Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jörundur Brynjólfsson Það er aðeins um þetta eina atriði, sem jeg drap á við 2. umr. málsins. Mjer finst, að þar sem Íslandsbanki hefir ekkert óskað eftir því að vera laus við að draga inn þá upphæð sem honum er áskilið með lögum, þá muni meir en nægja, að hann verði undanþeginn því að draga inn ½ milj. Leyfi jeg mjer því að leggja fram skriflega brtt.

Jakob Möller Viðvíkjandi brtt.hv. 2. þm. Árn (JörB) er í raun og veru alveg sama að segja og við brtt.hv. 2. þm. Reykv. (JBald), sem vildi láta fella niður 3. gr. frv. Jeg vjek að því við 2. umr. þessa máls, að það væri tæplega forsvaranlegt að breyta þessari seðlaútgáfu úr gulltrygðum seðlum í ógulltrygða. En það er það, sem verður ef inndrætti Íslandsbanka er haldið áfram áður en einhver seðlastofnun er komin fram, sem gefur út gulltrygða seðla, eins og vitanlega hefir verið gert ráð fyrir, þegar lögin frá 1921 voru sett. Till. hv. 2. þm. Árn. fer því fram á að koma seðlaútgáfunni í miður viðunandi horf heldur en hún er, það er að segja, láta koma ógulltrygða seðla í staðinn fyrir gullgilda. Þess vegna verð jeg fyrir hönd meiri hl. fjhn. að mótmæla þessari brtt. alveg eins og hinni.

Tryggvi Þórhallsson Jeg hafði hugsað mjer að bera fram svo látandi skriflega brtt., að orðin í niðurlagi 2. gr. „og má verja því“ og út greinina falli burt. Þá getur þingið ráðstafað þessum peningum; með öðrum orðum: Það er bara felt niður, að þingið taki ákvörðun um, að þessum peningum skuli varið til þess að borga tap á gengisverslun. Mjer þykir ólíklegt, að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) geti ekki gengið inn á þessa till. Þá er þetta lagt í vald þingsins síðar. Það er til þess að halda áfram sömu stefnu og hv.þm. Borgf. (PO), sem flutti dagskrána í gengismálinu, hjelt fram, og hv. 2. þm. G.-K. tók þá algerlega undir.

Fjármálaráðherra (JÞ): Brtt. hv. 2. þm. Árn. (JörB) get jeg ekki annað en látið alveg hlutlausa; hún er í samræmi við það, sem jeg hefi stungið upp á án þess í rauninni að bera mig saman við stjórn Landsbankans um það. En jeg tel hinsvegar efasamt, hvort borgar sig að hrekja þetta frv. milli deilda fyrir hans. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) gerði fullmikið úr þeirri breytingu á tryggingunni, sem leiðir af þessum inndrætti. Það er sem sje svo, að sá gullforði, sem er til tryggingar seðlaútgáfu landsins í heild, breytist ekkert við þennan inndrátt, af því Íslandsbanki samkv. lögum selur ríkissjóði það gull, sem losnar úr tryggingu, og fer það yfir til Landsbankans. En um brtt.hv.þm. Str. (TrÞ) við 2. gr. verð jeg að segja það, að samþykt hennar er sama sem að fella greinina burt; því það þarf virkilega ekki að vera með lagasetningu um það að leggja eitthvað af fje ríkissjóðs á sjerstakan reikning í Landsbankanum. Það er alveg sama, hvort það er þar á sjerstökum reikningi eða á reikningi, sem ríkissjóður hefir yfir fje, sem geymt er þar. Spurningin er aðeins þessi: Vilja menn, að þetta fje sje tiltækt með samþykki ríkisstjórnarinnar til þess að standast áhættu, sem bankinn telur sig þurfa að leggja sig í til þess að hindra gengisbreytingu? Og mjer skilst, að um það hafi verið gengið til atkv. áður.

Ólafur Thors Örstutt athugasemd vegna þess, að hv.þm. Str. (TrÞ) bar á mig, að jeg hefði við 3. umr. um frv. til laga um að stöðva verðgildi ísl. krónu lýst yfir, að jeg væri sammála hv.þm. Borgf. (PO) um það að bera fram þá ósk til hæstv. stjórnar, að hún verði ekki neinu af fje ríkissjóðs til þess að hindra breytingu á verðgildi krónunnar á komandi ári. Jeg skal nú ítreka það, sem jeg þá tók fram og lagði áherslu á, að jeg álít, að sú skoðun, sem lýsti sjer í hv. deild við umræður málsins, hafa hnigið eindregið að því, að ríkisstjórnin hefði fulla heimild til þess að verja nokkru af fje ríkissjóðs til að sporna við hækkun krónunnar. Þetta var mín skoðun þá, og er það enn - og samkv. henni er það rökrjett að samþ. 2. gr. eins og hún nú liggur fyrir. Því þótt mjer sje það fyllilega ljóst, að ástand atvinnulífsins býður ekki hækkun krónunnar heim á þessu ári, þá hefi jeg enga tryggingu fyrir því, að valdhafar peningamálanna líti sömu augum og jeg á það. Þess vegna gæti vel svo farið, að einhverntíma á árinu sýnist þeim áhætta fylgja því að hækka ekki krónuna, og tel jeg þá heppilegt, að þeir eigi að baki sjer sjóð þann, sem um ræðir í 2. gr. Þingviljinn er eindregið gegn hækkun, og er það ærið aðhald. Sjóðurinn er enn viðbótar stífla. Hann er að vísu smár, en hann nægir ef til vill til að fyrirbyggja órjettmæta hækkun, þótt hann hrökkvi skamt, ef lækkunin leitar á. Jeg nota tækifærið til þess að mæla eindregið móti brtt.hv. 2. þm. Árn. (JörB). Mjer skilst á umræðunum, sem hjer hafa farið fram, að það sje að vilja beggja bankanna, að inndráttur seðlanna verði stöðvaður á árinu, en auk þess er jeg því meðmæltur af ýmsum öðrum ástæðum, en hirði ekki um að lengja umræður með því að greina frá þeim. Læt nægja, að það komi fram í umræðunum, að báðir bankarnir óska eftir þessu. Jeg leyfi mjer að benda á að frekar væri ástæða til að samþykkja nú þessi lög óbreytt, til þess að þurfa ekki að tefja tímann með því að senda þau til hv.Ed., þar sem ekki ber meira á milli en raun ber vitni. Jeg segi þetta vegna brtt.hv. 2. þm. Árn., en hinsvegar geri jeg ráð fyrir, að tillaga hv.þm. Str. verði feld, því í raun og veru er búið að fella hana að mínum skilningi við atjvgr. hjer í deildinni áður.

Jakob Möller Hæstv. fjrh. sagði, að jeg hefði gert fulllmikið úr þessari breytingu, sem varð á seðlaútgáfunni með inndrætti Íslandsbanka, meðan seðlaútgáfunni er ekki öðruvísi ráðstafað. Jeg sagði það, sem rjett er, að í stað gulltrygðra seðla eru gefnir út ógulltrygðir seðlar.  (Fjrh. JÞ: Þetta er ekki alveg rjett)  . Jú, þetta er einmitt nákvæmlega rjett. Því að þótt Íslandsbanki sje skylt að selja ríkissjóði það gull, sem hann losnar við, eftir því sem það losnar frá því að gulltryggja seðla, þá er í fyrsta lagi engin skylda fyrir ríkissjóð að kaupa; en þó hann keypti, er það gull alls ekki til tryggingar þeim seðlum, sem gefnir eru út. Þeir eru ógulltrygðir, en gefnir út á ábyrgð ríkissjóðsins. Þótt ríkissjóður eigi eitthvert gull einhversstaðar geymt, þá breytir það engu. Það mundi hvergi vera talin fullnægjandi gulltrygging á seðlum, sem seðlabanki gæfi út, þótt það væri beinlínis gefið, að hann ætti svo og svo mikið gull, ef það gull er ekki sett til tryggingar seðlunum. Gulltryggingin er ekki til staðar, nema til sjeu ákvæði um, að gullið sje til tryggingar. En það er ekki hjer. Þetta er kannske ekki höfuðatriðið, sem kemur hjer til greina, heldur er það miklu fremur annað, sem athuga þarf. Viðskiftum landsmanna er gert miklu erfiðara fyrir með því að koma seðlaútgáfunni þannig fyrir, að henni sje alveg óráðstafað, heldur en hún sje að meira leyti í höndum seðlabanka. Þær breytingar með inndrátt Íslandsbanka, sem farið er fram á eru, að í staðinn fyrir að seðlabankinn gefi út seðlana og hafi fulla ábyrgð á gulltryggingu þeirra, þá sje seðlaútgáfunni kastað út á gaddinn að nokkru leyti. - Hæstv. stjórn má ekki firtast, þó að jeg segi „að kasta út á gaddinn“ um það, sem henni er fengið í hendur; en hún veit það, hæstv. stjórn, að með þessum orðum, sem í lögunum eru, að seðlaútgáfan sje í höndum ríkisstjórnarinnar, þá er það ákaflega lítið, sem henni er fengið í hendur til þess að standa straum af henni. Og þó það fylgi, að ríkisstjórnin eigi að hlutast til um, að Landsbankinn gefi út seðla, þá er þess að gæta, að bankanum er ekki fenginn í hendur nokkur skapaður hlutur til þess að geta borið þá ábyrgð, sem fylgir seðlaútgáfunni. Þess vegna er seðlaútgáfan með þessu fyrirkomulagi fullkomlega út í loftið, eins og mjer hefir líka skilist koma allgreinilega fram í umræðunum um fyrirkomulag seðlaútgáfunnar. Og mjer skilst jafnframt, að ef nokkru af seðlunum er óráðstafað, þá sje því verra, sem meira er.

Pjetur Ottesen Jeg hafði kvatt mjer hljóðs við 2. umr. Það, sem jeg ætlaði að benda á í ákvæðum 2. gr. um heimild ráðherra til að verja þessum tekjum ríkissjóðsins af þessum seðlum til þess að borga halla af gengi, er það, að þetta er gagnstætt minni skoðun á þessu máli og því, sem jeg bar fram í málinu. Mín skoðun er því, að jeg vil ekki láta setja neitt af ríkissjóðsfje í hættu. Greiddi jeg því vitanlega atkvæði móti 2. gr. Nú sje jeg ekki annar, úrkosta en að vera með till.hv.þm. Str. (TrÞ) og fella þetta aftan af. Þótt greinin að vísu verði nokkuð óviðkunnanleg eftir þetta, þá mun jeg hverfa að því ráði að greiða henni atkv. mitt.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vil fyrst segja það, að menn þurfa ekki að hafa það á móti minni brtt., að slæmt sje að hrekja málið milli deilda. Efri deild mun halda fund í kvöld, og eins og við höfum hespað af þessar tvær umræður á einum degi og afgreitt málið hjeðan, þá verður hv.Ed. lítið verk að afgreiða málið á kvöldstund. Hæstv. fjrh. og hv. 2. þm. G-K. (OTh) sögðu það um mína till., að hún væri fallin áður. Mjer þykir það ekki undarlegt, þótt þetta komi frá hv. 2. þm. (G.-K., en geta vil jeg þess í því sambandi, að mjer þykir hv. 2. þm. G.-K. hafa látið beygja sig alllangt niður í þessu gengismáli, og þó lengst nú. Til hæstv. fjrh. vil jeg segja, að hann veit vel, hvernig hann hefir „praktiserað“ á þessu þingi, - að það má fara tvær leiðir til að ná sama marki. T. d. var um eina till., sem okkur var mjög ant um, sem bárum hana fram, að hún var samþ. í Nd. í einu lagi og sömuleiðis í Ed. við 2. umr. fjárlaganna. Síðan kemur hæstv. fjrh. með brtt. um að fella hvern lið till. út af fyrir sig, og þannig var hún feld. Jeg vil benda á, að jeg fer að þessu leyti í för hæstv. ráðherra. Jeg bjóst við, að hv. 2. þmt. G.-K. og ýmsir fleiri gætu orðið samferða mjer um þetta, en þar hefi jeg orðið fyrir mjög miklum vonbrigðum. Jeg ætla ekki að rökræða sjerstaklega till.hv. 2. þm. Árn. (JörB), en vil aðeins geta þess, að mjer þykir ekki undarlegt, þótt hæstv. ráðherra leggi ekki mikið móti þeirri till. En 3. gr. frv. eins og hún er nú orðuð - að heimila Íslandsbanka að þurfa ekki að draga inn 1 milj. kr. af seðlum árlega - er í beinu samræmi við stefnu mína í gengismálinu, en í beinu ósamræmi við stefnu hæstv. fjrh. Vilji hæstv. ráðherra halda áfram að hækka krónuna, þá á hann að stuðla að inndrætti seðlanna og minka útlán.

Jörundur Brynjólfsson Jeg þarf ekki að svara hv. 3. þm. Reykv. (JaKM); hæstv. fjrh. gerði það áðan. Jeg hygg, að ábyrgð ríkissjóðs fyrir útgáfu seðlanna megi vera næg trygging fyrir þeim. Og þá má áreiðanlega telja til viðbótar það gull, sem Íslandsbanki kann að losna við, svo óþarft er að fjölyrða um þetta frekar. Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) kvað þetta frv. borið fram í samráði við báða bankana. Jeg get náttúrlega ekki gert npp á milli meininga manna um þetta atriði. Hæstv. ráðh. svaraði mjer áðan viðvíkjandi minni fyrirspurn, að frv. væri borið fram án þess að bera það undir Íslandsbanka og gat þess jafnframt út af ummælum annars þingmanns, að við að minsta kosti tvo menn úr stjórn Landsbankans hefði ekki verið talað um þetta. Getur því ekki heitið, að frv. sje borið fram samkvæmt samkomulagi milli beggja bankanna. En þetta skiftir ekki svo miklu máli út af fyrir sig. Hitt skiftir náttúrlega mestu máli, - rjettlæti frv. á þeim grundvelli, sem það er borið fram. Hefði jeg fyr vitað það, sem hvíslað var að mjer af bankastjóra Íslandsbanka, hv. 1. landsk. (SE), eftir að brtt. mín kom fram, - að Íslandsbanki legði hina mestu áherslu á að vera laus við inndrátt þessara seðla á yfirstandandi ári, - þá er ekki víst að jeg hefði borið brtt. fram. En nú er hún fram komin, og jeg læt skeika að sköpuðu, hvernig menn snúast við henni. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það var alls ekki mín meining að hafa neitt á móti, að brtt.hv.þm. Str. (TrÞ) gæti komist að. Jeg álít hana þinglega og alveg rjett fram borna. En verði hún samþykt, er ekki eftir neitt af greininni, sem ástæða er til að halda í lögum. Hitt er misskilningur, að inndráttur Íslandsbanka eða undanþága frá inndrætti standi í nokkru sambandi við gengismálið. Sá inndráttur, sem hjer er um að ræða, hefir ekki minstu áhrif á seðlaveltuna í landinu. Hann þýðir ekkert annað en það að taka Íslandsbankaseðla úr umferð og setja Landsbankaseðla í staðinn. En vitanlega er það fjárhagslegur vinningur fyrir Íslandsbanka að fá eins árs frest með þennan inndrátt. Ummæli mín um það, að hv. 3. þm. Reykv. (JakM) hafi gert fullmikið úr vöntun á gulltryggingu bygði jeg á því, að eftir lögunum frá 1922 og eftir því, sem þetta er framkvæmt, þá er gulltrygging fyrir nokkru af þessum ríkissjóðsseðlum, og gjald til ríkissjóðs fellur niður af jafnmikilli seðlafúlgu og gulltryggingunni nemur.

Jakob Möller Jeg var að skoða einn seðil, sem jeg hafði í vasa mínum. Það stendur ekkert á honum, að hann sje gulltrygður. Hann er ógulltrygður. Ekkert spursmál um það. Í lögunum frá 1922 eru engin ákvæði um það, að þeir skuli vera gulltrygðir. Eins og hæstv. fjrh. sagði, hefir verið gengið inn á þá braut, að ríkissjóður hefir tekið við þessu gulli, lagt út verð fyrir það og borgað vexti fyrir samsvarandi upphæð af seðlum. En seðlarnir eru jafnógulltrygðir eftir sem áður. Ríkissjóður getur selt gullið þegar honum sýnist.  (Fjrh. Jh: Bannað í lögunum)  . Þó að það sje bannað í lögunum, þá er það ekki til tryggingar seðlunum; seðlarnir eru ógulltrygðir samkvæmt því, sem á þeim stendur. Þetta ákvæði segir bara: .,þeim seðlum, sem gulltrygðir kunna að verða.“ En þetta er ekki höfuðatriðið, heldur hitt, sem jeg drap á síðast, erfiðleikarnir í viðskiftalífinu, sem af þessu leiða. –óþægindin, sem viðskiftum landsmanna eru gerð með ógulltrygðum seðlum. Auk þessa ákvæðis um seðlaútgáfum, má gjarnan segja það, sem hæstv. fjrh. sagði, að ljett er erfiðleikum af Íslandsbanka með því að ljetta tryggingu af honum. En hitt er víst, og stórt atriði í þessu máli, að þessi inndráttur, meðan ekki er sjeð fyrir seðlaútgáfunni endanlega, orsakar mikla örðugleika viðskiftamönnum Íslandsbanka; því að örðugleikarnir hljóta að lenda á þeim. Hinsvegar er hjer um gulltrygða seðla að ræða, meðan þeir eru í höndum Íslandsbanka.

forseti (BSv): Þá liggja ekki fleiri störf fyrir þessari hv. deild að þessu sinni. Að vanda síðustu ára mun jeg ekki flytja neina skýrslu um störf deildarinnar, þar sem hæstv. forseti sameinaðs Alþingis (JóhJóh) gerir grein fyrir störfum Alþingis í einu lagi. Jeg vil þakka þingmönnum fyrir þá löngu og góðu samvinnu, er vjer höfum átt á þessu þingi. Finst mjer þingið hafa farið fram í spakara og friðsamara lagi, a. m. k. hjerna megin veggjarins. Jeg vona því, að hv.þdm. skilji allir í bróðerni og óska þeim góðrar heimferðar og heimkomu, sem heima eiga utan Reykjavíkur. En öllum hv. þingmönnum óska jeg alls hins besta; mæli jeg svo um, að vjer megum allir heilir hittast á næsta þingi. Jeg vil minnast þess, að sá harmur hefir orðið þessu þingi að missa hins mikla og ágæta þingskörungs frá þingstörfum, hv.þm. Dalamanna, Bjarna Jónssonar frá Vogi. Vona jeg, að þau ummæli mín verði að áhrínsorðum, að hann megi einnig koma heill og hraustur til næsta þings.