Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þegar frv. til fjárl. fyrir árið 1978 var lagt fram í þingbyrjun var kjarasamningum opinberra starfsmanna ólokið. Kauplags- og verðlagsforsendur frv, voru í aðalatriðum reistar á kjarasamningum Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda frá því í júní að því er tekur til grunnkaupshækkana, en ekki var reiknað með áhrifum verðbóta á laun eftir 1. sept. s.l. Með frv. var stefnt að aðhaldi í ríkisfjármálum í því skyni að draga úr verðbólgu og koma í veg fyrir aukinn halla í viðskiptum við útlönd. Til þess að ná þessu markmiði var talið nauðsynlegt að draga úr opinberum framkvæmdum í heild og takmarka aukningu samneyslu við fólksfjölgun og beita sköttun á þann veg, að einkaneysla ykist heldur hægar en annars mætti búast við. Nýgerðir kjarasamningar við opinbera starfsmenn og síðustu spár um verðlagsþróun á næsta ári gefa til kynna, að ríkisútgjöld muni hækka verulega - einkum laun og tryggingagjöld - umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Jafnframt stefnir í meiri aukningu einkaneyslu og þar með þjóðarútgjalda en samrýmist markmiðum fjárlagafrv. Í ljósi þessara viðhorfa þarf að endurskoða bæði gjalda- og tekjuhlið frv. Við þessa endurskoðun er miðað við sömu verðlagsforsendur og við gerð lánsfjáráætlunar, eða um 30% almenna hækkun verðlags á næsta ári, og þó rúmlega 42% hækkun á verðlagi samneysluútgjalda. Eins og nú horfir er fremur hætt við því, að þessar verðspár séu of lágar en of háar, og því brýnt að beita öllum tiltækum ráðum til þess að hamla gegn verðbólgu. Fjárlaga- og hagsýslustofnun áætlar að hækkun ríkisútgjalda til samræmis við þessar breyttu horfur muni verða um 18.3 milljarðar kr. frá fjárlagafrv., þar af 13.1 milljarður á launalið og 3.9 milljarðar á útgjöldum almannatrygginga, sem fylgja launum að miklu leyti. Hækkun á öðrum liðum er talin nema 1.3 milljörðum, þar af 500 millj. vegna ullarniðurgreiðslna og tæplega 500 millj. vegna hækkunar markaðra tekjustofna til samræmis við nýja tekjuáætlun. Þjóðhagsstofnun vinnur nú að endurskoðun tekjuáætlunarinnar 1978 í ljósi nýjustu vitneskju um innheimtu ríkistekna 1977 og nýrrar þjóðhagsspár fyrir næsta ár. Þar kemur fram, að innheimta ríkistekna á árinu 1977 verði að líkindum svipuð og spáð var í fjárlagafrv. í haust, eða 96.5 milljarðar kr., þó fremur undir þeirri fjárhæð en yfir. Á þessum grunni og með breyttum verðlagsforsendum 1978 - en hins vegar áfram miðað við 4% aukningu þjóðarútgjalda - er áætlað að innheimtar ríkistekjur verði 10.7 milljörðum meiri en áætlað var í fjárlagafrv. Í þessari áætlun er miðað við að skattvísitalan verði 131 stig, en hækkun meðaltekna verði líklega um 42% milli 1976 og 1977. Þetta hefur í för með sér hækkun tekjuskatts um 300 millj. umfram áætlun fjárlagafrv., þar sem miðað var við 40% tekjuaukningu. Auk þess er reiknað með að tekjur af eignarskatti verði um 300 millj. kr. meiri en áætlað er í frv., þar eð verðhækkun fasteignamats mun yfirleitt verða á bilinu 30–35% í stað 30% í fyrri áætlun. Skattfrjáls eign mun hækka úr 6 í 8 millj. fyrir einhleyping og úr 9 í 12 millj. kr. fyrir hjón samkv. till. sem fram hafa komið í fjh: og viðskn. Ed. við það frv. sem d. fjallar um varðandi breyt. á skattalögunum. Hækkun gjalda af innflutningi er talin vera nálægt 3.7 milljörðum kr. og á sköttum af seldum vörum og þjónustu nálægt 5 milljörðum kr. Hækkun á mörkuðum tekjustofnum er innan við 500 millj. kr. og hækkun almennra tekna verður því líklega nálægt 10.2 milljörðum kr. Niðurstöður endurskoðaðra tekju- og útgjaldaáætlana ríkissjóðs á næsta ári leiða í ljós hækkun gjalda er nemur 18.3 milljörðum kr. og hækkun tekna sem að öllu óbreyttu er talin nema um 10.7 milljörðum kr. Sá fjáröflunarvandi, sem við er að glíma, nemur því 7.6 milljörðum kr. Þennan vanda hyggst ríkisstj. leysa bæði með lækkun útgjalda og nýrri tekjuöflun. Ég greindi í gær í ræðu minni í Sþ. við 2. umr. fjárl. frá till. um lækkun ríkisútgjalda er nema rösklega 3.7 milljörðum kr. Meginatriði þessara till. eru fólgin í lækkun launaáætlunar um rúmlega 1.7 milljarð vegna minni eftirvinnu - og lækkunar annarra aukagreiðslna. Einnig er lagt til að framlag úr ríkissjóði til Byggðasjóðs verði lækkað um 330 millj. kr., en gert er ráð fyrir að ráðstöfunartekjur sjóðsins verði samkv. þeirri löggjöf sem um hann gilda, 2% af heildarfjárhæð fjárlaga. Þátttaka einstaklinga í beinum greiðslum fyrir lyf og sérfræðilega læknisþjónustu verður og aukin, auk þess sem reynt verður að draga úr ýmsum útgjöldum eftir því sem við verður komið. Samtals er gert ráð fyrir að lækka ríkisútgjöldin um rúmlega 3.7 milljarða kr., en að auki er gert ráð fyrir lækkun tekjuöflunar og framkvæmdafjár til vegagerðar frá því sem var í fjárlagafrv. Til viðbótar þessu er síðan ráðgert að draga úr lánsfjármögnuðum opinberum framkvæmdum um nálega 900 millj, kr. frá því, sem var í fjárlagafrv., í því skyni að erlendar lántökur fari ekki fram úr endurgreiðslu eldri lána og því sem telja má nauðsynlegt til þess að bæta gjaldeyrisstöðuna. Þessum málum eru gerð rækileg skil í skýrslu ríkisstj. um lánsfjáráætlun 1978 sem lögð var fram á þingi í gær. Nauðsyn aukins aðhalds í ríkisfjármálum, eins og að var stefnt í fjárlagafrv., er nú enn brýnni en áður í ljósi þróunar verðlags og utanríkisviðskipta á síðustu mánuðum. Hætta á vaxandi verðbólgu og auknum viðskiptahalla er nú greinilegri en fyrr á árinu og því enn mikilvægara að haldið verði fast við markmið fjárlagafrv. Jafnvægi í ríkisfjármálum og endurgreiðsla á skuldum ríkissjóðs er einnig eitt af frumskilyrðum þess, að stjórn peningamála verði með þeim hætti sem að er stefnt í lánsfjáráætlun. Við ríkjandi aðstæður í efnahagsmálum, einkum með tilliti til verðlagsþróunar, er nauðsynlegt að brúa bilið milli tekna ríkissjóðs fyrst og fremst með ráðstöfunum sem hafa ekki bein áhrif á verðlag og auka innlendan sparnað er komi í stað erlendrar lántöku. Það frv., sem hér er til umr., mun færa ríkissjóði, ef samþ. verður, aukin fjárráð á næsta ári sem nemur 1.5 milljarði kr. Öflun þess fjár er þríþætt: 1) Álagning 10% skyldusparnaðar á tekjur fyrir ofan visst mark skilar á árinu 1978 1 mill;jarði. 2) Tvöföldun flugvallagjalds á utanlandsferðir gefur í auknar tekjur 300 millj. 3) Heimild til álagningar gjalds á gjaldeyrisleyfi verði rýmkuð í 2% og henni beitt þannig að það gefi ríkissjóði í auknar tekjur 200 millj. Auk þessa frv. hefur verið lagt fram stjfrv., flutt af hæstv. heilbr.- og trmrh., um hækkun sjúkratryggingagjalds í 2%, sem verið hefur 1% af brúttótekjum einstaklinga, en það mun auka tekjur ríkissjóðs vegna tryggingakostnaðar á árinu 1978 um 1.9 milljarða kr. Enn fremur hefur verið lagt fram stjfrv. um álagningu sérstaks jöfnunargjalds af sælgæti, kexi, brauðvöru o.fl. og er það á dagskrá þessa fundar í kvöld. Það frv. er til þess að jafna samkeppnisaðstöðu innlendrar framleiðslu gagnvart innflutningi, en jafnframt félli þá niður niðurgreiðsla á hráefnisverði til þessarar framleiðslu. Talið er að gjald þetta muni skila ríkissjóði 300 millj. kr. 1978 þegar allt er talið. Auk þessara ráðstafana er gert ráð fyrir hækkun bensíngjalds, eins og heimilt er að óbreyttum lögum, en sérstök hækkun - um 7.50 kr. á lítra - er þar að auki með sérstökum lögum. Frv. að þeim lögum hefur verið útbýtt og er til umr. á þessum fundi. Til jafns við þá hækkun hækki þungaskattur. Þessar einstöku ráðstafanir munu skila ríkissjóði 300 millj. kr. lægri tekjum en áætlað er í fjárlagafrv., og framkvæmdafé til vegagerðar mun því lækka um þá fjárhæð, eins og þegar hefur verið getið. Með þessum hætti skortir eilítið á að náðst hafi fullur jöfnuður í ríkisfjármálum 1978, ef frv. þessi verða að lögum. Nákvæmar niðurstöður fást fyrst í meðförum fjvn. fyrir 3. umr. fjárlagafrv., og verða þá gerða viðeigandi ráðstafanir til að eyða hugsanlegum halla, sem eftir kynni að standa þegar endanleg endurskoðun tekjuáætlunar hefur verið lögð fram. Þær ráðstafanir, sem hér hefur verið lýst, eru nauðsynlegar til þess að tryggja að þeim þjóðhagslegu markmiðum, sem sett voru fram í fjárlagafrv., verði náð á næsta ári, auk þess sem jafnvægi í ríkisfjármálum er nauðsynleg forsenda við stjórn efnahagsmála á næsta ári. Séu áhrifin af þeim ráðstöfunum, sem hér hefur verið stuttlega lýst, dregin saman er niðurstaðan sú, að einkaneyslan er talin aukast á næsta ári um 6% eða rúmlega það, sem er svipað hlutfall og miðað er við í fjárlagafrv. Opinberar framkvæmdir dragast saman um nær 9% eða nokkru meira en samkv. fjárlagafrv. Aukning þjóðarútgjalda og þjóðarframleiðslu yrði eftir sem áður svipuð og lagt var til grundvallar við gerð fjárlagafrv., eða 3–4%, og viðskiptahalli ekki meiri en á þessu ári. Í 1. gr. þess frv. sem hér er fjallað um, en í þeirri grein eru ákvæðin um skyldusparnað, er gert er ráð fyrir að einstaklingur greiði 10% af skattskyldum tekjum sínum sem eru umfram 2.4 millj. Samsköttuð hjón greiði sama hlutfall af skattskyldum tekjum skattársins 1977 að frádregnum 3 millj. 100 þús., en hjón, sem telja fram hvort í sínu lagi, 10% af skattskyldum tekjum hvors um sig á skattárinu 1977 að frádregnum 1 millj. 860 þús. kr. hjá hvoru. Í 5. gr. frv. er svo gert ráð fyrir að innheimta gjöld samkv. 2. gr. laga um flugvallagjald með 100% álagi 1978. Er hér um að ræða flugvallargjald á ferðir erlendis. Í 6. gr. frv. er rýmkuð heimild til handa ríkisstj. í sambandi við álagningu leyfisgjalds af gjaldeyris- og/eða innflutningsleyfum. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að þessum orðum mínum sögðum að leggja til. að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Lúðvík Jósepsson Hæstv. forseti. Eins og hæstv. fjmrh. hefur hér gert grein fyrir, er um að ræða eitt frv. af mörgum sem hæstv. ríkisstj. leggur fram í sambandi við afgreiðslu fjárl. að þessu sinni. Samkv. þessu frv. er um að ræða nýja tekjuöflun. Frv. felur í sér þrenns konar skattlagningu í rauninni. Í fyrsta lagi, sem er meginatriði frv., eru ákvæði um skyldusparnað sem ráðgert er að gefi ríkissjóði um 1 milljarð kr. í tekjur, og er það í rauninni lánsfé, en samt ráðstöfunarfé. Í öðru lagi er ákvæði um hækkun á flugvallagjaldi, sem nemur 300 millj. kr. Og í þriðja lagi að gjald verði hækkað í sambandi við veitingu á gjaldeyrisleyfum. Það gjald er áætlað að muni gefa í kringum 200 millj. kr., eða m.ö.o.: það er gert ráð fyrir að þetta frv. leggi ríkissjóði til í viðbótartekjur við það, sem er í gildandi lögum, um 11/2 milljarð kr. á ári. Þetta frv. er aðeins eitt af mörgum, sem hér ern á ferðinni nú, og það er varla hægt að ræða um það nema í beinu samhengi við hin frv. Það er skoðun mín að sú tekjuöflun, sem felst í þessu frv., sé ekki með öllu óeðlileg. Það hefði að vísu komið til greina af minni hálfu að fara aðrar leiðir sem ég hefði talið heppilegri. Ég hefði t.d. talið heppilegra, ef ríkissjóður héldi sig óhjákvæmilega þurfa að fá meiri tekjur, að reynt hefði verið að ná nokkrum tekjum af þeim fjöldamörgu atvinnurekstrarfyrirtækjum í landinu sem engan skatt greiða til ríkisins og ég hygg að næstum allir viðurkenni að nær í rauninni engri átt. Hér hefur verið horfið að því ráði að leggja viðbótartekjuskatt í formi skyldusparnaðar á tekjur fyrir ofan ákveðið mark. Það er ljóst að í þessari skatttöku lenda ýmsir sem ekki eru of vel í stakk búnir til að bera þennan skatt, en þó verður maður að ætla að meiri hl. þessa skatts lendi á þeim sem betri hafa tekjurnar. Svipað er að segja um það að ákveða tvöföldun á því flugvallagjaldi sem verið hefur. Það er í rauninni ekki neitt stórmál og gat vissulega komið til greina að hækka það gjald. Varðandi það sérstaka gjald, sem er lagt á gjaldeyrisleyfi og hefur verið 1%, en nú er gert ráð fyrir að verði 2%, sýnist mér vera miklu meiri vafi á því, hvað raunverulega er verið að gera með þeirri gjaldtöku. Ég hygg að sá háttur hafi verið hafður, að ríkissjóður hafi fengið um helming af þessu gjaldi til þessa, en hinn helmingurinn runnið til bankanna. Í þessu frv. segir í 6. gr., að ríkisstj. skuli sjálf ákveða hvernig gjaldi þessu verði ráðstafað, en óvenjulegt er að sjá í lagasetningu, að það sé lagt á ákveðið gjald og síðan sé bætt við, að ríkisstj. skuli sjálf ákveða til hvers gjaldinu verði ráðstafað. Eðlilegra hefði að sjálfsögðu verið að legið hefði skýrt fyrir hvort átti að hækka þetta gjald fyrir ríkissjóð, fyrir þarfir ríkissjóðs almennt, eða hvort hér er verið að hækka gjaldtöku vegna bankanna án þess að frá því sé greint. Þetta verður að sjálfsögðu athugað í n. þeirri sem fær málið til meðferðar. Eins og ég sagði áður, er þetta frv. út af fyrir sig aðeins liður þessa máls og í rauninni ekki aðalatriði málsins. Hitt skiptir meira máli í þessu samhengi, að átta sig á því, hvort það hafi verið rétt leið, eins og nú standa sakir, að fara í þessa skattlagningu eða hvort það hefði verið til önnur leið að koma málum þannig fyrir að hægt væri að afgreiða fjárl. að þessu sinni án rekstrarhalla. Það er skoðun mín að hægt hefði verið og það hefði átt að fara hina leiðina að lækka viss útgjöld á vegum ríkisins, sem hefði gert kleift að þeir tekjustofnar hefðu mátt duga, sem ríkið hjó við áður, og þó er ég á þeirri skoðun að sumir þeirra tekjustofna hefðu þurft að víkja, eins og ég hef tekið fram nokkrum sinnum áður þegar þessi mál hafa verið rædd. Það verður ekki heldur undan því vikist að benda á það, að þessi aðferð til nýrrar tekjuöflunar, nýrrar skattlagningar, þó með þessum hætti sé, skýtur nokkuð skökku við. Það gerðist sem sagt á miðju þessu ári, um það leyti sem var verið að semja á vinnumarkaði um launakjör, að ríkisstj. féllst á að það skyldi m.a. verða hennar framlag til þess að kaupgjaldssamningar næðust að lækka nokkuð tekjuskatt á lægri tekjum. Sett voru brbl. í þá átt og þau hafa legið fyrir þinginu til afgreiðslu. Sem sagt, það átti að vera framlag ríkisins að lækka skatta á lægri tekjum. Þó að það hafi verið gert er hins vegar farin sú leið nú eftir nokkra mánuði, að raunverulega er þetta allt tekið aftur og meira en það með þessum ráðstöfunum, ekki fyrst og fremst með þessu frv. sem hér liggur fyrir, það er aðeins hluti ráðstafananna. en miklu fremur kemur þetta fram í frv., sem hér hefur einnig verið lagt fram og er um hækkun á sjúkratryggingagjaldi, en með því er meiningin að innheimta sem nemur 1.9 milljörðum kr. með viðbótarskatttöku. Þar er gengið miklum mun lengra en áður var samkv. skattalagaákvæðum, vegna þess að þessi gjaldtaka, hækkunin á sjúkratryggingagjaldinu, er miðuð við gjaldstofn til útsvars sem gengur miklu neðar í tekjuskalanum, leggst á lágtekjufólk í ríkum mæli. Þessi nýja gjaldtaka kemur því í rauninni þvert á loforð ríkisstj. í sambandi við lausn kjarasamninganna. Þarna er verið að leggja nýjan viðbótarskatt á það fólk sem átti að létta sköttum af. Það er einnig brot á þessu samkomulagi að mínum dómi, sem gert er einnig ráð fyrir í meðferð þessa máls í heild í sambandi við afgreiðslu fjárlagafrv., þar sem nú er gengið út frá því, að skattvísitala ársins verði 31%, á sama tíma og fyrir liggur að tekjur á milli ára hafa hækkað um 42%. Í þessu felst veruleg þynging á tekjuskattinum. Þarna er verið að taka það til baka aftur sem lofað hafði verið áður í sambandi við lausn kjarasamninga. Það kemur ekki skýrt fram í þessu frv. eða í grg. ríkisstj., sem ég man eftir að hafa séð, hvað þessi ákvörðun er um miklu lægri skattvísitölu en hún hefði átt að vera, hve miklu þetta nemur til hækkunar á tekjuskatti. En mér hefur skilist að þetta næmi raunverulega um 2 milljörðum samtals. Þá er auðvitað sýnilegt að ríkisstj. er búin að gera að engu það loforð sem hún gaf til að stuðla að lausn kjarasamninganna, því hún er á þennan hátt búin að hækka aftur tekjuskattinn mjög verulega, með því að ákveða skattvísitöluna á þennan hátt og með því að hækka sjúkratryggingagjaldið eins og nú er stefna að. Að einhverju leyti hefur þetta frv. um skyldusparnað líka áhrif, en það liggur ekki ljóst fyrir mér enn þá, að hvað miklu leyti þessi skyldusparnaður kemur einnig á þá sem var ætlunin að lækka skatta á með loforðum frá því í sumar. En að því leyti til sem þessi skyldusparnaður þýðir skattahækkun á hina tekjuhærri í þjóðfélaginu finn ég ekki að því. Það er skoðun mín, að tekjuskatturinn og eins eignarskattur hafi verið hjá okkur tiltölulega mjög lágir á háum eða góðum tekjum og enginn vafi er á því, að þessir skattar hafa verið mjög lágir hér hjá okkur ef við berum saman við það sem mun vera algengast í löndunum í kringum okkur. Það eru ýmis atriði í sambandi við þetta frv. sem þarf að fá frekari upplýsingar um. Ég mun ekki við 1. umr. um málið tefja það á neinn hátt. Það verður leitað eftir upplýsingum um þessi atriði í n. og síðan gefst tækifæri til að ræða þau nánar þegar málið kemur frá nefnd. Aðeins eitt atriði vil ég minnast á til viðbótar við það sem ég hef rætt um, en það er sú ákvörðun að gera ráð fyrir hækkun á bensíngjaldi um 7.50 kr. umfram þá hækkun sem hægt er að gera samkv. gildandi lögum og reglum, en þetta mun þýða, skilst mér, eitthvað rúmlega 13 kr. hækkun á bensíngjaldinu á lítrann. Ég hef sagt það áður, að út af fyrir sig það atriði að hækka bensíngjaldið til Vegasjóðs gat fyllilega verið réttlætanlegt miðað við það ófremdarástand sem okkar vegagerðarmál hafa komist í nú á síðustu þremur árum, því keyrt hefur alveg úr hófi hvernig á þeim málum hefur verið haldið. En ég er á þeirri skoðun enn, eins og ég hef lýst áður, að ég tel að það nái engri átt að fara að hækka þetta gjald án þess að einnig komi til nokkur hluti af öllum þeim skattpeningi sem ríkissjóður tekur af hækkuðu bensínverði og hefur tekið. Það nær vitanlega engri átt að ætla sér að hækka bensíngjaldið til Vegasjóðs vegna þarfa Vegasjóðs og að það eigi þá að þýða að ríkissjóður fái viðbótartekjur bara af þessari ráðstöfun sem nemur 20% af þessari hækkun. Ég er á þeirri skoðun, að auðvitað ætti að koma þessum málum þannig fyrir að ríkissjóður tæki ekki söluskatt af því sérstaka viðbótargjaldi sem lagt verður á bensín í þágu Vegasjóðs. Einnig er ég á þeirri skoðun, að ríkissjóði beri skylda til að skila Vegasjóði nokkru af því fé sem hann hefur tekið að undanförnu með sérstakri skattlagningu á hækkandi bensínverð. Ég mun svo ekki ræða um þetta mál frekar við 1. umr. Ég segi, að líta verður á þessi mál sem heild. Hér er valin sú leið af hæstv. ríkisstj. að taka upp nýja skattlagningu í ýmsum greinum, mjög vafasama og ósanngjarna skattlagningu, - skattlagningu sem ekki er í neinu samræmi við loforð hennar og yfirlýsingar til launþegasamtakanna áður. Hins vegar virðist ríkisstj. hafna því að reyna að takast á við þau vandamál sem óhjákvæmilegt er þó að takast á við,en það eru ekki aðeins þau vandamál sem ríkissjóður stendur frammi fyrir, heldur þau vandamál sem atvinnuvegirnir í landinu eiga við að glíma og verður að fást við innan tíðar. En allt, sem stefnir í þá átt að hækka verðlag í landinu eða gera hag hinna almennu launþega verri en hann er í dag, eykur fremur á vandann sem þarf síðan að takast á við í sambandi við atvinnuvegina, en minnkar hann ekki. Það er því skammt hugsað í þessum efnum að hugsa aðeins um það, hvernig hægt verði að koma saman fjárl., jafnvel þó að það sé gert á þann hátt að hinn vandinn, hinn stóri vandi í efnahagslífinu, verður enn þá meiri eftir en áður. Ég mun svo og minn flokkur lýsa afstöðunni til þessara mála í heild við afgreiðslu þeirra úr þeim n. sem um þau koma til með að fjalla.



Virðulegi forseti. Alþfl. gerir ekki ágreining við hæstv. ríkisstj. um hin yfirlýstu meginmarkmið hennar að ná jöfnuði í rekstri ríkissjóðs, draga úr verðbólgu og minnka greiðsluhallann. Hins vegar fer ekki á milli mála, að það er ærin ástæða til að deila um þær aðferðir, sem ríkisstj. beitir, og þær till., sem hún hefur látið rigna yfir alþm. undanfarna tvo daga eða sérstaklega undanfarnar klukkustundir. Það er nú loks á allra vitorði, að kjarni þess vanda, sem við er að glíma á fjárhagssviðinu, er að ríkisútgjöld muni hækka um 18.3 milljarða, en á móti því er sagt að almennar tekjur ríkisins muni líka hækka um 10.2 milljarða. Þetta fjalla menn yfirleitt um sem einhvers konar jólagjöf, þetta dragi úr því hve vandinn sé gífurlega mikill. Ég vil vara við þeim hugsunarhætti og biðja menn að gera sér grein fyrir að í raun og veru verður landsfólkið að standa undir 18.3 milljörðum - einhvers staðar verður það fé tekið. Sem dæmi get ég nefnt nokkur atriði, sem falla inn í útkomuna, að almennar tekjur ríkissjóðs hækki um 10.2 milljarða. Þar með er talið það bragð, að kukla við skattvísitöluna og haga henni á þann hátt að tekjuskattar hækka nm rúmlega 2 milljarða. Þetta eitt er ekki lítil ný skattlagning, og ég tel, að það sé gáleysi sem jaðrar við blekkingu að tala um að þetta sé eðlileg, almenn hækkun á ríkistekjum. Þessi tala ætti að vera hreinlega viðurkennd sem nýjar álögur á greiðendur tekjuskatts, og munu þeir verða fáir sem sleppa við einhvern hluta af þeirri upphæð. Við höfum fengið að heyra í gær og í dag, að fram fari mikill niðurskurður á ríkisútgjöldum og þykir það í sjálfu sér alltaf góðra gjalda vert, eins há og fjárl. eru nú orðin. Sumt af þessu kemur þó dálítið einkennilega út. Ég rak augun í litla fyrirsögn í einu stjórnarblaðinu í dag, þar sem stendur: „Lyfjakostnaður ríkisins lækkar.“ Þetta hljóðar býsna vel. Þarna eru sparnaðarmenn á ferð. En það hefði alveg eins mátt segja sannleikann og hafa fyrirsögnina: „Lyfjakostnaður fólksins hækkar.“ Það er ekki merkilegur sparnaður í ríkisrekstri að flytja væntanlega nokkur hundruð millj. af kostnaði við lyf af herðum almennings og yfir á þá sem verða að nota lyfin. Stundum er talað um að lyfjanotkun sé orðin allt of mikil og verði að gera fjárhagsráðstafanir til að reyna að draga úr henni. Það er búið að reyna þetta með brennivínið í marga áratugi með litlum árangri, og ég efast um að það takist með lyfin, en í öllu falli er ekki um neitt slíkt að ræða, slíkar afsakanir eru ekki færðar fyrir þessu í dag. Það er hreinlega til að koma við svokölluðum „niðurskurði“, sem þessi útgjöld eru færð yfir á þá sem þurfa að kaupa lyf, og við vitum öll hversu þungur baggi lyfin eru t.d. fyrir gamla fólkið. Verulegur liður af niðurskurðinum er einnig það sem kallað er lækkun eftirvinnu. Ekki skal ég hafa á móti því ef hægt væri að draga úr henni, því að hún er allt að því þjóðarböl hér á Íslandi. En ég verð að segja, að mig grunar að þetta geti reynst tálvonir því að það hafi oft áður orðið minna um efndir en óskir í þessum efnum. Þá liggur nærri að spyrja í sambandi við upplýsingar sem nýlega voru gefnar hér á Alþ.: Á að skera niður fastar eftirvinnugreiðslur til launahæstu embættismanna ríkisins? Trúir því nokkur, að það verði snert við slíkri eftirvinnu? Ætli það verði ekki litla fólkið í lágu launaflokkunum sem fyrst og fremst verður svipt þeirri eftirvinnu sem það kann að hafa fengið? Það, sem gerist í þessum málum þegar litið er á þau sem heild, og ég er sammála hv. 2. þm. Austurl. um að það verður að líta á þau sem eina heild, er m.a. að opinberar framkvæmdir eru dregnar saman, en á hinn bóginn á einkaneyslan sífellt að aukast, Fer ekki á milli mála að það er meginstefna a.m.k. Sjálfstfl. og raunar ríkisstj. allrar, því að framsóknarmenn mótmæla ekki, að draga úr hinum félagslega bætti í þjóðlífinu, en auka einstaklingsþáttinn. Við getum litið á einstök dæmi og séð hvernig þetta kemur út, Við greiddum atkvæði um fjárl. í dag við 2. umr., og við vitum, að framkvæmdafé til skóla, sjúkrahúsa, barnaheimila, íþróttamannvirkja og annars slíks var skorið svo við nögl, að það mun verða kvartað sáran í öllum landshlutum, En einkaneyslan eykst stórkostlega, bæði í milljörðum og prósentum, og hún þýðir að verslunarhöllin, skýjakljúfurinn mikil, og aðrar verslunarbyggingar halda áfram að rísa. Þetta eru þær þjóðfélagsbreytingar, sem sjálfstæðismenn dreymir um, í mjög einföldu dæmi, Mig grunar að menn muni átta sig á þessu, þó að hitt sé öllum ljóst, að takmörk eru fyrir því. hve skattheimta geti verið mikil. Það er dálítið forvitnilegt að Framsfl.-menn skuli sigla með í þessari ferð, þeir sem ávallt hafa talið sjálfa sig í hugsjónaflokki félagshyggjumanna, en það virðist nú vera algjörlega gleymt. Þegar sagt er að æskilegra hefði verið að ríkisstj. hefði valið aðrar leiðir en almennt eru farnar í þeim frv., sem við höfum nú til meðferðar, og í fjárlagafrv., þá er fyrst á að benda að tekjuskattar og aðrir skattar á einstaklinga eru hækkaðir um milljarða, en ekki lagt neitt á veltu fyrirtækjanna og félaganna í landinu, þó að vitað sé að hundruð fyrirtækja fara ótrúlega vel út úr skattheimtu hins opinbera, þannig að vafasami er að sambærileg dæmi séu til í nágrannalöndum. Í öðru lagi bólar ekki á því nokkurs staðar, að skorið sé í báknið sem svo er kallað. og vantar þó ekki að það sé básúnað út - sérstaklega af Sjálfstfl. - að það þurfi að koma bákninu burt. Það virðast aðeins vera framkvæmdirnar sem skornar eru niður. Það er viðurkennt meira eða minna af öllum flokkum, að gerð fjárl. sé þvinguð, að ekki sé meira sagt, vegna þess hve mikið af útgjöldum eru lögbundið. Margt af því er þess eðlis, að skattpeningar almennings eru teknir og settir í útlánasjóði til að koma upp mannvirkjum. Þessi stefna hefur verið rekin í 30–40 ár og sífellt aukin, þannig að það er minna og minna, sem þingið sjálft getur ákveðið, vegna fyrri ákvæða. En það virðist ekki hafa orðið samkomulag um að gera neinar breytingar á þessum hlutum. Loks má minna á að núv. ríkisstj, hefur hvað eftir annað lofað stórfelldum umbótum á skattakerfinu. Í fyrravetur lofaði sjálfur hæstv. forsrh. að slíkt frv. skyldi afgreitt fyrir jól, en veturinn dugði ekki og enn bólar ekki á því. En með umbótum á skattakerfinu ætti að vera hægt að draga stórkostlega úr skattsvikum og tryggja þannig nýjar tekjur upp á mörg hundruð milljónir, auk þess sem kerfið yrði gert mun réttlátara, þannig að þjóðin mundi una betur við. Fleiri leiðir mætti nefna, sem hæstv, ríkisstj. hefur ekki viljað fara, en í stað þess seilist hún til að leggja nýjar álögur á almenning. Í því frv., sem nú er til umr., er skyldusparnaðurinn að sjálfsögðu meginatriði, þó að hann sé ekki einn af veigamestu liðum í aðgerðunum þegar litið er á þær í heild. Ég mun ekki andmæla honum, nema í ljós komi að framkvæmd hans muni fara of langt niður eftir tekjustiganum. Þegar vandi er við afgreiðslu fjárl. er ekki óeðlilegt að líta til hátekjugjaldenda og sjá, hvort þeir geti ekki borið örlítið meira til þess að þurfa ekki að leggja á allan almenning. Nú er ætlunin að tvöfalda flugvallagjald, og það er vafalaust vinsæl hugmynd, Það hefur loðað lengi við og var svo til skamms tíma, að ferðir til útlanda voru taldar vera lúxus hér á Íslandi. Þótti því ekki óeðlilegt, að þær væra skattlagðar, bæði með flugvallagjaldi og jafnvel við gjaldeyrissölu til ferðamanna. En ég vil minna á þá þróun sem hefur orðið á síðustu árum, að skipulagðar hópferðir til annarra landa eru orðnar þáttur í lífi alls almennings í landinu. Fólkið, sem tekur þátt í þessum hópferðum, er fólk af því tagi, sem í íslensku þjóðfélagi fyrir 10–20 eða 30 árum hefði aldrei komist út fyrir pollinn né fengið að njóta orlofs í sól einu sinni. Ég geri töluverðan mun á þessum ferðamönnum og þjónum eða gæðingum kerfisins sem fara oft til útlanda á hverju ári og nálega alltaf á kostnað einhvers annars - oft skattgreiðenda eða fyrirtækja. Ég tel það allt annað viðhorf að taka aukið flugvallagjald af slíku flugi heldur en að leggja það á orlofshlunnindi, sem eru mikill þáttur í bættum lífskjörum alls almennings hér á landi síðustu árin. Um bensíngjaldið mætti flytja langt mál, eins og hv. síðasti ræðumaður kom inn á, um samband þess við vegaframkvæmdir, um söluskattinn af því o.fl. En ég ætla að henda á eitt atriði í þessu sambandi. Ég undrast að það skuli koma fram frv. með grein um bensíngjöld og að það skuli ekki vera lagt neitt sérstakt gjald á þær bifreiðar sem eyða óhóflega miklu eldsneyti, Það eru slík frv, sem fara nú í gegnum þjóðþing nálega allra nágrannaríkja okkar. Lög þar refsa mönnum fyrir að nota bifreiðar sem eyða óhóflega miklu gjaldi, en hafa auðvitað fyrst og fremst fyrirbyggjandi áhrif og hindra að slíkar bifreiðar séu yfirleitt keyptar til landsins. Það þarf ekki nema líta á einhverja götu eða einhvern vegarspotta hér á landi til að sjá að það er fullkomin ástæða til að við tökum upp hið sama og allir aðrir hafa gert, af orkusparnaðarástæðum ekki síður en til fjáröflunar. Ég skal ekki segja hvort það mundi vega þungt í dæminu okkar stóra, en engu að síður mundi það vera aðgerð af því tagi sem allur almenningur mundi telja skynsamlega og horfa í rétta átt. Hvað sem sagt er um vegakerfi og þörf fyrir stórfelldar aðgerðir á því sviði skulum við ekki gleyma því, að bíllinn hefur þó orðið almenningseign hér á landi á síðustu árum. Við skulum gæta þess að þrýsta ekki rekstrarkostnaði smárra og hóflegra bifreiða svo upp að venjulegir launamenn þurfi að neita sér um að eiga bifreiðar. Um jöfnunargjald á sælgæti, brauðum og öðru slíku hef ég fátt að segja og get gjarnan samþykkt það. Hins vegar vekur það athygli, þegar frv. um slíkt gjald kemur fram, vegna þess að oft hefur verið talað um hvers vegna ríkisstj. beitti ekki meir hagstjórnartækjum af þessu tagi til að reyna að draga úr óhagstæðum verslunarjöfnuði. Því er að sjálfsögðu borið við, að við séum þátttakendur í alþjóðlegu samstarfi um viðskipti og getum því ekki skorið okkur úr með því að hlaða upp einhvers konar höftum. Þetta er að sjálfsögðu rétt, og sú hætta er fyrir hendi, ef of langt yrði gengið á þessari leið, að við gætum fengið á okkur mótaðgerðir varðandi okkar eigin afurðir í öðrum löndum. Engu að síður hygg ég að nálega hver þjóð komist upp með að gera töluvert miklu meira, eftir því sem henni finnst hún sjálf þurfa, heldur en við höfum gert hér. Herra forseti. Um ríkisútvarpið nýja ætla ég ekki að ræða, fyrr en það kemur á dagskrá, og frekari grein fyrir afstöðu Alþfl, til þessara mála mun að sjálfsögðu koma fram við 2. umr. eða í nál.



Virðulegi forseti. Nú er kominn sá tími hér á hv. Alþ., að frv, og þar með bjargráðum hæstv. ríkisstj. rignir yfir þingheim, svo að vart gefst tími til að lesa mikið af þessum plöggum. Um það frv., sem hér er til umr., skal ég ekki vera langorður. Aðalatriðið, að því er mér virðist, í þessu frv, er skyldusparnaðarákvörðun. Ég fyrir mitt leyti er ekki andvígur þeirri ráðstöfun. Það er að vísu alltaf spurning hvar eigi að setja mörk, bæði að því er varðar tekjuupphæðina og eins hitt, sem er spurning í mínum huga, hvort æskilegra hefði verið að hafa breytilega prósentu eftir því sem tekjur hækka. Þetta er í mínum huga ekkert meginatriði, en vel mætti athuga það, Ég vil strax við þessa 1. umr. taka fram, að ekki er um að ræða varðandi þetta frv. neinn sérstakan ágreining, að því er ég fæ séð. Miklu frekar er um að ræða ágreining og spurningar sem svara þarf í þeim frv. sem hér verða til umr. á eftir væntanlega, þ.e.a.s. frv. um sjúkratryggingagjaldið og frv. um vörugjaldið, hið margumtalaða tímabundna vörugjald. Nú er þetta vörugjald búið að standa líklega í þrjú ár og á að standa hið fjórða. Svo er einnig væntanlega til umræðu á eftir hækkun á bensíngjaldi. Ég vildi þó strax við þessa 1, umr., þar sem þannig er nú háttað, að við eigum ekki fulltrúa í þeirri n. sem þetta frv, fer væntanlega til, gera grein fyrir þeirri afstöðu okkar, að við erum ekki ósammála hæstv. ríkisstj. um meginatriði frv. Ekki hef ég því ástæðu til þess að fara mörgum orðum um það. En auðvitað er það rétt, að þessi frv. öll eru að meira eða minna leyti þannig samofin, að kannske er ástæða til að ræða þau öll í samhengi, Ég ætla þó að geyma mér frekari umr. um það mál þar til seinni frv. koma til umr. síðar á fundinum,



Virðulegi forseti. Frv. það, sem hér er lagt fram, er í nánum tengslum við fjárlagafrv. Í frv. til fjárl. er áætlað að tekjur af vörugjaldi árið 1978 nemi 7 milljörðum kr. Lög um sérstakt tímabundið vörugjald voru upphaflega sett um mitt ár 1915, og hefur þeim eins og nafn þeirra ber með sér, ætíð verið ætlað að gilda í takmarkaðan tíma. Í frv. þessu er enn sá kostur valinn að ætla hinum nýju lögum takmarkaðan gildistíma. Ég vil vekja athygli á því, að innan skamms verður lagt fyrir þingið frv. um breyt. á lögum um tollskrá. Verði það samþ. mun þurfa að endurskoða þau tollskrárnúmer sem upp eru talin í núgildandi vörugjaldslögum. Fjárhagsmál tengd fm. þessu hafa fléttast inn í almennar umr um fjárl. og afgreiðslu þeirra og því ekki sérstök ástæða til að fara nánar út í þau mál hér. Ég leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Lúðvík Jósepsson Hv. forseti. Ég leyfi mér að vísa til þess, sem ég sagði um það mál, sem var hér næst á undan á dagskránni. Þetta er eitt af þeim frv. sem hæstv. ríkisstj. er með á ferðinni í sambandi við afgreiðslu fjárl. Þetta er að vísu afbrigðilegt að því leyti, að hér er um gjald að ræða sem hefur nú staðið í rúmlega 21/2 ár. Nú er verið að Leggja til að framlengja það fyrir næsta ár. Ég hef nokkrum sinnum áður minnst á það, hversu fráleitt þetta gjald er og hvað það er hættulegt að halda sig við gjald eins og þetta, sem er lagt á til stutts tíma og með mikilli ónákvæmni Um það verður ekki deilt, að þetta gjald liggur með býsna miklum þunga á ýmsum vörutegundum, en snertir hins vegar ekki aðrar, og gjaldið er mjög ósanngjarnt og óheppilegt. Það er í rauninni alveg fráleitt að ætla að halda þessu gjaldi. Þetta er svo sem svipað og gerst hefur stundum áður hjá okkur, eins og t.d. með launaskattinn, sem enn stendur þó að þar væri um ráðstöfun að ræða á sínum tíma, þegar byrjað var á því gjaldi, sem átti í rauninni að koma í staðinn fyrir tiltekna hækkun á vísitölu sem sem annars hefði orðið. En þessi leið var valin. Síðan hefur veríð spunnið við þetta allan tímann og eftir stendur gjaldið og það í sama búningi og þegar það var sett upphaflega. Ég lýsi aðeins yfir fullkominni andstöðu minni við þetta gjald, því að ég er á móti þessu gjaldi nú eins og áður og tel að það hefði átt að útvega ríkissjóði tekjur eftir annarri leið en þeirri sem farin er í þessu frv.



Virðulegi forseti. Afstaða mín til þessa tímabundna vörugjalds hefur ekki farið á milli mála allt frá upphafi. Ég hef margoft lýst því yfir hér á Alþ., að ég er algjörlega andvígur þessu gjaldi. Það byggist kannske fyrst og fremst á því, að hér er um herfilega rangláta skattheimtu að ræða. Það hefur margoft komið fram í umr, hér á Alþ. um þetta gjald, að t.d. með 18% vörugjaldi, eins og það er nú, þýðir það í raun og veru í ýmsum tilvikum skattlagningu á fólk úti á landsbyggðinni, allt upp í 29% álagningu á vöru. Þetta er því að mínu viti einhver ranglátasti skattur sem á hefur verið lagður. Þetta var, eins og fram hefur komið, fyrst sett með brbl. um mitt ár 1975 og átti þá að gilda, ef ég man rétt, aðeins til áramótanna næstu á eftir. Mig minnir, að það hafi verið í fjárlagafrv. fyrir árið 1976 sem boðað var að þetta skyldi lækkað í smáskömmtum á því ári og því síðan eytt. En þá var ein kúvendingin tekin af hálfu hæstv. ríkisstj. og í stað þess að fara þessa leið, sem boðuð var í frv. og mig minnir að hafi verið fremur fyrir árið 1976 en 1977 - ég skal ekki um það fullyrða - var þetta gjald hækkað úr 12% í 18%. Við afgreiðslu fjárl. fyrir það ár sem fjárlagafrv. boðaði niðurfellingu gjaldsins -  Ég vil, þó að það sé kannske ástæðulaust vegna þess að ég hef margoft lýst algjörri andstöðu við þetta mál, ítreka það, að ég lýsi algjörri andstöðu við þetta frv. á þeim forsendum, sem ég hef margoft lýst hér á Alþ. Þær eru fyrst og fremst að hér um svo rangláta skattheimtu að ræða að engu tali tekur. Við höfum í landinu nægilega löggjöf í sambandi við skattheimtu, sem er svo háttað að bæði er löggjöfin sem slík ranglát og einnig er framkvæmdin á löggjöfinni mjög ranglát og mismunandi, Það er komið nóg af slíkum skattpóstum, þó ekki sé verið að halda við þeim sem kannske ganga lengst í því að vera óréttlátir og ranglátir.



Virðulegi forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er flutt í tengslum við afgreiðslu fjárlagafrv. Með frv. þessu er lögð til. nokkur aukning á fjáröflun til vegagerðar, en þó er sú aukning um 300 millj. kr. lægri en gert var ráð fyrir. Hef ég þegar gert grein fyrir þessari breytingu í framsögu minni fyrr í kvöld með frv. um skyldusparnað og ráðstafanir í ríkisfjármálum. Auk tekjuákvæðanna er að finna í frv. ákvæði sem ætlað er að kveða skýrar á um nokkur atriði er að innheimtu þessara gjalda lúta og ljós ákvæði skortir um í gildandi lögum. Bensíngjald er nú 23.28 kr, á hvern lítra. Samkv. lagaheimildum má um næstu mánaðamót hækka gjald þetta upp í 29 kr. Frv. gerir ráð fyrir að heimild fáist til að bæta 7.50 kr. á hvern lítra umfram 29 kr. Lagt er til að árlegur þungaskattur dísilbifreiða verði hækkaður. Hækkun hans er heldur meiri en hækkun bensíngjaldsins og stafar það af því, að gjöld af dísilbifreiðum vilja jafnan dragast aftur úr gjöldum af bensínknúnum ökutækjum, þar sem örðugt er að breyta þungaskattinum jafnhlíða breytingum á byggingarvísitölu. Ákvæði gildandi laga um viðurlög eru gerð skýrari með þessu frv. en verið hefur. Er þá sérstaklega við það miðað, að ákvæði um dagsektir fyrir að færa eigi bifreiðar til mælaálesturs verði virk, en að undanförnu hefur dagsektum ekki verið beitt vegna réttaróvissu. Þá er tekið inn í frv. þetta ákvæði um dráttarvexti sambærilega þeim sem nú eru í lögum um tekjuskatt og eignarskatt og lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, leggja til að þessu frv. verði eins og hinum, sem ég hef mælt hér fyrir, vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjh: og viðskn.

Lúðvík Jósepsson Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Ég vísa líka til þess, sem ég hef sagt áður í umr, um hin dagskrármálin sem hér hafa verið rædd. Mér sýnist að samkv. þessu frv. sé ekki einasta gert ráð fyrir því, að bensíngjaldið til Vegasjóðs verði hækkað um 13.22 kr. á lítra, heldur einnig því, að síðan megi búast við frekari hækkun á þessu bensíngjaldi þegar líður fram á árið, því í aths. við 2. gr. frv. er beinlínis sagt, að sú sé ástæða fyrir því að hafa samkv. þessu frv. hinn svonefnda þungaskatt af þeim bifreiðum, sem nota annað eldsneyti en bensín, nokkru hærri en sem samsvarar bensínhækkuninni, að það gjald sé ákveðið fyrir allt árið, en hins vegar geti komið til frekari hækkunar á bensíni síðar á árinu, eða eins og segir þarna í umsögninni um 2. gr.: „Hækkun hans er heldur meiri en hækkun bensíngjaldsins og stafar það af því, að ekki kemur til frekari hækkunar þessa skatts á árinu.“ Þungaskattsins sem sagt. Maður getur því búist við því, að heimildir verði notaðar til að auka þetta bensíngjald síðar. Mér sýnist líka að það sé nokkuð augljóst, að þar sem ríkissjóður tekur fullan söluskatt af útsöluverði á bensíni fái hann af þessari hækkun, þegar bensíngjaldið til Vegasjóðs hækkar um 13.22 kr. á lítra, nokkurn veginn örugglega af þeirri hækkun 350 millj, kr. miðað við árssölu, svo framarlega sem hann tekur söluskattinn af þessu eins og gert hefur verið. Það er einmitt þetta sem ég hef verið að finna að, að framlag til Vegasjóðs eftir þessari leið skuli um leið vera notað sem beinn tekjustofn fyrir ríkið, en auðvitað ætti að líta allt öðrum augum á það mál. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða frekar um efni þessa frv. Ég hef sagt það áður, að ég tel að það hefði vel komið til greina að hækka gjaldið til Vegasjóðs miðað við stöðu hans, en það er fyrst og fremst hitt, sem ég tel óeðlilegt, að þetta færi ríkissjóði allar þær tekjur sem það gerir, bæði hækkun sú, sem nú yrði, og þær hækkanir, sem á undan eru komnar.

Karvel Pálmason Hæstv. forseti. Ég hygg að almennt geti menn verið sammála um það, að ekki er vanþörf á því að afla fé til Vegasjóðs til að bæta úr því ófremdarástandi sem skapast hefur á undanförnum þremur árum í vegagerð. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að stórkostlegur niðurskurður að raungildi hefur átt sér stað í vegaframkvæmdum á undanförnum árum. Ég held að um þetta atriði geti menn almennt verið sammála, að ekkert sé óeðlilegt við það eða óhugsandi að til geti komið einhver hækkun á bensíngjaldi til þessara framkvæmda. En eins og hér hefur komið fram er það auðvitað út í hött að framkvæma slíkar hækkanir eða grundvalla þær með hliðsjón af því, að þar með sé verið að skapa ríkissjóði stóran tekjuhlut til þess að brúa bil á fjárl., eins og nú stendur. Það er auðvitað lágmarkskrafa, að séu auknar álögur á bifreiðaeigendur vegna bensínnotkunar renni þær auknu tekjur til framkvæmda í vegagerð. því það veitir sannarlega ekki af því víða a.m.k. úti á landsbyggðinni að auka vegagerð vegna þess hver þróun mála hefur orðið, ekki hvað síst á undanförnum þremur árum. Ég held ég hafi tekið rétt eftir því í fréttum útvarpsins í morgun, að það var verið að skýra frá 7.50 kr. hækkun á lítra af bensíni. Mér virðist að hér gæti a.m.k. misskilnings að því er varðar framsetningu á þessu, hvort sem það er nú fram sett á þann hátt viljandi eður ei. Hér er í raun og veru um 13.22 kr. hækkun að ræða, en ekki 7.50 kr. Í fjárlagafrv. var boðuð 15 kr. hækkun á bensínlítra, ef ég man rétt, en með þessu frv. hefur sú upphæð verið lækkuð nokkuð. Varðandi það, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl. um hugsanlega frekari hækkun á þessu gjaldi síðari hluta næsta árs, verður auðvitað að skilja það svo, sem segir í aths. frv. varðandi 1. gr., að við því megi fyllilega búast. Hins vegar minnti mig það, - ég kom því ekki við að finna það í fjárlagafrv. eða aths. þess, en mig minnir, það kemur væntanlega í ljós hvort rétt er, - að í fjárlagafrv. hafi verið svo að orði komist, að ekki yrði um frekari hækkanir á bensíngjaldi að ræða á næsta ári heldur en í frv. sé gert ráð fyrir. Hvort þetta þýðir það, að hæstv. ríkisstj. ætli sér núna að taka 12.22 kr. og síðan mismuninn á því, sem fjárlagafrv. boðar, skal ég ekki um segja. Ég man ekki betur en að í fjárlagafrv. eða grg. þess hafi þetta verið orðað þannig, að ekki væri gert ráð fyrir frekari hækkun á bensíngjaldi á næsta ári. En á aths. þessa frv. má vissulega skilja að gera megi ráð fyrir frekari hækkun á þessum lið. Það kemur auðvitað í ljós í meðförum þessa máls í þinginu og að fengnum upplýsingum, hversu mikið ríkissjóður kemur til með að hirða af þessari hækkun. Ég fyrir mitt leyti vil a.m.k. taka það fram, að afstaða mín til þessa frv. fer mikið eftir því, hvernig að því verður staðið varðandi áframhaldið. Ég sé enga ástæðu til þess og sé ekki að það sé réttlætanlegt að neinu leyti, að hækkun sem þessi sé notuð til þess að útvega ríkissjóði svo og svo miklar tekjur vegna hækkunarinnar. Það, sem hér kemur inn, á að fara að mínu viti að langsamlega mestu leyti a.m.k. til framkvæmda í vegagerð.



Virðulegi forseti. Það er aðeins út af ummælum síðustu hv. ræðumanna, þar sem þeir komu að því, að með þessari bensínhækkun væri verið að útvega ríkissjóði tekjur og þeir teldu eðlilegt að allar tekjur af þessari bensínhækkun rynnu til Vegasjóðs. Við gerð fjárlagafrv. og þá um leið undirbúning þess fjármagns, sem ætlað er til vegagerðar á árinu 1978, var sérstaklega tekið tillit til þeirra tekna sem hækkun bensíngjaldsins gæfi ríkissjóði. Og framlag ríkissjóðs til vegagerðar tók mið af því. Ef lesin er grg. frv., á bls. 210 kemur í ljós að hækkun framlagsins er tæpar 600 millj. kr. og í þeirri tölu felst sá hluti sem rennur í ríkissjóð af tekjum vegna hækkunar á bensíngjaldinu, þannig að það var ekki gert ráð fyrir því með þessari sérstöku hækkun að ríkissjóður hefði neitt í sinn hlut. heldur var framlag ríkissjóðs til vegagerðarinnar hækkað með tilliti til þess.

Karvel Pálmason Hæstv. forseti. Það er aðeins fsp. Vissulega ætti hún kannske fremur að beinast til hæstv. samgrh., en þar sem hann er nú ekki viðstaddur og ég þykist vita að hæstv. fjmrh. sé kunnugt um þetta mál. langar mig til að spyrja aðeins í framhaldi af þessu, af því að það tengist nokkuð því sem hér er verið að ræða um. Í fjárlagafrv., einmitt á bls. 210, segir: „Endurskoðuð vegáætlun 1978 verður lögð fyrir haustþingið, og gætu þá komið til einhverjar hreytingar innbyrðis.“ Hér er því slegið föstu, að endurskoðuð vegáætlun fyrir árið 1978 verði afgr. áður en jólaleyfi alþm. hefst, og þar sem mér sýnist allt benda til þess, að á engan hátt verði staðið við þessi fyrirheit sem ég tel vera, - því er slegið föstu að þetta verði gert, - þá langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh.: Getur hann upplýst það hér, hvort reikna megi með því, að þessi fullyrðing í fjárlagafrv. fái staðist þannig að endurskoðuð vegáætlun fyrir 1978 verði afgr. áður en Alþ. fer í jólaleyfi?



Á bls. 210 stendur: „Endurskoðuð vegáætlun verður lögð fyrir haustþingið og gætu þá komið til einhverjar breytingar innbyrðis.“ Það stendur ekki að afgreiðsla vegáætlunar verði fyrir jólaleyfi. 



Virðulegi forseti. Frv. bað, sem liggur hér fyrir, hefur tvíþættan tilgang. Annars vegar er því ætlað að styrkja samkeppnisaðstöðu íslensks iðnaðar í tilteknum greinum og hins vegar um leið að skapa þann grundvöll, að unnt sé að afnema innflutningshömlur á tilteknum vörum. Með innheimtu á 40% jöfnunargjaldi af sælgæti og 32% jöfnunargjaldi af kexi er íslenskum iðnfyrirtækjum tryggð hófleg vernd, sem ætlað er að gilda eftir 1. jan. 1980, þegar tollar af þessum vörum hafa að fullu verið felldir niður samkv. samningum okkar við EFTA og EBF. Jöfnunargjaldið á að brúa það bil sem er á milli hráefnisverðs innanlands, einkum mjólkur- og undanrennudufti, og hráefnisverðs erlendis. Slíkt jöfnunargjald hefur fulla stoð í þeim samningum sem við höfum gert við EFTA og EBE, eins og nánar er rakið í aths. með frv., og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það hér. Reyndar hafa lönd innan EFTA tekið upp kerfi með breytilegum innflutningsgjöldum, sem eru endurskoðuð með vissu millibili eftir því sem verðlag á innlendum og erlendum hráefnum breytist. Slíkt kerfi hefur hins vegar ekki verið talið fullnægja þörfum íslensks iðnaðar og talið allt of flókið í framkvæmd. Þess í stað er lagt til að tekið verði upp fast jöfnunargjald, sem samsvarar 40% af grunntolli umræddra vara. Í frv. er gert ráð fyrir að jöfnunargjaldið taki gildi 1. jan. 1978. Með álagningu jöfnunargjalds munu hækka þau gjöld sem lögð hafa verið á innflutning þessara tilteknu vara að undanförnu. Að sama skapi ætti staða þeirra innlendu iðngreina, sem framleiða þessar vörur, að styrkjast. Sælgætisgerðirnar hafa fengið nokkrar niðurgreiðslur vegna kaupa á mjólkurdufti. Þessar niðurgreiðslur munu að sjálfsögðu falla niður ef jöfnunargjald kemst á. En auk þess er talið að staða þeirra fyrirtækja, sem hér eiga hlut að máli, styrkist svo unnt sé að afnema innflutningshömlur af sams konar vöru erlendis frá. Ég hef áður gert grein fyrir hvaða áhrif þetta frv., ef að lögum verður, hefur á tekjur ríkissjóðs á árinu 1978. Að svo mæltu leyfi ég mér, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Lúðvík Jósepsson Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni alveg nýtt frv. Maður hefur ekki séð neitt þessu líkt í langan tíma, og hér er ríkisstj. sýnilega að fara inn á nokkuð nýja braut. Við þekkjum það, að mjög hefur verið haft í frammi að ekki væri hægt að sýna Íslenskum iðnaði neina tillitssemi í sambandi við breytingar á aðlögunartíma samkv. EFTA-samkomulagi, vegna þess að það kynni að brjóta í bága við það samkomulag, en svo kemur hér frv. sem gerir ráð fyrir að taka upp sérstakt verndargjald fyrir sælgætisiðnað m.a. Mér er ómögulegt að sjá annað en að hér sé raunverulega verið að taka sælgætisiðnaðinn alveg út úr og ætla honum sérstök hlunnindi, greinilega umfram það sem ættast er til og gert var ráð fyrir í sambandi við EFTA-samkomulagið, því þó að það ákvæði hafi komið síðar til. að það mætti leggja á gjald af þessari tegund, eins og fram kemur í grg. með þessu frv., þar sem um væri að ræða mjög breytilegt gjald í hinum ýmsu löndum, sem eiga aðild að EFTA eða EBE, varðandi hráefni úr landbúnaðarvörum, þá á það ekki við nema að sáralitlu leyti við okkar sælgætisframleiðslu. Ég held t.d. að ekki verði talið til hráefnisvöru úr landbúnaði sem neinu nemur það sem fer í lakkrís- og sykurvöruframleiðslu, brjóstsykur og sælgætistöflur, tyggigúmmíi og karamellur og annað af þessu tagi. Ég held, að það geti ekki verið að þessi iðnaður byggi framleiðslukostnað sinn að nokkru teljandi ráði á hráefni frá landbúnaði.  Ég minnist þess líka, að þegar samkomulagið við EFTA var gert var verið að aumkast alveg sérstaklega yfir sælgætisiðnaði okkar og hann fékk alveg sérstaka meðferð. Hann var ekki talinn fær um það að keppa við erlendan sælgætisiðnað og fékk því lengri aðlögunartíma og betri meðferð en annar iðnaður. Enn reynist þetta þannig. Sem sagt: þar sem neyðin er stærst er hjálpin auðvitað næst. Það er enginn vafi á því, að fljótlega er hlaupið til í þessu tilfelli þar sem er um vissar greinar iðnaðar að ræða, eins og sælgætisiðnaðinn þarna, en hins vegar er öllu borið við þegar þarf að glíma við vandamál í öðrum greinum okkar iðnaðar. Hér er líka sagt í grg., auðvitað alveg berum orðum, sem rétt er: „Hingað til hefur ekki verið talið fært að standa við þá skuldbindingu gagnvart EFTA og EBE að afnema innflutningshöft á sælgæti, en jöfnunargjaldið á að gera það kleift að svo verði gert.“ Það á sem sagt að fullnægja samningnum með því að setja annað gjald sem þarna á að koma í staðinn. Hér er um minni háttar mál að ræða að mínum dómi, og það verður að sjálfsögðu skoðað í þeirri n. sem fær málið til meðferðar, hvort þetta samrýmist fremur þeim reglum, sem talið er að við séum bundnir af, en aðrar breytingar. En það, sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á, er að í sífellu er verið með alls konar fyrirslátt og sagt að ekki sé hægt að verða við beiðni þess iðnaðar okkar, sem á í vök að verjast og hefur mikið gildi í okkar efnahagsstarfsemi, en þegar vissir, tilteknir aðilar, sem hafa sáralítið gildi í okkar atvinnulífi, mæta einhverjum vanda er fljótlega komið með frv. af því tagi sem þetta er.



Virðulegi forseti, Þetta frv. er lagt fram og tekið til umr. með stuttum fyrirvara við þær aðstæður, að það er ómögulegt annað en að lita svo á, að það eigi tilverusíma að þakka fjárþörf ríkissjóðs. Það er flutt í syrpu frv, til að tryggja jöfnuð á fjárl. Hins vegar er óneitanlegt, að frv. veki athygli, vegna þess, að það fjallar um innflutning og vernd iðnaðar hér á landi. Ég sé því ástæðu til að ítreka það, sem ég sagði í ræðu um eitt af fyrri frv., þar sem ég raunar fjallaði um þau öll nema útsvarsfrv., að ég hef það á tilfinningunni að við Íslendingar höfum verið allt of linir í sambandi við framkvæmdir á þessum málum. Þó að til séu almennar reglur um fríverslun virðist að hvenær sem þátttökuþjóðir í efnahagsbandalögum eru í vandræðum á einhverju tilteknu sviði atvinnuvega, þá gera þær það, sem þær þurfa, og þær komast alltaf upp með það, þær finna alltaf leiðir til þess. Við, sem erum allra þjóða duglegastir að tala um sérstöðu okkar og höfum að mörgu leyti ríka ástæðu til þess, hefðum að minni hyggju átt að vera grimmari í þessum efnum, en ekki svo þægir við alþjóðasamtökin og bókstaf samninganna, þar sem talað er um heildarreglur fyrir viðskipti mörgum sinnum stærri þjóða en við erum. Þess vegna tel ég að þetta frv. muni vekja umr, sem muni halda áfram eftir að við höfum lokið þessum jólaönnum og að það sé rík ástæða til þess fyrir okkur að fara vel og af raunhæfni ofan í þessi mál.



Herra forseti. Þetta frv. er um breyt, á lögum nr. 9 12. apríl 1977, sbr, lög nr. 95 31. des. 1975, um breyt. á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að á árinu 1978 verði lagt á sjúkratryggingagjald, eins og það er kallað, hliðstætt því sem hefur verið lagt á á árinu 1976 og á árinu 1977. Sú breyting er gerð á þessum lögum, að í stað 1% sjúkratryggingagjalds af gjaldstofni álagðra útsvara verði það á næsta ári 2%, en áætlað er að þessi hækkun færi ríkissjóði nálægt 1900 millj. kr, auknar tekjur á árinu 1978. Veruleg kostnaðaraukning við sjúkratryggingar er fyrirsjáanleg og þá ekki síst vegna launahækkana starfsfólks sjúkrahúsa, sem hafa verið mjög miklar á þessu ári vegna tilfærslna á launaliðum. Það mun vera meira en meðaltalshækkun á hinu almenna kaupi, en launatengd gjöld í sjúkrahúsa- og heilsuhælarekstri eru nálægt 70% af öllum rekstrarútgjöldum. Áætlað er að daggjöld á sjúkrahúsum og vistheimilum hækki um 1500 millj. kr. umfram það, sem gert er ráð fyrir í því fjárlagafrv. sem fyrir liggur, auk þess sem búast má við allverulegri kostnaðaraukningu á öðrum liðum sjúkratrygginganna. Útgjaldahækkun vegna útgjalda sjúkratrygginganna er því nálægt 3420 millj, kr. eða rúm 68.2% frá fjárl. þessa árs, og í heild er áætlað að aukning kostnaðar sjúkratrygginganna nemi um 4720 millj. kr, frá fjárl. yfirstandandi árs, eða nálægt 70%. Þá er gerð nokkur breyting frá gildandi lögum varðandi það, að samkv. núgildandi lögum eru þeir gjaldfrjálsir sem ekki er gert að greiða útsvar. Þar sem útsvarshlutfallið er mismunandi eftir sveitarfélögum hafa þau mörk verið breytileg sem sjúkratryggingagjaldið hefur verið lagt á eftir og minnst hefur verið á. Í sveitarfélagi, sem hefur 10% í útsvar, hafa hjón sloppið við greiðslu sjúkratryggingagjalds vegna útsvarsleysis ef útsvarsstofn hefur verið 165 300 kr. eða lægri, en í sveitarfélagi með t.d. 3% útsvar sleppa hjón við sjúkratryggingagjald ef útsvarsstofn þeirra hefur verið um 605400 kr. eða lægri. Samsvarandi tölur fyrir einhleyping voru 120 900 kr. og 443 þús. kr. Því er lagt til í þessu frv., að þeir verði gjaldfrjálsir sem ekki hefðu greitt útsvar væri það 10% af gjaldstofni útsvara. Er það til þess að jafna þennan mismun sem verið hefur eftir einstökum sveitarfélögum, sem er að mínum dómi réttlátt að gera. Eins er nú lagt til að gjaldið verði lagt á af skattstjórum á öllu landinu, en ekki af álagningaraðila útsvars. Ég held að það sé réttara að gjald þetta sé lagt á af sama embættismanni yfir allt landið, en fari ekki eftir því, hvort það eru skattstjórar sem leggja útsvörin á í hinum einstöku sveitarfélögum, eða viðkomandi hreppsnefndir eða sérstakar niðurjöfnunarnefndir. Ef við lítum á fjárlagafrv., sem fyrir liggur og var afgreitt í dag til 3. umr., var heildarkostnaður við sjúkratryggingarnar samkv. fjárl. ársins 1977 10 milljarðar 862 millj., en samkv. frv. fyrir árið 1978 14 milljarðar 84 millj., og er það um 3 222 millj. kr. hækkun á milli ára. En á þessu getur orðið nokkur breyting vegna þess að þessar tölur voru áætlaðar í sumar þegar fjárlagafrv, fór í prentun. Ef litið er á hækkun einstakra liða sjúkratrygginga kemur í ljós, að daggjöld á sjúkrahúsum og vistgjöld á hælum hækka um 1660 millj. frá síðustu fjárl. vegna hækkunar daggjalda á sjúkrahúsum, þ.e.a.s. frá 1. apríl um 4.5% að meðaltali og frá 1. júlí um 10.3% að meðaltali. Þá var í frv. gert ráð fyrir hækkunum í sama hlutfalli og gildir um hækkun launa fyrir síðari hluta þessa árs og hækkun launa á árinu 1978. Hér mun vera um eitthvað of lága áætlun að ræða sem verður vafalaust leiðrétt fyrir 3, umr., vegna þess að vistgjöld hækkuðu verulega frá 1. nóv., eða um 20% að jafnaði, sem olli um það bil 248 millj. kr, útgjaldaaukningu í des. En það þýðir ekki að sú útgjaldaaukning sé hlutfallslega jafnmikil á árinu 1978, vegna þess að í þessum ákvörðunum um daggjöld fyrir síðustu tvo mánuði þessa árs - eða fyrir nóvember og desembermánuð - eru aukagjöld og hallagjöld af rekstri sjúkrahúsa, sem vantalin voru fyrr á árinu. Mig minnir að þessi útgjöld séu á árinu 1978 eitthvað 2 milljarðar kr. Í þessu sambandi er einnig rétt að minna á að lífeyristryggingarnar hafa hækkað mjög verulega frá fjárl. ársins 1977, eða úr 12116 millj. í 16 milljarða 387 millj., sem er næstum því 4.3 milljarðar á milli ára, og nú nýlega hafa allar lífeyristryggingar hækkað um 20% og auk þess nýjar tryggingar, sem upp voru teknar og voru gerðar í samræmi við samkomulag um lausn vinnudeilnanna á s.l. sumri. Hin svokallaða heimilisuppbót sem þá var um samið, 10 þús. kr., hefur nú einnig hækkað í 12 þús, kr. Heildaraukning kostnaðar við lífeyristryggingar er þannig næstum því 4400 millj. kr. eða 35% hækkun frá fjárl. yfirstandandi árs. Þar af koma 3 780 eða 86% í hlut ríkissjóðs og 615 millj. eða 14% í hlut atvinnurekenda. Ástæður fyrir þessari hækkun lífeyristrygginga, auk eðlilegrar mannfjölgunar í hverjum bótaflokki, eru fyrst og fremst tvær: Í fyrsta lagi hafa orðið bótahækkanir frá samþykkt síðustu fjárl., þ.e. 8% frá 1. mars og 27.5% frá 1. júlí og svo nú 20% hækkun frá 1. des. Auk þess er áættað fyrir bótahækkunum til samræmis við þar forsendur sem fjárlagafrv, er byggt á hvað varðar hækkun launa. Þetta gjald, sem frv. gerir ráð fyrir og er ætlað að gefi ríkissjóði um 1900 millj. kr., er því ekki nema lítill hluti af þeim gífurlegu hækkunum sem orðið hafa á sjúkratryggingunum og lífeyristryggingunum. Lífeyristryggingarnar hafa hækkað í fullu samræmi við meðaltalshækkun launa samkv. lögum á hverjum tíma, en á sjúkratryggingunum hafa hækkanirnar orðið mun meiri af þeim ástæðum sem ég gat um áðan. Nú má segja að það megi fara ýmsar aðrar leiðir í þessum efnum, það megi fara yfir í einhverja aðra og nýja skattlagningu, það megi taka upp persónugjald, eins og var hér lengst af, til almannatrygginga. Það var fellt niður á tímabili fyrrv. ríkisstj. Það má einnig segja að taka megi upp takmörkuð daggjöld á sjúkrahúsum til þess að vega eitthvað upp á móti þessum kostnaði. Allt þetta kemur mjög til greina og til athugunar. En þegar við litum á þessar leiðir allar, þá er hér lagt til að þetta gjald verði lagt á eftir tekjum manna, skattskyldum tekjum, þannig að þeir, sem hæstar tekjurnar hafa, beri hlutfallslega mest af þessu gjaldi, en það er ekki tekinn upp nefskattur, Hins vegar er nú mun betur fyrir því séð eftir reynslu af þessu gjaldi á árinu 1976, að það nær ekki til þeirra sem litlar sem engar tekjur hafa og þurfa ekki að greiða útsvar. Fyrir því er séð með orðalaginu sem er á þessu frv. núna. Herra forseti, Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr, og hv. heilbr.og trn.



Herra forseti. Ég hafði vikið að því áður í þessum umr., að þetta væri ein þessara nýju fjáröflunarleiða hæstv. ríkisstj. í sambandi við afgreiðslu fjárl., að hækka sjúkratryggingagjaldið sem nemur 1.9 milljörðum kr. á ári eða tvöfalda það. Ég tel að þessi skatttaka sé ein af þeim verstu sem hæstv. ríkisstj. kemur með tillögu um. Það er enginn vafi á því, eins og þetta gjald hefur sýnt í framkvæmd, að það er mjög óréttlátt og ósanngjarnt og það er í rauninni mjög hart, að þegar er verið að auka tryggingarnar, eins og óneitanlega hefur verið gert að undanförnu, skuli vera gerðar ráðstafanir í þessa átt til þess að draga raunverulega úr gildi trygginganna með því að leggja gjöld á tekjulágt fólk eftir þessari leið. Það var mikið framfaraspor þegar nefskattarnir til trygginganna voru afnumdir árið 1971, en þá voru gamla sjúkrasamlagsgjaldið og lífeyrissjóðsgjaldið afnumið, en þá þurftu menn að greiða nokkurt fast gjald alveg án tillits til efnahags eða tekna, og menn sáu það almennt þá, að þetta samrýmdist í rauninni ekki eðli trygginganna, eins og komið var. Þá var ákveðið, að fjár í þessu skyni skyldi aflað eftir hinni almennu fjáröflunarleið í gegnum ríkissjóð, og ríkissjóður tók að sér meginhlutann af kostnaði trygginganna, þó að lítils háttar væri eftir á vegum sveitarfélaga. En nú er sem sagt farið að taka hér upp sem fasta tekjuöflunarleið, að leggja í verulega ríkum mæli gjald á einstaklingana og það á þann hátt, að sá gjaldstofninn er valinn sem er einna ósanngjarnastur þegar um svona mál er að ræða. Það hefði t.d. að mínum dómi verið miklu réttlátara, ef ríkið hefði talið alveg óhjákvæmilegt að afla sér tekna vegna útgjalda af tryggingunum sem nemur 3.8 milljörðum, eins og þetta gjald er farið að nema, að innheimta þetta eftir tekjuskattsleiðinni þannig að gjaldið yrði greitt eftir efnum og ástæðum eða eftir tekjuhæð einstaklinganna. Sá gjaldstofn miðar við það, að þeir, sem hafa lágar tekjur, þurfa ekki að borga tekjuskatt. Menn þurfa ekki að borga tekjuskatt sem neinu nemur nema tekjurnar séu farnar að nálgast það sem kallað er miðlungstekjur hjá alþýðufólki, en hins vegar hefðu þeir, sem hafa miðlungstekjur og hærri, vitanlega borgað talsvert meira ef sá gjaldstofn hefði verið valinn. En með þessu lagi er farið inn á gjaldstofn sveitarfélaganna, þar sem þau hafa talið sér óhjákvæmilegt að innheimta útsvör sín af brúttótekjum og teygja sig þar mjög neðarlega til þess að sveitarfélögin gætu þó fengið nauðsynlegar tekjur, og þar koma svo að segja allir, sem einhverjar tekjur hafa, til með að greiða nokkurn hluta. Á þennan gjaldstofn, sem er lagður til grundvallar í þessu tilfelli, eru nú lögð gjöld á einstaklingana sem nemur 11% til sveitarfélaganna, og síðan er ríkið komið inn á þennan sama gjaldstofn með 2% gjald vegna sjúkratrygginga. Ég held að enginn vafi sé á því, að þarna hefur ríkisstj. valið ranga leið. Þetta er ósanngjarn tekjustofn, og það hefði verið miklu réttlátara að velja þarna aðra leið. Að sjálfsögðu hefði verið enn þá óréttlátara að mínum dómi að taka upp nefskattsleiðina, sem hæstv. ráðh. minntist hér á. Hún hefði að vísu orðið enn þá óeðlilegri og ósanngjarnari. En að gera ráð fyrir því, eins og kemur fram í þessu frv., að t.d. hjón, sem hafa um 600 þús. kr. í tekjur, þurfi að borga í sjúkragjald 12 þús. kr. gjald á ári, það er mjög óeðlilegt. Slík hjón ættu auðvitað ekki að greiða neitt gjald í tilfelli eins og þessu. Það, sem slíkir lágtekjuhópar greiða samkv. þessu, ættu aðrir, þeir sem tekjuhærri eru, að taka að sér að borga. Ég vil benda á að svo er komið með þessari leið að það, sem telja verður almennar tekjur hjá t.d. verkafólki, þar sem eiginmaðurinn og eiginkonan verða að vinna bæði tvö að verulegu leyti fyrir tekjum heimilisins, þá er það sennilega ekki orðið óalgengt að brúttótekjurnar, eða þær tekjur sem lagðar eru til grundvallar við útsvarsálagningu, séu orðnar í kringum 2 millj. kr. miðað við núverandi verðlag, og mun víst ekki teljast háar tekjur. Þessir aðilar verða þá að greiða í flestum tilfellum þetta sérstaka gjald sem nú er til komið og orðið 40 þús. kr. Það er orðið býsna hátt gjald. Og séu samanlagðar tekjur hjóna 3 millj. kr., sem ekki gætu talist háar tekjur eins og verðlagi er nú háttað, yrði þetta gjald í þessu skyni orðið 60 þús. kr. Að sjálfsögðu kemur svo útsvar þar til viðbótar og ýmis önnur gjöld. Ég vil því lýsa fyrir hönd míns flokks algjörri andstöðu við þetta frv. Það hefði þurft að stefna í þá átt að losa sig við þetta gjald, en svo var að skilja á hæstv. ríkisstj., þegar hún lagði það á, að hún hefði gripið til þess í nauðum sínum þegar illa stóð á með fjárhag ríkissjóðs og gjaldið væri tekið aðeins til bráðabirgða. Nú er sýnilegt að þetta er að verða fastur tekjustofn fyrir ríkið og gengið meira að segja á lagið og þetta gjald hækkað. Þetta tel ég stefna í ranga átt. Þá vil ég aðeins vekja athygli á því, að nú er sem sagt gert ráð fyrir því, að í ýmsum greinum geti komið til, að þeir aðilar, sem ekki bera neitt útsvar, verði eigi að síður að borga þetta sérstaka sjúkragjald, því það er á ýmsum stöðum í landinu ekki farið upp í 10% útsvarsálagningu, en lágtekjuhópar yrðu þó að borga þetta eigi að síður í ýmsum tilfellum. Þá er í 5. tölul. 1. gr. líka ákvæði, sem ég vil benda hæstv, ráðh. á að er í rauninni afleitt ákvæði í framkvæmd, en þar er gert ráð fyrir að Tryggingastofnun ríkisins, sem fær þessar tekjur samkv. þessu gjaldi að lokum, þegar það hefur verið innheimt, geti í rauninni ávísað á þetta gjald á hinum ýmsu stöðum, þó að það sé ekki innheimt, dregið það frá greiðslum sínum til sjúkrasamlaga og sjúkrasamlögin á hinum einstöku stöðum þannig á óbeinan hátt gerð ábyrgð fyrir innheimtunni, þó að þau hafi ekkert með innheimtuna að gera, og þau geta augljóslega - og reynslan hefur líka verið sú - komist í vandræði af þessum ástæðum. Við viljum að þetta er í framkvæmd þannig, að sjúkrasamlögin verða að greiða sjúkrakostnað einstaklinganna á sjúkrahúsum. Sjúkrahúsin ganga að sjálfsögðu fast eftir því að fá inn sínar tekjur fyrir daggjöld, en sjúkrasamlögin geta ekki í mörgum tilfellum staðið við greiðslur sinar fyrir hina tryggðu til sjúkrahúsanna vegna þess að þeim er vísað á það, að þau eigi að fá svona og svona mikið af hinni mánaðarlegu greiðslu af innheimtu þessa gjalds á viðkomandi stað eða stöðum. Sjúkrasamlögin hafa ekki á neinn hátt með þessa innheimtu að gera og geta því ekkert úr þessu gert og lenda augljóslega í vanskilum af þessum ástæðum oft og tíðum. Ég vil ná beina því til hæstv. ráðh., að hann íhugi þetta ákvæði, hvort ekki er hægt að koma þessu fyrir á annan hátt, þannig að aðilar, sem hafa framkvæmd þessara mála á hendi, séu ekki settir í algjör vandræði í sambandi við greiðslur, - aðilar sem hafa ekki með innheimtuna að gera og geta ekki beitt neinu valdi til þess að sjá um að þetta innheimtist. Þetta er aðeins framkvæmdaratriði og ég vildi aðeins minnast á það í leiðinni, en aðalatriðið er að við í Alþb. erum algjörlega á móti þessari gjaldtöku, teljum hana mjög ósanngjarna og alveg fráleitt að hækka þetta gjald. Auk þess er svo, eins og ég sagði í almennum umr. um þessi tekjuöflunarmál öll, að gjaldtaka af þessu tagi fer auðvitað þvert á loforð ríkisstj. til stéttarfélaganna í samningagerðinni á s.l. sumri, þar sem gert var ráð fyrir að ríkisstj. greiddi fyrir samningum með því að vinna að því að lækka nokkuð skatta, en þetta gjald kemur til með að hvíla mjög þungt á þeim, sem þar áttu hlut að máli. Ég er ansi hræddur um að ríkisstj. eigi eftir verða vör við það, að þessu gjaldi verður mótmælt og þeim mótmælum getur vel verið fylgt eftir með ýmsum hætti. ég hefði því viljað vænta þess, að hæstv. ríkisstj. áttaði sig á því, að þetta er röng leið. Hún hefði átt að leita annarra úrræða en að fara inn á þessa braut.



Herra forseti. Ég dreg ekki í efa upplýsingar hæstv. ráðh. um að kostnaður við sjúkratryggingar hækki geigvænlega ört. Það er talið þessi árin í nágrannalöndum okkar, að þar hafi orðið það sem kallað er útgjaldasprenging í heilbrigðismálum, og við Íslendingar erum þar engin undanþága. Það er því ljóst, að hér er um mikil og vaxandi vandamál að ræða hvað fjáröflun snertir. Ég hef heyrt ungan íslenskan lækni segja, að sennilega sé fjárþörf heilbrigðismála nálega takmarkalaus, m.ö.o. að það væri með góðu móti hægt að verja öllum þjóðartekjunum til þeirra. Það er því pólitísk ákvörðun og hún mjög erfið, sem taka verður á hverjum tíma, hversu langt við treystum okkur að ganga á þessu sviði, og um það eru vafalaust allir sammála, að við viljum ganga eins langt og fjárhagur þjóðarinnar framast leyfir. Þrátt fyrir þetta verð ég að lýsa fullkominni andstöðu við það frv., sem hér er til umr., vegna þeirrar aðferðar sem þar er beitt til fjárútvegunar til sjúkratrygginga. Við höfum um árabil fallist á að sveitarfélögin hefðu útsvör sem fastan brúttóskatt af tekjum, og gera það vafalaust flestir hálfnauðugir, en þó til þess að tryggja sveitarfélögunum tekjur. Ég tel hið mesta óráð, ef nú á að bæta ofan á þetta ríkisútsvari og ríkissjóður ætlar sér að fara inn á þessa leið ofan á allar aðrar. Útsvarið er þannig að það leggst með sömu prósentu á alla að heita má og nær auðvitað, eins og síðasti ræðumaður benti á, allt of langt niður í þær tekjur sem sjálfsagt fáir eða engir nema sjúklingar og gamalmenni hafa, og útsvarið fer eftir tekjuupphæðinni gersamlega án tillits til þess, hvort fjölskylda er stór eða lítil, án tillits til nokkurs þess sem hægt er að tel ja eðlilegan frádrátt varðandi skatta. Ég tel að ríkið megi alls ekki fara inn á þá braut að auka innheimtu slíkra skatta, hvað þá þegar þeir bætast ofan á 11% útsvar og þetta eru orðin 13% og hver veit síðan hve mörg prósent til viðbótar af heildartekjum fjölskyldnanna. Hér er gömul saga að gerast á ný. Fyrst var sett á 1% sjúkratryggingagjald og látið fylgja útsvarinu og átti auðvitað að vera til takmarkaðs tíma, neyðarúrræði einu sinni. Það kom að sjálfsögðu aftur næsta ár, og nú er það enn komið og orðið 2%. Ef ekki verður spyrnt við fótum strax er kominn þarna einn skatturinn enn sem mun reynast jafnrótfastur og fjöldamargir aðrir sem við höfum kynnst. Ég tel að af tvennu illu séu stighækkandi skattar eins og tekjuskattar miklum mun réttlátari í eðli sínu en útsvarið, sem er fastur brúttóskattur. Ef um hefði verið að velja þær tvær leiðir, hefði ég hiklaust viljað fara hina stighækkandi tekjuskattsleið. Hæstv. ráðh. nefndi ýmsar aðrar leiðir sem fara mætti. Ég tel að það væri fráleitt að taka aftur upp gömlu aðferðina, sem lögð var niður fyrir 5 árum eða svo, og ég tel einnig algjört neyðarúrræði ef byrjað verður að taka gjöld af sjúklingum á sjúkrahúsum, af því að hætt er við að þau mundu fljótt hækka og einnig að það yrði erfitt varðandi þau að taka nokkurt tillit til aðstæðna, hvort um er að ræða stóra barnafjölskyldu, tekjulítið fólk eða efnamenn, sem geta staðið undir slíku. Þá erum við komin inn á hina upprunalegu braut, hið ameríska frumskógarkerfi, þar sem eitt alvarlegt slys eða uppskurðartilfelli getur gert fjölskyldu gjaldþrota. Helst hefði ég viljað kanna möguleika á því að leggja eitthvert prósentubrot á veltu fyrirtækja í landinu, eins og ég nefndi í fyrstu ræðu minni um þessa frumvarpakippu í kvöld, og hygg ég að sú prósenta þyrfti ekki að vera há til þess að ná þeim tekjum sem hér er um að ræða. Með þessu á ég að sjálfsögðu ekki við útflutningsatvinnuvegina og tel eðlilegt að athuga hvort þeir yrðu undanskildir, enda er eðli þeirra allt annað en þúsunda af fyrirtækjum, sem lifa æðimörg, að því er virðist, góðu lífi á því að veita margs konar þjónustu, framleiða eða selja okkur vörur. Að lokum vil ég minna á að ein af forsendum fyrir samkomulagi á vinnumarkaði s.l. sumar var loforð ríkisstj. um að lækka tekjuskatta, eins og gert var með brbl. Ég er að vísu ekki alveg viss um að það hafi verið heimilt samkvæmt stjórnarskránni, en skattalækkun er svo gott mál að við skulum ekki nefna það. Hitt fer ekki á milli mála, að með þeim álögum, sem nú er verið að leggja á þjóðina samkv. þessu frv, og með einfaldri yfirlýsingu um það hvernig skattvísitala verði framkvæmd, svo ég nefni bara tvö dæmi, er búið að svíkja öll þau loforð sem launþegum voru gefin s.l. sumar. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. geri sér grein fyrir því, að slík brigð geti dregið dilk á eftir sér. Fátt væri okkur erfiðara eða óþægilegra heldur en að upp risu nýjar og alvarlegar deilur á vinnumarkaðinum. Ég ítreka andstöðu við þá aðferð sem beitt er í þessu frv. til tekjuöflunar, en frekari grein fyrir afstöðu Alþfl. mun koma fram í nál. og við 2. umr.



Herra forseti. Það er væntanlega öllum hv. þm. enn í fersku minni sem gerðist hér haustið 1975, þegar verið var að ræða einmitt það mál sem hér er nú til umr., að vísu er prósentan, sem taka skal, nú breytt frá því sem áður var. Um frv. um sjúkratryggingagjald urðu miklar og harðar umr., ekki bara harðar deilur um gjaldtökuna, hversu mikil hún væri, heldur einnig um þann þáttinn, að hér væri verið að fara aðrar leiðir en gefið hafði verið undir fótinn með að því er varðar verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Á þeim tíma voru miklar umr. einmitt um það og önnur frv. hér í þinginu sem þá voru til umr. og voru afgreidd sem lög. Ég hygg að allir hv. þm. muni enn, hver í raun og veru var ástæðan fyrir því, að frv. um sjúkratryggingagjald var lagt fram haustið 1975, en það var fyrst og fremst vegna þess að í raun og veru þurfti að fela hluta af þeirri hækkun sem varð á milli ára á fjárl. Þetta var því kannske fyrst og fremst - þessi lög frá 1975 - rós í hnappagat hæstv. fjmrh., að vísu fölnuð rós, því að þarna skipti ekki verulegu máli hækkun fjárl. milli áranna 1975 og 1976 varðandi þessar upphæðir. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að almennt er það einróma álit sveitarstjórnarmanna, að sjúkratryggingar eigi einvörðungu að heyra undir ríkið. Þegar umr. áttu sér stað um frv. 1975, var m.a. komið að því, að það væri starfandi nefnd sem væri að endurskoða lögin um tryggingarnar, almannatryggingalöggjöfina, og hæstv. heilbr.- og trmrh. sagði þá við umr. í Ed., 15. des. 1975, að hann gerði ráð fyrir að þeirri endurskoðun yrði lokið haustið 1976, þannig að ný almannatryggingalöggjöf gæti þá tekið gildi. Nú er komið haustið 1977 og ekki bólar enn á því, að því er ég best veit, að fram hafi verið lagðar till. um nýskipan heildarlöggjafar um almannatryggingar í landinu. Við þessar umr. í Ed. kom það einnig fram í máli hæstv. heilbr,- og trmrh., að hér væri aðeins um að ræða löggjöf sem væri hugsuð til eins árs. Hann sagði orðrétt í þessu sambandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á meðan ég var sveitarstjórnarmaður og var í sveitarstjórn, þá leiddust mér alltaf samþykktir um kröfur á ríkið. Ég vildi fá tekjustofna og aukin verkefni sveitarfélaganna og færa meira af verkefnum, hinum sameiginlegu verkefnum, yfir í sveitarfélögin og rit um byggðir landsins. Það var rauður þráður í samþykktum sveitarfélaga á þessum árum að krefjast alltaf að ríkið tæki á sig aukin verkefni. En ég vildi hafa þann hátt á að taka aukin verkefni og fá auknar tekjur. mín skoðun er alveg óbreytt þó að þennan þátt þessa frv., sem stærsti þátturinn í því, samkv. 3. gr., sé aðeins hugsað að framkvæma í eitt ár.“ Þetta sagði hæstv. heilbr.- og trmrh. haustið 1975. Eins og hér hefur komið fram, hefur það verið og er eindregin skoðun sveitarstjórnarmanna, að þessi þáttur eigi að vera hjá ríkissjóði, og þessari gjaldtöku eða þessum skatti var harðlega mótmælt 1975 af fjölda aðila. En kannske hefðu þessu mótmæli orðið miklum mun harðari, ákveðnari og fjölmennari hefðu menn gert ráð fyrir því, að hér væri verið að setja í lög, festa í lögum skatt til framtíðar. Það er sem sagt komið fram - sem allt of oft verður því miður - að þó að verið sé að tala um tímabundna skattheimtu í einu eða öðru formi, þá er reynslan alltaf sú, að það verður um langtímaskattheimtu að ræða, eins og hér virðist ætla að sýna sig, og þar breytir engu hvað hæstv. ráðh. segja, hverjir sem þeir eru og á hvaða tíma. Í þessu tilfelli sagði hæstv. heilbr: og trmrh.: Þetta er aðeins hugsað til eins árs. Það er búið að gilda í tvö ár, og hér er lagt til að það gildi þriðja árið. - Og þá á að hækka það um helming. Ég lýsti eindreginni andstöðu við þessa gjaldtöku haustið 1975 og ég hef ekkert breytt um skoðun frá þeim tíma. Ég lýsi algjörri andstöðu við þetta frv., ekki kannske hvað síst vegna þess að það er mjög ranglátt. Hér er verið að leggja skatt á tiltölulega stóran hóp láglaunafólks í landinu, sem efnalega þolir hvað síst frekari skattpíningu. Það er því full ástæða til að mótmæla þessu harðlega. Því hefur oft verið haldið fram, og ég held með réttu, að hægt sé að spara töluverða fjármuni í tryggingarkerfinu með bættum rekstri og betri stjórnun. Ég hygg að hægt hefði verið að ná hluta þessara fjármuna, sem hér var um að ræða og er um að ræða nú, með slíkum sparnaði og hefði það ekki á nokkurn hátt bitnað á þeim sem þurfa á þessari þjónustu að halda í gegnum almannatryggingarnar, heldur væri þar aðeins um að ræða sparnað í rekstri, betri stjórnun og annað þess háttar. Það er enginn vafi á því, að það, sem á vantaði til þess að brúa bilið sem hér er fyrir hendi, yrði fljótfengið með því að leggja tiltölulega lítinn skatt á þann stóra hóp einstaklinga og atvinnufyrirtækja í landinu sem hefur verið vegna ranglátrar skattalöggjafar og einnig vegna ranglátrar framkvæmdar þeirrar löggjafar svo til skattlaus svo árum skiptir. Hér er því meiri spurning um það að ná til þeirra aðila í þjóðfélaginu sem hafa ekki borgað í hinn sameiginlega sjóð eins og þeim í raun og veru ber, og það miklu fremur sú leið sem á að fara til þess að ná í fjármuni, þegar þeirra er þörf, heldur en að bæta endalaust á þá þjóðfélagsþegna sem í raun og veru eru þrautpíndir fyrir með sköttum. Ég vil því taka undir það, sem kom fram hjá hv. þm. Benedikt Gröndal. Það hefði ábyggilega þurft lítið prósentubrot að leggja á veltu fyrirtækja í landinu til þess að ná þeim fjárhæðum sem hér er um að ræða, ef á annað borð hefði verið til þess vilji af hálfu hæstv. ríkisstj. að leita á önnur mið en þau hefðbundnu sem alltaf hefur verið og er leitað á, þ.e.a.s. í vasa hins almenna launamanns í landinu. Hafi verið til þess ástæða, sem ég tel að fullkomlega hafi verið, að mótmæla þessari skattheimtu haustið 1975, þá er hún ekki síður fyrir hendi nú, þegar í fyrsta lagi er um að ræða tvöföldun á þessari skattheimtu og í öðru lagi, sem ekki skiptir minna máli að sumra áliti, að með þessari skattheimtu er framið gróft brot á þeim loforðum sem ríkisstj. gaf varðandi lausn þeirrar kjaradeilu sem yfir stóð á s.l. vori. Með þessari skattheimtu er í raun og veru brostin ein sú forsenda sem fyrir hendi var þegar gengið var frá samningum á hinum almenna launamarkaði á s.l. sumri. Auk þess hefur verið á það bent hér, þó að það sé ekki beint í tengslum við þetta frv., að ráðagerð hæstv. ríkisstj. varðandi skattvísitöluna, eins og nú virðist allt benda til að hún eigi að vera, er einnig gróft brot á einu grundvallaratriði samninganna frá því í vor af hálfu hæstv. ríkisstj. Skattalækkunin, sem gengið var út frá við samningsgerðina, var einhvers staðar á bilinu 2–3.5 milljarðar. Með framkvæmd skattvísitölunnar eins og hún virðist eiga að vera af hálfu hæstv. ríkisstj. eru 2 milljarðar teknir til baka af þessari skattalækkun sem lofað var við samningsgerðina. Svo slæmt sem það brot er af hálfu hæstv. ríkisstj., tel ég þó að það, sem hér er lagt til, sé miklu verra brot og komi a.m.k. í mörgum tilfellum miklu verr niður á þeim sem síst skyldi. Hér er um að ræða að hækka stórlega skatt á stórum hópi láglaunafólks í landinu, sem lofað var skattalækkun með loforðum ríkisstj. frá því í vor. Það er enginn vafi á því, ef þetta verður gert, að verkalýðshreyfingin mun sýna fyllstu hörku og heimta þau loforð uppfyllt sem gefin voru við samningsgerðina í vor. Ég held að nauðsynlegt sé að hæstv. ríkisstj. geri sér fullkomlega grein fyrir þessu. Hér er það hún sem bregst, og það hefur oftast verið svo og verður svo, að sá veldur miklu sem upphafinu veldur. Hér er gengið á gefin loforð, og því hefur raunar verið lýst yfir, t.d. af hálfu þings Verkamannasambands Íslands, að öllum tilraunum til þess að rifta að einhverju leyti forsendum samninganna frá því í vor verði svarað af fyllstu hörku. Ég held að enginn vafi sé á að fullkomlega má trúa því, að þetta verður gert. Ég vil því, án þess að lengja frekar umr. að þessu sinni um þetta mál, vara hæstv. ríkisstj. eindregið við því, að stíga þetta skref, hækkun sjúkratryggingagjalds, sem hér er búist til að stíga því það er freklegt brot á gefnum fyrirheitum og loforðum við lausn kjaradeilnanna. Það er ábyggilegt, að verði þetta gert á það eftir að draga dilk á eftir sér á næstu vikum eða mánuðum, því að eins og áður hefur komið fram, mun verkalýðshreyfingin ekki una því, að endalaust sé gengið á gefin loforð af hálfu ríkisvaldsins, sem það gefur við lausn á kjaradeilum.



Herra forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að, taka þátt í deilum um það, hvort þetta gjald, sem fyrirhugað er að leggja á og hækka, sé réttlætanlegt eða ekki réttlætanlegt, né heldur, ef það er lagt á, hvaða leiðir eru til þess valdar. Um það má að sjálfsögðu deila. Ég hygg þó, að úr því að ákveðið er að stefna að því að leggja þetta gjald á sé skást að gera það á þann veg sem frv. gerir ráð fyrir vegna þess að þar næst einmitt til þeirra einstaklinga sem nefndir voru í ræðum tveggja hv. síðustu ræðumanna, til þeirra einstaklinga sem hafa sloppið við tekjuskatt til ríkisins, en greitt veruleg útsvör. Með því að leggja gjaldið á útsvarsstofn næst einmitt til þeirra einstaklinga miklum mun frekar en ef farið væri eftir sömu reglum og tekjuskatturinn er lagður á. En ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hljóðs, er sú, að ég vil biðja hv. þingnefnd, sem fjallar um þetta mál, að taka eitt atriði til athugunar. Eins og menn muna, voru lög um sjúkratryggingagjaldið sett í árslok 1975 og komu í fyrsta sinn til framkvæmda árið eftir, við álagningu sumarið 1976. Þá kom í ljós að Alþ. hafði sést yfir varðandi stöðu elli- og örorkulífeyrisþega. Til þess að leiðrétta það voru sett brbl. það sumar sem leiðréttu þessa hluti að verulegu leyti, en þó ekki alveg. Við breytingu á þessum lögum frá 30. mars í fyrra var gert ráð fyrir því að nú yrði um ríkisinnheimtu að ræða, en ekki á vegum sveitarfélaganna, þannig að þessi gjaldtaka er engan veginn lengur á vegum sveitarfélaganna. Jafnframt var gert ráð fyrir því, að þeir, sem væru svo tekjulágir, að þeir næðu ekki útsvari, yrðu undanþegnir gjaldinu. Mátti ætla að í flestum sveitarfélögum, þar sem sveitarstjórnir gerðu ekki ráð fyrir að lagt yrði á elli- og örorkulífeyri, sbr. heimildarákvæði í lögum um tekjustofna sveitarfélaga, mundu elli- og örorkulífeyrisþegar yfir höfuð vera undanþegnir gjaldinu. Mér er hins vegar kunnugt um það - hef um það bein dæmi án þess að hafa í höndum nein gögn um hvernig niðurstaðan hefur orðið vítt og breitt um landið - að útkoman við álagningu í sumar hefur orðið þannig, að elli- og örorkulífeyrisþegar, sem hafa haft tiltölulega litlar tekjur umfram elli- og örorkulífeyri, hafa fengið sáralítið útsvar, þeir hafa nægilega miklar tekjur til þess að ná útsvarsgreiðslu, en lágmarksútsvarið eða sú upphæð, sem menn þurfa að fá i útsvar án þess að það sé endilega fellt niður, er tiltölulega lág, mig minnir að það séu 1500 kr. Hafi þeir náð þessari upphæð er sjúkratryggingagjaldið lagt á allan stofninn með fullum þunga, að vísu samkv. þeim frádráttarheimildum eða ákvæðum sem eru í frv. Ég veit að það eru dæmi til þess, að þetta fólk hefur fengið allmiklu hærra sjúkratryggingagjald en sjálft útsvarið nam. Ég tel rétt, áður en frv. kemur aftur frá n. til þessarar d., að hún kanni þessi atriði, kanni hvort mikil brögð eru að slíkri álagningu, kanni hvort hægt er að bæta inn í frv. viðbótarákvæðum, þannig að því marki verði náð að ellilífeyrisþegar þurfi ekki að greiða sjúkratryggingagjald, þótt þeir hafi tekjur sem nemi allt að því eins miklu og sjálfar ellilífeyrisgreiðslurnar eru. Ég held að það sé töluvert andstætt fólki, sem þurfti ekki að greiða almannatryggingagjaldið fyrrum, eftir að það hafði náð 67 ára aldri, og hefur auðnast að vísu líf og kraftar fram á þennan dag, hefur kannske búið við það í 15–20 ár að greiða ekki til trygginganna, ef það stendur frammi fyrir því í dag, með svipuð kjör og það hafði, að greiða nú allt í einu til þessara trygginga. Ég held það sé andstætt þeirri hugmynd sem er á bak við töku þessa gjalds og andstætt við þeirra eigin hugmyndir um að það eigi ekki að standa í slíkum greiðslum. Herra forseti. Erindi mitt var sem sagt að koma þessu atriði á framfæri við n. Ég vona að hún taki það til athugunar.



Herra forseti. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns, 4. þm. Vestf. er í þessu frv. breytt frá gildandi lögum um sjúkratryggingagjald á þann veg, að nú gætir fyllsta samræmis við álagningu gjaldsins, en þess gætti nokkuð, þegar fleiri en einn aðili lögðu þetta gjald á, að það var ekki alls kostar lagt á með sama hætti. Ég tel að með þeim undantekningum, sem um er getið í 2. tölul. 1. gr., komi slíkt ekki fyrir, því að gjaldið skal nema 2% af gjaldstofni álagðra útsvara 1978 - eingöngu álagðra útsvara. Þetta orkar því ekki tvímælis, eins og má segja að hafi gert fyrst og fremst eftir útgáfu brbl., sem voru gerð að mjög vandlega athuguðu máli, en náðu þó ekki, eins og hv. þm. bent á, í öllum tilfellum tilgangi sínum. Nú hefur þetta verið leiðrétt. Ég hygg að á þessu sé ekki hætta, enda var það aldrei tilgangur þessara laga. Hv. 5. þm. Vestf. hafði fremur hátt í ræðu sinni - það kemur sennilega engum í hv. þd. á óvart - og talaði í nafni verkalýðshreyfingarinnar, eins og hann hefði einn allsherjarumboð fyrir hana. Það má segja að þar talaði sá sem valdið hefur. En ég ætla ekkert að elta ólar við hann í þeim efnum. Menn geta verið misjafnlega ánægðir með sig - og hví mega menn ekki vera ánægðir með sig? Það er alveg rétt sem ég sagði 1975 í sambandi við álagningu þessa gjalds, að það var ekki hugsað nema til eins árs. En það hefur orðið, eins og margir fleiri slíkir skattar, langlífara en það átti að vera. Til þess að geta lagt niður einhverja skatta eða einhver tiltekin gjöld verður auðvitað að verða sú breyting á, að fjárþörf ríkisins fari minnkandi, en ekki vaxandi. Ég er ekki á sama máli og hv. 2. þm. Austurl., að það hafi verið alveg hárrétt stefna, að afnema nefskattinn á sínum tíma. Það hafa margir viljað líta svo á, að þessi nefskattur hafi verið nokkurs konar iðgjald sem hver og einn borgaði. Ég er hins vegar alveg sammála því, að slíkan nefskatt eiga ekki öryrkjar að borga eða fólk sem komið er á ellilaun. En það eru líka til þó nokkuð stórir hópar í þessu landi sem hreinlega hugsa um að hafa eiginlega aldrei tekjur, þannig að þeir borgi aldrei til sveitarfélaga og því síður ríkis. Ég veit ekki hvort það er eðlilegt, sjálfsagt og sanngjarnt að þetta fólk, ef það hefur fulla heilsu, eigi að sleppa árum saman. Ég er ekki alveg tilbúinn að láta þá skoðun í ljós. Í sambandi við gjald á sjúkrahúsin, þá held ég að við eigum ekki að slá algjörlega striki yfir það og segja að ekkert slíkt komi til greina. Ég vorkenni hvorki mér né öðrum, ef við þurfum að leggjast inn á sjúkrahús, að borga eitthvert eðlilegt gjald, eins og fæðisgjald á sjúkrahúsum. Yfirleitt er það nú þannig orðið með fólk sem hefur fasta vinnu og leggst inn á sjúkrahús, að bæði hefur það fullt kaup og algjörlega frítt uppihald að öllu leyti. Um hitt er ég alveg sammála hv. 2. landsk. þm., að ekki á með þessu að taka upp bandaríska kerfið. Það er fjarri mér að vilja það. Ef slíkt verður tekið upp verður auðvitað að miða við einhvern hámarks dagafjölda á ári og þyrfti hann að vera a.m.k. innan við mánuð, jafnvel þrjár vikur, hálfan mánuð eða eitthvað þess háttar. Líka þyrfti að undanþiggja allt tekjulaust fólk slíku gjaldi, eins og öryrkja, ellilífeyrisþega og börn. Það væri hugsanlegt að hafa slíkt gjald eingöngu á þeim sem kæmu inn skamman tíma, væru á fullu kaupi og nytu fulls kaups á meðan þeir væru á sjúkrahúsum. Ég tel þetta ekkert fjarstæðukennt. Ég vil biðja menn að athuga að sjúkratryggingarnar og lífeyristryggingarnar hækka a.m.k. um 8 þús. millj, frá árinu á undan. Hér er um að ræða tekjupóst fyrir ríkissjóð sem er upp á 1900 millj., þannig að þau verða alveg örugglega á sjöunda milljarð, aukaútgjöldin fyrir ríkissjóð vegna þessa. Það er auðvitað ákaflega gott að finna út, að hægt sé að spara í rekstri Tryggingastofnunarinnar, eins og 5. þm. Vestf. gat um. Kannske ætlaði hann að spara 8 milljarða í rekstri Tryggingastofnunarinnar eða meira en rekstur hennar kostar að öllu leyti, og þá mundu greiðslurnar sennilega koma bara af sjálfu sér til ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega. Svona þýðir auðvitað ekki að tala. Þetta er svo fjarri sanni. Það hefur ekki verið leyfð ein einasta stöðuheimild í Tryggingastofnuninni. Beitt hefur verið þar eins miklu aðhaldi og frekast hefur verið kostur. En ég er ekki þar með að segja að það megi ekki spara. Við höfum aldrei lokað augunum fyrir því. En þetta er auðvitað svo mikið tekið upp í sig, að engan veginn fær staðist að segja slíkt. Tveir ræðumenn sögðu að þetta væri fyrst og fremst skattur á láglaunafólk. Það er alls ekki rétt. Þetta er auðvitað fyrst og fremst skattur á þá sem hæstu tekjurnar hafa. Það eru þeir sem verða að greiða mest af þessum skatti, þeir sem hafa hæstu tekjurnar, Það kom að sumu leyti nokkuð á óvart, sem hv. 2. landsk. þm. sagði, að hann hefði heldur viljað taka þennan skatt í formi tekjuskatts. Það finnst mér vera snögg breyting frá því að vilja leggja tekjuskattinn alveg niður fyrir einu ári. Menn geta skipt um skoðun og er ekkert athugavert við það. En mér finnst bara miklu eðlilegra að taka þetta af þessum tekjustofni, af sama tekjustofni og stjórn, sem hv. 2. þm. Austurl. átti sæti í, markaði á sínum tíma með lögunum um tekjustofna sveitarfélaga. Við erum að leggja þennan skatt á sama tekjustofn og í hlutfalli við tekjur. Sannleikur málsins er sá, að ríkissjóður stendur frammi fyrir því, að hann verður að leggja nýja skatta á. Það eru hvorki svik við verkalýðshreyfinguna né aðra. Þegar bætt er stórfelldum útgjöldum á ríkissjóð, eins og hefur verið gert nú á þessu ári, verður hann einhvers staðar að fá tekjur á móti. Lausn á síðustu deilu, deilu opinberra starfsmanna sem kostaði ríkissjóð óskaplega mikið fjármagn, verður auðvitað ekki mætt nema með því að auka tekjur ríkissjóðs jafnframt því að skera niður. Það er ekki hægt í sömu andránni að taka undir allar kröfur, allar launahækkanir, allar framkvæmdir í landinu og segja svo um leið: Við viljum ekki auka tekjur ríkissjóðs eða við viljum a.m.k. ekki hafa þetta svona og ekki svona og ekki svona. Við hljótum þó, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, að hafa þær skyldur að sjá um fjárhag ríkissjóðs, að fjárl. séu afgreidd greiðsluhallalaus, því að nóg er samt. Ég held t.d. að ekki sé hægt að segja að það sé hægt að leggja þessar hækkanir á atvinnureksturinn í landinu og undanskilja útflutningsatvinnuvegina. Mér skilst á iðnaðinum að hann telji sín ekki neitt of sælan. Þegar kemur fram einhver barlómur er alltaf tekið undir það, að ríkið eigi að koma til móts við hvern og einu sem segist vanta peninga. Ég sá í blöðum og ríkisfjölmiðlunum, þegar frystihúsin báru sig illa í sumar, að þar var tekið undir alveg á stundinni. Allir heimtuðu aðgerðir ríkissjóðs. En svo þegar ríkissjóður aflar tekna vilja flestir vera stikkfríir, og þá er ég ekkert að sneiða að einum frekar en öðrum. En aðeins um þá grein eða það atriði sem hv. 2. þm. Austurl. benti á varðandi 5. lið 1. gr. um þátttöku sveitarfélaga í kostnaði sjúkrasamlaganna. Þetta var rætt töluvert þegar lögin voru til umr. hér á síðasta þingi, að hér yrði gífurlegur munur á milli hinna einstöku sjúkrasamlaga sem yrði sumum óbærilegur og það yrði fyrst og fremst aukinn kostnaður við fámennari sveitarfélög. En reglugerð, sem ég gaf út 30, sept. að till. forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins, framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga og fleiri aðila, sem voru í þeirri nefnd sem kannaði málið, er á þann veg, að það sjúkrasamlag, sem lægsta prósentuna ber, er með 11.98%, sem er Sjúkrasamlag Þingeyjarsýslu, en sjúkrasamlagið, sem hæst ber, er Sjúkrasamlag V.-Skaftafellssýslu og Rangárvallasýslu með 16.86%. Þessi munur varð ekki meiri en þetta. Aðeins til fróðleiks skal ég geta þess, að Reykjavík er með 16.53%. Þar er langstærsta sjúkrasamlagið. Þetta bil varð í reynd að dómi þessara manna mun minna en þm. almennt óttuðust, og ég var einn í hópi þeirra sem héldu að þetta bil yrði meira. En þarna kemur auðvitað margt til, eins og menn eflaust geta getið sér til um.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því sem kom fram hjá hæstv. ráðh. Ég sagði áðan, að því hefði verið haldið fram og að ég teldi með réttu, að það væri hægt að spara verulega fjármuni í rekstri Tryggingastofnunar ríkisins. Ég veit ekki annað en margir séu mér sammála um þessa skoðun. Svo kemur hæstv. ráðh. og talar í öðrum dúr, segir að ég hafi tekið stórt upp í mig og talað um að líklega væri hægt að spara 8 milljarða í rekstri Tryggingastofnunarinnar og trygginganna, það væri sem sagt hægt að spara allan þann kostnað, sem um væri að ræða í sambandi við tryggingarnar, ég hefði talað í þeim dúr. Slíkur málflutningur skýrir sig náttúrulega sjálfur, og er leitt til þess að vita, að hæstv. heilbr: og trmrh. skuli alltaf grípa til slíkra útúrsnúninga þegar um það er að ræða, að aðrir eru á annarri skoðun en hæstv. ráðh. Ég held fast við það og tel það raunar engan vafa, að hægt er að spara í rekstri Tryggingastofnunar ríkisins eins og rekstri fjöldamargra annarra opinberra fyrirtækja. Þá vildi hæstv. ráðh. ekki viðurkenna að það væri rétt, að þetta gjald, sem hér er um að ræða, kæmi hart niður á láglaunafólki. Það er alveg öruggt mál, að stór hópur láglaunafólks í landinu lendir í að greiða þetta sjúkratryggingagjald, og það tel ég að komi niður á þeim sem síst skyldi. Hann sagði að ekki væri endalaust hægt að bæta útgjöldum á ríkissjóð, án þess að hann fengi tekjur í staðinn, og nefndi þar til nýgerða kjarasamninga opinberra starfsmanna. Eins og það eigi að vera rökin fyrir því, að brotin séu þau loforð sem gefin voru við gerð kjarasamninga á s.l. sumri! Rökin fyrir því, að þau loforð séu brotin og þau fyrirbeit svikin, eigi að vera þau, að opinberir starfsmenn fengu kauphækkun með nýgerðum kjarasamningum sínum. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ráðh. allir, ekkert síður hæstv. heilbr.- og trmrh., hafi vitað um það, þegar ríkisstj. gaf loforðið við samningsgerðina á s.I. sumri við aðila hins almenna vinnumarkaðar, hæstv. ráðh. hafi vitað um það, að fyrir dyrum stóðu samningar við BSRB. Þeir hafa væntanlega gert sér grein fyrir því, að þar var um að ræða kröfur af hálfu opinberra starfsmanna um bætt launakjör, en ekki á hinn veginn. Ég hygg að hæstv. ráðh., þ. á m. hæstv. heilbr.- og trmrh., hljóti að hafa gert sér grein fyrir því, þannig að hér er ekki um neina röksemdafærslu að ræða sem réttlætir svik hæstv. ríkisstj. á loforðunum við samningsgerðina, - þau séu réttlætanleg vegna þess að opinberir starfsmenn fengu kauphækkun. Svo sagði hæstv. ráðh.: Það er ekki alltaf hægt að bæta á atvinnureksturinn, atvinnureksturinn telur sig ekki of vel haldinn eða of sælan. - En það virðist vera skoðun hæstv. ríkisstj., að endalaust sé hægt að bæta á launafólk, það sé of sælt af því sem það hefur, jafnvel þeir lægst launuðu. Þar er endalaust hægt að bæta sköttum á að dómi hæstv. ríkisstj. og í þessu tilfelli ekki hvað síst að dómi hæstv. heilbr.- og trmrh. Það er ekki spurt um það, hvort launafólk telji sig of sælt eða ekki. Það er alltaf sótt á hin sömu hefðbundnu mið ef um skattaálögur er að ræða og tekna þarf að afla í ríkissjóð. Alltaf er byrjað á launafólki, og það hefur ekki sýnt sig hvað síst í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Það er enginn vafi á því - ég ítreka það - að það mætti ná þessari upphæð, sem hér er um að ræða, sem nemur tekjunum af sjúkratryggingagjaldinu, með því að leggja örlitið prósentubrot á fyrirtæki í landinu, ég tala nú ekki um ef gerð væri gangskör að því að breyta hinu rangláta skattkerfi í landinu og framkvæmd þess svo að það næði til stórtekjumannanna og stóreignamannanna, þannig að þeir greiddu eitthvað í hinn sameiginlega sjóð sem þeir hafa látið vera að greiða í á undanförnum árum og áratugum. Kannske eru þeir svo illa haldnir að áliti hæstv. ríkisstj. og hæstv. heilbr: og trmrh., að þeir séu ekki til þess færir, þangað megi ekki sækja peninga. Það er engu líkara, eftir því sem hér er talað, en að þetta sé einmitt skoðun hæstv. ráðh. Raunar má segja, að hún hafi birst í störfum og ákvörðunum hæstv. ríkisstj. á undanförnum árum. Þar hefur hæstv. ríkisstj. fyrst og fremst beitt geiri sínum að launafólki, verkalýðshreyfingunni í landinu og það á að gera enn með þessu frv.



Herra forseti. Í skýrslu ríkisstj. um lánsfjáráætlun 1978, sem lögð var fram á hv. Alþ. í gær, kom fram að flutt yrði frv. til laga um heimild til erlendrar lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna lánsfjáráætlunarinnar 1978. Ég mun nú gera grein fyrir því frv., sem hér er til umr. og er flutt til fullnustu þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið og gerð er grein fyrir í skýrslu ríkisstj. um lánsfjáráætlun. Að því er ríkisframkvæmdir varðar er leitað heimildar til erlendrar lántöku að jafnvirði 4866 millj. kr. Í hliðstæðu frv. vegna lánsfjáráætlunar 1977 var gert ráð fyrir erlendri lántöku til ríkisframkvæmda að fjárhæð 6870 millj. og að auki 2 862 millj. vegna Framkvæmdasjóðs, sem ekki mun taka erlend lán vegna fjárfestingarlánasjóða á næsta ári. Samtals er því erlend fjáröflun til ríkisframkvæmda og fjárfestingarlánasjóða 9732 millj. á árinu 1977, þannig að um mjög verulegan samdrátt er að ræða í erlendum lántökum í þessu skyni eða nákvæmlega 50% lækkun í ísl. kr. Til viðbótar erlendri lánsfjáröflun er gert ráð fyrir að afla 5586 millj. kr, innanlands vegna ríkisframkvæmda eða samtals 10 452 millj, kr. Innlend lánsfjáröflun skiptist þannig, að 3100 millj. er sala ríkisskuldabréfa eða spariskírteina, og þarf því að hækka lántökuheimild fjárlagafrv. um 1100 millj. Sérstök fjáröflun til framkvæmda við þjóðarbókhlöðu er 170 millj. og innheimtufé eldri spariskírteina að frádreginni innlausn skírteina 2316 millj. kr. Að öðru leyti felur frv. í sér ákvæði um kaup lífeyrissjóða á verðtryggðum skuldabréfum, m.a. bréfum Framkvæmdasjóðs og Byggingarsjóðs, lántökuheimildir vegna Landsvirkjunar og Hitaveitu Suðurnesja og heimild til að breyta skammtímalánum ríkissjóðs í lengri lán. Tilgangur frv. í heild er að tryggja að markmiðum lánsfjáráætlunarinnar verði náð á næsta ári, en fyrir þeim gerði ég ítarlega grein í ræðu í Sþ. í gær, og vísa ég til skýrslunnar um lánsfjáráætlun, með leyfi forseta. Ég mun þá fara nokkrum orðum um einstakar frvgr. og vík fyrst að 1. gr., þar sem ákvæðið er um lántöku að upphæð 4866 millj. kr., og 2. gr., að því fé skuli varið til framkvæmda í samræmi við ákvæði fjárl. fyrir árið 1978. Í 3. gr. frv. er kveðið á um skyldu lífeyrissjóða til að ávaxta 40% ráðstöfunarfjár síns í verðtryggðum skuldabréfum. Tilgangur þessa ákvæðis er tvíþættur: annars vegar að treysta ávöxtun lífeyrissjóðanna til þess að þeir geti betur sinnt skyldum sínum við lífeyrisþega og einnig að tryggja fjáröflun til nauðsynlegra framkvæmda í landinu. Á undanförnum árum hafa verið gerðir um það samningar milli fjmrn. og lífeyrissjóða, að lífeyrissjóðirnir keyptu verðtryggð skuldabréf Framkvæmdasjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs ríkisins fyrir tiltekinn hluta af árlegu ráðstöfunarfé sínu. Á þessu ári er stefnt að því, að skuldabréfakaup lífeyrissjóða frá þessum aðilum nemi samtals 30% af ráðstöfunarfé. Tilgangur þessara verðbréfakaupa hefur verið að tryggja þátttöku lífeyrissjóða í fjármögnun atvinnuvega og íbúðabygginga og jafnframt að gefa þeim kost á, að ávaxta verulegan hluta af ráðstöfunarfé sínu með fullri verðtryggingu. Framkvæmd samninganna hefur yfirleitt gengið vel, en þó hefur verið nokkur misbrestur á að allir lífeyrissjóðir keyptu verðbréf að umsömdu marki. Hefur þetta ekki aðeins skapað vandamál í framkvæmd greiðsluáætlunar, heldur hafa sumir sjóðir þannig naumast sinnt nægjanlega skyldu sinni að ávaxta fé sitt með sem hagkvæmustum hætti í þágu lífeyrisþega. því þykir ástæða til að setja nú í lög almenn ákvæði þess efnis, að öllum lífeyrissjóðum sé skylt að ávaxta tiltekinn hluta af heildarráðstöfunarfé með fullri verðtryggingu. Jafnframt þessu er sú kvöð lögð á fjmrn., að það hafi ætíð á boðstólum verðbréf með fullri verðtryggingu bæði eigin skuldabréf svo og bréf Framkvæmdasjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs ríkisins svo að lífeyrissjóðirnir geti ætið fullnægt þeirri lagaskyldu, sem hér er gerð till. um, að ávaxta a, m. k. 40% af ráðstöfunarfé sínu í slíkum bréfum. Auk þess er gert ráð fyrir að aðrir stofnlána- og fjárfestingarsjóðir geti selt lífeyrissjóðum verðtryggð skuldabréf sín, enda fullnægi þau verðtryggingarákvæðum þessa frv. að mati Seðlabankans. Gert er ráð fyrir að sett verði nánari ákvæði um framkvæmd þessara skuldabréfakaupa í reglugerð. Þar verður m.a. skilgreint ráðstöfunarfé lífeyrissjóða, en til þess teljast vextir og afborganir að viðbættum gjaldatekjum, en frádregnum lífeyrisgreiðslum. 4. gr. frv. fjallar um heimild til lántöku erlendis vegna Landsvirkjunar. Um miðjan nóv.1977 lauk Landsvirkjun við að reisa 220 kw. háspennulinu milli spennistöðvar sinnar við Geitháls og spennistöðvar þeirrar sem nú er í byggingu á Brennimel við Hvalfjörð. Jafnframt var þá lokið samtengingu línu þessarar og byggðalínunnar og þar með hafinn rafmagnsflutningur í verulega auknum mæli frá orkuveitusvæði Landsvirkjunar til Norðurlands. Á næsta ári verður Landsvirkjunarlínan framlengd að járnblendiverksmiðjunni í Hvalfirði, en ráðgert er að rafmagnssala til verksmiðjunnar hefjist á árinu 1979. Vegna verksmiðjunnar hefði því ekki þurft að byggja línuna fyrr en 1978, en nú s.l. vor ákvað stjórn Landsvirkjunar, að höfðu samráði við ríkisstj., að flýta byggingu linunnar svo að unnt yrði að auka sem fyrst rafmagnsflutning til Norðurlands. Kostnaður við byggingu Landsvirkjunarlínunnar ásamt hlutdeild Landsvirkjunar í spennistöðinni á Brennimel áætlast 1500 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Kostnaður þessi er að verulegu leyti þegar áfallinn og hefur hann verið fjármagnaður með erlendum lánum til skamms tíma. Ætlunin er að taka erlent lán til langs tíma til endurgreiðslu hlutaðeigandi lána og fjármögnunar kostnaðarins á árinu 1978. Ráðgert er að umrætt lán verði annaðhvort með ríkisábyrgð eða lán sem ríkissjóður tekur og endurlánar Landsvirkjun. 5. gr. fjallar um ábyrgðarheimildir vegna Hitaveitu Suðurnesja. Framkvæmdir hófust við Hitaveitu Suðurnesja árið 1975. Þær hafa staðið sleitulaust síðan og eru langt komnar. Í nóv. 1977 var vatni hleypt á dreifikerfi Grindavikur. Síðan hefur verið unnið að dreifikerfi fyrir Njarðvíkur og Keflavík og er áætlað að vatni verði hleypt á til Njarðvíkur fyrir áramót og til Keflavíkur í byrjun næsta árs. Framkvæmdum er haldið áfram og reiknað með að þeim ljúki á miðju ári 1979 fyrir allt Reykjanes utan Keflavíkurflugvallar. Ábyrgðarheimild, er veitt var með lögum nr. 100/1974, nam 2 milljörðum kr. Er nú talið nauðsynlegt að afla umræddrar viðbótarheimildar til að ljúka verkinu að þessu leyti, en hér er um mjög mikið þjóðþrifafyrirtæki að ræða. 6. gr. frv. fjallar um heimild til breytinga fyrir ríkissjóð á erlendum lánum, og er þar um nýmæli að ræða. Vegna ástands á erlendum fjármagnsmörkuðum undanfarin ár hefur yfirleitt ekki verið völ á erlendum lánum til nægjanlega langs tíma miðað við eðlilegan afskriftartíma þeirra mannvirkja sem með þeim hafa verið fjármögnuð. Veldur þetta óeðlilega örum afborgunum og þungri greiðslubyrði á næstu árum. Aðstæður á erlendum lánamörkuðum hafa farið batnandi að undanförnu og gæti því orðið hagkvæmt að taka lán til greiðslu lána sem greiða verður nú á skömmum tíma. Í þessum tilvikum sýnist mér eðlilegt að fjmrn. hafi samráð við fjvn. um slíkar lánabreytingar, og er það lagt til í síðustu mgr. 6. gr. Ég hef nú gert grein fyrir þessu frv. með tilvísun til þess sem ég sagði um skýrslu um lánsfjáráætlun í Sþ. í gær, og leyfi mér að leggja til að þessu máli verði að lokinni 1. umr. vísað til 2, umr, og hv. fjh.- og viðskn.