Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru tvær ræður, sem hafa verið fluttar í þessum umr. eftir að ég talaði áður, sem ég sé ástæðu til að víkja að nú. Það er ræða hæstv. fjmrh. og ræða hv. 11. þm. Reykv. Ég vona að ég sjái hæstv. fjmrh. hér í salnum, af því að ég ætla að fara að tala við hann, og hann meti þetta mál svo mikils að hann verði hér viðstaddur.  Hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni að hann ætlaði ekki að fjölyrða um þau efni sem ég ræddi um, og hann tók svo til orða, að hann vildi að málið kæmi sem allra fyrst til n. þannig að hægt væri að hraða afgreiðslu þess, og vildi hann því ekki fjalla efnislega um aths. og ábendingar hv. þm., - þar á hann við mig. Það er ágætt að hæstv. ráðh. vilji með því að takmarka mál sitt, flýta því að þetta mál komist til n., enda var ég rækilega búinn að leggja áherslu á það út af fyrir sig. En það er svo, að hvaða viðleitni sem hæstv. ráðh. kann að hafa til þess að stilla máli sínu í hóf talar hv. 11. þm. Reykv. því lengur. Ég held því að þessi viðleitni af hálfu hæstv. ráðh. sé unnin fyrir gýg. En það sem er verra: Það var að sjálfsögðu full ástæða til þess að hæstv. ráðh. hefði tjáð sig um þau efni, sem ég gerði einkum að umræðuefni, tjáð sig um hvers vegna slíkur seinagangur hefur verið á þessu máli í meðferð ríkisstj. sem raun ber vitni, tjáð sig um leyfisveitinguna til Iscargo, gefið hér skýringar á því, hvernig það mætti vera að á sama tíma sem ríkisstj. telur sig vera að vinna að aðstoð við Flugleiðir segir stjórn þess fyrirtækis, að með ákvörðunum um þessa leyfisveitingu sé gert allt sem hægt er til að veikja stöðu Flugleiða. Það hefði verið ástæða til þess, að hæstv. ráðh. hefði eitthvað komið inn á það, hvers vegna 1. gr. frv. er svo óljós og með ólíkindum sett upp eins og ég benti á í ræðu minni. Hann kom ekki að því. Og það hefði verið ástæða til þess, að hæstv. ráðh. hefði vikið að skilyrðum þeim sem frv. gerir ráð fyrir í 5. gr., vegna þess að það var sérstaklega rætt um það af minni hálfu að það væri mikið atriði að þm. vissu hvað ríkisstj. hygðist fyrir í þessu efni, því að það gæti verið ákvarðandi fyrir margt. Hæstv. ráðh. kom ekki að þessu. Það er miður að hann skuli ekki hafa gert slíkt. En hæstv. ráðh. svaraði efnislega og refjalaust fjórum þýðingarmiklum spurningum sem ég lagði fyrir hann í lokaræðu minni. Fyrsta spurningin, sem þar er um að ræða, var sú, hvernig stæði á því að ríkisstj. heitir í samþykkt sinni 16. sept. s.l. að veita Flugleiðum í þrjú ár bakábyrgð sem nemi allt að 3 millj. Bandaríkjadollara á ári, en í frv. þessu er talað um sjálfskuldarábyrgð á láni sem nemi allt að 3 millj. Bandaríkjadala til eins árs. Hæstv. ráðh. svaraði þessu á þá leið, að svarið væri mjög einfalt. Það hefði verið gert ráð fyrir að þessi Atlantshafsflugrekstur væri byggður á liðsinni og aðstoð íslensku ríkisstj. og ríkisstj. í Lúxemborg og þar sem ríkisstj. í Lúxemborg hefði ekki verið reiðubúin til að lofa slíkri aðstoð lengur en til eins árs þætti ekki rétt að íslenska ríkisstj. gerði það fremur. En ég verð að segja það, að ég get hugsað mér að það hefði verið meir traustvekjandi gagnvart Lúxemborgarmönnum að halda sig við þrjú ár, enda engu til kostað ef litið er svo á að hér sé einungis um að ræða eftirgjöf lendingar- og leigugjalda sem hvort eð er væru töpuð ef Atlantshafsflugið legðist niður. Ég held að þetta sé ekki eins einfalt og hæstv. ráðh. vill vera láta. Önnur spurningin, sem ég lagði fyrir hæstv. ráðh., var á þá leið, hvort ráðh. teldi að það nægði að veita Flugleiðum aðstoð samkv. 1. gr. frv. í eitt ár, og ef svo væri ekki, hvort ætlun hans væri að aðstoðin yrði veitt samtals í þrjú ár svo að það, sem gert væri á fyrsta ári, yrði ekki unnið fyrir gýg. Hverju svaraði hæstv. ráðh. í þessu efni? Hæstv. ráðh. sagði að honum væri ógerningur að vita neitt um hvernig til tækist og hvort þessi flugrekstur yfirleitt héldi áfram eftir þetta eina ár eða ekki, eins og hæstv. ráðh. orðaði það. Og hæstv. ráðh. sagði enn fremur: Ætli menn líti ekki á þetta eina ár sem ár tilraunar sem eigi að leiða í ljós hvort nokkur lóra sé í að halda þessu áhættuflugi áfram eða ekki. Ég tel, segir hæstv. ráðh., að margt bendi til þess, að þetta eina ár næ í ekki. Ég skal ekki vefengja það, að svo kunni að fara að eitt ár nægi ekki í þessu sambandi. En ég veit ekki betur en það hafi verið talað um að það þyrfti þrjú ár til að fullreyna hvort tækist að endurskipuleggja og treysta Norður-Atlantshafsflugið. Hæstv. ríkisstj. var líka á þeirri skoðun, því að það er gert ráð fyrir þrem árum í yfirlýsingu ríkisstj. frá 16. sept. s.l. Ég verð að segja, að mér þykir nokkuð athugavert við orð og æði hæstv. ríkisstj. hvað þetta atriði varðar. Þriðja spurningin, sem ég lagði fyrir hæstv. ráðh., var á þá leið, hvort ráðh. teldi að það samræmdist íslenskum hagsmunum að Íslendingar veiti Flugleiðum minni aðstoð en Lúxemborg frá 1. okt. 1980 til 30. sept. 1981. Hverju svaraði hæstv. ráðh. í þessu efni? Við skulum líta á það. Hæstv. ráðh. segir að hann haldi að það sé ákaflega mikill misskilningur að aðstoð sú, sem ríkisstj. Lúxemborgar hyggst veita, sé á einn eða annan hátt meiri en sú sem íslenska ríkið og íslenskir skattgreiðendur þurfi hugsanlega að taka á sig, - ákaflega mikill misskilningur, segir hæstv. ráðh. Ég verð að segja, að mig furðar á því, að það skuli koma fram hjá hæstv. ráðh. í þessu efni annar eins misskilningur og hann er ber að um þetta efni, vegna þess að hann leggur áherslu á það og kemur fram í svari hans að ef íslenska ríkisstj. veiti ríkisábyrgð sé það slík aðstoð við Flugleiðir að jafna verði til þess að íslenska aðstoðin sé á næsta ári miklu meiri en aðstoð Lúxemborgar. Í fyrri ræðu minni lagði ég áherslu á að á þessu fyrsta ári hefur Lúxemborgarstjórn lofað að leggja fram jafnvirði 3 milljarða Bandaríkjadala í beinum fjárframlögum til aðstoðar Flugleiðum, auk þess að leggja niður lendingargjöld. Íslenska ríkisstj. hefur lofað og samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir að lendingar- og leigugjöld af hálfu Íslands verði felld niður. En hvað á þá að koma á móti beinu fjárframlagi Lúxemborgar? Hæstv. ráðh. bendir á ríkisábyrgðir. En hér er um að ræða mikinn misskilning ráðh. Hann leggur að jöfnu ábyrgð og bein fjárframlög sem um er að ræða hjá Lúxemborgarmönnum. Samkv. lögum um ríkisábyrgðir og ríkisábyrgðarsjóð gilda strangar reglur um veðtryggingar til að sjá um að ríkissjóður verði skaðlaus. Flugleiðir fara ekki fram á annað í þessu sambandi en að ríkisábyrgð samkv. venjulegum reglum verði veitt, eins og veitt er fjölmörgum öðrum fyrirtækjum ef hinum almennu skilyrðum er fullnægt. Og á maður að trúa því, að þó að ríkisstj. ætli að myndast við að veita Flugleiðum jafnrétti í þessum málum við önnur fyrirtæki í landinu sé hægt að skoða það sem eitthvert sérstakt framlag sem komi til álita að leggja að jöfnu við bein fjárframlög frá hálfu Lúxemborgarmanna? Ég er furðu lostinn að menn skuli leyfa sér að halda fram öðru eins og þessu.  Ég kem þá að fjórðu spurningunni. Fjórða spurning mín til hæstv. ráðh. var á þá leið, hvort það sé stefna hæstv. ráðh. að hlutafjáreign ríkissjóðs verði aukin í 20% af hlutafé Flugleiða. Svörin í þessu efni voru skýr og ákveðin hjá hæstv. ráðh. Hann svaraði á þá leið, að þessari spurningu væri einungis hægt að svara játandi. Það er áform ríkisstj. og vilji að hlutafé ríkisins aukist upp í þessa hlutfallstölu, sagði hæstv. ráðh. Þetta svár er skýrt. Stefna ríkisstj. er að auka hlutdeild ríkisins í rekstri Flugleiða. Þá vitum við það. En má þá spyrja í framhaldi af þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh.: Á það líka að vera stefna ríkisstj. til að leysa rekstrarvanda annarra fyrirtækja að fara þá leið að láta ríkið verða aðila að þeim rekstri? Það væri fróðlegt að heyra eitthvað um það. Ég hef hér aðeins vikið að stærstu atriðunum sem ástæða var til að ræða eftir ræðu hæstv. fjmrh., en ég skal ekki fara fleiri orðum um ræðu hæstv. ráðh. Ég vík þá að ræðu hv. 11. þm. Reykv., þætti Ólafs Ragnars Grímssonar í þessu máli. Mér virtist hann verða óður og uppvægur strax þegar hann fór að tala um þetta mál hér í hv. Ed. Að vísu er mér sagt að það hafi ekkert jafnast á við það hvernig hann lét hinum megin við þilið. Það segja mér þeir sem héldu út að hlusta á það. En samt sem áður og þó að hv. 11. þm. Reykv. geri sér grein fyrir því, að við í þessari hv. d. gerum meiri kröfur til manna en annars staðar í þinginu, þá féll ræða hans langt undir það sem við erum vanir í þessari hv. d. Það var þannig, að hv. þm. naumast ræddi beint í hinni löngu ræðu sinni um ákvæði frv. sjálfs. Hann ræddi um önnum mál, en að sjálfsögðu skyld mál, það skal tekið fram. Þegar frv. er til 1. umr. er það ætlun okkar að ræða fyrst og fremst frv. sjálft. En hv. 11. þm. Reykv. gerði það ekki, naumast vék að frv. Miklum hluta eða jafnvel meginhluta ræðu sinnar varði hann til þess að lesa upp fimm eða sex þingræður sem haldnar voru árið 1975. Svo lagði hv. þm. út af þessum ræðum eftir því sem honum þótti henta og eftir þeim aðferðum sem hann tíðkar í því efni. Hv. m. var fjölorður um stjórn og stjórnendur Flugleiða. Ég ætla ekki að fara að ræða þau mál hér, en ég bendi einungis á að eftir því sem hv. þm. talaði ætti ekki að vera að finna heila brú í stjórn Flugleiða. Hann benti á ekkert atriði sem var jákvætt. Það var allt svo neikvætt, að eftir hans skilningi og orðan var stjórn þessa fyrirtækis, sem við erum að ræða hér um og hæstv. ríkisstj. leggur frv. um að aðstoða, alls óhæf, að því er virtist í alla staði. Og þegar hv. þm. hamrar á þessu og ýmsu öðru í þessum dúr er ekki nema von að spyrja, hvort það sé þá að mati þessa stuðningsmanns hæstv. ríkisstj. nokkurt vit í því að leggja fram það frv. sem við hér ræðum. Það kom fram í ræðu hv. þm. að það mætti ætla að það væri tæpast eða alls ekki. Hv. þm. segir á einum stað í ræðu sinni að hann spyrji að því, hvort það sé nú áreiðanlega grundvöllur til þess að byggja jafnalvarlegar fjármagnsráðstafanir á og hér er farið fram á. Hann segir enn fremur að það megi færa að því gild rök að aðgerðir stjórnenda Flugleiða á undanförnum vikum og mánuðum hafi verið þess eðlis að það sé e.t.v. vonlaust verk að endurreisa Atlantshafsflugið. Hv. þm. segir margt annað í þessa veru, og ég er ekki að tíunda þetta vegna þess að ég telji að það sé ekki rétt að benda á erfiðleika sem hér er við að glíma, en ég held að við verðum að taka á þessu máli á þann veg, að það sé ekki fyrir fram vonlaust. Ég skil hæstv. ríkisstj. þannig, að hún telji að svo sé ekki. Annars hefði hún naumast borið fram það frv. sem við hér fjöllum um. Hv. 11. þm. Reykv. minnti á það í ræðu sinni, að hann væri formaður fjh.- og viðskn. sem á að taka þetta frv. til meðferðar, og hann sagði eitthvað á þá leið: Ég, Ólafur Ragnar Grímsson, - 

Það sagði ég ekki. Þm. skal fara rétt með ef hann á annað borð er að lesa það upp.

Já, þm. hefur lesið ræðuna, en það er ekkert vit í þeim kafla ræðunnar sem hér er um að ræða ef það er ekki þetta sem þm. meinar. Það væri gott ef hann gæti gert grein fyrir því, hvaða skýringu á að leggja í þetta. Ég er með fyrir framan mig Dagblaðið frá í gær. Þeir virðast hafa skilið hv. þm: Ólaf Ragnar Grímsson nákvæmlega eins og ég og raunar ýmsir aðrir sem á hlýddu. Það er eðlilegt að n., hvort sem það er fjh.- og viðskn. og hvort sem Ólafur Ragnar Grímsson er þar formaður eða ekki, óski eftir upplýsingum. Það er líka sjálfsagt að n. setji frest um hvenær upplýsingar skuli koma ef málið er aðkallandi. Eftir því sem það er meira aðkallandi er eðlilegt að sá frestur sé skemmri. En mál á að koma fyrir þingdeild þó það fáist ekki allar upplýsingar sem n. biður um, vegna þess að ekkert svar við fsp. er svar í sjálfu sér og það er ekki nefndarinnar að taka ákvörðun um að þingið skuli ekki fá málið til meðferðar fyrr en allar þær upplýsingar eru komnar fram sem hún kann að telja eðlilegt að komi fram. Með þessum orðum er ég ekki að gera því skóna að Flugleiðir séu á þeim buxunum að vilja ekki gefa upplýsingar sem kann að vera beðið um. Ég vil að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson geri sér grein fyrir því, að þó að hann sé formaður einnar þingnefndar getur hann ekki gert sig að neinum litlum Stalín í þessu þjóðþingi. Slíkt þekkist ekki, hvorki í þessu þingi né nokkru þingi fyrir vestan járntjald.

Hvað á hv. þm. með að stela þessu orðatiltæki?

Mér þykir gott að heyra ef hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson er farinn að virða svo eignarréttinn að hann telji sig eiga svo mikið í Stalín að ekki megi nefna hann. Þá er ágætt að vita það.

Ég á dálítið í þm.

Í sambandi við formenn þingnefnda: Ef ég talaði á sama veg og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson mundi ég segja núna: Ég er formaður í félmn. þessarar hv. d. Þegar kemur stjfrv. fyrir félmn., stjfrv. eins og frv. sem við erum hér að ræða um, ætla ég sem formaður n. að biðja um rækilegar upplýsingar og linna ekki látum fyrr en ég er búinn að fá þær.  En ég er ekki að segja þetta vegna þess að ég sé hræddur um að hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni takist að leika nokkurn Stalín - ég leyfi mér að nefna Stalín - í fjh.- og viðskn. Þar eru fleiri menn. Ég á að vísu ekki sæti þar, en ég minni á að samkomulag varð um það í Sjálfstfl., þegar við bárum fram lista til kjörs í fjh.- og viðskn, að ég færi út af þeim lista og hæstv. forsrh. kæmi í staðinn. Nú kemur mér ekki til hugar fyrr en ég þreifa á að hv. 11. þm. Reykv. fái forsrh. í slík vinnubrögð sem hann er að ýja að í þessum umr. Mér kemur ekki heldur til hugar að Davíð Aðalsteinsson, hv. 3. þm. Vesturl., sem flutti í fyrradag yfirvegaða, hóflega og skynsamlega ræðu um þetta mál, fáist til slíks. - Ég held að Ólafur Ragnar Grímsson geti alveg látið það vera að minna sérstaklega á stöðu sína sem formanns þeirrar n. sem hér er um að ræða. En að hv. þm. skuli gera það með þessum hætti getur bent til þess, hver er þó að tefja málið, ef um óeðlilegan drátt verður að ræða á afgreiðslu þess úr fjh.og viðskn. Það mætti nefna ýmis dæmi um málflutning hv. 11. þm. Reykv. Dæmi: Þegar ég í ræðu minni legg áherslu á að deildin þurfi að fá upplýsingar um hvers konar skilyrði verði sett samkv. 5. gr. frv. fyrir aðstoð við Flugleiðir, hvað segir hv. þm. þá? Þorv. Garðar vill engin skilyrði. Þetta þýðir það á hans máli ef spurt er um hver skilyrðin eru. Svo leggur hv. þm. auðvitað út af þessu. - Hv. þm. lagði mikla áherslu á að hann væri verjandi einkaframtaksins og hinnar frjálsu samkeppni, en sjálfstæðismenn og Morgunblaðið væru þjóðnýtingarmenn. Þannig er hægt að halda áfram, en ég ætla ekki að þreyta hv. þm. með því að eltast við fullyrðingar hv. 11. þm. Reykv. og allan þann lopa sem hann spinnur út af hverri slíkra fullyrðinga. Ég get þó ekki látið ógert að minna á að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson leggur áherslu á að í ræðu minni í gær hafi loksins komið fram það sem alltaf hafi verið ætlun Sjálfstfl., en enginn haft kjark til að upplýsa fyrr en ég, að Sjálfstfl. ætli að sóa fjármagni ríkisins til aðstoðar Flugleiðum og að almenningur í landinu, eins og þm. sagði, yrði látinn borga brúsann. Þetta er einfaldlega ekki rétt. Þetta er einfaldlega ekki sannleikanum samkvæmt. Þetta er algjör hugarburður hv. þm. Í lok ræðu minnar dró ég saman hvað væru aðalatriði í því sem ég hefði lagt áherslu á. Þar segir, - og það er eini staðurinn sem ég kem beinlínis inn á þessi efni, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið: „Ég vil, áður en ég lýk máli mínu taka það skýrt fram, að ég er algjörlega sammála hæstv. ríkisstj. um að það beri að gera allt sem fært þykir til aðstoðar Flugleiðum, svo að þetta umrædda flug, Ameríkuflugið, leggist ekki niður. Ég skil það mjög vel, að í þessu efni þarf að hyggja að ýmsu, og deili ekki á slíkt, en ég hef hér með orðum mínum áður í raun og veru fundið að því, að ríkisstj. fari sér of hægt í þessu máli, og þarf ég ekki að endurtaka það sem ég hef áður sagt í þeim efnum.“ Þetta, sem hv. þm. eignar mér um stefnu Sjálfstfl. og að ég hafi sagt það í ræðu minni í gær, er ekki einungis staðlausar fullyrðingar, heldur vill svo til að þingflokkur Sjálfstfl. gerði samþykkt um þessi mál 17. sept. s.l. sem birt var í öllum fjölmiðlum þá strax. Maður eins og Ólafur Ragnar Grímsson veit auðvitað um þetta eins og margt annað sem viðkemur Flugleiðamálinu.  „Þingflokkur sjálfstæðismanna telur einsýnt, að stjórnvöld geri ýtrustu tilraunir til þess að tryggja flugsamgöngur fyrir Norður-Atlantshafið, og lýsir sig reiðubúinn til samstarfs í þeim efnum, enda sé ekki stefnt í ríkisrekstur flugs og gagnlausar fjárskuldbindingar skattgreiðenda. Þingflokkurinn vítir vinnubrögð fulltrúa Alþb. og telur að þau hafi valdið Flugleiðum hf. miklu tjóni, stefnt í hættu atvinnu fjölda fólks, sem að flugmálum vinnur, og skaðað þjóðarhagsmuni.“ Herra forseti. Ég held að ég sé búinn að koma hér inn á nógu mörg atriði í ræðu hv. 11. þm. Reykv. til að gefa nokkra mynd af því, hvernig málflutningur hans er. Ég ætla ekki að elta ólar við fleiri atriði sem hv. þm. hefur verið að fjölyrða um, en ég efast ekki um að hv. þdm. hafa séð í gegnum þann málflutning. Sannleikurinn er sá, að þetta mál, sem við nú ræðum, er svo stórt og mikið mál að við verðum að leitast við að taka á því jákvætt og viðhafa ábyrga málsmeðferð. Ég held að það sé enginn í raun og veru sem er ekki ljóst hve þýðingarmikið það vandamál er sem við erum hér að fást við. Þingflokkur Sjálfstfl. hefur lýst sig reiðubúinn til samstarfs við ríkisstj. í þessum efnum. Þingflokkurinn vill gera allt, sem í hans valdi stendur, sem kann að geta leitt til jákvæðrar niðurstöðu. Málið er svo brýnt og aðkallandi að það verður að leggja sérstaka áherslu á að flýta því. Í raun og veru verður að hafa þau vinnubrögð að það sé gengið hreint til verks í því sem við erum að fást við. Það verður að gera það sem fært þykir til að tryggja flugsamgöngur yfir Norður-Atlantshafið og efna þó ekki til gagnslausra fjárskuldbindinga í því sambandi og ekki að stefna í ríkisrekstur í flugmálum landsins.



Herra forseti. Aðaltalsmaður þingflokks Sjálfstfl. í Sþ. hefur flutt um þetta mál tvær ræður. Aðaltalsmaður þingflokks Sjálfstfl. í þessari deild var nú að ljúka tæplega klukkustundar ræðu. Þessar þrjár ræður eiga allar eitt sameiginlegt: Þær fjalla meira um mig en um Flugleiðir. Hv. þm. Sjálfstfl. hafa varið meira af tíma þingsins í að fjalla um 11. þm. Reykv. en um málefni Flugleiða. Slíkur var áhugi þm. Sjálfstfl. á Flugleiðamálinu, sem þeir heimtuðu utandagskrárumr. um í byrjun þings, að á fundi í Sþ. í gær var einn þm. þessa stóra og mikla þingflokks, sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson var að lýsa hér áðan, sem hafði nennu og áhuga á málinu til þess að hlusta á þær umr., síðan tveir eða þrír aðrir sem skutu rétt inn andlitinu til að fylgjast með. Þetta er allur áhugi Sjálfstfl. á Flugleiðamálinu. Þetta er öll sú áhersla sem flokkurinn leggur á þetta mikla mál. Mig langar til þess að vekja athygli hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar á því, að talsmaður þingflokks Sjálfstfl. í Sþ. gagnrýndi sérstaklega í ræðu sinni í gær að frv. um málefni Flugleiða hefði verið lagt fram í Ed. Það var á honum að skilja að það væri afstaða þingflokks Sjálfstfl. að þetta mál hefði átt að leggja fyrir Nd. Mig langar þess vegna til að spyrja fulltrúa Sjálfstfl. í þessum umr., sem talaði mjög mikið um virðingu Ed. áðan og taldi að umr. hér væru á hærra plani en í Nd., hvort fulltrúar Sjálfstfl. í þessari deild séu sammála þessari gagnrýni talsmanns þingflokksins í Sþ., að hér ætti Nd. að hafa forgang. Það er að vísu rétt, sem kom fram hjá hv. þm., að ræðumennska mín er hvorki eins glæsileg, rökföst, málefnaleg, hnyttin eða fyndin né fljúgandi af orðgnótt og hraðmælsku og þær ræður sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson jafnan flytur í þessari deild. En við erum nú einu sinni misjafnlega gerðir og við verðum sumir að sætta okkur við að hafa ekki þetta leiftrandi fjör og þessa andagift sem hv. þm. Þorv. Garðar hefur til að bera greinilega að eigin dómi samkvæmt ræðu hans áðan. Ég ætla ekki að ræða það, hins vegar segja hv. þm. að ef hann hefði haft nennu til og áhuga á málefnum þessa fyrirtækis til að hlýða á umr. í Sþ. í gær hefði hann bæði fengið svör við ýmsu af því, sem hann var hér að tyggja upp að ekki hefðu fengist svör við, og hann hefði jafnframt fengið að hlýða á grundvallarspurningar sem þm., t.d. Alþfl., og hæstv. samgrh. báru fram í Sþ. um málefni Flugleiða. Sú ræða, sem hv. þm. flutti áðan, ber einfaldlega með sér að þm. hefur ekki haft nennu til að fylgjast með umr. um málið hér í þinginu og er að tyggja atriði sem fyrir löngu er búið að svara. Hæstv. samgrh. Steingrímur Hermannsson svaraði t.d. ítarlega í Sþ. í gær hvers vegna hann hefði kosið að veita flugfélaginu Iscargo leyfi til Amsterdamsflugs. Það ber þess vegna eingöngu vott um hirðuleysi um störf þingsins að koma hér upp í dag og krefjast enn á ný svara við þessum spurningum. Það hefur hvað eftir annað verið bent á það, bæði í Sþ. og hér, að ríkisstj. hefur ekki tafið framgang þessa máls, hvorki Alþb. né aðrir aðilar í ríkisstj. Það barst 15. sept. bréf um 12 millj. dollara ríkisábyrgð og það er lagt fram frv. um það efni mánuði síðar. Eins og ég hef áður rakið í þessari deild tók sams konar verkefni ríkisstj. Sjálfstfl. 1974–78 8 mánuði. Öll þessi gagnrýni og önnur, sem hv. þm. vék að í ræðu sinni, á því í raun og veru ekkert erindi lengur inn í þessar umr. Því hefur öllu verið svarað. Hann vék enn fremur að gagnrýni sem ég hefði haldið uppí á stjórn Flugleiða og vitnaði til orða sem ég hefði haft um það efni. Ég var þar eingöngu að taka undir lýsingu og afstöðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar, fyrsta talsmann Alþfl. og aðaltalsmanns Alþfl. í þessu máli, sem hann flutti í þessari deild þegar málið kom fyrst til umr. Ég var eingöngu að lýsa yfir að ég væri sammála því sem hv. þm. Eiður Guðnason hafði þá sagt. Þess vegna er dálítið skrýtið að koma síðan hér upp og fara að ráðast á mig fyrir þetta efni. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson hefði einnig í gær getað hlýtt á hæstv. samgrh. Steingrím Hermannsson lýsa því yfir að hann hefði orðið fyrir miklum vonbrigðum, - miklum vonbrigðum, voru orð ráðh., með framgöngu stjórnar Flugleiða og samskipti stjórnenda fyrirtækisins við rn. í þessu máli, bæði hefðu upplýsingar ekki staðist og borist seint og illa og sumar grundvallarupplýsingar ekki borist enn. Ráðh. upplýsti þar t.d., eins og hann hefur gert áður, að krafan um 12 millj. dollara ríkisábyrgð barst fyrst 15. sept., þegar fyrirtækið var vikum saman búið að eiga í viðræðum við ríkisstj. um málefni fyrirtækisins, rétt áður en samgrh. fór til Lúxemborgar. Hann hefur sjálfur lýst yfir að ef hann hefði fengið þessa kröfu fyrr hefði hann ekki farið til Lúxemborgar. Hvernig stendur á því, að allan þennan tíma, ágústmánuð og fyrri hluta septembermánaðar, höfðu stjórnendur fyrirtækisins ekki hugmynd um þessa miklu erfiðleika sem nú eru svo brýnir að það virðist nánast vera klukkustundarvandamál hvenær þetta frv. er afgreitt hér frá Alþ.? Er fyrirtækinu svona illa stjórnað, hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, að það varð fyrst ljóst 15. sept. að það þurfti fyrir 1. nóv. að fá 12 millj. dollara ríkisábyrgð til að fyrirtækið sigldi ekki í strand? Hvers konar stjórn er á fyrirtækinu? Hæstv. samgrh. Steingrímur Hermannsson lýsti einnig yfir í þessum umr. að hann hefði óskað eftir að fá endurskoðaða rekstraráætlun fyrir fyrirtækið í heild, vegna þess að síðan 12 millj. dollara krafan var sett fram hefðu orðið grundvallarbreytingar í þeim forsendum sem þar eru. Sala Boeing-vélanna hefur ekki tekist. Hvað sagði hæstv. samgrh.? Hann sagði: Ég hef ekki fengið nein svör við þeim spurningum mínum. - Hann hefur ekki fengið enn neitt svar við því, hvort þessi 12 millj. dollara ábyrgð nægi, vegna þess að forsenda hennar var að sala tækist á Boeing-vélunum tveimur. Alþingi Íslendinga veit ekki frekar en hæstv. samgrh. hvort þessar 12 millj. dollara eru nóg eða hvort það þarf meira til. Það er m.a. ein af þeim spurningum sem ég vék að í ræðu minni og hv. þm. var nánast að gera gys að, að þyrfti að liggja fyrir Alþ. hvort þetta væri nóg svo Alþ. þyrfti ekki aftur um miðjan nóv. að fjalla um nýtt frv. um ríkisábyrgðir fyrir þetta fyrirtæki - eða á miðjum vetri. Hæstv. samgrh. vék einnig að því, að hann hefði óskað eftir endurskoðun á áætlunum um Atlantshafsflugið vegna þess að áætlanir fyrirtækisins um væntanlegan taprekstur á því flugi hafa sífellt verið að breytast á undanförnum vikum, - þær hafa margfaldast á fáeinum vikum. Hæstv. samgrh. lýsti því yfir, að hann hefði ekki heldur neinar upplýsingar um hvað fyrirtækið teldi að tapið yrði á Atlantshafsleiðinni. - Þetta eru auðvitað grundvallarspurningar í þessum efnum. Ég vil segja það við hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, sem ég hef átt mjög gott samstarf við í nefndum þingsins, að þegar ég vék að því í minni fyrri ræðu að það yrðu að fást svör við spurningum, þá voru það grundvallarspurningar af þessu tagi sem ég átti við. Hvers vegna setti ég þetta fram? Jú, ég setti þetta fram vegna þess meginlærdóms sem draga má af umr. 1975, sem er það fordæmi sem þingið hlýtur að fara eftir. Jafnlögfróður maður og söguglöggur og hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson hlýtur að vita að í þingsögunni gilda fordæmin ansi sterkt. Þessar umr. eru það fordæmi, sem við höfum fyrst og fremst til að fara eftir, og það kemur skýrt fram í þessum umr., eins og ég rifjaði upp, að þm. kvarta yfir því við frágang málsins að þeir hafi ekki fengið svör við grundvallarspurningum og viti þess vegna ekki hvort þessi ríkisábyrgð muni leysa vanda fyrirtækisins. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson, núv. hæstv. samgrh., sagði að þingið væri að afgreiða þetta mál með bundið fyrir augun. Nú eru erfiðleikarnir óumdeilanlega miklu meiri og miklu hærri upphæðir í veði. Þegar reynslan frá 1975 blasir við, þá er einsýnt að Alþingi Íslendinga verður að vita, þegar það afgreiðir þetta frv., hvort í fyrsta lagi rekstraráætlunin fyrir Atlantshafsflugið - sú síðasta - sé enn í gildi eða hvort hér er verið að tala um flug sem e.t.v. miklu meira tap er gert ráð fyrir að verði á. Í öðru lagi þarf Alþingi íslendinga að vita hvort þessar 12 millj. dollara nægi eða ekki. Áætlunin frá 15. sept. var byggð á forsendum sem við vitum að eru ekki lengur í gildi. Er ekki sanngjörn ósk að Alþ. viti hvort fyrirtækið ætlar kannske að koma aftur í nóv. og biðja um nýja ríkisábyrgð og svo kannske enn í des. og biðja þá enn um ríkisábyrgð? Ég vék einnig að því, að eftirlitsmenn, sem ríkisstj. hefur skipað með rekstri fyrirtækisins, hefðu sent frá sér spurningar 30. sept. varðandi grundvallarþætti í rekstrar- og greiðslustöðu fyrirtækisins. Þeim spurningum hefur ekki enn verið svarað. Er greiðslustöðu fyrirtækisins e.t.v. þannig háttað í dag og á næstu vikum að það frv., sem hér liggur fyrir, breyti litlu sem engu? Er ekki rétt að við fáum svör við því? Ég vil minna hv. þm. á það eða segja honum frá því, að í umr. í Sþ. í gær lýsti hæstv. samgrh. yfir að hann óttaðist að vegna aðgerða stjórnar fyrirtækisins á undanförnum vikum og mánuðum kæmi þessi aðstoð of seint. Það voru ekki mín orð. Það voru orð hæstv. samgrh. Þegar Alþingi Íslendinga er fyrir hönd þjóðarinnar að gangast í ábyrgð fyrir hærri upphæðum en dæmi eru um áður varðandi þetta fyrirtæki tel ég að nauðsynlegt sé að Alþ. geri það á forsendum, sem eru ljósar og skýrar, og lykilspurningum varðandi framgang málsins verði af hálfu fyrirtækisins svarað. Ég mun þess vegna beita mér fyrir því, að í fjh.- og viðskn., líkt og gert er ætíð við meðferð mála hér í þinginu, skuli þeir málsaðilar, sem þessu máli tengjast, mæta á fundum og þm. fá tækifæri til að spyrja þá þeirra spurninga sem þegar hafa komið fram í þingsölum frá mér, frá hv. þm. Eiði Guðnasyni, frá hv. þm. Benedikt Gröndal, frá hv. þm. Árna Gunnarssyni og siðast en ekki síst frá hæstv. samgrh. Það er vissulega rétt, að fjh.- og viðskn. þessarar deildar er vel skipuð, og gleðilegt, að þau þáttaskil hafa orðið í þingflokki Sjálfstfl. að Þorv. Garðar Kristjánsson setur nú sitt aðaltraust á Gunnar Thoroddsen. Það eru vissulega tíðindi í þessari deild og hafa ekki alltaf fallið þau orð frá öllum þm. Sjálfstfl. í garð hæstv. núv. forsrh. Ég vil svo að lokum ítreka spurningu mína um hver sé afstaða þingflokks Sjálfstfl. til þess, hvar málið hefði átt að leggja fram, og spyrjast fyrir um hvernig á því standi, að 19 þm. af 22 þm. Sjálfstfl. höfðu svo lítinn áhuga á Flugleiðamálinu að þeir sóttu ekki fund í Sþ. í gær þegar málið var á dagskrá. Hvað höfðu þessir þm. að gera og hvað var mikilvægara af þeirra verkefnum en að sitja fund aðalstofnunar þingsins um þetta mál? Það væri æskilegt að fá nánari skýringar á áhugaleysi Sjálfstfl. á umr. um málið. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson vék hér að samþykkt þingflokks Sjálfstfl., þar sem voru bornar fram vítur á Alþb. fyrir afskipti þess af málinu. Þessar vítur voru einkum tengdar því, að fulltrúar Alþb. bentu þjóðinni í byrjun sept. á að sú skýrsla, sem Flugleiðir hefðu þá lagt fram, væri fölsk, hún gæfi ekki rétta mynd af ástandinu. Ég rakti ítarlega í Sþ. í gær hvernig reynslan hefði sýnt, að lýsing þessarar skýrslu á eignastöðu og rekstrarstöðu fyrirtækisins væri röng, og hvernig þeir, bæði þingflokkur Sjálfstfl. og Alþfl., sem víttu okkur fulltrúa Alþb. fyrir að segja þjóðinni satt þá um þetta efni, standa núna uppi og þora ekki að minnast á þessa sömu skýrslu. Þrátt fyrir ítarlega gagnrýni, sem ég hafði í Sþ. í gær á hvernig málflutningur þingflokks Sjálfstfl. hefði orðið í þessu máli, vék aðaltalsmaður flokksins ekki einu orði að þessari sögu. Vítur þingflokkanna tveggja eru með helstu háðsmerkjum síðustu missera yfir aðgerðir þm. Tveir þingflokkar koma saman og lýsa yfir gagnrýni, beinlínis vítum, á þingbræður sína og aðra sem hafa leitast við að vara almenning í landinu við því að upplýsingar frá stórfyrirtæki hér í landinu kunni ekki að reynast réttar. Svo kemur það auðvitað á daginn að þessar upplýsingar hafa í öllum grundvallaratriðum reynst bæði rangar og ófullnægjandi. Við stöndum í þessum sporum í dag þrátt fyrir skýrsluna í septemberbyrjun 1980, eins og lýst var í Sþ. í gær. Það er hins vegar gleðilegt að í þessari ályktun þingflokks Sjálfstfl. kemur fram, að hann vill gæta hagsmuna almennings í landinu. Það er í fyrsta skipti í sögu þessa máls sem það kemur fram. Vonandi verður það leiðarljós þm. flokksins við meðferð þessa máls hér í þingi að hugsa meira um hagsmuni almennings í landinu en forstjóraklíkuna hjá Flugleiðum.



Herra forseti. Ég tel að menn verði að hafa það í huga, þegar málefni Flugleiða eru rædd, að þau vandamál, sem nú eiga sér stað í fluginu, eiga sér ekki einungis stað hér á landi, heldur um allan heim. Ég tel að það þjóni litlum tilgangi að karpa hér klukkustundum saman, dögum saman um þetta mál og sverta stjórn fyrirtækisins og aðra sem nálægt þessum málum hafa komið. Það má vissulega gagnrýna ýmislegt, en ég held að menn ættu að gæta hófs í þeim efnum. Við Alþfl.-menn höfum skýrt frá því, að við styðjum þetta frv., þó við höfum vissulega fyrirvara varðandi einstakar greinar og þá sérstaklega varðandi 5. gr. frv., en við teljum að það sé nauðsynlegt að ræða það í fjh.- og viðskn., þar verði tekist á um þau mál og það lagfært sem miður fer. Ég vil vekja athygli á því, að það er ekki einungis að hundruð manna hafa misst atvinnu hjá þessu fyrirtæki, heldur eru málin þannig komin að það er klukkustundarspursmál hvort allir hinir, sem eftir eru, missi atvinnuna einnig. Það getur oltið á miklu að við afgreiðum þetta frv. sem fyrst úr deildinni og gerum það á þann veg að fyrirtækið geti haldið áfram. Ég fullyrði um ástand fyrirtækisins, að reksturinn er miklu verr farinn en fram hefur komið. Það þarf skjót viðbrögð til að bæta úr. Ég veit að fólkið, sem enn starfar hjá fyrirtækinu, fylgist með öllum umr. hér. Það er kvíðið, það óttast að ef við drögum afgreiðslu þessa frv. sé atvinnu þess ekki borgið. Þess vegna vil ég nota þetta tækifæri til að skora á fjh.- og viðskn. að hraða afgreiðstu frv. eins og kostur er á. Það þarf vissulega að leita allra þeirra upplýsinga sem mögulegt er að fá, en ég bið menn að hafa í huga að ef þetta mál dregst um of er e.t.v. búið að skemma meira en nokkurn hafði órað fyrir.



Herra forseti. Ég stend hér upp af því að hv. 11. þm. Reykv. spurði mig beinnar spurningar.  Það var margt skrýtið sem fram kom í ræðu hv. þm. Hann vildi í umr. um þetta frv. helst halda sér við umr. sem fram fóru í Sþ. í gær. En það er venja okkar að þó að umr. séu annars staðar um skyld mál höldum við okkur við þær umr. sem við stöndum í. Það hef ég gert. Hv. þm. var að spyrja hvers vegna sjálfstæðismenn hefðu ekki verið við umr. í Sþ. í gær. Ég skal ekki fullyrða um það. Ég hygg að það hafi verið fleiri en sjálfstæðismenn sem létu sig vanta þar. Ég var þarna nokkuð af fundartímanum og ég bað tvo þm. að fylgjast með og láta mig vita ef eitthvað sérstaklega merkilegt kæmi fram, t.d. í ræðu hv. 11. þm. Reykv., en ég hef ekki heyrt að það hafi neitt sérstakt komið þar fram sem við vorum ekki búnir að heyra áður. Hv. 11. þm. Reykv. spyr okkur sjálfstæðismenn eða mig að því, hvort við séum samþykkir því, sem fram hafi komið hjá talsmanni Sjálfstfl. í Sþ. í gær, að því er mér skilst, að það hefði farið betur á því að frv., sem við ræðum hér, hefði verið flutt í Nd. Ég vil segja að það er mín skoðun, að alltaf sé vel ráðið þegar ákveðið er að flytja mál fyrst í Ed. Þetta mál breytir ekki þeirri skoðun sem ég hef lengi haft. Ég er að vona að það hljótist enginn vandi af því og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, sem mikið reynir á í þessu efni, verði þrátt fyrir allt vanda sínum vaxinn, - ég vona það, - og að hann taki tillit til þess að hann er staddur í Ed., en ekki á einhverjum öðrum stað, þegar hann tekur á þessu máli. Mér virtist hv. þm. vera eitthvað sár út af því, að ég hefði gert lítið úr ræðumennsku hans, en það var að heyra á honum að hann hefði marga góða kosti í þeim efnum, andagift og fleira. Ég skal ekki mótmæla því, og það er ágætt að hv. þm. taki þetta fram. En ég ætla fyrir mitt leyti að láta aðra þm. dæma um hæfileika mína í þessu efni og ekki kveða upp neinn dóm yfir sjálfum mér, eins og hv. þm.