Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Till. sú til þál., sem ég er flm. að á þskj. 501 ásamt hv. þm. Eyf., er borin fram að beiðni hreppsnefndar Glæsibæjarhrepps og verkamannafélags hreppsins. Bréf hreppsnefndarinnar hefur verið fellt inn í grg. fyrir till. á þskj. 501. Það, sem fyrst og fremst vakir fyrir þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli, eru hagsmunir verkamanna, sem þarna hafa atvinnulegra hagsmuna að gæta, og hins vegar hreppsins í heild. Eins og tekið er fram í þessu bréfi, þá hefur Glerárþorp, en í því eru um 400 íbúar nú, að verulegu leyti byggzt upp kringum þessa verksmiðju, og afkoma þessa fólks hefur að miklu leyti byggzt á þeim atvinnurekstri. Þess vegna leiðir það af sjálfu sér, þegar þessi verksmiðja er ekki starfrækt, þá er atvinnuvegur og afkoma þessa fólks í voða. Það, sem bjargað hefur þessu fólki þau tvö ár, sem verksmiðjan hefur ekki starfað, er hin óvenjulega vinna á vegum setuliðsins. Það má búast við, að það muni draga úr setuliðsvinnu á næsta sumri og þess vegna sé nú sérstök nauðsyn á að gera ráðstafanir til, að verksmiðjan verði starfrækt á komandi sumri, til þess að verkamenn í Glerárþorpi verði ekki atvinnulausir og afkomu heimila þeirra stofnað í voða. Ég álít það fullkomna ástæðu fyrir Alþ. að taka tillit til hagsmuna verkamannanna og hreppsins með því að gera það, sem hér er farið fram á. Þar fyrir utan hefur starfræksla verksmiðjunnar almenna þýðingu. Eins og viðurkennt hefur verið af Alþ. með þeim samþykktum, sem þegar hafa verið gerðar um stórfelldar stækkanir á síldarverksmiðjum ríkisins, eru þær verksmiðjur, sem til eru, allt of litlar til þess að taka við aflanum og koma honum í markaðshæfa vöru. Þess vegna hlýtur það að vera til hagsbóta almennt, að þau tæki, sem til eru, séu notuð, meðan ekki eru fyrir hendi skilyrði til þess að stækka síldarbræðslustöðvar ríkisins. Þetta hefur þá líka almenna þýðingu, auk þess sem það hefur þýðingu fyrir sjálft verkafólkið og fyrir Glæsibæjarhrepp. Það er gert að aðalatriði í till., að verksmiðjan sé starfrækt, og lagt til, að ríkið taki hana á leigu. Að hinu leyti álít ég, að heppilegasta og endanlega lausnin á þessu máli hljóti að vera sú, að ríkið eignist þessa verksmiðju. Ég hygg, að hún verði ekki starfrækt, nema hún komist í eigu ríkisins eða það leigi hana og sjái um rekstur hennar. Mér er líka kunnugt um, að það er vaknaður áhugi í stjórn S. R., að ríkið eignist hana. Mér barst það til eyrna, eftir að þessi till. var komin á framfæri hér í þinginu. Ég held ég fari rétt með, að það sé einróma álit stjórnarinnar, að það eigi að kaupa verksmiðjuna. Mér er kunnugt um, að hæstv. atvmrh. var að reyna að komast að samkomulagi um kaup á henni. Þetta mál hefur beðið vegna þess, að hæstv. atvmrh. óskaði, að ekkert væri gert í því, meðan á samningaumleitunum stæði. Nú hefur hann tjáð mér, að úrslitin séu svo óviss, að hann vildi ekki, að þetta stæði lengur í vegi fyrir því, að þetta mál næði fram að ganga. Ég held ég megi segja, að hann sé með þessu, með það fyrir augum, að verksmiðjan verði starfrækt á næsta sumri. Ég vænti því, að Alþ. taki vel undir þetta og samþykki till. og á grundvelli hennar verði svo gerðar ráðstafanir, sem tryggi rekstur verksmiðjunnar á þessu ári. Ég vildi óska, að hægt væri að hraða afgreiðslu málsins sem mest. Ég held varla, að það geti valdið miklum ágreiningi eða það sé áhætta fyrir ríkið, þó að það leigi verksmiðjuna. Vegna þess dráttar, sem þegar er orðinn á þessu máli, þá væri æskilegast, að það þyrfti ekki að fara til n. milli umræðna. Ég vil þó ekki leggja kapp á það, ef það þykir nauðsynlegt, en vildi aðeims óska, að málinu yrði hraðað sem mest.



Ég vil ekki á þessu stigi málsins gera það að umræðuefni, en vísa til grg. og óska, að því verði vísað til fjhn. og síðari umr.

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) Fjvn. hefur klofnað um þetta atriði, og meiri hl. hélt því fram, eins og stendur í áliti okkar, að það væri ekki eftir venjum Alþ. og undangengnum ráðstöfunum rétt að verða við þessari ósk. Fjvn. hefur ekki yfirleitt unnið að launahækkunum eins og þessari. Það er ríkisstj. mál, og er ekki kunnugt, að geti átt við styrki eins og þetta. Auk þess greiddi fjmrh. þessum mönnum dýrtíðaruppbót, og er það verulegur ávinningur fyrir þá, því að þeir voru á 15. gr. með engri dýrtíðaruppbót. Ég vil taka það fram, að í ár hefur að ýmsu leyti verið góðæri fyrir listamennina miðað við það, sem áður hefur verið. Þannig hefur t.d. einn maður úr þessum hópi nú embætti, er gefur honum 10 þús. kr. í tekjur, fyrir aðra andlega vinnu fær hann 12 þús. kr., og mér er kunnugt um, að fyrir eina þýðingu, sem hann gerði, fékk hann 4 þús. kr. Það mega því teljast ólíkar kringumstæður hjá þessum mönnum og áður var. Enn fremur er hið sama að segja um málara og myndhöggvara. Menningarsjóður hefur nú orðið meiri eignir en áður til kaupa á listaverkum. Þannig er einnig geta Menntamálaráðs til listaverkakaupa orðin miklu meiri en hún áður var, og af þessu má ráða það, að kaupskapur við listamenn er nú orðinn miklu meiri en hann áður var og aðstaða þeirra breytt til batnaðar. Í nál. er t.d. getið um einn málara, Kjarval, sem seldi fyrir um 50 þús. kr. á síðustu sýningu sinni, og þar af keypti landið fyrir 6 þús. kr. Þetta sýnir, að markaður er góður fyrir verk listamannanna og breytt er viðhorfið, og er það líka skýring á, hvað litlar tekjur listamennirnir höfðu áður samanborið við það, er þeir hafa nú. Um þá till., sem hér liggur fyrir, er það að segja í stuttu máli, að þessi aukauppbót, sem farið er fram á, á ekki við þá, sem styrkja njóta, heldur við þá, sem eru í fastri þjónustu og fá laun sín samkvæmt því. Það er t.d. ekki hægt að kalla mann eins og Kjarval í fastri þjónustu ríkisins, þó að hann njóti þaðan styrks sem viðurkenningu fyrir list sína. Tel ég því rangt að samþ. þessa þáltill.



Herra forseti. - Hv. 2. landsk. þm. kvað því hafa verið haldið fram í fjvn. af einhverjum nm., að ekki hafi verið greidd aukauppbótin á styrki þá, er standa á 18. gr. fjárl. Nú vil ég beina þeirri fyrirspurn til form. fjvn., hvaða hv. nm. hefur leyft sér að hafa slík ummæli. Í nál. menntmn. Nd. er skýrt tekið fram, að þetta hafi verið gert, og það er gersamlega óafsakanlegt að halda hinu gagnstæða fram, þegar hið sanna í málinu er upplýst. Þá var hv. þm. S.-Þ. að tala fyrir hönd meiri hl. fjvn. í þessu máli. Í nál. þess meiri hl. hef ég verið að leita eftir einhverjum rökum gegn till. hv. menntmn., og maður skyldi nú ætla, að þar væri einhver rök að finna, en svo var ekki. Þess vegna bjóst ég við, að þau ættu að koma í ræðu hv. þm. S.-Þ., en þau komu ekki heldur þar, eins og reyndar mátti búast við, því að málstaður meiri hl. hv. fjvn. er þannig, að hann er gersamlega óverjandi Þá var hv. þm. að tala um það sem einhvern stórávinning fyrir þá listamenn, sem voru á 15. gr. fjárl., að þeir hefðu notið dýrtíðaruppbótar og að sú uppbót væri einhverjar kjarabætur fyrir þá. Hvað sýnist nú hv. þm. um þetta ? Hvernig er hægt að kalla dýrtíðaruppbót kjarabót? Ég held mér sé óhætt að segja, að dýrtíðaruppbótin verður ekki til þess að gera listamennina okkar feitari en þeir voru áður en dýrtíðarflóðið skall á. Það er annars furðuleg fjarstæða, sem ekki er svaraverð, að dýrtíðaruppbót sé kjarabót. Hv. þm. S.-Þ. var einnig að tala um það, að nú væri góðæri fyrir listamennina í landinu, og vitnaði m.a. í það, að Kjarval hefði selt málverk fyrir 50 þús. kr. á seinustu sýningu sinni hér í Rvík. Það kann vel að vera, að Kjarval hafi selt vel í þetta sinn, en af því eina dæmi verður lítið ráðið um góðæri hjá listamönnum yfirleitt. Við vitum, að hið gagnstæða á sér stað, og á það jafnt við um alla flokka listamanna, þótt einstaka maður meðal þeirra kunni að hafa bætt hag sinn nokkuð. Og að sjálfsögðu verður hér að miða aðgerðir í fjárveitingum við heildina, en ekki einsdæmin. Hefur hv. þm. S.-Þ. talað af ókunnugleika um kjör íslenzkra listamanna nú og áreiðanlega dregið meir en hæpnar ályktanir út af sögunni um myndasölu Kjarvals.



Út af því, sem hv. 2. landsk. og reyndar líka hv. 5. landsk. þm. kom einnig að í sinni ræðu, að því hefði verið haldið fram, - og ég sé enga ástæðu vera til þess að leyna því, að það var ég, sem leyfði mér að halda því fram, að það hefði ekki verið greidd aukauppbót á styrki skv. 18. gr. fjárl. -, út af því vil ég taka það fram, að mér blátt áfram datt ekki í hug, að hv. fyrrv. fjmrh. mundi láta sér til hugar koma að gera slíkt, því að þingið hafði ekki á neinn hátt gefið minnstu heimild til þess, og því var það blátt áfram villa af hv. fyrrv. stj., því að hún hafði greitt þetta í heimildarleysi, og því sízt betra að halda þeirri villu áfram. Ef fjvn. hefði farið að gefa eftir í þessu efni, þá hefði hún í verki farið að tjá sig samþykka fyrir sitt leyti þeim samningum, er fyrrv. stj. upp á sitt eindæmi fór að framkvæma launahækkanir, hækka laun presta um 5000 kr. og annað eftir því. Slík aðferð til launahækkana hafði aldrei áður þekkzt. Ég lagði meira upp úr gætni ráðh. en svo, að hann færi að gera á móti eða annað en það, sem hv. Alþingi hafði fyrir lagt. Þá þótti mér það dálítið athyglisvert, að hv. 5. landsk. þm. lét sér tíðrætt um listamennina sem „styrkþega“ og virtist gera sér far um að nota það orð, eftir því sem hann gat. Og kemur ekki þarna dálítið fram skoðun hans á afstöðu listamannanna í þjóðfélaginu, að það er tamast í munni hans að kalla þá styrkþega, ölmusumenn, þó að þeir njóti heiðurslauna frá Alþ.? En meiri hl. fjvn. getur samt sem áður ekki litið á þessa menn sem fasta starfsmenn ríkisins, af því að þeir eru það ekki, og því telur hann það ekki rétt að samþ. þessa aukauppbót til listamanna, af því að sú uppbót var ákveðin til fastra starfsmanna ríkisins.



Það ætti nú ekki annað eins fyrir þessu þingi að liggja og það að fella þá till., sem fram er komin hér á Alþ. um að greiða þessa aukauppbót til listamannanna, eins og nú árar hér í landi, hvað verðbólgu og dýrtíð snertir. Hægt er að sýna fram á, að laun til listamanna eru lægri en þau voru 1938 og 1939, vegna þess að kjör þeirra hafa skiljanlega orðið verri við dýrtíðina og að heildarupphæðin til listamanna er nú lægri en hún var 1933, þó að á sama tíma hafi tekjur ríkissjóðs fjórfaldazt. Það sjá því allir, sem á annað borð líta á mál þetta með skynsemi og óhlutdrægni, að það er vægast sagt hv. Alþ. til smánar, ef það ætlar að neita listamönnum þjóðarinnar um þessa aukauppbót og bæta þar með gráu ofan á svart í viðskiptum sínum við listamennina. Það má ekki henda hv. Alþ. önnur eins vanvirðing og sú, að neitað verði um þessa sjálfsögðu uppbót, því að með því yrði átakanlega sýnilegt, hve máttur þeirra, sem ofsækja vilja listamennina, má sin mikils innan þingsalanna. Það hefur nú komið fram, hver það var, sem hélt því fram í fjvn., að ekki hefði verið greidd aukauppbótin á laun skv. 18, gr. fjárl., að það var hv. þm. S.-Þ., sami maðurinn sem hélt því fram, og það hlýtur að vera hv. þm. í fersku minni, þegar fjárl. seinustu voru afgr., að Halldór Kiljan Laxness mundi fá 16 þús. kr. með því að fá 5 þús. kr. í grunnlaun og grunnkaupshækkun og dýrtíðaruppbót á það. Þá er það andstyggilegt að heyra það hér í Sþ., að það skuli eiga að vitna í það sem einhver rök fyrir því, að listamönnunum sé ekki þörf á þessari uppbót, að Kjarval hafi selt fyrir um 50 þús. kr. á seinustu listsýningu sinni. En það er vitað mál, að þessi maður er viðurkenndur og dáður af allri þjóðinni, og svo á að nota hæfni hans og frægð til þess að sýna fram á, að aðrir listamenn þurfi ekki þá uppbót, sem farið er nú fram á fyrir listamennina! Auk þess er það uppspuni, að Kjarval hafi selt fyrir 50 þús. kr. Hann seldi ekki fyrir svo mikið. Enn fremur var það sama andstyggðin að heyra það, að vitnað var í annan listamann, sem sagður var hafa há laun, sem vafalaust var líka orðum aukið. Ég get ekki hugsað mér, að hv. þm. láti bjóða sér þetta sem einhver rök gegn því, að sanngjarnt sé og sjálfsagt að láta listamennina í heild njóta þeirrar litlu og eðlilegu uppbótar, sem farið er fram á, sem hefur verið greidd á styrki þá, sem standa á 18. Gr. fjárl. og embættismenn og starfsmenn ríkisins hafa fengið, og hv. þm. S.-Þ. mundi eftir, að listamenn ættu að fá, er hann ásamt hv. þm. afgreiddi fjárl. þ. á. En þá notaði hann það til þess að spilla fyrir, að styrkurinn til listamanna yrði hækkaður. En þessi styrkur, sem listamennirnir fá, er svo smánarlega lítill, að stórskömm er að. Það hefur bezt komið í ljós, er honum hefur nú verið skipt milli hinna einstöku listamanna. Hvað eru t.d. 5000 kr. handa öllum leikurunum, sem verðugir eru að njóta styrks frá Alþ., eða 10 þús. kr. til tónlistarmanna og söngvara, þar sem ekki tekur að skipta þeirri upphæð nema til örfárra manna? Sama er að segja um styrkinn til myndlistarmanna, og þó að hann sé hafður mestur til rithöfunda, þá er það sama sagan ætíð að endurtaka sig, því að þar er sá styrkur of lítill til þess að fullnægja kröfum, sem réttmætar eru um styrki til listamannanna. Og ef svo ætti í ofanálag á þetta allt að fara að neita listamönnunum um þessa sjálfsögðu uppbót, þá fer nú fyrst að kasta tólfunum.

Barði Guðmundsson Hv. þm. S.-Þ. var að deila á mig fyrir það, að ég leyfði mér að tala um listamennina sem styrkþega. Ég læt mér þá ásökun í léttu rúmi liggja, einkum þar sem orðið styrkur er notað í öllum opinberum gögnum um það fé, sem þjóðin lætur listamönnum sínum í té. Þá var þessi sami hv. þm. að tala um það, að stj. hefði greitt aukauppbótina á 18. gr. styrkina í óleyfi. En ég var ekkert að ræða um, hvort þetta hafi verið gert með leyfi Alþ. eða í óleyfi, heldur aðeins benti ég á þá staðreynd, að uppbótin hefði verið greidd, og tók því sérstaklega fram, að listamennirnir, sem áður hlutu laun á 18. gr. fjárl., hefðu að sjálfsögðu hlotið aukauppbót á styrki sína, ef Alþingi, en ekki Menntamálaráð, hefði annazt úthlutun skálda- og listamannalauna. Það er þetta, sem er mergur málsins.



Ég tel ekki ástæðu til að blanda mér inn í persónuleg deilumál, en það er einkennilegt, að ekki skuli mega ræða styrk til listamanna hér á þingi, án þess að úr því verði persónulegar deilur. Ég ætla ekki heldur að ræða um þörf listamanna fyrir uppbót á þá styrki, sem þeim eru áætlaðir. Sú upphæð, sem áætluð var til styrkveitinga á þessum fjárlögum, var ekki hærri en árið 1939. Hv. þm. S.-Þ. líkti þessari þáltill. við, að prestar og læknar hefðu á s.l. ári fengið grunnkaupsuppbót án heimildar úr ríkissjóði. En það hefur verið upplýst hér, að þeir læknar, sem fengu uppbót, fengu hana vegna þess, að þeir höfðu ekki hækkað taxta sinn, - það mátti skoðast sem greiðsla úr ríkissjóði til að halda niðri dýrtíðinni. Jafnvel þó að líta mætti á greiðslu þessa til presta og lækna sem óviðkunnanlega, af því að ekki var heimild fyrir henni frá Alþ., þá er hún ekki hliðstæð því, sem hér er um að ræða, því að prestar fengu grunnkaupshækkun. Aðalkjarni málsins er sá, að þeir, sem standa á 18. gr., hafa ætíð verið látnir njóta sama réttar og embættismenn ríkisins, án þess að það væri tekið fram sérstaklega. Þetta hefur, að ég hygg, verið órjúfandi venja hér á Alþ., og samkv. því veitti ríkisstj. þeim mönnum, sem höfðu verið á 18. gr., en voru fluttir á 15. gr., þær sömu uppbætur og hefðu þeir verið áfram á 18. gr. fjárl. Nú hefur verið tekið fram af hv. 5. landsk., að þeir, sem enn standa á 18. gr., hafa fengið verðlagsuppbót og grunnkaupsuppbót, eða m.ö.o. séu látnir njóta sömu kjara og embættismenn ríkisins. Og ef þessir listamenn, sem nú fá styrk sínum úthlutað frá mennntamálaráði, hefðu staðið áfram á 18. gr., þá hefðu þeir notið sömu kjara. Það stytzta, sem Alþ. því gæti gengið í þessu máli, væri að ákveða, að þeir, sem áður stóðu á 18. gr., skyldu fá grunnkaupshækkun, til þess að ekki sé gengið á rétt þeirra. Og þó að hv. þm. S.-Þ. hafi lent í erjum við einhverja listamenn, sem hann áður hélt mikið af, þá held ég ekki, að ætlun hans með því að breyta fyrirkomulaginu á styrkveitingum til listamanna, með því að flytja þá af 18. á 15. gr., hafi verið sú, að þrengja kost þeirra. Ég hafði ekki ætlað, að svo væri. Ég finn ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál. Mér finnst, að það ætti að ræða það aðeins frá því sjónarmiði, hvað gert hefði verið, ef listamenn þessir hefðu staðið áfram á 18. gr. fjárl. Það á að varast að þrengja þeirra kost, og ef það er ekki tilgangurinn; þá á Alþ. að samþ. þá þáltill., sem hér um ræðir.



Ég flyt hér ásamt 5 öðrum hv. þm. till. um, að Alþ. feli hæstv. ríkisstj. að skipa 3 manna n. til að gera till. um framtíðarafnot Reykhóla, með það fyrir augum að koma þar upp skóla og tilraunastöð um ræktun fyrir Vesturland. Þetta fornfræga höfuðsetur er nú í eigu ríkisins, og þykir okkur miklu máli skipta, að vel sé ráðið og hversu tekst til um nýtingu og umráð jarðarinnar. Snemma á þessu þingi bar hv. þm. Barð fram í Ed. frv. til l. um skólasetur á Reykhólum og að jörðin væri lögð skólanum til. Frv. var sent til fræðslumálastjóra, sem mælti eindregið með því, að Reykhólar yrðu hagnýttir sem skólasetur, en benti á, að jafnframt þyrfti að setja ýtarlegri löggjöf um starf skólans en í frv. er gert. Búnaðarfélagið fékk einnig frv. til umsagnar, og mælir það með því, að unnið skuli að því að koma á fót á Reykhólum ræktunartilraunastöð. Okkur í landbn. fannst, þegar við athuguðum ummæli þessara tveggja aðila, að unnt mundi vera að sameina þetta tvennt. Það varð því úr, að horfið var að því að afgreiða frv. með rökst. dagskrá í Ed., en flytja þessa þáltill. hér í Sþ. Samkv. till. er gert ráð fyrir, að skipuð sé 3 manna n., og er ætlunin, að hún ljúki störfum, áður en þing kemur saman í október í haust, svo að unnt verði á því þingi að ganga frá skipulagningu þessa máls. Að öðru leyti vísast til grg., og leyfi ég mér að mælast til, að Alþ. samþykki till.



Ég vildi aðeins koma með lítils háttar ábendingu til landbn. í sambandi við skipun n. til að undirbúa þetta mál. Hún ætlast til, að í n. séu þrír menn: einn tilnefndur af Búnaðarfélagi Íslands, einn af Breiðfirðingafélaginu í Rvík og einn af ríkisstj. Samkv. þáltill. eiga Barðstrendingar heima í héraði engan af sinni hálfu í n., hvorki sýslun. né sveitarstjórn. Ég vildi bara skjóta því til n., hvort ekki hefði verið heppilegra að gera ráð fyrir, að heimamenn ættu a.m.k. einn mann í n. Að vísu gæti svo farið, að ráðh. teldi rétt, að sá maður, sem hann skipaði, væri úr héraði. En í fyrsta lagi er það ekki víst, og í öðru lagi mundu þá ekki héraðsmenn ráða valinu. Það gæti tekizt vel, m mér finnst það fara vel á því, að heimamenn ættu hlutdeild í vali nefndarmanna, frekar en Búnaðarfélagið eða félag Breiðfirðinga í Rvík, þó að ég sé ekki að áfellast það út af fyrir sig. Mér skilst, að gert sé ráð fyrir, að þarna verði framtíðarskólasetur, hvernig sem því verður háttað. Ég vil benda á, hvort ekki gæti farið vel á því, að heimamenn veldu einn mann og annar væri valinn með sérstöku tilliti til þekkingar á skólamálum, t.d. eftir ábendingu frá fræðslumálastjóra. Sá þriðji mætti þá fara eftir tilnefningu búnaðarfélagsins, sá fjórði tilnefndur af Breiðfirðingafélaginu og sá fimmti af ríkisstj., og mætti hann þá vera annar heimamaður. Ég vildi bara skjóta þessu fram, ekki til þess að tefja málið, heldur bara til þess, að þetta sjónarmið kæmi fram.



Ég vil þakka hv. 2. þm. S.-M. fyrir það, sem hann sagði. Ég hafði einmitt vakið máls á þessu í n., að þessi undirbúningsn. væri skipuð einmitt á þennan hátt, og vil ég því taka undir þessi orð hv. þm. og beina því til n., að hún taki það til athugunar. Það, sem studdi mig í að skrifa undir nál. athugasemdalaust, var, að ég hélt, að fræðslumálastjóri sjálfur hefði mælt með þessari skipun n., og mér fannst réttara að skrifa undir það en eiga á hættu að tefja framgang málsins. En ég vil taka undir þetta og beina því til þeirrar n., sem fær málið til athugunar.



Úr því að þessi ábending er fram komin, vil ég benda á, að málið fer til allshn., og beini því til hennar, að hún athugi, hvort ekki sé ráðlegt að hafa 5 menn í n. Þá er hægt að taka tillit til þessa sjónarmiðs án þess að raska þeim grundvelli, sem till. gerir ráð fyrir.



Við höfum orðið sammála um það nokkrir þm., hv. þm. S.-Þ., hv. 3. landsk. þm. og ég, að flytja till. um að skipa n. til að íhuga tvö atriði, sem má segja, að séu sitt hvors eðlis, en lúta bæði að siglingum landsmanna og eru náskyld, þ.e. betri skilyrði til skipasmíða og strandferða. Það hefur löngum verið um það rætt, að við yrðum að stuðla að því, að meiri skipasmíðar og viðgerðir gætu farið fram innan lands. Það hefur mikið farið í vöxt, að viðgerðir væru framkvæmdar hér á landi, og reynt hefur verið að bæta skilyrði til þess, en þó er hæpið, að hægt sé að keppa þar við önnur lönd á venjulegum tímum. Um smíðar er það að segja, að hér hafa aðeins verið smíðaðir litlir bátar, en auðvitað væri að því mikill hagur, ef hægt væri að smiða stærri skip, einkum strandferðaskip. Það er játað af öllum, að strandferðir eru ekki í svo góðu lagi sem vera þyrfti, og hafa verið fyrir þinginu till. um að bæta úr því, þó að sitt hafi sýnzt hverjum, og er ljóst, að ef gera á ráðstafanir til umbóta í framtíðinni, er æskilegra, að búið sé að hugsa málið frá grunni og koma sér niður á fyrirkomulag, sem um nokkra hríð gæti staðizt, í stað þess að hlaupa til að gera eitthvað til bráðabirgða, sem tefur fyrir framtíðarúrlausn. Ég vona, að Alþ. verði sammála um, að þetta mál þurfi frekari undirbúning og samþ. till.



Herra forseti. - Það eru aðeins örfá orð, sem ég hef í hyggju að segja með nál. minni hl. fjvn. Þegar þetta mál var rætt í fjvn., kom í ljós hjá nm., að þeim var umhugað um að gera vel við listamenn, og leit út fyrir, að það yrði samþ. í n., að þeir yrðu þessarar uppbótar aðnjótandi. Mun það hafa orsakazt af leiðinlegum misskilningi, þeim, að ekki hafi verið greidd aukauppbótin á þá styrki, er veittir eru skv. 18. gr., þó að það væri fullyrt í grg. þáltill. Það var ekki spurzt fyrir um þetta á n.-fundum, en nú hefur fjmrn. upplýst, eins og stendur í nál. minni hl., hið sanna í þessu máli, að það hafi á s.l. ári verið greidd aukauppbótin á styrki samkvæmt 18. gr. fjárl. Ef ekki hefði á sínum tíma verið horfið að því ráði að fela Menntamálaráði úthlutun þessara styrkja og taka þá af 18, gr., þá hefði enginn efi verið uppi um það, að aukauppbótin hefði átt að koma á styrkina. Þegar svo við þetta bætist, að sú upphæð, sem á fjárl. yfirstandandi árs er ákveðin í styrki til listamanna þjóðarinnar, er lægri en árið 1939 og tekjur ársins voru þá 19.9 millj. kr., en nú nærfellt 90 millj. kr., þá mælir engin sanngirni með því að ætla sér að meina listamönnunum þessa aukauppbót. Ég er ekki að draga í efa, að einn og einn listamaður hafi selt mikið af listaverkum sínum, en það á ekki á nokkurn hátt að draga úr vilja Alþ. til þess að sýna þeim þá viðurkenningu, sem þeir eiga skilið, og hjálpa þeim áfram á listabrautinni, það ætti að vera þeim uppörvun og veita þeim brautargengi. Það er fullyrt í nál. meiri hl., að mjög margir af skáldum, rithöfundum, listamönnum og fræðimönnum, er nú njóta styrks, hafi áður verið á 15. gr. og ekki notið þar dýrtíðaruppbótar, - þá er mjög hæpið að taka svo til orða í þessu sambandi og gæti verið algerlega misskilið, ef tekið væri bókstaflega, því að þessir menn, sem hafðir eru í huga, voru færðir af 15. gr. og á 13. gr., svo að þeir hefðu staðið þar nú að óbreyttu. Að lokum vil ég skora á þm. að samþykkja þáltill. eins og hún liggur fyrir, því að öll sanngirni mælir með því, að það verði gert.