Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samgmn. þessarar hv. d. hefur haft þetta frv. á þskj. 49 til meðferðar og tekið það til sérstakrar athugunar, að því er það snertir, hvernig kæmi niður sú aðstoð, sem ætlazt er til samkvæmt frv., að ríkið veiti sýslufélögum, eftir að sýslunefndir hafa fengið heimild til þess að ákvarða, að nokkuð af því fé, sem sýslan leggur til vegamála, megi ganga til kaupa á vélknúnum tækjum til vegagerða í sýslunni. N. fellst á, að þessi heimild sé gefin, en vill bæta því við, að reit þyki og sanngjarnt, að sýslusjóðir standi jafnt að vígi um hluttöku ríkissjóðs í kostnaði við vélakaup til vegagerða, hvort sem þær sýslur hafa stofnað hjá sér sýsluvegasjóði eða ekki. Eins og kunnugt er, hafa þessi ákvæði l. um sýsluvegasjóði verið hagnýtt víðar en á horfðist í fyrstu. Þær sýslur munu vera í minni hluta, sem hafa ekki neytt heimildarinnar um að mynda sýsluvegasjóði hjá sér. Það er ætlazt til þess í frv. og brtt. samgmn., að ef vegamálastjóri telur ráðlegt að kaupa þessar vélar fyrir tilteknar sýslur, þá greiði ríkissjóður helming verðs þeirra á móti sýslufélaginu í hverju tilfelli. En samkvæmt ákvæðum l. um sýsluvegasjóði mundi þetta ekki verða eins mikil hjálp í sumum kringumstæðum eða jafnvel öllum kringumstæðum fyrir þau sýslufélög, sem hefðu sýsluvegasjóði hjá sér, eins og fyrir hin, sem hafa þá ekki, sem þá gætu fengið fullan helming verðs þessara tækja greiddan úr ríkissjóði samkv. frv. Þess vegna telur n. rétt, að þessi 2. málsgr. í 1. gr. frv. falli burt, því að þessi málsgr. gerir ráð fyrir, að þessi styrkur ríkissjóðs til vélakaupanna fari eftir ákvæðum sýsluvegasjóðsl., en þau ákvæði eru þannig, að ekki er gert ráð fyrir framlagi ríkissjóðs til sýsluvegasjóða, fyrr en þeir eru komnir upp í vissa upphæð. Samgmn. leggur til, að frv. verði samþ. með því, að þessi málsgr. verði felld niður, eins og sjá má með samanburði á frv. og brtt. n., en að öðru leyti haldist ákvæði frv. óbreytt.



Herra forseti. Hv. 2. þm. N.-M. óskaði eftir að fá skýringar á því, hvernig frv. þetta væri hugsað, og um tilganginn með því. Hann talaði um, að sú stefna væri uppi að koma sem flestum vegum yfir á ríkið, og það er rétt, sú stefna hefur verið ríkjandi. Þó held ég, að öllum ætti að vera ljóst, að alltaf verður eitthvað til af sýsluvegum, það verður ekki unnt að koma öllum vegum yfir á ríkið. Frv. þetta þarf náttúrlega ekki mikilla skýringa við fram yfir það, sem það felur í sér ásamt grg. þess. Ef grg. er lesin, þá verður manni ljóst, hver tilgangurinn með því er. Hv. 2. þm. N.-M. talaði um það, að vélknúin tæki til vegagerða séu svo dýr, að tæplega muni vera hægt að nota þau við gerð sýsluvega, sem séu stuttir, og þar sem sýslurnar hafi yfir litlu fé að ráða til lagningar þeirra, og hv. þm. álítur, að ekki borgi sig að nota þessar vélar við vegagerð nema þar, sem hægt er að láta vinna í einu á sama stað fyrir um 100 þús. kr., og hefur hann þetta eftir vegamálastjóra, skildist mér hann segja. Nú ætla ég ekki að draga það í efa, að þetta viðtal milli hans og vegamálastjóra hafi átt sér stað. En það, sem mér þykir samt ótrúlegt, er, að það geti ekki borgað sig að koma við tiltölulega einföldum vegavinnuvélum, nema unnið sé margar vikur eða jafnvel mánuði á sama stað. A. m. k. sumar þessar vélar, sem notaðar eru til vegagerða, eru ekki svo þungar eða fyrirferðarmiklar í flutningi, að það sé tiltölulega erfitt að færa þær úr stað. T. d. vélar, sem notaðar eru til þess að moka á bíla, eru tiltölulega fyrirferðarlitlar og léttar, og það er tiltölulega auðvelt að flytja þær á milli staða. Og þó að við hugsum okkur ekki, að um aðrar vélar sé að ræða til að nota í sýsluvegum en þessa einu tegund, þá fullyrði ég, að það mundi svara kostnaði að gera það, því að þar sem bílar eru notaðir til þess að aka ofan í vegi, er ámoksturinn tiltölulega dýrastur af vinnunni við vegagerðina. Það að hafa marga menn til þess að moka á bílana, sem svo liggja verklausir á milli þess, sem bílarnir eru í gryfjunni, það er það dýrasta við vegagerðir. Ef sýslufélag, þar sem margir sýsluvegir væru, ætti svona vél til umráða til þess að moka á bíla, þá gæti ég hugsað mér, að það margborgað sig að flytja þessa tiltölulega litlu vél á milli staða í sýslunni, þar sem vegirnir væru lagðir, til að nota hana við ámokstur. Við það mundi sparast mikið fé og afköstin aukast til muna. Og jafnvel þótt aðrar vélar til vegagerða, svo sem ýtur og aðrar slíkar vélar, yrði ekki kleift fyrir okkur að kaupa til að nota á næstu tímum í vegum í sveitum landsins, þá vitum við, að tækninni fleygir fram, og við getum gert ráð fyrir, að vélar, sem notaðar verða til vegagerða eftir t. d. 5–10 ár, verði einfaldari heldur en þær eru nú. Ég tel þess vegna alveg tímabært að samþ. þetta frv. og að það megi verða til þess, að sýsluvegir, sem alltaf hljóta að verða margir í þessu landi, muni geta haft þessara véla mikil not. Að öðru leyti vil ég vitna til grg. þessa frv. um réttmæti þess og nauðsyn. Og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að ef hv. þm. lesa þá grg., geti þeim ekki blandazt hugur um, hvað fyrir flm. vakir með þessu frv.



Herra forseti. Í grg. þessa frv. er í aðalatriðum tekið fram það, sem máli skiptir fyrir hv, þdm., til þess að þeir hafi rétta aðstöðu til að taka afstöðu og ákvörðun um þetta mál. En vegna þeirra, sem miður eru kunnugir staðháttum þarna í Vogum, skal ég drepa á það, að úti fyrir þessari væntanlegu höfn, ef frv. verður samþ., þar sem nú eru hafnleysur, eru einhver allra beztu fiskimið landsins, og ég geri ráð fyrir, að það sé öfgalaust að segja, að hæpið sé, að innan Faxaflóa liggi aðrir staðir betur við lendingarbótum en einmitt þessir staðir. Það er alllangt síðan fram fóru rannsóknir á kostnaði við hafnar- og lendingarbætur á þessum stöðum, og þegar áður en heimsófriðurinn brauzt út, lágu fyrir um þetta ýtarlegar áætlanir, framkvæmdar af vitamálastjóra eða undir hans stjórn. Með þessu frv. er farið fram á það, að auðið verði að hefjast handa í þessum efnum, og þó er hér ekki stílað hærra en svo, að reist verði mannvirki, sem fyrir stríð var áætlað að mundu kosta um 350 þús. kr. Það er álit þess manns, sem almennt er vitnað til í þessum efnum sem kunnugasta manns á þessu sviði, vitamálastjóra, að þessir staðir, sem hér ræðir um, liggi óvenjulega vel við hafnarmannvirkjum. Staðhættir þar eru þannig, að þar má með tiltölulega litlum kostnaði framkvæma mannvirki, sem geta orðið hlutfallslega að mjög miklu liði. Útgerð á þessum stað er nú ekki mjög mikil, enda eru hreppsbúar ekki nema um 300 manns. Og það er rétt að segja frá því, að hafnarskilyrði eru nú ekki betri þarna en svo, að þeir bátar, sem þar eiga heimilisfang, hafa neyðzt til að leita út fyrir hreppinn til skjóls fyrir útgerðina. En ef þessar lendingarbætur verða gerðar, sem frv. fjallar um, þá er víst, að þarna mun rísa upp blómleg útgerð, og ég hygg, að mjög margir fleiri en hreppsbúarnir þar mundu þá gera út fiskibáta sína frá þessum stað. Það er einnig álit kunnugra manna og þar á meðal vitamálastjóra, að ef þessar lendingarbætur verða framkvæmdar, þá sé ráðin bót á mikilli þörf þeirra báta, sem fiska við Faxaflóa, fyrir athvarfshöfn. En þessi staður yrði tvímælalaust langlíklegasta athvarfshöfn við Faxaflóa. Þó hygg ég, að þessar lendingarbætur geti ekki fullnægt útgerðarmönnum í þessu efni, sem þar ræðir um. En hér er þá ekki heldur um neinn ákaflega mikinn kostnað að ræða eftir till. frv., samanborið við þær tölur, sem hæstv. Alþ. fjallar um. Og hvort sem landshöfn kemst á þarna syðra eða ekki, þá er ekki fyrir gýg unnið með þeim mannvirkjum, sem hér er farið fram á styrk til að framkvæma. Ég minni aðeins á, að bæði þessi hreppur og aðrir nærliggjandi hreppar hafa verið mikil tekjulind ríkissjóði, án þess þó að ríkissjóður hafi borið vegna þeirra mikla bagga. Það tel ég einnig, að mæli með því, að ríkið veiti styrk í þessum efnum. Vænti ég þess, að hv. þd. taki þessu máli með skilningi, og vil leyfa mér að mælast til þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.

Flm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Árið 1937 voru fyrst samþ. l. um lestrarfélög og kennslukvikmyndir o. fl., sem ákváðu, að lestrarfélög í sveit og bókasöfn í kauptúnum skyldu njóta nokkurs styrks. Samkvæmt þeim l., eru þær litlu tekjur, sem renna til félaganna og þau hafa til þess að reka starfsemi sína og til bókakaupa, í fyrsta lagi nokkur hluti álags á skemmtanaskatt, sem lagt er á með þeim l., í öðru lagi styrkur frá viðkomandi hrepps- eða sýslufélagi og í þriðja lagi félagsmannagjöld. Samkv. þeim l., sem ég nefndi, er stofnaður styrktarsjóður lestrarfélaga, sem myndast með því, að lagður er á 15% skemmtanaskattur, og því fé, sem inn kemur við það, varið að tveim þriðju hlutum til styrktar bókakaupa þessara félaga. Það hefur komið í ljós við framkvæmd þessara l. á undanförnum árum, að það fé, sem fæst þannig í styrktarsjóðinn, nemur lægri upphæð, og styrkur sá, sem hvert félag getur fengið úr sjóðnum, nemur því að meðaltali mjög litlu fé. Ég flyt því á þskj. 139 ásamt hv. þm. V.-Sk. frv. til l. um breyt. á þessum l., og eftir till. frv. er meginbreyt. sú, að hækka skuli álagið á skemmtanaskattinn upp í 30%, og fyrirmælin um styrkúthlutun til einstakra félaga eru í frv. í samræmi við þær auknu tekjur, sem til styrktarsjóðanna mundu falla samkvæmt því. Verðlag á bókum eins og öðru í landinu hefur gerbreytzt, frá því er stríðið hófst. Á hinn bóginn liggur það ljóst fyrir, að það er nauðsynlegt að hlynna að því, að fólkið úti um byggðir landsins geti átt aðgang að allfjölbreyttum bókakosti, svo að það geti fengið yfirlit yfir það bezta, sem gefið er út á hverju ári hér á landi. Þetta er svo augljóst mál, að ég tel ástæðulaust, a. m. k. á þessu stigi málsins, að fara um þetta fleiri orðum, en vil leyfa mér að mælast til þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Það hefur nú verið sannað hér, svo ekki verður á móti mælt, að frv. það, sem hér um ræðir, er einhver hin ófyrirleitnasta árás, sem borin hefur verið fram á Alþ., gegn bændastétt landsins og samtökum bænda. Ég hygg, að hvergi verði fundið hliðstætt dæmi nema þar, sem einræðisfyrirkomulagið hefur verið að brjóta undir sig landbúnaðinn. Það er þrennt, sem lagt er til grundvallar þessu frv. fyrst. Það á að banna bændum að selja vöru sína þar, sem aðalmarkaðurinn er fyrir hana. Annað: Það er ákveðið að koma upp mjólkurverðsdómstól, þar sem bændur eru í minni hluta, svo að þeir hafa ekki aðstöðu til að ráða nokkru um verð vöru sinnar. Þetta á að vera framtíðarfyrirkomulag, og svipaðar hömlur eru settar á aðra þátttöku bænda í þessum málum á öllum sviðum. Og í þriðja lagi er heimild til að taka eignarnámi eigur þeirra með því að greiða fyrir þær verð, sem undir mörgum kringumstæðum yrði langt undir kostnaðarverði fyrirtækjanna, - því það verður ekki séð, að það eigi að taka neitt tillit til þess, hvort um niðurskrifaðar eignir er að ræða, eða neitt tillit til verðlags í landinu í sambandi við þessar eignir, eins og venja er þó til, þegar verið er að taka eignarnámi. Það er því ekki að furða, þó að flm. reyni að grímuklæða þetta mál, enda er það gert. Aðalgríman er þetta: að ekki sé um neina árás á bændur að ræða, heldur það, sem þeir kalla „Framsóknarklíkuna“ í landinu og þá fyrst og fremst í nágrenni Reykjavíkur. Vitanlega er þetta gert til þess, að þeir menn í þinginu, sem ekki hafa neina ofurást á Framsfl., fylgi frv., ef þeir skyldu skapa sér þá skoðun, að verið væri að vega eingöngu að Framsfl. Og það er engu líkara en þetta ætli að heppnast. Svo var að heyra á hv. 7. þm. Reykv., og er það merkilegt, að hann virtist ekki sjá neitt í þessu frv. annað en baráttu við Framsfl. Ég hélt satt að segja, að hann væri of greindur til þess að sjá ekki í gegnum þennan vef. Ef mjólkin hefði verið í höndum stjórnskipaðrar n., þar sem stjórn Framsfl. hefði nefnt menn í n., þá hefði þetta getað staðizt, en ekki, eftir að bændur hafa tekið söluna í sínar hendur. Svo hélt ég, að menn vissu, að bændur á þessu svæði senda jöfnum höndum bæði framsóknarmenn og sjálfstæðismenn á þing, og ég veit ekki betur en stofnunin sé ópólitísk, þó að hver einstakur meðlimur hennar hafi sína ákveðnu pólitísku skoðun, eins og t. d. í Alþsambandi Íslands. Það er fleira, sem þeir bera fram sem ástæðu fyrir því, að taka þurfi upp þetta fyrirkomulag að taka yfirráðin af bændunum. Með því á að tryggja bæjarbúum meiri, betri og ódýrari mjólk. Ég get ekki séð, hvernig þetta fyrirkomulag, þótt að l. yrði, gæti tryggt vörugæði fram yfir það, sem nú er gert. Allir þessir bændur reyna að vanda vöru sína og koma henni á markaðinn í sem beztu ástandi. En l. er þannig háttað, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefur allt eftirlit með þessum málum. Samkv. þeim og reglugerðum um þau hafa bæjarfélögin ekki bara rétt, heldur skyldu til að fylgjast með þessum málum, frá því að við mjólkinni er tekið af bændum og þar til hún er komin til neytenda. Og ef sóðaskapur á sér stað, eins og látið er af, þá er vanræksla heilbrigðiseftirlitsins í Reykjavík ekki lítil. Bæjarstjórnin hefur í hendi sinni að setja reglur og fylgja þeim eftir. - En ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að þessar ásakanir allar eru ýktar. Mjólkurrifrildi er sem sé orðin landlæg pest hér í Reykjavík. Ég hef fylgzt nokkuð með þessum málum hér um tuttugu ára skeið. Ég var í stjórn Mjólkurfélags Reykjavíkur á þeim árum, sem það rak hér fyrstu og einu mjólkurhreinsunarstöðina á landinu. Þá var mjólkursala leyfð hér eftirlitslítið í fjósum um allan bæinn og umhverfis hann. Og þar var aldrei um sóðaskap að ræða. - En Mjólkurfélagið v arð fyrir fráleitum árásum í bæjarblöðunum fyrir, að það seldi vonda mjólk og skítuga, - og ef mjólkurskortur var á haustin, var það af sumum kallað morðtilraun af hendi félagsins á börnunum í Reykjavík. Svo þegar Mjólkursamsalan tók við mjólkursölunni af Mjólkurfélagi Reykjavíkur, erfði hún ásakanirnar og í aukinni útgáfu, og nú minnist enginn annars en hún hafi verið hér í himnalagi, þangað til hin vonda Mjólkursamsala tók til starfa. Í haust var þess getið í einu bæjarblaðanna, að samsölumjólkin væri svo vond, að setuliðið vildi ekki líta við henni. Svo gefur einn af yfirmönnum setuliðsins vottorð um, að hann drekki mjólk frá samsölunni á hverjum degi, og ber henni í alla staði vel söguna, og nú keppast blöðin um að skammast yfir því, hve mikið af þessu óæti fari til setuliðsins, í stað þess að gefa það blessuðum börnunum. Svona er nú málaflutningurinn. Það dettur hvorki mér né öðrum í hug að neita því, að ýmislegt standi til bóta í þessum málum. En ég leyfi mér að fullyrða, að verði ekki unnt að lagfæra það, sem þarf, undir því skipulagi, sem nú er á þessum málum, þá verði það ekki frekar lagfært, sem nú er stefnt að. Þrifnaðar- og heilbrigðiseftirlitið hafa bæjarvöldin í hendi sér, og sú hliðin, sem að bændunum snýr, verður ekki betur tryggð, þótt allt vald og ábyrgð í þessum málum verði af þeim tekin. Það, sem mestum erfiðleikum hefur valdið í þessum efnum, er það, að stöð sú, sem samsalan tók við af Mjólkurfélaginu, er orðin langsamlega of lítil, - þar sem mjólkurmagnið hefur vaxið upp úr henni á skömmum tíma. Að enn þá hefur ekki reynzt unnt að koma upp nýrri mjólkurstöð, er af ýmsum eðlilegum ástæðum, sem bent hefur verið á í umr. En nú er hafizt handa um þetta mál, og ef ekki stendur á afgreiðslu véla í stöðina af stríðsástæðum, má vænta þess, að hún verði komin upp innan árs eða svo. Er þá stærstu hindruninni um fullkomna meðferð og vinnslu mjólkurinnar rutt úr vegi. Og það er nokkurn veginn víst, að stöðin kemst ekki upp einum degi fyrr en ella, þótt þetta frv. verði samþykkt. Þá er það aukning mjólkurinnar. Það hefur í umr. verið sýnt fram á það með rökum, að aldrei hefur aukning mjólkurinnar á Reykjavíkurmarkaðinum stigið önnur eins risaskref og undir mjólkurskipulaginu. Og þó að nokkurs mjólkurskorts hafi gætt í nokkrar vikur yfir haustmánuðina, þá er það engin nýlunda í landi okkar. Eins og sýnt hefur verið og sannað, er mjólkurmagnið nú meira en það hefur nokkru sinni verið yfir haustmánuðina. Þetta sýnir, að þróunin fer í þá átt að jafna mjólkina yfir árið, þó að það sé bæði erfiðleikum bundið og mikill kostnaðarauki fyrir bændur að auka til muna mjólkurframleiðsluna yfir haustmánuðina. En meðal annarra orða: Hvernig halda menn, að hægt sé að tryggja það, að alltaf verði nægileg mjólk og vaxandi, þótt bæjarstjórnirnar tækju að sér sölu hennar og vinnslu? Þeir, sem að þessu standa, hugsa máske eins og einn spekingurinn af götunni, - einn þeirra, sem alltaf eru að álasa bændunum fyrir amlóðahátt og þykjast kunna ráð við öllum meinum landbúnaðarins. Þessi spekingur sagði, að það væri einn votturinn um athafnaleysi bændanna að láta ekki kýrnar bera oftar á ári en þær gera. Þessir menn halda máske, að kýrnar yrðu svo upp með sér af því að mjólkin úr þeim ætti að fara í gegnum hinar fínu hendur bæjarstjórnar og borgarráðs, að þær tækju upp á því að bera með hverju tungli til að tryggja þeim næga mjólk. Ég veit ekki og skil ekki rökin hjá þessum mönnum. En af því að það eru bæjarstjórnar- og bæjarráðsformenn, sem að þessu frv. standa, finnst mér ekki úr vegi að biðja þá að stinga hendinni í eigin barm í sambandi við kröfur þeirra á hendur bændum. Þeir ætla að leysa öll vandamál mjólkursamsölunnar með því að taka þessi mál í sínar hendur. En hvernig gengur þeim með þau verkefni, sem þeir hafa tekið að sér fyrir bæinn? Hvernig er það með rafmagnið, sem þeir eiga að sjá um? Finnst þeim ekkert athugavert við það, þótt það sé af svo skornum skammti, að húsmæðurnar séu í vandræðum með að elda matinn og þeir, sem reka starfsemi sína með rafmagnsvélum, verði oft að standa verklausir tímum saman? Hvernig er það með húsnæðisleysið, sem bæjarstjórnin hefur tekið að sér að bæta úr? Það hefur flogið fyrir, að sumt af íbúum bæjarins hafi orðið að búa í tjöldum síðastliðinn vetur og nú eigi að ráðstafa nokkru af fólkinu í skúrana hjá setuliðinu, - sem má þó ekki fá einn mjólkurdropa hjá samsölunni. Eða þá vatnið? Nú hefur verið sagt, að í mörgum húsum væri ástandið þannig, að þangað fengist ekki vatnsdropi til suðu dag eftir dag og ekki væri hægt að hella úr koppunum daglangt (eða hleypa niður úr klósettunum, eins og það heitir á nútíðarmáli) vegna vatnsleysis. Og svo þykjast þessir sömu menn ætla að leysa allan vanda í mjólkurmálum með því að taka þau í sínar hendur. Halda þessir menn að það sé hægara að afla mjólkur en vatns í þessu landi rigninga og vatnsfalla? Mér er sem ég sæi yfirskriftina í dagblöðum þeirra, ef það væru bændurnir, sem tekið hefðu að sér að útvega borgarbúum, þótt ekki væri nema vatnið, - og leystu það ekki betur af hendi en þetta. Nú bið ég menn að skilja mig ekki svo, að ég álíti það réttmætt að álasa bæjarstjórninni fyrir það, þótt hún hafi ekki, jafnóðum getað leyst úr öllum þeim vandamálum, sem að hafa steðjað á öllum þessum óvenjulegu tímum. En ég vil bara að þessir háu herrar skilji það, að fleiri hafa við erfiðleika að stríða í störfum sínum en þeir einir og að ekki dugar að heimta allt með frekju af öðrum, meðan þeir standa vanmáttugir gagnvart þeim verkefnum, er þeir hafa sjálfir tekið að sér. Þá er það krafan um lægra mjólkurverð. Hún ein kynni að geta heppnazt, ef frv. yrði að l. og kæmist til framkvæmda. En það yrði ekki á þann hátt, að rekstur og sölukostnaður lækkaði. Hann er nú þegar svo lágur, að eins dæmi mun vera í þessum bæ. Rekstrarkostnaður samsölunnar var s. l. ár tæp 6% á sama tíma og t. d. er leyft að leggja um 50% á ölflösku í smásölu og annað eftir því. Það eru því mestar líkur til, að dreifingarkostnaðurinn hækkaði. En mjólkurverðið gæti vel lækkað samt sem áður á þennan ofureinfalda hátt að lækka bara verðið til framleiðendanna. Og það væri líka hægurinn hjá um það, þegar búið væri að taka alla verðákvörðun úr höndum bændanna - og öll tæki til að gera vörur úr mjólkinni, svo að þeir ættu ekki annars úrkostar en láta vörur sínar í hendur þessara manna með þeim skilmálum og gegn því verði, sem þeim væri skammtað, - eða hella henni niður. Með þessu móti væri máske hægt að tryggja lægra mjólkurverð, en ef til vill yrði vafasamt um mjólkuraukninguna. Og svo bíta flutningsmenn höfuðið af skömminni í rökstuðningi sínum fyrir frv. með því að segja ofurmeinleysislega, að þetta frv. sé framhald af samkomulaginu í sex manna n. Framhald af samkomulaginu. Það má nú segja, að hræsnin og yfirdrepsskapurinn ríði hér ekki við einteyming. Mennirnir, sem stóðu að þessu samkomulagi, en hlupu frá því og sviku það álíka fljótt og blekið var að þorna á nöfnum fulltrúa þeirra í n., sem undirskrifuðu álitið og samkomulagið, - leyfa sér að tala um framhald af samkomulaginu. Ég hef engin orð frá sjálfum mér yfir þennan málflutning. En þó að ég sé ekki eins biblíufróður og hv. 8. þm. Reykv. (SigfS), þá minnir mig samt, að einhvers staðar standi þessi setning: „Vei yður, þér hræsnarar“. Við höfum oft heyrt það af vörum sósíalista, - einkum kringum kosningar, - að það væri nauðsynlegt, að samstarf gæti hafizt milli bænda og verkamanna á þjóðmálasviðinu, svo að þessar tvær stéttir gætu sameiginlega unnið að bættum kjörum sínum og alþýðunnar í landinu. Þeir hafa farið um þetta mörgum fögrum orðum, þó að nokkuð óljóst kæmi fram, hvernig þeir hugsuðu sér þessa samvinnu í einstökum atriðum. Nú liggur einn þáttur þessarar samvinnu fyrir í frv., svo að ekki verður um deilt. Það er sagt, að gjöf skuli gjaldast, ef vinátta á að haldast. Ef bændur vildu svara þessu samvinnutilboði í sama tón, ættu fulltrúar þeirra að leggja fram frv. á þ. um nýtt fyrirkomulag á málum verkamanna. Þar ætti að vera kveðið svo á, að öll vinnumiðlun í landinu og ráðstöfun vinnuafls skyldi fengin í hendur félagi atvinnurekenda. Þá ætti að ákveða þar að koma upp kaupgjaldsdómi, þar sem kaupgjald verkamanna væri ákveðið - og honum þannig fyrir komið, að atvinnurekendur hefðu þar meiri hluta. Þá þyrftu að vera þar ákvæði um, að heimilt væri atvinnurekendafélaginu að láta taka eignir verkalýðsfélaganna eignarnámi gegn greiðslu áhangandi skulda o. s. frv., ef það þyrfti á þeim að halda o. s. frv. Og í grg. frv. væri sjálfsagt að geta þess, að nú væru verkalýðsfélögin gersamlega orðin handbendi kommúnistaklíkunnar í Reykjavík, sem réði þar lögum og lofum og reyndi að stuðla að vinnusvikum og hvers konar ótrúmennsku meðal verkamanna. Svo væri hægt að hafa dálítinn hjartnæman kafla um það, að framtíð barnanna okkar byggðist á því, að hægt væri að framleiða sem mest í landinu af sem ódýrastri vöru, bæði til neyzlu innan lands og til útflutnings, og að atvinnurekendum væri bezt trúandi til að hafa skilning á þessum málum og stjórna þeim með bændum og svo framvegis. Svo mikið er víst, að það er ekki þessum mönnum að þakka og frumhlaupi þeirra, ef samvinna bænda og verkamanna tekur ekki þessa stefnu í framtíðinni. Ég vil þá með nokkrum orðum snúa mér að ræðu hv. þm. Hafnf. (EmJ). Ýmsu úr ræðu hans er þegar svarað hér að framan og öðru af þeim hv. þm. V.-Sk. (SvbH) og A.-Húnv. (JPálm). Þm. Hafnf. virtist nú ekki hafa neina tröllatrú á, að frv. þetta væri allra meina bót í mjólkurmálunum, og kemur mér það ekki á óvart um jafngreindan og venjulega sanngjarnan mann. Hitt er svo annað mál, að margt í málefnaflutningi hans var í þetta skipti allt annað en greindarlegt eða sanngjarnt. Hann gerði þetta frv. ekki nema að litlu leyti að umræðuefni, og snerist ræða hans mest um niðurstöður sex manna n. og verðlagið á landbúnaðarvörum. Það má nú segja um ósamkomulagið út, af samkomulagi sex manna n. þetta, sem skáldið sagði forðum: „Undarlegt með tíkina“. - Á undanförnum árum, þegar mest var rifizt um verðlagið á landbúnaðarvörunum og kaupgjaldið, var iðulega að því vikið bæði í ræðu og riti, hver nauðsyn væri á því að fá þetta rifrildi út úr þinginu og út úr stjórnmálunum, með því að fulltrúar verkamanna og bænda semdu sín á milli um hvort tveggja og reyndu að finna sanngjarnt hlutfall þar á milli. Og um tíma var þetta orðið að slagorði, - ekki sízt hjá ýmsum fulltrúum verkamanna. Svo tók Alþ., sem ég hélt, að hefði verið búið að fá nóg af þessum deilum, þessar kröfur svo alvarlega, að það lögfesti þessa tilraun, sem eitt aðalatriði í dýrtíðarl. Svo var n. ákveðin, - tveir menn frá hvorum - bændum og verkamönnum, og til þess að tryggja það, að niðurstöður n. yrðu ekkert handahóf, voru lögskipaðir í n. tveir beztu kunnáttumenn, sem þjóðin átti völ á í þessum málum, hagstofustjórinn og forstöðumaður búreikningaskrifstofu ríkisins. Og til að tryggja enn betur, að reynt yrði að ná viðunandi niðurstöðu, var ákveðið, að niðurstöður n. skyldu því aðeins öðlast gildi, að fullt samkomulag allra nm. yrði um þær í öllum atriðum. Ég hygg, að þeir hafi verið margir, sem kviðu því, að slík niðurstaða mundi ekki fást um svo viðkvæmt deilumál á þessum sundrungartímum í þessu sundrungarlandi. En svo gerðist hið óvænta. N. verður sammála um niðurstöðuna og skilar sameiginlegu áliti. Úr því átti þetta að vera leyst - og niðurstöður n. að vera fullnaðardómur í málinu, sem yrði ekki vefengdur og ekki áfrýjað. - Í fyrstu var sem menn fögnuðu þessum úrslitum, svo óvart sem þau komu. En Adam var ekki lengi í Paradís. Fljótlega byrjuðu árásir á niðurstöðurnar og samkomulagið, - og nú eru umræðurnar um störf n. komnar á það stig, að engu líkara er en samkomulagið í sex manna n. sé eitthvað það háskalegasta, sem hent hefur í þessum málum. Það er ekki óeðlilegt, að þm. Hafnf. hafi forustuna hér innan þings um að ráðast á álit sex manna n., þar sem það er flokksblað hans, Alþýðublaðið, sem hefur tekið þá forustu utan þings. Ég veit, að það eru fleiri af gömlum starfsmönnum hv. þm. og flokks hans, sem hefur orðið þetta mikil vonbrigði. En ástæðan er auðsæ. Alþfl. hefur fallið fyrir þeirri freistingu að beita sósíalista sömu bardagaaðferðum og þeir beittu Alþfl. áður. Á meðan Alþfl. var í stjórnaraðstöðu og varð oft að taka á sig ábyrga afstöðu í viðkvæmum málum, sem auðvelt var að gera óvinsæl meðal ýmissa manna, þá notuðu kommúnistar, sem nú kalla sig sósíalista, aðstöðu sína til að afflytja málin og rægja Alþfl. fyrir að fylgja þeim. Á þennan hátt tókst þeim smátt og smátt að reyta fylgið af Alþfl. og ná sjálfir allmiklu af því fylgi og valdi, sem hinir höfðu áður. Þannig eru flokksmenn þeirra nú í meiri hl. í Alþýðusambandi Íslands, og gátu þeir ráðið fulltrúavalinu í sex manna n. Og sumir telja, að fulltrúi starfsmanna ríkis og bæjar í n. sé einnig í stjórnmálum af sama sauðahúsi. Nú var því skipt um hlutverk þessara flokka frá því, sem áður var. Nú voru það sósíalistar, sem þurftu að taka ábyrga afstöðu í þessu vandamáli og gerðu það í bili, með því að fulltrúi þeirra eða fulltrúar tóku þátt í nefndarstörfunum og undirskrifuðu nál. Þá gat Alþfl. ekki lengur setið á sér að láta þá finna til sinna eigin vopna og beita þú sömu aðferðum og þeir höfðu áður beitt Alþfl. Þess vegna er ráðizt á starf og niðurstöðu sex manna n. í Alþýðublaðinu og síðan af þm. Hafnf. af öllu því hlífðarleysi, sem hugsazt getur, í þeirri von að geta með því komið höggi á Sósfl., sem þeir telja að hafi staðið að nál. En þetta herbragð Alþfl. hefur reynzt þeim vita haldlaust, eins og vita mátti. Sósíalistar láta ekki króa sig svona inni. Þegar þeir sáu hina aðsteðjandi hættu, hlupu þeir auðvitað eins og fætur toguðu frá öllu samkomulagi og allri ábyrgð og skildu fulltrúa sinn eða sína eftir eina „bölvuninni íklædda“ og þóttust hvergi nærri koma. Og til að afsaka þessa augnabliksyfirsjón, að fara að taka afstöðu í vandasömu máli, hafa þeir svo reynt að friðþægja með því að láta Þjóðviljann keppa við Alþýðublaðið um að ráðast á og afflytja álit sexmenninganna - og þingmenn sína flytja hvert frumvarpið af öðru til að ráðast á hagsmunamál og félagssamtök þeirra manna, sem þeir eru ásakaðir fyrir að vera of hliðhollir í sex manna n. Þeir eru svo sem búnir að hvítþvo sig af þeirri grein. En meðferðin á þessu máli er gott sýnishorn af þjóðmálaástandinu, sem klofningurinn í verkalýðsflokkunum hefur skapað. Flokkarnir gera með þessum aðförum hvorn annan óstarfhæfan. Hvorugur þorir fyrir hinum að taka ábyrga afstöðu til hinna viðkvæmustu mála, vegna þess að þeir óttast, að þeir verði affluttir fyrir það og rægðir og rændir fylgi og áhrifum. Annars verð ég að segja það, að umr., sem farið hafa fram í blöðunum og í þinginu um álit sex manna n., eru í hæsta máta óviðkunnanlegar. Alþ. tekur sér það vald að fyrirskipa ákveðnum mönnum að leysa erfitt, en aðkallandi verkefni. Þeir verða við þessu og leysa starf sitt af höndum á tilskildum tíma eftir beztu samvizku. Þegar svo því starfi er lokið, leyfa blöð sumra stjórnmálaflokkanna og jafnvel þm. sér að ráðast á hinn dólgslegasta hátt á menn þessa og störf þeirra - og lýsa þeim eins og argasta prangara-svindli. Nú vita það allir, sem menn þessa þekkja, að þeir eru hinir samvizkusömustu í störfum sínum. Hagstofustjóri er þekktur að því að beita hinni ýtrustu nákvæmni og vísindalegri vandvirkni í öllu sínu starfi, og alveg hið sama er vitað um forstjóra búreikningaskrifstofunnar meðal þeirra, sem hafa kynnt sér vinnubrögð hans. Með þessum mönnum veljast svo til starfsins af hálfu launamanna mjög skýr og athugull hagfræðingur svo og verkamaður, sem aldrei hefur verið borið það á brýn, að hann héldi ekki jafnan fram ýtrustu kröfum verkamanna, hvað sem annars hefur um hann verið sagt. Svo er látið í veðri vaka, að fulltrúar bændanna í n. hafi vafið þessum mönnum öllum um fingur sér og sagt þeim fyrir um niðurstöðurnar - með frekju og yfirgangi. Fyrr mega nú vera ásakanir á báða bóga. Nei, þó að um einn eða annan einstakan lið í áliti sexmenninganna kunni að vera álitamál, þá er nefndin sjálf og vinnubrögð hennar full trygging fyrir því, að niðurstöður hennar eru næst því rétta, sem komizt verður í þessu flókna og vandasama máli, hvað sem liður fleipri og fullyrðingum hv. þm. Hafnf. (EmJ) og annarra, sem eru að reyna að snúa álitsgerð hennar í villu. Eitt af því, sem þm. Hafnf. fann n. til foráttu, var það, í stað þess að finna vísitölu landbúnaðarvara, hafi hún snúið sér að því einu að fara að skapa bændunum tekjur. Þetta er með öllu óréttmætt. N. gerði nákvæmlega það, sem fyrir hana var lagt, eins og menn geta sannfært sig um með því að lesa þá grein, sem um þetta fjallar í dýrtíðarl. Hún fann grundvöll að vísitölu landbúnaðarafurðaverðsins með því að reikna út, hve mikinn þátt hver einstakur kostnaðarliður í búrekstrinum vegur í heildarframleiðslukostnaðinum, og getur þar af leiðandi jafnan séð, hve mikið framleiðslukostnaður meðalbúsins hækkar eða lækkar, með því að athuga verðbreytingu hinna einstöku kostnaðarliða. En n. var einnig fyrirskipað að ákveða bóndanum kaupgjald þannig, að þeir bæru úr býtum fyrir þann tíma, er þeir hafa unnið að framleiðslunni, álíka kaupgjald og aðrar vinnandi stéttir í landinu hafa haft á sama tíma. Báðar þessar niðurstöður liggja fyrir í störfum nefndarinnar. Þá gerði hv. þm. lítið úr þeim grundvelli, sem n. byggði starf sitt á, en það voru hinir 40 búreikningar búreikningaskrifstofunnar. Nú vil ég minna þm. á það, að þeir búreikningar, sem lagðir voru til grundvallar fyrir vísitölu framfærslukostnaðar í landinu og launabætur allra launamanna eru reiknaðar eftir um allt land, voru ekki nema 40 - og allir teknir í Reykjavík. Einnig má geta þess, til samanburðar, að samskonar reikningar annars staðar á Norðurlöndum voru a. m. k. fyrir styrjöldina sízt fleiri tiltölulega en hér, og eru þó byggðar á þeim hagfræðilegar niðurstöðvar um afkomu landbúnaðarins, eins og hér er gert. Nú halda búreikninga 6–7 af þúsundi bænda. Í Danmörku munu þeir vera lítið eitt fleiri, en í Noregi og Svíþjóð aðeins 3–4 af þúsundi. Og enn má bæta við, að búreikningar í þessum löndum eru næstum allir einfaldir, en hér eru þeir tvöfaldir og sundurliðaðir og því stórum auðveldara á þeim að byggja. En nú var ekki eins og n. tæki reikninga þessa og niðurstöður þeirra gagnrýnislaust. Hún lét sannprófa þá með samanburði á skattskýrslum og verzlunarskýrslum o. fl., þar til hún hafði sannfært sig um, að þeir sýndu rétta og raunverulega mynd af meðalbúum í landinu. Þá fyrst byggði hún á þeim. Ég geng hér fram hjá ýmsum einstökum liðum í gagnrýni þm., með því að þeim hefur þegar verið svarað af öðrum. En það, sem allar hans deilur stefndu að, var sú fullyrðing hans, að kaupgjald bóndans væri óhæfilega hátt reiknað. Í því sambandi gat hann þess, að kaup bóndans samkv. búreikningunum hefði verið fyrir stríð kr. 1000, en væri nú metið 14.000 eða meir en fjórtánfaldað. Nú er þetta út af fyrir sig rangt. Þegar bóndanum var reiknað 1000 kr. í kaup, var konu hans og börnum innan 10 ára aldurs einnig reiknað kaup og þeim öllum framfærsla af búinu. Nú er kaup og framfærsla alls þessa fólks fólgið í þessum 14 þús. kr., og verður þá munurinn engan veginn óeðlilegur. En hvers vegna var kaup bóndans fyrir stríð reiknað 1000 krónur aðeins? Það var af þeirri einföldu ástæðu, að reikningar búsins sýndu, að afkoma þess leyfði ekki hærri kaupgreiðslur. Meðalbóndinn var með öðrum orðum rétt rúmlega matvinnungur. Nei, bændur eiga sannarlega aðra viðurkenningu skilið fyrir það, hvernig þeir hafa brugðizt við þeim margvíslegu erfiðleikum, sem stríðsástandið hefur lagt í götu þeirra. Og einhver þjóð mundi telja sig sæla að hafa heldur afgang en skortur sé á ýmsum helztu matvælanauðsynjum, þótt hún þyrfti að leggja á sig nokkurn aukakostnað því til tryggingar. Ég minnist þess, hvern ótta margir báru í brjósti í upphafi stríðsins um það, að hér gæti orðið matvælaskortur í landinu vegna erfiðra aðdrátta á nauðsynjum og vegna þess, að hinnar innlendu matvælaframleiðslu í landbúnaðinum yrði ekki nægilega gætt. Þessi ótti jókst stórum við það, er þess varð vart, hve starfsemin við sjóinn dró ört að sér vinnuaflið frá landbúnaðinum. Verð á sjávarafurðum margfaldaðist á stuttum tíma og eftirspurnin var ótakmörkuð. Hins vegar lokuðust ýmsir beztu markaðir landbúnaðarins í útlöndum, og vörum eins og kjöti var haldið niðri í verði, t. d. í Englandi, með greiðslum úr ríkissjóði. Hér var því ójafn leikur. Síðan bættist starfsemi setuliðsins við, þannig að allir, sem vildu, gátu fengið störf utan landbúnaðarins, sem greidd voru með ævintýralegum vinnulaunum. Afleiðingar þessa urðu vitanlega þær, að fólkið þusti frá landbúnaðarstörfunum hvaðanæva og þess gætti mjög, að bændur voru farnir að leita til þessara starfa - og jafnvel gengu frá jörð og búi. Það voru margar bollaleggingar uppi um það, hvernig helzt yrði við því spornað, að framleiðsla landbúnaðarins færi í auðn og fólkið yrði matvælalaust í landinu innan um allar seðlafúlgurnar, sem fylltu vasa landsmanna. Það var hreyft þeirri hugmynd, að koma á þegnskylduvinnu við landbúnaðarstörf o. fl., o. fl., sem þó fáir fengust til að líta við, því að hver vildi sitja við þann eldinn, er bezt logaði, eins og gengur. Það ráð, sem þá var upp tekið og eitt sýndist tiltækilegt, eins og komið var, var það að haga verðlaginu á landbúnaðarvörunum þannig, að bændum yrði unnt að fá einhverja hjálp við framleiðslustörfin, en þó einkum til þess, að þeir neyddust ekki til að yfirgefa bú sín í atvinnuleit í kaupstöðunum, til að geta orðið að einhverju leyti þátttakendur í hinni auknu velmegun landsmanna, heldur fyndu hvöt hjá sér til að leggja sig fram við matvælaframleiðsluna, sem þjóðin mátti hvað sízt við að vanrækja. Bændur voru yfirleitt meira og minna skuldugir, og þeim var það nauðsyn að fá hag sinn bættan í hlutfalli við aðra. Það var því bæði óhjákvæmilegt, bæði vegna innlendu matvælaframleiðslunnar og framtíðar landbúnaðarins, að búa þannig að bændum, að þeir gætu yfirleitt unað hag sínum við landbúnaðinn og framleiðslustörf hans. Og þetta hefur tekizt öllum vonum framar. Bændur hafa staðið það vel að framleiðslumálum sínum, að hér hefur yfirleitt verið gnægð þeirra hluta, sem þeim er unnt að leggja í þjóðarbúið, eða svo hefur það verið til þessa. Þrátt fyrir það að vandræði með starfsfólk í þágu landbúnaðarins hafi verið stórkostleg víða um land, verður ekki séð annað en framleiðslu landbúnaðarins hafi verið haldið fullkomlega í horfinu, og verður að telja það út af fyrir sig afrek af bændastéttinni, sem gat því aðeins náðst, að bændur legðu óvenjuhart að sér - auk þess, sem hagkvæmt tíðarfar mikinn hluta þessa tímabils gerði sitt til. Nú skyldi maður ætla, að þetta yrði að einhverju metið af þeim, sem framleiðslu þeirra njóta í landinu. En hér hefur viljað bera á því sem víðar, að menn kunna ekki til fulls að meta það, sem þeir hafa gnægð af og þekkja ekki, hvað er að vanta. Ef menn hér á landi hefðu fengið, þótt ekki væri nema viku- eða mánaðartíma að kynnast af eigin raun því ástandi, sem matvælaskorturinn skapar nú í fjölda landa um allan heim, í stað þess að vaða í allsnægtum, þá hefðu þeir máske kunnað að meta betur en nú er gildi þeirra starfa, sem bændurnir annast, og þau afrek, sem þeir hafa leyst af höndum í matvælaframleiðslu fyrir þjóð sína, afrek, sem ég tel hiklaust, að gangi næst starfi þeirra manna, sem segja má að nokkru leyti, að hafi tekið þátt í styrjöldinni til að halda uppi siglingum að og frá landinu, - sjómannanna. Í stað þess er starf þeirra þakkað með því, að þeir eru hundeltir og svívirtir í blöðum landsins dag eftir dag og viku eftir viku, - menn þeir, er bændur hafa falið forustu í félagsmálum sínum og á Alþingi, og bændastéttin sjálf, næstum eins og þetta væru landráðamenn. Þetta er gert jöfnum höndum af þeim, sem skrifa hina „ábyrgu“ stjórnmálaleiðara þessara blaða, og þeim, er stjórna kjaftakerlingadálkum blaðanna, þar sem „Konen ved Vandposten“ safnar saman öllum slúðursögum bæjarins, bæði sönnum og lognum, og leggur út af þeim. Þær þykir rógsmönnum bændanna gómsætt sælgæti til að smjatta á, um framleiðslu þeirra og framleiðsluvörur, starfshætti og jafnvel lifnaðarhætti. Margt af þessu kjaftæði er svo rotið og niðrandi, að það nálgast atvinnuróg, þótt enginn hafi enn þá tekið þessar kjaftakindur svo alvarlega að draga þær fyrir lög og dóm. Nú veit ég ekki, hvort á að skilja þennan samanburð hjá þm. þannig, að hann telji, að kaup þetta hefði átt að haldast svipað eða lítið breytt hjá bóndanum á sama tíma og allar aðrar stéttir og einstaklingar margfölduðu sínar tekjur. En eitt er víst, að ef slíkri stefnu hefði verið fylgt í landinu, þá hefðu vandamálin í sambandi við landbúnaðarafurðirnar orðið með nokkrum öðrum hætti en þau eru nú, - m. ö. o., þessi vara væri þá ekki til á markaðnum. Það þótti mér óskiljanleg þröngsýni af þm. Hafnf., að amast við því, að kaup bænda væri að einhverju leyti miðað við tekjur iðnaðarmanna, þó að það yrði heldur til að hækka kaupgjald bóndans. Báðar stéttirnar vinna að framleiðslu neyzluvara, hver á sínu sviði. Ég tel, að bóndinn þurfi til að bera álíka starfsmenningu og iðnaðarmaðurinn, þó að á annan hátt sé. Bóndinn vinnur að jafnaði lengri vinnutíma en iðnaðarmaðurinn og þarf að stjórna hinum margháttuðu störfum búsins, auk þess sem hann ber fjárhagslega ábyrgð á útkomunni og verður að taka á sig hallann af uppskerubresti vegna ótíðar o. s. frv. Samt telur þm. ekkert að athuga við það, að kaup iðnaðarmannsins margfaldist með því að margfalda verðið á iðnaðarvörum, sem líka í ýmsum greinum hefur hækkað ekki síður en verð á landbúnaðarvörum, en sér ótal hættur og ósanngirni í því fólgnar, ef bóndanum er leyft þetta sama. - Mér finnst þetta einkennileg „jafnaðarmennska“. Að síðustu flutti þm. hjartnæma prédikun um þann voða, sem stafaði af dýrtíðinni, sem verðið á landbúnaðarafurðunum væri einn liður í, fyrir útflutningsframleiðslu landsmanna og alla afkomu. Mikið var. En þingmaðurinn ætti að beina þeim umvöndunarorðum til annarra en bændanna. Hann ætti að snúa máli sínu til þeirra manna, sem bæði með löglegum og ólöglegum ráðum unnu að því að rífa niður allar þær hömlur, sem reynt var að setja gegn hinu ægilega dýrtíðarflóði, - með þeim afleiðingum, sem nú eru öllum kunnar. Það er tilgangslaust að fella krókódílatár í þinginu nú út af því, sem komið er. Þm. ætti að gráta afdrif þeirra mála í einrúmi heima hjá sér eða flokki sálufélaga sinna, sem á úrslitastund tóku þá ákvörðun að sleppa öllum hömlum gegn dýrtíðarflóðinu, því að þessir menn höfðu ekki leyfi til að vera svo heimskir að sjá það ekki, að hóflaus hækkun kaupgjalds og launa hlaut að hafa í för með sér hækkun vöruverðsins í landinu, bæði á framleiðsluvörum landbúaaðarins og iðnaðarins, og auka þannig dýrtíðina. Ég mun greiða atkvæði gegn málinu og læt mig engu skipta, til hvaða n. það fer, ef það þykir þess virði, að n. fjalli um málið.

Flm. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Frv. þetta er till. um smávægilega breyt. á l. um búreikningaskrifstofu ríkisins, sem komið hefur í ljós, að er nauðsynleg. Þegar skipuð var n. til þess að reyna að finna grundvöll fyrir verðvísitölu landbúnaðarafurða á síðasta þingi, þá var fyrirsjáanlegt, að sú n. þyrfti nauðsynlega annað hvort sjálf að útvega sér búreikninga til þess að leggja til grundvallar fyrir athugunum sínum eða þá að fá búreikninga annars staðar að. Þá var vitað líka, að búreikningaskrifstofa ríkisins hefði verið starfrækt frá því árið 1936. Og það kom á daginn, að verk þessarar n. hefði verið óvinnandi, ef nm. hefðu ekki haft þau gögn, sem búreikningaskrifstofan hafði. En það kom fram að ýmsu leyti, að ekki var gengið svo frá búreikningunum þar, að fullnægt gæti þeim kröfum, sem gera þyrfti til skrifstofunnar, þegar eins mikið er lagt upp úr starfi hennar og gert var, þegar n. lagði það til grundvallar niðurstöðum sínum. Og það er tilgangur frv. að laga það. Það er nú svo, að niðurstöður þessara búreikninga eru yfirleitt lagðar til grundvallar verði á íslenzkum landbúnaðarafurðum. Og þá er óeðlilegt, að búreikningaskrifstofan sé undir stjórn þess aðilans, sem telur sig fulltrúa aðeins annars aðilans eða stéttarinnar, af þeim, sem koma til greina um, að samið sé fyrir, þegar ákveðið er verðlag landbúnaðarafurða með tilliti til kaupgreiðslna til stétta. Þessi stofnun, búreikningaskrifstofan, á að vera hlutlaus, en ekki sem fulltrúi einnar eða annarrar stéttar í þjóðfélaginu. Það þarf að koma í veg fyrir, að henni geti missézt vegna of þröngra sérhagsmuna. Ég er ekki með þessu móti að segja, að búreikningarnir séu rangir hjá þessari stofnun eða þar sé hallað réttu máli til góðs fyrir annan aðilann. En það er ekki hægt að slá neinu föstu um það, vegna þess að frumgögn búreikninganna voru ekki lögð fram. N. gat því ekki farið yfir það verk, sem búreikningaskrifstofan hafði unnið, vegna þess að búreikningarnir sem frumreikningar voru týndir eða endursendir bændum og ekki tiltækir. Í þessu frv. er farið fram á, að búreikningaskrifstofu skuli starfrækja í sambandi við og undir yfirstjórn Hagstofu Íslands og skuli hagstofustjóri fela ákveðnum manni stjórn hennar og leggja honum til aðstoð og starfsfé, svo sem nauðsyn ber til. Og ég hygg, að með þessu móti mundi verk búreikningaskrifstofunnar verða eitthvert þýðingarmesta mál og nauðsynlegasta fyrir landbúnaðinn. Það segir sig sjálft, að hagstofustjóri verður að fela einhverjum ákveðnum manni stjórn og framkvæmdir í þessu efni. Og það er ekki meining okkar flm. að breyta í nokkru til um starfsmannahald skrifstofunnar. Í 2. gr. frv. er ákvæði um það, að allur kostnaður við rekstur skrifstofunnar verði greiddur úr ríkissjóði, eins og gert er nú, en að á því verði hafður annar háttur en verið hefur, að búnaðarfélög greiði ákveðnar upphæðir. Þá eru sett ákvæði til þess að koma í veg fyrir, að frumgögnum búreikningaskrifstofunnar verði fyrirfarið á einn eða annan hátt. Og hér er því lagt fyrir, að hagstofustjóri varðveiti búreikninga, sem búreikningaskrifstofunni berast, og önnur gögn hennar, þannig að þau séu ávallt tiltæk, ef einstaklingar, ríki eða alþingisnefndir þurfa eitthvað á þeim að halda til þess að fá upplýsingar, sem búreikningarnir kynnu að geta gefið. Ég býst við, að allir séu sammála um, að hér sé um að ræða mjög eðlilega breyt. á fyrirkomulagi búreikningaskrifstofunnar út frá því samkomulagi, sem gert var í landbúnaðarvísitölun., þar sem gera má ráð fyrir, að samkomulagi verði reynt að ná einnig eftir stríðið um verð landbúnaðarafurða eftir sömu leiðum og gert var nú í sumar með starfi n. Ég hef hvergi heyrt því haldið fram, að það hafi verið rangt í „prinsipinu“ að koma á því samkomulagi, sem þar var gert, þannig að tengdir séu saman hagsmunir neytenda og framleiðenda íslenzkra neyzluvara, eins og gert var í þeirri n. Og það þarf að búa svo um hnútana í sambandi við starf þessarar n., að þegar hún endurskoðar landbúnaðarvísitöluna árlega og þann grundvöll, sem hún hefur byggt á, þá geti hún haft sem fullkomnust tæki og upplýsingar um málið, sem hún þarf að fjalla um, svo að hennar niðurstöður geti verið sem beztar. Ég býst við, að allir, sem talið hafa niðurstöður hennar rangar, - og það hafa verið færð sterk rök fyrir því, að þær séu ekki réttar, - telji það hafa verið vegna þess, að hún hafi haft ónóg gögn. Held ég því, að allir geti fallizt á, að þessi leið sé hin öruggasta til að byggja á niðurstöður í þessum efnum. Ég óska svo, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég er að sumu leyti samþykkur þessu frv., en að öðru leyti ósamþykkur því. Ég gleðst yfir því, að hv. flm. sjái ástæðu til þess, að mjög miklu meira fé verði varið til rekstrar búreikningaskrifstofunnar en gert hefur verið og að safnað verði sem beztum gögnum til hennar og sem víðs vegar að eða frá sem flestum. Það hefur ekki verið veitt til hennar nema sem svarar helmingi af launum til eins manns og ekki það, og þetta hefur að ýmsu leyti staðið verkinu fyrir þrifum og sérstaklega í því, að vegna þess hafa allar niðurstöður frá henni komið seinna, verið síðbúnari. En þegar hv. n. fer að athuga þetta mál, sem ég legg til, að verði landbn., þá hygg ég, að hún muni komast að raun um, að þetta er ekki svo létt viðgerðar eins og hv. flm. virðast halda. Það er verið að tala um, að ónógar og ófullkomnar upplýsingar hafi legið fyrir sex manna n. (landbúnaðarvísitölun.), sem orsakað hafi það, að niðurstöður hennar hafi ekki verið réttar, sem hún komst að eftir athugun búreikninganna og með hjálp þeirra: Og í því sambandi er bent á ýmislegt, sem fæst hefur við rök að styðjast. Það er líka talað um, að búreikningarnir hafi verið of fáir, sem n. hafði til athugunar. Þetta er rétt. En ef flm. vissu, hvílíka vinnu forstöðumaður búreikningaskrifstofunnar hefur lagt í það að fá þessa fáu reikninga, og hugleiddu svo, hve margir muni fást, þegar Hagstofa Íslands, sem mundi ekki hafa nema örlítið brot af áhuga núverandi forstöðumanns, hefði tekið við, þá hygg ég, að enginn, sem vill fá reikningana fleiri, muni fylgja þessu frv. Því að hagstofustjóranum ólöstuðum þá mundi hann hvorki hafa kunnugleika né áhuga til þess að vera eins og útspýtt hundskinn um allt til þess að fá menn, sem hafa ólíka aðstöðu, til þess að halda búreikninga og senda búreikningaskrifstofunni, svo það fáist sem bezt yfirlit yfir heildina. Því að það er hvort tveggja, að bændur eru ekki vanir við þessa tvöföldu reikningsfærslu og þeim er óljúft að færa þannig búreikninga sína, og á hinn bóginn hafa þeir líka lítinn tíma til þess oft og einatt. Þess vegna er mjög erfitt að fá menn til þess að gera þetta, og til þess hafa ekki enn fengizt nema 40 menn. Og ég veit ekki, hvort það er nokkuð valtara að byggja á búreikningum 40 manna, eins og sex manna n. gerði með landbúnaðarverðið, heldur en að byggja á útgjaldareikningum 40 manna hér í Reykjavík niðurstöður til að finna eftir framfærsluvísitöluna, eins og gert er af kauplagsn. Þetta síðar talda er álitinn nógu traustur grundvöllur til þess að slá því föstu, að meðalheimili á landinu eyði nákvæmlega eins og meðalheimili þessara 40 í Reykjavík og hafi því sama framfærslukostnað og þess háttar, og mér dettur ekki í hug að segja, að svo sé ekki. En mér finnst, að þeir menn, sem þykja búreikningarnir hafa verið allt of fáir, sem sex manna n. lagði til grundvallar undir niðurstöður sínar, megi athuga það, að það eru byggðar alveg eins þýðingarmiklar niðurstöður á framfærsluvísitölunni, sem byggð er á útgjöldum 40 fjölskyldna hér í Reykjavík, eins og ég hef tekið fram, þar sem gert er ráð fyrir, að meðaltal þessara 40 fjölskyldna í Reykjavík sé í þessu tilliti það sama og meðaltala allra fjölskyldna á landinu jafn stórra. Þessar 40 fjölskyldur í Reykjavík eru tiltölulega færri, miðað við húsfeður, en þessir 40 bændur, miðað við bændur alla. Ég legg til, að landbn. fjalli um þetta frv., af því að ég geri ráð fyrir, að þar sé miklu meiri kunnugleiki á þessum málum. En ef þetta er lagt undir hagstofuna og hún skyldi svo ekki hafa þrotlausan áhuga á að afla búreikninga, og ég álít, að hún hafi hann ekki nægilega mikinn, þá munu ekki líða nema fáein ár, þangað til ekki einn einasti búreikningur kemur til athugunar frá bændum til búreikningaskrifstofunnar. Þess vegna álít ég það sama sem að drepa þessa viðleitni til að afla búreikninga, ef þetta frv. verður samþ. Guðmundur Jónsson á Hvanneyri, sem annazt hefur búreikningaskrifstofustörfin, hefur þrotlausan áhuga á að afla búreikninga. Hann hefur staðið í sambandi við unga menn, sem hann fær til aðstoðar í þessum efnum, og sex manna n. hefði aldrei fengið búreikninga til þess að geta athugað þá, ef hans starfs í þessu hefði ekki notið við. Þess vegna tel ég, ef þetta búreikningahald og söfnun reikninganna er slitið úr þeim tengslum við búreikningaskrifstofuna eins og hún er starfrækt nú, að það sé til hins verra og verði sennilegast til þess að eyðileggja þessa árangursríku viðleitni. Hins vegar teldi ég betra að veita miklu meira fé, til þess að sá sami maður, sem hefur haft þetta starf með höndum, Guðmundur Jónsson, geti unnið enn meiri fróðleik úr þeim búreikningum, sem hann safnar, og gert þá almenningi kunna fyrr.

Flm. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Út af því, sem hv. 2. þm. N.-M. sagði hér nú, vil ég segja það, að ég fæ ekki séð, að nokkur rök séu fyrir því, að erfiðara sé að halda þessa búreikninga eða fá menn til þess, þó að Guðmundur Jónsson, kennari á Hvanneyri, væri talinn gera það í umboði Hagstofunnar, heldur en þótt hann sé, eins og nú er, talinn gera það í umboði Búnaðarfélags Íslands. Ég sé enga ástæðu til þess að halda, að það yrði verra verk hjá honum, þó að þannig væri breytt til. Það er engin ástæða til þess að álíta, að hagstofustjóri gæti eða ætti fremur öðrum að safna þessum reikningum og vinna úr þeim. Ég býst við, að enginn annar maður en Guðmundur Jónsson komi til greina til þess fremur hér eftir en hingað til, meðan hans nýtur við og hann getur fengið þessa 40 bændur til þess að halda þessa búreikninga, því að Guðmundur Jónsson hefur staðið sig mjög vel í þessu starfi, eftir því sem ég bezt veit. Heldur er það hitt, sem fyrir mér vakir, að gengið sé þannig frá, að með búreikningaskrifstofurnar sé farið nákvæmlega á sama hátt og gögn hagstofunnar og þar sé um fyrirkomulag fylgt ráðum þess manns, sem falið er það tekniska starf, sem hagstofunni er falið að láta framkvæma. Ég sé engin rök til þess liggja að vísa þessu máli til landbn. Þessa breyt. er fyrst og fremst lagt til að gera með tilliti til þessarar n., sem skipuð var á síðasta þingi, sex manna n. Fjhn. gekk frá ákvæðunum um þá n., þess vegna er ákaflega eðlilegt, að fjhn. fái þetta mál til meðferðar, vegna þess að hér er gert ráð fyrir því, að sex manna n., landbúnaðarvísitölun., hafi úr betri gögnum að vinna en verið hefur í þessum efnum, sem hér er um að ræða. Í öðru lagi hefur hv. síðasti ræðumaður sagt, að þetta mundi stórauka útgjöld ríkissjóðs til þessarar skrifstofu. Það kann vel að vera, en mér finnst það enginn galli á þessu máli, vegna þess að það skiptir svo miklu máli fyrir þjóðina í heild, að réttar upplýsingar fáist í þessum efnum, að það er ekki horfandi í þann aukna kostnað til þess að tryggja það. Og einmitt með tilliti til þess, að þarna er um aukin fjárútlát fyrir ríkissjóð að ræða, er það líka eðlilegast, að málið fari til fjhn. Þetta er ekki mál, sem snertir landbúnað eingöngu, heldur bæði framleiðendur og neytendur landbúnaðarvara. Mér finnst því öll rök hníga til þess, að þetta mál eigi að fara til fjhn., en ekki landbn.



Ég get ekki komið auga á, að þær niðurstöður, sem fást við búreikningana geti orðið nokkuð öruggari, þótt framkvæmd laganna sé lögð undir hagstofustjóra. Ekki svo að skilja, að það sé neitt vantraust á hann. Hann er viðurkenndur heiðursmaður og sér um sitt verk prýðilega. Samt sem áður finnst mér málið þannig, að ekki sé hægt að fela það hagstofunni, því að vitað er, að eftir þeirri reynslu, sem fengizt hefur hér, er ekki hægt að vinna þetta verk öðruvísi en að það sé sérstakur maður, sem finnur hvöt hjá sér til að afla þeirra gagna, sem með þarf, og það er mjög mikill áhugamaður á þessu sviði, sem gerir þetta nú, og hefur hann aðstöðu til þess að standa í nánu sambandi við bændur úti um allt land. Auk þess er hann kennari við annan bændaskóla landsins og hefur þannig sérstætt tækifæri til að koma á framfæri hvatningu til bænda um búreikningshald. Það er fullvíst, að þessi maður er alveg óhlutdrægur í starfi sínu. Hann stundar ekki búskap sjálfur. Að því leyti er afstaða hans sú sama og hagstofustjóra. Ég sé því ekki, að það veiti neitt meira öryggi gagnvart því verki, sem á að vinna, að færa það inn á hagstofuna. Mér skilst, að miðað við það, sem nú fer, þá ætlist flm. raunar til, að Guðmundur Jónsson hafi áfram þetta starf. En það liggur í hlutarins eðli, að hann getur ekki haft það áfram, ef það er lagt undir hagstofuna, nema hann vinni það undir handleiðslu hagstofustjóra. En þetta mundi valda því, að Guðmundur Jónsson þyrfti að gera þetta starf að aðalstarfi sínu, en leggja niður kennsluna. En hann hefur innt bæði störfin af hendi, án þess að að hafi verið hægt að finna. Ég held, ef þessi breyt. verði gerð, að þá yrði Guðm. Jónsson að leggja niður starf sitt við bændaskólann. En það er einmitt starf hans við bændaskólann, sem veitir honum sérstaka aðstöðu til þess að hafa áhrif á, að búreikningar séu haldnir. Enda kennir hann nemendum skólans færslu búreikninga, og er það mikils virt. Það hefur ekki ævinlega verið auðvelt að fá nægan fjölda búreikninga, því að eins og hv. 2. þm. N.-M. sagði, hefur hann oft þurft að beita sérstökum áróðri til þess að fá næga tölu þeirra til að styðjast við. Þarna höfum við alveg sérstakan áhugamann og í þeirri stöðu og þeirri aðstöðu, sem hið mesta óráð er að spilla á nokkurn hátt. Mér skilst, að aðalástæðan fyrir því, að þessi till. kom fram, sé sú, að landbúnaðarvísitölun. hafi verið neitað um frumgögnin að búreikningunum. Ég hef ekki talað við Guðm. Jónsson um þetta, en ég hef ástæðu til að ætla, að hér sé ekki rétt með farið, en hitt getur verið, að á þeim takmarkaða tíma, sem n. hafði, hafi ekki verið hægt að nota frumgögnin, svo sem æskilegt hefði verið. Hins vegar væri gott, að tekin væru afrit af þessum reikningum, sem lægju hjá þeim manni, sem hefði starfið með höndum, svo að hægt væri að nota frumritin, ef þörf gerðist. Og ef hægt væri að gera þær breyt. á þessu frv., að því yrði komið þannig fyrir, skal ég vera með þeim. En ég tel ekki hyggilegt að samþ. aðalbreytinguna, sem frv. gerir ráð fyrir, a. m. k. ekki á meðan við höfum svo ötulan mann sem Guðmundur Jónsson er við búreikningana. Hitt er sjálfsagt, að málið fari til n. og fái venjulega afgr. Tel ég þá sjálfsagt, að það fari til landbn. Mig minnir, að öll mál þessu viðvíkjandi hafi verið samstarfsmál landbn. og fjhn.



Ég get fallizt á það, að bæði hagstofustjóri og Guðmundur Jónsson eru hlutlausir menn, hvað búreikninga snertir, og ég veit, að Guðmundur Jónsson rækir starf sitt eftir beztu getu. Það er ekki heldur það, sem deilt er um. Það er ekki ætlazt til samkv. till., að Guðm. Jónssyni sé vikið frá þessu starfi, enda er það tekið fram í grg., af því að við vildum láta koma í ljós, að við viljum ekki breyta fyrirkomulaginu, að því er starfsmanninn snertir. Það er annað, sem um er rætt: hver skuli vera húsbóndinn, hagstofan eða Búnaðarfélag Íslands. Það finnst mér skipta máli, sérstaklega með tilliti til framtíðarinnar. Ef ákveða á verð landbúnaðarafurða samkv. búreikningunum, þá finnst mér eðlilegast, að hagstofan hafi með þá að gera, af því að hún er opinber stofnun, sem ekki er hægt að skoða sem fulltrúa fyrir neina nema þjóðfélagið, en Búnaðarfél. Ísl. er fulltrúi bænda. Nú, hitt atriðið, sem kom fram í ræðu hv. þm. Borgf., að ef starfið yrði lagt undir hagstofuna, þá yrði Guðmundi Jónssyni fyrirmunað að vinna það starf, um það vil ég segja, að ég sé ekki ástæðu til þess. Ég er viss um, að það er erfitt að finna mann, sem er eins fær um að annast það starf eða hefur betri aðstöðu til þess. Ég get einmitt fallizt á það, að ef hann hætti að kenna, þá yrði erfiðara fyrir hann að fá þær upplýsingar, sem hér koma til greina. En ég sé ekki, að það geti á nokkurn hátt orðið til þess, að hann hætti að kenna, þó að hann ynni starfið fyrir hagstofuna í staðinn fyrir að vinna það á vegum Búnaðarfélags Íslands. Og ég held fast við, að þetta mál eigi að fara til fjhn.



Út af þessari skýringu, sem kom fram hjá hv. 1. flm. þessa frv., um, að afstaða hagstofustjóra gagnvart Guðm. Jónssyni væri önnur en afstaða Búnaðarfélagsins er nú, vildi ég taka það fram, að Guðm. Jónsson vinnur algerlega sjálfstætt að búreikningunum. Honum eru ekki settar neinar reglur, en Búnaðarfélagið notar aðstöðu sína til þess að greiða götu þess, að búreikningarnir fáist. Annars starfar hann alveg sjálfstætt, eins og t. d. hagstofustjóri gagnvart ríkisstjórninni. Guðm. Jónsson er forstjóri búreikningaskrifstofunnar. Samkv. frv. er ætlazt til að fela hagstofustjóra forstöðuna. Það er því alger misskilningur, að þótt Guðm. Jónsson kynni að starfa áfram að þessum málum, sem hann mundi ekki gera, að afstaða hans yrði sú sama og hún er nú, ef frv. yrði samþ.