Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. þessi miðar að því að tryggja, að safnað sé saman á einn stað upplýsingum um þörf atvinnuveganna fyrir sérmenntað fólk, í þeim tilgangi að nota þær upplýsingar og reyna að beina námsfólki inn í þær greinar, þar sem þörfin virðist mest. Ég hygg, að ekki geti verið ágreiningur um, að vegna stóraukinnar þarfar þjóðarinnar fyrir sérmenntað fólk með allri þeirri nútímatækni, sem þjóðin tekur í sína þjónustu á hverju ári, sé nauðsynlegt að tryggja, að okkar unga námsfólk leggi fyrir sig þær greinar, sem þjóðin - og þá sérstaklega atvinnuvegirnir þarf mest á að halda. Ég hygg, að mönnum sé einnig ljóst, að það hefur lítið sem ekkert verið gert til þess að reyna að beina ungu fólki inn á þessar brautir. Árangurinn er sá, að við heyrum gagnrýnt, að það skuli vera veittir miklir opinberir styrkir til að hjálpa ungu fólki til að stunda ýmsar greinar, sem virðast hafa mjög lítið gildi, á meðan ýmsir aðrir námsmenn eiga tiltölulega erfitt uppdráttar með langt og dýrt nám, sem mikil þörf er fyrir. Allshn. hefur rætt þessa till. og leitað um hana álits frá þremur aðilum, Fiskifélagi Íslands, Búnaðarfélagi Íslands og Iðnaðarmálastofnun Íslands, og mæla þessar stofnanir allar með samþykkt tillögunnar. Nefndin vill mæla með því, að þessi till. verði samþykkt, en tekur fram í áliti sínu, að hún samþykki till. með þeim skilningi, að ekki þurfi að setja upp neinar nýjar stofnanir til að framkvæma hana, heldur eigi að vera kleift að framkvæma þessa till. án þess. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, hygg ég, að svo muni vera, það muni vera hægt að vinna þetta starf, án þess að nýjar stofnanir séu settar upp til þess. Allshn. mælir því með því, að þessi till. verði samþykkt.



Herra forseti. Mér finnst rétt, að það komi fram í sambandi við þessa till., að þetta mál hefur nú undanfarið verið til nokkurrar athugunar í viðskmrn. af alveg sérstöku tilefni, sem mér þykir rétt að skýra þingheimi hér frá. Efnahagssamvinnustofnun Evrópu gerði fyrir nokkru ályktun um það að efna til líkrar rannsóknar og hér er lagt til að stofnað verði til á Íslandi, er tæki til allra aðildarríkja Efnahagssamvinnustofnunarinnar. Það stendur til að rannsaka þörf landa Efnahagssamvinnustofnunarinnar fyrir sérmenntað fólk, einkum og sér í lagi á tæknisviðinu, og því hefur verið beint til allra aðildarríkja stofnunarinnar að láta slíka athugun fram fara í hinum einstöku löndum og senda niðurstöðurnar til miðstöðva stofnunarinnar í París. Stofnunin hefur enn fremur veitt nokkurt fé í þessu skyni, eins konar tækniaðstoð til þessara rannsókna, og hefur verið gert ráð fyrir því, að Ísland njóti þar nokkurs góðs af. Enn fremur er það tilætlun stofnunarinnar, ef í ljós kemur, sem búast má við, að á einstökum sviðum sé ófullnægð þörf fyrir sérmenntað fólk, þá efni stofnunin til námskeiða eða jafnvel sérstaks skólahalds til þess að bæta úr þeim skorti. Vegna þessa ágæta tilboðs Efnahagssamvinnustofnunarinnar hefur þetta mál þegar nokkuð verið athugað, og verður því að sjálfsögðu haldið áfram enn frekar vegna þeirra tilmæla, sem í þessari ályktun felast, ef hún verður samþykkt hér á hinu háa Alþingi. Þá þykir mér og rétt að láta það koma fram í tilefni af ummælum hv. frsm. nefndarinnar um þá tilhögun, sem verið hefur á úthlutun námsstyrkja, hinna opinberu námsstyrkja af hálfu menntamálaráðs, að ég hef persónulega lengi talið, að þar á mætti verða talsverð breyting, þ.e., að full ástæða væri til þess að taka við úthlutun hinna opinberu námsstyrkja til námsmanna erlendis meira tillit til þarfar atvinnuveganna fyrir sérmenntað fólk, en gert hefur verið, og þess vegna skipaði menntmrn. þegar á árinu 1956, eða haustið 1956, nefnd manna til þess að fjalla um þetta mál. Hún lauk störfum og gerði tillögur, sem þó voru ekki þess eðlis, að ég treysti mér til þess að bera fram ákveðna tillögu við Alþingi eða við þáverandi ríkisstj. á þeim grundvelli. Hins vegar fól menntmrn. nú ekki alls fyrir löngu tveimur mönnum að athuga málið að nýju, því að ég vildi ekki láta það niður falla, og mun nú innan skamms vera von á ábendingu frá þeim, sem ég vona að geri kleift að taka upp að einhverju leyti nýjar reglur að því er varðar úthlutun námsstyrkjanna og þá í þá átt, sem ég gat um áðan, að í auknum mæli yrði tekið tillit til þarfar atvinnuveganna fyrir sérmenntað fólk á hinum ýmsu sviðum. Í því sambandi vil ég benda á, að í því fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir Alþingi, er einmitt gert ráð fyrir því, að menntmrn. setji reglur um úthlutun þeirrar upphæðar, sem gert er ráð fyrir að gangi til námsmanna erlendis. Þessi setning var sett í fjárlagafrv. í haust samkv. till. menntmrn. einmitt með hliðsjón af því, að ég taldi þá og tel enn, að brýna nauðsyn beri til þess að endurskoða þá skipun, sem er enn og hefur verið undanfarið hvað snertir veitingu námsstyrkja. Ég tel því samþykkt þessarar till. ganga í rétta átt og að hér hafi verið hreyft við hinu þarfasta máli og skal vera ánægja að því að hrinda því það áleiðis, sem ég má, ef till. verður samþykkt hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég vil aðeins með nokkrum orðum þakka hv. allshn. góða afgreiðslu á þessu máli og vil láta þess getið, að ég er algerlega sammála því, sem kemur fram í áliti n., að hér verði ekki sett beinlínis upp ný stofnun til þess að framkvæma það, sem um er rætt í þessari till., heldur geti stofnanir, sem nú eru þegar fyrir, annazt þetta verkefni. Með framkvæmd þessarar tillögu verður ekki um bindingu að ræða á neinn hátt fyrir námsfólk eða fólk, sem er að leggja út á langa námsbraut, heldur yrði þetta aðeins leiðbeining, sem er mjög nauðsynleg, bæði fyrir það fólk, sem er að leggja út í sérnám, og svo fyrir þjóð okkar, sem fólkið ætlar sér að vinna fyrir. Svona rannsókn, eins og hér er farið fram á að gerð verði, hefur mikla þýðingu einnig varðandi samstarf þjóða í milli, eins og hæstv. ráðh. sagði hér áðan. Þar er bæði um að ræða upplýsingar til Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu, einnig er mér kunnugt um, að Sameinuðu þjóðirnar vilja fá upplýsingar um þessi mál hjá hverju meðlimsríki. En mesta þýðingu hefur þó, að til séu síendurnýjaðar upplýsingar til notkunar og leiðbeiningar innanlands, sérstaklega fyrir það fólk, sem stendur andspænis þeirri þýðingarmiklu ákvörðun að velja sér verkefni í lífinu, þannig að það verði því sjálfu og þjóð þess til sem mestra heilla. Ég endurtek því þakkir mínar fyrir stuðning við þetta mál og vona, að hv. þm. vilji allir ljá því lið sitt.



Herra forseti. Um tilefni þessarar till. þarf ekki að fara mörgum orðum. Við þekkjum öll þær slysfarir, sem hér hafa orðið að undanförnu. Við vitum einnig, að sífellt eru bætt þau tæki, sem notuð hafa verið og eru til slysavarna, og ný bætast við. Með flutningi till. vildum við, að Alþingi sýndi sinn vilja til þess, að allt væri gert, sem í mannlegu valdi stendur, til þess að stuðla að því, að slys verði hindruð,og úr því bætt eftir föngum. Við efumst í sjálfu sér ekki um, að stjórnarvöldin vilji gera sitt bezta í þessu, en við teljum málið svo mikilsvert, að rétt sé, að skýr vilji Alþingis komi fram, og í því skyni er þessi till. flutt. Frekar þarf ekki um þetta að ræða af minni hálfu, en ég legg til, að umr. sé frestað og tillögunni vísað til háttv. allsherjarnefndar.



Herra forseti. Í sambandi við þessa ágætu till. vil ég skjóta því fram til athugunar fyrir þá n., sem kann að fá hana, að það kann að vera ráðlegt að athuga fleira, en björgunartæki. Í sambandi við þá skiptapa, sem við höfum orðið fyrir nýlega, las ég það í brezku blaði, Fishing News, sem er eitt af fremstu blöðum fiskiðnaðarins í Bretlandi, að eftir að Bretar fyrir 2–3 árum misstu tvo togara, að því er þeir telja á svipaðan hátt og við misstum togara nú, gerðu þeir mjög ýtarlegar rannsóknir, ekki aðeins á björgunartækjum, heldur á allri byggingu skipanna. Eftir því sem þarna var frá sagt, gerðu þeir tilraunir með líkön af ýmsum gerðum togara, reyndu þau í þar til gerðum tækjum, þar sem hægt er að búa til storma og vinda eftir vild, tækjum, sem mikið eru notuð til þess að reyna flugvélar. Mér skilst á ummælum þessa blaðs, að niðurstöður hafi orðið þær, að það mætti draga stórkostlega úr hættu á því, að skip farist við þær aðstæður, sem hér var um að ræða, með því að gera ýmsar minni háttar breytingar á fyrirkomulagi og byggingu skipanna sjálfra. Ég vil skjóta því til n., hvort væri ráðlegt að reyna að stuðla að því, að athugað væri fleira, en björgunartækin sjálf, ef vera kynni, að það mætti á þann hátt, sérstaklega í sambandi við framtíðarbyggingar skipa, draga úr hættu á því, að til slíkra harmleikja komi aftur sem orðið hafa í vetur hjá okkur.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 2. þm. Reykv. leyft mér að flytja till. til þál., sem prentuð er á þskj. 272. Hún er þess efnis, að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að athuga, hvort unnt sé að auka fjárhagsstuðning við mannúðar- og vísindastarfsemi á Íslandi með því að gera framlög fólks til þeirra mála frádráttarhæf við álagningu tekjuskatts og útsvars. Á tveimur síðustu þingum höfum við flutt frumvörp um þetta efni, þar sem vitanlega hefur verið kveðið nánar á um, hvernig þessu skyldi vera hagað, og var þá tekið fram, að þessa stuðnings mættu njóta kirkjur svo og félög eða stofnanir, sem vinna að vísindum, menningar- og mannúðarmálum, ef upphæð sú, sem gefin er, fer ekki fram úr 15% af nettótekjum gefanda. Jafnframt var bent á, að skattyfirvöldum þyrftu að hafa borizt tilkynningar um þessar gjafir frá aðilunum, sem gjafirnar hefðu þegið. Ákvæðið um það, hve stór hluti tekna mætti verða skattfrjáls eða frádráttarhæfur vegna þessarar ráðstöfunar, hefði e.t.v. getað verið með örlítið öðrum hætti, sem við flytjendur frv. hefðum eins getað fallizt á. Ekki eru þarna heldur nákvæmlega tilgreindir þeir aðilar, sem njóta mættu þessa stuðnings. Það yrði að sjálfsögðu reglugerðarákvæði í hvert skipti, enda geta þarfirnar verið mismunandi frá ári til árs, og nýjar stofnanir kunna að rísa, sem stuðnings þyrftu að verða aðnjótandi á þennan hátt, og þess vegna er ógerningur að taka það nákvæmlega fram í lagafrv. Þessi frumvörp náðu í hvorugt skiptið fram að ganga. Ég vil ekki trúa því, að það hafi verið beinlínis vegna þess, að hv. þm. væru mótfallnir hugmyndinni, sem fram kom í þeim. Líklegra er, að sú andstaða hafi fremur varðað smærra atriði, sem um var að ræða í frumvörpunum og við, sem frv. fluttum, gátum alveg fallizt á að væri hnikað til, á einhvern hátt. Þegar um svona frv. varðandi frádrátt frá skatti er að ræða, koma að sjálfsögðu til greina ýmis tæknileg atriði, sem einstökum þm. er ekki eins auðvelt að fá upplýsingar um og gera sér grein fyrir og kannske þeim, sem standa í nánara sambandi við þá aðila, sem þarna ráða málum. Þess vegna er það, að nú höfum við flutt þáltill. um, að þetta verði gaumgæfilega athugað, að hve miklu leyti væri hægt að fara þessa leið. Það er ekki aðalatriði frá okkar sjónarmiði séð, nákvæmlega hvaða prósenttala er tilbúin eða nákvæmlega hvaða stofnanir, heldur hitt, að þessi heimild sé til í íslenzkum skattalögum, vegna þess að við erum eindregið á því, að heimild sem þessi mundi reynast mjög happasæl fyrir rekstur ýmissa þeirra stofnana, sem átt er við í þessu frv., hér á Íslandi. Það er kunnara, en frá þurfi að segja, að hér er um aðila að ræða, sem alltaf eiga í meiri eða minni fjárþröng. Við könnumst öll við óvinsæla og erfiða merkjasölu á sunnudögum, happdrættismiðasölu og ýmislegt slíkt, sem auðvitað mundi engan veginn útilokast með slíkri heimild í lögum, en öll fjáröflun þessara aðila yrði mun auðveldari. Þess má geta, að við minnumst hér í þessari þáltill. aðeins á stuðning við mannúðar- og vísindastarfsemi vegna þess, að við töldum, að þar væri fjárskorturinn eiginlega sárastur í okkar landi. En að sjálfsögðu eru ýmsir fleiri aðilar, sem mjög kæmi til greina að veita stuðning á þennan hátt, og dettur mér þá einna helzt í hug, að núna nýlega var lagt fram frv. hér um listasafn ríkisins og fjár átti að afla til þess með því að leggja til listaverkakaupa 600 þús. kr. úr menningarsjóði. Þarna held ég að væri t.d. einn aðili, sem mjög væri æskilegt að gæti notið stuðnings á þennan hátt, og mætti vel ætla, að þetta hefði nokkur áhrif í þá átt að auka frjáls framlög fólks við slíka listastarfsemi. Enn fremur má benda á annað mál, svipað kannske, sem var á ferðinni hér í hittiðfyrra. Það var um vísindasjóð. Þar átti einnig að taka mörg hundruð þús. kr. úr menningarsjóði. Að vísu var þarna um lágmarksupphæðir að ræða, en einmitt við svona aðila væri það mjög hagstæður stuðningur, ef á einhvern hátt væri ýtt undir áhuga fólks til að styðja þá með fjárframlögum á þann hátt, að skattgreiðendur þyrftu þá ekki að greiða ríkinu líka gjöld af þeirri sömu upphæð sem þeir þegar hefðu vaxið til þessara mála, sem ríkinu væri annars skylt eða rétt að styðja. Við teljum, að aðalatriðið sé, að það sé gaumgæfilega athugað, á hvern hátt sé hægt að koma þessu á hér á landi, og viljum eindregið vænta þess, að hv. alþm. sjái sér fært að styðja það, að Alþingi álykti að felst ríkisstj. að athuga, að hve miklu leyti sé hægt að fara þessa leið hér á landi. Þessi leið er víða farin í öðrum löndum og ýmsar stofnanir beinlínis grundvallaðar á framlögum, sem hafa fengizt á þennan hátt. Í Bandaríkjunum t.d. er mönnum heimilt að ráðstafa 20% af brúttótekjum sínum. Í frumvörpum okkar í fyrra var aðeins talað um 15% af nettótekjum, svo að ekki er hægt að segja, að við höfum verið mjög stórtæk. En sem sagt í Bandaríkjunum þykir þetta gefast mjög vel. Það er að vísu eðlilegt. Þar er um miklu ríkara land að ræða. En samt held ég, að það sé alveg áreiðanlegt, að hér á íslandi, þar sem ýmsar framkvæmdir af þessu tagi eiga mjög langt í land með að geta fullkomlega gegnt hlutverki sínu, væri þessi heimild mjög þörf. Það skaðar kannske ekki að geta þess svona í lokin, að við bindum enn fremur nokkrar vonir við, að það geti eitthvað komið út úr þessari athugun, þegar þess er gætt, að þótt við tilheyrum ekki stjórnarflokki, þá held ég sé alveg óhætt að segja, að þeirri hæstv. ríkisstj., sem nú situr, sé heldur betur treystandi til að koma slíku skattamáli í sæmilegt horf en þeirri, sem sat síðastliðin þing. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að þessu máli verði vísað til hv. fjvn. og umr. verði frestað.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. hefur gert grein fyrir till. til þál. um að gera framlög til mannúðar- og vísindastarfsemi frádráttarhæf við álagningu tekjuskatts og útsvars, og tel ég þá hugmynd fyllilega þess virði, að hún sé athuguð gaumgæfilega, en tel þó misfarið, að samkv. till. er ekki lengur ætlazt til, að menningarstarfsemi skuli einnig njóta þessa hagræðis, sem var í frv. sama efnis, er hv. þm. flutti fyrir tveimur árum. Þykir mér hlýða að beina því til hv. n., að hún taki það til athugunar. Mér er kunnugt um, að maður hér í bæ hugðist gefa stórgjöf til mannúðarstarfsemi eða réttara sagt breyta einkafyrirtæki sínu í sjálfseignarstofnun, sem rekin væri með það fyrir augum, að ýmsar mannúðarstofnanir nytu alls ágóðans, t.d. Rauði krossinn og aðrar slíkar stofnanir. En vegna löggjafar um skatta og útsvar treystist maðurinn ekki til þess að gera þessa ráðstöfun, og er því vissulega tímabært, að þessi mál verði tekin til gaumgæfilegrar athugunar með það fyrir augum að auðvelda mönnum að gefa slíkar stórgjafir eða gera höfðinglegar ráðstafanir til almenningsheilla, svo sem þessi maður hugðist gera.