Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við þessa umr. sér fjvn. ekki ástæðu til að gera aths. við frv., en leggur til, að því verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Þessi tillaga á þskj. 33 er samhljóða annarri, sem flutt var á síðasta þingi, að mestu leyti af sömu mönnum. Tillögunni á síðasta þingi var vísað til utanrmn., og hún skilaði áliti um tillöguna. Hún klofnaði að vísu og skilaði tveimur álitum, frá meiri hl. og minni hl., þar aem meiri hl. lagði til, að málinu yrði vísað til ríkisstj., en minni hl. lagði til, að tillagan yrði samþykkt. Það er nú ekki svo langt síðan þetta gerðist, það er kringum missiri, því að nál. utanrmn. komu fram í maímánuði s.l., það eru um það bil sex mánuðir síðan þetta gerðist. En þingi var að ljúka, þegar till. utanrmn. bárust þinginu, og komust þær þess vegna ekki til afgreiðslu. Ég held þess vegna, að það sé ekki mikil ástæða til þess að fara frekar út í málið en gert var á síðasta þingi, en ég skal gjarnan í stuttu máli lýsa afstöðu minni þá en hún var á þá leið, að ég taldi, að með þessari nefndarskipun væri mjög lítið unnið á þessu stigi málsins. Ég lýsti mig samþykkan því, sem segir í grg. till., með leyfi hæstv. forseta, að setja þarf kunnáttumenn til að kynna sér mál þessi öll og réttarþróunina sem rækilegast, svo og til að kynna öðrum þjóðum málstað Íslands og stuðla með öllum tiltækum úrræðum að þeirri réttarþróun um mál þetta og allar framkvæmdir og að um allar ákvarðanir sé sem allra mest samstaða stjórnmálaflokka. Ég get, eins og ég lýsti þá yfir líka, alveg fallizt á, að nauðsynlegt er og það er frumatriði í málinu, að íslenzka þjóðin og stjórnmálaflokkarnir hafi samstöðu um málið og geri það, sem hægt er, til þess að koma því fram. En hitt getur náttúrlega verið ágreiningur um og er það í þessu tilfelli, hvaða leið yrði farin og hvaða leið væri líklegust til þess að ná beztum árangri. Ég fyrir mitt leyti tel, að beztur árangur náist með því, að sá háttur verði hafður, sem í grg. segir og ég var að enda við að lesa upp, að kunnáttumenn verði fengnir til þess að kynna sér mál þessi öll frá sem flestum sjónarmiðum. Nefnd hefur raunverulega ekki, að mér finnst, neitt verkefni til að taka til meðferðar, fyrr en málið hefur verið rannsakað af þessum kunnáttumanni eða mönnum og niðurstöður frá honum eða þeim liggja fyrir. Nú hefur það skeð í málinu, að ríkisstj. hefur tryggt sér þann kunnáttumann íslenzkan í þessu máli, sem ég tel færastan til þess að fara með það og kynna sér það sem allra bezt, það er Hans Andersen ambassador í Osló, sem hafði með landhelgismálið að gera allt á fyrra stigi og er öllum hnútum þar manna kunnugastur. Hann hefur tekið að sér að kanna öll atriði í sambandi við þetta mál, og það er einmitt í hans skipunarbréfi, að hann eigi að kynna sér það frá bíólógísku sjónarmiði, frá efnahagslegu sjónarmiði og frá lagalegu sjónarmiði og leggja niðurstöður sínar að þessari athugun lokinni fyrir ríkisstj., sem þá mundi leita eftir samstöðu við aðra flokka um, hvernig frekar skyldi staðið að málinu. Ég held, að þetta sé sú aðferð, sem hljóti að gefa bezta raun, því að þótt sjö menn skjótist saman, sinn úr hverju horni, til þess að ræða málið, þá er það ekki gott fyrir nefndina og er raunverulega ekki mögulegt fyrir nefndina að hafa á þessu skoðun, fyrr en hún hefur fengið þær upplýsingar frá sérfræðingnum, sem hann getur veitt eftir að hafa tekið málið til athugunar. Raunverulega er þetta það, sem ég hef um málið að segja. Það er að mínu viti ekki líklegasta leiðin til að afla því framgangs að setja saman þessa nefnd, heldur að sérfræðingurinn, sem ráðinn hefur verið, hafi frumkvæði í málinu og kannske með aðstoð annarra, því að hann hefur fengið heimild til þess að hafa samband við og ráðfæra sig við alþjóðasérfræðinga á þessu sviði, og þess vegna geta þar fleiri komið til en hann. En allt verður það að vegast og metast frá sérfræðings- og vísindamannssjónarmiði fyrst og fremst. Ég held, að ég þurfi ekki frekar um þetta að segja. Skoðun mín á málinu hefur ekki breytzt frá því í vor, enda, eins og ég sagði, ekki nema missiri, síðan málið var hér síðast til umr.



Herra forseti. Þau orð, sem hæstv. utanrrh. sagði, gefa mér ekki tilefni til langrar ræðu. Ég verð þó að harma, hve daufar mér þóttu undirtektir hans við málið. Það var eitt megininntak hans ræðu, að mér skildist, að það væri svo skammt síðan um þetta mál hefði hér verið fjallað og í utanrmn., þar sem skoðanir hennar hefðu komið fram, sem voru á þá lund, að meiri hl. n. vildi vísa málinu til ríkisstj., en minni hl. vildi samþykkja till., og hann taldi, að því er mér virtist, hvorki líklegt, að utanrmn. hefði skipt um skoðun síðan í vor, né heldur að það væri þörf á því að brydda upp á málinu nú eftir svo skamman tíma. Nú er það svo, að alltaf geta menn skipt um skoðun, og stundum skipta menn um skoðun til hins betra, og það verður oft að reyna að hafa áhrif á menn í þá átt. Og í annan stað er það, að hv. utanrmn. er ekki meðal þeirra nefnda, sem eru skjótastar til afgreiðslu mála, og því má vera, ef svo fer, sem ég veit að muni verða, að þessu máli verði til hennar vísað, að enn líði nokkur tími, þangað til hún skilar áliti um þessa þáltill., svo að ég býst við, að henni gefist enn nokkurt ráðrúm til þess að endurskoða sína afstöðu og athuga það með nokkurri gaumgæfni, hvort það hafi verið skynsamleg afstaða, sem hún tók á s.l. vori, en ég fæ nefnilega ekki séð, að svo hafi verið, og ég fæ ekki séð, að það komi heim við þær skoðanir, sem hæstv. utanrrh. var að leggja hér áherzlu á áðan og hann vildi telja sínar, því að hann féllst alveg á það og undirstrikaði það rækilega, að hann teldi það mikilsvert í þessu máli, að samvinna um það væri sem bezt milli allra stjórnmálaflokka og að sem mestur einhugur næðist milli þeirra um það. En þá spyr ég: Er það leiðin til að skapa þann einhug að vísa málinu til ríkisstj.? Er það tryggt með þeim hætti, að samráð sé haft við aðra flokka? Eru þeir starfshættir tíðkanlegir hjá hæstv. ríkisstj.? Ég held ekki. Og að vissu leyti var það ánægjuleg upplýsing, sem hæstv. ráðh. gaf hér áðan, að sérstökum, ágætum manni hefði verið fengið erindisbréf upp á það að vinna að þessu máli. En ég spyr: Var haft samráð við aðra stjórnmálaflokka um þá aðgerð, um þá einu aðgerð í þessu máli, sem hér hefur verið gerð? Það hefði verið eðlilegt. Ég er ekki að segja, að aðrir stjórnmálaflokkar hafi neitt að athuga við þessa aðgerð. Ég er ekki að segja, að þeir mundu hafa haft neitt við hana að athuga. En ef að þessu máli á að vinna í þeim anda, sem hæstv. ráðh. taldi þó út af fyrir sig rétt vera, hefði einmitt átt að hafa samráð við aðra stjórnmálaflokka, og ríkisstj. hefði með þeim hætti átt að sýna í verki þann vilja, sem hæstv. ráðh. segir að sé hennar. Það er vissulega, eins og ég sagði, út af fyrir sig ánægjulegt, að hæstv. ríkisstj. hefur nokkuð vaknað í þessu máli og hafizt handa um það að skipa þennan ágæta mann til þess að afla upplýsinga í málinu. En hingað til hefur ekki, að því er virðist, mikið verið annað jákvætt í því aðhafzt. Hæstv. utanrrh. lýsti því hér við umr. um málið í fyrra, að hans forveri, fyrrv. utanrrh., hefði á sínum tíma mætt hjá utanrmn., þegar fjallað var um þáltill. um útfærslu landhelgi fyrir Vestfj., og þá hefði hann lýst því, hæstv. fyrrv. utanrrh., að á meðan landhelgissamningurinn við Breta var í gildi, þá hefði lítið verið hægt að gera, en ríkisstj. hefði samt notað tækifærið til þess að kynna stefnu Íslands og skoðanir á erlendum vettvangi, eftir því sem tækifæri hefðu gefizt til, og í því sambandi var minnt á ráðstefnu um fiskveiðimál, sem haldin hefði verið þá nokkru áður í London, en þar hefðu fulltrúar Íslands skýrt og skilmerkilega skýrt frá því, að 12 mílna landhelgi væri ekki lokatakmark Íslendinga og þeir mundu halda áfram að vinna að landhelgismálinu á þeim grundvelli, að Ísland fengi yfirráðarétt yfir öllu landgrunninu. Ekki hefði þó gefizt tækifæri til þess að koma þessum skoðunum á framfæri á öðrum alþjóðaráðstefnum en þessari. Þetta var nú þá. Nú er nokkur tími liðinn, síðan samningurinn við Breta var úr gildi genginn, og síðan hafa gefizt einhver tækifæri á alþjóðaráðstefnum til þess að koma þessu sjónarmiði Íslendinga á framfæri, og það er ekki úr vegi að minna á það hér, að nokkur gagnrýni hefur komið fram um það, t.d. í íslenzkum blöðum, að hæstv. utanrrh skyldi ekki í þeirri ræðu, sem hann hélt á þingi Sameinuðu þjóðanna, vekja athygli á þessu sjónarmiði Íslendinga í þessu máli. Nú efast ég ekkert um, að hæstv. utanrrh. hefur sjálfsagt einhverjar sérstakar ástæður fyrir því, að hann hefur ekki talið það heppilegt, eins og á stóð. En þá verð ég að segja það, að það er ekki til mikils ætlazt, að hann geri Alþ grein fyrir því, hverjar þær ástæður hafi verið. Það væri mjög æskilegt að fá þær ástæður hér fram. Ég get ekki verið hæstv. ráðh. sammála um þá starfshætti, sem á að viðhafa í þessu máli. Hann telur, að eigi að fara þessa leið, sem ríkisstj. hefur nú horfið að, að fela einum manni, ágætum manni, sem ætla mætti, að væri störfum hlaðinn, því að satt að segja fer maður nú að efast um nauðsyn þess að hafa sendiherra á þeim stað, sem hann situr, ef hægt er að fela honum svona mál, sem er náttúrlega langsamlega stærsta mál, sem íslenzka þjóðin á við að fást, og fela honum það sem eitthvert hjáverkastarf frá annasömu sendiherraembætti, ekki i einu landi, heldur fleiri. Ég hefði satt að segja haldið, að það veitti ekki af einum manni, sem gæti gefið sig alveg að svona máli. Ég hefði haldið, að það væri lágmarkskrafa, og það verð ég að segja, að það er kostað til ýmislegs, sem síður skyldi, heldur en þess, þó að ráðinn væri einn maður, sem ekki væri ætlað neitt annað starf, til þess að sinna þessu máli. Hæstv. ráðh. taldi, að það væri þýðingarlitið eða þýðingarlaust að vera að skipa nefnd stjórnmálaflokkanna. Fyrst yrði að kanna málið og afla upplýsinga, því að nm. hefðu ekki til þess möguleika, eins og sakir stæðu, að hafa skoðun á þessu, að hafa skoðun og mynda sér skoðun í málinu, fyrr en upplýsingar lægju fyrir. Ekki get ég á þetta fallizt. Það hafa vissulega allir Íslendingar skoðun í þessu máli. Við vitum, að hverju við viljum vinna í þessu máli. Við ætlum að vinna að ákveðnu marki, og það, sem um er að ræða, er bara, hvaða starfsháttum og starfsaðferðum á að beita og er heppilegast að beita til þess að komast að því marki. Um hitt, að hvaða marki við ætlum að stefna, erum við allir sammála.. Engar upplýsingar, sem fram kunna að koma, munu hafa áhrif á þá stefnu okkar. Og ég held satt að segja, að einmitt þessir starfshættir ríkisstj., sem þegar eru hafnir í málinu, að fela þannig einum manni án samráðs við aðra stjórnmálaflokka að vinna að málinu, bendi til þess, að ríkisstj. ætli sér ekki og óski ekki eftir, þrátt fyrir fögur orð hæstv. ráðh., að hafa samráð við aðra flokka um þetta. Það er ekki hægt að taka mark á orðum einum, þegar athafnirnar eru ekki í samræmi við orðin, en það eru athafnirnar, sem hér gilda. Hæstv. utanrrh. hefði getað sagt, að það væri lítil þörf á skipun þessarar nefndar, vegna þess að það væri fyrir hendi nefnd, sem ætlað væri að fylgjast með störfum ríkisstj. í utanríkismálum. Hann hefði getað vísað til þess, að hér er utanrmn. til, en það gerði hann ekki, og það er af því, að hæstv. ráðh. er mjög skynsamur maður og hefur séð, að það mundi ekki vera hyggilegt, þar sem öllum er kunnugt um það, að utanrmn. er haldið utan við svo að segja öll utanríkismál, sem máli skipta. Það er nú ekki einasta hneyksli, heldur er það skýlaust lögbrot, því að samkv. þingskapalögunum á að bera undir utanrmn. ekki aðeins lagafrv., sem snerta utanríkismál og til meðferðar eru hér í þinginu, heldur á að bera undir hana utanríkismál almennt, jafnt um þingtímann og milli þinga. Hvenær er það gert? Það var verið að skýra frá því í fréttum núna í dag, tók ég eftir, að það hafi farið fram á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna athyglisverðar atkvgr., atkvgr., sem veitt er athygli um allan heim. Og þar hefur það m.a. vakið athygli, á hvern veg Ísland greiddi atkv. Ég ætla ekkert hér að fara að segja neitt um það, hvað sé rétt í því efni eða ekki. Ég ætla ekkert að fara að segja mína skoðun á því. En atkvgr. Íslands í þessu efni vekur athygli af því, að það skar sig úr og fylgdi ekki Norðurlöndunum í þessum atkvgr. En Norðurlöndin hafa einmitt haft sérstaka samvinnu og samstöðu um afstöðu til mála á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Og áður en hvert allsherjarþing er haldið, koma utanrrh. Norðurlandanna saman og fjalla um þau málefni, sem þar eiga að vera tekin fyrir, og leitast eftir að ná sem mestri samstöðu um afgreiðslu þeirra mála. Hefði nú ekki verið eðlilegt, að mál sem þetta hefði verið borið undir utanrmn., áður en atkv. væru greidd, og væri það t.d. ekki lámarkskrafa, að utanrrh. kæmi á fund utanrmn., áður en haldinn er þessi sameiginlegi utanríkisráðherrafundur Norðurlandanna, þar sem tekin er ákvörðun um það, hvern veg Norðurlöndin skuli snúast við þeim málefnum, sem upp kunna að koma og vitað er að upp muni koma á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, - væri það ekki lágmarkskrafa, að utanrrh. kæmi þá áður á fund utanrmn. og gerði henni grein fyrir þeim málum? Nei, það gerir hann ekki. Utanrmn. er algerlega - ja, það má eiginlega segja það, algerlega óstarfhæf n. hér, og það er að mínum dómi ákaflega illa. farið og ákaflega illa fallið til þess að skapa þá stöðu í utanríkismálum, sem æskilegt er að sem mest sé. Og af þessari staðreynd, að svona er nú þessu háttað með utanrmn., var það auðvitað ljóst, að hæstv. ráðh. gat ekki vísað til þess, að þessi nefndarskipun, sem um er fjallað í þessari þáltill., væri óþörf af þeirri ástæðu, að fyrir hendi væri utanrmn. Ég tel nú sem sagt, að það eigi að vinna að málinu á þann veg, að allir stjórnmálaflokkarnir eigi að hafa þegar í upphafi aðstöðu til þess að koma á framfæri sínum sjónarmiðum um starfshættina og slík n. sem þessi eigi í samráði við ríkisstj. að leggja línurnar um þau efni. Undir hennar yfirstjórn og yfirstjórn ríkisstj. eiga svo auðvitað starfsmenn - sérfræðingar - að starfa og afla þeirra upplýsinga, sem unnt er að fá, gefa þau ráð, sem þeir geta, og vinna að því eftir þeim línum, sem slík n. leggur, að afla málstað Íslendinga fylgis hjá öðrum þjóðum. Þetta er ekkert feimnismál. Það þarf ekki að vera nein sérstök leynd yfir þessu máli. Aðrar þjóðir eiga og mega vita um það, hvert við Íslendingar ætlum að stefna í þessu máli. Það þarf ekki að vera að skipa neinn einstakan mann með neinni sérstakri leynd til þess að vinna að þessum málum eða senda hann eitthvað þannig, að það megi helzt enginn vita um það, að hann er sendur. Það mundi einmitt vekja athygli, ef Alþingi Íslendinga undirstrikaði sínar fyrri viljayfirlýsingar í þessu efni með því að kjósa slíka n. sem hér er lagt til. Það mundi undirstrika það, að í þessu máli eru allir stjórnmálaflokkarnir sammála og þeir ætla að standa saman í þessu máli. Hitt, að fara þá leið, sem meiri hl. utanrmn. lagði til og hæstv. utanrrh. var hér enn á, - að fara tvær götur í málinu, að stjórnarflokkarnir vilji bara vísa málinu til ríkisstj., treysti henni einni til að fjalla um það, afþakki, að svo komnu máli a m. k., aðild stjórnarandstæðinga í málinu, það er að mínum dómi ekki fallið til þess að undirstrika með öðrum þjóðum, hvílíka áherzlu við viljum allir í raun og veru leggja á þetta mál, heldur er það miklu fremur fallið til þess að vekja efasemdir og tortryggni hjá öðrum þjóðum um, að það sé ekki alveg 100% einhugur í þessu máli. Ég vil þess vegna vænta, að þegar hæstv. utanrrh. gefst nú nokkur viðbótartími við þá 6 mánuði, sem hann hefur haft frá því í vor, að fjallað var um þetta á fundi utanrmn., muni hann nú komast að þeirri niðurstöðu, að það sé réttara að fara þá leið, sem lagt er til í þessari þáltill., og ég vænti þess, að hann muni að athuguðu máli geta skipt um skoðun í þessu efni, og það er vissulega engin goðgá að breyta um skoðun. Og ekki væri það ólíklegt, að t.d. þessi útsendi sendiherra hefði einhverja skoðun á þessu máli um það, hvernig ætti að vinna að því. Það væri ekki ófróðlegt að fá að heyra álit Hans G. Andersens, sem ég tel alveg ágætan mann og efalaust eins og stendur Íslendinga fróðastan um málið, fá álit hans á því, hvort hann telur heppilegra, að hann vinni að þessu máli eingöngu á vegum ríkisstj. eða hann vinni í umboði n., sem allir stjórnmálaflokkar standi að. Það væri fróðlegt að fá hans álit á því. En hitt vil ég svo enn undirstrika, að þó að hann sé manna fróðastur um þetta mál, finnst mér það ekki stórmannlegt hjá ríkisstj. að ætla honum að hafa þetta lífshagsmunamál þjóðarinnar í hjáverkum.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. og 1. flm. þessarar till. kom að því oftar en einu sinni í sinni ræðu, að víst væri þessi maður, sem við höfum fengið til þess að vinna að undirbúningi málsins, Hans G. Andersen, hæfur og góður maður. En sitt hvað var þó við hann að athuga hjá þessum hv. þm. Í fyrsta lagi vildi hann gera þetta tortryggilegt með því að telja, að það væri verið að gera þetta að hjáverki hjá honum að kanna málið, þar sem hana væri sendiherra okkar í Noregi og hefði þar öðrum hnöppum að hneppa, og í öðru lagi hefði ekki við útnefningu þessa manna verið haft samráð við hina flokkana. Ég minnist nú þess, að viðurkenning þessa hv. þm. á Hans Andersen var nú ekki meiri en það í vor, þegar um þetta mál var rætt, að ég man ekki betur en hann hefði þar orðað og viljað hafa þann hátt á, að velja nokkra unga menn til þess að alast upp í málinu, kynna sér, - ja, læra fyrst, skildist mér þá hvernig þeir ættu að standa að því, og á eftir að taka það að sér til þess að vinna við það. Ég held, að það sé engum blöðum um það að fletta, að Hans Andersen er sá færasti og sá langfærasti allra Íslendinga í dag til þess að mynda sér skoðun í þessu máli og hafa um það forustu í allri grein. Hann er meira en færasti maður okkar Íslendinga, hann er „átoritet“ á heimamælikvarða. Og það er alveg sama, hvernig þessi hv. þm. veltir þeim hlutum fyrir sér, því verður ekki um þokað. Ég taldi það þess vegna, svo sjálfsagt, að þegar hann var fenginn og gaf kost á því að taka þetta mál að sér, yrði það ekki vefengt eða dregið í efa af neinum og þar með væri þessum hluta málsins skipað á þann bezta veg, sem hægt væri að gera. Ég held, þrátt fyrir það að hann sé okkar sendiherra í Osló, þurfi það akki að rekast á við störf hans að undirbúningi landhelgismálsins, en ef svo færi, þá er auðvelt að fá mann til Oslóar, því að starfið þar er ekki eins þýðingarmikið og þetta mál, eins og raunar kom líka fram hjá hv. síðasta ræðumanni. Ég held þess vegna, að það hafi ekki verið neitt unnið að þessu máli í þá áttina, að samkomulag við aðra flokka gæti ekki orðið gott, þó að ekki væri samkomulag um ráðningu þessa manns. Svo sjálfsagt var það. Ég held, eins og ég sagði, að nefndarskipunar á þessu stigi sé ekki þörf og geri lítið gagn. Það er alveg rétt, sem hv. flm. sagði, að allir Íslendingar hafa svipaða skoðun á málinu og þeir vilja, að landgrunnið komist í hendur Íslendinga. En þeir geta ekki haft skoðun á því, hvernig eigi að vinna að því, að þetta verði gert. Það er það, sem málið á stendur. Og það þarf að kynna sér bæði frá lagalegu sjónarmiði og vísindalegu sjónarmiði, hvernig bezt verður að því staðið. Við erum nú ekki, Íslendingar, einir í heiminum, og til þess að ná þessu í gegn verðum við að hafa til fylgis við okkur meiri hluta allra þjóða. Og hvernig verður bezt að því unnið? Hv. þm. lét að því liggja, að ég hafi staðið mig haldur illa á þessum fundi Sameinuðu þjóðanna, þar sem ég hafði ekki tekið þetta mál til meðferðar þar. Það er nú svo. Ég gerði það, gerði það ekki að vísu á þann hátt, sem hann eða hans blað, Tíminn, töldu, að réttast væri að gera, með því að segja: Hér er ég frá Íslandi og vil hafa mitt landgrunn. - Ég taldi þetta áhyggilegt. Ég taldi miklu fremur rétt að reyna að fá samvinnu sem flestra þjóða í heiminum í baráttunni gegn hungri og fyrir verndun fiskstofnanna. Það er staðreynd í dag, að ýmsar þjóðir í heiminum svelta heilu hungri og alveg sérstaklega vegna próteinskorts, sem fiskurinn gefur. Ég taldi þess vegna vera réttast þar að benda á þetta atriði og reyna að fá sem flesta til þess að fá samúð með því að tryggja þeim þjóðum, sem eru í svelti, það fiskmeti, sem þær þurfa Og það gerði ég. Og ég varð var við það, að þetta hafói samúð margra manna á þinginu, alveg sérstaklega þeirra, sem skortinn líða. Ég held þess vegna, að það hafi verið miklu skynsamlegra að byrja átök í þessu máli með því að reyna að ná samúð um það, heldur en vekja andúð á því, því að auðvitað hefði það vakið andúð og ég vil segja á þessu stigi kannske mikla andúð, að við færum að undirstrika það, að við ættum nú eiginlega þetta allt saman og það væri heilög skylda þeirra að hjálpa. okkur til þess, að þetta eignarhald næðist. Ég skal náttúrlega ekki meta, hvort sjónarmið þessa hv. þm. um það að taka strax landgrunnssjónarmiðið í fyrstu atrennu sem aðalatriði málsins sé affarasælla en hitt, að reyna að vekja samúð um það að vernda fiskatofnana í hafinu. Ég get til viðbótar þessu sagt, að skömmu síðar var borin fram till. á þingi Sameinuðu þjóðana um rannsókn á auðæfum hafsins, en þar var ekki í till., eins og hún kom fyrst fram, gert ráð fyrir, að verndun fiskstofna yrði þar tekin með. Fyrir atbeina íslenzku sendinefndarinnar, sem gerðist meðflm. að málinu með því skilyrði, að þetta væri tekið inn í till., var það gert. Og nú hefur verið samþ. í annarri n. hjá Sameinuðu þjóðunum till., sem fer í þá átt að rannsaka auðæfi hafsins og verndun fiskstofna. Ég veit ekki, hvernig hægt verður að þoka málinu þessa leið, en ég held, að það sé hægara að þoka málinu áfram þessa leiðina en vaða beint áfram með landgrunnssjónarmiðið og eiginhagsmunasjónarmiðið strax í upphafi. Þetta mál eða þessi till. sem hefur verið samþ. í nefnd hjá Sameinuðu þjóðunum og væntanlega kemur fyrir hjá þinginu sjálfu núna mjög bráðlega, er að mínu viti mjög líkleg til þess að geta hjálpað okkur um þá afgreiðslu málsins, sem getur komið okkur að gagni. Og ég vil benda á meira, að till. þessi, sem samþ. hefur verið, gerir ráð fyrir því, að aðalritari Sameinuðu þjóðanna skipi n. sérfræðinga til þess að vinna að þessu máli, og íslenzka sendinefndin hefur fengið fyrirmæli um það að leitast við, að við fengjum fulltrúa í þessari n., og það tel ég mjög þýðingarmikið, ef það tekst, og ég er ekki frá því, að það takist, eftir því sem útlitið er nú, að því er mér er sagt. Sem sagt, ég nafni þetta vegna þess, að hv. þm. fann ástæðu til að finna að þeim hætti, sem ég hefði haft á um að koma málinu af stað. En ég fullyrði, að það er ekki líklegt, eða ég meina það a.m.k. og vil leyfa mér að hafa þann h átt á matinu, að það er ekki líklegt, að það hefði gengið öllu betur, þátt við hefðum strax farið að ræða um okkar landhelgi og okkar eiginhagsmuni. Hv. þm. taldi, að þó að ríkisstj. eða kannske nánar tiltekið ég í þessu tilfelli hefðum haft falleg orð um samstöðu í málinu, væru athafnirnar þannig, að þær staðfestu ekki þessa umsögn mína eða ríkisstj. Athafnirnar gilda, sagði hv. þm., og þær eru öðruvísi en mátt hefði vænta eftir þeim orðum, sem um þetta hafa verið höfð. Ég held nú, að þetta sé langt frá því að vera rétt. Orðin, sem við höfum haft um þetta mál, eru þau, að við viljum láta kanna málið mjög ýtarlega, og það er vandasamt mál og það viðurkenna allir, og leggja það síðan gjarnan fyrir samstarfsnefnd allra flokka eða á annan hátt þannig, að allir stjórnmálaflokkarnir fái tækifæri til þess að kynna sér það, til þess að meta þær leiðir, sem lagt er til að farnar verði, og til þess að yfirleitt gera sér grein fyrir málinu í öllum atriðum. Að athafnirnar í þessu máli séu þess vegna öðruvísi en við höfum haft orð uni, það tel ég ekki rétt og hafi ekki við neitt að styðjast. Við erum nefnilega. mjög háðir því í þessu máli, hvernig aðrar þjóðir taka undir. Við getum ekki komið saman í 7 manna nefnd hér uppi á Íslandi og sagt: Við Íslendingar teljum, að við eigum landgrunnið, og við viljum gjarnan fá það og fá afnot af því fyrir okkur eingöngu, en við viljum ekki, að aðrir komi þar nálægt. - Ég er ekki alveg viss um það, að meiri hlutinn af þjóðum heims muni hoppa inn á svona athafnir. Væri ekki skynsamlegra að fara þá leið að markinu að kynna sér fyrst eftir lagaleiðum, eftir persónulegum samtölum við aðila þeirra ríkja, sem fulltrúa eiga hjá Sameinuðu þjóðunum, og á allan annan hátt, sem mögulegur er, á hvern hátt möguleikar væru til þess að þoka málinu fram, og þá fyrst, þegar sérfræðingurinn eða sérfræðingarnir eru komnir að niðurstöðu um það, hvernig þetta skuli gert og hvernig það megi bezt takast, komi n. saman? Þetta er það eina, sem ég hef sagt um málið, bæði við umr. í vor, þegar þetta mál var til meðferðar hér, og ég er sömu skoðunar enn, og mér þykir leitt, að ég þarf að hryggja hv. þm. með því, að ég hef ekki skipt um skoðun og ég tel mjög litlar líkur fyrir því, að ég geri það. Þá kom hann inn á annað atriði, sem vissulega er athyglisvert og ég er honum sammála um að þarf að breytast, og það er um stöðu utanrmn. hér í hinu háa Alþ. Það er alveg rétt, að það eru miklu færri mál borin undir utanrmn. en vert væri og sennilega rétt væri. En það er af því, að fyrrv. utanrrh. taldi, að hann hefði orðið þannig fyrir barðinu á utanrmn., að hann gæti ekki trúað henni fyrir málum. Ég held, að mér sé óhætt að segja það eftir honum, að trúnaðarmál, sem n. hafi verið sagt frá, hafi verið borin út og komið í blöðunum, og þess vegna vildi hann ekki fyrir sitt leyti, að henni væru fengnar allar þær upplýsingar, sem annars hefði verið rétt, að n. fengi. Ég skal ekkert segja um þetta, ég þekki það ekki svo vel. En hitt vildi ég gjarnan og það hef ég sagt við utanrmn., að það væri hægt að komast að - ég vil segja samkomulagi við n. um það, að það væri hægt að hafa það samband við hana, sem eðlilegt er, þ.e.a.s. það væri hægt að trúa henni fyrir öllum málum, sem þar ættu að ræðast, og hægt væri að taka upp við hana samband um þetta. Ég hef nú ekki haft tækifæri til þess að hafa þetta samband við utanrmn. nema mjög stutt. En ef eitthvert framhald yrði á því, sem kannske verður nú ekki, skal ég gjarnan lýsa því yfir, að ég vildi gjarnan hafa það samband við utanrmn., sem ég tel að eðlilegt væri, þ.e. a. s. henni væri hægt að trúa fyrir öllum utanríkismálum eins og þau legðu sig. Það er það eðlilega, og það er það rétta. Ég held svo, að ef það tækist að koma málum í það horf, væri nú enn þá minni nauðsyn til að setja þessa 7 manna n., sem hv. þm. vilja setja samkv. þessari till. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð í bili. Ég veit, að þetta mál er vandmeðfarið, og það vitum við sjálfsagt allir. Og þess vegna megum við ekki blanda í það pólitík. Það vona ég, að ég hafi ekki gert, og ég held, að það væri ekki æskilegt, að það yrði gert, heldur að reynt yrði að vinna að því i sátt og samlyndi, án þess að reyna að koma þar að sjónarmiðum, sem að mínu viti eiga þar ekki heima. Ég tel að vísu að sjálfsögðu rétt, að þetta fari aftur til utanrmn., a.m.k. formsins vegna, því að málið þarf að afgreiðast hér. Þó að hún hafi látið í ljós álit sitt á því í fyrra, er kannske ekki alveg fræðilega öruggt, að hennar skoðun sé sú sama í dag. Ég skal ekkert um það segja, ég hef ekki kannað það, en mér þykir ólíklegt, að á því hafi orðið nokkur veruleg breyting. En samt sem áður, af því að nál. vomu ekki tekin til meðferðar hér í vor, er sjálfsagt, að þau fái möguleika til eðlilegrar afgreiðslu nú.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. sagði í þeirri ræðu, sem hann var að ljúka við, að fyrrv. utanrrh. hefði sagt, að hann hefði ekki getað haft samband við utanrmn. á eðlilegan máta, vegna þess að hann hefði einhvern tíma trúað henni fyrir einhverjum málum, sem ættu að vera trúnaðarmál og hefðu lekið út. Þar sem ég hef nú verið nokkurn tíma í utanrmn., minnist ég þess ekki, að slíkt hafi komið fyrir, og það væri bezt að fá það nánar upplýst, hvað fyrrv. utanrrh. hefur átt við með þessu. Það, sem maður gæti trúað, að helzt lægi næst að álíta, að utanrrh. hefði fundizt og þeir, sem verið hafa nú um nokkurn tíma, um 15 ára skeið, að ekki væri hægt að trúa utanrmn. fyrir, eru mál viðvíkjandi því, sem snertir Ísland sem hernaðaraðila, eftir að Ísland gekk í Atlantshafsbandalagið. En eins og kunnugt er, var eftir að það gerðist gerð sú breyting á l. um þingsköp, að það var sett sérstök undirnefnd, leyninefndin svokallaða, 3 manna n., undirnefnd í utanrmn., sem átti að fjalla um þau mál, sem þættu þess eðlis, að það væri ekki hægt að trúa allri utanrmn. fyrir þeim. Og menn skilja auðvitað, af hvaða orsökum það var. Þeir utanrrh., sem hafa starfað, meðan þessi ákvæði voru, - mig minnir, að það sé búið að afnema þau nú, - sem hafa starfað meðan þessi ákvæði voru í l. um þingsköp, höfðu þess vegna aðgang að þessari leyninefnd, og ef ég veit rétt, ég a.m.k. hef staðhæft það áður hér á Alþ. og því hefur ekki verið mótmælt, var þessi leyninefnd aldrei kölluð saman. Ég held, að ég fari þar með rétt mál. A.m.k. hef ég spurt að því hér á Alþ. og þá menn, sem hafa verið í henni, og spurt hér úr þessum ræðustól, og enginn hefur viljað kannast við það, að hún hafi nokkurn tíma verið kölluð saman. Og ef hæstv. fyrrv. utanrrh. hefur þess vegna haft einhver sérstök trúnaðarmál, sem snertu t.d. Ísland sem voldugan hernaðaraðila, býst ég við, að hann hlyti þó að hafa kallað slíka leyninefnd fyrir sig. Það væri þess vegna mjög gott að fá upplýsingar um, hvað það er, sem átt er við með þessu. Ég er alveg sammála hæstv. utanrrh. um það og vil eiginlega mega taka hans síðustu orð. sem hann sagði hér í ræðustólnum áðan, þannig, að hann vilji taka upp nýja hætti í þessum efnum, sem væri ákaflega heilbrigt fyrir okkur. Við vitum það, sem starfað höfum lengi hér á Alþ., að utanrmn. var ein þýðingarmesta n. Alþingis, og t.d. öll stríðsárin voru mjög tíðir fundir í utanrmn. og utanrmn. tók mjög veigamiklar ákvarðanir á þessum tíma, bæði hafði sjálf framtak um slíkt, og fjallaði um slíkt, og það voru haldnir stöðugir fundir í utanrmn. uppi í stjórnarráði. Í því herbergi, sem forsrh. og utanrrh. hvað lengst höfðu til umráða, þ.e. því herbergi, þar sem ríkisstjórnarfundir eru venjulega haldnir, þar voru fundir haldnir í utanrmn. og það mjög tíðir og um mjög þýðingarmikil mál. Það er raunverulega einn þáttur í því, hvernig er verið að lítillækka Alþ., hvernig er verið að taka meira og meira af þess verksviði og þess valdi yfir til ríkisstjórnarapparatsins, ríkisstjórnartækisins, hvernig búið er að fara með utanrmn. nú um langt skeið, og þar hefur ágreiningurinn í Alþ. um Atlantshafsbandalagið verið notaður sem átylla, því að sannleikurinn er sá, að líka öll önnur mál, sem alls ekki snerta okkar ágreining margra flokka hér á þinginu í sambandi við Atlantshafsbandalag og annað slíkt, hernámið og þess háttar, ótal önnur mál eru ekki heldur rædd í utanrmn., þar sem ekki væri hætta á neinu, sem snerti mismunandi skoðanir sérstaklega í sambandi við mál, sem væru eins þýðingarmikil og valda eins miklum átökum eins og við skulum segja afstaðan til hernaðarbandalagsins. Við skulum segja t.d. danska þingið, utanrmn. þess fjallar um öll þau mál, sem snerta Sameinuðu þjóðirnar. Flokkarnir í danska þinginu útnefna sjálfir menn til þess að vera í sendinefnd Danmerkur hjá Sameinuðu þjóðunum. Alveg eftir þeirra styrkleikahlutfalli kjósa þeir menn til þess. Svo náttúrlega í viðbót við það ákveður utanrrh., eins og eðlilegt er, að sérfræðingar og aðrir slíkir skuli vera þarna með. Hér er það þannig með sendinefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum, að þetta er notað meira og minna til þess eiginlega að skiptast á í sendiferðum og skemmtiferðum jafnvel stundum og heilir flokkar á þinginu eru algerlega skildir þar hjá, rétt eins og væri verið að senda á fund Atlantshafsbandalagsins, þar sem ekki er hins vegar af minni hálfu verið að finna að því þó að einstakir flokkar séu settir hjá. Ég held þess vegna, að þarna þyrftum við að gera verulegar breytingar á. Það væri það eðlilega, að þarna tækjum við upp alveg nýja starfshætti, einmitt í samræmi við það, sem aðrar Norðurlandaþjóðir hafa gert. Ég held þess vegna, að það væri mjög heppilegt, að það kæmi fram, hvað það er, bara sögunnar vegna, sem fyrrv. utanrrh. hefur fundizt hann verða fyrir trúnaðarbroti af hálfu alþm. Yfirleitt var það mín skoðun, meðan sá hæstv. utanrrh. var, að Alþ. yrði frekar fyrir trúnaðarbroti frá hans hálfu en hann frá hálfu alþm. En látum það vera. Sagan verður að dæma hans afstöðu jafnt sem annarra, þegar þar að kemur. En hitt aftur á móti vil ég undirstrika, og þykir mér vænt um, að hæstv. núv. utanrrh. er sammála um, að á þessu þarf að verða breyting. Við komum bókstaflega ekki fram sem fullvalda ríki, á meðan við ekki í utanríkismálum okkar förum að hafa betri hátt á en við nú höfum. Við höfðum þetta um tíma, og við eigum að taka þetta upp aftur.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær umr., sem hafa orðið um þá till., sem hér liggur fyrir. Ég álít, að þess sé síður en svo þörf, því að flm. hennar hefur skýrt það mál svo vel og haldið vel á því. En það eru hins vegar nokkur atriði, sem snerta málið óbeint og hafa komið fram hjá hæstv. utanrrh., sem ég vildi segja nokkur orð um. Ég vildi eiginlega í tilefni af því, sem hann sagði hér áðan, spyrjast fyrst fyrir um það, hvort það sé orðin stefnubreyting hjá ríkisstj. í landhelgismálinu og hún fylgi orðið fram annarri stefnu en þeirri, sem var mörkuð í þáltill, frá 1959. En þar er sú stefna ákveðið mörkuð, gerð samhljóða á Alþ., að unnið skuli að því að afla viðurkenningar á rétti Íslands til alls landgrunnsins. Og í samræmi við það voru málin svo flutt af Íslands hálfu, a.m.k. næstu ár. Virðist mér af því, sem hæstv. utanrrh. sagði um sína ræðu á þingi Sameinuðu þjóðanna og þær skýringar, sem hann gaf á henni, að ríkisstj. sé eiginlega komin inn á það að framfylgja annarri stefnu í þessum efnum og vinna að framgangi þess máls eftir öðrum leiðum. Ég vildi þess vegna beina þeirri fsp. til ráðh. og fá alveg glöggt svar hjá honum um það, hvort það sé virkilega svo, að ríkisstj. sé horfin frá þessari stefnu að vinna að viðurkenningu á landgrunninu og búin að taka upp einhverja aðra stefnu, því að ef svo er, er hér að sjálfsögðu um mjög mikilvæga og e.t.v. örlagaríka breytingu að ræða fyrir þetta mál, sem ég vildi aðeins segja í fáum orðum að þessu sinni, að ég tel, að ekki stefni í rétta átt. Það vildi ég svo segja í sambandi við þetta mál, að ég held, að það sé mikill misskilningur hjá ráðh., að hann hafi þurft að óttast það, að hann mundi hljóta mikla andúð á þingi Sameinuðu þjóðanna, ef hann hefði túlkað sérstöðu Íslands þar og haldið fram þeim rétti, því tilkalli, sem Íslendingar gera til landgrunnsins. Ég hef verið nokkrum sinnum á þeim vettvangi, þegar þessi mál hafa verið þar rædd, og ég held, að það megi segja það, að þegar kannske 2–3 þjóðir hér í VesturEvrópu eru undanskildar, hafi málstaður Íslands í þessum efnum yfirleitt átt miklum skilningi og samúð að fagna. Og ég trúi því ekki, að það hafi neitt breytzt við það, þó að þar hafi fjölgað þjóðum, bætzt við þjóðir, sem hafa sloppið undan nýlenduoki eins og við. Ég gæti miklu frekar trúað, að okkar málstaður ætti nú á þessum vettvangi enn meiri skilningi og samúð að fagna en þó var áður fyrr. Og þess vegna akil ég satt að segja ekki þessa afstöðu ráðh. En það, sem varð þess fyrst og fremst valdandi, að ég kvaddi mér hljóðs, var það, sem hæstv. ráðh. sagði um utanrmn., og það, sem hann sagði, að væri ástæða til þess, að n. hefði ekki starfað með eðillegum hætti á undanförnum árum. Hann kvað ástæðuna vera þá, að fyrirrennari sinn í þessu embætti hefði sagt sér, að það hefði komið fyrir í n. og að því er mér skildist oftar en einu sinni, að nm. hefðu gert sig seka um trúnaðarbrot. En það var alveg rétt gert hjá hæstv. núv. ráðh. að telja sig ekki hafa, að því er mér skildist, beinar heimildir fyrir þessu eða tilgreina ákveðin dæmi, heldur aðeins óákveðin ummæli fyrrv. utanrrh. um þessi mál. Ég vil alveg hiklaust halda því fram á þessum stað, að þetta er ósatt hjá hæstv. fyrrv. utanrrh. Ég get fullyrt það til frekari áherzlu um þetta, að t.d. síðan ég tók sæti í utanrmn. á þingi 1959 hefur ekki verið lagt fyrir n. neitt, sem hægt er að kalla trúnaðarmál, og þar af leiðandi nm. ekki getað gert sig seka um neitt slíkt, hvað þetta snertir, vegna, þess að það hefur verið fylgt þeirri reglu af hálfu ríkisstj. á þessum tíma að leggja ekkert fyrir n., sem hægt er að nefna því nafni. Ég þori líka að fullyrða það, að á þeim tíma, sem á undan er genginn, þegar Guðmundur Í. Guðmundsson var utanrrh., hefur ekkert það gerzt í n., sem er þannig lagað, að það sé hægt að saka nm. um trúnaðarbrot. En ég tel hins vegar, að þetta mál sé það mikilsvert og hér séu bornar svo þungar sakir á þá menn, sem hafa verið í utanrmn., að það væri mikil ástæða til þess, að það væri sett í þetta sérstök rannsóknarnefnd samkv. ákveðum stjskr., til þess að fá þetta upplýst, því að það eru engar smásakir, sem eru bornar á utanrmn. með því að halda þessu fram. En jafnframt því, sem ég segi þetta, vildi ég fagna þeirri yfirlýsingu, sem kom hér fram hjá hæstv. ráðh., að hann vildi gjarnan taka upp önnur vinnubrögð í þessum efnum og taka upp fullt samstarf við n., sem ég að sjálfsögðu tel eðlilegt að sé gert á þeim grundvelli, eins og er í lögum margra annarra þjóða, að það sé beint tekið fram, að nm. séu bundnir trúnaðarheiti um þau mál, sem er þá sérstaklega fram tekið af hálfu ráðh. í n., að hann óski eftir að sæti þeirri meðferð. Ég álít, að það væri kannske eðlileg leið til lausnar þessu máli, að nú í sambandi við athugun þingskapanna, sem fram fer, verði gengið mjög greinilega frá þessu atriði. En það er ekki eingöngu um þau mál, sem séu þannig eðlis, að það sé hægt að kalla þau trúnaðarmál, sem ríkistj. hefur ekki viljað hafa samráð við n. Ég vil t.d. rifja það upp, fyrst farið er að ræða um þessi mál, að núna í þingbyrjun, á fyrsta fundi utanrmn., fórum við tveir nm. fram á það, að utanrrh. kæmi á fund n. og skýrði henni frá helztu málum, sem lægju fyrir þingi Sameinuðu þjóðanna, og viðhorfi ríkisstj. til þeirra. Formaður n. lofaði að koma þessum tilmælum á framfæri við ráðh., og ég trúi ekki öðru en hann hafi gert það, en þennan fund er ekki enn þá farið að halda. Ég vildi mega vænta þess, að yfirlýsing ráðh. nú þýddi það, að slíkur fundur yrði haldinn og það yrði þá upphaf að því samstarfi, sem hann var að tala um að hann vildi vinna að því að kæmist á á milli ráðh. og n. Það eru ýmis mál eftir enn á þingi Sameinuðu þjóðanna, sem er fróðlegt og gagnlegt fyrir utanrmn., þá flokka, sem þar eiga sæti, en ekki eiga sæti í ríkisstj., að fylgjast með. Sum mál viðurkenni ég, að eru þannig vaxin, að það er eðlilegt, að þau séu trúnaðarmál. Mér skilst t.d., að það muni vera eftir á þinginu að kjósa menn í alþjóðadóminn. Það skiptir miklu máli fyrir Ísland. Er það búið? Það er þá misskilningur hjá mér, að það sé eftir, það mun vera búið, en það gæti eigi að síður verið fróðlegt að fylgjast með því, hvernig Ísland hefur greitt atkv. í því sambandi, þó að ég skilji vel, að með það yrði að fara sem trúnaðarmál.



Herra forseti. Á síðasta Alþ. fluttum við 7 þm. úr Norðurl. e. þáltill. um stofnun garðyrkjuskóla á Akureyri eða í grennd Akureyrar. Till. hlaut einróma meðmæli hv. fjvn., sem fékk hana til umsagnar. Einnig var hún samþ. með shlj. atkv. af þingheimi. Till. þessi var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fram fara athugun á því, hvort eigi sé grundvöllur fyrir stofnun garðyrkjuskóla á Akureyri eða í grennd. Skal þeirri athugun lokið fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Ekki getur það hafa farið fram hjá neinum, sem blöð les og veitir athygli ályktunum mannfunda, að mikill áhugi og almennur er fyrir því á Norðurlandi, að stofnaður verði þar garðyrkjuskóli, enda var till. flutt fyrir almennar áskoranir fólks fyrir norðan. Menn skiptast ekki í pólitíska flokka norður þar um þetta mál. Í því ríkir einhugur. Ég minnist ekki að hafa heyrt norður frá um það nokkra hjáróma rödd. Konurnar og samtök þeirra ber þar að vísu hæst um áhugann, en það er sönnun þess, að málið er gott, og því þjóðþingi, sem skipað er karlmönnum aðeins með einni undantekningu, ætti að vera ljúft að leysa slíkt mál, eða þvílíku gerir sálarfræðin ráð fyrir. Hlutverk kvennanna er að prýða heimili og hafa hollan og góðan mat á borðum. Áhugi þeirra fyrir garðræktinni er því mjög eðlilegur. Eins og kunnugt er, hélt Ræktunarfélag Norðurlands, sem telja má nú úr sögunni vegna breyttra skipulagshátta í búnaðarsamtökum, lengi uppi garðyrkjukennslu með námskeiðum að vori og sumri á Akureyri. Námskeið þessi gáfust vel. Þaðan kom áhugafólk, og sjást spor þess víðs vegar um Norðurland í garðræktarmenningu. Fólkið, sem sótti námskeiðin, varð leiðbeinendur heima fyrir í sveitum og byggðum. Námskeiðin voru eins og uppspretta af slíku fólki. En nú er sú uppspretta þornuð, og þess er mjög saknað. Til þess að bæta úr þessu þarf garðyrkjuskóla, ekki endilega stóran skála, en skóla hagnýtrar fræðslu i þessum efnum, t.d. eins árs skóla í námskeiðum. Enginn vafi er á því að áliti okkar Norðlendinga, að Akureyri geti látið í té ágæta aðstöðu fyrir slíkan skóla: húsakost, kennslukrafta, gróðurmold og sýnigróður í görðum þar, m.a. í hinum mikla grasgarði Akureyrar, þar sem eru nú um 2400 tegundir plantna, nálega allar íslenzkar. Í Hveragerði er garðyrkjuskóli, sem átt hefur að vera fyrir allt landið. En reynslan hefur sýnt það, að Norðlendingar hafa lítið notið hans, enda hefur hann aðallega beinzt að ylrækt. Ylræktina skal sízt lasta, en kunnátta við hana kemur ekki nema sums staðar að notum. Skrúðgarðarækt og almenn matjurtarækt er á öðru sviði. Verkaskipting milli tveggja skóla í landinu gæti því verið heppileg, og þá virðist mjög eðlilegt, að annar skólinn teldist rétt staðsettur í eða við höfuðstað Norðurlands. Hlýtur það að falla vel inn í Norðurlandsáætlunina svonefndu, sem efnahagsstofnun ríkisins er nú hað vinna að. Af því að enn hefur ekkert heyrzt opinberlega um framkvæmd þeirrar athugunar, sem síðasta Alþ. fól hæstv. ríkisstj. að láta gera á því, hvernig grundvöllur sé fyrir stofnun garðyrkjuskóla á Akureyri eða í grennd, og sú athugun var ætlazt til, að færi fram og væri lokið, áður en það þing, sem nú situr, kæmi saman, hef ég leyft mér sem fyrsti flm. þátill., sem ég las í upphafi máls míns, að beina til hæstv. landbrh. þeirri fsp., sem hér er nú tekin til umr., og vænti ég góðra frétta í svörum hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjanda finnst ég færa góðar fréttir í sambandi við svör við þessari fsp. Eins og kunnugt er, var samþ. hér einróma, till., eins og lesin var hér upp áðan, um það að láta fara fram athugun á því, hvort grundvöllur væri fyrir því að stofna garðyrkjuskóla á Akureyri eða í grennd. Þessi till. var vitanlega send mér, og litlu síðar skrifaði ég bréf til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og fól henni athugun á þessu máli. Og ég vænti þess, að þeir, sem vita, hvernig Rannsóknastofnun landbúnaðarins er byggð upp, telji eðlilegt, að henni væri falin þessi athugun, fremur en skipa sérstaka n. til þess. En eins og stendur í till., er ætlazt til, að rannsókninni væri lokið, áður en reglulegt Alþ. kæmi saman í haust. Rannsóknastofnunin fékk till. senda með bréfinu, sem ég skrifaði, og með leyfi hæstv. forseta er rétt, að ég lesi þetta bréf: „Ráðuneytið sendir Rannsóknastofnun landbúnaðarins þál., sem samþ. var á Alþ. 30. marz s.l., um stofnun garðyrkjuskóla á Akureyri eða í grennd. Vill rn. fela Rannsóknastofnuninni að athuga, hvort grundvöllur sé fyrir stofnun garðyrkjuskóla á Akureyri eða í grennd. Jafnframt vill rn. benda á það, að nú er verið að byggja upp garðyrkjuskóla ríkisins að Reykjum í Ölfusi á myndarlegan hátt og ráðgert er, að þar verði í framtíðinni miðstöð garðyrkjukennslunnar í landinu og tilraunastöð í garðyrkju.“ Þetta bréf er dags. 26. apríl, en þál. samþ. 30. marz. Það þótti rétt að vekja athygli á því, að það er verið að byggja upp garðyrkjuskólann í Hveragerði, og verður hann allmiklu stærri en áður hefur verið, getur í fyrsta áfanga tekið væntanlega 24 nemendur, en hefur lengst af verið með 8-10 nemendur. Þessi skóli hóf starfsemi sína 1939 og hefur starfað af myndarskap miðað við þau skilyrði, sem honum hafa verið búin, undir ötulli forustu skólastjórans, Unnsteins Ólafssonar, sem nú er nýlega látinn. En það er vissulega til athugunar, ,hvort það er nóg að hafa einn garðyrkjuskóla í landinu, enda þótt hann sé stærri en hann hefur verið og betur útbúinn og enda þótt starfssvið hans verði aukið með því að hafa þar tilraunastöð í garðyrkju og ylræktarrannsóknum. Þetta þarf vitanlega vel að athuga. Það er að vísu rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að undanfarið mun garðyrkjuskóli ríkisins aðallega hafa haft með ylrækt að gera, en þó nokkuð hvers konar garðyrkju eigi að síður. Nemendur í þeim skóla hafa verið af öllu landinu, en þeir hafa verið fáir hvert ár, og það er enginn vafi á því, að menntun á þessu sviði verður aldrei of mikil eða almenn, því að garðyrkjan á eftir að eflast og verða meiri búgrein almennt séð en verið hefur. Það er því eðlilegt, að það sé rannsakað vel, hvort ekki er þrátt fyrir það átak, sem verið er að gera í Hveragerði, þörf á meiru, og ef einn skóli nægir ekki, væri eðlilegt til þess að halda jafnvægi, að annar skólinn væri fyrir norðan. En Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefur ekki lokið þessari athugun sinni, og þegar er fsp. var lögð hér fram, skrifaði ég Rannsóknastofnuninni og spurði frétta. og með leyfi hæstv. forseta, hljóðar það bréf á þessa leið: „Ráðuneytið sendir Rannsóknastofnun landbúnaðarins hér með þskj. nr. 77, þar sem gerð er fsp. til landbrh. um athugun á stofnun garðyrkjuskóla á Akureyri eða í grennd. Með bréfi, dags. 26. apríl s.l., var Rannsóknastofnuninni falið að athuga, hvort grundvöllur væri fyrir stofnun garðyrkjuskóla á Akureyri. Vegna téðrar fsp. er Rannsóknastofnunin beðin að láta rn. í té upplýsingar um, hvað liði umbeðinni athugun.“ Svar hefur borizt við þessu bréfi, og með leyfi hæstv. forseta er það þannig: „Bréf hins háa landbrn., dags. 23. þ.m., móttekið. Í bréfinu er óskað eftir upplýsingum um, hvað líði athugunum á stofnun garðyrkjuskóla á Akureyri eða í grennd, sem landbrn. fól Rannsóknastofnun landbúnaðarins að gera með bréfi, dags. 26. apríl s.l., vegna framkominnar þál., sem samþ. var á Alþ. 30. marz s.l. Bréf rn. var lagt fram á stjórnarfundi 29. apríl s.l. og málið rætt. Safnað hefur verið gögnum um málið, m.a. leitað upplýsinga hjá ýmsum aðilum, en athugun málsins ekki lokið. Unnið er að því, að skila megi rökstuddu áliti til landbrh. svo fljótt sem unnt er.“ Samkv. þessu bréfi skilst mér, að búast megi við fullnaðarsvari innan skamms tíma, þótt það sé ekki hér beinlínis tekið fram hvenær, en svo fljótt sem unnt er, segir í þessu bréfi. Ég hef rætt þetta við framkvæmdastjóra Rannsóknastofnunarinnar, og hann hefur tjáð mér, að það hafi verið rætt við marga menn um þessi mál, sem sérþekkingu eiga að hafa, ýmsa áhrifamenn fyrir norðan, sem sérstaklega hafa áhuga á þessu máli, og ýmsar athuganir verið gerðar í þessu sambandi. Rannsóknastofnunin vinnur að því að gera sér fulla grein fyrir því, hvort þörf sé á eða grundvöllur fyrir öðrum garðyrkjuskóla. Það er það fyrsta. Í öðru lagi, ef svo færi, þarf að gera sér grein fyrir stofnkostnaði slíks skóla. Hvað þarf hann að vera stór? Með hvaða sniði á hann að vera? Á hann að vera eitthvað líkur garðyrkjuskólanum í Hveragerði og starfa á svipuðu sviði, eða á hann að vera á öðru sviði og stofna þannig til verkaskiptingar, eins og hv. fyrirspyrjandi talaði hér um áðan? Og í þriðja lagi þarf að gera sér grein fyrir rekstrarkostnaðinum af slíkum skóla. Allt þetta þarf að liggja fyrir, um leið og því er svarað, hvort grundvöllur sé fyrir því að stofna skóla á Akureyri eða í grennd. Og mér er kunnugt um það, að að þessu er unnið, og enda þótt flm. till. og fyrirspyrjandi vilji, að þessu máli sé hraðað, mega þeir þó ekki sýna slíka óþolinmæði, að ekki gefist tími til að gera fullnaðarrannsókn í málinu, rökstudda og ýtarlega, því að það hlýtur að vera grundvallarskilyrðið fyrir því, að unnt verði að fá fjármagn til þessarar starfsemi, að það liggi fyrir rökstutt álit, hvort grundvöllur sé fyrir því að ráðast í þetta fyrirtæki, hvort það sé hagkvæmt fyrir þjóðina o.s.frv. og hvaða kostnaður fylgir því. Það er rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að námskeið í garðyrkju hafa gert mikið gagn, og ég hef einhvers staðar lesið um þessa starfsemi Ræktunarfélags Norðurlands, og enginn vafi er á því, að kennsla af því tagi getur gert mikið gagn. Og það er fyrirhugað, að við hinn nýja garðyrkjuskóla í Hveragerði verði slík námskeið haldin að sumrinu til, því að þá er þar komin mun betri aðstaða en áður hefur verið. Þannig má auka þekkingu manna á þessu þýðingarmikla starfi á tiltölulega litlum tíma, þótt menn verði ekki lærðir eins og eftir langa skólasetu. Ég vænti þess, eina og ég sagði áðan, að hv, fyrirspyrjandi telji það rétta meðferð af rn. að hafa falið Rannsóknastofnun landbúnaðarins að gera þessa athugun, og ég get ekki, þótt rannsókninni sé ekki lokið og álit liggi ekki fyrir, álasað Rannsóknastofnunina fyrir það. Ég tel, að það hljóti að vera ærnar ástæður til þess, að álitið er ekki komið, en samkv. bréfi því, sem ég áðan las upp, er að þessu unnið og álitinu verður skilað svo fljótt sem unnt er.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svör hans, það sem þau ná, og ljóst er af þeim, að hann hefur ekki dregið að fyrirskipa athugun þá, sem í till. var farið fram á. Hitt er svo annað mál, að mér þykir athugunin hafa gengið allseint, þar sem nú eru liðnir 7 mánuðir, frá því að þeir, sem hana áttu að hafa með höndum, fengu fyrirmæli. Og ég verð að lýsa því yfir, að þó að mér finnist ekkert óeðlilegt, að hæstv. ráðh. sneri sér til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins með málið, hefði mér þótt betur fara á því, að hann hefði líka kvatt til athugunarinnar menn að norðan, menn, sem hafa fengizt við garðyrkjumál fyrir norðan, áhugamenn um þau efni og kunnuga staðháttum að öllu leyti. Ég hefði líka talið, að það hefði verið eðlilegt að leita a.m.k. álits garðyrkjuráðunautar þess, sem Búnaðarfélag Íslands hefur í þjónustu sinni, þar sem hann hefur starfssvið um land allt. Mér dettur ekki í hug að lasta persónulega þá mikilsvirtu menn, sem vinna fyrir Rannsóknastofnun landbúnaðarins. En einhvern veginn virðist málið af þeim fréttum, sem ég hef haft utan við þingsalinn, ekki horfa vel við þeim. Gæti ekki verið, að þeir standi að framkvæmd þeirri, sem verið er að gera í Hveragerði og áreiðanlega hefur vorið upphaflega hugsuð þannig, að sá skóli, sem þar á að rísa endurbyggður og getur tekið á móti 40 nemendum, væri nægilegur fyrir landið allt og þessi ákvörðun tekin, áður en það sjónarmið kom fram, að heppilegt gæti verið að hafa skólana heldur tvo minni en einn stóran og láta þá starfa, með verkaskiptingu og hafa aðsetur bæði sunnanlands og norðan, sinn á hvorum stað? Það er alltaf svo, að þegar menn hafa staðið að ákvörðunum, bindast þeir að vissu leyti við þær. Nú er mér sagt, að búið sé að reisa í Hveragerði nýja byggingu, sem rúmi 12 nemendur, en lengra sé ekki í raun og veru byggingunum komið. Ég vil þess vegna biðja hæstv. ráðh. að taka það til athugunar, hvort ekki sé vert að gera þarna áætlanabreytingu og hugsa sér, að skálinn í Hveragerði verði ekki hafður svo stór sem fyrirhugað var, en hins vegar komið upp skóla fyrir norðan. Skólinn í Hveragerði liggur ágætlega við til þess að mennta fólk að því er snertir ylrækt, og hann hefur gert það að undanförnu aðallega. Skólinn fyrir norðan aftur á móti hefur ágætis aðstöðu til þess að kenna skrúðgarðarækt og almenna matjurtarækt. Og lokaorð mín yrðu þá þessi: Vill ekki hæstv. ráðh. til þess að flýta fyrir málinu og tryggja athugun fá menn að norðan til að starfa með Rannsóknastofnuninni?



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það er ljóst af svari hæstv. landbrh., að hann hefur ekki dregið sjálfur að hefja undirbúninginn að því, að athugun færi fram á því, hvort æskilegt væri að koma upp garðyrkjuskóla á Akureyri eða þá í grennd bæjarins. Ég geri ráð fyrir því, að um það megi deila, hvort æskilegt hefði verið, að ráðh. hefði skipað sérstaka n. til þess að framkvæma þessa athugun eða þá að farin væri sú leið, sem ráðh. hefur þó valið, að fela Rannsóknastofnun landbúnaðarins að athuga þetta mál. Ég efast ekkert um, að sú stofnun hafi mikilhæfum mönnum á að skipa og þeir hafi e.t.v. betri aðstöðu en margir aðrir til þess að kynna sér mál, sem sérstaklega varða landbúnaðinn. Hins vegar er því ekki að leyna, að þarna kom þó til álita sjónarmið og þá það sjónarmið, hvort heppilegt væri að hafa hér í landinu einn garðyrkjuakóla eða tvo. Á Norðurlandi hefur nú um langan tíma verið mjög mikill áhugi á því, að þar yrði reistur garðyrkjuskóli. Það er ástæðulaust að nefna í því sambandi nokkur nöfn, en ég vil þó aðeins geta þess, að samtök norðlenzkra kvenna hafa, að ég hygg, oftar en einu sinni gert samþykktir í þessu máli. Ég vil nú eindregið ætlast til þess og fara fram á það við hæstv. ráðh., að Rannsóknastofnunin hafi mjög náið samband við aðila, á Norðurlandi, sem áhuga hafa á þessu máli. Það kom fram hjá hæstv. ráðh., að það hafði verið gert, en ég tel, að það verði þó ávinningur að því, að gengið yrði eins langt fram í þessu atriði og mögulegt er. Ég er á þeirri skoðun, að garðyrkja eigi það mikla framtíð hér á landi, að það sé fullkominn grundvöllur fyrir tveimur skólum, og sennilega má gera ráð fyrir því, að höfuðgarðyrkjusvæðin verði hér sunnanlands, einhvers staðar á Suðurlandsundirlendinu, og svo við Eyjafjörð og í Suður-Þingeyjarsýslu, einmitt á jarðhitasvæðunum. Og þá teldi ég, að það væri einmitt ástæða til þess að stefna að því, að á báðum þessum svæðum gætu risið upp skálar, sem gætu gegnt þessu merka hlutverki að stuðla að aukinni garðyrkju innanlands.



Herra forseti. Báðir hv. þm., sem nú hafa talað, telja það hafa verið eðlilega málsmeðferð að fela Rannsóknastofnun landbúnaðarins þá athugun, sem hér er um að ræða, enda hefur Rannsóknastofnun landbúnaðarins yfir að ráða þeim helztu sérfræðingum í hvers konar búfræðum, sem eru í landinu. Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda hafa einnig stór ítök í stjórn þessarar stofnunar. En það er ekki komið svar við þeirri fsp., hvort grundvöllur sé til þess að stofna og reka garðyrkjuskóla norðanlands. Hv. fyrirspyrjandi taldi, að það hefði verið æskilegt að kveðja til áhugamenn að norðan. Þetta má vel vera rétt. Í viðtölum mínum við framkvæmdastjóra Rannsóknastofnunarinnar kom það fram, að hann hefur rætt við ýmsa áhrifamenn og áhugamenn um þetta mál. Hann hefur rætt ýtarlega við Jón Rögnvaldsson garðyrkjumann. Hann hefur rætt við Ólaf Jónsson. Hann hefur rætt við formann Sambands norðlenzkra kvenna. Hann hefur rætt við skólastjóra húsmæðraskóla fyrir norðan og ýmsa fleiri. En ég segi það, ég er reiðubúinn að ræða um það við hv. fyrirspyrjanda og hv. 2. þm. Norðurl. e., hvort rétt sé að kveðja til einhverja vissa menn að norðan á formlegan hátt til þess að vinna með Rannsóknastofnun landbúnaðarins í þessu máli, því að eins og ég sagði áðan, er það grundvallarskilyrði fyrir því, að nokkuð verði gert í þessu máli raunhæft í framtíðinni, að fyrir liggi ýtarlegt álit um þetta mál, sem allir treysta, að samið sé á hlutlausan hátt og af varfærni og þekkingu. Ég vildi aðeins segja þetta, um leið og ég vil taka fram, að það er búið að byggja miklu meira í sambandi við skólann í Hveragerði en þessar 12 nemendaíbúðir. Það er búið að grundvalla skólastofur fyrir 24-30 nemendur, það er búið að grundvalla eldhús, og það er komin langt þessi bygging á ýmsan hátt, þannig að það verður ekki attur snúið með það, að sá skóli geti tekið 24 nemendur. Og í okkar ört vaxandi þjóðfélagi, sem hefur komið auga á vaxandi þýðingu garðræktarinnar, er það út af fyrir sig ekki neitt skólabákn, þó að við höfum skóla í garðrækt, sem getur tekið 24-30 nemendur. Og ég held, að það sé erfitt að auka kennslukraftana þar eins og nauðsyn ber til og hafa þar fullkomna tilraunastarfsemi og kennslu í þessum fræðum, ef nemendurnir eru miklu færri en ætlazt er til að þeir verði, því að það er vitanlega hægara að hafa fullkomna kennslukrafta og verður tiltölulega ódýrara, ef nemendurnir eru 24-30, heldur en t.d. 8-12, þannig að þótt ákvörðun hafi verið tekin um að byggja skólann í Hveragerði að þessari stærð, getur það átt alveg eins rétt á sér að rannsaka til hlítar, hvort ástæða sé til að koma upp kennslu á Norðurlandi, kannske á öðru sviði, ekki alveg á sama sviði og garðyrkjuskólinn í Hveragerði starfar.



Herra forseti. Á þskj. 68 hef ég leyft mér eð gera svo hljóðandi fsp. til hæstv. samgmrh.: „Hefur nokkuð verið gert af hálfu samgmrh. til að tryggja það, að Fornihvammur fái rafmagn frá héraðsrafmagnsveitum ríkisins, eða er það í ráði, að það verði gert?“ Ástæðan til þess, að þessi fsp. er fram borin, er sú, að nú er nýlokið við að leggja rafmagn í Norðurárdal, en án þess að rafmagn sé lagt að Fornahvammi. Ég hafði áður rætt það við vegamálastjóra, að þegar raflína yrði lögð í Norðurárdal, þá yrði athugað af hálfu vegamálasstjórnarinnar, að Fornihvammur fengi rafmagn frá héraðsrafmagnsveitum jafnhliða Norðurárdalnum. Eins og þeim málum er nú fyrir komið í Fornahvammi, eru þar dísilrafssöðvar. Samningar munu vera þar um á milli ábúandans þar og vegamálastjórnarinnar, að ábúandinn annist viðhald þessara rafstöðva, en vegagerðin stofnkostnað. Viðhald þessara rafstöðva heldur orðið mjög dýrt og það svo, að það getur orkað tvímælis, hvort núverandi hótelstjóri þar heldur áfram rekstri sínum, einmitt vegna þessa atriðis. Það er nauðsynlegra og kunnara en frá þurfi að segja, að hótel þarf og verður að vera í Fornahvammi. Umferðin um Holtavörðuheiði á veturna er svo áhættusöm, að það er vonlaust að halda henni áfram í raun og veru, nema hótelrekstur verði í Fornahvammi. Hótelrekstur nú er ekki það arðvæn atvinnugrein, að mjög sé í það sótt, enda er það svo í Borgarfjarðarhéraði, að þar eru rekin hótel á vegum ríkisins þann tíma ársins, sem bezt er að reka hótel, og þau hótel, sem starfa allt árið, varða við þau að keppa og sitja svo við skarðan hlut í sínum rekstri. Mér er ljóst, að það er ekki hægt að leysa rafmagnsmál Fornahvamms á annan veg eða tengja hann við rafmagnsveitur ríkisins nema með sérstökum samningum. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, að það ætti að gera, og þess vegna hef ég spurt um það, hvort það hefði verið gert eða að því sé stefnt.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi taldi, að það væri eðlilegt að tengja Fornahvamm við samveitur, og þess vegna spyr hann um það, hvort nokkuð hafi verið gert til þess, að svo megi verða. Það eru 7.7 km frá Fornahvammi til næsta bæjar, sem hefur rafmagn frá samveitu. Og það hafa engar ráðstafanir verið gerðar til þess að tengja Fornahvamm við þennan bæ og enginn undirbúningur til þess hafinn: Og ég tel, að það sé ekki mögulegt að verða við því að leggja línu að Fornahvammi í náinni framtíð, nema Alþ. veiti þá sérstaklega fé til þess. Það er nú verið að leggja rafmagn á bæi með vegalengdinni 1-1 1/2 km, en ekki yfir það, og eð því stefnt, að síðar verði farið í vegalengdina 1 1/2-2, en þetta eru 7.7 km. Hitt er svo annað mál, að Fornihvammur þarf að hafa rafmaga og hefur haft dísilvélar til þess að gá rafmagn til ljósa, hitunar og suðu. Fornihvammur er allgóð bújörð. Þar hefur verið ræktað í seinni tíð, þar hafa verið byggð peningshús, og ábúandinn hefur fengið veðleyfi hjá ríkinu. Þarna er allmikill húsakostur til gistingar og veitingasölu, og ábúandinn í Fornahvammi hefur fengið húsin og jörðina til ábúðar gegn því að halda uppi greiðasölu og gistingu. Það er það, sem hann borgar eftir jörðina, og húsin, en eins og ég sagði, er þarna allgóð aðstaða til gistingar og veitingasölu. Það er rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði, að það væri ekki ýkjamikill arður af veitingasölu nú á tímum miðað við það, að sá, sem veitingareksturinn annast, þurfi á eigin kostnað að byggja húsnæðið, sem reksturinn fer fram í. En ég hafði haldið, að það værri mögulegt án þess að gera sér tjón að halda uppi veitingasölu og gistingu með því að fá húsnæðið ókeypis til þeirra hluta. Ég tel það rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að það þurfi að vera bóndi í Fornahvammi. Það getur verið nauðsynlegt, að þar sé alltaf fólk. Holtavörðuheiði er oft erfið yfirferðar. Fólk er þreytt, svangt og kannske illa á sig komið af kulda, þegar það kemur af heiðinni, og þá er vissulega gott að komast í hlý hús og geta fengið veitingar. Menn geta komið jafnvel svo seint að Fornahvammi, þótt á norðurleið sé, ef færð er þung, að það þyki betra að gista þar um nóttina og taka daginn snemma að morgni, þegar lagt er á heiðina. Af þessum ástæðum er eðlilegt, að það sé fólk í Fornahvammi, sem geti veitt þessa þjónustu. Nú er það vitanlaga alltaf matsatriði, hvað vegagerðin á að kosta miklu til. Mér er kunnugt um það, að nú eru í Fornahvammi mestu myndar og dugnaðarhjón, sem hafa leyst þetta ágættlega af hendi. Og það er alveg öruggt, að dísilvélarnar, sem hafa verið notaðar, eru orðnar gamlar og dýrar í viðhaldi. Það er því ekkert annað ráð fyrir hendi en að fá nýja dísilvél og fá rafmagn með þeim hætti á þennan stað. Og það má vera, að hv. fyrirspyrjandi vilji þá spyrja um það: Ætlar vegagerðin að útvega þessa vél eða á bóndinn að gera það? Þá er spurningin, hvað er sanngjarnt. Er það sanngjarnt, að ríkið útvegi þessa vél til viðbótar frírri ábúð á jörðinni og fríu húsnæði? Eða er það hugsanlegt, að bóndinn geti með því að nýta jörðina, eins og hann gerir, dugnaðarmaður, og hafa veitingasöluna og gistinguna, er hugsanlegt, að hann geti á eigin kostnað keypt þessa vél? Spurningin fjallar nú ekki um þetta, og ég ætla þess vegna ekki að segja neitt um það nú, hvað kynni að vera sanngjarnt í þessu efni. Mig vantar kunnugleika á því. En þótt ég hafi mínar hugmyndir um það, vil ég ekkert fullyrða um það. En ég gæti bezt trúað því, að þessum hjónum, sem eru dugleg og myndarleg og hafa þarna talsvert bú á jörðinni, kannske má segja stórt bú, - ég gæti bezt trúað því, að þeim þætti eðlilegt, að þau sjálf keyptu vélina.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakki hæstv. samgmrh. fyrir svör við þessari fsp. minni. Út af svörunum vil ég þó segja það, að mér var ljóst áður, að hér var ekki um það að ræða, að leggja rafmagn, nema aðstoð ríkisins kæmi til. Ég tel mig hafa fyrir því orð þeirra, sem frá samningum gengu við núverandi hótelhaldara í Fornahvammi, að ríkið ætti að útvega dísilvélarnar, en ábúandinn halda þeim við. Þess vegna held ég, að það orki ekki tvímælis, of breytt er um, að það verði gert á þann veg. En ég hefði talið, að hagkvæmasta lausnin væri sú, að ríkissjóður greiddi mismuninn, sem er á því að leggja raflínu fram í Fornahvamm, og miða við 1 1/2 km, eins og er á milli hinna bæjanna. Ég hygg, að það muni vera 1/2 millj. kr. eða rúmlega það, og það væri heppilegasta lausnin að gera það í eitt skipti fyrir öll að leysa þetta mál á þann hátt. Ég held, að það detti engum annað í hug heldur en ríkið verði að sjá um, að þarna verði byggð. Ríkissjóður á Fornahvamm, og það, að þar er rekinn núna myndarbúskapur, er að þakka þeim ábúanda, sem þar er, því að næsti ábúandi á undan honum rak þar ekki búskap nema að mjög litlu leyti. Hins vegar hefur þessi ábúandi verið mjög duglegur, og hann er búinn að koma sér upp bæði miklum bústofni og byggja þar miklar byggingar. Hitt er mér alveg ljóst, að hans búskapur stendur ekki undir því að gefa með hótelrekstrinum. Það sem er mergur málsins, er þetta: Fornahvammi verður að halda í byggð, og það gerir ríkið, þó að þetta fólk yrði hrakið nú í burtu. Það verður ekki gert nema með fullkomnu rafmagni. Ódýrasta og bezta lausnin er að semja við raforkumálastjórnina um að borga þann kostnað, sem þarna ber á milli. Þetta er það, sem á að gera, og þetta verður gert fyrr eða seinna, þó að hæstv. ráðh. komi því ekki í verk núna. En ég vil skora á hann að láta athuga þessa hlið málsins, áður en verður farið að kaupa nýja dísilstöð og leysa málið þannig til frambúðar.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi fullyrðir, að það sé bezta lausnin, að ríkið borgi 500-600 .þús. kr., sem mun vera mismunurinn á 1 1/2 km og línukostnaði að Fornahvammi. Ég er alls ekki tilbúinn til að taka undir þetta, vegna þess að eins og ég sagði, er Fornihvammur ágæt bújörð með stórt bú, ágætlega hýst og það er mjög líklegt, að jafnvel þó að þessi hjón færu af jörðinni, fengist annar til þess að taka við henni endurgjaldslaust að öðru leyti en því að þurfa að taka á móti þeim ferðamönnum, sem koma, og veita þeim beina og gistingu í húsum ríkisins. Og mér dettur ekki í hug, að þessi ágætu hjón, þessi duglegi bóndi fari af jörðinni næsta vor, en þá er byggingartíminn útrunninn, enda þótt ríkið fari ekki að kosta til jarðarinnar nú 500-600 þús. kr.