Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. um skógrækt var flutt í Nd. og hefur fengið afgreiðslu þar án breytinga. Hv. landbn. Nd. sendi málið til búnaðarþings til umsagnar. Á búnaðarþingi var samþ., að þessu máli skyldi frestað, með 12:9 atkv., vegna þess að meiri hl. búnaðarþings taldi eðlilegt að fella þetta mál inn í jarðræktarlögin. Hv. Nd. taldi ekki ástæðu til að fallast á þessa skoðun búnaðarþings, vegna þess að ef það sýndi sig, að það færi betur í jarðræktarlögunum, væri alltaf opin leið til að breyta lögunum, en að fresta málinu, þótt ekki væri meira en um eitt ár, væri ekki til gagns. Og þannig vil ég líta á málið, um leið og ég viðurkenni, að það skuli vera til athugunar, það sem meiri hl. búnaðarþings heldur fram, að þetta mál mætti fella inn í jarðræktarlögin. En megintilgangur þessa frv. er að veita styrk á fjárlögum til þess að rækta skjólbelti. En eins og kunnugt er, er talið og reyndar reynsla fyrir því, að skjólbelti geti haft mjög mikilvæga þýðingu fyrir margs konar gróður, ekki sízt þann gróður, sem viðkvæmastur er. Þess vegna hefur skjólbeltaræktun átt sér stað um langan tíma víða um lönd og þá ekki sízt hin norrænu lönd, þar sem loftslag er kalt. Skv. 1. gr. er sem sagt gert ráð fyrir því að veita styrk til skjólbeltaræktar, eftir því sem fé er veitt á fjárlögum. Þá er skv. 2, gr. frv. gert ráð fyrir því, að skógræktarstjóri hafi yfirumsjón með ræktun skjólbelta. Þeir, sem koma til greina að njóta styrks, eru skv. 1. gr. ábúendur lögbýla og garðyrkjubýla, félagsbundin samtök um ræktun korns eða garðávaxta, enda sé land það, sem tekið er til ræktunar, eigi minna en 10 ha. að flatarmáli. Þá kveður 4. gr. á um það, hvaða skilyrðum beri að fullnægja til þess að geta notið styrks. Það er þá fyrst, að skógarvörður og héraðsráðunautur hafi mælt með framkvæmdum, að fylgt hafi verið fyrirmælum skógarvarðar um legu skjólbelta og gerð þeirra, að eigandi eða vörzlumaður lands eða jarðar hafi annazt jarðvinnslu og lagt til nægan áburð skv. fyrirmælum skógarvarðar, að landssvæði það, sem vernda skal. hafi verið girt löggirðingu, sbr. 16. gr. l. nr. 3 1966, um skógrækt, að lokið sé ákveðnum áfanga gróðursetningar, sem nánar er kveðið á um í reglugerð. Þá kveður 5. gr. á um það, að girðingarstyrk skuli aðeins miða við girðingar utan um samfellt ræktunarland. 6. gr. kveður svo á, að styrkur skv. 1. gr. megi nema allt að 1/3 af girðingarkostnaði og helmingi af andvirði trjáplantna og kostnaði við gróðursetningu. Skv. 7. gr. er eiganda skjólbelta eða vörzlumanni skylt að fara eftir fyrirmælum skógarvarða um friðun og hirðingu þeirra. Þetta eru meginatriði frv., og er það skoðun þeirra, sem þessum málum eru kunnugastir, að með því að lögfesta þetta frv. geti það ýtt undir skjólbeltaræktunina í landinu og orðið til þess að auka margs konar gróður, sem hefur átt erfitt uppdráttar. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið að svo stöddu, en vil leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Í frv. þessu til l. um breyt. á iðnlánasjóðslögunum frá 1963 felst framkvæmd á þeim áformum ríkisstj. að efla stofnlánasjóði atvinnuveganna. Það eru tveir meginþættir þessa máls: í fyrsta lagi aukning ríkissjóðsframlagsins til iðnlánasjóðs samkv. 1. gr. úr 2 millj. kr. í 10 millj. kr., og ákvæði 2. gr. um að taka upp nýjan lánaflokk í því skyni að veita sérstök hagræðingarlán til viðbótar almennum lánum, sem að mati sjóðsstjórnarinnar teldust stuðla verulega að því að auka framleiðni og bæta aðstöðu iðnfyrirtækja til þess að aðlaga sig nýjum viðhorfum vegna breyttra viðskiptahátta, svo sem tollabreytinga og fríverzlunar. Og það er gert ráð fyrir því, að slík hagræðingarlán geti orðið með betri kjörum en hin almennu lán sjóðsins og þá bæði lægri vextir, lengri lánstími eða jafnvel afborgunarlaus fyrst í stað, eftir því sem síðar yrði ákveðið í reglugerð. Sjóðnum er veitt 100 millj. kr. lánsheimild í þessum tilgangi, en jafnframt er almenna lánsheimild sjóðsins, sem var 1963 100 millj. kr., hækkuð í 150 millj., en hún er nú að verulegu leyti notuð, eins og fram kemur í grg., þar sem sjóðurinn hefur á undanförnum árum fengið um 66.5 millj. kr. lánsfé, ýmist af svokölluðu PL-480 fé eða úr bankakerfinu. Það er augljóst mál. að iðnlánasjóður mun eflast verulega á næstu árum með aukningu ríkissjóðsframlagsins, og iðnlánasjóðsgjaldið hefur einnig farið síhækkandi, og gert ráð fyrir, að það geti orðið 17-18 millj. kr. á yfirstandandi ári, og með slíkum framlögum sjóðnum til handa mun hann brátt styrkjast verulega og verða iðnaðinum til meiri styrktar en hann hefur verið fram til þessa. Þá vil ég vekja sérstaka athygli á því, að á síðustu árum hafa útlán sjóðsins getað aukizt mjög verulega og nálguðust 60 millj. kr. á s.l. ári. Ég vil einnig vekja athygli á því, sem fram kemur í grg., að Framkvæmdabankinn hefur lánað verulegt fé til iðnfyrirtækja á undanförnum árum, en samkv. öðru frv., sem ríkisstj. hefur flutt, um Framkvæmdasjóð Íslands, er gert ráð fyrir að leggja hann niður, en einmitt þessar lánveitingar tel ég, að ættu að koma til sérstakrar athugunar, þegar síðar verður ákveðið um lán Framkvæmdasjóðs Íslands, eftir að það frv. er orðið að lögum, til hinna einstöku stofnlánasjóða. Frv. þetta er komið frá Nd. og fékk þar skjóta og góða afgreiðslu, og ég vil leyfa mér að vænta þess, að það verði ekki neinn verulegur ágreiningur um málið í þessari hv. d., og leyfi mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Í þessu frv. felast, að því er mér virðist, þrjú atriði. Í fyrsta lagi. að framlag ríkissjóðs til iðnlánasjóðs er hækkað í 10 millj. úr 2, eins og það hefur verið. Með lögum um iðnlánasjóð frá 1963 var honum skapaður nýr tekjustofn með iðnlánasjóðsgjaldinu, sem vissulega hefur, eins og hæstv, ráðh. tók fram, orðið til þess að efla sjóðinn mjög verulega. Hér komum við þá um leið að ,.prinsip“-atriði, sem oft hefur verið rætt um hér á hv. Alþ., og ég ætla ekki í sjálfu sér að fara að vekja hér upp að þessu sinni spurninguna um það, hvort hinar einstöku atvinnugreinar eigi sjálfar að byggja upp sína stofnlánasjóði með sköttum á sig eða hvort þetta eigi að skoðast sem þjóðfélagslegt verkefni og þetta eigi að byggjast upp af óskiptu fé landsmanna. Ég ætla, eins og ég segi, ekki að fara að vekja þær umr. upp nú að sinni, þær hafa farið fram svo oft áður. En ég vil þó ekki láta hjá líða að benda á það, að miðað við þá stefnu, sem upp hefur verið tekin í þessum efnum á undanförnum árum, situr iðnaðurinn við annað borð og býr við önnur skilyrði að þessu leyti en sjávarútvegur og landbúnaður. Iðnlánasjóðsgjaldið, sem iðnaðurinn greiðir, hefur á þeim tveim fullu árum, sem það hefur verið innheimt, verið 13 millj. 1964 og tæpar 16 millj. 1965, og ef ég tók rétt eftir, gerði hæstv. ráðh. ráð fyrir, að það mundi verða 17-18 millj. á þessu ári, en framlag ríkissjóðs á þessum sömu árum hefur verið 2 millj. kr. Í lögum um stofnlánadeild landbúnaðarins er gert ráð fyrir því. að ríkissjóður leggi fram jafnt framlag á móti þeim sköttum, sem atvinnuvegurinn leggur á. sig, og í lögum um fiskveiðasjóð er gert ráð fyrir því einnig, að ríkissjóður leggi fram jafnháa fjárhæð og fiskveiðasjóður fær af útflutningsgjaldinu. Ef það er talið eðlilegt, að afla þessum sjóðum fjár á þann hátt, sem gert hefur verið undanfarin ár, virðist með sama hætti eðlilegt að gera ráð fyrir því, að iðnlánasjóður fengi framlag frá ríkinu, sem næmi jafnmikilli upphæð og innheimtist í iðnlánasjóðsgjaldi. Nú skal ég ekki gera lítið úr því, að það er stigið með þessu frv. verulegt skref í þá átt, þar sem gert er ráð fyrir að hækka framlög ríkissjóðs upp í 10 millj., en mundu verða 17-18, ef gert væri ráð fyrir þessari grundvallarreglu, sem ég er að tala um. En þó að verulegt skref sé stigið í þessa átt með frv., er þó eigi að síður önnur regla gildandi þarna en gildandi er fyrir aðra atvinnuvegi, og í hv. Nd. báru tveir þm. fram brtt. við þetta frv., sem gerði ráð fyrir því, að tekin yrði upp sams konar regla í þessu efni og er í fiskveiðasjóði og stofnlánadeild landbúnaðarins, en sú brtt. náði ekki fram að ganga. Annað atriðið, sem þetta frv. fjallar um, er hækkun á lánsheimild iðnlánasjóðs úr 100 millj. upp í 150 millj., og er ekki neitt um það að segja. Það er sjálfsagt þörf á því að hækka þessa lánsheimild. En ég skal aðeins nefna þriðja atriðið, sem í þessu frv. felst, en það er, að iðnlánasjóði er heimilt að fengnu samþykki ríkisstj. að taka lán allt að 100 millj. kr. til þess að mynda nýjan lánaflokk í því skyni að veita sérstök hagræðingarlán til viðbótar almennum lánum. Hér er á ferðinni svipuð hugmynd og sett hefur verið fram í frv., sem ég flyt hér í þessari hv. d. ásamt nokkrum öðrum þm. Framsfl. um framleiðnilánadeild við Framkvæmdabankann. En þessi heimild, sem hér er um að ræða, eða þetta lagaákvæði, sem hér er gert ráð fyrir, er þó annars eðlis, að því leyti til a.m.k., að það nær aðeins til iðnaðarins, en okkar frv. nær til annarra atvinnuvega einnig. Ég vil eigi að síður láta í ljós ánægju mína yfir því, að það skuli fyrirhugað að taka upp þessa sérstöku lánastarfsemi, sem tvímælalaust er mjög mikil þörf á, og láta um leið í ljós þá ósk, að ef mönnum fellur ekki að samþykkja frv. okkar um þetta efni eða í þessa stefnu, er þess vonandi að vænta, að sams konar lánastarfsemi muni verða tekin upp fyrir aðra atvinnuvegi, sem þetta frv., sem hér liggur fyrir, nær ekki til. Okkar skoðun var að vísu sú, að nauðsynlegt væri, að svona lánastarfsemi hefði úr einhverju öðru að spila en tómu lánsfé, og í okkar frv. var þess vegna gert ráð fyrir því, að ríkissjóður legði fé til þessarar lánastarfsemi, þannig að í þeirri lánadeild, sem það frv. gerði ráð fyrir, myndaðist smám saman höfuðstóll. Hér er að vísu ekki gert ráð fyrir því, að í þeirri lánadeild iðnlánasjóðs, sem um þessi hagræðingarlán fjallar, myndist neinn höfuðstóll, heldur er gert ráð fyrir eingöngu 100 millj. kr. láni, og er það að sjálfsögðu nokkur galli og vissulega veigamikill galli. Eigi að síður ber að fagna því, að hér er þó gert ráð fyrir að stíga nokkurt skref í þessa stefnu. Ég vil láta í ljós þá skoðun mína, að e.t.v. þurfi þetta frv. nokkurra breytinga við, en gangi í rétta stefnu og sé æskilegt, að það fái góða fyrirgreiðslu í hv. deild.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., er undirbúið af n., sem hæstv. menntmrh. skipaði árið 1964 til, að endurskoða gildandi lög um Stýrimannaskólann í Reykjavík. Í grg., sem fylgdi till. þessarar n. og prentuð er í aths. við frv., er gerð grein fyrir þeim breytingum, sem frv. hefur að geyma. Þar segir m.a., að eftir þær miklu breytingar, sem orðið hafa á siglingatækjum og veiðitækjum á árunum eftir síðari heimsstyrjöldina, þegar ný tæki hafa komið fram, bæði við siglingar og fiskveiðar, sé það nauðsynlegt, að nemendur stýrimannaskólans fái kennslu í gerð, meðferð og notkun þeirra siglingatækja, sem eru algengust um borð í skipum og þeir eiga svo að nota í starfi sínu eftir námið. Þessar breytingar, sem frv. hefur að geyma, eru svo til að öllu leyti við það miðaðar, að þetta geti orðið bæði með breyttu og auknu námsefni og lengingu árlegs skólatíma í einstökum deildum. Um síðara atriðið, engingu námstímans í einstökum deildum, er það að segja, að það er reglugerðaratriði og kemur þess vegna ekki beinlínis fram í frvgr. en efni frv. er sem sé við það miðað, að slík lenging verði ákveðin í reglugerð. Þá er í frv. lagt til, að samræming verði gerð á kennslunni fyrir minna fiskimannapróf, sem svo er kallað, og fiskimannapróf, þannig að þeir, sem standast próf upp úr 1. bekk fiskimannadeildar skólans, öðlist sams konar réttindi og hið minna fiskimannapróf nú veitir, og er gert ráð fyrir, að á tveim stöðum úti á landi verði árlega starfandi 1. bekkjar deildir fiskimannadeildar á vegum og undir umsjá Stýrimannaskólans í Reykjavík. Þá er það eitt mikilvægt atriði í frv., að það er gert ráð fyrir, að þeir, sem ljúka prófi upp úr 1. bekk farmannadeildar, skuli á sömu réttindi og þeir, sem ljúka prófi úr 1. bekk fiskimannadeildar, enda segir í grg. frá undirbúningsnefndinni, að reynslan hafi veri sú, að flestir nemendur í farmannadeild hafi fengið talsverðan hluta af sínum tilskilda siglingatíma á fiskiskipum. Þá tekur undirbúningsnefnd fram, að sú samræming, sem með frv. er lögð til fyrir hið minna fiskimannapróf og fiskimannapróf 1. stigsins, eins og það er í frv., verði til þess, að nemendur hætti síður námi, eftir að þeir hafa hlotið hið minna fiskimannapróf, heldur haldi þeir áfram og ljúki 2. bekk og þar með fullnaðarprófi frá fiskimannadeildinni og er vitnað til þess, sem kunnugt er, hvaða vandamál hefur risið á seinni árum vegna þess, að ýmsir hafa ekki hirt um að afla sér víðtækari menntunar en hið minna fiskimannapróf nú veitir. Að öðru leyti vil ég vísa um efni frv. til þeirrar upptalningar í 7 stafliðum, sem er í aths. við frv. á bls. 8, þar er gerð í stuttu máli grein fyrir till. n., og einnig vil ég vísa til aths. við einstakar greinar frv. Menntmn. hefur rætt frv. á allmörgum fundum og sent það nokkrum aðilum til umsagnar. Þá mætti einnig skólastjóri Stýrimannaskólans í Reykjavík, sem jafnframt var formaður þeirrar n., sem undirbjó frv., á fundi n., og voru þar rædd ýmis atriði, sem til umr. höfðu komið í n., og álits skólastjórans leitað um þau. Það er rétt að taka það fram, að í einni þeirra umsagna, sem n. bárust, þ.e.a.s. í umsögn frá skólastjóra Stýrimannaskólans í Vestmannaeyjum, voru allmargar ábendingar, aðallega varðandi námsefni í skólanum og í einstökum deildum. N. leitaði að sjálfsögðu álits skólastjóra Stýrimannaskólans í Reykjavík, er hann kom á fundinn til n., um þessi atriði, og hann upplýsti það m.a., að sumt af því efni, sem ábendingar skólastjórans í Vestmannaeyjum lytu að, væri nú þegar kennt í skólanum. Menntmn. var á einu máli um það, að ábendingar skólastjóra Stýrimannaskólans í Vestmannaeyjum varðandi námsefni væru það sérfræðilegs eðlis, að n. treystist ekki til þess að dæma um þær eða taka til þeirra afstöðu, þannig að fluttar yrðu brtt. í þá átt, sem þar var lagt til. En hins vegar taldi n. eðlilegast, að þessar ábendingar yrðu teknar til athugunar í sambandi við nýja reglugerð fyrir skólann, sem að sjálfsögðu verður að gefa út, ef frv. þetta verður að lögum. Eins og fram kemur á þskj. 404, flytur n. nokkrar brtt. við frv. Það má segja, að allt séu það minni háttar brtt. Þær yfirleitt miða að því annars vegar að færa orðalag til betri vegar að mati n. og gera það fyllra í einstökum greinum. Ég skal þá fyrst víkja að 1. brtt. frá menntmn., sem er um það, að ný grein komi á undan 1. gr. frv., og efni þeirrar gr. er, að í stað orðsins skipstjórapróf í 1. gr. l. komi orðin „próf skipstjóra“. 1. gr. 1. hljóðar þannig: „Markmið stýrimannaskólans er að veita þá fræðslu, sem þarf til að standast fiskimannapróf, farmannapróf og skipstjórapróf á varðskipum ríkisins.“ Þetta þótti n. óeðlilegt orðalag og leggur til, að orðalag verði þannig: „próf skipstjóra á varðskipum ríkisins“. Efnisbreyting er þetta að sjálfsögðu engin. Þetta orðalag: „skipstjórapróf á varðskipum ríkisins“ - kemur fyrir víðar, bæði í l. og í frv., og eru ýmsar af brtt. menntmn., sem á eftir koma, við það miðaðar að færa þetta orðalag til betra vegar að okkar dómi. Um annað atriði, sem snertir margar af brtt., skal ég fara nokkrum orðum. Í frv. er gert ráð fyrir því, að deildir skólans skuli vera þrjár, þ.e.a.s. tveggja ára deild fyrir fiskimannapróf, þriggja ára deild fyrir farmannapróf og sérstök deild fyrir skipstjóra á varðskipum ríkisins. Próf í fiskimannadeild eru skilgreind þannig, að próf eftir fyrra árs nám er nefnt fiskimannapróf 1. stigs og eftir annað árið í fiskimannadeild fiskimannapróf annars stigs, sem er þá fullnaðarpróf úr fiskimannadeild. Farmannadeildin er hins vegar þriggja ára deild. Það er talað um farmannapróf 1. stigs eftir fyrsta árið, 2, stigs eftir annað árið, en eftir þriggja ára nám og þegar tekið er fullnaðarpróf úr þeirri deild, þá er það skilgreint aðeins sem farmannapróf. Þetta þótti okkur óeðlilegt og gæti valdið nokkrum misskilningi og ruglingi, og leggjum við því til, að alls staðar, þar sem talað er um farmannapróf í l. og í frv. í þeim skilningi, að það sé fullnaðarpróf frá farmannadeild, þá bætist við orðin „3. stigs“, og er það í samræmi við skilgreiningu á öðrum prófum í farmannadeild og reyndar einnig í fiskimannadeild. Þá skal ég aðeins víkja að 2. brtt. n. Í því sambandi vil ég upplýsa það, að n. barst erindi frá íþróttafulltrúa ríkisins, þar sem hann gerir aths. við það, að með 2. gr. frv., eins og það liggur fyrir, sé lagt til, að orðið íþróttir falli niður, en í stað þess komi sund. Eftir atvikum þótti n. rétt að flytja þá brtt. við frv., að ekki yrði sleppt orðinu íþróttir, heldur héldist það, en við bættust orðin „einkum sund“ og þar með auðvitað gefið í skyn, að aðaláherzluna skyldi leggja á sundkennsluna. Þá vil ég víkja að 6. brtt., sem er um það, að í stað orðsins „stórþjóðamáli“ í 2. mgr. komi: stórþjóðarmáli. Það þótti betur á því fara að tala um stórþjóðarmál. Það má vera, að slíkt sé nokkurt matsatriði, en sú varð þó niðurstaðan, að n. flytur þessa brtt. Þá er 7. brtt. n., sem er við 12. gr. frv. Í 12. gr. frv. er lagt til, að í stað orðsins „fimm“ kennarar í 13. gr. 1, komi: sex. En í l., eins og þau eru, segir, að við Stýrimannaskólann í Reykjavík skuli auk skólastjóra að jafnaði vera 5 skipaðir kennarar, 4 í siglingafræði og tungumálakennari, og stundakennarar eftir þörfum. Okkur þótti rétt að orða þetta þannig, að það yrðu eigi færri en 6, svo að ekki þyrfti þá, er til kæmi að fjölga kennurum í skólanum, að breyta l. í hvert sinn. - Sama gildir um b-lið 7. brtt. n., í stað orðsins „fimm“ komi: eigi færri en fimm. Þá er loks að geta um síðustu brtt., sem er við 15. gr. frv., gildistökugreinina. Verði frv. þetta að lögum nú á þessu þingi, munu þau l. að sjálfsögðu koma til framkvæmda næsta haust, og þótti okkur því rétt að miða gildistöku við það, að l. öðluðust þegar gildi. Nú er það svo að þegar l. koma til framkvæmda, þá verður að byrja að framkvæma þau smátt og smátt, þ.e.a.s. það verður byrjað að framkvæma þau í 1. bekk skólans og síðan áfram, vegna þess að síðari námsárin byggja að sjálfsögðu á undirstöðunni, sem lögð er í 1. bekk, og þar er einmitt ætlunin að breyta töluvert um. Gerir því n. till. um það orðalag, sem í 9. brtt. segir, að ákvæði l. frá 1955, þ.e.a.s. núgildandi laga, gildi um þá, sem hafa byrjað nám í skólanum, áður en l. komu til framkvæmda. Ég held, að ég þurfi svo ekki að hafa fleiri orð um málið. Eins og fram kemur í nál. á þskj: 403 leggur n. til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem ég nú hef gert grein fyrir.



Herra forseti. Enda þótt ég hafi skrifað undir nál. og sé sammála öðrum nm. menntmn. þessarar hv. d. um að mæla með þessu frv., þykir mér ástæðu til að taka það fram, að ég hefði kosið, að sú endurskoðun í sambandi við stýrimannakennslu, sem gerð hefur verið og felst í þessu frv., hefði verið fyllri og ýtarlegri en þar er. Hins vegar er um að ræða ýmsar breytingar í þessu frv. til bóta og lagfæringar, sem ég tel þó, að ekki muni nægja nema til bráðabirgða. Það hafa á undanförnum áratugum orðið mjög verulegar breytingar á stýrimannakennslu. og það er eðlilegt, því að svo miklar breytingar hafa orðið bæði að því er varðar siglingatæki og skip svo og að því er varðar veiðarfæri, fiskleitartæki og annað, sem komið hefur til sögunnar nú á síðari tímum. Það er miklu meiri fjölbreytni í þessu öllu nú en var fyrir nokkrum tíma, bæði fjölbreyttari skipakostur, fjölbreyttari veiðiaðferðir og veiðitæki. Þetta hefur eðlilega haft sín áhrif á kennsluna í stýrimannaskólanum, og hún hefur breytzt að nokkru í samræmi við það. En þó tel ég, að enn sem komið er hafi hún engan veginn fylgzt nægilega með tímanum. Með því frv., sem hér liggur fyrir, er leitazt við að kippa ýmsum atriðum í réttara og betra horf, og því ber vissulega að fagna, að í þessu frv. er um að ræða tilteknar umbætur. En ég vil leggja á það áherzlu, að ég lít svo á, að hér sé aðeins um bráðabirgðalausn að ræða, það þurfi að gera miklu meira í þessu efni. Ég vil aðeins á það benda, að eins og lagt er til í þessu frv., þá er að vísu gert ráð fyrir lítils háttar lengri námstíma, til þess að menn fái réttindi til að stjórna fiskiskipi af hvaða stærð sem er, en það er þó ekki nema tveggja vetra nám, sem hér er um að ræða, og þegar tillit er tekið til þess, að ekki þarf neinn sérstakan undirbúning til að komast inn í stýrimannaskólann, menn geta komizt þangað inn, jafnvel þó að þeir hafi ekki annað en venjulegt skyldunám að baki sér, þá sér hver maður, að þetta er býsna skammur tími til þess að fá full réttindi til þess að stjórna stórum og dýrum fiskiskipum, skipum, sem e.t.v. kosta með útbúnaði öllum 20-30 millj. kr., skipum, sem eiga að stunda margvíslegar veiðar og sumar þess eðlis, að á öllu veltur, hversu menn eru hæfir til þess að hagnýta þá nútímatækni, sem um er að ræða í sambandi við fiskveiðar og fiskiskip. Mér hefur alltaf fundizt það nokkuð hlálegt, að til þess að öðlast full réttindi til að stjórna slíkum tækjum þurfi menn ekki að sitja nema tvo vetur í skóla, sem meira að segja skortir að ýmsu leyti, a.m.k. fram að þessu og raunar enn, mörg þau tæki, sem þeir koma svo til með að nota, þegar þeir taka við stjórn skipanna, - en aftur á móti menn, sem læra t.d. að sóla skó eða klippa hár, þeir skuli vera 4 ár í slíku námi, svo að eitthvað sé tekið til samanburðar. Það þarf ekki að fara um það mörgum orðum, hversu mikilvægt það er, hversu miklu máli það skiptir, að skipstjórnarlærðir menn á nútímaskipum geti hagnýtt þau tæki og þá tækni, sem nútíminn hefur fært mönnum upp í hendur. Ég vil aðeins í því sambandi benda á síldveiðarnar, þar hefur það sýnt sig hvað greinilegast, að þeir skipstjórnarmenn einir, sem hafa náð góðum tökum á tækni nútímans, koma með mikinn afla að landi, en hinir verða þar út undan. Þetta er vitanlega svo stórvægilegt atriði, að það er mjög fjarri allri skynsemi að spara það, sem til þarf til að kenna þeim mönnum, sem eiga að taka við slíkum dýrum og mikilvægum atvinnutækjum og stjórna þeim. En mér er ljóst, að til þess að koma kennslu stýrimanna í það horf, sem vissulega æri æskilegast, skortir okkur þrennt. Í fyrst lagi þarf að stefna að því og búa í haginn fyrir það, að hægt sé að lengja skólatímann í stýrimannaskólanum. Í öðru lagi skortir mjög auknar fjárveitingar til handa stýrimannaskólanum til véla- og tækjakaupa, svo að hægt sé að kenna stýrimannaefnum undirstöðuna í sambandi við notkun slíkra tækja í skólanum sjálfum. En í þriðja lagi, og á það vil ég leggja sérstaka áherzlu, ber öllum kunnugum mönnum saman um, að mjög bráðlega þurfi skólinn að fá sérstakt skólaskip eða aðgang að skipi, sem hægt sé að nota að hluta til sem skólaskip, það muni ekki vera kleift að koma þessari kennslu, þessari bráðnauðsynlegu kennslu, í æskilegt horf, miðað við nútímaþarfir, með öðru móti en þessu. Á þessu ríkir mikill áhugi meðal sjómannastéttarinnar. Um þetta hafa verið gerðar samþykktir af stýrimanna- og skipstjórafélögum og Farmanna- og fiskimannsambandi Íslands. Mér er einnig um það kunnugt, að kennarar stýrimannaskólans telja ekki aðeins, að þetta sé æskilegt, heldur og nauðsynlegt, og sömuleiðis skólastjóri skólans, sem kom á fund menntmn. til þess að ræða um þetta frv., viðurkenndi það fyllilega, að á þessu æri orðin hin brýnasta þörf. Sumir þeir, sem gera ákveðnastar kröfur í þessu efni, telja, að sjálfsagt sé, að sérstakt skip verði keypt eða smíðað og útbúið sem skólaskip til notkunar fyrir skólann. Aðrir telja, að fyrst um sinn sé nægilegt og a.m.k. stórfelld úrbót frá því, sem nú er, ef skólinn gæti haft aðgang að góðu skipi svo sem 3-4 mánuði á ári, og hafa bent á í því sambandi, að líklegt sé, að hægt væri að sameina síldarleitarskip og skólaskip þannig, að stýrimannaskólinn gæti haft slíkt skip til afnota til að mynda 3-4 mánuði á ári, mánuðina jan.-apríl, en skipið yrði síðan notað sem síldarleitarskip aðra tíma árs, eftir því sem þurfa þætti. Ég vil vekja athygli á þessu máli og undirstrika, að ég tel, að þetta sé hið sta nauðsynjamál og að sá kostnaður, sem vitanlega yrði talsverður, sem af þessu leiddi fyri hið opinbera, að koma upp slíkri verkleg í kennslu stýrimannaefna á skólaskipi, verðu áreiðanlega margfaldlega endurgoldinn og það á skömmum tíma. Ég vil svo endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að ég fylgi þessu frv., það sem það nær, og tel, að það sé til bóta frá því; sem verið hefur, en að betur þurfi að gera í þessu efni, það þurfi að stefna að því að koma hér upp fullkominni nútímakennslu á þau tæki og á þá tækni, sem um er að ræða um borð í skipum, og að slíkt muni margfaldlega borga sig fyrir þjóðarheildina.



Herra forseti. Í þessu frv. felast þær breytingar frá gildandi lögum um útvarpsrekstur ríkisins, að annars vegar verði fjölgað í útvarpsráði úr fimm í sjö manns og hins vegar skuli útvarpsráði heimilt að skipta með sér verkum við undirbúning dagskrár. Um rökstuðning fyrir þessum breytingum vísast til grg. með frv. Menntmn. hefur athugað frv. og mælir með samþykkt þess með einni breytingu, sem n. flytur till. um á þskj. 414. Sú breyting er við fyrirsögn frv., og þessa breytingu leiðir beint af 2. gr. frv., ef að lögum verður, því að í 2. gr. er lagt til, að úr gildi verði numin tvenn lög, sem í fyrirsögn frv. greinir. Ég held, að ég sjái ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið, en eins og fram kemur í nál. á þskj. 405, leggur menntmn. einróma til, að frv. verði samþ. með þessari einu breytingu.



Herra forseti. Frv. þetta var flutt í Nd. og hefur fengið afgreiðslu þar með lítils háttar breyt. í v. er flutt til þess að bæta eftirlit, meðferð og at á sláturafurðum. Frv. miðar að því að stuðla að meira hreinlæti í meðferð þessara atvæla en áður hefur verið gert. Frv. er samið af n., sem í áttu sæti Páll A. Pálsson yfirdýralæknir, Jón Sigurðsson borgarlæknir, Jónmundur Ólafsson kjötmatsformaður og Sæmundur Friðriksson framkvæmdastjóri. Lög þau, sem farið er eftir nú, eru síðan 1949, og hefur komið í ljós, að ýmislegt í þeim l. fullnægir ekki þeim kröfum, sem almennt eru nú gerðar til sláturhúsa, kjötmats og hreinlætis í meðferð á sláturafurðum. Samkv. 1. gr. frv. er orðið læknir lögunum skilgreint sem dýralæknir sá, er heilbrigðisskoðun annast, eða hver sá læknir eða læknanemi, sem löggiltur hefur verið til starfsins samkv. 7. gr. laga þessara. Skal það ávallt vera dýralæknir eða maður, sem hefur fengið vottorð um það, að hann sé hæfur til þess starfs. Þá er gert ráð fyrir því, að hver undirkjötsmatsmaður lúti reglum, sem yfirkjötmatsmaður setur og sér um, að verði fylgt. Þá er í gildandi lögum ákvæði, em veitir ráðherra heimild til þess að veita undanþágu til slátrunar til eins árs í senn, þótt sláturhúsin séu ekki þannig, að þau uppfylli kröfur, sem gera þarf, þegar þau eru löggilt. Vegna þessarar undanþáguheimildar hefur verið ákaflega erfitt að fá sláturhúsaeigendur til þess að ganga þannig frá húsunum, að þau uppfylli kröfurnar, og hafa þessar undanþáguheimildir þess vegna verið margendurteknar, en samkv. þessu frv. er ekki heimilt að veita þessar undanþágur nema tvisvar. Hv. Nd. breytti þó þessu ákvæði þannig, að það er heimilt að veita undanþáguna þrisvar, til þess að gera sláturhúsaeigendunum léttara fyrir, gefa þeim lengri tíma til þess að lagfæra og breyta því, sem nauðsynlega arf. Þetta á sérstaklega við um minni húsin víðs vegar um landið, að það hefur verið erfitt að hafa þau þannig úr garði gerð, að þau uppfylli lágmarkskröfur um hreinlæti og meðferð afur anna. Þá er gert ráð fyrir því að fjölga um einn yfirkjötmatsmann. Það er gert ráð fyrir því, að laun yfirkjötmatsmanna, sem eru löngu úrelt orðin, verði ákveðin með reglugerð, sem ráðh. setur. Þá er lagt til, að 11. og 12. gr. fyrrgreindra laga verði felldar niður, en í staðin komi ákvæði þau, sem um getur í 12. gr. frv. Eru þau nokkuð annars eðlis en nú er gert ráð fyrir, og er rétt að skýra það nokkru nánar. Það hefur færzt mjög í vöxt hin síðari ár, að sláturafurðir séu fluttar um langan veg beint á markað innanlands, áður en þær komast í frystigeymslu, og þykir eðlilegt, að heimild sé til, ef heilbrigðisnefnd krefst þess, að það fari fram endurmat á vörunni, eftir að hún er komin á áfangastað, og það hefur oft komið fyrir, að skemmdir hafa orðið á vörunni af þessum ástæðum, lítt áberandi, og þykir þess vegna nauðsynlegt að reyna að fyrirbyggja það. Þá hefur verið bráðabirgðaákvæði í l. síðan 1949 um það að heimila heimaslátrun á stórgripum, en nú er gert ráð fyrir að fella úr gildi þetta bráðabirgðaákvæði. Það hefur lengi staðið til að gera þetta. Þetta bráðabirgðaákvæði átti að standa upphaflega 1 eða 2 ár, en það hefur verið talið óvinsælt að fella það úr gildi, og þess vegna hefur það dregizt, og ég býst við, að það sé þannig enn, að ýmsir, sem hafa notfært sér það að slátra heima, telji nærri sér gengið með því að fella þetta ákvæði burt. En eigi að síður verður að teljast eðlilegt, að það sé gert. Það hefur einnig komið fyrir, að kjöt hefur fallið í verði, vegna þess að það hefur ekki verið meðhöndlað á réttan hátt, þegar slátrað er heima, og eitt er víst, að það getur ekki samrýmzt þeim reglum, sem nú eru settar um heilbrigði og hreinlæti, að leyfa heimaslátrun á stórgripum til sölu á venjulegum markaði. Þess vegna er nú þetta fellt í burtu, og þess ber að geta, að ef varan er felld í verði, vegna þess að hún er ekki rétt meðhöndluð, þar sem slátrað er, er vitanlega ekki um neinn hagnað né sparnað að ræða hjá bóndanum, sem á þann grip, sem slátrað er heima. Þá er betra að kosta nokkru til um flutning og komast með gripinn í sláturhús, þar sem slátrunaraðferðin er með eðlilegum hætti. Þetta frv. skýrir sig vitanlega sjálft, og er óþarfi að vera að rekja sérstaklega hinar ýmsu greinar. Það var, eins og ég áðan sagði, gerð smávegis breyt. á frv. í Nd. Það var við 2. gr., eins og ég áðan lýsti, að í staðinn fyrir 2 ár komi 3 ár, það er frestur til að lagfæra húsin. Og við 3. gr. var gerð einnig smávegis breyt., sömuleiðis 4. gr. og 9. gr., en skipta ekki neinu verulegu máli. Ég tel, herra forseti, að það sé ekki ástæða til að orðlengja meira um þetta frv. að svo stöddu, og legg til, að að lokinni umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Ég þarf ekki að segja mikið, vegna þess að ég er þeim breytingum, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., samþykkur og tel. að frv. sé til mikilla bóta. En það voru örfá atriði, sem ég ýmist vildi óska skýringa hæstv. ráðh. á eða beina til n. að skoða. Í 2. gr. segir, að sláturfénaði, sem slátra á í því augnamiði að flytja kjötið nýtt, kælt, fryst, saltað eða á annan hátt verkað á erlendan markað eða til sölu og neyzlu innanlands, skuli slátrað í löggiltum sláturhúsum og kæling og frysting kjötsins fara fram í löggiltum frystihúsum. Hér hefur verið skotið inn í núgildandi ákvæði orðinu „kæling“, kæling skuli fara fram í löggiltum frystihúsum. Það skýtur dálítið skökku við, vegna þess að nú er víðast hvar hætt að kæla kjötið í frystihúsum, heldur farið að setja það beint í frysti, og það hefur verið gert með meðmælum kjötmatsins að láta kælingu kjötsins fara fram í upphengjum sláturhúsanna og láta það síðan fara beint í frysti. Þessi breyting, sem hér er gerð, að skjóta þessu orði inn í, vildi ég gjarnan vita, ef hæstv. ráðh. hefur þær upplýsingar á takteinum, hvort það tákni nokkra afstöðubreytingu hjá kjötmatinu í þessu efni, því að mér er kunnugt um, að frystihús, sem byggð hafa verið í seinni tíð, hafa yfirleitt ekki forkæla, heldur bara frysta. Enn fremur hefur mönnum verið það nokkurt umhugsunarefni, hvort að því sé stefnt með þessu frv. að leyfa aðeins slátrun þar, sem frysting getur farið fram á sama stað. Að vísu kemur þetta ekki ljóst fram í 2. gr., en í grg. frv. eru setningar, sem gætu bent til þess, að að þessu ætti að stefna, og væri æskilegt að fá upplýsingar um, hve brýn nauðsyn er talin á þessu, vegna þess að það er vitað, eins og fram hefur raunar komið, að allmörg sláturhús hafa ekki aðstöðu til þess að frysta kjötið, heldur senda það til frystihúsanna einhverja vegalengd. Í þessari sömu gr. segir, að atvmrn. löggildi sláturhús og frystihús, að fengnum meðmælum frá yfirdýralækni eða hlutaðeigandi héraðsdýralækni. Mér hefði virzt, að það væri mjög æskilegt, að það væri einn aðili, sem annaðist það að gefa þessi meðmæli til atvmrn. til þess að fá sem mesta samræmingu í þessum efnum, og hefði í rauninni talið eðlilegra, að það þyrfti meðmæli frá yfirdýralækni, heldur en það dygði, að hver einstakur héraðslæknir tæki sjálfstæða afstöðu til málsins. Svo voru aðeins örfá orð um 12. gr. Eins og hæstv. ráðh. tók réttilega fram, tíðkast það, að kjöt sé flutt alllanga leið á markað, og kann að koma fyrir, að það sé full ástæða til þess, að það fari fram á því endurmat, þegar á markaðinn kemur. Hins vegar virðist, eins og þessi gr. er í frv., að heilbrmrn. geti krafizt þess, að skoðun fari fram í sérstöku húsnæði, sem sveitar- eða bæjarfélagið leggur til. Ég vildi beina því til þeirrar n., sem fær þetta til athugunar, að kanna, hvort hér er ekki a.m.k. í ýmsum tilfellum gert ráð fyrir, að lagt sé í óhæfilegan kostnað. Ef verið er að flytja heila farma í t.d. frystihús í Reykjavík einhvers staðar utan af landi, þá þyrfti að koma við á alveg sérstökum stað með allan farminn til þess að láta fara fram skoðun, og manni virðist, að ef aðstaða væri til þess að láta skoðunina fara fram hjá þeim aðila, sem tekur við kjötvörunni, þá væri ólíkt hagkvæmara að flytja þann mannskap til, sem á að framkvæma þessa skoðun, heldur en að flytja til allan farminn. Á þetta vildi ég aðeins benda hv. n. til íhugunar. Að svo mæltu vil ég endurtaka það, að ég álít, að þetta frv. sé til mikilla bóta frá því, sem verið hefur, og vil taka undir það, sem hæstv. ráðh. sagði, að það væri æskilegt, að það fengi greiða meðferð, og sé ég ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð.



Herra forseti. Í sambandi víð athugasemdir, sem hv. 6. þm. Sunnl. var að tala um, hvort það væri gert ráð fyrir einhverjum breytingum frá því, sem hefur tíðkazt, að hér er stundum talað um kælingu og frystingu kjötsins, þá hygg ég, að svo sé ekki. En þeir, sem sömdu þetta frv., yfirdýralæknirinn, Jón Sigurðsson borgarlæknir, Jónmundur Ólafsson kjötmatsformaður og Sæmundur Friðriksson, ættu að fylgjast með því, hvernig kjötið er meðhöndlað, en í þeim frystihúsum, sem ég þekki, er forkælir, og ég geri ráð fyrir, að þeir hafi reiknað með því. En ef það nýjasta er nú að byggja frystihúsin án forkælis, sýnist vera horfið frá því í framkvæmd, þar sem því er við komið, og hætt við kælingu, og þá er það af fenginni reynslu, að það sé til bóta, og þá getur ekki verið, að hér sé verið að setja þetta orð inn til þess að fara aftur til baka í það, sem áður var. Í tilefni af þessari aths. finnst mér það vel vera athugandi að spyrja þessa menn, sem sömdu frv., um það, hvað fyrir þeim vakir með þessu. Ég staldraði ekkert við þetta orð, vegna þess að ég hef vitað, að kjötið er venjulega sett inn í forkæli, áður en það er sett í frystirúm og kassa. En sennilegt er það, að það megi hvort tveggja vera, en sjálfsagt er að spyrja um það, hvað meint er með þessu, þar sem ég hef ekki skýringar á takteinum út af því. Þá spyr hv. 6. þm. Sunnl. um það, hvort með þessu frv. sé stefnt að því að leyfa ekki slátrun, nema þar sem frystihús er til staðar. Það er ekki stefnt að því með þessu frv., og 12. gr. eiginlega gerir ráð fyrir því, að það sé mögulegt að slátra, án þess að frystihús sé við, því að það er gert ráð fyrir, að sláturafurðirnar séu fluttar jafnvel um langan veg, og ef ekki sé vel frá öllu gengið, geti það komið fyrir, sem hefur skeð, að varan sé ekki góð, og þess vegna er gert ráð fyrir því, að það sé heimilt að heimta endurmat á vörunni. Þá finnst mér það sjálfsagt, ef til þess þarf að koma, að það sé gert á þann hátt, sem er kostnaðarminnstur fyrir þann aðila, sem í hlut á og á að borga kostnaðinn við það. Það sýnist vera alveg sjálfsagt. Þá er það um löggildinguna. Hv. 6. þm. Sunnl. taldi eðlilegt, að það væri einn aðili eða þá yfirdýralæknir, sem gæfi meðmæli um það, hvort ætti að löggilda hús, en hér er sagt í 2. gr.: „Yfirdýralæknir eða hlutaðeigandi héraðsdýralæknir“. Þetta er eins og það er í gildandi 1., alveg tekið orðrétt upp eins og það er í gildandi l. En nú er þetta strangara en þó í gildandi 1. að því leyti, að þegar á að byggja sláturhús, er gert ráð fyrir, að viðkomandi sendi teikningar inn til rn. og að teikning fái staðfestingu yfirdýralæknis eða héraðsdýralæknis, áður en hún fær löggildingu. Vitanlega er það heppilegast fyrir þann, sem ætlar að ráðast í byggingu sláturhúss, að vita fyrir fram, áður en byrjað er á byggingunni, hvort hús, sem byggt er samkv. þessari teikningu, fær löggildingu. En það er náttúrlega matsatriði, hvort það er talið eðlilegt, að það sé yfirdýralæknirinn einn, sem þarna komi við sögu, eða héraðsdýralæknirinn. Ég vil benda á, að þannig er þetta í gildandi l., og héraðsdýralæknar eiga að vera fagmenn í þessu, eiga að vera dómbærir um að, hvort teikningin er fullnægjandi eða ekki, og það gæti verið, að þeim þætti nærri sér höggvið, ef þeir væru felldir þarna út. Ég skal ekkert segja um það, ég hef ekkert athugað það, þetta er sem sagt matsatriði. Hins vegar er sag á öðrum stað í frv., að héraðsdýralæknar skuli hafa eftirlit með sláturhúsum undir yfirstjórn yfirdýralæknis, þannig að ég held, að það sé yfirleitt svo góð samvinna milli héraðsdýralækna og yfirdýralæknis, að þeir viti yfirleitt alltaf hverjir um aðra og héraðsdýralæknar beri á aflega oft mál undir yfirdýralækni. En ég vænti þess, að þetta frv. fái skjóta ferð gegnum hv. d. Ef eitthvert atriði í frv. sýnist þurfa að lagfæra, breyta til bóta, er það vitanlega sjálfsagt og hægt að gera en , þótt það verði til þess, að málið þurfi að fa a aftur til Nd. Ég skal ekki við því amast, þótt einhverri setningu í frv. verði breytt, ef það sýnist vera til bóta.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft frv. það, sem hér liggur fyrir, til meðferðar á nokkrum fundum. Kvaddi hún m.a. á sinn fund Björn Hermannsson deildarstjóra í fjmrn., sem gaf n. ýmsar upplýsingar varðandi hina tæknilegu hlið þessa máls. Eins og nál. á þskj. 411 ber með sér, leggur n. til, að frv. verði samþ., en einstakir nm. áskilja sér þó rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., og tveir hv. nm. hafa skrifað undir nál. með fyrirvara og lagt fram brtt. á sérstöku þskj. N. hefur komið sér saman um að flytja sameiginlega á þskj. 419 tvær brtt. Önnur fjallar um það að setja bleiur, óháð því, úr hvaða efni þær eru, í einn tollflokk. Er talið af tollyfirvöldum, að það muni auðvelda framkvæmd þess að tolla þá vöru, sem hér er um að ræða. Nú eru bleiurnar í 70-90% tollflokki eftir því, úr hvaða efnum þær eru, en verða nú settar í einn tollflokk með 70%. Síðari brtt. er flutt að ósk fjmrn. Sú ósk barst að vísu ekki fyrr en n. hafði afgreitt málið, en ég bar þetta undir nm., sem ég náði til, og féllust þeir á það, að n. flytti þessa brtt. Einn nm. náði ég að vísu ekki í, en ég vænti þess tæpast, að ágreiningur verði um, að rétt sé að koma til móts við þessa ósk. Að öðru leyti skýrir brtt. þessi sig sjálf. N. hafa borizt nokkur erindi, og hefur hún ekki getað fjallað um þau öll enn þá, en mun afgreiða þau áður en 3. umr. um málið fer fram. Meginefni þessa frv. er að öðru leyti, eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins, lækkun á hlutum í tilbúin hús og lækkun tolls á sementi, og er þetta gert í samræmi við samkomulag við verkalýðsfélögin á s.l. sumri í þeim tilgangi að lækka byggingarkostnað og auka byggingarframkvæmdir. Önnur ákvæði frv. eru yfirleitt minni háttar leiðréttingar, sem tollskrárnefnd hefur lagt til, að gerðar yrðu, og sé ég ekki ástæðu til að ræða þær frekar, enda yfirleitt um mjög tæknileg atriði að ræða. Það er eðlilegt, þegar frv. um breytingu á tollskránni er lagt fyrir hv. Alþingi, enda þótt slíkt frv. sé ekki á breiðara grundvelli en það. sem hér liggur fyrir, að tollamálin almennt beri á góma í því sambandi, og tel ég því rétt, m.a. með tilliti til brtt., sem þegar hafa fram komið. að fara nokkrum orðum um þá hlið málsins, án þess þó að það sé tilgangur minn með slíku að stofna til ýtarlegra umræðna um það efni. N. hefur þó ekki fjallað um þessa hlið málsins, svo að það, sem ég segi um það, stendur þannig fyrir eigin reikning. Skömmu eftir að ríkisstj., studd af núv. stjórnarflokkum, kom til valda haustið 1959, var undir forustu þáv. fjmrh., Gunnars Thoroddsens. hafizt handa um gagngera endurskoðun tollakerfisins, og svo sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. við 1. umr., stendur sú endurskoðun raunar yfir enn, þótt mikilvægar breytingar hafi verið gerðar á þeim tollaákvæðum, sem þá giltu, frá því að endurskoðunin hófst, en sú mikilvægasta var gerð með samþykkt nýrrar tollskrár árið 1963. Það er því ekki óeðlilegt, að sú spurning vakni í fyrsta lagi, að hverju sé stefnt í þessum efnum og hvers vegna nauðsynlegar umbætur þurfi að taka svo langan tíma. En stefnan í tollamálum verður auðvitað að vera í samræmi við stefnuna í efnahagsmálum almennt, ef vel á að fara. Að því hefur verið stefnt, síðan núverandi stjórnarsamvinna hófst, að samræma verðlag hér á landi því, sem er í mikilvægustu viðskiptalöndum okkar, þannig að viðskipti okkar við aðrar þjóðir geti orðið sem frjálsust á grundvelli þess verðlags, sem á heimsmarkaðinum ríkir hverju sinni, þannig að mælikvarðinn á það. hvaða vörur við flytjum inn og hvaða vörur við flytjum út, sé sá, hvað sé hagkvæmt miðað við verð á alþjóðlegum markaði. En áður hafði innlenda verðlagið verið í litlum tengslum við hið erlenda og því enginn grundvöllur fyrir frelsi í gjaldeyris- eða innflutningsmálum. en allar ákvarðanir um innflutning, hvaða vöru skyldi flytja inn, hve mikið og af hverjum voru teknar af þar til skipuðum innflutningsnefndum, sem settu sér þá um þetta reglur af brjóstviti sinu hverju sinni, en þá hlið málsins sé ég ekki ástæðu til að ræða frekar í því sambandi. Það er auðvitað fjarri mér að halda því fram, að enn hafi tekizt að fullu að koma þessum stefnumálum í kring, og hafa tollamálin þrátt fyrir þær aðgerðir til bóta í þeim efnum, sem þegar hafa verið framkvæmdar, verið einna erfiðasti þröskuldurinn að stíga yfir. Þess má geta, að skv. ríkisreikningi fyrir s.l. ár, árið 1964, námu aðflutningsgjöld nær 50% af heildartekjum ríkissjóðs, en til samanburðar má geta þess t.d., að samsvarandi tala fyrir Danmörku s.l. ár hefur verið um 3%, þannig að aðflutningsgjöldin þar nema um 3% af heildartekjum ríkisins. Hin háu aðflutningsgjöld eru þrándur í götu þess, að aðlaga megi verðlag okkar því, sem er í viðskiptalöndum okkar, og fá þannig hagkvæman mælikvarða á það, hve víðtæk utanríkisverzlun okkar eigi að vera. Og rétt er að taka það fram, að þó að hv. stjórnarandstaða hafi í mörgu reynzt ríkisstj. erfið og torveldað framkvæmd stefnu hennar, þá verður ekki sagt, að nauðsynlegar tollalækkanir til framkvæmdar áðurnefndri stefnu hafi strandað á hennar andatöðu, heldur þvert á móti hefur hún viljað hraða þeirri ferð, eins og m.a. framlagðar till. hennar nú bera með sér, og ganga þessar till. þó skemmra en oft hefur verið við hliðstæð tækifæri. En ástæðurnar fyrir því, að ekki hefur þótt fært að hraða ferðinni í þessum efnum meira en raun er á, eru aðallega tvær. Í fyrsta lagi tillitið til þarfa ríkissjóðsins að sjá honum fyrir öðrum tekjustofnum, ef þessi langmikilvægasti tekjustofn ríkissjóðs, eins og nú er, er skertur. Nú er það að vísu þannig, að lækkun tolla þarf ekki alltaf að þýða minni tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Sé um nevzluvöru að ræða, lækkar tollurinn að vísu á einingu, en innflutningurinn vex að öðru óbreyttu, þannig að einingarnar. sem tollurinn er innheimtur af, verða fleiri. enda mun sú oft hafa orðið raunin á, þegar tollar hafa verið lækkaðir, að tekjur ríkissjóðs hafa sízt minnkað vegna þess, heldur þvert móti aukizt. Í öðru lagi má á það benda, að þegar fólk sparar vegna lækkaðra tolla, þá vex geta þess til þess að greiða aðra skatta. Hve mikið gildi þessi sjónarmið hafa, er þó komið undir því, hvers konar vörur er um að ræða, og hvað snertir framlagðar tillögur frá heim tveim hv. þm. Framsfl., sem sæti eiga í n. og ganga aðallega út á það að lækka verulega tolla á hinu algengasta timbri, þá má á það benda, að það má telja litlar líkur á því, að innflutningur á þessum vörum mundi aukazt, þó að tollarnir væru lækkaðir, og stafar það af því, að litlar líkur eru á því, að byggingarframkvæmdir mundu í sjálfu sér aukast, þó að tollar á byggingarefni væru lækkaðir, vegna þess að það er vinnuaflsskorturinn, sem fyrst og fremst hindrar það, að byggt sé meira en raun er á. Í sambandi við þessar till. má því gera ráð fyrir því, að ef samþykktar yrðu, yrði ríkissjóður fyrir allmiklu tekjutapi. þannig að meiri hl. n. hefur ekki treyst sér til þess að styðja þessar till., þar sem ekki er um það að ræða, að séð yrði fyrir nýrri tekjuöflun á annan hátt. Annað atriði, sem er þó e.t.v. kannske öllu meira vandamál í sambandi við tollalækkun heldur en sú hliðin, sem að ríkissjóði snýr, er aðstaða innlenda iðnaðarins. Það hafa margar iðngreinar verið byggðar upp í skjóli haftabúskaparins, hvað sem um hann má segja að öðru leyti. Sú uppbygging hefur í mörgum tilvikum verið óhagkvæm. En fyrir hinu má ekki loka augunum, að fjöldi fólks hefur þar vinnu, og menn hafa í góðri trú, oft fyrir hvatningu stjórnarvaldanna, lagt fjármuni sína í slíkan atvinnurekstur. Því verður að fara hægt í allar aðgerðir, sem raska aðstöðu þeirra atvinnugreina, sem hér eiga hlut að máli, í verulegum mæli. Nú vænti ég þess ekki, að um þetta atriði sé í sjálfu sér ágreiningur, enda snertir þessi hlið málsins ekki svo mjög frv. það og aðrar till.. sem hér liggja fyrir, en í þessu er að mínu áliti öðru fremur fólgin skýringin á því, að framvinda þessara mála hefur ekkí verið með meiri hraða en raun er á.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja umr. mikið, það er líðið á fundartímann og sýnilegt, að hv. þm. vilja nú gjarnan fara að ljúka fundi, og þó að ræða hv. frsm. hefði getað gefið tilefni til umr., skal ég láta það kyrrt liggja að sinni og láta við það sitja að gera grein fyrir fyrirvara hv. 1. þm. Norðurl. e. og mínum, en við höfum skrifað undir álit n. með fyrirvara, gera grein fyrir fyrirvara okkar og brtt. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, fjallar fyrst og fremst um það að lækka tolla á tilbúnum húsum og húsahlutum, og hv. frsm. meiri hl. gerði grein fyrir því, að það væri gert í því skyni að lækka byggingarkostnað og auka framkvæmdir. Um það er að sjálfsögðu ekki nema gott að segja, að þetta hvort tveggja sé gert, svo sem frekast er kostur. Og þegar þannig er ástatt, eins og nú er á okkar framkvæmdamarkaði, að við komumst ekki yfir allt, sem við ætlum að gera, er í sjálfu sér sízt við því að amast, þótt við fáum eitthvað af því, sem við komumst ekki yfir hvort eð er, gert erlendis. En til þess að þessi markmið náist, virðist okkur, sem skrifum undir nál. með fyrirvara, ekki nauðsynlegt að raska þeirri tollvernd verulega, sem innlendur byggingariðnaður nýtur. Við höfum þess vegna álitið, að það eigi um leið að lækka tolla á algengustu byggingarvörum nokkuð til samræmis við hina lækkuðu tolla á fullunnum húsum eða hálfunnum byggingarhlutum, og brtt. okkar, sem við leggjum fram á þskj. 412, lúta að þessu. Hv. frsm. meiri hl. nefndi það hér áðan, að í skjóli haftabúskaparins, eins og hann orðaði það, hefði risið hér upp ýmiss konar iðnaður. Ég geri nú ráð fyrir því, að hv. þm. hafi ekki átt við það, að byggingariðnaðurinn væri út af fyrir sig óheilbrigður iðnaður, sem hér hefur vaxið upp í skjóli haftabúskapar, því að það getur ekki verið meining hv. þm. En það er þó alveg ljóst, að ýmis iðnaður, sem okkur er nauðsynlegur og hér er heilbrigt að starfrækja, þarf nokkra tollvernd, og það er eðlilegt, að hann hafi nokkra tollvernd. Við höfum þess vegna talið rétt, að sú tollvernd, sem byggingariðnaðurinn nýtur, sé ekki rýrð að sinni, ekki sízt vegna þess, að á öðrum vígstöðvum er tollvernd innlendra atvinnuvega, innlendrar framleiðslu sífellt að minnka vegna þeirrar röskunar á innlendum tilkostnaði, sem á sér stað vegna dýrtíðarþróunarinnar. Við höfum líka á undanförnum árum haft af því reynslu, sem ekki er í alla staði æskileg, hvernig minnkuð tollvernd, bæði af hálfu löggjafans í formi breytinga á tollskránni sjálfri og eins sú minnkun tollverndarinnar, sem á sér stað við dýrtíðarþróunina. hefur leikið sumar iðngreinar í landinu, og teljum ekki, að sú reynsla bjóði til þess, að því sé haldið áfram að sinni. Það er rétt, sem kom hér fram hjá hv. 8. þm. Reykv. áðan, að minni hl., eins og hann nefndi það, a.m.k. Framsfl.. hefur ekki lagt stein í götu þess, að sú stefna hæstv. ríkisstj. fengi framgang, að tollverndin væri nokkuð minnkuð í því skyni að samræma verðlag innanlands erlendu verðlagi. En við höfum á hinn bóginn lagt áherzlu á það, að til þess að það gæti gerzt farsællega, þyrfti að efla samkeppnisgetu iðnaðarins með ýmsu öðru móti, til þess að hann geti aðlagað sig nýjum skilyrðum. Það sjónarmið hefur að vísu verið viðurkennt, en þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í þessu skyni, hafa ýmist ekki verið nægilegar eða þær hafa eyðilagzt í dýrtíðarflóðinu. Ég held, að ég geti látið þetta nægja til skýringar á heim brtt., sem við flytjum á þskj. 412 og fela í sér lækkun á tolli á algengasta húsasmiðatimbri, mótatimbri, ofan í 20%, sem er það sama og sementstollur á nú að fara í, og sömuleiðis fela brtt. okkar í sér lækkun á steypustyrktarjárni ofan í 20% líka. Við höfum kosið að flytja ekki að þessu sinni aðrar brtt. en þær. sem snerta það grundvallaratriði, sem stjfrv. felur í sér. Ég vil hins vegar ekki láta hjá líða að minna á það í þessu sambandi, að við höfum talið nauðsynlegar breytingar á tollskránni, ekki sízt í því skyni. sem ég var áðan að nefna, að efla samkeppnisaðstöðu innlendrar framleiðslu með því að fella niður tolla af vélum til framleiðslunnar. Í fyrra voru þeir tollar lækkaðir nokkuð, - úr 35% niður í 25% fyrir flesta innlenda framleiðslu, fyrir flestar vélar, sem framleiða fyrir innlendan markað, og lækkað meira fyrir vélar til útflutningsiðnaðarins. Við fluttum þá brtt. um frekari lækkun í þessu skyni og teljum þær enn nauðsynlegar, þó að við höfum kosið að flytja ekki brtt. um það að sinni, til þess að láta málið snúast um það grundvallaratriði, sem hér er um að ræða. Sama máli gegnir um till., sem við höfum áður flutt og álitum enn tímabærar. Á ég þar við till. um lækkun tolla á heimilistækjum, sem við höfum einnig flutt hér áður, þegar tollskráin hefur verið til meðferðar, úr 80% ofan í 50%. En sem sagt, að þessu sinni munum við ekki taka þær till. upp, það verður þá að bíða annars tíma til að drepa ekki því máli á dreif, sem hér er um fjallað. Ég vænti þess, að hv. dm. sjái sér fært að samþykkja þessar brtt. okkar á þskj. 412, sem miða að því að lækka byggingarkostnaðinn í landinu á öðrum byggingum en þeim, sem fluttar eru inn fullbúnar eða hálfsmiðaðar, sem auðvitað er og verður meginþorri bygginganna í landinu, og í öðru lagi lúta að því að koma til móts eða jafna nokkuð metin fyrir innlendan byggingariðnað vegna þeirrar lækkunar á tilbúnum húsum og hálfbúnum, sem þetta frv. felur í sér.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð. Ég vil fyrst og fremst þakka hv. n. fyrir afgreiðslu þessa máls og sérstaklega það, að n. hefur haldið sig við það viðfangsefni, sem þessu frv. var ætlað að þjóna, og kom það fram í ræðu hv. 6. þm. Sunnl., sem hér var að ljúka sínu máli, og ég er honum þakklátur fyrir, að það hefur ekki verið farið út í það að drepa málinu á dreif með því að flytja við það brtt. um ótalmarga hluti, sem menn kynnu að hafa áhuga á og ekki varða þetta sérstaka viðfangsefni. Ég þarf naumast að taka það fram, því að það mun áreiðanlega vera ljóst hv. 6. þm. Sunnl. og þeim flm. þeirrar brtt., sem hér er um að ræða, að það er auðvitað ekki með nokkru móti auðið að samþykkja þær till. af þeirri ástæðu, að hér er um að ræða mjög stórfellt tekjutap fyrir ríkissjóð, sem er ekki hægt, eins og nú standa sakir, að mæta nema þá með því, að menn séu reiðubúnir til þess að afla fjár til ríkissjóðs með öðrum hætti. Þetta er ljóst mál, að hér er um að ræða innflutning, sem er svo mikill á ári hverju, að þarna er um að ræða mjög verulegar fjárhæðir. Ef það væri ekki, hefði vafalaust áður verið farið inn á þær brautir að lækka aðflutningsgjöld af byggingarefni og þessum almennu vörum, því að það hefur mönnum vitanlega alltaf verið ljóst að það væri úrræði til að lækka byggingarkostnað að lækka þessa tolla, og er það út af fyrir sig ekkert nýtt mál. Hitt álit ég, að þurfi ekki að óttast, enda kom það skýrt fram í ræðu hv. 6. þm. Sunnl., að enda þótt sú breyting sé gerð á tollskránni, sem hér er gert ráð fyrir, vofir enginn ótti yfir innlendum byggingariðnaði af þeim sökum. Það þarf auðvitað ekki að taka það fram, sem hann raunar sagði, að það dettur auðvitað engum 5 hug, að það eigi að fara að vega að innlendum byggingariðnaði. Hann hefur sínu mikilvæga hlutverki að gegna. En miðað við þá geysilegu þenslu, sem hv. 6. þm. Sunnl. réttilega benti á, að nú væri til staðar í byggingariðnaðinum, þarf áreiðanlega ekki að óttast það, þó að þessar ráðstafanir séu gerðar að sinni, að það skapi neina erfiðleika í þeim iðnaði. Eins og ég sagði í frumræðu minni, hefur að öðru leyti verið ákveðið og það er þegar komin í gang athugun á því að framkvæma nú á þessu sumri heildarathugun á möguleikum mjög víðtækra tollalækkana á næstu árum, sem að sjálfsögðu einnig nær þá til þessara vara sem annarra, og með hliðsjón af því tel ég ekki nauðsynlegt á þessu stigi eða æskilegt að gera aðrar breytingar á tollskránni en menn hafa hér komið auga á, að auðið væri að gera til þess að létta af þessari spennu í byggingariðnaðinum og auðvelda innflutning þeirra tilbúnu húshluta, sem hér er um að ræða. Byggingarefnið kemur þá til athugunar á sínum tíma ásamt auðvitað ótalmörgum vöruflokkum, sem við vitum öll, að má segja, að séu hér óeðlilega háir tollar á, sem stafar ekki hvað sízt af því, sem hv. frsm. fjhn. hér tók fram eða fjhn. hélt fram, að hér er um að ræða geysiháa tekjustofna fyrir ríkissjóðinn, þar sem aðflutningsgjöldin nema í heild næstum helmingi af öllum tekjum ríkisins. Ég vildi láta þetta aðeins koma hér fram. Það er ekki vegna þess, að ég raunverulega sé andvígur því, að það væri hægt að lækka tolla á byggingarvörum, ef auðið væri, því fer fjarri, heldur hygg ég, að raunverulega geri allir menn sér grein fyrir því, einnig flm till., að það er vitanlega ekki auðið að samþykkja þær tollalækkunarbreytingar, eins og sakir standa nú.