Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég kem inn í þessa umræðu fyrst og fremst til að þakka fyrir það sem hefur komið fram af hálfu hv. þingmanna sem hafa tekið til máls í umræðunni til þessa sem eru allmargir og ég vil þakka fyrir að umræðan hefur verið meira og minna mjög málefnaleg að mínu mati. Menn hafa lýst skoðunum sínum og sjónarmiðum í þessu efni, skipst á skoðunum. En það eru allmörg atriði sem ég tel mikilvægt að bregðast við sem formaður utanríkismálanefndar vegna þess sem komið hefur hér fram. Ég vil fyrst segja að það hefur verið rætt talsvert um að vandað hafi verið til vinnunnar á vettvangi utanríkismálanefndar. Sumir hafa reyndar orðað það þannig að fram undir það síðasta hafi verið settur meiri hraði í málið. Margir hafa harmað það og ég vil aðeins fara yfir það betur en ég gerði í framsöguræðu minni með þessu nefndaráliti. Nefndin hefur haft þetta mál til umfjöllunar núna í um það bil sex vikur og ég tel að það hafi verið unnið mjög kerfisbundið. Ég vil taka það fram að strax í upphafi nefndarstarfsins lagði ég fram í nefndinni ákveðið vinnuskema með mínum hugmyndum um það hvernig umræðunni yrði háttað, hvenær yrðu haldnir fundir, hvaða daga yrðu haldnir fundir, hversu langir þeir voru áformaðir. Ég get fullyrt að það plan sem nefndarmenn tóku vel og gerðu ekki athugasemdir við gekk í meginatriðum eftir. Mér er til efs að þannig hafi oft verið unnið á vettvangi þingnefnda Alþingis að slíkt sé lagt fram í upphafi máls - ég sé að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hristir höfuðið yfir því - en ég sagði að mér er til efs að þannig hafi oft verið unnið á vettvangi þingnefnda að strax í upphafi hafi verið lögð fram áætlun sem náði til mánaðartíma um það hvernig nefndin hygðist vinna. Ég held að ég geti staðið við það. Þegar talað er um að það hafi verið hraði í lokin og menn hafi ekki haft tækifæri til að ræða ítarlega nefndarálitið sjálft þá vil ég upplýsa að í vinnu nefndarinnar lagði ég fram líka hugmyndir um uppbyggingu nefndarálits með kaflaskiptingu þannig að nefndarmenn gætu áttað sig á því hvernig hugmynd formannsins væri að vinna álitið. Við fengum margar heimsóknir og við ræddum kerfisbundið einstaka efnisþætti sem áformað var að taka til umfjöllunar í nefndarálitinu þannig að nefndarmenn gætu lýst skoðunum sínum. Varðandi það atriði að ekki hafi verið nægilegur tími til að fjalla um einstök mál, einstaka efnisþætti í nefndarálitinu sjálfu, þá kann vel að vera að einstakir nefndarmenn hefðu viljað fá rýmri tíma til þess. En ég get ekki látið hjá líða að geta þess líka að sumir nefndarfundir þar sem við vorum að ræða tiltekna efnisþætti urðu styttri heldur en áformað var vegna þess að umræðum um málið var lokið á viðkomandi nefndarfundi og menn töldu sig ekki þurfa að ræða þau frekar. Síðan var skrifaður texti í kringum þá umræðu og þau sjónarmið sem höfðu komið fram í samræmi við þann ramma sem áður hafði verið settur í starfi nefndarinnar. Afstaða mín er sú að allir efnisþættir málsins hafi fengið mjög góða umræðu og menn hafi lýst skoðunum sínum. Ég hygg að óhætt sé að fullyrða varðandi þau meginsjónarmið og meginhagsmuni sem lýst er í nefndarálitinu að Íslendingar mundu þurfa að gæta sérstaklega að þá hafi verið mikill samhljómur meðal allra nefndarmanna um þá þætti málsins. Það kom hins vegar í ljós undir það síðasta sem nefndin var með málið til umfjöllunar að skiptar skoðanir voru um málsmeðferðina sjálfa, þ.e. um þjóðaratkvæðagreiðslu og staðfestingarferlið. Við ræddum þau mál á nokkrum fundum og það komu ýmsir, bæði fastir nefndarmenn en einnig varamenn í nefndinni og aðrir þingmenn sem tóku sæti á fundum utanríkismálanefndar - og af því að mér láðist að geta þess í framsöguræðu minni þá vil ég nota tækifærið hér og þakka þeim sérstaklega fyrir þátttöku á fundum nefndarinnar og framlag þeirra til þeirrar umræðu. Nú er það auðvitað þannig að í máli af þessum toga var það ásetningur, held ég allra, í upphafi að reyna að ná sem breiðastri samstöðu í málinu. Ég held að það hafi í sjálfu sér tekist um efnisþætti málsins en ekki að sama skapi um hina formlegu hliðar, þ.e. formlegar leiðir í framhaldinu. Ég ætla að nefna aðeins atriði sem komu frá stjórnarandstöðuflokkunum og liggja nú fyrir. Ég vil nefna til dæmis sérstaklega að Borgarahreyfingin lagði fram sínar hugmyndir um þætti sem þyrfti að gæta sérstaklega að. Það eru þættir sem varða lýðræðismálin sérstaklega, um það hvernig eigi að standa að þjóðaratkvæðagreiðslu, um að hún sé gegnsæ og opið allt það ferli, um upplýsingagjöfina til almennings, um erlenda ráðgjafa og fleiri slíka hluti. Þeim var almennt vel tekið og þá er alla að finna í nefndarálitinu, í umfjöllun nefndarinnar, ekki nákvæmlega með því sama orðalagi og kom fram í upphaflegri tillögu Borgarahreyfingarinnar. En allir efnisþættirnir eru þarna inni og það varð til þess að fulltrúi Borgarahreyfingarinnar ákvað að styðja málið með fyrirvara eins og fram hefur komið. Ég vil segja að mér finnst það sýna mikinn pólitískan þroska hjá Borgarahreyfingunni að taka einmitt þannig á málum, að taka efnislega afstöðu til þátta sem henni fannst mikilvægt að kæmu inn í nefndarálitið og við ræddum og komumst að mikilvægri niðurstöðu með það með hvaða hætti því yrði fyrir komið í nefndarálitinu og ég vil þakka sérstaklega fyrir það. Ég ætla líka að víkja aðeins að sjónarmiðum sem Framsóknarflokkurinn hefur haft uppi. Þar má segja að útgangspunkturinn hafi verið samþykkt flokksþings Framsóknarflokksins fyrr á þessu ári þar sem samþykkt er að stjórnvöld skuli ganga til viðræðna við Evrópusambandið um aðild með tilteknum tilgreindum skilyrðum. Í lok þeirrar samþykktar er sagt að þetta séu þeir meginhagsmunir sem viðræðurnar eigi að grundvallast á. Í fyrri umræðu um þetta mál kom meðal annars af minni hálfu fram og sömuleiðis af hálfu utanríkisráðherra að við teldum að þau sjónarmið sem koma fram í samþykkt Framsóknarflokksins væru þess eðlis að það væri nánast sjálfgefið að halda þeim til haga í vinnu nefndarinnar og í nefndaráliti. Ég held því að megi fullyrða að um alla, ef mér skjöplast ekki, að um alla efnisþætti í samþykkt Framsóknarflokksins sé fjallað í nefndarálitinu og að tekið sé undir þau sjónarmið. Ég kem aðeins betur að því. Þess vegna var það alla vega mín afstaða að það væri mikilvægt að þau kæmu þarna fyrir og þeim væri lýst. Það má kannski segja að munurinn felist í því sem endurspeglast líka í breytingartillögu frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að í flokkssamþykkt Framsóknarflokksins er sérstaklega talað um að þetta séu þau skilyrði sem eigi að setja fram í umræðunum. Nú hef ég reynt að lýsa því í fyrri umræðu og í umfjöllun þetta mál á fyrri stigum og sömuleiðis á vettvangi nefndarinnar varðandi þetta sjónarmið að það geti verið snúið að af hálfu Alþingis að setja fram hlutina eða þessi meginsjónarmið, meginhagsmuni fram sem afdráttarlaus skilyrði strax í upphafi. Af hverju? Jú, vegna þess að viðræðurnar ganga fyrir sig með þeim hætti að menn bera saman löggjöf umsóknarríkisins og löggjöf Evrópusambandsins í hverjum málaflokki fyrir sig. Þegar sá samanburður hefur farið fram átta menn sig betur á því hvar löggjöfin er ólík, hvað Ísland í þessu tilfelli þyrfti að gera í sinni löggjöf, til dæmis í sjávarútvegsmálum, til að hún samrýmdist löggjöf Evrópusambandsins. Í sumum tilfellum er löggjöfin ólík en praxísinn, lagaframkvæmdin lík. Í öðrum tilfellum er löggjöfin sambærileg en lagapraxísinn ólíkur. Þetta þarf að greina og gerist það í ítarlegri vinnu samningsaðilanna. Á þessum tímapunkti, þegar þetta allt liggur fyrir og menn sjá nákvæmlega hverju Íslendingar mundu þurfa að breyta í sínu lagaverki taka menn afstöðu til þess hvað sé ásættanlegt fyrir okkur, hvaða breytingar við getum fellt okkur við að gera til að samrýmast löggjöf Evrópusambandsins, hvað við getum alls ekki fellt okkur við og mundum ekki samþykkja og um hvaða hluti við mundum vilja gera sérstaka samninga um. Á þessu stigi málsins kemur í raun inn spurningin um hvaða skilyrði við ætlum að setja. Í nefndarálitinu er því lýst mjög ítarlega hvernig þessi vinna eigi að fara fram og hver aðkoma allra aðila eigi að vera við að móta þessa samningsafstöðu, ekki bara stjórnvalda, þ.e. ríkisstjórnarinnar heldur líka Alþingis og hagsmunaaðila á viðkomandi sviði. Við lýsum því hvernig þeir eru dregnir að málinu og við segjum það á blaðsíðu 14 í nefndarálitinu að að mati nefndarinnar verði ekki vikið frá þessum meginhagsmunum nema það sé rætt á vettvangi Alþingis. Þetta tel ég að sé sterkari fyrirvari en setja fram fyrirframskilyrði sem í raun er dálítið óljóst hvað felst í. Þegar menn segja það skilyrði að halda forræði yfir fiskveiðiauðlindinni þá segir ekkert nákvæmar í samþykkt Framsóknarflokksins í hverju það felist. Við reynum að lýsa því í nefndaráliti. Menn geta verið ósáttir við sumt af því sem þar er eða kannski ekki fullkomlega sammála en eins og ég horfi á málið þá er þarna miklu meiri og betri rammi utan um þessa vinnu.  Síðan aðeins um tvöföldu þjóðaratkvæðagreiðsluna sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt til. Ég vil fyrst segja, af því að því hefur verið haldið fram í umræðu að þetta sé mál sem fleiri flokkar hafi verið með á sinni stefnuskrá, að ég hef ekki orðið var við annað en að Framsóknarflokkurinn til að mynda hafi horfið frá tvöfaldri þjóðaratkvæðagreiðslu. Á miðstjórnarfundi hjá þeim á síðasta ári var rætt um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. En það var síðan ekki inni í flokkssamþykktinni á þessu ári og formaður Framsóknarflokksins lýsti því hér í ræðu um málið að Framsóknarflokkurinn hefði horfið frá tvöfaldri þjóðaratkvæðagreiðslu þó einstakir félagar í flokknum eða þingflokknum geti verið þeirrar skoðunar að það sé góð leið. Við það geri ég engar athugasemdir nema síður sé. En ég hef ekki litið þannig á að það sé hin flokkslega samþykkt. Hvað varðar til dæmis okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þá var tvöföld atkvæðagreiðsla rædd á flokksráðsfundi flokksins nú í desember. En það varð ekki niðurstaða flokksráðsins að fara hana og á landsfundi flokksins í mars var það heldur ekki niðurstaðan að hana ætti að fara. Við höfum sem flokkur því aldrei talað fyrir henni þó að einstakir flokksmenn eða þingmenn hafi frá einum tíma til annars sagt að þetta sé leið sem ætti að skoða sérstaklega. Ég vil bara draga þetta fram í fullri einlægni við hv. þingheim. Þessi viðhorf hafa verið uppi en þau urðu ekki niðurstaðan til dæmis hvað okkur varðar og mér sýnist að það sé einungis Sjálfstæðisflokkurinn sem beinlínis hefur gert flokkssamþykkt um að fara eigi þessa leið. Varðandi síðan málsmeðferðina að öðru leyti, um þjóðaratkvæðagreiðslu í lokin, að þá hefur talsvert verið tekist á um hvort hún eigi að vera bindandi eða leiðbeinandi. Allir eru sammála um að aðildin að Evrópusambandinu, hugsanlegur aðildarsamningur verði lagður fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég lít svo á að það hafi í raun verið sagt í samþykktum flokkanna flestra að niðurstöður aðildarviðræðna eigi að bera undir þjóðina, þ.e. aðildarsamning, efnisatriði aðildarsamnings eigi að bera undir þjóðina í atkvæðagreiðslu. Ég tel mikilvægt að það sé gert þá þegar slíkur samningur liggur fyrir og það sé leiðsögn þjóðarinnar til Alþingis um það hvort halda eigi áfram og taka næstu skref eða ekki. Ef þjóðin hafnar aðildarsamningi í atkvæðagreiðslu þá fari Alþingi ekki að taka einhver ný skref í málinu í átt að aðild, ef þjóðin samþykkir samning í atkvæðagreiðslu þá fari Alþingi að undirbúa næstu skref sem væru breytingar á stjórnarskránni sem heimiluðu eða gerðu aðild að Evrópusambandinu mögulega og það yrði farið yrði með slíka stjórnarskrárbreytingu eins og stjórnarskráin mælir fyrir um með þingrofi, nýjum kosningum og nýtt þing kæmi að því að fullgilda eða fullnusta stjórnarskrárbreytingar. Ég hef sagt og ég vil sérstaklega beina þeim orðum mínum til þingmanna Sjálfstæðisflokksins að í slíkum stjórnarskrárbreytingum kemur ekkert í veg fyrir að menn skrifi inn í þær það sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið að leggja til, þ.e. að fullgilding á aðildarsamningi eigi að fara í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu í lokin. En þá skulum við hafa það í huga hvernig svoleiðis bindandi atkvæðagreiðsla gæti farið fram og því er lýst í minnisblaði Bjargar Thorarensen prófessors og Davíðs Björgvinssonar, dómara við Mannréttindadómstólinn í Evrópu. Þar lýsa þau því að bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla geti fyrst farið fram eftir að það hafi komið ákvæði um hana inn í stjórnarskrá og að Alþingi mundi þurfa að fullgilda aðildarsamning að Evrópusambandinu með lögum og það væri í gildistökuákvæði slíkra laga að finna formúleringar um að lögin tækju þó ekki gildi fyrr en þau hefðu verið staðfest í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að óumdeilt sé að þetta mundi verða aðferðin. Þá segi ég: Mér finnst ekki eðlilegt að Alþingi taki ákvörðun um það á grundvelli aðildarsamnings að ráðast í slíkar breytingar að samþykkja lög sem mæla fyrir um aðild Íslands að Evrópusambandinu án þess að þjóðin hafi nokkurn tíma komið að því að kjósa um þann aðildarsamning. Mér finnst það ekki ganga alveg upp. Af hverju ætti ég til dæmis að samþykkja á vettvangi Alþingis lög um aðild að Evrópusambandinu sem ég ætlaði að vísu að setja undir þjóðaratkvæði í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu án þess að hafa fengið afstöðu þjóðarinnar til aðildarsamningsins sem slíks? Þess vegna tel ég að það sé algert lykilatriði að aðildarsamningurinn sem slíkur fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og þá og því aðeins að þjóðin samþykki hann verði ráðist í næstu skref. Ég er reiðubúinn til að segja að ég mun fylgja vilja meiri hluta þjóðarinnar. Ég er reiðubúinn til þess fyrir mína parta. Ég er reiðubúinn til þess ef þjóðin samþykkir aðildarsamning að stuðla að því að sett verði á Alþingi lög til að fullnusta þann gjörning jafnvel þó það síðan verði með stjórnarskrárbreytingu kveðið á um að slík lög mundu þurfa að fara í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu í lokin. Þetta margsagði ég á fundum utanríkismálanefndar og spurði Sjálfstæðisflokkinn: Er Sjálfstæðisflokkurinn ekki reiðubúinn til að fallast á svona málamiðlun þar sem tekin væru annars vegar mið af þeim sjónarmiðum sem ég og fleiri höfum haft um að aðildarsamningurinn eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og fallist á hugmyndir Sjálfstæðisflokksins um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu lokinni? Ég segi fyrir mína parta að ég hef lagt mig fram um það í þessari vinnu að ná breiðri samstöðu. Ég hef lagt mig fram um að miðla málum, að fá fram sjónarmið annarra og koma til móts við þau. En í þessu atriði hef ég því miður ekki fundið að það hafi verið neinn vilji til að koma til móts við okkur sem höfum talað þessu máli. Það finnst mér bagalegt vegna þess að ég ætlast að sjálfsögðu til þess ef menn reyna að miðla málum og finna lausnir til að ná breiðri samstöðu að allir leggi eitthvað í púkkið í því efni og það verð ég að segja alveg eins og er, frú forseti, að mér hefur fundist vanta á það. Um það hefur verið spurt í þessari umræðu hvað gerist ef ekki verður ásættanlegur samningur í einhverjum samningskafla, ef stjórnvöld upplifa það þannig að þau komist ekki nægilega langt til dæmis í sjávarútvegsmálum eða landbúnaðarmálum í samningum. Hvað gerist þá? Þá segi ég: Ef það yrði tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem þjóðin samþykkir í upphafi að fara í aðildarviðræður þá getur enginn annar en þjóðin sjálf hætt þeim viðræðum. Þá verður að mínu viti Alþingi og ríkisstjórn að klára þær viðræður og koma með samning hversu slæmur sem hann kann að verða. Ef Alþingi hins vegar tekur ákvörðun um það að fela ríkisstjórninni að sækja um aðild þá getur ríkisstjórnin eða Alþingi tekið ákvörðun um að hætta þeim hvenær sem er í þessu ferli. Þetta sagði til dæmis hæstv. fjármálaráðherra í umræðum á föstudaginn og í framsöguræðu minni með þessu máli sagði ég meðal annars með leyfi forseta: „Í þessu sambandi vil ég einnig halda því til haga að stjórnvöld geta hvenær sem er dregið sig út úr aðildarviðræðum ef þeim þykir einsýnt að hagsmunum Íslands verði áfram betur borgið utan sambandsins eða fyrir liggi að ekki náist ásættanlegur aðildarsamningur. Þá gæti Alþingi jafnframt á hverju stigi málsins með sama hætti ályktað um að aðildarviðræðum skuli hætt. “ Þessi möguleiki væri ekki til staðar ef farið yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning í upphafi nema það sé þá gert með nýrri þjóðaratkvæðagreiðslu, að það sé þjóðin sjálf sem ákveði að hætta viðræðum. Sá sem hefur þær getur hætt, enginn annar. Ef þjóðin ákveður að setja þær í gang þá getur ríkisstjórnin ekki komið allt í einu og sagt: „Nú ætlum við að hætta.“ Hún verður að koma með samning „koste hvad det koste vil“ eins og maður segir. Þess vegna hef ég núna komist að þeirri niðurstöðu að best sé að Alþingi samþykki þetta skref með þeim hætti sem meiri hluti utanríkismálanefndar leggur til, með skýrari ramma utan um það umboð sem stjórnvöld setja, með skýra aðkomu Alþingis að viðræðuferlinu og hagsmunaaðila. Ég tel að það sé sterkast í þeirri stöðu sem við erum núna. Rétt aðeins örfá orð um kostnað. Það hefur verið talað talsvert um kostnað hérna og að hann sé mikill við viðræðum. Já, hann er mikill við viðræður af þessu tagi. Það verður bara að segjast alveg eins og er. Alþingi verður að vera meðvitað um að ef það ákveður að fara í svona leiðangur þá mun það kosta umtalsverðar fjárhæðir. Því hefur verið lýst að þessi kostnaðaráætlun sé algerlega út úr kortinu. Ég get í sjálfu sér ekki fullyrt um það. Þarna hafa starfsmenn í ráðuneytinu sem hafa reynslu af málum af þessum toga gert sitt besta til að varpa ljósi á það hvaða kostnaður gæti hlotist af viðræðunum eins og þeim er lýst af hálfu stjórnvalda, þ.e. hvernig þær gengju fyrir sig og ég treysti því að þeir hafi lagt sig fram um það og gert sitt besta og ég ætla ekki að draga það í efa. Mér finnst að þeir sem koma og segja eitthvað annað, að þetta sé algjörlega út úr korti, að það sé ekki nóg bara að segja það, menn verði þá að leggja fram einhver rök til stuðnings máli sínu. Vel kann að vera að þau séu til. En þau verða þá að koma fram í umræðunni. Menn verða að rökstyðja fullyrðingar sínar í þessu efni, ekki bara að slá þeim fram. Ég hef heyrt þingmenn og jafnvel ráðherra tjá sig um þetta með þeim hætti að mér finnst það ekki algerlega vera  Svo hafa menn í þessari umræðu líka talsvert  Mín sannfæring er sú að við eigum að taka þetta skref núna að fara í viðræður við Evrópusambandið og leita leiða til þess að þjóðin geti kosið um niðurstöður slíkra viðræðna.  Þetta þykja mér mikilvæg atriði, frú forseti, og ég vil svona um miðbik umræðunnar - án þess að ég viti nokkuð um hvað hún verður löng - en kannski um það bil um miðbik umræðunnar langaði mig til þess að koma þessum viðhorfum á framfæri, skýra aðeins betur vinnuna á vettvangi nefndarinnar og hvernig hún hefur farið fram. Ég er þakklátur fyrir vinsamleg ummæli margra þingmanna um það hvernig staðið hefur verið að þessari vinnu á vettvangi nefndarinnar. Ég tel að innstæða sé fyrir því, ekki bara hvað sjálfan mig varðar sem formann heldur alla nefndarmenn. Þar er enginn undanskilinn og eins og ég sagði í framsöguræðu minni þá tel ég að allir nefndarmenn og varamenn sem hafa setið fundi eigi hlutdeild í því nefndaráliti sem meiri hlutinn lagði hér fram þó að menn hafi ekki orðið sammála um niðurstöðuna, um málsmeðferðina í lokin. Ég vil því þakka enn og aftur þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessu verki fyrir framlag þeirra. Ég tel að það hafi verið mikilsvert og ég tel að í þessu nefndaráliti sé safnað saman mjög mikilsverðum upplýsingum, hlutlausum upplýsingum. Sumir segja að ýmislegt sé fegrað í þessu nefndaráliti um Evrópusambandið og hverju við gætum hugsanlega náð fram. Það eru líka þarna býsna sterkir fyrirvarar við aðra hluti. Það hefur því verið reynt að halda jafnvægi í álitinu eins og hægt er. Sumir kvarta undan því að það ekki sé tæpt á mikilvægum hlutum eins og lýðræðinu á vettvangi Evrópusambandsins og að ekki sé nógu vel um það fjallað. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því. Ég dró suma hluti af því fram í framsöguræðu minni þegar ég sagði að þegar þjóðin tekur þetta mál til umfjöllunar og tekur afstöðu til þess þá væri mikilvægt að ræða ekki bara efnisatriði samningsins heldur líka þessi grundvallaratriði, grundvallarsjónarmiðin, hugsjónirnar sem sumir bera í brjósti varðandi þátttöku í Evrópusambandinu og aðrir bera í brjósti varðandi það að viðhalda og halda fullu sjálfstæði og fullveldi Íslands og láta ekkert það af hendi. Það eru alveg gild rök á báða bóga í þessari umræðu að sjálfsögðu og þetta þarf að gera og inn á þetta kom ég í framsöguræðu minni, hafi því ekki verið gerð nægileg skil í nefndaráliti. Frú forseti. Ég vildi bara koma þessum atriðum á framfæri þegar hér er komið sögu í þessari umræðu. Ítreka ég þakkir mínar fyrir framlag nefndarmanna til vinnunnar og þakka hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni til þessa fyrir málefnalegt innlegg.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagðist hafa sannfæringu. Ég er enn að reyna að átta mig á því hver hún sé. Hann er eflaust mjög góður maður málamiðlana, hefur unnið frábært starf í nefndinni sem formaður, fundið sameiginlega lausn. En ég veit ekki enn hvaða sannfæringu hv. þingmaður hefur. Hann vill að þjóðin fái að kjósa. Ég skil það. Síðan ætlar hann að fara að vilja þjóðarinnar. Ef hún vill ganga í Evrópusambandið þá vill hann ganga í Evrópusambandið. Nú langar mig til að spyrja hv. þingmann sem þingmann og sem einstakling sem fer eftir sannfæringu sinni: Vill hann sjálfur að Ísland verði hluti af Evrópusambandinu eftir segjum tíu ár? 
            

Frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kom í andsvör við mig eftir framsöguræðu mína og var þá með heldur lengra tímaspan undir. Ég held að hann hafi verið að ræða um 60 ár þegar hann fjallaði um það þá. Ég svaraði þessari spurningu í andsvörum hér á föstudag. Ég sagði að mín skoðun væri hin sama og kemur fram í samþykkt Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég tel að hagsmunum Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins. Ég tel að það sé mikilvægt að um þetta mál fari fram lýðræðisleg og opin umræða. Ég tel að það sé mikilvægt að málið verði leitt til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er mín sannfæring í þessu máli. Ég hef líka þá sannfæringu að þjóðin eigi að ráða þessu og ég hef þá sannfæringu að það sé rétt að fara að vilja þjóðarinnar þegar hún kemur að borðinu og greiðir atkvæði um aðildarsamning, ef við komumst nú einhvern tíma á það stig í tilverunni að þá greiði hún atkvæði um það. Ég treysti mér til að segja að það sé ekkert slæm sannfæring að vilja fylgja vilja þjóðarinnar.

Frú forseti. Þingmenn og stjórnmálamenn eru leiðtogar. Þeir eru leiðtogar sem þjóðin fylgir. Ef hún fellst á stefnu þeirra og sannfæringu þá kýs hún þá menn á þing og treystir þeim til þess að vera leiðtogar. Mér sýnist að hv. þingmaður sé lýðtogi. Það er maður sem lýðurinn togar og það er leiðin til stefnuleysis, algjörs stefnuleysis,  Menn eiga að hafa sannfæringu sjálfir, hvort þeir vilja ganga í Evrópusambandið eða ekki. 

Frú forseti. Ég hef sannfæringu í þessu máli og ég er búinn að vera að reyna að lýsa henni bæði í stuttu máli og löngu og ef hv. þingmaður er ekki ánægður með þá sannfæringu þá verður hann bara að eiga um það við sjálfan sig. Mér heyrðist hv. þingmaður í raun vera að tala fyrir því að það ætti ekkert að fara að niðurstöðu þjóðarinnar ef þjóðin í þjóðaratkvæðagreiðslu tekur afstöðu til þessa máls, þ.e. ef þjóðin til dæmis samþykkir aðildarsamning þá ætti ekkert nauðsynlega að fara að þeirri niðurstöðu. Ég spyr: Til hvers þá að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu, ég tala nú ekki um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu? Ég veit ekki betur 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst afskaplega sérkennilegt að hlusta á hv. þm. Árna Þór Sigurðsson og hann verður að útskýra það fyrir fleirum en hv. þm. Pétri H. Blöndal hver sannfæring hans sé í þessu máli. Það er í rauninni held ég einsdæmi að þingmaður hafi sagt að hann ætlaði bara alls ekki að greiða atkvæði samkvæmt sinni sannfæringu ef svo bæri undir. Það er það sem hv. þingmaður sagði. Ég vil spyrja hv. þingmann. Ég ætla ekkert að reyna að fá út úr honum hvaða skoðun hv. þingmaður hefur og hver hans sannfæring sé. Það er búið að reyna það án árangurs. Hvort sem hv. þingmanni líkar það betur eða verr þá er hann að leggja til við þingið að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu. Þannig er það. Ég vil spyrja hv. þingmann: Truflar það hann ekki neitt að við erum að sækja um aðild að Evrópusambandinu á sama tíma og við erum í harðvítugum deilum, 

Frú forseti. Ég hef ekki blandað þessum málum tveimur sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi saman með þeim hætti sem hann gerir. Hann lýsti því hér að það væri undarlegt að hlýða á mig. Það er þá örugglega ekki í fyrsta skipti sem honum finnst það. Við höfum oft hlýtt hvor á annan í gegnum árin og stundum ekki alveg skilið hvor annan eða hvert hinn væri að fara  Ég neita því algerlega að ég hafi lýst því yfir að ég ætli ekki að fylgja sannfæringu minni í málinu. En sannfæring manns getur verið sú í tilteknum 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur bara ekkert val um hvort Icesave og ESB verði blandað saman. Hann hefur ekkert um það að segja. Það er bara þannig að við eigum í harðvítugustu deilum frá landhelgisdeilunni. Margir telja að nú sé meira undir en þá, hvorki meira né minna. Ég ætla ekki að leggja dóm á það. En hv. þingmaður getur ekkert valið það að honum finnist þetta ekki tengjast. Ég þekki engan mann sem telur að Evrópusambandið hafi komið fram af sanngirni við okkur í þessu máli, engan. Á sama tíma og svo er kemur hv. þingmaður hér upp og segir: „Við skulum sækja um aðild að Evrópusambandinu.“ Á sama tíma. Það er ekkert valkostur fyrir hv. þingmann að segja að hann vilji ekki blanda þessu saman. Dettur hv. þingmanni í hug, virðulegi forseti, að á tímum landhelgisdeilunnar hafi einhver stjórnmálamaður komið fram og lagt það 

Frú forseti. Ég ætla að biðja hv. þingmann um að hlusta grannt eftir hvað menn segja þegar þeir svara. Ég sagði að ég mundi ekki tengja þessi mál eða hefði ekki tengt þessi mál með þeim hætti sem þingmaðurinn gerði. Það þýðir ekki að það séu ekki snertifletir á þessum málum. Við erum að sjálfsögðu í viðræðum við Breta og Hollendinga um Icesave-málin. Evrópusambandið hefur komið að því máli en hér er auðvitað fyrst og fremst um það að ræða að leysa málin gagnvart þessum ríkjum og ég tel mikilvægt að við gerum það. Evrópusambandsmálið er þannig að ákveði Alþingi að fara skuli í viðræður tekur ferlið sem fer af stað alllangan tíma og svo taka menn afstöðu til þess þegar þar að kemur. Ég tel ekki að það eigi að tengja þetta saman með þeim hætti sem þingmaðurinn gefur í skyn þegar hann segir að alls ekki megi leggja inn umsókn um Evrópusambandið núna af því að við eigum í þessari Icesave-deilu. Ef það er svo þá mundi ég gjarnan vilja fá það fram frá forustu Sjálfstæðisflokksins hvort það að við erum í deilu um Icesave-reikningana núna veldur því að hún vill ekki styðja þetta mál úr utanríkismálanefnd.

Virðulegur forseti. Ég ætla að gera kostnaðarmatið að umtalsefni og kem beint að efninu þar sem tíminn er stuttur. Í ræðu sinni sagði hv. þm. Árni Þór Sigurðsson tvennt varðandi kostnaðinn. Hann sagði annars vegar að Alþingi þyrfti að vera meðvitað um kostnaðinn vegna þess að þetta væri dýrt. Þá spyr ég þingmanninn: Finnst hv. þingmanni Alþingi vera meðvitað um þennan kostnað miðað við að mjög gagnrýnið kostnaðarmat og háð mikilli óvissu var lagt fram í utanríkismálanefnd 8. júlí sl. og var ekki rætt í nefndinni? Í öðru lagi sagði þingmaðurinn að starfsmenn ráðuneyta hefðu gert sitt besta til að meta það. Ég dreg það ekki í efa og hef ekki gert í mínu máli. Þessir starfsmenn segja einmitt að vegna þessara álitamála og óvissuþátta og þar sem afar lítil greining á hugsanlegri framkvæmd aðildarviðræðna hefur farið fram, liggi ekki fyrir nægilegar upplýsingar til að hægt sé að setja fram viðhlítandi kostnaðarmat. Þar er líka talað um að nálgunin í viðræðunum skipti máli og talað um ódýrustu leið og dýrustu leið. Hefur sú pólitíska ákvörðun verið tekin hvort eigi að fara ódýrustu leiðina eða dýrustu leiðina?

Virðulegur forseti. Aðeins út af þessu með kostnaðarmatið: Ég vil taka fram að ég tel að kostnaðarmatið sem fylgir þessu nefndaráliti gefi okkur ramma eða vísbendingu um það af hvaða stærðargráðu þessir hlutir eru. Það er rétt hjá hv. þingmanni að líka kemur fram að vissir þættir séu háðir óvissu. Hér er sagt að kostnaðarmatið hafi verið lagt fram 8. júlí. Ég vil taka fram að þetta er ekki alls kostar rétt. Kostnaðarmat utanríkisráðuneytisins, þar sem allar þessar tölur koma fram, var lagt fram 2. júlí og lagt til nefndarmanna. Það er yfirferð fjármálaráðuneytisins á kostnaðarmati utanríkisráðuneytisins sem barst 8. júlí. Mikilvægt er að þessu sé öllu til haga haldið þannig að menn segi ekki frá hlutum öðruvísi en þeir eru. Kostnaðarmat utanríkisráðuneytisins þar sem tölurnar eru reifaðar kom 2. júlí en yfirferð fjármálaráðuneytisins þann 8.

Virðulegi forseti. Þetta er bitamunur en ekki fjár vegna þess að í því áliti sem hv. þingmaður vísar til er líka talað um óvissuna og ekki lagt heildstætt mat á þetta og þar - ef við ætlum að fara út í það - er talað um hagræðingu á móti, sem ég benti í ræðu minni á að þegar hefði verið boðuð vegna þeirrar stöðu sem ríkisfjármálin eru í, þannig að þetta er ekkert svar. Ég spyr þingmanninn: Hefur verið tekin ákvörðun um nálgunina, ódýrustu eða dýrustu leiðina? Og ég spyr: Finnst þingmanninum að Alþingi sé meðvitað um þúsund milljóna kostnað og hvort það sé raunhæft eða ekki raunhæft miðað við þá umfjöllun sem þessi kostnaðarmöt, eða hvernig sem maður orðar það í fleirtölu, hafa fengið í nefndinni - sem mér skilst að sé engin?

Forseti vill minna hv. þingmenn á rétt ávörp gagnvart þingmönnum.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður segir að þessar tímasetningar séu bitamunur en ekki fjár. Það kann vel að vera en ég treysti því að þingmaðurinn vilji samt hafa það sem sannara reynist og vilji ekki draga upp þá mynd að kostnaðarmatið hafi ekki verið á borði þingmanna í utanríkismálanefnd. Það er rétt að í kostnaðarmati utanríkisráðuneytisins er líka óvissa en það eru hlutir sem menn höfðu allnokkra daga - viku, áður en málið var tekið út úr nefndinni - til þess að gera athugasemdir við, spyrja frekar út í, en það var ekki gert. Varðandi nálgunina hvað þetta snertir þá er þetta hluti af uppbyggingu viðræðuferlisins sem stjórnvöld í samráði við utanríkismálanefnd Alþingis og hagsmunaaðila verða nákvæmlega að leggja fyrir sig. 

Hæstv. forseti. Í upphafi máls míns vil ég misnota aðstöðu mína til að fylgja eftir smáatriði sem varðar síðustu orðaskipti hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar og hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur. Eiginlega held ég að mér hefði liðið betur ef hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefði svarað hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur með þeim hætti að auðvitað yrði ekki farin ódýr leið, auðvitað yrði farin sú leið sem krefðist hvað vandaðastra vinnubragða, mestu sérfræðivinnunnar o.s.frv. en fjármálaráðuneytið bendir réttilega á að það sé miklu dýrari heldur en fara bara til Brussel og samþykkja allt sem Evrópusambandið segir. En það er ekki það sem ég er kominn til að spyrja hv. þingmann um. Ég veitti því athygli að í svörum í óundirbúnum fyrirspurnatíma áðan sagði forsætisráðherra orðrétt: „Við skulum vona að atkvæðagreiðslan [þ.e. um ESB-málið] verði með þeim hætti að þessi ríkisstjórn starfi áfram.“ Hvernig skilur hv. þm. Árni Þór Sigurðsson þessi ummæli?

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu sinni jafnframt að ef niðurstaðan yrði sú að Alþingi hafnaði þessari tillögu mundu stjórnarflokkarnir að sjálfsögðu setjast yfir það mál og ráða ráðum sínum. Það held ég að við munum gera. Ég legg engan sérstakan skilning í þessi ívitnuðu orð forsætisráðherra, held frekar að þau hafi verið sögð að óhugsuðu og óathuguðu máli og sé enga ástæðu til að leggja í þau sérstaka merkingu um að í þeim felist skilaboð um að þetta mál verði að fást afgreitt hér ella séu dagar ríkisstjórnarinnar taldir, eins og hv. þingmaður var örugglega að ýja að. Þegar ríkisstjórnin var mynduð lá fyrir að í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs yrði ekki fullkominn stuðningur við að veita tillögu um þetta efni brautargengi og það lá alveg fyrir að af okkar hálfu var fyrst og fremst samkomulag um að málið kæmi inn í þingið til þinglegrar meðferðar og það hefði engin frekari áhrif. Ekki af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs.

Hæstv. forseti. Ef það er réttur skilningur hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að þetta hafi verið einhvers konar mismæli - eða ég veit ekki hvernig á að túlka þessi orð hv. þm. - að þetta hafi einhvern veginn hrokkið út úr forsætisráðherra vanhugsað, er það væntanlega vegna þess að hana skorti þingreynslu og sé ekki vön að koma orðum sínum í hugsun. Staðreyndin er auðvitað sú að hæstv. forsætisráðherra var spurð hvaða áhrif það kynni að hafa á ríkisstjórnarsamstarfið ef þingmenn Vinstri grænna yrðu hugsanlega til þess með atkvæðum sínum eða hjásetu að tillaga ríkisstjórnarinnar næði ekki fram að ganga og í lok svars síns sagði hæstv. forsætisráðherra: „Við skulum vona að atkvæðagreiðslan verði með þeim hætti að þessi ríkisstjórn starfi áfram.“ Hæstv. forsætisráðherra gerir með öðrum orðum ráð fyrir því að atkvæðagreiðslan geti hugsanlega farið einhvern veginn þannig að þessi ríkisstjórn starfi ekki áfram. Það er engin leið fyrir hv. þm. Árna Þór Sigurðsson að komast fram hjá þessu. Þetta er augljós hótun.

Frú forseti. Ég ítreka það sem ég hef sagt um þetta. Af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lá ljóst fyrir þegar við myndun ríkisstjórnarinnar að þingflokkur Vinstri grænna mundi ekki tryggja að þetta mál hlyti þá afgreiðslu eða niðurstöðu sem t.d. Samfylkingin hefur lagt mikla áherslu á, við mundum ekki geta tryggt það og að því gekk Samfylkingin. Hún gerði það þegar ríkisstjórnin var mynduð, ég reikna með að það standi af hálfu Samfylkingarinnar og kýs að leggja engan annan skilning í þetta en það sem var ljóst þegar ríkisstjórnin var mynduð og þessi sjónarmið komu fram af hálfu þingmanna Vinstri grænna.

Virðulegi forseti. Hér á Alþingi er oft hægt að gagnrýna málsmeðferð, hvernig nefndir taka á málum, en í þessu máli held ég að það sé ekki hægt. Það er búið að vinna mjög vel að því að skoða aðildarviðræður við ESB í utanríkismálanefnd, bæði er búið að leggja til grundvallar málið sem ríkisstjórnin sjálf lagði fram og eins líka mál nr. 54 sem framsóknarmenn og sjálfstæðismenn lögðu fram, og það er búið að reyna að samtvinna eins og hægt er þessa tvo texta eins og ég skil þann texta sem liggur til grundvallar núna. Ég held að þessi vinna hafi verið til fyrirmyndar. Margir fundir hafa verið haldnir, margir umsagnaraðilar gáfu álit sitt og margir gestir komu fyrir nefndina. Þetta er allt hægt að skoða í nefndarálitinu. Það er líka ljóst, eins og hv. framsögumaður sagði áðan, að gert var plan um það hvernig nefndin ætti að vinna og það plan stóðst en það er mjög sjaldgæft. Ég man ekki til þess að gert hafi verið svona plan í nefndarvinnu hér áður og er kannski svolítið umhugsunarefni fyrir okkur þingmenn hvort menn eigi ekki að fara meira út í þessi vinnubrögð en við höfum gert hér áður, þ.e. að skilgreina miklu betur hvernig vinnutakturinn á að vera í nefndunum þannig að tímaáætlanir standist nokkuð vel. Í 54. máli sem framsóknarmenn og sjálfstæðismenn lögðu fram um aðildarviðræður eru tvö meginatriði tilgreind í sjálfri þingsályktunartillögunni og síðan kemur greinargerð eins og gengur og gerist. Mig langar, virðulegur forseti, að fá að tipla á því sem kemur fram í tillögunni frá framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum. Þar segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela utanríkismálanefnd Alþingis að undirbúa mögulega umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Nefndinni er falið eftirfarandi hlutverk: 1. Að setja saman greinargerð um mikilvægustu hagsmuni Íslands í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. 2. Að vinna vegvísi að mögulegri aðildarumsókn sem taki til umfjöllunar öll álitamál varðandi upphaf aðildarviðræðna og hvernig að þeim skuli staðið, auk þess að fjalla um nauðsynlegar ráðstafanir í tengslum við staðfestingu mögulegs aðildarsamnings. Nefndin ljúki framangreindum verkefnum sem allra fyrst og eigi síðar en 31. ágúst 2009.“ Hér er verið að segja að þeir sem skrifa undir þessa tillögu vilji að farið verði í að undirbúa mögulega umsókn um aðild og setja eigi saman greinargerð um mikilvægustu hagsmuni Íslands í aðildarviðræðum. Síðan eigi að búa til vegvísi um það hvernig þessari vinnu á að vinda fram eftir því sem nauðsyn ber til varðandi viðræðuferlið. Það eigi að drífa í þessu og klára þetta eigi síðar en 31. ágúst. Þegar maður les nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar er alveg ljóst að þar endurspeglast nákvæmlega það sem segir í tillögu framsóknarmanna og sjálfstæðismanna. Það er verið að greina frá mikilvægustu hagsmununum og það er líka verið að búa til vegvísi. Það er því mín skoðun að niðurstaða meiri hlutans sé í anda þeirrar þingsályktunartillögu sem framsóknarmenn og sjálfstæðismenn lögðu fram, það er algjörlega verið að endurspegla hana þar. Fyrir það vil ég þakka. Mér finnst mjög gott að tekið hafi verið tillit til þessara sjónarmiða og hef reyndar heyrt af tali framsögumanns og annarra að það er ekkert svo mikill ágreiningur um þessa mikilvægustu hagsmuni, hann er eiginlega ekki til staðar. Menn eru meira eða minna sammála um hvað eru grundvallarhagsmunir Íslands. Það er kannski ekkert skrýtið þegar menn leggjast yfir málið af þeim þunga sem hér hefur verið gert að þetta verði niðurstaðan. Í áliti meiri hlutans er fjallað um helstu og mikilvægustu hagsmuni Íslands í aðildarviðræðunum. Þar er fjallað um sjávarútvegsmál, landbúnaðarmál, tungumálið og úrsagnarrétt og fleira sem kemur fram í ályktun flokksþings framsóknarmanna. Það er reyndar fjallað um meira í áliti meiri hlutans en flokksþing Framsóknarflokksins fjallaði um og það er ósköp eðlilegt. Flokksþing stendur í tvo daga, það er reyndar nefnd sem undirbýr ályktun o.s.frv. en þar fer mjög sjaldan fram eins mikil og nákvæm vinna og fer fram hér á vettvangi þingsins í svona stórum málum. Það er þess vegna ekkert skrýtið að niðurstaða meiri hluta utanríkismálanefndar sé víðtækari en ályktun flokksþings Framsóknarflokksins. Það er fjallað um öll helstu grundvallarsjónarmið sem framsóknarmenn settu fram og skilyrði en það eru önnur atriði sem Framsóknarflokkurinn tók ekki á af eðlilegum ástæðum eins og ég hef tilgreint hér. Einn þingmanna okkar, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, skoðaði mjög náið niðurstöðu meiri hluta utanríkismálanefndar og ályktun flokksþings Framsóknarflokksins og komst að því að þarna standa nokkur mál út af sem eru í ályktun utanríkismálanefndar eða tillögugreininni og mig langar að lesa hvað það er. Í tillögu meiri hlutans hér í þinginu er skilgreining á ferli viðræðnanna og aðkomu aðila. Hæstv. utanríkisráðherra fer með stjórnskipulega umsjón málsins, talað er um afmarkaða samningshópa með erlendum ráðgjöfum, samráðshóp með fulltrúum allra flokka og hagsmunahópa, upplýsingamiðlunarhóp, sérfræðingahóp, beina aðkomu Alþingis og utanríkismálanefndar að samningaviðræðunum, og að það eigi að vera styrkir til félagasamtaka til að koma sjónarmiðum sínum að. Ekkert af þessu er beinlínis í flokkssamþykktum Framsóknarflokksins. Það er tekið á vatns- og orkuauðlindum og lögð er áhersla á „að Ísland geri fyllilega skýrt við samningaviðræður að ekki komi til greina að sáttmálar ESB mæli fyrir um eignarhald á þeim auðlindum er hér um ræðir eða nýtingu þeirra umfram það sem umhverfisreglur á hverjum tíma mæla fyrir um. Allar bollaleggingar um sameiginlega nýtingu eða annað slíkt væru óásættanlegar fyrir Ísland.“ Segir í áliti meiri hlutans. Framsóknarmenn tóku ekki beint á þessu í ályktun sinni. Það eru líka tilgreind atriði um byggðamál og þar segir: „Að mati meiri hlutans þarf að tryggja byggða-, umhverfis-, atvinnu-, og nýsköpunarstuðning til dreifðra byggða.“ Síðar segir að það sé „að mati meiri hlutans um að ræða svið sem afar mikilvægt er að setja í forgrunn og leggja mikið kapp á“ og að hér kunni „að skapast ný tækifæri til endurskipulagningar á byggðastefnu íslenskra stjórnvalda á grunni nýrrar hugmyndafræði, en slíkt hefur gefið góða raun í sumum aðildarríkjum ESB“. Brýnt sé að gæta hagsmuna landsbyggðarinnar í þessu sambandi og tryggja greiðan aðgang að því fjármagni sem hér um ræðir. Og meiri hlutinn telur „að í því efni eigi m.a. að horfa sérstaklega til þátta eins og nýsköpunar á landsbyggðinni sem hugsanlega gætu aukið fjölbreytni í atvinnutækifærum“. Framsóknarflokkurinn tók ekki beint á þessu máli í sinni ályktun. Síðan er umhverfismálakafli og það er ítarlegur kafli um það hvaða hagsmunir eru í húfi á því sviði í samningaviðræðunum með tilliti til sérstöðu Íslands og skiljanlegra krafna um undanþágur og aðlaganir. Framsóknarflokkurinn tók ekki á því heldur í sinni ályktun. Svo er kafli um almannaþjónustu og félagsleg málefni, og þar segir: „Að mati meiri hlutans er það grundvallaratriði í þessu efni að hvert og eitt ríki geti haldið ákvörðunarvaldi um skipulag sinnar almannaþjónustu “ Og meiri hlutinn telur afar mikilvægt að verja hið norræna form félagslegrar almannaþjónustu. Það kemur líka fram þarna, virðulegur forseti, að meiri hlutinn leggur áherslu á að Íbúðalánasjóður haldi því rekstrarformi sem nú er og þeim ramma um lánveitingar sem nú gilda. Við framsóknarmenn tókum ekki beint á þessu í okkar ályktun. Svo er kafli um öryggis- og varnarmál. Þar stendur að Ísland muni undir engum kringumstæðum koma á innlendum her eða taka þátt í samstarfi herja. Svo er líka fjallað um - svo ég taki út eitt og eitt dæmi um það sem fjallað er um í meirihlutaálitinu - einkasölu ríkisins á áfengi, að þá kom fram á fundum nefndarinnar að möguleg aðild Íslands að ESB mundi engu breyta sem slík um einkasölu ríkisins á áfengi. Virðulegur forseti. Ég hef tiplað hér á nokkrum atriðum í áliti meiri hlutans sem eru ekki ályktun Framsóknarflokksins, enda getur ekki stjórnmálaflokkur undir venjulegum kringumstæðum farið svona nákvæmt í málin eins og gert hefur verið í þinginu. Það má því segja að ályktun meiri hluta utanríkismálanefndar feli í sér það sem framsóknarmenn lögðu áherslu á en hún innifelur miklu meira. Hún er fyllri, hún er víðtækari og gefur skýrari leiðbeiningar um samningsumboðið sem við viljum veita. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir leggur fram breytingartillögu við breytingartillögu meiri hlutans. Sú tillaga sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir leggur fram er ályktun flokksþings Framsóknarflokksins, nánast orðrétt. Þó vantar eitt atriði í þá breytingartillögu sem flokksþingið samþykkti í byrjun þessa árs og það er að framsóknarmenn sögðu að þeir vildu að það yrði staðfest vegna aðstæðna á Íslandi og fámennis þjóðarinnar að Íslendingar hefðu varanlegan rétt til að setja lög um forgangsrétt manna með lögheimili og fasta búsetu á Íslandi til að eiga ráðandi hlut í jarðeignum, lóðum, fasteignum og atvinnufyrirtækjum, enda styðjast slík ákvæði við núgildandi reglur á Álandseyjum, Möltu, Azoreyjum og víðar innan ESB. Þetta segir í samþykkt flokksþings Framsóknarflokksins. Reyndar var greitt atkvæði um þetta á flokksþinginu. Sumir vildu fá þetta fellt út á þeim grunni að þetta gengi lengra en EES-samningurinn, við erum eiginlega að bakka út úr EES-samningnum með þetta atriði. Það var reyndar fellt á flokksþinginu og þess vegna stendur það hérna, en í áliti meiri hlutans er tekið á þessu. Þar segir: „Meiri hlutinn telur eðlilegt að horft verði til þess hvort skynsamlegt geti verið að fara fram á takmarkanir á rétti þeirra sem ekki hafa lögheimili og fasta búsetu á landinu til þess að eignast fasteignir hér á landi með tilliti til þess að viðhalda búsetu í sveitum.“ Álit meiri hlutans endurspeglar sem sagt alla punktana sem eru í ályktun flokksþings framsóknarmanna auk þeirra punkta sem ég taldi upp áðan, um umhverfisréttinn, almannaþjónustuna og það sem við tókum ekki beint á. Auðvitað eru meginhagsmunirnir í sjávarútvegi og landbúnaði. Það eru viðkvæmustu hagsmunirnir og það ríkir bara almenn sátt í samfélaginu um það hvernig halda eigi á því, a.m.k. get ég ekki séð að það beri neitt á milli í því. Menn vilja ekki gefa það eftir til ESB í þeim viðræðum sem hugsanlega eiga eftir að fara fram. Þá langar mig einnig að undirstrika að í nefndaráliti meiri hlutans er skýrt kveðið á um það að ekki megi víkja frá þeim meginhagsmunum sem eru skilgreindir í því plaggi nema þingið komi þar að og fari sérstaklega yfir þau mál. Það kemur fram á bls. 14, með leyfi forseta: „Á hinn bóginn leggur meiri hlutinn áherslu á að ríkisstjórnin fylgi þeim leiðbeiningum sem gefnar eru með áliti þessu um þá grundvallarhagsmuni sem um er að ræða. Að mati meiri hlutans verður ekki“ - og ég undirstrika þetta - „verður ekki vikið frá þeim hagsmunum án undanfarandi umræðu á vettvangi Alþingis og leggur meiri hlutinn til að orðalagi þingsályktunartillögunnar verði breytt með hliðsjón af þessu.“ Svo er því breytt síðar í tillögugreininni. Þar segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild Íslands að ESB og að loknum viðræðum við sambandið verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning.“ - Síðan bætist við, og ég ætla að vitna beint í það: „Við undirbúning viðræðna og skipulag þeirra skal ríkisstjórnin fylgja þeim sjónarmiðum um verklag og meginhagsmuni sem fram koma í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar.“ Þetta er nokkuð skýr texti og þó að þetta sé svona skýrt kusum við, sú er hér stendur og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, að fara sérstaklega upp í andsvar við framsögumann meiri hlutans, hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, til að hnykkja á því hvernig bæri að skilja þetta. Þau svör sem voru gefin í upphafi umræðunnar voru á þá leið að þetta sé algjörlega skýrt: Þingið kemur að þessum málum. Ef reyna á að víkja eitthvað frá þessu samningsumboði þarf að fjalla sérstaklega um það á vettvangi þingsins, það er engin flóttaleið undan því. Við kusum að fara í andsvör til að ná þessu mjög skýrt fram. Það skiptir máli, þetta er ekki eitthvert hipsum happs sem framsögumaður getur leyft sér að segja í þessari umræðu þegar hann stendur fyrir máli sínu og kemur fram með nefndarálit meiri hlutans vegna þess að þau orð sem hér falla eru líka lögskýringargagn ef kemur til einhverra deilna um þetta síðar. Það skiptir því gífurlega miklu máli hvað hv. framsögumaður, Árni Þór Sigurðsson, hefur sagt hér um þetta atriði og mikilvægt að draga það fram eins og við hv. þm. Guðmundur Steingrímsson gerðum á fyrri stigum í umræðunni. Varðandi tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu þá er ég búin að koma því sjónarmiði á framfæri fyrr, virðulegur forseti, hvaða álit sú er hér stendur hefur á því. Ég sagði, virðulegur forseti, í framsöguræðu með málinu þegar það kom til fyrri umr. og ætla að vitna í það, ég var þá líka að tala um tillögugreinina í máli 54 sem framsóknarmenn og sjálfstæðismenn lögðu fram af því að þessi tvö mál voru rædd saman: „Ég skrifa samt undir þessa tillögu þó að ég sé þar ósammála einu atriði. Það er atriðið sem er um að það komi til greina að vera með tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Framsóknarflokkurinn ályktaði um það á sínum tíma á miðstjórnarfundi á síðasta ári en við breyttum um skoðun. Við teljum að ekki sé þörf á því.“ Svo hnykki ég á því aftur síðar í framsöguræðunni þegar málið var flutt hér fyrst. Þegar maður skoðar gögn í þessu máli sést að á miðstjórnarfundi 3. maí hjá Framsóknarflokknum var ályktað um að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar segir, með leyfi forseta: „Miðstjórn Framsóknarflokksins telur eðlilegt að spurningunni um hvort stjórnvöld fái umboð til að ganga til aðildarviðræðna við ESB verði borin undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu óháð öðrum kosningum.“ Á þeim tíma þegar þetta var samþykkt, 3. maí 2008, fannst okkur þetta vera lýðræðisleg sáttaleið í þeirri stöðu sem við vorum í þá. Það var alveg ljóst að hluti framsóknarmanna var á móti því að fara í aðildarviðræður, hluti vildi fara í aðildarviðræður og þetta var niðurstaðan til þess að allir gætu verið sæmilega sáttir. Menn sögðu eiginlega að þeir væru sammála um að vera ósammála. Þetta var svona leiðin til þess, að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan var horfið frá þessari stefnu og það var gert áður en flokksþingið rann upp. Þegar maður fer að stúdera gögn sér maður að á miðstjórnarfundi 15. nóvember 2008 samþykkir miðstjórnin að flýta flokksþinginu. Það var m.a. vegna mikilla atburða í flokknum, þáverandi formaður hætti störfum og við tók varaformaður og menn vildu útkljá þessi formannsmál og ákváðu því að flýta flokksþinginu til að skera úr um þau og kjósa sér nýja forustu með gott umboð. Svo vildu menn líka taka á Evrópumálunum. Það var því samþykkt að flýta flokksþinginu. Hér kemur ályktunin, með leyfi forseta: „Miðstjórnarfundur Framsóknarflokksins, haldinn 15. nóvember 2008, samþykkir að flokksþingi Framsóknarflokksins verði flýtt og það haldið í janúar 2009. Fyrir þingið verður lögð tillaga þess efnis að gengið verði til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Afdráttarlaus afstaða stjórnmálaflokks til jafnmikilvægs álitaefnis verður að byggja á sem breiðustum grunni og það fæst einungis með umfjöllun, afgreiðslu og atkvæðagreiðslu hjá æðstu stofnun flokksins.“ Þarna er miðstjórnin sem sagt búin að segja að fyrir flokksþingið, sem verður í janúar, eigi að leggja fram tillögu um að ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Það er síðan gert. Flokksþingið er haldið, kýs þar forustu og fer í umræðu um það hvernig halda eigi á þessum Evrópumálum. Þá kemur að flokksþinginu sem var afar glæsilegt og vel lukkað. Sú tillaga sem lá til grundvallar fer í nefnd, kemur út, rætt er um hana í salnum og greidd atkvæði og tillagan fæðist. Ég er búin að skoða vídeóupptökur af fundinum, af því að það er oft þannig að maður gleymir ýmsu sem skeður á stórum og löngum þingum, og það var mjög fróðlegt. Þar verður sú atburðarás - það er ágætt að hafa þetta fyrir söguna, ég ætla að nota svolítið af ræðutíma mínum til að fara yfir forsöguna - að þegar kemur að þessum lið, þ.e. Evrópusambandssamþykktinni, er Elín Líndal þingforseti og það koma fram nokkrar tillögur. Fram kemur tillaga frá Austur-Húnvetningum - Sigfús Karlsson er einnig þingforseti þarna, það eru Elín Líndal og Sigfús Karlsson sem meira eða minna halda utan um þessa atkvæðagreiðslu - um að flokksþingið leggist eindregið gegn öllum hugmyndum um að Ísland gangi í ESB. Þessi tillaga er lögð fram af Austur-Húvetningum, nokkrum aðilum þar - ég man ekki nákvæmlega hvernig það var orðað, hvort þetta voru einhverjir einstaklingar eða félagið, en það var sagt í pontu að hún væri „frá Austur-Húnvetningum“. Þessi tillaga er kolfelld. Önnur tillaga kemur líka fram frá Austur-Húnvetningum þar sem segir: „Einnig leggst flokksþingið gegn hugmyndum um aðildarviðræður.“ Þetta var túlkað af þingforsetum sem óbreytt stefna frá flokksþingi 2007, þannig að þau ákveða að markmiðskaflinn í drögum að ályktun sem lá fyrir flokksþinginu þarna, sem var búinn að fara í gegnum nefnd og allt það - að fyrst eigi að bera þann markmiðskafla upp og ef hann verði samþykktur sé hin ályktunin felld sjálfvirkt. Það er gert og markmiðskaflinn er borinn upp til atkvæða og samþykktur, þannig að það er þá fellt í leiðinni að flokksþingið leggist gegn hugmyndum um aðildarviðræður. Markmiðskaflinn segir, virðulegur forseti, að Ísland hefji aðildarviðræður við Evrópusambandið á grundvelli samningsumboðs frá Alþingi sem tryggi hagsmuni almennings og atvinnulífs og þá sérstaklega sjávarútvegs og landbúnaðar. Þá er fullveldi og óskorað forræði Íslendinga yfir auðlindum þjóðarinnar grundvallarkrafa í þeim viðræðum. Viðræðuferlið á að vera opið og lýðræðislegt og leiði viðræðurnar til samnings skal íslenska þjóðin taka afstöðu til hans í þjóðaratkvæðagreiðslu í kjölfar upplýstrar umræðu. - Þetta er sem sagt markmiðskaflinn sem þarna var samþykktur. Síðan kemur næsti kafli í þessari ályktun um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þá kemur fram breytingartillaga frá Gunnari Braga Sveinssyni, sem nú er hv. þingmaður. Hann leggur til að í stað fyrirsagnarinnar Leiðir, sem þá var, verði fyrirsögnin Skilyrði notuð í staðinn og svo koma nokkrir punktar um þau skilyrði. Það fer í atkvæðagreiðslu. Já segja 187, nei segja 156. Það eru því 187 framsóknarmenn sem segja já við því að hafa orðið „skilyrði“, þannig að orðið „leiðir“ fellur út og orðið „skilyrði“ stendur þar núna. Svo koma þarna nokkur skilyrði sem menn þekkja og hægt er að sjá í þingskjölum. Þannig var það. Nokkrar umræður verða um alls konar orðalag sem ég ætla ekki að fara út í hér enda kemur það ekki beint við því máli sem við ræðum núna. Páll Magnússon leggur síðan fram tillögu um að náist ekki árangur í samningaviðræðum skuli slíta þeim og afsal auðlinda skuli ekki borið undir atkvæðagreiðslu í þjóðaratkvæði, þessi tillaga var dregin til baka. Frá Eysteini Jónssyni komu tvær tillögur. Í fyrsta lagi: „Náist ekki þessi skilyrði - sem voru komin þarna fyrir ofan - verður samningurinn ekki lagður í dóm kjósenda.“ Þessi tillaga var líka dregin til baka. Eysteinn var með aðra tillögu, af því að fyrir neðan skilyrðin stendur - þetta eru lokin á ályktun framsóknarmanna, með leyfi forseta: „Fyrstu skref. Þessi helstu samningsmarkmið sem og önnur sem skilgreind verða í samvinnu hagsmunaaðila og stjórnvalda með sem víðtækastri samstöðu verði lögð til grundvallar því umboði sem samninganefnd Íslendinga fari með í samningaviðræðum við Evrópusambandið.“ Þetta stóð í drögunum en Eysteinn Jónsson vildi taka þarna út orðið „samningsmarkmið“ og setja í staðinn „skilyrði“. Þá yrði þetta ekki: „Þessi helstu samningsmarkmið sem og önnur verði lögð til grundvallar o.s.frv.“ heldur „þessi helstu skilyrði sem og önnur o.s.frv“. Þetta fór í atkvæðagreiðslu og var ekki dregið til baka á þeim rökum að það þyrfti að vera samræmi, það stóð „skilyrði“ fyrir ofan og af hverju átti það ekki standa fyrir neðan líka og var alveg sjónarmið út af fyrir sig. Í fundargerðinni stendur: „Það var fellt með afgerandi hætti að breyta þessu orði „samningsmarkmið“ í orðið „skilyrði““. En þingforseti sagði: „Þetta er fellt, það er kristaltært“, svo að notuð séu hans orð. Nú er spurning hvernig á að túlka þetta. Það stendur þarna: „Þessi helstu samningsmarkmið o.s.frv.“. Sumir hafa viljað skýra þetta, og ég veit að ég er komin ofan í mikla sagnfræði, sem svo: Ja, fyrst búið var að ná inn orðinu „skilyrði“ ofar skipti kannski engu máli hvað stæði þarna fyrir neðan. Það náðist að setja inn orðið „skilyrði“ og þá eru þetta ófrávíkjanleg skilyrði, það má ekki fara í viðræður nema það sé algjörlega klárt að svona verði þetta að vera. Virðulegur forseti. Þetta er sem sagt niðurstaðan að framsóknarmenn samþykktu aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þeir settu ákveðin skilyrði en þeir sögðu að fyrstu skrefin ættu að vera að þessi helstu samningsmarkmið sem og önnur eigi að vera skilgreind með hagsmunaaðilum og menn eigi að ná sem víðtækastri samstöðu og þetta eigi að vera grundvöllurinn að því umboði sem samninganefnd Íslendinga eigi að fara með. Það er fyrir mér algjörlega ljóst að ályktun framsóknarmanna er í samræmi við álit meiri hluta utanríkismálanefndar en um þetta eru skiptar skoðanir í mínum flokki. Einhverjir hv. þingmenn, og ég ber fulla virðingu fyrir þeirra sjónarmiðum, telja að ekki sé gengið nógu langt í áliti meiri hlutans, það sé gengið of stutt. Það sé vegna þess að þeir túlki það sem svo, og þeir eiga eftir að skilgreina það og það hefur verið gert hér af formanni okkar líka, að skilyrðunum sé ekki mætt. En ég hef alla vega fært rök fyrir því að ég tel að svo sé, að búið sé að skilgreina samningsmarkmiðin. Menn geta kallað það skilyrði ef þeir vilja eða ekki, það er svolítil hártogun hvernig ber að skilja það orð að mínu mati. En það er algjörlega ljóst að samningsmarkmiðin eru skilgreind og reyndar fleiri en við settum fram, við framsóknarmenn, af eðlilegum ástæðum, og það er ekkert hægt að hlaupa neitt frá því samningsumboði sem þingið gefur, ef þetta verður samþykkt hér, tillaga meiri hluta, nema þingið ræði það fyrst og þá verður einhver röksemdafærsla í kringum það, hvort menn eigi að hlaupa frá samningsumboðinu og af hverju eða ekki. Ég vil líka, virðulegur forseti, draga hér inn í umræðuna að framsóknarmenn og sú er hér stendur hafa auðvitað fylgst með því að mörg mikilvæg hagsmunasamtök á Íslandi, sem skipta miklu máli, vilja skoða aðildarviðræður. Ekki er langt síðan yfirlýsing birtist í Morgunblaðinu frá formönnum nokkurra slíkra samtaka. Í þeirri yfirlýsingu segir, með leyfi forseta: „Stærsta hagsmunamál atvinnulífsins, launþega og atvinnurekenda er að tryggja starfsskilyrði sem gera íslenskum fyrirtækjum mögulegt að vaxa og dafna og skapa þannig atvinnu og hagsæld. Hér fara saman hagsmunir þeirra sem reka fyrirtæki og þeirra sem reka heimili og þurfa að sjá sér og sínum farborða. Nægir að nefna stöðugan gjaldmiðil, sanngjarna vexti, skaplegt matvælaverð og síðast en ekki síst gagnkvæmt traust sem er forsenda farsælla samskipta og viðskipta við umheiminn.“ Í þessari yfirlýsingu segir líka, með leyfi forseta: „Þess vegna viljum við að þegar verði sótt um aðild að ESB og gengið frá aðildarsamningi þar sem heildarhagsmunir þjóðarinnar eru hafðir að leiðarljósi.“ Síðar segir, virðulegi forseti: „Ekki verður unað við að beðið verði lengur með að taka af skarið - biðin og frestun á því að taka á málinu er orðin lengri en góðu hófi gegnir. Tíminn skiptir höfuðmáli.“ Virðulegur forseti. Þeir sem skrifa undir þessa yfirlýsingu eru: „Árni Gunnarsson, formaður Samtaka ferðaþjónustunnar, Erlendur Hjaltason, formaður Viðskiptaráðs Íslands, Guðmundur Gunnarsson, formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Gylfi Arnbjörnsson, forseti Alþýðusambands Íslands, Helgi Magnússon, formaður Samtaka iðnaðarins, Kristinn Örn Jóhannesson, formaður VR, Kristján G. Gunnarsson, formaður Starfsgreinasambands Íslands, Margrét Guðmundsdóttir, formaður Félags íslenskra stórkaupmanna, Margrét Kristmannsdóttir, formaður SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu.“ Hér eru forustumenn mjög mikilvægra hagsmunasamtaka með ákall um það að farið verði í aðildarviðræður og menn gangi þannig frá því að það komi aðildarsamningur sem menn geta svo tekið afstöðu til í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta finnst mér skipta mjög miklu máli. Mér finnst skipta miklu máli að stjórnmálaflokkarnir og þingmenn festist ekki svo mikið ofan í sínum skotgröfum að þeir hlusti ekki á þegar svona mikil þungavigtarsamtök koma með slíkt ákall. Það á alla vega að hafa áhrif og það hefur haft áhrif á framsóknarmenn þegar þeir hafa verið að vinna með þessi mál í okkar flokki, og við höfum verið í góðu samráði við marga af þeim aðilum sem ég taldi hér upp til þess að reyna að finna út úr því hvað best væri að gera varðandi Evrópusambandið. Það eru líka mikilvægir hagsmunaaðilar sem eru andsnúnir þessu. Ég vil nefna hér LÍÚ og Bændasamtökin og svo hef ég aldrei alveg áttað mig á því hvað BSRB vill. En það eru líka mikilvæg hagsmunasamtök sem vilja ekki fara í aðildarviðræður og vara mikið við því. En alla vega er mjög mikill þungi á bak við það að við förum í aðildarviðræður, það er alveg óumdeilt, virðulegur forseti. Það hefur líka verið rætt um það hvort aðildarumsókn tengist Icesave-málunum og bankahruninu og það sé eitthvað að ýta okkur inn í Evrópusambandið og þetta sé allt meira og minna einhver einn pakki. Ég er ekki á þeirri skoðun, virðulegur forseti. Ég er eiginlega nokkuð viss um það, þó að ég auðvitað geti aldrei sannað það, að við værum að ræða hugsanlega umsókn að Evrópusambandinu, að fara í aðildarviðræður, þó að við hefðum ekki lent í bankahruninu. Ég held að það sé alveg ljóst. Þunginn hefur verið í þá áttina. Stuðningur við að þessi mál séu skoðuð hefur farið vaxandi. Ég vara því við því að menn tengi þetta of mikið saman. Auðvitað er kannski eðlilegt að menn geri það þegar menn eru svona uppteknir af jafnerfiðum málum og Icesave. En ég set ekki samasemmerki á milli þessara mála og tel að ekki eigi að skapa einhverja óþarfa tortryggni um þessi mál með því að blanda þessum málum of mikið saman. Það er bara ekki þannig. Við hefðum verið að ræða aðildarumsókn óháð því hvort við hefðum lent í þessu bankahruni eða ekki. Virðulegur forseti. Hér áðan var rætt svolítið um nýyrði, orðin „leiðtogi“ og „lýðtogi“. Leiðtogi er sá sem leiðir þjóðina áfram eða leiðir hóp manna, en lýðtogi er sá sem þorir ekkert að segja hvað hann vill, hann vill bara að málið fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og svo ætlar hann bara að gera það sem þjóðin sagði honum, þannig að lýðurinn á að toga hann. Ég held að þetta mál hljóti að vera þannig vaxið að menn sýni ákveðinn leiðtogaskap með því að ákveða að fara í aðildarviðræður. Lýðurinn er ekkert að toga beint í því - jú, jú, skoðanakannanir segja eitthvað, en ég meina, þingmenn verða að gera það upp við sig hvort þeir vilji fara í aðildarviðræður eða ekki. Síðan þegar komin er niðurstaða í viðræðurnar, það er kominn einhver pakki, þá er spurning hver er leiðtogi og hver er lýðtogi. Einhverjir munu þá gefa upp afstöðu sína og segja: „Heyrðu, þessi pakki er góður, ég ætla bara að samþykkja hann.“ Eða: „Þessi pakki er vondur, bara kæra þjóð, ekki samþykkja hann.“ Þá geta komið fram leiðtogar, þingmenn og aðrir í samfélaginu. En það getur vel verið að einhverjir kjósi að gefa ekki upp afstöðu sína og verði lýðtogar og segi bara: „Ja, þjóðin verður bara að ráða þessu. Við munum bara virða það. Ég vil ekkert segja mína afstöðu, já eða nei, til þessa pakka af því að mér finnst að þjóðin eigi bara að ákveða sig sjálf.“ Það er þá sem kemur í ljós hver er lýðtogi og hver er leiðtogi að mínu mati. Eins og málið er vaxið núna finnst mér það vera svona - af því að það var hv. þm. Pétur H. Blöndal sem sagði þetta hérna áðan, að það að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, er það ekki svolítið merki um lýðtog, að geta ekki gert upp við sig núna? Alla vega er ég algjörlega reiðubúin til þess að gera það upp við mig núna, án þess að fá einhverja leiðbeiningu um það í þjóðaratkvæðagreiðslunni, hvort við getum farið í aðildarviðræður eða ekki. Ég er tilbúin til þess að segja já við því. Ég tel mikilvægt að við fáum botn í þetta mál. Við höfum rætt það í mörg ár í samfélaginu, okkur hefur greint mikið á um það hvað okkur býðst og hvað ekki og að mínu mati er farsælast fyrir okkur að fá botn í það. Ég hef sannfæringu fyrir því að rétti tíminn til þess að gera það sé núna og tel að við eigum að gera það hið fyrsta, málið sé algjörlega nógu þroskað til þess þannig að við getum farið í atkvæðagreiðslu. Sú er hér stendur mun samþykkja, eins og hér hefur komið fram áður, að fara í aðildarviðræður á grundvelli þessara skilyrða og meginsjónarmiða sem eru í áliti meiri hlutans og síðan verðum við að sjá hvað kemur út úr því. Þar er ákveðinn pakki á ferðinni eins og nefndarálitið er sett upp, það er ákveðinn pakki. Við förum í þessar viðræður á þessum grunni, það er allt innifalið sem þar stendur, hvorki meira né minna, og þar er líka aðferðafræði sem ég get fellt mig við, mjög mikið samráð við þingið, miklu meira en við höfum nokkurn tíma séð, og umboðið vel skilgreint, mikið samráð við hagsmunaaðila. Þjóðin getur síðan fengið að segja álit sitt í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu og algjörlega ljóst að hún er pólitískt bindandi þó að menn hafi verið að reyna að færa einhver rök fyrir öðru. Það er bara ekki þannig að ef við förum í þjóðaratkvæðagreiðslu, með þeim lúðrablæstri sem fylgir slíku, þá er það pólitískt útilokað að menn fari að gera eitthvað allt annað eftir næstu alþingiskosningar þó að einhverjir þingmenn hafi lofað þjóðinni að þeir muni gera hitt eða gera þetta. Það bara getur ekki verið að það sé hægt að færa einhver sterk rök fyrir því að ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um svona stórt mál sé eitthvert plat, það getur bara alls ekki verið. Virðulegur forseti. Ég er hér að ljúka máli mínu. Ég er tilbúin til að taka þessa afstöðu, fara í aðildarviðræður á grundvelli þessara meginhagsmuna. Ég veit að skoðanir eru mjög skiptar innan stjórnmálaflokkanna og líka í mínum flokki, margir þar sem vilja ekki undir nokkrum kringumstæðum fara í aðildarviðræður. Ég virði þau sjónarmið, ég er ekki sammála þeim, en tel komið að því að stíga þetta skref. Ég tel að það sé algjörlega í anda stefnu framsóknarmanna eins og hún hefur verið sett fram og ég hef fært rök fyrir í máli mínu.

Frú forseti. Ég segi ekki sannara orð en að þetta hafi verið ein af málefnalegri og betri ræðum sem hafa verið fluttar við síðari umr. um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Margt fróðlegt og athyglisvert kom fram í máli þingmannsins sem rakti þetta alveg prýðilega. Frá því að við hv. þingmaður fórum að ræða þessi mál af og til í þinginu fyrir nokkuð mörgum árum síðan hefur gerst það sem hv. þingmaður kom nokkuð vel inn á, að býsna breið samstaða hefur skapast um málið úti í samfélaginu. Eins og menn sjá í þinginu er hún þvert á flokka og eftir á að koma í ljós hversu myndarlegur meiri hluti verður fyrir málinu en úti í samfélaginu virðist hafa skapast alveg prýðileg samstaða um að sækja um aðild og bera síðan með samninginn undir þjóðaratkvæði - sem er afskaplega skynsamleg leið. Ég var mjög hrifinn af því hvernig Framsóknarflokkurinn lagði þetta upp á febrúarþingi sínu og dáðist nokkuð að því hvernig flokkurinn leiddi þetta til lykta, ekki síst þeim samningsmarkmiðum sem flokkurinn skilgreindi og utanríkismálanefnd tók mjög upp í sínu áliti, og fjallaði ítarlega um mörg af meginatriðunum. Ég get tekið undir að stuðningur minn við aðildarsamning, þegar hann kemur, er t.d. skilyrtur við að, eins og segir í ályktun Framsóknarflokksins: „Framleiðsla og úrvinnsla íslenskra búfjárstofna verði tryggð ásamt sérstöðu og hreinleika íslenskra búfjárstofna.“ Við verðum náttúrlega að ná því fram að Íslendingar einir hafi veiðirétt innan fiskveiðilögsögunnar, að staða landbúnaðarins og byggðanna sé ekki bara tryggð og varin heldur bætt og styrkt og svo mætti telja ýmislegt annað upp. Ég vil spyrja þingmanninn hvort hún telji ekki að samstaðan sé svo augljós, bæði hvað varðar skoðanakannanir og í yfirlýsingum eins og hún las upp áðan, að það þurfi enginn að efast um að meðal þjóðarinnar sé ríkur vilji til að sækja um.

Virðulegur forseti. Það er gaman þegar hv. þingmenn nota andsvarsformið í þeim tilgangi að fá betri upplýsingar. Sumir halda að andsvarsformið þurfi alltaf að vera í einhverjum stríðshasar en það er alls ekki svo. Menn eiga einmitt að nota það stundum á þennan hátt. Það er mitt mat að meiri hluti sé fyrir því í þinginu að fara í aðildarviðræður. Það hafa alla vega tveir stjórnmálaflokkar afdráttarlaust sagt: Við viljum fara í aðildarviðræður. Það er Samfylkingin og framsóknarmenn. Við erum svo með þessi grundvallarsjónarmið og skilyrði í farteskinu. Kannski ekki alveg eins útfært hjá Samfylkingunni og hjá okkur. Framsóknarflokkurinn hefur lagt mjög mikla vinnu í undirbúning í þessum málum. Mikil skýrslugerð hefur farið fram á vettvangi flokksins um árabil og hann er kannski sá flokkur sem er best búinn undir að fara út í þessa umræðu. Eins og ég tilgreindi í ræðu minni telja mjög stór hagsmunasamtök, forustumenn þeirra, að við eigum að fara í aðildarviðræður hið allra fyrsta þannig að ég held að það sé þokkaleg sátt um að fara í aðildarviðræður. Auðvitað geta skoðanakannanir sveiflast dálítið til og frá en það skiptir líka máli. Fólk hefur áhrif á aðra með skoðanakönnunum. Ég get nefnt sem dæmi að hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði í grein í Fréttablaðinu að hann teldi að til greina kæmi að fara í aðildarviðræður þrátt fyrir að hugsanlega mundi Sjálfstæðisflokkurinn segja að hagsmunum okkar væri betur borgið utan ESB. Þannig að ég held að það geti skapast alveg þokkalega góð samstaða um að fara í aðildarviðræðurnar. En svo er stóra stundin þegar samningur er kominn og þá veit maður ekki lengur um samstöðuna. Þá er hann bara felldur eða samþykktur.

Frú forseti. Ég tek undir að við aðstæðurnar sem uppi eru núna skiptir mestu máli samstaða í þjóðfélaginu um að sækja um aðild. Við sjáum síðan hvað kemur út úr samningnum. Til marks um samstöðuna sem skapaðist á síðustu 12–14 mánuðum um að sækja um aðild eru einmitt tilgreind greinaskrif þeirra félaga, hv. þm. Bjarna Benediktssonar og Illuga Gunnarssonar, um að óháð afstöðu einstakra flokksþinga bæri að sækja um aðild og fara í kjölfarið með málið í þjóðaratkvæðagreiðslu til að ná því upp úr hjólförum flokkanna, sem hafa haldið þessu máli í gíslingu í á annan áratug. Má deila um hvort það hafi verið mistök að sækja ekki um aðild á sínum tíma heldur gera samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég held að það hafi verið mistök en svoleiðis er sagan. Flokkarnir og þingið hafa haldið þessu máli í gíslingu síðan. Það er löngu tímabært að fara þessa leið. Mál sem hefur stundum verið dregið til stuðnings því að sækja ekki um aðild er staða landbúnaðar og byggða. Ég held, eins og segir í álitinu, að það séu mikil sóknarfæri fyrir byggðirnar. Ýmislegt verður að varast. Það verða örugglega ágjafir á einhverjar greinar. Það kemur fram hvernig okkur tekst að verja þær en með því að fá skilgreiningu á íslenskum landbúnaði öllum sem norðurskautslandbúnaði gefst okkur færi á að styrkja áfram, t.d. framleiðslutengja, þær greinar sem við styrkjum nú. Hafa sérstakan stuðning við greinarnar eins og Finnar fengu fram. Finnska fordæmið var gífurlega mikilvægt í þessa veru eins og rakið er í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Ég vildi varpa því fram við hv. þingmann hvort hann teldi að það væru öll efni til þess að þetta viðkvæma mál, sem snertir marga framsóknarmenn og marga Íslendinga aðra - hvort möguleg aðild mundi rústa íslenskan landbúnað. Hvort það stæðu ekki öll efni til þess að við gætum náð viðunandi, jafnvel býsna góðum, samningi hvað varðar byggðir og landbúnað.

Virðulegi forseti. Ég tel ekki að það séu miklar líkur á því að niðurstaða í samningaviðræðum verði til þess að rústa landbúnaðinn. Hver hefur hagsmuni af því? Ég sé það ekki. Framsóknarmenn fóru í gegnum þetta og við bendum á að skilgreina eigi landbúnað sem heimskautalandbúnað, eins og gert var á svæðum í Finnlandi. Undir það er tekið í nefndaráliti meiri hlutans. Alveg er ljóst að rök eru fyrir því að styrkja landbúnaðinn á Íslandi, það er kalt hérna, allt grær miklu minna og seinna. Það er líka mikilvægt að hér sé fæðuöryggi, það sást mjög vel þegar bankarnir hrundu að upp geta komið aðstæður þar sem við getum ekki treyst algerlega á innflutning. Ég hef þá trú að samningaviðræður geti skilað ásættanlegri, góðri niðurstöðu fyrir landbúnað - jafnvel betri en það. Það er voðalega erfitt að segja til um það en eins og málum er háttað þarf að styrkja íslenskan landbúnað. Tollarnir mundu falla niður þannig að hann yrði að styrkja með öðrum hætti. Hins vegar, af því að við tölum mikið um samstöðu, það sem er veikt í þessu máli eru miklar deilur um málið innan ríkisstjórnarflokkanna. Talsvert sterkara hefði verið að geta farið til aðildarviðræðna með samstæða ríkisstjórn. Það er veikleiki að hún er ósamstæð en hinn pólitíski veruleiki sem við búum við núna er að hjá Vinstri grænum eru þingmenn sem eru mjög andsnúnir þessu og hafa sagt í ræðustól að þeir muni ekkert gera til að liðka fyrir aðildarviðræðum. Þetta er hinn pólitíski veruleiki en þetta er veikleikamerki.

Frú forseti. Ég ætla að trufla þessar trúarjátningar Evrópusinnanna sem hér hafa heyrst undanfarið, 3–4 ræður, og spyrja hv. þingmann. Hann var eitthvað óhress yfir flokksþingi framsóknarmanna og var að lýsa því í hörgul. Ég hlustaði ekki mikið á það en hann sagði að við hefðum ekki lent í bankahruninu ef við hefðum verið í Evrópusambandinu. Hvað í ósköpunum  Hins vegar sagði hann að Icesave kæmi Evrópusambandinu ekkert við og umsjónin þar að. Kannast hv. þingmaður ekkert við að við fengum ekki fyrirgreiðslu í haust frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum nema með töfum, að flestir töldu vegna Icesave-deilunnar, og líka að Evrópusambandið hafi rætt við fjármálaráðherra okkar um lausn á Icesave-deilunni? Þannig að Evrópusambandið sjálft stóð með Hollendingum og Bretum gegn Íslendingum í þessari deilu. Svo vil ég spyrja hv. þingmann, þar sem hann vill fara yfir í styrkjafræði og að landbúnaðurinn njóti styrkjakerfis út af einhverjum vesaldómi, sem heimskautalandbúnaður, hvort hann sjái ekki ef hann lítur til lengri tíma, svona 60 ára - Evrópusambandið er mjög ungt, evran er ekki nema 7–8 ára - hvort hann sjái ekki ef hann lítur á söguna frá 1918 að íslenskt efnahagslíf hefur stórbatnað. Íslendingar hafa breyst úr því að vera fátækasta þjóð í Evrópu í að vera ein sú ríkasta, jafnvel eftir hrun. Hvort hann sjái einhverja ástæðu til að ganga í þetta samband yfirleitt og hver sú ástæða sé. Ég hef ekki heyrt enn þá hver hún er og hvort hann muni sætta sig við það að fá tímabundnar undanþágur eða geri kröfu um varanlegar undanþágur fyrir sjávarútveginn.

Virðulegur forseti. Það er rétt að ég kalla mig Evrópusinna en þar með segi ég ekki að við eigum að ganga inn í Evrópusambandið, það hef ég aldrei sagt. Ég hef alltaf sagt að við eigum að fara í viðræður og sjá hvað býðst, þar tökum við svo afstöðu. Það getur vel verið að þegar samningurinn liggur á borðinu segi ég að við eigum ekki að ganga þarna inn. Það fer eftir því hvað kemur út úr samningunum. Ég er alls ekki tilbúin til að kveða upp úr um það á þessari stundu. Ég kveð upp úr um það að fara í aðildarviðræðurnar á grundvelli ákveðinna sjónarmiða en síðan tökum við afstöðu þegar pakkinn er kominn á borðið, eins og það heitir. Ég er alls ekki ósátt við flokksþing Framsóknarflokksins. Mér finnst það stórglæsilegt og frábært flokksþing. Ég var að rekja hvernig ályktun okkar varð til, fór í gegnum sögulegar staðreyndir. Það er ekki rétt, sem hv. þingmaður hélt, að ég hafi sagt að við hefðum ekki lent í bankahruninu ef við hefðum verið í ESB. Ég sagði það alls ekki, ég veit ekkert um það. Ég sagði að það væru sterkar líkur á - og það er mitt mat, ég get ekki sannað það - að þó að við hefðum ekki lent í bankahruninu, hér hefði ekkert skeð, værum við samt að ræða um hugsanlega aðildarumsókn að ESB. Þetta er mál sem hefur verið í pólitískri umræðu í mörg ár. Af hverju hefur Framsóknarflokkurinn ályktað um það? Við ályktuðum að fara í aðildarumræður. Það var reyndar eftir bankahrunið en ég tel að við hefðum rætt um aðildarumsókn óháð því hvort við lentum í þessu bankahruni eða ekki. Menn mega ekki tengja þetta saman. Ég kannast mjög vel við að IMF, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, tafði að láta okkur hafa lán vegna andstöðu ESB-ríkja og Noregs. Noregur var líka með í þeim pakka að einhverju leyti. Ég ætla ekki að lýsa því nákvæmlega en Evrópusambandið var ekkert að liðka til í þeim málum, alls ekki.

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni um hvort hann teldi að undanþágur sem við fengjum, aðallega gagnvart sjávarútveginum, því það hafa menn horft mest á - líka í hans flokki - og landbúnaði, yrðu að vera varanlegar að hans mati. Hvort hann mundi aldrei samþykkja aðild að Evrópusambandinu ef undanþágurnar yrðu tímabundnar, segjum til 20 ára, 30 ára, 100 ára. Síðan vildi ég spyrja hann nánar út í það, ef öllum skilyrðum sem hann og Framsóknarflokkurinn gera kröfu til, ef nammipokinn væri þannig að allt væri uppfyllt, mundi hann þá ganga í Evrópusambandið? Mundi hann vilja sjá Ísland sem hluta af Evrópusambandinu? Ef hann hugsar svo sem eins og, ég veit ekki hvað ég á að voga mér að fara langt fram í tímann með hv. þingmann en segjum svona 30–50 ár, hvernig sér hann þá fyrir sér Evrópusambandið? Eftir þá gífurlega hröðu þróun sem þar hefur átt sér stað síðustu 15–20 árin, evruna, Lissabon-samkomulagið, - þar er mikil þróun sem hefur átt sér stað, hvernig sér hann fyrir sér Ísland sem lítinn hrepp í risastóru ríki, sem Evrópusambandið er þá mjög líklega orðið, eins og Bandaríki Evrópu? Hvernig sér hann fyrir sér áhrif Íslands í Brussel og áhuga og þekkingu Brussel-búa á högum Íslendinga, hvort það verði ekki svipað eins og kansellíið í Kaupmannahöfn á sínum tíma?

Virðulegur forseti. Ef öllum skilyrðum og meginmarkmiðum sem við höfum sett fram yrði fullnægt finnst mér mjög líklegt að ég mundi mæla með því að við gengjum inn í Evrópusambandið,  Ég vil ekki gefa eftir sjávarútvegsauðlindina. Ég vil benda á að í álitinu, sem er samningsumboðið, segir að meiri hlutinn telji „að raunhæf leið til að tryggja forræði íslenskra stjórnvalda með framangreindum hætti innan íslenskrar efnahagslögsögu sé að lögsagan verði t.d. skilgreind sem sérstakt íslenskt fiskveiðistjórnarsvæði. Þannig verði réttindi ekki til staðar fyrir erlend fiskveiðiskip til veiða innan íslenskrar efnahagslögsögu úr staðbundnum íslenskum stofnum“. Þetta er reyndar hugmynd sem Halldór Ásgrímsson, þáverandi formaður Framsóknarflokksins, kom með. Það eru nokkur ár síðan og merkilegt að upplifa að nú er þetta búið að skila sér inn í nefndarálit frá meiri hluta utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Það er magnað sitja hér og hlusta á fulltrúa Samfylkingarinnar fara ítrekað í ræðustól og lýsa því hvað mikill vilji sé meðal þjóðarinnar og alþingismanna til að sækja um aðild að Evrópusambandinu, á sama tíma og þessi ríki vilji endurspeglast í að milli 70 og 80% þjóðarinnar vilja kjósa um það. Komast að ákvörðun eftir ítarlega umræðu um hvort fara eigi í samningaviðræður við Evrópusambandið. Innan þingsins endurspeglast þessi umræða í hótun um stjórnarslit þegar menn innan stjórnarflokkanna voga sér að hafa einhverja aðra skoðun en hæstv. forusta. Þetta eru svo sem kunnugleg vinnubrögð frá hv. þingmönnum Samfylkingar og endurspeglast í ummælum hæstv. forsætisráðherra fyrir helgina þegar hún sagði að það væri Samfylkingin sem vildi ganga frá þessu máli strax. Samfylkingin ræður hér greinilega. Það var hnípinn formaður Vinstri grænna sem sat undir fordæmalausri yfirlýsingu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar fyrir helgina. Formaður beygður af beygjuvél Samfylkingarinnar og alveg ótrúlegt að vinnubrögð hans, og þeirra sem hafa talað mest um gagnsæi og heiðarleika og að þingmenn verði trúir sinni sannfæringu, skuli koma fram með þessum hætti. Hver er trúverðugleiki Vinstri grænna gagnvart kjósendum sínum? Hver er trúverðugleikinn gagnvart stefnu og kosningaloforðum? Ef rifjaðar eru upp allar fullyrðingar og yfirlýsingagleði formannsins, sem er talinn vera einna mestur ræðuskörungur á hinu háa Alþingi, hvað stendur þá eftir? Hvað stendur eftir í öllum ummælum hans um Evrópumál? Hvað stendur eftir af öllum ummælum hans um Icesave? Hvað stendur eftir af ummælum hans um sparisjóðamálið? Hann sagði fyrir helgina að hann gæti auðveldlega horft í augun á kjósendum sínum. Getur hann það, þegar hann sem fyrir kosningar gaf hástemmd loforð um breytingar í sjávarútvegsmálum boðar svo fyrningarleið sem ætlar ekki að ganga upp og Vinstri grænir eru farnir að draga í land í ummælunum öllum um landbúnaðarmálin, matvælafrumvarpið, ESB? Það er í sjálfu sér eðlilegt að skipta um skoðun, jafnvel í grundvallaratriðum, í stórum málum. En að skipta um heila kosningastefnu á tveimur mánuðum frá kosningum er alveg með ólíkindum og á örugglega ekkert fordæmi. Það má sama segja um hv. þingmenn Borgarahreyfingarinnar. Slagorðin eru kunnugleg: þjóðin á þing, opna glugga að Austurvelli. Þau eru fallin á prófum. Nú er þjóðin ekki lengur nægilega góður ráðgjafi þrátt fyrir að vel unnar skoðanakannanir sýni að mikill meiri hluti þjóðarinnar vill tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu um þessi mál. Vera má að Borgarahreyfingin hafi náð einhverjum skyndiprófum í aðdraganda kosninga og hér á fyrstu dögum þingsins en hún er fallin á sínu fyrsta alvöruprófi. Forgangsröðun vinstri flokkanna í þessari samsteypustjórn þeirra er ótrúleg. Liggur lífið á í þessu máli? Er aðild líkleg til að breyta einhverju stórkostlegu í íslensku samfélagi? Samfylkingin trúir því og hefur ítrekað bent á að svo verði. Hún segir m.a., með leyfi forseta, í stjórnmálaályktun sinni: „Umsókn um aðild að ESB og undirbúningur að upptöku evru mun styrkja efnahag heimilanna og fyrirtækja í landinu þar sem gengi krónunnar er líklegt til að styrkjast og vextir að lækka vegna bættra lánskjara landsins erlendis. Staða heimilanna mun batna verulega með Evrópusambandsaðild þar sem matvælaverð, vaxtagjöld og almennar neysluvörur munu lækka auk þess sem verðtrygging leggst af með upptöku nýs gjaldmiðils. Full þátttaka í samstarfi Evrópuríkja mun auk þess tryggja áframhaldandi ferðafrelsi, aðgang að menntastofnunum og vísindasamstarfi og aðgengi að stærsta vinnumarkaði og markaðssvæði heims. Aðild að Evrópusambandinu er lýðræðismál sem mun bæta réttarstöðu launafólks og minnihlutahópa og styrkja öryggi þjóðarinnar.“ Já, hvað af þessu er nýtt og er líklegt að þetta með gengið og bætt lánskjör gangi eftir við það eitt að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Hvað höfum við ekki í dag? Við höfum tækifæri til að lækka matvælaverð ef við kjósum svo og við höfum allt hitt, ferðafrelsið, aðgang að menntastofnunum og vísindasamstarfi. Hvað felst í því þegar sagt er „undirbúningur að upptöku evru“? Hvað er undirbúningur að upptöku evru? Hver eru Maastricht-skilyrðin? Halli á ríkissjóði má ekki vera meiri en 3% af landsframleiðslu og heildarskuldir hins opinbera mega ekki vera meiri en 60% af landsframleiðslu. Verðbólga má ekki vera meira en 1,5% hærri en meðaltal verðbólgu í þremur löndum ESB þar sem hún er lægst og langtímavextir mega ekki vera meira en 2% hærri en í þeim löndum þar sem verðlag er stöðugast. Eigum við eitthvað að ræða þetta, virðulegi forseti? Þarf eitthvað að ræða þetta? Þetta eru atriði sem verða ekki uppfyllt hér á næstu árum og hvað liggur þá svona á, nema til að uppfylla draumóraóskir Samfylkingarinnar? Svíagulrótin er nefnd í því samhengi, að Svíar séu að taka við formennsku. Í mínum huga er það að snúast upp í Svíagrýlu sem við Íslendingar þekkjum kannski enn betur í gegnum tíðina. En þeir tóku við formennsku 1. júlí og að mati ýmissa gesta, eins og segir í greinargerð hv. utanríkismálanefndar, skiptir það máli fyrir Ísland að aðildarumsókn sé lögð inn í formennskutíð Svía, hinn 27. júlí verður næsti fundur sem væri gott að drífa þessa umsókn inn fyrir. Aðrir sem komu fyrir nefndina voru þessu ekki sammála þannig að um þetta eru deildar meiningar. Er það virkilega þannig að Evrópusambandið sé einhver klíkustarfsemi að þessu leyti, að það skipti öllu máli hvaða þjóð fer með forræði eða formennsku í Evrópusambandinu eða í ráðherraráðinu þannig að það sé úrslitaatriði fyrir þessa þjóð hvenær hún leggur fram umsókn sína? Ég gef þá ekki mikið fyrir slíkan félagsskap. Það hefur verið talað mikið um kostnaðinn við að fara í þessar viðræður, að kostnaðurinn geti verið jafnvel á annan milljarð. Hæstv. utanríkisráðherra kemur sama tíma og segir nei, nei, nei, þetta verður miklu minna. Hann hafði skroppið til Möltu um daginn og rætt við Maltverja um Evrópusambandsmálið, væntanlega í umboði ríkisstjórnarinnar  Hvaðan fer fólkið fyrst? Jú, úr heilbrigðisþjónustunni, úr heilbrigðisgeiranum þaðan sem við viljum alls ekki missa það. Dæmin eru farin að sýna sig. Í fréttum hér fyrir helgina kom fram, virðulegi forseti, að ekki er sótt um sérfræðistöður sem hingað til hafa verið eftirsóttar af íslenskum sérfræðingum sem eru að koma úr námi erlendis. Launastefna þessarar vinstri stjórnar, jafnaðarmannastjórnar, er farin að segja til sín í lakara heilbrigðiskerfi. Við verðum að vera samkeppnishæf. Við höfum grátlegt dæmi, efnahagshrunið og afleiðingar þess. Við vitum að Fjármálaeftirlitið var vanmannað af því að það gat ekki keppt við bankastofnanirnar. Það var uppeldisstöð fyrir bankana, þeir hirtu fólkið þaðan þegar það var komið með smáreynslu, af því að Fjármálaeftirlitið gat ekki keppt við þá í launum. Kannski er það grunnurinn að því sem varð. Ætlum við að láta það sama henda í öðrum opinberum rekstri? ESB á að bjarga öllu og svört skóför Samfylkingarinnar liggja þvert yfir andlit Vinstri grænna. Svo mikið liggur við að halda stólunum að í þessari tímamótavinstristjórn skal allt gefið eftir. Það er alveg ótrúlegt sem við verðum vitni að. Maður hefði eiginlega ekki trúað því upp á Vinstri græna að þeir gæfu svo auðveldlega eftir í grundvallaratriðum. Væri ekki nær að standa nú við prinsippin, dusta rykið af því sem sagt hefur verið og halda sig við kosningaloforðin? Í kafla um skipulag viðræðna segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur einnig mikilvægt að aðkoma hagsmunaaðila að málinu og upplýsingamiðlun sé skýr og skilvirk á öllum stigum. Meiri hlutinn leggur áherslu á mikilvægi þess að ferlið sem sett verður upp í tengslum við aðildarviðræður verði eins gagnsætt og kostur er og að sem víðtækast samráð verði haft við hagsmunaaðila á breiðum grunni auk þess sem sérstök áhersla verði lögð á upplýsingamiðlun til almennings.“ Er þetta trúverðugt, virðulegi forseti? Er líklegt að þetta verði vinnubrögð Samfylkingarinnar í þessu máli? En eins og kunnugt er mun hæstv. utanríkisráðherra fara með yfirstjórn í þessum viðræðum. Hefur Samfylkingin sýnt það í Icesave-málinu  Væri ekki rétt að forgangsraða öðruvísi og klára Icesave-málið áður en við förum í aðildarviðræður við Evrópusambandið? Ljúka því mikilvæga máli og láta reyna á samstarfið við þessar þjóðir, fyrrverandi nýlenduþjóðir með vinnubrögð sem sjást í vinnubrögðum gagnvart Íslendingum í Icesave-málinu? Viljum við aukið samneyti við þessar þjóðir ef slík vinnubrögð verða viðhöfð áfram? Mér er til efs, virðulegi forseti, að þjóðin hafi einhvern áhuga á því. Málið þarf ítarlegri undirbúning, það liggur ekki svo mikið á. Ég vil taka undir með hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem í fréttum fyrir helgina var hissa á ríkisstjórninni sem hann situr í og gaf henni ekki háa einkunn. Þegar rætt er um meginhagsmuni Íslands í aðildarviðræðum við ESB, sem er í VII. kafla í greinargerð um meginhagsmuni Íslands í aðildarviðræðum við ESB segir m.a., með leyfi forseta: „Nefndin hefur fjallað ítarlega um mikilvægustu hagsmuni Íslands í aðildarviðræðum við ESB. … Að mati meiri hlutans er afar mikilvægt að þeir meginhagsmunir sem lúta að aðildarviðræðum við ESB verði afmarkaðir og að á þeim byggist síðan nánar skilgreindari samningsmarkmið.“ Að sem sagt: „… meginhagsmunirnir sem lúta að aðildarviðræðum við ESB verði afmarkaðir og á þeim byggist síðan nánar skilgreindari samningsmarkmið. Þau verða hins vegar ekki sett fyrr en síðar í ferlinu þegar orðið er ljóst hvaða atriði það kunna að vera í raun sem kalla á samningaviðræður.“ Hvar er þetta fólk? Hvar hefur þetta fólk verið? Hefur það ekki kynnt sér þessi mál? Reyndar segir í líka VII. kafla þar sem talað er um að ítarlega hafi verið farið yfir meginatriðin, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur óhætt að fullyrða að sjávarútvegsmálin muni bera hæst í væntanlegum aðildarviðræðum við sambandið. Helgast það af mikilvægi málaflokksins fyrir íslenskt efnahagslíf.“ Þar segir áfram: „Samstaða var í nefndinni um meginmarkmið í samningaviðræðum við ESB varðandi sjávarútveginn. Þau lúta að forræði yfir sjávarauðlindinni með sjálfbæra nýtingu að leiðarljósi. Það felur í sér forræði í stjórn veiða og skiptingu aflaheimilda innan íslenskrar efnahagslögsögu … haldið í möguleika á því að takmarka fjárfestingar erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegi.“ Svo segir áfram, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur að raunhæf leið til að tryggja forræði íslenskra stjórnvalda með framangreindum hætti innan íslenskrar efnahagslögsögu sé að lögsagan verði t.d. skilgreind sem sérstakt íslenskt fiskveiðistjórnarsvæði. Þannig verði réttindi ekki til staðar fyrir erlend fiskveiðiskip til veiða innan íslenskrar efnahagslögsögu úr staðbundnum íslenskum stofnum. … Í þessu sambandi telur meiri hlutinn mikilvægt að leggja áherslu á meginreglur hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna sem telja verður að tryggi ákveðin grundvallarréttindi sem ekki verða skert með reglum ESB, m.a. fullveldisréttinn um 200 mílna fiskveiðilögsögu.“ Hvað er verið að tala um að skilgreina þurfi samningsmarkmiðin síðar, virðulegi forseti? Þau liggja hér fyrir. Atriðin sem hér eru talin upp ganga þvert á stefnu Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum. Liggur ekki fyrir um hvað þarf að semja? Það segir í greinargerðinni sjálfri. Af hverju þarf þá að setja samningsmarkmið síðar í ferlinu? Svo mikið liggur á, virðulegi forseti, að komast til Brussel. Þetta er alveg með ólíkindum. Ef aðilar eru sammála um atriðin sem ég hef farið hér yfir, virðulegi forseti, af hverju komum við þá bara ekki hreint og einbeitt til dyranna og segjum við samningsaðila okkar: Hér er ákveðin grundvallaratriði sem við viljum hafa alveg á hreinu að verða samningsmarkmið okkar Íslendinga? Ef við náum ekki árangri með þau þurfum við ekki að fara lengra. Þá þurfum við ekki að eyða í þetta einum eða tveimur milljörðum og allri þeirri vinnu og fyrirhöfn sem embættismenn og alþingismenn þurfa að leggja á sig og væri miklu betur varið í annað. Ef það lægi fyrir að Evrópusambandið væri tilbúið til þess að opna á viðræður við okkur um þessi atriði væri málið komið í ákveðinn farveg. Hér er forgangsröðun, virðulegi forseti, með ólíkindum og allt í þágu Samfylkingarinnar, þágu þeirra sem sjá ekkert nema þetta blessaða Evrópusamband sem framtíð Íslands. Eru svo með innihaldslausar yfirlýsingar sem greinilega er ekkert að marka og reynt er að skauta fram hjá. Setjum samningsskilyrði, segjum fyrir fram að hér ætlum við að draga mörkin. Það er svo sem víðar í þessari greinargerð sem er farið aðeins í kringum málin, eins og þegar sagt er að samningsforræði Íslendinga verði að vera um samninga varðandi deilistofna, en eins og kunnugt er mun það færast til Evrópusambandsins samkvæmt reglum þess. Svo er laumað inn: „eins og hægt er“. Bíddu, hvað er átt við með því? Það væri áhugavert að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, formaður utanríkismálanefndar, skýrði út fyrir okkur hvar mörkin liggja í hans huga. Það vantar alla sannfæringu í þetta, virðulegi forseti, um varðstöðu um grunngildin sem þjóðin og langstærstur meiri hluti alþingismanna vill að séu höfð að leiðarljósi í þessum viðræðum. Það er verið að „kamúflassa“ þetta mál hér í gegnum þingið, ekkert annað, og allt fyrir það að Svíar eru að taka við formennsku. Þetta er eins „billegt“, virðulegi forseti, og það getur orðið. Þetta gerist á tímum sem þjóðin er við erfiðar aðstæður. Við höfum nóg að gera og þyrftum að gera miklu meira á ákveðnum sviðum. Vinstri grænir, hv. þingmenn, falla hver af öðrum frá sannfæringu sinni, frá sannfæringu flokksins, markmiðum hans og stefnu. Samfylkingin hefur bara eitt markmið og það er að leggjast flöt, að komast í Evrópusambandið sama hvað það kostar, draumalandið skal það vera. Ég held m.a.s., virðulegi forseti, að einhverjir hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi talað um þetta nánast í þeim tón hér í ræðustól í þessari umræðu. Þeir eru komnir á bleikt ský, farnir að gleyma öllum grundvallaratriðum. Þetta er í sjálfu sér ekkert betra, virðulegi forseti, en kommúnisminn var á sínum tíma hjá mörgum, er ekkert öðruvísi. Þeir sáu drauminn í austri, sáu kommúnískt samfélag sem framtíðardrauminn. Ekki er ólíklegt að eins fari fyrir þeim og mörgum kommúnistanum, þeir verði sorgbitnir þegar aldurinn færist yfir vegna þess að draumurinn rættist ekki. Ég spái því að það sé alveg sama hvort við verðum í framtíðinni aðilar að Evrópusambandinu eða ekki, sama hvernig þessar fyrirhuguðu viðræður fara, þetta er ekki það draumaland og draumaumhverfi sem Samfylkingin hefur teiknað upp. Raunveruleikinn er allur annar og dæmin segja okkur það. Ég hef miklar efasemdir um að við eigum eftir að ná þeim árangri sem við verðum að ná til þess að ásættanlegt verði að ganga til liðs við Evrópusambandið. Á það mun reyna með einum eða öðrum hætti en ég hef miklar efasemdir. Mér finnst svo margt vera óútfært hjá okkur þó að vinnan hafi verið góð. Hv. þingmenn í utanríkismálanefnd hrósa formanni nefndarinnar fyrir vinnubrögðin og þeir hafa lagt á sig mikla vinnu. Margir aðilar hafa verið fengnir til fundar við nefndina en þetta er líka stórt mál. Það eru í þessu hlutir, eins og ég nefndi áðan, um samningana um deilistofna, samningaforræðið um deilistofnana. Talað er um nýtingu sela og hvala sem er okkur mjög mikilvæg, en hún er í umhverfiskaflanum. Nýting þeirra hefur ekkert með umhverfismál að gera, þetta auðvitað á að vera í sjávarútvegskaflanum. Ég hræðist auðvitað afleiðingarnar fyrir íslenskan landbúnað og deili ekki skoðun með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, 7. þm. Suðvest., þingmanni Framsóknarflokksins, þegar kemur að afleiðingum fyrir íslenskan landbúnað. Ekki þarf annað en kynna sér hvað Bændasamtökin hafa sagt til að gera sér grein fyrir því að engin ástæða er til að ætla annað en að afleiðingarnar fyrir íslenskan landbúnað verði alvarlegar, með tilheyrandi áhrifum á byggð og atvinnu í landinu. Landfræðilegar aðstæður eru ákaflega sérstakar hér. Við erum fámenn þjóð í stóru landi sem liggur tiltölulega langt frá mörkuðum þessara landa og það verða alltaf ákveðnir erfiðleikar. Engin tilviljun er að samstaða innan Bændasamtakanna, og m.a. á landsbyggðinni, skuli vera gagnvart þessu máli. Hver eru helstu rök bænda? Matvælaöryggið mun skerðast, atvinna og byggðir verða í hættu og íslenskur landbúnaður mun veikjast. Kröfum um heilbrigði verður fórnað og niðurfelling tollverndar kæmi sér illa fyrir íslenskan landbúnað. Neikvæð reynsla nágrannaþjóða styður málstaðinn og hér er fákeppni í smásöluverslun sem veldur því að aukinn innflutningur á landbúnaðarvörum mundi aðeins að óverulegu leyti skila sér í lægra vöruverði. Lítill skilningur er hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar á þessum rökum, enda virðast þeir hv. þingmenn ekki hafa miklar áhyggjur af þessari hlið málsins. En það er full ástæða, virðulegi forseti, til að hafa verulegar áhyggjur af íslenskum landbúnaði, ekki bara bændanna vegna heldur samfélagsins. Í ræðustól áðan var rifjað upp hvað sjálfstæði okkar er mikilvægt. Eitt er fæðuöryggi, það að geta brauðfætt okkur og vera sjálfum okkur næg. Hvað segir í spá Matvælastofnunar Sameinuðu þjóðanna? Í henni segir að alvarlegt ástand komi upp í matvælamálum heimsins innan 20 ára, jafnvel snemma á því tímabili. Við höfum séð sveiflur á undanförnum árum. Vel má vera að einhverjum þyki mjög óraunhæft að tala svona. En hvernig var með efnahagshrunið? Hefði einhverjum þótt það óraunhæft hefði því verið spáð? Já, það var ekki hlustað á slíkar spár. Hefði ekki einhverjum þótt það óraunhæft fyrir einhverjum árum síðan að íslenska bankakerfið mundi hrynja, að íslensku bankarnir yrðu að stærstum hluta gjaldþrota? Jú. Er þetta þá svo óraunhæft, eða er þetta markmið sem við þurfum að hafa í huga þegar við ræðum þessi málefni? Það er dálítið sérstakt að fyrir liggur að skýrsla Hagfræðistofnunar, sem unnin var fyrir vinnuhóp utanríkisráðuneytisins um ESB og landbúnaðarmál. Í henni er gengið út frá svipuðu skipulagi eða fyrirkomulagi og er í Finnlandi. Henni var skilað frá Hagfræðistofnun um mánaðamót apríl/maí en hún er enn í drögum uppi í utanríkisráðuneyti og hefur ekki fengist afhent þrátt fyrir að óskað hafi verið eftir því. Af hverju ekki? Af hverju eru ekki öll spil lögð á borðið? Er þetta ekki einn af þeim þáttum sem við verðum að hafa á hreinu þegar við tökum ákvörðun? Öflugur landbúnaður er ekki bara mikilvægur fyrir matvælaframleiðslu og atvinnusköpun. Í nýlegri skýrslu kom fram að hann er líka öflugasta tækið okkar til að draga úr heildarútstreymi gróðurhúsalofttegunda. Að því leyti kannski eitt af því mikilvægasta sem við stöndum frammi fyrir, sérstaklega ef markmið og stefna núverandi hæstv. ríkisstjórnar nær fram að ganga, að verða kaþólskari en páfinn í þessum málum og falla frá þeirri viðurkenningu sem við höfum fengið. 63% allra mögulegra aðgerða gegn útstreymi eru fólgin í landbúnaði og breyttri landnotkun. Það er ekki öðruvísi, virðulegi forseti, og ef við héldum í viðurkenninguna sem við fengum í Kyoto, gætum við aukið hagkvæma stóriðju og eflt atvinnulífið með þeim náttúruauðlindum sem landið býr að. Virðulegi forseti. Ég treysti ekki þessum flokkum, svo ósamstiga sem þeir eru, til að fara með svona mikilvæg mál. Draumsýn Samfylkingarinnar er óraunhæf að öllu leyti. Það vantar allt raunsæi í mynd þeirra og Vinstri grænir sýna að þeir standa ekki í fæturna, hvorki gagnvart stefnu sinni né kjósendum og þeim loforðum sem þeir hafa gefið. Hvernig eigum við að geta treyst þessu fólki til að fara núna fram í viðræðunum sem eru fram undan ef leið þess verður samþykkt? Hvernig eigum við að geta treyst því  Ég held að við þessar aðstæður sé útilokað annað en leita til þjóðarinnar eftir umboði. Slík leið mundi kalla á mjög opna umræðu í samfélaginu og gefa því fólki sem færi í þessar viðræður - ef samþykktar yrðu - miklu skýrara umboð og skýrari línu, það væri miklu líklegra til að ná árangri í þessum samningaviðræðum, líklegra til að koma heim með samning sem yrði þá samþykktur, ef það næði svo langt. Með leiðinni sem valin er hérna og þeim vinnubrögðum sem er lýst í greinargerðinni, og maður veit í hjarta sínu að eiga eftir að ráða ferð í þessu máli, verður engin sannfæring, enginn grunnur undir þeim viðræðum sem fara fram í umboði ósamstiga ríkisstjórnar. Áðan var talað um hvort fólk væri leiðtogar eða lýðtogar og að spyrja þyrfti þjóðina um alla skapaða hluti, til að mynda ef við færum í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér finnst þetta ansi ódýr nálgun á málið. Það er ekki þannig að ekki sé ástæða til að viðhafa alla fyrirvara í svo mikilvægum málum. Við erum að fjalla um, virðulegi forseti, tvö stærstu mál sem þingið hefur fjallað um í áratugi, þ.e. aðildarviðræður við Evrópusambandið og Icesave-málið. Er eitthvað óeðlilegt við það þegar óeining er svo mikil sem raun ber vitni að heilbrigð umræða sé sköpuð í samfélaginu og leitað eftir umboði? Nei, þá vill hæstv. utanríkisráðherra labba sig til Brussel og biðja um styrk til að geta farið í viðræður við Evrópusambandið. Það gefur okkur sterka samningsstöðu, virðulegi forseti. Það er líklegt að það leiði til þess árangurs sem svona viðræður ættu að leiða til. Nei, leiðtogi eða lýðtogi, það átti að fara í þessar viðræður af því að svo margir forustumenn hagsmunasamtaka, launþegasamtaka, hvettu til þess en það á ekki að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu þó að 70–80% af þjóðinni óski þess. Þarna er aftur ósamræmi í málflutningi, virðulegi forseti. Ég segi bara í þessu máli: Við skulum flýta okkur hægt. Það hefur alltaf reynst best í stórum málum að anda svolítið í gegnum nefið, gefa sér tíma til að ígrunda málið og reyna að ná niðurstöðu sem er miklu breiðari sátt um en þá niðurstöðu sem hér er lögð til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðu hans. Hún var mjög yfirgripsmikil og efnishlaðin og hann bendir á ýmislegt sem ég er sammála í mörgu. Hraðinn og vinnubrögðin sem farið er fram með fyrir þingið í þessu máli eru alveg með ólíkindum. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann. Ég talaði hér á föstudag og fór yfir hin svokölluðu Kaupmannahafnarviðmið - sem eru grunnurinn að þessu öllu saman, og í raun og veru skref A - sem ekki virðist hafa verið tekið tillit til í utanríkismálanefnd vegna þess að þau hafa verið afgreidd með tveimur línum, að líklega mundum við uppfylla Kaupmannahafnarviðmiðin. Þar með afgreiðir utanríkismálanefnd, undir forustu Vinstri grænna, að við höfum þarna erindi, nú höfum við burði til að sækja um. En í Kaupmannahafnarviðmiðunum stendur, með leyfi forseta, að til að sækja um þurfi ríki „að búa við stöðugar stofnanir sem tryggja lýðræði, réttarríkið, mannréttindi og virðingu fyrir minnihlutahópum og vernd þeirra, markaðshagkerfi, sem og getu til að standast samkeppnisþrýsting og markaðsöfl innan sambandsins“. Svo gengur aðild líka út á að umsóknarríki þurfa að hafa getu til að fylgja skyldum aðildar, svo sem að gangast undir markmið um pólitískt og efnahagslegt bandalag og myntbandalag. Þetta eru afar þröng skilyrði og skýr. Í fyrsta lagi, telur þingmaðurinn að þessi skilyrði séu uppfyllt nú þegar, þar sem staða okkar er afar bágborin? Svo er hitt: Hver er skoðun hans á síðasta skilyrðinu, með myntbandalagið? Við þurfum helst að uppfylla það við umsókn. Telur þingmaðurinn ekki að það sé fjarri lagi að við uppfyllum þessi skilyrði?

Virðulegi forseti. Ég hef auðvitað ákveðnar efasemdir um hvað þetta er léttvægt afgreitt í greinargerð hv. utanríkismálanefndar. Það er alveg rétt sem hér kom fram að þetta er afgreitt í tveimur línum, eins og leiða megi líkur að því að við munum uppfylla Kaupmannahafnarskilyrðin. Við hvað miða nefndarmenn þá? Við hvaða tíma? Mjög erfitt er gera sér grein fyrir því, með svo marga óvissuþætti í íslensku efnahagslífi, hvort eða hvenær við getum uppfyllt þessi skilyrði. Við munum á einhverjum tíma ná vopnum okkar, þó að það verði kannski ekki undir forsæti þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Ég hef ekki nokkra trú orðið á árangri hennar. En við munum ná vopnum okkar og þá munum við auðvitað ná að uppfylla þessi skilyrði. En þetta er engan veginn tímabært. Í ræðu minni áðan fór ég yfir Maastricht-skilyrðin og það er alveg augljóst að við eigum langt í land með einhverja möguleika á því að taka upp evru. Sú tálsýn og tálmynd sem hæstv. ríkisstjórn, og Samfylkingin sérstaklega, leggur á borð fyrir þjóðina er auðvitað ekkert annað en fals og kosningaloforð. Tálmynd og draumsýn sem munu ekki ganga upp.

Virðulegi forseti. Þetta er mergurinn málsins sem hv. þingmaður bendir hér á því að í greinargerðinni stendur, með leyfi forseta: „Ekki þarf að efast um að Ísland uppfyllir Kaupmannahafnarviðmiðin.“ Hér er hreinlega talað í nútíð. Hér er verið að blekkja enn á ný. Það sér hver heilvita maður að við uppfyllum ekkert Kaupmannahafnarviðmiðin í dag eins og þetta stendur. Hér stendur þetta á bls. 6 í þessu ágæta plaggi, að við uppfyllum Kaupmannahafnarskilyrðin. Er þetta ekki blekking? Er þetta ekki enn eitt sjónarspilið sem Samfylkingin ber á borð fyrir okkur þingmenn og þjóðina? Mér finnst afar léttvægt að afgreiða þetta með þessum hætti, og raunverulega ættum við þingmenn að fara fram á úttekt á því áður en málið héldi lengra í þinginu. Er ekki bara tímasóun að standa hér og ræða þessi mál á meðan það er augljóst að við uppfyllum ekki þessi Kaupmannahafnarskilyrði þar sem á að fara beint í aðildarviðræður verði þessi tillaga samþykkt? Ég er farin að efast stórlega um það eftir því sem dagarnir líða. Eins og landsmenn vita hef ég lagt fram breytingartillögu við þessa þingsályktunartillögu og hún hefur vægast sagt fengið mjög góðar undirtektir. Ég er því ekkert svo viss um að þetta verði á endanum samþykkt enda eiga líka margir eftir að tala, margir eiga eftir að mynda sér skoðun. Hér er löng mælendaskrá þannig að við skulum spyrja að leikslokum. Varðandi þetta ætla ég að spyrja á ný: Fyrst þetta plagg er hér í nútíð og meiri hluti utanríkismálanefndar telur að skilyrðum sé fullnægt, finnst ekki hv. þingmönnum rétt að þetta verði kannað áður en lengra er haldið? Ég tek undir að ég trúi á íslenska þjóð og eldmóð hennar. Við gerum þetta í framtíðinni en í þessari skýrslu er verið að tala um nútíðina.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að eyða í þetta miklum tíma. Ég er sammála hv. þingmanni. Þetta er í raun enn eitt atriðið sem segir okkur að það er ekki hægt að réttlæta þann hraða sem er á málinu og maður vill ekki trúa því að formennska Svía í þessu hafi svona mikið að segja. Það getur varla verið eitthvert úrslitaatriði í svo mikilvægu máli. Það er þá eitthvað mikið að í þessu Evrópusambandi ef slíkt er.

Sammála.

Ég er sammála hv. þingmanni með það að þetta er eitt af þeim atriðum sem þarf greinilega að vinna mun betur. Nefndin ætti að gefa sér þann tíma sem þarf til þess og við getum síðan skoðað þetta í framhaldinu. Það mun margt skýrast þegar samningsmarkmið okkar og skýr vilji þjóðarinnar er kominn fram í ákveðnum málaflokkum. Þá mun margt skýrast í þessu máli og um leið og menn leggja það á borðið fyrir viðsemjendur okkar í Brussel fáum við miklu skýrari svör, þá liggur þetta fyrir. Það eru þau vinnubrögð sem ætti að viðhafa í þessu, virðulegi forseti, flýta sér hægar og fara yfir ákveðin grundvallaratriði í þessu máli af miklu meiri varfærni og innsýn en gert hefur verið fram að þessu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar á því að þurfa að vera að ræða það mál sem er á dagskrá á sama tíma og Róm brennur. Á sama tíma og íslenskt efnahagslíf, atvinnulíf, heimilisrekstur, ekki síst í þéttbýli, engist sundur og saman er ég neyddur til þess að taka þátt í þessari umræðu sem er hvorki tímabær né skynsamleg.  Það er sorglegt að aðalmarkmið hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnar Íslands í dag er að bíða eftir ESB-örkinni, og kannski er þinglið Samfylkingarinnar búið að hópast saman úti í Gróttu, ekki lætur það sjá sig hér nema í undantekningartilfellum þegar svo mikilvægt mál er til umræðu. Kannski er það búið að safnast saman úti í Gróttu og er að kíkja eftir örkinni frá Evrópusambandinu, ekki örkinni hans Nóa, heldur örkinni frá Evrópusambandinu. Þannig er staðan í dag og það verður að ganga til þessa verks, og til þessa leiks sem hér er spunninn, af fullri festu og fullri alvöru. Dugleysi ríkisstjórnar Íslands í dag, í skjóli væntinga frá Evrópusambandinu, er ævintýri sem á ekki við nein rök að styðjast, væntingar sem eru rakalausar og haldlausar í framtíð og sjálfstæði Íslands. Það veit hæstv. utanríkisráðherra að er satt og rétt, svo mikla reynslu hefur hann á hinum pólitíska vettvangi undanfarna áratugi. Samfylkingin er núna að þjösna ákveðnu verklagi til inngöngu í Evrópusambandið, þjösna því í gegnum Alþingi á nákvæmlega sama stigi og forsætisráðherra Bretlands, Gordon Brown, beitti þjösnaskap gegn Íslendingum í fyrrahaust, á nákvæmlega sama hátt. Samfylkingin er búin að taka Vinstri græna í skreiðarpressu -  Þeirri ríkisstjórn sem nú situr, þótt ekki væri nema vegna þess hve ósamstæð hún er í því grundvallarmáli fyrir íslenska framtíð sem hér er til umræðu, er ekki treystandi til að stýra könnunarviðræðum, umræðupólitík eða öðru í þessum efnum fyrir hönd íslenskrar þjóðar. Aldrei í sögu Íslands, aldrei í sögu lýðveldisins Íslands, hafa komið jafnmargir nýir þingmenn inn á Alþingi til jafnerfiðra verka og nú er og það hefur aldrei skipt meira máli að þessir nýju þingmenn sem nú koma til starfa hafi sjálfstæða afstöðu, sjálfstæða þekkingu, sjálfstætt mat en láti ekki segja sér fyrir verkum. Það hefur aldrei verið eins mikilvægt, það er lenska í pólitíkinni að nýir þingmenn, nýliðar í flestum verkum og verkefnum fari sér hægt, láti þá reyndari segja sér fyrir verkum, leiðbeina, það hefur aldrei verið eins hættulegt og nú að fara þá leið. Nú reynir sem aldrei fyrr á sjálfstæði, dómgreind, brjóstvit, vilja og metnað þingmanna. Við eigum ekki að láta kippa okkur af leið þótt við sitjum uppi í heiftarlegri brælu vegna yfirgangs og sprikls fjármálakúreka sem vaðið hafa uppi undanfarin ár. Við eigum að hrista það af okkur alveg eins og við eigum að takast á við verkefnin, þótt það rigni og hellirigni í flekkinn gefumst við ekki upp. Við Íslendingar erum ekki fædd til þess að gefast upp. Þess vegna erum við Íslendingar, þess vegna eigum við ekkert erindi inn í hið nýja Sovét, Evrópusambandið, hið nýja Sovét sem er mun hættulegra en gamla Sovét, mun hættulegra vegna þess að það er svo mikið af falsvonum og gyllivonum sem fylgt er eftir án þess að nokkur fótur sé fyrir því. Uppstillingar, útstillingar, gjafapakkningar, tilboð sem engin innstæða er fyrir nema það að Evrópusambandið vill kokgleypa Ísland.  Þarna reynir á íslenska þingmenn í dag, að hugsa til enda, hugsa með ábyrgð en ekki falsvonum og gylliboðum. Það gengur ekki að Samfylkingin skuli komast upp með það að setja Vinstri græna í skreiðarpressu og setja fullan hita og fulla pressu svo að ekkert lífsmark verður eftir. En það er ekki öll nótt úti enn. Við stöndum að mörgu leyti nú í sömu sporum og 1262 þegar Íslendingar urðu þrælar undir erlendum þjóðum. Það tók okkur knöpp 700 ár að ná sjálfstæði aftur. Síðan eru liðin stutt 65 ár og við stöndum enn í þeim sporum að láta okkur detta í hug að ganga inn í samband sem mundi hrifsa til sín fullveldi Íslands, hrifsa til sín sjálfstæði Íslands vegna þess að sú umsókn mundi kosta þá fórn að afsala okkur rétti sem Íslendingar, sem lítil þjóð, sjálfstæð þjóð, þjóð sem vill virða tungu og menningu umhverfis okkar og láta ekki einhverja miðstýrða, náttúrulausa stjórnendur í Brussel koma okkur suður í þeim efnum. Samfylkingin er staurblind í þessum efnum og það er með ólíkindum að heyra hvernig Samfylkingin tilkynnir að þetta hljóti að vera allt í lagi, þetta verði allt í lagi. „Þetta reddast.“ Einn af hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar sagði við mig fyrir nokkrum dögum: Við þurfum engar áhyggjur að hafa af sjávarútvegsmálunum, Evrópusambandið mun fela okkur Íslendingum að stjórna fiskveiðum í Evrópusambandinu. Hvað er að þessum mönnum? Hafa þingmenn, hvað þá ráðherrar, leyfi til þess að stilla upp svona falsvonum fyrir venjulegt fólk á Íslandi? Þeir hafa ekki leyfi til þess. Þeir hafa ekki leyfi til þess, virðulegi forseti. Það væri hægt að nota mörg orð um þessar falsvonir, en fyrst og fremst eru þær óraunsæjar, illa ígrundaðar og það er einhver bilun í þessari framsetningu. Það er einhver bilun sem er langt frá íslenskri rót og íslensku sjálfstæði. Það er sagt: Þetta verður allt í lagi, við höfum tök á þessu, við náum góðum árangri. Þetta minnir á einn mætan Norðmann sem bjó í eina tíð á Ströndum, Einar Hansen hét hann - blessuð sé minning hans - hann fann alltaf lausn á öllu. En hann var skemmtilegur og hann vélaði ekki um sjálfstæði Íslands. Hann átti hund sem hann státaði af því að hlýddi öllu sem hann segði. Hann settist alltaf þegar honum væri sagt að setjast, alltaf. Einu sinni hitti ég Einar Hansen og spurði hann: Er það rétt að hundurinn þinn hlýði þér alltaf? Alltaf, sagði Einar. Og ef þú biður hann að setjast, sest hann þá? Alltaf eins og skot. Viltu láta hann setjast? Já. Sestu, hvutti. Hvutti, sestu. Sestu, hvutti minn. - Hann vill ekki setjast núna. Einföld saga, einfalt sjónarmið, en þannig vinnur Samfylkingin í dag því miður. Hún er búin að lofa einhverju sem hún getur ekki staðið við og er að fórna í þeirri röð ekki bara tíma og hugsjón um sjálfstæði íslensku þjóðarinnar, hún fórnar því að fólk sem á við erfiðleika að glíma á Íslandi í dag af alkunnum ástæðum, fyrirtæki og heimili, fá ekki eðlilega fyrirgreiðslu, eðlilega leiðsögn, eðlilega aðstöðu til að bregðast við þeim vanda sem við er að glíma. Borgarahreyfingin sem kom inn sem svokölluð rödd þjóðarinnar að eigin sögn með opna glugga að Austurvelli stendur nú í þeim sporum að vera eins og sumarlamb leitt til slátrunar. Okkur sem erum alin upp í sveit þótti alltaf óskemmtilegt að heyra „sumarslátrun“, það var svo stuttur tími sem lömbin fengu í þeirri stöðu, en sumarlambinu er slátrað 3–4 mánaða gömlu. Þannig hefur Borgarahreyfingin að stórum hluta á Alþingi leitt sig sjálfa fram núna til slátrunar eins og sumarlamb og segir: Þetta Evrópusambandsmál er of flókið fyrir þjóðina, hún skilur það ekki svo við afgreiðum það. Þess vegna þarf ekki þjóðaratkvæðagreiðslu. Guð hjálpi þessum vinnubrögðum. Auðvitað eru margir kostir sem tengjast samvinnu við Evrópusambandið. Við höfum marga kosti sem tengjast EES-samningnum, viðskiptasamningum, samningum um þætti er lúta að sveitarstjórnum, menntamálum og rannsóknum. Við höfum alla kostina. Við höfum alla kostina sem sjálfstæð þjóð, lítil þjóð sem vill lifa áfram án þess að vera brotið tannhjól í tannhjólakerfi Evrópu. Við höfum þessa kosti, við þurfum ekki að fórna hjarta okkar fyrir það sem heitir Evrópuglimmer í dag, rauðvínspartí og eitthvað sem er óútskýrt og Samfylkingin hefur komist upp með að tuða á sýknt og heilagt án þess að fara málefnalega í það. Samfylkingin, einn íslenskra flokka, hefur fjallað um þetta mál mánuðum og árum saman án þess að færa rök fyrir því af hverju við ættum að sækja um. Það er bara: Það verður svo fínt. Þetta er nokkuð sem maður þekkir stundum hjá snobbuðu, svokölluðu fínu, fólki en ekki venjulegu fólki sem er fullt af í Samfylkingunni. Þess vegna kemur þetta á óvart. Sem betur fer vill þorri Íslendinga ekki afsala sér fullveldi yfir Íslandi, vill ekki afsala sér um aldur og ævi réttinum til að stjórna fiskimiðum Íslands og fiskveiðum, hvað þá öðrum orkugjöfum, nýtingu þeirra í vatni, jarðgufu, sjávarföllum og fleiri þáttum sem Evrópusambandsþing gæti hvenær sem er, einn góðan veðurdag, sagt um: Nei, nú hentar það okkur með ykkur innan borðs, Íslendinga í Evrópusambandinu, að yfirtaka þessa þætti og nýta í þágu sambandsins. Þannig er raunveruleikinn. Og þegar hæstv. forsætisráðherra leyfir sér, virðulegi forseti, að segja ítrekað í fréttum að það sé sjálfsagt að fara í viðræður vegna þess að við vitum ekki hvað við fáum er hæstv. forsætisráðherra að segja ósatt. Allir sem hafa sett sig inn í þessi mál vita að grundvallaratriðin í inngöngu í Evrópusambandið sem varða auðlindir, fullveldi o.fl. mundu skerðast og skemmast verulega með aðild okkar að þessum pakka. Það þýðir ekkert að segja: Þetta verður kannski allt í lagi. Það þýðir ekkert að hugsa um þetta mál eins og að Íslendingar ætli að ganga inn í óvissupartí sem kunni að verða skemmtilegt. Þetta er miklu meira alvörumál en svo að menn geti talað svo léttúðlega og lokað augunum fyrir því að við erum að fjalla um fjöregg Íslands, sjálfstæði Íslands, þar sem auðlindir okkar, fiskimiðin, fjárfestingin í öllum byggðum landsins í landbúnaði, hvenær sem er kynni að koma upp að nýting auðlindanna í jörðu og undir sjó yrði hrifsuð úr höndum okkar. Við þekkjum hvernig til að mynda Evrópuþjóðir hafa náð tökum á kvótastöðu í fiskveiðimálum, til að mynda hjá Bretum sem hafa stórlega tapað stöðu í slagtogi með Evrópusambandsríkjunum. Virðulegi forseti. Hvenær hafa Frakkar, Þjóðverjar, Hollendingar, Belgar, Spánverjar, Englendingar hugsað um annað en eigin hagsmuni númer 1, 2, 3, 4 og 5 í samskiptum við aðrar þjóðir? Aldrei. Það verður þó að virða til vorkunnar hinu gamla Sovéti að það freistaðist til þess að ná fram stefnumörkun í hinum kommúníska heimi, en stefnan reyndist ekki framkvæmanleg. Það voru þó gerðar tilraunir til þess en það er ekkert slíkt upp á teningnum í Evrópusambandinu, þar eiga stórþjóðirnar að ráða. Þær bíða átekta meðan þær ná tökum á ákveðnum þáttum og svo munu þær keyra yfir. Það þarf ekkert að velkjast í vafa um þessa hluti. Ef menn eru inni í þessari sögu, þessari reynslu, persónuleika þjóðanna sem ráða mestu vitum við viðbrögðin. Þau sýndu sig best í bankahruninu á Íslandi í fyrrahaust þegar Bretar tóku stóru sleggjuna, stærstu sleggju sem völ var á, til þess að brjóta eitt lítið egg, Ísland, til þess að traðka á maríuerlunni í norðri og svo hoppuðu þeir eins og kengúrur á söngfuglinum Íslandi þegar þeir voru búnir að láta sleggjuna vaða. Það eru mörg atriði í Evrópusambandsmálunum sem yrðu erfið fyrir Ísland, ekki bara þau sem ég hef nefnt, virðulegi forseti, til að mynda allt sveitarstjórnarkerfið, eftirlitskerfi ESA og margir þættir sem láta sig engu varða stöðu, stefnu, heill eða framtíð lítillar þjóðar í þessu sambandi. Eitt gott smádæmi má nefna frá Vestmannaeyjum þegar skipalyftan þar, eitt aðalatvinnufyrirtækið í Vestmannaeyjum, hrundi vegna skemmda af völdum jarðskjálfta. Núna eru nokkur ár liðin og enn hefur ESA ekki komist að niðurstöðu. Það er ámóta og að bátur komi vel lestaður að landi en það sé beðið í nokkur ár með að landa aflanum og spúla dekkið. Þannig hefur Evrópusambandskerfið sýnt lit gagnvart Íslendingum. Við vitum nefnilega á hverju er von og þess vegna er hvorki tímabært né skynsamlegt að fara í þessar viðræður af því að höfum mörg miklu mikilvægari verkefni að vinna úr og takast á við en það verkefni sem hér er rætt og er nokkurra ára verkefni með allt of mörgum óvissuþáttum, en þó með það mörgum óvissuþáttum sem eru óhagstæðir íslensku samfélagi og framtíð Íslendinga sem sjálfstæðrar þjóðar. Hv. þm. Björgvin Sigurðsson sagði hér fyrr í dag að meiri hluti Íslendinga væri sammála aðild að Evrópusambandinu, það er beinlínis rangt. Hv. þingmaður hefur ekkert fyrir sér, ekkert, til að setja þau orð fram á hv. Alþingi. Einn flokkur á Íslandi af fimm vill sleipulaust skauta inn í Evrópusambandið. Ég sagði sleipulaust vegna þess að það er ekkert sem mælir með því að það geti gengið eðlilega eða jákvætt fyrir Ísland og það er vont að skauta á sleipuleysi. Það gerir enginn, ekki einu sinni listskautahlauparar. Við höfum þrjá þingmenn af 800. Það er nákvæmlega sama hlutfall og fjöldi Grímseyinga miðað við fjölda Íslendinga. Við yrðum Grímsey Evrópusambandsins. Það er út af fyrir sig allt í lagi, en ekki ef það kostar það að við fórnum fullveldinu, réttinum yfir því að lifa af, réttinum yfir því að byggja okkar menntakerfi og ríma við okkar möguleika, stefnu og vilja. Þá er það ekki þess virði. Framkoma Evrópusambandslandanna í garð Íslendinga undanfarna mánuði sýnir að við eigum ekkert erindi hvorki í dans né faðmlag Evrópusambandsins, sem er grimmt, illa þenkjandi, ómanneskjulegt og með bullandi sýndarmennsku, Mið-Evrópublæ sem hefur aldrei hentað og mun aldrei henta Íslendingum. Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir því að hæstv. forsætisráðherra kæmi í salinn vegna spurningar frá mér, en forsætisráðherra hefur ekki látið sjá sig og líklega er runnin upp sú stund að tími hæstv. forsætisráðherra er liðinn. Ég vildi spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað hún segði um afskipti Norðurlandanna, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og fleiri einstakra ríkja í því að hnýta saman kröfur á Íslendinga við lánamál sem eru af allt öðrum meiði og koma ekkert við hinu svokallaða uppgjöri á Icesave. Hvergi nokkurs staðar er fótur fyrir því, ekki stafur á bók í neinu er tengist Evrópusambandinu og plöggum þess, að íslensk þjóð eða Evrópusambandsþjóð beri ábyrgð á einkarekstri í viðkomandi landi. Það er hvergi til. Það er rétt sem íslenskir fræðimenn hafa sagt, lögfræðispekingar og aðrir, þetta ákvæði er ekki til. Það er ekki til og þá eigum við ekki að kyngja því. Svo láta Norðurlandaþjóðirnar, Norðmenn, Svíar, Danir og Finnar, hafa sig út í að ganga eins og hækjur undir vilja og nauðgun Evrópusambandsins í garð Íslendinga. Það er mín skoðun, virðulegi forseti, að Ísland eigi að segja við Norðurlandaþjóðirnar, þessar gömlu vinaþjóðir okkar sem virðast nú foknar út í veður og vind í þeim efnum, að ef þær ætla að nota Ísland sem peð á taflborði gagnvart Evrópusambandinu viljum við ganga úr norrænu samstarfi. Ég tel að við eigum að segja blákalt og ákveðið að við höfum ekki áhuga á að vinna í Norðurlandaráði með þjóðum sem lítilsvirða Ísland, keyra það niður, nota stórþjóðir í Evrópusambandinu sem skálkaskjól til að traðka á Íslendingum. Norðurlandaþjóðirnar eiga síst af öllum þjóðum í heiminum að skipa Íslendingum fyrir og keyra Íslendinga niður á lægstu þrep og lága bekki. Þessar fjórar stóru Norðurlandaþjóðir ættu frekar að taka sér til fyrirmyndar Færeyinga sem komu af fullum drengskap, fullum metnaði og fullri virðingu fyrir Íslendingum til aðstoðar á ögurstundu þegar illa áraði í ranni á Íslandi. Nei, þá fara þessar gömlu norrænu þjóðir undir sængina og pilsfaldinn hjá Evrópusambandinu og lýsa yfir stuðningi við skilyrði um lántöku, að Íslendingar standi skil á nauðungarsamningum við Breta og Hollendinga, samningum sem eru, svo notað sé einfalt og klárt íslenskt orð, nauðgun, alvarleg nauðgun á heilli þjóð. Auðvitað hefur forsætisráðherra engan áhuga, eins og dæmin sanna hér í dag, á að svara slíkum spurningum. Forsætisráðherra er á allt öðru plani vegna þess að forsætisráðherra er úti í Gróttu að kíkja eftir örkinni frá Evrópu. Svo á að stökkva um borð og láta reka á reiðanum sem varðar heill og hamingju Íslendinga sjálfra. Það er bullandi tenging á milli Icesave-samninganna og umsóknar um aðild að Evrópusambandinu. Það er alrangt hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, eins og kom fram hjá henni í þinginu í dag, að ekkert samband væri þarna á milli, það er bullandi samband. Það neistar á milli. Norðurlandaþjóðirnar, okkar fyrrum „kære brødre og venner“, létu sig hafa það að taka undir með orðum og aðgerðum ofstopamannanna. Það er vonlaust ef menn hugsa um framtíð Íslands, hugsa um sátt sem þarf að ríkja í litlu ríki, litlu samfélagi eins og á Íslandi, að keyra fram með valdi, með skreiðarpressuaðferðum, hótunum, misnotkun á, við skulum segja, einhverju reynsluleysi nýrra hv. þingmanna, hóta þeim með því að öll nótt sé úti ef þetta samkomulag verður ekki samþykkt sem heitir aðgangsmiði að Evrópusambandinu, tengt Icesave-samningunum. Það er sorglegt. Ég vitnaði til 1262 þegar sagt var að mætustu menn Íslands hefðu grátið vegna nauðungarsamninga um að falla undir skattáþján erlendra konunga. Við stöndum enn í þessum sporum. Sagan getur verið söm við sig. Þess vegna ríður á miklu að menn standi nú keikir, baráttuglaðir og bjartsýnir og horfi yfir brimskaflana til betri tíðar sem við eigum vissulega í vændum því að íslensk þjóð er ekki fædd til að bugast. Hún er fædd til þess að berjast, berjast í gegnum skaflana hvort sem það er fannfergi vetrarstormanna eða öldurnar í Atlantshafinu. Við höfum reynslu til þess, dugnað, þekkingu, við höfum ungt fólk sem er gulls ígildi, ungt fólk sem við eigum að stuðla að því að byggja vel í haginn fyrir þó að óvæntur brotsjór hafi riðið yfir samfélagið í tengslum við alþjóðlegan brotsjó en vissulega heimatilbúna skömm að hluta til. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að ganga til þessa leiks sem varðar fullveldi Íslands og sjálfstæði nema með breiðri samstöðu. Það verður alveg klárt mál að þjóðaratkvæði ráði 100% á endanum hver niðurstaðan verður og hún er það ekki núna í framsetningu málsins hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er allt opið í báða enda og sagt: Ef og hú og ha og kannski og sussu og svei svei, sussu og svei svei. Það gengur ekki fyrir íslenska framtíð. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir orðaði það þannig að nú væri svo margt breytt, afstaða til sjálfstæðis, afstaða til samvinnu á alþjóðlegum vettvangi, væri breytt frá fyrri tíð. Ekkert hefur breyst. Ekkert hefur breyst nema það að stóru hákarlarnir hafa sem aldrei fyrr þétt og styrkt stöðu sína um heiminn allan. Það þarf ekki mikla reynslu eða eftirfylgni til að skynja hvernig stemman er söm við sig í þessum efnum. Þess vegna skiptir öllu máli að við verjum Ísland, verjum það með kjafti og klóm, hleypum okkur ekki út í samninga sem gera okkur að þurftarmönnum í Evrópu. Auðlindir okkar eru svo mikils virði að þó að við þurfum að halda sjó meðan þessi mikla bræla gengur yfir getum við horft björtum augum til framtíðarinnar og það er það sem skiptir máli af því að við eigum ekki bara von, við eigum vissu um að við komumst í gegnum þessa erfiðleika. Þess vegna þurfum við ekki að fórna neinu á altari Evrópusambandsins. Yfirgangur með fullri aðild að Evrópusambandinu mundi ekki vagga Íslandi á eðlilegan hátt inn í framtíðina, mundi ekki vagga sjálfstæðri íslenskri þjóð, heldur gera okkur að litlu umsvifalandi í ríki sem er stjórnað af risunum í Evrópu. Þetta er það sem við verðum að horfast í augu við, þetta er það sem alþingismenn verða að horfast í augu við og við getum ekki farið inn í samningaviðræður án þess að nokkur markmið séu fyrir hendi, þetta er allt meira og minna opið. Það er eins og illa ígrundaður málfundur hvernig þetta mál er sett fram af hálfu flutningsmanna ríkisstjórnarinnar. Það er til skammar fyrir íslenska þjóð, fyrir íslenska tungu sem á að vera hægt að meitla í markvissara og ákveðnara form en flestar aðrar tungur. Við skulum minnast þess að eitt íslenskt orð er ekki hægt að þýða yfir á erlenda tungu og kannski ber það vott um sérstöðu Íslands. Þetta er íslenska orðið „vinarþel“. Við skulum virkja í haga okkar fólks, við skulum taka afstöðu með okkar fólki, láta það ráða okkar sjónarmiðum, okkar markmiðum og okkar vilja til þess að standa keik og stolt sem Íslendingar inn í framtíðina.

Frú forseti. Við ræðum í dag eitthvert mikilvægasta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar í bráð og lengd. Verkefnið sem fyrir okkur liggur er að ákveða hvort við sækjum um aðild að Evrópusambandinu. Sú þingsályktunartillaga sem hér er til umfjöllunar kveður á um að Alþingi feli ríkisstjórninni að sækja um aðild að ESB og síðan verði væntanlegur aðildarsamningur borinn undir þjóðaratkvæði. Ég vil byrja á að þakka utanríkismálanefnd þingsins, formanni nefndarinnar og nefndarmönnum öllum jafnt stjórnar sem stjórnarandstöðu fyrir afar vandaða vinnu og viðleitni til að sætta ólík sjónarmið um meðferð þessa þýðingarmikla máls í framhaldinu. Sú viðleitni að freista þess að brúa þá gjá sem verið hefur milli fylgjenda og andstæðinga aðildar er afar mikilvæg fyrir framvindu málsins og ekki síður framtíðarhagsmuni þjóðarinnar. Það er alkunna að skoðanir eru skiptar meðal stjórnmálaflokkanna um aðild að Evrópusambandinu og það endurspeglast í viðhorfum almennings. Einmitt af þeim sökum er grundvallaratriði að allir stjórnmálaflokkar á Íslandi auk helstu hagsmunaaðila í samfélaginu komi að stefnumótun íslenskra stjórnvalda í mögulegum aðildarviðræðum, þar með talið endanlegri mótun samningsmarkmiða og forgangsröðun þeirra. Nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar endurspeglar þessa sýn á mikilvægi víðtæks samráðs enda hafa tæplega áttatíu gestir komið fyrir nefndina frá samtökum launþega og vinnuveitenda, sveitarfélaga, hagsmunasamtökum í sjávarútvegi, landbúnaði og iðnaði, hreyfingum stuðningsmanna og andstæðinga aðildar, háskólum, stjórnsýslustofnunum, ráðuneytum og sendiráðum. Óskað var eftir umsögnum frá 102 aðilum og bárust umsagnir frá 57 þeirra. Sú vinna sem farið hefur fram á vegum nefndarinnar gefur tóninn um það víðtæka samráð sem þarf að eiga sér stað um framgang Evrópumálanna en jafnframt er mikilvægt að undirstrika að þar með er málinu ekki lokið. Ef svo fer að tillagan um aðildarumsókn verður samþykkt í þinginu tekur við langt ferli samningaviðræðna þar sem víðtækt samráð á öllum stigum er ekki bara æskilegt heldur nauðsynlegt til að tryggja að sem víðtækust sátt verði um samningsmarkmiðin og það umboð sem samninganefndin fer með til Brussel. Þetta skiptir miklu máli því þó okkur greini á um afstöðuna til Evrópusambandsins þá eigum við öll sameiginlegt að vilja tryggja grundvallarhagsmuni Íslands. Ég tel að nefndarálit meiri hlutans beri með sér að fulltrúar allra flokka hafi lagt sig fram um að draga fram þá meginhagsmuni sem þurfi að halda fram og tryggja í mögulegum aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Þar er forræði yfir auðlindum landsins grundvallaratriði og að mínu mati ófrávíkjanleg forsenda fyrir aðild okkar að Evrópusambandinu. Sú kviksaga hefur lifað furðulega góðu lífi í umræðunni um Evrópumál á Íslandi, verið ein meginröksemd andstæðinga aðildar, að með aðild að sambandinu afsali Íslendingar sér forræði yfir auðlindum sínum. Ítrekað í ræðu og riti hafa sérfróðir aðilar hrakið þessa fullyrðingu en hún skýtur jafnan upp kollinum á ný rétt eins og arfinn í bakgarðinum. Það er því rétt að halda því til haga enn á ný að ekkert í gjörðum eða sáttmálum Evrópusambandsins styður þessa fullyrðingu. Þvert á móti er fyrirkomulag, eignarhald náttúruauðlinda ekki viðfangsefni Evrópusambandsins heldur alfarið á hendi aðildarríkjanna eins og bent er á í nýlegu riti Auðuns Arnórssonar stjórnmálafræðings og meirihlutaáliti utanríkismálanefndar aukinheldur. Umræðan um afsal forræðis yfir auðlindum þjóðarinnar á vafalítið rætur að rekja til hagsmunaaðila í sjávarútvegi, einkum útgerðarmanna sem hafa horft til þeirrar staðreyndar að formleg ákvörðun um úthlutun aflaheimilda muni færast frá Íslandi til Brussel. Það er að forminu til rétt því að ráðherraráð Evrópusambandsins tekur ákvarðanir um skiptingu aflaheimilda úr fiskstofnum ESB-ríkja. En ályktunin sem dregin er um afsal forræðis yfir auðlindinni er hins vegar röng því við þá úthlutun miðar ráðherraráðið við regluna um hlutfallslegan stöðugleika, þ.e. ríki fái úthlutaðan kvóta í réttu hlutfalli við veiðireynslu útgerða í viðkomandi landi á umræddu hafsvæði undangengin ár. Þegar kæmi að því að úthluta kvóta innan íslenskrar fiskveiðilögsögu yrði því litið til þess að Íslendingar einir hafa veitt innan íslenskrar landhelgi síðastliðin ár og reyndar áratugi og mundu því sitja einir að kvótanum á Íslandsmiðum. Fullyrðingar um að ESB-aðild feli í sér að hér fyllist allt af spænskum og breskum togurum sem muni hirða af okkur aflann í stórum stíl eiga því ekki við rök að styðjast. Rétt er að halda því til haga að endurskoðun fiskveiðistefnunnar stendur nú yfir og á það hefur verið bent að ESB gæti tekið regluna um hlutfallslegan stöðugleika úr sambandi sem hluta af þeirri endurskoðun. Eins og fram kemur í skýrslu utanríkisráðherra til Alþingis frá mars síðastliðnum þá hefur framkvæmdastjórn ESB þegar kannað afstöðu aðildarríkja sambandsins til endurskoðunar þessarar reglu og niðurstaðan var afar skýr. Hún var sú að 26 af 27 ríkjum sambandsins höfnuðu því með öllu að endurskoða regluna um hlutfallslegan stöðugleika. Það bendir því allt til þess að þessi grundvallarregla verði áfram við lýði. Þrátt fyrir það er eðlilegt að samninganefnd Íslands hafi það sem eitt af sínum forgangsmarkmiðum í væntanlegum aðildarviðræðum að tryggja að reglan um hlutfallslegan stöðugleika gildi á Íslandsmiðum um ókomin ár. Önnur helstu grundvallaratriði sem tryggja þarf í aðildarviðræðum eru reifuð í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar og ég mun ekki gera þau að sérstöku umtalsefni hér að öðru leyti en því að taka undir það sem segir í meirihlutaáliti nefndarinnar að lögð verði áhersla á að viðurkennd verði sérstaða íslensks landbúnaðar og heimild til sérstaks stuðnings sem landbúnaðar á norðurslóð hliðstætt því sem Finnar og Svíar fengu í sína aðildarsamninga. Virðulegi forseti. Umræðan um aðild Íslands að Evrópusamrunanum hefur verið hluti af pólitískri orðræðu á Íslandi í rúma fjóra áratugi eða allt frá því að umræða stóð hér undir lok sjöunda áratugarins um hvort við ættum að gerast aðilar að því sem þá hét Efnahagsbandalag Evrópu. Niðurstaðan þá var að ganga í EFTA árið 1970 og síðar í Evrópska efnahagssvæðið árið 1992 en jafnan hafa íslenskir jafnaðarmenn verið í fararbroddi þeirra sem voru fylgjandi auknu samstarfi við Evrópuþjóðirnar. Fyrir því liggja margar ástæður að við jafnaðarmenn teljum rétt og eðlilegt að sækja um aðild að Evrópusambandinu, í fyrsta lagi sú skoðun að íslenskum hagsmunum sé best borgið í nánu alþjóðlegu samstarfi við þær þjóðir sem við eigum mest undir, bæði hvað varðar pólitísk samskipti í einstökum málaflokkum en ekki síður varðandi utanríkisviðskipti, en langstærstur hluti utanríkisviðskipta okkar er við ríki sambandsins. Þetta sjónarmið vegur enn þyngra í dag eftir hrun fjármálakerfisins í haust. Að mörgu leyti hefur reynslan af hruninu mikla kennt okkur hve mikilvægt sé að eiga góð og náin samskipti við nágrannaþjóðir okkar og helstu viðskiptalönd. Um árabil hafa tekist á andstæð sjónarmið hér á landi um afstöðu okkar til umheimsins. Annars vegar eru þeir sem hafa talað fyrir efnahagslegum sjálfsþurftarbúskap Íslendinga, óbreyttu viðhaldi íslenskrar krónu og takmarkaðri samleið Íslendinga með nágrannaþjóðum í Evrópu. Hins vegar eru þeir sem vilja styrkja samband okkar við nágrannaþjóðir í álfunni með hliðsjón af því að eyþjóð í hnattvæddum heimi á afkomu sína og velferð ekki síst undir uppbyggilegum samskiptum og viðskiptum við grannþjóðir. Við eigum val um það að standa í átökum við alþjóðasamfélagið eða leita eftir samstarfi með það fyrir augum að tryggja betur hagsmuni okkar. Ég legg áherslu á að báðar þessar leiðir byggja á sömu forsendunni sem er viðleitni til að verja grundvallarhagsmuni Íslands. Þeir sem halda öðru fram fara villir vegar ómeðvitað eða vísvitandi. En ég er ekki í nokkrum vafa um að það er í öllu falli líklegra til að þjóna framtíðarhagsmunum Íslands að fara samningaleiðina í samvinnu við aðrar þjóðir en að standa í illdeilum við þær. Evrópusambandið er myndað sem svar við ógnaröld í samskiptum Evrópuþjóða í tveimur heimsstyrjöldum á síðustu öld og hryggjarstykki þess eru sameiginlegir hagsmunir aðildarríkjanna af því að tryggja frið og stöðugleika í álfunni. Ekkert er eins mikilvægt fyrir heimili og atvinnulíf í hnattvæddum heimi og stöðugleiki eða jafnvægi í efnahagsmálum. Það er forsenda þess að hægt sé að gera áætlanir um framtíðina. Þetta á við í ríkjum Evrópusambandsins og þetta á sannarlega við hér á Íslandi. Í öðru lagi hefur reynslan af EES-samstarfinu kennt okkur hve mikilvægt sé fyrir sjálfstæða þjóð eins og Ísland að hafa beina og milliliðalausa aðkomu að mótun þeirrar lagasetningar og annarra gjörða sem verða til á vettvangi Evrópusambandsins. Við höfum undanfarinn hálfan annan áratug innleitt þúsundir gjörða í íslenska löggjöf í gegnum EES-samninginn en höfum hins vegar ekki haft stöðu til að hafa bein áhrif á innihald þessara gjörða. Slíkt er óásættanlegt fyrir sjálfstæða þjóð sem vill berjast fyrir hagsmunum sínum í alþjóðasamfélaginu. Í þeim skilningi má halda því fram að fullveldi okkar hvað varðar mótun löggjafar sem hefur áhrif á samfélag okkar muni aukast við inngöngu í sambandið þó að auðvitað verði að halda því til haga á móti að aðild að Evrópusambandinu felur í sér afsal á hluta fullveldis eða nánar tiltekið hluta ríkisvalds til Evrópusambandsins. Í þriðja lagi, og þau rök hafa verið fyrirferðarmest í umræðunni undanfarin missiri, eru þær ástæður sem tengjast gjaldmiðilsmálum og aðild okkar að myntsamstarfi Evrópuríkja. Því verður ekki lengur á móti mælt að íslenska krónan er ekki gjaldmiðill sem á framtíð fyrir sér á alþjóðlegum peningamörkuðum. Þróunin í gjaldmiðilsmálum á alþjóðavettvangi hefur verið í þá átt að færri og öflugri gjaldmiðlar hafa leyst þjóðargjaldmiðla af hólmi. Allt bendir til þess að sú þróun haldi áfram og hin bitra reynsla Íslendinga af gjaldeyriskreppu íslensku krónunnar undirstrikar að það er ekki boðlegt fyrir íslenska þjóð að bera þann þunga fórnarkostnað sem fylgir íslensku krónunni til frambúðar og felur í sér verulega gengisáhættu, verðtryggingu með öllum þeim kostnaði sem henni fylgir fyrir íslenskan almenning, að ekki sé talað um óstöðugt rekstrarumhverfi jafnt atvinnulífs og heimila. Aðild Íslands að myntsamstarfi ESB er framtíðarmál sem vitanlega verður ekki að veruleika fyrr en að nokkrum árum liðnum þegar Íslendingar hafa uppfyllt svokölluð Maastricht-skilyrði um árangur í efnahagsmálum. Hins vegar er brýnt til skemmri tíma að fylgja því fast eftir í aðildarviðræðum við Evrópusambandið að leitað verði liðsinnis þess og Evrópska seðlabankans um stuðning við krónuna þangað til við höfum uppfyllt Maastricht-skilyrðin. Ótalin eru afleidd áhrif af upptöku evru, til dæmis á erlendar fjárfestingar en á það hefur verið bent af fræðimönnum að upptaka evru mundi auka verulega líkur á erlendri fjárfestingu hér á landi og gæti aukið utanríkisviðskipti um ríflega helming. Enn mætti nefna fleiri rök fyrir aðild sem eru væntingar um umtalsvert lægra matvæla- og vöruverð, niðurfellingu tolla á íslenskum afurðum, þar með talið sjávarafurðum og landbúnaðarafurðum, lægri skólagjöld í breskum háskólum fyrir íslenska nemendur og svo framvegis. Virðulegi forseti. Forsvarsmenn Sjálfstæðisflokksins á þinginu hafa lagt fram breytingartillögu um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Hún felur í sér að áður en tillaga um aðildarumsókn nær fram að ganga verði efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja skuli um aðild. Gagnrýnendur þessarar hugmyndar hafa bent á að þessi tillaga sé fordæmalaus. Engin þeirra þjóða sem sótt hafa um aðild að Evrópusambandinu hafi farið þessa leið. Það segir sína sögu. En látum það liggja milli hluta í bili. Frumleiki getur verið hin besta dyggð og á alls ekki að útiloka að við Íslendingar séum einfaldlega betur nestaðir en aðrar þjóðir í því að finna upp á pólitískum nýjungum. Nú er ég almennt fylgjandi því að auka aðkomu þjóðarinnar að meiri háttar ákvörðunum varðandi þjóðarhag í bráð og lengd. Þess vegna hefur það allan tímann verið stefna Samfylkingarinnar að þjóðin fengi alltaf að kveða upp sinn dóm um aðildarsamning í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hugmyndin um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu í þessu tiltekna máli um ESB-aðild hefur hins vegar þann stóra galla að þjóðin hefur einfaldlega ekki forsendur til að taka upplýsta afstöðu til málsins áður en aðildarviðræður hafa farið fram. Kostirnir sem lagðir yrðu fyrir þjóðina væru í besta falli ófullkomnir og í versta falli misvísandi. Þeir eru ófullkomnir af því að þegar þjóðin gengur að kjörborðinu í slíkri kosningu þá liggur enginn samningur á borðinu. Það er ekkert fast í hendi sem þjóðin getur byggt afstöðu sína á. Þó við þekkjum Rómarsáttmálann og gjörðir ESB þá liggur fyrir að við þurfum að semja um 35 kafla sem taka á flestum grundvallarhagsmunum Íslands og niðurstaðan er ekki gefin fyrir fram hvað sem hver segir. Þessir kostir í tvöfaldri atkvæðagreiðslu eru misvísandi því þrátt fyrir allar skýrslurnar, allar fræðibækurnar og blaðagreinarnar undanfarin 25 ár lifa tröllasögur og glansmyndir góðu lífi í Evrópuumræðunni á Íslandi, tröllasögur um að við munum tapa yfirráðum yfir auðlindum okkar eða jafnvel fullveldinu. Á hinn bóginn er glansmyndin af ESB sem allra meina bót. Hvorugt á við rök að styðjast en hætt er við að þegar enginn samningur er á borðinu verði slíkar ímyndir fyrirferðarmestar í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef við förum í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu gengur þjóðin að kjörborðinu með bundið fyrir augun. Hún hefur engin óyggjandi svör við knýjandi spurningum um hvaða sérlausnum við gætum náð fram í aðildarsamningi Íslands sem eðli málsins samkvæmt yrði niðurstaða ítarlegra aðildarviðræðna milli samninganefnda okkar og Evrópusambandsins með aðkomu Alþingis, ríkisstjórnar og helstu hagsmunaaðila. En skiptir þjóðarviljinn þá engu máli? Jú, svo sannarlega og við förum býsna nærri því hver hann er gagnvart aðildarviðræðum því skoðanakannanir hafa verið gerðar ítrekað árum saman einmitt um þetta efni. Nær alltaf hefur birst skýr meiri hluti þjóðarinnar fyrir því að stíga þetta skref og hefur stuðningurinn gjarnan verið á bilinu 60–70% landsmanna. Það ætti að vera þingheimi mikilvægt veganesti þegar hann tekur ákvörðun um hvort hann eigi að greiða götu þessa mikilvæga máls sem getur varðað veginn til efnahagslegs stöðugleika fyrir Ísland á komandi árum út úr þeim beiska táradal sem við erum í í kjölfar bankahrunsins. Virðulegi forseti. Við lifum í hnattvæddum heimi. Við lifum tíma þar sem fullveldi þjóða eru takmörk sett í ljósi þess að stærstu verkefni stjórnmálanna eru í eðli sínu alþjóðleg en ekki þjóðleg og þau verða ekki leyst nema með sameiginlegu átaki ríkja innan heimsálfa og milli heimsálfa. Engin þjóð er þess umkomin að leysa loftslagsvandann upp á eigin spýtur. Engin þjóð getur sigrast á hryðjuverkaógn heima í túnfætinum eða tryggt frið og stöðugleika í álfunni innan sinna landamæra. Engin þjóð getur sigrast á alþjóðlegu fjármálakreppunni ein síns liðs. Öll þessi vandamál og mörg fleiri í samtímanum kalla á fjölþjóðlegt samstarf, úrræði og lausnir sem eru afrakstur víðtæks samráðs og samvinnu margra ríkja með ólíka sýn en sameiginlega grundvallarhagsmuni um jafnvægi og framfarir í þágu umbjóðenda sinna. Við þingmenn eigum að gæta almannahagsmuna, almannahagsmuna í störfum okkar á Alþingi. Við komum að sönnu úr ólíkum áttum. Sumir hafa starfað í útgerð, aðrir eru bændur og enginn flýr sinn uppruna. En þegar við komum á löggjafarsamkunduna ber okkur að gæta hagsmuna allrar þjóðarinnar, ekki einstakra hagsmunahópa, stétta eða atvinnugreina. Þetta bið ég þingmenn að hafa hugfast þegar þeir greiða atkvæði um tillöguna um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Með henni er mörkuð skýr sýn til framtíðar og send afar mikilvæg skilaboð til umheimsins um að Ísland vilji taka fullan þátt í samstarfi Evrópuþjóða í framtíðinni því það er vænlegasta leiðin til að tryggja landsmönnum aftur stöðugleika og batnandi lífskjör hér á komandi árum.

Hæstv. forseti. Fögnuður minn yfir þeirri þingsályktunartillögu sem nú er til umræðu á Alþingi er mikill sem og þeirra fjölmörgu Evrópusambandssinna sem lengi hafa barist fyrir því að aðildarviðræður við Evrópusambandið kæmust á dagskrá hér á landi. Ég vil þakka hv. utanríkismálanefnd fyrir vandaða og málefnalega vinnu í sambandi við þessa þingsályktunartillögu og meiri hluta nefndarinnar fyrir ítarlegt og upplýsandi nefndarálit. Við sem sitjum nú á Alþingi njótum þeirra forréttinda að fá að taka þátt í að endurreisa íslenskt fjármálakerfi og efnahag og fáum þannig tækifæri til að móta íslenskt samfélag til framtíðar. Það er mikið ábyrgðarstarf sem krefst þess að við hugsum ekki aðeins um skammtímahagsmuni heldur leitum langtímalausna á þeim gríðarlegu vandamálum sem blasa við okkur í dag. Skammtímalausnir geta reynst dýrkeyptar til lengri tíma litið þó þær kunni að virðast góðar og jafnvel nauðsynlegar í hita leiksins. Eftir hrun íslenska fjármálakerfisins var sú stefna mörkuð að endurreisnin færi fram í gegnum samstarf við alþjóðasamfélagið. Við erum stolt af landi og þjóð og teljum okkur eiga fullt erindi við borðið þar sem ráðum er ráðið í milliríkjasamstarfi. Við erum vissulega lítil en við höfum sérþekkingu og reynslu á mikilvægum sviðum svo sem eins og í sjávarútvegi og orkumálum. Það er ekki síður mikilvægt fyrir okkur að njóta ávinnings af alþjóðasamstarfi enda hefur lítil þjóð eins og okkar ekki tök á sömu sérhæfingu á ýmsum sviðum og stærri þjóðir. Frú forseti. Ég tel rétt áður en lengra er haldið að gera grein fyrir afstöðu minni til aðildar Íslands að Evrópusambandinu. Það er auðvitað engum blöðum um það að fletta að ég er fylgjandi slíkri aðild og hef verið um árabil því ég tel að Evrópusambandið sé eftirsóknarverður samstarfsvettvangur fyrir Íslendinga og að hagsmunum okkar sé betur borgið innan þess en utan. Evrópusambandið er í eðli sínu friðarbandalag og varð til eftir hryllilegar styrjaldir í Evrópu. Kol- og stálbandalagið var sett á laggirnar til að efnahagslegum og pólitískum hagsmunum í tengslum við þessa mikilvægu framleiðslu stofnríkjanna væri fundinn farvegur í sameiginlegum stofnunum. Evrópusambandið hefur síðan þróast og er nú samstarfsvettvangur 27 ríkja sem hafa tekið þá ákvörðun að sum viðfangsefni þessara ríkja séu þess eðlis að hagsmunum þeirra sé betur borgið með sameiginlegu átaki heldur en takast á við þau hvert í sínu lagi. Það má því segja að ESB auðveldi þjóðum að vera þjóðríki og þau geti einbeitt sér að atvinnumálum, velferðarmálum og menningarmálum en efnahags- og pólitísk hagsmunamál gagnvart öðrum ríkjum séu meðhöndluð á friðsamlegum samstarfsvettvangi Evrópuríkja. Í umræðunni um Evrópusambandið er oft látið að því liggja að ef Ísland verði aðili að Evrópusambandinu yrðum við kúguð af stærri og sterkari þjóðum og stundum er jafnvel átakalínunni stillt upp sem átökum milli Íslands og Evrópusambandsins í heild sinni. Ég hafna þessari skoðun alfarið og vil benda á að innan sambandsins eru 27 þjóðir sem ráða ráðum sínum og niðurstaðan á að þjóna hagsmunum sem flestra. Nú ætla ég ekki að leiða að því líkur að Evrópusambandið sé einhvers konar hálsaskógur þar sem bangsapabbi talar mildilega við deiluaðila og býður upp á fallega og einfalda lausn, ónei. En hagsmunabandalög byggja á því að allir fái vel við unað. Það er eins og í öðru samstarfi, nú eða hjónabandi, þú gengur til samstarfsins því þú telur þig fórna minni hagsmunum fyrir meiri. Við í Samfylkingunni leggjum mikla áherslu á aðildarviðræður við Evrópusambandið. Við erum, eins og allir vita, Evrópuflokkur en það er ekki einvörðungu hugsjónin um að vera hluti af hinu evrópska samfélagi sem ræður heldur þær aðstæður sem nú eru uppi á Íslandi. Við teljum það efnahagslega nauðsyn að sækja um aðild að Evrópusambandinu og þar með hinu evrópska myntsamstarfi. Við teljum liggja á aðildarviðræðum því hagsmunir íslenskra fjölskyldna og atvinnulífs eru miklir í því að við getum tekið upp stöðugan gjaldmiðil sem ekki sveiflast eins og klukkukólfur, sem losar okkur við verðtrygginguna og sem auðveldar íslenskum fyrirtækjum viðskipti við útlönd og fjármagnsöflun. Frú forseti. Það er ekki aðeins Samfylkingin sem leggur áherslu á Evrópusambandið. Flest samtök innan Samtaka atvinnulífsins eru sammála okkur og stærstu samtök launafólks á Íslandi, Alþýðusamband Íslands með yfir 100 þúsund félagsmenn eru fylgjandi Evrópusambandsaðild því þau telja launafólk njóta betri lífskjara með stöðugri gjaldmiðli. Auk þess er fjöldi fólks í öllum flokkum hlynntur Evrópusambandsaðild af ýmsum ástæðum. Öllum er ljóst að upptaka evru tekur tíma en langtímaverkefni sem krefst þolinmæði og aga þarf að hefja. Það þýðir ekki að sitja hjá aðgerðalaus og segja að ferlið sé svo langt að ekki sé hægt að hefja það. Miðað við núverandi stöðu er líklegt að aðild að myntsamstarfinu geti í fyrsta lagi orðið að veruleika eftir fjögur ár. Mikil einföldun er hins vegar að túlka þetta sem svo að Ísland njóti ekki nokkurs hags af myntsamstarfinu fyrr en fengin er full aðild. Reynsla annarra umsóknarþjóða sýnir að þessu er einmitt öfugt farið. Umsókn um aðild að ESB er stefnumarkandi ákvörðun í efnahags- og peningamálum og eftir henni er tekið. Reynslan sýnir að gengi og vextir verða fyrir sterkum áhrifum þegar í umsóknarferlinu og enn frekar eftir að aðild hefur fengist. Gengið verður stöðugra og vextir umsóknarlanda fara að leita í átt að því vaxtastigi sem ríkir á evrusvæðinu. Þetta stafar meðal annars af þeim stuðningi sem fólginn er í ERM II kerfinu en stjórnast einnig af væntingum um endanlega aðild að myntsamstarfinu. Frú forseti. Það má ljóst vera að ég er mjög hlynnt Evrópusambandsaðild og vona svo sannarlega að Alþingi samþykki þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra. Hitt er annað svo mál að ef svo fer að hún verði samþykkt er aðildarferlið rétt að hefjast og óvíst hver niðurstaðan verður. Ég er mjög vongóð um að með reynslumiklu og harðsnúnu samningsliði sem fer fram af stolti, víðsýni og stefnufestu fyrir Íslands hönd takist okkur að ná fram samningum sem verða íslensku þjóðinni til framdráttar. Sá samningur sem verður niðurstaða aðildarviðræðnanna verður síðan lagður í dóm þjóðarinnar sem mun vega hann og meta. Sá samningur verður síðan samþykktur telji þjóðin hann þjóna hagsmunum sínum en felldur ef við teljum hann ekki líklegan til að efla lífskjör okkar jafnt í efnahagslegu sem menningarlegu tilliti. Við í Samfylkingunni lítum á það sem skyldu okkar að fylgja málinu fast eftir því við teljum að aðild að ESB sé eitt brýnasta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar og mikilvægt til að skapa tiltrú landsmanna á bjarta framtíð íslensks samfélags.

Frú forseti. Þessi ræða var eftir forskriftinni sem hv. samfylkingarþingmenn hafa notað, að það er lofað og það er hótað. En það vantaði eitt og það er að við hefðum áhrif í Evrópusambandinu. Menn hafa flestir sagt að við hefðum líka áhrif með þessum þremur eða fjórum þingmönnum af 600. Hv. þingmaður lofaði því að þetta losar um verðtryggingu. Ég ætla að koma inn á þann punkt. Verðtryggingin var á sínum tíma tekin upp til að tryggja lífeyrissjóðina aðallega. Þeir brunnu upp í verðbólgunni og það eru alltaf tveir sem eiga aðild að verðtryggingu. Það er einn sem fær verðtryggingu, sparifjáreigandi, gamall maður eða gömul kona, lífeyrissjóður og annar sem borgar, lántakandi. Ég spyr hv. þingmann: Hvernig ætlar hún að leysa verðtrygginguna, alla þá einkasamninga sem eru í gildi um verðtryggingu þegar evran verður tekin upp? Á þá að gilda verðtrygging á evru eða hvernig ætla menn að leysa þetta? Þetta er alveg óleyst. Þetta þarf að leysa áður en skipt er um gjaldmiðil, ekki spurning. Svo er það önnur spurning til hv. þingmanns. Á hvaða gengi á evru á að skipta? Ætla menn að taka núverandi gengi og keyra allar skuldir í innlendum krónum niður og allar inneignir líka eða hvernig ætla menn að fara að því? Þetta er líka óleyst. Svo vil ég gjarnan spyrja hv. þingmann af því að allir flokkar ræða þetta fram og til baka um kosti og galla nema Samfylkingin. Hún ræðir bara kosti. Fyrir hana er þetta fundinn sannleikur. Hún þarf ekki að leita að sannleikanum lengur. Hún er búin að finna hann. Getur hv. þingmaður nefnt mér nokkra galla við aðild að Evrópusambandinu?

Frú forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal spurði mig hér tveggja spurninga, annars vegar hvernig ég hygðist losa þjóðina undan verðtryggingu með evru. Hv. þingmaður veltir því upp hvort verðtrygging verði losuð af öllum skuldbindingum. Það er náttúrlega þannig, eins og hann kemur inn á í síðari spurningunni, að ef og þegar við tölum upp evru þá verður það á grundvelli þess að við höfum náð hér aga og stefnufestu í ríkisfjármálum og peningamálum. Við þær aðstæður skapast á markaði tiltrú markaðarins á að verðbólga haldist stöðug og lág. Við þær aðstæður er ekki þörf á verðtryggingu til þess að tryggja að aðilar á Íslandi hafi aðgengi að lánsfé. Verðtryggingin er trygging til þess að hægt sé að fá aðgengi að lánsfé þannig að sparnaður eða fjármunir þeirra sem veita lán gufi ekki upp. Þetta veit hv. þingmaður jafn vel og sú sem hér stendur. En á hvaða gengi? Þetta er náttúrlega grundvallarspurning í þessari umræðu, frú forseti. Það er kappsmál að við þurfum að ná stöðugleika á íslensku krónuna. Við þurfum að koma henni í eins lága vísitölu og við mögulega getum. Að því verðum við að róa öllum árum. Það gerum við meðal annars með niðurskurði og aðhaldi í ríkisfjármálum. Það gerum við með endurreisn bankakerfisins til að afla fjármagns erlendis frá og það gerum við með ýmsum þeim erfiðu aðgerðum sem ríkisstjórnin er núna að takast á hendur.

Frú forseti. Varðandi verðtrygginguna byggist afstaða hv. þingmanns á óskhyggju, byggir á því að fólk sem búið er að gera samning, segjum til 20–30 ára með því að kaupa til dæmis íbúðalánabréf, skuldabréf Íbúðalánasjóðs í því trausti að verðtryggingin haldi og hefur sætt sig við lægri vexti til þess að njóta verðtryggingar þannig að verðbólguskot eins og kom um síðustu áramót raski ekki og eyðileggi ekki sparnaðinn - þetta er vantrú íslenskra sparifjáreigenda á sparnað og það eru allt of fáir sparifjáreigendur á Íslandi ef hv. þingmaður skyldi ekki vita það. Hvernig ætlar hún að skapa þetta traust ef hún ætlar að byrja á því að taka verðtrygginguna burtu og lýsir því yfir? Gengi evrunnar, fínt, þegar við verðum búin að ná upp trausti og því sem hv. þingmaður kallaði aga og stefnufestu. En við getum bara alveg eins gert það án þess að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Við getum ákveðið sjálf að beita aga og stefnufestu.

Þú sást hvernig það gekk hjá ykkur.

Þá mun gengið á krónunni væntanlega lagast og við þurfum ekki að taka upp evru. Hv. þingmaður gleymdi að svara því hverjir væru gallarnir við Evrópusambandið eða kannski veit hún ekki af einum einasta galla.

Frú forseti. Hv. þingmaður vænir mig um óskhyggju en varðandi þá vegferð sem við þurfum að fara í til þess að ná skikki á gengi íslensku krónunnar, ekki einvörðungu til þess að geta skipt henni yfir í evru heldur til þess að tryggja lífskjör heimilanna og lífvænleika íslenskra fyrirtækja þá vil ég halda því fram sem og margir hagfræðingar sem um þessi mál hafa fjallað að með því að stefna á Evrópusambandið og upptöku evru muni það hafa jákvæð áhrif á gengi íslensku krónunnar og skapa trúverðugleika á íslenskan efnahag til framtíðar. Varðandi verðtrygginguna og þá löngu föstu samninga þá er þetta flókið mál því að hér eru veitt löng lán í húsnæðislánum með föstum vöxtum og verðtryggingu. En ég skal benda á að víða í Evrópu eru breytilegir vextir sem eingöngu er hægt að festa til skemmri tíma og þá má taka upp samninga við þá sem eiga þessa samninga um breytilega vexti sem taka mið af aðstæðum hverju sinni. Ég lýsi því ekkert yfir að ég ætli að losa okkur við verðtrygginguna í einu vetfangi en með því að fara inn í það stöðuga umhverfi sem krafist er að hafa til þess að geta verið aðili að evrunni þá aukum við á trúverðugleika markaðarins. Varðandi neikvæða þætti Evrópusambandsins sem hv. þingmaður innir mig svo ítarlega eftir þá sé ég ekkert mjög margt neikvætt við Evrópusambandið. Ég get til dæmis sagt að ég tel að með Schengen-samstarfinu sem við erum nú þegar aðilar að þá séum við að loka af fátækari ríki og hef áhyggjur af því. Ég hef áhyggjur af þeirri stefnu Evrópusambandsins til að mynda. En ég veit að í hans eigin 

Frú forseti. Við erum hér að ræða aðildarbeiðni að Evrópusambandinu. Þetta er mjög stórt mál og sennilega það stærsta sem Alþingi hefur rætt mjög lengi. Það má eiginlega segja að ef við lítum á sögu Íslands - ég er gjarn á að líta dálítið til langs tíma. Ég er ekki að redda næstu viku þannig séð - og ef ég lít á sögu Íslands má segja að 1262 var Gamli sáttmáli samþykktur og þá gengust Íslendingar undir Noregskonung og síðan frá honum yfir til Danakonungs og varð úr því um 600 ára tímabil stöðnunar og mikillar fátæktar á Íslandi og er það hörmungarsaga öllsömul. Landsmönnum fækkaði. Þetta voru um 90 þúsund manns við lok þjóðveldistímans og er talið að þeir hafi farið niður í 70 þúsund þegar fæst var og fækkaði sem sagt. Það var ekki vegna þess að fólk flytti úr landi heldur vegna þess að fólk dó úr ófeiti eða hvað það var kallað. Þetta var hörmungartími og þegar Danir réðu hér ríkjum fór margt á versta veg. Ég held að það hafi ekki verið vegna þess að Danir séu eitthvað sérstaklega illviljaðir menn eða illviljaðir nýlenduherrar. Ég held að þeir hafi frekar verið góðir nýlenduherrar. En það sem skorti á var áhugi þeirra og skilningur á vandamálum Íslands og þekking á því hvað var að gerast á Íslandi. Það vantaði gjörsamlega og það var enginn áhugi fyrir því. Við fengum fullveldi 1918 og síðan sjálfstæði 1944 í miðri heimsstyrjöldinni og má kannski segja að við höfum notað það tækifæri. Dönum fannst það sumum ekki vera beint heiðarlegt. En þannig var það nú. Núna árið 2009 erum við að ræða það að ganga inn í Evrópusambandið og afsala okkur hluta af fullveldinu og hluta af sjálfstæðinu. Ég held að ekki sé um það deilt. Menn telja og vita að það þarf að breyta stjórnarskránni til þess að við megum afsala okkur fullveldi og sjálfstæði. Þetta ræðum við í dag. Ef maður lítur á þessa sögu frá því að Ísland byggðist og til dagsins í dag má segja að frá 1262 hafi verið mikil stöðnun og fátækt. Margir telja að Íslendingar hafi verið ein fátækasta þjóð Evrópu þegar fullveldið fékkst 1918. En núna er Ísland með ríkustu þjóðum heims, þar af leiðandi Evrópu, og það jafnvel eftir hrun. Ég dreg því þá ályktun að það að við förum með eigin mál og eigið sjálfstæði og getum tekið á okkar vandamálum á okkar eigin forsendum sé ástæðan fyrir því hversu vel hefur gengið. Aðrir segja að þetta skipti ekkert stóru máli vegna þess að allt sé svo breytt, það sé orðin einhver ógurlega mikil alþjóðavæðing og elskulegheit á milli ríkja og manna og fyrirtækja að þetta sé allt saman breytt og tímar eins og þegar Danir réðu ríkjum á Íslandi komi ekki aftur. Ég get á margan hátt tekið undir það. Ég held að bara internetið, sími og annað slíkt geri það að verkum að slíkir tímar koma ekki aftur, þ.e. þegar póstskipin komu á vorin kannski, stundum ekki. Þetta er því kannski ekki sambærilegt. En það sem er sambærilegt er að valdið fer frá Íslandi, ákvörðunarvaldið um ákveðna hluti fer frá Íslandi til Brussel og þar verða teknar ákvarðanir í stærri málum og til dæmis varðandi sjávarútveg, orkumál og annað slíkt. Ef ég lít á sögu Evrópusambandsins þá er hún miklu styttri. Það má eiginlega segja að hún hafi byrjað fyrir 58 árum, 1951, með stofnun Kola- og stálbandalagsins. Síðan mynduðu sex stofnríki - það voru Belgía, Frakkland, Ítalía, Lúxemborg, Holland og Þýskaland - gerðu sem sagt með sér Parísarsáttmálann. Í rauninni var hugsunin og hugsjónin á bak við það minningin um stríðið og það að reyna að koma í veg fyrir styrjaldir í framtíðinni. Það má eiginlega segja að þessi 58 ár hafi liðið án þess að styrjöld geisaði í Evrópu. Þannig má segja að þessu markmiði hafi verið náð enn sem komið er og ólíklegt kannski - og þó - en það er ólíklegt frekar að menn sjái fyrir sér stríð á milli Evrópusambandsþjóða. Svo gerist það fyrir 52 árum að Kjarnorkubandalag Evrópu er stofnað og svo er Efnahagsbandalagið stofnaði 1957, sama ár, og segja má að það sé fæðingardagur Evrópusambandsins og það er eiginlega hálf öld síðan og er afskaplega stuttur tími í samanburði við Íslandssöguna, svo maður tali nú ekki um sögu Evrópu. Ég ætla ekki að fara dýpra í hana. Fyrst voru þetta sem sagt sex stofnríki og síðan bættust við þrjú 1973, fyrir 36 árum. Ég er að segja frá þessu, frú forseti, til þess að undirstrika hvað Evrópusambandið sé í rauninni ungt og hvað það breytist mjög hratt. Árið 1973, fyrir 36 árum bættust við Danmörk, Írland og Bretland og þá voru þau orðin níu. Svo kom Grikkland. Svo bættust við Spánn og Portúgal og þá voru þau orðin tólf fyrir 23 árum. Það eru sem sagt 23 ár síðan Evrópusambandslöndin voru tólf og þá var lagður grunnur að sameiginlegum innri markaði. Það var fyrst þá, fyrir 23 árum, sem var lagður grunnur að sameiginlegum innri markaði. Eldra er nú Evrópusambandið ekki. Síðan er sáttmálinn um Evrópusambandið samþykktur fyrir sautján árum, 1992, og svo Amsterdam-sáttmálinn fyrir tólf árum, 1997, og þá voru aukin völd þings og fleiri málaflokkar felldir undir meirihlutaatkvæði í ráðherraráðinu. Þá fer þetta að taka á sig ákveðna mynd, svona ákveðna ríkismynd. Þá getur maður farið að tala um Evrópusambandið sem ekki bara lauslegt samband ríkja heldur var komið þarna þing sem var sameiginlegt fyrir allt bandalagið. Svo er til dæmis ekki hjá Sameinuðu þjóðunum. Reyndar er þing þar. En það er ekki kosið til þess af aðildarþjóðunum. Það verður sem sagt heilmikil breyting með þessu. Fyrir átta árum er Nice-sáttmálinn samþykktur og þá er undirbúin frekari stækkun. Svo er evran og Schengen tekið upp 2002, reyndar ekki fyrir öll ríkin. Það eru tólf ríki núna með evru og 22 plús tvö eru aðilar að Schengen-samkomulaginu. Það má því eiginlega segja að með evrunni hafi þetta virkilega þróast í átt til ríkis því að þá var komið þing og mynt. Maður spyr sig hvað eitt til viðbótar einkenni ríki. Það er kannski her. Menn eru stöðugt að ræða um að stofna her og það er kannski það sem skortir í dag. Árið 2004, fyrir fimm árum, verður eiginlega sprenging í Evrópusambandinu því að þá voru tekin inn tíu lönd, flest frá fyrrum Sovétríkjum en ekki öll reyndar. Kýpur og Malta voru ekki þaðan. Þá nánast tvöfaldaðist fjöldi ríkja og varð náttúrlega mikil breyting á Evrópusambandinu. Það eru bara fimm ár síðan, frú forseti. Það eru nú öll ósköpin sem við erum að tala um. Í Evrópusambandinu núna eru um það bil 500 milljón manns og í Brussel starfa 50 þúsund embættismenn alla daga, eru á fundum dag og nótt, ekki nótt kannski, en mikið á fundum og allir þessir embættismenn eru í rauninni alltaf að vinna að því að búa til ríki. Þeir eru að semja stjórnarskrá eins og Lissabon-sáttmálinn átti að vera og þeir standa fyrir kynningarherferðum og þeir búa sig undir aðildarkosningar. Til dæmis þegar kosið verður hér á Íslandi mun mikil kynningarstarfsemi fara í gang af hendi Evrópusambandsins og miklir peningar eru lagðir í svoleiðis áróðurs- og markaðsstarf til þess að stækka sambandið og þjappa því saman í ríki. Þetta er nokkuð sem margir hafa bent á sem ákveðna hættu. Þrjú ríki bíða núna í ferli til viðbótar við þessi 27. Það eru Króatía, Tyrkland og Makedónía og svo kannski, ef við samþykkjum þessa beiðni, þá bætist Ísland við og þá verður eiginlega komið 31 ríki í Evrópusambandið. Það sem ég er að segja með þessu er að Evrópusambandið er í miklu breytingaferli. Það er á fleygiferð í átt til ríkis. Ef við lítum á þetta svona er þetta ekkert annað en þróun í átt til ríkis og sú þróun verður sífellt sterkari. Minn fyrirvari við það að ganga í Evrópusambandið er sá að ég hugsa til miklu lengri tíma. Ég er ekki að hugsa um átta eða tíu eða tuttugu ár. Ég er að hugsa um 50 eða 100 eða 200 ár því að ef við göngum inn í Evrópusambandið og ef það skyldi nú hanga saman - sem er önnur spurning. Kannski hefur það vaxið of hratt. Kannski brotnar það innan frá vegna ofvaxtar og of hraðs vaxtar. Það er mikið rætt í Evrópusambandinu - en ef það þróast með sama hraða áfram þó ekki væri nema í 20 ár, 30 ár, 40 ár, þá er þetta orðið pikkfast ríki. Þann 30. júní felldi stjórnlagadómstóll Þýskalands úrskurð um Lissabon-sáttmálann. Ég fæ reyndar dálítið ruglingskennda niðurstöðu af þeim dómi. En mér sýnist helst að hann segi að Lissabon-sáttmálinn sé ekki í andstöðu við þýsku stjórnarskrána en það þurfi að gera ákveðnar breytingar á henni og breytingar á lögum í Þýskalandi. En dómstóllinn tekur alveg sérstaklega fram að Þýskaland sé sjálfstætt ríki. Hann telur sig þurfa að taka það sérstaklega fram að Þýskaland sé sjálfstætt ríki en ekki sameinað Evrópuríki. Hann er því svona að reyna að spyrna við fótunum, sýnist mér, við þessari þróun í átt til ríkis en auðvitað er Evrópusambandið að þróast í átt til ríkis. Ef við lítum á Evrópusambandið svona utan frá eins og við Íslendingar gerum þá er spurning: Hvað er þetta eiginlega? Mér sýnist að þetta sé svona: Fyrst var það stofnun til þess að varðveita til frið en svo fer það eiginlega að verða til þess að halda fátæklingum fyrir utan. Þetta er tollabandalag sem er til þess að vernda innlenda framleiðslu, sérstaklega landbúnað og annað slíkt, og halda vörum annarra fyrir utan með tollmúrum og svo framvegis. Ef ég væri mannvinur og annað slíkt, sem ég kannski er, þá mundi ég gagnrýna þetta mjög alvarlega, þ.e. að ríku þjóðirnar í Evrópusambandinu séu að reisa utan um sig tollmúra til þess að halda fátæka fólkinu fyrir utan. Það berast stöðugar fréttir af fólki sem er að flýja inn í Evrópusambandið utan frá, flýja mjög bágborin kjör í Norður-Afríku og annars staðar, sem reynir með öllum ráðum, jafnvel með lífshættulegum ráðum að smygla sér inn í Evrópusambandið. Ég sagði í upphafi að Íslendingar hefðu fengið sjálfstæði og fullveldi og að með aðild að Evrópusambandinu verði þeir að afsala sér þessu fullveldi og sjálfstæði. Margir hafa sagt, og sumir jafnvel svona í hálfkæringi, að fullveldi sé eitthvað allt annað en það var og sé gamaldags fyrirbæri. Sumir segja jafnvel að menn hafi fullveldi til þess eins að afsala sér því, að menn hafi fullveldi til þess að geta hætt við að vera fullvalda. Það er dálítið merkileg hugsun. Sumir segja að fullveldi sé í rauninni ekki lengur til. Við gerumst aðilar að Sameinuðu þjóðunum og við samþykkjum mannréttindayfirlýsingar og annað slíkt og í hvert skipti sem við gerum það þá séum við að afsala hluta af fullveldinu og það sé eitthvað allt annað hugtak en það sem Jón Sigurðsson var að ræða um hérna þegar hann barðist fyrir sjálfstæði Íslands, að þetta sé orðið eitthvað mjög gamaldags fyrirbæri og eigi ekki lengur við. Þó verður ekki fram hjá því litið að til dæmis Danmörk gerir ekki viðskiptasamninga við Tævan. Evrópusambandið sér um það. Þar af leiðandi er Danmörk ekki lengur eins alþjóðleg eins og hún var. Danmörk er orðin svona dálítið, hvað á ég að segja, heimsk í þeim skilningi að heimskur sé heimakær, sá sem fer aldrei út. Evrópusambandið er í reynd andstæða við það að vera alþjóðlegt. Það gengur eiginlega út á það að þjappa sér inn i einhverja blokk og þá má maður ekki hafa samskipti við það sem er fyrir utan. Maður hefur kannski meiri samskipti inni á heimilinu. En maður má ekki fara út. Íslendingar hafa núna heimild til að gera samninga við hvaða ríki sem er, hvar sem er. En ef það gengi í Evrópusambandið gæti það ekki gert slíka samninga þannig að aðild að Evrópusambandinu er í mínum huga einangrunarstefna en ekki alþjóðastefna þó að margir haldi því öndverða fram. Það sem ég óttast mest í sambandi við Evrópusambandið er sem sagt ekki endilega að þetta sé ekki góður klúbbur. Ég hugsa að þetta sé tiltölulega þokkalega góður klúbbur. Ég bjó sjálfur í Þýskalandi lengi og auðvitað þurfa svona risaríki að hafa mjög strangar reglur. Það er ljóst að eftir því sem ríki stækkar þeim mun minni verður borgarinn. Það verður minna svigrúm fyrir borgarana, þ.e. undanþágur og því um líkt. Það má eiginlega segja að menn séu að velja á milli þess að vera stórt tannhjól í litlu úri eða að vera pínulítið tannhjól í risastóru úri og hafa þar af leiðandi afskaplega lítil áhrif á örlög sín og framtíð. Um það eru menn að velja í mínum huga. Það sem ég óttast mest er að eftir einhver ár - og það getur enginn sagt mér það eðlilega hvernig Evrópusambandið verður eftir 50 ár - að þá get ég séð fyrir mér að Ísland verði einhvers staðar á jaðrinum, alveg úti við röndina eins og Grímsey eða Raufarhöfn og hlutföllin í íbúafjölda svona svipuð og áhrifin verða sennilega svipuð og áhrif Raufarhafnar á stjórn Íslands. Auðvitað vita menn á Íslandi, hér í Reykjavík af Raufarhöfn og menn veita fé í höfn á Raufarhöfn og svo framvegis. En áhrif Raufarhafnar á stóru pólitíkina í Reykjavík eru eflaust ekki mikil ef menn fara að greina þau og ekki verða áhrif Íslands meiri í Evrópusambandinu. Jafnvel þó að við fengjum þrjú atkvæði af 600 þá vita allir hverjir borga. Það eru Þjóðverjar sem borga og það eru Frakkar sem borga næstmest og svo Bretar. Það er miklu meira tillit tekið til atkvæða sem þeir hafa, hlutfallslega þó miklu minna því að það er gífurlegur lýðræðishalli í Evrópusambandinu. Stjórnlagadómstóllinn þýski benti einmitt á þetta, þ.e. að Maltverji hefur miklu meira atkvæðavægi en þýskur kjósandi í Evrópusambandinu. Það er mikill lýðræðishalli. Íslendingar hefðu hlutfallslega miklu meiri áhrif í Evrópusambandinu en Þjóðverjar. Mér skilst að 1,8 milljónir Þjóðverja séu á bak við hvern þingmann á Evrópuþinginu á meðan þeir væru miklu færri hér á Íslandi, 60–70 þúsund, eitthvað svoleiðis. Það þýðir að hver Íslendingur hefði í raun samkvæmt því meiri áhrif en hver kjósandi í Þýskalandi. En menn vita hver ræður. Þjóðverjar ráða náttúrlega miklu meiru en atkvæðamagn þeirra segir til um. Mikil umræða hefur verið um Evrópusambandið undanfarið í öllum flokkum og kannski sérstaklega eftir hrun. Fólk leitar að einhverri lausn, einhverju hálmstrái, einhverju sem losar það undan því ógnvekjandi ástandi sem ríkir í þjóðfélaginu, gjaldþrotum og atvinnuleysi sem við Íslendingar höfum lítt þekkt, ógnarmiklum skuldum heimilanna, sumra alla vega, og miklu óöryggi. Þá leitar fólk að einhverju skjóli, einhverri lausn. Mér finnst að fylgjendur Evrópusambandsins hafi færst í aukana undanfarið til að nota sér þessa stöðu til þess að keyra í gegn þessa umræðu og hér erum við komin í dag. Fylgjendur Evrópusambandsins - mikil umræða hefur farið fram í öllum flokkum nema Samfylkingunni. Þar er engin umræða um Evrópusambandið og hefur ekki verið í mörg ár - fylgjendurnir lofa stöðugu og lægra verðlagi, engri verðbólgu. Þessu er lofað. Þetta er standard frasi. Væntanlega eru þeir þá að lofa evru. En samt vita þeir - færð hafa verið fyrir því rök aftur og aftur - að evra verður ekki tekin upp, jafnvel þó að við gengjum inn í Evrópusambandið eftir ja, tvö ár, segja sumir að gæti gengið svona maxímalt - að við tökum ekki upp evruna fyrr en eftir - ja, fjármálaráðuneytið sagði 30 ár. Ég hef sagt sjö ár. Það verður einhvers staðar þar á milli sem við tökum upp evru ef við náum að uppfylla Maastricht-skilyrðin einhvern tíma og ef okkur verður yfirleitt hleypt inn í Evrópusambandið. Það er líka spurning. Talandi um stöðugt og lægra verðlag þá gerist það ekki nema með eigin aðgerðum og það getum við alveg gert sjálf. Mér sýnist að þjóðin sé að vinna heilmikið í því að koma með stöðugt og lægra verðlag því að hún hefur mikið dregið úr neyslu og hún er farin að spara mikið. Allt saman bendir þetta í átt til stöðugra og lægra verðlags. Ég hugsa því að innan mjög skamms tíma munum við upplifa það að hér verði stöðugt og lágt verðlag. Auðvitað búum við við ákveðnar ógnir eins og Icesave-reikninginn sem ég kem inn á hérna á eftir. Síðan lofa menn lægri vöxtum. Nú er að koma í ljós í Evrópusambandinu að það eru ekkert sömu vextir alls staðar. Hvernig skyldi nú standa á því? Þetta er sama evran. Hvernig stendur á því að í evrulandinu séu mismunandi vextir og að það fari vaxandi núna eftir kreppuna miklu? Það er vegna þess að traust manna á viðkomandi bankastofnunum er bara ekki meira í sumum löndum. Það er meira í öðrum löndum og þar eru vextirnir lægri. Menn geta því ekki einu sinni lofað hér á Íslandi lægri vöxtum þó að evran yrði tekin upp strax. Svo spurði ég áðan um verðtrygginguna. Það er enginn búinn að segja mér hvernig menn ætla að leysa vandamálið með verðtrygginguna þegar evran er tekin upp. Í gildi eru verðtryggðir samningar, þ.e. skuldabréf sem Íbúðalánasjóður hefur gefið út og hann lofar að borga verðtryggingu og ákveðna vexti sem eru lágir vegna verðtryggingar á samningnum. Hvernig ætla menn að taka þann samning úr gildi? Verður það þá evra með verðtryggingu? Ég spyr. Mér finnst að menn hafi bara ekkert leyst þetta vandamál og ekki bent á neinar leiðir til þess. Við erum að tala um 20, 30, jafnvel 40 ára samninga. Það sem ég get fallist á í rökum fylgjenda Evrópusambandsins er að skiptikostnaður atvinnulífsins minnkar. Menn vinna á sömu mynt og þeirra kaupendur vinna á, þ.e. ef þeir selja til Evrópusambandsins þá geta þeir gefið út evrur og notað evrurnar sjálfir þannig að vissulega eru töluverð þægindi af því, einhver, en ekki endilega. Svo er standard frasi hv. samfylkingarþingmanna sá að við höfum áhrif í Evrópusambandinu. Ég er búinn að ræða það. Það held ég að sé draumsýn. Auðvitað held ég að snjallt fólk með góðar hugmyndir geti komið þeim hugmyndum á framfæri jafnt í dag sem aðra daga í Evrópusambandinu. Við höfum ákveðin tæki í gegnum Evrópska efnahagssvæðið til þess og menn þurfa ekkert endilega að vera þingmenn á Evrópuþinginu til þess að geta spjallað við mann og annan á þeim bæ. Svo er það sem fylgjendurnir hafa sagt, þ.e. að þeir ætli sér að sækja um og tryggja sjávarauðlindir og orkuauðlindir varanlega. Það hafa allir þingmenn lofað mér hérna í dag. En svo veit ég hvað gerist. Það mun koma samningur og í þeim samningi er sagt að við getum veitt fisk í 20 ár algjörlega eins og hingað til. Og þar sem flest fólk hugsar mjög til skamms tíma þá er fyrir það 20 ár heil eilífð. En það áttar sig ekki á því að Evrópusambandið hugsar allt öðruvísi. Það hugsar: „Eftir 20 ár eru þessi 20 ár liðin og þá komum við og hirðum af ykkur fiskinn.“ Þetta óttast ég við það að sækja um aðild að Evrópusambandinu, þ.e. það verður gyllt fyrir mönnum að þeir séu búnir að fá undanþágu um þetta og hitt og að undanþágan sé til svo langs tíma að það sé eiginlega fyrir Íslendinginn nánast óhugsandi að hugsa hann til enda og það sé eiginlega allt að því eilífð og að menn muni fallast á slíka undanþágu. Þess vegna hef ég alltaf talað um 20, 30 eða 40 ára tímabil og jafnvel 200 ára tímabil. Það hef ég gert til þess að láta fólk átta sig á því að það er ekki að fjalla um eigið líf heldur um afdrif þjóðarinnar til framtíðar eftir 100 eða 200 ár. Þegar við allir hv. þingmenn erum dauðir að þá mun íslenska þjóðin væntanlega vera áfram til staðar og við erum að taka ákvörðun um afdrif hennar nákvæmlega eins og var gert 1262. Andstæðingar Evrópusambandsins eins og ég hafa bent á afsal fullveldis og sjálfstæðis og það að hagur Íslands sé háður því að menn geti haft áhrif á eigin mál beint og fljótt og hafi sem sagt eitthvað um eigin mál að segja. Svo hafa menn líka bent bara á þá staðreynd að Ísland hefur breyst úr því að vera ein fátækasta þjóð í Evrópu í að vera ein ríkasta eftir að við fengum fullveldi og sjálfstæði. Einhver kann að segja að það sé nú algjör tilviljun. Ég held ekki. Ég held að það sé vegna þess að við höfum um okkar eigin mál að segja. Það eru til lönd eins og Nýfundnaland sem misstu sjálfstæðið og eru í þeirri stöðu að þar er ákveðin stöðnun vegna þess að valdið er svo langt í burtu. Það sem andstæðingarnir hafa sérstaklega bent á eru kannski auðlindirnar, að við munum missa þær. Mér finnst eiginlega of mikil áhersla lögð á það, frú forseti. Þær auðlindir sem við erum að tala svo mikið um voru ekkert auðlindir fyrir nokkrum árum eða nokkrum öldum. Raforkan eða fyrsta rafmagnið var framleitt á Íslandi fyrir rétt rúmlega 100 árum í Hafnarfirði og þangað til var fallorka vatnanna engin auðlind í sjálfu sér. Jökulvötnin voru meira að segja bölvaldur í sveitunum því að þau skáru í sundur sveitirnar og menn komust ekki yfir nema á einstaka stað yfir vöð með ferjumönnum. Eru frægar sögur af því og mörg slys hafa orðið í þessum fallvötnum þannig að þau voru ekki auðlind. Þau voru frekar bölvaldur. Eins er það með sjávarútveginn. Hann var ekki auðlind í þeim skilningi að hann gæfi einhvern auð því að þjóðin sótti sjóinn við mikla fátækt og mikið erfiði og mörg mannslát því miður. Þess vegna vil ég, frú forseti - ég skil nú ekkert í því hvað menn hafa lítið haldið upp á það að á síðasta ári dó enginn maður á sjó og þess vegna ætti virkilega að vera hátíð á Íslandi því að það hefur ekki gerst frá því að Ísland byggðist vil ég fullyrða, ekki eitt einasta ár hefur það gerst fyrr en árið 2008. Það er góð frétt í öllum slæmu fréttunum. Við getum ekki rætt um Evrópusambandið nema fjalla um Icesave, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og hrunið. Það er nefnilega ákveðið samhengi þarna á milli. Við tókum upp reglugerðir Evrópusambandsins varðandi innlánstryggingar. Við tókum upp reglugerðir Evrópusambandsins varðandi frjálst flæði fjármagns og stofnun banka og annars slíks og íslenskir athafnamenn nýttu sér þetta ásamt mjög auðveldum aðgangi að fjármagni. Þeir voru sem sagt mjög duglegir við að taka ódýr lán í útlöndum og fjárfesta í útlöndum í gegnum íslenska banka. Þetta endaði með ósköpum eins og flestum er kunnugt því að menn tóku óskaplega mikla áhættu vegna krosseignarhalds og raðeignarhalds og þess að eigendur bankanna lánuðu sjálfum sér, sem mér finnst mjög varasamt og vafasamt og vona að það verði krufið til mergjar hvort það standist lög. Því varð kerfið eiginlega mjög viðkvæmt. Ef hreyft var við einum dómínókubbi hrundi næsti og svo næsti. Það gerðist einmitt með bankana. Þeir hrundu allir mjög hratt á einni viku í október. Það olli miklum vandræðum á Íslandi og ég held að eftir það hafi komið upp krafan um að finna einhverja lausn. Menn hafa mest kennt krónunni um, talið að þetta sé henni að kenna, og við viljum fá eitthvað annað, við viljum fá evru eða eitthvað gott, eitthvað stöðugt, einhvern sem styður okkur. Þess vegna er núna krafan um að ganga í Evrópusambandið eða alla vega skoða hvað Evrópusambandsaðild gefi, sem er dálítið skrýtið. Mér finnst mjög skrýtið að einhver ætli að skoða hvað Evrópusambandsaðild geti gefið en ætlar ekki að ganga inn. Margir hafa lýst því yfir að þeir ætli bara ekki að ganga inn. Þeim dettur það bara ekki í hug. En þeir vilja skoða hvað sé í pokanum, hvaða nammi sé þarna ofan í og svo framvegis. Fasteignasalar þekkja þetta reyndar. Fólk kemur til að skoða íbúðir en ætlar ekkert að kaupa. Það er aðallega svona að skoða hvernig fólkið býr og hvers virði íbúðin þeirra sjálfs er. Þetta fólk er ekki vel séð hjá fasteignasölum og ekki heldur hjá seljendum eignanna. Ég hugsa að Íslendingar verði heldur ekki vel séðir í Evrópusambandinu ef þeir koma þangað bara til þess að kíkja á hvað þetta gefur en ætla ekkert að ganga inn eins og hæstv. fjármálaráðherra. Hann ætlar sér að sækja um. Hann ætlar að styðja aðildarumsókn. En hann lýsti því hér yfir að hann ætlaði ekki að ganga inn. Hann vill ekki sjá Ísland í Evrópusambandinu. Það leiðir aftur hugann að því að hann ætlar sér samt að leggja í þetta 1.000 milljónir og hélt maður nú kannski að það væri lítið til af peningum í dag. Það er verið að skera niður þjónustu hér og segja upp fólki og alls konar vandræði eru í ríkisfjármálum og verður örugglega enn harðara í haust. Á sama tíma ætla menn að leggja í þetta 1.000 milljónir en ætla sér ekki að ganga inn. Það er hreinlega verið að henda peningum út um gluggann. Sumir hafa sagt að aðfarir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í haust sem voru greinilega tengdar því að það ætti að þvinga Íslendinga til að taka upp Icesave-reikningana, þ.e. að þar á bak við hafi verið Bretar og Hollendingar og allt Evrópusambandið jafnvel, að þeir hafi í rauninni verið að þvinga Íslendinga til að taka á sig skuldbindingar sem þeir áttu ekki að taka og hugsanlega geta ekki tekið á sig. Þetta er klúbburinn sem við ætlum að ganga í. Ég ætla að koma inn á eitt atriði, kannski ekki alveg að lokum en svona eiginlega, og það er stjórnarskráin íslenska. Við hv. þingmenn höfum svarið eið að stjórnarskránni og það er ákveðin stjórnarskrá í gildi í dag sem tryggir grunnréttindi, mannréttindi. Reyndar fjallar hún mest um forsetann og Alþingi. En henni er ætlað að tryggja ákveðin grunnréttindi og hún á að vera mjög óbreytanleg. Þingmenn hafa svarið eið að henni og hún er þarna. Svo eru menn núna að fara að samþykkja þingsályktun um að sækja um og skrifa undir samning við Evrópusambandið sem þeir vita að samræmist ekki gildandi stjórnarskrá. Menn vita það. Þeir eru sem sagt að fara að samþykkja þingsályktunartillögu sem brýtur gildandi stjórnarskrá. Ég held að þetta sé mjög varasamt, frú forseti. Ég held að það sé mjög varasamt að samþykkja þingsályktunartillögu sem brýtur stjórnarskrána, og gengur út frá því að henni verði breytt. Ég held að maður megi þetta ekki. Hér voru í gildi lög sem brutu stjórnarskrána að mati Hæstaréttar varðandi öryrkja og eins varðandi kvótamálið og það varð til þess að menn flýttu sér sem mest þeir máttu á Alþingi að breyta þeim lögum af því að þau meiddu stjórnarskrána. Hæstiréttur sem eins konar stjórnlagadómstóll dæmdi svo að þessi lög brytu stjórnarskrána og þá fór Alþingi svo hratt sem auðið var í að breyta þessu. Nú er verið að samþykkja þingsályktunartillögu sem brýtur stjórnarskrána, því að allir eru sammála um að aðild að Evrópusambandinu verður ekki samþykkt nema stjórnarskránni verði breytt á þann veg að hún heimili þetta framsal á fullveldi og sjálfstæði, að menn afsali sér fullveldi og sjálfstæði að einhverjum hluta. Ég veit ekki almennilega hvað menn hafa fyrir sér í því. Sumir segja að þetta sé bara pólitík. En ég tel nú að stjórnarskráin sé ekki pólitík. Stjórnarskráin er grundvallarlög landsins sem eru í gildi og eiga að vera í gildi eins og þau eru hverju sinni, frú forseti. Þeim verður ekki breytt nema að undangengnum kosningum og nýtt þing þarf að samþykkja stjórnarskrána. Henni hefur sem sagt ekki verið breytt og við megum ekki ganga í Evrópusambandið. Við megum ekki skrifa undir samning og samþykkja aðild að Evrópusambandinu. Það var mjög miður í vor rétt fyrir kosningar er við ræddum þá einmitt breytingar á stjórnarskránni - ég lagði mikla áherslu á það og barðist fyrir því að menn breyttu eingöngu 79. gr. sem fjallar um breytingu á stjórnarskránni þannig að breytingin yrði ekki eins þunglamaleg og hún er í dag og það yrði ekki þannig að breyting á stjórnarskránni félli alltaf saman við kosningar til Alþingis þannig að þjóðin er í raun aldrei að greiða atkvæði um breytingar á stjórnarskránni. Hún er alltaf að kjósa fólk til þess að stjórna landinu næstu fjögur ár. Þar af leiðandi er breyting á stjórnarskránni í rauninni aldrei borin undir atkvæði almennings. Ég vildi breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að hægt yrði að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, að breyting á stjórnarskránni krefðist þjóðaratkvæðagreiðslu en með háum mörkum þannig að það segjum helmingur atkvæðisbærra manna þyrfti að samþykkja breytingu á stjórnarskrá til þess að hún yrði gild, að það væri ekki nóg að 60% greiddu atkvæði og 31% samþykktu. Það finnst mér ekki nægilegt. Ég hefði viljað hafa þröskuldinn mjög háan en þannig að hægt verði að gera breytingar á stjórnarskránni og að þjóðin greiði atkvæði um það sérstaklega. Því miður varð ekki úr þessu sem þýðir að næstu breytingu á stjórnarskránni gerum við ekki fyrr en í lok þessa kjörtímabils eða þegar búið er að gera breytingar á stjórnarskránni þá þurfi strax að kjósa sem er mjög mikill þröskuldur í því að gera breytingar. Ég sé ekki hvernig menn geta farið til Brussel, þ.e. hvernig Alþingi getur samþykkt þingsályktunartillögu sem brýtur núgildandi stjórnarskrá. Ég sé það ekki fyrir mér og mér finnst mjög alvarlegt ef menn ætla að gera það því þeir vita - það stendur út um allt í greinargerðum og annars staðar - að það þarf að breyta stjórnarskránni. En hvernig geta menn breytt stjórnarskránni ef þjóðin á að taka ákvörðun um það í kosningum? Ég sé ekki að slíkt sé hægt. Svo er það spurningin: Hvað gerist ef þessi þingsályktunartillaga frá ríkisstjórninni er samþykkt, sem ég vona innilega að verði ekki. Þá er það þannig samkvæmt stjórnarskránni að forseti lýðveldisins gerir samninga við erlend ríki. Þetta er nú eitt af platinu í stjórnarskránni sem ég hef margoft bent á því að svo stendur í annarri grein - mig minnir að það sé 13. gr. - að forsetinn láti ráðherra framkvæma vald sitt. Þá erum við komin að því að það er utanríkisráðherra sem á að gera samninga við erlend ríki. Það er hann sem á að semja við Evrópusambandið um framkvæmd þessarar þingsályktunartillögu. Sá maður er náttúrlega mikill aðdáandi Evrópusambandsins. Hann er svo mikill aðdáandi Evrópusambandsins að ég treysti honum engan veginn til þess að semja við það. Það yrði þá nákvæmlega eins og þegar hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar voru að semja um Icesave. Þeir fóru þangað út með vissu um það að Evrópusambandið hefði rétt fyrir sér. Bréfaskriftir hæstv. viðskiptaráðherra á þeim tíma, Björgvins G. Sigurðssonar, sýna mér alveg greinilega að hann vissi að Evrópusambandið, eða Bretar og Hollendingar, hefðu rétt fyrir sér en Íslendingar rangt. Og eftir því varð niðurstaðan, því miður. Það er búið að vera þjóðinni afskaplega dýrkeypt. Ég óttast að það sama muni gerast þegar hæstv. utanríkisráðherra fer að semja við Evrópusambandið, þ.e. að hann muni vera glaður að skrifa undir, ég segi ekki nánast hvað sem er. En hann verður ekkert mjög harður á sínu af því að hann trúir því að það sé gott að ganga í Evrópusambandið. Mér líst því ekkert á það samningslið sem verður sent út. Mér líst ekkert á það, því miður. Þó að menn hafi sett inn í nefndarálit utanríkismálanefndar að það eigi að hafa samráð við utanríkismálanefnd og allt slíkt reglulega þá þekkjum við svoleiðis ákvæði. Við þekkjum það líka að það er haft samráð til að tilkynna um eitt og annað. Þá getur maður sagt að það sé þjóðin sem taki ákvörðun um þetta á endanum. Það er nú einmitt það sem ég óttast kannski hvað mest, því að Evrópusambandið hefur þvílíka peninga í markaðssetningu og það beitir þeim akkúrat í þeim löndum þar sem eru atkvæðagreiðslur af miklu ofurafli. Fjöldi Íslendinga er á launum hjá Evrópusambandinu í dag við alls konar rannsóknir og annað sem heitir háskólasamfélag, háskólasamstarf og annað slíkt. Þessir menn eru settir í að upplýsa þjóðina um gildi þess að ná fram því að við megum veiða fisk í 20 ár til dæmis, að það sé ógurlega mikils virði. Svo er keyrt á markaðsstarfið og aðrir sem eru á móti Evrópusambandinu hafa ekkert í þessa miklu fjármuni sem Evrópusambandið hefur og setur í markaðsstarf rétt fyrir kosningar. Þetta er þekkt. Þetta óttast ég við það að sækja um aðild að Evrópusambandinu, þ.e. að það verði þvílíkar hótanir og loforð þegar að kosningum kemur að menn muni hugsanlega ná árangri jafnvel þó að þjóðin í heild sinni vilji ekki ganga í Evrópusambandið. Það er mín tilfinning að Íslendingar vilji yfirleitt ekki afsala sér sjálfstæðinu sem þeir fengu fyrir löngu síðan og sérstaklega ekki minn flokkur. Ég vil lýsa því yfir bara hér í lokin, frú forseti, til þess að það sé alveg á hreinu að ég er á móti því að ganga í Evrópusambandið og mun greiða atkvæði gegn tillögu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Pétur H. Blöndal eigum það sameiginlegt að bera mikla virðingu fyrir stjórnarskránni. Ég vil mótmæla þeirri skoðun sem hann setti hér fram, að það sé ekki hægt að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið að óbreyttri stjórnarskrá. Það er ekki minn skilningur og ég vil að það sé alveg skýrt. Ég þykist hins vegar vita og þykist ekkert vita, ég tel að það sé þannig og það er þannig eftir því sem ég les stjórnarskrána og hef fengið skýringu á henni, að áður en við göngum í Evrópusambandið og verðum þar fullir aðilar, þ.e. ef samningar takast þá þarf að breyta stjórnarskránni en ekki fyrr.

Frú forseti. Ef við lesum þá þingsályktunartillögu sem við ræðum í dag er meiningin að sækja um aðild að Evrópusambandinu, nokkuð sem ekki má samkvæmt stjórnarskránni. Það á að fela utanríkisráðherra að sækja um aðild að Evrópusambandinu og jafnvel að skrifa undir eitthvað sem ekki má samkvæmt stjórnarskránni. Í mínum huga gengur þetta rökfræðilega ekki upp og ég á von á því að einhver kæri - ég veit reyndar ekki hver það ætti að vera - einhver kæri það þegar menn fara í að framfylgja þessari þingsályktun frá Alþingi sem brýtur stjórnarskrá. Ég minni á að Alþingi var mjög upptekið af því þegar Hæstiréttur felldi öryrkjadóminn og kvótadóminn að afnema þau ákvæði í lögum sem meiddu stjórnarskrána. Nú er Alþingi að samþykkja - ef þetta verður samþykkt sem ég býst nú ekki við - nú er Alþingi að samþykkja þingsályktunartillögu sem brýtur stjórnarskrána sem er í gildi í dag. Ég vona að enginn sé efins um það. Það verður ekkert gengið í Evrópusambandið að óbreyttri stjórnarskrá þannig að aðildarviðræður eru bara tómt mál og brjóta stjórnarskrána. Ég tel að þetta sé atriði sem þingmenn þurfi að ræða miklu ítarlegar.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Pétur H. Blöndal í ljósi þess að við erum sannarlega í erfiðum málum og þurfum að horfa til allra átta, hvaða álit hann hafi á því að við skoðum aðra möguleika eins og til dæmis umsókn að fríverslunarsamningi Ameríku, NAFTA, upptöku dollars eða hugsanlega einhliða upptöku annars gjaldmiðils sem gæti í framtíðinni kannski stuðlað að þeim stöðugleika sem við erum fyrst og fremst að leita að. Að mínu mati er það fyrst og fremst fjármálalegur stöðugleiki sem við erum að leita að með aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Mér finnst í þessu máli eins og mörgum öðrum, eins og Icesave-málinu, að menn einblíni um of á einn möguleika, einn þátt og kanni ekki aðra mögulega útkomu fyrir íslenska þjóð samtímis. Auk þess finnst mér þetta hvatt dálítið hratt áfram þannig að við megum þola að vera rekin áfram nánast eins og hjörð til að afgreiða dálítið stór mál án þess að hafa opna valkosti uppi á borðinu hvað sé best fyrir þjóðina. Mig langar að heyra álit hv. þingmanns á því hvort hann hafi velt því fyrir sér hvaða aðrar leiðir við eigum til þess að ná fram fjármálalegum stöðugleika heldur en hugsanlegar aðildarviðræður við Evrópusambandið og aðild að því og tengingu við eða upptöku evru.

Frú forseti. Þetta er hárrétt athugað hjá hv. þingmanni. Það er undarlegt að menn skuli einblína svona á eina lausn á vandamálum okkar, fjármálalegum vandamálum í leit að stöðugleika. Auðvitað gætum við séð margar aðrar leiðir og ég hef bent á það að ef við ætlum að uppfylla Maastricht-skilyrðin þá þurfum við að byggja upp stöðugleika áður. Við getum alveg eins gert það bara sjálf. Við getum ákveðið að uppfylla Maastricht-skilyrðin fyrir árið 2015 til dæmis. Við gætum líka tekið upp norska krónu, dollar eða eitthvað annað slíkt. Ég held reyndar að norska krónan sé mjög nálægt okkur vegna þess að Norðmenn eru bæði í sjávarútvegi og líka í orkuútflutningi eins og við Íslendingar og þar af leiðandi háðir svipuðum sveiflum. Hv. þingmaður kom inn á eitt mjög athyglisvert og það er hvað þetta sé keyrt hratt áfram. Menn segja að það sé af því að einhver Svíi stjórni Evrópusambandinu sem stendur. Það segir mér að Evrópusambandið er eitthvert klíkusamfélag þvert á það sem menn segja í hinu orðinu, að þetta sé svona frjálst og þetta skipti ekki máli. En ég sé ekki þá hvaða máli það skipti þó Spánverji væri þarna í forsvari, hann ætti að taka okkur með jafnmiklum velvilja og einhver maður frá Svíþjóð. Mér sýnist að með þessu séu menn að segja að Evrópusambandið sé ekki jafnfrjálst samfélag þjóða og sagt er. Margir segja það og bara beint út að það sé vegna einhvers fundar núna 27. júlí að verið er að keyra þetta í gegn á Alþingi og kannski líka vegna þess að nú er hásumar og margir í fríum, þar á meðal fjölmiðlar, Kastljós og annað slíkt. Kannski er þetta bara trix til að ná þessu í gegn meðan fjölmiðlarnir sofa.

Virðulegi forseti. Við lifum á sögulegum tímum. Alþingismenn Íslendinga þurfa nú á þessu sumarþingi að taka stórar og afdrifaríkar ákvarðanir sem varða alla framtíð íslensku þjóðarinnar. Það er mikilvægt að stjórnvöldum takist vel til með sín verk og að þau sýni kjark, áræðni, framsýni og þor við það að stjórna skútunni okkar í var. Tími er takmörkuð auðlind á þessum tímum og því gríðarlega nauðsynlegt að stjórnvöld forgangsraði verkefnum og einbeiti sér að því sem skiptir máli. Því er hálfskrýtið að standa á Alþingi í dag og ræða um Evrópusambandið, aðildarumsókn að Evrópusambandinu í miðjunni á storminum vegna þess að Evrópusambandið er ekki að fara neitt frá okkur og það er engin skyndilausn sem kemur til með að aðstoða okkur í þeim vanda sem við erum nú stödd í. Virðulegi forseti. Á óvissutímum er jarðvegur fyrir ýmsar breytingar. Í slíku breytingaástandi og óvissuástandi geta hugmyndir sem annars ættu ekki upp á pallborðið skyndilega skotið upp kollinum og hlotið brautargengi. Við erum að upplifa þessa óvissutíma í dag. Afstaða landsmanna til ýmissa grundvallarmála hefur sveiflast gríðarlega undanfarna mánuði, allt eftir því hvar málið er á örmum fjölmiðlamanna þann og þann daginn. Ef á Alþingi væri stjórnmálahreyfing sem ætlaði sér að stjórnast eftir því hvað skoðanakannanir segðu þá ætti hún fullt í fangi með að lesa blöðin vegna þess að sveiflurnar eru það miklar. Dæmi um slíkt er hugsanleg Evrópusambandsaðild Íslands. Aðild að ESB þýðir afsal á veigamiklum þáttum fullveldis þjóðarinnar og er markmið fullveldisframsalsins það að byggja upp stórríki. Er svo komið að landsmönnum þyki rétt að parkera unga íslenska þjóðfánanum og lýðveldismerkinu undir Evrópufána? Það þykir mér ekki. Virðulegi forseti. Ég er á þeirri skoðun að hagsmunum íslensku þjóðarinnar sé best varið utan Evrópusambandsins. Við megum aldrei missa sjónar á heildarhagsmunum íslensku þjóðarinnar til lengri tíma þó að blási á móti í núinu. Að mínu viti er aðild að Evrópusambandinu ekki sú töfralausn á núverandi vanda sem margir talsmenn þeirrar lausnar tala um. Slík töfralausn er ekki til heldur þarf að takast á við verkefnin eins og þau liggja fyrir sjálf og byggja okkur upp á þeim sterka grunni sem við þó höfum. Samfylkingin, einn flokka, hefur í ljósi þess óvissuástands sem hér ríkir gripið tækifærið og komið á dagskrá þingsins tillögu um aðildarumsókn að ESB með stuðningi Vinstri grænna, Vinstri grænna af öllum flokkum, þvert á fyrri yfirlýsingar þess flokks, háværar yfirlýsingar í síðustu kosningabaráttu, bæði í ræðu og riti gegn því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Virðulegi forseti. Ýmislegt getur gerst á óvissutímum. Nú hef ég fulla samúð með þingflokki Vinstri grænna í þessu máli. Ég hef séð það áður, frú forseti, hvernig Samfylkingin hefur beitt samstarfsflokka sína afarkostum þegar kemur að þessu eina máli Samfylkingarinnar, Evrópusambandsaðild. Þeir hafa æfingu í því að stilla fólki upp við vegg. En, virðulegi forseti, í dag er þörf á hugrökkum stjórnmálamönnum sem standa við sína sannfæringu og láta ekki kúga sig til hlýðni. Ég vil hugga þingmenn Vinstri grænna með því að það er líf eftir samstarf við Samfylkinguna. En það er bara snöggtum betra sérstaklega hvað varðar sjálfsvirðinguna ef menn hafa kjark til að standa með sjálfum sér og segja nei. Farið hefur fram mikil umræða um ESB í kjölfar bankahrunsins en í raun hefur sú umræða öll snúist um gjaldmiðilsmál og upptöku evru. Staða krónunnar er veik og því eðlilegt að rætt sé um hvaða stefnu eigi að taka varðandi framtíð gjaldmiðilsins. Staðreyndin er hins vegar sú að til þess að geta tekið upp evru með aðild að ESB þurfum við að uppfylla Maastricht-skilyrðin eins og hv. þm. Pétur Blöndal fór vel yfir áðan. Vissulega eru Maastricht-skilyrðin góð og gild og vissulega skilyrði sem við ættum að stefna að því að uppfylla. Það er hverri þjóð mikilvægt að vera með stöðugan efnahag. Maastricht-skilyrðin eru í rauninni bara svona heilbrigðisvottorð um að efnahagslíf gangi vel. Bjartsýnustu menn, eins og hv. þm. Pétur Blöndal fór yfir í sinni ræðu, hafa gefið okkur um sjö ára tíma til að uppfylla þessi skilyrði. Aðrir sérfræðingar hafa spáð tíu árum, sumir þrjátíu árum þannig að það er enn og aftur augljóst, frú forseti, að við tökum ekki upp evru í gegnum aðild að ESB í skyndi. Það er margra ára verkefni. Margir hafa í umræðunni lýst því yfir að þrátt fyrir augljósa galla ESB munu þeir ekki bíta á okkur þar sem við komum til með að fá svo mikið af undanþágum í samningaferlinu, að okkar sérstaða sé það mikil að við fáum gríðarlega miklar undanþágur. Frú forseti. Við sáum það nú hvernig samninganefndinni gekk í Icesave-málinu í að halda fram okkar sérstöðu þrátt fyrir að búið væri að skrifa undir sameiginleg viðmið þar um. Sagan segir okkur jafnframt að illa hefur gefist að óska eftir miklu af varanlegum undanþágum frá regluverki ESB. Viðmiðunarreglan gæti verið 10% kannski. En á móti kemur að slíkar undanþágubeiðnir lengja umsóknarferlið, geta lengt það um mörg ár. Miðað við flýtinn í þinginu, frú forseti, er augljóst að talsmönnum þessarar leiðar liggur mikið á og þeir fara þá varla að bíða í mörg ár með það, þ.e. að hafa samningaviðræður í gangi í mörg ár með öllum þeim viðræðum um undanþágur sem þeir talsmenn halda fram að hægt verði að ná. Virðulegi forseti. Ef það hefur farið fram hjá einhverjum þá er það afstaða mín að aðild að Evrópusambandinu er ekki það sem ég tel að sé best fyrir hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Þá skoðun byggi ég á því að ég fór í gegnum mikla vinnu með flokknum mínum í janúar á þessu ári við að endurskoða afstöðu okkar í Evrópumálum, fara enn og aftur yfir afstöðu Sjálfstæðisflokksins sem hefur verið sú að okkar hagsmunum sé betur borgið þar fyrir utan. Gríðarlega mikil vinna fór fram og ferðast var hringinn í kringum landið til að tala við sjálfstæðismenn og fara yfir þessi mál. Ég byggi skoðun mína á því að það þjónar ekki hagsmunum íslensks landbúnaðar að ganga í Evrópusambandið. Það þjónar ekki hagsmunum íslensks sjávarútvegs að ganga í Evrópusambandið og varanlegt 10–12% atvinnuleysi í Evrópusambandslöndunum fellur mér ekki vel í geð. Kalt hagsmunamat segir mér því að tíma okkar sé betur varið fyrir utan Evrópusambandið. Bændasamtök Íslands hafa fjallað mikið um aðild að Evrópusambandinu. Þau hafa lagt fram mikil plögg þar að lútandi og þeir reifa það meðal annars að reynsla nágrannaþjóða okkar varðandi landbúnaðinn sé ekki góð. Ég tek mikið mark á þessari vinnu og tel að landbúnaðurinn sem og sjávarútvegurinn hafi unnið gott starf í því að kynna fyrir okkur hvernig afstaða Evrópusambandsins gagnvart þessum stóru og mikilvægu atvinnugreinum á Íslandi sé. Frú forseti. Jafnframt hefur lítið farið fyrir umræðunni hér um Lissabon-sáttmálann svokallaða og áhrif hans á ESB ef hann verður samþykktur. Þar er í rauninni um að ræða stjórnarskrá fyrir Evrópusambandið. Ef hann verður að veruleika og tekur gildi mun Evrópusambandið taka það miklum stakkaskiptum að í rauninni væri ekki lengur um ríkjasamband að ræða heldur sambandsríki. Með tilkomu Lissabon-sáttmálans verður Evrópusambandið gert að lögpersónu og breytingarnar eru slíkar að það er full þörf á að ræða þær hér þegar á þessu stigi málsins. Virðulegi forseti. Alþingi situr nú á löngu sumarþingi og kemur ekki á óvart enda eru verkefnin sem fyrir íslenskum stjórnvöldum liggja ærin. Þau eru flókin og viðamikil. Ekki þarf að fjölyrða um þá stöðu og það óöryggi sem íslenskar fjölskyldur búa við í dag. Sama má segja um atvinnurekendur. En nú sitjum við hér, þingmenn þjóðarinnar, og ræðum um Evrópusambandið. Mér þykir það þyngra en tárum taki að við séum í þessari stöðu í dag, að ræða eina mál Samfylkingarinnar meðan það er fullt af öðrum verkefnum sem við ættum að vera að sinna. Forgangsröðunin er skrýtin. Það er skrýtið að vera hér með forgangsröðun í þágu Samfylkingarinnar en ekki í þágu þjóðarinnar. Samningsstaða okkar Íslendinga gagnvart Evrópusambandinu hefur að mínu viti aldrei verið jafnslæm og hún er nú. Við erum löskuð eftir stærsta efnahagsáfall síðari tíma í heiminum. Er Ísland í dag líklegt til að ná góðum samningum? Ég tel svo ekki vera. Virðulegi forseti. Að mínu viti eru mikilvægustu verkefni stjórnmálamanna í dag þessi: Endurreisn bankanna, niðurskurður í ríkisfjármálum, endurreisn atvinnulífsins, aðgerðir í þágu heimilanna, ívilnandi aðgerðir til að greiða fyrir erlendri fjárfestingu, orkunýtingaráætlun til þess að skýrt sé hvernig við ætlum að nýta landið okkar okkur til hagsbóta og að skapa þannig aðstæður að hér skapist fleiri störf. Síðast en ekki síst þarf að skapa fólkinu í landinu öryggi og blása þjóðinni í brjóst von, von um að landið okkar og einstaklingarnir sem það byggja muni þrátt fyrir allt eiga hér bjarta framtíð í landinu okkar. Virðulegi forseti. Grundvöllur þess að við náum þeim árangri við stjórn efnahagsmála sem leiðir til vaxtalækkunar og afnáms gjaldeyrishafta er að stjórnvöld nái tökum á ríkisfjármálunum - það er lykilatriði - og að sjálfsögðu að endurreisn bankanna verði lokið því áður en ríkisfjármálin og bankarnir komast í lag verða allar aðgerðir til bjargar heimilunum og atvinnulífinu máttlausar. Ég vil því enn og aftur, frú forseti, hér í þessum ræðustól nota tækifærið og minna á efnahagstillögur þingflokks Sjálfstæðisflokksins sem lagðar voru fram í þinginu í sumar. Markmið þeirra aðgerða sem þar eru lagðar fram eru að bæta stöðu heimila og fyrirtækja, endurheimta tiltrú á íslensku efnahagslífi, skapa sameiginlegan skilning á mikilvægi brýnustu aðgerða, tryggja hvata til atvinnusköpunar og hagvaxtar og skapa skilyrði til þess að Íslendingar verði að nýju í hópi samkeppnishæfustu þjóða í heimi. Af hverju erum við ekki frekar að ræða þau mál hér í dag? Af hverju erum við að eyða tíma þingheims í að ræða hugsanlega aðild að Evrópusambandinu? Frú forseti. Þetta er algjörlega ofviða mínum skilningi. Frú forseti. Barátta okkar Íslendinga næstu mánuði felst í því að skapa fleiri störf. Ég tel að við eigum fjölmörg tækifæri til að byggja hérna upp sterkt og öflugt atvinnulíf. Forsenda þess að við náum tökum á því verkefni er að ríkisstjórnin einbeiti sér að þeim grundvallarviðfangsefnum sem fyrir liggja. Aldrei í sögunni hefur verið meiri þörf á atvinnuuppbyggingu og erlendir fjárfestar hafa sýnt mikinn vilja og mikla löngun til að koma hér að, sérstaklega í orkufrekum iðnaði. Þeir reka sig hins vegar á ýmsar hindranir þar sem umhverfið er ekki tilbúið að taka á móti þeim og stjórnsýslan er ekki klár. Það er brýnt að taka á þessu hið fyrsta og liðka fyrir því að erlent fjármagn streymi til landsins til að byggja upp atvinnutækifæri til framtíðar og skapa þjóðinni auknar gjaldeyristekjur. Það er lykillinn. Auknar gjaldeyristekjur eru lykillinn að því að við komum okkur upp úr þessu ástandi. Virðulegi forseti. Við Íslendingar megum aldrei gleyma því að þrátt fyrir erfiða stöðu eigum við hér margar sterkar stoðir sem við byggjum á. Aldurssamsetning þjóðarinnar er hagstæð. Menntunarstigið er hátt. Við eigum hér miklar auðlindir, fiskinn í sjónum, vatnið og orkuna og við skulum aldrei gefa það frá okkur. Þetta eru vopnin og þetta eru stoðirnar sem við komum til með að byggja endurreisn okkar á. Vissulega fer uggur um mann þegar talað er um fyrningu í sjávarútvegi og þessi grundvallarútflutningsgrein okkar skelfur vegna þess að ríkisstjórnin er að leggja til aðgerðir sem beinlínis miða að því að vekja ójafnvægi í greininni. Þetta er gríðarlega alvarlegt. Ofan í það kemur svo þessi hugsanlega aðild að Evrópusambandinu sem ekki er til þess fallin að styrkja stoðir sjávarútvegsins. Virðulegi forseti. Við skulum aldrei gleyma því að einstök þjóð byggir þetta land. Við erum harðger og dugleg og við höfum vilja sem enn hefur ekki verið brotinn á bak aftur, vilja til þess að sjá afrakstur eigin verka og njóta þeirra, vilja til að sjá sér og sínum farborða, til að auðga andann og mennta sig og verða með því færari til að afla okkur tekna, viljann til að nýta kosti landsins til að lifa af og auka lífsgæði fyrir okkur sjálf og fyrir komandi kynslóðir, viljann til frelsis og sjálfstæðis. Þennan vilja skulum við virða og tryggja að hann verði aldrei brotinn á bak aftur. Evrópusambandið mun ekki koma okkur til bjargar. Við þurfum að gera þetta sjálf. Það verður erfitt og mun taka virkilega á okkur. En auðlindirnar skulum við ekki gefa frá okkur og við skulum ekki raska jafnvægi þeirra. Framtak og framsýni einstaklinganna eru sterkustu vopnin í þeirri baráttu sem við eigum í. Þessi vopn skulum við virða og þeim skulum við beita. Virðulegi forseti. Ljóst er af umræðu um aðild Íslands að Evrópusambandinu að undanförnu að ekki er einhugur í ríkisstjórninni um það hvort hagsmunum þjóðarinnar sé betur borgið innan eða utan ESB. Þjóðin virðist klofin í þessu stóra máli og það sem alvarlegra er, ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir á Alþingi standa ekki einhuga að þessu máli. Þeir treysta sér ekki til að bera pólitíska ábyrgð á þessari hugsanlegu aðildarumsókn. Það er alvarlegt mál. Það eru óvissutímar og þjóðin þarf ekki á því að halda að leiðtogar hennar eða ríkisstjórnarflokkarnir þori ekki að taka ákvörðun, geti ekki staðið á bak við þau mál sem lögð eru fram hér í þinginu. Tillaga ríkisstjórnarflokkanna er þeim stóra annmarka háð að flutningsmenn hennar áskilja sér rétt til að leggjast gegn afurðinni, aðildarsamningnum þegar til ákvörðunar kemur um samþykkt hans eða synjun. Það hefur aldrei verið mikilvægara fyrir íslenskt samfélag en að hér ríki einhugur, einhugur um það hvert skuli stefna, einhugur um uppbyggingarferlið. Sú er því miður ekki staðan. Nú er ekki tími til að ala á sundrungu og klofningi þjóðarinnar. Þjóðin þarfnast sterkra leiðtoga sem hafa skýra framtíðarsýn, framtíðarsýn sem byggir á sterkri sannfæringu og vekur von hjá fólkinu í landinu um að framtíðin okkar hér í þessu landi verði björt. Hér er verið að leggja til að lagt verði í leiðangur til Brussel til að leita samninga um fullveldisafsal þjóðarinnar án þess að hugur fylgi máli, að minnsta kosti ekki hjá öðrum stjórnarflokknum. Virðulegi forseti. Þar sem ríkisstjórnin hefur ekki skýra sýn í þessu máli frekar en nokkru öðru mun ég styðja breytingartillögu formanns og varaformanns Sjálfstæðisflokksins um að viðhöfð verði þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu. Þjóðin þarf að koma að þessari ákvörðun þar sem Vinstri grænir hafa látið undan kröfu Samfylkingarinnar um að þau fái séð draum sinn rætast, drauminn um Ísland í ESB. Það gengur ekki, frú forseti, að Samfylkingin ein flokka fái vilja sínum framgengt um aðildarviðræður þvert á raunverulegan vilja þingsins. Fólkið í landinu á það skilið að fá að segja sitt í þessu máli og þess vegna styð ég það að viðhöfð verði þjóðaratkvæðagreiðsla um hugsanlega aðildarumsókn.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér einstakt mál, mál sem lagt var af stað með sem þingsályktunartillögu á vegum ríkisstjórnarinnar þó svo að annar stjórnarflokkurinn vilji helst ekkert við það kannast eða kannast við málið. Ráðherrar og þingmenn flokksins hafa ýmist lýst yfir andstöðu við ályktunina eða á mjög svo loðinn hátt viðurkenna ábyrgð á að hún sé fram komin þó svo að ekki fáist upp gefið hvort þeir styðji málið. Undan er þó skilinn hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sem hér í upphafi umræðu um þetta mál á föstudaginn gerði skýra grein fyrir afstöðu sinni og þeirri bóndabeygju sem Evrópusambandsmálið er í hjá einstökum stjórnarþingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hinn stjórnarflokkurinn, Samfylkingin, stendur hins vegar heils hugar að baki þingsályktunartillögunni, nema hvað? Það hefur margoft komið fram að endurreisnarplan Samfylkingarinnar, endurreisn íslensks efnahags, er innganga í Evrópusambandið. Þar er ekkert plan B, ekki frekar en í Icesave-málinu. Frú forseti. Það er engin launung á því að staða Íslands, staða þjóðarinnar er erfið, svo erfið að ekki er hægt að útiloka neina þá leið sem gæti hjálpað okkur út úr þeim vanda, út úr kreppunni sem við erum stödd í. Það þýðir á mannamáli að við verðum að skoða sem flesta möguleika. Einn möguleikinn er sá sem við ræðum hér, þ.e. aðildarumsókn að Evrópusambandinu og hugsanleg upptaka og/eða tenging við evru. Sú leið gæti verið þyrnum stráð. Við þekkjum hætturnar fyrir undirstöðuatvinnugreinar okkar, sjávarútveg og landbúnað. Þessar atvinnugreinar hafa lagt mikla vinnu og metnað í að skoða, ekki síst landbúnaðurinn, kosti og galla aðildar að Evrópusambandinu og þeirra niðurstaða er skýr og vel þekkt. Gallarnir eru langtum stærri og munu að óbreyttu leggja einstakar greinar þessa atvinnuvegar í rúst. Frú forseti. Við vitum að við erum ríkt land með miklar auðlindir, miklu ríkari en flestar Evrópuþjóðir, hvað þá þær þjóðir gömlu Austur-Evrópu sem sækja ýmislegt til Evrópusambandsins. Við erum fyrst og fremst að sækja fjármálalegan stöðugleika, nýjan gjaldmiðil. Af öllu öðru erum við í raun rík. Við eigum auðlindir til lands og sjávar, mannauð, lýðræðiskerfi, pólitískan stöðugleika, stjórnkerfi sem er með því besta sem gerist í heiminum, unga þjóð, kröftuga og mikil atvinnutækifæri, þ.e. ef við undanskiljum núverandi vandamál með bankahruni og heimskreppu. Staða okkar er því verulega önnur en annarra Evrópuríkja sem sækjast eftir inngöngu í Evrópusambandið. Því verðum við að spyrja okkur hvort einhverjar aðrar leiðir séu færar, hvort við þurfum ekki að skoða allar aðrar leiðir samtímis því að kanna aðild að Evrópusambandinu. Ein leið væri sú - og finnst mér nauðsynlegt að hæstv. utanríkisráðherra og hv. formaður utanríkismálanefndar og nefndin öll skoði hana - þ.e. að skoða aðild að NAFTA, fríverslunarbandalagi Norður-Ameríkulanda og Mexíkós og hugsanlega upptöku dollars. Ég ræddi þetta við hæstv. utanríkisráðherra í andsvari við ræðu hans hér fyrr í umræðunni. Þar koma fram að í hans ráðherratíð alla vega hefði þessi kostur aldrei verið skoðaður. Þar með liggur sú spurning ósvöruð, ókönnuð hvort hagsmunum okkar þjóðar og lands væri ef til vill betur borgið með slíkum samningum. Þetta er í beinu framhaldi og eðlilegu af því sem við höfum áður rætt, að hér er einblínt, þ.e. stefna beint inn í Evrópusambandið. Það er stefna Samfylkingarinnar og aðrir möguleikar eru ekki uppi á borði. Aðrir möguleikar eru ekki einu sinni ígrundaðir og við höldum bara áfram á þessari einu leið, ýmist öll á sama báti eða þvinguð í þann bát alla vega. Allar aðrar leiðir ætti jafnframt að skoða samhliða og ekki hafna neinni fyrir fram. Til dæmis mætti nefna einhliða upptöku annarra gjaldmiðla en evru, dollars eða hugsanlega annarra gjaldmiðla ef álitið væri að það hentaði eftir nákvæma athugun. Ég tel að allt þetta þurfi að skoða samhliða því að athuga það hvernig henti best að fara í þessar viðræður við Evrópusambandið. Við erum því miður þannig stödd, hin íslenska þjóð, að allar leiðir ber að skoða. Frú forseti. Við erum hins vegar hér í dag eða þessa dagana að ræða þingsályktunartillögu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Samhliða þingsályktunartillögu stjórnarflokkanna var kynnt þingsályktunartillaga frá Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum um aðra og, að mínu mati, mun betri málsmeðferð en fram kemur í stjórnartillögunni. Tillaga stjórnarandstöðuflokkanna er í anda þeirrar ræðu sem forseti lýðveldisins hélt í þessum stól við þingsetninguna. Hún var um að vanda undirbúninginn, búa ekki til gjá á milli hópa, skilja þjóðina ekki eftir í sárum, ná samstöðu og samvinnu bæði á þinginu og eins úti í samfélaginu öllu, hafa samráð við hagsmunaaðilana, hafa samráð við þjóðina um samningsskilyrði þannig að við þingmenn getum síðan tekið upplýsta ákvörðun um hvort við eigum að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið eður ei. Á sama tíma ætti að vera orðið ljóst hvaða aðrar leiðir sem ég nefndi fyrr í ræðu minni, þ.e. um hugsanlega tengingu við NAFTA og dollar eða einhliða upptöku annars gjaldmiðils, hvort þær leiðir væru færar, hvaða kosti og hvaða galla þær fela í sér. Þær leiðir þarf að kanna með jafnopnum huga og við gerum nú gagnvart mögulegri aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Helsti munurinn á þessum tveimur ályktunum liggur í aðferðafræðinni við málsmeðferð og þar af leiðandi trúverðugleika þess og/eða þeirra sem fara fyrir aðildarumsókninni. Þessi munur kemur meðal annars fram í minnihlutaáliti hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þar stendur, með leyfi forseta: „Skilyrði slíkra aðildarviðræðna yrði þó ávallt að samningsskilyrði væru skýr og búið væri að ná samstöðu um þau skilyrði sem landi og þjóð eru svo mikilvæg að þau yrðu ekki eftirgefanleg.“ Og, með leyfi forseta: „Skýr samningsskilyrði eru þó ekki í áliti meiri hlutans þrátt fyrir viðamikla umræðu um hagsmuni sem standa skal vörð um ...“ Og síðar í sama áliti, með leyfi forseta: „Telur 2. minni hluti að talsvert vanti upp á nægilega umræðu og leiðsögn um meginhagsmuni, samningsmarkmið og áherslu á raunhæfa samninganiðurstöðu.“ Frú forseti. Eins og kemur fram í áðurnefndu áliti 2. minni hluta er einn mikilvægasti hlutinn við viðræðuferlið undirbúningurinn og kannski er sá hluti sá langmikilvægasti. Í Evrópusambandinu, eða Evrópusambandið sjálft, eru í raun og veru sérfræðingar í samningum við aðildarumsækjendur og eru þeir með vant atvinnumannateymi í því. Þeir eru sífellt að semja við aðrar þjóðir. Samninganefnd okkar þarf að geta setið við samningsborðið með skýr samningsskilyrði sem Alþingi hafi þá veitt nefndinni. Í ljósi undangenginna atburða og umræðu sem hér hefur orðið um Icesave-samninginn ættum við að hafa lært að nauðsynlegt er fyrir þá aðila sem fara með samningsumboð fyrir Íslands hönd að hafa í farteskinu skýr skilaboð, skýr samningsskilyrði sem ekki megi gefa eftir. Ætli staða okkar nú væri ekki ögn betri ef það hefði legið fyrir áður en menn gengu til Icesave-viðræðnanna? Við hverja erum við að fara að semja, frú forseti? Jú, við þekkjum samningsaðilana vel. Menningarlega og viðskiptalega höfum við átt samleið um langt skeið, um aldir. Við höfum unnið bæði með Evrópu og í Evrópumálum í langan tíma. Tilskipanir sem við höfum tekið upp í þinginu í hinum ólíklegustu málefnum hafa gjarnan eftirfarandi setningu einhvers staðar í greinargerðinni: Tilskipunin er sett til að samræma reglur aðildarríkjanna, eða bandalagsins eða að vísað er til hættunnar á flutningi vara, lífvera, vatns eða lofts yfir landamæri. Því nefni ég þetta, frú forseti, að við verðum að gera okkur grein fyrir hvaða bandalag þetta er. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir fór vel yfir söguna í fyrri umr. um málið. Þau rök standa vel fyrir sínu, þ.e. eftir að Evrópa sameinaðist í Evrópusambandið hefur verið friður í Evrópu, alla vega í vesturhlutanum. Sameinuð Evrópa er sífellt að semja reglur sem snúa að því sama, að minnka líkurnar á ágreiningi nágranna vegna samkeppni, flutnings, ágangs, fólks, dýra, vöru, fjármagns, mengunar og svo mætti lengi telja. Við erum hins vegar, eins og við öll vitum, eyþjóð langt frá landamærum annarra ríkja Evrópu. Við ættum því að sækja okkur allar þær undanþágur frá EES-samningnum sem færar eru og hefðum átt að gera það í gegnum árin vegna þess og að þessu leyti eigum við ekki samleið með vandamálum Evrópu. Önnur sérstaða er lega landsins langt norður í Atlantshafi. Sú sérstaða skapar okkur enn frekar aðra aðkomu að málum, aðkomu þar sem hagsmunir okkar eru öðruvísi en flestra ef ekki allra annarra Evrópusambandsríkja, hagsmunir sem Evrópa á erfitt með að skilja og erfitt með að taka tillit til. Þar er auðveldast og nærtækast að nefna sjávarútveginn sem við lítum á sem auðlind en Evrópa hefur allt önnur sjónarmið í því sambandi. Að teknu tilliti til þessarar augljósu sérstöðu Íslands og þeirrar staðreyndar að við erum rík af auðlindum er ekki nein furða að við teljum nauðsynlegt að vandað sé til undirbúnings aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Í þessu ljósi, virðulegur forseti, er rétt að rifja upp ummæli utanríkisráðherra Finna, Alexander Stubb, sem varaði við of mikilli bjartsýni varðandi Evrópusambandsumsóknarferlið í viðtali við Morgunblaðið 9. júní síðastliðinn og sagði, með leyfi frú forseta: „Ef við horfum hins vegar til reynslu okkar Finna er afar mikilvægt að hafa í huga að aðildar- og umsóknarferlið er aldrei auðvelt. Menn skyldu ekki gera sér rósrauðar væntingar um að afgreiðsla umsóknar muni þegar í stað liggja fyrir eða að sjálfar aðildarviðræðurnar verði leikur einn. Þvert á móti þá munu þær verða mjög erfiðar því grundvallarviðhorf Evrópusambandsins liggur fyrir: Það yrði hlutverk Íslands að fylgja reglum sambandsins.“ Í þingsályktunartillögunni og áliti meiri hlutans er fjallað í mörgum köflum og löngu máli um einstaka hluti sem gera þarf grein fyrir og menn telja meginhagsmuni Íslands. Þar á meðal er fjallað um landbúnað og sjávarútvegsmál. Í landbúnaðarkaflanum virðist svo vera eða maður getur lesið það á milli línanna að fyrst og fremst eigi að reyna að verja svokallaðan hefðbundinn búskap, svokölluð fjölskyldubú í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt, en annað verði ekki hægt að verja með þessari aðild að Evrópusambandinu og upptöku Evrópusambandsreglnanna. Hér er líka sagt um afnám tolla að þar sem tollverndin hafi verið ein stoð íslensks landbúnaðar þá sé mikilvægt að verja annan hefðbundinn búskap og að eitt af samningsmarkmiðum Íslands verði að verja það. Hér er þó undan skilið að meiri hlutinn virðist ekki gera sér grein fyrir því að mjólkuriðnaðurinn hefur skoðað það og dregið af þeirri skoðun þá ályktun að verulegur hluti af núverandi framleiðslu mundi hverfa úr landinu ef gengið yrði í Evrópusambandið og allur kjötiðnaðurinn hefur lýst því yfir að ef allt hvítt kjöt hverfi úr landinu þá muni kjötvinnslur landsins, sem eiga þá að nýta hefðbundið hráefni úr sauðfjár- og nautgriparækt, ekki lifa af. Í þessu plaggi, þó það sé hvergi nefnt, er því verið að tala um stóran hluta af landbúnaði eins og við þekkjum hann í dag og sem er vissulega fjölskyldubúskapur sérstaklega í samanburði við þau risavöxnu fyrirtæki sem starfa á Evrópusambandsmarkaðnum. Reyndar hefur komið í ljós að þau eru þeir aðilar sem njóta stærstan hluta Evrópusambandsstyrkjanna. En það hefur líka komið í ljós að reynsla Finna, Svía og eins vina okkar í Danmörku er sú að sífellt fleiri og fleiri dagar í hverjum mánuði hjá venjulegu fyrirtæki í landbúnaði fara í að sitja inni og fylla út skýrslur, umsóknir til að uppfylla það að geta fengið eðlilega styrki. Menn hafa farið að kalla þá töskubændur og er þetta ekki tegund af búskap sem ég held að neinir íslenskir bændur né reyndar þeir sem þetta hefur verið haft eftir, hinir skandinavísku frændur okkar og vinir, hafa sóst eftir. En þetta er eitt af því sem stendur ekki í þessu langa máli meiri hlutans. Hér er heilmikið fjallað um fæðuöryggi og matvælaöryggi og það er út af fyrir sig ágætt. En ef samhliða því er verið að færa stóran hluta af matvælaframleiðslunni úr landi þá hverfur allur trúverðugleiki í því sem haldið er fram, þ.e. að hér eigi að tryggja fæðuöryggi. Í dag erum við í raun að framleiða einungis um 50% af þeim matvælum sem við þurfum á að halda í landinu og það er auðvitað alveg á mörkunum. Í skilgreiningum alþjóðasamfélagsins hefur verið talið að ekki megi fara neðar til að fæðuöryggi þjóðarinnar sé tryggt ef heimskreppa geisaði, eins og við sáum kannski nánast gerast í haust í bankahruninu, þar sem viðskipti milli landa mundu stöðvast að einhverju leyti, hvað þá faraldrar og farsóttir sem vissulega geta komið upp þó þeir hafi ekki komið upp á síðustu áratugum, jafnvel tæplega 100 árum. En það þarf þó ekki að fara lengra aftur en svo. Því er alveg ljóst að við það að fara í aðildarviðræður og hugsanlega aðild að Evrópusambandinu erum við að fyrirgera landbúnaðinum enda er það skoðun landbúnaðarins eftir ítarlega athugun og þeir hafa mjög vel komið því á framfæri. Ég verð að segja alveg eins og er að þó svo að texti um landbúnað sé hér á hátt á aðra eða þriðju blaðsíðu þá er það ekki nóg ef menn tala ekki um hann af nægilegri þekkingu og setja ekki fram nægileg skilyrði til þess að annaðhvort stöðva viðræður eða þá að segja að út af þessu spori verði ekki vikið. Frú forseti. Lokaorð mín eru hvatning til ríkisstjórnarflokkanna, ekki síst þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að koma okkur til aðstoðar í að vanda undirbúninginn enn frekar, meðal annars með því að setja skýr skilyrði í samráði við hagsmunaaðila inn í samningsumboðið. Það er ekki nægjanlegt að mínu mati að vísa í greinargerð um að fylgja skuli sjónarmiðum eins og fram koma í meirihlutaáliti eins og þar stendur og að í því sama áliti sé hafnað að fyrir liggi samningsskilyrði. Hér á blaðsíðu 14 í VII. kafla er talað um skilyrt umboð og þar er því hafnað að sett séu skilyrði fyrir fram og sagt, með leyfi forseta: „Að mati meiri hlutans er afar mikilvægt að þeir meginhagsmunir sem lúta að aðildarviðræðum við ESB verði afmarkaðir og að á þeim byggist síðan nánar skilgreindari samningsmarkmið. Þau verða hins vegar ekki sett fyrr en síðar í ferlinu þegar orðið er ljóst hvaða atriði það kunna að vera í raun sem kalla á samningaviðræður.“ Ég er búinn að reyna að koma inn á í máli mínu varðandi landbúnaðinn að þar hefur verið farið vel yfir það, þ.e. hvað megi ganga langt, um hvað megi semja til að tryggja að hér verði landbúnaður og byggð í landinu eins og við þekkjum hana í dag og hve langt megi ganga og hvað megi ekki gera þannig að það þarf ekki að bíða í raun eftir neinu ferli síðar í samningaviðræðunum og meta það þá. Það er hægt að segja það fyrir fram. Sú vinna hefur farið mjög langt hjá Bændasamtökunum og ég held að við í þinginu eða í þessum aðdraganda hefðum átt að tryggja það enn frekar, fara yfir þau mál og setja þau skilyrði. Það sama á auðvitað að gilda um sjávarútveginn og aðra málaflokka sem við viljum standa sem fastast við og fyrir. Frú forseti. Öllum er ljóst sem til samningagerðar þekkja að líkur á ásættanlegri og jafnvel góðri niðurstöðu aukast mikið við breiða samstöðu baklandsins - í þessu tilviki á ég við þing og þjóð - og eins ef skýr markmið liggja fyrir. Því legg ég til, frú forseti, að hv. utanríkismálanefnd reyni enn til hlítar að breikka bakland sitt með því að setja inn skilyrði sem við erum sammála hagsmunaaðilum um að við munum aldrei gefa afslátt á, setja slík skilyrði inn í þingsályktunartillöguna áður en við tökum ákvörðun um aðildarviðræður. Hv. formaður utanríkismálanefndar á hrós skilið, og hann hefur fengið það í ræðustól Alþingis, fyrir myndarlega greinargerð og eins fyrir vinnulagið við umfjöllun um ályktanirnar báðar, þ.e. stjórnarályktunartillöguna og eins þingsályktunartillögu stjórnarandstöðunnar eða stjórnarandstöðuflokkanna Framsóknar og Sjálfstæðisflokks. Ég vildi líka gjarnan geta hrósað hv. formanni fyrir niðurstöðu málsins og hvet hann því til dáða í því að ná breiðari samstöðu í þinginu með því að setja samningsskilyrði inn í breytingartillöguna. Það er hægt með því að taka breytingartillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og fella hana inn í álit nefndarinnar. Þar koma fram þau meginmarkmið og þeir meginhagsmunir sem við erum, held ég og vona, að við séum öll tilbúin til að verja. Frú forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um breytingartillöguna sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lagði fram í sínu máli. Hún er í raun nokkurn veginn samhljóða ályktun sem við samþykktum á flokksþingi Framsóknarflokksins fyrr í vetur. Hún hljóðar svo í styttri útgáfunni, með leyfi forseta: „Á eftir orðunum „Alþingi ályktar að“ komi (í stað orðalags í breytingartillögunni): Ísland hefji aðildarviðræður við Evrópusambandið á grundvelli samningsumboðs frá Alþingi sem tryggi hagsmuni almennings og atvinnulífs og þá sérstaklega sjávarútvegs og landbúnaðar. Þá verði fullveldi og óskorað forræði Íslendinga yfir auðlindum þjóðarinnar grundvallarkrafa í þeim viðræðum. Viðræðuferlið verði opið og lýðræðislegt og leiði viðræðurnar til samnings skal íslenska þjóðin taka afstöðu til aðildarsamnings í þjóðaratkvæðagreiðslu í kjölfar upplýstrar umræðu.“ Síðan fylgja þau skilyrði sem ég hef skilið svo að verði að liggja fyrir áður en við hefjum viðræðurnar til þess að umboð samninganefndarinnar sé skýrt og til þess að samninganefndin - þegar hún fer út eða hæstv. utanríkisráðherra fyrir hönd þings og forseta, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal upplýsti í sinni ræðu fyrr í kvöld - að þá séu þau skilyrði mjög skýr og að ekkert verði hægt að víkja frá þeim. Það þýðir að líkurnar á að hugsanlegur samningur sem mundi koma í kjölfarið á þessum viðræðum yrði með þeim hætti að hægt væri að leggja hann fyrir þjóðina og kynna og að á honum væru ekki neinir þeir gallar að við værum að semja frá okkur eign eða yfirráð yfir auðlindum til lands og sjávar. Frú forseti. Ég hef hérna reynt í nokkru máli að koma hluta af þeim sjónarmiðum á framfæri sem ég tel mikilvæg okkur þingmönnum þegar við tökum ákvörðun um þetta mál. Ég sakna þess hins vegar þegar fyrir liggur svona stórt mál og búið er að leggja svona mikla vinnu í það og menn hafa gengið mjög langt í því, til dæmis hv. formaður utanríkismálanefndar, að segjast hafa komið til móts við allt og alla, að ekki sé stigið síðasta skrefið og það klárað. Ég ítreka orð mín nú í lok ræðu minnar um að hv. utanríkismálanefnd taki þær tillögur sem hér hafa komið fram um breytingar á milli umræðna til umfjöllunar og geri þær að sínum þannig að við, eða ég að minnsta kosti, gætum hugsanlega fellt okkur við þau skilyrði sem sett verða fyrir því að ganga til viðræðna við Evrópusambandið.