna á tekjur ríkissjóðs eru töluverðar, og miðað við áætlaðan innflutning frá miðju ári 1972 til miðs árs 1973 er tekjutap ríkisins lauslega áætlað 535 millj. kr., en á grundvelli áætlaðs innflutnings 1974 um 615 millj. kr. Í grg. kemur fram, að þessum tekjumissi verði að mæta með annarri skattlagningu, eins og þar segir: „Með hliðsjón af, hvernig sama vanda var mætt við aðild Íslands að EFTA árið 1970, þykir eðlilegt að mæta tekjumissinum með söluskattshækkun. Því verður að líta á samþykkt þessa frv. sem skuldbindingu um hækkun söluskatts, sem nemur a. m. k. 1 söluskattsstigi.“ Þetta atriði málsins kom til umr. innan n., og meiri hl. n. er þeirrar skoðunar, að þar sem enginn sé góður búmaður, sem aðeins geri ráð fyrir útgjöldum, án þess að sjá fyrir tekjum, þá verði ekki undan því vikist, að inn í frv. verði sett ákvæði til bráðabirgða um heimild fyrir ríkisstj. til að afla tekna sem nemur 1% gjaldi á söluskattsstofn þeirra aðila, sem greiða söluskatt. Af þeim ástæðum var flutt sú till. í n., að við frv. bættist ákvæði til bráðabirgða, sem prentað er á þskj. 272 og fjallar um álagningu 1% gjalds á söluskattsstofn allra sömu aðila og lög nr. 10 1960, um söluskatt, taka til. Því miður fór það svo, að innan n. náðist ekki samstaða um þetta atriði, sem virðist svo sjálfsagt, að varla þurfi að ræða það. Minni hl. fjh.- og viðskn. gat ekki fallist á að taka þetta ákvæði inn í frv. Þetta er þeim mun furðulegra, þar sem ekki þarf ýkjagott minni til að geta rifjað upp, að þegar samþ. var aðild Íslands að EFTA á sínum tíma og núv. stjórnarandstaða var í ríkisstjórn, var það yfirlýst stefna þessara flokka, að væntanlegri tollalækkun skyldi mætt með hækkun á söluskatti. Ef þess gerist þörf, er að sjálfsögðu hægt að rifja upp ummæli, sem ganga í þessa átt og látin voru uppi ítrekað af þeim hv. þm., sem þá gengust fyrir því, að Ísland gerðist aðili að EFTA, og eiga enn sæti hér á Alþingi, sumir hverjir eiga jafnvel sæti í þessari hv. d. og einnig í hv. fjh.- og viðskn., og fer þá hringurinn nokkuð að þrengjast. Ég verð að segja, að ég tel það nánast óskiljanlegt ábyrgðarleysi, ef einhverjir hv. þm. í þessari d. fást ekki til þess að samþ. tekjustofn til handa ríkissjóði í stað þeirra tollalækkana, sem samþ. kunna að verða með þessu frv. Það getur út af fyrir sig verið ágreiningur um það, hver þessi tekjuöflun eigi að vera, og er réttast, að það komi fram. Eins er hugsanlegt, að menn séu með till. um það að spara einhver ákveðin ríkisútgjöld í staðinn fyrir þá tollalækkun, sem hér yrði samþ., en það er að sjálfsögðu gersamlega útilokað, að nokkur þm. standi að því hér að gera samþykkt um víðtækar tollalækkanir, sem nema um 600 millj. kr., en fáist ekki til að samþ. neina tekjuöflun á móti eða neinn sparnað á móti. Ég verð að lýsa því yfir, að að óreyndu trúi ég ekki slíku ábyrgðarleysi á nokkurn þdm. Varðandi önnur efnisatriði frv. er rétt að gera hér grein fyrir því, að fjh.- og viðskn. fjallaði um öll þau erindi, sem n. bárust, og vil ég nú víkja að þeim í stuttu máli. Í fyrsta lagi barst n. það erindi frá Félagi ísl. stórkaupmanna, að samræmis yrði gætt við tollmeðferð annars vegar peningaskápa, öryggishólfa og spjaldskrárkassa og svo hins vegar venjulegra skjalaskápa, sem eru í tollnúmeri 94.03.09. Á það var bent í erindi Félags ísl. stórkaupmanna, að þarna væri um hliðstæðar vörur að ræða og ósamræmi, að ekki væri um svipaða tollmeðferð að ræða að þessu leyti. N. féllst á þetta sjónarmið Félags ísl. stórkaupmanna, og brtt. n. varðandi þetta atriði er í 1. tölul. c á þskj. 294, þar sem n. gerir ráð fyrir því, að tollur á þessum vörum verði 80%. Það skal að vísu viðurkennt, að n. gengur þá ekki til fulls til móts við óskir Félags ísl. stórkaupmanna, þar sem hinir almennu skjalaskápar lækka áfram í tolli árin 1975 og 1976, en n. gerir ráð fyrir því, að tollarnir verði 80% áfram. En eftir að rætt hafði verið um þetta atriði, m. a. við fulltrúa fjmrn., þá var talið, að síðar gæti gefist tækifæri til að leiðrétta þetta, ef ástæða þætti til. Félag ísl. stórkaupmanna sendi n. annað bréf, þar sem óskað var eftir því að tekið yrði upp nýtt tollnúmer, nr. 87.14.08, um húsvagna. Þar sem hér er einungis um að ræða formbreytingu, taldi n. rétt að verða við þessum tilmælum. Till. n. um þetta atriði er í 1. lið e á þskj. 294. Fyrirtækið Íspan h/f óskaði eftir því, að svonefnd zinkhorn, sem notuð eru til að tengja saman álprófíla við framleiðslu á tvöföldu einangrunargleri, yrðu tolluð með svipuðum hætti og áður nefndir álprófflar, og eftir að n. hafði athugað þetta mál, féllst hún á þessi tilmæli, og brtt. n. um þetta atriði er á þskj. 294 í 2. lið d. Af öðrum ábendingum, sem n. fékk, má nefna tilmæli frá versluninni Gull og silfur varðandi lækkun á silfurborðbúnaði. Treysti n. sér ekki til að verða við þeim tilmælum, þar sem borðbúnaður almennt er í hærri tollflokki en silfurborðbúnaður í dag, þ. e. a. s. borðbúnaður yrði tollaður með 80% tolli, eftir að frv. næði fram að ganga, en silfurborðbúnaður er tollaður með 60% í dag, og ástæðulaust af þeim sökum að gera þann mun meiri en hann er. Einnig bárust n. tilmæli frá Ljósmyndarafélagi Íslands um lækkanir á tolli af fylgihlutum stærri ljósmyndavéla. Í bréfi Ljósmyndarafélagsins kemur fram þakklæti til n., sem undirbjó frv., fyrir þann skilning, sem n. er sögð hafa sýnt málefnum Ljósmyndarafélagsins, en óskað er eftir, að frekari lagfæringar séu gerðar. Eftir að n. hafði rætt þetta mál, m. a. við fulltrúa fjmrn. og fleiri aðila, var niðurstaðan sú að láta hér við sitja varðandi tollalækkanir á fylgihlutum til ljósmyndavéla. Nokkrar aðrar brtt. flytur n. vegna tilmæla, sem fram hafa komið, en engar eru þær stórvægilegar. Það eru till. í 1. lið a, b og d á þskj. 294. Einnig flytur n. till. í 2. tölul., sem snerta tolla af bifreiðum, en rétt er að taka það skýrt fram, að þar er ekki um neina verulega efnisbreytingu að ræða frá því, sem nú er, heldur er sú ein breyting fólgin í þessari till., að skýrt sé tekið fram, að heimilt sé að selja útlendingum bifreiðar, sem fluttar eru út úr landinu innan þriggja mánaða. Þetta er till., sem snertir einungis undantekningatilvik og hefur ekki neina almenna þýðingu. Eins er um till. í 2. tölul. d og c. Það eru ekki stórvægilegar breytingar. Önnur, d-liðurinn, snertir sælgætisvörur, og c-liðurinn snertir aðflutningsgjöld af talstöðvum í skip og báta, ef kostnaður er lægri en 100 þús. kr. Það mun vera heimild af þessu tagi í lögum varðandi talstöðvar, ef kostnaðurinn er meiri en 100 þús. kr., og þar sem talstöðvar munu nú vera orðnar ódýrari en áður, var talið rétt að verða við þessum óskum. Varðandi till. þær, sem Jón Árm. Héðinsson og Eggert G. Þorsteinsson flytja á þskj. 250, þá varð ekki samkomulag í n. um stuðning við þær till. Önnur þeirra snertir endurgreiðslu gjalda af vélum og tækjum í hitaveitur, en hin endurgreiðslu gjalda af ljóstækjum hvers konar, svo sem myndvörpum, hljóð- og myndsegulbandstækjum, sem notuð eru í tungumálastofur. Það var skoðun meiri hl., að enda þótt hér væri um ágætt málefni að ræða í sjálfu sér, væri þetta spursmál. sem fyrst og fremst snerti ríkið sjálft, og breyt. væri því ekki fólgin í öðru í raun og veru en að færa úr vinstri vasanum og yfir í hægri vasann, og þar af leiðandi skipti þetta ekki miklu máli. Þetta á að sjálfsögðu fyrst og fremst við 2. lið till.  Varðandi umsagnirnar að öðru leyti, sem ég hef nú gert grein fyrir, vil ég taka það fram, að eftir að n. lauk störfum nú fyrir fáum minútum, barst mér bréf til n. frá Rauða krossi Íslands, þar sem hann fer fram á, að felld verði að öllu niður aðflutningsgjöld af ýmsum gögnum, sem hér eru nánar talin, svo sem sjúkrabifreiðum, björgunaratgeirum, sjúkraplástrum, sjúkrabörum, neyðarblysum og fleiri vörum, og óskar eftir því, að breyting verði gerð í þessa átt, en til vara, að rn. verði heimilað að lækka eða fella niður aðflutningsgjöld af gögnum og tækjum til sjúkra- og björgunarstarfa, sem flutt eru inn á vegum Rauða kross Íslands. Einnig er á það bent, að til greina kæmi að veita heimild til fjmrh. um að fella niður aðflutningsgjöld af innflutningi til hjálparstarfa, sem greiddur er með gjafafé til góðgerðarstarfsemi. Þetta eru ábendingar, sem vafalaust eiga fyllsta rétt á sér, en því miður voru þessar ábendingar svo seint fram komnar, að ekki var hægt að taka þær fyrir í n., og verða þær því að bíða síðari meðferðar þingsins á þessu máli. Sérstaklega hefði ég talið koma til greina, að fjh.- og viðskn. Ed. athugaði þessar ábendingar. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vænti þess, að hv. d. afgreiði þetta frv. í dag frá sér til Nd., þannig að tækifæri gefist til þess að taka málið þar fyrir á morgun. Það er ljóst, að þingstörf eru hér á seinasta snúningi, og ef málið á að ná fram, eins og mér skilst, að allir aðilar óski eindregið eftir og þá ekki sist iðnrekendur, verði sem sagt að hafa snör handtök og reyna að afgreiða málið frá d. í dag.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Eins og frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur tekið fram, er enginn ágreiningur í n. um höfuðefni þessa frv., þ. e. a. s. þann tilgang, sem því er ætlað að þjóna, þannig að ástæðan til þess, að við fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. í n. skilum séráliti, er ekki ágreiningur um kjarna málsins að þessu leyti til. Það eru hins vegar tvö atriði, sem valda því, að við höfum gert ágreining varðandi mál þetta og skilum séráliti. Það er annars vegar meðferð málsins og framkoma hæstv. ríkisstj, gagnvart Alþ., í sambandi við þetta frv. og hins vegar sú furðulega till., sem hér er flutt af hálfu meiri hl. n., um að breyta söluskattsl. með tollskrárl., sem segja má, að sýni, - það er kannske lofsvert út af fyrir sig, - að hugmyndaflugi hæstv. ríkisstj. séu lítil takmörk sett, þegar hún þarf að koma einhverju fram, og skal ég nánar víkja að því síðar. Frv. þetta var lagt fram í þessari hv. d. fyrir fáeinum dögum eða nánar tiltekið 10. des. Og það er dálítið merkilegt, að frv. um tollskrárbreytingu hliðstæða þessari, þótt í víðtækari mæli væri, sem lagt var fram af fyrrv. ríkisstj., var einnig lagt fram 10. des. 1969, þannig að það er út af fyrir sig ekki nýtt, að þetta mál sé til meðferðar í des. En það, sem gerir allan gæfumun í framferði núv. og fyrrv. ríkisstj., er, að þess er nú krafist, að Alþ. afgreiði tollskrána fyrir jól, sem sagt á örfáum dögum, en frv., sem lagt var fram 10. des. 1969, var endanlega afgreitt frá Alþ. 30. jan. 1970, þannig að hér er að sjálfsögðu um þann reginmun að ræða, að með þeirri meðferð, sem þá var í málinu höfð, gafst þm. og samtökum, sem þetta mál varða, nægilegur kostur á því og tækifæri að skoða frv, og koma þar fram sínum sjónarmiðum, en voru ekki settir andspænis því, eins og við höfum leyft okkur að segja í nál., að verða nánast að samþykkja málið blindandi, þar sem þess er enginn kostur á svo stuttum tíma að gera á því nokkra efnisathugun. Það þarf ekki að lýsa því fyrir hv. dm., að þetta er ein flóknasta og vandasamasta löggjöf, sem við búum við, og það að hagga einu atriði í henni getur leitt til mikils ósamræmis og vandræða, og þarf því nákvæmrar skoðunar við, þannig að með þessum hætti, sem hér er á hafður, er enginn kostur gefinn þess að skoða málið, og þær till., sem hér komu fram og hv. frsm. meiri hl. gat um, voru nánast eftirlegukindur, sumt frá rn., og svo örfáir till., sem ýmis samtök höfðu sent inn í sambandi við frv., eftir skjótan yfirlestur. En það er að sjálfsögðu ógerlegt fyrir alla þessa aðila, utan þings og innan, að gera sér nokkra grein fyrir málinu á svo skömmum tíma. En hvað sem þessu líður, sem má undarlegt heita og furðulegt, þá minnir það mig á, - ég hef leyft mér að gera þann samanburð, - að 900 ára afmæli Skálholtsstaðar bar svo brátt að einu sinni, þegar afmælið var, að það varð að vinna nætur og daga í næstum viku fyrir afmælið, vegna þess að menn vissu ekki fyrr en skyndilega, að þessi atburður stæði til! Það er nánast svipað með þetta frv., sem er með þessum fádæmum og flumbruhætti komið inn í þingið. Það var vitað um tollskrána, þegar hún var samþ. í jan. 1970, að innan fjögurra ára yrði, til þess að fullnægja samningunum við EFTA, að undirbúa nýjar breyt., því að þá átti að hefja á ný lækkun tolla. Það var fyrst fjögurra ára frestur veittur, aðlögunarfrestur, í samræmi við þá breytingu, sem þá var gerð um 30% lækkun tollanna, og síðan frá 1, jan. 1974 áttu tollar að lækka smám saman um 10% á ári. Þetta mál hefur borið svo bráðan að hjá hæstv. ríkisstj. og virðist hafa komið henni svo gersamlega á óvart, að það er fyrst í ágústmánuði í sumar, að því er upplýst er af embættismönnum, sem mættu hjá n., að hæstv. fjmrh. kemur auga á, að það þurfi að breyta tollskránni, þessu geysilega plaggi. Ég veit, að það eru mjög mætir menn, sem að hafa unnið, og hinir færustu menn, svo að ég er ekki að lasta þá. En þó að þeir hefðu unnið nánast nótt og dag, þá er það með fágætum, að þeir skuli hafa getað komið þessu plaggi frá sér á svo skömmum tíma. Þetta sýnir auðvitað, hvaða sleifaralag er á vinnubrögðum hjá hæstv. ríkisstj. og að ætla svo þinginu að gleypa þetta allt saman á nokkrum dögum. Það er þó kannske ekki nema í samræmi við öll vinnubrögð önnur, sem ég hef hér lýst. Engu að síður teljum við fulltrúar minni hl. n. svo miklu varða, að þetta mál nái fram að ganga, enda er hér um samningslegar skuldbindingar að ræða að nokkru leyti og hinu leyti leiðréttingar gagnvart iðnaðinum, sem nauðsynlegt er að gera, að við viljum stuðla að því, að þetta mál nái fram að ganga, eins og það liggur fyrir, og með þeim breytingum, sem hv. n. hefur orðið sammála um að flytja varðandi frv. Ég vil sérstaklega láta það koma fram, og það getur orðið tilefni nokkurra hugleiðinga fyrir hv. frsm. meiri hl. n., sem var að vitna í skoðanabreytingar hjá sumum hér í þessari hv. d. Hann þrengdi svo hringinn, að þessir sumir gátu varla verið nema einn, þegar upp var staðið frá orðaleik hans í þessu efni. Ég held, að ég verði að taka það til mín, bar sem hann lýsti furðu yfir því, að viðkomandi hefði breytt skoðun á þeim 4 árum, sem liðin eru síðan tollskránni var breytt og samningur við EFTA gerður, varðandi tekjuöflun. Það getur vel verið, ég skal ekki segja um það. Ég hef ekki efnislega breytt um skoðun og skal koma að því síðar. En mér finnst annað mjög lofsvert, og það er, að þessi hv. þm. og hans flokkur hefur breytt um skoðun í grundvallaratriðum. Í fyrsta lagi var flokkur hans mjög andvígur, - ég held, að hann hafi heitið Alþb. þá eins og núna, maður veit það ekki, hann skiptir svo oft um nafn, mjög andvígur því að gerast aðili að þessum bandalögum, ég tala nú ekki um EBE, og það er mál út af fyrir sig að lesa grg. í EBE-samkomulaginu. En ég skal ekki fara að gera það hér, því að ég ætla ekki að lengja umr. um málið. Ég held, að hann ætti að lesa grg., sem fylgir þessari tollskrá, vendilega, ef hann hefur ekki þegar lært þann boðskap, sem þar er að finna. Hann er mjög merkilegur, sá boðskapur, og ég held, að hann hefði gott af því að fletta upp í gömlum ræðum, - ég veit nú ekki, hvort það eru hans eigin ræður, en hans flokksleiðtoga að öðru leyti, - varðandi skoðanir þeirra á tollum og hvaða leiðir eigi að fara til að afla tekna, skoðanir þeirra t. d. á hátollum, lúxusvörutollum og ýmsu slíku, og bera það saman við grg., sem fylgir þessu frv. Ég held, að ég geti skrifað undir þessa grg. frá orði til orðs, eins og hún er. Hún er skynsamlega samin og hefur sýnilega verið tekin saman af mjög glöggum mönnum, sem gera sér fullkomlega grein fyrir því, að það þurfti á sínum tíma, eins og gert var 1970, að breyta um tollastefnu og hverfa frá hátollastefnunni, lúxusvörustefnunni, sem þá var kölluð. Það, sem er að finna í skýringunum um fjáröflunartollana, er mjög lærdómsríkt fyrir okkur öll. og það gleður mig, að stjórnarsinnar skuli vera komnir á þessar skoðanir, og ég held, að það væri ekkert síður vert fyrir þá að lesa þessa grg. og skýringu tollafræðinganna en hvetja okkur til þess að lesa Ólafskver, sem einhvern tíma var gert, kvölds og morgna. En þetta er mjög mikið fagnaðarefni, og það gleður mig sérstaklega að sjá þessar kenningar hjá núv. stjórnarflokkum. Ég skal ekkert segja um það, hvort hæstv. fjmrh. hefur nokkuð breytt um skoðun í því efni, ég hygg, að hann hafi haft þessa skoðun áður, svo að ég er ekki að víkja því til hans, en af því að hv. frsm. meiri hl. var að tala um skoðanaskipti, þá finnst mér rétt að benda á þetta. Hans skoðanaskipti eru mjög ánægjuleg. Hann harmaði mín skoðanaskipti, en ég gleðst yfir skoðanaskiptum hans. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en víkja að hinu atriðinu. Ég verð að segja, að það eru þolinmóðir menn í þessari hv. d., eins og ég skaut að hæstv. fjmrh., þegar ég gekk hér upp áðan. En allri þolinmæði eru takmörk sett. Látum vera að ætla okkur að samþykkja tollskrána, sem við vitum að er mikið og gott mál, þótt við getum ekki skoðað svo að segja einn staf í henni og verðum að gleypa frv. í trausti þess, að þar hafi góðir embættismenn að unnið, en að leyfa sér að setja í grg. slíkar hótanir sem er að finna í grg, um áhrif þessa frv. á tekjuöflun ríkissjóðs, það hygg ég, að sé einstætt í þingsögunni, þar sem segir, að því verði að líta á samþykkt þessa frv. sem skuldbindingu um hækkun söluskatts sem nemur a. m. k, einu söluskattsstigi. Ég skal játa, að ég hef kannske stundum verið ósvífinn í minni fjmrh.- tíð, en ég held, að ég hafi aldrei sett svona setningu í frv., því að þetta er með þeim endemum, vitandi það, að frv. sjálft hefur almennan stuðning, en það má segja, að menn verði að skuldbinda sig til þess að framfylgja hugdettu hæstv. ríkisstj. um það, hvaða leið verði farin til að vega upp á móti þessum tekjumissi. Ég játa fúslega, að það verður að bæta tekjumissi og hafa hallalaus fjárlög, og það væri betur, að hæstv. fjmrh. hugsaði oftar um það en hann gerir, a. m. k. í reynd, en að ætla stjórnarandstöðu að skuldbinda sig til að fara ákveðna leið í tekjuöflun til að standa undir útgjöldum af frv., sem ríkisstj. leggur fram sjálf og stjórnarandstaðan vill gjarnan fylgja, það finnst mér með fádæmum. Ég held a. m. k., að það sé ekki að finna í ræðum þeim, sem ég flutti, þegar rætt var um tekjuöflun í sambandi við lækkun tollanna 1970, að það væri skuldbinding fyrir þá, sem vildu greiða þessu frv. atkv., og raunverulega væru stjórnarandstæðingar skyldugir til þess að greiða fyrir því, að söluskattur næði fram að ganga. Mér þætti gaman að fá einhverjar ábendingar um, hvar slíka hugdettu væri að finna. Ég held, að þetta sé einhver frumlegasta og um leið einhver ósvífnasta krafa, sem gerð hefur verið til stjórnarandstöðuflokka á Alþ. Það skyldi ekki vera vegna þess, að stjórnin hefur ekki lengur meiri hluta á þingi, fyrir þessu máli a. m. k.? Ég veit það ekki. En manni kynni að detta í hug, að það væri af þeirri ástæðu. En hugarfarið er það sama engu að síður og ósvífnin sú sama. Hitt er svo annað mál. svo að ég skjóti því til hv. formanns fjh.- og viðskn., að það er líka merkilegt, að það skuli allt í einu vera orðið trúaratriði hjá þeim Alþb.- mönnum, að söluskattur sé lausn á öllum vanda. Einhvern tíma var nú sagt, að það væri ekki ákaflega góður skattur, söluskattur, og ekki góður fyrir alþýðu manna. En nú er hann orðinn harla góður. En látum það vera. Ekki skal ég andmæla því heldur, þannig að út af fyrir sig er sú hugmynd merkileg og lærdómsrík, og verður munað eftir því. En að hv. frsm. meiri hl. skuli orða það svo, að þetta virðist svo sjálfsagt, að varla taki að ræða það, að við allir þm. úr stjórnarandstöðunni séum skuldbundnir til að hækka söluskattinn - 

Já.

Verður ekki ríkisstj. að afla tekna fyrir þeim málum, sem háun er að beita sér fyrir? Ef ríkisstj. hefur ekki fylgi til þess á Alþ., á hún að fara frá. Það er sú eina ályktun, sem verður dregin af því. Og það að fara að breyta söluskattslögum með tollskrárlögum er svo dæmalaust og fáránlegt, að það tekur engu tali, og þarf ekki að lýsa því. Ég held, að það taki varla að ræða það og að það sé eitthvert óskiljanlegt ábyrgðarleysi að samþykkja ekki nýjan tekjustofn. Þetta er alveg fáránleg fullyrðing, - ríkisstj. hlýtur að hafa í hendi sinni, hvaða leið hún fer í þessu, - að okkur leyfist ekki að mótmæla því, að þessi leið sé farin til þess að jafna þetta tekjutap. Það er fjarri öllu lagi, að stjórnarandstaða beri nokkra slíka ábyrgð til tekjuöflunar. Við erum samþykkir frv., við ætlum að beygja okkur fyrir þeim óhæfilegu vinnubrögðum, sem hér hafa verið viðhöfð, fullkomlega að ástæðulausu, og ætlum að afgreiða frv. á örfáum dögum. En hitt frábið ég mér og okkur öllum hér í stjórnarandstöðunni, að vera skyldugir til að hjálpa ríkisstj. til að koma í gegn einhverjum skatti, sem hún hefur ekki lengur fylgi fyrir í sínu eigin stuðningsliði til að koma í gegn. Það frábið ég okkur algerlega. Ég skal játa, að það er áreiðanlega hægt að finna í ræðum mínum frá 1969 og 1970, þegar ég ræddi um tollskrána, að það hafi verið geymt þá og ekki verið hækkaður söluskattur um 5 ára skeið með það í huga, að það hlyti að koma að því, að við mundum tengjast efnahagsbandalögum með einhverjum hætti og þá væri nauðsynlegt að hafa einhvern tekjustofn, sem nauðsynlegt væri að velja í stað aðflutningsgjaldanna. Þetta er alveg rétt, ég skal ekki neita þessu. Þarna var um að ræða 30% lækkun á tollum, sem var gerð í einu stökki og hafði að sjálfsögðu í för með sér heilmikið tekjutap. Og ég er ekki að segja, að það geti ekki komið til greina með einhverjum hætti að hækka söluskatt. En þetta eru engin rök til þess að hækka söluskattinn, og þessi vinnubrögð til þess að hækka söluskattinn eru forkastanleg með öllu. Það þarf þá a. m. k. að fara venjulegar leiðir og breyta eðlilega þeim lögum, sem um hann gilda. Það hefði ekki átt að taka lengri tíma að fá það fram og flytja það frv. hér en að leggja fram tollskrána, þannig að það er eitthvað skrýtið, sem liggur þar að baki. Það er sagt, að þetta sé ofboðslegur tekjumissir fyrir ríkissjóð. Ja, ofboðslegur? Ég veit ekki, hvað segja skal. Sannast sagna eru menn hættir að tala hér í milljónum, þeir tala í milljörðum. Einhvern tíma var sagt af góðum manni, að milljónin væri ekki neitt. En hvað er milljón núna? Það liggur við, að milljarður sé sáralítið, þegar er verið að ræða fjárlög hæstv. núv. ríkisstj., stökkin eru svo stórkostleg. En í 30 milljarða fjárl. skiptir sköpum, að hæstv. fjmrh. fái 1% hækkun söluskatts. Það er auðvitað allt of fjarstætt til þess að leggja við því eyra. Við höfum í grg. minni hl., sem ég ætla ekki að fara að lesa hér upp, bent á það, hvað aðflutningsgjöld hafa hækkað ofsalega, og meira að segja er það talið mögulegt núna, frá því að fjárlfrv. var lagt fyrir þingið í haust, að hækka áætlaðar tekjur af aðflutningsgjöldum um einn milljarð, þrátt fyrir þá niðurfellingu og lækkun aðflutningsgjalda, sem hér er um að ræða. Það er talað um, að þetta sé samtals rúmar 600 millj., 200 millj, voru þegar inni í fjárlagafrv., þannig, að hér eru það 400 millj., sem allt snýst um, sem er þó alger áætlunartala. Dettur nokkrum manni í hug, að þessar tekjur af aðflutningsgjöldum verði ekki enn meiri en þessi hækkunum einn milljarð, sem nú er allt í einu bætt inn við 3. umr. fjárl., að það eigi ekki enn eftir að hækka á næsta ári? Við sjáum a. m. k. ekki bóla á neinum ráðstöfunum til að koma í veg fyrir það, að efnahagskerfið þrútni þannig út og hækkanir verði slíkar og aukning á kaupgetu, að það séu líkur til þess, að stóraukning verði enn á innflutningi umfram þá áætlun, sem hagrannsóknadeildin gerir núna. Mér er vel kunnugt um, að hagrannsóknadeildin áætlar alltaf varlega, og ég trúi vel tölum hennar. En þær eru alltaf í lægri kanti, og það er hyggilegt út af fyrir sig. En 400 millj. kr. í því dæmi eru auðvitað algerir smámunir, þannig að þessi vinnubrögð sem ofbjóða öllum eðlilegum - ég vil segja: mannasiðum gagnvart Alþ., eru með öllu óverjandi að þessu leyti, og ég harma það, að jafn mætur maður og hæstv. fjmrh. skuli setja þetta minnismerki um sig í þingsöguna. Ég harma það mjög og einlæglega og vonast sannast sagna til, að hann afturkalli þessa till. Það væri honum til langmestrar sæmdar. Þá getur þetta frv. flogið í gegn á örskömmum tíma, og hæstv. iðnrh. yrði áreiðanlega manna glaðastur, ef það væri afgreitt héðan úr þinginu með sem skjótustum hætti, ég efast ekkert um það. Hann hefur áhuga á því. Og við ætlum ekki að setja fótinn fyrir áhuga hans í þessu máli, þó að við leyfum okkur að snúast gegn þessu hugarfóstri hæstv. fjmrh., sem sýnir, að hann er að vissu leyti hugmyndaríkur. En þetta er hugmynd, sem ekki borgar sig, og hann ætti að beita sér á öðrum sviðum. Ég veit nefnilega, að þessi hugmynd bendir til þess, að hann er ekki í nokkrum vanda með að fá þessa peninga með öðrum hætti, og ég gæti stungið því að honum, ef hann vill, ef hann hefur ekki vitað um það, hvernig hann á að fá þessa peninga.  Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta. Ég er persónulega til viðtals við hæstv. ráðh. um að benda honum á, hvernig hægt er að forðast að vera með þetta - ég vil nú leyfa mér að segja svo ljótt orð: tuddabragð, sem hér er viðhaft, sem eru honum ákaflega ólík. Ég vil að lokum vonast til þess, að hann hætti við þetta, af því að ég trúi honum til þess að hugsa skynsamlega í þessu efni. Jafnframt óska ég hv. formanni n. og frsm. til hamingju með þau sinnaskipti og skoðanaskipti, sem hafa orðið hjá honum varðandi viðhorf til tollamála. Það er mjög gleðilegt, og ég vona, að við verðum varir við það í framtiðinni, einnig eftir að flokkur hans er farinn úr ríkisstj., sem vonandi verður innan ekki langs tíma.

Frsm, meiri hl. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Ég ætla síst af öllu að fara að tefja þessar umr., en ég mátti til með að þakka fyrir þær hamingjuóskir, sem mér bárust af hálfu hv. þm. Magnúsar Jónssonar. Ég vil aðeins segja það í þessu sambandi, að það er mesti misskilningur, að um einhver ímynduð sinnaskipti sé að ræða hvað snertir inngöngu Íslands í Fríverslunarbandalag Evrópu. Það er alveg rétt, sem hér var rifjað upp, að Alþb. var andvígt aðild Íslands að Fríverslunarbandalaginu, og við gerðum ýmsar aths. og komum fram með margvíslega gagnrýni á þá stefnu, sem þá var mótuð. Við töldum, að ekki væri tímabært að stíga þetta skref, og við óttuðumst m. a. afkomu íslensks iðnaðar, einkum þess hluta hans, sem framleiðir fyrir innlendan markað. Við óttuðumst líka, að með þessu væri verið hugsanlega að greiða fyrir því, að erlent auðmagn ætti auðveldari leið inn í íslenskt atvinnulíf, og það stendur enn. En aðalatriðið hvað snertir þátttöku erlendra aðila er að sjálfsögðu það, hver með völdin fer, og það er nú svo, að núv. ríkisstj. hefur markað á því sviði algerlega nýja stefnu. Hitt er alveg ljóst, að aðildina að EFTA má hugsanlega misnota af öðrum ríkisstjórnum síðar. Þetta sögðum við og stöndum enn við. Við greiddum atkv. gegn aðildinni, og eins og ég segi, við stöndum við það hvar og hvenær sem er. En nú er Ísland orðið aðill að Fríverslunarbandalaginu og það er bundið af samningi um ákveðnar tollalækkanir. Þessar tollalækkanir eru þegar hafnar, og það liggur í augum uppi, að við Alþb.- menn teljum sjálfsagt og eðlilegt, að staðið sé við gerða samninga við erlendar þjóðir og það sé gert í þessu tilviki. Það leiðir svo nokkuð af sjálfu sér, að úr því að tollar á erlendum iðnaðarvörum lækka, er algerlega óhjákvæmilegt að lækka tolla á háefni til iðnaðarins. Meira þarf ég ekki að segja um þetta atriði. Hvað hitt atriðið snertir, sem við erum hér raunverulega að deila um, þá fór það nú svo, eins og ég óttaðist, að hv. þm. lýsti yfir fylgi við frv. og sagðist reiðubúinn til þess að lækka tolla um 600 millj., en hann var algerlega ófáanlegur til að standa að nokkurri tekjuöflun í staðinn. Hann sagðist frábiðja sér að þurfa að bera ábyrgð á nokkurri tekjuöflun. Ég verð nú að segja, að ef þetta heitir ekki ábyrgðarleysi, hvað felst þá raunverulega í því orði? Ég vil undirstrika það, að í raun og veru er ekki endilega verið að gera kröfu til þessa hv. þm. um, að hann styðji söluskatt sem tekjuöflunarleið, heldur væri lágmarkið það, að hann kæmi fram með einhverjar aðrar hugmyndir um tekjuöflun. En afstaða hans og samflokksmanna hans er sú að vera með tekjulækkuninni án þess að benda á nokkra aðra leið í staðinn. Hann kemur með óljósar yfirlýsingar um, að það þurfi að sjá allt tekjuöflunardæmi ríkissjóðs samtímis og við verðum að átta okkur á því, hvernig þetta kemur út í heild sinni. Ég sé ekki, að menn komist undan á flótta með rökum af þessu tagi. Það segir sig sjálft, að þegar ríkissjóður missir tekjur, þá þarf annað að koma í staðinn. Þetta er það dæmi, sem frammi fyrir okkur stendur, og annað kemur þar af leiðandi ekki þessu máli við. Varðandi það, að þarna er tekið eitt söluskattsstig sérstaklega fyrir, þá er það að vísu rétt, að söluskattslögin þarf að taka til endurskoðunar í heild sinni, og ég þykist viss um, að það verði gert á þessum vetri. En tollskrárlögin taka gildi nú þegar um áramót, og þar af leiðir, að ekki verður undan því vikist að hafa eitthvert ákvæði til bráðabirgða varðandi tekjuöflunina. Þegar síðan söluskattslögin hafa verið tekin til endurskoðunar, gefst vafalaust tækifæri til að endurskoða þessa ákvörðun varðandi þetta eina prósent í söluskatti og fella það að öðrum tekjustofnum. En það mun svo sannarlega ekki vera neitt einsdæmi, að þannig sé haldið á málum. Varðandi það, að söluskattsheimildin sé sett inn í tollskrárfrv. og það sé eitthvert einsdæmi, að aflað sé tekna með þeim hætti, vil ég bara benda á, að þetta hefur lengi viðgengist og lengi verið talið sjálfsagt varðandi ýmis mál. Það er t. d. varðandi húsnæðismál ákvæði um launaskatt í húsnæðislöggjöfinni, og ýmis fleiri dæmi af því tagi mætti nefna hér, þó að ég sjái ekki ástæðu til að vera að lengja þessar umr. með því að telja upp þá mörgu sérskatta, sem lagðir eru á. Söluskattur kom að sjálfsögðu fyrst og fremst til greina í þessu tilviki. Ég get út af fyrir sig staðið við það, eins og ég hef oft gert, að söluskattur er ekki réttlátasta skattformið, sem til er í þjóðfélaginu, og margir skattar eru eðlilegri og koma betur út en söluskattur. Þó er það svo, að það, sem hér er verið að gera, er að fella niður toll á erlendum vörum, og við erum skuldbundnir til þess að haga því þannig, að tekjuöflunin, sem í staðinn kemur, komi jafnt á allar vörur. Það er eðli þeirrar breyt., sem hér á sér stað og fer fram, og þá er ekki óeðlilegt, a. m. k. ekki til bráðabirgða, að valin sé þessi leið, að lagður sé á 1% söluskattur.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Ég ætlaði ekki að tala hér aftur, en af því að samviskubitið hefur slegið hv. formann fjh.- og viðskn. svo, að hann taldi ástæðu til að standa hér upp, þá vona ég, að mér verði ekki lagt það til lasts, þótt ég segi fáein orð í tilefni af ræðu hans, vegna þess að ýmislegt í henni byggðist á misskilningi. Mér hefur aldrei komið til hugar t. d. að ætlast til þess, að þeir hv. Alþb.-menn áttuðu sig svo mikið á staðreyndum, að þeir breyttu afstöðu sinni til EFTA. Það er allt of mikið að ætlast til þess. En það, sem ég ræddi um, var, að það væri merkilegt, og hv. þm. vék sér hjá að svara því, að hann og flokksbræður hans virtust hafa skipt um skoðun í sambandi við tollastefnu almennt. Fjáröflunartollar koma EFTA og EBE ekkert við, og það veit ég, að hv. þm. veit mjög gerla. Það var þetta, sem ég átti við. Hér er um að ræða lækkun hátolla. Það var byrjað að lækka hátolla, sem voru mjög háir upphaflega, í tíð fyrrv. ríkisstj., og voru þeir komnir niður í 100%. Nú hefur verið farið niður í 80%. Ég álít, að þetta sé mjög skynsamlegt framhald af þeirri stefnu. Því hefur hins vegar verið haldið mjög fram af hv. þm. og flokksbræðrum hans og kannske fleirum, að það ætti einmitt að beita hátollum, svokölluðum lúxustollum. Frá því hafa þeir horfið, og ég held, að það séu alveg fullgild rök í grg. frv. um, að það sé mjög varhugavert að beita þeim tollum, svo sem öllu viðskiptalífi og samgöngum milli landa er báttað. Það er þetta, sem ég var að gleðjast yfir, að hann hefði áttað sig á og vonandi þá flokksbræður hans líka. Hitt atriðið, að ég neitaði að líta á þetta mál, fyrr en allt fjármáladæmi ríkissjóðs lægi fyrir, það sagði ég ekki í minni ræðu. Ég sagði hinsvegar, að þetta væri lítill þáttur af því stóra dæmi. Það er það, sem ég sagði. En það dæmi liggur fyrir, að svo miklu leyti sem það er skiljanlegt, eins og það hefur verið lagt fram, þannig að ég er ekkert að kvarta yfir því út af fyrir sig. Ég var hins vegar að benda á, að það væri það margt óljóst í því dæmi, sem hæstv. fjmrh. staðfesti reyndar með innskoti sínu, að það mundi ekkert veita af þessum peningum til annarra þarfa, ef það væri hægt að finna 400 millj. með einhverjum hætti, sem ég skaut að honum, að ég teldi, að væri auðvelt að gera. Ég veit, að hann kann fleiri leiðir en þessa, og ég þarf ekki að nefna þær. En mér dettur ekki í hug að halda því fram, að það eigi ekki að vera hallalaus ríkisbúskapur. Ég held, að það sé rétt hjá mér, að hér sé um heimild að ræða, - þetta gerist nú svo fljótt, það kom rétt áðan á borðin till. hv. meiri hl. Ég spyr þá: Hvað liggur á þessari heimild? Af hverju má ekki flytja breyt. á lögum um söluskatt? Það er mér ekki ljóst. Ef þetta er orðað sem heimild af hæstv. fjmrh. er hann þá nokkru nær því að vita, hvort það þarf að nota þessa heimild, núna milli jóla og nýárs en hann er í dag, þannig að það er nánast fáránlegt að orða þetta sem heimild. Hitt er annað mál, að það getur vel verið, eins og hæstv. ráðh. aflaði sér heimildar til þess að lækka ríkisútgjöld um vissa prósentutölu, eftir að fjárlög 1973 voru afgreidd, en þurfti síðan ekki að nota þá heimild. Hann ákvað það ekki fyrr en seint á árinu og gat ekki séð það fyrr en seint á árinu. En það er auðvitað allt annað mál. Það gat verið eðlilegt að hafa það í heimildarformi. En það er alveg óskiljanlegt að orða þetta sem heimild, það fæ ég ekki skilið. Það eru enn ein skringilegheitin við þetta mál að ákveða ekki hreint og beint, að þetta skuli lagt á. En þetta bendir auðvitað til þess, eins og alltaf er, að það er mjög óljóst um áramót, ekki síst miðað við þá efnahagsþróun, sem nú er, og þá verðbólgu, sem nú er, hvort tekjur ríkissjóðs gera nauðsynlegt eða ekki að nota heimildir, t. d. niðurskurðarheimildina, sem hæstv. ráðh. hefur nú tilkynnt, að hann muni ekki nota fyrir árið 1973, af því að hann hafði ekki haft þörf fyrir það, því að það hafa mokast inn slíkar óhemjutekjur umfram áætlun hjá ríkissjóði, að það hefur ekki þurft á því að halda. En ég vil algerlegu mótmæla því og vil ekki liggja undir því, að ég sýni ábyrgðarleysi fyrir mitt leyti, og ég veit enginn okkar nm., sem að þessu stöndum, að við viljum samþykkja miskunnarlaust till. um útgjöld á ríkissjóð án þess að sjá honum fyrir tekjum og gera okkur grein fyrir því, að hann þurfi tekjur. Við viljum aðeins benda á, að þetta er þarflaust, eins og sakir standa, og þetta getur gerst með eðlilegum hætti, ekki sist úr því að hér er um heimild að ræða, sem hæstv. ráðh. hlýtur að ætla sér að bíða eitthvað fram eftir árinu með að sjá, hvort hann þarf að notra eða ekki. Hann þarf ekki að orða það sem heimild. Það er nógur tími til að ákveða það með eðlilegum hætti og breyta þá söluskattslögum eftir áramótin eða þegar þing kemur saman aftur, ef það sýnir sig þá við nánari athugun og uppgjör ársins í ár, sem auðvitað liggur ekki fyrir núna og ekki fyrr en upp úr áramótum, hvort þarf að nota þessa heimild eða ekki, þannig að einmitt það orðalag, að till. sé orðuð í heimildarformi, gerir enn fjarstæðara, að það þurfi að afgreiða þetta mál nú með þessum hætti. Hv. frsm. fjh.- og viðskn. veit mætavel, að 1% söluskattur gefur miklu meira en 400 millj., þannig að hér er um beina tekjuöflun að ræða fyrir ríkissjóð.  Nei, þetta er allt, því miður, svo skringilegt og ambögulegt, að það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði áðan, að þetta er of fráleitt til að ræða um það.



Herra forseti. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni í ræðu, áður en umr. var frestað, og kynnti þá brtt., er ég hugðist flytja, þess efnis, að 2. gr. þessa frv., eins og það nú liggur fyrir d., falli burt. Leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt.