Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Magnús Jónsson: Það er nú orðið svo liðið á daga þingsins, að það er ekki rétt að vekja miklar almennar umr. um þetta mál. Ég hefi samt hálfpartinn hugsað mér, þegar málið kom til 3. umr., að tala dálítið almennt um það, en af því að það var rætt nokkuð almennt við 2. umr., get ég leitt það hjá mér. Það, sem mér finnst langalvarlegast við þessa breyt., sem nú er verið að gera við þessi l., er það, að sú þróun, sem orðið hefir í áttina til offramleiðslu mjólkur, a. m. k. á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, hlýtur að verða enn meiri eftir því nýja skipulagi, sem nú á að koma á með þessum l., og það getur að mínu viti ekki leitt út í annað en hækkun á mjólkinni. Eins og ég gat um við 2. umr., þá er mjólkin sú neyzluvara, sem fjöldi heimila beinlínis heldur sér uppi á. Sérstaklega eftir að aðrar vörur hafa hækkað í verði jafnt og þétt, hafa menn aukið mjög mikið mjólkurkaup, ekki eingöngu vegna þess, að mjólkin er farin að verða með ódýrari neyzluvörum, heldur líka vegna þess að mjólkin er holl. Og ef til þess kemur, að mjólkin verður hækkuð í verði, þá er ég vantrúaður á þann Fróðafrið, sem spáð hefir verið, að renna muni upp með þessari löggjöf, því að verðhækkun á mjólkinni verður áreiðanlega stórkostlegt ófriðarefni. Það er þessi mikla ófæra, sem bersýnilega er stefnt út í með því að ætla sér að jafna mjólkurverðið til fulls með því einu að láta mjólkina sjálfa gera það. Ég vil ekki vera með að lögleiða slíkt skipulag, sem bersýnilega hlýtur að leiða til þess, án þess þó, að þeir, sem framleiða mjólk á bæjarlandi Reykjavíkur, séu nokkuð betur settir en áður. Í raun og veru er þetta ákaflega fjarstætt fyrirkomulag, að hafa slíka löggjöf, að íbúar 100 km. frá Reykjavík, á langstærsta undirlendi landsins, þurfi ekkert annað að gera en að framleiða mjólk og láta hana svo fara í hverskonar vinnslu sem er og hvað ódýra vöru sem er, og þá sé þeim tryggt sama verð og þeim, sem geta komið með mjólkina nýja á markaðinn og selt hana þar hæsta verði. Þetta er svo fjarstætt fyrirkomulag, að óhugsandi er annað en að það leiði út í ófæru og sprengi af sér þennan ramma. Ég hefi ekki viljað bera fram brtt. við frv., sem færi í þá átt, að breyta algerlega þessu verðjöfnunarfyrirkomulagi; það mun ekki tjóa, en ég vildi aðeins setja hér fram þau varnaðarorð, sem ég vildi láta fylgja þessu frv. frá minni hálfu um leið og það verður afgr. Með þessu er verið að gera mjólkina að svo hæpnu máli - ef svo mætti segja - eins og mögulegt er. Þó að minar brtt. verði samþ., þá er hægt eftir sem áður að breyta verðinu. Það er mest skriffinnska og tilkynningar, sem ég legg til, að tekið verði upp, en ég geri það til þess að þær verðlagsbreyt., sem kynnu að verða gerðar, og þær afleiðingar, sem þær kynnu að hafa fyrir alþýðu manna í Hafnarfirði og Reykjavík, skuli ekki ganga fyrir sig hljóðalaust og þeir aðiljar, sem hlut eiga að máli, skuli verða að koma sér saman um það, áður en það er gert. Af þeim ástæðum hefi ég borið fram brtt. mína, sem gengur út á það, að þegar verðjöfnunargjald er ákveðið af mjólkursölunefnd, þá sé sjálfsagt að tilkynna það þeirri nefnd, sem skipuð er til og fengið hefir það vald að ákveða mjólkurverðið. Ef svo þeirri nefnd þykir verðjöfnunargjaldið ákveðið þannig, að það sé veruleg hætta á því, að það valdi verðbreytingu, eða nefndin sjái sér ekki annað fært en að breyta verði mjólkurinnar, þá láti hún mjólkursölunefnd svo aftur vita það, svo hún viti, hvað hún er að gera þegar hún er Að ákveða verðjöfnunargjaldið, ef hún er að stefna út í verðbreyt. á mjólkinni. Þá hefi ég einnig í samræmi við þetta sett það inn í þessa brtt., að haldi mjólkursölunefnd fast við ákvörðun, sem hlýtur að leiða til verðhækkunar á mjólkinni, þá skuli málið sent bæjarstjórn, til þess að hún geti sagt álit sitt á málinu. Þar mun verða litið á það frá sjónarmiði þess almennings, sem velur bæjarstjórnina, og menn munu áreiðanlega sjá, að rödd almennings mun koma greinilega í ljós á þeim vettvangi. Ég álít, að yfirleitt eigi menn ekki að gera svo stórar ráðstafanir, sem hér um ræðir, þannig, að þeir komist létt út af því. 2. brtt. mín er aðeins í samræmi við þetta, því þar er talað um, að við verðákvörðun á mjólkinni skuli hlutaðeigandi bæjarstjórn gefinn kostur á því að segja sitt álit á málinu. En ég verð að segja, að það er ekki fýsileg eða falleg gjöf, sem rétt er að heimilum í þessum tveimur stóru kaupstöðum landsins, þar sem 1/3 landsmanna býr, þar sem er löggjöf, sem stefnir beint út í það, að höfuðneyzluvara alls almennings verði hækkuð. 3. brtt. mín er við 3. gr., um það, að úr því að ekki fekkst samþ. brtt. mín við 2. umr. um það, að meðalársnyt skyldi reiknuð eftir því, sem hún í raun og veru er bæði í Rvík og Hafnarfirði, þá sé samt ársnytin ákveðin nær því, sem hún raunverulega er, heldur en gert er í frv. En það er sögn mjög margra manna, sem eru þaulkunnugir mjólkurframleiðslu og eru sumir sjálfir mjólkurframleiðendur, að 3000 l. ársnyt nái engri átt, og það sé miklu nær 2500 lítrum, og þó ef til vill heldur of en van að ákveða .það. Það eru sjálfsagt ýmsar ástæður, sem liggja til þess, að þessi ranga tala 3000 lítrarnir, er komin á framfæri. Hún er, eins og ég hefi getið um, miðuð nokkuð við einstök kúabú, sem sérstaklega eru rekin til þess að hafa kýrnytina sem hæsta, en það eru einnig fleiri, sem koma til greina, og þar á meðal ein, sem maður getur sagt, að sé skopleg, en getur þó valdið því sama. Það er rík tilhneiging hjá sumum að hafa gaman af því að sýna náunganum, hvílíkar ágætisskepnur þeir hafi og hve sniðugir þeir séu að reka sín bú, og gorta af því, hversu mjólkin flæði úr kúnum. Þeir eru eins og maður, sem hefir gaman af að monta af því, hvað hann eigi góða reiðhesta. Þær skýrslur, sem byggt hefir verið á og mynda grundvöllinn undir 3000 lítra kenningunni, eru mjög svo óáreiðanlegar og hljóta að vera byggðar á óáreiðanlegum upplýsingum. Ég þarf ekki að tala um, hversu nú er ástatt í þessu efni, þar sem fóðrið er yfirleitt vont, sem skepnunum er gefið, svo það er líklegt, að ársnytin á þessu ári verði nær 2000 lítrum heldur en 2500, hvað þá heldur fjarstæðunni 3000. Mér finnst ekki nema sanngjarnt að ákveða þetta nú eins nærri því rétta eins og mögulegt er. Ég vil segja, að samt sé nægilega á ýmsan hátt þröngvað kosti þeirra manna, sem brotizt hafa í því að rækta bæjarlandið og framleiða hér mjólk slíkt nauðsynjaverk eins og það var og er, þó ekki sé þar að auki verið að byggja gjöldin, sem þeir eiga að greiða, á alröngum upplýsingum. Ég hefi þess vegna lagt til, að þessu 3000 lítra ákvæði sé breytt í 2500 lítra, því ég held, að allir verði að viðurkenna, að það er hið rétta.



Herra forseti! Það má búast við því, að allar brtt. stórar og smáar, verði felldar, eftir því, sem fram kom við 2. umr., svo maður á ekki von á góðu, þó maður reyni að bera fram brtt., sem manni virðist mundi gera frv. ofurlítið frjálslegra en það er. Það eru 2 smáar brtt., sem ég flyt við 3. og 4. gr. frv. Sú fyrri miðar að því að auka ofurlítið þann mjólkurskammt, sem á að fara að skammta bændunum. Úr því að gengið er inn á þá braut á annað borð, að tiltaka, hvað mikla mjólk framleiðandi megi hafa til heimilisnota sinna án þess að borga af því verðjöfnunargjald, þá ætti að hafa skammtinn ögn ríflegri og ekki skera hann svo við neglur sér eins og gert er með því að gera ráð fyrir ½ lítra á dag á hvern heimilismann, án tillits til þess, hvort á heimilinu eru ungbörn, sjúklingar eða gamalmenni, sem verða að fá mikla mjólk, ef vel á að vera. Mér finnst blátt áfram ósæmilegt að láta annað eins standa í löggjöf þjóðarinnar, og þó segja megi, að hægt sé að veita undanþágur frá þessu, þá eru lög alltaf lög, og lögunum er gert fulllágt undir höfði með því að ákveða þennan ½ lítra á heimilismann hjá bændum, mönnunum, sem framleiða mjólkina sjálfir. Ég hefi því lagt til, að þetta sé hækkað upp í 1 lítra handa hverjum heimilismanni. Ég treysti því, að fleiri en ég líti með sanngirni á þetta atriði og þyki mjólkurskammturinn æði nánasarlegur, sem frv. ætlar framleiðendum sjálfum. Hin brtt. er við 4. gr., en sú gr. fjallar um það, að mjólk, rjómi eða skyr, sem flutt er inn á sölusvæði einhvers verðjöfnunarsvæðis af öðrum en þeim, sem sérleyfi hafa þar til sölu á vörunni, sé gerð upptæk og með þessar vörur farið eins og verstu tegund bannvöru, þótt ekki sé hér um annað að ræða en meinlausan mjólkurpott eða skyrspón. Til þess að liðka þetta til, þá datt mér í hug að bera fram brtt. um það, að í stað orðanna „í heimildarleysi“ komi „í hagnaðarskyni“ svo að ef það þætti sannað, að þessi vara væri flutt inn á sölusvæði í því skyni að hafa upp úr henni peninga, þá sé hún gerð upptæk. En mér þykir það dálítið strangt ákvæði að hegna fyrir það, þó menn vilji að gamni sínu koma með góðgæti eins og rjóma, skyr eða mjólk úr sveitinni til kaupstaðarins til þess að gleðja með því vini sína. En það er komið í veg fyrir, að hegnt sé fyrir slíkt, með því að breyta orðalaginu og segja „í hagnaðarskyni“ í stað orðanna „í heimildarleysi“. Menn sjá, að þetta er gert til þess að gefa frv. ofurlítið frjálslegri blæ og reyna að losa um þær óþægilegu skorður, sem maður er satt að segja búinn að fá meira en nóg af upp á síðkastið.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég hefi ekki áður tekið þátt í þessum umr., meðfram af því, að ég álit, að vel hafi verið haldið á málstað Hafnarfjarðarkaupstaðar af hv. 1. þm. Reykv., svo og af því, að ég álít, að það sé til einskis að vera að berjast á móti þessum l. eða reyna að fá lagfæringar á þeim, vegna þess, að það sé fyrirfram ákveðið, að svona eigi það að vera og öðruvísi ekki, eins og vant er að vera með ýms frv., sem knúin eru áfram með hálfgerðum einræðismáta. Ég vil skýra ofurlítið frá því, hvernig þessi mjólkurlög hafa komið við mitt byggðarlag. Áður en þessi mjólkurl. komu, þá var talsvert af fátækum mönnum í Hafnarfirði, sem höfðu eignast 2–3 kýr. Það voru mest fátækir barnamenn, sem höfðu reynt að eignast kýr af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi til þess að fá ódýra mjólk fyrir heimili sín og börn sín, og svo í öðru lagi til þess að bæta afkomu sína, sem hefir verið sérstaklega slæm upp á síðkastið. Þeir gátu hirt kýrnar að vetrinum með aðstoð kvenna sinna og barna, en að sumrinu gátu þeir, sem erfitt áttu með að fara frá heimilum sínum í síld eða annað þess háttar, farið í sveit og heyjað handa skepnum sínum og haft konur sínar og börn með sér. En þegar mjólkurl. voru sett, þá var þeim gert að greiða svo háan skatt fyrir hverja kú, ef þeir höfðu ekki túnblett, að það var ógerningur að halda þessu áfram. Í öðru lagi var það svo, að þegar þessi l. komu, þá var það álitið, að gerilsneyða ætti alla mjólk. Í bæjunum stóð töluverður styr um það, hvort gerilsneyða ætti mjólkina, en ég ætla ekki að fara út í það almennt. Ég vil samt lýsa því yfir, að ég álit. að það þurfi ekki að vera til óhollnustu í bæjunum, þó mjólkin sé ekki gerilsneydd, vegna þess, að lækniseftirlit og heilbrigðiseftirlit er það gott í bæjunum, að slíkt á ekki að koma að sök. Það er annað mál í sveitunum, þar sem erfitt er fyrir læknana að hafa umsjón með sjúklingum og heimilum. En í bæjunum kemur þetta ekki svo mikið að sök. Það er líka alveg sama, hvernig farið er með mjólkina, að ef hún er gerilsneydd, þá er hún aldrei eins góð vara og ef hún er ógerilsneydd. Það var sem sagt álitið, að gerilsneyða ætti mjólkina, og ráðh. mundi ekki nota þá heimild, sem var til undanþágu. Hafnarfjörður vildi þess vegna reyna að koma upp búi þar, til þess að losna við að flytja mjólkina inn í Rvík. Frumkvöðlar í þessu verki voru Garðhverfingar, sem vildu mjög svo gera þetta. Þegar búið er svo komið upp, þá kemur heimild um það, að ýmsir kaupstaðir þurfi ekki að gerilsneyða mjólk og geti selt sína mjólk fyrir betra verð heldur en gat fengizt í búinu. En þá er þegar búið að stofna þetta þú, og vitanlegt er, að það muní ekki bera sig og fara um koll, svo framarlega, sem allir skipti ekki við það. Þá er bundizt samtökum af þeim, sem eru við búið, að eyðileggja það, að þeir, sem minni máttar voru gætu komizt undir undanþáguna í l. Afleiðingin af þessu öllu er svo sú, að þeir menn, sem áður höfðu hagnað af því að hafa 1–3 kýr, urðu nú að hætta þessum atvinnurekstri sínum, bæði af því að skattur var lagður á þessa framleiðslu þeirra með verðjöfnunargjaldinu, og í öðru lagi fengu þeir minna fyrir framleiðslu sína en áður, eftir að þeir urðu að setja hana í búið. Þetta hefir því komið mjög tilfinnanlega niður á bæjarfélagi, sem yfirleitt hefir ekki nema fátæklinga innan sinna takmarka og þar að auki hefir við atvinnuleysi að stríða. Nú virðist stefnan vera sú, og manni finnst það dálítið einkennileg stefna að létta hlut þeirra manna, sem geta haft gróðavænlega atvinnu af þessu eins og sýnir sig á því, hvað kúabúum fjölgar austanfjalls, með því að niðast á fátæklingum í bæjunum. Þetta er ekki rétt stefna, enda getur þessi stefna ekki orðið til frambúðar. Það hlýtur að reka að því, að óánægjan risi það hátt á móti þessu fyrirkomulagi, að því verði breytt í betra horf. Menn ættu að hafa það hugfast, að kapp er bezt með forsjá, og það getur aldrei góðri lukku stýrt að auðga einn með því að beita annan ranglæti. Það hefir líka sýnt sig í þessum umr., að það verður ekki hrakið, að ef þetta frv. verður samþ., þá hlýtur mjólkin að hækka í verði. Þegar hæstv. forsrh. tók til máls hér í d. um þetta mál, þá skein það í gegn hjá honum, að það væri engin furða, þó það yrði svo, þegar hann sagði hvað eftir annað, að það væri í sjálfu sér einkennilegt, að mjólkin stæði í stað, þegar annað vöruverð hefði hækkað. Ég vil álita, að einmitt af því að þetta frv. hefir ekki orðið að l., þá hafi verið hægt að halda verðinu í þeim skorðum, sem það hefir verið í. Nú mun það verða auðsótt mál hjá þeim, sem það vilja, að fá hækkun á mjólkinni. En það mega þeir vita, sem standa að þessari löggjöf, að ef slíkt verður, þá mun verða mikil óánægja út af því í kaupstöðum landsins. Mér er ekki grunlaust um, að þeir, sem eiga hagsmuna að gæta í kaupstöðunum og eiga að bera fyrir brjósti hag fátækra manna í bæjunum, séu farnir að fyrirverða sig fyrir þessa löggjöf, því þeir hafa ekki setið hér í d. upp á síðkastið, þegar rætt hefir verið um þetta frv. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég mun greiða atkv. á móti þessu frv., af því ég álít, að það stefni hreint og beint að því að koma af stað rangindum í garð fátæklinga í bæjunum og hleypa ofvexti í þennan atvinnuveg austanfjalls, sem mun hefna sín í framtíðinni, ekki aðeins á landbúnaðinum, heldur og á þjóðinni í heild sinni.



Herra forseti! Ég skal ekki lengja fundinn mikið. En það eru nokkur atriði, sem ég held ég verði að taka fram, og skal ég þá aðallega snúa mér að brtt. þeim, sem fyrir liggja. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 383, þá vil ég benda hv. flm. á það, að þetta ákvæði um ½ lítrann er hreinn vinningur fyrir framleiðendur mjólkur í bæjunum frá því, sem áður var.

Það er of litið

. Of lítið, segir hv. flm. Ég skal í því sambandi benda henni á það, að það eru til 2 litlir bæir á Þýzkalandi, sem nota meira en ½ lítra á mann á dag, en ekki einn einasti bær á Norðurlöndum, sem gerir það. Þetta er því fyrir ofan það meðaltal, sem notað er í nokkrum bæ á Norðurlöndum. Ég held því, að þeir, sem þarna eiga hlut að máli, fái í þessum ½ lítra töluverða réttarbót frá því, sem áður var; a. m. k. bygg ég, að hv. flm. muni telja það, og það er réttarbót, sem er það mikil, að hún er fyrir ofan þá meðalmjólkurneyzlu, sem á sér stað í bæjunum. Um 2. brtt. vil ég segja það, að það er litill munur á því, hvort heldur er. Það leiðir af sjálfu sér, að það verður ekki talið heimildarleysi, ef einhver kona kemur með ½ lítra af rjóma til þess að gefa kunningjakonu sinni. Það verður talið sem heimild. Það, sem mér þótti annars sérkennilegt í ræðum hv. 1. þm. Reykv. og hv. þm. Hafnf., var það, að þeir óttast báðir, eða virðast báðir óttast, að af þessu frv. hljóti óhjákvæmilega að leiða hækkun. Nú skal ég ekki spá neinu um það. En ég er alveg viss um, að þegar mjólkurverðlagsnefnd á sínum tíma ræðir um það, þá talar hún ekkert um það í sambandi við þetta frv. Hún talar um það, hvað vöruverð hafi almennt hækkað. Hún talar um það í sambandi við það, hvort tilkostnaður við búskapinn hafi hækkað. Hún talar yfirleitt um það, hvaða réttlæti mæli með því, að mjólkin sé í þessu eða hinu verðinu, séð frá sjónarmiði bóndans og neytendanna. En hvað frv. sjálft snertir, þá verður aldrei á það minnzt. Þess vegna geta hv. 1. þm. Reykv. og hv. þm. Hafnf. verið með frv., því það út af fyrir sig ræður engu um það, hvort mjólkurverðlagsnefnd hækkar verð á mjólkinni eða ekki. Það verður allt annað, sem þar verður lagt til grundvallar, enda er ekkert réttlæti í því, að þetta frv. komi neitt við það mál. Annars er það dálítið gaman að heyra, hvað hv. 1. þm. Reykv., sem ég verð að telja einn aðalfulltrúa Sjálfstfl. í þessari d., segir um þetta frv. Hann virðist aðallega - líklega fyrir flokksins hönd - vera á móti þessu frv. af því það muni hækka mjólkurverðið, en í Nd. voru fulltrúar þessa sama flokks ákveðnir í því, að það næði ekki nokkurri átt annað en láta bændur sjálfa fá öll yfirráðin um að ákveða mjólkurverðið, því með því að hafa fulltrúa frá neytendunum, þá væri mjólkurverðið aldrei sett nógu hátt. Fulltrúar flokksins í annari d. vilja láta bændur ráða, hvað mjólkurverðið sé, því ef hinir ráði, þá sé mjólkurverðið of lágt, en í hinni d. talar fulltrúi Sjálfstfl. um það, að ef þetta frv. verði samþ. og þó neytendur hafi sömu áhrif á mjólkurverðið og þeir hafa nú, þá verði mjólkurverðið alltaf ot hátt. Mér finnst lítið samræmi í þessu hjá sjálfstæðismönnum. Ég geri ráð fyrir, að það séu tveir klofningar í flokknum, sem vilja sitt hvað, Eða hvort á frekar að trúa þeim, sem tala í Nd., eða þeim, sem tala í Ed. frá flokksins hálfu?

*Magnús Jónsson: Út af því, sem hv. 1. þm. N.-M. sagði um m jólkurverðið, vil ég taka það fram, að það kemur málinu ekkert við, hvort mjólkurverðlagsnefnd, þegar hún ákveður mjólkurverðið, gerir það með tilliti til þessu frv. eða ekki. Eftir þessari löggjöf á hún að jafna verðið á allri mjólk, sem framleidd er á verðjöfnunarsvæðinu, og það þarf ekki annað en heilbrigða hugsun til þess að sjá, að eftir því sem meira fer af mjólkinni til vinnslu þeirra efna, sem seljast fyrir lægst verð, eftir því verður verðjöfnunargjaldið hærra á neyzlumjólk. Þetta er augljóst. Í grg. frv. segir, að hjá mjólkurbúunum á svæðinu hafi mjólkurframleiðslan aukizt um 83%, eða sé nú 11,7 millj. lítrar í stað 6,4 millj. lítrar 1933. Það verður því alltaf meira og meira af mjólk, sem fer til vinnslu, og eftir því kemur verðjöfnunargjaldið harðar niður á neyzlumjólkinni. En ég vona, að Alþingi vitkist svo, að það grípi heldur til annara ráða til þess að afla verðjöfnunarsjóði tekna heldur en hækka verðið á þessari vöru, sem seinast af öllu má hækka. Það þarf ekki að bregða mér um það, að ég tali sem fulltrúi þessara manna, því það eru líka margir mjólkurframleiðendur, sem álíta, að það eigi ekki að þröngva þeirra hagsmunum svo, að þeir verði neyddir til þess að fremja slíka vandræðaráðstöfun eins og að hækka mjólkurverðið.

Guðrún Lárusdóttir Hv. 1. þm. N.-M. sagði, að það væri réttarbót fyrir bændur að fá að undanskilja ½ mjólkurlítra á dag handa hverjum heimilismanni. Það er raunar einkennilegt að tala um réttarbætur í þessu sambandi, þar sem skammta á bændum þeirra eigin vöru og svipta þá þannig að nokkru umráðarétti yfir vöru sinni, en það er þó óneitanlega meiri réttarbót að fá heilan lítra til daglegra umráða heimafyrir heldur en hálfan lítra, og get ég því hugsað mér, að hv. þm. vilji fallast á þá breytingu, einmitt með málstað bændanna fyrir augum.

*Jónas Jónsson: Vegna þess að hv. frsm. er ekki viðstaddur, vildi ég segja fáein orð, þar eð staðurinn, sem virkja á, er í mínu kjördæmi. Það hefir náðst samkomulag milli allra flokka á þinginu um að veita þessa ábyrgð á árinu 1938, í því skyni að hrinda áfram þessu rafveitumáli Akureyrar, enda þótt Alþ. yfirleitt sé mjög varfærið í því að veita ábyrgðir, vegna þess að það er alls ekki hættulaus ráðsmennska, og stundum jafnvel verið gengið nokkuð langt í þeim efnum. En einmitt það, að allir flokkar eru sammála um að láta þessa ábyrgð sitja fyrir öðrum, sýnir mikilvægi málsins. Og þegar þess ennfremur er gætt, að Akureyringar hafa staðið í samningum á Englandi um lántöku og gera má ráði fyrir, að þetta lán fáist með góðum kjörum og að hægt sé að byrja á verkinu á næsta vori, þá má segja, að saman fari hugur manna á Akureyri um að koma þessu máli áfram og hugur Alþ. um að styðja það. Þess vegna býst ég við, að þessu máli verði tekið hér í d. á þann hátt, sem málavextir standa til. Það hefir verið unnið að því af mikilli eindrægni af þeim, sem hafa að því komið, og ég þykist vita, að sú eindrægni muni einnig fylgja málinu hér í þessari hv. d.

* Frsm. (Jónas Jónsson): Menntmn. er sammála um aðalatriði frv. og mælir með því, að það verði samþ. óbreytt. Einn nm. hefir þó áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt. við fjárhagsatriði frv., og hefir þegar gert það, og mun hann að sjálfsögðu mæla fyrir þeirri breyt. Ég hygg, að mér sé óhætt að fullyrða það, að því muni enginn neita, að hin mesta nauðsyn sé á að efla lestrarfélög og bókasöfn bæði í sveitum landsins og kauptúnum. Eins og nú háttar til hér á landi, þá eru bækur mjög dýrar, svo að almenningur getur yfirleitt ekki veitt sér þær. Og svo framarlega sem lestrarfélög og minni bókasöfn geta ekki aflað sér þess helzta, sem út er gefið á hverju ári, þá fer mikill hluti þjóðarinnar á mis við þá bókmenntagerð, sem til er í landinu. Ég hygg þess vegna, að frv. sé réttilega fram borið. Að vísu getur verið, að ekki takizt að gera jafnmikið með því og til er ætlazt, en það er þó a. m. k. spor í rétta átt. Að tilhlutun fræðslumálastjórnarinnar mun svo sú breyt. hafa verið gerð, að lítið eitt af skattinum, sem í þessu skyni á að innheimta með skemmtanaskattinum, verði varið til þess að styrkja kennslukvikmyndir, sem ganga eiga milli skólanna. N. féllst á þetta hér í d., þó að það minnki vitanlega tekjur bókasafnanna. Þessar kvikmyndir eru áreiðanlega mjög nauðsynlegar, og þess vegna var afráðið að mæla með frv. óbreyttu. Út frá þessu sjónarmiði hygg ég, að ekki sé rétt að fylgja þeirri breyt., sem einn nm. ber fram, því að fyrir utan það, að þetta verður ekki ýkjamikil fúlga handa öllum bókasöfnunum, þá er hættulegt að breyta frv. nú í kvöld, þar eð það gæti orðið til þess, að það dagaði uppi. Ég fyrir mitt leyti legg því til, að frv. verði samþ. óbreytt og að frekar verði gripið til þess eftir eitt eða tvö ár að endurbæta það, ef í ljós hafa komið einhverjir ágallar, sem menn nú í fljótu bragði sjá ekki fyrir.



Ég ætla nú ekki að gera mikinn ágreining, þó að ég beri þessa brtt. fram. - Í frv. eins og það var upphaflega, var gert ráð fyrir 10% viðbót við skemmtanaskattinn, til þess að stofna sjóði fyrir lestrarfélög. Þá hafa komið fram tvær brtt., sem önnur gerir ráð fyrir 12%, en hin 15% skatti, og hefir sú till. verið samþ. í Nd. Nú ber ég fram till. um að lækka nokkuð þennan skatt. Það er oft svo um skemmtanir, að þær eru haldnar í góðgerðaskyni eða til að styrkja gott málefni. Má því segja, að hér sé verið að taka úr vasa eins, sem vinnur að góðu málefni og láta í vasa annars, sem líka vinnur að góðu málefni. En ég legg þó til, að þessi skattur sé lækkaður úr 15% niður í 10%.



Ég vildi vekja athygli bv. nm., sem frv. fá til meðferðar, á því, að í sumum lestrarfélögum hér á landi eru engir félagsmenn, sem iðgjöld greiða, heldur á hreppurinn félagið og leggur fram fé, sem bækur eru keyptar fyrir eftir till. stj., sem hreppsnefnd tilnefnir. Tel ég því ekki hægt að komast hjá að veita nokkurn styrk í þessu skyni. Þessi félög geta verið eins vel rekin og bóklestur á þeirra vegum komið að eins góðu gagni, þó að fyrirkomulagið sé svona, eins og ég hefi sagt frá. Að öðrum kosti er ekki annað fyrir lestrarfélögin að gera en að breyta um fyrirkomulag, þannig að verði fastir félagar, er greiði árgjöld.

* Frsm. (Jónas Jónsson): Út af orðum hv. 6. landsk. vil ég segja það, að sjálfsagt hefði verið að athuga hans gagnrýni, ef tími hefði unnizt til. En nú eru þinglausnir á morgun, svo að mig grunar að frv. myndi ekki geta fengið afgreiðslu í Nd. Ég sting því upp á því við hv. þm., að hann vilji láta við þetta sitja að sinni. Í eðli sínu má túlka þetta eins og hann vill vera láta, en ég held, að það sé heppilegra fyrir félögin að láta málið ganga fram í þetta sinn. Okkar bókasöfn eru vaxin upp af margskonar jarðvegi og víða af vanefnum, og þau vantar enn verulegt samræmi, sem myndi skapast, þegar þau færu almennt að fá styrk. En mér finnst ekki líklegt, að við í n., sem erum uppteknir til þingloka, getum gert nokkra breytingu á málinu. Tel ég því réttara að láta málið fara í gegn að þessu sinni, en láta svo laga það á næstu 2–3 árum.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv., sem sjá má á þskj. 439. Meining mín með þessari till. er sú, að hér verði fylgt sömu reglu eins og almennt hefir gilt, að því er mér virðist, hér á Alþ., þegar skipuð er meiri háttar nefnd, er ríkið hefir meiri og minni afskipti af. Ég tel, að hér sé um svo mikilsvert starf að ræða, þar sem er yfirumsjón með úthlutun þess fjár, sem frv. gerir ráð fyrir að ríkissjóður láti af hendi til þeirra, sem orðið hafa fyrir tjóni af völdum mæðiveikinnar, að rétt sé, að allir flokkar eigi þar hlut að máli, því að það má alveg búast við því, að einhver gagnrýni kunni að skapast um það, hvernig þessu fé yrði varið. Ég geri því ráð fyrir að till. mín þurfi ekki að valda neinni deilu í sambandi við þetta mál. Hinsvegar skal ég að gefnu tilefni lýsa yfir því, að ef Alþfl. verður tryggð seta í þessari nefnd, þá mun ég geta fallizt á að taka till. aftur, til þess að hún þyrfti ekki að tefja fyrir framgangi málsins. Um málið að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða. Það er ef til vill ekki á hvers manns færi að tala um þetta stórmál, en ég býst við, að flestum fari eins og mér, að þeir telji ekki annað fært en að veita þeim stuðning, sem fyrir mestu tjóninu hafa orðið af völdum mæðiveikinnar. Og ég verð að segja það sem mína skoðun, að þetta er í raun og veru meira af vilja gert en getu af þingsins hálfu, og í öðru lagi hitt, að hér er í raun og veru enginn sannfærður um, hvort þetta mál hafi frá upphafi verið réttum tökum tekið eða ekki.



Ég ætla nú ekki að fara að ræða þetta mál sérstaklega, bæði vegna þess, að ekki er tími til þess, og að búið er að undirbúa það allrækilega af báðum landbn. og góð samvinna hefir verið milli allra aðilja, sem þar áttu hlut að máli. Ég tel eðlilegast, að allir flokkar hér á Alþ. eigi fulltrúa í þessari nefnd, sem á að sjá um þessar framkvæmdir, er frv. gerir ráð fyrir, og þess vegna vildi ég heldur, að þessi till., sem hér liggur fyrir um það, að nefndin verði kosin í Sþ., yrði dregin til baka, því að ég tel líklegt, að hægt sé að ná samkomulagi í landbn. um þá menn, sem í þessi störf verði valdir, og að það sé öllu betra, að valið fari þannig fram. Ég lýsi því þess vegna yfir, að ég mun beita mér fyrir því, að allir þrír stærstu þingflokkarnir taki sæti í þessari nefnd og útbýti þessu fé og geri þær aðrar ráðstafanir, sem ætlazt er til, að gerðar verði, því að mér finnst það eðlilegast og réttast, eins og málið hefir verið rekið hingað til.



Út af orðum hæstv. forsrh. skal ég hér með taka þessa till. mína aftur við þessa umr., og ég geri ráð fyrir, að milli umr. verði það tryggt, hvort þetta samkomulag, sem hann drap á, fæst eða ekki.

* Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Þetta er eitt af hinum mestu málum, sem legið hafa fyrir Alþingi að þessu sinni. Er stutt síðan það kom til þessarar hv. d. Allshn. hefir að vísu farið yfir frv. og borið það saman við l., eins og segir í nál. Skal ég gera grein fyrir því í stórum dráttum, hvaða breytingar á núgildandi l. frv. fer fram á. Þó vil ég geta þess áður, að minni hl. n., hv. 11. landsk., hefir ekki skilað nál., en mun gera grein fyrir sinni afstöðu hér. En hann mun ekki geta fylgt frv. án nokkurra breytinga. Hinsvegar er meiri hl. ljóst, að ef málið á að ná framgangi á þessu þingi, tjáir ekki að gera neinar breyt. á frv. En við teljum breyt. þær, sem frv. gerir á l., svo mikilvægar, að sjálfsagt sé að láta málið ná fram að ganga. Viljum við því hvetja menn til að brjóta odd af oflæti sinu og bera ekki fram brtt., svo að málið tefjist ekki. Þá kem ég að helztu nýmælum, sem frv. flytur. Við 2. gr. hafa verið gerðar mestar breytingar. Að vísu er í 1. gr. gerð sú breyt., að tryggingaráð skuli tilnefnt af þrem stærstu þingflokkunum, en áður var það skipað af ráðh. Í b-lið sömu gr. eru svo skýrari ákvæði um starfssvið tryggingarráðs. Með a-lið 2. gr. er bætt við nokkrum nýjum starfsflokkum. Ég skal játa, að það er alltaf varhugavert að gera slíkar upptalningar. Þær geta aldrei orðið tæmandi, og alltaf geta bætzt við nýir starfsflokkar, sem gera nauðsynlegar Breyt. síðar meir. B-liður þessarar gr. kveður á um tryggingarskyldu, þegar um ákvæðisvinnu er að ræða. Er að þessu mikil bót, því að áður hefir ríkt nokkur misskilningur um það, hvort ákvæðisvinna skyldi vera tryggingarskyld eða ekki. Nú er þessu slegið föstu. C-liður fjallar um heimild til að tryggja einstaka menn, svo sem þá, er ferðast í einkabifreiðum, sem bifreiðal. ná ekki yfir. Þá er 3. gr. Þar er það nýmæli, að í b-lið er útgerðarmanni gert skylt að tryggja gegn aukaiðgjaldi áhættu þá vegna slysa, er bótaskyld eru samkvæmt l. Áður var heimild til þessa, en nú er það skylda. Auk þess er þarna tekið fram, að slysatryggingunni beri að greiða hinum slasaða, auk slysabóta, fullt kaup eða hlut í eina viku frá afskráningardegi. Tel ég þetta mikla bót fyrir fiskimenn, því að þeim hefir oft gengið illa að fá þessar bætur. Þá er 4. gr., sem kveður á um bætur við fráfall venzlamanna, og er þar gerð nokkur breyting á l., sem ég tel til bóta. 5. gr. kveður skýrt á um það, að skipverjar teljist í þjónustu útgerðarmanns, þó að þeir fái hlut af afla, en ekki kaup, og teljast þeir þá líka í tryggingunum. - Næstu gr. eru svo ekki annað en afleiðing af þessu, sem komið er. 9. gr. er um aldurstakmark tryggingarskyldra. Samkv. gr. er þeim, sem eru yfir 67 ára að aldri, heimilt að láta tryggja sig, en ekki er það skylda. Hygg ég það heppilegt, að gamalmennum sé það í sjálfs vald sett, hvort þau greiða iðgjöld til trygginganna eða ekki. Um 10. og 11. gr. þarf ég ekki að ræða. Þær skýra sig sjálfar. Í 12. gr. eru nokkrar breyt. frá því, sem er í l., aðallega þó orðalagsbreytingar. Eru þar þó rýmri ákvæði um það, ef fólk í sveit óskar eftir að stofna sjúkrasamlag. Að vísu þarf eftir gr. meiri hl. atkv. hreppsbúa, eins og áður, til þess að sjúkrasamlag sé hægt að stofna, en ef ekki næst til meira en helmings atkvæðisbærra manna í hreppnum, skal fara fram ný atkvgr. innan 4 vikna, og ræður þá einfaldur meiri hl. greiddra atkv. úrslitum. 13. og 14. gr. skýra sig sjálfar. Með 15. gr. er gerð allveruleg breyt. frá því, sem nú er. Þar er gert ráð fyrir, að niður falli gjald, er sjúkrasamlagsmeðiimi er skylt að greiða til lækna eða sjúkrahúsa, með þeim takmörkunum, er í gr. segir. Í þessari gr. eru auk þess fleiri réttarbætur. 16. gr. er að mestu afleiðing af því, sem áður er komið. Í 17. gr. er skýrar en í l. kveðið á um iðgjaldagreiðslur unglinga á aldrinum 16–21 árs, er dvelja á heimilum efnalausra foreldra. Er heimilað að gefa eftir iðgjöld þessara unglinga, ef tekjur fjölskyldunnar eru undir vissu lágmarki, sem ákveðið skal í samþykktum sjúkrasamlaganna. Reynslan hefir sýnt, að það hefir oft verið óbærileg byrði fyrir barnmörg heimili að greiða þessi iðgjöld. 19. gr. kveður á um að hámark þess framlags, sem bæir og ríki greiða nú og má nema ¼ af gjöldum samlaganna, sé hækkað úr 9 kr. upp í 10 kr. 21. gr. er að efni eins og 37. gr. l., að öðru en því, að hér er skýrar að orði kveðið um það, hvernig fari um menn, sem vegna fátæktar geta ekki greitt iðgjöld sín. Er gert ráð fyrir, að bæjar- og sveitarstjórnir setji reglur um þetta, er samþ. séu af ráðh. Er þetta nauðsynleg lagfæring, því að oft hefir verið gengið nokkuð hart eftir iðgjöldum hjá fátæklingum. Er vonandi, að þetta skapi nokkru meira réttlæti en ærið hefir. Ég hleyp hér yfir nokkrar gr., sem eru aðallega orðabreytingar, og kem að 27. gr. Hún er breyt. á 49. gr. l. Hún er um ívilnanir, sem lífeyrissjóður Íslands getur veitt eftirlaunasjóðum, er einstakar stofnanir eða fyrirtæki kunna að stofna fyrir starfsfólk sitt eða meðlimi. 28. gr. bætir því við 50. gr. l., að bæjar- og sveitarsjóðir skuli greiða iðgjöld fyrir gamalmenni á aldrinum 60–70 ára, sem geta það ekki sjálf fyrir fátæktar sakir. Skulu slíkar greiðslur fara eftir reglugerð, sem bæjar- eða sveitarstjórnir setja, en ráðh. staðfestir. Svo hleyp ég yfir þrjár gr., aftur að 32. gr. Hún er gerð að umtalsefni í nál. meiri hl. Í Nd. var því bætt inn í frv., að sjóðfélagar í eftirlaunasjóðum Landsbankans og Útvegsbankans skuli undanþegnir iðgjaldagreiðslum til lífeyrissjóðs Íslands. Við lítum svo á, að ef hnigið verður að þessu ráði, muni margir eftirlaunasjóðir einstakra félaga og stofnana koma á eftir og æskja hins sama til handa sér. Ég hefi sérstaklega í huga þrjá allfjölmenna sjóði, er hér myndu koma til greina; sjóði starfsmanna Reykjavíkurbæjar og Eimskipafélagsins og svo ellilaunasjóð prentara. Kunna að vera til fleiri slíkir eftirlaunasjóðir, sem krefjast myndu þessara réttinda. Það hefði þau áhrif, að líkur væru til, að lífeyrissjóður Íslands geti ekki staðið við skuldbindingar sínar, ef þessir sjóðir eru undanþegnir greiðslum til lífeyrissjóðs. Það eru yfirleitt fastlaunaðir menn, sem greiða í þessa sjóði, og eftir því, sem fleiri þeirra fá undanþágu, er meiri hætta á vanhöldum á greiðslum til lífeyrissjóðs Íslands, þar sem það verður þá aðallega efnaminna fólkið, sem greiðir til hans. Þótt ég sé óánægður með, að þetta sé komið inn í frv., þá bendir það til, að reynslan hafi leitt í ljós, að ákvæði 27. gr. séu nauðsynleg, og sé ég mér því ekki fært að leggja til, að þetta sé numið burt úr frv. Það er vafasamt, hvernig atkv. mundu falla um það hér í hv. d., og í Nd. mundi sennilega engin leiðrétting fást, enda enginn tími orðinn til að málið hrekist á milli deilda, þar sem þetta virðist vera mikið deilumál. Skal ég minnast á 35. gr., sem er hvað veigamest og er um það, að ríkissjóði verði lögð sú skylda á herðar, að í stað 150 þús. kr. árlegrar greiðslu til lífeyrissjóðs Íslands verði hér eftir greiddar 200 þús. kr. Svo er það 37. gr. Hún skapar skýrari og tvímælalaust öruggari reglur um, hvernig beri að úthluta úr lífeyrissjóði. Hefir það komið fram við reynsluna, að ekki þótti tryggt að láta l. standa óbreytt í þessu efni, þar sem það hefir sérstaklega orðið að ásteytingarsteini, að ýms bæjarfélög hafa notað þá upphæð, sem þau hafa fengið frá lífeyrissjóði, til ellilauna handa þeim, sem áður hafa verið á fátækraframfæri, og þeir, sem ekki nutu fátækrastyrks, fengu svo lítil ellilaun, að þeir urðu fyrir stórum vonbrigðum í þessu efni. Hefir það orðið til þess, að gamalmenni, sem eru að hasla við að fara ekki á sveitina, fá mjög lítinn styrk, en það var tilgangurinn, að einmitt þau gamalmenni fengju hærri styrk en áður. En í stórum bæjarfélögum er ekki hægt að draga völdin úr höndum bæjarstjórnanna. Það er að lagfæringu á þessu, sem gr. miðar. 38. og 39. gr. miða að því sama, sem ég nú hefi gert að umtalsefni, og er sjálfsögð afleiðing af fyrri breyt. Ég sé ekki ástæðu til að skýra frekar þessar breyt. á alþýðutryggingarlögunum; þær miða efalaust allar að því að gera l. réttlátari. Eins og löggjöfin var, áleit almenningur, að henni væri mjög ábótavant, og það var líka mér og öðrum ljóst, þegar l. voru samþ., en þá stóð eins á nú, að hvorki var tími eða tækifæri til nauðsynlegra breyt., ef l. áttu að ganga fram, enda hefir reynslan sýnt, hvaða breyt. þurfti helzt. Má vera, að fleira eigi eftir að koma í ljós, svo að menn finni ástæðu til á næsta þingi að gera frekari breyt., en ég hika ekki við að fullyrða, að svo miklar réttarbætur fyrir almenning felast í þeim breyt., sem nú hafa verið gerðar með þessu frv., að vafalaust beri að samþ. þær nú og að ekkert það eigi að gera, sem geti orsakað, að málið stöðvist á þessu þingi.

*Árni Jónsson: Ég verð að lýsa því yfir, að ég er mjög illa undir það búinn að tala í þessu máli. Það er skammt síðan málið kom til hv. d., og þótt það væri rétt, sem hv. frsm. meiri hl. n. sagði, að n. hefði athugað frv., var sú athugun allflaustursleg, þar sem tími vannst ekki til nákvæmrar athugunar. Ég hafði ekki búizt við, að þingfundur yrði í hv. d. í dag, en hv. þm. hafa verið mjög uppteknir undanfarið, bæði við nauðsynleg þingstörf og svo að hressa sig, sem hvorugt er að lasta, svo ég bjóst ekki við, að málið kæmi til umr. fyrr en í fyrsta lagi á morgun og hafði hugsað mér að nota þessa kvöldstund til að geta gert því nánari skil þegar þar að kæmi. En það er huggun fyrir mig, sem stend svo illa að vígi í þessu máli sem ég hefi lýst, að ég geri ekki ráð fyrir, að það hefði mikið að segja, þótt ég hefði meiri rök fram að bera en ég hefi nú á takteinunum. Hv. frsm. meiri hl. n. hefir lýst því yfir, að þetta væri vandasamt mál, og er ég honum sammála um það, og mér þykir raunalegt, hve flausturslega meðferð það hefir fengið. Því var lýst á fundi í allshn. 1d., hverja meðferð það fékk í þeirri hv. d. Það kom þangað þegar langt var liðið á þingtíma og var afgr. þar með miklum flýti, sem jókst þó enn meir þegar hingað kom í þessa hv. d. Tel ég óafsakanlegt, að stórmál sem þetta, sem líklega er vandasamasta mál þingsins, hljóti slíka meðferð. Það má segja, að þegar eins stendur á og um þetta mál, þá hafi það ekkert að segja, hvort tækifæri gefst til að athuga það, þar sem ákveðið er, að engar brtt. skuli ná fram að ganga, jafnvel þótt það sé viðurkennt af frsm. meiri hl. allshn., að í frv. séu ákvæði, sem hann telur í nál. að séu varhugaverð, og að eina ástæðan til þess, að meiri hl. reyni ekki að bæta þessi ákvæði, sem þeir sjálfir lýsa yfir að séu varhugaverð, sé sú, að komið sé að þingslitum og málinu sé stofnað í hættu, verði farið að hrekja það milli deilda. Vitanlega er þetta engin afsökun. Það er engin afsökun fyrir því, að málið kemur fyrst fyrir þegar liðið er að þingslitum; það átti að undirbúa það svo snemma, að hægt væri að sinna því á þann hátt, sem Alþ. er sæmandi. Ég gekk einu sinni inn í hv. Nd., þegar verið var að ræða frv. þar, og á þeim skamma tíma, sem ég var þar inni, varð ég þess áskynja, að málið var svo flókið, að þeir lögvitringar og sérfræðingar í þessum greinum, sem þar leiddu saman hesta sína, brígzluðu hver öðrum um fávizku. Er þá sýnilegt, að málið er mjög flókið, þar sem þeir, sem hafa lagt mikla vinnu í að kynna sér það og fylgzt með framkvæmd l., bera hver öðrum fákænsku á brýn. Er þá sýnilegt, að það er svo vandasamt, að það far ekki viðunandi. afgreiðslu á þennan hátt. Ég hefi það eftir lögfróðum mönnum, að þetta muni vera flóknasta löggjöf af nýrri l. vorum. Hv. frsm. meiri hl. n. lýsti því yfir, að ekki mundi þýða að bera fram brtt., ekki elnu sinni þær., sem þeir telja nauðsynlegar til að bæta úr helztu ágöllum frv., þó að gera megi auðvitað tilraun með það við 3. umr. og sjá þá, hvort hv. þm. viðurkenna að málið hafi ekki fengið viðunanlega afgreiðslu á þessu þingi. Ég mun bera fram nauðsynlegustu brtt. við 3. umr. En áður en þessari umr. lýkur vil ég gera tilraun með, hvort hv. þm. er í raun og veru alvara með að hespa málið af eins og það er og ber því fram rökst. dagskrá, samhljóða þeirri, sem borin var fram í hv. Nd. Aldrei hefir borið eins mikið á því og á þessu þingi, að menn gæfu sér ekki tíma til að athuga málin gaumgæfilega. Öllum er kunnugt, að fyrri hluta þings gekk tími og starf stjórnarflokkanna í allt annað en að afgreiða þau mál, sem fyrir hv. Alþ. lágu. Ég hefi engin rök heyrt fyrir því, hvers vegna þarf að hraða þessu máli svo mjög, að það megi ekki biða þessa tæpa tvo mánuði til næsta þings. Því ætla ég að leyfa mér að bera fram þessa rökst. dagskrá, sem hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstjórnin skipi hið fyrsta þriggja manna nefnd samkv. tilnefningu stærstu þingflokkanna, til að rannsaka ýtarlega og alhliða lögin um alþýðutryggingar og leggi till. sínar fyrir næsta Alþingi, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (EÁrna): Þessi till. til rökst. dagskrár, sem hv. 11. landsk. hefir afhent mér og hv. dm. hafa nú heyrt, liggur þá einnig fyrir til umræðu.



Herra forseti! Ég veit, að þeir hv. þingflokkar, sem skipa meiri hl. þingsins, eru búnir að koma sér saman um að afgr. þetta mál nú á þessu þingi eins og það er. Þess vegna tel ég það tilgangslaust að bera fram við það brtt., þar sem ég veit fyrirfram, að þær verða allar drepnar. Aftur á móti vil ég nota tækifærið til að lýsa því yfir, að þótt ég telji sum atriði í þessu frv. til bóta, þá vil ég segja fyrir mig og minn flokk, að við álitum, að á því séu stórir agnúar, sem við hefðum óskað eftir, að væri lagfærðir. Ég er því sammála, að undirbúningur þessa máls sé slæmur og að ekki hafi verið leitað samvinnu við þá, sem með þarf, til að undirbúa málið. Hinsvegar hygg ég ekki, að málið muni fá viðunanlegri afgreiðslu þótt leitað verði samvinnu við Sjálfstfl., en það er það, sem þessi rökst. dagskrá fer fram á, og ekki annað. Það er ekki Sjálfstfl., sem þarf að hafa samvinnu við í þessu máli; það eru samtök fólksins sjálfs, svo sem verkalýðsfélög og önnur félög alþýðunnar, og er einkennilegt, að Alþfl. skuli ekki hafa haft samvinnu við sín eigin samtök, ekki sízt þar sem fram hefir komið eindreginn vilji ýmissa þessara samtaka í sambandi við framkvæmd l. Ég tel tilgangslaust að ræða þetta mál frekar, þar sem stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um afgreiðslu þess, svo þýðingarlaust er að koma fram með brtt. við það.



Það er efalaust rétt, sem þeir hv. ræðumenn, sem hafa talað á undan mér, hafa sagt, að búið sé að ákveða, hvort frv. þetta skuli ná fram að ganga og að brtt. skuli ekki ná fram að ganga. Ég mun því ekki geta breytt sannfæringu hv. andstæðinga, og a. m. k. ekki ráðið um það, að breytingar verði á frv. En það er einn kafli í þessum l., sem ég hefi borið fyrir brjósti og barizt fyrir að breytt verði frá því, sem hann var upphaflega, og það er kaflinn um ellitryggingar. Það er sagt, að svo séu lög, sem hafa tog, og það er víst, að svo hefir reynzt með þessi l. Mér finnst kaflinn um ellilaun vera mjög óskýrt orðaður um það, hvernig koma eigi við ellilaunagreiðslum á næstunni. Ég hefi jafnan haldið því fram, að ellistyrktarsjóðirnir væru í raun og veru eign bæjar- og hreppsfélaga og ættu að vera undir þeirra umsjá, og því væri í raun og veru rangt að taka þá undir lífeyrissjóðinn. Það er fyrst þegar þeirra hlutverki er lokið, að lífeyrissjóðurinn ætti að taka þá undir sína umsjá. Eins og stendur ætti það eingöngu að vera hreppanna sjálfra að sjá um þá og gefa reikninga yfir þá. En það er nú orðið auðséð, að meiningin er að draga þá undir þessa stofnun (lífeyrissjóð) og svipta hreppana alveg umráðaréttinum yfir þeim. Ég er líka sannfærður um, að vextir ellistyrktarsjóðanna eru tvímælalaust eign sveitar- og bæjarfélaga, og að þeir séu í raun og veru ekki annað en tillag frá hreppunum sjálfum og það ætti að leggja á móti þeim úr lifeyrissjóði eins og öðru tillagi hreppanna. Það er einmitt sagt, að ellistyrktarsjóðirnir eigi að vera til þess að hjálpa þeim, sem ekki vilja þiggja sveitarstyrk, sérstaklega handa þeim, sem vegna vanheilsu eða ómegðar eru að lenda á hreppnum eða eru ófærir til vinnu sökum elli. Gamlir menn eru búnir að greiða mikið í þessa sjóði og eiga því heimtingu á að fá hluta af þeim. Ég verð að segja, að þegar svo skammur tími er setlaður til að athuga jafnflókin lög og þessi, þá er ekki þægilegt að bera fram brtt. við þau, og ég tel langheppilegast, að svo verði gert sem stungið hefir verið upp á að þessu máli verði frestað til næsta þings. Ég sé ekki, að neitt tapist við það. Fyrir ellitryggingarnar sé ég ekki, að það hafi nokkra þýðingu að hraða frv. svo mjög, en það mundi verða miklu heppilegra, að hvor hv. d. hefði tíma til að athuga þetta vandlega. Eins og ná standa sakir kemur málið sjálfsagt til 3. umr. og til afgreiðslu úr þinginu strax á morgun, og á þeim tíma er ekkert hægt að athuga það frekar; en venjan er, að við þm. biðum eftir áliti og röksemdum n. áður en við förum að gera okkar aths. um frv. Legg ég því til, að dagskráin, sem fram hefir komið, verði samþ.



Ég hefi ekki mikið um mál þetta að segja, en ég vildi ekki láta því ómótmælt, sem hv. 11. landsk. sagði, að þm. hefðu litið aðhafzt framan af þingi. Það sama hefir margsinnis verið sagt í blaði því, sem þessi hv. þm. stendur að. Ég vil því spyrja hann og aðra sjálfstæðismenn: Hvað voru þeir að gera framan af þinginu? Því komu þeir svo seint fram með sín mál, að þau þurfa afbrigði til að komast að? Ég get bent á 10–20 mál, sem sjálfstæðismenn hafa borið fram, svo seint að þurft hefir að leita afbrigða um þau. Það situr því ekki á þessum hv. þm. að vita þingmeirihlutann fyrir seinlæti með að bera fram frumvörp sín.

* Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Hv. 11. landsk. og hv. 1. landsk. kvörtuðu báðir yfir því, að mál þetta væri illa undirbúið. Ég veit, að þetta er alveg sagt út í loftið. Síðan alþýðutryggingarlögin voru samþ. munu fá mál hafa fengið eins mikla athugun. Lögin urðu fyrir óbilgjarnri gagnrýni, og varð hún til þess, að farið var að athuga um umbætur á lögunum. Ég get skýrt frá því, að mál þetta hefir mjög verið rætt innan Alþfl., í nefnd, sem sett var til að athuga málið, og aðalatriðið úr tillögum þeirrar nefndar er tekið upp í þetta frv. Auk þess hefir trúnaðarmannaráð Dagsbrúnar haft lögin til ýtarlegrar endurskoðunar. Þá vil ég geta þess, að í sumar var haldinn á Akureyri fundur, og sóttu hann fulltrúar sjúkrasamlaganna í umdæminu. Þar voru lögin ýtarlega rædd, og tillögur þess fundar lágu fyrir þeim, er sömdu þetta frv. Ennfremur er það ekkert launungarmál, að innan stjórnarflokkanna hafa menn verið að verki við athugun á öllum þeim till., sem fram hafa komið til breyt. á lögunum, frá Alþfl., hv. þm. N.-Ísf. og líka skýrir menn frá Framsfl. Ég álít því, að þetta mál hafi verið betur undirbúið en flest önnur. Hinsvegar má vel vera, að finna megi galla á þessu frv., en þeir eru ekki svo stórvægilegir, að það borgi sig að fresta framkvæmdum þeirra vegna. Það á ekki að fresta þeim umbótum, sem verður að gera. Alþýðuna munar um minna en eitt ár. Hv. 1. landsk sagði, að hann teldi svo miklar umbætur á lögunum liggja í þessu frv., að hann teldi ekki rétt að stefna því í hættu. Það er viðurkennt, að í frv. felast engin ákvæði, sem gera lögin lakari, en mörg ákvæði, sem gera lögin betri og ljósari. Það dugar því ekki að fresta samþykkt þess. Hv. 11. landsk. leggur til, að málinu sé frestað með dagskrá og skipuð nefnd til að undirbúa það til næsta þings. En hvað getur slík nefnd gert á röskum mánuði? Ég er hræddur um, að hún gerði ekki mikið, og er því á móti þessari dagskrá.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Ég vil andmæla því, sem hv. 1. þm. N.-M. sagði, að sjálfstæðismenn hefðu ekki komið fram með mál sín fyrr en seint á þinginu. Það er furðulegt, að slík fullyrðing skuli koma fram, meira að segja þó að hv. 1. þm. N.-M. eigi í hlut. Það er öllum vitanlegt, að framan af þessu þingi lágu öll mál í salti, vegna þeirrar ástæðu, sem hv. 11. landsk. lýsti, - stjórnarflokkarnir voru að bíða eftir ákveðnum aðilja utan þingsins og þorðu ekkert að gera. Ég skal til dæmis nefna málið um síldarverksmiðju á Raufarhöfn. Það fékk ekki afgreiðslu frá sjútvn. fyrr en seint og síðar meir, vegna þess að meiri hl. n. beið eftir ákvörðunum manna utan þingsins. Ummæli hv. 11. landsk. voru ekki svo hörð, að ég í sporum hv. 1. þm. N.-M. hefði farið að mana fram lýsingu á því hneyksli, sem vinnubrögð þessa þings voru fram eftir öllu. Málin voru send í nefndir, en engin mál komu þaðan aftur. Öll stærri málin, samkomulagsmálin, komu þegar mjög var liðið á þingtímann. Þannig hafa vinnubrögðin verið með alþýðutryggingarnar. - T. d. hefir sá hluti allshn„ sem vill, að frv. verði samþ., eytt mestum tíma til að tala um agnúa á frv.; samt kemst þessi nefndarhluti að þeirri niðurstöðu, að frv. verði að ganga fram. Ég álit það skyldu hv. d. að nema burtu úr frv. þá agnúa, sem hv. þdm. finna á því, þó að þeir hafi komið inn í hv. Nd. Það er ekki til að auka álit og virðingu d., ef hún viðurkennir, að frv. hafi verið breytt á verri veg í hv. Nd., og samþykkir það samt. Og sízt ættu meðlimir d. að stuðla að slíku. Það kom heldur illa heim, sem hv. 3. landsk. sagði við yfirlýsingu hv. 1. landsk. um undirbúning þessa máls. Báðir telja þessir hv. þdm. sig fulltrúa verkalýðsfélaganna, en vitnisburðir þeirra um afstöðu verklýðshreyfingarinnar er algerlega andstæður. Hv. minni hl. allshn. hefir lýst því yfir, að í n. hafi málið alls ekki fengizt athugað. Þetta er ekki ósvipað þeirri aðferð, sem höfð var þegar sjálf tryggingarlögin voru sett. Þá var lögð áherzla á að berja allt tryggingarbáknið fram í einu. Allar mótbárur, allar tilraunir til lagfæringa voru kæfðar niður. Eins á að gera hér. Þó á þetta frv. að vera endurbót á lögunum. Afleiðingin verður sú sama og með tryggingarlögin. Þeim er flaustrað af, þó að á þeim séu þúsund og einn agnúi, og komi með hverjum deginum betur og betur í ljós. Þingið má ekki vera . að því að gera lögin sæmilega úr garði. Flokkarnir hafa komið sér saman um hvert smáatriði. Alþ. má engu breyta, þó að sjálfir forsvarsmennirnir verði til þess að benda á hvern agnúann eftir annan. Ég tel þjóðinni betur borgið, þó að mál sem þessi yrðu að biða til næsta þings, og fengju þá að sæta þinglegri meðferð. En meðferð þessarar hv. d. á frv. því, sem hér er til umr., er allt annað en þingleg. Minni hl. allshn. hefir lýst því yfir, að hann ætli að bera fram rökst. dagskrá um að fresta málinu til næsta þings. Ég álít það ólíkt skynsamlegri leið en að flaustra því af. Þá vinnst þó alltaf tími til að sverfa af verstu agnúana. En það mun fyrirskipað af stjórnarflokkunum, að Ed. geri engar breyt. á frv., en samþykki það eins og það er til d. komið.



Fáein orð vegna ummæla hv. 3. landsk. Mér þykir vænt um, að hann skuli viðurkenna, að sú gagnrýni, sem fram hefir komið á alþýðutryggingarlögunum, hefði orðið til þess, að farið var að endurskoða lögin og koma fram með breytingartillögur við þau. Eins og ég hefi áður tekið fram, eru í þessu frv. ýmsar breyt. til bóta. og sumar þeirra allþýðingarmiklar, svo sem ákvæðið um ókeypis læknishjálp - Hv. þm. sagði, að í frv. þessu væru engar þær till., er gerðu lögin lakari. Et það væri rétt, væri ekki mikill vandi að taka afstöðu til þess. En frá sjónarmiði alþýðunnar eru einmitt í þessu frv. ákvæði, sem gera lögin lakari, og vil ég nefna þar til dæmis ákvæðið um að undanþiggja gamalmenni skyldutryggingunni, ennfremur ákvæðið um, að sjúklingar yrðu að borga kostnaðarmismuninn, ef ekki semst með sjúkrasamlögum og sjúkrahúsum. Fleira er í frv., sem að mínu áliti stefnir ekki í rétta átt, svo sem afnám dagpeninga. Það má að vísu segja, að það sé skömminni skárra að .afnema dagpeningana alveg, eins og hér er lagt til, en að láta núverandi ástand í þessum efnum haldast. En hér er gengið í öfuga átt, ef tilætlunin er sú, að lagfæra lögin. Með þessu eru hlunnindin gerð minni, í stað þess að átt hefði að auka þau. Þessi breyt. verður því til þess eins að gera lagfæringar á lögunum erfiðari. Ég hélt því fram, að mál þetta væri illa undirbúið. Það má vera, að það sé skakkt. En það er verst fyrir hv. flm. sjálfa. Að mínu áliti er það eina afsökunin, sem hv. flm. þessa frv.. gætu haft, að málið væri illa undirbúið. Ef málið er ekki illa undirbúið, þá hafa þeir enga afsökun, - þá verður að lita svo á, að þeir hafi ekki viljað hafa frv. öðruvísi. Sannleikurinn er sá, að þetta frv. er allt öðruvísi og jafnvel andstætt þeim atriðum, sem samþ. hafa verið í samtökum alþýðunnar, viða. Fulltrúaráðið samþykkti, að biðtími dagpeninga megi ekki vera lengri en ein vika, en hann er nú 16 vikur hér í Reykjavík. En frv. leggur til, að dagpeningar verði afnumdir úr skyldutryggingunni. Samþykkt fulltrúaráðsins fól það auðvitað í sér, að dagpeningar ættu að haldast áfram í skyldutryggingunni. Fulltrúaráðið samþykkti, að iðgjöld skyldu vera stighækkandi. Til þess eru engin tillit tekin í frv. Fulltrúaráðið samþykkti, að öll gamalmenni skyldu fá nóg ellilaun til að geta lifað, ennfremur ýmsar endurbætur á slysatryggingunum, sem hér eru heldur ekki teknar upp. Ég get lesið þessa samþykkt fulltrúaráðsins upp, en þar sem ég hefi gert það áður, mun ég ekki endurtaka það. Verkamannafélagið Dagsbrún samþykkti enn víðtækari tillögur, sem ég veit, að hv. 3. landsk. þekkir. Annars hefi ég ekki séð ástæðu til að bera fram brtt. nú við þessa umr., þar sem samningar munu vera um að afgreiða frv. breytingalaust.

* Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Út af ummælum hv. 1. landsk. vil ég leiðrétta þann misskilning, að allar umbótatillögur okkar séu fram komnar vegna þeirrar gagnrýni, sem fram hefir komið á lögunum. Umbæturnar eru fram komnar vegna réttmætrar gagnrýni, en frá hv. 1. landsk. og félögum hans hefir auk þess komið fram óvinsamleg og óréttmæt gagnrýni, og hefir íhaldsflokkurinn mjög verið samhuga Kommfl. um þessa gagnrýni. Það var mjög blekkjandi, sem hv. þm. sagði um gamla fólkið. Vitanlega má tryggja gamalmenni, sem orðin eru meira en 67 ára, með sömu kjörum og hina skyldutryggðu. Þá tók hv. þm. sjúkrahúsin sem dæmi. Í þessu efni er engin breyt. frá því, sem nú er. Ef ekki tekst að semja við sjúkrahúsin fyrir það, sem samlögin sjá sér fært að greiða, þá verða einstaklingarnir nú að greiða mismuninn. Þetta er óbreytt enn, en þetta er eitt af því, sem veldur miklum örðugleikum, hvað sjúkrahúsin eru dýr, en hér er hvorki breytt til þess verra eða betra. Þá vildi hann færa fram sannanir fyrir því, að breytt væri til hins verra, að nú væri dagpeningatryggingin skyldutrygging. Þetta er mjög mikill meiningarmunur milli alþýðunnar í þessum bæ. Þeir, sem búa við óákveðin laun, tímavinnumenn, og þeir, sem hafa stopula atvinnu, líta svo á, að þeim sé nauðsynlegt að tryggja sig fyrir sjúkdómum, og það sé meira um veit, að iðgjöldin geti verið lág, ef það er fært, en dagpeningagreiðslan undanskilin, en þeir, sem finna sig menn til að tryggja sig með dagpeningagreiðslum, geti það, en það sé engin skylda. Ég hygg, að ég þekki þetta eins vel og hv. þm., og ég veit, að þessi skoðun er ofarlega uppi. Þeir, sem tryggja sig fyrir dagpeningagreiðslu, hafa ekki nema vikufrest, því að það er ákveðið í brtt., að þegar á annað borð á að greiða dagpeninga, þá sé fresturinn ekki nema vika. Þetta er eitt af nýju ákvæðunum í frv., en ég skal játa, að ég var einn af þeim sem litu svo á, að eftir öllu því sem gerzt hefði í málinu, væri það meining löggjafans, að ekki væri nema vikubiðtími, en það hefir verið túlkað af öðrum, að hann sé lengri. Ég þykist því hafa sannað, að þessi dæmi, sem hann tók, séu ekki rétt sem ádeila á þessa brtt. Við getum lengi karpað um undirbúning málsins, en ég hygg, að ekki verði annað talið en að málið hafi fengið góðan undirbúning, og þau atriði, sem mest áherzla var lögð á, eru nú komin inn í frv. Við vitum að þegar menn gera till. til breyt., þá detta fæstum í hug allar breyt., sem menn óska eftir að gangi fram, og svo mun hafa verið um þær till., sem hann vitnaði til, og fæstum mun hafa dottið í hug, að þær mundu geta orðið að veruleika. Það er ekki heldur hægt að hrekja, að þetta mál hefir fengið betri undirbúning en flest önnur mál, sem komið hafa hér inn á Alþingi. Hinu megum við ekki heldur gleyma, að viðhorf manna til þess hvernig þessi l. eigi að vera, eru mjög misjöfn. Ég hygg, að sá flokkur, sem Alþfl. vinnur með, muni að sjálfsögðu hafa önnur sjónarmið, og verður þar einnig að taka tillit til hans óska, en ég játa, að hann hefir mætt okkur með fullum skilningi á öllum þýðingarmestu atriðum málsins.

*Árni Jónsson: Það eru örfá orð. Þeir hafa leitt hér saman hesta sína fulltrúar verkalýðsins, sem svo kalla sig, og kemur illa saman um, hvernig undirbúningur málsins hafi verið. Hv. 3. landsk. heldur fram, að þetta mál hafi verið mjög vel undirbúið í verklýðsfélögunum, en hv. 1. landsk. þvert á móti. Hann heldur fram, að Alþfl. hafi alls ekki borið þetta mál nægilega undir verkalýðinn, og meira að segja ekki leitað þar samvinnu við sína eigin flokksmenn um það. En ég vil spyrja hv. 1. landsk., sem hefir mælt á móti dagskránni, hvort honum finnist ekki meira samræmi í því, þegar hann heldur fram, að málið sé illa undirbúið, að láta það fá almennilegan undirbúning með því að skipa n. til að undirbúa það fyrir næsta þing. Ég vil ekki skera úr um það, hvernig málið hafi verið undirbúið, því að ég tel mig bresta til þess kunnugleika. En hinu vil ég halda fram, að hér á þingi hefir málið ekki fengið þann undirbúning, sem nauðsynlegur er og samboðinn löggjafarsamkomu þjóðarinnar. Það er furðulegt, þegar hv. frsm. meiri hl. heldur því fram, að ekki sé nauðsynlegt að skipa mþn. í málið, af því að hún muni ekki hafa tíma til að undirbúa það fyrir næsta þing. Það er tilætlunin að n. sé skipuð samkv. tilnefningu þriggja stærstu þingflokkanna, og auðvitað yrðu valdir til þess þeir menn, sem mesta þekkingu hafa á þessum efnum. Mér er spurn: Ef þeir, sem eru hæfastir á þessu sviði, geta ekki fundið botn í málinu á 2 mánuðum, hvernig er þá hægt að ætlazt til, að hv. 3. landsk. eða ég, sem litla þekkingu höfum á þessu máli, getum fengið sæmilegan botn í því á einum 2 dögum. Nei, ég vil halda mig við það, elns og hv. 6. landsk. og hv. þm. Vestm. hafa líka tekið undir, að þetta mál hafi ekki fengið þá meðferð í þinginu, sem samboðin er. Þess vegna væri það eina rétta að fresta því til næsta þings og undirbúa það betur, eins og lagt er til í þeirri rökst. dagskrá, sem ég hefi lagt hér fram. Ég hefi ekki enn heyrt neinar frambærilegar ástæður fyrir því, að málið geti ekki tafizt þennan stutta tíma, því að það er fjarri því, sem hv. 3. landsk. sagði, að ef mþn. er skipuð í málinu, þá sé því þar með slegið á frest í eitt ár, af því að það eru aðeins 2–3 mán. þangað til hægt er að afgr. það frá Alþingi, ekki eins og nú með lítilli eða engri meðferð þingsins og slæmum undirbúningi, heldur með fyllsta undirbúningi, sem hægt er að krefjast. Hv. 1. þm. N.-M. þarf ég engu að svara. Hann kom að nauðsynjalausu inn í umr. og var tekinn svo til bænar af hv. þm. Vestm., að ég þarf þar engu við að bæta.

Brynjólfur Bjarnason Hv. 3. landsk. var að tala um óvinsamlega gagnrýni, sem hefði komið fram hjá mér gagnvart alþýðutryggingunum. Ég veit ekki, hver hún er, og þætti vænt um, ef hann vildi benda á, í hverju hún liggur. Ennfremur sagði þessi hv. þm., að bæjarfélögin geti tryggt þau gamalmenni, sem þeim sýnist, vegna þess að þau geti komið inn í tryggingarnar. Það er nú svo. Bæjarfélögin geta það ekki, nema gamalmennin reynist tryggingarhæf, - og hvaða gamalmenni reynast tryggingarhæf? Ég hygg, að þau, sem helzt þurfa tryggingar með, reynist það ekki. Svo er ég ekki heldur viss um, að þótt maður haldi sér við þau gamalmenni, sem tryggingarhæf eru, að bæjarfélögin mundu halda þeim í tryggingu. A. m. k. bendir reynslan ekki í þá átt. Þá sagði hv. þm., að iðgjaldagreiðslur hefðu verið þungur baggi fyrir gamalmennin, en honum væri hér með létt af. Það fer að verða skrítið, ef það eru hlunnindi að vera ekki í sjúkrasamlagi, og sérstaklega er það undarlegt, þegar um er að ræða gamalmenni, sem manna mest hafa hagsmuni af að vera tryggð í sjúkrasamlögum. Hversu vel gamalmennin hafa ráð á að vera tryggð, fer eftir því, hvað há ellilaunin eru, og við leggjum til, og samtök Alþfl. líka, að ellilaunin séu svo há, að sómasamlegt sé fyrir öll gamalmenni. Þá vill hv. þm. halda því fram, að með þessum l. sé engu breytt að því er snertir skyldur sjúkrasamlaga um greiðslur fyrir sjúkrahúsvist. Það, sem gert er, er þá það, að lögfesta þann skilning á l., að ef ekki næst samningur við sjúkrahús, þá beri sjúklingi að greiða mismuninn, í stað þess að fara þá leið, sem ég tel sjálfsagða, að öllum sjúklingum sé tryggð ókeypis sjúkrahúsvist. Hér er því áreiðanlega stigið spor aftur á bak. Þá sagði hv. þm. um dagpeningagreiðslurnar, að samkv. frv. skyldi biðtíminn ekki vera lengri en ein vika, eins og fulltrúaráðið hefði samþ. að skyldi verða. Þetta er ekki rétt. Ákvæði frv. eru þau sömu og í núgildandi l., og þar stendur, að biðtíminn megi ekki vera skemmri en ein vika, og er því ekki um neina breyt. að ræða. Hér er algerlega farið öfugt að við það, sem fulltrúaráð verklýðsfélaganna ætlaðist til með sínum samþykktum. Ég sé því ekki annað en að þessi aths., sem hv. 3. landsk. gerði við mína ræðu, falli um sjálfa sig. Þá spurði hv. 11. landsk., hvort það væri ekki meira í samræmi við okkar vilja að samþ. hina rökst. dagskrá. Ég þarf þar ekki annað en að endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég tel, að þótt þessi n. væri skipuð einum manni úr þremur stærstu þingflokkunum til þess að undirbúa þetta mál undir næsta þing, þá mundi við það engin breyt. fást til bóta á l., nema jafnvel siður sé, þannig að ég sé enga ástæðu til að greiða atkv. með þeirri till.



Því, sem ég hefi sagt um það frv., sem hér liggur fyrir, hefir ekki verið andmælt að neinu leyti. Get ég því sparað mér að tala mikið meira um það. En það, sem gefur mér tilefni til að standa upp, er það, að hv. 1. þm. N.-M. þaut eins og örskot upp úr sæti sínu og bar á okkur sjálfstæðismenn, að við hefðum unnið illa og slælega á þessu þingi. Þessu verð ég algerlega að mótmæla. Hv. þm. Vestm. hefir svarað þessu að miklu leyti, en ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég þykist hafa unnið nú að nefndarstörfum og öðrum störfum í þinginu fullkomlega á við flesta hv. þm. úr Framsfl. Ég vil minna þennan hv. þm. á, að ég hefi unnið nú í haust með honum í einni n., og er hann þar formaður. Ég minníst eins máls, sem kom þangað og lá hjá n. án þess að nokkur afgreiðsla fengist í mánaðartíma, þrátt fyrir endurteknar óskir mínar um afgreiðslu. Hv. þm. er ekki enn farinn að gefa út neitt nál. um það mál. Þetta er frv. um breyt. á l. um lax- og silungsveiði. Ég býst því við, að svo fari, að málið verði ekki afgr. sem l. frá þessu þingi, vegna þess trafala, sem það hefir orðið fyrir undir hans stjórn. Svona voru vinnubrögð hv. þm. í þessu máli. Þeim er aldrei ráðlegt, sem í glerhúsi búa, að kasta grjóti.



Mér finnst, að þessir hv. þm. hafi misskilið það, sem ég sagði. Ég var ekki að tala um, að þeir hefðu unnið illa, en þeir voru að tala um, að framan af þingi hefði ekkert verið gert og ekkert verið að gera. Í því sambandi vil ég benda á, að þessir hv. þm. höfðu sjálfir svo mikið að gera og unnu svo vel eins og hv. 6. landsk. og aðrir, að þeir komu því ekki við að gera meira. Þess vegna var það svo t. d. með frumvarp til laga um breyt. á jarðræktarlögunum, að það tók allan fyrri part þingtímans fyrir flm. þess, þá hv. þm. V: Sk. og hv. þm. Snæf., að koma því inn í þingið. Þeir höfðu svona mikið að gera. Svona gætum við talið upp heilan hóp af málum, ekki af því, að þessir menn hafi unnið svo illa, heldur af því, að þeir höfðu svo mikið að gera. Þess vegna er ástæðulaust fyrir þá að segja, að framan af þingi hafi ekkert verið gert. Þeir hafa þar sjálfir borið vitni, því að þeir gátu ekki komið málum sínum inn í þingið á þeim tíma, sem þingsköp ætlast til.

1) ÞÞ: Þó að mér virðist gallar á þessum gr., tel ég kostina heldur meiri og segi því já.

2) MJ: Það er margt í þessum gr., og þar á meðal sumt, sem ég er með, og aunað, sem ég er á móti, svo að ég held, að ég hafi fullkomna ástæðu til þess að greiða ekki atkv.

Forseti (EÁrna) : Ég vildi fara þess á leit við þá, sem flytja brtt. við frv., að þeir vildu taka þær aftur, því það getur stefnt frv. í vandræði, ef gerðar verða á því frekari breyt. en orðið er.