Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 11 í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram umræða utan dagskrár um stöðu fjármála heimilanna. Málshefjandi er hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, og hæstv. félagsmálaráðherra, Árni Páll Árnason, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti. Mig langar að forvitnast um afstöðu iðnaðarráðherra vegna þeirra ummæla Harðar Arnarsonar, forstjóra Landsvirkjunar, í fjölmiðlum í gær þar sem hann telur þá ákvörðun hæstv. umhverfisráðherra að synja staðfestingar á skipulagi Þjórsárvirkjana tefja atvinnuuppbyggingu í tvö ár. Það er alveg ljóst að það er knýjandi þörf fyrir atvinnusköpun og erlenda fjárfestingu í landinu. Aðilar vinnumarkaðarins, sveitarfélög og orkufyrirtæki kalla eftir því um líku og í ljósi þessara orða forstjóra stærsta orkufyrirtækis landsins eru þetta grafalvarleg tíðindi, ekki síst í ljósi þess að fjöldi fyrirtækja hefur óskað eftir viðræðum um atvinnuuppbyggingu. Það lifnaði með öðrum orðum yfir áhuga erlendra aðila til að fjárfesta hér á landi og nú liggur fyrir að þetta fyrirtæki hefur unnið að þessu verkefni í 11 ár, með leyfi Skipulagsstofnunar og þáverandi umhverfisráðherra í sex ár, þannig að þetta er gríðarlegur umsnúningur á öllum þeim áformum sem þarna eru uppi. Mig langar að forvitnast um það, í ljósi þessarar stöðu, hvernig komið er fyrir þeim verkefnum sem við höfum borið væntingar til að verði að veruleika til að létta okkur þá göngu sem við eigum í um þessar mundir. Þá er ósköp eðlilegt að spyrja hvaða aðrir virkjunarkostir eða orkukostir séu í hendi til að vinna að atvinnuuppbyggingu. Hvaða framkvæmdir sér iðnaðarráðherra fyrir sér að geti orðið að veruleika á næstunni til að létta okkur róðurinn? Það er vitnað til þess að við getum beðið eftir rammaáætlun en væntanlega á síðan eftir að takast á um einstök verkefni sem í henni eru, en það er nauðsynlegt að fá úr því skorið hver afstaða hæstv. iðnaðarráðherra er til þessara mála.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, Þjórsá og virkjanirnar í neðri hluti Þjórsár eru inni í ferli rammaáætlunar. Það var ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks sem setti Þjórsárvirkjanir í það ferli og því ferli fer senn að ljúka. Þá kemur niðurstaða úr rammaáætlunarvinnunni og síðan mun sú umræða færast inn í þingið þar sem tekist verður á um einstaka kosti. Vonandi næst þverpólitísk samstaða um þá niðurstöðu að mestu leyti. Virðulegi forseti. Það eru fjölmargir aðrir kostir á borðinu og ef við horfum ekki til kostanna sem á borðinu eru hjá Orkuveitu Reykjavíkur og líka hjá HS Orku heldur eingöngu til Landsvirkjunar er auðvitað risastórt svæði í Þingeyjasýslunum. Það hlýtur að gleðja hv. þingmann að það er settur mikill fókus núna á svæðin fyrir norðan vegna þess að það er alveg ljóst að það næsta í tíma og mesta magn af orku sem við getum sótt verður á því svæði. Stóra verkefnið núna hvað það svæði varðar eru markaðs- og kynningarmál þannig að við förum að beina sjónum og augum fjárfesta inn á það svæði og að þeirri orku. Síðan er auðvitað Búðarhálsvirkjun eins og hv. þingmaður veit og það er von mín að á næstu vikum geti einhverjar undirbúningsframkvæmdir farið þar af stað. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, það er gríðarleg eftirspurn fjárfesta núna eftir því að kaupa græna orku af okkur Íslendingum þannig að við erum bjartsýn. En ferlið við Þjórsárvirkjanir settum við af stað árið 2007, ríkisstjórn flokka okkar hv. þingmanns. Þar er það nú og sér loks fyrir endann á því, enda er ætlunin að rammaáætlun verði skilað núna í lok þessa mánaðar og síðan í framhaldinu muni 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þetta svar. Það gleður vissulega mitt litla hjarta að Norðurland geti orðið þjóðinni til hjálpar á þessum erfiðu tímum. Það dugar þó ekki til svars fyrir þau verkefni sem hafa beðið í alllangan tíma og snerta m.a. uppbyggingu gagnavers og stóriðju á Suðurnesjum. Þau áform eru við þennan úrskurð í algeru uppnámi því að ekki munum við Norðlendingar standa eilíflega í því, hvort heldur er á Norðurlandi vestra eða eystra, að flytja orkuna og lífsbjörgina suður. Það eru gríðarleg átök uppi um þá virkjunarkosti og þá möguleika sem eru í stöðunni og við höfum dæmi um það, þó að dagsformið geri menn stundum dálítið æsta sjáum við mjög hörð viðbrögð, m.a. Samorku, við þessum úrskurði, líka sveitarstjórnarmanna og jafnvel hafa menn gengið svo langt að fullyrða að umhverfisráðherra skilji ekki eðli endurnýjanlegrar orku þar sem hún hafi velt því upp að núverandi kynslóðir megi ekki ráðstafa 

Virðulegi forseti. Landsvirkjun hefur gert samninga við Verne Holdings um uppbyggingu og orkusölu vegna uppbyggingar gagnavers. Varðandi Helguvík og uppbyggingu á álveri þar var Landsvirkjun aldrei aðili að því máli, heldur voru samningar gerðir um orkukaup vegna þeirrar framkvæmdar við Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja þá, núna HS Orku. Við þá voru samningarnir gerðir og ég veit ekki betur en að menn hafi þar gert áætlanir um orkuframkvæmdir til að afla tekna til þess verkefnis. Það hefur auðvitað staðið á fé, það hafa verið erfiðleikar við fjármögnun í því sambandi í ljósi þeirrar stöðu sem þjóðarbúið er í. Það er engu að síður von okkar að af geti orðið. Það hafa komið jákvæð teikn um að það fjármagn komi þannig að þær framkvæmdir geti farið af stað og þeim verði lokið þannig að menn geti staðið við samninga um orkuöflun til framkvæmda vegna álversins í Helguvík. Landsvirkjun var ekki hluti af því. Þjórsárvirkjanir voru aldrei 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir er nú á ferð í Brussel og hittir þar fyrir forseta framkvæmdastjórnar ESB ásamt öðrum lykilmönnum Evrópusambandsins. Forsætisráðherra hefur upplýst í fjölmiðlum að ekki sé um leynilega för að ræða og því verður að upplýsa hvað ráðherrann er virkilega að gera þarna úti. Komið hefur fram að forsætisráðherra hafi hafnað því að ræða við erlenda blaðamenn að fundi loknum í gær og er haft eftir blaðamönnum að slík framkoma sé einsdæmi og þeir sem hafna viðtali við blaðamann eftir fundi með forseta framkvæmdastjórnarinnar eru jafnan einræðisherrar frá Mið-Asíu. Hæstv. forsætisráðherra hefur því smánað þjóð sína með þessum hætti, þ.e. sé hún fulltrúi þjóðarinnar þarna úti á þessum fundum. Eftir 20 daga gefur Evrópusambandið það út hvort Ísland sé hæft sem umsóknarríki að sambandinu. Þann 24. febrúar kemur Evrópusambandið til með að gefa það út. Aðildarríki Evrópusambandsins hafa það í hendi sér hvort við fáum stöðu sem umsóknarríki og þá geta Bretar og Hollendingar beitt neitunarvaldi sínu til að við fáum ekki stöðu umsóknarríkis. Því langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: 1. Leggjast Vinstri grænir í duftið, sama hvað það kostar, við að koma okkur inn í Evrópusambandið? 2. Er för formanns Samfylkingarinnar til Brussel nú á þeim nótum og í þeim tilgangi að hægt sé að semja um Icesave-samningana á lægri vaxtakjörum en eru í samningunum sjálfum og er um að ræða þann sjóð sem Evrópusambandið hefur yfir að ráða sem útdeilir peningum og ber á ríki sem hafa stöðu umsóknarríkis?

Frú forseti. Mér er nokkur vandi á höndum. Það er varla boðlegt að svara málflutningi af því tagi sem hv. þingmaður hafði uppi. Ef ummæli hennar um hæstv. forsætisráðherra eru tekin alvarlega duga tæpast um þau nokkur orð. Það hefur alllengi staðið til að forsætisráðherra hitti framkvæmdastjóra Evrópusambandsins og síðan opnaðist tækifæri fyrir það að sá fundur gæti farið fram. Það bar tiltölulega brátt að og forsætisráðherra fór til þess fundar og er væntanlega á honum núna. Þetta er venjulegur fundur forsætisráðherra með þessum aðila, hefur staðið lengi til og tengist að sjálfsögðu máli Íslands og því sem á dagskrá er í okkar samskiptum við Evrópusambandið í förinni. Þar fyrir utan eru slíkir fundir nokkuð reglubundnir, eins og kunnugt er, og forverar hæstv. núverandi forsætisráðherra hafa örugglega flestir, ef ekki allir, átt slíka fundi einhvern tíma á sínum starfsferli. Varðandi þá ákvörðun sem fram undan er og tengist aðildarumsókn Íslands ber það að sjálfsögðu örugglega á góma á þessum fundi. Það er líka rétt að það hefur komið til tals og Evrópusambandið hefur sjálft haft það til skoðunar að Ísland fái aðild að lánveitingum og sérstöku prógrammi sem þar er og tengist ríkjum sem eru annaðhvort aðildarríki eða EES-ríki eða umsóknarríki eða hvað það nú er. Það mál er í sínum sjálfstæða farvegi. Ég verð svo að segja alveg eins og er og endurtaka að mér fundust ummæli hv. þingmanns svo óviðeigandi að ég held að ég kjósi að tjá mig ekki um þau. Fréttaflutningur af þessari ferð hæstv. forsætisráðherra er reyndar stórfurðulegur. Ríkissjónvarpið er ákaflega upptekið af því að gera úr því stórmál sem ekkert er. 

Virðulegi forseti. Ég get ekki gert að því hvað hæstv. fjármálaráðherra finnst um orð mín en sá sami aðili hefur oft og tíðum haft uppi stór orð úr þessu ræðupúlti, þ.e. áður en hann skipti um stól í þingsalnum. Ríkissjónvarpið hefur staðið sig afar vel í umfjöllun um þennan fund því að sá merkilegi atburður gerðist að upplýsingar um þennan fund voru skyndilega fjarlægðar af heimasíðu Evrópusambandsins í gær. Einhver hefur þrýstingurinn verið um að þetta hafi ekki verið opinber fundur og hæstv. fjármálaráðherra upplýsti hér að hann hefði verið fyrir löngu skipulagður en sagði svo strax í næstu setningu að hann hefði borið mjög brátt að. Við skulum reyna að finna út úr þessu hér og það er skylda ráðherrans sem situr í ríkisstjórn, forsætisráðherra, að upplýsa hvað á að fara fram á þessum fundi því að ekki trúi ég öðru en að þarna eigi sér stað einhverjar umræður. Það skal einnig upplýst að hæstv. utanríkisráðherra hafnaði því fyrir jól að um einhverjar lánafyrirgreiðslur frá Evrópusambandinu væri að ræða eða styrkveitingar í ljósi þess að við værum umsóknarríki. Því spyr ég 

Frú forseti. Þó að ég hafi oft haft uppi harða gagnrýni eða stór orð á þingi rekur mig ekki minni til þess að ég hafi nánast jafnað forsætisráðherrum Íslands við einræðisherra eða borið það á þá að þeir væru að smána þjóð sína.

Ég var að …

Það skulu vera orð hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og hún skal eiga þau við sig, að tala þannig um kynsystur sína,  Varðandi lánamálin er það ósköp einfalt að það hefur verið til skoðunar hjá Evrópusambandinu að út úr svonefndu „Microfinance Assistance“ prógrammi kynnu að opnast einhverjir lítils háttar lánamöguleikar til Íslands. Þar er ekki um háar fjárhæðir að ræða, hafa verið nefndar tölur af stærðinni 100–150 millj. evra, og skiptir ekki miklum sköpum í sambandi við þau lánamál Íslands sem hæst ber um þessar mundir, hvort sem það eru lánin til að efla gjaldeyrisvaraforðann, Icesave-lánin eða annað í þeim dúr. Það er alveg ástæðulaust 

Virðulegi forseti. Við heyrum að hæstv. fjármálaráðherra er viðkvæmur í dag og ef menn rýna í orð hans er hann mjög ósáttur við þá aðila sem hann starfar með í ríkisstjórn. Ég vil upplýsa hæstv. ráðherra um að í stjórnarsáttmálanum hjá þessari ríkisstjórn segir að stuðla eigi að opinberri stjórnsýslu og auknu gagnsæi. Hæstv. ráðherra getur ekki skammað hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar fyrir það þegar aðstoðarmaður forsætisráðherra upplýsir Ríkisútvarpið um að um leyniferð hafi verið að ræða. Sömuleiðis getur hann ekki skammað hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar fyrir það ef hér segir að um einkaferð forsætisráðherra sé að ræða, sem eru hrein og klár ósannindi. Hann getur heldur ekki skammað hv. þingmann fyrir að vísa í viðtal sem birtist í Morgunblaðinu , með leyfi forseta: „Ég myndi svo sannarlega lýsa þessu sem óvenjulegu tilviki. Þeir sem sniðganga slíka fundi á ferð sinni um Brussel eru jafnan einræðisherrar frá Mið-Asíu.“ 
            

Þetta er fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra.

Já, já, virðulegi forseti, hafðu engar áhyggjur af því, það kemur. Ég veit bara að það er svo gott samstarf í ríkisstjórninni að það er eðlilegt að tala við hana alla þegar maður er hér í ræðustól til að spyrja einstaka ráðherra. En ég lít svo á að ég fái aukatíma til að lesa aftur tilvitnunina því að annars kem ég þessari spurningu ekki almennilega frá mér: „Ég myndi svo sannarlega lýsa þessu sem óvenjulegu tilviki. Þeir sem sniðganga slíka fundi á ferð sinni um Brussel eru jafnan einræðisherrar frá Mið-Asíu. Því myndi ég án efa halda að evrópskur þjóðhöfðingi eða forsætisráðherra myndi alla jafna mæta á fundi með blaðamönnum eftir fundi með Barroso,“ segir Toby Vogel, blaðamaður hjá European Voice, systurriti Economist. “ Ég vil þess vegna spyrja hæstv. utanríkisráðherra tveggja spurninga: 1. Af hverju er þessi leyndarhyggja í tengslum við þessa ferð? 2. Núna þegar okkar ágæti hæstv. forsætisráðherra hefur tækifæri til að tala okkar máli við evrópsku pressuna, hver er ástæðan fyrir því að við nýtum ekki það tækifæri?

Frú forseti. Eins og fram hefur komið er heimsókn forsætisráðherra skilgreind sem einkaheimsókn. Hún fer til að ræða við framkvæmdastjóra Evrópusambandsins um ýmis brýn mál sem varða samskipti sambandsins og Íslands. Vitaskuld ber á þeim fundi mál á góma sem tengjast aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Eins og við höfum lesið í evrópskum blöðum hafa menn verið að leiða líkur að því að hugsanlegt sé að sú deila sem þar er uppi varðandi Icesave kunni að hafa áhrif á það. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. forsætisráðherra muni ræða það við Barroso. Sömuleiðis er ég ekki í nokkrum vafa um það og veit það reyndar að hæstv. forsætisráðherra mun ræða það mál sem við höfum verið að rökræða mánuðum saman í þinginu, þ.e. Icesave-málið, og lausn á því. Hæstv. ráðherra mun skýra út fyrir framkvæmdastjóra Evrópusambandsins stöðuna í því máli og hvaða leiðir eru hugsanlega til lausnar á því. Það er fullkomlega eðlilegt. Við skulum ekki gleyma því að Evrópusambandið er sá aðili sem við beinum 67% af viðskiptum okkar til þannig að það er fullkomlega eðlilegt að slíkt sé rætt. Ég geri svo ráð fyrir því varðandi fyrri spurningu hv. þingmanns að ef forsætisráðherra telur að þær viðræður séu með þeim hætti að eðlilegt væri að greina frá þeim muni hún á þeim tíma hugsanlega kjósa að miðla þeim upplýsingum. En það er alveg ljóst eins og fram hefur komið að hæstv. forsætisráðherra gerði ekki ráð fyrir því að gefa slík viðtöl fyrir þennan fund.

Virðulegi forseti. Ef þetta mál var óljóst fyrir þá er það orðið algerlega óskiljanlegt núna. Hér kom hæstv. utanríkisráðherra og sagði að hæstv. forsætisráðherra væri þarna í einkaheimsókn. 

Frú forseti. Eins og fram hefur komið ákvað hæstv. forsætisráðherra að veita ekki slík viðtöl áður en þessi fundur færi fram. Hv. þingmaður getur spurt hæstv. forsætisráðherra að því. Ég get greint hv. þingmanni frá því að þegar ég hitti erlenda kollega mína hef ég yfirleitt sama háttinn á, þ.e. ég ákveð ekki fyrir fram að veita viðtöl áður en slíkir fundir fara fram. Ég met það eftir niðurstöðu fundar og eftir efni, ástæðum og umræðuefnum hvort ástæða er til þess og vísa til funda 

Virðulegur forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að það eru miklir erfiðleikar í fjárhagsmálum í sveitarfélaginu Álftanesi og reyndar er það þannig að eftirlitsnefnd sveitarfélaga með fjármálum sveitarfélaga hefur gert athugasemdir og verið í samskiptum við níu sveitarfélög í landinu þannig að mörg þeirra standa mjög illa. Það hefur komið fram í svörum frá hæstv. samgönguráðherra að hægt sé að beita grein um að sameina sveitarfélög ef ekki hefur ræst úr fjármálum þeirra, en þá þarf fyrst að setja svokallaða fjárhagsstjórn yfir sveitarfélag. Það er ekki hægt að gera það nema að því undangengnu. Nú er ljóst að fjárhagsstaða Álftaness er grafalvarleg en það er líka þannig ástatt um fleiri sveitarfélög. Ég nefni Reykjanesbæ og Hafnarfjörð sem dæmi og því vil ég gjarnan spyrja hæstv. samgönguráðherra sem fer með málefni sveitarfélaga hvort það standi til að aðstoða þessi sveitarfélög með einhverjum sérstökum hætti eða hvort það eru einhver mörk á því hvenær ráðherra beitir valdi sínu gagnvart sameiningu sveitarfélaga. Fulltrúar Álftaness hafa alla vega upplýst okkur í þingflokki framsóknarmanna um að þeir geti alveg hugsað sér sameiningu en þeir vilji þá hafa vald á því sjálfir og gera það að eigin frumkvæði en ekki með valdboði ráðherra. Ef ráðherra beitir valdheimildum sínum þar, mun hann þá gera það sama gagnvart öðrum sveitarfélögum eins og Reykjanesbæ og hugsanlega Hafnarfirði? Setur ráðherra sér einhver viðmið varðandi hvenær hann grípur til þessara valdheimilda og hvenær ekki? Það hlýtur að verða að gæta meðalhófs og ráðherra verður að meðhöndla sveitarfélögin öll eins. Getur hæstv. samgönguráðherra upplýst okkur eitthvað um framtíðina 

Virðulegi forseti. Sem svar við þeirri fyrirspurn sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir setti fram um fjárhagsvanda sveitarfélagsins Álftaness er það öllum kunnugt að unnið hefur verið að þessu máli frá því að meiri hluti sveitarstjórnar kom til eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga, eins og lög gera ráð fyrir. Það var strax gerð svokölluð frumskýrsla þar sem farið var yfir fjárhagsstöðuna. Síðan unnið áfram samkvæmt samkomulagi sem eftirlitsnefndin og sveitarfélagið gerðu um næstu skref þar sem sveitarfélagið fékk frest frá ráðuneytinu til 20. janúar sem var síðan framlengdur til 27. janúar. Út úr því kom önnur skýrsla sem heitir Tillögur bæjarstjórnar um fjárhagslegar aðgerðir, unnin m.a. og í samvinnu við KPMG. Sú skýrsla staðfestir fyrri skýrslu um mikinn fjárhagsvanda þessa sveitarfélags. Síðan þessari skýrslu var skilað inn frá sveitarstjórninni hefur eftirlitsnefnd með málefnum sveitarfélaga verið að fara yfir þessa skýrslu og yfir þau gögn sem þar eru og mótað næstu skref. Niðurstaðan liggur ekki fyrir á þessari stundu en hennar má vænta jafnvel fyrir helgi. Ég dreg ekki úr því að staðan er grafalvarleg og hún er erfið, eins og hv. þingmaður sagði, og það er öllum kunnugt. Hvað varðar hugsanlega sameiningu sveitarfélagsins við önnur og hvort valdboð verði notað við það eða ekki, er það ekki ljóst enn. En það verður líka að segjast eins og er, virðulegi forseti, að það er ekki svakalega vel skrifað inn í sveitarstjórnarlögin að í framhaldi af svona erfiðleikum skuli gengið til sameiningar sveitarfélaga. Það verður að svara því á þann hátt að engar ákvarðanir hafa verið teknar um þetta. Við bíðum eftir tillögu eftirlitsnefndarinnar og þegar 

Virðulegi forseti. Svarið sem hæstv. ráðherra gefur er að staðan sé grafalvarleg en það sé ekki komið að því að taka næstu skref, þau séu þó í farvatninu og hugsanlega komi niðurstaða fyrir helgi. Þetta er einmitt staðan sem fulltrúar frá Álftanesi upplýstu okkur um í þingflokki framsóknarmanna í gær. Spurning mín lýtur að því að það þýðir ekki að meðhöndla sveitarfélögin með misjöfnum hætti. Þó að Álftanes sé tiltölulega lítið sveitarfélag miðað við önnur sveitarfélög sem eru í miklum vanda og hafa bæði Reykjanesbær og Hafnarfjörður verið nefnd í fjölmiðlum sem dæmi. Þau eru fleiri og þá þarf að meðhöndla þau öll jafnt. Að mínu mati er ekki hægt að taka Álftanes með valdboði og sameina það öðru sveitarfélagi nema hið sama verði látið ganga yfir stærri sveitarfélög. Spurning mín er því: Er þá ekki betra að Álftanes hafi frumkvæðið sjálft og það verði ekki sameinað beint með valdboði? Ef það er sameinað með valdboði hlýtur næsta skrefið að vera að sameina líka þessi stærri sveitarfélög 

Virðulegi forseti. Aðeins vegna þess sem hér kemur fram og hv. þingmaður hnykkir á varðandi hugsanlega sameiningu, ítreka ég það sem ég hef sagt að engar ákvarðanir liggja fyrir um það. Það skal líka sagt hér, virðulegi forseti, að það er ekkert sveitarfélag á Íslandi í jafnalvarlegri stöðu og sveitarfélagið Álftanes, það verður að hafa í huga. Hv. þingmaður gat um þann fjölda sveitarfélaga sem fékk bréf frá eftirlitsnefndinni og það er rétt, þau hafa öll svarað eftirlitsnefndinni og sum hafa fengið bréf í framhaldi af því. Væntanlegt er líka frá mér frumvarp um ákveðna þætti í fjárhaldskafla sveitarstjórnarlaganna sem við viljum hnykkja á sem allra fyrst, sem er nauðsynlegt í því ástandi sem nú er og snýr að upplýsingaskyldu sveitarfélaga til ráðuneytisins til að betur sé hægt að fylgjast með. Þetta teljum við nauðsynlegt að gera, virðulegi forseti, þrátt fyrir að heildarendurskoðun standi yfir á sveitarstjórnarlögunum. Við teljum okkur samt sem áður þurfa að koma með það til Alþingis og þá verður það Alþingis að athuga það hvort það vilji 

Frú forseti. Ég ætla að vera á svipuðum slóðum og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og ræða aðeins um fjárhagsmálefni sveitarfélaga. Það er vissulega ástæða til að hafa áhyggjur af þróun í fjármálum sveitarfélaga eins og þegar hefur komið fram og eftirlitsnefnd um fjármál sveitarfélaga hefur gert athugasemdir við og verið í samskiptum við nokkur sveitarfélög. Sum þeirra má segja að séu í eins konar gjörgæslu eftirlitsnefndarinnar. Skuldsetning sveitarfélaganna er mikið áhyggjuefni, reyndar skuldsetning undanfarin ár, og sum sveitarfélög hafa gripið til þess ráðs að selja eignir, mikilvægar eignir sem þjóna samfélagslegu hlutverki. Það hefur oft verið gagnrýnt. Þau hafa ráðist í að setja eignir sínar í fasteignafélög, þau hafa ráðist í einkaframkvæmdir og annað slíkt. Þetta kemur að mínum dómi mörgum þeirra afskaplega illa núna. Margvíslegar skuldbindingar sveitarfélaga standa utan fjárhagsáætlunar og utan ársreikninga, efnahagsreikningar sveitarfélaganna eru ekki teknir þar inn. Við höfum séð dæmi um það og m.a. er í fjölmiðlum í dag fjallað um eitt sveitarfélag sem þannig hefur haldið á málum undanfarin ár. Í Fréttablaðinu er viðtal við bæjarstjórann í Reykjanesbæ. Ég inni hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra eftir því hvort hann hafi heildaryfirlit yfir skuldir sveitarfélaganna, þá einnig um skuldbindingar utan efnahagsreiknings og hvort ekki sé fullt tilefni, að hans mati, til að kveða á um að slíkar skuldbindingar, framtíðarskuldbindingar sem sveitarfélögin axla í raun með þeim hætti sem ég hef þegar rakið og koma þá ekki fram í reikningum sveitarfélaganna, séu færðar í bókhaldi sveitarfélaganna svo heildarmyndin fáist. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þessa spurningu. Mér er ljúft að svara henni hér, um það sem snýr að skuldbindingum sveitarfélaga sem hingað til hefur verið kallað utan efnahagsreiknings og hefur verið fært inn í skýringar í ársreikningum hvort sem það er nr. 26, 27 eða enn aftar. Reikningsskilanefnd gerði tillögu til mín fyrir áramót og hún kann að vera einn þátturinn í því sem verður hnykkt á í þeirri breytingu á sveitarstjórnarlögum sem ég gat um áðan í svari við fyrirspurn hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, frá og með síðustu áramótum skulu allar þessar skuldbindingar koma inn í efnahagsreikning. Þær verða ekki teknar bara í skýringum. Við vildum helst gera þetta um síðustu áramót en þá komu andmæli frá nokkrum sveitarfélögum í þá veru að vegna þess að þetta var ekki gert í ársfjórðungsuppgjörum fyrr á árinu væri ekki rétt að gera það í lok árs 2009. En það er alveg klárt að í efnahagsreikningunum fyrir 2010 verður þetta sett fram. Önnur spurning hv. þingmanns er um það hvort eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga hafi heildaryfirlit hvað þetta varðar. Já, hún hefur það, hún tekur það inn og leitar þá í skýringunum og setur upp, má eiginlega segja, sinn eigin efnahagsreikning til að skoða það. Það er hins vegar alveg rétt að vandi nokkurra sveitarfélaga er til kominn vegna þessa og þeirra skuldbindinga sem þar koma á eftir. Aðeins meira um þetta, virðulegi forseti. Ég held að ég sé ekki að uppljósta neinu leyndarmáli, vegna þess að við formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga eigum oft fundi með okkur, þegar ég segi að á fundi í gær kom fram að m.a. í handbók sveitarfélaga fyrir þetta ár verði skuldbindingar utan efnahagsreiknings færðar inn. Það var e.t.v. í bókinni sem kemur út fyrir árið 2009 en aðalatriðið er að þetta verður sett inn núna 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra fyrir svörin. Ég tel mjög mikilvægt að reikningsskilanefndin hefur þá lagt þær línur sem hann gat um. Reyndar tel ég að jafnvel þótt þessar færslur hafi ekki verið með þessum hætti í ársfjórðungsuppgjörum hefði engu að síður verið unnt að gera það í uppgjöri ársins 2009. Það hefði kannski verið aðeins meiri handavinna en það hefði átt að vera unnt að gera það. Við erum að fara inn í sveitarstjórnarkosningar í vor. Ég tel mikilvægt að kjósendur í sveitarstjórnarkosningunum hafi í höndum raunsanna mynd af stöðu sveitarfélags síns og viti hvert stefni, á hvaða leið sveitarfélagið sé. Slíkar grundvallarupplýsingar má að sjálfsögðu ekki fela fyrir kjósendum með einhvers konar bókhaldsbrellum. Þess vegna tel ég mikilvægt það sem hæstv. ráðherra sagði, að reikningsskilanefndin hefði ákveðið þetta en ég hefði gjarnan viljað sjá það gerast þegar um síðustu áramót.  
            

Hæstv. forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta nema að minna á það sem ég sagði áðan um breytingar á sveitarstjórnarlögum. Auk þess er tímamótavinna í gangi sem líka hefði átt að vera búið að gera fyrir lifandi löngu, vinna á vegum fjármálaráðuneytis, samgönguráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það var ákveðið eftir samráðsfund okkar hæstv. fjármálaráðherra með stjórn sambandsins í fyrrahaust að leggja pening og vinnu í að búa til fjármálareglu fyrir sveitarfélögin. Það hefði betur verið gert fyrr.  Varðandi það sem hv. þingmaður fjallaði um, að þetta væri í ársreikningum 2009, get ég tekið undir það. Það var mín skoðun að það ætti að vera sérstök lína þar sem þetta væri tekið inn, þ.e. hvernig byrjað yrði með efnahagsreikning árið 2010. Margir sérfræðingar sáu tormerki á því en aðalatriðið er að við vinnu eftirlitsnefndarinnar 

Frú forseti. Ég kem upp undir þessum lið í fullkominni vinsemd við frú forseta en geri athugasemd við fundarstjórn forseta. Ég varð vitni að því þegar forseti sló í bjölluna í miðri ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og stoppaði þingmanninn í ræðu sinni og held að frú forseti hafi einkum og sér í lagi verið að bregðast við frekar önugum fjármálaráðherra sem var búinn að vera furðu lostinn yfir því að hann hefði verið til umræðu í fyrirspurn hv. þingmanns. Mér finnst óviðeigandi að hæstv. fjármálaráðherra reyni að ritstýra því hvað hv. þingmenn segja í fyrirspurnum sínum og ég vildi, eins og ég segi, í allri vinsemd minna hæstv. forseta á að forseti er forseti allra þingmanna og á að bera sama traust til allra þingmanna, sama úr hvaða flokki þeir eru. Það hlýtur að vera hægt að gera þá kröfu á þessu háa Alþingi að við þingmenn fáum að klára hugsun okkar 

Hæstv. forseti. Mikið hefur verið rætt og ritað um hinn mikla skuldavanda heimilanna á undanförnum missirum og er ekki vanþörf á að ræða þetta mikilvæga mál. Ég tel þó að forsenda þess að einhver sátt náist í samfélaginu sé að komið verði til móts við vanda heimilanna. Þessi alvarlega skuldastaða krefst þess að gripið verði til aðgerða sem fyrst. Við höfum talað um þetta mál frá því að þing kom saman og jafnframt á sumarþingi, að afloknum kosningum. Við stóðum flestöll í þessum sal saman að því að aðstoða við að koma frumvarpinu sem félagsmálaráðherra lagði fram í haust í gegnum þetta þing í ljósi þess að við töldum að það væru fyrstu skrefin í átt til þess að leysa þennan mikla vanda. Við þá umræðu kom fram að jafnframt væri gert ráð fyrir því að frekari úrræði kæmu til. Þess vegna er rétt að hæstv. félagsmálaráðherra fái tækifæri til að upplýsa okkur um það hvaða úrræði eru í farvatninu, hverjar eru helstu áherslur varðandi þau og hvenær þeirra sé að vænta. Ef ekki verður gripið til frekari aðgerða hið fyrsta dregst endurreisnin á langinn. Það er einfaldlega staðreynd. Frú forseti. Þær aðgerðir sem þegar hafa komið til koma að einhverju leyti til móts við skuldavanda heimilanna en eru ekki fullnægjandi. Þau dæmi sem maður hefur því miður heyrt af fólki sem leitar sér úrræða á grundvelli nýju laganna gefa okkur það til kynna að þetta sé ekki fullnægjandi, að lögin séu alls ekki gallalaus og að virkilega mikið þurfi að laga til. Núna í morgun fékk ég enn eitt dæmið sent til mín um fjölskyldu sem ráðlagt var af bæði einum starfsmanni forsætisráðuneytisins og eins starfsmönnum í félagsmálaráðueytinu að leita til bankans síns og sækja um sérstaka skuldaaðlögun, en þessi fjölskylda hefur þrátt fyrir það og þrátt fyrir góðan vilja allra aðila utan bankans ekki fengið slíka meðhöndlun. Það er einfaldlega ekki tekið tillit til þess að m.a. eru á framfæri þessarar fjölskyldu unglingar í framhaldsskóla. Þetta sýnir okkur að fara þarf vel yfir þessi mál. Við sjálfstæðismenn höfum lagt mikla vinnu í að skoða hvaða lausnir séu tækar í málinu. Það er algjörlega ljóst að það er auðveldara um að tala en í að komast að leysa þennan mikla vanda. Við höfum hins vegar sagt að það sé best að allir flokkar komi að því máli, einfaldlega vegna þess að þetta er mál sem snertir nánast allar fjölskyldur á Íslandi. Við eigum ekki að setja málið í þann farveg að við stöndum í þingsalnum og rífumst um það. Ég tel að það sé einfaldlega ekki boðlegt íslensku þjóðinni og það væri reyndar ágætt að hafa það viðmið í huga í fleiri málum, að við munum öll tileinka okkur slík vinnubrögð. Við skulum byrja á þessu máli og ég hvet okkur öll til þess. Hæstv. forsætisráðherra stóð í þessum stól á mánudaginn og tilkynnti þingheimi að unnið væri að frekari úrræðum, bæði á vegum dómsmálaráðuneytisins og félags- og tryggingamálaráðuneytisins, og þess væri að vænta að úrræði mundu kannski sjá dagsins ljós í næstu viku. Nú er maður orðinn spenntur að fá að vita hvað er í pípunum. Það hefði verið betra að allir flokkar hefðu fengið að koma að þessari vinnu sem er greinilega í gangi í ráðuneytunum þannig að við værum betur í stakk búin til að leita þessara sameiginlegu lausna. Ég hvet enn og aftur til að það sé gert. Í öðru lagi finnst mér vert að athuga það að menn eru ekki samstiga í því hversu umfangsmikill þessi vandi er. Ég skil það vel vegna þess að það er erfitt að leita upplýsinga. Fjölmargir þingmenn hafa reynt að afla sér upplýsinga um það hver staðan raunverulega er hjá heimilunum og hversu umfangsmikill vandinn er vegna þess að þannig getum við áttað okkur betur á því hvaða úrræði þurfa að koma til. ASÍ hefur metið það svo að um 20% heimila séu í miklum vanda þrátt fyrir þessi nýju úrræði en forsætisráðherra sagði við sama tilefni og ég vitnaði til áðan, í þinginu á föstudaginn, með leyfi forseta: „Ég skal ekki draga úr því sem hv. þingmaður heldur fram, vandinn er mikill en hann er ekki hjá mjög stórum hóp.“ Svo kom fram í viðtali við sama hæstv. forsætisráðherra í Kastljósi í vikunni að þessi hópur væri að hennar mati 10–15% heimila. Ég veit ekki hver þessi prósenta er, en ég tel að hópurinn sé stærri en 10% og ég spyr hæstv. félagsmálaráðherra: Er verið að vinna að einhverri úttekt á því að greina þennan hóp eins og gert var á vegum Seðlabankans í febrúar á síðasta ári? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessum vanda og þakka henni og öðrum þingmönnum fyrir góða samstöðu í samvinnu um úrlausn á þessum flókna vanda. Það er auðvitað verkefni okkar allra að takast á við þær erfiðu aðstæður sem upp eru komnar og verða ekki leystar auðveldlega í ljósi þess að gjaldmiðill landsins hrundi og skuldastaðan versnaði svo um munaði á sama tíma og eignaverð hrundi. Kjaraskerðing varð að öðru leyti sem dregur enn frekar úr ráðstöfunartekjum heimilana. Með samþykkt laganna í haust náðist samstaða um tiltekin grundvallarprinsipp sem eru mjög mikilvæg, um að það ætti ekki að vera hlutverk ríkisins að greiða fyrir því að fólk héldi áfram að borga af lánum fyrir bankana, það ætti með öðrum orðum ekki að vera hlutverk ríkisins að niðurgreiða töpuð lán bankanna heldur ætti að laga skuldastöðuna að greiðslugetu og veðrými eigna. Bankarnir ættu að bera kostnaðinn af þeim afskriftum sem væru nauðsynlegar til að koma lánum í greiðanlegt horf. Við sjáum núna dæmin hrannast upp erlendis frá þar sem menn fóru vitlausa leið eins og t.d. í Bandaríkjunum þar sem menn fóru í víðtækar aðgerðir til að láta ríkið borga fólki fyrir að halda áfram að borga af lánum. Það skilar vondum niðurstöðum. Það hefur valdið því að bankar eiga erfitt með að endurfjármagna sig vegna þess að bók um þær er ónýtt lán og fólk er að lenda í þeim vanda að skattar hækka því að það þarf að að fjármagna niðurgreiðslu ríkisins á þessum lánum. Það er hlutverk bankakerfisins og kröfuhafa bankanna að axla byrðarnar af aðlögun skuldastöðunnar að greiðslugetu og veðrými eigna. Það er prinsippið sem við lögðum upp með í haust. Það er vissulega rétt að það hefur tekið tíma að koma því prinsippi í framkvæmd. Við leiddum saman í haust banka, eignaleigufyrirtæki, Íbúðalánasjóð og lífeyrissjóðina í aðferðafræði til að taka á greiðsluvanda fólks og finna leiðir til að semja við fólk um nákvæmlega þessa niðurstöðu, að laga skuldastöðuna að greiðslugetu og veðrými eigna. Það tók tíma, fyrst og fremst vegna þess að við höfðum auðvitað í þessu landi áratugareynslu af bönkum sem ekki höfðu sýnt sérstakan áhuga á því að þjóna fólki heldur þvert á móti að hundelta það. Við búum við löggjafarbakgrunn sem hefur verið óeðlilega kröfuhafavænn og réttindi skuldara hafa verið fyrir borð borin áratugum saman. Við búum auðvitað líka við þá arfleifð að við íslenskir lögfræðingar erum alin upp við það áratugum saman að líta á það sem glæp að fólk borgi ekki skuldir sínar og sýna mjög takmarkaðan skilning á því að fólk getur lent í þeim aðstæðum að það fái ekki risið undir skuldum sínum og eigi þess vegna rétt á að losna við þær. Öllum þessum hugsanabakgrunni þarf að breyta og við þurfum að breyta honum fljótt til að vel gangi við úrlausn þessara mála. Bankarnir eru byrjaðir að taka á þessum erfiðustu skuldamálum í hinni sértæku skuldaaðlögun. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir, við fáum óþægilega mörg dæmi um að þetta taki langan tíma. Fjölmörg þessara dæma hafa ratað inn á mitt borð og ég og starfsfólk í félagsmálaráðuneytinu höfum verið í því að ýta við bönkum og eignaleigufyrirtækjum á undanförnum vikum og minna þau á þær skuldbindingar sem fyrirtækin gengust undir í haust um að vinna hratt að þessum málum. Allt held ég að þetta horfi til skárri vegar, en til að styrkja þetta ferli er að mínu viti nauðsynlegt að grípa til frekari lagabreytinga. Þær væru þá þær helstar að styrkja frekar réttarstöðu skuldara, auka enn frekar rétt skuldara. Við verðum að horfa á að styrkja greiðsluaðlögunarferlið, opna það og auðvelda þannig að það væri enn auðveldara fyrir fólk að komast undan skuldum sem það fær ekki risið undir og styrkja þannig samningsstöðu fólks í viðureign við bankana. Það mun helst flýta fyrir því að bankarnir vinni eins og menn í þessu, taki hratt á erfiðum skuldamálum og drolli ekki og tefji í þeirri von að þeir geti þannig hámarkað hagnað sinn til skemmri tíma. Við þurfum líka að mínu viti að styrkja réttarstöðu skuldara við nauðungarsölu. Það er í vinnslu og þessir síðustu tveir þættir eru á verksviði dómsmálaráðherra sem því miður er ekki hér í dag. Það stendur til frekara samráð við alla flokka um frekari úrvinnslu lagatillagna að þessu leyti. Ég met mikils þann góða vilja sem kemur fram í máli hv. fyrirspyrjanda um samstöðu, um að við reynum að ná sameiginlegri sýn á þessi verkefni. Ég held að við höfum tekið rétta afstöðu í haust, það á að vera bankanna að bera kostnaðinn, ekki ríkisins, og það á að auðvelda með lagaumgjörðinni fólki að ná fram rétti sínum í frjálsum samningum við bankana. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, hún er mjög mikilvæg. Við framsóknarmenn höfum haft ákveðna sérstöðu í þessu máli þar sem við byrjuðum að tala um leiðir til að bæta stöðu heimilanna og skuldaleiðréttingu á sínum tíma. Framsóknarflokkurinn sýndi að sjálfsögðu ákveðið traust og bauð til að mynda stjórnarflokkunum sem eru hér í dag upp á að mynda minnihlutastjórn og verja hana falli gegn því að ráðist yrði í ákveðnar aðgerðir til að bæta stöðu heimilanna. Rétt er að minna á að Framsóknarflokkurinn fór hvorki fram á ráðuneyti né embætti í þessu öllu saman og setti bara að skilyrði um að einfaldlega yrði farið í leiðréttingu lána og annað slíkt. Minnihlutastjórnin uppfyllti því miður ekki þessi skilyrði sem Framsóknarflokkurinn setti við myndun hennar og nú, meira en ári síðar, er allt of lítið búið að gera í þessum málum þó að vissulega hafi komið fram í máli hæstv. ráðherra að þetta hefur mjakast. Og það ber að þakka fyrir það. Rétt er að minna á það líka að þegar við lögðum fram þessa útfærðu tillögu okkar um skuldaleiðréttingu, sem fól það í sér að jafna stöðu skuldara og að jafnt yrði afskrifað hjá öllum þannig að allir fengju að njóta þess, var ekki rými til þess á þinginu, menn voru ekki tilbúnir til að ræða um kosti og galla þessarar tillögu heldur fóru menn einfaldlega í að gera lítið úr tillögunni og snúa út úr. Ég held að það sé mjög mikilvægt að ríkisstjórnin drífi í að koma þessu öllu saman á laggirnar. Hún þarf að gera sér grein fyrir því að það þarf að berjast fyrir bættri stöðu heimilanna með aðferðum sem ekki eru notaðar í góðæri. Það þarf róttækar aðgerðir og stjórnmálamenn sem þora að grípa til þeirra, 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, fyrir að hefja þessa umræðu og hæstv. félagsmálaráðherra fyrir hans framlag til hennar. Eins og margsinnis hefur komið fram í umræðu um þessi mál hafa stjórnvöld beitt sér fyrir margvíslegum aðgerðum á undanförnum mánuðum og missirum í kjölfar bankahrunsins til að taka á þeim vanda sem blasir við fjölmörgum heimilum í landinu. Margar af þeim aðgerðum hafa skilað tilætluðum árangri, en við þurfum auðvitað að horfast í augu við það að engu að síður hafa margir ekki getað nýtt sér þau úrræði til hlítar og búa enn þá við verulegan vanda í sínum fjárhagsmálefnum. Þess vegna er mikilvægt að við höldum áfram þessari vinnu sem hafin er við að bæta stöðu heimilanna. Bankarnir hafa að sjálfsögðu líka, og fjármálastofnanir, verið að taka á þessum málum, margar hverjar með myndarlegum hætti. Viðskiptanefnd Alþingis hefur sérstaklega farið yfir þessi mál með fjármálastofnunum, fengið gott yfirlit og skrifað sérstakt minnisblað um skuldaúrræði einstaklinga sem er óvenjulegt framtak af þingnefnd. Ég tel ástæðu til að þakka nefndinni og einkum og sér í lagi formanni hennar, hv. formanni Lilju Mósesdóttur, fyrir það frumkvæði sem hún hafði í því efni. Ég tel að það sem er mikilvægt að gera núna sé, eins og hæstv. félagsmálaráðherra sagði, að bæta réttarstöðu skuldara. Eitt verkfæri í því efni er þingmál sem hér hefur verið flutt af þingmönnum Vinstri grænna um svokallaða hópmálsókn. Það verður endurflutt núna. Það er mikilvægt úrræði. Annað er síðan kannski hvað allra mikilvægast, það að draga úr greiðslubyrði heimilanna. Þar vil ég sérstaklega nefna verðtrygginguna. Ég tel löngu tímabært að gera gangskör að því að afnema verðtrygginguna 

Virðulegur forseti. Þetta er dapurleg umræða. Hér tala ríkisstjórnarliðar og þeir sem hafa átt sæti í félagsmálanefnd eins og þeir hafi ekki haft hugmynd um hvað þeir voru að gera þegar þeir settu lögin hérna í haust, lög sem áttu að taka á fjárhagsvanda heimilanna og hafa ekki gert neitt gagn. Vandi heimilanna er mikill, frú forseti, og aðgerðir ríkisstjórnarinnar hingað til hafa verið meira og minna gagnslausar og aðgerðir félagsmálaráðherra hafa verið meira og minna gagnslausar. Milli 80 og 90% þeirra sem hafa þegið þessi svokölluðu úrræði ráðherrans og ríkisstjórnarinnar telja þau ekki hjálpa sér nægilega mikið. Ég leyfi mér að minna á umsögn Hagsmunasamtaka heimilanna um frumvarpið. Í henni sagði að það væri fyrst og fremst sniðið að því að fella niður skuldir þeirra sem skulduðu tugi milljóna, hundruð milljóna eða milljarða vegna hlutabréfakaupa, afleiðusamninga og alls kyns fjármálabrasks og færa skuldir að eignastöðu sem er núll vegna þess að hlutabréfin voru einskis virði. Þar gerði þetta frumvarp mikið gagn og fjármagnseigendur á Íslandi mega þakka ríkisstjórninni, félagsmálaráðherra og félagsmálanefnd Alþingis fyrir að drífa þetta frumvarp í gegnum nefndina án þess að fara yfir tillögur og umsagnir sem komu um það, nema e.t.v. ef verið skyldi hafa umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja. Ekki var einu sinni tekin á dagskrá umsögn Hreyfingarinnar sem gagnrýndi aðferðirnar. Það er dapurlegt að hlusta á þetta. Það er dapurlegt að menn skuli enn þá hjakka í sama hjólfarinu og gera ekkert í því að bjarga heimilunum. Það er rétt sem oft hefur verið sagt í þinginu, þegar fjórflokkurinn stendur saman um eitthvert mál er það varasamt, það er ekki merki um samstöðu heldur er það varasamt. Það er greinilegt að þingmenn þessa þings munu ekki hjálpa heimilum landsins. Það er fullreynt. Hvað er til ráða? 

Frú forseti. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra talaði um að þörf væri viðhorfsbreytingar gagnvart skuldurum og gagnvart þessu málefni sem hér er verið að ræða. Ég ætla ekki að draga úr því að það er ástæða til að gera miklar breytingar á þeim atriðum sem varða stöðu skuldara í landinu og ég get tekið undir það hjá hæstv. ráðherra að nokkuð hafi hallað á skuldara. Ég verð samt að segja að við höfum varla tíma til að bíða eftir því að sú viðhorfsbreyting verði og að bankarnir nái að laga sig að þeim breyttu viðhorfum sem við munum fara fram á í þingsal. Við höfum því miður ekki tíma til þess. Þess vegna langar mig til að inna hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra eftir því hvernig hann hyggist bregðast við þeim vanda sem við blasir um næstu mánaðamót þar sem við sjáum fram á auknar uppsagnir, fjöldauppsagnir víða um land, uppsagnir í stórum og smáum fyrirtækjum. Við sjáum fram á vaxandi örvæntingu hjá íslenskum heimilum um þessi mánaðamót og þau næstu. Frystingin er að fara. Örvæntingin er að koma í ljós. Við vitum alveg hvaða afleiðingar það hefur fyrir íslenskt efnahagslíf. Þetta dregur allt úr getu okkar til að komast út úr vandanum. Við þurfum á því að halda, Íslendingar, að íslensk heimili séu í stakk búin til að takast á við endurreisnina vegna þess að þetta þurfum við allt að gera saman. Stjórnarandstaðan hefur kallað eftir samráði við ríkisstjórnina um þetta mál. Það er alveg rétt að það hefur á margan hátt tekist þokkalega vel. Við þurfum að gera betur og verðum að taka höndum saman í þessum sal um að takast á við þennan vanda núna. Það getur vel verið að það sé bara kominn tími til að við horfumst í augu við það að við þurfum að fara í róttækari aðgerðir en við töldum til að koma þessum heimilum upp úr þeim hjólförum sem fólk er komið í. Ég get ekki hugsað það til enda ef næstu mánuðir verða eitthvað í líkingu við það sem orðið getur með vaxandi uppsögnum, vaxandi vanda. Ég óttast það mjög 

Hæstv. forseti. Í haust samþykkti Alþingi lög um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldmiðilshrunsins. Lögin samanstanda af greiðslujöfnun á húsnæðislán, sem er almenn aðgerð, og sértækri skuldaaðlögun fyrir heimili og fyrirtæki. Við lögðum ríka áherslu á að verja þyrfti hagsmuni lántakenda í fjárhagsvanda og því var lögfest sérstök eftirlitsnefnd með sértækri skuldaaðlögun. Nefndin á að fylgjast með og kanna að eigin frumkvæði hvort eftirlitsskyldir aðilar á fjármálamarkaði framfylgi samræmdum reglum og fylgjast með því að gætt sé sanngirni og jafnræðis milli skuldara. Eftirlitsnefndin mun skila skýrslu um framkvæmdina til ráðherra til kynningar á Alþingi fyrir 1. mars nk. Starfshópur er að störfum til að meta hvort lögin þjóni markmiði sínu. Í framhaldinu þarf löggjafinn að ákveða hvort grípa þurfi til róttækari aðgerða. Frú forseti. Með hruni fjármálakerfisins og gjaldmiðilsins var ljóst að hér yrði veruleg lífskjaraskerðing. Efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar miðar að því að hraða batanum en engu að síður munu heimilin búa við þyngri greiðslubyrði lána, hærra verðlag og lægri laun. Með markvissum aðgerðum mun ástandið batna ár frá ári og markmiðið er að við komumst öll sem ein fjölskylda út úr efnahagsþrengingunum. Flestir munu komast í gegnum þetta tímabil af eigin rammleik, en okkur ber skylda til að tryggja þeim heimilum sem ekki standa undir greiðslubyrði sinni viðunandi úrlausn. Ríkisstjórnin vinnur markvisst að því að allt svigrúm til afskrifta verði nýtt til að koma í veg fyrir að verst stöddu fjölskyldurnar lendi í fátæktargildru. Þar liggur skylda stjórnvalda.

Virðulegi forseti. Staðfest hefur verið að lán til íslenskra heimila voru færð yfir í nýju bankana með hátt í helmingsafslætti. Bankarnir hafa núna allir kynnt einhvers konar afskriftaleiðir en þær eru eins ólíkar og bankarnir eru margir og fólk nýtur alls ekki jafnræðis í þeim aðgerðum. Ég minni á að fyrir áramót kynnti Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn til sögunnar svigrúm til afskrifta fyrir heimili landsins upp á 600 milljarða kr. Hæstv. félagsmálaráðherra, hví er ekki búið að athuga með þetta úrræði og út af hverju eru ekki heildstæðar aðgerðir með það að fara eftir þessum tilmælum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Þetta eru miklir peningar. Þetta getur leyst skuldavanda allra heimila í landinu en svo virðist sem ríkisstjórnin og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi tekið ákvörðun um að nota þessa peninga í eitthvað annað, jafnvel að afskrifa eitthvað af skuldum hinna svokölluðu útrásarvíkinga eða skuldsettra einkahlutafélaga og jafnvel fært þeim reksturinn á nýjan leik til baka. Þetta er alvarlegur hlutur. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og hæstv. félagsmálaráðherra Árni Páll Árnason hafa ítrekað komið fram með yfirlýsingar um að vandinn sé ekki sérstaklega mikill hjá heimilum í landinu. Þau beittu sér mjög hart, þessir sömu ráðherrar og flokkar þeirra, gegn skuldaleiðréttingu Framsóknarflokksins á sínum tíma og töldu skuldaleiðréttinguna fásinnu. Hver man ekki eftir þeirri yfirlýsingu félagsmálaráðherra að enginn mannlegur máttur gæti bætt úr skuldavanda heimilanna? Þetta er firra, frú forseti, og þessi orð situr hæstv. félagsmálaráðherra uppi með um aldur og ævi. Við framsóknarmenn viljum láta verkin tala. Það þýðir ekki að tala og tala og tala, hæstv. félagsmálaráðherra, það verður að láta verkin tala. Ég skora á þig að rífa þig upp úr aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, standa upp sem sterkur ráðherra því að þið eruð 12 í ríkisstjórninni og fara að vinna fyrir heimilin og 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að nota rétt ávörp og ávarpa ekki einstaka þingmenn eða ráðherra.

Virðulegi forseti. Skuldaúrræði stjórnvalda og banka eru mörg og þau eru ætluð til þess að koma til móts við þarfir ólíkra hópa lántaka og allt í anda þeirrar stefnu að eingöngu eigi að aðstoða þá sem sannarlega eru á vonarvöl. Vaxandi óánægja er með það í samfélaginu að þessi úrræði leiðrétti ekki hina miklu eignatilfærslu sem hefur átt sér stað frá lántakendum til fjármagnseigenda og birtist m.a. í stökkbreyttum lánum. Í dag þarf sífellt að hugsa upp ný úrræði til að bjarga fyrir horn hópum sem falla á milli ólíkra úrræða eða geta ekki lengur greitt kostnaðinn af því að fá léttari greiðslubyrði í gegnum greiðslujöfnun. Stöðugt fleiri hópar hrópa á lausnir sem leysa þá út úr skuldafangelsinu og þeim fjölgar sem misst hafa greiðsluviljann eða eru komnir í vanskil. Frú forseti. Það þarf úrræði sem eru eitthvað annað en smáskammtaúrræði. Smáskammtaúrræði eru samfélaginu dýr. Þau taka mikinn tíma, útheimta mikinn mannafla og gætu tafið endurreisnina. Auk þess þarf ríki að fjármagna umfangsmikið eftirlit með öllum þessum smáskammtaúrræðum. Hið nýja Ísland mun mótast af því hvernig við tökum á skuldavanda heimila og fyrirtækja, þ.e. hverjir verða ofan á og hverjir verða undir og hundeltir fram í rauðan dauðann af kröfuhöfum. Ef sátt á að nást í þessu samfélagi verður að grípa í mun meira mæli til almennra aðgerða eins og höfuðstólslækkunar, eins og að lántakar geti skilað inn lyklum að fasteign sinni, eins og að kröfur fyrnist á t.d. fimm árum. 
             Frú forseti. 

Frú forseti. Ég á sæti í viðskiptanefnd og við höfum verið að skoða þau úrræði sem fólki standa til boða. Ég verð að viðurkenna að þau hafa valdið mér miklum vonbrigðum og ég get ekki séð að það sé réttlæti í sjónmáli. Eitt af því sem hefur komið fram er að eitt af meginmarkmiðum bankanna er að viðhalda greiðsluvilja fólks, fá fólk til að halda áfram að borga. Ég bendi ríkisvaldinu á að á sama hátt þarf það að hafa það að markmiði sínu að fólkið í landinu viðhaldi vilja sínum til þess að borga skatta áfram og taka þátt í þessu þjóðfélagi. Til þess þarf fólk að upplifa á eigin skinni að það lifi í réttlátu og sanngjörnu samfélagi. Það gerir það ekki í dag. Hér varð kerfishrun og í því felst algjör forsendubrestur. Hann hefur ekki verið leiðréttur og við höfum ekki séð neitt í þá áttina. Því upplifir fólk samfélagið ekki réttlátt og sér ekki heldur tilgang í því að taka þátt. Málið er ekki flóknara en það. Fólk flytur úr landi eða það tekur þátt í svartri atvinnustarfsemi. Það er bitur staðreynd, frú forseti, að stór hluti þess fólks sem keypti húsnæði, skjól fyrir fjölskylduna sína á allra síðustu árum fyrir hrun, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, er upp til hópa tæknilega gjaldþrota. Íbúðarhúsnæði hefur með tilliti til óstöðugleika íslensks efnahagslífs í gegnum tíðina ekki verið talið áhættufjárfesting, heldur kannski eina örugga fjárfestingin. Það er því ekki rétt að segja að fólk hafi tekið óþarfa áhættu. Frú forseti. Því miður bendir margt til þess að bæði bankarnir og stjórnvöld hafi komið óheiðarlega fram í aðdraganda hrunsins, beitt blekkingum og sannfært bæði landsmenn og erlend stjórnvöld og eftirlitsstofnanir um að hér væri allt í stakasta lagi. Almenningur, fólkið í landinu, hafði engar forsendur til að skynja 

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna í dag og vek athygli á því að allir eru hér sammála um að grípa þurfi til aðgerða og það hið fyrsta. Ég vonast til þess að umræðan hér verði hvatning til hæstv. félagsmálaráðherra um að halda áfram af fullum krafti. Ég vonast til þess miðað við orð hæstv. forsætisráðherra á föstudaginn að aðgerðir verði kynntar í næstu viku. Ég veit ekki hvort það stendur, en hæstv. félagsmálaráðherra getur kannski svarað því betur á eftir. Ég ítreka spurninguna sem ég reyndi að koma að í fyrri ræðu minni: Liggur umfang vandans fyrir? Er greiningarvinna á því í gangi af hálfu ráðuneytisins? Það er gríðarlega mikilvægt til þess að við getum öll verið að tala út frá sömu forsendu. Ég tel að við verðum öll að einsetja okkur að vinna að sameiginlegri lausn. Við verðum öll að einsetja okkur að reyna að tala á þeim nótum sem fólkið í landinu þarf á að halda í þessu máli. Ég veit að það er erfitt, það væri hægt að halda hérna langa ræðu um aðgerðaleysi og að það þyrfti að gera meira. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að sumum finnst full ástæða til þess en við erum einfaldlega í þeirri stöðu að ástandið er gríðarlega erfitt. Ástandið á heimilunum er viðkvæmt og fjölskyldurnar í landinu þurfa að finna frá hinu háa Alþingi að við getum sest saman að borðinu og reynt að leita sameiginlegra lausna. Enn og aftur hvet ég hæstv. félagsmálaráðherra til dáða í því efni. Ég vonast til þess að við komum öll til með að standa þar saman og reyna að finna ásættanlegar lausnir. Ég vonast jafnframt til þess að Hreyfingin óski eftir því að taka sæti í félagsmálanefnd. Hún sá ekki ástæðu til þess að óska eftir því þegar skipað var í nefndir við upphaf þingsins, a.m.k. á Hreyfingin ekki sæti í þeirri nefnd, en ég tel fulla ástæðu 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu og þann góða tón sem hér hefur verið og mikla samhljóm sem ég skynja í viðureign við þessi flóknu mál. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir beindi til mín þeirri brýningu að ganga í að tryggja að svigrúm bankanna til lækkunar skulda yrði nýtt að fullu og öllu. Ekki stendur á mér í því. Sá boðskapur sem ég flutti í upphafi var sá að höfuðáhersla okkar verði á að styrkja þannig réttarstöðu skuldara að bankar felli niður þær skuldir sem ekki er greiðslugeta eða veðrými fyrir. Í því er ekkert hámark í tölum. Bankarnir verða að horfast í augu við þær staðreyndir sem eru á markaðnum og bankarnir eiga að axla byrðarnar af því. Leiðin til að gera það er að gera nákvæmlega það sem hér var nefnt og hv. þm. Lilja Mósesdóttir nefndi réttilega, að enginn yrði hundeltur. Það er markmiðið. Það er markmiðið með þeim löggjafarbreytingum sem við höfum verið að koma á og viljum koma á í framhaldinu, þ.e. að styrkja svo réttarstöðu skuldara að menn komist undan óbærilegri skuldsetningu með fljótvirkum hætti, eigi sér annað líf, jafnvel þó að þeir hafi reist sér hurðarás um öxl, jafnvel þó að allt hafi farið á versta veg, þannig að við læsum fólk ekki inni í skuldafangelsi, eins og við höfum gert í öllum kreppum og efnahagsáföllum hingað til. Við viljum snúa frá þeirri villu vegar að hneppa fólk í skuldafangelsi og læsa það í gjaldþrotafjötrum árum og áratugum saman. Það er markmið þeirra breytinga sem við viljum ráðast í. Í því efni viljum við tryggja að bankarnir gangi eins langt og ástæða er til í að lækka skuldir og laga þær að greiðslugetu fólks og að veðrými eigna. Það á ekki að hlífa bönkunum við því í einu eða neinu. Þeir eiga að bera þessar byrðar og enginn annar. Löggjöfin þarf að vera þannig að hún auðveldi fólki að láta bankana bera þessar byrðar. Það er verkefnið okkar.

Virðulegi forseti. Frumvarp ríkisstjórnarinnar sem hér er til umræðu um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, minnir um margt á marhnút í ætislausum polli. Þegar svo er háttað hjá marhnútnum þá siglir hann og stormar þvers og kruss á allt sem fyrir er. Það rekst hvað á annars horn af því að blessaður marhnúturinn hefur ekki æti. Í frumvarpi þessu rekst hvað á annars horn. Minnir líka um margt á það tímabil í sögu Eþíópíu í kjölfar þess að Haile Selassie var felldur og stjórnendur landsins yfirtóku alla akra landsins sem voru víðast hvar í ágætisræktun, það var verðmætasköpun og atvinnusköpun, en það var slitið af þeim sem höfðu stjórnað því um langt skeið og lært af reynslu og færðu akrana til hinna óbreyttu starfsmanna sem áttu allt í einu að fara að verða atvinnurekendur. Þetta var falleg hugmynd en í reynd var hún þannig að menn sem eignuðust akrana á þennan hátt komu kannski einu sinni eða tvisvar á ári og löbbuðu um landið sitt en gerðu ekki neitt. Öll reynsla tapaðist og allt fór í órækt. Það sem lögð er áhersla á í þessu frumvarpi, virðulegi forseti, er lauslæti, lausung og ábyrgðarleysi í því að eðlilegur rekstrargrundvöllur sé fyrir höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar. Það er það slæma. Hugmyndirnar eru fallegar á sinn hátt ef hægt væri að hrinda þeim fram, en þær eru jafnvitlausar og þegar hv. varaformaður sjávarútvegsnefndar sagði í þinginu að ef flotinn sigldi í land til að mótmæla fyrningarleiðinni fengju bara aðrir kvótann. Hvaða aðrir? Það er bara einn fiskveiðifloti á Íslandi og ef hann stendur saman um að fara í land til að mótmæla gerræðisákvörðunum ríkisstjórnarinnar þá er enginn annar floti, nema ríkisstjórnin sé í bakhöndinni með kínverskan flota eða sikileyskan eða hvað það væri. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Þessi vinnubrögð eru með slíkum fádæmum að það er skelfilegt að þurfa að hlusta á það og fylgjast með því, ekki síst í reynsluleysi sem kemur fram hjá mörgum þingmönnum sem standa að baki stjórnarflokkunum og vita hreinlega ekkert um hvað íslenskur sjávarútvegur snýst og hafa engan áhuga á að vita það af því að slorlykt er í loftinu. Virðulegi forseti. Ef við ætlum að rugga bátnum sem veitir kjölfestuna í þjóðfélagi okkar, gefur 60% af þjóðartekjunum, þá er fjandinn laus, þá er hrun bara smámál miðað við það. Það er samt sem áður alveg augljóst, virðulegi forseti, að gera þarf ákveðnar breytingar á þessu kerfi okkar, ákveðna snyrtingu og lagfæringu sem hefði mátt gera fyrir mörgum árum. Það hefur því miður ekki verið knúið nóg á um það, ekki af neinum aðilum, hvorki til lands né sjávar. Þetta verður vonandi hægt að gera í þeirri vinnu sem menn eru þó að reyna að vinna á skjön við það frumvarp sem hér er, með nefndarvinnu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra stofnaði til með stofnun 18 manna hóps sem á að yfirfara ákveðna hluti og áherslur í fiskveiðistjórnarkerfi.

23.

Þeir eru orðnir 23 segir hv. þm. Björn Valur Gíslason, það er ágætt. Þetta er það sem skiptir miklu máli í þessu. Það er náttúrlega með ólíkindum að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli leggja frumvarpið fram á sama tíma og verið er að ræða málið í þeirri fjölmennu nefnd. Það væri fróðlegt að heyra álit hv. þm. Atla Gíslasonar á því hvað honum finnst um þessi vinnubrögð. Hv. þm. Atli Gíslason er nákvæmur lögfræðingur og snjall, og er þá betra að hlutirnir séu gerðir í rökréttu samhengi, en þetta er bara til að æra óstöðugan. Það er ekki hægt að slíta þetta frá heildarskoðuninni sem menn eru að vinna að. Segja má að frumvarpið hafi þann yfirlýsta tilgang að draga úr sveigjanleika og hagkvæmni í sjávarútveginum. Það er miður af því að á undanförnum áratugum við erfiðar aðstæður, endalausar skerðingar og þrengingar hefur sjávarútvegurinn orðið að laga sig að breyttum aðstæðum. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að margt má bæta í þessu, en það á ekki að raska hlutunum. Og þó til að mynda að farið væri í aukna veiðiskyldu hjá handhöfum kvótans þá á það ekki að raska hlutum í heild en mundi samt sem áður að mínu mati skapa markvissari fiskveiðistjórn og það er kannski það sem mest ósátt er um, þ.e. það atriði að ekki sé knúið á um að handhafarnir veiði meira sjálfir af þeim kvóta sem þeir hafa yfir að ráða til að afla tekna og skatta fyrir ríkissjóð. Ef það er einhver grein á Íslandi sem er þjóðnýtt þá er það sjávarútvegurinn. Auðurinn sem við höfum verið að fjalla og deila um á hv. Alþingi undanfarin missiri liggur ekki hjá útgerðarmönnum, hann hefur legið hjá öðrum. Hann hefur legið hjá landkröbbunum. Það eru undantekningar þar sem hægt er að tala um auðinn í sjávarútvegi, eitthvað sem skiptir máli á þeim vettvangi. Því miður lentu þó nokkrir útgerðarmenn og fiskvinnslumenn í því að láta bankana blekkja sig til falsleiks og gróðavonar. Það hefur skapað vanda en sem betur fer er það lítill hluti af sjávarútvegsfyrirtækjum landsins. Það er auðvitað rof hjá ríkisstjórninni á þeim griðum sem ríkisstjórnin lofaði að mundu ríkja um sjávarútveginn á meðan tóm gæfist til að fara ofan í helstu álitamálin í sjávarútvegsstefnunni. Það er rof að fara í þessar umræður og þennan þrýsting með því frumvarpi sem hér er til umræðu. Það er því mikilvægt og væri skynsamlegast að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mundi draga frumvarpið til baka á meðan 23 manna nefndin er að fjalla um þessi mál í heild og samræmi. Ef menn halda það í ráðuneytunum eins og kom fram hjá hv. varaformanni sjávarútvegsnefndar, Ólínu Þorvarðardóttur, að skötuselurinn sé nýbúi við Ísland og í ljósi þess sé hægt að taka sérstakar ákvarðanir núna, þá er það náttúrlega fyrst og fremst broslegt, broslegt þekkingarleysi og sakleysislegt. En skötuselurinn er búinn að vera miklu lengur við Íslandsstrendur en nokkur ár. Það eru nær 100 ár síðan byrjað var að veiða þennan fisk, sem til að mynda Bjarni Sæmundsson segir í bókinni Fiskarnir að sé mjög góður matfiskur. Hann segir það ekki um neinn annan fisk í bók sinni. En skötuselurinn er ekki nýbúi og réttlætir ekki að þetta sé tekið fyrir á þennan hátt sem nú er gert. Það er líka mjög undarlegt að reiknað sé með að fara 80% umfram ábendingar Hafrannsóknastofnunar varðandi veiðimagn á skötusel. 80% er hátt hlutfall. Oft hafa menn deilt á Hafrannsóknastofnun og bent á að módel þeirra væri ekki neinn heilagur sannleikur. En fyrr má rota en dauðrota að fara 80% fram úr ábendingum þeirra vísindamanna sem þar starfa og hefði verið nær að bera saman bækur vísindamannanna og skipstjórnarmannanna, sjómannanna sem hafa um langt árabil unnið og starfað á skötuselsveiðum. Þekking þeirra er ekkert síðri en hinna mætu vísindamanna sem við leitum til hjá Hafrannsóknastofnun og víðar. Það eru vísindi í dag að vera skipstjórnarmaður með fjölbreyttan búnað um borð í skipum landsins sem eru í raun ekkert nema rannsóknartæki. Þar verða menn að leggja saman tvo og tvo. Þar verða fiskimiðin líka að koma inn og reynslan, sem er drýgst. Það sem að mínu mati er gefið í skyn með frumvarpinu er innleiðing fyrningarleiðarinnar. Fyrningarleiðin mun hakka einyrkjana í landinu. Þeir sem standa hana eitthvað lengur af sér eru stórhvelin í atvinnustarfsemi okkar en einyrkjarnir verða blóðgaðir á borðstokknum með snöru handtaki. Hvaða áhrif hefur það svo í byggðum landsins? Nóg hefur hallað á einyrkjana, virðulegi forseti, þó ekki sé gengið lengra í því. Síðan ákveðnar breytingar voru gerðar á fiskveiðistjórnarlögunum hefur á síðustu átta árum sérlega hallað á einyrkja á Íslandi. Í þeim breytingum sem þá voru gerðar var áætlað að taka þau mál upp, endurskoða þau og kanna hvaða áhrif þær breytingar sem gerðar voru hefðu á einyrkjana. Við það hefur ekki verið staðið af neinum sjávarútvegsráðherra síðustu tíu árin og væri æskilegt að hv. formaður sjávarútvegsnefndar, Atli Gíslason, hefði frumkvæði að því að skoða þessa þætti því að í atvinnumunstri okkar skipta einyrkjarnir gríðarlega miklu máli. Þeir eru í rauninni samtengingin á milli þess stóra og smáa í þessari öflugu atvinnugrein og því ástæða til að vanda til verka í þeim efnum og standa við það sem aðrir hafa lofað sem á undan komu en hefur ekki verið fylgt eftir og er þeirra skömm. Í Morgunblaðinu í vikunni segir Pétur Hafsteinn Pálsson, framkvæmdastjóri Vísis hf. í Grindavík, eftirfarandi, með leyfi forseta: „Atvinnuöryggi starfsfólksins er ástæða þess að ég hef bent á þá leið að stjórnvöld fyrni fremur hlutafé fyrirtækjanna en tekjugrunn þeirra. Hirði með öðrum orðum fyrirtækin en hlífi starfsfólki þeirra við þeirri óvissu sem gjaldþroti fylgir.“ Þetta eru alvarleg orð úr munni eins framsæknasta fiskvinnslumanns á Íslandi í dag, manns sem kemur beint úr grasrótinni, manns sem hefur þróast upp við erfiðar aðstæður í atvinnugreininni og skilað gríðarlega miklum árangri, eins og svo margir í þessu starfi víða um land, því ekki er mikið um að hálærðir menn sem byggja allt sitt á babli úr bókum stjórni fiskvinnslufyrirtækjum Íslands. Þar eru menn með reynslu, þekkingu, verksvit og þor. Meira þurfum við ekki í rauninni til að það gangi fyrir sig á eðlilegan hátt, alveg eins og gamall starfsmaður á Alþingi, Halldór Kristjánsson á Kirkjubóli, sagði á sínum tíma: Hús þarf að vera bjart, hlýtt og rúmgott. Flóknara er það nú ekki en þessi grundvöllur þarf að vera í lagi. Áfram segir Pétur Hafsteinn Pálsson: „Ég held enn í þá von að rökstuddur málflutningur þeirra sem vara við fyrningu aflaheimilda nái eyrum þeirra sem nú hafa örlög sjávarútvegsins í hendi sér. Ef ekki væri fyrir þessa von væri ég þegar búinn að gera starfsfólki okkar, mörgu til áratuga, ljóst hvaða áhætta fylgdi því að starfa áfram hjá okkur. Ég á mér þá ósk að enginn þeirra þúsunda starfsmanna sem vinna hjá sjávarútvegsfyrirtækjum um land allt þurfi nokkurn tímann að mæta á starfsmannafund þar sem þetta er fundarefnið.“ Hann segir einnig: „Hjá tuttugu stærstu sjávarútvegsfyrirtækjum landsins í aflamarkskerfinu starfa 4.355 manns. Þau gera út 126 skip sem nýta 84% kvótans. Samhliða útgerðinni reka langflest þeirra fiskvinnslur í landi til að vinna aflann og sölustarf þeirra er margbrotið. Nánari skoðun leiðir í ljós að aðeins eitt þessara fyrirtækja er yngra en 30 ára, flest eru félögin um og yfir 40 ára og til eru fyrirtæki sem státa af starfsemi í meira en heila öld! Þau hafa þurft að laga sig að miklum breytingum á rekstrarumhverfinu og einnig glímt við áföll af ýmsu tagi undanfarna áratugi. Helsta lán þeirra er á efa að þeim hefur haldist vel á reyndu starfsfólki.“ Slíkri reynslu megum við ekki henda fyrir borð. Þótt mönnum leiðist einhver í samfélaginu þá hendir maður honum ekki fyrir borð. Það er ekki siður nútímasamfélagsins. Það hefði kannski gengið á Sturlungaöld. Fyrir skömmu var stór fundur hjá sjómönnum í Vestmannaeyjum. Fimm hundruð sjómenn komu í land til að ræða og benda á hættuna af fyrningarleiðinni. Svo hafði einn hv. þingmaður á Alþingi orð á því í gær að þeir hefðu komið í land hvort eð var af því að það var bræla og hefðu þurft að fara í land. Fimm hundruð sjómenn koma ekki í land í einn dag og mæta á kvöldfund til að fjalla um þessi mál til þess eins að skemmta sér. Þeir koma til fundar með fullri alvöru. Þar var til að mynda ræðumaður, Eyþór Harðarson, sem skrifaði í Fréttablaðið fyrir nokkrum dögum grein um það að fyrningarleiðin væri ávísun á stórslys. Eyþór Harðarson er skipstjórasonur, hefur lifað og hrærst í sjávarútvegi frá blautu barnsbeini. Hann er útgerðarstjóri í Ísfélagi Vestmannaeyja. Hann segir, með leyfi forseta: „Enn er hægt að afstýra því stórslysi sem fyrningarhugmyndir stjórnvalda hefðu í för með sér fyrir sjávarútveginn og efnahag þjóðarinnar. Vilji til að kynna sér raunverulegar afleiðingar þessara hugmynda og horfast í augu við staðreyndir er allt sem þarf.“ Hann bendir einnig á að á síðustu 20 árum hafi 90% aflaheimilda skipt um hendur sem þýðir að mikil tilfærsla er á kvótanum og hefur skilað mikilli hagræðingu, traustri atvinnu, hærri tekjum og meiri möguleikum, bæði fyrir einstaklingana og þjóðfélagið í heild.

Forseti. Mér finnst vel í lagt í umræðu um það frumvarp sem hér er til umræðu að telja það vera til þess fallið að leggja sjávarútveg á Íslandi á hliðina, þar verði rústir einar eftir með fjöldaatvinnuleysi og hræðilegum stórslysum þannig að hrunið sjálft verði hjóm eitt í samanburðinum. Mér finnst það vel í lagt að halda því fram og ég tel að menn eigi að fara varlega í slík ummæli og vera ekki að gjaldfella orð sín með þeim hætti. Það frumvarp sem hér um ræðir er um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða frá árinu 2006 og er þar tekið á fjölmörgum atriðum. Ekki er tekið á einu atriði eins og margir vilja meina, þ.e. varðandi skötuselinn sem frumvarpið er kennt við, heldur fjölmörgum atriðum þar sem verið er að reyna að klípa agnúa af kerfi sem hefur verið afar umdeilt í áratugi. Ég ætla að hlaupa örstutt yfir þessi helstu atriði í frumvarpinu til að reyna að ná fram fleiri atriðum en hér hafa verið rædd fram til þessa. Í frumvarpi um breytingar á lögum nr. 116/2006 er gert ráð fyrir breytingum á svokölluðum geymslurétti í þá veru að heimilt verði að flytja allt að þriðjung aflaheimilda milli fiskveiðiára og það fært ofan í 15% veiðiheimilda, þ.e. sú heimild sem fyrirtæki hefur haft til að flytja veiðiheimildir á milli ára er takmörkuð við 15%. Ráðherra hefur sömuleiðis heimild til að hækka þetta hlutfall ef ástæða þykir til og við sérstakar aðstæður. Þær sérstöku aðstæður geta auðvitað verið veiðiheimildir og úthlutun á heimildum á einstökum tegundum og þá megi auka þetta hlutfall, þess vegna á einstökum tegundum, á milli ára ef það þykir skynsamlegt hverju sinni. Um þetta atriði hefur verið rætt lengi og reyndar hafa verið gerðar breytingar á þessu á síðustu árum, síðast fyrir ári ef ég man rétt, þar sem þessi heimild var hækkuð úr 20% afla á milli ára upp í 33%. Það er því ekkert nýtt að verið sé að hreyfa við þessu ákvæði og reyndar er verið að fara með það nánast til baka frá því sem var fyrir réttu ári. Ein ástæða þess að hlutfallið var hækkað á síðasta ári, eins og ég hef nefnt, var sú að menn þóttust sjá að ýsuheimildir yrðu lækkaðar verulega milli ára og því þætti rétt að auka möguleikana á að dreifa veiðiheimildum fyrra árs yfir á það næsta. Rökin fyrir því að lækka hlutfall þess sem heimilt er að færa aftur niður á milli ára, niður í þau 15% sem hér um ræðir, eru m.a. þau að veiði skuli á hverju ári vera eins nærri ráðgjöf og hægt er að fara, þ.e. að saman fari veiði og úthlutaðar veiðiheimildir hvers árs, eins nálægt því og mögulegt er. Veiðiheimildum er úthlutað til árs í senn samkvæmt ráðleggingum Hafrannsóknastofnunar sem eru byggðar á rannsóknum um árlegt veiðiþol stofna og það er því fullkomlega rökrétt að veiðin á úthlutunartímabilinu sé sem næst úthlutuðum aflaheimildum, þ.e. að saman fari veiði og veiðiheimildir. Með þessu ákvæði er einnig verið að ýta undir að áætluð veiði samkvæmt hverri úthlutun skili sér í land á því ári sem veiðiúthlutunin nær til og þannig er reynt að tryggja meiri stöðugleika í sjávarútveginum. Heimild til að flytja hluta aflaheimilda milli ára hefur verið nokkuð umdeild á undanförnum árum. Til að mynda mótmælti Landssamband smábátaeigenda því harðlega þegar þetta hlutfall var hækkað á síðasta ári og hvatti til þess að sú ákvörðun yrði dregin til baka. Sjómannasamband Íslands hefur einnig hvatt til þess að ákvæði um flutning á milli ára séu þrengd og þá um leið að framsalsrétturinn verði takmarkaður. Farmanna- og fiskimannasambandið telur á hinn bóginn að eðlilegt sé að þetta ákvæði sé til staðar í lögum um stjórn fiskveiða og færir fyrir því margvísleg rök. Það eru því skiptar skoðanir á þessu atriði í lögum um stjórn fiskveiða eins og svo margt annað en heilt yfir er frekar stuðningur við þetta atriði en hitt frá aðilum í sjávarútvegi að undanskildu Farmannasambandinu og þá Landssambandi íslenskra útvegsmanna sem þó hafði ekki útilokað breytingar á þessu atriði. Það er rétt að benda á að ráðherra hefur með þessu frumvarpi heimild til þess, að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar, að hækka þetta hlutfall í einstökum tegundum telji hann slíkt stuðla að betri nýtingu viðkomandi tegunda. Með þessu ákvæði er því alls ekki verið að koma í veg fyrir það markmið að geta flutt heimildina milli ára heldur er það gert með tilliti til betri nýtingar fiskstofna en ekki annars. Því fellur þetta ákvæði fyllilega að þeim markmiðum sem getið er um í lögum um stjórn fiskveiða og hafa oft verið rædd á Alþingi. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að heimild til flutninga á veiðiheimildum milli ára eigi að vera takmörkuð líkt og verið hefur frá upphafi. Ég er einnig þeirrar skoðunar að veiði eigi að vera sem næst úthlutun á því tímabili sem úthlutað er hverju sinni og ég tel að sú breyting sem kemur fram í frumvarpinu sé því til bóta. Ég hef sömuleiðis verið þeirrar skoðunar að það komi vel til greina að úthluta veiðiheimildum til lengri tíma en árs í senn eins og gert hefur verið. Með því að úthluta veiðiheimildum til t.d. tveggja eða þriggja ára í senn, þ.e. lágmarksafla í hverri tegund, má að mínu mati skapa meiri möguleika í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja en gert er með ársúthlutun eins og verið hefur í þessu kerfi. Krafa sjávarútvegsins hefur verið sú að geta séð lengra fram í tímann með rekstur sinn en ár í senn og því mundi úthlutun á lágmarksafla til lengri tíma skapa meiri festu og öryggi en hingað til og stuðla að betri nýtingu og verðmætasköpun í sjávarútvegi en verið hefur. Með lengri úthlutun, tveggja til þriggja ára lágmarksúthlutun, þar sem hægt væri að bæta við ef mælingar bentu til þess, yrði sennilega meiri festa í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja. Annað ákvæði sem ég vil nefna er línuívilnunin, þ.e. aðgerðir til að drýgja veiðiheimildir með svokallaðri línuívilnun. Þær eru umdeildar og hafa alltaf verið. Helstu rökin fyrir línuívilnun eru þau að línuveiðar séu atvinnuskapandi og almennt taldar umhverfisvænni en aðrar veiðar, en það er þó umdeilt eins og margt annað. Í dag er línuívilnun 16% og þannig útfærð að hún nær aðeins til afla sem veiddur er á línu sem beitt er í landi. Í frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir að línuívilnun á afla sem veiddur er á landbeitta línu verði 20% og á línu sem stokkuð er upp í landi 16% og á hvort tveggja við um dagróðrarbáta. Eins og áður sagði hefur línuívilnun verið afar umdeild frá fyrstu tíð og efasemdir uppi um þá aðferð að auka afla með tiltekinni veiðiaðferð umfram aðra með slíkum hætti. Það kann þó að vera réttlætanlegt og er full ástæða til að skoða þetta vel og vandlega. Landssamband smábátaeigenda hvetur eindregið til þess að línuívilnun verði efld og aukin og hafa smábátaeigendur m.a. gert tillögur um viðmiðunarprósentu hvað þetta varðar. Sjómannasamband Íslands hefur hins vegar lagst gegn línuívilnun og Farmanna- og fiskimannasambandið sömuleiðis ásamt Félagi vélstjóra og málmtæknimanna, sem er einnig þeirrar skoðunar að afnema beri línuívilnun af ýmsum ástæðum, og það sama má segja um Landssamband íslenskra útvegsmanna. Þetta atriði í fiskveiðistjórninni hefur alla tíð verið afar umdeilt en löng hefð er komin á þessa ívilnun, þ.e. að það reiknist ekki allt til kvóta sem línubátar koma með að landi. Það er löng hefð á þessu og almennt tel ég að þrátt fyrir að þetta sé umdeilt sé að öðru leyti í byggðum landsins og í fiskvinnslunni nokkuð þokkaleg sátt um að línuívilnun verði með einhverjum hætti eins og hún hefur verið undanfarin ár og ég tel að ná megi þokkalegri sátt um þetta. Sjálfur hef ég ekki verið ýkja hrifinn af þessu ákvæði í gegnum árin og finnst það dálítið á skjön við önnur markmið um stjórn fiskveiða. Það er t.d. ekki beinlínis hægt að fullyrða að línuveiðar séu umhverfisvænni en aðrar veiðar, það er ekkert einhlítt í því. Sannarlega er orkunotkun í sjávarútvegi minni á línuveiðum en í öðrum veiðiskap, t.d. með togveiðum, sem eru mjög orkufrek veiði en með sömu rökum mætti halda því fram að netaveiðar séu umhverfisvænar. Það er ekki mikil orkunotkun í netaveiðum, ekki meiri en í línuveiðum ef við horfum til þeirra þátta. Hins vegar er það þannig að veiðar á línu beinast oft í sókn á smærri fiski en stærri fiski. Netaveiðar beinast oft að því að veiða stærri fisk frekar en smærri fisk en sókn í veiðar á smærri fisk eru ekki beinlínis umhverfisvænar en sókn í stærri fisk hefur verið talin öllu betri veiðistýring. Í það minnsta man ég ekki eftir öðru á minni sjómannstíð en að alla tíð var verið að suða í mér að vera ekki að veiða smáan fisk, það væri hrikalega slæmt. Það er ekkert einhlítt í þessu frekar en öðru en ég tel þó að þetta ákvæði um línuívilnun sé þannig og hafi verið þannig í gegnum tíðina að við eigum að geta náð sátt um það að stærstum hluta. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðherra fái heimild til að kveða á um að vinna beri ákveðinn hluta afla í uppsjávarveiðum til manneldis. Hagur þeirra sem stunda fiskveiðar er auðvitað sá að hámarka verð aflans eins og mögulegt er, enda hefur það verið þannig í gegnum árin að stærstum hluta. Það er þó brýnt að mínu viti að hafa ákvæði sem þetta í lögum, sér í lagi vegna nýrra fisktegunda sem sækja inn í íslenska lögsögu sem og annarra sem fyrir eru. Það þarf að taka tillit til þess hvernig auðlindir eru nýttar, í hvaða tilgangi og með hvaða hætti samhliða því að hámarka verðmæti nýtingarinnar. Þetta á ekki einungis við um nýtingu sjávarauðlinda heldur um aðrar sameiginlegar auðlindir landsins eins og margoft hefur komið fram í umræðum á Alþingi. Samhliða því að fá rétt til að nýta auðlindir eiga að fylgja kvaðir um að gera það samkvæmt þeim leikreglum sem samfélagið setur hverju sinni. Það er fullkomlega eðlilegt að þess sé krafist af þeim sem nýta auðlindir sjávar, sem og aðrar auðlindir þessa lands, að þær auðlindir séu nýttar með eins skynsamlegum hætti og kostur er og þjóðarhagur verði fyrst og fremst hafður í huga en ekki hagur einstaklinga eða einstakra fyrirtækja. Það er rétt að benda á að hér er um heimildarákvæði að ræða og einnig með tilgreindu hámarki afla, þ.e. 70% af uppsjávarafla einstakra skipa á ákveðnu tímabili ef þörf þykir. Hér er um nýmæli að ræða í lögum um stjórn fiskveiða og ólíklegt að ætla annað en þetta fái góða umræðu á Alþingi sem og annars staðar og ólíklegt annað en að sátt náist um þetta mál, enda er fyrst og síðast verið að hvetja til aukinnar verðmætasköpunar í sjávarútvegi og hvetja til ábyrgari nýtingar á fiskstofnum við landið. Í þessu ákvæði felst ekki síður sú yfirlýsing af hálfu íslenskra stjórnvalda að sameiginlegar auðlindir verði nýttar með tilteknum hætti til manneldis og að sem mest verðmæti fáist við nýtingu auðlindanna. Sú yfirlýsing sem í þessu ákvæði felst, jafnvel þó aldrei verði gripið til þess eða því aldrei beitt, er því mikilvæg og hún vitnar um vilja þjóðarinnar til skynsamlegrar nýtingar sjávarauðlinda. Heimilt hefur verið í mörg ár að framselja helming úthlutaðra veiðiheimilda á tveggja ára tímabili. Þetta þýðir einfaldlega að heimilt hefur verið að veiða aðeins helming úthlutaðra heimilda en leigja hinn helminginn frá sér ef menn hafa kosið að gera það. Þetta hefur þótt óréttlátt ákvæði og verið afar umdeilt innan greinarinnar. Reyndar má segja að við séum farin að nálgast kjarna deilunnar um stjórn fiskveiða sem hefur staðið yfir í allt of langan tíma hér á landi. Það er almenn sátt um það hjá hagsmunaaðilum í sjávarútvegi að takmarka þurfi rétt til framsals veiðiheimilda með einum eða öðrum hætti eins og ég var að nefna hér að framan. Á þessu þurfa að vera eðlileg undanþáguákvæði vegna ófyrirséðra og óvæntra atvika sem skerða sóknargetu skipa eins og önnur sambærileg ákvæði. Það er markmið að þær veiðiheimildir sem úthlutað er hverju sinni verði nýttar og veiddar af þeim sem fá þær til sín í úthlutun. Það er ekki markmiðið að þeir sem fá heimildir til að nýta auðlindir sjávar nýti þær ekki heldur versli þess í stað með þær sín á milli. Sem betur fer er það svo að flestir gera þetta, þ.e. veiða og nýta þær heimildir sem þeir fá úthlutað, en því miður hafa verið á því í gegnum árin vondar undantekningar sem oftar en ekki hafa sett ljótan blett á ímynd sjávarútvegsins og kallað fram gagnrýni á stjórn greinarinnar. Það er því eðlilegt að reynt sé að koma í veg fyrir slíkt og það er það sem verið er að gera með frumvarpinu. Fyrir nokkrum árum gerðu hagsmunaaðilar í sjávarútvegi ákveðnar tillögur í þá veru að felld yrði úr gildi ákvæði um veiðiskyldu. Þess í stað yrði óheimilt að framselja meira en 25% af úthlutun hvers fiskveiðiárs. Í tillögunum voru einnig undanþáguákvæði vegna ófyrirséðra og óvæntra atvika eins og alltaf geta komið upp á sem hefðu áhrif á sóknargetu skipanna. Sjómannasamband Íslands hefur margítrekað í gegnum árin þá skoðun sína að afnema beri rétt útgerða til framsals á veiðiheimildum og að þær fái aðeins leyfi til að veiða úthlutaðar aflaheimildir hverju sinni. Sjómannasambandið leggst reyndar alfarið gegn því að veiðiheimildir verði fénýttar með nokkrum hætti á annan hátt en að framan greinir. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands er svipaðrar skoðunar og Sjómannasambandið og leggur til að sett verði 100% veiðiskylda, full veiðiskylda, þó með ákveðnum undantekningarákvæðum. Jafnframt leggur Farmannasambandið til að leiguframsal innan fiskveiðiárs verði með öllu bannað og hvetur til þess að skýringa verði leitað á því hvers vegna veiðiheimildir í ákveðnum tegundum séu settar á skip sem af einhverjum ástæðum veiðir aldrei tiltekna tegund. Landssamband smábátaútgerða hefur slegið á svipaða strengi og reyndar fleiri þannig að almennt er sátt og vilji til þess í greininni að takmarka flutning á veiðiheimildum með þessum hætti eins og verið hefur. Ég sé því ekki ástæðu til annars en að einnig eigi að nást sátt um það í þessum sal. Það ákvæði sem mest hefur verið til umræðu varðandi frumvarpið snýr að úthlutun á veiðiheimildum á skötusel, enda hefur frumvarpið verið kennt við þann fallega fisk alveg sérstaklega. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ráðherra sé heimilt að úthluta veiðiheimildum í skötusel umfram það sem úthlutað er á þau skip sem hafa heimildir fyrir. Í stað þeirra 3.000 tonna af skötusel sem úthlutað var áður samkvæmt veiðireynslu verður nú 2.500 tonnum úthlutað með þeim hætti að ráðherra fái heimild til frekari úthlutunar á skötusel. Þetta ákvæði hefur verið gagnrýnt af þeim sem hafa haft veiðiheimildir fyrir í skötusel sem telja að með þessu sé verið að taka af þeim 500 tonn og flytja þau til annarra útgerða sem ekki hafi veiðireynslu í þessari tegund. Sömuleiðis hefur heimildarákvæði verið gagnrýnt, ekki síst af þeim sökum að með því er gert ráð fyrir að farið sé fram úr ráðlagðri sókn í skötusel, þ.e. farið langt fram úr ráðleggingum Hafrannsóknastofnunar. Það stangast á við þá nýtingarstefnu sem á að fylgja við nýtingu fiskstofna og breytir þar litlu þó að benda megi á að þeir sem hafa hvað hæst í gagnrýni sinni hvað þetta varðar hafi sjálfir haft litlar áhyggjur af slíku í gegnum árin og staðið að úthlutun langt umfram ráðleggingar í flestum kvótasettum tegundum. En það ber að fara varlega í þessu, enda verður það gert og í fullri samvinnu og samráði við vísindamenn og sjómenn. Ég hef skilning á sjónarmiði þeirra sem telja að verið sé að færa frá þeim heimildir í skötusel til annarra sem ekki hafa veitt þessar tegundir áður og mér finnst alveg koma til greina að taka tillit til þeirra sjónarmiða að einhverju leyti ef það yrði til að sátt næðist í málinu. Ég hef hins vegar ekki samúð með því sjónarmiði að þeir sem ekki hafi fyrir heimildir í skötusel í dag, en eru að fá hann sem meðafla í veiðarfæri á þeim hafsvæðum sem skötuselur hefur ekki áður veiðst, þurfi að leigja hann af þeim sem eru með hann fyrir í greininni. Mér finnst því sanngjarnt að fundin verði önnur leið og betri til að leysa þessi mál og það er gert með ákvæðum sem finna má í frumvarpinu og ég hef verið að nefna hér á undan. Með þessu móti yrði hugsanlega hægt að komast hjá því að skerða heimildir þeirra sem hafa þær fyrir eins og um er rætt en opna um leið fyrir nýja aðila til veiða á skötusel. Þess má geta að hugmyndir í frumvarpinu kveða á um að leigja eigi kíló af skötusel á 120 kr., sem er mjög hóflegt gjald, borið saman við það sem sjá má á heimasíðu Landssambands íslenskra útvegsmanna, þar sem skötuselskílóið er nú boðið til sölu á 330 kr. en ekki 120 eins og til stendur að gera hér. Ég tel að um öll helstu atriði þess frumvarps sem við ræðum um eigi að vera tiltölulega auðvelt að ná sátt innan greinarinnar og hér á Alþingi - um breytingarnar sem gert er ráð fyrir, hvort sem það er í línuívilnun, flutning veiðiheimilda á milli ára eða veiðiskyldu. Það er almenn sátt um flest þessi atriði í greininni og þetta eru helstu deiluatriði sem hafa verið um stjórn fiskveiða í áratugi og ég hef ekki áhyggjur af því að við getum ekki náð saman um það í samfélaginu. Deilan stendur fyrst og fremst um það sem kallað hefur verið skötuselsákvæðið, hvernig við ætlum að úthluta nýjum veiðiheimildum í skötusel eða hleypa nýjum aðilum inn í veiðar á skötusel vegna ýmissa aðstæðna í náttúrunni sem við verðum einfaldlega að bregðast við og um það eigum við að kljást fyrst og fremst. En ég er tilbúinn til að beita mér fyrir því að þau mál sem ég hef nefnt sem helstu deiluefni, þ.e. varðandi skötuselinn og línuívilnunina, verði tekin til frekari umræðu í nefnd á milli umræðna með það að markmiði að reyna að ná frekari sátt um þau.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í henni fólst óskaplega mikil óskhyggja um að þetta frumvarp væri einhver sáttagrundvöllur. Látum nú vera að við stjórnarandstæðingar séum að gagnrýna frumvarpið, látum það liggja milli hluta en þá skulum við ekki gleyma því að öll samtök sjómanna, LÍÚ, sem reyndar virðist stundum ekki mega nefna á nafn, og Alþýðusamband Íslands hafa farið fram á það að frumvarpið verði dregið til baka til að skapa megi frið um þá vinnu sem hafin er og við hv. þingmaður tökum þátt í í sérstakri nefnd sem ráðherra skipaði til að reyna að komast að skynsamlegri niðurstöðu varðandi sjávarútvegsmálin. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Telur hann að þessi samtök séu að fara fram með einhverri ósanngirni eða óbilgirni? Eða hvað gerir það að verkum, að mati hv. þingmanns, að þau leggja til að frumvarpið verði dregið til baka? Ég ætlaði líka að spyrja hv. þingmann um annað atriði. Hann nefndi það ekki í ræðu sinni, a.m.k. ekki svo ég tæki eftir, að hér er ákvæði varðandi uppskiptingu á karfastofnum. Ég er sammála því að úthluta þarf kvótum með aðgreindum hætti í djúpkarfa og gullkarfa en það er ekki sama hvernig það er gert. Við bendum á það í minnihlutaáliti okkar að það sé mjög óskynsamlega að þessu farið eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu vegna þess að það er eingöngu stuðst við heildaraflareynslu í báðum þessum tegundum í stað þess að reyna að átta sig á hver aflareynslan er í aðgreindum tegundum. Það er rétt að kannski er ekki hægt að gera það nákvæmlega en með tiltölulega lítilli óvissu. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Tekur hann ekki undir það með okkur í minni hlutanum að það sé óskynsamlegt að gera það með þeim hætti sem lagt er til í þessu frumvarpi og að skynsamlegra væri að fresta málinu, þessu ákvæði, og setjast yfir það hvort ekki er hægt að búa til betri tölulegan grundvöll að baki úthlutuninni, þannig að hún endurspegli betur raunverulega veiðireynslu skipanna í hvorri tegund fyrir sig? Ég veit að hv. þingmaður þekkir þetta mál vel, 

Forseti. Ég get svarað spurningu hv. þingmanns játandi um það hvort mér finnist það ósanngjarnt að farið sé fram á það að málið verði tekið af dagskrá þingsins, ég svara því játandi, mér finnst það ósanngjarnt. Mér finnst það mjög ósanngjarnt að krefjast þess að mál sem eru tekin fyrir á Alþingi með fullkomlega eðlilegum hætti, lögð fram, rædd, fara í nefnd og koma aftur til umræðu á Alþingi og fara væntanlega til nefndar í annað sinn á milli 2. og 3. umr., verði tekin af dagskrá. Mér finnst hins vegar sanngjarnt að við ræðum þessi mál og færum rök fyrir máli okkar og reynum að komast að niðurstöðu. Ég taldi mig hafa gert það þokkalega áðan, og í langflestum tilfellum, í langflestum atriðum þessa frumvarps er tiltölulega góð sátt. Það er ósætti um línuívilnunina þar sem eingöngu Landssamband smábátaútgerða styðja það en aðrir hafa lagst gegn því, það er mesta ósættið í því. Um flest önnur atriði er þokkalega góð sátt hjá hagsmunaaðilum í greininni en það er síðan ósætti um skötuselsákvæðið eins og ég nefndi áðan. Það er ekki eins og það sé bullandi ágreiningur innan greinarinnar um allt þetta mál. Þess vegna finnst mér mjög ósanngjarnt að það sé verið að krefjast þess að þetta frumvarp sé tekið af dagskrá þingsins og það ekki rætt frekar. Mér finnst það hvorki lýðræðisleg né sanngjörn krafa. Ég svara því þess vegna játandi að mér finnst þetta ósanngjörn krafa. Varðandi gullkarfann og djúpkarfann og skiptingu á honum, get ég tekið að stórum hluta undir það sem þingmaðurinn nefndi áðan, að þetta er vandmeðfarið, sérstaklega ef á að greina þetta niður í tvær tegundir, sem þær auðvitað eru, þ.e. djúpkarfi og gullkarfi, en úthluta sem einni. Þá koma að sjálfsögðu upp ákveðin 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Þá liggur það fyrir að að hans mati er ósanngjarnt af Alþýðusambandi Íslands, Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandinu og vélstjórafélaginu, sem heitir eitthvað annað í dag, að fara fram á það að þetta mál verði dregið til baka. Ég ætla ekki að gera ágreining við hann um þetta, þetta er hans mat, ég er ósammála því, en það liggur fyrir að hann telur að þeir séu að fara fram með ósanngjörnum og óbilgjörnum hætti. Í annan stað varðandi gullkarfann og djúpkarfann. Það er bara þannig að frumvarpið, eins og það liggur fyrir eftir afgreiðslu nefndarinnar, gerir ekki ráð fyrir að kvótum verði úthlutað á grundvelli raunverulegrar veiðireynslu í hvorri tegund fyrir sig. Vilji hv. þingmaður láta það gerast með öðrum hætti en þeim sem er í frumvarpinu, verður hann að beita sér fyrir því að þetta ákvæði verði kallað aftur, því verði frestað, það liggja ekki fyrir nægjanleg gögn til að fara aðrar leiðir. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Mun hann beita sér fyrir því þegar málið kemur milli 2. og 3. umr. að þetta ákvæði verði afturkallað 

Forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég tel ekki að þau samtök sem hv. þingmaður nefndi áðan og vilja kalla frumvarpið til baka séu að fara fram með ósanngjörnum hætti í málinu, mér finnst þetta ósanngjörn krafa, alveg sama hver ber hana upp. Mér finnst það ósanngjörn krafa að mál séu tekin af dagskrá Alþingis og þau ekki rædd frekar, að menn reyni að forðast rökræðuna, menn reyni að forðast að takast á um stefnumál í sjávarútvegi og málunum sé bara ýtt út af borðinu, mér finnst það mjög ósanngjarnt. Ég vil miklu frekar ræða við hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson og fleiri hv. þingmenn um þetta mál hérna og takast á um það í rökræðu frekar en að hætta að tala um það. Varðandi gullkarfann mun ég beita mér fyrir því, bæði í þessari umræðu og í nefndarvinnu sem vonandi verður á milli 2. og 3. umr., að fundin verði viðunandi lausn á því máli. Þetta hefur verið rætt í nefndinni, það eru ákveðin vandkvæði á því að finna réttláta skiptingu á gullkarfa og djúpkarfa en við hljótum að finna lendingu í því sömuleiðis eins og í öllu öðru hér.

Virðulegi forseti. Það er að heyra á hv. þingmanni að hann átti sig ekki á því um hvað ágreiningurinn er. Það er enginn að tala um að hætta umræðum um sjávarútvegsmál, það er verið að tala um að gefa þeirri sáttanefnd sem er að fjalla um grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu frið til að vinna. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvernig hann ætli að ná fullu samráði við vísindamenn og sjómenn, eins og hann orðaði það, um umframheimildir í skötusel og hvort hann gæti hugsað sér að lagt yrði sambærilegt á einhverjar aðrar tegundir og þá þyrftum við að fara í 230–240 þús. tonn í þorski, ef við ætluðum að fara í svipaða ráðgjöf á þeim stofni. Hv. þingmaður nefndi það að sjávarútveg á Íslandi yrði að reka á hagkvæman hátt og það yrði að gera með þjóðarhag að leiðarljósi, hag þjóðarinnar að leiðarljósi en ekki einstaklinga og fyrirtækja. Ég hef áhuga á í að fá nánari skýringar hjá þingmanninum á þessu. Í mínum huga er engin leið að skilja þarna á milli. Það er hagur einstaklinganna og fyrirtækjanna sem myndar þjóðarhag í þessu samhengi. Hv. þingmaður vill taka tillit til þeirra sem hafa verið á skötuselsveiðum og eiga þar kvóta, hann er tilbúinn til að reyna að bæta þeim þau 500 tonn sem af þeim hafa verið tekin og samkvæmt frumvarpinu fá þeir ekki þá endurúthlutun til baka. Nú á að taka af útgerðarmönnum, fyrst og fremst smærri smábátaútgerða, þennan kvóta sem þeir hafa keypt sér og skilja þá eftir með skuldirnar. Er þingmaðurinn á sama tíma að lýsa því yfir að hann sé ekki fylgjandi þeirri fyrningarleið sem er boðskapur núverandi ríkisstjórnar?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég get lítið að því gert þó að hann sé þeirrar skoðunar að ég viti ekki um hvað málið snúist, það verður bara að hafa sinn gang hvað það varðar. Ég ætla hins vegar að reyna að svara þeim spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín. Í fyrsta lagi varðandi skötuselinn og hvort ég gæti hugsað mér að slíkt gæti átt við um fleiri tegundir: Já, ég get gert það. Ég get vel ímyndað mér það og ekki bara ímyndað mér, ég sé alveg fyrir mér að það þurfi að gerast fyrr en síðar að búinn verði til ákveðinn leigupottur, leiguúthlutun í öðrum tegundum, t.d. í þorski, fyrir þá sem gera út á leigumarkað en þurfa að leigja hvert kíló dýrum dómum af þeim sem hafa fengið úthlutanir fyrir. Ég get vel séð það fyrir mér og ég get vel ímyndað mér að hægt væri að gera það með tiltölulega réttlátum hætti að alltaf verði tekinn ákveðinn hluti af hverri tegund fyrir sig og settur á leigumarkað. Kerfið sem við höfum haft undanfarin ár hefur búið til aðra tegund af útgerð, þ.e. leiguútgerð. Mér finnst sanngjarnt að sjómenn og skipstjórar sem gera út sín skip og þurfa að leigja sér veiðiheimildir til að hafa lífsviðurværi fái að leigja þær veiðiheimildir af samfélaginu, af ríkinu, frekar en að vera undir það komnir að fá hugsanlega veiðiheimildir frá öðrum útgerðum og á verði sem er ákveðið einhliða. Ég get alveg séð það fyrir mér að það megi þróa þessar hugmyndir yfir í aðrar tegundir en skötusel. Varðandi þjóðarhaginn og einstaklingana stend ég við það að það er og hefur verið markmið stjórnar fiskveiða árum og áratugum saman að nýta eigi þessa auðlind með þjóðarhag í huga fyrst og fremst 

Virðulegi forseti. Skil ég hv. þingmann rétt þegar hann talar um að búa til leigupott í þorski, að hann sé að tala um að útgerðum verði gert að leigja ákveðið af sínum kvóta og verðlaginu á því verði miðstýrt? Ég næ ekki alveg samhenginu í málflutningi hans, að hann sé tilbúinn gagnvart skötuselnum að taka tillit til þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið frá þeim sem áttu kvóta fyrir og er verið að taka af þeim samkvæmt þessu frumvarpi, þeir fá ekki til baka það sem þeir hafa keypt. Er hann að tala um það sama í þorski eða ætlar hann að láta menn og fyrirtæki halda aflaheimildum sínum en miðstýra leiguverðinu í gegnum einhverja verðlagsnefnd eða eitthvað slíkt?

Forseti. Þær hugmyndir sem ég er að viðra hér og hv. þm. Jón Gunnarsson var að spyrja út í varðandi leigu á öðrum tegundum en skötusel, eins og hér hefur komið fram og gert er ráð fyrir í frumvarpinu, ég sé það fyrir mér einfaldlega með mjög svipuðum hætti, að ákveðið hlutfall af úthlutun verði tekið frá hverju sinni til útleigu. Hvað er ósanngjarnt við það þegar fyrir liggur að fjöldi manns, hundruð manna ef ekki þúsund um allt land sem gera út á leigumarkað skapa vinnu í landi með fisk sem er veiddur af leigumörkuðum þeirra sem hafa heimildirnar fyrir, hvað er ósanngjarnt við það að sinna þeim með sama hætti og við ætlum að gera með skötuselinn? Það er ekkert ósanngjarnt við það, það er fullkomlega sanngjarnt að við sinnum því kerfi sem hefur myndast til hliðar við aflamarkskerfið 

Virðulegi forseti. Það er dapurt að heyra þá forsjárhyggju sem býr í hjarta hv. þm. Björns Vals Gíslasonar. Kannski ekkert ósvipað og til að mynda þegar leitað er heimildar í þessu frumvarpi til handa sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að stýra vinnslu á uppsjávarfiski. Hvaða rugl er þetta? Á ráðuneytið að fara að stýra vinnslu á uppsjávarfiski? Er eðlilegt, eins og hv. þingmaður sagði, að stofna leigupott, verðleggja hann eftir geðþóttaákvörðun stjórnvalda og búa til tvo aðila í landinu, annars vegar samkeppnismarkaðinn og hins vegar leigupottinn með væntanlega þá raunverulegum gjafakvóta á mun lægra verði eftir því sem hv. þingmaður sagði? Þetta gengur auðvitað ekki. Þetta tvöfalda kerfi gengur ekki, það er ekki hægt, það er ekki hugsað til enda. Þetta er hlutur sem menn verða að horfa á og þetta undirstrikar fyrst og fremst að það er óskynsamlegt að ræða þetta mál hér ef á að samþykkja það. Ef það á bara að vera til umræðu er það allt í lagi, eins og hv. þingmaður sagði er allt í lagi að skiptast á skoðunum, en þetta er dónaskapur við greinina, við 23 manna nefndina, dónaskapur við þann möguleika að reyna að ná sátt um þau atriði sem menn greinir á um. Hins vegar var ánægjulegt að heyra að hv. þingmaður nefndi ekki einu orði að hann væri hlynntur fyrningarleiðinni, ekki einu einasta orði, og það var jákvætt að heyra. Margt í þessu frumvarpi eru atriði sem hljóta að koma til breytinga en það er rétt að gera það ekki fyrir fram.

Forseti. Hv. þm. Árni Johnsen beindi í sjálfu sér ekki spurningu til mín í andsvari sínu heldur var með hugleiðingar um ræðu mína og þá sérstaklega varðandi það að stýra vinnslu á uppsjávarfiski. Ég fór yfir það í ræðu minni hvert markmiðið með þessu ákvæði er, sem ég tel vera fyrst og fremst og ekki síst, þ.e. gildið í því ákvæði, yfirlýsingu um það hvernig við ætlum að nýta auðlindir sjávar, í þessu tilfelli uppsjávarfiskinn þar sem við höfum ekki verið að nýta hann mjög vel, þ.e. nýjar tegundir sem hafa verið að koma hér inn í lögsöguna eins og dæmi eru um á síðasta ári. Þetta er fyrst og fremst ákvæði sem hægt er að grípa til, þetta er fyrst og fremst yfirlýsing sem hægt er að lesa í hvernig við ætlum að nýta þetta og við krefjumst þess að það sé gert með ábyrgum hætti. Ég get nefnt aðra uppsjávartegund sem verið er að veiða núna suður af landinu sem er utan allrar stýringar og ekki er verið að gera neinar kröfur um og heitir gulldepla sem, ef ég fengi nokkru um það ráðið, mundi banna veiðar á strax um miðjan dag í dag á meðan verið væri að skoða áhrif þeirra veiða. Ég veit að áhrif þeirra veiða eru mjög mikil. Við höfum áður brennt okkur á stórtækum flottrollsveiðum hér suður af landinu sem hafa gert veiðar á öðrum tegundum mjög erfiðar, t.d. karfa. Flottrollsveiðar á karfa suður af landinu árum saman gengu nánast af karfamiðunum dauðum á sínum tíma. Sama er að gerast með gulldepluveiðar núna, gulldeplan hefur haldið lífi í fisktegundum úti af Suðurlandinu, bæði karfa og ufsa, eftir að sandsílið drapst. Með stórtækum veiðum á gulldeplu í dag erum við að gera sömu mistökin að mínu mati og gerð hafa verið áður, en um gulldeplu 

Virðulegi forseti. Það er eitt yfirlýsing um nýtingu og annað ákvörðun um stjórn á vinnslu. Það er ekki gerður neinn greinarmunur á þessu í frumvarpinu þar sem leitað er heimildar. Það er markviss stefna að nýta sem best allar auðlindir, það hefur greinin sjálf gert og lagt áherslu á, til að hámarka það verðmæti sem fæst fyrir hvert kíló, en það er markaðurinn sem ræður því. Hluti af vinnu sjávarútvegsins er að markaðssetja og afla markaða en það er aldrei í hendi hvað það gengur langt. Þess vegna gengur ekki að íslensk stjórnvöld ætli að fara að ákveða hvað er best fyrir markaðinn. Þar verður reynsla sjávarúvegsfyrirtækjanna að koma til og þeirra sem eru í fiskvinnslu á Íslandi. Þetta er grundvallaratriði og það er jafnvitlaust að halda áfram þessari umræðu, ef á að samþykkja þetta frumvarp, og að halda áfram, svo ég noti orð hv. þingmanns, 

Virðulegi forseti. Mér heyrist á hv. þingmanni að hann komi hér í andsvör fyrst og fremst til að mynda einhvern ágreining sem ég átta mig ekki alveg á hver er, í það minnsta er ekki verið að beina spurningum til mín vegna ræðu minnar. Enn er komið inn á þessa vinnsluskyldu sem kveðið er á um að ráðherra hafi heimild til að beita, vinnsluskyldu á uppsjávarfiski. Hv. þingmaður heldur því fram að greinin hafi séð um það sjálf hingað til að hámarka afrakstur úr einstökum tegundum, ég hef nú verið þarna á vettvangi áratugum saman, og það hefur greinin bara ekkert alltaf gert. Ég var einn af þeim fyrstu sem fóru til veiða í Smugunni á sínum tíma og þá sá greinin ekki um það ein og óstudd að hámarka afrakstur úr þeim veiðum. Enda er hér ekki um skylduákvæði að ræða til að kveða á um hvernig á að veiða fisk, þetta er heimildarákvæði, þetta er heimild, fyrst og fremst yfirlýsing um það hvernig við viljum nýta 

Frú forseti. Í sjálfu sér lætur þetta frumvarp ekki mikið yfir sér en nafnið er svolítið villandi eða það nafn sem frumvarpinu hefur verið gefið í umræðunni, svokallað skötuselsfrumvarp, og mætti af því ráða að það fjallaði fyrst og fremst um veiðar og nýtingu á skötusel. En frumvarpið tekur á ákveðnum grundvallarþáttum og því er þessi ágreiningur í þingsölum vegna þess að þetta eru grundvallarþættir sem skipta mjög miklu máli þegar kemur að því hvernig við nýtum fiskstofnana við Íslandsmið. Það er löng og sorgleg saga af því hversu illa við fórum að ráði okkar árum og áratugum saman, þ.e. hvernig við nýttum stofnana, í skrapdagakerfinu með opnum aðgangi þar sem sóunin var alveg gegndarlaus. Auðvitað sýnist sitt hverjum um kvótakerfið og það er ekki gallalaust kerfi, alveg augljóslega ekki, en það hefur marga mjög góða kosti. Einn sá kostur sem skiptir mestu máli, og flestir hafa verið sammála um hingað til, er að hann byggir á þeirri hugsun að menn hafi hlutdeild í heildarafla. Hvað þýðir það? Það þýðir að þegar fiskifræðingar og aðrir vísindamenn koma fram með rök fyrir því að nauðsynlegt sé að skera niður heildaraflann hafa þeir sem eiga hlutdeild í aflanum beina hagsmuni af því að fara eftir slíkum ráðleggingum vegna þess að þau ráð byggja á þeirri hugsun að sé farið eftir þeim muni aflinn aukast þegar fram líða stundir, það sé því í hag fyrir þá sem stunda sjóinn að fara eftir slíkum ráðleggingum. Nú er ég í hópi þeirra sem hafa haft heilmiklar athugasemdir við það sem gerist á Hafrannsóknastofnun en þetta prinsipp, þessi meginhugsun, um hana ættu allir að geta verið sammála. Frumvarpið, og þess vegna skiptir það máli, byggir á því að afnema þessa tengingu. Þess vegna er nafnið skötuselsfrumvarp svo misvísandi og afvegaleiðandi vegna þess að með því að tekin er sú ákvörðun að þeir sem hafa fjárfest í skötuselskvóta verði núna skertir og látnir sæta skerðingu úr 3.000 tonnum niður í 2.500, en um leið sé ákveðið að hægt verði að auka kvótann og hann seldur frá ríkinu, er verið að taka þetta mikilvæga samhengi úr sambandi. Það er alveg lykilatriði. Þess vegna er þetta ekki neitt meinlaust lítið frumvarp. Næsta atriði er líka alveg grundvallaratriði. Við höfum haft það svo í fiskveiðistjórn okkar að Hafrannsóknastofnun geri tillögur en síðan er það ráðherra málaflokksins sem tekur ákvörðun um hversu mikið eigi að veiða. Sú hefð hefur myndast að þó að ekki sé farið í einu og öllu eftir því sem Hafrannsóknastofnun segir hafa ráðherrar málaflokksins á undanförnum árum og áratugum reynt eftir fremsta megni að fara eftir þeim tillögum. Því ber nýrra við og er í raun alveg stóralvarlegt mál að nú skuli sú hætta vera uppi að Alþingi eigi að fara að samþykkja það með lögum að ráðherrann hafi heimild til að fara 80% fram úr þeirri ráðgjöf sem liggur til grundvallar vísindalegri og sjálfbærri nýtingu fiskstofnanna. Öðruvísi mér áður brá, frú forseti, að sjávarútvegsráðherra úr röðum Vinstri grænna, sem hafa lagt allt kapp á að tala fyrir ábyrgri og sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda, skuli láta sér detta það í hug að leggja fyrir Alþingi Íslendinga frumvarp sem gengur út á það að hann hafi heimild til að fara 80% fram úr þeirri ráðgjöf sem vísindamenn gefa um það hvernig nýta megi þennan stofn þannig að um endurnýjanlega og ábyrga nýtingu sé að ræða.  Það eru fleiri atriði í frumvarpinu sem er rétt að gera athugasemdir við. Það er svolítið merkilegt að fylgjast með umræðunni um það heimildarákvæði sem á að setja í lög um að hæstv. sjávarútvegsráðherra geti tekið ákvarðanir um hvernig eigi að nýta ákveðnar uppsjávartegundir. Hvers vegna er þessi umræða komin upp? Hún er til komin vegna þess að við höfum þegar kemur að makrílveiðunum opinn aðgang, keppnisveiðar, ólympískar veiðar, þar sem hver sækir í kapp við annan. Hver er niðurstaðan? Hún er alveg augljós, það er illa farið með makrílinn, við nýtum hann ekki eins og best verður á kosið. Hvað skyldi hæstv. sjávarútvegsráðherra hafa fengið í gegnum þingið hérna á dögunum nema hinar svokölluðu strandveiðar? Á hvaða meginprinsippi byggja þær? Opnum aðgangi, samkeppni í veiðunum og niðurstaðan, sem kom einmitt fram í skýrslu sem gerð hefur verið um þetta mál allt saman, er m.a. sú að þeir sem taka við þeim afla, meiri hluti þeirra sem taka við aflanum segja að aflinn standist ekki samanburð við þann afla sem fæst úr  Ég hef einnig bent á að ég tel að það sé óheppilegt fyrir íslenskan sjávarútveg að fara þá leið að auka veiðiskylduna svo mjög eins og lagt er til í frumvarpinu. Ég veit að ég er ekki í meiri hluta hér í þingsal með þetta og margir sem hafa aðra skoðun, en ég vil enn á ný benda á að ef við aukum veiðiskylduna, og til að auðvelda okkur hugsunina skulum við gefa okkur að við krefjumst þess að veiðiskyldan sé 100%, að allir veiði þann kvóta sem þeim er úthlutað, þá verður niðurstaðan auðvitað sú að það er allt að því ómögulegt fyrir nýliða, nema þá sem eiga peninga fyrir, að koma inn í greinina. Þá hefur heyrst það svar sem m.a. hefur komið fram í umræðunni um skötuselinn að það sé rétt að ríkið leigi út kvóta, taki kvóta frá og leigi. Þar með er verið að brjóta þá meginreglu sem ég ræddi hér í upphafi máls míns varðandi samhengi á milli hlutdeildarkvóta og heildarafla, en gott og vel. En þá rekast menn á vandamál sem m.a. kemur fram í frumvarpinu. Þar er sagt að leigja eigi út kvótann á 120 kr. en markaðsverð á kvóta núna virðist vera, eftir því sem kom fram í ræðu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, 330 kr. Sér það nú hvert mannsbarn, ætla ég, að þar er nokkur munur á. Má af því leiða að nokkur eftirspurn verði eftir þessum kvótum. Ég hef ítrekað kallað eftir því að hæstv. sjávarútvegsráðherra svari því hvernig hann ætlar að fara með það ef fleiri biðja um þennan kvóta en kvóti er til fyrir. Mér reiknast svo til að það sé til kvóti fyrir ein 400 skip, ef það eru 2.000 tonn sem má úthluta. Hvernig hafði hæstv. ráðherra hugsað sér að mismuna mönnum í þessu? 
             Reyndar hefur hæstv. ráðherra og margir hv. þingmenn talað um að það standi ekki til að úthluta öllum þessum 2.000 tonnum. Nú, þá er til fyrir færri, og það er þessi munur á markaðsverðinu, sem er 330 kr., og því verði sem er sett upp í frumvarpinu, 120 kr. Það að fara eigi að keyra þetta mál í gegn án þess að hafa fundið út eða velt því fyrir sér, án þess að hafa sett það nokkurn tíma niður á blað hvernig menn hyggjast leysa þetta, sem verður stórkostlegur stjórnsýsluvandi, er náttúrlega alveg furðulegt. En það endurspeglar eitt: Það að ríkið ætli sér að vera með slíka verðlagningu á gæðum sem þessum þýðir auðvitað að menn keyra sig beint út í blindgötu. Það er enginn, handfhafi þekkingar einn og sér, ekki einu sinni hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem veit hvert hið rétta leiguverð á að vera. Það verður annaðhvort of hátt eða of lágt, sjaldnast rétt og þá aldrei nema í nokkra stund í senn. Þess vegna er þetta frumvarp, frú forseti, arfaslakt og arfaslæmt og það eru reyndar fleiri rök til fyrir því.

Frú forseti. Hv. þm. Illugi Gunnarsson talaði um þá grundvallarbreytingu sem fælist í hugmyndum stjórnvalda um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu að fjarlæga eða taka úr sambandi hlutdeildarhugtakið í heildarafla og að menn hafi fram að þessu átt trygga hlutdeild í úthlutuðum heildarafla. En nú er það bara ekki svo. Leiguliðarnir eiga ekki trygga hlutdeild í heildarafla, það er þannig. Leiguliðarnir eru ofurseldir því að leigja aflaheimildir sínar af handhöfum aflaheimildanna og um það snýst náttúrlega þessi grundvallarágreiningur, hvort leiguliðarnir eigi að vera ofurseldir því að leigja af handhöfum aflaheimildanna eða geta leigt t.d. úr auðlindasjóði eða einhverju öðru ásættanlegu fyrirkomulagi á sanngjörnu verði. Þannig vill til að fyrir liggja upplýsingar t.d. um það hvernig handhafar skötuselsveiðiheimildanna hafa nýtt þær. Ég held ég fari rétt með að 70–80% handhafa skötuselsveiðiheimilda veiði þær ekki heldur leigi þær. Þetta er grundvallarágreiningsatriðið, þetta er það sem málið snýst um. Varðandi hina meintu skerðingu úr 3.000 tonnum í 2.500 veit þingmaðurinn það, vænti ég, að stjórnarmeirihlutinn hefur verið tilbúinn að ræða þessar magntölur og jafnvel tilbúinn að - það hefur komið til umræðu að fara í 3.000 tonn þannig að það væru 1.500 tonn sem væru þá til úthlutunar að hámarki. En við erum auðvitað ekki að negla niður í frumvarpinu neinar aðrar magntölur en hámarksviðmiðið 

Frú forseti. Ég gef mér það að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir láti sig stöðu þeirra sem leigja til sín aflaheimildir einhverju varða. Ef maður veltir fyrir sér þeim hagsmunum og spyr sig hvort þeir sem leigja til sín aflaheimildir sjái sér hag í því að framboðið á leigukvóta verði takmarkað meira en nú er, þá sjá menn auðvitað að frá því sjónarhorni séð væri það mjög óskynsamlegt. Það er nefnilega heila málið. Í frumvarpinu er lagt til að minna magn verði á leigumarkaði. Það leiðir til þess að leiguverðið mun hækka, það verður minni kvóti til að leigja. Það mun svo verða til þess að færri einstaklingar geta komist inn í greinina af því að þröskuldurinn verður hærri. Það eru engar mótvægisaðgerðir við þetta boðaðar í frumvarpinu, það er heila málið. Hvað varðar skötuselinn fór ég alveg sérstaklega yfir það að sú aðferð sem ríkið ætlar sér að beita, þ.e. að ákveða 120 kr. gjald á hvert kíló þegar fyrir liggur að markaðsverðið virðist vera í kringum 330 kr., þýðir það að mikið er upp úr því að hafa að leigja þann kvóta af ríkinu, sem þýðir þá að umframeftirspurn verður, það er alveg augljóst. Ríkið hefur ekki séð neina ástæðu til að finna út hvernig það ætlar að leysa það. 
             Hvað varðar hlutdeildina, eðli málsins samkvæmt eiga þeir sem leigja ekki hlutdeild, þeir eru að leigja, það liggur í orðanna hljóðan. Það sem skiptir mestu máli í þessu og hefur verið grundvöllurinn og bakbeinið í þessu kerfi er það að menn hafa getað treyst því að þegar það er skorið niður eiga þeir möguleika á því að fá það þegar aftur er aukið. Og þó að þannig færi að sett yrðu 3.000 tonn aftur til þeirra sem eiga núna þennan kvóta í skötuselnum og síðan aukningin eitthvert annað, þá alveg á nákvæmlega sama hátt er búið að aftengja þetta, af því að það verður að virka í báðar áttir, frú forseti.

Frú forseti. Það er rétt, meginþorri þeirra sem eru að veiða skötusel eiga ekki hlutdeild í úthlutuðu aflamarki, þeir verða að leigja veiðiheimildirnar af núverandi handhöfum. Mig langar að gera athugasemd við annað, það er þessi mikla áhersla hv. þm. Illuga Gunnarssonar og fleiri sem hér hafa talað á það að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir að farið sé 80% fram úr veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Ég er reyndar alls ekki sammála því vegna þess að þarna er um hámarksákvæði að ræða og í nefndarálitinu er sérstaklega gert ráð fyrir því að haft sé samráð við Hafrannsóknastofnun þó að markið sé sett við 2.000 tonn. Mér finnst þessi umhyggja skjóta skökku við í ljósi þess að flutt hefur verið hér í þinginu tillaga hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins um að auka verulega, umfram veiðiráðgjöf, aflaheimildir í þorski svo að nemur tugum þúsunda tonna. Annaðhvort eru menn samþykkir prinsippinu um að veiðiráðgjöf skuli fylgt í hvívetna eða þá að þeir eru það ekki. Þar er umræðan um 80% eða einhver önnur prósent 

Frú forseti. Þetta var áhugavert og veitti nokkra innsýn. Það er nefnilega þannig að það er sjávarútvegsráðherra sem hefur tekið þessar ákvarðanir. Ef menn skoða hvernig þær ákvarðanir hafa verið teknar, og bilið á milli þess sem Hafrannsóknastofnun hefur lagt til og þess sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur síðan gert, sjá menn að hæstv. ráðherrar hafa reynt að fylgja eins og þeir hafa getað þessari niðurstöðu, það hefur verið sterk tenging á milli. Það er alveg rétt að í þingsályktunartillögu lögðum við sjálfstæðismenn til að vegna sérstakra og hörmulegra aðstæðna í íslensku efnahagslífi væri rétt að horfa til þess að þegar heildaraflinn í þorski var ákveðinn á sínum tíma, þegar ákveðið var að taka hann svona mikið niður, var það reist á þeim rökum að svo vel áraði í íslensku efnahagslífi að ástæða væri til að ganga harðar fram í niðurskurði en nauðsynlegt væri út frá líffræðilegum sjónarmiðum til að fá hraðari uppbyggingu þorskkvótans. Á grunni þess að ákvörðunin var tekin út frá þessari staðreynd, þ.e. að svo vel áraði í efnahagslífi þjóðarinnar, segjum við: Nú þegar þessar hörmungar hafa gengið yfir er ástæða til að endurskoða þá ákvörðun og skoða hvort ekki sé heppilegra fyrir þjóðina að við veiðum þá meira af þorski. Það yrði að sjálfsögðu gert í fullu samráði við Hafrannsóknastofnun en á þessum grunni. Þetta ætti hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að vera fullljóst. Það sem hér er á ferðinni er algjör nýlunda. Hér er verið að leggja það til af hálfu sjávarútvegsráðherra, sem kemur úr flokki Vinstri grænna, sem hafa reynt að skreyta sig með hugmyndum um sjálfbæra nýtingu, að setja eigi það í lög að ráðherra hafi heimild til að fara 80% fram yfir þá nýtingu sem Hafrannsóknastofnun telur að sé sjálfbær. Um þetta hljóta að vakna spurningar og þetta er fordæmislaust. Ég þekki ekki nokkur dæmi þess að það hafi átt að setja það inn í lög að ráðherra hafi slíka heimild og það sé m.a.s. tekið til í tonnum. Þetta er alveg furðuleg nálgun svo að ekki sé meira sagt, frú forseti.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp sem lætur frekar lítið yfir sér en hefur þeim mun meira fordæmisgildi. Hv. þm. Árni Johnsen sagði fyrr í umræðunni að sjávarútvegur á Íslandi væri þjóðnýttur. Það er ekki rétt. Útgerð á Íslandi er stýrt með lögum, henni er ekki stýrt af framkvæmdarvaldinu, heldur er óskaplega mikil lagaumgerð um nánast hvert einasta smáatriði og hér er enn verið að auka á það. Til að fara að gera út trillu þurfa menn að kunna heilmikið í lögfræði og um framkvæmd laganna og þyrftu eiginlega að vera lögfræðingar. Þannig er komið fyrir þessari atvinnugrein. Frumvarpið er eins og ég sagði í sjálfu sér tiltölulega meinlaust. Þar er verið að segja að menn geti stundað frístundaveiðar ásamt með öðrum veiðum. Frístundaveiðar eru sóknarmark. Þar mega menn sækja eins og þeir vilja innan ákveðins tíma en nú mega þeir jafnframt vera í aflamarki. Þetta hefur aldrei kunnað góðri lukku að stýra. Svo er gert ráð fyrir að það flytja megi milli ára 15% í stað 33%. Þetta þýðir bara minni sveigjanleika og að menn geti ekki tekið eins mikið mið af mörkuðum, og minni arðsemi, það liggur í hlutarins eðli. Síðan er sagt að 20% af afla sem er á landbeitta línu, þ.e. línuveiðar þar sem línan er beitt í landi, megi áfram teljast utan kvóta í staðinn fyrir 16%. Svo er það landstokkuð lína, þetta er tekið inn nýtt núna, þ.e. lína sem er stokkuð upp í landi en beitt úti á sjó, að þar skuli 15% ekki teljast til kvóta. Svo er veittur ákveðinn forgangur líka. Þetta var um þessi atriði. Svo er verið að tala um ótrúlegt ákvæði um vinnsluskyldu á uppsjávarfiski, þ.e. ráðherra hefur heimild til að kveða í reglugerð á um það hvernig vinna eigi uppsjávarfiska, t.d. makríl, kannski sérstaklega, og gulldeplu, sem er uppsjávarfiskur. Hann getur farið að segja að gulldepla eigi að fara til manneldis. Það er áhugavert. Þarna er sem sagt verið að bregðast við ákveðnum vanda sem ráðherrann hefur sjálfur búið til. Þegar makríllinn fór að ganga inn í íslenska fiskveiðilögsögu átti ráðuneytið að sjálfsögðu að gefa það út að veiðireynsla í þeirri fisktegund mundi byggjast á verðmæti en ekki magni. Ákaflega einföld skilaboð sem hefðu gert það að verkum að menn hefðu vandað sig við það að fá sem mest verð út úr makrílnum í stað þess að reyna að moka upp sem mestum afla, í ljósi þess sem áður hefur gerst að menn fá kvóta eða veiðiheimildir í hlutfalli við magn en ekki verðmæti sem hefur svo sem alltaf verið vandamál. Svo er talað um veiðiskyldu, þ.e. að menn verði að veiða svo og svo mikið af fiski, og það er verið að auka hana þannig að menn skuli veiða meira af aflaheimildum sínum. Það þýðir að það verður minna til sölu utan kvóta og verðið á aflaheimildum hækkar væntanlega. Það gerir þeim útgerðum sem hafa lifað á kvóta erfiðara fyrir, þau eiga erfiðara uppdráttar. Það er dálítið merkilegt af því að ég skrifaði grein fyrir mörgum árum þar sem ég spurði af hverju útgerðin vildi ekki græða, ég reiknaði nefnilega út hve hagnaður fyrirtækjanna, útgerðarfyrirtækjanna, væru margar krónur á kíló. Ég man að Grandi var þá með mesta arðsemina á kíló veiðiheimilda eða 20 kr. á kíló. Á þeim tíma gengu veiðiheimildirnar í þorskígildi á um 100 kr. Grandi hefði því getað fimmfaldað hagnað sinn með því að leigja frá sér kvóta - ég skil ekki af hverju hann gerði það ekki eins og honum var heimilt - allt að helminginn af kvótanum, hann hefði getað leigt skipin með og hætt útgerð á helmingi af kvótanum. Ég hef ekki enn þá fengið svar við því af hverju útgerðin vildi ekki græða. En afleiðingin yrði samt sú - ef öll útgerðarfyrirtæki færu að leigja frá sér kvóta vegna þess að hagnaður þeirra er miklu minni á hvert kíló en kvótinn var seldur á - að verðið á kvótanum mundi lækka, frú forseti, sennilega á þeim tíma niður í 20 kr. því að best rekna fyrirtækið virtist skila þeim hagnaði. Það hefði hins vegar gerst að kvótinn hefði flust eitthvert annað, þ.e. þau skip sem veiða miklu hagkvæmar en önnur skip, og ég hygg að þegar grannt er skoðað séu það einmitt smábátarnir sem veiða hvað hagkvæmast það sem þeir geta veitt. Sennilega mundi kvótinn því fara til Vestfjarða og Grímseyjar og þar sem mikið er um smábáta, því að þeir veiða sennilega ódýrast, sérstaklega ef maður tekur fjármagnið inn í og kostnað við hvert pláss. Nú hef ég farið í gegnum þær breytingar sem gerðar eru hérna. Síðan er talað um gullkarfa og djúpkarfa og þar eru menn aftur með ákveðinn vanda. Sum skip geta veitt gullkarfa en ekki djúpkarfa og þau fá samt sem áður úthlutað í djúpkarfa af því að frumvarpið er þannig og hv. sjávarútvegsnefnd hefur ekki tekið á þeim vanda. Auðvitað átti hún að taka á vandanum og segja að þeir sem hafi veiðireynslu í gullkarfa fái kvóta í gullkarfa og hinir sem hafi veiðireynslu í djúpkarfa fái kvótann í karfanum úthlutað sem kvóta í djúpkarfa. Það er svona ýmislegur vandi sem menn hafa hreinlega búið til að ég held í skilningsleysi eins og þetta sem ég nefndi með makrílinn. Þá er það skötuselurinn, frumvarpið hefur verið kennt við hann og ekki að ósekju vegna þess að þau 3.000 tonn sem er ráðlegt að veiða í skötusel fara niður í 2.500 tonn, aflaheimild þeirra sem eiga kvóta og veiðiheimildir í skötusel er sem sagt minnkuð um 17%. Ég mundi segja að þetta væri eignaupptaka, að taka 17% af þessari eign og umfram alla aðra og úthluta þessu svo, selja það eftir reglum sem ekki eru enn þá útfærðar til einhverra annarra. Og ekki nóg með það að selja eigi 500 tonn, heldur á að selja 2.000 tonn og fara langt umfram veiðitilskipun eða ráðleggingu Hafró. Þá fer að verða dálítið athyglisvert að tala við hv. þingmenn Vinstri grænna, sem margir hverjir gefa sig út fyrir að vera umhverfissinnar og vilja að fiskveiðar séu sjálfbærar og farið sé eftir vísindalegri ráðgjöf. Þetta fólk hlýtur náttúrlega að vera núna alveg standandi hissa. Má allt í einu veiða 80% meira af skötusel en vísindamenn leggja til? Ég spyr. Og hvar eru allir umhverfissinnarnir, frú forseti? Hvar eru allir umhverfissinnarnir í Vinstri grænum, þessir grænu í Vinstri grænum? Þeir sjást ekki. Þeir ættu núna að koma og segja: Við erum eindregið á móti því að veiða svona mikið af skötusel þegar vísindamenn segja að það eigi að veiða miklu minna. Svo er hér annað athyglisvert. Ráðuneytið má selja kílóið á 120 kr., þ.e. tonnið á 120 þúsund. Það þýðir að það ætlar að selja og fá 240 milljónir á ári fyrir þessi 2.000 tonn og menn mega kaupa allt að 5 tonn, þ.e. fyrir 600 þúsund kall. En hér kom fram fyrr í umræðunni að kvótinn er seldur á 330 kr. þannig að þeir sem eru svo heppnir að fá að kaupa þennan kvóta - það eru að hámarki 400 skip og miðað við 5 tonn á hvert skip - munu hagnast um mismuninn á því kvótaverði sem er á markaði, 330 og 120 kr., það eru 180 kr. sem þeir græða á hverju einasta kílói og það gera 900 þús. kr., frú forseti, sem þeir fá gefnar. Það er nú aldeilis gaman að fara að gefa svona peninga. Það er ráðuneytið, væntanlega ráðherra og ég ætla að biðja ráðherra - hann er reyndar ekki viðstaddur umræðuna og það er dálítið miður - ég ætla að biðja hann að minnast mín sem vinar síns, ég hef ekkert verið voðalega vondur við hann í gegnum tíðina, þegar hann fer að gefa þennan kvóta og gefa þessa peninga, 900 þús. kr. En án gamans, frú forseti, þetta er mjög alvarlegt að það eigi að fara að úthluta svona gæðum með þessum hætti án þess að neitt sé í frumvarpinu um það hvernig fara eigi að því, hvort hann eigi að miða við skólabræður sína - ég var nú einu sinni með honum í skóla, eða hvort hann eigi að miða við frændur sína eða einhvern ákveðinn stað, Ísafjörð eða hvað það nú er, Breiðafjörð. Það er ekkert um það hvernig hann eigi að úthluta þessum kvóta. Þetta er mjög alvarlegt. Þetta frumvarp er eins og ég segi fordæmisgefandi, þetta litla frumvarp, og nú er skötuselur ekkert voðalega mikilvægur í fiskveiðum Íslendinga, það er ekki svo að allt standi og falli með honum en samt sem áður er þetta er ákveðin vísbending um það hvert menn ætla að sigla. Menn ætla að fara langt umfram fiskveiðiráðgjöf vísindamanna, það er sem sagt meiningin að brjóta regluna um sjálfbærni veiðanna og brjóta reglurnar sem umhverfisverndarsinnar hafa haldið á lofti, og þeir ætla auk þess að fara að úthluta gæðum, gefa gæði án þess að sagt sé nákvæmlega fyrir um það hvernig eigi að fara því. Ekki er það gott, en við eigum enn þá möguleika, frú forseti, að setja málið inn milli 2. og 3. umr. og þá gæti hv. nefnd tekið á þessu skarpari tökum, þannig að þau ósköp dynji ekki yfir okkur sem ég er að tala um. Svo er annað, það er ákveðið umhverfi í gangi. Stjórnarflokkarnir hafa báðir lofað að ríkisvæða kvótakerfið á Íslandi, þeir ætla sér að taka kvótann af útgerðarmönnum og flytja hann til ríkisins, alltaf með þá hugljómun að ríkið sé sama og þjóðin. En það er reginmunur þar á, ríkið er lögpersóna og framkvæmdarvaldið fer með ríkisvaldið, og ég geri mikinn mun á þjóðinni og ríkinu. Á þessum tímapunkti núna hafa báðir stjórnarflokkarnir lagt til afskriftir, að kvótinn verði afskrifaður og hann verði ríkisvæddur, hann verði fluttur til ríkisins og svo eiga stjórnmálamennirnir að deila honum út aftur. Það verður nú aldeilis gaman. Það er þetta sem menn hafa verið að gagnrýna út um allt land. Sett var á laggirnar sáttanefnd af þeim sama hæstv. ráðherra, sjávarútvegsráðherra, sem leggur fram þetta frumvarp. Sú nefnd er að störfum og allt í einu fær hún eins og blauta tusku framan í sig þessa meðhöndlun bæði á veiðiskyldunni og skötuselnum og það er sérstaklega hann sem kemur eins og blaut tuska framan í hana, því að það er verið að taka kvóta af ákveðnum kvótaeigendum og flytja hann yfir til annarra, ríkið ætlar að selja hann. Ef þetta er dæmi um það hvernig stjórnarflokkarnir ætla að fara með þessa hugljómun, að ríkisvæða kvótann með afskriftum, er það ekki beint gæfulegt. En það vantar alla útfærslu hjá stjórnarflokkunum um það hvernig þeir ætla að fara að því að deila út þessum kvóta aftur. Það eru mjög óljósar hugmyndir, a.m.k. hef ég ekki fengið skýra mynd af því. Ljóst er að framsal og veiðiskylda er hlutur sem hefur verið mjög óvinsæll vegna þess að þjóðin er ósátt við kvótakerfið en aðallega eignarhaldið og þá eru menn ósáttir við það að menn megi framselja, en framsalið þýðir meiri hagræðing. Ef útgerðarmaður á tvö skip og getur veitt með einu gerir hann að sjálfsögðu bara út eitt skip og eina áhöfn, ef hann getur gert það. Í því er fólgin hagræðing. En ef um er að ræða tvo útgerðarmenn með tvö skip og ekki má leigja kvóta á milli, verða þeir að gera út sitt skip hvort með sinni áhöfn, sem er mjög óhagkvæmt og mjög óhagkvæmt fyrir þjóðina. Og því meira framsal þeim mun meiri hagræðing. Því að minna framsal, og t.d. ef ekkert framsal er sem sumir krefjast, þýðir að gera yrði út sama skipið endalaust. Ég veit ekki hvað menn ætla að gera með nýtt skip, hvort það mundi taka við kvótanum. Má framselja yfir á nýtt skip? Við sætum því uppi með skip, eins og Norðmenn hafa reyndar lent í með sitt kvótakerfi, eldgömul skip, manndrápsdalla sem eru að gera út og veiða fisk af því enginn annar má veiða. Þannig að þetta frumvarp er mjög margþætt. Deilur um kvótakerfið hafa verið alveg frá því að það var sett á laggirnar fyrir 25 árum. Í auknum mæli er þetta að færast í deilur milli höfuðborgar og Akureyrar að einhverju leyti og þeirra staða sem gera út. Síðan er landsbyggðin, þ.e. landbúnaðarhéruðin, hlutlaus eða kannski meira í því að vera á móti eignarhaldi á kvótanum. Þrátt fyrir það að Reykjavík hafi löngum verið einn stærsti útgerðarstaðurinn á landinu og þetta sé hlutfallslega lítið af umsvifum í borginni hefur verið mikil óánægja í mínu kjördæmi - og mínum kjördæmum, ég er fulltrúi Reykjavíkur allrar - um kvótakerfið. Nú er það svo að 90% af kvótanum hafa verið keypt að mér skilst, 80–90% hafa menn keypt, þannig að menn hafa borgað mikla peninga fyrir þann kvóta sem þeir eru með. Þess vegna yrði mjög ósanngjarnt að taka þessa eign af þeim einn, tveir og þrír og það er mjög ósanngjarnt eins og menn gera ráð fyrir að taka þetta á 25 árum því að flestir hafa keypt þetta. Þeir sem fengu kvóta á sínum tíma fengu hann vegna skerðingar, vegna þess að það var verið að skerða aðgang að auðlindinni - og þá mynduðust verðmæti, því að þeir sem máttu veiða fengu verðmæti - ella hefði, ef ekkert hefði verið að gert, fiskurinn sennilega klárast og allir beðið tjón og alveg sérstaklega þjóðin. Á þinginu 1999/2000 lagði ég fram í seinna skipti þingsályktunartillögu um að dreifa kvótanum á þjóðina. Sumir mundu segja að það sé eiginlega það sama og stjórnarflokkarnir eru að leggja til, en það er reginmunur á. Ég ætla að dreifa þessu á alla sem búsettir eru í landinu, að allir þeir sem búa í landinu hverju sinni fái veiðiheimildir, aldrei kvótann sjálfan. Þegar menn falla frá eða flytja úr landi fellur kvótinn niður og þegar menn fæðast eða flytja til landsins fá þeir kvóta. Hver yrði munurinn? Ég ætla að gera þetta á löngum tíma - og ég vildi gjarnan að útgerðarmenn kæmu inn í þá umræðu og það mætti gjarnan ræða í þessari sáttanefnd - ég mundi tala um 33 ár, 50 ár mætti gjarnan ræða, 2% afskriftir á ári, og þetta færi til þjóðarinnar og þá yrði hver og einn að reyna að selja sinn kvóta. Og ég ætlaði að gera meira, ég vildi segja að útgerð með þennan kvóta mætti gera við hann það sem hún vildi, hún mætti veiða hann, selja hann eða bara gefa þennan kvóta sem hún hefði til afskrifta. Þannig yrði hann verðmætari í höndum útgerðarinnar en núverandi kvóti þar sem menn búa við stöðugan ótta um það að ný stjórn taki við og alltaf er stöðug umræða um að taka kvótann af þeim. Ég held að útgerðarmenn ættu virkilega að skoða slíkar hugmyndir. Hver er munurinn? Hann er sá að útgerðarmenn stæðu frammi fyrir svona 150 þúsund seljendum sem vildu selja kvóta. Eflaust mundu myndast sjóðir sem keyptu upp kvóta o.s.frv. Ég lagði til að þessu yrði úthlutað þrjú ár fram í tímann þannig að það væri alltaf til markaður með kvóta og meira að segja ef skip veiðir einn skötusel getur það bara keypt kvóta á leiðinni í land í gegnum gemsann sinn fyrir þessu eina kílói. Það mundi myndast mjög virkur kvótamarkaður af því að stór hluti þjóðarinnar mundi aldrei veiða sinn kvóta heldur bara selja hann. Um leið er maður kominn með ákveðinn grunn. Menn fengju í rauninni borgað fyrir það að búa á Íslandi og þetta mundi minnka þörfina á barnalífeyri, örorkulífeyri og ellilífeyri. Þetta mundi minnka þörfina á því að halda uppi ákveðinni grunnframfærslu á Íslandi vegna þess að menn fengju þarna sirka 2 þorskígildistonn, hver einasti Íslendingur, og verðmæti þess færi eftir því hvert yrði markaðsverð á kvóta eftir svona mikil umskipti en þegar fram liði mundi verðmætið sennilega lækka niður í kannski 100 kr. á kíló en það væru engu að síður 200.000 kr. sem menn fengju á ári, og hvort það er skattfrjálst eða skattskylt er svo aftur líka umræða. En þetta yrði mikill munur fyrir útgerðarmennina, hvort þeir horfa á 200 þúsund seljendur eða einn sem er ríkið og ríkið gerir kannski eitthvað allt annað en að selja þetta á markaði. Það er ekkert útfært hvernig það verður gert. Ég vil gjarnan að menn skoði þessar hugmyndir sem ég var með um að dreifa kvótanum á þjóðina. Ég er ekki að segja að þetta sé albesta lausnin, alls ekki, það geta verið til aðrar lausnir. En svo er það tímasetningin, frú forseti. Tímasetningin núna eftir hrun er eiginlega sú alversta sem menn gátu valið til svona breytinga. Hvers vegna? Vegna þess að við þurfum að reyna að halda uppi eins mikilli atvinnu og hægt er. Það að fara að ráðast á útgerðirnar núna og valda ólgu og jafnvel því að menn stöðvi framkvæmdir og fjárfestingar er afskaplega slæmt. Við eigum að nýta okkur það afl sem útgerðin fær út úr lágu gengi krónunnar til að skapa enn meiri vinnu, enn meiri framleiðni og enn meiri virkni. Tímasetningin er eins slæm og hugsast getur með þessa skattlagningu og niðurskrift á kvóta og ég vil biðja menn að bíða pínulítið með það þangað til útgerðin braggast.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og þær hugmyndir sem hann reifaði hér og hefur reifað áður um það að kvótinn eigi að vera eign þjóðarinnar með beinum hætti, hvers og eins einstaklings. Ég vil biðja hv. þingmann um að fara aðeins betur í gegnum það hvernig hann sér innköllun á kvóta frá útgerðinni fyrir sér, hvernig hann hugsar slíka breytingu í framkvæmd og praktík, hvort það sé með því að fyrna kvótann á einhverju ákveðnu tímabili eða hvernig hann hafi hugsað þetta.

Frú forseti. Í þeirri þingsályktunartillögu sem ég flutti og hef flutt í tvígang er gert ráð fyrir því að 4% af kvótanum verði afskrifuð árlega hjá útgerðinni og flutt yfir til þjóðarinnar. Aflaheimildir yrðu seldar þrjú ár fram í tímann, sem mundi þýða það að fyrsta árið kæmu 4%, 8% og 12% til úthlutunar, að sjálfsögðu gætu menn ekki ráðstafað þeim fyrr en eftir þrjú ár en ég geri ráð fyrir því að margar útgerðir vilji kaupa kvóta fram í tímann og þetta var hugsað þannig. Þetta var hugsað sem umræðugrundvöllur þar sem menn gætu rætt við útgerðina um það hvað henni þætti bærilegt. Eins og ég gat um áðan finnast mér 3% eða jafnvel 2% á ári alveg ásættanleg vegna þess að 50 ár eru langur tími í ævi einstaklinga og fyrirtækja, mjög langur tími, og mönnum þykir ekkert mikið að afskrifa 2% á ári t.d. ef við tækjum 50 ár í þetta. En í lífi þjóðar og þegar unnið er að því að ná sátt um eignarhald á kvótanum til framtíðar er vel þess virði að taka í það 50 ár, eða 30 ár. Þetta er eitthvað sem mér finnst að menn ættu að ræða og fyrir útgerðina mundi ég segja, eins og ég gat um áðan, að eignarhald á því sem eftir er, þ.e. því sem þeir halda eftir, yrði algjörlega laust við allar kvaðir og bönd til að gera það verðmeira. Þá næðist fram eins mikil hagræðing í sjávarútvegi og mögulegt er, því framsalið yrði algjörlega frjálst og eins og ég gat um áðan er sérhver takmörkun á framsali ekkert annað en skerðing á hagkvæmni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég verð að játa að ég hef alltaf verið skotinn í þeirri hugmynd að einstaklingarnir sjálfir fái aflaheimildirnar til ráðstöfunar og við settum þessa hugmynd fram þegar ég ritstýrði Stefnuskrá ungra jafnaðarmanna einhvern tíma á síðustu öld. Það vekur athygli mína að þær hugmyndir sem hv. þingmaður reifar um afskriftirnar eru býsna nærri því sem ríkisstjórnin hefur kynnt í stefnuyfirlýsingu sinni. Við höfum kynnt u.þ.b. 5% afskriftir á ári, þ.e. að kvótinn væri afskrifaður á 20 árum. Hv. þingmaður talar um 4% sem umræðugrundvöll. Ég held að það sé kannski bitamunur en ekki fjár, því það er rétt hjá hv. þingmanni að einn áratugur er ekki langur tími í lífi þjóðar. Þannig að ég fæ ekki betur séð en að mat um það hvað sé raunsætt í þessu sé nokkuð samhljóða hjá stjórnarliðinu og hv. þingmanni, sem þekkir vel til viðskipta- og efnahagsreikninga fyrirtækja. Ég verð þó að vera algerlega ósammála hv. þingmanni um að tíminn til að gera breytingar sé ekki núna. Auðvitað er tíminn til að gera breytingar einmitt núna í kjölfar hrunsins þegar menn eru að skipuleggja atvinnuvegina áratugi fram í tímann. Það væri mikið óráð að skipuleggja atvinnuvegina áratugi fram í tímann og ætla svo að koma eftir þrjú ár eða fimm ár og rífa allt skipulagið upp. Við eigum einmitt að endurskipuleggja það núna. Sá leiðangur ríkisstjórnarinnar hefur sannarlega ekki orðið til þess að draga úr atvinnusköpun í sjávarútvegi, því á að þeim tíma sem hefur liðið frá því að stefnuyfirlýsingin kom fram hefur störfum í íslenskri fiskvinnslu fjölgað um mörg, mörg, mörg hundruð. Sem betur fer, því í þeim erfiðleikum sem við er að glíma, hefur það verið mikilvæg viðbót og gott að þannig sé búið að sjávarútveginum.

Frú forseti. Það er rétt að gagnvart útgerðinni er ekki stór munur á hugmyndum mínum og þeim hugmyndum sem ríkisstjórnin hefur væntanlega tekið upp eftir mér, sem er mér ákveðinn heiður. Einn reginmunur er þó á, framboð á veiðiheimildum eftir á. Því ef ríkisvaldið, þ.e. einn aðili, situr við borðið, sérstaklega ef það þarf að kaupa sér atkvæði og vera vinsælt, þá getur það úthlutað heimildunum í alls konar leikaraskap, sem ég kalla svo, eins og þessar frjálsu strandveiðar sem innleiddar voru síðastliðið haust, en þar var tekið frá hinum og gert eitthvað sem var vinsælt. Þá myndast ekki markaður með kvótann í sama mæli og í minni hugmynd þar sem hver einstaklingur yrði að reyna að selja kvótann sinn og þeir sem vildu ekki kvótakerfið, elskuðu þorskinn, gætu bara hent sínum kvóta og látið þorskinn óveiddan. En flestir mundu reyna að selja og 180 til 190 þúsund seljendur mundu mynda markað sem útgerðarmenn stæðu andspænis. Ég hugsa að kvótaverð mundi lækka umtalsvert bara strax á fyrsta degi, alla vega fyrstu tvö, þrjú árin. Það gerir útgerðinni léttara að vinna eftir að hún hefur misst kvótann, að verð á veiðiheimildunum - í minni hugmynd er bara um að ræða veiðiheimildir - mundi lækka og að við byggjum ekki við það kerfi sem yrði þegar búið væri að ríkisvæða þetta, að menn úthlutuðu heimildunum til einhverra allt annarra, eins og hér er gert ráð fyrir að gera með skötuselinn. Það er nefnilega hættan. Menn ætla núna að gefa hverjum manni 180 kr. á kíló í skötuselnum sem hann fær, það er hættan.

Virðulegi forseti. Við ræðum um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég held að ekki sé úr vegi að byrja á að beina því til forseta hvort sjávarútvegsráðherra gæti ekki setið undir þessum umræðum þar sem þetta er eitt af stærstu málum sem hann hefur á sinni könnu um þessar mundir. Ég held að rétt sé að hæstv. ráðherra sitji í salnum og hlusti á umræðurnar, hann láti svo lítið.

Forseti vill koma þessari ósk til hæstv. sjávarútvegsráðherra.

Ég þakka fyrir, virðulegi forseti. Upphaf þessa kvótakerfis má rekja til ársins 1983 þegar svarta skýrsla Hafrannsóknastofnunar kom fram. Í þeirri skýrslu var tíundað að fiskveiðum við Ísland væri hætta búin vegna þess að búið væri að ofveiða fiskstofnana. Góð ráð voru dýr og það sem kom út úr þessari skýrslu, eða réttara sagt framhaldsvinnunni við þá skýrslu, var að sett var á kvótakerfi í fiskveiðum við Ísland. Þetta var mikið framfaramál. Það leiddi til þess að hægt var að hafa stjórn á heildaraflanum en jafnframt var að nokkru leyti innleidd hagkvæmni í íslenskar fiskveiðar, sem hafði vantað mjög upp á. Hver man ekki, sá sem kominn er eitthvað við aldur, a.m.k. á aldur við mig, eftir fréttum í öllum fréttatímum þar sem fyrstu tvær fréttirnar byrjuðu á því að sjávarútvegurinn væri kominn í svo og svo slæma stöðu og það þyrfti að gera þetta og þetta fyrir sjávarútveginn. Íslensk hagstjórn gekk að stórum hluta út á það að gera fiskveiðar á Íslandi lífvænlegar. Út af hverju var það? Það var út af því að fiskveiðar voru óheftar, eða sóknin í fiskstofnana var óheft að miklu leyti, og að upp hafði komið vandamálið sem kallað er vandamálið með almenning, þ.e. að ef öllum er frjálst að sækja í einhverja auðlind þar sem fyrir hendi er auðlindarenta, munu aðilar fjárfesta til að geta sótt í þá auðlind ókeypis, óhindrað, allt þar til allri auðlindarentunni hefur verið sóað í allt of miklar fjárfestingar og allt of mikla sóknargetu. Það er í stuttu máli sú staða sem upp var komin þá, auk þess sem því fylgdi auðvitað ofveiði. Landnámsmennirnir leystu þetta vandamál með almenningana í landbúnaði með því að ákveða hversu margir bændur mættu setja svo og svo mikið fé á afréttir og viðurlög voru við því að setja meira fé en afrétturinn bar. Við Íslendingar, nútímamennirnir, leystum þetta árið 1983 með því að setja á kvótakerfi. Kvótakerfið virkar þannig í sinni einföldustu mynd að fiskifræðingar ákveða eða ákvarða út frá rannsóknum hversu mikið sé óhætt að veiða þannig að stofnarnir viðhaldist og byggist upp. Síðan er útdeilt hlutdeildum til þeirra sem stunda fiskveiðar og þeir veiða samkvæmt þeim hlutdeildum. Þetta er einfalt kerfi í framkvæmd að því leytinu til að þegar heildarkvótinn er ákveðinn, ef hann t.d. hækkar, breytist ekki hlutdeild hjá þeim sem fiska heldur breytist einfaldlega það tonnamagn eða kílóamagn sem fiskiskipin geta sótt í eða útgerðarmennirnir. Árið 1990 varð grundvallarbreyting á kerfinu þannig að þá gátu útgerðarmenn framselt kvótann, þ.e. þeir gátu selt hann á milli sín. Þetta var mikið framfaraskref vegna þess að þá var hægt að vinda ofan af þeirri offjárfestingu sem hafði átt sér stað í fiskveiðum. Tæknibreytingar gátu orðið örari og arðsemin meiri. Það er akkúrat það sem við höfum séð í íslenskum fiskveiðum allt frá upphafi kvótakerfisins, að þær eru orðnar mjög hagkvæmar. Auðlindarentunni er ekki sóað heldur er hún innheimt og rennur til þjóðarinnar í gegnum fyrirtækin. Það var mikið framfaraskref. Mér þykir miður að við sjálfstæðismenn stóðum á móti þeim breytingum á sínum tíma og að það hafi þurft vinstri flokkana til að setja þetta kerfi á vegna þess að ég hefði stoltur staðið að því að greiða þessu kerfi atkvæði, en því miður féll sá heiður í flokk vinstri flokkanna. En aftur á móti, svo skrýtið sem það kann að virðast, höfum við sjálfstæðismenn reynt að standa vörð um það kerfi sem vinstri flokkarnir settu á, en nú hafa þeir barist við að breyta kerfinu, rífa það niður, jafnframt því sem margir vinstri þingmenn virðast halda að þeir eigi engan þátt í því að króganum skyldi hafa verið komið til lífs. Svo merkilegt sem það kann að vera. Eins og ég sagði áðan gerði innleiðing þessa kerfis örari tækniframfarir gerlegar. Mér eru minnisstæðar myndir sem ég sá hjá einum góðum útgerðarmanni, eða framkvæmdastjóra stórs útgerðarfyrirtækis, sem voru teknar í höfninni á Siglufirði annars vegar árið 1980 og hins vegar árið 2006, held ég að hafi verið. Á myndinni frá 1980 biðu níu bátar sem voru byggðir í Austur-Þýskalandi á sínum tíma með fullfermi af loðnu. Samtals voru þessir bátar með um 2.700 tonn af loðnu og biðu þar löndunar. Á þeim bátum unnu um 100 sjómenn. Myndin sem tekin var 26–27 árum seinna sýndi eitt skip sem á voru 20 karlar. Þar beið skip löndunar sem innihélt um 2.800 tonn af loðnu. Þetta sýnir í hnotskurn þær gríðarlegu tækniframfarir sem hafa orðið í sjávarútvegi. Þessum tækniframförum hefur oft verið ruglað saman við kvótakerfið að því leytinu til að samþjöppun kvóta í stærri fyrirtæki, þar sem hagkvæmni er meiri, arður meiri og annað slíkt, hefur kallað á að veiðiheimildir hafa flust milli byggðarlaga og menn eru orðnir mun sérhæfðari núna. Til dæmis á Austfjörðum, þegar ég var að alast upp þar, voru stundaðar allar fiskveiðar; síld, loðna, kolmunni, Börkur var að byrja á kolmunna, síðan voru togararnir og bátarnir á bolfiskveiðum, grálúðu og öðru slíku. Þetta hefur breyst nokkuð mikið. Nú eru uppsjávarveiðar mjög stundaðar frá Austfjörðum. Þar eru stærstu uppsjávarfyrirtæki landsins, fyrirtæki eins og Síldarvinnslan á Neskaupstað, Eskja á Eskifirði o.fl. Þessu hefur oft verið ruglað saman, eins og ég sagði áðan, við kvótakerfið. Menn verða að læra að skilja hvað er tæknibreytingum að kenna og hvað er kvótakerfinu sjálfu að kenna. Það frumvarp sem er hér til umræðu lætur ekki mikið yfir sér. Það virðist vera svona tiltölulega sakleysislegt fyrir leikmann að sjá en það ber í sér dauðann, getum við sagt, fyrir mörg þessara útgerðarfyrirtækja. Vegna þess að hér er byrjað að bora í það hagkvæma kerfi sem við höfum verið með í fiskveiðum við Ísland allt frá árinu 1983. Eins mikið öfugmæli og það kann að vera, í þeirri lukku sem vinstri flokkarnir leiddu fram með því að setja á það kerfi, þá ætla þeir sömu vinstri flokkar að rífa niður kerfið og hverfa aftur til óhagkvæmari atvinnuhátta. Ef ég fer yfir einstök atriði í frumvarpinu þá á í fyrsta lagi að heimila að stundaðar verði veiðar í atvinnuskyni á sama tímabili og frístundaveiðar eru stundaðar. Þetta er sakleysislegt en aftur á móti er verið að bora þarna lítið gat. Í öðru lagi á að draga úr heimildum til að flytja aflamark milli fiskveiðiára úr 33% í 15%. Jafnframt er það undarlega orðalag í frumvarpinu, þar sem talið er að þetta sé nægilegt til að ná markmiðum um hagkvæma nýtingu fiskstofna. Þetta er í raun eini staðurinn þar sem einhver hugmynd er um það að stuðla beri að hagkvæmni í fiskveiðistjórnarkerfinu, vegna þess að aðrir þættir sem á að breyta ganga flestallir gegn þessari hagkvæmni, og er gott að taka t.d. línuívilnunina sem dæmi. Þar er talað um að þar sem lína er stokkuð upp á landi eða þar sem lína er beitt í landi, þess lags veiðar skuli njóta meiri ívilnunar en aðrar veiðar. Varaformaður sjávarútvegsnefndar nefndi það í ræðu sinni í gær eða fyrradag að þetta sé talið sérstaklega gott vegna þess að það auki svo störf í landi. Það er miður að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra skuli ekki vera í salnum vegna þess að ég veit að hann er ekki bara mikill áhugamaður um búhætti heldur er hann búmaður góður. Ég gæti þýtt þá aðgerð sem verið er að gera í sjávarútveginum yfir í eitthvað sem hann skilur í landbúnaði, og það gæti hljómað einhvern veginn svona: Til að skapa fleiri störf á Íslandi muni mjólkurbændur sem slá með orfi og ljá, fá meiri kvóta en þeir sem slá með sjálfvirkum vinnuvélum, þ.e. að ef bændur hverfa frá tækniframförum eða hverfa frá því að vera framleiðendur, skipta úr vélum yfir í vinnuafl megi þeir selja meiri kvóta inn í mjólkursamsölurnar sínar. Það skapar vafalaust fleiri störf. En það leiðir líka tvímælalaust til óhagkvæmni. Þessi ráðstöfun um línuívilnun, að hún skuli vera aukin, leiðir til þess að beitningavélar, sem eru tækniframfarirnar sem hafa orðið, verða teknar úr bátunum og farið verður að beita meira í landi með meiri mannskap og minni arðsemi verður af línuveiðum. Fjórða atriðið er heimild til að kveða á um vinnsluskyldu á uppsjávarfiski. Það er gert í þeim tilgangi að tryggja betur að hámarksverðmæti fáist fyrir nýtingu þeirra stofna þannig að fiskur fari ekki til bræðslu þegar hann er vel hæfur til manneldis. Nú er það svo að þær útgerðir sem stunda uppsjávarveiðar, makríll er jú uppsjávarstofn, stunda líka síldveiðar. Það er hagkvæmt að skipta á milli makrílveiða og síldveiða á vissum tímum meðan beðið er eftir því að fituinnihald makríls verði rétt til þess að það borgi sig að fara með hann í manneldi. Það getur verið hagkvæmt að vinna makríl í bræðslu, það er óumdeilt, þegar fituinnihaldið er orðið þannig að hann er ekki hæfur til manneldis lengur. Það þarf að gefa þann sveigjanleika og það frelsi fyrir útgerðirnar að skipta á milli veiða til að hámarka aflaverðmætið. Það er eitt sem hefði mátt sjást í frumvarpinu. Það hefði mátt sjást hvernig má stöðva óheftar veiðar í makrílstofnana, ólympísku fiskveiðarnar sem eru í gangi, með því að setja það í kvótakerfi. Það mundi auka hagkvæmnina. Metið hefur verið að það fáist um 6–8 milljörðum meira fyrir það sem er veitt af makríl með því að veiða hann á réttum tíma og nýta hann í manneldi, en það verður ekki gert með sérstökum aðgerðum á borði sjávarútvegsráðherra. Það verður einungis gert með því að fyrirtækjunum verði búið það umhverfi að hægt sé að ná sem mestri hagkvæmni. Síðan er talað um veiðiskyldu og heimildir til flutnings aflamarks. Ég ætla ekki að eyða tímanum í að tala um það og reyndar ekki heldur um skiptingu leyfilegs heildarafla í karfa, fyrir utan það að ég ætla að benda á að það að úthluta djúpkarfa til skipa sem ekki geta stundað þær veiðar á náttúrlega ekkert skylt við neitt sem heitir hagkvæmni. Ég ætla að eyða síðustu þrem mínútunum í að tala um ákvæðið sem frumvarpið er frægt fyrir, þ.e. skötuselsákvæðið. Þar er gert ráð fyrir að stjórnvöld geti með bráðabirgðaákvæði tekið allt að 2.000 tonn og úthlutað og tekið fyrir einhvers konar gjald fram hjá kvótakerfinu, þ.e. að þeir sem hafa keypt skötuselskvóta njóta ekki aukningar aflans, eins og ég lýsti hérna fyrst í ræðu minni. Þetta dregur frá þeim útgerðarmönnum sem hafa skötuselskvóta um 1.100 milljónir, og því er ráðstafað á einhvern annan hátt - 1.100 milljónir. Það er einfalt að reikna það. Ef við gerum ráð fyrir einhverju meðalverði á skötusel sem gæti verið 550 kr. og þetta eru 2.000 tonn, eru það 1.100 milljónir, það er ekki flókið dæmi. Það sem er áhugavert er hvernig á að úthluta þessum 2.000 tonnum og selja á 120 kr. tonnið. Ég sé fyrir mér að ég gæti fengið mér bát með veiðileyfi, ég gæti keypt af ríkinu skötuselskvóta, eða leyfi til að veiða skötusel, á 120 kr., svo mundi ég einfaldlega fara og selja það til þeirra sem eru á skötuselsveiðum nú þegar og eru tilbúnir til að borga 330 kr. Nákvæmlega eins og með aflandsgengið á krónunni og gengi Seðlabankans þá myndast þarna það sem í fjármálafræðum er kallað „arbitrage“, eða högnun, upp á 420 millj. kr. Þetta er ekki einungis óhagkvæmt heldur býður þetta upp á spillingu og ósanngirni. Þessi punktur sem ég er að setja hérna fram sýnir fram á að þetta frumvarp er vanhugsað frá ákvæði eitt til ákvæðis átta og ætti að snúa ofan af þessu, hverfa frá þessu og hugsa þetta mun betur. Þar væri t.d. sáttanefndin sem ríkisstjórnin setti upp og LÍÚ hefur núna farið úr kjörinn vettvangur fyrir það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans þó að við séum nú ósammála um flest atriði sem viðvíkja því máli sem hér er fyrir og við stefnum að því að festa í lög á þessu þingi. Ég vil inna hv. þingmann eftir afstöðu hans til þeirra hugmynda sem starfsfélagi okkar, hv. þm. Pétur Blöndal, hefur kynnt hér fyrr í umræðunni um að unnt væri að innkalla aflaheimildirnar á 25 ára tímabili, 4% á ári frá útgerðinni, dreifa þeim síðan með tilteknum hætti sem þingmaðurinn mælti fyrir. Mig langar að vita hvort hv. þingmaður líti svo á að það sé hóflegar farið heldur en ríkisstjórnin hyggst gera í stefnuyfirlýsingu sinni, þ.e. að innkalla þetta á 20 árum, og hvort það væri skref sem hann væri frekar tilbúinn til þess að taka í endurskipulagningunni á þessari atvinnugrein.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir þessa spurningu, en minni á það sem hv. þingmaður sagði, þ.e. að við værum ósammála um flest ef ekki allt í þessu. Ég get því gengið að því vísu að þingmaðurinn sé sáttur við að þarna komi 420 milljónir sem hægt verði að nota í spekúlasjón fyrir menn sem eru á engan hátt tengdir sjávarútvegi, t.d. eins og ég gæti gert. Í öðru lagi til þess að svara spurningunni beint, vil ég byrja á því að segja að í húsi föður míns eru mörg herbergi og innan Sjálfstæðisflokksins rúmast margar skoðanir. Ég og hv. þm. Pétur Blöndal erum í sínu herberginu hvor í þessu máli. Ég er sennilega uppi í risi og hann niðri í kjallara, eða öfugt. Ég er algjörlega ósammála þingmanninum og tek á engan hátt undir hugmyndir hans eða skoðanir í þessu máli. En eins og ég segi, að í húsi föður míns eru mörg herbergi og í Sjálfstæðisflokknum rúmast margar skoðanir, eins og þetta mál ber vitni um.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svar hans, það var býsna skýrt. Braski með þessar heimildir er auðvitað hægt að mæta með ýmsum hætti. Það er til að mynda auðvitað hægt að gera með veiðiskyldu eða öðrum slíkum ákvæðum. Ég vil hins vegar inna þingmanninn eftir því í síðara andsvari hvort hann sjái ekki í öðrum þáttum frumvarpsins en þeim sem lúta að skötuselsheimildunum ýmis mikilvæg framfaramál og hvort hann sé t.d. ekki algerlega sammála því eftir þá miklu sóun sem við sáum í einni tegund uppsjávarfisks á síðasta ári, sóun á auðlindinni beinlínis, að með þessu frumvarpi séu settar inn skýrar heimildir fyrir ráðherra til þess að leggja vinnsluskyldu á ef slíkt ástand kemur upp til þess að tryggja það að sem þjóð og sem hagkerfi séum við að fá - af því hv. þingmaður er nú meðfram þingmennskunni hagfræðingur, hvort það sé ekki mikilvægt að við felum ráðherranum slík stjórntæki til þess að tryggja að við hámörkum tekjurnar fyrir þjóðarbúið og fyrir efnahaginn að þessum grundvallaratvinnuvegi.

Virðulegi forseti. Eins og ég reyndi að rekja í ræðu minni er það einfaldlega þannig að ef útgerðin er skylduð til þess að veiða makríl í manneldi getur það leitt til óhagkvæmni vegna þess að þeir eru á öðrum veiðum, t.d. síldveiðum eins og ég talaði um áðan. Í öðru lagi getur verið hagkvæmt eftir að fituinnihald í makríl er orðið visst mikið að nota hann frekar í bræðslu. Ég benti líka á lausn til þess að ná fram nákvæmlega þeim markmiðum sem þingmaðurinn talar um. Ég talaði meira að segja um að það væri hægt að auka aflaverðmæti í makrílveiðum og -vinnslu um allt að sex til átta milljarða með því að innleiða eða réttara sagt með því að útrýma ólympísku veiðunum í makríl, að setja makrílinn inn í kvótakerfi. Það er óumdeilt. Ég vil benda þingmanninum á að kynna sér hugmyndir útgerðarmanna um að hægt sé að auka aflaverðmæti með því að setja það inn í kvóta. En það er algerlega ljóst að ef stóra samhengið er skoðað og skip er skyldað til þess að vera með makríl í manneldi getur vel verið að meiri verðmæti fari forgörðum á öðrum stað vegna þess að þá þarf að keppast við að fara í makrílveiðarnar út af ólympísku eðli makrílveiðanna. Þetta ákvæði í frumvarpinu er því vanhugsað en lausnin er fyrir hendi og henni hefur verið veifað framan í hæstv. sjávarútvegsráðherra en hann hefur því miður ekki séð það sem er veifað framan í hann, eða ekki viljað sjá það. 

Hæstv. forseti. Við Íslendingar glímum nú við afleiðingar falls bankanna. Við ætlum okkur að byggja upp sterkt samfélag og ein sterkasta stoðin í þeirri baráttu er íslenskur sjávarútvegur sem stendur styrkum fótum. Við höfum borið gæfu til þess að búa honum slíka umgjörð að það er staðreynd. Sterkur sjávarútvegur sem skapar miklar gjaldeyristekjur. En hann er ekki bara sterkur, hann er líka sjálfbær. Með þessu frumvarpi, og þá vísa ég sérstaklega til ákvæða til bráðabirgða varðandi skötuselinn, er verið að hverfa frá því. Þar er verið að heimila slíkar veiðar á skötuselnum og að mínu mati er það ekki viðunandi. Ég furða mig á því hvers vegna hv. þingmenn Vinstri grænna sem hingað til hafa kennt sig mjög við náttúruvernd og við vernd ýmissa lífvera og fallvatna, hvernig þeir geta staðið að þessu frumvarpi. Mér er bara mikil spurn að því. Ég hreinlega óska eftir því að ég sé upplýst um það, af hæstv. sjávarútvegsráðherra, eða öðrum hv. þingmönnum Vinstri grænna, hvernig þetta fer saman við náttúruverndarstefnu Vinstri grænna. Íslenskur sjávarútvegur er ekki bara sterkur og sjálfbær, hann er líka arðsamur. Það er ekki síst mikilvægt nú á tímum. Eitt af markmiðum kvótakerfisins okkar er ekki bara að stuðla að sjálfbærum veiðum heldur líka að lækka kostnaðinn við hvert veitt tonn. Íslenskur sjávarútvegur skilar arði. Þannig er það ekki t.d. í ESB. Reglur Evrópusambandsins eða Evrópusambandsríkin gera ekki ráð fyrir því að sjávarútvegurinn þar skili arði. Þar eru hins vegar önnur sjónarmið í gangi. Þar eru hálfgerð félagsleg sjónarmið í gangi. Mjög margir aðilar starfa í greininni en eru ekki á háum tekjum og það koma til umtalsverðir ríkisstyrkir í því kerfi. Mér finnst það umhverfi ekki spennandi. Ég vil ekki að við Íslendingar hverfum í þá átt. Mér sýnist, frú forseti, að hér sé verið að reyna að gera tilraun til þess að fara í þá áttina. Þar með er verið að kippa rótunum og grundvellinum undan íslenska sjávarútvegskerfinu sem er bæði sjálfbært og hefur það í för með sér að greinin er arðsöm. Ég hef miklar áhyggjur af þessari tilhneigingu og fyrirætlunum ríkisstjórnarflokkanna að fara hina svokölluðu fyrningarleið. Sjávarútvegurinn skilar miklum tekjum, bæði í formi skatta og einnig í formi veiðileyfagjaldsins. Miklar gjaldeyristekjur skapast vegna hinnar sterku stöðu sjávarútvegsins. Við eigum ekki að kippa burt grundvellinum undan þessu gulleggi okkar, fjöreggi okkar. Ég hef áhyggjur af því hvers vegna svo er komið á þessum tímum þegar þetta er ein sterkasta stoðin í samfélaginu. Vilja menn virkilega stefna á þá átt að byggja hér upp kerfi sem líkist því sem er úti í Evrópu? Er það hugsunin? Að hafa kerfið þannig að of margt fólk vinni fyrir of litlum tekjum, fylla kerfið af ríkisstyrkjum og fara í þá áttina? Ég segi nei, frú forseti. Þess vegna líst mér ekki á þessa vegferð og þá vísbendingu að stefnu sem birtist í þessu frumvarpi. Það eru fáir hv. þingmenn Vinstri grænna í þingsalnum nú en ég óska engu að síður eftir skýringum á fyrstu spurningu minni varðandi það hvernig þetta frumvarp samræmist náttúruverndarstefnu þeirra og hvet þá enn og aftur að koma og ræða aðeins við mig um þetta mál, en það virðist vera afskaplega erfitt, frú forseti, að fá hv. þingmenn stjórnarliðsins til þess að taka þátt í málefnalegri umræðu um þetta. Ég vil reyndar undanskilja hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur sem er formaður sjávarútvegsnefndar og eins Helga Hjörvar, sem hefur töluvert blandað sér í umræðuna, sem eru bæði þingmenn Samfylkingarinnar. Frú forseti. Ég vil að við hér á þingi förum að einbeita okkur að því að leysa þau vandamál sem tengjast efnahagshruninu, förum að einbeita okkur að því að leysa skuldavanda heimilanna, förum að einbeita okkur að því að koma hjólum atvinnulífsins af stað, en hættum að hræra í því umhverfi sem sjávarútvegurinn stendur í. Við verðum að búa grundvallaratvinnugreinum okkar þannig starfsskilyrði að þær geti starfað, vaxið og dafnað en við höldum greininni ekki í þeirri gríðarlegu óvissu sem stefna ríkisstjórnarinnar, sem kallast að fara í átt til fyrningar, en hefur hins vegar hvergi verið útfærð nema hér í þessu frumvarpi, virkilega stefnir að. Vegna þess, frú forseti, að það að halda fólki í óvissu er það versta sem við gerum, hvort sem þar er verið að tala um sjávarútveginn sem grundvallaratvinnugrein okkar eða heimilin í landinu. Ég óska eftir því, frú forseti, að hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem ég held að sé einhvers staðar í húsinu, ég sá honum bregða fyrir áðan, útskýri fyrir okkur hvort ætlunin með þessum aðgerðum sé virkilega sú að hverfa í átt til félagslegs kerfis í sjávarútvegi eða hvort það sé ætlunin að halda sig áfram við það að hér sé byggt á markaðssjónarmiðum. Hvort er það, frú forseti? Þetta er ekki skýrt, óvissan er algjör, en vísbendingarnar um hvert skuli stefnt liggja fyrir í þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég hef nú hlustað hér á endurteknar ræður í þessu máli og skilmerkilegar og ágætar ræður stjórnarandstöðunnar. Nú er svo komið að þær eru endurteknar og menn eru að koma inn á þætti sem koma frumvarpinu ekki við. Ég spyr hv. þingmann hvort þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi ákveðið málþóf í málinu. Ég spyr hvort flokkurinn hafi ákveðið að tefja þetta mál þannig að það komist síður eða seint inn í nefndina, sem stendur til að gera milli 2. og 3. umr. Ég spyr líka hv. þm. að því hver afstaða hennar til línuívilnunarákvæðisins sé, til þess að takmarka flutning milli ára, til veiðiskyldunnar o.fl. Í mínum augum eru öll þessi ákvæði og einnig skötuselsákvæðið atvinnuskapandi og þá sérstaklega fyrir landsbyggðina. Línuívilnunin hefur reynst sérstaklega vel fyrir Vestfirði og víðar þar sem er kvótalítið. Hver er afstaða hv. þingmanns til þessara atriða sem frumvarpið snýr beinlínis að? Ég vil heyra þau sérstöku rök. Hv. þm. Björn Valur Gíslason og hv. varaformaður sjávarútvegsnefndar, Ólína Þorvarðardóttir, hafa gert ítarlega grein fyrir þessum atriðum. Ég vil heyra skoðanir þeirra sjálfstæðismanna sem kjósa að ræða þetta til einstakra atriða frumvarpsins, m.a. þess sem ég hef spurt hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur um.

Hæstv. forseti. Nú er það svo að ég er bundin af sannfæringu minni samkvæmt stjórnarskrá og ég læt ekki hv. þm. Atla Gíslason né nokkurn annan þingmann hér á þingi ritskoða ræður mínar. Ég fjalla hér um þau atriði sem mér brenna á hjarta. Ég sé í umræddu frumvarpi ákveðnar vísbendingar um það á hvaða vegferð ríkisstjórnarflokkarnir eru. Ég kýs að tjá mig um það og ég geri það. Mér er fullkomlega sjálfrátt varðandi það um hvað ég er að fjalla og ég þarf ekki hjálp hv. þm. Atla Gíslasonar til þess að ákveða efnistök mín í þessu máli. Sjávarútvegur er grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar. Sjávarútvegur er gríðarlega mikilvægur í mínu kjördæmi, sem er Suðurkjördæmi, sem hv. þm. Atli Gíslason er jafnframt þingmaður fyrir. Ég tel að það væri nær að við reyndum að styðja þá grundvallaratvinnugrein sem er hér í landinu, og er ekki síst öflug í kjördæmi okkar. Við getum rætt það með hvaða hætti við eigum að gera það en við gerum það ekki með þessu frumvarpi. Varðandi skötuselinn svaraði hv. þingmaður ekki þeirri spurningu sem ég beindi til hv. þingmanna Vinstri grænna um það hvernig þingmaðurinn samræmir þetta frumvarp, þetta ákvæði, þeirri skoðun Vinstri grænna, sem hefur verið útmáluð hér á torgum, bæði fyrir kosningar og í ræðu og riti hvarvetna, að þetta sé náttúruverndarflokkur. Hér er verið að leggja til stóraukna veiði á umræddri tegund og ég hef áhyggjur af því að hér sé of langt seilst. Er það lausnin á efnahagsvanda þjóðarinnar að taka upp stöðugar ofveiðar á þeim tegundum sem veiðast hér við land? Er það leið ríkisstjórnarflokkanna? Ég spyr og ég vil fá svör við þessu. Ég vil sérstaklega fá svör við því hvernig þetta frumvarp, eða þetta ákvæði varðandi skötuselinn, samræmist stefnu Vinstri grænna. Eða er náttúruverndin og virðingin fyrir þeim dýrum sem lifa við landið líka farin út um gluggann í stefnuskrá Vinstri grænna 

Frú forseti. Ég hef greinilega vakið upp einhverja Icesave-takta hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Það hvarflar ekki að mér að ritskoða ræður nokkurs þingmanns hér í salnum, né ritskoða fólk yfir höfuð, en ég er að biðja um markvissa, málefnalega umræðu. Ég vísa sérstaklega til yfirferðar hv. þm. Björns Vals Gíslasonar þar sem hann fór ítarlega yfir hvert einasta atriði frumvarpsins, lýsti á því kostum og göllum, dró fram málefnaleg rök með og á móti og komst að ákveðnum niðurstöðum. Þannig vil ég nálgast þetta mál. Þess vegna get ég ítrekað spurningar mínar til hv. þingmanns: Hver er afstaða hennar til einstakra atriða þessa máls? Hún hefur til þess fullt málfrelsi. Hér hefur líka óformlega, og komið fram hér í þingsal og víðar, verið boðin fram málamiðlun í þessu máli til móts við sjónarmið þeirra sem hafa aflahlutdeild í skötusel. Því hefur ekki verið sinnt enn þá, en ég vonast til að það náist fram. Ég vonast til þess að menn nálgist þessa umræðu með það að markmiði að ná sátt eða málamiðlun í málinu því að ríkisstjórnin hefur aðra stefnu í fiskveiðistjórnarmálum en Sjálfstæðisflokkurinn. Við viljum tryggja hagsmuni fleiri en kvótaeigenda. Ég tala þar um útgerðir án kvóta sem hafa fundið flestar matarholurnar í íslenskum sjávarútvegi sem til eru. Ég nefni leiguliðana eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir gerði. Hvað varðar okkar umhverfisgrænu sjónarmið bið ég hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að lesa nefndarálitið. Þar kemur skýrt fram að haft verði samráð við Hafrannsóknastofnun um hugsanlega aukningu og það verður byggt á vísindalegum rökum. Þar munu minn flokkur og Samfylkingin standa að því 

Hæstv. forseti. Aðeins varðandi skötuselinn til að byrja með. Það kemur fram í nefndaráliti minni hlutans, þar sem sitja fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, sem skrifa undir, að þetta ákvæði gerir ráð fyrir því að aflaheimildir í skötusel verði auknar um 80% umfram ráðleggingar Hafrannsóknastofnunar. Það er augljóst, miðað við ráðgjöf þeirrar ágætu stofnunar, að þarna er verið að seilast langt umfram það sem getur verið æskilegt fyrir þennan stofn. Það er því ekkert skrýtið að mér sé tiltölulega mikið niðri fyrir yfir því að Vinstri grænir skuli leggja í að leggja þetta frumvarp fram með þessum hætti hér í þinginu. Varðandi það að ég sé komin hér í einhverja Icesave-takta, ég einfaldlega skil ekki þann málflutning. Ég óska eftir því, frú forseti, að við reynum að temja okkur það háttalag hér í þingsölum að vera svolítið málefnaleg. Ég hélt nú að hv. þm. Atli Gíslason væri í þeim hópi, að hann væri frekar á þeirri hliðinni en hinum megin. Ég skil ekki, frú forseti, að hv. þingmaður leyfi sér það að koma hér upp, ásaka mig, þingmann Suðurkjördæmis, þar sem sjávarútvegur er ein mikilvægasta undirstöðuatvinnugreinin, um það að standa hér í málþófi þótt ég leyfi mér að halda 10 mínútna ræðu í þessu máli. Ég einfaldlega skil ekki þennan málflutning, frú forseti. Ég óska einfaldlega eftir því að hv. þm. Atli Gíslason biðji mig afsökunar hér á göngunum vegna þess að ég tel að ræða mín hafi átt fullt erindi inn í þessa umræðu. Frú forseti. Þrátt fyrir að hv. þingmaður segist ekki hafa ætlað að vera hér með neina tilburði í átt til ritskoðunar hafi það engu að síður verið tilgangurinn með þessu andsvari. Ég frábið mér slíkan málflutning. Ég óska frekar eftir því að við tölum hér saman á grundvelli raka og með málefnalegum hætti.

Virðulegi forseti. Ég vil beina því til forseta hvort hann geti beitt sér fyrir því að þingmenn, stjórnarþingmenn, komi ekki hingað upp og tali með oflæti og yfirlæti um ræður annarra þingmanna. Ég hélt 20 mínútna ræðu og fór málefnalega í gegnum hvern einasta af þessum átta liðum sem frumvarpið fjallar um. Síðan dirfist hv. þm. Atli Gíslason að koma hingað upp og tala um málþóf. Þetta er skammarlegt og það er líka skammarlegt að gefa í skyn að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hafi verið að flytja einhverja málþófsræðu. Þetta er skammarlegt og ekki til sóma manni sem þykist í öðru orðinu kenna sig við málfrelsi og umburðarlyndi en vill í hinu orðinu þagga niður í fólki.

Frú forseti. Mér finnst að hæstv. forseti þegar hann verður var við það að einstakir þingmenn séu að gefa öðrum þingmönnum einkunnir fyrir ræðumennsku, að þeir séu ekki málefnalegir o.s.frv., og bera þá saman við aðra - ég var t.d. borinn saman við hv. þm. Björn Val Gíslason og þótti mín ræða ekki málefnaleg því að allar ræður stjórnarandstæðinga voru ekki málefnalegar. Samt fór ég eftir bestu getu, frú forseti, í gegnum hvern einasta lið í frumvarpinu og lagði mat á hvert einasta atriði. En það er sennilega ekki nógu málefnalegt í hugum hv. þingmanns þannig að ég var bara settur í sama flokk og allir aðrir og alls ekki sambærilegur við mjög málefnalega ræðu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar. Ég vil að forseti geri athugasemd við svona einkunnagjöf.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Atli Gíslason brá sér í hlutverk prófdómara en það gerðist óvænt að prófdómari féll á prófinu. Ræðurnar sem hér hafa verið fluttar í dag og á þriðjudaginn hafa verið mjög málefnalegar. Ég hef verið ósammála sumum þessum ræðum í grundvallaratriðum en mér hefur hins vegar fundist að þingmenn hafi reynt að tala málefnalega og margir af mjög góðri þekkingu. Ég hef marga fjöruna sopið í sjávarútvegsumræðunni í þessum sal. Oft var það nú þannig að þegar stjórnarandstaðan var forðum daga að ræða um sjávarútvegsmálin, að gefnu tilefni, vegna einhvers frumvarps, að ekki voru nefnd einu orði efnisatriðin í því frumvarpi. Það fannst mér ekki til neinnar fyrirmyndar. Þetta fór fram sem einhvers konar pólítísk kappræða um sjávarútvegsmál. Það á alveg rétt á sér. Þetta frumvarp er hins vegar þannig að það er auðvelt að fjalla um það efnislega en það gefur hins vegar líka tilefni til almennrar umræðu um sjávarútvegsmál vegna þess að það snertir marga grundvallarþætti. Ég frábið mér 

Ég bið hv. þingmenn um að reyna að halda sig við fundarstjórn forseta. Forseti stjórnar ekki málflutningi einstakra þingmanna og hvetur því þingmenn til að vera málefnalega og sýna öllum þingmönnum og þingi fulla virðingu. 
            

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að vera mjög málefnalegur í ræðu minni hér á eftir, ég reyndi líka í gær að fara málefnalega yfir frumvarpið eins og það lítur út fyrir mér. Að mínu viti er ekki mikill núningur á milli manna um þær breytingar sem verið er að boða hér nema um tvö atriði. Menn geta deilt um það í sambandi við línuívilnunina hvort prósentustigin eigi að vera einu fleiri eða færri og þar fram eftir götunum. Ég benti á í ræðu minni að það er líka innbyggð skekkja í slægingarstuðli gagnvart línufiski þannig að í raun og veru mætti alveg færa rök fyrir því, líkt og ég gerði í síðustu ræðu minni, að línuívilnun í dag sé yfir 20% eða 24% en gæti eftir þessa breytingu hugsanlega orðið 28%. Ég held að ef við hefðum öll sest niður í rólegheitunum og andað í gegnum nefið, þá hefðum við hugsanlega getað náð niðurstöðu um það sem út af stendur í frumvarpinu og er ekki skynsamlegt. Þar vil ég fyrst koma inn á úthlutun á karfakvóta. Í dag erum við með 50.000 tonna karfakvóta, sem er skráður inn hvort heldur sem verið er að veiða djúpkarfa eða gullkarfa. En nái breytingin fram að ganga eins og hún liggur fyrir í þessum drögum munu hljótast af því ákveðin slys. Hins vegar hefur komið fram í máli einstakra stjórnarþingmanna að þeir hafa fullan skilning á þessum hlutum, eins og kom fram í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar hér áðan að hann hefði mikinn skilning á þessu og vildi skoða þessa hluti á milli umræðna. Eftir situr sú spurning hjá mér: Hvers vegna var það ekki gert á milli 1. og 2. umr.? En hvað um það, vandamálið snýst ekki um þetta. Ef við breytum þessu núna með þessum hætti erum við klárlega að úthluta skipum veiðiheimildum sem þau geta ekki nýtt. Við erum að fara að breyta úthlutuninni á þann veg að þeir sem eru núna að veiða þúsund tonn, ég get nefnt sem dæmi fyrirtækið Guðmund Runólfsson í Grundarfirði sem er með u.þ.b. þúsund tonna karfakvóta og fær eftir þessa breytingu veiðiheimildir upp á um 300 tonn af djúpkarfa sem það hefur ekki möguleika á að veiða af þeirri einföldu ástæðu að útgerðin á ekki skip til að veiða upp í þær. Krafan um þessa skiptingu kemur að hluta til að sjálfsögðu frá Hafrannsóknastofnun þar sem menn vilji halda betur utan um þá veiði sem á sér stað í karfastofnunum, hvort heldur sem það er djúpkarfi eða gullkarfi, þó að menn hafi oft verið reikulir í spori að átta sig á því hvað er. Þetta þýðir í örstuttu máli að aflaheimildir þessa ágæta fyrirtækis, sem áratugum saman hefur sérhæft sig í veiðum, vinnslu og markaðssetningu á þessari afurð, eru í raun og veru skertar um 30% út af því að það fær úthlutað djúpkarfa í staðinn fyrir gullkarfann sem það hefur alla tíð veitt. Með því mun ein af grunnstoðum þessa fyrirtækis hljóta mikil afföll og það setur að vissu leyti framtíð þess í uppnám. Við megum ekki gleyma markaðsþættinum og þetta fyrirtæki hefur, eins og ég sagði áðan, sérhæft sig áratugum saman í karfaveiðum, karfavinnslu og markaðssetningu á karfa. Það er nú það sem við gleymum svo oft í þessari umræðu hve stór hluti af sjávarútveginum er markaðssetning, ábyggileg afhending á vöru, náið samstarf við kaupendur og seljendur, þessu stóra atriði gleymum við alltaf í umræðunni sem slíkri. Þetta fyrirtæki hefur fjárfest fyrir mjög mikla peninga og einu úrræðin sem það hefur, ef þessi lög fara óbreytt í gegn, er að skipta við þá sem hafa veiðigetu í djúpkarfa, þ.e. skipta á aflaheimildum á miklu lægra gengi en er. Þess vegna hefði verið mjög skynsamlegt að fara þá leið sem bent er á í minnihlutaáliti sjávarútvegsnefndar, að menn nýttu sér þær upplýsingar sem fyrir liggja í afladagbókum viðkomandi skipa. Þá hefði verið hægt að sjá þar hvar menn eru í raun og veru að veiða og hvaða tegundir. Síðan er líka ákveðin þversögn í þessu vegna þess að ef þetta verður að veruleika er að hluta til verið að færa störf af landi út á sjó, vegna þess að þá fara menn að veiða þetta á stærri skipum sem eru þá yfirleitt að frysta, sem gengur í berhögg við þá hugsun stjórnarliða að auka svokallaða línuívilnun, þannig að þetta rekst aðeins hvað á annars horn. Eigi að síður er það bjargföst trú mín og skoðun að ef við öndum öll aðeins í gegnum nefið og setjumst niður og ræðum málin af skynsemi og yfirvegun þá sé ekkert svo langt í milli og menn geti lent þessu máli skynsamlega. Hitt atriðið sem ég vil koma inn á er svokölluð breyting á skötuselsákvæðinu. Skýringin á því er mjög einföld, það hefur verið vandamál á miðunum og ég lít svo á og gef mér það fyrir fram að stjórnarþingmenn hugsi um að bregðast við þeim vandamálum, ég geri ekki lítið úr því en mig hins vegar greinir á um það við hv. stjórnarþingmenn hvernig eigi að gera þetta. Hækkun á hita sjávar sem hefur orðið á undanförnum árum gerir það að verkum að skötuselurinn sækir í miklu meira mæli en áður hefur þekkst á norðurslóðir, en það þýðir ekki að allur skötuselurinn sem var við suðurströndina hafi siglt norður eftir. Það er bara að koma meiri skötuselur inn á veiðislóðina. Þannig gerist þetta. Það veiðist enn mjög vel af skötusel við suðurströndina. Það hefði verið miklu skynsamlegra að gera þetta að meðaflareglu, þ.e. að þeir sem eru ekki á beinum skötuselsveiðum mættu vera með ákveðna prósentu til að bregðast við þessu vandamáli í svokallaðri meðaflareglu og mættu þá landa 1% til 2% í aflamarki af skötusel sem teldist ekki til aflamarks viðkomandi skips þó svo að menn hafi reyndar þessa 5% Hafróreglu sem við eða ég þekki alla vega mjög vel, menn hafa líka svigrúm þar, en þá væri hægt að gera þetta skynsamlega. Það er líka ákveðið vandamál við grásleppuveiðar. Skötuselurinn færist með hverju árinu norðar og norðar. Fyrir örfáum árum kom hann í Breiðafjörðinn og svo koll af kolli og hann er kominn núna norður fyrir land og þetta er hlýnun sjávar. Ég get sýnt mönnum gröf um hvernig það hefur breyst. Ég hefði talið mun skynsamlegra að gera þetta með þeim hætti að menn fengju að landa meðaflanum. Þá gætu menn sem eru á grásleppuveiðum haft aðra prósentu af því að þar er eingöngu verið að landa hrognum en ekki fiskinum í heild sinni þannig að menn yrðu að skoða það með raunhæfum hætti og ég hef engar áhyggjur af því. Eftir situr líka að margir grásleppubátar fara á grásleppu eingöngu til að veiða skötusel. Það eru grásleppubátar sem eru innan krókaflamarksins vegna þess að þar er heimild til að veiða þessa tegund án þess að hafa kvóta og það eru bátar sem fara á grásleppuveiðar til að veiða bara skötusel upp að þessu ákveðna hámarki, menn geta skoðað þetta, og þegar þeir eru komnir upp í hámarkið fara þeir út. Þeir eru því oft og tíðum að velja síðari hluta tímabils grásleppunnar til að geta líka náð sér í skötusel þannig að margar hliðar eru á þessu máli. Jú, þetta er fyrir nýliða og allt gott um það að segja og ég ætla ekki að taka djúpar rökræður um það, hver hefur sína skoðun á hvernig stendur á því að þeir sem vilja gera út og byrja útgerð frá Hornafirði allt að Reykjanesi mega það ekki, en í þessu frumvarpi hafa menn tileinkað sér með ákveðnum línum þau svæði þar sem skötuselurinn er byrjaður að veiðast og þá verður til þessi viðmiðun. Það sem stendur eftir í mínum huga og stærsta spurning mín er þessi: Hvernig stendur á því að þeir sem vilja gera út á svæðinu frá Hornafirði til Reykjaness mega ekki nýta heimildirnar úr þessum potti líka? Mér finnst þetta vera gróf mismunun gagnvart þeim sem vilja gera út á þessu svæði. Mér finnst að menn sem eru að byrja og vilja fara í skötuselsveiðar megi það hvort sem þeir búa á Hornafirði, í Þorlákshöfn eða Vestmannaeyjum frekar en einhvers staðar við Breiðafjörð. Þetta held ég að mönnum hafi yfirsést. Mér finnst ákveðin mismunun vera innbyggð í þessu, en ég ítreka og segi það hér sem mín lokaorð: Ef við setjumst niður og öndum með nefinu þá er nú ekki svo langt á milli og festumst ekki í þessum pólitísku hjólförum og verum frekar lausnamiðuð í málunum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ágætt málefnalegt innlegg í þessa umræðu. Þau atriði sem hv. þingmaður minntist á og hefur minnst á áður og við höfum skipst á skoðunum um eru sú skipting á karfanum sem hér er lögð til og hvernig jafna megi möguleika útgerða til að sækja karfann í þessu breytta umhverfi. Ég hef sagt það og segi hér aftur að ég hef samúð með sjónarmiðum hv. þingmanns. Sameining þessara stofna var jú gerð að tillögu starfshóps sem taldi ekki annað fært en jafnframt er ljóst að sóknarmöguleikar eða veiðimöguleikar skipa eftir stærð og búnaði eru mismunandi og nauðsynlegt að taka tillit til þeirra. Ég legg því til, eins og við höfum rætt, að þessi atriði verði skoðuð frekar í nefnd og að einnig verði kannað hvað verði þá hægt að færa inn til heimildar ráðherra til að koma til móts við þessi sjónarmið í stýringu veiðanna, ég vil bara ítreka það og ábendingar hv. þingmanns í þessum efnum eru hárréttar að mínu mati. Hvað varðar skötuselinn þá vil ég taka undir það viðhorf sem hv. þingmaður kom inn á að þetta er ekki skötuselurinn fyrir sunnan land sem er að synda norður, heldur er stofninn að stækka og vaxa á nýjum miðum 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tekur undir það með mér að hann hafi samúð með þeim sem hugsanlega lenda í því að fá úthlutað veiðiheimildum sem þeir geta sannanlega ekki nýtt. Ég velti því fyrir mér í mikilli einlægni hvort það geti verið, eins og gerist stundum og er engum sérstökum að kenna, að þegar menn fjalla um málin í einstökum þingnefndum komist menn kannski að þeirri niðurstöðu að vilja leysa málin og ræða þau efnislega. Nú þekki ég mjög vel starfið í hv. fjárlaganefnd. Þar náum við sem þar sitjum afskaplega vel saman um ákveðin málefni en það er oft þannig að ekki er sjálfgefið að svo sé alls staðar. Eins og ég sagði í upphafi, þá er ég ekki að kenna neinum einstökum um það. Ég held í raun og veru að það sé ákveðinn galli að menn geri þetta með þessum hætti. Aðeins út af karfanum. Það er klár krafa frá Hafrannsóknastofnuninni um að vilja skilgreina karfann, skilgreina kröfuna um það hvað veitt er úr hverjum stofni, það er alveg skiljanlegt. En við skulum líka rifja upp að þegar menn voru að veiða úthafskarfa fyrir nokkrum árum þá veiddu menn oft fullt af djúpkarfa. Síðan gerðist það að svokallaður úthafskarfi, sem var að stórum hluta til djúpkarfi, synti norður með ströndinni og hvernig var þá skiptingin á aflanum? Hún var með þeim hætti að þeir sem veiddu í botntroll fóru að veiða djúpkarfa, þeir sem veiddu í flottroll fóru að veiða úthafskarfa, hlið við hlið. Menn sjá því rökvillurnar í þessu. Líka kemur krafa frá stórútgerðinni um að skipta djúpkarfa og gullkarfa upp með þessum hætti, en það sem er hættan í þessu er að við þurfum að klára þetta inni í nefndinni til þess að við setjum einmitt ekki fyrirtæki - ég nefndi sérstaklega eitt slíkt áðan - í óvissu um framtíðina. Þess vegna er svo mikilvægt að menn klári hlutina og segi: Við skoðum þetta ekki seinna því að við höfum öll færi á því að klára málið nú í skynsemi og ætlum ekki að gera það á morgun sem 

Frú forseti. Varðandi karfann þá eru sömu álitaefni uppi og þegar við fjölluðum um frumvarp um strandveiðar í vor. Það er snúið að finna leið til þess að koma til móts við þau sjónarmið. Þá ræddi hv. sjávarútvegsnefnd um sömu álitaefnin þannig að ég tek undir að þetta verði skoðað. Þetta hefur verið skoðað í nefndinni og varaformaður sjávarútvegsnefndar, sem leiddi starfið í nefndinni nú fyrir jól, hafði einmitt gert mér grein fyrir þessu og að ástæða væri til að óska eftir því að við skoðuðum þetta nánar. Ég treysti nefndinni til þess og heiti fullu samráði hvað það varðar ef ég og ráðuneytið getum orðið að liði í þeim efnum. Vinnan í nefndinni hefur að mínu mati verið bæði mjög vönduð og góð en það er í þessum efnum sem mörgum öðrum að þar eru ýmis álitaefni sem getur verið vandi að vita hver er besta lausnin á, en það er alveg klárt að í þessum efnum sem öðrum er góður vilji fyrir hendi. Ég treysti nefndinni til að skoða þetta og geri ráð fyrir að þetta fari inn á milli 2. og 3. umr. og verði skoðað, eins og hv. þingmaður hefur bent ágætlega á. Um önnur atriði sem hv. þingmaður kom inn á, þá er gerð ítarleg grein fyrir veiðum á skötusel í nefndarálitinu og ég ætla ekki að fara frekar inn í þá umræðu hér en finnst ágætt að heyra hvernig hv. þingmaður nálgast 

Virðulegi forseti. Til að taka af öll tvímæli um það sem ég sagði um hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd áðan þá var ég ekki að setja út á vinnubrögðin og þar fram eftir götunum, svo það sé alveg skýrt. Ég var einfaldlega að draga upp þær staðreyndir að við lendum oft í því hér, alveg sama hvort um er að ræða sjávarútvegsmál eða einhver önnur mál, að detta ofan í einhver póltísk hjólför og virðumst aldrei geta kíkt upp úr þeim nema til að kasta einhverjum bombum hvert á annað. Það var það eina sem ég var að segja. Ég geri ekki athugasemdir við vinnubrögðin og þó svo að margt sem kemur frá hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sé mér ekki að skapi virði ég auðvitað skoðanir annars fólks, ég var ekkert að setja út á það, þannig að það sé alveg á hreinu. Það sem ég var hins vegar að segja áðan og vil kalla enn frekar eftir er það - ég fór mjög vel yfir málið í fyrri ræðu minni og það er fullt af hlutum hérna sem eru bara ágætir og ég hef farið yfir það - að ég hefði talið t.d. mun skynsamlegra ef við hefðum brugðist fyrr við eins og í sumar gagnvart makrílnum, þar fór fram sóun á verðmætum, það er alveg klárt. Og þó að margir stjórnarandstöðuþingmenn séu ekki sammála mér um að það eigi að vera með einhvers konar forsjárhyggju er það bara mín skoðun og mín trú og ég sagði það í sumar í ræðustól að við eigum að bregðast við þegar svona kemur upp á. Það eru líka aðrir hlutir sem ekki er stórvægilegur greinarmunur á milli, en ég tel hins vegar að það sé mjög varhugavert eins og í þessu tilfelli að fara að úthluta skipum veiðiheimildum sem þau geta ekki nýtt. Það setur líka fyrirtækin í óvissu og það er ekki skynsamlegt og það er ekki gott. Það getur skemmt og grafið undan, eins og ég nefndi áðan, sterkri stoð þessa fyrirtækis. Þetta er því miður ekki skynsamlegt að mínu mati. Við skulum heldur ekkert gleyma því að krafan um þessa skiptingu, eins og ég sagði áðan, kemur frá Hafrannsóknastofnun að hluta til og hún kemur líka frá stórútgerðinni vegna þess að það sem gerist er það að litlu aðilarnir sem hafa ekki tökin til að veiða djúpkarfann, hafa ekki skipin til þess, munu þurfa að skipta á veiðiheimildum við hina á útsöluverði.

Frú forseti. Ég leyfi mér sem gamall kennari og prófdómandi að þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir innlegg hans hér. Ég deili áhyggjum hans af djúpkarfanum og gullkarfanum og vil bæta við einu sjónarmiði. Þegar ég og hv. varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, Ólína Þorvarðardóttir, fórum á fund í Granda laust fyrir jól, í nóvember held ég, lýstu forsvarsmenn Granda yfir miklum áhyggjum út af markaðsmálum varðandi þessa skiptingu og töldu skiptingu bráðnauðsynlegar. Ástæðan var sú að djúpkarfann, veiddur utan landhelgi, hugsanlega í sjóræningja veiðum, er settur á svartan lista í Þýskalandi. Honum er blandað saman við gullkarfann sem við veiðum innan lands og er undir fiskveiðistjórn, þannig að þeir merkja það í Granda að þeir lendi í erfiðleikum í stórmörkuðum og annars staðar. Það er því brýnt að taka á þessu og það er brýnt að lögfesta þessa skiptingu. Spurning mín til hv. þingmanns er sú: Hvaða leiðir sér hann bestar til að koma í veg fyrir þá ágalla sem hann benti á með skipin, með getu skipa sem veiða gullkarfa og geta ekki farið í djúpkarfann? Ég er líka sammála hv. þingmanni að það er hægt að lenda þessu máli skynsamlega, það er ekki slíkur ágreiningur nema þá um skötuselinn, um prinsipp þar, og ég deili þeirri skoðun að það sé hægt að leysa það líka með málamiðlun. Ég lýsi mig reiðubúinn til að ræða það sem formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar milli 2. og 3. umr. að taka á þeim ágöllum sem bent hefur verið á og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur einnig bent á. Ég lýsi mig reiðubúinn til að ræða það milli 2. og 3. umr. Ég tel það vera komið í púkkið hér í dag sem nægir mér til að fara í þá viðræðu og til að leita lausna í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir það að lýsa því yfir að hann sé sáttfús maður, eins og hann er reyndar yfirleitt alltaf í öllum málum, og vilji leita lausna. Það hefur komið fram og kom fram í máli hans hér að þeir ágallar sem hv. þingmenn hafa bent á hér í umræðunni hafa orðið til þess að hann vill skoða þetta vandlega á milli 2. og 3. umr. til að ná lausn í málinu. Ég fagna því sérstaklega vegna þess að það er mjög mikilvægt fyrir okkur sem störfum núna á Alþingi að við hugsum í lausnum og séum ekki alltaf að skjóta allt niður sem aðrir segja og höldum að við höfum alltaf ein rétt fyrir okkur, hver sem sú skoðun er. Ég hef alla vega reynt að gera það eftir bestu getu, það getur vel verið að mér hafi oft mistekist að gera það en ég hef reynt að hafa það að markmiði og það verður þá að taka viljann fyrir verkið. Ég tek heils hugar undir það sem hv. þingmaður sagði um skiptinguna, eins og ég kom líka inn á í ræðu minni, að það er mjög mikilvægt að menn geri þetta með þeim hætti að ekki sé verið að ofnýta annan stofninn. Hv. þingmaður kom inn á að það hefði líka markaðsleg áhrif og það sé hætta á því ef menn eru í sjóræningja veiðum að menn verði stimplaðir út. Þetta er alveg hárrétt. Mín skoðun er sú að ef núna yrði þetta með þeim hætti að allir sem veiða fisk, hvort heldur það er karfi eða eitthvað annað, þurfi að skila svokölluðum afladagbókum og þurfi að gefa upp hvar þeir eru að veiða, hvort þeir eru að veiða í botntroll og þar fram eftir götunum, gæti grunnurinn að sátt legið í þessu fyrir þau skip sem hafa klárlega verið að veiða gullkarfa, eins og þessi minni togskip, að menn geti séð það og rakið það í afladagbókum viðkomandi skips og þá sé hægt að leiðrétta það með þeim hætti, vegna þess að stærri skipin sem veiða í dýpri sjó með flottroll og annað setja þetta hvort sem er inn í frystinguna. Þetta er í raun og veru lausnin sem ég sé í málinu að menn mundu gera þetta með þeim hætti að skoða afladagbækurnar sem segja nákvæmlega hvar menn eru að toga, með hvaða veiðarfærum, hvort menn eru með botntroll eða flottroll, að menn geti gert þetta með þeim hætti. Það er lausnin.

Frú forseti. Til stóð að kvóti í djúpkarfa og gullkarfa skiptist bara „fifty/fifty“ eða til helminga. Skil ég hv. þingmann rétt að skiptingin gæti orðið þannig gagnvart skipum sem hafa ekki búnað til að sækja djúpkarfa að þau fengju meiri hlutann í gullkarfa og minna eða ekkert í djúpkarfa? Þarna er ákveðið vandamál uppi sem er vel hægt að leysa. Það er eitt atriði sem hv. þingmaður kom líka inn á sem ég vil gera að umtalsefni og það er þessi VS-afli eða svokallaður Hafró-afli. Það var hárrétt ábending um 5% heimildina til að veiða umframafla og skila inn og sem fer í ákveðinn uppgjörspott hjá Hafró, að það hefur gerst að menn hafi safnað þessum 5% upp og farið svo eingöngu í að veiða meðafla þegar líður á tímabilið. Á þessu þarf að taka. Ég hef líka bent á að ég hefði viljað skoða þennan Hafró-afla betur, mjótt er mundangshófið þar í þeim efnum, en það þarf að skoða það vel og vandlega. Ég spyr hv. þingmann hvort hann deili þeim sjónarmiðum með mér að hægt sé að efla þennan þátt og þá í því skyni að tryggja það að allur meðafli komi í land, ekki bara skötuselur á grásleppunni heldur líka koli og fleiri tegundir sem koma fram í meðaflanum.

Virðulegi forseti. Bara til að ljúka þessari umræðu í sambandi við skiptingu á karfakvótanum þá er það mín skoðun að ef menn fara inn í afladagbækurnar geti menn séð þetta. Ef ég man rétt, nú segir hv. þingmaður að þetta sé til helminga en ef ég man þetta rétt eru það um 30% sem eru í djúpkarfa og um 70% í gullkarfa. Þar sem hv. þingmaður kemur inn á svokallaðan Hafró-afla og það var einmitt umræða um það í gær, er mín skoðun sú að þessi aðgerð stjórnvalda á sínum tíma hafi virkað mjög vel vegna þess að nú hafa menn heimild til að landa 5% inn í Hafró-afla sem skiptist þá þannig að 80% fara til Hafrannsóknastofnunar og 20% til útgerðarmanna og sjómanna. Það gerir það að verkum eða hefur skilað sér í því að menn eru að landa fiski inn í þennan Hafró-afla og þetta flyst þá miðað við það sem menn eru að veiða. Það er ekki miðað við úthlutaðan afla, þannig að þeir sem veiða mest mega þá landa mest og geta þá gripið til þessara ráðstafana. Í dag er þetta eingöngu miðað við ígildi, þ.e. menn mega veiða kannski 500 tonn af karfa og 500 tonn af ufsa en landa síðan bara annarri tegundinni inn í Hafró-aflann. Menn þurfa að skoða með hvaða hætti hægt er að gera þetta. Ég tek undir með hv. þm. Atla Gíslasyni að það er mjög skynsamlegt að við skoðum þessa hluti á hverjum tíma, við verðum alltaf að skoða þetta vel. En það sem eftir stendur er þá þetta, og ég er búinn að skoða þetta dálítið á undanförnum vikum, að aflaaukningin inn í Hafró-aflann er út af þorski. Það er mjög sláandi að það hafa bæst við 850 tonn af lönduðum þorski núna á milli kvótaáramótanna, sem segir mér persónulega vegna þess að ég þekki nokkuð vel ástandið á miðunum að við erum með ranga ráðgjöf í þorskinum, þ.e. við erum með ranga ráðgjöf miðað við þá þorskgengd sem er á miðunum. Því er mjög mikilvægt og ég hefði viljað ræða þau tvö frumvörp sem koma hér á eftir - þau komast sennilega ekki að í dag - bæði frumvarp sem ég legg fram um aflaráðgefandi nefnd sjómanna og hins vegar frumvarp um vísindaveiðar sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir leggur fram. Ég held að við þurfum að taka umræðuna miklu lengra til þess að átta okkur á stöðu mála.

Virðulegi forseti. Ég náði því miður ekki að vera viðstaddur fyrri hluta þessarar umræðu þegar mælt var fyrir málinu og fyrstu ræðurnar. En ég held að maður geri sér nokkuð vel grein fyrir því, í ljósi 1. umr. og umfjöllunar í þinginu undir jafnvel öðrum liðum, hvernig landið liggur varðandi þennan helsta atvinnuveg þjóðarinnar, þ.e. okkar helsta gjaldeyrisskapandi atvinnuveg og framtíð hans. Í því frumvarpi sem hér er til umræðu eru nokkur atriði sem er ljóst að skiptar skoðanir eru um. Hér er rætt um m.a. línuívilnun og ég hef einna mestar áhyggjur af því varðandi línuívilnunina ef það er í raun stefna stjórnvalda að draga úr tækninýjungum og hagkvæmni í þeirri grein. Ég hef í sjálfu sér ekki stórar áhyggjur af því þó að verið sé að auka um einhver prósent til eða frá það magn sem má veiða í línuívilnuninni, en það er ljóst að með því frumvarpi sem hér er rætt er verið að fjölga þeim sem mega veiða þarna, eins og kom fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni áðan, en ekki í raun að auka það magn sem er til ráðstöfunar. Varðandi veiðiskylduna held ég að þurfi menn að stíga mjög varlega til jarðar því að þetta er mjög tvíbent. Ljóst er að það er hagur margra að veiðiskyldan sé aukin, að hún sé í raun höfð 100% eða eitthvað slíkt, en það hefur vitanlega þau áhrif eins og hér hefur komið fram að það getur dregið úr nýliðun, það getur dregið úr framboði til þeirra sem vilja hugsanlega leigja sér aflamark, og það koma upp ýmis vandamál þegar við skoðum þessa tillögu. Þar af leiðandi vil ég hvetja nefndina til að skoða það mjög vandlega milli umræðna, eins og annað í þessu frumvarpi, hvort verið sé að stíga nógu varlega til jarðar varðandi þennan þátt. Hér er einnig rætt um geymslurétt. Þetta er kannski eitt af því sem ég persónulega hef hvað mestar efasemdir um ásamt skötuselsákvæðinu svokallaða, að verið sé að takmarka þennan geymslurétt. Í rauninni er samt sem áður verið að segja að ráðherra geti ákveðið annað ef þær aðstæður eru uppi. Ég held að það sé mjög mikilvægt, ef við horfum á hagkvæmni eða hagræðingu útgerðarinnar til þess að sækja aflann, að heimilt sé að færa töluvert af honum á milli tímabila. Það snýr ekki eingöngu að útgerðinni sem fyrirtækis heldur snýr það líka að starfsfólkinu og þeirri starfsemi sem þar er, markaðsaðstæðum og öðru slíku. Við megum ekki gleyma því, og ég kem aðeins að því á eftir, hversu margir starfa við sjávarútveginn. Varðandi hið svokallaða skötuselsákvæði sem nefnt er eftir þeim ljóta fiski en bragðgóða, er það mjög mikið áhyggjuefni að mínu viti að verið sé að taka þetta skref sem verið er að taka í því sem í raun má kalla fyrningu. Það er eitthvað sem ég er alfarið á móti að verði tekið. Við getum staðið hér og talað í allan dag og margir eru betur til þess fallnir en ég að ræða um tæknilegar útfærslur á því hvar skötuselurinn heldur sig og hvar á að veiða hann og slíkt.

Ég skal …

Já, þakka þér fyrir, hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir ætlar að fara yfir það fyrir mig, en það er ekki það sem ég ætlaði að segja heldur í rauninni sú hugsun sem býr að baki þessa ákvæðis og við það er ég hvað hræddastur og vona svo sannarlega að menn stígi ekki það skref sem boðað er í frumvarpinu varðandi þann hluta. Ég er búinn að nefna helstu atriðin í mjög stuttu máli og hér hefur verið farið yfir í ræðum sem ég hef heyrt tæknilegar útfærslur og um hvað þetta mál snýst tæknilega. Það sem ég ætla að nefna eru vinnubrögðin, ekki er hægt að standa hér án þess að nefna þau. Ég er ásamt mörgum öðrum þingmönnum mjög ósáttur við það hvernig haldið er á vinnu og umfjöllun hér um sjávarútvegsmál. Nú er svokölluð sáttanefnd að störfum, nefnd sem á að fjalla um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, nauðsynlegar breytingar, og hugsanlega skapa sátt milli stjórnvalda og hagsmunaaðila og slíkt, og þá komum við fram með frumvörp, bæði stjórn og stjórnarandstaða, ofan í þá vinnu. Mér finnst það ekki skynsamlegt, ég tel skynsamlegra að reyna að herða á okkur í nefndinni að klára það sem þar fer fram til að hægt sé að koma fram með lagafrumvörp sem byggja á þeirri vinnu. Ég hlýt hins vegar að taka mark á því að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er vitanlega kveðið á um að þetta skuli gert. Ég hefði haldið að það væri hreinlegra af hæstv. ríkisstjórn að tilkynna það hér hvort það væri markmið að út úr hinni svokölluðu sáttanefnd næðist einhver sátt eða hvort það væri í rauninni til nefnd eða vettvangur til þess að kynna svokallaða fyrningarleið fyrir þessum hagsmunaaðilum. Ég get ekki látið hjá líða fyrst við erum að ræða þetta mál að nefna aðeins hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Ég tel mjög mikilvægt að allir þeir hagsmunaaðilar sem teljast til sjávarútvegs, hvort sem það eru samtök sjómanna eða útgerðarmanna eða fiskvinnslustöðvanna eða hverjir sem það eru, stígi varlega til jarðar varðandi þennan meginatvinnuveg þjóðarinnar. Það er mjög mikilvægt að hagsmunaaðilarnir, líkt og stjórnvöld, líkt og alþingismenn, íhugi vel hvar hagsmunum þjóðarinnar er best borgið varðandi þessa atvinnustarfsemi. Ég tel að þarna eigi allir að taka eitthvað til sín vegna þessara orða minna, ég held að það sé mjög mikilvægt að menn líti í eigin barm og spyrji sig og þá á ég við stjórnvöld og þessa hagsmunaaðila: Stöndum við of fast á skoðunum okkar, erum við föst í einhverju fari sem við komumst ekki upp úr og ber okkur að leggja okkur fram við að komast upp úr þessum hjólförum? Frú forseti. Nú starfa líklega um 8 þúsund manns í sjávarútvegi í landinu, þ.e. við veiðar og vinnslu, og ég sá einhvers staðar að talið er að hann skapi um 16 þúsund afleidd störf, og 90% veiðiheimilda eru á landsbyggðinni. Þar af leiðir að þær miklu breytingar sem boðaðar hafa verið geta og munu hafa hvað mest áhrif á landsbyggðinni. Sú staðreynd að aflaheimildirnar eru að mestu leyti á landsbyggðinni, auðvitað ekki að öllu leyti, kann að endurspegla það að svo virðist sem að í þéttbýli og sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu séu sterkustu skoðanirnar á því að fara eigi í stórfelldar breytingar á sjávarútvegskerfinu, innkalla jafnvel aflaheimildir og úthluta þeim aftur með einhverjum hætti sem ekki hefur verið upplýst um. Af hverju þetta skiptist með þessum hætti veit ég ekki en það er hins vegar mjög sláandi að svo er. Ég held að það sé rangt að auka forræðishyggju, sem er kannski ekki besta orðið, í þessari grein frekar en öðrum en að sama skapi er mjög mikilvægt að einhvers konar utanumhald sé um meginreglur og annað í sjávarútvegi. Ég er að sjálfsögðu fylgjandi því að áfram verði unnið eftir því kerfi sem við erum með í dag, aflamarkskerfinu, en það er mikilvægt að hlusta á þá gagnrýni sem hefur komið fram og reyna að finna leiðir til sátta. Þess vegna tók ég sæti í þeirri ágætu nefnd sem er að fjalla um þetta mál og ég vona svo sannarlega að það fáist niðurstaða í það sem fyrst. Ég óska líka eftir því að stjórnvöld stígi varlega til jarðar með frumvörp og breytingar á því kerfi sem er til umfjöllunar meðan nefndin starfar, ég held að það sé frumskilyrði. Ríkt hefur óvissa um sjávarútveginn í marga mánuði vegna þeirra yfirlýsinga sem gefnar voru hér varðandi fyrningu aflaheimilda og ekki verður undan því vikist að eyða þeirri óvissu sem fyrst til að við getum unnið áfram með þennan mikilvæga atvinnuveg og hvet ég stjórnvöld til að leggja sitt á vogarskálarnar í því.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir innlegg í þessa umræðu og þær áherslur sem hann réttilega dregur fram um mikilvægi sjávarútvegsins fyrir atvinnulíf og allt líf í landinu. Ætli það séu ekki yfir 40% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar sem koma um þessar mundir frá útflutningi í sjávarútvegi? Engu að síður þurfum við stöðugt að huga að því hvernig best er hægt að haga málum, bæði hvað varðar sjálfbæra nýtingu auðlindarinnar, meðferð hennar, þjóðhagslegan ábata af veiðum og vinnslu og svo því hvernig arðurinn skiptist og kemur þjóðinni í heild sem mest til góða. Um það hefur verið rætt hér og deilt hvort við höfum á öllum sviðum verið þar á réttri braut. Frumvarpið tekur ekki á öllum þeim stóru atriðum heldur ákveðnum leiðréttingaratriðum. Hv. þingmaður minntist á veiðiskylduna og tilfærslu á milli ára. Í því kerfi sem byggst hefur upp í leigukvótakerfinu geta allar slíkar breytingar vissulega haft áhrif. En það er líka mjög ótryggt þannig að erfitt er að finna leiðir til að verja það nema einhver ákveðinn pottur sé bara stöðugt tekinn frá sem sé þá fastur til útleigu, en annars er þetta mjög ótrygg stærð og það er staðreynd. Það má vera nálgun að alltaf sé einhver ákveðinn pottur hugsaður til útleigu. Hitt er líka mjög mikilvægt að þær veiðiheimildir sem úthlutað er eða það aflamark sem úthlutað er innan veiðiársins sé að meginhluta til veitt innan ársins. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir hans ræðu. Þingmaðurinn hvetur til þess að stjórnvöld stígi varlega til jarðar í sjávarútvegsmálum. Ég held að það sé gert. Það er verið að stíga mjög varlega til jarðar. Mér finnst það ekki algjörlega sanngjarn málflutningur þegar talað er um að ekki eigi að leggja fram frumvörp eða aðhafast neitt í stefnumótandi aðgerðum í sjávarútvegsmálum á meðan viðræðunefnd, sem nú er í gangi með hagsmunaaðilum og fulltrúum stjórnmálaflokkanna, er að störfum. Ráðuneytið getur ekki fellt niður störf þó að starfshópur sé að verki og mér finnst þetta líka hálfótrúverðugur málflutningur á sama tíma og stærsti hagsmunaaðilinn, sem er LÍÚ, tefur beinlínis fyrir starfi nefndarinnar með því að mæta ekki þar til starfa og vilja ekki taka þátt í starfinu. Þá spyr ég: Hversu trúverðugur er málflutningurinn? Auðvitað er mikils um vert að nefndin geti lokið starfi sínu og þar sé vel og málefnalega tekið á þeim verkefnum sem bíða en þá verða líka allir að koma að því borði. Það er á ábyrgð hagsmunaaðila ekki síður en stjórnvalda að það gangi vel fyrir sig. Síðan þetta með hagsmunina sem í húfi eru. Það eru hagsmunir þjóðarinnar að hafa vel rekinn sjávarútveg. Sjávarútvegur er undirstöðuatvinnuvegur í landi okkar og það eru eðlilegir hagsmunir og sameiginlegt markmið okkar allra sem komum að þessari umræðu að hægt sé að tryggja rekstrarskilyrði hans en um leið þarf líka að tryggja sanngjarnar leikreglur. Það sem þessi deila stendur um í „grund og bund“ er að þjóðin, sem eigandi auðlindarinnar, njóti eðlilegs arðs af auðlind sinni. Það sem hv. þingmaður og fleiri kalla 

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég talaði um, og er mjög upptekinn af því, að þessi nefnd fái frið er sú að ég held að það sé betra fyrir málaflokkinn í heild, fyrir umræðuna og fyrir það sem við viljum fá út úr þessu. Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hlutans var talað um það á ársfundi LÍÚ, að ég held, af ráðherra m.a., að það þyrfti að vera friður til þess að nefndin gæti unnið. Stjórnvöld hafa, eftir því sem ég best veit, m.a. við gerð stöðugleikasáttmála og annað, lýst því yfir að það eigi að vera friður og ró meðan menn eru að reyna að finna út úr þessu. Það hefur ekki gengið eftir, frú forseti. Ef hv. þingmaður gleymdi að spyrja mig út í LÍÚ ætla ég ekki að standa hér sem talsmaður þeirra eða verja þá, það apparat á að gera það sjálft, þeir eru, að ég held, fullfrískir og fullfærir um það. Ég held hins vegar að sjávarútvegurinn sé í heildina vel rekinn. Það eru að sjálfsögðu í öllum greinum einhverjir skussar, þannig er það bara í öllum atvinnugreinum. Því miður er það einhvern veginn þannig að hvort sem verið er að tala um iðnað eða verslun og þjónustu eða veitingahús að mjög oft eru þeir dregnir upp sem standa sig verst. Í sjávarútveginum er í heildina litið mjög gott fólk, mikil kunnátta, sérfræðiþekking og nýsköpun en mér finnst að margir hér inni hafi ekki tekið tillit til þess í umræðu sinni. Það er heldur ekki rétt að tala þannig að ekki sé greitt neitt afgjald fyrir nýtingarréttinn - ég er að tala um nýtingarrétt, takið eftir því, ég er ekki að tala um eignarrétt, ég er að tala um nýtingarrétt á auðlindinni. Það er greitt gjald fyrir hann. Hvort það eigi að vera 

Frú forseti. Það gleður mig að heyra að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson talar um nýtingarrétt því að það er náttúrlega lykilhugtak í þessari umræðu allri saman. Það kann að vera að sjávarútvegurinn sé vel rekinn, ég vil ekki draga það í efa, en þetta snýst kannski ekki aðallega um það nema þá öðrum þræði. Þetta snýst fyrst og fremst um það að þjóðin njóti arðsins af vel rekinni atvinnugrein þar sem þjóðin er eigandi auðlindarinnar. Það kerfi sem við búum við er leiguliðakerfi, það býður upp á mismunun. Leikreglurnar eru ekki eins sanngjarnar og þær gætu verið. Umræðan snýst um það að reyna að breyta því. Umræðan er hins vegar allt of mörkuð tortryggni og átakasókn í allri framgöngu, jafnvel beggja málsaðila ef út í það er farið. Af því að þingmaðurinn talar um að það sé æskilegra að umrædd nefnd fái frið til starfa vil ég benda á að það verður þá líka að vera trúverðugt að nefndin sé að störfum og að menn gangi þar af fullum heilindum til starfa. Eins og sakir standa hefur maður ekki ástæðu til að ætla að þar séu menn nægilega samstilltir og samstiga í því að ganga að verkefninu af fullum heilindum því, eins og við vitum, hefur einn stærsti hagsmunaaðilinn þegar eiginlega stokkið frá verkinu. Þar með er komin óvissa og undir þá óvissu ýtir sá hagsmunaaðili með framgöngu sinni. Auðvitað væri æskilegast ef menn gengju af fullri alvöru að því verki að takast á við þetta verkefni og að menn tækju það verkefni alvarlega að stjórnvöld hafa þann einlæga ásetning að koma hér á sanngjarnari skipan í fiskveiðistjórnarmálum.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að sjávarútvegurinn er að mínu viti hátækniiðnaður og hátæknigrein. Í honum starfa öflugir aðilar, það eru um 8 þúsund störf í þessari grein, 16 þúsund afleidd störf væntanlega. Eins og fram kom hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skapar þessi grein líklega 40% gjaldeyristekna okkar í dag. Sjávarútvegurinn er í dag einhver mikilvægasta atvinnugrein okkar og skapar þjóðinni gríðarlega mikinn arð. Mér finnst ekki sanngjarnt að tala á þann veg að sjávarútvegurinn skili ekki neinum arði til þessa samfélags. Það er gríðarlegur arður sem kemur úr sjávarútveginum inn í samfélögin í landinu, inn í þjóðarbúið í heild. Hægt er að sýna fram á það með mjög einföldum hætti með því að skoða einfaldlega opinbera vefi Hagstofu og annarra aðila. Að þjóðin njóti arðsins - ef við erum einfaldlega að tala um að borgað sé hærra leigugjald fyrir aflaheimildirnar en er í dag, ef málið er ekki flóknara en það, þá eigum við að ræða það á þeim grunni. Það getur vel verið að útgerðin þoli að borga hærra leigugjald fyrir nýtingarréttinn. En ég tek ekki undir það og tek ekki þátt í umræðum ef því er haldið fram að sjávarútvegurinn skili ekki þjóðarbúinu tekjum eða arði, það er einfaldlega rangt. Það er líklega engin atvinnugrein sem er okkur eins mikilvæg ef við horfum á stöðuna í dag og til framtíðar.

Frú forseti. Ég vil taka þá umræðu sem átti sér stað á milli hv. tveggja síðustu ræðumanna aðeins áfram. Ég verð að taka undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni og ég lýsi furðu minni yfir málflutningi hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þegar hún segir að tími sé kominn til þess að þjóðin njóti arðsemi af sjávarútvegi. Við hv. þingmann vil ég segja að þjóðin nýtur að sjálfsögðu arðsemi af þessari atvinnugrein í því formi að þegar við erum með vel rekinn sjávarútveg, eins og við erum með núna, veitir hann atvinnu og greiðir skatta og hann er jafnframt eina atvinnugreinin sem greiðir auðlindagjald, fyrir utan þessa nýju ömurlegu orkuskatta sem þessi ágæta ríkisstjórn var að setja á. Auðlindagjaldið var, eftir því sem ég best man, 1,4 milljarðar á seinasta ári og ríkisstjórnin hefur kosið að verja 1,4 milljörðum í að sækja um aðild að Evrópusambandinu. En það er önnur saga. En þetta er mikilvæg arðsemi af þessari atvinnugrein og það er köld, blaut tuska framan í allt það góða fólk sem vinnur í þessari mikilvægu atvinnugrein að þurfa sífellt að hlusta á málflutning eins og þann sem sérstaklega þingmenn Samfylkingarinnar hafa í frammi, en þó örlar á því líka hjá sumum þingmönnum Vinstri grænna. Það þarf alltaf að vera að tala niður til þessa fólks, það þarf að vera að tala niður til fólks sem er að hætta fjármunum sínum í rekstur og er að kaupa til þess atvinnutæki og tól og veiðiheimildir vegna þess að -  Þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipaði þennan sáttahóp og þessa sáttanefnd, sem í áttu sæti allir hagsmunaaðilar, allir stjórnmálaflokkar og væntanlega allar skoðanir sem er að finna um þennan málaflokk, hélt ég að eitthvað væri á bak við það, að það ætti að leita sátta. Þá kemur hæstv. ríkisstjórn og segist vera að framfylgja stefnu sinni sem allir hefðu átt að þekkja og að þjóðin hafi kosið þessa tvo flokka út af stefnu þeirra. Ég fór yfir það í andsvari við hv. þm. Róbert Marshall í fyrradag að ég er ekki sammála því. Ég held að þessi ríkisstjórn hafi verið kosin af mörgum vitlausum ástæðum og ég held hún hafi verið kosin þrátt fyrir stefnu hennar í sjávarútvegsmálum. Hún var m.a. kosin vegna þess að verið var að refsa mínum flokki, sem hafði verið lengi við völd. Við urðum fyrir efnahagslegu áfalli á okkar vakt. Það var þess vegna sem var verið að skipta um ríkisstjórn, það var ekki út af sjávarútvegsstefnunni og það er algjör fjarstæða að halda slíku fram. Gott og vel. Hæstv. ríkisstjórn segist vera að framfylgja stefnu sinni sem allir hafi átt að þekkja og hún sé að ná fram breytingum. Þetta segir hún í öðru orðinu, sáttin mikilvæga er sett í nefnd en um leið og nefndin er skipuð er allt tekið úr því sáttaferli og þá kennir ríkisstjórnin þeim aðilum sem eru ekki sáttir við það verklag um að vera að rjúfa þá margumræddu sátt. Ég bara næ ekki þessu samhengi. Það er fullt af atriðum sem menn eru ekki sammála um í þessu kerfi og það er fullt af atriðum sem hægt er að breyta. Og það má nefna fullt af öðrum atriðum, eins og hér hefur komið fram, sem ég ætla ekki að endurtaka. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sem þekkir þessi mál eflaust betur en nokkur annar í þessum sal - ég leyfi mér að fullyrða það, með allri virðingu fyrir öllum öðrum - talar af þvílíkri kunnáttu og reynslu að það ber af. Hann nefnir fullt af atriðum sem hægt væri að fara yfir og heldur þeirri skoðun sinni fram að í sumum tilfellum þurfi ekki að vera svo langt á milli manna. En það er langt á milli manna um ákveðin grundvallaratriði og ég hélt, miðað við það sem segir í skipunarbréfi umræddrar nefndar, og það sem hæstv. ráðherra sagði á ræðu sinni hjá LÍÚ í haust, að það ætti einmitt að taka þessi grundvallaratriði út fyrir það karp sem við erum í hér, taka grundvallaratriðin, þau atriði sem mestu deilurnar eru um, og setja það í þann farveg að við getum náð einhverri lendingu. Ég hélt, kannski í einfeldni minni, að það væri stefna ríkisstjórnarinnar sem talar svo mikið um mikilvægi þverpólitískrar sáttar á tyllidögum. Nei, þrátt fyrir að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi sagt í ræðu hjá LÍÚ fyrir örfáum vikum, með leyfi forseta: „Eins og þið þekkið ákvað ég á grundvelli samstarfsyfirlýsingar þessarar ríkisstjórnar að setja á fót vinnuhóp til þess að fara yfir stóru drættina og álitaefnin í fiskveiðistjórnarkerfinu og koma með tillögur til úrbóta. Meginmarkmiðið með skipan þessa vinnuhóps er að freista þess að ná fram tillögum sem skapa meiri sátt um það meðal þjóðarinnar. Ég vil tiltaka hér sérstaklega að ég hef fyrir löngu ákveðið að gefa vinnuhópnum það svigrúm sem hann þarf. Með þessu á ég við að hann mun fá frið til verka sinna án sérstakrar íhlutunar af minni hálfu. Ég tel mikilvægt að aðrir sem hér eiga hlut að máli haldi þessa sömu stefnu í heiðri.“ Hér talar hæstv. ráðherra um álitaefni og stóru drættina. Það kann vel að vera, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar hélt fram við umræðuna í fyrradag, að þetta frumvarp sé ekki stærsta álitamálið, en það sem verið er að gera, t.d. með skötuselsákvæðinu, er að það er verið að fara bakdyramegin að fyrningarleiðinni. Og fyrningarleiðin er eitt af þeim stóru atriðum sem grundvallarágreiningur er um og ég hefði haldið að væri þá það sem ætti að vera til umræðu í þessari ágætu nefnd. Ef menn eru virkilega á þeim buxunum að ná sátt, ef menn eru virkilega að leita eftir því að kalla alla aðila að borðinu til þess að ná sátt, hefði ég talið að það væri einfaldara með það að markmiði að ná sameiginlegri niðurstöðu, sem ég trúi að menn vilji, hefði ég haldið, vegna þess að menn vissu og gátu sagt sér það fyrir fram að þetta atriði mundi valda deilum, að það væri einfaldara að setja það inn í nefndina, gera eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði hér í fyrradag, láta fyrningarleiðina vera eina af þeim tillögum sem nefndin fengi til skoðunar til útfærslu, til umræðu, og sjá, þegar öll rök eru komin fram, þegar allir sem að þessu máli koma og hafa skoðun, eru búnir að ræða þetta sín á milli, ná einhverri lendingu, þá væri hægt að fara fram. En það sem verið er að gera hér, þó að mönnum finnist þetta ekki vera stærsta málið, er að grafa undan því að hægt sé að ná þessari sátt vegna þess að það virðist vera þannig að það ekki sé vilji fyrir hendi. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir kemur hinum megin frá og segir: Það er LÍÚ sem er að rjúfa sáttina með því að mæta ekki. Það eru útvegsmenn sem eru vondi kallinn í þessu samhengi og það er þeim að kenna að ekki næst sátt. Það getur vel verið að LÍÚ ætti að fara að finna sér einhverjar aðrar aðferðir en að mæta ekki á fundi, ég skal ekkert um það segja. Ég held að í flestum deilumálum sé betra að koma að borðinu og ræða málin. Ég held hins vegar að ef báðir aðilar ættu hugsa málið: Hvað er það sem kemur í veg fyrir að við getum rætt þessi mál? Það er annars vegar það sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir kallar hótanir LÍÚ en hins vegar er það það sem ég held fram að sé hálfgerð ögrun frá ríkisstjórninni að vera að koma með þetta mál vitandi að það muni valda þessum deilum. Ég spurði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að því í umræðunni í andsvari fyrr í vikunni, hvort það væri ekki augljósasta málið til þess að leyfa þessum málum einhvern veginn að komast áfram að taka það úr þessu frumvarpi sem ekki er ágreiningur um, leggja hitt til hliðar, halda áfram með nefndarstarfið og reyna að freista þess í einlægni að ná um þetta sátt. Ég held að það sé eina vitið í þessu máli og legg það hér formlega til. Þetta snýst nefnilega um vinnubrögð. Þetta snýst um að koma málum áfram og fólk þarf að gefa eftir og við erum með nóga óvissu í samfélaginu þó að það þurfi ekki að bæta á þetta. Við erum með svo mörg verkefni í gangi sem eru brýn og þarf að leggjast yfir og einhenda sér í. Það er grátlegt að sjá það að embættismenn, t.d. í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, eru annars vegar að undirbúa aðildarumsókn til Evrópusambandsins og hins vegar að vinna í máli sem gæti svo - segjum að það næðist nú sátt þrátt fyrir allt í nefndinni og það yrði ekki um þessa leið. Þá er búið að eyða þarna dýrmætum tíma í það sem ég vil leyfa mér að kalla vitleysu. Virðulegi forseti. Það er mikið talað í þessum stól af hálfu ákveðinna þingmanna um 18 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins og henni er kennt um allt sem miður hefur farið hér, ég sé að hv. þm. Ögmundur Jónasson allt að því nikkar og kinkar kolli yfir þessu, það er einmitt það sem við erum ekki alltaf sammála um. Ég vil leyfa mér að halda því fram að það sé 18 ára, í tilfelli VG, og 16 ára stjórnarandstaða og valdaþrá þeirra tveggja flokka sem nú eru í ríkisstjórn sem verður til þess að það er farið dálítið vitlaust að verkum. Það er verið að fara hér af stað til að breyta bara til þess að koma einhverju í burtu sem þessi bévítans, svo að ég kveði nú ekki sterkara að orði, Sjálfstæðisflokkur hefur komið til leiðar. Við verðum að breyta bara breytinganna vegna til þess að láta í það skína að við séum komin til valda núna. Þetta er eins með skattkerfið. Það var ákveðið að ná þyrfti meiri tekjum í ríkissjóð. Það þurfti ekkert endilega að fara að breyta öllu skattkerfinu kortéri fyrir áramót til þess að ná þeim markmiðum. Nei, en það þurfti að breyta breytinganna vegna og ég vil kenna 18 ára valdaþrá um. Hún verður þess valdandi að menn blindast af verkefninu og átta sig ekki á því að það er endapunkturinn og útkoman sem skiptir máli. Mér finnst gagnrýnisvert að þannig sé farið af stað með þessa mikilvægu atvinnugrein okkar, og þetta er ekki einhver áróður Sjálfstæðisflokksins eða áróður LÍÚ sem ég er að segja hér. Það er óvissa í þessari grein fyrst og fremst vegna þess að menn vita ekki hvers konar fiskveiðistjórnarkerfi, hvers konar sjávarútveg, við erum að fara að reka á næstu mánuðum og missirum. Það er ekki eitthvað sem Sjálfstæðisflokkurinn heldur fram í einhverju tómarúmi. Ég er þingmaður stórs kjördæmis, landsbyggðarkjördæmis, þar sem eru mikilvægir útgerðarstaðir, og ég fer og tala við fólkið í þessu kjördæmi, úr öllum flokkum, niðri á höfn, inni í frystihúsunum, þá sem eru að reka útgerðarfyrirtækin, úti um allt. Það er það fólk sem er að segja þetta við mig, fiskvinnslufólkið. Það segir bara: Látið okkur í friði. Það er nóg af verkefnum fyrir ykkur til að dandalast yfir og sinna. Látið þið okkur í friði til að við getum haldið áfram að byggja hér upp samfélag og byggja upp að nýju eftir það áfall sem við urðum fyrir. Það er ábyrgðarhluti að taka atvinnugrein, sem er að sönnu skuldsett eins og aðrar atvinnugreinar hér í landinu, en hefur alla burði til að vinna sig út úr þeim skuldum, þessum tökum. Ef hún fengi að vera í friði og fengi tækifæri til þess að gera áætlanir og plana reksturinn fram í tímann, hvort sem það heitir veiðar eða markaðsstarf, þá er það það mikilvægasta sem við getum gert hér á Alþingi að veita fólki svigrúm til þess að vinna vinnuna sína. Þetta er ekki áróður Sjálfstæðisflokksins, þetta er það sem fólkið í landinu er að segja, a.m.k. við mig. Virðulegur forseti. Það má líka ræða forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í þessu samhengi. Ég mundi frekar vilja vera hér að ræða það sem var rætt hér fyrr í dag, þau verkefni sem við stöndum frammi fyrir til að aðstoða heimilin og fyrirtækin í landinu í staðinn fyrir að vera alltaf að fikta í hlutum sem eru í lagi. Tökum þau atriði sem ósætti er um, hv. þm. Ögmundur Jónasson, og leyfum þessari nefnd að vinna að þeim atriðum eins og hæstv. ráðherra boðaði að hann mundi gera. Það er það sem mér er fyrirmunað að skilja. Ég er ekki að taka neitt löggjafarvald, hvorki af stjórnarþingmönnum né af ríkisstjórninni, að hún geti ekki komið þeirri stefnu sinni í framkvæmd sem hún hefur boðað. En þá, eins og ég held að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hafi sagt hér áðan: Þá er bara að segja það, við ætlum ekkert að gera þetta í sátt við greinina. Við teljum að þetta sé rétta stefnan og þá ætlum við bara að gera það. Hætta þá bara öllum leikaraskap og vera ekki að eyða tíma 18 manna í eitthvert nefndarstarf.

23.

- Hvað segirðu, 23? Afsakið, ég fæ hér leiðréttingu frá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni, nefndarmenn eru 23 en ekki 18, og rétt skal vera rétt. Það er líka dálítið kúnstugt ef maður fer, og nú er tími minn bráðum á þrotum, aðeins í efnisatriði þessa frumvarps - mikið hefur verið rætt um þetta skötuselsákvæði og raunar með ólíkindum að þingflokkur Vinstri grænna skuli vera að leggja það fram eftir allt talið um sjálfbæra þróun að hér sé verið að fara þvert gegn ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kom hér og sagði: Ég mun fara varlega og ég mun hafa samband við Hafrannsóknastofnun um þetta allt saman. Ég er hér með bréfið frá Hafrannsóknastofnun frá því 24. nóvember, það er varla þornað á því blekið, þar sem segir, með leyfi forseta: „Það gengur gegn þessum sjónarmiðum“ - sem eru um skynsamlega nýtingu fiskstofna, vil ég bæta hér við af því að ég les ekki alla málsgreinina - „að veitt sé umfram ráðgjöf stofnunarinnar eins og verið hefur undanfarin ár og samrýmist ekki stefnu um sjálfbæra nýtingu. Það geta varla talist ábyrgar fiskveiðar eða varúðarnálgun við stjórn fiskveiða ef verulega er farið fram úr ráðgjöf sem miðast við að nýta uppvaxandi árganga jafnvel þótt stofn sé í vexti.“ Nú er ég ekki fiskifræðingur og ætla ekki að halda því fram að ég viti mest um þessi mál en hér tjáir forstjóri Hafrannsóknastofnunar sig beint um þetta í bréfi frá því í október, í tveggja mánaða gömlu bréfi, og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir hér á þriðjudaginn að hann ætli að fara varlega og tala við Hafrannsóknastofnun. Hann þarf ekkert að fara varlega, hann þarf ekkert að tala við Hafrannsóknastofnun, hann getur bara lesið þetta bréf ef hann ætlar að hlusta á þá. Allt tal um sjálfbæra nýtingu og það sem segir í nefndaráliti meiri hlutans, með leyfi forseta: „Það er mat meiri hlutans að mikilvægt sé að ganga með ábyrgum hætti um nytjastofna sjávar og hlúa að þeirri ímynd sem við höfum á alþjóðavettvangi sem ábyrg fiskveiðiþjóð.“ Þá segi ég, frú forseti: Byrjum þá á því að draga þetta ákvæði til baka vegna þess að þetta gengur augljóslega gegn þessum sjónarmiðum og mun augljóslega, ef menn hafa miklar áhyggjur af því, sem ég held að fólkið í greininni og þeir sem stunda markaðsstarf og eru að selja íslenska fiskinn á grundvelli þessara sjónarmiða hafi. Þeir aðilar halda því fram að þetta muni skemma okkar alþjóðlegu ímynd sem ábyrg fiskveiðiþjóð. Þar vitna ég til umsagna fjölmargra umsagnaraðila. Ég er til að mynda með umsögn frá Samtökum fiskvinnslustöðva þar sem þeir segja þetta beinlínis, með leyfi forseta: „Framlagning frumvarpsins býður heim hættu á að orðspor okkar sem ábyrg fiskveiðiþjóð bíði varanlegan hnekki með tilheyrandi skaða. Líklegt verður að telja að íslenskur skötuselur verði gerður útlægur á okkar helstu mörkuðum fyrir sjávarafurðir komi bráðabirgðaákvæði frumvarpsins til framkvæmda.“ - Og takið eftir því að þeir segja ekki: … þrátt fyrir að hæstv. ráðherra sýni varfærni. Nei, frú forseti, þetta mál er ekki gott. Ef allt talið um sáttina á við eitthvað að styðjast, ef vilji er til sátta, er ég tilbúin til að hugsa þetta upp á nýtt þrátt fyrir að ég sé ósammála hv. stjórnarþingmönnum um þetta mál og þrátt fyrir að ég sé mjög andvíg fyrningarleiðinni í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Ég skal skipta um skoðun þegar þeir 23 einstaklingar sem þekkja þetta best eru búnir að fara yfir málið. 

Frú forseti. Tónninn í umræðunni breyttist töluvert við þessa ræðu hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur en hvað um það. Mér finnst alltaf verra þegar umræðan er persónugerð og talað er niður til fólks og því lögð orð í munn. Mér finnst það alltaf verra og finnst þar af leiðandi allt þetta tal um sátt og sáttavilja ekki traustvekjandi. Það er ekki trúverðugt þegar talað er þannig að sáttin eigi bara að verða á forsendum þess sem talar og það var nákvæmlega það sem mér heyrðist á ræðu hv. þingmanns: Ef þið gerið það sem við viljum, hendið þessu frumvarpi og vinnið þetta eins og við viljum þá skal verða sátt um málið. En þannig nær maður ekki sáttum. Enginn efast um það að íslenskt þjóðarbú nýtur góðs af atvinnugreininni sjávarútvegi og það er náttúrlega grundvallarforsenda að skapa eðlilegar leikreglur og góð starfsskilyrði fyrir atvinnugreinina. Spurningin snýst um það að þjóðin njóti arðs af fiskveiðiauðlindinni. Leikreglurnar varðandi úthlutun veiðiheimilda og hvernig með þær er sýslað eru það sem þetta mál snýst um. Þetta er með öðrum orðum sanngirnismál, mál sem lýtur að því að draga úr mismunun og auka jafnræði og hafa heiðarlegar og eðlilegar samskiptareglur á milli stjórnvalda og atvinnugreinarinnar. Hv. þingmaður vísaði til þess að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefði í ræðu sinni fyrr í dag nefnt ýmislegt sem betur mætti fara varðandi skötuselsfrumvarpið. Rétt er það, margt gott lagði þingmaðurinn til. Margt af því hefur meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar lýst sig reiðubúinn til að skoða og vera til viðræðu um eins og margoft hefur komið fram í umræðunni í dag og óskandi væri að við gætum frekar haldið þessari umræðu áfram á þeim nótum en í þeim ágreiningstón sem nú er kominn upp.

Frú forseti. Ég vil algerlega frábiðja mér það að ég hafi talað niður til nokkurs manns. Ég tók það sérstaklega fram í ræðu minni. Það að ég sé ekki sammála hv. þingmanni og færi fyrir því rök þýðir ekki að ég sé að tala niður til hans. Ég frábið mér algerlega að því sé haldið fram. Ég er ósammála þessum sanngirnis- og eðlilegheitarökum hv. þingmanns varðandi arðsemina af auðlindinni. Ég er hluti af þessari þjóð. Þótt hvorki ég né nokkur í minni fjölskyldu eigi krónuhagsmuni, þá finnst mér ekki á mér brotið eða komið fram við mig með ósanngjörnum hætti. Hér er fólk í þessari atvinnugrein sem hefur keypt sig inn. Kvótanum var úthlutað á sínum tíma, já, en með hvað að leiðarljósi? Honum var úthlutað á grundvelli veiðireynslu á þeim tíma. Ef eitthvert kerfi er sett á fót, þá er einhver upphafsdagur. Við erum komin langt út fyrir þann upphafsdag. Síðan hafa menn keypt sig inn í þessa grein, fjárfest og hætt fjármunum sínum. Ég leyfi mér að segja að engin sanngirni er í því að ætla að taka það af fólki. Það finnst mér vera ósanngirni. Varðandi það að sáttin sé undir þeim formerkjum að ef þið gerið eins og við viljum þá skulum við koma að sáttinni, þá sný ég því og vísa því beint aftur til baka til þingmannsins, af því að mér finnst það vera nákvæmlega það sem ríkisstjórnin er að gera með þessu frumvarpi: Við getum alveg rætt þessi mál í einhverjum sáttafarvegi en við ætlum samt að gera það sem við ætlum að gera. Ég lagði engum orð í munn vegna þess að ég las upp það sem fram kom í minnihlutaáliti okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, ég las orðrétt upp það sem hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra sagði þannig að ég lagði hvorki einum né neinum orð í munn. Þetta voru hans eigin orð.

Frú forseti. Það er margt sem ástæða er til að svara af því sem fram kom í ræðu þingmannsins, t.d. að það væri valdaþrá núverandi stjórnarflokka að fá að leika sér með fiskveiðistjórnarkerfið af því að við værum komin til valda. Ég vil benda á að það kom út auðlindaskýrsla árið 2000 og fyrsta frumvarpið sem Samfylkingin flutti um þessa svokölluðu fyrningarleið var flutt árið 2003 eða 2002 ef ég man rétt. Þingmaðurinn segir að hún og hennar byggðarlag hafi engu tapað og þar með sé ástæðulaust að breyta nokkru í þeim leikreglum sem nú eru við lýði. Ég vona að ég sé ekki að mistúlka orð þingmannsins 

Frú forseti. Fyrst aðeins út af auðlindaskýrslunni frá árinu 2000 sem þingmaðurinn nefndi, það má margt af henni læra. Hvað var gert þar? Þeir sem komu að þeirri skýrslu voru alls staðar að úr samfélaginu. Það var þverpólitísk sátt um þá skýrslu. Hún var unnin af mikilli vandvirkni. Það var ekki verið að þröngva einhverju fram eins og verið er að gera núna og það er það sem ég er að gagnrýna. Ég vil benda hv. þingmanni á að tónninn breyttist ekkert í umræðunni þegar ég kom í stólinn. Tónninn breyttist í umræðunni þegar hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir kom í andsvar við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson vegna þess að það sem ég byrjaði á að tala um í minni ræðu var svar við því sem fram kom í andsvari hv. þingmanns. En það á að hafa auðlindaskýrsluna frá árinu 2000 og vinnubrögðin að henni að leiðarljósi. Þegar um svo stórt og mikilvægt og umdeilt mál er að ræða þá eigum við að reyna að leggja okkur öll fram um að ná sátt.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður nefndi fólkið í landinu og auðvitað er mikilvægt að hlusta á það. Það er deginum ljósara að fólkið í landinu er og hefur verið mjög ósátt við eignarhald á aflaheimildum í sjávarútveginum. Það hefur legið fyrir í aldarfjórðung eða svo, margmælt og staðfest að yfirgnæfandi meiri hluti fólksins í landinu er mjög ósáttur við það og það ósætti hefur skapað þá óvissu sem er í þessari grein og sú óvissa hefur verið viðvarandi og er ekki góð fyrir greinina. Óvissan sem hv. þingmanni var tíðrætt um er ekki góð fyrir greinina, en hún er og hefur verið viðvarandi vegna þess mikla ósættis sem verið hefur um þetta fyrirkomulag og þess vegna er það ekki til að skapa óvissu heldur þvert á móti til að eyða óvissu sem ríkisstjórnin hefur lagt upp í þann leiðangur að koma á skipan í greininni sem hér getur tekist um friður til framtíðar. Það er líka til að eyða óvissu í greininni sem þetta mál sem hér liggur fyrir er flutt vegna þess að hér er einfaldlega verið að taka á ýmsum atriðum sem nauðsynlegt er að taka á við rekstur greinarinnar, skýra og skerpa og ég spyr hv. þingmann hvort hún sé andvíg sjálfsögðum framfaramálum eins og hér er að finna í frumvarpinu og lúta t.d. að aukningu á veiðiskyldunni eða þeim heimildum sem hæstv. ráðherra eru fengnar til að setja á vinnsluskyldu til að koma í veg fyrir sóun á auðlindum sem eru sameign þjóðarinnar eða aðgreiningunni á karfa og djúpkarfa sem ég hygg að flestir þingmenn fagni og telji mikilvæga. Og hvort hún telji ekki að þetta frumvarp sé til þess fallið, a.m.k. í langflestum atriðum, að skýra, bæta, draga úr óvissu og eyða álitamálum sem greinilega hrannast upp.

Frú forseti. Eins og ég fór yfir í ræðu minni þá ítreka ég að ósætti er um hluta af þessu kerfi. Það vita það allir og hv. þingmaður segir að fólkið í landinu sé ósátt og einmitt þess vegna tók auðlindanefndin þá ákvörðun í þessari nefndu skýrslu frá árinu 2000 og stjórnvöld færðu það í lög að á sjávarútveginn yrði sett auðlindagjald og var það eina atvinnugreinin sem bjó við það þar til orkuskattarnir voru settir á fyrir jólin. Auðlindagjald í sjávarútvegi var sett einmitt með það að markmiði að leita sátta en það hefur greinilega ekki dugað til og ég vil halda því fram að það sé vegna þess að ákveðnir aðilar í samfélaginu geta ekki séð þessa atvinnugrein í friði og ala á ósætti. Það finnst mér mjög miður vegna þess að ég tel þetta afar ósanngjarnt og þegar menn fara að kafa ofan í þessa hluti þá á þetta ekki við nein rök að styðjast. Það er markmið okkar allra að vera með sjávarútveg sem er arðbær og hagkvæmur og vel rekinn og ég tel alla vega og það er mín skoðun og þar deilum við ekki skoðun að þetta kerfi sé það besta sem völ er á. En það er ekki fullkomið, ekki frekar en önnur mannanna verk. Hvað varðar ýmis efnisatriði, ég talaði líka um það að efnisatriði eru hér inni sem mætti taka út og koma í gegn. Ég er reyndar ekki sammála þessu með vinnsluskylduna að það sé eitthvert framfaramál, ég get ekki séð að það sé eitthvert til bóta að ráðuneytið setji einhverjar reglur og lög um það hvernig eigi að stýra vinnslu á uppsjávarfiski. Ég treysti fólkinu sem vinnur í þessu, sjómönnunum og útgerðarmönnunum, miklu betur til að ákveða það á staðnum heldur en ráðherra úr sínum stól, þannig að mér finnst það fráleitt.

Virðulegur forseti. Ósættið er auðvitað um eignarhaldið og auðlindagjaldið sem fram að þessu hefur verið hverfandi, nam á síðasta ári hygg ég nokkur hundruð millj. á meðan tekjur greinarinnar á því ári einu voru að aukast um 50 þúsund millj. Það gjald var aldrei til þess fallið að skapa neina sátt um greinina. Það er ríkur vilji meiri hluta þjóðarinnar að gera breytingar í þessu efni. Hér fóru fram kosningar í landinu þar sem tekin var afstaða, m.a. til þeirrar stefnu sem menn kynntu í þessum málum, og stjórnarflokkarnir kynntu nánast samhljóða stefnu um þær breytingar sem gera ætti og lýðræðisleg niðurstaða úr þeim alþingiskosningum liggur fyrir og það er auðvitað fullkomlega eðlilegt að stjórnarmeirihlutinn fylgi fram þeim lýðræðislega vilja sem legið hefur fyrir í áratugi og náði loks fram að ganga á flokkagrundvelli í síðustu alþingiskosningum og nýtur enn samkvæmt skoðanakönnunum fylgis meiri hluta þjóðarinnar.

Frú forseti. Það er eins og sumir þingmenn skilji ekki að þegar þessari atvinnugrein gengur vel greiðir hún að sjálfsögðu hærri skatta til samfélagsins. Þegar ég tala um veiðileyfagjaldið, þá segja upplýsingar mínar að það hafi skilað 1,4 milljörðum í tekjur á seinasta ári. Þingmaðurinn talar um nokkur hundruð millj., það verður að finna út úr því hvaða tala er rétt, en ef tekjuaukningin er eins og þingmaðurinn heldur fram er hún þá ekki bara af hinu góða? Er þá ekki samfélagið að fá sinn arð í formi skatta? Sem þingmaðurinn er iðinn við að hækka, ef ég mætti bæta því við. Varðandi kosningarnar þá er það þannig og ég hef sagt það nokkrum sinnum í þessari umræðu að mín skoðun er sú að þessir ríkisstjórnarflokkar hafi verið kosnir þrátt fyrir þessa stefnu en ekki út á hana. Það er ótrúlegt en satt en Samfylkingunni var ekki refsað í kosningunum fyrir hrunið en okkur var refsað fyrir það, mér þykir leitt að hryggja hv. þingmann með því en þessi vinstri sveifla er ekki komin til að vera.

Hæstv. forseti. Mér fannst ég eiginlega kominn í sögutíma áðan hjá hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur og það var Íslandssaga síðustu tveggja áratuganna, frá 1. maí 1991, þegar Sjálfstæðisflokkurinn fór með völdin á Íslandi. Þá var allt óskaplega gott og fallegt á Íslandi vegna þess að það var haft svo mikið samráð við fólk. Síðan, ég man ekki orðalagið alveg, lenti Sjálfstæðisflokkurinn í hruni og þá varð hann að fara frá völdum og nú eru allir óskaplega reiðir út í Sjálfstæðisflokkinn að sjálfsögðu að ósekju og þess er skammt að bíða að hann komist aftur á valdastól. Ég verð að segja eftir að hafa hlustað á þessar umræður að ég vona að það verði langt í það. Ég man ekki eftir þessum tíma á sama hátt og hv. þingmaður og ég er ekki viss um að Öryrkjabandalagið, verkalýðshreyfingin, Landvernd eða önnur almannasamtök skrifi almennt upp á þessa söguskýringu. Eitt  Nú er um það að ræða að skoða breytt skipulag í sjávarútvegi. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt áherslu á að hér eigi ekki að taka nein heljarstökk, menn eigi að gefa sér góðan tíma vegna þess að menn vilja ekki skapa óöryggi. En hvað gerist þegar menn telja að örlítið sé hróflað eða haggað við þessu kerfi? Þá sjáum við forgangsröðun Sjálfstæðisflokksins birtast okkur í þingsal í þessu frumvarpi. Hann setur í öndvegi varnir fyrir eignarhald einkaaðila á sjávarauðlindinni.

Frú forseti. Það var ekki ætlun mín að vera með hv. þm. Ögmund Jónasson í sögutíma, enda er hann eins og allir sjá miklu eldri en ég og gæti kennt mér söguna, alla vega munað lengra aftur í tímann. Þess vegna fannst mér leiðinlegt að hv. þingmaður fór ekki aðeins aftar í tímann þegar hann rifjaði upp stöðuna í sjávarútveginum vegna þess að sögutími hans byrjaði á því sem hann kallaði einkavæðingu auðlindarinnar en ég mundi vilja fara enn lengra til baka. Hvernig var umhorfs í sjávarútveginum þegar kvótakerfinu var komið á? Vorum við þá ekki að veiða of mikið, allt í bullandi tapi og ríki og sveitarfélög að reka þetta? Ég veit að ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson deilum ekki þeirri skoðun hvaða rekstrarform á að vera á ýmsum hlutum og við getum talað okkur blá í framan um það. En ég leyfi mér að fullyrða það að núverandi kvótakerfi með öllum sínum kostum og öllum sínum göllum er margfalt betra en það kerfi sem vikið var frá þá og það hefur bæði með það að gera hvernig auðlindin er nýtt, hvernig farið er með hana og líka hvernig arðsemin er í greininni. Ég verð að segja alveg eins og er að það hryggir mig að sjá hv. þm. Ögmund Jónasson koma hér og tala um að Sjálfstæðisflokknum sé rétt lýst og allt að því væna mig um að ganga erinda einhverra. Ég geng ekki erinda sægreifanna, ég geng ekki erinda LÍÚ eða hverra sem menn vilja klína á mig að vera einhver talsmaður fyrir. Ég tala frá hjarta mínu, hef mína skoðun og ég er algerlega sannfærð um að þessi ríkisstjórn er á rangri leið, líka vegna þess sem hv. þingmaður talaði um að ekki hefði verið neitt samráð á þeim árum þegar Sjálfstæðisflokkurinn var við völd. Vel getur verið að það sé rétt að það hefði mátt vera meira og hv. þingmaður hefur gagnrýnt það. Þess vegna hryggir það mig að ekkert skuli breytast í þeim efnum. Hv. þingmaður er dottinn í sama pyttinn.

Hæstv. forseti. Ég efast ekkert um að hv. þingmaður tali frá eigin hjarta og sé heiðarleg í málflutningi sínum en það er ekkert rangt við það að ganga erinda einhverra. Ég skammast mín ekkert fyrir það að ganga erinda Öryrkjabandalagsins. Ég vil gjarnan ganga erinda lágtekjufólks, almenns launafólks á Íslandi og öll erum við að reyna að stuðla að því að Alþingi setji lög sem gagnist þjóðinni allri og almannahag sem ég tel að þetta kerfi geri ekki. Deilan snýst ekki um úthlutun á aflaheimildum og varnir gegn ofveiði, við erum alveg sammála um það. Spurningin snýst um markaðsvæðingu kerfisins og mér finnst þetta sýna okkur vel framan í Sjálfstæðisflokkinn og forgangsröðun hans, hvernig hann bregst við þessu litla frumvarpi. Þetta fjallar ekkert um 500 tonn eða 2.000 tonn. Þetta fjallar um það að Sjálfstæðisflokkurinn telur að verið sé að ógna markaðsvæddu fiskveiðikerfi. Ég spyr hv. þingmann: Finnst hv. þingmanni ekki skipta máli núna, ekki síst á krepputímum, að við tryggjum almannaeign á auðlindum Íslands til lands og sjávar?

Frú forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson segist vera stoltur af því að ganga erinda Öryrkjabandalagsins, almennings og launafólks og ég dreg það 

Virðulegi forseti. Heldur þótti mér hv. þm. Ögmundur Jónasson seilast langt þegar hann fór að gagnrýna ríkisstjórn sjálfstæðismanna á undanförnum árum fyrir meðferð hennar á Öryrkjabandalaginu og öryrkjum í landinu. Öryrkjabandalagið og öryrkjar sáu sig knúna til að koma hingað og leggja blómsveig að dyrum Alþingishússins sem minnisvarða um þann mesta hroka sem þeim hefur verið sýndur af stjórnsýslunni á síðustu árum og það gerðist í þessum mánuði eða síðasta mánuði. Mér fannst heldur langt seilst og menn eiga ekki að kasta grjóti úr glerhúsi. Grundvallaratriðið í því sem við ræðum þegar við ræðum málefni sjávarútvegsins er á hversu hagkvæman hátt við náum að reka hann. Þetta hlýtur allt í grundvallaratriðum, virðulegi forseti, að snúast um það. Um það verður ekki deilt að á Íslandi er rekinn einhver hagkvæmasti sjávarútvegur í heimi. Hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi það áðan að sjálfstæðismenn berðust fyrir markaðsvæddu sjávarútvegskerfi eða sjávarútvegsstefnu, það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, vegna þess að við höfum um tvær leiðir að velja í sjávarútvegskerfi okkar, félagslegt kerfi og markaðslegt kerfi. Segja má að Evrópusambandið reki félagslegt kerfi þar sem skattfé borgaranna er notað til að niðurgreiða fjölda starfa og fjölda skipa svo nemur hundruðum milljarða á ári og á meðan rekum við kerfi sem er markaðsvætt og skilar miklum arði til þjóðarbúsins, um það snýst þetta í grundvallaratriðum og það var kvótakerfið sem varð til þess að við fórum að sjá breytingar í hagkvæmnisátt í sjávarútvegi. Útgerðarmenn á þeim tíma stóðu gegn þessu og voru hundóánægðir með að fá yfir sig þetta kvótakerfi. Af hverju? Það var verið að rýra möguleika þeirra á því að vinna. Það var verið að takmarka atvinnu þeirra og atvinnufrelsi en það var gert af illri nauðsyn. Það var gert vegna þess að við vorum að ofsækja fiskimiðin og þetta gat ekki gengið svona til frambúðar. Framsalið sem var sett á í tíð vinstri flokkanna hefur síðan verið ákveðinn ásteytingarsteinn í þessu kerfi og vinstri flokkarnir vilja helst ekki kannast við að hafa komið þessu kerfi á, sem þó er af fræðimönnum okkar og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands talið einn af hornsteinum hagkvæmni kerfisins. Það er allt of seint núna að reyna að breyta þeirri ákvörðun sem var tekin upp úr 1990 vegna þess að þeir sem hafa unnið í kerfinu frá þeim tíma hafa fylgt þeim leikreglum sem vinstri flokkarnir settu og vilja svo ekki kannast við. Það er talað um að arðurinn í sjávarútvegi sé mikilvægastur og hann verði að liggja hjá þjóðinni. Ég skil aldrei þessa nálgun. Hvar getur arðsemi í sjávarútvegi legið frekar hjá þjóðinni heldur en í arðsömum sjávarútvegsfyrirtækjum, í arðsömum veiðum og vinnslu sem skilar þjóðarbúinu sem mestum útflutningstekjum? Eru þingmenn meirihlutaflokkanna á þingi sannfærðir um að almennt séð sé allt of mikill hagnaður í þessari grein? Er það málið? Eru þau fjölmörgu fjölskyldufyrirtæki og einstaklingsfyrirtæki úti um allt land, sem eru í meðalstórum og litlum útgerðum, að bera allt of mikið úr býtum fyrir langan og erfiðan vinnudag og harða sjósókn? Ég held ekki. Ég held að fólk sé að fá eðlilegan arð af vinnu sinni, af framlagi sínu. Þá er þetta alltaf spurning um þær sanngjörnu leikreglur sem þessir þingflokkar settu á sínum tíma. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir nefnir það til sögunnar að nýlega hafi fyrirtæki í kjördæmi hennar verið selt og eigandinn hlaupið burtu með þrjá milljarða og skapað mikið atvinnuleysi og óvissu í framhaldinu. Þrír fjórðu hlutar af þeim kvóta sem það fyrirtæki seldi urðu eftir í kjördæminu.  Flestir þessara aðila hafa hvatt hæstv. sjávarútvegsráðherra til að hverfa frá þeim hugmyndum sem hann leggur fram með þessu frumvarpi og beðið um að þessari nefnd sé gefinn friður til að vinna. Ég skil ekki af hverju það er ekki leið sem við getum farið. Ég er ánægður með að heyra það hjá hv. þm. Birni Val Gíslasyni og hv. þm. Atla Gíslasyni að skilningur á ákveðnum ágreiningsmálum í þessu frumvarpi er að vaxa, að það þurfi að leiðrétta og menn eru farnir að tala um það að við þurfum að setjast niður á milli 2. og 3. umr. og reyna að ná sáttum um ágreiningsmál eins og skötuselinn og karfann. Það er vel en ég held að við ættum að ná sátt um að leggja þetta til hliðar vegna þess að ég sé ekki af hverju okkur liggur svo mikið á, hvað það er í þessu frumvarpi sem liggur svo mikið á. Við getum þá kannski haft sem b-leið að taka stærri ágreiningsmálin út fyrir sviga og keyra í gegn aðrar breytingar í þessu frumvarpi sem við getum náð sátt um og er kannski ekki eins mikill ágreiningur um á milli hagsmunaaðila og annarra sem að málum koma. Ég vil taka undir með hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur um að það verði að stíga varlega til jarðar en ekki er verið að stíga varlega til jarðar þegar svo mikill ágreiningur er um eitt mál. Það er ekki verið að því. Það er ekki verið að leita sátta. Í þessari umræðu hefur oft verið reynt að draga það til að samtök stærri útgerða, LÍÚ, sé einhver grýla og reynt er að svelta mál í umræðunni með því að draga það að sægreifarnir, sem sumir nefna það fólk sem er með stærri útgerðir landsins, stýri allri umræðu og séu stærsti hagsmunaaðilinn. Það má vel vera að þeir séu það í tonnum en miklu fleiri hafa hagsmuni af þessu í öllum meðalstóru og litlu útgerðunum. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að raska ekki ró þeirra við þær erfiðu aðstæður sem eru í samfélagi okkar í dag. Við þurfum á því að halda að sjávarútvegurinn verði áfram öflugur vettvangur og öflunaraðili fyrir þetta samfélag. Ég dáist að kjark sjávarútvegsráðherra þegar hann fer í skötuselshækkunina. Hún er bara allt of mikil. Ég vil hvetja hann til að skoða þá sömu aðferð gagnvart öðrum tegundum til að leysa þau mál sem eru að skapast í verstöðvum landsins.

Frú forseti. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka margt af því sem ég hef sagt í dag. Við mörgu af því sem fram kom í máli þingmannsins hef ég brugðist í öðrum andmælum en hvað varðar fiskveiðiheimildirnar sem hurfu frá Flateyri við brotthvarf útvegsmannsins þar þá er það ekki rétt sem fram kom í máli þingmannsins að þrír fjórðu hlutar þeirra hefðu orðið eftir á svæðinu. Í fyrsta lagi var nánast ekki neitt eftir á Flateyri, heimildirnar bara hurfu. Flateyringar vinna núna keyptan fisk að mestu leyti og heimaaðilar fréttu svo seint af þessari fyrirhuguðu sölu að þeir gátu mjög seint brugðist við og náðu að ég held um helmingi veiðiheimildanna á víð og dreif um svæðið. Það voru um 1.500 tonn. Þessu vildi ég koma á framfæri svo að það standi ekki skekkja eftir í málflutningnum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hártogast við hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur um það hvort 50% eða 75% urðu eftir á svæðinu. Stór hluti aflaheimildanna varð eftir á svæðinu og það er meginatriðið. Ég vil nefna í þessu sambandi að landanir á Flateyri hafa aldrei verið fleiri en eftir þetta, á árunum 2007–2008. Það segir sína sögu. Meginatriðið er það að uppnám er hjá öllum þeim sem léku eftir leikreglum þessara flokka, eftir þeim leikreglum sem þessir flokkar settu þegar þeir komu framsalinu á. Það er uppnám hjá öllu því unga fólki sem tók ákvörðun um að hefja sig inn í sjávarútveg, leggja allt sitt undir og fara að vinna í sjávarútvegi, kaupa sér kvóta, leigja sér með, byggja upp sínar útgerðir, skuldbinda sig mjög og nú á að rífa af þeim þennan kvóta. Það er að byrja núna í skötuselnum, samkvæmt þessu frumvarpi verða 500 tonn tekin af þeim sem hafa keypt kvóta og það er forsmekkurinn að því sem koma skal og ég vitna ekki í ómerkari manneskju en hæstv. forsætisráðherra í þeim efnum því hún segir algerlega klárt að fyrningarleiðin komist í gildi á næsta fiskveiðiári sem er í haust. Það er það sem er að setja þetta allt í uppnám og þess vegna er svo mikilvægt fyrir okkur að huga frekar að því núna að auka aflaheimildir í einhverjum mæli, eins og við getum gert, í okkar helstu nytjastofnum þannig að þessar útgerðir geti aflað meiri verðmæta fyrir samfélagið og þeim verði gert kleift að standa við skuldbindingar sínar og ekki sé verið að raska ró þeirra við þessar erfiðu aðstæður.

Frú forseti. Ástæða þess að u.þ.b. helmingur þeirra aflaheimilda sem hvarf frá Flateyri komst í not annars staðar á svæðinu var sú að farið var í sértækar björgunaraðgerðir til að bjarga þessu byggðarlagi sem var skilið eftir í sárum. Þetta voru og eru leikreglurnar. Það er ein stærsta meinsemd kvótakerfisins að menn geta selt, farið út úr kerfinu og skilið byggðarlög sín eftir blæðandi í sárum eins og gerðist þarna. Hv. þingmaður talar mikið um „sægreifa“ og „kvótakónga“ og ég vek athygli á því þingtíðinda vegna að það eru hans eigin orð. Þau orð hafa ekki verið notuð í ræðum stjórnarþingmanna í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Nú vill þingmaðurinn ekki kannast við þau orð sem oft eru notuð af þessum flokkum um stórútgerðarmenn í landinu. Almennt séð ganga fyrirtæki kaupum og sölum. Ég dreg ekki fjöður yfir að það var mikið áfall þegar þetta útgerðarfyrirtæki seldi rekstur sinn á Flateyri og kvótinn dreifðist víðar. En hann hefði þá átt að verða til þess að efla atvinnu annars staðar. Þessi kvóti sem gengur kaupum og sölum fer ekkert.

Hann fór frá Flateyri.

Hann fór frá Flateyri, já, og hann var keyptur af einhverjum öðrum, hvort sem þeir voru í Bolungarvík eða á Siglufirði eða í Neskaupstað. Hann fór þá til vinnslu annars staðar. Hann skapaði atvinnu annars staðar. Þannig er þetta eða vill þingmaðurinn að við höfum kvótalágmark á hverjum einasta stað? Verður ekki hagkvæmnin að ráða í þessum rekstri eins og öðrum?

Frjálshyggjan.

Já, það er mikil einföldun, virðulegi forseti, þegar þingmaðurinn kallar fram í frjálshyggjan. Ég fæ enga skynsemi í slíkan málflutning. Þetta hefur ekkert með frjálshyggju að gera. Þetta hefur með það að gera hvort við ætlum að stunda sjávarútveg byggðan á félagslegum eða markaðslegum gildum, um það snýst þetta. Við förum ekki báðar leiðirnar. Það er ekki hægt, virðulegi forseti. Sú leið er ófær. Önnur leiðin kallar á að skattborgararnir verði að dæla fé í reksturinn, hann verður óhagkvæmur en hann sér um að viðhalda byggðunum. Það er mikill rangflutningur eins og kom fram hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrr í umræðunni að atvinnutækifæri 

Virðulegi forseti. Við ræðum sjávarútvegsmál og þrátt fyrir að hér sé verið að ræða afmarkaðan þátt þeirra liggja samt undir hugmyndir stjórnarflokkanna um svokallaða fyrningarleið. Hún er eitt af því sem hefur fengið litla umræðu í þjóðfélaginu, alveg eins og skattamálin og skattbreytingarnar þegar ríkisstjórnarflokkarnir fóru í þá vegferð að eyðileggja skattkerfið eins og við þekkjum það. Þetta er nokkuð sem stjórnarflokkarnir verja með þeim orðum að þeir hafi fengið lýðræðislegt umboð við síðustu alþingiskosningar til að gera þetta. Þær kosningar voru ekki við kjöraðstæður og ég held að þegar upp verður staðið muni menn telja það afskaplega mikil mistök að hafa farið þá leið. Við fórum sömu leið og frændur vorir Finnar sem var búið að vara okkur alveg sérstaklega við. Ég held í rauninni að þetta mál sem hér er rætt sé skilgetið afkvæmi þess að við fórum óskynsamlega leið. Við sitjum hér nú með duglitla ríkisstjórn. Í stað þess að takast á við raunverulegan vanda þjóðfélagsins, ræða það sem skiptir máli og taka á því sem þarf að taka á er hún að koma ýmsum pólitískum dægurmálum í gegn sem núverandi stjórnarliðar hafa kannski rætt á fundum sínum í gegnum tíðina en sem svo sannarlega hefur ekki verið mikil umræða um í þjóðfélaginu. Svo sannarlega hefur verið umræða um sjávarútvegsmál á undanförnum árum og áratugum en það hefur ekki verið farið djúpt í umræðuna um hvað eigi að koma í staðinn ef menn ætla að kollsteypa núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Svo sannarlega eru menn ekki búnir að ræða þessa fyrningarleið og afleiðingar hennar eins og nauðsynlegt er vegna þess að hér er um að ræða gríðarlega mikla breytingu á því fyrirkomulagi sem er til staðar núna og mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Ég var svo lánsamur, virðulegi forseti, að vera um daginn á fundi í Vestmannaeyjum. Á honum voru 500–600 manns. Það er sambærilegt og að 16.000 Reykvíkingar hefðu fundað hér út af einu máli. Til fundarins boðuðu sjómenn, bæjarfélagið og útgerðarmenn og þangað kom fjölbreyttur hópur fólks, fjölbreyttur hópur bæjarbúa með það að markmiði að verja Vestmannaeyjar. Vestmannaeyjar eru blómlegt og gott bæjarfélag sem hefur byggt og mun á næstu árum og áratugum fyrst og fremst byggja afkomu sína á sjávarútvegi. Það er algjörlega skýrt að áherslur ríkisstjórnarinnar eru hrein og klár atlaga að bæjarfélagi eins og Vestmannaeyjum. Það kemur illa við okkur Reykvíkinga og illa við alla landsmenn, en sannarlega er þetta hrein og klár atlaga að sjávarbyggðum eins og Vestmannaeyjum. Menn gleyma kannski þegar þeir ræða þetta að aflamarkskerfið er fyrir þjóðina, ástæðan fyrir því að menn enduðu á aflamarkskerfinu er sú að menn voru búnir að reyna mjög margt annað sem gekk afskaplega illa. Það er mjög mikilvægt að menn rifji það upp. Af hverju segi ég að þetta sé fyrir þjóðina? Þetta þýðir 200 milljarða kr. útflutningstekjur. Munurinn á okkur og mörgum öðrum þjóðum felst í því að útgerðirnar sjálfar sjá um hagræðinguna en t.d. Evrópusambandið, svo við tökum eitt dæmi, og flestar þær þjóðir sem við berum okkur saman við gera það í gegnum ríkissjóð. Við vorum svo sannarlega í því áður. Það var okkur að vísu alveg gríðarlega dýrt á sínum tíma og við sem erum búin að fylgjast með stjórnmálum í langa tíð - ég var ekki kominn á þing þegar þetta var rætt, ætli það séu ekki bara hæstv. forsætisráðherra og kannski hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Árni Johnsen sem tóku umræðuna þegar menn voru með Úreldingarsjóð og alla hina sjóðina. Síðan hefur hagræðingin orðið í gegnum sjávarútveginn sjálfan. Stór hluti og örugglega stærsti hluti af skuldsetningu sjávarútvegsins felst í því að menn eru að hagræða innan greinarinnar. Það er m.a. verið að kaupa menn út eins og það er stundum kallað en sömuleiðis eru menn að bæta þau tæki og tól sem nauðsynleg eru við veiðarnar. Ég efast um að margar þjóðir eigi jafnglæsilegan flota og aðbúnað til að standa að sjávarútvegi. Það sem hefur gerst á Íslandi á undanförnum áratugum er að nú hefur rekstrarleg ábyrgð verið ágætlega tryggð. Við erum með 5000–6000 sjómenn með góða afkomu. Það er stöðugleiki í fiskvinnslu. Við munum þá umræðu þegar fiskvinnslufólk var með mjög óstöðuga vinnu, það er ekki lengur til staðar. Tæknivæðing er mikil, þetta eru öflug fyrirtæki, gæði í fyrirrúmi og mjög sterk markaðsstaða. Ástandið fól áður í sér ófyrirsjáanlegar sveiflur í veiðum sem voru undirrót óstöðugleika í efnahagslífinu og verðbólgu. Allir landsmenn fundu fyrir því þegar breytingar og sveiflur urðu í veiðum. Mettap var af útgerðinni jafnvel þó að það væri metveiði. Fólk er fljótt að gleyma þessu. Það var metveiði en samt sem áður mettap. Afkoma í sjávarútvegi var sífellt áhyggjuefni stjórnvalda og endalaust var gripið til nýrra ráðstafana vegna skulda og yfirvofandi rekstrarstöðvunar. Þrátt fyrir að við værum ekki með þetta kerfi sem við erum með núna var sjávarútvegurinn sannarlega skuldsettur þá. Það hafði t.d. áhrif á bankana sem voru þá ríkisbankar. Menn tala um frjálsan aðgang. Að hverju var þessi frjálsi aðgangur og hver græddi á því fyrirkomulagi? Hver var betur settur? Þjóðin? Nei. Ekki með nokkrum hætti er hægt að halda því fram að þjóðin hafi verið betur sett fyrir aflamarkskerfið. Það er algjörlega útilokað að halda því fram. Væri einhver betur settur núna ef tvöfalt fleiri ynnu að því að búa til sömu verðmæti í sjávarútvegi? Væri einhver betur settur ef þeir sem þurfa að hætta rekstri í sjávarútvegi neyddust í gjaldþrot vegna banns við kvótasölu? Hver græðir á því? Þjóðin? Nei. Hver græðir á því ef fyrirgreiðslupólitík verður í fyrirrúmi sem óhjákvæmilega mun gerast ef menn fara í fyrra horf? Hver mundi hagnast á því, virðulegi forseti, ef endalausar pólitískar deilur væru um einstök fyrirtæki og byggðarlög eins og var áður? Ég held að það sé mikið atriði að stjórnarliðar svari því. Um það snýst málið. Ég vek athygli á því að í stjórnarsáttmálanum segir að það eigi að innkalla aflaheimildir og endurráðstafa þeim á næstu 20 árum. Þetta á að taka gildi 1. september á þessu ári. Það á að stofna auðlindasjóð sem fer með ráðstöfun innkallaðra veiðiréttinda í eigu þjóðarinnar eins og það er kallað. Veiðiheimildir skulu ákvarðast af nýtingarstefnu og aflareglu. Það segir í stjórnarsáttmálanum. Samkvæmt stöðugleikasáttmálanum frá 25. júní 2009 var skipuð sáttanefnd og það var áréttað í honum að málin yrðu í sáttafarvegi. Það var ítrekað í yfirlýsingu 28. október að engin breyting væri á sáttafarvegi og sérstök áhersla lögð á mikilvægi góðra rekstrarskilyrða í sjávarútvegi. Blekið var varla þornað, virðulegi forseti, þegar ráðherra lagði fram frumvarp um veigamiklar breytingar í sjávarútvegi og það stjórnarfrumvarp var samþykkt í ríkisstjórnarþingflokkunum. Þær breytingar eru ekki til bóta en þar er alvarlegast skötuselsmálið sem við erum að ræða hér. Þar og hér er talað um, virðulegi forseti, að nýr heildarkvóti verði 80% umfram ráðgjöf Hafrós. Virðulegi forseti. Það er ástæða fyrir því að þessi stjórn er kölluð öfugmælastjórnin. Í stjórnarsáttmálanum er sérstaklega talað um að veiðiheimildirnar skuli ákvarðast af nýtingarstefnu og aflareglu. Þessir flokkar eru búnir að starfa saman núna í eitt ár en stjórnarsáttmálinn er mun yngri. Þetta mundi heita einhvers staðar að menn væru að fara þvert gegn umhverfissjónarmiðum. Það er kannski allt í lagi, skötuselurinn er kannski ekki fallegur fiskur og bara sjálfsagt að hreinsa hann upp en þetta er ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að fiska stofninn niður. Þetta er ákvörðun um að fara þvert á nýtingarstefnu og aflaregluna og það er mjög sérkennileg umhverfisstefna. Það á að selja þetta í 5 tonna hlutum og 120 kr. kílóið. Hver getur gert út á beinar skötuselsveiðar með því að borga 120 kr. á kíló fyrir kvótann? Virðulegi forseti. Þetta mun koma beint niður á sjómönnum. Það sem er búið að gerast er að frumvarpinu var mótmælt og mælst til þess að málið færi í sáttanefndina. Hver voru viðbrögðin, virðulegi forseti? Því var hafnað. Það er búið að rífa þetta mál út úr nefnd eins og við þekkjum og senda það núna til 2. umr. Enn er mælst til þess að sáttanefnd fái málið. Hvað ætlar samráðsstjórnin að gera, samráðsstjórnin sem skrifaði undir það að vera með sérstaka sáttanefnd til að ræða þessi mál? Hún segir nei. Öfugmælastjórnin segir nei. Það sem gerist, virðulegi forseti, er einfaldlega það að menn ráðast sérstaklega að sjávarbyggðunum og menn ráðast að sjómönnum og þjóðinni. Til dæmis hefur verið upplýst í viðskiptanefnd svo því sé alveg til haga haldið, og það kom fram opinberlega ef ég man rétt, að núverandi bankastjóri Landsbankans hafi bent á að bankinn mundi aldrei þola það ef fyrningarleiðin yrði farin. Nú finnst kannski öfugmælastjórninni að við höfum sett svo litla fjármuni í ríkisbankann - ef ég man rétt voru það 126 milljarðar kr. - að það sé allt í lagi að setja eitthvað meira, það sé eitthvað aflögu einhvers staðar. Það má vera en það er svo sannarlega ekki sjónarmið þeirra sem taka á þessu af ábyrgð. Í ofanálag er sett útflutningsálag og með því fara menn áratugi aftur í tímann. Upphaflega var það sett til að ná jafnræði milli siglingaskipa og annarra. Niðurfellingu á því var teflt saman við tollalækkanir á sjávarvörum til Evrópusambandsins. Á þessum fundi í Vestmannaeyjum sem ég byrjaði að tala um hélt margt gott fólk góðar ræður, m.a. fulltrúi sjómanna og bæjarstjórinn sem þarf að gæta hagsmuna Vestmannaeyinga. Ég ætla að lesa örstutt úr ræðu bæjarstjórans, Elliða Vignissonar, með leyfi forseta: „Íbúar í Vestmannaeyjum, og ég þar á meðal, eru hreinlega óttaslegnir. Í þetta skipti koma náttúruöflin ekki við sögu, heldur verk mannanna. Ég veit að ég þarf ekki að útskýra þetta mál fyrir ykkur sem hér eruð. Þið þekkið sjávarútveginn, skiljið gangverk hans og eruð mörg hver sjálf hluti af því. Því miður er það hins vegar svo að ýmsir þeir sem miklu valda um örlög þessarar höfuðatvinnugreinar vita ekki ýkja mikið um hana og forsendur atvinnuvegarins yfirleitt og láta sig litlu varða varnaðarorð vegna óhjákvæmilegra afleiðinga ákvarðana sinna og gerða. Hin svokallaða fyrningarleið flokkast ekki lengur undir pólitískar vangaveltur og kaffihúsaspeki, heldur er yfirlýst stefna ríkisstjórnar og felur það í sér að 5% af aflaheimildum verða leyst til ríkisins og þeim deilt síðan aftur út „á sanngjarnari máta“. Hver sú sanngirni er veit ég ekki.“ Síðan spyr bæjarstjóri: „Er það sanngjarnt að breyta smávægilega „reglugerð um skötuselskvóta“ innan veggja ráðuneytisins án þess að löggjafarsamkoman hafi fjallað um málið með þeim afleiðingum að fyrirtækin í Vestmannaeyjum eru svipt 400 milljónum króna, rétt um 100.000 krónum á hvern einasta íbúa?“ Hér er þingmaður kjördæmisins, þingmaður Vestmannaeyinga, hv. þm. Atli Gíslason, og svarar kannski þessari spurningu. Aftur spyr bæjarstjóri: „Er það sanngjarnt gagnvart sjómönnum í Vestmannaeyjum að skerða með þessu tekjur þeirra um 140 milljónir króna? Er það sanngjarnt að skella 5% álagi á útflutning á ferskum fiski og skemma með því arðbæra markaði sem fyrst og fremst við Eyjamenn höfum byggt upp? Sú ákvörðun ein og sér kostar samfélagið hér um 200 milljónir króna og skerðir tekjur sjómanna um nálægt 70 milljónir króna. Er þetta sanngirnin sem fylgjendur þessara gjörninga klifa á?“ Virðulegi forseti. Þetta er nokkuð sem stjórnarliðar þurfa að svara því að á bak við þetta mál sem hefur ekki farið hátt - það fer ekki hátt í fjölmiðlum núna frekar en mörg önnur stór mál - er fólk. Það liggur alveg fyrir og er auðvelt að reikna út hvaða afleiðingar þetta hefur. Það er ekkert skrýtið að 500–600 manns mæti á baráttufund í Vestmannaeyjum til að reyna að koma í veg fyrir þessa atlögu að þeim útvegsbæ. Þetta er atlaga að Vestmannaeyingum. Vestmannaeyjar eru einn af útvegsbæjunum á Íslandi. Reykjavík er annar, en við höfum hins vegar hér fleiri stoðir undir atvinnulífinu en eru þar. Það skal engan undra að þessi ríkisstjórn sé kölluð öfugmælastjórnin vegna þess að henni virðist algjörlega fyrirmunað að fara eftir því sem hún sjálf segir. Það er í rauninni rannsóknarefni að hlusta á hæstv. ráðherra og hv. þingmenn stjórnarliðsins tala þegar svo ber undir um samráð og samvinnu og svíkja síðan allt sem þeir geta þegar að slíku kemur. Ég rakti áðan að sérstaklega hefði verið samið um það í stöðugleikasáttmálanum að hafa sáttanefnd. Þegar menn voru búnir að skrifa undir ítrekun á þessu ákvæði, af ástæðu, 28. október, blekið varla þornað, kom ríkisstjórnin fram með þetta mál og neitar að fara með það í sáttanefnd. Það er hvað eftir annað búið að fara fram á það og ég held að hv. þingmenn þurfi að útskýra fyrir fólkinu í landinu, sérstaklega því sem hefur beina aðkomu að þessu, eins og íbúum útgerðarbæja, af hverju þeir skrökvuðu að þjóðinni. Af hverju skrökvuðu ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn að þjóðinni? Af hverju sögðu þeir 28. október ekki orð um þetta, skrifuðu þvert á móti að þeir ætluðu að hafa samráð um þetta í sérstakri sáttanefnd? Síðan hafa þeir ákveðið að ganga á bak þeirra orða. Það er ein af þessum fjölmörgu spurningum sem verður að svara og ég vonast til þess að stjórnarliðar og hæstv. ráðherra muni gera það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna en það gætir býsna mikils misskilnings í orðum hv. þingmanns þegar hann heldur því fram að hér eigi að setja frá aflamarkskerfið og hverfa eigi aftur til fyrra horfs sem verið hafi fyrir aflamarkskerfið. Ég vil hvetja hv. þingmann til að lesa það frumvarp sem við höfum verið að fjalla um í hv. landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd áður en hann lætur slík ummæli falla í umræðunni. Það er auðvitað alls ekki á dagskránni. Það er einfaldlega verið að fjalla um kvótaúthlutun í tiltekinni tegund og þar er gert ráð fyrir að þeir sem hafa haft aflaheimildir þar haldi þeim að mestu leyti og stjórnarmeirihlutinn er út af fyrir sig tilbúinn til að láta þá halda þeim að öllu leyti, þ.e. í kílóum og tonnum talið, en það sem veitt verði umfram verði leigt út og leigt á 120 kr. Ég heyri að hv. þingmaður segir að þar sé höggvið nærri sjómönnum og menn muni eiga erfitt með að greiða 120 kr. í leigu fyrir það. Þá hlýtur maður að spyrja hv. þingmann hvernig á því standi að hægt sé í dag að greiða 320 kr. í markaðsleigu fyrir þessar aflaheimildir. Og enn fremur hefur komið fram við umræðuna að 70–80% af öllum aflaheimildum í umræddri tegund eru leigðar en ekki veiddar af þeim sem hafa þær. Allur þorri þess afla sem á land kemur er því leigður á verði af þessu tagi. Hvernig rökstyður hv. þingmaður það að þeir sem í dag greiða 320 kr. fyrir hvert kíló sem þeir draga muni ekki geta greitt í ríkissjóð 120 kr. fyrir væntanlega jafnverðmæt kíló þegar þessi lög hafa tekið gildi?

Virðulegi forseti. Fyrst út af þessum 120 kr., menn þurfa væntanlega að greiða meira en það að því gefnu að þeir missi kvótann því að það er fjárhagslegur skaði líka. Þeir hafa væntanlega lagt út fyrir honum eða öðrum sambærilegum á einhverjum tímapunkti. Varðandi aflamarkskerfið, þegar menn tala almennt um fiskveiðistjórnarkerfið, þá held ég að almenn málvenja hafi verið sú að menn hafi gert ráð fyrir því fyrirkomulagi eins og það er núna. Þá er ég að vísa í frjálsa framsalið sem vinstri stjórnin setti á á sínum tíma og er að vísa í það fyrirkomulag sem við erum með núna og erum að breyta. Ég er hins vegar ekki að fara af því þegar menn tala um breytingar - ég leyfði mér að tala almennt um sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar og vísaði líka í útflutningsálagið, ég hefði að vísu getað vísað í strandveiðarnar sömuleiðis en ég gerði það ekki í þessari ræðu - að ég vissi ekki að deilur væru um það að við værum að breyta frá því fyrirkomulagi sem er núna. Væntanlega væri þetta mál ekki flutt ef menn ætluðu að hafa þetta eins og áður. Varðandi leiguna almennt get ég alveg sagt það, svo því sé til haga haldið, að við höfum ekki náð fullkomnun í þessu fiskveiðistjórnarkerfi. Einn gallinn að mínu áliti er að við erum með of lága veiðiskyldu. Mér hefur fundist að það sem snýr að leigunni, ég átta mig á því að ákveðin rök eru fyrir jafnmikilli leigu og um er að ræða en mér finnst þau ekki vera nógu sterk. Ég get ekki séð annað en að það komi niður á einhverjum þegar menn segja að leiguverð sé hátt, það kemur niður á sjómönnum með einum eða öðrum hætti. Ég hefði talið eðlilegra að við færum þá leið að hækka veiðiskylduna og koma í veg fyrir þann agnúa sem hv. þingmaður var að vísa í. En við skulum ekki, þó að við þurfum að gera að sári á fæti, taka fótinn af. Ég held að það sé ekki góð leið.

Virðulegur forseti. Það er enginn að tala um að taka fótinn af en það eru greinilega uppi mjög skiptar skoðanir um mörg atriði í þessu í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Það hefur komið fram við umræðuna að einn þingmanna flokksins talar fyrir því að aflaheimildir verði fyrndar um 4% á ári, sem er nokkuð nærri því sem ríkisstjórnin hefur lagt til, þ.e. um 5%. Hér tala sumir þingmenn flokksins með veiðiskyldu, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, en aðrir gegn henni, eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson, og kannski dálítið erfitt að átta sig á heildarmyndinni í þessu. En þegar hv. þingmaður segir: Kemur niður á sjómönnum, kemur niður á greininni, þá skulum við spyrja okkur: Hvað er það sem hefur komið niður á greininni? Það er auðvitað braskvæðingin í henni. Það er sú gríðarlega skuldsetning sem ekki var vegna hagræðingar fyrst og fremst, eins og hv. þingmaður gefur í skyn, heldur vegna þess að menn voru að taka gríðarlega fjármuni út úr greininni og skuldsetja greinina alveg upp í rjáfur til að kaupa hlutabréf í Landsbankanum sem urðu verðlaus, eða einhverjar aðrar fjárfestingar. Greinin situr uppi með þá gríðarlegu skuldsetningu og það dregur auðvitað úr þeim arði sem hún getur skilað, bæði sjómönnum og eigendum. Leiðangur ríkisstjórnarinnar er fyrst og fremst sá að skapa til lengri tíma sátt um eignarhaldið í greininni vegna þess að það hefur aldrei verið nein sátt um það að menn misstu eignarhaldið úr höndum þjóðarinnar og einkavæddu auðlindina sem við öll eigum. Það þarf að leiðrétta en það þarf að gera það með þeim hætti að um það takist sem víðtækust sátt og til þess hefur sáttanefndin svokallaða verið sett upp en hún varnar ekki því að það megi setja lög á Alþingi um ráðstöfun á 1–2 þúsundum tonna af skötusel. Ég held að það nái engu lagi.

Virðulegi forseti. Þetta voru afskaplega áhugaverð lokaorð hjá hv. þingmanni. Sett var sérstök sáttanefnd til að ná sátt en það stoppar ekki það að menn munu keyra mál í gegn þó að mikið ósætti sé um þau. Ég verð að viðurkenna að þetta er einhver speki sem er mjög erfitt, held ég, fyrir flesta að átta sig á. Það er spurning hvað sáttanefndin á að ræða um ef það er ekki nákvæmlega það sem ósættið er um. Það væri ágætt að fá skýringar á því hvað það er nákvæmlega. Varðandi skuldsetningu er það þannig, virðulegi forseti, að ef við værum bara að tala um skuldsetningu í sjávarútvegi væri leikur einn fyrir okkur að taka á þessu. Ég er að reyna að komast til botns í því hvað er að gerast í bönkunum í gegnum viðskiptanefnd. Það er augljóst, eins og allir vita, að 70% af íslenskum fyrirtækjum, virðulegi forseti, þurfa á einhvers konar fyrirgreiðslu eða aðstoð að halda í tengslum við skuldamál sín. Það að koma og pikka út sjávarútveginn og ætla að ganga á milli bols og höfuðs á honum út af skuldsetningu, þá vitum við hvað er næst. Þá hljóta menn að ganga í allar aðrar atvinnugreinar. Ef rökin eru þau að menn hafi notað viðkomandi fyrirtæki til að fjárfesta í óskyldum atvinnurekstri, sem svo sannarlega hefur gerst í einhverjum mæli í sjávarútvegi, þá á það ekki bara við umrædda grein. Þá væri vandinn ekki eins og hann er í dag. Ég hélt að þetta væri eitthvað sem allir vissu. Sátt um eignarhaldið, það verður aldrei sátt um það að sjávarútvegurinn standi ekki undir sér og það mun koma beint niður á okkur. Það verður ekki sátt um það við þessar erfiðu aðstæður að teknar séu þær atvinnugreinar sem skila hvað mestum gjaldeyristekjum þegar við þurfum hvað mest á þeim að halda og reyna að ganga til bols og höfuðs á þeim og ekki getur verið sátt um það að nýta ekki sáttanefndir.

Virðulegi forseti. Umræða um þetta mál hefur staðið alllengi. Hún hófst á þriðjudaginn og hefur staðið nokkurn veginn í allan dag og er það mjög að vonum. Þegar við tökum fyrir málefni sjávarútvegsins, ekki síst við þessar aðstæður, er eðlilegt að umræður séu allítarlegar. Það hefur komið glögglega í ljós t.d. að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa mikinn og einlægan áhuga á því að ræða málefni sjávarútvegsins einfaldlega vegna þess að við gerum okkur grein fyrir hve mikið er í húfi. Það er gríðarlega mikið í húfi fyrir íslensku þjóðina að okkur takist að búa til þannig lagaumhverfi í kringum sjávarútveginn að það leiði til hagkvæmni fyrir þjóðarbúið í heild. Sem betur fer hefur það verið svo undanfarin ár og nú ríður mjög á að okkur takist að búa þannig um hnútana að sjávarútvegsumhverfið verði þannig að sjávarútvegurinn geti lagt sem mest til þjóðarbúsins í heild. Af hverju segi ég það? Það gefur augaleið, miklar atvinnugreinar hafa hrunið og það hefur orðið gífurlegur verðmætabruni í samfélaginu. Því skiptir miklu máli að þær atvinnugreinar sem eru til staðar séu þannig úr garði gerðar að þær leggi sem mest til þjóðarbúsins í formi verðmætasköpunar af öllu tagi. Hér hefur farið fram dálítið umræða um það hvort arðurinn, hagnaðurinn eða verðmætasköpunin sem átt hefur sér stað í sjávarútveginum hafi verið að renna til þjóðarinnar eða ekki. Auðvitað mætti hafa um það gríðarlega mörg orð. Ég ætla bara að vekja athygli á einu: Dettur einhverjum í hug að lífskjör á Íslandi hefðu þróast í gegnum tíðina með svo jákvæðum hætti ef sjávarútvegurinn hefði ekki verið að leggja mjög mikið til þess verks? Sjávarútvegurinn hefur verið stór hluti af þjóðarframleiðslu okkar, menn hafa talað um að hann skapi núna væntanlega um 40% af vöruútflutningnum og ef sjávarútvegurinn væri óhagkvæmur, ef hagkvæmni sjávarútvegsins væri ekki að seytlast út í þjóðfélag okkar dettur þá einhverjum í hug að lífskjörin hefðu þróast með þeim hætti sem þau hafa gert í gegnum tíðina? Þetta blasir alveg við, sjávarútvegur okkar er þvílík stærð að ef vel gengur í þeirri atvinnugrein gengur vel í samfélagi okkar. Ef illa gengur í sjávarútveginum gengur illa í samfélagi okkar. Síðan hefur það verið svo í gegnum tíðina að gengi krónunnar hefur verið skráð með þeim hætti, m.a. á þenslutímanum, að það hefur í raun og veru verið mesti auðlindaskatturinn sem sjávarútvegurinn hefur verið að borga. Hið háa gengi hefur gert það að verkum að hér hefur orðið til óeðlilegt ástand sem menn hafa kannski notið með stundargróða í betri lífskjörum vegna lækkandi innflutningsverðlags en það hefur auðvitað verið borgað með því að sjávarútvegurinn hefur goldið fyrir þetta. Það er mjög mikilvægt að átta sig á þessu. Það er einmitt þannig að skipulagið sem við höfum búið til í kringum sjávarútveginn hefur leitt til þess að menn hafa stöðugt verið að leita að hagkvæmni vegna þess að fiskveiðirétturinn, ekki eignin, fiskveiðirétturinn hefur verið í eigu útgerðanna sem hafa þess vegna haft af því gífurlega hagsmuni að búa sem mest verðmæti til úr þeim fiskveiðiréttindum sem menn hafa. Flóknara er þetta mál ekki. Ef menn klippa á þennan þráð, ef menn taka burtu aflahlutdeildarhugsunina, ef menn hverfa frá því að menn njóti ávaxtanna ef vel gengur en þurfi hins vegar að bera byrðarnar, hverfur þessi hvati út úr greininni, þá hætta menn auðvitað að hafa þessa hvatningu til að reyna að gera vel, til að hámarka verðmætið úr því sem þeir hafa að spila. Ég ætla að taka lítið dæmi sem snertir í rauninni það sem er að gerast í sjávarútveginum þessa dagana. Fyrir fáeinum dögum tókst svo vel til að það fannst nægileg loðna til þess að hægt væri að gefa út 130.000 tonna loðnukvóta. Einhvern tíma hefðu menn ekki talið sérstaka ástæðu til að fagna þessu því að ef menn skoða tölurnar aftur í tímann hafa menn verið að veiða upp í milljón tonn og rúmlega það af loðnu hér við land. Hins vegar hefur þróunin orðið sú að mönnum hefur tekist með gífurlegri fjárfestingu í góðum skipum, með mikilli hagræðingu í greininni, með því að samræma aflaheimildir til að draga úr sóknartengdum kostnaði, með því að fjárfesta í landvinnslunni til að geta unnið meira til manneldisvinnslu, allt þetta hefur leitt til þess að verðmætið fyrir veidda einingu hefur margfaldast. Þetta hefði ekki gerst nema vegna þess að hér hefur verið markaðsbúskapur, hér hefur verið það fyrirkomulag að fiskveiðirétturinn hefur verið vel skilgreindur, menn hafa getað treyst því til frambúðar að þeir ættu aðgang að þessum fiskveiðirétti þó að þeir gerðu sér grein fyrir því að eignarhald auðlindarinnar væri að sjálfsögðu ríkisins eða þjóðarinnar. Það er þetta sem er ævintýrið í kringum íslenskan sjávarútveg. Ég ætla að rekja þetta aðeins. Í nýjustu Fiskifréttum er birt ákaflega athyglisverð tafla um útflutningsverðmæti loðnuafurða. Þar kemur fram, svo ég grípi þar aðeins niður í, að árið 2004 veiddum við um 500.000 tonn af loðnu, 2005 veiddum við 600.000 tonn af loðnu og aflaverðmætið hvort ár um sig var um 9,3 milljarðar kr. Árið 2008 veiddum við þriðjunginn af þessu og tæplega það, 149.000 tonn af loðnu. Aflaverðmætið var 10 milljarðar kr., var sem sagt meira en í hittiðfyrra þegar við vorum að veiða þriðjung af því sem við veiddum 2004 og 2005. Nú er hins vegar lagt fram frumvarp til að segja að þessu fólki sem svona hefur staðið að sínum málum, sem svona hefur búið til verðmætasköpun í sjávarútveginum sem auðvitað hefur gagnast þjóðfélaginu í heild, að þessu fólki sé ekki treystandi til að fara með auðlindina öðruvísi en að því sé stýrt nákvæmlega á borði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem hefur óskað eftir því að Alþingi gefi sér heimild til að stýra þessum veiðum. Honum finnst sem sagt árangurinn vera þannig, þó að menn þrefaldi aflaverðmætið fyrir veidda einingu, að það þurfi að stýra þessu með einhverjum öðrum hætti ofan úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Þetta er auðvitað forræðishyggja af verstu tegund, þetta er afturhvarf til fortíðar, þetta er ekki líklegt til að skila þjóðinni meiri arði. Það er ótrúlega sérkennileg hugsun að til þess að koma arði af atvinnugrein til einnar þjóðar þurfi það að gerast með þeim hætti að stjórnsýslan í landinu hafi puttana ofan í rekstrarlegum ákvörðunum. Það er ekki skynsamlegt, það hefur hvergi gefist vel. Annað atriði sem ég vil nefna í sambandi við þessi mál - vegna þess að ég er nú að reyna að bregðast við þeirri almennu umræðu sem hefur orðið á undanförnum tveimur dögum - er þessi nálgun á karfaveiðinni sem er mjög óskynsamleg. Ég fagna því að komið hefur fram skilningur af hálfu einstakra nefndarmanna í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd á því að nálgun nefndarinnar og meiri hlutans er röng. Við vöruðum við því á sínum tíma þegar þessu máli var kippt út úr nefndinni á aðventunni að málið væri vanbúið. Það er auðvitað að koma á daginn. Hér eru fjölmörg atriði, eins og þetta karfamál er glöggt dæmi um, sem segja okkur að menn höfðu ekki hugsað þetta til enda. Sú útfærsla sem hér er verið að leggja til er mjög gölluð og hún mun búa til mörg vandamál. Ég ítreka að auðvitað þarf að úthluta þessum tegundum aðskildum, það er enginn ágreiningur um það, a.m.k. ekki við mig. Ég hafði raunar frumkvæði að því að láta slíka vinnu fara fram, en þá verða menn auðvitað að ljúka verkinu og reyna að gera þetta þannig úr garði að brúklegt sé. Þriðja atriðið sem mig langar að nefna er línuívilnunin. Ég var sjálfur baráttumaður fyrir línuívilnuninni og er einn þeirra sem kannski áttu hvað stærstan þátt í því á Alþingi að koma því fyrirkomulagi á. Þetta var umdeilt atriði þá, þetta er umdeilt atriði núna. Ég er þeirrar skoðunar að þetta hafi gefist í meginatriðum vel. Þetta styrkti veiðiréttinn í ýmsum byggðum sem á þessu þurftu að halda. Þetta hvatti til línuútgerðar, þetta varð til þess að verja störf í landi og skapa störf í landi og þetta varð til þess að efla margs konar byggðarlög sem höfðu átt undir högg að sækja. En sporin hræða frá fyrri tíð. Á sínum tíma höfðum við fyrirkomulag sem kallað var línutvöföldun. Þá gátu menn veitt fjóra mánuði á ári á línu og helmingurinn af því sem veiddist var utan við kvóta. Þetta var að mörgu leyti áhugaverð nálgun og gekk vel í nokkur ár þangað til að því kom að sóknin jókst auðvitað á þessu sviði og stjórnmálamenn þess tíma, og þar meðtalinn ég, höfðu ekki kjark eða afl til að tryggja það að aðgangurinn inn í kerfið yrði takmarkaður, því að það var auðvitað þannig að með því að sóknin jókst stöðugt sprakk þessi línutvöföldunarpottur og að lokum eyðilagðist kerfið. Ég óttast að það sem nú er verið að gera hérna, þó að í litlu sé, kunni að vera upphafið að einhverju slíku. Auðvitað ætti ég að fagna því, ég tala ekki um komandi frá svæði sem nýtur linuívilnunar svona ríkulega eins og raun ber vitni um, ekki síst mín heimabyggð, auðvitað ætti ég kannski að fagna því út frá þeim sjónarhóli að verið sé að hækka línuívilnunarprósentuna. En ég óttast að til lengri tíma kunni að leynast í þessu miklar hættur fyrir utan það að í raun og veru er ekki verið að auka heimildirnar til línuívilnunar í þessu frumvarpi. Lögin sem taka til línuívilnunar kveða á um það að tiltekið magn í tonnum megi nýta til línuívilnunar og þá er ég að tala um þorskinn í þessu sambandi. Með því að opna fleirum leið og með því að hækka prósentuna er í raun og veru bara verið að ganga hraðar á þennan pott. Það er alveg rétt að línuívilnunarpotturinn í þorskinum hefur ekki nýst að fullu núna þegar við erum að veiða 140–160.000 tonn af þorski. Það er alveg hárrétt. Línuívilnunarpotturinn upp á 3.000 og eitthvað tonn í þorski var miðaður við meiri aflaheimildir í þorski. Þegar þær eru skornar niður nýtast þessi 3.000 tonn auðvitað ekki að fullu. En eigum við ekki að ganga út frá því að þorskaflinn eigi eftir að vaxa? Eigum við virkilega að ganga út frá því í löggjöfinni að við gerum ráð fyrir að hanga í 140–150.000 tonna ársafla í þorski von úr viti? Vitaskuld ekki. Ég trúi því ekki að nokkur maður hafi þá framtíðarsýn. Við hljótum að trúa því að okkur takist þannig til við fiskveiðistjórn okkar að hér verði vaxandi þorskveiðar og þá gerist það auðvitað að með þessari breytingu mun línuívilnunarpotturinn tæmast fyrr en varir. Þá kemur þessi þrýstingur sem við þekktum frá árum áður og grandaði á sínum tíma línutvöfölduninni, svo ágæt sem hún samt sem áður var að mörgu leyti. Það er þetta sem ég er að vara við og það er þetta sem ég óttast. Í áliti meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar er vakin athygli á því að línuívilnun á sínum tíma hafi verið hugsuð til að skapa fleiri störf í landi, og það er að sönnu rétt, og þess vegna var línuívilnunin takmörkuð á sínum tíma fyrir handbeitta línu. Hér er verið að opna fyrir mjög litla og takmarkaða útgerð sem eru trektarbátar og ég hef svo sem ekki miklar áhyggjur af því máli í sjálfu sér eða vil ekki leggjast gegn því, en ég er einfaldlega að segja að með þessari hækkun - sem þó kemur örugglega til skamms tíma byggðum sem ég ann mjög til góða - óttast ég að til lengri tíma kunnum við að vera óafvitandi að grafa okkur gröf. Skötuselurinn er skyndilega orðinn ein þekktasta fisktegund við Ísland eins og menn vita. Að mínu mati er verið að fara ranga leið í þessu frumvarpi. Það er verið að seilast um hurð til lokunar, það er verið að fara flækjuleið að því að ná því markmiði að skapa veiðirétt á svæðum þar sem menn hafa ekki haft veiðirétt í skötusel af því að útbreiðslan hefur aukist. Hægt er að nálgast þetta mál með öðrum hætti. Við í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar leggjum fram breytingartillögu sem felur það í sér að opna heimild fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til þess að gefa möguleika á meðafla hjá bátum sem ekki stunda beinar skötuselsveiðar. Sú leið mundi duga til að leysa vandann hjá langflestum a.m.k. í þessu tilviki. Þess vegna segi ég: Vegna þess að hér hefur verið talað mjög mikið um nauðsyn þess að skapa frið, hér hefur verið sagt að menn vilji ekki trufla starf þeirrar endurskoðunarnefndar sem nú er að störfum, þá hlýtur að koma til álita hjá meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að fara aðrar leiðir að þessu markmiði en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Fara frekar í það að búa til almenna meðaflareglu til að auðvelda þeim sem ekki hafa veiðirétt í skötusel til að stunda veiðar þar sem skötuselurinn kemur í veiðarfærin. Þetta, virðulegi forseti, er að mínu mati málefnalegt innlegg sem ég skora á meiri hluta hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að bregðast við.

Frú forseti. Örstutt varðandi þann þátt ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar sem ég vil gera að umtalsefni, það er þessi aukning í línuívilnuninni og sú staðreynd að sá pottur sem þar hefur legið fyrir hefur ekki nýst sem skyldi, en hv. þingmaður þekkir það mætavel og veit auðvitað hvernig ívilnunin hefur komið til góða, bæði á Vestfjörðum og víðar. Í ljósi þess að aflahlutdeild í þorski er takmörkuð í dag og potturinn hefur ekki nýst, spyr ég hv. þingmann: Er ekki allt í lagi að fara með ívilnunina upp og bregðast síðan við ef aflahlutdeild verður aukin síðar meir? Þannig að brugðist verði við því að ívilnunin nýtist til fulls eftir þeim tilgangi sem henni var ætlað á sínum tíma. Ég get svo sem tekið undir með hv. þingmanni að á því kerfi voru bæði kostir og gallar, en ég held að kostirnir vegi þyngra en gallarnir. Það er mitt mat á þessu, sérstaklega út frá því að veiðarnar eru vistvænar og ég hef haft þær hugmyndir að ef sett eru 100% á þau veiðarfæri sem verst fara með lífríkið eða eru ágengust við lífríkið í sjónum, þá ættu þau veiðarfæri sem eru vistvænust að fá meira, eins og menn hafa varpað fram sem hugmyndum. Ég vil líka leita eftir skoðun hv. þingmanns á því.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að auðvitað eru gallar og kostir við línuívilnunina en að mínu mati eru kostirnir yfirgnæfandi. Ég var baráttumaður fyrir því að hún yrði sett á og hef verið stoltur af því. Ég hef oft tekið á mig gagnrýni fyrir þetta en tel hins vegar að línuívilnunin hafi gert sitt gagn. Ástæðan fyrir því að ég hef dálítinn beyg í hjarta mér vegna þeirra hugmynda að hækka ívilnunina upp í 20% er það sem ég sagði áðan. Ég óttast að það gæti til lengri tíma haft skaðvænleg áhrif á framtíð línuívilnunar og það vil ég ekki að gerist. Mér finnast sporin frá því í gamla daga hræða þegar við vorum með línutvöföldunina og af þeim ástæðum hef ég verið með varúðarorð gagnvart þessum breytingum hér. Ég get samþykkt það með hv. þingmanni að þegar heildaraflinn er svona lítill og við erum með lögbundinn pott í línuívilnun upp á rúmlega 3.000 tonn og ekki er hægt að ná þessum 3.000 tonnum með 16% ívilnun, það er alveg hárrétt, þá finnst mér það vel koma til greina til skamms tíma. Ég er ekki að leggjast gegn því en vil hins vegar segja að ég held að menn þurfi að horfa á málið til lengri tíma jafnframt því að ótti minn er sá að eftir því sem þrýstingurinn inn í þennan pott eykst, eftir því sem fleiri fara inn í hann þeim mun meiri líkur eru á því að að lokum standist línuívilnunin ekki álagið og hverfi eins og gerðist hér áður fyrr. Það er auðvitað líka óheppilegt eins og er að gerast núna að 16 prósentin virtust hafa verið einhver svona jafnaðartala sem gerði það að verkum að við sáum hvort tveggja gerast, handbeitta línuútgerðin jókst, en menn gátu líka haldið áfram í beitingavélabátunum þannig að þetta er mjög vandmeðfarið mál.

Frú forseti. Ég skil hv. þingmann þannig að hann fallist á að línuívilnunin verði hækkuð og að það geti verið tímabundið á meðan aflahlutdeildin í þorski er ekki hærri en raun ber vitni. Hv. þingmaður leiðréttir mig ef ég hef misskilið hann. Hitt er svo annað mál sem þingmanninum gafst ekki tóm til að svara og það er hvort við ættum að taka upp ívilnanir almennt eftir veiðarfærum og ég ítreka þá spurningu.

Virðulegi forseti. Ég er eiginlega ekki tilbúinn til að skrifa upp á það að við ættum að hafa svona flókið kerfi ívilnana eða refsipunkta í fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég held að miklu skynsamlegra sé að gera þetta með svipuðum hætti og við höfum gert. Við höfum okkar landhelgi og við höfum síðan gengið miklu lengra en allar aðrar þjóðir sem mér er kunnugt um í því að loka einstökum svæðum, við höfum lokað svæðum fyrir dragnót, við höfum lokað svæðum fyrir togveiðum bæði tímabundið og ótímabundið. Þegar við berum þetta saman við aðrar þjóðir þá er ekki líku saman að jafna. Aðrar þjóðir sem sjá þetta fyllast mjög aðdáun vegna þess að þetta er líka ákveðin veiðarfærastýring til viðbótar við aflamarkskerfið okkar. Ég ítreka það varðandi línuívilnunina sjálfa að ég hef verið og er talsmaður hennar, ég tel að hún hafi gert gagn. Hún er hluti af fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Við erum annars vegar með þetta almenna fiskveiðistjórnarkerfi, aflamarkskerfið. Síðan erum við með krókaaflamarkskerfi sem er kerfi smábátanna og þar höfum við með pólitískum ákvörðunum flutt aflaheimildir yfir til þeirra til að styðja við byggðirnar og síðan erum við með aðra þætti sem við lítum þannig á að komi minni byggðunum sérstaklega til góða. Línuívilnunin hefur verið hluti af því þannig að við höfum reynt að verja það að vera með markaðskerfi, heilbrigt viðskiptakerfi í sjávarútveginum í heild en um leið búið til sérstök úrræði fyrir byggðirnar og línuívilnunin hefur verið hluti af því. Það sem menn þurfa að hugsa um þegar gerðar eru breytingar á línuívilnuninni er að þær eru ekki bara til skamms tíma. Það er auðvitað gott fyrir þá sem eru að gera út á þetta að fá 20% í staðinn fyrir 16% en ef 20% verða síðan til þess að línuívilnunin lifir ekki nema einhvern stuttan tíma þá er auðvitað til lítils barist og því hef ég alltaf haft áhyggjur af. Ég stóð alltaf gegn því að opna það kerfi meira þrátt fyrir mikinn þrýsting vegna þess að ég óttaðist að sorgarsagan frá línutvöfölduninni endurtæki sig, að hún spryngi að lokum.

Virðulegi forseti. Fiskveiðistjórnarkerfið sem við búum við í dag hefur verið við lýði í 30 ár. Á þeim tíma hefur kerfið leitt til þess að breytingar hafa orðið á sjávarútvegi og mikil hagræðing hefur átt sér stað í greininni og verðmæti aflaheimilda hefur aukist gríðarlega, en jafnframt hefur skipum og fólki sem vinnur í greininni fækkað mjög hratt. Reyndar spilar tækniþróun líka stórt hlutverk þar. Staðreyndin er sú að útgerðarmenn þurfa að hafa mikið fyrir því að skapa verðmæti úr auðlindinni og m.a. vegna velgengni þeirra, hugvitssemi og atorku hefur Íslendingum tekist að gera sjávarútveg að sjálfbærum og ábatasömum atvinnuvegi sem skilar miklum tekjum til þjóðarinnar. Verðmætin verða til með vinnu og því betri og markvissari sem sú vinna er því meiri verða verðmætin sem hægt er að nýta úr auðlindinni. Þá er það allra hagur að gengið sé fram af virðingu við auðlindir þjóðarinnar og þær nýttar með sem hagkvæmustum hætti og að afraksturinn sé hámarkaður og sjálfbærni auðlindarinnar þannig tryggð. Frumvarpið sem hér er til umfjöllunar vinnur því miður gegn kostum kerfisins sem einmitt eru sveigjanleiki og hagkvæmni. Virðulegi forseti. Að störfum er svokölluð sáttanefnd á vegum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem fékk það hlutverk að fara ofan í helstu álitamál er varða sjávarútvegsstefnuna. Nefndin er skipuð bæði þingmönnum og hagsmunaaðilum í sjávarútvegi og hæstv. ráðherra á hrós skilið fyrir að setja þessa nefnd á fót og sýnir það góðan vilja ráðherra til að leysa þetta mikilvæga mál í sátt og samlyndi. En einmitt þess vegna kemur á óvart að á sama tíma sé hér til umfjöllunar í þinginu frumvarp til breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að þessi vinnubrögð setja starf nefndarinnar í uppnám. Virðulegi forseti. Komin er fram beiðni frá nánast öllum fagfélögum í sjávarútvegi - sem er einstakt - um að frumvarpið verði dregið til baka í þeirri von að hægt verði að skapa frið um störf nefndarinnar. Umfjöllunarefni nefndarinnar er einmitt að fara yfir allar þær breytingartillögur sem koma fram í frumvarpinu er varða stjórnkerfi fiskveiða. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands ásamt Félagi skipstjórnarmanna sendi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd umsögn þar sem lýst er miklum vonbrigðum með frumvarpið og óskað eftir því að það verði dregið til baka og bent á að þær breytingar sem hér liggja til grundvallar séu ekki dæmi um brýna nauðsyn. Félag vélstjóra og málmtæknimanna óskar jafnframt eftir því að frumvarpið verði saltað á meðan störf nefndarinnar standa yfir og sömu sögu er að segja um Landssamband íslenskra útvegsmanna og Sjómannasamband Íslands. Við getum ekki skellt skollaeyrum við ákalli þeirra sem starfa í sjávarútvegi en í þeirra röðum eru einmitt flestir okkar færustu sérfræðinga um sjávarútvegsmál. Þeir hafa þekkingu sína af beinu starfi í greininni. Virðulegi forseti. Það eru ekki bara starfsmenn í greininni sem hafa lýst yfir áhyggjum sínum vegna þessa frumvarps heldur hafa sveitarfélög vítt og breitt um landið lýst yfir áhyggjum af þróun mála enda er staðan einfaldlega sú að sjávarútvegurinn og velgengni atvinnugreinarinnar eru það sem menn treysta á í þeirri erfiðu stöðu sem við erum í varðandi atvinnumál á Íslandi í dag. Þetta er slæmur tími til að skapa óvissu um framtíð greinarinnar. Virðulegi forseti. Misvísandi skilaboð eru í frumvarpinu í heild. Annars vegar er lagt til að dregið sé úr framsalsrétti og hins vegar er lagt til að stuðlað sé að auknum leigukvóta og frumvarpið er þar af leiðandi afar mótsagnakennt að því leyti. Framsalsrétturinn er einn af grundvallarþáttum kerfisins en mér finnst sjálfsagt að skoðaður verði sá möguleiki, eins og hér er lagt til, að veiðiskyldan verði að einhverju leyti aukin á kostnað framsalsréttarins, en hafa ber í huga að ekki má fara of geyst í þeim efnum og að sjávarútvegurinn verður að fá hæfilegan aðlögunartíma því að framsalsrétturinn er einmitt ein forsenda nýliðunar í greininni og takmörkun á honum getur dregið úr aðgengi minni útgerða að greininni. Virðulegi forseti. Mig langar til að koma stuttlega inn á þá breytingu sem lögð er til í frumvarpinu að dregið verði úr heimild til að flytja aflamark á milli fiskveiðiára úr 33% í 15%. Ég tel að þetta ákvæði sé ekki til vandræða fyrir kerfið eins og það er í dag heldur sé það afar þýðingarmikið fyrir útgerðirnar að geta flutt aflamark á milli fiskveiðiára, t.d. ef ekkert fiskast eða ef menn ná ekki að fiska upp í kvóta eða vegna ástands fiskstofna eða veðurfars eða bilunar í skipum og svo mætti lengi telja. Í frumvarpinu er lögð til breyting upp á 18 prósentustig sem að mínu mati er fulllangt gengið. Að lokum langar mig til að koma inn á þau einkennilegu völd sem færð eru hæstv. sjávarútvegsráðherra í lið d í 2. gr. frumvarpsins, þ.e. að hann geti stýrt vinnslu á uppsjávarfiski. Á það ekki að vera hlutverk okkar stjórnmálamanna að setja almennan vinnuramma eða almennar reglur um atvinnugrein sem sjávarútveginn? Er ekki of langt seilst með þessu ákvæði? Ég leyfi mér að spyrja: Vill hæstv. sjávarútvegsráðherra virkilega vera með puttana í þessu? Eigum við ekki heldur að treysta útgerðunum og fiskvinnslunum í landinu til að meta þetta? Að endingu, virðulegi forseti, vil ég ítreka mikilvægi sjávarútvegsins sem atvinnugreinar í landinu. Greinin skapar miklar tekjur og atvinnu fyrir Íslendinga og mín skoðun er sú að það beri að fara varlega í allar breytingar á kerfinu, sem hefur að mestu leyti reynst okkur Íslendingum vel.

Frú forseti. Ég minnist þess að hafa heyrt það haft eftir hagfræðingnum Benjamín H. J. Eiríkssyni eitt sinn þegar hann var spurður um atvinnuskapandi aðgerðir, að hann hafi svarað eitthvað á þá leið að það hafi aldrei verið vandamál á Íslandi að finna störf fyrir fólk. Reyndar hafi það verið svo að það hafi verið eitt helsta bölið, vinnuáþjánin. Það er mikið til í þessu vegna þess að það sem þetta snýst allt um er að störf verði til sem skila ágóða fyrir þann sem vinnur starfið, fyrir þann sem fær einhvern til starfans og fyrir samfélagið í heild. Stritið eitt og sér er ekki markmið og störfin ein og sér eru ekki markmið. Það er afrakstur starfanna sem skiptir öllu máli og er Íslandssagan sjálf glöggt vitni um það hvernig þjóðin, sem mátti strita myrkranna á milli út í eitt, komst í álnir vegna þess að vinnan fór að skila afrakstri. Þar var í forgrunni íslenskur sjávarútvegur og það sem skipti mestu, þessi gríðarlega auðlind í hafinu sem breytti landinu úr því að vera eitthvert hið fátækasta í Evrópu í að verða eitt það ríkasta. Þegar við alþingismenn, frú forseti, erum að véla um umhverfi, lagaumhverfi þessarar mikilvægustu atvinnugreinar þjóðarinnar er hollt fyrir okkur að hafa í huga að við erum að fjalla um fjöreggið. Það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir Íslendinga, bæði þá sem nú eru uppi og lifandi og þá sem ófæddir eru og munu vonandi búa hér, að sjávarútvegur Íslendinga sé rekinn þannig að við fáum sem mesta arðsemi úr þeirri grein. Vitanlega og að sjálfsögðu er það svo að fleiri sjónarmið koma þar að, en í grunninn er það þetta sem skiptir mestu. Það er auðvitað þess vegna, frú forseti, sem við höfum komið upp og höfum möguleika á ýmsum aðgerðum, t.d. eins og byggðakvóta til að bregðast við þar sem mikið rask verður vegna þess að kvóti hafi verið seldur úr byggðarlögum eða eitthvað kemur upp á í rekstri sem kallar á slíkt. Það er þó þannig og rétt að hafa í huga og það kom m.a. fram hjá forustumönnum í Vestmannaeyjabæ nýverið að það virðist þar lítið samhengi vera á milli þess hversu mikill kvóti er í bæjarfélaginu annars vegar og hvernig fólksfjöldanum hefur miðað hins vegar. Það er fleira sem kemur til, aðgengi að þjónustu, afþreyingu, fjölbreytni í starfsvali o.s.frv. Grundvallaratriðið er þetta og það er það sem ég vil segja við hv. þingmenn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að þegar nefndin fer yfir málið aftur á milli 2. og 3. umr. að hafa það hugfast að þær aðgerðir sem eru boðaðar í frumvarpinu snúa ekki bara að fisktegundinni skötusel einni saman. Hér er um að ræða fordæmisgefandi löggjöf. Mitt mat er að þar sé verið að taka ákvarðanir sem geti haft mjög slæmar afleiðingar þegar upp verður staðið fyrir íslenskan sjávarútveg. Eins vona ég að það verði skoðað með opnum huga hvaða áhrif það hefur að draga svo mjög úr möguleikum manna að leigja kvóta að erfiðara verði en áður að komast inn í þessa meginatvinnugrein þjóðarinnar, því að eftir því sem við höfum meiri veiðiskyldu því minna framboð verður á leigukvóta og þar af leiðandi erfiðara fyrir nýliða að komast inn. Við eigum eftir að ræða þetta mál við 3. umr. og ég vona að þegar við sjáum málið koma aftur í þingsal hafi verstu agnúar verið sniðnir af málinu. Það er mikið undir, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Það gengur í stuttu máli út á að skipuð verði svokölluð aflaráðgefandi nefnd sem skili tillögu til hæstv. sjávarútvegsráðherra á hverju ári samhliða tillögum Hafrannsóknastofnunar þannig að hæstv. sjávarútvegsráðherra muni hafa þær til viðmiðunar og þau gögn sem liggja að baki þeim tillögum. Meðflutningsmenn með mér á þessu frumvarpi eru allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Í 2. gr. frumvarpsins stendur, með leyfi forseta: „Ráðherra skal skipa aflaráðgefandi nefnd og leita til hennar um tillögur að heildarafla sem veiða má á ákveðnu tímabili eða vertíð, sbr. 1. mgr. 3. gr. Nefndin skal við tillögugerð sína m.a. byggja á reynslu og þekkingu sjómanna og þeim gögnum sem verða til við störf þeirra á vettvangi og leggja áherslu á nauðsyn þess að nýta fiskstofna með skynsamlega nýtingu að leiðarljósi og að samræmis sé gætt milli tegunda. Í nefndinni sitja fimm fulltrúar og skulu eftirtaldir aðilar tilnefna einn fulltrúa hver: Félag skipstjórnarmanna, Landssamband íslenskra útvegsmanna, Landssamband smábátaeigenda, Sjómannafélag Íslands og Sjómannasamband Íslands. Nefndin kýs sér formann úr eigin röðum.“ Hér skal þó tekið fram að þó að í þessu frumvarpi sé talað um að skipa fimm fulltrúa óska ég eftir að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd skoði við meðferð frumvarpsins hvort hugsanlega mætti fjölga þessum fulltrúum. Aðalatriðið er þó að þekkingin sem kemur úr sjávarútveginum skili sér inn á borð til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Í greinargerð með frumvarpi þessu þar sem færð eru rök fyrir því af hverju þetta skuli gert kemur eftirfarandi fram: Með frumvarpi þessu er lagt til að lögum um stjórn fiskveiða verði breytt á þann hátt að þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ákveður heildarafla hvers fiskveiðiárs skuli hann leita tillagna hjá aflaráðgefandi nefnd sem sé skipuð af hagsmunaaðilum. Er því lagt til að nefndin sé skipuð fimm fulltrúum þar sem Félag skipstjórnarmanna, Landssamband íslenskra útvegsmanna, Landssamband smábátaeigenda, Sjómannafélag Íslands og Sjómannasamband Íslands tilnefna einn fulltrúa hver. Skulu tillögur nefndarinnar liggja fyrir á sama tíma og tillögur Hafrannsóknastofnunar en þó er gerð sú undantekning í ákvæði til bráðabirgða að nefndin geri jafnframt tillögu fyrir yfirstandandi fiskveiðiár og skili þeim til ráðherra sem geti þá gert breytingar á fyrri ákvörðun um heildarafla. Lagt er til að nefndinni verði gert að byggja tillögugerð sína m.a. á reynslu og þekkingu sjómanna og þeim gögnum sem verða til við störf þeirra á vettvangi tillögugerðar. Með þessu yrði tryggt að reynsla sjómanna og þekking þeirra nýttist við ákvörðun heildarafla. Nefndin getur þó jafnframt leitað í önnur gögn eða til þeirra aðila sem þeir telja þörf á. Áhersla er lögð á að tillögur nefndarinnar miði að því að nýta fiskstofna með skynsamlega nýtingu að leiðarljósi þannig að þeir verði hvorki ofnýttir né vannýttir. Þá verði kveðið á um að nefndin gæti að samræmi milli tegunda í tillögum sínum. Gert er ráð fyrir að kostnaður af starfi aflaráðgjafarnefndar verði greiddur af þeim hagsmunaaðilum sem tilnefni fulltrúa í nefndina. Á undanförnum árum hefur sterk umræða farið fram um ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Bent hefur verið á að ráðgjöfin endurspegli ekki álit þeirra sem starfa á vettvanginum allan ársins hring, sjómanna og skipstjórnarmanna. Aflaráðgefandi nefnd er ætlað fyrir 1. maí ár hvert að senda hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tillögur sínar um heildarafla sem æskilegt er að komi til úthlutunar á næsta fiskveiðiári. Ráðgjöf nefndarinnar verður byggð á reynslu og þekkingu sjómanna sem er þjóðinni ómetanleg og þeim gögnum sem verða til við störf þeirra á vettvangi. Sjómenn hafa mikla almenna þekkingu á lífríkinu í hafinu auk þess sem sjómenn hafa víðtæka reynslu og þekkingu á öllu því sem viðkemur veiðum, ástandi einstakra fiskstofna og veiðisvæða og skilyrðum í sjó. Þá hafa orðið gríðarlegar breytingar á undanförnum árum hvað varðar tækninýjungar um borð í skipum sem lúta að upplýsingum um ástand sjávar, skráningu afla og nýtingu svo fátt eitt sé nefnt. Öflugir gagnagrunnar hafa þannig orðið til sem auðvelda sjómönnum, skipstjórum og útgerðarstjórum að lesa í lífríkið. Áður fyrr varðveittust upplýsingar eingöngu í dagbókum sjómanna og minni þeirra. Með starfi nefndarinnar yrði til vettvangur fyrir úttekt úr reynslubanka sjómanna sem byggst hefur upp í áratugi, þekkingu þeirra á veiðum og aflabrögðum, ástandi einstakra fiskstofna og veiðisvæða, skilyrðum í sjónum og almennt um lífríkið í hafinu. Tillögum og ráðgjöf aflaráðgefandi nefndar er ætlað að styrkja ákvörðun ráðherra um ákvörðun á heildarafla. Nefndinni er ætlað að brúa þá gjá sem nú er milli veiðiráðgjafar Hafrannsóknastofnunar og reynslu sjómanna á stærð einstakra fiskstofna, auk þess að bæta við þekkingu vísindamanna Hafrannsóknastofnunar með samanburði við niðurstöður togararalls. Samhliða tillögu til ráðherra er augljóst að miklum upplýsingum verður safnað sem geta nýst í gerð gagnagrunns um þá þekkingu og reynslu sem sjómenn afla sér í daglegri umgengni við fiskstofna umhverfis landið, auk þess að nýtast Hafrannsóknastofnun við störf sín. Gagnagrunn af þessu tagi mætti vinna áfram í samvinnu við háskólasamfélagið og mundi hann því ekki eingöngu nýtast til frekari tillögugerðar og gera nefndina færari um að meta þolmörk fiskstofnanna heldur einnig til framtíðar í vísindum, rannsóknum og kennslu. Virðulegi forseti. Ég er búinn að fara yfir greinargerðina með frumvarpinu og kom inn á að þar sem þetta gæti líka nýst háskólasamfélaginu til upplýsingar í framtíðinni mætti að mínu viti skoða mjög alvarlega hvort t.d. Háskólasetri Vestfjarða yrði ekki falið að halda utan um starf nefndarinnar og nýta þær upplýsingar sem mundu skapast við þennan gagnagrunn og þær upplýsingar sem sjómenn og þeir sem starfa í greininni mundu koma áleiðis til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Nú er ástandið þannig, virðulegi forseti, á miðunum í kringum landið að enginn samhljómur er á milli útgerðarmanna eða sjómanna og Hafrannsóknastofnunar. Í Breiðafirði og á mörgum öðrum stöðum í kringum landið eru bátar fullir af fiski dag eftir dag og ekki dæmi um önnur eins aflabrögð á þessum tíma ársins. Að mínu viti segir það allt til um það hversu mikið barn síns tíma togararallið í raun og veru er. Ég held reyndar að það væri líka mjög hollt fyrir vísindasamfélagið að fá sjónarmið þeirra sem starfa á vettvangi, þ.e. sjómannanna sjálfra, mannanna sem eru í útgerðinni, og nýta sér þær upplýsingar til framdráttar og til þess að styrkja sig í vísindum sínum. Það er til gríðarlegt magn af upplýsingum í sjávarútvegi sem er verið að keyra upp í gagnagrunna á hverjum degi sem við nýtum okkur ekki sem skyldi í dag. Til að mynda keyra margar fiskvinnslustöðvar nákvæmlega og skrá inn í gagnagrunna sína hvar fiskurinn er veiddur, hvernig ástandið er á honum, þ.e. nýtingin, og þar fram eftir götunum. Þeir eru með samanburð, þeir eru með upplýsingar um hitastig og þar fram eftir götunum, þetta eru upplýsingar sem við nýtum okkur ekki við þau skilyrði eins og við ættum að gera núna. Það er núna mikið alvörumál, virðulegi forseti, að vannýta fiskstofnana eins og ég tel að við séum að gera við þorskstofninn. Mig langar aðeins að fara hér yfir af hverju ég tel mjög mikilvægt að menn skipi þessa nefnd. Þetta er búin að vera mín einlæga trú og skoðun í mjög langan tíma og ég tel þetta mjög mikilvægt líka til að hafa ákveðið aðhald á vísindasamfélagið og eins til að nýta þekkingu og reynslu sjómanna alls staðar í kringum landið. Nú er áætlað að þorskstofninn sé í kringum 702.000 tonn. Ég styðst við það sem kemur fram í upplýsingum Hafrannsóknastofnunar þó að ég telji að hann sé stærri, en ég ætla að halda mig eingöngu við það. Ef við veiðum í dag 150.000 tonn mun stofnstærð þorsksins miðað við árið 2011 og þær forsendur sem Hafrannsóknastofnun gefur sér verða 762.000 tonn. Ég spyr sjálfan mig að því, virðulegi forseti, við núverandi skilyrði, samfélagsástand og þau gögn sem eru hjá Hafrannsóknastofnun: Af hverju erum við að byggja þorskstofninn upp svona hratt á þessum tímum? Ég tel að með því að bæta við 40.000 tonnum af þorski eins og ég er búinn að segja margoft í þessum ræðustóli yrði þorskstofninn, sem er í dag 702.000 tonn, á árinu 2011 samkvæmt gögnum Hafrannsóknastofnunar 716.000 tonn. Þá lít ég svo á að við séum ekki að taka neina áhættu, við erum eingöngu að segja: Við ætlum að byggja þorskstofninn hægar upp en gert er ráð fyrir með því að veiða 150.000 tonn. Það er nú allt sem þetta fjallar um. Allir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar í þessum sal sjá og vita að ef við nýtum ekki þennan tekjustofn okkar og þær sterku stoðir sem við höfum til að byggja okkur upp eftir efnahagshrunið er okkur mikill vandi á höndum. Við eigum að nýta þessa tekjulind okkar, það eru markaðslegar forsendur til að gera það, og ekki bara það, við verðum líka að setja hlutina í samhengi vegna þess að á síðasta kvótaári skáru menn ýsuaflann niður um einn þriðja. Menn skertu ufsann um rúm 20%, grálúðuna um 20% og þar fram eftir götunum. Með þeim tillögum sem ég hef talað fyrir hér nokkuð lengi mundum við skapa aflaverðmæti inn í þjóðarbúið upp á 40 milljarða kr. sem þýðir þreföldun inn í landsframleiðsluna af því að við höfum öll skipin, fiskvinnsluhúsin og markaðina. Þetta eitt og sér mundi skila ríkissjóði í kringum 12 milljörðum kr. í beinum tekjum. Hagfræðiprófessor reiknaði 8–16 milljarða kr. fyrir mig þannig að ég tók miðjuna, hvorki hæstu töluna né þá lægstu. Það yrðu beinar tekjur til þjóðarinnar. Inn í þessar tölur eru ekki reiknuð þau áhrif sem þetta hefði á atvinnuleysi eða hvaða áhrif þetta hefði á störf sveitarfélaganna, hafnirnar og þar fram eftir götunum, veltuáhrifin þar. Þau eru að hluta til fyrir utan þetta. Þó að við mundum halda okkur eingöngu við að segja að þetta mundi skapa þessar tekjur í dag sjáum við það öll í hendi okkar hvað þetta þýddi fyrir samfélag okkar í núverandi ástandi. Ég ítreka að ég mundi aldrei nokkurn tímann tala hér fyrir tillögum sem ég hefði ekki trú á að væru skynsamlegar, ég mundi aldrei mæla fyrir því að við gengjum of nærri þorskstofninum við þessi skilyrði sem eru núna til að bjarga okkur upp úr kreppunni, heldur eingöngu vegna þess að ég hef trú á að þetta sé í lagi. Ég hef reyndar persónulega trú á því að það mætti fara enn þá lengra en hér er ég eingöngu að notast við tölulegar staðreyndir Hafrannsóknastofnunar. Mig langar til að setja hlutina enn frekar í samhengi gagnvart þorskinum. Þegar við vorum á viðmiðunarárunum, eins og oft er kallað, frá 1981–1983, áður en við settum kvótakerfið á, eftir að þessi svarta skýrsla Hafrannsóknastofnunar birtist, veiddum við árlega 370.000 tonn af þorski. Á yfirstandandi fiskveiðiári veiðum við 150.000 tonn. Kvótakerfið var sett á 1984 eftir þessa svörtu skýrslu Hafrannsóknastofnunar eins og ég sagði. Í henni sagði í stuttu máli að ef ekki yrði gripið til róttækra aðgerða mundi þorskstofninn endanlega hrynja við Íslandsstrendur. Það var orsök þess að menn settu á kvótakerfið. Menn munu geta rifjað það upp að engir voru ósáttari við það en útgerðarmenn og sjómenn vegna þess að þá var frelsi þeirra til veiða skert um 40% á einu ári. Það sjá allir í hendi sér að þeir sem fá 40% launalækkun eða tekjuskerðingu bregðast við með þeim hætti. Þegar við settum kvótakerfið á 1983 var samkvæmt tölum Hafrannsóknastofnunar hrygningarstærð þorskstofnsins áætluð 130.000 tonn. Árið 2008 var stærð hrygningarstofnsins 253.000 tonn þannig að hrygningarstofninn hefur nærri því tvöfaldast eftir að við settum kvótakerfið á. Svo geta menn deilt endalaust um það hversu skynsamlegt það er og hvort það eigi að gera með þessum eða öðrum hætti en eigi að síður er þetta niðurstaðan út úr rannsóknum Hafrannsóknastofnunar og það ber að halda því líka til haga þegar við ræðum þessa hluti. Svo getum við haldið líka áfram. Við sem stundum útgerð og veiðar og vinnslu í Breiðafirði höfum mjög gagnrýnt það í áranna rás hversu gegndarlausar loðnuveiðar menn hafa leyft sér vegna þess að það hefur áhrif á stærð þorskstofnsins. Við höfum gagnrýnt mjög að menn hafi gengið óvarlega fram í því að veiða alltaf allt ætið frá fiskinum. Núna hef ég til að mynda töluverðar áhyggjur af því að menn eru farnir að veiða gulldeplu sem er að sjálfsögðu ekkert annað en fæða fisksins. Þess vegna er svo mikilvægt að mínu viti að skipa svona nefnd af því að þessi sjónarmið koma alltaf inn frá þeim sem starfa í greininni. Það er alveg eins með sjávarútveg og allar aðrar greinar, fólk sem starfar í honum hefur að sjálfsögðu meiri reynslu og þekkingu af því sem fer fram í greininni sjálfri. Það gefur algjörlega augaleið. Við þurfum að setja hlutina í samhengi, ekki vera eingöngu með eitt togararall, fara síðan suður til Reykjavíkur með niðurstöðurnar sem unnið er úr þar og gerð tillaga til hæstv. ráðherra sem oft og tíðum fer að mínu viti allt of mikið eftir því sem lagt er til. Síðan langar mig í lokin aðeins að renna yfir það sem hefur gerst í gegnum tíðina. Mig langar að nefna tvö dæmi þó að ég geti nefnt mörg, annars vegar það sem hefur gerst í úthlutun og veiði á ufsa og hins vegar ýsu. Á árunum 1999–2003 lagði Hafrannsóknastofnun til að veidd yrðu í heildina á þessum árum 110.000 tonn af ufsa. Niðurstaðan varð sú að sjávarútvegsráðherra á þessum árum fór ekki eftir tillögum Hafrannsóknastofnunar og í staðinn voru veidd 145.000 tonn af ufsa, þ.e. að á þessu fjögurra ára tímabili fór veiðin 32% fram úr ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Hver hefðu þá verið eðlileg viðbrögð, að maður mundi ætla? Eðlileg viðbrögð hefðu verið þau að Hafrannsóknastofnun hefði sagt: Nú erum við búin að ganga allt of nærri stofninum, við skulum minnka veiðarnar. Það er dálítið merkilegt að skoða í ljósi þessarar sögu að þegar búið er að veiða 32% umfram ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar á fjögurra ára tímabili leggur Hafrannsóknastofnun til 43% aukningu á ufsakvóta á milli ára. Hvað segir þetta okkur um vísindin? Þetta segir okkur að vísindin eru það ung að menn geta ekki slegið á þetta nánast eftir fiskatölu. Ég fullyrði það. Vísindamönnunum á Hafrannsóknastofnun gengur gott eitt til en þeir geta ekki spáð eftir fiskatölu. Ég er búinn að upplifa það svo mörgum sinnum úti á sjó, það er bara ekki framkvæmanlegt. Niðurstaðan af þessu er að eftir 32% umframveiði lagði stofnunin til 43% aukningu. Síðan ætla ég í lokin að fara aðeins yfir hvað gerðist með ýsuna. Á tímabili veiddum við ýsu alveg niður undir 30.000 tonn eftir ráðgjöf og við fórum með ýsukvótann upp yfir 100.000 tonn. Þetta er að sjálfsögðu allt út frá gögnum Hafrannsóknastofnunar. Síðan tók ég saman og sá að á árunum 1998–2002 var heildartillaga Hafrannsóknastofnunar, ef við tökum þessi fjögur ár og leggjum þau saman, 130.000 tonn af ýsu. Niðurstaðan varð svipuð og í sambandi við ufsann, við veiddum 32% umfram veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, þ.e. veiddum 171.000 tonn af ýsu á þessum árum í staðinn fyrir 130.000 tonn sem Hafrannsóknastofnun lagði til. Það var enn þá merkilegra að skoða niðurstöðuna og viðbrögð Hafrannsóknastofnunar eftir þennan gjörning sem ég er að lýsa hér, þann að hafa veitt 32% umfram það sem hún taldi óhætt að gera. Eftir þetta fjögurra ára tímabil lagði Hafrannsóknastofnun til að ýsukvótinn yrði aukinn um 83%. Þegar við erum búin að vera í allri ofveiðinni að mati Hafrannsóknastofnunar eru viðbrögðin þessi: Aukum ýsukvótann um 83% á milli ára. Þess vegna segir maður að vísindin séu það ung að við verðum að skoða þessi mál algjörlega og yfirvegað ofan í kjölinn. Ég er búinn að taka margar snerrur við hina ágætu starfsmenn Hafrannsóknastofnunar og menn mega ekki líta þannig á að þegar þeir rökræða hlutina og eru ekki á sama máli tali menn eitthvað niður starf annarra. Ég hef persónulega kallað eftir staðreyndum og upplýsingum um hvað liggur að baki en þá snúast menn oft í þessa vörn, eins við lendum í hér, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, höfnum ofan í einhverjum skotgröfum og náum ekki að ræða saman á eðlilegum grunni. Við getum líka skoðað togararallið lengra. Ég gæti ábyggilega rætt um þessi mál í heilan dag. Togararallið fer fram á ákveðnum dögum sem menn reyna að stíla inn á, þeir leigja sér togara, það er farið að toga og oft eru skilyrðin erfið. Ef skilyrði eru mjög slæm reyna menn að fresta rallinu en í sjálfu sér er ekki mikið tillit tekið til þess hvernig ástandið er á miðunum þegar togararallið fer fram, þ.e. hvort veður sé vont, stækkandi straumur eða minnkandi straumur sem hefur að sjálfsögðu mjög mikil áhrif á veiðarnar. Ég skoðaði til að mynda tvö röll fyrir nokkrum árum og þá kom í ljós að þegar menn toguðu fyrir suðurströndinni, gerðu togararallið þar, voru togararnir sem voru venjulega á því svæði annars staðar vegna þess að það voru mjög erfið skilyrði á svæðinu. Alla þessa hluti verðum við að taka inn í það sem við erum að gera. Ef menn stúdera togararallið enn þá lengra getur það skipt sköpum hvort það veiðist vel fyrir norðan land eða sunnan land í rallinu sem slíku. Það getur haft áhrif á það hvernig menn meta ástand viðkomandi árganga, hvernig ástandið er á fiskinum ef það veiðist mikið fyrir norðan eða fyrir sunnan. Menn verða að skoða þetta mjög vel út frá öllum hliðum. Eftir situr þó það sem ég legg til hér og mæli fyrir í þessu frumvarpi, að menn skipi aflaráðgefandi nefnd sem skili tillögum til Hafrannsóknastofnunar á hverjum tíma og þá hefur ráðherra gögn þeirrar nefndar til hliðsjónar. Þessi gögn eru ekki sett til höfuðs gögnum Hafrannsóknastofnunar heldur hefur hæstv. ráðherra ráðgjöfina frá Hafrannsóknastofnun þegar hann tekur ákvörðun um það aflamark sem hann vill leyfa að veiða á næsta kvótaári. Hann hefur gögnin sem liggja þar á bak við og þær forsendur sem Hafrannsóknastofnun mælir með í heildarafla og að auki hefur hann ráðgjöf frá þessari aflaráðgefandi nefnd. Þá getur hann vegið þau og metið, hann getur hugsanlega tekið tillit til einhverra hér eða þar en það er algjörlega í hendi ráðherrans að ákveða út frá upplýsingunum. Mikilvægast í þessu er þó að hann hafi öll gögnin uppi á borðum og sjái í framhaldi af því og meti út frá þekkingu sinni hvað hann vill leggja til. Það er gríðarlega mikilvægt, virðulegi forseti, að við eyðum tortryggni milli sjómanna og Hafrannsóknastofnunar og komumst upp úr þessum hjólförum. Menn verða að geta skilað tillögum sem hæstv. ráðherra getur þá hugsanlega tekið tillit til. Hugsunin er eingöngu sú að það muni þá styrkja hæstv. ráðherra í þeirri ákvörðun sem hann tekjur hverju sinni.

Frú forseti. Ég kem hér upp eiginlega ekki til að andmæla málflutningi hv. þm. Ásbjarnar Óttarssonar heldur eiginlega frekar til þess að lýsa því að ég hef skilning á þeim sjónarmiðum sem hann setur fram í greinargerð með því frumvarpi sem liggur fyrir. Efni frumvarpsins er auðvitað nátengt efnistökum þess frumvarps sem ég mun mæla fyrir á eftir sem hefur það að markmiði að opna frekar á þann möguleika að ráðherra geti heimilað vísindaveiðar þar sem möguleiki sé á því að tengja nánar saman en verið hefur annars vegar vísindin, hin akademísku rannsóknavísindi, og hins vegar reynsluvísindin, þ.e. þekkingu sjómanna og þeirra sem eru að störfum úti á miðunum. Þess vegna fagna ég því að þessi tvö frumvörp skuli koma hér til umræðu í raun samtímis. Ég held að það sé þarft að þau séu rædd í samhengi og samtímis í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og hyggst leggja mitt af mörkum til þess að hægt sé þá að samþætta þau á einhvern hátt þannig að það geti komið góð niðurstaða úr því.

Virðulegi forseti. Ég fagna viðbrögðum hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur vegna þess að það er enginn ágreiningur um þetta á milli okkar greinilega og ég mun fylgjast með af athygli og skoða mjög vel mál hennar sem snýr að vísindaveiðum. Ég held hins vegar að við þær aðstæður sem við búum í dag og höfum reyndar búið mjög lengi sé mjög mikilvægt að við nýtum alla þá þekkingu og reynslu sem við höfum í greininni til þess einmitt að skila okkur fram á veginn og það er svo margt. Við dettum oft í þann farveg að rífast kannski eingöngu um þorskinn og þar fram eftir götunum, við þurfum að taka miklu heildstæðara á þessu. Ég þekki það mjög vel, sem búinn er að starfa í mörg ár sem skipstjóri, að maður veit oft á kvöldin þegar maður kemur í land að það hefði verið skynsamlegra að fara hér eða þar, skynsamlegra hefði verið að fara austur eftir frekar en vestur eftir. Við sjáum bara það umhverfi sem við lifum í, þetta er svo breytilegt, ástandið í hafinu. Maður getur róið allt heila haustið og ekki fengið í soðið eins og til að mynda á dragnót. Svo gerir vont veður í einn dag og þá eru allir bátar fullir, næsta dag á eftir er akkúrat ekki neitt. Maður sér engar lóðningar eða hvar fiskurinn er, maður veit ekki af því að þegar kemur vont veður þá muni lóðningarnar sem eru uppi í sjó fara niður á botn. Það er rosalega margt í þessum vísindum sem við skiljum hugsanlega ekki, það er kannski gott, annars værum við mögulega búin að veiða síðasta fiskinn. En við þurfum að nýta þekkinguna. Það er líka dálítið sérkennilegt við núverandi aðstæður að þegar tekin var ákvörðun um heildaraflamagnið á þessu ári hefði ég talið skynsamlegra að menn hefðu gefið út bráðabirgðatölur og sest síðan yfir gögnin vegna þess að við búum við mjög sérstakar aðstæður í dag. Menn hefðu þá gefið sér tíma til að skoða þau án þess að vera með neina fordóma eða fyrir fram gefnar niðurstöður og farið yfir þetta af skynsemi í rólegheitum, það hefði skilað okkur betur áfram í þeirri vinnu sem við erum í.

Forseti. Ég kem hingað af sama tilefni og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, ekki til að fara beinlínis í andsvar við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, heldur til að lýsa yfir ánægju minni með þetta frumvarp og ég vonast til að það verði tekið til rækilegrar skoðunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þegar það kemur til kasta hennar að fjalla um það. Ég held að ekki sé langt á milli okkar sem hér sitjum í þessum málum. Ég vil vekja athygli á því að fyrir þremur árum lagði ég fram frumvarp á Alþingi um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Þar sagði m.a., með leyfi forseta, í kafla sem heitir Sjómenn græða hafið: „Á undanförnum árum hefur orðið verulegur ágreiningur á milli vísindamanna Hafrannsóknastofnunarinnar annars vegar og sjómanna og útgerðar hins vegar varðandi mat á ástandi fiskstofna og lífríki hafsins og þær aðferðir sem notaðar eru við stofnstærðarmat fiskstofna. Hin síðari ár má reyndar segja að myndast hafi gjá á milli þessara aðila með tilheyrandi deilum sem hafa harðnað með hverju árinu sem líður. Það er brýnt að skapa gagnkvæmt traust og virðingu fyrir skoðunum þeirra sem að þessum málum koma og að reynsla aðila sem starfa í sjávarútvegi ásamt vísindalegum rannsóknum haldist í hendur við mat á náttúru hafsins. Það er nauðsynlegt að brúa það bil sem þarna hefur orðið með öllum tiltækum ráðum.“ Þetta var í frumvarpi sem við hv. þm. Atli Gíslasyni og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, fluttum hér á þingi. Það var ekki alveg stemning fyrir því frumvarpi eins og þingið var þá skipað og það hlaut þau dapurlegu örlög að bíða bana í þáverandi sjávarútvegsnefnd. Ég ætla að vona að það frumvarp sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson flytur fái ekki þau sömu örlög og ég mun beita mér fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessum viðbrögðum hjá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni. Mér var reyndar ekki kunnugt um að þetta hefði verið flutt áður en harma að sjálfsögðu að það frumvarp á sínum tíma hafi fengið þau örlög sem það átti sannarlega ekki skilið. Þá værum við kannski í öðrum sporum í dag. Eftir að hv. þingmaður fór yfir það hverjir fluttu málið og að það sé svona í þessum anda þá geri ég mér miklar vonir um að það nái fram að ganga vegna þess að hann nefndi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hann nefndi hv. þm. Atla Gíslason, sem er formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, og eins hefur hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, varaformaður nefndarinnar, tekið mjög vel í þetta mál. Ég geri mér því miklar vonir um að málið njóti þess fylgis sem það sannarlega þarf til þess einmitt að við náum að nýta okkur þá reynslu og þá þekkingu sem við höfum á miðunum og eins þegar til framtíðar er litið, eins og ég kom að í máli mínu, að þetta mun geta nýst vísindasamfélaginu í heild sinni. Ég held að það væri mjög áhugavert, eins og ég nefndi í ræðu minni, að t.d. Háskólasetri Vestfjarða sem hefur ákveðna sérþekkingu á þessu svæði verði falið að halda utan um starf nefndarinnar, nota þau gögn og miðla þeim til annarra. Ég skynja það hér í þessari umræðu að málið hlýtur góðar móttökur og fagna því sérstaklega.

Frú forseti. Ég flyt hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, með síðari breytingum. Meðflutningsmenn mínir eru Valgerður Bjarnadóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Fyrsta grein er svohljóðandi: „Við 1. mgr. 3. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Ráðherra er heimilt að setja frekari ákvæði um tilhögun slíkra vísindaveiða í reglugerð.“ Hér er nánar tiltekið verið að vísa til þeirrar heimildar í núgildandi lögum að ráðherra geti - nú vantar mig lögin, afsakið, frú forseti, má ég yfirgefa ræðustól? Ert þú með þetta? Takk. Nei, mig vantar núverandi fiskveiðistjórnarlög, má ég yfirgefa ræðustól hálfa sekúndu?

Við skulum bara bjarga þessu.

Já, þakka þér fyrir. Tilgangurinn með breytingunni - á meðan þingvörður aðstoðar mig við að finna þetta - já, takk, hér er þetta, takk fyrir. Ég biðst velvirðingar á þessu en nú er ég komin með gögnin. Hér er um að ræða breytingu á málsgrein í núgildandi lögum, þ.e. 1. mgr. 3. gr. laganna, sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Sjávarútvegsráðherra skal, að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar, ákveða með reglugerð þann heildarafla sem veiða má á ákveðnu tímabili eða vertíð úr þeim einstökum nytjastofnum við Ísland sem nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á. Heimildir til veiða samkvæmt lögum þessum skulu miðast við það magn. Afli sem veiddur er í rannsóknarskyni á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar reiknast ekki til heildarafla.“ Síðar segir: „Þá er ráðherra heimilt að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar að ákveða að afli sem fenginn er við vísindalegar rannsóknir annarra aðila skuli ekki að hluta eða öllu leyti reiknast til heildarafla.“ Þetta er sú grein sem til umræðu er og breytingartillaga frumvarpsins gerir ráð fyrir eftirfarandi viðbót: „Ráðherra er heimilt að setja frekari ákvæði um tilhögun slíkra vísindaveiða í reglugerð.“ Þessi breyting lætur lítið yfir sér og virðist ekki þung á vogarskálum en hún er þýðingarmikil engu að síður vegna þess að með breytingunni er í reynd verið að gera þetta umrædda ákvæði víðtækara og skilvirkara en verið hefur þannig að veiðar samkvæmt ákvæðinu geti nýst til frekari gagnaöflunar og aukið þann þekkingarforða sem Hafrannsóknastofnun byggir veiðiráðgjöf á og stjórnvöld ákvarðanir um nýtingu fiskstofnanna við landið. Breytingin miðar að því að tryggja að vísindaveiðar fari fram undir vísindalegri stjórn á vettvangi hefðbundinna veiða þar sem stuðst er við rannsóknargögn, fengin á vettvangi, og þar sem reynsla og þekking sjómanna nýtist við vísindalega úrvinnslu þeirra gagna sem verða til við veiðarnar. Þar með er unnt að taka mið af reynslu og þekkingu sjómanna á Íslandsmiðum sem mikilsvert er að nýtist við mat á fiskstofnunum við landið um leið og stjórnvöld hafa þá einnig gleggri upplýsingar að miða við þegar ákvarðanir eru teknar um aflamark fisktegunda og sjálfbæra nýtingu fiskstofnanna. Til að tryggja sem breiðastan þekkingargrunn fyrir stjórnvöld og Hafrannsóknastofnun að vinna með má gera ráð fyrir því að yfirumsjón slíkra veiða verði á höndum sjálfstæðra vísindastofnana, hérlendra eða erlendra, sem ýmist starfa sjálfstætt eða í samvinnu við Hafrannsóknastofnun og útvegsmenn. Gert er ráð fyrir að kostnaður af vísindaveiðum verði greiddur með tekjum af afla sem fæst við veiðarnar. Tölur Hafrannsóknastofnunar um stofnstærðir helstu nytjastofna í hafinu sýna að spár stofnunarinnar hafa gengið misvel eftir í áranna rás, eins og var reyndar hér til umræðu rétt áðan. Veiðar á Íslandsmiðum eru nú einungis lítill hluti af því sem var á níunda áratug síðustu aldar þegar árlega voru veidd hér við land 300–500.000 tonn. Á þarsíðasta ári, þ.e. 2008, var heildarafli úr íslenska þorskstofninum aðeins 147.000 tonn, en það er minnsti ársafli í hartnær 70 ár. Þetta sveiflukennda mat á stofnstærðum í hafinu hefur leitt til áralangs ágreinings um aflaráðgjöf Hafrannsóknastofnunar og árlega ákvörðun stjórnvalda um úthlutun aflamarks. Auk gagnrýni frá sjómönnum hafa komið fram efasemdir frá fiskifræðingum um ágæti hefðbundinna aðferða við fiskveiðistjórn. Sú staðreynd gefur stjórnvöldum tilefni til þess að kalla eftir ítarlegri gagnaöflun og skapa skilyrði til þess að breikka þekkingargrunninn um ástand fiskstofnanna við landið. Í því sambandi má líta til þróunarinnar í Barentshafi þar sem rannsóknir hafrannsóknastofnunarinnar í Murmansk hafa leitt í ljós að þorskstofninn í Barentshafi er umtalsvert stærri en áður var talið. Þær niðurstöður fengust með því að vísindamenn fylgdust náið með fiskiskipum að veiðum, aflabrögðum þeirra og yfirborðshita og ástandi sjávar hverju sinni. Tekið var tillit til þess við úrvinnsluna hvernig skip voru á veiðum á hverjum stað, gerðar veiðarfæranna, toghraða og afla á togtíma. Niðurstaða mælinganna gaf til kynna að þorskstofninn í Barentshafi væri meira en helmingi stærri en Alþjóðahafrannsóknastofnunin hafði áður talið. Þarna var í reynd um að ræða vísindaveiðar af þeim toga sem lög um stjórn fiskveiða heimila og nánar er þá kveðið á um í fyrirliggjandi frumvarpi. Með þeirri breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem frumvarpið kveður á um væri ráðherra heimilt að leyfa takmörkuðum fjölda íslenskra fiskiskipa - togara, línubáta, snurvoðarbáta, netabáta og handfærabáta - að veiða frjálst í tiltekinn tíma og safna um leið mikilvægum upplýsingum til þess að byggja veiðiráðgjöf og ákvarðanir á. Þarna gætu akademísk vísindi og reynsluvísindi sameinast á árangursríkan hátt. Þess má geta að þetta er í fullu samræmi við stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar þar sem lögð er sérstaklega áhersla á það að taka í ríkari mæli tillit til aflaráðgjafar og reynslu sjómanna Mikið er í húfi. Fiskimiðin við landið eru okkar verðmætasta auðlind. Það hefur aldrei verið brýnna en einmitt nú að nýta auðlindirnar með sjálfbærum hætti þannig að arðsemi þeirra renni inn í þjóðarbúið. Það hefur heldur aldrei verið brýnna að ná sátt um málefni þeirrar undirstöðuatvinnugreinar sem sjávarútvegurinn er. Til þess að það megi takast þarf þó að liggja fyrir þekking á auðlindinni og þeim möguleikum sem í nýtingu hennar eru fólgnir. Þannig verður helst uppfyllt það markmið fiskveiðistjórnarlaga að „stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu“ fiskstofna og tryggja með því „trausta atvinnu og byggð í landinu“.

Frú forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar ásamt hv. þingmönnum Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, Atla Gíslasyni, Árna Johnsen, Sigurði Inga Jóhannssyni og Þráni Bertelssyni um árlegan vestnorrænan dag, svohljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um stofnun vestnorræns dags sem haldinn verði hátíðlegur árlega til skiptis í einu vestnorrænu landanna.“ Tillaga þessi var áður lögð fram á 136. löggjafarþingi og er hún nú endurflutt lítillega breytt. Tillagan er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 4/2008 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 27. ágúst 2008 í Grundarfirði. Ályktun ráðsins hljóðar svo í íslenskri þýðingu: „Vestnorræna ráðið skorar á ríkisstjórn Íslands og landsstjórnir Færeyja og Grænlands að stofna til vestnorræns dags sem haldinn verði hátíðlegur lokahelgi ágústmánaðar hvers árs til skiptis í Færeyjum, Grænlandi og Íslandi frá og með árinu 2010. Vestnorræna ráðið hvetur stjórnvöld landanna til að skipuleggja daginn í samvinnu við Vestnorræna ráðið, ræðis- og sendiskrifstofur, borgaryfirvöld, ferðamálaráð og listastofnanir, og stjórnendur Norrænu húsanna í hverju landi fyrir sig. Hugmyndin um vestnorrænan dag, sem haldinn verði hátíðlegur árlega á Vestur-Norðurlöndunum til skiptis, á rætur sínar að rekja til vestnorræna dagsins sem haldinn var hátíðlegur í annað sinn helgina 26.–27. apríl 2008 á Íslandsbryggju í Kaupmannahöfn. Meðan á helgarhátíðinni stóð var hvert Vestur-Norðurlanda með sinn eigin landkynningarbás þar sem tónlistaratriði voru flutt, auk þess sem sala fór fram á mat og öðrum vörum. Markmið vestnorræna dagsins á Vestur-Norðurlöndunum yrði að marka vestnorræna sögu og menningu í löndunum sjálfum og auka þar með samband þeirra og samkennd. Ráðið hvetur stjórnvöld landanna til að skipa verkefnastjóra innan menningarmálaráðuneytis hvers lands sem hafi það hlutverk að vinna að undirbúningi dagsins í samvinnu við Vestnorræna ráðið, ræðis- og sendiskrifstofur, borgaryfirvöld, ferðamálaráð og listastofnanir, og stjórnendur Norrænu húsanna í hverju landi fyrir sig. Lagt er til að halda vestnorræna daginn í fyrsta sinn hátíðlegan lokahelgi ágústmánaðar árið 2010 í einu vestnorrænu landanna í tengslum við fyrirhugaða útgáfu bókar um sameiginlega sögu og menningu Vestur-Norðurlanda sem unnið hefur verið að undanfarin ár. Lagt er til að haldið verði upp á daginn með hátíð sem samanstandi af margs konar listviðburðum, kynningu á matarmenningu þjóðanna, tónlistarhefðum og íþróttum. Mælt er með að fyrsti undirbúningsfundur að stofnun vestnorræna dagsins fari fram á vegum menningarmálaráðuneyta landanna og Vestnorræna ráðsins eigi síðar en fyrir þinglok vorið 2009.“ Þannig hljóðar, frú forseti, ályktun Vestnorræna ráðsins sem er í reynd greinargerðin með þeirri tillögu sem hér liggur fyrir.

Frú forseti. Ég flyt hér þrjár þingsályktunartillögur í einum pakka frá Vestnorræna ráðinu. Sú fyrsta er um vestnorræn nemendaskipti milli menntastofnana á framhaldsskólastigi. Flutningsmenn allra tillagnanna auk mín eru Lilja Rafney Magnúsdóttir, Atli Gíslason, Árni Johnsen, Sigurður Ingi Jóhannsson og Þráinn Bertelsson. Fyrsta þingsályktunartillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera samning við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um samstarf menntastofnana á framhaldsskólastigi í löndunum þremur með það að markmiði að koma á nemendaskiptum. Enn fremur er mælt með að stjórnvöld leggi fé í sjóð til að greiða kostnað við verkefnið.“ Þessi tillaga er sett fram, eins og kemur fram í greinargerð, á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 1/2009 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 27. ágúst 2009 í Rúnavík í Færeyjum. Markmið tillögunnar er að auka þekkingu Vestur-Norðurlandabúa á högum og menningu nágranna sinna og leið að því marki er að ungmenni fái tækifæri til tímabundinnar dvalar í öðrum vestnorrænum löndum og geti þar með fengið innsýn í menningu nágrannalandanna. Tillagan miðast við framhaldsskólastig en vænta má að á því stigi sé samstarf auðveldast. Með framhaldsskólastigi er m.a. átt við menntaskóla, fjölbrautaskóla, verslunarskóla, tækniskóla og iðnnám hjá meistara. Framhaldsskólastigið er vel þróað í öllum löndunum þremur með fjölbreyttum námsmöguleikum fyrir nemendur. Kerfunum svipar auk þess saman í löndunum þremur og þannig er yfirfærsla námsmatsins auðveldari. Aukin samvinna t.d. á háskólastigi hefði hins vegar í för með sér takmarkanir þar sem framboð á háskólanámi er mjög takmarkað í Færeyjum og á Grænlandi. Miðað er við að fyrirkomulag nemendaskiptanna verði svipað og hjá AFS, þ.e. að skiptinemarnir búi í heimahúsum hjá fjölskyldum í dvalarlandinu. Nemendaskiptum mun fylgja kostnaður við ferðir og uppihald en kostnaður við námsstyrki og kennslu er óbreyttur. Mælt er með að löndin þrjú veiti fé til að greiða kostnað sem hlýst af verkefninu. Tillagan vekur spurningar um tungumálahindranir en til þess að nemendur geti tileinkað sér kennslu í dvalarlandinu er mikilvægt að hún fari fram á tungumáli sem þeir skilja. Lausn á því verður að finna áður en af þessum nemendaskiptum verður. Þá er það tillaga til þingsályktunar um tilraunaverkefni um samvinnu um nám og starfsþjálfun fyrir ungt fólk og ófaglærða á Vestur-Norðurlöndum svohljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að veita fjárstuðning til tilraunaverkefnis í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands sem stuðli að aukinni vestnorrænni samvinnu um námsframboð og starfsþjálfun fyrir ungt fólk og ófaglærða á Vestur-Norðurlöndum.“ Þessi tillaga er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 3/2009 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins í Rúnavík í Færeyjum og markmið hennar er að skapa hvatningu fyrir einstaklinga sem ekki eru langskólagengnir til að auka þekkingu sína og kunnáttu sem og lífsgæði og atvinnumöguleika með því að fjölga tækifærum til mennta á Vestur-Norðurlöndum. Samhliða alþjóðlegu fjármálakreppunni og efnahagssamdrætti hefur atvinnuleysi aukist í öllum vestnorrænu löndunum undanfarna mánuði og reynsla Vestur-Norðurlandanna sem og annarra landa sýnir að atvinnuleysi bitnar einna helst á einstaklingum sem hafa takmarkaða menntun eða starfsþjálfun. Samantekt Vinnumálastofnunar á Íslandi sýnir að fólk sem hefur ekki aðra menntun en grunnskólapróf hefur orðið harðast úti í uppsögnum liðinna mánaða auk þess sem ungu fólki á atvinnuleysisskrá hefur fjölgað hratt og fleiri karlar en konur hafa misst vinnu. Svipaða sögu er að segja frá Grænlandi en af þeim sem voru atvinnulausir árið 2008 í þéttbýlisstöðum þar voru 81,4% ófaglærðir og meiri hlutinn karlmenn samkvæmt tölfræði hagstofu Grænlands svo að dæmi sé tekið. Vestur-Norðurlöndin eiga það sameiginlegt að brottfall úr framhaldsskólum er talið vera vandamál. Til að mynda kom fram í skýrslu norrænu ráðherranefndarinnar árið 2008 að brottfall á meðal framhaldsskólanema á Íslandi er um 40%. Það sem vekur sérstaka athygli, a.m.k. á Íslandi og Grænlandi, er að brottfall er hvað mest úr faglegu iðnnámi. Rannsóknir sýna þar fyrir utan að þeir sem eru með minnsta formlega menntun sækja sér síður símenntun en þeir sem eru með meiri menntun. Þemaráðstefna Vestnorræna ráðsins um námsframboð fyrir fólk sem ekki er langskólagengið eða faglært var haldin á Grænlandi í ágúst 2009. Meginmarkmið ráðstefnunnar var að kortleggja námsframboð á Vestur-Norðurlöndum fyrir þennan hóp fólks og kanna með hvaða hætti Vestur-Norðurlönd gætu aukið samstarf sín á milli annars vegar með námsframboði og hins vegar með því að skapa hvatningu fyrir fólk til að bæta við kunnáttu sína og þar með auka lífsgæði sín og atvinnumöguleika. Í ljósi reynslunnar á Íslandi og markmiða þemaráðstefnunnar var tillaga um tilraunaverkefni um aukna samvinnu milli Vestur-Norðurlanda lögð fram en hugmyndin er að ef vel tekst til sé hægt að undirbyggja nánara samstarf á þessu sviði sem verði gagnkvæmt samstarf allra Vestur-Norðurlanda. Tilraunaverkefnið felur í sér að bjóða upp á ungmenna- og kennaraskipti milli Vestur-Norðurlanda og sem fyrsta skref væri hægt að bjóða fimm til sjö ungmennum eða ófaglærðum frá Grænlandi og Færeyjum ásamt nokkrum kennurum til verknáms í Menntaskólanum á Ísafirði í eina önn/einn vetur með búsetu á heimavist og fæði í mötuneyti. Fræðslumiðstöð Vestfjarða mundi semja kennslu- og starfsmenntaáætlun og halda utan um verkefnið og jafnvel sjá um eitthvert bóklegt nám. Menntaskólinn á Ísafirði sæi um verknámshlutann og næsta skref yrði að vinna að því að bjóða upp á alhliða samvinnu á milli nemenda og kennara frá öllum vestnorrænu löndunum. Þetta hefur verið rætt við forsvarsmenn þessara menntastofnana og hafa þeir tekið hugmyndinni vel og lýst sig reiðubúna til þess að vinna henni framgang. Í framhaldinu yrði sótt um nemendaskiptastyrki í norræna sjóði og meðgjöf frá stjórnvöldum sem næmi framlagi íslenska ríkisins til nemendaígilda við íslenska framhaldsskóla þann tíma sem nemendurnir væru við nám á Ísafirði. Þriðja þingsályktunartillagan er um vestnorrænt tilraunaverkefni á sviði fjarkennslu á háskólastigi, svohljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að styðja við tilraunaverkefni vestnorrænna háskóla á sviði fjarkennslu. Markmiðið með verkefninu verði að leggja grunn að formlegu framtíðarsamstarfi Vestur-Norðurlanda á sviði fjarkennslu á háskólastigi.“ Tillaga þessi er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 4/2009 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins í Rúnavík í Færeyjum í ágúst 2009. Tillagan á rætur að rekja til þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins sem haldin var á Suður-Grænlandi 4.–7. ágúst 2009. Í óformlegum umræðum, sem fóru fram á ráðstefnunni, vaknaði áhugi á því að kanna hvort og þá með hvaða hætti Háskóli Íslands gæti boðið upp á fjarnámskennslu á dönsku eða ensku við háskólana á Grænlandi og í Færeyjum. Í kjölfarið samþykkti ársfundur Vestnorræna ráðsins að frumkvæði landsdeildar Grænlands ályktun þar sem gerð er tillaga að tilraunaverkefni um fjarkennslu á sviði kennaramenntunar, sem síðan muni liggja til grundvallar formlegu framtíðarsamstarfi Vestur-Norðurlandanna á sviði fjarkennslu. Á Íslandi hefur í hartnær 15 ár verið boðið upp á fjarkennslu fyrir kennaranema sem vegna búsetu og vinnu við kennslu í afskekktum byggðarlögum hafa ekki haft tök á að sækja tíma í hefðbundnu námi. Í sumum námskeiðum í Háskóla Íslands er ekki gerð krafa um tímasókn en í öðrum er gerð krafa um að mæta tvisvar til þrisvar sinnum í tíma meðan á námskeiði stendur. Einnig býður Háskólinn á Akureyri upp á fjarnám á fleiri en einu sviði sem tengist kennaramenntun. Hugsanlega væri hægt að bjóða háskólanemum á Grænlandi og í Færeyjum að taka fjarkennslunámskeið sem háskólar á Íslandi bjóða upp á. Forsendur fyrir því að útvíkka fjarkennslu til skólanna á Grænlandi og í Færeyjum eru fyrir hendi að mati Háskóla Íslands. Í fyrsta lagi er fjöldi kennara við íslenska háskóla með sérhæfingu í fjarkennslu. Í öðru lagi eru tæknilegar forsendur fyrir hendi. Í þriðja lagi gæti slíkt tilraunaverkefni fallið inn í rannsóknarverkefni um fjarkennslu. Hvað Grænlandi viðvíkur er lagt til að haft sé samráð við menntastofnanir á sviði kennaranáms eins og Ilinniarfissuaq, Perorsaanermik Ilinniarfik og Kennarastofnunina (Institut for Uddannelsesvidenskab) í Grænlandi um samvinnu á sviði fjarkennslu. Tilraunaverkefnið mundi meðal annars ganga út á það að bjóða upp á tiltekin fjarkennslunámskeið frá Íslandi í bæklingi sem Kennarastofnunin sendir í lok árs til nemenda og veitir yfirlit yfir öll námskeið sem eru í boði hverju sinni. Forsenda þess að hægt verði að ráðast í verkefnið er að það hafi ekki mikinn kostnað í för með sér fyrir íslenskt menntakerfi heldur verði hægt að nýta kennslu, tækjabúnað og skipulag sem fyrir hendi er. Lagt er til að mennta- og menningarmálaráðuneytið geri kostnaðaráætlun fyrir tilraunaverkefnið í samráði við Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri. Jafnframt er lagt til að ríkisstjórnin fjármagni tilraunaverkefnið ásamt landsstjórnum Færeyja og Grænlands að svo miklu leyti sem löndin taka þátt í verkefninu. Við óskum eftir því, flutningsmenn, að þessum þremur þingsályktunartillögum verði vísað til utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér þrjár þingsályktunartillögur sem snerta vestnorrænt samstarf. Ég ætla að byrja að ræða þingsályktunartillögu um nemendaskipti menntastofnana á framhaldsskólastigi þar sem Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera samning við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um samstarf menntastofnana á framhaldsskólastigi í löndunum þremur og markmiðið er að koma á nemendaskiptum. Lagt er til að stjórnvöld leggi til fé í sjóð til að greiða kostnað við verkefnið. Eins og fram hefur komið er tillaga þessi lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 27. ágúst 2009 í Rúnavík í Færeyjum. Þetta er mjög áhugavert og spennandi verkefni sem kæmi til með að styrkja tengsl þessara landa, efla sýn á sameiginlega hagsmuni landanna og auka innsýn nemenda í menningu hvers lands. Í tillögunni er gert ráð fyrir að skiptinemarnir búi í heimahúsum hjá fjölskyldum í viðkomandi dvalarlandi og er með því verið að treysta enn frekar að góð kynni myndist og að góður árangur verði af nemendaskiptunum. Ég hef fulla trú á að samstarf þessara landa á sviði menntunar og menningar eigi eftir að verða til framfara og muni halda áfram að þróast á enn fleiri sviðum íbúum þessara landa til hagsbóta. Ég vona að þingsályktunartillaga þessi hljóti hér góðan hljómgrunn. Við ræðum hér einnig þingsályktunartillögu um tilraunaverkefni um samvinnu um nám og starfsþjálfun fyrir ungt fólk og ófaglærða á Vestur-Norðurlöndum þar sem Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að veita fjárstuðning til tilraunaverkefnis í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands sem stuðla eiga að aukinni vestnorrænni samvinnu um námsframboð og starfsþjálfun fyrir ungt fólk og ófaglærða í þessum löndum. Tillaga þessi er sett fram á grundvelli ályktunar sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 27. ágúst 2009 í Rúnavík í Færeyjum. Atvinnuleysi hefur aukist mikið í vestnorrænu löndunum í kjölfar fjármálakreppunnar og þess efnahagssamdráttar sem af henni hefur leitt. Þeir sem hafa orðið einna harðast úti vegna atvinnumissis er ungt fólk með takmarkaða menntun og litla starfsþjálfun og það er vissulega mikið áhyggjuefni ef þetta unga fólk festist í atvinnuleysi og nær ekki að brjótast út úr þeim vítahring sem lítil menntun og samdráttur á vinnumarkaði skapar því. Því er það brýnt að stjórnvöld þessara landa grípi inn í þessa hættulegu þróun og bregðist fljótt við og þessi tillaga gæti verið liður í því verkefni. Á þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins sem haldin var á Grænlandi 4.–7. ágúst 2009 var rætt um námsframboð fyrir ungt fólk sem hvorki er faglært né hefur langa skólagöngu að baki og þar var reynt að kortleggja námsframboð á Vestur-Norðurlöndum fyrir þennan hóp fólks og hvaða leiðir væru færar til að auka samstarf landanna og bjóða upp á nám við hæfi sem væri til þess fallið að hvetja fólk til að auka þekkingu sína og færni á vinnumarkaði og þar með að styrkja viðkomandi í atvinnuleit. Ráðstefnan leiddi í ljós að á Íslandi er gott námsframboð fyrir þá sem hafa litla menntun að baki og þar hefur verkalýðshreyfingin ásamt atvinnulífinu, sveitarfélögum og fleiri aðilum byggt upp fræðslu- og símenntunarstöðvar víða um land. Í ljósi góðrar reynslu á Íslandi af framboði á fjölbreyttu námi fyrir þennan hóp fólks sem gagnast hefur því vel og hefur styrkt það á vinnumarkaði er hér lagt upp með tilraunaverkefni um nánara samstarf þessara landa sem byggist á að boðið verði upp á ungmenna- og kennaraskipti milli Vestur-Norðurlandanna. Fyrsta skref væri að bjóða nokkrum ungmennum eða ófaglærðum frá Grænlandi og Færeyjum ásamt kennurum til verknáms í Menntaskólanum á Ísafirði í samstarfi við Fræðslumiðstöð Vestfjarða. Þetta er mjög áhugavert og spennandi verkefni sem yrði svo þróað lengra með alhliða samvinnu í kennara- og nemendaskiptum með stuðningi stjórnvalda þessara landa. Ég mæli því eindregið með að þessi tillaga fái einnig gott brautargengi. Þriðja tillagan fjallar um fjarnám á háskólastigi og hún er ekki síður mjög áhugaverð. Ég treysti því að þessar tillögur allar, sem eru mjög gott innlegg í samstarf þessara landa, fái gott brautargengi hér.

Frú forseti. Við ágæta framsögu hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, formanns Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, og ræðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, hef ég litlu að bæta, ég tek undir hvert einasta orð sem þar hefur komið fram. Ég vil þó halda því til haga að hér er hreyft mikilvægum málum sem hafa verið til umræðu og samþykkt ýmist á ársfundum Vestnorræna ráðsins og/eða á þemaráðstefnum ráðsins. Að baki þessum tillögum liggur ítarleg fagleg vinna og eins og ég sagði áðan ítarlegar umræður og einhugur allra fulltrúa í ráðinu, hvort sem þeir koma frá Íslandi, Grænlandi eða Færeyjum. Þetta samstarf er afar ánægjulegt og að mínu mati enn fremur afar mikilvægt. Dregið hefur verið úr framlögum til starfsemi Íslandsdeildarinnar nú, því miður, tímabundið og vænti ég þess að á því verði breyting hið fyrsta vegna þess að við gegnum þarna mikilvægu hlutverki, við erum eins konar stóri bróðir eða stóra systir í þessu samstarfi og mjög leiðandi og þetta samstarf hefur leitt af sér mörg þörf mál eins og hér eru á dagskrá. Það sama og ég segi hér gildir auðvitað um þær tillögur sem eru á dagskrá á eftir. Ég vænti þess, eins og hér hefur komið fram, að utanríkismálanefnd afgreiði þessi mál sem fyrst frá sér, þannig að þinginu takist að samþykkja þessar þingsályktanir fyrir þinglok.

Frú forseti. Enn mæli ég fyrir þremur þingsályktunartillögum frá Vestnorræna ráðinu. Meðflutningsmenn mínir eru Lilja Rafney Magnúsdóttir, Atli Gíslason, Árni Johnsen, Sigurður Ingi Jóhannsson og Þráinn Bertelsson. Fyrst mæli ég fyrir þingsályktunartillögu um skýrslu sjávarútvegsráðherra Vestur-Norðurlanda um formlega samvinnu landanna á sviði sjávarútvegs, svohljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um sameiginlega skýrslu sjávarútvegsráðherra landanna þar sem fram komi nákvæmt yfirlit yfir þá formlegu samvinnu sem er á milli Vestur-Norðurlanda bæði hvað varðar rannsóknir á lifandi auðlindum sjávar og fiskveiðistjórnina, ekki síst á sameiginlegum fiskstofnum.“ Þessi tillaga er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 5/2009 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins í Rúnavík í Færeyjum 27. ágúst sl. Óskað er eftir því að skýrslan liggi fyrir í mars 2010 þannig að hún geti legið til grundvallar umræðum á þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins sem haldin verður í júní 2010 og mun fjalla um hin ólíku og mismunandi fiskveiðistjórnarkerfi Vestur-Norðurlanda. Það er ekki mikið meira um þessa þingsályktunartillögu að segja, annað en það að fiskveiðistjórn er afar mikilvægur þáttur í atvinnulífi og efnahag landanna þriggja og þar af leiðandi er mikils um vert að hafa sem mest samráð og sem liðlegust upplýsingaskipti á milli landanna um hvernig þessum þáttum er fyrir komið þannig að löndin þrjú geti lært hvert af öðru, skipst á þekkingu og dregið góðar ályktanir af og markað sér stefnu í fiskveiðistjórnarmálum í ljósi reynslu hver annarrar og þá hugsanlega með auknu samstarfi frá því sem verið hefur. Önnur þingsályktunartillagan er um samkomulag milli Íslands og Grænlands um skipti á útsendum sendifulltrúum og milli Færeyja og Grænlands um skipti á opinberum sendifulltrúum: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórn Grænlands um að löndin skiptist á útsendum sendifulltrúum. Færeyjar og Grænland eru jafnframt hvött til að skiptast á opinberum sendifulltrúum.“ Í greinargerð með tillögunni kemur fram að hún var áður flutt á 136. löggjafarþingi. Hún er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 2/2008 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 27. ágúst 2008 í Grundarfirði. Ályktun ráðsins hljóðar svo í íslenskri þýðingu: „Færeyjar og Ísland hafa sett upp sendiskrifstofur í löndum hvort annars. Vestnorræna ráðið skorar á landsstjórn Grænlands og ríkisstjórn Íslands að gera með sér sams konar samkomulag um stofnun sendiskrifstofa þar sem starfi útsendir sendifulltrúar á vegum utanríkisþjónustu landanna. Vestnorræna ráðið skorar einnig á landsstjórn Færeyja og Grænlands að skiptast á opinberum sendifulltrúum. Löndin eru hvött til þess að koma sér upp sameiginlegum skrifstofum eftir því sem tök eru á.“ Í ályktuninni fylgir rökstuðningur svohljóðandi: „Löng hefð er fyrir jákvæðu og víðtæku samstarfi vestnorrænna þjóða. Þær eru nánustu nágrannar og hafa öldum saman átt með sér góð vináttu- og nágrannatengsl. Jafnframt hefur verið nokkuð algengt að íbúar hafi flust milli landanna, starfað þar og haft búsetu. Ríki stofna jafnan ræðis- og sendiskrifstofur sem og sendiráð í löndum sem þau tengjast nánum böndum í krafti víðtæks samstarfs og/eða viðskipta. Undanfarin ár hafa tengslin og samstarfið milli vestnorrænu landanna vaxið stöðugt að umfangi, ekki síst fyrir tilstilli Vestnorræna ráðsins. Til að styrkja enn frekar böndin á milli þeirra telur Vestnorræna ráðið mikilvægt að koma á gagnkvæmu og formlegu stjórnmálasambandi milli Vestur-Norðurlanda enda hafi það ótvírætt gildi fyrir íbúa landanna sem og vöxt og viðgang vestnorræns iðnaðar og atvinnulífs að geta leitað eftir aðstoð sendi- eða ræðismannsskrifstofa þegar kemur að viðskiptum, ferðalögum og búferlaflutningum milli landanna. Þar sem aðildarlönd Vestnorræna ráðsins eru ekki öll sjálfstæð ríki getur verið nauðsynlegt að koma á annars konar formlegu sambandi en eiginlegu stjórnmálasambandi í formi sendiskrifstofu þar sem starfi útsendir sendifulltrúar frá utanríkisþjónustu landanna. Vestnorræna ráðið telur að stofnun sendiskrifstofu með útsendum sendifulltrúum á vegum utanríkisþjónustu landanna í tilviki Íslands og Grænlands og skrifstofu opinberra sendifulltrúa í tilviki Færeyja og Grænlands sé eðlilegt framhald á langri og góðri samvinnu milli Vestur-Norðurlanda og skorar því á stjórnvöld landanna að vinna í því að koma slíku á fót.“ Þannig hljóðaði rökstuðningur og ályktun Vestnorræna ráðsins sem var samþykkt á ársfundi þess í Grundarfirði fyrir tveimur árum og er í reynd greinargerðin fyrir þessari þingsályktunartillögu. Þriðja þingsályktunartillagan er um að auka samvinnu og gagnkvæma upplýsingamiðlun um málefni aldraðra á Vestur-Norðurlöndum, og hún er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um að auka samvinnu og gagnkvæma upplýsingamiðlun um málefni aldraðra á Vestur-Norðurlöndum.“ Í greinargerð kemur fram að tillagan er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 2/2009 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 27. ágúst 2009 í Rúnavík í Færeyjum. Meðalaldur hefur hækkað á Vestur-Norðurlöndum sem þýðir að öldruðum fjölgar á sama tíma og dregið hefur úr barnsfæðingum. Þessi þróun getur m.a. leitt til þess að skortur verði á starfsfólki við umönnunarstörf auk annarra afleiðinga. Samhliða þessu annast börn sjaldnast foreldra sína núorðið þegar þeir geta ekki séð um sig sjálfir. Skortur er á hjúkrunarheimilum og íbúðum fyrir aldraða á svæðinu og því algengt að aldraðir flytji frá heimili sínu beint á hjúkrunarheimili og þá fyrst eftir að þörfin hefur verið brýn í langan tíma. Í ljósi þeirra krefjandi verkefna sem fram undan eru í málefnum aldraðra er mælt með því að Vestur-Norðurlöndin auki samvinnu sín á milli og gagnkvæma upplýsingamiðlun um með hvaða hætti sé mögulegt að tryggja eldri borgurum viðunandi húsnæði, lífsgæði og umönnun. Frú forseti. Við leggjum til að þessum þremur þingsályktunartillögum verði vísað til utanríkismálanefndar með ósk um að þær fái skjóta og góða afgreiðslu þar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um úttekt á gerð göngubrúar yfir Ölfusá við Selfoss. Meðflutningsmenn mínir á þessu máli eru hv. þingmenn Árni Johnsen, Ragnheiður E. Árnadóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Guðrún Erlingsdóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Eygló Harðardóttir, Sigurður Ingi Jóhannsson, Margrét Tryggvadóttir og Atli Gíslason eða allir hv. þingmenn Suðurkjördæmis sem áttu sæti á þingi þegar tillagan var lögð fram. Þingsályktunartillagan felur það í sér að Alþingi álykti að fela samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að láta meta kosti þess að gera göngubrú yfir Ölfusá við Selfoss og jafnframt meta kostnað við slíka framkvæmd. Úttekt á framkvæmdinni og kostnaðarmat skuli liggja fyrir 1. mars 2010. Tillaga þessi var áður flutt á 132. löggjafarþingi og jafnframt á 133. löggjafarþingi og var 1. flutningsmaður tillögunnar í það skipti hv. þáv. þm. Kjartan Ólafsson. Tilgangurinn með þessu er sá að reyna að greiða fyrir gangandi umferð yfir Ölfusá. Það háttar þannig til á Selfossi að það er byggð beggja vegna brúarinnar sem er gömul en stendur ágætlega fyrir sínu. Engu að síður var gripið til þeirra ráðstafana, til þess að tryggja öryggi gangandi vegfarenda, að koma fyrir göngubraut á brúnni og þrengja þar með akstursleiðir bifreiða. Þannig háttar til að það er gríðarlega mikil umferð þarna í gegn enda Suðurland vinsæll áfangastaður hjá þeim sem ferðast um landið og nú eftir að Íslendingar fóru að ferðast meira innan lands er oft og tíðum þannig ástatt að langar raðir myndast við Selfoss vegna þess að erfitt er að keyra yfir brúna og yfir það hringtorg sem tekur við að henni lokinni. Nokkuð hefur verið um árekstra og skemmdir á bifreiðum við þessi tilefni þar sem vegurinn er gríðarlega þröngur og sérstaklega á það við þegar stór ökutæki eiga ferð þarna um. Þetta er því ekki síður umferðaröryggismál en gott mál fyrir samfélagið í heild sinni. Þegar Ölfusá var brúuð við Selfoss myndaðist strax byggð sunnan árinnar og þar er meginíbúðarbyggðin auk þess sem aðalatvinnustarfsemin hefur verið sunnan árinnar, en íbúðarbyggðin hefur nú jafnframt færst þar yfir. Þess vegna leggur gríðarlega margt fólk leið sína yfir brúna bæði til þess að sækja vinnu og eins til að komast í útivistarsvæði sem er hinum megin en það er Hellisskógur, sem er eitt aðalútivistarsvæði Selfoss og er norðan Ölfusár. Frú forseti. Um alllangt skeið hefur legið fyrir í aðalskipulagi að ný brú yrði byggð yfir Ölfusá við Laugardæli og þar með yrði þungaflutningum beint norður og austur fyrir Selfoss. Þessi brú er ekki enn komin til framkvæmda en vegna þessarar miklu umferðaraukningar verður það væntanlega innan nokkurra ára. Engu að síður er gríðarlega brýnt að leysa þá áhættu sem íbúar og gestir þeirra búa við bæði þeir sem ganga yfir brúna og ekki síður þeir vegfarendur sem aka yfir hana í þessum þrengingum. Þess vegna leggjum við þingmenn kjördæmisins þessa tillögu fram með það að markmiði að það verði skoðað hvort þetta sé góður kostur, hvernig brúnni yrði best við komið og jafnframt að verkið verði kostnaðarmetið. Það er gríðarlega mikilvægt, ekki síst á tímum sem nú, að við gerum okkur grein fyrir því áður en lagt er af stað í vegferð sem þessa hversu mikill kostnaður fylgi í kjölfarið. Það gera sér allir grein fyrir því að það eru erfiðir tímar en við erum engu að síður ekki hætt að hugsa um umferðaröryggismál. Við erum ekki hætt að hugsa um þau mál sem eru samfélaginu og þjóðinni til heilla. Ég vonast til að þessi þingsályktunartillaga fái góða umfjöllun í samgöngunefnd þar sem hún verður væntanlega rædd. Ég vonast til að hún nái fram að ganga hér á þessu þingi vegna þess að það er mjög mikilvægt fyrir alla þá fjölmörgu Íslendinga sem leggja leið sína á Suðurland.