Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Hinn 25. jan. sl. var gefið út svohljóðandi forsetabréf: ,,Forseti Íslands gerir kunnugt: Ég hef ákveðið samkvæmt tillögu forsætisráðherra að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 6. febr. 1989, kl. 14.00. Gjört í Reykjavík, 25. janúar 1989. Vigdís Finnbogadóttir. Steingrímur Hermannsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.`` Fundir Alþingis hefjast því á ný. Hæstv. forseta, hv. alþm. og starfsmenn Alþingis býð ég velkomna til starfa og lýsi þeirri von minni að þingstörfin megi verða Alþingi til vegs og virðingar og landi og lýð til góðs.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Borist hefur svohljóðandi bréf, dags. 6. febr. 1989: ,,Formaður þingflokks Sjálfstfl. hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem Eyjólfur Konráð Jónsson, 8. þm. Reykv., er erlendis og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér að hans beiðni að óska þess að Sólveig Pétursdóttir, 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Jón Helgason, forseti Ed.`` Sólveig Pétursdóttir hefur áður tekið sæti á hinu háa Alþingi og ég býð hana velkomna til starfa.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Þegar ríkisstjórnin tók við 28. sept. sl. voru ákveðnar fyrstu aðgerðir sem var ætlað að skapa útflutningsatvinnuvegunum þolanlegan rekstur en um leið svigrúm í 4--5 mánuði til ýmiss nauðsynlegs undirbúnings og aðgerða. 1. Að afgreiða hallalaus fjárlög. 2. Að draga úr verðbólgu. 3. Að lækka vexti. 4. Að lagfæra raungengi íslensku krónunnar. 5. Að kanna vandlega stöðu atvinnuveganna. 6. Að lagfæra skuldastöðu atvinnuveganna. 7. Að undirbúa varanlegar aðgerðir í atvinnu- og efnahagsmálum. Þeim tíma sem til þessa var ætlaður lýkur í þessum mánuði. Því þykir ríkisstjórninni rétt að gera Alþingi grein fyrir því starfi sem hefur verið unnið og þeim efnahagsaðgerðum sem hún ráðgerir. Fjárlög voru afgreidd eins og að var stefnt. Nýsamþykkt fjárlög fela í sér rúmlega 600 millj. kr. tekjuafgang á ríkissjóði. Til að ná þessum afgangi var nauðsynlegt að auka skattheimtu ríkisins og skera verulega niður útgjöld. Niðurskurður útgjalda á milli áranna 1988 og 1989 er áætlaður um 2,5 milljarðar kr. á verðlagi síðasta árs. Er það einn mesti niðurskurður sem ráðgerður hefur verið á einu ári í langan tíma. Heildarútgjöld ríkissjóðs lækka úr 28,6% af landsframleiðslu 1988 í 27,7% 1989, en án vaxtagjalda fara útgjöld ríkissjóðs úr 25,9% af landsframleiðslu í 25%. Áætlað er að aukning skatttekna verði um 5 milljarðar kr. á verðlagi síðasta árs. Skatttekjur aukast úr 24,3% af landsframleiðslu í 26,5% en að meðtöldum vaxtatekjum og arði aukast heildartekjur úr 25,7% í 27,9 af landsframleiðslu. Á þessum fjórum mánuðum sem ríkisstjórnin hefur setið og þrátt fyrir þær aðgerðir sem óhjákvæmilegt var að grípa til til að tryggja hallalausa afgreiðslu fjárlaga hefur verðbólga undanfarna fjóra mánuði verið um 9,5% á ársgrundvelli. Er það lægsta verðbólga sem við Íslendingar höfum kynnst síðan árið 1971. Er engum vafa undirorpið að þessi tiltölulega litla verðbólga hefur verið bæði atvinnufyrirtækjum og einstaklingum mikilvæg. Á þessu tímabili hafa raunvextir lækkað úr 9,5% af verðtryggðum skuldabréfum í 7,75%. Nafnvextir hafa sömuleiðis lækkað úr um það bil 33--34% í 15--16%. Þetta hefur reynst fjölmörgum fyrirtækjum og einstaklingum ákaflega mikilvægt. Eru mörg dæmi þess að greiðslubyrði vaxta hefur lækkað um helming eða meira. Því miður hafa hins vegar ekki lántakendur allir notið þessarar lækkunar á vöxtum. Rekstur margra fyrirtækja, einkum í iðnaði, er enn fjármagnaður með sölu verðbréfa sem keypt eru með miklum afföllum. Mun 18% raunávöxtun algeng í þeim viðskiptum. Að sjálfsögðu þolir enginn atvinnurekstur slíkt. Frá því að raungengi íslensku krónunnar var hæst í upphafi ársins 1988 hefur það lækkað mjög og þá ekki síst fyrir aðgerðir þessarar ríkisstjórnar. Á einu ári hefur raungengið lækkað um nálægt 15% á mælikvarða launa og 10% á mælikvarða verðlags. Er það nú aðeins um það bil 2% hærra en meðaltal frá 1980. Verðlækkun á sjávarafurðum erlendis, einkum í Bandaríkjunum, hefur hins vegar valdið útflutningsfyrirtækjum erfiðleikum. Staða útflutningsgreinanna, einkum sjávarútvegsins, hefur verið könnuð ítarlegar en líklega nokkru sinni fyrr. Liggja fyrir frá Þjóðhagsstofnun, frá sérstökum endurskoðendum í sjávarútvegi og frá Atvinnutryggingarsjóði afar miklar upplýsingar um stöðuna. Þessar upplýsingar hafa þegar að mestu verið kynntar fyrir þingflokkum og fulltrúum atvinnuvega og launþega. Mun ég því aðeins fara nokkrum orðum um helstu niðurstöður. Á sl. ári er talið að eigið fé í sjávarútvegi hafi rýrnað um u.þ.b. helming eða fallið úr um það bil 26 milljörðum í 13 milljarða kr. Rekstrarstaða í botnfiskveiðum og vinnslu er að mati Þjóðhagsstofnunar nú neikvæð um 4%. Rekstrarstaða vinnslunnar er talin vera í núlli, þar af saltfiskvinnslunnar jákvæð um 4,5% en frystingar neikvæð um 2,5%. Rekstrarstaða veiðanna er hins vegar talin vera neikvæð um 7%. Innan veiðanna er staðan hins vegar talin vera mjög misjöfn. Bátar eru taldir með 14% neikvæða rekstrarstöðu, minni togarar með neikvæða rekstrarstöðu sem nemur 1*y1/2*y% en frystitogarar með 0,5% neikvæða rekstrarstöðu. Í þessu mati Þjóðhagsstofnunar er aðeins gert ráð fyrir 6% ávöxtun stofnfjár. Athuganir benda hins vegar til þess að fjármagnskostnaður sé töluvert hærri eða líklega um 12--14% að meðaltali. Umhugsunarvert er að staða sjávarútvegsins skuli vera svo erfið þrátt fyrir afar góð aflaár frá 1985 til 1987, aflaverðmæti var þá um 12% meira en meðaltal áratugarins, og þrátt fyrir að gengi hinnar íslensku krónu hafi á einu ári verið fellt um yfir 26%. Skýringarnar eru margar. Verðfall á erlendum mörkuðum hefur að sjálfsögðu valdið búsifjum. Gífurleg fjárfesting, einkum í nýjum skipum og endurbótum á eldri skipum, á fyrrnefndum aflaárum, 1985--1988, á tvímælalaust þátt í þeim erfiðleikum sem nú blasa við. Fjárfesting í fiskiskipum hátt í þrefaldaðist á þessum árum. Á skömmum tíma var frysti- og vinnslutogurum fjölgað úr 3 í 20. Við þetta jókst vinnsla á fiski á sjó mjög. Á sl. ári voru yfir 70 þús. lestir af slægðum fiski unnar í frystitogurum án þess að fylgdu nauðsynlegar breytingar og aðlögun á vinnslu í landi. Þessu til viðbótar var útflutningur á ferskum fiski í gámum rúmlega 47 þús. tonn og fluttar voru út með fiskiskipum tæplega 39 þús. lestir eða samtals um 156 þús. lestir voru ekki unnar í landi af um það bil 536 þús. lestum af þeim sem veiddust af þessum fiskstofnum. Augljóst er jafnframt að skuldastaða sjávarútvegsins er alls kostar óviðunandi og í mörgum tilfellum óviðráðanleg. Skammtímaskuldir eru allt of miklar. Veltufjárstuðull, þ.e. hlutfall lausafjár og skammtímaskulda, er að meðaltali aðeins rúmlega hálfur. Lengri lán eru til allt of stutts tíma, í mörgum tilfellum aðeins til tveggja eða þriggja ára, einkum í bankakerfinu. Af þessari stuttu lýsingu og þeim miklu upplýsingum sem liggja fyrir má ljóst vera að þær miklu gengisfellingar sem orðið hafa á einu ári hafa komið stórum hluta sjávarútvegsins að litlum notum og aðeins í skamman tíma. Það hefur dregið mjög úr áhrifum þeirra að þeim hafa ekki fylgt nauðsynlegar aðgerðir, m.a. í fjármálum atvinnuveganna. Þótt við stjórnarmyndun hafi ekki verið ljóst að fjárhagsstaða atvinnuveganna væri eins erfið og undangengin athugun, sem ég hef nú stuttlega lýst, hefur leitt í ljós taldi ríkisstjórnin nauðsynlegt að hefja þegar með fyrstu aðgerðum víðtækar skuldbreytingar í þágu útflutningsgreinanna. Í því skyni var Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina settur á fót. Mikilvægi þessara skuldbreytinga hefur sannast svo að ekki verður um villst. Til sjóðsins hafa sótt um lán um 190 fyrirtæki. Margar þessara umsókna eru hins vegar þannig úr garði gerðar að ekki er unnt að afgreiða þær án ítarlegri upplýsinga frá viðkomandi fyrirtækjum. 80 umsóknir hafa verið afgreiddar. 51 fyrirtæki hefur fengið skuldbreytingu og þar af nokkur hagræðingarlán til viðbótar. 29 fyrirtækjum hefur verið synjað. Synjanir eru byggðar á þeirri niðurstöðu að viðkomandi fyrirtæki hafi ekki rekstrargrundvöll eftir skuldbreytingu og við eðlileg rekstrarskilyrði þegar til lengri tíma er litið. Svo virðist sem þriðjungur fyrirtækja í sjávarútvegi fullnægi ekki slíkum kröfum. Fjöldi þessara fyrirtækja gæti því orðið á bilinu 60--70. Mörg þessara fyrirtækja eru máttarstoðir í viðkomandi byggðarlögum. Án þeirra mun meiri hluti íbúanna verða atvinnulaus og fjárhagur byggðarlagsins hrynja. Ríkisstjórnin hefur því óskað eftir því við Byggðastofnun að hún ásamt viðkomandi viðskiptabanka og fjárfestingarsjóðum athugi vandlega hvað gera má til þess að koma í veg fyrir slíkt hrun. Um það vil ég ræða nánar síðar. Atvinnutryggingarsjóður hefur að sjálfsögðu einnig sinnt skuldbreytingum á sviði útflutningsiðnaðar. Hafa sex iðnfyrirtæki þegar fengið skuldbreytingu, en fjórum verið hafnað, flestum í ullariðnaði. Vegna þeirra efasemda sem fram komu um ríkisábyrgð á skuldbindingum Atvinnutryggingarsjóðs munu verða lagðar fram hér á Alþingi tillögur til breytinga á því frv. sem fyrir liggur um staðfestingu á bráðabirgðalögum sem taka af allan vafa í þessu efni. Verður sjóðurinn þá óumdeilanlega með sams konar ríkisábyrgð og aðrir fjárfestingarlánasjóðir sem á vegum ríkisins starfa. Ríkisstjórnin hefur og þegar gert ýmsar ráðstafanir til styrktar landbúnaðinum og einstökum greinum hans. Með efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar í lok september voru niðurgreiðslur á búvörum verulega auknar sem hefur leitt til þess að verð á helstu búvörutegundum hefur haldist óbreytt eða mjög lítið hækkað síðan sl. sumar. Hagstætt verðlag á búvörum er afar mikilvægt atriði fyrir neytendur jafnt sem bændur og styrkir stöðu innlendrar framleiðslu í samkeppni við innflutning. Af einstökum aðgerðum á sviði landbúnaðarins má nefna: Endurgreiðsla söluskatts til fiskeldis og loðdýraræktar, 30 millj. kr. á árinu 1988 og 70 millj. kr. á árinu 1989. Lög um Tryggingasjóð fiskeldislána voru sett í janúar og er nú unnið að stofnun sjóðsins og setningu reglugerðar um hann. Sérstakar aðgerðir sem þegar hafa verið kynntar til frekari stuðnings loðdýraræktinni sem m.a. lækkar tilkostnað við framleiðslu skinna og taka eiga á lausaskuldum bænda. Þá kem ég að þeim efnahagsaðgerðum sem ríkisstjórnin hefur nú ákveðið. Eins og ég hef áður rakið hefur raungengi krónunnar lækkað verulega á undanförnum mánuðum. Auk þess hefur gengi dollarans hækkað um u.þ.b. 4% frá áramótum sem er nokkur bót fyrir ýmis fyrirtæki sem verst eru stödd. Þó er raungengi krónunnar hærra en svo að samkeppnisstaða útflutningsatvinnuvega og samkeppnisiðnaðar sé viðunandi. Rekstrarvandi þessara greina stafar þó ekki síður af ýmsum djúpstæðum skipulagsvandamálum en af því að almenn rekstrarskilyrði séu erfið. Á vegum fyrirtækjanna sjálfra og stjórnvalda er nú unnið að lausn þessa skipulagsvanda, bæði fjárhagslegs og tæknilegs. Þær umbætur og þær fjölþættu aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur ákveðið í verðlagsmálum, peningamálum, ríkisfjármálum og á sviði útflutnings- og samkeppnisgreinanna sjálfra, sem ég mun lýsa, munu draga úr þörf fyrir gengislækkun. Auk þess sýnir reynslan að gengisbreyting, sem raskar þeim stöðugleika sem náðst hefur í verðlagsmálum á síðustu mánuðum, gæti reynst atvinnuvegunum hæpin hjálp. Þá hefði umtalsverð gengislækkun krónunnar óheppileg verðhækkunaráhrif á umþóttunartíma í verðlagsmálum í kjölfar verðstöðvunar. Engu að síður er talið óhjákvæmilegt að lagfæra gengið lítillega og bæta þannig rekstrarstöðu fyrirtækja í útflutnings- og samkeppnisgreinum og draga úr viðskiptahalla þjóðarbúsins. Jafnframt verður þar með eytt óvissu í gengismálum. Þá telur ríkisstjórnin einnig nauðsynlegt vegna áframhaldandi óstöðugleika á erlendum gjaldeyrismörkuðum að auka nokkuð svigrúm Seðlabankans til þess að jafna úr slíkum sveiflum. Slíkt fyrirkomulag er nú í gildi í öllum löndum Vestur-Evrópu, þar á meðal á Norðurlöndum og í því felst í sjálfu sér ekkert fráhvarf frá almennum stöðugleika í gengismálum. Í ljósi þessa hefur ríkisstjórnin samþykkt að Seðlabankanum verði heimilað að lækka gengið um 2,5% nú þegar og jafnframt verði staðfest heimild til bankans til þess að ákveða daglegt gengi íslensku krónunnar innan marka sem eru 2,25% til lækkunar eða hækkunar frá hinu ákveðna meðalgengi. Á meðan að því er unnið að ná atvinnuvegunum úr þeim erfiðleikum sem við blasa telur ríkisstjórnin óhjákvæmilegt að tryggja nokkra umþóttun í verðlagsmálum. Það mun gert með tímabundnu ströngu verðlagseftirliti í kjölfar verðstöðvunar. Fyrirætlun ríkisstjórnarinnar verður best lýst með þeirri samþykkt sem hún hefur gert um verðlagsmál: ,,Ríkisstjórnin samþykkir að við lok verðstöðvunar, sem í gildi hefur verið frá því í lok ágúst á síðasta ári og lýkur 28. febr. nk., taki við sex mánaða umþóttunartími í verðlagsmálum með sérstöku aðhaldi að verðhækkunum. Ríkisstjórnin felur Verðlagsráði og Verðlagsstofnun að framkvæma þessa ákvörðun og leggur í því sambandi áherslu á eftirgreind atriði: Ríkisstjórnin telur nauðsynlegt að náið verði fylgst með verðlagsþróun í einstökum greinum eftir að verðstöðvun lýkur. Í því skyni verði fyrirtækjum skylt að tilkynna verðhækkanir og ástæður fyrir þeim til verðlagsyfirvalda þegar eftir er leitað. Komi í ljós að verðhækkanir verði umfram það sem brýn kostnaðartilefni og afkoma fyrirtækjanna gefa tilefni til skulu verðlagsyfirvöld beita tímabundið ýtrustu ákvæðum verðlagslaga eftir því sem efni standa til. Til þess að tryggja örugg skil á upplýsingum til Verðlagsstofnunar mun ríkisstjórnin leggja fram á Alþingi frv. til breytinga á 49. gr. verðlagslaga um viðurlög við vanrækslu á tilkynningarskyldu. Ríkisstjórnin felur Verðlagsstofnun að fylgjast sérstaklega með verðákvörðunum einokunar- og markaðsráðandi fyrirtækja, sbr. ákvæði verðlagslaga um slík fyrirtæki, hvort sem um er að ræða einkafyrirtæki eða opinber þjónustufyrirtæki. Þetta á einnig við um verðákvarðanir sem teknar eru af samtökum starfsgreina, en þau hafa að öðru jöfnu meiri möguleika en fyrirtæki í samkeppnisgreinum til að snögghækka verð í kjölfar verðstöðvunar. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að leggja til tímabundna breytingu á verðlagslögum þannig að á umþóttunartímanum verði hækkun á orkuverði háð samþykki verðlagsyfirvalda. Ríkisstjórnin felur Verðlagsstofnun að sinna verðkönnun af árvekni og kynna niðurstöður rækilega. Jafnframt er nauðsynlegt að halda áfram samanburðarkönnunum á verðlagi hér á landi og í nágrannalöndum. Ríkisstjórnin mun styðja sérstakt átak á þessu sviði. Loks leggur ríkisstjórnin það fyrir Verðlagsstofnun að hún taki upp samstarf við verkalýðs- og neytendafélög um aðhald að verðlagi. Þetta er mikilvægt vegna þess að opinbert verðlagseftirlit, hversu gott sem það er, getur aldrei komið í staðinn fyrir árvekni neytenda.`` Ég hygg að ekki verði um það deilt að hinn íslenski peningamarkaður hefur farið mjög úr skorðum og reynst atvinnulífinu og einstaklingum þungur í skauti. Þótt verulegur árangur hafi náðst í lækkun vaxta og fjármagnskostnaðar er frekari lækkun nauðsynleg. Því hefur ríkisstjórnin gert eftirgreinda samþykkt á sviði peninga- og vaxtamála: ,,Ríkisstjórnin hefur mótað stefnu í peninga- og vaxtamálum sem hefur að meginmarkmiði að koma á lægri raunvöxtum en stuðla jafnframt að betra jafnvægi á lánamarkaði með ýmsum umbótum í peninga- og vaxtamálum. Helstu markmiðin eru: Með samræmdu átaki verði unnið að því að lækka raunvexti þannig að vextir af verðtryggðum ríkisskuldabréfum verði ekki hærri en 5% og raunvextir af öðrum fjárskuldbindingum lagi sig að því. Vaxtamunur hjá bönkum og sparisjóðum og öðrum lánastofnunum minnki frá því sem nú er. Starfsskilyrði fjármálastofnana verði samræmd með breytingu á reglum um bindi- og lausafjárskyldu og hvað varðar heimildir til tímabundinnar íhlutunar um ávöxtunarkjör. Skipulagi bankakerfisins verði breytt og það bætt og samkeppni aukin á lánamarkaði.`` Til þess að ná fram þessum markmiðum hefur ríkisstjórnin ákveðið fjölþættar ráðstafanir sem ég mun nú lýsa. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að fela Seðlabankanum að stuðla að því að vextir á lánamarkaðinum lagi sig að vöxtum á ríkisskuldabréfum að teknu tilliti til áhættu og annarra atriða sem máli skipta. Ríkisstjórnin hefur veitt Seðlabankanum heimild til þess að beita ákvæðum 9. gr. seðlabankalaganna ef þörf krefur til þess að markmiðum ríkisstjórnarinnar í peninga- og vaxtamálum verði náð. Ríkissjóður mun neyta stöðu sinnar sem langstærsti lántakandi á innlendum fjármagnsmarkaði til þess að ná með samningum fram hóflegum raunvöxtum á ríkisskuldabréfum, m.a. þeim sem lífeyrissjóðir kaupa af ríkissjóði og Byggingarsjóði ríkisins, jafnframt því sem dregið verður úr lánsfjárþörf ríkissjóðs með ýtrasta aðhaldi að ríkisútgjöldum. Seðlabanka Íslands verður í samráði við viðskrn. falið að veita nafnvöxtum lánastofnana sérstakt aðhald á umþóttunartímabili í kjölfar verðstöðvunar þannig að samræmi verði á milli raunávöxtunar verðtryggðra og óverðtryggðra lánasamninga. Seðlabankanum verður jafnframt falið að beita sér fyrir endurskoðun á ávöxtunarkjörum viðskiptaskuldabréfa og viðskiptavíxla og á skiptikjarareikningum í innlánsstofnunum og einnig að fylgjast náið með þróun vaxtamunar inn- og útlána og beita ákvæðum í seðlabankalögum til að innlánsstofnanir leggi fram áætlun um þróun vaxtamunar samhliða tilkynningum um vaxtaákvarðanir. Nefnd á vegum viðskrn. sem vinnur að athugun á þróun vaxtamunar í bankakerfinu er falið að móta tillögur um minnkun vaxtamunar. Til að tryggja að markmið hennar nái fram að ganga hefur ríkisstjórnin undirbúið og mun leggja fyrir Alþingi á næstu dögum ýmis frumvörp til breytinga á lögum. Ríkisstjórnin mun leggja fram frv. til breytinga á lögum um Seðlabanka Íslands þar sem verði kveðið skarpar á um heimildir bankans til þess að binda vaxtaákvarðanir innlánsstofnana takmörkunum. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að í lögum um verðbréfafyrirtæki og eignarleigustarfsemi verði hliðstæð ákvæði þannig að allir aðilar á fjármagnsmarkaði sitji við sama borð að þessu leyti. Þá verður laust fé innlánsstofnana skilgreint með markvissari hætti en verið hefur og kveðið á um að stærstur hluti viðurlaga sem Seðlabankinn innheimtir af innlánsstofnunum renni í ríkissjóð. Jafnframt verður reglugerð um bindi- og lausafjárskyldu breytt þannig að miðað verði við ráðstöfunarfé innlánsstofnana en ekki innlán eins og nú er. Breyttar reglur um bindi- og lausafjárskyldu munu jafna starfsskilyrði innlánsstofnana og koma bönkum sem þjóna útflutningsgreinum til góða. Þær eru jafnframt forsenda þess að unnt verði að beita bindiskyldu eða hliðstæðum kvöðum á aðrar fjármálastofnanir en banka og sparisjóði til þess að jafnræðis sé gætt. Ríkisstjórnin mun leggja fram breytingar á lögum um viðskiptabanka og sparisjóði sem skilgreina nánar og auka verksvið bankaráða, m.a. hvað varðar vaxtaákvarðanir, gjaldskrár, skuldabréfaútgáfu og viðskiptahætti almennt, jafnframt því sem þær munu girða fyrir hagsmunaárekstra. Ríkisstjórnin mun flytja frv. um breytingu á vaxtalögum til þess að koma í veg fyrir ósanngjarna vaxtatöku og misneytingu á aðstöðu í lánsviðskiptum. Þá verður lagt til að í lögunum verði kveðið á um að vaxtakjör fjárfestingarlánasjóða verði áfram háð staðfestingu ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að fyrirliggjandi frumvörp um verðbréfafyrirtæki og verðbréfasjóði og eignarleigufyrirtæki verði að lögum sem fyrst. Ríkisstjórnin mun á næstunni kynna ákveðnar tillögur um samruna lánastofnana hér á landi og áætlun um aðlögun íslenska lánamarkaðarins að breyttum aðstæðum í umheiminum. Í þessu felst m.a. að íslensku atvinnulífi verði tryggð sambærileg aðstaða á fjármagnsmarkaði og er í helstu viðskiptalöndum. Markmiðið er að stuðla að lækkun fjármagnskostnaðar fjölskyldna og fyrirtækja með aukinni samkeppni og hagræðingu í bankakerfinu og nánari tengslum innlends lánamarkaðar við fjármagnsmarkaði í nágrannalöndunum. Heimildir íslenskra fyrirtækja til þess að taka lán erlendis með ríkisábyrgð eða ábyrgð banka eða sjóða í eigu ríkisins verða takmarkaðar, en hins vegar verða heimildir fyrirtækja til að taka erlend lán á eigin ábyrgð rýmkaðar. Á næstu missirum verða reglur um fjármagnshreyfingar og viðskipti með fjármálaþjónustu milli Íslands og annarra landa mótaðar á grundvelli tillagna ráðherranefndar Norðurlanda um efnahagsáætlun Norðurlanda 1989--1992. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að búa íslenska bankakerfið undir breytingar sem munu fylgja sameinuðum fjármagnsmarkaði Evrópu, m.a. með því að auka hagkvæmni þess þannig að það geti staðist samkeppni við erlenda banka hvað varðar vaxtamun, tryggingar og fleira. Í framhaldi af því verður m.a. kannað hvort heimila megi viðurkenndum erlendum bönkum starfsemi hér á landi. Þá mun ríkisstjórnin flytja frv. til breytinga á verðtryggingarkafla laga nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmála o.fl., þannig að þar komi inn ákvæði um heimild Seðlabankans með samþykki viðskrn. að setja reglur um lágmarkstíma verðtryggðra fjárskuldbindinga og að vextir verðtryggðra lána skuli vera óbreytanlegir á lánstímanum. Ríkisstjórnin mun fela Seðlabankanum að lengja lágmarkstíma verðtryggðra fjárskuldbindinga eftir því sem verðbólga hjaðnar. Í samræmi við málefnasamning ríkisstjórnarinnar ætlar ríkisstjórnin sér að koma í veg fyrir víxlhækkanir verðlags og lánskjara þegar jafnvægi í efnahagsmálum er náð. Seðlabankinn mun óhjákvæmilega gegna lykilhlutverki í framkvæmd stefnu ríkisstjórnarinnar í peninga- og vaxtamálum. Mun ríkisstjórnin fela honum að vinna að framgangi þeirrar stefnu sem mörkuð hefur verið með fyrrgreindum ákvörðunum. Til að tryggja að markmið fjárlaga nái fram að ganga hyggst ríkisstjórnin fylgja markvissri aðhaldsstefnu á sviði útgjalda ríkisins. Í því sambandi verður unnið að eftirgreindum atriðum: Gert verður markvisst átak til að halda útgjöldum ráðuneyta, stofnana og ríkisfyrirtækja innan ramma fjárlaga. Eftirlit með launakostnaði verður hert. Alls er stefnt að um 4% niðurskurði launaútgjalda. Mótaðar verða reglur sem tryggi fyrirhugaðan niðurskurð ferðakostnaðar, risnu og sérfræðiþjónustu. Greiðsluáætlanir verða nákvæmari en hingað til og komið verður á mánaðarlegum fundum fjmrn. og fjármálastjóra ráðuneyta til að tryggja framgang þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur ákveðið. Stefnt er að því með gerð greiðsluáætlana að draga úr árstíðasveiflu í fjármálum ríkissjóðs. Haft mun verða víðtækt samráð m.a. við ríkisstarfsmenn og aðila með reynslu í atvinnulífinu um leiðir til að spara í ríkisrekstrinum án þess að draga úr sjálfri velferðarþjónustunni. Áfram verður unnið að umbótum í skattamálum sem miða að því að breikka skattstofna en lækka á móti jaðarskatta og auka réttlæti í skattamálum án þess að auka heildarskattbyrði, en gera skattkerfið réttlátara og einfaldara og láta það stuðla sem mest að hagkvæmni og réttum ákvörðunum í hagkerfinu. Á næstunni verður unnið að eftirgreindum málum á þessu sviði: Skattlagning fyrirtækja verður tekin til skoðunar, bæði út frá almennum sjónarmiðum um skattaumbætur og með tilliti til samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Skattlagning eigna og fjármagnstekna verður samræmd. Skattlagning eigna og eignatekna verður í því sambandi tekin til endurskoðunar, svo og skattaleg meðferð arðs og hlutafjáreignar. Stefnt verður að sem mestu samræmi í skattalegri meðferð mismunandi sparnaðarforma og að eytt verði skattalegu óhagræði hlutafjáreignar. Athugað verður hvort fjárfestingarskattur geti e.t.v. leyst af hólmi sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og vörugjald á byggingarvörur. Sérstakt átak verður gert til að bæta skattinnheimtu og draga úr skattsvikum. Innheimtukerfi söluskatts verður tekið til gagngerðrar endurskoðunar. Sett verða skilyrði fyrir söluskattsskyldri starfsemi. Samræmdar og bættar verða reglur fyrir innheimtumenn ríkissjóðs, innheimtukerfið sjálft verður styrkt, bæði varðandi yfirstjórn, eftirlit og sjálfa innheimtuna. Lög um gjaldþrot og greiðslustöðvanir verða endurskoðuð til að tryggja betur greiðslu á söluskattsskuldum. Gert er ráð fyrir því í fjárlögum að innlend lánsfjáráætlun ríkissjóðs nemi 5,3 milljörðum kr. sem er 1,3 milljarðar kr. umfram áætlaða innlausn spariskírteina. Mikilvægt er að greitt verði fyrir þessari fjáröflun með ýmsum hætti ef hún á að takast samhliða því sem stefnt er að lækkun raunvaxta. Í því skyni mun þetta verða gert: Áhersla verður áfram lögð á söluherferð vegna spariskírteina og reynt verður að greiða fyrir henni með því að ná samkomulagi við banka og sparisjóði um spariskírteinaeign þeirra. Settar verði hömlur við útgáfu bankabréfa með ríkisábyrgð. Ríkissjóður mun gefa út nýja tegund verðbréfa sem verða sniðin að þörfum lífeyrissjóða. Sala ríkisvíxla verður örvuð og þeir þróaðir áfram sem tæki til að fjármagna árstíðabundinn halla ríkissjóðs. Eins og áður er rakið er staða sjávarútvegsins erfið. Ríkisstjórnin hefur því gripið til margþættra aðgerða honum til stuðnings og má þar sérstaklega nefna starfsemi Atvinnutryggingarsjóðs og sérstakar verðbætur á freðfisk úr Verðjöfnunarsjóði. Þessar aðgerðir hafa komið í veg fyrir rekstrarstöðvun í greininni og þær munu leiða til traustari greiðslustöðu og bættrar fjárhagsuppbyggingar margra fyrirtækja í sjávarútvegi. Þrátt fyrir þetta og þrátt fyrir þær almennu aðgerðir í efnahagsmálum sem ég hef lýst eru enn sértækar aðgerðir í þágu sjávarútvegsins nauðsynlegar. Eins og komið hefur fram eru fjölmörg af þeim fyrirtækjum, sem ekki fá skuldbreytingu í Atvinnutryggingarsjóði, máttarstoðir atvinnu og búsetu í viðkomandi byggðarlögum. Ef þau stöðvast mun af því leiða ómetanlegt tjón og gífurlegur kostnaður, ekki aðeins fyrir viðkomandi byggðarlag og íbúa þess heldur fyrir þjóðarbúið allt. Óhjákvæmilegt er að grípa til róttækra aðgerða til þess að bæta eiginfjárstöðu slíkra fyrirtækja og tryggja áframhaldandi rekstur í byggðarlaginu og koma í veg fyrir byggðaröskun af þessum völdum. Í þessu sambandi er sérstaklega mikilvægur hlutafjársjóður sá sem stjórnarandstaðan gerði tillögu um og samþykktur hefur verið eftir 2. umr. í Nd. um frv. til laga um staðfestingu á bráðabirgðalögum um aðgerðir í efnahagsmálum. Af stærð vandans er ljóst að sjóður þessi þarf að hafa mikið fé til ráðstöfunar til kaupa á hlutafé. Þess er vænst að viðskiptabankar og sjóðir sem hagsmuna hafa að gæta kaupi hlutdeildarbréf í sjóði þessum. Einnig er æskilegt að Alþingi geti ráðstafað fjármagni til sjóðsins. Breytingartillögur, sem ríkisstjórnin af ofangreindum ástæðum telur nauðsynlegar, munu verða lagðar fram. Jafnframt geri ég ráð fyrir því að drög að reglugerð megi kynna áður en málið hlýtur lokaafgreiðslu á Alþingi. Þrátt fyrir stofnun hlutafjársjóðsins er ljóst að margra fyrirtækja bíður gjaldþrot. Í slíkum tilfellum er mikilvægast að fiskiskip haldist í viðkomandi byggðarlagi. Á það verður að leggja áherslu. Meðal fyrstu aðgerða ríkisstjórnarinnar á sl. hausti var að heimila Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins að taka lán að fjárhæð 800 millj. kr. Andvirði þess hefur verið notað til greiðslu verðbóta vegna framleiðslu á freðfiski og hörpudiski frá 1. júní 1988. Þessar greiðslur munu halda áfram í samræmi við fyrri forsendur fram í maí eða á meðan það fé, sem tekið var að láni í þessu skyni, endist. Að þeim tíma liðnum falla þær niður en málið í heild verður endurskoðað á ný eftir því sem ástand á fiskmörkuðum og gjaldeyrismörkuðum gefur tilefni til. Vonir eru hins vegar bundnar við að afurðaverð hækki á ný til mótvægis við núverandi greiðslur úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Af sérstökum aðgerðum, sem ætlað er að treysta stöðu sjávarútvegsins til frambúðar, vil ég nefna: Sjútvrh. hefur látið semja frumvarp um úreldingarsjóð fiskiskipa sem er til meðferðar hjá þingflokkum ríkisstjórnarinnar. Sjóðnum er ætlað að stuðla að aukinni hagkvæmni í útgerð. Afkoma útgerðar er nú afar slæm. Erfitt verður að bæta hana til langtíma nema fiskiskipum fækki þannig að meiri afli komi í hlut hvers skips. Sjútvrh. leggur til að stofnfé sjóðsins verði m.a. eignir Aldurslagasjóðs og hins eldri úreldingarsjóðs. Sjóðnum yrði ætlað að kaupa fiskiskip og selja þau úr landi eða eyða þeim þannig að fiskiskipum í flotanum fækki. Tekjustofn sjóðsins yrði hliðstæður núverandi tekjustofni Aldurslagasjóðs. Þá er gert ráð fyrir að aflaheimildir þeirra skipa sem sjóðurinn kaupir flytjist til hans og verði þeim endurráðstafað til þeirra fiskiskipa sem eftir verða í flotanum. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn geti þó aldrei eignast meira en sem nemur 3% af heildaraflaheimildum í einstökum tegundum veiða. Varið verði 100 millj. kr. til niðurgreiðslu á raforkuverði til þeirra fiskvinnslufyrirtækja sem nýta raforku tiltölulega jafnt á dags- og ársgrundvelli. Með þessari ráðstöfun lækkar raforkuverð til frystihúsa að meðaltali um 25%. Það vegur um það bil 0,5% í rekstrarafkomu. Stofnuð verði sérstök þróunardeild við Fiskveiðasjóð Íslands. Deildin tekur við eignum og skuldum Fiskimálasjóðs. Hlutverk hennar verður að veita þeim aðilum, sem starfa að nýjungum í sjávarútvegi, lán eða framlög til þróunar- og rannsóknarverkefna. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að þær hugmyndir um afla- og upplýsingamiðlun, sem samtök hagsmunaaðila í sjávarútvegi hafa rætt undanfarna mánuði, komist til framkvæmda. Hlutverk þeirrar starfsemi verður að miðla upplýsingum um afla og upplýsingum um ástand og horfur á helstu fiskmörkuðum erlendis milli kaupenda og seljenda. Samtök aðila í sjávarútvegi munu alfarið annast starfsemina og hafa hönd í bagga um að tryggja jafnt og stöðugt framboð á erlenda ísfiskmarkaðnum í samræmi við skuldbindingar okkar og samninga. Sú margþætta starfsemi, er lýtur að því að auka verðmætasköpun úr takmörkuðu sjávarfangi, verður efld. Að sumum þessara atriða hefur verið unnið í mörg ár með góðum árangri, en önnur eru í undirbúningi. Þrír helstu þættir eru: gæðamál, fullnýting afla og starfsmenntun. Gerð hefur verið áætlun um gæðaátak í sjávarútvegi til fjögurra ára. Er ætlunin að nýta í ríkari mæli þær gæðastjórnunaraðferðir sem tíðkast við framleiðslu í iðnvæddum ríkjum heims. Ríkismat sjávarafurða hefur forustu um framkvæmd þessa máls í samvinnu við fyrirtæki í sjávarútvegi. Hluti þess afla sem úr sjó er dreginn fer í súginn, þar á meðal verðmætir hlutir eins og lifrin. Með samstilltu átaki og auknum rannsóknum má bæta nýtingu aflans. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins verður falin forusta í þessu máli. Starfsfræðslunefnd fiskvinnslunnar hefur starfað um nokkurra ára skeið með mjög góðum árangri. Starfsemi hennar þarf að efla og jafnframt þarf að útvíkka verksvið nefndarinnar þannig að það nái einnig til sjómanna og stjórnenda sjávarútvegsfyrirtækja. Til að samræma og skipuleggja hina ýmsu þætti þessa starfs verður komið á samstarfshópi sjútvrn. og þeirra stofnana er að þessum málum vinna. Er ætlunin að kostnaður vegna gæðaátaks geti orðið á bilinu 10--15 millj. kr. en kostnaður vegna vinnu og tilrauna til fullnýtingar afla á bilinu 20--25 millj. kr. Á sviði landbúnaðar er hafin endurskoðun á fyrirkomulagi rekstrar- og afurðalána. Í undirbúningi er athugun á samkeppnisstöðu innlendrar grænmetisframleiðslu og ný reglugerð er væntanleg um innflutningsmálefni sömu greinar. Ætlunin er að hefja vinnu er lýtur að atvinnumöguleikum í strjálbýli og skoða þar sérstaklega aðstöðu kvenna. Í því sambandi er mikilvægt að styðja við bakið á greinum eins og ferðaþjónustu og hlunnindanýtingu jafnframt því að leita nýrra möguleika. Hafin er vinna við mótun nýrrar framleiðslustefnu í landbúnaði og undirbúningur að viðræðum milli ríkisvaldsins og bænda um nýjan grundvöll búvöruframleiðslunnar. Í þessu starfi verður sérstök áhersla lögð á að samræma búskaparhætti landkostum og markmiðum æskilegrar landnýtingar, jafna kjör og bæta aðstæður bænda og tengja skipulag landbúnaðarins markmiðum stjórnvalda í byggðamálum. Höfuðmarkmiðið er öflugur og vel rekinn landbúnaður sem fullnægir þörfum landsmanna fyrir sem flestar tegundir búvöru í hæsta gæðaflokki. Í undirbúningi eru margþættar aðgerðir og efld starfsemi í landgræðslu og skógrækt sem tengja verður breyttum búskaparháttum og víðtækari landnýtingaráætlun. Útflutnings- og samkeppnisiðnaður hefur notið góðs af þeim almennu breytingum sem gerðar hafa verið á gengi og vöxtum. Sérstakt átak í þágu iðnaðarins er þó óhjákvæmilegt. Tryggja verður íslenskum fyrirtækjum aðgang að lánsfé til uppbyggingar og reksturs þannig að þau njóti jafnræðis við fyrirtæki í sjávarútvegi hvað varðar aðgang að fjármagni og lánskjör. Í fyrstu aðgerðum ríkisstjórnarinnar fólst sérstakur stuðningur við ullariðnaðinn og jafnframt fóru af hálfu iðnrn. fram viðræður við forsvarsmenn ullarvörufyrirtækja um aukið samstarf í markaðsmálum. Þær viðræður hafa nú skilað sér í viljayfirlýsingu tveggja stærstu aðilanna á þessu sviði, Álafoss hf. og Hildu hf., um að auka samvinnu í Bandaríkjunum. Unnið er að víðtækari samvinnu þessara og annarra íslenskra ullarvörufyrirtækja á útflutningsmörkuðum í Evrópu og Asíu. Unnið er að endurskoðun vörugjalds þannig að álagning og innheimta þess geri ekki stöðu íslensks iðnaðar lakari í samkeppni við innfluttan iðnvarning. Þá er einnig unnið að því að samræma skattlagningu verkstæða og verksmiðjuframleiðslu í byggingariðnaði annars vegar og framleiðslu á byggingarstað hins vegar. Vandlega mun verða fylgst með undirboðum á innfluttum iðnvarningi og jöfnunargjaldi beitt þar sem slík undirboð virðast sannanleg. Þess mun einnig verða vandlega gætt að innfluttur iðnvarningur fullnægi íslenskum reglum um hollustu og gæði. Hefur heilbr.- og trmrn. þegar sett reglur sem að þessu lúta. Í samvinnu iðnrn. og hagsmunaaðila hefur erlendur ráðgjafi verið ráðinn til þess að gera úttekt á íslenska skipasmíðaiðnaðinum, getu hans og framtíðarmöguleikum. Á grundvelli niðurstaðna þessa ráðgjafa mun á næstunni verða unnið að mótun nýrrar stefnu í málefnum skipasmíðaiðnaðarins hér á landi sem byggist á aukinni samvinnu fyrirtækja á sviði skipasmíði og markaðsstarfs, aukinni tæknivæðingu, þróun nýjunga og bættri þjónustu við íslenska skipaeigendur. Vaxandi úrgangur frá byggð og atvinnulífi er vandamál hér á landi, bæði hvað varðar umhverfisvernd og sóun verðmæta. Af því tilefni mun ríkisstjórnin beita sér fyrir lagasetningu sem leggi skilagjöld á einnota drykkjarvöruumbúðir og iðnrn. mun hafa frumkvæði að stofnun sérstaks fyrirtækis sem taki að sér söfnun umbúða og ráðstöfun þeirra til endurvinnslu. Unnið er að athugun á því hvernig nýta megi orkulindir landsins til atvinnuuppbyggingar. Ríkisstjórnin mun leita leiða til þess að sú atvinnuuppbygging geti stuðlað að sem æskilegastri búsetu og iðnþróun og byggðaþróun og að ný fyrirtæki jafnt á sviði frumvinnslu sem á sviði úrvinnslu styrki afkomu og frekari uppbyggingu byggðarinnar í öllum landshlutum. Ríkisstjórnin hefur átt viðræður við ýmsa fulltrúa launafólks og atvinnurekenda. Hafa þeim einkum verið kynntar niðurstöður af þeirri könnun sem fram hefur farið á stöðu atvinnulífsins. Eftir að stefna ríkisstjórnarinnar hefur nú verið kynnt á Alþingi mun ríkisstjórnin bjóða þessum aðilum til viðræðna um framkvæmd hennar og þá stefnu í launamálum sem fylgja verður. Eins og fram hefur komið í athugun Þjóðhagsstofnunar hefur þáttur launa í þjóðartekjum aukist mjög á undanförnum árum. Hann hefur aukist frá því að vera 65% svonefndra þáttatekna í yfir 72%. Þetta er hærra hlutfall þjóðartekna sem ráðstafað er til launa en þjóðarbúið þolir. Þessi aukning stafar að öllum líkindum ekki síst af miklum yfirborgunum á þenslutímum undanfarinna ára. Skynsamlegasta leiðin til þess að draga úr heildarlaunakostnaðinum er að slíkar yfirborganir hverfi og umsamdir kauptaxtar ráði launagreiðslum. Við þær aðstæður sem nú eru, með um það bil 5,5% samdrátt í afla á yfirstandandi ári og lækkun þjóðartekna um 2--3%, getur ekki orðið um kaupmáttaraukningu að ræða. Það mundi setja öll markmið um endurreisn atvinnulífsins í hættu og gæti leitt til lækkunar á gengi og verðbólgu. Ríkisstjórnin telur skynsamlegast að leggja áherslu á eftirgreind atriði launþegum til kjarabóta: Atvinnuöryggi í öllum byggðarlögum, jöfnun kjara og lækkun fjármagnskostnaðar. Ríkisstjórnin er jafnframt reiðubúin til að gera það sem í hennar valdi stendur til að verja kaupmáttinn, m.a. með lækkun á verði helstu nauðsynja, t.d. innlendra matvæla. Þótt samningar um kaup og kjör hljóti að sjálfsögðu að vera á ábyrgð atvinnurekenda og launþega er ríkisstjórnin reiðubúin til þess að gera það sem hún má til að stuðla að skynsamlegum samningum. Ég hef nú lýst þeim efnahagsaðgerðum sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að við taki af fyrstu aðgerðum á þessu sviði. Á næstu dögum munu ýmis frumvörp sem tryggja eiga framgang þessarar stefnu verða lögð fyrir Alþingi. Mikilvægt er að þau fái skjóta afgreiðslu. Um það vill ríkisstjórnin hafa góða samvinnu við stjórnarandstöðuna. Okkur Íslendingum er tamt að leita að sökudólg í hverjum vanda. Það er aukaatriði nú. Ýmsir samverkandi þættir hafa leitt til þeirra erfiðleika sem við Íslendingar eigum nú við að stríða. Mikilvægast er að vinna sig hægt og sígandi en örugglega úr þessum erfiðleikum og án kollsteypu í efnahagsmálum. Um það eigum við öll að geta sameinast. Það er meginmarkmið þeirrar efnahagsstefnu sem ég hef lýst. Að lokum vil ég geta þess að fulltrúar þeirra flokka sem að ríkisstjórninni standa hafa síðustu vikurnar átt viðræður við Borgfl. um þátttöku í ríkisstjórn. Þær viðræður hafa að mínu mati verið mjög jákvæðar. Mér hefur sýnst koma fram ríkur vilji hjá Borgfl. til þess að taka á þeim erfiðleikum sem íslenskt atvinnulíf á nú við að stríða. Borgfl. hefur lagt fram tillögur í ýmsum málaflokkum. Þeir flokkar sem standa að núverandi ríkisstjórn geta samþykkt þær að mjög miklu leyti og reyndar eru ýmsar þær tillögur nú komnar í það efni, sem ég hef lýst, t.d. í skattamálum. Fulltrúar Borgfl. hafa lagt mikla áherslu á lækkun á verði innlendra matvæla. Það gerir ríkisstjórnin einnig eins og fram kemur í málefnasamningi og ég hef ítrekað hér. Eðlilegt er að það gerist í tengslum við kjarasamninga. Það er von mín að viðræðum á milli Borgfl. og þeirra sem að núverandi ríkisstjórn standa ljúki með því að þessir aðilar ákveði að starfa saman í ríkisstjórn og vinna saman að þeim stóru verkefnum sem við blasa.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Hæstv. forsrh. vék að því þegar hann setti fund Alþingis hér í dag að ósk hans væri sú að þessu þingi auðnaðist að auka með störfum sínum við veg og virðingu Alþingis. Auðvitað er það svo að þessi ábyrgð hvílir á öllum þingmönnum og ég hygg að hver einasti þingmaður sem hlýddi á ræðu hæstv. forsrh. hafi tekið undir þessa ósk í hljóði. En forustan um störf sem leiða til aukins vegs og aukinnar virðingar Alþingis er hjá hæstv. ríkisstjórn. Og hæstv. forsrh. hefur með þeirri tilkynningu, sem hér hefur verið lesin um það sem kallað hefur verið efnahagsaðgerðir, lagt dóm á það hvernig það er að auka veg og virðingu Alþingis. Það hefur lítið farið fyrir aðgerðum þessarar stjórnar. Menn hafa beðið ýmist eftir að löngum ríkisstjórnarfundum eða þá því að löngu jólaleyfi Alþingis lyki af því að í hvert skipti sem boðaður er langur ríkisstjórnarfundur eða boðað er langt jólaleyfi, þá eru gefin fyrirheit um aðgerðir til þess að tryggja rekstrargrundvöll atvinnuveganna í landinu, útflutningsframleiðslunnar, þeirra atvinnuvega sem skapa verðmætin sem íslenska þjóðin lifir á. En hér kemur forsrh. og talar hátt í heila klukkustund án þess að tilkynna um nokkrar raunhæfar aðgerðir til þess að leysa þann vanda sem atvinnuvegirnir búa við. Það er framlag hæstv. ríkisstjórnar til þess að auka veg og virðingu Alþingis. Það er boðskapurinn sem á að senda núna út til fólksins í landinu, í sjávarplássunum úti um land. Það er á þennan veg sem hæstv. ríkisstjórn lítur á veg sinn og virðingu, að senda þessi skilaboð út til fólksins sem starfar í sjávarútveginum, fólksins sem starfar í iðnaðinum og er að skapa verðmætin í þessu landi. Ég vil taka það fram að þrátt fyrir miklar yfirlýsingar af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, bæði fyrir jól og á þeim stutta tíma sem Alþingi starfaði í byrjun þessa árs, um það að haft yrði sérstakt samráð við stjórnarandstöðuna, leitað yrði eftir sem nánastri samstöðu allra flokka á Alþingi því að ábyrgðin væri jöfn og sérstaklega var tekið fram að allar upplýsingar yrðu látnar í té eftir því sem þær lægju fyrir. Við höfðum í stjórnarandstöðunni flutt sérstakar hólræður um hæstv. forsrh. vegna þessara yfirlýsinga. En það er ástæða til þess að taka það fram að ekkert af því sem hér var kynnt og kallað hefur verið efnahagsráðstafanir var kynnt stjórnarandstöðunni, a.m.k. ekki Sjálfstfl., áður en þetta var lesið upp hér áðan --- og ég er ekki að gagnrýna það því að í raun og veru var ekkert að kynna. Boðskapurinn var enginn. Meira að segja var boðskapurinn svo kyndugur að eitt helsta stefnuatriði núverandi ríkisstjórnar í viðreisn iðnaðarins í landinu var yfirlýsing um það að hæstv. ríkisstjórn hefði ráðið erlendan ráðgjafa til þess að gefa upp álit á því hvernig standa ætti að uppbyggingu skipasmíðaiðnaðarins í landinu. Það var að vísu fyrrv. ríkisstjórn sem réði þennan ráðgjafa til starfa og þá þótti það eðlilegt og sjálfsagt, en var ekki talið til meiri háttar stefnuatriða í efnahagsmálum. En þessi aðgerð fyrrv. ríkisstjórnar, að ráða hingað erlenda ráðgjafa, er núna talið til meiri háttar stefnuatriða og nýmæla í endurnýjaðri stefnu hæstv. ríkisstjórnar. Er það nú skýrt dæmi um það hversu markvissar og mikilvægar þær ráðstafanir eru sem hér voru kynntar. Nei, það er ástæðulaust að kvarta yfir því að skort hafi á samráð um þetta efni því efnið er nánast ekkert. Hæstv. forsrh. tilkynnti á neyðarfundi fiskframleiðenda á öndverðum þessum vetri að gera þyrfti neyðarráðstafanir eftir að ríkisstjórnin hafði ákveðið ráðstafanir sem hún sjálf kallaði biðleik. Og til þess að gera þessar neyðarráðstafanir átti að halda langan neyðarfund í hæstv. ríkisstjórn. Og það var samdóma álit manna að loknum þeim fundi að það væri neyðarleg hæstv. ríkisstjórn sem sæti í landinu. Og nú hefur verið neyðarjólafrí, óvenjulangt til þess að gefa hæstv. ríkisstjórn tóm til þess að kynna neyðarráðstafanirnar. Og ég hygg að það sé samdóma álit manna að hún sé hálfu neyðarlegri en eftir langa neyðarfundinn sem að engu varð. Þetta eru nú staðreyndir málanna. Vandi okkar í dag er sá að höfuðatvinnuvegirnir, bæði sjávarútvegur og iðnaður, búa við þau skilyrði að það er tap á rekstrinum. Viðskiptahallinn hefur verið mikill, hefur reyndar verið þrálátt vandamál í áratugi, en það hefur verið markmið allra ríkisstjórna að vinna gegn þessum vanda. En nú höfum við ríkisstjórn sem virðist hafa vaxandi viðskiptahalla að markmiði. Vandi sjávarútvegsins verður ekki leystur með fjölgun sjóða. Það er gott og blessað að útvega atvinnufyrirtækjunum lánsfé og að framlengja lán og að aðstoða eigendur fyrirtækja til þess að geta aukið eigið fé þeirra. Og það kann að vera nauðsynlegt í ýmsum tilvikum að gera ráðstafanir til þess að treysta stöðu atvinnufyrirtækja í byggðarlögum þar sem eitt fyrirtæki heldur uppi allri atvinnunni. En skilyrðið fyrir því að eitthvert vit geti orðið í ráðstöfunum af þessu tagi er auðvitað það að tryggður sé almennur rekstrargrundvöllur fyrir sjávarútveginn í landinu og samkeppnisiðnaðinn. Það hefur ekki verið gert. Hæstv. forsrh. lýsti því hvernig ytri aðstæður hefðu breytt stöðu sjávarútvegsins og við þurfum ekki að eyða löngum tíma í það að ræða hvers vegna mál komust í þennan farveg. En það var um það býsna víðtæk samstaða á sl. sumri að lengur mætti ekki dragast en fram til loka ágústmánaðar eða byrjunar septembermánaðar að gera viðhlítandi ráðstafanir. Núv. ríkisstjórn var mynduð vegna þess að um það tókst ekki pólitísk samstaða og þess var auðvitað ekki að vænta að ný ríkisstjórn vinstri flokkanna í landinu stæði að heilsteyptum ákvörðunum í þessu efni, enda hefur hún sjálf kallað þær ráðstafanir biðleik, gagnslausan biðleik. Nú eru enn á ný kynntar efnahagsráðstafanir sem eru biðleikur, enn á ný kynntar ráðstafanir sem ekki tryggja rekstur útflutningsframleiðslunnar. Hæstv. forsrh. fór hér með tölur um afkomu sjávarútvegsins í byrjun þessa árs þar sem hann greindi frá því að botnfiskútvegurinn í heild væri rekinn með 4% halla, að veiðarnar væru reknar með 7% halla og að frystingin væri í jafnvægi, ef vinnslan í heild væri í jafnvægi, frystingin rekin með 2*y1/2*y% halla en söltunin með 4*y1/2*y% ágóða. Hér er þó ekki tekið tillit til þess að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins greiðir með fjármunum sem ríkissjóður á að leggja til 5% uppbætur sem þýðir um 4% í afkomu greinarinnar. Nú er ákveðin gengisbreyting upp á 2*y1/2*y%. Þetta þýðir áframhaldandi verulegan halla á rekstri sjávarútvegsins, 7--8% halla á veiðum og þó að færa megi tölur upp fyrir núll að því er varðar vinnsluna sjálfa, þá er frystingin áfram rekin með a.m.k. 1% tapi. Og til viðbótar er það tap sem ríkissjóður stendur uppi með, með uppbótum í gegnum Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, þannig að tap frystingarinnar sýnist vera um 6%. Og engin tilraun er gerð til þess að rétta þennan almenna rekstrargrundvöll. Engin tilraun. 2*y1/2*y% breyting á gengi krónunnar skiptir sáralitlu máli í þessu efni, er engin meginráðstöfun til þess að rétta við rekstur fiskvinnslunnar. Staðreyndin er því sú eftir þessa ráðstöfun, eftir þessa breytingu á gengi krónunnar að það á að halda áfram að taka upp eigið fé fiskvinnslunnar í landinu. Það er stefnt að því með þessum ráðstöfunum að taka a.m.k. 1 milljarð kr. til viðbótar af eigin fé sjávarútvegsins og þykir nú ýmsum nóg hvað gengið hefur á eigið fé sjávarútvegsins að undanförnu. En þá er stefnt að því markvisst með þessum ráðstöfunum að halda þessari eignaupptöku áfram. Og hæstv. sjútvrh. lætur sér það gott þykja. Það er boðskapur hæstv. sjútvrh. til íslenskra sjómanna, til fiskvinnslufólksins í sjávarplássunum úti um landið að þessari stefnu eigi að fylgja áfram. Vegna hvers? Vegna þess að Alþb., sem virðist hafa náð undirtökum í þessari ríkisstjórn, má ekki til þess hugsa að hér starfi atvinnulíf á eigin fótum, má ekki til þess hugsa að hér starfi sjálfstætt atvinnulíf rekið af einstaklingum, félögum þeirra, hvort sem það eru hlutafélög eða samvinnufélög. Það virðist vera augljóst markmið Alþb. með þeirri stefnu sem það hefur knúið fram í þessari ríkisstjórn að ríkisvaldið nái undirtökum í atvinnuvegunum og að sjávarplássin verði háð miðstjórnarvaldi kommissaranna í sjóðunum hér suður í Reykjavík. En bannorðið er að þessi fyrirtæki fái eðlilegan rekstrargrundvöll og að þau geti starfað sjálfstætt í eðlilegu umhverfi. Bannorðið er að fólkið í sjávarplássunum fái að reka fyrirtækin sín upp á eigin ábyrgð. Það á að gerast á ábyrgð miðstýrðra sjóða. Undir þessa stefnu hefur Framsfl. gengið. Það er óþarfi að tala um Alþfl. í þessu sambandi. Þetta er boðskapurinn sem hæstv. forsrh. var að flytja, áframhaldandi halli á rekstri sjávarútvegsins. Engin grein er gerð fyrir því hvað á við að taka þegar uppbótum ríkissjóðs í gegnum Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins lýkur í maí. En til þess voru teknar 800 millj. kr. að láni. Og hæstv. sjútvrh. hefur marglýst því yfir að ríkissjóður eigi að bera þessar 800 millj. þó að hæstv. fjmrh. hafi ekki fengist til þess að bókfæra þær á ríkissjóð til þess að geta gefið svolítið aðra mynd af ríkissjóðsdæminu en raunveruleikinn segir þó til um. Hvað á að gera þegar þessu tímabili lýkur? Á að halda þessum uppbótum í gegnum ríkissjóð á kostnað skattgreiðendanna áfram eða á að breyta genginu þegar þar að kemur? Eða á að reka efnahagsstefnuna á þeim grundvelli sem hæstv. forsrh. var að lýsa hér? ,,Við vonum að verðlagið á erlendum mörkuðum hækki.`` Er það grundvöllur efnahagsstefnunnar? ,,Við vonum að verðlagið á erlendum mörkuðum hækki.`` Er það allur grundvöllurinn? Er það boðskapurinn sem á að fara með út um hinar dreifðu byggðir landsins? Sér er nú hver efnahagsstefnan! Sér er nú hver reisnin! Sér er nú hver virðingin fyrir Alþingi Íslendinga, fyrir störfum Alþingis Íslendinga! Með þessari stefnu er líka verið að halda áfram því sem hefur verið meginvandi í marga áratugi, að leggja kollhúfur gagnvart viðskiptahallanum. Hann hefur verið þrálátt vandamál. Á árinu 1986 tókst að ná jöfnuði, m.a. vegna þess að þá gekk á útflutningsbirgðir. Nú hefði maður haldið að gengisskráninguna þyrfti að miða við það að það drægi úr viðskiptahallanum. Ég geri mér alveg fulla grein fyrir því að viðskiptahallinn er það mikill að það er ekki unnt að fella gengið svo mikið í einu vetfangi að það leiði til þess að við náum jöfnuði í viðskiptum við útlönd þegar í stað. Ég tel að það væri óraunhæf krafa til hæstv. ríkisstjórnar að ætlast til þess að hún næði jöfnuði í viðskiptum þegar á þessu ári. Til þess þurfum við vafalaust a.m.k. tvö ár. En þessi ríkisstjórn er að stefna úr 11 milljarða viðskiptahalla á síðasta ári upp í 14--15 milljarða viðskiptahalla á þessu ári. Og þær aðgerðir sem nú hafa verið ákveðnar kunna kannski að leiða til þess að hallinn verði ekki nær 15 milljörðum, eins og í stefndi, heldur nær 14. En það er verið að auka viðskiptahallann. Niðurstaðan af þeim ákvörðunum sem hér hafa verið teknar og tilkynntar er sú að það er stefnt að auknum viðskiptahalla. Menn vita hvaða afleiðingar það hefur. Menn vita að með því er verið að skekkja samkeppnisstöðuna hér innan lands, treysta stöðu verslunar og þjónustu en veikja að sama skapi stöðu útflutningsgreinanna. Menn vita það líka að með því að auka viðskiptahallann er verið að auka þrýsting á vaxtahækkanir. Þetta tvennt er afleiðing af stefnu sem felur það í sér að auka við viðskiptahallann, skekkja samkeppnisstöðuna útflutningsgreinunum í óhag, verslunar- og þjónustugreinunum í hag og að kynda undir vaxtabálið. Það er auðvitað hægt að taka ákvarðanir um það að vextir skuli vera þetta og vextir skuli vera hitt. En ríkisstjórn, sem með öllum öðrum aðgerðum sínum í efnahagsmálum stefnir í þveröfuga átt, kemst ekki hjá því að viðurkenna að þessar ráðstafanir auka þrýstinginn á vaxtahækkanir. Og það er það sem við þurfum síst á að halda við þessar aðstæður. Við þurfum við þessar aðstæður efnahagsráðstafanir sem draga úr þrýstingi á vaxtahækkanir. Atvinnulífið þarf á því að halda. En þá er stefnt í þveröfuga átt af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, í þveröfuga átt. Það væri fróðlegt í þessari umræðu að fá álit hv. 10. þm. Reykv. sem hefur verið einlægur baráttumaður gegn viðskiptahalla, haft um það stór orð að hann gæti aldrei stutt ríkisstjórnir sem ekki kæmu á jöfnuði í viðskiptum við útlönd þegar í stað. Ég hef nú verið þeirrar skoðunar að hann hafi stundum verið einum of kröfuharður í því efni því að þetta er ekkert einfalt verk. Þetta er ekki verk af því tagi sem hægt er að smella saman fingrum með og láta sér svo detta í hug að málið sé leyst. Þess vegna geri ég ekki þá kröfu til þessarar hæstv. ríkisstjórnar að hún geri ráðstafanir sem komi á jöfnuði þegar á þessu ári. En það væri fróðlegt að heyra álit þessa baráttuglaða þingmanns fyrir lækkun viðskiptahallans, hvaða álit hann hefur á þeirri ríkisstjórn sem stefnir að því að auka viðskiptahallann, auka þannig á þrýsting fyrir vaxtahækkunum og auka ójafnvægið á milli útflutningsgreinanna annars vegar og verslunar- og þjónustugreinanna hins vegar. En þetta sýnist mér vera alveg augljós afleiðing af stefnu ríkisstjórnarinnar. Hún stefnir m.ö.o. að því að auka erlendar lántökur. Í áætlun sem gerð var um erlendar lántökur á þessu ári og birt var með fjárlagafrv. fyrir 1989 var gert ráð fyrir því að löng erlend lán yrðu rúmir 14 milljarðar kr. En 12. jan. á þessu ári gerir Seðlabankinn ráð fyrir því að nú stefni í erlendar lántökur allt að 20 milljarðar kr. Ég geri ráð fyrir því að hlutfall erlendra skulda stefni með þessari efnahagsstefnu í um það bil 50% af landsframleiðslu. Hér stefnir því allt í þveröfuga átt og engar þær heildarráðstafanir hafa verið gerðar sem snúa þróuninni við til betri vegar, hvorki að því er varðar rekstur sjávarútvegsins, almenn markmið í efnahagsmálum að því er varðar lækkun viðskiptahalla, að draga úr erlendum skuldum, að draga úr þrýstingi á vaxtahækkanir. Þvert á móti sýnist áfram eiga að stefna í öfuga átt, auka við erlendar skuldir, auka viðskiptahallann, auka við þrýstinginn á vaxtahækkanir og halda áfram taprekstri sjávarútvegsins. Og væri nú ástæða til þess að hæstv. sjútvrh. gerði hinu háa Alþingi grein fyrir þeirri virðingu fyrir sjávarútveginum sem hann kýs að sýna með þessum hætti og að hann gerði fólkinu í landinu grein fyrir því hvernig hann rökstyður það að þetta sé að auka veg og virðingu Alþingis, að þessi afstaða til sjávarútvegsins, fólksins sem þar vinnur, feli það í sér að verið sé að auka veg og virðingu Alþingis. Það er ástæða til þess að hæstv. sjútvrh. geri grein fyrir því. Ég veit að hæstv. sjútvrh. getur flutt hér tölu sem felur í sér upplestur á fjölgun sjóða, auknum skuldbreytingum og þar fram eftir götunum. Það er ekki það sem verið er að tala um. Við þurfum að breyta rekstrarskilyrðunum og það verður ekki gert með því að horfa fram hjá því að gengi krónunnar er enn rangt skráð. Að því búnu, þegar hin almennu rekstrarskilyrði hafa verið tryggð, er unnt og eðlilegt að fara í þau verkefni að skuldbreyta og horfa sérstaklega á einstaka staði á landinu þar sem eitt fyrirtæki er undirstaða allrar atvinnu, byggðaaðgerðir. En meginstefnan í efnahagsmálum verður aldrei grundvölluð á því að stofna hér sjóði, skuldbreyta og bæta við lánum. Þá er verið að knésetja framleiðsluna í landinu. Hæstv. forsrh. taldi upp þau markmið sem ríkisstjórnin hefði ætlað að vinna að í upphafi: Ná hallalausum fjárlögum, ná niður verðbólgu, lækka vexti og tryggja varanlega rekstrargrundvöll atvinnuveganna. Við skulum fara stuttlega yfir þessi meginmarkmið. Ná hallalausum fjárlögum. Þau voru að vísu samþykkt á pappírnum hallalaus. En skyldi nú ekki vanta sitthvað í þessi fjárlög? Ég nefni hér fyrst yfirlýsingar hæstv. sjútvrh. um það að lántakan til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins eigi að lenda á ríkissjóði. Af hverju er verið að fela það í bókhaldinu? Af hverju er hæstv. sjútvrh. látinn segja fólkinu í sjávarútveginum að þetta eigi að lenda á ríkissjóði, en hæstv. fjmrh. látinn segja skattgreiðendum að þetta eigi ekki að lenda á ríkissjóði? Þarf ekki að fara að gera upp sakirnar í þessu efni? Ég spyr um annað dæmi. Hæstv. forsrh. gerði hér grein fyrir því að það væri eitt meginmarkmiðið að ekki aðeins halda búvöruverði óbreyttu, heldur að lækka verð á mikilvægum matvörum. Það hefur verið upplýst í bréfi sem ég hef fengið frá Þjóðhagsstofnun að það vantar 220 millj. kr. ef niðurgreiðslustigið á að vera óbreytt. Ef sú breyting á að koma til framkvæmda, sem fjárlögin kveða á um, þá þarf að hækka landbúnaðarvörurnar, mjólk og kjöt. Og vill nú ekki hæstv. ríkisstjórn gera grein fyrir því hvernig það fer saman að lýsa því yfir að fjárlögin séu hallalaus, þau séu raunhæf, samt vanti þessar 220 millj., samt eigi að halda áfram aðgerðum til þess að lækka búvöruverðið. Mér sýnist að hér rekist hvað á annars horn og hæstv. ríkisstjórn eigi býsna mikla heimavinnu eftir áður en hún getur komið hér og flutt sitt mál þannig að mark sé takandi á. M.ö.o.: Það liggur í augum uppi, þó bara séu tekin tvö dæmi, að fjárlögin eru óraunhæf og að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki náð þessu markmiði. Annað markmiðið var að ná niður verðbólgu. Með þeim verðstöðvunarákvörðunum sem fráfarandi ríkisstjórn greip til í ágústmánuði á sl. ári og framhaldi þeirra náðist verðbólga verulega niður. Nafnvextir lækkuðu til að mynda í samræmi við það úr 40% niður í 25%. En hvað hefur gerst síðan? Það kom ríkisstjórn sem sagði: Verðstöðvunin í landinu á að gilda um alla nema ríkisstjórn Íslands. Launafólkið á að taka á sig verðstöðvun og atvinnurekendurnir --- og ríkisstjórnin hældi atvinnurekendunum og sérstaklega kaupmönnunum fyrir að taka á sig gengisbreytingu, velta henni ekki út í verðlagið. En ríkisstjórnin kom með skatta- og efnahagsaðgerðir sem leiddu til þess að verðbólgan, sem var komin niður í nánast núll, fór yfir 20%. Það liggur fyrir að verðbólga fyrstu þriggja mánaða þessa árs verður yfir 20%. Lánskjaravísitalan fór að vísu held ég yfir 30%, en þeir breyttu tommustokknum til þess að ná henni niður aftur. M.ö.o.: Á þessu sviði hefur enginn árangur náðst. Það átti að lækka vexti. Nafnvextir lækkuðu að vísu í kjölfar aðgerða fráfarandi ríkisstjórnar og héldu áfram að lækka nokkuð meðan verðbólgan hélt áfram að lækka í kjölfar þeirra aðgerða. En í kjölfar verðlagsstefnu núverandi ríkisstjórnar hafa nafnvextir farið hækkandi á ný. Spariskírteini ríkissjóðs hafa ekki selst á lækkuðum vöxtum. Þau hafa verið seld á útsölu. Í reynd hefur engin raunvaxtalækkun orðið og nafnvextir eru að hækka á nýjan leik vegna efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Þriðja höfuðmarkmiðið hefur þannig að engu orðið. Í fjórða lagi átti svo að tryggja rekstur grundvallaratvinnuveganna. Og enn stendur að sjávarútvegurinn er rekinn með verulegum halla og það á að stefna að því að taka einn milljarð í viðbót af eigin fé sjávarútvegsfyrirtækjanna í landinu. Það er niðurstaðan af efnahagsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í dag. Þetta eru markmiðin fjögur, þetta er árangurinn og þetta er það sem blasir við. Það er ástæða til þess að fara hér líka nokkrum orðum um ýmislegt annað það sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að aðhafast. Ég nefni hér breytingu á lánskjaravísitölu. Það hefur verið með ólíkindum hvernig að því máli hefur verið staðið. Fyrst ákvörðun um að tengja laun við lánskjaravísitölu. Síðan tillöguflutningur nokkurra stjórnarþingmanna um það að sú skipan mála væri ófullnægjandi og setja þyrfti á fót sérstaka nefnd til þess að finna upp aðra samsetningu vísitölunnar. Loks yfirlýsingar hæstv. viðskrh. sem hnigu í þá veru að það væri óskynsamlegt að tengja launin lánskjaravísitölunni. Þá yfirlýsingu hæstv. forsrh. að það ætti bara að vera ein lánskjaravísitala, en um leið yfirlýsingar hæstv. viðskrh. um að það væri æskilegt að hafa margar lánskjaravísitölur. Og loks sú ákvörðun sem tekin var, og alkunn er, og hefur stofnað viðskiptum í verulega hættu og dregið mjög svo úr öryggi í viðskiptum vegna þess að hæstv. ríkisstjórn á nú yfir höfði sér umfangsmikil málaferli. En hitt er þó kannski athyglisverðast við þessa ákvörðun að ríkisstjórnin gerði samninga við lífeyrissjóðina í landinu, við lífeyrisþegana í landinu, um viðskipti með skuldabréf þrjá fyrstu mánuði þessa árs. Og hæstv. ríkisstjórn samdi um það að gamli vísitölugrundvöllurinn skyldi gilda í þeim samningum. Síðan er þeim grundvelli breytt og hæstv. fjmrh. hefur ekki fengist til þess að staðfesta það hvort ríkisstjórnin ætlar að standa við gerða samninga. Það kom ekki á óvart að hæstv. fjmrh. gæti ekki staðfest það. Það hefur verið megineinkenni á öllum hans málflutningi að fara rangt með staðreyndir, segja ósatt um efni skattafrumvarpa og nú loks að standa ekki við eigin samninga. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir í sjónvarpi að sérstök úrskurðarnefnd sem starfar á grundvelli Ólafslaga hefði samþykkt nýju vísitöluna. Hann hafði varla sleppt orðinu er yfirlýsing kom um að það væri rangt. Mér sýnist því að hæstv. forsrh. sé að ganga í fótspor hæstv. fjmrh. um vinnubrögð að þessu leyti til líka og er það nú ekki til fyrirmyndar. En það væri fróðlegt að fá skýr svör við því eftir að hæstv. ríkisstjórn hefur haft svo langan tíma til umhugsunar hvort hún ætlar að standa við gerða samninga eða ekki. Hæstv. forsrh. vék hér í alllöngu máli að því sem kallaðar eru aðgerðir í efnahagsmálum. Auðvitað er orðið ljóst að það sem hér var lesið og tilkynnt hefur engin raunveruleg áhrif til breytinga á rekstrarskilyrði fyrir atvinnuvegi landsmanna. Ýmislegt í því sem hæstv. ráðherra las þarfnast nánari skoðunar og athugunar. Það er auðvitað göfugt markmið í verðlagsmálum að gæta þar fyllsta aðhalds og hafa umþóttunartíma að því er varðar strangt verðlagsaðhald. Ég get ekki sagt annað en að þetta er göfugt markmið. En hæstv. forsrh. lýsti engum efnislegum ráðstöfunum til þess að hafa aðhald að verðlagsmálum, engum efnislegum ákvörðunum sem miða að því að koma í veg fyrir verðhækkanir, enda er hann forsrh. í fyrstu ríkisstjórn lýðveldisins sem hefur litið svo á verðstöðvun að ríkisstjórnin ein gæti virt hana að vettugi og var ekki að vænta að slík ríkisstjórn kæmi fram með markverðar tillögur í þessu efni. En hitt er auðvitað fallegur ásetningur að koma fram með slíkt aðhald og tilkynningar eða viðurlög við broti á tilkynningarskyldu breyta nú ekki miklu í verðlagsmálum. En það sýndist mér vera eina efnisatriðið sem hæstv. forsrh. kom fram með, viðurlög við broti á tilkynningarskyldu. Það var eina efnisatriðið í verðlagsmálum. Það á svo að fela Verðlagsráði að fjalla um gjaldskrár orkufyrirtækja. Hér er nú ekki mikil breyting á ferðinni. Þær hafa verið háðar samþykki ríkisstjórnarinnar að því er varðar ríkisfyrirtæki, en fyrirtæki sveitarfélaganna hafa í einu og öllu virt, svo best ég veit, verðstöðvunina fram til þessa og hafa þannig staðið sig miklu betur. Sveitarfélögin hafa virt verðstöðvunina þó ríkisstjórnin hafi ekki gert það. En opinberu fyrirtækin hafa verið háð samþykki ríkisstjórnarinnar. Nú verða gjaldskrár þeirra og sveitarfélaganna háðar samþykki Verðlagsráðs. En hverju breytir það? Á að breyta einhverju í rekstri þessara stofnana? Hafa verið teknar ákvarðanir um að draga úr fjárfestingu, draga úr þjónustu þannig að koma megi í veg fyrir verðhækkanir eða lækka verð? Hæstv. forsrh. var ekki með neinar tilkynningar þar um. Engar efnislegar breytingar sem leitt geta til annarrar niðurstöðu í verðlagsmálum en fyrirsjáanleg er nema þá að ætlunin sé að fyrirskipa Verðlagsráði að segja nei við verðhækkunum en fyrirskipa svo fyrirtækjunum að halda áfram óbreyttri þjónustu og taka bara erlend lán? Skyldi það vera markmið hæstv. ríkisstjórnar að borga verðbólguna niður með erlendum lánum? Er það hugsanlegt, hæstv. forsrh.? Það er nauðsynlegt að fá nánari skýringar við þessi atriði. Og það er líka nauðsynlegt í tengslum við verðlagsmálin að hæstv. forsrh. svari því alveg skýrt hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera í tengslum við búvöruverðið. Hann lýsir því yfir að það eigi að lækka búvöruverð, en fjárlögin sem hann stendur fyrir og ríkisstjórnin í heild gera ráð fyrir því að það hækki núna í mars vegna þess að það skortir á 220 millj. að niðurgreiðslurnar tryggi óbreytt verð. Vill ekki hæstv. ráðherra svara því hér skýrt og skorinort, a.m.k. ef hann ætlar að gera minnstu tilraun til þess að halda því fram að hér hafi verið talað í einhverri alvöru af hálfu hæstv. ríkisstjórnar? Ég get líka tekið undir það ekki aðeins sem gott markmið heldur höfuðmarkmið í þessu þjóðfélagi að það þurfi að lækka vexti. Ég er að sama skapi ekki mjög trúaður á að sá boðskapur sem hæstv. forsrh. flutti hér leiði til einhverra raunverulegra breytinga í þeim efnum því að það er hið efnahagslega umhverfi sem ræður því auðvitað mest hvert vaxtastigið er í þjóðfélaginu. Og ríkisstjórn sem stefnir að því að auka viðskiptahallann er ekki að stefna að því að draga úr vöxtum, lækka vexti. Markmiðið er fallegt. En ég sé ekki að hæstv. ríkisstjórn sé í raun og veru að ná neinum árangri með þessu móti. Hæstv. ríkisstjórn getur sagt: Vextirnir á ríkisbréfum eiga að vera 5%, sem þýðir kannski 6*y1/2*y--7% á öðrum bréfum. Það eru nú nokkuð góðir vextir, of háir vextir að mínu mati. En menn verða auðvitað að horfa á efnahagslega umhverfið og það þarf að ná á þeim vettvangi fram þeim breytingum sem gera það mögulegt að lækka þessa vexti. Ég geri ráð fyrir því að áfram verði seld skuldabréf með afföllum. Og mér sýnist að þó að ríkisstjórnin setji á blað að vextir megi ekki vera nema 5% og kannski 7% annars staðar, þá komi það ekki í veg fyrir það að verðbréf gangi kaupum og sölum á því gengi sem markaðurinn telur nauðsynlegt á hverjum tíma miðað við efnahagsstefnu stjórnarinnar að öðru leyti. Það er einmitt þetta sem hefur verið að gerast undanfarna mánuði. Og það er einmitt af þessum sökum sem hæstv. ríkisstjórn hefur ekki enn --- þrátt fyrir góðan vilja, ég dreg ekki úr því að hún hlýtur að hafa góðan vilja í þessu efni --- hefur engum árangri náð í því að lækka raunvextina. Og mér sýnist flest stefna í að það sama verði uppi á teningnum. Það kom fram hjá hæstv. forsrh. að það væri meginstefna ríkisstjórnarinnar í peningamálum að skipulag bankakerfisins yrði bætt. Þetta er býsna stór yfirlýsing. Skipulag bankakerfisins bætt. En væri nú ekki fróðlegt að fá nánari skýringu á því hvernig á að bæta skipulag bankakerfisins eða er þetta bara almenn yfirlýsing sem stjórnarflokkarnir eiga svo eftir að takast á um og rífast um? Hvort það eigi að selja Útvegsbankann, leggja Útvegsbankann niður eða hvort ekkert eigi að gera? Hvort það megi hreyfa við Búnaðarbankanum eða það megi ekki hreyfa við honum? Það er ágætt svo sem að hafa þetta á blaði og berja sér á brjóst, en aðgerð er þetta ekki. Og ekki bætir það rekstrarskilyrði sjávarútvegsins, hæstv. forsrh., að setja svona á blað. Þá á að fela Seðlabankanum aðhald að nafnvöxtum og eftir því sem ég skildi hæstv. forsrh. að tryggja það að nafnvextir yrðu í samræmi við ávöxtun á verðtryggðum verðbréfum. Ég hygg að ég hafi tekið rétt eftir. Nú get ég tekið undir það að það er eðlilegt að hafa sem mest samræmi í vöxtum og það er slæmt þegar mikill mismunur verður á milli vaxta eftir því hvort menn eru með verðtryggða eða óverðtryggða pappíra. En í fljótu bragði sýnist mér að þessi samræming leiði til þess að nafnvextir hækki talsvert og jafnvel býsna mikið á næstu vikum og væri fróðlegt að fá nánari skýringu á því hjá hæstv. ráðherra hvernig þessi samræming á að fara fram. Hverjir verða nafnvextirnir eftir að þeir hafa verið samræmdir vöxtum á verðtryggðum bréfum? Hvaða afleiðingu hefur það fyrir nafnvaxtaákvarðanir banka og sparisjóða á næstu vikum? Svo var það til þess að kóróna boðskapinn að tilkynna það að viðurlög bankanna vegna of mikilla útlána skyldu núna renna í ríkissjóð. M.ö.o.: Þegar atvinnufyrirtækin lenda í vanda, bankarnir freistast til þess að lána meira en góðu hófi gegnir vegna þess að hæstv. ríkisstjórn neitar að leiðrétta rekstrargrundvöllinn, neitar að skrá gengi krónunnar rétt, bankarnir neyðast til þess að lána atvinnufyrirtækjunum meira, sjávarútvegsfyrirtækjunum, þá lenda þeir í smáskuld við Seðlabankann, fá refsivexti og nú eiga þeir að renna í ríkissjóð. M.ö.o.: Það er verið að gera ranga gengisskráningu, hallarekstur atvinnuveganna að tekjulind fyrir hæstv. fjmrh. Það verður gaman fyrir hæstv. sjútvrh. að fara út um land með þennan boðskap. Ég hygg að hann ætti nú að fá sér rautt ljós og ferðast um sjávarplássin og tilkynna fólkinu í sjávarútveginum þennan mikla árangur sem hann hefur náð í að bæta rekstrarskilyrði sjávarútvegsins. Það er ein veigamesta yfirlýsing hæstv. forsrh. að taka refsivextina í ríkissjóð. Því meir sem hæstv. ríkisstjórn falsar gengið, því meir sem hún leggur á bankana aðhald að rekstri atvinnuveganna, því meira á ríkissjóður að græða. Ég tók eftir því í ræðu hæstv. forsrh. að það var ein af efnahagsráðstöfununum, sem þeir notuðu jólaleyfið, fjögurra vikna jólaleyfið til að fjalla um, að þeir hefðu ákveðið í hæstv. ríkisstjórn að frumvörpin um verðbréfamarkaði og verðbréfasjóði, sem var fyrsta mál Alþingis, yrði að lögum á þessu þingi. Þeir þurftu sérstakt jólaleyfi, neyðarjólaleyfi, til þess að komast að þeirri niðurstöðu að fyrsta frumvarpið sem hæstv. ríkisstjórn lagði hér fram ætti að verða að lögum á þessu þingi. Það fer nú ekki hjá því að manni komi til hugar að hæstv. ríkisstjórn hafi leitað til einhvers grínista þessar fjórar vikur sem hún hefur setið við að útbúa efnahagsstefnu sína þegar flest er þessu marki brennt. Síðan kemur að því að hæstv. ráðherra fer að ræða um tengingu íslenska fjármagnsmarkaðarins við hinn alþjóðlega fjármagnsmarkað. Það er byrjað á því að lýsa því að nú eigi að hverfa frá þeim almennu reglum sem hér hefur verið stuðst við og eru mjög í samræmi við það sem Norðurlöndin hafa búið við í áratugi að því er varðar skipan og ákvarðanir á fjármagnsmarkaðnum. Það er byrjað á því að tilkynna þetta. Svo er tilkynnt að ríkisstjórnin hafi sérstaklega í huga að sníða íslenska fjármagnsmarkaðinn að þeirri áætlun sem Norðurlöndin hafa nú á prjónunum um frjálsa fjármagnsflutninga. --- Og þá gekk hæstv. forsrh. úr salnum. --- En það stendur þannig á að hæstv. fjmrh. gerði við þessa efnahagsáætlun, sem nú liggur fyrir á vettvangi Norðurlandaráðs, sérstakan fyrirvara að því er varðar frjálsa fjármagnsflutninga. Ég hygg þó að einmitt þetta atriði í efnahagsáætluninni sé kannski sá þáttur sem kunni að hafa mest áhrif á íslenskt atvinnulíf og kynni þegar til lengri tíma er litið að hafa hér jákvæð áhrif, ef við værum tilbúnir til þess að taka þátt í þessu samstarfi. En ríkisstjórnin ákvað að gera um það sérstakan fyrirvara vegna þess að það samræmdist ekki stefnu Alþb. að taka þátt í þessu samstarfi Norðurlandaþjóðanna. Og ekki voru það nú neinir stórkapítalistar sem að þessu stóðu. Engir stórkapítalistar. Þetta voru kratafjármálaráðherrar af hinum Norðurlöndunum upp til hópa. Nei, en það var of frjálslynt fyrir Alþb. og um leið ríkisstjórnina. En nú er tilkynnt að það eigi að aðlaga fjármagnsmarkaðinn hér að því sem Norðurlöndin eru að stefna að. Og því spyr ég: Hefur ríkisstjórnin tekið ákvörðun um að falla frá þessum fyrirvara? sem ég lít nú svo á að sé til vansæmdar fyrir Íslendinga að hafa gert. En ber að skilja þessi orð svo að íslenska ríkisstjórnin hafi fallið frá þeim fyrirvara sem þarna var gerður? Sé svo, þá er það fagnaðarefni, en ég bendi á að ákvarðanirnar ganga í tvær áttir. Önnur ákvörðunin gengur í þá átt að auka handstýringuna á fjármagnsmarkaðnum og hin ákvörðunin gengur í þá átt að aðlaga fjármagnsmarkaðinn að því sem gerist á Norðurlöndunum til aukins frelsis og er það nú í samræmi við flest annað sem hér hefur verið borið á borð. Hæstv. forsrh. sagði að ákvarðanir yrðu teknar um það að vextir verðtryggðra lána verði fastir, þ.e. óumbreytanlegir. Þetta atriði tel ég vera um margt athyglisvert. Ég hygg að ákvörðun af þessu tagi geti stuðlað að aukinni festu á fjármagnsmarkaðnum. Auðvitað skiptir mjög miklu máli um framkvæmdina og ég vænti þess að hæstv. ríkisstjórn hafi ekkert í hyggju í þessu sambandi í líkingu við það klúður sem hún stóð að varðandi lánskjaravísitöluna. En efnislega er það mín skoðun að þarna sé um jákvætt atriði að ræða þó að það sé ekki nein grundvallarbreyting, en það verður að koma hér fram sem jákvætt er. Að því er ríkisútgjöldin varðar er hin stóra ákvörðun fólgin í því að nú á að halda mánaðarlega fundi í fjmrn. Er það nú svona og svona gagnlegt að halda fundi, en það er auðvitað að vonum að það hafi tekið ríkisstjórnina langan tíma og hún hafi þurft alveg sérstaklega neyðarlega langt jólaleyfi til þess að komast að þessari niðurstöðu. Þá er lýst almennri stefnu í skattamálum: breikka skattstofna og lækka skatthlutföll. Það sem þessi hæstv. ríkisstjórn hefur verið að gera er að hún hefur verið að hækka skatthlutföllin. Því hefur verið lýst hér að nú eigi sérstaklega að huga að skattlagningu fyrirtækja, hlutabréfa og þar fram eftir götunum. Þessi ríkisstjórn hefur verið að koma hér fram skattalögum sem íþyngja atvinnurekstrinum í landinu. Ber að skilja orð hæstv. forsrh. svo að allar þær ákvarðanir sem hæstv. ríkisstjórn tók hér í skattamálum að því er varðar atvinnufyrirtækin hafi verið rangar og á misskilningi byggðar? Var þetta enn eitt dæmið um það að hæstv. forsrh. var bara ,,plataður"? Hvers vegna er verið að keyra fram í desember skattbreytingar gegn harðri og eindreginni andstöðu hér á Alþingi vegna þess að það var svo augljóst að það væri verið að leggja auknar byrðar á atvinnufyrirtækin, draga úr möguleikum fólks að byggja hér upp eiginfjárstöðu atvinnufyrirtækjanna og koma svo með einhvern nýársboðskap í byrjun febrúar og segja: Við þurfum að lækka skattana á atvinnufyrirtækin. Við þurfum að auðvelda fólki að kaupa hlutabréf. Hvað á þetta að þýða? Hvaða heila brú er í þessari stefnumörkun? Ég fagna því ef mark má taka á þessum nýju yfirlýsingum. En þær verða þá að sjást í verki. Það þýðir lítið að koma hér og keyra hér og þvinga í gegn skattalög sem íþyngja fyrirtækjunum, koma svo nokkrum dögum seinna og segja: Við ætlum að fara að hjálpa fyrirtækjunum með því að lækka skattana. Ef það á að taka mark á hæstv. ríkisstjórn, þá þarf hún að haga gerðum sínum á annan veg og meira í samræmi við þau fyrirheit sem verið er að gefa. Það var athyglisvert að hæstv. forsrh. tók hér fram í kaflanum um aðgerðir í þágu íslensks iðnaðar að það ætti að endurskoða vörugjaldið. Það var eitt stærsta deilumálið fyrir jól, höfuðágreiningsefni Sjálfstfl. við ríkisstjórnina að það væri verið að setja á nýtt vörugjald, breyta vörugjaldslögunum til íþyngingar íslenskum iðnaði. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni að jólaleyfið, þetta langa, skuli hafa nýst til þess að hæstv. ríkisstjórn hefur komist að þeirri niðurstöðu að þetta hafi allt saman verið rangt, að það hafi verið rétt, sem bent var á af hálfu talsmanna Sjálfstfl., að skattbreytingin íþyngdi íslenskum iðnaði og nú eigi að huga að því að leiðrétta þetta á nýjan leik. Ætli hæstv. forsrh. hafi verið plataður í þessu efni? Og ef svo er, hver skyldi hafa platað hann?

Það má alltaf skipta um skoðun ef maður hefur rangt fyrir sér.

Hæstv. forsrh. lýsti svo sértækum aðgerðum í þágu sjávarútvegsins, stofnun hlutafjársjóðs, úreldingarsjóðs, sérstakrar þróunardeildar við Fiskveiðasjóð, áformum um gæðaátak og svo tilkynnti hann að ríkisstjórnin hefði enn á ný tekið ákvörðun um lækkun raforkuverðs. Ég held að þetta sé í þriðja skipti sem hæstv. ríkisstjórn tilkynnir ákvörðun sína um lækkun raforkuverðs til frystihúsa og er spurning hvort hæstv. sjútvrh. á ekki að fá leyfi til að tilkynna þetta reglulega á svona þriggja mánaða fresti. Þá gæti hann hringt út á land og sagt: Nú hefur ríkisstjórnin tekið ákvörðun um að lækka raforkuverð til frystihúsa þannig að afkoma þeirra batni um 0,25%. Þetta er auðvitað svolítið ruglandi þegar verið er að tilkynna þetta æ ofan í æ en án þess að nokkur regla sé á hlutunum og ég sting upp á því að þeir setji það í lög að á þriggja mánaða fresti fái hæstv. sjútvrh. að tilkynna að þetta sé í vændum og ríkisstjórnin ætli að standa við þetta. Hæstv. forsrh. lýsti með almennum orðum áformum um úreldingarsjóð. Það er auðvitað ekki hægt að taka neina endanlega afstöðu til þess boðskapar hér. Mér sýnist þó að það eigi að afla fjár til þessa sjóðs með því að taka þá fjármuni innan úr sjávarútveginum sjálfum. Hér er því ekki verið að bæta rekstrarskilyrði sjávarútvegsins. Hugsanlega geta komið upp mjög áleitnar spurningar um hverjir eigi þá peninga sem draga á úr öðrum sjóðum inn í þennan nýja sjóð og úr því geta orðið lagaflækjur miklar. Það ber auðvitað að hafa líka í huga að þegar hæstv. sjútvrh. kynnti fiskveiðistefnuna sem nú er í gildi, kvótastefnuna sem svo hefur verið nefnd, var einn megintilgangurinn með þeirri breytingu sá að stuðla að samruna og aukinni hagræðingu í sjávarútveginum. Það átti með þessari breytingu, með almennum aðgerðum, að knýja fram fækkun fiskiskipa. Nú kemur hæstv. sjútvrh. og segir: Nú þurfum við að stofna nýjan sjóð til að ná þessu markmiði. Og ég sé ekki betur en að hann sé að kveða upp þann dóm yfir sinni eigin fiskveiðistefnu að hún hafi ekki náð því meginmarkmiði sem lýst var þegar haldið var af stað. Og það þarf auðvitað að skoða þessi áform um úreldingarsjóð í þessu ljósi. Um hlutafjársjóðinn vil ég aðeins segja það að ég er þeirrar skoðunar að veruleg þörf sé á því að gera sérstakt átak í þjóðfélaginu til þess að auka eigið fé í atvinnufyrirtækjum landsmanna. Það er sú hugmynd sem Sjálfstfl. og Kvennalistinn stóðu að í þessu efni, að miða að því að slíkur sjóður yrði settur á fót í tengslum við Byggðasjóð, að komið yrði upp atvinnumálanefndum í kjördæmum með þátttöku aðila vinnumarkaðarins. Þetta mátti ríkisstjórnin auðvitað ekki heyra á minnst, að fólkið í landshlutunum fengi eitthvað um þessi mál að segja. Nei, allar tillögur þar um voru felldar. Allar tillögur um að verkalýðshreyfing og atvinnurekendur fengju að koma þar að voru auðvitað felldar og ríkisstjórnin ákvað að yfir slíkum sjóði ætti aðeins að sitja þriggja manna nefnd þar sem hæstv. forsrh. skipaði alla. Og nú sýnist mér samkvæmt orðum hæstv. forsrh. að þeir sjóðir sem eiga peninga inni hjá atvinnufyrirtækjunum eigi sérstaklega að kaupa hlutdeildarbréf. Ég átta mig ekki alveg á því hvert hæstv. ráðherra er að fara. Það verður auðvitað að skoða miklu betur þegar það mál kemur í útfærðu formi frá hæstv. ríkisstjórn, en auðvitað bendir margt til þess að hæstv. ríkisstjórn ætli að nota þennan sjóð með allt öðrum hætti en upphaflegar hugmyndir voru um þegar tillagan var sett fram í upphafi. En það skýrist auðvitað þegar nánari grein verður gerð fyrir þessu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Aðalatriðið er þó þetta: Það verður að byrja á því að gera almennar ráðstafanir fyrir sjávarútveginn. Ef þær ráðstafanir eru ekki gerðar og almennur rekstrargrundvöllur fyrir þessa atvinnugrein er ekki tryggður koma ráðstafanir af þessu tagi að mjög litlu haldi. Eigið fé heldur áfram að brenna upp, tapreksturinn heldur áfram og það þarf að koma með nýjan hlutabréfasjóð eftir örskamman tíma. Og eftir hversu langan tíma á að koma með nýjan hlutabréfasjóð, því að þetta hlutafé brennur upp á örskömmum tíma? Þess vegna verður að gera þá höfuðkröfu að hin almennu rekstrarskilyrði séu leiðrétt. Það dugar ekkert annað. Allt annað verður kák. Allt annað leiðir til þess að sjávarútvegurinn lamast í landinu. Það er auðvitað hægt að halda honum gangandi með svona millifærslum. Ef menn trúa því að hægt sé að leggja skatta endalaust á neysluna í þjóðfélaginu til þess að halda uppi sjávarútveginum geta menn gert þá tilraun. Afleiðingarnar verða hins vegar skelfilegar vegna þess að verðmætin eru sköpuð í sjávarútveginum og sjávarútveginum verður auðvitað ekki haldið gangandi með millifærslum og skattheimtu á aðra aðila vegna þess að verðmætin verða til í sjávarútveginum. En það er eins og hæstv. fjmrh. fáist ekki til þess að gera sér grein fyrir því, vilji ekki gera sér grein fyrir því á hverju íslenska þjóðin lifir.  Sem betur fer eigum við mörg vel rekin fyrirtæki í sjávarútveginum, fiskvinnslufyrirtæki sem eru vel rekin og hafa jafnvel skilað hagnaði löngu eftir að mörg hús voru farin að tapa stórlega. En hæstv. ríkisstjórn segir sem svo: Okkur kemur ekkert við hvað verður um best reknu fyrirtækin í þessu landi. Þau eiga bara að fara á hausinn smám saman. Við ætlum að bíða eftir því að þau verði komin í skussaflokkinn þannig að við getum tekið þau inn í sjóðakerfið okkar af því að við getum ekki hugsað okkur, segir hæstv. ríkisstjórn, að hér starfi fyrirtæki með eigið fé sem hafi hagnað og ágóða af starfsemi sinni. Það eru einmitt þessi fyrirtæki sem skapa verðmætin, það eru þessi fyrirtæki sem tryggja það að við getum bætt lífskjör fólksins í landinu. Svo er hæstv. ríkisstjórn að tala um það að hún vilji hafa gott samráð við launafólkið í landinu og launþegasamtökin. Þegar hún er að vega að rekstrargrundvelli best reknu fyrirtækjanna, þangað sem við eigum að sækja bætt lífskjör, þá á markvisst að keyra þau niður í sama svaðið. Og hæstv. sjútvrh. ætlar að fara með þann boðskap út um landið að að því sé nú stefnt að öll fyrirtæki komist á endanum inn í náðarfaðm sjóðakerfisins. Frú forseti. Ég hef hér með nokkrum almennum orðum vikið að því sem fram kom í tilkynningu hæstv. forsrh. Niðurstaðan af þessu er sú að sjávarútvegurinn á Íslandi er áfram rekinn með verulegum halla. Það er stefnt að því að eignaupptakan verði um 1 milljarður kr. með þessum efnahagsráðstöfunum. Það er stefnt að því að auka viðskiptahallann. Það er stefnt að því að þrýsta á um vaxtahækkanir með almennum efnahagslegum ráðstöfunum vegna þess að viðskiptahalli þrýstir á vextina en leiðir ekki til þess að dregið verði úr þeim. Hinar sértæku ráðstafanir sem hér hafa verið kynntar, mjög óljóslega og óútfærðar, breyta engu um það að rekstur sjávarútvegs og iðnaðar er enn í halla. Það er áfram stefnt að hallarekstri á íslensku atvinnulífi. Það er sú hætta sem við stöndum frammi fyrir. Og það er sú stjórnarstefna sem þarf að breytast.

Júlíus Sólnes Hæstv. forseti. Enn eina ferðina erum við komin saman hér í sölum hins háa Alþingis til að ræða um efnahagsmál og eflaust verður það aðalviðfangsefni hins háa Alþingis svo lengi sem við byggjum þetta land. Það læðist hins vegar að mér sá grunur að ef við töluðum svolítið minna og gerðum meira væru kannski efnahagsmálin ekki í eins miklum ólestri og þau virðast vera hér ævinlega. Við höfum nú heyrt, bæði í máli hæstv. forsrh. og í máli hv. þm. Þorsteins Pálssonar, rætt mjög um afkomu þjóðarbúskaparins og um afkomu atvinnuveganna. Það er hins vegar eitt sem mér finnst gleymast í allri þessari umræðu. Það minnist enginn á afkomu fólksins í landinu. Hver er afkoma lágtekjuhópanna í dag? Hver af afkoma barnafjölskyldnanna í dag? Og hver er afkoma ellilífeyrisþeganna? Það er eins og það hafi enginn áhuga á að velta því fyrir sér. Að sjálfsögðu byggir afkoma fólksins á því hver afkoma fyrirtækjanna er og því ber okkur skylda til að reyna með öllum ráðum að tryggja hagstæð ytri skilyrði fyrir allan atvinnurekstur í landinu. Ef ytri skilyrði eru góð og rekstrargrundvöllur er tryggður batnar að sjálfsögðu afkoma fólksins. Síðast í þessari röð kemur síðan afkoma ríkissjóðs og kerfisins. Því miður virðist nú vera sú stefna uppi að raða þessu upp í þá röð að fyrst eigi að fjalla um afkomu ríkissjóðs og kerfisins, síðan eigi að fjalla um afkomu atvinnufyrirtækjanna og svo síðast eigi að fjalla um afkomu fólksins. Hún skiptir minnstu máli, því miður, virðist mér, samkvæmt þeirri umræðu sem hér fer fram. Það er alveg ljóst að eins og nú er ástatt í íslensku efnahagslífi eru stórir hópar fólks sem hafa mjög slæma afkomu. Það er hægt að tala um meðaltalskaupmátt sem sé mjög hár og að hann hafi kannski verið allt of hár núna upp á síðkastið og maður talar nú ekki um afkoma tekjuhærri hópa þjóðfélagsins sem hafa meira en meðaltalskaupmáttinn. Það þarf ekki að hafa áhyggjur af þeim. Það er hins vegar gífurlega stór hópur fólks sem hefur mjög slæma afkomu og við verðum að hugsa um þann hóp líka. Við erum vitni að því hér eina ferðina enn að fulltrúar gömlu flokkanna standa uppi í hárinu hver á öðrum til þess að fjalla um slæma afkomu ríkissjóðs og slæma stjórnun á ríkinu, bæði nú og undanfarin ár. Það er mjög fróðlegt fyrir okkur, fulltrúa hinna nýju stjórnmálaafla á þingi, að vera vitni að þessari umræðu sem fer fram hér nærri óslitið dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð meðan Alþingi situr þar sem fulltrúar gömlu stjórnmálaflokkanna, Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl. og Alþb., eru að kenna hver öðrum um hve illa er komið. Það þarf ekki að fara langt aftur á bak til þess að sjá hvernig það hefur farið með efnahagsástand þjóðfélagsins og er sérstaklega fróðlegt að virða það fyrir sér. Ég er hérna með upplýsingar frá Hafrannsóknastofnun um afkomu sjávarútvegs. Þar er greint frá virðismati aflafengs á árunum 1965 fram til 1987. Virðismat aflafengs, ef hann er mældur í dollurum, segir að ef árið 1973 er sett á töluna 100 er virðismat aflafengs í dollurum 1985 komið í 300 og aðeins tveimur árum seinna í 600 þannig að virðismat aflafengs hefur tvöfaldast á árunum 1985--1987. Í SDR-einingum er þetta svipað. Þar er virðismat aflafengs 1973 100, virðismat aflafengs 1985 300 og virðismat aflafengs 1987 500 sem sýnir okkur að dollarinn fór lækkandi á árunum 1985--1987. En þetta er svo gífurleg aukning á raunvirði aflafengs Íslendinga á þessum árum að það er von að spurt sé: Hvað varð um þetta allt saman? Hvert fór þetta allt saman? Hvað varð um góðærið? Það er líka fróðlegt að rifja upp hvernig fjárhagur ríkisins var þessi ár. Ef við rifjum upp, þá skilaði þáv. fjmrh., hv. þm. Albert Guðmundsson, fjárlögum fyrir 1986 með tekjuafgangi upp á líklega 200 millj. eða svo, ég man það ekki gjörla en hv. þm. mun eflaust leiðrétta það ef rangt er með farið, en hann, sem öllum er kunnugt, var fluttur til í ríkisstjórninni haustið 1985 úr embætti fjmrh. í embætti iðnrh. og við tók hv. þm. Þorsteinn Pálsson sem skilaði síðan afkomu ríkissjóðs árið 1986 með tæplega þriggja milljarða tekjuhalla. Við tók síðan hæstv. núv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson sem var fjmrh. við myndun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar vorið 1987, en í tíð hans varð fjárlagahallinn fyrir árið 1987 um 5 milljarðar kr. Síðan er það núna gjört heyrinkunnugt að fjárlagahallinn fyrir árið 1988 er kominn í rúmlega 7 milljarða kr. Og þetta gerist þegar eitthvert mesta góðæri sem nokkurn tíma hefur komið á þessu landi er að baki, þ.e. þegar virðismat aflafengs, hvort sem það er mælt í dollurum eða í SDR-einingum, margfaldaðist á örskömmum tíma. Það er skelfilegt að horfa til þess hvernig hefur verið farið með góðu árin. Rótin að þessari meinsemd er að sjálfsögðu ríkisbáknið. Ég hef oft kallað það ríkisófreskjuna sem er gjörsamlega komin úr böndum. Það ræður enginn við hana lengur. Þetta er því miður ekkert einstakt fyrirbæri fyrir Íslendinga. Þetta virðist vera mjög svipað ástand og er víðast hvar í Vestur-Evrópu, að stjórnmálamönnum hefur gjörsamlega mistekist að hemja ríkisófreskjuna. Þeir ráða ekki við hana lengur. Það er skylda okkar, alþingismanna sem nú sitja á Alþingi, að leggjast allir á eitt að reyna að koma böndum á þessa ófreskju. Við verðum, með samstilltu átaki, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, að leggjast á eitt við það að reyna að hemja ófreskjuna. Það verður að fara rækilega ofan í saumana á ríkisrekstrinum og endurskipuleggja allt ríkiskerfið frá grunni ef á að nást árangur í þessari baráttu. Hún getur tekið langan tíma og kostað mikil átök. Við teljum, fulltrúar Borgfl., að það sé hægt að gera stóra hluti í þessum efnum ef farið væri af alvöru í þennan slag og við erum tilbúnir til þess hvort sem er í stjórnarandstöðu eða í ríkisstjórn. Eitt af því sem við teljum að sé nauðsynlegt og verði að gera breytingar á er með hvaða hætti fjárveitingum er varið til hinna ýmsu málaflokka og hvernig fjárveitingum er deilt út. Miðstýringin eins og hún hefur þróast í ríkisrekstrinum, þar sem öllu er ráðstafað héðan frá Reykjavík, þ.e. niður í smæstu einingar. Fjvn. Alþingis situr hér dag eftir dag, mánuð eftir mánuð við að útdeila 5000 kr. til skóla hér og þar og til smáverkefna út um allt land, verkefna sem heimamenn væru miklu betur færir um að ráðstafa og vinna að sjálfir. Þess vegna höfum við lagt mikla og ríka áherslu á að það verði að efla heimastjórn landshlutanna, gera heimamenn ábyrgari fyrir sínum eigin málum og fela þeim að fara með sín eigin verkefni og dreifa þeim fjármunum sem eru ætluð til hinna ýmsu verkefna í hinum ýmsu landshlutum. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, og þar byggi ég á langri reynslu minni sem sveitarstjórnarmaður, að heimamenn mundu fara miklu, miklu betur með þá fjármuni sem þeir fengju til umráða með þessum hætti, þeir mundu nýta þá miklu betur en nú þekkist. Með þessum hætti væri hægt að ná verulegum sparnaði í ríkisrekstrinum. Ég er ekki í nokkrum vafa um það. Þá þarf í leiðinni að einfalda ríkiskerfið. Ríkiskerfið er orðið allt of flókið. Það er orðið svo flókið að almenningur skilur ekki lengur upp né niður í því hvað er að gerast. Þegar svo er komið er komið út á hættubraut. Þetta er eitt af þeim viðfangsefnum sem við verðum að leggja höfuðáherslu á á næstunni og á næstu árum, að leggjast öll á eitt við að leysa þetta viðamikla og erfiða verkefni. Þá langar mig til að fara nokkrum orðum um stöðu iðnaðarins, en samkeppnisiðnaðurinn, iðnaðurinn á Íslandi virðist vera, í mínum huga, að verða einhver munaðarleysingi. Það er eins og enginn vilji annast iðnaðinn á Íslandi. Það er eins og enginn hafi áhuga á því að hér sé iðnaður yfirleitt. Menn eru að tala um að iðnaður eigi heima í Suður-Evrópu á láglaunasvæðunum, hann eigi jafnvel að flytjast til Afríku, hann eigi kannski að flytjast til Austurlanda fjær af því að þar eru launin svo lág. Við eigum ekkert að vera að leggja áherslu á iðnað hér á Íslandi lengur, við séum hálaunasvæði og við eigum að vera í einhverju allt öðru. Ég veit ekki í hverju allt öðru við eigum að vera. En það eru mjög margir, því miður, sem virðast halda að þjóðin geti lifað á því að veiða fisk og selja fisk og umfram það eigi svo hinir að vera í einhverjum fjármagnsleik, þeir eigi að vera í því að færa peninga á milli sparisjóðsbóka eða vera í því að kaupa alls konar bréf og fá af því vexti. Menn halda að stór hluti þjóðarinnar og atvinnulífsins geti lifað af þessu. Það er alveg ótrúlegt að heyra þessar hugmyndir manna þegar verið er að tala um fjármagnsmarkaðinn á Íslandi. Nú er svo komið að samkeppnisiðnaðurinn berst ekkert síður í bökkum en sjávarútvegurinn. Og ég vil biðja menn að gleyma því ekki þegar verið er að ræða um efnahagsmál á Íslandi að það er fleira til en sjávarútvegur. Samkeppnisiðnaðurinn er kannski sá vaxtarbroddur sem getur tekið við þeim sem koma hér til leiks í atvinnulífinu. Það er takmarkað sem sjávarútvegurinn og fiskvinnslan getur tekið við af nýju fólki, sérstaklega þegar horft er til þess að mörg störf í sjávarútvegi eru erfið og eru ekki eftirsóknarverð þannig að víða hefur það tíðkast að þurft hafi að manna frystihús og fiskvinnsluhús með erlendum starfskröftum. Því aðeins að hægt verði að koma traustari fótum undir samkeppnisiðnaðinn er von til þess að hægt verði að ráðast að viðskiptahallanum, en önnur höfuðmeinsemdin í íslensku efnahagslífi er hinn gífurlegi viðskiptahalli sem vex og vex. Hann er orðinn einn hluti af ófreskjunni sem ekkert ræðst við. Það er annars ótrúlegt að mörg undanfarin ár hefur mér virst ástandið vera þannig að flestar okkar aðgerðir hafa miðast við það að lagfæra skilyrði innflutningsverslunarinnar. Nú er það alveg ljóst að hagkvæm innflutningsverslun er eitt af því nauðsynlegasta sem hægt er að tala um í íslensku efnahagslífi vegna þess að íslenska þjóðin er svo háð innflutningi, bæði á hráefni og fullunnum vörum, vegna þeirrar atvinnustarfsemi sem hér fer fram að auðvitað verður innflutningsverslunin að vera eins hagkvæm og unnt er. Það verður að skapa henni hagstæð rekstrarskilyrði. En það má ekki vera á kostnað útflutningsverslunarinnar þannig að iðnaðurinn sé látinn vera einhver hornreka hér í atvinnulífinu og það skipti engu máli hvort hann leggi upp laupana og menn segi sem svo: Við flytjum þennan iðnað bara til Austurlanda fjær eða suður í Afríku. Við þurfum ekkert að vera með neinn iðnað hér á Íslandi. Hér var aðeins vikið að skipasmíðum í ræðum hæstv. forsrh. og hv. þm. Þorsteins Pálssonar áðan. Einhver mesta sorgarsaga sem hefur átt sér stað í íslensku atvinnnulífi undanfarin ár er hvernig íslenski skipasmíðaiðnaðurinn hefur nánast horfið, má segja. Ástandið er þannig nú að það eru ekki nema nokkrir mánuðir í það að ekki verði smíðuð skip hér á Íslandi framar og þá er kannski skammt í það að ekki fari heldur fram neinar viðgerðir á skipum framar á Íslandi. Það getur orðið til þess að við verðum algjörlega að treysta á skipasmíðar í Afríku, í Austurlöndum fjær og sömuleiðis að senda allan flotann okkar til viðgerða eitthvað langt út í heim. Er það ástand sem menn vilja koma á hér? Fyrir nokkrum dögum var sagt frá því hér í útvarpi að tvö útflutningsfyrirtæki, sem hafa sérhæft sig í framleiðslu á ýmsum búnaði og tækjum í sambandi við sjávarútveg, fyrirtækin Meka og Marel, hefðu gert mjög athyglisverða útflutningssamninga, m.a. við Sovétríkin og reyndar við Skotland eða Hjaltlandseyjar. Þetta er ljós punktur í því dimmviðri efnahagsmála sem við erum í þessa stundina og sýnir að þetta er hægt. Ef við viljum, þá getum við náð árangri í útflutningi á íslenskum iðnaðarvörum, einkum þó og sér í lagi iðnaðarvörum sem tengjast sjávarútvegi því að þar er þekking okkar hvað mest, þar getum við eitthvað gert og þar kunnum við eitthvað dálítið fyrir okkur. Hér áðan var vikið að því að erlendir ráðgjafar hefðu verið fengnir til þess að gera úttekt á stöðu íslensks skipasmíðaiðnaðar. Ég hef séð frumdrög að þessari skýrslu frá breska ráðgjafarfyrirtækinu Appledore sem er full svartsýni og lýsir því nánast yfir, sem kannski var vilji þeirra sem pöntuðu skýrsluna, að það sé engin framtíð fyrir íslenskan skipasmíðaiðnað. M.a. er í þessari ágætu skýrslu talað um að einkum beri okkur að forðast að reyna að ná mörkuðum fyrir íslensk fiskiskip í Arabalöndum. Er nánast ráðið eindregið frá því að vera nokkuð að fikta við slíkt. Nú vill svo til að eitt íslenskt skipasmíðafyrirtæki hefur náð bindandi samningi um smíði 14 togskipa hjá einu Arabalandi, þ.e. Dubai, sem er eitt Sameinuðu furstadæmanna, sem hefur gert samninga um að smíðuð verði 14 togskip eftir teikningunni af Hólmadrangi sem er vel þekkt og mjög traust og gott fiskiskip í íslenska flotanum. Þetta sýnir það að þetta er hægt. Það er hægt að fara þarna niður eftir og ná í tugi skipasmíðasamninga ef við bara nennum og ef við viljum. En ef við viljum ekki neitt, ef við viljum engan iðnað á Íslandi, þá verður auðvitað ekkert af þessu. Það er búið að ná samningum um samstarf við egypskar skipasmíðastöðvar sem vilja annast þessa smíði með Íslendingum. Og það sem athyglisvert er í þessu sambandi er að hin egypska skipasmíðastöð, sem er reiðubúin til samstarfs, er búin að gera bindandi samning um það að smíða fullbúið fiskiskip eftir teikningu Hólmadrangs fyrir langtum lægra verð en verið er að smíða fyrir íslenska útgerðarmenn í Noregi, sambærileg fiskiskip. Það er saga út af fyrir sig hvernig Noregur og norskir aðilar hafa verið í óheiðarlegri samkeppni við Íslendinga, ekki bara í sambandi við fiskiskipasmíðar heldur nánast á öllum sviðum. Norðmenn eru með ríkisstyrktan iðnað, bæði hvað varðar fiskiskipasmíði og á sviði búnaðar fyrir sjávarútveg, og ég tel að það sé gjörsamlega fráleitt að við séum með eðlileg viðskipti við Norðmenn meðan á þessu stendur. Ég tel sjálfsagt að setja einhverjar viðskiptahömlur á innflutning frá Noregi meðan þeir standa í ólögmætri samkeppni við íslenskan iðnað. Þá langar mig til að fjalla hér aðeins um banka- og viðskiptamál. Við höfum nú gengið í gegnum gífurlegar hremmingar í peningamálum. Hér hefur verið við lýði það sem oft hefur verið kallað peningastefna Seðlabankans en hún virðist byggja á því að hér geti raungengi íslensku krónunnar haldið áfram að vaxa mánuð eftir mánuð, raunvextir megi gjarnan verða einhverjir þeir hæstu sem þekkjast í heiminum og ef fyrirtækin geta ekki lifað við þetta ástand, þá sé bara þar um að kenna að þau séu svo illa rekin og þau eigi þá bara að fara á hausinn. Þetta virðist hafa verið sú peningastefna sem hefur verið við lýði undanfarna marga, marga mánuði. Það er kominn tími til að við gerum okkur það ljóst að vaxtastig í einu þjóðfélagi hlýtur að byggjast á því hvað atvinnulífið þolir, undir hverju atvinnulífið getur staðið. Ef atvinnulífið á Íslandi getur ekki staðið undir hærri raunvöxtum en 4--5%, þá þýðir ekkert að tala um að hafa hér hærri raunvexti en 4--5%. Vextir í þjóðfélaginu hljóta að taka mið af því hvað atvinnulífið ræður við, hvað atvinnulífið þolir. Eða hvað vilja menn? Vilja menn ekkert atvinnulíf? Vilja menn einfaldlega einhvern peninga- og vaxtaleik? Og hvaðan eiga þá peningarnir upphaflega að koma? Það virðist enginn spyrja að því. Það er sorglegt að horfa upp á það hvernig eigið fé fyrirtækjanna hefur breyst í vaxtatekjur hjá tiltölulega fámennum hópi sem hefur verið í fjármagnsleik í marga, marga undanfarna mánuði. Það er kominn tími til að stöðva þetta. Þá langar mig til að koma aðeins inn á húsnæðismál en þau skipta verulegu máli í efnahagskerfinu. Nú er svo komið að við sitjum uppi með þvílíkt húsnæðislánakerfi að öll þjóðin er orðin staðráðin í því að byggja yfir sig nýtt húsnæði á fimm ára fresti eða svo. Hvernig má þetta verða áfram? Er einhver skynsemi í því að allir geti gengið að niðurgreiddum húsnæðislánum, hvort sem þeir sitja í dýrum eignum eða ekki? Ég og nágranni minn, sem erum þeirrar gæfu aðnjótandi að búa í góðum og traustum einbýlishúsum, við höfum stundum verið að tala um það að þetta kerfi sé svo fáránlegt að við getum í sjálfu sér gert samning um það að kaupa hús hvors annars. Síðan getum við sótt um húsnæðislán og þegar við erum búnir að fá lánsloforðin, því að við eigum fullkominn rétt á því eins og aðrir, þá getum við selt þessi lánsloforð hjá einhverjum fjármagnsfyrirtækjum sem kaupa þau með afföllum. Þannig gætum við stórlega hagnast á þessu kerfi eins og það er rekið. Þetta verður að breytast. Við verðum að fara út í það að huga fyrst og fremst að þeim sem minna mega sín í þessu tilliti. Við eigum að láta húsnæðislánakerfið númer eitt vera miðað við þarfir þeirra sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð og svo þeirra sem þurfa á aðstoð að halda af félagslegum ástæðum. Hinir hljóta að geta bjargað sér með því að fara í gegnum bankakerfið eða það verði myndaðar sérstakar húsnæðislánastofnanir þar sem þeir geti fengið hagstæð lán en á markaðsvöxtum. Hér hefur mikið verið rætt um yfirlýsingu í efnahagsmálum og er margt merkilegt í henni að sjá og heyra. Margt gæti betur farið eins og gengur, en að sjálfsögðu er eftir að sjá hvernig hún lítur út í smáatriðum og við komum til með að fjalla nánar um það þegar frumvarpið lítur dagsins ljós og við förum að fjalla um það hér á hinu háa Alþingi. Það er eitt sem mér finnst að verði að vera kjarni þeirra aðgerða sem eru væntanlegar. Í fyrsta lagi verður að grípa til almennra aðgerða til að vernda kaupmátt launþega og þá fyrst og fremst lágtekjuhópanna og barnafjölskyldnanna og gamla fólksins. Það er meginatriðið. Þá vil ég ítreka það enn þá einu sinni, en við höfum margoft bent á nauðsyn þess, að það verður að koma til móts við fjölskyldur og einstaklinga sem eru í nauðum vegna þeirrar peningastefnu sem hefur verið rekin undanfarið með beinni aðstoð til skuldbreytinga í bönkum og sparisjóðum og hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Þar á ég m.a. við greiðsluerfiðleikalánin sem hafa skilað verulegum árangri. En það er ekki síður nauðsynlegt að hjálpa mörgum þeim einstaklingum og fjölskyldum sem hafa lent í gífurlegum fjárhagserfiðleikum þó að ekki sé vegna húsnæðiskaupa. Þess vegna verður að koma til aðstoð við þetta fólk og það verður að koma því til leiðar að bankakerfið geti tekið að sér að hjálpa þessu fólki með skuldbreytingum svo að það komist úr skuldasúpunni. Ég hélt því fram í upphafi máls míns að ef við töluðum svolítið minna og gerðum meira, þá kannski næðum við betri árangri í efnahagsmálum. Þess vegna ætla ég ekki að flytja mjög langa ræðu í þessum umræðum á hinu háa Alþingi um efnahagsmál og tilkynningu hæstv. forsrh. hjá ríkisstjórninni, en mig langar að lokum til að vitna í yfirlýsingu sem aðalstjórn Borgfl. samþykkti á fundi sínum á Selfossi sl. laugardag. Í henni segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Borgfl. hefur gengið til viðræðna við stjórnarflokkana um myndun nýrrar ríkisstjórnar í ljósi þeirra erfiðleika sem blasa við í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar. Aðalstjórn Borgfl. leggur áherslu á að það verði kannað til þrautar hvort hægt er að ná samstarfi við núverandi stjórnarflokka um ríkisstjórn.`` --- Það verði kannað til þrautar. Tíminn líður nú ört og við teljum að ef ekki fáist botn í þessar viðræður nú í dag eða á allra næstu dögum, þá þýði ekkert að halda þeim áfram. En með tilvísan í þessa yfirlýsingu höfum við viljað kanna þetta til þrautar, en auðvitað fer svo að lokum að það verða að fást úrslit í þessu máli. Annað mundi ég vilja segja um leið og ég vitna hér áfram í yfirlýsingu aðalstjórnar Borgfl. Ef ríkisstjórnin hefur ekki þor og vilja til þess að taka á og leysa vandamálin, þá eigum við ekkert erindi í slíka ríkisstjórn. Ef ekki verða gerðar þær ráðstafanir í efnahagsmálum sem duga er ljóst að þá verður algert hrun fram undan hjá mjög mörgum atvinnufyrirtækjum, einkum þó í útflutningsgreinunum, og atvinnuleysi og upplausn heilla byggðarlaga er þá á næsta leiti. Það er þess vegna sem við höfum lagt alla áherslu á að kanna til þrautar hvort ná megi breiðri samstöðu um að takast á við vandamálin og leysa þau, að mynda hér ríkisstjórn sem hefur þor og vilja til þess að framkvæma það sem þarf að gera til þess að koma atvinnulífinu á lappirnar aftur í þessu þjóðfélagi.

En nýja stefnan hjá Steingrími?

Hálfkák og máttlausar aðgerðir sem einungis halda líftórunni í sjúku atvinnulífinu án þess að lækna það eru marklausar. Það verður að styrkja samkeppnisiðnaðinn og útflutningsfyrirtækin með raunhæfum aðgerðum og ráðast að viðskiptahallanum. Þetta er kjarni málsins. Ef ekki er hægt að knýja fram lækkun á raungengi íslensku krónunnar með vaxtalækkun og verðlagslækkunum er ekki annarra kosta völ en fella gengið verulega. Eina leiðin til þess að bæta fólkinu í landinu þá kjaraskerðingu sem af því hlýst er að lækka verð matvæla og annarra nauðsynja svo að um munar. Ef ekki fæst niðurstaða í þessum viðræðum Borgfl. og stjórnarflokkanna sér aðalstjórn Borgfl. ekki aðra leið en reyna að ná samstöðu um raunhæfar aðgerðir að loknum alþingiskosningum. Að öðrum kosti munu heimilin halda áfram að berjast í bökkum og atvinnulífinu heldur áfram að blæða út.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Við höfum nú heyrt upp lesinn endurnýjaðan stjórnarsáttmála og mann sundlar nú við nýjungarnar. Hann er nýendurskoðaður, athugaður, kannaður og með hugsanlegum lausnum á hinum ýmsu vandamálum, almennt orðalag um það sem hæstv. ríkisstjórn stefnir að að gera í framtíðinni til hagsbóta fyrir land og lýð. En enn um sinn verða þegnar þó að bíða. Bráðum, bráðum koma aðgerðir. Og fólkið bíður og bíður og er langþreytt á biðinni eftir varanlegum lausnum á vanda allra undirstöðuatvinnuvega okkar. Þær eru ekki í sjónmáli enn, aðeins kák og skammtímalausnir. Á sl. hausti þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sagði af sér áttu forsvarsmenn núv. ríkisstjórnar varla nógu sterk orð til að lýsa því hve mjög lægi á að mynda nýja ríkisstjórn vegna vanda atvinnuveganna og yfirvofandi stöðvunar alls atvinnulífs í landinu. Víst er það rétt að sá vandi var mikill og hann er mikill enn þrátt fyrir fjögurra mánaða setu ríkisstjórnarinnar á valdastóli. Hún hóf feril sinn með bráðabirgðaaðgerðum sem síðan átti að fylgja eftir með varanlegri aðgerðum til að tryggja rekstur fyrirtækja og atvinnulífsins í heild. Síðan hefur lítið gerst og almenningur gerist nú langþreyttur á biðinni eins og ég sagði áðan og allir hljóta að spyrja: Hvers vegna er svo lítið aðhafst? Ég held að orsökin sé fyrst og fremst sú að ríkisstjórnin nær ekki saman, kemur sér ekki saman um eitt eða neitt og tíminn fer í hlaup út um alla móa í leit að stjórnarstefnu sem ekki hefur fundist enn. Aðgerðir hennar í vandamálum ýmissa atvinnugreina bera þess ljósan vott að stefnuna vantar. Þegar Alþingi kom saman eftir áramótin var til umfjöllunar frv. um Tryggingasjóð fiskeldis og var mikill þrýstingur frá ríkisstjórninni um að Alþingi gerði sitt til að flýta afgreiðslu þess máls til að leysa vanda þessa atvinnuvegar sem helst er nú horft til og vonir bundnar við að verði veruleg lyftistöng atvinnulífs og afkomu. Málið var afgreitt frá Alþingi, en enn hafa ráðherrar ekki haft manndáð í sér til að skipa menn í stjórn sjóðsins svo að enn situr allt við það sama. Þegar rætt er hér um efnahagsmál er ekki úr vegi að líta á hver staðan er. Þjóðarframleiðslan hefur verið mikil og þjóðartekjur háar þó að þær hafi eitthvað dregist saman. En þrátt fyrir góðæri eru útflutningsatvinnuvegirnir á heljarþröm og atvinnulíf að hruni komið víða á landsbyggðinni. Ýmsar iðnaðargreinar eru að tapa fótfestunni. Gjaldþrot eru tíðari en nokkurn tíma hefur sést og gífurleg eignatilfærsla er nú í þjóðfélaginu. Orsakir þess eru ýmsar, t.d. rangar fjárfestingar og röng gengisstefna sem hefur bitnað harðast á útflutningsatvinnuvegunum og þar með á landsbyggðinni sem byggir atvinnu sína að miklu leyti á þeim. Undanfarnar vikur hefur verið hávær umræða um gengismál og þátt þeirra í hvernig komið er í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar. Þróun gengis og verðlags á erlendum mörkuðum á vitanlega mikinn þátt í hvernig komið er og það er því ekki að undra þó að hinn svokallaði gengisfellingarkór sé hávær. Krafan um lækkun gengis er eðlileg því að staða útflutningsatvinnuveganna verður því aðeins bætt að þeir fái auknar tekjur og geti bætt rekstrarstöðu sína því að gengið verður að vera skráð þannig að útflutningsatvinnuvegirnir hafi nokkuð stöðug starfsskilyrði. Þær raddir heyrast oft sem telja gengisfellingu enga lausn vegna þess að hún hækki erlendar skuldir. Staða fyrirtækja er vissulega mjög misjöfn hvað þetta varðar og sum kunna að fara illa út úr aðgerð sem þeirri að fella gengið, en auknar tekjur hljóta þó að auðvelda þeim að greiða niður skuldirnar. Við kvennalistakonur viðurkennum þessi sjónarmið og höfum fallist á að óhjákvæmilegt verði að fella gengið. Ýmsir og þá sérstaklega hæstv. fjmrh. hafa reynt að koma höggi á okkur vegna þessarar afstöðu, jafnvel haldið því fram að með því værum við að hrópa á kjaraskerðingu. Þetta er vitaskuld mjög óvandaður málflutningur. Við höfum aldrei talað um gengisfellingu sem úrlausnarkost öðruvísi en að jafnframt verði tryggt að áfallið yrði tekið af launafólki og heimilum. Til þess eru ýmsar leiðir og minna má á orð hæstv. forsrh. í umræðum skömmu fyrir þinghlé þar sem hann taldi upp kunnar leiðir eins og hækkun barnabóta og tekjutryggingar og niðurgreiðslu matvæla. Hann nefndi ekki matarskattinn þá, en snjallasta leiðin væri sú að nema burt þann rangláta skatt því að heimskulegri aðgerð en að setja hann á held ég að hafi ekki verið gerð hér í manna minnum. Það væri enn fremur líklegt til að skila sér sem hemill á verðbólgu og kaupkröfur ef skatturinn yrði tekinn af. Við slíku segir væntanlega hæstv. fjmrh. að við séum að hrópa á halla á ríkissjóði. Við því er fyrst og fremst það að segja að ef um er að velja halla á ríkissjóði, halla á heimilum, halla á atvinnulífi, þá er það ríkissjóður sem verður að taka það á sig. En því má heldur ekki gleyma að afnám eða lækkun matarskatts mundi aldrei verða hreint tekjutap fyrir ríkissjóð. Þeir fjármunir kæmu örugglega inn að nokkru eða miklu leyti eftir öðrum leiðum. Þetta höfum við margoft bent á og ég vil enn ítreka að gengisfelling kemur ekki til greina að okkar mati nema tryggt sé að skellurinn lendi ekki á heimilunum. Og það er hægt að tryggja ef vilji til þess er fyrir hendi. Stjórnarandstöðunni hafa ekki verið kynntar tillögur og áform stjórnarinnar um úrbætur í efnahagsmálum fyrr en nú. Áður hafa þær öðru hvoru heyrst og sést í fjölmiðlum, en í sífellu verið að taka breytingum frá viku til viku, stækkað eða minnkað á víxl og nú hafa þær frekar minnkað. Og sú spurning vaknar hvers vegna. Hvers vegna þær eru svo linar og marklausar og almennt orðaðar. Kjarasamningar eru nú fyrir dyrum og það má ætla að launafólk reyni að lagfæra þær skerðingar sem það hefur mátt sæta hingað til. Þó fólk hafi orð ráðherra fyrir því að enginn matarskattur hafi verið lagður á leiða verðlagstölur frá Hagstofunni engu að síður í ljós að verð á mörgum algengum máltíðum vísitölufjölskyldunnar hækkaði á bilinu 45--75% frá nóvember 1987 til nóvember 1988. Meðalhækkun matvæla var á þessu tímabili 33% eða 10% umfram hækkun framfærsluvísitölu og Hagstofan telur að hækkun matarkostnaðar hafi verið nokkru meiri en hækkun meðallauna á tímabilinu --- og leggja nú ráðherrar aftur augun. Hæstv. forsrh. minntist reyndar á þessi mál áðan í ræðu sinni og sagði að ríkisstjórnin hefði áhuga á því að lækka verð á matvælum, en það væri eðlilegt að það væri gert í tengslum við kjarasamninga. Það var athyglisverð yfirlýsing. Hún þýðir það einfaldlega að hæstv. ríkisstjórn ætlar að hafa matarskattinn illræmda sem verslunarvöru í komandi kjarasamningum. Þar er nú öll reisnin og velviljinn í garð almenns launafólks. Byrðar heimilanna hafa þyngst úr hófi fram á síðustu tímum og launafólk hlýtur að svara slíkum álögum af sömu hörku og því hefur verið sýnd. Eflaust átta hæstv. ráðherrar sig á því og halda nú að sér höndum þar til séð verður hvernig samningunum lyktar og grípa þá til aðgerðanna. Reynslan kennir okkur því miður að einmitt þetta er það sem launafólk má búast við að gerist þegar mál standa eins og nú er. Launafólk hefur venjulega fengið að bera flestar þær efnahagsaðgerðir sem ríkisstjórnir hafa gert í gegnum tíðina. En það er ein tegund efnahagsvanda sem ekki var minnst á í ræðu hæstv. forsrh. Fyrr í vetur hafa farið fram hér í þingsölum umræður um hvalveiðar Íslendinga og bann við þeim. Tvö þingmál hafa verið flutt í þá veru. Bæði þessi þingmál eiga rætur sínar að rekja til afstöðu Greenpeace-samtakanna til hvalveiða og þrýstings samtakanna á erlendar verslunarkeðjur að kaupa ekki íslenskt lagmeti eða íslenskar fiskafurðir meðan Íslendingar halda fast við þá stefnu að veiða hvali. Ég ætla ekki að rifja upp þær umræður, aðeins benda á að það virðast ekki hafa verið umhverfisverndunarsjónarmið eða umhyggja fyrir lífríki hafsins og verndun hvalastofna sem vakti þær umræður heldur fyrst og fremst bein hagsmunasjónarmið, verslunarviðskiptum okkar var stefnt í hættu. Ég er þeirrar skoðunar að betra hefði nú verið að Íslendingar tækju upp þá stefnu að hætta hvalveiðum vegna þess að þeir vildu virða samþykktir Alþjóðahvalveiðiráðsins sem ítrekað hefur gert athugasemdir við þær hvalveiðar sem hér eru stundaðar í vísindaskyni og hefur skorað á íslensk stjórnvöld að draga veiðiheimildir sínar til baka. Ég er einnig þeirrar skoðunar að aðild okkar að Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna skuldbindi okkur til að hlíta fyrirmælum Alþjóðahvalveiðiráðsins. Það höfum við ekki gert. Og sú spurning hlýtur að vakna hvort við vegna ósveigjanlegrar stefnu stjórnvalda í þessu máli erum búin að koma okkur varanlega út úr húsi hjá þeim þjóðum sem okkur er nauðsyn og ég vil segja lífsnauðsyn að hafa samstarf við um umhverfismál. Mengun hafanna er þegar veruleiki og e.t.v. aðeins spurning um tíma hvenær sá vágestur tekur að veita okkur búsifjar ef ekkert er að gert. Þau samtök sem harðast hafa vítt stefnu Íslendinga í hvalveiðimálunum gætu verið okkar öflugustu samherjar í baráttunni gegn mengun hafsins og því er mikil skammsýni að baka okkur tortryggni og óvild þeirra í þeirri baráttu sem fram undan er. Hér er verið að ræða efnahagsmál og það sem ég nú hef sagt tengist vissulega þeirri umræðu. Vegna stefnu stjórnvalda í hvalveiðimálum blasir sú staðreynd við að markaðir okkar eru í hættu. Vegna þrýstings frá umhverfisverndarsamtökum er sagt upp viðskiptasamningum, fyrirtæki geta ekki selt framleiðslu sína og verða að segja upp starfsfólki og nokkur hafa þegar lokað. Laugardaginn 28. jan. mátti sjá í Morgunblaðinu viðtal við forsvarsmenn nokkurra fyrirtækja í lagmetisiðnaðinum og ég vil nú, með leyfi virðulegs forseta, vitna í nokkur af þeim. Þá er fyrst til að taka að Magnús Tryggvason hjá niðursuðuverksmiðjunni Ora í Kópavogi segir: ,,Verslanir taka ekki lengur við íslenskum vörum. Útflutningur á kavíar til Þýskalands hefur legið niðri undanfarna mánuði. Útflutningurinn stöðvaðist vegna óróa á markaðnum vegna mótmæla náttúruverndarsamtaka gegn hvalveiðum Íslendinga. Hjá Ora voru sett upp ný tæki til kavíarframleiðslu fyrir tveim árum og hefur verið framleitt fyrir Frakklandsmarkað. Hafa því verið nóg verkefni og selt hefur verið t.d. til ALDI og Tengelmann fyrir 45--50 millj. kr. árlega.`` En Magnús sagði að þessar uppákomur á Þýskalandsmarkaði væru alvarlegar fyrir sölusamtök lagmetis. Þau misstu 45--50% af tekjum sínum við þetta og rekstrargrundvöllur dótturfyrirtækisins í Þýskalandi væri brostinn. Síðan segir Eiríkur Böðvarsson, forstjóri niðursuðuverksmiðju á Ísafirði, að hann trúi því ekki að hagsmunum okkar verði fórnað. ,,Ég hef lítið hugsað um afleiðingarnar ef ALDI hættir að kaupa af okkur. Ég trúi ekki að stjórnvöld fórni þessum hagsmunum fyrir hvalveiðarnar,,, segir hann. ,,Niðursuðuverksmiðjan á Ísafirði er með 40--50 manns í vinnu og fæst um helmingur tekna fyrirtækisins eða 200 millj. kr. á Þýskalandsmarkaði. En ef viðskiptabann ALDI yrði staðreynd [sem það er nú þegar orðið] þá mundi það kollvarpa öllum áætlunum fyrirtækisins.`` Og hjá Norðurstjörnunni í Hafnarfirði er allt markaðsstarf í lamasessi, segir forstjórinn, Rafn Sigurðsson. Hann segir að Þjóðverjar vilji ekki lengur kaupa íslenskar vörur vegna hvalamálsins. Ísland er algert bannorð í Þýskalandi. ,,Þetta hefur kippt rekstrargrundvellinum undan skrifstofu okkar í Þýskalandi og allt þróunarstarf, sem búið er að eyða milljónum í, er runnið út í sandinn.`` Í Norðurlandi eystra hafa fyrirtæki einnig orðið fyrir alvarlegum þrengingum af þessum sökum og var þó atvinnuástand þar ekki allt of gott fyrir. Verksmiðju KJ á Akureyri hefur verið sagt upp viðskiptasamningum. Vonandi ríður það nú ekki fjárhag fyrirtækisins að fullu, en fækkun starfsfólks er óhjákvæmileg. Pólstjarnan á Dalvík, sem er niðursuðufyrirtæki, hefur verið lokuð síðan um miðjan september og 14 starfsmenn verið atvinnulausir síðan. Niðursuðufyrirtækið Hik á Húsavík hefur orðið að leggja niður starfsemi. Þar misstu um 20 manns atvinnu sína. Í blaðinu Degi á Akureyri er 31. jan. eftirfarandi frásögn um það fyrirtæki: Þar er sagt að niðursuðufyrirtækið hafi sagt upp öllu starfsfólki og að sögn framkvæmdastjórans sé ekkert að gera nema loka. ,,Við sitjum uppi með birgðir fyrir 40--50 millj. kr. og stöndum ekki undir því lengur. Við lendum allra fyrirtækja verst í þessu því að við höfum mestar birgðir. Og við seldum okkar vöru eingöngu til Tengelmann í Þýskalandi þegar fyrirtækið hætti viðskiptum við Ísland og þó að margir hafi sagt að það skipti ekki máli og við getum selt vöru okkar á öðrum mörkuðum hefur það ekki komið á daginn.`` Miðað við fólksfjölda samsvara 20 störf á Húsavík 800 störfum í Reykjavík. Eitthvað mundi trúlega heyrast ef 800 manns í Reykjavík stæðu allt í einu uppi atvinnulaus. Bæjarstjórn Húsavíkur hefur fundað um þetta mál og sent áskorun til ríkisstjórnarinnar sem ég les hér, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fundur haldinn í bæjarstjórn Húsavíkur þann 31. janúar 1989 samþykkir að skora á ríkisstjórn Íslands að leysa nú þegar þann fjárhagsvanda sem skapast hefur hjá fyrirtækjum í lagmetisiðnaði vegna stefnu ríkisstjórnar í hvalveiðimálum. Eitt fyrirtæki í lagmetisiðnaði er rekið á Húsavík og hefur stefna undanfarinna og núverandi ríkisstjórna í hvalamálum bitnað alvarlega á því. Er nú svo komið að rekstrarstöðvun blasir við ef ríkisstjórnin tekur ekki afstöðu til lausnar í málinu fyrir þau fyrirtæki sem stefnan hefur bitnað hvað mest á. Lausnin getur m.a. falist í beinum rekstrarstyrk til þessara fyrirtækja meðan unnið er að lausn markaðsmála. Það er mikið áfall fyrir Húsavík ef fyrirtæki, sem hefur 15--20 manns í vinnu og framleiðir afurðir fyrir 50--70 millj. kr., verður að hætta starfsemi vegna stefnu ríkisstjórnarinnar í hvalamálum. Með ósk um skjót viðbrögð. Bæjarstjórn Húsavíkur.`` Í ljósi þessa, sem ég hef nú sagt, vil ég krefjast svara frá hæstv. ríkisstjórn um það hvað hún ætlast fyrir í þessum málum. --- Maður er ekkert vanur því að forsrh. sé hér í sal, en það væri nú kannski skemmtilegra að hann væri viðstaddur.

Þegar verið er að fjalla um sjávarútveginn er ekki óviðeigandi að sjútvrh. sé við.

Sömuleiðis. 
            

Forseti skal óska eftir að sjútvrh. komi í salinn.

Allt liðið.

Þeir ættu nú að hafa tíma til að sitja hér, búnir að vera í fríi í heilan mánuð.

Það er verið að finna ríkisstjórnina.

Það er nú verst ef hún er týnd. Virðulegi forseti. Úr því að nokkrir ráðherrar eru nú gengnir í salinn er ég að hugsa um að lesa aftur áskorunina frá bæjarstjórn Húsavíkur. Ráðherrar hafa trúlega ekki lagt mikið eyrun við því sem ég var að segja, en ég var að lýsa ástandinu á landsbyggðinni vegna stefnu stjórnarinnar í hvalveiðimálum þar sem hvert fyrirtækið af öðru lokar vegna þess að það hefur tapað mörkuðum sínum. Hér er áskorun sem ríkisstjórninni var send frá bæjarstjórn Húsavíkur: ,,Fundur haldinn í bæjarstjórn Húsavíkur þann 31. janúar 1989 samþykkir að skora á ríkisstjórn Íslands að leysa nú þegar þann fjárhagsvanda sem skapast hefur hjá fyrirtækjum í lagmetisiðnaði vegna stefnu ríkisstjórnar í hvalamálum.`` Svo fylgdi greinargerð: ,,Eitt fyrirtæki í lagmetisiðnaði er rekið á Húsavík og hefur stefna undanfarinna og núverandi ríkisstjórna í hvalamálum bitnað alvarlega á því. Er nú svo komið að rekstrarstöðvun blasir við ef ríkisstjórnin tekur ekki afstöðu til lausnar í málinu fyrir þau fyrirtæki sem stefnan hefur bitnað hvað mest á. Lausnin getur m.a. falist í beinum rekstrarstyrk til þessara fyrirtækja meðan unnið er að lausn markaðsmála. Það er mikið áfall fyrir Húsavík ef fyrirtæki, sem hefur 15--20 manns í vinnu og framleiðir afurðir fyrir 50--70 millj. kr., verður að hætta starfsemi vegna stefnu ríkisstjórnarinnar í hvalamálum. Með ósk um skjót viðbrögð. Bæjarstjórn Húsavíkur.`` Í ljósi þess sem ég hef nú sagt vil ég krefjast svara frá hæstv. ríkisstjórn um það hvað hún ætlast fyrir í þessum málum. Er ætlun ríkisstjórnarinnar að halda fast við stefnu sína um hvalaveiðar? Hefur ríkisstjórnin áform um að hefja viðræður við viðskiptaþjóðir okkar um þessi mál og kynna þeim íslensk sjónarmið í þessum efnum? Áformar ríkisstjórnin að leggja lið þeim fyrirtækjum sem horfa fram á lokanir og gjaldþrot vegna hvalveiðimálsins og hvernig ætlar hún að taka á málum þeirra? Atvinnuleysi sem þegar er orðið, tjón fyrirtækjanna og tap í útflutningsverðmætum sem kann að velta á milljónahundruðum orsakast af stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum og afleiðingarnar kunna að verða alvarlegri en við sjáum fyrir nú. Fólk á heimtingu á að fá að vita hvað stjórnvöld ætla að gera í þessu máli, hvort hugsanlegt er að hæstv. ríkisstjórn geti komið sér saman um einhverja stefnu og aðgerðir í framhaldi af því.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Nú vantar klukkuna 5 mínútur í fimm, en klukkan fimm hefjast þingflokksfundir. Forseti hefur því ákveðið að fresta nú fundi. Talað hafði verið um að e.t.v. yrði kvöldfundur, en með tilliti til þess hvernig veðrið er held ég að það sé ekki mikið vit í því og fundinum er því frestað.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Á fundi sem ég sat með formönnum þingflokka nú eftir hádegi var frá því gengið að það yrði kvöldfundur hér í kvöld og um það var samkomulag að þessari umræðu mundi ljúka í kvöld. Ég vil jafnframt taka það fram að það er með öllu óviðunandi, þegar hæstv. forsrh. leggur hér fram það sem ríkisstjórnin vill kalla stefnumótun í efnahagsmálum, að fulltrúar Alþfl. og Alþb. skuli ekki taka til máls við þessar umræður þannig að fyrir liggi nú á þessum degi hver sé afstaða þeirra til þess sem hæstv. forsrh. vill kalla stefnumörkun í efnahagsmálum. Ég gerði athugasemd við það á fundinum í morgun og spurðist þá fyrir um hvort svo væri enn, sem fram hefði komið í sjónvarpsþætti hjá hæstv. sjútvrh., að hæstv. forsrh. hefði bannað öðrum mönnum í ríkisstjórninni að tala um efnahagsmál og svo virðist sem það bann standi enn. En þá vil ég segja við hæstv. sjútvrh. að það þarf sérstakt geð til að sitja undir því hér að áfram skuli halda sömu stefnu í efnahags- og gjaldeyrismálum á sama tíma og sjávarútvegurinn hefur á sl. ári tapað helmingnum af sínu eigin fé og ég tók áreiðanlega rétt eftir að hæstv. forsrh. talaði um að það væru 13 milljarðar kr. Ég vil ekki trúa því, hæstv. forseti, að hæstv. sjútvrh. styðji mig ekki í því að hann telji nauðsynlegt að koma hér upp í dag til að gera grein fyrir sínum málaflokki, tali úr þessum ræðustól í kvöld og skýri fyrir þjóðinni hvernig það megi saman koma, sú hörmung sem hæstv. forsrh. var að lýsa áðan og hitt sem maður kallar hagsmuni sjávarútvegsins, hagsmuni hinna dreifðu byggða, hagsmuni okkar Íslendinga raunar allra, því það er rétt, sem formaður Sjálfstfl. sagði hér áðan, að sómasamlegum lífskjörum verður ekki haldið uppi í landinu nema vel rekin sjávarútvegsfyrirtæki séu til í þessu landi. Það verður ekki hægt að halda hér uppi blómlegum byggðum, það verður ekki hægt að halda hér uppi batnandi lífskjörum ef sú stefna á að vera ríkjandi í þessu landi að þjóðnýta fyrirtækin aftan frá, skipuleggja þannig efnahagsmálin að öll sjávarútvegsfyrirtækin séu rekin með halla og síðan á að bæta það upp með því að moka í fyrirtækin úr ríkissjóði úr sérstökum sjóðum sem enginn stjórnarandstæðingur má koma að. Ég held þess vegna, hæstv. forseti, og ég trúi ekki öðru en það standi sem við komum okkur saman um hér fyrr í dag, það standi að þessi umræða haldi áfram. Það er algerlega óviðunandi annað. Landbrh. á líka eftir að fylla upp í þær eyður sem voru í ræðu hæstv. forsrh. Það er ekki bara að formaður Alþfl. og formaður Alþb. þurfi að gera hér grein fyrir sínum málum heldur hygg ég að hæstv. landbrh. þurfi sömuleiðis að gera grein fyrir því sem að honum snýr og ég tók ekki betur eftir en ekki hafi verið minnst einu einasta orði á húsnæðismálin og þó liggur fyrir að þau hafa ekki verið í jafnhörmulegu ástandi og núna síðasta áratuginn.

Er hv. þm. að tala um þingsköp?

Ég er að tala um nauðsyn þess að umræðum sé haldið áfram, hæstv. forseti, og get ekki skilið annað en við því verði orðið. Fyrir því er öll sanngirni. Fyrir því er öll réttsýni. Fyrir því eru málefnalegar ástæður. Þetta nugg og juð um að stjórnarandstaðan megi ekki komast að nema í svo sem einn eða tvo tíma eftir allt þetta langa hlé er auðvitað algerlega út í hött, óviðunandi, ósæmandi og hæfir ekki þeirri stofnun sem við erum nú hér inni í. Ég vil því skora á hæstv. forseta að endurskoða sína afstöðu, leyfa hv. þm. að varpa fyrirspurnum til ráðherra, gefa ráðherrunum tækifæri til að sitja fyrir svörum og skýra það sem þeir vilja kalla nú hinn nýja boðskap þessarar ríkisstjórnar. Mér skildist á ýmsu sem hæstv. forsrh. sagði áðan sem hann vildi láta sýnast sem svo að hann væri kominn niður úr fílabeinsturninum þó svo hann hafi gefið það í skyn í sjónvarpsþætti fyrr í vikunni að utanrrh. væri kominn upp í turninn í staðinn. Og ég vil líka minna á að þegar hæstv. forsrh. var spurður um það hvort hann teldi enn að þjóðargjaldþrot væri fram undan sagði hæstv. forsrh. eitthvað á þá lund að hann hefði komið til landsins fyrir svo sem einu ári og þá sagt: Róm brennur. Skyldi Róm brenna núna?

Má ég biðja þingmanninn að halda sig við þingsköp.

Eru það brunabjöllurnar sem klingja fyrir aftan mig á meðan verið er að brenna upp eigið fé fyrirtækjanna úti á landsbyggðinni?

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég sé að menn eru komnir vel hvíldir úr jólafríinu sem enginn óskaði eftir, en ég get ekki séð hvernig hægt er að slíta fundi í lausu lofti rétt eftir að forsrh. tekur klukkutíma rúman af ræðutíma til að boða ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég sit í lausu lofti eftir hans ræðu nema það að minn flokkur, Borgfl., sé á leiðinni inn í ríkisstjórn sem mér er bara ekkert kunnugt um. Ég vil fá staðfest í umræðu hvort það er rétt sem hæstv. forsrh. fullyrðir hér um minn flokk á sama tíma sem formaður flokksins kemur upp í ræðustól og mótmælir með tali sínu þeim ráðstöfunum sem hæstv. forsrh. er að boða og talar á móti þeim. Ég skil þörf ríkisstjórnarinnar fyrir gott fólk í ríkisstjórn, en ég skil ekki ákafa forsrh. né heldur þann áhuga sem ég hef orðið var við annars staðar hjá sumum borgaraflokksmönnum um að fara í ríkisstjórnina. Ég vil fá umræður um þetta. Það er alveg útilokað að geyma þær til næsta fimmtudags ef fundur er ekki fyrr en þá. Ég óska eftir því að þessari umræðu verði haldið áfram. Það er þjóðinni nauðsynlegt að vita hvort ríkisstjórnin er eða er ekki, hvort það er að koma ný ríkisstjórn eða ekki. En það er alveg eins víst eins og ég stend hér og brýt illa á virðulegum forseta, sem ég bið hann um að afsaka augnablik, að ef spádómur forsrh. er réttur er í burðarliðnum annar þingflokkur og það getur alls ekki beðið. Það er ekki hægt að láta slík mál dansa í lausu lofti. Við skulum tala þá íslensku sem fólk skilur. Það er ekkert verið að ráðstafa meiri eða minni hluta í einum þingflokki.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill upplýsa að á fundi í hádeginu í dag með formönnum þingflokka var farið fram á það að þingflokksfundir stæðu aðeins klukkutíma og þingfundir gætu hafist kl. 6. Því mótmælti þingflokkur Sjálfstfl. og taldi sig þurfa lengri tíma. Þess vegna var ekki talið ráðlegt, einkum og sér í lagi með tilliti til mjög erfiðrar færðar, að hafa hér kvöldfund, en þar sem tveir þingflokkanna hafa nú farið fram á það skal forseti verða við því. Fundinum er því frestað til kl. 9. --- Fundarhlé.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Stefnuyfirlýsingar eru nú ekki margar á hverju kjörtímabili, hvað þá maður geti átt von á þeim bæði í jólagjöf og í eftirmat með jólunum, en hæstv. forsrh. sá tilefni til að gefa út nýja stefnuyfirlýsingu þó að ekki séu liðnir nema um það bil fjórir mánuðir síðan ríkisstjórnin kom saman. Sú sem hann gaf út þá var að vísu prentuð þannig að þingmenn gátu farið yfir hana eins og venja er ekki seinna en um það bil sem hún var flutt á Alþingi og er mikið hagræði í því að þingmenn fái sendar stefnuyfirlýsingar. Forsrh. hafði gefið út góðar tilkynningar og skilmerkilegar í fjölmiðlum um að það væri von á nýrri stefnuyfirlýsingu með lækningu við öllu þjóðarmeini í efnahagsmálum okkar svo að ég hefði búist við eftir þær auglýsingar að hv. þm. fengju á borð hjá sér stefnuyfirlýsinguna til þess a.m.k. að fylgjast með því sem var lesið upp af svo miklu tilfinningaleysi að það var eins og forsrh. hefði ekki lesið yfir gagnið sem hann var með fyrir framan sig. Það er sannfæringarlaust, áherslulaust og engin furða þó að þingmenn muni ekki nokkurn skapaðan hlut úr viðkomandi ræðu og ég fyrir mína parta var eins ruglaður og ríkisstjórnin eftir að hafa hlustað á því að ég gat ekki með nokkru móti greint neitt nýtt til lausnar í efnahagsvanda þeim sem við erum í eftir að hafa hlustað á ræðuna. Það var að vísu vitnað í óafgreidd mál sem liggja fyrir Alþingi og ég skal fara rólega yfir það á eftir því að mér liggur ekkert á núna, fara yfir það og sýna fram á hvers lags endaleysa þær aðgerðir í efnahagsmálum sem lagðar voru fram fyrir jól eru. Og að bæta þessari súpu, sem ég kalla, við þær ráðstafanir er svo sannarlega að bæta gráu ofan á svart. Í 60 mínútur hélt þetta áfram. Það var stefnt að þessu, stefnt skal að hinu og farið í hringi og kerfið sem við höfum þó notast við í áratugi ruglað enn þá meira en þegar er. Mér skildist á forsrh. að núna eftir mánaðar hlé til að tala við Borgfl. um stjórnarmyndun væri hann svo þreyttur að hann hefði ekki getað talað við þá aftur í kvöld í klukkutíma. En í þessari ræðu voru engin loforð um betri tíma, engin niðurstaða, engin fyrirheit, ekkert sem getur gefið fólkinu í landinu von um að breytingar verði til hins betra. Ég hugsaði þá og hugsa enn að okkar ágæti vinur og félagi, fyrrv. þingmaður Björn Pálsson, hefði líklega sagt við mig hefði hann séð hvað ég var að hugsa: Vertu nú ekki að stríða strákagreyjunum. Það er kalt úti og það snjóar. Það er erfitt að framkvæma nokkurn skapaðan hlut. Menn verða latir þegar það er kalt úti og þurfa að hanga inni í heitu húsi. --- Ég hugsa að það sé rétt. En það er ekki letin ein. Ég undirstrika að ríkisstjórnin er, því miður fyrir okkur öll, komin á leiðarenda í hugmyndum að lausnum á efnahagsvanda þjóðarinnar. Og ef einhver getur fundið einhverja aðra skýringu á þessum hringlandahætti, ég veit ekki hvort á að kalla þetta efnahagsaðgerðir, hlýtur það að vera eina skýringin að menn eru komnir á leiðarenda í hugmyndum um hvað eigi að gera. Það fer ekki milli mála. Ég ætla að gera það af tillitssemi við hæstv. forsrh., kannski breyta frá venjunni, að ég ætla að biðja hann í guðanna bænum að reyna ekki að skýra þetta aftur út, að reyna ekki að gefa nánari skýringar. Ég óska a.m.k. ekki eftir nánari skýringum vegna þess að menn geta dottið og meitt sig ef þeir fara of mikið í hringi. Það er best að tala sem minnst um það sem liggur fyrir óafgreitt í efnahagsmálum og eins það sem ríkisstjórnin virðist hafa í huga, enda hvernig á annað að vera en að menn eigi erfitt með að kynna lausnir í vandasömum málum þegar það er upplýst í fjölmiðlum í kvöld í matarhléinu að ríkisstjórnin hafi setið á fundi frá því snemma í morgun þangað til hálftíma fyrir fund í dag við að reyna að ná saman um þessar tillögur.

Þetta er hrein endaleysa.

Það veit ég ekki. Ég hlusta á ríkisfjölmiðlana og ríkisstjórnin stjórnar ríkisfjölmiðlunum.

Þú trúir fjölmiðlum vonandi.

Ég trúi þeim, ég hlusta svo oft á forráðamenn þjóðarinnar í fjölmiðlum. Ekki vil ég segja að þeir segi ósatt. Ég hefði gjarnan viljað fá skýringar hjá hæstv. forsrh. án þess að hann komi að efnahagsmálunum sem hann er að leita að. En hvað gaf honum tilefni til þess að láta þau orð sem hann lét falla um Borgfl. falla eins og hann gerði? Er Borgfl. kominn undir verndarvæng og stjórn forsrh. eða höfum við formann enn þá? Ég ætlast til þess jafnvel þó að Borgfl. færi í stjórnarsamvinnu, sem ég sé nú ekki að hann geti eftir það sem á undan er gengið, að hann verði áfram undir stjórn þess formanns sem flokkurinn kýs sér og hann verði talsmaður fyrir Borgfl. og fyrir það sem Borgfl. er að reyna að gera en ekki neinn annar. Það er mánuður síðan við fórum í jólafrí. Rétt fyrir jólafrí voru afgreidd hér skattalög. Skattalög voru afgreidd með aðstoð hluta af Borgfl. og það fylgdi, að mér var tjáð, að fyrirhugað væri að taka upp stjórnarmyndunarviðræður við Borgfl. strax eftir að jólafríið væri skollið á. Jólafríið er búið og viðræðurnar hafa verið mjög fáar. Þeir sem hafa verið í viðræðunefnd hafa harla lítið séð af viðmælendum. Það getur vel verið að einhver leynifundur hafi átt sér stað. En ég veit ekkert um það. Það er nú ekki nema um hálft annað ár síðan ég stofnaði þennan flokk. Ég harma að það skuli ekki hafa unnist tími til að ræða við Borgfl. og komast að niðurstöðu. Er verið að leika sér að þingmönnum eða leika sér að heilum þingflokki? Er verið að gera grín að Borgfl.? Hvað er að ske? Á að nota fólk eins og saklausa einfeldninga? Hvað á þetta að þýða? Það er orðið aumkunarvert að horfa á þetta. Í gær segir formaðurinn: Ég er að koma af fundi forsrh. Og hnefann í borðið: Kl. 2 á morgun verður komin ríkisstjórn eða við förum ekkert í neina stjórn. Hvað svo? Svo skeður það að í þessum ræðustól fyrr í kvöld á þessum sama fundi segir sami formaður: Það verður að ganga frá þessu í dag, ekki seinna en á morgun eða innan fárra daga. Mér datt í hug: Ætli hann vilji ekki bara ganga frá þessu einhvern tíma fyrir kosningar? Hvað á svona fíflagangur að þýða? Ég er á móti því að fara í þessa stjórn, en ég er enn þá meira á móti því að hafa félaga mína að fíflum. Ég stofnaði ekki þennan flokk til þess. En ég skil þörfina fyrir Borgfl. Ég skil hana. Hann er með mannlega stefnu. Honum er ekki sama hvernig fer um fólk. Þess vegna má ekki undir neinum kringumstæðum skemma það sem byrjar vel með einhverjum refsskap gamalla stjórnmálamanna. Formaður flokksins talaði áðan, og er þá í stjórnarandstöðu, sem gaf ekkert tilefni til þess að ætla að Borgfl. væri á leið inn í ríkisstjórn, talar um fulltrúa gömlu flokkanna með fyrirlitningu. Það er kannski hægt að segja: Hvernig er með gömlu fulltrúa nýju flokkanna? Er einhver munur? Fer það eftir aldri mannanna eða aldri flokkanna hvort það er tekið mark á þeim eða ekki mark á þeim? Ég verð að taka undir það, sem kom fram í efnahagsumræðum fyrr í kvöld og ég er innilega sannfærður um, að það er vel sagt og það er rétt sagt og menn ættu að hlusta á þau orð sem hv. 7. þm. Reykn. lét falla þegar hann sagði: Menn ættu að tala minna og gera meira. Mikið vildi ég að hann hefði gert það sjálfur þegar við greiddum atkvæði um skattafrv. fyrir jólin. Ég er innilega sammála og hefði kannski verið betra ef einhverjir fleiri hefðu gert það. Sumir hefðu mátt gera minna og tala meira, en það er sjaldan sem maður óskar eftir því. Það er afar sjaldan sem maður óskar eftir því, en það skemmir ekki stundum. Og þá var ekki verið að hugsa um afkomu hinna smáu. Þá var ekki verið að hugsa um litla fólkið. Það er ekki verið hugsa um láglaunafólkið. Það er ekki verið að hugsa um það þegar skattarnir eru settir á hvaða nafni sem þeir eru nefndir. Það er aukaatriði hvort það eru tollar, vörugjald, tekjuskattar, eignarskattar eða annað. Það eru skattar. Haldið þið að þið séuð, kæru ríkisstjórnarmeðlimir, að gera einhverjar ráðstafanir fyrir láglaunafólkið með því að koma nú með gengislækkun? Ísland er farið að skulda svo mikið að það er orðið einfalt barnaskóladæmi að margfalda skuldina með gengislækkuninni og sjá hvað við höfum upp úr því og hvað við fáum til baka í hagnað af þjóðarframleiðslu okkar. Það er orðið einfaldasta reikningsdæmi að sjá að við stórtöpum á gengislækkunum. En það er haldið áfram að lækka gengið og gera alls konar kúnstir sem eiga kannski rétt á sér við eðlilegar aðstæður en eru eins rangar og hægt er að hafa nokkuð rangt þegar aðstæðurnar leyfa ekki. Það eru ekki alltaf sömu aðstæður. Svo er talað um að það þurfi að hugsa um afkomu fyrirtækjanna, það þurfi að hugsa um afkomu fólksins. Það þarf að hugsa um hvort tveggja vegna þess að það er þjóðarhagur. Þjóðfélagið gengur ekki nema vinnumarkaðurinn og fólkið sé sátt og gangi í takt. Umræðan sem fer fram er um þjóðina, um bæði hið svokallaða litla fólk, stóra fólk, fyrirtæki smá og stór, hlutafélög, samvinnufélög o.fl. Við skiljum ekki einn þáttinn frá öðrum. En ég vil gjarnan fá skýringu á því hvernig á því stendur að forsrh. leyfir sér að tala fyrir hönd Borgfl. eins og hann gerði áðan. Jafnvel þó það væri komið samkomulag við þá nefnd sem er í gangi þá á stjórn flokksins og stjórn þingflokksins eftir að fjalla um málið og það segir enginn að þessir aðilar átti sig ekki á því hvað er að ske.

Sagði ég það?

Ég hlusta ekki á allt sem hæstv. forsrh. segir. Hann hlýtur að vita sjálfur hvað hann hefur sagt og hvað hann hefur ekki sagt. Ég veit ekki um hvað forsrh. talar upp úr svefni eða vakandi. Eitt af því sem kom fram áðan og var hluti af efnahagsumræðunum var hvað fjvn. úthlutar smáum upphæðum. Það er alveg rétt. Ég gerði tilraunir þegar ég var fjmrh. til að sleppa öllum upphæðum sem voru undir 100 þús. kr., síðan reyndi ég að sleppa öllum upphæðum sem voru undir 50 þús. kr. og hæstv. heilbr.- og trmrh., sem var í þessari vinnu með mér sem fjmrh., endaði með því að reyna að standa með mér um að sleppa 10 þús. kr. upphæðum. Það var ekki hægt. Það var ekki hægt vegna þess að fólkið úti á landi munaði um 5 og 10 þús. kr. í smáátök í þessu eða hinu, viðgerð á þessu eða hinu, á stórum mannvirkjum. Það er ekki alltaf miðandi við hvað mannvirkin eru dýr sem þarf að gera við. En það hefði verið gott að sleppa þessum litlu upphæðum. Það er alveg satt og staðreynd að við reyndum á sínum tíma að einfalda þetta svokallaða kerfi. Það var ekki hægt. En nú er búið að gera það svo flókið að einstaklingurinn, jafnvel þó að hann sé verslunarskólagenginn, getur ekki gert sína eigin skattaskýrslu skammlaust. Hann þarf að fá aðstoð sérfræðinga til þess. Þjóðfélagið er orðið þannig að fólkið getur ekki sinnt þeim skyldum sem á því hvíla frá því opinbera. Það kostar stórfé. Það er heil atvinnugrein sem gerir ekkert annað en að hjálpa almenningi með að reyna að halda sér innan ramma þess sem er krafist af þeim af því opinbera. Þetta gengur ekki. Og til upplýsingar fyrir minn ágæta formann, hv. 7. þm. Reykn., af því að hann talaði um iðnað, hefur það margkomið fram og hlýtur að hafa komið fram á iðnaðarráðstefnum þar sem hann hefur sjálfur setið, hann situr svo mikið af þeim, að ef iðnaðurinn í Evrópu eða í heiminum færist til færist hann frá suðrinu norður eftir vegna þess að orkan er öruggari í norðrinu en suðrinu. Orkan, olían og fleira er ekki lind sem endalaust er hægt að ausa úr. Vatnsorkan er talin munu endast lengur og því er það að vísindamenn framtíðarinnar sjá tilflutning á iðnaði frá suðrinu til norðursins. Það er ein af þeim hættum sem blasa við okkur í norðrinu, ekki bara Íslandi heldur Norðurlöndunum sérstaklega, að Norðurlöndin verði eins konar iðnaðarhverfi veraldarinnar. Það er öfugt við það sem hann sagði áðan. Við skulum frekar búa okkur undir þau ósköp en að það verði öfugt. En eins og formaðurinn, hv. 7. þm. Reykn., talaði áðan var hann í stjórnarandstöðu og ekki útlit fyrir að Borgfl. væri á leiðinni í ríkisstjórn á sama tíma sem hæstv. forsrh. fullyrðir það. Þetta er svo furðulegt að það er eiginlega ekki hægt að tala um málin eins og þau eru. Það er ekki hægt. Það er talað um að mynda nýja ríkisstjórn næstu klukkutímana. Á sama tíma kemur hæstv. forsrh. og kynnir efnahagsráðstafanir sem hinn nýi flokkur í ríkisstjórn á að samþykkja, standa að og standa með, en hefur ekkert um það að segja hverjar þær eru. Mér finnst þetta vera svo mikil móðgun, ekki bara við félaga mína heldur við flokkinn minn sem ég er tiltölulega nýbúinn að stofna, að mér finnst það ekki ná nokkurri átt og það nær heldur ekki nokkurri átt og geta ekki verið mannasiðir að hefja viðræður um stjórnarmyndun bak við formenn flokka eins og var gert við mig. Þetta er furðulegt mál allt saman. Og koma svo fram fyrir alþjóð og segja af sakleysi sínu: Við erum að ná saman um ríkisstjórn. Það er alveg furðulegt. En að bjóða upp á það að koma í dag með efnahagsráðstafanir sem Borgfl. á að standa að, ef hann fer í ríkisstjórn í kvöld eða á morgun eða næstu dagana, en hann hefur ekki haft aðild að á einn eða annan hátt, er dónaskapur. Ég trúi því ekki að Borgfl. leggist svo lágt að láta bjóða sér það. Eitthvert stolt hlýtur að vera eftir. Hér úr þessum ræðustól var sagt áðan: Úrslit í stjórnarsamstarfið verða að koma í dag eða næstu daga. Í gær var það: Það verður að koma fyrir kl. 2. Þá kemur Alþingi saman. Þá verður að vera búið að stokka upp stjórnina. Hvorki ný ríkisstjórn né heldur þátttaka þessa nýja stjórnarflokks í efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar eru sjáanleg enn þá. En ég vil að það sé alveg á hreinu að ég mun beita mér fyrir því að það verði nýr þingflokkur þeirra sem ekki sætta sig við að koma inn í ríkisstjórnina með því einu að fá brot af matarskatti felldan niður kannski og alls ekki strax, eins og um var talað í flokknum að fara fram á, heldur kannski að hluta til einhvern tíma seinna og er augljóst að þá á að nota matarskattinn sem var settur á vegna þess að vörugjald var fellt niður, en vörugjaldið svo aftur sett á til viðbótar, það á að nota hann í kjarasamningum til að selja launþegum það sem þeir eiga rétt á. Það er alveg furðuleg hringekja sem ríkisstjórnin er í. Hún snýst og spilakassinn spilar eins og menn þekkja sem hafa búið einhvern tíma erlendis. Og það spilar og það spilar og það spinnur og það spinnur. Hæstv. forsrh. flutti sína ræðu sem var ekki boðskapur á einn eða annan hátt því ef hann hefur kallað það einhverja nýjung við lausn vandamála er megnið af því komið fram í ræðum hjá hæstv. forsrh. og hjá öðrum ráðherrum fyrir áramótin þegar efnahagsaðgerðir voru kynntar, efnahagsaðgerðir sem ég verð að segja alveg eins og er að eru fráleitar. Það er alveg sama hvort það eru aðgerðir í efnahagsmálum eða aðgerðir um efnahagsmál og hvernig allt það sem þar á að gera er fjármagnað. Það er allt fengið með láni hér og láni þar. Það er yfirdráttur í Seðlabankanum gegnum ríkissjóð. Það er skylda Seðlabankans að taka lán, ef ekki innan lands þá erlendis. Og þetta eru engar smáupphæðir. Þetta er upp á þúsundir milljóna. Það var a.m.k. altalað fyrir jólin að yfirdrátturinn í Seðlabankanum væri kominn á annan milljarðatug. Stundum var talað um 11 milljarða og ég heyrði allt upp í 15 milljarða. Og áfram er haldið að draga á Seðlabankann, annaðhvort beint á hann eða á erlend lán, þannig að þessi atvinnumálakafli er hrein geðveiki ef menn höguðu sér svona í einkafyrirtækjum. Hæstv. forsrh. hafði svo vit á því að hlaupa yfir þennan kafla. En hann gerði meira að umtalsefni þann hlutafjársjóð og þar er, held ég, stjórnarandstaðan sammála. Ég efast um að hún hafi hugmynd um það sjálf, stjórnarandstaðan, frekar en ríkisstjórnin hvað hún er að samþykkja. Það á að stofna sjóð, sem er í upphafi 600 millj. kr., með því að selja hlutdeildarskírteini. Það er búinn til sjóður, við getum kallað það hvað sem er, við getum kallað það smásöluverslun á bréfum sem hafa ekki meira verðgildi en prentsvertuna sem sett er á þau, og það á að selja þessi hlutdeildarskírteini sem verðmæti og mynda úr því hlutafjársjóð sem á svo að kaupa hlutabréf í fyrirtækjum sem engin hafa gefið af sér. Þess vegna verður að hjálpa þeim. Og þessi hlutabréf og hlutdeildarbréf sem eiga að mynda þennan sjóð eru vaxtalaus bréf í fyrirtækjum sem eru á hausnum en bera þó verðtryggingu. Og hver er ábyrgur? Það er ríkissjóður. Er hægt að gera hlutina mikið vitlausari en þetta? Og hvað er svo bak við þetta? Ríkissjóður, sagði ég. Og hvað þýðir það? Það þýðir ekkert annað en Seðlabankinn eða það sem ríkisstjórnin hefur gripið inn í vegna þess að Seðlabankinn og erlendar lántökur eru ekki lengur aðgengilegar. Það eru bara hækkandi skattar. Þetta eru efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar sem hún flaggar helst með aftur núna til viðbótar við það að hún komst í gegnum Alþingi á milli umræðna um þessa hringavitleysu þegar hún kynnti þetta fyrst. Þetta er alveg stórkostlegt. En þetta stendur allt saman í þessu plaggi og hv. þm. geta lesið það ef þeir vilja leggja sig fram um að fylgja vegferð fjármagnsins í hugsuninni í þessu frv. Fylgið fjármagninu eftir, hvernig það myndast, hvaðan það kemur og hvernig það er notað og hvar það endar. Þetta er alveg furðulegt plagg. Hv. 7. þm. Reykn. minntist á árið 1986 í ræðustól og hann gat þess að það hefði verið tekjuafgangur. Það er rétt. Það var lítið. Það voru 122 millj., ekki milljarðar. Það er ekki mikið. Og það var ekki talið nóg. Menn vildu meira. Og þá má kannski hæstv. sjútvrh. muna sinn fífil fegri því hann fékk þrátt fyrir þennan tekjuafgang 650 millj. endurgreiddar í uppsafnaðan söluskatt sjávarútvegsins í fyrsta sinn. Á sama tíma voru felldar niður 600 millj. af 2400 millj. tekjuskatti. En þrátt fyrir þetta og þrátt fyrir niðurfellingu skatta þeirra sem voru að ljúka störfum vegna aldurs og þrátt fyrir að það voru engir tollar og engin gjöld tekin af tölvuvæðingunni sem þá flæddi yfir landið var tekjuafgangur. Þetta var ekki talið nóg. Hv. 7. þm. Reykn. ætlaði svo að gera lítið úr því að árið eftir, hjá næsta fjmrh., var hallinn orðinn 7 milljarðar. Þetta voru hans orð. En þrátt fyrir 7 milljarðana í halla sem núna fundust og tveir síðustu fjármálaráðherrar, þ.e. sá sem núna er og sá síðasti, rífast um hver á hvað í þeim 7 milljörðum í halla, þá ætlar hann samt sem áður að leiða Borgfl. inn í þá hít sem hann er að benda mönnum á að varast. Er það furða þó að fólk segi: Alþingi er bara þannig saman sett að við höfum ekki möguleika á að vera með bestu menn í ríkisstjórn. Ég skal taka undir það. Við erum með bestu menn í ríkisstjórn. Þó enginn annar en þeir sjálfir viðurkenni það slepp ég líklega frá ræðu minni með því að taka undir það með þeim. En þetta eru staðreyndir sem tala sínu máli. Fulltrúar gömlu flokkanna eins og oft er sagt eru nefnilega ekkert betri en gömlu fulltrúar nýju flokkanna. Virðulegur forseti.  Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra, virðulegur forseti, að þessu sinni. En mér finnst ákveðinn ungæðisháttur í allri framkomu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna við Borgfl. Ég veit að Borgfl. hefur af heilum hug, bæði nú og fyrr, tekið þátt í stjórnarmyndunarviðræðum með góðu hugarfari um að gera vel, en hann hefur látið eyðileggja sig á því að vera dreginn á asnaeyrum, hreinlega dreginn á ódrengilegan hátt með svör hér og svör þar, fundi hér og fundi þar. Við sem höfum staðið í stjórnarmyndunarviðræðum áður með gömlu flokkunum vitum að það er sest niður og málið er klárað. Það er ekki haldinn fundur einu sinni í viku, eða jafnvel ekki það. Málin eru kláruð. Annaðhvort ná flokkarnir saman eða þeir ná ekki saman. Það er ekki hægt að draga svör eins og hefur verið gert. Ég væri ólíkur sjálfum mér, þó ég sé ekki lengur forustumaður þar er ég þó stofnandi flokksins, ef mér væri sama hvernig komið er fram við hann. Þetta eru góðir drengir og heiðarlegir sem tala við ykkur. Ég tel að þið hafið komið illa og óheiðarlega fram.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að hæstv. ríkisstjórn sýni spilin, sýni uppskeruna eftir það óvenjulega langa hlé sem hefur orðið á þingstörfum, hlé sem varð til vegna þess að hæstv. ríkisstjórn þurfti að sinna mjög mikilvægum málum, annars vegar að móta framtíðarstefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar og hins vegar að styrkja ríkisstjórnina með því að leita hófanna hjá Borgfl. í því skyni. Nú er þessu leyfi lokið og uppskeran er heldur rýr. Það hefur komið fram í umræðum í dag að það var fyrst í morgun sem hæstv. ríkisstjórn endanlega gekk frá þeim frauðtexta sem hæstv. forsrh. las upp og enn hefur hæstv. forsrh. ekki né lið hans í hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir getað svarað einföldustu fyrirspurnum frá Borgfl. Það sem sýnir kannski þó helst á hve veikum grunni allt þetta er reist er að það hefur komið fram opinberlega að enginn hæstv. ráðherra megi tala í þessari umræðu nema hæstv. forsrh. Líklega er það vegna þess að sú hætta gæti leynst í því ef einhver annar talaði að þá kæmi í ljós að menn væru ekki fyllilega sammála um þann loðna texta sem hæstv. ráðherra las upp. Ég sé um leið og ég segi þessi orð að það færist undrunarsvipur yfir hæstv. ráðherra aðra en forsrh. og vonandi merkir það að þeir hafi fullt málfrelsi í þessari umræðu og vonandi merkir það jafnframt að þeir séu fúsir til að taka til máls í umræðunni og svara þeim fyrirspurnum sem til þeirra hefur verið beint og mun verða beint til þeirra. Það merkilegasta sem ég tel að hafi gerst frá því að umræðunni var frestað í dag og menn fóru heim til sín til að fá sér að borða og undirbúa þessa umræðu var að hlusta á einn þingmann stjórnarflokkanna, hv. 10. þm. Reykv., koma fram í sjónvarpi og segja skoðun sína á því sem hér er til umræðu. Það eina sem kannski mætti kalla bitastætt í því sem hæstv. forsrh. las upp sem efnahagsáætlun og aðgerðir ríkisstjórnarinnar var að nú ætti að fella gengið til að koma til móts við undirstöðuatvinnugreinarnar um hvorki meira né minna en 2,5%. Síðan á að vísu að gefa Seðlabankanum heimild til að láta gengið síga um tvo og einn fjórða úr prósenti. Þetta eru öll ósköpin. Og af hógværð og lítillæti sagði hv. 10. þm. Reykv. að hann efaðist um að þetta nægði fyrir sjávarútveginn og útflutningsgreinarnar. Ósköp hefði verið meira gaman að því að fá hv. 10. þm. Reykv. í ræðustólinn til að segja þetta í þessum umræðum og skýra út fyrir okkur hvers vegna hann efaðist um þetta, því það er einmitt það sem stjórnarandstaðan hefur verið að segja og hefur sagt allt frá því í haust, að engin gengisbreyting eða of lítil gengisbreyting þýddi að ekki yrðu til rekstrarskilyrði fyrir undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar. En það er kannski merkilegt að á sama tíma og hæstv. forsrh. flytur ræðu eftir margra vikna hlé og undirbúning, eftir langa, langa ríkisstjórnarfundi, eftir langa, langa þingflokksfundi, stendur hér uppi í ræðustól, les síðu eftir síðu, 28 vélritaðar síður þar sem ekkert er í innihaldinu sem máli skiptir, a.m.k. fyrir sjávarútveginn og undirstöðugreinarnar, nema 2,5% gengisfelling, skuli einn af framsóknarþingmönnunum, hv. 10. þm. Reykv., sjá sig knúinn til þess að fara í sjónvarpið og segja við þjóðina: Þetta dugir ekki. Það er líklega einn harðasti dómur sem felldur hefur verið um verk hæstv. forsrh. og ríkisstjórnarinnar hæstv. þegar einn af þingmönnunum, að vísu úr djarfari flokki þeirra, fer fram á völlinn og segir að hann efist um að þetta nægi til þess að bjarga undirstöðuatvinnugreinunum. Nú skora ég á hv. 10. þm. Reykv. að koma hér upp í þennan ræðustól. Ég sé á svip hæstv. ráðherra að þeir eru fúsir til að gefa honum leyfi til þess. Hann fær málfrelsi í kvöld. Þrátt fyrir óskir um að hv. þm. ríkisstjórnarinnar tali sem minnst í þessum umræðum hygg ég að hann fái leyfi til þess.

Steingrímur talaði fyrir hann líka.

Það upplýsist af hálfu Alþb. í þessari . . .

Forseti vill upplýsa að hv. 10. þm. Reykv. svo og hæstv. sjútvrh. eru báðir á mælendaskrá.

Ósköp er ég feginn að fá þessar upplýsingar og er þakklátur fyrir það, virðulegur forseti, því að þá þarf ég ekki að eyða meiri tíma í að fá hv. 10. þm. Reykv. í ræðustól. En ég vil vekja athygli á því, virðulegur forseti, að þetta þýðir í leiðinni að hæstv. menntmrh. fer með tómt fleipur því að hæstv. ráðherra var að enda við að segja að hæstv. forsrh. talaði fyrir þá báða.

Hann talaði fyrir Framsfl.

Hæstv. ráðherra sagði að hæstv. forsrh. talaði fyrir hann líka. 

Það er rétt til getið.

Það er nefnilega það. Hann er þá í banni í kvöld, en vonandi fáum við nú að heyra í honum innan tíðar því að auðvitað eiga margir við hann erindi þótt svo standi á um þessar mundir að hæstv. menntmrh. hafi misst ítök sín í Alþb., enda ræður formaðurinn, þessi nýi, þar öllu og reyndar ekki bara í Alþb. heldur líka í hæstv. ríkisstjórn. Og nú er svo komið að hæstv. menntmrh. fær ekki að tala.

Ertu ekki feginn?

Ég skal viðurkenna það, virðulegur og hæstv. landbrh., að ég er afskaplega feginn að þurfa ekki að hlusta á þær ræður sem hæstv. landbrh. flytur, alla vega ekki ef hann fer að lesa upp þær sem hann flutti í fyrra. Hins vegar hugsa ég að það gæti hann gert á þorrablótum úti um allan bæ ef hann vildi fá aðhlátur að því sem hann sagði þá vegna þess að nú hefur hann í þessari hæstv. ríkisstjórn gert þveröfugt við það sem hann boðaði fyrir ári.

Ansi yrði nú hlegið að þér einu sinni.

Það hugsa ég nú, hæstv. ráðherra, að verði gert, a.m.k. verður að koma fram í fundargerð þingsins að hæstv. menntmrh. hefur a.m.k. hlegið þrisvar undir ræðu minni og þakka ég honum fyrir það. Nú skulum við halda aðeins áfram, með leyfi virðulegs forseta, því það borgar sig ekki að eyða löngum tíma í þessa ræðu þegar við eigum von á svona góðum ræðum frá hæstv. ráðherrum og hv. 10. þm. Reykv. Það sem hins vegar skiptir máli í þessu öllu saman er það, sem hefur komið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar, að það er ekkert, ekkert sem kom fram í kvöld hjá hæstv. forsrh. sem leiðir til þess að sjávarútvegurinn og útflutningsgreinarnar verði rekin með ágóða. Þegar hlé var gefið á störfum Alþingis eftir jólin var fjöldi mála óafgreiddur. Það var kannski athyglisvert við þau slit sem þá urðu á þinghaldinu að hæstv. ríkisstjórn kaus að skilja eftir bráðabirgðalögin en hafði þó gefið í skyn að búið væri að afnema það ákvæði í bráðabirgðalögunum sem bannaði verkföll. Ýmsir þeir sem hafa tekið til máls í þjóðfélaginu, jafnvel verkalýðs- og launþegaforingjar, standa í þeirri trú að hæstv. ríkisstjórn hafi afnumið þetta ákvæði. En þetta er auðvitað alrangt. Það eina sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert er að koma fram með tillögu hér á hinu háa Alþingi um það að lagafrumvarpið breytist. En auðvitað fellur ekki verkfallsbannið niður fyrr en að samþykktum staðfestingarlögunum. Það er þess vegna kynlegt að heyra húrrahrópin úti í bæ fyrir einhverju sem ekki er orðið. Hins vegar gerðist það merkilega á þessari stundu að hæstv. fjmrh. krafðist þess við eina af síðari umræðum annars málsins sem fjallaði um bráðabirgðalögin að setja inn heimild til að geta hækkað brennivín og tóbak. Það lá þessi lifandi býsn á þannig að þegar ekki var hægt að ná fram bráðabirgðalögunum kom fram sérstakt frv. sem var togað út úr bráðabirgðalagafrv. til að knýja fram þessa heimild. Síðan eru allmargar vikur. Og mig langar til að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig stendur á því að hann hefur ekki notað þessa heimild? Ástæðan fyrir þessari fyrirspurn er sú að í fjárlögum sem samþykkt voru í síðasta mánuði er gert ráð fyrir því að Áfengis- og tóbaksverslunin skili ákveðnum ágóða. Það er þess vegna ljóst að eftir því sem þessi hækkun dregst, þeim mun hærri verður hún að vera. Ég veit hins vegar ástæðuna: Ástæðan er sú að hæstv. ráðherra þorði ekki að hækka brennivínið og tóbakið þegar hann sá hvernig hans eigin verk höfðu leikið lánskjaravísitöluna. Ef hækkun brennivíns og tóbaks hefði bæst við á þessari stundu hefði það líklega fyllt mælinn. Þess vegna var réttara að hans áliti að byrja á því að breyta lánskjaravísitölunni en koma síðan með þessar hækkanir til þess að það bæri minna á þeim. Þetta eru vinnubrögð hæstv. fjmrh. og ef hann er ekki sammála þessu bið ég hann vinsamlegast að koma hér á eftir og skýra það hvers vegna lá svona gífurlega mikið á að fá þessa heimild á þessum tíma og hún hefur enn ekki verið notuð. Ég spyr einnig vegna þess að hæstv. fjmrh. hefur aldrei fyrr frá því að hann varð fjmrh. látið fram hjá sér fara tækifæri til að skattpína þessa þjóð eða hækka verð þar sem hann getur, enda kom það glögglega fram í upphafi ársins þegar verðbólgan rauk af stað fyrst og fremst vegna þess að skattar höfðu verið hækkaðir og vegna þess að gengið var fellt lítillega eftir áramótin. Það hefði verið svo sem enn fremur full ástæða til að fá hæstv. utanrrh. og hæstv. fjmrh. til að skýra það úr ræðustól --- ég tala nú ekki um ef hægt hefði verið að koma upp öðrum ræðustól í þinghúsinu við hliðina á þessum þannig að þeir gætu staðið báðir í ræðustól samtímis eins og þeir gera á skemmtunum sínum um landið --- hvorum það var að kenna að fjárlögin fóru þannig á sl. ári að það vantaði 7,2 milljarða og reyndar 8 milljarða upp á að þau stæðust. Það eru athyglisverð köpuryrði sem ganga á milli þeirra félaga eftir að þeir hættu að stunda sínar skemmtanir Á rauðu ljósi vítt og breitt um landið. Ég held að það sé nauðsynlegt að rifja upp að hæstv. fjmrh. átti ekki orð yfir forvera sínum sem hafði spáð 700 millj. kr. halla á sl. ári og kom í ræðustól, fyrst reyndar í Reykjaneskjördæmi og síðan hér á hinu háa Alþingi, og sagði: Þetta er hneyksli. Það er algjört hneyksli hvernig farið hefur í ríkisfjármálunum. Hallinn verður ekki 700 millj., hann verður líkast til 3 milljarðar. Svo leið hálfur mánuður eða svo og þá kom hann aftur í ræðustól og þá var hallinn orðinn 5 milljarðar. Nú er árið liðið, bráðabirgðatölur liggja fyrir og hallinn er 7,2 milljarðar. Það á að hrópa húrra fyrir svona mönnum eða hvað? Hvað hefði nú hæstv. ráðherra sagt ef hann hefði verið í stjórnarandstöðu? Hvernig hefði hann ráðist á fjmrh. ef hann hefði verið t.d. í mínum sporum í stjórnarandstöðu? Hvernig hefði hann látið út í hæstv. utanrrh. ef þetta hefði gerst hjá hæstv. utanrrh. og hann væri fjmrh.? Geta einhverjir hér inni ímyndað sér það? Man einhver eftir því fyrir rúmu ári þegar hæstv. fjmrh. réðst á þáv. fjmrh. með offorsi?  Það sem fram kemur hins vegar í þeim langa lestri hæstv. forsrh. þegar frá er skilin þessi litla gengisfelling er það að í stað almennra aðgerða er a.m.k. gefið í skyn að nú eigi að efna til sértækra aðgerða og bókstaflega sagt í sambandi við sjávarútveginn og í stað meira frjálsræðis er núna farið í átt til miðstýringar. A.m.k. er gefið í skyn að það sé gert þótt mér sýnist að hæstv. viðskrh. hafi varist nokkuð í þeim málum sem snúa að hans ráðuneyti. En það er athygli vert að hér á Íslandi skuli árið 1989 starfa ríkisstjórn undir forsæti manns sem lýsir því yfir kalt og ákveðið að hér á landi dugi ekki vestrænar aðferðir og við þurfum að hverfa frá frjálsræðinu á sama tíma og allar þjóðir, allar þjóðir í Vestur Evrópu, jafnvel líka í Sovétríkjunum og Kína, fara allt aðra leið, eru að auka frjálsræðið, leggja mun meira upp úr almennum aðgerðum en sértækum til að undirbúa sig undir innri markaðinn í Evrópu, hinn sameiginlega markað Evrópubandalagsríkjanna, og til þess að bæta lífskjörin. Árið 1989 situr á Íslandi ríkisstjórn sem fer í þveröfuga átt. Og þó að maður sjái ekki mikið fyrir þokunni þegar þessar 28 blaðsíður eru lesnar er þetta a.m.k. skrifað með þeim hætti að það er verið að gefa í skyn að nú eigi að stýra hlutum með handafli. Það er sérstök ástæða til að biðja hæstv. viðskrh. og reyndar hæstv. utanrrh. sem fer með utanríkisviðskiptin að segja okkur frá því hér í kvöld í þessum umræðum hvort það sé skynsamlegra fyrir okkur sem þjóð að hverfa aftur til handaflsstýringar og miðstýringar, þar á meðal í fjármálum og peningamálum, eða hvort við eigum að gera eins og aðrar þjóðir hafa verið að gera, að færa okkur í átt til frjálsræðis. Ég veit að báðir þessir menn hafa verið á ferðalögum erlendis. Þeir hafa báðir hitt kollega sína, þeir hafa fengið næg tækifæri til að ausa úr viskubrunnum þeirra og ég spyr þá í fyllstu hreinskilni: Telja þessir ágætu hæstv. ráðherrar að það sé sérstök ástæða til þess uppi á Íslandi að fara allt aðra leið í þróun efnahagsmálanna en gert er í okkar nágranna- og viðskiptalöndum? Ef þeir svara þessu játandi, að það sé ástæða til þess að fara aðra leið, vil ég spyrja í framhaldi af því: Hvers vegna? Hvað er það sem réttlætir það? Hæstv. forsrh. segir í sinni ræðu, og hælir sér af því, að nú hafi verðbólgan náðst niður. Hún sé 9--10% og hafi verið það á undanförnum fjórum mánuðum.

Yfir fjóra mánuði.

Yfir fjóra mánuði. Og gefur það í skyn eða manni skilst það a.m.k. að þar með hafi heilmikill árangur náðst. En til þess að hafa ræðuna eins og sagt er á útlensku ,,up to date`` eða með nýjustu upplýsingum: hefði ekki verið ástæða fyrir hæstv. forsrh. að segja okkur hver verðbólgan er í dag, hvernig hún var þegar hún mældist síðast og hver var orsökin fyrir því að hún mældist svona há síðast? Hvort orsakanna geti verið að leita hjá hæstv. ríkisstjórn sjálfri, hvort orsakanna geti verið að leita í því að hæstv. ríkisstjórn hugsaði fyrst og fremst um ríkissjóð en ekkert um atvinnuvegina og hækkaði skatta. Hvers vegna er ekki minnst á það? Nei, það er verið að gefa í skyn að mikill árangur hafi náðst og gefa í skyn að nú sé allt komið í lag, bara halda áfram á þessari leið og þá sé allt komið í lag. Sannleikurinn er sá að ef við teygjum verðbólguna eins og við mælum hana oft með því að kanna lánskjaravísitöluna, teygjum mánaðarlega hækkun yfir heilt ár, þá væri hægt að halda því fram að verðbólga hér væri um 30%. Að vísu, eins og fyrr hefur komið fram í þessum umræðum, kaus ríkisstjórnin að breyta eða búa til nýja --- svo að ég taki nú ekki afstöðu til þess hvað hefur verið gert --- vísitölu til þess að ná verðbólgunni niður í 20% a.m.k. um eins eða tveggja mánaða skeið. Svona galdramenn ætti maður nú eiginlega að leigja til útlanda og athuga hvort maður hefði ekki eitthvað meira upp úr þeim þar en að hafa þá sem ráðherra hérna heima. Það væri a.m.k. gaman að vita hvort þær ríkisstjórnir sem þeir hafa verið að heimsækja að undanförnu mundu ekki vera tilbúnar að ná verðbólgunni niður hjá sér, þó hún sé heldur lítil, með aðgerðum eins og þessum. Það er athygli vert þegar kemur síðan að gengismálunum --- og kannski ekki athyglisvert --- að þá er hæstv. forsrh. samur við sig. Hann segir í fyrsta lagi: Gengisfellingar hafa ekki þýðingu fyrir sjávarútveginn. Svo segir hann: Raungengið er allt of hátt skráð, gengið er rangt skráð. Og svo segir hann: Það er nauðsynlegt að fella gengið um 2,5% og síðan um 2,25%. Og síðan kemur einhver rolla um djúpstæðan skipulagsvanda í útgerðinni o.s.frv. Nú langar mig til þess að spyrja hæstv. forsrh.

Ég hélt að hv. þm. væri með ræðuna.

Ég er með ræðuna. Mér hefur hins vegar ekki gefist tími til að lesa hana alveg frá orði til orðs, en ég hlustaði mjög vel á hana. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh. hvað það er sem hann kallar ,,djúpstæðan skipulagsvanda``. Getur hann skýrt það betur út en kemur fram í ræðu hans? Hvað er ,,djúpstæður skipulagsvandi"? Það er tekið beint upp úr ræðu hæstv. forsrh. Eins þætti mér vænt um það ef hæstv. forsrh. vildi nú einu sinni segja okkur nákvæmlega hvað hann á við þegar raungengi íslensku krónunnar er of hátt: Hvað telur hann að þurfi að fella gengið mikið til þess að raungengið sé eðlilegt? Er það 10%, 12% eða 15%? Getur hann sagt okkur nákvæmar hvað hann á við? Það veit öll þjóðin að hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. stóðu í slagsmálum í ríkisstjórninni fyrir því að fá einhverja gengisfellingu. Það veit öll þjóðin líka að þeir voru með tölur á borð við 10 og 12% og það vita allir þeir sem stunda fiskvinnslu og útgerð um allt land að þeir áttu von á öðru en þessu. En útkoman var 2,5% og 2,25%. En ég spyr: Hvað var það sem hæstv. ráðherra hafði í huga þegar hann í upphafi sagði og hefur reyndar af og til verið að tala um að gengið sé rangt skráð? Ef hæstv. ráðherra kýs get ég verið nákvæmari í minni fyrirspurn. Ég get spurt að því í fyrsta lagi: Er hæstv. forsrh. sammála mér um að það eigi að skrá gengi íslensku krónunnar þannig að stefnt sé að viðskiptajöfnuði við útlönd? Ef hæstv. ráðherra er sammála því, sem ég veit að hann hefur stundum sagt, ef hann er sammála því í dag skulum við segja til að vera enn þá nákvæmari þannig að maður sé ekki að rifja upp fyrri ummæli, hvað telur þá hæstv. ráðherra að þurfi að fella gengið mikið til þess að jöfnuður náist í viðskiptum við útlönd? Og getur nú varla verið nákvæmar spurt. Það er talsvert fjallað um málefni viðskrn. í ræðu hæstv. ráðherra. Auðvitað ber texti ræðunnar það með sér að hér er á ferðinni málamiðlun. Það er gefið í skyn að það eigi að vera aðhald, en þegar maður les betur ofan í textann eftir að hafa hlustað á hæstv. forsrh. kemur í ljós að allt það sem þarna stendur fer nákvæmlega eftir því hver framkvæmdin verður. Hér segir m.a. að það verði sex mánaða umþóttunartímabil í verðlagsmálum með sérstöku aðhaldi að verðhækkunum. Svo er sagt að fyrirtækjum sé skylt að tilkynna verðhækkanir og ástæður fyrir þeim til verðlagsyfirvalda þegar eftir er leitað og síðan segir, með leyfi forseta: ,,Komi í ljós að verðhækkanir verði umfram það sem brýn kostnaðartilefni og afkoma fyrirtækjanna gefa tilefni til skulu verðlagsyfirvöld beita tímabundið ýtrustu ákvæðum verðlagslaga eftir því sem efni standa til.`` Mig langar til að spyrja hæstv. viðskrh., sem ég býst við að hafi samið þennan texta, hvað þýðir þetta á mæltu máli? ,,Brýn kostnaðartilefni og afkoma fyrirtækjanna gefa tilefni til.`` Þýðir þetta að fyrirtækin mega hækka vöru eða þjónustu ef þau eru rekin með halla af því að það hlýtur þá að vera afkoman sem kallar á slíka hækkun? Hvað eru ,,brýn kostnaðartilefni`` og hvað þýðir það ,,að beita tímabundið ýtrustu ákvæðum verðlagslaga eftir því sem efni standa til"? Þetta fer ákaflega vel í munni, ekki síst í munni forsrh. sem allir vita að stefnir að handaflsstýringu og miðstýringu, en frjálshyggjumann sem ég kalla nú hæstv. viðskrh. sem talar a.m.k. stundum þannig að hann styðji frjálsræðishugmyndir er ástæða til þess að spyrja: Hvað þýðir þetta? Er þetta skrifað fyrir hæstv. forsrh. til þess að hann sætti sig við að hafa fengið einhvers konar aðhald í sinn hlut en þetta þýðir í raun og veru ekki neitt og þannig hafi hæstv. viðskrh. platað hæstv. forsrh. Eða er einhver merking á bak við þetta? Það er ýmislegt fleira athygli vert í þessu plaggi sem hæstv. forsrh. las og kallaði yfirlýsingu í efnahagsmálum. Þar á meðal segir hæstv. forsrh. í þessari ræðu sinni, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin hefur ákveðið að leggja til tímabundna breytingu á verðlagslögum þannig að á umþóttunartímanum [sem er sex mánuðir] verði hækkun á orkuverði háð samþykki verðlagsyfirvalda.`` Treystir ekki hæstv. viðskrh., hæstv. orkuráðherra og iðnrh., fyrrverandi forstjóri og núverandi jafnvel Þjóðhagsstofnunar, Þjóðhagsstofnun í þessu máli? Nú er það ljóst að lögum samkvæmt er það Þjóðhagsstofnun sem fylgist með þessu og þessari hækkun og verður að setja sinn stimpil á hækkunarbeiðni Landsvirkjunar. Er þetta vantraust á þá stofnun sem hæstv. ráðherra hefur stýrt um áratuga skeið eða, sem mig grunar heldur, er þetta gert til að þóknast dyntunum í hæstv. forsrh. sem telur að allt illt sé frá Landsvirkjun komið? Og áfram vil ég spyrja: Hvað þýðir þetta þegar það liggur fyrir staðfest frá hæstv. ríkisstjórn að Landsvirkjun þurfi 10% hækkun til að vera rekin með þeim hætti sem lög gera ráð fyrir og hvað þýðir þetta þegar tekið er tillit til þess að Rafmagnsveitur ríkisins þurfa 10--12% hækkun umfram þessa hækkun? Þýðir þetta að hæstv. ríkisstjórn ætlar um sex mánaða skeið að koma í veg fyrir raforkuhækkun sem þarf að vera 20% til að halda niðri verðlagi en fá þetta síðan allt í hausinn í haust eða í sumar? Er þetta gert til að láta ekki á þessu bera rétt á meðan samningar standa yfir á milli verkalýðsfélaganna og vinnuveitenda, fela vandamálin, safna uppistöðulóni eins og gert var fyrir 1983? Er þetta gert til þess? Ef ekki, til hvers er þá þessi texti? Hann verður ekki skilinn öðruvísi en svo, þegar slíkt fyrirtæki er tekið út úr eins og þessi orkufyrirtæki og þó einkum Landsvirkjun, að hæstv. viðskrh. hafi annaðhvort sjálfur sett eða verið þvingaður til að setja þennan texta niður til þess að hæstv. forsrh. geti lesið hann hér upp. Þetta er fullt vantraust á Þjóðhagsstofnun. --- Kannski hefði ég átt frekar að snúa mér til hæstv. fjmrh. sem var stjórnarmaður í Landsvirkjun á sínum tíma. En það er athygli vert að um það leyti sem menn voru að ræða hér um ákvarðanir í verðlagsmálum og vaxtamálum sagði hæstv. viðskrh. orðrétt í forsíðuviðtali í Alþýðublaðinu, nánar tiltekið laugardaginn 28. janúar: ,,Ég held því statt og stöðugt fram að það sé aðall jafnaðarstefnu í nútímaþjóðfélagi að beita frjálsræði í atvinnu- og efnahagsmálum og markaðslausnum þar sem þær eiga við til þess að standa straum af öflugu velferðarríki og jöfnun lífskjara. Þetta séu alls ekki andstæð atriði heldur styðji hvert annað. Menn eigi ekki að stefna að samþjöppun valdsins nema alveg hreint við sérstakar aðstæður þegar ekki verður hjá því komist.`` Síðar: ,,Það er vont að framlengja tímabundnar ráðstafanir með sams konar eða náskyldum ráðstöfunum því það er ekki tímabundið sem varir. Ég vara því frekar við slíkum vinnubrögðum.`` Nú spyr ég hæstv. ráðherra við hvað er átt. Er ekki nákvæmlega átt við það að hæstv. ráðherra er að mótmæla því að framlengja verðstöðvun sem verðlagsyfirvöld og einkum og sér í lagi yfirmaður verðlagsmála á Íslandi hefur sagt að ekki sé hægt að gera lengur en um mjög takmarkaðan tíma og fram hefur komið opinberlega af hans hálfu? Átti hæstv. ráðherra við það og ef það er rétt hvernig stendur þá á því að hæstv. ráðherra lætur undan hæstv. forsrh. og lætur líta svo út að nú eigi að halda öllu í járngreipum um sex mánaða skeið? Er þetta ekki gert til að sýnast? Er einhver alvara á bak við þetta? Ætla menn að taka á þessum málum með handaflsstýringu og miðstýringu eða er þetta sett á blað eingöngu til þess að friðþægja hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. og til að geta setið áfram í ríkisstjórn sem flestir sjá nú reyndar að er handónýt þegar kemur að merg málsins sem er auðvitað að reyna að koma atvinnulífinu á flot? Það væri gott ef hæstv. ráðherra gæti svarað þessari fyrirspurn því öðruvísi getur maður ekki skilið hvað hann hefur verið að gera í íslenskum stjórnmálum. Fyrri yfirlýsingar stangast á við þær gjörðir sem hann hefur nú sagst ætla að taka að sér ef það á að skilja þetta sem beina miðstýringu og handaflsstýringu eins og skilja mátti af hæstv. forsrh. sem mikið leggur upp úr slíkri stjórn. Hæstv. forsrh. ræddi talsvert um vaxta- og peningamál og hefur reyndar verið ansi iðinn við það og það kemur fram í textanum sem hæstv. forsrh. las upp að sá texti er málamiðlunartexti á milli andstæðra sjónarmiða og getur sjálfsagt hvor um sig haldið sínu fram. Hins vegar skiptir framkvæmdin mjög miklu máli og þess vegna hljóta menn að beina spjótum sínum og spurningum til hæstv. viðskrh. Þar á meðal langar mig til að spyrja hæstv. viðskrh. að því sem reyndar hefur komið fram í fyrirspurnum frá öðrum hér í dag: Til hvers á að kveða á um það að stærstur hluti viðurlaga sem Seðlabankinn innheimtir af innlánsstofnunum renni í ríkissjóð? Getur verið að hér sé um málamiðlun að ræða vegna þess að einhverjir í hæstv. ríkisstjórn hafi haft það hugmyndaflug að láta sér detta í hug að nota ætti þessa peninga til að kaupa hluti í fyrirtækjum sem standa illa? Getur það verið? Getur það verið að einhver í hæstv. ríkisstjórn hafi átt uppástungu um að þá peninga sem bankarnir verða að borga í Seðlabankann þegar þeir fara yfir á heftinu vegna þess að þeir fá ekki fjármagn til baka frá fyrirtækjum í sjávarútvegi, sem þeir hafa lánað, eigi að nota til þess að ríkið eða ríkisrekinn sjóður gæti keypt hlut í þeim fyrirtækjum? Það er nú fínn þjóðnýtingarkommúnismi ef einhverjum hefur dottið þetta í hug. Getur verið, hæstv. viðskrh., að textinn sem settur er hér inn, að þetta eigi að fara í ríkissjóð, sé málamiðlunartexti vegna þess að einhverjum hafi dottið slík vitleysa í hug? Og finnst hæstv. viðskrh. vera viðeigandi að nota slíkt fé eins og skatta í ríkissjóð, fjármuni sem verða til vegna erfiðleika í viðskipta- og athafnalífinu? Finnst hæstv. viðskrh. og iðnrh., manni sem ber talsverða ábyrgð á stefnu ríkisstjórnarinnar og störfum og ábyrgð á því hvernig gengur í atvinnulífinu, það við hæfi að peningar sem verða til vegna þess að fyrirtækin geti ekki borgað bönkunum, peningar sem verða til vegna þess að bankarnir þurfa að borga yfirdráttarvexti í Seðlabankanum séu færðir beint í ríkissjóð? Ef svo er óska ég eftir því allra náðarsamlegast að hæstv. ráðherra skýri það út fyrir okkur óbreyttum þingmönnum. Ef hér er hins vegar um að ræða einhverja málamiðlun, sem ég hygg nú að frekar sé, þá er hægt að afsaka hæstv. ráðherra fyrir að hafa þó varist miðstýringar- og skattaöflunum með þessum hætti, en þetta er hvergi nærri nóg. Hæstv. forsrh. gaf í skyn að nú ætti að endurlífga okurlögin, það ætti að semja lög um misneytingu sem reyndar er ekki okur því að í gömlu okurlögunum var gerður munur á misneytingu og okri og reyndar er misneyting að sjálfsögðu bönnuð í dag samkvæmt almennum hegningarlögum og samkvæmt samningalögum. En ef það er meiningin, sem ekki kemur fram og ekki sést í ræðu hæstv. ráðherra nægilega skýrt, að það eigi að taka upp einhverja okurklásúlu aftur, það eigi að koma í veg fyrir frjálsa vexti sem hæstv. forsrh. kom á á sínum tíma í þeirri ríkisstjórn sem hann stýrði fyrir nokkrum árum, hvernig ætla menn þá að fara að til að þeir lendi ekki í sömu vandræðum og þá? Hvað um afföll, kröfur á þriðja mann? Má selja þær á hvaða verði sem er? Hvernig stendur á því að hér uppi á Íslandi, eina landinu á Vesturlöndum, skuli mönnum detta þetta í hug loksins þegar menn eru lausir við þetta vandamál úr íslenskum lögum? Það er full ástæða til þess, hæstv. viðskrh., sem fer með þessi mál, að fá þetta frekar skýrt út. Hér segir, með leyfi forseta, og les ég þá úr ræðu hæstv. forsrh.: ,,Ríkisstjórnin mun flytja frv. um breytingu á vaxtalögum til þess að koma í veg fyrir ósanngjarna vaxtatöku og misneytingu á aðstöðu í lánsviðskiptum.`` Hvað þýðir þetta nákvæmlega? Þetta má lesa og skilja með ýmsum hætti og þess vegna skiptir miklu máli hvað þetta þýðir. Lánsviðskipti fara ekki fram bara á milli banka og einstaklinga og banka og fyrirtækja og ekki heldur eingöngu á milli verðbréfafyrirtækja og einstaklinga og verðbréfafyrirtækja og fyrirtækja. Lánsviðskipti fara líka fram á milli einstaklinga. Og hvað ætla þá hæstv. ráðherrar að gera með afföll sem er gamalt vandamál og þeir þekkja sem þurft hafa að fást við a.m.k. lögfræði og viðskiptafræði og skilja hvernig kaupin gerast á eyrinni í fjármálum einstaklinga og fyrirtækja? Það er ákaflega merkilegt að þegar búið var að skýra það út að nú ætti að fylgja efnahagsáætlun Norðurlanda, sem hv. 1. þm. Suðurl. gerði hér ágætlega að umtalsefni, átti að búa íslenska bankakerfið undir breytingar vegna sameinaða fjármagnsmarkaðsins í Evrópu og síðan segir hæstv. forsrh. orðrétt: ,,Í framhaldi af því verður m.a. kannað hvort heimila megi viðurkenndum erlendum bönkum starfsemi hér á landi.`` Og ég spyr hæstv. viðskrh. Það á að kanna hvort heimila megi. Hver er það sem á að gefa slíka heimild? Alþb.? Við hvað er átt?

Það má ekki tala.

,,Í framhaldi af því verður m.a. kannað hvort heimila megi.`` Af hverju er þetta orðað með þessum sérkennilega hætti? Getur það verið að einhver í hæstv. ríkisstjórn hafi togað í spotta? Getur verið, og það væri stórkostlega broslegt, að það þurfi að spyrja Alþb. að því hvort þetta skuli ná fram? Eða hvað þýðir þessi texti? Er einhver merking á bak við þetta og hvernig er þetta hugsað? Ég vona svo sannarlega, hæstv. viðskrh., að hérna sé á ferðinni hlutur sem menn ætli sér að gera í raun, en hvers vegna þarf að spyrja um slíkt leyfi eins og textinn gefur til kynna? Getur verið að það hafi verið troðið á tánum á hæstv. ráðherra og hver skyldi hafa gert það? Hæstv. forsrh.? Hæstv. fjmrh.? Hæstv. viðskrh. hefur öllum öðrum mönnum fremur á Íslandi skýrt það út hvers vegna vextir eigi að vera frjálsir. Hann skrifaði lærða og góða blaðagrein fyrir rúmu ári. Hann sagði þar m.a., með leyfi forseta: ,,Vextirnir verða ekki hrópaðir niður með hástemmdum yfirlýsingum á þingi eða í fjölmiðlum. Bein afskipti stjórnvalda af ákvörðun vaxta kunna heldur ekki góðri lukku að stýra. Íslendingar hafa af því langa reynslu að skömmtun fjármagns í verðbólgu er forskrift af sóun fjármuna og misskiptingu auðs.`` Nú spyr ég ári síðar: Stendur hæstv. viðskrh. við þá skoðun sína sem kemur fram í þessari grein? Ef svo er, hvað hefur þá gerst sem gerir það að verkum að nú er gefið í skyn í ræðu hæstv. forsrh., sem ég veit að hæstv. viðskrh. hefur farið höndum um og kannski samið að hluta, að nú eigi að fara að stýra vöxtum með handafli? Hvers vegna er þá verið að æpa vextina niður eða eins og hér er orðað ,,með hástemmdum yfirlýsingum á þingi"? Var þetta ekki reynt í haust? Í haust sagði hæstv. ríkisstjórn: Vextirnir fara niður um 3 prósentustig. Þeir bara gerðu það ekki. Þegar þeir voru lækkaðir lítils háttar á spariskírteinum, þá seldust þau ekki. Þegar hæstv. fjmrh. fór að skrifa undir skírteinin var ekki hægt að selja þau. Það er einmitt það sem hæstv. viðskrh. var að segja í sinni grein. Hvernig á að skilja ræðu hæstv. forsrh.? Að það sé vaxtafrelsi áfram eða að það eigi að stýra vöxtunum eða hrópa þá niður með hástemmdum ræðum? Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra skýri það út. Ef hæstv. viðskrh. man ekki eftir því hver kom vaxtafrelsinu á get ég rifjað það upp fyrir honum með hans eigin orðum og leyfi forseta því að í þessari sömu grein sagði hæstv. ráðherra: ,,Frelsi banka til að ákveða vexti sína var leitt í lög í tíð ríkisstjórnar undir forsæti Steingríms Hermannssonar þótt hann virðist ekki lengur vilja kannast við krógann. Með þeirri lagasetningu var beinlínis stefnt að því að takmarka eins og kostur væri afskipti stjórnvalda af vaxtaákvörðunum.`` Þetta rifja ég upp fyrir hæstv. viðskrh. úr hans eigin orðum. Það er svo margt í þessari ágætu grein hæstv. viðskrh. sem full ástæða er til að vitna til núna, einmitt núna í dag, vegna þess að nú skiptir það máli þegar þessi sjónarmið takast á hvort hæstv. ráðherra ætlar að hverfa frá þeim grundvallarsjónarmiðum sínum að ná niður vöxtum með jafnvægisstefnu, með því að koma jafnvægi á í íslenskum efnahagsmálum eða hvort hann ætlar að elta hæstv. forsrh. og aðra þá sem telja að það sé hægt að hrópa vextina niður, burtséð frá því hvort það sé grundvöllur fyrir atvinnulífinu eða hvort það sé jafnvægi hérna í efnahagsmálum. Mér finnst, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra þurfi að gera hreint fyrir sínum dyrum. Það er svo margt gott í þessari grein að það er synd tímans vegna, virðulegur forseti, að geta ekki lesið meira upp úr henni. En þó ætla ég að lesa hérna eitt og það er þetta, með leyfi forseta: ,,Athyglisvert er``, segir hæstv. ráðherra, ,,að ekkert vestrænt ríki reynir lengur að stýra vöxtum með valdboði. Öll Norðurlöndin fylgja nú eindreginni frjálsræðisstefnu í þessu efni.`` Punktum, basta. Og ég spyr: Hvernig stendur á því að hæstv. viðskrh., þessi gáfaði maður með þá miklu reynslu, þennan djúpa skilning á efnahagslífi þjóðarinnar stendur að því ---  Það sem er kannski hins vegar brandarinn við þetta allt saman er að það er Seðlabanki Íslands sem á að sjá um þetta, Seðlabankinn, hæstv. utanrrh., 166 starfsmenn í Seðlabankanum. 16 sem vinna og 150 naga blýanta, sagði hæstv. ráðherra á fundi á Akureyri 21. janúar sl., á laugardegi. Ég spyr, hæstv. utanrrh., ef ég má ná þó ekki væri nema öðru eyra þínu, af því að hæstv. ráðherra rakst inn í þingsalinn: Hvort á að þjálfa blýantsnagarana upp í það að hafa eftirlit með þessu kerfi eða á að leggja alla þessa vinnu á þessa 16 sem vinna? Og ætlar hæstv. ráðherra að segja okkur hverjir þessir 16 eru eða a.m.k. segja þeim það til þess að þeir viti hvað sé í vændum --- eða líst hæstv. utanrrh. á það á annað borð að senda öll þessi verkefni í Seðlabankann? Það mundi kannski spara nokkra blýanta ef hætt er að naga þá þar ef taka má orð hæstv. ráðherra trúanleg.

Það á að virkja alla stassjónina.

Það á að virkja alla stassjónina. Þá veit maður það. Hæstv. ríkisstjórn hefur komist að því að nú eigi að virkja þann óvirkjaða kraft sem býr í 150 starfsmönnum Seðlabankans sem hingað til hafa verið að naga blýanta að áliti utanrrh. Nú hefur hæstv. viðskrh. fundið út að það má nota þetta fólk. Og til hvers? Jú, það er til þess að fylgjast með þessum skrýtnu málum sem koma fram í ræðu hæstv. forsrh. um vaxtamálin og peningamálin. Kem ég nú að þeim kafla ræðunnar sem fjallar um ríkisfjármál. Ég skal ekki vera langorður um þetta efni frekar en um önnur sem ég hef talað um hér í kvöld. En í þessum kafla, sem áreiðanlega er saminn af hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. las hér upp, segir að það verði að hefja eftirlit með launakostnaði ríkisins og það hert og stefnt að 4% niðurskurði launaútgjalda. Og nú vil ég, hæstv. forseti, að hæstv. fjmrh. verði kallaður í salinn.

Var það hæstv. fjmrh. sem þingmaðurinn saknaði?

Að sjálfsögðu saknaði ég hans.

Það verður beðið um að hann gangi í salinn.

Má ég ekki ganga niður augnablik?

Fimm mínútur. Ég vona að virðulegur forseti taki tímann. Það er að forsrh. hafi leyfi í fimm mínútur.

Hæstv. fjmrh. mun vera í húsinu og kemur von bráðar. Gæti hv. þm. tekið annað paragraf úr ræðu sinni til að flýta fyrir?

Það er alveg sjálfsagt, virðulegur forseti. Mig langar aðeins til þess að ræða hér um sjávarútveginn þó lítið sé sagt um hann. Þar er eiginlega gefið í skyn að hæstv. sjútvrh. hafi hitt og þetta í hyggju en nánast gefið í skyn að ekki standi hæstv. ríkisstjórn öll að því sem segir í ræðu hæstv. ráðherra. Þar á meðal segir, með leyfi forseta: ,,Af sértækum aðgerðum sem ætlað er að treysta stöðu sjávarútvegsins til frambúðar vil ég nefna: Sjútvrh. hefur látið semja frv. um úreldingarsjóð fiskiskipa sem er til meðferðar hjá þingflokkum ríkisstjórnarinnar.`` Og nú langar mig til að spyrja hæstv. sjútvrh.: Getur hann frætt okkur um það hvernig viðtökur hafa orðið við þessari hugmynd, sem er nú ekki alveg splunkuný, hún hefur verið nokkrar vikur á ferðinni, í þingflokkum stjórnarflokkanna? Liggur það fyrir að þingflokkar stjórnarflokkanna muni samþykkja þá hugmynd sem þar kemur fram og getur hæstv. ráðherra gefið okkur betri skýringar á því sem á að gerast í þessum málum en komu fram í ræðu hæstv. forsrh. og þá alveg sérstaklega um þetta atriði? Sjálfur get ég sagt að ég efast mjög um að þessar sértæku aðgerðir séu til góðs. Ég efast um það, eins og reyndar hefur komið fram hjá öðrum ræðumönnum í dag, að nýtt og aukið sjóðakerfi í sjávarútvegi sé til bóta. Ég hygg að það væri miklu betra ef við kæmumst hjá því að stofna til nýs sjóðakerfis en gætum haft hinn almenna rekstrargrundvöll sjávarútvegsins þannig að vel rekin fyrirtæki gætu borið sig og aukið eigið fé sitt. Það er aðalatriði málsins og ég veit að hæstv. sjútvrh. er sammála mér í því efni þó að hans sjónarmið megi sín harla lítils í ríkisstjórninni ef marka má ræðu hæstv. forsrh. Það er kannski óþarfi, virðulegur forseti, að fjalla meira um þau mál. Það er þó athygli vert að enn einu sinni skýtur upp kollinum að nú eigi að greiða niður raforku og ef ég skil rétt þann texta sem hæstv. forsrh. fór með mun vera átt við niðurgreiðslur úr ríkissjóði, en á sínum tíma hafði það komið til greina að taka mætti þessa peninga úr raforkugeiranum sjálfum. Ég tek sem jákvætt svar þá þögn sem kemur fram í þessu efni vegna þess að hugtakið niðurgreiðsla er oftast notað um niðurgreiðslur úr ríkissjóði. Það sem auðvitað skiptir máli, virðulegur forseti, er enn og aftur það að þessar aðgerðir, þessar yfirlýsingar, koma engan veginn að því gagni sem þær þyrftu að gera og er raunar furðulegt að hæstv. ríkisstjórn, sem hefur setið í 4--5 mánuði, skuli ekki hafa komið sér saman um aðgerðir sem eru drýgri en þær sem hér eru til umræðu. Nú sé ég, virðulegur forseti, að hæstv. fjmrh. hefur gengið í salinn og ætla ég þá að snúa mér að honum og æskja þess að hann skýri frekar nokkur atriði sem komu fram í ræðu hæstv. forsrh. og snúa að ríkisfjármálum. Í fyrsta lagi langar mig til að vita hvernig eftirlit með launakostnaði verður hert þannig að það sé hægt að ná 4% niðurskurði launa og útgjalda. Mér er kunnugt um að hæstv. ráðherra hefur um þetta fjallað þegar hann beið á rauðu ljósi einhvers staðar úti á landi um daginn, en það er full ástæða til þess að hann hér í þingsal skýri hv. Alþingi frá því hvernig hann hyggist ná þessu meginmarkmiði sem kemur fram í ræðu hæstv. forsrh. Auðvitað er þetta hægt. Það er til að mynda hægt með því að flytja þjónustu frá ríki til einkaaðila, láta almenning greiða fyrir þjónustuna beint. Það er auðvitað hægt með því að fækka opinberum starfsmönnum og það er auðvitað hægt með því að lækka launin. Ég kýs hins vegar að giska ekki á það hér hvernig á að fara að þessu, en bið hæstv. ráðherra um að segja okkur það í nokkrum orðum, þau þurfa ekki að vera mörg, hvernig hann hyggst fara að. Jafnframt vil ég gjarnan fá frekari hugmyndir um hvernig leggja skuli á svokallaðan fjárfestingarskatt sem á að koma í staðinn fyrir skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég spyr hæstv. ráðherra: Veit hann að fjárfesting í atvinnulífinu hefur að undanförnu verið jafnvel minni en mörg árin þar á undan? Er einhver sérstök ástæða til þess einmitt á þessari stundu og á þessu ári að reyna að koma í veg fyrir fjárfestingar í atvinnulífinu, jafnvel skynsamlegar fjárfestingar, með nýjum skatti þar sem skattur á að renna í ríkissjóð? Telur hæstv. ráðherra virkilega að þetta sé stýrikerfi sem megi nota til að koma í veg fyrir vitlausar fjárfestingar og er ætlunin að þessi fjárfestingarskattur sé altækur og nái til allra atvinnugreina, einnig til annars húsnæðis en skrifstofu- og verslunarhúsnæðis? Á þetta að ná til iðnaðarins fyrir framleiðsluhúsnæði, til sjávarútvegsins? Hvernig er þetta hugsað? Ég ætla ekki að tala um aðrar hugmyndir skattaráðherrans hæstv., en ég vil hins vegar biðja hann í leiðinni, ef hann vill vera svo góður að standa upp og tala hér á eftir en mér skildist áðan að hann hefði hér fullt málfrelsi, að segja okkur frá því hvernig gengur að selja spariskírteini ríkissjóðs með nýju aðferðinni. Hve mikið hefur verið leyst út, hve mikið hefur verið selt og hver er staðan? Við vitum hver staðan var fyrir nokkrum mánuðum þegar bankarnir neituðu að taka sinn skammt til viðbótar og mig langar til að spyrja hvort hæstv. ráðherra telji, miðað við þá reynslu sem hann hefur á þessu ári eftir að hann hóf herferðina og fór að bera spariskírteini inn á hvert heimili og stinga þeim inn í hvert launaumslag, að nú megi lækka vextina. Þetta langar mig til að biðja hæstv. ráðherra að fjalla um nú í upphafi þinghalds að loknu jólaleyfi. Það hefði verið ástæða til þess, virðulegur forseti, að tala nú við hæstv. iðnrh., en hann gegnir bæði viðskipta- og iðnaðarráðuneytinu, er ráðherra í hvoru tveggja, en hugsanlega getur hæstv. fjmrh. hjálpað upp á sakirnar því að mér skilst að hæstv. forsrh. hafi gefið hæstv. viðskrh. leyfi til að fara í kaffi andartak áðan, að vísu ekki nema í nokkrar mínútur en það er sama. Mig langar til að spyrja: Hvað þýðir það þegar sagt er að það eigi að endurskoða vörugjaldið til að koma til móts við þarfir iðnaðarins? Getur það þýtt að hæstv. ríkisstjórn hafi séð að sér og ætli nú að hverfa frá því vörugjaldi sem sett var á um síðustu áramót? Ef svo er ekki spyr ég hæstv. fjmrh., en það hlýtur að hafa verið haft samráð við hann um þetta efni: Við hvað er átt? Hvernig á að breyta vörugjaldinu og endurskoða það þannig að það komi iðnaðinum til góða? Ég ætla ekki að tala meira um iðnaðarmál en það er vissulega gaman að heyra það í ræðu hæstv. forsrh. að ein helsta aðgerðin í iðnaðarmálum er sú sem við undirbjuggum og fórum af stað með og nánast kláruðum í þeirri ríkisstjórn sem starfaði til sl. hausts undir forsæti hv. 1. þm. Suðurl. Í lokin, virðulegur forseti, vil ég aðeins minnast á eitt. Það snertir svokallaðan matarskatt. --- Virðulegur forseti. Það þarf að koma fram að ég hef ræðu hæstv. ráðherra undir höndum því að stundum vitna ég orðrétt til þeirrar ræðu ef rétt hefur verið upp lesin. Það segir í ræðu hæstv. forsrh.: ,,Fulltrúar Borgfl. hafa lagt mikla áherslu á lækkun á verði innlendra matvæla. Það gerir ríkisstjórnin einnig eins og fram kemur í málefnasamningi og ég hef ítrekað hér. Eðlilegt er að það gerist í tengslum við kjarasamninga.`` Nú er það afar mikilvægt, hæstv. forsrh., að fá það mjög skýrt, afar skýrt fram í þessum umræðum hér í kvöld hvað þetta þýðir. Við vitum og allir þeir sem hlusta á útvarp, horfa á sjónvarp og lesa blöð að Borgfl. hefur gert kröfu um að matarskatturinn allur eða a.m.k. að hluta verði lagður af núna á næstunni, innan tveggja mánaða. Er hæstv. forsrh. að svara tilboði Borgfl., er hann að svara Borgfl. með því að segja: Við erum sammála ef þetta gerist í næstu kjarasamningum? Ber að skilja þetta svo? Og hvað segir nú hæstv. utanrrh. um rýtinginn? Er það ekki indælt, hæstv. ráðherra, að fá rýtinginn í bakið í næstu kjarasamningum eða fá hann í skipapósti frá Borgfl. eftir tvo mánuði? Man hæstv. ráðherra eftir því í haust þegar við sátum saman í ríkisstjórn að þegar minnst var á það að lækka matarskattinn bara örlítið og taka tekjuskatt á móti hélt hann um hjartað á sér, horfði framan í sjónvarpsáhorfendur og sagði: Þetta er rýtingur í bakið á mér. Og forsrh., sem kom með honum rétt eins og Baldur Georgs kom með dúkkuna sína í gamla daga, sagði: Þetta er alveg rétt hjá honum. Hann er með rýtinginn í bakinu. Hvað heitir þetta, virðulegur ráðherra? Heitir þetta að fá rýting í pósti og stinga honum sjálfur í bakið á sér? Heitir þetta það? Eða heitir þetta að það eigi að semja um það að fá rýtinginn í bakið á sér? Nú væri gaman að fá hæstv. ráðherra hingað upp og skýra það út fyrir okkur sem ekki vitum en munum: Hvaða munur er á því að lækka matarskattinn núna eða gera það sl. haust? Er munur á því að fá rýtinginn snögglega í bakið eða fá rýtinginn í bakið í samningum eða fá hann í pósti eða fá hann að kröfu Borgfl.? Svari nú hæstv. ráðherra sem búinn er að ferðast um allt landið og segja: Hér er ég kominn og ég er tilbúinn að svara hverju sem er. Komi hann hér í ræðustólinn og skýri hver munurinn sé.

Hann má ekki tala.

Nú, hann má ekki tala. Virðulegur forseti. Það væri vissulega þess virði að fara betur ofan í þessa ræðu, þessa frauðræðu, þessa froðuræðu hæstv. forsrh. sem hann flutti í kvöld. Ég hef nefnt örfá atriði. Ég held satt að segja að það sé alveg rétt sem stóð í Alþýðublaðinu um daginn og þá er verið að lýsa ástandinu hér á landi og þá sérstaklega ríkisstjórninni. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Það er orðið óþolandi ástand í málefnum einnar þjóðar þegar óvissan er það eina sem vissa er fyrir og aldrei hægt að vita nokkurn veginn hver stefnan er næsta dag.`` Ég held, eftir að hæstv. forsrh. hefur hér lokið sinni ræðu og eftir að hún hefur verið skoðuð og menn hafa séð að í henni er harla lítið sem ekki neitt, að menn geti tekið undir það sem kom fram hjá þessum ágæta manni sem skrifaði í Alþýðublaðið, að í raun og veru hefur maður enga vissu lengur nema fyrir óvissunni í þessu þjóðfélagi.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Það hefur komið fram í ræðum hv. þm. að þeir hafa miklar áhyggjur af útflutningsatvinnuvegunum og þá sérstaklega sjávarútveginum og er það vel og full ástæða til þess. Hitt er svo annað mál að til að gera sér grein fyrir stöðu sjávarútvegsins sem er okkar mikilvægasta útflutningsgrein er nauðsynlegt að fara nokkuð aftur í tímann til að varpa ljósi á það sem þar hefur gerst. Það kom fram í ræðu hv. 1. þm. Suðurl. og hv. 1. þm. Reykv. að gengisstefnan væri ráðandi um hvernig gengi í þessari atvinnugrein og get ég í sjálfu sér tekið undir það, þ.e. það sem skiptir máli er að raungengi hinnar íslensku krónu sé sem stöðugast. Nú held ég að allir geti verið sammála um að það var á árinu 1987 sem ýmislegt fór úrskeiðis í okkar efnahagsmálum og þar af leiðandi er algjör óþarfi að halda því fram að þetta sé nú allt saman vegna þess að Alþb. hafi komið inn í ríkisstjórn og það sé þess vegna sem öll þessi bölvun hafi komið yfir okkur. Það er alls ekki svo því að eftir að þeir komu í ríkisstjórn hefur raungengið verið heldur að lagast þannig að samkvæmt því hafa þeir heldur verið til góðs. En það var á árinu 1986 að raungengi hinnar íslensku krónu var miðað við verðlag 92,7 ef miðað er við 100 1980 en miðað við laun 87,6 ef miðað er líka við 100 1980 en raungengið var svipað 1979. Það gerist hins vegar á árinu 1987 að þetta sama raungengi miðað við launakostnað fer úr 87,6 í 107,6 og miðað við verðlag úr 92,7 í 101,2. Það var á þessu ári sem mikil bjartsýni var hér í landinu. Menn héldu að það væri allt að fara á betri veg. Það var m.a. kosningaár og þegar ríkisstjórn var mynduð vorið 1987 voru menn ekki nógu raunsæir um stöðu mála og á það jafnt við þann sem hér stendur og ýmsa aðra sem að því stóðu. Það var hins vegar alveg ljóst strax haustið 1987 að hér var ýmislegt á ferðinni sem þurfti að gá að og það fyrsta sem kom fram þá um haustið að laun áttu að hækka í byrjun október verulega þótt það væri alveg ljóst að það var ekkert til fyrir þessari launahækkun og ekkert það fram undan sem réttlætti hana. Um það var fjallað við aðila vinnumarkaðarins, en niðurstaðan eftir alllanga umræðu um það mál, m.a. í ríkisstjórn, að það væri ekki ráðlegt eftir að sú launahækkun væri gengin yfir að breyta gengi hinnar íslensku krónu vegna þess að þar yrði ekki um raungengisbreytingu að ræða vegna þess að launasamningar væru fram undan og það mundi hafa slæm áhrif á vinnumarkaðinn. Um þetta voru skiptar skoðanir eins og gengur, enda er engin ein skoðun rétt í þessu sambandi. Hér er vissulega um matskennt atriði að ræða, hvort og hvenær tekst að koma fram raungengisbreytingu. Síðan áttu sér stað launasamningar veturinn 1988, fyrir u.þ.b. ári. Þar urðu miklar launahækkanir, meiri en aðilar vinnumarkaðarins tjáðu þjóðinni að raunin væri, sem m.a. leiddi til þess að það þurfti að breyta genginu um veturinn og aftur um vorið. Var það nánast eingöngu til að jafna upp á móti þeim miklu launabreytingum sem þá urðu. Jafnframt var þá samþykkt heimild til Seðlabankans til að breyta genginu um 3% þá um vorið ef ástæða væri til. Seðlabankinn sá ekki ástæðu til þess og um það voru menn ekki allir sammála í ríkisstjórn þótt ástæðan væri í reynd augljós. Það þurfti nánast ríkisstjórnarskipti í landinu til að nýta þá heimild þótt í reynd væru allir sammála um að slíkt væri nauðsynlegt og Sjálfstfl. segði þá um haustið að það þyrfti meiri breytingu. Svo varð gengisbreyting aftur nú um áramótin og síðan hefur dollarinn hækkað nokkuð og nú hefur genginu verið breytt um 2,5% þannig að raungengi miðað við verðlag er trúlega u.þ.b. 99 miðað við 100 1980 og miðað við launakostnað 102 miðað við 100 1980. Þetta raungengi er vissulega heldur hátt miðað við stöðu útflutningsatvinnuveganna og miðað við viðskiptahallann, en hins vegar hefur það breyst mjög til hins betra og á það jafnt við nú eins og oft áður að menn velta því fyrir sér hvort mögulegt sé við þær aðstæður sem nú eru að koma fram raungengisbreytingu eða ekki. Miðað við að nýta þá heimild sem nú er fyrir hendi, sem er ekki mikil, 2,25%, má gera ráð fyrir því að mögulegt sé að koma raungenginu lítið eitt neðar. Þetta er eins og hv. 1. þm. Suðurl. sagði, menn gera þetta ekki rétt eins og að smella saman fingrunum. Menn ná ekki niður viðskiptahalla með því að smella saman fingrunum. Það er mikið mál og erfitt. Það þýðir kjaraskerðingu, það þýðir margvíslegan samdrátt o.s.frv. Og það vill nú svo til að 1987 var viðskiptahalli 3,5% af landsframleiðslu, er áætlaður 4,6% 1988, var áætlaður 4,5% 1989, en gera má ráð fyrir við þessar aðstæður að viðskiptahalli á árinu 1989 verði 3% ef ekkert fer frekar úrskeiðis það sem eftir er ársins og raungengi lækkar lítið eitt frá því sem nú er. Það er vissulega verulegur árangur að ná viðskiptahallanum það mikið niður þótt vissulega þyrfti hann að fara neðar, sérstaklega þegar haft er í huga að allmikið af dýrum fjárfestingarvörum mun væntanlega koma inn í landið á árinu 1989, eins og flugvélar. Hvernig er þá staða sjávarútvegsins í dag miðað við þessar aðstæður? Er þar áframhaldandi taprekstur eins og hér hefur verið haldið fram? Ég tek undir það að það er að sjálfsögðu mikilvægast að stöðva tapreksturinn í sjávarútveginum. Miðað við þá útreikninga sem við erum vanastir að fá í hendur frá Þjóðhagsstofnun og eru grundvöllur ákvarðana á sviði tekjuskiptingar innan sjávarútvegsins kemur fram að frystingin sé rekin nú í byrjun febrúar, miðað við kaupgengi dollars 50,06, með 2,5% halla sem þýðir að þegar nýtt gengi verður skráð í fyrramálið mun þessi 2,5% halli vera kominn í núll miðað við 6% ávöxtun og þá heldur betur þegar það loks kemst til framkvæmda sem nú er ákveðið og hefði þurft að hafa gerst áður, ég tek undir það, að greiða niður orkukostnað í sjávarútveginum sem munar um 0,5%. Saltfiskvinnslan er rekin samkvæmt þessari áætlun Þjóðhagsstofnunar með 4,4% hagnaði við þessar aðstæður, en þar eru ýmsar blikur á lofti sem vonandi koma ekki fram því að það yrði mikið áfall fyrir saltfiskverkunina. Það má því segja að samkvæmt þessu hefur tapreksturinn í vinnslunni verið stöðvaður, a.m.k. að mestu. Það eru vissulega deilur um það hvernig eigi að túlka þessar niðurstöður og þar eru engin algild sannindi. Auðvitað get ég tekið undir það að miðað við hvað áður hefur gerst þarf að vera hagnaður en ekki hallaleysi eða núll og alls ekki tap. Allt er þetta þó heldur á betri leið. Það sem er ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af er taprekstur í botnfiskveiðunum, en þar er að vísu samkvæmt þessum sömu útreikningum, miðað við 6% ávöxtun, lítill sem enginn halli á togarunum en halli á bátaflotanum á ársgrundvelli tæpar 1100 millj. eða 13%, og sá halli mun aukast lítillega með þessari breytingu á gengi miðað við óbreytt fiskverð. En nú liggur það fyrir, og er eitt af mikilvægustu verkefnum á næstunni, að fást við tekjuskiptinguna innan sjávarútvegsins og ákveða fiskverð. Ég held að öllum megi vera það ljóst að miðað við þær litlu breytingar sem hafa orðið á fiskverði og afkomu flotans, sérstaklega bátaflotans, er ekki hægt að gera ráð fyrir að fiskverð verði óbreytt. Hins vegar er mikilvægt að það breytist ekki um of þannig að það raski ekki öðrum tekjuskiptingarmálum í þjóðfélaginu því að ef við missum þá skrúfu alla af stað er illa komið fyrir okkur eins og svo oft áður. Hitt er svo annað mál að þetta mikla tap í bátaflotanum verður ekki lagfært með gengisbreytingu eða fiskverðshækkun einni saman. Þarna hefur kostnaður hækkað meira en kemur fram í reikningum togaranna sem vekur að vísu nokkra undrun, en nú er til sérstakrar athugunar og má hafa uppi nokkrar efasemdir um það að hallarekstur bátaflotans sé svona mikill. Hér er um loðnuskip að ræða, en afkoma í þeirri grein er viðunandi um þessar mundir þótt það komi ekki fram í þessum reikningum. Þetta vildi ég taka fram vegna þeirra orða sem hér hafa komið fram um að ekkert sé verið að gera, það sé aðeins stefnt að markvissri eignaupptöku í sjávarútvegi o.s.frv., það gangi allt í þveröfuga átt. Svo er alls ekki þótt betur mætti ganga. Sannleikurinn er sá að raungengið fór allt of hátt á árunum 1987 og 1988 og það reynist erfitt að koma því aftur á réttan stað. Það eru ekki eingöngu stjórnvöld sem geta ráðið við það. Það eru ekkert síður hinir ýmsu aðilar í þjóðfélaginu, m.a. aðilar vinnumarkaðarins sem hljóta að geta lesið þau skilaboð út úr þessum tölum að þar er ekkert að fá. Það er ekki hægt að semja um almennar launahækkanir í þjóðfélaginu við þessar aðstæður þótt alltaf sé hægt að breyta tekjuskiptingunni eitthvað. Hver hugsandi maður hlýtur hins vegar að sjá að þessar aðstæður gefa ekkert tilefni til þess og sjávarútvegurinn þarf fremur á því að halda að þetta raungengi þokist heldur áfram til betri vegar þannig að hann fái staðið við þær miklu skuldbindingar sem hann hefur tekið á sig. Í því sambandi er mjög mikilvægt að dreifa skuldabyrðinni þannig að hægt sé að greiða þær til baka með eðlilegum hætti og til þess þarf sjávarútvegurinn langan frið og jákvæða afkomu. Það var slæm staða í sjávarútvegi 1983 og hann þurfti á því að halda að byggja sig upp frá þeirri stöðu. Það var augljóst að hann mundi þurfa mörg ár til þess og það gekk bærilega þar til á árunum 1987 og 1988. Það er verkefni okkar að koma þessari atvinnugrein inn á sömu braut þannig að hún búi við eðlilegt raungengi. Það kom hér fram í ræðum hv. þm., 1. þm. Suðurl. og 1. þm. Reykv., að undarlegt væri að nú væri farið að tala um úreldingarsjóð og það er rétt hjá hv. þm., það er engin ný hugsun. Hún hefur oft verið uppi áður og var beinlínis ákveðið þegar svokallað sjóðakerfi var lagt niður að úreldingarsjóður yrði stofnaður. Það kom fram hjá hv. 1. þm. Suðurl. að menn hafa ekki náð því meginmarkmiði fiskveiðistefnunnar að sameina veiðiheimildir nægilega. Það er vissulega rétt og það er einfaldlega vegna þess að það hefur aldrei fengist samþykkt hér á hv. Alþingi að þessi löggjöf gilti til lengri tíma en helst eins eða tveggja ára. Um það hefur ekki verið pólitískt samkomulag og þar af leiðandi lítill áhugi fyrir sameiningu veiðiheimilda. Mér er það alveg ljóst að afkoma bátaflotans verður ekki lagfærð, svo að dæmi sé tekið, nema með skipulagsbreytingum, þ.e. að hluti af bátaflotanum fari úr rekstri og aðrir fái rýmri veiðiheimildir því að kostnaður þar er hlutfallslega meiri en fram kemur í reikningum togaranna þannig að þessir bátar þurfa einfaldlega á meiri afla að halda þótt þar komi ýmislegt til sem ég skal ekki rekja hér í þessari stuttu ræðu, eins og t.d. fiskiganga á vertíðarslóð og að tiltölulega lítið af þorskstofninum hefur náð þeim aldri að vertíðir séu hér nægilega góðar. Það er hins vegar mjög nauðsynlegt að fækka skipum í bátaflotanum og þessi flokkur skipa þarf að fá þær veiðiheimildir sem falla niður. Það má ekki halda áfram með þeim hætti sem gert var t.d. í fyrra, að veiðiheimildir hluta bátaflotans voru fluttar m.a. yfir á frystitogarana. Til þess að þessu verði komið fram er óhjákvæmilegt að taka upp úreldingarsjóð því að það mun reynast erfitt að sameina fiskveiðiheimildir í bátaflotanum nema með aðstoð slíks sjóðs. Um þetta mál hafa verið samin drög að frv. sem ég mun að sjálfsögðu koma til allra stjórnmálaflokkanna hér á Alþingi núna í vikunni þannig að þeir geti litið betur á það mál og íhugað það. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um stöðu sjávarútvegsins. Ég vil taka undir það að hún er mjög erfið um þessar mundir og hefur verið það um langt skeið og það mun taka langan tíma fyrir þessa atvinnugrein að ná sér á ný eftir þau áföll sem hún hefur lent í. En að halda því fram að hér sé stefnt að þjóðnýtingu og eignaupptöku er út í hött að mínum dómi. Það er stefnt að því að sjávarútvegurinn búi við raungengi þar sem hann getur skilað hagnaði, en vissulega verða menn líka að líta til framtíðarinnar með aðeins bjartari augum en oft er gert. Við hljótum að vonast eftir því að verðhækkanir verði á ný á okkar mörkuðum og birgðatími fyrirtækjanna styttist. Það hefur verið mikið álag fyrir fyrirtæki í sjávarútvegi að þurfa að liggja með birgðir á háum vöxtum jafnvel mánuðum saman. En aðeins fyrir tiltölulega stuttum tíma var þessi birgðahaldstími örfáar vikur. Ef sala örvast á ný sem ástæða er til að ætla, m.a. vegna þess ástands sem ríkir hér í kringum okkur, bæði í Kanada, Noregi og í Norðursjó, hlýtur það að breyta verulega fyrir sjávarútveginn. Hitt er svo annað mál að menn sjá ekki framan í þessa þróun á þessum degi, en vonandi breytist staðan með vorinu, þannig að t.d. verðhækkanir gætu leyst útgreiðsluna úr Verðjöfnunarsjóði af hólmi. Ef svo verður ekki hlýtur það að koma til athugunar hvort ekki sé rétt að framlengja þá greiðslu í einhvern tíma þótt menn hljóti samt að vona að þess þurfi ekki því að það getur ekki verið ráðlegt til langframa að greiða til atvinnugreinarinnar með slíkum hætti og á enginn að stefna að því og núv. ríkisstjórn gerir það ekki. Ég vildi aðeins út af fsp. hv. 7. þm. Norðurl. e. um ákveðið mál er varðar Húsavík geta þess að það mál ásamt öðrum verður rætt í hv. utanrmn. á morgun þar sem ég vænti að fulltrúi flokks hennar verði viðstaddur. Munu upplýsingar um þau mál verða lögð fram í nefndinni og vænti ég þess að hv. þm. skilji að ég vildi gjarnan bíða með umræðu um það mál þar til það hefur verið rætt í hv. utanrmn.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Undir lok ræðu sinnar komst hæstv. forsrh. svo að orði hér fyrr í dag, með leyfi hæstv. forseta: ,,Okkur Íslendingum er tamt að leita að sökudólg í hverjum vanda. Það er aukaatriði nú.`` Svo mörg voru þau orð en greinilegt er á þeim samt að afsökunartónninn er hreinn. Hann skín í gegnum þessi ummæli og verður sérstaklega áberandi ef höfð eru í huga orðaskipti sem hæstv. forsrh. átti við fréttamenn á Stöð 2 nú um mánaðamótin síðustu, en þá minnti fréttamaður Stöðvar 2 forsrh. á að hann hefði setið í ríkisstjórn um 10 ára skeið og væri nú loks kominn að þeirri niðurstöðu að eftir allan þennan tíma hefði þjóðin aldrei staðið nær þjóðargjaldþroti en einmitt þegar þessi hátíð rynni upp, 10 ára seta forsrh. í ráðherrastól, og spurði forsrh. þeirrar spurningar hvort hann væri sjálfur mesti efnahagsvandinn. ,,Það getur vel verið,,, svaraði hæstv. forsrh., ,,og það kemur maður í manns stað og það er auðvelt að losna við mig. En það er ekki auðvelt að gera 70--80 sjávarútvegsfyrirtæki gjaldþrota og það er ekki auðvelt að gera 16--20 byggðarlög gjaldþrota svo að ég er tilbúinn að víkja fyrir hverjum sem er sem getur gert það.`` Svo mörg voru þau orð. Auðvitað er hæstv. forsrh. með þessum ummælum sínum að gefa í skyn að fyrirrennari hans í forsætisráðherrastóli hafi með lítilli stjórnvisku komið þjóð sinni í þennan vanda og það fannst líka spyrli því að hann sagði þá við hæstv. forsrh.: ,,En það er auðvelt að sitja í ríkisstjórn og koma svo út úr henni og segja: Ég sat í fílabeinsturni, eins og þú sagðir, þegar síðasta ríkisstjórn slitnaði.`` Hæstv. forsrh. svaraði: ,,Það hefur oft verið talað um það að utanrrh. sé afar mikið erlendis og hann er það. Hann er afar mikið erlendis.`` ,,En þið voruð alltaf að demba inn efnahagstillögum,,, sagði fréttamaður. ,,Ég kom að vísu á fund í Reykjavík fyrir ári og orðaði það svo: Róm brennur, og það reyndust því miður orð að sönnu svo að ég a.m.k. skaust út úr þeim turni og sagði það sem reynst hefur satt í þessum málum.`` ,,En er það ekki slæm einkunn, Róm brennur, eftir tíu ára stjórnarsetu þína,,, spyr spyrillinn. ,,Það er aðalatriðið að gera sér grein fyrir því hvert stefnir og bregða við í tíma.`` Þetta er kafli úr orðaskiptum fréttamanns sjónvarps og hæstv. forsrh. í Stöð 2 nú um mánaðamótin janúar--febrúar og það er eftirtektarvert með hliðsjón af þessu mati hæstv. forsrh. að rifja það upp að í ræðu sinni hér fyrr í dag sagði hann, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á sl. ári er talið að eigið fé í sjávarútvegi hafi rýrnað um u.þ.b. helming eða fallið úr um það bil 26 milljörðum í 13 milljarða kr.`` Ef ég á að taka hæstv. forsrh. alvarlega get ég ekki skilið það öðruvísi en svo að hann hafi skemmt sér við eldana allt sl. ár, hafi að síðustu tekið þann kostinn að setjast í sæti aðalleikarans og horfa svo á eldana, hvernig þeir brunnu, og það er eftirtektarvert þegar maður íhugar enn fremur það sem hæstv. forsrh. sagði í því sjónvarpsviðtali sem ég vitnaði til hér áðan þegar hann var spurður um gengismálin og afkomu sjávarútvegsins: ,,Gengisbreyting er afgangsstærð í mínum huga,,, sagði hæstv. forsrh. Við sem heyrðum ræðu hæstv. sjútvrh. hér áðan fundum fljótt að gengisskráning er ekki afgangsstærð í hans huga. Hann telur sig bera ábyrgð á stöðu sjávarútvegsins, kannski frekar öðrum ráðherrum, og hann hóf ræðu sína öðruvísi. Hann byrjaði á því að segja að á hverjum tíma ætti að miða raungengi við stöðu útflutningsatvinnuveganna og miða við það að ekki yrði halli á viðskiptunum við útlönd. Má raunar segja að sama sé hvor viðmiðunin er. Þessar báðar viðmiðanir eru í lögum um Seðlabanka, en ég vil einmitt þakka hæstv. sjútvrh. fyrir að hann lagði sérstaka lykkju á leið sína í sinni ræðu til þess að koma því fram að Sjálfstfl. vildi fara lengra til leiðréttingar á genginu í septembermánuði en tilfellið varð um þá ríkisstjórn sem nú situr. Auðvitað lýsa þau ummæli hæstv. sjútvrh. því að hann finnur sárt til þess hvernig komið er fyrir sjávarútveginum. Það var einnig athyglisvert að hæstv. sjútvrh. sagði í sinni ræðu að raungengið væri of hátt nú, bæði miðað við stöðu útflutningsatvinnuveganna og vegna þess að það leiddi til halla á viðskiptunum við útlönd, um 3% er reiknað með nú í byrjun árs, en þegar talað er um að hallinn á viðskiptunum við útlönd verði 3% er áfram gert ráð fyrir að lífskjör almennings í landinu haldi áfram að versna. Það er gert ráð fyrir að gengið falli áfram um 2--3% og samtímis því haldi sú kjaraskerðing áfram sem verið hefur um skeið, eins og glögglega kom fram hjá hagfræðingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja í fréttatíma Ríkissjónvarpsins nú í kvöld. Hæstv. forseti. Það er kannski viðkunnanlegt að einhver formaður einhvers stjórnarflokksins sé hér inni. Það eru þrír stjórnarflokkar. Ég veit ekki hvort má segja að einn sé í vonum til viðbótar, ég veit ekki um það, en viðkunnanlegt er að formenn stjórnarflokkanna séu viðstaddir umræður þegar um svo alvarlegt mál er að ræða sem hér er til umræðu og olli því að hæstv. sjútvrh. hálfpartinn bað afsökunar á stefnu ríkisstjórnarinnar í sínum málaflokki hér áðan. Hann komst einhvern veginn þannig að orði í byrjun sinnar ræðu að ýmsir hefðu áhyggjur af stöðu sjávarútvegsins, og er það vel. Og er það vel, voru óbreytt orð ráðherrans. Hann skildi að þessi atvinnuvegur er ekki vel settur nú. Ég hafði satt að segja búist við því að hæstv. iðnrh. mundi kannski grípa tækifærið meðan formennirnir væru frammi og tala eitthvað um ullariðnaðinn sem hæstv. forsrh. talaði svo mikið um í sinni ræðu að væri verið að bjarga, eða minntist lítillega á erlenda sérfræðinginn sem á að hjálpa til í skipasmíðaiðnaðinum og minntist kannski í leiðinni á það hvernig hann ætlaði að lækka og afnema lánsfjárgjaldið af lánum vegna skipasmíðaiðnaðarins.

Forseti hefur gert ráðstafanir til að óska eftir því að formenn stjórnarflokkanna verði hér viðstaddir.

Það má vera, hæstv. forseti, að það sé komið að því að skipta ráðuneytum á nýjan leik og það hafi fjölgað um tvo ráðherra á þessari stund sem við höfum verið hér í fundarsalnum í kvöld. Það hefur hvorki sést formaður þingflokks Borgfl. né formaður Borgfl. og má vel vera að þeir séu nú að kasta upp ráðherrastólum. Má vera að svo sé. 
            

Þeir mega ekki tala. Það verður að hafa einhverja menn sem mega tala.

Vill hv. þm. nafngreina einhverja sérstaka sem hann óskar eftir að fá í þingsalinn?

Ég bað um það að formenn stjórnarflokkanna yrðu viðstaddir. Það er verið að tala hér um nýja efnahagsstefnu hjá ríkisstjórninni og mér finnst alveg fáránlegt ef formenn stjórnarflokkanna geta ekki verið viðstaddir þegar verið er að ræða um efnahagsstefnuna, nýjan málefnasamning.  Eins og ég vék að hér áðan er það sameiginlegt mat hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh. að gengi krónunnar sé enn of hátt ef miðað er við stöðu útflutningsgreinanna og hæstv. forsrh. bætti raunar samkeppnisiðnaðinum við. Ég get þess vegna ekki séð hvaða rök hæstv. forsrh. hefur fyrir því að þessar svokölluðu efnahagsaðgerðir, sem hann er að tala um, hafi eytt óvissu í gengismálum. Ég greip fram í fyrir hæstv. ráðherra þegar hann flutti sína tölu í dag og bað ráðherrann um að víkja sérstaklega og betur að því hvernig hann kæmist að þeirri niðurstöðu að þessi smágengisfelling nú --- er það ekki rétt einum mánuði eftir að síðasta gengisfelling var gerð --- skuli eyða óvissunni. Auðvitað veit hæstv. ráðherra jafnvel og ég að hún gerir það ekki. Á hinn bóginn væri líka fróðlegt að fá nánari upplýsingar um það hjá hæstv. forsrh. hvernig hann kemst að þeirri niðurstöðu að gengisfelling krónunnar á síðasta ári hafi ekki komið sjávarútveginum til góða. Ég held að það sé algjör misskilningur. Hæstv. forsrh. getur fljótlega gengið úr skugga um það ef hann hugsar sér dæmið hinsegin, ef hann ímyndaði sér það að í stað þess að fella gengið nú um 2,5% væri hann að hækka gengi krónunnar, og veltir fyrir sér hvernig staða útflutningsatvinnuveganna væri eftir það. Auðvitað er hæstv. forsrh. að hafa uppi orðaleik og ég vil segja blekkingar þegar hann talar í þeim dúr að útflutningsatvinnuvegirnir séu ekki háðir því, verðlagningu krónunnar á hverjum tíma, sem við erum að vinna með. Og auðvitað mælir hæstv. forsrh. þvert um hug sér, eins og raunar hæstv. fjmrh. sem hefur sagt sömu vitleysuna þrásinnis, þegar þessir tveir ráðherrar tala um það að gengisskráningin sé afgangsstærð. Gengi krónunnar er auðvitað lykillinn að heilbrigðu efnahagslífi. Ef þessi lykill passar ekki, ef gengið er rangt skráð, hrannast erfiðleikarnir upp og við sjáum það nú að hallareksturinn lætur ekki á sér standa. Hitt minnir auðvitað á gamla sögu frá Kleppi. Ég man eftir því að sú saga gekk mjög þegar ég var lítill drengur að sjúklingarnir á Kleppi hefðu þá vinnu að moka sandi í hjólbörur. Síðan áttu þeir að aka hjólbörunum upp planka og hvolfa svo úr hjólbörunum þannig að sandurinn lenti á sínum fyrri stað, og þannig gekk þetta koll af kolli að þeir mokuðu í hjólbörurnar og tæmdu þær svo á sama staðinn þannig að hrúgan minnkaði ekki og þeir voru alltaf að aka sama sandinum. Sama er auðvitað að gerast nú. Ríkisstjórnin gerir enga tilraun til þess að rétta af sjávarútvegsfyrirtækin og reynir svo að bæta fyrir það með því að skattleggja þjóðina og þykist svo koma hlutunum í lag með því að stofna svokallaðan hlutabréfasjóð sem á að hafa það verkefni að hjálpa þeim fyrirtækjum sem eru komin á vonarvöl, sem eru gjaldþrota eftir lýsingu hæstv. forsrh. í sjónvarpinu, þó svo að hann hafi reynt að hafa mildari orð um það í ræðunni hér áðan, enda má vera að hún hafi verið yfirlesin af öðrum. Það er algjörlega rangt sem hér stendur í ræðunni: Í þessu sambandi er sérstaklega mikilvægur hlutafjársjóður sá er stjórnarandstaðan gerði tillögu um og samþykktur hefur verið eftir 2. umr. í Nd. o.s.frv. Stjórnarandstaðan gerði aldrei tillögu um það að hlutabréfasjóður væri liður í einhverjum hallærisráðstöfunum ríkisstjórnar. Stjórnarandstaðan hugsaði sér það aldrei að áfram yrði haldið uppi hallarekstri sjávarútvegsins og hann síðan falinn með því að láta opinbera sjóði gefa eftir skuldir til sjávarútvegsfyrirtækja með því að bankar breyttu skuldum í aðildarbréf svokölluð eða með því að Alþingi veitti sérstöku fé í þennan hlutabréfasjóð til þess að halda uppi hallarekstrinum. Það var aldrei um það rætt af stjórnarandstöðunni. Þvert á móti horfðu hugmyndir stjórnarandstöðunnar um hlutabréfasjóðinn til framtíðar, til þess að byggja upp einhver ný fyrirtæki, nýjan rekstur, alveg eins og kom fram hjá hagfræðingi Alþýðusambands Íslands í sjónvarpinu í kvöld þegar hann talaði einmitt um þennan veikleika sjóðsins. Mér finnst satt að segja að þó svo að ráðherrar séu kannski ekki alltaf vandir að sínum ummælum hljóti þeir í helstu stefnuræðum sínum að reyna að fara rétt með, halda sér við sannleikann og reyni ekki að fela sig bak við stjórnarandstöðuna. Það er auðvitað mjög ámælisvert og algjörlega þýðingarlaust fyrir fulltrúa Alþfl. eða Alþb. að skorast undan því að bera ábyrgð á þessari ósannsögli, á þessari tilraun til blekkingar því að vitaskuld var texti ræðunnar borinn undir ríkisstjórnina í heild og auðvitað hljóta einstakir ráðherrar að bera hver og einn ábyrgð á orðalagi ræðunnar. Þetta er algjörlega ljóst og staðfestist líka af því að það var upplýst á fundi með þingflokksformönnum eftir hádegið að samkomulag hefði verið um það í ríkisstjórninni að forsrh. talaði einn. Um slíkt samkomulag hefði aldrei getað orðið að ræða nema aðrir ráðherrar vissu nákvæmlega hvað hæstv. forsrh. hugsaði sér að segja. Annað sem líka vekur mikla athygli er að í ræðu hæstv. forsrh. er reynt að gera myndina af stöðu sjávarútvegsins betri en hún raunverulega er, eins og raunar kom fram hjá hæstv. sjútvrh. hér áðan. Í ræðunni er talað um það að staða saltfiskvinnslunnar sé jákvæð um 4,5%. Það má vera að reikningar Þjóðhagsstofnunar sýni fram á það að svo hafi þetta verið um áramót, kannski nú í janúarmánuði, en á hinn bóginn vitum við það að saltfiskvinnslan býr við mikla óvissu nú. Það er nú í fyrsta lagi að almennt er fiskverð hærra en gert er ráð fyrir í útreikningum Þjóðhagsstofnunar og vaxtakostnaður meiri, eins og raunar kom fram hjá sjútvrh., og Þjóðhagsstofnun og fulltrúar saltfiskvinnslunnar eru einmitt að reyna að komast að niðurstöðu um það hvernig beri að reikna afkomu vinnslunnar, eru að reyna að ná samkomulagi um það, þannig að þar er ekki um nein illindi að ræða. Í öðru lagi blasir það við að eftir að tillögur fiskimálanefndar Evrópubandalagsins lágu fyrir, þar sem gert er ráð fyrir að lækka heildarmagnkvótann úr 52.500 tonnum í 30.000 tonn og þar sem gert er ráð fyrir að tollur sem var 5% á þessu magni verði 9% en síðan 13%. Auðvitað mundi það hafa mjög örlagaríkar afleiðingar fyrir saltfiskmarkaðinn ef allt fer á versta veg í þessum efnum eins og ýmsir óttast. Er kannski líka ástæða til að rifja upp í þessu sambandi að saltfiskframleiðslan á nú í kannski enn þá harðari samkeppni við Norðmenn en áður sem hafa fengið tollfrjálsan viðbótarkvóta í saltfiski fyrir allt að 30.000 tonn vegna þess að þeir hafa látið undan kröfunni um fiskveiðiheimildir. Þetta setur saltfiskinn í erfiðari samkeppnisstöðu en ella og það er enginn vafi á því að ef þessir tollar og kvótar verða að veruleika þá mun inneign saltfisksins í Verðjöfnunarsjóði étast upp á síðari hluta þess árs. Það liggur m.ö.o. fyrir að ef þetta fer á versta veg þá mun staða saltfisksins verða rétt svipuð og staða frystingarinnar, munurinn verður einungis sá að saltfiskurinn á nokkra peninga í Verðjöfnunarsjóði þar sem á hinn bóginn frystingin fær peninga beint úr ríkissjóði, 800 millj. kr. Er nauðsynlegt að fá frekari upplýsingar um það hvort ríkisstjórnin hugsi sér að halda áfram að fjármagna Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, frystideildina, nú á þessum vordögum vegna þess að það kom skýrt fram í ræðu sjútvrh. að þó svo að viðbótarheimildin, þessi 2,25% heimild til viðbótargengisfellingar, verði notuð þá mun það ekki laga stöðu sjávarútvegsins nægilega til þess að hann standi undir sér. Hvorki frystingin né saltfiskurinn. Auðvitað gerir það svo myndina enn dekkri en ella að staða veiðiskipanna er síður en svo glæsileg. Það má ætla eftir þessa gengisfellingu að bátaflotinn sé kannski með 16--17% neikvæða rekstrarstöðu og auðvitað léttir það ekki undir með bátaflotanum að gæftir hafa verið óvenju erfiðar og lélegar nú hringinn í kringum landið þannig að staða bátaflotans er vissulega erfið. Ég hygg að hæstv. forsrh. komist engan veginn undan því að gera grein fyrir því hér í framhaldsumræðunni hvort ríkisstjórnin hugsar sér að hækka fiskverð eða hvað hæstv. ríkisstjórn hugsar sér að taka til bragðs. En það er engan veginn auðvelt að hækka fiskverðið því öll hækkunin mundi koma fram sem halli hjá frystingunni eða saltfiskinum þar sem ekki er af neinu að taka. Og ef hæstv. forsrh. talaði um það fyrir einu ári að Róm brynni þá get ég ekki séð annað en að afkoma a.m.k. bátaflotans standi í ljósum logum. Hér er talað um 14% neikvæða rekstrarstöðu, gengisfellingin bætist svo við, þessi 2,5% og síðan 2,25%. Ef við tölum hins vegar um frystitogarana þá standa þeir líka verr en sl. ár, bæði vegna þess að mjög hefur verið þrengt að þeim með veiðiheimildir og líka vegna hins að markaðir hafa þrengst, Japansmarkaður hefur þrengst mjög mikið og er ekki fyrirsjáanlegt hvernig það endar. Ég skal ekki vera uppi með neinar svartsýnisspár sérstaklega af þeim sökum, ég tel á hinn bóginn nauðsynlegt að vekja athygli á því, og legg á það áherslu, að þó svo að ríkisstjórnin geri ráð fyrir 2,25% viðbótargengisfellingu, kannski í kringum páskana, hefur beinlínis lýst því yfir hér í kvöld að búast megi við nýjum efnahagsráðstöfunum á vordögum nema til komi veruleg hækkun á fiskmörkuðum erlendis. Það er að vísu áreiðanlega rétt að við erum komnir í botninn á markaðinum í Bandaríkjunum og það má kannski búast við því að þar verði um einhverjar hækkanir að ræða, ég skal ekki um það segja, en allt er þetta á brauðfótum og áreiðanlega rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði að ástandið í sjávarútveginum er þannig núna að það dugir ekki að halda þannig á spilunum að hallareksturinn haldi áfram. Það dugir ekki fyrir menn sem vilja halda því fram og leggja áherslu á það í sinni ræðu að þeir vilji atvinnu um allt land, þeir vilji halda uppi atvinnu um allt land, að halda áfram þessum hallarekstri. Fulltrúar Ólafsfirðinga komu á fund þingmanna kjördæmisins nú í síðustu viku vegna þess að bæði frystihúsin á staðnum eru lokuð. Ekki kannski vegna þess að þessi fyrirtæki eigi ekki fyrir skuldum, þau eiga fyrir skuldum, heldur vegna hins að Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina, Stefánssjóður, fjölskyldusjóður Stefáns Valgeirssonar, mat stöðuna svo að frystihúsin hefðu ekki rekstrargrundvöll. Auðvitað höfðu þessi frystihús ekki rekstrargrundvöll. Og aumingja stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, tveir ráðherrar og tveir þingmenn, þegar þeir sátu fyrir framan Ólafsfirðingana og voru að tala um það að þeir yrðu að bíða fram yfir helgi til þess að þeir norður á Ólafsfirði fengju að sjá hversu rausnarleg ríkisstjórnin yrði þegar hún færi nú að bæta stöðu sjávarútvegsins eftir helgina --- þegar hún færi að bæta stöðu sjávarútvegsins eftir helgina. Og nú er sannleikurinn kominn í ljós. Hér liggur plaggið fyrir og það er sameiginlegt mat, bæði sjútvrh. og forsrh., að sjávarútvegurinn standi áfram höllum fæti, gengið hafi ekki verið leiðrétt nægilega fyrir útflutningsatvinnuvegina og hugmyndin sé sú að segja við þá á Ólafsfirði, segja við þá á Breiðdalsvík --- eigum við að segja í Stöðvarfirði, eigum við að fara víðar um landið? --- að segja: Þið eruð beiningamenn. Hæstv. forsrh. talaði um að 70--80 fyrirtæki væru gjaldþrota og skilgreinir þessi fyrirtæki svo í sinni ræðu nú í dag að fyrirtækin sem eru gjaldþrota séu þau fyrirtæki sem Atvinnutryggingarsjóðurinn hafi neitað um fyrirgreiðslu. Hæstv. forsrh. hefur líka sagt í fjölmiðlum í sambandi við þá sem vinna við útflutninginn að þar hafi ríkt ráðdeildarleysi, þeir hafi ekki sýnt nægilega ráðdeild í sjávarútveginum. Hann notaði orðið ráðdeild. Nú veit ég ekki hvort hæstv. forsrh. getur hrósað sér af sérstakri ráðdeild í nýja Atvinnutryggingarsjóðnum sínum sem öllu á að bjarga. Nú veit ég ekki hvort það sýnir sérstaka ráðdeild hjá ráðherra og ríkisstjórn, sem hélt því fram fyrir ári að Róm brynni, og hjá ríkisstjórn, sem talar um þjóðargjaldþrot í októbermánuði, að hún skuli nú halda hallarekstrinum áfram og skuli halda áfram að ganga hart að því fólki úti um landið sem hefur allan sinn aldur lifað af sjó, dregið fiskinn og björgina á land. Það er kannski aukaatriði hvort þetta fólk hefur atvinnuöryggi. Það er kannski afgangsstærð, gengið, sem ræður því hvort fyrirtækin geta snúist með eðlilegum hætti. Afgangsstærð. Það má minna hæstv. ráðherra á það að atvinnuleysi hér á landi hefur aldrei verið meira síðan 1969 en nú í jólamánuðinum. Og þeir menn sem hafa verið að biðja um vinnu, hringja í mann og biðja um atvinnu, þeir eru ekki bjartsýnir. Ég hafði satt að segja vænst þess að það yrði meiri karlmennska í þessum ráðstöfunum. ( Forseti: Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hann eigi eftir langt mál af ræðu sinni.) Það fer nú allt eftir því hvort maður kemst í stuð. 
             Já. Nú mundi ég vilja óska mér þess að ég hefði þá tungu sem væri svo lipur og snjöll að hæstv. forsrh. mundi skilja hvað ég er að fara og sannfærast af því að ég hafi rétt fyrir mér, eins og hann sagði í sjónvarpsþættinum, einhvern tíma sagði Keynes, sá frægi hagfræðingur: ,,Þegar ég heyri eitthvað sem breytir skoðunum mínum þá viðurkenni ég það.`` ,,Annar eins maður og Oliver Lodge / fer ekki með neina lygi,,, sagði Örn Arnarson. Það er auðvitað alltaf gaman og gott að geta vitnað til einhverra frægra manna. Einu sinni var formaður í Framsfl. sem kunni Sturlungu og þótti skemmtilegra að vitna í Sturlungu. Nú er það svo að hæstv. forsrh. og þeir ráðherrar allir hljóta að viðurkenna að bjargráðin öll í september eru að engu orðin. Ég vil leyfa mér að skora á hæstv. menntmrh., af því að hann er svo kurteis að vera hér í salnum, að standa nú upp næst þegar þetta mál kemur á dagskrá, hvort sem það verður á morgun eða fimmtudaginn, og endurtaka orðin sem hann viðhafði í efri deild þegar hann var nýkominn í ráðherrabuxurnar og nýsestur í ráðherrastólinn. Þá sagði hæstv. ráðherra: Nú erum við búnir að bjarga öllum fyrirtækjunum sem þið settuð á hausinn og við vorum enga stund að því, við þurftum ekki að blaka hendi. Og þá var hæstv. ráðherra að tala um það að það þyrfti svo sem ekki mikið að skerða lífskjörin. En nú er spurningin: Er það virkilega þannig að íslenskir atvinnuvegir, íslensk þekking og íslenskar auðlindir standi ekki undir þeim lífskjörum sem við lifum við í landinu? Hæstv. forsrh. segir það berum orðum í sinni ræðu hér. Hann sagði það sama í sjónvarpinu um mánaðamótin og hæstv. sjútvrh. kom að sama máli hér áðan. Öll ríkisstjórnin er komin að þeirri niðurstöðu að atvinnuvegirnir standi ekki undir þeim lífskjörum sem við lifum nú við hér á landi og þess vegna verðum við að búa okkur undir það það sem eftir er ársins, ekki aðeins að engar launahækkanir megi verða frá því sem þegar er ákveðið, heldur til viðbótar að gengið haldi áfram að lækka. Fyrst um 2,25%, síðan um eitthvað í vor o.s.frv. vegna þess að raungengi á mælikvarða launa sé enn of hátt fyrir þjóðarbúið þó það hafi á einu ári lækkað um nálægt 15%. Geri ég þá ráð fyrir að ekki sé reiknað með þeirri gengisfellingu sem nú varð í dag þannig að sú raungengislækkun á mælikvarða launa sem við erum hér að tala um er einhvers staðar á bilinu 17--18%. Það er m.ö.o. búið að lækka launin í landinu um 17--18% og stendur til að lækka þau meir. Ég var á fundi á Hótel Borg í septembermánuði skömmu áður en Þorsteinn Pálsson baðst lausnar fyrir ráðuneyti sitt. Þar var staddur formaður þingflokks Alþb., Steingrímur J. Sigfússon ráðherra, og þar var staddur Svavar Gestsson, báðir þingmenn þá, báðir ráðherrar núna. Þeir gerðu hvor með sínum hætti harða atlögu að mínum málatilbúnaði af þeim sökum að báðir töldu þeir öll efni standa til þess að hækka launin í landinu, bæta lífskjörin. Báðir þessir tveir menn. Allar þeirra ræður gengu út á það að það væri af illgirni einni saman sem sú ríkisstjórn sem þá sat vildi ekki beita sér fyrir enn frekari kjarabótum en þá voru orðnar. Nú spyr ég hæstv. menntmrh. hvort hann sé sammála þeim skilningi, sem ég legg í ummæli hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh., að allt of hátt hlutfall af þjóðartekjum renni í vasa launamanna. Ég vil líka spyrja hæstv. menntmrh. hvort hann sé sammála þeirri kenningu hæstv. fjmrh. að það yrði kannski mikil bót og mikill bati af því ef allir Íslendingar, allir launamenn, yrðu að una því að fá kauptaxtana bera. Engar yfirborganir, engan bónus, heldur skyldu menn búa við kauptaxtana eina. Það má vel vera, hæstv. forsrh., að það sé hægt að reikna út falska kaupmáttarrýrnun í landinu með því að bera kaupmátt kauptaxtans á einum tíma saman við kaupmátt kauptaxta á öðrum en taka ekki tillit til hins ef þeim fer fjölgandi sem verða að sætta sig við lægstu launin.