Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Matthías Ólafsson Af því, að háttv.frsm. fjárveitinganefndar (M. P.) er ekki viðstaddur, vil jeg leyfa mjer að segja fáein orð. Eins og sjest af nál. á þgskj. 314, er fjárveitinganefndin öll á einu máli um það, að rjett sje að verða við tilmælum Fiskifjelagsins um uppgjör á skuld þessari. En jafnframt þótti nefndinni sjálfsagt, að þar sem þessi upphæð er bókfærð sem skuld við landsverslunina, þá greiði landssjóður hana beint til verslunarinnar. Annað hefi jeg ekki að segja um till. þessa, vona, að háttv. deild taki henni vel og að hún nái fram að ganga.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Þessi till., sem hjer liggur fyrir, er einföld mjög og ljóst, hver tilgangur hennar er. Jeg hygg, að flestum háttv.þm. sje kunnugt um það, að í þessa átt hefir allmikið verið starfað erlendis og gefist vel. Það, sem vinst við sameiginlegt mötuneyti og almenningseldhús, er meðal annars það, að fæðan verður þeim ódýrari, er hennar neyta. Margir hverjir hafa úr litlu að spila og lítið fyrir sig að leggja, og því nauðsynlegt, að þeim geti orðið sem mest úr því litla, er þeir hafa handa á milli. Enn fremur má gera ráð fyrir því, að eldsneyti sparist við, að matur er eldaður handa mörgum í einu, og þá er ekki síður vinnusparnaður að því. Eins má gera ráð fyrir því, að allmikil drýgindi verði á fæðuefnunum, þar sem matreitt er í stórum stíl. Yfirleitt má segja, að þessi starfsemi hafi gefist ágætlega vel erlendis, og á sumum stöðum svo vel, að talið er sjálfsagt, að henni sje haldið áfram að ófriðnum loknum. Hjer á landi hefir þetta ekki verið reynt enn sem komið er. En búast má við því, að afkoma manna verði æ erfiðari eftir því, sem ófriðurinn stendur lengur, og er því auðsætt, að ekkert má láta ógert til þess að draga úr erfiðleikunum hjá þeim, er við þrengstan kost búa. Og þessi till. stefnir einmitt að því að draga úr dýrtíðinni og bjarga þeim, sem bágast eiga. Menn munu nú spyrja, hver þörf sje á því að senda menn utan, þó að þeir eigi að annast um starfsemi almenningseldhúsa. Því er þar til að svara, að sjón er sögu ríkari. Hjer er ekki völ á mönnum, er hafa kynt sjer þetta mál, að minsta kosti ekki svo rækilega, sem kostur á, ef menn væru sendir til útlanda í þeim tilgangi. Ef þessi starfsemi á að ná tilgangi sínum, er nauðsynlegt, að forstöðumenn hennar sjeu stjórnsamir og kunni vel að færa sjer í nyt þau efni, sem þeim eru fengin í hendur. Og þó að utanför þessara manna kosti talsvert fje, þá hygg jeg, að sú upphæð verði margborguð í starfsemi þeirra, er heim er komið. Til þess er ekki ætlast, að þeir, sem sendir verða utan, læri matreiðslu eða því um líkt. Þeir eiga að kynna sjer fyrirkomulag þessarar starfsemi, hvernig hún er rekin og henni er stjórnað. Þeir gætu haft gagn af að kynnast því, hvaða áhöld og tæki eru aðallega notuð, og gætu þeir þá um leið keypt þau áhöld, sem þeir álíta heppilegust til þessarar starfsemi hjer á landi. Bæjarstjórn Reykjavíkur hefir sent bjargráðanefndum beggja deilda áskorun þess efnis, að þær leggi til við þingið, að það veiti 2-3 mönnum styrk til utanfarar í þessu skyni. Bjargráðanefnd þessarar deildar hefir tekið þessari málaleitun vel, svo sem sjá má af till. þessari, og einnig hafa þeir bjargráðanefndarmenn úr háttv.Ed., er jeg hefi átt tal við um málið, tjáð sig því hlynta. Vitanlega hefði Reykjavíkurbær getað borið þennan kostnað sjálfur og ekki endilega þurft að fá fje frá landssjóði í þessu skyni. En gera má ráð fyrir, að þessi starfsemi komi víðar að haldi en hjer í bæ, t. d. í 3-4 stærstu kaupstöðunum. Þaðan gætu menn komið og lært af þeim, sem sendir yrðu úr Reykjavík, hvernig haga ætti þessari starfsemi í þeirra bygðarlagi. Og þar sem því má búast við, að þessi starfsemi komi öllum þorra almennings að haldi, virðist ekki nema sanngjarnt, að Alþingi leggi fram einhvern styrk. Jafnvel þótt þinginu hefðu engar óskir borist í þessa átt, þá hygg jeg, að þingið hefði samt átt að taka þetta upp hjá sjálfu sjer og beitast fyrir málinu, svo að menn færu að hefjast handa. Því að jeg er á þeirri skoðun, að þetta geti orðið fátæklingum allmikil hjálp í dýrtíðinni. Sje jeg svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um málið, en vona, að háttv. deild taki því vel.

Matthías Ólafsson Jeg er í miklum vafa um það, að þessi fjárveiting, þótt veitt yrði, kæmi að nokkrum notum, og allra síst eins og nú stendur á. Því að annaðhvort hefðu þessir menn lítið að læra, og væri þá fjárveitingin óþörf, eða ef þeir hefðu mikið að læra, mundi það taka talsverðan tíma, og gæti þá svo farið, að námi þeirra yrði ekki lokið fyr en öllum vandræðunum væri lokið. En það er hreinn óþarfi að fara af landi burt til þess að læra þetta. Þessi starfsemi er kunn hjer á landi. Menn vita það, hve miklum mun ódýrara mönnum hefir reynst mötuneyti á ýmsum skólum, t. d. Akureyrarskóla og víðar. Ef menn væru fengnir til þess að kynna sjer hagfeldustu kaup og aðdrætti á vörum, þyrftu þeir ekki að fara út úr landinu. Og auk þess víkur öðruvísi við erlendis. Matföng, sem annarsstaðar eru mest notuð, fást annaðhvort alls ekki hjer, eða þá að eins við ránverði, Má nefna til dæmis kálmeti alt, sem erlendis er mjög notað í slíkum almenningseldhúsum. Jeg hygg því, að árangurinn af utanför nokkurra manna yrði ekki mikill. Það mundi verða eins notadrjúgt að kynna sjer samlagsmötuneyti hjer á landi. Fyrsta skilyrði til þess, að almenningseldhús komi að notum, er að hafa hentugt húsnæði. En á því er ekki völ hjer í Reykjavík. Í útlöndum hefir verið höfð tvennskonar aðferð við borðhaldið. Annaðhvort hafa menn etið sameiginlega, eða maturinn hefir verið eldaður í almenningseldhúsum, en síðan verið fluttur út um bæina. Víðast hvar hefir reynslan orðið sú, að fyrir fjölskyldur hefir þessi matur orðið jafndýr og hann hefði verið eldaður í heimahúsum. En fyrir einhleypa menn hefir þetta orðið ódýrara, eins og skiljanlegt er, þar sem matur er soðinn við sama eldinn handa mörgum. Jeg býst við því, að fleiri en háttv.frsm. (J. B.) láti í ljós álit sitt á þessu máli, og áskil jeg mjer þá rjett til andsvara síðar meir.

Sveinn Ólafsson Jeg get tekið undir það með háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), að ekki virðist meira en svo tilgangshæft að veita nær 4.000 kr., sem till. ræðir um, til utanfarar 1-2 mönnum í því skyni að kynnast almenningseldhúsum. Háttv. þm. (M. Ó.) tók það rjettilega fram, að vjer höfum hjer nægilega glögg sýnishorn þess samvinnufjelagsskapar, sem till. gerir ráð fyrir, þar sem eru mötuneyti í skólum og verstöðum. Eftirlíkingin virðist einföld og auðveld, en auðvitað nokkru stórfeldara fyrirtæki. Mjer finst það hálfgildingsvantraust á hússtjórnarskólanum hjer, og konum, sem þar hafa numið, ef þær eru ekki álitnar færar um að annast slíka matreiðslu svo, að við megi hlíta í slíku fjelagseldhúsi. Og þá er það ekki síður vantraust á fjesýslumönnum hjer að ætla, að þeir kunni ekki að stjórna svona stofnun eða halda yfirlitsreikning hennar. Till. gerir ráð fyrir utanför eins karlmanns og einnar konu, til þess að nema „listina“. En jeg get ekki sjeð, hvað þessi soðgreifi og greifynja ætla að læra framar því, sem hjer má læra. Þess vegna verður mjer að líta á þessa fjárbón eins og einn vott þeirrar bitlingasýki, sem alþekt er hjer og landlæg. Hitt getur mjer virst tiltækilegt, að veita einhverja upphæð til þess að koma þessu almenningseldhúsi upp. Slíkt væri tilgangshæfara en að veita nokkrum mönnum fje til þess að spóka sig fyrir í útlöndum. Jeg sje mjer því ekki fært að fylgja þessari till. En aftur vil jeg mæla með því að veita einhvern fjárstyrk til þess að koma almenningseldhúsi upp, sem þá ætti helst að verða tilbúið fyrir næsta vetur. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um málið. Jeg get verið háttv.frsm. (J. B.) sammála um það, að till. er „ofureinföld“. En það er líka ofureinfalt að sjá, að utanför í þessum erindum er óþörf fjáreyðsla og samsvarar eigi tilgangi.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi ekki verið við þessar umr. og veit því ekki, hvað sagt hefir verið um málið, og skal ekki heldur fara mörgum orðum um það. Jeg verð að segja, að jeg tel það mjög heppilegt, að háttv. bjargráðanefnd kom með þessa till. Jeg skal ekki um það deila, hvort betra sje að veita fjeð til utanfarar, eða til kaupstaðanna, til þess að setja á stofn fyrirmyndarstofnun í þessu tilliti. En það er mest um vert, að þingið sýni vilja til þess að hjálpa mönnum að bjarga sjer á einhvern hátt meðan dýrtíðin stendur, að það sjáist, að þinginu sje ljóst, hvað hjer þarf að gera, og að almenningi sje komið í skilning um, að hjer sje eitthvað það á ferð, er þarf sjerstakra ráðstafana. En jeg held nú samt, að það sje ráð að láta einhvern mann fara utan til að kynna sjer fyrirkomulag almenningseldhúsa. Jeg varð dálítið hissa að heyra háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) tala um þetta fje sem bitling. Hvernig í ósköpunum er hægt að kalla annað eins bitling? Það er þó allsendis óvíst, hver þennan styrk á að hljóta, og áreiðanlega ekki búið að hugsa sjer, hver fyrir honum verður. Og þótt þinginu þyki sumir nokkuð örir á bitlinga, þá er það ótrúlegt, að nefndin sje að búa til bitling út í loftið, án þess að hugsa sjer nokkurn mann. Þetta er því nokkuð óheppilega til orða tekið, því að þótt háttv.þm. (Sv. Ó.) hafi ekki trú á því, að hægt sje að læra mikið annarsstaðar, sem menn kunna ekki hjer, þá ættu menn að skilja, að maður, sem utan færi, ætti hægast með að útvega verkfæri til þessara hluta, sem alls ekki fást hjer á landi. Það er svo að skilja, að fyrir einstaka menn, hvað þá heldur fjelög, er oft nauðsynlegt að senda menn til útvegunar á þeim verkfærum, sem með þarf og enginn vegur er annars að fá. Ef nokkur mynd á að vera á svona almenningseldhúsi, þá verður að fá frá útlöndum þau áhöld, er til þarf og hjer eru ekki til. Það er eðlilegt, að jeg sje sammála nefndinni, þar sem jeg í samtali við hana taldi æskilegt að gera eitthvað í þessa átt. Auðvitað kemur þetta að eins að gagni stærri kaupstöðum, svo að það er dálítil afneitun fyrir þá að fylgja því, sem ekki eru kaupstöðunum hlyntir. Jeg hefði álitið, að í sambandi við þetta mál hefði vel mátt taka það til athugunar, hvort ekki væri hægt að hafa hjer, eins og alstaðar annarsstaðar, einhverja menn til að leiðbeina almenningi með notkun matvæla. Það hefir reynst mjög vel annarsstaðar að fá færa menn, t. d. lækna, til að gefa reglur um samsetning þeirra fæðutegunda, sem til eru í landinu, og skýt jeg því til háttv. nefndar, hvort hún vill ekki ekki hugsa eitthvað í þessa átt. Það þyrfti ekki að kosta neitt stórkostlega mikið. Jeg held, að þegar hafi verið gefnar út leiðbeiningar um notkun einnar vörutegundar, sem æskilegt væri að menn færðu sjer vel í nyt, þar sem hún hefir mikið af þeim efnum, sem mönnum eru nauðsynlegust. Á jeg hjer við síldina. Ef nefndinni sýndist þetta rjett, ætti hún að samþykkja eitthvað í því, og vona jeg, að það yrði ekki skorið niður fyrir nefndinni, þótt það kæmi fram í einhverju formi til upphvatningar. Það er nú þegar til dálítill vísir til almenningseldhúss, þar sem Samverjinn er. Það hefir sýnt sig að vera gott fyrirtæki. Þetta á að byggjast á öðrum grundvelli, en mun þó reynast gott fyrirtæki, ef því verður komið í kring. En ekki skil jeg í því, að þeir, sem kunna að verða valdir til að koma þessu fyrirtæki á stofn, sjeu líklegir til að nota fjeð til skemtiferðar út yfir pollinn.

Einar Jónsson Jeg get ekki með góðri samvisku hlaupið yfir að lýsa yfir því hjer í þessari háttv. deild, að því fleiri „bjargráð“ sem koma frá háttv. bjargráðanefnd, því leiðinlegri verða þau fyrir mjer. Þgskj. 315 með þeirri till., sem þar á er þrykt og nú liggur fyrir hv. deild, er eitt af þeim þgskj., sem jeg get ekki litið á öðruvísi en með fyrirlitningu. Það nær ekki nokkurri átt, að konur á Íslandi kunni ekki að búa til og hagnýta mat á heimilum sínum. Og það nær þá ekki heldur nokkurri átt að kasta nú peningum til þess að senda utan karlmann og kvenmann, sem enginn veit hvað á að gera. Get jeg tekið undir það með háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), að hjer muni vera á ferðinni bitlingur handa einhverjum, sem þurfandi þykist. Jeg held, að hann hafi komist alveg rjett að orði um það. Jeg verð að koma að því aftur, að jeg get ekki með nokkru móti kannast við, að íslenskar konur kunni ekki að búa til sæmilegan mat úr þeim venjulegu efnum, sem þeim eru í hendur fengin, og hættan mun meiri á því, að skortur verði á matvöru eða matarefnum, heldur en kunnáttu í matreiðslu. Jeg veit ekki betur en að íslenskar konur sjeu prýðilega vel til þess gerðar, eins og margs annara. Hæstv. forsætisráðherra komst svo að orði, að þingið ætti að reyna að bjarga sjer og landinu á sem heppilegastan og rjettastan hátt á komandi vetri, en það ætti þá alla jafna að vera kallað saman til starfa á heppilegum og rjettum tíma til að bjarga sjer. Hæstv. forsætisráðherra mintist líka á Samverjann og kvað þar vel og rjett að orði. Samverjinn hefir hjálpað mörgu fólki. En jeg veit ekki betur en að Samverjinn hafi veitt fólkinu og muni veita því fullgóðan mat, þótt þessi till. væri ekki samþykt. Till. er því óþörf, og í henni felast engin bjargráð. Er hún í mínum augum, eins og allflest frá bjargráðanefndinni, hreint og beint ómark. Að svo stöddu mun jeg ekki lengja umr. frekar. Gæti jeg sagt margt fleira um málið, en kæri mig ekki um það, enda þykist jeg þegar hafa gefið það fullgreinilega í skyn, að jeg muni ekki greiða atkvæði með tillögunni.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Hæstv. forsætisráðherra hefir nú þegar að nokkru tekið af mjer ómakið, þar sem hann hefir drepið á nokkur af þeim atriðum í ræðum tveggja þm., er mótmælt hafa till. En háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) virtist misskilja tilgang till., að minsta kosti um utanförina. Það getur nú verið mín sök, því að jeg hefi má ske farið lítið út í tilganginn með þessari utanför áðan þegar jeg talaði. Það er ekki ætlun vor, að þessir menn fari í skóla, til þess að læra þar tilbúning matar, heldur fari þeir til þess að kynna sjer stjórn og tilhögun erlendra almenningseldhúsa, hverskonar áhöld sjeu heppilegust til matreiðslunnar o. s. frv., eða með öðrum orðum að kynna sjer alt, er lýtur að ytra fyrirkomulagi og stjórn slíkra fyrirtækja. Þetta ætlum vjer vel kleift þeim, sem eru vel inni í þessum hlutum, - því að ekki viljum vjer, að sendir sjeu aðrir en þeir, sem eru vel að sjer - og ættu þeir því að geta kynt sjer þetta á 2 mánuðum. Það er kunnugt, að slíkar stofnanir starfa bæði vetur og sumar, en eru einkum nauðsynlegar að vetrinum, og er það því ætlun nefndarinnar, að mennirnir fari utan með „Botniu“ næst, og komi þá aftur 1. septembermánuði í haust. Þarf auðvitað ekki að biða eftir þeim með allan undirbúning, því að hjer mætti auðvitað fyrst og fremst útvega eldivið, húsnæði og ýmsan annan útbúnað til starfrækslunnar, og ennfremur afla sjer þeirra áhalda, er fáanleg eru hjer og enginn vafi er á að þarf á að halda. En annars býst jeg nú við, að þessum sendimönnum yrði falið að gera innkaup á nauðsynlegum áhöldum. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) færði það og sínu máli til stuðnings, að það væri óþarft að senda menn utan, því að vjer hefðum reynsluna, þar sem væru samskonar mötuneyti heima. Það er rjett, sem hann tók fram, að hjer er að ræða um samlagsmötuneyti við ýmsa skóla, Samverjann og mötuneyti manna í verbúðum. En þess ber að gæta, að þetta alt er í svo tiltölulega smáum stíl, að þar eru ekki nema nokkrir tugir manna, sem matreitt er fyrir. En við því má búast, að starfinu verði að haga á annan veg, ef búist er við að margir menn, jafnvel svo að mörgum hundruðum skiftir, matist á sömu stofnun. Sami háttv.þm. (M. Ó.) kvað þetta fyrirkomulag koma helst einhleypum mönnum að notum. Geti það bætt þeirra kjör, tel jeg það þegar góðra gjalda vert, eins og högum slíkra manna er háttað yfirleitt hjer á landi. En svo ber þess og að gæta, að það eru allar líkur til þess, að margir þeir, er heimili eiga, leiti á þessa staði. Og jeg bið háttv.þm. (M. Ó.) að athuga það, að ef margir menn verða bjargarvana, þá er hagur fyrir bæjarfjelagið að veita þeim fæði á þennan hátt. Því fólki, sem ekki hefir því fleiri börn, getur slík hjálp orðið miklu notadrýgri en þótt það fengi nokkrar krónur, og bæjarsjóði yrði það mikill sparnaður. En þetta á því að eins við, að fyrirtækinu sje almennilega stjórnað. Get jeg því engan veginn fallist á, að óþarfi sje að senda mann eða menn utan í þessu skyni. Vjer þekkjum ekkert til þessara stofnana, og fyrir stríðið þektust þær ekki erlendis, með því fyrirkomulagi, sem nú er á þeim, hvað þá heldur hjer. Og frá því, að fyrst var byrjað með þær, hafa þær tekið miklum stakkaskiftum til bóta, og er fullyrt, að fyrirkomulagið sje miklu betra nú en í byrjun. Viðvíkjandi því, sem háttv.þm. (M. Ó.) sagði, að útlendingar hefðu ýmsar þær fæðutegundir, er ódýrari væru, en við hefðum ekki, einkum úr jurtaríkinu, þá viðurkenni jeg það rjett vera. En það var ekki meiningin, að þessir menn ætli að fara utan til að læra erlendis að blanda fæðutegundir. Þess er krafist, að þeir kunni það áður. Og þeir eiga ekki að semja sig að sið annara, nema að því leyti, sem best á við hjer. Annars hygg jeg, að þessi ummæli háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) hafi verið sprottin af skjótri athugun málsins, en ekki af því, að hann sje því andvígur. Hygg jeg, að hann muni sjá það við nánari athugun, að gott eitt geti af þessu leitt. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) sagði, að með till. þessari væri samþykt vantraust á hússtjórnarskólanum. Það nær auðvitað ekki neinni átt, því að á nefndri stofnun beinist kenslan í nokkuð aðra átt. Og ekki skil jeg, að það geti komið til mála, að þessi ferð yrði einungis til skemtunar, ef fjeð yrði veitt, og þaðan af síður, að þetta geti álítist bitlingur. Þetta er ekki það mikið fje, að sá, eða þeir, sem nýtur þess, verður að fara sparlega með það, og hrekkur auðvitað ekki til, og verður vitanlega að gera grein fyrir því, hvernig hann hefir varið því. Jeg ímynda mjer, að þeir, sem fara nú þessa erindis, geri það ekki af því, að þeim þyki það skemtilegt, heldur af þeirri nauðsyn, er þeim þykir vera á þessu máli. Háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) virtist líta till. þessa illu auga og fann henni alt til foráttu. Skal jeg ekki kljást neitt við hann um málið, en þess mætti þó geta, að öðrum augum hafa aðrir litið á þetta mál, er fult svo góð skilyrði hafa haft til þess að dæma um það af einhverri þekkingu og viti eins og þessi hv.þm. (Sv. Ó.). Annars skal jeg ekki fjölyrða um ræðu hans, því að hún gaf ekkert tilefni til þess.

Einar Arnórsson Jeg get fyrir mitt leyti ekki gert mjer nægilega grein fyrir því, hver nauðsyn er á að senda menn utan til að kynna sjer fyrirkomulag almenningseldhúsa. Það, sem mjer sýnist fyrst þurfa til að hrinda slíku af stað, eru menn með heilbrigðri skynsemi, sem kunna að halda spart á peningum, kaupa inn vörur, halda reikninga og búa til mat, eða í fám orðum sagt, ráðdeildarsamt, sparsamt og stjórnsamt fólk. Mjer virðist of skammur tími til þess að láta menn læra matgerð, enda væri það líka óþarft, enda mun tilætlunin ekki vera sú, að þessir menn læri matgerð. Auðvitað má vera, að þeir, sem út færu, gætu sjeð og lært eitthvað þarflegt. En hjer í deild munu þeir þó margir, er ekki hafa trú á því, að slík utanför geti að þessu leyti kornið að verulegu gagni. En þar með er alls ekki gefið, að Alþingi eigi ekki að sinna þessu máli. Þetta skipulag hefir reynst vel sumstaðar erlendis, sparað fje og ljett mönnum lífið á ýmsan hátt. Sje jeg ekki, að öllu óreyndu, ástæðu til að ætla annað en að sama gæti orðið hjer á landi, og þó auðvitað að eins í kaupstöðum og stærri sjávarþorpum. En þótt þingið geti ekki beint felt sig við að veita styrk til utanfarar, þá sje jeg ekkert því til fyrirstöðu, að þingið styrki málið á annan hátt og gefi stjórninni heimild til að veita styrk til þess að koma fyrirtækinu á fót. Með það fyrir augum get jeg greitt atkvæði með till. til 2. umr., og er þá hægur hjá að orða greinina svo, að styrkur til þessa fyrirtækis sje ekki látinn vera komin undir utanför. Það má nú vel vera, að þeir, er hugsað hafa þetta mál enn rækilegar en jeg, hafi getað fundið fullgildar ástæður fyrir því, að sendiförin sje nauðsynleg. Skál jeg ekkert um það segja, en fæstir munu þó geta dæmt um það atriði til nokkurrar hlítar. Jeg vildi gera mönnum það skiljanlegt, að þótt jeg geti ekki verið með till. svo orðaðri, þá sje jeg ekki ástæðu til þess að meina henni að ganga til 2. umr., ef þá mætti breyta henni í það horf, er við mætti una.

Matthías Ólafsson Það er rjett til getið hjá háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.), að jeg er ekki mótfallinn málinu, þótt jeg sje ekki með því að senda út menn. Jeg er málinu einmitt hlyntur. En hitt er skakt, að jeg hafi ekki hugsað um málið. Jeg hefi hugsað þetta mál eins og allar aðrar samvinnuleiðir eða samlagsaðferðir. Er jeg að talsverðu leyti samþykkur þessari aðferð, en að vegurinn sje sá, að senda utan menn, verð jeg að halda fram að sje algerlega skakt. Jeg hefi sýnt fram á það áður, að slíkt er til hjer, og þarf því ekki að senda menn til þess að fá nýja og dýra þekkingu á því erlendis Enginn vafi er á því, að sá maður, sem staðið hefir vel fyrir litlu kosthúsi, geti staðið fyrir stóru, og þarf ekki annað en stækka húsakynnin og auka allar útveganir matvæla. Alt, sem hjer þarf, eru „praktiskir“ menn og ráðvandir menn. Ef senda á út mann eingöngu til þess að læra að stjórna þessu, þá er það misskilningur. Það er ekki sagt, að það fólk, sem kann að búa til mat, sje ætíð „praktískasta“ fólkið. Það þarf að hafa nægilegt fje milli handa, svo að það geti keypt inn í stórum stíl. Og enn fremur þarf það gott húsnæði. Það þarf að vera fólk, sem kann að hagnýta peningana sem best og haga blöndun fæðunnar svo, að sem notadrýgst sje og næringarbest. En þetta liggur í eðli hvers „praktisks“ manns og húsmóður. Það verður að koma upp nokkurskonar þjóðarmatreiðslu, þar sem fengið sje sem mest úr innlendum afurðum og efnum. Það væru ef til vill aðalþægindin við þetta, að vjer lærðum að nota íslenskar matjurtir, og hver veit nema oss tækist þá að hagnýta oss purpurahimnuna og maríukjarnann. Það er ekki nokkur vafi á því, að það getur verið sjerstaklega gott fyrir „lausafólk, og mikill sparnaður að því, en jeg hefi áður tekið það fram, að fyrir þá, sem hafa börn, muni það ekki verða svo mikill sparnaður að kaupa matinn á þessum stöðum, því að börnin þurfa talsvert mikið fyrir utan það, sem þau fá þar; þau þurfa t. d. meiri mjólk, enda hefir reynslan orðið sú, þar sem slík almenningseldhús hafa verið, að fjölskyldum með mörg börn hefir varla þótt það borga sig að matast þar. En það hefir þótt langt um ódýrara fyrir menn, sem sem hafa orðið að ganga að fæðu sinni annarsstaðar, utan heimilis síns, og vitanlega orðið að borga lífsuppeldi sitt. Allir vita líka, að það er miklu betra að matreiða í stórum heldur en smáum stil; þarf ekki annað en benda á bökunarhúsin í því efni, enda sjá menn það oftast, að það verður miklu ódýrara að láta baka þar en heima hjá sjer, nema þá því að eins, að þau taki óhæfilega hátt verð fyrir. Jeg raun því styðja að því, að þetta fyrirtæki verði styrkt með einhverju fjárframlagi, en með því að vitanlegt er, að það kemur Reykjavíkurbæ að mestu gagni, þá þætti mjer sanngjarnt, að hann legði til fullan helming, en ekki 1/4 hluta, þess fjár, er til þarf. Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) bjóst við, að hægt væri að undirbúa alt saman meðan sendimennirnir væru utanlands, en það er ekki rjett. Það er ekki hægt að undirbúa svo sem neitt fyr en þeir koma aftur og segja, að svona og svona eldavjelar og svona og svona áhöld þurfi að kaupa, því að það segir sig sjálft, að t. d. eldavjelarnar þurfa að vera miklu stærri og betri en hjer tíðkast, ef þetta á að borga sig, sem auðvitað er að það á að gera. Þá bjóst sami háttv.þm. (J. B.) við að ýmsir menn, sem hafa fjölskyldu, mundu kaupa mat þar. Jeg get nú ekki hugsað mjer það, að minsta kosti ekki um þá, sem þegar hefðu sett bú. (B. J.): Þeir senda eftir matnum og borða hann heima hjá sjer). Þeir þurfa þó ekki stóru pottana til þess að borða úr heima hjá sjer, en það er reyndar annar kostur við það. Þeir komast af með miklu minna húsnæði, því að þeir þurfa enga geymslu, að eins tæki til þess að hita matinn hjá sjer. Þess vegna verður þetta ódýrara, og því í alla staði æskilegt, að það komist á. En jeg verð að halda því fram, að það sje engin þörf á að vera að senda menn út úr landinu til þess að koma þessu í framkvæmd. Það, sem til þess þarf, eru duglegir og „praktiskir“ menn, sem kunna til matreiðslu. Það verður að búa til sæmilega rjetti úr þeim fæðutegundum, sem hægt er að fá á landi hjer, og þá dugir auðvitað ekki að fara stranglega eftir því, sem menn kunna að hafa lært í útlendum matreiðslubókum áður.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg hefi ekki haft tækifæri til þess að bera mig saman við meðnefndarmenn mína um það, hvernig þeir mundu taka því, ef þingsályktunartill. verður breytt, en þykist þó geta sagt, að því mundi verða vel tekið, ef menn að eins vildu hafa eitthvert annað orðalag. Jeg vona, að till. verði vísað til síðari umr. Viðvíkjandi því, sem háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) sagði síðast, vil jeg geta þess, að jeg er honum þakklátur fyrir margt af því. Hann hefir á marga lund stutt mitt mál og það, sem jeg hefi sagt um nauðsyn þá, er væri til þess að koma því fram. Jafnvel það atriði, sem jeg mintist á, að senda þyrfti menn utan, þá var það einmitt af því, að hjer mun skortur á áhöldum, sem til þurfa, og væri því gott, að þeir gætu fengið að sjá, hver áhöld væri hagkvæmast að nota. Háttv. þm. (M. Ó.) lýsti því mjög greinilega, að hann hefði opin augu fyrir nauðsyn og nytsemi þessa máls. Get jeg því verið honum þakklátur fyrir flest af því, sem hann sagði.