Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Nú fyrir nokkrum mínútum gengu forráðamenn hreyfingar, er nefnir sig samtök um frjálsan samningsrétt, á fund hæstv. sjútvrh. og afhentu honum yfirlýsingar er hljóða svo, með leyfi forseta: „Við undirritaðir mótmælum harðlega setningu brbl. frá 6. sept., þar sem sjómenn eru dæmdir til að þiggja lægri laun en þeir sætta sig við, og skorum á Alþ. að ógilda brbl. nú þegar.“ Undir þessa yfirlýsingu skrifa tæplega 2000 starfandi sjómenn. Jafnframt var hæstv. ráðh. afhent svofelld yfirlýsing: „Við undirrituð lýsum yfir stuðningi okkar við baráttu sjómanna og skorum á Alþ. að ógilda brbl. frá 6. sept. 1976 nú þegar. Lögin eru aðför að samningsrétti alls vinnandi fólks.“ Undir þessa yfirlýsingu skrifa um 10 000 launþegar úr flestum eða öllum atvinnustéttum þjóðfélagsins. Þessar tvær yfirlýsingar eru því undirritaðar af rúmlega 12 500 einstaklingum víðs vegar að af landinu, og þegar þess er gætt að engin formleg félagasamtök standa á bak við þessa undirskriftasöfnun, heldur er í hana ráðist að frumkvæði nokkurra einstaklinga sem allir eru í fullu starfi á öðrum vettvangi og hafa orðið að vinna að málinu í takmörkuðum frítímum sínum og fyrir eigið fé, þá gefur hinn mikli fjöldi þeirra, sem undir yfirlýsingarnar rita, ljósan vott um hve ákveðin og eindregin andstaða ríkir meðal fólks, ekki aðeins úr röðum sjómanna, heldur einnig úr öðrum atvinnustéttum, við þá atlögu að frjálsum samningsrétti sem fólst í setningu brbl. um kaup og kjör sjómanna frá 6. sept. s.l. Þorri launþega í þessu landi gerir sér það fyllilega ljóst, að með setningu þessara brbl. er ekki aðeins verið að ráðast harkalega gegn sjómönnum, heldur jafnframt gegn sjálfsögðum mannréttindum og félagslegum réttindum allra launþega í þessu landi, - þeim rétti að fá að semja um kaup og kjör eftir löglegum og viðurkenndum leiðum. Í dag eru það sjómenn sem brotinn hefur verið réttur á. Á morgun er það e.t.v. einhver önnur launþegastétt eða verkalýðshreyfingin öll sem ætlað er að sæta sömu örlögum, ef marka má þær fregnir sem farið hafa af frv. til nýrrar vinnulöggjafar sem hæstv. ríkisstj. ætlar sér að setja á þessu Alþingi. Atlagan að sjómannastéttinni er því nokkurs konar prófmál af hendi hæstv. ríkisstj., tilraun til þess að sjá hve langt henni er óhætt að ganga gegn félagslegum réttindum verkalýðshreyfingarinnar. Þannig er þetta mál í pottinn búið, og að svo sé er öllum ljóst. Vegna þessarar hættu hafa 12 500 manns úr hinum ýmsu launastéttum landsins tekið höndum saman við sjómenn um mótmæli, og fjölmargir aðrir eru sama sinnis þó ekki hafi til þeirra náðst. Frumkvöðlar hinna óformlegu samtaka um verndun frjáls samningsréttar, þeir sem höfðu frumkvæði að undirskriftasöfnuninni, höfðu samband við mig í gær og óskuðu þess að ég gerði nokkra grein fyrir málstað þeirra hér. Mér er bæði ljúft og skylt að verða við þeirri beiðni og þakka forseta tækifærið sem hann hefur veitt mér til þess, en mun að sjálfsögðu fara að tilmælum hans og takmarka mjög mál mitt. Mér er ljúft að verða við þessari bón, vegna þess að ég er einn í hópi þeirra, sem hafa ritað nafn sitt undir mótmælin, og styð í einu og öllu þau sjónarmið sem þar koma fram. Mér er málið skylt, vegna þess að ég tel að með setningu þessara brbl. hafi verið brotið gegn ekki aðeins lögmætum réttindum launþega í þessu landi, heldur einnig gegn anda sjálfrar stjórnarskrárinnar, og sérhverjum þm., sem er þeirrar skoðunar um aðgerð stjórnvalda, ber skylda til þess að beita sér gegn henni og reyna að fá hana ónýtta með hverjum þeim hætti sem honum ber réttur til sem alþm. Ég vil í því sambandi sérstaklega benda á, að hvað svo sem því veldur, þá hefur þingheimi enn ekki gefist tækifæri til þess að fjalla um þessa brbl.-setningu, því að þó hún hafi verið nokkrum sinnum á dagskrá hv. Ed. er mér ekki kunnugt um að umr, um málið þar séu hafnar, og er þó líðið alllangt á starfstíma Alþ. Hæstv. ríkisstj. virðist halda þannig á þessu máli að jafnvel henni sé ljóst, að þar hafi hún óhreint mél í pokahorninu. Hún er á báðum áttum um það í raun og veru hvort hún á að hætta sér út í umr. um þessi mál eða ekki. Grundvallaratriðið í stjórnarháttum okkar er það sama og hjá öðrum siðuðum þjóðum, að engin lög eru lög nema þau lög sem löggjafarsamkoman setur. Þessu landi á að stjórna á grundvelli lýðræðis og þingræðis, en ekki með tilskipunum. Þó hefur ávallt verið gengið lengra og lengra á þá braut. Í 28. gr. stjórnarskrárinnar er opnaður sá möguleiki að forseti Íslands, en í framkvæmd ríkisstj., geti, þegar brýna nauðsyn ber til, eins og þar stendur, sett brbl. milli þinga. Auðvitað er ljóst að hér er um algert undantekningaratriði að ræða, sem raunar er ekki ætlast til að beitt sé nema til að afstýra hreinum þjóðarvoða, t.d. eins og þegar svo bráðan vanda ber að höndum að ekki er unnt að kalla þing saman. Þannig er einnig með slík ákvæði farið í öllum þeim lýðræðislöndum þar sem slík ákvæði er að finna í stjórnarskrá, og þar er mönnum jafnvel svo ljós hættan á misnotkun slíkra ákvæða að í sumum nágrannalöndum okkar. t.d. Noregi, er engin slík undanþága gefin. Þar er ekki hægt að setja brbl. En íslensk stjórnvöld virðast því miður ekki hafa til að bera þá virðingu fyrir lýðræði og þingræði sem nauðsynleg er til þess að unnt sé að treysta þeim til að fara af þeirri varfærni og varúð með þetta vald sem til er ætlast. Þvert á móti virðast þau í sívaxandi mæli gripa heimild stjórnarskrárinnar til brbl: setningar og nota þá heimild til þess að stjórna þegnum og þjóð fram hjá Alþ. með tilskipunum. Brbl.-heimildin er af hálfu stjórnvalda ýmist notuð sem varnagli við óvönduðum málatilbúnaði á þingi, til þess að fresta aðgerðum í viðkvæmum málum fram yfir þinglok ellegar, eins og í þessu tilvíki sem hér um ræðir, til þess að setja hrein þrælalög sem stjórnvöld óttast að þau fái ekki í gegnum Alþ. nema Alþ. sé sett upp að vegg og látið standa frammi fyrir gerðum hlut. En nú kastar þó fyrst tólfunum. Það er ekki aðeins að ríkisstj. misnoti brbl: heimild stjórnarskrárinnar til þess að taka fram fyrir hendurnar á stéttarfélögum sjómanna við frjálsa samningagerð, heldur gerir hún sér jafnframt lítið fyrir og afnemur rétt sjómanna til vinnustöðvunar sjálfan grundvallarrétt frjálsrar verkalýðshreyfingar, undirstöðu mannréttinda verkafólks í þessu landi. Þessa tilskipun gefur hæstv. ríkisstj. út þótt engin verkföll hafi verið boðuð, engin verkfallsboðun hafi verið til umr. og engin merki komið fram um að sjómenn hafi svo mikið sem verið að hugleiða þau mál. Ýmsar afsakanir hafa verið færðar fram fyrir brbl. sumra annarra ríkisstj., en fyrir slíkri aðgerð er engin afsökun til. Það bar enga nauðsyn, hvað þá heldur brýna nauðsyn til að setja slík lög. Þau eru í andstöðu við allan anda stjórnarskrárinnar, í andstöðu við allt orðalag 28. gr. stjórnarskrárinnar um brbl. og í andstöðu við réttlætiskennd hvers hugsandi manns í þessu landi. Slík lög eru þrælal. og eiga sér hvergi hlíðstæðu nema í þeim löndum nasista, fasista og kommúnista þar sem verkföll eru bönnuð í eitt skipti fyrir öll. Undir slíkum aðgerðum mega menn ekki sitja, enda hefur það ekki verið gert. Staðreyndin er sú, að þrátt fyrir það að hæstv. ríkisstj. hafi með þessum hætti reynt að svipta samtök sjómanna grundvallarréttindum sínum, hafa sjómenn sjálfir lagt til atlögu við ákvæði laganna og orðið verulega ágengt. Í kjördæmi hæstv. sjútvrh. neituðu línusjómenn að láta skrá sig á haustvertíð skv. ákvæðum þessara brbl., og þótt allt hafi verið reynt að gera af hálfu stjórnvalda til að hefta baráttu þeirra og hneppa þá í fjötra er málum nú svo komið, að á fjölmörgum stöðum þar vestra hefur náðst samkomulag milli sjómannanna sjálfra og útgerðarmanna um mun hagstæðari skiptaprósentu en þau 28.2%, sem hæstv. sjútvrh. af rausn sinni úthlutaði þeim. Á Ísafirði hefur einn útgerðarmaður þannig nú þegar samíð við áhöfn sína um 32% skiptaprósentu. Á Flateyri, Þingeyri og Súgandafirði eru róðrar hafnir upp á 30%. Á Patreksfirði hefur verið gerður sérstakur samningur við landmenn sem gefur þeim allt að tvöfaldri kauptryggingu, en þar er málum þannig varið að þar róa sjómenn frá einni og sömu verstöð út á mismunandi hlutaskipti. Þannig hafa lögin í raun og veru verið gerð ómerk áður en til þess kom að leggja brbl. fram til staðfestingar hér á Alþingi. Jafnvel sú tylliástæða hæstv. sjútvrh. að með þessari brbl.-setningu væri stefnt að því að allir sjómenn væru settir við sama borð hvað samningamál snertir, með því að afnema með valdboði sérsamninga félag a, jafnvel þessi tylliástæða er fallin um sjálfa sig. Eftir stendur aðeins það að knýja Alþ. til þess að samþ. valdbeitinguna sjálfa, til þess að skrifa upp á þær aðfarir sem hæstv. ríkisstj. hefur talið sér sæma að beita í þessu máli, til þess að veita hæstv. sjútvrh. það siðferðisvottorð, sem hann telur sig svo sárlega skorta. Ef Alþ. gerir það, þá er ekki aðeins verið að útkljá þetta eina mál, heldur jafnframt verið að skapa fordæmi fyrir þær ríkisstj., bæði þá, sem nú situr, og þær, sem á eftir eiga að koma, - fordæmi sem þær gætu hvenær sem er notað til þess að grípa til slíkra og þvílíkra aðgerða sem hér hefur verið gripið til, ekki bara til þess að fyrirskipa launastéttum landsins hvernig þær skuli útkljá sína samninga, heldur jafnframt til þess að svipta launþega réttindum til þess að bera fyrir sig sitt sterkasta varnar- og sóknarvopn, verkfallsréttinn. Brbl. eru prófmál, - ekki prófmál um anda þessarar ríkisstj. í garð verkalýðshreyfingarinnar, hann liggur ljós fyrir, ekki prófmál um skilning hæstv. ríkisstj. eða Alþ. á kjaramálum þeirrar stéttar sem lagt hefur grundvöll að velferð og efnalegu sjálfstæði þessa ríkis, heldur prófmál á það, hversu langt fram yfir öll skynsamleg takmörk Alþ. ætlar að heimila framkvæmdavaldinu að ganga, hversu verulega og gróflega Alþ. ætlar að heimila ríkisstj. að misnota vald sitt og sniðganga anda stjórnarskrár og ákvæði stjórnarskrár í baráttu gegn verkafólki. Um er að ræða réttindi sem í réttu lagi ættu að vera bundin í stjórnarskránni sjálfri og þar með ósnertanleg af handhöfum framkvæmdavaldsins. Í þessum brbl. birtist ekki aðeins ásýnd íhaldsstjórnar, heldur bregður jafnframt fyrir í þeim svip harðstjórnar sem ég ætla að fáa hafi órað fyrir að þurfa að horfast í augu við hér uppi á Íslandi.



Herra forseti. Ekki skal ég segja um það hvað hefur valdið því að samtök sjómanna hafa valið hv. þm., sem var að ljúka máli sínu, sem sérstakan talsmann sinn. En það getur varla verið nema um tvennt að ræða, að hann er fræg sjónvarpsstjarna, þó einkum á sviði. - Er einhverjum að verða illt þarna uppi? Viljið þið ekki hjálpa manninum út. Ég ætla, herra forseti, ekki að tala ef það eru hér menn uppi sem eru púandi og veinandi, þá geri ég hlé á máli mínu. Ég læt það hér með koma fram, enda á ég síðar eftir að tala við þá pilta. - Þessi þm., sem var að tala áðan, sjónvarpsstjarnan í dómsmálum, er fulltrúi Alþfl. hér á þingi. Það getur vel verið að hann hafi sérstaklega verið valinn af því að hann var fulltrúi Alþfl., því enginn stjórnmálaflokkur á Íslandi hefur jafnoft gripið inn í kjaramál sjómanna og Alþfl. Jafnvel þó að við legðum saman hve oft aðrir flokkar hafa gripið inn í - 

Hann mótmælti.

Hann mótmælti ekkert. Það heyrðist ekkert í honum. Hann bara klappaði fyrir krötunum af því það voru kratarnir sem gerðu það. Þannig hefur Alþfl. hagað sér á öllum sviðum.  Ég vil líka leiðrétta eitt sem þm. sagði. Hann var æfður undir þetta allt í gærkvöldi sem fram kom og þá hefur verið búið að ákveða það að afhenda sjútvrh. þessi mótmæli sem hann m.a. skrifaði undir. En ég hef bara ekki tekið við nokkrum mótmælum og enginn við mig talað. Það hefur því eitthvað breyst hlutverkið sem þm. tók að sér í gærkvöldi og þarna hefur eitthvað skolast til. Það er oft á tíðum þegar æfa á sjónleik, að þá er hann ekki nógu vel æfður, og þannig fór í þetta skipti, að sjónleikurinn var ekki nógu vel æfður og meira að segja sjónvarpsstjarna Alþfl. bilaði í hlutverkinu. Hann náði ekki tökum á hlutverkinu og reyndi hann þó sannarlega, og ekki er hægt að segja að hann sé ekki í æfingu því maðurinn er alltaf að æfa sig hér á Alþ. Mál, sem eru borin upp með þinglegum hætti, komast ekkert áfram fyrir þessum stjörnum. Hæstv. dómsmrh. lýsti því hér í umr, um dómsmálatill. þessa þm., að þetta væri háttur framagjarnra manna sem vildu komast á skömmum tíma til mikilla áhrifa og þannig hefði McCarthy komist vel áfram í Bandaríkjunum og hefði sennilega komist lengra ef dauðinn hefði ekki sótt hann. Við skulum vona að það eigi ekki eftir að koma fyrir mann á besta aldri, hann geti haldið áfram að leika þetta hlutverk. Það er mikil virðing við Alþ. að hafa þessi vinnubrögð á ! Ég mun ekki frábiðja mér að ræða frv. þegar það kemur til umr. og staðfestingar. Þá mun ég ekki frábiðja mér umr., hvorki frá þessum hv. þm. né öðrum. En af því að hin svokallaða samstarfsnefnd sjómanna hafði siglt flotanum í höfn í fyrra, þá hafa sumir af þeim forustumönnum trúað því að þeir hafi knúið fram endurskoðun á hinu svokallaða sjóðakerfi. En það er reginmisskilningur. Endurskoðun sjóðakerfisins var í fullum gangi. Það voru samningamenn sjómanna og útvegsmanna sem við lausn kjarasamninga 1975 óskuðu eftir því að þessi endurskoðun færi fram, og ríkisstj. samþ. að þessi endurskoðun færi fram. Mér var falið að skipa þessa n., sem ég gerði, og í þeirri n. áttu sæti fulltrúar sjómanna, bæði undirmanna og yfirmanna, og fulltrúar útgerðarmanna og aðeins einn fulltrúi frá ríkisvaldinu, forstjóri Þjóðhagsstofnunarinnar, sem var form. n. Á bak við starf þessarar n. er mikil vinna sem hvíldi á þessari n. Þetta var vandasamt mál sem væri full ástæða til þess að fara ítarlega út í. Það fylgdi í kjölfar sjóðabreytingarinnar að samkomulag yrði að nást á milli þessara aðila og það tókst. Allir þessir aðilar eða fulltrúar allra þessara samtaka skrifuðu undir samkomulag til lausnar á sjóðavandamálinu. Forsenda þessa samkomulags var það, að samningar tækjust á milli sjómanna og útvegsmanna og bundnir samningar breyttust einnig í samræmi við það samkomulag sem gert var. Þau brbl., sem nú hafa verið gefin út, eru ekki gefin út til þess að blanda sér í kjara- og samningsrétt sjómanna og útgerðarmanna. Þau eru gefin út til þess að binda enda á þær skuldbindingar sem fulltrúar sjómanna og útvegsmanna gáfu og gerðu með sér við lausn á endurskoðun sjóðakerfisins, og það er það sem á að hafa í huga, en ekki belgja sig hér út eins og þessi hv. þm. gerði áðan. Hér er um að ræða um 4000 millj. kr., sem eru fluttar til í sjávarútvegi og sköpuðu grundvöll að því að það var hægt að hækka fiskverð mjög verulega, svo sem gert var. Ég vil koma inn á það, hvaða breytingar hafa orðið á fiskverðinu, og fiskverðið hefur fyrst og fremst áhrif á kjör sjómannsins og útgerðarmannsins. Skv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunarinnar var vísitala skiptaverðmætis botnfiskafla 51% hærri í ársbyrjun 1976 en tveimur árum fyrr, humarafla 43% hærri, hörpudiskafla 113% hærri, en hins vegar lækkaði vísitala skiptaverðmætis rækjuafla um 4% og loðnuafla um 16% á þessu tímabili. Ef gert er ráð fyrir því, að veitt hafi verið hlutfallslega jafnmikið að einstökum fisktegundum á tímabilinu frá 1. jan. til 15. febr. 1976 og á sama tíma á árinu 1975, þá hefur vísítala skiptaverðmætis alls afla verið að meðaltali 45% hærri í ársbyrjun 1976 en tveimur árum fyrr. Almennt fiskverð var óbreytt frá janúarbyrjun til ágústloka 1974 þrátt fyrir kjarasamningana í febr., og þá fór enginn af stað með mótmæli og þá var enginn áhugi í Þjóðviljanum fyrir hækkun fiskverðs, þegar það var óbreytt hjá sjómönnum frá jan. til ágústloka, eftir hina almennu og miklu kjarasamninga sem urðu í febr. hjá öðrum aðilum vinnumarkaðarins. Hvar voru þá mótmælin? Hvar var þá hin vakandi sjónvarpsstjarna Alþfl.? Hann sagði ekki orð þá heldur. En síðan hefur fiskverðið hækkað, frá 1. jan., 1. júní og 1. okt. ár hvert. Við sjóðakerfisbreytinguna 16. febr. 1976 hækkaði fiskverðið verulega. Ef gert er ráð fyrir sömu samsetningu botnfiskafla 1976 og var 1975, þá hefur skiptaverðmæti þess afla hækkað um 33% við sjóðakerfisbreytinguna. Humarverðið hækkaði um 67%, rækjuverð um 38% og verð á hörpudiski um 35%. Eftir sjóðakerfisbreytinguna hefur almennt fiskverð hækkað tvívegis, 1. júlí og 1. okt. Auk þess hækkaði verð á karfa um 46% frá 8. júní á þessu ári og til áramóta. Hafa slíkar verðhækkanir nokkru sinni átt sér stað? Vill einhver benda á það að þær hafi komist nokkuð í námunda við þessar hækkanir? Samtals hefur almennt fiskverð hækkað um 63% frá því fyrir sjóðakerfisbreytingu, miðað við sömu aflasamsetningu 1915 og 1976, og um 146% frá því í ágúst 1974. Humarverðið hefur hækkað á sama tímabili samtals um 87% frá því fyrir sjóðakerfisbreytinguna og um 167% frá því í ágúst 1974. Rækjuverðið hefur hækkað um 90% frá sjóðakerfisbreytingunni, en ekki nema um 82% frá því í ágúst 1974, vegna þess að það lækkaði á einu verðtímabili. Og verð á hörpudiski hefur hækkað um 19% frá því fyrir sjóðakerfisbreytinguna, það hefur lækkað seinni hluta árs, en það hefur hækkað samtals um 154% frá ágúst 1974. Þetta er þróun mála í fiskverði sjávarútvegsins. Finnst þm. hafa verið gengið á rétt sjómanna og útgerðar á þessu ári? Er þetta það sem sjómenn hafa orð á, sem hafa staðið að þessum undirskriftasöfnunum? Hvað skyldu margir af þeim, sem hata skrifað undir, hafa gert sér grein fyrir þessari þróun mála? Vafalaust ekki ræðumaðurinn sem var að tala hér áðan, hann hefur ekki haft hugmynd um hana. Eftirfarandi yfirlýsing var gerð og undirrituð af fulltrúum sjómanna og útgerðarmanna: „Aðilar lýsa því hér með yfir að þeir eru samþykkir fram löðum drögum að kjarasamningum aðila. Samningarnir verða undirritaðir þegar ákvörðun um fiskverð frá 15. febr. 1976 liggur fyrir í samræmi við forsendur samningsdraganna.“ Undir þetta rita fyrir hönd Sjómannasambandsins Jón Sigurðsson, Óskar Vigfússon, Guðjón Jónsson, - fyrir hönd Farmanna- og fiskimannasambands Íslands Jónas Þorsteinsson, Ingólfur Ingólfsson, Björn Jónsson, - fyrir hönd Alþýðusambands Austurlands með fyrirvara vegna sérsamninga við viðsemjendur á Austurlandi Sigtryggur Karlsson og fyrir hönd Alþýðusambands Vestfjarða með fyrirvara vegna sérsamninga við Útvegsmannafélag Vestfjarða Pétur Sigurðsson, - og svo fulltrúar Landssambands ísl. útvegsmanna: Kristján Ragnarsson, Ingólfur Arnarson, Einar Kristinsson og fyrir hönd Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda Kristján Ragnarsson. Þessi yfirlýsing um samningsdrög lá fyrir. Á grundvelli hennar legg í;g fyrir ríkisstj. till. sjóðakerfisnefndar um breytt útflutningsgjald af sjávarafurðum og nýtt frv. til l. um Stofnfjársjóð fiskiskipa. Ríkisstj. samþykkir till sjóðakerfisnefndarinnar efnislega óbreyttar og Alþ. afgreiðir þessi frv. á mettíma, og þau urðu að lögum. Mér var bent á það af allmörgum aðilum: Er ekki vissara að setja inn í þessi lög að þau öðlist ekki gildi nema samkomulag náist um fiskverð og samkomulag náist um nýja kjarasamninga. Sjóðakerfisbreytingin var mikið vandamál og hún var ekki mál sem var leyst með því að berja í borðið. Og ég vissi það, að ef ég setti slík ákvæði inn í frv., þá biðu ákveðnir menn eftir því að losa sig undan samþykktinni og sjóðakerfisbreytingin hefði ekki átt sér stað. Þess vegna gerði ég það ekki. En ég gerði það í trausti þess að aðilar bæði útvegsmanna og sjómanna stæðu við þær skuldbindingar og þá samninga sem þeir höfðu gert og berðust fyrir því í sínum félögum. Því bjóst ég við og trúði. En reynslan hefur orðið allt önnur, og skal ég síðar koma að því. Ég vil líka nefna hér, til þess að binda þessa aðila eitthvað, að gert var samkomulag svo hljóðandi : „Sjómannasamband Íslands, Alþýðusamband Vestfjarða, Alþýðusamband Austurlands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands fyrir hönd sjómanna, og Landssamband ísl, útvegsmanna og Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda fyrir hönd útvegsmanna gera með sér samkomulag um eftirgreind atriði: 1. Þar sem ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún muni beita sér fyrir setningu laga og reglugerða í samræmi við tillögur og ábendingar tillögunefndar um sjóði sjávarútvegs og hlutaskipti, lýsa aðilar því yfir að þeir muni gera þá samninga sin á milli, sem nú eru lausir, um kjör sjómanna á grundveili tillagna og ábendinga sem fram koma í skýrslu n., dags. 19. jan. 1976. 2. Aðilar lýsa því enn fremur yfir, að þeir muni beita sér fyrir því, að heimildir verði veittar til þess að taka þegar upp samninga á þessum grundvelli um breytingar á þeim kjarasamningum aðila, sem ekki hefur verið sagt upp, með sama hætti og væru þeir lausir. 3. Aðilar þessa samkomulags gera ráð fyrir, að ríkisstj. láti fara fram sérstaka athugun á kjörum áhafna og afkomu útgerðar á stærri togurum (þ.e. 500 brúttólestir og yfir) við þessar breytingar. Athugun þessi verði gerð í samráði við samtök sjómanna og útvegsmanna og fulltrúa þeirra byggðarlaga, sem sérstakra hagsmuna eiga að gæta, með það fyrir augum að tryggja atvinnu sjómanna og rekstur sjávarútvegsfyrirtækja á þessum stöðum, sbr. og bréf sjútvrn. til Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, dags. 3. júlí 1975.“ Undir þessa yfirlýsingu rita f.h. Sjómannasambands Íslands Jón Sigurðsson, f.h. Farmanna- og fiskimannasambands Íslands Ingólfur Stefánsson, f.h. Alþýðusambands Austurlands Sigfinnur Karlsson, f.h. Alþýðusambands Vestfjarða Pétur Sigurðsson, f.h. Landssambands ísl. útvegsmanna Kristján Ragnarsson og f.h. Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda Ingimar Einarsson. Fiskverðið er ákveðið og það er ákveðið með fullu samkomulagi á milli allra aðila, alveg eins og var við sjóðakerfisbreytinganna og nýju lögin um útflutningsgjald of Stofnfjársjóð fiskiskipa. En þegar kemur að því að greiða atkv. um þessa samninga, þá eru þeir samþykktir á einum 6 stöðum eða í einum 6 félögum, en viðast hvar eru þeir felldir. á öðrum stöðum koma þeir ekki til atkv., eins og hjá Alþýðusambandi Austurlands. Það gerði þann fyrirvara, að það vildi ná samkomulagi við sína viðsemjendur um sérkröfur, og í þá samninga var ráðist. En á Vestfjörðum hagaði fulltrúi Alþýðusambands Vestfjarða sér nokkuð á aðra lund en fulltrúi Alþýðusambands Austurlands. Hann fór þó í samningsgerð, en þar vestra var aldrei farið í neina samningsgerð, og þar var lengi þrætt fyrir það að vestfirðingar ættu nokkra aðild að þessu samkomulagi. En sjálfur skrifar formaður Alþýðusambands Vestfjarða undir. Svo hef ég heyrt hjá mörgum sjómönnum þar, að hann hafi ekkert umboð haft. En þá hefðu þeir góðu menn og þau félög átt að láta vita að maðurinn, sem er tilnefndur í þessa sjóðanefnd, væri umboðslaus. Þá var ekkert við hann að tala eða með hann að gera. Hvernig fóru svo þessar atkvgr. fram? Þær fóru fram með þeim hætti, að það voru haldnir fundir í einstökum félögum við mjög litla þátttöku. Það var allt niður í 5 manns sem greiddu atkv. í sumum sjómannafélögum, bæði hjá þeim, sem samþykktu samninga, og eins þeim, sem felldu. Hvað eru svo þrælalög? Eru það þrælalög, er verið að hneppa menn í þrældóm, sem leiðtogar þeirra ganga inn á og telja viðunandi samninga ? Síðan er gert annað samkomulag. Sáttanefndin vann mikið að þessu starfi, og hún þekkir vel til hvernig þetta tókst til. Það er gert annað samkomulag. Það er einnig fellt með líkum hætti. Og sáttanefndin leggur fram till. í júlímánuði í sumar. Sú till. fer undir atkv. í sjómannafélögunum og atkvgr. stendur í heilan mánuð, svo að ekki var nú verið að ýta neitt við mönnum að flýta sér. Og hvernig haldið þið að þátttakan hafi verið í þeirri atkvgr.? Hún var á þann veg, að greidd atkv. reyndust 274 og miðlunartill. sáttanefndarinnar var felld með 140:122 atkv. Munurinn var nú ekki meiri en það. Auðir seðlar voru 7 og 5 ógildir. Ekki voru þeir sjómenn á einu máli sem tóku þátt í þessari atkvgr., að hér væri um þrælasamninga að ræða. En hvernig var svo þátttakan í þessu? Í Sjómannafélagi Reykjavikur greiddu 18 atkv., í Aftureldingu, Hellissandi, 12, í Jökli, Ólafsvík, 9, Stjörnunni í Grundarfirði 25, Verkalýðsfélagi Stykkishólms 26, Fram á Sauðárkróki 17, Ársæl á Hofsósi 4, Vöku á Siglufirði 11, Sjómannafélagi Eyjafjarðar 46, Jökli í Hornafirði 13, Verkalýðsog sjómannafélagi Miðneshrepps, Verkalýðs- og sjómannafélagi Gerðahrepps 5, Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur 19, Vélstjórafélagi Suðurnesja 36 og Sjómannafélagi Hafnarfjarðar 21. Þá var ekki verið að ýta við sjómönnum að nota samningsrétt sinn, nota rétt sinn til þess að greiða atkv. Þá fóru engar undirskriftasafnanir í gang sem allir unnu kauplaust að, eins og var sagt áðan, og sennilega líka á hinni opnu skrifstofu sem var sett í gang. Það var ekki meiri áhugi fyrir því hjá sjómönnum, þegar var verið að greiða atkv. um löglegar sáttatill., þá er þetta útkoman eftir mánaðaratkvgr. Það er af einhverju að státa. Það er betur mætt hér nú í dag heldur en var við atkvgr. um alvarlegt málefni. Þetta er veikleikamerki sjómannasamtakanna, og það er þetta veikleikamerki sem þau verða að styrkja, en ekki með þeim hætti sem er verið að gera núna. Með þessum brbl. er fyrst og fremst verið að binda endi á þá samninga sem gerðir voru og við átti að standa. Þessi brbl. eru þau mildustu lög sem hafa verið gerð í sambandi við lausn kjarasamninga. Þau segja til um það, að samningsaðilum er heimilt að koma sér saman um breytingar á þar greindum samningum. En það má ekki knýja þær breytingar fram með vinnustöðvun, það er rétt. Í 1. gr. þessara brbl. segir að fyrir þau félög sjómanna, sem ekki áttu neina aðild að samningum þessum, skuli þau einnig ákveða kaup og kjör eftir því sem við getur átt og með þeim hætti sem tíðkast hefur. Þá þýðir það í túlkun, að þar sem samningar voru betri eða hærri skiptaprósenta en það, sem samið var um, þar hélst það bil áfram. Þetta ákvæði ræddi ég við lögfræðinga í sjútvrn., við lögfræðinga sem eru sérstaklega kunnugir vinnumálalöggjöfinni og þ. á m. við einn fyrrv. alþm., Jón Þorsteinsson, sem er mjög hæfur lögfræðingur á þessu sviði, og allir voru sammála um að þetta atriði væri túlkunaratriði og ef ekki væri farið eftir því í framkvæmd, þá væri hægt að koma í veg fyrir að útgerðarmenn notuðu sér það að minnka þetta bil. Enn þá heldur þessi hv. þm. því fram, eins og þverhausarnir á Þjóðviljanum sem eru „massífir“ fyrir allri skynsemi, að brbl. hafi verið brotin niður með samningunum á Vestfjörðum. Þótt engin brbl. hefðu verið gefin út, þá var deilan um línuna á Vestfjörðum fyrir. Hún var búin að vera löngu, löngu fyrir þann tíma. Hún var allan fyrravetur, þessi deila og þessi mikla óánægja með skiptakjörin þar. Og þeir, sem riðu á vaðið í þeim efnum, voru útgerðarmenn í Súgandafirði sem buðu sjómönnum 29.2%. En til þess að leysa deiluna greiða fiskkaupendur, hraðfrystihúsið á staðnum, 0.8% þannig að línusjómenn fá 30% skiptaverðmæti. Ég fyrir mitt leyti fagnaði þessari lausn. Ég hefði vitaskuld heldur viljað að Útvegsmannafélag Vestfjarða og Alþýðusamband Vestfjarða hefðu mannað sig upp í að gera slíkt samkomulag, en það gerðu þeir ekki og þar ætla ég ekki að kenna öðrum aðilanum og hvítþvo hinn. Það dettur mér ekki í hug að gera. En þetta varð til þess að brjóta ísinn, og ég tel ekkert of mikið fyrir sjómenn á línubátunum að hafa 30%. Það hef ég sagt áður og get endurtekið það nú. Hins vegar ætla ég að bæta því við, að sjómenn almennt á hinum minni skuttogurum þurfa ekkert að kvarta, síður en svo, eftir þær miklu fiskverðshækkanir sem átt hafa sér stað. Það er ósanngirni ef þeir kvarta yfir þeim breytingum sem hafa orðið á þessu ári. En það eru til staðir og það er til víss tegund útgerðar sem má gjarnan hafa það betra en hún hefur, það er rétt. Ég fullyrði það, að þetta ár hefur fært sjómönnum meiri og stærri tekjuhækkun en mörg árin á undan. Og þar er ólíku saman að jafna eða var eftir hinar almennu launahækkanir sem urðu í ársbyrjun 1974, þegar fiskverðið var svo óbreytt til ágústloka, og þá sagði enginn neitt. En nokkrir menn, sem störfuðu í hinni svokölluðu samstarfsnefnd sjómanna, hafa ekki lagt sig fram um að ná samningum, því að þeir reyndu sannarlega að koma í veg fyrir það samkomulag, sumir hverjir, sem náðist á milli sjómanna og útgerðarmanna, og þeir eiga ekki neinar þakkir skildar fyrir þá breytingu sem orðin er á sjóðakerfinu. Það var þeirra áhugamál að minnka sjóðakerfið, en þeir fóru bara ekki rétt að við þá vinnu og þeir hafa ekki farið rétt að enn þá. Nú spyr ég lýðræðisjafnaðarmanninn: Telur hann það réttlátt við þessa kerfisbreytingu að þeir, sem hafa skrifað undir samninga og taka á sig hluta af þessari kerfisbreytingu, eigi einir að taka hana á sig, en hinir, sem hafa neitað samningum, eigi að njóta 33% fiskverðshækkunar vegna þessarar sjóðakerfisbreytingar og láta ekkert í staðinn? Er þetta hin sanna jafnaðarmennska sem viðkomandi er að berjast fyrir? Er það ekki líka furðulegt með fólk, sem skrifar sennilega undir þessa lista á stöðum sem hafa gert samninga og eru bundnir fram til 15. maí í vor, að með brbl. er verið að bæta kjör sjómanna á þessum stöðum, því að sáttatill. frá því í júlí er lögfest og bundnir samningar þeirra eru opnaðir á þann hátt að sjómenn fá betri kjör og meiri fríðindi. Það er hlægilegt að lesa svo mótmæli frá þessum stöðum við því að það sé verið að bæta kjörin á þessum stöðum. Ég tel það grátlegt af því fólki sem hefur látið hafa sig til þess að skrifa undir slík mótmæli. Það var maður einn í New York sem veðjaði við vini sína um það, að hann skyldi klára að fá 2000 undirskriftir á tveimur dögum undir hvað sem væri. Hann setti á hausinn á blaðinu að sá, sem skrifaði undir viðurkenndi að hafa drepíð ömmu sína. Og hann fékk undirskriftirnar á tilteknum tíma. Menn spyrja oft ekki um það hvað þeir eru að skrifa undir, hvað þá heldur að þeir hugsi ítarlega um það hvaða afstöðu þeir taka til mála. Það er helst að menn hika við ef þeir eru beðnir að skrifa á víxla. En undir mótmæli eru íslendingar alltaf reiðubúnir að skrifa og flestar aðrar þjóðir, því að það er orðið móðins að skrifa undir mótmæli. Ef stjórnvöld í landinu, hvort sem það er þessi ríkisstj. eða önnur, ætla ekki að gera nokkurn skapaðan hlut ef einhverju er mótmælt, þá verður að loka öllu, því að ég veit ekki til þess að séu ekki mótmæli út af öllu sem verið er að taka ákvarðanir um. Það er ekki í kjaramálum einum, það er alveg sama hvað er.

Er ráðh. að hugsa um undirskriftir Varins lands?

Nei, nei, - nú er kominn tími fyrir mig að svara, því að nú eru aðdáendurnir, leiksýningin, „prufan“, sem fór fram í gærkvöldi, búin að svara gamla leikstjóranum. Mér var hugsað til allra undirskrifta sem vaðið er með og fólk skrifar undir, hvort sem það hefur meiningu eða ekki. Þó held ég að flestir eða allir þeir, sem skrifuðu undir þessa undirskriftasöfnun Varins lands, hafi vel vitað hvað þeir voru að gera, því að þeir fylgdust vel með þeim málum. En það þori ég að fullyrða, að það eru ekki 10% af því fólki sem skrifar undir þetta sem hefur gert sér grein fyrir því, að þetta er framhald af sjóðakerfisbreytingunni, þetta er framhald af fiskverðshækkuninni sem varð og síðan skuldbindingu að ganga frá kjarasamningum. Því hefur ekki verið sagt, þessu fólki, frá því þegar hefur verið farið með þessa lista. En hvernig er verið að fara með verkfallsréttinn? Hvað er verið að gera í þeim efnum? Hvað er þessi réttur dýrmætur fólki sem vill ekki nota sér hann? Hvers virði er hann? Af hverju gufar verkfallið upp? Hvenær hefur það þekkst í verkalýðsbaráttunni að þegar samningum er hafnað og menn greiða atkv. á móti samningum í Reykjavík, þá fara þeir í aðra verstöð, þar sem samningarnir eru samþykktir, og ráða sig þar á bát, eins og loðnuskipin. Þetta gerðist í vetur. Sjómenn vita eins og aðrir að þetta var gert. Og af hverju fara þá þessi skip út? Verkfallinu er frestað vegna þess að verkalýðsfélögin og sjómannaleiðtogarnir réðu ekki við neitt. Svo á bara að halda áfram í illindum. Einstaka menn eiga að standa í baráttu við sína útgerðarmenn um það eftir hvaða kaupi á að greiða. Það á að ýta undir úlfúð og illindi innan þessarar atvinnugreinar. Ég tel enga ástæðu til þess. Þeir eiga fyrst og fremst að semja og þeir eiga að standa við orð sín, sem lofuðu og skrifuðu undir yfirlýsingar að bera þessa samninga upp, en það hafa þeir ekki gert, a.m.k, ekki allir, eins og ég hef komið hér áður inn á. Ég endurtek það, að þessi brbl. eru gefin út af illri nauðsyn, eins og ávallt þegar þarf að gripa inn í kaup- og kjarasamninga. En þau eru með eins mildum hætti og hægt var að hafa þau, og jafnframt er nú ekki gripið til aðgerða stjórnvalda fyrr en 7 mánuðum eftir að samningar voru undirritaðir á öðrum stöðum. Það er nú harðneskjan og það er nú gangurinn sem hefur verið hjá mér. Ef það mætti gagnrýna mig fyrir eitthvað í þessu, þá er það hversu lengi ég beið með að gefa þessi brbl. út. Og ríkisstj. féllst á það og þetta eru auðvitað brbl. hæstv. ríkisstj., því að enginn einn ráðh. gefur þau út á eigin ábyrgð. Það var mat mitt, það var mat ríkisstj., að hjá þessu yrði ekki komist lengur. Og þess vegna voru þau gefin út, til þess að binda endi á það leiðindaástand sem hefur verið í þessum efnum. Hvaða ríkisstj. er það sem hefur ekki orðið að gripa á einhvern hátt inn í kaup- og kjaramál? Gaf ekki fyrrv. ríkisstj. út lög í þeim efnum á sjómenn, á yfirmenn á fiskiskipaflotanum? Hvað heyrðist þá? Hvað komu þá margir kassar af mótmælum? Nei, þá var ekki vaknað. Það, sem er á bak við þetta, er að hér er verið að fullkomna skrípaleik. Það er ekki reynt að standa við orð sín, við gefin fyrirheit, reynt að vinna að því innan félaganna að afgreiða samninga með eðlilegum hætti, heldur er blásið í lúðra og pólitísku moldviðri þyrlað upp af kommúnistum og fylgifiskum þeirra í krataflokknum sem vilja nota þetta til þess að kynda undir elda óánægju og sundrungar meðal þjóðarinnar. Það er Alþingis að dæma um þessi lög, og ég skal lofa hv. þm. því að mæla fyrir þessu frv. í Ed. sem allra fyrst, og ég treysti að Ed. reyni þá að afgreiða það á skömmum tíma svo að þm. komist aftur að með álika ræðu og áðan.



Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að lýsa því yfir, að við alþb.-menn tökum heils hugar undir með Þeim fjölmörgu aðilum sem hafa sent umræddar mótmælaundirskriftir til þingsins. Við erum þeim algerlega sammála og við munum beita valdi og afli okkar hér á Alþ. eins og við getum til þess að berjast gegn staðfestingu á þeim brbl. sem hér hafa verið rædd. Við höfum fordæmt þessa lagasetningu og gerum það enn. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara hér út í almennt karp við hæstv. sjútvrh, á þeim nótum sem hann hefur hér talað, því að ég tel það í mesta máta óviðeigandi og í rauninni sýna ekkert annað en það, að hann treystir sér ekki til þess að verja gerðir sínar á málefnalegum grundveili. Það, sem er kjarni þess máls sem hér er um að ræða, er að hæstv. sjútvrh. gengst fyrir því að út eru gefin brbl. um launakjör sjómanna 6. sept. eða rétt einum mánuði áður en Alþ. á að koma saman. Ég veit að það sjá allir menn, sem lita á þetta mál, að útgáfa á þessum brbl. átti engan rétt á sér, Hér var ekki um það að ræða að verið væri að setja lög til þess að koma í veg fyrir verkfall eða til þess að leysa verkfall sem í gangi væri. Það eina, sem um gat verið að ræða, var það sem hæstv. ráðh. er að snúast í kringum, að hann hafi viljað skera hér á ákveðinn hnút til þess að tryggja sjómönnum um allt land nákvæmlega sömu kjör, hvað sem liði þeirra samningum. En auðvitað átti þá að bíða þennan eina mánuð sem eftir var þar til Alþ. kæmi saman og fjalla þar um málið, ef menn töldu ástæðu til þess að löggjafinn skærist í þessa deilu, En hæstv. sjútvrh. hagar sér á allt annan veg. Hann komur því í gegnum ríkisstj. að gripið er til brbl. Það er knúið fram að gildandi og löglegum kjarasamningum sem í gangi eru, sem jafnvel hvorugur aðili, hvorki útgerðarmenn né sjómenn, hefur sagt upp, þeim skuli breytt og knúin fram breytt skiptakjör og ákveðið með lagasetningu að ákveðnar till. um hlutaskiptakjör, sem sjómenn eru búnir að hafna eftir löglegum leiðum, skuli lögfestar. Það er enginn vafi á því, að þessi aðgerð frá hálfu hæstv. ríkisstj. og hæstv. sjútvrh. er algert einsdæmi. Það er ekki hægt að finna eitt einasta dæmi um beitingu brbl.-valdsins á þennan hátt. Þetta er auðvitað kjarni málsins. Allt þrugl hjá hæstv, sjútvrh. hér um að það skini eitthvað ákveðið út úr andliti tiltekins þm., sem hann nefndi nú hræsni, eða þá að það hafi verið þyrlað upp moldviðri eða fiskverð hafi hækkað svona og svona mikið, það kemur þessu máli ekkert við. Menn grípa til málflutnings af þessu tagi, þegar þeir eru komnir í strand. Það er auðvitað enginn vandi að nefna alls konar dæmi um það hvað fiskverð hefði átt að hækka mikið aðeins til þess að mæta þeim skakka sem kominn var á vegna sjóðakerfisins. Við vitum að fiskverðið mátti hækka til mótvægis við það yfir 50%. En það er ekki það sem hér er verið að deila um. Það eru vinnubrögðin í þessum efnum, það eru hinar ólöglegu leiðir sem farnar eru. Ég álít að vinnubrögð af þessu tagi eigi að fordæma, og ég held að það sé best fyrir hæstv. sjútvrh. að gera sér grein fyrir því og það sem fyrst, að svona vinnubrögð fá ekki staðist. Þeir, sem vinna á þennan hátt, fá yfir sig, áður en þeir vita af, eitt allsherjar rækjustríð, eins og hann hefur lent í út af hreinum hégóma. Það er í rauninni ekki þeim að þakka, að stórslys hljótist ekki af, eins og t.d. að allsherjarstöðvun flotans eða annað slíkt sigli þarna í kjölfarið. Það er enginn vafi á því, að það er enn í dag mikil þörf á því að bæta kjör íslenskra fiskimanna. Þó að hægt sé að finna þar í einstaka tilföllum og við viss tækifæri að laun geti orðið sæmileg, þá er enginn vafi á því, að það er hollast fyrir alla þjóðina að bæta kjör fiskimanna frá því sem verið hefur. Það var því síst ástæða og það fyrir sjálfan sjútvrh. að skerast í leikinn á þann hátt sem hann gerði, sem miðaði að því að skapa enn meiri ólgu í þessum efnum og gera málið enn torleystara en það hafði þó verið. Og það skiptir hér líka litlu máli þó að komið hafi upp margvísleg vandamál í röðum sjómanna í sambandi við þær atkvgr. sem fram fóru þegar málið var orðið svo harðsnúið að það var í rauninni hvorki hægt að samþ. né fella. Þá mátti fyllilega búast við því að þátttaka manna yrði lítil í atkvgr., eins og málið allt bar að. Ég sagði í upphafi míns máls að það er ekki meining mín að fara að nota hér ræðutíma utan dagskrár til þess að fjalla almennt um 1aunakjör sjómanna eða þátt núv. hæstv. sjútvrh. eða núv. ríkisstj. í þeim efnum. Það gefst tími til þess þegar þetta frv. kemur hingað til d. til umr., verði því þá ekki slátrað strax í Ed. sem best væri auðvitað. En það gefast eigi að siður næg tilefni til þess að ræða málið á almennum og breiðum grundveili. En ég ítreka það, að við alþb. menn erum algjörlega sammála þessum undirskriftum sem hafa borist. Við teljum að þær séu réttmætar, og við munum berjast gegn staðfestingu á þessum óréttmætu lögum. Við fordæmum þessa lagasetningu og álítum að hún hafi orðið til ills eins í sambandi við málið, eins og það liggur fyrir. Hitt, að ætla að verja sig á þann hátt sem hæstv. sjútvrh. gerði, það getur aldrei orðið til neins annars en þess að sýna að hæstv. ráðh. veit upp á sig skömmina í þessum efnum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. um of. Það gefst tækifæri og tími til þess að ræða það mál, sem hér er nú til umr., frekar síðar, en ég vil þó segja um það nokkur orð nú. Mér finnst það satt að segja allmikil kokhreysti hjá hæstv. sjútvrh. að stimpla þá 12500 einstaklinga sem skrifað hafa undir mótmæli af því tagi sem hér er um að ræða, - stimpla þá sem einstaklinga sem séu að þyrla upp moldviðri, sem séu kommúnistar og fylgifiskar þeirra í krataflokknum. Ég held að það væri hollt fyrir hæstv. sjútvrh, að gera sér grein fyrir því, að það eru ekki bara kommúnistar eða kratar í röðum vestfirskra sjómanna sem hafa skrifað undir mótmæli þar gegn þessu gerræði hæstv. ráðh. og ríkisstj. í heild. Þar hygg ég að sé hægt að finna menn úr öllum stjórnmálaflokkum, ekkert síður úr röðum flokks hæstv. sjútvrh., enda er það rétt, sem hér hefur komið fram, að þegar hæstv. ráðh. fer að tala í þeim dúr sem hann gerði hér og þó sérstaklega í upphafi sinnar ræðu, þá er það merki þess að hann hefur vondan, ef ekki vonlausan málstað að verja. Það er, að ég held, einsdæmi í setningu brbl. að að þeim sé staðið á þann hátt sem hér var gert. Reynslan hefur verið sú, að því vopni hefur ekki verið beitt nema til þess að firra vandræðum og koma í veg fyrir að vinnustöðvanir fyrst og fremst stæðu í tiltekinni grein það lengi að skapað gæti bættu hjá þjóðfélaginu. Um ekkert slíkt var að ræða í þessu tilviki. Það eina, sem gerðist, var það, að áhrif brbl: setningarinnar urðu þau að flotinn stöðvaðist þar sem hann var í gangi áður en brbl. voru sett. Það var sú verkun, sem þessi brbl. höfðu, þveröfugt við það sem alltaf hefur gerst áður, að brbl. hafa verið sett til þess að koma viðkomandi atvinnugrein af stað aftur. Nú verkuðu þau í þá átt sums staðar a.m.k., og það ætti hæstv. ráðh. að vera kunnugt um hvar var, í þá veru að þau urðu til þess að stöðva flotann, stöðva atvinnugreinina sem var í gangi, og þetta sjá a.m.k. allir að er þveröfug verkun við það sem gerst hefur áður undir kringumstæðum sem hér um ræðir. Og það kastar auðvitað fyrst tólfunum þegar hæstv. sjútvrh. beitir sér fyrir því að afnema gildandi samninga sem hvorugur aðili, hvorki sjómenn á Vestfjörðum né útvegsmenn á Vestf jörðum, hafði sagt upp, - þegar hann beitir sér fyrir að afnema þá með brbl. og knýja sjómenn þar með til þess að sæta verri kjörum heldur en þeir samningar gáfu þeim sem voru í fullu gildi. Það er þetta sem snýr frekar að vestfirskum sjómönnum h eldur en öðrum í íslenskri sjómannastétt. Þó að vinnubrögðin í garð íslenskrar sjómannastéttar með þessum brbl. séu forkastanleg í heild, þá er þó enn forkastanlegra hvernig hæstv. sjútvrh. hefur beitt valdi sínu gegn vestfirskum sjómönnum í þessu máli. Og það verður ekki af honum skafið af einum eða neinum, allra síst gerir hann það sjálfur, að hafa beitt sínu valdi á þann veg sem hann gerði í þessu máli. Það á ekkert skylt við þetta, hvernig með þetta mál var farið, þær tölur sem hæstv. ráðh. las hér upp í sambandi við hækkun fiskverðs á hinum ýmsu fisktegundum. Hér er verið að fordæma það, að stjórnvöld beiti bráðabirgðalagavopninu með þeim hætti sem hér var gert, vægast sagt a.m.k. gegn anda stjórnarskrárinnar. Og það er vafasamt að brbl. fái staðist fyrir dómstólum að þessu leyti. Það er vafasamt að það sé hægt að setja brbl. sem verka marga mánuði aftur í tímann, eins og þessum brbl. er ætlað að gera. Ef það er hægt, þá er að koma upp það tímabil hér á Ísíandi sem stjórnvöldum verður kleift að stjórna með tilskipunum. Hvað hefði t.d. gerst á Vestfjörðum hefði verið gert upp samkv. gildandi samningum þar fyrir vetrarvertíðina? Samkv. brbl. hefði átt að skikka þá til þess að skila því aftur eftir nokkra mánuði sem þeir höfðu betra út úr þeim samningum, sem þeir voru með í fullu gildi, heldur en brbl. ákváðu um. Ef þetta er hægt í því stjórnkerfi þingræðis- og lýðræðisríkis sem við búum við, þá er það meingallað, Og ég veit ekki til þess, það má vera að ég sé ekki nægilega kunnugur, en ég veit ekki til þess að brbl. hafi verið ætlað að gegna álíka hlutverki að þessu leyti í öðrum tilvíkum og þessum brbl. var ætlað. Ég vil því taka undir það, - og þarf raunar ekki að lýsa því hér yfir, ég hef gert það áður, - ég tel að þessi brbl: setning sé aðför að íslenskri sjómannastétt, kannske byrjunarskrefið hjá hæstv. ríkisstj. í aðför að verkalýðshreyfingunni í heild. Ég viðurkenni að við ýmsu mátti búast úr herbúðum hæstv. ríkisstj, og þeirra flokka sem að henni standa, en ég hefði þó ekki trúað því að óreyndu að til slíkra örþrifaráða af hendi hæstv, ríkisstj. yrði gripið í þessu máli, vegna þess að til þess bar enga nauðsyn. Atvinnugreinin var í fullum gangi, ekkert sem benti til þess að hún væri að stöðvast og því engin nauðsyn á að gripa til þessara úrræða. Ég vona að það finnist það margir þm, í röðum núv. stjórnarflokka, sem þetta mál hefur ekki verið borið undir áður en brbl. voru gefin út, sem standa við þá sannfæringu sína að hér hafi verið illa að verki staðið, á þann hátt sem alls ekki á að gera í sambandi við þessi mál. Ég vona að þeir verði það margir að það nægi til þess að hæstv, ríkisstj. líðist ekki að koma þessum brbl. í gegnum þingið. Við skulum biða og sjá hvað setur, hversu þeir verða margir, hv. stjórnarliðar, sem fylgja sannfæringu sinni í þessu máli. Um það ætla ég engan dóm upp að kveða, en ég bíð þess að sjá hverjir það verða, ef einhverjir, sem halda til streitu og hafa í heiðri það grundvallaratriði íslenskrar verkalýðshreyfingar að hafa frjálsan samningsrétt. Ég ítreka andstöðu mína gegn þessum brbl., en ætla ekki að sinni að ræða það mál frekar. Gylfi Þ. Gíslason: Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að láta í ljós mjög eindregna undrun mína yfir viðbrögðum hæstv. sjútvrh. við ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar hér í upphafi þessa fundar. Vægast sagt var allt upphaf ræðu hans strákslegt og ekki sæmandi manni í hans stöðu, og ég vil segja til viðbótar: ræða hans var í raun og veru blettur á Alþ. Þannig á ekki að bregðast við málefnalegri ræðu eins og þeirri sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hóf þennan fund með samkv. beiðni n. sem er forustuaðili í 12 500 manna samtökum. Það var ekkert í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar sem gaf tilefni til hinna ósæmilegu, strákslegu viðbragða hæstv. sjútvrh. Hann byrjaði ræðu sína með persónulegum skætingi í garð hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Hvað eftir annað kallaði hann hann sjónvarpsstjörnu, og var auðsjáanlega meiningin að gera þetta í óvirðingarskyni við hv. þm. Það er ekki mjög langt síðan við sjónvarpsáhorfendur fengum að sjá framan í hæstv. sjútvrh. í sjónvarpinu Hvað skyldi hæstv. ráðh. og hvað skyldi okkar ágæti og hlutlausi forseti hafa sagt, ef daginn eftir hefði einhver þm. komið hér upp og sagt að í gærkvöldi hefði í gervi sjútvrh. birst sjónvarpstungl í sjónvarpinu? Og hvað skyldi hann hafa sagt ef hann hefði bætt við: þetta var hálft tungl, eða hann hefði sagt: þetta var minnkandi tungl? Ég er hræddur um að það hefði ekki þótt sæmandi orðbragð, enda hefði það ekki verið það. Ég mundi aldrei né hef endað nokkra ræðu á slíku tali eins og hæstv. ráðh. leyfði sér í ræðu sinni áðan. Þá verð ég að segja það, að ég kann ekki heldur við það orðbragð af hálfu ráðh. í íslenskri ríkisstj., að hann kalli blaðamenn við ákveðið stórt dagblað úti í bæ, sem auk þess á stórafmæli um þessar mundir, - kalli þá þverhausa einu nafni. Það vita bæði guð og menn, að ég er ekki skoðanabróðir þeirra sem skrifa í Þjóðviljann. En slíkt mundi ég aldrei láta mér detta í hug að segja úr ræðustól á Alþ. Ég mundi ekki einu sinni láta það fljóta úr penna mínum í stórdeilu við þá í mínu eigin blaði, hvað þá heldur að ég telji sæmandi að tala svona á sjálfu Alþingi. Nei, því miður var ill hin fyrsta ganga ráðh. upp í þennan ræðustól áðan. Hún var ill. En framhaldið var svo sem ekki betra. Hvað var það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði í hóflegri, rökfastri og stillilegri ræðu sinni hér áðan? Hann gerði það eitt að flytja þingi og þjóð það sem 12 500 launþegar í landinu hafa lýst yfir sem skoðun sinni. Þeir höfðu beðið hann um að koma þessu á framfæri við þing og um leið við þjóð, - og hvað var sjálfsagðara en hann yrði við þessari beiðni, og hvaða ástæða er þá til svo hvatskeytlegra og strákslegra viðbragða sem hæstv. ráðh, sýndi af sér? Mér þykir satt að segja miður að allur sá mikli fjöldi áheyrenda, sem hér er staddur í húsi í dag vegna áhuga síns á þessu máli, skuli verða vitni að slíkum viðbrögðum af hálfu ráðh. í íslenskri ríkisstj. Ég segi þetta ekki af neinni sérstakri samúð með honum, hann á hana ekki skilið, heldur segi ég þetta af umhyggju fyrir virðingu Alþ., og það er mergurinn málsins. En svo ég geri efni málsins með örfáum orðum að umtalsefni. Vegna þess að hæstv. ráðh ræddi rækilega um efni málsins vil ég minna á hvað stjórnarskráin sjálf segir um útgáfu brbl. Fram hjá því hefur hann hingað til gengið bæði í útvarpi og sjónvarpi og í ræðu sinni hér áðan. Í 28. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar brýna nauðsyn ber til getur forsetinn gefið út brbl. milli þinga Ekki mega þau þó ríða í bága við stjórnarskrána. Ætíð skulu þau lögð fyrir næsta Alþ. á eftir.“ Svo mörg eru þau orð sjálfrar stjórnarskrárinnar. Brbl. eru í fjórum gr. Það, sem hæstv. ráðh hefur jafnan gert að umtalsefni og var efni hinnar löngu ræðu hans áðan, var inntakið í 1. gr. Hann nefndi ekki 2. gr. og hefur, að því er ég best veit. ég hef ekki heyrt hvert einasta orð sem hann hefur um málið sagt og má það eflaust einu gilda. - en ég hef heyrt það sem hann hefur sagt um þetta og mestu máli skiptir, og þar hefur hann aldrei nefnt 2. gr. frv. En með leyfi hæstv. forseta - hvernig hljóðar upphaf hennar?: „Verkbönn og verkföll. þ. á m. samúðarverkföll, eða aðrar aðgerðir í því skyni að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða eru óheimil.“ M.ö.o.: hér er í 2. gr. lagt blátt bann við verkföllum og verkbönnum. Þetta er gert í formi brbl. Hver voru verkföllin sem verið er að banna með þessari 2 gr.? Hver voru þau? Þan voru engin. Það var ekkert verkfall í gangi og engu verkfalli hafði verið hótað. Það er af þess um sökum sem full ástæða er til þess að spyrja þeirrar spurningar, hvort þessi 2. gr. brbl. sé ekki beint brot á stjórnarskránni. Það er ekki heimilt samkv. skýlausu orðalagi stjórnarskrárinnar að gefa út brbl.; í þessu tilfelli að banna verkföll, nema brýna nauðsyn beri til. Hvernig getur brýna nauðsyn borið til að banna verkföll þegar ekkert verkfall er í gangi? Það þarf ekki nema venjulega skynsemi til þess að sjá að þetta er rétt röksemdafærsla. Ég harma mjög að hæstv. sjútvrh, og hans ráðunautar skuli ekki hafa haft þessa einföldu, venjulegu skynsemi, en hana hefur auðsjáanlega skort. En þetta er í raun og veru ekkert gamanmál. Þetta er stóralvarlegt mál. Ég man ekki eftir því áður, ég held að mér sé óhætt að fullyrða það, hef raunar borið það undir ýmsa reynda þm. og lögfræðinga hvort þeir muni eftir því að nokkurn tíma áður hafi verið gefin út brbl. eða sett lög um bann gegn verkfalli og verkbanni eða um gerðardóm nema um verkfall eða verkbann hafi verið að ræða og þess vegna verið talin brýn nauðsyn á því að leysa verkfallið eða verkbannið með lögum eða jafnvel með brbl. Enginn þeirra minnist fordæmis. Þetta er í fyrsta skipti sem gefin eru út brbl. um bann gegn verkfalli meðan um ekkert verkfall er að ræða. Þennan stein, þennan minnisvarða hefur hæstv. núv. sjútvrh. reist sér. Það skyldi nú ekki vera að hann ætti eftir að reynast myllusteinn um hálsinn á honum? Hér er m.ö.o. um það að ræða, að það vaknar sú spurning, - ég dreg ekki í efa að hann hafði heimild til að gefa út 1. gr., 3. gr. og 4. gr., sérstaklega þá gr., að lög þessi skuli falla úr gildi á sínum tíma, - en ég dreg stórlega í efa lögformlega heimild hans til þess að gefa út 2. gr. Ef svo kynni að reynast að sú gr. fengi ekki staðist samkv. stjórnarskránni, þá ber hæstv. forseta Ed. að vísa málinu frá. Í því eina fræðiriti, sem til er um starfshætti Alþingis, riti dr. Bjarna Benediktssonar um deildir Alþingis, túlkar hann atriði stjórnarskrárinnar um þetta og hliðstæð efni þannig, að ef lagt sé fram frv. sem hrjóti í bága við stjórnarskrána, þá beri forseta d. að vísa því frá. Og nú vildi ég að gefnu þessu tilefni beina því til hæstv. forseta Ed., sem er löglærður maður og ágætur lögfræðingur og ég veit mjög samviskusamur sem forseti, beina því til hans að athuga í samráði við aðra löglærða menn hvort þetta sé rétt athugað, skoða þetta mál, hvort 2. gr. geti samrýmst stjórnarskránni og hvort honum beri ekki að vísa því frá vegna þess að hún samrýmist ekki stjórnarskránni. Þetta vænti ég að verði athugað áður en - málið verður tekið á dagskrá í hv. Ed. Þá skal ég víkja örfáum orðum að samanburði þeim sem hæstv. ráðh. gerði á þessum lögum sínum og brbl. Emils Jónssonar á sínum tíma, sem sett voru vegna hinnar þjóðfrægu síldveiðideilu. Hæstv. ráðh. lét sér sæma sérstakan skæting í garð Alþfl., og það er auðvitað af þeim sökum sem ég e.t.v. er hvassyrtari en ég er vanur að vera þegar ég á orðaskipti við hæstv. ráðh. Það var hann sem hóf leikinn. Þegar þau lög voru sett af viðreisnarstjórninni svonefndu á sínum tíma, brbl., þá voru aðstæður þær að skipstjórar síldveiðiflotans höfðu tekið ákvörðun um að sigla honum í höfn. M.ö.o.: þeir höfðu tekið ákvörðun um veiðibann. Síldveiðar voru stöðvaðar. Það var þetta sem varð tilefni þess að það kom til umr. í ríkisstj. að leysa þessa deilu sem auðvitað var að skapa fullkomið neyðarástand, ekki aðeins í sjávarútveginum, heldur í þjóðarbúskapnum öllum. Þarna var um neyðarástand að ræða. Þarna var um brýna nauðsyn að ræða til einhverra aðgerða, hverjar svo sem þær væru. Þarna var einmitt um það tilvik að ræða sem sú grein í stjórnarskránni, sem ég las áðan, á við. Sú gr. er í stjórnarskránni til þess að gera réttum stjórnvöldum kleift að grípa til ráðstafana þegar brýna nauðsyn ber til, þegar um neyðarástand er að ræða. Það leikur því ekki hinn minnsti vafi á því að Emil Jónsson, sem þá var sjútvrh., hafði stjórnarfarslega heimild til þess að gefa út brbl. Engu að síður er mér það engin launung, og það er alveg ástæðulaust að draga nokkra fjöður yfir það, að um þessi brbl. varð mikill ágreiningur í þingflokki Alþfl., í miðstjórn Alþfl. og meðal alþfl-manna yfir höfuð að tala. Og ég skal gjarnan staðfesta að það er rétt, sem hv, þm. Sighvatur Björgvinsson kallaði fram í ræðu hér áðan, að hann var brbl. andvígur. Það var okkur öllum í þingflokknum kunnugt. Ég var þeim hins vegar fylgjandi . Ég var einn af þremur Alþýðuflokksráðh. í stjórninni og ég studdi minn flokksbróður í útgæfu brbl. Það gerði meiri hl. þingflokksins og það gerði meiri hl. flokkstjórnarinnar. Hann hafði ekki að eins stjórnarfarslegan rétt, hann hafði flokkslegan rétt til þess að gera það. Allir ráðh. ríkisstj. á bak við sig í því efni. En ákvörðun var tekin eftir langar og miklar umr. í þingflokknum og flokkstjórn Alþfl. Þó að meiri hl. félli svona - hann var mjög naumur í flokksstjórninni, stuðningurinn sem brbl. fengu segi ég það enn, að ég studdi þau með góðri samvisku og tel útgáfu þeirra. Þegar öllu er á botninn hvolft, hafa leyst mikinn vanda. Mergurinn málsins er sá, að það er bókstaflega ekkert sameiginlegt með því neyðarástandi, sem þá hafði skapast, og því ástandi sem ríkir þegar hæstv. núv. sjútvrh. gefur út þessi margfrægu brbl. sín Það var enginn vandi á ferðinni, a.m.k. ekki á því sviði sem 2. gr. fjallar um.Það hlýtur að teljast algjörlega óumdeilanlegt. Það var enginn verkfalls- eða verkbannsvandi á ferðinni, 2. gr er þess vegna algjörlega óviðunandi. Það er hún auðvitað fyrst og fremst sem er bein árás eða beint hnefahögg á samningsrétt verkalýðsfélaganna í landinu. Og ég endurtek, að þetta er einsdæmi. Þetta hafði ég að segja um efni málsins. Ég held að ég ljúki máli mínu með því að leiðrétta hæstv. ráðh. í því eina sem var skemmtilegt í hans ræðu. Það var því miður ekki rétt með farið. Það var sagan sem hann sagði um að einhver maður í New York hefði sagst geta safnað 2000 undirskriftum undir skjal þess efnis að undirskrifendur hefðu drepið ömmu sína. Við sem erum sæmilega að okkur í aðþjóðlegum skopsögum á vettvangi stjórnmála, við vitum að þessi saga er öðruvísi, hann kann hana ekki. En rétt er sagan þannig, að Roosevelt Bandaríkjaforseti gerði einu sinni að gamni sínu í geysilega fjölmennu hanastélsveislu, þegar menn gengu fram hjá honum í löngum röðum og réttu honum höndina og sögðu eitthvað sem enginn heyrði vegna hávaðans í kringum hann, að þá spurði hann þessarar spurningar þá sem heilsuðu honum: Hefur þú drepið ömmu þína? Og menn sögðu já með mikilli ánægju, svar frá miklum fjölda manna Seinna sagði hann þessa sögu margoft sem dæmi um það hvað hægt væri að láta menn játa mikilli vitleysu í kokkteilboðum, - en auðvitað í stærra kokkteilboði en því sem ráðh. hélt um daginn. Það hefði ekkert þýtt fyrir hann að ætla að fara að nota slíkt við þá örfáu menn sem þangað komu. En það má segja að þetta sé aukaatriði. Sannleiksást mín er svo mikil að ég kann ekki við að láta það standa í þskj. að ráðh. kunni ekki að segja sögu sem ég held að þúsundir manna um allan heim kunni. En fyrst hann hafði þetta orðalag, fyrst hann valdi heldur ósmekklega dæmisögu, að því er mér finnst, þar sem textinn er um að drepa ömmu sína, með undirskrift, sem er rangt í sögunni, þá verð ég bara að segja: það skyldi nú ekki vera að hann hafi sjálfur kveðið unn dauðadóminn yfir sér sem ráðh. með undirskrift sinni undir brbl.? Það skyldi nú vera. En síðustu orð mín skulu vera þessi: Ég harma þau viðbrögð sem ráðh. auðsýndi við hóflegri, réttmætri og sanngjarnri ræðu sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson flutti fyrir hönd þúsunda manna í landinu. Það er ekki ráðh. til sóma að bregðast þannig við málefnalegum málflutningi. Ég vil helst fá leyfi til að trúa því þrátt fyrir allt að viðbrögð ráðh. hafi verið svona vegna þess að hann hafi vonda samvisku. Ég vil a.m.k. heldur trúa því, að þau hafi verið svona vegna vondrar samvisku, heldur en hins að hann sé samviskulaus.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að láta í ljós mjög eindregna undrun mína yfir viðbrögðum hæstv. sjútvrh. við ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar hér í upphafi þessa fundar. Vægast sagt var allt upphaf ræðu hans strákslegt og ekki sæmandi manni í hans stöðu, og ég vil segja til viðbótar: ræða hans var í raun og veru blettur á Alþ. Þannig á ekki að bregðast við málefnalegri ræðu eins og þeirri sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hóf þennan fund með samkv. beiðni n. sem er forustuaðili í 12 500 manna samtökum. Það var ekkert í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar sem gaf tilefni til hinna ósæmilegu, strákslegu viðbragða hæstv. sjútvrh. Hann byrjaði ræðu sína með persónulegum skætingi í garð hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Hvað eftir annað kallaði hann hann sjónvarpsstjörnu, og var auðsjáanlega meiningin að gera þetta í óvirðingarskyni við hv. þm. Það er ekki mjög langt síðan við sjónvarpsáhorfendur fengum að sjá framan í hæstv. sjútvrh. í sjónvarpinu Hvað skyldi hæstv. ráðh. og hvað skyldi okkar ágæti og hlutlausi forseti hafa sagt, ef daginn eftir hefði einhver þm. komið hér upp og sagt að í gærkvöldi hefði í gervi sjútvrh. birst sjónvarpstungl í sjónvarpinu? Og hvað skyldi hann hafa sagt ef hann hefði bætt við: þetta var hálft tungl, eða hann hefði sagt: þetta var minnkandi tungl? Ég er hræddur um að það hefði ekki þótt sæmandi orðbragð, enda hefði það ekki verið það. Ég mundi aldrei né hef endað nokkra ræðu á slíku tali eins og hæstv. ráðh. leyfði sér í ræðu sinni áðan. Þá verð ég að segja það, að ég kann ekki heldur við það orðbragð af hálfu ráðh. í íslenskri ríkisstj., að hann kalli blaðamenn við ákveðið stórt dagblað úti í bæ, sem auk þess á stórafmæli um þessar mundir, - kalli þá þverhausa einu nafni. Það vita bæði guð og menn, að ég er ekki skoðanabróðir þeirra sem skrifa í Þjóðviljann. En slíkt mundi ég aldrei láta mér detta í hug að segja úr ræðustól á Alþ. Ég mundi ekki einu sinni láta það fljóta úr penna mínum í stórdeilu við þá í mínu eigin blaði, hvað þá heldur að ég telji sæmandi að tala svona á sjálfu Alþingi. Nei, því miður var ill hin fyrsta ganga ráðh. upp í þennan ræðustól áðan. Hún var ill. En framhaldið var svo sem ekki betra. Hvað var það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði í hóflegri, rökfastri og stillilegri ræðu sinni hér áðan? Hann gerði það eitt að flytja þingi og þjóð það sem 12 500 launþegar í landinu hafa lýst yfir sem skoðun sinni. Þeir höfðu beðið hann um að koma þessu á framfæri við þing og um leið við þjóð, - og hvað var sjálfsagðara en hann yrði við þessari beiðni, og hvaða ástæða er þá til svo hvatskeytlegra og strákslegra viðbragða sem hæstv. ráðh, sýndi af sér? Mér þykir satt að segja miður að allur sá mikli fjöldi áheyrenda, sem hér er staddur í húsi í dag vegna áhuga síns á þessu máli, skuli verða vitni að slíkum viðbrögðum af hálfu ráðh. í íslenskri ríkisstj. Ég segi þetta ekki af neinni sérstakri samúð með honum, hann á hana ekki skilið, heldur segi ég þetta af umhyggju fyrir virðingu Alþ., og það er mergurinn málsins. En svo ég geri efni málsins með örfáum orðum að umtalsefni. Vegna þess að hæstv. ráðh ræddi rækilega um efni málsins vil ég minna á hvað stjórnarskráin sjálf segir um útgáfu brbl. Fram hjá því hefur hann hingað til gengið bæði í útvarpi og sjónvarpi og í ræðu sinni hér áðan. Í 28. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar brýna nauðsyn ber til getur forsetinn gefið út brbl. milli þinga Ekki mega þau þó ríða í bága við stjórnarskrána. Ætíð skulu þau lögð fyrir næsta Alþ. á eftir.“ Svo mörg eru þau orð sjálfrar stjórnarskrárinnar. Brbl. eru í fjórum gr. Það, sem hæstv. ráðh hefur jafnan gert að umtalsefni og var efni hinnar löngu ræðu hans áðan, var inntakið í 1. gr. Hann nefndi ekki 2. gr. og hefur, að því er ég best veit. ég hef ekki heyrt hvert einasta orð sem hann hefur um málið sagt og má það eflaust einu gilda. - en ég hef heyrt það sem hann hefur sagt um þetta og mestu máli skiptir, og þar hefur hann aldrei nefnt 2. gr. frv. En með leyfi hæstv. forseta - hvernig hljóðar upphaf hennar?: „Verkbönn og verkföll. þ. á m. samúðarverkföll, eða aðrar aðgerðir í því skyni að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða eru óheimil.“ M.ö.o.: hér er í 2. gr. lagt blátt bann við verkföllum og verkbönnum. Þetta er gert í formi brbl. Hver voru verkföllin sem verið er að banna með þessari 2 gr.? Hver voru þau? Þan voru engin. Það var ekkert verkfall í gangi og engu verkfalli hafði verið hótað. Það er af þess um sökum sem full ástæða er til þess að spyrja þeirrar spurningar, hvort þessi 2. gr. brbl. sé ekki beint brot á stjórnarskránni. Það er ekki heimilt samkv. skýlausu orðalagi stjórnarskrárinnar að gefa út brbl.; í þessu tilfelli að banna verkföll, nema brýna nauðsyn beri til. Hvernig getur brýna nauðsyn borið til að banna verkföll þegar ekkert verkfall er í gangi? Það þarf ekki nema venjulega skynsemi til þess að sjá að þetta er rétt röksemdafærsla. Ég harma mjög að hæstv. sjútvrh, og hans ráðunautar skuli ekki hafa haft þessa einföldu, venjulegu skynsemi, en hana hefur auðsjáanlega skort. En þetta er í raun og veru ekkert gamanmál. Þetta er stóralvarlegt mál. Ég man ekki eftir því áður, ég held að mér sé óhætt að fullyrða það, hef raunar borið það undir ýmsa reynda þm. og lögfræðinga hvort þeir muni eftir því að nokkurn tíma áður hafi verið gefin út brbl. eða sett lög um bann gegn verkfalli og verkbanni eða um gerðardóm nema um verkfall eða verkbann hafi verið að ræða og þess vegna verið talin brýn nauðsyn á því að leysa verkfallið eða verkbannið með lögum eða jafnvel með brbl. Enginn þeirra minnist fordæmis. Þetta er í fyrsta skipti sem gefin eru út brbl. um bann gegn verkfalli meðan um ekkert verkfall er að ræða. Þennan stein, þennan minnisvarða hefur hæstv. núv. sjútvrh. reist sér. Það skyldi nú ekki vera að hann ætti eftir að reynast myllusteinn um hálsinn á honum? Hér er m.ö.o. um það að ræða, að það vaknar sú spurning, - ég dreg ekki í efa að hann hafði heimild til að gefa út 1. gr., 3. gr. og 4. gr., sérstaklega þá gr., að lög þessi skuli falla úr gildi á sínum tíma, - en ég dreg stórlega í efa lögformlega heimild hans til þess að gefa út 2. gr. Ef svo kynni að reynast að sú gr. fengi ekki staðist samkv. stjórnarskránni, þá ber hæstv. forseta Ed. að vísa málinu frá. Í því eina fræðiriti, sem til er um starfshætti Alþingis, riti dr. Bjarna Benediktssonar um deildir Alþingis, túlkar hann atriði stjórnarskrárinnar um þetta og hliðstæð efni þannig, að ef lagt sé fram frv. sem hrjóti í bága við stjórnarskrána, þá beri forseta d. að vísa því frá. Og nú vildi ég að gefnu þessu tilefni beina því til hæstv. forseta Ed., sem er löglærður maður og ágætur lögfræðingur og ég veit mjög samviskusamur sem forseti, beina því til hans að athuga í samráði við aðra löglærða menn hvort þetta sé rétt athugað, skoða þetta mál, hvort 2. gr. geti samrýmst stjórnarskránni og hvort honum beri ekki að vísa því frá vegna þess að hún samrýmist ekki stjórnarskránni. Þetta vænti ég að verði athugað áður en - málið verður tekið á dagskrá í hv. Ed. Þá skal ég víkja örfáum orðum að samanburði þeim sem hæstv. ráðh. gerði á þessum lögum sínum og brbl. Emils Jónssonar á sínum tíma, sem sett voru vegna hinnar þjóðfrægu síldveiðideilu. Hæstv. ráðh. lét sér sæma sérstakan skæting í garð Alþfl., og það er auðvitað af þeim sökum sem ég e.t.v. er hvassyrtari en ég er vanur að vera þegar ég á orðaskipti við hæstv. ráðh. Það var hann sem hóf leikinn. Þegar þau lög voru sett af viðreisnarstjórninni svonefndu á sínum tíma, brbl., þá voru aðstæður þær að skipstjórar síldveiðiflotans höfðu tekið ákvörðun um að sigla honum í höfn. M.ö.o.: þeir höfðu tekið ákvörðun um veiðibann. Síldveiðar voru stöðvaðar. Það var þetta sem varð tilefni þess að það kom til umr. í ríkisstj. að leysa þessa deilu sem auðvitað var að skapa fullkomið neyðarástand, ekki aðeins í sjávarútveginum, heldur í þjóðarbúskapnum öllum. Þarna var um neyðarástand að ræða. Þarna var um brýna nauðsyn að ræða til einhverra aðgerða, hverjar svo sem þær væru. Þarna var einmitt um það tilvik að ræða sem sú grein í stjórnarskránni, sem ég las áðan, á við. Sú gr. er í stjórnarskránni til þess að gera réttum stjórnvöldum kleift að grípa til ráðstafana þegar brýna nauðsyn ber til, þegar um neyðarástand er að ræða. Það leikur því ekki hinn minnsti vafi á því að Emil Jónsson, sem þá var sjútvrh., hafði stjórnarfarslega heimild til þess að gefa út brbl. Engu að síður er mér það engin launung, og það er alveg ástæðulaust að draga nokkra fjöður yfir það, að um þessi brbl. varð mikill ágreiningur í þingflokki Alþfl., í miðstjórn Alþfl. og meðal alþfl-manna yfir höfuð að tala. Og ég skal gjarnan staðfesta að það er rétt, sem hv, þm. Sighvatur Björgvinsson kallaði fram í ræðu hér áðan, að hann var brbl. andvígur. Það var okkur öllum í þingflokknum kunnugt. Ég var þeim hins vegar fylgjandi . Ég var einn af þremur Alþýðuflokksráðh. í stjórninni og ég studdi minn flokksbróður í útgæfu brbl. Það gerði meiri hl. þingflokksins og það gerði meiri hl. flokkstjórnarinnar. Hann hafði ekki að eins stjórnarfarslegan rétt, hann hafði flokkslegan rétt til þess að gera það. Allir ráðh. ríkisstj. á bak við sig í því efni. En ákvörðun var tekin eftir langar og miklar umr. í þingflokknum og flokkstjórn Alþfl. Þó að meiri hl. félli svona - hann var mjög naumur í flokksstjórninni, stuðningurinn sem brbl. fengu segi ég það enn, að ég studdi þau með góðri samvisku og tel útgáfu þeirra. Þegar öllu er á botninn hvolft, hafa leyst mikinn vanda. Mergurinn málsins er sá, að það er bókstaflega ekkert sameiginlegt með því neyðarástandi, sem þá hafði skapast, og því ástandi sem ríkir þegar hæstv. núv. sjútvrh. gefur út þessi margfrægu brbl. sín Það var enginn vandi á ferðinni, a.m.k. ekki á því sviði sem 2. gr. fjallar um.Það hlýtur að teljast algjörlega óumdeilanlegt. Það var enginn verkfalls- eða verkbannsvandi á ferðinni, 2. gr er þess vegna algjörlega óviðunandi. Það er hún auðvitað fyrst og fremst sem er bein árás eða beint hnefahögg á samningsrétt verkalýðsfélaganna í landinu. Og ég endurtek, að þetta er einsdæmi. Þetta hafði ég að segja um efni málsins. Ég held að ég ljúki máli mínu með því að leiðrétta hæstv. ráðh. í því eina sem var skemmtilegt í hans ræðu. Það var því miður ekki rétt með farið. Það var sagan sem hann sagði um að einhver maður í New York hefði sagst geta safnað 2000 undirskriftum undir skjal þess efnis að undirskrifendur hefðu drepið ömmu sína. Við sem erum sæmilega að okkur í aðþjóðlegum skopsögum á vettvangi stjórnmála, við vitum að þessi saga er öðruvísi, hann kann hana ekki. En rétt er sagan þannig, að Roosevelt Bandaríkjaforseti gerði einu sinni að gamni sínu í geysilega fjölmennu hanastélsveislu, þegar menn gengu fram hjá honum í löngum röðum og réttu honum höndina og sögðu eitthvað sem enginn heyrði vegna hávaðans í kringum hann, að þá spurði hann þessarar spurningar þá sem heilsuðu honum: Hefur þú drepið ömmu þína? Og menn sögðu já með mikilli ánægju, svar frá miklum fjölda manna Seinna sagði hann þessa sögu margoft sem dæmi um það hvað hægt væri að láta menn játa mikilli vitleysu í kokkteilboðum, - en auðvitað í stærra kokkteilboði en því sem ráðh. hélt um daginn. Það hefði ekkert þýtt fyrir hann að ætla að fara að nota slíkt við þá örfáu menn sem þangað komu. En það má segja að þetta sé aukaatriði. Sannleiksást mín er svo mikil að ég kann ekki við að láta það standa í þskj. að ráðh. kunni ekki að segja sögu sem ég held að þúsundir manna um allan heim kunni. En fyrst hann hafði þetta orðalag, fyrst hann valdi heldur ósmekklega dæmisögu, að því er mér finnst, þar sem textinn er um að drepa ömmu sína, með undirskrift, sem er rangt í sögunni, þá verð ég bara að segja: það skyldi nú ekki vera að hann hafi sjálfur kveðið unn dauðadóminn yfir sér sem ráðh. með undirskrift sinni undir brbl.? Það skyldi nú vera. En síðustu orð mín skulu vera þessi: Ég harma þau viðbrögð sem ráðh. auðsýndi við hóflegri, réttmætri og sanngjarnri ræðu sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson flutti fyrir hönd þúsunda manna í landinu. Það er ekki ráðh. til sóma að bregðast þannig við málefnalegum málflutningi. Ég vil helst fá leyfi til að trúa því þrátt fyrir allt að viðbrögð ráðh. hafi verið svona vegna þess að hann hafi vonda samvisku. Ég vil a.m.k. heldur trúa því, að þau hafi verið svona vegna vondrar samvisku, heldur en hins að hann sé samviskulaus.



Herra forseti. Ég þakka hv. 9. þm. Reykv. fyrir skemmtunina. Það er ekki á hverjum degi sem maður fær svona skemmtikrafta hér á Alþ. eins og hann. En varðandi söguna, þá heyrir maður ótal útgáfur af gamansögum. Það þarf ekki endilega að kenna þær við einhvern krata. Það eru til margar útgáfur. Ég hef heyrt svipaðar útgáfur og lesið 4–5 útgáfur sem ég gæti sagt, en ég tel það ekki vera neitt höfuðatriði hérna á Alþ. Þetta var sagt í gamni og ekki á neinn annan hátt. Ég held að það hafi skolast alvarlega til í höfðinu á hv. 9. þm Reykv. þegar hann skýrði frá brbl. sem Emil Jónsson gaf út 24. júní 1965 um verðjöfnunarsjóð síldveiða á því ári. Þessi lög voru gefin út, og þegar þau voru gefin út ákváðu síldveiðiskipstjórar og síldveiðisjómenn að sigla flotanum í höfn, vegna útgáfu laganna. Vegna þess að þeir vildu ekki fá þennan verðjöfnunarflutningssjóð síldveiða. Þetta var út af hættu sem þá var talin á að síldarsöltun fengi ekki nóg hráefni því menn kepptust við að veiða, eins og gert var á þeim árum og oft áður“, svo að þarna hefur sagnfræðinni skolast mjög til og það er miklu alvarlegra heldur en gamansagan. Hv. þm., sami þm., sagði að ég hefði ekki minnst á 2. gr. Það getur vel verið að hann hafi verið í einhverju uppnámi eftir að ég skensaði flokksbróður hans með því að kalla hann sjónvarpsstjörnu. Það var mikið skens, ég biðst innilega afsökunar á því. Ég ætlaði alls ekki að skensa sjónvarpsstjörnuna. Ég hélt að það væri ekki nein óvirðing í því að vera sjónvarpsstjarna. En maður verður að passa sig. Ef það er orðið svona viðkvæmt mál í Alþfl. að nefna sjónvarpsstjörnu, þá verðum við að hætta því, því við viljum ekki vera að hrella þessa fáu krata, sem enn þá eru hér innan dyra, meira en þörf krefur. Ég skal því hér eftir reyna að sleppa alveg þessu orði og gleðja formann þingflokks Alþfl. með því og hans fósturson. Ég nefndi 2. gr., ég nefndi hana og las meira að segja upp úr henni: „Þó er samningsaðilum sbr. 1. gr., heimilt að koma sér saman um breytingar á þar greindum samningum, en eigi má knýja þær breytingar fram með vinnustöðvun.“ Þetta las ég upp úr 2. gr. Það er sá munurinn á stjórnlagafræði hv. 5. þm. Vestf. og síðasta ræðumanns, að sá fyrri taldi að lögin öll, allar greinarnar, væru brot á stjórnarskránni, en sá síðarnefndi, prófessorinn, taldi bara 2. gr. brot á stjórnarskránni, en hinar væri í lagi að setja. Ég læt mér í léttu rúmi liggja þessar lagatúlkanir þeirra, þessara tveggja lögfróðu manna. 5. þm. Vestf. var ekkert að klípa utan af sínum fullyrðingum í lögfræðinni, enda mega sennilega allir lögfræðingar hér inni skammast sín þegar hann talar um lögfræði. En ég vil nú benda hinum gamansama formanni þingflokks Alþfl. á það, að verkföllum hafði ekki verið aflýst, verkföllin bara gufuðu upp í bili. Það var hægt að fara í verkfall hvenær sem var, því þeim hafði aldrei verið aflýst. Verkföll þessi voru löglega boðuð, það var hlé. Þetta vil ég nú benda honum á áður en hann fer lengra í stjórnlagafræðinni. Þó að ég sé ekki lögfræðingur, þá hygg ég að ég sé alveg óhræddur við lagalega túlkun, og bað voru ekki það fáir lögfræðingar sem málið var borið undir, eins og ég sagði áðan, bæði innan og utan rn. Hv. 2. þm Austurl. átti nú ekki til orð - og kemur það ekki oft fyrir hann að eiga ekki til orð - til að lýsa því hvað þessi brbl. væru svívirðileg árás á samningsrétt sjómanna. Sjálfur stóð hann, þessi maður, að því að gefa út brbl. um kaup og kjör yfirmanna á botnvörpuskipum, og þar eru lögfestir samningar sem voru í gildi frá 1971. Þau eru gefin út, þessi lög, á árinu 1973, og verkföll og verkbönn, þ. á m. samúðarverkföll, til að knýja fram aðra skipan mála en lög þessi ákveða eru óheimil í lögum þessa ágæta forsvarsmanns verkalýðshreyfingarinnar. Það eru ekki í þessum lögum hans nein ákvæði um að aðilar megi gera samninga, eins og í þessum svívirðilegu brbl., enda fékk hann mikið klapp fyrir og hann var afskaplega ánægður. Þetta eru lög nr. 6 frá 1973. Hann stóð einnig, ekki að lögum sem voru sett hér á Alþ., heldur að brbl. þar sem segir að almennt fiskverð skuli haldast óbreytt til 31. ágúst 1974 eins og það var ákveðið um áramótin 1973–1974. Það er óhreytt verðlag á fiski frá 1. jan. til ágústloka í þeirri mestu verðbólgu sem riðið hefur yfir - og er þá mikið sagt - á þessum mánuðum og eftir þær gífurlegu kaup- og kjarabætur sem aðrar stéttir fengu í byrjun þess árs. Þar stóð þessi hv. þm. að, og meira að segja stóðu Samtökin, a.m.k. 3. landsk. þm., að þeim lögum. Hins vegar held ég að 5. þm. Vestf. hafi þá verið búinn að svíkja ríkisstj. sem þá sat, því hann skrifaði undir vantraust á hana einn daginn og hefur auðvitað þrætt fyrir það síðan. En hann hefur nú þrætt fyrir fleira sem hann hefur haft á orði við menn. Hv. 2. þm. Austurl. sagði að fiskverð kæmi þessum málum ekkert við, hækkun á fiskverði skipti engu máli, það er alveg laust við sjómenn, hækkun á fiskverði. Ég er hræddur um að það heyrðist eitthvað í sjómönnum og útgerðarmönnum ef við hefðum sett lög eins og hann, að hafa fiskverðið óbreytt allt árið. Þá hefði það skipt máli hjá honum núna þegar hann talaði, þá hefði mátt klappa fyrir honum. En skiptir það ekki máli í samskiptum manna og stétta, þegar verið er að gera veigamiklar breytingar eins og varðandi sjóðakerfið, að þá taki menn á sig þær breytingar? Ef menn vildu ekki sjóðakerfisbreytinguna sem voru með bundna samninga, þá áttu þeir ekki að fá þessa fiskverðshækkun sem sjóðakerfishreytingin leiddi af sér. Ef vestfirðingar hefðu viljað hafa sjóðakerfið áfram og ekki fengið þessa fiskverðshækkun, þá var enginn að tala um að breyta neinni skiptaprósentu. En nú var þannig málum háttað, að það var reiknað út af mikilli vandvirkni hjá forstjóra Þjóðhagsstofnunarinnar hvernig sjóðakerfisbreytingin kæmi við einstakar tegundir skipa. Stóru togararnir töpuðu verulega á sjóðakerfisbreytingunni, en minni skuttogararnir komu nokkurn veginn jafnir út. Mestur hluti bátaflotans hagnaðist af sjóðakerfisbreytingunni. En minni skuttogararnir, innan þess hóps var mikill munur hverjir töpuðu og hverjir græddu. Þeir, sem best fóru út úr kerfishreytingunni, voru togarar á þeim stöðum sem eiga styst að sækja, með því að leggja niður Olíusjóðinn. Það voru auðvitað þeir sem fyrst og fremst högnuðust. Og ég hygg að það hefði eitthvað verið sagt heima á Vestfjörðum ef þau ákvæði hefðu verið að sjóðakerfishreytingin ætti aðeins að ná til þeirra sjómanna sem gerðu nýja samninga, en hinir ættu að greiða áfram í Olíusjóð og vátryggingasjóð og aðra þá sjóði sem hér var um að ræða. Ég er hræddur um að það hefði orðið allmikil óánægja. Hitt held ég að hefði haft minna að segja fyrir þessa aðila, að gera þessa breytingu og breyta samningunum til samræmis við þetta. Það forskot, sem þeir hafa haft, það hafa þeir eftir sem áður og geta alltaf haft. En það var ekki reynt, a.m.k. ekki af nokkurri alvöru, að ná þar samningum. Þetta er mergur málsins, að það er ekki hægt að gera þessa breytingu á sjóðakerfinu, hækka fiskverðið í samræmi við þessa kerfisbreytingu, svo eiga ákveðnir meðlimir sjómannafélaganna eða meðlímir í ákveðnum félögum og á ákveðnum stöðum að standa einir við að taka á sig breytinguna, en hinir eiga aðeins að fá hækkun fiskverðsins og annað ekki. Þetta hélt ég að væri mergur málsins, og um þetta sanngirnisatriði snúast þessi brbl. í raun og voru. Það þýðir ekki að loka bæði augum og eyrum fyrir þessari staðreynd og segja að hér sé um þrælalög að ræða. Þessi breyting var samningar sem gerðir voru, en allir aðilar hafa ekki staðið við, og það er þetta sem um er að ræða.



Herra forseti. Athugasemd mín getur vissulega verið örstutt, því að ekkert hefur það fram komið í hinu langa máli hæstv. sjútvrh., sem hann hefur flutt hér í tvígang, sem á einn eða annan veg hefur haggað því sem ég sagði í minni upphafsræðu, og raunar hefur hæstv. ráðh. gert sér sérstakt far um að forðast að minnast á þau atriði sem þar var drepið á. Hann hefur t.d. með öllu forðast að minnast á það, að því meginefni þessa frv. að festa ákveðna samninga í gildi hefur nú verið hnekkt. Hann hefur einnig forðast, þó að ítrekað hafi verið á hann skorað, að ræða sérstaklega 1. málsgr. 2. gr. þessa frv. Meira að segja í ræðu sinni hér áðan, eftir áskorun frá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, hljóp hann vísvitandi yfir þessa málsgr., en las 2. málsgr. Málsgr., sem hæstv. ráðh. hefur með öllu forðast að vitna i, er að hann bannar í þessum brbl. verkbönn, verkföll og allar aðrar aðgerðir sem eru til þess fallnar að knýja fram aðra skipun kjaramála er lög þessi ákveða. Það hefur þegar verið gert. Skipan kjaramála er orðin önnur. Eftir stendur aðeins að það á að láta Alþ. skrifa upp á siðferðisvottorð fyrir hæstv. ráðh. fyrir þá valdbeitingu sem hann hefur gert sig sekan um. Önnur efnisatriði í ræðu hæstv. ráðh. þarf ég ekki að ræða, því þau hafa bókstaflega engin verið. Hins vegar er þetta orðið einkennilegur frasi hjá hæstv. ríkisstj. eða ráðh. hennar, að það má varla anda á einhvern ráðh. í þessari hæstv. ríkisstj. svo að hann kalli ekki upp: Nixon, McCarthy eða eitthvað svoleiðis. Það er eins og hæstv. ríkisstj. sé að tala um einhverja fjölskylduvini sína sem standa henni sérstaklega nærri. Þegar hún þarf á hjálp að halda, þá kallar hún í sífellu: McCarthy, Nixon. Ég vildi gjarnan vona að góðkunningjar hæstv. ríkisstj. væru úr öðrum röðum en þessum. Þá kemur það einnig fram hjá hæstv. ráðh., raunverulega það eina sem hann hefur rætt um efni 2. gr., að hann hefur gefið það í skyn að verkfallsrétturinn hafi raunverulega gufað upp hjá sjómannastéttinni og það, sem hann hafi gert með brbl., hafi ekki verið annað en að gera sjómönnum þann greiða að gefa verkfallsréttinum náðarhöggið. Hann talar um þetta í svipuðum dúr eins og þegar hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson ætlaði að gera skagfirðingum þann greiða að slátra hrútnum. Það eina, sem hann hefur að segja um þessa grein við sjómenn, er: Verkfallsrétturinn var að gufa upp í höndunum á ykkur og ég geri ykkur þann greiða að greiða honum náðarhöggið. - En ég er ansi hræddur um að hæstv. sjútvrh. eigi eftir að reka sig illilega á það, að félagsleg réttindi samtaka sjómanna í þessu landi eru aldeilis hreint ekki gufuð upp, langt í frá. Hæstv. ráðh, fór hér með gamansögu sem hann var leiðréttur með. Ég ætla að segja honum aðra sögu. Hún er ekki gamansöm, hún er sorgarsaga, a.m.k. hvað hann varðar, hæstv. ráðh. Ég er nefnilega ansi hræddur um það, að ástandið hjá sjómönnum gagnvart hæstv. ráðh. nú sé það, að það sé auðveldara - miklu auðveldara að fá sjómenn til þess að viðurkenna það að hafa gert ömmu sinni grikk heldur en að fá þá til að játast undir að styðja hæstv. sjútvrh. áfram til valda.



Herra forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að ég ætlaði ekki að fara að karpa við hæstv. sjútvrh. um þau atriði sem ég tel að hér skipti ekki máli, og ég ætla nú að reyna að halda mér við það, en aðeins að fá að gera eina örstutta athugasemd við það sem hæstv. ráðh. sagði. Hann fullyrti að ég hefði gefið út brbl. um kjör sjómanna á árinu 1973. Þetta eru auðvitað staðlausir stafir, algjört slúður. Ég hef engin brbl. gefið út um kjör sjómanna í þessu tilfelli. Það, sem hæstv. ráðh. er hér að tala um, eru sennilega brbl., sem Hannibal Valdimarsson gaf út og voru til staðfestingar á ákveðnu, útfærðu samkomulagi á milli þeirra aðila sem hér áttu hlut að máli, enda bera lögin það alveg með sér, þar sem tiltekið er í mörgum liðum hvaða breytingar skuli gerðar á áður gildandi samkomulagi. Þessi lög voru sett eftir langvarandi stöðvun stóru togaranna. Það væri svo sem hægt að tilnefna fleira, eins og það hjá hæstv. ráðh. þegar hann segir að ég hafi bundið fiskverð í heilt ár. Allt þetta er slúður af sama tagi og hann var að fimbulfamba um áður.



Herra forseti. Ég vil aðeins rifja upp í tilefni þessara umr., að þegar unnið var að endurskoðun sjóðakerfis á s.l. vetri, þá held ég að það hafi ekki farið á milli mála að menn gerðu sér grein fyrir því, að sú endurskoðun átti að miða að því að rekstur sjávarútvegsins væri hagkvæmari eftir en áður, og endurskoðunin átti að leiða til þess auðvitað að meira kæmi til skipta. Þegar ákveðnir útgjaldaliðir voru teknir út úr sjóðakerfinu, eins og olíukostnaðurinn, sem áður hafði að miklu leyti verið uppi borinn af sjóðakerfinu, þá hlaut í kjölfarið að koma hækkað fiskverð sem leiddi annars vegar til aukningar tekna sjómanna og hins vegar til aukinna tekna útgerðar. Vegna þess að fjármunir, sem áður voru notaðir til að greiða olíu, hlutu eftir endurskoðun sjóðakerfisins einnig að nýtast áfram í sama tilgangi, þá var það ljóst að hlutur sjómanna eða skiptiprósenta þeirra hlaut að endurskoðast, - grunnurinn, sem skiptaprósentan var reiknuð af, mundi hækka stórlega, og þótt skiptaprósentan lækkaði lítið eitt, þá yrði niðurstaðan sú að kjör sjómanna mundu stórbatna. Þetta var m.a. tilgangur endurskoðunar sjóðakerfisins af hálfu sjómanna sem fyrir þeirri endurskoðun börðust, og það var tilgangur þeirra útvegsmanna, sem stóðu að endurskoðuninni, að olíukostnaðurinn og olíueyðslan kæmi niður þar sem hún ætti sér stað, en menn borguðu ekki olíu fyrir aðra. Í heild átti þetta að leiða til hagkvæmari niðurstöðu fyrir allt þjóðarbúið. Ég dreg ekki í efa að skilningur sjómanna, m.a. áheyrenda okkar hér í dag, hafi verið fyrir bendi, að sanngjarnt væri af þeirra hálfu, að um leið og fiskverð grunnurinn sem skiptaprósentan væri reiknuð eftir, hækkaði stórlega væri tillit tekið til þess í ákvörðun skiptaprósentu, m.a. til þess að unnt væri að greiða olíukostnaðinn beint af þeim sem eyddu olíunni. Ég held því fram, að þegar hv. alþm. fjölluðu um endurskoðun sjóðakerfisins hér á Alþ. um miðjan febr. s.l., þá hafi það verið forsenda alþm., sem samþykktu hina margvíslegu löggjöf sem að endurskoðuninni laut, að frá öllum hnútum væri gengið og allir, er þátt tóku í endurskoðun sjóðakerfisins, inntu skyldu sína og skuldbindingar af hendi, hvort sem það voru útvegsmenn, sjómenn eða stjórnvöld. Það var meira að segja oft og tíðum haft á orði að ganga þyrfti frá endanlegum samningum milli útvegsmanna og sjómanna áður en Alþingi gæti gengið frá löggjöfinni er hefði í sér fólgna endurskoðun sjóðakerfisins. Ég held því fram, að alþm. hafi borið svo mikið traust til sjómanna og útvegsmanna, að þeir hafi breytt sjóðakerfinu í trausti þess að þessir aðilar hvorir tveggja stæðu við sínar skuldbindingar. Ég ætla ekki að rekja aftur þá sögu sem hæstv. sjútvrh. rakti hér áðan um hvernig gangur mála var eftir endurskoðun sjóðakerfis, þrátt fyrir það að bæði fyrrv. og núv. forseti Sjómannasambands Íslands rituðu undir yfirlýsingu þess efnis, er féll í sama farveg og ég hér hef lýst vera forsendu endurskoðunar sjóðakerfisins. Ég tel að það sé ástæða til að óska sjómönnum og sjómannasamtökum þess, að þau megi efla samtakamátt sinn og félagsþroska, félagsréttindi og félagsþátttöku, þannig að önnur mynd blasi við en sú sem óneitanlega gerir eftir þessa sögu sem við höfum fylgst með nú í sumar. Það var því miður um litla þátttöku að ræða í atkvæðagreiðslum og lítill félagsáhugi þá sýndur. Ég vonast til þess að sjómannasamtökin eigi í framtíðinni þeirri gæfu að fagna að menn taki heilshugar þátt innan þeirra vébanda að hagsmunamálum sjómannasamtakanna. En þegar slíkt áhugaleysi var til staðar og slík óvissa þar af leiðandi ríkjandi í kjaramálum sjómanna og útvegsins í landinu í kjölfar löggjafar sem Alþingi bar ábyrgð á, þ.e.a.s. löggjafar um endurskoðun sjóðakerfisins, hvíldi sú skylda á herðum stjórnvalda að létta af þessari óvissu og taka af skarið og setja löggjöf. til þess bar brýna nauðsyn og á grundvelli þeirrar brýnu nauðsynjar voru brbl. sett. Ég held að þegar litið er á hækkun fiskverðs, þá sé ekki með nokkru móti hægt að segja að um kjaraskerðingarlög sé að ræða. Hitt er allt annað mál, að vel getur verið að kjör sjómanna megi og ættu að vera betri. Ég er ekki að kveða upp neinn dóm að þessu leyti. Sagt er, að það hafi verið óþarfi að setja þessi lög vegna þess að engin verkföll hafi þá staðið yfir. En þá er mér sú spurning í huga hvort þessum lögum hefði verið tekið betur hefðu þegar verið skollin á verkföll? Þessi lög voru sett til þess að eyða óvissu í kjaramálum er hefði ella getað leitt til verkfalla, og þess vegna eru þessi lög sett í þeim skilningi að betra sé að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í hann, en hugsa ekki til þess fyrr en eftir að slysið er orðið. Ég vildi láta þessi orð falla hér í þessum umr. af því að ég hef þá trú á skynsemi sjómanna og alls almennings hér á landi, að menn skilji nauðsyn þess, að þegar endurskoðun sjóðakerfisins var gerð, þá hlaut annað og meira að koma í kjölfarið svo að upp væri staðið þannig sem allir bjuggust við að yrði þegar þeir kröfðust endurskoðunar þessa sjóðakerfis.



Herra forseti. Eftir tveggja klukkutíma umr. er svo komið að hæstv. forsrh. telur nauðsyn á því að stiga hér í ræðustól og reyna að bæta eitthvað fyrir þær hrakfarir sem hæstv. sjútvrh. hefur orðið fyrir í þessum umr. Hann talaði að sjálfsögðu landsföðurlega og með tón góðmennis og drengs, eins og við vitum að hann er. En ef við íhugum orðin, þá verð ég að segja það, að ég átti á öllu von, en ekki því, að forsrh. Íslands stæði upp á Alþingi og segði að það hefði veríð að byrgja brunninn þegar stjórn hans gaf út brbl. um að banna verkföll sjómanna, - verkföll sem voru ekki til. - verkföll sem enginn hafði talað um. Hvar endar slík stefna? Hvað eru margir brunnar sem hæstv. forsrh. ætlar sér að byrgja í þessu landi? Hefur hann ekki nokkra grundvallartilfinningu fyrir því hvað mannréttindi eru og til hvers þau eru?  Ég tel að það sé langsótt hjá hæstv. forsrh. að tala um að breyting sjóðakerfisins hafi verið einhver guðsgjöf sem öllum landsmönnum hafi borið að sýna þá virðingu að bugta sig og beygja undir. Hverjir höfðu komið sjávarútveginum í þær ógöngur sem hann var kominn í? Hverjir höfðu búið þetta sjóðakerfi til? Sagt er að þetta sjóðakerfi hafi verið gert fyrir sjómenn og það hafi verið einhver óskapleg meðaumkun með sjómönnum, að þeir þyrftu að fá betri kjör, sem hafi valdið því að hæstv. ríkisstj. loksins fór að reyna að leiðrétta þetta kerfi. Ég held að það hafi ekki verið meðaumkun með sjómönnum, heldur hitt, að þeirra eigin vinir og vildarmenn, útgerðarmennirnir, voru farnir að gera út á þetta kerfi. Stjórnleysi kapítalismans kom í ljós í allri sinni dýrð í þessu kerfi með sósíalisma andskotans sem fylgisvein, þegar þeir notuðu ríkisvaldið til þess að setja upp alla þessa sjóði og gramsa með ríkissjóð og skattakerfið þar að auki. Þegar menn voru farnir að gera út á þetta um allt land, þá sprakk kerfið. Það hlaut að springa fyrr eða síðar. Það þýðir ekkert að segja eftir á að það hafi verið ástæða til þess að taka verkfallsrétt af sjómönnum, sem töluðu ekki einu sinni um verkfall, eingöngu af því að það hafi verið nauðsynlegt að laga þetta kerfi. Auðvitað varð að laga til, þegar það var sprungið. En það var engin ástæða til þess að ganga þannig frá málunum að létta af óvissu, eins og hæstv. forsrh. sagði, með því að banna verkföll sem engin voru til. með því að banna verkföll sem enginn maður hafði nefnt, með því að banna verkföll sem ekki var vitað til þess að nokkrum manni hafði dottið í hug. Það er einhver íhaldsónáttúra sem kemur fram í þessu. Það er það sem veldur því að viðbrögðin eru eins og þau eru. Menn, sem byrgja brunninn á þennan hátt, - hvað gera þeir næst? Það er þetta sem um er að ræða. Hæstv. forsrh. þarf ekkert að velta vöngum yfir því hvernig viðtökurnar hefðu verið ef þessi brbl. hefðu verið einhvern veginn öðruvísi en þau eru. Þau eru eins og þau eru. Þau voru gefin út af forseta Íslands með undirskrift og á ábyrgð sjútvrh. Hann hefur auðvitað haft samþykki ríkisstj. Það þýðir ekkert fyrir hann að skrifa bak við ríkisstj. því að pappírinn er á sínum stað og hann er undirskrifaður af forseta Íslands sem ber enga ábyrgð á því samkv. stjórnarskránni. Sjútvrh. ber alla ábyrgðina, enda hljóp hann upp í flugvél og var kominn suður til Grikklands um það bil sem almenningur á Íslandi frétti af þessum ágætu lögum sem hann hafði gefið út. Sjútvrh. á sannarlega skilið sitt sumarleyfi eins og aðrir. En ég vona, ef hann hefur gengið um og skoðað stytturnar þarna, að hann hafi þá þreifað á einhverjum af hinum gömlu frumherjum lýðræðisins sem voru, að því er við best vitum, í Aþenuborg. Ég held að Sólon og þeir aðrir, sem þar voru, hafi á sínum tíma, aldrei heyrt neitt sem nefnist brbl. Hann hefði getað reynt að draga í sig eitthvað af grundvallartilfinningu lýðræðisins, og það er einmitt það sem þetta mál snýst um. Núv. ríkisstj. er hægri ríkisstjórn. En hún steig yfir mörkin í þessu tilliti, hún gerði sig seka um aðgerð sem lýðræðislegar ríkisstjórnir mega ekki gera, að svipta menn mannréttindum að ófyrirsynju og að ástæðulausu, að byrgja brunn þegar hvorki er brunnur né barn neins staðar nálægt. Ég vil því algerlega vísa á bug tilraun hæstv. forsrh. til að þurrka yfir þessar umr, og gefa Morgunblaðinu einhver falleg orð til þess að prenta sem einhvern veginn hrutu nú ekki af munni hæstv. sjútvrh., enda var hann í öðru skapi, talaði um að safna undirskriftum úti í New York undir það að menn hefðu drepið ömmu sína eða ég veit ekki hvað það nú var. Það þurfti að betrumbæta. En ég mótmæli því algjörlega, sem þeir hafa haldið fram, að hér hafi nokkur nauðsyn komið til. Ef menn lesa íslenskt mál og ef þeir skilja einföld orð sem ekki er hægt að misskilja, þá verða þeir að lesa umrædda grein stjórnarskrárinnar, og hún er þannig, að þó oft hafi mátt deila um brbl. og e.t.v. oft verið teflt á tæpasta vað, há er greinilega farið yfir mörkin í þessu tilfelli. Það er alveg sama hversu margir hafa komið nálægt mörkunum, þeir, sem fara yfir þau, verða að gjöra svo vel að taka afleiðingunum. Það er aðeins eitt sem hefði átt að gerast hér: forseti Ed. átti að vísa þessu frv. frá. Það er svo gróft stjórnarskrárbrot sem nokkuð getur verið, því að það er engin leið fyrir skynsama menn að halda því fram að það sé brýn nauðsyn að banna verkfall þegar ekkert verkfall er í landinu, þegar enginn sjómaður hefur boðað verkfall. þegar enginn sjómaður, svo að vitað sé, hefur heyrt talað um verkfall. Þegar farið er að stjórna á þennan hátt, þá geta menn búist við viðbrögðum og fá þau.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég hef fylgst með þessum umr. af athygli og sérstaklega hef ég veitt athygli ræðum þeim sem málsvarar Alþfl. hafa haldið hér. Þeir hafa lagt á það megináherslu að þessi illræmdu brbl. hafi verið sett þegar ekki stóðu til nein verkföll, þegar ekki voru í gangi nein verkföll, þegar sjómennirnir voru ekki að tala um verkföll. þeir hafi verið að byrgja brunn þegar hvorki brunnurinn né barnið voru viðstödd, eins og síðasti ræðumaður sagði. Ég skil ákaflega vel af hverju málsvarar Alþfl. tala svona. Þeir eru sekir um að hafa staðið að fleiri brbl. til að grípa inn í vinnudeilur en nokkrir aðrir menn, og þeir hafa gert það þegar verkföll hafa staðið fyrir dyrum eða verið hafin. Ég lít svo á að það sé mun alvarlegra að setja slík lög heldur en þau lög, sem ég fordæmi algerlega líka, sem hæstv. sjútvrh. setti. Að grípa inn í vinnudeilur af hálfu stjórnvalda, af hálfu Alþ., tel ég vera algerlega ranga aðferð, það eigi að vinna að þeim málum á lýðræðislegan hátt og láta launafólk og atvinnurekendur takast á og stuðla að því að málin leysist með samningum, en ekki neinu valdboði. Það er þessi sundurgreining hjá málsvörum Alþfl. sem mér finnst vera ákaflega athyglisverð og segir raunar æðimikið um sögu þess flokks. Ég vil minna á það, að það var eitt fyrsta verk þessarar ríkisstj., sem nú situr við völd, að setja brbl. þegar yfir stóð vinnudeila hjá ríkisverksmiðjum. Þá brást starfsfólkið þar þannig við, að það neitaði að hlíta þessum brbl. Það hélt aðgerðum sínum áfram þrátt fyrir brbl., og það braut brbl. á bak aftur. Það er á þennan hátt sem sjómenn þurfa að hrinda þeim valdaaðgerðum, sem núv. ríkisstj. hefur beitt gagnvart þeim, með mætti samtaka sinna. Það er máttur samtaka þeirra sem getur brotið brbl. á bak aftur, en ekki málskraf hér á Alþingi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, enda komið löngu fram yfir venjulegan fundartíma. Ég vil þó ekki láta þessum umr, ljúka með þessum orðum hv. síðasta ræðumanns. Þar fékk hæstv. sjútvrh, liðsinni úr ólíklegustu átt. verð ég að segja. Það, sem hér hefur gerst nú í rúmar tvær klukkustundir, er það, að stjórnarandstaðan hefur staðið einhuga um að gagnrýna ranglát brbl. gefin út af hálfu hæstv. núv. ríkisstj., og umr. voru hafnar að tilstilli forustumanna 12.500 launþega í landinu. Þangað til síðasta rödd heyrðist var stjórnarandstaðan einhuga í andstöðu sinni við ríkisstj. og í stuðningi sínum við þessi samtök 12 500 launþega. Hér heyrist svo allt í einu hjáróma rödd. Ég skal ekki fjölyrða meir um þetta, Ég bara vek athygli á því, að kærkomnari orð gat hæstv, sjútvrh. ekki kosið sér að heyra hér undir lok þessara umr. Ég vona að þetta verði ekki hið rétta upphaf á nýjum þingferli þessa þm.



Herra forseti. Þetta kom mér ekkert á óvart. Það kom mér ekkert á óvart þegar hv. þm. Magnús Kjartansson lýsti þeirri skoðun sinni, að bað væri eðlilegra að ríkisvaldið beitti valdi sínu til þess að leysa vanda vinnudeilna, þegar engin vinnustöðvun hefði verið boðuð, heldur en til þess neyðarúrræðis yrði gripið þegar hjól atvinnulífsins hafðu stöðvast og allt væri komið í hnút. Og af hverju kom þetta mér ekki á óvart? Vegna þess að ég talaði um það í upphafi ræðu minnar áðan, að það væri vaninn í kommúnistaríkjum að setja strax í upphafi valdaferils kommúnista lög um það að verkföll væru bönnuð, hvort sem menn hefðu þau í hyggju eða ekki. Af þeim ástæðum er ósköp eðlilegt að hv. þm. Magnúsi Kjartanssyni finnist það vænlegra ráð að ríkisvald beiti lögum til þess að banna verkföll þegar ekki er áhugi á verkfalli og löngu áður en fólk er einu sinni farið að hugleiða síikt, heldur en að beita því þegar neyð kreppir að. Þetta er að sjálfsögðu í fullu samræmi við það skipulag sem ríkir í þeim ríkjum þar sem hann á vinum að mæta.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Þetta eru afar einkennileg viðbrögð, því að ég lýsti andstöðu minni við hvort tveggja, bæði brbl., sem sett væru eins og þessi, sem hefur verið rætt um í dag, og eins brbl., sem sett hafa verið eftir að vinnudeilur eru hafnar eða þegar þær standa fyrir dyrum. Ég minnti aðeins á það, að það hefur enginn flokkur hér á þingi staðið eins oft að slíkum brbl, eins og Alþfl. Mér þykir ákaflega vænt um að heyra að Alþfl. er farinn að endurhæfa síg, eins og einn af leiðtogum hans komst að orði hér einu sinni, og ég vona að sú endurhæfing beri árangur.



Herra forseti. Það er stundum gott að vita af segulbandinu sem er hér uppi á 2. hæð og tekur upp allt sem hér er sagt, og það skuli vera skráð fyrir framtíðina að rétt þegar vinstri hreyfing á Ísíandi gat staðið saman í einu máli, þá þurfti einn maður að standa upp til að skemmta skrattanum. Verði honum að góðu.



Herra forseti. Það er að verða undarlegur flokkur, þessi Alþfl. Hann var nú alltaf dálítið skrýtinn á meðan Gylfi hugsaði einn fyrir hann. En hann er orðinn að algeru viðundri eftir að maður einn kom í flokkinn fyrir nokkrum árum sem núna hugsar í gegnum Gylfa og síðan sprikla aðrir angar eftir því. Það er alveg furðulegt með þennan flokk eða málsvara þessa flokks hérna á þingi, - flokk sem hefur tekið hér hvað eftir annað þátt í aðgerðum í kjaramálum til lausnar kjaradeilum og það á frumstigi, - hvað þeir berja sér hér á brjóst og eru hneykslaðir, hneykslaðir yfir því að það skuli sett brbl. sem banna verkföll, að það sé enginn í verkfalli, þrátt fyrir það að búið sé að margtyggja það hér í þá að verkföllum hefur ekki verið aflýst. Verkföllum var frestað af þessum sjómannafélögum og þau gátu sett verkfall á hvenær sem þeim sýndist. þessi félög sem löglega höfðu boðað verkfall. Ég er þeirrar skoðunar að það versta, sem ríkisvald getur gert, sé að blanda sér í deilu einmitt þegar búið er að beita verkfallsvopninu og allt er á langviðkvæmasta stigi. Ég er alveg sammála öllum þessum mönnum um að æskilegast er að ríkisvald, hvar sem er í lýðfrjálsu landi, þurfi aldrei að beita sér fyrir lausn kjaradeilu með slíkum hætti. En þegar aðilar vinnumarkaðarins hafa haft 7 mánuði til stefnu að leysa deilu sem á að vera útrunnin ýmist á áramótum, eftir tvo mánuði eða í síðasta lagi 15. maí, þá er ekki verið að binda hendur fólks um alla framtíð með þessum brbl. Þetta hélt ég að menn skildu mætavel og jafnframt hitt, að það er ekki hægt og það er ekki sanngjarnt, eins og allt er í pottinn búið í sambandi við sjóðakerfisbreytinguna, að það eigi sumir aðilar innan sjómannasamtakanna að taka þátt í þessari breytingu, en aðrir eigi hagnaðinn sem leiði af breytingunni, en taki ekkert á sig á annan hátt. Þetta er það sem um er að ræða. Þetta er það sem skiptir máli. Það hefur ekki heldur verið á það minnst, að brbl. rétta enn hlut þeirra sem höfðu samið. Þeir fá lögfesta sáttatillögu sáttanefndar frá því í júlí. Á það er ekki minnst af hendi þeirra manna sem hér hafa verið að tala. Hvað snertir lýðræði og þingræði, þá er það nú að verða eitt fyrirbrigði hjá Alþfl., túlkun á lýðræði og þingræði. Hann flutti hér till, um daginn, sem var fylgt úr hlaði í ítarlegri ræðu, um að Nd. Alþ. kjósi 5 manna n, sem í eigi sæti einn maður frá hverjum þingflokki. Það þýðir að 12 þm. í d. eiga að skipa þrjá fulltrúa í n., en fulltrúar 28 þm. eiga að skipa tvo. Og svo þegar n. lýkur störfum, þá auðvitað verður sagt, ef hún skiptist í meiri hl og minni hl., að meiri hl. n. hafði þessa skoðun og það var meiri hl. n. sem markaði þessa stefnu, Þetta er það þingræði og lýðræði sem Alþfl. nýi er nú búinn að gera að sínu æðsta hugsjónamáli eftir að sterki aðilinn fór að tala í gegnum Gylfa Þ. Gíslason.