Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. þetta um samþykkt á ríkisreikningnum 1954 er með sama sniði og tíðkazt hefur um slík frv. áður. Það á að vera í fullu samræmi við ríkisreikninginn, eins og hann nú liggur fyrir. Frv. hefur farið gegnum hv. Ed. Ég leyfi mér að leggja til, að því verði vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari umræðu.



Herra forseti. landbn. hefur athugað frv. það, sem hér er til umr., og mælir hún með samþykkt þess ásamt þeim brtt., sem bornar eru sérstaklega fram. Mér þykir við eiga, þegar þessi mál eru rædd, að rekja nokkuð forsögu þessa máls eða nýbýlamálsins í landinu. Það mun hafa verið um það bil fyrir 60 árum, að sett voru fyrst lög um nýbýli, en þau komu þó ekki neitt til framkvæmda sem heitir, vegna þess að þau heimiluðu eingöngu stofnun nýbýla á afréttarlandi. Árið 1936 eru síðan sett lög um nýbýli, og fyrir hönd ríkisins var þá Búnaðarfélagi Íslands falin framkvæmd þeirra laga. Skv. þeirri löggjöf voru reist 383 nýbýli, þar af byggt upp á 71 eyðijörð og 312 jörðum skipt. En upphaflega samkv. þeim lögum nam styrkurinn til nýbýlanna 1500 kr. og lánin jafnhárri upphæð. Síðan smáhækkaði styrkurinn upp í 6000 kr. og lánin sömuleiðis. Og þannig var það árið 1946, þegar lögin um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum öðluðust gildi. En höfuðbreytingin frá fyrri nýbýlalögum í þeirri löggjöf var það, að nýbýlin eða landnámið var sett undir sérstaka stjórn, þ.e. nýbýlastjórn, og nýbýlastjórn réð sér framkvæmdarstjóra, sem kallaður hefur verið landnámsstjóri, og hafa nýbýlastjórn og landnámsstjóri farið með framkvæmd nýbýlamálanna s.l. 10 ár. Önnur aðalbreyting, sem var á þeim lögum, var sú, að styrkurinn var afnuminn, en í þess stað veitt mjög hagstæð lán til að reisa og byggja nýbýli, jafnframt því sem þá voru tekin upp hagstæð lán til að endurbyggja á öðrum jörðum. Samkv. þessari löggjöf hafa verið samþykkt 498 einstaklingsnýbýli, og auk þess hafa verið í undirbúningi 12 byggðahverfi, sem munu geta veitt um 70 bændum jarðnæði. Þrátt fyrir það, að margar jarðir hafa farið í eyði á undanförnum árum, hefur með stofnun nýbýla tekizt að halda nokkurn veginn við tölu byggðra jarða. En það, sem þó er meira virði í þessum efnum, er það, hversu vel hefur til tekizt með að bæta og auka framleiðslu landbúnaðarins. Það er talið, að árið 1900 hafi 71% þjóðarinnar lifað af landbúnaði, en hálfri öld síðar, árið 1950, lifa af landbúnaði og vinna við hann um 13% af þjóðinni. En það eftirtektarverða í þessum efnum er það, að þessi 13% hafa ekki aðeins haldið við framleiðslunni, heldur stóraukið hana, og eftir því sem fróðir menn telja, nemur verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar nú um 530 millj. kr. Það er margt, sem því veldur, að svona vel hefur til tekizt. En þar hygg ég þó að hafi mestu um valdið aukin þekking bænda og búaliðs ásamt aukinni trú á mátt moldarinnar. Þetta hefur velt stórum björgum úr vegi. Sama má segja um bættar samgöngur, nýja tækni, innlenda áburðarframleiðslu og ekki hvað sízt skilning löggjafarvaldsins á því, að bæta þyrfti aðstöðu bændanna í þjóðfélaginu, og vil ég þar til nefna ýmsa merka löggjöf, sem stuðlað hefur að því að bæta aðstöðu þeirra, sem nú búa í hinum dreifðu byggðum. Vil ég þar nefna lögin um afurðasölu, lög um jarðrækt og lánastarfsemi, nýbýli og margt fleira, sem markað hefur djúp spor í framfaraátt. Þegar við lítum yfir farinn veg á liðnum árum, er ástæða fyrir okkur að gleðjast yfir þeim árangri, sem náðst hefur á sviði umbótanna í sveitunum. Allt frá því að séra Björn í Sauðlauksdal byggði garð mikinn til að hefta sandfok, hefur trúin á mátt moldarinnar dafnað á meðal Íslendinga, eins og grösin dafna í gróðurmoldinni á hlýjum vordögum. Nú minnist enginn á garðinn Ranglát í sambandi við heftingu sandfoks. Túnræktin, sandgræðslan, gróðurhúsaræktin, skógræktin, kornræktin, þetta hefur allt, hvert á sínu sviði, sannað okkur það, að þrátt fyrir eldfjöll og ísa býr land okkar yfir miklum auðæfum, sem enn þá eru óleyst að miklu leyti. Það er trú mín, að þegar aldir líða, verði þessi auðæfi gróðurmoldarinnar notuð í miklu ríkara mæli en nú er. Aðrar þjóðir rækta lönd, sem eru miklu erfiðari til ræktunar en mýrarnar okkar, sem bíða þess, að þær verði numdar til fullnustu. Gróðurmoldin skapar okkur á komandi árum timbur í hús, korn í brauð og suðræn aldin á borð. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða mikið um aðalbreytingarnar á þessu frv. frá þeirri löggjöf, sem verið hefur, því að hæstv. forsrh. gerði ýtarlega grein fyrir því, þegar hann hafði framsögu fyrir þessu máli hér í hv. deild. Hann ræddi um það, hversu nýbýlingum og jarðyrkjumönnum eru veitt mikil og aukin réttindi frá því opinbera við stofnun nýbýla og endurræktun túna. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það hér, en mun gera nokkra grein fyrir þeim brtt., sem n. hefur borið fram á sérstöku þingskjali. Varðandi fyrstu brtt. um kosningu nýbýlastjórnar þótti n. ekki ástæða til að breyta því kosningafyrirkomulagi, sem verið hefur, og er það því aftur tekið hér upp í brtt. nefndarinnar. Um aðra brtt. er það að segja, að það þykir betur við eiga í þessu frv., þegar rætt er um framkvæmd þessara laga, að nefna landnámsstjóra og nýbýlastjórn heldur en ríkið, þar sem ríkið hefur falið nýbýlastjórn og landnámsstjóra að sjá um þessa framkvæmd fyrir sína hönd. Ein af aðalbreytingunum á frv., sem n. hefur gert, er við 14. gr., og þótti n. rétt að útiloka ekki skipulagsskyld sveitarþorp frá því að njóta réttinda til gróðurhúsabygginga, þ.e.a.s., ef fullnægt er þeim reglum og skilyrðum, sem ræktunarsjóður Íslands setur, varðandi veðhæfi ræktunarlands og lóða. En skv. 14. gr. verður nýbýlastjórn að vega og meta aðstöðu einstakra aðila og skapa sér reglur út frá fenginni reynslu, því að hér er ekki hægt að kveða svo nákvæmlega á um einstök atriði, að það verði ekki alltaf frá þeim að víkja, ef ríkar ástæður eru fyrir hendi, enda er það nú svo í þessu frv., eins og reyndar hefur verið í lögum áður, að frávikin eru svo mörg, að það hljóta alltaf ýmis atriði að koma að verulegu leyti undir dóm nýbýlastjórnar. Hygg ég, að það hafi sýnt sig, að nýbýlastjórn hafi vel komizt frá þeim málum á undanförnum árum, því að aldrei hafa risið upp þau deilumál, að hún hafi ekki getað nokkurn veginn leyst þau, svo að allir hafi við unað. Þá er breytingin á 25. gr. frv. sú að gera landnámi ríkisins að skyldu að veita einstaklingsnýbýlum sömu réttindi og þeim, sem reisa nýbýli í byggðahverfum, en hingað til hefur sá háttur verið á hafður, að þetta var aðeins heimild, sem þó mun hafa verið notuð sem skylda væri. En hér þykir ekki ástæða til að gera upp á milli, svo að við höfum gert það að skyldu, í staðinn fyrir að þetta var áður heimild í lögum og einnig heimild í frv., þegar það var lagt fyrir þingið. Þá þótti rétt að nema úr ræktunarsjóðslögunum þau ákvæði, sem heimila lán til íbúðarhúsabygginga, því að ræktunarsjóður mun oftast nær hafa átt erfiðara með að sinna sínu hlutverki en byggingarsjóðurinn, sem jafnan hefur getað sinnt sínu hlutverki mjög vel, og því ekki ástæða til að láta það ákvæði standa þarna. Samamáli er að gegna um þau ákvæði í ræktunarsjóðslögunum um að veita einstökum sveitabæjum og sveitahlutum lán til rafstöðvabygginga, að þau ákvæði eru numin burt, þar sem fyrir þessu er séð með sérstökum lögum, lögum um raforkusjóð. Þá þótti n. nauðsynlegt að setja ákvæði til bráðabirgða um að heimila nýbýlastjórn að veita þeim, sem þegar hafa fengið samþykkt nýbýli, en ekki lokið þeim, hjálp skv. ákvæðum þessa frv. um aukinn stuðning. Þá vil ég geta þess að lokum, að n. hefur leitað álits landnámsstjóra um þær breytingar, sem fram eru bornar við frv., og enn fremur hafa mætt á fundum hjá n. garðyrkjumenn, sem hafa skýrt sín sjónarmið varðandi gróðurhúsaræktun. Ég vil geta þess, að tveir nm. bera fram brtt., sem þeir munu gera sérstaklega grein fyrir. Að öðru leyti er n. sammála um frv. og mælir með því, að það verði samþ. ásamt þeim brtt., sem lagðar eru fram á sérstöku þskj.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir og hefur verið til athugunar, er tvímælalaust mjög stórt og mikilvægt skref í þá átt að bæta aðstöðu landbúnaðarins og gera honum enn betur kleift en hingað til að gegna því hlutverki, sem hann þarf að gegna í okkar þjóðarbúi. Eins og frsm. benti á í ræðu sinni, hefur þessi atvinnugrein aukið framleiðslu sína gífurlega á undanförnum árum, jafnframt því sem hún hefur þurft að horfa upp á stöðuga fólksfækkun, þannig að sambærileg dæmi munn varla vera til í nokkurri af meiri háttar atvinnugreinum þjóðarinnar. Nú er það augljóst mál, að landbúnaðurinn verður að halda áfram að auka framleiðslu sína, eins og hann hefur gert undanfarin ár. Hann þarf að gera þetta til þess að vega upp á móti fólksfækkun, ef svo ógæfulega fer, að henni haldi eitthvað áfram. Fari svo ekki, þarf samt að auka framleiðsluna til að skapa grundvöll fyrir bætt lífskjör fólksins, sem vinnur við þessa atvinnugrein. Í þriðja og síðasta lagi má telja öruggt, að markaður fyrir landbúnaðarvörur innanlands fari stöðugt vaxandi með hinni öru fólksfjölgun. Við þetta geta bætzt miklir möguleikar til útflutnings á landbúnaðarafurðum, en það fer eftir ýmsum aðstæðum, gengi og markaði, verzlunarháttum erlendis og öðru, sem ég hirði ekki að tína hér til. Þetta frv. gerir ráð fyrir verulega auknum stuðningi ríkisvaldsins, til þess að framleiðsluaukning geti haldið áfram í landbúnaðinum. Það er svo með flestar atvinnugreinar Íslendinga, að þær eru ákaflega frekar á fjármagn. Til þeirra þarf dýr og mikil tæki, og bæði af þeim ástæðum og ótalmörgum öðrum er ekkert eðlilegra en að hið opinbera haldi áfram að hjálpa til þeirra framkvæmda, sem þarf að gera í landbúnaðinum, til þess að hann geti blómgazt áfram. Í þessu frv. eru mörg nýmæli, en eitt þeirra er frá mínum bæjardyrum séð langsamlega merkast. Það er fyrirætlunin að hefja skipulagða starfsemi til þess að hækka lágmarksstærð túna á byggðum býlum í landinu. Má sjá af þeim gögnum, sem hér liggja fyrir, bæði áliti mþn. og nefndarálitinu, ýmsar upplýsingar um það, hvernig túnastærð í landinu er háttað. Mþn. segir m.a. svo í grg. sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Af þeim rannsóknum, sem landnám ríkisins hefur gert um eyðijarðir, er ljóst, að meginhluta þeirra jarða, sem í eyði hafa farið, hefur skort fullnægjandi heyöflunaraðstöðu. Það er og vitað mál, að 10.3% af byggðum jörðum hafa bústærðir, er svara til tveggja til þriggja kúa þunga, skv. heimildum frá formanni Stéttarsambands bænda og að 33.9% af jörðunum hafa bústærðir frá fjórum til átta kúa þunga. Af þessu verður augljóst, að stærðarmunur á býlum og þar af leiðandi aðstöðumunur bænda í lífsbaráttunni er gífurlega mikill hér á landi, og það hlýtur að vera eitt af stærstu verkefnum ekki aðeins landbúnaðarins, heldur þjóðarinnar allrar að minnka þennan mun og gera það á þann hátt að bæta aðstöðu þeirra, sem hafa hana versta nú.“ Ég tel það því sérstakt fagnaðarefni, að farið hefur verið inn á þessa braut, og ef frv. þetta verður að lögum og unnið verður skv. því á næstu árum, þannig að settar verði 4–5 millj. á ári í þessar framkvæmdir, verður hér um að ræða eitthvert merkasta skref, sem stigið hefur verið á þessu sviði. Ég ætla aðeins lítillega að geta um eitt eða tvö önnur atriði, sem mér finnst vera mjög athyglisverð nýmæli í sambandi við þetta frv. Vil ég þá nefna það atriði, sem fram kemur í 4. tölulið 14. gr., að garðyrkjubændur fá nú framlags- og lánaréttindi skv. þessum lögum. Þetta er sérstakt ánægjuefni, því að með hverju ári sem liður er jarðhitinn notaður meira og betur, og er þar tvímælalaust um að ræða mikla auðlind, sem Íslendingar geta hagnýtt sér í mun stærri stíl en gert hefur verið hingað til. Þetta má að sjálfsögðu gera á margan hátt, t.d. með því að setja upp stórfyrirtæki, og þarf sjálfsagt að gera það á sumum stöðum og hefur þegar verið gert. En það er sérstök ástæða til þess að styðja einnig einstaka garðyrkjubændur, sem hafa hvorki fjármagn né aðstöðu og e.t.v. ekki það mikinn jarðhita, að þeir geti stofnað mjög stór fyrirtæki, - að styðja þá samt og hjálpa þeim til þess að gera garðyrkjubúskapinn lífvænlegan og gera þeim kleift að skipa sinn sess innan þess starfssviðs, sem mun byggjast á heita vatninu í framtíðinni. Næsti töluliður á eftir er einnig ákaflega athyglisverður og gefur í raun og veru nokkra hugmynd um þá þróun, sem er að verða í sveitum landsins. Í þessum lið er lagt til, að handverksmenn eða aðrir, sem ýmsum slíkum þjónustustörfum gegna í almenningsþágu í sveitunum - og ef brtt. verður samþykkt, þá garðyrkjubændur einnig - njóti margvíslegrar fjárhagslegrar aðstoðar samkvæmt þessum lögum. Ef þetta reynist í framkvæmd eins og vonir standa til, ætti að skapast aðstaða fyrir fjöldamarga menn til þess að skapa sér lífsviðurværi í sveitunum og sameina ýmist iðn sína, garðyrkju eða önnur þjónustustörf og nokkurn búskap. Það mun vera víða svo, að erfitt er fyrir menn að lifa eingöngu á sínu handverki eða sínum þjónustustörfum í sveitum, en einmitt þessi aðstoð, sem hér ræðir um, gæti gert þeim kleift að setjast að til sveita, og mundu þá störf þeirra og þjónusta verða sveitunum til mikils stuðnings. Ræktunarsjóðslögin munu vera felld inn í þennan nýja lagabálk í heilu lagi, og hefur ekkert verið snert við breytingum á þeim. Er það vafalaust hyggilegt og hvorki stund né staður til þess að ræða alvarlega um breytingar á þeim. Þó langar mig til þess að benda hér á eitt atriði, aðeins til umhugsunar, ég mun ekki fylgja því frekar eftir. Í þeirri grein, sem verður 62. gr. þessa lagabálks, er talað um hlutverk ræktunarsjóðs og þess getið, að sjóðurinn eigi enn fremur að lána til mannvirkja í þágu landbúnaðarins, svo sem mjólkurvinnslustöðva, kjötfrystihúsa, ullarverksmiðja, skinnaverksmiðja, þvottahúsa, viðgerðarstöðva landbúnaðarverkfæra o.s.frv. Nú mun það hafa orðið reyndin, að sjóðurinn hefur mjög litið getað lánað til þessara mannvirkja. Þó er það augljóst, að eftir því sem framleiðsla sveitanna eykst, verður framleiðslugeta þessara fyrirtækja að aukast að sama skapi, ef þau eiga að geta tekið við hinni auknu framleiðslu. Það hefur því þurft að gera mikil átök á þessu sviði og auka og byggja sérstaklega kjötfrystihús nú á síðustu árum, og raunar stendur einnig yfir mikil endurbygging á mjólkurvinnslustöðvum. Þeim, sem að þessu standa og hafa verið knúnir til að leggja í þessar framkvæmdir af brýnni nauðsyn, hefur reynzt ákaflega erfitt að fá til þess nokkur lán. Mér virðist því, að það gæti komið til greina í framtíðinni, að ræktunarsjóðurinn starfaði í tveimur deildum, þannig að annarri deildinni væri beinlínis ætlað þetta hlutverk, sem ég nefndi, og að hinni yrði þá jafnan ætlað eitthvert brot af þeim tekjum, sem sjóðurinn hefur. Hvort sem einhver slík hugmynd gæti við nánari athugun reynzt framkvæmanleg eða ekki, þá verður á einhvern hátt að skapa þessum fyrirtækjum aðstöðu til endurbyggingar og stækkana og raunar skapa aðstöðu til nýbygginga á þessu sviði með þeim lánum, sem þetta starfssvið á skilið, alveg jafnt og flestar aðrar höfuðatvinnugreinar Íslendinga.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara mikið út í það við þessa umræðu að ræða þetta mál almennt og ekki heldur fara hér mikið inn á að ræða um aðstöðu landbúnaðarins í heild, sem væri þó nokkurt tilefni til eftir þær ræður, sem hér hafa verið haldnar, annars vegar af hv. frsm. og hins vegar af hv. síðasta ræðumanni. Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir því, hvaða atriði það eru, sem dregin hafa verið út úr frv. milliþn., sem samdi þetta frv., áður en málið kom fyrir Alþingi, því að það sýndi sig, að það hafa einhverjir menn, einhver leyninefnd - og mér er sagt, að hv. síðasti ræðumaður hafi verið einn í henni - hafi fjallað um þetta mál, eftir að mþn. skilaði því, og farið um það svoleiðis höndum, að það er allt annar svipur á frv., eins og það liggur fyrir, heldur en var, þegar mþn. gekk frá því. Nú hefur málið verið til meðferðar nokkurn tíma í hv. landbn., og hefur orðið samkomulag, eins og frsm. gat um, um ýmsar minni háttar brtt. Þó er þar ein talsvert stór brtt., sem fjallar um skipun nýbýlastjórnar, sem er sett í sama horf og í lögunum var áður og eins og mþn. gekk frá. Hins vegar hefur ekki orðið samkomulag í landbn. um tvö mjög veigamikil atriði, og a.m.k. annað þeirra kannske veigamesta atriðið í þessu frv., sem er hækkun á framlagi til byggingarsjóðs sveitanna. Nú hef ég og hv. 2. þm. Skagf. flutt brtt. til viðbótar við þær sameiginlegu brtt. n., og er þær brtt. að finna á þskj. 462. Fyrri brtt. er við 26. gr. frv. og fer fram á að færa það í sama horf og var lagt til af hálfu mþn., að til byggingarstyrkja yrði varið 2 millj. á ári, og sannleikurinn er sá, að hér er ekki að neinu leyti hátt stefnt með þeirri tilhögun, sem farið er fram á í þessari grein. Ég hef nokkrum sinnum orðað það, að það, sem þyrfti að gera fyrir nýbýlamenn, væri það, að landnámi ríkisins væri gert fært að byggja íbúðarhúsin og skila þeim fokheldum til nýbýlamannanna, á svipaðan veg og stundum hefur verið gert hér af bæjarstjórn Reykjavíkur varðandi íbúðir. Þetta hefur ekki fengið byr og ekki fengizt fé til þess, að þetta væri mögulegt. En sú till., sem er í 26. gr. þessa frv. um, að landnámið eða ríkið leggi fram 25 þús. kr. framlag til byggingar íbúðarhúsa nýbýlamanna, er náttúrlega töluvert spor í áttina, og þó er það spor miklu minna nú en það var, þegar við vorum að fjalla um þetta frv. í mþn. í haust, vegna þess að síðan í haust hefur byggingarkostnaður aukizt stórkostlega. Og ég hygg, að það sé ekki fjarri lagi, sem jarðræktarráðunautur Búnaðarfélags Íslands sagði á búnaðarþingi um daginn, að þetta 25 þús. kr. framlag mundi ekki nema meiru en verðhækkuninni á byggingarkostnaðinum frá því s.l. sumar, miðað við það, sem hann mun verða á þessu nýbyrjaða sumri. En hvað um það. Þó að þetta sé nú svo, þá er þetta þó nokkur bót, ef hægt væri að framkvæma það. En ég verð að segja, að eftir þeim athugunum, sem við gerðum í mþn., er naumast hægt að framkvæma þetta með því að fá ekki á ári til þessara hluta nema 11/2 millj. Við komumst að þeirri niðurstöðu, að a.m.k. fyrsta árið mundi ekki vera að tala um færri menn en 80, sem undir þetta kæmu, en samkv. því, sem hér er stefnt til, að lækka framlagið um 1/4, dugir það ekki nema til 60 manna, og á þann hátt er naumast hægt að framkvæma þetta. Er þó af hálfu landbn. allrar ákveðið að bæta inn bráðabirgðaákvæði, þar sem nýbýlastjórn ríkisins er heimilað að láta þetta ná til manna, sem eru ekki búnir að fullbyggja sín hús, og því höfum við raunar alls staðar gert ráð fyrir. Þess vegna er það víst, að þessi aðstoð nær til miklu fleiri manna fyrstu tvö árin en síðar mundi verða. Hins vegar er þess að geta, að þetta ákvæði gildir ekki nema um nýbýlamenn og dugir þess vegna ekki til þess að bæta úr þeim vanda, sem er fyrir öðrum bændum með byggingar. Það ætluðum við okkur að gera með því að hækka lánin frá því, sem nú er, og þess vegna er það meginatriði, sem við leggjum höfuðáherzlu á, að hækka framlagið til byggingarsjóðs sveitanna, svo að það sé mögulegt að hækka lánin og veita þau alveg hindrunarlaust, eins og raunar hefur verið gert á undanförnum árum, þá hafa þau lán verið veitt nokkurn veginn hindrunarlaust. En með því að þau eru ekki nema í hámarki núna 75 þús., þá er það ekki meira en svona 30–40% af byggingarkostnaðinum. Nú verða menn að gera sér grein fyrir því, að það er ekki ræktunin, sem mest hefur staðið á fyrir sveitamönnum á undanförnum árum, því að það eru ríflegir bæði styrkir og lán veitt til ræktunar, að það er ekki það, sem stendur mest í vegi fyrir bændunum, heldur eru það byggingarnar, og með því að kippa þeim umbótum, sem við ætlumst til að færa inn í þetta frv. til aðstoðar við byggingu íbúðarhúsa í sveitum, í burtu, þá er kippt í burtu þýðingarmesta ákvæðinu úr þessu frv. Þess vegna legg ég mikla áherzlu á það og við flm., að till. á þskj. 462 verði samþykktar. Menn láta mikið af því hér, að gera muni stóra verkun þau ákvæði, sem í frv. eru og eru náttúrlega eitt meginatriði þess, að auka styrkinn til ræktunar hjá þeim mönnum, sem stytzt eru komnir áleiðis. Ég hef ekki eins mikla trú á því og margir aðrir, að það verði neitt stökk út úr því, því að margir þeir menn, sem þannig stendur á um, hafa ekki ræktanlegt land til þess að ná því takmarki, sem þarna er lagt til. Það er svo víðs vegar um land, að það er ekki til ræktanlegt land svo mikið. Þar að auki er það svo, að býsna margir menn hafa ekki ræktað eins og skyldi og eins og eðlilegt mætti telja, vegna þess að það hefur vantað vélar og vantað samgöngur til þess að koma vélunum á einstaka staði. Þetta náttúrlega þarf að fylgjast allt að, og undirstaðan undir því öllu er bættar samgöngur, bættir vegir og bætt aðstaða til þess að koma að sér vélum og öðru, sem nauðsynlegt er til þess að auka ræktunina. En það er ekki þetta, sem stendur á fyrir bændunum. Það eru byggingarnar, sem eru að sliga marga frumbýlinga og gera þeim allra örðugast fyrir að stofna til búskapar, því að það er komið svo, það vitum við, sem þekkjum ástandið í sveitum landsins, að það er ekki að verða svo að segja nokkrum manni fært nema með mikilli aðstoð foreldra að stofna til búskapar, eins og nú er komið, vegna þess hvað það er orðið dýrt. Þess vegna verða menn að gera sér grein fyrir því, að ef þeir vilja taka verulegt átak til umbóta á þessu sviði, þá mega þeir ekki fella þær till., sem við hv. 2. þm. Skagf. leggjum hér fram.



Mér finnst það harla einkennilegt, að það, sem mest á ríður fyrir sveitir landsins, sé byggingarnar, því að út af fyrir sig held ég að byggingarnar skapi ekki neinn fjárhagslegan grundvöll fyrir afkomu landbúnaðarins. Það, sem fyrst og fremst kann að skapa fjárhagslegan grundvöll fyrir afkomu landbúnaðarins, er ræktunin, sem allt annað hvílir á, sem bændurnir framkvæma. Sé nógu vel búið að ræktunarmálunum, vaxa möguleikar bændastéttarinnar langmest við það. Samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, eru það fyrst og fremst ræktunarmálin, sem eru tekin miklu fastari tökum og framlag ríkisins veitt ríflegar til en nokkru sinni hefur verið áður, og er það vel farið. Við getum t.d. tekið nýbýlingana, sem við höfum verið að ræða um. Landnáminu hefur verið skylt að rækta 5 hektara fyrir hvert býli. En nú á að auka þetta um helming, og með því að auka framlagið um helming, þ.e. að láta þá hafa helmingi stærra tún, hafa þeir aðstöðu til að fjölga því búfé, sem þeir annars hefðu, um helming. 5 ha. geta skapað þeim möguleika til að hafa a.m.k. fimm kýr eða a.m.k. hundrað fjár. Þá er í öðru lagi að minna á það, að hv. þm. A-Húnv. minntist á, að þetta væri ákaflega lítið byggingarframlag, þessi 25 þús. kr., sem á að veita í styrk til þeirra, sem eru að reisa nýbýli. Það má vel vera, að þetta sé ekki stór hjálp, en enn þá er ekki íslenzka bændastéttin orðin það fjársterk, að hana muni ekki um 70 lambsverð, því að 25 þús. kr. eru því sem næst 70 lambsverð. Því miður getum við ekki sagt með sanni, að bændastéttin sé orðin svo vellauðug nú, að hana muni ekki um það, sem minna er en það. Svo vil ég minna á það, að þó að till. hv. minni hl. verði felldar, er ekki loku skotið fyrir, að það megi hækka þessi framlög, vegna þess að orðalag frv. er þannig, að það eigi að veita minnst 11/2 millj. Þess vegna er það hægt fyrir löggjafarvaldið, hvenær sem því sýnist, að hækka framlagið, þegar því finnst það hafa fjárráð til. Það er auðvelt að gera það. Sama máli er að gegna um byggingarsjóð sveitanna, að þar stendur að eigi að veita minnst 21/2 milljón, og það er hægt að hækka það framlag, hvenær sem löggjafarvaldinu sýnist það hafa tækifæri til þess. Enn fremur vil ég benda á, að það er hægt að hækka lánin til íbúðarhúsabygginganna, án þess að framlag ríkisins hækki, og hefur það oft og mörgum sinnum verið gert, því að framlag ríkisins hefur veríð svipað, að mig minnir, í lögum núna s.l. 10 ár. En það er búið að hækka lánin oft og mörgum sinnum, og miðast lánin og hafa verið miðuð á hverjum tíma við þá dýrtíð, sem hefur verið í landinu, nokkurn veginn reynt að bæta upp þann aukakostnað, sem hefur orðið á byggingum vegna dýrtíðar, og mun slíkt vafalaust verða í framtíðinni. Þó að þessar tillögur nái ekki fram að ganga, geta því risið upp jafnmörg og jafnvegleg hús í landinu og hingað til hafa verið reist.



Herra forseti. Þar sem hv. þm. A-Húnv. virðist enn trúa þeirri furðufrétt, sem stjórnarandstaðan bar út fyrir nokkru, að það hefði verið skipuð einhver stórkostleg leyninefnd til að stjórna landbúnaðarmálum, verð ég að minna hann á það, sem fram hefur komið áður, að þetta er hreinn uppspuni. Mér er ánægja að því að segja honum, hver ég hygg að sé ástæðan til þess, að þessi orðrómur komst á kreik. Þegar viðkomandi ráðherra hafði gengið frá þessu máli, elns og hann vildi leggja það fyrir Alþingi, gaf hann hinum þingflokkum stjórnarflokkanna tækifæri til þess að kynna sér málið. Félagar mínir í þingflokki Alþfl. báðu mig að athuga það og gefa þeim hugmynd um þær breytingar, sem gerðar væru. Þetta eru venjuleg vinnubrögð. Og einhvern veginn hef ég einhvers staðar sézt tala við einhvern mann með þetta plagg í höndunum. Síðan hafa sjálfstæðismenn búið þessa dásamlegu frétt til og breitt hana út um allar jarðir. Mér væri mikill heiður að vera í slíkri nefnd, en ég held, að sjálfstæðismenn þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af því, að svo sé, og út úr þessari athugun f.h. Alþfl. komu ekki neinar efnisbreytingar á þessu frv.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. þm. Dal. sagði hér áðan, að ræktunin er undirstaðan undir framfarir og velgengni landbúnaðarins. En það er vitanlega ekki nóg að segja, að það skuli verða. Svo er keppt að því að hafa svo og svo mikið tún á hverju býli, því að það kostar mikið að rækta. Enda þótt bóndinn fáí þá styrki, sem lagt er til í þessu frv., í ræktunina, þá verður hann eigi að síður að leggja mikla fjárhæð fram frá sjálfum sér, ákaflega mikla, því að ræktunin nú á þessu stígi er mjög dýr. Grasfræ, áburður, plæging og landþurrkun, þar sem þess þarf með, þetta er orðið svo kostnaðarsamt, að styrkurinn, þótt hann fáist, eins og gert er ráð fyrir, er ekki nema hluti af kostnaðinum og bóndinn verður að leggja fram geysiháar fjárhæðir í þessu skyni. Og enda þótt ætlazt sé til, að þeir, sem skemmst eru á veg komnir, fái dálítinn aukastyrk, þá er það nú ekki til þess, að þeir, sem versta hafa aðstöðu, geti hafið ræktun í stórum stíl. Mig minnir, að það séu á fjárlögum nú ætlaðar 4 millj. kr. til þeirra, sem skemmst eru á veg komnir og versta hafa aðstöðu. Ég get ekki nefnt tölur um það, um hve marga bændur er að ræða, sem kæmu undir þetta ákvæði, en ég veit, að þeir eru undra margir, og þegar á að skipta þessum 4 millj. upp á milli þess fjölda, ekki hundraða bænda, heldur miklu frekar þúsunda, þá verður hlutur hvers af þessum 4 millj. ekki stór, og fátæktinni og erfiðleikunum hjá þeim, sem verst eru settir, verður ekki útrýmt með þessu móti einu, enda þótt ég vilji ekki gera lítið úr þeirri viðleitni, sem í þessu felst. Ég vil hins vegar, að menn geri sér grein fyrir því, að málið er ekki leyst að fullu með þessu og að við stöndum fjarri því að hafa náð því marki, sem við viljum ná í ræktun og afkomumöguleikum fjölda bænda. Mér finnst ástæða til að benda á þetta, eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þm. Dal. og hv. 5. landsk., vegna þess að mér fannst þeir vera um of ánægðir með það, sem áunnizt hefur, og um of ánægðir með það, sem í þessu frv. felst. Við getum að vissu marki glaðzt yfir þeim áföngum, sem hafa náðst. Við getum líka viðurkennt, að í þessu frv. sé nokkuð, sem sé þess virði að vera viðurkennt og vera til bóta. En við megum ekki vera um of ánægðir, og við megum ekki reyna að blekkja sjálfa okkur eða aðra með því að halda því fram, að lengra verði ekki komizt, þetta sé það, sem við þurfum að gera, þetta sé það fullkomna. Ég ætla ekki að orðlengja meira um ræktunina og vænti þess, að menn geri sér grein fyrir því, að ræktunin verði kostnaðarsöm og á ýmsan hátt erfiðleikum bundin fyrir margan bóndann, þótt þetta verði lögfest. Ég vil svo minnast á nýbýlingana og aukna styrki til þeirra. Ég hef hér fyrir framan mig tillögu á þskj. 462. Það er brtt., flutt af hv. þm. A-Húnv. og hv. 2. þm. Skagf. Mér dettur nú ekki í hug, að þessi till. verði felld. Hvaða ástæða er fyrir hv. þm. Dal. eða hv. 5. þm. landsk. að fella þessa till., þegar það er athugað, að það framlag, sem ætlazt er til að verði í frv., nægir ekki á neinn hátt til þess að uppfylla þær kröfur, sem þessir hv. þm. báðir vilja að verði uppfylltar? 25 þús. kr., ef það er aðeins um 11/2 milljón að ræða, nægja aðeins til 60 manna, og ég veit, að hv. þm. Dal. er það kunnugur þessum málum, að hann gerir sér fyllilega ljóst, að það er allt of lág tala í ár og næsta ár, 60 menn. Og ef hann sjálfur hefur þá sannfæringu, að það séu a.m.k. 80–100 menn, sem eigi kröfu á þessum 25 þús. kr. styrk, þá er ég viss um, að hv. þm. Dal. er maður til að skipta um skoðun og fylgja því, sem honum finnst réttara og nauðsynlegt, til þess að lagabókstafnum verði fullnægt. Ég efast ekkert um það, að hv. þm. eftir umhugsun í þessu máli og eftir að þeir hafa gert sér grein fyrir því, að það er ekki hægt að uppfylla lögin, nema tili. verði samþykkt, greiða þessu atkvæði. Ég vil ekki gera lítið úr því og segja, að það sé lítils virði fyrir nýbýlinga að fá nú 25 þús. kr. í styrk fram yfir það, sem þeir hafa áður fengið. En ég fullyrði, að þeir þurfa þess með, því að nýbýlingar eiga í miklum erfiðleikum. Það, sem þeir hafa að undanförnu fengið fram yfir aðra, er aðeins 20 þús. kr. aukastyrkur til ræktunar, og það er þess vegna, sem nýbýlingar eru margir hverjir mjög illa staddir fjárhagslega. Mér dettur ekki í hug að viðurkenna það, að þótt þeir fái 25 þús. kr. að auki, þá sé það nægilegt til þess að hvetja menn til að stofna nýbýll, það sé nægilegt til þess að skapa þeim sterka fjárhagslega aðstöðu. En það er vissulega í áttina og bót að því, ef unnt er að láta þá fá nú 25 þús. kr. fram yfir það, sem þeir hafa áður fengið. En við skulum ekki taka þátt í því að semja lög, sem ákveða það, að þeir fái 25 þús. kr., án þess þá um leið að gera ráðstafanir til þess, að það sé hægt að standa við það. Annars erum við að blekkja okkur. Annars erum við að vekja tálvonir hjá þeim mönnum, sem eru að stofna nýbýli og hafa nýlega gert það. Ég trúi því ekki fyrr en á reynir, að hv. þingmenn, sem ekki standa að flutningi þessarar till., vilji ekki að athuguðu máli hafa það, sem hollast og réttast er að þessu leyti. Það má náttúrlega alltaf segja, að það sé nóg hlaðið á ríkissjóðinn. Það er út af fyrir sig röksemd. En ef hv. Alþ. treystir sér ekki til að hækka þetta framlag úr 11/2 millj. upp í 2 millj., og ef þessar 500 þús. vega svo mikið í fjármálalífi þjóðarinnar og fjárlögum, sem eru upp á 800 millj., að menn halda, að það komi fjárhagskerfinu í koll, þá skulum við ekki segja í lögunum, að nýbýlingarnir eigi að fá 25 þús. kr., heldur skulum við lækka það niður í 18 þús. kr., því að þá er líklegt, að það sé hægt að fullnægja lagabókstafnum. Og um leið og þessi till. er felld, ef það yrði, verður að flytja till. um að lækka framlagið úr 25 þús. niður í 18–19 þús. Ég vænti, að hv. frsm. landbn. geri sér fulla grein fyrir því. Þá er það önnur brtt. á þessu þskj., nr. 462, um að hækka úr 21/2 millj. upp í 5 millj. kr. framlag til byggingarsjóðsins, til þess að unnt sé að hækka lánin til íbúðarhúsabygginga í sveitum. Í lögunum, eins og þau eru nú, er heimilt að lána allt að 75% af kostnaðarverði húsa. En það hefur ekki verið hægt, vegna þess að ekki hefur verið lagt meira fram í þessu skyni, að hafa lánin hærri en sem nemur 75 þús. kr. á hvert hús, og það mun vera nálægt 30% af byggingarkostnaði. Nú þarf bóndi að byggja hús, sem kostar 250 þús. kr., og þá á hann rétt á því að fá 75 þús. kr. að láni. Margir bændur, sem hafa orðið að byggja upp, eru með þunga víxla á sér vegna þess, hversu byggingarsjóðslánið náði skammt. Og nú, þegar byggingarkostnaður fer hækkandi, er vissulega þörf á því að hækka lánin til íbúðahúsabygginga í sveitum úr 75 þús. upp í 100 þús., eins og gert er ráð fyrir að mögulegt verði að gera með því að samþykkja þessa tillögu. Það, sem hv. þm. Dal. sagði hér áðan, hefur ekki við rök að styðjast, að það sé hægt að hækka lánin til íbúðarhúsanna, án þess að framlagið sé hækkað, vegna þess að lögin heimili það. Það hefur ekki verið hægt að uppfylla lögin, allt að 75% kostnaði, vegna þess að framlag ríkisins hefur náð svo skammt sem raun ber vitni. Og það verður ekki gert, nema framlagið verði hækkað. Ég veit, að hv. þm. Dal. skilur þetta, og ég veit, að hann gerir sér grein fyrir því, að það verður ekki unnt að hækka þessi lán. Það verður ekki unnt að ganga til móts við bændur, sem þurfa að byggja upp, nema framlagið sé hækkað. Það er farið fram á það, að framlagið verði hækkað úr 21/2 millj. í 5 millj., þ. e. um 21/2 millj. Það er farið fram á að hækka framlagið skv. fyrri brtt. úr 11/2 í 2 millj. Tillögurnar báðar fara þess vegna fram á 3 millj. kr. hækkun, til þess að hægt sé að veita nýbýlingum 25 þús. kr. og til þess að unnt sé að hækka byggingarsjóðslánin úr 75 þús. kr. upp í 100 þús. kr. Er nú til of mikils mælzt, þótt þetta verði gert? Taka bændur ekki sinn þátt í dýrtíðinni? Og eru ekki þeirra erfiðleikar nógu miklir, þótt gengið væri til móts við þá í þessu skyni? Bændur þurfa að kaupa byggingarefni til annars einnig en að byggja íbúðarhús yfir sig. Þeir verða að kaupa byggingarefni til þess að byggja yfir búpeninginn. Þeir þurfa að kaupa timbur í girðingar og vír. Þeir þurfa að kaupa vélar, benzín og aðrar rekstrarvörur, sem allar hafa hækkað nú á þessu ári. Þetta verða þeir að gera, án þess að tekjur þeirra vaxi í nokkru hlutfalli við þennan aukna tilkostnað. Og ég segi: Það eru kaldrifjaðir menn og þeir hafa lítinn skilning á hagsmunum bændastéttarinnar, sem ekki vilja á raunhæfan hátt ganga það langt á móts við bændur að samþykkja þessar till. Það er alveg tilgangslaust að vera að samþykkja lög, sem ekki er hægt að framfylgja. Og menn láta ekki til lengdar blekkja sig á þann hátt. Menn spyrja, þegar lögin hafa verið samþykkt: Hafa um leið verið gerðar ráðstafanir til þess, að þau verði raunhæf, eða er þetta aðeins pappírsplagg til þess að flagga með á fundum og til þess að sýnast? - Ég vona, að í þessu frv., sem nú er til umræðu, verði þannig búið um hnútana, að það verði ekki aðeins pappírsgagn, heldur verði hægt að fullnægja lagabókstafnum með auknum lánum til bændastéttarinnar.

Frsm. (Ásgeir Bjarnason) Hv. 1. þm. Rang. sat í þeirri ríkisstj., sem fyrir skömmu lét af völdum, og ég kalla það mikið átak, sem núverandi ríkisstj. hefur gert, að hún skuli hafa hækkað framlag ríkisins um helming til nýbýlamyndunar og auk þess tekið upp 11/2 millj. til þess að veita frumbýlingum í styrk, þegar þeir reisa húsnæði. Þetta var aldrei hægt í tíð hv. 1. þm. Rang., meðan hann var í ríkisstjórn. Þess vegna skil ég ekkert í honum að vera að halda ræðu eins og hann gerði hér áðan, úr því að hann bar ekki betri hug til bændastéttarinnar en þetta, á meðan hann var við æðstu völd og sat í ríkisstj. í nokkur ár og hafði aðstöðu til að koma þessum málum fram til betri vegar, ef hann hefði þá viljað. - Annars fannst mér ræða hv. 1. þm. Rang. bera bragð af því, að hann vantreysti æskulýð landsins, vegna þess að hann taldi þá annmarka á, að þau fjárframlög, sem nú eru stóraukin til frumbýlinganna, mundu ekki duga þeim. Þetta er hreinasta vantrú á æskumenn landsins. Ég fyrir mitt leyti ber sterka og mikla trú og von til æskulýðs landsins, að bann kunni að notfæra sér þá möguleika, sem í landinu eru. Og það veit ég, að fjöldinn af þeim gerir. Við getum borið saman aðstöðumun bændanna, sem eru að hefja búskap í dag, og hinna, sem hófu búskap fyrir 30, 40, 50 árum. Hvað höfðu þeir til að byrja með? Flestir byrjuðu með 2–3 kúgildi og sem leiguliðar. En hvernig er þeirra aðstaða nú? Hvað hefur þeim orðið ágengt í gegnum starf sitt í þjóðfélaginu? Flestir af þessum bændum eru velmegandi þegnar í þjóðfélaginu. Hvers vegna þá að vantreysta þeim, sem eru styrktir enn meira, til þess að þeir geti orðið betur velmegandi menn í landinu í framtíðinni en hinir? Þetta finnst mér sú mesta blekking, sem hv. þm. getur hér borið fram. Við vitum það báðir, hv. 1. þm. Rang. og ég, að þeir æskumenn, sem ætla að hefja búskap nú, hafa ótal möguleika á að byrja sem stórbændur, ef þeir ætla sér það í upphafi. Til dæmis maður, sem ræður sig í vinnumennsku með 100 kinda fóður í 5–10 ár, getur byrjað með allt að 200 fjár og átt jarðarverð, ef hann fer vel með sína fjármuni. Við kvörtum oft undan því, bændur, að það sé verr búið að landbúnaðinum en öðrum atvinnugreinum í þessu landi, - og það má vel vera, að svo sé, það skal ég ekki ræða um nú, - en hitt vitum við, að innan annarra atvinnugreina er hægt að afla enn meira fjármagns en þessa. Þess vegna finnst mér það hreinasta vantrú á æskulýð landsins, á nýbýlamennina, ef þeir eiga ekki að geta komið sæmilega frá sínum búum, með þeim möguleikum, sem í landinu eru. Ég hefði trúað mörgum öðrum frekar til að bera svona firru fram hér á Alþingi heldur en hv. 1. þm. Rang. Og það er staðreynd, að frv. eins og það er útbúið nú stendur ekkert í veginum fyrir því, að ríkisframlagið til bygginga verði hækkað, þegar löggjafinn vill. Og ég minnist þess ekki í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna nú, að sjálfstæðismenn bæru fram neinar hækkunartillögur um það, að það þyrfti að hækka framlagið til byggingarsjóðs. Hafi þeir álitið, að fjárhagurinn væri þannig, hefði þeim vitanlega borið að gera það, því að lögin stóðu ekkert í vegi fyrir, að slíkt yrði gert. Þá vil ég líka á það benda, að núverandi ríkisstj. hefur gefið Ræktunarsjóði Íslands eftir 32 millj. kr. skuld, og vextir af þeirri upphæð nema það miklu, að framlag ríkisins á þann hátt er raunverulega hækkað til ræktunarsjóðs töluvert á aðra millj. kr. Sömuleiðis hefur byggingarsjóði Búnaðarbankans verið gefið eftir á fimmtu millj. kr., og vextir af þeirri upphæð nema um það bil 1/4 millj. kr., og það er framlag út af fyrir sig. Ég efast ekki um, eins og af stað hefur verið farið hjá hæstv. ríkisstj. í þessum málum, að henni muni vel farnast til bændastéttarinnar og ekki á nokkurn hátt síður en þeirri stjórn, sem hæstv. 1. þm. Rang. sat í.



Herra forseti. Þessi ágreiningur, sem hér er innan landbn. varðandi þetta mál, liggur nú það ljóst fyrir, að það er ekki brýn þörf að þræta þar mikið um. En nokkur orð verð ég þó að segja út af því, sem fram hefur komið hjá hv. frsm., og aðeins víkja fáeinum orðum að hv. 5. landsk. þm. Varðandi það, sem hv. þm. Dal. sagði um það, að fyrrv. stjórn hefði vanrækt að taka þetta mál fyrir, þá var það nú svo, að það var gert af fyrrv. stjórn að skipa mþn. til þess að undirbúa það frv., sem verið er hér að fjalla um. Og ef frv. lægi hér fyrir óbreytt eins og mþn. skilaði því, væri þó mikill munur á heldur en frv. var, eins og það var lagt fyrir Alþ. Hv. þm. Dal. sagði, að það mætti hækka framlagið til byggingarstyrkjanna, af því að það væri, eins og rétt er, tekið fram í frv., að það væri minnst 11/2 millj. Nú er það svo, að ef maður mætti treysta því, að þessi 1/2 millj. yrði tekin sem umframgreiðsla á fjárlögum þessa árs og fengið loforð um það frá hæstv. ríkisstj., þá er náttúrlega orðið lítið bilið á milli þess eða setja þetta inn í frv. sjálft. En ég verð að' segja það, að ég, sem er formaður nýbýlastjórnar, álit, að það sé mjög erfitt að hugsa sér að aðgreina menn þannig, að ef það eru 80 menn - sem mundi nú verða að minnsta kosti - 80 menn, sem hefðu rétt til þessa styrks, þá séu ekki peningar til handa nema 60. Varðandi byggingarsjóðslánin er það náttúrlega rétt hjá hv. þm. Dal., að það mætti hækka lánin, ef byggingarsjóðurinn gæti fengið lán annars staðar frá. Og satt að segja gæti ég skilið afstöðu þeirra manna, sem eru á móti hækkun á framlaginu til byggingarsjóðs skv. 43. gr., ef þeir vildu fallast á að breyta því í lánskröfu. Ef okkar seinni till. verður felld við þessa umr., þá geri ég ráð fyrir, að við munum freista þess að fara fram á það um þessa 21/2 millj., sem um er að ræða, að það verði skylda hæstv. ríkisstj. að sjá um, að það verði lán á komandi ári. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um það. Hv. 5. landsk. fór að bera það af sér að hafa verið í nokkurri nefnd til þess að endurskoða og breyta þessu frv. Satt að segja veit ég ekkert um það, hvort hann hefur verið í neinni nefnd eða hvernig það hefur atvikazt. En einhverjir hafa breytt frv. Og það er ekkert ný saga, að þegar óþrifaverk eru unnin, þá vill helzt enginn kannast við að hafa unnið þau. Nú veit ég það um breytinguna á þessu frv., sem er einsdæmi í þingsögunni, - það er einsdæmi í þingsögunni, að það sé farið þannig með frv., sem mþn. hefur samið, að það sé tætt í sundur, áður en það kemur fyrir Alþingi, - að aðalmennirnir í landbrn., ráðuneytisstjórinn, Gunnlaugur Briem, og landbúnaðarfulltrúinn þar, Árni Eylands, hafa ekki komið nálægt þessu máli. Og ég vil halda það og trúi því, að hæstv. landbrh. hafi ekki breytt málinu sjálfur. Meira að segja er það enn trú mín, eins og ég tók fram við 1. umr. þessa máls, að það hafi ekki verið geðfellt og jafnvei alls ekki að vilja hæstv. landbrh. að breyta frv. þannig, eins og gert hefur verið, heldur hafi það verið fyrir kröfur frá hans samstarfsmönnum, annaðhvort í ríkisstjórninni eða þá í þingflokkunum. Einhverjir af þessum mönnum hafa unnið þetta, og það sýnir, að mönnunum þykir það ekkert þrifalegt verk, að enginn þeirra vill kannast við að hafa breytt þessu frv. eins og gert hefur verið. Hvort það hefur verið hv. 5. landsk., sem þarna hefur átt mestan hlutinn að, eða ekki, því hef ég engar sannanir fyrir, og ekki heldur því, hvaða menn það hafa verið. En einhverjir hafa gert það.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að hafa mörg orð um þetta, en hv. þm. Dal. var að tala um, að ég hefði ekki notað aðstöðu mína í ríkisstj. til þess að koma málefnum bændanna fram. E.t.v. vill hv. þm. Dal. halda því fram, að ég hafi verið á móti því, að skipuð væri mþn. til þess að semja það frv., sem hér er til umræðu, eða þá að ég hafi a.m.k. engan hlut átt þar að máli. Ég ætla ekki að svara slíku, jafnvel þó að því væri fram haldið, og láta dóm reynslunnar skera úr um það frekar, hvernig hugur minn eða hugur okkar sjálfstæðismanna hefur verið og er til landbúnaðarins. Ætla ég þá, að vitnisburður reynslunnar verði sá, að við sjálfstæðismenn þolum samanburð í þessu efni við hv. framsóknarmenn. Hv. þm. Dal. verður að minnast þess, að því frv., sem samið var af mþn. fyrir tilhlutan fyrrv. ríkisstj., var breytt, áður en það var borið fram hér í Alþ. Og eins og hv. þm. A-Húnv. lýsti hér áðan, vill enginn kannast við að hafa átt þátt í breytingunni, vegna þess að þessar breytingar voru til þess að draga úr áhrifum frv. til gagns og uppbyggingar fyrir landbúnaðinn. Og þessar breytingar hafa sennilega verið gerðar aðeins vegna vináttu við bændur. Það getur vel verið, að hv. þm. Dal. vilji koma hér upp á eftir og segja, að þetta hafi verið ástæðan. Ég ætla ekki að ræða neitt um það frekar. En ég ætla að segja hv. þm. Dal. og öðrum hv. þm. í landbn., stjórnarsinnum í landbn., það til lofs, að hv. minni hl. hefur ekki unnið alveg til einskis að því að fá stjórnarliðana í n. til þess að lagfæra frv. nokkuð frá því, sem það var, þegar það var fyrst flutt, og þess vegna má segja, að ef þessir hv. menn hafa menn sér við hlið, sem hafa góðan skilning á málefnum bændanna, eins og hv. þm. A-Húnv. og hv. 2. þm. Skagf., þá er alls ekki vonlaust að komast nokkuð áleiðis í þessum málum. Brtt. þær, sem n. nú flytur vegna baráttu minni hl. í nefndinni, eru til bóta, enda þótt þær nái ekki því að gera frv. eins úr garði og mþn. ætlaðist til. Hv. þm. Dal. hefur með þeirri ræðu, sem hann flutti hér áðan, neytt mig til að segja þetta. Nú vil ég ekki halda því fram, að hv. þm. Dal. vilji ekki bændunum vel. Ég vil alls ekki gera það. En mér leiðist, að hann sem bóndi hefur ekki nægilegan skilning á þessum málum. Og hann sagði hér áðan eina setningu, sem má ekki gleymast og bændur og bændaefni verða að festa sér í minni. Hann sagði, ég skrifaði það eftir honum: Ungir menn, sem vilja hefja búskap, hafa ótal möguleika til þess að verða stórbændur við þá aðstöðu, sem þeim nú er búin. - Ef ég fer ekki rétt með, þá skrökvar ekki segulbandið, sem ræðan hefur verið tekin upp á. Nú er bv. þm. Dal. alinn upp í sveit, og hann starfar meðal sveitamanna og þeirrar æsku, sem ég vantreysti ekki. Það er misskilningur hjá hv. þm., að ég vantreysti æsku þessa lands. En ég vil ekki blekkja mig, og ég: vil ekki blekkja þessa æsku, sem vill vinna og vill vera áfram í sveitunum. Ég held, að það sé hollast og það sé nauðsynlegt fyrir okkur að viðurkenna staðreyndirnar, viðurkenna það, að sú æska, sem vill vera í sveitunum, sem vill hefja þar búskap, á við mikla erfiðleika að stríða og að hún hefur ekki ótal möguleika til að verða að stórbændum, eins og nú er komið. Það þarf mikið fjármagn til þess að hefja búskap. Hv. þm. Dal., sem er bóndi, veit, hvað mikið fjármagn liggur í hverju búi, hverjum bústofni, tækjum, vélum, húsum, jörð, girðingum og öllu, sem nútímabúskapur þarfnast. Það er ekki unnt að hefja búskap nú í sveit nema hafa í hendinni eða ráð á nokkrum hundruð þúsundum króna, og það er það, sem gerir æsku þessa lands erfitt fyrir með að verða kyrr í sveitunum. Æskan hefur ekki farið úr sveitum þessa lands af því, að hún hafi ekki viljað vera í átthögunum og helga þeim sína starfskrafta, heldur eingöngu vegna þess, að hana hefur skort fé til þess að stofna bú í sveit, til þess að byggja hús, til þess að kaupa jörð, til þess að kaupa vélar og öll tæki, sem búskapurinn þarfnast. Það hefur verið hægara fyrir æskufólkið að gifta sig og taka á leigu íbúð hér í Rvík. Til þess hefur þurft minna stofnfé. Það er þess vegna, sem margt af okkar efnilega æskufólki hefur farið gegn vilja sínum úr sveitinni að sjávarströndinni. Þetta er hin raunalega staðreynd, og þessu fáum við aldrei breytt, nema við viðurkennum þessa staðreynd, nema við hættum að blekkja okkur sjálf, hættum að tala eins og hv. þm. Dal. gerði hér áðan og hættum að neita staðreyndunum. Og enda þótt það frv., sem við höfum verið að ræða um hér, stefni í rétta - átt, þá er ég bræddur um og reyndar veit, að sú löggjöf nægir ekki til þess að hindra það, að margur æskumaðurinn, sem vill vera áfram í sveitinni, sér sig tilneyddan til þess að fara, af því að hann skortir fjármagn til þess að hefja búskap í sveit. Það er óþarft að fara fleiri orðum um þetta. Þetta er ljóst mál, og það er verkefni okkar, sem sitjum á Alþingi og viljum vinna fyrir sveitirnar, og það er þá ekki síður verkefni hv. þm. Dal., form. landbn. Nd., það er verkefni næstu tíma að finna lausn á því, hvernig við eigum að sporna við hinum stöðuga flutningi æskufólks úr sveitum landsins og gera þessu efnilega æskufólki, sem vill vera kyrrt í sveitunum, mögulegt að vera þar. En það er útilokað, ef hv. alþingismenn tala hér sjálfumglaðir og ánægðir með það, sem er, og neita staðreyndunum, viðurkenna ekki þá erfiðleika, sem fyrir hendi eru, og viðurkenna ekki, að það þarf miklu meiri breytingar í þessu efni, ef duga skal.



Herra forseti. Það hefur skinið í gegnum ræðu hv. 1. þm. Rang., að hann virðist vel muna eftir öllu, þegar hann er ekki í ríkisstj., en gleymir öllu, jafnharðan og hann stígur í ráðherrastólana, vegna þess að hann metur þá meira en málefnin. Ég vil enn fremur benda á það, til þess að það valdi ekki misskilningi, að hann lét í það skína, að sjálfstæðismenn hefðu verið þess hvetjandi, að sú endurskoðun færi fram á nýbýlalöggjöfinni, sem fram fór. En það var fyrir tilstilli hv. 1. þm. Eyf. og nokkurra annarra framsóknarmanna, að þessi till. var fram borin á þingi og samþykkt, og vafalaust hefur ráðh., hv. 1. þm. Rang., ekki treyst sér til að vera á móti málinu. En bv. þm. ætti ekki að vera að tala um blekkingar, því að ég veit ekki, hver blekkir meira hér í þingsölum en hv. 1. þm. Rang., og þeir menn, sem alltaf rangherma alla hluti, ættu að fara niður fyrir allar Hellur.



Herra forseti. Þetta var nú vitanlega örstutt. Hv. þm. Dal. ætlaði að segja, að við sjálfstæðismenn hefðum verið á móti því að skipa nefnd til þess að endurskoða nýbýlalöggjöfina. En hann hætti við það, vegna þess að hann skorti kjark til þess að halda slíkri fjarstæðu fram, og virði ég það við hann. Kannske hefur líka samvizkan farið að segja til sín, því að í eðli sínu er hv. þm. Dal. ágætismaður. Um það, að hv. framsóknarmenn hafi flutt till. hér á Alþingi um, að nýbýlalöggjöfin yrði endurskoðuð, vil ég benda á, að þeir höfðu ekki frumkvæðið í þessu efni. Þetta mál mun hafa fyrst komið fram á búnaðarþingi og verið rætt þar, og síðan fluttu framsóknarmenn till. um þetta. En við sjálfstæðismenn vorum ekki síður fýsandi, að þetta mál yrði endurskoðað, heldur en framsóknarmenn, og ég ætlast til, að hv. þm. Dal. hafi þann drengskap að viðurkenna það opinberlega síðar, þótt hann hafi ekki tækifæri til þess nú, af því að hann er búinn að tala þrisvar. En hann fær tækifæri til þess síðar að viðurkenna þetta opinberlega. Svo tel ég ekki ástæðu til þess að tala meira um þetta. Ég er ánægður með það, hvað hv. þm. Dal. hefur dregið í land, og núna í sinni síðustu ræðu datt honum ekki í hug að tala um, að það væri nú þegar nógu vel búið að æskumönnum landsins, sem vildu hefja búskap í sveitum, og það út af fyrir sig er spor í rétta átt, ef hv. þm. hefur lært það í þessum umræðum, að það er ýmislegt fleira, sem þarf að gera, til þess að allt verði í lagi hjá þeim, sem í sveit búa.