Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Með þessu frv., sem flutt er samkv. beiðni bæjarstj. Siglufjarðar, - og sú beiðni var samþ. alveg samhljóða með atkv. allra bæjarfulltrúanna -, er farið fram á, að bærinn geti, ef hann óskar eftir, orðið eigandi að öllum jörðum á Siglufirði. Svo sem öllum er kunnugt, tilheyrir Siglufirði dálítið sveitahérað, og hér er farið fram á, að kaupstaðurinn geti tekið eignarnámi jarðirnar við fjarðarbotninn. Margar af jörðunum eru komnar í bæjarins eigu: Hólar, þar sem bærinn rekur stórt kúabú, Saurbær og Skarðdalsskot, - svo að þetta er ekki annað en að hjálpa bænum í starfi sínu. Fyrsta jörðin, sem talað er um, er jörð, sem er innan kaupstaðarins sjálfs, en mikill hluti kaupstaðarins stendur í landi jarðarinnar. Bærinn á 1/6 hluta jarðarinnar, en einstakir menn 15/16. Þetta hefur verið sérstaklega erfitt, svo að þegar bærinn hefur þurft að leggja götu og torg, hefur hann oft orðið að kaupa landið undir götuna hærra verði en það hefur kostað að leggja hana. Það er erfitt fyrir bæinn að búa við þetta skipulag, að geta ekki haft hönd í bagga með því, hvernig bærinn byggist, en hann byggist dreift án tillits til þess, hvort bærinn getur lagt götur, vatnsleiðslur o.þ.h. Á þessu landi hefur verið byggt mikið á síðari árum, en lóðaleiga hefur hækkað svo mikið, að hún er orðin tíföld á við það, sem hún var fyrir stríð. Þetta horfir til stórra vandræða, því a~ þótt menn geti risið undir þessu nú, vegna þeirra miklu peninga, sem menn hafa, er það mikið alvörumál fyrir fólk, sem hefur verið að koma sér upp húskofum, að þurfa að standa undir þessu. Loks hafa eigendur Hafnar notað sér þetta til þess að geta tekið ágóða af atvinnurekstri á jörðinni, og hefur jafnvel gengið svo langt, að þurft hefur leyfi eigendanna til þess að breyta um atvinnurekstur og sérstakt leyfi um það, hvernig mætti byggja á lóðinni. Slík afskiptasemi lóðareigenda er ekki við hlítandi. En jafnvel þótt ekki séu þær ástæður fyrir hendi, sem þarna eru, er það mál, sem ég álít, að þurfi að taka til athugunar, að allir kaupstaðir ættu það land, sem þeir standa á. Það hefur oft komið í ljós, að þægilegast er fyrir bæjarfélögin að geta sjálf ráðstafað sínum lóðum. Alþ. hefur líka viðurkennt þetta og það nú síðast, þegar það veitti heimild til að selja Siglufjarðarkaupstað kirkjujörðina Hvanneyri. Um jarðirnar í innfirðinum er það að segja, að þar er ekki farið fram á eignarnámsheimildina af þeim ástæðum, sem liggja til grundvallar málaleituninni um eignarnám á jörðinni Höfn, heldur vegna ræktunarþarfa bæjarins. Siglufjörður er mjög illa settur um öflun landbúnaðarafurða, sérstaklega mjólkur. Þar sem allir slíkir flutningar til bæjarins verða að fara fram á sjó, getur langvarandi gæftaleysi valdið því, að mjólk kemst þangað ekki vikum saman. Bænum er því mikil þörf á, að aukin sé mjólkurframleiðsla á bæjarlandinu sjálfu. Bærinn á að vísu kúabú með 40 kúm, en hann vantar tilfinnanlega land til ræktunar. Ýmsir einstaklingar, sem eiga kýr, þarfnast líka ræktunarlands. Í þessu sambandi þyrfti að vinna ýmiss konar skipulagsstarf, leggja vegi, hjálpa mönnum til að koma upp girðingum o.s.frv. En til þess er nauðsynlegt, að bærinn eigi sjálfur land það, sem um er að ræða, og geti skipt því niður eftir þörfum. Framfærslumálan. ríkisins hefur líka bent á það, að bæjarfélögin þyrftu að stuðla sem mest að möguleikum til ræktunar, er menn gætu horfið að, ef atvinnuleysi ber að höndum. Á Siglufirði er þetta sérstökum erfiðleikum háð af þeirri ástæðu, að þar er hábjargræðistíminn einmitt um það leyti, er helzt mundi unnið að ræktun. Eigi að síður mætti hér mikið gera til bóta, og það, hvernig Siglufirði er í sveit komið, er bærinn er fjöllum luktur og háður sjóleiðinni um alla aðflutninga, gerir nauðsynina á aukinni ræktun sérstaklega brýna. Bæjarstj. öll hefur því orðið sammála um að fara fram á þessa eignarnámsheimild.



Um þetta frv. má segja; að hvað höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sér leyfist það, því að hv. þm. Siglf. og meðflm. hans virðast vera að feta í fótspor Reykvíkinga, sem hafa borið fram frv. um svipaða eignarnámsheimild, er liggur nú fyrir hv. Ed. Við því er ,að vísu ekkert að segja, þó að bæir fari fram á heimild til að taka eignarnámi land til ræktunar, enda hefur Alþ. stutt slíkar kröfur. Árið 1941. samþ. þingið löggjöf í þeim tilgangi að tryggja bæjum og þorpum ræktunarland, og ég held, að bæirnir geti fengið allt það ræktunarland, sem þeir þurfa, samkvæmt þeim l. En í þessum l. er reynt að trygg ja það, að ekki verði vaðið inn á lönd einstaklinga og þau tekin eignarnámi nema í brýnni nauðsyn og þá samkv. mati Búnaðarfélags Íslands. Ég held, að búnaðarfélagið hafi alltaf sýnt fullan skilning á þörfum bæjanna í þessu efni, og ég hefði kunnað betur við, að hér hefði legið fyrir umsögn þess aðilans, sem samkv. l. á að meta slíkar þarfir. Ég held að hv. Alþ. geti tæplega hlaupið til og samþ. heimild eins og þessa, án þess að slík umsögn liggi fyrir. Alþ. hefur nú eigi alls fyrir löngu sýnt Siglufjarðarðbæ velvild, er það samþ. kaup bæjarins á Hvanneyrartorfunni. Vel má vera, að bærinn þurfi á ennþá meira landi að halda. En ég skýt því hér með til n. þeirrar, sem fær málið til meðferðar, að athuga þessa hlið málsins og ganga úr skugga um það, hvort fyrir liggur nokkur rannsókn eða umsögn óvilhallra aðila, áður en málið kemur aftur til úrskurðar þingsins.

Þóroddur Guðmundsson Hv. þm. Mýr. varaði við því að hlaupa eftir kröfum bæjarstj. um eignarnámsheimildir að órannsökuðu máli eða vaða inn á lönd einstaklinga og taka þau eignarnámi að nauðsynjalausu. Ég er honum alveg sammála um það, að gætilega verði að fara í slíkum efnum. En ég held, að um þessa kröfu bæjarstj. Siglufjarðar standi alveg sérstaklega á. Fyrsta jörðin, sem um ræðir í frv., er Höfn, og er bænum brýn nauðsyn á að eiga þá jörð vegna fyrirhugaðra hafnarbóta. Aðalskipalægi Siglufjarðar er innan við bæinn eða eyrina, sem bærinn stendur á, en þar er þörf víðtækra aðgerða. Höfnin er mjög grunn og jafnvel alltaf að grynnast, svo að brýn nauðsyn er, að hafizt verði handa um að dýpka hana. Verður bærinn vafalaust að leita til ríkissjóðs um aðstoð til þessara og annarra hafnarbóta. Það er nú augljóst, að bærinn getur ekki ráðizt í framkvæmdir, sem gera lönd einstaklinga, er að höfninni liggja, mörgum sinnum verðmætari en þau eru nú, án þess að hafa áður tryggt sér eignarrétt á þessum löndum, svo að hann verði ekki síðar meir að kaupa þau við okurverði, enda hlýtur ríkissjóður að krefjast þess, ef hann á að styrkja þessar framkvæmdir síðar meir. Hafnarland hlýtur að hækka mjög í verði eftir framkvæmd þeirra hafnarbóta, sem fyrirhugaðar eru, og ætti það að vera hv. Alþ. nægileg röksemd fyrir því, að sjálfsagt sé að samþ. frv. Og hér er engan veginn verið að vaða inn á annarra manna land, því að jarðir þær, sem um er að ræða, eru að mestu í eyði, svo að engir hafa af þeim neinar tekjur. Nyrðri-Skúta og Syðri-Skúta eru báðar í eyði og Neðri-Skúta hefur verið í eyði nú um langan tíma. Einu notin, sem eigendur hafa af þeim haft, eru þau, að löndin hafa verið leigð sem bithagar fyrir nokkra tugi króna á ári. Á Staðarhóli hefur verið hokrað um nokkur undanfarin ár, en nú er sú jörð líka í eyði. Eigendurnir hafa ekkert gagn að jörðinni, og vilji þeir halda í hana, þá er ástæðan einungis sú, að þeir vonast til að geta grætt á henni síðar meir. Ég mælist því eindregið til, að frv. verði látið ná fram að ganga. Og að því er snertir ræðu hv. þm. Mýr., þykir mér ástæða til að þakka honum þann skilning, sem hann sýndi málinu í raun og veru, þótt hann benti á nauðsyn þess að fara að öllu varlega.



Ég vil benda á eitt atriði í sambandi við þetta mál til athugunar fyrir þá, sem fá það til meðferðar. Það hefur hvergi komið fram, hvorki í grg. né framsögu, að bæjarfélagið hafi leitað kaupa á þessum jörðum af eigendum þeirra, en hins vegar er það regla, að Alþ. veiti því aðeins slíka heimild, að bæjarfélag hafi ekki átt þess kost að fá jarðirnar keyptar með öðru móti. Að öðru leyti vil ég taka undir með hv. þm. Mýr. Það virðist sem bæjarfélög eigi þess sæmilegan kost samkv. sérstakri löggjöf um þetta efni að fá keypt þau ræktunarlönd, er þau þarfnast, eftir að dómbærir aðilar hafa látið uppi sitt álit. Það nær vitanlega ekki nema til nokkurs hluta af því, sem farið er fram á í þessu frv., sem sé þörfinni á ræktunarlandi, en það leysir líka algerlega þann hlutann. Að því leyti er frv. óþarft. En hitt er frumskilyrði slíkrar heimildar, að búið sé áður að reyna að fá löndin keypt.



Ég gat þess ekki áðan, hvaða samningar hafa farið fram um kaup á þessum jörðum, en það hefur verið reynt að fá þær keyptar. Á meðan ég var bæjarstjóri á Siglufirði, var t.d. mikið reynt til að fá Hafnarland keypt. Hins vegar hefur bæjarstj. hikað við að gera ákveðin tilboð í jarðirnar, því að þau mætti þá nota sem grundvöll að fasteignamati. Hins vegar hefur verið reynt að fá eigendurna til að gera tilboð um sölu jarðanna. en það hefur ekki tekizt. Að því er Staðarhól snertir, varð samkomulag um, að bærinn fengi jörðina fyrir 17 þús. kr., en þegar til kom, var ekki hægt að fá fram löglegt afsal, því að þinglýstur eigandi hennar er staddur í Kaupmannahöfn. Líka hefur verið reynt að fá keyptar jarðirnar Efri-Skútu (sem nú heitir Nyrðri-Skúta og Syðri-Skúta) ug Neðri-Skútu, en eigendurnir hafa ekki viljað gera tilboð um söluna. Ef bæjarstj. gerði nýja tilraun um kaupin og hún tækist, þá féllu l. auðvitað niður af sjálfu sér, en kæmu til framkvæmda að öðrum kosti. Þegar níu menn af öllum flokkum í bæjarstj. eru sammála um að leita þessarar eignarnámsheimildar, þá má ganga að því sem vísu, að búið sé að athuga málið svo gaumgæfilega, að ekki geti leikið á tveim tungum um nauðsyn heimildarinnar. Væri miklu fremur ástæða til að fara varlega, ef bæjarstj. væri ekki sammála. Ég tel, að l. þau, sem hv. þm. Mýr. gat um, eigi ekki að öllu leyti við þær aðstæður, sem á Siglufirði eru. Þau eru fremur miðuð við þarfir smærri hreppsfélaga. Vegna einangrunar Siglufjarðar er nauðsynlegt, að bærinn eignist það land allt, sem hér ræðir um, en ekki aðeins hluta af því. Ef frv. þetta nær fram að ganga, eignast bærinn allt landið við fjarðarbotninn að undanteknum þrem smálóðum, sem hann gæti þá keypt síðar.



Ég vil benda n. þeirri, sem fær málið til athugunar. á það, að ég tel vafasamt, að nógu skýrt sé til orða tekið um eignarnámsheimildina síðast í l. gr. Þar er ekki talað um tilteknar lóðir, heldur allar lóðir og lönd, sem seld hafa verið úr löndum þessara jarða og bæjarstj. telur bænum nauðsynlegt að eiga. Eftir þessu væri það á valdi bæjarstj. að ákveða eftir á, til hvaða landa heimildin skyldi ná. Ég tel vafasamt, að hægt sé að veita slíka eignarnámsheimild að lögum.



Það hefur áður verið fært í tal við mig, að þetta muni vera of óljóst orðað, en ég held, að svo sé ekki, því að takmörkunin er skýr og greinileg. Það ber vitanlega að varast að hafa eignarnámsheimildir of víðfeðmar, en hér er ekki um slíkt að ræða. Og það gerir ekker t til, þótt bæjarstj. sé ekki í l. skylduð til að taka allar þessar lóðir eignarnámi, nema hún telji það nauðsynlegt. Eftir frv. þyrfti bærinn ekki að taka nema eina lóðina eignarnámi, ef hann teldi sér ekki þörf á öðru. Annars er hér um mjög fáar lóðir að ræða. Ég held, að þær séu innan við 10. Þess má geta, að þær lóðir, sem losaðar hafa verið frá Hafnarlandi, hafa allar verið látnar á leigu, og leigusamningarnir yrðu alveg ósnertir af eignarnámsheimildinni. Annars er hægt að fá frekari vitneskju um þetta allt hjá bæjarstj. Siglufjarðar.



Frv. þetta er stjfrv. og er flutt til þess . að fá staðfestingu á brbl., sem gefin voru út í sambandi við síðustu kosningar, um stytta fresti o.þ.u. l. Brbl. hafa þegar gert sitt gagn, en það er skylt samkv. stjskr. að leggja þau fyrir þingið. Ég legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn.



Herra forseti. - N. hefur athugað þetta frv. og leggur eindregið til, að það verði samþ. Ég gerði grein fyrir þessu máli hér í d. fyrir nokkru og hirði ekki um að endurtaka það. Ég skal taka það fram, að málið var búið að ganga til nýbýlastjórnar, og n. áleit það eins vel undirbúið og unnt væri. N. virtist svo ríkar ástæður fyrir þessu, að jafnvel þeir, sem annars eru andvígir sölu þjóðjarða, töldu sig geta verið þessu sammála. Ástæður eru svo sérstakar, að þeir lögðu til, að frv. yrði samþ. Ég hirði svo ekki um að hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að hv. d. geti orðið n. sammála um að samþ. frv.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að leggjast á móti þessu frv., enda þótt ég greiði ekki atkvæði því til framdráttar. Ég vil gjarnan segja það sem leiðbeiningu fyrir þá, sem kunna að meta þetta land á sínum tíma, að á síðari árum hefur varphólmi sá, sem hér um ræðir, verið leigður sitt á hvað og er kominn í óhirðu, svo að hann gefur miklu minna af sér en annars mundi vera og hann áður gerði. Þetta vil ég láta koma fram, svo að þeir, sem meta hólmann, miði ekki við síðustu ár, því að það er fyrir óhirðu manna, sem hafa haft landið sitt á hvað, að varpið er komið eins og er. Enn vildi ég á það benda, að þarna er löggiltur verzlunarstaður, og mundi rétt, þótt salan yrði samþ., að undanskilja sölunni verzlunarlóðina.



Herra forseti. - Þetta frv. er flutt til þess að reyna að koma í veg fyrir, að byggingarefni það, sem flutt er til landsins, sé notað til annars en þess, sem nauðsynlegast er. Það er vitað, að fjöldi manns er húsnæðislaus í landinu, og vitað er, að nokkuð af því byggingarefni, sem flutt er inn, er notað í byggingar, sem ekki er annað hægt að segja um en að þær mættu bíða á sama tíma og ekki fæst efni í íbúðarhús. Það þarf ekki að taka það fram, að þetta frv. er eingöngu ætlað sem ófriðarráðstöfun, meðan tregt er um útvegun og flutning á byggingarefni til landsins. Í 1. gr. er gert ráð fyrir, að innfluttu byggingarefni sé fyrst og fremst varið til íbúðarhúsa, sem miðist við meðalþarfir fjölskyldna til sjávar og sveita. Ég vil skjóta því til n., sem fer með málið, að ef til vill ætti að láta ganga fyrir sambyggingar í kaupstöðum til þess að spara byggingarefnið. Þá er gert ráð fyrir að nota byggingarefnið í þágu framleiðslunnar og síðan til opinberra framkvæmda og bygginga, svo sem brúargerða, hafnargerða, vitabygginga, sjúkrahúsa, skólahúsa, sundlauga o.þ.h. Það er gert ráð fyrir í frv., að húsaleigun., sem starfi í hverjum kaupstað, hafi með höndum úthlutun byggingarefnis, en að innflutningsog gjaldeyrisn. skipti byggingarefninu um landið. Það er að vísu svo, að skattan. hafa haft með húsaleigumálin að gera, en nú liggur fyrir frv. um að breyta þessu þannig, að húsaleigun. verði kosnar í kaupstöðum, og er líklegt, ef sú breyt. nær fram að ganga, að þær verði valdar með þetta fyrir augum og þær hafi þetta með höndum jafnframt því, sem þær fara með húsnæðismálin hver á sínum stað. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta, en vænti þess, að frv. fái góðar undirtektir, og óska þess, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til allshn.