Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pétur Ottesen Brtt. þessi er í samræmi við skoðun þá, sem fram kom við 2. umr. um þetta mál, að tilætlunin væri hjá sjútvn. Og ég skírskota til þess, sem fram kom þá.

Frsm. (Finnur Jónsson) Ég held, að þessi brtt. frá hv.þm. Borgf. verði þessum veiðum heldur til skaða, ef samþ. verður, því að það ákvæði er ákaflega teygjanlegt, sem felst í þessum orðum till.: „þar sem ekki eru stundaðar aðrar fiskiveiðar“. Ég tók það fram við 2. umr. þessa máls, að af hálfu landsmanna væri höfð svo góð gát á því, sem gerðist í landhelginni, að hvaða ráðh., sem færi með þessi mál, í hvaða stj., sem hann starfaði, mundi vera trúandi til að sjá um, að þetta yrði ekki á neinn hátt misnotað. Enda eru veiðarfærin, sem notuð eru við kampalampaveiðar, þannig, að ekki kemur til mála, að þau spilli öðrum veiðum, sem stundaðar eru á sömu slóðum. Ég vil þess vegna eindregið leggja til, að þessi brtt. verði felld.

*Pétur Ottesen: Ég fæ ekki skilið, hvernig hv.flm. getur sagt, að þessi brtt. sé teygjanleg. Ég hélt, að hún tæki alveg út yfir það, sem hann sagði, að tilgangurinn væri hjá sjútvn. Brtt. inniheldur ekkert annað en það, sem hv.flm. sagði sjálfur, og ég einnig fellst á, að rétt sé. Hér er um svo varhugavert málefni að ræða, að allur er varinn góður í þessu efni. Auk þess er það miklu auðveldara fyrir ráðh. að veita þessar undanþágur með því að styðjast við ákveðnara orðalag heldur en það var frá hálfu n. Og þessi brtt. mín miðar að því að gera orðalagið ákveðnara. Hv. flm. gaf þá skýringu við 2. umr. á stefnu frv., sem gekk í sömu átt og brtt.n. vænti ég því, að hv. d. samþ.brtt. mína.

Páll Þorbjörnsson Mér skilst tilgangur hv.þm. Borgf. með þessari brtt. vera sá, að ganga alveg á milli bols og höfuðs á frv. Því að eins og hann orðar það í brtt., þá má ráðh. (samkv. brtt.) leyfa kampalampaveiðar á „tilteknum svæðum, þar sem ekki eru stundaðar aðrar fiskiveiðar.“ Mér er ekki kunnugt um, hvar það er inni á fjörðum hér við land, sem ekki eru stundaðar einhverjar aðrar fiskiveiðar en kampalampaveiðar. Þó að víða hér við land séu ekki beinlínis verstöðvar, þá er þar samt víða farið fram með grásleppunet, sem ég hélt, að hv.þm. Borgf. ætti að vera kunnugt. Ég fæ því ekki séð, hvernig nokkur ráðh. ætti að geta nokkursstaðar hér við land veitt undanþágu til kampalampaveiða, ef brtt.hv.þm. Borgf. yrði samþ., því að það mundi vera erfitt að tilgreina þau svæði hér við land, þar sem engar fiskiveiðar væru stundaðar. Legg ég því eindregið á móti því, að þessi brtt.hv.þm. Borgf. verði samþ., sem mun vera vanhugsuð frá hans hendi, því að ég hefi ekki skilið það svo, að það væri virkilega meining hans að ganga á milli bols og höfuðs á frv.

*Pétur Ottesen: Eftir upplýsingum, sem hv.frsm. sjútvn., hv.þm. Ísaf., gaf hér við 1. umr. þessa máls, þá hafa, enn sem komið er, þessar veiðar verið eingöngu stundaðar á þeim stöðum, þar sem ekki hefir verið um aðrar veiðar að ræða. Og þar sem svo stendur á, finnst mér skaðlaust að leyfa þessar veiðar. En það hinsvegar, að fara að opna möguleika til þess að nota nót innfjarða, þar sem aðrar fiskiveiðar eru stundaðar, álít ég mjög varhugavert. En út af því, sem hv. 3. landsk. hélt, að þetta ákvæði í brtt. minni mundi rekast á við það, ef menn vildu veiða rauðmaga og grásleppu, þá skal ég upplýsa það fyrir þeim hv.þm., að þær veiðar er ekki hægt að stunda annarsstaðar en þar, sem er stórgerður þarabotn. En ég ætla, að erfitt muni vera að trolla með þessa kampalampavörpu eftir graðhestaþönglum og þess háttar sjávargróðri, þar sem grásleppan og rauðmaginn halda sig. Svo að þetta rekur sig ákaflega mikið á hjá hv.þm. Hann hefir ekki skyggnzt um öll undirdjúp sjávarins, og ferst þess vegna ekki að vera að tala til mín um vanhugsaðar till. í sambandi við fiskveiðar hér við land.

Páll Þorbjörnsson Sem betur fer hefi ég verið ofansjávar hingað til. En um graðhestaþönglana er það að segja, að víða hagar svo til um sjávarbotninn hér við land - það veit ég, þó að ég sé ekki kafari á við hv.þm. Borgf. - að þó að þönglar vaxi í botninum á vissum svæðum, þá eru aftur á milli svæði, þar sem er sendinn botn. Þetta getur skipzt á, þannig, að ekki sé þægilegt fyrir ráðh. að ákveða nákvæm takmörk um svæði, þar sem kampalampaveiðar megi stunda. Því að ekki er svo vel, að draga megi krítarstrik á sjóinn né heldur girða eftir honum og segja svo: Hingað og ekki lengra. Nei, ef brtt.hv.þm. Borgf. verður samþ., þá er loku skotið fyrir, að löglegt sé lengur að nota þetta veiðarfæri.

Jónas Guðmundsson Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann fresti umr. til morguns.

Forseti (JörB): Þar sem þetta er 3. umr. um málið og ósk er komin fram um frestun á umr., tek ég málið út af dagskrá í dag, en það verður tekið fyrir á morgun.

Jón Auðunn Jónsson Ég hefi leyft mér að koma fram með brtt. um það, að færa tölu þeirra, sem þurfi til að óska samþykkta, úr 10 niður í 5. Það stendur sem sé þannig á, að í sumum sýslum eru ekki nema 5 eða ef til vill færri varpeigendur. Það er þannig í NorðurÍsafjarðarsýslu, og hefir sú sýsla þó verið með dúntekjumeiri sýslunum. Ég óska því, að hv. d. samþ., að þessi tala sé færð þetta niður, eins og fram á er farið með till.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Í 4. gr. þessa frv. er svo ákveðið, að ríkissjóður greiði helming skotmannslauna, ef ákveðið er að eyða svartbak með skotum, en sýslusjóður og hlutaðeigandi sveitarsjóður sinn fjórðung hvor. En ég get ekki séð ástæðu til þess, að ríkissjóður taki þátt í þessum kostnaði, þar sem þetta er fyrir einstök héruð, og að verulegu leyti í þágu þeirra manna, sem á þessum svæðum búa, og þess vegna finnst mér eðlilegt, að sýslusjóður og hlutaðeigandi sveitarsjóður beri þennan kostnað að öllu leyti. Ég hefi því leyft mér að semja skrifl. brtt. um þetta, og vona ég, að hv. d. leyfi að hún komi til úrslita við atkvgr. um málið. Brtt. er við 4. gr., og er um það, að fyrri málsgr. orðist þannig: „Nú er ákveðið í samþykkt að eyða svartbak með skotum, og greiðir þá sýslusjóður og hlutaðeigandi sveitarsjóður sinn helming skotmannslauna hvor.“

Forseti (EÁrna): Til þess að hin skrifl. brtt., sem hæstv. fjmrh. hefir nú lesið upp og afhent mér, megi koma hér til meðferðar, verður að veita tvöföld afbrigði frá þingsköpum.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég verð að segja, að þessi síðasta brtt., sem kom fram frá hæstv. fjmrh., kom mjög flatt upp á mig. Eins og tekið hefir verið fram í fyrri umr., þá er hér verið að bjarga atvinnuvegi, sem er kominn á fallanda fót vegna ásóknar af vargfugli. Hann er kominn svo, að það er víða ekki nema hálf dúntekja á við það, sem áður var, og einmitt vegna þess, hvað nú er orðið erfitt fyrir dúnframleiðendur, þá er nauðsynlegt að fá styrk frá því opinbera til aðstoðar við eyðingu þessa vargs, sem ásækir varpið. Í fyrra frv., sem ég flutti á síðasta þingi, þá var ætlazt til þess, að notað væri eitur, sem er miklu kostnaðarminna og gengur fljótlegar að varginum með því, og ef það útrýmingarmeðal væri notað, þá þyrfti ríkissjóður ekki að borga neitt fyrir þann fugl, sem þannig væri drepinn. Nú kom fram andúð gegn þessu útrýmingarmeðali, og þar sem andúð kom fram hér á þinginu gegn því að nota það meðal, sem er hagkvæmast, þá finnst mér rétt, þegar krafizt er sérstakra aðferða, að löggjafarvaldið styðji með dálitlu fjárframlagi að því að ryðja þessum vargi úr vegi. En með þessari brtt. er gjaldinu öllu smellt á sýslu- og hreppssjóðina. Ég verð að segja, að það getur verið virðingarvert af hæstv. fjmrh. að hugsa um ríkissjóðinn einan, en það er líka athugavert að pína bæði sýslu- og hreppssjóðina. Það hefir verið venja, að þegar sérstök héruð hafa orðið fyrir skakkaföllum, þá hefir landið allt hlaupið undir bagga til þess að hjálpa, en hér er héruðunum sjálfum ætlað að berjast einum móti þessum vargi. Og þetta verður dýrara, ef á, eins og leit út fyrir í vetur og ef til vill er á uppsiglingu núna, að takmarka vopnaburð manna. Það verða þá kannske eingöngu útvaldir stjórnarmenn, sem mega hafa þessi vopn, og verður þetta þá dýrara, ef þarf að ráða þá sérstaklega til þessa starfs. Þegar þetta er svona takmarkað á alla lund, þá finnst mér það ekki að ástæðulausu, að ríkið leggi dálítið til útrýmingarinnar, enda leit hv.allshn. sanngjarnlega og réttilega á þetta mál, og var hún sammála um, að þetta gjald skyldi vera, og geri ég ráð fyrir, og veit það líka fyrirfram, að hún muni ekki hvika frá því. Ég þarf ekki að eyða orðum að því að sýna, að það er eins og ríkið megi ekki styðja neitt nema það, sem kemur til góða vissum sýslum, og þá helzt Múlasýslum.

En hvernig er það með Dalasýslu?

. Það var gott, að hæstv. ráðh. minntist á Dalasýslu, því ég verð að segja það, að ef hæstv. ráðh. hefir lagt sína köldu hönd á nokkra sýslu, þá er það sú sýsla. Það má í því sambandi fyrst nefna fé til vega, sem ekki var 6. hluti af fé því, er veita átti eftir till. vegamálastjóra til vegaframkvæmda, og nú þegar farið er fram i, að hún ásamt nokkrum öðrum héruðum fái dálítinn styrk til þess að verjast hinum fiðraða tvífætling, þá fær hún ekki hinn minnsta styrk.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég heyri mér til mikillar undrunar, að hv.þm. Dal. er mjög mótfallinn þessari till. Ég hafði satt að segja vænzt þess, að hann væri svo fullur af ábyrgðartilfinningu gagnvart afkomu ríkissjóðs, að hann vildi flest til vinna til þess, að henni mætti halda í lagi. Það má segja um hann eins og svo marga aðra menn, að þeir eru fúsir til þess að vera með öllum útgjaldatillögum og leggja skatta á ríkissjóðinn og koma svo heim í héruðin og hrósa sér af því, að þeir hafi getað útvegað þetta eða hitt. En svo standa þessir sömu menn á móti því, að ríkissjóður afli sér tekna. Þetta er undarleg afstaða, en þannig er það samt. Það er venjulega svo, að þeir, sem eru skeleggastir í því að standa á móti því, að ríkissjóður fái tekjur, eru líka skeleggastir í því að gera til hans kröfur. Það getur verið, að þetta geti litið nógu laglega út í augum þeirra, sem ekki hafa sett sig inn í málið og geta ekki dæmt um afstöðu þessara þm., en það gæti skeð að það færi af þeim riddaramennskan, þegar athuguð væri afstaða þeirra til fjáraflatillagna, sem komið hafa fram fyrir ríkissjóðinn.

Hvernig er það með fiskimálan.?

Ég vil benda hv.þm. á það, að fiskimálan. er ekki, til umr. núna. En þó að hún væri lögð niður, þá verður ekki breytt kostnaðinum við störf n., heldur yrði kostnaðurinn færður yfir á fiskimennina sjálfa. En það mál er ekki til umr. hér. Þá var hv.þm. Dal. að kvarta undan afstöðu minni til Dalasýslu. Ég veit ekki betur en að ég hafi stutt hann til þess að fá fullkomlega eðlileg fjárframlög til Dalasýslu við afgr. fjárlaganna.

Við sjáum til á þessu þingi

. Ég held, að hv.þm. þurfi ekki að kvarta eða vera með skæting til Múlasýslna, því þær munu þola samanburð, ef tekið er tillit til tekna hverrar sýslu fyrir sig. Hv. þm. ætti að bíða með hnútur sínar, þangað til séð verður, hvernig afstaða mín og hans verður til till., sem fram hafa komið. Ég ætla svo ekki að fara lengra út í að ræða þetta mál, en ég verð að halda fast við það, að ég get ekki séð sérstaka ástæðu til þess að setja á ríkissjóð nokkurn hluta af þessum kostnaði. Ég verð að líta svo á, að þeir, sem eiga að hafa not af þessum ráðstöfunum, eigi að bera kostnaðinn, en það eru hlutaðeigandi héruð.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég ætla ekki að lengja mikið umr. um þetta mál. En með því að hæstv. ráðh. var með almennum orðum að beina því að mér, að ég hafi verið skeleggur í fjvn. í því að eyða, en ekki í því að spara, þá verð ég að vísa þessu algerlega frá mér, nema þá að reynt sé að færa einhver rök fyrir því. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi ekki haft það til mín að segja í samvinnunni á síðasta þingi í fjvn., að ég tæki ekki þeim sparnaðartill., sem fram komu, og reyndi að stuðla að því að spara á fjárl. eftir því, sem hægt var, allt fram að þeim tíma, að hinir stóru skattar komu fram, og þegar maður sá, að ekki varð við neitt ráðið, þá sleppti maður taumhaldinu og hætti að skipta sér af því, hvort sparað var eða ekki. Ég vil fá að heyra það, hvort hæstv. ráðh. hefir verið að beina því til mín persónulega, að ég hafi verið einn af eyðsluseggjunum í fjvn. Ég kannast alls ekki við það. En eins og ég hefi haldið fram, þá finnst mér sanngjarnt, þegar einhver hnekkur kemur fyrir sérstök héruð, að þá hlaupi ríkið undir bagga. Það hefir gert það áður, þar sem sérstök héruð hafa orðið fyrir skakkaföllum, eins og var þegar jarðskjálfta- og ofviðrisskemmdirnar urðu fyrir norðan. Og þó að þetta sé ekki samskonar. þá held ég, að það sé réttmætt, að ríkið leggi til nokkurn hluta at kostnaðinum við að útrýma þessum vargi. Það má auðvitað deila um, hvað mikill hluti það eigi að vera, en ég tel sjálfsagt, að ríkissjóður láti einhvern hluta af hendi, og það því fremur sem það var samþ. á síðasta þingi í þessari hv. d., og vænti ég, að það verði einnig gert nú.

1) IngP: Ég er ekki með því, að það sé fellt alveg niður, að ríkissjóður taki þátt í útrýmingu svartbaks, og greiði því ekki atkv

Frsm. (Thor Thors) Þetta frv. um sveitarstjórnarkosningar, sem nú er flutt af allshn., lá fyrir síðasta þingi sem stjfrv., en varð eigi útrætt þá. Það hafði gengið gegnum 2. umr. í Nd., og er flutt nú í þeirri mynd, sem það var í að þeirri umr. lokinni. Eins og hv.þm. er kunnugt, á þetta mál rót sína að rekja til þáltill., sem samþ. var á haustþinginu 1933, þar sem skorað var á ríkisstj. að endurskoða l. um sveitarstjórnarkosningar og leggja frv. um það efni fyrir næsta þing. Þetta frv. kom þó eigi fram fyrr en á þinginu 1935, og þær breyt. á gildandi l., sem þar var farið fram á, voru aðallega þær, að allar hreppsnefndarkosningar skyldu fara fram á fjögra ára fresti, í stað sex ára áður. Er það í samræmi við gildandi ákvæði um bæjarstjórnarkosningar. Ennfremur var eitt af aðalákvæðum frv. það, að allar hreppsnefndir skyldu kosnar hlutbundnum kosningum, en eins og kunnugt er, er það eigi svo í gildandi l. Enda þótt allshn. beri frv. sameiginlega fram að þessu sinni, er ágreiningur innan n. um ýms ákvæði þess, sérstaklega um það, hvenær og hvernig skuli kosið í hreppsnefndir. Á síðasta þingi voru fulltrúar Framsfl. og Sjálfstfl. sammála um, að ekki væri rétt að lögbjóða hlutfallskosningu hreppsnefnda í sveitum og báru fram brtt. þess efnis til 3. umr., en málið komst aldrei svo langt. Ég býst við, að frv. fái samskonar afgreiðslu hjá meiri hl. allshn. nú eins og á síðasta þingi, enda er ábyggilega meiri hl. hv. dm. á þeirri skoðun, að það sé ekki æskilegt að binda hreppsnefndarkosningar svo pólitískt eins og gert væri með því að ákveða hlutfallskosningar. Sömuleiðis var meiri hl. allshn. á því, að ekki væri rétt að breyta til um kosningu sýslunefndarmanna frá því, sem nú er. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri, en vil mælast til, að málinu verði vísað til 2. umr. Það er ekki nauðsynlegt að vísa því til n., en ég geri ráð fyrir, að meiri hl. allshn. beri fram brtt. við 2. umr.

Jón Pálmason Eins og hv.þm. muna, var töluvert harður slagur hér í hv. d. á fyrri hl. síðasta Alþ. um fjárkláðamálið í heild. Endirinn varð sá, eins og kunnugt er, að samþ. voru l. um útrýmingu fjárkláðans. Þeir menn, sem flytja þetta frv. hér, og hafa manna á milli fengið nafnið „kláðafriðunarmenn“, börðust mjög hart gegn því að frv. um útrýmingu fjárkláðans, sem samþ. var í fyrra, næði fram að ganga. Þá fluttu þeir í sambandi við það frv. svipað frv. þessu, sem hér liggur nú fyrir. En einnig fluttu þeir á síðari hl. síðasta Alþ. shlj. frv. því, sem hér liggur nú fyrir, og það fékk þá afgreiðslu í landbn., sem hér er getið um. En það lítur svo út, sem flm. frv. vilji ekki hika við að tefja störf hæstv.Alþ. áfram með því að ræða þetta mál og stofna til að halda uppi deilum um það. Hversu mikið flaustursverk hjá þessum hv.flm. þessa frv. er á því, sýnir m. a. það, að þegar þeir lögðu þetta frv. fram, þá vitnuðu þeir í l., sem búið er að afnema, og töluðu um, að dagskrá um þetta mál hefði verið samþ. á síðasta þingi, en sú dagskrártill. kom aldrei inn á þing til umr. Þegar þeim, sem fluttu frv., hafði verið bent á þessar villur, láta þeir fyrst taka þær burt, þegar það er prentað upp. Þetta sýnir, hvernig starfsemin er hjá þessum hv.þm. að því er þetta mál snertir. Ég mun greiða atkv. á móti því, að þessu frv. verði vísað til n. En verði því vísað til n., þá á ég sæti í þeirri n. og á því kost á að fylgjast með gangi málsins þar. Aðalgrundvöllur þessa frv. er sú kenning, sem þessir menn og nokkrir aðrir hafa haldið fram, og vonlaust verk sé fyrir okkur Íslendinga að reyna að losna við fjárkláðann. Um þetta stendur deilan, og um þetta hlýtur deilan að standa þangað til fengin er um þetta full reynsla.

*Héðinn Valdimarsson: Út af frv. til l. um vinnudeilur, sem hv.þm. Snæf. og hv. 8. landsk. hafa borið fram og nú er til 1. umr., vil ég taka fram eftirfarandi fyrir hönd Alþfl.: Alþýðuflokkurinn álítur ekki rétt né gerlegt að setja vinnulöggjöf, nema tryggt sé fyrirfram, að meiri hluti verkalýðsins og alþýðusamtakanna sé henni samþykkur. Stjórn vinnuveitendafélag, Íslands hefir fyrir nokkru sent Alþýðusambandi Íslands tillögur, sem að efni til eru samskonar og frv. það, sem nú liggur hér fyrir. Stjórn Alþýðusambandsins ákvað að bera þessar tillögur nú þegar undir stjórnir verkalýðsfélaganna í Reykjavík og grenndinni. Sambandsþing verkalýðsfélaganna verður haldið næsta haust, og mun þá mál þetta verða tekið þar til athugunar. En Alþfl. mun greiða atkv. gegn því, að vinnulöggjöf verði sett fyrr en fyrir liggur álit sambandsþings um slíka löggjöf og sýnt er, að meiri hluti verkalýðsins sé henni fylgjandi, og að sjálfsögðu er óhugsandi, að alþýðusamtökin samþykki vinnulöggjöf, sem sé á annan hátt en þann, að bót sé að henni frá því ástandi, sem nú er, og alþýðusamtökin verði að fullu viðurkennd og réttindi þeirra í þjóðfélaginu. Alþfl. álítur það ranga aðferð að bera fram frv. eins og það, sem hér liggur fyrir frá hinu nýstofnaða og óreynda Vinnuveitendafélagi, án þess að alþýðusamtökin hafi lýst sig því fylgjandi. Það hefir sýnt sig alstaðar í lýðfrjálsum löndum, að vinnulöggjöf, sem ekki nýtur fylgis verkalýðsfélaganna, á sér enga rót í þjóðfélaginu, veldur miklum og óþörfum deilum og er aðeins til hins verra. Eins álítur flokkurinn það rangt að byggja upp vinnulöggjöf svo gersamlega eftir erlendri fyrirmynd sem gert er hér, án tillits til íslenzkra staðhátta og atvinnuhátta. Eðlilegur gangur þessa mál hefði verið sá, að ríkisstj. hefði látið rannsaka og undirbúa það milli þinga á þann hátt, sem fullnægt hefði getað kröfum alþýðusamtakanna. En Alþfl. hlýtur að beita sér gegn afgreiðslu þessa máls, eins og það er undirbúið, enda þótt flokkurinn álíti, að æskilegt væri að setja vel og rétt undirbúna löggjöf um vinnudeilur og réttindi og skyldur alþýðusamtakanna.

Flm. (Thor Thors) Ég vil byrja með því að þakka hæstv.forsrh. fyrir það, hversu vingjarnlega hann tekur þessu máli að efni til. Hann tjáði sig - eins og hann raunar hefir áður gert opinberlega - fylgjandi því, að vinnulöggjöf sé sett hér á landi. Og hann sagði beinlínis um þetta frv., að sér litist þannig á það að efni til, að það væri líklegt til þess að ná samþykki allra aðilja. Það þarf ekki að fjölyrða um það frekar heldur en ég gerði í gær, að löggjöf um þetta efni er nauðsynleg okkar þjóðfélagi, alveg eins og löggjöf um fjöldamörg önnur efni, og það er alveg rétt, sem hæstv.forsrh. sagði, að samtök vinnuveitenda annarsvegar og verkamanna hinsvegar eru nauðsynleg hverju þjóðfélagi og miða beinlínis til þess að draga úr deilumálum, ef viturlega er á málunum haldið af báðum aðiljum, þ. e. a. s. ef með völdin í þessum félagsskap fara menn, sem líta á nauðsyn þjóðfélagsins á hverjum tíma, en hafa þar engar öfgar í frammi. En mér þótti leitt að heyra, að hæstv.forsrh. sá ekki, að þetta mál gæti náð fram að ganga á þessu þingi. Sama kom fram í ræðu hv. 2. þm. Reykv. og hann talaði um, að ástæðan til þess væri m. a. sú, hvernig málið væri fram borið. Ég vil leyfa mér að minna á það, að þegar fyrstu sporið í þessu efni var stigið, þegar borið var fram frv. um sáttatilraunir í vinnudeilum árið 1925, þá var það borið fram af aðalandstæðingi þáv. ríkisstj., Tryggva Þórhallssyni, og var þá ekki um það spurt, hver bæri málið fram: það var aðeins lítið á það, að hér var flutt gott mál, og það náði því samþykki allra aðilja. Ég sé ekki annað en Alþingi sé þannig skipað nú, að það geti fyllilega rannsakað hugi þeirra aðilja, sem mest kemur þetta við. Við vitum, að innan þingsins eiga sæti flestir aðalleiðtogar alþýðusamtakanna í landinu, og á þeim veltur fyrst og fremst, hvernig fer um afgreiðslu þessa máls. Ég skal hinsvegar játa, eins og ég líka tók fram í gær, að það væri mjög æskilegt, að samkomulag næðist milli aðalaðiljanna um þessa löggjöf, til þess að hún kæmi að fullum notum. En ég fæ ekki betur séð en að slíku samkomulagi megi ná á meðan þetta þing situr. Og það ætti að vera þeim mun fljótlegra, þar sem þetta mál hefir talsvert verið undirbúið utan þings áður en það kom hér fram. Eins og hæstv.forsrh. og hv. 2. þm. Reykv. báðir gátu um, hefir vinnuveitendafélag Íslands fyrir löngu - ég held það hafi verið á síðastl. sumri - leitað til Alþýðusambands Íslands um samkomulag um vinnulöggjöf. Formaður vinnuveitendafélagsins talaði fyrst um þetta við formann Alþýðusambandsins, og tók hann málinu þá eigi illa, en vildi að sjálfsögðu ráðgast um það við samherja sína. Og upp úr síðustu áramótum, þar sem ekkert munnlegt svar hafði komið frá alþýðusamtökunum, var Alþýðusambandinu síðan skrifað af vinnuveitendafélaginu og beðið um svar við þessum till. þess, svo að hægt væri að koma þessu máli á framfæri á þessu þingi. Það dróst, að svarið kæmi. Loks 4. febr. - að mig minnir - kom bréf frá Alþýðusambandinu, þar sem það segir, að það geti ekki tekið afstöðu til þessa máls fyrr en það hafi borið það undir verkalýðsfélögin í Reykjavík og Hafnarfirði. Og svo var að skilja á bréfi þessu, að Alþýðusambandið gæti þetta innan skamms. En nú kemur hv. 2. þm. Reykv. með skriflega yfirlýsingu frá Alþýðusambandinu, þar sem það segist vilja lengja frestinn til þess að taka afstöðu í þessu máli, og taki ekki þá afstöðu fyrr en eftir að sambandsþing verklýðsfélaganna hefir komið saman í haust. Ég tel, að samkomulag um þetta mál sé svo mikils virði, að rétt sé að fresta til hins ýtrasta að ná því. En hinsvegar, ef forráðamenn verklýðssamtakanna, sem sæti eiga hér á Alþ., eru þeirrar skoðunar, að vinnulöggjöf sé nauðsynleg, álít ég, að hægt sé að afgr. málið á þessu þingi. Í allshn. þessarar d. eiga sæti hv. 2. þm. Reykv. og hv. 1. landsk., sem báðir eiga sæti í stj. Alþýðusambands Ísl. Ef þeir því hefðu hug á að leita samkomulags um að leiða þetta mál til lykta, þá væri þeim í lófa lagið að koma því fram á þessu þingi. Ég vil í lengstu lög vona, að samkomulag náist um friðsamlega og heillavænlega afgreiðslu málsins á þessu þingi. Engir hafa í raun og veru meiri hagsmuni af því, að þessum málum sé stillt til friðar og farsællegra lykta, heldur en einmitt þeir, sem með ríkisvaldið fara í þjóðfélaginu, því að allar langvinnar atvinnudeilur hljóta fyrr eða síðar að snúast gegn ríkisvaldinu. Það er ríkisvaldið, sem, þegar til vandræða horfir, verður að grípa í taumana og sjá um lausn deilna á einn eða annan hátt. Enda höfum við dæmi þess hér hjá okkur, að vinnudeilur hafa verið leystar á þann hátt, að ríkisvaldið sjálft hefir orðið að borga það, sem á milli greindi. En fáist ekki samkomulag um mál þetta nú á þessu Alþ., þá verður að hníga að því ráði að láta rannsaka þetta mál af milliþn. til næsta þings. Þykir mér miður, ef fara þarf þá leið. Sá dráttur, sem með því verður á löggjöf um þetta mál, getur orðið þjóðfélaginn hættulegur. En hálfur skaði er betri en allur. Og fáist ekki þetta mál leyst nú á þessu þingi, þá er rétta leiðin að skipa milliþn., sem rannsakar málið til næsta þings. Ég teldi rétt, að sú n. yrði að meiri hl. kosin af sameinuðu þingi, en þeim tveim aðalaðiljum, sem þetta mál tekur til, yrði gefinn kostur á að tilnefna sinn manninn hvorum í n. Ræða hv. 2. þm. Reykv. var fyrirfram hugsuð og samin, enda hógvær að mestu. Þó vildi hann telja varhugavert að samþ. frv., sem hefði fengið þann undirbúning, sem þetta mál hefir fengið. Þetta frv. hefir fengið þann undirbúning, að rannsökuð hafa verið til hlítar ákvæði, sem gilda um þetta efni hjá nágrannaþjóðum okkar, og það, sem bezt hefir reynzt hjá hverri þeirra þjóða, hefir verið tekið upp í frv. þetta. Ég hygg, að sjaldan hafi verið lagt fyrir hæstv.Alþ. öllu rækilegar undirbúið frv. og nákvæmlegar heldur en einmitt þetta frv. Og ég efast ekki um, að ef hv. 2. þm. Reykv. hefði fundið í þessu frv. eitthvað það, sem hann gæti talið gegn hagsmunum verkalýðsins í landinu frekar en gegn hagsmunum vinnuveitenda, þá hefði hann ekki skort kjark til þess að minnast á það hér. Þessar umr. hafa einmitt glögglega sýnt, að frv. þetta er svo sanngjarnt og tekur sjónarmið þjóðfélagsins fram yfir allt annað, að ekki verður með rökum nokkuð gegn því fundið. Enda tók hæstv.forsrh. þetta fram í sinni ræðu. Ég vona, að við nánari athugun þessa máls sjái stjórnarflokkarnir, að þetta frv. hefir það efni að flytja, að rétt er að lögfesta það sem fyrst, og jafnframt að þeir sjái, að dráttur á þessari löggjöf getur orðið hættulegur. Ég vænti því, að hv.allshn. þessarar d. geti tekið þetta mál til rækilegrar meðferðar og skilað áliti sínu á þann veg, að framgangur málsins sé vís á þessu þingi.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég hefi tvívegis áður látið í ljós skoðanir mínar opinberlega um þetta mál, sem hér liggur fyrir; get ég að sumu leyti vísað til þess og þarf því ekki að lengja mikið umr. um þetta frv. Ég hefi alltaf, síðan ég fór að kynnast þessum málum nokkuð, talið það vera nauðsynlegt, að gengið yrði frá löggjöf um þetta efni. Það er nauðsynlegt fyrir báða aðilja sjálfa, vinnuveitendur og verkamenn. Það er af ýmsum litið svo á, og sú skoðun er talsvert ríkjandi í þessu landi, að það sé jafnvel til þess að auka vinnudeilur, að vinnuveitendur annarsvegar og verkamenn hinsvegar hafi með sér samtök. En reynslan hefir alstaðar sýnt það, að því lengra sem þessi samtök komast á báðar hliðar og því þroskaðri sem þau verða, því minni hætta stafar af vinnudeilum, ef jafnframt er sett löggjöf um þetta efni, þar sem gefnar eru meginreglur um viðureignina, þegar til vinnudeilna kemur. Þessi er reynslan á Norðurlöndum og í Englandi, þar sem þetta fyrirkomulag er elzt, og svo er einnig annarsstaðar, þar sem því hefir verið komið á. Og nú, þegar vinnuveitendur hér á landi hafa skipað sér í félag, eins og verkamenn hafa áður gert, má segja, að mjög aðkallandi sé orðið, að löggjöf um þetta efni sé sett. Þess vegna er það, að ég hefi haft hug á að láta athuga þetta mál og undirbúa, og er það í samræmi við orð, er ég lét falla í nýársræðu minni í vetur. Því hlýtur það að vera mér ánægjuefni, að þetta frv. er komið fram, því það hlýtur að flýta fyrir umr. um þetta mál og að það verði tekið upp á þann hátt, sem ég álít rétt, að það sé tekið upp. Það liggur að vísu ekki fyrir við þessa umr., og getur sennilega ekki legið fyrir þessu þingi, vilji annars aðiljans um það, hvernig tekið sé á þessu máli. Það liggur ekki fyrir, eins og venja er til þegar slík löggjöf er sett, athugun frá verkamannasamtökunum. Eins og hv.flm. benti á, hefir þessu máli verið ráðið til lykta, m. a. í Danmörku, með samningi milli hlutaðeigenda, septembersamþykktinni svokölluðu, sem gerð var fyrir aldamót og þótti að mörgu leyti marka tímamót í vinnumálefnum Norðurlanda. Undirstaðan á að vera samkomulag milli beggja aðilja, og eins og hv.flm. benti á, er einnig sá vísir að löggjöf um vinnudeilur, sem hér hefir verið settur, en það eru l. um sáttasemjara ríkisins, einmitt settur með samkomulagi og samningaumleitunum milli þessara tveggja aðilja. Það er ákaflega hætt við, að ef löggjöf er sett án þess þessa samkomulags sé leitað, þá nái hún ekki tilgangi sínum, og því hefir þessari reglu verið fylgt, bæði erlendis og hér heima, að svo miklu leyti sem löggjöf hefir verið sett um þetta efni. Það stendur hér í grg., að þetta frv. hafi verið sent Alþýðusambandi Íslands og leitað um það samkomulags við það. Hinsvegar stendur ekkert um það, á hvern hátt málið hefir verið athugað af hendi þess aðilja, eða hvort það hefir yfirleitt nokkuð verið athugað af verkalýðssamtökunum. Mér virðist þannig gengið frá þessu frv. - þó ég hafi að vísu ekki haft nema mjög stuttan tíma til þess að lesa það, en svona mál þarf að lesa mjög gaumgæfilega -, að það sé mjög líklegt, að því geti orðið vel tekið frá báðum aðiljum. En mér virðist það eðlilegast. um leið og ég vil lýsa ánægju minni yfir, að þetta frv. er komið fram, að málinu sé vísað til n. og athugað á þessu þingi, en síðan verði það rannsakað frekar á milli þinga, annaðhvort af milliþn. eða á annan hátt, og svo reynt að afgr. það á næsta þingi. Ég álít, að slíkur lagabálkur sem þessi, sem er beinlínis ný stjórnarskrá viðvíkjandi þeim deilumálum, sem hafa verið viðkvæmust í þessu landi, megi vel athugast á milli þinga, og sérstaklega af báðum aðiljum, sem hlut eiga að máli. Held ég, að það væri skynsamlegasta og eðlilegasta afgreiðsla þessa máls. Ég mundi vera því meðmæltur, að milliþn. væri skipuð í málið nú, og að hún væri að nokkru leyti skipuð mönnum, sem væru tilnefndir af vinnuveitendum og verkamönnum, og svo einhverjum fulltrúa eða fulltrúum fyrir ríkisstj., og að málið yrði þannig undirbúið lagt fyrir næsta þing.

*Flm. (Pétur Ottesen): Við flm. þessa frv. ætlum nú að freista þess enn á ný að opna augu hv.þdm. og hæstv.Alþ. fyrir réttmæti þeirrar till. sem felst í þessu frv., svo að hv.þm. fallist á að setja þær tryggingar, sem frekast er hægt að gera til þess að halda fjárkláðanum í skefjum, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., en þó á margfalt kostnaðarminni hátt heldur en þann, sem stofnað var til með löggjöf frá síðasta þingi um svokallaðar útrýmingarbaðanir. Sú löggjöf kemur til með að kosta marga tugi þús., eða jafnvel hundruð þús. kr., enda þótt fyrirfram sé vitað, að með þeirri aðferð, sem þar er ákveðin, sé ekki hægt að ná þeim árangri, að kláðanum verði gersamlega útrýmt. Það fór fram útrýmingarböðun árið sem leið á vissu svæði. Hún var ekki fyrr afstaðin en kláðinn var þar gosinn upp aftur, þannig að það varð að hefja þar baðanir á nýjan leik og vitanlega að halda þar áfram þrifaböðunum eins og annarsstaðar. Á fjárl. fyrir næsta ár eru áætlaðar 24 þús. kr. í þessu skyni, sem hrekkur þó ekki til fyrir kostnaði við slíkar útrýmingarbaðanir, nema á tiltölulega litlu svæði af landinu. Væntum við nú flm. þessa frv., að hv. d. og hæstv. Alþingi allt í heild geti fallizt á þessar till. okkar. Og þetta frv. felur í sér allar hinar sömu öryggisráðstafanir um framkvæmd baðananna eins og löggjöfin um hinar svokölluðu útrýmingarbaðanir. - Legg ég svo til, að frv. þessu verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og landbn. Mun ég reyna að sjá um, að málið fái skjóta afgreiðslu í nefndinni.

*Flm. (Pétur Ottesen): Það sannast á hv.þm. A.-Húnv., að hægra er að kenna heilræði en halda þau. Því að þegar hann brigzlar okkur flm. frv. um að vilja tefja þingstörf með þessu frv., þá stendur hann hér upp og fer að ræða málið, eftir að ég er búinn að gera till. um að vísa því til n., sem hann á sætt í. Svo mjög varð honum brátt í brók um þetta, að hann gat ekki beðið þangað til n. hafði athugað málið, til þess að þeysa svo hér á mælskufáknum við 2. umr. og láta ljós sitt skína, eftir að hafa fyrst látið það skína í n. En ég mun ekki ræða málið fyrr en það kemur frá n. Út af því, sem hv.þm. þandi sig yfir því, að hér inn í frv. hafa slæðzt 2 villur, annaðhvort í prentun eða handriti - ég veit ekki hvort heldur -, og önnur villan er, að vitnað er skakkt í l., vil ég segja það við hv.þm., að honum ferst ekki að tala digurt í þessu efni. Því að á síðasta þingi rétti hann upp höndina til þess að samþ. frv. til 1., þar sem vitnað var vitlaust í l. Hann hefði þá átt að gæta betur sóma sinnar stéttar, fyrst hann er nú svona viðkvæmur fyrir því, að slæðzt hafa tvær villur inn í þetta frv. Ég vildi bara aðeins benda á þetta, að þegar menn fara að gerast umvöndunarsamir dómarar út af svona smávægilegum atvikum, þá ferst þeim það bezt, sem sjálfir eru svo algildir og óskeikulir, að ekkert slíkt getur hent þá.