Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Vilmundur Jónsson Ég hefi gert ítrekaðar tilraunir til að fá hv. aðalflm. til að taka til máls áður en ég talaði, en það hefir ekki tekizt, og raunar hefi ég þá ekki ástæðu til að halda hér neina ræðu. Þá get ég aðeins lýst yfir því, að till., sem ég flutti til rökst. dagskrár, má vel mín vegna bíða til 2. umr. og kýs ég það fremur, ef ég með því gæti fengið hv. aðalflm. til þess að taka til máls þá. Geymi ég mér þangað til að svara,því, sem þegar hefir komið fram og svaravert er. Tek ég hér með dagskrártill. aftur til 2. umr.

2602Frsm. (Pétur Magnússon) Ég tel rétt að taka þessa bendingu frá hv. 1. þm. Reykv. til greina, og geri ég ráð fyrir, að allshn. muni verða við þeim tilmælum að athuga þetta milli 2. og 3. umr. En ég geri ráð fyrir því, að mest sé þörfin á slíkum l. hvað kaupstaðina snertir, því að víða í smærri kauptúnum er atvinnurekstri talsvert öðruvísi fyrir komið og ekki eins bundinn við vissa tíma og í kaupstöðunum.

Frsm. (Pétur Magnússon) Ég get að mestu látið mér nægja að vísa til grg. frv. Það er aðeins síðasta málsgreinin í 1. gr. Þetta nýmæli gengur út á það, að heimila bæjarstjórnum að takmarka vinnutíma sendisveina eins og annars verzlunarfólks. Þetta nýmæli er fyllilega réttmætt. Sendisveinar þurfa ekki síður verndar hins opinbera gegn of löngum vinnutíma en aðrir, og alveg er áhættulaust að trúa bæjarstjórnunum á hverjum stað að gera ráðstafanir til þessa. Allshn. varð sammála um að mæla með þessu frv., og ég vil fyrir hönd n. óska þess, að það verði samþ., og vísað til 3. umr. að þessari lokinni.

Vilmundur Jónsson Hv. frsm. láðist að skýra frá því, hvaða afstöðu hann og n. hefir til brtt. minnar, og eins, hvað n. á við með orðunum „heimilt skal þó að mæla bræðslusíld - þar, sem nothæf vog er ekki tiltæk“. Hvort n. eigi við það, að vog skuli nota alstaðar nema á skipsfjöl, eða hvort ef til vill eigi að skilja þessi orð svo, eins og sumir halda, að vog þurfi ekki að nota þar, sem hún er ekki til nú eins og stendur. - Ég skal ekki neita því afdráttarlaust, að ástæða geti verið til að undanskilja skipin í þessu efni, en hinsvegar finnst mér, að slík lagasetning geti beðið, unz eftir henni er kallað. Enn eru hér við land engar fljótandi bræðslustöðvar, og reyndar ekki miklar líkur til, að þær komi, á næstunni a. m. k. Hinsvegar er á það að líta, að allar verksmiðjur hér á landi, nema ein, hafa vog, og deilan stendur því í raun og veru um það, hvort þessari einu verksmiðju eigi að gefa möguleika til þess áfram að skjóta sér undan þessari kröfu um að hafa vog, kröfu, sem n. þó sjálf telur sanngjarna, og enda einu trygginguna, sem hægt er að hafa í þessum efnum. Ég geri það ekki að kappsmáli, að brtt.n. verði felld, en ég vil brýna það fyrir d. að samþ.brtt. mína, svo að það sé tryggt, að undanþágan nái aðeins til skipa, sem taka við síld úti á sjó. - Sektarákvæðin skal ég ekki heldur gera að kappsmáli, en ég get þó ekki neitað því, að mér finnst það vera hótfyndni úr n. að vera að gera till. um að lækka hið lága sektarlágmark, sem ég hafði sett, enda hefir dómari það í hendi sinni að ákveða, hvað sektirnar skuli miklar í hverju einstöku tilfelli. Með tilliti til þess, að skakkað getur tugum þúsunda vegna sviksamlegrar notkunar á vog og mæli við afhendingu síldar, vil ég hinsvegar segja það, að mér sýnist ekki mega minna vera en að sektirnar séu ákveðnar háar við slíkri misnotkun. - Ef veita á undanþágu frá að vega síld, þarf og auðvitað jafnframt að setja í 1. ákvæði um eftirlit með mælingunum, eins og er um eftirlit með vigtun með ákvæðum gildandi l. um vigt á síld. Ákvæði 1. mæla svo fyrir, að löggiltir eiðsvarnir vigtarmenn, svo margir sem þörf er á, séu jafnan til taks til þess að hafa eftirlit með síldarvigtuninni, og ef veita á heimild til að mæla síldina, verður að setja tilsvarandi ákvæði um eftirlit með mælingunum, sem löggiltir, eiðsvarnir mælingamenn hafi á hendi. Er slíkt engin hæfa, að strangari ákvæðum sé beitt við vigtun, sem er tiltölulega auðvelt að gera rétt, en við mælingu, sem er erfitt, ef ekki ókleift að gera rétt. Ég beini því þess vegna til n., að hún taki það til athugunar fyrir 3. umr., hvort ekki sé rétt að setja ákvæði í frv. um þetta, ef undanþágan skyldi verða samþ. Ég vil svo að lokum beina því til hæstv. stj., hvað Hesteyrarmálinu líði, hvort stj. ætli ekki að áfrýja málinu til hæstaréttar, eða hvort þegar sé búið að því. Almenningur hefir fylgt þessum málum með mikilli athygli, og er æskilegt að fá upplýsingar um þetta frá hæstv. ráðh.

Frsm. meiri hl. (Hannes Jónsson) Eins og sést á nál. meiri hl. fjhn., leggur meiri hl. n. til, að frv. þetta verði fellt. Í grg. frv. eru færðar fram helztu ástæðurnar fyrir þessu frv., og hefir minni hl. fjhn. tekið þær upp í nál. sitt, en jafnframt aukið nýjum við. Þessar helztu ástæður eru í stuttu máli þær, að innflutningshöftin séu til óþurftar fyrir þjóðfélagið, tekjur ríkissjóðs minnki, með því að ríkissjóður missi innflutningstoll af þeim vörum, sem innflutningur er bannaður á, auk þess sem höftin dragi úr tekjum ríkis og bæjarfélaga með því að lama atvinnumöguleika og gjaldþol manna, eins og þetta er orðið í nál. minni hl. á þskj. 302. Lítur það óneitanlega hálfeinkennilega út, að því minna, sem keypt er af ónauðsynlegum vörum, því minni skuli greiðslugetan vera, því að manni sýnist sem þetta ætti að vera öfugt, að kaupgetan hljóti að vera því meiri, sem minna er keypt. Það er að vísu satt, að þeir menn, sem hafa atvinnu af sölu ónauðsynlegs varnings, missa atvinnumöguleika sína og tapa þannig við þetta fyrirkomulag, en þó ekki nema að nokkru leyti, því að það er viðurkennt bæði af formælendum og andmælendum þessa frv., að allmikil verðhækkun varð á þessum varningi, sem þegar var til í landinu, er reglugerðin um innflutninghöft var sett. Meiri hl. telur að vísu, að komið geti til mála að lina á höftunum, en vill í því sambandi leggja áherzlu á það, að þetta verði ekki gert nema samhliða því, sem sett verði ný tollalöggjöf, er takmarki mjög innflutning þessara vörutegunda, sem gera má ráð fyrir, að verði mjög mikill, ef engar skorður eru við reistar, vegna þess, að þessar vörutegundir munu vera gengnar mjög til þurrðar vegna innflutningshaftanna. Ættu að vera nægar hömlur í þessu efni, að tollurinn væri hafður svo hár, að menn gætu ekki haft tilhneigingu til að flytja meira inn en góðu hófi gegnir, og mætti haga þessu svo, að hafa tollinn svo háan á meðan jöfnuður er að komast á innflutninginn. Að ástæðurnar fyrir hömlum á innflutningi ónauðsynlegs varnings séu fallnar burt, get ég ekki fallizt á. Verzlunarjöfnuðurinn við útlönd var að vísu hagstæður síðasta ár, en þetta mun aðallega stafa af því, að ógreiddar eru venju fleiri upphæðir við útlönd, sem færast yfir á árið 1933, svo að þrátt fyrir hinn góða verzlunarjöfnuð, mun ekki mikið fram yfir það, sem nauðsynlegt er á hverjum tíma, til þess að þjóðin geti staðið undir greiðslum sínum til útlanda. Ef menn keyptu nú vörur fyrir þessa peninga, sem þeir annars myndu kaupa óþarfavarning fyrir, þá ætti þetta ekki að geta orðið, sem bent er á hér í grg. frv. Sem sagt, allur málflutningur um nauðsyn þess að aflétta innflutningshöftunum virðist mér vera í svo lausu lofti, að ég sé ekki, að vert sé að taka hann alvarlega. Hvort eitthvað ofurlítið kunni að vaxa innkaup á öðrum vörum, vil ég ekki fullyrða um. En ég hefi heyrt stuðningsmenn þessara frjálsu viðskipta tala um það, að þetta mundi nema 200-300 þús. kr. tapi fyrir ríkissjóð, og mun þá byggt á, að innflutningurinn næmi 1 milljón. Ég sé ekki, að við séum færir um það nú að játa erlendan gjaldeyri fyrir alóþarfar vörur, þó að ekki sé nema 1 millj. kr. Hæstv. fjmrh. hefir litið svo á, og ég hygg óhætt að fullyrða, að hann líti svo á, að ekki megi slaka til á þessu sviði enn sem komið er. Í því efni er vitanlega skylda þingsins að taka mikið tillit til till. hans, því að gera verður ráð fyrir, að honum sé kunnugra en öðrum, hver áhrif afnám innflutningshaftanna yrðu fyrir þjóðfélagið í heild sinni, bæði ríkissjóð og einstaklinga. Ég sé svo ekki ástæðu að svo komnu máli að segja fleira, en meiri hl. n. leggur eindregið á móti því, að frv. verði samþ., sem og sagt er í nál.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég er sammála þeim andmælendum frv. þessa, sem hér hafa talað, að haftalaus innflutningur eins og nú standa sakir sé hættulegur, því að á því er enginn vafi, að ef höftunum yrði aflétt, þá myndi innflutningurinn aukast að miklum mun. Hinsvegar er ég líka á sama máli og hv.frsm. minni hl., að þau innflutningshöft, sem við eigum nú við að búa, séu mesti gallagripur. Þau eru ekki aðeins til þess að skapa óþægindi, heldur og líka til þess að hækka verð á ýmsum vörutegundum. En á því á stjórnin sökina, þar sem hún hefir ekki sett neitt hámarksverð á vörur, sem hætta er á, að hækkaðar verði um of í verði vegna haftanna. Að þessu leyti get ég verið sammála báðum. Ég hygg nú, að hvort sem menn eru með höftum eða á móti, þá geti allir verið á einu máli um það, að þau geti verið tvíeggjað vopn, sérstaklega með tilliti til erlendra viðskiptaþjóða. Þar verður að gæta allrar varúðar. Þau innflutningshöft, sem við höfum nú, koma t. d. alls ekkert við sumar viðskiptaþjóðir okkar, en aftur koma þau allmjög niður á öðrum. Það er því ekki víst, hversu lengi þær þegja við þessu misrétti. Ég tel því alveg óforsvaranlegt að láta reka á reiðanum um þessa hluti. Þau höft, sem við höfum nú, eru eins og ég þegar hefi tekið fram, mjög lítils virði, þar sem líka svo hagar til í heiminum eins og nú, að allar þjóðir keppast um að selja sem mest, m. a. með því að láta vörur í vöruskiptum. Kaupa aðeins frá þeim þjóðum, sem aftur kaupa af þeim. Í þessu efni höfum við Íslendingar góða aðstöðu í flestum viðskiptalöndum okkar, sem næst liggja, svo sem Noregi, Svíþjóð, Danmörku og Englandi. Við kaupum meira af þeim heldur en við getum selt þeim. Þessa góðu aðstöðu má að sjálfsögðu nota í viðskiptasamningum á milli ríkjanna. Öðru máli gegnir um aðstöðu okkar gagnvart Miðjarðarhafslöndunum, Ítalíu, Spáni og Portúgal. Þar erum við miklir seljendur, en litlir kaupendur. Mig furðar því, að ekki skuli hafa verið minnzt á hættu, sem yfir okkur getur vofað í viðskiptunum við þessi lönd. Eins og kunnugt er, þótti ekki fært að hafa verzlunarviðskiptin við útlönd í höndum einstaklinga meðan á stríðinu stóð og fyrst eftir að stríðinu lauk. Var öll verzlun landsmanna þá í höndum Landsverzlunarinnar og fór vel úr hendi. Ég er því í engum vafa um, að bezt færi á því, að öll kaup og öll sala á nauðsynjum landsmanna færi fram undir stjórn hins opinbera. Þá væri hægt að haga innkaupunum þannig, að viðskiptin yrðu gróðasöm. Með því yrði líka komizt hjá að hafa innflutningsnefnd. Þá hyrfu og öll höft og gjaldeyrisnefnd úr sögunni. Annars er vert að athuga það í þessu sambandi, að í viðskiptum þjóða á milli ríkja nú tvær stefnur: Kvótastefna og tollastefna. Það er samið um á milli landanna, að þau fái að flytja inn hvort til annars ákveðið magn af vörum, og hvort sem miðað er við þessa kvótastefnu eða tollastefnu, þá er mikið undir því komið, að það hlutfall raskist ekki, sem á er byggt. Mér þótti rétt, úr því að mál þetta var til umr., að skýra afstöðu mína til þess. Ég tel innflutninghöft þau, sem við búum við nú, kák eitt, sem óvíst er, hvort gera meira gagn en ógagn, en ég tel ekki rétt að opna allt upp á gátt fyrir nýjum innflutningi, heldur beri að taka alla verzlun undir eina stjórn, svo hægt sé að njóta hinnar beztu aðstöðu og komast hjá kvótaákvæðunum. Frá mínum bæjardyrum séð yrði kaup á nauðsynjavörunum að sitja fyrir öllu. Hitt færi svo eftir afkomu landsmanna, hvað flutt væri til landsins af öðrum vörum á hverjum tíma.

Magnús Jónsson Hv. þm. V.-Húnv. virtist halda, að hann stæði mig að ósamræmi, þar sem hann sagði, að ég hafi sagt, að það gæti farið saman, að lánstraust manna versnaði og að skuldir við útlönd minnkuðu. Ég veit, að hv.þm. er svo skynsamur maður, að hann sér sjálfur, þegar hann bara athugar sig betur, að þetta tvennt stendur í beinu sambandi hvað við annað. Ef menn missa lánstraustið erlendis, þá hljóta skuldir þeirra að minnka þar. Þeir verða að ganga á birgðir sínar, og á pappírnum minnka skuldirnar. Það er því aðeins um að ræða tilfærslu á skuldunum. Þá var annað atriði, sem hann gat ekki skilið, að innflutningshöftin gætu orðið til þess að auka framfærsluþörf þess opinbera. Hvernig slíkt má verða, hefði hann getað séð í nál. minni hl. Vegna innflutningshaftanna eykst atvinnuleysið. Ég þekki mörg dæmi þess, að fátækir fjölskyldufeður hafa börn sín í búðum eða starfandi við verzlanir. Hefir þegar verið sagt upp fjölda slíkra unglinga vegna haftanna, og verður án efa gert meira að því, ef höftunum verður ekki. létt af. Getur því svo farið, að margar fjölskyldur komist á vonarvöl af þessum ástæðum. Það hefir oft verið á það minnzt, hversu verzlanirnar væru margar hér í Rvík, en hins hefir sjaldnar verið getið, hversu mörgum þær veita atvinnu. Þá minntist hv.þm. á það, sem talið hefir verið aðalástæðan fyrir því, að ekki væri rétt að afnema innflutningshöftin. Það er hættan á vöruflóði, þegar þeim væri létt af. Ég skal viðurkenna, að þessi hætta er dálítil, en því meiri er hún, sem höftin eru látin standa lengur. Dæmið, sem hv.þm. tók upp á þessa hættu af tóbakseinkasölunni, held ég, að ekki sé rétt. Hún var afnumin 1925, en þá var góðæri, svo þeirra hluta vegna var meira keypt en ella hefði orðið. Að svo geti orðið nú, eru engar líkur fyrir. Annars er það þannig með þessi innflutningshöft, eins og verið sé að stífla læk; vatnið verður einhversstaðar að hafa smáframrás meðan það helzt í læknum. Sé lækurinn stíflaður, þá brýzt vatnið bara fram í öðrum farvegi. Það eina, sem getur stöðvað lækinn, er að þurrka hann upp. Alveg eins er um innflutninginn; það eina, sem getur dregið úr honum, er kaupgetuleysi landsmanna. Eftir því sem kaupgetan þverr, þverr innflutningurinn. Mér þykir leitt, að hæstv.forsrh. skuli ekki hafa getað verið við þessa umr., því að við hann hefði ég viljað ræða um samkomulag í þessu máli.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að flytja litla brtt. við þetta frv. Gengur hún út á það, að kjörtímabil hafnarstj. verði lengt úr einu ári upp í 4 ár, þ. e. a. s. að kjörtímabil hafnarstjórnar verði jafnlangt og kjörtímabil bæjarstj. Ég flyt þessa till. eftir tilmælum hafnarstjórans í Reykjavík, en hafnarstj. hafði lagt fyrir hann að fara fram á það við Alþingi, að það gerði þessa breyt. á hafnarlögunum. Ástæðan til þess, að hafnarstjórnin telur heppilegra að hafa kjörtímabilið 4 ár, er m. a. sú, að með því fæst meiri trygging fyrir því, að hafnarnefndarmennirnir hafi þekkingu á lögum hafnarinnar, þegar ekki er hægt að skipta um menn í n. árlega. Auk þess kemur sú ástæða til greina í þessu efni, að í gildandi hafnarlögum er ákvæði um það, að samþykktir bæjarstj., sem snerta fjárhag hafnarinnar, öðlast ekki gildi fyrr en samþykki hafnarstjórnarinnar kemur til. Þetta ákvæði þykir verða lítils virði, ef bæjarstj. getur árlega skipt um menn í hafnarstjórn. Afleiðingin af því verður sú, að ef hafnarstjórn gengur á móti samþykktum bæjarstj., verða bara valdir inn í hafnarstjórnina nýir bæjarfulltrúar. Reykjavíkurhöfn er nú orðin mjög umsvifamikið fyrirtæki og hefir að ýmsu leyti sérstöðu á meðal þeirra mannvirkja, sem bærinn hefir með höndum, enda er stjórn hennar eftir gildandi lögum óháðari bæjarstjórn heldur en þær nefndir, sem stjórna öðrum fyrirtækjum bæjarins. Það sýnist því ekki nema eðlilegt, að höfninni sé tryggt það, að stjórn hennar geti starfað nokkurnveginn sjálfstætt, án þess að bæjarstj. geti tekið af henni ráðin hvenær sem henni sýnist. Ég hefi sem sagt flutt þessa brtt. eftir tilmælum hafnarstj. sjálfrar, og vænti ég, að bæði sú n., sem þetta mál hafði til meðferðar, og hv. d. í heild líti til hennar með velvilja.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) F. h. sjútvn. hefi ég fátt að flytja annað en það, sem fram kemur í áliti hennar á þskj. 327. Málið er í sjálfu sér einfalt og ekki mikils um vert. Það er aðeins lítilfjörleg breyt. á l: frá 1930 um vigt á bræðslusíld. Í frv. er gert ráð fyrir, að fortakslaust verði boðið að vega síldina, hvernig sem á stendur. N. lítur svo á, að þetta geti þó því aðeins staðizt, að síldin sé afhent á landi, en ekki á sjó. Það hefir að vísu ekki tíðkazt hér ennþá, að bræðslusíld væri afhent á sjó úti eða í bræðsluskip, en það er alls ekki óhugsandi, að svo geti orðið síðar, t. d. að hingað til lands komi fljótandi bræðslustöðvar, eins og Norðmenn hafa nú. Það er alveg augljóst, að vigtun á síld í skipum, sem ef til vill liggja á kvikum sjó, getur ekki verið öruggari en mæling, nema síður sé. N. vill því gera þá breyt. á fyrirmælum frv., að heimilt sé að mæla bræðslusíld, þegar afhending fer fram á skipsfjöl eða þar, sem nothæf vog er eigi tiltæk. Þetta er í raun og veru sú aðalbreyt., sem n. leggur til, að gerð verði á frv. Hún hefir þó einnig gert till. um að breyta sektarákvæðunum í 2. gr. og færa þau nokkuð niður. N. virðist sem þau ákvæði, er nú gilda eftir l. frá 1930, séu hófleg og leggur því til, að 2. gr. verði breytt þannig, að í staðinn fyrir 200-20000 kr. sekt komi 50-5000 kr. sekt. Virðist n. þau sektarákvæði hæfileg til varnaðar brotum á þessum l. En sé að ræða um brot á þessum lagafyrirmælum í sviksamlegum tilgangi, þá koma slík brot til álita í sambandi við önnur l. og verða þá að sjálfsögðu metin misjafnlega saknæm eftir fyrirmælum þeirra laga. Fleira sé ég ekki ástæðu til að taka fram fyrir hönd n. og álít líka, að málið sé svo einfalt, að um það þurfi ekki lengi að deila.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Það er rétt hjá hv. 1. landsk., að meiri hl. bæjarstj. er á móti þeirri breyt., sem ég geri hér till. um, enda er ekki nema eðlilegt, að hún vilji halda í það vald, sem hún hefir. En mér finnst þingið ekki eiga að taka mjög mikið tillit til skoðunar bæjarstj. á þessu atriði, heldur verði hv.þm. að gera upp við sig, hvort heppilegra muni verða fyrir Rvíkurhöfn, að vald hafnarstj. sé fært eitthvað út, eða aðalvaldið yfir málum hennar sé haft í höndum bæjarstj., eins og verið hefir. Ég verð að álíta, að það sé heppilegra fyrir höfnina, að hendur hafnarstj. séu ekki um of bundnar í því efni, hvernig hún ræður fram úr hennar málum. Það má gera ráð fyrir, að hafnarstj. hafi fyrst og fremst í huga, hvað höfninni er fyrir beztu sem sérstakt fyrirtæki, en í bæjarstj. getur frekar ýmislegt annað blandazt þar inn i, flokksdeilur o. fl.

Alveg eins í hafnarstj.

. Ég held, að hafnarstj. hugsi fyrst og fremst um hag fyrirtækisins. Önnur sjónarmið og flokkadeilur komast eftir því síður að, sem færri fjalla um málin.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Ég þarf mjög litlu að bæta við það, sem sagt er í nál. minni hl. Þar eru færð, að ég hygg, allskýr rök fyrir því, að innflutningshafta er ekki þörf nú, og líka að því, að þau eru að sumu leyti skaðleg. Það væri nú sök sér, ef hér væri algerlega um óþarfavörur að ræða, eins og hv.frsm. meiri hl. sagði. En það er langt frá því, að heftur sé innflutningur á algerlega óþörfum vörum aðeins. Það er öllum vitanlegt, að heftur er innflutningur á mörgum mjög nauðsynlegum varningi. Og þegar svo er komið, þá er illt að greina, hvað er meira og hvað er minna nauðsynlegt. Ég veit það t. d. af viðtali við marga menn, að bannaður er innflutningur á vefnaðarvöru, sem er nauðsynleg og ódýrari og betri en annar varningur, sem þó er leyft að flytja. Annars er aðalatriðið í þessu máli, að það er ekki hætt við neinum stórauknum innflutningi og þá allra sízt af óþarfavöru; verzlanir munu yfirleitt ekki á þessum tímum flytja annað en það, sem fólki er nokkurn veginn nauðsyn að ná i. Að flytja inn vörur, sem eru ónauðsynlegar, til að liggja með þær svo og svo lengi, það get ég ekki hugsað mér, að nokkur verzlandi maður sé svo fávís að gera. Eins og ég gat um áðan, þá er æðimikill vandi að kveða á um, hvort vara sé meira eða minna nauðsynleg. Sumar dýrar vefnaðarvörur, sem álitnar eru óþarfar, er hagkvæmara að kaupa, sökum endingar, en ódýrari vörur. Á þann hátt verða höftin aðeins til að spilla hagkvæmri verzlun. Hitt er og vitanlegt, að margar hátollavörur eru dýrustu vörurnar, sérstaklega vefnaðarvörur, og gefa ríkissjóði mestar tekjur, jafnframt því að vera hentugastar kaupandanum, þegar til lengdar lætur. Ekki er þess að dyljast, að það hefir langmest verið heftur innflutningur á þeim vörum, sem þeir menn kaupa, sem ekki eiga fyrir fjölskyldu að sjá, en hafa nóg peningaráð. Og það hefir reynzt erfitt að ná tekjum af þessum mönnum á annan hátt en með tollum. Það hefir sýnt sig, að það hafa oft og tíðum ekki náðst af þeim tiltölulega lág útsvör, vegna þess að þeir eyddu aurum sínum jafnóðum. Eina leiðin til að ná af þessum mönnum tilsvarandi tekjum við það, sem aðrir borgarar greiða, er að þeir kaupi tollskyldar vörur. Ég er líka þeirrar skoðunar, að gjaldeyrisn. geti haft það eftirlit, sem þarf, og að það sé því bara óþarfa kostnaður að hafa tvær n. við þetta starf. Það er ekki fleira, sem ég tel ástæðu til að taka fram að svo stöddu, en legg til, að frv. verði samþ.

Frsm. (Jakob Möller) Ég held, að það sé nokkuð mikill ábyrgðarhluti fyrir Alþingi að taka fram fyrir hendurnar á bæjarstj. Rvíkur, þegar ágreiningur verður milli hennar og stjórnar eins af fyrirtækjum bæjarins. Slíkur ágreiningur getur oft komið upp, og þá er þess að gæta, hvort meira á að meta þá hagsmuni, sem allsherjarstjórn bæjarins á að svara fyrir, eða hagsmuni einstakra fyrirtækja bæjarins. Finnst mér, að í slíkum tilfellum geti ekki verið álitamál, hvað á að ráða. Til þess ágreinings, sem hér er um að ræða, liggja sérstakar orsakir, sem mér þykir rétt að segja hér frá. Eftir því, sem ég bezt veit, er þessi krafa um að lengja kjörtímabil hafnarstj. fram komin vegna ágreinings, sem varð á síðastl. ári um gjöld til hafnarinnar. Var þar aðallega að ræða um gjöld af fiskiskipum. Bæjarstj. vildi ganga lengra í því að létta gjöldum af útgerðinni heldur en hafnarstjórn vildi fallast á. Mér finnst eðlilegt, að bæjarstj. fái að ráða, þar sem gilda heildarhagsmunir bæjarins gagnvart fjárhag hafnarinnar. Það verður að treysta bæjarstj. til þess að fara ekki lengra en fært er hafnarinnar vegna. Hinsvegar er ekki nema skiljanlegt, að hafnarstj. vilji hag hafnarinnar sem mestan. Sá varnagli, að láta hafnarstj. hafa neitunarvald í bili gagnvart þeim ráðstöfunum bæjarstj., sem snerta fjárhag hafnarinnar, ætti að vera nægileg trygging gegn því, að bæjarstj. gangi í fljótræði lengra í því að þrengja hag hafnarinnar heldur en fært er.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Við 1. umr. þessa frv. gerði ég nokkra grein fyrir helztu ástæðum þess, að það nú kemur fram, og geri ég ráð fyrir, að óþarfi sé að endurtaka það nú. En ég tel rétt, þar sem hér um ræðir mál, er nokkur áhrif hefir á tekjur ríkissjóðs, að fara nokkrum orðum um það út frá því sjónarmiði. Þá er fyrst frá því að segja, að hvað snertir ákvæði frv. um að færa íslagða síld undan þeim tollalögum, sem á henni hvíla nú, þá hefir það engin áhrif á tekjur ríkissjóðs, af því að af þeim útflutningi hefir ríkissjóður engar tekjur haft hingað til. Ég hefi átt tal við hæstv.forsrh. um þetta atriði, og er hann mér sammála um réttmæti þessarar breyt. Ríkisstj. mun hafa gert þá ráðstöfun síðastl. vetur, að útflutningsgjalds af þessari síld yrði ekki krafizt fyrst um sinn. Hvað fiskimjölið snertir, þá er líka meiningin að færa það undan þeim háa tolli, sem á því hvílir nú, og undir lægri flokk. Ég hefi reynt að gera mér grein fyrir tekjurýrnun ríkissjóðs af þessum lið, ef frv. yrði að l. Það er að vísu erfitt að gefa upp fastar tölur, því að óvíst er um útflutningsmagn þessarar vöru. En verði þessi breyt. gerð um toll af þurrkuðu fiskmjöli, fer útflutningsgjaldið eftir verði, og verður þá tap ríkissjóðs minna eftir því sem verðið stígur. Ég hefi athugað það eftir síðustu fáanlegu útflutningsskýrslum, sem eru frá 1930, hver þessi munur hefði orðið það ár, með þáv. verði og útflutningsmagni, og mér hefir talizt til, að tekjurýrnun ríkissjóðs á því ári hefði orðið um 24 þús. kr. Allar tekjurnar af þessum lið námu 50 þús. kr., og sé reiknað með því, að greiddur hefði verið 1½% af söluverði með þáverandi verðlagi, hefði mismunurinn orðið þetta, sem ég nefndi, 24 þús. kr. Hinsvegar hefi ég reynt að gera mér grein fyrir því, hvað tekjurýrnun ríkissjóðs hefði orðið mikil síðastl. ár af þessum lið, og taldist það vera 34 þús. kr. Ég tel rétt að taka þetta fram hv.þm. til athugunar. En þó að ríkissjóður verði af þessum tekjum, þá fara þær samt ekki forgörðum. Þessi hagnaður rynni þá til þeirra fyrirtækja, sem nú reka þessa framleiðslu og berjast nú mjög í bökkum víðast hvar. Og þegar litið er á það, að verulegur hluti framleiðslukostnaðarins er vinnulaun - það mun vera um 58% af öllum framleiðslukostnaðinum -, þá er ekki eins mikil ástæða til þess að horfa í tekjurýrnun ríkissjóðs hvað þetta snertir. Sú tekjurýrnun verður að ágóða þörfum fyrirtækjum, sem veita fjölda fólks atvinnu, og verður því þjóðarheildinni til gagns. N. hefir öll fallizt á að mæla með þessu frv. En eins og hv.þm. munu taka eftir, er í fyrirsögn frv. vísað til 1. nr. 60 frá 27. júní 1921, en við nánari athugun taldi n. réttara að vísa til l. nr. 15 frá 14. júní 1929, sem er breyt. á l. frá 1921. Það er svo með þessi 1., að 1. frá 1921 eru í gildi, að viðbættum þeim breyt., sem 1. frá 1929 gera á þeim. Og sé flett upp í 1. frá 1921, geta þær breyt., sem hér um ræðir, ekki passað inn í þau, af því að aðrar breyt. eru komnar á milli. Að þetta fór svona í smiðum, kemur til af því, að þetta frv. er samið með hliðsjón af l. um útflutningsgjald af síld, sem prentuð eru í nýútkominni lögbók. En þau 1., sem tekið hafa breyt., eru samandregin í lögbókinni, svo að þar standa öll þau l., sem nú eru gildandi um hvað eina fyrir sig. Þetta þarf að athuga, þegar samin eru frv. um breyt. á l. með stuðningi lögbókarinnar. Þessi brtt. er því réttmæt og til bóta, og leggur n. til, að frv. verði samþ. með þessari einu breyt. - Út af því, sem ég sagði um undirtektir hæstv. fjmrh. hvað snertir síldarútflutningsgjaldið, þá vil ég taka það fram, af því að hæstv. ráðh. er ekki hér í d. nú, að hann tók ekki eins vel undir þau atriði, er fiskmjölið snerti.

3) HG: Af sömu ástæðum og hv. 2. þm. Reykv. greiði ég ekki atkv.

Jakob Möller Eins og kunnugt er, eiga þessi 1. um lokunartíma sölubúða aðeins við kaupstaði. Nú vita allir, að mörg þorp hér á landi, sem ekki mundu falla undir þessi l., eru jafnstór og sumir kaupstaðirnir, og gæti því verið alveg sama ástæða til þess að láta l. líka ná yfir þau. Ég vil beina því til hv.n., hvort hún vilji ekki taka þetta atriði til athugunar milli umr., hvort ekki sé rétt að víkka svæði 1., svo að heimildir þeirra næðu víðar en til kaupstaða. Úr því að löggjöfin er nú einu sinni búin að viðurkenna þörf slíkra ráðstafana, er rétt að láta þær ná sem víðast.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Hæstv. dómsmrh. óskaði eftir því við 2. umr. þessa máls, að allshn. athugaði, hvort hún gæti ekki fallizt á, að bæjarlæknirinn í Reykjavík fengi nokkra uppbót á laun sín vegna þess tekjumissis, sem hann yrði fyrir ef frv. yrði samþ.Hæstv. ráðh. benti helzt á, að þessi uppbót yrði veitt úr þeim sjóði, sem stofna skal samkv. frv. N. hefir athugað þetta og lítur svo á, að þetta atriði heyri alls ekki undir verksvið n. og vill engin afskipti af því hafa, telur, að það verði að útkljást á öðrum vettvangi.

Frsm. (Jón Jónsson) Menntmn. hefir athugað þetta frv. og fengið umsögn fræðslumálastjóra um það, og mælir hún með því, að það nái samþykki. Frv. gerir ekki miklar breyt. á núgildandi l., fellir aðeins úr þeim bráðabirgðaákvæði, sem upphaflega voru sett um afhendingu Eiðaeignar, o. s. frv. Ennfremur er slakað á ákvæðum um það, að þar skuli fara fram búnaðarkennsla, en þó er gert ráð fyrir, að vornámsskeið í búnaðarfræðslu séu haldin, þegar stjórn skólans telur ástæður til. Breyt. voru raktar ýtarlega við 1. umr. af flm., og sé ég því ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þær.

Frsm. meiri hl. (Hannes Jónsson) Mig langar til að byrja á því að leggja spurningu fyrir hv.flm. þessa frv., hvernig hann getur samræmt það, sem í grg. frv. stendur, að höftin spilli lánstrausti þjóðarinnar, en jafnhliða batni verzlunarjöfnuðurinn, og skuldirnar við útlönd minnki. Mér finnst, að út frá þessu ætti lánstraustið að aukast, en ekki spillast. Annars skal ég játa það, eins og ég sagði hér áður, að ég gæti vel gengið nokkuð á móti hv.flm. þessa máls, ef málið væri undirbúið á þann hátt, sem ég teldi nauðsynlegt, af fjármálastj.landsins. En það liggur ekkert fyrir um það nú, og ég hygg, að hæstv. fjmrh. leggi til svipað fyrirkomulag á þessum hlutum nú fyrst um sinn eins og verið hefir. Í grg. frv. og nál.hv. minni hl. er framsetning, sem mér þykir a. m. k. talsvert varhugaverð. Mér skilst, að þar sé haldið fram, að innflutningshöftin auki framfærsluþörf hins opinbera. Ég verð að segja, að mér virðist vera farið að seilast helzt til langt og nota flest, þegar þetta er borið fram sem rök. Hv. 3. þm. Reykv. hélt fram, að árferði takmarkaði innflutninginn nægilega við þörf og getu þjóðarinnar. Þetta fer nú ekki alveg eftir árferði í atvinnuvegunum, því að þessi kaup eru nokkuð jöfn hjá launastéttunum í landinu. Hann benti á, að ef heftur væri innflutningur á þeim vörum, sem annars eru keyptar til gjafa, þá mundi fólkið gefa bara annað, og hann nefndi klukkur og dýran fatnað. Þetta sýnist alveg rétt hjá hv.þm. í fljótu bragði. En ef menn gefa klukkur eða aðra nauðsynlega hluti, þá er fullnægt þörf viðtakanda gjafarinnar, svo að hann þarf ekki að kaupa sér klukku. Það væri þá mjög heppilegt, ef þessar ráðstafanir kenndu mönnum að gefa gagnlega hluti, ef þeir annars vilja gefa, en ekki það, sem ekkert gagn er að. Viðvíkjandi till.hv.frsm. minni hl. um gjaldeyrisúthlutun, þá er engin breyt. í henni frá því, sem nú er. Ég vil henda á það viðvíkjandi innflutningnum og afnámi haftanna, að því hefir verið haldið fram, og með talsverðum rökum, að menn hafi orðið fyrir talsverðum óþægindum fyrir að hafa ekki haft þessar vörutegundir í búðum sínum. Vitanlega myndu þeir hinir sömu menn hafa úti allar klær til að ná sér í þær vörutegundir, ef höftunum yrði af létt, til þess að vinna upp nokkuð af því, sem þeir töpuðu undanfarið vegna haftanna. Menn flyttu inn það, sem þeir hefðu nokkra möguleika til að koma út meðal fólksins. Menn ættu að muna eftir, hvernig innflutningur tóbaks var eftir að tóbakseinkasalan var lögð niður. Sá geysimikli innflutningur stafaði af því, að þeir, sem ætluðu að hafa atvinnu af tóbakssölu, lögðu kapp á að umsetja sem allra mest og sem allra fyrst. Alveg sama yrði nú uppi á teningnum, ef höftunum væri kippt burt nú. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta öllu meir. Málið liggur svo ljóst fyrir öllum. Það, sem vantar til þess að geta sannfært alla, er ekki hægt að draga fram nú. Það er ekki hægt að segja um, hvernig þetta myndi verka. Reynslan ein sýnir það; nú er ekki hægt að dæma um málið nema eftir líkum.

Jón Baldvinsson Ég vil aðeins þakka hv.n. fyrir ágætar undirtektir við þetta mál, og vil taka undir ósk hv.frsm.n. um, að það megi ná fram að ganga.

2) VJ: Með sömu grg. og hv. 2. þm. Reykv. greiði ég ekki atkv.

Magnús Jónsson Mér urðu það dálítil vonbrigði, að meiri hl. skuli leggja til, að þetta frv. verði fellt; - reyndar dálítið meiri vonbrigði eftir að ég hefi heyrt ræðu hv.frsm. meiri hl., því að mér virtist eftir hans ræðu, að það hefði kannske mátt finna leið úr þessu máli, þannig að hægt hefði verið að ná samkomulagi um að bæta úr þessum vandræðum, sem eru að verða af innflutningshöftunum, bæði fyrir ríkissjóð, landsmenn í heild sinni, en sérstaklega þá, sem stunda þá atvinnu, sem þessar hömlur skerða. Það má segja almennt um þetta mál, að það er eins og formælendur haftanna telji bæði sjálfum sér og öðrum trú um það, að innflutningshöft séu eiginlega það eina, sem geti minnkað innflutning verulega. Mér finnst þeir aldrei taka það með í reikninginn, hvað árferðið hefir geysimikil áhrif á innflutning frá ári til árs. Það þarf ekki annað en líta í verzlunarskýrslur til þess að sjá þetta, og ég veit ekki, hvort menn almennt vara sig á, hve nákvæmlega má rekja árferðið eftir innflutningi. Ef maður ætlar að rannsaka árferði og hefir ekkert annað en verzlunarskýrslur, þá getur maður farið ákaflega nærri um það. Munurinn er hvorki meiri né minni en það, að frá árinu 1927, sem er síðara erfiðleikaár, og til 1929, sem aftur á móti er annað góðæri í röðinni, þá munar á innflutningnum 24 millj. kr. Fyrrnefnda árið var hann 53 millj., en hið síðara 77 millj. Þessar sveiflur koma því alveg af sjálfu sér eftir árferði, þegar engin höft eru og allt er frjálst. Þegar þess vegna er verið að sýna fram á, að það megi hefta innflutning um eina milljón, þá eru þær aðgerðir sannast að segja svo ákaflega smávægilegar móts við það, sem árferðið sjálft veldur, að þær hafa enga þýðingu. Ég gerði fyrir ári síðan, um það bil sem höftin komu, skrá eftir verzlunarskýrslum í samræmi við það, sem áður var gert hér á þingi, yfir vörur, sem inn eru fluttar. Ef þeim er skipt í framleiðsluvörur og neyzluvörur, þá lætur nærri, að þær skiptist til helminga. Neyzluvörur eru í góðæri að vísu nokkuð fyrir neðan helming, og geta í einstaka ári komizt niður í 2/5. Nú er innflutningshöftunum alveg tvímælalaust ekki ætlað að lama innflutning framleiðsluvara. Má þá draga þennan helming alveg frá. Af neyzluvörunum dregst helmingur frá, sem ekki kemur til mála að hefta, svo sem nauðsynlegar matvörur. Rannsóknin, sem gerð var að ég held 1923 eða '24, og rannsóknin, sem ég gerði í fyrra um það, hvaða vörur væru alveg óþarfar og mætti banna, svo að landslýður lifði þó jafngóðu lífi, hún leiddi í ljós, að það er mjög nærri 1% af öllum innflutningi. En þar fylgir sá böggull skammrifi, að þetta eru nákvæmlega þær vörur, sem ríkissjóður græðir mest á, og þess vegna er hlíft við innflutningshöftum, svo sem tóbak til dæmis. Það eru þess vegna alveg augljósir örðugleikar á því að láta höftin gera gagn. Og ég er alveg undrandi á því, að þótt gripið sé til þessa í snöggum vandræðum, þá skuli þingið ekki vera fúst á að afnema höftin, þegar sýnt er, að þeirra er engin nauðsyn, en ríkissjóður verður fyrir mjög miklum skakkaföllum af þeim. Hv. frsm. meiri hl. gekk út frá því, að ríkissjóður skaðaðist um 200-300 þús. kr. fyrir innflutningshöftin, og kvaðst hafa það eftir okkur. Út frá því ályktaði hann, að heftur væri innflutningur fyrir 1 milljón. Þetta er ekki fjarri því, sem ég hefi haldið fram, en sagan er ekki öll sögð með þessu. Segjum, að ríkissjóður tapi t. d. 300 þús. kr., þá getur vel verið, að aðrar vörur verði fluttar inn, sem gefa miklu minna í toll. Það er ekki víst, að þótt hindruð séu vörukaup fyrir milljón krónur, þá séu þær milljón kr. kyrrar eftir í landinu. Það getur verið, að svo og svo mikill partur leiti bara í annan farveg. Segjum, að svo og svo mikið af postulínsvörum sé bannað, þá er keypt svo og svo mikið af leirvörum í staðinn. Ef loðskinn eru bönnuð, þá kaupa menn dýr tau í staðinn, sem leyfð eru. Segjum, að hindrað sé að flytja inn svo og svo mikið af gullhringum og gullskrauti, þá kaupa menn í staðinn til gjafa þá hluti, sem leyfðir eru, svo sem dýrar klukkur o. þ. h. Meira og minna af þeim peningum, sem er verið að reyna að halda í landinu, leitar bara að öðrum farvegum, svo framarlega að kaupgeta er til í landinu. Breytingin verður þá sú, að í stað hátollavaranna koma lægra tollaðar vörur, sem er skaði fyrir ríkissjóð. Út af fyrir sig getur maður sagt, að fyrir ríkissjóð séu óþörfustu vörurnar beztar, svo sem gullskraut og glingur, því að þar er hlutfallið milli gjaldeyrisins, sem lagður er fram, og tollsins hagstæðast fyrir ríkissjóð. Fyrir þessa röskun verður ríkissjóður að kría inn sínar tekjur af vörum, sem krefjast miklu meiri erlends gjaldeyris í hlutfalli við ríkistekjurnar. Að þessu leyti verka höftin beinlínis á móti tilgangi sínum. Annars er þetta mál útrætt. Það koma ekki fram nein ný rök. Því er bara haldið fram, að yfir höfuð sé hætta á vöruflóði inn í landið, hvernig sem sýnt er fram á, að engar líkur séu til þess. En hv.frsm. meiri hl. benti á eina leið til samkomulags, að mér skildist; og mér þykir skaði að hafa ekki haft tækifæri til að ræða um þessa leið, áður en frv. þurfti að koma til úrslitaatkvgr. Þetta er sama aðferðin og viðhöfð var þegar fyrri innflutningshöftin voru afnumin, tollur á þarfar vörur, til þess að draga úr innflutningnum. Innflutnings- höftin og verðtollurinn voru einskonar lagssystkin um tíma, og í skjóli verðtollsins vesluðust höftin út af. Ég væri fús að ræða við þá þm., sem vildu slaka á höftum, en hindra innflutning ýmissa vara með háum tollum. Ég álít ekki alveg forsvaranlegt að beita talsvert mikið hátollastefnu, en miklu skárra en höftin. En það er auðvitað, að tollurinn má ekki vera svo gífurlega hár, að hann freisti manna allt of mikið til smyglunar. Það má náttúrlega leita að takmörkunum, og það getur verið, að hægt sé að fara eitthvað upp fyrir þann hæsta verðtoll, sem nú er. Ég hefði nú þess vegna viljað óska þess, að þetta frv. fengi afgreiðslu til 3. umr., eða yrði tekið af dagskrá. Það virðist ekki vonlaust, að hægt sé að ná samkomulagi við meiri hl. n. um þann grundvöll, að létta af höftunum, en gera ráðstafanir, sem tryggi okkur gegn innflutningsflóði því, sem menn óttast, en vinni jafnframt ríkissjóði verulegt gagn.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Hv. flm. mæltist til þess, að n. tæki till. sínar aftur, og get ég svarað þessu fljótlega, og svara því á þá leið, að n. mun ekki sjá sér fært að taka brtt. aftur, enda lít ég svo á, að ef brtt.n. verða felldar, sé skylt og nauðsynlegt að fella frv. Kemur ekki til mála að samþ. frv. óbreytt. Út af þeim ummælum hv.flm., að sama ástæða sé til að lögbjóða vog á skipsfjöl eins og á landi, vil ég aðeins benda á það, sem ég þó veit, að hv.flm. er fullkunnugt, að vog nýtur sín ekki á kvikum sjó vegna hreyfinga skipsins eftir öldufallinu, og það er sérstaklega vegna þessarar staðreyndar, að n. leggur til, að veitt verði undanþága frá að vega bræðslusíld, ef afhending síldarinnar fer fram á skipsfjöl eða þar, sem nothæf vog er ekki tiltæk, svo sem í bátum, og þar sem ekki heldur er æskilegt, að vog sé notuð. - Þessi deila, sem staðið hefir um mælingu eða vigtun síldar, er ekki mikilsvert atriði, og hvorttveggja má auðvitað svíkja, vog og mæliker. Ef mælingin er svikin, má líka svíkja vigtunina, og ströng ákvæði um það, að vega skuli síldina, fyrirbyggja það ekki, að hrekkvíslega megi að mælingu eða vigtun vinna. En með því að hér er um svo smávægilegt mál að ræða, vil ég ekki gefa tilefni til, að miklum tíma verði eytt í umræður um það eða afgreiðslu þess, og skal ég því ekki fara lengra út í þetta. Ef till.n. verður felld, mun ég greiða atkv. gegn frv., af því að ég álít, að það muni fremur verða til ógagns en gagns, ef það verður lögfest óbreytt eins og það liggur fyrir. - Ummæli hv.flm. út af afskiptum mínum af máli þessu á síðasta þingi ætla ég ekki að svara í þessu sambandi, en vil aðeins minna á það, að þá var líka talið, að nauðsynlegt væri að heimila undanþágur frá að vega síldina, og var þó aðiljum þá ókunnugt það, sem nú fyrst er kunnugt orðið í seinni tíð, að farið er að nota fljótandi bræðslustöðvar úti á rúmsjó. En einmitt vegna þess er óforsvaranlegt að lögbjóða fortakslaust, að alla síld skuli vega, eins þá, sem afhent er á skipsfjöl, og þess vegna er það líka fyrst og fremst praktiskt atriði að hafa þessa undanþágu, sem n. leggur til með brtt. sinni.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Ég vil beina því til hæstv. forseta, hvort hann vill ekki taka 6. málið á dagskrá fyrir á undan þessu, því að 5. málið er afleiðing af því, og er eðlilegra að tala um þau í þeirri röð. Umr. frestað um stund, en síðar á sama fundi var málið tekið til meðferðar.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Ég hefi ekki mikið um efni þessa frv. að segja. Það er nefnil. bein afleiðing af frv. því, sem hv. d. var að vísa til 3. umr. (útflutningsgjald af síld o. fl.). N. leggur til, að frv. verði samþ. að því er efni snertir, en af sérstökum ástæðum telur hún réttara að breyta formi 1. gr. frv. og taka í hennar stað upp 1. gr.l. nr. 70 1921. Orsökin til þessa er sú, að eins og hv. d. mun kunnugt, hefir nýlega verið afgr. breyt. á þessum lögum um að fella niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum. Ef þingið nú afgr. þessa breyt. í frv. þskj. 163, eins og hún er þar orðuð, virðist koma fram við þetta nokkurt ósamræmi, þar sem áður var samþ., að ekki skyldi greiða útflutningsgjald af öllum afurðum. Af þessum ástæðum er það, að n. hefir talið rétt að breyta formi gr., bæta inn þessari nauðsynlegu breyt. Með henni telur n. ekki að neinu sé raskað um efni og meiningu laganna. Til þess að fyrirbyggja allan þann misskilning, sem ella getur leitt af lögunum, er n. sammála um, að réttara sé að taka upp lagagreinina og breyta þannig orðalagi 1. gr. frv. eins og brtt. á þskj. 320 gerir ráð fyrir. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, þar eð, eins og ég tók fram áðan, þetta mál er bein afleiðing af fyrra frv. Annars get ég skírskotað til grg. og nál.

Vilmundur Jónsson Ég verð að segja, að þessi afgreiðsla n. er einstök. N. segist leggja til, að frv. verði samþ., en till. hennar eru í raun og veru þær, að frv. verði fellt, því að ef till. hennar verða samþykktar, þá eru ákvæði frv. að engu gerð. Þegar l. um vigt á síld voru sett fyrir nokkrum árum, varð það ofan á í n. að hafa skilyrðislaust ákvæði um það, að síldin skyldi vegin, en á síðustu stundu var þessi fleygur settur í l., sem ég vil nú fá felldan í burtu. Hv. 1. þm. S.-M. lét þá gabba sig til að gína við þeim fleyg og samþ. þessa undanþágu, sem síðan hefir verið notuð og gefizt mjög illa, sem kunnugt er orðið. Nú hefir n. öll fallizt enn á ný á, að réttara sé að vega síld en mæla hana, en samt hefir hún eftir sem áður látið ginnast af þessum sama fleyg og vill setja það inn í frv., að síld megi mæla, ef vog er ekki tiltæk. Þetta þýðir auðvitað sama sem það, að verksmiðjurnar geti mælt síldina, ef þær vilja, því að ef einhverri verksmiðju þóknast ekki að hafa vog, þá er hún ekki tiltæk, og þá er heimilt að mæla síldina. Ég ætla, að hv. 1. þm. S.-M. gerist nú gamlaður, ef hann getur ekki skilið, hver hringavitleysa þetta er. Ég vil því mjög mælast til, að fyrri brtt.n. sé felld, ef n. vill ekki gæta þeirrar skynsemi, að taka hana aftur. Og það er raunar alveg óhætt að fella brtt. í heilu lagi. Enn eru óþekktar fljótandi bræðslustöðvar hér við land, og því kemur ekki til, að síld verði afhent á skipsfjöl. Og þó að til þess kæmi, þá álít ég ekki nema rétt og sjálfsagt að skylda slík skip til að hafa vog. Það er alveg eins mikið rúm fyrir vog á þilfari skips eins og á bryggju, svo að það er engin ástæða til að veita þessháttar skipum slíka undanþágu. Ég mun því bera fram skrifl. brtt. við brtt.n., um að orðin „eða þar, sem nothæf vog er eigi tiltæk“, falli burt. Það er alveg meiningarlaust að láta þau standa. En höfuðkrafa mín er, að n. taki þessa dæmalausu till. sína aftur.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það eru fáir dagar síðan ég lýsti því yfir hér í d., að allt væri enn óafgert um það, hvort Hesteyrarmálinu, sem hv.þm. Ísaf. kallar svo, yrði áfrýjað til hæstaréttar eða ekki. Hefi ég ekki haft tóm til að athuga málið enn, og ætti hverjum manni að vera auðsætt, að í mestu annatímum þingsins er ekki tími til að taka ákvarðanir í eins umfangsmiklu máli sem þessu.

1) HV: Þar sem búið er að ónýta frv. með því að samþ.brtt.n., greiði ég ekki atkv.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Hv. 4. landsk. hefir gert rétta grein fyrir efni þessarar brtt., og þarf ég því ekki öðru við að bæta en því, að eins og kom fram í ræðu hans, þá er um þetta atriði ágreiningur á milli bæjarstjórnar og hafnarstjórnar. Þær breyt. á hafnarlögunum, sem með þessu frv. er farið fram á, lágu fyrst fyrir hafnarstjórn og voru samþ. þar ásamt þeirri breyt., sem felst í brtt.hv. 4. landsk. En í bæjarstj. var ákveðin andstaða gegn því að kjósa í hafnarstjórnina til lengri tíma heldur en í aðrar nefndir, sem bæjarstjórnin kýs, og allar eru kosnar aðeins til eins árs í senn. Ég vil taka það fram, að í bæjarstj. var þetta atriði ekkert flokksmál. Ég held, að það hafi verið fulltrúar af öllum flokkum, sem bentu á, hvað óheppilegt það gæti verið, ef árekstur yrði milli bæjarstj. og hafnarstj. út af málefnum hafnarinnar, og sá ágreiningur yrði að standa óleystur allt að því í fjögur ár. Sjálfur var ég mjög hlutlaus í þessu máli, bæði í bæjarstj. og hafnarstj., en gat þó ekki annað en viðurkennt þessar mótbárur bæjarstj. Mér finnst, að úr því búið er að lögleiða, að samþykki beggja aðilja, bæjarstj. og hafnarstj., þurfi að koma til um fjármál hafnarinnar, þá sé ekki rétt að stofna til þess með nýju löggjafarákvæði, að ágreiningur út af slíkum málum geti ekki fengið úrlausn innan hæfilegs tíma. Og ég tel það fyrir mitt leyti hættulaust fyrir málefni hafnarinnar, þó bæjarstj. geti skipt um menn í hafnarstj. á eins árs fresti. Vil ég því heldur mæla á móti brtt.hv. 4. landsk. Ég álít, að mótbárur bæjarstj. gegn þeirri breyt. hafi við meiri rök að styðjast heldur en óskir hafnarstj. um það, að hún fái að verða meira hliðstæð bæjarstj. sjálfri, sem er kosin til fjögurra ára.

Jóhann Jósefsson Ég vildi taka undir með þeim mönnum, sem leita vilja að lausn á þessu máli, svo að sem minnst vandræði hljótist af, því eins og kunnugt er, hafa innflutningshöftin þegar valdið fjölda manna atvinnumissi og þar af leiðandi ýmsum vandræðum. Ennfremur hafa þau þær verkanir, að verzlanir hafa minna vöruúrval en þegar frjáls innflutningur er, og jafnframt, að varan er seld dýrari. Það þarf heldur ekki annað en líta í verzlanir hér til þess að sjá þetta. Ferðamenn, sem koma hingað frá útlöndum, segja líka, að verð á erlendum varningi hér haldist alls ekki í hendur við verðfall hans erlendis. Þetta ástand er að miklu leyti innflutningshöftunum að kenna. Þau hindra hið frjálsa framboð varanna, sem leiðir aftur til verðhækkunar. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara að gera að umtalsefni, hvernig þessi haftapólitík hefir verið og er útfærð. Það væri efni í langa ræðu, ef ég nennti að fara að segja frá öllum þeim mistökum á framkvæmd þeirra, sem mér beinlínis eru kunn. Menn muna t. d. eflaust eftir uppþotinu, sem varð í vetur, þegar einum manni var leyft að flytja inn þurrkaða ávexti. Þá má t. d. minna á innflutningsleyfin fyrir vefnaðarvörum. Þar eru allir dúkar, hverju nafni sem nefnast, undir einum og sama hatti. Það er hægt að flytja inn undir heitinu „vefnaðarvöru“ jafnt dýrasta crepe de chine, sem er efni í ballkjóla, sem allra nauðsynlegasta íverufatnað. Það verður því tæplega um það deilt, að svo mikil vandræði stafa af þessum innflutningshöftum, að mjög væri nauðsynlegt, ef fengizt gæti einhver lagfæring þeirra mála. Þá væri og fróðlegt að fá að vita, hver væri kostnaður af innflutnings- og gjaldeyrisnefndinni. Ég hefi heyrt, að hann væri allmikill. Þau einu höft, sem ég held, að komið gætu til greina, væri aðeins gjaldeyrisskömmtun. Það væri miklu betra en hindra innflutning á fjölda vörutegunda. Með því væri mönnum þó ekki meinað að nota lánstraust sitt erlendis, en afleiðingin af því er, eins og tekið hefir verið fram, fábreyttari vörur og hærra vöruverð. Þá er eitt atriði enn, að sé svo, sem heyrzt hefir, að innflutningsleyfunum sé úthlutað mjög misjafnlega, þá gerir það aðstöðu kaupmanna mjög ójafna. Sumir fá miklu betri aðstöðu til þess að reka viðskipti sín en aðrir. En slíkt er ekki rétt. Það þurfa allir að hafa sem jafnasta aðstöðu að ná vörunni inn í landið. Það væri því mjög æskilegt, ef meiri hl. fjhn. tæki höndum saman við minni hl. um að kippa þessu máli í lag. En fari svo, að það verði ofan á, að innflutningshöftunum verði beitt áfram, þá tel ég nauðsynlegt, að þingið geri ráðstafanir til þess, að reglugerð sú, sem nú er beitt, verði nákvæmlega endurskoðuð. Það má þó ekki minna vera en þar sé kippt burt mestu meinlokunum.

Á 46. fundi í Nd., 6. apríl, var útbýtt: Till. til þál. um innlenda lífsábyrgðarstofnun (A. 347).

Ingvar Pálmason N., sem, hafði þetta frv. til meðferðar, hefir ekki átt kost á því að taka til meðferðar þessa brtt., sem nú liggur fyrir. En við fljótt álit virðist sem þessi brtt. sé efnismeiri en frv. sjálft, því sú breyt., sem frv. fer fram á að gera, er í sjálfu sér smávægileg og eðlileg, og mér virðist, að þessi brtt. sé miklu efnismeiri og afdrifaríkari, og þess vegna verð ég að segja fyrir mitt leyti, að ég er ekki við því búinn að greiða atkv. um þessa brtt. Ég skal játa, að það geti verið nokkur ástæða til þess, að breytingin verði gerð, þó ég í fljótu bragði sjái það nú ekki, að það sé nauðsynlegt, en ég vil ekki fortaka það. Ég vildi því óska þess mín vegna, að málið yrði tekið út af dagskrá og n. athugaði brtt., því á því stigi, sem málið er nú, treysti ég mér ekki til að greiða atkv. um það.

Frsm. meiri hl. (Hannes Jónsson) Ég get fallizt á það, sem hv.þm. Seyðf. sagði, að þær ráðstafanir, sem þjóðirnar gerðu með viðskipti sín á milli, gætu orðið þess valdandi, að við yrðum neyddir til að afnema, eða a. m. k. breyta mikið þeim innflutningshöftum, sem við nú höfum. En þetta sannar ekkert um, hvort innflutningshöftin séu óheppileg fyrir þjóðina eða ekki. Þau óþægindi, sem hv.þm. benti á, að væru af þessum höftum, og sem vita inn á við, eru þau, að menn græða óhóflega mikið á þeim vörum, sem þeir hafa, eða því litla, sem þeir fá að flytja inn. Ég tel þetta ekki þann höfuðgalla, að innflutningshöftin ættu fyrir þá sök eina að uppleysast, því að ef þessir menn græða svona mikið á þessu, þá geri ég ráð fyrir, að þeir greiði ríflega af þeim gróða sínum, bæði til bæjar- og ríkissjóðs, og skapaðist þannig tekjustofn bæði fyrir ríkissjóð og bæjarfélag. Þessir menn, sem græða, eru þeir, sem líklegastir eru til að geta látið eitthvað af hendi rakna í því augnamiði. Annars er þetta mál, eins og það er hér flutt, talsvert stórt og stærra en ég hafði haldið, þegar talað er um, að þessi innflutningshöft setji mörg hundruð manna út á gaddinn. Ef til vill er hér nú fundin ástæðan til atvinnuleysisins og kreppunnar í landinu. Ef til vill er hugmynd þeirra manna, sem svo mjög tala um þetta, sú, að leysa atvinnuspursmálið með því að leyfa nú aukinn innflutning á óþörfum varningi. Einkennilega lætur nú þessi röksemd í eyrum. Það er ekkert undarlegt, þótt hv. 3. þm. Reykv. hrjósi hugur við að fá þessi mörg hundruð manna á framfærslu ríkisins, og eðlilegt, að hann vilji fá l. numin úr gildi, ef þau hafa það í för með sér. - Hv. þm. Vestm. benti á, að gjaldeyri væri úthlutað mjög ójafnt, og mér skildist hann telja nauðsyn bera til að létta af þessu óréttlæti. Það virðist koma fram sú skoðun hjá honum, að ekkert eftirlit eigi að hafa með úthlutun gjaldeyrisins. Ef nokkur takmörk eru á því, hvernig leyfður er útflutningur á erlendum gjaldeyri, þá hlýtur að koma ágreiningur um, hvort úthlutað sé réttilega eða ekki.

Mínar aths. áttu frekast við innflutningsleyfin. Það eru bæði skömmtuð gjaldeyrisleyfi og innflutningsleyfi

. Það er nokkuð sama, því að ef ekki væri veittur gjaldeyrir, þá þýddi ekkert að veita innflutningsleyfi, og ef ekki væri veitt innflutningsleyfi, þá þýddi ekki að veita gjaldeyrisleyfi. Það var dálítið skringileg rökfærsla hv. 3. þm. Reykv. fyrir því, að lánstraust fari minnkandi við það, að skuldir þjóðarinnar og einstaklinganna minnki út á við. Ég hefi alltaf litið svo á, að eftir því sem einstaklingar eða stofnanir greiddu meira eða betur sínar skuldir, fengju þeir meira álit. Það er alveg sérstakt, ef það á aðeins að vera þannig um heilt þjóðfélag, að eftir því sem skuldir minnka, minnki lánstraust um leið. Eins eru það einkennileg rök, sem liggja að því að sanna, að rétt sé, að þessar takmarkanir hafi í för með sér aukna framfærsluþörf hins opinbera, þegar tekið er tillit til þess, að hv.þm. heldur því fram sjálfur, að innflutningshöftin hafi í raun og veru engin áhrif á, hvað flutt er inn í landið. Ef innflutningurinn minnkar á einu sviði, segir hann, þá bara eykst hann á öðrum sviðum. Svo segir hann ennfremur: Það þarf engin höft, því að árferðið skapar innflutninginn. Þá er alveg sama, þótt innflutningshöftin séu, því að ekki verður meira selt. Þá kemur nákvæmlega sama atvinnuleysið fyrir þessi mörg hundruð manna, sem eiga nú að vera úti á gaddinum vegna innflutningshaftanna. Þær stangast dálítið óþægilega þessar röksemdir hv.þm. Einmitt með tilliti til þess, að gera má ráð fyrir, að við verðum að breyta ýmsu í okkar verzlunarháttum, eftir því sem fram kemur í kröfum annara þjóða í viðskiptum landa á milli, þá tel ég, að það muni vera fyrir dyrum að breyta úr þessu formi, sem nú er, þótt það verði e. t. v. ekki gert á þessu þingi, í það að leyfa takmarkaðan innflutning og koma á háum tollum, til þess að sem mest takmarkist innflutningur óþarfa varnings. Þetta mál þarf allt saman að athuga vel og vandlega, og til þess tel ég ríkisstj. hafa bezta aðstöðu, og ég vildi ekkert í því efni gera, nema því aðeins, að fyrir lægi athugun fjármálastj. og till. til úrlausnar. Að öðru leyti hefir ekki komið neitt hér fram, sem ég tel nauðsyn á að svara eða gera aths.um. Þótt ég hafi lýst því yfir, að ég væri fús til þess að leysa þetta mái til þess að fullnægja óskum þeirra manna, sem að einhverju leyti vilja upphefja innflutningsbannið, þá er það bundið því skilyrði, að áður hafi farið fram rannsókn um þessi efni og að henni fylgdi viðunandi till. um, hvað eigi að koma í staðinn.