Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Við höldum áfram umræðu um frv. til fjárlaga fyrir árið 1999 en fjárlagagerðin er eitt veigamesta mál Alþingis á ári hverju og er í raun og veru lagarammi um umfang ríkisfjármála. Fjárln. hefur fjallað um frv. milli umræðna undir dyggri stjórn hv. þm. Jóns Kristjánssonar, formanns fjárln. og hv. þm. Sturlu Böðvarssonar, varaformanns fjárln. og má segja að í fjárln. hafi ríkt einhugur og þar ríkir gott samstarf milli minnihlutamanna og meirihlutamanna. Fyrir það ber að þakka. Einnig ber að þakka starfsmönnum fjárln., ritaranum Sigurði Rúnari Sigurjónssyni og starfsmönnunum Ragnheiði Sumarliðadóttur og Bentínu Haraldsdóttur fyrir aðstoð þeirra og annarra sem komið hafa að þessum málum. Í raun er ærinn starfi að sitja í fjárln. Við höfum hitt margt fólk sem hefur komið á okkar fund með tillögur og erindi og þau viðtöl skipta auðvitað miklu máli og það skiptir einnig miklu máli á hvern hátt þau erindi sem koma fyrir fjárln. eru sett fram. Því miður höfum við ekki úrlausn á öllum þeim erindum sem koma en í 2. umr. er einkum fjallað um útgjaldaliði fjárlagafrv. Oft og tíðum þegar fjallað er um mál sem þetta velta menn fyrir sér styrkleikum málsins og veikleikum og má segja að styrkleikar þessa frv. séu margfalt fleiri en veikleikarnir. Það skiptir mjög miklu máli í ríkisfjármálum að núna um nokkurt skeið hefur verið lág verðbólga. Hagvöxtur er meiri hér á landi en hjá nágrannaþjóðunum. Þetta leiðir til þess að lánsfjárþörf er minni en verið hefur vegna þess að landsframleiðslan er núna meiri en hún hefur verið á undangengnum átta árum. Stöðugleiki ríkir í efnahagsmálum og sá stöðugleiki nýtist öllum, bæði heimilum á Íslandi, fyrirtækjum, sveitarfélögum og ríkissjóði þannig að öll áætlunargerð verður markvissari. Segja má að allar áætlanir sem gerðar eru nú á tímum séu mun nákvæmari en meðan verðbólga geisaði hér á landi. Það sem skiptir líka veigamiklu máli þegar talað er um að styrkleika fjárlagagerðarinnar er að atvinna á Íslandi hefur aukist mjög mikið. Í upphafi kjörtímabils var atvinnuleysi liðlega 5% en nú er atvinnuleysi komið niður fyrir 3% þannig að þau fyrirheit Framsfl. um að auka störf um 12 þúsund fram til aldamóta --- menn eru í raun og veru hættir að gera grín að því markmiði okkar vegna þess að það er alveg ljóst að við munum ná því markmiði og gott betur. Atvinnuleysisvofan var fylgifiskur síðustu ríkisstjórnar. Fjárlög eru afgreidd nú í jafnvægi þrátt fyrir að miklar skattalækkanir hafi verið á síðasta ári sem nema um 5 milljörðum. Laun hafa hækkað í landinu og tryggingabætur hafa einnig hækkað. Þegar við fjöllum um styrkleikann má líka þakka að bókhaldskerfi ríkisins er mun öflugra og öruggara en verið hefur en bókhald er einmitt það stjórntæki sem nýtt er í fyrirtækjum og þarf að nýta það sem best í ríkisfjármálum. Við megum aldrei missa sjónar af því að beint samband er á milli velferðar og atvinnulífs. Á síðasta ári fundum við hve mikill fjörkippur kom í íslenskt hagkerfi um það leyti sem undirritaður var samningur um stækkun álvers. Hvort heldur sem mönnum þykir sú framkvæmd góð eða ill skynjum við mjög vel í samfélaginu hve miklu máli þessi undirritun skipti. Ný atvinnutækifæri í vísindaheiminum eru að skapast og nú er orðin gríðarleg samkeppni um vel menntað fólk á milli landa og það skiptir mjög miklu máli að skapa samfélag á Íslandi þar sem það skapast störf fyrir vel menntað fólk, annars missum við það í burtu. Þetta á auðvitað líka við um samkeppnina milli þéttbýlis og dreifbýlis. Við þurfum að skapa samfélag fyrir vel menntað fólk úti á landsbyggðinni og það kemur einmitt fram í þessari fjárlagagerð og mun ég víkja að því síðar í ræðu minni. Auðvitað eru líka ákveðnir veikleikar í fjárlagagerðinni eins og gerist og gengur þó svo ég leggi áherslu á það að styrkleikar þessara fjárlaga eru meiri en veikleikarnir. Veikleikarnir eru einkum þeir að það er neikvæður viðskiptajöfnuður og sparnaður á Íslandi er í lágmarki. Það er einlæg skoðun mín að við þurfum að kenna meðferð fjármála í grunnskólum og í framhaldsskólum landsins. Þessu er öðruvísi farið hjá nágrannaþjóðum okkar þar sem t.d. í Danmörku gera fjölskyldur mjög gjarnan fjárhagsáætlanir um það hvenær þær ætla að ferðast, hvenær þær ætla að kaupa nýja bíla o.s.frv. Á Íslandi gerum við þetta ekki, við eyðum um efni fram. Þess vegna er mjög brýnt að við kennum meðferð fjármála í grunnskólum og framhaldsskólum landsins. Sparnaður á Íslandi er of lítill þó svo að ríkisstjórnin hafi verið að gera ráðstafanir í þeim efnum sem er ekki ljóst í dag hvort skilar sér en vonandi tekst það. Einn af veikleikum þessa fjárlagafrv. er hugsanlega sá að það verður of lítill tekjuafgangur og má segja að það séu sömu lögmál í ríkisfjármálum og gilda í rekstri heimila landsins. Í fjárlagafrv. er hugað að ýmsum fortíðarmálum og reyndar framtíðarverkefnum. Landbrh. vinnur nú að samningum vegna uppgjörs á jarðabótastyrkjum samkvæmt jarðalögum en eins og þingheimur veit þá skuldar ríkissjóður bændum umtalsverðar fjárhæðir. Ekki hefur verið farið að lögum hvað jarðabótastyrki áhrærir og landbrh. er einmitt að vinna að samningum og uppgjöri og vonandi tekst það í þessari fjárlagagerð enda er það til vansa fyrir ríkissjóð að fara ekki að lögum og gera ekki upp þær skuldir sem þarna eru. Landbrh. hefur tekið á mörgum stórum málum á kjörtímabilinu. Þar má nefna GATT-samkomulagið sem var í raun í strandi þegar ríkisstjórnin tók við völdum og GATT-samkomulag er í höfn og einnig er í höfn búvörusamningar um sauðfjárrækt og mjólkurframleiðslu. Í fjárlagagerðinni er tekist á við ákveðin umhverfisverkefni sem skipta mjög miklu máli. Um langt skeið hafa fyrirhleðslumál verið í ólestri á Íslandi og við höfum í raun varið allt of litlum peningum til fyrirhleðslumála vegna þess að ár hafa verið að brjóta ræktað land. Við höfum lagt mikla áherslu á landgræðslu og skógrækt en við höfum gleymt því að í mörgum tilvikum eru árnar að brjóta land, ræktað dýrmætt land, og við erum að verja í þessari fjárlagagerð umtalsvert meiri peningum í fyrirhleðslumál enda höfum við í raun um langt árabil varið allt of litlum peningum í þennan málaflokk. Fram undan er 10 ára áætlun um fyrirhleðslumál á Markarfljóti og í þessum fjárlögum er gert ráð fyrir að verja 15 millj. til fyrirhleðslumála við Markarfljót. Einnig verjum við 6 millj. í fyrirhleðslumál við Klifanda en Klifandi hefur verið að brjóta land við Pétursey, í raun og veru afar dýrmætt land, en Mýrdalurinn er vagga lífrænnar ræktunar. Einnig er tekið á fleiri fyrirhleðslumálum í þessu fjárlagafrv. Í fjárlagafrv. styrkjum við einnig fjölmörg landgræðslu- og skógræktarverkefni. Hér er um mjög spennandi framtíðarverkefni að ræða. Þar má nefna Suðurlandsskóga sem eru 40 ára verkefni, mjög metnaðarfullt. Aukið fjármagn er til Héraðsskóga, skjólskóga á Vestfjörðum og margt fleira mætti nefna. Skógrækt er að verða afar vinsæl grein á Íslandi og gaman er til þess að vita hve margir hafa áhuga á skógrækt og landgræðslu og það kemur vel fram í þessu fjárlagafrv. Við erum líka að verja auknu fjármagni til ýmissa velferðarmála. Í 3. umr. munum við taka fyrir málefni fatlaðra. Við munum taka fyrir málefni sjúkrahúsanna. Við gerum ráð fyrir því að verja auknum peningum til Sjúkrahúss Suðurlands með tilliti til þess að þar verður væntanlega byggt hjúkrunarheimili í framtíðinni en það er auðvitað mjög brýnt verkefni fyrir Sunnlendinga að byggja hjúkrunarheimili við Sjúkrahús Suðurlands. Herra forseti. Í þessari fjárlagagerð er líka hugað að framtíðinni. Við verjum auknu fjármagni til Háskóla Íslands og annarra háskóla á Íslandi. Gaman er til þess að vita hve langt Kennaraháskóli Íslands hefur náð í fjarnámi. Þar eru um 520 nemendur sem stunda fjarnám vítt og breitt um landið og reyndar víða um lönd. Það skiptir afar miklu máli fyrir landsbyggðarfólk að það geti stundað nám í gegnum fjarkennslu og þar er verulegum upphæðum varið einmitt til fjarnáms í þessum fjárlögum en fjarnám er byggðamál sem skiptir mjög miklu máli. Í fyrradag var ég á afar skemmtilegum fundi á Selfossi þar sem Sunnlendingar eru að byggja upp háskólasamfélag í gegnum fjarnám. Þar er mjög metnaðarfull áætlun og einmitt í fjárlögum þessum er ákveðið að verja fjármunum til þess að byggja upp fjarnám vítt og breitt um landið. Þetta mun hjálpa hinum dreifðu byggum. Annað mál sem við höfum verið að taka á í fjárlagagerð bæði núna og á síðasta ári er jöfnun námskostnaðar. Kannski gera ekki allir sér grein fyrir því hve dýrt það er fyrir fólk að senda ungt fólk í framhaldsnám af landsbyggðinni í þéttbýlið eða í heimavistarskóla en í þessum fjárlögum munum við verja 25 millj. til viðbótar í þennan málaflokk og hugsanlega munum við taka enn betur á enda skiptir þetta verulegu máli fyrir hinar dreifðu byggðir. Einnig eru fjárveitingar til ýmissa smáverkefna vítt og breitt um landið og þessi smáverkefni skipta hinar dreifðu byggir afar miklu máli. Í raun og veru eru þær fjárveitingar sem við erum að verja í þessi verkefni oft og tíðum ákveðinn aflvaki fyrir fólkið í hinum dreifðu byggðum þó ekki sé alltaf um mjög háar upphæðir að ræða. Þetta verður til þess að hægt verður að halda áfram verkefnum eða hrinda þeim í framkvæmd og það skiptir miklu máli. Herra forseti. Þegar við lítum yfir fjárlagagerð ársins 1999 kemur í ljós eins og ég sagði í upphafi máls míns að styrkleikar þessa fjárlagafrv. eru mun fleiri en veikleikarnir og í 3. umr. munum við síðan fjalla um tekjuliði fjárlagafrv. Í stórum dráttum held ég að óhætt sé að segja að við getum verið stolt af þessum fjárlögum og ég endurtek þakkir mínar til þeirra sem sitja í nefndinni hvort heldur menn eru í minni hluta eða meiri hluta, sá samhugur sem ríkir þar skiptir okkur miklu máli.

Herra forseti. Ég ætla í fyrsta lagi að fara nokkrum almennum orðum um fjárlagafrv. og í öðru lagi að mæla fyrir nokkrum brtt. sem ég á aðild að. Í fyrsta lagi varðandi fjárlagafrv. sjálft má segja að í forsendum þess kemur það mjög vel fram sem við höfum verið að skiptast á orðum um síðustu daga, að það eru miklir þenslutímar og mikill viðskiptahalli og ríkissjóður er að taka inn mjög verulegar tekjur á viðskiptahallanum. Ríkissjóður tekur inn skatta á sjúkdómseinkennum hagkerfisins. Út af fyrir sig hef ég ekki á reiðum höndum tölur um hversu miklar upphæðir það eru sem beinlínis má rekja til viðskiptahallans í tekjum ríkissjóðs en þær eru verulegar. Ég hygg að ekki sé fjarri lagi að giska á að á móti hverjum 10 milljörðum í viðskiptahalla sé ríkissjóður með 3--4 milljarða í tekjur sem hann mundi ekki hafa ef ekki væri um allan þennan viðskiptahalla að ræða. Það er með öðrum orðum þannig að ekki hefur verið tekið á innbyggðum vanda hagkerfisins og ljóst er að á samdráttartíma, sem gæti auðvitað átt sér stað, yrði aftur halli á ríkissjóði, það lítur þannig út. Það er leitt til þess að vita að á þeim gífurlegu veltiárum síðustu ár skuli okkur ekki hafa auðnast að taka þannig á útgjaldamálum ríkissjóðs að þau séu komin í þá stöðu að því megi treysta að hann fari ekki að safna skuldum um leið og illa árar á ný. Mér finnst að talsmenn meiri hlutans í þessari umræðu hafi í raun ekki gert sér grein fyrir þessu eða hafi ekki gert grein fyrir þessu vandamáli vegna þess að augljóst er að það vandamál er yfirvofandi, að þegar færi að þrengja að þýddi það halla á ríkissjóði á ný, skuldasöfnun á ný. Í þriðja lagi þýðir það að velferðarkerfið er í hættu á nýjan leik. Auðvitað hefur tekist í hagvextinum að halda utan um velferðarkerfið miklu betur en ella hefði verið, það er augljóst mál og ljóst að þar hefðu menn þurft að ganga miklu harkalegar fram í samdrætti ef ekki hefði verið um þennan mikla hagvöxt að ræða. En hitt er ljóst að um leið og sverfur að á ný eru þessar velferðarstofnanir aftur í hættu og þá er ég að tala um sjúkrahúsin og þjónustu eins og Atvinnuleysistryggingasjóð sem hefur ekki styrkt stöðu sína þrátt fyrir þann gífurlega hagvöxt sem hér hefur verið um nokkurra ára skeið og þrátt fyrir minnkandi atvinnuleysi. Um þetta tala stjórnarflokkarnir ekki og mér finnst að staðan sé þannig að þeir ætli að fela þennan vanda fram yfir kosningar. Þeir ætla að tala um þennan vanda, viðurkenna þennan vanda 9. maí nk. en ekki fyrr. Þeir ætla að reyna að breiða yfir hann þangað til komið er fram yfir kosningar og þeir búnir að mynda stjórn á nýjan leik. Þeir ætla að fela vandann. Þetta kemur fram á fleiri sviðum. Hv. síðasti ræðumaður flutti hefðbundna framsóknarræðu um að Framsfl. hefði lofað ég held 12 þúsund störfum fyrir síðustu kosningar og það væri allt honum að þakka að atvinnuleysi væri minna en þá var. Þau störf sem hefðu bæst við væru öll Framsfl. að þakka. Það er í raun mikill barnaskapur að setja hlutina svona upp og það sjá allir nema einn og einn talsmaður Framsfl. sem trúir því að þetta sé Framsfl. að þakka. Ég held þó að menn eins og hv. formaður fjárln. og fleiri mætir menn sem hér tala stundum fyrir Framsfl. átti sig alveg á því að hér er um að ræða ytri aðstæður sem Framsfl. hafði því miður ekkert með að gera. Hann var bara svo ljónheppinn að lofa þessu á réttum tíma. Framsfl. lofaði þessu á þeim tíma þegar samdráttarskeiðinu var að ljúka og þegar þau tíðindi fóru að gerast í kjölfarið að verðlag á fiski hækkaði mjög verulega. Verðlag á útfluttum sjávarafurðum hækkaði um 20% frá miðju ári 1997 fram á mitt ár 1998. Framsfl. hafði ekkert með það að gera að því er ég best veit, ekki neitt. Hæstv. fjmrh. dregur þetta að vísu í efa hjá mér en ég hygg að svo sé og ég verð þó að segja að ég tek mikið mark á efasemdum hans vegna þess að hann er hagfræðimenntaður maður. Ég held þó að þrátt fyrir allan hans lærdóm í hagfræði sé málið þannig að þetta hafi ekkert haft með Framsfl. að gera. Ég held líka að það hafi ekkert haft með Framsfl. að gera að verð á olíu er nú lægra en nokkru sinni fyrr í 20 ár. Ég veit ekki til þess að Framsfl. hafi nein sambönd í olíuframleiðsluríkjum sem hafi haft það í för með sér að olíuverðið er nú komið niður fyrir 10 dollara fatið ef ég sá rétt í einhverjum töflum núna á dögunum, reyndar 9 dollara og 90 sent. Slík tala hefur ekki síst síðan hygg ég 1977 eða jafnvel fyrr, 1973 líklega, fyrir fyrri olíukrepppuna. Hvorugt þetta hefur Framsfl. neitt með að gera en auðvitað er ástæða til að óska honum til hamingju með það að hann var svo ljónheppinn að gefa þetta ábyrgðarlausa kosningaloforð á réttum tíma. En hann gat ekki vitað að það væri víst að hann efndi það, það er alveg á hreinu. Það hefur heldur ekkert með Framsfl. að gera að hægt var að undirrita samninga um stækkun álvers. Það voru aðrir sem réðu úrslitum um það. Það var almenn uppsveifla í heiminum. Það er heldur ekki Framsfl. að kenna ef ekki verður gengið frá samningum um stofnun álvers á Austurlandi. Nú stefnir allt í það. Í fréttum fyrir nokkrum dögum var verið að segja frá því að staðan væri þannig núna að Norsk Hydro væri að velta því fyrir sér að kaupa Norðurál vegna þess að það vita allir að Norðurál hefur átt við verulegan vanda að stríða. Ker hafa lokast þar langtímum saman og menn hafa verið að reyna að selja það fyrirtæki eða selja þann samning, verkefnissamning, 10 ára verkefnissamning sem var gerður um fjármögnun þess fyrirtækis þegar það er stofnað. Og Norsk Hydro er eitt af þeim fyrirtækjum sem hafa velt því fyrir sér að kaupa Norðurál, sem þýðir þá það að þeir fara ekki líka austur á land. Það er þannig. Það mundi samt ekki vera Framsfl. að kenna eins og það væri ekki honum að þakka þó að því yrði komið fyrir þar. Ég held að nauðsynlegt sé fyrir okkur í þessum sal að gera okkur grein fyrir því hvað er okkur að þakka og hvað er okkur að kenna og hvernig hlutirnir eru þrátt fyrir allt þannig að við ráðum minna og minna um þá. Veruleikinn er sá. Það eru í raun og veru niðurstöður efnahagskerfis heimsins sem eru að birtast okkur á hverjum einasta degi. Við ráðum auðvitað ýmsu. Við ráðum vissum stærðum í okkar ríkisbúskap en að því er varðar einstök atriði sem ráða úrslitum um þróun hagkerfisins, þar ráðum við hverfandi. Mér finnst líka slæmt þegar menn eru að ræða um þessa hluti og þessa miklu uppsveiflu, þetta mikla góðæri sem hefur orðið, að menn skuli gleyma að ræða um hina hliðina á góðærinu. Menn ræða um viðskiptahallann. Það gerði hv. síðasti ræðumaður og hv. formaður fjárln. og fleiri góðir menn. En menn greina hann ekki í raun með þeim hætti sem rétt væri að gera og fara heldur ekki yfir það að á hagvextinum eru aðrar hliðar sem þarf að skoða. Ein hliðin er byggðaflóttinn. Byggðaflóttinn er ein hliðin á uppsveiflunni, er hin hliðin á uppsveiflunni. Þar með er ég ekki að segja að hlutirnir eigi að vera þannig að menn eigi að snúa sér gegn hagvexti eða því um líku, en ég held að menn eigi að gera sér grein fyrir því að ef við skoðum þróunina í byggðamálum á Íslandi 10--20 ár, þá kemur í ljós að þau ár sem uppsveifla er, sem hagvöxtur er, þá er langmestur tilflutningur á fólki innan lands. Ef við skoðum t.d. árin frá 1970 og núna fram undir aldamótin, þá er greinilegt að byggðaflóttinn í landinu er langmestur þegar hagvöxturinn er mestur. Af hverju er það? Það er vegna þess að þá er mest að sækja hingað á vaxtarsvæðin. Það er veruleikinn. Þetta sjáum við náttúrlega núna í algerlega óþekktum mæli. Byggðaflóttinn á Íslandi í dag er meiri en hann hefur nokkru sinni verið og menn eru núna að telja það í árum, ekki áratugum heldur árum hversu langan tíma það tekur að tæma Vestfirðina, að tæma Austfirðina. Það er þetta sem menn eru að velta fyrir sér um þessar mundir. Byggðavandinn er hinn alvarlegi veruleiki íslenskra efnahags- og atvinnumála á þessu ári. Þessar hliðar á hagvextinum, á góðærinu, á uppsveiflunni eru auðvitað þess eðlis að við eigum að ræða um þær algerlega opið. Viðskiptahallinn er sjúkdómseinkenni og byggðaflóttinn er á sama hátt alvarlegt sjúkdómseinkenni. Byggðaflóttinn er ekki t.d. Reykjavík að kenna eins og menn setja hlutina stundum upp, það er ekki þannig. Reykjavík hefur út af fyrir sig aðdráttarafl eins og eðlilegt er með jafnfjölmennan höfuðstað sem hlutfall af þjóðinni, en veruleikinn er engu að síður sá að það er hin almenna þróun efnahagsmála sem ræður hér úrslitum.  Veruleikinn er því sá að á árinu 1998 horfum við á það gerast að byggðaflóttinn er gríðarlegur. Hann er alvarlegt vandamál sem verður að fara í og um það eru allir sammála að það verði að gera. En menn eru kannski ekki jafnsammála um það hvað á að gera, en ég er þeirrar skoðunar að taka verði á því máli með mjög róttækum og samstilltum hætti og þar eigi stjórn og stjórnarandstaða að snúa bökum saman. Þess vegna tel ég að sú byggðanefnd sem hæstv. forsrh. skipaði fyrir nokkru skipti mjög miklu máli. Ef vel verður á hlutum haldið þar og við afgreiðslu Alþingis á till. til þál. um áætlun í byggðamálum, þá tel ég að það geti skipt mjög miklu máli til þess að þjóðin fái trú á að eitthvað eigi að gera til að sporna við þeirri uggvænlegu þróun sem er að ganga yfir á landsbyggðinni. Veruleikinn er líka sá að þetta er dýrt fyrir þjóðarbúið í heild. Flóttinn af landsbyggðinni þýðir oft að það er verið að yfirgefa infrastrúktúr, félagslega þjónustu, þjónustustofnanir og fleira sem búið er að byggja upp þar og í staðinn verður að byggja upp annað í þéttbýlinu. Það er dálítið merkilegt að ekki hefur verið reiknað almennilega út hvað það þýðir í fjármunum fyrir þjóðfélagið að fólk flytjist til á þann hátt sem hér er um að ræða. Hæstv. forsrh. giskaði á það í andsvari fyrir nokkrum vikum að kostnaðurinn við það að flytjast til og koma sér fyrir á ný í þéttbýli væri 3--5 millj. kr. á mann í gjaldfærðum stofnkostnaði, ekki í rekstrarkostnaði, bara í raun stofnkostnaði. Ef byggðaflóttinn er 2.000 manns á ári þá eru þetta 6--10 milljarðar á ári sem við erum að tala um í tap fyrir þjóðina frá því sem ella væri. Þess vegna held ég að við eigum að sameinast um þetta mál, bæði í þéttbýli og dreifbýli því að þetta er hagsmunamál þjóðarinnar allrar. Ég er ekki að leggja það til að við neitum að horfast í augu við það að eðlileg þróun fái að ganga yfir heldur að við látum hlutina gerast þannig að það gerist ekki í stórum stökkum sem hafa í för með sér tjón og erfiðleika fyrir alla, bæði fjölskyldurnar og fjárhag þjóðarinnar. Með öðrum orðum er það sem ég er að segja hér, herra forseti, að menn ofmeta annars vegar kraftaverkagetu Framsfl. í því að fjölga störfum í landinu. Menn ofmeta hana. Hins vegar finnst mér að menn geri of lítið af því að tala um hina hliðina á vandanum, þ.e. þensluna annars vegar og byggðaflóttann hins vegar. Um byggðamálin ætla ég bara að rifja það upp, sem ég hygg að hv. varaformaður fjárln. og líklega formaður líka nefndu í sínum ræðum, að að þeim málum verður væntanlega komið við 3. umr. Það verður að vera þannig og vonandi auðnast okkur að gera það verulega myndarlega svo að fólk sem býr á landsbyggðinni öðlist trú á það sem gert verður og að menn finni að stjórnvöld meina eitthvað með því sem þau eru að segja í þeim efnum, að þetta séu ekki almenn innihaldslítil loforð eða ávísanir á erlend stórfyrirtæki um að þau reisi verksmiðjur til þess að bjarga hlutunum við. Ég held að það gerist heldur ekki þannig. Í öðru lagi ætla ég koma að þeim brtt. sem ég er með í nokkrum orðum, en aðeins áður en ég yfirgef þetta almenna þá ætla ég að segja --- það getur verið að það sé rangt hjá mér --- að mér sýnist það vera þannig að áhrifin af veltusköttum á næsta ári á tekjur ríkissjóðs --- tekjuáætlun liggur, held ég, ekki fyrir í einstökum atriðum, a.m.k. hefur hún ekki komið til efh.- og viðskn. --- en ég mundi telja ónákvæmt að gera ráð fyrir mikið minni aukningu í einkaneyslu á næsta ári en á þessu ári nema menn stígi núna á bremsurnar. Ef menn ætla sér að stíga á bremsurnar eftir kosningar þá verður svipað mikil aukning á einkaneyslu á næsta ári og er á þessu ári og það þýðir að veltutekjur ríkissjóðs verða ekkert minni á næsta ári en á þessu ári. Ég held því að við eigum að horfast í augu við þá hluti eins og þeir eru. En við eigum þá að nota þær tekjur til að bæta okkar ríkisbúskap þar sem það er nauðsynlegt, eins og t.d. í spítölunum þar sem menn hafa þegar stofnað til stórkostlegra útgjalda. Það er of seint núna að stíga á útgjaldabremsurnar þar fyrir árið 1999 því að stofnað hefur verið til þeirra. Það væri kannski hægt að stíga núna á útgjaldabremsurnar fyrir árið 2000 eða 2001. Gallinn við umræðuna um heilbrigðismál hefur í mörg undanfarin ár að mínu mati verið sá að menn hafa haft of stuttan tíma undir. Menn hefðu þurft að hafa mörg ár undir, ekki eitt ár heldur þrjú eða fjögur ár. Það þekkja allir sem komið hafa að yfirstjórn heilbrigðismála að vandi þeirra felst ekki síst í því að fólk hefur ekki fengist til þess og ekki Alþingi að horfa á hlutina í löngu samhengi. Þannig ætti það að vera með ríkisbúskapinn allan að við værum með þriggja, fjögurra ára rammafjárlög sem menn gætu skoðað með hliðsjón af breytingum en ákvarðanir um heildarrammana lægju fyrir með margra ára fyrirvara. Líklegasta leiðin til að geta sparað hjá ríkissjóði er að ákvarðanir séu teknar með löngum fyrirvara í góðri sátt við þá sem starfa hjá ríkinu. Ég tel að það eigi að halda þannig á málum. Ég tel að það eigi að spara hjá ríkissjóði. Þetta eru ekki peningarnir okkar heldur peningar fólksins í landinu, peningar skattgreiðenda, sem við erum að fara með og við eigum að fara vel með þá og vanda okkur við það. Það er veruleikinn sem við höfum alltaf lagt áherslu á og sérstaklega við alþýðubandalagsmenn sem höfum verið með mjög ákveðnar kröfur í sambandi við jafnvægi í ríkisfjármálum, fyrst og fremst vegna þess að við teljum að traustur ríkissjóður sé ein meginundirstaðan undir velferðarkerfinu. Þess vegna tel ég að ábyrgðarleysi eins og menn sýndu t.d. árið 1987 í ríkisfjármálum --- við erum ekki enn þá búnir að leysa þann vanda --- ábyrgðarleysi eins og menn sýndu þá hefur verið að koma velferðarkerfinu í koll á undanförnum árum. Herra forseti. Þetta vildi ég leggja áherslu á varðandi hin almennu atriði. Ég vil síðan geta um það að í tillöguflutningi okkar minni hlutans í þinginu gerum við ráð fyrir því að flytja tekjutillögur við 3. umr. fjárlaga á móti þeim útgjöldum sem hugsanlega mundu verða samþykkt í okkar brtt. Við gerum okkur að vísu ekki miklar vonir um að mikið af því verði samþykkt en ég lýsi því yfir fyrir okkar hönd að við munum, yrðu þær samþykktar, gera tillögur um tekjur þar á móti. Um er að ræða lítils háttar tilfærslur í ríkissjóði, afar litlar tilfærslur miðað við það að hér er um að ræða ríkissjóð þar sem eru vel á annað hundrað milljarðar kr. Hér er um að ræða afar litlar og hógværar tillögur af okkar hálfu um leiðréttingar og lagfæringar á ríkissjóði því að við erum mjög ósátt við það hvernig þar er á hlutunum haldið innbyrðis í mörgum efnum. Ég ætla í fyrsta lagi að nefna litla tillögu á þskj. 448 sem ég flyt þar sem gert er ráð fyrir því annars vegar að varið verði heilum 2 millj. kr. til Æskulýðssambands Íslands. Það hefur fengið lítið í seinni tíð. Það fékk þessar upphæðir fyrir nokkrum árum en hefur dottið út. Það getur vel verið að meiri hlutinn hafi hugsað sér eða fjárln. að skoða þetta mál milli 2. og 3. umr. og þá hefur það sinn gang. En ég vildi minna á þetta. Hér er um að ræða heildarsamtök íslensks æskufólks og þau hafa tilteknu hlutverki að gegna í alþjóðlegum samskiptum. Þau koma fram fyrir hönd íslensks æskufólks gagnvart umheiminum, taka m.a. þátt í alþjóðasamstarfi ungs fólks, í Evrópusamstarfi ungs fólks og í Norðurlandaráðssamstarfi ungs fólks. Ég tel að við þurfum að tryggja það með þessari litlu tölu að þau geti eitthvað sinnt þessum málum á sínum vegum. Í öðru lagi flyt ég litla tillögu um 5 millj. kr. framlag til Landssambands eldri borgara. Verið getur að það sé líka ætlun hv. fjárln. að taka eitthvað á því frekar. Ég veit það ekki. En ég vildi minna á málið. Ástæðan er m.a. sú að nú er ár aldraðra. Þessi samtök hafa miklu hlutverki að gegna. Ég veit ekki betur en að forustumenn þeirra sitji núna í nefnd um ár aldraðra á vegum hæstv. heilbrrh. Tækifærið hefur ekki verið notað til þess að efla öldruðum kjark og þrótt sem skyldi á þessu ári, ári aldraðra, hér á landi, því miður. Ég tel að þessi samtök skipti mjög miklu máli og það eigi að sýna þeim myndarskap, sem að vísu er ekki gert með þessari tillögu jafnvel þó að hún yrði samþykkt því að hún er upp á litlar 5 millj. kr. Eitt af þeim grundvallaratriðum sem við höfum fjallað um á undanförnum árum, um 10--20 ár skeið, í þessari stofnun er hvernig eigi að fjármagna velferðarkerfið. Á að gera það með beinum sköttum, á að gera það með óbeinum sköttum eða á að gera það með gjöldum á þá sem nota þjónustuna? Samstaða er um það meðal þeirra flokka sem hafa rætt um sameiginlegt framboð á næsta ári að það eigi að vera sem allra mest þannig að þjónustan sé kostuð af beinum og óbeinum sköttum en ekki af gjöldum á þá sem þurfa á henni að halda. Af þeim ástæðum flytjum við tillögur á þskj. 455 og 456 um að svokallað komugjald á heilsugæslustöðvar verði fellt niður og skólagjöld í framhaldsskólum verði felld niður líka að svo miklu leyti sem þau eru notuð í rekstur. Við erum ekki að tala um að öll skólagjöld falli niður, þ.e. innritunargjöld og þess háttar, efnisgjöld einhver. Við erum að tala um að skólagjöld eigi ekki að nota í rekstur skólanna. Í þessari tillögu erum við líka að tala um það sem kallað er fallskattur. Það er einhver ósanngjarnasti skattur sem nokkurn tíma hefur verið lagður á hér. Hann er að vísu ekki að skila mjög miklum tekjum. Mér skilst að það séu eitthvað 15 millj. eða svo á ári. Við leggjum til að sú skattheimta verði felld niður. Þetta kemur fram á tillögum sem ég er 1. flutningsmaður að á þskj. 455 og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir er 1. flutningsmaður að á þskj. 456. Þá vil ég að allra síðustu, herra forseti, víkja að því að í framsögu hv. formanns fjárln. kom hann aðeins að safnamálum. Eitt af því sem hefur verið, liggur mér við að segja, fórnarlamb hinnar stífu verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga er uppbygging safnanna. Ég held að menn hafi gengð allt of langt í því þegar breytingin var ákveðin á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga að ætla sveitarfélögunum stundum að ráða við verkefni sem þau ráða mjög illa við. Eitt af því eru söfnin. Ég er að tala um byggðasöfnin. Ég er að tala um önnur söfn út um allt land sem hafa gífurlega þýðingu líka og vaxandi þýðingu, bæði sem menningarstofnanir fyrir unga fólkið og þá sem búa í byggðarlögunum, en þó ekki síst fyrir ferðamennina, innlenda sem erlenda. Ég tek undir þau sjónarmið sem fram komu hjá hv. formanni fjárln. í þeim efnum og sömuleiðis hjá hv. varaformanni fjárln. sem ég heyrði aðeins fjalla um þessi mál í gærkvöldi. Ég vil hins vegar með hliðsjón af þeirri umræðu sem kom fram í ræðum þeirra beggja velta því upp að það þarf að taka á þeim málum á nýjan hátt. Það er spurning hvort ekki þarf að setja um það einhverjar heildarreglur eða heildarlög til þess að ekki sé verið að ívilna sumum en ekki öðrum. Vandinn er sá í þessu efni að þeir sem eru harðastir af sér fá, en hinir ekki. Þetta þarf að lúta einhverjum tilteknum, almennum og faglegum sjónarmiðum og ég er sannfærður um að það er best fyrir alla aðila, sérstaklega viðkomandi ráðuneyti, að geta haft skýra farvegi af því tagi. Þar sem hæstv. menntmrh. er viðstaddur þessa umræðu vil ég aðeins víkja að þessu máli líka og spyrja hann að því hvort hann sé með einhverjar slíkar hugmyndir uppi um að setja safnamálin í almennan farveg. Þá er ég að tala um byggðasafnamálin alveg sérstaklega. Ég tel að það eigi að gera og mér fyndist það vera skynsamlegt að reyna að halda þannig á þeim málum. Margt í brtt. meiri hluta fjárln. er hið besta mál sem ég tel ástæðu til að þakka fyrir. Þó er kannski sérstaklega eitt sem mér þykir vænna um en annað, þ.e. liður sem heitir Eiríksstaðanefnd og gengur út á það að byggja upp á Eiríksstöðum í Haukadal, bæ Eiríks rauða sem verður vonandi hægt að sýna og taka í gagnið á árinu 2000 um svipað leyti og byggingar honum tengdar og konu hans verða teknar í notkun í Brattahlíð á Grænlandi. Ég tel mjög mikilvægt fyrir menningarsögu okkar á árinu 2000 að þessi bær verði byggður upp á Eiríksstöðum í Haukadal og ég tel fulla ástæðu til þess að þakka fyrir það og óska Alþingi til hamingju með að taka ákvörðun um það, þ.e. ef tillagan verður samþykkt, sem ég vona. Að minnsta kosti lofa ég mínu atkvæði til að samþykkja hana.

Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að segja örfá orð vegna hinna almennu hugleiðinga þingmannsins um forsendur fjárlagafrv. og efnahagshorfur. Mér þótti vænt um að heyra að nokkur stefnubreyting hefði orðið hjá þingmanninum upp á síðkastið hvað opinber útgjöld og ríkissjóð varðar. Mér heyrist að við séum sammála um ýmsa höfuðdrætti í þeim efnum og um nauðsyn þess að reka ríkissjóð hallalaust og af fyllstu ábyrgð. Ég vænti stuðnings hans í þeim efnum. Ég tek undir það með honum að í góðærinu eigi að búa í haginn fyrir það sem á eftir kann að koma. Það er nú gert í stórum stíl, t.d. með því að borga niður skuldir ríkissjóðs og létta þannig vaxtabyrði framtíðarinnar sem er geigvænleg. Á fyrri árum höfum við allir tekið þátt í að taka lán og auka á skulda- og vaxtabyrði ríkissjóðs. Ég fagna því að vera kominn með liðsmann í þessu efni. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir en þetta þakkarávarp er nokkuð seint fram komið. Viðhorf mín hafa ekki breyst um margra ára skeið og eru t.d. skráð rækilega niður í bók mína Sjónarrönd sem kom út fyrir þremur árum. Þar sagði ég að það ætti að vera algert forgangsatriði að borga niður skuldir ríkisins og þjóðarinnar. Það er úrslitamál. Í ríkisfjármálum finnst mér tvennt mikilvægast: Annars vegar að borga niður skuldir og halda þeim niðri og hins vegar að tryggja velferðarkerfið. Þetta eru atriði sem skipta jafnmiklu máli og á að leggja jafnmikla áherslu á vegna þess að ekkert velferðarkerfi verður til ef menn keyra ríkissjóð á hausinn.

Herra forseti. Þetta er einmitt lykilatriðið. Það er ekki hægt að eyða peningum sem ekki eru til. Forsenda alls velferðarkerfis hér, hvort sem það er á sviði heilbrigðismála, félagsmála eða í menntamálum, er að hin efnahagslega undirstaða sé rétt til fundin. Ég tel hins vegar hafa orðið mikil sinnaskipti hjá hv. þm. Það má vera að þau hafi orðið fyrir þremur árum þegar hann pældi í að skrifa ágæta bók sína um þessi málefni. Þá hefur hann komist að þeirri niðurstöðu að það þyrfti að hafa efnahagsmálin í lagi áður en hægt væri að gera aðra hluti. Að því er varðar það sem hann sagði í ræðu sinni um tekjuspána fyrir næsta ár og hinar alþjóðlegu efnahagshorfur og viðskiptahallann, þá munum við að sjálfsögðu gera betur grein fyrir því fyrir 3. umr. Myndin er smám saman að skýrast í því efni. Ég geri mér vonir um að viðskiptahallinn, sem gert er ráð fyrir bæði á þessu ári og því næsta, verði eilítið minni en áður var gert ráð fyrir. Við vitum að vísu ekki um það en auðvitað gerum við allt sem hægt er til að draga úr honum. Hann er vissulega vandamál eins og ég hef margsagt.

Herra forseti. Jafnvægi í ríkisfjármálum hefur alltaf verið eitt meginstefnumið Alþb. Ég minni á að næsti fjmrh. á undan núverandi fjmrh. og forvera hans, sem skilaði afgangi á ríkissjóði, heitir Ragnar Arnalds og gegnir nú farsælum störfum í Alþingi sem varaforseti þingsins.

Man þingmaðurinn hver viðskiptahallinn var hjá honum?

Ætli hann hafði ekki verið minni en hjá núv. fjmrh., ég hygg að það sé þannig.

Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson var svolítið önugur í ræðu sinni. Þetta voru í raun hefðbundnir útúrsnúningar formanns þingflokks Alþb. þegar hann skaut á okkur framsóknarmenn og kannski ekki að ástæðulausu. Ef Alþb. væri á hlutbréfamarkaði hefði gengi hlutabréfa í bandalaginu fallið úr 9 í 5 og kannski eðlilegt að þingmaðurinn sé eilítið önugur. Hann sneri eilítið út úr orðum mínum um styrkleika og veikleika í fjárlögum. Hann talaði um að kenna um og þakka. Ég er klár á því að ef hið háleita markmið okkar framsóknarmanna um 12 þúsund störfin hefði mistekist, þá hefði hv. þm. kennt okkur um. Við getum því verið stolt af því að hafa náð þessum markmiðum okkar og ég ber engan kinnroða vegna þess. Einn af styrkleikum okkar og ríkisstjórnarinnar er að hafa bægt frá atvinnuleysisvofunni. Ég er auðvitað stoltur af því.

Herra forseti. Mikil er trú þín, kona. --- Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Þetta var stutt og laggóð ræða hjá þingmanninum, kannski ein sú allra besta sem hann hefur flutt í langan tíma. Það má ekki gleyma því sem ég sagði, hv. þm. var að snúa út úr ræðu minni, það má aldrei gleyma því að beint samband er á milli velferðar og atvinnulífs og því engin ástæða til að gera lítið úr þeim árangri sem ríkisstjórnin hefur náð. Við eigum að gleðjast yfir því þegar vel gengur í stað þess að vera önug og reyna að gera lítið úr þeim góðu málum sem við höfum náð fram. Ég er stoltur af því að trú mín skuli vera jafnmikil og hv. þm. benti á.

Herra forseti. Ég tel auðvitað fulla ástæðu til að þakka ríkisstjórninni fyrir að hafa ekki eyðilagt þessi ytri skilyrði. Þau hafa skilað sér að talsverðu leyti. Hv. þm. má gjarnan vera stoltur af því að hér hefur verið verulegur viðskiptakjarabati, t.d. í olíuverði og fiski. Þingmaðurinn má gjarnan vera stoltur af því en getur ekki þakkað sér og Framsfl. Þannig er það ekki.

Honum yrði kennt um það ef verr gengi.

Þá þekkir þingmaðurinn ekki nógu vel þann sem hér stendur.

Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. kom að byggðamálum í ræðu sinni. Greining hans á byggðamálum og tilflutningi fólks var að mörgu leyti rétt. Á uppgangstímum hefur fólki fjölgað í Reykjavík. Þau þáttaskil eru í þessari umræðu núna að rætt er um að sú útþensla sem verið hefur sé ekki æskileg fyrir borgina. Ríkisstjórnin hefur haft málið á sínu borði og unnið að því að snúa þróuninni við með afgerandi hætti. Sannfæring mín er sú að stórframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu á þessu kjörtímabili hafi dregið að fjölda fólks. Sú stefna hefur verið mörkuð að stórframkvæmdir verði utan höfuðborgarsvæðisins ef áfram heldur í þeim anda. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Kristjánssyni fyrir þetta andsvar. Við erum alveg sammála um það en vandinn verður hins vegar að skapa samstöðu um leið sem verði til þess að fólk á landsbyggðinni festi trú á að eitthvað eigi að gerast. Það þurfa að vera víðtækar aðgerðir og ekki allar á okkar færi í sjálfu sér. Þá er ég t.d. líka að hugsa um fiskveiðistefnuna. Hún skiptir ansi miklu máli. Ég geri ráð fyrir að stefnan í málefnum smærri fiskibáta skipti miklu máli í þessu sambandi. Allt skiptir máli og því finnst mér það góð hugmynd að alltaf verði reynt að meta aðgerðir fyrir fram, hverjar svo sem þær eru, út frá byggðaforsendum. Mikilvægt er að Reykjavíkurborg hefur loks sett í gang athugun á því hvað þessi uppbygging sem verður að eiga sér stað vegna byggðakvótans kostar. Þannig verður fólk að horfast í augu við vandann. Þó verja þurfi nokkrum fjármunum úr ríkissjóði í byggðaaðgerðir þá eru það fjármunir sem borga sig fyrir þjóðarbúið í heild. Forsenda þess er að við setjum peningana í verkefni á réttum stöðum þannig að þeir skili árangri.

Herra forseti. Í raun ber ekki mikið á milli okkar hv. 8. þm. Reykv. í þessu efni. Ég vil aðeins undirstrika það sem ég kom að áðan, um stórframkvæmdirnar, haldi þær áfram, verði ekki hvikað frá því að færa þær út á land. Á Austurlandi erum við í mjög krappri umræðu varðandi stóriðju þar og uppbyggingu hennar. Því er haldið fram að boðið sé upp á stóriðju eða ekkert. Þetta er mikil firra. Það er langt í frá að menn t.d. á Austurlandi eigi að gefast upp á öðrum atvinnugreinum og horfa á stóriðju. Ég vil leiðrétta þetta. Hins vegar finnst mér nauðsynlegt að ef stórfyrirtæki verða reist á sviði orkufreks iðnaðar, þá rísi þau ekki á höfuðborgarsvæðinu heldur efli atvinnulífið á landsbyggðinni og styrki þar byggðakjarna. Ég vildi koma þessu að við þessa umræðu.

Herra forseti. Í upphafi vil ég andmæla því sem kom fram í máli hv. ræðumanns, Svavars Gestssonar, að verið væri að innheimta önnur gjöld í framhaldsskólanum en þau sem lytu að skrásetningu og efniskostnaði. Um annars konar gjaldheimtu er ekki að ræða lögum samkvæmt á nemendur sem stunda nám í framhaldsskólum. Endurinnritunargjaldið er fyrir þá sem ekki standast próf. Varðandi það sem hv. þm. sagði um safnamálin þá get ég tekin undir með honum og formanni fjárln. Raunar átti ég viðræður um þessi mál við formann og varaformann fjárln. Ljóst er að setja ber almenn lög um safnastarfsemi í landinu til að marka verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga þann ramma sem nauðsynlegur svo menn geti tekið heildstætt á þessum málum. Ég tel einnig að í slíkri löggjöf ætti að taka af skarið um að skilja á milli þjóðminjaráðs og Þjóðminjasafns. Ég tel að þar verði að skilja á milli, einnig svo skýrt verði hver staða Þjóðminjasafnsins er gagnvart almennri safnastarfsemi í landinu.

Ég þakka yfir þessar yfirlýsingar um söfnin. Það er mikilvægt að fá þær og ég mun ganga eftir því frekar á öðrum vettvangi. Varðandi innritunargjöldin og skólagjöldin er það svo að í frahaldsskólunum nema þau, ef ég man rétt, 233 millj. kr. Þar af er fallskatturinn um 12--15 millj. Síðan eru svokölluð innritunargjöld og önnur skólagjöld sem bersýnilega ganga til almenns rekstrarkostnaðar skólanna. Það er ekki nokkur leið að mæla á móti því. Þar eru upphæðirnar einhvers staðar í kringum 150 millj. kr. Þess vegna leggjum við til að þau verði felld niður svo rekstur skólanna sé ekki fjármagnaður með gjöldum á nemendur.

Herra forseti. Samkvæmt framhaldsskólalögunum eru skýrar heimildir til innheimtu á gjöldum til framhaldsskólans og eftir þeim lögum er farið. Þær umræður fóru fram þegar þau lög voru sett hér á Alþingi. Ljóst er að þar er ekki um þau gjöld að ræða sem hv. þm. nefndi. Fyrst ég er í ræðustól, herra forseti, vil ég geta þess að í gær voru umræður hér um styrkveitingu til félagsskapar sem kallaður er ,,Menning um landið``. Hjá mér kom upp misskilningur í andsvari mínu vegna skorts á upplýsingum. Ég vil taka það fram að þeir sem starfa undir heitinu ,,Menning um landið`` er félag áhugafólks um menningu á Vopnafirði. Það fólk hefur staðið að öflugu menningarstarfi víðs vegar um land og sérstaklega á Vopnafirði. Þar með tel ég mig hafa svarað því sem fram kom í gær varðandi þennan lið á fjárlögunum.

Ég býst við að það sé rétt, herra forseti, að skólagjöld séu núna innheimt samkvæmt gildandi framhaldsskólalögum en við vorum ósátt við þær breytingar sem voru gerðar á lögunum. Það er á grundvelli þeirrar afstöðu sem sú tillaga er flutt af þremur þingmönnum stjórnarandstöðunnar varðandi skólagjöld og verður gerð grein fyrir henni síðar í umræðunum.

Herra forseti. Athyglisverð orðaskipti áttu sér stað í kjölfar ræðu hv. þm. Svavars Gestssonar. Þau voru líka upplýsandi. Mikilvægt er að það sé alveg ljóst að um leið og stjórnarandstaðan gagnrýnir ríkisstjórnina þar sem um ólíkar stefnur er að ræða og þar sem stjórnarandstaðan leggur áherslu á hin ýmsu velferðarmál sem ríkisstjórnin hefur ekki varið, þá er eitt sem hefur komið vel fram í umræðunni af talsmönnum okkar í stjórnarandstöðu og það er að við leggjum áherslu á stöðugleika í efnahagsmálum. Við skulum hafa þetta alveg á hreinu. Herra forseti. Ríkisstjórnin er í vanda og forsrh. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson er að upplifa áður óþekkta pólitíska tilveru. Hann er í vondum málum innan flokks og utan. Almenningsálitið er að bregðast við því óréttlæti sem fylgt hefur stjórnunarstíl ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar síðustu missiri. Ríkisstjórnin hefur nefnilega opinberað hagsmunahyggju sína fyrir útvalda á kjörtímabilinu. Okkur kemur ekkert á óvart að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er sérhagsmunastjórn en núna er það að verða lýðum ljóst. Ríkisstjórnin notaði fyrstu þrjú árin til að setja ,,óþægilegu lögin``, lög sem settu hag launafólks skorður, lög sem tryggðu sérhagsmunahópunum góða daga, lög sem verja peningaöflin og velmegun útvalinna. Hún hefur ögrað launafólki, t.d. með lögum um stéttarfélög og reynt að rýra verkfallsrétt. Hún aftengdi viðmiðun greiðslna Tryggingastofnunar ríkisins við laun og hún lagði niður félagslega húsnæðiskerfið með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Ríkisstjórnin ætlaði greinilega, herra forseti, að ljúka verri verkunum á fyrstu þremur árum kjörtímabilsins og eiga síðan ljúft lokaár á Alþingi í aðdraganda kosninga. Meira að segja átti að ljúka með hraði lagasetningu um gagnagrunninn í vor. Öllu átti að ljúka sem var óþægilegt og þar átti að treysta á skammtímaminni kjósenda. Ríkisstjórnin setti fram sólskinsfjárlög sín en þau reyndust varpa löngum skuggum. En stóru verkin ríkisstjórnarinnar blasa við og eru að verða öllum ljós. Lækkun skatts af arði úr 42--43% í 10% um leið og lagður var skattur á takmarkað sparifé allra, láglaunafólks, aldraðra, barna, allra. Ríkisstjórnin hefur ekki bitið úr nálinni með að böðla lagasetningu um miðhálendið í gegnum þingið vegna þess að þá voru kveiktir þeir eldar sem brenna nú með þjóðinni og koma mjög í ljós í viðhorfi fólks til virkjanaáforma og stóriðju. Almenningur er að bregðast mjög harkalega við og það sýndi mjög vel magnþrunginn og tilfinningahlaðinn fundur í Háskólabíói fyrir skömmu. Ég hef ekki oft upplifað slíka fundi hin síðari ár en það vafðist ekki fyrir neinum sem þar var að þarna var að gerast eitthvað mjög stórt sem engin pólitísk öfl munu ráða við eða geta spornað gegn. Það er ríkisstjórnin í vinnubrögðum sínum sem hefur kveikt þessa elda. Enda þótt heilbrigðiskerfið sé í uppnámi vegna málsins er einkaaðila færður í hendur gagnabanki með heilsufarsupplýsingum allra Íslendinga, e.t.v. allra Íslendinga sem lifað hafa á öldinni, og dótturfyrirtæki fært einkaleyfi til rannsókna á hitakærum örverum. Í ljós kemur að ríkisstjórnin er að verða óttaslegin. Hún er t.d. á flótta í því máli eins kom og berlega fram á fundinum sem haldinn var í heilbr.- og trn. í gær þegar því var hafnað að kallaðir væru til einstaklingar og fulltrúar hópa sem höfðu beðið um að fá að skýra mál sitt. Þetta er alveg nýtt í sögu og vinnulagi á Alþingi. Þeir sem hafa starfað til langs tíma, ég tala ekki um þá sem hafa stýrt nefndum, vita að þetta eru ekki bara ný og vond vinnubrögð. Þetta voru fádæma klaufaleg vinnubrögð vegna þess sem á eftir kemur. Herra forseti. Þetta hefur verið að gerast og þess vegna eru mál að snúast á einhvern óþægilegan veg fyrir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Og ofan í allt þetta kom hæstaréttardómurinn. Ríkisstjórnin fær á sig hæstaréttardóm fyrir að úthluta auðlindinni í hafinu til fárra útvalinna, ekki síst núna á góðæristímanum, og bítur svo hausinn af skömminni með því að koma með frv. sem setur allt í uppnám. Vottarnir um klúðrið eru ekki fulltrúar stjórnarandstöðunnar. Þeir hafa komið og bent á hvað er að gerast. Vottarnir koma úr röðum ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Vestfjarðagúrú flokksins, sjálfur Einar Oddur Kristjánsson, hv. þm., og hv. þm. Einar Guðfinnsson eru báðir með heitstrengingar og segja að verði frv. að lögum muni það rústa byggðir landsins. Herra forseti. Það er ekki stjórnarandstaðan sem er að tala. Stjórnarandstaðan hefur bent á hversu alvarlegur hæstaréttardómurinn er og gerði það í mjög málefnalegri utandagskrárumræðu strax daginn eftir að hann birtist landsmönnum. Það eru fulltrúar ríkisstjórnarinnar sjálfrar sem koma nú fram og segja: Ef þetta frv. verður að lögum mun það rústa byggðir landsins. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er í vondum málum og það blasir áþreifanlega við þjóðinni. Hennar eigin liðsmenn eru farnir að hrópa upp um að þetta sé ríkisstjórn sérhagsmuna og hún mun núna standa frammi fyrir kröfu landsmanna um breytta stefnu. Þetta er það sem blasir við. Þetta er það sem blasir við í umræðunni um fjárlög í aðdraganda jóla, á miðri aðventu. Þetta er það sem mun verða tekist á um í kosningunum í vor, þ.e. fyrir hvern eru flokkarnir að vinna? Eru þeir að vinna að almannaheill eða hefur það sýnt sig að þeir séu flokkar sérhagsmunanna og eru ekki bara með einkunn þar um úr röðum andstæðinganna heldur sínum eigin? Þetta er vandi ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og þetta er hin nýja áður óþekkta tilvera forsrh. sem hlýtur að valda honum nokkrum ugg um þessar mundir. Herra forseti. Ég ætla að taka undir það sem kom fram í ræðu og víkja hér með að fjárlagafrv. sjálfu og boðskap þess að næg atvinna fyrir alla er mesta velferðarmál í öllum löndum. Það er afar einfalt. Það verður að vera næg atvinna fyrir alla og möguleikar fólks að afla sér reynslu á vinnumarkaði, afla sér menntunar til að verða liðtækur á vinnumarkaði sem er miklum breytingum háður, að allir eigi möguleika á að mennta sig, allir eigi möguleika á starfsmenntun og því að samhliða vinnu þróa sig til nýrra starfa, ekki síst vegna þeirra breytinga sem eru að verða á nýrri öld. Þetta er grunnforsenda velferðarríkis. Þess vegna var lögð höfuðáhersla á það á síðasta kjörtímabili að ná upp hagvexti til að skapa grundvöll til atvinnuuppbyggingar á miklum erfiðleika- og atvinnuleysistímum, mjög erfiðum tíma í sögu þjóðarinnar, ekki síst í sögu þjóðarinnar á síðari hluta aldar eftir að efnahagur fór að vera líkur því sem gerist í nágrannalöndum. Þess vegna er það, herra forseti, að fyrir síðustu kosningar var það sterkasti boðskapur þeirrar ríkisstjórnar sem Alþfl. átti aðild að hvernig náðist að snúa vörn í sókn á samdráttar- og erfiðleikatímum. Ég óska engri ríkisstjórn þess að þurfa að takast á við slíkan þjóðhagslegan vanda af þeirri stærðargráðu sem þá blasti við eins og þá var gert. Ég óska engri ríkisstjórn þess. En þá skal manninn reyna þegar hann hefur tekið að sér að setjast á valdastól og er með það veganesti að ætla að takast á við breytingar á okkar þjóðfélagsgerð og hefur kannski trú á því að vera að fara inn í ríkisstjórn til að gera góða hluti og breyta til betri vegar ýmsu því sem hefur dregist. En verkefnið verður þetta eitt, að takast á við stóran, þjóðhagslegan vanda og það verður eina stóra verkefni ríkisstjórnarinnar. Ég óska engum þess. En að það skyldi takast á skömmum tíma að snúa vörn í sókn og að við skyldum þá upplifa það í lok stjórnartíma þeirrar ríkisstjórnar að hagvöxtur væri vaxandi, um það er aldrei rætt. Um það er aldrei rætt hvaða grundvöllur var þá lagður að atvinnu- og efnahagsuppbyggingu sem var að verða möguleg. Um það er aldrei rætt. En í góðærinu sem hefur verið þessi síðustu ár berja stjórnarflokkarnir sér á brjóst og virðast trúa því að fiskigengd, verðlag á mörkuðum erlendis, lækkað olíuverð og breytt umhverfi í öllum helstu viðskiptalöndum sé allt þeim að þakka. Ekki orð um þetta stóra verkefni kjörtímabilsins á undan, sem þó stærri stjórnarflokkurinn átti sannarlega aðild að, ekki orð um það  Herra forseti. Þetta er svo kjánalegt að það tekur því ekki að takast á um það. Hins vegar skulum við halda því til haga að þetta hefur verið heppin ríkisstjórn miðað við það efnahagslega umhverfi hjá okkur sjálfum sem verður til með breyttum hag þegar nægur fiskur er og þegar markaðir eru hagstæðir auk annars sem hér hefur verið nefnt. Það er heppin ríkisstjórn sem sest og tekur við valdataumunum við þær aðstæður. Þessi ríkisstjórn hefur hins vegar ekki notað þá velgengni í þágu þeirra sem helst átti að bera fyrir brjósti. Hún hefur ekki brugðist við til að bæta þeim hópum sem þurftu að draga saman og var í raun og veru þrengt að þegar þurfti að grípa til margra sársaukafullra efnahagsaðgerða sem höfðu alvarleg áhrif fyrir velferðarkerfi okkar, tímabundið, taldi ég, tímabundið taldi ég sem þá átti aðild að ríkisstjórn, þess fullviss í þeim erfiðu aðgerðum að þegar birti til yrði hlutur allra þeirra leiðréttur sem þrengt var að. Það hefur ekki gerst. Og berji menn sér á brjóst fyrir velmegun og að hafa búið til störf. En það hefur ekki gerst, þetta stærsta verkefni, að rétta hag þeirra sem þrengt var að. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara yfir allt sviðið í málaflokkunum sem birtast í þessum fjárlögum. Ég ætla að vísa í ræður talsmanna minni hlutans hvað það varðar en ég mun koma inn á nokkur atriði. Fyrst ætla ég, herra forseti, að nefna peningahyggjuna sem í raun og veru hefur verið hið blómstrandi afl sem stutt hefur þessa ríkisstjórn. Peningahyggjuna sem orðin er ráðandi afl í þjóðfélaginu og ætti að hringja ýmsum viðvörunarbjöllum hjá okkur vegna þess að peningahyggjan er orðin afl í velferðarþjóðfélagi okkar. Og þó að gott sé fyrir hvern einn að hugsa sem svo: Ég ætla bara að hugsa um mig og hag minn, hvað ég ber úr býtum af því að ég er eins konar Bjartur í Sumarhúsum og ætla að sjá um mig og mína, þá er það ekki hugsunin sem á að vaka í velferðarþjóðfélaginu. Það á að vera okkur öllum umhugsunarefni hversu peningahyggjan er ráðandi og hversu kynt hefur verið undir peningahyggjunni á liðnum missirum. Hefur þessi ríkisstjórn verið að gera það? Hefur þessi ríkisstjórn ekki þvert á móti gert alla góða hluti miðað við ræður liðsmanna hennar? Ætlar ríkisstjórnin ekki að lækka örlítið skatta núna? Jú, en hún ætlar líka að lækka barnabætur. Er ríkisstjórnin ekki með góða fjármálapólitík? Ber hún ekki alla fyrir brjósti? Ég segi nei. Hún ber ekki alla fyrir brjósti. Hún ber suma fyrir brjósti. Og af því að oft er talað um að stjórnarandstaðan sé að fara vill vegar, þá ætla ég að vísa í Moggann. Ekki lýgur Mogginn, er orðatiltæki hér á Alþingi. Í frétt Morgunblaðsins 21. nóvember er stór fyrirsögn þar sem segir: ,,Hagstæðara er að telja fram fjármagnstekjur en launatekjur.`` Þar er sagt að skattar af 5 millj. kr. tekjum, séu þær af fjármagnstekjum, beri um 200 þús. kr. lægri skatta en væru þær launatekjur. Þetta er samt ekki satt. Þetta er fyrirsögnin. En þegar taflan er skoðuð, herra forseti, sem birt er með þessari ágætu frétt Morgunblaðsins, þá kemur í ljós að þegar bornar eru saman skatttekjurnar, bara nettó, þá munar það 200 þús. kr. en ef tekið er allt sem er til ráðstöfunar, af því að meðferð almennt á arði er öðruvísi en á launatekjum, þá er munurinn sá að af 5 millj. kr. tekjum mundi sá sem hefur þær í launatekjur halda eftir liðlega 3 millj. en sá sem hefur þær af arði heldur eftir tæplega 4 millj. Nákvæmar tölur eru 3.094.000 kr. og 3.814.000 kr. Þetta segir Mogginn. Þetta eru staðreyndirnar í fjárlagafrv., herra forseti. Þetta er skattstefna ríkisstjórnarinnar sem segist bera hag allra fyrir brjósti. Þessi ríkisstjórn hefur borið hagsmuni fyrirtækjanna fyrir brjósti. Og að gagnrýna það, hvað þýðir það? Hvað þýðir að gagnrýna það að ríkisstjórn beri hagsmuni fyrirtækjanna fyrir brjósti en ekki hagsmuni fólksins? Er þá þingmaður sem þannig talar á móti fyrirtækjum? Aldeilis ekki. Þingmaðurinn hefur sýnt að á efnahagslega erfiðum tíma í sögu þjóðarinnar stóð þessi þingmaður að því að lækka verulega skatta af fyrirtækjum tímabundið til að snúa því við hvað atvinnuleysið var að verða gífurlegt, til að reyna að halda í horfinu og að ekki yrði fækkað meira í fyrirtækjum landsins. Hefur þessi ríkisstjórn breytt sköttum á fyrirtækjunum eftir að hin mikla velmegun varð og hið góða efnahagsumhverfi og batinn svo mikill að Framsfl. getur barið sér á brjóst og þakkað sér 12 þúsund störf? Nei, það hefur ríkisstjórnin ekki gert vegna þess að þessi ríkisstjórn er ríkisstjórn fyrirtækjanna. Hún er ekki ríkisstjórn fólksins, það er bara glýja. Þess vegna erum við að tala um velferðina og góðærið, góðæri hverra og hvert góðærið fer. Ég ætla aftur að vísa í Morgunblaðið. Það er svo ágætt að vísa í Morgunblaðið af því að hér í salnum sitja nokkrir fulltrúar stjórnarliðsins og Morgunblaðið hefur verið a.m.k. í leiðurum sínum nokkur talsmaður þeirrar stefnu.  En hvað segir Morgunblaðið í leiðara sínum í desember? Morgunblaðið er að vísa til kröfu Öryrkjabandalagsins og vísar til þess að Öryrkjabandalagið höfðar til mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna á fimmtugsafmæli hennar. Ég vísa til þess sem þar segir, með leyfi forseta: ,,Vart þarf að fara mörgum orðum um að þeim öryrkja sem einungis getur reitt sig á bætur almannatrygginga er í reynd haldið frá eðlilegri þátttöku í mannlífinu.`` Og skoðun leiðarahöfundar Morgunblaðsins er eftirfarandi: ,,Stjórnvöldum er vandi á höndum í margs konar og viðvarandi kröfugerð á hendur samfélaginu/skattborgurum. Í þeim efnum þarf að fara með gát og forgangsraða bæði með arðsemi framkvæmda og sanngirni í garð hinna ýmsu þjóðfélagshópa í huga. Og í ljósi réttsýni og sanngirni er tímabært, að ekki sé fastar að orði kveðið, að endurskoða stöðu öryrkja, sérstaklega þeirra sem urðu öryrkjar ungir.`` Þetta er alveg rétt. Þetta veit hver einasti maður. Það er bara þessi ríkisstjórn sem gerir ekkert með það. Það er þessi ríkisstjórn sem gerir ekkert til að bæta hag þeirra sem búa eingöngu við það að þurfa að lifa og reiða sig á bætur almannatrygginga, og það segir: ,,Og í ljósi réttsýni og sanngirni er tímabært, að ekki sé fastar að orði kveðið, að endurskoða stöðu öryrkja`` --- af því að þeim er annars haldið frá eðlilegri þátttöku í mannlífinu. Herra forseti. Þetta eru þung orð. Þau eru hárrétt og þau eru sannleikur. Í gær ætluðum við að taka nokkur lítil frv. til umræðu fyrir hæstv. félmrh. og gefa þeim forgang þótt þau væru seint fram komin. Upphófst hér mjög hörð umræða um flutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það hér en bara rifja það upp, sem við höfum áður sett fram, að mjög mikilvægt er að sem flest af nærverkefnum fjölskyldunnar, verkefnum sem skapa þá umgjörð sem fjölskyldunni er ætlað að starfa og blómstra innan, séu hjá sveitarfélögunum. Það verður að gefa sveitarfélögunum nýja tekjustofna til að geta byggt upp í þeim málaflokkum sem þeim er falið. Það er ekki nóg komið af verkefnum til sveitarfélaga en það er nóg komið af því að sveitarfélögin fái verkefni sem ekki fylgja nægilegar tekjur með. Sveitarfélögin hafa fengið svelta málaflokka yfir til sín. Kostnaður hefur verið vanreiknaður, en þó að hægt sé að takast á um hvort kostnaður hafi verið vanreiknaður, svo sem eins og með grunnskólann, þá er annað sem er óumdeilt og það er að strax og sveitarfélögin taka yfir málaflokk eins og grunnskólann, þá kemur hörð gagnrýni á ekki bara fjármagnið sem grunnskólum er ætlað og að það sé ófullnægjandi, heldur gerist það að þegar svona rammpólitísk þjóðfélagsleg samfélagsverkefni eru komin til sveitarfélaganna, þá fá þau aukið vægi heima í héraði og gerð er krafa um hraðari breytingar. Gerð er krafa um meiri þróun t.d. grunnskólans en þegar hann var hjá ríkinu og aðgangur er auðveldari fyrir foreldra og þá sem berjast fyrir bættum grunnskóla þegar málaflokkurinn er hjá sveitarfélaginu. Með kröfum á kjörna fulltrúa. Um þetta ber öllum saman sem hafa skoðað þessi mál og þess vegna verður sveitarfélögunum nauðugur sá kostur að setja sér stefnu í málefnum grunnskólans og barna, búa til samfellu í málefnum barna frá leikskóla og upp í framhaldsskóla og sýna fyrir hvað sveitarfélagið ætlar að standa í slíku þjóðfélagslegu verkefni. Þetta þýða stórkostleg fjárútlát fyrir sveitarfélagið sem ríkið gat skorið niður meðan verkefnið var þar og sem ríkið skar niður síðustu missiri áður en grunnskólinn var fluttur og dró að gera ýmsar breytingar sem gert var ráð fyrir og frestaði aðgerðum sem mælt var fyrir um í lögum. Þetta sama, herra forseti, mun gerast í málefnum fatlaðra þegar málaflokkurinn flyst til sveitarfélaganna. Það verða miklar kröfur til sveitarfélaga bæði um frekari einstaklingsþjónustu en ekki síst úrbætur í málaflokknum sem hefur verið sveltur hrikalega á þessu kjörtímabili, hrikalega. Ég ætla bara að segja eitt orð um það sem mun snúa að ríkinu eftir að málaflokkurinn verður fluttur og það er að mjög brýnt er að réttargæsla fatlaðra verði tryggð á landsvísu. Það á að vera það verkefni sem ríkið sér um þegar málaflokkurinn er fluttur. Við höfum verið að fá, herra forseti, alls kyns upplýsingar. Við höfum fengið upplýsingar um að helmingur skjólstæðinga Hjálparstofnunar kirkjunnar og Rauða kross Íslands séu öryrkjar. Menn gera ekkert með það, ekki í þessari ríkisstjórn. Hvergi á Norðurlöndum eru öryrkjum greiddar jafnlágar bætur og á Íslandi. Menn gera ekkert með það, ekki í þessari ríkisstjórn. Það hafa komið fram upplýsingar um að fátækt eykur á veikleika og vekur upp nýja sjúkdóma og nú síðast skýrsla landlæknis um að samhengi sé á milli efnahags foreldra og veikinda barna. Menn gera ekkert með það. Það er umhugsunarefni að ríkisstjórn geti með jafnmiklu yfirlæti barið sér á brjóst þegar hún talar um velferðarsamfélagið, eins og þessi ríkisstjórn, miðað við það að fyrir liggur hvað hún er veik í málefnum þeirra sem okkur ber þjóðfélagslega að bera mest fyrir brjósti. Hér hefur verið farið yfir þá stöðu að lögboðið framlag Erfðafjársjóðs í Framkvæmdasjóð fatlaðra er skert. Það hefur þær afleiðingar að minna er gert. Færri sambýli eru byggð og úrræði svæðisskrifstofanna eru færri. Ég sit í félmn. og þar höfum við fengið fulltrúa á okkar fund. Þeir fulltrúar leggja fyrir okkur pappíra sem sýna staðreyndir mála, hrikalega biðlista eftir húsnæði. Í Reykjavík bíða 170 einstaklingar og á biðlista eftir skammtímavistun eru 47 einstaklingar. Þetta skiptist eftir biðlistum í sambýli og verndaðar íbúðir. Síðan er biðlisti eftir frekari liðveislu og eftir að fá dagþjónustu og biðlisti er vegna stuðningsfjölskyldna. Það er allt of lítið fjármagn, ég held um 12 millj., veitt til að greiða fyrir þjónustu stuðningsfjölskyldna. Þetta eru afar lágar upphæðir. Stuðningsfjölskyldur eru ókunnugt fólk sem léttir á fjölskyldum sem eru með mikið fatlaða einstaklinga í heimahúsum. Hagstæðasta form velferðarþjóðfélagsins er að fjölskyldurnar sjálfar séu með mikið fatlaða einstaklinga heima svo ekki þurfi að byggja allar þessar stofnanir eða sambýli. En til þess að fjölskyldunum sé það unnt, þá eru greiðslur til góðs fólks sem tekur að sér að vera stuðningsfjölskyldur of lágar. Þetta eru skammarlega lágar greiðslur en samt er fjármagnið svo takmarkað að um 20 fjölskyldur eru skráðar á biðlistum bara í Reykjavík. Sama er að segja þegar við förum yfir í Reykjanes. Þar eru biðlistar eftir dagtilboðum á annað hundrað, þ.e. 109 einstaklingar, 90 heilsdagspláss og þar er hrikaleg bið eftir búsetuúrræðum eða 135 einstaklingar á biðlista. Okkur er sagt að fé í stofnkostnað sem vantar til að byggja þarna upp sé um 1.100 millj. og rekstur um 480 millj. Á sama tíma er framlagið í framkvæmdasjóð skert um helming og úrræði takmörkuð. Fyrir skömmu fór þingflokkur jafnaðarmanna í heimsókn í kjördæmið, réttara sagt ekki þingflokkur jafnaðarmanna heldur þingmenn sameiginlegs framboðs. Við komum í skóla í kjördæminu. Þar var ofboðslega fatlað barn. Vitsmunir þess voru taldir sambærilegir við vitsmuni nokkurra mánaða gamals barns, en ekki nokkurra ára. Barnið var í skólanum með starfsmann með sér vegna þess að engin úrræði finnast í þessu kjördæmi í velmegunarþjóðfélaginu. Þetta barn sat í sérherbergi í skólanum, gat ekki talað, skildi ekkert og því er ekkert hægt að kenna, af því að skólanum ber að taka við slíkum einstaklingum þegar önnur úrræði skortir. Þess vegna er 12 ára barn sett í skólann við þessar aðstæður. Svo berja menn sér á brjóst og tala um velferð og að allt sé gott og láta eins og þessir hlutir séu ekki til. Herra forseti. Ég gæti dvalið nánar við sambýlin en ég ætla ekki að gera það. Ég ætla bara að minna á að þrátt fyrir að útskrifað hafi verið samkvæmt samningi við Kópavogshæli þá er enn langt í land og samhliða því hefur dregist að veita önnur úrræði eins og hér hefur komið fram í tölum. Tölurnar eru sterkasti vitnisburðurinn og ég ætla ekki einu sinni að hafa fyrir því að vera með ræðuhöld út frá þessum tölum. Þær skýra sig sjálfar. Herra forseti. Fyrir hvern erum við að vinna? Börn, ungt fólk, fjölskyldufólk, fullorðið fólk? Hvers konar samfélag erum við að skapa? Viljum við skapa samfélag þar sem allir eru virkir, þar sem allir lifa með reisn og þar sem ungu fólki er gert kleift að sinna uppeldishlutverki sínu og skila skilaboðunum frá fyrri kynslóðum um aga og vinnu til barna sinna? Höfum við sinnt þessu fólki? Nei. Þetta unga fólk vinnur lengstan vinnudag í Evrópu. Auðvitað kemur þessu fólki skattalækkun vel. Ég ætla alls ekki að láta það henda að ég nefni ekki það sem gott er gert. En þegar það fylgir með að barnabætur lækka, þá er það mjög alvarlegt mál. Þá er sett í annan vasann og tekið úr hinum og það finnst mér alvarlegt. Það er umhugsunarefni fyrir okkur að ekki hefur tekist að gera meira fyrir fjölskyldurnar í landinu. Þrátt fyrir að hér hafi verið samþykkt stefnumörkun í málefnum fjölskyldunnar hafa ekki fylgt nein lög og því ekki verið fylgt eftir í fjárlögum. Því hefur ekki verið fylgt eftir með lagasetningu að búa umgjörð fjölskyldunnar þannig að ungt fólk geti sinnt þessu hlutverki sem er svo mikilvægt, þ.e. uppeldishlutverkinu og skilaboðunum frá fyrri kynslóðum, því sem gerir okkur að þjóð, því sem gerir okkur sterk og því sem gerir uppvaxandi kynslóð sterka. Herra forseti. Ég nefndi það í inngangi ræðu minnar að ríkisstjórnin hefði lagt niður félagslega húsnæðiskerfið. Við höfum ekki séð það fyrir hvaða afleiðingar það hefur. Það verður væntanlega umræðan á vorþinginu þegar þau mál fara að skýrast. Við höfum nokkrum sinnum getið þess hér hvað fulltrúar í húsnæðisnefndunum segja, hverjar áhyggjur þeirra eru. Hér hafa verið nefndir biðlistar eftir leiguhúsnæði þar sem umsækjendur skipta hundruðum meðan ríkisstjórnin ætlar að lána til 120 íbúða. En ég ætla að spyrja félmrh. til hvers eigi að nota þær 30 millj. sem getið er um í fjárlagafrv. vegna launa. Á að segja fólki upp síðar? Fólki hefur ekki verið fækkað. Hins vegar hafa menn losað út slatta af fólki sem menn vildu ekki lengur hafa að störfum í húsnæðiskerfinu. Það er hægt að geta sér til hvers vegna svo sé þegar það sést hverjir það eru --- fólk með mikla reynslu og þekkingu --- sem ekki þykir ástæða til að láta halda störfum sínum hjá hinum nýja Íbúðalánasjóði. Á að segja því fólki sem ráðið hefur verið til starfa upp síðar? Er þetta einhvers konar biðlaunapóstur? Á að hækka laun gífurlega hjá hinum nýja Íbúðalánasjóði? Hvaða varasjóður er þetta? Ég óska eftir því að hæstv. félmrh. upplýsi okkur um það í umræðunni. Herra forseti. Þegar ríkisstjórnin lagði sín sólskinsfjárlög fram, þá sögðum við að þau fjárlög vörpuðu dimmum skuggum og það eru bakhliðar á þessum fjárlögum. Það hefur komið fram að uppsveiflan er fyrst og fremst vegna aukinnar einkaneyslu sem er mikið til fjármögnuð með lánum. Skuldir heimilanna hafa aldrei verið hærri. Ég minnist þess hversu mjög var hrópað upp hér og gagnrýnt þegar skuldir heimilanna voru að aukast á samdráttartímanum á síðasta kjörtímabili. Skuldir heimilanna aukast enn en ég heyri engan áhyggjutón frá þeim sem nú sitja við stjórnvölinn og höfðu hátt þá. Gerð hefur verið skýrsla um efnahag einstæðra foreldra og það kemur í ljós að þeir skulda um 54% meira en þeir eiga, meðan tölurnar eru 18% fyrir hjón. Þeir skulda 54% meira en þeir eiga. Þetta segir nokkuð um stöðu einstæðra foreldra og það eru þeir sem hafa fengið inni í félagslega húsnæðiskerfinu. Það eru þeir sem hafa fengið 100% lánin og það eru þeir sem þurfa á leiguíbúðum að halda núna. Það hefur komið fram hversu ytri skilyrði hafa verið hagstæð vegna verðlags á sjávarafurðum og að við búum við lægsta olíuverð í 12 ár. Við erum að gagnrýna það hvernig ríkisstjórnin nýtir þessi ytri skilyrði. Það hefur líka komið fram að sl. þrjú ár högnuðust fyrirtækin í landinu um 100 milljarða kr. Þá var tekjuskattur þeirra 16 milljarðar af 100 milljörðum. Leiki sér hver og einn að því létta prósentudæmi. Á sama tíma greiddu einstaklingar 80 milljarða í tekjuskatt eða fimm sinnum meira en fyrirtækin. Það hefur líka komið fram að ríkissjóður tekur inn um 16 milljarða af 40 milljarða viðskiptahalla. Þetta er umhverfið, herra forseti, og ríkisstjórnin spornar gegn öllum þeim velferðarúrræðum sem við höfum verið að ræða á þessu hausti og gerir ekkert með. Þetta er staðan. Og eftir afgreiðslu fjárlaga munu menn fara héðan og berja sér á brjóst og þá ætla ég að leggja til að hver og einn ræði svolítið við sinn innri mann um það hvernig hann hefur staðið að málum og fyrir hverja hann er að vinna í stjórnarflokki eða í ríkisstjórn. Herra forseti. Ég ætla að lokum að mæla fyrir brtt. við fjárlögin. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um hana. Hún kom líka fram í máli Svavars Gestssonar sem er meðflutningsmaður minn að þessari brtt. ásamt Guðnýju Guðbjörnsdóttur. Það hefur komið fram að við viljum ekki skólagjöld. Tekist var mjög harkalega á um það á síðasta kjörtímabili. Við höfum fallist á ákveðnar greiðslur, svo sem til starfsemi nemendafélaga og þau innritunargjöld sem sátt var um áður en það varð vilji ríkisstjórnar að setja þau sem tekjur inn í fjárlögin sem breytti þar með eðli þessa fjárlagaliðar og þar eftir urðu engin tök á að fylgjast með því hvað færi til nemendafélaga, hvað væru innritunargjöld og hvað væru bein skólagjöld. Við viljum lækka þennan lið um 150 millj. kr. Herra forseti. Ég vil líka nefna brtt. sem flutt er af Sighvati Björgvinssyni, Margréti Frímannsdóttur, Jóhönnu Sigurðardóttur og Guðnýju Guðbjörnsdóttur. Hún er um hækkun á lið sem heitir: Ný meðferðarúrræði vegna hækkunar sjálfræðisaldurs. Það kom engin ný fjárveiting vegna hækkunar forræðisaldurs sem festur var í lög fyrir ári. Við vissum að einhver fjárhæð ætti að koma til að byggja upp ný úrræði vegna tveggja nýrra aldurshópa. Tillaga ríkisstjórnar er að til þessa liðar fari 30 millj. Ég man ekki betur en að fram hafi komið í félmn. að 5 millj. skorti þegar á vegna hins nýja heimilis sem verið er að opna núna í desember. Að 5 millj. af þessum 30 fari þegar til heimilis sem núna er verið að opna og var í raun einn af hinum fáu góðu gjörningum þessa fjárlagaárs. Upphæðin til nýrra úrræða lækkar þannig strax niður í 25 millj. Ég veit að settar eru hérna inn 4 millj. til Virkisins og ég fagna því. Ég styð þá tillögu og mér finnst hún til sóma. Það fara líka 8 millj. til Krossgatna en, herra forseti, ég skil ekki hvers vegna sú fjárhæð er sett undir Barnaverndarstofu vegna þess að mér vitanlega hafa Krossgötur ekki verið með börn eða unglinga í meðferð heldur eldri einstaklinga. Við viljum, og um það er tillagan, hækka þennan lið um aðrar 30 millj. og teljum að það sé aðgerð sem ríkisstjórnin eigi að standa að. Stundum er tekist á við vanda þegar hann kemur óvænt upp. Það gerði ríkisstjórnin á fundi sínum daginn eftir öfluga utandagskrárumræðu okkar um eiturlyfjavandann þegar hún á fundi sínum veitti sérstakt framlag vegna refafóðurs, 50 millj. ef ég man rétt. Mér finnst það mjög gott mál. Þetta snýr að ákveðinni atvinnugrein. Menn eru fljótir að bregðast við sumu en bregðast mjög seint við öðru og ég set það ofar öllum öðrum verkefnum ríkisstjórnar að bjarga okkar ungviði. Herra forseti. Minni hluti fjárln. hefur flutt nokkrar brtt., m.a. tillögu um að framlag renni óskipt í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Það munum við í stjórnarandstöðu styðja. Auk þess vísa ég til þess að hér liggja fyrir nokkrar brtt., svo sem um sértekjur heilsugæslustöðva og framkvæmdaáætlun um jafnréttismál sem er stórt og pólitískt mál sem við viljum gjarnan að sé tekið öðruvísi á. Herra forseti. Ég hef í megindráttum lýst viðhorfum mínum til stöðunnar í fjárlögum íslenska ríkisins eins og hún birtist okkur við 2. umr. og ég gef því miður þessari ríkisstjórn ekki þá háu einkunn sem hún hefði kosið.

Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta þann misskilning sem kom fram í máli hv. þm. að gert væri ráð fyrir gjöldum til nemendafélaga í þessum fjárhæðum á vegum menntmrn. Svo er ekki því að frjáls aðild er að nemendafélögum og ekki er getið um fjárhag þeirra í fjárlögum. Þau eru með alveg sérstakan fjárhag og innheimta sín félagsgjöld sjálf því ekki er lögbundin skylda til aðildar að nemendafélögum. Samkvæmt framhaldsskólalögunum er frjáls aðild að þeim félögum og þau standa sjálf undir innheimtu á sínum félagsgjöldum.

Herra forseti. Það er ágætt að menntmrh. kemur og upplýsir hvað sé frjáls aðild og lögbundin framlög. Ég var fyrst og fremst að vísa til þess að greiðslur voru innheimtar í skólunum áður en þau voru færð inn í fjárlögin. Við menntmrh. þekkjum alveg þá umræðu sem átti sér stað í aðdraganda þeirrar gjörðar. Ég var að vísa til þess að við höfum aldrei lagst gegn því að greiðslur sem rynnu til nemendafélaganna væru innheimtar. Við erum heldur ekki að leggjast gegn því að ákveðin innritunargjöld séu innheimt. En við leggjumst gegn skólagjöldum.

Herra forseti. Ég vil aðeins árétta að engin gjöld til nemendafélaga eru innheimt af skólunum. Nemendafélögin innheimta sjálf öll gjöld til sín, skólarnir innheimta skrásetningargjöld og gjöld sem lúta að efniskostnaði og öðrum þáttum eins og skilgreint er í framhaldsskólalögunum. Ríkt hefur verið gengið eftir því að þetta lægi ljóst fyrir og margsinnis áréttað af menntmrn. hvernig staðið skuli að gjaldtökunni. Nemendafélögin eru með sjálfstæðan fjárhag, án þess að skólarnir eða ríkisvaldið komi að þeirri innheimtu.

Herra forseti. Menntmrh. þarf ekki að endurtaka það sem er alveg ljóst. Við skiljum eftir ákveðna fjárhæð vegna viðhorfa okkar til innritunargjalda. Ég var að ræða viðhorf okkar til þess sem áður viðgekkst, að hluti innheimtra gjalda rann til nemendafélaganna. Ég var að rifja upp mjög harðar umræður sem þá voru hér, þegar þessar greiðslur voru settar inn í fjárlög ríkisins sem fyrsti vísir að skólagjöldum. Við erum að lækka þessa upphæð og það er alveg klárt. Við gerum ráð fyrir afmarkaðri upphæð vegna innritunargjalda en viljum ekki skólagjöld.

Herra forseti. Ég held að engum sem kemur að fjárlagagerð blandist hugur um að það er ekki síður vandasamt verk á tímum góðæris en á tímum samdráttar. Þegar menn horfa á tekjuaukann eykst sókn í fjármuni til nýrra verka og góðra. Höfuðmáli skiptir að við höldum útgjöldunum innan þess tekjuramma sem við höfum sett okkur og látum ekki það ekki bregðast. Við verðum að hafa í huga að á undangengnum erfiðleikatímum hefur ríkissjóður verið rekinn með halla og við þurfum að greiða niður þær skuldir sem þá söfnuðust upp. Þetta skiptir líka miklu máli í samhengi efnahagsstjórnar dagsins í dag. Það að ríkissjóður greiðir skuldir dregur úr þenslu á lánsfjármarkaði og gefur öðrum svigrúm til að taka lán og fjárfesta í atvinnulífinu. Það sem einnig skiptir okkur miklu máli er að í fjárlögunum aukum við ekki skuldbindingar á komandi kynslóðir. Við rekum ekki ríkissjóð með halla þannig að þeir sem yngri eru þurfi að greiða þær skuldir. Fjárlagafrv. sem hér um ræðir er lagt fram með afgangi á greiðslugrunni, hinum gamla grunni sem við notum til viðmiðunar. Jafnframt efast ég um að mörg fjárlagafrumvörp hafi áður verið lögð fram með greiðsluafgangi á rekstrargrunni. Það segir það sem segja þarf um að ríkisfjármálin eru ekki að leggja bagga á komandi kynslóðir. Það viðfangsefni sem einna erfiðast hefur verið í fjárlagavinnunni nú í haust eru aukin launagjöld ríkissjóðs. Þeir samningar sem gerðir hafa verið á undanförnum missirum hafa haft í för með sér mikil útgjöld fyrir ríkissjóð. Þetta kemur fram í auknum lífeyrisskuldbindingum eins og fram hefur komið á hv. Alþingi og eins í auknum launagjöldum. Því fer víðs fjarri að ríkisstarfsmenn geti haldið því fram að þeir hafi ekki fengið skerf af góðærinu. Laun þeirra hafa hækkað umtalsvert og ástæðulaust að gagnrýna það. Sennilega var það óumflýjanlegt enda komin skekkja í samanburðinn sem þar hefur verið milli ríkisins og hins almenna markaðar. Aðferðin var kannski ekki sú sem best var á kosið. Óskandi væri að þeir sem að samningunum standa næðu að finna skárri leiðir til að leysa úr þessum málum en raunin varð á þegar uppsagnir voru notaðar til að knýja fram kröfugerð. Þetta vandamál kemur sérstaklega fram í menntakerfinu og í heilbrigðiskerfinu. Í þessum tveimur málaflokkum eru mestu launaútgjöldin. Þar af leiðir að menn þurfa að skoða fjármögnun á þeim stofnunum sem falla undir þessa málaflokka. Farið hefur verið út í mikla vinnu á undanförnum árum við gerð reiknilíkana hjá framhaldsskólunum. Nú hafa þau verið keyrð í eitt skólaár að segja má. Í tilefni samningagerðarinnar er rétt að skoða þau mál betur, sjá hvernig þau hafa gengið upp eða hvort rétt sé að lagfæra þar eitthvað. Vandinn er þó enn meiri í heilbrigðiskerfinu. Þar hefur verið um mikinn vanda að ræða á undanförnum árum, viðvarandi vanda. Þeim sem að þessum málum starfa má vera ljóst að þar gætu útgjöldin verið endalaus. Það er nánast ekki hægt að setja fyrir fram ákveðin mörk um hvar setja eigi peninga í heilbrigðiskerfið. Við þurfum að leita leiða til þess að fjármagn sem ákveðið er til stofnananna sé í réttu samhengi við þá þörf sem um er að ræða. Þetta hefur ekki gengið sem skyldi á undanförnum missirum. Við þurfum að leita annarra leiða. Ég held að við þurfum að gera samninga við stofnanirnar um þá þjónustu sem þeim er ætlað að veita samfélaginu á þessu sviði. Þannig sé þjónustan sem stofnunin á að veita ákveðin fyrir fram og fyrir fram ákveðið hversu mikið fé eigi að veita til að fjármagna þessa þjónustu. Í slíkum samningum verður að gera ráð fyrir að upp geti komið eitthvað sem kalli á meiri þjónustu og þá sé fyrir fram ákveðið hvernig afmarka eigi fjármuni til þeirrar viðbótarþjónustu. Sjálfsagt yrði að taka tillit til þess að þar væri um jaðarkostnað að ræða og fjármögnun tæki mið af því. Þannig væri vitað frá upphafi hvernig standa ætti að því að fjármagna þörf fyrir aukna þjónustu. Það mætti hugsa sér að byggja fjármögnunaraðferðirnar annars vegar á föstum grunni og hins vegar breytilegum grunni, þar sem þjónustumagnið verði ekki ákveðið svo glöggt fyrir fram. Ákveðinn hluti fjárveitingarinnar væri byggður á föstum útgjöldum stofnunarinnar en annar hluti á því breytilegri þörf fyrir þjónustu sem menn sjá fyrir sér að geti orðið. Svona breytingar taka auðvitað tíma en við verðum að gefa okkur þann tíma sem til þarf. Ef við getum ekki haldið utan um þennan þátt ríkisútgjaldanna þá mun hann aukast áfram án þess að við höfum nokkra stjórn á honum. Þá munu þeir tekjurammar sem við setjum okkur bresta og það mun verða vont fyrir okkur öll. Ég hef ekki hugsað mér að fara yfir allar brtt. meiri hluta nefndarinnar eða fjalla um alla málaflokkana í því samhengi. Það hefur verið gert áður af fulltrúum meiri hlutans. Ég kemst þó ekki hjá því að nefna einn málaflokk. Það eru málefni fatlaðra. Ég tel að þar þurfi að taka til hendinni. Mörg undanfarin ár hafa fjárveitingar ekki verið í samræmi við þörfina sem þar er fyrir hendi eða í samræmi við lagarammann sem við höfum sett okkur um þá þjónustu sem ber að veita. Þetta er hins vegar ekki nýtt vandamál og ástæðulaust fyrir hv. þm. sem hér stíga í stól að gera því skóna að þetta sé vandamál sem skapast hafi í tíð núverandi ríkisstjórnar eða núv. hæstv. félmrh. Þeir ráðherrar sem lengst hafa setið í þessu ráðuneyti á undanförnum árum og jafnvel einum og hálfum áratug bera mesta ábyrgð á ástandinu. Eins og allir vita hafa einir þrír ráðherrar Alþfl. setið í því hv. ráðuneyti. En við þurfum að taka til hendinni í þessum málaflokki og það þurfum við að gera án tillits til þess hvort eða hvenær flytja eigi málaflokkinn til sveitarfélaganna. Við þurfum að gera það í þessum fjárlögum. Til þess höfum við enn tíma í hv. fjárln. Það sem skiptir okkur öll mestu máli er að viðhalda stöðugleikanum. Ég held að öllum megi vera ljóst að engin tekjubót verður af því að leiða inn í ríkisstjórnina eða ráðuneytin þann glundroða sem nú ríkir á vinstri vængnum eða þá skattahækkunarstefnu sem vinstri menn reka í Reykjavíkurborg. Það er ótrúlegt að á þessum síðustu tímum skuli sagan endurtaka sig. Það er alltaf sami glundroðinn á vinstri vængnum, sama hversu mikið vinstri menn reyna að sameinast, það tekst aldrei. Sameiningin sem svo mikið hefur verið talað um síðustu missiri er ekkert annað en uppstokkun. Nýir flokkar með nýjum nöfnum koma til sögunnar en þar eru flestir þeir sömu innan borðs. Það hefur einungis verið skipað til sætis á örlítið annan hátt. Þegar vinstri mennirnir lenda í erfiðleikum með fjármálin, eins og þeir gera undantekningalaust, eins og sjá má á vinstri meiri hlutanum í Reykjavíkurborg, þá er eina úrræðið að hækka skattana, að hækka útsvarið og taka til baka skattalækkun ríkisstjórnarinnar sem koma mun til framkvæmda um næstu áramót. Það er hluti af skattalækkunaráætlun ríkisstjórnarinnar sem við höfum kynnst á undanförnum missirum. Það sem mestu máli skiptir í þessum fjárlögum er að við höldum stöðugleikanum, greiðum og lækkum skuldir ríkissjóðs og aukum ekki skuldbindingar á komandi kynslóðir.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá þingmanninum að þrír ráðherrar Alþfl. sátu í félmrn. um átta ára skeið á undan þessari ríkisstjórn. Jafnframt er rétt að á þeim tíma báru þeir ábyrgð á málaflokki fatlaðra. Eins er rétt að á þeim tíma hefðu þeir örugglega allir viljað gera enn þá betur í málaflokknum. Á þeim erfiða tíma var, til viðbótar við tímamótalög um málefni fatlaðra sem færðu málaflokkinn inn í nýja tíma og sköpuðu fötluðum einstaklingum lagaskjól og ný úrræði, t.d. stoðþjónustu, staðinn vörður um Framkvæmdasjóðinn, erfðafjárskatturinn rann óskiptur í hann og reynt var að byggja upp eins og unnt var. Það var einn af fáum þáttum sem stjórnarflokkarnir sameinuðust þá um að verja alveg út í ystu æsar þrátt fyrir að á þeim tíma hafi menn dregið úr og skorið niður. Ég veit ekki betur en bæði Alþfl. og Sjálfstfl. hafi náð, þrátt fyrir erfiða tíma, að standa vörð um þennan málaflokk og gert ótrúlega mikið í uppbyggingunni miðað við aðstæður. Ef sá sem skoðar uppbygginguna fram að 1987 og síðan frá 1987--1995, er sanngjarn þá mundi hann segja: Það var ótrúlegt hvað þið gátuð þó gert.

Herra forseti. Ekki vil ég sýna þeim hv. þm. Alþfl. sem sátu í félmrn. ósanngirni. Staðreyndin er hins vegar sú að vandi eins og sá sem við sjáum fyrir okkur í málefnum fatlaðra verður ekki til á einu kjörtímabili. Þeir sem sátu í ráðuneytinu í eins langan tíma og ráðherrar Alþfl. gerðu hljóta að bera mikla ábyrgð á þeirri stöðu. Ég ætla ekki að fara að rífast um staðreyndir við hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Mig minnir hins vegar að Framkvæmdasjóður fatlaðra hafi fyrst verið skertur á árinu 1994 og það ár sat ráðherra Alþfl. í félmrn.

Herra forseti. Þetta er rangt hjá þingmanninum. Í kjölfar laganna var hins vegar ákveðinn hluti framkvæmdasjóðs veittur til að byrja stoðúrræði sem voru mikilvæg vegna þess hve mikil uppbygging var fram undan. Það var mjög lítið um sambýli á þeim tíma að Alþfl. kom til starfa í þessu ráðuneyti. Þau voru fá. Stefna var mörkuð um að leggja niður þessi stóru heimili fyrir fatlaða. Það var gert með Sólborg, þar sem nú er öflugur háskóli fyrir norðan, í kjölfarið var byggt upp víða um land. En þegar kom að höfuðborgarsvæðinu, en þar var uppbyggingin með minni hraða en víða úti um land, var dregið úr framlögum úr Framkvæmdasjóði fatlaðra. Þegar mest reið á að halda uppbyggingunni áfram var ákveðið að staldra við og hefur hvorki verið staðið við útskriftir á Kópavogshæli né verið byggt upp fyrir þá sem bíða í heimahúsum með mjög alvarlegum afleiðingum. Sá sem skoðar tölur frá þessum tímabilum sér að ef haldið hefði verið áfram á sama hátt og á árunum 1987--1994, þá værum við ekki í þessum mikla vanda. Verkefnið er stórt og við höfum ekki efni á því að staldra svona við eins og gert hefur verið á þessu kjörtímabili.

Herra forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir segir í sömu ræðunni að ég hafi rangt fyrir mér og staðfestir síðan efnislega það sem ég var að segja. Það var á árinu 1994 sem það var tekið úr Framkvæmdasjóði fatlaðra til rekstrarverkefna. Eins nefndi hún Kópavogshælið og ef ég man rétt, þá voru útskriftir þar byrjaðir á síðasta kjörtímabili. Þegar hún talar um uppbygginguna annars vegar á landsbyggðinni og hins vegar hér á höfuðborgarsvæðinu, þá var uppbyggingunni á landsbyggðinni að mestu lokið fyrir 1990. Þetta hik sem kom á uppbygginguna kom því í tíð ráðherra Alþfl. í ráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Við 1. umr. um fjárlög var þessum fjárlögum lýst sem miklum sólskinsfjárlögum. Hér ríkti glampandi sólskin en umfjöllun fjárln. og sú umræða sem orðið hefur um stöðu ríkisfjármálanna hefur leitt í ljós að þar er skýjað með köflum, dökku blettirnir eru ýmsir. Því verður ekki neitað, hæstv. forseti, að í efnahagsmálum okkar ríkir í heild gott ástand, verðbólga er afar lítil, verð á helstu útflutningsvörum okkar er hátt, atvinnuleysið er lítið og fer minnkandi, staða ríkissjóðs hefur verið að batna, erlendar skuldir hafa verið greiddar niður. Dökku hliðarnar eru að sá hagvöxtur sem við horfum upp á byggist fyrst og fremst á miklum fjárfestingum og þó öðru fremur á mikilli og vaxandi einkaneyslu þar sem heimilin í landinu eyða um efni fram. Það er kannski eitt helsta áhyggjuefnið, fyrir utan skuldir sveitarfélaganna sem hér hafa nokkuð verið til umræðu að undanförnu, hve skuldir heimilanna vaxa gríðarlega. Í fylgiskjali sem minni hluti fjárln. lét fylgja nefndaráliti sínu er að finna hluta úr greinargerð Seðlabanka Íslands um peningamál: þróun, horfur og stefnu. Þar segir um skuldamálin og einkaneysluna, með leyfi forseta: ,,Á yfirstandandi ári spáir Þjóðhagsstofnun því að einkaneysla muni vaxa um 10% og verður að fara aftur til ársins 1987 til að finna samjöfnuð. Meginskýring þessa mikla vaxtar er mikil aukning kaupmáttar ráðstöfunartekna. Það er þó ekki fullnægjandi skýring þar sem áætlað er að kaupmáttur ráðstöfunartekna muni í heild aukast um nær 9%.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Þannig er áætlað að skuldir heimilanna muni aukast um 43 milljarða kr. á þessu ári, eða um 9,5% að raungildi, sem er lítillega meira en á árinu 1997 og heldur meira en næstu fjögur ár þar á undan.`` Enn síðar í greininni segir, með leyfi forseta: ,,Sem hlutfall af ráðstöfunartekjum er áætlað að skuldir heimilanna muni nema rúmlega 138% í ár en þær fóru yfir 130% árið 1996.`` Þessar tölur eru ógnvænlegar, hæstv. forseti, og kalla á margvíslegar skýringar. Ljóst er að margir höfðu saumað verulega að sér á undanförnum árum meðan við gengum í gegnum kreppuna. Víða var þörf ef þörf skyldi kalla. Sumt af þessu má kannski kalla gerviþarfir, margir þurftu að endurnýja bíla og heimilistæki og það er alkunna hve ferðaglaðir Íslendingar eru. Þeir hafa á þessu ári ferðast sem aldrei fyrr. Það er hægt að taka undir þau sjónarmið að verulega þurfi að efla sparnað í landinu og reyna að draga úr þeim gífurlega viðskiptahalla sem við horfum fram á og sjáum í dag. Við erum að eyða um efni fram þegar litið er á þjóðfélagið í heild. Hæstv. forseti. Hópar í þjóðfélagi okkar standa meira og minna utan við þetta allt saman, hinir svokölluðu jaðarhópar. Mér fannst það athyglisvert þegar ég var í Svíþjóð um síðustu helgi og fram í miðja þessa viku, að þar las ég í blöðum og sá í sjónvarpi umræðuþátt sem fjallaði um hina svokölluðu nýfátækt. Svíar eru farnir að tala um nýfátækt. Við könnumst við hugtakið hinir nýríku en nú er að koma fram nýtt hugtak, hinir nýfátæku. Það eru þeir sem lenda utan við allan hagvöxtinn, breytingarnar og jafnvel bótakerfið, þeir sem lenda milli stafs og hurðar. Í þeim hópum er hluti aldraðra, hluti fatlaðra, hluti sjúklinga, hluti atvinnulausra, fíkniefnaneytendur og ýmsir fleiri. Þarna er ákveðinn hópur sem góðærið nær ekki til og að mínum dómi er vert að hafa miklar áhyggjur af og þarf að fylgjast mjög grannt með hverju fram vindur. Í umræðunni um fjárlögin og þeim tillögum sem hér liggja fyrir hefur margt mjög athyglisvert komið í ljós. Þar er ekki síst að nefna stöðu launamála hjá ríkinu. Við höfum á undanförnum árum orðið vitni að því hve gríðarleg spenna ríkir hjá hinu opinbera í launamálum og hve gríðarleg óánægja hefur verið hjá ýmsum hópum. Þá vil ég sérstaklega nefna kennara og heilbrigðisstéttirnar. Á þessu ári höfum við orðið vitni að því að kjarasamningar sem gerðir voru á síðasta ári hafa verið að koma til framkvæmda. Í ljós hefur komið að launakostnaður hefur orðið mun meiri en reiknað hafði verið með. Það sýnir hversu flóknir og furðulegir samningar voru þarna á ferð. Jafnframt hafa ýmsir hópar ekki sætt sig við niðurstöður kjarasamninga og gripið til hópuppsagna og þannig reynt að knýja fram enn frekari launahækkanir m.a. vegna þeirrar niðurstöðu sem kom út úr nýrri röðun í launaflokka. Þetta er ekki gott ástand en það er hægt að segja að þannig hafi þetta verið svo lengi sem elstu menn muna. Það hefur verið gríðarleg spenna á vinnumarkaðnum hjá hinu opinbera allt frá, ég held að ég geti sagt árinu 1983 þegar launavísitalan var tekin úr sambandi. Við munum eftir því að á síðasta áratug fóru kennarar tvisvar ef ekki þrisvar í verkfall, fengu síðan á sig bráðabirgðalög og hafa verið í mikilli kjarabaráttu allan þennan áratug. Í tillögum meiri hlutans kemur greinilega í ljós hve launaliðurinn hefur verið vanmetinn og er nauðsynlegt að taka á því. Okkur fannst mjög athyglisvert í þeirri yfirferð sem ég varð vitni að, bæði í hv. menntmn. og hv. félmn., að sjá að hver einasta stofnun sem við kölluðum til okkar var í miklum vanda vegna launamálanna. Þá vil ég víkja að einstökum liðum og málefnum og ætla þá fyrst að taka það sem heyrir undir hv. félmn. Ég kem þar fyrst að málefnum fatlaðra. Eins og þegar hefur komið fram og lesa má um bæði í áliti minni hluta félmn. og minni hluta fjárln. er ástandið í málefnum fatlaðra, einkum í Reykjavík og í nágrannasveitarfélögunum, reyndar allt út á Reykjanes, í miklum ólestri. Ég ætla ekki að deila um hversu löng sú saga er eða hver tók hvaða ákvörðun. Staðreyndin er sú að langir biðlistar eru eftir þjónustu. Þetta er algjörlega óviðunandi ástand. Við erum aðallega að tala um börn og hóp fullorðna sem þarf oft og tíðum á mikilli þjónustu að halda. Við erum að tala um einhverf börn, um þroskaheft börn, um spastísk börn o.s.frv., börn, unglinga og fullorðið fólk sem þurfa mikla þjónustu. Samfélaginu ber að veita þeim þessa þjónustu. Það er okkur til háborinnar skammar að láta það viðgangast ár eftir ár að hér séu langir biðlistar eftir mjög brýnni þjónustu. Því betri sem þjónustan er, þeim mun meiri möguleikar eru á því að aðstoða þessi börn og unglinga til að verða sem mest sjálfbjarga og komast hugsanlega út í atvinnulífið. Þetta er algjörlega óþolandi. Ég veit ekki hvort ég skildi hv. þm. Árna Mathiesen rétt hér áðan, að fjárln. ætlaði að líta sérstaklega á þessi mál milli 2. og 3. umr. eða hvort hann var að tala um framtíðina. Ég vil hins vegar beina því til formanns fjárln. sem hér situr í salnum að nefndin skoði þennan málaflokk sérstaklega hvað suðvesturhornið varðar. Svona getur þetta ekki gengið. Við leggjum miklar byrðar á foreldra og systkini og völdum ómældum óþægindum ef ekki kvölum. Þetta má ekki ganga svona lengur. Ef samfélagið hefur einhverjar skyldur, þá eru þær gagnvart þeim sem ekki geta annast sig sjálfir. Brýnustu skyldur hvers samfélags eru að annast þá sem ekki geta séð um sig sjálfir. Það vakti athygli okkar í félmn. og urðu um það umræður í haust hver staðan er hjá ungum fíkniefnaneytendum og öðrum þeim unglingum sem eiga í vanda með líf sitt. Komið hefur fram að hækkun sjálfræðisaldurs úr 16 árum í 18 ár kallar á ný meðferðarúrræði. Ég fæ hins vegar ekki séð að meiri hluti fjárln. bregðist nægilega vel við. Það þýðir að vandinn mun halda áfram. Það þarf fleiri heimili þó sérstaklega þurfi að bæta úr í Reykjavík. Þar fer sjálf greiningin fram þannig að sá flöskuháls sem þar hefur myndist leysist, brotni eða hvernig sem maður á að orða það. Það er ákaflega brýnt að taka á þeim málum. Ég vil ekki láta hjá líða að koma inn á þann þátt sem við í minni hluta félmn. vekjum sérstaka athygli á en það er starfsmenntun í atvinnulífinu. Í nefndaráliti minni hluta fjárln. kemur fram að hann leggur afar mikla áherslu á að settir verði meiri peningar í menntakerfið. Við vitum að framtíð þjóðarinnar byggist að miklu leyti á því að við séum vel menntuð og getum brugðist við miklum breytingum. Það á ekki aðeins við um skólakerfið. Það á ekki síður við um atvinnulífið. Maður heyrir það hvar sem rætt er um framtíðina eða atvinnulífið, fyrirtækjastjórnun eða hvað sem er, að mál málanna er endurmenntun, þ.e. símenntun, að búa fólk undir breytingar og endurnýjun á vinnumarkaði. Að mínum dómi erum við langt á eftir í þessum málum. Fyrir tilviljun heyrði ég í Ríkisútvarpinu í gærkvöldi viðtal við menn sem fást við ráðgjöf til fyrirtækja eða eru í fyrirtækjastjórnun. Þeir nefndu einmitt að flest íslensk fyrirtæki væru langt á eftir í stjórnunarháttum sínum, menn hefðu áttað sig á því að eitthvað væri til sem héti gæðastjórnun fyrir nokkrum árum og tekið hana upp en nú gengi rekstur fyrirtækja alls staðar í heiminum út á að vinnandi fólk sé ánægt í vinnunni, hafi tækifæri til þess að mennta sig og endurmennta. Í því samhengi vil ég nefna, þó ég sé enginn sérstakur aðdáandi Evrópusambandsins en þar er þó ýmislegt gott gert, að framkvæmdastjórn þess samþykkti nýlega að beina því til aðila vinnumarkaðarins að taka meira tillit til menntunarmöguleika starfsfólks. Sérstaklega var hvatt til þess að samið yrði um aukna menntunarmöguleika starfsfólks í kjarasamningum. Þarna þurfum við svo sannarlega að taka okkur á. Hér er alltaf verið að blanda starfsmenntun inn í atvinnuleysismál og hengja alla starfsmenntun í atvinnulífinu á Atvinnuleysistryggingasjóð. Það gefur ákveðin skilaboð en er bara alls ekki það sem málið gengur út á. Það að endurhæfa eða veita atvinnulausum tækifæri, reyna að aðstoða þá í atvinnuleit, bæta menntun þeirra o.s.frv. er allt annað en hin almenna starfsmenntun í atvinnulífinu sem hvert einasta fyrirtæki, hver einasta stofnun, þarf að horfa til á komandi árum og gera starfsmenntun að ákveðnum hluta af starfsemi sinni. Hver einasti vinnandi maður þarf að hafa tækifæri til að fylgjast með, bæta menntun sína og jafnvel að skipta um starfsvettvang o.s.frv. En hér er forneskjan ríkjandi og alltaf verið að hengja þetta á atvinnuleysismálin. Ég vil sérstaklega nefna vanda framhaldsskólanna. Mér sýnist, og hef það staðfest frá hv. formanni fjárln., að í brtt. meiri hlutans sé komið til móts við þörf framhaldsskólanna vegna launamála. Það er kannski ekki síst í framhaldsskólunum sem samið var um töluverðar launahækkanir, sem betur fer. Ég vona að það skili sér í bættu starfsumhverfi og betri anda. Samt sem áður hafa framhaldsskólarnir eins og háskólarnir verið sveltir á undanförnum árum og þarf að taka á ýmsum málum varðandi umhverfi, tækjakost og fleira slíkt. Í sambandi við Háskóla Íslands vil ég sérstaklega taka fram að ég þakka hv. fjárln., bæði minni og meiri hluta fyrir það hve þau brugðust vel við beiðni háskólastúdenta, háskólans og Þjóðarbókhlöðunnar um fjárveitingu svo hægt væri að lengja opnunartímann. Mér finnst þetta mikið fagnaðarefni og tel það mikið framfaraskref sem þarna er stigið. Þetta snýr ekki eingöngu að námsmönnunum heldur og ekki síður að fræðimönnum og öllum þeim sem reyna að stunda einhvers konar rannsóknir eða grúsk í frítíma sínum eða utan vinnutíma síns. Það hefur hamlað og verið fólki mjög til tafar hve opnunartími hinnar ágætu Þjóðarbókhlöðu hefur verið takmarkaður. Fullvinnandi fólk hefur væntanlega ekki tíma fyrr en síðdegis og um helgar til að sækja safnið. Þetta er því til gríðarlegra bóta og verður örugglega til þess að auka notkun Þjóðarbókhlöðunnar. Eins og aðrir í minni hlutanum vil ég benda á að miklar breytingar hafa átt sér stað í Kennaraháskóla Íslands. Þar hafa skólar verið sameinaðir og þarf verulega að taka á. Auðvitað ætti að stefna að því að fjórða árið verði tekið upp í kennaramenntuninni. Það hefur komið glögglega í ljós að verulega þarf að bæta kennaramenntun í landinu. Ein leiðin til þess er vitanlega sú að lengja kennaramenntunina í fjögur ár þannig að kennarar verði betur búnir til að sinna þeim sívaxandi og margvíslegu hlutverkum sem lögð eru á þeirra herðar. Af einstökum mennta- og menningarmálum vil ég sérstaklega taka upp málefni Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Því miður hefur meiri hluti fjárln. ekki orðið við beiðni sinfóníunnar um aukin fjárframlög. Hljómsveitin fer þess sérstaklega á leit, og það ekki í fyrsta sinn, að geta fjölgað í strengjasveitinni. Allir þeir sem þekkja til sinfóníuhljómsveitar Íslands vita að hún hefur tekið gríðarlegum framförum á undanförnum árum eða um það bil áratug. Þangað hafa verið fengnir afar góðir stjórnendur og mikið af því unga fólki sem við höfum menntað hefur skilað sér heim. Stöðurnar í hljómsveitinni eru of fáar og strengjasveitin er allt of veik miðað við það sem gerist og gengur í góðum sinfóníuhljómsveitum. Sinfóníuhljómsveitin benti á það í umsókn sinni að gríðarleg verkefni eru fram undan, plötuupptökur, allar þær hátíðir sem hér eru fram undan: menningarborg Evrópu árið 2000, kristnitökuafmælið, landafundaafmælið o.s.frv. Þar verður sinfónían kölluð til í stórum stíl. Þá væri auðvitað til sóma að hún gæti komið fram með fullum styrk og sinnt því viðamiklu verkefni sem henni verður falið að sinna. Því skora ég á hv. formann fjárl. að skoða þetta mál sérstaklega milli 2. og 3. umr. og Sinfóníuhljómsveit Íslands fái úrbætur þó að menn geri ekki annað en stíga skref í átt til þess sem um er beðið. Ég get ekki látið hjá líða að koma sérstaklega að stöðu sjúkrahúsanna í Reykjavík enn einu sinni. Þetta er auðvitað orðin sagan endalausa, hvernig farið er með stóru sjúkrahúsin í Reykjavík. Ekki þarf annað en vísa til greinar í Morgunblaðinu 9. des. sl. þar sem finna má heilmikla yfirferð yfir skuldastöðu sjúkrahúsanna.  Fyrr í ræðu minni nefndi ég Svíþjóðarferð mína og þar hitti ég margt ágætt fólk, m.a. Guðjón Magnússon, skólastjóra Norræna heilsuháskólans. Í tal barst hvernig þessi mál væru að þróast í Svíþjóð. Hann sagði að þróunin þar væri svipuð, mörgum sjúkrahúsum hefði verið lokað og sjúkrahús sameinuð, m.a. er verið að sameina stóru sjúkrahúsin í Stokkhólmi. Í ljós hefur komið að nægileg þörf hefur verið fyrir húsnæðið. Þeim hefur verið breytt í hjúkrunarheimili, þau nýtt sem skólastofnanir eða eitthvað slíkt. Ég skal viðurkenna það að ég hef ekki verið hlynnt sameiningu sjúkrahúsanna. Ég hef talið að gott væri fyrir fólk að geta valið á milli stofnana og á milli lækna. Ég tel gott að hafa svolitla, ég vil ekki endilega segja samkeppni en að menn hafi tækifæri til að reyna mismunandi leiðir á mismunandi sjúkrahúsum. Þegar maður horfir á hinn hrikalega kostnað þá held ég að það sé a.m.k. möguleiki sem þurfi að skoða, hvort ekki sé einfaldlega betra fyrir samfélagið að undirbúa fyrr en síðar byggingu nýs sjúkrahúss. Ég veit ekki til þess að þetta hafi verið skoðað á viðhlítandi hátt eða kostnaður við það metinn. Ég beini þeirri spurningu til formanns fjárln.: Hefur það verið gert? Ef maður bara horfir á tækjaþáttinn ... --- Nú gekk hæstv. heilbrrh. í salinn og get ég þá endurtekið spurningu mína. Ég spurði hvort gerð hefði verið úttekt á kostnaði við að byggja nýtt sjúkrahús í Reykjavík, hvort það væri hagkvæmara fyrir samfélagið miðað við þann gríðarlega kostnað sem fram undan er á báðum stóru sjúkrahúsunum. Nú skal ég upplýsa, hæstv. forseti, vegna þess að ég veit að það er áætlað matarhlé, að ég er alveg að ljúka ræðu minni. Ég ítreka að svona getur þetta ekki gengið og verður að taka á hallanum og skoða hvaða leiðir eru til úrbóta. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég mæla fyrir brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni um sérstakt framlag til Kvennasögusafns Íslands, 3 millj. kr. Þetta er reyndar aðeins lægri tala en Kvennasögusafnið bað um. Kvennasögusafnið hefur nokkuð sérstaka stöðu innan Þjóðarbókhlöðunnar. Kannski má segja að því hafi ekki verið tekið nægilega vel þar innan dyra. Þeim hefur í raun verið gert að afla fjár. Þetta er mjög merkilegt safn og varð til vegna framtaks Önnu heitinnar Sigurðardóttur, blessuð sé minning hennar. Hún fór snemma að safna ýmsu sem snerti sögu kvenna og átti mjög merkilegt skjala- og bókasafn sem nú er varðveitt í Þjóðarbókhlöðunni. Hins vegar hefur gengið illa að fá þá stöðu sem safninu ber innan Þjóðarbókhlöðunnar. Það er auðvitað ekki nægilega gott en safnið þarf að fá sitt framlag. Það hefur einn starfsmann á launum og reynir að sinna því sem til þess berst, skrá og greina. Ég legg til að þessu safni verði sýndur sómi með 3 millj. kr. framlagi.

Herra forseti. Því var beint til mín hvort inn á borð fjárln. hefðu komið áætlanir um byggingu nýs sjúkrahúss í Reykjavík. Ég get svarað því að það hefur ekki komið og ég hef heyrt, þó að það sé kannski skot í myrkri, að það kosti gífurlegar fjárhæðir, 50--80 milljarða króna. Nákvæmar áætlanir um þetta hafa ekki verið gerðar þannig að við höfum ekki unnið í þeim anda þegar málefni sjúkrahúsanna hafa verið til umræðu. Að öðru leyti er það rétt að við erum enn þá með málefni sjúkrahúsanna í skoðun. Við hyggjumst fara yfir þær hagræðingaraðgerðir sem hafa verið ákveðnar á undanförnum árum, hvað af þeim hefur náð fram að ganga. Ég vil vinna í þeim anda að samnýta sem mest í sjúkrahúsunum til að koma í veg fyrir tvöföldun kostnaðar og í þeim anda höfum við verið að vinna í fjárln. En það er alveg rétt að þarna er við vanda að etja.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. formanni fjárln. fyrir þessi svör. Ég get ímyndað mér að bygging nýs og fullkomins sjúkrahúss á höfuðborgarsvæðinu hlýtur að kosta gríðarlegt fjármagn. En við hljótum að verða að horfa til þess að ástand Sjúkrahúss Reykjavíkur, sjálf byggingin, hefur kallað á mjög miklar endurbætur sem kosta mikið og byggingar Landspítalans eru margar orðnar nokkuð gamlar þó gamla húsið sé ákaflega vel byggt og fagurt hús og allt það. Menn hljóta að verða að skoða þetta mál í þessu samhengi. Ég held að það hljóti að koma að því að menn skoði þennan kost. Auðvitað mun það taka töluverðan tíma. Við erum ekki að tala um næstu tvö, þrjú árin, þetta kostar mikinn undirbúning en þetta er leið sem aðrar þjóðir hafa verið að fara. Ef það er rétt sem kom fram í grein Helga Sigurðssonar krabbameinslæknis, sem ég vitnaði til áðan, að sjálfar byggingarnar stæðu framförum fyrir þrifum m.a. varðandi það að koma upp fleiri göngudeildum o.s.frv. hlýtur þetta að vera kostur sem við hljótum að skoða.

Herra forseti. Ég hyllist til þess að fylgja þeirri stefnu að reyna að gera endurbótaáætlun fyrir þau sjúkrahúsin á þeim stað þar sem þau eru. Maður horfir til þess að þarna eru gríðarlegar byggingar sem mundi þá þurfa að finna einhver önnur verkefni. Mér er alveg fulljóst að það þarf að kosta verulega til viðhalds og endurskipulagninga í sjúkrahúsunum á næstu árum miðað við þær tæknibreytingar sem hafa orðið. En ég hef enn þá trú á að hægt sé að gera það. Við lögðum reyndar fram töluverða peninga til endurbóta á Sjúkrahúsi Reykjavíkur á yfirstandandi ári þó að það nægi náttúrlega hvergi nærri. Ég vil fylgja þeirri stefnu að reyna að endurbæta sjúkrahúsin og reyna að færa þau til nútímahorfs þar sem þau eru en það á þá eftir að sýna mér fram á að þetta sé allt saman með þeim hætti að það þurfi að fleygja því. Ég er ekki búinn að kaupa þau rök enn þá. Það getur vel verið að sýnt verði fram á það í framtíðinni en eins og er stendur ekkert annað til en vinna að endurbótum á sjúkrahúsunum sem fyrir eru.

Hæstv. forseti. Þegar Guðjón Samúelsson arktitekt skilaði teikningum sínum að Landspítalanum á þriðja áratugnum sögu menn: Uss, þetta er allt of stórt og teikning hans var skorin niður um þriðjung sem aldrei skyldi verið hafa því að húsið missti mikinn svip við það. En ekki voru liðin mörg ár af starfsemi Landspítalans fyrr en byggingin var orðin allt of lítil. Það gildir auðvitað um sjúkrahús eins og ýmsar aðrar stofnanir og þá kannski ekki síst sjúkrahús þar sem gríðarlegar tækniframfarir eiga sér stað að þau eru barn síns tíma. Mér finnst að það sé nokkuð sem við þurfum að skoða að í ljósi þeirra miklu breytinga sem eru að verða á allri tækni sem gerir það m.a. að verkum að fólk er útskrifað miklu fyrr en áður. Þá þarf miklu minna legupláss en meira pláss fyrir meðferð, fyrir göngudeildir og slíkt. Þá hljótum við auðvitað að spyrja: Hvernig eru þau sjúkrahús sem við höfum nú, Sjúkrahús Reykjavíkur, Landspítalinn og fleiri byggingar sem þeim tengjast, í stakk búin til þess að taka við þessum breytingum? Getum við nýtt þau eða borgar það sig vegna framtíðarinnar að fara að skipuleggja byggingu nýs sjúkrahúss en reyna jafnframt að finna þessum byggingum hlutverk þó að það sé alveg ljóst að þarna er, og ekki neita ég því, auðvitað um gríðarlegan kostnað að ræða? En bygging Landspítalans á þriðja áratugnum var mikið kraftaverk og þar söfnuðu konur stórkostlegum fjármunum og ég er alveg viss um að það væri hægt að sameina þjóðina og sannfæra um nauðsyn þess að byggja nýtt sjúkrahús.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristín Ástgreirsdóttir bryddar upp á mjög spennandi hlut um byggingu eins stórs sjúkrahúss. Þá er hún sammála þeim sem telja að það eigi að sameina spítalana. En af því að hv. þm. spyr hvað þetta kostar og hv. þm. fjárln. hefur þegar sagt að það kostar ekki undir 50 milljörðum kr., þá verðum við að miða okkur við byggingar í Skandinavíu af svipaðri stærð. Ég minni á að barnaspítalinn einn kostar einn milljarð í byggingu þannig að við erum að tala um hlut sem er ekki kominn á teikniborðið hjá okkur enn enda afskaplega fjárfrek framkvæmd. En það er alveg hárrétt sem hv. þm. sagði að tækniþróunin er svo ör. Við erum sífellt að breyta. Við sáum ekki fyrir fyrir 10 árum hversu miklar breytingar hafa orðið t.d. varðandi göngudeildarþjónustu. Á Ríkisspítölum og víðar er t.d. búið að byggja upp göngudeildarþjónustu á fjórum árum í hluta sjúkrahúsanna sem höfðu áður verið legudeildir því að legutími styttist mjög en í staðinn koma sjúklingar í ríkari mæli inn á göngudeild. Af því að hv. þm. spurði þá höfðum við skoðað þetta gróft en kostnaðartölurnar eru slíkar að við höfðum ekki leyft okkur að fara lengra.

Hæstv. forseti. Ég get vel skilið að í ljósi þess mikla vanda sem hefur verið við að etja í heilbrigðiskerfinu að þeir hafi fölnað í heilbrrn. við að sjá þær tölur sem þarna er um að ræða en enn og aftur erum við að tala um framtíðina og að skoða hvað best verður að gera í framtíðinni. Eins og ég nefndi áðan hef ég ekki verið fylgjandi sameiningu Ríkisspítalanna og Sjúkrahúss Reykjavíkur. Það á alveg eftir að sannfæra mig um að sú sameining eins og þær stofnanir eru núna sé rétt leið, m.a. vegna þess hvernig þær eru byggðar og hvernig samsetningin er en ég efast ekki um að hægt væri að ná fram ákveðinni hagkvæmni. Hins vegar verðum við að horfa til framtíðar, vitandi það að vinnandi fólki mun fækka í framtíðinni og hinum eldri mun fjölga. Gríðarleg þörf verður fyrir bæði heilbrigðisþjónustu og félagslega þjónustu og við verður að spyrja okkur hvernig við ætlum að standa að þessu. Þá hljótum við líka að kanna hvernig málum verði best komið fyrir í framtíðinni í ljósi þess hvernig við ætlum að reka samfélag okkar og fjármagna þá velferðarþjónustu sem við viljum hafa hér. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að þetta er framtíðarmál en ég held að það þurfi virkilega að fara að skoða þetta.

Virðulegi forseti. Auðvitað verðum við með dýrri og nýrri tækni að samnýta hlutina betur hvort sem við gerum það í einu húsi eða tveimur húsum. Það er ágætt að hv. þm. bryddar upp á þessu. Hún segist ekki vera sammála því að sameina spítalana en um leið og menn eru farnir að tala um einn spítala, þá er búið að því. En það er hægt að gera það líka á ýmsan annan máta án þess að um allsherjarsameiningu sé að ræða. Það er hægt að samhæfa vissar deildir þannig að við séum ekki að tvöfalda kostnaðinn með dýrri tækni eða í samkeppni um starfsfólk á tveim stöðum þegar við getum nýtt það betur á einum stað.

Hæstv. forseti. Þegar hæstv. fjmrh. kynnti fjárlagafrv. í byrjun októbermánaðar tóku menn eftir því að það var gult á litinn og hæstv. ráðherra var fljótur að skýra út fyrir okkur að það væri vegna þess að það boðaði sólskin og hefur frv. stundum verið kallað sólskinsfrv. Eftir að menn hafa farið betur í saumana á þessu frv. hefur dregið meira fyrir sólu þótt vissulega sé þar ýmislegt jákvætt. Talað hefur verið um að í landinu ríki góðæri og vissulega er það rétt þegar litið er til efnahagslífsins almennt, þá eru ytri skilyrði góð. Hér hefur aflast mjög vel, mikill fiskafli borist á land. Við höfum fengið fyrir hann gott markaðsverð, verð á olíu hefur farið lækkandi og áfram mætti telja. En allt endurspeglast þetta síðan í góðri afkomu fyrirtækjanna í landinu. Í nál. minni hluta fjárln. er vísað til heildaruppgjörs þeirra 44 fyrirtækja að undanskildum hlutabréfasjóðum sem skráð voru á hlutabréfamarkaði á miðju ári en þar kemur fram hve góð afkoma þeirra er. Velta þessara fyrirtækja var rúmlega 10% meiri í janúar--júní 1998 en sömu mánuði 1997, jókst úr 112,8 milljörðum kr. í 124,3. Afkoman batnaði hvort heldur er miðað við hagnað af reglulegri starfsemi eða hreinan hagnað. Annað er jákvætt í efnahagslífinu núna og það snýr að atvinnuleysinu sem hefur verið á niðurleið. Það stefnir í að atvinnuleysi verði undir 3% á þessu ári og menn eru að spá því að það fari jafnvel enn neðar á næsta ári. Þar er því spáð að atvinnuleysi verði 2,5. Það er hins vegar 2,5% of mikið vegna þess að Íslendingar eiga ekki að þurfa að búa við atvinnuleysi, allra síst þegar vel árar og þegar litið er til reynslunnar frá lokum seinna stríðs, er það svo að fram á þennan áratug var nánast ekkert atvinnuleysi í landinu, undir 1% að meðaltali að undanskildum síðustu árum 7. áratugarins þegar um var að ræða tímabundið atvinnuleysi. Það svigrúm sem góðærið í efnahagslífinu almennt hefur skapað hyggst ríkisstjórnin nota til að ná skuldum ríkissjóðs niður og er það mjög jákvætt að mínum dómi. Það á að nota hin góðu ár til þess að greiða niður skuldir ríkisins vegna þess að þegar herðir að er slæmt og óæskilegt að þurfa að bera þungar skuldaklyfjar og verja skattpeningum til að greiða þær niður og borga vexti. Menn eru með mikla drauma og stór áform í þessum efnum. Í skýrslum ríkisstjórnarinnar og efnahagsspám er gert ráð fyrir því að ná skuldum ríkissjóðs niður á næstu árum úr um það bil 50% af vergri landsframleiðslu niður um heil 30% og færa þær niður í um 20% þegar komið er fram á árið 2003. Þá er rétt að spyrja hvernig eigi að gera þetta og ekki bara á næstu árum heldur þurfum við að skoða líka hvernig ríkisstjórnin starfar nú, hvernig hún fer að því að greiða þessar skuldir niður, á hvaða forsendum hún starfar. Þá eru tvö lykilatriði. Það eru tvö lykilatriði sem við hljótum að spyrja um og þau eru raunsæi og réttlæti. Í fyrsta lagi er ástæða til að ætla að raunsæi búi ekki að baki þeim spádómum sem ríkisstjórnin byggir á. Hún eða sérfræðingar hennar ætla að hagvöxtur verði áfram á næstu árum mjög mikill. Hann er rúm 5% á þessu ári og menn ætla að á næstu árum eða fram til 2003 verði hann að jafnaði um 3%. Menn ætla að við flytjum út eða aukum útflutning okkar á þessu tímabili um 3--4% á ári. Vandinn er bara sá að efnahagskerfin sem við þurfum að reiða okkur á um þennan útflutning standa á brauðfótum. Það sama á við um t.d. Evrópusambandið og okkar eigið land. Talað hefur verið um góðæri og góðan hag án þess að spyrja um réttlæti og innri skiptingu. Í Evrópusambandinu eru upp undir 20 milljónir manna atvinnulausir. Á undanförnum mánuðum höfum við fengið að kynnast því hve ótraust efnahagskerfi Asíu eru og allt er þetta samtengt. Þessir glöðu spádómar ríkisstjórnarinnar um batnandi hag okkar byggja ekki á traustari forsendum en efnahagskerfi viðskiptaaðila okkar bjóða upp á og þau eru ekki traust. Annað sem er líka áhyggjuefni er hinn mikli halli sem er á viðskiptum við útlönd. Það stefnir á 40 milljarða viðskiptahalla á þessu ári og þá spyr maður sig hvort innstæða sé fyrir þessum halla. Að hluta til má skýra viðskiptahallann í flugvélakaupum, í ýmsum framkvæmdum og fjárfestingum sem eiga hugsanlega eftir að skila sér í batnandi þjóðarhag en að hluta til fara skuldir fyrirtækja og heimila vaxandi. Skuldir heimilanna eru núna meiri en þær hafa nokkru sinni verið, um 400 milljarðar kr., meiri en nokkurn tíma í sögunni. Allt er þetta áhyggjuefni. Það er annað sem við hljótum að staldra við þegar við lítum á spádóma ríkisstjórnarinnar. Það er að á sama tíma og hún spáir því að skuldir ríkisins fari lækkandi um heil 30% þegar litið er til vergrar landsframleiðslu, úr um 50% niður í 20% fram til ársins 2003, gerir hún ráð fyrir því að heildarskuldir þjóðarinnar verði orðnar meiri, þær verða orðnar hærri þegar kemur fram til þessa tíma. Menn eru að taka niður skuldir ríkissjóðs, fara með þær úr 50% niður í 20%, en á sama tíma spá þeir því að heildarskuldir Íslendinga verði orðnar hærri. Með öðrum orðum kemur samsetningin til með að breytast, hagur ríkissjóðs verður betri en þjóðarinnar í heild sinni lakari. Þá fer maður að spyrja: Hvað er það sem er að gerast? Hvers vegna getur ríkið farið niður með skuldir sínar en skuldir þjóðarinnar í heild sinni vaxa? Margar ástæður eru fyrir þessu. Í fyrsta lagi er staðreynd að ríkissjóður hagnast á því að færa ýmis verkefni sem hafa hvílt á honum yfir til sveitarfélaganna, færa verkefni frá ríki til sveitarfélaganna. Það er athyglisvert að á sama tíma og gert er ráð fyrir því að reka ríkissjóð þannig að við höfum efni á að greiða upp skuldir eru sveitarfélögin í landinu rekin með halla, hátt á annan milljarð að því er menn ætla á þessu ári. Þegar peningaleg staða sveitarfélaganna er skoðuð, og það er eðlilegt að skoða hana þegar staða þeirra er metin því að hún gefur gleggsta mynd af raunverulegri stöðu, þá kemur í ljós að árið 1990 var peningaleg staða þeirra um 5 milljarðar í mínus. Árið 1993 er þessi tala komin í 13,5 milljarða, árið 1995 í 24 milljarða í mínus og áfram fer hún versnandi. 24,3 milljarða ætla menn að þetta sé á síðasta ári. Hagur ríkissjóðs fer batnandi en hann gerir það á kostnað sveitarfélaganna. Það er annað sem skýrir að ríkisstjórnin eða ríkisvaldið mun hugsanlega ná niður eigin skuldum á sama tíma og skuldir þjóðarinnar fara vaxandi en önnur skýring á þessu eru breytingar sem verið er að gera á rekstrarfyrirkomulagi. Núna hefur svokölluð einkaframkvæmd verið boðuð á ýmsum sviðum, áður hjá Iðnskólanum í Hafnarfirði, held ég það sé, og einnig núna á sjúkrahúsum og öldrunarheimilum. Þetta er fyrirbrigði sem nýtur mikilla vinsælda, ekki bara hjá þeirri ríkisstjórn sem hér situr og ekki bara hjá íhaldsríkisstjórnum, ríkisstjórnum Thatcher og Johns Majors --- reyndar var þetta ekki komið í tísku þegar Thatcher sat heldur var það John Major sem tók þetta upp --- heldur einnig hjá krötum. Nýkratarnir í Bretlandi halda áfram þessari einkaframkvæmd, sem er nýtt orð, nýtt hugtak sem er notað um einkavæðingu.  Einkaframkvæmdin byggir á því að fela fyrirtæki að reisa og starfrækja stofnanir á borð við sjúkrahús, á borð við fangelsi, á borð við skóla. Hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde hefur boðað þetta fagnaðarerindi hingað. Vandinn er hins vegar sá fyrir skattborgarann, fyrir þjóðina, að þetta fyrirkomulag er bæði óhagkvæmara og miklu dýrara. Miklu dýrara fyrir skattborgarann en hefðbundinn rekstur. Hvernig stendur á því? Það stendur þannig á því að einkafyrirtækið þarf að ná í fjármagn á miklu dýrari kjörum en hið opinbera getur gert. Í annan stað ráðast fyrirtæki ekki í svona framkvæmd af góðmennskunni einni heldur til þess að hafa af þessu arð, geta tekið arð út úr þessari starfsemi. Það er að sjálfsögðu á kostnað skattborgarans. Hvar liggur þá freistingin? Hvar liggur freistingin fyrir stjórnmálamennina? Hvar liggur freistingin fyrir breska íhaldið eða breska nýíhaldið sem gengur undir nafninu breski verkamannaflokkurinn? Hvar liggur freistingin? Freistingin liggur í því að hægt er að blekkja kjósendur með bókhaldsbrellum vegna þess að skuldin kemur hvergi fram. Hún er greidd samtímis en kemur hvergi fram. Menn gera samning við fyrirtækið um að sjá því fyrir kúnnum, fyrir viðskiptavinum. Hverjir eru kúnnarnir, viðskiptavinirnir? Það geta verið skólanemar, það geta verið fangar, það geta verið sjúklingar. Ríkið eða sveitarfélagið skuldbindur sig til 10, 15, 20, 30 ára eftir atvikum til að sjá fyrirtækinu fyrir viðskiptavinum og greiðir fyrir þjónustuna árlega. Fyrirtækið er hins vegar með skuldirnar sem þarf að fá fjárfestinguna í bókhaldi sínu. Það kemur hvergi fram, hvort sem er hjá ríki eða sveitarfélagi. Þess vegna koma stjórnmálamennirnir glaðir og reifir til kjósenda sinna þegar þeir opna skólana og sjúkrahúsin og fangelsin og segja: Hér hafið þið þessar nýju, fínu stofnanir, sjáið þið hvað við stöndum okkur vel. Það sem kjósandinn fær ekki að vita er að það er verið að ávísa skuldbyrðinni inn í framtíðina. Hvaða lausn hafa menn þá þegar ekki verður til peningur til að fjármagna hana? Hvaða lausn hafa menn þá í skólunum, sjúkrahúsunum? Það eru þjónustugjöld. Þetta er ávísun á misrétti í framtíðinni. Þetta er dýrara og erfiðara á alla lund fyrir hið opinbera og hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir skattborgarann þegar hann er beittur blekkingum af þessu tagi. Þetta er ein ástæðan fyrir því að hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde kemur galvaskur og segir: Á næstu árum ætlum við að ná skuldum ríkissjóðs niður um heil 30%, úr 50% af vergri landsframleiðslu niður í 20% árið 2003. Hvernig á að gera þetta? Það er m.a. með þessu. Með því að skuldsetja sveitarfélögin og með því að setja á eitt allsherjarblekkingarleikrit í bókhaldi ríkisins. Það er þetta sem á að gera. Skuldirnar munu hvíla á öllum þessum fyrirtækjum. Það mun ekki koma fram í bókhaldi ríkissjóðs. Þess vegna er hægt að birta okkur svona gleðitíðindi, sólskinstíðindi eins og þessi. En þetta er ávísun á misrétti í framtíðinni.

Þetta er árás á Reykjavíkurlistann.

Árás á Reykjavíkurlistann, segir hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Þetta er í rauninni gagnrýni á alla þá sem framkvæma þessa stefnu. Við erum með málefnalega umræðu um þetta tiltekna málefni. Mér er nákvæmlega sama hvað sá heitir sem framkvæmir hana, hvort sem það er íhaldið í Bretlandi eða verkamannaflokkurinn þar eða R-listinn í Reykjavík sem hefur því miður tekið upp ýmsa frjálshyggjubábiljuna á þessu sviði sem öðrum. Ég hef gagnrýnt það t.d. hvað varðar orkubúskapinn. Auðvitað var það áhyggjuefni þegar Reykjavíkurborg og R-listinn í Reykjavík hafði forgöngu um að markaðsvæða raforkubúskapinn í landinu. Auðvitað á hver sem á í hlut að gagnrýna það. Það er þetta sem vantar inn í pólitíkina núna. Það er afl sem er sjálfu sér samkvæmt, sem siglir ekki undir fölsku flaggi og það er það sem við erum að bjóða upp á sem erum að fylkja okkur undir fána Vinstri hreyfingar --- græns framboðs. Ég sagði að þegar við fjöllum um efnahagsmálin, þegar við fjöllum um þann ásetning ríkisstjórnarinnar að ná skuldum ríkisins niður, sem er jákvætt, þurfum við að spyrja um tvennt. Við erum að spyrja um raunsæi og við erum að spyrja um réttlæti. Ég hef rakið að því miður má ætla að þetta mat ríkisstjórnarinnar byggi ekki á raunsæi. Þetta stendur allt á brauðfótum. Við stefnum í 40 milljarða viðskiptahalla á þessu ári og því miður er margt sem bendir til þess að ekki sé innstæða fyrir þessari miklu þenslu. Þá sitjum við uppi með skuldir. Þegar ég segi ,,við`` þá er ég að tala um fyrirtækin í landinu og ég er að tala um heimilin í landinu sem eru meira skuldsett nú en nokkru sinni fyrr í Íslandssögunni, upp á 400 milljarða kr. Síðan nefndi ég það, þegar ég var að tala um þessa breyttu samsetningu á skuldum þjóðarinnar, að ég óttast að við munum koma til með að rekja þær til einkaframkvæmdar, einkaframkvæmdar í opinberum rekstri og tengdi það því að þetta mundi því miður vera ávísun á félagslegt ranglæti þegar farið verður að rukka skólanema og sjúklinga í vaxandi mæli á komandi árum ef þessi stefna nær fram að ganga. Þá er náttúrlega komið að því sem er svívirðilegast af öllu og það er að ríkisstjórnin hefur gert bakið á öryrkjanum, hinum öldruðu og hinum atvinnulausu að vinnuborði sínu. Það er á kostnað þessa fólks sem verið er að greiða niður skuldir þjóðarinnar. Þegar ég nefni að það sé fagnaðarefni að ná niður skuldum þá verður það að gerast þannig að réttlætissjónarmiða sé gætt. Það er ekki gert. Skerðing á kjörum aldraðra hefur átt sér stað á þessum áratug, hófst skipulega árið 1992. Farið var að skerða kjör aldraðra skipulega árið 1992. Þetta hefur verið staðfest núna nýlega af hálfu Ríkisendurskoðunar en þar kemur fram að ef grunnlífeyrir elli- og örorkulífeyrisþega með tekjutryggingu án uppbóta hefði tekið sömu breytingum og lágmarkslaun á árunum 1995--98 hefðu bætur lífeyristrygginga orðið 1.842 millj. kr. hærri á þessu fjögurra ára tímabili en raun varð á. Hlutfallslega mest var haft af ellilífeyrisþegum og öryrkjum árið 1997 --- það var árið sem góðærið hóf innreið sína --- en það ár hækkuðu lágmarkslaun verulega eða um 13% borið saman við hækkun grunnlífeyris um tæp 4%. Á sama tíma og góðærið, góð skilyrði sem Íslendingar búa við, ytri skilyrði, fer að skila sér til fyrirtækja og hópa launafólks er þetta fólk skilið skipulega eftir. Bara á þennan hátt eru hafðir af öryrkjum og lífeyrisþegum 1.842 millj. kr., á annan milljarð króna. Síðan hafa kjör þessara hópa verið skert með ýmsum hætti að auki. Auðvitað er umhugsunarefni að í tillögum sem koma frá ríkisstjórninni er gert ráð fyrir að skera niður við Framkvæmdasjóð fatlaðra um hátt á þriðja hundrað millj. kr. Og menn eru að tala um góðæri. Ekki hjá þessu fólki. Margar mjög góðar blaðagreinar hafa birst að undanförnu þar sem vakin er athygli alþingismanna á kjörum aldraðra. Ég er með blaðagrein sem Helgi Seljan, sem er framkvæmdastjóri Öryrkjabandalagsins, skrifar í Morgunblaðið á fimmtudaginn í síðustu viku. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Það líður óðum að afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. Það fer ekki milli mála að eftir þeirri afgreiðslu verður tekið af mörgum, ekki síst þeim sem eiga afkomu sína að miklu leyti undir því komna hversu endanlega þar verður málum ráðið. Það er líka dagljóst öllum, ekki síst þeim sem málum stjórna, til hverra þeir verða öðrum fremur að líta þegar þeir endanlega afgreiða fjárlög næsta ár.`` Helgi Seljan, framkvæmdastjóri Öryrkjabandalagsins, heldur áfram og spyr: ,,Eru menn þarna inni virkilega ekki orðnir læsir á annað en úrvalsvísitölur verðbréfanna? Ég neita að trúa fyrr en ég tek á því þó hin símalandi gróttakvörn markaðsvæðingarinnar setji margt mannlegt úr skorðum. En ríkjandi stjórnarmeirihluti sem gumar af því að færa allt til betri og bjartari vegar verður einmitt dæmdur af því fyrst og síðast hvaða kjör þeim eru búin sem þeir hafa svo afgerandi áhrif á að sköpum skiptir. Öryrkjar bíða enn, en það skulu menn vita að þolinmæði þeirra og þolgæði um leið eru takmörk sett. Þeir vita að það kostar ekki nema svo sem 1% fjárlagadæmisins að lagfæra kjör þeirra verulega.`` Þetta segir m.a. Helgi Seljan, framkvæmdastjóri Öryrkjabandalagsins, sem flestum öðrum fremur hefur látið sig kjör öryrkja skipta og verið einarður talsmaður og baráttumaður þeirra í langan tíma. Við í þingflokki óháðra leggjum mjög ríka áherslu á að áður en endanlega verður gengið frá fjárlögum næsta árs verði málefni aldraðra og öryrkja tekin til sérstakrar skoðunar og að þessum aðilum verði tryggt sómasamlegt líf. Hvað er sómasamlegt líf? Öryrki skrifaði mér bréf og væntanlega mörgum öðrum þingmönnum og ráðamönnum einnig þar sem hann spyr sjálfan sig þessarar spurningar: Hvað er sómasamlegt líf? Hann svarar á þennan hátt: ,,Mitt svar er í hnotskurn það að fólk þurfi ekki að vera upp á aðra, svo sem ættingja, komið með brýnustu nauðsynjar eins og fjölmörg dæmi eru til um, að fólk geti lifað sjálfstæðu lífi.`` Eitt málefni sem Öryrkjabandalagið og öryrkjar hafa lagt mjög mikla áherslu á í þessu efni er að afnema það ranglæti sem felst í því að skerða kjör öryrkja gangi þeir í hjónaband. Þetta hefur margoft verið reifað á Alþingi, en til upprifjunar má geta þess að öryrki getur í hæsta lagi fengið um 63 þús. kr. á mánuði. Hann getur í hæsta lagi fengið um 63. þús. á mánuði. Ef hann gengur í hjónaband hrapar hann við það eitt niður í 44 þús. á mánuði. Ef makinn aflar teknar þá skerðast tekjur öryrkjans hlutfallslega og þannig að ef makinn er með sem nemur meðaltekjum einstaklings innan BSRB eða ASÍ þá eru tekjur öryrkjans færðar niður í 15 þús. kr. á mánuði. Þetta er náttúrlega svo mikið ranglæti að það er réttnefni að tala um mannréttindabaráttu þegar sú krafa er sett fram að úr þessu verði bætt. Ég hvet mjög eindregið til þess að ríkisstjórnin horfi sérstaklega til þessa þegar fjárlög eru tekin til endanlegrar afgreiðslu. Á öðrum málum þyrfti einnig að taka og reyndar þegar spurt er hvað sé til ráða þá þarf að taka bæði tekjur og gjöld hins opinbera til mjög róttækrar endurskoðunar til að koma hér á réttlátara fyrirkomulagi. Það þarf að taka skattkerfið til endurskoðunar, allt tekjuöflunarkerfi ríkisins. Þar hefur allt verið fært í ranglætisátt á undanförnum árum og þá er ég að horfa til þessa áratugar alls. Tekjuskattur fyrirtækja hefur verið stórlækkaður. Hann hefur verið færður úr um 50% niður í 30%. Fjármagnstekjuskattur var settur á sem ívilnaði stórlega eignafólki. Skattar sem eignamenn höfðu verið að greiða og voru samsvarandi tekjusköttum voru færðir niður í 10%. Og ef ég man rétt þá minnkaði skattstofn af arði og hlutabréfagróða um milljarð. Ég hef oft tekið dæmi af því hvernig fyrirtæki högnuðust. Ég man að á þeim tíma sem þetta var gert var verið að greiða út arð upp á 14--15 milljónir í einu stórfyrirtæki í Reykjavík og fyrir skattabreytingar ríkisstjórnarinnar voru menn að greiða skatta af þessu í kringum 5--6 milljónir. En þeir voru lækkaðir niður í hálfa aðra milljón eða þar um bil. Þetta voru þær skattabreytingar sem ríkisstjórnin hefur sett fram, allar í ranglætisátt, á sama tíma og hún hefur verið að setja á endalausa sjúklingaskatta og skert kjör þeirra sem hafa minnst handa á milli í þjóðfélaginu. Ég vil vekja athygli á tveimur breytingum við fjárlagatillögur ríkisstjórnarinnar sem lagðar hafa verið fram og lúta að komugjöldum á heilsugæslustöðvar. Þar er lagt til að varið verði 250 millj. kr. til þess að afnema þessi komugjöld. Auðvitað þyrfti að afnema sjúklingaskatta og gjöld í heilbrigðiskerfinu almennt. En þarna á að stíga skref þegar í stað. Það hefur komið fram og kom fram í skýrslu landlæknis á sínum tíma að fólk með litlar tekjur veigrar sér við að leita sér lækninga. Tekjulágt fólk veigrar sér við að leita lækninga og það sýnir okkur að við höfum, eða að þeir sem því hafa stýrt hafa sett of háa þröskulda inn á sjúkrastofnanir og þá þröskulda ber að fjarlægja. Það ber að fjarlægja þá. Þetta var gert fyrr á þessum áratug. Þá var hafist handa um þetta til að reyna að koma inn kostnaðarvitund, eins og það var kallað, hjá sjúku fólki. Þetta var náttúrlega skelfilega svívirðilegt og óafsakanlegt. Menn hafa stundum verið að réttlæta þetta með því að samdráttur hafi verið í þjóðfélaginu. Menn hafa verið að réttlæta það að níðast á sjúklingum og öryrkjum og fátæku fólki á þeirri forsendu að svo miklar þrengingar hafi verið í efnahagslífinu. Þetta þætti mjög skrýtin hagfræði á heimilum, að draga úr mjólkurkaupum en halda sig við konfekt með kaffinu, því að ekkert var hert að þeim sem hafa peninga í landinu, alls ekki. Það var verið að hygla þeim öllum stundum, minnka á þá álögurnar. En það var hamast á hinum vegna þess að það voru svo miklar efnahagsþrengingar. Þetta er náttúrlega alveg gersamlega út í hött og menn ættu aldrei að láta sér svona um munn fara. En ég hef heyrt þessu haldið fram hér í þingsal af þeim sem stýrðu för á þessum tíma. Þar er ég að vísa til ýmissa talsmanna Alþfl. sem réttlættu þessar breytingar, þessa sjúklingaskatta á sínum tíma, í ljósi þess að þetta hefði verið gert vegna efnahagsþrenginga Íslendinga. Þetta á að sjálfsögðu ekki við og er ekki forsvaranlegt því að á þessum sama tíma var verið að létta byrðum af fyrirtækjum, þeim fyrirtækjum sem best stóðu sig og högnuðust. Það var verið að lækka tekjuskatta fyrirtækjanna. Annað sem ég vildi nefna hér er 263,7 millj. kr. hækkun til sjúkratrygginga til þess að koma til móts við aldraða, öryrkja og unglinga varðandi tannviðgerðir. Í þeirri skýrslu sem ég vitnaði til áðan, skýrslu landlæknis sem sýnir fram á að tekjulítið fólk veigrar sér við að leita sér lækninga, kom fram að þessi tilhneiging sýndi sig fyrst varðandi tannlækningarnar. Við létum reikna út fyrir okkur hvað það mundi kosta að auka hlutdeild almannatrygginga gagnvart öldruðum og öryrkjum --- þá erum við að tala um rúmar 100 millj. kr. --- með því að gera tannlæknakostnað þessara hópa ókeypis. Þetta eru um 100 millj. kr., sennilega um 80 millj. fyrir aldraða. Það er eins og lífeyrir eins bankastjóra. Það er nú ekki meira. Þetta eru hins vegar miklar byrðar fyrir einstaklinginn og það hefur sýnt sig að margt aldrað fólk á Íslandi hefur ekki lengur efni á að leita sér tannlækninga. Það getur t.d. ekki keypt sér falskar tennur, er tannlaust, vegna þess að það hefur ekki efni á að borga fyrir. En það kostar ekki mikla peninga að koma því þannig fyrir að þetta verði ókeypis. Við höfum lagt fram frv. um breytingu á lögum um almannatryggingar og þá er ég að vísa í þann sem hér stendur, Hjörleif Guttormsson, Kristínu Ástgeirsdóttur og Steingrím J. Sigfússon. Ég er að vísa í frv. sem við lögðum fram um breytingu á almannatryggingalögum sem gerir ráð fyrir því einnig að auka hlutdeild almannatrygginga í tannlæknakostnaði unglinga, hækka aldursviðmiðið og auka þennan hlut. Ég ætla ekki að fara nánar út í það hér. Ég hef gert það margoft áður. Síðan þarf að sjálfsögðu að koma meira fjármagn í húsnæðiskerfið. Það þarf að koma miklu meira fjármagn í húsnæðiskerfið. Það er gert ráð fyrir að veita fjármagn til að byggja allt að 120 leiguíbúðir, sem er hlægilega lítið. Þetta er nánast brandari. En fólki sem er á götunni er ekki hlátur í hug. Það var utandagskrárumræða um þetta efni fyrir fáeinum dögum. Þá komu fram upplýsingar um ástandið og það er vægast sagt geigvænlegt. Í Reykjavík einni eru um þúsund manns, um þúsund einstaklingar og fjölskyldur á biðlista. Þar af eru tæplega 500 í brýnni þörf. Og samkvæmt upplýsingum sem ég hef aflað mér hjá félagsmálastofnun og þeim aðilum sem hafa með þessi mál að gera --- nei, það var reyndar ekki félagsmálastofnun heldur hjá húsnæðisnefnd Reykjavíkur --- er sagt að sýnt sé að margar fjölskyldur verði á götunni. Svo ég rifji upp þessar tölur, þá nefndi ég í fyrrnefndri utandagskrárumræðu að hjá Öryrkjabandalaginu eru 261 á biðlista, 545 hjá félagsmálastofnun, hjá húsnæðisnefnd borgarinnar 110 og hjá leigumiðlunum 81, samtals 997. Í Kópavogi eru það 120. Á Akureyri eru yfir 100 eintaklingar og fjölskyldur á biðlista og um 70 í Hafnarfirði. Og menn eru að tala um það í alvöru að veita fjármagn til að byggja allt að 120 íbúðir. Hvernig ætla menn að leysa þennan vanda? Því miður er núna að koma í ljós að þau varnaðarorð sem frá stjórnarandstöðunni komu í vor þegar verið var að þröngva hinni umdeildu húsnæðislöggjöf í gegnum þingið, voru á rökum reist. Það var ákveðið með lagabreytingunni þá að leggja félagslega húsnæðiskerfið af, að markaðsvæða kerfið, sem þýðir að vextir sem höfðu verið í 2,4% fara upp í markaðsvexti sem liggja í kringum 5% raunávöxtun. Það er sýnt að fátækasti hluti þjóðarinnar --- og það er drjúgur hluti hennar --- hefur ekki efni á því að afla sér húsnæðis. Í gamla kerfinu komust stórir hópar ekki inn í félagslega húsnæðiskerfið. Þeir höfðu ekki einu sinni efni á því. Og það fólk átti þann kost í stöðunni að leita eftir leiguhúsnæði. Núna fjölgar í þessum hópi alveg stórlega, enda var það fyrirséð. Þetta lá alveg á boðrinu. Menn eru núna að gera könnun á þessu atriði á vegum félmrn. Þetta var allt vitað. Það var vitað t.d., og okkur var á það bent bæði af þeim sem hafa með þessi kerfi að gera á Akureyri og í Kópavogi, að flestir þeirra skjólstæðinga mundu fara út á leigumarkað. Það var gerð könnun t.d. í Kópavogi á 110 manns, minnir mig að það hafi verið, eða fjölskyldum sem höfðu fengið félagslegt húsnæði á undangengnum tveimur árum og menn ætluðu að um tíu þessara aðila, einstaklinga og fjölskyldur, kæmust inn í nýja kerfið. Og hvað verður um hina? Það er leigumarkaðurinn. En þá þarf hann að vera fyrir hendi. Hann er ekki til. Og nú er í ríkara mæli farið að nýta húsnæði sem er ekki mönnum bjóðandi. Annars vegar er þetta að gerast og hins vegar er húsaleigan á uppleið. Menn hafa komið með húsaleigubætur og það breyttist við síðustu lagasmíð, en þessar húsaleigubætur eru étnar upp af leigunni og því miður hefur það gerst t.d. í Reykjavík að þar hækkaði --- þar var félagslega húsnæðiskerfinu breytt í hlutafélag, auðvitað og að sjálfsögðu, til að þetta heyrði til nútímanum. Þá var því breytt í hlutafélag --- húsaleigan var færð upp í raunkostnað sem kallað er. Þessi ráðstöfun þýddi það að húsaleigubæturnar sem voru þó að koma inn til fólks í sveitarfélögunum voru étnar upp. Margir kjósa að búa í leiguhúsnæði og vilja það ef hægt er að tryggja öryggi í slíku fyrirkomulagi, félagslegt öryggi. En það er ekki fyrir hendi og þessi markaður er ekki fyrir hendi. Hann er ekki til. Þess vegna spyr ég og fróðlegt væri að heyra svar formanns fjárln.: Hvaða umræðu fengu þessi mál í fjárln.? Hvernig var farið yfir þessi mál? Til hverra var leitað? Hvað býr að baki tillögum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum? Því að ég fæ ekki betur séð en að þetta sé algerlega óklárað mál og ávísun á að það sé verið er að setja fólk tugum og hundruðum saman út á götuna. Það er sett á guð og gaddinn. Það er gert. Þetta er staðreynd. Svo eru menn að tala um sólskinsfjárlög. Hvers konar rugl er þetta eiginlega? Sólin skín ekki á þetta fólk. Hún gerir það ekki. Síðan hefði mátt hyggja betur að ýmsu sem lýtur að menningunni og umhverfismálum. Það eru þættir sem við höfum vanrækt í of ríkum mæli. Ég vek athygli á því að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur lagt fram tillögu um að varið verði einum 10 millj. kr. til undirbúnings gerðar svokallaðra grænna þjóðhagsreikninga, nokkurs sem er ný hugsun sem við innan hinnar nýju Vinstri hreyfingar --- græns framboðs, leggjum áherslu á vegna þess að við leggjum áherslu á umhverfismálin. Þetta er nokkuð sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson mun án efa skýra nánar í sinni ræðu á eftir. En þarna eru að verða kaflaskil í íslenskum stjórnmálum þegar aukin áhersla er lögð á þessa þætti í okkar samfélagi, okkar landi. Eitt vekur sérstka athygli mína í brtt. ríkisstjórnarinnar, nokkuð sem þarf í rauninni ekki að vera gagnrýnivert, alls ekki. En það vekur engu að síður athygli mína. Gert er ráð fyrir því að verja 35 millj. kr., held ég að það hafi verið, til að undirbúa heimssýninguna í Hannover árið 2000. Ríkisstjórnin er núna að koma með brtt. um 35 millj. kr. í það verkefni. Menn ætla að heimssýningin í Hannover árið 2000 komi til með að kosta okkur 200--250 millj. kr. Til hvers erum við að gera þetta? Hvers vegna erum við að verja 35 millj. núna á þessu stigi til að undirbúa heimssýninguna í Hannover og ætlum að verja 200--250 millj. til þess að kosta það verkefni? Það er til þess að auka hróður Íslendinga á erlendri grundu. Það er til að sýna hvers við erum megnug og hvað við höfum upp á að bjóða, íslenska þjóðin og íslensk fyrirtæki. Við erum að kynna okkur erlendis í alþjóðasamfélaginu. En það höfum við líka verið að gera með öðru frv. Við höfum líka verið að kynna okkur erlendis með öðru frv. um miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði. Þar höfum við líka verið að kynna okkur á erlendri grundu. Því miður hefur það ekki verið þess efnis að það auki hróður okkar. Hvaðanæva að úr heiminum berast mótmæli og varnaðarorð frá helstu vísindastofnunum heimsins. Frá vísindamönnum víðs vegar um heiminn berast varnaðarorð um það að Íslendingar skuli vera að hafa forgöngu um að stíga aftur inn í forneskjuna með því að ætla að fara að selja aðgang að upplýsingu og þekkingu. Við ætlum að hafa forgöngu um það að gerast talsmenn þröngsýnnar gróðahyggju í vísindasamfélagi þjóðanna, þar sem við og okkar vísindamenn hafa farið, víða um heim, og verið þiggjendur. Þekkingin hefur staðið þeim opin hvert sem þeir hafa farið. Og í alþjóðavísindasamfélaginu er tekist á um þetta. Ýmsir úti um allan heim vilja láta gróðahyggjuna ráða för, að seldur sé aðgangur að upplýsingunni og þekkingunni. En íslenska ríkisstjórnin hefur forgöngu um þetta. Það vantar ekki peninginn í heimssýninguna í Hannover til að auka hróður Íslendinga. Hér er á ferðinni mikil mótsögn og mjög dapurleg, afar dapurleg mótsögn. Því miður er það svo þegar þetta fjárlagadæmi er skoðað og fjárlögin að þá er nú orðið harla lítið eftir af sólskininu. Það er orðið ansi þungskýjað  Ég held að það sé kominn tími til að skipta um ríkisstjórn á Íslandi.

Herra forseti. Hv. 17. þm. Reykv. kom víða við og beindi til mín einni fyrirspurn um húsnæðismál, þ.e. hvernig þau mál hefðu verið afgreidd í fjárln. Ég get upplýst að það er venjan í starfi fjárln. að við höfum kallað í forsvarsmenn lánasjóðanna milli 2. og 3. umr. Við munum fara yfir þau mál á milli umræðna þannig að ég er ekki tilbúinn á þessu stigi að svara nákvæmlega til um stöðuna í þeim málum. En ég get tekið undir það að miklu máli skiptir að leigumarkaðurinn taki við þeim sem þurfa mest á því húsnæði að halda. Og þar skiptir framkvæmd húsnæðisstefnunnar miklu máli við að svo verði. En við munum fara nánar yfir horfurnar í því efni milli 2. og 3. umr. Að öðru leyti vil ég taka fram um tryggingabætur og hækkun þeirra að það er vissulega svo að bætur hafa hækkað á kjörtímabilinu en hins vegar eru þau mál enn þá í skoðun hjá ríkisstjórninni og við bíðum eftir niðurstöðu þeirrar vinnu. Ég vil þó ekki vekja væntingar um að t.d. 1% af fjárlagadæminu fari til þessarar hækkunar, eins og hv. þm. nefndi. Ég er sannfærður um að svo langt göngum við ekki. Hins vegar eru þessi mál í skoðun og við bíðum eftir þessum niðurstöðum. Varðandi málefni fatlaðra er það nú svo að þó að framkvæmdasjóðurinn sé skertur þá hefur rekstrarverkefnum verið létt af honum og í heildina er bætt við í málefni fatlaðra um 260 millj. kr. En skerðingin er í raun 75 millj. kr. á framkvæmdasjóðnum þegar tekið er tillit til rekstrarverkefnanna. Ég vil halda þessu til haga í umræðunni en auðvitað má svo alltaf deila um hvort þarna sé rétt farið að. Ég get tekið umræðu um það síðar.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að mikið má deila um hvort rétt sé farið að. Ég hef sýnt fram á að svo er ekki gert í öllum grundvallaratriðum í fjármálastjórn ríkisstjórnarinnar. Það er forgangsatriði númer eitt að útrýma fátækt á Íslandi. Það hefur sýnt sig og komið fram í upplýsingum hjálparstofnana, bæði Hjálparstarfs kirkjunnar, Rauða krossins og annarra að helmingur þeirra sem leita til þessara stofnana eru aldraðir og öryrkjar. Ef það kostar 1% af fjárlögum að leiðrétta þetta, þá á að gera það. Í annan stað varðandi húsnæðismálin upplýsir hv. formaður fjárln. að ýmsir aðilar hafi verið kallaðir til, fulltrúar lánastofnana. Hvað með fulltrúa þeirra aðila sem heitast á brennur, t.d. fulltrúa Öryrkjabandalagsins, hátt á þriðja hundrað manns eru þar á biðlista? Hvað með námsmenn, hvað með félagsmálastofnun? Hvað með alla þá aðila sem heitast á brennur? Hvað með Leigjendasamtökin?

Herra forseti. Ég hef ekki miklu að bæta við það sem ég sagði áðan. Ég vil eingöngu bæta því við af því hv. þm. talaði um ýmis samtök þjóðfélagsins sem væri rétt að kalla til viðræðu í þessu sambandi. Það er nú svo að fjöldinn allur af þessum samtökum kemur til nefndarinnar í viðtöl og auðvitað ræða þeir þá þau mál sem á þeim brenna, m.a. húsnæðismál, og við reynum að setja okkur inn í þau mál eftir föngum. Við erum auðvitað bundin í starfi okkar af markmiðinu um hallalaus fjárlög. Ef við settum 1% af fjárlögum í þetta verkefni sem þingmaðurinn nefnir, yrðum við að taka það fjármagn einhvers staðar annars staðar frá en ég er ekki viss um að slíkt mundi útrýma fátækt á Íslandi eins og hv. þm. kemst að orði. Við erum ætíð í baráttu við þann vágest og ég get tekið undir að það á að vera takmark að fækka þeim aðilum sem leita til hjálparstofnana enda hefur þeim fækkað. En við verðum að stíga skref í áttina til að bæta kjör þessa fólks og það er í skoðun hjá ríkisstjórn og við munum taka við þeim niðurstöðum og ræða þær þegar þar að kemur.

Hæstv. forseti. Ég geri mér grein fyrir því að til fjárln. koma á einhverju stigi máls flestir þeir aðilar sem ég taldi upp. En ástæðan fyrir því að ég spurði hvort þessir aðilar hefðu verið kallaðir aftur til viðræðu og legg áherslu á að svo verði gert, er sú að greinilegt er að ríkisstjórnin hefur ekki skilið vandann. Ríkisstjórnin hefur ekki skilið þann vanda sem þessir hópar standa frammi fyrir. Það er greinilegt að það þarf að leita leiða til að upplýsa hana og þá eru talsmenn þeirra hópa sem í hlut eiga og heitast brennur á best fallnir til þess að stafa þennan vanda ofan í ríkisstjórnina. En það er hægt að útrýma fátækt á Íslandi. Það er hægt og sú fátækt sem ég hef gert að umræðuefni er af völdum ríkisstjórnarinnar. Hér er fátækt sem er af völdum ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Kjör lífeyrisþega, kjör atvinnulausra, kjör öryrkja ráðast af ákvörðunum sem teknar eru á Alþingi. Það er Alþingi og ríkisstjórnin og meiri hlutinn sem stendur að baki ríkisstjórninni sem hefur skert kjör þessara hópa um milljarða króna á undanförnum árum. Þetta á að leiðrétta, þetta er hægt að leiðrétta og þetta á að gera í þeim fjárlögum sem nú liggja fyrir þinginu.

Virðulegur forseti. Við ræðum á öðrum degi frv. til fjárlaga 1999 og er nú heldur bjartara yfir þingsölum að því er varðar viðveru á þessum degi en þegar hv. formaður fjárln. hóf umræðuna í gær. Það er alltént hluti af fjárln. viðstaddur, fleiri en í gær og nokkrir þingmenn að auki og það er auðvitað það sem þyrfti að vera almennt við þessa umræðu. Fjárlagagerð er alltaf mjög mikilvægur þáttur í efnahagsmálum hverrar þjóðar og snertir allt samfélagið og því er umræða eins og umræða um fjárlagafrv. mjög þýðingarmikil. Það er mjög eðlilegt að komið sé að ýmsum málum, ýmsum þáttum efnahagsmála og stefnumálum ríkisstjórnar í tengslum við fjárlagaumræðu eins og hv. síðasti ræðumaður gerði í máli sínu. Þær tölur sem má lesa um í fjárlagafrv. fjalla ekki fyrst og fremst um ríkisfjármálin í þröngri merkingu þótt þær samanlagðar myndi niðurstöðu og við séum að gera brtt. við einstaka þætti. Það má drepa á margt í þessu sambandi og alveg yfir í íslenskt mál ef svo ber undir. Ég ætla ekki að fara langt út í þá sálma, virðulegur forseti, en mér finnst að þess gæti svolítið í tengslum við umræðu um efnahagsmál að íslenskan sé farin að láta undan. Það er alþekkt með verð og verðið sem er orðið fleirtöluorð í munni margra hér á landi, sem er alveg nýtt fyrirbæri, annar hver maður sem ber sér það í munn að hafa verð í fleirtölu. Þetta heyrðist ekki til skamms tíma. Í umræðunni fyrr í dag var rætt að hagvöxturinn væri lægri hér en í nágrannaþjóðum. Það finnst mér orðið dálítið sérkennilegt og hér ræddu menn um veikleika í fleirtölu og styrkleika í fleirtölu. Það gildir kannski frekar um veikleikana að hægt sé að fleirtölukenna þá en styrkleika hef ég nú ekki heyrt notað í íslensku máli sem fleirtöluorð. Þetta nefni ég bara í tengslum við þessa umræðu og vegna þess að í hagfræðimáli finnst mér íslenskan vera farin að láta óþægilega mikið undan enskum máláhrifum og tískufyrirbærum en ég ætla ekki að orðlengja það. Ég tek fram að sjálfur þarf ég alltaf að minna mig á í sambandi við íslenskt mál og tel að ég sé þar engin sérstök fyrirmynd en ég held það sé nauðsynlegt fyrir okkur almennt í þinginu að gefa gaum að þessu, að reyna að vanda mál okkar. Mig langaði, virðulegur forseti, í upphafi máls míns, að drepa á það sem ég tel vera mikinn ljóð á uppsetningu fjárlaganna og undirbúning fjárlaganna almennt séð og það er hve lítið er gert af því að nota fjárlagagerðina af hálfu ríkjandi stjórnar til að varpa ljósi á stefnu viðkomandi ríkisstjórnar í breiðu samhengi. Vissulega vottar fyrir þessu í greinargerð en mjög mikið skortir á að mínu mati að framlagning fjárlagafrv. og undirbúningur þess lúti að því markmiði að gera sem ljósasta fyrir þingi og þjóð stefnu í efnahagsmálum og í ríkisfjármálum í samhengi efnahagsmálanna og ýmissa fleiri málaþátta sem taka ber ríkulegt tillit til. Þá er ég með í huga þætti eins og umhverfismálin, svo dæmi sé tekið, en það er engin tilviljun að ég nefni það vegna þess að það er einn sá þáttur sem þarf að vera samtengdur við efnahagsmálin í mjög nánu og ríku samhengi. Ef menn meina eitthvað með tali um sjálfbæra þróun ná menn ekki neinum tökum á stefnu um sjálfbæra þróun nema umhverfishugsunin sé samofin hugsun um efnahagssviðið. Þetta verður að fylgjast að sem hlið á sama máli eða sama teningi. Þetta þarf að vera samofið og á það skortir sannarlega mjög mikið bæði hér á landi og í alþjóðlegu samhengi. Ég hef leyft mér í nál., sem minni hluti umhvn. á fjárlagafrv. og sérstaklega þætti umhverfismálanna, að nefna þetta enn og aftur. Ég hef gert það á undanförnum árum og minnt á að menn þyrftu að nota fjárlagagerðina og fjárlagafrv. sem tæki til að varpa ljósi á hvert stefnir í heild í samhengi efnahagsmála, ríkisfjármála og einstaka málaflokka, stórra málaflokka sem fjárlagafrv. saman stendur af. Þarna erum við langt á eftir nágrannaþjóðum. Menn þurfa ekki annað en fara yfir fjárlagagerð annars staðar á Norðurlöndunum. Svíar munu vera komnir hvað lengst á þessu sviði, Norðmenn eru komnir langt þannig að fyrir áratug var t.d. byrjað að birta ,,græna bók`` sem fylgiskjal með norska fjárlagafrv. til þess að draga saman hver er stefnan í umhverfismálum. Í greinargerð norska fjárlagafrumvarpsins --- ég hef flett því oftar en fjárlagafrumvörpum annarra Norðurlanda --- er að finna mjög greinargott yfirlit yfir stefnu ekki bara næsta árs heldur næstu ára eins og sú ríkisstjórn sem ábyrgð ber vill leggja hana fyrir, fram í tímann. Ég held við þurfum nauðsynlega á því að halda hér á Íslandi að bæta þarna úr. Mér fannst margt ágætt í framsöguræðu hv. formanns fjárln. Það voru atrennur að ýmsum þáttum. Þó var minna en stundum áður gert af því að víkja að einstökum málaflokkum í samhengi atvinnu og efnahagsmála. Ég man ekki hvort það var í fyrra eða hittiðfyrra, þá var t.d. allfyrirferðarmikill þáttur um stóriðjuna. Nú hefur það verið dregið mjög niður í þessari framsöguræðu og ég er ekki að lasta það. Mig langar að víkja aðeins að því sem segir í framsöguræðu hv. þm. Jóns Kristjánssonar á bls. 8 í því handriti sem ég fékk af ræðu hans. Þar segir, með leyfi forseta, og ég vil vekja athygli á því: ,,Grundvöllur hins svokallaða ,,góðæris`` í efnahagsmálum er sá að sjávarútvegurinn hefur verið að styrkja stöðu sína, og ávinningurinn af því deilist til ríkissjóðs og út um allt þjóðarbúið. Samhliða hafa ýmsar aðrar greinar atvinnulífsins svo sem hugbúnaðargerð, ferðaþjónusta og orkufrekur iðnaður lagt meira til þjóðarbúsins en áður.`` Þarna finnst mér koma fram réttmæt framsetning í aðalatriðum. Ekki er verið að hampa t.d. stóriðjunni eins og í ræðum sumra annarra hv. þm. úr stjórnarliði sem hafa talað. Það er viðurkennt að grundvöllur hins svokallaða ,,góðæris`` --- það finnst mér vera skynsamlegt eins og það er sagt í framsöguræðunni --- er að sjávarútvegurinn hefur verið að styrkja stöðu sína og ávinningurinn, eins og við þekkjum, deilist út. Hv. framsögumaður fjárln. segir einnig að farsælast sé að sem flestar atvinnugreinar hafi möguleika til framþróunar. Hann segir orðrétt: ,,Það er afar brýnt að hafa þetta ríkt í huga í þeirri umræðu sem fer nú fram um framþróun í atvinnumálum, þar sem talið er óæskilegt að atvinnugreinar eins og orkufrekur iðnaður vaxi, en framþróun eigi að byggja framar öðru á ferðaþjónustu og hugbúnaðargerð, auk sjávarútvegsins.`` Þarna þarf kannski að lesa á milli línanna til að átta sig á hugsuninni. Það er e.t.v. verið að lyfta aðeins þarna orkufrekum iðnaði meira en ég hefði talið rétt og réttmætt en það er þó ekki málað í þeim litum sem fram komu í framsöguræðu fyrir fjárlagafrv., ég held í hittiðfyrra frekar en í fyrra, og ég gerði þá að umtalsefni. Það er því meira jafnvægi í því. En ég hefði kosið að sjálft frv. og greinargerð frv. endurspeglaði hugsun ríkisstjórnar á breiðu sviði fram í tímann þannig að við ættum þess kost að nota fjárlagaumræðuna sem það tæki sem hún þyrfti að vera til glöggvunar bæði fyrir þing og þjóð. Mig langar að vekja athygli á öðrum þætti úr framsöguræðu hv. þm., hv. formanns fjárln., sem er í handriti á bls. 11 og 12. Það er málaflokkur sem hv. þm. vék að og ég leyfi mér að vitna hér til, með leyfi forseta: ,,Annan málaflokk undir mennta- og menningarmálum vil ég gera sérstaklega að umræðuefni. Það eru safnamál í víðum skilningi og verndun menningararfsins sem felst í gömlum byggingum. Þróun í safnamálum hefur verið ör undanfarin ár, og hafa söfn af hinu margvíslegasta tagi komist á legg. Ör fjölgun ferðamanna undanfarin ár hefur orðið til þess að litið er til safnauppbyggingar í tengslum við ferðaþjónustu. Starfsemi af þessu tagi hefur víða orðið aðdráttarafl. Það má nefna Vesturfararsetrið á Hofsósi og Sögusetrið á Hvolsvelli sem ljós dæmi um þetta. Fjárlaganefnd hefur fundið það vel í starfi sínu að það skortir heildarlöggjöf um safnamál í landinu miðað við þær breyttu aðstæður sem uppi eru. Það skortir fastmótaðar reglur um þátttöku ríkissjóðs í þessari starfsemi. Ég fullyrði að það er pólitískur vilji til þess að ríkisvaldið komi að þessum málum ásamt heimamönnum. Hins vegar er nauðsyn að um þessi mál gildi reglur sem mismuna ekki þeim aðilum sem leita eftir stuðningi.`` Síðan er vikið að húsafriðunarsjóði og að til standi að hækka lið sem tilheyrir byggðasöfnum og vakin er athygli á erfiðleikum varðandi viðhald opinberra bygginga, að þar sé ónóg að gert. Ég er að vitna hér, virðulegur forseti, í þennan kafla úr ræðu formanns fjárln. vegna þess að ég tek í raun heils hugar undir það sem þarna er verið að segja. Ég tel að verið sé að vekja athygli á málaflokki þar sem við þurfum taka betur á og þar sem skortir sýnilega skýrari leikreglur í þeim málum. Ég vona sannarlega að þingið og stjórnvöld taki betur á þessu máli en verið hefur. Við búum svo vel að þessu í sambandi við fjárln. að bæði formaður fjárln. og varaformaður hafa ríkan skilning á þessum málaþætti eins og mörgu öðru. Það er sannarlega vel og ég treysti þeim til þess að spyrna í í þessu sambandi enn frekar en tekist hefur vegna þess að við erum með stórt menningarmál á ferðinni sem kemur víða við. Af því að þarna voru nefnd safnamál er ég með eina brtt. sem ég leyfi mér að nefna í þessu samhengi. Það er í sambandi við, ekki byggðasöfn eða þjóðminjasöfn í venjulegum skilningi, heldur náttúrugripasöfn. Mér finnst skorta á að leikreglurnar séu einnig sæmilega skýrar varðandi náttúrugripasöfnin. Það er eitt safn sem hefur verið tekið sérstaklega og veitt nokkur fyrirgreiðsla undanfarin ár sem er Náttúrugripasafnið í Vestmannaeyjum. Ég dreg engan veginn í efa að það á fullan rétt á sér og þar er hin merkasta stofnun á ferðinni en önnur náttúrugripasöfn í landinu hafa ekkert aðgengi að fjármunum frá ríkinu fyrir utan það safn sem er rekið í höfuðborginni á vegum Náttúrufræðistofnunar Íslands og þá ríkisrekið. Þetta er dæmi um skort á leikreglum. Til að leiðrétta það hef ég leyft mér, og við í þingflokki óháðra, að leggja til að taka inn lið sem væri til þess að mismuna ekki eins og gert er, að a.m.k. önnur söfn eigi rétt á að sækja um styrki og leita eftir fjármunum frá ríkinu, náttúrugripasöfn sem eru allvíða um land. Þetta var hliðarspor út úr þessu stærra samhengi til að stytta sér leið í sambandi við þessa brtt. því að ég ætlaði að víkja aðeins að öðrum þáttum. Ég nefndi í andsvari við hv. þm. Jón Kristjánsson við upphaf umræðunnar orkumálin og húshitunarkostnaðinn og ég ætla ekki að lengja þá umræðu. En ég ítreka að óhjákvæmilegt er að milli 2. og 3. umr. verði það mál skoðað enda skildi ég formann fjárln. svo að litið yrði á það mál. Það birtist okkur þannig í fyrsta lagi að ríkisstjórnin hefur gefið býsna skýrar yfirlýsingar í tengslum við byggðaumræðu um að á þessum stóra þætti, sérstaklega rafhitunarkostnaðinum, verði tekið í samhengi byggðamálanna og væntanlega í samhengi fjárlagafrv. því að það er vettvangurinn. Við bíðum eftir því að sjá þess merki fyrir afgreiðslu fjárlaga að rafhitunarkostnaðurinn fái aðra meðferð en hér er í frv. og fyrir liggur. Ef menn ætla þarna að draga úr mismunun í raun þarf að hækka fjárveitingarnar eða búa þannig um hnútana að hægt sé að draga úr þessari mismunun. Ég minni á það sem kemur fram í greinargerð með sjálfu frv. að verulegur hluti af hækkun á yfirstandandi fjárlögum hefur bara farið til að koma til móts við hækkanir Landsvirkjunar. Stefna eigenda Landsvirkjunar, sem mörkuð var fyrir tveimur árum, gerði ráð fyrir því að Landsvirkjun hækkaði raforkuverð til samræmis við raunkostnað til ársins 2001, held ég að ég muni --- ég er viss um að hæstv. forseti hefur einhverja hugmynd um þessa stefnumörkun og hv. varaformaður fjárln. frá fyrri tíð --- að raforkukostnaður Landsvirkjunar fylgi raunverði, hvort það er byggingarvísitala, ég held að það sé hún sem Landsvirkjun vill gjarnan miða við sem er kannski ekki óeðlilegt, fram til 2001 og þá sé hægt að vænta þess að raunkostnaðurinn fari lækkandi. Auðvitað verður að taka á móti þessari forskrift með því að bæta í, en það þarf meira til og ég ítreka að það verður mjög horft til þess hvernig verður tekið fyrir 3. umr. fjárlaga á þessum þætti. Virðulegur forseti. Síðan ætla ég að koma að nokkrum brtt. sem ég flyt hér og margar hverjar snerta með einum eða öðrum hætti svið umhverfismála sem helgast sumpart af því að ég hef sinnt þeim málaflokki í þingnefnd en einnig haft áhuga á því almennt séð. Sá þingflokkur sem ég starfa í nú um stundir hefur tekið það mál upp og sá flokkur sem er í undirbúningi og hefur verið nefndur í umræðunni, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, hefur sett það fram sem sjónarmið sitt að umhverfismálin eigi að fá jafnstöðu, eigi að fá þann sess í meðferð stjórnmálanna sem þeim ber. Það þýðir, virðulegur forseti, að þau þurfa að vera alls staðar samtengd skoðun þegar efnahagsmál eru í mótun, vegna þess að það er í því samhengi sem hægt er að marka stefnu, marka stefnu til sjálfbærrar þróunar sem tekið er undir af flestum í orði að þurfi að gera. Það er brtt. á þskj. 471 sem gerir ráð fyrir að til Þjóðhagsstofnunar renni 10 millj. kr. til viðbótar við það sem segir í fjárlagafrv. og brtt., því eitthvað var fært þar frá umhvrn. minnir mig, sem var bara tilfærsla vegna módelsmíðar --- að lagðar verði til 10 millj. kr. svo að Þjóðhagsstofnun geti lagt alvöruvinnu í það sem við köllum græna þjóðhagsreikninga. Grænir þjóðhagsreikningar er ekki nýtt hugtak, það hefur verið í alþjóðaumræðunni um nokkurt árabil. Ég minnist þess að ég fékk á vettvangi Norðurlandaráðs samþykkta tillögu sem við bárum fram sem þar vorum í hópi, og fengum samþykkta sérstaka skoðun á því hvernig mætti auka og efla þá hugsun sem er að baki þess að taka upp græna þjóðhagsreikninga til viðbótar við hefðbundna þjóðhagsreikninga. Ég gæti haft, virðulegur forseti, alllangt mál til að útskýra þá hugsun hér en ég ætla að reyna að hafa það hnitmiðað sem ég segi um það. Ég get vísað til aðgengilegra gagna um það efni. Veruleg umræða hefur farið fram nú undanfarið, m.a. með þátttöku eins af starfsmönnum fjmrn. þannig að hæstv. fjmrh. þarf ekki langt að leita. Ég er að vísa til framlags Tryggva Felixsonar hagfræðings nú undanfarið í ágætum greinum í Morgunblaðinu, síðast í dag, um þetta efni, þar sem viðkomandi átti sumpart orðastað við hæstv. iðnrh., og þetta tengist sérstaklega stóriðjumálunum og hvernig menn meta stóriðjumálin inn í þjóðhagslegt samhengi, hvaða væntingar eða hvaða ávöxtun menn reikna með að hafa út úr því dæmi. Þar munar miklu, þar telur hagfræðingurinn --- og ég tel með fullum rétti að menn séu með allt of háar tölur á ferðinni --- og hann færir fyrir því rök í greinum sem menn geta kynnt sér í Morgunblaðinu frá síðasta mánuði. Ég held að þessi umræða hafi hafist í öndverðum nóvembermánuði, kom reyndar upp kröftuglega á ráðstefnu í Háskóla Íslands 31. október þar sem virkjanir norðan Vatnajökuls og hugmyndir um stóriðju mikla á Austurlandi voru til umræðu. Þar flutti erindi Stefán Gíslason umhverfisverkfræðingur og fjallaði um efnahagslega þætti stóriðjustefnu og lagði áherslu á hvernig hægt væri að verðleggja náttúruna og meta þann umhverfiskostnað sem hlýst af virkjunum og fjallaði um það í máli sínu. Þetta hefur Tryggvi Felixson síðan útfært nánar í ágætum greinum og iðnrh. hæstv. gert athugasemdir við. Hann er með miklu hærra mat á þjóðhagslegum hagnaði. Landsframleiðslan segir ekki nema takmarkað í þessum efnum. Það er þjóðhagslegur ágóði sem menn þurfa að líta sérstaklega á þar og gera má ráð fyrir að arðurinn, ef útlendingar eiga í hlut sem fjárfestingaraðilar, flyst auðvitað úr landi að verulegu leyti. Það verður því að taka tillit til þess. Á landsráðstefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs flutti Ragnar Árnason hagfræðingur erindi um græna þjóðhagsreikninga og útfærði það prýðilega. Hann benti réttilega á að í hefðbundnum þjóðhagsreikningum endurspeglast ekki nema takmarkað af umsvifum í þjóðfélaginu og fjölmargir þættir liggja algerlega utan við slíkt mat mála. Taka þarf upp upp kerfisbundna græna þjóðhagsreikninga til viðbótar við hina hefðbundnu til að meta þetta og gera vandað mat á öllu meiri háttar umhverfisraski. Virðulegur forseti. Með batnandi hag vex áhugi fólks á þeim gæðum sem tengjast umhverfinu. Það hefur verið að gerast í allt öðrum mæli en verið hefur hér á landi undanfarin ár og það er alveg nauðsynlegt að bregðast við þessu skipulega og helst vitrænt. Einn möguleikinn er að taka upp græna þjóðhagsreikninga af fullri alvöru og því tel ég að þessi tillaga eigi rétt á sér. Með henni væri hægt að ráða til Þjóðhagsstofnunar tvo sérfræðinga til starfa til að byrja með. Ég hef heyrt að kannski muni 10--15 mannárum vera varið í að búa til þessa hefðbundnu þjóðhagsreikninga og þó ekki væri nema þriðjungur af þeim mannafla að fjölda ársverka til sem bættist við til að taka upp hinn græna þátt væri því fjármagni áreiðanlega vel varið. Í rauninni verður að ætlast til þess að ríkisstjórn, sem hefur jafnmikið undir og núverandi ríkisstjórn í sambandi við inngrip í umhverfi landsins, taki af alvöru á þeim þáttum og er ég að hugsa sérstaklega um stóriðjuframkvæmdir. Tímans vegna ætla ég að láta þetta nægja um þetta stóra svið, virðulegur forseti, og vísa til m.a. þeirra gagna sem ég hef komið að. Ég vísa líka til tillögu til þál. á þskj. 12, 12. mál þingsins, um sjálfbæra orkustefnu sem snertir þetta mál líka og það er fleira sem liggur fyrir þinginu og benda mætti á. Þá kem ég hér að tveimur öðrum brtt. sem tengjast sviði umhverfismálanna náið. Það er brtt. á þskj. 479 sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Við 7. gr. Við bætist nýr liður: 1.9 Að fella niður eða endurgreiða virðisaukaskatt af rafbílum og öðrum farartækjum sem nýta innlenda orku.`` Á öðru þskj. er að finna skylda tillögu, þ.e. þskj. 470 þar sem lagt er til að á svið samgrn., Ýmis verkefni, verði tekinn nýr liður ,,1.92 Rafknúin farartæki, til rannsókna og tilrauna`` 20 millj. kr. Þetta varðar sama þáttinn og því nefni ég þessar tillögur samtímis. Það er svo, virðulegur forseti, að með því að ýta undir notkun vistvænna farartækja á Íslandi er hægt að slá margar flugur í einu höggi. Hægt er að draga úr mengun, bæði mengun sem veldur með beinum hætti angri, ólykt, ryk o.s.frv. en líka óbeint inn í alþjóðlegt samhengi þar sem er losun á koltvísýringi, CO 2 sem við þurfum að vinna ötullega að að minnka losun á gróðurhúsalofttegundum. En jafnframt er hægt með vistvænum farartækjum, sérstaklega rafbílum, að draga úr hávaðamengun sem er sérstaklega tilfinnanleg í þéttbýli. Síðan er það sem ekki er síst í þessu efni að nýta innlendar orkulindir, að færa sig inn á það sem við köllum sjálfbæra orkustefnu, þ.e. að nýta innlendar orkulindir sem mest til að útrýma notkun innflutts eldsneytis til landsins. Bæta þjóðarhag með þeim hætti og draga úr mengun. Hér er um stórt verkefni að ræða. Sem dæmi má nefna að ef 50 þús. bílar færu á vistvæna orku, bílar sem ekið væri meðalvegalengd á ári, 15 þús. km, væri hægt að draga úr losun koltvísýrings um heil 10% í landinu. Það er þetta svigrúm sem menn fengu í Kyoto til að bæta við. Það munar um það og ég fullyrði að tími er kominn til þess að Reykvíkingar og aðrir á höfuðborgarsvæðinu noti rafbíla og önnur vistvæn farartæki sem gæfust því að margt annað kemur þarna upp í framtíðinni sem orkuform, vetni, metangas og einnig metan\-ol en rafbílarnir eru kannski það sem er nærtækast. Enginn sem er með tvo bíla í gangi í fjölskyldu ætti í rauninni að aka á öðru en vistvænu ökutæki, rafbíl, ef menn nota ekki reiðhjólið eða fæturna í ferðum sínum til að bæta umhverfi höfuðborgarinnar. Hér er um dæmigert samvinnuverkefni að ræða milli ríkis og sveitarfélaga á þessu stóra, þéttbýla svæði landsins. Ég er alveg sannfærður um að hæstv. fjmrh. hefur fullan áhuga á máli af þessum toga og hann gæti gert þarna stórátak eða stuðlað að því ef menn skoðuðu þessa tillögu og það væri stillt saman við aðgerðir sem sveitarfélögin þurfa að standa fyrir. Hvað kostnað snertir eru nú öll gjöld tekin af rafbílum nema virðisaukaskatturinn. Af því sem ég hef athugað þessi mál undanfarið sýnist mér að til að það verði í raun ekki beinn fórnarkostnaður fyrir einstakling að kaupa sér slíkt ökutæki, rafbíl, þá þurfi menn að losna við virðisaukaskattinn til viðbótar við gjöldin sem hafa verið felld niður. Ég treysti hv. fjárln. í samvinnu við hæstv. fjmrh. að skoða af alvöru þessa tillögu sem er heimild inni í 7. gr. af fullri alvöru fyrir afgreiðslu fjárlaga. Ég bendi á í þessu samhengi að áhugi á þessum málum er auðvitað í öllum flokkum. Nýlega hefur verið lögð fram tillaga um stefnumótun stofnana í eigu ríkisins varðandi vistvæn ökutæki frá hv. þm. úr Framsfl. Hjálmari Árnasyni og Magnúsi Stefánssyni, ágætis mál sem tengist þessu sviði. Varðandi tilraunir og þá tillögu um fjárveitingar er ég m.a. með það verkefni í huga að menn skoði af fullri alvöru að taka upp rafknúna lest milli höfuðborgarsvæðisins og Keflavíkurflugvallar í staðinn fyrir að fara hugsanlega í tvöföldun á Reykjanesbraut. Við eigum ekki að ráðast í þá fjárfestingu áður en menn eru búnir að fara vandlega ofan í saumana á því hvort ekki er möguleiki á að taka upp rafbraut í þeirri miklu umferð sem þarna er á milli, ég veit að auðvitað er hægt að benda á ýmsa agnúa þegar kemur að því að menn koma á brautarstöðina hér í borginni, þá þurfa þeir sem stunda atvinnu hér í höfuðborginni að koma sér á vinnustaðinn, svo dæmi sé tekið. En þetta þarf að athuga og þarna er mikið að sækja varðandi losun á gróðurhúsalofttegundum. Ég hef lagt fram fsp. sem ég vænti svars við mjög fljótlega einmitt um þetta efni til að fá fram tölu um losun gróðurhúsalofts vegna umferðar á Reykjanesbraut þannig að menn geti skoðað það einnig í því samhengi. Ég treysti mönnum í hv. fjárln. til að skoða þessa tillögu. Mörg gögn sem varða vistvæn ökutæki liggja fyrir. Ég vísa á ágæta skýrslu frá Rafmagnsveitu Reykjavíkur um stöðu þessara mála sem heitir: ,,Rafbílar og vistvæn ökutæki``. Skýrslan er afurð úr ferðalagi, sérstakri námsferð Þorsteins Sigurjónssonar og Jóns Björns Skúlasonar, gefin út í apríl 1998, og hægt er að líta til í sambandi við þetta. Auk þess er í greinargerð með nefndri þáltill. framsóknarþingmanna að finna ágætar upplýsingar sem snerta stöðu mála og ég spara mér orð með því að vísa í það. Virðulegur forseti. Ég ætla að koma að brtt. sem er á þskj. 470 og er um mál á umhverfissviði. Þar eru flm. ásamt mér hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Ögmundur Jónasson sem eru með mér í þingflokki óháðra. Þar er tillagan um rannsóknir og tilraunir á rafknúnum farartækjum. Ég hef þegar nefnt hana. Síðan eru þarna ýmis verkefni og þau öll snerta svið umhvrn. Ég hef nefnt tillöguna um náttúrugripasöfn á landsbyggðinni og þá tillögu um 5 millj. kr. fjárveitingu til að gefa öðrum söfnum jafnstöðu við t.d. það safn sem þegar fær 3 millj. í fjárveitingu, Náttúrugripasafnið í Vestmannaeyjum. Síðan er sérstök tillaga um fjárstyrk til Félags um vernd hálendis Austurlands upp á 700 þús. kr. og ég vildi biðja hv. formann fjárln. aðeins að leggja við eyra. Tillagan um sérstakan fjárstyrk til Félags um vernd hálendis Austurlands tengist því að umhvn. hafði umsóknir til skoðunar á stuðningi við félagasamtök og í einstök verkefni. Meiri hlutinn afgreiddi tillögu varðandi þrjú félög og reyndar stóð öll nefndin heils hugar að því að mæla með framlagi til Náttúruverndarsamtaka Íslands og til Fuglaverndarfélags Íslands og til rannsóknar á þrávirkum klórkolefnissamböndum. Það mun hafa verið fært undir ýmis verkefni hjá umhvrn. en tillögunni varðandi styrk til Félags um verndun hálendis Austurlands var vísað til fjárln. Ég vil inna hv. formann fjárln. eftir afgreiðslu þessa máls vegna þess að þessir liðir eru ekki í sundurliðun á vegum nefndarinnar. Ég vona sannarlega að Félag um verndun hálendis Austurlands verði ekki afskipt í þessum efnum vegna þess verkefnis sem það er að sinna eins og Náttúruverndarsamtök Íslands og Fuglaverndarfélagið. Þarna er um hliðstæður að ræða og ég inni hv. formann fjárln. eftir því hvers megi vænta varðandi afgreiðslu þessa máls sem er ekki alveg fulljóst af framlögðum gögnum. Hér er gerð tillaga um fjárveitingu vegna undirbúnings þjóðgarða á miðhálendinu. Það tengist þáltill. sem er til meðferðar í umhvn. þingsins. Sú hugsun að ná utan um það stóra verkefni að undirbúa stofnun þjóðgarða sem taki til jökla landsins og nánasta umhverfis gerir ráð fyrir svæði sem væri um fimmtungur landsins að flatarmáli ef framkvæmt væri og er í fullu samræmi við tillögu að skipulagi miðhálendisins samkvæmt mati Skipulagsstofnunar og sem gengur í engu gegn samþykktum sveitarstjórnarlögum eins og þau voru afgreidd í fyrra og mundi ef samþykkt yrði verða til þess að mínu mati, að allt önnur staða kæmi upp í umræðunni um hálendið. Það væri sáttarhönd af hálfu stjórnvalda að fella þarna stór svæði í samræmi við það skipulag sem fyrir liggur tillaga um varðandi miðhálendið, að fella það undir náttúruverndarlöggjöf. Ég treysti því að á þetta verði litið af velvilja, bæði þáltill. og þessa fjárveitingu til undirbúnings. Hér er tillaga um verndunaráætlun fyrir þjóðgarðinn í Skaftafelli, sem er sams konar og fram kemur í umsókn Náttúruverndar ríkisins, fjárveiting til þess. Einnig er að finna tillögu um að tekið verði undir ósk Náttúruverndar ríkisins vegna breytingar á rekstri þjóðgarðanna í Skaftafelli og Jökulársgljúfrum, mjög brýnt mál að mati Náttúruverndar ríkisins, en sem þarf fjárveitingu til ef þessi breyting á að verða að veruleika. Um það er fjallað í áliti minni hluta umhvn. Sama gildir um verndaraðgerðir á friðlýstum svæðum þar sem Náttúruvernd ríkisins bendir í raun á gífurlega fjárþörf til þess að geta staðið að eðlilegum aðgerðum á friðlýstum svæðum til verndar þeim. Ég er ekki að taka undir töluna 160 millj. eða þar um, sem nefnd er sem fjárþörfin hjá Náttúruvernd ríkisins, en legg til að menn reyni að ná utan um verkefnið með því að verja 20 millj. á fjárlögum næsta árs. Svo er hér tillaga sem varðar Skipulagsstofnun sem ég held að allir ættu að gefa gaum að. Eins og fjárlagadæmið er sett upp núna er staðan sú að þar skortir algjörlega að horfst sé í augu við samningsbundin verkefni ríkis og sveitarfélaga varðandi gerð svæðisskipulags og aðalskipulags. Þessi samningsbundna upphæð er 20 millj. kr. sem ekkert er séð fyrir samkvæmt fjárlagafrv. og brtt. meiri hluta fjárln. Auk þess liggja fyrir óskir margra sveitarfélaga um að fylgja eftir skipulagslöggjöfinni með gerð svæðisskipulagsáætlana og aðalskipulagsgerðar upp á 50 milljónir og við leyfum okkur að taka þessa tillögu upp sem brtt. við fjárlagagerðina. Við samþykktum vorið 1997 ný skipulagslög og ef einhver alvara er á ferðinni að fara að beita því sem tæki ber Alþingi Íslendinga að standa við þessa löggjöf með því að leggja til það fjármagn á móti sveitarfélögunum því að augljóst samhengi er þar á milli að ríkið komi til móts við sveitarfélögin inn í þessa vinnu með framlögum. Þetta er náttúruverndarmál, þetta er umhverfisverndarmál meira en flest annað. Það er í skipulaginu sem hlutirnir ráðast. Þar fær almenningur aðgengi almennt séð samkvæmt markaðri skipulagslöggjöf og hér er því afskaplega brýnt mál á ferðinni sem ég vona að verði tekið af velvilja og litið á. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að skoða eitthvað minna en lagt er til en tillagan er af okkur tillögumönnum miðuð við það sem Skipulagsstofnun hefur reifað sem nauðsyn og í rauninni lágmarksþörf ef vel ætti að vera. Auk þess er gert ráð fyrir að orðið verði við óskum Veðurstofu Íslands vegna rannsókna vegna loftslagsbreytinga sem er það stórmál sem menn þekkja. Það er ekki stór upphæð, 4,2 milljónir, og til hafíssrannsókna 2 milljónir. Hvort tveggja tengist alþjóðlegu umhverfi, umhverfi Íslands líka, þar sem við þurfum að vera vel í stakk búin til þess að taka þátt í því alþjóðlega átaki sem um er að ræða og auðvitað leggja okkar til varðandi norðrið alveg sérstaklega. Þessar tillögur eru rökstuddar frekar í áliti mínu sem minni hluta umhvn. Þá kem ég að síðustu tillögunni, virðulegur forseti, og reyni að stytta mál mitt. Það er á þskj. 472. Þar er gerð tillaga um tvennt, annars vegar að tekið verði inn í stofnkostnað framhaldsskóla, það er liður 02-318, framlag vegna framhaldsskóla í Austur-Skaftafellsýslu, hönnunar og undirbúnings, í samhengi þeirrar áætlunar sem fyrir liggur um það efni sem gengur undir vinnuheitinu Nýheimar. Þar er mjög merkileg tillögugerð á ferðinni um samþætta byggingu sem tekur til framhaldsskólans sem er í afleitri aðstöðu eins og margir þekkja væntanlega þannig að hver svo sem kemur þar inn áttar sig á því að við þetta verður ekki unað fyrir þá 100 nemendur eða svo sem þarna eru. Þessi frambúðarbygging gerir ráð fyrir engri margföldun á nemendafjölda en nokkurri aukningu miðað við hönnunarforsendur. Þarna er líka gert ráð fyrir Nýherjabúðum, sem svo eru nefndar, og upplýsingamiðstöð undir sama þaki. Auðvitað ekki fjármagnað af ríkinu í heild sinni heldur bara með mótframlagi samkvæmt samningi sem þarf að gera og sem er hluti af þessum undirbúningi. Þegar er ákveðið að þessi skóli rísi í þéttbýlinu á Höfn í Hornafirði en nú er framhaldsskólinn í Nesjum, sem svo heita, innan sama sveitarfélags sem er þó óhagræði. Það er komin alveg skýr stefna um það að skólinn rísi og þessir Nýheimar rísi á Höfn í Hornafirði. Ég held ég muni rétt að aðeins sé gert er ráð fyrir 1 millj. í þessu skyni og sem er auðvitað algerlega ónóg miðað við þær óskir sem fyrir liggja og þörfina heima fyrir. Ég leyfi mér að nefna þetta inn í samhengi byggðamálanna, virðulegur forseti. Það er óvíða sem hægt er með árangri að taka á vanda byggðanna eins og í sambandi við verkefni af þessum toga á sviði menntamála, örvandi starfsemi sem snertir fyrirtæki og atvinnuuppbyggingu og upplýsingar. Hér er mjög góð hugsun á ferðinni, nýverið útfærð í greinargerð til menntmrn. um þessi áform og ég treysti mönnum til að taka jákvætt á þessu máli, það skiptir afar miklu. Ég leyfi mér í þessu sambandi að beina einni fyrirspurn til hæstv. fjmrh., sem tengist framhaldsskólum, og það er staða hinna hefðbundnu menntaskóla, og þar er ég með í huga Menntaskólann á Egilsstöðum sem dæmi úr kjördæmi mínu. Hver er raunverulega staðan varðandi fjárfestingar, stofnkostnað, áframhaldandi stofnkostnað þessara skóla? Er það alveg skýrt? Spurt er af þeim sem bera þessar stofnanir fyrir brjósti og vísað er til þess að þarna eigi eiginlega sveitarfélögin að koma inn í samkvæmt almennri löggjöf um framhaldsskóla en ekki hefur náðst utan um það, a.m.k. ekki á Austurlandi það ég þekki til. Hver er staðan? Hver er staðan varðandi menntaskólana í Reykjavík, hina hefðbundnu menntaskóla hér, varðandi frekari byggingar, varðandi stofnkostnað? Mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra gæti greint frá því hérna þannig að ég vaði ekki í villu um þá stöðu. Kannski má segja að hæstv. menntmrh. væri betur viðstaddur til að svara þessari spurningu en ég er viss um að hæstv. fjmrh. þekkir þetta mál ekki síður hvað varðar kostnaðarskipti. Síðan er að lokum, virðulegur forseti, inn í samhengi safnamálanna sem ég gerði að umtalsefni fyrr í ræðu minni, tillaga um fjárveitingu vegna endurbyggingar pakkhússins á Höfn í Hornafirði, sem er atriði sem hv. formaður fjárln. þekkir og margir fleiri. Þarna hefur þegar verið gert verulegt átak, kostnaður við endurgerð þessa húss, sem er mjög skemmtilega lukkuð endurgerð, er þegar orðinn 12 millj. kr. Sveitarfélagið hefur lagt mestallt af því til og í tilefni af aldarafmæli byggðar á Höfn var starfsemi hafin í þessu húsi að viðstöddum forseta Íslands og mörgum fleiri. Það er lýst von um það af hálfu sveitarfélagsins, beiðni liggur fyrir um 4 milljónir inn í þetta dæmi þannig að unnt verði að ljúka því. Sú tillaga liggur hér fyrir. Virðulegur forseti. Ég held ég sé búinn að reifa þær brtt. eða viðaukatillögur sem ég flyt ásamt fleirum. Ein hefur reyndar þegar verið nefnd, um Kvennasögusafnið, sem 1. flutningsmaður reifaði og ég er meðflutningsmaður að og þarf ekki að nefna frekar en hún gerði grein fyrir þeirri tillögu. Ég vil að endingu segja, virðulegur forseti, að mér er auðvitað ljóst að menn eru að fást við ákveðinn ramma, ákveðinn vanda í sambandi við takmarkað fjármagn og skiptingu þess. Sumt af því sem verið er að reifa varðar mikil framtíðarmál og mér finnst að í sambandi við fjárlagagerðina, um leið og menn hljóta að gæta aðhalds í sambandi við það þurfi menn einnig að meta verkefni út frá því gildi til framtíðar litið og að þau leiði nú til þess að menn séu í betri stöðu síðar meir en ella ef ekki yrði orðið við umræddum fjárlagabeiðnum. Ég nefni þar að lokum sérstaklega umhverfismálin og þá þætti sem að þeim lúta, græna þjóðhagsreikninga, náttúruverndina og samgöngumálin í samhengi vistvænna orkugjafa. Þetta eru allt saman þættir sem snerta mikið framtíðarþróun í landinu.

Herra forseti. Hv. 4. þm. Austurl. beindi til mín fyrirspurn varðandi skiptingu á safnlið sem umhvn. annaðist. Við í fjárln. fengum ábendingu um að rannsóknir á þrávirkum klórkolefnissamböndum í íslenskum fuglum væri betur komið undir lið í frv. sem heitir umhverfivöktun og færðum þá fjármuni þar inn merkta þessu verkefni og ákváðum að senda aðra liði óskipta til umhvrh. Ég hef tilkynnt honum vilja nefndarinnar og hvað út af stóð og það á að vera svigrúm til að mæta því þó að málið sé að sjálfsögðu formlega í höndum umhvrh. þegar búið er að vísa liðnum til hans. Ég vona að þetta svari fyrirspurn hans varðandi þetta. Hv. þm. fannst ég vera farinn að linast í stóriðjumálunum. Ég nefndi þetta í ræðu minni vegna þess að mér finnst umræðan vera á villigötum. Það er t.d. verið að segja okkur Austfirðingum að velja verði á milli stóriðju og annarrar atvinnuuppbyggingar. Við viljum ekki hafa það þannig. Við viljum að allar atvinnugreinar þróist. Ég tel að enn þá sé lag til þess að auka orkufrekan iðnað í landinu þó að ég geri mér alveg grein fyrir takmörkunum þess. Ég er ekki í þeirra hópi sem vilja ganga á allt hálendið með jarðýtum og öðrum verkfærum. Það er misskilningur. En ég tel að enn sé svigrúm til að auka og það eigi ekki að koma í veg fyrir þróun annarra atvinnugreina ef þetta skýrir eitthvað frekar fyrir hv. þm.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem kom fram að menn eiga einmitt ekki að einblína á stóriðju sem allra meina bót en þess hefur allnokkuð gætt í umræðunni og ekki síst í því kjördæmi sem við erum þingmenn fyrir, við hv. 2. þm. Austurl. Ég held að menn þurfi að meta þau mál öll sömul með allt öðrum hætti og opnum huga og setja það í það almenna samhengi sem um er að ræða, bæði í samhengi alþjóðlegra samninga sem og í samhengi umhverfismálanna og þar eru grænir þjóðhagsreikningar hluti af því sem við þurfum að beita okkur að. Það sem ég nefndi var að hv. þm., framsögumaður fjárln., er ekki með sömu rosatölurnar uppi og voru í ræðu hans fyrir um tveimur árum um þetta efni en það er hægt að fletta upp á því. Stórar tölur voru dregnar upp sem hreinn, að ég mat, áróður á þeim tíma fyrir rosalegum umsvifum á þessu sviði sérstaklega sem hefðu komið við allt annað í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég þakka fyrir skýringar við safnliðinn og ég vildi aðeins inna hv. þm. eftir hvort þessi þrenn samtök, Náttúruverndarsamtök Íslands, Fuglaverndarfélag Íslands og Félag um verndun hálendis Austurlands, fari þá ekki með sömu blessun og áherslu frá fjárln. til umhvrh.

Herra forseti. Ég endurtek það sem ég sagði um skiptinguna. Fyrir hönd meiri hluta fjárln. skýrði ég umhvrh. frá þeim umsóknum sem komu til nefndarinnar. Ég gerði ekki upp á milli þeirra í viðtali mínu við hann. Ég tilkynnti einnig formanni umhvn. um þessa ákvörðun og málið er í höndum umhvrh. og ég vona að það fái farsælar lyktir. Ég hef í rauninni engu við það að bæta sem ég sagði um stóriðjumálin. Ég er ekki þeirrar skoðunar, ég tek það fram, að afskrifa eigi frekari uppbyggingu stóriðju í landinu. Ég tel að hún geti verið einn þáttur í atvinnulífinu. Ég get auðvitað flett upp á ræðu minni frá því fyrir tveimur árum. Ég veit að hv. 4. þm. Austurl. á hana í skjalasafni sínu og efast ekki um að hún er á vísum stað því hann er þekktur fyrir að halda slíkum hlutum til haga. Vel má vera að það hafi verið bjartsýni í þeirri ræðu. Allmikið hefur verið byggt upp á þessu sviði en því miður hefur það nú verið allt saman í kringum höfuðborgina. Ég var ekkert óskaplega hrifinn af því á sínum tíma þó að ég féllist á það sem þátt í atvinnuuppbyggingu hér enda hefur það haft mikið að segja í efnahagslífi landsmanna. Ég er viss um að það hefur styrkt t.d. heimabyggð hv. 5. þm. Vesturl., að sú uppbygging fór fram á sínum tíma. Það má því vel vera að ég hafi tekið þá sterkt til orða um þetta en ég hef reynt að setja fram stefnu mína í málinu í fjárlagaræðunni og þessum fáu orðum hér.

Herra forseti. Hv. ræðumaður, Hjörleifur Guttormsson, beindi til mín einni fyrirspurn að því er varðar fjármögnun á stofnkostnaði, framkvæmdakostnaði, hjá hefðbundnu menntaskólunum. Ég held að lögin um þetta atriði séu alveg skýr og þau gera ráð fyrir þátttöku sveitarfélaganna. Ég man ekki í svipinn hver sú prósentutala er en gert er ráð fyrir þessari þátttöku og sveitarfélögin hafa sinnt því, flest hver en þó ekki alveg. Það er ágreiningur eins og ítrekað hefur verið bent á í þessum sal af hálfu hv. varaformanns fjárln. Sturlu Böðvarssonar, milli ríkis og Reykjavíkurborgar að því er varðar Menntaskólann í Reykjavík og þátt borgarinnar í stofnkostnaði þar. Þetta er gamall ágreiningur. Hann er enn óleystur. Hins vegar eru framkvæmdir í gangi á lóð skólans í framhaldi af þeirri rausnarlegu gjöf sem skólanum barst frá Davíð heitnum Jónssyni en hann gaf húseignina Þingholtsstræti 18 til skólans og auðvitað verður að ljúka þeim og koma því húsi í sómasamlega notkun, skólanum sjálfum og gefanda sérstaklega til heiðurs, þótt ekki væri annað. Hins vegar er óuppgert mál hvort borgin kemur inn í þetta. Að því er varðar aðra skóla hygg ég nú eins og ég segi að á flestum stöðum hafi tekist bærilegt samkomulag. Ég er ekki mjög kunnugur því hvernig það hefur verið á Egilsstöðum að því er varðar menntaskólann þar en nýbúið er að ljúka stórri nýbyggingu á lóð gamla Menntaskólans á Akureyri, Hólum. Það er mjög myndarlegt húsnæði sem ég veit ekki betur en Akureyrarbær hafi tekið þátt í. Ef það er rangminni leiðréttir mig kannski einhver í því. Ég held að lögin um þetta atriði séu skýr og það gildir sama samkvæmt þeim og um hefðbundnu menntaskólana og aðra framhaldsskóla að því er þetta varðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir upplýsingarnar um málið. Það er það sem ég var einmitt að inna eftir. Augljós vandkvæði hafa komið upp um að ná saman hjá sveitarfélögunum um verkefni eins og Menntaskólann á Egilsstöðum. Ég held ég megi segja að frekari þróun bygginga við þann skóla gjaldi fyrir það að þar hafi ekki náðst utan um þetta. Þetta tengist sumpart því að aðsóknarsvæði svona stofnana eru ekki nægjanlega vel skilgreind.

Upplandið?

Já, upplandið, aðsóknarsvæðið eða bakhjarlinn, sveitarfélagabakhjarlinn. Þetta tengist félagslegri uppbyggingu okkar að við erum bara með tvö stjórnsýslustig, ríki og sveitarfélag. Ef við værum með þriðja stigið þar sem menntamálin, framhaldsskólinn væri alveg skilgreindur þá væri þarna skýr aðili til að taka á öllu svona. Varðandi verkmenntaskóla á Austurlandi var hins vegar farið í samningagerð sem tókst samkomulag um með mismunandi greiðslum frá sveitarfélögum, sumpart eftir íbúafjölda og fjarlægð frá stað en þetta er nokkuð flókið verkefni. Búið var að þræða upp drög að samningi um þetta varðandi Menntaskólann á Egilsstöðum en ég hef grun um að því hafi ekki verið fylgt eftir á leiðarenda. Ég vil samt ekki alveg fullyrða um þá stöðu. Eins og hæstv. ráðherra nefndi varðandi Menntaskólann í Reykjavík er þar mál sem ekki hefur verið fullskýrt milli borgar og ríkis.

Herra forseti. Í yfirgripsmikilli ræðu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar um fjárlögin kom hv. þm. inn á umhverfisþáttinn og þær hugmyndir sem hann hefur varðandi það að draga úr mengun og þá sérstaklega loftslagsmengun. Út af fyrir sig hef ég verið stuðningsmaður þess að reyna að finna allar leiðir til að ná niður mengun í andrúmsloftinu. Menn greinir að sjálfsögðu á um leiðir eins og gefur að skilja en ég tók sérstaklega eftir því að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson tók fram að hann vildi fresta þeim hugmyndum sem komið hafa fram um að tvöfalda Reykjanesbrautina og að kannaðar yrðu sérstaklega járnbrautir sem valkostur í stað tvöföldunar enda væri hann með fsp. í þinginu þar sem mæla ætti sérstaklega mengun sem fylgdi Reykjanesbrautinni. Mig langar að spyrja hv. þm. að því hvort hann telji í alvöru að járnbraut geti í sjálfu sér þrifist á þessari leið þegar nú þegar er ljóst og hefur verið kannað að slíkur kostur er afskaplega dýr fyrir það fyrsta. Járnbrautir af þessum toga kosta milljarðatugi og rekstur þeirra er þar að auki afskaplega óhagkvæmur og dýr enda eru Íslendingar ekki nema 275 þús. manns og ekki nema hluti þjóðarinnar sem nýtir sér þennan valkost ef til kæmi og rekstur hans mun því aldrei geta staðið undir sér. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort það sé vegna útblásturs frá þessum eina vegi sem honum dettur í hug að fresta þessari framkvæmd eða hvort eitthvað annað sé á bak við hugmynd hv. þm.

Virðulegur forseti. Nokkur atriði þurfa leiðréttingar við úr staðhæfingum hv. þm. Ég hef ekki flutt tillögu um frestun á framkvæmdum við Reykjanesbraut. Ég hef vakið athygli á því, og gerði það á síðasta ári og ég held árið þar á undan, að það sé verðugt verkefni að skoða það áður en til framkvæmda kemur, áður en menn ráðast í framkvæmdir við tvöföldun Reykjanesbrautar að þessi kostur sé metinn, að fram fari alvöruúttekt á því. Ekkert liggur fyrir --- ég bið þá hv. þm. að útvega mér þær skýrslur og úttektir sem liggi fyrir um þetta mál. Ég spurði hæstv. samgrh. í fyrra um þetta og hæstv. ráðherra vísaði í eitthvað sem nemendur uppi í háskóla hefðu gert fyrir nokkrum árum sem var ekki í því samhengi, ekkert alvörumat sem lá þar fyrir. Mér er ekki kunnugt um að úr þessu hafi verið bætt. Það er það sem ég er að biðja um ef líklegt er að hagkvæmt geti verið að reka rafbraut á vegalengd af þeim toga sem hér um ræðir, 45--50 km.

Verður ekki að flytja Reykjavíkurflugvöll í leiðinni?

Kæmi til greina. Menn hafa verið að tala um flutning á Reykjavíkurflugvelli en mér skilst að ákvarðanir liggi fyrir um annað út af fyrir sig en ég er að tala um þetta í margþættu samhengi því að inn í svona mat þurfa auðvitað að koma mismunandi atriði, þar á meðal losun frá umferðinni. Ég get ekki skilið að það sé ekki sjálfsagt mál að fram fari mat á þessu sem gæti verið í þrepum, fyrst frv. sem leiddi í ljós hvort fara ætti lengra eða ekki. Ég tel að þeim fjármunum væri vel varið því menn þurfa að skoða líka þessi mál í samhengi þéttbýlisins, innan höfuðborgarsvæðisins í þrengri merkingu til að hafa augun opin til möguleika á því að draga úr mengun og bæta samgöngukerfið því það eru fjölmargir þættir sem eru jákvæðir ef hægt væri að fara út í umferð af þessum toga.

Herra forseti. Ég sagði reyndar ekki að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefði flutt tillögu um þetta en hefði minnst á það í ræðu sinni áðan 

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér neitt í orðaskipti hv. þm. um Reykjanesbraut. Mér finnst hins vegar einkar athyglisvert að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson skuli gera þessi mál að umræðuefni á þennan hátt, þ.e. að tiltaka Reykjanesbraut sérstaklega. Mér er það í minni að þegar umræður voru um framtíðarskipan flugmála lagðist hann eindregið gegn því að til þess kæmi að flytja Reykjavíkurflugvöll suður á Suðurnes og fann því allt til foráttu. Mér finnst því satt að segja býsna lítið samhengi í þessum þankagangi hans þegar hann lætur að því liggja í aðra röndina að það þurfi að bæta stórkostlega samgöngur á þessum legg en vill hins vegar ekki flytja þangað þjónustu, það er svona bara til umhugsunar. En að öðru leyti ætla ég ekki að blanda mér í þau mál. Ég vil vekja á því athygli, herra forseti, að við ræðum hér fjárlagafrv. fyrir árið 1999 við allsérstakar aðstæður og rétt að halda því ákveðið til haga að við erum að ræða síðustu fjárlög fyrir kosningar og það fer ekki fram hjá nokkrum manni að þessi fjárlög og meðferð fjárln. á fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. ber þess mjög klár merki. Um það þarf ekkert að deila. Hér er augljóslega tínt upp úr konfektkassanum og molar réttir hingað og þangað og reynt að gauka einhverju smáræði að sem flestum. Það er auðvitað umhugsunarefni því að menn höfðu rætt það þvert á alla flokkapólitík, hvort það ætti ekki að vera liðin tíð að nýta fjárlög íslenska ríkisins á þenna hátt. Einhver sem man lengra aftur í tímann en ég og þekkir kannski betur söguna en ég, sagði við mig að menn væru sennilega farnir u.þ.b. tólf ár aftur í tímann í þessu sambandi og rifjaði upp kosningafjárlög ársins 1986 í þessu samhengi þar sem menn spiluðu öllu út, lausu og föstu, á kosningaári eða í aðdraganda kosningaárs. Það er mikið umhugsunarefni í þessu sambandi, virðulegi forseti. Nú er ég ekki að halda því fram að þeir fjölmörgu aðilar sem hér fá, margir hverjir, nokkrar bætur á erfiðri stöðu og einhver fjárframlög sem þeir sannarlega þurfa á að halda, eigi ekki að fá þau. Hitt er auðvitað dagljóst --- nú vildi ég gjarnan að hv. 2. þm. Austurl., formaður fjárln., legði við eyru --- og umhugsunarefni að hv. þm. og forustumaður stjórnarliða í þinginu í þessum efnum hefur haft 100 milljarða kr. meira umleikis á yfirstandandi kjörtímabili en því síðasta. Í því samhengi er rétt að staldra aðeins við þann veruleika sem við okkur blasir, þ.e. að við erum núna þessa dagana að gera upp yfirstandandi ár og það verður gert upp með milljarða kr. halla. Það er alveg sama hvers konar viðmið menn hafa í því sambandi. Ég ætla ekki að fara yfir þau mál öll, þ.e. á hvers konar grunni þetta allt er lagt. Ég held að það sé bara einfaldleg þannig að á yfirstandandi ári, í þessu mikla góðæri, í þessum gífurlega tekjuauka sem ríkissjóður hefur fengið, hefur stjórnarliðum, fjmrh. og hans liðsmönnum, ekki tekist að halda þannig í horfi að ríkissjóður, þetta heimili sem við öll eigum, skili afgangi. Þvert á móti skilar það umtalsverðum halla á komandi kynslóðir. Þetta er grafalvarlegt mál í ljósi þeirra fjármuna sem ríkissjóður hefur haft úr að spila á þessu ári og raunar umliðnum árum sömuleiðis. Það er mjög fróðlegt að bera þetta saman við það sem gerðist á síðasta kjörtímabili. Þá voru mjög erfið ár, það reyndi á þolrifin og menn tókust hart á um ýmsa hluti á hinu háa Alþingi og þáverandi ríkisstjórn þurfti að ráðast í mjög sársaukafullar aðgerðir, umdeildar, og stundum hefur hún vafalaust eins og gengur ekki farið réttar leiðir og höggvið þar sem hlífa skyldi. En að öllu jöfnu var þó reynt. Það var reynt að breyta þankagangi og hugsunargangi í þá veru að þetta gengi ekki svona lengur. Sá þankagangur gengi ekki að ríkissjóðður gæti ávísað skuldbindingum á komandi kynslóðir. Mér er næst að halda að þau þrengingarár og þau erfiðleikaár hafi þó kennt mönnum þá lexíu á hinu háa Alþingi og ekkert síður hjá þeim fjölmörgu aðilum sem hafa fjármuni ríkisins með höndum, að það væri ekkert sjálfgefið að peningar flæddu úr ríkissjóði til allra þeirra hluta sem menn teldu þörf á. Í því ljósi er það mikið umhugsunarefni, og ég vil varpa því til hv. þm. Jóns Kristjánssonar, hvort hann sé ekki eilítið hugsi sjálfur yfir því að á tímum góðæris sé hann að leggja upp með brtt. við 2. umr. upp á 1.700 millj. kr. sem í raun geri það að verkum að samkvæmt orðanna hljóðan og samkvæmt þeim tölum sem á borði liggja þá sé ríkissjóður nokkurn veginn á núlli. Þegar nýr og vaskur fjmrh. kom til starfa hafði hann á orði að hann hefði það að markmiði að skila ríkissjóði með dágóðum afgangi --- ég held ég muni það rétt, og taldi það greinilega samkvæmt orðanna hljóðanna létt verk og löðurmannlegt. En svo hafa mál þróast að menn þykjast góðir ef hægt verður að stemma þetta af nokkurn veginn á sléttu. Í ljósi reynslunnar er hægt að gefa sér að þetta þýði í raun umtalsverðan halla og því spái ég með vísan til reynslu yfirstandandi árs. Þetta er grafalvarlegt mál og ég held að þetta sé ekki mál sem við þurfum að ræða hér í hefðbundnum stíl stjórnar og stjórnarandstöðu, heldur spyrja okkur hvort mönnum finnst hér rétt að verki staðið. Ég hef áhyggjur af því og ég þykist nú vita að sumir forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar í málefnum ríkissjóðs hafi sömu áhyggjur og ég, deili áhyggjum með mér. Mig langaði kannski að velta þessu upp við hv. talsmann meiri hluta fjárln. Annað er auðvitað áhyggjuefni og það er að á þessum tímum góðæris, sem ég held að við getum öll verið sammála um að ríki í okkar efnahagskerfi, meiri peningar eru í umferð og þjóðin er ríkari að meðaltali, eru heimilin að safna skuldum og það engum smápeningum. Við erum að tala um 43 milljarða kr. á einu ári. Í því sambandi verða býsna léttvægir einhverjir hundraðþúsundkallar í hugsanlegum tekjuafgangi ríkissjóðs, þ.e. þegar þjóðarbúið í heild er að safna upp skuldum, heimilin í landinu, upp á fjóra tugi milljarða króna á einu ári. Þetta er stórkostlega alvarlegt mál sem menn geta ekki horft fram hjá. Við hæstv. félmrh. áttum orðastað um þennan kalda og nöturlega veruleika ekki fyrir margt löngu og vorum ekki alveg sammála um það hver væri ástæða þessa, þ.e. hvort t.d. þjóðin væri almennt að lifa um efni fram eins og hann vildi vera láta og að fólk leyfði sér einfaldlega of mikið. Ég hélt því hins vegar fram að í þessu samfélagi okkar væru kannski allt of fjölmennir og stórir hópar fólks sem gætu einfaldlega ekki látið enda ná saman fyrir brýnustu nauðsynjum og væru hreinlega á yfirdrætti, væru hreinlega á rekstrarlánum, væru að velta vandamálaboltanum á undan sér og það endar auðvitað með hreinum ósköpum. Það sjáum við á þeim nauðungaruppboðum sem fram fara og við sjáum í auglýsingum dagblaðanna og heyrum af með ýmsu móti. Þetta eru kannski þessar andstæður sem við okkur blasa í okkar efnahagskerfi. Sumpart skilur maður þá betur þann gífurlega viðskiptahalla sem er í efnahagskerfi okkar og er líka sem klingjandi viðvörunarbjalla hvað framtíðina varðar. Mér finnst satt að segja efnahagssérfræðingar ríkisstjórnarinnar og leiðtogar hennar á hinu háa Alþingi í peningamálum þjóðarinnar taka það kannski ekki nógu alvarlega, þ.e. þau viðvörunarmerki sem í því felast. Vissulega veit ég það og samfagna í þeim efnum að verðbólgunni er enn þá haldið í skefjum. En undanfararnir eru algerlega ljósir. Við þekkjum það frá gamalli tíð hvað kemur á undan óðaverðbólgunni. Það eru einmitt hlutir af þeim toga sem ég nefndi áðan, stigvaxandi og langvarandi viðskiptahalli, síaukinn vöxtur í skuldum heimilanna og síðan meðfylgjandi launaskrið sem maður verður líka var við. Þetta er ekkert annað en einkennandi fyrir það sem á eftir fer, verðbólgu, og guð forði okkur frá þeirri skelfingu sem við munum allt of vel. Þetta vildi ég segja með mjög almennum orðum í upphafi minnar ræðu. Ég spurði forsrh. út úr um daginn og bað hann um að tína það saman hvernig atvinnumarkaðurinn hefði þróast á yfirstandandi kjörtímabili, á þessum tímum góðæris og stóraukinnar veltu. Ég spurði m.a. vegna þess að framsóknarmenn hafa mjög gjarnan haldið á lofti kosningaloforði sínu frá síðustu kosningum um 12.000 ný störf, raunverulega loforð sem að minni hyggju gerði það að verkum að þeir unnu allgóðan sigur í síðustu kosningum. Hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. hefur sagt það hér í heyranda hljóði að þessi störf væru ekki 12.000, þau væru nær 14.000 á kjörtímabilinu, þannig að Framsfl. hefði skilað meiru.

14.500.

14.550 segir hv. þm. Jón Kristjánsson. Þess vegna var mjög athyglivert að fá svör hæstv. forsrh. við fyrirspurnum mínum. Niðurstaðan er auðvitað ekki sú að störfin séu 12.000, 13.000 eða 14.000, hvað þá 14.500. Þau eru 9.300 talsins. Það er ekki bara þetta sem vekur athygli, þ.e. að Framsfl. skili ekki því sem hann lofaði, heldur að af þessum 9.300 störfum eru 2.500 talsins í hinum opinbera geira. Þessar tölur hæstv. forsrh., sem ég tek auðvitað fullt mark á þó að á seinni árum séu þetta áætlunartölur byggðar á áliti Þjóðhagsstofnunar, sýna að aukningin bara í hinum opinbera geira er upp á 1.250 störf milli áranna 1997 og 1998. Því beini ég sérstaklega orðum mínum til hv. þingmanna Sjálfstfl. og hv. 2. þm. Vesturl. og varaformanns fjárln. og spyr hvort þessi þróun sé í anda þess sem hann lagði upp með og hefur lagt upp með í stefnumörkun sinni í núverandi ríkisstjórn, hvort það hafi verið markmið ríkisstjórnarinnar í upphafi þessa kjörtímabils að fjölga störfum í hinum opinbera geira um 2.500. Ég hafði einhvern veginn skilið það þannig í allri orðræðu fyrir kosningar og á yfirstandandi kjörtímabili að það væri sérstakt markmið Sjálfstfl. að draga úr starfsemi ríkissjóðs og þess vegna væru menn að fara í umfangsmiklar sölur á ríkisfyrirtækjum og þess vegna væri verið að draga úr starfsemi ríkisins, auka þar hagkvæmni, samkeppni og ég veit ekki hvað þetta heitir nú allt saman. En tölurnar tala sínu máli. Þær eru bara þessar. Og ég hef þær frá oddvita ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni. Þriðji þátturinn, þriðji stórpólitíski þátturinn í þeim svörum sem ég fékk við fyrirspurnum mínum er þessi: Af þeim níu þúsund og eitthvað nýjum störfum sem til verða á þessu kjörtímabili verða 90% þeirra til í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er afraksturinn sem þessi ríkisstjórn, helmingaskiptastjórn Sjálfstfl. og Framsfl. skilar til hinna dreifðu byggða. Ég held að hv. þm. Jón Kristjánsson og hv. þm. Sjálfstfl. í fjárln. sem ég ætla af tillitssemi við þá að nefna ekki hér, hljóti að vera býsna ánægðir með þennan árangur. Það hefur bókstaflega orðið fækkun í störfum á Vestfjörðum, á Austfjörðum, í kjördæmi hv. þm. Jóns Kristjánssonar og ef ég man rétt á Norðurlandi vestra sömuleiðis, bókstafleg fækkun. Ég man ekki sérstaklega til þess að það hafi verið á kosningastefnuskrá Framsfl. þegar 12.000 störfunum var lofað að samhliða ætti að fækka störfum á Austurlandi, á Norðurlandi vestra og á Vestfjörðum. Var það í pakkanum líka? Var það í þeim kosningapakka sem Framsfl. vann sigur út á og ekki síst á Austurlandi. Ég man ekki betur en Framsfl. hafi fengið 45--47% atkvæða þar eystra.

46%.

Það væri fróðlegt að heyra ræðu hv. þm. Jóns Kristjánssonar heima í héraði þegar hann fer að hæla sér af árangrinum um 12.000 störfin og öll þau nýju störf sem hafa orðið til í hans fjórðungi. Nei, herra forseti, þetta er auðvitað stóralvarlegar tölur og mjög merkilegar tölur sem rétt er að halda mjög ákveðið til haga. Í fyrsta lagi. Framsfl. sagði kjósendum ósatt. Hann hefur ekki skaffað það sem hann lofaði. Hann lofaði 12.000 störfum, störfin eru 9.000. Í öðru lagi. Sjálfstfl. lofaði að draga úr ríkisumsvifum. Það eru 2.500 ný störf af þessum 9.000. Með öðrum orðum, hinn almenni vinnumarkaður skilar ekki nema 6.500 þannig að Framsfl. er að skila helmingi af kosningaloforðinu. Og í þriðja lagi, öll störfin meira og minna, níu af hverjum tíu verða til á höfuðborgarsvæðinu. Eru menn virkilega mjög stoltir af þessum árangri? Hafa menn í ríkisstjórnarliðinu haldið ræður og hælt sér af þeirri niðurstöðu? Munu þeir gera það hér það sem eftir lifir þessa þings, á útmánuðum? Munu þeir fara heim í hérað með þessar tölur sérstaklega í farteskinu og halda merkjum hátt á lofti? Nei, auðvitað gera þeir það ekki. Auðvitað gera þeir það ekki. Af hverju er ég að tala um þetta, virðulegi forseti, í tengslum við fjárlagagerð komandi árs? Auðvitað vegna þess að þetta eru nátengd mál. Við erum að leggja inn í síðasta vetur þessa kjörtímabils og þess vegna er mjög brýnt að menn geri upp sakir í þessum efnum og haldi þessum veruleika mjög ákveðið til haga. Í beinu samhengi við þetta, virðulegi forseti, er þeirri stefnumörkun haldið áfram, eins og ríkisstjórn hefur nefnt það, að draga úr umsvifum ríkisins með því að selja eignir. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um það, virðulegi forseti, því að menn hafa rætt það hér býsna skýrt og afdráttarlaust hvernig framkvæmd þeirra mála hefur verið og hvernig menn hafa staðið sig í því að koma þessum verðmætum ríkisins í verð. Með öðrum orðum, hvernig menn hafa staðið að því að selja ríkisfyrirtæki. Þar er náttúrlega um ömurlega hluti að ræða. Það var tvennt sem stóð upp úr í því sambandi. Í fyrsta lagi, sem allir voru sammála um, að tryggja ætti dreifða eignaraðild við söluna og í öðru lagi ætti að fá raunverð fyrir eignirnar. Hvorugt þessara markmiða hefur staðist. Dreifð eignaraðild? Jú, jú, menn segja að um 90 þús. Íslendingar skráðu sig fyrir hlut í Búnaðarbanka Íslands. En ætla menn að halda því fram að þessir 90 þús. Íslendingar hafi verið að skrá sig sem þátttakendur í atvinnulífinu? Ég hef lýst því þannig að sennilega hafi hálf íslenska þjóðin setið við eldhúsborðið sl. sunnudag með bls. 12 og 13 í Morgunblaðinu og klippt niður miðana frá Íslandsbanka og síðan haldið því áfram með því að selja fyrir fram kauprétt sinn í þessum banka. Menn hafa haldið því fram í þessum ræðustóli að það hafi verið merki þess að Íslendingar vildu vera þátttakendur í atvinnulífinu. Auðvitað er það ekki svo. Þetta er eins og ég held að DV hafi lýst því, eins konar keðjubréfafár og mikið lifandis skelfing væri þá einfaldara og eðlilegra ef menn vildu fara þá leið sem ég er sumpart mjög spenntur fyrir, að menn sendu þessi hlutabréf einfaldlega beint heim í pósthólf fólks. Hver fengi sinn hlut en þyrfti ekki að standa í því að láta bankann og verðbréfafyrirtæki forvalta það til okkar þannig að hver einasti maður fengi þá bréf upp á einhverja þúsundkalla, eins og þetta mun nú reynast. Það væri mannsbragur á því og ég væri til umræðu um slíka nálgun málsins en þessi aðferðafræði er náttúrlega eins og hver annar brandari. Ég er til í umræðu um hana hvar og hvenær sem er, og mun halda henni hátt á lofti. Hitt atriðið sem menn segja vera ósamrýmanlegt, það að selja dreift og hitt að selja á raunvirði, að fá þær krónur fyrir eignir ríkissjóðs sem verðmæti þeirra segir til um. Ég er þessu heldur ekki sammála því að í þessu tilfelli erum við ekki að tala um að eignarhaldið verði dreift. Það verður þröngt og verður fróðlegt að sjá það og menn hafa verið að leita eftir svörum við því, t.d. hversu margir í raun eiga umtalsverða hluti í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, þessi 49%. Ég man að örfáum dögum eftir þetta útboð kom einn söluaðila hæstv. fjmrh., Kaupþing sem auglýsti sérstaklega eftir kennitölum og fékk raunar greitt frá fjmrh. fyrir að standa að sölunni til sjálfs sín, og hældi sér af því að vera búinn að ná 14%. Það væri mjög fróðlegt að fá þær tölur allar upp á borðið, hversu í raun þessi eignaraðild væri dreifð. Það er ekki nóg að slá þessum hlutum fram og segja, það eru svo og svo mörg þúsund sem eiga í þessu. Hverjir eru hinir raunverulegu eigendur? Það er kjarni málsins og þannig eigum við að nálgast þetta viðmið. Ég geri þetta að umtalsefni vegna þess að þessu á að halda áfram samkvæmt forsendum fjárlagafrv. Íslenskir aðalverktakar, sem er auðvitað feikiverðmætt fyrirtæki og fást væntanlega einhverjir milljarðar fyrir, eru hér á dagskrá. Því væri fróðlegt ef einhver stjórnarliða sem hefði á því þekkingu og vissu segði hvernig hugmyndin er að standa að þeirri sölu. Það er nauðsynlegt að fá það hér upp. Önnur heimild til sölu, sem er auðvitað miklu minna mál í krónum talið en stórmál í grundvallaratriðum, er Stofnfiskur. Heimild er til þess í fjárlögunum að selja þetta fyrirtæki. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þær umræður sem hér hafa átt sér stað um þau mál. Hins vegar vitum við sem hér erum inni án þess ég reki það ítarlega, að öll umgjörð þessa fyrirtækis er með þeim hætti að það er fullkomlega alvörulaust og ábyrgðarlaust að setja það fyrirtæki á markaðinn við núverandi aðstæður. Ég segi það fullum fetum hér, virðulegi forseti, að það gengur á skjön við alla skynsemi og nánast við þingsköpin sjálf ef menn ætla sér að halda sig við þá tillögu sem hér er að óska heimildar frá hinu háa Alþingi um að setja þetta fyrirtæki á markað miðað við þær athugasemdir sem hafa sannanlega komið fram hjá Ríkisendurskoðun um færslu síðasta ársreiknings og hins veruleikans að hv. þm. hefur verið synjað um að fá upplýsingar um stöðu fyrirtækisins, fá upplýsingar um úttektir sem gerðar hafa verið á þessu fyrirtæki gagngert til að selja það. Ég spyr, virðulegi forseti, er raunverulega hægt að biðja um það að hv. þm. taki afstöðu til þeirra þátta á sama tíma og þeim er meinað, bókstaflega hafnað og neitað um að fá nauðsynlegar upplýsingar um stöðu þessa fyrirtækis til að geta gert sér grein fyrir því hvort hér sé skynsamlega að verki staðið? Nei, auðvitað ekki. Í því samhengi er rétt að geta þess að þingflokkur jafnaðarmanna hefur beðið Ríkisendurskoðun um að taka saman skýrslu samkvæmt 3. gr. laga um Ríkisendurskoðun um stöðu Stofnfisks og samskipti þess fyrirtækis, hlutafélags við landbrn. Það gefur augaleið að minni hyggju að þetta mál verður ekki hægt að afgreiða fyrr en sú skýrsla liggur fyrir. Ég vænti þess hins vegar að Ríkisendurskoðun geti klárað hana fljótt og vel því öll gögn eru við höndina. Ríkisendurskoðun hefur þegar farið í gegnum stöðu fyrirtækisins og er því í lófa lagið að koma þeim upplýsingum rakleiðis til þingmanna. Eftir þá skýrslu vænti ég þess að menn geti þá tekið um það efnislega afstöðu hvort skynsamlegt sé að fara þá leið sem ríkisstjórnin leggur til eður ei en á meðan ekki liggja fyrir grundvallarupplýsingar um málið er málið tæpast þingtækt, þinsköpum samkvæmt. Það er varla tækt hér, burt séð frá efnislegri afstöðu til þess. Ég þarf að hraða mér, virðulegi forseti, þetta átti ekki að vera löng ræða en það er auðvitað af mörgu að taka. Örfá atriði úr kjördæmi mínu. Það er komið til móts við ýmsar óskir sjúkrastofnana í kjördæmi mínu og var tími til kominn. Betur má þó ef duga skal. Nefni ég þar Sólvang í Hafnarfirði sérstaklega til sögu en eitt er það atriði sem ég vildi hins vegar spyrja um hvað varðar heilbrigðismálin ef hæstv. heilbrrh. er einhvers staðar nærri ...

Hún er í húsinu.

Hún er í húsinu. Þá mundi ég kannski geyma mér það þar til rétt á eftir, því það er ein spurning sem ég vildi varpa til hennar um þau efni. En það er annað sem hins vegar er ekki hægt að ganga fram hjá hvað varðar Reykjaneskjördæmi og fjárlögin og það er staða málefna fatlaðra í því kjördæmi. Hún er með slíkum eindæmum og fullkomlega fyrir neðan allar hellur að þar þarf auðvitað stórátak og alveg ljóst að sá málaflokkur verður ekki fluttur heim í hérað fyrr en búið verður að búa þannig um hnúta í Reykjaneskjördæmi að allri grundvallarþjónustu sé a.m.k. sæmilega til haga haldið en það er langur vegur frá að svo sé í dag. Það er hins vegar merkilegt í þessu samhengi að Reykjaneskjördæmi, og það kom fram í býsna merkilegri úttekt sem fylgdi byggðaáætlun og umræðu um byggðamál, er það kjördæmi eitt á landinu sem fer sýnu verst út úr ákvörðunum og aðgerðum ríkisvaldsins. Ekki einasta er Reykjaneskjördæmi með langfæsta opinbera starfsmenn, hlutfallslega langsamlega fæsta opinbera starfsmenn, heldur hitt líka að í þróun fjárlaga skipt eftir kjördæmum kemur hlutfallslega minna og minna í hlut Reykjaneskjördæmis á yfirstandandi kjörtímabili en annarra kjördæma. Ég veit ekki hverju er um að kenna. Kannski eru margar skýringar á þessu því ég trúi því ekki að þingmenn Reykjaneskjördæmis í stjórnarliðinu séu svona slappir. Það getur svo sem vel verið að það sé bara skýringin. Að þeir standi sig ekki í stykkinu. Kannski er það bara sennilegasta skýringin. Sennilega er það bara alveg hárrétt. Það er eina skýringin. Það rifjar upp fyrir mér að forseti bæjarstjórnar í Kópavogi hélt þessu fram í prófkjöri sem haldið var hjá Sjálfstfl. ekki fyrir margt löngu, að þingmenn Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi væru bara handónýtir og eigum við ekki bara að segja að það sé skýringin á þessu?  Ég fer hratt yfir sögu. Hæstv. heilbrrh. er mætt til leiks og ég ætla nú fyrst að hæla henni og þakka henni fyrir  Um hitt sem ég vildi spyrja hana sérstaklega er staða heilsugæslunnar í Hafnarfirði. Þannig er mál með vexti að viðræður hafa átt sér stað milli bæjaryfirvalda í Hafnarfirði og heilbrrn. um að Hafnarfjörður verði reynslusveitarfélag á vettvangi heilsugæslunnar. Allt gott um það að segja en ég hef haft af því spurnir að samhliða eru uppi áform um það af hálfu bæjaryfirvalda í Hafnarfirði, þ.e. meiri hluta bæjarstjórnar Hafnarfjarðar, flokksbróður hæstv. ráðherra sem er formaður bæjarráðs þar syðra og þeirra sjálfstæðismanna um að loka raunverulega heilsugæslunni á Sólvangi, hætta starfrækslu heilsugæslunnar á Sólvangi og flytja þá starfsemi í heilu lagi í annað húsnæði í miðbæ Hafnarfjarðar. Ég kann ekki á ástæður alls þessa. Ég vil þó minna á að nú loksins sér fyrir endann á húsnæðisvandamálum heilsugæslunnar með viðbótarhúsnæði sem hefur tekið allt of langan tíma að koma í gagnið, og einnig hitt að tveir nýir læknar eru að koma þar til starfa sem mun bæta verulega þjónustuna en þar hefur verið á brattann að sækja. Ég spyr: Er heilbrrn. sammála bæjaryfirvöldum í Hafnarfirði? Er það kannski með vilja og vitund heilbrrn. að þessi lokun heilsugæslunnar á Sólvangi eigi sér stað og tilflutningur í nýtt húsnæði sem þarf að kaupa fyrir tugi eða hundruð milljónir króna? Mér er kunnugt um að bæjaryfirvöld í Hafnarfirði áformi þá að nýta það húsnæði sem er tíu ára gamalt --- mér er það mjög minnisstætt því ég var bæjarstjóri í Hafnarfirði þegar það var opnað 1987 eftir langan byggingartíma --- loka því sem heilsugæslustöð en breyta í einhvers konar óskilgreinda öldrunarþjónustu, tómstundir og félagsstarf og sitthvað annað. Sem þýðir þá að sú starfsemi verður væntanlega á hendi bæjarfélagsins og á kostnað þess, mestan part húsnæðið og að langstærstum hluta reksturinn. Og þá spyr ég: Er fyrirliggjandi samkomulag eða einhver drög hjá heilbrrn. um að Hafnarfjarðarbær kaupi húsnæði núverandi heilsugæslu á Sólvangi og að ríkissjóður ætli að leggja 100 eða 200 millj. í nýtt húsnæði í miðbæ Hafnarfjarðar með kostnaðarskiptingu 85:15? Ég sé að þess er hvergi getið í fjárlögum og þess vegna spyr ég því að mér skilst af lestri bæjarblaða í Hafnarfirði að mál séu komin á fljúgandi ferð þar og menn áformi að taka prinsippákvarðanir í þessum efnum mjög fljótlega. Því vil ég spyrja: Er að vænta tillagna í þessa veru, óskir um heimildir, um hugsanlega sölu og kaup á nýju húsnæði við 3. umr. fjárlaganna? Þetta var spurning mín um þetta efni. Virðulegi forseti. Ég ætla að fara örfáum orðum um hafnamál, það verður bara í stikkorðastíl. Það eru mál sem væntanlega munu koma hér fyrir í endurskoðaðri hafnaáætlun. Það er þó rétt að nefna að hafnaáætlun er í samgn. og það er auðvitað brýnt að klára hana og ljúka afgreiðslu hennar fyrir jólaleyfið því ella er engin áætlun fyrir næsta ár. Og menn hafa þá þann tæknilega valkost, ef ekki tekst að ljúka yfirferð og samþykkt þeirrar hafnaáætlunar, að fjárln. verður að taka þau mál upp við 3. umr. og lista upp þau verkefni sem á að ráðast í á næsta ári. Ég vil bara segja það hér og nú að ég mun gæta þess og tryggja að sú ósvífni sem fyrir liggur í tillögum að hafnaáætlun að sveitarfélög á borð við Hafnarfjörð, Kópavog og Garðabæ séu fullkomlega núlluð þar út og séu ekki styrkhæf lengur --- ég mun flytja brtt. í þá veru sem mun snúa þeim fráleita veruleika við. Rétt í bláendann, virðulegi forseti, menn eru að segja mér hér á göngunum að ný skoðanakönnun hafi komið fram. Og enn þá sé það þannig að þessi ríkisstjórn sé með samtals um 70% fylgi. Það verður ekki mikið lengur, virðulegi forseti.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson fór nokkrum orðum í ræðu sinni um fjölgun opinberra starfsmanna og að þeim hefði fjölgað lítið úti á landi en aðallega á höfuðborgarsvæðinu. Það er allt saman hárrétt og þetta veldur áhyggjum. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn Alþfl. eða jafnaðarmannaflokksins hafa tekið eftir þeirri miklu umræðu sem hefur farið fram um byggðamál en við höfum lagt mjög mikla áherslu á að snúa þurfi vörn í sókn. En auðvitað eru til fjölmargar skýringar á byggðaþróuninni. Meðal annars liggur fyrir sú skýring að í grunnatvinnuvegunum, eins og landbúnaði og sjávarútvegi hefur orðið fækkun starfsmanna í þeim greinum með auknum tækniframförum, annars vegar í sjávarútvegi og raunar líka í landbúnaði. Það hafa einnig orðið framfarir þar en þó hefur samdráttur aðallega orðið í landbúnaði vegna þess samdráttar sem orðið hefur í sölu landbúnaðarafurða. Hins vegar hefur ekki tekist að fylgja þeim breytingum eftir með því að fjölga opinberum starfsmönnum, enda held ég að það út af fyrir sig eigi ekki að vera tilgangur í sjálfu sér, að reyna að fjölga opinberum starfsmönnum heldur er aðalatriðið úti á landi að tryggja atvinnu við arðbær störf. Fjölgun opinberra starfsmanna á höfuðborgarsvæðinu er náttúrlega fyrst og fremst vegna þess að heilbrigðiskerfið hefur verið að þenjast út og skólarnir hafa verið að stækka. Háskóli Íslands og fleiri háskólar hafa verið byggðir upp á höfuðborgarsvæðinu og ég sé ekkert nema allt jákvætt við það að þessar opinberu stofnanir hafi byggst upp og að stöðugildum hafi fjölgað þar.

Herra forseti. Þessar vangaveltur hv. þm. væru auðvitað aldeilis ágætar í almennri umræðu í upphafi kjörtímabils, þegar menn væru að velta því fyrir sér hvað þeir ætluðu að gera til að bregðast við þeirri öfugþróun sem við erum öll sammála um að hefur orðið, ekkert endilega eingöngu á þessu kjörtímabili heldur bara á umliðnum árum. En nú erum við hér á síðasta ári þessa kjörtímabils og hv. þm. og flokkur hans hefur verið í ríkisstjórn í heil átta ár samfleytt og núna í fjögur ár með Framsfl. sem hefur sérstaklega talið sig byggðavænan, en veruleikinn er þessi og auðvitað hefur það ekkert farið fram hjá okkur jafnaðarmönnum hvernig hann er. Við höfum bara því miður ekki verið að stjórna þessu landi. Það sem ég vakti athygli á og ég tel það ekkert markmið út af fyrir sig og alls ekki, að fjölga opinberum starfsmönnum, en fjölgunin hefur orðið 2.500 á yfirstandandi kjörtímabili og langmest hér. Af því að hv. þm. er frá Vesturlandi þá er t.d. fróðlegt að skoða tölur sem skipt er niður á kjördæmin árin 1995 og 1996. Þá verður fækkun í starfsemi hins opinbera um 26 í hans eigin kjördæmi á sama tíma og fjölgunin í starfsemi hins opinbera er 500 í Reykjavík. Á sama tíma eru menn að halda hér ræður um að flytja stofnanir, opinberar stofnanir út á land og raunverulega hefur opinber stofnun verið flutt í kjördæmi hans, upp á Akranes eins og frægt er orðið, en engu að síður er fækkun í hinum opinbera geira sem er þó beinlínis á valdi stjórnvalda, skulum við ætla, þó að menn eigi erfiðara með að stýra annarri þróun á vinnumarkaði. En þetta er þó bókstaflega í hendi hv. þingmanna sem hér hafa farið með völdin. Það er nú bara svona.

Herra forseti. Það eru auðvitað ótalmargar skýringar á því hvers vegna opinberum starfsmönnum fækkar annars vegar og hvers vegna þeim fjölgar hins vegar. Ég ætla ekki að ræða það í einstökum atriðum á þeim skamma tíma sem ég hef. Vænti ég þess að við landsbyggðarmenn fáum góðan stuðning m.a. frá þingmönnum jafnaðarmanna í Reykn. við að snúa þeirri þróun við. Ég fagna því. Það hefur hins vegar ekki verið mjög mikill stuðningur við það úr þeirri átt og var ekki á síðasta kjörtímabili þegar við vorum að slást við Alþfl. t.d. við að verja landbúnaðinn í hinum dreifðu byggðum. Það er grundvallaratriði til að geta fjölgað opinberum starfsmönnum að grunnatvinnuvegirnir standi á traustum fótum. Það er ekki hægt að byggja upp opinberar stofnanir sem eiga síðan að lifa á sjálfum sér. Ef landbúnaðurinn hrynur hrynja líka aðrar atvinnugreinar. Ef sjávarútvegurinn lendir í vandræðum þá verða það sömu vandræði. Þetta tal manna um að allt standi og falli með því að fjölga opinberum starfsmönnum úti um land fær ekki staðist.

Hver er að segja það?

Þess vegna þurfum við umfram allt að reyna að stuðla að því að atvinnuvegirnir, hverjir sem þeir eru geti staðið þétt saman og byggt hvern annan upp. Aðeins út af hafnamálum sem hv. þm. kom inn á, þá held ég að íslenska þjóðin þurfi á mörgum fjárfestingum öðrum að halda en fjárfestingu í höfnum á höfuðborgarsvæðinu. Og ég teldi það meiri háttar mistök af hálfu forsvarsmanna sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu ef þeir færu að leggja í stórkostlega fjárfestingu við uppbyggingu hafnarmannvirkja á höfuðborgarsvæðinu. Ef afgangsfjármunir eru hvort sem það er hjá sveitarfélögunum eða ríkinu þá teldi ég að það ætti fremur að leggja þá í samgöngumannvirki og vegi. Hafnir eru nógu margar á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Nú er komin alveg glæný skýring á þessari öfugþróun í byggðamálum. Þetta er okkur alþýðuflokksmönnum að kenna. Þetta var býsna frumleg skýring. Þetta er okkur alþýðuflokksmönnum að kenna að fólksflótti er frá byggðum landsins og hingað til höfuðborgarsvæðisins. Menn geta lesið úr því það sem þeir vilja. Ég veit ekki til þess að við alþýðuflokksmenn höfum mikið verið að trufla ykkur í himnasæng ríkisstjórnarheimilisins. Ég veit ekki betur en að ágætlega hafi farið á með framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum við að þróa sín mál og stefnumið sín. Niðurstaðan er bara þessi. Ég sagði áðan að auðvitað væri það ekkert markmið út af fyrir sig, og ég var einmitt að segja að undarlegt væri á þeim tímum þegar sjálfstæðismenn og ríkisstjórnin öll er að tala um nauðsyn þess að draga úr opinberum afskiptum þá verður fjölgun upp á 2.500 ný störf í hinum opinbera geira. Það er býsna merkilegt. Og mér finnst það gagnrýnivert. En það sem ég benti einfaldlega á er að fjölgunin er öll á höfuðborgarsvæðinu en það eru hins vegar hlutir sem fólk ræður við. Í kjördæmi hv. þm. sem raunar er kjördæmi hæstv. heilbrrh. sömuleiðis er hreinlega fækkun á tveimur árum, 1995 og 1996, um 26 störf. Það er sú einkunn sem við blasir. Ég get ekkert átt við þetta, þetta er ekki mér að kenna. Þetta er bara svona. Þetta les maður úr tölunum sem eru á þessu blaði. Auðvitað viljum við öll breyta þessu. En sannleikurinn er sá, og það er eitthvað sem menn verða að horfast í augu við: Hv. þingmenn hafa einfaldlega ekki ráðið við málið. Reynslan er bara svona, tölurnar standa fyrir sínu. Hinir virðulegu hv. þingmenn hafa ekki klárað verkið. Það þarf því nýja menn til að takast á við þetta vandamál. Hv. þingmenn kláruðu ekki það sem þeim var falið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson benti á þá miklu uppbyggingu sem orðið hefur í heilsugæslunni, sérstaklega á Reykjanessvæðinu. En það er gott að rifja það upp að uppbygging hefur orðið í Keflavík, Hafnarfirði, Garðabæ, Kópavogi og Mosfellsbæ. Og hv. þm. benti einnig á það að við erum að bæta við húsnæði auk þess sem við erum að bæta við læknum í Hafnarfirði, og spyr svo síðan hvort Hafnarfjörður nái því að verða reynslusveitarfélag hvað varðar heilsugæsluna. Það er rétt sem hv. þm. sagði að bæjarstjórnin hefur sótt um að fá að vera reynslusveitarfélag. Það er ekki búið að taka neina ákvörðun um það og því síður liggur það á borðum mínum að flytja heilsugæsluna frá Sólvangi yfir í annað húsnæði, og hann þarf ekki að eiga von á því við 3. umr. fjárlaga að nýtt fjármagn komi til nýrrar uppbyggingar vegna þess að þegar er búið að binda fjármagn í því húsnæði sem heilsugæslan er í í dag.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessi svör og það er mér mikið ánægjuefni að hæstv. heilbrrh. hefur skilning á því að heilsugæslustarfsemi eigi að reka í sérsmíðuðu húsnæði fyrir heilsugæslu eins og er á Sólvangi í Hafnarfirði. Þannig að vangaveltur sem eru uppi í meiri hluta bæjarstjórnar Hafnarfjarðar eru ekkert uppi á borðum í heilbrrn. og eru því hugarfóstur heimamanna, þ.e. meiri hluta bæjarstjórnarinnar, og hæstv. heilbrrh. ætlar ekki að taka þátt í því. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði áðan, þó ég hafi svo sem ekki gert það sérstaklega að umtalsefni, að ágætisuppbygging hefur orðið í heilsugæslumálum í mínu kjördæmi. Þau mál voru komin á góðan skrið og búið að setja þau í fínan og traustan farveg þegar hæstv. ráðherra kom að verki fyrir fjórum árum. Kópavogsmál voru þá frágengin til að mynda og ýmis önnur þannig að hún hefur náð að fylgja þeirri stefnumörkun ágætlega eftir og ég þakka henni fyrir það.

Virðulegi forseti. Bara aðeins til að leiðrétta hv. þm. þá er ekkert komið af stað í Mosfellsbæ varðandi heilsugæsluna og ekkert í Garðabæ, ekkert í Hafnarfirði og ekkert í Keflavík. En það er rétt sem hv. þm. sagði, það var komið af stað í Kópavogi, svo öllu sé nú til haga haldið sem rétt er í málinu. Varðandi hitt atriðið hvort Hafnarfjörður verði reynslusveitarfélag í sambandi við heilsugæsluna þá er það til athugunar, og það kann vel að vera að Hafnarfjörður verði reynslusveitarfélag. Ég ætla alls ekki að útiloka það vegna þess að ég treysti Hafnfirðingum mjög vel fyrir sínum málum hvað þetta varðar. Hvað húsnæðismálin áhrærir þá er það ekkert á borði heilbrrn. að skipta um húsnæði. En það kann vel að vera að innan tíðar verði Hafnarfjörður að reynslusveitarfélagi. Það eru tvö aðskilin mál.

Herra forseti. Ég held að við eigum ekki að óhreinka okkur á að vandræðast með hver gerði hvað og hvenær. Við skulum láta aðra hv. þm. eins og hv. 10. þm. Reykn. um það, hann er bestur í því. Ég held að öðrum fari betur að deila um slíkt. Hins vegar hefur hæstv. ráðherra gert ágætlega í heilsugæslumálum. Hún á þakkir skildar fyrir það. Hvað heilsugæsluna varðar er ég hjartanlega sammála því að Hafnarfjörður eigi að vera reynslusveitarfélag á vettvangi heilsugæslumála þó að ég hefði betur treyst öðrum meiri hluta til að standa undir því, fremur en núverandi meiri hluta þar syðra. Mín skoðun er hins vegar sú að heilsugæslan í heild sinni eigi að fara heim í hérað. Við eigum að vinna saman að því að láta það gerast fljótlega á nýrri öld. Það finnst mér vera kjarni málsins.

Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykn. telur okkur ekki hafa staðið okkur vel í að fjölga störfum, þ.e. ekki staðið við orð okkar. Ég er tiltölulega ánægður með árangurinn, um 3.000 störf á ári og haldið í horfinu gagnvart fækkun af tæknilegum ástæðum. Það er góður árangur. Mér finnst hins vegar skrýtið að hann skuli finna að því að störfum í opinberri og félagslegri þjónsutu hafi fjölgað hér á höfuðborgarsvæðinu. Varla er hann að fara fram á að þeim störfum verði fækkað? Ég hef ekki orðið var við annað en þrýstingur sé á að auka opinbera þjónustu á þessu svæði og í þau störf vantar fólk. Hvað Austurland varðar, þá hefði ég gaman af því að heyra hina nýju samfylkingu skýra stefnu sína á Austurlandi. Hún vill leggja veiðileyfagjald á sjávarútveginn, flytja þannig enn meiri peninga til Reykjavíkur og slá af öll virkjunaráform á Austurlandi. Ég tel að sú pólitík muni ekki ganga sérstaklega vel í Austfirðinga. Ég ber engan kvíðboga fyrir að ræða loforð og efndir Framsfl. í kosningum á Austurlandi næsta vor, úr því að hv. þm. kom inn á það.

Herra forseti. Það mætti ætla að maður væri hér á vitlausum stað á vitlausum tíma. Það mætti ætla það að Alþfl. hafi stjórnað hér síðustu fjögur ár. Svör hv. þm. eru öll á þessa lund: Alþfl. þetta og Alþfl. hitt. Hv. þm. er nú einu sinni formaður fjárln. í ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl., hefur farið með stjórn mála í fjögur og þetta er niðurstaðan. Ég segi enn og aftur, herra forseti: Ég get ekkert að þessu gert, þetta er bara svona. Hv. þm. reyndi að bera það á borð hér að ef samfylkingin mætti til leiks, sem hún gerir svo sannarlega, þá verði þetta nú verra. Ég sé ekki að þetta geti orðið miklu verra. Það verður ekki miklu verra en þessar tölur segja til um. Hv. þm. segist þolanlega ánægður með að störfin 12.000 séu 9.500 þannig að ekki skakki nema 2.500. Hann segist vera þolanlega ánægður með að störfum hafi bókstaflega fækkað í hans eigin kjördæmi. Og hv. þm. er bara þolanlega ánægður, sæmilega sáttur við sig og sína. Það er ekki mikið um það að segja.

Herra forseti. Ég minntist hreint ekkert á Alþfl. í máli mínu. Ég minntist á samfylkinguna sem ætlar að ná hér völdum og hafa áhrif á næsta kjörtímabili. Ég minntist á stefnumál hennar. Varðandi misskilning hv. þm. um loforð Framsfl. þá hljóðaði það upp á, svo að það sé tekið fram einu sinni enn, 12.000 ný störf kæmu inn á vinnumarkaðinn til aldamóta, svo að það sé nú alveg á hreinu.

Til aldamóta? Á kjörtímabilinu.

Til aldamóta. Hv. þm. getur lesið það. Ég skal lána honum kosningastefnuskrána við tækifæri. Hann getur séð það þar. Mergurinn málsins er hins vegar, og þess sér stað í fjárlögum, að atvinnuleysi hefur minnkað úr 6% niður í 3% og þar niður fyrir á kjörtímabilinu. Það finnst mér árangur sem hægt er að vera stoltur af. Varðandi byggðamálin væri hægt að halda langa ræðu. Við erum einmitt með þau til meðferðar, hvernig hægt er að snúa þessari þróun við. En stefna samfylkingarinnar mun ekki gera það. Það er ljóst að ef stefna hennar nær fram, úr því að menn eru farnir að tala hér um stjórnmál á víðum grundvelli, þá mun hún ekki snúa við þróuninni í byggðamálum, heldur þvert á móti.

Herra forseti. Ef ég væri sérstaklega viðskotaillur á þessu ágæta laugardagssíðdegi þá gæti ég sagt margt. En þar sem ég er í tiltölulega góðu skapi þá ætla ég ekki að gera það. Ég vil hins vegar spyrja hvort hv. þm. Egill Jónsson muni t.d. eftir því frá síðustu kosningabaráttu að hv. þm. Jón Kristjánsson hafi lofað Austfirðingum því að störfum fækkaði í Austurlandi um 13 milli áranna 1995 og 1996. Var það sérstakt loforð Framsfl. fyrir austan, að fækka störfum um 13 milli þessara ára? Því að það er niðurstaðan. Var það þess vegna sem Framsfl. á Austurl. fékk 48% atkvæða, vegna þess að hann lofaði því að störfum í fjórðungnum yrði fækkað um 13 milli þessara tveggja ára? Þeim mun sennilega hafa fækkað um 40 eða 50 þegar horft er á kjörtímabilið í heild. Þetta blasir við, virðulegi forseti. Sannleikurinn er oft erfiður. En svona er þetta.

Hæstv. forseti. Nú er komið að 2. umr. um síðasta frv. til fjárlaga á þessu kjörtímabili. Meiri hluti fjárln. lætur engan bilbug á sér finna í því verkefni að skila hallalausum fjárlögum. Oft hefur þótt erfitt að standa á móti kröfum um ný verkefni og endalausri fjárvöntun á vegum hins opinbera. Þó er staðfastur vilji meiri hluta nefndarinnar sá að skila hallalausum fjárlögum. Þrátt fyrir staðfestu meiri hluta fjárln. er ekki hægt að líta hjá því að mikil vá er fyrir dyrum miðað við byggðaþróun í landinu. Fyrir Alþingi liggur tillaga forsrh. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1998--2001. Í fyrri umræðu um þá tillögu, sem fram fór hér á Alþingi fyrir stuttu, kom fram, í máli allra hv. þm. er til máls tóku um tillöguna, að almennt fögnuðu þeir tillögugerðinni. Tillagan er vel og faglega unnin af hendi stjórnar Byggðastofnunar. Því má vel gera ráð fyrir að hún verði samþykkt hér á Alþingi í vetur eftir að hún hefur verið unnin í allshn. Til þess að markmið tillögunnar náist þarf að gera ráð fyrir fé á fjárlögum í ýmis verkefni er henni tengjast. Ljóst er að á milli 2. og 3. umr. um fjárlög þarf að móta viðbótartillögur umfram það sem hér liggur fyrir. Í því sambandi þarf helst að athuga eftirfarandi: Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að komið verði á eignarhaldsfélögum á landsbyggðinni og til þeirra verði varið 300 millj. kr. á fjárlögum hvers árs. Þá eru hugmyndir um breyttar áherslur í ráðstöfun beingreiðslna í sveitum sem byggja nær eingöngu á sauðfjárrækt. Það þarf að auðvelda fólki í strjálbýli atvinnusókn og lækka kostnað því samfara. Einnig er getið um að stuðla verði að bættum almenningssamgöngum. Þessi verkefni gætu öll kallað á nokkurt fé ef að líkum lætur. Í öðru lagi er lögð áhersla á menntun, þekkingu og menningu. Í því sambandi er sérstaklega talað um fjarkennslu og menntun á háskólastigi. Í þeim tillögum meiri hluta fjárln. sem hér liggja fyrir er nokkuð tekið á ýmsu því sem áhersla er lögð á í tillögu forsrh. Til dæmis er gert ráð fyrir sameiginlegu fjárframlagi til Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri og Kennaraháskólans. Þeir skólar hafa gert samstarfssamning sín á milli um fjarkennslu og í samræmi við hann reikna þeir með að vinna saman að uppbyggingu á slíku námi og auka með því aðgengi fólks að háskólamenntun. Til verkefnisins er gert ráð fyrir 12 millj. kr. sameiginlega til þessara skóla. Einnig lögð til 20 millj. kr. aukning til Kennaraháskólans til að koma til móts við fjölgun fjarnámsnemenda. Sem stendur stundar þriðjungur nemenda skólann með fjarnámi. Mikið átak mun gert í að styðja þann mikla áhuga sem vaknað hefur upp úti um land til að byggja miðstöðvar til fjarkennslu á framhalds- og háskólastigi, til símenntunarmiðstöðva og þróunarsetra. Mikilvægt er að virkja þann mikla áhuga sem vaknað hefur heima í héruðum til að bregðast við í menntamálum. Frumkvöðlarnir voru á Austurlandi og var fé varið til þeirrar starfsemi á yfirstandandi fjárlögum. Það hefur borið þann ávöxt að nú hefur verið stofnað Fræðslunet Austurlands sem starfar af miklum krafti. Með frumkvöðlastarfi hefur verið sýnt fram á að hægt er að lyfta grettistaki í menntunarmálum fyrir tiltölulega lítið fé. Þetta er því ánægjuleg þróun sem ástæða er til að vekja athygli á. Við 3. umr. þarf að huga að jöfnun námskostnaðar en nemendur sem þurfa að fara úr heimabyggð til náms kosta til þess miklu fé. Sá kostnaður er einn þyngsti bagginn á heimilum á landsbyggðinni. Einnig er lagt til að hugað verði að þeirri mannvirkjaþörf sem óneitanlega er fyrir hendi í þeim framhaldsskólum sem nú þegar eru starfandi. Ég vil sérstaklega nefna Framhaldsskólann í Austur-Skaftafellssýslu og Menntaskólann á Egilsstöðum. Þar er fé lagt til undirbúnings bygginga í þeim skólum. Mikil þörf er fyrir bæði kennsluhúsnæði og heimavistir og því nauðsynlegt að hefja undirbúning og gera samninga við heimamenn að undirbúningi loknum. Í tillögu meiri hluta fjárln. er víða komið til móts við aukna menningarstarfsemi á landsbyggðinni. Þar er lagt fé til lista- og menningarmiðstöðvar á Austurlandi. Í safnliðum er víða lagt fé til einstakra listviðburða og menningarstarfsemi sem víða er í höndum heimamanna með þátttöku úrvalslistamanna. Í gær var m.a. til umræðu átakið Menning um landið. Ég hygg að fram hafi komið leiðrétting á þeim misskilningi um það verkefni. Framlög til byggða- og minjasafna eru hækkuð. Byggða- og minjasöfn eru ekki eingöngu mikilvægur þáttur í menningarmálum og verndun menningararfs þjóðarinnar, heldur eru þau einnig mikilsverður þáttur í ferðaþjónustu. Í því samhengi er einnig lagt til 20 millj. kr. fjárveiting til Dalabyggðar, til verkefna sem tengjast Eiríksstaðanefnd. Hún vinnur verkefni á fæðingarstað Leifs heppna. Það verkefni hefur menningarlegt gildi en jafnframt samhengi við ferðaþjónustu. Einnig vil ég minnast á verkefnið Tónlist fyrir alla. Framlög til þess eru hækkuð með tilliti til þess að hið ágæta fólk sem að því stendur ætlar að teygja átakið lengra frá höfuðborginni en nú er gert. Sem stendur er þetta í nokkuð góðum radíus út frá höfuðborginni en hefur ekki náð til fjærstu byggða. Í byggðatillögu forsrh. er gert ráð fyrir sérstöku átaki til endurbyggingar og varðveislu gamalla húsa á landsbyggðinni. Í samræmi við þessar áherslur er gerð tillaga um nokkra hækkun til húsafriðunarsjóðs. Þar má betur ef duga skal því verkefni er mikið og ástæða til að huga mjög vel að því. Gert er ráð fyrir að landsmót Ungmennafélags Íslands verði haldið á Egilsstöðum árið 2001. Til þess að svo viðamikið mót verði haldið þarf að byggja upp íþróttaaðstöðu sem stenst nútímakröfur til íþróttamannvirkja. Aðstaðan sem þar verður byggð upp er hluti af framtíðaruppbyggingu íþróttamiðstöðvar á Austurlandi. Það er mjög mikilvægur þáttur þegar litið er til byggðamála. Þetta var um mennta- og menningarmál en í þriðja hluta byggðatillögu forsrh. er byggt á jöfnun lífskjara og bættri samkeppnisstöðu. Þar eru veigamestu þættirnir jöfnun húshitunarkostnaðar og átak í samgöngumálum. Ljóst er að húshitunarkostnaður hvílir þungt á þeim sem búa á köldum svæðum. Nauðsynlegt er að bregðast við í þessum efnum nú við afgreiðslu fjárlaga. Í byggðatillögunni stendur, með leyfi forseta: ,,Verð á orku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði á næstu þremur árum fært til samræmis við meðaldýrar hitaveitur með aukinni þátttöku Landsvirkjunar og ríkissjóðs.`` Það er sem sagt gert ráð fyrir að brugðist verði við þessari miklu þörf á næstu þremur árum. Ég reikna með því að við í fjárln. munum, fram að 3. umr., bregðast við nákvæmlega þessu. Í fjórða hluta byggðatillögu forsrh. er gert ráð fyrir átaki í bættri umgengni við landið. Við þeim áherslum er víða brugðist í tillögum meiri hluta fjárln. Ég ætla ekki að rekja allt þar en vil benda á þá hina merkilegu þróun á svæði Héraðsskógaverkefnisins. Þar hefur mannfjöldaþróun orðið sú, í þeim hreppum þar sem skógræktarverkefni eru í gangi, að íbúafjöldi hefur staðið í stað eða aukist en utan þeirra svæða hefur orðið fækkun í sveitum. Héraðsskógaverkefnið er ódýrt og áhrifamikið tæki til að bregðast við í byggðamálum en jafnframt umhverfismál. Það hefur því mikil áhrif að útvíkka verkefnið eins og bændur og sveitarstjórn á Norður-Héraði hafa mikinn áhuga á. Ég tel afar nauðsynlegt að huga nánar að þessu verkefni. Hæstv. forseti. Ég hef rætt um tillögu meiri hluta fjárln. í samhengi við byggðatillögu forsrh. Hlutverk nefndarmanna í fjárln. er að skila hallalausum fjárlögum en jafnframt að bregðast við áherslum sem nú eru í byggðamálum. Hæstv. forseti. Þetta er verkefnið fram undan.

Herra forseti. 2. umr. fjárlaga fer nú senn að ljúka. Það má velta því upp, herra forseti, hversu mikilvæg þessi umræða er. Það sem við fjöllum hér um eru þær breytingar sem eiga sér stað á frv. til fjárlaga milli 1. og 2. umr. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram í haust voru útgjöldin 179 milljarðar. Það er 10% hækkun frá fjárlögum ársins 1998. Þetta er umtalsverð hækkun og töluvert meiri en nemur verðlagsþróun og hagvexti í landinu. Á þessu ári varð bæði tekju- og útgjaldaaukning umfram áætlun. Það sem meiri hluti fjárln. gerir á milli 1. og 2. umr. endurspeglast í nál. þeirra og tillögum sem eru upp á tæpa 2 milljarða, 1,8 milljarða. Lagðar eru til breytingar á útgjöldum ríkisins sem nema einu prósentustigi frá fjárlagafrv. Í sjálfu sér, herra forseti, er ekki mikið um þessar tillögur að segja. Þær eru lítill hluti af fjárlagadæminu. Meginútlínur þess komu skýrt fram þegar frv. var lagt fram og stjórn og stjórnarandstaða skiptust á skoðunum við 1. umr. málsins. Það sem ég vildi gera að umtalsefni, vegna þess að fjölmargir félagar mínir í stjórnarandstöðunni hafa tekið á einstökum liðum og farið vel yfir áherslur okkar í ríkisfjármálum, eru vinnubrögð við fjárlagagerðina. Þau hafa því miður ekki tekið breytingum á hinu háa Alþingi í samræmi við hina nýju löggjöf um fjárreiður ríkisins. Vitaskuld er frv. og afgreiðsla milli nefnda í samræmi við þau ágætu lög en við höfum því miður ekki enn breytt vinnubrögðum okkar við fjárlagaumfjöllun á hinu háa Alþingi. Í sjálfu sér er þetta marklítil umræða að hluta þar sem tekjuáætlun fjárlaga liggur ekki fyrir. Hún mun ekki liggja fyrir fyrr en á mánudag og ekki koma til umræðu fyrr en við 3. umr. Þetta eru hefðbundin vinnubrögð, herra forseti, en satt best eru þau ekki lengur nútímaleg, svo vægt sé tekið til orða. Vitaskuld á 2. umr. fjárlaga að taka til alls fjárlagafrv., þ.e. bæði tekju- og útgjaldabreytinga. Það væri í samræmi við anda laganna um fjárreiður ríkisins. Þetta er dæmi um að við höfum ekki lagað störf okkar að breyttum aðstæðum. Sömuleiðis höfum við ekki breytt vinnubrögðum fjárln. að neinu marki. Við höfum ekki stokkað upp nefndir þingsins eins og brýnt hefði verið að gera, m.a. í kjölfar nýrrar löggjafar um fjárreiður ríkisins. Með því t.d. að sameina fjárln. og efh.- og viðskn. hefðum við eina þingnefnd sem hefði á sinni könnu málefni fjmrn. Við verðum að hafa í huga að meginverkefni þjóðþinga allt í kringum okkur og okkar líka er að fást við ríkisfjármál í einu eða öðru formi. Þar er ekki aðeins um afgreiðslu fjárlaga að ræða heldur og ýmiss konar eftirlitsstarf gagnvart framkvæmdarvaldinu sem tengist ríkisfjármálum. Ég veit að hæstv. forseti hefur um nokkurn tíma haft hug á að breyta þingsköpum, m.a. í þá átt sem ég hef gert að umtalsefni. Ég veit ekki hvernig sú vinna stendur. Ákveðnar hugmyndir lágu fyrir, mig minnir fyrir ári síðan, en því var skotið á frest. Hins vegar er þetta samstarfsverkefni manna hér í þinginu, að reyna að nýta síðasta ár kjörtímabilsins til að gera nauðsynlegar breytingar á þingsköpum. Ég tel, herra forseti, að brýnt hefði verið að gera það. Ég verð nú þó að segja eins og er, að vilji minn til samstöðu hér innan þings hafi farið minnkandi í ljósi atburða gærdagsins. Verið getur að ég sé að ræða um þá góðu hluti sem getað hefðu átt sér stað eftir áramót. Ég legg hins vegar mikið upp úr því að vinnubrögð okkar hér á hinu háa Alþingi verði sem allra best. Í fjárlagafrv. eru ákveðnar áherslur sem við í stjórnarandstöðunni erum ósammála. Aðrir stjórnarandstæðingar á undan mér hafa gert þau málefni að umtalsefni. Vaxandi fátækt, verri staða öryrkja, fatlaðra og aldraðra hefur verið gerð að umtalsefni. Áherslur okkar koma m.a. fram í brtt. sem lúta að þessum liðum. Mér finnst hins vegar meira um vert að velta fyrir sér hvort einhverjar aðstæður í samfélaginu kalli á breytt fjárlagafrv. frá 1. til 2. umr., þ.e. meiri breytingar en hið 1% í útgjöldum sem meiri hluti fjárln. leggur til. Ýmislegt, herra forseti, sem fram hefur komið í umræðu síðustu vikna gefur okkur tilefni til að staldra aðeins við efnahagsstefnu þá sem endurspeglast í fjárlagafrv. Vitaskuld er fjárlagafrv. mikilvægasta mál hverrar ríkisstjórnar. Ég vil vekja athygli á ábendingum hagfræðinga OECD sem voru gerðar opinberar fyrir nokkru síðan. Þar lýsa þeir yfir áhyggjum af stöðu mála hér á landi. Því er ekki að leyna að hér hefur verið hagvöxtur og góðæri umfram önnur lönd þó að við í stjórnarandstöðunni höfum haldið því á lofti að þessu góðæri hafi verið misskipt eins og hér hefur verið gert að umtalsefni. En það eru blikur á lofti. Í dag gaf Moody's, alþjóðlegt fjármálafyrirtæki, okkur háa lánshæfiseinkunn. Það var staðfesting á fyrri einkunn og vitaskuld eigum við að fagna slíkri niðurstöðu. Við verðum jafnframt að hlusta á þau varnaðarorð sem fram komu í áliti þeirra, áhyggjur um að hér kraumaði undir þensla sem hvenær sem er gæti birst í aukinni verðbólgu. Þetta eru mjög svipaðar áhyggjur og ég hef lýst hér í ræðustól, fyrir daufum eyrum reyndar. Hægt er að færa fyrir því mjög sterk rök að við þurfum að fara með gát. Hinn mikli viðskiptahalli, ákveðin þenslueinkenni í samfélaginu og ytri aðstæður í heimsbúskapnum kalla á endurmat efnahagsstefnunnar. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki fallist á að þetta sé áhyggjurefni. Þeir halda sig fast við efnahagsstefnuna sem endurspeglast í fjárlagafrv. Spá mín er hins vegar sú að nokkuð eigi eftir að taka í frá og með seinni hluta næsta árs. Ekki er tekið á ýmsum hlutum eins og gaman hefði verið að gera í ríkisfjármálum þegar uppsveifla er, t.d. endurskoða skattkerfið, gera kerfisbreytingar á því með því að reyna að nýta skattkerfið til að örva starfsemi lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Þau eru vaxtarbroddur í atvinnusköpun víða í heiminum, sérstaklega í tækniiðnaði. Það er hvorki tekið á slíkum hugmyndum í þessu fjárlagafrv. né í stefnu ríkisstjórnarinnar. Þetta er dæmi um það sem við í stjórnarandstöðunni höfum rætt um síðustu mánuði. Við höfum líka lagt áherslu á þá möguleika sem felast í að fjárfesta í aukinni menntun. Ekki eru gerðar neinar umtalsverðar breytingar á hinni stöðnuðu menntastefnu Sjálfstfl. Í fjárlagafrv. er engin kerfisbreyting á ferðinni varðandi hana frekar en fyrri ár þessarar ríkisstjórnar. Gaman hefði verið ef staðið hefði verið myndarlega að því að auka fjárframlög til menningar og menntamála. Þarna er líka um atvinnuskapandi aðgerðir að ræða í nýjum atvinnuvegum sem eiga mikla framtíð fyrir sér. Þar má t.d. nefna kvikmyndaiðnað. Áhersluleysi okkar á menntamál á eftir og hefur þegar komið okkur í koll en mun verða enn verra vandamál við að eiga þegar kemur fram á næstu öld. Herra forseti. Umfang breytingartillagnanna er ekki þess eðlis að ástæða sé til að fjalla ítarlegar um efnahagsstefnuna. Ég gerði það við 1. umr. fjárlaga. Mín skoðun er sú að breytingar hafi orðið sem hefði átt að taka tillit til í nefndinni milli umræðna. Stjórnarmeirihlutinn hefur ekki gert það. Ég er ósammála áherslum stjórnarliða gagnvart mörgum stéttum í samfélaginu og þær áherslur endurspeglast hjá okkur í breytingartillögum. Ég vil að lokum, herra forseti, gera grein fyrir nokkrum brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1999 sem ég legg fram á þskj. 454. Þar legg ég til ákveðin áhersluatriði sem m.a. koma fram í að lagt er til að auka framlag til stofnunar Árna Magnússonar á Íslandi um 3 milljónir og verja til háskóla- og rannsóknastarfsemi 20 milljónum meira en gert er ráð fyrir. Jafnframt legg ég til 7 milljónir til bókakaupa á háskólasviði, þ.e. fyrir Landsbókasafn Íslands -- Háskólabókasafn. Ég geri því tillögu um að verja samtals 30 milljónum meira til þessa sviðs. Sömuleiðis legg ég til að framlag í Kvikmyndasjóð verði aukið um 40 milljónir. Það er nú svo með Kvikmyndasjóð að ríkissjóður fær til baka meira en nemur því fjármagni sem hann leggur í sjóðinn. Það er vegna áhrifa kvikmynda á skatttekjur ríkissjóðs og aukningu ferðamanna. Um það efni kom einmitt fram mjög merkileg skýrsla hér fyrr á árinu. Það væri því að mínu mati mjög brýnt að hækka þennan lið í meðförum þingsins. Síðan hef ég dregið nokkra þætti fram varðandi Reykjaneskjördæmi þar sem ég þekki best til. Ég legg til varðandi málefni fatlaðra á Reykjanesi að 15 milljónum meira verði varið í sambýli. Það er hreint út sagt neyðarástand í málefnum fatlaðra á Reykjanesi. Fyrir samtök sveitarfélaga þar hafa verið lagðar skýrslur og þetta er mikið áhyggjuefni sem ekki verður leyst úr öðruvísi en með auknum fjárframlögum. Síðan er gerð tillaga um aukið fé til Sunnuhlíðar í Kópavogi upp á 4 milljónir. Reykjalundur geri ég ráð fyrir að fái 17 millj. kr. hærra framlag. Þar er unnið gott starf og brýnt, hagkvæmt fyrir samfélagið og ríkisvaldið og er skömm að því að við skulum ekki huga betur að þeirri góðu starfsemi sem þar á sér stað. Það margborgar sig fyrir ríkisvaldið að taka þar aðeins sterkar á eins og hér er lagt til. Sömuleiðis er gert ráð fyrir auknum fjármunum til heilsugæslustöðva í Hafnarfirði og Mosfellsbæ og hjúkrunarheimilis í Garðabæ, en allar þessar stofnanir þurfa á auknu fé að halda. Í sumum tilfellum er tekið á þessum stofnunum hefðbundið í meðförum fjárln. en hér er ég fyrst og fremst að marka áherslur sem ég tel mikilvægar í því kjördæmi sem ég þekki best til og er þingmaður fyrir. Ég er með sérstaka tillögu um mjög brýnt mál. Ég legg til að 30 milljónum verði varið í Suðurstrandarveg milli Grindavíkur og Þorlákshafnar til að hefja undirbúning þess verkefnis. Það er ekki á vegáætlun, langtímaáætlun, en er mjög brýnt að verði framkvæmt. Það er vilji fyrir þessu og ég held að það þurfi ekki að vera pólitískur ágreiningur um það að mjög brýnt sé að hrinda því í framkvæmd, ekki síst með tilliti til þess að kjördæmabreyting er fyrirhuguð þar sem Reykjanes og Suðurland verði eitt kjördæmi. Þá er ástæða til að þessi vegur komi og því brýnt að verja þegar fé í undirbúning þess máls. Ég vona að samstaða geti náðst um slíkar fjárveitingar og framkvæmdir. Við eigum að nýta, herra forseti, þær breytingar sem verða á kjördæmaskipuninni til tengja svæðin saman með bættum samgöngum þar sem það á við og þessi samgöngubót er sérstaklega brýn. Síðasta tillaga mín er um 3 millj. kr. aukningu til þjóðgarða og friðlýstra svæða og lýsir aðeins áherslum mínum í málaflokki sem ég ber fyrir brjósti. Þetta eru útgjaldatillögur upp á 150 milljónir. E.t.v. mundi einhver segja: Það er auðvelt að koma með svona óskalista rétt fyrir jólin. En tillagan er víðtækari því hún felur í sér fjármögnun á þessum 150 milljónum. Ég legg til að tekjuskattur lögaðila verði hækkaður sem nemur 150 milljónum. Það er tiltölulega lítil hækkun miðað við þann lið. Ég vil benda á að tekjuskattur lögfyrirtækja hefur ekki skilað því sem ætla mætti í þessari uppsveiflu á meðan tekjuskattur einstaklinga hefur hækkað verulega. Þessum auknu tekjum væri hægt að ná með endurskoðun á kerfinu sjálfu eða bættri innheimtu, þetta er ekki stærri tala en svo. Ég taldi þó rétt, úr því að ég geri tillögu um útgjaldaauka --- af því ég hef nú oft sagt að ég sé vinur ríkissjóðs, og skiptir þá ekki máli hvaða ríkisstjórn á í hlut --- að leggja fram tekjutillögur. Þetta dæmi sem lýsir ákveðnum pólitískum áherslum af minni hálfu er því útgjaldahlutlaust gagnvart ríkissjóði. Herra forseti. Við í stjórnarandstöðunni erum í meginatriðum á móti fjárlagafrv. Við teljum að áhersla þess á gærdaginn sé mjög afgerandi. Það er stefna sem við erum ekki fylgjandi. Við höfum lagt fram, bæði í málflutningi okkar og með breytingartillögum, nýjar og breyttar áherslur og stefnumótun á sviði hinna mjög svo mikilvægu ríkisfjármála. Ég endurtek að lokum óskir mínar um að við reyndum sem fyrst að taka til umræðu bætt og betri vinnubrögð á hinu háa Alþingi, án þess að ég sé að gagnrýna vinnubrögð núverandi fjárln. Ég vildi óska að við fyndum því betri farveg hvernig við vildum haga störfum við ríkisfjármálin í þinginu í framtíðinni, einkum í ljósi löggjafarinnar um fjárreiður ríkisins.

Hæstv. forseti. Í umræðum um fjárlögin og fjáraukalögin hafa komið fram ýmis sjónarmið varðandi mismunandi málaflokka. Eitt mál stendur þó upp úr, þ.e. vandinn í heilbrigðiskerfinu sem er að verða sinfónía áranna. Niðurskurður fyrri ára hefur orsakað þennan vanda þar sem um mjög viðkvæma starfsemi er að ræða og ný tækifæri á sviði lækninga og úrræða, t.d. með nýjum lyfjum, hafa kostað mikla peninga. Áhrif þessa langa tímabils á erfiða fjárhagsstöðu sjúkrahúsanna hafa leitt af sér gífurlegan vanda í heilbrigðiskerfinu. Fólk sem þar vinnur er orðið langþreytt á að heyra sífellt staglast á því að nú vanti hundruð milljóna til að endar nái saman. Þetta hefur skapað vinnumóral sem er orðinn svo neikvæður að fólk forðast að ráða sig til starfa inn á stóru sjúkrahúsin. Ímynd þeirra er orðin svo neikvæð í augum almennings og starfsfólks að lengra held ég varla að verði komist. Með leyfi hæstv. forseta vil ég vitna í svar heilbrrh. um starfsmannavanda á sjúkrahúsunum og öldrunarstofnunum á höfuðborgarsvæðinu. Í þessu svari kemur fram: ,,Haft var skriflega samband við eftirtaldar stofnanir: Ríkisspítala, Sjúkrahús Reykjavíkur, Hrafnistu, hjúkrunarheimilið Skógarbæ, hjúkrunarheimilið Eir, elli- og hjúkrunarheimilið Grund, St. Jósefsspítala í Hafnarfirði, sjúkrahúsið Sólvang í Hafnarfirði, umönnunar og hjúkrunarheimilið Skjól og hjúkrunarheimilið Sunnuhlíð í Kópavogi. Svör stofnananna miðast við ástandið í lok nóvember 1998. Samanlagður skortur á hjúkrunarfræðingum er 210 stöðugildi, skortur á sjúkraliðum er 59,5 stöðugildi og skortur á Sóknarstarfsmönnum er 42 stöðugildi til þess að fullmannað sé í allar stöður.`` Í tengslum við það hvernig bregðast eigi við er tekið fram að til sé neyðaráætlun. Hún er hins vegar mjög takmörkuð og miðast við tilfæringar á starfsfólki, endurskoðun vinnuferlis, tilflutning á verkefnum, keyptar aukavaktir og flutning sjúklinga sem þurfa mikla þjónustu milli deilda. Þetta er sú staða sem nú blasir við. Upplýsingarnar bera með sér að vandinn er mikill en hann er þó enn þá stærri. Meðalstöðugildi þessara starfsstétta eru 70--75% þannig að í heildina er vöntunin um 400 manns. Þetta ástand er farið að kalla á lokun deilda og fækkun á innlögnum. Margt af þessu má rekja til lágra launa og ósamræmis í launahækkunum milli stétta. Þegar sumar stéttir knýja fram hækkanir með uppsögnum sitja aðrar eftir og óánægja vex að sama skapi. Auk þessa fylgir of mikið vinnuálag undirmönnun. Fólk er að sligast og mörg dæmi eru um veikindi vegna langvarandi yfirvinnu. Þá segir fólk upp vegna of mikils vinnuálags. Í ofanálag er ekki greitt neitt aukalega þegar fólk axlar ábyrgð tveggja til þriggja einstaklinga vegna undirmönnunar. Þetta er ekki hægt að bjóða starfsfólkinu. Lítum svo á hina hliðina. Þetta er ekki heldur hægt að bjóða öldruðum og sjúkum. Þeir finna verulega fyrir þessu ástandi og margt fólk hefur haft á orði að það sé byrði á staðnum. Sjúklingar eru jafnframt sendir allt of veikir heim, sem kallar á aukna heimaþjónustu og hjúkrun, auk þess sem margir aðstandendur einangrast vegna veikinda sinna nánustu. Það þarf að vinna hratt og vel svo leysa megi þessi alvarlegu mál. Þau þola enga bið. Þetta eru mannréttindamál. Vegna tillagna sem ég lagði fram til hækkunar á fjárlögum vil ég taka fram eftirfarandi: Sú kona sem ég tók við þingsæti af, Ásta B. Þorsteinsdóttir, átti langa og merka sögu á sviði málefna fatlaðra og einnig draum um að sambýli yrðu framtíðarlífsform þeirra sem eru fatlaðir og hafa áður búið við þröngar aðstæður án þess að fá notið sín sem einstaklingar í sama mæli og þeir sem búa á sambýlum. Því legg ég til hækkun á framlagi til sambýla fyrir fatlaða. Þetta er mál sem á sér langa sögu og komu þingmenn inn á það í morgun. Við vitum einnig að mál hafa tafist við flutning á milli ríkis og sveitarfélaga. En vandinn er brýnn og margir þeirra sem nú eru eftir, t.d. á Kópavogshæli, búa við allt aðrar aðstæður en margir aðrir. Með leyfi forseti vitna ég til annarrar tillögu minnar sem varðar starfsþjálfun ungs fólks í atvinnuleit. Afar brýnt er að vel sé staðið að atvinnuleit ungmenna og þau fái aðstoð og leiðsögn inn á vinnumarkaðinn. Mörgum er ofviða að koma nýr inn í stórt fyrirtæki ef ekki er markvisst búið að undirbúningi hinna nýju starfsmanna og séð til þess að fylgja honum eftir um tíma. Þá hefur ungt fólk átt mjög erfitt með að fá vinnu ef um sérhæfða námsmenn er að ræða og þarf því að vera til sérstök vinnumiðlun ungs fólks í öllum starfsgreinum. Unga fólkið hefur afar litlar upplýsingar um vinnumarkaðinn og um réttindi og skyldur og því bregður oft verulega í brún þegar komið er út á vinnumarkaðinn að sjá hvernig þessi blessaður vinnumarkaður rekur sig. Margt ungt fólk hefur lifað vernduðu lífi á ,,hótel mömmu`` og á erfitt með að fóta sig á vinnumarkaðnum. Ef ég vík að þriðju tillögu minni, með leyfi forseta, þá snýst hún um félagsmál. Í mörg ár hefur verið við lýði Félag einstæðra foreldra. Það hefur um árabil unnið ötullega að málefnum þessara einstaklinga sem alla tíð hafa búið við mjög þröngan fjárhag enda eru félagsmennirnir ekki efnafólk. Í góðærinu hefur bilið milli fátækra og ríkra aukist. Dæmi eru um að fólk sé algjörlega á götunni mánuðum saman og búi við mjög slæm kjör. Til eru dæmi um að börn í okkar samfélagi fái ekki nema eina heita máltíð í viku og til eru dæmi um ungt fólk sem reynt hefur að standa á eigin fótum hafi leitað læknis vegna þreytu og í ljós komið að það þjáðist af vannæringu. Er þetta það samfélag sem við viljum státa okkur af? Er þetta hamingusama þjóðin sem skoðanakannanir hafa bent til? Hæstv. forseti. Fjórða tillagan er um málefni eldri borgara. Árið 1999 verður ár aldraðra og er meiningin að gera mikið með það frá ýmsum hliðum og með aðkomu margra. Félagasamtök eins og Landssamband eldri borgara munu á þessu ári þurfa að leggja í fleiri ferðir um landið vegna árs aldraðra. Auk þess er meiningin að koma á framfæri ýmsum upplýsingum um stöðu eldri borgara. Til þess þarf að vinna að verkefnum sem kosta peninga. Því legg ég fram þessa tillögu og vænti þess að hún fái jákvæða umfjöllun. Með leyfi forseta vitna ég í blað Landssambands eldri borgara þar sem í forustugrein er sagt: ,,Þótt við búum hér í svokölluðu velferðarþjóðfélagi er samt margt sem betur mætti fara og stjórnvöld gætu komið til betri vegar með tiltölulega litlum tilkostnaði. Ég vænti þess líka að stjórnvöld láti ár aldraðra 1999 ekki líða svo að ekki sjáist jákvæð straumhvörf í þessum málum. Ekki aðeins til hagsbóta þeim sem komnir eru út af vinnumarkaði heldur líka ellilífeyrisþegum framtíðarinnar sem verða á næstu áratugum miklu hærra hlutfall af þjóðinni en nú er. Mikilvægt er því að fara að sinna þessum málum með skipulegri hætti og í fullu samráði við samtök eldri borgara sem helst vita hvar skórinn kreppir. Hér á landi voru, sem betur fer, lögð drög að uppbyggingu góðs almenns lífeyriskerfis fyrir tæpum 30 árum. Kerfis sem líklegt er til að leysa í framtíðinni meginhluta af þeim efnahagslega vanda þjóðfélagsins sem ella hefði verið uppi vegna tekna til aldraðra. Á öðrum sviðum, svo sem í þjónustu aldraða í heimahúsum, uppbyggingu og þjónustu á hjúkrunarstofnunum og annarri þjónustu sem ætti að vera samfélagsleg, vantar mikið á að hér hafi verið jafn vel að verki staðið og á hinum Norðurlöndunum. Stjórnvöldum, bæði sveitarstjórna og ríkisins, gefst því sérstakt tilefni nú á ári aldraðra til að hrinda af stað nýjum áætlunum um þessi málefni og kynna þær á árinu.`` Hæstv. forseti. Að lokum vil ég aðeins nefna Framkvæmdasjóð aldraðra. Á undanförnum árum hefur hann verið skertur og notaður til annarra verkefna en honum hefur verið ætlað með upphaflegum markmiðum sínum. Framkvæmdasjóður aldraðra er nefskattur og hver einasti skattþegn borgar í hann 4 þús. kr. Það hlýtur að vera umdeilt að hann sé notaður í önnur verkefni en honum er ætlað. Margt hefur komið fram í sambandi við þennan gífurlega mannaskort á vinnumarkaðnum. Í dagblöðum nú í dag kom fram að um 1.500 útlendingar væru komnir til landsins á árinu og hlýtur það líka að kalla á spurninguna um hvort ekki sé tímabært að velta fyrir sér sveigjanlegum starfslokum. Við eigum fjölda fólks sem vildi gjarnan fá að vinna einhver örfá ár í viðbót.

Herra forseti. Erindi mitt í ræðustól er að þakka fyrir þá umræðu sem hefur verið. Hún hefur verið málefnaleg og til gagns fyrir okkur í fjárln. varðandi áframhaldandi vinnu. Ég hef reynt að svara því jafnóðum sem snúið hefur að mér í andsvörum. Ég tel ekki ástæðu til að lengja tímann með ræðuhöldum en endurtek að við munum taka þau málefni fyrir milli 2. og 3. umr. sem ég gerði grein fyrir í framsöguræðu minni. Að öðru leyti þakka ég fyrir þá umræðu sem hefur farið fram.

Herra forseti. Þegar þetta mál var tekið skyndilega út af dagskrá í gær hafði ég fengið fáeinar fyrirspurnir sem mér er ljúft að svara núna. Spurt var um störf biðlistanefndarinnar sem ég setti til þess að kanna og gera tillögur um hvernig hægt væri að vinna úr biðlistunum í Reykjavík og Reykjanesi. Ég get ekki staðfest þá tölu sem kom fram hjá hv. 13. þm. Reykv. en þessi nefnd er að ljúka störfum. Ljóst er að til þess að beita öllum þeim úrræðum sem óskir eru um þarf yfir 700 milljónir, aðeins í rekstur. Síðan þarf að taka við aukningu sem verður væntanlega, með fleiri fötluðum einstaklingum. Til þess að koma þessum málum algerlega í lag þurfum við því í málaflokkinn í kringum 4 milljarða í staðinn fyrir 3 milljarða rúma, eins og eru í fjárlögum þessa árs. Það er deginum ljósara að þetta gerist ekki í einu vetfangi. En biðlistanefndin leggur til að við reynum að vinna okkur út úr þessum vanda á fimm til sjö árum. Ég tel það vera skynsamleg vinnubrögð. Þessi skýrsla er til meðferðar og við 3. umr. fjárlaga verður væntanlega komin á það skýrari mynd hvernig við fetum okkur inn á þessa braut. Rétt er að taka fram að margt er í gangi í málefnum fatlaðra. Við erum að auglýsa eftir húsi undir sambýli, helst í Mosfellsbæ, en höfum fjármuni til þess að setja upp nýtt sambýli í Reykjaneskjördæmi á svæði svæðisskrifstofunnar á Reykjanesi. Verið er að byggja mjög vandað og reyndar dýrt sambýli fyrir einhverfa uppi í Dimmuhvarfi. Sú framkvæmd hefur tekið lengri tíma en við vonuðumst eftir. Það er ekki okkur í félmrn. eða framkvæmdasjóði að kenna heldur er það vegna þess að grenndarkynningu var eitthvað áfátt hjá Kópavogsbæ. Mig minnir að vandinn hafi verið sá að eitt hús var byggt á tveimur lóðum. Varðandi undirbúning að lagasetningunni sem til þarf að koma áður en að málaflokkurinn er fluttur liggur fyrir frumvarp nær fullbúið frá svokallaðri laganefnd sem fékk það hlutverk að endurskoða lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga og fella inn þau lögin um málefni fatlaðra þannig að ein félagsþjónustulög gildi bæði fyrir fatlaða og ófatlaða í sveitarfélögunum. Ég vænti þess að geta komið með þetta frv. strax eftir jólin. Ég veit ekki hvort okkur gefst tími til að afgreiða það fyrir þinglok en þarna er um veigamikla löggjöf að ræða. Þetta frumvarp er sem sagt í burðarliðnum. Sérlög um Greiningarstöðina er minna mál en það frumvarp er eitthvað komið í vinnslu. Varðandi frumvarp um tekjustofna sveitarfélaga, sem þarf líka að liggja fyrir áður en af yfirfærslunni verður, þá hefur ekki verið unnið að því enn þá. Við verðum að byrja á að komast að því hvert umfang verkefnisins er og síðan liggur náttúrlega fyrir að þegar sveitarfélögin taka við þessu verkefni verða þau að fá peninga til þess að reka það. Því þarf að koma einhverju sanngjörnu mati á heimanmundinn sem sveitarfélögin fá með málaflokknum. Ég reikna með því að við notum svipuð vinnubrögð eins og þegar grunnskólinn var fluttur, en þeir útreikningar stóðust merkilega vel. Ríkið hefur látið með grunnskólanum það sem grunnskólinn kostaði til þess að reka hann áfram til þess að svara út sömu eða svipaðri launahækkun og aðrar stéttir í þjóðfélaginu fengu. Nú fengu kennararnir meira í samningum sínum við sveitarfélögin en aðrar stéttir sem hafðar voru til samanburðar og það kemur náttúrlega niður á fjárhag sveitarfélaganna og það er ekki ríkisins að borga það. Eins hafa sum sveitarfélög viljað gera mun betur við kennarana en áður var og það gera þau auðvitað fyrir eigin reikning. Fjármagnið var flutt með því að hækka hlut útsvarsins í staðgreiðslunni og það hefur dugað. 20% af heildarfjárhæðinni var látið renna í gegnum jöfnunarsjóð til þess að jafna á milli einstakra sveitarfélaga. Mér finnst það liggja í augum uppi, án þess að ég hafi kannað það nákvæmlega, að í þessum málaflokki, þ.e. varðandi málefni fatlaðra, þurfi talsvert miklu hærri prósenta að fara um jöfnunarsjóð því að aðstaða sveitarfélaganna er mjög misjöfn til þess að taka við málaflokknum. Einstaklingarnir eru misþungir og þjónustuþörfin mjög mismunandi í einstökum sveitarfélögum. Ég tel líka mjög mikilvægt að það séu ekki nema stærstu sveitarfélögin sem eigi að taka málaflokkinn ein. Ég held að það sé miklu heppilegra að mynda byggðasamlög um þau. Það er verið að gera á Norðurlandi vestra og fyrir liggur samningur sem er fullbúinn um að byggðasamlag sveitarfélaganna á Norðurlandi vestra taki við rekstri málaflokksins 1. apríl. Fleiri sveitarfélög hafa óskað eftir því að semja um að taka við málefnum fatlaðra, það verður sem sagt búið að færa málaflokkin til sveitarfélaganna alfarið á Norðurlandi, Austfjörðum, Hornafirði og í Vestmannaeyjum, ýmist á grundvelli laganna um málefni fatlaðra ellegar þá á grundvelli reynslusveitarfélaganna. Þetta hefur alls staðar gengið vel hjá sveitarfélögunum þar sem þau hafa tekið við málaflokknum. Þjónustuþegarnir eru ánægðir, sveitarstjórnarmennirnir eru ánægðir og starfsfólkið er líka ánægt. Að vísu hafa komið upp smáhnökrar vegna launamála á Akureyri en ég vænti þess að það leysist og það er ekki neitt stórvandamál. Spurt var um ástæðuna fyrir frestuninni. Eins og ég drap stuttlega á hafði Reykjavíkurborg forustu um að óska eftir að yfirfærslunni yrði frestað. Það var líka mjög skammur tími til stefnu vegna þess að sveitarstjórnarkosningar voru að bresta á og fyrri hluti ársins hjá sveitarstjórnarmönnum fór í undirbúning sveitarstjórnarkosninga. Síðan vildi Reykjavík náttúrlega sjá hvernig yrði unnið að því að stytta biðlistana og við erum sífellt að fá betri og gleggri mynd af því hver staðan er. Ég hef ekki viljað að við færum að ákveða dagsetningu á yfirfærslunni eða heildaryfirfærslunni þá þegar af þeirri ástæðu að ég tel að það þurfi að ræða það nánar við sveitarstjórnarmenn. Sveitarstjórnarmenn eru nefnilega ekki einhuga um að taka við málaflokknum. Það eru raddir, sérstaklega í stóru sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu, sem eru ekki ákafar í fá þennan málaflokk til sín, a.m.k. ekki bili. Það voru sveitarstjórnarmenn sem báðu um að fá málaflokkinn færðan en það var ekki þrýstingur frá ríkinu til þess. Eins og ég sagði er ekki fullkomin eining meðal sveitarstjórnarmanna. Þó er það kannski hjá starfsfólki sveitarfélaganna sem ber meira á viðvörunum eða úrtölum, ef svo mætti segja, hjá einstöku aðila. Ég hef sagt frá því að verið er að stofna eitt nýtt sambýli í Mosfellsbæ. Ég held ég sé búinn að svara þeim spurningum sem var beint til mín í gær.

Herra forseti. Ég byrja á því að þakka hæstv. félmrh. fyrir skýr svör við spurningum mínum sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra. Við höfum fengið mjög greinargott yfirlit yfir stöðuna og ástæður þess að hæstv. ráðherra leggur fram þetta frv. sem auðveldar okkur náttúrlega að taka afstöðu til málsins. Margt mjög athyglisvert kom fram í máli hæstv. ráðherra, m.a. um kostnaðinn við að uppfylla þá þörf sem er til staðar fyrir þjónustuúrræði við fatlaða. Sú tala kemur vissulega ekki á óvart en hér er um háa tölu að ræða eins og ráðherrann nefndi. Málaflokkurinn tekur til sín í rekstur um 3 milljarða en ef við uppfylltum þörfina væru það um 4 milljarðar. Hæstv. ráðherra nefndi að vísu ekki stofnkostnað en ég gæti trúað að hann væri mjög mikill og kæmi mér ekki á óvart að hann væri einhvers staðar á bilinu 1--2 milljarðar til þess að leysa þörfina, ekki síst í búsetuúrræðum. En eins og ég nefndi í máli mínu í gær er mjög langur biðlisti eftir búsetuúrræðum eins og fram hefur komið. Um 90 einstaklingar í félagslega vernduðum íbúðum bíða eftir búsetuúrræðum og 170 einstaklingar í allt bíða eftir húsnæðisúrræðum fyrir utan biðlista eftir skammtímavistun o.s.frv. Ef hæstv. ráðherra hefur tölu um stofnkostnað væri ágætt að fá það inn í umræðuna. Hæstv. ráðherra fór yfir þær lagasetningar eða frv. sem þarf að leggja fyrir þingið í kjölfar yfirtöku sveitarfélaganna á þessum málaflokki og mjög gott var að fá yfirlit yfir þá stöðu. Það er vel skiljanlegt að ekki sé lengra komið með frumvarp um tekjustofna sveitarfélaga vegna þess að menn eru að átta sig á þessari fjárhagslegu stöðu og hæstv. ráðherra nefndi áætlun um 5--7 ár til þess að leysa þörfina. Ég get alveg verið sammála hæstv. ráðherra um það að skynsamlegt er að reyna að setja fram einhverja áætlun til einhvers tíma, þó ég leggi ekki mat á þann árafjölda sem ráðherrann nefndi, svo að þeir sem vinna við þennan málaflokk viti hvers vænta megi og líka til þess að auðvelda að færa fjármagn yfir til sveitarfélaganna við þessa yfirfærslu og sjá hvernig það verður best gert. Varðandi lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga lýsti hæstv. ráðherra því að það frv. væri mjög langt komið og yrði sennilega lagt fram eftir jólin. Mig langar þá að spyrja ráðherrann hvort bærileg samstaða sé um það frv., hvort hann treysti sér til að upplýsa það hér og nú. Þá er ég að tala um hagsmunasamtökin. Eins vildi ég spyrja hæstv. ráðherra að því, af því það var samþykkt þáltill. á síðasta þingi þar sem móta átti heildstæða stefnu í málefnum langveikra barna, og ef ég man þá tillögu rétt var hún þess efnis að það átti að skoða það að fella málefni þeirra undir lögin um málefni fatlaðra eða lög um félagsþjónustu sveitarfélaga. Þá var við það miðað, ef það yrði gert, að fulltrúar í samtökum langveikra barna eða Umhyggju fengju aðgang að þeirri vinnu og eins fulltrúar í Félagi krabbameinssjúkra barna. Þó að sú tillaga sé hjá hæstv. heilbrrh. þá veit ég að hæstv. félmrh. hlýtur að hafa komið þar að þannig að ég vil spyrja hvort hann geti upplýst okkur um stöðuna í því máli, sérstaklega af því að hæstv. ráðherrann upplýsir að vinnslan við frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga sé á lokastigi. Ég vil fagna því sem hæstv. ráðherra upplýsti að reynslan sé góð hjá þeim sveitarfélögum sem hafa verið með þennan málaflokk á sinni könnu í formi svokallaðra reynslusveitarfélaga. Ég er alveg sannfærð um að sveitarfélögin öll leggja metnað sinn í að gera vel í þessum málaflokki. En til þess þarf auðvitað að búa þannig að þeim að þeim sé kleift að sinna þessum málaflokki vel. Ég hygg að það sé skynsamleg leið sem hæstv. ráðherra nefndi að í smærri sveitarfélögunum verði það byggðasamlög sem sjái um þetta verkefni. Ég ítreka aftur þakklæti mitt til hæstv. ráðherra og ef hann gæti svarað þeim viðbótarspurningum sem ég beini til hans væri það gott núna við 1. umr. þessa máls.

Hæstv. forseti. Mig langaði aðeins til að koma inn á þá vinnu sem farið hefur fram á höfuðborgarsvæðinu varðandi yfirflutninginn á þessum málaflokki. Nefnd hefur verið að störfum í töluvert langan tíma sem hefur kallað til marga aðila vegna málsins og verið að leita að nýrri málamiðlun, m.a. að samræma heimaþjónustu og liðveislu fyrir þennan hóp til að gera kerfið einfaldara. Við höfum mörg komið að þessu og fundið að þarna væri verið að leita að nýjum leiðum sem gætu hugsanlega nýst fötluðum mun betur, einfaldað kerfi þeirra, það væru ekki kannski fjórir aðilar að stjórna því hvernig þessum þjónustuþáttum væri komið til þeirra. Ég held að þarna sé um mjög farsælt starf að ræða og mundi mjög gjarnan vilja vita hvort það sé sú sýn sem félmrh. sér að komi inn í þennan málaflokk í framhaldinu af yfirtöku sveitarfélaga í framtíðinni. Það að eiga starf og þjónustu og allt að sækja til jafnmargra aðila eins og gert er í dag hefur töluverð áhrif á þjónustuna og dreifir henni og það er ekki sama öryggi hvort hún er veitt eða hvort hún komi og ef þetta er á einni hendi. Ég held þetta séu mjög góðar tillögur sem ég hef orðið vör við hjá þessum starfshópi.

Herra forseti. Út af síðustu spurningunni vil ég segja að náttúrlega verða sveitarfélögin að ráða því nokkuð mikið sjálf á hverjum stað hvernig þau vilja haga þessu. Hlutverk okkar er að passa að fullnægjandi þjónusta sé veitt og að fjármunir séu til til þess að reka hana. En sveitarfélögin sjálf geta haft nokkuð frjálsar hendur um það hvernig þau skipuleggja félagsþjónustu sína. Á Höfn í Hornafirði, sem er reynslusveitarfélag, er mjög athyglisverð tilraun í gangi sem ég tel að geti orðið okkur til mikillar fyrirmyndar. Þar eru sameinuð öldrunarmál. Sveitarfélagið hefur yfirtekið heilsugæsluna og málefni fatlaðra, þetta er sett undir eitt félagsmálabatterí sem virðist ganga vel. Menn verða því að hafa ákveðið frelsi til að skipuleggja hver hjá sér. Ég tók það ekki fram áðan að í hinum ýmsu landshlutum eða á hverri svæðisstjórn eru undirbúningsnefndir starfandi. Þær hafa verið misvinnufúsar eða eru mislangt komnar í vinnu sinni. Varðandi spurninguna um hvað kosti að byggja upp þau úrræði sem þarf að koma upp, þá er lagt eitthvert lauslegt mat á það í skýrslunni. Ég þori ekki að fara með tölur enda er hægt að leysa þetta með ýmsum hætti. Við höfum í síðustu lotu farið meira út á þá braut að taka húsnæði á leigu og þá þarf náttúrlega ekki eins mikið í stofnkostnaðinn. Ég nefni sem dæmi hús á meðferðarheimili sem er rekið á vegum Barnaverndarstofu og var verið að afhenda fullbúið á laugardaginn var í Háholti í Skagafirði. Þar byggir héraðsnefnd Skagfirðinga, nú er það sveitarstjórnin sem byggir húsið, gerir síðan langtímaleigusamning við Barnaverndarstofu um að taka það á leigu til fjölda ára. Þetta höfum við gert víðar, bæði að kaupa eldra húsnæði og að taka eldra húsnæði á leigu. Þegar ég kom í félmrn. var 40% af Framkvæmdasjóði fatlaðra varið til rekstrar. Við breyttum þessari uppsetningu og þess vegna eru menn alltaf að tala um skerðinguna á framkvæmdasjóði. Rekstrarverkefnunum, þessum 40% var létt af sjóðnum. Nú höfum við lagt mat á það hvað þau kosti í fjárlögunum og það eru um 170 milljónir sem þessi rekstrarverkefni kosta í dag sem áður voru greidd af Framkvæmdasjóði fatlaðra. Nú hefur þróunin verið sú með erfðafjárskattinn að hann innheimtist æ betur, þ.e. sú summa sem erfðafjárskatturinn gefur hækkar ár frá ári vegna þess að vel stæðir einstaklingar eru að falla frá og það eru stórir arfar og sjóðurinn hækkar stöðugt. Ef við leggjum nú saman það sem fer í framkvæmdasjóðinn, það sem fer til þeirra rekstrarverkefna sem sjóðurinn áður hafði, vantar núna upp á 75 millj. til þess að allur erfðafjárskatturinn komi til góða að þessu leyti. Ég geri hins vegar ráð fyrir því að þegar við förum í þetta átak verðum við að fá meira fjármagn, meira af erfðafjárskattinum í framkvæmdasjóð. Ég var spurður um samstöðuna um frv. Ég þori ekki að fullyrða um það, þetta er stór nefnd, ég veit ekki um ágreining í henni. Hann hefur a.m.k. ekki komið fram. Þegar frv. kemur fram þá gefst mönnum náttúrlega tækigfæri til þess að skoða það og láta þá koma í ljós athugasemdir.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin. En ég spurði hann líka um langsjúk börn og hvar það mál væri statt. Hæstv. ráðherra upplýsti að frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga væri á lokastigi. Ég nefndi einmitt að það átti að skoða það að fella málefni þeirra annaðhvort undir lögin um málefni fatlaðra eða um félagsþjónustu sveitarfélaga en hæstv. ráðherra hefur vafalaust ekki haft tíma til að svara því. Ég óska því eftir að hæstv. ráðherra upplýsi okkur eitthvað um það. Ég vil líka nefna það sem ég talaði um í gær, að í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir tímafresti, þ.e. hve lengi óskað er eftir fresti á því að sveitarfélögin yfirtaki þennan málaflokk. Ég tel mjög til baga að hafa ekki ákveðna tímasetningu þarna á. Ég nefndi ár í því sambandi, sem ég held að væri hæfilegt. Ég óttast að ef þessi dagsetning sé ekki til staðar þá dragist þetta enn lengur. Hæstv. ráðaherra hafði sína skýringu á því. Hann nefndi að hafa þyrfti samráð við sveitarfélögin og eins væri afstaða sveitarfélaganna misjöfn til þess hvort þau eigi að yfirtaka þennan málaflokk. Ég verð að segja, ef t.d. smærri sveitarfélögin eru treg til að taka við þessum málaflokki, að ég óttast og það væri mjög slæmt að þau kæmu í veg fyrir að stærri sveitarfélögin gætu yfirtekið málaflokkinn. Ég bið því hæstv. ráðherra að hugsa það meðan málið er til meðferðar í félmn. hvort ekki væri ráð að setja þarna ákveðna dagsetningu og ræða t.d. við stærstu sveitarfélögin og Samtök sveitarfélaga meðan málið er í meðferð, um hvort ekki væri ráð að setja inn þarna ákveðnar dagsetningu, t.d. 1. janúar árið 2000.

Herra forseti. Ég held að ekki sé tímabært að setja dagsetninguna inn. Sveitarfélögin vilja væntanlega sjá hvaða áætlun verður sett upp um að leysa biðlistavandann. Tilfellið er ekki að litlu sveitarfélögin séu hikandi við að taka yfir málaflokkinn. Það eru fyrst og fremst stóru sveitarfélögin. Ég hef orðið var við að Reykjavík, sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu og Akranes hafi verið treg til að taka við, en það eru alls ekki litlu sveitarfélögin, merkilegt nokk. Varðandi málefni langveikra barna þá held ég að tekið sé að einhverju leyti tillit til þess í hinu nýja frumvarpi um félagsþjónustuna, án þess að ég þori að fullyrða það. Ég get hins vegar sagt frá því að hér var samþykkt þáltill. um menningarlíf fatlaðra eða tómstundatilboð. Nefnd var skipuð undir forustu Margrétar Margeirsdóttur deildarstjóra. Sú nefnd er að störfum og er að kanna hvaða þjónustutilboð eru í hinum ýmsu sveitarfélögum og fær svör innan fárra daga.

Herra forseti. Mér fannst svör hæstv. ráðherra um langveik börn ekki nægjanlega skýr. Eins og ég nefndi áðan þá er málið á könnu hæstv. heilbrrh. þannig að það má vera skýringin. En ég óttast, miðað við viðbrögð hæstv. ráðherra, þar sem hann er ekki alveg öruggur á því hvort tekið sé á málefnum þeirra í frv. um félagsþjónsutu sveitarfélaga, að lítið hafi verið gert með þessa þáltill. Nú hefði verið mjög æskilegt að hæstv. heilbrrh. hefði verið viðstaddur þessa umræðu. Ég held að það væri mjög æskilegt ef hæstv. ráðherra mundi skoða það mál sem ég hef nefnt varðandi langveik börn í tengslum við framlagningu á frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga. Vafalítið verður gengið mjög eftir stefnumótun í málefnum langsjúkra barna. Ef ég man rétt þá átti hún að liggja fyrir nú um þessi áramót, þ.e. hvernig tekið yrði á þeirra málum. Ef hæstv. félmrh. er ekki kunnugt um hvort lagt verði til að fella þetta inn í löggjöfina um málefni fatlaðra og óviss hvort þetta sé í frv. sem er á lokastigi á hans vegum um félagsþjónustu sveitarfélaga, þá óttast ég að lítið hafi verið gert í þessum málum. Tillagan kvað á um að þetta ætti að liggja fyrir nú um áramótin. Ég teldi því mjög gott og æskilegt ef hæstv. ráðherra athugaði hvar á vegi þetta mál er statt. Þetta snertir jú nokkuð hans málaflokk.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið var tillögunni beint til hæstv. heilbrrh. en ekki til mín. Það er skýringin á því að ég hef kannski ekki fylgst nógu vel með þessu máli. Það er eðlilegt að skoða þessa ábendingu í tengslum við lagasetningu um félagsþjónustu sveitarfélaga. Ég get komið því áleiðis til nefndarinnar, hafi hún ekki nú þegar tekið á málinu.

Herra forseti. Þegar frv. um húsnæðismál var til meðferðar í fyrravor þá fylgdi því lítið fylgifrv. þar sem tekið var á málefnum húsnæðissamvinnufélaga og byggingarsamvinnufélaga. Það frv. var ekki afgreitt. Síðan hefur ýmislegt gerst í þessum málaflokki og nú flyt ég tvö lítil frv., annað um húsnæðissamvinnufélög og hitt um byggingarsamvinnufélög. Það er nokkur eðlismunur á þessum félagastofnunum þannig að betur þótti fara á því að hafa frv. tvö. Frv. sem hér er á dagskrá, frv. til laga um byggingarsamvinnufélög, er fylgifrumvarp með frumvarpi til laga um húsnæðissamvinnufélög. Það kemur, ef að lögum verður, í stað VI. kafla núgildandi laga um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 97/1993, með síðari breytingum. Orðalagi hefur lítillega verið breytt með tilliti til stofnunar Íbúðalánasjóðs og sameiningar Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Byggingarsamvinnufélög eiga sér alllanga sögu hér á landi. Í almennum athugasemdum er fylgdu frumvarpi því er varð að lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, er saga þeirra að nokkru rakin. Hin síðari ár hefur dregið verulega úr starfsemi slíkra félaga og hefur byggingarsamvinnufélagsformið ekki verið nýtt sem neinu nemur til byggingar eignaríbúða. Með lögum nr. 47/1991 voru þær breytingar gerðar á lánveitingum Byggingarsjóðs ríkisins að ekki var lengur gert ráð fyrir að byggingarsamvinnufélög ættu kost á framkvæmdalánum til byggingar húsnæðis fyrir félagsmenn sína. Með lögum nr. 61/1993 var sú breyting gerð á ákvæðum um fjáröflun byggingarsamvinnufélaga að þau ættu ekki lengur kost á lánum úr Byggingarsjóði verkamanna. Eðlismunur er á byggingarsamvinnufélögum og húsnæðissamvinnufélögum og þykir því betur fara á að um byggingarsamvinnufélög sé fjallað í sérstakri löggjöf. Það kom til skoðunar í ráðuneytinu að fella þessi lög úr gildi. En það þótti að athuguðu máli ekki hyggilegt. Það eru starfandi nokkur byggingarsamvinnufélög og ekki er hægt að kippa fótunum undan þeim. Út af fyrir sig er þetta fullgilt form, ef menn vildu taka það upp. Þess vegna er þetta frv. flutt. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. sent til athugunar í hv. félmn.

Herra forseti. Ég ætla ekki að tefja umræðu um þetta mál en ég tel mjög brýnt að vekja athygli á því að byggingarsamvinnufélög eru þannig að þar er tekið við peningum af fólki og þeim seinna ráðstafað til byggingar. Þetta getur og hefur valdið því að peningar misfarist. Þess vegna er talið í öðrum löndum í Evrópu mjög brýnt að hafa sterkt eftirlit með þessum félögum sem starfa oft og tíðum á einstaklingsgrundvelli. Ég mun því í hv. félmn. sem fær þetta mál til umsagnar vekja athygli á því og fá það í gegn að skoðað verði hvort ekki þurfi eftirlit Fjármálaeftirlitsins með þessari starfsemi.

Herra forseti. Hér er komið að aðalfrumvarpinu, ef hægt er að tala um aðalfrumvarp, því að frv. um byggingarsamvinnufélög er raunverulega fylgifrv. þessa máls þó það hafi verið framar á dagskránni. Á árinu 1991 var kafla um húsnæðissamvinnufélög bætt við húsnæðislöggjöfina. Starfsemi Búseta má hins vegar rekja allt til 1984, en þá var veitt heimild til þess að selja leigutaka eignarhlut í leiguíbúð. Ein meginástæða þess að um þau var fjallað í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins var að þar var jafnframt fjallað um lánveitingar til slíkra aðila. Ekki þykir lengur rétt að fjalla um skipulag og starfsemi slíkra félaga í lögum um húsnæðismál sem fyrst og fremst fjalla um opinberar lánveitingar til byggingar eða kaupa á íbúðarhúsnæði. Húsnæðissamvinnufélög eiga, eins og önnur félög um næstu áramót, að geta fjármagnað byggingu leiguíbúða fyrir félagsmenn sína með lánum samkvæmt VIII. kafla laga um húsnæðismál sem fjallar um lánveitingar til leiguíbúða. Þar sem ráðstöfun íbúða sem þannig hafa verið byggðar eru háð tekju- og eignarmörkum hlutaðeigandi eins og nú er er jafnframt gert ráð fyrir því að húsnæðissamvinnufélög geti á grundvelli 16. gr. laga um húsnæðismál fengið lán með sambærilegum hætti og verið hefur með almennar kaupleiguíbúðir. Gert er ráð fyrir því að lánaflokkur þessi verði fjármagnaður með sölu húsnæðisbréfa. Unnið er að nánari útfærslu þess lánaflokks í félmrn. og hjá undirbúningsnefndinni. Auk þess er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því að húsnæðissamvinnufélög geti leitað eftir fjármagni á almennum markaði. Eins og áður sagði er frv. er samið í ráðuneytinu. Þessu frv. hefur verið nokkuð breytt, meira heldur en kljúfa það, frá því að það var lagt hér fram í fyrra. Tekið hefur verið tillit til ábendinga sem komið hafa frá Búseta og eins hefur verið myndað nýtt félag eldri borgara eða roskinna borgara, sem heitir Búmenn, og má búast við því að talsvert verði um slíkar framkvæmdir á næstu árum. Síðan er náttúrlega breytt orðalagi með tilliti til stofnunar Íbúðalánasjóðs í stað Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna, og ekki þykir ástæða til þess að hafa í frv. ákvæði sem snerta umsóknir um lán og skilyrði til lánveitinga, sbr. 115. og 117. gr. gildandi laga. Í 2. gr. hafa verið teknar upp helstu skilgreiningar hugtaka til frekari skýrleika en slíkar skilgreiningar er ekki að finna í gildandi lögum. Helstu breytingar sem gerðar hafa verið frá gildandi lögum koma fram í 5. og 13. gr. og fela í sér að kveðið er skýrar á um hvernig meta eigi ástand húsnæðis við endurgreiðslu búseturéttar og um heimildir húsnæðissamvinnufélaga til þess að endurákvarða búseturéttargjald við endurráðstöfun búseturéttar til annars félagsmanns. Lögð er áhersla á að efla varasjóð sem hafi það hlutverk að mæta óvæntum áföllum í rekstri, þar á meðal vegna byggingargalla, og ef nauðsynlegt er að endurreikna búseturétt til síðari félagsmanna. Þá er það lagt í vald húsnæðissamvinnufélagsins sjálfs hvort endurgreiðsla andvirðis búseturéttar skuli taka mið af breytingum á vísitölu. Húsnæðissamvinnufélagið sjálft hefur heimildir til þess að taka ákvörðun um hvort verðtryggingarákvæðum verði beitt. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira en legg til að að lokinni umræðunni verði frv. sent hv. félmn. til þóknanlegrar athugunar.

Herra forseti. Það frv. sem hæstv. félmrh. mælir fyrir er fylgifiskur þess sem við gengum í gegnum í vor í þinginu, þ.e. að leggja niður félagslega íbúðakerfið sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórn beittu sér fyrir. Í þeirri umræðu kom fram hjá hæstv. ráðherra að þannig yrði staðið að málum varðandi Búseta að hlutur hans í nýju húsnæðiskerfi yrði ekki verri en hann var áður en eins og menn þekkja var það ekki síst almennar kaupleiguíbúðir sem gögnuðust vel búsetufólki. Ég fæ ekki alveg séð, herra forseti, af því frv. sem við fjöllum um hér, hvort ráðherra standi við þau orð sem hann sagði á síðasta þingi, að hlutur Búseta yrði ekki verri í nýju húsnæðislánakerfi. Þess vegna hef ég nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra. Mér finnst að skýrari tengingar húsnæðissamvinnufélaga við Íbúðalánasjóð vanti og þau kjör sem þar eru í boði. Hæstv. ráðherra vitnaði í 16. gr. laga, nýrra laga um húsnæðismál, en þar kemur fram: ,,Stjórn Íbúðalánasjóðs er heimilt, að fengnu samþykki félagsmálaráðherra, að stofna til nýrra lánaflokka. Gert skal ráð fyrir öllum lánaflokkum í fjárhagsáætlun sjóðsins fyrir það ár sem veiting láns fer fram.`` Þetta opnar út af fyrir sig möguleika á því að lána til Búseta, eins og þeir hafa áður haft, þ.e. að þeir geti verið með búseturétt á bilinu 10--30% eins og þeir hafa verið með þannig að sá lánaflokkur sem hæstv. ráðherra nefndi opnar vissulega fyrir það. Mér fannst koma fram í máli ráðherra að hann nefndi að þarna væri hægt að opna fyrir sama möguleika og var í almennum kaupleiguíbúðum. Ég held að mjög nauðsynlegt sé að fá það skýrt fram: Mun þessi lánaflokkur vera með þeim hætti að í honum verði ákveðinn sveigjanleiki þannig að hægt sé að fá þar lánafyrirgreiðslu sem væri á bilinu 10--30% eins og búsetumenn höfðu í kaupleigukerfinu? Þá vaknar sú spurning hvaða kjör verða á þessum lánaflokki. Nú hlýtur hæstv. ráðherra að hafa skoðað það og ég spyr hvort það hafi verið ákveðið hvaða láns- og vaxtakjör verða á þessum lánaflokki. Eins og staðan er núna held ég að án þess að opna fyrir þann möguleika sem felst í 16. gr. að búsetufólk hafi einungis möguleika á að fá lán til leiguíbúða, eins og sveitarfélög og stúdentar og námsmenn og fleiri hafa. En eðli máls samkvæmt, og hvernig búsetuhreyfingin er rekin og rekstrarform þeirra hentar auðvitað ekki að mál séu með þeim hætti að því er þá varðar. Því er mikilvægt að 16. gr. sé nýtt þannig að möguleikar þeirra verði sambærilegir og voru í kaupleigukerfinu. Ég nefni líka varðandi leiguíbúðirnar að þær eru bundnar einstaklingum undir ákveðnum tekju- og eignamörkum þannig að ljóst er að það gagnast ekki búsetumönnum af því það er ekki bundið þar hjá þeim við ákveðin tekju- eða eignamörk. Síðan spyr ég að því hvort Búsetahreyfingin hafi einhverja möguleika á því viðbótarláni sem einstaklingar eiga að fá í nýja lánakerfinu. Er það bara fyrir einstaklinga eða mundi Búsetahreyfingin hafa möguleika á viðbótarláninu? Eða er bara verið að opna fyrir þá sérstaklega í 16. gr. sem yrði þá sambærileg þessu viðbótarláni sem einstaklingar hafa möguleika á í nýja lánakerfinu? Ég spyr líka um hvort Búseti fái aðgang að húsbréfakerfinu. Þeir hafa lagt mjög mikið upp úr því að þeir hafi aðgang að húsbréfakerfinu og spyr ég um það hvort, t.d. í þeim nýja lánaflokki sem á að opna skv. 16. gr. verði opnað fyrir slíka möguleika, þ.e. að þeir hafi bæði möguleika á húsbréfaláni og síðan á viðbótarláni að því er varðar búseturéttinn 10--30%. Þetta vildi ég nefna hér og spyrja hæstv. ráðherra að í umræðunni vegna þess að ég held að mjög mikilvægt sé að rétti þeirra sé vel fyrir komið í nýju lánakerfi. Við þekkjum að Búseti hefur gert mjög mikið til þess að koma upp íbúðum fyrir félagsmenn sína og þeir hafa alveg frá árinu 1989 fengið um 380 lán á þessum árum sem hafa að vísu undanfarin tvö til þrjú ár verið mjög lítil, ekki nema tólf lán á árinu 1996 og árið 1997 voru það einungis 15 lán en á árunum 1988--1992 voru á milli 50 og 100 lán sem Búsetahreyfingin fékk til að koma upp íbúðum fyrir félagsmenn mína sem voru að miklu leyti almennar kaupleiguíbúðir þar sem búseturétturinn eða búsetuhlutinn var 30% og nýttist þeim því mjög vel. Þetta eru því spurningar mínar til hæstv. ráðherra að hann skýri nánar fyrir okkur og að fram komi í máli hans hvort Búsetahreyfingin sé þá jafnsett og hún var áður í því kerfi sem hefur verið lagt niður, hvort þeir muni fá aðgang að húsbréfakerfinu, hvaða lánskjör þeim standi til boða að því er varðar þann nýja lánaflokk sem hæstv. ráðherra nefndi í 16. gr. frv. Ég held að mjög mikilvægt sé að fá þetta núna upp við 1. umr. málsins til að greiða fyrir málinu í gegnum þingið.

Herra forseti. Við erum að fjalla um húsnæðissamvinnufélög, sem margir hafa kallað búseturétt, en það felst í því að fólk á ekki íbúðina sína sjálft heldur á það rétt til að búa í íbúðinni. Hér er um sambærilegt fyrirbæri að ræða eins og við sjáum hjá lífeyrissjóðunum og mjög víða þar sem er að myndast fé sem enginn á, þ.e. fé án hirðis, en menn eiga rétt til nýtingar á þessu fé. Ég hef löngum sagt og hef þá lífssýn að betra sé að einstaklingar eigi eignir sínar en ekki eitthvert Félag með stórum staf eða einhver óljós aðili. Þess vegna er ég í grundvallaratriðum á móti húsnæðissamvinnufélögum sem slíkum. Fyrir utan það að ég tel að það hafi sýnt sig að vera mjög dýrt kerfi. Hins vegar fellst ég á það að menn geti sjálfir valið sér það form hvernig þeir vilja búa. Þeir sem vilja búa í búsetuíbúðum mega gjarnan gera það mín vegna ef þeir ekki nota það sem bakdyr til að komast yfir ódýrt fé, t.d. niðurgreidda vexti þannig að fólk sem hefur jafnvel háar tekjur njóti sérstakra vaxtakjara umfram annað fólk með sambærilegar tekjur. En þetta hefur því miður verið baráttumál margra að njóta félagslegra vaxta þó að þeir hafi háar tekjur, bara af því að þeir búa í einhverju sem þeir kalla félagslegar íbúðir, þ.e. í húsnæðissamvinnufélagi. Herra forseti. Eftir 40 ár, þegar búið er að greiða íbúðina upp og fólkið á búseturétt, hver á þá íbúðina? Það er mín spurning. Maðurinn sem hefur búið í íbúðinni í 40 ár er í reynd búinn að borga hana, hann er búinn að borga alla íbúðina. Hann er búinn að borga allan kostnað sem af henni hlýst og spurning mín er: Hver á þá íbúðina annar en sá sem er búinn að búa í henni alla tíð? Hér er verið að búa til eitthvert form þar sem menn eiga rétt á að búa í íbúðinni en eiga ekki eignina sjálfa. Ég spyr: Er það Félagið með stórum staf sem á íbúðina eftir 40 ár eða sá sem búinn er að borga hana? Ég vara við svona kerfi, herra forseti, og tel að þetta leiði til vandræða þegar fram í sækir.

Herra forseti. Þetta frv. fjallar ekki um lánamál og þar af leiðandi er ekki tekið á lánskjörum í þessu frv. Ég held ég megi fullyrða, og það held ég að þeir Búsetamenn séu tilbúnir að staðfesta, að hlutur Búseta versnar ekki við þessa lagasetningu frá því sem nú er. Komið hefur verið til móts við óskir þeirra um endurbætur á lögunum um húsnæðissamvinnufélög og ég held að komið hafi verið til móts við þær hugmyndir sem þeir settu fram. Þessi lánaflokkur verður sveigjanlegur og fer eftir leigu\-íbúðakjörum félaga, þ.e. skv. 16. gr., þetta verða húsnæðisbréf sem bera núna rúmlega 4% vexti, og í krafti stærðarinnar geta þessi bréf borið þessa lágu vexti. Félagið sem slíkt sem tekur lánin og félagið sem slíkt kemur til með að eiga íbúðina. Þetta eru frjáls félagasamtök, menn þurfa ekki að ganga í þau frekar en þeir vilja en þeir geta myndað svona félög og notið þeirra réttinda sem félögunum eru mörkuð í löggjöfinni.

Herra forseti. Mér er ljóst að þetta frv. fjallar ekki sérstaklega um lánskjör búsetamanna. En náttúrlega er mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir hvernig þeim lánakjörum verði hagað í nýju kerfi. Skil ég það rétt, herra forseti, að hæstv. ráðherra hafi sagt að þeir fengju lánafyrirgreiðslu í gegnum 16. gr. sem húsnæðisbréf? Fá þeir að fullu lánað í gegnum þann lánaflokk eða verða það húsbréf að hluta? Ef það verður öll lánveitingin, upp að hvaða marki er hún þá? Er hún upp að 70 eða 90%? Hvað verður lánshlutfallið hátt í gegnum þennan ákveðna lánaflokk? Kemur það að öllu leyti varðandi búseturéttaríbúðir í gegnum þennan sérstaka lánaflokk í 16. gr., eða er gert ráð fyrir því að búsetumenn geti líka fengið húsbréf að hluta? Mér finnst mjög nauðsynlegt að fá alveg skýra mynd af því hvaða lánskjör húsnæðissamvinnufélögum og þar með Búseta verða búin.

Herra forseti. Ég held að ég megi fullyrða að lánskjör Búseta versni með engu móti við þessa breytingu. Hugmyndin er ekki sú að þeir fái húsbréf. Þetta eru félög sem geta fengið lán á tvo vegu, annaðhvort skv. 16. gr., sem er um leigu\-íbúðir félaga 

Þá er það komið.

Jafnframt er opin leið fyrir þá að fá lán til leiguíbúða með niðurgreiddu vöxtunum næstu tvö árin. Síðan á að semja um frambúðarfyrirkomulag innan tveggja ára. Það er verið að skoða þá hugmynd núna að í staðinn fyrir að niðurgreiða vexti til leiguíbúða verði bara í eitt skipti veittur styrkur út á nýja leiguíbúð, einhver ákveðin summa sem veitt verði út af hverri leiguíbúð. Þeim samningum er ekki lokið þannig að ég veit ekki hvað framtíðin ber í skauti sér að því leyti.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þetta er alveg orðið skýrt varðandi 16. gr. og þennan lánaflokk sem þarna er nefndur, búsetumönnum munu standa 70--90% lán til boða. Mér fannst mjög athyglisvert, það sem ráðherrann var að upplýsa núna rétt áður en hann steig úr ræðupúltinu. Ég spyr: Er þetta ný stefna varðandi kjör á leiguíbúðum almennt sem ráðherra nefndi, að verið sé að skoða hvort veita eigi styrk út á nýjar leiguíbúðir, sem mér skilst að sé þá bara í eitt sinn, einn styrkur og síðan ekki söguna meir? Ef þetta er rétt þá er verið að marka nýja stefnu hér varðandi kjör á leiguíbúðum.

Herra forseti. Ég hélt að þetta hefði komið fram í miklum umræðum sem urðu um húsnæðismál í vor. Ég hélt að þessi hugmynd hefði verið tekin til umræðu þá en það kann að vera misminni. Ein leiðin sem við höfum velt fyrir okkur, í staðinn fyrir þessa niðurgreiddu vexti sem eru að sumu leyti hálfgert ólán, þeir hafa sína galla a.m.k., er hvort ekki væri jafngild hjálp við að koma leiguíbúðunum upp að ríkið bara borgaði ákveðinn hluta af verði hverrar íbúðar. Þetta atriði er samningsatriði við sveitarfélögin, við ákveðum þetta ekki einhliða og þessum samningum er engan veginn lokið.

Herra forseti. Því miður þarf ég að flytja hér frv. til laga um breytingu á lögum um fjöleignarhús. Í gildandi lögum var gert ráð fyrir því að eignaskiptayfirlýsingum skyldi lokið á öllum fjöleignarhúsum. Svo er því miður ekki og þess vegna er þetta frv. flutt. Lögin um fjöleignarhús gengu í gildi 1. janúar 1995. Í 1. mgr. 16. gr. laganna er tekið fram að þinglýst eignaskiptayfirlýsing skuli vera skilyrði fyrir þinglýsingu á eignayfirfærslum í fjöleignarhúsum, enda liggi ekki fyrir þinglýstur fullnægjandi og glöggur skiptasamningur. Þessu var síðan frestað með lögum til 1. jan. 1997 að beiðni sýslumannsins í Reykjavík og fleiri aðila því að mjög margar eignaskiptayfirlýsingar eru enn þá ógerðar. Hins vegar eru 170 eintaklingar búnir að fá réttindi til að gera eignaskiptasamninga, ef ég veit rétt. Í ljós hefur komið að þörf er á lengri fresti en veittur var með lögunum 1996, þ.e. að eignaskiptayfirlýsingar skyldu skilyrðislaust vera komnar á öll fjöleignarhús fyrir 1. jan. nk. Af þessu tilefni hefur byggingarfulltrúinn í Reykjavík, Húseigendafélagið og Félag fasteignasala farið fram á að fresturinn yrði lengdur. Þessum eignaskiptalýsingum er í sumum umdæmum lokið og það er út af fyrir sig nokkuð skothent að þetta sé ekki eins alls staðar á landinu. Eignaskiptayfirlýsingar hafa hrúgast upp hjá byggingarfulltrúa og þar hefur ekki verið mannafli til að afgreiða þær fljótt og þess vegna er þetta frv. flutt. Ég legg því til með þessu frv. að fullri gildistöku ákvæðis 16. gr. laga nr. 26/1994 verði frestað fram til 1. jan. 2001, þ.e. verði frestað um tvö ár, enda verði unnið markvisst að því af hálfu réttra aðila að sú dagsetning gangi eftir. Ég legg til að þetta frv. verði sent hv. félmn. til athugunar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um Útflutningsráð Íslands, nr. 114/1990, með síðari breytingum, sem lagt hefur verið fram sem þskj. 434. Núgildandi lög um Útflutningsráð eiga rætur að rekja til stofnunar ráðsins árið 1986. Í upphaflegum lögum var kveðið á um að tekjur ráðsins kæmu af útflutningsgjaldi og iðnlánasjóðsgjaldi en með lögum frá 1990 var kveðið skýrar á um einstaka þætti starfs ráðsins og því markaður tekjustofn af aðstöðugjaldsstofni. Með afnámi aðstöðugjaldsins síðla árs 1993 skapaðist enn á ný óvissa um tekjustofn ráðsins. Niðurstaðan varð sú að sett var á sérstakt markaðsgjald, lagt á virðisaukaskattsskylda veltu gjaldenda sem er svipaður stofn og gamli aðstöðugjaldsstofninn. Jafnframt var sett í lögin sérstakt bráðabirgðaákvæði sem kvað á um endurskoðun laganna fyrir lok árs 1998 og skyldi markaðsgjaldið falla niður í lok árs 1998 færi sú endurskoðun ekki fram. Hinn 29. júní 1998 skipaði ég því nefnd til að fjalla um og gera tillögur að endurskoðun laga um Útflutningsráð Íslands. Í nefndinni áttu sæti Þorsteinn Ólafsson, fyrrverandi forstjóri Norræna verkefnaútflutningssjóðsins, formaður, Jón Sigurðsson, framkvæmdastjóri Vinnumálasambandsins, Stefán S. Guðjónsson, framkvæmdastjóri Félags íslenskra stórkaupmanna, Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Verslunarráðs Íslands, og Þórarinn V. Þórarinsson, framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands. Nefndin skilaði niðurstöðu í nóvember 1998 og hefur skýrslu nefndarinnar verið dreift hér á Alþingi. Rétt er að geta þess að almenn samstaða var í nefndinni um mikilvægi þess að áfram yrði stutt við útflutningsstarfsemi af opinberri hálfu. Þá var samstaða um að markaðsgjaldið yrði lagt af í núverandi mynd og að eðlilegast væri að fé til starfseminnar kæmi að stærstum hluta af fjárlögum. Einnig var samstaða um aukin tengsl ráðsins við atvinnulífið og utanríkisráðuneytið og um að æskilegt væri að halda nánu samstarfi milli Fjárfestingarskrifstofu Íslands og Útflutningsráðs. Þá var samstaða um að fækka í stjórn ráðsins til að gera hana skilvirkari. Hins vegar var nokkur ágreiningur í nefndinni um skipulagslega hlið málsins og verkaskiptingu Útflutningsráðs og viðskiptaþjónustu utanríkisráðuneytisins. Sameiginlegt álit nefndarmanna var þó að verkaskipting þeirra ætti að vera skýr og forðast bæri tvíverknað eftir föngum. Meiri hlutinn lagði einnig til að lögin um Útflutningráð yrðu felld úr gildi og ráðið gert að sjálfseignarstofnun sem gerði þjónustusamning við utanrrn. um þjónustu við opinbera aðila og einkaaðila til fimm ára í senn. Að öðru leyti vísast til þess sem segir í athugasemdum með frv. og álits nefndarinnar í heild. Ljóst er að skiptar skoðanir eru um ýmsa tæknilega þætti í niðurstöðu nefndarinnar, einkum þá er lúta að skipulagslegum þáttum, stjórnskipulegri stöðu stofnunarinnar og fjármögnun rekstrarins af fjárlögum. Þörf er á fjölþættum breytingum á rekstrarformi ráðsins ef hrinda á tillögum meiri hlutans í framkvæmd, auk þess sem taka þyrfti ákvörðun um ráðstöfun a.m.k. 600 milljóna kr. af fjárlögum til þessa verkefnis á næstu fimm árum. Ég tel ekki skynsamlegt að taka svo stórfelldar ákvarðanir áður en tengsl Útflutningsráðs við utanríkisráðuneytið eru frágengin, þjónustuþörfin skilgreind og heildarskipulag starfseminnar ákveðið að öðru leyti. Hins vegar er að mínu áliti rétt að koma til móts við ábendingar nefndarinnar svo sem kostur er að óbreyttu rekstrarformi Útflutningsráðs. Í frumvarpinu er því gert ráð fyrir að sett verði á fót samráðsnefnd Útflutningsráðs þar sem fulltrúar samtaka atvinnulífsins og stjórnvalda eigi sæti. Með samráðsnefndinni er reynt að endurspegla þær breytingar sem orðið hafa á samtökum atvinnulífsins á undanförnum árum en fulltrúar ýmissa greina atvinnulífsins hafa ekki átt sæti í stjórninni. Þá er gerð tillaga um að fækkað verði í stjórn Útflutningsráð til að auka skilvirkni í störfum þess í samræmi við tillögur nefndarinnar. Einnig er lagt til að utanríkisráðherra fái rýmri heimild til setningar reglugerðar þar sem ætlunin er m.a. að kveða betur á um samráð milli opinberra stofnana á sviði þjónustu við útflutning og um aukin tengsl og skýrari verkaskiptingu milli Útflutningsráðs og viðskiptaþjónustu utanríkisráðuneytisins. Í samræmi við niðurstöður nefndarinnar er lagt til að álagning markaðsgjaldsins með núverandi hætti verði lögð af. Ágreiningur hefur verið um gjaldið frá því það var fyrst lagt á, og ekki óeðlilegt þar sem aðstöðugjaldið hefur verið lagt niður og menn gert ráð fyrir því að sá stofn yrði ekki lengur notaður til gjaldtöku hér á landi. Gjaldið skilar Útflutningsráði um 117 milljónum kr. á árinu 1998. Það leggst óeðlilega þungt á verslunina, sem greiðir hátt í 40% markaðsgjaldsins, þar sem það leggst á veltu gjaldenda eins og áður er getið. Engu að síður þarf að útvega Útflutningsráði tekjustofna. Niðurstaða ráðuneytisins, eftir víðtækt samráð við hagsmunaaðila, var að það verði best gert með því að halda sérstökum tekjustofni sem áfram heiti markaðsgjald en sé lagt á með öðrum hætti en nú er. Niðurstaða varð því að skynsamlegast væri að leggja til að sérstakt gjald verði lagt á tryggingagjaldsstofn sem lagt er á og innheimt með tryggingargjaldi. Slíkt gjald leggst á alla launagreiðendur jafnt og má nefna að hlutur verslunar yrði um 11% samkvæmt frv. en hlutur hins opinbera um 20%. Telja má eðlilegt að hið opinbera greiði til Útflutningaráðs af sinni starfsemi eins og aðrir launagreiðendur í landinu. Gert er ráð fyrir að markaðsgjald að hlutfalli 0,043% af tryggingagjaldsstofni skili Útflutningsráði áþekkum tekjum og markaðsgjaldið mundi að óbreyttu gera á árinu 1999, eða um 125 milljónum kr. Gert er ráð fyrir að þessi skipan mála verði til tveggja ára og fellur gjaldið því niður í árslok 2000 nema annað verði ákveðið með lögum, sbr. 6. gr. frv., en þá þurfi að koma til breyting á lögum á ný, hugsanlega þá með framlengingu gjaldsins eða öðrum ráðstöfunum í staðinn. Í tengslum við þessar breytingar hefur iðnaðar- og viðskiptaráðherra lýst þeim vilja sínum að Fjárfestingarstofan verði áfram í nánu samstarfi við Útflutningsráð. Eins og fyrr var vikið að var algjör samstaða um það í nefndinni að æskilegt væri að þar yrði áfram náið samstarf í milli. Mikilvægt er að stofnanirnar verði áfram með mjög náið samráð og undir sama þaki til að auðvelda samstarf þeirra í margháttuðu kynningarstarfi erlendis. Gert er ráð fyrir nokkurri útgjaldaaukningu til markaðssetningar vegna erlendra fjárfestinga í kjölfar breytinganna. Í frumvarpi til fjárlaga sem nú liggur fyrir Alþingi er gert ráð fyrir 25 milljóna kr. framlagi til Fjárfestingarstofu en því til viðbótar er í frv. gert ráð fyrir að stjórn Útflutningsráðs muni veita hluta af tekjum af hinu nýja markaðsgjaldi til samvinnuverkefna með Fjárfestingarstofu. Er því gert ráð fyrir að markaðsgjaldið nemi 0,05% af tryggingagjaldsstofni í stað 0,043% eins og í fyrstu hafði verið gert ráð fyrir, en ætla má að það gefi um 20 milljóna kr. tekjur, til viðbótar þeim 125 milljónum kr. sem gert er ráð fyrir að Útflutningsráð fái til hefðbundinnar starfsemi sinnar á næsta ári. Þrátt fyrir að gert sé ráð fyrir að hið nýja markaðsgjald skili meiri heildartekjum til Útflutningsráðs en markaðsgjaldið gerir nú lækka framlög atvinnulífsins til starfseminnar frá því sem nú er þar sem hið opinbera greiðir 20% hins nýja markaðsgjalds en var ekki meðal greiðenda þess eldra. Herra forseti. Í þessu frv. hefur verið leitast við að skapa sem mesta sátt um starfsemi og starfshætti Útflutningsráðs Íslands. Ljóst er að alltaf mun verða einhver gagnrýni á sérstakan skatt sem rennur til starfsemi af þessu tagi. Hins vegar er vert að minna á að algjör samstaða var meðal nefndarmanna sem um málið fjölluðu um mikilvægi starfs Útflutningsráðs og um að starf þess væri í þágu almannahagsmuna en ekki þröngs hóps útflytjenda. Af þessari ástæðu er rétt og eðlilegt að tryggja Útflutningsráði tekjustofna af almannafé. Hér er einnig leitast við að hagræða sem kostur er á þessu sviði með því að leiða saman Útflutningsráð og Fjárfestingarstofuna til sameiginlegrar markaðssóknar fyrir íslenskt atvinnulíf. Herra forseti. Ég legg til að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. Ég leyfi mér að leggja til frv. verði vísað til efh.- og viðskn. Þar sem það fjallar um utanríkisviðskipti þá mætti einnig gera tillögu um að það færi til utanrmn. Þar sem málið snertir skattamál tel ég þó réttara að það fari til efh.- og viðskn. Ég vænti þess að nefndin geti lokið afgreiðslu þess fyrir jólaleyfi þingmanna og veit reyndar að nefndin hefur nú þegar fjallað nokkuð um málið.