Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tvær utandagskrárumræður fara fram í dag. Hin fyrri hefst um kl. 2, að loknum dagskrárliðnum Óundirbúnar fyrirspurnir, og er um nýtingu orkulinda til orkufreks iðnaðar og stöðugleikasáttmálann. Málshefjandi er hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og hæstv. iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir verður til andsvara. Hin síðari hefst kl. 2.30 í dag og er um stöðu heimilanna. Málshefjandi er hv. þm. Guðmundur Steingrímsson. Hæstv. félagsmálaráðherra Árni Páll Árnason verður til andsvara. Umræðurnar fara fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Ég ætla að beina fyrirspurn minni til hæstv. utanríkisráðherra, enda snertir málið samskipti við önnur ríki og einnig er það svo að hvorki hæstv. forsætisráðherra né hæstv. fjármálaráðherra eru hér til svara í dag. Það er alveg ljóst að í landinu ríkir stjórnarkreppa og hæstv. utanríkisráðherra hefur sjálfur sagt í viðtölum, bæði við innlenda fjölmiðla og reyndar við erlenda líka að ágreiningurinn í ríkisstjórninni hjálpi ekki til. Hann hefur í rauninni í nýlegum viðtölum við erlenda fjölmiðla gefið með skýrum hætti til kynna að stjórnarkreppa geti blasað við. Við þekkjum auðvitað atburði síðustu daga, bæði varðandi ágreininginn um Icesave en eins varðandi það sem upp hefur komið varðandi fjárlagafrumvarpið þegar einstakir fagráðherrar hafa svarið af sér þætti í fjárlagafrumvarpinu sem lúta að ráðuneytum þeirra. Ég ætla ekki að fara yfir það, en upplausnin er alla vega augljós okkur öllum sem fylgjumst með stjórnmálum. Hún hefur borist út fyrir landsteinana og aðrir fylgjast með þannig að hætt er við að staða ríkisstjórnar Íslands hafi veikst á erlendum vettvangi. Ríkisstjórnin á í ákveðnum viðræðum við Breta og Hollendinga og það er ekki fráleitt að segja að sú upplausn sem hér ríkir hafi haft skaðleg áhrif á stöðu ríkisstjórnarinnar í þeim viðræðum. En fyrirspurn mín til hæstv. viðskiptaráðherra lýtur að því hver áform ríkisstjórnarinnar í sambandi við Icesave-málið eru, hvort til standi, eins og okkur hefur skilist, að leggja fram frumvarp á þingi til að breyta þeim fyrirvörum sem Alþingi setti varðandi Icesave-samningana og hvort í slíku frumvarpi 

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr mig um stöðu Icesave-málsins og hvort ég geti svarað því að hér verði lagt fram frumvarp þar sem fallist verði á kröfur Hollendinga og Breta. Sjónarmið þeirra hafa legið fyrir frá því í sumarbyrjun. Sömuleiðis liggja alveg ljós fyrir þau sjónarmið sem Alþingi hefur fest í lög. Við vitum það líka, það hefur komið fram, ég hef t.d. ekki dregið þar undan, að viðbrögð Breta og Hollendinga eru með þeim hætti að mér hafa ekki hugnast þau. Ég get ekki svarað hv. þingmanni alveg hreint út um hvort það sé öruggt að hér verði lagt fram einhvers konar frumvarp á næstu dögum eða vikum en mér þykir það hins vegar líklegt. Ég tel hins vegar að það sé ekki þannig, a.m.k. ekki eins og staðan er núna eins og ég þekki hana, að það sé líklegt eins og hv. þingmaður spyr mig, að íslenska ríkisstjórnin og þaðan af síður íslenska þingið fallist á öll þau viðhorf sem komið hafa fram hjá Hollendingum og Bretum, en það ætti ekki að koma hv. þingmanni á óvart. Hv. þingmaður vék síðan að hinni pólitísku stöðu á Íslandi. Ég hef ekkert undan dregið varðandi það að það liggur alveg ljóst fyrir að Icesave-málinu hefur undið fram með þeim hætti að eins og t.d. kom fram í sumar hafði ríkisstjórnin ekki meiri hluta. Það liggur líka fyrir að einn tiltekinn ráðherra hefur sagt af sér að því er virðist beinlínis vegna þessa máls. Ég segi það bara hreinskilnislega, það liggur ekkert fyrir um það að ríkisstjórnin eða stjórnarliðið hafi endilega á þessari stundu meiri hluta fyrir því þingmáli sem kann hugsanlega að vera lagt fram enda gæti ég ekki lýst málinu. Hins vegar er ég ósammála hv. þingmanni um að þessi staða og hreinskilnislegar yfirlýsingar okkar ráðherra um það, hafi veikt stöðu Íslendinga út á við. Ég er honum algerlega ósammála um það og gæti skýrt það betur út fyrir honum á eftir.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra lýsti því réttilega að viðhorf Breta og Hollendinga lágu skýrt fyrir snemmsumars. Viðbrögð meiri hluta Alþingis lágu líka skýrt fyrir í lok ágúst. Þar var komist að niðurstöðu sem ekki voru allir sáttir við en engu að síður var þar um að ræða niðurstöðu Alþingis sem fól í sér skýr skilaboð til ríkisstjórnarinnar sem henni ber að fylgja eftir varðandi lyktir þessa máls. Það sem fólk bæði hér innan húss og úti í þjóðfélaginu spyr um er: Er ríkisstjórnin í samskiptum sínum við Hollendinga og Breta að gefa einhvern afslátt á þeirri niðurstöðu sem var niðurstaða þingsins í lok ágúst? Er ríkisstjórnin að tala við Hollendinga og Breta á einhverjum öðrum forsendum en Alþingi lagði með skýrum hætti upp í hendurnar á því þann 28. ágúst? Ef svo er, ætlar ríkisstjórnin að koma með slíkt mál fyrir þingið? Þetta er afar einföld spurning og ég virði það auðvitað við hæstv. utanríkisráðherra ef hann getur ekki svarað þessum einföldu spurningum. Við skiljum þá aðstöðu utanríkisráðherra að vera í ríkisstjórn sem er ekki starfhæf og getur þess vegna ekki komið með skýr svör við spurningum af þessu tagi, það er einfaldlega staðan. En hins vegar er ég alveg sannfærður um að trúverðugleiki ríkisstjórnarinnar hefur beðið mikinn hnekki, bæði innan lands og utan og burt séð frá því hverjar þær ástæður eru, þær eru öllum kunnar, er þetta skaðleg staða. Þegar við þetta bætist fullkomin óvissa um það þegar ekki er hægt að segja þinginu frá því hver næstu skref verði í þessu Icesave-mái gerir það ekkert annað en að auka óvissuna, auka vandamálin og skaða trúverðugleikann enn þá frekar.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þetta er mjög erfið staða og hún getur líka verið háskaleg fyrir Íslendinga. Ég tel hins vegar að íslenskir ráðamenn hafi talað hreint út úr pokanum og sagt ærlega hvernig staðan er, bæði ég og fleiri, við innlenda og erlenda fjölmiðla, það hlýtur að draga upp alvarleika stöðunnar gagnvart Bretum og Hollendingum. Íslendingar eru þjóð sem er í erfiðustu fjármálakreppu sem yfir hana hefur dunið, þeir eru sennilega í verstu gjaldeyriskreppu sem nokkur þjóð hefur lent í hlutfallslega. Og það er ábyrgðarhluti fyrir hollensku og bresku ríkisstjórnirnar ef þær ætla ofan á þetta að tefla málum með þeim hætti að hér blasi hugsanlega við stjórnarkreppa vegna þess að það er raunhæfur möguleiki og það verða þessar ríkisstjórnir að horfast í augu við. Vilja þær með þessum hætti láta kné fylgja kviði? Ég tel að það sé ærlegast að segja það hreint út við þær og það hef ég gert, bæði í fjölmiðlum og augliti til auglitis.

Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra út í ummæli þau sem hæstv. forsætisráðherra viðhafði hér fyrir tveim dögum síðan í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra. Þá sagði hæstv. ráðherra, þegar verið var að ræða Icesave, með leyfi forseta: „Það er ekki réttlátt að Bretar og Hollendingar hreinsi hendur sínar af því að þeirra eigin fjármálaeftirlit hafi brugðist, ekki síður en okkar, í Icesave-málinu og það er afar ósanngjarnt að þeir skuli torvelda samstarf Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.“ Við höfum rætt þessi mál á þinginu, við gerðum það nánar tiltekið í sumar. Þetta er í fyrsta skipti sem þetta kemur fram hjá ráðherrum ríkisstjórnarinnar mér vitanlega, að þeir séu komnir á þessa skoðun sem talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa hins vegar haldið fram síendurtekið í umræðunni. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur talað mjög skýrt gegn þessum sjónarmiðum og fór mjög vel í gegnum það bæði í fjölmiðlum og í þinginu að þetta væri séríslenskt mál og við bærum á þessu alla ábyrgð. Ég vil ekki auka á stjórnarkreppuna, virðulegi forseti, en ég vil samt sem áður spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann sé sammála hæstv. forsætisráðherra hvað þetta varðar. Þetta er mjög skýrt hjá hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra segir: Löggjöfin eða tilskipunin í Evrópusambandinu er gölluð. Hæstv. forsætisráðherra segir að fjármálaeftirlit Breta og Hollendinga hafi brugðist í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég fer þess á leit við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að hann svari því skýrt hvort hann sé sammála hæstv. forsætisráðherra hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrirspurnina. Það fer auðvitað ekki fram hjá neinum, hvort sem hann fylgist með vandræðaganginum hér á Íslandi eða alþjóðlega fjármálamarkaðinum, að menn eru almennt sammála um að umgjörð fjármálakerfisins, ekki bara á Íslandi heldur um heim allan og þar á meðal í Evrópusambandinu, hefur brugðist. Bankamenn hafa brugðist, fjármálaeftirlit hafa brugðist, stjórnmálamenn hafa brugðist og sá lagarammi sem stjórnmálamenn hafa sett hefur brugðist. Um það er ekki deilt. Það er heldur ekki um það deilt að það fellur gríðarlegur kostnaður á ýmsa skattborgara margra ríkja, ekki bara Íslands heldur nánast allra ríkja sem teljast til vesturvelda vegna þessa. Það liggur líka fyrir að reikningurinn sem Íslendingar þurfa að bera vegna þessa verður ansi þungur. Það er hins vegar ekki svo að hann verði endilega sá þyngsti sem allir bera því að við verðum að hafa í huga að meðan aðrar þjóðir hafa varið mörgum prósentum, jafnvel tugum prósenta af landsframleiðslu, til að bjarga fjármálakerfum sínum á kostnað skattborgara gerðum við það ekki. Við sitjum hins vegar uppi með reikning sem tengist þessum Icesave-reikningum og reyndar ýmsa aðra reikninga vegna þess sem miður fór á undanförnum árum. Það má endalaust deila um hvað er sanngjarnt og hvað er ósanngjarnt varðandi hvernig þessum reikningum er skipt. Við þurfum að hafa í huga að Bretar og Hollendingar borga um það bil helminginn af þeim kostnaði sem til fellur vegna Icesave-reikninganna. Sú staðreynd virðist gleymast mjög oft í umræðum á Íslandi en það er nú samt svo að þannig skiptist reikningurinn. Hvort þau skipti eru sanngjörn eða ekki getur raunar hver haft sína skoðun á. Auðvitað viljum við að hlutur Íslands verði sem minnstur og munum berjast fyrir því en við getum ekki tekið á okkur að vera einhver stóridómur um það hvað er sanngjarnt og hvað er ósanngjarnt.

Virðulegi forseti. Ég vil bara biðja stjórnarliða afsökunar á því, mér sýnist ég hafa aukið á stjórnarkreppuna og ekki var þar á bætandi en það kom alveg skýrt fram að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra heldur sig við sína túlkun og er ósammála því sem fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra. Svo bætti hann um betur og sagði að við þyrftum að huga að því að Bretar og Hollendingar greiddu helminginn af reikningnum. Þeir greiða það sem þeir tóku sérstaklega ákvörðun um sjálfir umfram lágmarkstilskipun Evrópusambandsins. En áfram heldur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að túlka og vernda málstað þeirra sem við erum að takast á við. Þetta er nákvæmlega það sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra talaði um í sumar, 3. júní, og ég var að vonast til þess að hann, ásamt öðrum ráðherrum í ríkisstjórninni, væri búinn að sjá ljósið en svo er því miður ekki. Það er kaldhæðnislegt að sjálfur ráðherra í ríkisstjórn Íslands skuli ekki halda á lofti 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur margítrekað í ræðustól haldið því fram að ég sé einhver sérstakur talsmaður Breta og Hollendinga að verja málstað þeirra. Því verð ég að mótmæla eins kröftuglega og ég get og það er ekki hægt að finna nein dæmi um það, hvorki í þingsögunni né öðrum ummælum sem ég hef látið eftir mér hafa, að ég hafi sérstaklega varið málstað þeirra. Það sem ég hef hins vegar gert er einfaldlega að benda á staðreyndir málsins. Staðreyndir málsins eru þær m.a. að alþjóðlega fjármálakerfið var gallað og fjármálaeftirlit í mörgum löndum brugðust, þar á meðal hið íslenska. Við getum ekki litið fram hjá því að það brást margt á Íslandi. Við getum ekki skellt allri skuldinni vegna þess sem fór úrskeiðis á eitthvert gallað regluverk. Ef það hefði verið, til hvers værum við þá með allar þær rannsóknir sem nú eru í gangi? Ef niðurstaðan lægi fyrir og hér hefði allt verið í himnalagi, þar á meðal hjá Landsbankanum og stjórnendum hans, 

Virðulegi forseti. Hér hefur verið rætt um Icesave í dag og það sem ég ætla að spyrja hæstv. utanríkisráðherra um snýr einmitt að þeim samningi líka. Fræðimenn hafa látið hafa eftir sér í morgun að gangist Íslendingar ekki undir þær skuldbindingar sem Icesave-samningurinn hljóðar upp á sé EES-samningurinn í uppnámi. Ég vil því bara vinda mér beint í efnið og spyrja um álit hæstv. utanríkisráðherra: Telur hann að EES-samningurinn sé í uppnámi, göngumst við ekki undir þær skuldbindingar sem Bretar og Hollendingar leggja á okkur sem þjóð?

Frú forseti. Ég tel fráleitt að EES-samningurinn sé í uppnámi ef við göngum ekki frá þeim skuldbindingum sem við höfum axlað gagnvart Hollendingum og Bretum. Ég skildi spurningu hv. þingmanns þannig. Ég hef skilið þá fræðimenn sem ég hef hlýtt á í fjölmiðlum núna í morgun með þeim hætti að þeir telji að neyðarlögin sem sett voru í fyrra geri það að verkum að það séu ákveðnar hömlur á þátttöku okkar í innri markaðnum. Ég var því ósammála. Ástæðan er sú að við erum núna með ákveðnar gjaldeyrishömlur sem eru beinlínis hluti af þeim samningi sem við gerðum um endurreisn við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þær þjóðir sem um ræðir, þ.e. Evrópuþjóðirnar, eru allar meira og minna aðilar að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þær eru óbeint aðilar að þeim samningi sem gerir ráð fyrir því að við getum ekki tímabundið tekið þátt í innri markaðnum með þessum hætti og staðið að frjálsum fjármagnsflutningum. Það tilkynntum við hins vegar á sínum tíma í samræmi við þann feril sem er fyrirskrifaður í þeim reglum sem tengjast EES. Við litum svo á að þar með væru þessar þjóðir upplýstar um það og því hefur enginn mótmælt á neinn hátt. Þetta vildi ég segja við hv. þingmann þannig að ég tel alls ekki, hafi ég skilið spurningu hv. þingmanns rétt, að lyktir Icesave-málsins leiði sjálfkrafa til þess að EES-samningurinn sé í uppnámi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra hreinskilið svar og er honum að mestu leyti sammála því að nú virðast spunameistarar Samfylkingarinnar vera komnir af stað enn einu sinni með þá stefnu að viðhalda hræðsluáróðri sem þeir eru best þekktir fyrir eins og þeim að EES-samningurinn sé í uppnámi. Þar sem fyrst mundi reyna á þetta ákvæði, ef EES-samningurinn væri í uppnámi, væri fyrst og fremst í neyðarlögunum, þau brjóta raunverulega gegn EES-samningnum. Ég gæti trúað því að Alþingi mundi frekar fella þau úr gildi en að fella EES-samninginn úr gildi því að neyðarlögin eru fyrst og fremst þannig að þau gera upp á milli þjóðerna. Í kjölfarið voru sett á gjaldeyrishöft þannig að það er ekkert frjálst flæði fjármagns á milli landa. Því spyr ég ráðherrann, fyrst hann telur EES-samninginn ekki í hættu: Telur hann að atburðarásin sem fer á stað eftir að fjármálaráðherra kemur heim 

Frú forseti. Ég hef enga kristalskúlu til að geta séð inn í framtíðina, ekki einu sinni til kl. 6 í dag þegar hæstv. fjármálaráðherra er heim kominn. Það er ekkert sem bendir til þess að heimkoma hæstv. fjármálaráðherra frá Istanbúl tengist með einum eða neinum hætti fyrirhuguðu afnámi neyðarlaganna. Ég tel að svo sé ekki. Það er svarið við spurningu hv. þingmanns. Hins vegar liggur alveg ljóst fyrir að aðgerðir sem við gripum til í fyrra þóttu umdeilanlegar en menn kynntu þær með réttum hætti gagnvart þar til bærum yfirvöldum eins og fyrir er mælt um í lögum og reglum sem við höfum undirgengist. Það kom því engum í sjálfu sér á óvart, og ég get svo sem upplýst hv. þingmann líka um það því að ég sat í þeirri ríkisstjórn sem þá var við völd og hv. þingmaður hefur nokkrum sinnum gert að umræðuefni, að þetta var skoðað. Það eru ekki bara Íslendingar sem hafa brugðist með þessum hætti við alvarlegri kreppu sem þeir standa andspænis. En svo bíðum við bæði spennt eftir því að hæstv. fjármálaráðherra komi.

Virðulegi forseti. Það er ekki liðin vika síðan hér var lagt fram fjárlagafrumvarp þar sem gert er ráð fyrir því að leggja á svokallaða orkuskatta upp á 16 milljarða kr. Þess vegna verð ég að segja að það gladdi mig mjög að sjá að í Morgunblaðinu í morgun var sleginn nýr tónn af hálfu ríkisstjórnarinnar í viðtali við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem greindi frá því að gagnstætt stefnu ríkisstjórnarinnar í orku- og auðlindamálum væri hugmynd hans sú að lækka sérstaklega raforkuverð til fiskeldis. Það sýnir að hann hefur skilning á því að leiðin til þess út úr kreppunni er ekki skattlagning heldur að reyna að létta gjöldum af atvinnulífinu. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Var honum kunnugt um þau áform áður en fjárlagafrumvarpið var lagt fram, þ.e. um 16 milljarða skattlagningu á orkusöluna í landinu? Gerði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra athugasemdir við þessi áform? Og ef svo er, hverjar þær athugasemdir hafa verið? Enn fremur vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hyggist styðja áform ríkisstjórnarinnar upp á 16 milljarða skattlagningu á orku sem augljóslega mun koma mjög harkalega niður á þeim atvinnuvegum sem hann ber eiginlega ábyrgð á, bæði sjávarútvegi og landbúnaði. Sjávarútvegurinn er einhver stærsti orkukaupandi landsins og margvíslegur búrekstur er auðvitað mjög háður orkuverðinu, og eðlilegast að nefna í því sambandi garðyrkjuna. Ég spyr hæstv. ráðherra, vegna þess að ég lít þannig á að með þessari yfirlýsingu í morgun hafi hann með stefnumarkandi hætti sett fram sjónarmið sín, hvort hann muni þá styðja þessi áform og hvernig hann sjái að hægt sé að útfæra þessa miklu skattlagningu öðruvísi en það komi niður á atvinnuvegum eins og sjávarútvegi og landbúnaði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Kr. Guðfinnssyni fyrir spurninguna sem lýtur að raforkuverði í landinu. Þegar hin nýju raforkulög voru innleidd, að mig minnir 2003, og eins hin nýja raforkutilskipun Evrópusambandsins um að taka upp markaðsbúskap í raforku, í bæði vinnslu og sölu raforku, varaði ég mjög við því og greiddi atkvæði gegn því. Ég taldi að það lagaumhverfi sem væri við hæfi í 300 millj. manna samfélagi úti í Evrópu passaði alls ekki hér. Hér höfum við litið svo á að raforkan sé hluti af grunnþjónustu fyrir atvinnulíf, byggð og heimili í landinu. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson greiddi atkvæði með þessum raforkulögum á sínum tíma. Þau hafa leitt til þess m.a. að raforkuverð til hinna ýmsu atvinnugreina hafa hækkað, t.d. til fiskeldis sem hv. þingmaður vitnaði vegna viðtals við mig í Morgunblaðinu í morgun. Ég heimsótti fiskeldisstöðina Silfurstjörnuna í Öxarfirði og þar var mér tjáð að einingarverð á raforku hefði hækkað um 270% frá árinu 2003. Við þekkjum líka umræðuna um garðyrkjuna, eins og hv. þingmaður kom inn á, þar sem endurskipulagning og endurskipan sem varð á raforkukerfi landsmanna með orkulögunum, raforkulögunum frá þeim tíma hafði bein áhrif á greinina. Ég er þeirrar skoðunar að grunnatvinnuvegir landsmanna, eins og sjávarútvegur, garðyrkja, fiskeldi og ferðaþjónusta, eigi að hafa aðgang að rafmagni á jafnræðisverði  
            

Virðulegi forseti. Það er gamla sagan að þegar maður spyr hæstv. ráðherra koma engin svör heldur er farið að tala um allt aðra hluti. Ég var að spyrja um einfalt mál. Ég var að spyrja um með hvaða hætti hæstv. ráðherra hefði tekið á því þegar greint var frá því að ríkisstjórnin ætlaði að leggja á sérstakan 16 milljarða orkuskatt sem óhjákvæmilega kæmi niður á bæði sjávarútvegi og landbúnaði. Mér fannst sérstakt tilefni til að spyrja vegna þess að hæstv. ráðherra greindi frá því í morgun með stefnumarkandi yfirlýsingu að það ætti sérstaklega að lækka orkuverð til einnar atvinnugreinar fiskeldis og ég fagna því. En þetta gerir hæstv. ráðherra beint ofan í það að ríkisstjórnin sem hann situr í og styður stundum hefur lagt fram fjárlagafrumvarp sem felur í sér 16 milljarða hækkun á raforku. 

Frú forseti. Ég heyri að það er viðkvæmt mál fyrir hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni að rifja það upp að hann studdi þau raforkulög sem innleidd voru og hafa í för með sér þá mismunun sem við verðum að þola gagnvart atvinnulífi, byggð og búsetu í landinu. Varðandi það að leggja skatt á raforkuna, eins og hv. þingmaður minntist á, er það alveg rétt að það var kynnt í ríkisstjórn og ég vissi af því. Hins vegar á eftir að útfæra þessar tillögur eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur greint frá. Ég lagði á það áherslu að horft yrði til þess að þetta yrði ekki íþyngjandi fyrir atvinnu, byggð og búsetu úti á landi þar sem áhrif af svona löguðu margfaldast yfirleitt. Það er alveg hárrétt … 

Frú forseti. Mig langar að beina spurningu minni til hæstv. félagsmálaráðherra, Árna Páls Árnasonar, vegna nýkynntra tillagna hans um leiðréttingu á greiðslubyrði og aðlögun skulda. Samkvæmt tillögum hæstv. ráðherra á að taka upp greiðslujöfnunarvísitölu til að reikna út mánaðarlegar greiðslur af verðtryggðum lánum. Getur hæstv. ráðherra upplýst hvenær talið sé að greiðslur samkvæmt þeirri aðferð verði orðnar jafnháar og greiðslur samkvæmt núverandi aðferð? Á hverju byggist það álit, þ.e. á hvaða spám um launaþróun og minnkun atvinnuleysis? Nú gera tillögur hæstv. ráðherra ráð fyrir að lánstími verðtryggðra lána gæti að hámarki lengst um þrjú ár. Hefur verið reiknað út hve stór hluti lántakenda þurfi á einhverri lengingu lána að halda og hve stór hluti lánanna verður ekki greiddur upp í lok þriggja ára lánalengingarinnar?

Virðulegi forseti. Það er rétt að í tillögunum sem nú liggja fyrir og unnið er að að hrinda í framkvæmd felst að komið verði á kerfi þar sem greiðslubyrði verði löguð að greiðslugetu fólks þannig að greiðslubyrðin færist til tiltekinna viðmiða frá því fyrir hrun og taki þaðan í frá breytingum samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölu, sem er samsett úr launavísitölu og atvinnustigi. Meðan launaþróun er slök og atvinnuleysi umtalsvert borgi fólk minna og ekki komi til þess að fólk borgi meira fyrr en bilið þarna á milli hefur jafnast. Það fer í sjálfu sér eftir því hvaða hagspár eru lagðar til grundvallar hvaða niðurstöðu menn fá í spár um það hvenær þessi munur jafnast. Ef við gefum okkur að hér verði alllöng dýfa til nokkurra ára fer eftir lengd hennar hversu líklegt er að komi til afskrifta í lok lánstíma. Ef dýfan verður stutt eru líkurnar minni, en alveg er ljóst að ef greiðslujöfnunin leiðir til lækkunar afborgana á næstu árum, um á milli 10 og 20% á ári, safnast á fimm árum langleiðina upp í eina heildarársafborgun sem ekki hefur verið greidd. Því lengur sem launaþróunin gefur ekki tilefni til þess að af þessari skuld sé greitt þeim 

Já, þetta er óljóst enda erfitt að spá um framtíðina og hæstv. ráðherra kannski ekkert betri í því en hæstv. utanríkisráðherra. Nú hafnar hæstv. ráðherra því alfarið í tillögum sínum að þeir sem geta eingöngu nýtt sér almennar aðgerðir fái nokkra leiðréttingu á höfuðstóli lána sinna, nema hugsanlega þá í lok lánstímans, þrátt fyrir að fréttir berist um að lánasöfn heimilanna verði flutt með miklum afslætti frá gömlu bönkunum til þeirra nýju. Getur hæstv. ráðherra upplýst þingheim og mig um hvort ætlunin er að færa lánasöfnin á milli með umtalsverðum afslætti og þá hver sá afsláttur er?

Forseti vill beina þeim tilmælum til þingmanna að þeir noti ávörpin sem áskilin eru hér í þingsal.

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti áðan og náði ekki að ljúka í fyrra svari mínu taka lánveitendur á sig umtalsverða áhættu af afskriftaþörf vegna þessara aðgerða og efnahagsþróunin ræður miklu um hversu mikil þessi áhætta er. Kosturinn við þessa leið er sá að með henni er tryggt að hagsmunir allra falli í sömu átt. Þessi breyting veldur því að bankar hafa ekki hag af því að taka stöðu gegn hagsmunum viðskiptavina sinna, eins og þeir höfðu fyrir hrun, heldur eiga allir sameiginlega hagsmuni af því að róa í eina átt. Við högnumst öll á sömu forsendum, á jákvæðri efnahagsþróun, og miklu máli skiptir að binda þannig hagsmuni okkar saman. Áhættan er umtalsverð og bankarnir beita því rými sem þeir hafa í bókum sínum til þess að bera þessa áhættu. Þeir axla umtalsverða áhættu en telja sig 

Virðulegi forseti. Tilgangur umræðunnar sem hér er hafin er að þingmenn, og þá ríkisstjórnin sérstaklega, nái að átta sig á stöðu fjárfestingarverkefna og greiða götu þeirra á næsta ári til þess að Ísland nái að vinna sig út úr kreppunni með því að efla hagvöxt og auka atvinnu, samanber ákvæði stöðugleikasáttmála aðila vinnumarkaðarins og hins opinbera frá 25. júní sl. Þeir sem að stöðugleikasáttmálanum standa hafa mjög skamman tíma til stefnu þar sem skýrar línur þurfa að liggja fyrir um framkvæmd verkefna eigi síðar en 27. október þegar reyna mun á endurskoðunar- og framlengingarákvæði kjarasamninga og framhald stöðugleikasáttmálans. Tekið skal fram að enn er ólokið viðræðum við lífeyrissjóði landsmanna um aðkomu þeirra að fjármögnun verkefna. Viðræðunum átti að ljúka fyrir mánuði síðan og enn sér ekki til lands. Meginmarkmið stöðugleikasáttmálans er að aðilar sáttagerðarinnar sameinist um aðgerðir til að vinna þjóðina út úr vandanum sem við er að glíma, stuðla að endurreisn efnahagslífsins með því að styrkja stöðu heimilanna, verja undirstöður velferðarkerfisins, standa vörð um menntakerfið og verja störf jafnt á almennum vinnumarkaði og hjá hinu opinbera eins og aðstæður frekast leyfa. Til að ná fyrrgreindum markmiðum sameinuðust aðilar sáttmálans m.a. um framkvæmdir til að stuðla að aukinni atvinnu. Í 4. tölulið sáttmálans segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun greiða götu þegar ákveðinna stórframkvæmda, sbr. þjóðhagsáætlun, svo sem framkvæmda vegna álvera í Helguvík og Straumsvík. Undirbúningsvinnu verði hraðað vegna áforma sem tengjast fjárfestingu í meðalstórum iðnaðarkostum, svo sem gagnaverum og kísilflöguframleiðslu. Kappkostað verður að engar hindranir verði af hálfu stjórnvalda í vegi slíkra framkvæmda eftir 1. nóvember 2009. Einnig verði unnið skipulega að úrvinnslu áforma um aðrar stórfjárfestingar í atvinnulífinu þannig að taka megi ákvarðanir sem fyrst um hugsanlegan framgang þeirra.“ Það er samdóma álit flestra þeirra sem að gerð þessa sáttmála komu að ríkisstjórn Íslands hafi með háttalagi sínu á síðustu vikum beinlínis gengið gegn sáttinni sem gerð var í þjóðfélaginu um þessi efni. Boðaðar skattahækkanir í fjárlagafrumvarpinu og dæmalausar stjórnsýslutafir beinast með afar einbeittum hætti gegn öllum áformum um erlenda fjárfestingu í landinu og ganga þvert á markmið stöðugleikasáttmálans. Orkufyrirtæki og sveitarfélög á Norðurlandi hafa undanfarin 20 ár leitað samstarfs við fyrirtæki um uppbyggingu orkufreks iðnaðar. Fyrir fjórum árum náðust samningar við fyrirtækið Alcoa um samstarf um byggingu álvers á Bakka við Húsavík. Ómældum tíma og gríðarlegum fjármunum hefur verið varið í verkefnið. Ríkisstjórnin telur ekki lengur ástæðu til að hafa mögulegan orkukaupanda inni í viljayfirlýsingu vegna orkunýtingar á Norðausturlandi. Þar eigi þess í stað að gera eitthvað annað, sem enginn getur upplýst hvað er. Gríðarleg óvissa var sköpuð um byggingu álvers í Helguvík þegar umhverfisráðherra ákvað að bregða fæti fyrir verkefnið og fleiri orkufrekar framkvæmdir á Suðurnesjum. Í uppnámi eru áætlanir um stækkun álþynnuverksmiðju við Krossanes á Akureyri og stækkun álversins í Straumsvík. Fyrirtækið Elkem er einnig að leggja drög að sólarkísilframleiðslu. Þrír staðir koma þar til greina, Kanada, land í Asíu og Ísland. Þar yrði um að ræða 350 manna vinnustað. Framganga ríkisstjórnarinnar og fyrirætlanir um sérstaka skattlagningu á orkufrekan iðnað setja fyrrgreind áform öll í uppnám. Ég vil líka nefna að boðuð fyrning aflaheimilda, eða innköllun fiskveiðiheimildanna, sem hefja á 1. september 2010 drepur í dróma frumkvæði og sköpunarkraft í sjávarútvegi landsins. Mjög alvarlegur afturkippur er þar af leiðandi kominn í fjárfestingu í atvinnulífinu og í nýrri þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir samdrætti á næsta ári. Ef sú verður raunin mun margt annað bresta. Af þeim spilum sem ríkisstjórnin hefur sýnt á síðustu vikum er ljóst að hún er bara með hunda á hendi og vill spila nóló - þegar annað er í boði. Til þess að vinna þjóðina út úr þeim efnhagsþrengingum sem yfir hana ganga verður að fá fjárfestingu inn í hagkerfið strax á næsta ári. Aðeins þegar það hefur gerst er mögulegt að ná í aukna skatta. Er nema von að spurt sé hvort skjaldborginni sem ríkisstjórnin ætlaði að reisa sé fremur ætlað að verja pólitíska helför vinstri stjórnarinnar en heimilin í landinu?

Virðulegi forseti. Ræða hv. þingmanns var alveg makalaus, þvílíkt og annað eins svartagallsraus hef ég ekki heyrt í langan tíma. Hér er unnið hörðum höndum að því að endurreisa íslenskt samfélag. Virðulegi forseti. Við getum verið sammála, ég og hv. þingmaður, um að við verðum að fá fjárfestingu inn í landið vegna þess að meginþungi endurreisnarinnar mun byggjast á verðmætasköpun. Um þetta erum við sammála og við eigum að haldast í hendur til þess að svo megi verða. Í þessari umræðu vil ég leggja áherslu á þrjú lykilatriði: Í fyrsta lagi eru endurnýjanlegar orkuauðlindir okkar mikilvægar aflvélar í endurreisn efnahagslífsins á næstu árum. Þær eru sérstaða okkar og sóknarfæri til að laða hingað erlenda fjárfestingu og stytta þannig samdráttarskeiðið og draga hratt úr óásættanlegu atvinnuleysi. Í öðru lagi hef ég sem iðnaðarráðherra unnið að því að greiða götu þegar ákveðinna stórframkvæmda, eins og kveðið er á um í stöðugleikasáttmála stjórnvalda og aðila á vinnumarkaði. Við þann sáttmála verðum við að standa, ekki bara af efnahagslegri nauðsyn heldur einnig af virðingu við þær fórnir sem launafólk hefur samþykkt að færa í þágu stöðugleikans, t.d. með því að fresta lögvörðum launahækkunum. Í þriðja lagi vinnum við í iðnaðarráðuneytinu að því að móta stefnu um hvernig endurnýjanlegir orkugjafar geti nýst til að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi til framtíðar og skotið fleiri og styrkari stoðum undir efnahagslíf okkar og lífskjör. Virðulegi forseti. Þegar litið er til stórframkvæmda í orkufrekum iðnaði sem vísað er til í þjóðhagsspá og stöðugleikasáttmála blasir við að stærsta vandamálið tengist fjármögnun verkefna. Það á jafnt við um Búðarhálsvirkjun í þágu framleiðsluaukningar í Straumsvík, virkjanir HS orku og Orkuveitu Reykjavíkur fyrir álver í Helguvík og framkvæmdir álfyrirtækjanna sjálfra. Ég hef lagt mitt af mörkum til að auðvelda fjármögnun álvers í Helguvík með undirritun fjárfestingarsamnings. Fjármálaráðuneytið hefur ritað Evrópska fjárfestingarbankanum til að liðka fyrir afgreiðslu bankans á 27 milljarða kr. lánsloforði til Orkuveitu Reykjavíkur. Auk þess hefur iðnaðarráðuneytið haft frumkvæði að því að leiða menn saman í stefnumörkun um nýjar leiðir við fjármögnun orkumannvirkja. Vaxtakjörin sem orkuframleiðslufyrirtækjunum standa til boða og lágt eiginfjárhlutfall þeirra gætu leitt til þess að hefðbundnar fjármögnunaraðferðir flyttu arðinn af framkvæmdunum úr landi og þar með eru almannahagsmunir að mínu mati fyrir borð bornir. Því verðum við að leita nýrra leiða. Vegna þessa er nú unnið að stofnun orkusamlaga þar sem einstakar virkjanir eru verkefnafjármagnaðar sérstaklega. Nýleg lög um orkuauðlindir eru afar mikilvæg í þessu samhengi því að þau tryggja að auðlindir í opinberri eigu verði það til frambúðar, á sama tíma og einkafjármagn, innlent eða erlent, geti komið að sjálfri orkuframleiðslunni. Ríkisstjórnin hefur því beint því til Landsvirkjunar að hefja framkvæmdir við Búðarhálsvirkjun sem allra fyrst og eru viðræður við lífeyrissjóði um aðkomu þeirra að fjármögnun virkjunarinnar þegar hafnar. Virðulegi forseti. Önnur verkefni sem snúa að iðnaðarráðuneytinu eru t.d. aflþynnuverksmiðja Becromal við Eyjafjörð, en sl. sumar undirritaði ég fjárfestingarsamning vegna hennar sem gerði erlendum aðilum kleift að koma hingað með fjármuni til uppbyggingar þrátt fyrir gjaldeyrishöftin. Verksmiðjan hefur nú verið ræst og stefnt er að enn frekari stækkun hennar. Fjárfestingarsamningur við Verne Holding vegna gagnavers á Reykjanesi er á lokastigi og verður vonandi undirritaður bráðlega. Þetta eru þau verkefni sem stöðugleikasáttmálinn tekur beinlínis til en ég vil líka nefna önnur verkefni því að þau geta haft mikla þýðingu á næstu árum. Iðnaðarráðuneytið og sveitarfélög í Þingeyjarsýslum vinna að gerð viljayfirlýsingar sem hefur að markmiði að tryggja að orkurannsóknum á svæðinu geti lokið hratt og örugglega. Með þessu viljum við rjúfa kyrrstöðuna sem ríkt hefur í orkumálum fyrir norðan og tryggja að orkan verði nýtt í þágu uppbyggingar í heimabyggð. Ég held að hv. þingmaður ætti að koma með okkur í þann leiðangur  
             Virðulegi forseti. Mikilvægi nýrra fjárfestinga í íslensku atvinnulífi er algjörlega óumdeilt. Þess vegna er nú unnið að gerð frumvarps um rammalöggjöf um ívilnanir vegna erlendra fjárfestinga sem leysir af hólmi þunglamalegt og ógagnsætt ferli fjárfestingarsamninga við einstök fyrirtæki. Skýr lagarammi um ívilnanir mun bæta samkeppnisstöðu okkar og auðvelda alla kynningu á Íslandi sem fjárfestingarkosti. Þá er, virðulegi forseti, mikilvægt að horfa ábyrgt til þess hvernig við byggjum upp til framtíðar, svo að lífskjör og lífsgæði geti haldið áfram að aukast hér á landi. Við eigum hvorki endalausa orku né óþrjótandi auðlindir, svo sem fiskinn í sjónum, og því er aðkallandi verkefni, sem við vinnum að í ráðuneytinu, hvernig við getum nýtt orkuna sem 

Virðulegi forseti. Þetta var um margt athyglisverð ræða hjá hæstv. iðnaðarráðherra. Það er unnið hörðum höndum, verið er að skrifa skýrslur og búa til stefnur en síðan er verið að koma með tilkynningar um skattheimtu á móti sem slekkur á flestu því sem hæstv. ráðherra talar um. Það er nefnilega mjög ótrúlegt að hlusta á þessar ræður sem haldnar eru af stjórnarliðunum um að vandamálið felist í fjármögnun framkvæmda í orkugeiranum, og svo á einni nóttu kemur ríkisstjórnin fram með stórauknar skattálögur, hún boðar skattálögur á þessi fyrirtæki. Hvers vegna í ósköpunum ættu þau að sýna ríkisstjórninni og orðum hennar mikið traust? Ég ætla nú að vera jákvæður hér á endanum. Mér þykir leitt að ráðherra skyldi ekki hafa verið á morgunfundi Samorku í morgun þar sem kynnt var skýrsla sem Jóhannes G. Sigurgeirsson vann. Hún hefur verið yfirfarin af sérfræðingum hjá rannsóknardeild Háskólans á Akureyri og í niðurstöðum kemur m.a. fram að stærra raforkukerfi með meiri sölu til orkufreks iðnaðar hefur leitt til lækkunar á raforku á almenna innlenda markaðnum. Þarna kemur fram að fyrir meðalfjölskyldu, sem er tekin hér til viðmiðunar, hefur kostnaðurinn frá 1997 til 2008 farið úr 74.500 kr. niður í 52.400 kr. Með þessari skýrslu tel ég að verið sé að sýna fram á kosti þess að vera með stórt og öflugt raforkukerfi, verið sé að sýna fram á að hagkvæmnin felist í því að nýta betur það kerfi sem við erum með og þeim virkjunum fjölgar í raun. Og þetta sýnir okkur líka að orkufrekur iðnaður er til hagsbóta fyrir okkur á margan annan hátt en við höfum séð hingað til. 

Virðulegi forseti. Við þær erfiðu aðstæður sem þjóðin býr í dag er okkur aldrei mikilvægara að nýta orkuauðlindir landsins með skynsamlegum hætti fyrir komandi kynslóðir. Sú nýting verður að byggja á endurnýjanlegum orkugjöfum og leggja verður áherslu á græna atvinnustarfsemi. Við verðum að vanda vel til þeirra verkefna sem ráðist verður í í framtíðinni. Tryggja verður eign íslensku þjóðarinnar á orkuauðlindum landsins og hafa þar með áhrif á hvers konar atvinnusköpun við ráðumst í í framtíðinni, hvort sem um er að ræða gufuaflsvirkjanir á Norðurlandi eystra, Hellisheiði eða á Reykjanesi eða vatnsaflsvirkjanir á Suðurlandi. Staðreyndin er sú að við getum ekki virkjað endalaust. Í vetur mun liggja fyrir rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þar sem orkukostir verða greindir og hvaða svæði ber að vernda til framtíðar. Tími áframhaldandi stóruiðjuuppbyggingar er liðinn. Þær framkvæmdir sem þegar eru hafnar, eins og í Helguvík, ráðast af möguleikum á orkuöflun og fjármögnun. Hvort tveggja er í óvissu í dag. Viljayfirlýsing um álver á Bakka var ekki endurnýjuð og verið er að skoða umhverfisvænni atvinnusköpun á því svæði þar sem orkan mun nýtast atvinnuuppbyggingu á Norðurlandi eystra. Verið er að kanna möguleika á gagnaveri á Blönduósi og unnið er að uppbyggingu gagnavers í Reykjanesbæ. Stöðugleikasáttmálanum sem ríkisstjórnin gerði við aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélög er ætlað að stuðla að endurreisn efnahagslífsins og tekur til fjölda efnahagsþátta og þar ræður uppbygging áframhaldandi stóriðju ekki ferðinni. Mikilvægt er að horfa til atvinnusköpunar fyrir konur því að fjöldi kvenna hefur misst vinnuna við bankahrunið og samdráttur hjá hinu opinbera bitnar hart á kvennastörfum.

Frú forseti. Ég er með örstutta spurningu til hæstv. iðnaðarráðherra: Stendur til að skoða það að lækka orkuverð til garðyrkjubænda eða til ylræktar, og ef það stendur til að skoða það, hvenær kemur það þá til framkvæmda?

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði í stefnuræðu sinni hér á þingi í vikunni eftirfarandi, með leyfi forseta: „Allt í kringum okkur eru jákvæð teikn úr atvinnulífinu, menningu, félagsstarfi og stjórnsýslu sem ættu að örva okkur og hvetja. Jákvæð teikn um samtakamátt, samheldni, áræðni og dugnað sem áður en langt um líður munu skila okkur breyttu og betra samfélagi.“ Er hæstv. forsætisráðherra í tengslum við þjóð sína og gerir hún sér einhverja grein fyrir stöðunni í landinu með þessum ummælum sínum? Varla. Forsætisráðherra sagði líka að mesta áskorun ríkisstjórnarinnar væri að koma í veg fyrir atvinnuleysi, Ísland sé land tækifæranna og okkar sé að vinna úr þeim tækifærum.  Við verðum að setja í gang framkvæmdir við Búðarháls- og Hverahlíðavirkjun samhliða því að taka ákvörðun um nýtingu á hagkvæmasta virkjunarkosti okkar í Neðri-Þjórsá. Við verðum að endurnýja viljayfirlýsingu vegna framkvæmda á Bakka auk þess að leggja framkvæmdum við Helguvík allan þann stuðning sem við getum. Forustumenn ríkisstjórnarinnar sjá ekki þessi tækifæri, virðulegi forseti, ríkisstjórnin er alveg blind á þessi tækifæri. Og í stað þess að vinna þeim veg vinna þau hér skemmdarverk gagnvart þjóðinni og atvinnulífinu í hverri viku. Þau eru föst í viðjum fortíðar sem blindar þeim sýn á framtíðina. Ósamstaðan innan þessarar ríkisstjórnar er algjör og hún birtist okkur í sinni verstu mynd í hverri einustu viku og nánast í hverju einasta máli, ekki síst í stóriðjumálum og í þeim tækifærum sem þar liggja. Það verða aðrir sem hafa þor og kjark hér á þingi að koma að stjórnarborðinu. Það gengur ekki að þessi ríkisstjórn stýri hér málum lengur,  
            

Virðulegi forseti. Um áramótin er von á rammaáætlun um nýtingu og orkukosti og þá skýrist mjög hvaða orkumöguleikar eru fyrir hendi. Það er alveg ljóst að grundvöllur endurreisnar á íslensku atvinnulífi og efnahagsbata okkar byggir á því hvernig til tekst við raforkunýtingu á næstu mánuðum og missirum, alveg eins og endurreisn veikra byggða úti á landi hvílir á því hvernig til tekst að nýta orkulindir í nágrenninu til að byggja upp fjölþættan og öflugan iðnað sem tengist og byggist á raforku. Við stöðugleikasáttmálann verður að sjálfsögðu staðið í hvívetna. Hæstv. iðnaðarráðherra vísaði til þess að í vor rétt fyrir kosningar var gengið frá fjárfestingarsamningi vegna álvers við Helguvík sem liggur þeim áformum og þeim framkvæmdum, sem að hluta til eru hafnar, algjörlega til grundvallar. Ákvörðun hæstv. umhverfisráðherra á dögunum um suðvesturlínu þarf ekki að valda neinni verulegri töf á þeim framkvæmdum  Núna þegar krappasti samdrátturinn gengur yfir landið skiptir gríðarlegu máli að okkur takist að koma af stað framkvæmdum eins og Búðarhálsvirkjun og ýmiss konar annarri orkunýtingu sem verður í fjölbreyttu formi atvinnuhátta, að sjálfsögðu. Þá er mjög mikilvægt það sem hæstv. iðnaðarráðherra undirritaði um daginn og tengist nýtingu á orku á Norðausturlandi. Það skiptir mjög miklu máli að það er allt galopið hverjir komi þar að borðinu til að byggja upp fjölbreyttan iðnað sem byggir á orkunni þar á svæðinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu efni hér á Alþingi. Hér hefur verið rætt um stöðugleikasáttmálann, að hann sé í uppnámi vegna þess að ríkisstjórnin sýnir af sér mikla linkind í þessum málum. Ég legg áherslu á að þessi mál komast ekki á rétt ról hér á landi fyrr en iðnaðarráðuneytið verður lagt niður og sameinað ráðuneyti sett á stofn sem mundi kallast auðlinda- og umhverfisráðuneyti. Eins og málin standa núna veit hægri höndin ekki hvað sú vinstri gerir, samanber atburði síðustu vikna þar sem umhverfisráðherra sló „trekk í trekk“ á puttana á iðnaðarráðherra og iðnaðarráðherra gerði það sama við Norðlendinga og fleiri. Þessi mál eru því í fullkomnu uppnámi hjá þessari ríkisstjórn enda kannski ekki nema von þegar litið er á samsetningu ríkisstjórnarinnar. Annar flokkurinn sem þar er innbyrðis vill hvorki standa að stóriðjuframkvæmdum né uppbyggingu á álverum eða annarri stóriðjustarfsemi. Það sem gleymist mjög oft í þessari umræðu þegar verið er að tala um orkufrekan iðnað er það vandamál sem við stöndum frammi fyrir sem þjóð þar sem umhverfisráðherra afsalaði sér fyrir hönd þjóðarinnar einum 15 milljörðum á því tímabili sem Kyoto-bókunin nær yfir. Það á ekki að sækja um og fylgja eftir því að við eigum þær loftslagsheimildir áfram sem við höfum fengið að nota. Þeim verður afsalað 31. desember 2012, þá verður málið í algjöru uppnámi. Því langar mig til að kasta hér fram spurningu til iðnaðarráðherra, því að hún á eftir að tala aftur í umræðunni: Hvað hefur iðnaðarráðherra hugsað sér að gera þar sem hún er mjög hlynnt stóriðjuuppbyggingu af ýmsu tagi? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að framfylgja því að við endurheimtum þær losunarheimildir sem við höfum nú þegar til ráðstöfunar í gegnum Kyoto-bókunina?

Frú forseti. Mér hefur þótt heldur dapurlegt að hlusta á talsmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í þessari umræðu  
             Við erum öll sammála um að við þurfum að byggja upp atvinnulíf okkar og reisa það úr rústum. Við erum öll sammála um að þá þarf að tryggja verðmætasköpun í samfélaginu, öðruvísi gerist það ekki.  
             Við skulum gera okkur grein fyrir því,  
             Við þurfum að nýta orkuna með sjálfbærum hætti til framtíðar en ekki á þann hátt sem hér hefur verið haldið fram af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram þó að hún hafi verið á stundum dálítið niðurdrepandi. Ég var að velta því fyrir mér hvort hæstv. iðnaðarráðherra líkaði illa sú raunsanna og hlutlæga lýsing sem ég gaf á mati aðila stöðugleikasáttmálans þegar hún kallaði ræðu mína svartagallsraus. Þetta er einfaldlega lýsing á þeim veruleika sem aðilar þessa sáttmála hafa sett fram á síðustu dögum. Og af ræðu hv. þm. Árna Þórs mátti helst skilja að hann hefði verið með formanni sínum úti í Istanbúl og hefði ekki heyrt umræðuna síðustu daga. Þeir þingmenn Vinstri grænna sem hér hafa tekið til máls hafa lýst því yfir, m.a. hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, að tími orkufrekrar stóriðju væri liðinn og undir það tók hv. þm. Árni Þór Sigurðsson. Hvar í ósköpunum voru þingmenn Vinstri grænna þegar stöðugleikasáttmálinn var gerður 25. júní? Hvers vegna í ósköpunum komu þessi sjónarmið ekki fram? Ég dreg þá ályktun hér og nú að þessir sömu þingmenn, væntanlega sömu megin í flokknum, muni beita sér fyrir því að stöðugleikasáttmálinn renni út, eins og í stefnir að öllu óbreyttu nú um næstu mánaðamót. 

Virðulegi forseti. Fyrst til að svara hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um lækkun orkuverðs til garðyrkjubænda og hvenær það gerist ef af verður, þá er nefnd að störfum á vegum landbúnaðarráðherra sem sinnir þessu máli. Ég get ekki sagt til fyrir fram um hvað út úr því kemur. Virðulegi forseti. Það er svolítið merkileg umræða hér um að við, þessi ríkisstjórn, séum að hrekja burtu fjárfesta með aðgerðum okkar, hrekja burtu hugsanlega nýja fjárfestingu. Mér þykir þetta merkilegur málflutningur frá stjórnmálaflokkum sem finnst það í alvörunni vera möguleiki að stefna dag eftir dag í þinginu samstarfi við aðrar þjóðir í hættu.  
             Við þurfum að horfa fram til næstu skrefa hér á landi og við þurfum að nýta betur orkuna sem upp kemur úr iðrum íslenskrar jarðar en við höfum verið að gera hingað til. Við þurfum að byggja á þeim framkvæmdum sem þegar hafa farið fram. Við höfum fengið ánægjulegar fréttir á þessu sviði og vil ég sérstaklega nefna að fréttir hafa borist af því að bygging verksmiðju Carbon Recycling International er að fara af stað við Svartsengi þar sem útblæstri jarðvarmavera og álvera verður breytt í eldsneytið metanól. Iðnaðarráðuneytið hefur einmitt stutt verkefni af þessum toga til þess að við getum tekið næstu skref í orkunýtingu. Lykilatriði, virðulegi forseti, er að við klárum verkefni sem kveðið er á um í stöðugleikasáttmálanum og við gerum það með myndarbrag enda hafa verið færðar fórnir fyrir það. Samtímis verðum við að horfa til framtíðar varðandi það hvernig við ætlum að nýta hér orkuna til að bæta lífskjör okkar Íslendinga. Að þessu erum við að vinna heils hugar 

Frú forseti. Ég held að öllum sem hér sitja sé ljóst af hverju það er nauðsynlegt að ræða stöðu heimilanna. Ég held að frá því að við ræddum stöðu heimilanna síðast hér í þessum þingsal hafi hún jafnvel bara versnað og þar er ég auðvitað að vísa til boðaðra skattahækkana á almenning. Byrðarnar á almenning eru orðnar ansi miklar og við þurfum að ræða það vandlega og af mikilli dýpt í þessum sal hvaða meðul og hvaða tæki og tól við höfum til þess að reyna að létta byrðarnar af almenningi í þessu árferði. Um það fjallar þessi umræða. Ég vonast til að í þessari stuttu umræðu getum við reynt að koma okkur upp úr hefðbundnum skotgröfum og hjólförum í þessu efni, sparað stærstu yfirlýsingarnar og reynt að finna einhvern samhljóm í þessum þingsal gagnvart þessu ógnarstóra verkefni. Við framsóknarmenn höfum lagt fram tillögur í þessum efnum, við höfðum lagt áherslu á að eitt meðalið sem við höfum til þess að létta byrðum af almenningi sé í gegnum skuldirnar, að reyna að lækka skuldabyrðina, reyna að takast á við höfuðstól lánanna, reyna að leiðrétta þá gríðarlegu hækkun sem varð út af forsendubresti á höfuðstóli lánanna. Ég verð að segja, og það eykur mér von um að við getum fundið einhvern samhljóm hér í þingsal um nauðsynlegar aðgerðir í þessum efnum, að straumhvörf hafa orðið í umræðunni undanfarið. Það eru ekki bara við framsóknarmenn sem höfum talað fyrir leiðréttingu á höfuðstóli skulda undanfarið, Hagsmunasamtök heimilanna hafa talað fyrir því líka og nú síðast í sumar bárust ýmis skilaboð ofan úr Seðlabanka um að skynsamlegt væri að fara í almennar aðgerðir á lánamarkaði til þess að endurskipuleggja skuldirnar, eins og það var kallað þar. Það er því vaxandi fylgi við almennar aðgerðir á lánamarkaði. Núna síðast hafa þau straumhvörf orðið að félagsmálaráðherra borðar almennar aðgerðir til að lækka greiðslubyrði af lánum. Ég vil nota tækifærið og fagna þessu. Þetta er viðurkenning á mjög stóru grundvallaratriði, þ.e. það er nauðsynlegt að fara í almennar aðgerðir. Allt of lengi höfum við karpað hér í þessum þingsal um það hvort fara eigi í almennar aðgerðir eða bara sértækar. Það er öllum augljóst að þetta útilokar ekki hvort annað. Almennar aðgerðir eru til þess fallnar að létta byrði af almenningi í heild sinni og líka til þess að koma efnahagslífinu aftur af stað. Ég fagna því að hæstv. félagsmálaráðherra virðist hafa komið auga á þetta og boði nú aðgerðir í þessum anda. Ég fagna því líka að haft hefur verið samráð við okkur framsóknarmenn í þessu og mér virðist hæstv. félagsmálaráðherra hafa verið mjög opinn fyrir hugmyndum í vinnu sinni á þeim fundum sem ég hef átt með honum. Nú þarf að ræða hvaða næsta skref þarf að stíga því að eitt er að lækka greiðslubyrði lána núna og tengja hana við greiðslujöfnunarvísitölu, eins og hæstv. félagsmálaráðherra hefur rakið, það leysir einungis vandann að hluta til. Greiðslujöfnunarvísitalan er óljós, hún getur til langs tíma litið leitt til hækkunar á afborgunum og höfuðstóli lána langt umfram það sem verðlagsvísitalan gerði. Ég held að við þurfum að koma okkur út úr tengingunni við greiðslujöfnunarvísitöluna. Einnig er óljóst hvers virði lánin eru. Mér finnst þó mjög mikilvægt og vil halda því til haga að það er stórt skref að ákveðið skuli hafa verið að hafa þriggja ára lengingu á lánunum. Það er eitt form mögulegra afskrifta, það er almenn afskriftaleið og er mikilvægt að muna það. Þetta leiðir hins vegar til þess að virði lánanna er mjög óljóst, við vitum ekki hversu mikið verður afskrifað. Ég vil nota tækifærið og hvetja hæstv. félagsmálaráðherra til þess að eyða þessari óvissu, til þess að stuðla að því á lánamarkaði að farið verði í afskriftir á höfuðstól núna.  Það má öllum vera ljóst að við getum ekki komist út úr kreppunni, frú forseti, með því bara að auka skattana, með því að hækka verðlagið, með því að styrkja ekki gengi krónunnar,  
            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og tek undir með hv. þingmanni að það er mikilvægt að við eigum gott samtal um þessi mál hér í dag. Þetta er gríðarlega mikilvægt verkefni að finna vinnandi leið út úr skuldavanda heimilanna og mikils virði er að við byggjum um það eins góða samstöðu og kostur er. Ég vil þess vegna fyrst koma á framfæri þökkum til þeirra þingmanna úr stjórnarandstöðu og þeirra hagsmunaaðila, aðila vinnumarkaðarins og svo margra annarra, sem við höfum verið í sambandi við á undanförnum vikum. Það hefur verið mjög lærdómsríkt, jákvætt og þakkarvert að við höfum náð góðum og uppbyggilegum samtölum um þessi mál. Það hefur hjálpað okkur mikið til að átta okkur á málunum og ég held að það skipti máli að við vinnum áfram í þeim anda. Ég nefni sérstaklega hv. málshefjanda Guðmund Steingrímsson og hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur og Tryggva Þór Herbertsson sem við höfum átt allmikið samband við á síðustu vikum um þessi mál. Þegar við fórum að horfa til þess hvaða leiðir væri hægt að fara reyndum við auðvitað að mæta þeim réttlætisrökum sem sett hafa verið fram. Það var markmið hjá okkur að reyna að tryggja að hjá þeim þar sem skuldsetningin var í lagi fyrir hrun yrði hún áfram í lagi eftir hrun. Við þyrftum að horfa til almennra aðgerða sem gætu náð því marki. Þá skipti miklu að þær aðgerðir skiluðu raunverulega þeim árangri en ekki einhverjum allt öðrum. Þeim mun meira sem við veltum málinu fyrir okkur sáum við enga aðra leið en þessa tengingu við greiðslujöfnunarvísitöluna, sem sagt færsla viðmiðana afborgananna aftur í tímann og tengingu þaðan við launaþróun og atvinnustig, engin önnur leið gæti mætt þessu takmarki með jafngóðum hætti. Við horfðumst í augu við að að óbreyttu stefndi í að um 20 þúsund manns færu í gjaldþrot af ástæðum sem að engu leyti snertu afkomu og skuldsetningu þeirra, fólkið hafði áfram sömu tekjur eða svipaðar tekjur en skuldabyrðin hafði einfaldlega vaxið langt umfram það sem nokkur leið var að kljúfa. Það töldum við vera alvarlegasta og brýnasta vandann sem við þyrftum að takast á við. Við reyndum með þessari aðgerð að flytja áhættu af fólki yfir á bankana. Við erum að flytja áhættuna af frekari verðhækkunum í gegnum þann óróatíma sem fram undan er af skuldurum yfir á lánastofnanirnar og eins gengisáhættuna af skuldurunum. Þeir sem skulda gengistryggð lán geta því óhræddir haldið áfram að borga af þeim og þurfa ekki að óttast frekari veikingu krónunnar, sem gæti auðvitað átt sér stað. Á þessum miklu óvissutímum fannst okkur það vera mjög mikilvægur þáttur í þessum aðgerðum að koma óvissunni og áhættunni yfir á lánastofnanirnar með þessum hætti. Það er auðvitað viðurkenning á því grundvallaratriði að almennar aðgerðir skipti máli í þessu heildarsamhengi. Ella hefðum við þurft að leggja gríðarlegt álag á sértæk úrræði sem hefði verið mjög erfitt vegna þess hversu mikinn fjölda þarna er um að ræða sem hafði ekki efnt til ósjálfbærrar skuldsetningar en stóð skyndilega frammi fyrir því að eðlileg skuldsetning var orðin algjörlega óviðráðanleg. Í framhaldinu gerum við síðan ráð fyrir því að ljúka frekari vinnu í samvinnu við bankana við sértæk úrræði þar sem bankarnir geti þá nýtt það svigrúm sem þeir hafa til að auðvelda eftirgjöf skulda og afskriftir og taka þar á þeirri skuldsetningu sem enn þá verður óviðráðanleg eftir þessar almennu aðgerðir. Við þurfum síðan skoða hvernig markaðurinn getur unnið úr þessum málum. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt að afleiðingin verði ekki sú að skuldsetningin sem eftir stendur standi í vegi fyrir fasteignaviðskiptum eða eðlilegu gangverki samfélagsins. Það er auðvitað viðfangsefni okkar allra á næstu mánuðum að taka á því. Fyrirtæki munu bregðast við því, eins og hv. þingmaður rakti, með tilboðum til viðskiptavina sinna. Og ég hef fullan hug á því að Íbúðalánasjóður komi í ákveðið ljósmóðurhlutverk hvað það varðar og greiði fyrir fjármögnun slíkra tilboða af hálfu bankanna þannig að bankarnir eigi þá auðveldara með að bjóða viðskiptavinum sínum lausnir í þeim efnum. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga umræðuefni hér í dag. Við sem hér höfum talað í dag erum öll sammála um að skuldastaða heimilanna er alvarlegt viðfangsefni sem þarf að bregðast tafarlaust við. Við sjálfstæðismenn lögðum fram viðamiklar efnahagstillögur hér á þingi í júní. Þar á meðal vorum við með tillögur varðandi skuldastöðu heimilanna. Þær gengu í stórum dráttum út á að leitað yrði leiða til þess að lækka greiðslubyrði húsnæðislána um allt að 50% og í annan stað að haft yrði þverpólitískt samráð um að skoða þær leiðir sem í boði eru til að fella niður og hvort fara þurfi í afskriftir á húsnæðislánum. Það var ekki farið í þennan farveg með málið í sumar, því miður. Það hefði betur verið gert vegna þess að þær aðgerðir sem ráðherrann hefur boðað nú falla að mörgu leyti að þeim tillögum sem við sjálfstæðismenn lögðum fram í sumar en koma hins vegar talsvert seint. Það hefði verið mun betra, frú forseti, ef þverpólitískur hópur hefði starfað í sumar að því að skoða þessi viðfangsefni og hægt hefði verið að leggja fram sameiginlegar tillögur að lausn nú í haust. Við sem hér sitjum á Alþingi getum ekki boðið þjóðinni upp á það að standa hér í margar vikur núna á haustþingi og rífast um hvernig og hvort taka eigi á þessu stóra verkefni. Það er einfaldlega ekki í boði að mínu mati. Þess vegna berum við mikla ábyrgð. Ábyrgðin felst í því að við skoðum þetta saman. Við sjálfstæðismenn teljum mikilvægt að við þá vinnu verði nokkur leiðarljós höfð til viðmiðunar: Að við viðhöldum þeirri ríku hefð að Íslendingar búi í eigin húsnæði, að við tryggjum að fólk geti greitt skuldir sínar þannig að greiðsluviljinn sé tryggður, að aðgerðir séu ekki vinnuletjandi, að þær hvetji fólk ekki til þess að flýja land, að þær leiði ekki til stórfelldra skattahækkana og í síðasta lagi að 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir að taka upp umræðu um stöðu heimilanna og beina umræðunni að erfiðri greiðslustöðu margra heimila vegna íbúða- eða bílalána. Það má ljóst vera að greiðslugeta fólks og möguleikar til að standa í skilum á íbúðalánum er mjög ólík en allir eiga það sammerkt að greiðslubyrðin hefur þyngst óheyrilega á þessu eina ári frá efnahagshruninu, hvort sem fólk hafði tekið verðtryggð eða gengistryggð lán. Það má ekki gleyma því að það tóku ekki allir þátt í því lífsgæðakapphlaupi sem frjálshyggjutímabilið bauð upp á. Bankarnir buðu ótæpileg lán til íbúðakaupa og héldu jafnvel myntkörfulánum að fólki. Boginn var spenntur til hins ýtrasta hvað greiðslugetu lántakenda varðaði, ekkert mátti út af bera enda gerði enginn ráð fyrir öðru en að þenslan héldi áfram, laun hækkuðu og almennt atvinnuleysi var ekki inni í myndinni. Þessi tími er liðinn. Skorið var í óraunsæja glansmynd með harkalegum hætti og eftir sitja þeir sem tóku lán til íbúðarkaupa, flestir til að fjárfesta í hæfilegu húsnæði, nær eina búsetuforminu sem boðið hefur verið upp á um langt skeið. Íbúðarhúsnæði er stóra fjárfestingin í lífi okkar Íslendinga. Á mesta þenslutímanum mátti sjá íbúðarhúsnæði stækka að flatarmáli og íburði og þó að íbúðabyggjendur þessa húsnæðis hafi talið sig ráða við slíkar byggingar eru margir í þeirra hópi sem hafa misst bæði vinnu og fyrri fjárfestingar, greiðslugetan er brostin og gjaldþrotið stórt. Því er mikilvægt að ráðist sé í almennar aðgerðir til að auðvelda öllum að standa við afborganir, finna sanngjarna leið til að deila kostnaði vegna hrunsins á lántakendur og lánveitendur og hafa síðan aðgengilegar leiðir til að aðstoða þá sem ekki geta staðið undir afborgunum og teljast eiga húsnæði að matsverði langt undir hækkandi láni. Hæstv. forseti. Við eigum að læra af þeirri alvarlegu stöðu sem við blasir,  
            

Virðulegur forseti. Það er mjög mikill óróleiki á stjórnarheimilinu. Við höfum fundið það hér inni í dag að hæstv. ráðherrum líður mjög illa, þeir eru fölir og fáir og eru sjálfsagt að hugsa um það hvenær hæstv. fjármálaráðherra lendir í Keflavík með slökkvitækið til að slökkva eldana hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni og öðrum í VG.  Það er líka mikill óróleiki á öðrum heimilum í landinu. Við stöndum frammi fyrir skattahækkunum, hækkunum á matvælaverði, atvinnuleysi er talsvert og svona má áfram telja. Það þarf að taka á þessum óróleika, það þarf að dempa hann, það þarf að taka á skuldum heimilanna. Framsóknarflokkurinn kom fram með hugmyndir fyrir þó nokkru síðan um að gerð yrði 20% leiðrétting á höfuðstóli skulda. Ríkisstjórnin valdi að skjóta þær tillögur á færi. Núna er sem betur fer að verða breyting þar á, það er að koma útspil frá ríkisstjórninni sem okkur hugnast ágætlega í augnablikinu en við viljum reyndar skoða þær hugmyndir miklu betur í nefnd. En ég vil taka undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni sem lýsti því yfir að við framsóknarmenn erum öll af vilja gerð til að skoða nánar þær hugmyndir sem núna hafa komið fram. Duga þær til? Er hægt að útfæra þær betur o.s.frv.? En við viljum sjá - og það er ákall frá okkur - almenna leiðréttingu á höfuðstól. Fyrir stuttu kom út skýrsla frá Háskóla Íslands um stöðu íslensks samfélags og þar er undirstrikað að endurreisnin sem nú þarf að fara fram mun byggja á þeim útflutningsgreinum og atvinnutækifærum sem þegar eru í landinu. Það eru sérstaklega þrjár greinar: Það er stóriðjan, það er sjávarútvegurinn og það er ferðaþjónustan. Þess vegna skora ég á ríkisstjórnina að hlúa nú að þessum þremur vaxtarbroddum, ekki þvælast fyrir og eyðileggja það sem fram undan er þar. Það verður að hlúa að þessum vaxtarbroddum 

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna og samstöðuna því að einmitt núna skiptir mestu máli að þyrla ekki upp pólitísku moldviðri í kringum fólk í vanda. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Alþingi hafa þegar gripið til fjölda aðgerða til að taka á skuldavandanum. Í byrjun var gripið til ráðrúmsaðgerða, nú þarf að klára að leiðrétta kerfið sem hyglir lánveitendum og heldur lántökum niðri. Sjálf hef ég haft miklar áhyggjur af því unga fólki sem fjárfesti í sinni fyrstu íbúð á árunum í aðdraganda hrunsins. Aðstæður þess fólks urðu afar ósanngjarnar og byrðar af hruninu þyngri en fyrir aðra. Með aðgerðum ríkisstjórnarinnar nú er enn frekar komið til móts við þetta fólk en þegar hefur verið gert. Við skulum taka dæmi af láni sem tekið er 1. janúar 2007. Kaupverð íbúðar eru 20 millj. kr., lán er tekið upp á 18 millj. kr., 90%, verðtryggt með 4,15% vöxtum. Samkvæmt upphaflegu greiðslumati hefði mánaðarleg greiðsla verið tæpar 77 þús. kr., greiðsla í október 2009 án aðgerða hefði verið 100.235 kr. Greiðsla í október 2009 með greiðslujöfnun verður 83.263 kr. Munurinn þarna er um 17 þús. kr. á mánuði eða 200 þús. kr. á ári. Það sem mestu munar, hæstv. forseti, fyrir utan lækkun á hverri greiðslu fyrir þetta unga fólk sem fjárfesti í sinni fyrstu íbúð, er að lenging lána út í hið óendanlega er ekki lengur möguleg. Skuldaklafinn verður með öðrum orðum ekki hengdur um hálsinn á minni kynslóð út í hið óendanlega af því að þak verður sett á lánstímann og hann getur að hámarki lengst um þrjú ár. Þetta skiptir gríðarlegu máli, frú forseti, fyrir þá kynslóð sem mikilvægast er að verði með í að endurreisa Ísland.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu um skuldamál heimilanna. Jafnframt vil ég fagna aðgerðunum sem hæstv. félagsmálaráðherra stendur fyrir í sambandi við lækkun á greiðslubyrði heimilanna. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Við höfum fundið síðustu mánuði hvernig óþol heimilanna hefur byggst upp. Greiðsluviljinn hefur minnkað og nærri því örvænting tekið við. Mig langar til að minnast á einn vinkil í þessu sambandi. Núna verður greiðslubyrði heimilanna minni vegna húsnæðislána, ef þetta gengur allt saman eftir. Á sama tíma boðar ríkisstjórnin skattahækkanir sem munu kosta heimilin u.þ.b. ein mánaðarlaun á ári þannig að heimilin eru í sömu stöðu og áður. Ljóst er að skattahækkanirnar taka ábatann sem þessi aðgerð hefur leitt af sér og vel það, þannig að staða hins almenna íslenska heimilis hvað varðar skuldir og greiðslubyrði mun ekki breyst. En það er ekki nema að hluta til hæstv. félagsmálaráðherra að kenna, ekki má taka frá honum það sem hann gerði gott.

Virðulegi forseti. Ég hef ásamt öflugum grasrótarhópi í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði barist fyrir því að tekið yrði á skuldavanda heimilanna. Við höfum krafist þess að leitað yrði leiða til að leiðrétta höfuðstól fasteignalána, að verðtryggingin yrði afnumin og leigu- og kaupleiguíbúðakerfið eflt. Því er fagnaðarefni að hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra ætlar að leggja til aðgerðir sem létta eiga greiðslubyrði heimilanna þó að aðgerðirnar gangi ekki eins langt og margir skuldarar vonuðust til. Skuldabyrðinni er ekki aflétt eða hún gerð léttari með þessum aðgerðum. Óvissunni er heldur ekki eytt. Höfuðstóll fasteignalána er enn þá verðtryggður og ekki er komið í ljós hversu mikið á að afskrifa í lok tímabilsins. Aðgerðirnar bera þess merki að leitast hafi verið við að ná sátt milli þeirra sem telja að nóg hafi verið gert til að aðstoða skuldsett heimili og hinna sem krefjast leiðréttingar á óréttlætinu sem verðtryggingin olli við bankahrunið. Í stað þess að staðnæmast við kosti og galla greiðslujöfnunar og greiðsluaðlögunar ætla ég aðeins að ræða aðgerðir sem ég tel að sé mjög brýnt að ríkisstjórnin og þingið veiti brautargengi. Það er að verðtryggingin verði afnumin hið allra fyrsta og að réttarstaða skuldara verði löguð, m.a. þannig að þeir geti skilað lyklum að fasteignum sínum og að þegar þeir lýsa sig gjaldþrota beri þeir ekki ábyrgð á skuldum sem eftir standa, en nú geta kröfuhafar kallað eftir greiðslum í allt að 15 ár.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir umræðuna og hæstv. ráðherra fyrir góða ræðu. Ég fagna því framtaki hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar að koma til móts við almenning með þeim hætti. Ég leyni því hins vegar ekki að ég hefði kosið að hér væri gengið skrefinu lengra og leiðrétt að fullu sú hækkun á höfuðstól skulda sem til er komin vegna forsendubrests sem varð við hrunið. Hér var ekki um eðlilega bankastarfsemi að ræða og almenningur gat ekki séð þessar hamfarir fyrir eða brugðist við þeim. Mörgum spurningum er enn ósvarað. Vonandi fáum við skýr svör við þeim sem fyrst. Engu að síður er þetta skref í rétta átt að því er mér sýnist og því ber að fagna. Ég vona að skrefið verði stigið til fulls innan skamms og fullu réttlæti verði náð. Að lokum langar mig að taka undir tillögur sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir bar upp áðan, mér finnst þær mjög þarfar.

Frú forseti. Ég vil þakka þingmönnum og hæstv. ráðherra fyrir málefnalega umræðu. Ég þykist greina þann samhljóm sem ég lýsti eftir í ræðu minni en ég vil þó ítreka spurninguna til hæstv. félagsmálaráðherra, í þeirri von að kannski fái ég aðeins skýrara svar en kom fram í ræðu hans: Er ekki rökrétt næsta skref að reyna að beita öllum þeim tækjum sem markaðurinn býður upp á og hið opinbera og lánastofnanirnar hafa, til að lækka höfuðstól fasteignalána? Ég hef þá trú að fáar aðgerðir séu jafn vel til þess fallnar að koma efnahagslífinu aftur á stað, koma markaðnum af stað, auka neyslu og fjárfestingu og sú að létta skuldabyrðina, minnka höfuðstól íslenskra fasteignalána. Ég held að við höfum tækifæri til þess. Nú ætla ég að hugsa aðeins upphátt: Ég held að við getum reynt að slá tvær flugur í einu höggi ef ekki fleiri. Við getum líka reynt á þessum tímapunkti í Íslandssögunni að búa til heilbrigðari lánamarkað með því að bjóða fólki að minnka höfuðstólinn gegn því að fara yfir í óverðtryggð lán. Þá minnkum við vægi verðtryggingar sem ég veit að er pólitískt markmið sem hæstv. félagsmálaráðherra skrifar undir, vegna þess hann hefur skrifað á þeim nótum. Þegar við erum komnir með fleiri lántakendur á Íslandi yfir í óverðtryggð lán verður markmið efnahagsstjórnar á Íslandi ansi heilbrigt, þ.e. að lækka vexti. Eftir svona þrjú ár höfum við lánamarkað og e.t.v. niðurgreidda vexti þangað til. Þá höfum við lánamarkað sem er sambærilegur við norrænt velferðarkerfi og við hæfi er að norræn velferðarríkisstjórn miði aðgerðir sínar að þessu marki, óverðtryggð húsnæðislán á u.þ.b. 4–5% vöxtum. Ég held að þetta sé markmið sem við eigum að setja okkur. Við höfum til þess meðul og ég spyr þá bara hæstv. félagsmálaráðherra á tungutaki 2007: Erum við ekki að dansa?

Virðulegi forseti. Jú, ef boðið er upp í dans á þessum forsendum þá erum við að dansa, þ.e. ég sé ekkert annað en jákvætt við reyna að finna leiðir til að umbreyta þessum ósjálfbæra lánastokki, gengistryggðu lánunum, og færa yfir í íslensk kjör. Ég held að núna reyni á fjármálastofnanirnar að bjóða viðskiptavinum sínum eitthvað í því efni. Við gefum með þessum aðgerðum fólki gólf til að standa á í samningum. Við tryggjum fólki ákveðin réttindi. Fólk getur kosið að borga í samræmi við það sem lagt hefur verið upp með núna og bíða eftir styrkingu krónunnar. Ef það vill hins vegar skipta yfir í íslensk kjör höfum við áhuga á að greiða fyrir því. Ég hef þegar rætt við bankana um að Íbúðalánasjóður komi með þeim að því að endurfjármagna tilboð þeirra þannig að hægt sé að bjóða fólki íbúðalán sem eru veitt á sjálfbærum forsendum. Af hruninu eigum við líka að læra að hætta að mæla því bót að bankar bjóði kjör sem þeir geta ekki staðið undir. Við eigum að byggja upp forfjármagnað íbúðalánakerfi, þannig að búið sé að tryggja þau kjör sem boðin eru og ekki sé búin til fölsk kaupgeta á markaði sem spennir fasteignaverð upp og býr til innstæðulausar bólur. Við eigum að hverfa til kerfis sem hefur reynst nágrönnum okkar Dönum afskaplega vel. Hv. þingmaður vísaði til fordæmis á Norðurlöndum en danski fasteignamarkaðurinn er orðinn fyrirmynd um allan heim eftir kollsteypur síðustu mánaða og missira. Við eigum að byggja upp slíkt kerfi hér, að því mun ég vinna með bönkunum og fagna stuðningi við það. Hvernig verður fullu réttlæti náð? Ég held að mestu skipti að tryggja fólki greiðslur í einhverju samræmi við það sem lagt var upp með og nú getum við stigið það skref. Við þurfum að taka á mörgum vandamálum í framhaldinu og leysum aldrei í eitt skipti fyrir öll þennan vanda. Við erum núna í miðri á, við þurfum að taka á vandanum og gefa fólki fyrirheit um að hægt sé að halda áfram án þess að upphaflegar forsendur bresti. Hvað varðar skattstefnuna sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson gerði að umtalsefni þá held ég að full ástæða sé til þess að við setjumst saman yfir hana og ræðum hvernig við getum brugðist við þeirri óhjákvæmilegu þörf að auka tekjur ríkissjóðs við þessar erfiðu aðstæður, að brúa bilið milli útgjalda og tekna sem við stöndum öll frammi fyrir. Ég held að við eigum að nálgast það verkefni þvert á flokka og ræða opinskátt um það.