Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Á sínum tíma þegar nýr búvörusamningur, sauðfjársamningur var gerður var eitt meginefni hans að ríkisvaldið keypti upp allmörg ærgildi í því skyni að skapa betra svigrúm til rekstrar fyrir þá sem eftir stæðu. Við vitum að uppkaupin voru talsvert mikil strax á fyrsta árinu, raunar meiri en menn bjuggust við í upphafi þó að ekki hafi alveg að öllu leyti tekist að kaupa upp í það magn á þessu hausti sem dygði til þess að opna á hið frjálsa framsal. Í umræðum sem fram fóru þegar verið var að festa í lög sem leiddu af þessum sauðfjársamningi, umræðum sem fram fóru á Alþingi 9. maí í fyrra, sagði hv. þáv. formaður landbn., hv. þm. Hjálmar Jónsson svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Því er það að á tilteknu stigi í samningagerðinni var vilyrði gefið fyrir sérstökum stuðningi við sauðfjárrækt í þeim byggðum sem mest eiga undir sauðfjárræktinni. Ríkisstjórnin hefur fjallað um það og ég vænti þess að hæstv. landbrh. geri grein fyrir þeim sérstaka stuðningi sem reiknað er með að Byggðastofnun setji reglur um hvað úthlutun varðar.`` Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. útskýrði málið frekar í umræðunni og sagði, með leyfi hæstv. forseta: ,,En ríkisstjórnin er sammála, í tengslum við nýjan samning um framleiðslu sauðfjárafurða, um að lýsa yfir vilja sínum til að úthluta 7.500 ærgildum til þeirra svæða sem sérstaklega eru háð sauðfjárrækt og möguleikar á annarri tekjuöflun eru takmarkaðir.`` Síðan sagði hæstv. ráðherra að Byggðastofnun yrði falið að skilgreina svæðin og undirbúa reglur til viðmiðunar við úthlutun. Þetta var á vordögum árið 2000. Því hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. landbrh. nokkuð frekar út í þetta mál og stöðu þess með eftirfarandi spurningum: 1. Hvað líður efndum á fyrirheitum um að úthluta 7.500 ærgildum til þeirra svæða sem eru sérstaklega háð sauðfjárrækt og möguleikar á annarri tekjuöflun eru takmarkaðir? 2. Er ætlunin að um verði að ræða árlegar greiðslur út gildistíma núverandi samnings um framleiðslu sauðfjárafurða? 3. Hafa þau svæði verið skilgreind sem uppfylla skilyrði skv. 1. lið? 4. Liggja fyrir úthlutunarreglur sem greitt verður eftir á viðkomandi svæðum?

Hæstv. forseti. Við umræður á Alþingi um gerð nýs búvörusamnings um framleiðslu sauðfjárafurða og breytingu laga nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, var m.a. fjallað um leiðir til að styrkja þau svæði sem sérstaklega eru háð sauðfjárrækt. Ríkisstjórnin ákvað að veita fjármuni sem svara til beingreiðslna á 7.500 ærgildum, eins og hér kom fram í ræðu hv. þm., til að styrkja svæði sem eru sérstaklega háð sauðfjárrækt og hefðu takmarkaða möguleika til annarrar tekjuöflunar. Gert var ráð fyrir að þessi stuðningur kæmi til framkvæmda í framhaldi af uppkaupum ríkissjóðs á 45 þúsund ærgildum sauðfjár. Fyrir liggur eins og fram kom að uppkaupin ganga ekki upp á þessu hausti. Á fyrsta ári voru keypt upp 35 þúsund ærgildi, talið er að í haust verði það 7--8 þúsund ærgildi, en sala á milli manna á þeim rétti hefst eigi að síður í síðasta lagi 1. janúar 2004. Þetta mál er því í þeim farvegi. Svar við annarri spurningu er: Framkvæmdanefnd búvörusamninga sem annast framkvæmd samningsins um framleiðslu sauðfjárafurða frá 11. mars 2000, hefur lagt til að gerður verði viðauki við samninginn þar sem tekið verður fram að um verði að ræða árlegar greiðslur út gildistíma samningsins er svarar til beingreiðslna á 4.500 ærgildisafurðum. Framkvæmdanefnd búvörusamningsins hefur sent erindi til Byggðastofnunar um að stofnunin skilgreini þau svæði sem falla undir það að vera háð sauðfjárrækt og eiga takmarkaða möguleika til annarrar tekjuöflunar. Er það í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar og þá umræðu sem fram fór á Alþingi við breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, sem var nauðsynleg til staðfestingar samningnum. Síðan er þriðja spurningin: ,,Hafa þau svæði verið skilgreind sem uppfylla skilyrði skv. 1. lið?`` Svarið við því er nei. Fjórða spurningin: ,,Liggja fyrir úthlutunarreglur sem greitt verður eftir á viðkomandi svæðum?`` Svarið er: Framkvæmdanefnd búvörusamninga mun að fengnum tillögum Byggðastofnunar um þau svæði sem framkvæmdanefnd nær til gera tillögur um úthlutunarreglur er farið verður eftir. Svona stendur þetta mál um þessar mundir.

Herra forseti. Þetta mál stendur ekki vel því að svör hæstv. ráðherra, að svo miklu leyti sem þau voru svör, voru nei og nei. Að hinu leytinu var algerlega þokukennt hvert hæstv. ráðherra var að fara. Ég vona að það hafi ekki átt að skilja eða ráða í þessa latínu hæstv. ráðherra á þeim nótum að nota eigi það sem tylliástæðu fyrir því að efna ekki þau fyrirheit sem voru kynnt þegar bændum var kynnt efni samninganna og áttu án efa þátt í því að t.d. bændur á sauðfjárræktarsvæðum sem gerðu sér vonir um stuðning úr þessum potti voru jákvæðari í garð samningsins en ella, að nú eigi að nota það sem tylliástæðu að enn vanti 2--3 þúsund ærgildi upp á uppkaupin til þess að efna ekki þetta fyrirheit. Það er auðvitað búið að kaupa miklu meira en nóg til að hægt sé að endurúthluta þessum 7.500 ærgildum eða ígildi þeirra í fjármunum og í raun og veru er þetta nokkurn veginn komið. Ég tel því algerlega óforsvaranlegt að ætla að nota þetta sem tylliástæðu til að drepa málinu á dreif. Og heldur hefur verklagið verið slælegt að ekki skuli enn vera búið að útfæra svæðin og skipta um reglur.

Herra forseti. Byggðastofnun hefur nýlega borist bréf frá framkvæmdanefnd búvörusamnings þar sem óskað er eftir því að stofnunin komi að þessu máli. Það verður rætt á næstu dögum innan stofnunarinnar og ég mun leggja til við stjórnina að hún fallist á að taka þau erindi í samræmi við yfirlýsingu ráðherra sem hann gaf í þinginu 9. maí árið 2000 á þá lund, með leyfi forseta: ,,Framkvæmd úthlutunarinnar verður þannig að Byggðastofnun verður falið að skilgreina svæðin og undirbúa reglur sem til viðmiðunar verði hafðar við úthlutun.``

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka þeim sem hér hafa talað við umræðuna og hæstv. landbrh. fyrir svörin. Ég neita því ekki að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum. Ég hafði satt að segja, virðulegi forseti, búist við því að málið væri komið lengra einfaldlega vegna þess að strax á fyrsta ári tókst þannig til að það urðu eiginlega meiri uppkaup en flesta hafði grunað á þessum sauðfjárræktarheimildum. Þess vegna bjóst ég satt að segja við því, virðulegi forseti, að málið væri komið í þann farveg að menn væru farnir að huga af mikilli alvöru að þeim reglum, einfaldlega vegna þess að tíminn líður og við vitum að staða sauðfjárræktarinnar hefur verið mjög alvarleg og staðan er auðvitað sérstaklega alvarleg á þeim svæðum þar sem menn eru háðastir sauðfjárrækt og hafa ekki aðra tekjumöguleika eins og er forsendan fyrir úthlutun að þessu leyti. Nú geri ég mér grein fyrir því að menn voru að tala um að þetta ætti að gerast í framhaldi af uppkaupunum. En eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra er nú þegar búið að kaupa 42--43 þúsund ærgildi upp af þeim 45 þúsund sem stefnt var að, þannig að þarna er náttúrlega bitamunur en ekki fjár. Ég hefði talið það, virðulegi forseti, í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi eru séstaklega á þessum svæðum og vegna stöðu sauðfjárræktarinnar sem við vitum að hefur verið mjög alvarleg. Tekjumyndunin hefur verið lítil, tekjur sauðfjárbænda eru þær lökustu í landinu og ég hefði talið að eðlilegt hefði verið að málið væri komið lengra þannig að menn gætu farið að njóta afrakstursins ef það hefði verið hægt af slíkum heimildum. En ég þakka engu að síður svörin og fagna því að þetta mál er þó komið í þennan farveg. Ég tel að þetta sé eðlilega gert að því leyti að þarna kom að máli framkvæmdanefnd búvörusamningsins og Byggðastofnun og ég treysti því að málinu verði hraðað þannig að við getum farið að sjá framan í þær reglur og bændur geti farið að átta sig á því nákvæmlega hvernig farið verður með málið í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Já, ég get tekið undir að auðvitað hefði verið æskilegt að þessi uppkaup hefðu gengið hraðar og klárast og nýr tími sem menn bíða eftir hefði litið dagsins ljós á þessu hausti. Því miður er það ekki. Menn halda fast í sauðfé sitt og þykir vænt um það. Hins vegar hef ég alltaf afskaplega gaman af því þegar hæstv. fyrrv. landbrh., Steingrímur J. Sigfússon, kemur hér upp og hefur hátt, talar um að menn efni ekki fyrirheit, tali þokukennt o.s.frv. Ráðherrann sem sat og hjó á útflutningsbætur í samningum með einu pennastriki og kannski sá ráðherra sem sat í þeirri dýflissu að landbúnaðurinn og ekki síst sauðfjárræktin færðist inn í þá þungu kreppu sem við nú erum að reyna að vinna okkur úr. Stundum halda menn að þjóðin og þeir sem eru á þinginu séu gleymnir og geti hlustað á hvað sem er. Það er ekki því að heilsa. Þess vegna er það nú svo að hv. þm. verður að axla sína byrði eins og hver annar og hann var starfandi landbrh. Nú erum við að reyna að greiða úr þessu, gerðum glæsilegan nýjan samning við sauðfjárbændur sem verður efndur og staðið verður við öll hans fyrirheit og hann hefur þegar haft góð áhrif í landinu til að rétta þennan atvinnuveg við og í honum eru mörg ný og glæsileg tækifæri sem munu efla sauðfjárræktina. Við erum því á réttri leið. Ég þakka formanni Byggðastofnunar fyrir undirtektir hans í málinu. Og hvað varðar þessi 7.500 ærgildi, þá þarf þar niðurstöðu. Það er vandi að finna og ná sátt um þau byggðasvæði sem fá þá úthlutun en við munum takast á við það eins og annað sem nú stendur að þessum málum.

Herra forseti. Ég á ekki annan kost en þann að biðja um orðið til að bera af mér sakir þegar hæstv. landbrh., sem því miður er ekkert einsdæmi, notar sér það að vera síðasti ræðumaður í umræðu um fyrirspurn og notar nánast allan ræðutíma sinn ekki í að svara betur fyrirspurninni sem hann fékk eða bregðast við athugasemdum þingmanna um það mál sem var til umræðu, heldur ræðst á mig vegna starfa minna sem fyrrv. ráðherra fyrir meira en tíu árum, sem er mál sem ekki er á dagskrá hér, og ég hef enga aðstöðu samkvæmt þingsköpum til að bera hönd fyrir höfuð mér aðra en þá að biðja um orðið til að bera af mér sakir og auðvitað ber ég af mér þær sakir að sá búvörusamningur sem ég gerði á sínum tíma og var studdur af stjórnarflokkum þáv. ríkisstjórnar, þar á meðal flokki hæstv. núv. landbrh., Framsfl., og einn af þeim mönnum sem lagði hvað mest fram til þess að sá samningur komst á fyrir utan þann sem hér stendur var einmitt formaður þess flokks, Steingrímur Hermannsson, sem skal eiga það sem hann á og þar á meðal það að hann studdi vel við bakið á þeim ráðherrum sínum sem voru í erfiðum verkefnum á hverjum tíma, meira en kannski mætti segja um suma aðra. Ég tel að sá samningur hafi verið góður og farsæll miðað við þær ákaflega erfiðu aðstæður sem íslenskur landbúnaður var í um þær mundir.

Spurðu bændurna.

Ég skal alveg eiga orðastað við núv. hæstv. landbrh. um þá tíma þegar betur stendur á, herra forseti, og fara yfir það og hvernig m.a. ráðsmennska Framsfl. í landbrn. undangengin ár og áratugi skildi við íslenskan landbúnað svoleiðis gersamlega á hnjánum að hann hefur auðvitað aldrei í annan tíma verið verr staddur, hvorki efnislega né pólitískt en hann var einmitt þarna um 1990, með gersamlega gjaldþrota kerfi á herðunum sem enginn pólitískur stuðningur var lengur fyrir. Árlegar reddingar með auknum útflutningsuppbótum 

Forseti minnir á að þegar hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar ætla að bera af sér sakir, þá fá þeir orðið til að bera af sér sakir en ekki til að halda langa efnislega ræðu. Forseti hefur efasemdir um að einhverjar sérstakar sakir hafi verið bornar á hæstv. ráðherra en það er rétt að heyra hvað hann hefur fram að færa. Hæstv. landbúnaðarráðherra óskar að bera af sér sakir.

Hæstv. forseti. Ég fellst á það, ég hef engar sakir af mér að bera. Mér þótti vænt um ræðu hv. þm. en hún sýnir að minni hans er gott og er í lagi. Hann man þá tíma. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti.

Hæstv. ráðherra byrjaði á að lýsa því yfir að hann hefði engar sakir af sér að bera og þá eiga menn einfaldlega ekki að biðja um orðið til að bera af sér sakir.

Herra forseti. Fyrir tæpu ári eða þann 13. desember sl. svaraði hæstv. landbrh. fyrirspurn minni um útflutningsskyldu sauðfjárafurða og áhrif uppkaupa ríkisins en í þeirri umræðu hafði ég á orði að heimildir mínar sögðu mér að hugsanlegt væri að útflutningsskyldar sauðfjárafurðir hefðu komist á innanlandsmarkað og ráðherra svaraði því til í fyrsta lagi að það kæmi sér á óvart en þyrfti að rannsaka. Nú hefur það gerst að þurft hefur að gera upp bú eins af alstærstu sláturleyfishöfunum og standa þau skipti yfir. Væri þess vegna ástæða til að draga fram upplýsingar sem þar kunna að hafa komið fram. Raunar er það svo að varðandi þau skipti hafa bændur gert ítarlegar og miklar athugasemdir við viðskipti eða viðskiptahætti þess bús og fyrirtækisins fram að því. Af þeim ástæðum, herra forseti, hef ég lagt fyrirspurn fyrir hæstv. landbrh. sem liggur fyrir á þskj. 304 um þetta efni, sem er svohljóðandi: 1. Hefur verið kannað hvort útflutningsskyldar sauðfjárafurðir hafi verið seldar á innanlandsmarkaði? 2. Ef svo er, hve mikil hefur sú sala orðið og hvernig hefur sú breyting komið fram í ákvörðun um útflutningsskyldu næsta árs? 3. Hvernig hafa sauðfjárbændur fengið skil á verðmun?

Hæstv. forseti. Svar við fyrstu spurningunni er svo að í lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, 29. gr., er ákvæði um að sláturleyfishafa sé skylt að leggja til kjöt til útflutnings, semja um skipti á kjöti við sláturleyfishafa sem hefur leyfi til útflutnings eða gera verktakasamning við útflutningshús um slátrun þess hluta innleggs búsins sem þarf að flytja úr landi. Sé þess ekki kostur er sláturhúsleyfishafa heimilt að greiða tiltekið gjald af hverju kílói kjöts sem er ætlað að standa undir kostnaði við að koma jafnmiklu magni á erlendan markað til að halda jafnvægi á markaði innan lands. Í reglugerð nr. 524/1998, um útflutning á kindakjöti, er að finna nánari ákvæði um þessa framkvæmd. Þar er tilgreint að sláturleyfishöfum sé skylt að gera áætlun um vinnslu kjöts til útflutnings samkvæmt þeirri útflutningsskyldu sem á þeim hvílir eða greiðslu gjalds. Eigi þeir ekki kost á að flytja út það magn sem þeim ber á grundvelli ákvæða reglugerðarinnar og búvörulaga hafa Bændasamtök Íslands gert samning um söfnun og úrvinnslu á skýrslum frá sláturleyfishöfum um framleiðslu, ráðstöfun og birgðir kjöts, þar með talið kindakjöts. Mánaðarlega berast skýrslur fyrir 15. hvers mánaðar sem bera með sér hverjar eru birgðir í upphafi mánaðar, framleiðsla, sala, útflutningur, rýrnun og birgðir í lok mánaðar. Skýrslur um útflutning eru bornar saman við álagða útflutningsskyldu og þannig fylgst með fullnustu hennar. Sláturleyfishafar hafa frest til 1. nóvember árið eftir að slátrun á sér stað til að ljúka útflutningi. Hafi útflutningur ekki verið í samræmi við álagða útflutningsskyldu er útflutningsgjald lagt á sem síðan á að nota til kaupa á kjöti sem flutt er úr landi. Í öðru lagi: ,,Ef svo er, hve mikil hefur sú sala orðið og hvernig hefur sú breyting komið fram í ákvörðun um útflutningsskyldu næsta árs?`` Svar: Einn sláturleyfishafi hefur ekki lokið uppgjöri á útflutningsgjaldi fyrir haustið 1999. Á næstu dögum verður farið yfir stöðu útflutningsins, miðað við 1. nóvember, og borin saman við álagða útflutningsskyldu haustið 2000. Þann 1. október var ólokið útflutningi frá sl. hausti á um 260 tonnum af kjöti vegna Goða hf., Kjötumboðsins og tengdra fyrirtækja. Fyrir liggur að verið er að selja þetta kjöt á innanlandsmarkaði þrátt fyrir andmæli Bændasamtaka Íslands. Bændasamtök Íslands munu krefjast þess að útflutningsgjald verði viðurkennt sem forgangskrafa vegna væntanlegra tilrauna til nauðasamninga hjá Goða hf., Kjötumboðinu. Verði ekki fallist á þetta er ljóst að verulegur hluti þessara fjármuna mun því ekki innheimtast. Einn sláturleyfishafi óskaði eftir að greiða útflutningsgjald vegna slátrunar haustið 2000 og hefur gengið frá greiðslum. Verið er að vinna í útflutningi á kjöti vegna þessa. Þann 1. október var ólokið útflutningi vegna 1999 og 2000 á 536 tonnum. Þar af voru 340 tonn vegna þeirra fyrirtækja sem að framan er rætt um. Eftir sláturtíð í haust er því áætlað að um 1.900 tonn verði til af útflutningsskyldu kjöti. Að því leyti sem álagt útflutningsgjald nægir ekki til að flytja útflutningsskylt kjöt úr landi samanber ofangreint er óhjákvæmilegt að leysa þetta mál með hækkaðri útflutningsskyldu á heildina á næsta ári eða árum ef svo fer. Í þriðja lagi: ,,Hvernig hafa sauðfjárbændur fengið skil á verðmun?`` Svar: Af kjöti sem er útflutningsskylt en er selt innan lands er lagt á útflutningsgjald. Því gefur sú sala framleiðendum engan verðmun.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrirspyrjanda fyrir að koma með þetta mál inn á þingið og eins fyrir svör hæstv. landbrh. Það er alveg ljóst að hér er grafalvarlegt mál á ferðinni. Að mínu mati er hér um allt að því glæpsamlega starfsemi að ræða. Bændur bera af því mikinn kostnað að hafa hluta af framleiðslu sinni til útflutnings. Ef ofan á bætist að þetta kjöt er selt á innanlandsmarkaði og dregur úr möguleikum bænda til áframhaldandi framleiðslu og þeir þurfa að auki að taka á sig enn frekari kostnað og skyldur og hærri kostnað vegna þessa þá er þetta ekkert annað en glæpastarfsemi. Herra forseti. Ég óska eftir því að þetta mál verði rannsakað sem slíkt og að réttur og hagsmunir bænda verði hafðir að leiðarljósi í þessum málum.

Hæstv. forseti. Hér er stungið á slæmu kýli. Ég verð að segja að ég er auðvitað þakklát fyrir hversu greið svör hæstv. landbrh. gaf við spurningum hv. þm. Árna R. Árnasonar um þetta efni. Það er grafalvarlegt mál að hér hafi verið dengt á innanlandsmarkað 260 tonnum frá þessu eina fyrirtæki sem núna er komið í gjaldþrot og mun sjálfsagt aldrei geta staðið skil á því útflutningsgjaldi sem gert var ráð fyrir auk þess sem þetta gjöreyðileggur markaðinn fyrir kjötframleiðsluna á þessu ári. Ég verð að segja að ég tek undir með hv. þm. Þuríði Backman. Þetta mál verður að rannsaka sem glæpamál.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. greið og góð svör um þetta mál sem er í eðli sínu allviðamikið og viðkvæmt að því leyti að það snertir beinlínis hag starfandi bænda. Í því samhengi er rétt að geta þess að þeir starfa undir þeim áskilnaði bæði búvörulaga og búvörusamnings að þeim er ekki gert kleift að flytja atvinnuréttindi sem við köllum greiðslumark á milli sauðfjárbúa þannig að allar hagræðingar þeirra eru bundnar af lögum og samningi sem var ekki gerður af þeim sjálfum heldur samtökum þeirra og ríkisvaldinu. Það verður að segjast eins og er að heimildir sláturleyfishafa birtast í þessu sem óþarflega rúmar. Ég hef áður bent á það í umræðu um þessi mál að heimildir þeirra til hagræðingar, samkvæmt samningnum og lögunum, eru rýmri en bændanna sjálfra, eins og kemur fram í þessu, til þess að flytja afurðir beinlínis á milli innanlandsmarkaðar og útflutnings sem snertir hins vegar beint viðskipti bænda við þessi fyrirtæki. Ég vænti þess að þetta mál verði rannsakað til hlítar og að dregið verði fram hvernig bændur fá endanleg skil, hvort brot hafi átt sér stað á búvörulögum eða einhverjum öðrum og sérstaklega að bændum verði gerð grein fyrir því hvaða áhrif þetta mál mun hafa á innanlandsmarkað á næstu árum. Það er enginn efi á því að sú nauðsyn að ljúka þessu máli með því að setja útflutningsafurðir á innanlandsmarkað mun hafa áhrif, ef ekki á næsta ári þá öllu lengur. Síðan tel ég brýnt að breytt verði ákvæðum laganna og samningsins sem meina sauðfjárbændum að flytja réttindi á milli búa til að hagræða.

Hæstv. forseti. Það er svo sem lítið meira um þetta mál að segja. Það er komið í ákveðinn farveg sem verður fylgt. Það er alltaf ljóst þegar fyrirtæki fara illa á markaði, eins og þekkt er með Goða sem hefur verið fyrirtæki líklega 40--50% bænda í sauðfjárslátrun, að þá getur illa farið. Það er ábyrgðarhlutur þegar slíkt gerist og sorgarsaga og margir geta orðið fyrir miklum afföllum. Þarna skópu menn fyrirtæki sem aldrei gat siglt og ekki gengið og örlög þess eru að ráðast þessa dagana í nauðasamningum og uppgjöri. Við skulum vona að bændurnir fái sem mest af því sem þeir eiga. Ég vil svo sem ekki ræða þetta mál hér frekar. Ég vona að ég hafi gefið þinginu þær skýringar sem mér finnst mikilvægt að upplýsa um og segja satt frá. Málið er í þessum farvegi og það verður farið með það þannig. Brot á búvörulögum er alvarlegur hlutur og þetta verður leitt til lykta á næstunni.

Herra forseti. Eins og fram kom í umræðu um fyrri fyrirspurn mína eru sauðfjárbændum ekki gerð sömu kjör og öðrum stéttum til hagræðingar vegna ákvæðanna um frjálst framsal greiðslumarks í sauðfjárbúskap. Því er mjög mikilvægt að koma því við sem fyrst. Samtök þeirra og ríkisvaldið hafa komist að þeirri niðurstöðu að til þess þyrfti ákveðinn tíma, ráðrúm til annarra aðgerða áður en þeir fengju sjálfir vald til að ákveða framtíð sína, m.a. þá framtíð að færa bú sín milli búgreina, breyta stærð þeirra og sameina smábú. Þetta allt þykir sjálfsagt í öðrum rekstri, sjálfsagt. Það skiptir miklu máli, og verður enn ítrekað af því sem rætt var áðan og þá kom fram í svörum hæstv. landbrh., að við virðum fyrir okkur hvenær að því geti komið. Í því efni hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. landbrh. á þskj. 305 um greiðslumark í sauðfjárbúskap og eru spurningarnar svohljóðandi: 1. Hve mikil hafa uppkaup ríkissjóðs á greiðslumarki samkvæmt ákvæðum búvörusamnings orðið og hver var viðmiðun búvörusamningsins? 2. Hvenær og hvernig koma til framkvæmda ákvæði búvörusamnings um frjálst framsal greiðslumarks?

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr: ,,Hve mikil hafa uppkaup ríkissjóðs á greiðslumarki samkvæmt ákvæðum búvörusamnings orðið og hver var viðmiðun búvörusamningsins?`` Framkvæmdanefnd búvörusamninga hefur annast uppkaup á greiðslumarki í sauðfé samkvæmt ákvæðum samninga um framleiðslu sauðfjárafurða frá 11. mars árið 2000. Í samningnum eru ákvæði um að keypt verði upp 45 þús. ærgildi sauðfjárgreiðslumarks og hófust uppkaup samkvæmt því árið 2000. Það ár voru keypt upp 35.107 ærgildi sem hinu háa Alþingi hefur verið gerð grein fyrir í sérstakri skýrslu. Á þessu ári var því óskað eftir kaupum á mismuninum eða um 10 þús. ærgildisafurðum. Komnar eru beiðnir um sölu á 7.455 ærgildisafurðum. Ókeyptar eru því tæplega 2.500 ærgildisafurðir sem verða keyptar eftir að uppkaupum í ár lýkur. Eins og hér kom fram undir annarri fyrirspurn áðan þá er þetta mál ekki lengra komið en þetta. Menn halda fast í sauðfé sitt og fleiri en hér eru nefndir hafa ekki viljað selja þannig að þetta mál frestast. En hin frjálsa sala sem rætt er um á auðvitað að koma til framkvæmda eigi síðar en 1. janúar 2004 samkvæmt samningnum. Síðan spyr hv. þm.: ,,Hvenær og hvernig koma til framkvæmda ákvæði búvörusamnings um frjálst framsal greiðslumarks?`` Frjálst framsal greiðslumarks verður þegar keyptar hafa verið upp 45 þús. ærgildisafurðir og eins og ég sagði eigi síðar en 1. janúar 2004. Framsal greiðslumarks tekur gildi 1. janúar ár hvert og beingreiðslur greiðast framsalshafa frá sama tíma. Bændasamtökum Íslands skal tilkynna framsal á greiðslumarki milli lögbýla fyrir 15. janúar ár hvert vegna beingreiðslna fyrir viðkomandi ár. Ég vil segja að það er auðvitað mikilvægt sem hv. þm. ræðir um ákveðið frelsi atvinnugreinarinnar og að fjötrar séu sem minnstir. Það held ég að sé mikilvægt í mínum huga. En á hitt ber að líta að auðvitað er það áhyggjuefni í þessu ekkert síður en í mjólkinni að framleiðsluréttur í mjólk hefur t.d. verið að seljast mjög dýrt til framtíðarinnar og kann að hafa áhrif á samkeppnisstöðu bæði bænda og búgreinarinnar. Þess vegna er kannski ekki ljóst enn þá hvernig þessi réttur selst manna á milli. En ég held að mjög mikilvægt sé að fara yfir það að þetta gerist með þeim hætti sem best hentar atvinnugreininni og styrkir þá best í sessi sem áfram ætla að starfa við landbúnaðinn í þessu landi. Eins og ég hef margsagt úr þessum ræðustól á íslenskur landbúnaður nýja og meiri möguleika. Bæði er það að Íslendingar hafa áttað sig á hinum heilnæma og góðu vörum sem landbúnaðurinn gefur af sér og ekki síður hitt að erlendir aðilar horfa í vaxandi mæli til hinnar hreinu náttúru og hinna góðu afurða sem við höfum upp á að bjóða. Sjást gleggst merki þess í Bandaríkjunum og fyrirspurnir koma víðar að. Síðast í gær bárust á mitt borð fyrirspurnir frá Japan um innmat o.fl. þannig að það eru ýmsir nýir möguleikar. Þess vegna er mjög mikilvægt, eins og hv. þingmaður nefndi, að reyna að hafa atvinnuveginn sem best staddan til þess að mæta nýjum tímum og nýrri þróun. Það er öllum fyrir bestu.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Árna R. Árnasyni, fyrir fyrirspurnina og ráðherra svörin, það sem fram kemur hjá honum. Það er gleðiefni sem fram kom í máli ráðherra að erlendir aðilar hafa aukinn áhuga á að kaupa íslenskar landbúnaðarafurðir, kindakjöt og afurðir af þeim skepnum. En þess verður náttúrlega að gæta vel og vandlega að sauðfé verði ekki komið í útrýmingarhættu um það leyti sem menn vilja fara að gera stóra sölusamninga þannig að ekki séu til kindur í landinu eða lömb að selja þegar búið er að gera gott markaðsátak.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. þessi greinargóðu svör. Ég verð að segja að nú liggur fyrir að í ársbyrjun 2004 samkvæmt ákvæðum búvörusamnings munu sauðfjárbændur geta flutt greiðslumark á milli sauðfjárbúa og þar með hafið þá hagræðingu sem þeir sjálfir sjá helst sér og sínum til farsældar og hagsældar. Ég hafði gert mér þær vonir að það gæti orðið fyrr. En af svörunum má greina að það liggur ekki í hendi. Það er þó alveg ljóst af þessum svörum að við nálgumst greiðlega þau viðmið sem sett voru. Hæstv. landbrh. sagði sem svo að æskilegt væri að fjötrar væru sem minnstir um starfsemi af þessu tagi. Ég verð að viðurkenna að ég tel eðlilegast að ekki sé um fjötra að ræða nema ef við köllum fjötra þau skilyrði og skilmála sem við setjum yfirleitt um gæði afurða, um hreinlæti í starfsemi sem varðar matvæli. En þá skilmála tel ég yfirleitt ekki til fjötra. Mestu skiptir að ekkert mismuni starfsgreinum eða stéttum. Ég tel að því miður hafi svo verið um íslenskan landbúnað fram að þessu og svo sé enn um sauðfjárbúskapinn. Mjög miklu skiptir fyrir okkur ef bændur og samstarfsstéttir þeirra finna markaði sem greiða fullt verð fyrir heilnæmar landbúnaðarafurðir að þeir hafi þá frelsi til að bregðast við þörfum þeirra markaða og halda úti nægilega stórum bústofni til að geta annað þeim þörfum. Að því leyti tel ég mikilvægt að við náum sem fyrst því marki að þeir ráði sjálfir stærð búa sinna og taki sjálfir ákvarðanir um hvernig þeir haga rekstri þeirra.

Hæstv. forseti. Í dag ráða bændur því hvað þeir eiga margt sauðfé. Það er frelsi um það. Sá sem hér stendur sagði einhvern tíma að það væru mannréttindi að eiga sauðkind. Bændurnir geta átt svo margt sauðfé sem þeir vilja þess vegna, en beingreiðslurnar eru bundnar við ákveðið magn. Það kynni t.d. að gerast, sem við höfum séð, að hið háa verð á Bandaríkjamarkaði skilaði sér vel heim á búin og hækkaði mjög verð. Þá hefðu menn auðvitað frelsi til þess að bregðast við því. Það eru engar hömlur gegn því að menn fjölgi þá sauðfé sínu, sinni þeim markaði og eigi hann. Hitt er auðvitað bundið við innanlandsmarkaðinn og neysluna hér þannig að að þessu leyti er þetta frjálst. Hitt er annað mál að kvóti eða takmörkun á því sem er undirstaðan, stuðningnum, er bundinn bæði mjólk og sauðfé. Margir líta á það sem ákveðna fjötra. Menn hafa ekki fundið aðrar leiðir. En ég tek undir það að ég tel mikilvægt að þetta ákvæði, um að þessi atvinnugrein fari út í þá þróun að menn geti selt sín á milli, verði að lögum sem fyrst. Auðvitað mætti hugsa sér að taka upp samninginn og flýta fyrir þessu. Það mætti hugsa sér það til þess að hjálpa atvinnugreininni og efla hana. Því er ástæðulaust að útiloka það. Hins vegar verða bændurnir náttúrlega á öllum sviðum að bera ábyrgð á sér og sínum, búunum, slátruninni, þeim millilið, og standa síðan sterkir við að koma vörum sínum á markað. Sauðkindin hefur sem betur fer haldið markaðshlutdeild sinni hér 6--7 síðustu ár sem skiptir miklu máli fyrir bændurna og byggðina.

Virðulegi forseti. Í 6. meginreglu Sameinuðu þjóðanna í málefnum fatlaðra er fjallað sérstaklega um aðgang fatlaðra að menntun. Þar segir m.a. að aðildarríkin skuli hafa í heiðri þá meginreglu að fötluð börn njóti jafnréttis hvað snertir nám í grunnskóla, framhaldsskóla, háskóla, í almennum skólum. Þau skulu tryggja að menntun fatlaðra sé óaðskiljanlegur hluti menntakerfisins. Hér eiga öll börn lögbundinn rétt á menntun og við höfum fylgt þeirri stefnu að hafa samskipan í almennu skólunum. Þó að meginreglur Sameinuðu þjóðanna leggi ekki lagalegar skyldur á herðar aðildarríkjunum eru þær skuldbindandi siðferðilega og pólitískt og þær byggja á kjörorði Sameinuðu þjóðanna: ,,Eitt samfélag fyrir alla.`` Eins og ég hef nefnt höfum við reynt að fylgja því eftir að fatlaðir einstaklingar geti sótt nám í grunnskóla og framhaldsskóla þó að við eigum kannski svolítið langt í land að tala þar um algert jafnrétti. Hins vegar virðist réttur fatlaðra, eða möguleikar fatlaðra, til að sækja tónlistarnám heldur bágborinn. Þess eru dæmi að hér hafi foreldrar þurft að berjast fyrir því í allt að tvö eða þrjú ár að koma fötluðu barni til tónlistarnáms. Ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú að tónlistarskólarnir eða forráðamenn þeirra hafa borið því við að aðstaðan til að taka fatlaða einstaklinga í nám sé ekki fyrir hendi og e.t.v. heldur ekki sú sérmenntun sem til þyrfti. Fyrir nokkrum árum var gerð rannsókn í Bandaríkjunum þar sem niðurstaðan varð ótvírætt sú að það flýtti mjög fyrir þroska fatlaðra barna og hjálpaði þeim félagslega, þá kannski sérstaklega til að ná tengslum við aðra, að þau stunduðu tónlistarnám. Þar hafa risið skólar og á einhverjum hinna Norðurlandanna hafa verið reknir tónlistarskólar, algjörlega á kostnað ríkisins, m.a. í Noregi. Þar eru a.m.k. þrír tónlistarskólar fyrir fatlaða. Þar eru kennarar sem eru uppeldisfræðingar að mennt en hafa tónlist sem sérgrein. Þar hafa börn alveg niður í tveggja ára aldur verið tekin inn í tónlistarnám vegna þess að þar er viðurkennt að það hjálpar þeim mjög í þroska og ekki síst í samskiptum við aðra. Ég hef á þskj. 386 borið fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. menntmrh.: Hefur farið fram könnun á því hvernig tónlistarskólar eru í stakk búnir til þess að mæta þörfum fatlaðra nemenda hvað varðar aðbúnað og kennslu? Ef svo er, hverjar eru niðurstöður hennar? Telur ráðherra að þörf sé á úrbótum í þessum málum, og þá hverjum, og mun ráðherra beita sér fyrir slíkum úrbótum þannig að jafnræði ríki milli fatlaðra og ófatlaðra hvað tónlistarnám varðar?

Herra forseti. Eins og kunnugt er er það hlutverk sveitarfélaganna að reka tónlistarskóla og ríkið kemur ekki að rekstri þeirra. Það er samt hlutverk menntmrn. að hafa með höndum faglega umsjón og eftirlit með tónlistarkennslu en hún hefur á síðustu árum einkum verið fólgin í verkefnum á sviði námskrárgerðar og almennrar upplýsingaöflunar. Á vegum mats- og eftirlitsdeildar menntmrn. er árlega aflað upplýsinga um tiltekna þætti í starfsemi tónlistarskóla en það hefur ekki verið kannað sérstaklega hvernig tónlistarskólar eru í stakk búnir til að mæta þörfum fatlaðra hvað varðar aðbúnað og kennslu. Á hinn bóginn er það svo að ekki hafa heldur gilt um þetta reglur. Skólarnir hafa því ekki getað áttað sig á því hvaða skyldur hvíla á þeim varðandi þennan þátt sérstaklega. Hins vegar er það rétt sem hv. þm. sagði að það eru hinar almennu skuldbindingar, m.a. í ályktunum Sameinuðu þjóðanna sem hún vitnaði til, sem menn eiga að taka mið af. Það hefur verið gert í mótun nýrrar skólastefnu sem kynnt var í apríl 1998 í ritinu Enn betri skóli. Þar er lagður grundvöllur að endurskoðun á aðalnámskrá fyrir alla skóla landsins. Í því riti er mörkuð skýr stefna um jafnrétti til náms og í málefnum fatlaðra nemenda. Þessi stefna hefur verið útfærð í aðalnámskrá fyrir einstaka hluta skólakerfisins, þar á meðal nýrri aðalnámskrá fyrir tónlistarskóla. Í almennum hluta þeirrar námskrár sem kom út og tók gildi 1. júní árið 2000 er vikið bæði beint og óbeint að því jafnræði milli fatlaðra og ófatlaðra nemenda í tónlistarnámi sem um er spurt. Ég veit ekki, herra forseti, hvað ég á að vitna mikið í þessa námskrá en þó vil ég, með leyfi forseta, nefna að í aðalnámskrá tónlistarskóla, almennum hluta á bls. 13, er inngangsgrein og yfirskrift yfir hlutverki og meginmarkmiðum tónlistarskóla sem hljóðar svo: ,,Hlutverk og meginmarkmið tónlistarskóla er að efla hæfni, þekkingu og þroska nemenda, sem og að stuðla að öflugu tónlistarlífi í landinu. Í skólastarfi tónlistarskóla ber að taka tillit til margbreytilegra áhugasviða nemenda, getu þeirra og þroska þannig að skólarnir þjóni öllum þeim sem sækjast eftir tónlistarnámi. Kennsluaðferðir og viðfangsefni skulu vera fjölbreytt og sveigjanleg.`` Þetta er endurtekið á fleiri stöðum í þessum almenna hluta námskrárinnar og sérstaklega er tekið fram að kennsluaðferðir megi ekki mismuna nemendum eftir kynferði, búsetu, uppruna, litarhætti, fötlun, trúarbrögðum eða félagslegri stöðu. Í viðauka aftan við almennan hluta aðalnámskrár tónlistarskóla er kafli með ábendingum um húsnæði, hljóðfæraeign og tækjakost tónlistarskóla. Í inngangsgrein um húsakost á bls. 68 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við hönnun og val á húsnæði fyrir tónlistarkennslu þarf að huga sérstaklega að hljómburði, hljóðeinangrun, loftræstingu og lýsingu. Einnig þarf ætíð að gera ráð fyrir greiðu aðgengi fatlaðra.`` Þannig hefur menntmrn., með námskrárgerðinni, markað mjög skýra stefnu um þau tilteknu atriði í málefnum fatlaðra nemenda sem hv. þm. vakti máls á, og þakka ég þingmanninum fyrir það. Útfærsla þessara atriða er hins vegar í höndum tónlistarskólanna sjálfra og rekstraraðila þeirra. Í nýrri aðalnámskrá er gert ráð fyrir auknu faglegu sjálfstæði einstakra tónlistarskóla sem þeim er ætlað að setja fram í skólanámskrá hvers skóla. Hverjum skóla er ætlað að marka sér stefnu samkvæmt skólanámskrá byggðri á skýrt markaðri heildarstefnu stjórnvalda sem kemur fram í aðalnámskrá tónlistarskólanna, bæði almenna hlutanum og í námskrám fyrir einstakar námsgreinar. Þessu mun menntmrn. fylgja eftir samkvæmt þeim leiðum og þeim aðferðum sem tíðkast um mat og eftirlit ráðuneytisins með skólastarfi á hverjum tíma þannig að ráðuneytið hefur núna sett þessar almennu reglur og getur þess vegna betur en áður óskað eftir því og spurt hvort menn fari eftir þeim reglum. Ég vil aðeins geta þess að lokum að hér á landi er einn tónlistarskóli sem heldur uppi sérhæfðri þjónustu einvörðungu fyrir fatlaða nemendur. Þetta er Tónstofa Valgerðar. Í nýlegu erindi frá þeim skóla til menntmrn. hefur komið fram að Tónstofa Valgerðar hefur hlotið fjárstyrk frá Reykjavíkurborg. Hins vegar bíður skólinn enn eftir því að fá formlegt starfsleyfi og samþykki frá borgaryfirvöldum. Að því fengnu verður væntanlega ekkert því til fyrirstöðu að Tónstofa Valgerðar geti að uppfylltum ákveðnum skilyrðum hlotið lögformlega viðurkenningu og samþykki menntmrn. lögum samkvæmt fyrir starfsemi sinni sem er afar mikilvæg því eins og áður segir mun þetta vera eini tónlistarskólinn í landinu sem veitir sérhæfða þjónustu fyrir fatlaða nemendur.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að hreyfa þessu afar þýðingarmikla máli og víkja aðeins að því hér að eins og allir vita eiga fatlaðir nemendur misauðvelt með að tileinka sér almennar námsgreinar. Hins vegar eiga þeir trúlega allir það sameiginlegt að listnám, ekki síst nám í tónlist, fleytir þeim mjög áfram í þroska. Þess vegna er það mjög mikilvægt að listnámi fatlaðra nemenda sé sérstakur gaumur gefinn. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hann skuli hafa nefnt hér Tónstofu Valgerðar sem ég þekki eilítið til. Þar er verið að vinna þvílíka kraftaverkavinnu sem er ekki annað en sanngjarnt að allir fatlaðir nemendur á Íslandi geti átt aðgang að. Svo mikil kraftaverk eiga sér stað þegar fatlaðir nemendur fá tækifæri til að öðlast þroska í gegnum tónlistarnám.

Hæstv. forseti. Ég þakka einnig þessa fyrirspurn. Það er mjög mikilvægt að fatlaðir geti nýtt sér tónlistarnám. Nú er fötlun mjög mismunandi og margir fatlaðir geta nýtt sér það sem verið er að bjóða upp á í venjulegum sveitarfélögum. Aðrir geta það hins vegar ekki. Ég mundi segja að það væri mikilvægt að sú stofnun sem hér hefur verið minnst á í dag, Tónstofa Valgerðar, sem er starfrækt hér í Reykjavík, fengi sem fyrst lögformlega viðurkenningu og stuðning frá ríkinu til að veita sérhæfða þjónustu fyrir mikið fötluð börn. Ég held að þetta væri mjög verðugt verkefni og vel til þess fallið að hjálpa fötluðum börnum sem eiga við mikla erfiðleika að etja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þann skilning sem hann sýnir á þörfinni fyrir að ýtt verði undir og stutt við sérhæft tónlistarnám fyrir fatlaða einstaklinga. Eins og hér hefur komið fram er fötlun afar mismunandi og fatlaðir einstaklingar geta auðvitað margir hverjir sem betur fer sótt nám í starfandi tónlistarskólum. Hins vegar er mikil þörf á að gera þeim tónlistarskólum sem eru starfandi í sveitarfélögunum kleift að taka á móti fötluðum einstaklingum. Því miður þekki ég dæmi þess að það hafi tekið hátt á þriðja ár að fá kennslu fyrir fatlað barn í tónlistarskóla vegna þess að það var hvorki aðgengi fyrir fatlaða né möguleiki til að sinna þeim einstaklingi eins og þurft hefði í einkakennslu. Þegar það hafðist síðan í gegn var, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom inn á, eins og það ætti sér stað ákveðið kraftaverk í lífi þessa einstaklings. Faglega umsjón, eftirlit og þær reglur sem hæstv. menntmrh. hefur nú sett ætti m.a. að nota til að gera könnun á því hvernig tónlistarskólar í landinu eru í stakk búnir til að mæta þörfum fatlaðra nemenda. Mér finnast til fyrirmyndar þau dæmi sem ég nefndi frá Noregi þar sem t.d. er um að ræða stað þar sem aðeins eru 30 þúsund eru búsettir en þar er rekinn tónlistarskóli fyrir fatlaða einstaklinga og eru börnin tekin inn frá tveggja ára aldri. Þar er byggt á niðurstöðum þessarar bandarísku rannsóknar og unnið eftir þeim niðurstöðum sem þar var að finna. Þar er þetta að fullu kostað af hinu opinbera og eingöngu þannig held ég að við getum tryggt jafnrétti til þessa náms.

Herra forseti. Varðandi þetta mál hef ég gert grein fyrir því hvernig að þessu er staðið af hálfu menntmrn. Menntmrn. hefur ekki heimild til þess að veita fé til tónlistarskóla, hvorki fyrir fatlaða né aðra, samkvæmt lögum og samkvæmt verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga þannig að menntmrn. getur komið að því með þeim hætti sem ég hef lýst. Það getur ekki gert það með því að styrkja einstaka skóla þótt vel sé að starfi þeirra staðið og mikilvæg verkefni sé um að ræða. Það er verkefni sveitarfélaganna að standa undir kostnaði við tónlistarskóla. Ég vil láta þess getið að þar sem menntmrn. ber ábyrgð á skólastarfi alfarið, eins og framhaldsskólastiginu, hafa verið stigin skref á undanförnum árum til þess að opna framhaldsskólana fyrir fötluðum nemendum. Nú í vetur er í fyrsta sinn boðið upp á fjórða árið fyrir fatlaða nemendur á framhaldsskólastigi og þetta hefur verið ákaflega mikils metið af þeim sem sinna málefnum fatlaðra. Þar hefur einnig komið í ljós að með unglinga sem fá tækifæri til þess að fara í framhaldsskóla gerist það sama og menn voru að lýsa varðandi tónlistarnámið. Það virðist vera að á þeim aldri sé mjög mikilvægt að gefa þessum nemendum kost á því að sækja skóla og stunda nám og fara inn í það umhverfi sem framhaldsskólarnir veita. Á því sviði, þar sem ríkið kemur að alfarið, tel ég þannig að verki staðið að ekki sé brotið með neinum hætti á rétti fatlaðra. Við tökum á móti fötluðum nemendum og höfum lagt okkur fram um að tryggja þeim öllum skólavist eins og kostur er. Ég get ekki gefið yfirlýsingar fyrir hönd annarra, t.d. sveitarfélaganna, sem yrðu þá einnig túlkaðar á þann veg að ég sé að ráðskast með málefni og fjármuni þeirra, þ.e. ef ég færi að gefa of háleitar yfirlýsingar um markmið varðandi tónlistarskólana. Að sjálfsögðu eru þau skilyrði sett og þær kröfur settar fram í hinni almennu námskrá sem ég kynnti hv. þingmönnum.

Virðulegi forseti. Þess er getið í löggjöf að gera skuli rýmingaráætlanir sem gilda þegar hætta steðjar að, t.d. vegna náttúruhamfara. Um það voru á sínum tíma skiptar skoðanir, þegar viðkomandi lög voru sett, hvort slíkar rýmingar\-áætlanir væru gerðar af heimamönnum sem best þekktu til á hverjum stað eða hvort opinber nefnd, skipuð fulltrúum þeirra sem að almannavörnum koma, ætti að gera þær áætlanir, sem síðan varð ofan á að því er mig minnir. Það er kunnara en frá þurfi að segja að það er nauðsynlegt að gera rýmingaráætlanir fyrir opinberar stofnanir, sérstaklega þar sem daglega er fjöldi saman kominn, t.d. í skólum og leikskólum, en ekki síður fyrir heilbrigðisstofnanir og fyrir dvalarheimili fyrir aldraða, þar sem oftar en ekki er um að ræða rúmliggjandi einstaklinga sem þurfa á verulegri aðstoð að halda ef yfirgefa þarf húsnæði. Ef hætta steðjar að, t.d. af náttúruhamförum eða eldsvoða, verða viðbrögðin við að rýma slíkar stofnanir að vera rétt svo það gangi fyrir sig eins fljótt og auðið er. Það er auðvitað mjög alvarlegt þegar opinberar eftirlitsstofnanir, eins og Heilbrigðiseftirlit, Vinnueftirlit og Brunamálastofnun, gera verulegar athugasemdir við húsakynni heilbrigðisstofnana og möguleika til að rýma þær ef hætta steðjar, að eins og gert var varðandi öldrunar- og hjúkrunardeildina Ljósheima á Selfossi fyrir nokkrum árum. Mér er ekki kunnugt um, virðulegi forseti, að þeim umbótum sem þar var farið fram á að yrðu gerðar, m.a. til að auka möguleika á að rýma húsnæðið ef hætta steðjaði að, hafi verið hrint í framkvæmd. Þess vegna skiptir verulega miklu máli að fyrir liggi afstaða hæstv. ráðherra um hvernig eigi að standa að því ef vá ber að höndum í stofnun eins og Ljósheimum á Selfossi, þar sem húsnæði er verulega ábótavant og það jafnvel talið hættulegt. Verði þar til að mynda eldsvoði þá þarf að vera til virk rýmingaráætlun. Þess vegna leyfi ég mér að bera fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra: 1. Eru fyrirliggjandi rýmingaráætlanir fyrir allar heilbrigðisstofnanir í landinu ef hætta steðjar að, t.d. náttúruhamfarir eða eldsvoði, og ef svo er, hvenær voru þær gerðar og fyrir hvaða stofnanir? 2. Hvenær voru síðast gerðar rýmingaráætlanir fyrir heilbrigðisstofnanir á Suðurlandi? 3. Var við gerð þeirra tekið tillit til þeirra alvarlegu ábendinga sem fram hafa komið frá eftirlitsaðilum varðandi öldrunar- og hjúkrunardeildina Ljósheima á Selfossi? Ef svo er, hvað var gert til þess að bregðast við þessum ábendingum?

Herra forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur beint til mín spurningu um rýmingaráætlanir á heilbrigðisstofnunum í landinu sem grípa þyrfti til ef hætta steðjaði að, t.d. náttúruhamfarir eða eldsvoðar. Hv. þm. spurði einnig fyrir hvaða stofnanir þessar rýmingaráætlanir væru til og hvenær þær voru gerðar. Vegna fyrirspurnar þingmannsins er rétt að geta þess að rýmingaráætlanir af þessum toga tengjast ýmsum áætlunum öðrum en vá á þessum stofnunum. Tengjast þær þannig skipulags- og byggingarlögum, nr. 73/1997, og byggingarreglugerð, nr. 441/1998, þó að ekki sé þar gerð skýr krafa um rýmingaráætlanir. Það er hins vegar ítarlega fjallað um brunahólfun, flóttaleiðir, brunaviðvörunarkerfi og brunahönnun. Það er sérstaklega fjallað um að í heilbrigðisstofnunum miðist kröfur við að gestir þekki ekki flóttaleiðir fyrir fram en geti almennt bjargað sér af eigin rammleik. Hins vegar eru gerðar sérstakar kröfur um brunahönnun húsnæðis sem ætlað er fólki sem illa er fært um að bjarga sér sjálft úr bruna. Í reglugerð um eigið eftirlit eigenda og forráðamanna um brunavarnir í atvinnuhúsnæði frá 1994 er fjallað um skyldur aðila. Falla sjúkrahús og aðrar heilbrigðisstofnanir undir ákvæði reglugerðarinnar. Kveðið er á um reglubundið eldvarnareftirlit til að fyrirbyggja manntjón og eignatjón. Eftirliti þessu er sinnt með ýmsum hætti en mikilvægustu þættirnir eru aðgengilegar merkingar og leiðbeiningar, skipan starfsmanna til að annast þessi mál, fræðsla til starfsfólks, reglubundnar brunaæfingar og vakt allan sólarhringinn á stærri sjúkrahúsum. Mál þessi tengjast einnig lögum um almannavarnir, nr. 94/1962, þar sem kveðið er á um að landlæknir fari með stjórn þeirra mála er varða sjúkrahús, læknismeðferð og hjúkrun á sjúkum og særðum. Í umboði landlæknis hafa Almannavarnir ríkisins haft forgöngu um gerð hópslysaáætlana en gerð þeirra og endurskoðun hefur síðan verið í höndum stofnananna sjálfra. Við gerð rýmingaráætlana hefur því á mörgum stöðum verið fylgt gerð hópslysaáætlana. Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. var haft samband við flestar heilbrigðisstofnanir hins opinbera þar sem sjúklingar dvelja. Kom í ljós að formlegar rýmingar\-áætlanir eru til á nánast öllum heilbrigðisstofnunum landsins. Flestar hafa verið gerðar á síðustu árum og eru víða í reglubundinni skoðun eða heildarendurskoðun. Hv. þm. spyr sérstaklega hvenær síðast voru gerðar rýmingaráætlanir fyrir heilbrigðisstofnanir á Suðurlandi. Við Heilbrigðisstofnunina á Selfossi er til rýmingaráætlun frá 1996 sem var uppfærð á árinu 2001. Á Heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands í Hveragerði er til formleg rýmingaráætlun sem stöðugt er endurskoðuð í samráði við slökkvilið. Á hjúkrunarheimilinu Kumbaravogi er ekki til formleg rýmingaráætlun en hún er í vinnslu. Sama er að segja um hjúkrunarheimilið Lund á Hellu þótt á báðum þessum stöðum sé þannig gengið frá að útgönguleiðir eru glögglega merktar eins og brunareglur gera ráð fyrir. Á dvalarheimilinu Kirkjuhvoli á Hvolsvelli er til bruna- og rýmingaráætlun frá árinu 2001 og á Heilbrigðisstofnuninni í Vestmannaeyjum er til rýmingaráætlun sem nú er í endurskoðun með tilliti til breytinga á húsakynnum. Áætlað að ný liggi fyrir strax og framkvæmdum lýkur á 2. hæð stofnunarinnar. Á réttargeðdeildinni á Sogni er til rýmingaráætlun sem síðast var gerð árið 2000. Hv. þm. spyr sérstaklega hvort tekið hafi verið tillit til ábendinga varðandi öldrunar- og hjúkrunardeildina á Ljósheimum á Selfossi. Ég get upplýst að á hjúkrunardeildinni á Ljósheimum er ekki til formleg rýmingaráætlun á sama hátt og við heilbrigðisstofnunina að öðru leyti. Hins vegar eru samþykktir neyðarútgangar úr húsinu, því er skipt í brunahólf og til viðbragðslistar um almenn atriði varðandi aðgerðir í eldsvoðum. Nýjum starfsmönnum er leiðbeint um þessi öryggisatriði og þeir eru fræddir um notkun slökkvitækja. Einnig eru reglulegar brunaæfingar í samstarfi við slökkviliðið á Selfossi. Sett hefur verið af stað vinna við gerð rýmingaráætlunar fyrir Ljósheima undir stjórn hjúkrunarforstjóra og verður hún unnin í samvinnu við slökkviliðið á Selfossi. Herra forseti. Með spurningum sínum hefur hv. þm. vakið máls á mjög mikilvægum þætti í öryggi þeirra sem dvelja á heilbrigðisstofnunum. Athugun ráðuneytisins leiddi í ljós að stjórnendur stofnana eru mjög vel meðvitaðir um þennan þátt. Hann er í stöðugri endurskoðun og samvinnu við slökkvilið viðkomandi byggðarlaga, eins og reglugerðirnar gera ráð fyrir.

Herra forseti. Hér er rætt um rýmingaráætlanir fyrir heilbrigðisstofnanir. Sérstaklega var í fyrirspurn fyrirspyrjanda spurt um Ljósheima á Selfossi. Ég kannast aðeins við þá stofnun og þekki til aðstæðna þar. Það er auðvitað ljóst að húsnæðisaðstaða langlegudeildarinnar á Ljósheimum er barn síns tíma, rekin í gamla sjúkrahúsinu á Selfossi og uppfyllir ekki allar þær nútímakröfur sem eru gerðar til slíks húsnæðis. Hins vegar hafa stjórnendur og starfsfólk stofnunarinnar lagt sig mjög fram um það að gæta öryggis sjúklinga og starfsfólks sem best, m.a. í samstarfi við slökkviliðið eins og komið hefur fram. Aðalmálið varðandi Ljósheima á Selfossi er auðvitað, hvernig sem á það mál er litið, að mjög aðkallandi er að hið fyrsta verði ráðist í nýbyggingu þar sem þessari aðstöðu verði komið fyrir í nútímahúsnæði við bestu aðstæður. Fyrir alla sem til þekkja er það brýnast fyrir framtíðina að sem fyrst verði ráðist í að koma þessari starfsemi í það horf sem nútímaþarfir krefjast.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svör hans og fagna þeirri yfirlýsingu að til séu rýmingaráætlanir í flestum heilbrigðisstofnunum landsins. Það fór samt sem áður eins og mig grunaði, að á öldrunardeildinni Ljósheimum á Selfossi væri ekki til formleg rýmingaráætlun. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart vegna þess að í fyrirspurn minni til hæstv. ráðherra var m.a. spurt hvernig brugðist hefði verið við þeim ábendingum sem settar voru fram af eftirlitsaðilum fyrir nokkrum árum. Mér vitanlega hefur ekkert gerst frá því að þetta húsnæði var lýst nánast ónothæft, hvað þá að þar ætti að reka hjúkrunarheimili. Ég fullyrði að aðstaðan er hvergi á landinu verri á hjúkrunarheimilum en einmitt að Ljósheimum. Ég tek undir þau orð hv. þm. Magnúsar Stefánssonar sem þekkir þetta mál afar vel að þarna þarf nýbyggingu og það hið fyrsta. Engu að síður verður á meðan að tryggja öryggi þeirra sem þarna eru, þangað til byggingin rís. Það er líka jafnljóst að í fjárlögum eða í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár er ekki gert ráð fyrir neinni flýtiframkvæmd, sérstaklega hvað varðar langlegudeildina við sjúkrahúsið á Selfossi, því miður. Það er ekki þannig. Það á enn að fara um það bil eitt ár í hönnun, að því er manni sýnist, miðað við þær tölur sem eru í frv. núna ef ekki verður mikil breyting á. Ég vil skora á hæstv. ráðherra, hafi hann ekki frá því að hann tók við embætti heilbrrh. farið austur og skoðað þær aðstæður sem búið er við, að gera það hið fyrsta. Ég hvet til að þar verði tekið á málum, bæði hvað varðar núverandi húsnæði og eins að farið verði í sérstakar flýtiframkvæmdir við byggingu á nýrri legudeild við sjúkrahúsið. Ástandið er okkur öllum, sem stöndum fyrir fjárveitingum hins opinbera, til skammar.

Herra forseti. Umræðurnar um fyrirspurnina og athugasemdir sem ég þakka fyrir hafa hnigið að Ljósheimum á Selfossi. Ég vil fyrst upplýsa að ég hef þegar skoðað Ljósheima og ekki fyrir alllöngu síðan. Ég hef unnið að því síðan ég kom í ráðuneytið að koma af stað hönnun fyrir Heilbrigðisstofnunina á Selfossi og ég vona að sjái fyrir endann á því máli innan mjög skamms tíma því að fjármunir eru geymdir til þeirra verkefna og þó að ekki sé há fjárhæð á fjárlögum vona ég að hægt verði að koma þeim framkvæmdum í gang á næsta ári, eða hönnuninni, og gera samning um framkvæmdir þannig að framkvæmdir geti hafist af fullum krafti árið 2003. Varðandi Ljósheima er ljóst að aðkallandi er að gera þar rýmingaráætlun vegna þess að hvað sem líður nýbyggingu er notast við þessa byggingu. Eins og hún er úr garði gerð þarf að gera þar rýmingaráætlun og eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið --- við lögðum mikla vinnu í að svara þessari fyrirspurn og við sendum fyrirspurnir vítt og breitt um landið til að afla upplýsinga um þetta áríðandi málefni. Ég vil þakka fyrir að borin var fram fyrirspurn um þetta því að þetta er mál sem þarf að vera í umræðunni. Við þurfum að gera þarna rýmingaráætlun og unnið er að því, því að ljóst er að einhver tími líður þangað til hægt verður að flytja í nýtt húsnæði þó að það sé áform okkar að koma þessum framkvæmdum þarna af stað. Þarna eru mikil verkefni fram undan. Að öðru leyti ítreka ég það sem ég sagði í fyrsta svari áðan.

Herra forseti. Fyrir stuttu voru mjög gagnlegar umræður í fyrirspurnatíma á hinu háa Alþingi um offituvanda sem hv. varaþm. Sjálfstfl., Soffía Gísladóttir, hóf. Í umræðunni komu fram mjög sláandi upplýsingar um að Íslendingar eru stöðugt að þyngjast. Einnig var rætt um alvarlega fylgikvilla þessa vanda, t.d. kransæðasjúkdóma, sykursýki o.s.frv. Úrræði heilbrigðiskerfisins við þessum vanda beinast að mestu að fullorðnu fólki, t.d. í gegnum heilsugæsluna og endurhæfingarstofnanir svo sem Reykjalund eða NLFÍ í Hveragerði eins og hæstv. heilbrrh. kom inn á í svari sínu. Í þeirri fyrirspurn sem hér er varpað fram til hæstv. heilbrrh. vil ég sérstaklega beina athyglinni að vanda þeirra íslensku barna sem eru of þung og aðstoð sem þeim stendur til boða til að taka á vanda sínum. Rannsóknir benda til þess að tæplega fimmta hvert íslenskt níu ára barn er of þungt og 5% barna eru of feit og eiga við verulegan vanda að stríða. Á það skal bent að í Bretlandi eru 25% barna undir 5 ára aldri of þung og 10% eiga við offituvanda að stríða. Líklegt er að við höfum ekki séð fyrir endann á þessu vandamáli hér á landi að óbreyttu. Barn sem er of þungt er líklegt til þess að verða það einnig á fullorðinsaldri. Jafnframt sýna erlendar rannsóknir að enn meiri líkur eru á fylgikvillum offitu og sjúkdómum í kjölfarið ef einstaklingur er of feitur á unglingsaldri en ef hann þyngist þegar hann er orðinn eldri. Nýverið hefur verið í umræðunni hér á landi einelti í skólum og leiddar að því líkur að 5.000 íslensk grunnskólabörn verði fyrir einelti á hverju ári en það eru 15% allra grunnskólanema. Börn sem skera sig úr að einhverju leyti eru útsettari fyrir einelti en önnur börn. Það á ekki síst við um börn sem eru of þung. Það er hætta á að sjálfsmynd barns sem lendir í einelti eða verður fyrir aðkasti vegna útlits síns er skert og getur jafnvel haft varanleg áhrif á persónuþroska barnsins. Erlendar rannsóknir benda til að neyslumynstur þessara krakka sé í ýmsu frábrugðið öðrum börnum. Þau neyta meira magns af tilbúnum skyndiréttum og feitum mat auk mikils magns sætinda en neyta lítils af ávöxtum og grænmeti. Rannsóknir benda líka til að of feit börn hreyfi sig minna en önnur börn og verji lengri tíma fyrir framan sjónvörp og tölvur. Einnig eru rannsóknir sem segja að þetta vandamál velur sér ekki þjóðfélagshópa, þetta eru börn í öllum þjóðfélagshópum. Það er öllum ljóst að ekki er einfalt mál að takast á við þennan vanda, allra síst hjá börnum. Offita nær til erfða, neysluvenja og viðhorfs til hreyfingar. Afstaða foreldra til heilbrigðra lífshátta skiptir verulegu máli um holdarfar barnsins. Stuðningur heilbrigðiskerfisins við börn sem eiga við þennan vanda að glíma verður því að taka til allrar fjölskyldunnar. Með þetta í huga beini ég þeirri spurningu til hæstv. heilbrrh.: Hvaða úrræði býður heilbrigðiskerfið upp á til að hjálpa vaxandi hópi of þungra og of feitra barna og ungmenna til að taka á vanda sínum?

Herra forseti. Hv. 19. þm. Reykv., Ásta Möller, beinir til mín fyrirspurn um hvaða úrræði heilbrigðiskerfið bjóði upp á til að hjálpa vaxandi hópi of þungra og of feitra barna og ungmenna til að taka á vanda sínum. Ég vil í upphafi, eins og fyrirspyrjandi kom inn á, minna á svör mín við fyrirspurn hv. varaþm. Soffíu Gísladóttur um mjög skylt efni sem ég svaraði fyrir þremur vikum þar sem fjallað var um þessi mál. En ég mun bæta hér nokkru við um efni fyrirspurnarinnar sem fjallaði um börn og unglinga. Heilbrigðisstarfsfólk fylgist með holdafari barna frá fæðingu. Það er fylgst nákvæmlega með vexti og þroska frá því að ungbarnavernd hefst strax eftir fæðingu og nokkuð reglulega upp frá því allt til loka skólaskyldu þegar reglubundnum skoðunum er hætt. Öll frávik sem fram koma við þessar skoðanir eru því metin af viðkomandi heilbrigðisstarfsmönnum, læknum og hjúkrunarfræðingum, jafnt hjá þeim börnum sem kunna að þyngjast um of sem og hjá þeim sem ekki þyngjast eðlilega. Fyrstu úrræði eru því á sviði grunnþjónustunnar í heilsugæslunni, oftast með almennum ráðleggingum til foreldra um mataræði, en einnig getur verið um þau frávik að ræða að vísa þurfi börnum til sérfræðinga svo sem barnalækna. Einnig getur þurft að leggja viðkomandi börn eða unglinga inn á sjúkrahús til frekari rannsókna. Sum börn í þessum hópi eru því undir mjög ströngu eftirliti og fá meiri ráðgjöf en aðrir ef ástæða er til þess að mati heilbrigðisstarfsfólks. Náið samstarf verði við foreldra og forráðamenn um alla þessa þætti. Vandi of þungra og of feitra barna er margþættur og hann er ekki nema að hluta tengdur heilbrigðiskerfinu. Hann snýr að mörgu leyti að almennum lífsháttum, lífsstíl, mataræði, fjölskyldum og almennri hreyfingu. Vitað er að offita fylgir oft slæmu matarræði, lélegri sjálfsímynd og mjög takmarkaðri hreyfingu. Að öllum þessum þáttum þarf að gæta og bregðast þarf við offitu hjá börnum eða unglingum. Að lausn vandamála af þessu tagi koma því jöfnum höndum heilbrigðiskerfið með stofnunum sínum, leikskólar, grunnskólar og þeir aðrir sem hafa áhrif á frístundir og hegðun barna og ungmenna. Almenn manneldis- og mataræðisráðgjöf er einnig mikilvægur þáttur auk ráðgjafar til barnanna og forráðamanna þeirra um reglubundna og holla hreyfingu. Virðulegur forseti. Þeim börnum og ungmennum fjölgar sem þjást af offitu í flestum vestrænum löndum, og eru því forvarnir mikilvægar til að hindra líkamlegar, félagslegar og sálrænar afleiðingar hennar. Eins og ég hef greint frá bregst heilbrigðisþjónustan við á ýmsan hátt en ég legg einnig áherslu á að þáttur annarra aðila í þessum efnum er ekki síður mikilvægur.

Herra forseti. Orsaka aukinnar offitu meðal barna og unglinga er bæði að leita í minni hreyfingu og röngu mataræði. Sykurneysla íslenskra barna og unglinga er gífurleg og á mikil gosdrykkjaneysla þar drýgstan þátt. Samkvæmt könnun manneldisráðs á mataræði barna og unglinga árin 1992--1993 innbyrti hvert barn að jafnaði hálfan lítra af sykruðum drykkjum á dag. Síðan hefur framboð gosdrykkja aukist um 25% og er nú 160 lítrar á mann á ári að jafnaði. Mörg börn þurfa að sjá um sig sjálf stóran hluta dags og margt bendir til að heimilismáltíðir skipi ekki þann sess sem áður var. Mataræði er því óreglulegt og því fylgir bæði hætta á ofeldi fyrir þá sem eru mikið fyrir sætindi og mat en jafnframt hugsanlegu vaneldi fyrir önnur börn. Til að stemma stigu við óhóflegri sykurneyslu og bæta mataræði ungs fólks skiptir mestu máli að bjóða börnum hollan og góðan mat í skóla sem og á heimilum sem mettar án þess að fita. Eins og málum er háttað nú er aðeins boðið upp á skólamáltíðir í fáum grunnskólum og framhaldsskólum.

Hæstv. forseti. Hér er enn drepið á þetta mikla vandamál og ég verð að taka undir að erfiðast er að horfa upp á það þegar það snertir börn og unglinga. Þegar maður horfir yfir venjulegan skólabekk í dag sér maður strax þessi 2--4 börn í hverjum einasta bekk sem eiga orðið við þennan vanda að etja. Ég veit til þess að tilraunir kennara til að hafa t.d. samband við foreldra og reyna að fá þá til að breyta mataræði gefa yfirleitt ekki góða raun. Þessi börn eru mjög mótþróafull gegn öllum ráðleggingum um mataræði og fara sínu fram. Ég held að það þurfi að koma fram miklu ákveðnari stuðningur frá heilsugæslunni heldur en hefur verið í boði, a.m.k. þar sem ég þekki til, vegna þess að þetta er mikið vandamál og það er ömurlegt að horfa upp á einsemd þeirra barna sem illa er komið fyrir að þessu leyti.

Herra forseti. Offita er heilsufarsvandamál sem hefur verið að aukast. Við sáum það fyrst hjá fullorðnum og nú sjáum við þetta í æ ríkari mæli hjá börnum. Það er vissulega rétt sem kom fram hjá hæstv. heilbrrh. að það er vel fylgst með börnunum en það er ekki nóg. Það þarf að grípa inn í þessa þróun. Ungbarnaeftirlitið og skólaheilsugæslan eru þeir aðilar sem best geta fylgst með og ættu að geta sem best gripið inn í, þ.e. ef heilsugæslan hefur mannafla og tíma til að sinna slíku starfi. Það þarf að setja þetta forvarnastarf inn í daglegt prógramm heilsugæslunnar. Það þarf að sjá til þess að þeir starfsmenn sem þar vinna fái þá sérfræðiaðstoð sem þeir þurfa til þess síðan að geta haldið vinnunni áfram sjálfstætt. Kennslugögn vantar og það tekur tíma að hafa alla fjölskylduna í hópefli innan heilsugæslunnar. En á þessu vandamáli þarf virkilega að taka.

Herra forseti. Það kom mér eilítið á óvart að hv. þm. Ásta Möller sem er talsmaður frelsis og einkareksturs á heilbrigðissviðinu skyldi fara fram með fyrirspurn af þessum toga. Hún kemur hér og vill hlýða hæstv. heilbrrh. yfir þegar grípa þarf til ráðstafana gegn of feitum börnum og ungmennum. Ég hygg að þetta mál sé afskaplega einfalt. Í þessu tilfelli eru það auðvitað heimilin í landinu sem eiga að taka á þessu og foreldrar þeirra barna sem þarna eiga í hlut. En því miður, með fullri virðingu fyrir hæstv. heilbrrh., held ég að það sé afskaplega lítið sem hann getur gert í þessu máli þó að hann sé allur af vilja gerður. Ég dreg í efa án þess að ég sé að draga úr þeim vanda sem til staðar er að forsjárhyggja eða matseðill ríkisins geti bjargað nokkru og ég vil undirstrika eins og hér hefur verið sagt í alllöngu máli að auðvitað skiptir mataræði og holl hreyfing öllu.

Herra forseti. Ég þakka svör hæstv. heilbrrh. í þessu máli en jafnframt lýsi ég furðu minni á innleggi hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar. Innlegg hans lýsir litlum skilningi á þessum vanda. Það er búið að fara í gegnum það að hér er um heilbrigðisvanda að ræða. Ef ekki er tekið í taumana eru þessi börn framtíðarsjúklingar landsins með háþrýsting, með sykursýki, með hreyfiskerðingar o.s.frv. þannig að ég er mjög undrandi á orðum hv. þm. Við erum að tala um umfang sem er 7 þús. íslensk grunnskólabörn. Við erum að tala um að 1.500--2.000 börn eigi í verulegum vanda. Og ætlar hv. þm. að segja að heilbrigðiskerfið eigi að standa hjá og horfa á þetta? Verið var að stofna nýtt félag um lýðheilsu á mánudaginn var. Þar kom m.a. fram það mat landlæknis að offita barna og unglinga væri eitt mesta heilbrigðisvandamálið hér á landi í dag. Ég furða mig því verulega á því að þetta sjónarmið skuli koma frá fyrrv. heilbrrh., að hann skyldi nota þetta tækifæri til að reyna að koma einhverju höggi á mig fyrir skoðanir mínar á heilbrigðisþjónustunni er alveg með ólíkindum. Ég þakka fyrir umræðuna sem farið hefur hérna fram. Það er alveg ljóst að forvarnir í þessum málum eru mjög mikilvægar og þar kemur til kasta skólaheilsugæslunnar. Það þarf að styrkja skólaheilsugæsluna til að taka á þessum vanda því að til mikils er að vinna. Ég vildi í þessu sambandi leggja áherslu á að ekki er nóg að taka einungis almennt á þessum vanda eins og heilbrrh. benti á og sem er þó mjög mikilvægt. Það þarf líka að taka á þessu með sérstökum úrræðum.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður og þau innlegg sem hafa komið um þetta mál. Ég vil bæta við svar mitt við fyrirspurninni. Ég tel að það sem heilbrigðiskerfið getur gert við þessu vandamáli sé að efla forvarnaþáttinn. Við höfum verið að vinna á því sviði undanfarið að reyna að samhæfa þá hópa sem vinna að forvörnum í landinu. Ég tek alveg undir það að orð og gerðir heilbrigðisstarfsfólks vega þungt í þessu efni. Heilbrigðisstarfsfólkið hefur mikil áhrif. Mér dettur t.d. alltaf í hug hv. 5. þm. Austurl. þegar ég heyri um tóbaksvarnir. Hv. þm. hafði mikil áhrif á því sviði og er dæmi um starfsmann heilbrigðiskerfisins sem hafði mikil áhrif og vafalaust er það hægt í þessu efni einnig. Ég endurtek það að auðvitað gildir það sama um miklu fleiri aðila í þjóðfélaginu, eins og reyndar kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. v. varðandi skólamáltíðir og aðra aðstöðu sem börn og unglingar hafa í samfélaginu. Allt þetta hefur áhrif. Fjöldamargir þurfa því að koma að málum. Vandinn er að samhæfa forvarnastarfið. Lýðheilsumiðstöð og lýðheilsufélag eins og var verið að stofna í fyrradag hér í bæ hefur áreiðanlega áhrif í þessu efni. Ég tek undir að hér er um mjög alvarlegt heilbrigðisvandamál að ræða sem þarf að bregðast við eins og öðrum sem upp koma.