Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir og nú er til umr., er eitt þriggja frv. sem nýlega hafa verið lögð hér fram á Alþ. og snerta lífeyrismál. Frv. um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda og um skráningu lífeyrisréttinda eru flutt af fjmrn. og verður væntanlega mælt fyrir þeim af hæstv. fjmrh., en það frv., sem hér er um að ræða um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, er á vegum félmrn. Það hefur inni að halda svipuð ákvæði og voru í lögum um starfskjör launþega nr. 9/1974 og jafnframt ákvæði um skyldutryggingu lífeyrisréttinda sem verða þar með færð inn í lagabálk um lágmarksréttindi launafólks. Það var fyrir fáeinum vikum að lífeyrisnefnd Alþýðusambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og atvinnurekenda sendi fjmrh. og heilbr.- og trmrh. svofellt bréf, dagsett 21. apríl 1980.: „Hér með fylgja drög að frv. til l. um starfskjör launþega og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, ásamt grg. og aths. Frv. þetta hefur verið samið á vegum átta manna lífeyrisnefndar Alþýðusambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Nefndin hefur jafnframt átt þátt í undirbúningi og samningu frv. til l. um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda og skráningu lífeyrisréttinda. Nm. eru á einu máli um, að ofangreind þrjú frumvörp verði flutt til að ljúka þeim áfanga í lífeyrismálum, sem hófst með lögunum um eftirlaun aldraðra.“ Undir þetta bréf til ráðherranna rituðu Eðvarð Sigurðsson, Guðmundur H. Garðarsson og Jóhannes Siggeirsson, sem eru fulltrúar Alþýðusambands Íslands í nefndinni, Gunnar J. Friðriksson og Páll Sigurjónsson, sem eru fulltrúar Vinnuveitendasambands Íslands, Skúli J. Pálmason, fulltrúi Vinnuveitendasambands samvinnufélaganna, Ingólfur S. Ingólfsson, fulltrúi Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, og Jón Sigurðsson, formaður átta manna lífeyrisnefndarinnar, sem var fulltrúi ríkisstj., en nefndin varskipuð affyrri ríkisstj. árið 1976. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir almennum ákvæðum um lífeyrisréttindi og skyldutryggingu, en í öðru frv. er kveðið á um stofnun og starfrækslu almenns óbundins lífeyrissjóðs, sem skal vera sjóður þeirra manna sem ekki eiga ótvíræða sjóðsaðild annars staðar og ekki kysu að eiga aðild að þeim lífeyrissjóðum sem fyrir eru eða stofnaðir kynnu að verða og fullnægja ákvæðum laganna. Í þriðja frv., sem hér liggur fyrir hv. Alþ., er loks gert ráð fyrir að tekin verði upp almenn og heildstæð skráning lífeyrisréttinda og iðgjaldagreiðslna. Tvö þessara frv., þau síðastnefndu, um almenna lífeyrissjóðinn eða Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda og um skráningu lífeyrisréttinda, heyra undir fjmrn., eins og ég gat um áðan. Þetta frv., sem hér er mælt fyrir, fellur undir verksvið félmrn., þar sem í því felast breytingar á lögum um starfskjör launþega nr. 9/1974. Með frv. þessu um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda er stefnt að því að koma á almennri aðild allra starfandi manna að lífeyrissjóðum. Að málinu hafa starfað með átta manna nefndinni þeir Höskuldur Jónsson ráðuneytisstjóri fjmrn. og Hallgrímur Snorrason hagfræðingur, en áður hafði Guðjón Hansen tryggingafræðingur unnið að undirbúningi þess. Sú leið var valin að semja frv. til l. sem leysti af hólmi lögin um starfskjör launþega. Meginákvæði þess frv., sem hér liggur fyrir, felast í 2. 3. og 4. gr. þess. Í 2. gr. er gert ráð fyrir almennum ákvæðum um rétt og skyldur til lífeyrissjóðsaðildar og greiðslu iðgjalda til lífeyrissjóða. Í 3. gr. eru ákvæði um hvernig tryggingaskylda skuli innt af hendi. Og í 4. gr. eru ákvæði um lágmark lífeyrisgjalda. Í 5. gr. er lagt til að óheimilt verði að endurgreiða sjóðfélögum iðgjöld nema um sé að ræða flutning réttinda frá einum sjóði til annars. Óhjákvæmilegt er að endurgreiðslur verði takmarkaðar með þessum hætti, ella næðu lögin um skyldutryggingu naumast tilgangi sínum. Þessi ákvæði í 5. gr. snerta ákvæði í öðrum lögum. Þau snerta ákvæði í lögum um Lífeyrissjóð barnakennara, um Lífeyrissjóð bænda, um Lífeyrissjóð hjúkrunarkvenna, um Lífeyrissjóð ljósmæðra, um Lífeyrissjóð sjómanna og um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Frv. þetta er hluti einnar heildar og ákaflega mikilvægt að málin fái að fylgjast sem best að. En í áliti svokallaðrar sautján manna nefndar um lífeyrismál, sem einnig starfar frá árinu 1976, er þó lagt til að að sinni verði aðeins afgreitt það frv. sem hér liggur fyrir, þar sem nokkur vafaatriði hafi komið upp varðandi hin frv. tvö. Ég held að það sé óhjákvæmilegt þegar við 1. umr. málsins að ég lesi það bréf, sem mér hefur borist frá sautján manna nefndinni, endurskoðunarnefnd lífeyriskerfisins, um þessi mál, þar sem aths. nefndarinnar koma fram. Bréf nefndarinnar er dagsett 9. maí 1980 og hljóðar svo: „Endurskoðunarnefnd lífeyriskerfis, sautján manna nefndin, hefur á fundum sínum í þessum mánuði fjallað um þessi lagafrv.: 1. Frv. til l. um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. 2. Frv. til l. um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. 3. Frv. til l. um skráningu lífeyrisréttinda. Nm. eru á einu máli um það, að brýnt sé að lögfest séu sem fyrst ákvæði um mál þau sem frumvörpin fjalla um. Ýmsir nm. telja þó að frumvörpin um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda og skráningu lífeyrisréttinda þurfi frekari athugunar við svo að varla sé raunhæft að þau verði afgreidd nú á þessu þingi. Hins vegar eru allir nm., nema fulltrúi BSRB, á því að frv. um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda sé þannig, að æskilegt sé að það verði afgreitt af Alþ. nú fyrir þinglok þar sem það sé nauðsynlegt framhald af setningu laga nr. 97/1979 um eftirlaun aldraðra.“ Í bréfi þessu er því aðeins lögð áhersla á að eitt af þremur frumvörpunum verði endanlega afgreitt frá Alþ. nú í vor, en þá þyrfti að breyta eilítið lagafrv. um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda vegna tengsla þess við hin frumvörpin tvö. Tillaga um þessa breyt. fylgir með bréfi þessu. Fulltrúi BSRB í nefndinni, Kristján Thorlacius, gerði á fundi nefndarinnar 9. maí 1980 eftirfarandi grein fyrir sérstöðu sinni til erindis bréfs þessa: „Ég vísa til ályktunar stjórnar BSRB, sem lögð var fram á síðasta fundi sautján manna nefndarinnar. Þar sem stjórn BSRB hefur ekki haft aðstöðu til að ræða málið á ný er mín afstaða því í samræmi við ályktun stjórnar bandalagsins frá 5. maí s. 1.“ segir Kristján Thorlacius. Og enn fremur: „Ég bendi á að í grg. átta manna nefndarinnar er lögð áhersla á að þau þrjú frumvörp, sem fyrir nefndinni liggja, séu ein heild sem nauðsyn sé að taka sameiginlega afstöðu til. Mín skoðun er að þetta sé eitt og sama málið.“ Ályktun stjórnar BSRB frá 5. maí s. l., sem vísað er til í grg. fulltrúa BSRB, fylgdi með því bréfi sem mér barst frá endurskoðunarnefnd lífeyriskerfisins í morgun. Það er því ljóst að með tilliti til þeirra aths., sem komið hafa fram hjá BSRB, hefur sautján manna nefndin og átta manna nefnd atvinnurekenda og verkalýðssamtakanna um lífeyrismál talið rétt eftir atvikum að fresta í rauninni meðferð tveggja þeirra frv. sem hér er um að ræða, en frv. um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda yrði þó hugsanlega afgreitt á því þingi sem nú stendur yfir. Nú er vitaskuld ljóst að tíminn er knappur til þingloka og tæplega hægt að gera kröfur til þess að Alþ. afgreiði flókin og viðamikil frv. á þeim fáu dögum sem eftir eru. Það væri þó mjög æskilegt að mínu mati að fyrir lægi, áður en þingi lýkur nú, hver er afstaða hv. Alþ. eða talsmanna stjórnmálaflokkanna, sem fulltrúa eiga á Alþ., til þeirra mála sem hér liggja fyrir. Það er ljóst að þó að frv. þessi yrðu ekki afgreidd á því þingi, sem lýkur senn, mun ríkisstj. halda áfram að vinna að lífeyrismálunum, sem eru einhver stærstu og þýðingarmestu réttindamál launafólks, og stefnan er vitaskuld sú og hlýtur að vera sú, að hér verði komið upp samræmdu, verðtryggðu lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn, þannig að það misrétti og réttleysi, sem tíðkast á sumum sviðum þessara mála, verði afnumið. Fyrir liggja yfirlýsingar um það efni frá hagmunasamtökum, aðilum vinnumarkaðarins og stjórnmálaflokkum svo og núv. ríkisstj., þannig að til þess á að vera góður vilji að mál þessi verði leyst með skjótum hætti, en það hefur gengið seinna en viljinn hefur virst benda til á undanförnum árum. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að frv. þessu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. með tilliti til þess að mál þessi hafi öll samflot gegnum þingið og fái meðferð í sömu n., sem ég teldi eðlilegt miðað við allar aðstæður að væru trn. þingsins.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda á þskj. 405. Frv. þetta er nátengt því frv. sem hæstv, félmrh. mælti fyrir nú seinast og er samið af sömu nefndinni og samdi frv. um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda sem var hér seinast á dagskrá, en það er átta manna lífeyrisnefnd Alþýðusambands, Farmanna- og fiskimannasambands, Vinnuveitendasambands og Vinnumálasambands samvinnufélaga, ásamt fulltrúa tilnefndum af ríkisstj. Í des 1979 samþ. Alþingi frv. til 1. um eftirlaun aldraðra. Með lögum um eftirlaun aldraðra var lágmarksréttur til eftirlauna samkv. lögum um eftirlaun aldraðra félaga í stéttarfélögum gerður að almennum rétti. Við undirbúning og samþykkt laganna um eftirlaun aldraðra var gert ráð fyrir að nauðsynlegt væri í framhaldi af þeim að sett yrðu í lög ákvæði um skylduaðild að lífeyrissjóðum. Ástæðan er sú, að það eitt að tryggja tilteknum aldurshópum réttindi með þeim hætti, sem gert er í lögunum um eftirlaun aldraðra, án þess að koma jafnframt á skylduaðild að lífeyrissjóði fyrir hlutaðeigandi stéttir og starfsgreinar, hefur óhjákvæmilega í för með sér ýmiss konar misræmi. Í fyrsta lagi er þess skammt að bíða að elstu árgangar þess fólks, sem ekki uppfyllir það skilyrði að vera fætt árið 1914 eða fyrr, nái ellilífeyrisaldri og geti að verulegu leyti orðið án lífeyrisréttinda. Gagnvart ekkjum manna, sem ekki hafa átt aðild að sjóðum, kemur þetta misræmi í ljós þegar eftir gildistöku hinna nýju laga. Enn fremur er í lögum um eftirlaun aldraðra ákvæði er koma í veg fyrir að menn geti hætt í lífeyristryggingum er þeir greiða iðgjald af og notið í staðinn réttinda samkv. eftirlaunalögunum. Verður að teljast óeðlilegt að krafist sé fullrar greiðslu af þeim sem kosið hafa að gerast félagar í lífeyrissjóði, en hinir, sem látið hafa þátttöku undir höfuð leggjast eða hafa ekki átt á henni kost með sjálfsögðum hætti, öðlist réttindi án greiðslu, ekki einungis fyrir liðinn tíma, heldur einnig framvegis. Eftir gildistöku eftirlaunalaganna er því óhjákvæmilegt að þegar verði komið á skylduaðild að lífeyrissjóði fyrir þá starfandi menn sem þátttökuskylda nær enn ekki til samkv. lögum eða kjarasamningum. Tilgangur þessarar lagasetningar, sem hér er fjallað um, er þannig að tryggja að allir starfandi menn beri á sama hátt kostnað af lífeyristryggingu eftir að nær öllum landsmönnum hefur verið tryggður sá lágmarksréttur til eftirlauna sem felst í lögunum um eftirlaun aldraðra. Lífeyrisnefnd Alþýðusambandsins, Farmanna- og fiskimannasambandsins og atvinnurekenda hefur, eins og ég áðan sagði, unnið lengi að undirbúningi þessa máls. Heilbr.- og trmrn. og fjmrn. töldu heppilegast í samráði við átta manna nefndina að undirbúin yrðu þrjú frv. til að ljúka þeim áfanga í lífeyrismálum sem hófst með lögum um eftirlaun aldraðra. Frv., sem mælt var fyrir áðan undir seinasta dagskrárlið, felur í sér almenn ákvæði um lífeyrisréttindi og skyldutryggingu, en í frv., sem ég mæli fyrir, er kveðið á um stofnun og starfrækslu almenns óbundins lífeyrissjóðs sem verða skal sjóður þeirra manna sem ekki eiga aðild að þeim lífeyrissjóðum sem fyrir eru eða stofnaðir kynnu að verða og fullnægja ákvæðum laganna. Í þriðja frv. er gert ráð fyrir að tekin verði upp almenn og heildstæð skráning lífeyrisréttinda og iðgjaldagreiðslna, en það frv. liggur fyrir Nd. Með frv. um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda er sem sagt stefnt að því að koma á almennri aðild allra starfandi manna að lífeyrissjóðum. Meginreglan yrði sú samkv. þessum tillögum að tryggingaskyldu yrði fullnægt með þátttöku í þeim lífeyrissjóðum viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps sem fyrir eru og eftir því sem reglur einstakra sjóða um sjóðsaðild leyfa. Á hinn bóginn er, eins og ég hef þegar sagt, óhjákvæmilegt vegna þeirra manna, sem ekki eiga sjálfstæða aðild að einhverjum þeirra lífeyrissjóða sem fyrir eru, að þeim standi til boða aðild að ákveðnum óbundnum lífeyrissjóði sem sé öllum opinn. Því er gert ráð fyrir í þessu frv. að slíkur almennur lífeyrissjóður sé stofnaður og hann nefndur í frv. Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda. Gert er ráð fyrir að sé tryggingaskyldu ekki fullnægt með þátttöku í öðrum starfandi lífeyrissjóði skuli henni fullnægt með iðgjaldagreiðslu til þessa sjóðs. Nú um nokkurt skeið hefur Biðreikningur lífeyrissjóðsiðgjalda, sem er í vörslu fjmrn., gegnt að nokkru því hlutverki sem hér er lagt til að verði falið Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda. Fjmrn. hefur að undanförnu unnið að gerð frv. um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Hefur rn. haft samráð við átta manna nefndina um þetta verk. Öll gerð frv. um söfnunarsjóðinn er í samræmi við reglugerðir flestra lífeyrissjóða sem tengdir eru félögum innan Alþýðusambands Íslands. Samkv. ákvæðum laga um starfskjör launþega frá 1974 var öllum launþegum rétt og skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps. Fjmrn, var fengið um það úrskurðarvald til hvaða lífeyrissjóðs iðgjöld skyldu greidd yrði það ágreiningsmál. Ákvæði laga um starfskjör launþega voru ekki talin ógilda ákvæði í lögum um einstaka lífeyrissjóði er takmörkuðu sjóðsaðild við ákveðinn aldur eða ráðningarkjör. Það kom strax í ljós er framkvæma átti lögin um starfskjör launþega að margir launþegar áttu ekki sjálfsagðan aðgang að lífeyrissjóði. Sem úrskurðaraðila var fjmrn. vandi á höndum og hvarf það að því ráði, að höfðu samráði við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, að stofna sérstakan lífeyrissjóð fyrir þá er ekki áttu lögskylda eða samningsbundna aðild að öðrum lífeyrissjóðum. Fékk sjóður þessi nafnið Biðreikningur lífeyrissjóðsiðgjalda. Var sjóðnum sett reglugerð sem í flestum atriðum var samhljóða reglugerðum sjóða innan Sambands almennra lífeyrissjóða. Fyrstu árin, sem biðreikningurinn starfaði, voru sjóðsaðilar nær eingöngu úr röðum lausráðinna starfsmanna ríkisins. Á undanförnum árum hafa hins vegar margir tengst sjóðnum er starfa hjá öðrum en ríkinu og má þá sérstaklega nefna ýmsa er stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Með tilkomu laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda bætast fjölmargir menn, sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, í hóp þeirra sem skyldir eru að greiða lífeyrissjóðsiðgjöld. Ljóst er að margir þessara manna eiga ekki rétt til aðildar að neinum ákveðnum sjóði. Þannig er og farið um ýmsa launþega er stunda svo sérhæfð störf að þeir hafa til þessa ekki tengst verkalýðsfélagi eða sjóðum á þess vegum. Nú eru tímamót og þykir því rétt að lögbinda sjóð er taki við af Biðreikningi lífeyrissjóðsiðgjalda og verði samastaður þeirra sem ekki eiga lögskylda eða samningsbundna aðild að öðrum sjóðum. Stjórn hins nýja sjóðs - Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda - verði að verulegu leyti í höndum lífeyrissjóða og þannig reynt að tryggja að hinn nýi sjóður starfi í sem bestu samræmi við aðra lífeyrissjóði í landinu. Að loknum þeim áfanga, er nást mun í lífeyrismálum með samþykkt þeirra þriggja frv. sem ég hef nú nefnt og liggja fyrir Alþ., bæði Ed. og Nd., er nauðsynlegt að unnið verði að setningu heildarlöggjafar um lífeyrissjóði. Það er von mín að unnt verði að fjalla um frv. að slíkum heildarlögum um lífeyrissjóði á næsta Alþingi. Herra forseti. Ég legg til að frv. því, sem ég hef hér mælt fyrir, verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Frv. það um aðgang að upplýsingum hjá almannastofnunum á þskj. 407, sem hér er lagt fyrir hv. Ed., er lagt fram óbreytt frá því sem upphaflega lá fyrir þinginu 1977–1978 og var aftur lagt fyrir þingið 1978–1979. Á því þingi lágu upplýsingar fyrir hjá hv. allshn. d. um að í undirbúningi væri lagafrv. um tölvuskráningu upplýsinga um einkamálefni. Taldi n. æskilegt að geta skoðað þessi frv. samhliða þar sem þau vörðuðu skyld efni. Síðara frv. var lagt fram rétt fyrir þinglok vorið 1979 og komu málin því ekki til frekari meðferðar. Nú eru bæði frv. lögð samtímis fyrir þessa hv. d. til kynningar. Frv. það á þskj. 407, sem hér er til umr., er óbreytt frá fyrri framlagningu. Eins og nú horfir við um þingstörf tel ég ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um frv. að þessu sinni, en vísa til fyrri umræðna. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að óska þess að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er ekki nýtt í sölum Alþingis. Það hefur verið hér á ferðinni í ýmsum myndum allar götur síðan 1973. Hæstv. dómsmrh. lét svo um mælt áðan að málið væri lagt hér fram nú til kynningar. Það er auðvitað rétt að þetta frv. verður ekki afgreitt á þeim skamma tíma sem nú lifir þingsins, en ég vildi vekja athygli á því, að ég held að það sé brýnt orðið að Alþ. aðhafist eitthvað í þessum efnum þannig að þetta frv. verði hér ekki á flækingi til eilífðarnóns. Ég veit að það er ekki við hæstv. núv. dómsmrh. að sakast á neinn veg hvernig þetta mál hefur gengið. Hann hefur svo skamman tíma gegnt sínu embætti að honum hefur auðvitað ekki gefist ráðrúm til að fara þar ofan í öll mál. En ég vildi vekja athygli á því, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða og hagsmunamál fyrir almenning að eiga aðgang að upplýsingum hjá stjórnvöldum og öðrum almannastofnunum, og ég vil beina því til dómsmrh. hvort hann geti ekki beitt sér fyrir því að þetta frv. verði eitt af þeim fyrstu sem tekin verði til meðferðar þegar þing kemur saman að hausti. Ég held að það sé til vansa hvernig þetta mál hefur verið að velkjast hér á áttunda ár án þess að nokkuð hafi gerst. Það er þó kannske fullmikið sagt að segja að ekkert hafi gerst, því það frv., sem fyrst var lagt fram í þessa veru og hét frv. um upplýsingaskyldu stjórnvalda, var satt best að segja ekki upp á marga fiska, en þetta hefur hins vegar batnað á þessum árum, þó svo að þar megi vafalaust enn nokkuð um bæta.



Herra forseti. Á Alþingi 1973–1974 og 1975–1976 voru fluttar till. til þál. um tölvutækni við söfnun upplýsinga um skoðanir manna og persónulega hagi. Var skorað á ríkisstj. að skipa nefnd manna til að semja frv. til l. um verndun einstaklinga gegn því að komið verði upp safni upplýsinga um skoðanir þeirra eða aðra persónulega hagi með aðstoð tölvutækni. Till. þessar náðu ekki fram að ganga. Á Alþingi 1976 var flutt till. sama efnis, en áður en hún kom til umr. skipaði þáv. dómsmrh., Ólafur Jóhannesson, nefnd til að vinna að undirbúningi löggjafar um meðferð efnis í tölvum er varða einkahagi manna. Í nefndinni, sem skipuð var í nóv. 1976, áttu sæti þeir dr. Ármann Snævarr hæstaréttardómari, Hjalti Zóphóníasson deildarstjóri og dr. Þorkell Helgason dósent. Í erindisbréfi til nm. var sérstaklega bent á að þörf væri á að hyggja að reglum um söfnun upplýsinga til varðveislu efnis í tölvum og um vernd gegn misnotkun slíks efnis svo og um skyldur þeirra manna sem starfa við rekstur á tölvum. Enn fremur skyldi höfð hliðsjón af löggjöf, sem sett hefur verið í öðrum löndum um þetta efni, svo og löggjafarundirbúningi á því sviði í einstökum löndum og á alþjóðavettvangi. Nm. kynntu sér efni þetta erlendis með viðræðum og könnunum á Norðurlöndum og með þátttöku á fundum á vegum Evrópuráðs. Viðaði nefndin að sér miklum heimildum, lögum, lagafrv. og ritum um efnið. Einnig kom hingað til lands ráðunautur frá danska dómsmrn. til viðræðna um þetta málefni. Nefndin kostaði kapps um að hraða störfum. Fór mikill tími í að kynnast þeim mikla efnivið, sem nefndin taldi nauðsynlegt að rannsaka, svo og að hugleiða hvaða úrræði væru fær hér á landi, enda ekki sjálfgefið að unnt væri að styðjast við erlendar fyrirmyndir í hvívetna við þær sérstöku aðstæður sem ríkja hér á landi. Niðurstaða nefndarinnar varð frv. til 1. um kerfisbundna skráningu á upplýsingum er varða einkamálefni, og var það lagt fyrir Alþingi undir þinglok vorið 1978. Frv. kom þá aldrei til umr. Í nóv. 1978 ákvað þáv. dómsmrh., Steingrímur Hermannsson, að frv. skyldi, áður en það yrði á ný lagt fyrir Alþingi, sent til umsagnar ýmsum aðilum sem málið varðaði einkum. Umsagnir þær sem bárust voru síðan sendar nefndinni sem upphaflega samdi frv. og skilaði hún tillögum um nokkrar breytingar á því. Er frv. nú lagt fyrir Alþingi með þeim breytingum. Frv. fylgir frá nefndarinnar hálfu ítarleg grg. um efni það sem það fjallar um, þörfina á löggjöf á þessu sviði, hvernig málum þessum sé skipað erlendis og skýringar við einstakar greinar frv. Leyfi ég mér að vísa til þeirrar vönduðu grg., en vík hér einkum að þörfinni sem er á því að settar verði reglur um tölvustarfsemi. Markmið með frv. þessu er að veita einkamálefnum aukna vernd gegn hættu á misnotkun upplýsinga sem varðveittar eða skráðar hafa verið í tölvum. Tölvustarfsemi er orðin daglegur og snar þáttur í þjóðfélaginu á fjölmörgum sviðum við alls konar framkvæmdir, skipulagningu, skráningu, stjórnun, rannsóknir o. fl. Því er tímabært að lögfestar verði reglur um starfrækslu á tölvum, m. a. að því er varðar öryggisráðstafanir, meðferð og geymslu á gögnum, stöðu starfsliðs o. fl. sem að tölvurekstri lýtur, einnig eftirlit með rekstri þeirra. Tölvutæknin er orðin svo fullkomin og hraðvirk að unnt er á mjög skömmum tíma að safna miklum upplýsingaforða, þ. á m. um einkamálefni. Með samtengslum er unnt að vinna upplýsingar úr mörgum áttum og safna saman á einn stað upplýsingum og mynda umfangsmikla tölvubanka. Núgildandi lög og aðrar réttarreglur veita ekki fullnægjandi vernd gegn atlögu að einkalífi manna sem uggvænt þykir að hljótist af tölvustarfsemi. Sumar upplýsingar eru svo viðkvæmar, að eðlilegt þykir að banna skráningu þeirra og aðrar upplýsingar eru þess eðlis, að ekki má skrá þær nema með sérstökum skilyrðum. Meðal fleiri atriða, sem kveðið er á um í frv., er heimild manna til að fá vitneskju um upplýsingar sem skráðar eru um þá sjálfa. Ég minni í því sambandi á frv., er áður hefur legið fyrir þinginu og hefur nú verið endurflutt, um aðgang að upplýsingum hjá almannastofnunum. Enn fremur eru reglur um hverjum miðlað verði tölvuskráðum upplýsingum, og er talið réttmætt að áskilja að þeir, sem aðgang hafa að slíkum upplýsingum, sýni fram á að þeir hafi eðlilega hagsmuni af því að öðlast þessar upplýsingar. Ef engar hömlur væru í þessu efni er hætt við að lagaverndin yrði af skornum skammti. Hins vegar er nauðsynlegt að taka tillit til eðlilegrar þróunar og þarfa þjóðlífsins á tölvurekstri. Í frv. er reynt að beina þeirri þróun í þá átt að sanngjarnt tillit skuli tekið til upplýsinga um einkamálefni. Hér rekast því saman tvö fullgild, en andstæð sjónarmið, annars vegar þörf á einkalífsvernd og hins vegar þörf á upplýsingaflæði. Raunhæf lausn fæst ekki með því að einblína um of á annað þessara sjónarmiða á kostnað annarra hagsmuna. Ég vísa að öðru leyti til frv. sjálfs um einstök atriði og hinnar ítarlegu grg. sem því fylgir. Hér er um að ræða viðamikið og þýðingarmikið efni sem er þess eðlis að það þarfnast rækilegrar athugunar þn. Er ekki við því að búast að til slíks vinnist tími á yfirstandandi þingi nú er líður að þinglokum. Engu að síður þótti rétt að leggja fram frv. á ný til kynningar. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.