Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir að hún ætlaðist ekki til að þingið afgreiddi þessi frumvörp, þau tvö sem hún mælti fyrir og væntanlega ekki heldur það þriðja sem hún mælir fyrir á eftir. Ég verð að viðurkenna að mér þykir nokkuð ankannalegt að vera staddur hér um miðja nótt, sem þannig var að fornu, fimm mínútur yfir tólf, til að fjalla við 1. umr. um frumvörp frá hæstv. ráðherra sem ekki er ætlast til þess að gangi fram. Mér þykja það furðuleg vinnubrögð. Ég veit að þegar málið var sett á dagskrá var væntanlega gert ráð fyrir að fjallað yrði um það um kvöldmatarleytið en það hefur dregist. Ég verð að gera þá athugasemd við fundarstjórn forseta, þótt ég sé ekki að tala undir þeim lið. Ég hefði talið að hann hefði átt að fresta þessum málum þangað til að menn gætu rætt þau sæmilega vakandi. Hér er mikill frumvarpsböggull á ferð og vel þess virði að hann sé vel ræddur og kannski gerum við það hér, að ræða hann nokkuð fram í nóttina, þótt varla verði hann að lögum fyrr en á nýju kjörtímabili. Þetta eru frumvörp til skipulagslaga, til byggingarlaga og laga um brunavarnir. Ávöxtur mikils starfs fagmanna sem ekki er hægt annað en að hrósa við fyrstu sýn að minnsta kosti, samtals yfir hundrað blaðsíður í útprenti. En þetta kemur það seint inn á þingið að það er að minnsta kosti ekki hægt að gera ráð fyrir að þingmenn hafi mótað sér fullkomlega afstöðu til þess í 1. umr. enda er það ekki vaninn um mál af þessu tagi. En ég verð hins vegar að segja að það er til fyrirmyndar, ég hrósa umhverfisráðherra og hennar mönnum fyrir það, að þessi frumvörp hafa legið á netinu á vef umhverfisráðuneytisins frá því í sumar og fengið þar umsagnir og ábendingar sem að einhverju leyti hefur verið sinnt. Þó er ekki ljóst að hve miklu leyti tillit hefur verið tekið til ábendinga, um það fengust ekki nákvæmar upplýsingar úr umhverfisráðuneytinu í dag þegar eftir því var leitað, hvernig það hefði breyst frá því í sumar. Hér er gert ráð fyrir verulegum skipulagsbreytingum. Í fyrsta lagi er lagabálkinum skipt í tvennt og þar með greind í sundur stjórnsýsla í skipulagsmálum annars vegar og stjórnsýsla í byggingarmálum hins vegar sem aftur á móti er tengd brunavörnum, sem er reyndar eitt af elstu hlutverkum hins opinbera á Íslandi ásamt fátæktarframfærslunni. Hrepparnir voru í upphafi stofnaðir í því skyni að sinna brunavörnum og sem eins konar tryggingarfélag eftir slík óhöpp. Í samræmi við þetta er búin til ný ríkisstofnun og önnur lögð niður. Hér þarf að athuga vel hverja grein og átta sig um leið á heildarsamhengi hlutanna og getur reynst áhugamanni nokkuð snúið í fljótu bragði. En ég get sagt það hér að ég hef ekki fyrir mína hönd og míns flokks alvarlegar athugasemdir við þessi frumvörp í fyrstu lotu. Ég verð þó að nefna að það þarf að íhuga hið nýja byggingaröryggisgjald sem þrátt fyrir fögur orð hæstv. ráðherra er töluvert hærra en brunavarnagjaldið. Enda von því þetta nýja byggingaröryggisgjald á að halda uppi stofnun sem er öðruvísi en hin fyrri. Við bætast heilir 22 starfsmenn frá því sem nú er, væntanlega allir sérfræðimenntaðir. Í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að 136 millj. kr. sem bætast við ætlaðan rekstrarkostnað þessarar nýju stofnunar. Það þarf að sannfæra okkur og þjóðina um að á þessu fólki þurfi öllu að halda áður en heimild er veitt til að ráða það. Ég ætla aðallega að fjalla um skipulagsfrumvarpið og reyndar að mestu um tiltekinn þátt þess. Það er margt jákvætt í skipulagsfrumvarpinu sem maður rekur strax augun í. Gert er ráð fyrir aukinni áherslu á samráð við almenning um allar skipulagsáætlanir. Hjá okkur hefur skort á þetta, jafnvel þótt lög fyrirskipi ákveðið ferli er því sinnt með þeim hætti að almannasamráð verður oft ákaflega fátæklegt með þeim afleiðingum að hér skapast átök og deilur, jafnvel á síðustu stundu, á þeirri elleftu og jafnvel þegar komið er fram yfir alla ákvarðanatöku, sem aftur veldur sárindum og leiðir til þess að fólki finnst skortur á raunverulegu lýðræði. Síðasta dæmið er reyndar skammt undan, í Álafosskvosinni þar sem glaðbeittur meiri hluti sinnti ekki umkvörtunum og eðlilegri andstöðu íbúa í Mosfellsbæ fyrr en hann hreinlega gafst upp á stríði sínu við íbúana. Bæjarfulltrúar Sjálfstæðisflokks og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa nú dregið til baka, að minnsta kosti að sinni, ákvarðanir sínar um eyðileggingu í Álafosskvosinni. Það er líka jákvætt við þetta frumvarp að lögð er áhersla á að útlit bygginga og form eru hluti af skipulagsferlinu. Þótt ekki megi skerða um of frelsi manna til að byggja eins og þeim sýnist þá verða að vera einhver ráð til að hindra skipulagsslys, ekki bara einstaklinga, heldur líka arkitekta og framkvæmdarmanna í gömlum bæjarkjörnum og reyndar í nýjum hverfum líka. Það má nefna ýmis dæmi. Oft er nefnt dæmi um þetta í atvinnuhverfinu nýja í Reykjavík sem kennt er við Höfða. Svæðisskipulagi sem á að vera um sameiginlega hagsmuni á að fylgja umsjón í nefnd. Það er jákvætt að svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins verði samkvæmt þessu frumvarpi, ef að lögum verður, skylt en ekki bara heimilt. Einnig er sérstakt lagaákvæði um grenndarkynningu og gert skylt að grenndarkynna framkvæmda- og byggingarleyfi, sem er jákvætt. Ég held að það sé líka ástæða til að fagna því sérstaklega að Skipulagsstofnun fær samkvæmt þessu skýra heimild til að stöðva framkvæmdir sem brjóta í bága við skipulag eða er farið í án leyfis. Það má líka fagna því að umhverfisráðherra tekur samkvæmt þessu frumvarpi við skipulagsráðum á Keflavíkurflugvelli af utanríkisráðherra. Það er tímanna tákn og vísar vonandi veginn. Ég set fyrirvara um ákvæði sem kveður á um úrskurð ráðherra þegar upp kemur ágreiningur milli sveitarfélaga og eitt aðalskipulag rekst á annað. Þetta er ekki heppileg staða. Ég efast mjög um að þetta ákvæði leiði til farsællar lausnar á þeim deilum sem upp koma af því tagi. Ég tek þar undir álit sveitarstjórnarmanna í þeirri nefnd sem frumvarpið samdi. Merkastu efnisatriði skipulagsfrumvarpsins, og að ég hygg lagabálkanna í heild sinni, eru ákvæðin um landsskipulag. Sem kunnugt er hefur íslenskt samfélag sérstöðu að þessu leyti. Í öllum grannlöndum, eða nánast öllum, er æðsta skipulagsstigið einhvers konar landsskipulag þar sem höfuðlínur eru dregnar fyrir svæðis- eða aðalskipulagsáætlanir. Hér var landsskipulag lengi fyrirhugað æðsta skipulagsstig og oft nefnt á 9. áratugnum samfara hugmyndum um landnýtingaráætlun fyrir allt Ísland, þó einkum hálendið og önnur náttúrusvæði. Ásamt fagmönnum í skipulagi voru þingmenn og ráðherrar jafnaðarmanna hér fremstir í flokki og í umræðunni um skipulag miðhálendisins, í langvinnum umræðum veturinn 1998–1999, nefndu Samfylkingarmenn landsskipulag sem augljósan kost við tertusneiðafyrirkomulagið sem ofan á varð. Ég fagna því að hugmyndir um landsskipulag eru nú endurvaktar í frumvarpsdrögum þessarar nefndar á vegum umhverfisráðherra. Hugmyndir um landsskipulag gera í megindráttum ráð fyrir því að ríkisvaldið, ríkisstjórn, Alþingi og helstu skipulagsstofnanir hljóti að taka ákvarðanir sem varða almannahag og ekki eingöngu íbúa eins sveitarfélags í aðalskipulagi eða fleiri saman í svæðisskipulagi. Með landsskipulagi er hægt að taka ákvarðanir um nýtingu á einstökum svæðum en miklu fremur er rétt að ætla því að samræma margs konar áætlanagerð á vegum ríkis og sveitarfélaga og sinna leiðsagnarhlutverki fyrir svæði eins og aðalskipulagsgerð. Landsskipulag hlýtur að gera grein fyrir megindráttum í landnýtingu og mæla fyrir um heildarstefnu í náttúruvernd, þróun byggðar og atvinnuvega, í orkumálum, samgöngum, fjarskiptum o.s.frv. Það er afar mikilsvert að með landsskipulagi getur orðið til sú heildstæða landnotkunaráætlun sem margir hafa óskað eftir í deilum og átökum síðustu áratuga um nýtingu auðlinda og náttúruvernd. Í Fagra Íslandi, stefnuplaggi okkar samfylkingarmanna um meginatriði í umhverfisstefnu þar sem við fjöllum m.a. um náttúruvernd, loftslagsmál og ákvörðunarrétt almennings, gerum við ráð fyrir því að rammaáætluninni um náttúruvernd verði hrundið í framkvæmd, bæði með sérstökum lögum, í náttúruverndaráætlunum sem þegar eru komnar í gang og með ákvörðunum í landsskipulagi. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að landsskipulag sé miðað við tólf ár í senn en umhverfisráðherra leggi fram nýja tillögu að landsskipulagi fyrir Alþingi eftir hverjar þingkosningar. Þannig má segja að landsskipulagið sé endurnýjað á fjögurra ára fresti og sú endurnýjun verður eitt af höfuðverkefnum nýrrar ríkisstjórnar og nýs þingmeirihluta á þinginu hverju sinni. Áður en tillagan er lögð fyrir Alþingi á að auglýsa eftir athugasemdum almennings og óska umsagna sveitarfélaga og hagsmunaaðila. Ráðherra ákveður síðan svokallaðar áherslur stefnunnar en það er gert ráð fyrir að fjallað sé um mismunandi þætti hverju sinni. Í greinargerð, og í ræðu hæstv. ráðherra, var t.d. nefnt dæmi af svæðisskipulagi miðhálendisins sem ætlað er að verði fyrsta verkefni þessa landsskipulags. Það er meiri háttar mál. Í greinargerðinni er einnig bent á dönsk ákvæði um staðarval verslunarmiðstöðva og um frístundabyggð, sem dæmi um viðfangsefni landsskipulagsstefnu í grannlöndunum, hvort tveggja viðfangsefni sem við höfum skilið eftir fyrir tilviljanir að ráðskast með. Í umræðunni hefur verið nefnt að okkur vantar skýrar skilgreiningar og skil milli þéttbýlis og dreifbýlis einmitt hvað varðar byggðarkjarna sem nú spretta upp nokkuð skipulagslaust hingað og þangað. Frístundahús, íbúðarhús eða hvorttveggja. Það hefur líka verið talað um að í landsskipulagi gæti verið æskilegt að ákvarða t.d. hvar eru skilyrði til skógræktar og hvar skógrækt á ekki heima. En nú er skógrækt, með fullri virðingu fyrir þeirri göfugu iðju, stunduð hér um bil hvar sem hver vill og víða án nægilegrar forsjár. Það er rétt að gera sér grein fyrir því að landsskipulag mundi að einhverju leyti minnka vald sveitarstjórna. Hluti þess ákvörðunarvalds sem nú felst í aðalskipulagi þeirra hverfur til þings og ráðherra, en þar skiptir auðvitað öllu máli hvernig valdsvið ráðherra og þings verður skilgreint nákvæmlega og hvernig þau skil verða í reynd. Þar á móti mundi landsskipulagið aðstoða sveitarstjórnir og íbúa sveitarfélaganna við skipulagsákvarðanir sínar og væntanlega bæta skipulagsferlið allt faglega sem að lokum ætti að koma sveitarstjórnarmönnum og íbúum og almenningi í sveitarfélögunum vel. Hvað vernd náttúrusvæða varðar er landsskipulag eitt og út af fyrir sig engin töfralausn. Meira að segja má nefna nýlegt dæmi. Þjórsárver, þar sem mikil völd ráðherra og þingmeirihluta með landsskipulagi hefðu sennilega orðið til tjóns. Þjórsárver eru enn óspillt fyrst og fremst vegna þess að íbúar eins sveitarfélags, Gnúpverjar, sem raunar hafa síðan sameinast Skeiðamönnum, héldu haus. Það er ekki meiri hluta á Alþingi að þakka. Það er ekki ríkisstjórn eða ráðherrum að þakka. Svipaðar hugleiðingar vakna raunar þegar vart verður við að samfara landsskipulagi á að leggja niður samvinnunefnd um skipulag miðhálendisins sem hefur reynst vel þrátt fyrir ýmsar hrakspár m.a. hjá mönnum sem mér tengjast, sem voru eðlilegar á þeim tíma. Ég held að við verðum að athuga mjög vandlega hvernig því á að koma fyrir og hvort það væri ekki rétt að sú nefnd eða slík nefnd haldi áfram að hafa hlutverk í þessu kerfi þótt auðvitað sé það minna eða með öðrum hætti þegar fjallað er um málin í landsskipulagi. Það er ekki ótvírætt gagn eða sjálfkrafa ávinningur fyrir sjónarmið náttúruverndar og umhverfisgæslu að hafa landsskipulag sem æðsta skipulagsstig. Hins vegar eru það ótvíræðir kostir að ríkisstjórn og Alþingi mundu með þessum hætti fjalla á opinn og skýran hátt um almannahag í umræðu um landsskipulag, einkum ef réttur almennings til þátttöku er tryggður og aukinn frá því sem nú er. Með þessari skipan má m.a. gera ráð fyrir því að landsskipulag og almannahagsmunir um landnýtingu yrðu í auknum mæli pólitískt ákvörðunarefni og að stjórnmálamenn yrðu að gera kjósendum grein fyrir afstöðu sinni til verkefna og viðfangsefna landsskipulags við hverjar kosningar. Það yrði mikil framför frá ástandinu núna þar sem heildarskipulag landsins og afdrif merkilegra náttúrusvæða ráðast meira og minna utan við hin lýðræðislegu ferli sem við höfum þó komið okkur upp. Í höndum ríkisstjórnar og þingmeirihluta sem hefur stuðning almennings við náttúruvernd og skynsamlega auðlindanýtingu getur landsskipulag verið prýðilegt verkfæri til að samræma náttúruvernd áætlun um atvinnuuppbyggingu og orkumál. Með landsskipulagi er t.d. hægt að ákveða og samræma vernd utan sérstakra verndarsvæða sem hér hefur verið ákveðið vandamál, t.d. þau svæði sem við samfylkingarmenn höfum talað um að njóta eigi svokallaðrar biðverndar meðan tekin er ákvörðun um landnýtingu þeirra. Í landsskipulagi er líka hægt að leggja línur um ákveðnar tegundir náttúrusvæða annars vegar og menningarsvæða hins vegar, t.d. landbúnaðarsvæða sem nú eru í mikilli óvissu vegna óskipulegrar frístundabyggðar og skógræktar og annarra tímans tákna. Forseti. Það vakna ótal spurningar þegar gægst er ofan í þennan texta um frumvarp að skipulagslögum og hina textana tvo sem hér eru til umræðu. En í heild tel ég að þetta frumvarp sé skref fram á við og mér sýnist að megintillögur frumvarpsins, ekki síst um landsskipulagið, falli að stefnu jafnaðarmanna fyrr og síðar í skipulagsmálum. Það skiptir mestu máli að með þessum hætti gæti landnýting orðið pólitískt viðfangsefni sem væri verkefni allra landsmanna. Skipulagsmál gætu orðið röklegri og lýðræðislegri og skipulagið sem slíkt, skipulagsáætlanirnar, gætu orðið þjált verkfæri til að koma fram almannahagsmunum í sátt við okkar fagra Ísland.

Hæstv. forseti. Mig langaði að ræða lítillega það sem hv. þm. Mörður Árnason kom inn á varðandi málefnin í Mosfellsbæ sem hafa verið til umræðu. Ég vildi leiðrétta hv. þingmann í því að bæjaryfirvöld í Mosfellsbæ hafi ekki hvikað frá þeirri ákvörðun sem hefur verið tekin en í dag var ákveðið að draga framkvæmdaleyfi til baka þar sem búið er að kæra framkvæmdina til úrskurðarnefndar byggingarmála. Mér finnst þetta mál sýna í kjölinn hvað skipulagsmál eru flókin í eðli sínu en bæði Umhverfisstofnun og umhverfisráðherra eru búin að staðfesta þessa framkvæmd. Mér sýnist að með frumvarpinu sé verið að leitast við einfalda og skýra þessi mál frekar og ég tel það mikilvægt.

Forseti. Álafossmálið nefndi ég sem dæmi um að lýðræðislegra leikreglna í ákvörðunum um skipulagsmál hefði ekki verið gætt. Ég held að ég geti með reistu höfði staðið við þá ályktun mína. Ég verð hins vegar að fagna því, þó að ég kunni að hafa skriplað á skötunni með nákvæman gang málsins, að meiri hlutinn í Mosfellsbæ hefur séð sitt ráð óvænna og a.m.k. að sinni stöðvað þær framkvæmdir sem stóðu yfir. Hvort sem þetta frumvarp leysir þann vanda eða ekki tel ég að aukin áhrif almennings og þéttari ferill við skipulagsákvarðanir hljóti að vera öllum til heilla. Það verður að stöðva ofríki og framferði sem jaðrar við valdníðslu af því tagi sem meiri hlutinn í Mosfellsbæ hefur sýnt í þessu sérstaka máli sem kemur auðvitað miklu fleirum við en íbúum Mosfellsbæjar. Álafosskvosin er einn af merkustu blettum hér á höfuðborgarsvæðinu vegna mikilvægis síns fyrir iðnsöguna, fyrir utan hvað þar er indælt að vera þegar fólki er boðið þangað og óvænt að koma inn í þennan litla reit með þessa merkilegu sögu.

Hæstv. forseti. Mig langar til að mæla fáein orð um þessi tvö mál. Það er ágætt að þau eru kynnt á þessu þingi. Mér finnst hins vegar mjög ólíklegt að sú nefnd sem í hlut á geti haft skoðun á þeim flóknu málum sem hér eru á ferðinni á þeim stutta tíma sem eftir lifir af þinghaldi þennan veturinn. Ég hef ekki kynnt mér þessi mál með þeim hætti að ég geti fjallað um þau í heildina en mig langar að koma að fáeinum athugasemdum. Í hinum miklu byggingarframkvæmdum sem standa yfir hér á landi, og sérstaklega á suðvesturhorninu, berast fréttir af því að ekki séu öll hús byggð af bestu gæðum. Tæknimaður, sem lét frá sér heyra fyrr í vetur, hélt því reyndar fram að upp undir 10% af því sem byggt væri væri ónýtt eða stórgallað og að gallar á byggingum á Íslandi hefðu aukist mjög í þeirri hrinu uppbyggingar sem nú er í gangi. Það er býsna vont ef satt er. Þetta frumvarp til laga um mannvirki er mjög mikilvægt, ef vel tekst til, til þess að tryggja eftirlit með byggingarframkvæmdum. Það er einungis einn þáttur í því að vel sé staðið að byggingarframkvæmdum að hafa góðar reglur. Hitt er ekki síður nauðsynlegt að menn hugi að þekkingu og menntun þeirra aðila sem vinna þessi verkefni. Þar er ég sannfærður um að við höfum ekki staðið okkur sem skyldi á undanförnum árum. Full ástæða er til að nefna það hér þó að ég ætli ekki að fjalla nánar um það. Mig langar til að beina einu atriði til nefndarmanna í sambandi við þetta mál. Ég tek eftir því við fljótan yfirlestur að verið er að gera mikilvæga breytingu á ábyrgð á byggingarframkvæmdum. Í 14. gr. frumvarpsins, þar sem talað er um ábyrgð eiganda mannvirkis, segir, með leyfi forseta: „Eigandi ber ábyrgð á því að við hönnun, byggingu og rekstur mannvirkis sé farið að kröfum laga þessara og reglugerða sem settar eru á grundvelli þeirra.“ Síðan segir í umfjöllun um 14. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Í ákvæðinu er að finna þá meginreglu að eigandi mannvirkis beri ábyrgð á hönnun, byggingu og rekstri þess enda er það hann sem á mannvirkið og kostar gerð þess og rekstur.“ Á öðrum stað segir, með leyfi forseta: „Þar sem eigandinn kann að vera aðili sem ekki kann skil á reglum um byggingarframkvæmdir þá er lögð á hann sú skylda að ráða til sín byggingarstjóra, sem uppfyllir hæfniskröfur og hefur starfsleyfi sem slíkur, og framkvæmir hann innra eftirlit eigandans við byggingarframkvæmdina frá því að byggingarleyfi er gefið út og þar til lokaúttekt hefur farið fram.“ Á enn öðrum stað í frumvarpinu er rík áhersla lögð á hlutverk byggingarstjórans við byggingarframkvæmdirnar sem eins konar umboðsmanns eiganda sem hefur eftirlit með því að aðrir sem að framkvæmdum koma sinni skyldum sínum. Enn segir, með leyfi forseta: „Byggingarfyrirtæki sem byggir í eigin nafni getur því jafnframt verið byggingarstjóri mannvirkisins séu framangreind skilyrði uppfyllt.“ - Þar á undan er því lýst. Ég held að nefndin þurfi að skoða þetta. Að vissu leyti má líkja þessu við það að í stað þess að skipstjóri beri ábyrgð á siglingu skips geri útgerðarmaðurinn það. Ég er ekki sannfærður um að ábyrgðinni eigi alfarið að breyta með þessum hætti. Fram að þessu hefur ábyrgð á mannvirkjum og gerð þeirra verið á iðnmeisturunum sem bera ábyrgð á viðkomandi byggingum og eru líklega flestir kallaðir byggingarstjórar í dag. Ég tel að ástæða sé til að nefndin fari vandlega yfir það með þeim aðilum sem best þekkja hvort þarna geti verið á ferðinni leið sem geti reynst erfið í framkvæmd. Menn munu sækja þann eiganda til saka sem átti bygginguna þegar hún var byggð og hann þarf þá að sækja til saka byggingarstjórann ef hann telur að hann hafi með einhverjum hætti ekki gætt þess eftirlits sem hann átti að hafa með höndum. En samt er talað um að ábyrgðin sé eigandans og það er ekki gott að einhver sem ekki hefur þekkingu, menntun eða vit á framkvæmdunum beri ábyrgðina. Það er a.m.k. umhugsunarefni og ég kem því hér með til skila að menn skoði þetta vandlega. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frumvarpið. Ég tel að það þurfi mikillar skoðunar við í nefnd. Þessi mál eru ákaflega flókin og margt þarf að skoða og fræðast af þeim sem best til þekkja til þess að vel verði að því staðið. Mig langaði að nefna eitt atriði í frumvarpi til skipulagslaga. Ég tek eftir því að þeirri landsskipulagsáætlun sem talað er um er ætlað að vera til tólf ára og hana á að endurskoða á fjögurra ára fresti. Ég vil koma því á framfæri hvað þetta varðar að ég tel að við áætlanir af þessu tagi verði menn að hafa í huga lengri tíma en tólf ár. Ég tel nauðsynlegt að annaðhvort séu sérstök ákvæði um lengra skipulag eða drög að lengra skipulagi. Helst þyrfti að hafa í huga 30 ára skipulag þar sem menn drægju upp helstu samgöngumannvirki og landnýtingarhugmyndir svo að ekki verði skipulagsslys af þeim ástæðum að menn hafi ekki gert ráð fyrir því að einhverja hraðbraut þyrfti hér eða þar eða jarðgöng í gegnum einhvern fjallgarðinn. Dæmin sanna að við þurfum að horfa til langs tíma. Þegar verið er að tala um landsskipulag finnst mér ástæða til þess að hafa þetta í huga. Umræður um landsskipulag eru ákaflega hollar fyrir hv. alþingismenn. Þær munu örugglega draga fram það sem þeir hafa forsómað í gegnum tíðina og það er að taka á málefnum sveitarfélaga og skipulagi hvað það varðar. Við sitjum uppi með örsmá sveitarfélög og alls konar skipulagsslys sem hafa orðið vegna þess að verið er að skipuleggja lítil sveitarfélög hvert ofan í öðru eða sveitarfélög á litlum landsvæðum sem eru hvert ofan í öðru. Það þyrfti að vera hægt að leysa úr slíkum málum í landsskipulagi. Ég held reyndar að það sé betra að stemma á að ósi og sjá til þess að sveitarfélög séu a.m.k. í samræmi við viðkomandi landsvæði og séu þá miðuð við það að landslagsheildir séu undir einu sveitarfélagi. Þannig hefði verið hægt að koma í veg fyrir ýmis skipulagsslys sem hafa orðið og má koma í veg fyrir þau sem annars kunna að verða í framtíðinni. Ég fagna því að komið er fram frumvarp af þessu tagi því að það mun örugglega kalla á slíka umræðu, en vil koma þessum skilaboðum til nefndarinnar sem fæst við þessi mál. Nefndin mun kannski ekki koma mjög mikið að þessum málum á því þingi sem nú stendur en væntanlega verða ýmsir sem setjast yfir þetta. Það er mjög þarft að gefa þeim málum báðum sem hér eru til umræðu góðan tíma til meðferðar í nefndinni. Þó svo að ýmislegt þurfi að fá betri framgang og það helst sem fyrst eru ekki tök á því að gera þessum málefnum góð skil. Þó að undirbúningur hafi verið góður eiga þeir sem bera ábyrgð á því að frumvarpið verði að lögum að vera vissir um að þeir hafi a.m.k. gert skyldu sína í því að kynna sér það sem lagt er til. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri.

Hæstv. forseti. Það er svo sem ekki með hýrri há að maður komi í ræðustól klukkan að verða eitt að nóttu til að ræða tvö jafnyfirgripsmikil og mikilvæg mál og hér eru til umfjöllunar. Ég vil undirstrika að mér þykir enginn sómi að því fyrir Alþingi Íslendinga að bera það á borð fyrir okkur og þjóðina að gera þetta með þessum hætti sem hér er verið að gera, því þessara frumvarpa hefur verið beðið nokkuð lengi. Eins og kemur fram í greinargerð með þessum málum var skipuð nefnd árið 2002 sem fékk það verkefni að ráðast í heildarendurskoðun skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997, og síðan hefur vinna þeirra nefndar staðið sleitulaust yfir við að koma þessum málum í þann búning sem við fáum að líta þau hér og nú. Mér finnst líka nokkurt umhugsunarefni, hæstv. forseti, að hæstv. umhverfisráðherra skuli leggja til að málin fari í nefnd eingöngu til að nefndin geti sent þau út til umsagnar núna þegar fjórir eða fimm þingfundardagar eru eftir fram að þinglokum, þegar til þess er litið að málin hafa verið opin á heimasíðu umhverfisráðuneytisins til umsagnar fyrir áhugasama aðila, ég veit ekki nákvæmlega í hversu langan tíma en í máli hæstv. umhverfisráðherra kom fram að 160 aðilum var gefinn kostur á beinlínis að gefa umsögn um málin og 70 aðilar sendu inn umsagnir. Því skil ég ekki alveg tilganginn í að koma þessum málum hingað fyrir Alþingi og ræða þau hérna um miðja nótt til þess eins að þau verði send út til umsagnar til að öllum líkindum sömu aðila og eru nú þegar búnir að gefa umsagnir um málið. Ég spyr því, hæstv. forseti: Hvers lags hringavitleysa er þetta eiginlega? Mér þykir það mjög undarleg ráðstöfun og undarlegt ráðslag og Alþingi ekki til sóma. Ég veit ekki hvort hæstv. forseti ætlast til þess að hér séu fluttar vitrænar ræður eða að hér sé yfir höfuð efnt til almennra umræðna um málin, en það veit auðvitað hver sem lítur yfir þessi frumvörp að hér er fullt tilefni til að stunda langa umræðu og ég er sannfærð um að fjöldi þingmanna vill taka þátt í þeirri umræðu, kannski ekki klukkan að verða eitt um nótt, en efnislega er fullt tilefni til að flokkarnir taki pólitíska afstöðu til þessara mála og fái að skiptast á skoðunum við 1. umr. en mér líst þannig á að það sé ekki heimilað. Skipulagsmál, virðulegi forseti, eru eitt af stærstu átakamálum samtímans. Nægir að nefna ágreiningsmál sem risið hafa upp í kringum nýleg skipulagsmál. Við skulum nefna virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Við getum nefnt Heiðmörkina og deilur milli Reykjavíkurborgar og Kópavogs. Við getum nefnt nýfallinn úrskurð hæstv. umhverfisráðherra um veg í gegnum Gufudalssveit á Barðaströnd, þar sem fórna á náttúrulegum birkiskógi undir vegarstæði, að öllum líkindum af hagkvæmnisástæðum, mál sem menn deila um enda gengur þar hæstv. umhverfisráðherra gegn niðurstöðu Skipulagsstofnunar sem hefur það lögbundna hlutverk að veita umsagnir, úrskurði og álit í skipulagsmálum og trúlega er hæstv. umhverfisráðherra ekki búin að bíta úr nálinni með það mál. Við getum líka nefnt mál sem hv. þm. Mörður Árnason nefndi áðan, Álafosskvosina og deilur sem hafa staðið um það svæði undanfarið. Til að öllu sé til haga haldið í þeim efnum, vegna þess að hér urðu orðaskipti milli tveggja þingmanna áðan um Álafosskvosina og skipulagið þar og hv. þm. Mörður Árnason orðaði það svo að nú hefði meiri hlutinn í Mosfellsbæ látið af ofríki sínu og valdníðslu í því máli og undirstrikaði hvaða flokkar það væru sem færu með meirihlutavald í Mosfellsbæ, þá langar mig til að árétta það hér til að málið sé ekki skilið eftir þannig eins og hv. þm. Mörður Árnason virðist ætla að gera, að fulltrúar allra flokka í Mosfellsbæ hafa komið að því máli á einhverjum stigum og allir hafa þeir samþykkt þá framkvæmd sem hafin var í Álafosskvosinni. Með því að ég skuli segja þetta er ég einungis að undirstrika það að þar með eru taldir fulltrúar Samfylkingarinnar. Með þessu er ég ekki að segja að ég sé sátt við framkvæmdina eða hugmyndina um tengibraut í gegnum Álafosskvos og inn í Helgafellshverfi. Þvert á móti. Ég hef alla tíð haft efasemdir um þá framkvæmd og lít þess vegna sömu augum á málið og hv. þm. Mörður Árnason sem fagnaði þeirri niðurstöðu sem nú liggur fyrir og ég vona sannarlega að það verði endanleg niðurstaða í málinu. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt varðandi landsskipulagsáætlun. Hún er óneitanlega eitt það merkasta sem þetta frumvarp hefur að geyma, þ.e. ákvæði um samræmda skipulagsáætlun til 12 ára sem Alþingi verður gert að samþykkja í formi þingsályktunartillögu að tillögu umhverfisráðherra. Landsskipulagsáætlunin er að mínu viti tæki sem kemur til með að gefa okkur möguleika á að taka vitrænar ákvarðanir í auknum mæli um skipulagsmál og fara með þau mál inn í hið heildstæða ferli sem við Vinstri græn höfum ævinlega kallað eftir í skipulagsmálum. Nú hafa verið nefndar við umræðuna umræður eða þau frumvörp sem fóru í gegnum þingið á árunum 1998–1999. Annars vegar var þar um að ræða mál sem fjallaði um skipulag miðhálendisins og hins vegar um þjóðlendurnar. Ég held að full ástæða væri til að rifja upp við umræðuna það sem þá fór fram í þingsölum. Þá voru afar mikilvægar ákvarðanir teknar varðandi skipulagsmál, sérstaklega skipulagsmál í óbyggðum Íslands, öræfunum, hálendinu og átökin voru talsverð og sjónarmiðin misjöfn. Ég er ekki alveg viss um að jafnaðarmenn, skiljist og lesist alþýðuflokksmenn, eigi allan heiðurinn af því sem þá fór í gegn eða endanlega varð niðurstaðan. Mér er ekki örgrannt um að ákveðnir fyrirrennarar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í stjórnmálum, sem þá sátu á Alþingi, hafi átt þar drjúgan hlut að máli svo ekki sé meira sagt. Um þetta mætti vissulega hafa langt mál, skipulag miðhálendisins og það hvernig til hefur tekist með samvinnunefnd um skipulag miðhálendisins hingað til og sömuleiðis um þjóðlendurnar. Þjóðlendulögin komu auðvitað þar inn í því að þessi tvö mál héldust í hendur í gegnum þingið og voru nánast sitt hvor hliðin á sama teningnum. En ég ætla ekki að fara nánar út í það tímans vegna af því að ég geri mér grein fyrir að hér sé fólk orðið fremur framlágt og bíði eftir atkvæðagreiðslum sem mér skilst að séu í uppsiglingu. Markmiðssetning frumvarps til skipulagslaga er að mörgu leyti mjög góð og vel orðuð. Liggja talsverðar pælingar að baki og yfirlega þeirra sem hér hafa um vélað. Í fyrsta lagi er markmiðið að þróun byggðar og landnotkun á landinu öllu verði í samræmi við skipulagsáætlanir þar sem efnahagslegar, félagslegar og menningarlegar þarfir landsmanna, heilbrigði þeirra og öryggi er haft að leiðarljósi. Og sömuleiðis að stuðla eigi að skynsamlegri og hagkvæmri nýtingu lands og landgæða, tryggja varðveislu náttúru og menningarverðmæta og koma í veg fyrir umhverfisspjöll og ofnýtingu, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Ég fagna því að sjálfbær þróun skuli rata inn í markmiðssetningu frumvarpsins en vil um leið minna á að þá er orðið afar mikilvægt að koma hér í gegn frumvarpi til laga um meginreglur umhverfisréttar þar sem reglan um sjálfbæra þróun er skilgreind og síðan þegar búið væri að lögfesta meginreglur umhverfisréttar í almennri löggjöf, eins og þeirri sem hæstv. umhverfisráðherra talaði fyrir fyrir um tveimur vikum, þurfum við auðvitað að ganga lengra og tryggja það að sjálfbær þróun verði útfærð í annarri lagasetningu, í öðrum lögum sem tryggi endanlega sess hennar í löggjöf á Íslandi. Er það ekki seinna vænna því að eins og við vitum er hugmyndin um sjálfbæra þróun og reglan um sjálfbæra þróun hluti af Ríó-yfirlýsingunni sem samþykkt var á vettvangi Sameinuðu þjóðanna árið 1992. Það er því sannarlega orðið tímabært að tryggja það að hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar nái fram að ganga og skilningur laganna verði samræmdur og staðfestur en á það hefur verið bent, m.a. af Ríkisendurskoðun, að þar skorti töluvert upp á. Varðandi d-liðinn í markmiðssetningu laganna langar mig til að gera athugasemd. D-liðurinn er svohljóðandi eins og segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „d. að tryggja að samráð sé haft við almenning við gerð skipulagsáætlana þannig að honum sé gefið tækifæri til að hafa áhrif á ákvörðun stjórnvalda við gerð slíkra áætlana.“ Mig langar til að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvort hún líti svo á að með þessum d-lið í frumvarpinu sé verið að lögfesta þriðju stoð Árósasamningsins, og af því að ég hélt að það yrði lengri umræða um málið sem við ræddum hér á undan, þ.e. frumvarp til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd, 639. mál, að hæstv. umhverfisráðherra svaraði mér þeirri spurningu, þ.e. hvort hér sé að hennar mati verið að lögleiða stoð Árósasamningsins um samráð og aðkomu almennings að ákvarðanatöku og hvort það sé skilningur hæstv. ráðherra að með 639. máli sé verið að lögfesta þá stoð Árósasamningsins sem lýtur að réttlátri málsmeðferð. Ég tel afar mikilvægt að þau svör liggi fyrir í kvöld og áður en þessi mál fara til nefndar og hvaða skilning hæstv. ráðherra leggur í þetta tvennt. Er hæstv. ráðherra að hennar mati að lögleiða eða leggja til að lögfestar verði þessar tvær stoðir Árósasamningsins sem við eigum eftir að lögfesta? Síðan er lokatöluliðurinn í markmiðssetningu laganna, með leyfi forseta: „e. að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar við gerð skipulagsáætlana varðandi útlit bygginga og form og aðgengi fyrir alla.“ Ég ætla að taka undir það sem hefur verið sagt áður um mannvirkjamálin og það hversu pottur virðist brotinn í þeim efnum og hversu mörg dæmi hafa komið upp á síðkastið í gegnum fjölmiðla til okkar um að ekki hafi verið nægilega vandað til bygginga og að ekki sé vanþörf á að taka þar fastar á málum. Að þeim töluðum orðum fagna ég megintilgangi frumvarpsins um mannvirki af því að ég sé ekki betur en að taka eigi mjög hraustlega á málum og lýsi því yfir að ekki virðist vera vanþörf á. Þó langar mig til að gera eina athugasemd við frumvarp til laga um mannvirki. Hún lýtur að rafmagnseftirliti í byggingum. En í greinargerð frumvarpsins kemur fram að á starfstíma nefndarinnar hafi þau sjónarmið komið fram að ástæða væri til að ný byggingarlög fjölluðu um öll mál er vörðuðu öryggi bygginga og endurskoðunarnefndin hafi kynnt sérstaklega fyrir umhverfisráðuneyti og iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu þau áform að leggja til að rafmagnsöryggismál í byggingum ættu að falla undir þessi lög, undir lögin um byggingarmál, en þau hafa hingað til verið vistuð í iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti og þau falla undir starfsemi Neytendastofu sem áður var Löggildingarstofa. Nú veit ég að hv. þingmenn muna eftir átökunum um Löggildingarstofu þegar Rafmagnseftirlit ríkisins var lagt niður og Löggildingarstofa tók við af rafmagnseftirlitinu og því var mótmælt af félögum mínum. Ég man eftir að Ögmundur Jónasson skrifaði fjölda greina um þær einkavæðingarhugmyndir sem þar náðu fram að ganga þegar Löggildingarstofa var sett á laggirnar. Ég man ekki betur en skýrslur hafi leitt það í ljós að ýmsu væri ábótavant varðandi störf Löggildingarstofu. Ég teldi fulla ástæðu til að hér væri farið betur ofan í saumana á málunum og ég mundi óska eftir því að fram kæmu upplýsingar um hver staðan er núna varðandi þetta, hvort einhver bót hafi orðið í þeim efnum á rafmagnseftirlitsmálunum eða hvort enn sé ástæða til að taka betur á og hvort það sé kannski ástæðan fyrir þeim breytingum sem hér eru lagðar til, að þau málefni fari beinlínis undir umhverfisráðuneytið. Mér finnst það skynsamlegt og ég er algerlega sannfærð um það að það kemur til með að verða farsælla fyrir málaflokkinn að setja rafmagnseftirlitið undir umhverfisráðuneytið og undir þær heildarreglur sem fólgnar eru í frumvarpi til laga um mannvirki. Varðandi síðan bolmagn sveitarfélaga eða hvað eigum við að segja, möguleika sveitarfélaga á að fara eftir svona flóknum lögum hvort heldur er byggingarlögin eða skipulagslögin, þá er það athyglisvert sem við höfum fengið að heyra í fréttum upp á síðkastið að sveitarfélögin sem hafa gríðarlega mikið vald í skipulagsmálum hafa í þessum stærri ákvörðunum sem þau standa frammi fyrir núna kveinkað sér undan því að þau skorti fjármuni, fagþekkingu og bolmagn til að fylgja eftir skipulagsákvörðununum, sérstaklega þegar farið er út í kæruferli, þegar um er að ræða umdeildar ákvarðanir þar sem þarf að setja hluti í fræðilegt og faglegt ferli. Ég hefði því haldið að það væri einn af þeim þáttum sem við þyrftum að skoða enn betur, þ.e. möguleika sveitarfélaganna til að fylgja eftir svona flókinni lagasetningu og umfangsmikilli eins og hér er og þá sérstaklega þegar við erum að reyna að horfa svona heildstætt á málin og áttum okkur auðvitað á því að ákvörðun sem tekin er um skipulag í einu sveitarfélagi getur haft veruleg áhrif á skipulag í öðru sveitarfélagi. Skýrasta dæmið um það núna eru deilurnar um annars vegar álversstækkun í Straumsvík, sem á að fara að greiða atkvæði um hjá Hafnfirðingum 31. mars, þ.e. um deiliskipulagstillögu, en á sama tíma standa sams konar deilur hjá sveitarfélögunum í kringum neðri hluta Þjórsár varðandi virkjunarframkvæmdirnar þar. Og nú sjá menn algerlega í hendi sér að ekki er ætlast til þess að sveitarfélögin í kringum neðri hluta Þjórsár taki ákvörðun um stækkun álversins og ekki heldur er ætlast til þess að Hafnfirðingar taki ákvörðun um virkjanirnar, en þá spyr maður: Er þetta ekki dæmi um áætlun sem væri heildstæð skipulagsáætlun sem þyrfti að skoðast í samhengi og þyrfti að taka ákvörðun um á vettvangi sem væri víðari en þessi tvö sveitarfélög? Hérna finnst mér vera ýmis álitamál sem við höfum dæmi um í okkar nánasta umhverfi í þessum töluðu orðum. Ég tel mikilvægt að fram komi hjá hæstv. umhverfisráðherra einhver sjónarmið í þessum efnum og hefði auðvitað eins og ég hóf mál mitt á að segja viljað sjá miklu yfirgripsmeiri og lengri umræðu um þessi mál til að við gætum látið þau sjónarmið sem hér kæmu upp í máli alþingismanna fylgja málinu til nefndarinnar. En komið er samkomulag um að málin fái að fara til nefndarinnar og þá auðvitað gera þau það. Svo fær framtíðin að leiða það í ljós hvort þau líta dagsins ljós á næsta þingi í sama búningi og þau eru í núna eða hvort einhverjar breytingar verði þar á. Svörin við þeim spurningum ber framtíðin í skauti sér.

Herra forseti. Ég ætla að leitast við að vera óskaplega stuttorð í ljósi þess hvað klukkan er og taka undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og árétta að það var ekki ósk mín að við værum að ræða þessi mál á þessum tíma sólarhringsins, heldur átti ég von á að mæla fyrir þessum málum í upphafi þingfundar dag. Það hefur eitthvað breyst í því. Í fyrsta lagi ætla ég að taka undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og sýn hennar á þessa heildstæðu áætlun um landnotkun því að þeirri áætlun er ætlað að taka yfir m.a. nýtingaráætlun, verndaráætlun, samgönguáætlun og annað, þannig að við skoðum þetta allt í einu samhengi. Þessa áætlun á Skipulagsstofnun að vinna undir forræði umhverfisráðherra og leggja fyrir Alþingi. Með því náum við utan um þetta allt og sköpum sátt um það en skiljum ekki einstök sveitarfélög eftir. Þessari áætlun er ætlað að vera bindandi fyrir sveitarfélögin þótt þau haldi forræði sínu á skipulagsvaldinu að öðru leyti eins og verið hefur. Síðan vildi ég nefna, vegna þess að hv. þingmaður nefndi Árósasamninginn, að hvað varðar skipulags- og byggingarlögin eru þessi ákvæði og önnur, sem hv. þingmaður nefndi ekki, mjög í anda Árósasamningsins og ef það héngi einungis á þessari löggjöf gætum við fullgilt hann í ljósi þessa en það eru önnur lög á forræði annarra ráðuneyta sem jafnframt þarf að horfa til svo hægt sé að fullgilda samninginn en ákvæðin eru öll í þeim anda í þessu frumvarpi. Herra forseti. Að lokum þakka ég mjög góða umræðu, þó að hún hafi verið stutt og knöpp um þessi tvö mál sem ég hef mælt fyrir, og mjög gagnlegar ábendingar. Loks árétta ég það að ég lagði ekki til að hv. umhverfisnefnd vísaði málunum eingöngu til umsagnar og aðhefðist ekkert meira, heldur benti ég á að vegna starfsáætlunar þingsins og hve stutt er eftir að þingtímanum, ef áætlunin gengur eftir, þá vinnst trúlega ekki tími hjá umhverfisnefnd að ljúka þessum málum 

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. umhverfisráðherra sé raunsæ þegar hún segir að tímans vegna náist sennilega ekki að vinna þessi mál í nefndinni. Ég sé ekki að nein von sé til þess í sjálfu sér, við höfum ekki einu sinni formann umhverfisnefndar hér til að fylgjast með þessum umræðum eða taka þátt í þeim. Ég sé ekki vilja til þess hjá samstarfsflokki Framsóknarflokksins að fara að vinna þessi mál af alvöru á þeim nefndadögum sem við eigum fram undan, enda erum við með fullar hendur af málum, t.d. Vatnajökulsþjóðgarð sem tekur talsverðan tíma í vinnu nefndarinnar. Ég held því að hæstv. umhverfisráðherra sé raunsæ hvað þetta varðar. Varðandi ákvæðin um Árósasamninginn, þ.e. ákvæðin sem hæstv. umhverfisráðherra segir að séu í anda Árósasamningsins, þá vil ég leyfa mér að skilja orð hennar á þann veg að hún líti ekki svo á að hér sé verið að innleiða Árósasamninginn eða lögfesta þær tvær stoðir Árósasamningsins sem við eigum eftir að lögfesta, hvorki það sem hér er orðið í skipulagslögunum, þ.e. það sem varðar aðgang einstaklinga að ákvarðanatöku í skipulagsmálum eða umhverfismálum, né heldur það sem við töluðum um í fyrra málinu sem varðaði réttláta málsmeðferð. Síðan vildi ég bara segja varðandi landsskipulagsáætlunina að það skiptir auðvitað verulegu máli að við séum að ná þessu svona heildstætt. Ég hefði talið fulla ástæðu til að geta rætt hér við hæstv. ráðherra og fleiri áhugasama þingmenn um verndar- og nýtingaráætlun, því að réttilega kemur sú áætlun, sem við höfum í raun og veru talað fyrir í öðrum tveimur frumvörpum fyrir skemmstu, inn á nákvæmlega þessi mál. Það skiptir verulegu máli að geta náð utan um þetta heildstætt til að sjá heildarmyndina og hvernig þetta allt saman tengist.

Herra forseti. Ég mæli fyrir 663. máli á þskj. 1005. Það tengist seinustu tveimur málum varðandi mannvirkin og skipulagið. Í frumvarpinu, sem er frumvarp til laga um breytingu á lögum um brunavarnir, eru í fyrsta lagi lagðar til breytingar sem nauðsynlegt er að gera á lögum um brunavarnir vegna þeirra breytinga sem lagðar eru til á löggjöf um byggingarmálefni í frumvarpi til laga um mannvirki. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar sem komnar eru til vegna eldsvoða á athafnasvæði Hringrásar í Reykjavík í nóvember 2004 og úttektar Brunamálastofnunar í kjölfarið á ástæðum eldsvoðans. Í þriðja lagi eru lagðar til nokkrar breytingar til viðbótar sem æskilegt er talið að gerðar verði á lögum um brunavarnir í ljósi reynslu þeirra sex ára sem lögin hafa verið í gildi. Í frumvarpi til laga um mannvirki eru, eins og ég hef þegar lýst í þeirri framsögu, lagðar til margháttaðar breytingar á stjórnsýslu byggingarmála. Er lagt til að hin nýja stofnun, Byggingarstofnun, taki við því hlutverki sem Brunamálastofnun hefur sinnt á grundvelli laga um brunavarnir. Í því frumvarpi sem ég mæli hér fyrir er gert ráð fyrir að öll ákvæði sem verið hafa í lögum um brunavarnir, um hlutverk Brunamálastofnunar, færist undir lög um mannvirki og undir Byggingarstofnun. Enn fremur er lagt til að brunamálaráð verði lagt niður en í frumvarpi til laga um mannvirki er lagt til að Byggingarstofnun leiti í störfum sínum samráðs við hina ýmsu hagsmunaaðila, þar með talið Samband íslenskra sveitarfélaga. Ekki er hins vegar gert ráð fyrir að sérstakt fagráð starfi að baki stofnuninni heldur leiti stofnunin þeirrar ráðgjafar sem hún þarfnast hverju sinni eftir aðstæðum. Útvíkkun á hlutverki stofnunarinnar kallar á samráð við mun fleiri aðila en þá sem setið hafa í brunamálaráði. Eðlilegt er að stofnunin skipuleggi sjálf einhvers konar samráðsvettvang, mismunandi eftir málefnum og málaflokkum sem undir stofnunina heyra, en ekki er talin þörf á að binda slíkt samráð eða fyrirkomulag í lög umfram það sem gert er í frumvarpi til laga um mannvirki. Auk þess er lagt til að skólaráð Brunamálaskólans verði lagt niður í núverandi mynd en í stað þess verði skipað sérstakt fagráð sem hafi það hlutverk að vera Byggingarstofnun til ráðgjafar um fagleg málefni Brunamálaskólans. Gert er ráð fyrir að sömu aðilar tilnefni í fagráð Brunamálaskólans og skólaráð, þ.e. Samband íslenskra sveitarfélaga og Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna auk þess sem formaður er skipaður af ráðherra án tilnefningar. Þá er gert ráð fyrir að lög um brunavarnir haldi gildi sínu sem sjálfstæð lög að mestu óbreytt fyrir utan þær breytingar á yfirstjórn málaflokksins sem hér eru raktar enda hafa þau í aðalatriðum reynst vel frá því að þau voru sett árið 2000. Í nóvember 2004 varð stórbruni á athafnasvæði fyrirtækisins Hringrásar í Reykjavík þegar eldur kom upp í miklu magni af hjólbörðum sem geymdir voru á lóð fyrirtækisins. Í kjölfar brunans óskaði þáverandi ráðherra eftir úttekt Brunamálastofnunar á atburðinum og skilaði stofnunin skýrslu til ráðherra í janúar 2005. Gerði Brunamálastofnun ýmsar tillögur til úrbóta, m.a. á lögum um brunavarnir, í því skyni að draga úr líkum á því að slík atvik endurtækju sig. Taldi stofnunin að skýra þyrfti heimildir eldvarnaeftirlits til að hafa eftirlit með og afskipti af brunavörnum á lóð og öðrum svæðum utan dyra þar sem eldhætta gæti skapast. Enn fremur taldi stofnunin að auka þyrfti upplýsingaflæði milli heilbrigðiseftirlits annars vegar og eldvarnaeftirlits hins vegar og er lögð til lítils háttar breyting á lögunum til að undirstrika það. Aðrar breytingar sem eru lagðar til eru m.a. þær að ákvæðum um slysatryggingu slökkviliðsmanna verði breytt og kveðið á um að þeir skuli njóta sambærilegs réttar til bóta og aðrar starfsstéttir sem sinna hættulegum störfum, svo sem lögreglumenn og sjómenn. Enn fremur er lagt til að slökkviliðsstjóri taki ákvörðun um álagningu dagsekta til að knýja á um úrbætur í brunavörnum í stað sveitarstjórna áður. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til, eins og með hin frumvörpin tvö, að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Forseti vill tilkynna að um kl. 1.30, að loknu hádegishléi, fer fram utandagskrárumræða um heilbrigðismál á Austurlandi. Málshefjandi er hv. þm. Þuríður Backman. Hæstv. heilbrigðisráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til að vekja athygli á því enn og aftur að heilbrigðisráðherra hefur ekki endurnýjað þjónustusamning við SÁÁ. Það eru tvær hliðar á þessu máli, annars vegar sú staðreynd að veittar skuli rúmar 500 millj. til samtakanna án þess að gerður sé samningur um nýtingu fjárins og hins vegar það ófremdarástand sem er að skapast í meðferðarmálum vegna lágra fjárframlaga sem byggjast á gömlum forsendum. Það hefur margoft verið sýnt fram á þjóðhagslegan ávinning af starfsemi SÁÁ og ætti ekki að vefjast fyrir neinum að þar er mannslífum og fjölskyldum bjargað. Það eru um 2.400 innlagnir á ári og löngu orðið ljóst að það þarf að stórauka fjárframlög til SÁÁ eigi samtökin að vera þess megnug að mæta sívaxandi þörf fyrir meðferð og nú er staðan sú að tap á rekstri samtakanna er orðið of mikið til þess að þau geti brúað bilið með frjálsum framlögum. Annaðhvort verður að grípa til niðurskurðar á þjónustunni eða starfsemin verður hreinlega gjaldþrota. Ríkisendurskoðun hefur nú þegar gert athugasemdir við heilbrigðisráðherra um að SÁÁ borgi of stóran hluta meðferðarinnar. Jafnframt hefur Ríkisendurskoðun gert athugasemdir við að ráðherra hefur ekki endurnýjað þjónustusamning við SÁÁ síðan í desember 2005. Fagleg meðferð kostar, en hún er líkleg til að skila fólki aftur út í þjóðfélagið. Samkvæmt útreikningum Guðmundar Ólafssonar hagfræðings er nóg að einn af hverjum 10 vímuefnasjúklingum nái bata til þess að meðferðin borgi sig fyrir þjóðfélagið. Þrátt fyrir þessar staðreyndir berast okkur þær upplýsingar frá Hagstofunni að á föstu verðlagi hafi ríkisstjórnin skorið fjárframlög til meðferðarmála niður um 30% á 10 árum. Frú forseti. Þann 19. febrúar sl. og aftur þann 21. febrúar átti ég orðastað við hæstv. ráðherra og enn á ný spyr ég: Hyggst hæstv. heilbrigðisráðherra gera nýjan þjónustusamning við SÁÁ, og þá hvenær?

Virðulegur forseti. Já, hæstv. heilbrigðisráðherra sem hér stendur vill gjarnan gera þjónustusamning við SÁÁ og ég vil draga það fram af því að hér var farið með tölur frá Hagstofunni að þær eru mjög villandi. Það vantar inn í tölurnar frá Landspítala – háskólasjúkrahúsi og það er líka búið að taka út, eins og eðlilegt er, Víðines sem breyttist í hjúkrunarheimili þar sem voru eldri alkóhólistar. Unglingaheimili ríkisins var líka tekið út og flutt undir barnaverndaryfirvöld þannig að tölur Hagstofunnar eru mjög villandi að þessu leyti og við munum gera athugasemdir við þær. Varðandi framlögin til SÁÁ hafa þau aukist á fjárlögum um 13,6% á árabilinu 2006–2007. Árið 2000 voru þau 342 millj. á fjárlögum sem voru samþykkt í þessum sal en hafa farið upp í 576 millj. á yfirstandandi ári. Þetta er 68% hækkun en verðlag hefur hækkað um 34% á sama tíma þannig að þingið hefur verið að bæta verulega í. Ég bendi líka á það að framlögin til SÁÁ voru árið 2000 í kringum 1.000 kr. frá hverju mannsbarni á Íslandi, í ágæta þjónustu. Núna í ár eru framlögin tæplega 2.000 kr. á hvert mannsbarn. Á sama tíma eru framlögin í Danmörku 540 kr. á hvern mann 

Hæstv. forseti. Ég hef að undanförnu ítrekað reynt að fá hv. þm. Steingrím J. Sigfússon til að skýra breytta afstöðu sína til virkjana í neðri hluta Þjórsár. Hv. þingmaður hefur hins vegar kosið að fara undan í flæmingi og í engu svarað nema með skætingi og síðast í fyrirspurnatíma þingsins í gær. Af því að Vinstri grænir eru nýbúnir að uppgötva netið á leið sinni inn í nútímann og hv. þingmaður er væntanlegur fyrsti yfirríkisnetlögreglustjóri í íslenska alþýðulýðveldinu er rétt að játa það, og ég geri það fúslega, að ég hef gerst sekur um netglæp. Ég hef nefnilega gerst sekur um þann hryllilega netglæp að leita á netinu að ræðum hv. þingmanns um virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Þá kemur í ljós, hæstv. forseti, að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í þessum sal 22. nóvember 2005 að virkjanir í neðri hluta Þjórsár væru mjög hagkvæmar og mjög eðlilegur virkjunarkostur og, það sem meira er, þær væru meira og minna tilbúnar. Þann 13. febrúar 2007 segir hv. þingmaður hins vegar að hann sé algerlega andvígur því að ráðist verði í virkjanir í neðri hluta Þjórsár. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Valdimar Leó Friðrikssyni fyrir að taka upp rekstrarvanda SÁÁ. Það stendur reyndar þannig á að ég á liggjandi inni fyrirspurn um sama mál sem snýr bæði að biðlistunum á Vogi og eins rekstrarvanda starfseminnar sem er undir hatti SÁÁ. Nú veit ég ekki hvort sú fyrirspurn nær á dagskrá þannig að henni verði svarað en það kemur í sjálfu sér út á eitt. Ég held að ég verði að vekja athygli á því að það er ekki bara um erfiðan rekstrarvanda að ræða sem sannanlega þýðir að sjálfseignarstofnun eða félagasamtök eru að borga með starfsemi sem ríkið á að sinna. Það er ekki um það deilt að SÁÁ er að ganga á eignir sínar og eigið fé til að halda uppi heilbrigðisþjónustu sem hið opinbera á að veita. Það er líka þannig að þessi knappi fjárhagur þýðir að stofnunin afkastar ekki því sem hún þyrfti að geta afkastað. Það er þriggja mánaða biðlisti inn á spítalann í sumum tilvikum og 

Hæstv. forseti. Okkur greinir varla mikið á um það í hv. þingi miðað við þær upplýsingar sem við höfum að fíkniefnavandinn fer vaxandi. Þess vegna held ég að við verðum einfaldlega að horfast í augu við að það þarf meiri fjármuni til að styrkja samtök eins og SÁÁ til að takast á við vandann. Ef það er vandamálið held ég að annar eins vandi hafi verið leystur í fjáraukalögum. Ráðherrann nefndi áðan að það skorti fjármuni til að takast á við málið. Ég hygg, hæstv. forseti, að flestir landsmenn séu sammála um að starfsemi SÁÁ sé einhver markverðasti áfanginn í því að halda hér uppi öflugu starfi varðandi fíkniefnavarnir og til að reyna að koma fólki á réttan kjöl, ef svo má orða, sem hefur farið inn á þær brautir. Það er ámælisvert að ekki skuli nást samkomulag við SÁÁ um starfsemi þeirra þannig að starfsemin gangi ekki á sínar eigin eignir og tefli í tvísýnu þeirri heilbrigðisþjónustu sem við viljum að stofnunin veiti. Ég vænti þess að við séum öll sammála um að nota þekkingu og reynslu þeirra sem starfa á SÁÁ til að berjast gegn fíkniefnavandanum. Við erum þá fyrst og fremst að tala um fjármuni, hæstv. forseti, og ég tek undir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan, ég minnist þess ekki að við í þessum sal höfum lagst gegn því að auka fé til að takast á við þennan vanda. Ég skora nú á hæstv. heilbrigðisráðherra að taka af krafti á því að leysa þessi mál og ríkisstjórnin hlýtur að geta mótað stefnu í því hvað þurfi til viðbótar af fjármunum til að ná þessum málum saman. Varla ætlast menn til þess að eignirnar hjá SÁÁ brenni upp í heilbrigðisvandanum.

Hæstv. forseti. Enn einu sinni þarf að taka upp undir sérstökum lið um störf þingsins eða óundirbúnum fyrirspurnum fjárhagsvanda SÁÁ, til að ræða á hinu háa Alþingi af hverju ríkisstjórnin hundskast ekki til að gera nýjan þjónustusamning við þá merkilegu sjúkrastofnun sem hér er á landinu og er í fjárhagslegum erfiðleikum. Stuðningsmönnum þessarar stofnunar hefur verið sent bréf, nokkurs konar neyðarkall þar sem talað er um þetta mál. Þrír kostir eru nefndir á árinu 2007: 1. Að halda áfram óbreyttum rekstri og hreinlega fara á hausinn, selja má eignir og slá lán en það mun allt enda á einn veg. 2. Að draga stórkostlega úr meðferðinni með tilheyrandi minnkuðu aðgengi og minni gæðum. Þá þarf líka að spyrja hvaða sjúklingahópar eigi að fá minni þjónustu. 3. Að ná í aukna fjármuni til rekstrar. Það er þetta neyðarkall sem SÁÁ er að senda út til þingmanna og annarra í þessu landi til að reyna að reka ríkisstjórnina til að gera nýjan þjónustusamning sem hefur ekki verið í gildi frá því í desember 2005. Virðulegi forseti. Það þarf stefnubreytingu hjá ríkisstjórn hvað þetta varðar. Hún þarf að hætta að horfa á fjárlög sem einhvern jólapakka sem verður að líta vel út í desember sem eitthvert sýnishorn í efnahagsmálum. Hún þarf að taka fjársveltar stofnanir og semja við þær. Það er vandi í flestöllum stofnunum ríkissjóðs úti um allt land vegna lítilla fjárveitinga. Síðan hefur það komið í viðbót, virðulegi forseti, að forstöðumönnum ríkisstofnana er beinlínis bannað að tjá sig opinberlega um fjárhagsvandann. Þess vegna ber að hæla forsvarsmönnum SÁÁ fyrir að þora 

Það eru margir hv. þingmenn á mælendaskrá þannig að forseti biður þingmenn um að gæta að þeim tíma sem þeir hafa til umræðu, þ.e. tvær mínútur.

Hæstv. forseti. Í tvígang ef ekki þrígang hefur hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson komið hér í ræðustól og óskað eftir svörum frá hv. formanni Vinstri grænna um afstöðu hans eða breytta afstöðu hans til virkjunar neðst í Þjórsá.  Það er full ástæða, virðulegi forseti,  Þá er líka í þessu samhengi rétt að draga það upp hvers vegna Landsvirkjun hefur verið að ræða um möguleika á virkjun í neðsta hluta Þjórsár,  Það má líka minna á það að hv. þingmaður er sagður faðir Húsavíkurlistans sem liggur á skeljunum fyrir framan Alcoa og biður um stóriðju á Húsavík á ábyrgð Vinstri grænna, með sama hætti og Vinstri grænir fóru fram á Akranesi fyrir sveitarstjórnarkosningar og sögðu að stóriðja á Grundartanga væri eðlileg og réttlætanleg og með sama hætti og fulltrúi Vinstri grænna greiddi atkvæði í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur með því að fara í virkjanir á Hellisheiði til þess að veita rafmagni í álverið í Straumsvík. 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þm. Valdimar Leó Friðrikssyni fyrir að taka upp málefni SÁÁ og meðferðarmálin hér. Í dag, 1. mars, eru að ég held 19 ár síðan bjórinn var leyfður, þetta er svokallaður bjórdagur. Það er ágætt að minnast þeirra tímamóta m.a. með því að líta yfir það hvernig staðan er, hver er árangurinn af meðferðar- og vímuefnastefnu okkar? Það er algjörlega augljóst að neysla á áfengi og öðrum fíkniefnum á Íslandi er að mörgu leyti eins og faraldur á undanförnum árum. Það er ekki út af bjórnum endilega sem slíkum, það er út af ýmsu. Við höfum brugðist, árangurinn er lakur og það er í raun og veru alveg með ólíkindum að SÁÁ skuli þurfa á hverju einasta ári að taka pólitískan slag við ríkisstjórnina fyrir lífi sínu og áframhaldandi starfi ár eftir ár þegar árangur þeirra er jafnafburðagóður og hann nú er, eins og nefnt var í umræðunni áðan, það eina sem heldur aftur af þeim er í rauninni að framlög til þessara mála eru allt of lág. Það eru allt of litlir peningar settir í forvarnir og meðferðarúrræði því eina leiðin til að berjast gegn aukinni neyslu fíkniefna og áfengis er að bjóða upp á öflug meðferðarúrræði og öflugar forvarnir. Hertar refsingar eru ekki rétta leiðin, þetta er rétta leiðin í þeirri baráttu. Það er illa staðið að þessum málum. Það er fáránlegt að fulltrúar SÁÁ séu sendir í pólitíska bardaga á hverju einasta ári þegar stofnunin er að sinna einu af mikilvægustu verkefnum heilbrigðisþjónustunnar sem ríkisvaldið hefur í rauninni úthýst og sinnir ekki sjálft með neinum verulegum hætti. Það er ástæða til að brýna hæstv. heilbrigðisráðherra til að taka hressilega á þessu máli af því að það er ámælisvert í hvaða stöðu áfengis- og fíkniefnamálin eru hérna. Það eru allt of litlir fjármunir settir í þetta enda er árangurinn lakur og 

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir áhyggjur þingmanna um stöðu SÁÁ, og eins og fyrirspurn hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar bar með sér, bæði hvað varðar samningsleysi stofnunarinnar, sem hefur verið frá 2005, og eins hina löngu biðlista þeirra sem bíða meðferðar á stofnuninni. Eins og við vitum er SÁÁ annar helsti meðferðaraðili bæði í bráðamóttöku og framhaldsmeðferð áfengis- og vímuefnasjúklinga. Það er mjög vel að þessari meðferð staðið hjá SÁÁ. Þeirra orðstír hefur borist út fyrir landsteinana fyrir góðan árangur enda eru fagleg vinnubrögð og fagleg meðferð inni á stofnuninni. Það er óþolandi að sú staða skuli vera uppi að ekki skuli vera gildandi samningur og það er ljóst að þörfin er mikil. Ég hvet hæstv. ráðherra til að horfa nú fram hjá þeirri bindingu sem hún telur vera hvað varðar afgreiðslu fjárlaga til SÁÁ og fara í þá vinnu að gera þarfagreiningu, fara yfir fagleg störf SÁÁ og gera samning með tilliti til þessa. Þörfin er mikil. Þar sem það er 1. mars í dag og hér var minnt á það af hv. þingmanni að 1. mars innleiddum við bjórinn, vil ég hvetja þá þingmenn sem tala fyrir því að gera sölu á bjór og léttum vínum aðgengilegri, t.d. með því koma þeim inn í matvöruverslanir, til að hafa stöðu SÁÁ og þann mikla vímuefnavanda sem við er að etja til áminningar um að fara varlega hvað varðar aðgengi að léttvíni 

Frú forseti. Ég ætla að ræða hérna um framlög til SÁÁ. Fíkniefnavandinn er vaxandi og hann er mjög mikið vandamál í þjóðfélaginu, ekki bara fyrir fíklana sjálfa heldur aðallega og sérstaklega fyrir aðstandendur, foreldra, systkini og alveg sérstaklega börn. Það er hægt að tala um fátæk börn hjá fíklum. Árangurinn sem náðst hefur er góður en samt ekki nægilegur vegna þess að vandinn fer vaxandi. Hér er til umræðu að ekki hefur verið gerður samningur við SÁÁ síðan 2005, þ.e. ekkert fyrir 2006, og það finnst mér ekki hægt. Ég hef lagt fram frumvarp, á þskj. 930, um að það megi ekki greiða fé úr ríkissjóði nema gerður hafi verið samningur, alls ekki. Þá náttúrlega hlýtur að liggja í hlutarins eðli að þeir sem gera samninginn við ríkið mega ekki taka sér fjárveitingavald með því að krefjast meira en fjárlög gera ráð fyrir.  
             Ég er ekkert að segja að þetta sé sama sagan en ég er að segja það að þarna er boðið upp á ákveðna hluti sem ættu ekki að vera til staðar.  
             Ég er að segja að það þurfi að gera kröfur til þeirra sem gera samning við ríkið og það á að gera samning, absolútt, og báðir aðilar þurfa að samþykkja það. 
            

Nú er liðinn sá tími sem ætlaður er fyrir þessa umræðu en eins og hv. þingmönnum er kunnugt um eru það aðeins 20 mínútur. Það eru fleiri hv. þingmenn sem eru á mælendaskrá og komast ekki að að sinni.  
            

Frú forseti. Ég hef ekki önnur úrræði vegna þess að hér er ekki til staðar sá maður sem hefði getað beðið um orðið til að bera af sér sakir ef hann hefði átt sæti á Alþingi, Þórarinn Tyrfingsson, yfirlæknir og framkvæmdastjóri SÁÁ. Þetta er algjörlega út úr öllu korti hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að koma með samlíkingu af því tagi sem hann gerði áðan. Það er ekki í lagi við þær aðstæður sem núna eru uppi að koma með samlíkingu sem tengist atburðum af því tagi sem orðið hafa í Byrginu - án þess að menn séu dæmdir þar fyrr en þau mál hafa verið rannsökuð til hlítar og dæmd, þá vita allir til hvers er verið að vísa. Ég bara tel, virðulegur forseti, að það eigi að stöðva það að menn noti þennan ræðustól til þess að vega að fjarstöddum mönnum, sem ekki geta borið hér hönd fyrir höfuð sér, með þeim hætti sem þarna var gert. Forseti gerði rétt í því að hvetja hv. þm. Pétur Blöndal til að koma hér aftur og draga ummæli sín til baka.

Það er auðvitað rétt ábending sem hefur borist utan úr sal að hv. þingmönnum ber að ræða um fundarstjórn forseta en ekki um efni máls eða önnur atriði.

Frú forseti. Það samræmist ekki þingsköpum að menn geti komið hér í ræðustól og atað auri fjarstadda menn sem ekkert hafa til saka unnið nema að reyna að lækna þrautir meðborgara sinna. Það á ekki að líðast og ég tel að það hefði verið hlutverk hæstv. forseta að ávíta hv. þingmann, Pétur H. Blöndal, sem kom hingað og leyfði sér að draga einhvers konar samasemmerki í formi ýjana, millum forstöðumanns stofnunar sem hefur orðið uppvís að meintum glæpum sem eru skelfilegri en rétt er að ræða opið hér í þessum sal annars vegar, og hins vegar hins ágæta forstöðumanns SÁÁ sem hefur af miklum krafti byggt upp þá stofnun. Ég vil mótmæla því, frú forseti, að hv. þm. Pétri H. Blöndal líðist það að koma upp með munnsöfnuð og orðavaðal af þessu tagi. Þetta er þó ekki í fyrsta skipti sem hv. þingmaður hefur með ósæmilegum hætti ráðist að hópum fólks sem á um sárt að binda í samfélaginu, með ósæmilegum munnsöfnuði. Það er honum til skammar, það er flokki hans til skammar en fyrst …

Hv. þingmanni ber að ræða um fundarstjórn forseta eins og hann óskaði eftir að ræða um.

Ég var kominn að því, frú forseti, eins og ég hef reyndar áður gert í ræðu minni, en ég var að segja að þessi málflutningur hv. þm. Péturs H. Blöndals er honum til skammar, flokki hans til skammar og er líka okkur á Alþingi til skammar. Það er skoðun mín að hæstv. forseti eigi að vanda um við þá þingmenn sem koma með svo ósæmilegum munnsöfnuði sem hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði. Ég krefst þess vegna sóma Alþingis að hv. þm. Pétur Blöndal komið hingað og biðjist afsökunar á þessum ummælum,  Það má kannski rifja það upp að þegar annar fyrri forseti fór til Írlands lærði hann hvernig menn meðhöndla menn af þessu tagi. Þá eru þeir reknir út úr þingsal, en ég fer nú ekki fram á það.

Er hv. þingmaður að mælast til þess að forseti fari með slíkar valdheimildir? Það má náttúrlega athuga það í breytingum á þingsköpum. Ég bið hv. þingmenn um að halda ró sinni og ef þeir óska eftir að ræða um fundarstjórn forseta að halda sig við það efni.

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að byrja á því að taka undir orð tveggja síðustu ræðumanna. Ég vissi að ef ég tæki þetta mál upp í dag yrðu svörin ekkert meiri en síðast eða þar síðast en alltaf fjölgar þeim sem kennt er um vandamálin. Síðast kenndi hæstv. heilbrigðisráðherra fjármálaráðherra um vandamálið. Núna áðan kenndi hún Hagstofunni um vandamálið, að tölurnar séu hreinlega rangar. Hvað er þá næst? Á þá ekki að leggja hana niður?

Er verið að ræða um fundarstjórn forseta hér, hv. þingmaður?

Ég er að reyna að ljúka því máli sem ég var í áðan og benda forseta og þingi á það að hér er ávallt skorast undan að svara því sem verið er að ræða.

Hefur hv. þingmaður lokið máli sínu?

Já, ætli ég láti þetta ekki duga.


             Bera af sér sakir? Forseti hefur haft þá meginstefnu að þingmenn komi ekki upp til að bera af sér sakir nema um mjög sérstakar ástæður sé að ræða. Hún hefur hins vegar leyft að menn ræði um ákveðið efni undir liðnum um fundarstjórn forseta án þess að stöðva ræður þeirra og hv. þingmaður getur fengið að ræða hér undir liðnum um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Hér áðan vorum við að ræða um stöðu fíkniefnavandamála og starf SÁÁ og ég leyfði mér að geta um ákveðinn galla sem mér finnst vera í stjórnskipun þeirrar stofnunar og því miður varð mér á að bera það saman við Byrgið sem ekki má víst gera. Hafi ég meitt einhvern vil ég endilega biðjast afsökunar á því, enda tel ég mig hafa gert það í ræðu minni um leið og ég varð var við hvað þingmenn voru hneykslaðir. Ég vil taka á mig þá sök hafi ég gert eitthvað rangt í þessu en ég var eingöngu að bera saman það stjórnskipulag sem er hjá SÁÁ sem mér finnst ekki vera nægilega gott. Svo vil ég benda á að ekki er búið að sanna sök á neinn hjá Byrginu þannig að menn geta í rauninni ekki sagt að það sé eitthvað saknæmt þar. Ég var eingöngu að benda á að stjórnskipulagið hjá SÁÁ mætti vera betra og það þyrfti að gera við þá samninga. Það frumvarp sem ég hef lagt fram um breytingu á fjárreiðulögum gengur einmitt út á það að ekki megi greiða út fé úr ríkissjóði nema gerður hafi verið samningur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um lögmenn. Frumvarpið hefur að geyma tillögu til breytingar á einni grein á lögum um lögmenn, nr. 77/1998. Felur breytingin í sér að felld verði niður skylda lögmanns sem starfar á Evrópska efnahagssvæðinu til að njóta í þinghöldum aðstoðar lögmanns sem starfar hér á landi. Breytingarnar eru vegna athugasemdar Eftirlitsstofnunar EFTA. Bendir stofnunin á að þar sem aðila máls sé að íslenskum lögum heimilt að flytja mál sitt sjálfur sé óheimilt að takmarka rétt lögmanns á Evrópska efnahagssvæðinu til að veita þjónustu í þinghöldum til að hann njóti aðstoðar lögmanns sem starfar hér á landi. Byggir stofnunin álit sitt á dómi Evrópudómstólsins frá 25. febrúar 1988 í máli framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins gegn Þýskalandi þar sem sams konar álitamál var til meðferðar. Er því lagt til að umrædd skylda verði felld niður. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum er varða útgáfu leyfa o.fl. Frumvarpið var unnið í samráði við samgönguráðuneytið, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið og umhverfisráðuneytið. Hinn 1. janúar urðu umfangsmiklar breytingar á skipun lögreglumála þegar lögregluumdæmum fækkaði úr 26 í 15 og nú fara 11 sýslumenn ekki með lögreglustjórn í umdæmum sínum. Víðs vegar í lögum er kveðið á um að lögreglustjóri gefi út leyfi. Í ljósi þess að nú hafa sýslumenn sem ekki eru jafnframt lögreglustjórar ekki lögformlegt umboð til að gefa út leyfi en nauðsynlegt að flytja það frumvarp sem hér um ræðir. Miklu skiptir að landsmenn geti áfram sótt sömu þjónustu vegna útgáfu leyfa í sínu byggðarlagi ýmist á lögreglustöð eða sýsluskrifstofu án tillits til þess hvort sýslumaður hafi einnig á hendi lögreglustjórn. Með frumvarpinu eru leyfisveitingar sem lögreglustjórar hafa með höndum samkvæmt núgildandi lögum færðar til sýslumanna nema þar sem eðli leyfanna er með þeim hætti að sérþekkingar lögreglustjóranna er þörf. Slík leyfi verða áfram gefin út af lögreglustjórum, en þar er meðal annars um að ræða leyfi á grundvelli vopnalaga og ákveðin leyfi á grundvelli umferðarlaga. Í þeim tilvikum geti almenningur þó eftir sem áður lagt fram umsóknir um leyfi hjá sýslumanni í umdæmi sínu sem annast milligöngu um leyfisveitinguna enda er meginmarkmið frumvarpsins að skerða ekki þjónustu við landsmenn í kjölfar fækkunar lögregluumdæma. Þá eru í frumvarpinu einnig gerðar nokkrar breytingar á leyfisveitingum sem nú eru á hendi ríkislögreglustjóra. Er hér einkum um að ræða leyfisveitingar samkvæmt umferðarlögum og vopnalögum. Samkvæmt gildandi vopnalögum eru það ýmist lögreglustjórar eða ríkislögreglustjóri sem gefa út leyfi. Hagræðing fylgir því að færa sem flestar leyfisveitingar til lögreglustjóra þar sem þær verða þá nær borgaranum. Í sumum tilvikum hafa leyfisveitingar þegar verið færðar frá ríkislögreglustjóra til lögreglustjóra á grundvelli sérstakra heimildarákvæða í lögunum. Framkvæmd þessi hefur reynst vel og er í frumvarpinu lagt til að hún verði fest í sessi. Þrátt fyrir að meginefni frumvarpsins lúti að breytingum vegna fækkunar lögregluumdæma þá eru einnig af öðru tilefni lagðar til breytingar á vopnalögum og lögum um framkvæmdarvald ríkisins í héraði eins og nánar er vikið að í greinargerð með frumvarpinu. Einkum má nefna að lögð er til sú breyting á vopnalögum að framvegis verði einungis félögum eða skrásettum firmum veitt heimild til að versla með skotvopn, skotfæri, sprengiefni og skotelda en ekki einstaklingum eins og gildandi lög gera ráð fyrir. Með þessu fyrirkomulagi verður eftirlit á þessu sviði einfaldara. Þá er lagt til sérstakt heimildarákvæði um einkennisfatnað sýslumanna og löglærðra fulltrúa þeirra en slíka heimild er ekki að finna í lögum núna eins og rakið er ítarlega í greinargerð með frumvarpinu. Virðulegi forseti. Það er von mín að þær meginbreytingar sem eru lagðar til með frumvarpinu stuðli að því að þjónusta við almenning í landinu verði áfram sú sem við höfum átt að venjast og vona ég að þingið geti lokið afgreiðslu þessa máls áður en því lýkur í vor. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Þó að þetta frumvarp láti lítið yfir sér á felur það eigi að síður í sér breytingar á einum átta lögum. Við ýmsar kringumstæður mætti ætla að það væri töluvert erfitt verk að samþykkja svona frumvarp með þeim rannsóknum sem þingið hlýtur auðvitað að gera á mikilvægum frumvörpum sem koma fyrir það þegar svo skammt lifir þings. Hæstv. ráðherra lætur í ljósi þá ósk að vonandi takist að afgreiða þetta frumvarp fyrir þinglok. Ég hef lítillega kynnt mér efni þessa frumvarps og mér finnst það vera þess eðlis að hægt ætti að vera að afgreiða þetta mál áður en þingi sleppir þó að ekki séu kannski nema 6–8 eftir atvikum virkir þingdagar eftir. Eins og hæstv. ráðherra greindi frá í framsögu sinni miðar þetta frumvarp að því að gera sýslumönnum kleift að gefa út þau leyfi sem þeir gáfu áður út fyrir gildistöku laganna um breytingu á lögreglulögum og lögum um framkvæmdarvald ríkisins í héraði. Þessi lög fækkuðu lögregluumdæmum úr 26 í 15. Hér er að vísu að mestu leyti um að ræða formbreytingar sem felast í því að sýslumenn geta gefið út leyfi sem lögreglustjórarnir gáfu áður út og mér finnst sjálfsagt að lögunum sé breytt með þeim hætti til að halda uppi þeirri þjónustu gagnvart almenningi sem a.m.k. áður var. Markmiðið með frumvarpinu er að koma í veg fyrir að þessi þjónusta við hinn almenna borgara skerðist eftir að breytingarnar á lögreglulögunum tóku gildi. Síðan rakti hæstv. dómsmálaráðherra ákveðnar breytingar á ýmsum lögum sem ekki beinlínis varða þetta og mér hafði við skimun mína á frumvarpinu yfirsést mikilvægt atriði sem hæstv. ráðherra nefndi hér. Ég gat ekki skilið hann öðruvísi en svo að með samþykkt þessa frumvarps yrði einstaklingum ekki lengur heimilt að versla með skotelda. Ég skildi hann svo að þá yrði fyrst og fremst um félög að ræða og hugsanlega lögaðila. Mig langar til að hæstv. ráðherra skýri aðeins nú við 1. umr. hvað í þessu felst. Það mundi kannski greiða fyrir afgreiðslu málsins í þingnefnd. Sú hefð hefur skapast á Íslandi að ákaflega þýðingarmikil almannasamtök sem hafa stuðlað að auknu öryggi borgaranna og vinna í sjálfboðavinnu, þau fá að vísu svolítið fé frá hinu almenna fjárveitingavaldi, hafa ein setið að því að afla sér fjár með þessu. Það hefur verið keppikefli margra góðra borgara sem vilja styðja við þessi samtök að versla við þau til að gera þeim kleift að afla sér fjár. Á undanförnum árum og sérstaklega um síðustu áramót hefur komið upp nokkur krytur millum annars vegar þeirra og hins vegar einstaklinga sem hafa viljað ráðast til uppgöngu á skipið, hafa viljað seilast til hluta af þeirri köku sem þarna er til skipta. Ég er þeirrar skoðunar að hún eigi ekkert að vera til skiptanna. Ég vil sem sagt segja að þótt ég sé almennt á bandi einstaklingsfrelsis og frelsis í viðskiptum finnst mér ekkert að því að þessi samtök hafi eins konar einkaleyfi á því að notfæra sér góðvilja almennings í sinn garð með því að sitja ein að sölu á skoteldum af þessu tagi. Er það þetta, frú forseti, sem hæstv. ráðherra er að leggja til? Ef svo er þá er ég honum algerlega sammála. Ég vildi bara hafa sagt þetta skýrt og hef beðið eftir tækifæri til að segja það að mér finnst ekkert að því að hið háa Alþingi skapi þannig umhverfi sem geri þessum frábæru samtökum kleift að afla sér fjár með þessum hætti sem og ýmsum öðrum félögum, eins og íþróttafélögum, sem hafa líka tekið þátt í því að byggja upp æsku þessa lands. Ég vil að þessi afstaða mín liggi fyrir en ég hafði ekki gert mér grein fyrir því að breytingin í frumvarpinu tæki til þessa og af því að hæstv. ráðherra óskaði eftir samvinnu við þingið um að koma þessu í gegn, sem sjálfsagt er að aðstoða hann við, teldi ég gott ef hann gæti skýrt þetta mál örlítið fyrir okkur og hvort þetta sé réttur skilningur hjá mér. Ef hann getur það ekki skoðum við það bara í nefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka góðar undirtektir hv. þingmanns við frumvarpið og vilja hans til að greiða fyrir því að það nái fram að ganga þótt skammur tími sé eftir af þinginu. Eins og fram kom í máli mínu er meginefni frumvarpsins um það að auðvelda þjónustu við borgarana og láta ekki nýskipan lögreglumála draga úr þeirri þjónustu heldur að sýslumenn hafi heimildir til að afgreiða mál þó að þeir séu ekki lögreglustjórar. Ákvæðið sem hv. þingmaður gerði sérstaklega að umtalsefni er að finna í 14. gr. frumvarpsins og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Leyfi skv. 1. mgr. má aðeins veita skrásettu firma eða félagi, enda tilnefni firmað eða félagið mann með sérþekkingu á þeim vörum sem þar um ræðir sem hafi umsjón með daglegri verslun og ábyrgist vörslu varanna ásamt stjórnendum firmans eða félagsins. Ráðherra setur nánari reglur um efni og skilyrði slíks leyfis.“ Þetta eru hinar almennu reglur um sölu skotvopna og annarra slíkra tækja. Þarna er verið að setja þær reglur eins og síðan er skýrt í athugasemdum við 14. gr. frumvarpsins en þar segir: „Lagt er til að leyfi til að versla með skotvopn, skotfæri, sprengiefni og skotelda verði aðeins gefin út til skrásettra firma eða félaga, en ekki til einstaklinga. Helgast breytingin einkum af því að óeðlilegt er að einstaklingar geti stundað kaup og sölu þeirra vara sem hér um ræðir í stórum stíl án þess að hafa sérstakt félag um þau viðskipti. Með þessu fyrirkomulagi verður eftirlit með slíkri starfsemi einfaldara.“ Það stendur líka neðst í athugasemdum við 14. gr.: „Svokölluð verslunarleyfi eru ekki lengur gefin út og er lagt til að greininni verði breytt til samræmis við það.“ Hér er fyrst og fremst verið að tryggja að unnt sé að halda uppi þessu eftirliti. Síðan segir í 14. gr.: „d. 4. mgr. orðast svo: Í sérstökum tilvikum er heimilt að veita félagasamtökum leyfi til að selja skotelda í smásölu.“ Það er alveg tekið af skarið um það að heimilt sé samkvæmt lögunum að veita félagasamtökum leyfi til að selja skotelda í smásölu, þarna er tekið af skarið í lögunum og þetta skýrt. Það liggur í hlutarins eðli samkvæmt þessu að ekki er gert ráð fyrir að einstaklingar geti selt skotelda, það þurfi að vera félög, firma eða eitthvað slíkt og að í sérstökum tilvikum sé heimilt að veita félagasamtökum leyfi til að selja skotelda í smásölu. Þarna er verið að taka af skarið um þessa þætti og ég tel að þetta sé til að skýra og setja um þetta skýrari reglur. Vona ég að þingið fallist á þetta og ræði. Í sjálfu sér er þetta ekki aðalatriðið í frumvarpinu en við töldum í ráðuneytinu, þegar verið var að fjalla um vopnalögin og þessar breytingar að færa útgáfu vopnaleyfa til lögreglustjóra úr höndum ríkislögreglustjóra, að rétt væri að skilgreina þetta með skýrari hætti þannig að það lægi alveg ljóst fyrir hvaða skilyrði menn þyrftu að uppfylla til að fá þessi leyfi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa svarað þeim spurningum mínum sem að þessu lutu. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því þegar hann mælti fyrir frumvarpinu og ég hafði skimað yfir það að þarna væri um að ræða nokkra breytingu. Breytingin felur vissulega í sér þrengingu að því er varðar möguleika einstaklinga til að hasla sér völl í þessari tegund viðskipta en jafnframt er þarna slegið vel undir þann grundvöll sem þýðingarmikil samtök, eins og þau sem stunda björgunarstörf og efla og tryggja öryggi okkar annars vegar og hins vegar íþróttafélög sem hafa haft umtalsverðar tekjur af þessu, hafa á þessu sviði. Ég tel það jákvætt og vil gjarnan stuðla að því að þetta mál hljóti afgreiðslu fyrir þinglok, og vona að ég mæli þar fyrir hönd míns flokks. Þetta er nákvæmlega ein af þeim spurningum sem vöknuðu eftir ákveðnar deilur sem risu um síðustu áramót um þessa tegund viðskipta. Hins vegar bendi ég hæstv. ráðherra á að þetta er kannski ekki beinlínis í anda frjálshyggjunnar. Má vera að hann sé á gamals aldri að hverfa frá henni og væri það ákaflega gott og honum að öllu leyti til fremdar. Ég nefni þetta sérstaklega og þó að mér sé ekkert sárt um að hæstv. ráðherra dragi kannski úr frjálshyggju sinni á þessu sviði gæti það leitt til þess að við afgreiðslu nefndarinnar kæmu fram mótmæli frá þessum aðilum sem gætu leitt til tafa á þessu sviði. Ég skora á hæstv. ráðherra að láta ekki undan neinum mótbárum á þessu sviði því að ég tel þetta þarft mál og ég hvet hann til að halda sinni gamalgrónu þrákelkni eins og jafnan þegar um er að ræða þau mál sem hann hefur mikla trú á.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa það fyrst að ég hafði ekki lesið þetta frumvarp til laga yfir áður en það kom á dagskrá, enda var búið að upplýsa mig og væntanlega aðra þingmenn í þingflokki Samfylkingarinnar um að hér væri á ferðinni meira og minna afgreiðslumál sem ekki þyrfti mikillar umræðu við eða að ástæða væri til að fetta fingur út í, lagfæringar á fyrirkomulagi sem varðar lögreglustjóra, sýslumenn og hlutverk þeirra í samræmi við þá ákvörðun og stefnu sem hefur legið fyrir. Hér er hins vegar vakin athygli á ákvæðum í þessu frumvarpi sem fela í sér þá nýbreytni að smásala á skotflaugum og flugeldum yrði takmörkuð við þau félög sem hér hafa verið nefnd, félagasamtök sem vinna almennt að góðum málum í þjóðfélaginu, almennum góðum málum til stuðnings t.d. björgunarsveitum, íþróttafélögum og fleiri slíkum samtökum. Ég hef vissulega tilhneigingu til að mæla með og samþykkja þær breytingar enda held ég að svona frjálsum samtökum verði að vera gert kleift að halda uppi starfsemi sinni með fjáröflun af þessu tagi. Það hefur borið á því síðustu árin að einstaklingar hafi haslað sér völl á þessum vettvangi og það hefur orkað tvímælis að margra mati. Ég held að þetta sé ekki spurning um frjálshyggju eða ekki frjálshyggju, heldur er þetta bara praktísk niðurstaða og ályktun af þeirri stöðu sem upp er komin í þjóðfélaginu á þessum markaði. Ég spyr að gefnu tilefni hvort hér sé að einhverju leyti fjallað um heildsölu enda hafa þessi frjálsu félagasamtök auk smásalanna staðið að innflutningi á þessum vörum og haft sæmilegar tekjur af þeim viðskiptum. Ég held að þetta sé angi af stærra máli sem hæstv. dómsmálaráðherra ætti líka að líta til og fara vel yfir en á öðru sviði, á markaði veðmálastarfsemi svo sem lottós, bingós og annarra slíkra leikja. Löggjafarvaldið hefur veitt leyfi til handa samtökum sem standa að góðum málum, „good causes“, veitt þeim leyfi til að hafa þessa starfsemi með höndum. Nú eru hins vegar ýmsar blikur á lofti í þeim efnum, ekki síst vegna þess að samkeppni hefur rutt sér til rúms erlendis frá og í krafti fyrirtækja sem sum hver eru jafnvel með lögheimili á Íslandi eða með starfsemi á Íslandi, hafa látið að sér kveða á þessum markaði og eru á góðri leið með að ryðja burtu þeim stoðum og þeim tækifærum sem á þessum vettvangi eru til að afla fjár til góðra mála. Ég minni í þessu sambandi og þessari umræðu á að hér er verk að vinna fyrir hæstv. dómsmálaráðherra, að bregðast við þessum nýju aðsteðjandi vandamálum svo að ég taki ekki dýpra í árinni, með lagabreytingum til að vernda samtök sem hafa tekjur sínar af þessum markaði. Ég vek athygli á því að á hinu háa Alþingi hef ég ásamt fjórum öðrum alþingismönnum borið fram frumvarp til laga að því er varðar leyfi og heimildir um rekstur á ýmiss konar veðmálastarfsemi. Það frumvarp felur í sér hertar reglur gagnvart auglýsingum og upplýsingum um fyrirtæki sem eru að ryðja sér til rúms og eru að rústa þennan markað sem hingað til hefur haft sérstakt leyfi, og hefur enn lögum samkvæmt sérstakt leyfi til að sitja að þeirri sölu sem þar um ræðir. Virðulegi forseti. Ég hef hvorki athugasemdir við þetta frumvarp né þá viðleitni sem hér kemur fram um það að styrkja rekstur hinna frjálsu félagasamtaka sem standa fyrir góðum málefnum í samfélagi okkar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um breytingu á lögum nr. 91/2002, um varnir gegn landbroti, á þskj. 945 sem er 637. mál Alþingis. Með frumvarpinu fylgir kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins. Ný vatnalög voru samþykkt á 132. löggjafarþingi Alþingis þann 16. mars 2006. Er þeim ætlað að taka gildi þann 1. nóvember 2007. Við setningu laganna gerðist það að sú stjórnsýsla sem landbúnaðarráðuneytið hefur yfirumsjón með og varðar varnir lands og landsnytja gegn ágangi vatna var flutt til iðnaðarráðuneytisins. Þetta gerðist auðvitað af misgáningi og ég tel að þarna hafi verið um einfalda yfirsjón að ræða og tek mína sök í málinu á því að hafa ekki áttað mig á því fyrr en það var komið mjög langt í þinginu á þeim tíma sem menn muna eftir. Það er enda ljóst samkvæmt ákvæðum 6. tölul. 9. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands, nr. 3/2004, að þessi verkefni eru meðal þeirra verkefna sem landbúnaðarráðuneytinu eru falin og um þau er fjallað í lögum um varnir gegn landbroti, nr. 91/2002. Í ljósi þessa hefur landbúnaðarráðuneytið, í góðu samstarfi við iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, og svo ríkisstjórn lagt fram það frumvarp sem hér um ræðir sem stjórnarfrumvarp. Þar sem nýju vatnalögin taka gildi þann 1. nóvember 2007 er ljóst að nú þegar er rétt að bregðast við með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Í 75. gr. núverandi vatnalaga, nr. 15/1923, þar sem fjallað er um varnir lands og landsnytja gegn ágangi vatna er mælt fyrir um heimild eða leyfi ráðherra til ákveðinna framkvæmda og til lögnáms. Í 151. gr. vatnalaga, nr. 15/1923, segir að atvinnumálaráðherra hafi yfirstjórn þeirra mála er lögin mæla fyrir um. Eftir að atvinnuvegamálaráðuneytið var aflagt og sérgreind ráðuneyti fyrir landbúnað, sjávarútveg, iðnað og viðskipti, og svo umhverfi, urðu til skiptust þau verkefni sem núverandi vatnalög mæla fyrir um á viðkomandi ráðuneyti eftir starfssviði þeirra. Eitt markmið frumvarps þessa er að færa undantekningarreglu 13. gr. vatnalaga um heimild landeigenda til að breyta vatnsfarvegi sé það gert til að verja land eða landsnytjar ágangi vatns yfir í lög um varnir gegn landbroti og að sama skapi færa stjórnsýslu slíkra mála aftur undir landbúnaðarráðuneytið. Ekki er um nýja heimild eða undantekningu að ræða, heldur sambærilega heimild og er í vatnalögum, nr. 15/1923, og eins og áður sagði í nýjum vatnalögum, nr. 20/2006. Hins vegar þykir rétt að færa þessa heimild í lög um varnir gegn landbroti enda er henni sérstaklega ætlað að veita landeigendum heimild til að verja land sitt gegn landbroti. Í 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins er fjallað um heimildir fasteignareiganda til að breyta vatnsfarvegi í því skyni að verja land eða landsnytjar gegn spjöllum af landbroti eða árennsli vatns. Heimild 1. mgr. til handa fasteignareiganda kann að takmarkast af ákvæðum annarra laga, svo sem lax- og silungsveiðilaga, og ávallt þarf að skýra heimildarákvæði 1. mgr. með hliðsjón af öðrum ákvæðum laga eftir því sem við á. Þessi heimild er ekki ný af nálinni og hefur um lengstan tíma verið í vatnalögum. Í 2. mgr. 1. gr. er kveðið á um heimild ráðherra til að veita eignarnámsheimild til fasteignareiganda ef hann þarf afnot af fasteign annars manns til þeirra framkvæmda sem heimilar eru samkvæmt 1. mgr. Um bætur fer samkvæmt eignarnámsmati ef ekki semst með aðilum. Ekki er um nýja heimild til ráðherra að ræða, en sambærileg heimild var í vatnalögum, nr. 15/1923. Í 3. mgr. 1. gr. er kveðið á um heimild ráðherra til að ráðast í framkvæmdir samkvæmt 1. mgr. enda sé það gert til að verja fasteignir eða önnur mannvirki sem varða almannaheill. Í 2. gr. frumvarpsins eru gerðar nauðsynlegar breytingar samhliða breytingum á lögum um varnir gegn landbroti á ákvæðum nýju vatnalaganna, nr. 20/2006, og tekin út úr þeim þau fáu ákvæði er varða landbrotsheimildir þar sem fjallað er um varnir lands og landsnytja eins og að framan greinir. Í 3. tölul. er kveðið á um að landbúnaðarráðherra fari með leyfisveitingar samkvæmt 14. gr. vatnalaga en sú grein fjallar um heimild til að fella vatnsfall í fornan farveg eða koma honum í samt lag. Þá held ég að ég hafi í meginatriðum farið yfir helstu skýringar á þessu frumvarpi og lýk máli mínu, hæstv. forseti, með því að óska þess að að lokinni umræðu um þetta þingmál verði því vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Frú forseti. Ég vek athygli forseta á því að hér er mjög furðulegt í gangi. Nú er verið að koma með breytingar á vatnalögum sem voru samþykkt á síðasta ári. Þau voru samþykkt á síðasta þingi og eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. nóvember árið 2007, vatnalögin sem fólu í sér einkavæðinguna á vatni, hvort sem var í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi, það var fært til séreignarréttar sem var mjög sérstakt, einkavæðingin á vatni, og var furðulegt að meira að segja framsóknarmenn skyldu berjast fyrir því. Umræddar breytingar eru látnar koma fram í lögum um varnir gegn landbroti. Þetta eru breytingar fyrst og fremst á vatnalögunum sjálfum og ég spyr landbúnaðarráðherra hvort ekki hefði verið eðlilegra að flutt hefði verið nýtt frumvarp um vatnalögin sem slík þar sem þær breytingar sem hann gerir hér hefðu falið í sér niðurfellingu úr vatnalögunum. Það er furðulegt að taka inn í frumvarp um varnir gegn landbroti alfarið nánast greinar sem á að fella út úr öðru frumvarpi og heyrir undir allt annað ráðuneyti. Ég bið líka forseta að kanna hvort þetta sé yfirleitt löglegt, að landbúnaðarráðherra flytji frumvarp sem felur í sér breytingar á lögum sem iðnaðarráðherra beitti sér fyrir síðasta vetur og ber ábyrgð á.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki í langar deilur um vatnalögin og þær miklu umræður sem um þau fóru fram á síðasta þingi þar sem gömul lög frá 1923 voru færð til nútímans. Fullyrðingar stjórnarandstöðu um að verið væri að einkavæða vatnið var auðvitað tal út í loftið og skreytingar í þeirri umræðu að reyna að halda því fram. Auðvitað verður vatnið aldrei einkavætt og hefur ekki hvarflað að neinum. Hins vegar hefur það legið fyrir frá 1923 að landeigendur og bændur sem eiga jarðir fara með auðlindir sínar og ráða þar miklu um og ber að gera þannig. Vatnið rennur hins vegar frjálst frá einum dal til annars og niður hlíðina og um iður jarðar og verður aldrei einkavætt. Ég hef rakið hvers vegna þessar breytingar eru. Hv. þingmaður á sæti í landbúnaðarnefnd og getur þar farið yfir eðli þessa máls, mun örugglega gera það og ég treysti honum til þess. Þar mun hann skoða þetta mál og fara yfir það. Ég tel það mjög eðlilegt. Margir voru mér sammála um það í fyrra þegar þetta var til umræðu að flytja þá breytingartillögu en um það náðist ekki samstaða eins og hv. þingmenn muna þannig að ég sé ekkert annað, og hef lögfræðilega farið yfir það, en að þetta sé eðlileg lagabreyting sem gerir það að verkum að þessi stóru verkefni færast aftur undir landbúnaðarráðuneytið og Landgræðsluna þar sem ég veit að hv. þingmaður er sammála mér um að þau eigi heima.

Frú forseti. Ég heyri að hæstv. landbúnaðarráðherra sem er um margt vel meinandi og m.a. í þessum efnum hálfskammast sín fyrir að axla ábyrgð á vatnalögunum sem voru samþykkt í fyrra þar sem þau fela í sér eins og stendur í 1. gr.: „Markmið laga þessara er skýrt eignarhald á vatni“ o.s.frv. Það þýðir ekki að víkja sér undan því að vatnalögin fólu í sér einkavæðingu á vatni, að það færi í séreignarrétt. Hitt vil ég líka benda hæstv. ráðherra á, að hann var ásamt ríkisstjórninni ábyrgur fyrir því frumvarpi sem iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins flutti og barðist fyrir með kjafti og klóm í gegnum þingið sem fól í sér að m.a. valdsvið sem áður heyrði undir landbúnaðarráðherra var komið undir iðnaðarráðherra samkvæmt frumvarpi hennar. Það var ekki fyrr en í umræðum á Alþingi sem hæstv. landbúnaðarráðherra gerði sér grein fyrir því. Stjórnarandstaðan bauðst þá til að standa að breytingartillögu sem færði þetta vald aftur til landbúnaðarráðherra. En landbúnaðarráðherra treysti sér þá ekki til að þiggja það góða boð. Ég vil bara minna hæstv. ráðherra á það. Ég er alveg sammála ráðherra um að þessi verkefni -  
            

Hæstv. forseti. Það er óþarfi með jafnsnjallan og -kláran þingmann og hv. þm. Jón Bjarnason að snúa út úr þessu. Það liggur auðvitað fyrir í þessu frumvarpi að við erum að breyta vatnalögum.

Já, ...

Það liggur fyrir. Við erum að færa aftur til baka það sem þar var og ég þarf svo sem ekkert að fara yfir það. Ég er sammála hv. þingmanni um að margir stjórnarandstöðuþingmenn á síðasta þingi voru tilbúnir að leggja mér lið þegar ég áttaði mig á að þetta var með þessum hætti sem auðvitað var allt of seint gert. Ég get bara viðurkennt hér að eftir þær löngu umræður sem höfðu orðið um vatnalögin náði ég ekki samstöðu með stjórnarliðinu um að flytja þessa breytingu þá, heldur að klára málið eins og það var. Nú hefur ríkisstjórnin og núverandi iðnaðarráðherra fallist á þetta og unnið með mér 

Hæstv. forseti. Nú er hæstv. landbúnaðarráðherra mættur með tillögu um breytingu á lögum um varnir gegn landbroti og reyndar á vatnalögum. Hæstv. ráðherra er enn einu sinni of seinn með það sem hann vill ná fram. Það komst upp um hann í umræðunni um vatnalögin að hann hefði verið meðvitundarlaus þegar verið var að samþykkja þau í ríkisstjórninni. Seint í þeirri umræðu gerðist hann mjög órór á göngum Alþingis og reyndi að ná því fram að gerðar yrðu breytingar á þeim lögum. Það varð ekki niðurstaðan og vatnalögin fóru í gegn eins og raun ber vitni en þó með þeirri breytingu að gildistökunni var breytt. Það var stjórnarandstaðan sem náði því í gegn vegna þess að hún ætlar sér að koma í veg fyrir að þessi lög taki nokkurn tíma gildi. Þetta frumvarp hæstv. ráðherra er þess vegna óþarft vegna þess að lögin munu ekki taka gildi. Það kynni líka að vera óþarft af öðrum ástæðum. Það virðist vera sammæli milli bæði stjórnar og stjórnarandstöðu að gera eigi breytingar á Stjórnarráðinu og margir hafa varpað því fram í umræðunni að þær breytingar leiði af sér að landbúnaðarráðuneytið muni sameinast öðrum ráðuneytum. Barátta hæstv. ráðherra fyrir því að verkefni séu ekki tekin úr því ráðuneyti kann þá að tapast af þeim ástæðum líka. Hæstv. ráðherra byrjaði á því, eins og ég sagði, þegar hann fór að átta sig á að þetta væri eitt af því sem vatnalögin hefðu í för með sér, að reyna að ná samstöðu með félaga sínum í Framsóknarflokknum, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem þá var, um að gera breytingar á frumvarpinu. Þar kom hann að lokuðum dyrum og þurfti að sætta sig við að það yrði ekki gert. Ég held að það hefði verið betra að hæstv. ráðherra hefði lesið eitthvað meira í þessum vatnalögum því að hann hefur greinilega misskilið aðaltilganginn með því að flytja þau. Aðaltilgangurinn með því að flytja þessi lög er skýrt eignarhald á vatni, eins og það er kallað. Hvernig er það framkvæmt? Það er framkvæmt með því að í stað þess að lagagreinarnar í frumvarpinu séu settar fram á jákvæðan hátt, þ.e. að í þeim felist það sem menn mega gera, þá er hin neikvæða skilgreining notuð og þar er einungis sett fram hvað menn mega ekki gera. Þetta þýðir að ríkið er að afsala sér yfirráðum yfir vatninu til eigenda landanna. Þetta hefur hæstv. ráðherra ekki skilið og þess vegna talar hann svona hér. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að leggjast yfir þessa hluti og skoða þá betur því að ég efast ekkert um það að hann hefur fulla skynsemi til að átta sig á því hvað þetta þýðir ef hann bara fæst til að beita þeirri skynsemi sinni við skoðun á þessu máli. Þó að hæstv. ráðherra sé hér mættur, nokkuð kyndugur, og viðurkenni upp á sig skömmina að hafa ekki  Fleira breyttist í sambandi við vatnalögin en það sem hæstv. ráðherra bendir á og ýmislegt breyttist hvað varðar nákvæmlega þann hluta málsins sem hæstv. ráðherra er að tala um. Þó að það sé ekki til fyrirmyndar að vitna í sjálfan sig ætla ég samt að gera það vegna þess að á einum stað í máli mínu þegar ég fjallaði um vatnalögin fór ég yfir hluta af því sem hæstv. ráðherra er að takast á við hér með þeim breytingum sem hann er að leggja til. Hann er ekki að leggja til breytingar á vatnalögunum í raun og veru, hann er bara að leggja til að verkefnið verði flutt til hans, að framkvæma hluta af því. Hér stendur, með leyfi hæstv. forseta:  „Sumir hafa nefnt að það gæti hugsanlega tengst Kárahnjúkavirkjun með einhverjum hætti.“ - Þ.e. breytingar á vatnalögum. - „Ég átta mig ekki nákvæmlega á hvort svo geti verið en þó er eitt sem mér finnst ástæða til að benda á en það er að í 3. mgr. 9. gr. vatnalaga frá 1923 stendur: „Nú verður breyting á farvegi eða vatnsmagni af völdum náttúrunnar eða þriðja manns, og verður þeim mein að, sem land eiga að, og skal þeim þá rétt að færa vatnið í samt lag, en gera skal það innan árs frá lokum þess árs, er breytingin varð, enda sé tjón það, er af verkinu hlýst, bætt eftir mati, nema samkomulag verði. Hvað þýðir þetta? Það þýðir að breyti á farvegi sínum af náttúrulegum ástæðum þá hefur sá sem verður fyrir því að tapa einhverju af þeim sökum rétt til að færa ána til baka. Hann verður hins vegar að bæta öðrum tjón sem hugsanlega gæti skapast vegna þeirra framkvæmda sem hann færi í. Þetta þýðir líka að ef einhver þriðji aðili breytir farvegi árinnar þá hefur sá sem fyrir því verður rétt til að færa ána til baka. Í frumvarpinu sem hér um ræðir“ - sem er orðið lög núna - „er ákvæði, þ.e. í 14. gr. Þar er tekist á við sama verkefni og leyst er úr í 9. gr. laganna [frá 1923]. En þar stendur, með leyfi forseta: „Heimild til að fella vatnsfall í fornan farveg eða koma honum í samt lag. Nú breytist farvegur af náttúrulegum ástæðum og er þá fasteignareiganda hverjum sem bagi verður að breytingunni rétt að fella vatn í fornan farveg eða koma honum í samt lag.“ Hið athyglisverða við þetta er að nú er orðalagið „eða þriðja manns“ ekki með lengur. Það er einungis gert ráð fyrir því að farvegur geti breyst af náttúrulegum ástæðum en ekki að farvegur geti breyst af því að þriðji aðili hafi breytt honum. Þetta er afar athyglisvert vegna þess sem ég nefndi áðan möguleikann á því að þetta geti af einhverjum ástæðum átt upptök sín í vandamálum út af Kárahnjúkavirkjun. Þar er það þannig að þriðji aðili ætlar að færa eitt fljót í farveg annars, það er þriðji aðili samkvæmt 9. gr. vatnalaganna frá 1923.“ Það er þess vegna ástæða til að velta fyrir sér hvort bændur hafi þá rétt til þess að færa vatnsfallið til baka samkvæmt lögunum frá 1923. Ég nefni þetta hér vegna þess að hæstv. ráðherra virðist ekkert hafa við það að athuga að þessum lögum hafi verið breytt með þessum hætti og hann gerir enga tilraun til þess að betrumbæta þau á neinn hátt. Það er sem sagt verið að þrengja möguleikana á rétti þeirra aðila sem verða fyrir því að vatnsföllum hefur verið breytt, vatnsföllum sem renna um þeirra lönd, þannig að ef það er ekki af náttúrulegum ástæðum þá geti verið að það sé ekki ákvæði í lögum um það að menn geti fært á í þann farveg sem fyrr var. Það kann vel að vera að menn hafi aðrar skýringar á þessu en ég en mér finnst ástæða til þess að nefna þetta vegna þess að hæstv. ráðherra vill bara láta færa til sín það verkefni sem hann taldi sig vera að missa af en veltir því ekki fyrir sér hvort lögin hafi breytt einhverju gagnvart því verkefni sem hann er að óska eftir að verði fært undir ráðuneyti hans til framkvæmda. Það er ýmislegt sem rifja þarf upp ef Alþingi ætlar virkilega að fara að ræða vatnalögin aftur í vetur eða það sem eftir lifir vetrar. Það verður örugglega gert hér í umræðum, á því er enginn vafi. Stjórnarandstaðan lagði í þá umræðu með þau markmið að koma í veg fyrir það þessi lög tækju gildi og stjórnarandstöðunni tókst að skapa tækifæri til þess að koma í veg fyrir að þau tækju gildi, sem er þó háð því að ríkisstjórnin falli í kosningunum í vor. Þess vegna er ástæða til að menn fari í þessa umræðu aftur úr því að upp á það er boðið, því að í þeirri umræðu er hægt að ræða um þá stefnu sem gildir gagnvart auðlindum í landinu og þessi ríkisstjórn hefur fylgt fram og virðist hafa, þó að erfitt sé að átta sig á sumu vegna þess að menn hafa ekki viljað viðurkenna hver ástæðan er fyrir gerðinni. Markmið þessara laga, vatnalaganna, er skýrt eignarhald á vatni. Það er eiginlega ekki nokkur leið að átta sig á því hvers vegna menn leggja í þessa göngu nema menn gefi sér það fyrir fram að meiningin með henni sé sú að einkavæða vatnið í landinu og að það eignarhald verði með svipuðum hætti í framkvæmd í framtíðinni eins og það eignarhald á auðlindum sem stefnt er að, t.d. hvað varðar fiskinn í sjónum eða aðrar náttúruauðlindir. Kosningarnar í vor munu snúast um það hvernig menn ætla sér að fara með auðlindir í framtíðinni á Íslandi, þær auðlindir sem þjóðin á, þær auðlindir sem fyrir liggja tillögur um að verði festar í stjórnarskrá sem þjóðarauðlindir og sem Framsóknarflokkurinn er að kikna í hnjánum núna með að standa við. Framsóknarflokkurinn hafði þó þann manndóm í sér þegar stofnað var til þessarar ríkisstjórnar að koma því inn í stjórnarsáttmálann að auðlindir sjávar yrðu settar í stjórnarskrá með ákvæði þar um en nú liggur fyrir að niðurstaðan í nefndinni sem var að endurskoða stjórnarskrána og er komin með tillögur, er sú að það verði ekki. Hér situr svo hæstv. landbúnaðarráðherra, sem talaði fyrir því og barði sér á brjóst fyrir síðustu kosningar að það skyldi nú aldeilis verða staðið við þessa hluti, situr hér hnípinn vegna þess að niðurstaðan er sú að samstarfsflokkurinn er að svíkja hann í málinu. Nefndin leggur þetta ekki til, það liggur fyrir,  Það er eiginlega undirstrikun á því hvert þessi ríkisstjórn stefnir í málunum, að svíkja sinn eigin stjórnarsáttmála hlýtur að vera stefnubreyting. Það getur ekki verið neitt annað. Það getur ekki verið einhver tilviljun að ríkisstjórn svíki það sem hún segir í stjórnarsáttmála sínum. Sjálfstæðisflokkurinn stendur í því að bera ábyrgð á því í nefndinni en Framsóknarflokkurinn stendur í því með því að láta það yfir sig ganga. Hæstv. landbúnaðarráðherra ber þess vegna fulla ábyrgð á því máli, hann getur ekki vikið sér undan því. Það er komið að lokadögunum í því máli og hæstv. ráðherra landbúnaðarmála mætir þá hér með ágætt mál til þess að fá tækifæri til að ræða það. Ég er sannfærður um að stjórnarandstaðan mun ekki láta sitt eftir liggja í þeirri umræðu. Hún mun taka langan tíma í sölum Alþingis, enda tímanum ekki betur varið. Menn þurfa á því að halda að vita hvert stefnir í þessum málum þegar kemur að þeim kosningum sem fram undan eru. Ég tel þess vegna að það leiði þó af því, sem má kalla gott, að hæstv. ráðherra mætir með þetta mál og það er þá hægt að nota það til að fara vel yfir það hvað menn ætla sér og vilja í þessum efnum. Ég ætla að enda ræðu mína núna á því að endurtaka það að það er engin þörf á því að þetta mál fari í gegnum löggjöfina vegna þess að vatnalögin sem eiga að taka gildi á komandi hausti munu ekki gera það. Þeim verður auðvitað breytt, þau verða endurskoðuð upp á nýtt og menn munu auðvitað gera það með jákvæðum hætti en ekki neikvæðum, ekki með þeirri aðferð sem greinilega er hugsuð í átt til einkavæðingar, heldur með þeirri sömu aðferð og menn áttuðu sig á að væri skynsamleg þegar lögin voru sett 1923. Þar höfðu menn fyrir því að skoða þau mál mjög vandlega og komust að niðurstöðu sem var svo farsæl að þau lög standa enn í dag og hafa reynst mjög vel. Mér fyndist hæstv. landbúnaðarráðherra vera maður að meiri ef hann kæmi með skýrar yfirlýsingar um það hvort hann ætli að láta það yfir sig ganga að stjórnarsáttmálinn verði svikinn og einkavæðingarstefna ríkisstjórnarinnar í auðlindamálum þannig undirstrikuð.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að við framsóknarmenn munum gera kröfu til þess að stjórnarsáttmálinn verði efndur. Það skyldi þó ekki vera að margir vildu hlaupast undan þeim merkjum sem í honum eru, þess vegna stjórnarandstaðan sjálf og ekki standa við það sem hún hefur sagt. Við skulum bara vona að á þessu þingi, sem á enn einhverja daga eftir, og enn er langt til jóla eins og sagt er, klárum við það mál og náum samstöðu um það hvað auðlindir sjávar varðar og stjórnarskrána. Hv. þingmaður boðar hér stíft að landbúnaðarráðuneytið verði ekki til. Ég segi: Sú þjóð sem er matvælaþjóð mun auðvitað eiga landbúnaðarráðuneyti áfram þó að það verði breytingar á Stjórnarráðinu, sem vel kann að verða. Landbúnaðarráðuneytið er hverri matvælaþjóð mjög mikilvægt þannig að það verður til þó að það sameinist kannski einhverjum öðrum ráðuneytum og verði aðalatriði þess ráðuneytis. Það geta verið samgöngumál, það geta verið byggðamál, það geta verið matvælamálin. En landbúnaðarráðuneytið mun lifa og verða til. Hv. þingmaður fer hér víða inn í þessa umræðu. Ég vil bara segja við stjórnarandstöðuna: Hún sýndi mikinn skilning á þessu máli í fyrra og vildi breyta því þá þegar. Ég trúi því að stjórnarandstæðingar séu menn orða sinna og drengir góðir og muni vilja standa við það og styðja mig í því að færa þetta aftur þangað sem það á að vera samkvæmt lögum um Stjórnarráðið. Ég treysti því þegar ég hef unnið stjórnarliðið á mitt band í málinu eins og liggur fyrir. 
            

Hæstv. forseti. Ég tel að menn eigi hól þegar ástæða er til og það verður að segjast að hæstv. landbúnaðarráðherra er fyrsti ráðherra ríkisstjórnarinnar sem kveður skýrt hér úr ræðustól upp úr með það að staðið verði við þennan stjórnarsáttmála hvað varðar auðlindir sjávar. Það hefur verið kallað eftir þessu hjá forsætisráðherra og iðnaðarráðherra og svörin hafa ýmist ekki komið eða verið svo óskýr að engin leið hefur verið að átta sig á því hvað menn væru eiginlega að fara. En hér kemur hæstv. landbúnaðarráðherra og segir það algjörlega skýrt að það verði staðið við ákvæðið í stjórnarsáttmálanum. Ég vek bara athygli manna á því að þetta er markverð yfirlýsing og full ástæða til að taka eftir henni. Það mun ekki standa á stjórnarandstöðunni að styðja það mál. Það liggja fyrir yfirlýsingar frá öllum stjórnarandstöðuflokkunum um að menn vilji standa að því að setja ákvæði inn í stjórnarskrá um sameign þjóðarinnar á auðlindum sjávar Um málið sjálft er það að segja að það er óþarft. Það er engin þörf á að breyta lögum sem verða numin úr gildi á næstu mánuðum áður en þau verða sett til framkvæmda. Bara af þeim ástæðum er engin ástæða til að gera breytingar á þeim þó að ég skilji hæstv. ráðherra, að hann vilji reyna að klóra yfir yfirsjónir sínar. Síðan sagði hæstv. ráðherra að það gæti nú farið svo að ráðuneyti hans yrði sameinað öðrum ráðuneytum. Það skyldi þó ekki vera að það yrði ráðuneyti iðnaðar- og viðskiptamála og að Valgerður settist aftur í stólinn?

Hæstv. forseti. Ég hef eingöngu sagt það að við framsóknarmenn höfum staðið við þau fyrirheit sem við höfum gefið kjósendum og þjóðinni. Ísland er á miklum framfaravegi eins og við þekkjum, eitt athyglisverðasta ríki á síðustu 10 árum í víðri veröld fyrir kjör almennings og hvað framfarir hafa verið miklar í landinu þannig að við höfum staðið við það. Hvað þetta varðar segi ég hér að við vonumst til þess að við náum samstöðu um þetta ákvæði, bæði með Sjálfstæðisflokknum og stjórnarandstöðunni, hvað auðlindir sjávar varðar. Á það verður vissulega látið reyna. Hv. þingmaður fór víða í ræðu sinni og talaði m.a. um Kárahnjúka. Ég sá að hv. þingmaður misskilur margt í vatnalögunum. Það liggur t.d. fyrir samkvæmt 13. gr. og meginreglu vatnalaganna að óheimilt er að breyta vatnsfarvegi og straumstefnu nema þá með sérstakri lagagerð. Þetta er mjög skýrt í vatnalögunum. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég ræddi það í haust að landbúnaðarnefnd mundi afgreiða þessa einföldu breytingu. Um það varð ekki samstaða þá því að vissulega er eðlilegri farvegur að það komi beint inn í þingið. Ég segi hér miðað við góðan hljómgrunn á fyrra þingi af hálfu stjórnarandstöðunnar og þennan nýja og góða vilja iðnaðar- og viðskiptaráðherra og ríkisstjórnarflokkanna til að færa þetta í sinn forna farveg þar sem það á heima samkvæmt stjórnarráðslögunum að ég treysti nú á stjórnarandstöðuna, að hún verði málefnaleg og styðji mig í því verkefni að koma því heilu heim aftur. 
            

Hæstv. forseti. Ég endurtek það bara hér í þriðja sinn, það er engin þörf á þessari breytingu, þessi lög verða felld úr gildi og þess vegna þarf ekki stjórnarandstaðan í sjálfu sér að þjóna neinu af þessu tagi hjá hæstv. ráðherra. Ég held að þetta sé þannig að hæstv. ráðherra, eins og ég sagði áðan, skammast sín fyrir að svona skuli hafa farið fyrir honum og að hann skuli hafa verið of seinn. Hann er of seinn núna líka en það er auðvitað erfitt að kenna sumu fólki og kannski er hæstv. landbúnaðarráðherra einn af þeim sem gengur illa að læra stundum þegar mál eins og þessi eru til umræðu. Ég tel að það liggi nokkuð ljóst fyrir hvaða vilja stjórnarandstaðan hefur í þessu máli. Hún er á móti þessum lögum og telur að þau þurfi að endurskoða með þeim hætti að það verði fengist við lagasetninguna með jákvæðum hætti sem þýðir að ríkisvaldið, Alþingi, hefur þá málefni vatnsins í hendi sér en vísar þeim ekki frá sér með þeim hætti sem gert er í þessum lögum sem eiga að taka gildi í haust, þ.e. að vatnið verði að séreign þeirra sem eiga löndin. Það er mikilvægt atriði sem virtist vera mjög erfitt að fá menn til að skilja þegar þessi mál voru til umræðu á sínum tíma en þá getum við bara fagnað því að fá tækifæri til að útskýra það betur.

Virðulegi forseti. Það er furðulegt mál sem við erum að ræða hér. Það er verið að gera tillögu til breytinga á lögum um varnir gegn landbroti vegna mistaka sem voru gerð í öðru frumvarpi sem var hér til umræðu á síðasta þingi, um ný vatnalög, lagafrumvarpi sem svo mikil átök urðu um að niðurstaðan varð sú að fresta gildistöku þannig að öruggt væri að nýrri ríkisstjórn gæfist tækifæri til að koma í veg fyrir að þau tækju nokkru sinni gildi, og sú hygg ég að verði niðurstaðan. Ég reyndar set stórt spurningarmerki við orðið sem ég notaði áðan, „mistök“. Það kom í minn hlut á síðasta þingi að benda hæstv. landbúnaðarráðherra á það ákvæði í vatnalögunum sem færir ábyrgðina á vörnum gegn landbroti frá honum, landbúnaðarráðherra, til iðnaðar- og viðskiptaráðherra og spyrja hann hvort þetta væri gert með vitund hans og vilja og í samvinnu við hann - eða hvað. Niðurstaðan varð sú að hæstv. ráðherra viðurkenndi úr þessum ræðustóli að um yfirsjón af hans hálfu hefði verið að ræða, að þetta væri hvorki gert með vitund hans og vilja né í samráði við hann. Þarna var hæstv. þáverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra að seilast inn í valdsvið hæstv. landbúnaðarráðherra í andstöðu við ráðherrann. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að þarna er um að ræða tvo ráðherra úr sama stjórnarflokki, Framsóknarflokknum, sem ekki kom nú betur saman en raun bar vitni í fyrra. Vatnalögin voru afgreidd með þeim hætti sem ég gat um áðan. Hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. landbúnaðarráðherra gátu ekki komið sér saman um tillögu að breytingum á vatnalögum sem hefðu fært málin í sitt fyrra horf, þ.e. að ábyrgðin væri á höndum landbúnaðarráðherra. Það má því spyrja hvort ekki hefði verið eðlilegt að frumvarp til breytinga á vatnalögum kæmi fram síðar, þ.e. ef útlit væri fyrir að þau tækju gildi, því að lög um varnir gegn landbroti eru auðvitað í fullu gildi eins og þau eru og engin breyting á því fyrr en ef og þá þegar hin tækju gildi. Ég hef ekki skoðað hvenær gert er ráð fyrir því að þetta frumvarp sem við erum að ræða hér taki gildi en að sjálfsögðu er ekki ástæða til að breyta lögum um varnir gegn landbroti fyrr en þá ef hin gengju í gildi. Það er ekki að ástæðulausu sem við ræddum hér talsvert í fyrravetur þá breytingu sem lögð var til á vatnalögunum. Það var ekki bara að það væri verið að færa valdsvið á milli ráðuneyta og skapa þannig réttaróvissu heldur var mun kæruleysislegar með málið farið í frumvarpi að vatnalögum. Það er nefnilega mjög vel tekið á málum í lögum um varnir gegn landbroti. Það er ekkert endilega einfalt mál að verja land því að ýmsir hagsmunir geta verið í húfi, t.d. þarf að gá vel að því að ekki sé verið að eyðileggja hrygningarstöðvar eða uppeldisstöðvar lax og silungs í ám og vötnum en fram hjá því var algjörlega horft í frumvarpi að vatnalögum í fyrra. Mér sýnist, virðulegur forseti, að ef breyta ætti því ákvæði sem hér er lagt til eða breyta lögum þannig að það væri tryggt að það væri ekki verið að færa þetta frá landbúnaðarráðuneytinu ætti breytingin að fara fram á vatnalögum. Ég tek undir þær vangaveltur sem hér komu fram áðan um hvort þetta sé heimilt gagnvart stjórnsýslulögum. Þá má líka spyrja sig að því hvort hæstv. iðnaðarráðherra hefði í fyrra verið heimilt að gera þær breytingar á lögum sem hún gerði tilraun til með frumvarpi til vatnalaga. Þetta er eiginlega, virðulegi forseti, ein hringavitleysa hjá þessum tveim ráðherrum Framsóknarflokksins, hæstv. fyrrverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra og hæstv. landbúnaðarráðherra. Þetta frumvarp er sem sagt ein furðuleg vitleysa að mínum dómi og óþarft vegna þess að væntanlegur þingmeirihluti á næsta þingi mun alveg örugglega koma í veg fyrir að frumvarp til vatnalaga verði að lögum og tryggja það að almenningur eigi yfirráðarétt yfir vatninu á Íslandi eins og það er tryggt í lögum í dag en að það verði ekki gert að einkaeign og verslunarvöru eins og ríkisstjórnin hefur reynt að gera með aðrar auðlindir Íslendinga, reynt að koma í veg fyrir að almenningur á Íslandi geti haft frjálsan aðgang að og afnot af vatni. Eins og ég segi er ekki neitt sjálfsagt að þetta mál fari í gegn á þinginu og ég mun ekki styðja það.

Frú forseti. Þetta mál sem hæstv. landbúnaðarráðherra flytur hér undir heitinu varnir gegn landbroti felur það í sér eins og ég gat um í andsvari við upphaf umræðunnar að breyta lagagreinum í öðrum lögum, þ.e. í hinum umdeildu vatnalögum sem eru eitt umdeildasta mál sem hefur farið í gegnum þingið og þessi ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins hefur beitt sér fyrir. Þessi vatnalög sem ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins beitti sér fyrir fela í sér einkavæðingu á vatni. Í 1. gr. þeirra laga stendur, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er skýrt eignarhald á vatni, skynsamleg vatnsnýting og hagkvæm og sjálfbær nýting vatns.“ Breytingin á þeim lögum sem hér þarf að gera er að fella vatnið undir séreignarrétt. Áður var fyrst og fremst um nýtingarrétt að ræða, eigandi lands gat nýtt sér vatnið innan skilgreindra marka á skilgreindan hátt en gat aldrei eignast vatnið. Með vatnalögum ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins um einkavæðingu á vatni segir í 2. gr., með leyfi forseta: „Lög þessi taka til alls rennandi eða kyrrstæðs vatns á yfirborði jarðar og neðan jarðar, í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi, að svo miklu leyti sem önnur lög gilda ekki hér um.“ Þau vatnalög sem hæstv. landbúnaðarráðherra flytur hér breytingartillögu við taka til alls vatns, hvort sem það er kyrrstætt, rennandi, neðan jarðar, ofan jarðar, í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi. Það er verið að færa þetta vatn samkvæmt vatnalögunum undir séreignarrétt. Eins og ég segi varð þetta frumvarp til laga afar umdeilt og lögðust þingmenn félagshyggjuflokkanna, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins, alfarið gegn einkavæðingu á vatni í því frumvarpi sem ríkisstjórnin þá lagði fram. Einkavæðingarflokkarnir, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, keyrðu þetta í gegn. Þó urðu þeir að bogna. Vilji þeirra var að vatnalögin, einkavæðing á vatni, kæmu strax til framkvæmda en þeir urðu að beygja sig fyrir því að kröfu stjórnarandstöðunnar að gildistöku þeirra laga var frestað og þau kæmu ekki til framkvæmda fyrr en 1. nóvember árið 2007, þ.e. eftir alþingiskosningar í vor. Það er alveg ljóst að þessir flokkar, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Samfylkingin og Frjálslyndi flokkurinn, lýstu því yfir að þeir mundu beita öllu afli, bæði fyrir kosningar, í kosningabaráttunni og eftir kosningar, til að þessi lög tækju aldrei gildi. Með einkavæðingu á vatni er með svo grófum hætti gengið á almannahagsmuni að við getum aldrei samþykkt það. Þessi lög Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins um einkavæðingu á vatni voru samþykkt með því fororði að þau tækju ekki gildi fyrr en 1. nóvember árið 2007 og þá einmitt að undangengnum kosningum þar sem við vonum að verði hrein ríkisstjórnarskipti. Hverjum getur dottið í hug fáránlegra en að keyra í gegn einkavæðingu á vatni? Hins vegar voru þessi vatnalög liður ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í því að eignfæra allt í að liðka fyrir og skapa, að þeim fannst, hagkvæmari grundvöll fyrir stórvirkjanir, fyrir virkjunaraðila sem fengju þar með rétt til að virkja í fallvötnum landsins, til þess að eignast vatnið og vatnstökuna. Vatnalögin voru liður í þessari virkjunarstefnu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Það er athyglisvert að hæstv. landbúnaðarráðherra fer hér fremstur, sá ráðherra sem margir gerðu sér vonir um að mundi standa gegn þessari stefnu Framsóknarflokksins um einkavæðingu á vatni, enda var það fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra, hæstv. núverandi utanríkisráðherra Valgerður Sverrisdóttir, sem dró þennan einkavæðingarvagn á vatninu í gegnum þingið. Þegar síðan kom út í umræðuna, að áliðinni umræðu um einkavæðinguna á vatninu síðasta vetur, kom í ljós að iðnaðarráðherra hafði ekki sést fyrir í því kappi sínu að einkavæða vatnið til að geta ráðstafað því til virkjunaraðila. Iðnaðarráðherra hafði þá m.a. seilst inn á verksvið landbúnaðarráðherra, inn á það svið sem samkvæmt gildandi lögum heyrði undir landbúnaðarráðherra. Landbúnaðarráðherra hafði ekki tekið eftir þessu sjálfur. Ég vek athygli forseta á því. Hann hafði samþykkt það frumvarp í gegnum ríkisstjórnina.

Ég samþykkti það sjálfur.

Já, og það er bara heiðarlegt. Landbúnaðarráðherra hefur lýst því í ræðustól að hann hafi ekki tekið eftir því að fyrra bragði. Hann hefur viðurkennt það enda er landbúnaðarráðherra heiðarlegur maður og bara viðurkennir að sér hafi orðið á mistök. Ég hef reynt hann að því, og bara gott um það. Málið er samt miklu alvarlegra en svo að hægt sé að láta það eitt vera nóg. Nánast alveg í heild sinni er útilokað að þessi vatnalög komi nokkurn tímann til framkvæmda, enda lögðumst við gegn því. Það frumvarp sem landbúnaðarráðherra flytur nú, þar sem hann er að reyna að ná til baka verkefnum sem iðnaðarráðherra hafði seilst í og fært undir sitt ráðuneyti, er í sjálfu sér óþarfi ef vatnalögin koma aldrei til framkvæmda. Það er mjög skondið að flytja frumvarp um breytingar á lögum sem heyra undir allt annan ráðherra og allt annað ráðuneyti, breytingar á lögum sem enn þá er nærri hálft ár þangað til eiga að koma til framkvæmda og gera vonandi aldrei. Það er líka athyglisvert að í frumvarpinu sem hæstv. landbúnaðarráðherra flytur hér segir að lög þessi öðlist þegar gildi. Þá eru þau farin að breyta lögum sem ekki eru komin í gildi. Vatnalögin eru ekki komin í gildi. Það er mjög skondið að landbúnaðarráðherra flytji frumvarp til laga um breytingar á lögum sem heyra undir annan ráðherra og ekki eru enn komin til framkvæmda. Ég skil hæstv. landbúnaðarráðherra svo að hann skammist sín fyrir að hafa staðið að þessum lögum á sínum tíma og þá væri kannski réttast að hann bæðist líka afsökunar á því og segði hér heiðarlega: Ég styð ekki vatnalögin. Ég styð ekki þann gjörning sem minn flokkur, Framsóknarflokkurinn, stóð að að keyra í gegn, þessi ósanngjörnu vatnalög, einkavæðingu á vatni. Það er það sem ég held að jafnvel kjósendur hæstv. landbúnaðarráðherra vildu heyra, að hann bæðist afsökunar á því að hafa stutt einkavæðinguna á vatni sem fór í gegnum þingið. Hins vegar eru hér örfá atriði sem ég vil samt vekja athygli á, fyrst um eignarnámsheimildirnar. Í gildandi vatnalögum og einnig í því frumvarpi sem ráðherra flytur nú er kveðið á um heimild til eignarnáms á vatni og vatnsréttindum. Nú hafa aðstæður gjörbreyst. Áður hugsuðu menn rennandi vatn fyrst og fremst til áveitu, til minni virkjana, til að afla sér neysluvatns eða þess háttar en núna er það virkjanaákefðin sem ræður öllu. Þá spyr maður sig: Hefði ekki verið ástæða til að endurskoða í þeim lögum þessi eignarnámsákvæði sem hæstv. ráðherra reynir nú að flytja yfir í lög um varnir gegn landbroti? Nú er tíminn orðinn miklu harðari en hann var áður og við heyrum t.d. deilurnar um áform Landsvirkjunar um virkjanir í Þjórsá þar sem eignarnámsheimildunum er sveiflað yfir landeigendum þar, að Landsvirkjun fái heimild til að taka land eignarnámi undir virkjanir í Þjórsá. Nú hefur Atli Gíslason lögmaður, sem skipar fyrsta sæti Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Suðurkjördæmi, öflugur frambjóðandi og þekktur lögfræðingur, bent á að eignarnámsheimildum megi aðeins beita þegar afar rík almannaheill er í húfi og þess vegna sé fráleitt að hægt sé að veita eignarnámsheimildir á landi bara til einhverra virkjana fyrir einhvern ákveðinn aðila, eins og eina álbræðslu eða svo. Það er ekki hægt að segja að almannaheill sé í húfi hvað það varðar. Þess vegna held ég að það væri mjög nauðsynlegt að endurskoða þær heimildir sem lúta að eignarnámi, bæði samkvæmt vatnalögunum og einnig því frumvarpi sem hæstv. landbúnaðarráðherra flytur hér. En þar stendur, með leyfi forseta: „Heimilt er ráðherra að taka fasteignir eignarnámi í þessu skyni.“ Reyndar er verið að tala þar um ef almannaheill kallar, en við þetta með almannaheill til að taka land eignarnámi fyrir einstaka virkjun held ég að megi setja stórt spurningarmerki. Í lokin, frú forseti, verð ég að spyrja hæstv. forseta hvort forseti hafi kannað lögmæti þess að hér flytji einn ráðherra, landbúnaðarráðherra, frumvarp til breytingar á lögum sem annar ráðherra hefur í sinni forsjá.

Hvernig var það í fyrra?

Við buðumst til að hjálpa hæstv. ráðherra þegar iðnaðarráðherra - en ég minni á að hæstv. iðnaðarráðherra á þeim tíma taldi sig vera í fullum rétti …  Ég bendi hæstv. landbúnaðarráðherra á það að vatnið rennur að stórum hluta eftir löndum bændanna. Hefði þá ekki bara allt vatn átt að heyra undir landbúnaðarráðuneytið? Af hverju er verið að skipta þessu svona? Hefði ekki hæstv. landbúnaðarráðherra átt að flytja frumvarp til laga um að vatnalögin í heild sinni yrðu felld niður og málefnið færi undir landbúnaðarráðherra á allt öðrum grunni? Ég held að það hefði verið réttast. Ég get ekki skilið að landbúnaðarráðherra sé sáttur við að hér komist í gildi vatnalög sem fela í sér einkavæðingu á vatni, lög sem taka til alls rennandi og kyrrstæðs vatns á yfirborði jarðar og neðan jarðar í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi, þetta verði allt saman bundið séreignarrétti. Það frumvarp sem hæstv. landbúnaðarráðherra flytur hér tekur ekki á þessum grundvallarþáttum vatnalaganna. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og reyndar stjórnarandstaðan öll vorum andvíg þessum vatnalögum. Við töldum að vatn væri í sjálfu sér sameign allra, sameign alls lífs og tilveru á jörðinni, að enginn einn, hvort sem hann héti Bónus eða hvaða fyrirtæki sem væri, gæti verið eigandi vatnsins sem auðlindar, heldur gæti fyrst og fremst haft ákveðin afnot og nýtingarrétt á því til skilgreindra verkefna. Ég undirstrika í lok ræðu minnar að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir að þessi lög um einkavæðingu á vatni, svokölluð vatnalög, komist í gildi. Þetta er eitt af þeim atriðum sem kosningarnar í vor koma til með að snúast um, hvort einkavæðing á vatni nær fram að ganga eins og Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa barist fyrir eða hvort vatnið sem auðlind verði í rauninni sameign alls lífs og allrar tilveru á jörðinni, uppspretta alls lífs og að enginn megi eignast það sem slíkt. Við umgöngumst það þannig að það sé sameign okkar allra.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason er í blekkingaleik. Hann er búinn að halda hér langa ræðu og stærsti hluti orðaflaumsins hefur snúist um að til standi að einkavæða vatnið. Hann veit það með sjálfum sér að þetta er rangt, vatnið var ekki og verður ekki einkavætt. Verið er að breyta vatnalögum frá 1923 og færa þau til nútímans. Þetta er orðaleikur og útúrsnúningar sem þekktir eru frá umræðunni í fyrra og ég þarf ekki að fara út í það. Ég sé hvernig hv. þingmaður reynir að stimpla það inn aftur og aftur að lögin hafi leitt það af sér að vatnið var einkavætt. Vatnið var ekki og verður aldrei einkavætt. Vatnalögin voru endurskoðuð, þau eru búin að vera í gildi frá 1923. Allir vita að vatnið var ekki einkavætt 1923 og það var ekki einkavætt með breytingunum. Hins vegar er óskaplega gaman að hlusta á hv. þingmann. Hann er í langminnsta þingflokki þingsins, Vinstri grænum, sem er minnsti þingflokkurinn á Alþingi Íslendinga, talar mest í öllum málum og fer mikinn. Sumir kalla þá verðbólgugræna og þeir muni, ef þeir komast til valda, setja eitt stórt stopp á Ísland. Það hvarflar því ekki að mér að þjóðin vilji leggja þann mikla framgang og þau stóru atriði sem eru á dagskrá á Íslandi í hendur flokks sem stendur gegn öllu og segir stórt stopp við öllum framkvæmdum. Þetta er því orðaleikur og útúrsnúningar. Hins vegar eru Vinstri grænir ágætur stjórnarandstöðuflokkur. Þeir eru það í öllum þjóðlöndum, þeir eru stjórnarandstöðuflokkur og fara oft mikinn. Það er auðvitað fyrirkvíðanlegt ef þeir verða 15 í þinginu.

Frú forseti. Ég held að það sé alveg hægt að hæla Framsóknarflokknum og ríkisstjórnarsamstarfi hans fyrir eitt, hversu innilega auðsveipur hann hefur verið Sjálfstæðisflokknum og aldrei sýnt neina sjálfstæða vitund, alla vega ekki þau ár sem núverandi ríkisstjórn hefur setið. Hin góða félagshyggja sem var grunnur fyrir flokkinn á sínum tíma og ég ber virðingu fyrir er löngu farin út í veður og vind því að svo annt hefur þeim verið um að þóknast Sjálfstæðisflokknum. Vatnið er eitt dæmið um það. Ég heyri að hæstv. ráðherra Guðni Ágústsson er ekkert ofboðslega hrifinn af einkavæðingunni á vatninu og reynir að snúa út úr og segja að það hafi ekki verið gert, reynir að blekkja sjálfan sig. En frumvarpið snerist um einkavæðingu á vatni. Hefur ekki einmitt einkavæðing á almannaþjónustu og grunngildum verið eitt af því sem núverandi ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur haft sem meginbaráttumál sín. Einkavæðing á Símanum, ég er ekki viss um að íbúar hinnar dreifðu byggðar landsins séu hrifnir af einkavæðingu Símans og þeirri þjónustuskerðingu sem hún hafði í för með sér sem var þó eitt af aðalverkefnum núverandi ríkisstjórnar. Einkavæðing eða markaðsvæðing raforkukerfisins, ég heyri ekki að íbúar vítt og breitt um landið séu hrifnir af því. Samt hefur það verið eitt af aðalverkefnum núverandi ríkisstjórnar. Það má því hæla Framsóknarflokknum fyrir það að hann hefur þjónkað vel undir Sjálfstæðisflokknum í þeirri einkavæðingarherferð sem rekin hefur verið hér á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Sú félagshyggjustjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem hefur setið að völdum hér í tólf ár hefur stóraukið öll framlög til félagshyggjunnar og félagsmála í landinu. Þetta liggur fyrir í gegnum skólakerfið, heilbrigðiskerfið og gagnvart öldruðum og öryrkjum. Skattar hafa verið lækkaðir á fólk og fyrirtæki. Andstaðan er auðvitað sú, eina leiðin sem sósíalískir flokkar eins og Vinstri grænir eiga og eina takmarkið sem þeir eiga og eina leiðin sem þeir sjá er að skattleggja manninn á götunni, taka af honum peninga og rétta næsta manni. Það er þeirra leið í þeirra vegferð. Þeir sjá það einungis fyrir sér að hærri skattar sé rétta leiðin sem dregur úr kraftinum bæði hjá fólki og fyrirtækjum, að hækka skatta á fólkið og fyrirtækin til þess að rétta einhverjum öðrum sem þeim eru þóknanlegir. Ljóst er að EES-samningurinn sem Alþýðuflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn gerðu á síðasta áratug leiddi af sér miklar breytingar, stærstu breytingar Íslandssögunnar. Í þeim samningi varð ríkið að fara út af vettvangi Símans, bankanna. Hvaða flokkar sem hefðu verið í ríkisstjórn hefðu verið á þeirri vegferð. Við vitum líka að þeirri vegferð hefur fylgt gríðarlegur þróttur í samfélaginu hvort sem mönnum líkar það betur eða verr og aflmikið fólk á Íslandi á í dag meiri tækifæri en áður eftir að þessir hlutir gerðust. Það verð ég að viðurkenna þó að ég hafi ekki stutt EES-samninginn og horft frekar á tvíhliða samninga við Evrópusambandið, að þá hefur þetta leitt af sér gríðarlegan þrótt, gríðarlega peninga. Vinstri grænir segja: Bankarnir mega fara úr landi. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði fyrir stuttu að bankarnir mættu fara úr landi. 

Frú forseti. Ég hef oft vorkennt hæstv. landbúnaðarráðherra að vera í núverandi ríkisstjórn því að stundum  
             Í umræðunni sem lýtur að því að breyta lögum um einkavæðingu á vatni vil ég benda á það enn og aftur að ég vona að lögin um einkavæðingu á vatni komi aldrei til framkvæmda  Hæstv. ráðherra varð tíðrætt um hvað það gengi vel í samfélaginu. Vissulega gengur margt vel, en misskiptingin hefur líka vaxið alveg gríðarlega og ég trúi ekki að ráðherra sé stoltur af henni. Vestfirðingar, íbúar á Norðurlandi vestra, íbúar á Norðurlandi eystra og á mörgum svæðum á landinu hafa orðið að borga fórnarkostnaðinn fyrir þá stefnu núverandi ríkisstjórnar. Mér finnst það kaldhæðnislegt þegar hæstv. landbúnaðarráðherra kemur og heldur því fram að öll gæði hafi skipst jafnt og vel og allir séu vel settir, það er bara ekki svo.

Ég sagði aldrei neitt um það.

Það skal verða fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar að koma á jöfnuði á milli fólks, t.d. hvað varðar kjör eftir búsetu o.s.frv. en ekki sú mikla 

Frú forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 91/2002, um varnir gegn landbroti. Hv. þm. Jóni Bjarnasyni er tíðrætt um vatnalögin sem alls ekki eru á dagskrá og við erum ekki að ræða efnislega um vatnalögin. Mig langar samt sem áður að fara nokkrum orðum um það frumvarp sem hér liggur frammi og spyrja hv. þingmann Vinstri grænna sem vill láta fara mikið fyrir sér sem umhverfisvænum stjórnmálaflokki og ég held að það sé tími til kominn að við förum að ræða svolítið við Vinstri græna einmitt um umhverfismálin. Hvað vilja Vinstri grænir hvað varðar stjórn á vatni í landinu? Ég vil fá svar við því. Hvað vilja Vinstri grænir gera varðandi notkun og stjórn á vötnum landsins? Vilja Vinstri grænir ekki hagnýta vatnið  Við höfum sem betur fer í samfélagi okkar haft tækifæri til þess að nýta vatnið til góðra verka. Mig langar að vita nákvæmlega hvernig Vinstri grænir ætla að sjá fyrir sér stjórn og hagnýtingu á sjálfbærri þróun án þess að við höfum löggjöf einmitt um notkunina á vatninu. Vatnið er að skila okkur miklum ávinningi hér á landi. Við skulum aðeins fara yfir umhverfismálin hvað það varðar

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég leiðrétta hv. þingmann, þetta lagafrumvarp snýst um breytingar á vatnalögum. Ég vil biðja hv. þingmann um að lesa frumvarpið sem er á dagskrá. Í öðru lagi get ég upplýst hv. þingmann. Ég varð mjög hugsi, ég átti þess kost að heimsækja Ísrael og Palestínu fyrir tveimur árum og við vorum leidd um það land. Þá var okkur gerð grein fyrir því hvernig m.a. deilurnar þar snerust um eignarrétt á vatni, ekki nýtingarrétt heldur eignarréttinn. Ísraelsmenn kappkostuðu að ná undir sitt yfirráðasvæði þeim svæðum í Palestínu og Ísrael sem vatnið féll á til þess að geta stýrt vatninu til íbúanna í Palestínu. Ein af þvingunaraðgerðunum sem þeir notuðu var að stýra vatninu til þeirra. Mér er minnisstætt að við komum í hverfi þar sem íbúarnir höfðu reynt að safna rigningarvatni í tanka uppi á húsum sínum til að vera minna háðir hinum eða geta náð í eitthvað af vatni sem þeir gætu ráðstafað á eigin vegum. Þá komu Ísraelsmennirnir og sögðu: Bíðið við, þetta vatn er rigningin okkar. Þetta vatn hefði komið á okkar svæði ef það hefði fengið að falla alveg niður, þannig að þið verðið líka að borga skatt af rigningarvatninu ef þið ætlið að nota það.  
            

Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason vændi mig um að ég vissi ekki út á hvað þetta frumvarp gengi. Það er nú ekki svo, hv. þingmaður, ég á sæti í iðnaðarnefnd og þekki vatnalögin sem við höfum farið yfir og veit að verið er að fara í gegnum það með þeim hætti sem gert er í þessu frumvarpi. En ég spurði ítrekað hv. þingmann og vildi fá umræðu um einmitt umhverfismál hvað varðar vatnið. Ég spurði ítrekað um það hvort hv. þingmaður og Vinstri grænir vildu ekki einmitt hagnýta vatnið til góðra verka og hvort við þyrftum ekki til þess að hafa stjórn á vatninu einmitt. Mig langar aðeins að fá svör við því. Að fara að tala um Ísrael og einhverja þætti sem koma málinu ekkert við, tala út og suður, ég held að það sé nefnilega tími til kominn að Vinstri grænir á hinu háa Alþingi tali um umhverfismál þannig að við heyrum og skiljum hvað menn vilja og hvað menn eiga við þegar þeir segjast vera eini græni flokkurinn í landinu. Hvernig vill hv. þingmaður hafa löggjöf um vatn og vill hv. þingmaður ekki hafa löggjöfina á þann hátt að við höfum stjórn á vatninu til góðra verka, til sjálfbærrar þróunar? Mig langar að fá nokkur orð. Við skulum kannski eiga orðastað í ræðu síðar í umræðunni. En ég óska eftir að þingmaðurinn svari einhverju en tali ekki út og suður um Palestínu og Ísrael.

Frú forseti. Ég heyri að mig og hv. þingmann greinir á í afstöðunni til auðlindarinnar.  Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum að vatnið í sjálfu sér sé sameign okkar allra og lífið á jörðinni eigi vatnið, það sé ekki hægt að vera með séreignarrétt á því eins og ég minntist á með dæminu frá Ísrael þar sem þeir höfðu kastað eign sinni á vatnið. Að sjálfsögðu þarf síðan að stýra nýtingu þess og við erum líka með lög, vatnalögin frá 1923 kveða einmitt á um það, en þau eru ekki eignarréttarlög. Það er það sem skilur að okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og sjálfstæðismenn. Sjálfstæðismenn vilja komast yfir eignarréttinn og það er númer eitt. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum félagslega ráðstöfun á grunngildum eins og vatnsauðlindinni og við viljum binda það í stjórnarskrá að hún geti ekki verið háð neinum séreignarrétti, alveg eins og reyndar líka fiskurinn í sjónum, að hann sé ekki háður séreignarrétti. Það hefur aftur á móti verið keppikefli margra sjálfstæðismanna, að séreignarréttur væri á fiskinum í sjónum. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum að hann sé sameign okkar allra og að enginn geti kastað eign sinni á slíka auðlind. Nákvæmlega eins er með vatnið. Við munum því berjast af alefli gegn því að vatn verði einkavætt og fært til eignarréttar þó svo að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafi barist hér fyrir því að einkavæða vatnið á síðustu árum. .

Hefst nú áður boðuð utandagskrárumræða um heilbrigðismál á Austurlandi. Málshefjandi er hv. þm. Þuríður Backman. Hæstv. heilbrigðisráðherra Siv Friðleifsdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Ástæða þess að ég hef óskað eftir þessari utandagskrárumræðu er ekki til komin vegna einhvers eins atburðar eða tilefnis heldur þeirra áhrifa sem fjölgun, bæði íbúa og verkamanna hefur haft á heilbrigðismál og heilbrigðisþjónustu á Austurlandi. Með sameiningu heilbrigðisstofnana allt frá Bakkafirði að Djúpavogi, árið 1998, í þeim tilgangi að efla þjónustu á öllu svæðinu lögðu stjórnendur og starfsfólk mikið á sig til að ná settu marki. Heilbrigðisstofnun Austurlands var rétt að ná áttum sem eins stofnun þegar undirbúningur stórframkvæmdanna á Austurlandi fór í gang árið 2002. Frá þeim tíma hefur álag á sjúklinga, starfsmenn og rekstur verið mikið. Með innkomu nokkur þúsund starfsmanna inn á Miðausturland við erfið og oft áhættusöm störf hafa tilefni til heilbrigðisþjónustu breyst, slysa- og bráðamóttaka hefur aukist og sjúkraflutningar og innlagnir hafa verið hærri en ef miðað væri eingöngu við fjölda íbúa. Strax á árinu 2004 var rekstrarstaða stofnunarinnar neikvæð og hefur hún mátt búa við mjög erfiða rekstrarstöðu allt fram til þessa. En nú er útlit fyrir að stofnunin fari í fyrsta sinn inn í nýtt rekstrarár án skuldahala. Á síðasta ári dró stofnunin úr starfsemi og voru felldar niður m.a. að hluta komur farandsérfræðinga. Ströng takmörk voru sett á alla vinnu utan dagvinnutíma og hvaða verkefnum mátti sinna. Afleysingum var ekki sinnt nema öryggi sjúklinga eða starfsmanna væri ógnað. Vaktir voru sameinaðar, innkaup endurskipulögð og hagkvæmni gætt eins og kostur var. Þetta er það umhverfi sem starfsfólk og sjúklingar búa við og það ætti öllum að vera ljóst að þessar aðstæður eru óásættanlegar til lengri tíma. Skortur á hjúkrunarrýmum hefur valdið miklum erfiðleikum og hafa sjúklingar þurft að taka á sig mikil óþægindi vegna flutnings milli stofnana af þeim sökum. Hæstv. forseti. Mér finnst aðdáunarvert hve mikla þolinmæði starfsfólk og sjúklingar hafa sýnt við erfiðar aðstæður. En það er einnig ljóst að það er ekki hægt að bjóða upp á óbreytt ástand enn og inn í óræða framtíð. Því spyr ég hæstv. ráðherra eftirfarandi spurninga: 1. Telur ráðherra að heilbrigðisþjónusta hafi fylgt eftir auknu álagi og fjölgun íbúa á Austurlandi frá árinu 2002? 2. Telur ráðherra ásættanlegt að blanda saman öldrunarhjúkrun og bráðamóttöku á sömu deild? Ef ekki, hvenær má búast við úrbótum í hjúkrunarþjónustu aldraðra og byggingu nýs sjúkrahúss á Egilsstöðum? 3. Standast verklok og verður endurgerð hjúkrunardeild í Neskaupstað fullinnréttuð, sjúkrahúsið tækjum búið og fjármagn til reksturs deildarinnar tryggt? 4. Mun ráðherra beita sér fyrir aukinni sérfræðiþjónustu samanber samninga um geðheilbrigðisþjónustu? 5. Telur ráðherra að reka megi samkeppnishæfa heilbrigðisþjónustu á Austurlandi á fjárframlögum þessa árs? 6. Hvernig sér ráðherra að þróun heilbrigðisþjónustu verði á Austurlandi á næstu árum? Hæstv. forseti. Ég veit að þetta eru ítarlegar, margar og miklar spurningar en þetta eru þær spurningar sem brenna á íbúum Austurlands um þessar mundir og hafa gert það allt frá árinu 2002. Íbúar hafa verið þolinmóðir, sjúklingar hafa verið þolinmóðir, en það er hægt að taka á sig slíkt álag um ákveðinn tíma en það verða líka allir að sjá fram á að það sé einhver framtíðarsýn, hvernig eigi í fyrsta lagi að koma þjónustunni á svipað stig og það var áður en stórframkvæmdir hófust, að fólk geti gengið að þeirri þjónustu eins og hún var eða hvernig á að byggja hana upp. Hvernig á sérfræðiþjónustan að vera, sem ég kom ekki inn á? Hvernig á að tryggja stöðu skurðdeildar á Fjórðungssjúkrahúsinu í Neskaupstað öðruvísi en að flýta jarðgangagerð á Austurlandi? Það væri hægt að bæta við mörgum spurningum sem ég veit að hæstv. ráðherra hefði ekki tök á að svara. En það brennur á íbúum héraðsins, það brennur á komandi íbúum sem vonandi fjölgar til lengri ábúðar á Mið-Austurlandi, það brennur á þessu fólki að geta gengið að tryggri heilbrigðisþjónustu. Það er lítils að vera að koma á stærstu byggðaáætlun allra tíma ef undirbyggingin er ekki traust. Og það er sannarlega heilbrigðisþjónustan eins og önnur opinber þjónusta. Hæstv. forseti. Ég vona að hér fari fram góðar umræður og að heilbrigðisráðherra nái að svara einhverjum hluta spurninganna.

Virðulegur forseti. Já, þetta eru margar spurningar. Í fyrsta lagi er spurt hvort heilbrigðisþjónustan hafi fylgt eftir auknu álagi varðandi fjölgun íbúa á Austurlandi frá árinu 2002. Eins og hv. þingmanni er kunnugt hefur uppbygging heilbrigðisþjónustu á Austurlandi verið mikil undanfarin ár og hluti hennar er vegna stóriðjuframkvæmda. Nokkur stór viðhalds- og endurnýjunarverkefni á húsnæði hafa haft í för með sér bættar aðstæður til að sinna heilbrigðisþjónustu við íbúa svæðisins. Fleiri verkefni eru í undirbúningi, sérstaklega vegna aukinnar og breyttrar þjónustu við aldraða. Starfsfólki hefur verið fjölgað í samræmi við fjölgun íbúa og fjárveitingar hafa aukist á árabilinu sem þingmaðurinn spyr um. Það er einnig spurt, virðulegur forseti, hvort ásættanlegt sé að blanda saman öldrunarhjúkrun og bráðamóttöku á sömu deild. Ég tel að það sé ekki æskilegt að blanda slíku saman en hins vegar getur þetta verið óhjákvæmilegt við vissar aðstæður, einkum þar sem fámenni er og stofnanir eru litlar og nauðsynlegt að nýta þá fagþekkingu sem fyrir er á staðnum. Varðandi það hvenær búast megi við úrbótum í hjúkrunarþjónustu aldraðra og byggingu nýs sjúkrahúss á Egilsstöðum vil ég segja það, virðulegur forseti, að áætlað er að vinnu við frumathugun ljúki á næstu mánuðum. Á grundvelli þeirrar vinnu verður tekin ákvörðun um framhald verksins og munu framkvæmdir hefjast þegar fjármagn til verksins hefur verið tryggt að því gefnu að niðurstaða frumathugunar sé í þá veru. Varðandi þriðju spurningu hv. þingmanns um hvort verklok standist og endurgerð hjúkrunardeildar í Neskaupstað verði fullinnréttuð og sjúkrahúsið tækjum búið og fjármagn til reksturs deildarinnar tryggt, þá er svarið við öllum þessum spurningum jákvætt. Verklok á framkvæmdum verða í lok þessa mánaðar og þá verður hafist handa við að setja inn tæki og búnað miðað við starfsemina. Áætlað er að sú vinna muni taka um einn mánuð og fjármagn til reksturs deildarinnar er tryggt. Í fjórða lagi er spurt hvort ráðherrann muni beita sér fyrir aukinni sérfræðiþjónustu, samanber samning um geðheilbrigðisþjónustu. Svarið við þessari spurningu er einnig já, en vegna aðstæðna á Austurlandi hefur verið lögð mikil áhersla á að gera sérstaka samninga um sérfræðiþjónustu þangað og vel hefur tekist til og ég vil nefna nokkur góð dæmi. Samningur hefur verið í gildi við FSA um geðlæknisþjónustu um nokkurra ára skeið og þá hafa geðlæknar frá höfuðborgarsvæðinu sinnt þjónustu við bæði Egilsstaði og Neskaupstað og geðlæknir hefur sinnt þjónustu á vegum félagsþjónustunnar á Egilsstöðum með reglubundnu samráði við starfsfólk heilbrigðisþjónustu, sem er áhugaverð nýbreytni og lofar góðu. Þá hefur verið veitt sálfræðiþjónusta á grundvelli samnings LSH við heilsugæsluna en sá samningur er kostaður af ríkissjóði. Það verkefni hefur einnig gengið mjög vel og hafa heimamenn áhuga á að sá samningur verði framlengdur. Síðast en ekki síst vil ég draga það fram að nýlega var gerður samningur um sérfræðiþjónustu fyrir börn og unglinga með geðraskanir, m.a. fyrir Austurland, en sú nýbreytni er hluti af stefnumótun minni í þeim málaflokki og farþjónusta barnalækna við Austurland hefur verið til fyrirmyndar. Varðandi fimmtu spurningu hv. þingmanns um hvort fjárframlög þessa árs tryggi samkeppnishæfi heilbrigðisþjónustunnar á Austurlandi að teknu tilliti til skuldastöðu HSA og aukinnar samkeppni um starfsmenn er því til að svara: Já, með nýju reiknilíkani sem þróað hefur verið í heilbrigðisráðuneytinu gefst kostur á að tryggja betur að fjárveitingar séu í samræmi við aðstæður á hverjum stað. Á Austurlandi er tekið tillit til m.a. strjálbýlis og mannfjöldaþróunar og samsetningar og fjárveitingar eru miðaðar við þau gögn. Og svo sannarlega hafa Austfirðingar ekki ástæðu til annars en að vera sáttir við þau viðmið sem gilda fyrir þjónustuna þar af því að með nýja reiknilíkaninu sáum við að það hafði verið þörf á því að bæta í í fjárlögunum og það var bætt í 94,7 milljónum á fjáraukalögum og 179 í fjárlögum þessa árs og þar af var hluti af því fjármagni einmitt vegna reiknilíkansins. Reiknilíkanið hefur því sýnt að það var eðlilegt að setja meira fjármagn til Austurlands en hafði verið áður. Í sjötta lagi er spurt hvernig sú er hér stendur sjái fyrir sér þróun heilbrigðisþjónustu á Austurlandi á næstu árum. Virðulegur forseti. Ég sé fyrir mér áframhaldandi uppbyggingu á þeim grunni sem hefur verið lagður undanfarin ár og nú liggja fyrir í ráðuneytinu til skoðunar hugmyndir um þróun heilbrigðisþjónustunnar fyrir austan, unnar að mestu leyti af heimamönnum og í góðu samræmi við megináherslur mínar og ég tel að hugmyndirnar séu raunhæfar. Það hefur ekki verið tekin endanleg afstaða til þessara tillagna en meðal þess sem er til skoðunar er að lagfæra aðstöðuna til skammtímainnlagna á svæðinu, að byggja öldrunarstofnanir samkvæmt nýjum hugmyndum sem eru að ryðja sér til rúms, það er eins og áður sagði í skoðun, svo er verið að kanna hvort rétt sé að vera með skurðdeild á Egilsstöðum, og á Norðfirði er nýbúið að efla og bæta aðstöðuna eins og áður segir, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Auðvitað er það er alveg hárrétt og gott að ræða um heilbrigðismál á Austurlandi nú en til okkar þingmanna kjördæmisins barst síðasta ár hálfgert neyðarkall frá Samtökum Sveitarfélaga á Austurlandi þar sem þeir báðu okkur um að ganga í lið með þeim til þess að bjarga fjárhagsvanda sem þá var viðvarandi, fjárlagahalli frá árinu 2005 og halli sem skapaðist árið 2006. Neyðarkallið til þingmanna kjördæmisins var þannig að það var skorað á 1. þingmann kjördæmisins að kalla þingmennina saman til þess að ræða þessi mál en það var aldrei gert. Hæstv. núverandi utanríkisráðherra er skiljanlega alltaf í útlöndum og hefur ekki tíma til að gera það núna, en áhugaleysið á síðasta ári var dálítið sérstakt. Það má segja sem betur fer, því í fjáraukalögum fyrir síðasta ár var 90 millj. kr. bætt við og fjárlagahalli þess árs tekinn af og halinn frá 2005 í burtu. Það var vonum seinna. En það verður auðvitað að hafa í huga að Heilbrigðisstofnun Austurlands þjónustar fjórtán þúsund manns, í venjulegu árferði voru það níu þúsund manns en með hinum stórkostlegu og miklu framkvæmdum sem eru í gangi fyrir austan bættust um fjögur þúsund manns við. Þegar þeim framkvæmdum lýkur verður mikil og aukin starfsemi og þá vantar fjármuni. Það verður líka að geta þess, virðulegi forseti, að á undanförnum árum hefur þjónusta verið skorin niður. Sumar stofnanir hafa ekki verið á fullum afköstum eins og t.d. sjúkrahúsið á Norðfirði þar sem m.a. hjúkrunarrými voru skorin niður vegna framkvæmda sem er sem betur fer verið að gera úttekt á í dag og þá er löngu tímabærum endurbótum við það sjúkrahús að ljúka. En það vantar stofnbúnað, það vantar starfsfólk þegar þessi deild kemur inn og þetta er ekki á fjárlögum og svörin sem þeir fyrir austan fá frá fulltrúum ráðuneytisins eru: Við munum líta á þetta með haustinu. Það verður þá að treysta á að settir verði inn fjármunir 

Hæstv. forseti. Starfsemi Heilbrigðisstofnunar Austurlands hefur aldrei verið meiri en árið 2006 enda þjónusta við allt að fjórtán þúsund manns á síðasta ári. Reksturinn hefur verið og var í mjög þokkalegu horfi eftir aukafjárveitingar 2006 og rekstraráætlun stofnunarinnar núna fyrir árið 2007 mun vera nokkurn veginn í takt við fjárlögin miðað við óbreyttan rekstur. Þetta horfir því allt býsna vel en ég tel að varðandi næstu verkefni sem við verðum að horfa til til úrlausnar á svæðinu þá þurfi í fyrsta lagi að taka í notkun endurbyggingu eldri hluta fjórðungssjúkrahússins, þar sem ekki er búið að ganga frá kaupum á öllum búnaði og það verður að gera það til þess að húsið nýtist í fullri starfsemi. Það er hins vegar líka nauðsyn að hefja byggingu á u.þ.b. 20 hjúkrunarrýmum á Egilsstöðum til þess að losa rúm sem núna eru á sjúkrahúsinu á Egilsstöðum svo að þau geti gegnt því hlutverki sem þeim er ætlað en þau rúm eru núna fullsetin af sjúkum öldruðum. Það myndast því eins konar stífla í þjónustu sjúkrahússins þegar svo háttar. Síðan vitum við að stefnt er að því að byggja hjúkrunarheimili á Eskifirði þar sem verið er að skipta út óhagkvæmu húsnæði sem nú er í Hulduhlíð, fyrir hagkvæmara húsnæði. Einnig þarf að ljúka byggingu heilsugæslustöðvar á Reyðarfirði vegna stækkunar sem nauðsyn er á. Ég vil nefna það hér, hæstv. forseti, að það þarf auðvitað líka að efla sjúkra- og neyðarflutninga með staðsetningu þyrlu á Austurlandi 

Frú forseti. Það er áhyggjuefni hvað stjórnvöld hafa dregið lappirnar í því að stuðla að uppbyggingu á opinberri þjónustu á Austurlandi í kjölfar þeirra auknu umsvifa sem orðið hafa á svæðinu, m.a. vegna Kárahnjúkavirkjunar og stóriðjuframkvæmda í Reyðarfirði, en einnig vegna aukinnar ferðaþjónustu á svæðinu. Þegar maður hlýðir hér á svör hæstv. ráðherra, ég tala nú ekki um hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur, má heyra að uppbygging sjúkrahúsþjónustunnar hafi alveg fylgt þeim auknu umsvifum sem hafa orðið á svæðinu.  Ef til vill endurspeglar þetta viðhorf stjórnarliða til landsbyggðarinnar og sem kemur fram í fleiri málum, því miður. Það er búið að leggja niður opinbera þjónustu víða á landsbyggðinni, það kom fram í svörum til mín að það hafi orðið sú þróun að það hafi orðið samdráttur í opinberri þjónustu á landsbyggðinni, störfum hefur fækkað meðan þeim hefur fjölgað gríðarlega á höfuðborgarsvæðinu þar sem þenslan hefur orðið hefur hvað mest. Þar sem samdráttur ríkir eins og víða á landsbyggðinni, ég tala nú ekki um eins og á norðausturhorninu, er ríkisstjórnin í þeim verkum að fækka opinberum störfum eins og fækkun starfa hjá Ratsjárstofnun leiðir af sér. Ég vona að þingmenn í fjárlaganefnd lesi þær greinargerðir sem berast m.a. af Austurlandi og tali um ástandið eins og það er og fari í gegnum það. Þar kemur skýrt fram að 

Hæstv. forseti. Krónur og aurar skipta að sjálfsögðu máli í öllum rekstri, ekki síst í heilbrigðisþjónustunni. Fjárvana heilbrigðisþjónusta er í vandræðum. Þess vegna spyrja menn um fjárframlög, menn spyrja hvað líði áformum um að stækka heilsugæsluna á Reyðarfirði, það vissu allir þegar ráðist var í þá byggingu að hún var of lítil, hvenær á að fara í uppbyggingu hjúkrunarheimilis á Egilsstöðum og verður tryggt nægilegt fjármagn til hjúkrunardeildar og öldrunarþjónustu í Neskaupstað? Menn spyrja um þetta, menn sætta sig ekki við það eitt að haldið sé í horfinu, menn spyrja um uppbyggingu og framtíðarstefnu. Það var e.t.v. mikilvægasta spurningin sem fram kom í máli hv. málshefjanda, Þuríðar Backman, hún spurði um þróun heilbrigðisþjónustunnar á Austurlandi, hvað menn sæju fyrir sér í þeim efnum, og hæstv. ráðherra sagði að byggt yrði á sama grunni og til þessa. Staðreyndin er sú að þegar þessi mál eru skoðuð kemur í ljós að þróun heilbrigðisþjónustunnar á Austurlandi hefur einkennst af eins konar bráðaviðbrögðum við óeðlilegu ástandi. Þessi stofnun, Heilbrigðisstofnun Austurlands, hefur aldrei fengið að þróast eins og sjálfstæð eining í uppbyggingu eftir að stóriðjan fór á fullt um 2002–2003. Það má segja að það sé ósanngjarnt að spyrja fráfarandi ríkisstjórn um framtíðarþróun. Framsóknarflokkurinn er á leiðinni út, 

Virðulegi forseti. Heilbrigðisþjónusta á Austurlandi hefur verið borin uppi af góðu og öflugu fólki um árabil. Hún er góð í grunninn, þar er vaxandi sérfræðiþjónusta, aukin starfsemi og aukin héraðshlutdeild í heilbrigðisþjónustunni. Hvað varðar ummæli hv. þm. Kristjáns Möllers þá var brugðist við bréfi SSA á þann áhrifamikla hátt að 268 millj. var bætt inn í þennan rekstur á fjárlögum og fjáraukalögum. Ég efast um að einhverjir fundir okkar þingmanna hefðu bætt miklu þar um. Það hefur verið uppbygging á Norðfirði, þar á að afhenda í dag nýtt húsnæði fyrir öldrunarþjónustu og endurhæfingu.  Það sem liggur fyrir er að byggja upp á Egilsstöðum, þar vantar rými fyrir skammtímainnlagnir, að bæta aðstöðu fyrir bráðaþjónustu og rýma þar því að sjúkrarými þar eru upptekin fyrir aldraða langlegusjúklinga. Það er verkefni sem liggur fyrir. Vandamálið sem um er að ræða á Austurlandi, og það er dálítið broslegt að heyra hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar tala um það, er m.a. hin mikla atvinnuuppbygging og mikla fjölgun starfa þar vegna starfa þessarar ríkisstjórnar. 

Frú forseti. Mér finnst alveg ótrúlegt metnaðarleysi birtast hér í máli þeirra sem tala fyrir hönd stjórnarliðsins í þessu máli. Hæstv. heilbrigðisráðherra talar eins og allt sé í góðu lagi, hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sér ekki nokkurn vanda, það er helst að  Hv. þm. Jón Kristjánsson sagði hins vegar áðan, réttilega, að vandinn væri sá að á síðustu árum hefði fjölgað um 4.000 manns á þessu svæði vegna framkvæmda sem menn hefðu ráðist í. Það er jákvætt fyrir svæðið, að sjálfsögðu, en það þýðir hins vegar ekki að ráðast í framkvæmdir af þessu tagi nema hyggja líka að grunngerð samfélagsins. Við höfum áður tekið þátt í umræðum hér 

Virðulegi forseti. Það er óneitanlega dálítið sérkennilegt að hefja utandagskrárumræðu um málefni einnar heilbrigðisstofnunar því að það sem á við þessa heilbrigðisstofnun á við allrar aðrar heilbrigðisstofnanir í landinu.  Hins vegar mega menn vita að heilbrigðismál hjá landshlutunum úti í dreifbýlinu eru ekki alltaf spurning um hversu miklum peningum er hægt að koma þar í lóg. Það er spurning um stjórnun og hvernig að henni er staðið. Til allrar hamingju hefur þjónustan vaxið mjög mikið á Austurlandi á undanförnum árum. Það hefur verið vaxandi fjöldi farandsérfræðinga að störfum þarna. Þangað hefur komið mikið af nýjum tækjum og nýrri tækni sem hefur skilað íbúunum mjög bættri þjónustu. Þetta er eilíflega viðfangsefnið sem við þurfum alltaf að standa frammi fyrir og alltaf að vera reiðubúin fyrir vegna þess að eðlilegar kröfur í nútímaþjóðfélagi, sem er í örum vexti og miklum blóma, verða alltaf og eru alltaf um að reyna að bæta heilbrigðismálin eins og frekast er unnt og það verður gert og það hefur verið gert með miklum sóma.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin. Mér fannst svör hæstv. ráðherra og þeirra stjórnarliða sem tóku til máls vera nokkuð bjartsýnni en þær raddir sem ég heyri í mínu heimahéraði, bæði hjá heilbrigðisstarfsmönnum og ekki síður hjá sveitarstjórnarmönnum og ber ekki alveg saman um fjármagn og stöðu stofnunarinnar sem nær eins og ég sagði allt frá Bakkafirði niður á Djúpavog. Mér finnst þær upplýsingar sem komu fram hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni, að bætt hafi verið við 260 millj. til stofnunarinnar við afgreiðslu síðustu fjárlaga segja okkur hve staða stofnunarinnar var erfið. Ef byggja á á stöðunni núna eins og þrengt hefur verið að þessari stofnun þá tel ég að ekki sé mikill metnaður í gangi.  Hæstv. forseti. Ég tel nauðsynlegt að efla þjónustuna í takt við íbúaþróun og íbúaspá, efla innra starf og gefa starfsmönnum kost á rannsókna- og þróunarvinnu, möguleika á að efla forvarnir og fjölga bæði starfsmönnum og starfsstéttum og auka sérfræðiþjónustu. Það er m.a. orðið mjög brýnt að ráða í stöðu lyflæknis með fasta viðveru á Héraði. Stofnunin var ekki í stakk búin að taka við því mikla álagi sem fyrirsjáanlegt var á mesta framkvæmdatíma virkjana og álvers. Þeim framkvæmdum fer nú að ljúka en fjölgun íbúa til lengri tíma heldur vonandi áfram. Samfélagið er að gerbreytast og þar með þjónustuþarfir fólks og við því verður að bregðast. Vegna þessa alls hafa bæði íbúar og samtök sveitarfélaga ásamt sérstökum sveitarfélögum ályktað og krafist úrbóta.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að búið er að laga mjög fjárhagsstöðuna hjá Heilbrigðisstofnun Austurlands og það er m.a. út af reiknilíkaninu sem við erum að keyra núna á heilbrigðisstofnanir. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að draga það fram að reiknilíkanið tekur tillit til mjög sérstakra aðstæðna. Það tekur tillit til þess hve byggðin er dreifð, hvort þar séu margar heilsugæslustöðvar, hvernig þjónusta sé á sjúkrastofnunum, frístundabyggð o.s.frv. Reiknilíkanið er alveg stórkostlegt tæki að mínu mati og það hefur m.a. valdið því að verið er að setja inn viðbótarfjármagn á Heilbrigðisstofnun Austurlands. Við erum að setja núna inn 273 millj. til viðbótar, þ.e. bæði í fjáraukalögum og í grunninn líka, í fjárlagagrunninn. Ég tel því að menn geti verið ánægðir með það að þingið hefur tekið mark á reiknilíkaninu og bætt verulega þarna inn fjármunum. Þjónustan á Austurlandi er mjög góð að mínu mati. Hún er reyndar mjög góð á Íslandi yfirleitt. Við erum að taka tillit til séraðstæðna sem þar ríkja m.a. með því að efla þjónustu. Ég tel að þessi mál séu í góðum farvegi. Varðandi nýju deildina sem verið er að opna á Neskaupstað þá verður hún innréttuð og það er allt í farvegi. Það er þess vegna rangt sem kom fram hjá einum þingmanni áðan, hv. þm. Kristjáni Möller, að þar væri allt í voða. Það er alger þvæla. Mér finnst mjög merkilegt að hlusta á þingmenn lýsa vanda vegna aukins álags út af virkjanaframkvæmdum. Ég tel að þessar framkvæmdir hafi skapað stórkostleg tækifæri fyrir Austfirðinga. Þarna hefur orðið efling í atvinnu, ný störf hafa komið til og allur grunnur er miklu sterkari á þessu landsvæði. Mér fannst líka mjög merkilegt að hlusta á nýjan frambjóðanda í kjördæminu, hv. þm. Sigurjón Þórðarson, lýsa þessu hér eins og að allt væri á hverfanda hveli í byggðamálum. 

Frú forseti. Áður en ég tek til máls vil ég inna hæstv. forseta eftir því hvort hæstv. ráðherra sé ekki örugglega í kallfæri.

Hæstv. ráðherra er í hliðarsal og verður kallaður til fundar í salnum.

Já, þarna er hann, flott er, þakka þér kærlega fyrir. Þetta er nefnilega hið merkilegasta mál, frú forseti. Óhætt er að segja um vatnalögin og þá umræðu alla og úrslit málsins, að það var örugglega ekki besta stund ríkisstjórnarinnar á nýliðnu kjörtímabili. Málið var með þeim endemum að það hraktist út í það að ríkisstjórnin frestaði gildistökuákvæðinu fram yfir kosningar. Þá náðist samkomulag um að ljúka málinu en það kemur svo aftur hérna inn með þessum hætti. Það er svolítið sérkennilegt að hæstv. landbúnaðarráðherra skuli vekja upp þennan gamla og sára draug fyrir ríkisstjórnina sem vatnalögin öll voru. Þetta er mál sem kallast á við fjölmiðlafrumvarpið. Þetta var eitt af þessum dramatísku mistökum ríkisstjórnarinnar, að mínu mati. Verið var að einkavæða nýtingarréttinn á vatni. Það stendur upp úr og blasir við. Um það snerust átökin sem stóðu dögum ef ekki vikum saman í það heila. Ætli það hafi ekki verið eitt af þremur mestu átakamálum kjörtímabilsins, fjölmiðlamálið, Ríkisútvarpið og vatnalögin sem öll snerust um annaðhvort einkavæðingu eða misbeitingu á pólitísku valdi eins og fjölmiðlalögin snerust um. Hér talar hæstv. landbúnaðarráðherra um að vegna velvilja nýtilkomins iðnaðarráðherra sé hann þess pólitískt umkominn að gera þessa lagabreytingu, væntanlega af því að andúð fyrrverandi iðnaðarráðherra í garð hæstv. ráðherra er þá horfin og hann getur fengið til baka það sem hann vill fá af málinu og hefur stundum verið kennt við stóra verkefnahnuplið á milli ráðuneytanna. Málið er allt hið kostulegasta og nokkuð háðuleg för hæstv. landbúnaðaráðherra að koma inn í þingið til að leiðrétta skæklatog þessara tveggja samflokksmanna og samherja í ríkisstjórn Íslands um þetta mál, sem var einn þáttur af einu stærsta pólitíska átakamáli síðustu ára, þ.e. séreignarvæðing á vatni. Málið er ekki flóknara en það. Hæstv. landbúnaðarráðherra bar nokkuð í bætifláka fyrir það áðan í andsvörum við hv. þm. Jóhann Ársælsson og fullyrti að hann væri ekki stuðningsmaður einkavæðingar vatnsins. Hér urðu örlitlar umræður um stjórnarskrármálin, að það væri í stjórnarsáttmálanum að auðlindaákvæðið skyldi fara inn í stjórnarskrána. Og í ljósi þess hvernig það fór, að ekki náðist samkomulag um það og Sjálfstæðisflokkurinn náði að knésetja Framsóknarflokkinn í þeirri umræðu og koma í veg fyrir að málið næði fram að ganga, þá rak mig í rogastans þegar ég í hádeginu var að lesa drög að ályktun um auðlindir Íslands sem liggja núna fyrir flokksþingi Framsóknarflokksins sem hefst um helgina. Þar er margt að finna á þeim 37 síðum sem ályktunin tekur til og er nú afskaplega brött og nokkuð örvæntingarfull tilraun framsóknarmanna til að breyta sér í sósíaldemókrataflokk 70 dögum fyrir kosningar, svona meira og minna unnið upp úr gömlum og góðum klassískum krataplöggum, minnir um margt á stefnuskrá Samfylkingar. Þarna er einn maður eitt atkvæði,  Þarna er Framsóknarflokkurinn að fara fram með það í stefnuskrá sem í rauninni gengur þvert á þau lög sem við erum að endursamþykkja hérna í dag af því að auðvitað gengur þessi breyting á lögum um vatnalögin út á að endurtaka að því leytinu til vatnalagaferlið, að þetta kostulega mál er komið inn í þingið aftur í þessu formi. Þess vegna hlýtur pólitísk umræða um eignarhaldið á vatninu, um séreign og sameign á auðlindum þjóðarinnar, að fara fram um leið. Það er alveg augljóst mál af því að þarna er verið að breyta lögum um vatnalög. Þá hljótum við um leið að ræða það hvort ekki eigi í leiðinni að gera aðrar breytingar á lögum um vatnalög sem eiga að taka gildi 1. júlí árið 2007, tæplega tveimur mánuðum eftir kosningar. Ljóst er að ríkisstjórnin er með þessu máli að rjúfa sáttina sem var gerð við stjórnarandstöðuna á sínum tíma sem fólst í því að málið var afgreitt með gildistökufrestun fram yfir kosningar. En hér er verið að taka málið upp aftur og þó það sé einn afmarkaður angi af því og heiti núna allt annað, um varnir gegn landbroti, og lagt fram af hæstv. landbúnaðarráðherra, þá er verið að breyta nýsamþykktum lögum um vatnalög. Það gefur alveg augaleið. Verið er að breyta lagabreytingunum sem eiga að taka gildi 1. júlí, það eru breytingar á 1923-lögunum um eignarhald á vatni. Það gefur augaleið. Þess vegna hljóta líka að vakna upp umræður um eignarhald allra auðlinda náttúrunnar, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan, og meðferð á sameiginlegum auðlindum okkar allra. Það opinberast núna í þessu máli og í lyktum stjórnarskrármálsins hvernig auðlindabraskið hefur í rauninni farið. Eignarhaldið á auðlindum þjóðarinnar, á vatninu, á fiskinum í sjónum, á fallvötnunum o.s.frv. á að sjálfsögðu að vera sameign þjóðarinnar. Þetta er eitt grundvallarmál okkar jafnaðarmanna og eitt það mál sem við höfum hvað harðast barist fyrir. Framsóknarflokkurinn ítrekar stuðning við þá stefnu okkar í sínum nýju landsfundarplöggum og þess vegna hlýtur hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformaður flokksins að gera grein fyrir því í hvaða berhögg sú ályktun gengur við niðurstöðu stjórnarskrárnefndarinnar og aftur í berhögg við vatnalagafrumvarpið sem við erum að fjalla um í dag. Við erum að fjalla um breytingar á vatnalögunum og ráðherrann notaði sitt tækifæri hérna áðan og ítrekaði stuðning sinn við vatnalagafrumvarpið í heild sinni. Hann fann því bókstaflega ekkert til foráttu og sagði, virðulegi forseti, að verið væri að færa vatnalögin til nútímans. Sem sagt, einkavæðingin var orðin að nútímavæðingu hjá hæstv. landbúnaðarráðherra. Það var allt og sumt. Þetta undarlega reiptog á milli ráðherranna tveggja um þennan anga vatnalaganna kemur núna inn í þingið rétt fyrir þinglok á þessu kjörtímabili eftir að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur beðið landbúnaðarnefnd að taka af sér þennan beiska kaleik og flytja þetta mál til að spara honum sneypuförina, til að spara honum þá smán að standa frammi fyrir þinginu og biðja um breytingar á vatnalögunum eftir það samkomulag sem var gert til að klára málið á sínum tíma. Í raun var verið að losa ríkisstjórnina úr mikilli kreppu. Ríkisstjórnin hafði að lokum frumkvæði að því að ljúka málinu þannig að lögin tækju ekki gildi fyrr en tveimur árum eftir að þingið afgreiddi þau, sem er núna í vor. Hæstv. ráðherra landbúnaðarmála og varaformaður Framsóknarflokksins opnar því mikla ormagryfju og opinberar hver staða mála er í auðlindamálunum almennt og rifjar að sjálfsögðu upp og kemur aftur með inn í þingið öll þau harkalegu átök sem urðu í kringum vatnalagamálið allt saman, en þar var tekist á um algert grundvallaratriði sem var eignarhaldið á vatninu. Stjórnarandstöðuflokkarnir fögnuðu þeim áfangasigri í málinu að ná því í gegn að gildistöku laganna yrði frestað fram yfir kosningar. Eftir fall ríkisstjórnarinnar í vor gefst nýrri ríkisstjórn, sem verður vonandi undir forustu okkar jafnaðarmanna, færi á að breyta þessum lögum gagngert þannig að eignarhaldið á vatninu verði sameign allra landsmanna en ekki séreign örfárra því það vita allir að vatnið verður gífurlega verðmæt auðlind bara á allra næstu árum, ég tala ekki um áratugum. Vatnsskortur blasir við í heiminum og neysluvatn sem er búið að vinna og tappa á flöskur verður gífurlega verðmæt auðlind rétt eins og olían og þær allra verðmætustu auðlindir. Vinnslan, fullvinnsla og sala á vatni með því sem við erum að gera núna, að koma vatninu undir séreign og festa séreignina á vatninu, er verið að færa gríðarleg verðmæti sem skapast á næstu áratugum í hendur fárra einstaklinga, rétt eins og gert var með kvótann á sínum tíma. Þessi vatnalagabreyting sem nú kemur inn í þingið undir þessum formerkjum hlýtur að draga fram rétt fyrir kosningar umræðu um auðlindamálin almennt. Hvernig fór fyrir sjávarútvegsmálunum? Hvernig fór fyrir eignarhaldinu á kvótanum? Sem er líklega búið að rammfesta svoleiðis núna um 18 árum eftir að frjálsa framsalið var heimilað, kvótinn hefur gengið kaupum og sölum. Þeir sem fengu kvótanum úthlutað upphaflega, margir hverjir, eru búnir að selja hann og auðgast gífurlega, aðrir eru búnir að kaupa og skuldsetja sig. Heilu byggðarlögin eru rústir einar út af kvótakerfinu eingöngu. Þegar veiðireynslunni og kvótasetningunni var deilt á þá eina sem höfðu átt útgerð en ekki á fólkið í landinu, fólkið sem vann fiskinn, mennina sem voru á skipunum og veiddu fiskinn - að sjálfsögðu var kvótasetningin og frjálsa framsalið eitthvert mesta óréttlætismál íslenskrar stjórnmálasögu. Það er alveg á hreinu, enda hafa deilurnar um sjávarútvegsmálin verið nánast látlausar þó það hafi kannski hægt á því allra síðustu ár, enda töldu margir að fyrst ekki náðist að breyta þessu fyrir síðustu kosningar yrði erfitt að gera það seinna því málið verður alltaf flóknara og flóknara af því að kvótinn var gerður að séreign. Alveg á sama hátt er verið að gera vatnið að séreign núna. Nú er verið að búa í haginn fyrir að í framtíðinni, eins og ég sagði áðan, verði vatnið ómetanleg auðlind, algerlega. Þeir sem búa yfir miklum vatnslindum og vatnsbólum og þeir sem búa yfir þeirri auðlind eru að sjálfsögðu handhafar auðæfa sem er erfitt að verðsetja hér og nú. Vatnsskortur næstu áratuga víða um heim er að sjálfsögðu mjög alvarleg þróun og vandséð að menn nái að sporna mikið við því. Því hefur verið spáð af mörgum af okkar færustu fræðimönnum og vísindamönnum í heiminum að stríðsátök næstu ára og áratuga snúist um vatnið eins og þau hafa snúist um olíuna á síðustu áratugum, innrásirnar í Írak og allar þær hörmulegu niðurlægingar þar sem Bandaríkjamenn hafa farið í aftur og aftur. Þar er barist um auðlindir að miklu leyti þó svo það sé gert undir yfirskini mannréttindabaráttu o.s.frv. þá er að sjálfsögðu verið að takast á um gríðarlegar auðlindir. Vatnið er að verða að slíkri auðlind og með því að séreignarvæða og einkavæða vatnið er að sjálfsögðu verið að stíga mjög dramatísk og alvarleg skref inn í framtíðina. Þess vegna er kannski fagnaðarefni að hæstv. landbúnaðarráðherra ætli að koma þessu máli kannski frekar fyrirhafnarlítið í gegnum þingið núna. Kannski er ágætt að það var gert til að þinginu gæfist tækifæri til að ræða málið aftur svo skömmu fyrir kosningar. Það er ágætt að rifja upp grundvallarmálin þegar kemur að kosningum svo að yfirborðsmennskan og auglýsingaskrumið síðustu vikurnar fyrir kosningar villi ekki sýn heldur hafi þeir sem ætli sér að taka ábyrga afstöðu í kosningum tækifæri til að rifja upp grundvallaratriðin. Hver er afstaða flokkanna til auðlindamálanna? Ætli það sé ekki stærsta einstaka málið í samfélagsstjórnmálum okkar? Framsóknarflokkurinn segir eins og ég gat um áðan í glænýjum og brakandi ferskum drögum að landsfundarályktun, með leyfi forseta: „Auðlindir landsins … eru í sameign íslensku þjóðarinnar.“ Þetta stendur hér, ég var að prenta þetta út fyrir hálftíma síðan. Þetta eru glænýjar ályktanir og á undan stendur meira að segja „Að í stjórnarskrá standi:“ Þetta eru því bein fyrirmæli til stjórnarskrárnefndarinnar sem hv. þingmenn á borð við Össur Skarphéðinsson og fleiri hafa verið að vinna í og geta gert okkur betur grein fyrir jafnvel síðar í umræðunni í dag ef svo vel vill til en þetta er algert grundvallarmál. Á sama degi og Framsóknarflokkurinn endurtekur vatnalagavitleysuna, kemur hér inn með breytingartillögu við vatnalögin, einkavæðinguna á vatninu, þá gefur hann út drög að ályktunum fyrir 29. flokksþing framsóknarmanna 2.–3. mars 2007, þáhljóðandi ályktun sem ég las áðan um auðlindir landsins og að það skuli standa í stjórnarskrá að þær séu sameign íslensku þjóðarinnar, sameignin sem kveðið er á um á landsfundinum. Fyrir því er svo barist blóðugri baráttu á Alþingi sama dag að hún sé gerð að séreignarréttindum, vatnið sé einkavætt, ein af okkar mestu og verðmætustu auðlindum sé einkavædd og færð undir séreign. Á sama tíma heldur flokkurinn þessu fram gagnvart félagsmönnum sínum og íslensku þjóðinni. Þess vegna hlýtur hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformaður flokksins, Guðni Ágústsson, að gera þinginu grein fyrir hvort skuli standa, hvoru fólk skuli trúa. Hverju eiga kjósendur að trúa og hverju eiga hans eigin flokksmenn að trúa? Er hann að blekkja sína eigin flokksmenn með þessum ályktunardrögum sem hann er að dreifa um í dag á netinu og víðar? Er það blekking? Af því að sama daginn kemur hann í ræðustól og segir að einkavæðingin á vatninu hafi verið nútímavæðing á 70 ára gömlum lögum, ósköp saklaust og einfalt mál, bara nútímavæðing, sagði hann. Verið sé að færa gömul lög til nútímans. Það var verið að einkavæða vatnið, virðulegi forseti. Það var ekki verið að nútímavæða nokkurn skapaðan hlut. Það var ekki nútímavæðing að heimila framsalið á kvóta, á heimildinni til að sækja fiskinn. Að gera það að séreignarrétti og þykjast svo ætla að berjast fyrir því og binda það í stjórnarsáttmála að það eigi að tryggja sameign þjóðarinnar á auðlindinni í stjórnarskrá, að það sé í stjórnarsáttmála. Svo er að sjálfsögðu lúffað fyrir Sjálfstæðisflokknum sem virðist ekki ætla að skipta um stefnu í þessu máli, því miður. Sjálfstæðisflokkurinn boðaði á landsfundi fyrir mörgum árum sátt um sjávarútvegsmál. Sú sátt gekk aldrei eftir, enda voru þau mál mjög hávær fyrir fjórum árum. Kannski verða þau það aftur núna, það er kannski hið besta mál, vonandi. Auðlindamálin almennt. Ég held að það besta sem gæti gerst væri að kosið yrði um auðlindamálin við kosningarnar í vor. Þau mál eru mjög hávær. Flokkarnir yrðu látnir segja svart á hvítu hver sé stefna þeirra. Er það stefna Framsóknar sem er lögð fyrir flokksþingið um sameignarákvæði í stjórnarskrá um sameign allra auðlinda íslensku þjóðarinnar eða einkavæðingin á auðlindunum sem Framsóknarflokkurinn berst fyrir á Alþingi? Hvor stefnan er rétt eða hefur flokkurinn kannski báðar stefnurnar, aðra þegar hentar hér og hina þegar hentar þar? Ég veit það ekki. Hann hefur sjálfsagt svör við því á reiðum höndum, hæstv. ráðherra og varaformaður flokksins sem hefur kannski skrifað þennan texta og unnið hann í þennan búning? Hver veit. Hann hlýtur alla vega að gerþekkja hann því hann fjallar um auðlindamálin í þinginu sama dag og ályktunin er gefin út. Við erum að fjalla um grundvallarmál. Hæstv. landbúnaðarráðherra opnaði ormagryfju í morgun þegar hann kom inn með þessa breytingartillögu við vatnalögin sem átti að smygla í gegnum þingið sem sakleysislegu máli um landbrot, reyna að fá landbúnaðarnefnd til að bera hitann og þungann af málinu, taka smánina af hæstv. landbúnaðarráðherra eftir skæklatogið í ríkisstjórninni þegar þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra kom upp þeirri sársaukafullu stundu sem hæstv. landbúnaðarráðherra upplifði í þeirri umræðu, að hafa hirt frá honum þetta verkefni út úr því með vatnalögunum. Þess vegna hefði nú verið eðlilegra af því að hann lýsti yfir þeim nýja velvilja, þeim nýtilkomna velvilja sem væri núna í iðnaðarráðuneytinu í garð hæstv. landbúnaðarráðherra, að hæstv. iðnaðarráðherra hefði þá flutt þetta mál sem breytingartillögu við vatnalög og það væri ekki verið að flytja breytingartillögu við málið undir allt öðru yfirskini, undir stjórn allt annars ráðherra o.s.frv. Þetta er nefnilega hið dapurlegasta mál að öllu leyti hvað varðar aðkomu ríkisstjórnarinnar að því, en um leið gefur leiðrétting á verkefnahnuplinu á milli framsóknarráðherranna Alþingi færi á að ræða auðlindamálin almennt og yfirleitt. Hvað er með gjaldtöku af nýtingu auðlindanna? Auðvitað á nýtingarrétturinn að vera skýr og til staðar hvort sem þar er á vatninu, fallvötnunum, fiskinum eða öðrum takmörkuðum auðlindum sem við Íslendingar eigum og eigum að eiga allir saman. Það er algert grundvallaratriði. Það er sú stefna sem Framsóknarflokkurinn er að svíkja með vatnalögunum, með einkavæðingunni á vatninu. Það er sameignin á auðlindunum okkar. Hver á gjaldtakan að vera o.s.frv.? Það er frekar það sem við ættum að ráða fram úr núna. Hvernig á að haga fyrir nýtingu á þessum stóru og verðmætu auðlindum eins og vatninu á næstu áratugum? Hver á gjaldtakan að vera? Hver á arður samfélagsins að vera o.s.frv.? Í staðinn fyrir að undirstrika og endurtaka átökin um vatnalögin, einkavæðinguna á vatninu 70 dögum fyrir kosningar, koma með það inn í þingið. Draugurinn er vakinn upp. Aftur er tekist á um einkavæðingu vatns á hinu háa Alþingi og núna undir forustu hæstv. landbúnaðarráðherra sem sama dag flytur ályktun um það á landsfundi sínum að í stjórnarskrá standi að allar auðlindir séu sameign íslensku þjóðarinnar. Boltinn er hjá þér, hæstv. landbúnaðarráðherra.

Hæstv. forseti. Það góða við hv. þingmann er að hann hefur mynduglega rödd og ábúðarfullan svip, kannski trúa því einhverjir að hann segi satt þess vegna. Allir sem fylgjast með umræðunni vita að þetta var sama blekkingin og hjá Vinstri grænum fyrr í umræðunni. Auðvitað var aðeins verið að endurskoða vatnalögin, þau hafa ekki verið einkavædd, það er rangt. Vatnið er í eigu þjóðarinnar og er dýrmætasta auðlind Íslendinga. Hv. þingmaður er að mestu leyti vatn, hátt í 90% ef ég veit rétt. Vatnið er undirstaða lífsins og mikilvægasta auðlind sem við eigum saman, Íslendingar, óþrjótandi vatn sem enginn einkaréttur fellur á nokkru sinni. Hins vegar fara bændur og jarðeigendur auðvitað með eignarrétt á sínum jörðum. Hv. þingmaður ræðst mjög að auðlindamálinu. Framsóknarflokkurinn er þeirrar skoðunar og það er í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar að sjávarútvegsauðlindin kringum Ísland, hafið, sé sameign íslensku þjóðarinnar og það á að binda það í stjórnarskrá. Fyrir því er barist af okkar hálfu. Fyrir liggur líka að á síðustu árum var þjóðlendan, miðhálendið, skýrt með löggjöf í samstarfi núverandi flokka og gert að sameign allra Íslendinga, þannig að við höfum unnið heilt að þessu. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að tala um glænýjar og brakandi ályktanir Framsóknarflokksins sem umræða hefst um á flokksþingi á morgun. Þetta er hárrétt hjá hv. þingmanni, þar kemur margt merkilegt fram. Ég hef aðeins sagt að stjórnarandstöðuþingmenn, og ég hygg þar á meðal hv. þm. Björgvin Sigurðsson, hafi verið þess fýsandi að leiðrétta málið sem snýst fyrst og fremst um landbrot en ekki um vatn, 

Frú forseti. Eina blekkingin í málinu er afstaða Framsóknarflokksins gagnvart sínum félagsmönnum og kjósendum annars vegar og athafnirnar í þinginu hins vegar. Þar liggur blekkingin stóra. Verið er að halda því fram að flokkurinn berjist fyrir því að auðlindirnar eigi og skuli vera í sameign þjóðarinnar á sama tíma og tveir ráðherrar flokksins hafa á skömmum tíma farið fyrir einkavæðingu á vatninu, hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir í annað skiptið og nú hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformaður flokksins. Auðvitað á að tryggja nýtingarréttinn o.s.frv. um leið og séreignarákvæði í stjórnarskrá er komið á. Hins vegar var það ekki gert til hliðar við einkavæðingu á vatninu eða stöðu sjávarútvegsmála í dag. Stjórnarskrárnefndin lauk störfum með þeim hætti að það náðist ekki samkomulag um málið út af afstöðu stjórnarflokkanna. Það var algjör einhugur og fyrir því barist af hálfu fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna og annarra í auðlindanefnd að sameignarákvæðið í stjórnarskrá væri algjört grundvallarmál í allri umræðunni. Framsóknarflokkurinn hopaði í málinu og gaf eftir. Hefðu fulltrúar Framsóknar í nefndinni staðið með samvisku sinni, sannfæringu og stjórnarandstöðunni í málinu hefði nefndin einfaldlega lokið störfum með því að einangra Sjálfstæðisflokkinn í málinu, skilja hann frá, og einn stærsti pólitíski sigur liðinna ára hefði unnist, að tryggja sameign þjóðarinnar á auðlindum sínum í stjórnarskrá, gífurlega mikilvægt mál. Hæstv. ráðherra nefndi þjóðlendumálið sem var eitt af þeim málum sem var gert upphaflega með jákvæðum fyrirætlunum en var snúið upp í herferð gegn bændum og landeigendum ríkisvaldinu til mikillar minnkunar, alveg skelfilegt mál. Við ræðum það betur síðar.

Frú forseti. Við förum yfir mál frá hæstv. landbúnaðarráðherra og ég er að reyna að átta mig á þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað. Fyrir hádegishlé fór hv. þm. Jón Bjarnason um víðan völl varðandi frumvarpið og það var útilokað að fá neinn botn í það hvað Vinstri grænir vilja í umhverfisumræðunni, það var ekki með nokkrum hætti hægt að átta sig á því hvað þeir vilja hvað þetta varðar. Mér fannst hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson að mörgu leyti tala ósköp svipað, út og suður. Á hefðbundinn hátt var þetta frasakennd ræða, sömu frasarnir síendurteknir sem segja okkur ekki neitt um málið, um málefnið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða breytingar hann vilji gera. Hvernig vill hv. þingmaður í raun að við höfum rammalöggjöf um nýtingu vatns og vatnsafls? Fram hefur komið úr þessum ræðustól að hv. þingmaður vill ekki nýta vatnsaflið til virkjana og eltir þar Vinstri græna, en það er ýmislegt annað sem þarf að hafa stjórn á varðandi vatnið. Það þarf að hafa löggjöf og stjórn á vatninu, það þarf að nýta vatnið, vatnsaflið, og á ýmsan hátt þarf að sjá til þess að vatnið nýtist landinu, landbúnaðinum og þjóðinni til heilla. Hvernig vill hv. þingmaður sjá það? Ég vil gjarnan fá málefnaleg svör en ekki svör eins og Vinstri grænir gáfu sem fóru að tala um Ísrael hvað mínar spurningar vörðuðu.

Hv. þingmaður er greinilega í miklu ójafnvægi í dag. Hann veður úr einu í annað, er mjög dónalegur og er með dylgjur og aðdróttanir. Hann reynir að gera lítið úr málflutningi manna með einhverjum ómerkilegum dylgjum í staðinn fyrir að koma með málefnalegar athugasemdir í málinu. Hann spurði reyndar að lokum einnar spurningar sem kannski varpar ljósi á málið, hvernig við viljum koma fyrir eignarhaldinu á auðlindunum eins og vatninu. Við viljum að sjálfsögðu tryggja sameign íslensku þjóðarinnar, eins ég margtalaði um áðan, með stjórnarskrárbreytingum, með því að binda eignarhald íslensku þjóðarinnar, sameignina, á öllum hennar sameiginlegu auðlindum í stjórnarskrá. Það er stefna okkar jafnaðarmanna í sinni einföldustu mynd og það er stefnan sem nýjasta tilraunin til að breyta Framsóknarflokknum í Samfylkinguna felur einnig í sér. Ég las í hádeginu hin 37 blaðsíðna stefnuskrárdrög Framsóknar og þeir gerðu þar mjög flotta tilraun til að breyta flokknum í Samfylkinguna 70 dögum fyrir kosningar. Eftir að hafa verið einhvers konar B-deild í Sjálfstæðisflokknum í 12 ár ætla þeir að breyta honum í Samfylkinguna, svona klassískan krataflokk, rétt fyrir kosningar. Þar hnaut ég um þetta grundvallaratriði að flokkurinn vildi tryggja sameign þjóðarinnar á öllum auðlindum. Þar tek ég undir og get gert orð ályktunar Framsóknarflokksins að mínum í svari við spurningu þingmannsins sem fer hér hamförum fyrir einkavæðingu á vatni. Önnur vitleysa sem datt upp úr þingmanninum var að ég væri að berjast gegn nýtingu vatnsfalla til raforku. Þetta er eins og hver annar þvættingur sem tekur því varla að elta uppi en ég vil samt gera þingmanninum þann greiða að svara þessu og sýna honum þá virðingu.

Herra forseti. Það fór sem mig grunaði, að ég fengi svipuð útúrsnúningasvör og hjá Vinstri grænum. Ég er ekki einvörðungu að tala um eignarhaldið á vatninu. Ég er tala um þá löggjöf sem hér er til umræðu, sem varðar fyrirhleðslur, stjórn á vatninu, löggjöf sem varðar stjórn á vatninu. Það er sá punktur sem ég er að tala um en eignarhaldið kemur málinu alls ekki við. Frumvarpið snýst um löggjöf um fyrirhleðslur, um stjórnun á vatni frá jökli til sjávar. Það var um það sem ég vildi fá að heyra hjá hv. þingmanni.

Það sem sjálfstæðismaðurinn, hv. þm. Kjartan Ólafsson, 8. þm. Suðurlands er að gera er að reyna að afvegaleiða umræðuna. Hann reynir að færa umræðu um grundvallaratriði yfir í umræðu um smáatriði. Við getum týnt okkur í tæknilegum útfærsluatriðum í viðamiklu máli eins og vatnalögum, að sjálfsögðu. En forsenda slíkrar umræðu er að hafa fyrst rætt grundvallaratriðin. Út á hvað gengu vatnalögin? Þau gengu út á að einkavæða vatnið. Þau gengu út á að tryggja séreignarákvæði og séreign á vatni áratugi inn í framtíðina. Það blasir við öllum lifandi mönnum, hvort sem það er í Ísrael eða á Íslandi, að vatnið er verðmætasta auðlind framtíðarinnar. Háttvirtir stjórnarliðar geta ekkert falið sig bak við útúrsnúninga um fyrirhleðslur, farið að tala um virkjunarmál ofan í einkavæðingu á vatni og einhverja vitleysu bara. Við erum að tala um algjört grundvallarmál, sameign íslensku þjóðarinnar á auðlindum okkar. Um þetta hefur ítrekað brostið á með miklum deilum, m.a. fyrir kosningar, eins og fyrir fjórum árum þegar rætt var um sjávarútvegsmálin. Hver veit nema auðlindamálin í heild sinni verði eitt af stóru kosningamálunum í vor. Ég ætla að spá því. Hér er aftur deilt um einkavæðingu á vatni. Hæstv. landbúnaðarráðherra velti þeim steini af stað í morgunsárið með sakleysislegu máli, sem reyndist breytingartillaga við vatnalögin þegar á reyndi. Við höfum rætt um hana síðan og örugglega eitthvað áfram. Ég tala nú ekki um þegar málið kemur út úr nefnd, komi það einhvern tíma út úr nefnd. Eins og ég segi þá vekur þetta upp marga drauga og sársaukafullar minningar fyrir ríkisstjórnina.

Herra forseti. Ég hef tiltölulega stutt innskot í þessa umræðu. Hér er á dagskrá frumvarp um varnir gegn landbroti. Í fljótu bragði virðist málið tiltölulega saklaust enda tilraun til að gera breytingu á lögum sem ekki eru orðin lög, svo skringilega sem það kann að hljóma. Það hefur verið farið út um víðan völl af skiljanlegum ástæðum. Þar sem málið snertir vatnalög og eignarrétt á vatni þá hafa menn fjallað um einkaeignarrétt landeigenda og stöðu þeirra annars vegar og þjóðarinnar hins vegar að því er varðar eignarhald á auðlindum almennt. Það er auðvitað ákaflega stór og áleitin spurning í íslenskum stjórnmálum, þ.e. hvernig eigi að standa að því að sameiginlegar auðlindir séu tryggilega í höndum þjóðarinnar sjálfrar en ekki annaðhvort gefnar eða seldar á tombóluprís til einkaaðila eða einstaklinga, eins og við höfum orðið vitni að í tengslum við fiskinn í sjónum. Sú auðlind er að mínu mati og mikils meiri hluta þjóðarinnar sameiginleg eign íslensku þjóðarinnar. Umræðan um sjávarútveginn, fiskveiðimál, kvótann og eignarréttinn, var eitt stærsta kosningamálið árið 2003. Í allri stjórnmálaumræðu fyrir þær kosningar var tekist á um fiskveiðikerfið og því máli lauk í raun þannig að Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur sem höfðu stutt kvótafyrirkomulagið og framsal kvótans gáfu eftir á endasprettinum, þeir áttuðu sig á hver hugur þjóðarinnar var. Þegar þeir mynduðu aftur nýja ríkisstjórn gerðu þeir stjórnarsáttmála þar sem kveðið var á um, sem stendur enn, að sett skuli ákvæði í stjórnarskrá um að auðlindir sjávar séu sameign þjóðarinnar. Þetta sló að einhverju leyti á óánægjuna og kurrinn sem ríkti í þjóðfélaginu og þetta var loforð sem stjórnarflokkarnir gáfu, 

Þetta er rétt.

Þetta er rétt, segir hæstv. landbúnaðarráðherra. En ég þarf ekki að leita hans til staðfestingar á þessu. Þetta veit öll þjóðin. Nú gerist það í umræðu um varnir gegn landbroti að hæstv. landbúnaðarráðherra sér ástæðu til að standa upp, kannski að gefnu tilefni, kannski af því að samviska hans kallar eftir því, og gefur þá yfirlýsingu að staðið verði við þetta loforð. Framsóknarflokkurinn stendur við sín loforð, sagði hæstv. landbúnaðarráðherra, enda vaskur maður og traustur á velli. Hann tvístígur skörulega í kringum mig og fer ekkert milli mála að hann ætlar að standa við þessa yfirlýsingu, hina stórmerku stjórnmálayfirlýsingu að Framsóknarflokkurinn standi við loforð sín og muni standa við það loforð í stjórnarsáttmálanum að ákvæði verði sett inn í stjórnarskrána um sameign þjóðarinnar á auðlindunum í sjónum. Í dag er 1. mars og mér skilst að eftir séu sex eða sjö þingdagar þar sem þingið kemur saman og tekur sameiginlegar ákvarðanir, setur lög eða staðfestir yfirlýsingar. Það er því ljóst að ef einhverjar breytingar verða lagðar til á stjórnarskránni þá þarf að leggja þær fyrir þingið að samþykkja. Mér hafa borist þær fréttir, sem eru ekkert leyndarmál, að stjórnarskrárnefnd líti nánast á það svo að hún hafi lokið störfum og ekki náð samkomulagi um eitt einasta atriði, nema einhverjar tilfærslur og lagabreytingar, breytingar að því er varðar íbúakosningu eða almennar kosningar sem Alþingi er sammála um að leggja fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er allt og sumt sem kemur úr starfi þessarar stjórnarskrárnefndar og hvergi er minnst á það enn sem komið er að samkomulag verði um að stjórnarskrárákvæði sé bætt við og lagt undir þjóðina að auðlindin í sjónum verði sameign þjóðarinnar. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformanns Framsóknarflokksins. Ég stend heils hugar með honum ef á þetta þarf að reyna. Ég geri ráð fyrir því að öll stjórnarandstaðan sé einhuga á bak við ráðherrann um að knýja þetta fram í nefndarstarfinu. En þar fer hver að verða síðastur. Ég held að bæði ég, þingið og þjóðin öll bíði með nokkurri eftirvæntingu eftir efndum á þessu síðasta loforði ráðherrans. Ég efast ekki um að hugur hæstv. ráðherra stendur til þess að efna þetta loforð. Hann er maður til þess og hann upplýsti okkur um það áðan að 90% af hv. þm. Björgvini Sigurðssyni væri bara vatn. Það gildir víst um okkur hina líka. En ég hef eiginlega alltaf verið á því að það sé eitthvað meira en vatn í hæstv. ráðherra, meiri töggur í honum en í okkur hinum. Að því leyti ber ég fullt traust til hans núna þegar hann gefur þessa yfirlýsingu og segir: Framsókn ætlar að standa við sitt loforð. Nú bíðum við spennt næstu sex dagana.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni málefnalega og drengilega ræðu, eins og hans var von og vísa. Hann er gamalreyndur úr þinginu, allt frá því að faðir minn var hér uppi. Það er gaman að kynnast honum þótt að hann hafi nú skipt um pólitískan lit. En það er auðvitað hans frelsi.

Er það verra eða betra?

Ég tek enga afstöðu til þess því að í öllum flokkum þurfa að vera góðir menn. Flokkarnir þurfa á góðu og málefnalegu fólki að halda og hv. þm. Ellert Schram er þeirrar gerðar og hann nýtist hverjum flokki vel þar sem hann er staddur hverju sinni. Ég vil ítreka það, af því að hv. þingmaður fjallaði ekki um það vandamál sem ég er að glíma við að reyna að koma aftur heim í hús landbúnaðarráðuneytisins og Landgræðslunnar, heldur miklu meira um auðlindir, að stefna Framsóknarflokksins er skýr. Framsóknarflokkurinn hefur sem betur fer ekki meiri hluta í þinginu, það hefur enginn flokkur gott af því. Hann þarf að berjast fyrir sínum málum. Framsóknarflokkurinn hefur haft að leiðarljósi og mun hafa það á þingi, líkt og menn hafa farið yfir drögin, að auðlindir sjávar skuli vera sameign og bundnar stjórnarskrá. Auðvitað erum við ekki að hverfa frá því. Við munum berjast fyrir því. Þetta er alveg skýrt og þarf ekki að ræða frekar. Það munum við gera og þeir sem með þessi mál fara á vegum flokkanna. Við sjáum til hvað tíminn leiðir í ljós. Framsóknarflokkurinn er samur og jafn í stefnu sinni gagnvart þessari auðlind eins og mörgum öðrum auðlindum sem eru sameign íslensku þjóðarinnar, þar á meðal vatnið.

Herra forseti. Það liggur við að undirritaður sé hrærður eftir að heyra þessi lofsamlegu ummæli. En þau eru ekki það sem skiptir máli í þessari umræðu heldur hitt að við höfum talað um háalvarlegt pólitískt hitamál sem snertir alla þjóðina: Hver hafi eignarhaldið á auðlindinni í sjónum? Ég hef ekki skilið það öðruvísi en svo að þegar Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur gera með sér samkomulag um að mynda ríkisstjórn og þeir skrifa undir stjórnarsáttmála sem kveður á um að það skuli sett skuli ákvæði inn í stjórnarskrána um að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar þá sé Sjálfstæðisflokkurinn líka þeirrar skoðunar, annars færi hann ekki að skrifa undir þetta. Jafnvel þó að þetta sé niðurstaða samninga eða einhver málamiðlun. Ég held að það sé ríkjandi skoðun að þjóðin eigi þessa auðlind. Mér finnst það til háborinnar skammar ef stjórnarflokkarnir ætla að svíkjast undan merkjum og bregðast þjóðinni með því að ganga ekki frá einu af grundvallaratriði stjórnarsamstarfsins. Ég endurtek mínar bestu kveðjur og óskir í baráttu framsóknarmanna ef þeir eiga í stríði við sjálfstæðismenn. Ég held hins vegar að tekið verði eftir því um allt land ef svíkja á menn um þetta ákvæði í stjórnarsáttmálanum.

Virðulegi forseti. Mál þetta sem hér er til umræðu má segja að sé arfur frá fyrri tíð, það eigi að reyna að ljúka því að ná niðurstöðu í mál sem kom upp á síðasta vetri og þess freistað að niðurstaðan verði með þeim hætti að engar breytingar hafi orðið þegar upp er staðið þrátt fyrir lagasetninguna um vatnalögin eins og hér hefur verið minnst á. Ég geri ekki ágreining við hæstv. ráðherra um efni málsins, að landbrotsvarnirnar heyri undir landbúnaðarráðherra, og tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að tefja fyrir framgangi málsins í þingsölum. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því hvort vatnalögin nái því nokkurn tímann að taka að fullu gildi en eins og menn vita hefur stjórnarandstaðan lýst þeim áformum sínum að afnema þessa lagasetningu hafi hún tök á því eftir kosningarnar í vor. Ég tel málið ekki af þeirri stærðargráðu að það sé ástæða til að fara í miklar landamæradeilur á milli ráðuneyta eða skipa sér í sveitir með öðrum ráðherranum og á móti hinum. Ég held að þingið eigi ekki að blanda sér í slíkar deilur. Hins vegar finnst mér meiri ástæða til að velta fyrir sér á þessu stigi hvort ekki sé rétt að breyta Stjórnarráðinu. Ég hef lengi verið á þeirri skoðun að gera þurfi breytingar á skipan ráðuneytanna og það er greinilegt að ráðuneytin eru orðin mjög misjafnlega umfangsmikil í dag. Breytingar hafa orðið eins og menn þekkja, árið 1989 var stofnað umhverfisráðuneyti í harðri andstöðu við sjálfstæðismenn sem lágu í margra vikna málþófi og lásu upp úr bókum frá upphafi til enda til að koma í veg fyrir að umhverfisráðuneyti yrði stofnað. Það er eðlilegt að rifja það upp og gefa sjálfstæðismönnum færi á því að útskýra andstöðu sína við þá breytingu á þeim tíma. Ég held þó að þetta megi heita meira sagnfræði í dag, það séu ekki deilur um það hvort umhverfisráðuneytið verði til. Það hefur tekið breytingum. Umhverfisráðuneytið er að verða æ viðameira og ég spái því að það muni stækka enn þegar fram líða stundir, bæði að verkefnum og mannafla. Straumarnir liggja þannig í stjórnmálunum að menn horfa meira á úrlausn ýmissa málaflokka í þjóðfélaginu og þjóðmálunum út frá umhverfismálum og þess vegna vex þýðing umhverfisráðuneytisins. Að sama skapi verður þýðing einstakra atvinnuvegaráðuneyta minni og ef við skoðum einfaldlega tölur um stærð og umfang ráðuneyta eru sum þeirra afskaplega lítil svo að ekki sé meira sagt og það er varla hægt að segja að það sé fullt starf að vera ráðherra yfir þeim smæstu. Það er fyllsta ástæða til að huga að endurskipulagningu Stjórnarráðsins í þessu ljósi til að leitast við að viðfangsefnin verði nokkurn veginn svipuð að umfangi, stærð og ábyrgð og málum sé skipað með eðlilegum hætti á milli ráðuneyta. Það þýðir m.a. að umhverfismálaviðhorfið þarf að vera í einu ráðuneyti en atvinnumála- og nýtingarviðhorfið í öðru ráðuneyti þannig að hægt sé að fela umhverfisráðherra stjórn og úrlausn ákveðinna mála á heildarsviði án þess að hann sé bundinn af hagsmunum einstakra atvinnuvega. Ég held að það sé óþarfi og varla ástæða til þess lengur að halda úti sjálfstæðum atvinnuvegaráðuneytum, sérstaklega ekki í landbúnaðar-, sjávarútvegs- og iðnaðarráðuneyti. Þau eru öll orðin mjög lítil og ég hygg að það sé eðlilegt að sameina þau í eitt, kannski tvö ef við tökum viðskiptaráðuneytið með. Ég held að þær vangaveltur sem hér hafa komið fram um að landbúnaðarráðuneytið verði fljótlega lagt niður sem sjálfstætt ráðuneyti séu ekki alveg út í hött. Ég held að því verði óhjákvæmilega hrint í framkvæmd við ríkisstjórnarskipti, hvort sem það verður næst eða þarnæst. Mig langar að spyrjast fyrir um eitt atriði í þessu frumvarpi til að það komi fram hvernig beri að skilja það. Það varðar 1. gr. 3. mgr. Eins og þeir sjá sem hafa kynnt sér efni frumvarpsins er í 1. mgr. fasteignareiganda veitt heimild til að verja land gegn spjöllum af landbroti eða árennsli vatns með því að víkka vatnsfarveg, breyta honum eða gera nýjan, og í 2. mgr. er þessum fasteignareiganda veitt heimild til eignarnáms til að hrinda þessum áformum sínum í framkvæmd. Í 3. mgr. birtist svo ráðherrann sjálfur og honum er falið að ráðast í framkvæmdir gegn landspjöllum, enda sé það gert til að „verja fasteignir eða önnur mannvirki sem varða almannaheill“. Mig langar að spyrja: Hvað er þetta víðtæk heimild? Hvenær á ráðherrann að beita henni? Á hann að beita sér samkvæmt þessu ákvæði ef um er að ræða einhver landspjöll sem eru að verða á einhverri landareign sem ríkið á ekki og jafnvel þótt landeigandi aðhafist ekkert? Gefur þetta þá ráðherra heimild til að grípa inn í gegn vilja landeiganda og jafnvel skyldu til að grípa inn í gegn heimild landeiganda og grípa til aðgerða til að vinna gegn landbroti? Mig langar að fá aðeins skýringar á því hvað þessi heimild ráðherra í 3. mgr. er víðtæk, mér finnst greinargerð frumvarpsins ekki skýra nægjanlega hversu víðtæk hún á að vera. Ég vil svo segja eitt, virðulegi forseti, um það sem hér hefur verið töluvert rætt, ákvæði stjórnarsáttmálans um sjávarútvegsmál. Í honum segir, með leyfi forseta: „Ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar verði bundið í stjórnarskrá.“ Þetta er alveg skýrt og um þetta varð samkomulag milli stjórnarflokkanna, æðstu stjórnir beggja stjórnarflokkanna samþykktu samkomulag um að hrinda þessu í framkvæmd núna. Það sem hefur gerst er að stjórnarskrárnefndin hefur í raun lokið störfum án þess að efna þetta ákvæði stjórnarsáttmálans. Það liggur algjörlega fyrir að það er ekki stjórnarandstaðan sem er að spilla fyrir því að það náist samkomulag um að efna þetta ákvæði stjórnarsáttmálans. Það eru stjórnarflokkarnir sjálfir sem eru að stöðva sína eigin yfirlýsingu. Það liggur ekkert fyrir um það að Sjálfstæðisflokkurinn sé að stöðva þetta mál, virðulegi forseti. Það hefur ekkert komið fram opinberlega frá fulltrúum Framsóknarflokksins um að Sjálfstæðisflokkurinn standi í veginum fyrir framkvæmd á þessu ákvæði sem flokkarnir urðu sammála um. Það liggur heldur ekki fyrir af hálfu sjálfstæðismanna að það séu framsóknarmenn sem stöðvi þetta. Það liggur yfir höfuð ekkert fyrir af hverju þetta ákvæði stjórnarsáttmálans nær ekki fram að ganga. Stjórnarflokkarnir verða að skýra þjóðinni frá því hvað veldur því að þeir beri ekki fram eigin tillögu. Hvað veldur því að þeir efna ekki það sem þeir hafa lofað? Um það snýst málið. Það hefur ekki komið fram. Það er farið að undirbúa frumvarp um breytingu á stjórnarskránni og þetta ákvæði er ekki þar. Það er hins vegar verið að undirbúa það að breyta stjórnarskránni þannig að það verði erfiðara en núna er að koma nýju ákvæði inn í stjórnarskrána. Í dag er nægjanlegt að það sé einfaldur meiri hluti á Alþingi fyrir kosningar og einfaldur meiri hluti á Alþingi eftir kosningar fyrir tiltekinni breytingu og þá nær hún fram að ganga. Núna er verið að leggja kjölinn að því að breyta þessu þannig að það þurfi samþykki tveggja þriðju alþingismanna til að stjórnarskrárbreyting eigi möguleika á að ná fram að ganga. Það er verið að setja erfiðari skilyrði en eru í dag til að breyta stjórnarskránni og það er verið að fela Sjálfstæðisflokknum neitunarvald á allar stjórnarskrárbreytingar nái þessar hugmyndir fram að ganga. Á meðan Sjálfstæðisflokkurinn hefur þriðjung atkvæða og a.m.k. 21 þingmann getur hann stöðvað allar stjórnarskrárbreytingar í framtíðinni ef þessi drög verða lögð fram eins og þau litu út í gær. Hvað á það að þýða, virðulegi forseti, að ætla sér að breyta stjórnarskránni þannig að Sjálfstæðisflokkurinn fái neitunarvald, hann geti neitað því að samþykkja stjórnarskrárbreytingu og geti komið í veg fyrir að þjóðin fái að kjósa um stjórnarskrárbreytingu eins og var þó yfirlýstur tilgangur þessarar breytingar? Virðulegi forseti. Menn verða að skýra þetta. Ég get ekki skýrt þetta öðruvísi en svo að stjórnarflokkarnir séu ekki aðeins að hlaupa frá eigin yfirlýsingu um stjórnarskrárákvæði um auðlindir hafsins, heldur ætla þeir sér að breyta stjórnarskránni þannig að það verði enn erfiðara en er í dag að koma þessu ákvæði inn. Það er sem sé unnið í öfuga átt. Það er ekki bara verið að heykjast á því að efna það sem menn hafa lofað, það er líka verið að reyna að koma breytingum í gegn sem gera mönnum erfiðara síðar að koma þeim á. Hæstv. landbúnaðarráðherra lýsti því yfir í hádeginu - ég heyrði það í þingsalnum - að framsóknarmenn mundu gera kröfu til þess að stjórnarsáttmálinn yrði efndur. Ég efa það ekki, virðulegi forseti, að þeir munu gera kröfu til þess svona rétt fyrir kosningar. En þeir munu ekki gera kröfu til þess að þessu verði hrint í framkvæmd. Þeir munu leka niður í þessu máli, þetta er sjónarspil til að blekkja fólk. Ef menn meina eitthvað með því sem þeir skrifa undir í stjórnarsáttmála og lofa sjálfum sér og öðrum standa þeir við það. Ef ekki er staðið við stjórnarsáttmálann þá slíti hann ríkisstjórninni. Ef landbúnaðarráðherra fer með rétt mál, að flokkur hans gerir kröfu til að við þetta verði staðið, spyr ég: Hvernig stendur á því að hann hefur öll þessi ár og allar þessar vikur þar sem unnið hefur verið að undirbúningi stjórnarskrárbreytingarinnar unað því að málið næði ekki fram að ganga? Við því er bara eitt svar: Hann ætlar að una því að ekki verði breytt. Það er jafnvel ekki víst að Framsóknarflokkurinn vilji að þessu verði breytt. Þeir eru nefnilega margir, bakhjarlarnir úr kvótaliðinu sem segja við hæstv. landbúnaðarráðherra að þeir vilji ekki að þetta verði þjóðareign, bæði úr Suðurkjördæmi og víðar. Það er nefnilega og hefur verið undanfarin ár leynt og ljóst unnið að því af hálfu LÍÚ að fá fiskveiðiréttindin viðurkennd sem einkaréttindi. Þeir hafa haldið ráðstefnur í því skyni, flaggað þar lögfræðiálitum og talað mjög skýrt í þeim efnum. Þeir leggjast á móti þessu ákvæði. Hvernig stendur á því að þessir hæstv. ráðherrar eru enn þá ráðherrar í ríkisstjórninni ef þeir meina að þetta eigi að fara fram? Strax og það varð ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði að stoppa málið áttu þeir að slíta ríkisstjórninni, að sjálfsögðu, en þeir sitja. Það vita sjálfstæðismenn og þeir munu héðan af ekki slíta ríkisstjórninni, jafnvel þó að Sjálfstæðisflokkurinn bregði fæti fyrir málið þessa fáu daga sem eftir eru þings. Auðvitað ekki. Fyrst þeir fóru ekki þegar fyrir lá að það yrðu vanefndir hafa þeir enga stöðu til að fara héðan af. Þetta er sjónarspil hjá hæstv. landbúnaðarráðherra. Hann er búinn að taka þátt í því að samþykkja það að þetta verði ekki efnt og það gerði hann þegar hann ákvað að sitja áfram sem landbúnaðarráðherra eftir að honum varð ljóst að ekki stæði til að þetta ákvæði yrði látið ná fram að ganga. Það er blekkingin sem hæstv. landbúnaðarráðherra er að reyna að bera fyrir þingheim. Það er ekki stórmannlegt, virðulegur forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra og flokksmenn hans vita að þeir geta fengið þetta mál í gegnum þingið núna með stuðningi stjórnarandstöðunnar. Það er þeirra að ákveða hvort þeir vilji þiggja það eða frekar sitja í ríkisstjórninni með Sjálfstæðisflokknum og málið fari ekki fram. Ef það er eitthvert sannleikskorn í því að krafan sé núna reist um að þetta verði efnt, hvaða skilyrði setja þá sjálfstæðismenn fyrir því að verða núna við kröfunni? Halda menn að sjálfstæðismenn muni kaupa það ókeypis að hleypa þessu ákvæði fram núna eftir að framsóknarmenn eru búnir að sætta sig við að það nái ekki fram að ganga? Nei, menn skulu ekki láta sér detta það í hug. Spurningin er bara: Hver er verðmiði sjálfstæðismanna á því að þetta nái fram að ganga? Það sjáum við næstu daga. Kannski er verðmiðinn sá að búa til svo flókna stjórnarskrárbreytingu að ekki verði hægt að ná fram breytingu á stjórnarskrá, hvorki um þetta atriði né annað án samþykkis Sjálfstæðisflokksins, að menn selji Sjálfstæðisflokknum um ókominn tíma sjálfdæmi um það hvernig stjórnarskrá lýðveldisins líti út. Er það verðið sem Sjálfstæðisflokkurinn setur upp, virðulegi forseti? Það má færa fyrir því nokkuð góð rök miðað við þau drög sem liggja fyrir þinginu þessa dagana. Virðulegur forseti. Það gefst örugglega tækifæri til að ræða þetta frekar síðar en ég gat ekki staðist það að blanda mér inn í umræðu um stjórnarsáttmálann vegna þess hvernig aðdragandi málsins var að því að þetta ákvæði fór á annað borð inn í hann.

Herra forseti. Ég ætlaði bara að vekja athygli á því í þessari umræðu sem hefur staðið frá því um ellefuleytið að þetta var fyrsti ræðumaðurinn, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem kom aðeins örlitla stund í ræðu sinni inn á efni frumvarpsins, hann ræddi aðeins um fyrirhleðslur  Það væri mjög ánægjulegt og hefði verið skynsamlegt hjá vinstri grænum að gefa sér örlítinn tíma til að ræða umhverfisþátt þessa frumvarps en tala ekki eins og hv. þm. Jón Bjarnason gerði áðan með tómum útúrsnúningum. Mér finnst skorta á, eins og ég hef sagt áður, að vinstri grænir ræði umhverfismál þegar þau eru rædd í frumvörpum sem þessu. 
            

Hæstv. forseti. Það var í rauninni fróðlegt að hlusta á hv. þm. Kristin H. Gunnarsson þar sem hann talaði hart til þess flokks sem fóstraði hann í heil átta eða níu ár og hann var þar góður liðsmaður en er nú farinn og horfinn. Hann minnti mig á hinn mikla kvenskörung úr kjördæmi hans - þó að ekki sé hann nú kvenlega vaxinn - þegar hann réðist að Framsóknarflokknum, Guðrúnu Ósvífursdóttur, sem sagði einhvern tíma: „Þeim var ég verst er ég unni mest.“ 
            

Þér hefur sárnað.

Nei, nei, mér sárnaði ekkert, en ég sé í hvaða stöðu hinn fjölhæfi þingmaður, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, er. Ég hef svarað öllu úr þessum ræðustól um þjóðareign á sjávarútvegsauðlind nánast í hverri einustu ræðu þannig að hv. þingmaður veit skoðun mína og það þýðir ekkert að skamma Framsóknarflokkinn látlaust fyrir það að vilja standa við það ákvæði sáttmálans. Menn verða þá að skamma þá sem ekki vilja það ef þeir eru einhverjir.  Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson spurði út í eignarnám. Það er alveg ljóst að það er flókin aðgerð og það er auðvitað skýring á því eins og segir í lögunum: „Nú þykir tjón eða hætta búin eign annars manns eða réttindum af mannvirkjum slíkum sem í 1. lið segir, eða að af þeim mundu stafa óhæfilegar tálmanir almennri umferð eða tjón eða hætta hagsmunum almennings, og má þá því aðeins framkvæma verkið, að leyfi ráðherra komi til. Leyfi má binda þeim skilyrðum, sem nauðsynleg þykja vegna hagsmuna ríkisins, almennings eða einstakra manna.“ Þetta er alveg skýrt og er auðvitað alveg skýrt í lögunum eins og þau standa í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en það sem mér varð starsýnt á í frumvarpinu er í 3. mgr. 1. gr. en hún hefst á orðunum, með leyfi forseta: „Ráðherra er rétt að ráðast í framkvæmdir …“ - Sem verður ekki skilið öðruvísi að mínu viti en svo að ráðherrann megi ráðast í framkvæmdir á annarra manna landi og beita eignarnámsheimld til að koma þeim framkvæmdum á. Ég spurði hvort þetta væri réttur skilningur, ef landeigandinn vildi ekki vinna gegn landbroti, t.d. vegna þess að hann vildi leyfa náttúrunni að breyta árfarveginum eins og hún gerir af sjálfu sér, þá gæti ráðherrann gripið inn í þau áform landeigandans og ómerkt þau í raun og fyrirskipað varnir gegn landbroti. Þetta er ekki alveg sjálfgefið, maður getur auðvitað séð fyrir sér tilvik þar sem nauðsynlegt væri að gera þetta, en það er samt ekki alveg sjálfgefið að ráðherrann hafi svona opna heimild til að grípa inn í. Þess vegna vakti ég athygli á þessu og spurðist fyrir um þetta ákvæði. Um síðara málið, sem er kannski það sem stendur upp úr í þessari umræðu, sem er aðalmálið, það er auðvitað ekkert hægt að segja eins og hæstv. landbúnaðarráðherra „það mun koma í ljós“. Það hefur komið í ljós. Ákvæði stjórnarsáttmálans er inni og það er ekki í tillögum stjórnarskrárnefndar. Hann og aðrir í hans flokki hafa sætt sig við að þetta nái ekki fram að ganga. Þannig stendur málið. Hæstv. ráðherra er búinn að kyngja þessu hvort sem hann var nauðugur eða viljugur. 

Herra forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra orðaði það svo áðan í einni af sínum ágætu ræðum fyrr í dag að þetta mál snerist í reynd bara um það að aftur væru færð til landbúnaðarráðuneytisins tiltekin verkefni sem með lögum voru frá því tekin. Það er ekki hægt annað, herra forseti, en að rifja aðeins upp hinn ótrúlega aulahátt á þessu máli öllu saman. Það mál sem við höfum verið að ræða hér tímum saman er einfaldlega til orðið vegna valdaskaks innan Framsóknarflokksins á sínum tíma. Þá var staða hæstv. landbúnaðarráðherra með þeim hætti innan Framsóknarflokksins að hann hafði ekki afl til þess að spyrna gegn þeim sem að honum sóttu, hæstv. þáverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem nú gegnir stöðu utanríkisráðherra. Hún seildist með miklum krafti inn fyrir múra landbúnaðarráðuneytisins og tók þetta verkefni af honum með valdi í því frumvarpi sem þrýst var í gegnum þingið í tengslum við vatnalögin. Á þessum tíma benti stjórnarandstaðan á að það væri fjarri öllu lagi að taka þessi verkefni, sem m.a. lúta að fyrirhleðslum og öðru slíku og beinast að því að halda vötnum sem flæmast yfir sand í sínum rétta farvegi. Þau ættu að sjálfsögðu heima hjá hæstv. landbúnaðarráðherra. Um það held ég að við séum algjörlega sammála. Efni þessa frumvarps er þess eðlis að ég sé ekki mikil efnisleg rök til að standa fast gegn því að það fari í gegn. Ég rifja það upp að stjórnarandstaðan benti á þetta á þessum tíma og ekki bara það, hún bauðst til þess að flytja þetta mál til að skáskjóta hæstv. landbúnaðarráðherra fram hjá vígjum hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, á þeim tíma. Við í stjórnarandstöðunni buðumst til þess að selflytja hæstv. landbúnaðarráðherra í skjól. Á þeim tíma töldum við það vera gustukaverk vegna þess að sótt var harkalega að honum og hann beittur afli af þeim sem þá réðu í Framsóknarflokknum. Nú hefur hæstv. landbúnaðarráðherra aftur náð vopnum sínum. Á þessum tíma gat hann ekki þekkst boð stjórnarandstöðunnar vegna þess að honum var bannað það af þáverandi formanni Framsóknarflokksins, Halldóri Ásgrímssyni. Eins og við vitum var það stundum hlutskipti hæstv. landbúnaðarráðherra að skjótast undan eins og hræddur héri þar sem Halldór Ásgrímsson annars vegar var. Nú er hann hins vegar laus við þennan fjanda sinn og er frír og frjáls og flýgur eins og örn og dregur súg í flugnum. Nú kemur hann hingað og vill brjóta af sér hlekki hæstv. utanríkisráðherra Valgerðar Sverrisdóttur og sætir færi þegar hún er stödd í annarri heimsálfu. Það er sjálfsagt að menn hjálpi honum til þess að rétta aftur hlut sinn í þessu efni. Það er nauðsynlegt að undirstrika þessa forsögu málsins. Við erum að taka upp tíma þingsins einvörðungu vegna þess að hæstv. landbúnaðarráðherra varð undir í valdaskaki innan Framsóknarflokksins. Nú hafa þau hlutföll breyst aftur. Hæstv. landbúnaðarráðherra trónir eins og hani á haug Framsóknarflokksins og leyfir sér að vera með digrar yfirlýsingar sem bæði sneiða nokkuð af og þrengja að valdi formanns Framsóknarflokksins, sem situr mér til hægri hliðar, en neytir líka þess aflsmunar sem nú er allt í einu orðinn honum í vil og hrammsar aftur það sem Valgerður Sverrisdóttir, núverandi. hæstv. utanríkisráðherra, tók frá honum í fyrra. Hæstv. landbúnaðarráðherra neytir líka þess afls og frelsis sem hann telur sig nú hafa eftir að hafa verið laus við þann draug sem hann þurfti áður að bera, svo ég vísi í kínverskan málshátt, og hann hefur verið hér með ákaflega digrar yfirlýsingar sem tengjast samstarfi stjórnarflokkanna tveggja. Eitt af því sem hæstv. núverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra beitti sér fyrir innan Framsóknarflokksins voru sættir millum stríðandi afla í flokknum sem tókust á um sjávarútvegs- og kvótamál. Þá var það sáttargjörðin sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, hafði frumkvæði að, að vængirnir í Framsóknarflokknum sameinuðust um að koma því í kring að inn í stjórnarsáttmála yrði sett mjög afdráttarlaus yfirlýsing um að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks mundi beita sér fyrir því að inn í stjórnarskrána yrði sett ákvæði um þjóðareign á sjávarauðlindinni. Þetta var eitt af því sem Framsóknarflokkurinn hrósaði sér hvað mest af þegar hann endurnýjaði stjórnarsamstarfið við Sjálfstæðisflokkinn. Framsóknarmenn fóru um landið á þeim tíma þegar umræður voru miklu harðari um kvótakerfið og boðuðu þessa stefnu. Fólk trúði þeim og fólk kaus þá m.a. út af þessu. Þetta var eitt af því sem leiddi til þess að Framsóknarflokkurinn náði síðbúnu flugi og hélt pólitísku lífi sem dugði til þess að tosa honum inn í núverandi ríkisstjórn. Þá er ekki nema vona að menn spyrji um efndir. Ég hef verið í þeirri nefnd sem hefur verið dregin inn í þessa umræðu, stjórnarskrárnefnd, og mér er mætavel kunnugt hvernig þessi mál voru þar. Það er algjörlega hárrétt sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur sagt að þar var drjúgur meiri hluti fyrir því að stjórnarskrárnefndin sameinaðist um þetta ákvæði. Þar lýstu allir fulltrúar stjórnarandstöðunnar yfir stuðningi við að það yrði tekið inn í stjórnarskrána. Þá lá það jafnframt ljóst fyrir að þetta var eitt af því sem hafði verið hnykkt sérstaklega á með ályktunum á flokksstjórnarfundum og miðstjórnarfundum Framsóknarflokksins þannig að það lá alveg ljóst fyrir hver var afstaða Framsóknarflokksins. Að því leyti til var gildur meiri hluti í nefndinni og framsóknarfulltrúarnir hefðu ekki þurft nema að anda því út úr sér að þeir styddu þetta mál til þess að það hefði farið í gegn og það hefði sennilega dugað til þess að beygja fulltrúa Sjálfstæðisflokksins. Það hefur ekki verið gert. Nú eru eftir fimm, sex virkir þingdagar og þessu mikilvæga stefnumáli Framsóknarflokksins hefur ekki verið hrint í framkvæmd. Við höfum beðið eftir því sem sitjum á hinu háa Alþingi og erum jafnframt fulltrúar í stjórnarskrárnefndinni að inn í þingið kæmi í frumvarpsformi það ákvæði sem nefndin sammæltist um. Menn hefðu þá eftir atvikum getað stutt Framsóknarflokkinn til að rétta sinn hlut í þingsölum. Það hefur ekki virst mikill vilji til þess fyrr en í dag, herra forseti. Það er ekki fyrr en í dag að varaformaður Framsóknarflokksins lýsir því yfir úr þessum ræðustóli að Framsóknarflokkurinn hyggist sjá til þess að þessu ákvæði í stjórnarsáttmálanum verði hrint í framkvæmd. Hæstv. ráðherra hnykkti á því í ræðum sínum fyrr í dag með því að segja að hann mundi beita sér fyrir að það yrði gert á þessu þingi. Herra forseti. Þetta sætir sögulegum tíðindum vegna þess að á morgun hefst flokksþing Framsóknarflokksins. Eftir að varaformaður Framsóknarflokksins hefur lýst þessu yfir er óhjákvæmilegt annað en að formaður flokksins taki undir með honum og að Framsóknarflokkurinn samþykki það alveg skýrt á flokksþinginu á morgun að á þessu þingi verði efnt það kosningaloforð og sú yfirlýsing sem flokkarnir báðir gáfu í samstarfssáttmála sínum að ákvæði um sameiginlega þjóðareign á sjávarauðlindinni verði tekið upp í stjórnarskrá. Það var það sem hæstv. landbúnaðarráðherra lýsti yfir áðan, hann var að lofa því. Eins og kom fram í máli hv. þm. Ellerts B. Schrams er hæstv. landbúnaðarráðherra maður orða sinna og það er minna en 90% vatn í honum þannig að það hlýtur þá að vera meira af beinum í honum en í meðaltalsframsóknarmanninum. Þess vegna verður það að koma fram hvort hæstv. landbúnaðarráðherra var bara að gaspra og fara með orð út í loftið eða …  Ég verð þá hins vegar að fá það skýrt fram við þessa umræðu hvort hæstv. landbúnaðarráðherra stendur hér bara á annarri löppinni eða hvort hann hefur stuðning af formanni flokksins. Mér finnst eins og þessi umræða hefur þróast, herra forseti, að þá verði hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formaður Framsóknarflokksins, að koma hingað og segja alveg skýrt hvort það sé svo að Framsóknarflokkurinn muni láta Sjálfstæðisflokkinn standa frammi fyrir þessu loforði um að breyta stjórnarskránni með þessum hætti. Það verður að koma skýrt fram annars er hæstv. landbúnaðarráðherra ekki merkur orða sinna. Ég tel þess vegna að ekki sé hægt að ljúka þessari umræðu fyrst að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur gefið þessa yfirlýsingu án þess að fyrir liggi alveg skýrt af hálfu forustu Framsóknarflokksins hvort hún muni standa við yfirlýsingu Guðna Ágústssonar, varaformanns Framsóknarflokksins og hæstv. landbúnaðarráðherra, um þetta. Það er algjörlega nauðsynlegt. Þetta er eitt af helstu grundvallaratriðunum sem hafa verið í umræðunni um sjávarútvegsmál og auðlindamálin öll. Það gengur ekki að forustumenn komi hér og tali með þessum hætti án þess að innstæða sé fyrir því. Ég vil segja það alveg skýrt að ég er ekki að halda því fram að ekki sé innstæða fyrir þessu hjá hæstv. ráðherra en hún hefur aldrei komið fram áður. Þetta er í fyrsta skipti á kjörtímabilinu sem það er sagt alveg skýrt af hálfu forustu Framsóknarflokksins að hún ætli að ná þessu fram. Það getur ekki þýtt annað en að Sjálfstæðisflokkurinn muni þá beygja sig fyrir þessum kröfum. Þessar kröfur hljóta að koma fram á þingi Framsóknarflokksins á morgun, ella er ég ansi hræddur um að lítið verði úr orðstír þess flokks og trúverðugleika og er þó kannski ekki mikið til af þeirri sortinni núna. Ég segi þess vegna, herra forseti, að ég tel óhjákvæmilegt að hæstv. landbúnaðarráðherra upplýsi þingheim um það hvort hann túlki hér einungis sína eigin persónulegu skoðun eða hvort hann sé að flytja hér þann boðskap forustu Framsóknarflokksins að hún muni krefjast þess af Sjálfstæðisflokknum að stjórnarskránni verði breytt áður en þinginu lýkur 15. mars í þá veru að sett verði nýtt ákvæði um að í stjórnarskránni verði alveg skýrt kveðið á um þjóðareign á hinum sameiginlegu sjávarauðlindum. Ég vildi óska eftir því líka, herra forseti, sökum mikilvægis þessa máls, af því að hér er um grundvallaratriði að tefla, að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formaður framsóknarflokksins, staðfesti þennan skilning og ég spyr hæstv. landbúnaðarráðherra: Voru þetta bara orðin tóm? Var þetta bara sagt til að slá keilur og hugsanlega ryki í augu þeirra sem hafa efast um trúverðugleika forustu Framsóknarflokksins í þessu máli? Hæstv. landbúnaðarráðherra er maður sinna orða og vænt þætti mér um að hann staðfesti það hér að Framsóknarflokkurinn hyggist sjá til þess að þetta loforð verði efnt áður en þing er úti.

Hæstv. forseti. Mér er ljúft að nota tækifærið og árétta og taka undir orð hæstv. landbúnaðarráðherra. Við munum áfram beita okkur fyrir því að tekið verði upp ákvæði í stjórnarskrána um sameign á auðlindum sem styrkir og staðfestir löggjafarvald Alþingis um afnota- og nýtingarrétt, eins og t.d. í núgildandi fiskveiðistjórnarkerfi. Hins vegar tel ég nauðsynlegt að leiðrétta ákveðinn misskilning sem virðist ráða hugarfari og hugskoti hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Hann stjórnar ekki flokksþingi framsóknarmanna. Það er lýðræðisleg fjöldasamkoma og hún ansar ekki hrópyrðum frá honum.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að láta alla njóta vafans. Ég hef óskað eftir því að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formaður Framsóknarflokksins, staðfesti að það sé einbeitt stefna Framsóknarflokksins að ná inn í stjórnarskrána þessu ákvæði um sameign á sjávarauðlindinni. Hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að það sé einbeittur vilji Framsóknarflokksins að gera það Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það er ekki mitt heldur þeirra sem enn teljast til Framsóknarflokksins að ráða því hvað gerist á flokksþingi Framsóknarflokksins. En ég hef sem þátttakandi í íslenskum stjórnmálum fullan rétt til að ganga eftir því hjá forustu stjórnmálaflokks hvort hún hyggist efna loforð sín, og hæstv. ráðherra gekk ekki nema hálfa leið að því. Hann sagði: Þetta er einbeittur vilji okkar, en hann svaraði ekki spurningunni um það hvort Framsóknarflokkurinn ætlaði að gera það áður en þingi sleppti núna. Þá verð ég að hressa upp á minni hæstv. ráðherra. Sú yfirlýsing sem var samþykkt inn í samstarfssáttmála ríkisstjórnarinnar fól það í sér að á þessu kjörtímabili, þ.e. áður en þau fjögur ár eru liðin frá því að núverandi ríkisstjórn hóf sína fyrstu göngu, yrði þetta samþykkt á Alþingi og tekið upp í stjórnarskrána. Það var loforðið, og spurning mín er þessi: Verður staðið við þetta loforð? Við skulum leyfa hæstv. ráðherra að njóta alls þess veldis sem hann hefur á flokksþingi Framsóknarfokksins og síst skal ég á þessu stigi sletta mér fram í það, en ég áskil mér rétt til að ræða það hér eftir helgina. Ég hef hins vegar sem alþingismaður rétt til þess að spyrja hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem situr hér á þinginu með mér: Mun hann standa við þau orð að stjórnarskránni verði breytt að þessu leytinu 

Hæstv. forseti. Ég endurtek og árétta það sem ég sagði áður, ég tek undir ummæli og yfirlýsingar hæstv. landbúnaðarráðherra. Við munum beita öllu okkar afli til þess á þessu kjörtímabili.

Herra forseti. Þetta var mikil og söguleg yfirlýsing hjá hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formanni Framsóknarflokksins. Hann lýsti því hér yfir að Framsóknarflokkurinn mundi beita öllu sínu afli til að ná því fram á þessu Alþingi að stjórnarskránni yrði breytt þannig að sameignarákvæði um sameiginlega þjóðareign á sjávarauðlindinni yrði tekið upp í stjórnarskrána. Það eru fimm eða sex þingfundadagar þangað til þingið er úti Við vitum auðvitað sem höfum komið að þessum málum að Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið einn gegn því að stjórnarskránni yrði breytt með þessum hætti. Þessi yfirlýsing hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra felur því í sér að hann hefur í reynd lofað því að ef tillaga kemur fram um þetta á þinginu muni Framsóknarflokkurinn beita öllu afli sínu til þess að hún nái fram að ganga. Hann verður látinn standa við þau orð. Það mun án efa koma fram tillaga á þessu þingi um þessa breytingu á stjórnarskránni og þá munum við fá að njóta afls Framsóknarflokksins sem væntanlega mun styðja þá tillögu, hvaðan sem hún kemur, en ég lýsi því líka yfir að ef hún kemur frá Framsóknarflokknum verður hún studd af stjórnarandstöðunni. Það liggur alveg ljóst fyrir. Það má svo spyrja í lok þessarar ræðu, herra forseti: Hvað verður þá um garminn hann Ketil? Enginn veit þá hvað verður um það sem eftir er af þessari ríkisstjórn því að það er auðvitað alveg ljóst að hér var hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra að gefa tímamótayfirlýsingu sem varðar samstarf Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins það sem eftir lifir þessa kjörtímabils. Nú munum við sjá hvort Sjálfstæðisflokkurinn lætur beygja sig.

Hæstv. forseti. Hér flutti hv. þm. Össur Skarphéðinsson í andsvari eina af sínum bestu ræðum. Hann fór orðrétt með ræðu hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um sjávarútvegsauðlindina og stefnu Framsóknarflokksins í því máli. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Hann hefur heyrt það í gegnum formann Framsóknarflokksins að okkur er mikil alvara í því, eins og öllu sem við höfum sett fram sem stefnumið og stjórnarsáttmála, að það gerist eins og um var talað. Svo vil ég að lokum þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir drengilega yfirlýsingu. Hv. þingmaður er langsterkasti þingflokksformaður stjórnarandstöðunnar og ræður miklu í því starfi og hefur nú lýst því yfir að hann muni ganga í lið með landbúnaðarráðherra að landbrotsmálin færist aftur örugglega heim í landbúnaðarráðuneytið og Landgræðsluna. Ég þakka þennan góðan vilja og sé að málið er í höfn, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ég á engar þakkir skildar í þessu máli. Fyrst og fremst vil ég fyrir hönd þeirra sem hér hafa hlustað á ræður forustumanna Framsóknarflokksins þakka þeim fyrir að hafa loksins á lokaspretti þessa þings rifið upp í sig kjark, tekið á sig rögg og lýst því yfir að þeir ætli að láta á það reyna hvort stjórnarskránni verði breytt þannig að í hana verði tekið sameignarákvæði sem felur í sér að þjóðin mun um aldur og ævi bera sameiginlegt eignarhald á sjávarauðlindinni. Frú forseti. Þetta eru söguleg tíðindi sem ekki hafa gerst lengi vegna þess að í þessum þingsal hefur skapast nýr þingmeirihluti fyrir grundvallarmáli, þ.e. það liggur alveg ljóst fyrir að Framsóknarflokkurinn hefur sagt að hann muni neyta alls síns afls til að ná í gegn þessari mikilvægu stjórnarskrárbreytingu og hann nýtur stuðnings stjórnarandstöðunnar í því máli. Með öðrum orðum hefur þá skapast hreinn þingmeirihluti  Þetta eru söguleg tíðindi og hvort þetta á eftir að draga á eftir sér slóða varðandi ríkisstjórnarsamstarfið sjáum við á helginni.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hæstv. forseta fyrir þá lipurð og þann góða samstarfsvilja sem kemur fram af hálfu hans og þeirra sem að forsetanum standa varðandi það að fá þessa þingsályktunartillögu til umræðu sem við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar flytjum. Sömuleiðis vil ég þakka hæstv. starfandi utanríkisráðherra fyrir að vera viðstaddur umræðuna. Við vitum það öll sem hér höfum setið á hinu háa Alþingi síðustu árin að það hafa ekki skapast jafnheitar og tilfinningaríkar umræður í nokkru máli eins og varðandi stuðning Íslands við innrásina í Írak. Ég hef sagt það og ég held að flestir leiðtogar stjórnarandstöðunnar hafi lýst því yfir að þar sé um að ræða einhvern svartasta blettinn á utanríkisstefnu íslenska lýðveldisins og án efa er það sá gerningur sem mun lifa í minningu þjóðarinnar og verða að neðanmálsgrein í mannkynssögunni um þessa ríkisstjórn. Því miður er það þannig, herra forseti, að þetta verður bautasteinninn sem mun standa yfir höfuðsvörðum þessarar ríkisstjórnar þegar hún er öll innan nokkurra mánaða. Stjórnarandstaðan á Alþingi hefur hins vegar margoft óskað eftir því að menn gerðu þessi mál upp með vasklegum og drengilegum hætti. Það hefur líka margoft komið fram á síðustu vikum og missirum, sérstaklega hjá forustumönnum Framsóknarflokksins að þeir telja að stuðningur Íslands við innrásina í Írak hafi verið mistök. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem nú er starfandi utanríkisráðherra hefur sagt að þetta hafi byggst á röngum upplýsingum og þar af leiðandi hafi þetta verið röng ákvörðun. Ákvörðunin hefur hins vegar leitt til mikilla hörmunga fyrir borgara Íraks og þótt ég ætli ekki að gera íslenska stjórnmálamenn að sérstökum sektarlömbum í því máli þá er það hins vegar alveg ljóst að sá siðferðilegi stuðningur sem Bandaríkjamönnum og Bretum var gefinn með yfirlýsingu hinna 30 viljugu vígfúsu þjóða skipti sköpum og hann skipti miklu máli. Nú er það að vísu svo að það er langt um liðið og því hefur verið haldið fram að það skipti litlu máli þó að menn taki núna með formlegum hætti til baka stuðning Íslands við innrásina. En það skiptir máli fyrir íslensku þjóðina, það skiptir máli fyrir okkur sem sitjum á hinu háa Alþingi og það skiptir máli fyrir samvisku allra þeirra sem hafa heitar og mannúðlegar tilfinningar í hjarta sínu og það er þess vegna, herra forseti, sem ég flyt ásamt hv. þm. Ögmundi Jónassyni og Magnúsi Þór Hafsteinssyni tillögu til þingsályktunar um yfirlýsingu gegn stuðningnum sem stjórnvöld veittu innrásinni í Írak. Tillagan hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að taka Ísland með formlegum hætti út af lista þeirra 30 þjóða sem studdu innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak vorið 2003 og lýsir því yfir að stuðningurinn við innrásina hafi verið misráðinn.“ Þetta er efni tillögunnar, herra forseti. Ég tel sérstaklega miðað við yfirlýsingar forustu Framsóknarflokksins að það hljóti að vera tímabært að samþykkja ályktun með þessum hætti. Við höfum heyrt ýmsa íslenska stjórnmálamenn, sérstaklega þá sem hafa sýnt vott af samviskubiti í þessu máli og þar á ég fyrst og fremst við forustumenn Framsóknarflokksins, við höfum hlustað á þá segja það upp á síðkastið að þetta hafi verið byggt á röngum upplýsingum og þá hlýtur að vera hægt að lýsa því yfir til að hreinsa þetta mál að stuðningurinn hafi verið misráðinn. Það er ekki farið fram á annað og að því er Framsóknarflokkinn varðar þá er það stuðningur forustu hans við þetta mál sem skipti sköpum fyrir stöðu flokksins. Það var sá stuðningur sem sleit taugina á millum forustu flokksins og baklandsins og það var sú ákvörðun sem leiddi til þess að flokkurinn er í þeirri stöðu sem hann er núna. Stuðningurinn við innrásina í Írak var veittur án þess að nokkurt lögbundið samráð væri haft við utanríkismálanefnd Alþingis. Það hefur líka komið fram hjá varaformanni Framsóknarflokksins að það mál var aldrei rætt í ríkisstjórn Íslands og að því leytinu til finnst mér að það hljóti að leika lagalegur vafi á því að ríkisstjórnin eða forustumenn ríkisstjórnarinnar, Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson, hafi haft heimild til þess að taka þessa ákvörðun. Ég segi það, herra forseti, vegna þess að ég dreg mjög í efa eins og ýmsir þingmenn stjórnarliðsins hafa talað síðustu sex mánuði að það hafi verið meiri hluti fyrir þessum stuðningi á hinu háa Alþingi. Ákvörðunin var tekin af þáverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra einum. Stjórnarandstaðan stóð öll sameinuð gegn þessari ákvörðun og hún hefur margsinnis lýst harðri andstöðu, jafnt við innrásina sem þá fordæmalausu aðferð sem forustumenn ríkisstjórnarinnar beittu til þess að spyrða Ísland með þessum hætti við innrásarþjóðirnar. Það hefur komið fram í ítrekuðum könnunum að það er yfirgnæfandi vilji íslensku þjóðarinnar að þetta verði með einhverjum hætti leiðrétt og það má rifja það upp að a.m.k. ein könnun sem ég sá varðandi fylgi þeirra sem styðja Framsóknarflokkinn leiddi það í ljós að 90%, þ.e. 9 af hverjum 10 framsóknarmönnum voru andvígir þessu. Þessi ákvörðun sem á sínum tíma var tekin og leiddi, að mínu viti, til alþjóðlegrar hneisu fyrir Ísland braut í blað. Þarna var um að ræða algera stefnubreytingu af Íslands hálfu til stríðsátaka. Við skulum rifja það upp, herra forseti, að skömmu eftir að Ísland varð lýðveldi var því hafnað hér á Alþingi, árið 1945, að lýsa yfir stríði á hendur Þýskalandi og Japan sem helstu bandamenn okkar voru þó í átökum við um alla veröld. Þegar Íslendingar gerðust stofnaðilar að NATO fimm árum eftir að þeir urðu lýðveldi, þá tóku Íslendingar það sérstaklega fram að þeir mundu ekki lýsa yfir stríði á hendur nokkurri þjóð. Þarna var því að öllu leyti verið að breyta fyrri afstöðu Íslendinga og þarna var verið að fara á svig við lögin og ég hef sagt það áður og ætla að endurtaka það, herra forseti, í þessum ræðustól að að mínu viti var þarna um að ræða löglausa og siðlausa ákvörðun. Við skulum líka muna að á þessum tíma voru rökin tvenns konar fyrir stuðningi við innrásina. Í fyrsta lagi að í Írak væri að finna miklar bækistöðvar alþjóðlegra hermdarverkasamtaka al Kaída og í öðru lagi að þar væri að finna gereyðingarvopn. Þetta voru rökin sem voru notuð til að skýra og styðja afstöðu tveggja forustumanna ríkisstjórnarinnar. Hvað hefur reynslan leitt í ljós? Jú, það hefur komið fram að al Kaída hafði engar bækistöðvar í Írak og það hefur ekkert komið fram sem benti til þess að þeir hefðu starfað í skjóli Saddams Husseins og haft vígstöðvar eða bækistöðvar í Írak. Og það sem hefur einnig komið fram er að það var hvorki tangur né tetur af gereyðingarvopnum í Írak. Einu leifarnar sem fundust í þeim voru eiturefnavopn sem höfðu verið búin til í skjóli Breta upp úr árinu 1980. Þetta var reyndar upplýst áður en íslensk stjórnvöld tóku þessa ákvörðun. Þetta var upplýst af þáverandi forustumanni í breska Verkamannaflokknum, utanríkisráðherra Robin Cook sem hafði aðgang að nákvæmlega sömu trúnaðarupplýsingum og Blair forsætisráðherra sem aftur voru hin sömu og bandarísk stjórnvöld höfðu og hann upplýsti það áður en hann dó í merkri afsagnarræðu í breska þinginu að ekkert hefði bent til þess að þetta væri rétt. Nú getum við auðvitað haldið því fram að þó að mikilvægur ráðherra í ríkisstjórn gamals heimsveldis eins og Breta hafi haft þessa vitneskju þá sé ekki hægt að gera því skóna að íslenskur forustumaður eins og Davíð Oddsson eða Halldór Ásgrímsson hafi hugsanlega haft þá vitneskju og á það er hægt að fallast. Hins vegar verður að rifja það upp að þáverandi utanríkisráðherra, Halldór Ásgrímsson, hafði verið í aðdraganda innrásarinnar í Írak algerlega andsnúinn því að í hana yrði ráðist með stuðningi ríkja á borð við Ísland vegna þess að Halldór Ásgrímsson vildi gefa vopnaeftirlitsnefnd Hans Blix sem starfaði á vegum Sameinuðu þjóðanna meiri tíma til þess að ganga úr skugga um hvort einhver gereyðingarvopn væri að finna í Írak. Hann skipti um skoðun á einni viku. Og hvað var það sem olli því að formaður Framsóknarflokksins á þeim tíma skipti um skoðun? Það væri hægt að spá með margvíslegum hætti í það. En eitt er ljóst að hann gerði það eftir kvöldfund með Davíð Oddssyni og eftir samráð við bandaríska sendiherrann. Sá eini sem haft var samráð við hér á landi var fulltrúi bandaríska heimsveldisins. Þetta er auðvitað alveg af og frá og það er ekki hægt að segja annað en að það er skammarlegt fyrir Framsóknarflokkinn að hafa með þessum hætti bundið trúss Íslendinga við innrásina í Írak eftir að hafa talað gegn henni mánuðum saman eins og formaður Framsóknarflokksins gerði. Hann sagði síðan, sá ágæti maður, áður en fætur hans urðu kaldir í íslenskum stjórnmálum að þetta hefði verið byggt á röngum upplýsingum. Framsóknarflokkurinn hefur síðan sagt það mörgum sinnum. En ef þetta var byggt á röngum upplýsingum þá var þetta röng ákvörðun og þá eiga menn að biðjast afsökunar á því og Alþingi Íslendinga þarf fyrir sitt leyti að hreinsa þetta mál og það verður best gert með því að því verði lýst yfir að Ísland sé með formlegum hætti tekið út af lista þeirra 30 þjóða sem studdu innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak vorið 2003. Herra forseti. Hér var fyrir nokkrum vikum rætt um þetta sama málefni. Þá kom það fram m.a. hjá varaformanni Framsóknarflokksins að það væri heldur skrýtið að fara að ætlast til þess núna að Íslendingar lýstu þessu yfir og það væri engin þörf á því og þar að auki hefðu Íslendingar ekki komið að þessu máli með virkum hætti öðruvísi en að styðja uppbyggingarstarf í Írak og hann tilgreindi sérstaklega að það hefði verið veittar 300 millj. til þess. Mig langar þess vegna til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra og eftir atvikum hæstv. landbúnaðarráðherra í tilefni af yfirlýsingu hans hér: Er það rangt munað hjá mér að Íslendingar hafi tekið að sér að flytja vopn til Íraks? Er það rangt munað hjá mér að íslenska ríkisstjórnin hafi greitt fyrir flutning á mörgum flugvélaförmum af vopnum frá Slóveníu til Íraks? Er það líka rangt hjá mér, herra forseti, að íslenska ríkisstjórnin hafi greitt fyrir þjálfun írakskra öryggissveita? Hvað er það annað en bein þátttaka í þeim átökum sem þarna voru? Ég fæ ekki annað séð. En ég vil vísa, herra forseti, til stikla um alþjóðamál sem hægt er að finna eða var a.m.k. á heimasíðu utanríkisráðuneytisins og eru dagsettar 18. febrúar 2005 en þar kemur þetta fram. Mig langar þess vegna að spyrja þessa ágætu menn þegar þeir halda því fram að Íslendingar hafi bara tekið þátt í uppbyggingarstarfseminni í Írak: Er það rétt fullyrðing, með tilliti til þess að íslensk stjórnvöld greiddu fyrir flutning á vopnum til Íraks? Er það rétt fullyrðing með tilliti til þess að íslensk stjórnvöld greiddu líka fyrir þjálfun írakskra öryggissveita? Þetta finnst mér mikilvægt að komi fram, herra forseti. Ég vil að lokum ítreka að mér þætti vænt um það í aðdraganda flokksþings Framsóknarflokksins, sem formaður flokksins er sérstaklega viðkvæmur fyrir að sé minnst á í þessum sal, og mig langar til að fá það fram hjá forustu Framsóknarflokksins sem á heiður skilið fyrir að sitja hérna: Telja þeir ekki að það sé rétt að hreinsa þetta mál upp í eitt skipti fyrir öll og vilja þeir ekki styðja stjórnarandstöðuna í því að samþykkja ályktun á Alþingi þar sem Ísland er með formlegum hætti tekið út af lista þeirra 30 þjóða sem studdu innrásina?

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins segja þetta um hið erfiða Íraksmál sem, eins og ég hef áður getið, er nánast rætt í hverri viku. Hv. þingmaður sagði að ég hefði sagt að það hefði aldrei verið rætt í ríkisstjórn. Það liggur fyrir að Íraksmálið var margrætt í ríkisstjórn, bæði fyrir og eftir ákvarðanatöku. En það er alveg á hreinu að fyrrv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra tóku þessa ákvörðun og töldu sig hafa fullan stjórnsýslulegan rétt til þess eins og hefur verið rakið. Þeir tóku ákvörðun, kynntu hana eðlilega í ríkisstjórn á eftir og hér í þinginu, og það gerðist með þeim hætti. Það liggur fyrir að báðir þessir miklu stjórnmálaleiðtogar eru horfnir af vettvangi, þeir eru farnir út úr íslenskum stjórnmálum. Formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson hæstv. ráðherra, hefur lýst því yfir með skýrum hætti að ákvörðun um stuðning við innrásina í Írak hafi verið tekin á forsendum rangra upplýsinga og ég ítreka það og tel að það hafi komið í ljós síðar eins og mál hafa þróast. Ég gat þess á dögunum að Bandaríkjamenn hefðu einhliða sett okkur inn á þennan 30 þjóða lista og hafi í rauninni ekki haft eina einustu heimild til þess. Ég trúi því ekki að þeir hafi haft vilyrði nokkurs manns til að setja sig á þann lista því Íslendingar eru friðarþjóð. 

Herra forseti. Heldur var þetta aumleg ferð hjá hæstv. landbúnaðarráðherra hingað í ræðustól. Hann kemur hingað og ætlar að reyna að telja okkur trú um að Íslendingar hafi verið settir á þennan lista án þess að nokkur hafi verið spurður að því. Telur hæstv. landbúnaðarráðherra virkilega að Ísland sé þrátt fyrir þessa ríkisstjórn slík fótaþurrka hjá Bandaríkjamönnum að þeir hafi gert það án þess að hafa spurt utanríkisráðherra þjóðarinnar? Að sjálfsögðu ekki. Ísland var sett á þennan lista með fullu samþykki Halldórs Ásgrímssonar, formanns Framsóknarflokksins þá, og Davíðs Oddssonar, sem þá var forsætisráðherra. Þetta var löglaust, þetta var siðlaust og þetta var í andstöðu við vilja þjóðarinnar. Mér er nær að halda að þetta hafi verið í fullkominni andstöðu við vilja Framsóknarflokksins eins og hann var á þeim tíma en hann tók til fótanna í kjölfar þessa og flýði forustuna og þess vegna stendur hún eftir ein og berskjölduð með það fylgi sem hún hefur í dag. Herra forseti. Colin Powell varð það á að flytja kolrangar upplýsingar inn í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna. Eftir að hann hætti störfum og lét af störfum sem utanríkisráðherra Bandaríkjanna baðst hann afsökunar á Íraksstríðinu. Hann var nægilega mikill maður til þess að segja að það væri versti bletturinn á ferli sínum að hafa orðið þetta á og hann baðst afsökunar á því. Ég minnist þess líka að breska biskupakirkjan baðst afsökunar fyrir hönd Breta. Er ekki komið að því að forusta Framsóknarflokksins lýsi því yfir að þetta hafi verið mistök og biðjist einfaldlega afsökunar á því að hafa leitt þessa hneisu yfir íslenska þjóð og hafa með vissum hætti gert hana siðferðislega skuldbundna þeirri sekt sem Bandaríkin og Bretar bera í þessu máli?

Hæstv. forseti. Það var drengilegt af hv. þingmanni að rifja upp orð Halldórs Ásgrímssonar í aðalræðu sinni hér áðan, hann taldi að hefðu frekari upplýsingar legið fyrir um málið hefði ákvörðunin ekki verið með þeim hætti sem hún var. Þessa gat hv. þingmaður hér áðan. Það liggur alveg fyrir að Framsóknarflokkurinn hefur gert þetta mál upp við sig. Nýr formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, lýsti því yfir á flokksþingi Framsóknarflokksins í sumar að ákvörðunin hefði verið tekin á forsendum rangra upplýsinga. Flokksþingið tók undir þau ummæli og við erum þeirrar skoðunar. Við höfum afgreitt málið frá okkur með þessum skýra hætti.

Herra forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformaður Framsóknarflokksins, sagði um daginn, þegar við ræddum þetta í þessum sölum að frumkvæði hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að menn ættu ekki að vera að hræra í þessu blóði. Sannarlega hefur runnið blóð vegna þessa máls. Breska tímaritið The Lanset, sem er virtasta læknatímarit í heiminum, gerði könnun á því hversu margir hefðu látist af völdum þessara átaka. Í ljós kom að 650 þúsund til 700 þúsund írakskir borgarar liggja í valnum. Hverjir bera sökina á því? Bandaríkjamenn og Bretar. Þeir réðust inn í Írak. En ekki er annað hægt en segja að þjóðir eins og Ísland bera líka vissa siðferðislega sekt á meðan þær eru á lista yfir þjóðirnar sem studdu þetta voðaverk. Ég segi að mig kennir til í hjartanu yfir því að vera partur af Alþingi sem ekki getur losað sig við þennan svarta blett. Ég bið hæstv. ráðherra, forustu Framsóknarflokksins, að gera það sem er drengilegt og sanngjarnt í þessu máli og hjálpa okkur til að losa okkur við þennan blett á æru Alþingis og Íslands. Við verðum að fá að verja hendur okkar og koma þessu máli af okkur. Kofi Annan, sem var framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, sagði að þetta hefði verið ólöglegt árásarstríð. Hvernig stendur þá á því að forusta Framsóknarflokksins vill einfaldlega ekki koma hingað og biðjast afsökunar? Þeirri afsökunarbeiðni verður tekið. Þeim urðu á mistök sem höfðu skelfilegar afleiðingar og þeir eiga að biðjast afsökunar á því.

Hæstv. forseti. Þetta er fjarskalega undarleg umræða. Í Írak þjást milljónir. Umræðan er greinilega ekki um þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir og er að nafninu til til umræðu heldur eru menn að slá innanríkispólitískar keilur á kostnað Framsóknarflokksins. Umræðan er flutningsmönnum tillögunnar til skammar. Ástandið er þannig í Írak að það á að sýna því meiri virðingu en að nýta það aðeins og einvörðungu til að slá keilur sem Svíar kalla „inrikes/utrikespolitik“, þ.e. að rugla hlutum saman til að koma höggi á einhverja allt aðra aðila. Þingsályktunartillöguna ætla ég hins vegar að ræða nánar. Hún byggist á miklum misskilningi. Listinn yfir staðfastar þjóðir, sem svo er kallaður, er einfaldlega einhliða framsetning Bandaríkjamanna. Með þingsályktunartillögunni er verið að veita þeim lista formlegt vægi og gildi hér á landi. Íslendingar eru hins vegar sjálfstæð þjóð með sjálfstætt ríki, sjálfstæða löggjöf og sjálfstætt stjórnkerfi og það verður að andmæla því að einhvers konar fréttatilkynningar frá Hvíta húsinu á sínum tíma, 2003, séu látnar fá eitthvert lögformlegt gildi í afgreiðslu Alþingis. Það er langeðlilegast að svara þessum svokallaða lista með pólitískum yfirlýsingum stjórnmálamanna og það hef ég gert. Þingsályktunartillagan byggist hins vegar á hreinum misskilningi. Ég get endurtekið það sem ég hef sagt áður, bæði hér og á öðrum vettvangi. Ég tel eftir athugun málsins í sumar og haust að ákvarðanir sem teknar voru um afstöðu Íslendinga til Íraksmála árið 2003 hafi verið rangar eða mistök. Ákvarðanaferlinu var ábótavant og það hefur verið upplýst. Það er mjög mikilvægt að vanda allan undirbúning ákvarðana í þessum efnum og þátttöku í alþjóðamálum, ég tala nú ekki um deilumálum, og þá er mjög mikilvægt að lögmætar stofnanir séu hafðar með í ráðum eins og t.d. utanríkismálanefnd Alþingis. Ég endurtek það að þessi listi um staðfastar þjóðir - ég hef lesið hann - er aðeins fréttatilkynning frá Hvíta húsinu á sínum tíma. Hann tilheyrir liðnum tíma og hann hefur ekkert formlegt gildi á Íslandi. Eðlilegasta svarið við honum eru pólitískar yfirlýsingar stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka. Ég hef gert það fyrir mitt leyti og tillaga liggur fyrir flokksþingi framsóknarmanna á morgun um að Framsóknarflokkurinn geri það líka opinberlega fyrir sitt leyti. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að festast ekki í liðnum tíma eins og hér er gert. Við þurfum að læra af mistökum, draga réttar ályktanir af þeim, bæta stjórnsýslu okkar og vanda hana eftir öllum föngum. Alþingi hefur samþykkt fjárveitingar og það var spurt um þær hér. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef voru þetta flutningar til endurreisnarstarfs og þjálfunarstarfa. Alþingi hefur líka samþykkt og ítrekað stuðning við ályktanir Sameinuðu þjóðanna og það kemur reyndar fram í þessari fráleitu fréttatilkynningu Hvíta hússins sem verið er að reyna að glæða einhverju lögformlegu gildi á Íslandi. Nú skiptir langmestu máli að hraða því að íbúar og þjóðir Íraks öðlist fullt sjálfsforræði og koma í veg fyrir átök við Íran. Íslendingar eiga að styðja alþjóðasamfélagið í þessu og við skulum bjóða öllum stjórnmálaflokkum á þingi og öllum öðrum aðilum til fulls samstarfs um það. En ég vara við því að farið sé fram með það að veita fréttatilkynningum Hvíta hússins í Bandaríkjunum lögformlegt gildi á Íslandi. Það á ekkert erindi hingað.

Herra forseti. Það er langt síðan ég hef heyrt annan eins kattarþvott og þann sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hafði uppi í svari sínu. Nú heldur hann því fram að þetta hafi allt saman verið að frumkvæði Bandaríkjamanna, að Ísland komst á þennan lista, og þetta hafi verið fréttatilkynning. Hvers vegna stóð þá fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, hérna dögum og vikum saman við að verja það að Ísland væri á þessum lista? Af hverju sagði hann aldrei að þetta væri fréttatilkynning? Af því að þetta er tóm vitleysa, uppspuni og helber tilbúningur. Auðvitað var það þannig að Ísland var sett á þennan lista með fullkomnu samþykki tveggja manna, Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar, formanns Framsóknarflokksins, og Framsóknarflokkurinn hleypur ekki frá þeirri ábyrgð sinni. Hann ber jafnmikla ábyrgð og Sjálfstæðisflokkurinn í þessu máli og honum væri sæmst að koma hingað og biðjast afsökunar á því. Mér er sæmst að halda því fram að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra ætti að biðjast afsökunar á því að bera þessa vitleysu fram. Þetta er allt annað en það sem þeir hafa áður haldið fram og þetta er aumlegt yfirklór.

Hæstv. forseti. Geðshræring hv. þingmanns leynir sér ekki. Það er alveg greinilegt að honum hefur algerlega láðst að skoða þessa hlið málsins. Ég gerði það í sumar því ég kynnti mér þetta mál. Þetta er einfaldlega fréttatilkynning frá Hvíta húsinu, hefur ekkert lögformlegt gildi og það er fullnægjandi að svara henni með pólitískri yfirlýsingu stjórnmálamanna eða stjórnmálaflokka eins og ég sagði áðan. Að öðru leyti vil ég vitna til þess sem hæstv. forsætisráðherra sagði í umræðum fyrr í vetur að Íslendingar hefðu ekki tekið þátt í því að vera á þessum lista en þeir andmæltu því hins vegar ekki á þeim tíma.

Herra forseti. Atburðarásin var einfaldlega svona: Bandaríkjamenn gengu fast eftir því við stuðningsríki sín að þau lýstu yfir stuðningi. Þannig var þessum nöfnum safnað saman. Síðan var þeim komið á þennan lista sem var birtur á heimasíðu Hvíta hússins og öllum sjónvarpsstöðvum heimsins. Auðvitað var nafn Íslands þarna vegna þess að utanríkisráðherrann lagðist ekki gegn því að Ísland væri á listanum. Að sjálfsögðu fólst samþykkið í því. Það urðu svo hörð viðbrögð hér heima þegar þetta kom upp að það skapaði ólgu og sennilega hafa verið einhverjir þingmenn í liði stjórnarliðsins sem vissu ekki hvaðan á sig stóð veðrið vegna þess að við sem fylgdumst með heimasíðu Hvíta hússins á þessum tíma munum alveg þegar nafn Íslands datt allt í einu út um 2–3 klukkustunda skeið og síðan var það einfaldlega staðfest aftur af þessum tveimur mönnum. Allar götur síðan þá hefur nafn Íslands verið á þessum hræðilega lista. 

Virðulegi forseti. Það var alveg með ólíkindum að hlusta á þann blekkingavaðal sem kom áðan frá formanni Framsóknarflokksins, staðgengli hæstv. utanríkisráðherra. Hann segir að þessi listi sé ekkert annað en fréttatilkynning frá Hvíta húsinu og hafi í raun og veru ekkert lögformlegt gildi. Ég er með þennan lista fyrir framan mig. Þetta er útskrift upp á sex síður og tekin af heimasíðu Hvíta hússins þar sem þessi listi er enn þá. Ég prentaði hann út sjálfur þann 14. febrúar sl. Hér eru 42 þjóðir skráðar við „Statement of Support from Coalition“, stuðningsyfirlýsingar frá samherjum.  Við vitum sem er, virðulegi forseti, að þessu stríði er enn hvergi lokið. Þetta er engin fréttatilkynning. 

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra, formaður Framsóknarflokksins, segir að við eigum ekki að festast í fortíðinni, við eigum ekki að festast í spillingarumræðu liðinna ára, við eigum ekki að festast í Íraksstríðinu. Hæstv. forseti. Nú er að koma að kosningum og nú vill Framsóknarflokkurinn ekki lengur horfa yfir liðið kjörtímabil og gangast við eigin verkum. Varaformaður og formaður Framsóknarflokksins verða að átta sig á því að nú er komið að uppgjöri. Nú verða menn að horfast í augu við eigin verk og menn verða að gangast við þeim. Ef þetta var einhliða ákvörðun Bandaríkjastjórnar á sínum tíma, sem við teljum að hún hafi ekki verið, hvers vegna í ósköpunum 

Hæstv. forseti. Málsvörn hæstv. ráðherra Jóns Sigurðssonar er sú að fyrst að með ólögmætum hætti hafi verið staðið að því hér á landi að styðja innrásina í Írak verði þess ekki á sama hátt krafist að við getum með lögmætum hætti dregið þann stuðning til baka. Ég hélt að menn væru búnir að sjá villu síns vegar í því máli. Að sjálfsögðu er það skýr og lögbundin yfirlýsing ef hún kemur frá Alþingi Íslendinga. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni áðan: Verkefnið núna er að koma í veg fyrir árás á Íran, held ég að hann hafi orðað það, eða stríð við Íran, ófrið við Íran. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Verkefni hverra er það og hvernig nálgast ríkisstjórn Íslands það verkefni að koma í veg fyrir að líka verði stríð við Írani?

Hæstv. forseti. Mér er ljúft að árétta það sem ég sagði. Ég var að tala um verkefni alþjóðasamfélagsins og ég var að tala um að það væri nauðsynlegt og skylt að við tækjum þátt í verkefnum alþjóðasamfélagsins sem miða að því að þjóðir og íbúar Íraks fái fullt sjálfsforræði og frið sem allra fyrst og komið verði í veg fyrir átök við Íran, sagði ég reyndar. Ég vil aðeins endurtaka að það er greinilegt að hv. þingmenn sem hafa talað hafa ekki velt fyrir sér eðli þessa plaggs sem kallað er „listi um hinar staðföstu þjóðir“. Þær upplýsingar sem ég bar hér fram komu þeim mjög á óvart og ég hvet þá einfaldlega til að kynna sér málið betur. Það á að svara þessum svokallaða lista með pólitískum yfirlýsingum stjórnmálamanna. Það er fullnægjandi. Það hef ég gert og það ætlum við framsóknarmenn að gera á flokksþingi okkar á morgun. Það á ekki að sýna þessu plaggi þá virðingu að það hljóti hér eitthvert lögformlegt gildi í meðförum Alþingis.

Hæstv. forseti. Það var ríkisstjórn Íslands sem skuldbatt Íslendinga alla, ríkið, landið, alla þjóðina með pólitískum stuðningi sínum við innrásina í Írak. Það var ekkert öðruvísi. Það skiptir engu máli hvort út var gefin fréttatilkynning eða eitthvað annað frá Hvíta húsinu, það er ekki undankomuleið Framsóknarflokksins í þessu máli hvað pappírinn nákvæmlega hét. Það breytir því ekki að ríkisstjórn Íslands veitti innrásinni sinn fulla pólitíska stuðning. Það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni. Og sá stuðningur var fyrir hendi þangað til fyrir nokkrum mánuðum eða vikum. Síðast þegar við ræddum utanríkismál á hinu háa þingi varði hæstv. utanríkisráðherra stuðninginn við innrásina með kjafti og klóm. Um það bil tveim vikum síðar höfðu framsóknarmenn séð að sér, en þá höfðu þeir varið innrásina í 

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra og formaður Framsóknarflokksins segir að við eigum ekki að sýna plagginu þar sem listuð eru stuðningsríki við innrásina í Írak þá virðingu að það öðlist lögformlegt gildi, við eigum ekki að ræða það öllu meira hér á þinginu svo að það öðlist ekki lögformlegt gildi, Framsóknarflokkurinn ætli núna um helgina að segjast vera andvígur því að við vorum sett á þennan lista. Ætlar Framsóknarflokkurinn að ganga lengra og lýsa andstöðu við Íraksstríðið, andstöðu við ólöglega árás Bandaríkjamanna á Írak? Ég bíð eftir að heyra inntak þessarar ályktunar Framsóknarflokksins. Verða þetta bara orðin tóm, einhver tilraun til að fegra ímyndina, eða ætlar flokkurinn að lýsa andstöðu við þetta andstyggilega árásarstríð sem hefur leitt af sér dauða og hörmungar? Við ræðum tillögu til þingsályktunar sem sameinuð stjórnarandstaðan stendur að. Við óskum eftir því að Ísland verði með formlegum hætti tekið út af lista þeirra 30 þjóða sem studdu innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak vorið 2003 og að því verði lýst yfir að stuðningurinn við þetta stríð hafi verið misráðinn. Árásin á Írak var fyrir það fyrsta ólögleg samkvæmt alþjóðalögum. Í öðru lagi stríddi hún gegn íslenskum lögum því að ekki var haft lögbundið samráð við Alþingi og í þriðja lagi stríðir það gegn hugmyndum okkar um lýðræði að lýsa yfir stuðningi við stríð sem margoft hefur komið fram að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar er andvígur. Menn bera það fyrir sig að þeir hafi verið blekktir, þeir hafi verið leiksoppar Bandaríkjamanna og jafnvel Breta. Ég bið menn að hugsa nokkur ár til baka. Í upphafi ársins 2003, þess árs þegar árásin var gerð á Írak um vorið, flutti þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tillögu til þingsályktunar þar sem við hvöttum til þess að ríkisstjórninni yrði falið að koma þeirri afstöðu á framfæri á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og annars staðar þar sem því yrði komið við að innrás í Írak yrði afstýrt og vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna gefinn nægur tími til að ljúka störfum sínum. Síðan segir, með leyfi forseta: „Komi til hernaðaraðgerða gegn Írak á næstu mánuðum skal Ísland tilkynna að ekki verði heimiluð afnot af aðstöðu á íslensku yfirráðasvæði né verði um neins konar þátttöku að ræða af Íslands hálfu í slíkum aðgerðum.“ Það mátti hvert barn vita hvað í vændum var. Nánast allan 10. áratuginn hafði írakska þjóðin verið beitt viðskiptaþvingunum sem höfðu murkað lífið úr hundruðum þúsunda manna. Það er talið að á milli hálf og ein milljón barna hafi dáið af völdum þessara viðskiptaþvingana. Margoft fóru fram umræður um það í þessum þingsal hvort Íslendingar ættu ekki að segja sig frá þvingununum og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lögðum margoft fram þingmál þessa efnis. Því var haldið fram á móti og í aðdraganda innrásarinnar í Írak að þrennt réttlætti innrás: í landinu sæti harðstjórn, í landinu væru gereyðingarvopn og þar væru einnig hryðjuverkamenn sem herjuðu á okkar hluta heimsins. Eitt var rétt í þessari upptalningu, í landinu sat ógnarstjórn. Írak hefur verið stýrt af ógnarstjórn allar götur frá því að ríkið var sett á fót af Bretum snemma á 3. áratug síðustu aldar. Þá var þar búið til konungsríki, konungur sóttur til grannríkis, og síðan gekk á með stjórnarbyltingum og blóðsúthellingum þar til Baath-flokkurinn hrifsaði til sín völdin að undirlagi og með stuðningi leyniþjónustu Bandaríkjanna árið 1963. Á sama tíma er gerð bylting í Íran, einnig að undirlagi Bandaríkjamanna, en þá er Mohammed Reza Pahlavi komið til valda þar í landi. Og til að rifja upp afskipti Vesturlandamanna af þessum heimshluta má geta þess, sem reyndar hefur margoft komið fram í fjölmiðlum og kom fram í fjölmiðlum áður en innrásin var gerð, að margir helstu ráðamenn í stjórn Bush Bandaríkjaforseta, Cheney, Richard Pearl, Jeb Bush, bróðir núverandi forseta, og fleiri höfðu ritað þáverandi Bandaríkjaforseta bréf, það var árið 1998, þar sem þeir hvöttu til innrásar í Írak til verndar bandarískum olíuhagsmunum. Allt þetta var á vitorði allra þeirra manna sem vildu kynna sér málavöxtu. Þetta var rætt í þinginu, þetta var rætt í þjóðfélaginu, þetta var rætt í alþjóðapressunni og í ofanálag skulum við minnast þess að vopnaeftirlitsmaður Sameinuðu þjóðanna eða sá sem fór fyrir þeirri sveit óskaði aftur og ítrekað eftir því að ekki yrði ráðist á landið, heldur yrði þeim gefið meira svigrúm til vopnaleitar. Síðar hefur hann sagt að hann hafi látið þau boð út ganga að litlar líkur væru á að slík vopn fyndust. Allt þetta var í umræðunni á þessum tíma. Síðan koma hér fulltrúar Framsóknarflokksins og segjast hafa verið blekktir, þeir hafi verið leiksoppar. Aumingja vesalings Framsókn var blekkt og hún ætlar að gera það eitt nú um helgina að segja að hún hafi ekki viljandi farið inn á þennan lista Bandaríkjamanna um hinar viljugu þjóðir, hann hafi ekkert gildi. Þessi listi hafði gildi á sínum tíma vegna þess að hann var notaður til að réttlæta árásina og hann hefur verið notaður þannig allar götur síðan. 

Forseti biður hv. þingmann að gæta þingskapa um ræðutíma.

Virðulegi forseti. Hér hefur orðið nokkur umræða um það hvort Ísland sé yfir höfuð á einhverjum lista hinna viljugu þjóða eða ekki, hvort slíkur listi sé yfir höfuð til. Við skulum aðeins staldra við þetta mál. Ég kom upp í andsvör áðan, virðulegi forseti, vegna þess að mér ofbauð málflutningur formanns Framsóknarflokksins vegna þessa lista. Í millitíðinni brá ég mér fram á gang og þýddi orðrétt úr ensku yfir á íslensku hina svokölluðu stuðningsyfirlýsingu Íslendinga. Ég tel að þýðingin sé nokkuð rétt. Ég held það sé rétt að ég lesi hana upp orðrétta á íslensku þannig að hún fari inn í þingtíðindi og þannig að formaður Framsóknarflokksins og starfandi utanríkisráðherra, í fjarveru hæstv. utanríkisráðherra, geri sér grein fyrir því hvernig yfirlýsingin var orðuð. Nú skuluð þið heyra, með leyfi forseta: Bandaríkin telja nú að öryggi þeirra sé alvarlega ógnað vegna aðgerða og árása hryðjuverkamanna og vegna ýmissa hótana frá löndum sem stjórnað er af einræðisherrum og harðstjórum. Bandaríkin telja að stuðningur frá okkar litla ríki skipti máli. Yfirlýsingin, sem gefin er út af ríkisstjórn Íslands vegna Íraksdeilunnar, segir að við ætlum að viðhalda þeirri nánu samvinnu sem við höfum átt við okkar volduga bandamann í vestri. Í fyrsta lagi felur þetta í sér leyfi til að fljúga um íslenskt flugstjórnarsvæði. Í öðru lagi afnot af Keflavíkurflugvelli ef nauðsyn krefur. Í þriðja lagi að við munum taka þátt í uppbyggingu í Írak að stríði loknu. Í fjórða lagi að við lýsum stuðningi við að ályktun 1441 taki gildi eftir fjögurra mánaða tafir. Undirritað: Davíð Oddsson forsætisráðherra, 18. mars 2003. Virðulegi forseti. Hvað er þetta annað en eindregin stuðningsyfirlýsing? Hvað felst í þessum orðum: Bandaríkin telja að stuðningur frá okkar litla ríki skipti máli? Gefur þetta ekki til kynna að Bandaríkjamenn hafi haft samband við íslensk stjórnvöld, við ríkisstjórn Íslands, og beðið um stuðning við innrásina í Írak? Mér finnst orðalagið sanna að Íslendingar, eða réttara sagt ríkisstjórnin og Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, hafi brugðist við beiðni frá Washington um það að Ísland lýsti yfir stuðningi við innrásina. Hér stendur líka: Yfirlýsingin, sem gefin er út af ríkisstjórn Íslands vegna Íraksdeilunnar, segir að við ætlum að viðhalda þeirri nánu samvinnu sem við höfum átt við okkar volduga bandamann í vestri. - Gefin er út af ríkisstjórn Íslands. Hvað segir þetta okkur? Þetta er 18. mars, tveimur sólarhringum áður en herirnir lögðu af stað í það mikla glapræði sem varð innrásin í Írak, tveimur sólarhringum áður. Þetta segir manni jú, hlýtur að vera, að ríkisstjórn Íslands hafi verið fullkunnugt um það sem til stóð, eða hvað? Var ekki rætt við ráðherra í ríkisstjórn Íslands? Sendi þáverandi hæstv. forsætisráðherra frá sér yfirlýsingar til Washington, tveimur dögum áður en lagt var af stað í hina miklu helför, í nafni allrar ríkisstjórnarinnar án þess að hafa rætt málið við ríkisstjórnina? Getur það verið? Við hljótum, virðulegi forseti, að fá svar við spurningum af þessu tagi því að um grafalvarlegt mál er að ræða. Hundruð þúsunda liggja í valnum eftir innrásina. Afleiðingarnar hafa verið skelfilegar. Slæmt var ástandið í Írak fyrir stríð en hvernig er það núna? Margfalt verra. Fólk býr við dauða og örkuml, hörmungar upp á hvern einasta dag. Það er ekki rétt, sem formaður Framsóknarflokksins reynir að halda fram, að aðeins sé um ómerkilega fréttatilkynningu frá Hvíta húsinu að ræða, það er ósatt. Það er hrein og klár stuðningsyfirlýsing sem birt er á heimasíðu Hvíta hússins og hún hefur verið þar mjög lengi, alveg frá 26. mars árið 2003. Þarna eru 42 þjóðir. Kannski ekki mjög gæfulegur félagsskapur, við erum á lista með löndum eins og Albaníu, Aserbaídsjan, Kólumbíu, Dóminíska lýðveldinu, El Salvador, Erítreu, Eistlandi, Georgíu, Hondúras, Litháen, Lettlandi, Makedóníu, Mongólíu, Panama, Rúanda og Úkraínu. Þetta er nú m.a. félagsskapurinn sem við erum í á þessum lista.  Ég hef aldrei, virðulegi forseti, frá því þessi skelfilega nótt rann upp - og ég man vel eftir þeim geig sem settist að manni þegar maður horfði á beinar útsendingar af því þegar herirnir voru að leggja af stað inn í Írak. Ég man ekki til þess að nokkru sinni á þeim fjórum árum sem eru liðin, rétt tæpu, hafi ríkisstjórnin og þeir flokkar sem bera ábyrgð á þessari yfirlýsingu sýnt minnstu viðleitni til þess að draga hana til baka, flokkarnir sem bera að vissu leyti siðferðislega ábyrgð á þeim skelfilegu voðaverkum sem unnin hafa verið í Írak undanfarin fjögur ár. Það hefði þó verið hægur vandinn að gera það vegna þess að það hefur með óyggjandi hætti komið fram að innrásin var byggð á lygum og blekkingum. Við vitum það í dag að Power Point sýningin sem Colin Powell hélt fyrir öryggisráð Sameinuðu þjóðanna var blekkingarleikur einn. Hann veit það sjálfur og hann hefur harmað það. Fleiri Bandaríkjamenn hafa harmað að hafa stutt innrásina. Við getum nefnt öldungardeildarþingmanninn John Edwards sem hefur hreinlega beðist afsökunar á því að hafa greitt henni atkvæði sitt á sínum tíma. Hann vill nú verða forseti Bandaríkjanna. Og það eru fleiri. Þetta mál á eftir að draga dilk á eftir sér, ekki bara í bandarískum stjórnmálum, ekki bara í alþjóðastjórnmálum heldur líka í íslenskum stjórnmálum. Það sem var gert var ófyrirgefanlegt. Það var ófyrirgefanlegt að setja okkur, íslenska þjóð, á lista yfir hinar svokölluðu viljugu þjóðir. Það var ófyrirgefanlegt af ríkisstjórninni að senda frá sér yfirlýsinguna sem ég las í upphafi ræðu minnar. Það var ófyrirgefanlegt að þetta skyldi gert án þess að haft væri hið minnsta samráð við Alþingi Íslendinga því að við sem hér sitjum í umboði þjóðarinnar berum að sjálfsögðu ákveðna ábyrgð líka. Það er að sjálfsögðu full ástæða til að harma það að þeir sem sátu á Alþingi fyrir réttum fjórum árum, 

Hæstv. forseti. Ef minni mitt svíkur mig ekki hygg ég að þýðing hv. þingmanns sé í öllum aðalatriðum rétt. Ástæða er til þess að vekja athygli á tveimur síðustu liðunum sem lesnir voru upp, þ.e. stuðningur við uppbyggingarstörf og stuðningur við ályktanir Sameinuðu þjóðanna. En yfirlýsing Davíðs Oddssonar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar er eitt og þessi listi, þessi fréttatilkynning, er annað. Það breytir því ekki að ákvörðunin sem við erum að tala um var röng eða mistök og ákvarðanaferlinu var mjög ábótavant eins og áður hefur komið fram. Það breytir ekki gildi eða gildisleysi og vægisleysi þessa lista.

Virðulegi forseti. Það er alveg greinilegt að formaður Framsóknarflokksins ætlar alls ekki að taka rökum eða sönsum í þessu máli. Ef ekkert er að marka yfirlýsinguna eða listann, eins og formaður Framsóknarflokksins heldur fram, hvers vegna hefur ríkisstjórnin þá ekki gert neitt í því að þessi listi yrði afmáður af heimasíðu Hvíta hússins? Hvernig stendur á því að ríkisstjórn Íslands stendur þá ekki fyrir því að leiðrétta þennan skelfilega misskilning ef hann er fyrir hendi? Fjögur ár eru liðin og ekkert hefur verið gert. Ekki er annað að sjá en að yfirlýsingin sé enn í fullu gildi, hún er algjörlega ótímasett. Engin tímamörk eru tilgreind í yfirlýsingunni, engar dagsetningar, ekki neitt. Það er a.m.k. ekki birt á listanum sem Bush og starfsmenn hans hafa birt á heimasíðu Hvíta hússins. Vel má vera að einhver önnur skjöl finnist, ég skal ekkert um það segja. Sennilega eru þau stimpluð í bak og fyrir sem leyndarmál. Þau eru alveg örugglega ekki til sýnis fyrir utanríkisnefnd Alþingis. Við höfum séð það í þessu máli að ríkisstjórnin treystir ekki utanríkisnefnd Alþingis. Ekki bar hún málið undir hana þó að hún hefði, að mínu mati, átt að gera það lögum samkvæmt. Það var ekki gert. Nei, þetta er engin fréttatilkynning, þetta er stuðningsyfirlýsing eins og kemur mjög greinilega fram á þeim pappírum sem ég hef fyrir framan mig. Varaformaður Framsóknarflokksins fékk ljósrit hjá mér rétt áðan. Ég reikna með að hann geti sýnt formanni sínum skjölin sem ég hef. Þetta eru engin leyniskjöl, það er ekkert mál að finna þetta á netinu. Þetta er þarna enn þá og verður þarna sjálfsagt áfram því að ég hef enga trú á því að ríkisstjórn Íslands hafi nokkra döngun í sér til þess að hafa samband við Hvíta húsið í Washington og biðja um að þetta verði fjarlægt, jafnvel þó að þetta sé eintóm og helber vitleysa eins og formaður Framsóknarflokksins 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur önnur orð um þennan lista en ég hafði. Ég lagði fyrst og fremst áherslu á að hann hefur ekkert lögformlegt gildi eða vægi hér á landi. Við erum sjálfstætt ríki og hvernig svo sem Hvíta húsið kemur fyrir lista um fréttatilkynningar sínar og varðveitir þær, kannski í mörg ár eins og ráðuneytin á Íslandi gera, breytir engu um það. Þessum lista er best svarað með pólitískum yfirlýsingum stjórnmálamanna eins og ég hef gert.

Frú forseti. Þetta grafalvarlega mál snýst ekki um það hvernig skjöl eru flokkuð, hvað þau heita eða hvernig maður kýs að líta á heiti þeirra fjórum árum eftir gjörninginn en þannig má skilja hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formann Framsóknarflokksins, sem greinilega hefur fundið leið út úr þessu vonda máli eða þykist hafa fundið leið út úr þessu erfiða máli fyrir Framsóknarflokkinn, leið fréttatilkynningar Hvíta hússins sem mun þá ekki koma okkur nokkuð við að því er mér virðist. Í þessum mánuði eru liðin fjögur ár frá því að innrásin var gerð í Írak. Það vissu allir fyrir fjórum árum í hvað stefndi, það vissu allir sem fylgdust með veturinn 2002–2003, í marga mánuði áður en innrásin var gerð og meira en ári fyrr, að verið var að undirbúa þessa innrás með öllum ráðum. Staðreyndin var sú að Bandaríkjastjórn ætlaði að gera þessa innrás. Hún ætlaði reyndar að fá hana samþykkta í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og gerði margar tilraunir til þess, en þegar ljóst var að það mundi ekki takast var farin sú leið að fá pólitískan stuðning hinna viljugu eða staðföstu landa við innrásina. Það var hjáleið Bandaríkjastjórnar til þess að fá stuðning við innrásina þegar séð var að hann fengist ekki í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Eins og hér hefur komið fram, m.a. í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og einnig í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar, lágu allar upplýsingar fyrir, það var enginn blekktur. Spurningin var bara: Hverjum vildi maður trúa? Ætluðu menn að trúa blint þeim áróðri og því falsi sem var borið á borð, bæði í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og af Bandaríkjastjórn, til þess að réttlæta innrásina eða vildu menn styðjast við bestu fáanlegu upplýsingar annars staðar frá, m.a. frá Hans Blix sem fór fyrir vopnaeftirlitinu í Írak? Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson ákváðu að styðja í blindni bandamenn sína, Bandaríkjastjórn, og reyndar hefur aldrei komist botn í það hvernig nákvæmlega sú ákvörðun var tekin af þeim báðum eða öðrum hvorum þeirra. Það verður fróðlegt þegar það kemur upp í skjölum sögunnar vonandi einn góðan veðurdag hvað gerðist nákvæmlega 18. mars 2003, þann afdrifaríka og örlagaríka dag í sögu Íslands. Hæstv. ráðherra hefur endurtekið hér í ræðum sínum að ákvarðanaferlinu hafi verið ábótavant. Undir það tökum við, við erum öll sammála um það. Hæstv. ráðherra hefur líka sagt að það hafi verið mistök eða rangt að styðja innrásina. Um það erum við líka sammála. Væri þá ekki mest vit í því, í ljósi þess að ákvarðanaferlinu var ábótavant og að ákvörðunin sem slík var mistök og röng, að vinda ofan af mistökunum og vitleysunni með því að taka rétta ákvörðun á þeim stað sem er bær til að taka þá ákvörðun, í þingsal á hinu háa Alþingi? Enginn annar en við sem hingað erum kjörin er bær um að taka slíka ákvörðun. Það voru þeir Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson ekki. Hvers vegna þá ekki núna þegar tækifæri gefst til að sjá að sér fjórum árum eftir að innrásin var gerð, að sjá að sér, samþykkja þessa þingsályktunartillögu og koma því þannig frá Alþingi Íslendinga sem til þess var kjörið, að við tökum aftur stuðninginn og þetta innrásarstríð var ekki og er ekki háð í okkar nafni? Það er hið rétta ákvarðanaferli, þá væri engu ábótavant. Ég fékk inn um lúguna heima hjá mér þetta tímarit í síðustu viku. Það er frá Johns Hopkins háskólanum í Bandaríkjunum. Forsíðan á því er svört og á henni stendur talan 654.965. Hér er farið ítarlega yfir rannsókn sem virtustu og færustu faraldsfræðingar í heimi hafa gert, úrtaksrannsókn gerð í Írak tvisvar sinnum, 2004 og 2006, með bestu fáanlegum aðferðum félagsvísindanna, sömu aðferðir og notaðar eru til þess að leggja mat á mannfall annars staðar, t.d. í Darfúr-héraði í Súdan. Enginn hefur borið brigður á niðurstöður rannsókna þar, m.a. ekki á Bandaríkjaþingi. Niðurstöður þessarar rannsóknar eru svo sláandi að maður á erfitt með að trúa því. 654.965 Írakar hafa fallið umfram það sem eðlilegt gæti talist af dauðsföllum í einu landi á þeim tíma sem liðið hefur frá því að innrásin var gerð. Þeir hafa ekki dáið úr sjúkdómum, þeir hafa dáið vegna ofbeldis í allri sinni hryllilegu mynd, vegna skotsára, sprenginga og annars slíks, 654.965 manns. Það er kannski ágætt að setja þessa tölu í samhengi. Í Bosníustríðinu, sem stóð frá 1992–1995, féllu u.þ.b. 200 þúsund manns. Í Víetnam-stríðinu féllu 58 þúsund bandarískir hermenn. Ég er ekki með á hraðbergi töluna yfir hversu margir Víetnamar féllu og ég held reyndar að enginn viti það en þeir voru auðvitað miklu, miklu fleiri. Það stríð stóð í meira en áratug. Hörmungarnar sem hafa gengið yfir Írak á þessum fjórum árum sem liðin eru frá innrásinni og stríðinu eru engu líkar og það minnsta sem við getum gert sem þjóð og þing er að lýsa því yfir í krafti ábyrgðar okkar og valds sem löggjafarþing Íslendinga að við styðjum/studdum ekki þessa innrás, biðjumst afsökunar á því að hafa farið á þennan lista og klárum þetta mál í eitt skipti fyrir öll. Ég held reyndar að það hafi ekki bara legið eins og mara á Framsóknarflokknum öll þessi ár, ég held að það hafi legið eins og mara á 

Virðulegi forseti. Stuðningur Íslands við aðgerðir í Írak fólst í því, eins og iðulega hefur komið fram og trekk í trekk hefur komið fram í stöðugum umræðum um þetta mál á síðustu fjórum árum, að leyfa hér yfirflug og afnot af Keflavíkurflugvelli við liðsflutninga og standa að uppbyggingar- og endurreisnarstarfi í Írak að aðgerðum loknum. Ég sat þann fund í ríkisstjórn Íslands þegar þetta var kynnt. Þetta var nákvæmlega sams konar ákvörðun og áður hafði verið tekin, t.d. um loftárásir í Kosovo sem voru fjórum árum þar á undan. Þannig var staðan þegar þessi ákvörðun var kynnt. Það hefur komið fram að þessi ákvörðun var lögleg en endurteknar fullyrðingar hafa verið um það í umræðum á Alþingi að hún hafi ekki verið það. Það er alveg sama þó að komið hafi fram álit hinna færustu manna um það, sí og æ er endurtekið að ákvörðunin hafi verið ólögleg. Þessi ákvörðun var tekin eins og fram hefur komið að mig minnir 25. mars að morgni. Hún var kynnt þá en tekin skömmu áður. Þá stóð eins á og núna, hér stóð yfir kosningabarátta og ákvörðunin varð kosningamál á sínum tíma, við síðustu kosningar, og þingmenn voru úti um allt land í kosningabaráttu. Það kom í ljós síðar að forsendur ákvörðunarinnar voru byggðar á röngum upplýsingum um gereyðingarvopn og menn höfðu vissulega áhyggjur af því að gereyðingarvopn væru í höndunum á einræðisherra, sem Saddam Hussein óneitanlega var. Síðar kom í ljós að gereyðingarvopn fundust ekki. Af þessum ástæðum var ákvörðun íslenskra stjórnvalda röng og auðvitað hefði verið rétt að leggja málið fyrir utanríkisnefnd, kalla hana saman þrátt fyrir þessar óvenjulegu aðstæður, eins og við framsóknarmenn höfum ávallt sagt. Það hefði verið rétt að gera það. Það var harðstjórn í Írak, um það var ekki deilt, og eins og ég sagði ríkti ótti við það að gereyðingarvopn væru í höndum þess harðstjóra sem þar ríkti. Þetta var staðan sem uppi var á þessum tíma. Svo er náttúrlega mjög gott að vera vitur eftir á þegar það er komið í ljós að þarna hafa ekki fundist nein gereyðingarvopn. En harðstjórnin var staðreynd, það hefur ekkert breyst. Í fyrsta lagi var þetta mál þannig vaxið að leyfa lendingar og yfirflug á Keflavíkurflugvelli og í öðru lagi að leggja fé í uppbyggingu í Írak. Það skiptir mestu máli núna að leitast við að tryggja öryggi íröksku þjóðarinnar en núna er því öryggi ógnað af innanlandsátökum. Mikilvægasta verkefnið er að styðja Íraka við lýðræðisumbætur og endurreisnarstarf í landinu. Að því eigum við að snúa okkur af fullum krafti. Með því að taka þátt í því af fullum krafti getum við gert okkur gildandi á þessum vettvangi. Þetta uppbyggingar- og endurreisnarstarf er unnið í umboði Sameinuðu þjóðanna og íslensk stjórnvöld hafa stutt það starf heils hugar í orði og verki með tæplega 400 millj. kr. framlagi sem hefur farið mest í gegnum stofnanir Sameinuðu þjóðanna, Alþjóðabankann og stoðtækjafyrirtækið Össur. Ég vil undirstrika að í þessu endurreisnarstarfi er mjög mikilvægt að við leggjum hönd á plóg til að stýra málum þannig að í framtíðinni, ef tekst að tryggja öryggi í Írak og koma á þar friði sem við vonum vissulega, ráði Írakar sjálfir yfir auðlindum sínum. Íslendingar eiga að tala fyrir því alls staðar sem því verður við komið. Það er óviðunandi að auðlindir Íraka fari í hendur annarra í þessu uppbyggingarstarfi. Það er áfram ærið verk að vinna í Írak og erfiðleikarnir eru miklir en við megum þó ekki gleyma því að þar hafa orðið framfarir þrátt fyrir allt. Það hafa farið fram kosningar í Írak við afar erfiðar aðstæður með mikilli þátttöku svo dæmi sé tekið og við skulum ekki gleyma því í þeim hörmungum sem yfir þessa þjóð hafa dunið. Við skulum ekki heldur gleyma því að þjóðin bjó við harðstjórn og óöryggi áður en þessi hörmulegu átök dundu yfir hana. Mér þykir satt að segja dálítið sérkennilegt að heyra upptalningu hv. 9. þm. Suðurk., Magnúsar Þórs Hafsteinssonar, þegar hann segir að það sé ekki gæfulegur félagsskapur og nefnir þar t.d. Lettland og Litháen, sem við höfum rækt vináttu við í mörg ár og heimsótt trekk í trekk og eru með okkur í alþjóðastarfi. Mér finnst þetta kaldar kveðjur til þessara þjóða og fleiri sem þarna eru taldar upp.  Ég legg áherslu á uppbygginguna í Írak, ég legg áherslu á að þeirri uppbyggingu verði þannig háttað og því skipulagi sem þar kemst vonandi á að heimamenn ráði þar málum sínum, að heimamenn sjái um öryggismál 

Frú forseti. Það vakti athygli mína að hv. þingmaður greindi frá því að hann hefði á sínum tíma setið í ríkisstjórn og þar hefði sú ákvörðun um stuðning við innrásina í Írak verið kynnt með eðlilegum hætti og nákvæmlega sama hætti og aðrar skyldar ákvarðanir. Hæstv. landbúnaðarráðherra tók til máls fyrr í umræðunni og hann sagði að það væri af og frá að ríkisstjórnin hefði átt aðild að þeirri ákvörðun. Hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformaður Framsóknarflokksins, Guðni Ágústsson, lýsti því yfir að þetta mál hefði verið rætt eftir að ákvörðun var tekin af hálfu formanns Framsóknarflokksins og formanns Sjálfstæðisflokksins. Hér ber eitthvað á milli, frú forseti, og mér þykir því rétt að inna hv. þingmann eftir því í krafti vitneskju hans frá því að hann sat við ríkisstjórnarborðið hvort hann telji að ákvörðun hafi verið kynnt með eðlilegum hætti í fyrsta lagi og í öðru lagi hvort hann líti svo á að hann hafi verið aðili að þeirri ákvörðun með þátttöku í þeirri kynningu sem þarna var. Í þriðja lagi, var þetta ekki löngu eftir að búið var að taka þá afdrifaríku og skammarlegu ákvörðun?

Frú forseti. Þetta mál er mjög einfalt þó að reynt hafi verið að gera það flókið. Þessi ákvörðun var kynnt á fundi í ríkisstjórninni um það leyti sem innrásin var gerð. Hún var kynnt og henni var ekki andmælt í ríkisstjórninni. Þess vegna tel ég að ríkisstjórnin hafi vitað um þessa ákvörðun. Hún var tekin, en hún var kynnt ríkisstjórninni og var ekki andmælt þar. Og ég verð að segja það sem mína skoðun að þær ofsóknir, sem ég kalla bara ofsóknir, á hendur fyrrverandi utanríkisráðherra í þessu efni, sem hefur borið hitann og þungann af þeim, eru ekki til sóma og ég er fús til þess að bera minn hluta af þeirri ábyrgð með honum vegna þess að ég mótmælti ekki ákvörðuninni á sínum tíma. Ég tel mig alveg rísa undir því. Ég viðurkenni það jafnframt að ég hafði ekki þær upplýsingar sem núna liggja fyrir og það höfum við framsóknarmenn margsinnis sagt.

Frú forseti. Ég finn til nokkurrar hluttekningar með hv. þingmanni að hafa setið í ríkisstjórn þar sem þessi ákvörðun var kynnt eftir að búið var að taka hana. Það var gert eftir að forustumenn ríkisstjórnarinnar höfðu samþykkt að Ísland yrði sett á lista þeirra þjóða sem studdu innrásina. Hins vegar verð ég að segja að mér finnst sem það hefði verið mannsbragur af hálfu hans að standa þar upp og setja hnefann í borðið og segja: Ég mótmæli. Mér finnst ákaflega merkilegt að heyra það hér hjá hv. þingmanni að enginn hafi mótmælt þessu í ríkisstjórninni. Er hv. þingmaður að koma því á framfæri að varaformaður Framsóknarflokksins, sem á þeim tíma og síðar og aftur hér í dag lýsti því yfir að hann hefði með engu móti komið að þeirri ákvörðun, hefði á þeim tíma getað sett hnefann í borðið og mótmælt því? En það gerði hæstv. landbúnaðarráðherra ekki. Það má þá kannski segja að hv. þingmaður hafi verið að gefa það til kynna að í þessu máli hefur hæstv. landbúnaðarráðherra verið að sigla undir fölsku flaggi, því hann hefur mánuðum saman, ef ekki missirum saman látið að því liggja að hann hafi frá upphafi vega verið á móti þessari ákvörðun en hann hafi á engu stigi máls áður en ákvörðunarferli sleppti átt kost á því að koma því viðhorfi sínu á framfæri. Ég hef staðið í þeirri trú að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafi ekki lagt í að kynna þetta mál í þingflokkum ríkisstjórnarinnar og ekki heldur í ríkisstjórninni vegna þess að þeir töldu sig ekki hafa fulltingi sinna flokka og ekki vald á málinu. Nú kemur í ljós að það var rangt hjá mér. Framsóknarflokkurinn stóð heill og óskiptur að þessari ákvörðun. Þess þá heldur ætti hann að gangast við mistökum sínum og biðjast afsökunar á þeim eins og forustumenn í stjórnmálum erlendis hafa síðar gert.

Hæstv. forseti. Ég endurtek það sem ég hef áður sagt. Það var tvennt sem var kynnt í ríkisstjórn þennan morgun sem ég man vel eftir, því að mál sem þessi eru ekki á hverjum degi í umræðu, sem betur fer. Það var að leyfa yfirflug á Keflavíkurflugvelli og taka þátt í uppbyggingunni. Það var þetta tvennt sem var kynnt. Og þetta var með nákvæmlega sama hætti og við höfum tekið þátt í „átökum“ áður. Við tókum þátt í Kosovo-stríðinu með þessum hætti. Þetta var nákvæmlega það sem skeði þennan örlagaríka morgun. Þessu var ekki mótmælt í ríkisstjórninni. Menn höfðu miklar áhyggjur. Ég hafði miklar áhyggjur en þetta er staðreynd málsins.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson kemur með mjög merkilegar upplýsingar, ég verð að segja það. Hann sagði áðan í ræðu sinni að þetta mál hefði verið kynnt í ríkisstjórninni þann 25. mars að morgni. Hann myndi mjög vel eftir þeim morgni, hann hefði haft miklar áhyggjur og þar fram eftir götunum. Yfirlýsingin sem ég las upp áðan sem ég hef snarað yfir á íslensku frá Davíð Oddssyni, þáverandi hæstv. forsætisráðherra, er frá 18. mars. Hún var send Bandaríkjamönnum viku áður en málið var tekið upp í ríkisstjórn Íslands samkvæmt upplýsingum á heimasíðu Hvíta hússins og þar er sagt beinum orðum, virðulegi forseti: Yfirlýsingin sem gefin er út af ríkisstjórn Íslands. Hvað var hér á ferðinni? Við verðum að fá skýr svör, virðulegi forseti. Þetta mál er svo alvarlegt að það hlýtur að kalla á rannsókn og yfirheyrslur, jafnvel fyrir þingnefnd. Var hæstv. þáverandi forsætisráðherra og kannski líka hæstv. utanríkisráðherra að senda frá sér yfirlýsingar um þetta, um aðild Íslands að stríði í nafni ríkisstjórnarinnar, að henni forspurðri, viku áður en málið var lagt fyrir ríkisstjórn Íslands, einum og hálfum til tveimur sólarhringum áður en innrásin hófst? Getur það verið? Liggur svona í málinu? Miðað við þær upplýsingar sem nú hafa komið fram sýnist mér að svo sé. Héðan hafi verið send yfirlýsing í nafni ríkisstjórnarinnar viku áður en ríkisstjórnin var upplýst um málið. Virðulegi forseti, ekki batnar það.

Frú forseti. Ég sé að leikaraskapurinn ríður ekki við einteyming hér í hv. Alþingi. Þessar upplýsingar hafa þráfaldlega komið fram í þingræðum áður og hv. 9. þingmaður Suðurkjördæmis er góður leikari, ég segi það bara. Það er alveg ljóst 

Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur er ekki að leika nokkurn skapaðan hlut. Ég er hins vegar að benda á að hér virðast vera alvarlegar gloppur í málflutningi. Yfirlýsingin er send Hvíta húsinu 18. mars. Innrásin hefst rétt fyrir miðnætti 19. mars. Hv. þm. Jón Kristjánsson segir að málið hafi verið kynnt fyrir ríkisstjórninni og þar hafi verið tekin ákvörðun 25. mars. Þessi svokallaði listi vegna aðgerðarinnar „Frelsi Íraks“ er lagður út á heimasíðu Hvíta hússins 26. mars, daginn eftir ríkisstjórnarfundinn á Íslandi. „For Immediate Release“ birtist strax 26. mars. Þá er innrásin búin að standa yfir í tæpa viku, herirnir eru nær komnir til Bagdad, orrustan geisar sem aldrei fyrr, mannfallið er mikið og hefur ekki minnkað síðan og enginn veit hvernig þessar hörmungar munu enda. Mig langar líka til að koma inn á annað, virðulegi forseti, þar sem hv. þm. Jón Kristjánsson réttlætir þessa innrás með því að það hefði verið einræðisherra í Írak sem hugsanlega hefði ráðið yfir kjarnorkuvopnum. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, ef þetta á að gilda sem ástæða til innrásar í fullvalda ríki vítt og breitt um heiminn, þá spyr ég: Hvers vegna í ósköpunum höfum við ekki gert innrás í Pakistan? Þar er einræðisherra sem rændi undir sig völdum, Pervez Musharraf. Ég var að ljúka við að lesa ævisögu hans í gær sem er nýkomin út. Pakistan er með kjarnorkuvopn, hann er einræðisherra. Pakistan hefur meira að segja dreift upplýsingum um kjarnorkuvopn til landa eins og Norður-Kóreu. Hvers vegna í ósköpunum eru Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson ekki lagðir af stað í herferð til Pakistans?

Virðulegi forseti. Ég vil segja að þessi lógík er dálítið sérkennileg en hún passar við þann málflutning sem hefur verið síðustu fjögur árin í þessu máli. Saddam Hussein hafði verið almennilegheitamaður og jafnréttissinni og þar fram eftir götunum. Það er málflutningurinn sem hefur verið. Ég er ekki að réttlæta þetta árásarstríð. 

Frú forseti. Þetta er afar athyglisverð umræða fyrir margra hluta sakir, þar á meðal þær að Sjálfstæðisflokkurinn er enn fjarverandi í umræðunni og spurning hvort Sjálfstæðisflokkurinn ætli ekki að sýna lit, reyna nokkra málsvörn. Auðvitað er hæstv. utanríkisráðherra til svara og það er rétt og skylt. En ég verð að segja að þessar tilraunir til kattarþvottar af hálfu framsóknarmanna eru óskaplega brjóstumkennanlegar. Maður mundi bera virðingu fyrir því ef framsóknarmenn viðurkenndu, þótt seint væri, hrein mistök, bæðust afsökunar og reyndu að koma málinu af sér þannig. En eitthvað torveldar þeim það. Menn geta auðvitað ekki skilið við þetta mál á meðan það er eins og það er. Það er algerlega fráleit málsvörn að annars vegar sé um að ræða ómerkilega fréttatilkynningu sem engu máli skipti eða þá að menn hafi verið í góðri trú og verið plataðir með röngum upplýsingum. Hvernig stendur á því að allar hinar þjóðirnar létu ekki plata sig? Það var vegna þess að það lágu fyrir miklu meira en nógar upplýsingar um að engar þjóðréttarlegar forsendur væru fyrir því að ráðast á Írak. Hvers vegna var listinn Bandaríkjamönnum svona mikilvægur? Það var vegna þess að þeir voru að reyna að fá yfirbragð lögmætis á ólöglega innrás í land, sem brýtur stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ég mótmæli því, hver sem það segir, hvort sem það er hæstv. landbúnaðarráðherra, hv. þm. Jón Kristjánsson eða hver annar, að menn geri út á eymd og hörmungar og hvernig allt hefur farið á versta veg í Írak þótt þeir vilji hreinsa þessi mál í íslenskum stjórnmálum. Þar er hreingerningin eftir. Noregur er í NATO eins og við, á í miklu samstarfi við Bandaríkin eins og við og var beittur gríðarlegum þrýstingi en stóð hann af sér og studdi ekki innrásina. Noregur var ekki á listanum. Ég hef fyrir því orð fyrrverandi forsætisráðherra Noregs, Kjell Magne Bondeviks, að Noregur hafi sjaldan ef nokkurn tíma verið beittur öðrum eins fantaþrýstingi eins og sólarhringana á undan innrásinni í Írak. En það mega Norðmenn eiga að þeir stóðust þann þrýsting. En hægri leppstjórnirnar, hægri undirlægjustjórnirnar á Íslandi og í Danmörku, fóru á listann og auðvitað snýst þetta um það. Þetta voru hægri undirlægjuríkisstjórnir auk þess sem ríkisstjórnin hefur hugsanlega talið að hún ynni sér í hag í væntanlegum viðræðum um veru Bandaríkjahers í Keflavík. Þetta er einn ljótasti bletturinn á íslenskri utanríkismálasögu og fleinn í holdi alþjóðasamfélagsins vegna þess að þarna var stofnsáttmáli Sameinuðu þjóðanna brotinn fyrir allra augum. Það dugar ekkert minna ef á að taka til í þessum málum á heimavelli en að viðkomandi stjórnmálamenn, þótt þeir hafi látið af embætti, biðjist afsökunar og verði jafnstórir í stykkinu og Colin Powell og aðrir þeir sem það hafa gert. 
             Í öðru lagi þarf ríkisstjórn, vegna þess að málið var á hennar höndum sem framkvæmdarvalds, að biðjast afsökunar, þingið sem var hunsað, íslensku þjóðina sem var svikin og íröksku þjóðina sem nú hefur týnt lífi hundruðum þúsunda út af þessu ástandi. Síðan þarf að gera eitt, virðulegur forseti. Það þarf að tryggja að svona lagað endurtaki sig aldrei, að tveir menn geti slíkt eða kannski var það bara einn maður sem tók ákvörðun um að misnota nafn Íslands á alþjóðavettvangi, hringdi í annan mann og sagði honum að þannig yrði það að vera. Smátt og smátt á tveimur til þremur árum kom atburðarásin upp úr myrkrunum og hún var þannig að þessi dæmalausa ákvörðun var tekin á hlaupum og að hluta til í gegnum símann. Hver var það nema bandaríski sendiherrann sem mætti í Stjórnarráðið og sat þar frammi og tók á móti boðskapnum. Einhver eftiráumfjöllun í ríkisstjórn Íslands breytir engu nema því að auka smán þeirra ráðherra sem ekki notuðu tækifærið og mótmæltu. Hún gerir ekki annað. Auk þess er ríkisstjórn er ekki fjölskipað stjórnvald og það hefði ekki breytt öllu pólitískt séð eða lagalega hvað varar ábyrgð ráðherra. En málið var þarna á ábyrgð forsætisráðherra og utanríkisráðherra og þeir fóru svona með völd sín. Það var ekki einu sinni borið upp í ríkisstjórn, sem þó þykir góð stjórnsýsluhefð ef málið er stórt og afdrifaríkt, að ríkisstjórnin sem slík standi öll á bak við það. Það var ekki gert. Utanríkismálanefnd Alþingis var hunsuð og þar með lög brotin. Þannig var að málinu staðið. Síðast þegar utanríkisráðherra kom fyrir utanríkismálanefnd, nokkrum vikum áður en þessi afdrifaríka kúvending varð, fór hann með sömu línu í málinu og hann gerði opinberlega á sama tíma. Hver var hún? Að tvennt réði afstöðu Íslands: Vopnaeftirlitið ætti að fá meiri tíma og að nýja ályktun þyrfti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna áður en farið yrði í aðgerðir. Svo seint sem 17. mars 2003 sagði Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, þetta. En á sólarhring er blaðinu snúið við og aðgerð sem ekki byggir á sjálfstæðri samþykkt öryggisráðsins studd. Menn setja sig á alþjóðlegan lista því til stuðnings og vopnaeftirlitinu og beiðni þess um meiri tíma er gefið langt nef. Utanríkisráðherra snýr stefnunni við án þess að ræða þá áherslubreytingu Íslands í utanríkismálanefnd og sá fáheyrði atburður verður að Ísland er allt í einu orðinn stuðningsaðili í ólögmætu árásarstríði í fjarlægu landi. Það birtist þjóðinni á erlendum sjónvarpsskjám og kemur eins og þruma úr heiðskíru lofti yfir menn, að sögn ýmissa sem stóðu meira að segja býsna nærri ríkisstjórninni. Þetta er svo fráleitur atburður á allan hátt, hvernig sem hann er skoðaður: stjórnskipulega, lagalega, pólitískt eða siðferðilega, að engu tali tekur. Veran á listanum er pólitískur og siðferðislegur stuðningur við þau svívirðilegu lögbrot sem þarna eiga sér stað, brot á alþjóðalögum. Það er grafalvarlegt. Síðan er ástandið jafnskelfilegt og raun ber vitni og þetta hefur reynst það fúafen sem varað var við. Einn helsti sérfræðingur Íslendinga á þessu sviði, prófessor í Bandaríkjunum, var opinberlega búinn að vara við því. Það var ekki mikið hlustað á hann né nokkurn annan sem varaði við því sem gerast mundi. Það lá fyrir að mjög margir virtir þjóðréttarfræðingar í heiminum sögðu: Það verður brot á stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna ef þetta verður gert án undangenginnar og sjálfstæðrar samþykktar í öryggisráðinu. Þetta vissu menn. Það að bera fyrir sig upplýsingaskort, rangar upplýsingar og að þeir hafi verið í góðri trú eða plataðir, er engin málsvörn.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sem talaði hér síðastur er að vísu alvanur að gleyma sér algerlega í ræðustól en nú mælti hann nokkur merkileg orð, þ.e. um að gefa yfirbragð lögmætis. Þetta er nákvæmlega það sem ég hef verið að tala um í umræðunni um þennan lista. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi ágætu orð, „yfirbragð lögmætis“. Það er nákvæmlega það sem er að tilefnislausu verið að gera með þessari þingsályktunartillögu. Að öðru leyti er hv. þingmaður margmáll, skömmóttur og orðhákur til vansa eins og kom fram í þessari ræðu.

Frú forseti. Sá málflutningur, að tillaga á Alþingi um að menn afturkalli með formlegum hætti stuðning sinn við þessar aðgerðir, sem var gefinn ranglega og með ólögum af hálfu ríkisstjórnar Íslands eða tveggja ráðherra fyrir hennar hönd og að menn lýsi því yfir að þetta hafi verið mistök, hafi eitthvert réttargildi gagnvart stuðningsyfirlýsingunni eins og hún er meðhöndluð og birt í Bandaríkjunum er nú einhver langsóttasta túlkun sem ég hef á ævi minni heyrt. Eða heldur hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra virkilega að það umsnúi málinu ef fjallað er um það með þeim hætti á Alþingi Íslendinga? Það er auðvitað fjarri öllu lagi og þarf ekki frekari rökræðna við. Auðvitað voru tilraunir Bandaríkjamanna við að safna sjálfstæðum ríkjum á lista sem stuðningsaðilum aðgerðanna viðleitni til að þeir stæðu ekki jafnberskjaldaðir gagnvart alþjóðasamfélaginu með brot á stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna á bakinu þegar þeir ákváðu að gefast upp á að fá nýja ályktun í gegnum öryggisráðið og ráðast samt á Írak, eins og þeir höfðu ætlað sér lengi. Þess vegna er þessum hópi safnað saman, til að reyna að segja að svo mikill pólitískur stuðningur sé við innrásina í alþjóðasamfélaginu hvort sem er. Við getum gefið orðavali okkar og ummælum allar þær einkunnir, frú forseti, sem við viljum. Það mun engu breyta um að Framsóknarflokkurinn flýr ekki hinn efnislega veruleika í þessu máli. Hvort sem ég er stórorður eða ekki þá er hinn efnislegi veruleiki eins og hann er, að Framsóknarflokkurinn hefur ekki haft mátt til þess að biðjast afsökunar á að standa að þessum grófu brotum á alþjóðalögum og standa að þeirri dæmalausu aðgerð sem leitt hefur til ástandsins í Írak, það er allt efnislegur veruleiki.

Virðulegi forseti. Þetta er að mörgu leyti athyglisverð umræða. Það sem mér finnst athyglisverðast er að sá flokkur sem ber kannski mesta ábyrgð á málinu, Sjálfstæðisflokkurinn, hefur verið fjarverandi í umræðunni. Enginn þingmanna þeirra eða ráðherra hefur tekið til máls eða er á mælendaskrá. Lengst af í þessari umræðu var enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins í salnum. Það var ekki fyrr en hæstv. forseti, sem er fyrir aftan mig, þurfti að leysa af annan forseta að það sást sjálfstæðismaður í þingsalnum. Síðan er ung kona hér sem veifar mér og minnir á sig og er rétt að geta hennar hérna. En svona tekur Sjálfstæðisflokkurinn þessari umræðu. Hann tekur ekki þátt í að reyna að verja þetta mál. Málsvörn ráðherra Framsóknarflokksins hefur verið að mestu leyti þannig að Bandaríkjamenn hafi tekið ákvarðanir að Íslendingum fornspurðum. Ég held að menn ættu ekki að reyna að feta þá slóð öllu lengur. Því hefur verið lýst á fyrri stigum málsins, m.a. í viðtölum við fyrrverandi formann Framsóknarflokksins, hvernig málið bar að og hvernig ákvörðun var tekin utan ríkisstjórnarfunda. Það er alveg víst að ákvörðun var tekin með vitund og vilja formanna stjórnarflokkanna. Það var ekki tekin ákvörðun að þeim fornspurðum. Davíð Oddsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, segir um þetta mál, með leyfi forseta: „Þátttaka á lista hinna staðföstu þjóða fólst í pólitískri yfirlýsingu og henni fylgdu ekki aðrar skuldbindingar á því stigi. Þær pólitísku yfirlýsingar voru gefnar af réttum aðilum og voru í fullu samræmi við margendurteknar yfirlýsingar forustumanna stjórnarflokkanna, um að ekki væri hægt að útiloka valdbeitingu í Írak.“ Enn fremur segir Davíð Oddsson, með leyfi forseta: „Að því hefur verið fundið að ekki sé til bókuð samþykkt ríkisstjórnarinnar um efnið. Þetta er á misskilningi byggt. Ríkisstjórnin er ekki fjölskipað stjórnvald. Utanríkisráðherra fer, með atbeina forsætisráðherrans, þegar það á við, með ákvörðun af þessu tagi. Enginn ágreiningur var um hana í röðum ráðherra.“ Þeir tóku þessa ákvörðun meðvitað áður en atburðirnir gerðust. Það er upplýst að ákvörðun var ekki tekin í ríkisstjórn en hún var kynnt síðar og ráðherrarnir undu henni, þar á meðal hæstv. landbúnaðarráðherra. Ráðherrar sem sitja eftir að ákvörðun hefur verið tekin og una henni bera líka ábyrgð á henni.

Hvað gerði hv. þingmaður?

Þeir bera líka ábyrgð á henni, virðulegi forseti, og það þýðir ekkert fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra að reyna að hlaupa frá ábyrgðinni 

Hvað gerði þingmaðurinn?

Hann undi ákvörðuninni, virðulegi forseti, hæstv. landbúnaðarráðherra og situr enn,  Þessir tveir menn fóru fram hjá ríkisstjórninni, fóru fram hjá Alþingi og þeir fóru fram hjá þingmönnum. Ákvörðunin var ekki borin undir ríkisstjórn, ekki undir utanríkismálanefnd og hún var ekki borin undir þingflokka stjórnarflokkanna.

Rétt.

Þegar ég upplýsti það, virðulegi forseti, svo ég hressi upp á minni hjá hæstv. landbúnaðarráðherra, að þingflokkur framsóknarmanna hefði ekki verið spurður um álit á þessu máli þá var ég sagður segja ósatt. Menn sögðu að ég segði ósatt  Þetta þarf að gera upp í þessum kosningum, þ.e. meðferð valdsins. Vill þjóðin hafa í ríkisstjórn flokka sem sniðganga þingræðisregluna, sem virða ríkisstjórnina að vettugi þegar þeim hentar? Þeir virða þingið að vettugi þegar þeim hentar og virða þingflokkana að vettugi og finnst það allt í lagi og finnst þeir ekki þurfa axla neina ábyrgð eða afsaka nokkuð í þeim efnum. Vilja menn hafa svoleiðis stjórnvöld áfram, virðulegi forseti? Eða vilja menn hafa stjórnmálamenn og stjórnmálaflokka sem virða þingið, sem virða almenning og gera eitthvað annað en hlýða tveimur foringjum, beygja sig fyrir tveimur foringjum af því að þeir eru svo hræddir um eigið embætti og stöðu að þeir þora ekki að segja neitt, ganga jafnvel svo langt að níðast á þeim sem það þora? Á þessu þarf að verða breyting, virðulegi forseti, í næstu kosningum, að menn verði settir við stjórnvölinn sem virða þingræðið og lýðræðislegar leikreglur. Ég held að það sé tímabært að menn dragi það fram og beri undir kjósendur fremur en að þræta um hvað var sýnt í ríkisstjórninni á hverjum tíma deginum fyrr eða seinna. Menn bera ábyrgðina og menn verða að axla hana og það þýðir ekki að reyna að flýja hana með einhverju orðaskaki, virðulegi forseti.

Frú forseti. Það hefur verið mikið rætt um þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir og er til umræðu í dag, og er ekki skrýtið enda um að ræða stórt mál í íslenskum stjórnmálum, alþjóðastjórnmálum og fyrir alþjóðasamfélagið í heild sinni. Ég verða samt að segja, frú forseti, að mér hefur á stundum þótt umræðan heldur ótrúleg. Mér hefur fundist menn nota þetta grafalvarlega mál til að slá pólitískar keilur, innanríkiskeilur eins og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra orðaði það í lok þings og í aðdraganda þessara kosninga. Málið er grafalvarlegt fyrir okkur öll, fyrir alþjóðasamfélagið, að ég tali nú ekki um íbúa Íraks.  Við framsóknarmenn höfum viðurkennt og tekið fyrir í okkar röðum að um ranga ákvörðun hafi verið að ræða og að ákvörðunin hafi verið mistök. Það hefur formaður okkar flokks gert á okkar vettvangi, á miðstjórnarfundi okkar fyrr í vetur, og það liggur fyrir að við munum ræða málið á okkar vettvangi nú um helgina, á flokksþingi okkar framsóknarmanna. Því finnst mér alveg ótrúlegt að umræðan hér skuli ganga öll út á það að um einhvern kattarþvott sé að ræða fyrir Framsóknarflokkinn. Ef menn horfa á staðreyndir málsins er það þannig að í fyrsta lagi hefur Framsóknarflokkurinn gengið í gegnum einar alþingiskosningar eftir að þessi ákvörðun var tekin. Var málið okkur þar erfitt. Því er ekki hægt að leyna, ekki einungis erfitt innan okkar raða, heldur líka í kosningabaráttunni allri og æ síðan. Við höfum axlað ábyrgð og ég tel okkur hafa liðið fyrir þessa ákvörðun okkar á sínum tíma, að hafa staðið að henni. Við höfum liðið fyrir hana, vegna þess að hún var líka mistök, og við höfum kannski átt það að vissu leyti skilið. En við þorum að horfast í augu við þetta, viðurkenna þetta og ganga fram fyrir skjöldu með það. Að umræðan öll í dag skuli síðan snúast um Framsóknarflokkinn er ótrúlegt. Ég ætla svo sem ekkert að undanskilja okkur, enda verðum við að axla þá ábyrgð í þessu máli, en að hv. stjórnarandstaða skuli fjalla um málið eins og hún hefur gert í dag finnst mér ótrúlegt. Þetta sýnir að menn eru ekki að tala um þetta út frá einhverjum efnisatriðum eða alvöruatriðum málsins, heldur einungis í pólitískum tilgangi, einungis í þeim tilgangi að koma höggi á Framsóknarflokkinn og formann flokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Það finnst mér mjög alvarlegt og mér finnst það leiðinlegt. Mér finnst það hvorki þessu þingi til sóma né þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Það er sannarlega mikilvægt að ræða þessi mál. Eins og ég segi höfum við tekist á um þetta í okkar flokki, innan okkar raða, og það var auðvitað þannig að eins og þjóðin öll veit erum við herlaust land sem hefur ekki viljað lýsa yfir stríði á hendur annarri þjóð. Auðvitað var þetta mál erfitt fyrir Framsóknarflokkinn rétt eins og alla þjóðina. Frambjóðendur í alþingiskosningunum 2003 í okkar röðum lýstu sjálfir yfir andstöðu við málið og þáverandi formaður okkar þurfti að takast á við það innan okkar raða. Sömuleiðis hefur þetta mál haft áhrif á stjórnmálaferil þeirra aðila sem komu að ákvörðuninni í upphafi. Því verður ekki neitað, það liggur alveg fyrir. 

… Guðni mátti ekki verða formaður?

Þetta hefur líka haft áhrif langt út fyrir íslensk stjórnmál. Þetta hefur sömuleiðis haft áhrif á stjórnmálaferil annarra aðila sem að þessu máli hafa komið í erlendri alþjóðapólitík og nægir þar að horfa bæði til Bretlands og Bandaríkjanna. Við höfum horfst í augu við þessi mistök okkar og viðurkennt þau og nú er mest um vert að halda áfram, við hljótum að þurfa að læra af málinu. Við hljótum að þurfa að læra að sambærilegar ákvarðanir verða aldrei teknar með sambærilegum hætti. Þær hljóta að fara í gegnum þær stofnanir þingsins og stofnanir landsins sem eðlilegt er að svona mál fari í gegnum. Það er alveg greinilegt að umræðan ber merki um herkænsku í aðdraganda kosningabaráttunnar og mér finnst leiðinlegt að sá stimpill sé á málinu. Málatilbúnaðurinn lýsir því ef til vill hv. stjórnarandstöðu rétt. Frú forseti. Eins og ég sagði er alveg ljóst að það þarf að axla ábyrgð í þessu máli og það tel ég okkur hafa gert og munum eflaust þurfa að gera áfram. Við þorum að ræða um þetta og mér finnst ótrúlegt hvernig stjórnarandstaðan hefur kosið að ráðast á annan stjórnarflokkinn í þessari umræðu en lætur Sjálfstæðisflokkinn alveg í friði. Ég verð reyndar að undanskilja þar tvo þingmenn, svo að ég fari rétt með, bæði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vöktu máls á því í ræðum sínum. Ef ég man þetta rétt heyrði ég það ekki í ræðum annarra hv. þingmanna. Nú, frú forseti, hrannast óveðursskýin aftur upp yfir Miðausturlöndum og það er alveg ljóst að Íslendingar þurfa að fylgjast vel með málum. Við þurfum að ræða það á okkar vettvangi hér með hvaða hætti við viljum taka þátt í þeirri umræðu innan alþjóðasamfélagsins sem fram undan er í þeim málum. Ég ætla að ljúka máli mínu, enda krefst tíminn þess. Ég vil segja að lokum að það sem skiptir höfuðmáli er að við stöndum við skuldbindingar okkar um að standa að uppbyggingunni í Írak og vonandi fer þeirri óöld sem þar ríkir að ljúka svo að íbúar þess lands geti átt kost á að byggja þar upp lýðræðislegt samfélag og að auðlindir þess lands verði í höndum íbúanna sem þar búa svo að þeir geti ráðstafað þeim og byggt sér frelsi til framtíðar.

Virðulegi forseti. Þetta var á margan hátt athyglisverð en samt sem áður líka einkennileg ræða. Fyrst hefur Framsóknarflokkurinn vörn sína á því að reyna að gera lítið úr málinu og lítið úr efni þessarar þingsályktunartillögu. Þegar það gengur ekki er reynt að kasta út öðru spili og það er samúðarspilið. Það er reynt að vekja samúð með því að væla yfir því að hér sé verið að djöflast á Framsóknarflokknum en Sjálfstæðisflokkurinn sleppi. Hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir ætti að gera sér grein fyrir því að ástæðan fyrir því að lítið er talað um Sjálfstæðisflokkinn er einfaldlega sú að Sjálfstæðisflokkurinn svíkur enn og aftur bandamenn sína í ríkisstjórninni, þ.e. Framsóknarflokkinn. Það er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast þó að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi hlaupið í felur um leið og þessi umræða hófst. Það er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast. Við hefðum svo gjarnan viljað fá að eiga orðastað við ýmsa þingmenn Sjálfstæðisflokksins, svo gjarnan, en því miður hlaupa þeir í felur. Framsóknarflokkurinn má þó eiga það að hann reynir af veikum mætti að færa fram einhverjar varnir í málinu  Hér kom merkileg yfirlýsing um það að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins hefðu hætt í stjórnmálum vegna þess að þeir tóku þetta stríð svo nærri sér, það hefði gengið svo nærri þessum mönnum. Við erum enn með sama varaformanninn í Framsóknarflokknum og hann stendur hér fyrir framan mig. Kannski varð hann ekki formaður í Framsóknarflokknum vegna þess að hann þagði þegar mest reið á að einhver stæði upp og segði stopp, ég skal ekki um það segja. Við höfum töluna fyrir framan okkur sem sýnir okkur hvað málið er alvarlegt. 654.965. Og ég minnist orða Harolds Pinters Nóbelsverðlaunahafa sem spurði í erindi sínu þegar hann fékk Nóbelsverðlaunin árið 2005: Hversu margar manneskjur þarftu að myrða til að geta talist stríðsglæpamaður? 

Frú forseti. Í tilefni orða hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur leyfi ég mér að benda henni á að ég fór jafnófögrum orðum um Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn í ræðu minni áðan. Ég veit ekki hvort hún var að hlusta. Ég vil að það liggi alveg fyrir. Hins vegar, eins og á hefur verið bent, liggur málið þannig að Sjálfstæðisflokkurinn skilur Framsóknarflokkinn eftir í þessum pytti eins og svo mörgum öðrum. Þannig er nú komið fyrir 12 ára gömlu stjórnarsamstarfi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, en ekki ætla ég að hafa áhyggjur af því stjórnarsamstarfi enda lýkur því 12. maí næstkomandi. Vegna umkvartana hv. þingmanns var það einfaldlega þannig að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formaður hennar flokks, gaf tilefni til þeirrar umræðu sem hér hófst með því að þar upphófst hin mikla fréttatilkynningarumræða um tegund og eðli skjalsins en ekki um hina pólitísku ábyrgð flokkanna tveggja, Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, og þáverandi foringja þeirra sem nú hafa báðir hrökklast úr stjórnmálum, ef marka má orð Sæunnar Stefánsdóttur, vegna stuðningsins við innrásina í Írak. Þetta snýst ekki um einhvern pappír í Hvíta húsinu, þetta snýst um pólitískan stuðning þessara flokka við innrásina í Írak. Undan því verður ekki vikist og um það snýst það þingmál sem hér um ræðir, að draga til baka þennan pólitíska stuðning þar sem hægt er að draga hann til baka, þ.e. með ályktun frá Alþingi Íslendinga.

Frú forseti. Menn mega ekki skilja mig þannig að ég víkist undan ábyrgð í þessari umræðu og ég vorkenni okkur ekkert að þurfa að sitja undir ræðum hv. þingmanna í stjórnarandstöðunni, svo er ekki. Það eflir okkur og styrkir enn frekar að standast þau áhlaup. Ég benti á, og ég leiðrétti mig þá hvað varðar ræðu hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur, ef ég hef misst af því, að við þurfum öll sem að málinu höfum komið að bera okkar pólitísku ábyrgð. Það teljum við okkur hafa gert og það hefur klárlega komið fram. Mér hefur fundist sem verið sé að snúa út úr orðum manna hér í dag. Aðalatriðið er að um ranga ákvörðun eða mistök var að ræða. Við höfum borið þá pólitísku ábyrgð og munum gera það áfram. Nú horfum við fram á veginn, við lærum af mistökunum og sjáum til þess að þau endurtaki sig ekki.

Frú forseti. Þá blasir við að það eina rétta að gera fyrir þingmenn Framsóknarflokksins á Alþingi er að samþykkja ályktunina eins og hún liggur fyrir. Þetta liggur þannig: Ákvörðunin var röng, þetta voru mistök, og leiðin til þess að gera hreint fyrir sínum dyrum fyrir þingi og þjóð, að allir geri það - nema líklega Sjálfstæðisflokkurinn sem er væntanlega forhertari en nokkru sinni fyrr í stuðningi sínum við stríðið í Írak - er að samþykkja fyrirliggjandi ályktun. Þetta er eins og gjöf upp í hendurnar á Framsóknarflokknum miðað við stöðuna eins og hún er núna. Vegna orða hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur áðan um að einhver kænska felist í því að fara að tala um þetta þingmál og Íraksstríðið í aðdraganda kosninga þá er það einfaldlega svo að málið sem um ræðir er 13. mál fram lagt á yfirstandandi löggjafarþingi. Sú staðreynd að það skuli vera rætt núna, 1. mars, ber því ekki vitni um herkænsku heldur aðallega um vinnubrögðin á hinu háa Alþingi.

Frú forseti. Jú, það er einmitt vottur um það. Ég veit ekki betur en hv. stjórnarandstaða hafi fengið tækifæri til að ræða þingmál sín í vetur og hafi sjálf haft með höndum að forgangsraða með hvaða hætti þingmál hennar væru rædd á þinginu. Þingflokkarnir fengu tækifæri til þess að forgangsraða sínum málum til að koma þeim á dagskrá. Því tel ég að það sé engin tilviljun að málið sé rætt í dag, í lok þings, í aðdraganda þessara kosninga. Það er svo sem útúrsnúningur að vera að ræða það. Aðalatriðið er, eins og ég hef sagt áður, að horfast í augu við þau mistök, læra af þeim og horfa síðan fram á veginn.

Frú forseti. Það stoðar ekki að nota það sem rök að tillagan sé seint til umræðu. Við höfum tekið þetta mál upp á hverju einasta þingi og flutt um það þingmál, um rannsókn þessara atburða og um að formlega verði beðist afsökunar á þeim. Tilviljanir valda því að að þessu sinni og á þessu þingi er málið svona seint á ferð. Vandinn er sá fyrir Framsóknarflokkinn að pólitísk ábyrgð hans í málinu gufar ekki upp þó að flokknum kunni að líða illa með það. Það er vissulega hægt að hafa samúð með hv. þingmanni sem ekki var á þeim stað sem hún er nú þegar umræddir atburðir urðu. Það breytir engu um hina pólitísku ábyrgð Framsóknarflokksins á málinu. Þar dugar ekkert annað en hrein afsökunarbeiðni. Sú er hefðin í tilvikum af þessu tagi, í samskiptum í pólitík og í samskiptum milli þjóða. Þess er krafist víða um heim að þjóðir eða þjóðríki biðji afsökunar jafnvel á áratuga- næstum aldagömlum atburðum ef sagan hefur leitt í ljós, og viðhorf hafa breyst á þann veg, að menn sjá að þar hefur einhver óhæfa átt sér stað. Það er t.d. fleinn í holdi samskipta Asíuþjóða að Japanar neita að biðja formlega afsökunar á grimmdarverkum sínum í aðdraganda seinni heimsstyrjaldar á Kóreuskaganum, í Norður-Kína og víðar. Krafan stendur á þá að biðjast afsökunar. Krafan stendur á Tyrki að viðurkenna þjóðarmorð á Armenum og biðjast afsökunar. Við erum að tala um að menn axli ábyrgð með þessum hætti en ekki bara með því að segja: Ja, nú hefur komið í ljós að ákvörðunin var misráðin vegna þess að aðrar upplýsingar liggja fyrir o.s.frv. Forherðing Sjálfstæðisflokksins, sem hunsar umræðuna, bætir heldur ekki stöðu Framsóknar, hún gerir það ekki. Hin pólitíska ábyrgð er áfram til staðar. Hv. þingmaður var óheppinn þegar hann nefndi að auðlindir Íraks þyrftu nú að komast í hendur almennings þar. Ætli ein afleiðing þessa skelfilega stríðs sé ekki m.a. sú að allar olíuauðlindir Íraka eru að verða komnar í hendur amerískra og breskra auðhringa? Þannig fór það nú. Að lokum 

Forseti verður að ætlast til þess af hv. þingmönnum að þeir virði reglur um ræðutíma.

Frú forseti. Ég tók einmitt síðastnefnda atriðið fyrir í ræðu minni áðan, það er nefnilega akkúrat það að læra af þessu máli og horfa til framtíðar. Það er alveg ljóst að í alþjóðasamfélaginu er það fram undan að takast á við óveðursský sem hrannast upp í Miðausturlöndum. Mér finnst því einhlítt að þau mál séu rædd og gerði ég tilraun til þess í ræðu minni áðan. Mér finnst að við Íslendingar eigum að lýsa því yfir að við munum ekki standa að álíka árás, innrás eins og gerð var í Írak á sínum tíma. Það er afstaða mín í málinu.

Frú forseti. Ég treysti því og veit að hv. þingmaður er einlægur í því. Ég hvet hv. þingmann til að beita sér við samflokksmenn sína og samstarfsflokk í ríkisstjórn. Mjög nýlega spurði ég hæstv. forsætisráðherra hvort hægt væri að gefa okkur afdráttarlausa yfirlýsingu um að leikurinn muni ekki endurtaka sig. Því var svarað út og suður. Því var svarað með því að engin formleg beiðni hefði borist um slíkt og því ekki á dagskrá að ræða það, þess þyrfti ekki. Ef við viljum virkilega læra af þessu máli þurfum við að binda í lög og helst í stjórnarskrá þannig ferli að menn geti aldrei misfarið með vald sitt á þennan hátt. Það á ekki að vera hægt að skuldbinda Ísland með þessum hætti, gera það að stuðningsaðila stríðsaðgerða, fyrr en að undangengnu lögformlegu ferli í gegnum utanríkismálanefnd og Alþingi og þingflokka - enginn einn eða engir tveir menn eiga nokkurn tíma aftur að geta látið aðra eins óhæfu verða.

Hæstv. forseti. Það hefur vakið athygli mína í dag að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki fengið pláss fyrir sína menn á ræðulistanum. Mig langar til að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki sóst eftir því að fá pláss á ræðulistanum, hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi látið vita af því að svo mikið sé um að vera í flokknum að hann geti ekki tekið þátt í umræðum. Ef svo væri hefði verið ástæða til að reyna að finna umræðunni annan tíma svo að sjálfstæðismenn gætu tekið þátt í henni. Ég spyr hæstv. forseta: Hvernig stendur á því að hér vantar Sjálfstæðisflokkinn til þess að ræða málin?

Á dagskránni er mál sem var ljóst í morgun að væri á dagskrá. Í þinginu er málfrelsi þannig að hver þingmaður sem hefur hug á því getur tekið þátt í umræðum.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Það liggur þá fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki óskað eftir því að umræðan færi fram á öðrum tíma. Það er þá niðurstaðan að Sjálfstæðisflokkurinn sem slíkur hefur ekki áhuga á að ræða þau mál sem rædd hafa verið hér. Af því er mikill skaði vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn ber höfuðábyrgð á þeirri vegferð sem verið er að ræða.

Forseti vill beina því til hv. þingmanns að ræða um fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Frú forseti. Við ræðum tillögu stjórnarandstöðunnar til þingsályktunar um yfirlýsingu gegn stuðningi við innrásina í Írak en þar segir, eins og áður hefur komið fram: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að taka Ísland með formlegum hætti út af lista þeirra 30 þjóða, sem studdu innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak vorið 2003 og lýsir því yfir að stuðningurinn við innrásina hafi verið misráðinn.“ Það hefur margoft komið fram, og þá sérstaklega kannski hjá Framsóknarflokknum, að þessi yfirlýsing hafi verið mistök, þeir hafa viðurkennt það og það má heyra að ákveðin sektarkennd hefur gróið um sig hjá framsóknarmönnum. Eins og flestir aðrir undra ég mig á því af hverju Sjálfstæðisflokkurinn tekur ekki þátt í umræðunni. Þar að auki veltir maður því enn og aftur fyrir sér hvers vegna í ósköpunum það var samþykkt á sínum tíma að vera á lista viljugra þjóða til að ráðast inn í Írak. Því oftar sem menn spyrja þeirrar spurningar og eftir því sem tíminn líður því minna verður um svör. Það er ljóst að ástæðurnar sem voru gefnar upp á sínum tíma eru upplognar, það eru engin kjarnavopn í Írak og hafa ekki enn fundist nú þremur árum seinna. Ekki hafa heldur fundist tengsl á milli Saddams Husseins og al Kaída, sem var ein af ástæðunum, og margir telja að innrásin hafi frekar aukið á hryðjuverkaógn en hitt. Eins og komið hefur fram naut þessi innrás alls ekki stuðnings öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og er þar af leiðandi skýrt brot á lögum. Það sem skiptir okkur Íslendinga jafnvel enn meira máli er sú ótrúlega staðreynd að tveir einstaklingar á landinu skuli geta tekið jafnmikla ákvörðun og þá að vera á lista yfir viljugar þjóðir. Málið er ekki lagt fyrir utanríkismálanefnd, það er ekki lagt fyrir ríkisstjórn, það er ekki lagt fyrir þingflokka o.s.frv. Ákvörðunin er því gjörsamlega ólögleg. Eins og flestir vita tilkynnti formaður Framsóknarflokksins á miðstjórnarfundi fyrir ekki löngu að þessi ákvörðun hefði verið mistök  Ef við horfum til framtíðar - því miður eru hvorki hæstv. forsætisráðherra né iðnaðarráðherra viðstaddir en hér eru tveir ráðherrar Framsóknarflokksins - verð ég að viðurkenna að ég hef miklar áhyggjur af því að sú ríkisstjórn sem nú situr muni bregðast hratt og vel við ef til þess kæmi að Bandaríkjamenn og Bretar óskuðu eftir því að Íslendingar væru á lista yfir viljugar þjóðir til þess að ráðast inn í Íran. Það er komið að lokum umræðunnar í dag en ég held að það væri mjög gott ef t.d. hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformaður Framsóknarflokksins, kæmi og lýsti því skýrt yfir í andsvari að hann tæki ekki þátt í því fyrir hönd Framsóknarflokksins að styðja viljayfirlýsingu til innrásar í Íran. Það hefur ekki komið skýrt fram. Eftir þau mistök sem voru gerð, og hafa verið viðurkennd, og í ljósi þess hvernig ákvörðunin var tekin, af einungis tveimur mönnum í stjórnarflokkunum, hljótum við öll, þjóðin öll, að hafa áhyggjur af því að slíkt geti gerst aftur. Við hljótum að hafa áhyggjur af því að formenn flokkanna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, lýsi yfir stuðningi ef Bandaríkjamenn taka þá ákvörðun að ráðast inn í Íran. Það gæti gerst á næstu vikum, næstu mánuðum eða næstu missirum. Ég held, frú forseti, að það væri mjög gott að fá að heyra það frá hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformanni Framsóknarflokksins, hvort framsóknarmenn eru tilbúnir að taka þátt í að samþykkja þingsályktunina, sem væri þá hluti af því að axla ábyrgð eins og þeir hafa lofað. Það væri líka gott að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hann er tilbúinn að lýsa því yfir fyrir hönd síns flokks að Framsóknarflokkurinn muni ekki skrifa undir stuðningsyfirlýsingu við stríð Bandaríkjamanna gegn Íran.

Hæstv. forseti. Þetta er í rauninni undarleg umræða. Jón Sigurðsson, sem ekki sat í ríkisstjórn, var kjörinn formaður Framsóknarflokksins. Hann lýsir því yfir hiklaust þegar hann er búinn að skoða þessi mál að ákvörðunin hafi verið tekin á röngum forsendum og Framsóknarflokkurinn tekur undir það með honum. Það hefur verið sagt í þessari umræðu og legið fyrir að fyrrverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra tóku þessa ákvörðun einir og það er náttúrlega algjörlega klárt í mínum huga að af þessu máli má læra eins og hér hefur komið fram og er mikilvægt að læra þegar slíkt gerist að við erum ekki aðilar að stríði og höfum ekki verið og vorum það ekki. Við höfum lýst því yfir og teljum það alveg klárt að þetta hafi verið einhliða fréttatilkynning frá Hvíta húsinu um að við værum á lista yfir 30 þjóðir, viljugar og staðfastar, og í rauninni móðgun við Ísland að mínu viti. Það liggur því algjörlega fyrir hvað Íran varðar að við styðjum ekki Bush eða Bush-stjórnina. Það hefur engin beiðni komið um það. Ég er klár á því að ég tel að stórar og mikilvægar ákvarðanir eigi að taka með ríkisstjórn að baki, með utanríkismálanefnd að baki, með þingið að baki. Það er því ekkert slíkt á dagskrá af hálfu okkar. Við höfum lýst því yfir að þessi gjörningur hafi í rauninni verið mistök. - Ég var í andsvari, hæstv. forseti.

Forseti hafði tekið þetta sem beiðni um ræðu og gaf þar af leiðandi hæstv. ráðherra ræðutíma.

Frú forseti. Ég hefði nú viljað fá það enn skýrar. Það eina sem ráðherra sagði í raun og veru var að það hafi engin beiðni borist um slíkt. Ég mundi vilja fá afstöðu hæstv. landbúnaðarráðherra alveg skýrt, frú forseti, ef fram kemur beiðni frá Bandaríkjamönnum um að Ísland skrái sig á lista viljugra þjóða til að ráðast inn í Íran, mundi hæstv. landbúnaðarráðherra samþykkja slíka tillögu?

Hæstv. forseti. Það er algjörlega skýrt að ef beiðni kæmi um að Íslendingar skráðu sig á lista yfir einhverjar viljugar og staðfastar þjóðir og styddu slíkt stríð mundi ég aldrei fallast á það, aldrei. Aldrei nokkurn tíma, það er algjörlega skýrt.

En Framsóknarflokkurinn?

Og Framsóknarflokkurinn ekki heldur.  Ég verð að segja það hér fyrir mig að Bush Bandaríkjaforseti hefur verið heimsbyggðinni í mínum huga allt of dýr. Hann hefur breytt veröldinni með þeim hætti að hún er harðari og grimmari.

Ertu að afneita formanni þínum?

Hv. þm. Jón Bjarnason ber hér við dónaskap sem er sjaldan þekkt af manni sem alist hefur upp á Hólum. Bush Bandaríkjaforseti er ekki minn forseti, hann er ekki forseti íslensku þjóðarinnar og hann hefur því miður gengið mjög langt í mörgum málum að mínu viti. En stefna Framsóknarflokksins í þessu máli er skýr. Jón Sigurðsson, formaður Framsóknarflokksins, hefur hreinsað þetta mál út og afstaða okkar að öllum slíkum málum er mjög hrein.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en bara stinga inn örfáum orðum eftir frammistöðu hæstv. landbúnaðarráðherra. Nú er búið að lýsa því yfir af hans hálfu að hann ætli ekki að standa að því að gera svona aftur. Það er ágætt og virðingarvert að hæstv. ráðherra skuli gera það. Ég tel hins vegar að menn þurfi að gera meira til þess að flokkurinn endurheimti það traust að honum sé trúandi fyrir því að fara með völd á Íslandi, því ætli flokkur að fara með völd verður hann að virða þær reglur sem hann á að starfa eftir. Hann þarf að virða lög, hann þarf að virða þingræðisregluna. Það er stærsti gallinn - virðulegi forseti, ég kann ekki við að trufla þennan fund frammi í sal sem ráðherrann stendur hér fyrir þannig að ég gef þeim bara ráðrúm til að ljúka honum og held svo áfram máli mínu þegar þeir hafa lokið fundarhöldum sínum í þingsalnum. Það er algjörlega nauðsynlegt, virðulegi forseti, að landsmenn verða að geta treyst stjórnmálaflokkunum til þess að virða þingræðið og löggjöf. Við þurfum að geta treyst flokkunum og forustumönnum þeirra til þess að fara að lögum, fara t.d. að lögum um þingsköp um samráð við utanríkismálanefnd. Við þurfum að geta treyst þeim til þess að virða þingræðisregluna og taka ekki ákvarðanir án þess að hafa fyrir þeim þingmeirihluta og að afla þess meiri hluta áður en ákvörðun er tekin en ekki að taka fyrst ákvörðunina og setjast svo á þingmenn eftir á með hótunum ef því er að skipta. Það eru slíkir stjórnarhættir sem hafa verið vaðandi uppi á þessu kjörtímabili og við höfum séð í Íraksmálinu og við höfum líka séð í fjölmiðlamálinu. Enn þá eimir eftir af þannig stjórnarháttum í því skaki sem verið hefur um endurskoðun stjórnarskrárinnar þar sem Sjálfstæðisflokkurinn virðist ekki mega hugsa til þess hver gegni embætti forseta Íslands án þess að missa allt jafnvægi og setja fram eilífar kröfur og aðfinnslur um forsetann sjálfan og kröfur um að breyta stjórnarskránni þannig að forsetinn hafi minna vægi en er samkvæmt gildandi stjórnarskrá. Það eru þessir hlutir sem þarf að hreinsa út af borðinu. Það verður ekki gert, virðulegur forseti, nema í þingkosningum og það verður ekki gert nema stjórnmálaflokkarnir dragi þessa hluti fram og leggi þá á borðið fyrir kjósendur að þetta er það sem þarf að kjósa um, heilbrigð stjórnmál eða ekki heilbrigð stjórnmál. Við getum ekki búið í lýðræðisríki við þær aðstæður að fáeinir menn hafi allt í greip sinni og hóti mönnum illu ef því er að skipta til þess að hafa fullkomið vald á hlutunum. Um þetta hafa illindin og sárindin í Íraksmálinu snúist, um hinn efnislega stuðning Íslands, pólitískan stuðning við stríð. Þetta er hin undirliggjandi djúpa reiði sem er í þessu máli og í fjölmiðlamálinu. Þjóðin vill ekki svona stjórnarhætti. Þeir sem hafa gert þetta mögulegt, ekki kannski vegna þess að þeir vildu það heldur vegna þess að þeir umbáru það, völdu það frekar að sitja í stólum sínum en að standa upp og segja við forustumennina: Hingað og ekki lengra, þeir verða að stíga fram og þeir verða að hreinsa þetta borð algjörlega. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur stigið skref í þá átt og ég virði það við hann en flokkurinn stendur eftir með málið óuppgert og menn hljóta að spyrja: Er hægt að treysta þessum tveimur flokkum sem eru í ríkisstjórn fyrir því að stjórna áfram næstu fjögur ár? Munu þeir gera þá hluti aftur sem þeir gerðu á þessu kjörtímabili? Svarið hlýtur að vera já, fólk muni trúa því að þeir geri það aftur nema þeir geri þetta upp, nema þeir hreinsi þetta mál út, viðurkenni mistök sín, biðjist afsökunar og heiti því að virða lög og reglur landsins. Það er þetta sem málið snýst um, þetta er pólitíkin í þessu máli, virðulegi forseti. Ég vil svo segja að lokum að hér hafa menn reynt að stíga skrefið til baka. Það hafa menn gert án þess að viðurkenna sök í málinu. Það er áhyggjuefni vegna þess að það sýnir einbeittan vilja til að halda áfram að gera það sem var rangt þegar menn vilja ekki viðurkenna að það var rangt heldur bakka með því að bera því við að forsendur hafi verið rangar, að menn hafi verið í góðri trú. Það var ekki þannig, virðulegi forseti, hvorki í Íraksmálinu né í fjölmiðlamálinu, forsendur voru ekki rangar. Ég skora á þá sem því hafa haldið fram hér í umræðunni varðandi Íraksmálið að forsendur hafi verið rangar, að upplýsa það: Hvaða forsendur voru rangar? Það liggur fyrir að það var óheimilt samkvæmt stofnskrá Sameinuðu þjóðanna að hefja þetta stríð. Það var óheimilt, það lá fyrir. Hvað ætla Íslendingar að gera í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna? Ætla þeir að senda þangað mann þegar þeir eru búnir að vinna þar sæti og segja: Við ætlum ekkert að fara eftir stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna nema þegar okkur sýnist svo. Hvaða erindi eiga Íslendingar í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna með það viðhorf að það þurfi ekki að virða sáttmála Sameinuðu þjóðanna ef Bush og Bandaríkjamenn hafa aðrar óskir? Er það hlutverk okkar? Hvaða forsendur voru rangar, virðulegi forseti? Var það forsendan um gereyðingarvopnaeign Íraka? Nei, virðulegi forseti. Þáverandi utanríkisráðherra trúði ekki þeim ásökunum og hann sagði alveg fram að þeim degi áður en árásin hófst, að vopnaeftirlitsmenn þyrftu meiri tíma og ættu að fá meiri tíma til að leita af sér allan grun. Það sagði hann auðvitað vegna þess að hann vissi að það lá engin sönnun fyrir þessum ásökunum. Utanríkisráðherra Íslands var 17. mars á þeirri skoðun að það væri ekki sönnuð fullyrðing að það væri gereyðingarvopnaeign hjá Saddam Hussein. Ég spyr enn: Hvaða forsenda var það sem var röng, virðulegi forseti? Ég vil svara því fyrir mitt leyti: Það var engin forsenda röng. Forsendurnar lágu fyrir. Ákvörðunin sem var tekin var pólitísk, eins og þáverandi forsætisráðherra hefur lýst yfir og ég hef vitnað í í fyrri ræðu minni. Það var á bak við þessa pólitísku yfirlýsingu sem stjórnarflokkarnir tóku pólitíska ábyrgð. Það er hið alvarlega í málinu, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Af því að hér talaði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, vinur minn og flokksfélagi hátt í níu ár, og nú er allt annað andlit á honum en var, vil ég hræra upp í minni hv. þingmanns. 18. mars árið 2003 var hann einn af þingmönnum Framsóknarflokksins. Fyrir kosningabaráttuna gerði Halldór Ásgrímsson mjög vel grein fyrir ákvörðun sinni sem Kristinn H. Gunnarsson meðtók á þeim tíma. Kristinn H. Gunnarsson gekk til kosninga 2003, glaðbeittur fyrir Framsóknarflokkinn og hlaut kosningu og var í Framsóknarflokknum þrjú ár til viðbótar. Framsóknarflokkurinn gekk í gegnum kosningar. Þetta mál þróaðist auðvitað mjög illa á síðustu tveimur, þremur árum. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sat líka á flokksþingi Framsóknarflokksins í ágúst, að ég ætla, og fagnaði þá ummælum Jóns Sigurðssonar, nýs formanns Framsóknarflokksins, sem var að gera þetta mál upp fyrir hönd framsóknarmanna. Niðurstaða þingsins var að fagna þeirri skoðun, þeim ummælum og þeim heiðarleika sem fram kom í ummælum Jóns Sigurðssonar og hafði reyndar áður komið fram í ummælum Halldórs Ásgrímssonar, að hefði hann haft allar þær upplýsingar sem nú liggja fyrir hefði þessi ákvörðun ekki verið tekin. Hann og nýr formaður Framsóknarflokksins hafa því gert það upp fyrir hönd flokksins að þetta hafi verið mistök. Nú auðvitað er hér allt annar hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem er orðinn frjálslyndur og farinn til hægri í pólitík og talar með allt öðrum hætti en hann bjó við í rauninni þessi fjögur ár í Framsóknarflokknum eftir að Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson, forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, tóku þessa ákvörðun tveir.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra upplýsti ekki hvaða forsendur það voru sem stuðst var við og reyndust síðar rangar. Hann vék ekki einu orði að þeim í þessari ræðu eða neinum öðrum ræðum sem hann hefur flutt um þetta mál af þeirri einföldu ástæðu að hann hefur ekkert svar við því. Þetta er frasi sem hann hefur komið sér upp og fleiri til þess að geta bakkað út úr málinu án þess að viðurkenna að þeir gerðu rangt. Það er kannski aðalvandinn í málinu að menn viðurkenna ekki að þeir gerðu rangt, að menn viðurkenna ekki pólitíska ábyrgð. Það er áhyggjuefni þegar menn eru ekki nógu einarðir til að gangast við því og segja: Við tókum rétta ákvörðun, eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði, og er greinilega ósammála formanni sínum, því að hæstv. utanríkisráðherra sagði nýlega: „Við tókum rétta ákvörðun en á röngum forsendum.“ Það er ekki viðurkenning á því að menn hafi gert neitt rangt, menn eru að kasta ábyrgðinni á einhverjar ótilgreindar forsendur. Hæstv. landbúnaðarráðherra verður að gangast í gegnum þetta mál og viðurkenna að ákvörðunin var alla tíð röng. Hann vissi það og aðrir vissu það og þeir sem gagnrýndu þessa ákvörðun fengu dálítið að kenna á því. Hann minntist á stöðu mína og ummæli fyrir síðustu kosningar. Það er rétt, ég gagnrýndi þessa ákvörðun opinberlega þá og var formaður þingflokks framsóknarmanna. Ég var það ekki eftir kosningar, eftir að ég hafði flutt fram þessa gagnrýni. 
             Ég stóð ekki að fjölmiðlamálinu, virðulegi forseti, aðför fáeinna manna að fyrirtæki úti í bæ þar sem menn ætluðu að beita löggjafarvaldinu í því skyni. 

Hæstv. forseti. Þetta er náttúrlega makalaus kattarþvottur sem hv. þingmaður beitir hér og útúrsnúningar. Það liggur auðvitað fyrir að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var fast að fjórum árum í Framsóknarflokknum eftir að Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson tóku þessa ákvörðun tveir sem forustumenn ríkisstjórnarinnar. Hann gagnrýndi hana kannski eftir á  Það er auðvitað ljóst sem hér hefur komið fram að þessi ákvörðun, sem tekin var á röngum forsendum eins og Halldór Ásgrímsson hefur viðurkennt og Jón Sigurðsson er að tala um, hefur reynt á stjórnmálamenn víða um heim. Ég hygg t.d. að danski forsætisráðherrann hafi farið best út úr sinni ákvörðun vegna þess að allar ákvarðanir sem hann tók í þessu máli tók hann í gegnum minnihlutastjórn og varð að fara með allar ákvarðanir sínar í gegnum danska þingið. Ég ætla ekkert að deila um þetta við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson en ég gat samt ekki annað en vakið athygli á því að hann var fast að fjórum árum í Framsóknarflokknum eftir að ákvörðun var tekin eins og ég hef hér lýst. Hann var auðvitað góður gagnrýnandi en hann gekk til kosningabaráttunnar glaður og reifur eftir að þessi ákvörðun hafði verið tekin og var okkur trúr. Hann var ekki settur af sem þingflokksformaður í Framsóknarflokknum. Hann veit að hann lenti í átökum innan Framsóknarflokksins, bæði þar og í Byggðastofnun, og þannig er að menn skipta oft um þingflokksformenn. Ég man ekki hvort hv. þingmaður var felldur eða hvernig það var en hins vegar var hann ekki kjörinn og það kom þessu máli ekkert við, ef minni mitt svíkur mig ekki. 
            

Virðulegi forseti. Enn bregst hæstv. landbúnaðarráðherra okkur í þingsalnum með að útskýra fyrir okkur hvaða forsendur það voru sem voru rangar og ákvörðunin var reist á. Hann er búinn að vera á flótta í þessu máli frá upphafi þessarar umræðu. Byrjaði að halda því fram að Bandaríkjamenn hefðu sett okkur á listann að okkur forspurðum. Það er ekki rétt. Það hefur komið fram af hálfu beggja formanna stjórnarflokkanna á þeim tíma að þetta var meðvituð ákvörðun, pólitísk ákvörðun og beinn stuðningur við innrásina í Írak. Beinn pólitískur stuðningur beggja stjórnarflokkanna sem þeir tóku og létu síðan aðra í flokkunum vita eftir á. Það var þetta sem gerðist. Hæstv. landbúnaðarráðherra verður að axla ábyrgð á þessu máli sem pólitískur forustumaður. Það gerir hann ekki með því að segja að það sem var rangt í málinu séu forsendur, eitthvað sem hann réði ekki við. Hann verður að viðurkenna að hann og forustan tóku ranga ákvörðun. Þeir höfðu allar forsendur til að taka rétta ákvörðun en þeir tóku ranga ákvörðun  Hvers konar stjórnarhættir eru þetta, virðulegi forseti, þegar æðstu menn stjórnarflokkanna taka sér það fyrir hendur að skammta upplýsingar til þjóðarinnar um mikilvæg mál? 
            

Virðulegi forseti. Þegar umræðu var frestað áðan hafði iðnaðarráðherra nýlega gefið ákveðna yfirlýsingu sem mér finnst mjög athyglisverð, yfirlýsingu um að flokkurinn hans mundi setja mikinn eða allan sinn þunga í að sett yrði ákvæði í stjórnarskrána um auðlindir sjávar. Hæstv. ráðherra tók reyndar þannig til orða, ef ég man rétt, að ákvæðið ætti að tryggja það að Alþingi gæti sett lög um afnotarétt eða nýtingarrétt. Mig langar að spyrja ráðherrann frekar út í hvað hann meinti með þessum ummælum til að ganga úr skugga um að það verði ekki misskilið. Hann minntist ekki á eignarrétt, þýðir þá yfirlýsing hans að inn í stjórnarskrárákvæðið komi ekki orðalag um að þessar auðlindir séu eign þjóðarinnar? Ég held að það verði að fást skýrt fram því að auðvitað er algerlega nauðsynlegt að í stjórnarskránni verði kveðið á um eignina, eignarhaldið á auðlindinni. Það kann að vera að ráðherrann hafi meint það og það kemur þá bara fram, en ég vildi spyrja eftir því þannig að ekki yrði vafi um merkingu þess sem hann sagði áðan. Í öðru lagi spyr ég líka vegna þess að unnið er að því að ná samkomulagi um breytingartillögu á stjórnarskránni hvernig nýjar breytingar verði framvegis gerðar á henni. Þær hugmyndir sem voru á kreiki síðast þegar ég vissi eru þannig að einfaldur meiri hluti muni ekki lengur duga til að samþykkja stjórnarskrárbreytingu á Alþingi með þingkosningum í milli, heldur muni þurfa samþykki tveggja þriðju hluta alþingismanna til að hún teljist samþykkt. Það eru 42 þingmenn. Segjum sem svo að stjórnarskrártillaga fái aðeins 40 atkvæði hér og 1 atkvæði á móti, þá telst hún samt felld. Þetta ákvæði gerir það erfiðara að breyta stjórnarskránni, ekki auðveldara. Þetta þýðir líka að Sjálfstæðisflokkurinn fær neitunarvald. Á meðan Sjálfstæðisflokkurinn hefur þriðjung atkvæða, eða a.m.k. 21 þingmann, getur hann komið í veg fyrir allar breytingar á stjórnarskránni. Segjum sem svo, virðulegi forseti, að inn í þessar stjórnarskrártillögur verði núna sett þessi áform sem ég var að rekja um hvernig eigi að standa að breytingum og síðan eitthvað um auðlindina og þá er algerlega óvíst að sú tillaga nái nokkurn tíma fram að ganga eftir kosningar vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn muni geta stoppað það.  Þetta vildi ég spyrja um í kjölfar yfirlýsingar ráðherrans fyrr í dag sem mér fannst athyglisverð og vera að mörgu leyti eins og stríðsyfirlýsing gagnvart Sjálfstæðisflokknum. Kannski er það þess vegna sem Sjálfstæðisflokkurinn hvarf úr þingsalnum í umræðunni um Írak og ákvað að henda öllum þeim byrðum og syndum á framsóknarmenn. Sjálfstæðismenn fóru bara í kaffi, hver veit hvort það var ástæðan eða eitthvað annað tilfallandi. Ég skal ekki fullyrða um það en ég vildi gjarnan biðja hæstv. ráðherra að gefa nánari skýringar á yfirlýsingu sinni.

Hæstv. forseti. Í stuttu andsvari get ég ekki farið langt út í einstök efnisatriði. Í fyrsta lagi verður hv. þingmaður að leita upplýsinga um þau stjórnarskrárfrumvörp og þær breytingartillögur sem um er að ræða hjá flokksforingja sínum vegna þess að þetta hefur verið rætt á fundum í hópi leiðtoga flokkanna og ég tel mig ekki hafa umboð til að taka það út fyrir þann hóp og hingað inn í þingsal. Í öðru lagi læt ég í ljós þá skoðun að þegar við veltum fyrir okkur eignarréttindum á t.d. auðlindum aðgreinum við eign á auðlindinni frá eign á rétti til nýtingar eða afnota. Þetta er auðvitað alkunnugt í öllum atvinnurekstri, t.d. landbúnaði og sjávarútvegi. Vegna ummæla hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og fleirum í umræðunum áðan endurtek ég og árétta að ákvæðið í samstarfssamningi ríkisstjórnarinnar sem hér er rætt kveður á um sameign þjóðarinnar á auðlindum með þeim hætti sem styrkir og staðfestir löggjafarvald Alþingis varðandi afnota- og nýtingarrétt og styrkir þannig og staðfestir gildandi fiskveiðistjórnarkerfi en vefengir það ekki eins og stjórnarandstaðan gerir. Þess vegna eru yfirlýsingar hv. stjórnarandstæðinga um stuðning við tillögu um þetta einungis staðlausir stafir.

Virðulegur forseti. Út úr þessum svörum hæstv. ráðherra les ég tvennt, og bið hæstv. ráðherra að hlýða á svo að hann geti brugðist við ef ég hef dregið ranga ályktun: Í fyrsta lagi verður ekki sett í stjórnarskrá ákvæði um að auðlindirnar séu eign þjóðarinnar. Í öðru lagi verður sett ákvæði í stjórnarskrána sem torveldar löggjafarvaldinu að gera breytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, t.d. með því að breytingar yrðu að gerast á svo og svo löngum tíma. Eins og menn þekkja í þingsölum hefur Alþingi litið svo á til þessa að það gæti hvenær sem er breytt lögunum um stjórn fiskveiða og gert hvaða breytingar sem það kýs að gera á eins skömmum eða löngum tíma og það telur eðlilegt. Ég les út úr ummælum hæstv. ráðherra að meiningin sé að þrengja þennan möguleika Alþingis á að gera breytingar á gildandi fiskveiðistjórnarkerfi.

Hæstv. forseti. Það þarf varla að eyða orðum að þessu. Þetta er svo augljós útúrsnúningur hjá hv. þingmanni að það er eiginlega óþarft fyrir mig að endurtaka orðrétt það sem ég sagði áður, ég þarf engu við það að bæta.

Virðulegi forseti. Það mun auðvitað koma í ljós í fyllingu tímans, ef tillagan kemur fram, hvernig hún verður. Ég kann vel að lesa úr því sem menn segja, sérstaklega þegar það er vandlega skrifað niður til að gæta þess að menn segi bara það sem þeir vilja segja. Ég þekki hæstv. iðnaðarráðherra og veit að hann er mjög nákvæmur í orðavali. Það er engin tilviljun að mínu mati að í yfirlýsingu hans kemur hvergi fyrir orðið eignarréttur.

Frú forseti. Þetta eru ákaflega fróðlegar umræður sem hér hafa átt sér stað. Bara til að undirstrika staðreyndirnar er rétt að rifja upp að það liggur fyrir skýlaus vilji Framsóknarflokksins um það hvernig ákvæði í stjórnarskrá ætti að líta út. Frá því var gengið í auðlindanefndinni á sínum tíma þar sem fulltrúi Framsóknarflokksins ekki bara studdi það, heldur samdi það. Það var alveg á kláru hvernig það ætti að vera. Sú tillaga var síðan staðfest af starfshópi stjórnarskrárnefndar. Þetta eru engin leyndarmál, um þetta geta menn allt saman lesið á heimasíðu stjórnarskrárnefndarinnar. Þar er líka að finna þá tillögu sem stjórnarskrárnefnd sammæltist um að varðaði breytingar á stjórnarskránni í framtíðinni. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson ætti að lesa þetta. Þar eru tvær leiðir lagðar til í sama ákvæði. Í fyrsta lagi er alveg rétt hjá hv. þingmanni að Sjálfstæðisflokkurinn í núverandi stærð mundi hafa neitunarvald hér varðandi aðra leiðina, þ.e. ef þriðjungur þingmanna leggst gegn stjórnarskrárbreytingu fer hún ekki rakleiðis í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá fer hún hins vegar þá leið sem nú þegar er fyrir hendi, þ.e. samþykkt á þingi í gegnum kosningar, aftur samþykkt á þingi og fer þá í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ekki með nokkru móti hægt að halda því fram að sú tillaga sem liggur fyrir af hendi nefndarinnar komi í veg fyrir að mál komist í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þvert á móti tryggir hún þann möguleika að hún komist mun fyrr í þjóðaratkvæðagreiðslu og þar með að stjórnarskrárbreyting yrði að veruleika en við núverandi aðstæður, svo fremi sem tveir þriðju þingsins samþykki. Ef það er bara einfaldur meiri hluti er það sem sagt sú leið sem nú þegar er í gildi og endar með þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessu vildi ég bara koma til skila, frú forseti, og þetta er hægt að lesa á heimasíðu nefndarinnar.

Virðulegur forseti. Ég vil kannski aðeins bæta því við að það er að mínu mati heldur engin tilviljun að iðnaðarráðherra tók í yfirlýsingu sinni sérstaklega fram að stjórnarskrárbreyting ætti að treysta núverandi fiskveiðistjórnarkerfi í sessi. Varðandi það sem fram kom í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar er ég með tillögu hér sem við þingmenn fengum í gær til yfirferðar, drög að tillögu frá formönnum stjórnmálaflokkanna. Hún er ekki á þann veg sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson var að lýsa, heldur þannig að frumvarp til stjórnskipunarlaga verði eigi samþykkt nema með tveimur þriðju hluta atkvæða á Alþingi. Til þess að breytingartillaga fái samþykki þarf a.m.k. 42 atkvæði. Það kann að vera að einhverjar nýjar útgáfur séu komnar frá því að við fengum þetta til yfirlestrar seint í gær en þetta er það sem ég hef undir höndum. Svo er reyndar fleira í þessu sem mér líst mátulega á svo ég segi ekki meira Ef menn ætla að fara einhverja slíka leið í stjórnarskrárbreytingu sem felur það í sér að Sjálfstæðisflokkurinn fái neitunarvald á breytingar eru menn að stíga skrefið aftur á bak vegna þess að þá auðvelda menn ekki þjóðinni að taka afstöðu til og greiða atkvæði um tilteknar breytingar, heldur eru menn þá að auðvelda tilteknum stjórnmálaflokki að koma í veg fyrir breytingar og koma í veg fyrir að þjóðin fái að fara í atkvæðagreiðslu um þær.

Frú forseti. Ég er bara aumur formaður þingflokks. Ég sit að vísu í stjórnarskrárnefnd hæstv. forsætisráðherra. Þar var sú tillaga samþykkt sem ég lýsti áðan. Henni var beint til forsætisráðherra og skila um áfangaskýrslu og ég hef aldrei heyrt þetta sem hv. þingmaður fór með áðan. Ég hef ekki séð þetta afbrigði og mér kemur satt að segja mjög á óvart ef þetta hefur komið af fundi leiðtoga stjórnmálaflokkanna. Ég hef sem sagt ekki hugmynd um það. Stjórnarskrárnefndinni hefur ekki verið gert það kunnugt og ef þetta er svona er það alveg hárrétt sem hv. þingmaður er að segja og það er í töluvert öðru formi en nefndin var samþykk. Ég ítreka það bara, ég hef ekki hugmynd um þetta, hef aldrei heyrt þetta áður.

Virðulegur forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningi milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar konungsríkisins Danmerkur og landstjórnar Færeyja hins vegar um afmörkun hafsvæðisins milli Íslands og Færeyja sem gerður var í Kaupmannahöfn og Reykjavík 1. og 2. febrúar sl. Við útfærslu íslensku efnahagslögsögunnar í 200 sjómílur árið 1975 ákváðu stjórnvöld m.a. að nota klettinn Hvalbak sem viðmiðunarpunkt við ákvörðun miðlínu milli Íslands og Færeyja. Dönsk stjórnvöld gerðu fyrirvara við þessa ákvörðun fyrir hönd Færeyja og ákvörðuðu miðlínuna miðað við grunnlínur landanna án tillits til Hvalbaks. Þar með varð til umdeilt hafsvæði milli Íslands og Færeyja, um 3.700 km² að stærð. Í kjölfar samningaviðræðna embættismanna landanna náðist samkomulag um afmörkun hins umdeilda hafsvæðis í Þórshöfn haustið 2002 á fundi Halldórs Ásgrímssonar, þáverandi utanríkisráðherra, og Anfinns Kallsbergs, þáverandi lögmanns Færeyja. Í samkomulaginu fólst að nyrðri hluti umdeilda svæðisins sem nemur um tveimur þriðju hlutum af svæðinu í heild skiptist þannig milli aðila að Ísland fengi 60% í sinn hlut en Færeyjar 40%. Syðsti hluti umdeilda svæðisins sem nefndur er „sérsvæðið“ og nemur um þriðjungi af svæðinu í heild skiptist hins vegar jafnt á milli aðila. Vegna sérstakra aðstæðna á sérsvæðinu var um það samið að bæði íslensk og færeysk skip hefðu rétt til fiskveiða á því svæði öllu samkvæmt þeim reglum sem um þau gilda í eigin fiskveiðilögsögu. Er því í raun um sameiginlegt fiskveiðisvæði að ræða. Ákveðið var að gengið yrði frá formlegum afmörkunarsamningi sem mundi ná til allrar lögsögulínunnar milli Íslands og Færeyja þegar tæknilegri endurskoðun á grunnlínupunktum hvors lands um sig yrði lokið. Hinni tæknilegu endurskoðun lauk ekki fyrr en haustið 2006 en í kjölfarið náðist samkomulag um texta hins formlega afmörkunarsamnings sem hér er lagt til að verði staðfestur. Á uppdrætti sem fylgir samningnum má sjá endanlega markalínu milli Íslands og Færeyja og hvernig hið umdeilda svæði skiptist milli landanna. Á fundi sínum í Reykjavík 2. febrúar sl. undirrituðu Valgerður Sverrisdóttir, hæstv. utanríkisráðherra, og Jóannes Eidesgaard, lögmaður Færeyja, samninginn en daginn áður hafði Per Stig Møller, utanríkisráðherra Danmerkur, undirritað hann. Með gerð þessa samnings er lokið með formlegum hætti afmörkun efnahagslögsögu Íslands gagnvart lögsögu nágrannalandanna, en áður hafði verið gengið frá afmörkun efnahagslögsögunnar gagnvart lögsögu Jans Mayens, Grænlands og Bretlands. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 41/1979, um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn, er samningurinn háður samþykki Alþingis. Ég legg til, virðulegur forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Það eru að sjálfsögðu ekki efni til að fjölyrða um þennan samning. Ég fagna því fyrst og fremst að hann hefur loksins litið dagsins ljós og er kominn á borð okkar alþingismanna þremur eða fjórum árum eftir að samkomulagið náðist um afmörkun miðlínunnar eins og hún var umdeild vegna þess hlutar hennar sem tengdist Hvalbak. Ég held að þetta sé ágætt dæmi um það hvernig grannþjóðir eiga að vinna úr sínum málum og leysa þau með farsælum og friðsamlegum hætti. Ég tel að þessi niðurstaða sé efnislega alveg ásættanleg fyrir Ísland. Það má auðvitað endalaust deila um það hvað væri sanngjarnt í þessum efnum en það er þó enginn vafi á því að Ísland heldur þarna heldur stærri hluta af þessu umdeilda svæði en hitt. Það er kannski meira virði þegar upp er staðið að ná samkomulagi á vinsamlegum nótum við Færeyinga um málin og treysta þar með samstarf ríkjanna á sviði sjávarútvegsmála og hafréttarmála sem er mjög mikilvægt og hefur nýst okkur Íslendingum vel, og í vaxandi mæli á seinni árum verið ekkert síður hagstætt fyrir Ísland en Færeyjar. Framan af nutu Færeyingar mikilla einhliða réttinda í íslensku fiskveiðilögsögunni og gera sumpart enn, en hlutur ríkjanna hefur jafnast með auknum veiðum okkar á uppsjávarfiskum yfir í færeysku lögsögunni og þeirri samstöðu sem hefur verið mikilvæg og oftast hefur náðst milli Íslands og Færeyja í viðræðum við þriðja aðila, jafnvel þó að við séum samtímis keppinautar um hlut í þeim gæðum sem samið er um hverju sinni eins og norsk-íslensku síldinni eða hvað það nú er. Ég vek svo að lokum athygli á því að það er nokkurt nýnæmi hygg ég í lausn deilumála af þessu tagi að ríkin semji um sameiginleg afnot af hinu umdeilda svæði. Í raun ríkir gagnkvæmur veiðiréttur eins og hann er á grundvelli annarra samninga og fiskveiðistjórnar ríkjanna á öllu svæðinu í staðinn fyrir að því sé skipt í tvennt eins og kannski væri hefðbundnara að gera þegar deilumál um afmörkun lögsögu eru leidd til lykta. Í þessu er líka fólgið fyrirkomulag sem í raun er sérstakt og lýsir vel því trausti sem þjóðirnar bera hvor til annarrar í þessum efnum því að án slíks væri náttúrlega ekki heppilegt að reyna að ganga svo frá málum að um sameiginleg afnot af tilteknu hafsvæði í þessum skilningi væri að ræða. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð en fagna því að þessi samningur er kominn í höfn.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir mjög jákvæða nálgun hv. þingmanns en mig langaði aðeins að koma því á framfæri hvað varðar þennan gagnkvæma veiðirétt, að hann gildir einungis um hluta svæðisins, þ.e. syðsta hlutann en ekki alveg allt svæðið, bara svo enginn misskilningur verði. En að öðru leyti vil ég þakka hv. þingmanni Steingrími J. Sigfússyni fyrir afar jákvæða nálgun á málið eins og hans var svo sem von og vísa, enda mikill áhugamaður um gott vestnorrænt samstarf sérstaklega.

Virðulegi forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 146/2005 um breytingu á IV. viðauka við EES-samninginn. Með ákvörðuninni eru fjórar gerðir felldar inn í samninginn. Um er að ræða reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1228/2003 um skilyrði fyrir aðgangi að neti fyrir raforkuviðskipti yfir landamæri, tilskipanir Evrópuþingsins og ráðsins 2003/54/EB um sameiginlegar reglur um innri markaðinn fyrir raforku og 2003/55/EB um sameiginlegar reglur um innri markaðinn fyrir jarðgas, ásamt ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar 2003/796/EB um að koma á fót evrópskum hópi eftirlitsaðila með rafmagni og gasi. Gerð er grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeim gerðum sem hér um ræðir. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Gerðirnar sem hér um ræðir mynda svokallaðan orkupakka framkvæmdastjórnar ESB sem samþykktur var í júní 2003. Markmiðið með setningu þeirra er að skapa sanngjarnar leikreglur varðandi gegnumflutning raforku yfir landamæri og auka þannig samkeppni. Lagðar eru reglur varðandi skipulag raforku- og jarðgasgeirans með því að setja sameiginlegar reglur fyrir framleiðslu, flutning, dreifingu og sölu á raforku og gasi. Enn fremur er komið á fót sérstökum hópi sem er framkvæmdastjórninni til ráðgjafar í málum varðandi raforku og gas. Rétt er að taka fram að sérfræðingum frá EES-ríkjunum er heimilt að sitja fundi hópsins sem áheyrnaraðilar. Tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2003/54/EB kallar á smávægilegar breytingar á raforkulögum nr. 65/2003, og þá einna helst varðandi aðskilnað rekstrarþátta dreifiveitna. Í 15. gr. tilskipunarinnar er að finna undanþáguheimild varðandi kröfur um aðskilnað fyrir orkufyrirtæki sem hafa færri en 100 þúsund tengda viðskiptavini eða þjónusta lítil einangruð kerfi. Allar dreifiveitur á Íslandi eru undir þeim mörkum. Unnið er að lagabreytingum og innleiðingu gerðanna í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins spyrjast svolítið fyrir um innihaldið í þessari þingsályktunartillögu. Það er eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra verið að afgreiða fyrir okkar hönd í einni þingsályktun nokkuð margar breytingar og ástæða kannski til að reyna að átta sig á í hverju breytingarnar felast því þingsályktunin er pólitísk yfirlýsing sem heimilar ríkisstjórninni að skuldbinda okkur til að taka efni hinna nýju gerða inn í EES-samninginn þannig að flytja þarf lagafrumvörp í kjölfarið á þessu. Þá finnst mér að nokkuð betur þurfi að liggja fyrir en er að finna í þessum gögnum, hvaða lagabreytingar munu leiða af umræddri þingsályktunartillögu. En fyrst rek ég augun í að ályktun sameiginlegu EES-nefndarinnar, sem er grundvöllur að þessu, er frá 2. desember 2005. Miðað við EES-samninginn gengur þetta þannig fyrir sig að fulltrúi Íslands setur fyrirvara á fundi sameiginlegu nefndarinnar og þá fá Íslendingar sex mánaða frest til að leggja málið fyrir Alþingi. Mér sýnist að frá 2. desember 2005 séu liðnir 16 mánuðir, þ.e. tíu mánuðir fram yfir þá sex mánuði sem ríkið hefur til að aflétta fyrirvaranum. Mig langar að fá upplýsingar um það hvers vegna utanríkisráðherra hefur ekki lagt þetta mál fyrr fyrir þingið. Það er komið svona langt fram úr þeim tímamörkum sem við höfum skuldbundið okkur til að virða. Ég held að fróðlegt væri að frá svör við því. Ef það kemur ekki að sök, að málið komi ekki fyrir þingið fyrr en tíu mánuðum eftir að afgreiðslu þess átti að vera lokið, þá sýnist mér það komi ekkert að sök þótt það hljóti ekki afgreiðslu núna þá fjóra, fimm daga sem eftir eru af þinginu og menn geti bara látið þetta liggja og tekið það upp í haust. Ég sé ekki annað en að málið hljóti að þola þá bið. Þetta er dálítið viðamikið mál og það verður eiginlega svolítil skemmri skírn á yfirferð á þessum miklu reglum ef utanríkismálanefnd og viðeigandi fagnefnd eiga að fara yfir þetta og önnur mál sem hér liggja fyrir á þeim stutta tíma sem eftir er. Í öðru lagi eru það hinar efnislegu breytingar. Ég sé í þeirri fyrstu, þ.e. að innleiða reglugerð frá Evrópuþinginu nr. 1228/2003, að hún fjallar um raforkuviðskipti yfir landamæri. Ég spyr: Að hvaða leyti mun hún eiga við hér á landi? Hvaða raforkuviðskipti yfir landamæri eiga sér stað hér eða munu eiga sér stað? Eftir hvaða leiðum fara þau og hvar liggja þá þau landamæri? Svo ég spyrji bara nokkuð opið því ég sé reyndar ekki að þessi tilskipun eigi nokkuð við. Ég sé ekki þó að hún sé sett inn í íslensk lagasafn að hún hafi nokkurt gildi, nema að stjórnvöld sjái fyrir sér að á næstu árum verði unnt að flytja raforku til og frá landinu. Því tilgangur þessarar reglugerðar, ef ég skil þetta rétt, er að tryggja samkeppni á raforkumarkaði. Það gera lönd í Evrópu sem liggja saman með því að flytja rafmagn yfir landamærin eins og hæglega er hægt að gera þar. En við búum á eyju og lifum við allt aðrar aðstæður. Ég veit ekki til að við séum í neinum tengslum við erlenda raforkumarkaðinn. Ég sé því ekki tilganginn í að lögfesta þetta nema stjórnvöld sjái fyrir sér á næstu árum að þetta muni breytast og þá væri fróðlegt að fá upplýsingar um það. En varðandi þessa reglugerð sýnist mér að hún feli í sér m.a. það ákvæði að fela eftirlitsstofnunum EFTA-ríkjanna stjórnsýsluverkefni sem í Evrópusambandinu eru falin framkvæmdastjórninni. Þetta þýðir einfaldlega að þessar EFTA-stofnanir fá heimildir til að sekta fyrirtæki. Mér finnst það alltaf vera viðkvæmt atriði þegar við gerum samning af þessu tagi, og þetta er eitt af því sem hefur verið deilt um í EES-samningnum, hvort menn hafi gengið lengra en stjórnarskráin heimilar um að framselja vald úr landi og þá sérstaklega dómsvald. Ég var í síðustu viku einmitt á ráðstefnu um þetta efni. Það er mikið álitamál hvort slíkar heimildir til erlendra eða yfirþjóðlegra stofnana standist íslenska stjórnarskrá. Mér sýnist að með þessari reglugerð sé verið að bæta fleiri álitaefnum í safnið. Önnur reglugerð er um sameiginlegar reglur fyrir innri markaðinn og breytingu á því og þar gengur mér illa að átta mig á hverjar séu helstu breytingar vegna þess að hér er aðeins birt reglugerðin sjálf en ekki íslensku lögin og ekki gerð grein fyrir hvaða lagabreytingar þurfa verða í íslensku lögunum. Mér finnst að við þyrftum að hafa það svo við gætum áttað okkur á hvaða lagabreytingar verður að gera að mati ráðuneytisins í kjölfar þess að menn samþykki þessa breyttu tilskipun á innri markaðnum fyrir raforku. Þá hef ég í huga reynslu okkar af því að innleiða þá reglugerð hér í upphafi kjörtímabilsins, eða við lok þess síðasta, ég man ekki hvort heldur það var. Það hefur því miður gengið þannig til að ekki verður hægt að segja að almenn ánægja ríki með framkvæmdina. Verðlag hefur hækkað hjá býsna mörgum og töluverð óánægja er með þetta nýja samkeppnisfyrirkomulag og vantar greinilega mjög mikið upp á að hér séu þær aðstæður að einhver samkeppni sé á markaði sem tryggi raforkukaupendum besta verð og góða þjónustu. Ég held að menn þurfi að staldra aðeins við og skoða, úr því að menn fóru á annað borð inn á þær brautir að reyna að markaðsvæða raforkuframleiðsluna, dreifinguna og söluna, að koma sér niður á breytingar sem eru líklegar til að ná þeim árangri sem að var stefnt, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Aðeins varðandi það sem hv. þingmaður spurði um. Ég vil byrja á að upplýsa að það er rétt sem hér kemur fram að þetta mál kemur nokkuð seint fram. Aðalskýringin á því er að talsverð bið er eftir þýðingum sem frestar því að við getum tekið þessar tilskipanir hratt inn í þingið. Aðalskýringin á því að þessi bið hefur skapast er að ekki hefur gengið nægjanlega hratt að þýða. Hvort þessar tilskipanir standist stjórnarskrá, þá tel ég svo vera. En ég tek fram að utanríkismálanefnd mun auðvitað skoða þessa tilskipun vel eins og aðrar sem til umfjöllunar eru á hverjum tíma og fer yfir það hvaða lagabreytingar tilskipunin felur nákvæmlega í sér. Ég er ekki með tæmandi yfirlit yfir það. Hvort til stendur að flytja rafmagn yfir landamærin er það ekki á dagskrá. Enginn veit svo sem hvað framtíðin ber í skauti sér í því sambandi. En það er rétt sem fram hefur komið að hér eru sérstakar aðstæður þannig að þessar tilskipanir, eins og svo sem margar aðrar, eru ekki sérsniðnar fyrir íslenskar aðstæður. Þegar tilskipunin var til umfjöllunar á sínum tíma, aðaltilskipanir um raforkumál, þá héldu fulltrúar íslenskra stjórnvalda því ítrekað fram að efni tilskipananna ættu illa við raforkukerfi okkar. Eftir að búið að var að ræða það ítrekað og draga það fram að raforkukerfi okkar væri ekki tengt kerfum annarra ríkja og að sú sérstaða að okkar raforka er unnin úr endurnýjanlegum orkulindum, varð ljóst að ESB var ekki tilbúið til að fallast á að Ísland fengi undanþágu frá tilskipuninni í heild, enda væri um innri markaðsgerð að ræða sem innihéldi undanþáguheimildir fyrir lítil og einangruð kerfi. Eftir samráð á þeim tíma og ítarlega skoðun tilskipunarinnar og umsögn frá Orkustofnun og Samorku og að fengnum viðbrögðum framkvæmdastjórnarinnar við athugasemdum Íslands, var talið eðlilegt að tilskipunin yrði felld inn í EES-samninginn. Virðulegi forseti. Þetta eru svona sagnfræðilegar upplýsingar sem tengjast auðvitað þeim málum að raforkukerfi í Evrópu eru auðvitað ekki eins og okkar af því við búum á eyju. En ég tel eðlilegt að utanríkismálanefnd skoði málið og meti það hvort tekst að klára þetta núna eða ekki. Ég ber fullt traust til nefndarinnar að geta metið það eðlilega.

Hæstv. forseti. Mig langar til að gera athugasemd við orð hæstv. ráðherra varðandi hinar sagnfræðilegu útskýringar. Þær tilraunir sem gerðar voru af hálfu íslenskra stjórnvalda til að komast undan því að innleiða tilskipunina um sameiginlegan raforkumarkað voru ef einhverjar afar máttlausar. Hér stóðu þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í pontu dögum saman, liggur mér við að segja, til að verja þá niðurstöðu að ríkisstjórnin hefði viljað innleiða tilskipunina. Á sama tíma stóðum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og andmæltum stjórnarliðum kröftuglega með rökum sem eru sambærileg við þau sem færð voru fram hér í stuttu máli af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni í ræðu áðan, þ.e. að það hafi frá upphafi verið vanhugsað af hálfu íslenskra stjórnvalda að undirgangast tilskipunina. Enda sýnir það sig þegar búið er að innleiða hana og við erum búin að breyta raforkulögum okkar í þá veru sem við gerðum að það er ekki til hagsbóta fyrir neytendur. Það er sem sagt að koma á daginn nákvæmlega það sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vöruðum við frá fyrsta degi. Tilskipunin hefur ekki verið hagfelld neytendum á Íslandi og þær landfræðilegu forsendur sem stjórnarliðar töldu vera fyrir því að innleiða hana eru ekki til staðar. Það er mergurinn málsins.

Virðulegi forseti. Við getum auðvitað rætt lengi um þessa forsögu. Ég man eftir þessum umræðum, þær voru mjög hátt á lofti í hinni pólitísku umræðu á sínum tíma, en á þessum tíma héldu íslensk stjórnvöld þannig á hagsmunum okkar að ég tel að þar hafi verið eðlilega að verki staðið. Stjórnvöld voru mjög vel á verði og það var ítrekað fjallað um efni tilskipunarinnar á fundum í vinnuhópum EFTA um orkumál og á óformlegum fundum vinnuhópsins með fulltrúum framkvæmdastjórnarinnar. Það bendir ekkert til þess að íslensk stjórnvöld hafi ekki verið vakandi fyrir hagsmunum okkar. Á þessum tíma var endurskoðun á skipun raforkumála á Íslandi hafin. Hugmyndirnar á þeim tíma voru í anda tilskipunarinnar að vissu leyti og hún var í samræmi við þau sjónarmið sem voru að ryðja sér til rúms varðandi skipulag raforkumála á þessum tíma en það var alveg ljóst að ESB var ekki tilbúið til að fallast á að Ísland fengi undanþágu frá tilskipuninni í heild. Við upptöku tilskipunarinnar sömdu íslensk stjórnvöld um undanþágur frá henni vegna lítilla og einangraðra kerfa og að þær undanþágur næðu til Íslands þrátt fyrir að raforkukerfi landsins væri tvöfalt stærra en kveðið var á um í skilgreiningu tilskipunarinnar um lítil og einangruð kerfi. Þá var einnig samið um tveggja ára viðbótaraðlögunartíma vegna innleiðingar tilskipunarinnar hér á landi. Virðulegi forseti. Ég býst við að það sé sama hvað við ræðum lengi um forsöguna í þessu máli, að það breyti ekki miklu hvort eð er, menn hafa bara mismunandi sýn á þetta mál eins og hér hefur komið fram.

Hæstv. forseti. Jú mikið rétt. Hæstv. ráðherra hefur alveg rétt fyrir sér í því að við höfum mismunandi sýn á þessu mál. Það hefur komið á daginn að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi er mjög sáttur við þessa tilskipun. Í mínum huga fór ríkisstjórnin á sínum tíma kannski fyrst og fremst að ráðleggingum orkufyrirtækjanna. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan að Orkustofnun og Samorka hefðu komið að þessu máli í byrjun, það er alveg rétt. Ég veit til þess að orkufyrirtækin hafa alltaf viljað að þessi tilskipun yrði innleidd og hafa sótt það fast að raforkumarkaðurinn hér á landi yrði markaðsvæddur á þeim nótum sem gert var. Hæstv. ráðherra segir að ríkisstjórnin hafi staðið eðlilega að verki að hennar mati og það bendi ekkert til þess að íslensk stjórnvöld hafi ekki verið vakandi fyrir hagsmunum Íslendinga. Hæstv. forseti. Hvernig stendur þá á því að raforkuverðið er farið að hækka núna í framhaldi af innleiðingu tilskipunarinnar um breytingu á raforkulögum okkar? Ekki eru það hagsmunir íslenskra neytenda að raforkan hækki. Auðvitað ekki. Ríkisstjórnin er uppvís að því að hafa ekki gætt hagsmuna íslenskra neytenda í þessum efnum. Ég tek enn og aftur undir orð hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan. Ég tel að sú tilskipun sem hér er til umfjöllunar geti vel beðið og að ekki þurfi að eyða tíma í að skoða hana í utanríkismálanefnd á þeim örfáu dögum sem eftir lifa af þinginu.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan held ég, ef við lítum til baka til sögunnar, að það breytist ekkert að við verðum ekki sammála um þessi mál. Nýja tilskipunin hefur að vissu leyti aukið rétt neytenda og reynslan sem menn hafa séð er að aðskilnaður fyrirtækja getur aukið rétt neytenda og það að skera á tengsl fyrirtækja. Ég tel eðlilegt að utanríkismálanefnd fari yfir þess tilskipun og meti hvort hún sé þess eðlis að hún megi bíða eða ekki. Ég get sagt það hér að ég treysti utanríkismálanefnd til að fara sérstaklega yfir það. Það er ekki mikið eftir af þinginu og þessi tilskipun hefði átt að vera komin inn fyrr en er að skila sér núna. Ég treysti því samt að allir þingflokkar sem eiga sæti í utanríkismálanefnd fari yfir efni þessarar tilskipunar og meti hvort klára eigi málið eða ekki. 
            

Virðulegi forseti. Ég gat ekki annað en vakið athygli á því að það hefur dregist svo lengi að leggja málið fyrir þingið að varla er hægt að líta fram hjá því. Íslendingar áttu að vera búnir að lögfesta breytingarnar sex mánuðum eftir fund sameiginlegu nefndarinnar sem var 2. desember 2005 og við erum komin tíu mánuði fram yfir það. Það má vel vera rétt að skortur sé á þýðingarþjónustu og þess vegna tefjist málið svona lengi. Ég bendi samt á að þessi tilskipun er frá árinu 2003 og ég býst við að íslensk stjórnvöld hafi fylgst með aðdragandanum að gerð þeirrar tilskipunar og tekið þátt í þeirri gerð að svo miklu leyti sem kostur var. Tíminn til að þýða innihaldið er miklu lengri en frá 2. desember 2005 og það gengur þá mjög hægt að þýða ef þetta er raunin. Í sjálfu sér er það kannski ekki stóra málið heldur hitt að þetta virðist vera tilgangslaus reglugerð og um það vil ég spyrja ráðherra af því að ég hef ekki áttað mig á innihaldinu til að geta svarað því með sjálfum mér: Felst í þessu, ef þetta verður lögfest, skylda íslenskra stjórnvalda til að beita sér fyrir því að tengja íslenska raforkumarkaðinn erlendum raforkumarkaði, t.d. að vinna að því að flytja raforku út með sæstreng jafnvel þó að íslensk stjórnvöld eða íslenskir aðilar teldu það ekki hagstætt?

Virðulegi forseti. Varðandi þýðingarnar þá er búið að tilkynna EFTA og ESB að Ísland hafi ekki náð að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara innan sex mánaða tímabilsins. Þýðingarvandinn er að verða nokkuð mikill og það er búið að koma því að framfæri að þýðingarvandinn seinki innleiðingu tilskipana hér á landi. Varðandi viðskipti yfir landamæri þá hefur það ekki áhrif, miðað við þær upplýsingar sem ég hef. Eins og ég skil málið skyldar það okkur ekki til að tengjast raforkukerfi annarra landa, að það sé skilningur á því að hér sé um sérstakar aðstæður að ræða og því tel ég að við séum ekki að taka upp þá skyldu hér. Ég tel eðlilegt að utanríkismálanefnd fari sérstaklega yfir það mál og skoði það vel.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég get ekki stillt mig um að benda á þá mynd sem blasir við að tilgangur þessarar reglugerðar er að koma á aukinni samkeppni innan lands og í löndum Evrópusambandsins með því að tengja saman raforkumarkaðina. Í ljósi þess að í reglugerðinni felst engin kvöð eða skylda fyrir íslensk stjórnvöld til að vinna að því að tengja markaðina saman þá er tilgangur alls þessa náttúrlega mjög óljós, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég vildi koma því á framfæri, eins og ég sagði áðan, að búið er að tilkynna EFTA og ESB um töfina. Margar þessara gerða eru stórar og það er ekki hægt að fara með þær fyrir þingið fyrr en búið er að þýða þær að fullu. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að verið er að fjölga þýðendum hjá Þýðingarmiðstöð utanríkisráðuneytisins og nýlega ákvað hæstv. utanríkisráðherra Valgerður Sverrisdóttir að bæta við þýðendum þannig að þýðingarbiðin styttist. Ég tel að við séum ekki að skylda okkur á neinn hátt til að tengjast raforkukerfum erlendra ríkja en utanríkisnefnd mun að sjálfsögðu fara heildstætt yfir málið.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég er ekki búinn að skoða þessa tilskipun en vil aðeins segja að Alþingi hefur áður brennt sig illa á því að samþykkja tilskipanir ESB að óathuguðu máli. Það hefur verið rifjað upp hvernig fór fyrir okkur, eða öllu heldur meiri hlutanum á Alþingi, þegar tilskipun um nýskipan á raforkumarkaði var samþykkt á fyrra kjörtímabili samstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks en síðar meir kom á daginn að ýmsir stjórnarliðar hefðu gjarnan viljað fara hægar í sakirnar og óska eftir frestun eða undanþágu öllu heldur frá þeirri tilskipun. Ég kom fyrst og fremst hingað upp, hæstv. forseti, til að mótmæla því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að tilskipanir Evrópusambandsins á sviði raforkumála og nýskipan á því sviði hafi orðið neytendum til góðs. Það má vel vera að það eigi eftir að gerast einhvern tímann en svo hefur ekki gerst. Vitna ég þar í skýrslur frá Evrópusambandinu sjálfu, nú síðast seint á síðasta ári. Evrópusambandið birtir árlega skýrslu um framvindu mála og markaðsvæðing raforkukerfisins hefur ekki verið til hagsbóta fyrir neytendur. Þetta er viðurkennt og nú síðast hér opinberlega af þeim aðila innan Evrópusambandsins sem fer með raforkumál og var gestkomandi á Íslandi fyrir nokkrum missirum, Piebalg minnir mig að hann hafi heitið, frá Eystrasaltinu, harðlínufrjálshyggjumaður sem sagði okkur að sá tími ætti eftir að renna upp að þetta yrði allt til góðs, en því miður væri það ekki svo. Markaðsviðskipti væru minni en menn hefðu talið að yrði og verðlagið hefði ekki þróast á þann veg sem menn hefðu vonast til. Þetta er því ekki rétt staðhæfing.

Virðulegur forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2006, um breytingu á IX. og XIX. viðauka við EES-samninginn og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2005/29/EB um óréttmæta viðskiptahætti gagnvart neytendum á innri markaðnum. Gerð er grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Tilgangur tilskipunarinnar er að auka virkni innri markaðarins og stuðla að háu stigi neytendaverndar með samræmingu á lögum, reglum og stjórnvaldsfyrirmælum um óréttmæta viðskiptahætti sem skaða hagsmuni neytenda. Tilskipunin gildir um viðskipti neytenda við seljendur sem stunda starfsemi sína í atvinnuskyni. Utan gildissviðs tilskipunarinnar falla reglur samningaréttarins, reglur er varða heilsu og öryggi, reglur um lögsögu dómstóla, reglur um starfsstéttir, reglur um fjarsölu fjármálaþjónustu og fasteignir ásamt reglum um eðalmálma. Í tilskipuninni er tekið fram að til að um óréttmæta viðskiptahætti sé að ræða verði þeir að hafa fjárhagsleg áhrif til hins verra fyrir neytandann eða vera líklegir til þess að hafa slík áhrif. Fram til þessa hafa neytendaverndartilskipanir verið lágmarkstilskipanir en í því felst að hvert ríki getur sett sér strangari neytendaverndarreglur ef það vill. Þetta hefur leitt til ósamræmis í löggjöf ríkja Evrópska efnahagssvæðisins sem að mati framkvæmdastjórnar ESB veldur hindrun á frjálsu flæði vöru og þjónustu. Var því ákveðið af hálfu sambandsins að krefjast í þessari tilskipun fullrar samræmingar á þeim sviðum sem falla undir gildissvið tilskipunarinnar. Unnið er að innleiðingu tilskipunarinnar í viðskiptaráðuneytinu og er stefnt að því að frumvarp þess efnis verði lagt fyrir Alþingi næsta haust. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði þessari tillögu vísað til síðari umræðu og til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Það er nú ekki liðinn eins langur tími frá því að þessi ákvörðun var tekin í sameiginlegu nefndinni og í síðasta þingmáli. Hún var tekin 7. júlí og frestur til að lögfesta breytingar rann út að óbreyttu 7. febrúar þannig að nú er kominn mánuður fram yfir það. Það er svo sem ekki stórmál, a.m.k. ekki í mínum huga, en það sem ég velti fyrir mér er framhaldið. Það segir hér á bls. 17 þar sem birt er þessi tilskipun sem á að lögleiða: „Aðildarríkin skulu samþykkja nauðsynleg lög og stjórnsýslufyrirmæli til að fara að tilskipun þessari eigi síðar en 12. júní 2007.“ Það liggur fyrir að viðskiptaráðuneytið mun ekki leggja fram þingmál fyrr en í haust þannig að það er ljóst að við förum fram úr þessari gildistöku nema samið sé um að hún sé önnur en þarna stendur. Þá væri fróðlegt að fá fram hjá ráðherra hvort EFTA-ríkin hafa annan gildistíma en Evrópusambandsríkin í þessu. Hins vegar er þessi tilskipun um neytendavernd ákaflega fróðleg og athyglisverð. Það hefði verið æskilegt að með greinargerðinni fylgdi einhver nánari lýsing en er að finna um þær breytingar frá gildandi íslenskum lögum sem munu leiða af þessari tilskipun. Mér finnst ekki alveg nóg að fá hér lýsingu á innihaldi tilskipunarinnar, heldur finnst mér að þurfi að gera grein fyrir því vegna þess að afleiðingin af því að samþykkja þessa þingsályktun er sú að Alþingi skuldbindur sig eiginlega til að breyta lögum. Þá finnst mér að í þessu hefði þurft að vera einhver sæmileg lýsing á því hvað fælist í þeim lagabreytingum. Mig langar aðeins að spyrja um eitt atriði í þessu, hvort þessi ákvæði tilskipunarinnar um neytendavernd þar sem m.a. eru skilgreindir óréttmætir og uppáþrengjandi viðskiptahættir og fleira í þeim dúr leiði t.d. til þess að bönkunum verði gert óheimilt að starfa eins og þeir hafa gert gagnvart lántakendum, setja skilyrði um að menn gangi að því að borga uppgreiðslugjald ef viðskiptavinurinn hyggst færa sig frá einum viðskiptabanka yfir til annars og skilyrði um önnur viðskipti fyrir lánveitingu eins og þekkt er. Þetta eru að mínu viti mjög óeðlilegir viðskiptahættir sem bankarnir hafa haft frelsi til og heimildir til miðað við framkvæmdina að íslenskum lögum til þess að ástunda gagnvart íslenskum neytendum. Það væri fróðlegt ef til væru upplýsingar um það. Væntanlega hafa íslensk stjórnvöld skoðað þessa tilskipun, hvort þessi tilskipun muni t.d. í þessu tilviki leiða til lagabreytinga sem setja bönkunum skorður við því að ganga svona fram gagnvart viðskiptavinum sínum.

Virðulegur forseti. Varðandi sex mánaða frestinn sem hér er aftur til umræðu er hann til að staðfesta ákvörðunina, þ.e. til að tryggja lagastoð fyrir ákvörðuninni en ekki til að innleiða. Varðandi spurninguna um óréttmæta viðskiptahætti er það skilgreint í tilskipuninni. Ég get ekki svarað nákvæmlega á þessari stundu hvaða áhrif tilskipunin mun hafa á núgildandi íslenska viðskiptahætti, það er nokkuð sem verður að skoða í utanríkismálanefnd þannig að ég get ekki farið í neinum smáatriðum yfir það hvort innleiðingin muni breyta einhverju fyrirkomulagi sem nú ríkir á markaðnum.

Virðulegi forseti. Ég hef alveg skilning á því að hæstv. ráðherra geti ekki svarað í smáatriðum hver áhrifin verða á íslenska löggjöf ef Alþingi ákveður að fallast á að innleiða þessa reglugerð. Mér finnst samt nauðsynlegt að ráðherrann geti sagt þinginu frá því hvaða helstu breytingar Alþingi þarf að gera á gildandi löggjöf. Það er verið að biðja Alþingi að fallast á að samþykkja þessa þingsályktun sem felur í sér skuldbindingu um að breyta lögum í samræmi við þær gerðir sem hér eru undir og því er ekki lýst í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni hvaða breytingar í aðalatriðum þurfi að gera á lögunum. Mér finnst eiginlega eðlileg krafa til ráðherra að hún geti lýst því í aðalatriðum hvaða breytingar þurfi að gera á gildandi lögum. Þessi tilskipun fjallar um mjög áhugavert efni, um neytendavernd, og mér finnst einmitt mjög þarft að taka á þeim málum, sérstaklega í ljósi þess hvernig bankarnir hafa ástundað viðskiptahætti sína gagnvart lántakendum. Það er full þörf á því að setja löggjöf sem dregur úr möguleikum bankanna til að binda viðskipti einstaklinga við þá tilteknum skilyrðum eins og við þekkjum.

Virðulegur forseti. Varðandi það hvenær lögin og tilskipunin sem við erum að flytja hér taka gildi er nóg að væntanleg lög taki gildi um áramótin. Við verðum ekki of sein þó að ekki komi inn lagafrumvarp fyrr en í haust. Varðandi spurninguna um það hvað eru óréttmætir viðskiptahættir felst engin uppstokkun í hinni væntanlegu lagasetningu sem byggir á þessari tilskipun. Ákvæði um hvað er óréttmætt er svipað og er í rétti okkar í dag og því tel ég ekki að um einhvern allt annan markað verði að ræða hér eftir að þessi tilskipun er sett. Ég ítreka, virðulegur forseti, að utanríkismálanefnd mun fara yfir þetta mál og væntanlega ræða þær spurningar sem komu upp í umræðunum.

Virðulegur forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 124/2006, um breytingu á XVIII. viðauka við EES-samninginn, og fella inn í samninginn tilskipun nr. 2004/40 um lágmarkskröfur um heilbrigði og öryggi að því er varðar áhættu starfsmanna vegna váhrifa eðlisfræðilegra áhrifavalda (rafsegulsviðs). Gerð er grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og er ákvörðunin prentuð sem fylgiskjal með tillögunni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og er tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Með tilskipuninni eru settar lágmarkskröfur til að vernda heilsu og öryggi starfsmanna gegn váhrifum frá rafsegulsviðum á tíðnisviðinu 0 Hz til 300 GHz sem líklegt eða hugsanlegt er að starfsmenn geti orðið fyrir við vinnu sína. Tilskipunin kveður á um lágmarkskröfur og geta aðildarríki því tekið upp eða haldið hagstæðari ákvæðum til verndar starfsmönnum, einkum með því að ákveða lægri viðbragðsmörk eða viðmiðunarmörk váhrifa frá rafsegulsviðum en tilskipunin kveður á um. Í tilskipuninni er fjallað um heilbrigðis- og öryggisáhættu starfsmanna vegna þekktra og skaðlegra skammtímaáhrifa í mannslíkamanum af völdum hringstreymis spanstrauma og orkugleypni, svo og vegna snertistrauma. Í tilskipuninni er ekki fjallað um meint langtímaáhrif og ekki um áhættu vegna snertingar við straumleiðara. Í tilskipuninni er kveðið á um skyldur vinnuveitenda, m.a. við að ákvarða váhrif og mat á áhættu sem og hvernig megi forðast eða minnka áhættu. Þá er fjallað um skyldur vinnuveitenda til upplýsingagjafar og þjálfunar starfsmanna sem eiga á hættu að verða fyrir váhrifum frá rafsegulsviðum við störf sín. Sérstök ákvæði er einnig að finna um heilsuvernd og eftirlit með heilsu starfsmanna. Aðildarríkin skulu kveða á um að hægt sé að beita hæfilegum viðurlögum ef brotið er gegn landslögum sem eru samþykkt samkvæmt tilskipuninni.. Viðurlögin skulu vera áhrifarík, í réttu hlutfalli við brotið og letjandi. Unnið er að innleiðingu tilskipunarinnar í félagsmálaráðuneytinu og kallar hún ekki á viðamiklar lagabreytingar. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði þessari tillögu vísað til síðari umræðu og til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd tvo samninga, annars vegar um málsmeðferð við afhendingu sakamanna og hins vegar um gagnkvæma réttaraðstoð sem og ákvörðun ráðherraráðs Evrópusambandsins nr. 2003/169. Undanfarinn áratug hefur samstarf aðildarríkja Evrópusambandsins á sviði dóms- og innanríkismála stóraukist. Eitt þeirra sviða sem áhersla hefur verið lögð á í þeim efnum er aukin samvinna á sviði réttaraðstoðar í sakamálum, þar með talið framsal sakamanna. Samvinna milli aðildarríkja Evrópusambandsins á þessu sviði fellur að mestu leyti undir svonefnda þriðju stoð þess og ber af þeim sökum einkenni hefðbundins milliríkjasamstarfs. Schengen-samningurinn frá 1990 hafði að geyma ákvæði um gagnkvæma réttaraðstoð í sakamálum og framsal sakamanna. Hefur þróun samstarfs á meðal aðildarríkja Evrópusambandsins á þessu sviði því bein áhrif á framkvæmd Schengen-samstarfsins. Eigi að síður hefur það verið afstaða Evrópusambandsins að samstarf aðildarríkjanna á þessu sviði falli aðeins að hluta til undir Schengen-samstarfið. Á árunum 1995 og 1996 gerðu aðildarríki Evrópusambandsins með sér samning um einfaldaða málsmeðferð við framsal sem og samning um framsal milli aðildarríkjanna. Jafnframt gerðu aðildarríkin með sér samning árið 2000 um gagnkvæma réttaraðstoð í sakamálum. Með ákvörðun ráðherraráðs Evrópusambandsins nr. 2003/169 sem nú er óskað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd var mælt fyrir um hvaða ákvæði framsalssamninganna frá 1995 og 1996 teldust vera þróun á Schengen-gerðunum. Ákvörðunin og framsalssamningarnir tveir kalla á breytingar á lögum nr. 13/1984, um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Vinnur dómsmálaráðuneytið nú að undirbúningi nauðsynlegs lagafrumvarps. Gerir ákvörðunin ráð fyrir að samningurinn frá 1995 um einfaldaða málsmeðferð teljist í heild sinni vera þróun á Schengen-gerðunum og að nánar tilgreind ákvæði samningsins frá 1996 um framsal skuli einnig teljast vera þróun á Schengen-gerðunum. Með þessu móti er kveðið á um að þessi ákvæði gildi jafnframt um Ísland og Noreg. Sökum þess að Schengen-samningurinn mælir fyrir um afnám persónueftirlits innan Schengen-svæðisins er brýnt að auðvelda og hraða meðferð framsalsbeiðna milli allra Schengen-ríkjanna. Hin nánu tengsl Schengen-ríkjanna á sviði landamæravörslu gera það að verkum að þessi ríki eiga talsverða hagsmuni af samvinnu í baráttunni gegn afbrotum. Aukið samstarf á milli Schengen-ríkjanna á sviði réttaraðstoðar í sakamálum og framsals sakamanna er þannig til þess fallið að styrkja aðgerðir stjórnvalda í þessum ríkjum gegn skipulagðri afbrotastarfsemi og jafnframt einfalda til mikilla muna samstarf yfirvalda við rannsókn og meðferð sakamála og framkvæmd framsalsmála á milli þessara ríkja. Af þessum sökum var það sameiginleg niðurstaða Evrópusambandsins, aðildarríkja þess og Íslands og Noregs að hefja samningaviðræður um nánara samstarf á milli þessara ríkja á þessu sviði. Þeim samningaviðræðum lauk með gerð tveggja samninga. Annars vegar er um að ræða samning milli Evrópusambandsins, Íslands og Noregs um beitingu þeirra ákvæða samnings aðildarríkja Evrópusambandsins um gagnkvæma réttaraðstoð í sakamálum sem töldust ekki varða Schengen-gerðirnar samkvæmt 2. gr. samningsins. Hins vegar liggur fyrir samningur um málsmeðferð við afhendingu milli aðildarríkja Evrópusambandsins og Íslands og Noregs. Óskað er nú heimildar Alþingis til þess að staðfesta báða samningana. Með samningunum um málsmeðferð við afhendingu er leitast við að einfalda það ferli sem viðhaft verður vegna meðferðar beiðna um afhendingu sakamanna. Skilyrðinu um tvöfalt refsinæmi er framfylgt í samningunum og jafnframt er heimilt með yfirlýsingu að víkja frá meginreglunni um afhendingu eigin ríkisborgara sem ætla má að íslensk stjórnvöld geri. Samningurinn kallar á breytingu á lögunum um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum og vinnur dóms- og kirkjumálaráðuneytið að undirbúningi frumvarps þess efnis. Markmið samningsins um gagnkvæma réttaraðstoð er að bæta og auka réttaraðstoð milli ríkjanna í sakamálum á grundvelli fyrirliggjandi samvinnu. Hæstv. dómsmálaráðherra flutti frumvarp til laga á síðasta löggjafarþingi um þær breytingar á lögum um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum sem samningur þessi kallar á. Varð frumvarpið að lögum nr. 71/2006. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði þessari tillögu vísað til síðari umræðu og til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um réttarstöðu liðsafla ríkja Atlantshafsbandalagsins og Samstarfs í þágu friðar o.fl. sem lagt hefur verið fram sem þskj. nr. 981, mál nr. 655 á þessu löggjafarþingi. Frumvarp þetta er samið í utanríkisráðuneytinu. Í kjölfar brotthvarfs varnarliðs Bandaríkjanna frá Íslandi 30. september 2006 og með vísan til fyrirætlana íslenskra stjórnvalda um samstarf á sviði varnarmála við fleiri þjóðir en Bandaríkin þykir nauðsynlegt að lögfesta lágmarksreglur um framkvæmd tiltekinna þjóðréttarsamninga sem varða annars vegar réttarstöðu liðsafla aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins og hins vegar réttarstöðu liðsafla Samstarfs í þágu friðar o.fl. þegar hann dvelur hér á landi. Í frumvarpinu er jafnframt að finna heimild til handa ríkisstjórninni til að fullgilda umrædda samninga fyrir Íslands hönd. Einnig er með aðild Íslands að umræddum alþjóðasamningum leitast við að tryggja sem best réttarstöðu íslenskra friðargæsluliða erlendis. Frumvarpið byggir að miklu leyti á dönskum lögum um sama efni. Virðulegi forseti. Þeir samningar sem óskað er heimildar til að fullgilda eru tveir. Annars vegar er það samningur um réttarstöðu liðsafla ríkja Atlantshafsbandalagsins, svonefndur SOFA-samningur, sem er í gildi milli allra aðildarþjóða Atlantshafsbandalagsins utan Íslands. SOFA-samningurinn markar réttarstöðu liðsafla við dvöl eða störf í öðru aðildarríki bandalagsins, hvort sem er vegna æfinga eða varnaraðgerða. Samningurinn skilgreinir refsilögsögu viðkomandi ríkja, úrlausnarleiðir í skaðabótamálum, skatta- og tollaundanþágur, einkennisbúninganotkun, vegabréfamálefni og gildi ökuskírteina. SOFA-samningurinn er forsenda alls hernaðarlegs samstarfs aðildarríkja bandalagsins á friðar- og ófriðartímum hvað varðar alla veru liðsafla einstakra aðildarríkja í öðrum bandalagsríkjum. Ísland undirritaði SOFA-samninginn 19. júní 1951 en hann var ekki fullgiltur. Það stafaði af því að hér á landi var í gildi viðbætir við varnarsamninginn um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna á Íslandi. Sá viðbætir var lögfestur á Íslandi með lögum um varnarsamning Íslands og Bandaríkjanna nr. 110/1951 og eru ákvæði hans samhljóma nær öllum ákvæðum SOFA-samningsins. Lögfesting þessa frumvarps felur hvorki í sér nýjar né framandi skuldbindingar af hálfu íslenskra stjórnvalda. Í frumvarpinu er einnig að finna tilvísun til svokallaðrar Parísarbókunar frá 28. ágúst 1952 en Ísland fullgilti bókunina 11. maí 1953. Í Parísarbókuninni er fjallað um réttarstöðu fjölþjóðlegra, hernaðarlegra höfuðstöðva sem stofnsettar eru samkvæmt Norður-Atlantshafssamningnum. Þar eru enn fremur ákvæði um að SOFA-samningurinn skuli ákvarða réttarstöðu liðsafla aðildarríkjanna sem sendur er til slíkra höfuðstöðva. Hinn samningurinn sem óskað er heimildar til að fullgilda samkvæmt frumvarpinu er samningur Atlantshafsbandalagsins um Samstarf í þágu friðar (Partnership for Peace) ásamt tveimur viðbótarbókunum hans. Ísland undirritaði samninginn um Samstarf í þágu friðar 19. júní 1995 en hann hefur ekki verið fullgiltur. Samningurinn kveður á um að ákvæði SOFA-samningsins skuli einnig gilda um samstarf við þær þjóðir sem taka þátt í Samstarfi í þágu friðar. Slíkar þjóðir kunna að taka þátt í æfingum hérlendis sem og samstarfi við íslensku friðargæsluna erlendis og því er mikilvægt að fullgilda samninginn ásamt viðbótarbókunum hans frá 19. júní 1995 og 10. mars 1997, til að tryggja að SOFA-samningurinn nái utan um slík tilvik. Virðulegi forseti. Af ofansögðu má ljóst vera að fullgilding þeirra þjóðréttarsamninga sem hér um ræðir er sprottin af þeim breytingum sem orðið hafa á varnarviðbúnaði Íslands sem og vegna þeirrar auknu ábyrgðar sem Ísland hefur axlað á vettvangi Atlantshafsbandalagsins með þátttöku í aðgerðum bandalagsins. Með innleiðingu þessara samninga verður fyrir hendi skýrari rammi um samstarf Íslands við aðildarþjóðir Atlantshafsbandalagsins og aðrar vinveittar þjóðir, hvort sem er heima eða heiman vegna æfinga eða varna. Virðulegi forseti. Með hliðsjón af því sem ég hef sagt að framan eru meginatriði frumvarpsins sem hér segir. Í fyrsta lagi er ríkisstjórninni heimilt að fullgilda tvo þjóðréttarsamninga og viðbótarbókanir við annan þeirra sem varðar réttarstöðu liðsafla á vettvangi Atlantshafsbandalagsins og Samstarfs í þágu friðar. Í öðru lagi er í frumvarpinu kveðið á um fyrirsvarshlutverk utanríkisráðherra af hálfu íslenska ríkisins vegna samskipta við erlendan liðsafla og þau hermálayfirvöld sem hann lýtur. Einnig er mælt fyrir um fyrirsvarshlutverk utanríkisráðherra vegna undirbúnings og fyrirkomulags friðargæsluæfinga og heræfinga sem haldnar eru hérlendis með samþykki íslenskra stjórnvalda og erlendur liðsafli tekur þátt í. Í þriðja lagi er að finna í frumvarpinu lagaákvæði stjórnsýslulegs eðlis sem varða framkvæmdaratriði tengd innleiðingu framangreindra þjóðréttarsamninga. Um er að ræða framkvæmdaatriði sem óhjákvæmilega fylgja veru erlends liðsafla hér á landi. Þar á meðal eru ákvæði um heimildir til vopnaburðar, framkvæmd refsilögsögu, löggæsluframkvæmd, tolla- og skattamál og úrlausn skaðabótamála. Fæst þeirra framkvæmdaatriða sem hér um ræðir eru ný af nálinni. Hér er um að ræða framkvæmd á sviði varnarmálastjórnsýslu sem lengi hefur verið hluti af gildandi rétti flestra nágrannaþjóða okkar. Þessi atriði eru nú þegar hluti af gildandi íslenskum rétti, samanber ákvæði laga nr. 110/1951 að því er varðar framkvæmd varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna. Með frumvarpi þessu er fyrst og fremst verið að útvíkka núverandi réttarframkvæmd og réttarvernd þannig að hún nái einnig til annarra samstarfsþjóða Íslands á þessum vettvangi. Með því móti er löggjöf okkar færð til samræmis við það sem tíðkast í nágrannaríkjum okkar á þessu sviði. Íslensk stjórnvöld leita nú samstarfs við grannþjóðir innan Atlantshafsbandalagsins um öryggismál landsins á friðartímum. Slíkt samstarf getur ekki orðið án þess að hér sé í gildi samningur um réttarstöðu þess liðsafla sem hingað kann að koma í boði íslenskra stjórnvalda. Virðulegur forseti. Ég legg á það áherslu að fullgilding SOFA-samningsins og samningsins um Samstarf í þágu friðar er forsenda þess að bandalagsþjóðir geti komið til Íslands til að taka þátt í æfingum og vörnum landsins og að réttarstaða liðsafla þeirra sé á sama tíma tryggð. Virðulegur forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Það má segja að það mál sem hér kemur sé á ýmsan hátt sögulegt, sérstaklega vegna þess að hér stendur til að fara að fullgilda yfir hálfrar aldar gamlan samning, frá 19. júní 1951, sem Ísland gerðist aðili að. Það er ekki á hverjum degi sem svo gamlir pappírar eru dregnir upp á borð okkar þingmanna. Auðvitað á þetta allt saman sögulegar skýringar sem raktar eru í frumvarpinu og menn þekkja, einhverjir, og síðan hafa pólitískar breytingar orðið til þess að hæstv. ríkisstjórn verður það allt í einu fyrir að bera þetta á borð Alþingis nú. Það sem veldur eru auðvitað þau gleðilegu og miklu tíðindi að Bandaríkjaher hvarf af landi brott í haust sem leið. Þá kom á daginn að sambúð Íslands við önnur ríki í Atlantshafsbandalaginu hafði verið undir áhrifum af veru Bandaríkjahers hér og þeirri staðreynd að Bandaríkin voru í raun ekki bara eins og hvert annað erlent herlið í landinu, heldur höfðu þau yfirtekið allar skyldur Íslands í þessum efnum. Ísland var þá einhvers konar viðhengi við Bandaríkin í aðildinni að NATO og því bixi öllu saman. Síðan kemur á daginn að þessir samningar höfðu sem sagt aldrei verið fullgiltir af Íslands hálfu, væntanlega ekki talin ástæða til þegar Bandaríkjaher var kominn hingað og komur liðsafla frá öðrum NATO-löndum voru óverulegar. Það var þá væntanlega á ábyrgð Bandaríkjamanna að staða þeirra hér væri samkvæmt settum reglum. Það er um það að segja í þessu efni, virðulegi forseti, að jafnóþarft og það var að gera þennan samning á sínum tíma, að mínu mati, sem og öll þessi samskipti, aðild okkar að NATO og vera Bandaríkjahers hér, er það enn í dag jafnmikill óþarfi, og ekki síðri. Það er látið heita svo að nauðsynlegt væri að hafa þennan samning, ef ég skil rétt, aðallega vegna þess að hingað kunna að koma erlendir hermenn til heræfinga eða einhverra kúnsta og þá verði réttarstaða þeirra að vera tryggð að þessu leyti. Ég óska í fyrsta lagi eftir því eða mun óska, ef ekki hér og nú, þá í utanríkismálanefnd, að fá að sjá þær þjóðréttarlegu skuldbindingar sem gera það að verkum að einhverjar sérstakar kvaðir hvíla á Íslandi eða einhver sérstök skylda til að fullgilda þennan samning sem undirritaður var fyrir meira en hálfri öld. Íslendingar gengu í NATO með skýrum fyrirvörum, nokkurn veginn sömu fyrirvörum og voru uppi hafðir þegar við gerðumst aðilar að Sameinuðu þjóðunum, að við mundum ekki stofna her - og það stæði ekki til að stofna hér her - að við mundum ekki fara með stríði gegn öðrum þjóðum, hvað hefur síðan verið svikið, og við mundum ekki halda her í okkar landi á friðartímum, sem var rækilega svikið og strax tveimur árum eftir að okkur var troðið inn í NATO. Fyrirvararnir standa í sjálfu sér þó að menn hafi ekki gert mikið með þá og eru færðir til bókar, komu m.a. fram í ræðu þáverandi utanríkisráðherra Bjarna Benediktssonar þegar hann gerði grein fyrir stöðu Íslands í þessu samhengi. Ég spyr því í fyrsta lagi: Er ekki handhægt að vísa til fyrirvaranna og einfaldlega segja: Ísland hefur sérstöðu? Það hefur alltaf legið fyrir að við höfum sérstöðu, við höfum ekki her og nú eru þeir tímar uppi að við sjáum enga ástæðu til þess að hér séu hernaðarumsvif í landinu og þar af leiðandi þurfum við ekki að fullgilda þessa samninga. Vandinn er hins vegar sá að ríkisstjórnin hefur rembst við að reyna að halda í hernaðarumsvif og gert sér vonir um að fá hingað heræfingar því að það virðist vera sáluhjálparatriði hjá stjórnarflokkunum að halda í einhverjar leifar af eða a.m.k. einhverjir vonir um að hér geti verið eitthvert hernaðarbrölt. Þannig er það bara. Þetta er að sjálfsögðu liður í því. Ég er algerlega andvígur því ákvæði í samningunum nýju við Bandaríkjamenn frá því í haust að þeir hafi hér sjálfdæmi um það hvenær þeim sýnist að koma hingað og nota landið undir heræfingar. Hvers vegna ættum við að leggja okkar land undir slíkt, friðelskandi smáþjóð, þ.e. ef við ætlum að standa undir nafni sem slík? Það er engin ástæða til þess. Það er engin ástæða til þess að gefa út svona óútfylltar ávísanir handa öðrum þjóðum til að koma með hernaðarbrölt og heræfingar ef þeim sýnist svo og semja fyrir fram um einhverja réttarstöðu slíks liðs í landinu. Ég mun ekki þegjandi og hljóðalaust láta þetta renna í gegn eða fara út úr utanríkismálanefnd áður en þessi þáttur málsins hefur verið rækilega skoðaður. Síðan er í öðru lagi vitnað í samninginn, og undir er líka samningurinn frá því í júní 1995 um það sem kallað er Samstarf í þágu friðar, Partnership for Peace mun það heita á erlendum tungum, og var sérstakur gerningur sem NATO greip til, aðallega í áróðursskyni þegar það var að endurskipuleggja sig og byrja að undirbúa að færa út kvíarnar í kjölfar breytinganna miklu í Evrópu um 1990. Á þeim tíma var almennt talað um að þetta snerist um eitt og aðeins eitt, þ.e. að reyna að bryggja einhverjar brýr til Rússa og að Samstarf í þágu friðar væri aðallega um það þótt ýmsir fengju að fljóta þar með. Hlutlausu ríkin notuðu tækifærið, sum, og læddu sér inn í þennan hóp undir þeim formerkjum að um væri að ræða aðildarríki Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, ÖSE. En félagsskapurinn er svona og svona ef menn vilja fara út í það. Af því að hér situr í salnum hv. þm. Össur Skarphéðinsson - ég veit að hann er feiknarlegur áhugamaður um eitt tiltekið ríki sem er aðili að samningnum um Samstarf í þágu friðar - er t.d. hið merka ríki Túrkmenistan í þessum klúbbi. Það er sennilega mikil ástæða til að taka upp á Alþingi mál sem lúta að því að tryggja mögulega réttarstöðu liðs sem kynni að koma frá Túrkmenistan til að stunda heræfingar á Íslandi. Nú er að vísu því miður Turkmenbasi genginn fyrir ætternisstapa þannig að arftaki hans yrði æðsti yfirmaður þess herafla, trúi ég. Ætli þeir hafi ekki það skipulag á að hinir sjálfskipuðu einvaldar séu yfirmenn hersins? Þetta er félagsskapurinn svo að eitt ríki sé nefnt. Hvaða erindi eigum við inn í þetta? Hvers vegna sækjumst við eftir því að vera í þessu öllu saman? Látum nú vera að við séum aðilar að NATO þó að ég sé því vissulega andvígur eins og menn sjálfsagt vita. Auðvitað væri meiri mannsbragur af Íslands hálfu að taka upp baráttu fyrir því á alþjóðavettvangi að NATO yrði lagt niður og öll hernaðarbandalög. Best væri að þeim ófögnuði sem því hefur fylgt í gegnum tíðina, vígbúnaðarkapphlaupi, spennu og vöðvaæfingum í samskiptum ríkja yrði hætt, og alþjóðlegum friðargæslu- og öryggisgæslustofnunum falið friðarhlutverk í staðinn, Sameinuðu þjóðunum, ÖSE og öðrum slíkum. Þá væri það þó skömminni skárra ef menn létu sér nægja að hanga á NATO-aðildinni með lágmarksþátttöku, eins og þetta var lengi. En svo undarlegt er að síðustu 10–15 ár hefur allt verið gert sem hægt er til að troða Íslandi inn í innstu samstarfsverkefni NATO þar sem Ísland var ekki áður, tók t.d. ekki þátt - ég veit ekki hvort Ísland er farið að sækja formlega fundi í kjarnorkunefnd NATO. Það var þar ekki og var ekki í hernaðarsamstarfshlutanum. Íslendingar voru ekki aðilar að Mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins svo að dæmi sé tekið. Í raun var hin svokallaða aðild okkar meira táknræn en raunveruleg ef út í það er farið, ástæðulaus auðvitað sem hún var. En hér er haldið í gagnstæða átt og þetta er hluti af stærra samhengi eins og ég hef gert grein fyrir, að reyna að þvæla Íslandi inn í þetta á öllum vígstöðvum. Til þess er ekki nokkur minnsta ástæða og það er í raun og veru að fara í alveg öfuga átt. Það sem þarf að gera á Íslandi núna er auðvitað að nota þær einstöku aðstæður sem hér hafa komið upp á nýjan leik, við gætum endurskipulagt stöðu okkar og áherslur og tekið okkur nýja stöðu í utanríkis- og alþjóðamálum með nýjum hætti eftir að bandarískur her er farinn úr landinu. Það er það sem við eigum að gera. Að síðustu vil ég nefna að hér er vísað til þess að með aðild Íslands að þessum þjóðréttarsamningum - án þess að ég skilji alveg til hlítar hvers vegna það er í sjálfu sér einhver sérstök nauðsyn þó að vissulega gildi þessi SOFA-samningur um liðsafla NATO-ríkja - sé þetta sérstakur liður í að fela í sér aðgangsheimild til handa íslenskum friðargæsluliðum - til hvers? Jú, til þátttöku í verkefnum á vegum NATO og NATO-samstarfsríkja á erlendri grundu. Það er nefnilega það. Þetta er þá til að ganga betur frá því að íslenska friðargæslan geti verið í NATO-verkefnum. Er það nýja stefnan? Er það mýkingin? Er það aukin hlutdeild kvenna í friðargæslunni sem gengur út á að troða okkur enn fastar og rækilegar inn í NATO-verkefni á því sviði? Ég er því algerlega andvígur. Ég vil ekki sjá það og ég tel að við eigum að setja það með skýrum og pósitífum hætti inn í lögin um friðargæsluna sem nú eru hér jafnframt til umfjöllunar að hún sé algerlega borgaraleg, hún sé „civil“, og að við verðum ekki í öðrum verkefnum en þeim sem hægt er að sinna án vopnaburðar og án þess að vera að apa eftir einhverri hermennsku. Það væri gaman að heyra flokkssystur hæstv. utanríkisráðherra sem er starfandi hæstv. utanríkisráðherra, heilbrigðisráðherra Siv Friðleifsdóttur, sem a.m.k. mælir fyrir þessum málum - kannski bara í einhverri verktöku við það fyrir hönd fjarstaddrar stallsystur sinnar, utanríkisráðherra, sem var síðast þegar ég vissi í Afríku - útskýra hvernig þetta er liður í þeirri mýkingu friðargæslunnar sem þar er mjög í tísku að hampa núna. Hæstv. utanríkisráðherra sló sér mikið upp á því að ætla að slá af það sem kallað var jeppagengið í Afganistan - var það ekki? - og mýkja friðargæsluna og þar ætti að bera meira á konum. Það er allt saman lofsvert í sjálfu sér ef einhver alvara er á bak við, ef því fylgir raunveruleg stefnumótun en er ekki bara sýndarmennska. Þetta hljómar ekki beint eins og liður í þeirri viðleitni að ætla að samningsbinda það sérstaklega að íslenska friðargæslan geti gengið með miklu beinni hætti inn í NATO-verkefnin. Það er þá væntanlega þannig að þá koma titlarnir, strípurnar og allar yfirmannastöðurnar til sögunnar. Og frumvarpið um friðargæsluna er auðvitað meingallað að því leyti að þar er þá daðrað við þá hluti, það hefur eitthvað verið dregið úr því sem var í upphaflegri útgáfu frumvarpsins sem hér sást í fyrravor, ef ég man rétt, ég hef a.m.k. barið það augum áður. Enn þá er þannig frá því gengið að gert er ráð fyrir því að menn geti verið í hernaðarlegu skipulagi, borið hernaðarleg stöðuheiti og virðingarröðin eða titlastigin verða þá væntanlega sótt beint í skipulag NATO eða herja einstakra þjóðríkja. Það kann að leynast meira í þessu máli en birtist við fyrstu sýn. Ekki er víst að það verði svo rakið að fara að eiga mikið við það á þessu örskamma vorþingi sem eftir lifir. Setjum nú sem svo að í vor verði skipt um ríkisstjórn og það verði raunverulega mótaðar aðrar áherslur hvað varðar t.d. - ja, maður talar ekki um utanríkismálin almennt en þótt það yrði bara þetta síðasta sem ég gerði að umtalsefni - málefni friðargæslunnar, þar yrði mótuð sú stefna að Ísland tæki eingöngu þátt í borgaralegum verkefnum og sendi fólk til svæða þar sem ekki væri kallað á vopnaburð eða annað því um líkt, og þá mundu menn væntanlega ganga frá löggjöf um þau mál með allt öðrum hætti. Þá ætti þetta ekkert erindi inn í mál af þessu tagi, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er ekki þannig, virðulegi forseti, að það vanti verkefnin til neyðar- og mannúðarráðstafana og friðar og hjálpar til þess að hlúa að lýðræði og reyna að tryggja stöðugleika á svæðum í heiminum án þess að menn þurfi þar að vera á átakasvæðum og stunda vopnaburð. Þvert á móti er að mínu mati ein meginmeinsemdin í frumvarpinu um friðargæsluna og framgöngu ríkja í þessum efnum sú að allt of lítil áhersla er þar lögð á fyrirbyggjandi og friðsamlegar ráðstafanir. Hernaðarandinn svífur enn yfir vötnunum í friðargæslufrumvarpi hæstv. utanríkisráðherra Valgerðar Sverrisdóttur, því miður, og gert ráð fyrir því að fyrst og fremst verði menn að beita sér þar á átakasvæðum, þar sem átök hafa brotist út eða eftir að átök hafa gengið yfir. Ég held að menn muni seint ná tökum á þessu ástandi öðruvísi en að gerbreyta um aðferðir og hugsunarhátt, gerbreyta um hugarfar og fara að reyna að ráðast að rótum vandans, rótum þeirra aðstæðna og þess jarðvegs úr hverjum sprettur spenna á einstökum svæðum, tortryggni, örvænting, fátækt og vonleysi sem yfirleitt er gróðrarstía óstöðugleika og ofstækis sem leiðir síðan af sér átök, hermdarverk og aðra slíka hluti. Það gera menn ekki með hugarfari slökkviliðsins, að fara um og dæla vatni á eldana þegar þeir eru þegar kviknaðir heldur með því að reyna að koma í veg fyrir að þeir brjótist út. Það blasir t.d. við að á Balkanskaganum var alþjóðasamfélagið alveg ævintýralega sofandi gagnvart þeim aðstæðum sem allir sögðu þó að væru stórhættulegar, eins og púðurtunna sem ekki þyrfti nema einn neista í, þá gæti farið illa - og það fór mjög illa. Menn reyndu nánast ekki neitt með fyrirbyggjandi ráðstöfunum að styðja ábyrg öfl á viðkomandi svæðum og hafa einhver tök á ástandinu. Menn horfðu á það versna dag frá degi og löndin voru á víxl leiksoppur í pólitískri refskák, sum á áhrifasvæði Þjóðverja, önnur á áhrifasvæði Frakka eða Bandaríkjamanna o.s.frv. Enn önnur slavnesk voru undir verndarvæng Rússa og þetta fór eins og það fór. Aðferðafræðin er röng, mörg þúsund ára gömul og hún hefur ekki skilað glæsilegri árangri en svo að ófriðarbálin loga sem aldrei fyrr á mörgum stöðum á hnettinum í dag. Menn ætla samt seint að efast um að vopnin séu vænleg til að tryggja friðinn. Það er auðvitað hluti af því hugarfari, það er uppgjöf þeirrar stefnu sem íslenska lýðveldið var grundvallað á, Ísland varð frjáls og fullvalda þjóð sem lýsti þá yfir ævarandi hlutleysi sínu og vopnleysi. Nú hafa skapast aðstæður á nýjan leik, betri en áður voru, til þess að huga aftur að slíkum hlutum og þetta er ekki skref í rétta átt í þeim efnum. Þetta frumvarp má mín vegna, virðulegur forseti, liggja óbætt hjá garði þá fáu daga sem eftir lifa þings og þess vegna kannski líta aldrei framar dagsins ljós í þingsölum.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð um þetta frumvarp sem ég er mjög eindregið andvígur og tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að vonandi nær það ekki fram að ganga og kemur aldrei fram aftur hér. Með frumvarpinu er kveðið á um heimildir erlendra ríkja og þá einkum NATO-ríkja til að stunda heræfingar hér á landi og það er kveðið á um réttarstöðu þeirra sem koma í slíkum erindagerðum og einnig ýmsar skyldur. Í 6. gr. segir, með leyfi forseta: „Hver sá sem ljóstrar upp um eða kemur á framfæri vitneskju sem leynt á að fara varðandi öryggi þess erlenda liðsafla, sem dvelur á Íslandi á grundvelli samninga skv. 2. gr., eða varðandi öryggi aðildarríkja þessara samninga skal sæta fangelsi allt að sextán árum.“ - Það á að girða fyrir alla hluti hér. Ég vildi vekja athygli á samþykkt nýafstaðins landsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um utanríkis- og alþjóðamál en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Engar heræfingar skulu haldnar hér á landi, komur herskipa og herflugvéla bannaðar, svo og flutningur pólitískra stríðsfanga.“ - Síðan segir enn, með leyfi forseta: „Þá skal öll meðferð og flutningur efna-, sýkla- og kjarnorkuvopna bannaður um íslenska lofthelgi og lögsögu.“ Væru ekki allir tilbúnir að skrifa upp á þetta? Nei, vegna þess að ef við skrifum upp á þetta getum við ekki samþykkt þetta frumvarp. Staðreyndin er nefnilega sú að NATO-herirnir neita að upplýsa um hvaða vopn herir þeirra hafa undir höndum hverju sinni. Ég er því fylgjandi að Ísland verði friðlýst, hér verði bannaðar heræfingar eða það sem hæstv. ráðherra kallaði friðargæsluæfingar. Eru það ekki friðargæslusveitir sem eru að störfum í Írak núna, bandarískar friðargæslusveitir? Þetta eru náttúrlega ekkert annað en heræfingar sem hér er kveðið á um og ég vil segja það, hæstv. forseti, enn og aftur að NATO er hættulegri félagsskapur en það hefur nokkru sinni verið. Vísa ég þar í þær áherslubreytingar sem orðið hafa á samþykktum bandalagsins og voru smám saman að koma fram á 10. áratug síðustu aldar og hlutu staðfestingu eða stimpil á hálfrar aldar afmæli bandalagsins í Washington árið 1999. En áherslubreytingin felur það í sér að í stað þess að menn einblíni á árás á eitt aðildarríkjanna sem tilefni til gagnviðbragða þá er núna lögð meiri áhersla á fyrirbyggjandi aðgerðir og talað um ógn í því sambandi. Ef aðildarríki bandalagsins er ógnað þá skal líta svo á að öllu bandalaginu sé ógnað. Hverjir er líklegastir til að verða ógnað í heiminum? Eru það ekki þeir sem eru með sínar klær og sína anga í vafasömum erindagerðum víðs vegar um heiminn og ætli það séu ekki Bandaríkjamenn? Ætli það sé ekki stærsta herveldi og gráðugasta herveldi heimsins nú um stundir? Við erum að binda trúss okkar við þetta og við höfum undirgengist það að líta svo á að ógn sem steðjar að ræningjum heimsins, þessum mestu arðræningjum heimsins, sé jafnframt ógn gagnvart Íslandi og við erum að bjóða þessum aðilum land okkar til afnota til heræfinga. Að sjálfsögðu eigum við ekki að fallast á slíkt. Ég mun fyrir mitt leyti berjast af alefli gegn því að þetta frumvarp nái fram að ganga.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hefur orðið um þetta mál þó að ég heyri að hv. þingmenn sem hafa tekið þátt í henni, hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Steingrímur J. Sigfússon og Ögmundur Jónasson, styðji ekki málið og kom það ekki á óvart. Maður heyrir það þegar þeir flytja ræður sínar að þeir eru eindregnir NATO-sinnar og er það ekki í fyrsta skipti sem það kemur fram.

Þeir eru að breytast.

Þeir eru að breytast, er hér kallað fram í, en ég sé ekki mikil merki þess, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Framsóknarflokkurinn hefur stutt NATO-aðild og við höfum talið að með þeirri aðild byggjum við í samstarfi við aðra yfir mjög miklum varnarmætti, af því að samkvæmt hugmyndafræði NATO er árás á eitt ríki árás á þau öll. Í því felst geysilega mikill varnarmáttur sem er auðvitað afar mikilvægur fyrir lítið ríki eins og Ísland sem er án eigin herafla. NATO-samstarfið hefur því verið okkur mjög mikilvægt. Varðandi samninginn sem við erum að ræða hér vil ég undirstrika að hann er ekki óþarfur eins og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og kannski sérstaklega hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, drógu fram af því að þessir samningar eru samstarfsforsenda. Það er alveg ljóst að sem NATO-ríki er eðlilegt að við séum með ákveðna umgerð um réttindi og réttarstöðu okkar samstarfsaðila. Stefna okkar í dag er sú að við viljum samstarf við önnur ríki á þessum vettvangi, fleiri NATO-ríki en Bandaríkin, og þess vegna er eðlilegt að tryggja þessum bandalagsþjóðum ákveðna réttarstöðu þegar þær koma hingað til lands til að taka þátt í æfingum og ekkert við það að athuga svo framarlega sem maður styður aðild að NATO. Ég veit að þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað gera það ekki og þess vegna finna þeir þessum samningum allt til foráttu.

Þeir eru að linast bæði í NATO og ESB.

Heyrist þér það?

Varðandi æfingarnar er alveg ljóst að þær fara ekki fram hér nema í boði og með samþykki íslenskra stjórnvalda og stefnan er sú að vera í samstarfi við bandalagsþjóðir okkar. Varðandi friðargæsluna þá er orðin mýkri ásýnd á henni núna en áður, ég held að það fari ekki fram hjá neinum. Breytingar hafa orðið á áherslum, nálgunin er borgaralegri en við höfum kannski séð áður og verið er að reyna að laga kynjahlutföllin hvað varðar þátttöku í íslensku friðargæslunni. Með fullgildingu SOFA-samningsins og samningsins um samstarf í þágu friðar er íslenskum friðargæsluliðum tryggð sömu réttindi og sama réttarstaða hjá aðildarríkjunum að samstarfi í þágu friðar og þeirra eigin liðsafla er tryggður hér á landi með gildistöku þessa lagafrumvarps og fullgildingu Íslands á umræddum alþjóðasamningum. Hér er verið að tryggja réttarstöðu friðargæsluliða okkar. Í þessu felst ekki nein breytt stefnumótun. Hér er einungis um réttarstöðu friðargæsluliða okkar að ræða. Virðulegur forseti. Ég á ekki von á því að ég breyti nokkuð afstöðu hv. þingmanna tveggja sem hér hafa talað. Þeir eru andsnúnir NATO, vilja leggja niður NATO eins og hér var sagt og telja NATO afar hættulegan félagsskap og ég er algerlega ósammála því. Ég tel að NATO hafi verið mjög mikilvægt fyrir Ísland og það er alveg ljóst að stefnan er sú að vera áfram í samstarfi við okkar helstu vina- og bandalagsþjóðir þannig að ég tel, virðulegi forseti, mikilvægt að utanríkismálanefnd fái þetta mál til umfjöllunar af því að það er forsendan fyrir því að við getum verið í nánu samstarfi við okkar vina- og bandalagsþjóðir.

Herra forseti. Það má kannski líta tvíþætt á þetta mál. Annars vegar taka stóra heildarsamhengið og spurninguna um aðildina að NATO og hvaða erindi við eigum inn í þetta allt saman yfir höfuð. Hins vegar má spyrja, jafnvel þótt Ísland sé í NATO en hafandi gengið í það með skýrum fyrirvörum 1979 um herleysi og vopnleysi, hvort það sé þá ekki samt og þrátt fyrir það algerlega ástæðulaust að fullgilda þessa samninga og eina ástæðan til þess þá sú að menn vilji endilega fá hingað heræfingar, vilji endilega fá hingað áfram erlenda hermenn. Það hefur einhvern veginn farið svoleiðis á sálina hjá þeim flokkum sem styðja þetta og hafa stutt hernámið alla tíð, að þeir geta voðalega illa hugsað sér framtíðina og tilveruna öðruvísi en að hér séu að minnsta kosti af og til erlendir hermenn. Það er bara eitthvað sem er þarna djúpt inni. Ef það væri ekki, ef Ísland tilkynnti hinum aðildarríkjunum að við hefðum ekki áhuga á slíku og við ætluðum á grundvelli fyrirvaranna frá 1949 að vera laus við slíkt, þá spyr ég: Eru einhverjar þjóðréttarlegar skuldbindingar sem krefjast þess að við fullgildum þetta? Og í öðru lagi varðandi friðargæsluna, hæstv. ráðherra heldur því blákalt fram að það sé nú heldur betur búið að mýkja ásýnd hennar og hún sé borgaralegri. Er hún að verða borgaralegri með því að borið er fyrir okkur stjórnarfrumvarp þar sem ein réttlætingin er að koma íslensku friðargæslunni inn í NATO? Ég er sammála því og það er gott að fjölga konum í verkefnum hjá íslenska ríkinu á erlendri grund ef það er til góðra verka. Mér finnst glæsilegt að íslenskar ljósmæður fari og sinni störfum þar sem þörf er fyrir slíkt. En eiga ljósmæður eitthvert erindi inn í NATO? Þurfa þær að fara inn í hernaðarskipulag til að geta starfað erlendis? Nei.

Virðulegi forseti. Íslensk stjórnvöld eru að leita samstarfs við grannþjóðir innan Atlantshafsbandalagsins um öryggismál okkar á friðartímum. Slíkt samstarf getur ekki orðið án þess að hér sé í gildi samningur um réttarstöðu þess liðsafla sem hingað kann að koma í boði íslenskra stjórnvalda. Þessir samningar eru því forsenda þess að slíkt samstarf geti átt sér stað. Ég vil líka benda á að fullgilding SOFA-samningsins og samningsins um Samstarf í þágu friðar er forsenda þess að þær þjóðir sem við höfum álitið vera og eru bandalagsþjóðir okkar og vinaþjóðir, geti komið hingað til að taka þátt í æfingum og vörnum landsins á sama tíma og réttarstaða liðsafla þeirra sé tryggð. Þetta mál gengur því út á réttarstöðu þessara aðila. Varðandi friðargæsluna, íslensku friðargæsluliðana, þá er um það sama að ræða, að verið er að ræða um réttindi þeirra. Ég vil undirstrika að við sem erum fylgjandi því að eiga í samstarfi við bandalagsþjóðir okkar í NATO, teljum eðlilegt að réttarstaða þeirra þjóða sem eru í samstarfi við okkur sé tryggð þannig að slíkt samstarf geti átt sér stað. En ég veit að hv. þingmenn vilja leggja niður NATO þannig að ég skil ósköp vel að þeir skuli finna þessum samningum allt til foráttu, en þar greinir okkur algerlega á.

Herra forseti. Mér finnst nú virðingarvert af hæstv. heilbrigðisráðherra að vera hér í þeim verkum að reyna að útskýra þetta fyrir hönd fjarstadds utanríkisráðherra. En satt best að segja hélt ég að heilbrigðisráðherra hefði nóg annað á sinni könnu og tíma hæstv. heilbrigðisráðherra væri betur varið að mínu mati í að glíma við heilbrigðismálin en að vera að standa í þessu. En það er nú önnur saga. Hæstv. ráðherra segir að þetta sé til þess að tryggja réttarstöðu þess liðs sem komi hingað í boði íslenskra stjórnvalda til að stunda heræfingar. Hvernig með að sleppa þá að bjóða því? Er þá ekki vandinn leystur? Ef það er eins og hæstv. ráðherra segir, sem má að vísu draga í efa að mínu mati miðað við ákvæðin í samningnum við Bandaríkjamenn, að það sé bara þannig að Íslendingar stjórni þessu alfarið sjálfir, þá er það gott og þá segjum við bara að við höfum ekki áhuga á því. Við teljum ekki þörf á neinu hernaðarbrölti og heræfingum í landi okkar á þessum friðartímum sem ráðherrann svo fallega kallar það og vonandi réttilega. Varðandi síðan inntakið í þessum SOFA-samningi og þeim samskiptum þarf líka að athuga það. Það er ekki eins og það sé bara sjálfvirkt og sjálfgefið að taka við þessu eins og þetta er. Má ég minna á það stórfellda afsal á íslensku fullveldi, íslenskum rétti, íslenskri lögsögu í sakamálum sem var fólgið og er að hluta til enn fólgið í leynisamningunum við Bandaríkjamenn. Er ekki sumpart það sama á ferðinni hér? Að gefin sé eftir eðlileg lögsaga Íslands í málum og í raun njóti þeir hermenn sem þetta tekur til, talsverðrar friðhelgi. Og hin erlendu ríki fái vald til þess að t.d. sakamenn eða meintir brotamenn séu framseldir til þeirra og þeir sjái um málið. Það þarf nú líka að fara ofan í saumana á því hvað er þarna raunverulega á ferðinni.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé sama hversu oft maður kemur hér upp, við verðum ekki sammála um þetta mál. Þeir tveir hv. þingmenn sem hér hafa talað og eru frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði eru bara á móti NATO-samstarfinu og mjög heitir í þeirri trú sinni á meðan við sem höfum stutt NATO-samstarfið erum líka mjög heit á þeirri skoðun að mjög mikill varnarmáttur sé falinn í því samstarfi af því árás á eitt ríki er árás á þau öll. Sem lítið ríki án hers er mjög mikill varnarmáttur falinn í þeirri hugmyndafræði. Ég vil ítreka að hér erum við að ræða um áframhaldandi samstarf við þessar bandalagsþjóðir. Við styðjum samstarfið meðan hv. þingmenn í Vinstri grænum gera það ekki. Þegar maður styður samstarf af því tagi sem hér er verið að ræða um er  Varðandi refsilögsöguna er hún sambærileg löggjöf í Danmörku. Ég tel að hér sé ekkert á ferðinni sem gefur tilefni til einhverrar óeðlilegra vangaveltna. En ég tel, virðulegi forseti, að eðlilegt sé að við fullgildum þennan samning, bæði fyrir þær þjóðir sem eru í samstarfi við okkur og líka fyrir friðargæsluliða okkar sem starfa á erlendum vettvangi. 
            

Hæstv. forseti. Mikill varnarmáttur er fólginn í því að vera í kompaníi með öflugustu herveldum heimsins, segir hæstv. ráðherra. Er okkur virkilega alveg sama hvað slík ríki gera, bara ef þau verja okkur? Þótt þau fremji mannréttindabrot, þótt þau fari með hernaði ólöglega gegn öðrum þjóðum, ef þau bara verja okkur? Þá er allt í lagi. Þetta er nú ekki hugsun sem mér þykir vera stór í sniðum. Síðan er hitt að breytingar orðið hafi á áherslum í utanríkispólitík Íslendinga upp á síðkastið. Þetta er hugmynd sem Framsóknarflokkurinn er að reyna að koma inn með þjóðinni. Ég hafna þessu algerlega. Ég hef ekki orðið var við þær breyttu áherslur. Ekki urðum við vör við þær breyttu áherslur hjá Framsóknarflokknum við umræðuna í dag um Írak. Framsóknarflokkurinn er enn við sama heygarðshornið. Hann hefur fylgt árásargjarnasta forseta Bandaríkjanna í einu og öllu. Árásargjarnasta forseta Bandaríkjamanna um áratugaskeið hefur Framsóknarflokkurinn fylgt í einu og öllu. Meira að segja þegar Saddam Hussein, harðstjórinn sá, var hengdur eins og hundur, sagði hæstv. utanríkisráðherra, einn af forsvarsmönnum Framsóknarflokksins, að við yrðum að virða ákvörðun sjálfstæðs ríkis. Þetta sama sjálfstæða ríki var ráðist á vorið 2003 af Bandaríkjamönnum með stuðningi Íslands. Eru menn ekki komnir pínulítið í mótsögn við sjálfa sig í röksemdafærslunni? Síðan varðandi vinaþjóðirnar. Við erum vinaþjóð bandarísku þjóðarinnar og bresku þjóðarinnar. En við erum ekki vinir bandaríska herveldisins. 

Virðulegi forseti. Ég held að a.m.k. þeir sem vilji vera réttmætir skynji að stefnubreyting hefur orðið að vissu leyti í utanríkisráðuneytinu. Sem dæmi nefni ég friðargæsluna. Þar hefur hæstv. utanríkisráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, m.a. lagt áherslu á að breyta kynjahlutföllum þannig að fleiri konur taki til starfa í friðargæslunni. Ég styð þá stefnubreytingu heils hugar og ég veit að margir aðrir gera það. Ég vil líka benda á að búið er að aflétta leynd af samningum, það skref var tekið fyrir ekki svo löngu síðan. Ég hef ekki heyrt betur en að allir hafi fagnað þeirri stefnubreytingu. Það sem ekki er verið að gera er að veikja NATO-samstarfið. Þar er sú stefna uppi hjá stjórnvöldum, og reyndar líka öflum í stjórnarandstöðunni, eða flokkum, að styðja áfram aðild okkar að NATO og vera í góðu samstarfi við þær þjóðir sem þar sitja við borðið.

En Túrkmenistan?

Þar eru vinaþjóðir okkar og við viljum áfram vera í samstarfi við þær. - Ég heyri að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kallar fram í Túrkmenistan. Ég veit ekki hvaða fordóma hann hefur gagnvart því ríki. En ég vil ítreka það, virðulegi forseti, að breytingar hafa orðið í utanríkismálum okkar en ekki hvað varðar NATO-samstarfið. Þar erum við algerlega ósammála þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem sjá því allt til foráttu, en það gerum við ekki.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvað fólki sem hefur misst sitt og sína í hildarleiknum í Írak eða Afganistan finnst um svona ræður, að Íslendingar sem hafa látið setja sig á lista hinna viljugu stuðningsþjóða árásanna hafi breytt kynjahlutfalli í friðargæslunni og þess vegna sé allt í góðu lagi. Það sem við eigum að hætta að gera er að vera eins konar hreinsideild fyrir bandaríska herinn, að koma og hreinsa upp eftir hann. Það eru nóg verk að vinna í þróunarríkjum og meðal fátækra þjóða í heiminum. Þangað eigum við, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á, að senda íslenska karla og íslenskar konur, ljósmæður, hjúkrunarfræðinga, fólk sem kann til verka, fólk sem getur hjálpað þjáðum. Við eigum að einbeita okkur að því en ekki vera hreinsideild fyrir bandaríska herinn.

Virðulegi forseti. Ég heyri að hv. þm. Ögmundur Jónasson er enn þá í umræðunum sem áttu sér stað hér fyrr í dag, en þá fór fram umræða um Írak. Ég vísa því á bug að Ísland sé einhver sérstök hreinsideild eins og hér var orðað. Við höfum og erum aðilar að NATO og við styðjum áfram þá stefnu að vera aðilar þar, því við teljum að mjög mikilvægt sé fyrir lítið ríki sem á ekki eigin herafla að vera í samstarfi sem eykur varnarmátt okkar. NATO er einmitt þess eðlis, slíkt samstarf eykur varnarmátt okkar geysilega mikið af því að árás á eitt ríki er árás á þau öll. Samstarf okkar innan NATO hefur verið að okkar mati farsælt og þess vegna viljum við vera áfram í því og tryggja með því máli sem við erum að ræða hér um réttarstöðu bandalagsþjóða okkar þegar þær koma hingað til samstarfs við okkur ef við bjóðum þeim til slíks samstarfs.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Ég er ekki fastur í neinni umræðu frá því fyrr í dag. Ég er hins vegar fastur í því að vilja ræða raunveruleikann eins og hann blasir við mér varðandi hernaðarbandalagið NATO, samvinnu okkar við bandaríska herveldið og hlutdeild íslensku ríkisstjórnarinnar í þeim hörmulegu atburðum sem hafa átt sér stað í Afganistan og Írak. Við studdum báðar þessar árásir, báðar þessar innrásir. Í báðum tilvikum var beitt blekkingum og ósannindum og í báðum tilvikum fórum við þangað inn, inn í bæði þessi lönd, með mannafla og fjármuni að kröfu NATO, að kröfu Bandaríkjamanna til þess að taka þátt í að hreinsa upp eftir árásarherina. Þetta eru bara staðreyndir sem menn þekkja til. Íslenskt fjármagn hefur m.a. verið notað til að flytja vopn og þjálfa öryggissveitir. Ef þetta er ekki hreinsistarf á vegum herdeildanna veit ég ekki hvaða nafni á að nefna það yfirleitt. Ég ítreka að Íslendingar eiga að taka þátt í þróunarsamvinnu og aðstoð við fátækar þjóðir, við höfum þar mikið verk að vinna sem við yrðum sæmd af en það erum við ekki í þessum tilvikum.

Virðulegur forseti. Af því að ég er að reyna að halda umræðunni við sjálfan samninginn sem við erum að ræða hér vil ég benda á að Bandaríkjamenn hafa notið þessarar réttarstöðu hér á grundvelli varnarsamningsins um áratugaskeið. Nú erum við að útvíkka hana til annarra NATO-ríkja sem er að sjálfsögðu eðlilegt að gera svo framarlega sem við styðjum yfirleitt samstarf í NATO. Varðandi það hvernig rætt er um starfsemi okkar á erlendum vettvangi tel ég það gefa mjög skakka mynd af því ágæta uppbyggingarstarfi, sem við tökum taka þátt í, að kalla það hreinsideild, því jákvæða starfi þar sem við komum til aðstoðar þegar ýta þarf á eftir lýðræðisþróun og stöðugleika í ríkjum þar sem lítill stöðugleiki er uppi. Ég tel að friðargæslan okkar sinni mjög mikilvægu starfi og það jaðri við vanvirðu að kalla hana einhverja hreinsideild. Ég held að þessi störf séu unnin af mikilli samviskusemi og fórnfýsi og séu þess eðlis að það fólk sem vinnur þau láti mjög gott af sér leiða. Ég vil ekki taka undir þau orð sem hér hafa verið notuð um þessa starfsemi, að þetta sé einhvers konar hreinsideild.

Hæstv. forseti. Þeir einstaklingar sem í hlut eiga reyna að sjálfsögðu að láta gott af sér leiða, það hefur enginn verið með efasemdir um slíkt. Ég bendi hins vegar á að við eigum að beina kröftum okkar inn á önnur svæði en þau þar sem Bandaríkin hafa farið með hernaði. Staðreyndin er sú að ef Írakar hefðu verið látnir í friði frá því að stríðinu við Íran lauk árið 1988 væru Írakar sennilega ein ríkasta þjóð heimsins og stæði einna best, a.m.k. í þessum heimshluta, vegna þeirra auðlinda sinna sem bandarískir, evrópskir og fjölþjóðlegir auðhringar ásælast. Nú ætla ég að spyrja hæstv. ráðherra einnar spurningar: Nákvæmlega í hvað fara íslenskir fjármunir í Írak? Hún segir að ég gefi skakka mynd um hið jákvæða starf sem þar er unnið. Ég beini orðum mínum til hæstv. ráðherra: Í hvað hafa íslenskir fjármunir farið í Írak, í hvaða uppbyggilega starf þar í landi?

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan er hv. þm. Ögmundur Jónasson bara pikkfastur í umræðunni um Írak af því að hún var hér fyrr í dag. 

… sófakommana.

Það er sá samningur sem við erum að ræða hér, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Hv. þingmaður ætti að taka þátt í umræðunum fyrst hann hefur gamansemi í frammi. 
             Þetta frumvarp snýst ekki um Írak. Ég er ekki hér með yfirlit yfir það í hvað fjármunir friðargæslunnar okkar fara sundurliðað, hvorki í Írak né annars staðar. Ég er bara ekki með það hér enda átti ég ekki von á því að vera krafin svara um það. En ég á von á því að hv. þingmenn í utanríkismálanefnd geti fengið þær tölur sundurliðaðar, þeir geta líka flutt fyrirspurn í þinginu um málið eða leitað sér upplýsinga í utanríkisráðuneytinu. Það er örugglega ekkert mál að fá þær upplýsingar en ég ítreka að ég tel að okkar friðargæsla sé að sinna jákvæðu og uppbyggjandi starfi þar sem friðargæsluliðarnir eru að störfum á hverjum stað. Ég heyri reyndar að hv. þm. Ögmundur Jónasson taldi að svo væri líka, þetta væri fólk sem sinnti hlutverki sínu af alúð, og ég tel að svo sé. En frumvarpið sem við erum að ræða er um að tryggja réttarstöðu bandalagsþjóða okkar þegar þær koma hingað til Íslands í boði okkar ef við bjóðum þeim hingað og tryggja réttarstöðu íslensku friðargæsluliðanna á erlendum vettvangi og það tel ég vera sjálfsagt mál.

Hæstv. forseti. Þetta var mjög fróðlegt. Ég spurði hæstv. ráðherra í hvað fjármunir Íslendinga færu í Írak, í hvaða mikla, jákvæða uppbyggingarstarf sem hæstv. ráðherra talaði um. Hæstv. ráðherra sagðist ekki hafa yfirlit yfir ráðstöfun fjárins en hún hafði yfirlýsingar miklar og alhæfingar um hið jákvæða uppbyggingarstarf. Þegar spurt er í hverju það liggi fást engin svör, ekki stendur steinn yfir steini þar. Þetta er stefna Framsóknarflokksins í hnotskurn. Menn vita ekki hvað þeir eru að gera, og þurfa ekki að vita annað en að fylgja skipunum frá Washington.

Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að taka þátt í þessari umræðu en geri það sökum þeirrar eindregnu áskorunar sem hæstv. starfandi utanríkisráðherra beindi til mín. Það er greinilegt að hún telur það eftirsóknarvert eins og hugsanlega aðrir sem hér eru staddir og tilheyra kaffibandalaginu - sem er allt annað en Atlantshafsbandalagið, svo það komi skýrt fram. Ég veit ekki hvort þeir verða jafnglaðir yfir því en ég vona að það verði ekki til þess að splundra því bandalagi. En ég vil taka skýrt fram að afstaða mín til Atlantshafsbandalagsins og samstarfs innan þess hefur breyst mjög í áranna rás. Ég get fullvissað hæstv. ráðherra um að sú var tíðin að ég skundaði skeiðið á milli Keflavíkur og Reykjavíkur í fylgd þessara herramanna sem sitja í salnum og mótmælti mjög veru erlends herliðs í Keflavík. Nú má segja að tíminn hafi flutt mig um set og þó ég í andanum tilheyri VG að vissu leyti í þessu máli er ég þó nær þeim armi VG sem nú um stundir fer með ríkisstjórn Noregs ásamt okkur samfylkingarmönnum þar í landi. Ég tek eftir því að hv. þingmenn VG, sem hafa verið hér í salnum, hafa oft með mjög góðum árangri sótt pólitískan og jafnvel andlegan efnivið til hins ágæta samstarfs sem þeir eiga með félögum sínum á Norðurlöndunum. En það er sjálfsagt að ég útskýri hvað ég á við með þessum orðum, herra forseti. Það er t.d. þannig að ríkisstjórn Noregs hefur, eins og ríkisstjórn Íslands, lið í Afganistan sem hún telur að hún hafi sent þangað til að styðja uppbyggingu og stilla til friðar. Munurinn á þeirri þátttöku sem er af hálfu ríkisstjórnar Noregs - þar sem við félagarnir eigum aðild að ríkisstjórn, báðir þessir flokkar, VG og Samfylkingin - og ríkisstjórnar Íslands er sá að enginn vafi leikur á því að norska ríkisstjórnin hefur herlið í landinu. Á sínum tíma samþykktu norsk stjórnvöld meira að segja að senda þriðjung flugflota síns til Afganistans. Við vorum illu heilli mjög samhliða þeim þegar við höfðum það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kallar jeppagengið. Sú för varð ekki til frægðar. Þvert á móti. Ég hef lýst afstöðu minni til þess nýlega í umræðum á Alþingi um frumvarp hæstv. utanríkisráðherra um friðargæslu. Ég vil aftur á móti taka undir með hæstv. starfandi utanríkisráðherra að því leyti að mér finnst annar bragur á þátttöku okkar nú en áður. Svipað viðhorf fannst mér koma fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, sem sagði að sér hugnaðist meira að senda ljósmæður til Afganistans heldur en brynvarða jeppa. Ég segi það enn og aftur að ég hef átt erfitt með að sættast við íslensku friðargæsluna eftir atvikið í Chicken Street í Kabúl sem leiddi til þess að tólf ára gömul afgönsk stúlka lét lífið og amerísk blaðakona lést af sárum sínum. Þarf ekki að rifja þær kringumstæður upp þó að það hafi aldrei verið rætt til hlítar eða fullnustu á hinu háa Alþingi. Það var nú einfaldlega þannig að atburðarásin varð vegna þess að íslenska friðargæslan fór ekki að settum reglum. Það sem olli misklíð minni við íslensku friðargæsluna vegna þessa atviks var að þegar hinir hugumstóru íslensku friðargæsluliðar komu heim - og eftir lágu þessar tvær í valnum - voru þeir í bolum, sem þeir glenntu framan í fjölmiðla, sem á stóð Shit happens. Það eitt hefði nægt til þess að ég hefði á þeirri stundu hafnað allri þátttöku Íslands í friðargæslu af þessum toga. Hæstv. utanríkisráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, sagði á dögunum: „Við höfum lært af reynslunni.“ Ég spurði hana út í hvað hún ætti við með þeim orðum og hún sagði að hún vildi sveigja friðargæslu Íslendinga til þátttöku í störfum af þeim toga sem ég hef reifað og einnig hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. En nú er það svo þegar kemur að SOFA-samningnum, sem svo er kallaður, að hann er mjög flókinn og alþjóðlegur og tekur yfir mjög flókið gangvirki réttarreglna sem ná yfir þau lönd sem taka þátt í hvers konar starfsemi á vegum Atlantshafsbandalagsins. Það má segja að hann sé í reynd grundvöllur þess að hægt sé að taka þátt í slíku samstarfi. Þetta er grundvallarsamningur að því leytinu til. Að því marki má segja að norska ríkisstjórnin sé miklu knúnari en við til að vera aðili að honum vegna þess að hún hefur beinlínis menn undir vopnum í Afganistan. Það er síðan eftirtektarvert að ástæðan fyrir því að við staðfestum aldrei SOFA-samninginn var sú, muni ég rétt, að ákveðið var að allir hermenn, eða þeir sem tækju þátt í heræfingum frá erlendum þjóðum, hefðu sömu réttarstöðu hér á landi og amerískir hermenn höfðu í krafti tvíhliða samningsins frá 1951. Ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra leggur þetta fyrir núna er sú að ameríska herliðið er farið úr landi. Menn telja þar af leiðandi að ekki sé hægt að draga þessa samhverfu millum hermanna af öðru þjóðerni en amerísku vegna þess að þeir séu ekki hér með varanlegan samning. En þá kemur að þeim mun sem íslensk stjórnvöld hafa, að því er ég hef alltaf talið, haft gagnvart skilgreiningum á íslensku friðargæslunni annars vegar og liðinu sem kemur hingað eða tekur þátt í samstarfsverkefnum innan Atlantshafsbandalagsins hins vegar. Í okkar tilviki hafði ég alltaf talið að verið væri að tala um menn sem væru að sinna friðargæslu og væru ekki her. Í hinu tilvikinu er um að ræða menn sem ekki er hægt að skilgreina öðruvísi en sem herlið. Þegar við gerðumst aðilar að Atlantshafsbandalaginu 1959, og þegar við gerðum tvíhliða samninginn 1951, var talið að í krafti þess að Ísland væri herlaust land yrði aldrei þörf á því að við sem vopnlaus þjóð mundum senda herlið til annarra aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins. Það var þess vegna sem við þurftum ekki að ávinna okkur þau réttindi sem felast í SOFA-samningnum með því að staðfesta hann. Staðfesting þessa samnings, og það eru mínar athugasemdir við hann, felur í reynd í sér þá stefnubreytingu að við erum að lýsa því yfir að við séum formlega að hverfa frá vopnleysi okkar sem þjóð. Það er skilningur minn á því. Ekki ætlaði ég að efna til langrar umræðu um þetta atriði, ég hafði ætlað að spyrjast fyrir um það þegar málið kemur til nefndar. Ég vil svo líka segja, og þá tala ég sem borgari og fulltrúi þjóðar sem hefur skilgreint sig sem vopnlausa, að ég hef margar efasemdir um ýmsar reglur sem er að finna í þessum samningi. Ég skil það mætavel að þær eigi við þjóðir sem senda mannskap undir vopnum, mannskap sem hefur hlotið þjálfun við vopnaburð og er sendur á átakasvæði þar sem menn þurfa hugsanlega að verja hendur sínar með vopnum. En aldrei var til þess ætlast af íslensku friðargæslunni. Ekki var um það rætt þegar til hennar var stofnað. Það var að vísu svo, herra forseti, það var ekki gert með lögum, heldur þróaðist hún meira og minna undir handarjaðri tiltekinna utanríkisráðherra Framsóknarflokksins, sjáið þið til. Því má fagna stefnubreytingunni varðandi skilning og skilgreiningar hæstv. núverandi utanríkisráðherra og sá sem starfar í hennar nafni í dag virðist sömu skoðunar. Ég er mjög hlynntur þeirri tegund mannúðlegrar friðargæslu. Ég tel að friðargæsla okkar eigi að helgast af öðrum markmiðum en annarra vegna þess að við höfum skilgreint okkur sem vopnlausa þjóð. Umræddur samningur helgast að töluverðu leyti af því að verið er að verja rétt manna sem hafa hlotið þjálfun í því að bera vopn og beita þeim. Það hefur íslenska þjóðin ekki gert. Mér finnst það ábyrgðarhluti af íslenskum stjórnvöldum að senda menn til starfa í herdeildum á átakasvæðum þar sem þeir jafnvel hafa skyldu til þess að bera vopn, jafnvel þó þau séu ekki virk, eins og áður hefur komið fram í umræðum. Ekki síst þegar horft er til þess að þeir hafa ákaflega litla þjálfun fengið í því að beita slíkum vopnum. Þeir eru sendir á einhver námskeið í Noregi. Það er akkúrat þess vegna sem sérstakt ákvæði um refsilögsögu er í frumvarpi til laga um íslensku friðargæsluna og sömuleiðis ákvæði um að dómstólar á Íslandi, sem hafa refsilögsögu yfir þessum mönnum jafnvel þó þeir starfi í fjarlægu landi, taki tillit til þess, ef viðkomandi starfsmaður íslensku friðargæslunnar brýtur ákvæði hegningarlaganna, að hann sé ekki vanur að starfa við slíkar aðstæður og geti þess vegna brugðist við með hætti að það geti bakað öðrum miska. Það sem væri hegningarlagabrot hér á landi er ekki hegningarlagabrot við slíkar aðstæður. Með þessu tel ég að íslensk stjórnvöld viðurkenni í verki að munur er á okkar mönnum hvað þjálfun og undirbúning varðar og herliði annarra. Gott og vel, um það má ræða. En þetta er a.m.k. staðfesting á því viðhorfi mínu að Íslendingar hafa ekki vopnahefðina og hafa ekki vopnaþjálfunina og íslensk stjórnvöld taka tillit til þess með umræddum hætti í frumvarpi til laga um íslensku friðargæsluna. Herra forseti. Þó að ég sé reiðubúinn að hlusta á öll rök í málinu geri ég fyrst og fremst athugasemdir við þetta: Með því að samþykkja og staðfesta SOFA-samninginn, sem ég geri mér ljóst að er burðargrind í samstarfinu innan Atlantshafsbandalagsins, erum við að breyta skilgreiningu á okkur sem þjóð. Með staðfestingunni á honum skilgreinum við okkur sem vopnvædda þjóð. Það er algjört fráhvarf frá því sem áður var. Er sjálfsagt að rifja það upp að þegar Ísland var eins árs lýðveldi árið 1945 var því hafnað á hinu háa Alþingi að lýsa yfir stríði á hendur Japönum og Þjóðverjum vegna þess að Íslendingar væru vopnlaus þjóð. Það er reyndar rétt að rifja það upp líka að menn í öllum flokkum árið 1949, meira að segja þáverandi utanríkisráðherra, Bjarni Benediktsson, sem lagði grundvöllinn að utanríkisstefnu Sjálfstæðisflokksins allt fram til okkar daga, lýstu því yfir að Íslendingar mundu aldrei, þrátt fyrir stofnaðild sína að Atlantshafsbandalaginu, fara með vopnum á hendur annarri þjóð. Sú afstaða hans og sú afstaða sem Alþingi tók árið 1945 var grundvöllurinn að skilgreiningu og sjálfsmynd okkar sem vopnlausrar þjóðar og hún var ástæðan fyrir því að við höfum ekki staðfest SOFA-samninginn. Núna erum við að staðfesta hann og í því felst stefnubreyting. Íslensk stjórnvöld eru í reynd farin að líta á okkur sem vopnaða þjóð og á friðargæsluliða okkar sem hluta af her þó hann sé ekki undir íslenskri stjórn. Það er breytingin. Það er það sem ég hef fram að færa um þetta. En ég ætla ekki að lengja þetta heldur taka málið upp í utanríkismálanefnd.

Virðulegi forseti. Mér heyrðist hv. þingmaður segja að sérstök stefnubreyting væri á ferðinni og við yrðum hér með vopnvædd þjóð. Það er algerlega fráleitt að draga þá ályktun. Mér skilst að hv. þingmaður álíti að með því að fullgilda samninginn Partnership for Peace gagnvart friðargæslunni, með tilvísun þar í SOFA-samninginn, og það einungis um réttarstöðuna, séum við orðin vopnvædd þjóð. Ég vil benda á að þetta er oftúlkun hjá hv. þingmanni. Einungis er um réttarstöðuna að ræða, réttarstaða íslensku friðargæsluliðanna batnar. Það er oftúlkun hjá hv. þingmanni að stefnubreyting felist í fullgildingu þeirra tveggja samninga sem hér um ræðir. SOFA-samningurinn gildir um liðsafla en friðargæsluliðar okkar eru alls ekki her og ekki undir nokkrum kringumstæðum hægt að skilgreina þá svo. Við verðum ekki vopnvædd þjóð þó að við fullgildum þessa samninga. Ég vil ítreka þetta því mér heyrðist hv. þingmaður draga þá ályktun. Ég vil líka nýta tækifærið og ræða það fjármagn sem hefur farið til Íraks. Það fer m.a. í Össur, ekki í þann hv. þingmann sem hér er heldur til fyrirtækisins Össurar sem framleiðir gerviliði. Nýbúið er að dreifa, að mér skilst, ítarlegu svari frá hæstv. utanríkisráðherra þar sem tilgreind er hver einasta króna sem fer til friðargæslustarfa, m.a. í Írak. Því var dreift ekki hér fyrir löngu.

Herra forseti. Það má segja að ár sakleysis okkar sem þjóðar séu liðin. En við höfum aldrei gert það upp við okkur. Við höfum alltaf talið okkur trú um að við værum vopnlaus þjóð. Hér væri ekki lögregla undir vopnum, hér væri ekkert herlið undir vopnum og ekkert gæslulið undir vopnum. Við sem stundum þurfum að fara til útlanda, og stundum nokkuð oft í krafti starfa okkar, höfum orðið fyrir því að ganga í gegnum hópa af íslenskum lögreglumönnum með alvæpni við tilteknar aðstæður á Keflavíkurflugvelli, mönnum vopnuðum vélbyssum. Ég hef séð það. Fleiri hafa séð það. Þetta er breyting sem hvergi hefur verið rædd og maður veltir fyrir sér hver lagastoðin sé. Hún var til skamms tíma til í einni aukasetningu í lögreglulögunum, muni ég rétt. Nú kann að vera að búið sé að samþykkja breytingu á því. Mér er ekki kunnugt um það. Hið sama á við um friðargæsluna. Það voru engin lög um hana. Hún bara varð til. Hún spratt upp. Og allt í einu var til orðið verkefni sem aldrei hafði verið kynnt þinginu með nokkrum hætti en menn töldu að um borgaraleg mannúðarstörf væri að ræða. Annað kom í ljós. Það getur verið að þetta sé oftúlkun hjá mér. En þetta er a.m.k. þess virði að ræða. Varðandi það hvort um breytingu sé að ræða þá dreg ég einungis ályktanir af skilgreiningum. Mig langar að leggja eina spurningu fyrir hæstv. utanríkisráðherra. Ég les fyrst eftirfarandi texta: „Var talið að Ísland sem vopnlaus þjóð mundi aldrei senda herlið til annarra aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins.“ Og síðan kemur þetta: „Á þessum tíma var því ekki talin þörf á því að Ísland fullgilti SOFA-samninginn.“ Ég spyr: Hvar stendur þessi texti? Þetta stendur nú í greinargerðinni sem starfsmenn hæstv. ráðherra hafa skrifað. Með öðrum orðum er sagt að að dómi stjórnvalda þurfum við ekki að staðfesta SOFA-samninginn þar sem við lítum ekki á okkur sem vopnaða þjóð. Nú erum við að staðfesta þann samning og af því má gagnálykta að við séum farin að líta 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að hv. þingmaður dregur of miklar ályktanir og oftúlkar. Gagnvart friðargæslunni erum við einungis að tala um réttarstöðu. Ekki er hægt að draga þá ályktun, eins og hv. þingmaður orðaði það, að við verðum vopnuð þjóð við það að staðfesta samninginn um Samstarf í þágu friðar með vísun í ákvæðin varðandi réttarstöðu í SOFA-samningnum. Það er ekki þannig. Ég tel að hv. þingmaður muni fá þessar skýringar og betri tækifæri til þess að ræða þessi mál í hv. utanríkismálanefnd þegar málið berst þangað. En um er að ræða oftúlkanir hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um útflutningsaðstoð, nr. 160/2002. Tilgangur með frumvarpi þessu er að tryggja áframhaldandi fjármögnun Útflutningsráðs. Núverandi fyrirkomulag rennur sitt skeið í lok ársins, en það hefur verið í gildi frá upphafi árs 2003. Í frumvarpinu er lagt til að núgildandi fjármögnun verði framlengd til fimm ára á nýjan leik eins og gert var með núverandi lögum. Í frumvarpinu er einnig lagt til að breytingar verði gerðar á fyrirkomulagi og skipan funda samráðsnefndar atvinnulífs og stjórnvalda um utanríkisviðskipti og útflutningsaðstoð. Í greinargerð með frumvarpinu er að finna sögulegt yfirlit yfir fjármögnun Útflutningsráðs. Útflutningsráð Íslands hefur alla tíð verið sjálfstæð stofnun fjármögnuð beint af atvinnulífinu, án fjárframlaga á fjárlögum, nema að litlu leyti fyrstu árin. Frá árinu 1998 hefur rekstur Útflutningsráðs verið fjármagnaður að langmestu leyti með svokölluðu markaðsgjaldi. Það er lagt á gjaldstofn til greiðslu tryggingagjalds. Markaðsgjald er 0,05% af því og um álagningu og innheimtu þess fer eftir ákvæðum laga um tryggingagjald. Þessi fjármögnunarleið hefur skapað festu um rekstur ráðsins. Óhætt er að segja að almenn ánægja ríki meðal fyrirtækja í landinu með starfsemi Útflutningsráðs og eins hefur samstarf Útflutningsráðs og utanríkisráðuneytisins verið í góðum farvegi. Af þeim sökum er lagt til að núgildandi fjármögnun verði framlengd til fimm ára. Eins og ég gat um í upphafi felur frumvarpið enn fremur í sér breytingar á skipan í samráðsnefnd atvinnulífs og stjórnvalda um utanríkisviðskipti og útflutningsaðstoð. Talið er óþarft að binda fjölda funda samráðsnefndarinnar og fundarstjórn í lög. Sama máli gegnir um skipan nefndarinnar. Nefndin er núna skipuð yfir 20 fulltrúum þar til greindra samtaka og ráðuneyta en til marks um þörf á auknum sveigjanleika við skipan nefndarinnar má nefna að á þeim lista er ekki að finna neina fulltrúa fjármálasamtaka. Nefndin er og verður áfram skipuð fulltrúum samtaka úr atvinnulífinu og stjórnvalda auk stjórnar Útflutningsráðs en gert er ráð fyrir að utanríkisráðherra skipi í nefndina að höfðu samráði við stjórn Útflutningsráðs. Lögbinding á skipan nefndarinnar skapar óþarfa formfestu og er tilgangur almennara og opnara orðalags að auka möguleika á aðkomu fleiri hagsmunaaðila og tryggja þannig enn víðtækari þátttöku á fundum nefndarinnar. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpi þessu verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Yfirlýst markmið þessa frumvarps sem ég mæli hér fyrir er að skapa skilyrði fyrir stjórnvöld til að standa við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands um að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda. Áður en ég fer í efni og einstök atriði frumvarpsins vil ég gjarnan fara yfir þær alþjóðlegu skuldbindingar okkar samkvæmt Kyoto-bókuninni til að skýra betur meginmarkmið frumvarpsins og hvernig efni þess lýtur að þessum skuldbindingum. Kyoto-bókunin setur Íslandi bindandi mörk varðandi losun gróðurhúsalofttegunda á tímabilinu 2008–2012. Annars vegar má losun frá Íslandi ekki aukast meira árlega á þessu tímabili en um 10% miðað við losun árið 1990. Hins vegar eru sérstakar heimildir um losun koldíoxíðs frá stóriðju sem notar endurnýjanlega orku allt að 1,6 milljónum tonna að meðaltali á ári á tímabilinu í samþykkt sem stundum er nefnt íslenska ákvæðið. Þessar heimildir eru bundnar ströngum skilyrðum. Þegar Kyoto-bókunin var fullgilt á Alþingi árið 2002 fylgdi tillögu til þingsályktunar greinargerð þar sem sýnt var fram á hvernig fjögur stóriðjuverkefni sem þá voru í umræðunni mundu verða innan ramma þessa ákvæðis. Forsendur hafa breyst nokkuð frá 2002 og fyrirtæki hafa sett fram hugmyndir um ný stóriðjuverkefni hér á landi. Þetta hefur gefið tilefni til endurútreikninga á spám um losun. Losunarspár Umhverfisstofnunar hafa gefið til kynna að losun verði innan þeirra marka sem Íslandi eru sett samkvæmt Kyoto-bókuninni á tímabilinu 2008–2012. Þar gæti þó munað litlu ef ýtrustu hugmyndir um stóriðju ganga eftir og eins hratt og forsvarsmenn einstakra verkefna vonast til. Í ljósi þeirra nýju áforma skipaði þáverandi umhverfisráðherra nefnd um mitt ár 2005 til að skoða hugsanlegar reglur á þessu sviði. Nefndin skilaði áliti í fyrra í formi frumvarps sem varð þá að lögum um að skrá losun gróðurhúsalofttegunda sem hafa styrkt, þ.e. lögin, lagalegt umhverfi stjórnvalda og sérstaklega Umhverfisstofnunar til að endurbæta loftslagsbókhald sitt og undirbúa þær kröfur sem öðlast gildi í byrjun skuldbindingartímabils Kyoto árið 2008. Sú nefnd fékk umboð til að framlengja starf sitt og er meðfylgjandi frumvarp afrakstur starfs þeirrar nefndar sem skipuð var fulltrúum fjármálaráðuneytisins og iðnaðarráðuneytisins auk umhverfisráðuneytisins sem veitti nefndinni formennsku. Kjarninn í meðfylgjandi frumvarpi er sá að settar eru takmarkandi reglur um losun koldíoxíðs frá stórum einstökum uppsprettum en engar slíkar reglur eru nú í gildi. Slíkri losun eru takmörk sett í ljósi skuldbindinga Íslands samkvæmt Kyoto-bókuninni og verður að telja líklegt að svo verði áfram eftir að fyrsta skuldbindingartímabili bókunarinnar lýkur árið 2012. Eins og fyrr segir er ólíklegt að Ísland fari yfir heimildir sínar á tímabilinu 2008–2012 en það er engu að síður nauðsynlegt að kveða skýrt á um hvaða reglur gilda ef einstakir losendur fara yfir heimildir. Ég tel afar æskilegt að slíkar reglur liggi fyrir áður en skuldbindingartímabilið hefst í byrjun næsta árs. Engar alþjóðlega bindandi skuldbindingar liggja fyrir um tímabilið eftir 2012 og efni frumvarpsins fjallar ekki um losun eftir þann tíma með beinum hætti. Lagasetning af því tagi sem hér er sett fram í frumvarpi þessu er þó skýr skilaboð til fyrirtækja um að ekki sé hægt að ganga að því vísu að losun koldíoxíðs verði án takmarkana og frekari skilyrða eftir árið 2012. Slík skilaboð eru mikilvæg þar sem þau hvetja til þess að leitað sé að betri tækni til að draga úr losun koldíoxíðs sem veldur auknum gróðurhúsaáhrifum og einnig að rekstrarforsendur séu metnar í ljósi þeirra takmarkana sem síðar kann að verða gripið til. Ríkisstjórnin hefur nýverið samþykkt stefnumörkun í loftslagsmálum. Hún er hugsuð sem rammi utan um aðgerðir stjórnvalda í loftslagsmálum, hún er mun víðtækari en fyrri stefnumörkun frá 2002 sem miðaði einkum að því að Ísland mundi standa við skuldbindingar sínar gagnvart Kyoto-bókuninni. Ekkert liggur fyrir hvað tekur við varðandi takmörkun eftir 2012. Viðræður á alþjóðavettvangi um hvað taki við eru hafnar og munu halda áfram jafnt og þétt á næstu mánuðum. Segja má að frumvarpið setji upp eins konar öryggisgirðingar til að tryggja að Ísland standi við alþjóðlega bindandi skuldbindingar sínar gagnvart Kyoto-bókuninni. Þetta verður gert með því að skylda atvinnurekstur sem losar mikið magn koldíoxíðs til að afla sér losunarheimilda sem nægja fyrir losuninni. Stjórnvöld munu úthluta þeim heimildum sem Ísland hefur til ráðstöfunar til stórra losunaraðila eftir reglum sem settar eru í frumvarpinu. Fái atvinnurekstur ekki úthlutað nægum losunarheimildum frá stjórnvöldum fyrir sinni losun þarf hann að útvega sér þær eftir öðrum leiðum með aðferðum sem viðurkenndar eru í Kyoto-bókuninni, með skógrækt eða landgræðslu eða með kaupum á heimildum erlendis frá. Frumvarpið bannar því ekki losun frá atvinnurekstri sem fær ekki úthlutað nægum losunarheimildum en tryggir að kostnaður við það fellur á viðkomandi atvinnurekstur en ekki á ríkissjóð. Herra forseti. Ég ætla þá að fara nánar yfir efni frumvarpsins og einstök atriði þess. Þá ber í fyrstu að taka fram að í frumvarpinu er fellt inn efni núgildandi laga, nr. 107/2006, um að skrá losun gróðurhúsalofttegunda og lagt til að samhliða verði þau lög felld úr gildi. Efnislega munu ákvæði gildandi laga um bókhald um losun gróðurhúsalofttegunda auk skráningarkerfis losunarheimilda haldast að mestu óbreytt og mun ég því ekki fjalla frekar um þann þátt frumvarpsins. Helsta nýmæli frumvarpsins er að lagt er til að tveir flokkar atvinnurekstrar, í fyrsta lagi staðbundin orkuframleiðsla með brennslu jarðefnaeldsneytis sem losar meira en 30.000 tonn koldíoxíðs árlega, og í öðru lagi staðbundin iðnaðarframleiðsla sem losar meira en 30.000 tonn koldíoxíðs árlega verði óheimil, þ.e. þessu tvennu, þessum tvenns konar framleiðsluflokkum verði óheimilt að starfa á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2012, nema þeir afli sér losunarheimilda vegna losunar koldíoxíðs. Þessi skylda nær ekki til annarra gróðurhúsalofttegunda svo sem flúorkolefna frá áliðnaði en þar eru í gildi mjög ströng ákvæði í starfsleyfum. Í frumvarpinu er lagt til að þriggja manna úthlutunarnefnd, sem skipuð verði af umhverfisráðherra og í munu sitja fulltrúar iðnaðarráðuneytisins, umhverfisráðuneytisins og fjármálaráðuneytis, geri áætlun um úthlutun losunarheimilda vegna atvinnurekstrar sem fellur undir gildissvið laganna. Í frumvarpinu er lagt til að formaður nefndarinnar komi frá iðnaðarráðuneyti í samræmi við stefnumörkun með þingsályktun um fullgildingu Kyoto-samningsins 2002. Samkvæmt henni var iðnaðarráðuneytinu falin umsjón með úthlutun losunarheimilda samkvæmt ákvörðun 14/CP.7 eða hins svokallaða íslenska ákvæðis, en stærsti hluti þeirra losunarheimilda sem nefndin úthlutar eru heimildir samkvæmt íslenska ákvæðinu. Nefndinni er ætlað það hlutverk að gera áætlun um úthlutun á losunarheimildum fyrir allt skuldbindingartímabilið eða öll fimm árin. Sú áætlun á að eyða óvissu um væntanlega úthlutun losunarheimilda sem fram fer árlega þannig að atvinnurekstur sem fellur undir lögin geti búið við eins mikið starfsöryggi gagnvart losun gróðurhúsalofttegunda og hægt er út fimm ára tímabilið. Þar nýtur atvinnurekstur sem þegar er starfandi eða mun hefja starfsemi fyrir upphaf skuldbindingartímabilsins forgangs. Atvinnurekstur sem hyggst hefja starfsemi eða auka starfsemi á tímabilinu 2008–2012 gæti hugsanlega lent í þeirri stöðu að ónógar losunarheimildir séu þá til ráðstöfunar en hann þyrfti þá að afla sér heimilda eftir öðrum leiðum eða hætta við framkvæmdir. Áætlunin er bindandi í þeim skilningi að ekki er heimilt að skerða úthlutun losunarheimilda til tiltekins atvinnurekstrar sem fær úthlutun á tímabilinu, svo sem vegna þess að nýir aðilar koma inn sem sækja um úthlutun heimilda. Heildarmagn þeirra losunarheimilda sem úthlutunarnefndinni er heimilt að úthluta samkvæmt frumvarpinu er 10,5 milljónir losunarheimildir fyrir allt tímabilið, þ.e. 1. janúar 2008 til 31. desember 2012. Ein losunarheimild jafngildir heimild til losunar eins tonns af koldíoxíði. Í greinargerð með frumvarpinu er farið nákvæmlega yfir þá útreikninga sem liggja að baki þessari tölu. Ég vil nefna að langstærsti hlutinn eða um 8 milljónir þessara heimilda eru til komnar vegna íslenska ákvæðisins og um 1,7 milljónir losunarheimilda vegna atvinnurekstrar sem var starfandi árið 1990 og fellur því ekki undir íslenska ákvæðið. Gert er ráð fyrir að um 785 þúsund losunarheimildir á tímabilinu 2008–2012 eða árlega 157 þúsund að meðaltali verði til ráðstöfunar til nýs almenns atvinnurekstrar sem er skyldur til að afla sér losunarheimilda óháð því hvort hann fellur undir skilgreiningu íslenska ákvæðisins. Til glöggvunar má benda á að þetta eru um 4,3% af þeim almennu heimildum sem Íslandi verður úthlutað á grundvelli Kyoto-bókunarinnar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að atvinnurekstur sem fellur undir gildissvið laganna geti sótt um losunarheimildir til úthlutunarnefndar og/eða lagt fram áætlun um hvernig hann muni afla sér losunarheimilda eftir öðrum leiðum vegna tímabilsins 2008–2012. Úthlutunarnefndin á að styðjast við ákveðin viðmið við gerð áætlunar um úthlutun losunarheimilda og er það að mínu mati nauðsynlegt að skýrar reglur liggi til grundvallar úthlutun, enda um mikla hagsmuni að ræða. Atvinnureksturinn fær síðan úthlutað árlega losunarheimildum í samræmi við áætlun úthlutunarnefndar. Rétt er að benda á að í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir að atvinnurekstri verði heimilt að selja þær losunarheimildir sem hann fær úthlutað frá úthlutunarnefndinni. Atvinnurekstri er hins vegar ætlað að afla sér losunarheimilda annars staðar frá ef hann fær ekki úthlutað nægilega mörgum losunarheimildum vegna þeirrar losunar sem viðkomandi fyrirtæki stendur fyrir. Hér er því ekki um viðskiptakerfi að ræða, enda bannar ákvörðun 14/CP.7 eða hið svokallaða íslenska ákvæði viðskipti með losunarheimildir sem falla þar undir. Það er heldur ekki tilgangur frumvarpsins að setja á fót kerfi eignarkvóta og viðskipta með þá heldur er einungis verið að tryggja að losun koldíoxíðs af völdum stórra aðila verði ekki meiri en heimildir Íslands samkvæmt Kyoto-bókuninni leyfa. Umhverfisstofnun er ætlað að gegna margþættu hlutverki í frumvarpinu. Eins og áður er stofnuninni ætlað að sjá um bókhald yfir losun gróðurhúsalofttegunda og bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi, auk skráningarkerfisins þar sem losunarheimildir Íslands eru færðar inn. Við það bætist að Umhverfisstofnun er falið að fara yfir umsóknir sem berast frá atvinnurekstri um losunarheimildir, að sjá um reikninga atvinnurekstrar og annarra lögaðila í skráningarkerfinu og fara yfir skýrslur atvinnurekstrar um losun koldíoxíðs. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Forseti. Hæstv. umhverfisráðherra sagði í ræðu sinni að þær 10,5 millj. tonna, sem til úthlutunar væru þessi fimm ár, væru skýrð nákvæmlega í frumvarpinu. En það er því miður ekki alveg rétt hjá ráðherranum. Ég bið um að það verði skýrt enn frekar. Minn skilningur er sá að þarna sé átt við 8 millj. tonna samkvæmt hinu íslensk-mónakóska ákvæði, sem svo ber sennilega að kalla nú, frá Marrakesh. En að auki komi 2,5 millj. tonna sem væntanlega eru framreiknaður hluti álversins og járnblendiverksmiðjunnar í losun á Íslandi fyrir árið 1990. Þetta er sem sé hvergi skýrt í frumvarpinu og þessar 2,5 millj. tonna koma á óvart þeim sem reyna að glöggva sig á málunum. Ég vil líka spyrja ráðherrann í leiðinni hvort það sé ekki örugglega rétt að þótt viðskipti af ákveðnu tagi séu forboðin með kvótanum samkvæmt íslensk-mónakóska ákvæðinu, þá sé ekkert slíkt bann í gildi um hinn almenna kvóta sem löndin fá úthlutað í hlutfalli við losunina 1990.

Herra forseti. Í framsögu minni vísaði ég til ítarlegrar útlistunar í frumvarpinu. Ég veit svo sem ekki hversu miklu ég hef við það að bæta en bendi á að við yfirferð nefndarinnar um málið er viðbúið að hægt sé að endurtaka þessar tölur. Ég viðurkenni að þetta er svolítið ruglingslegt. Ég reyndi að koma því til skila að heildarmagnið er 10,5 millj. losunarheimilda fyrir allt tímabilið. Langstærstur hluti, um 8 millj. þessara heimilda eru tilkomnar vegna íslenska ákvæðisins. Um 1,7 millj. losunarheimilda eru vegna atvinnurekstrar árið 1990. Þá erum við að tala um Álverið í Straumsvík og járnblendið eins og það var árið 1990. Sá hluti fellur ekki undir íslenska ákvæðið eins og okkur er ljóst. En hins vegar er gert ráð fyrir að þetta sé inni í þessari tölu, 10,5 millj. heimilda sem verður úthlutað af úthlutunarnefndinni. Ef við reiknum þetta saman að þá standa samkvæmt þessu út af borðinu um 785 þús. losunarheimildir fyrir tímabilið sem gera á 5 ára tímabili að meðaltali 157 þús. á ári til ráðstöfunar til nýs atvinnurekstrar, almenns atvinnurekstrar sem er skyldur að afla sér losunarheimilda óháð því hvort hann fellur undir skilgreiningu á íslenska ákvæðinu. Þetta get ég sagt, herra forseti, til að skýra þessar tölur. En mig langar að endingu að vísa á ágætt svar við ágætri skriflegri fyrirspurn frá hv. þm. Merði Árnasyni 

Forseti. Hæstv. ráðherra hefur greinilega ekki skilið hvað ég átti við. Ég var að biðja um skýringu á muninum á 10,5 millj. tonnum annars vegar og hins vegar 8 millj. tonna, sem eru samanlagður kvóti samkvæmt íslensk-mónakóska ákvæðinu. Ég er að spyrja hvaða skilning eigi að leggja í þessar 2,5 millj. tonna sem um er að ræða. Það er ekki skýrt í frumvarpinu. Maður fer í innganginn á frumvarpinu og þar segir um þetta mál með leyfi forseta, á bls. 8: „Heildarmagn þeirra losunarheimilda sem nefndinni er heimilt að úthluta er 10.500.000 losunarheimildir fyrir allt tímabilið …“ Síðan stendur í sérstökum skýringum við 9. gr. sem maður græðir ekkert mikið á heldur: „… heildarmagn losunarheimilda sem er til úthlutunar á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2012, sem er samtals 10.500.000 losunarheimildir.“ Ég kom fram með skýringartilgátu sem ég gerði ráð fyrir að umhverfisráðherra, frumvarpshöfundur og flytjandi, gæti annaðhvort staðfest eða leiðrétt. Ég hef ekki fengið svar við því enn þá. Ég vona að það verði, ef ekki í næsta andsvari, þá í næstu ræðu. Ég spurði líka hvort ekki væri alveg öruggt að hömlur á viðskiptum með íslensk-mónakóska kvótann giltu ekki um almenna kvótann, sem ég tel að hljóti að vera um að ræða varðandi þessar 2,5 millj. tonna.

Frú forseti. Ég vil árétta að ég hef fullan vilja til að upplýsa þessar tölur. Ég sat yfir þessu sjálf og ef ég legg saman þessi 8.000 þús., 1.700. þús. og síðan 785 þús. að þá fæ ég 10.485 þús. Þetta eru þær tölur sem ég rakti í framsögu minni. Að öðru leyti vil ég segja við fyrirspurn og spurningu hv. þm. Marðar Árnasonar, að eftir að kerfið er komið í gang felur þetta jafnframt í sér að það er bannað að selja heimildir sem falla innan almenna ákvæðisins. Eftir að skuldbindingartímabilið hefst árið 2008 þá tekur þetta bann við að selja heimildir líka til þess sem fellur undir almenn ákvæðið, ekki bara til heimilda sem falla undir Kyoto-bókunina.

Forseti. Ég vil í framhaldi af þessu hefja ræðu mína á því að mér hefur ekki enn þá tekist að skilja það sem hæstv. umhverfisráðherra er að reyna að útskýra. Í fyrsta lagi er það nú þannig að í minni reikningsbók eru 10,5 millj. ekki það sama og 10 milljónir 485 þús. Þó muni litlu á þessum tölum á kvarðanum svona við fyrstu sýn, þó að ég geri ráð fyrir að með þeim gæti tekist að kæfa okkur til heljar og kannski heim aftur, þá ætlast maður til að viðhafðar séu nákvæmar tölur í greinargerðinni. Það sem ég skil ekki enn þá eru þessi 785.000 tonn og hvaðan þau koma. Og hvaðan koma þessi 1.700 tonn? Ef þetta er skýrt einhvers staðar bendir hæstv. umhverfisráðherra mér kannski á það á eftir en ég hef ekki fengið botn í það enn þá hvernig þessi tala er tilkomin. Í öðru lagi verð ég að viðurkenna vankunnáttu mína. Ég sé ekki í frumvarpinu að viðskipti með kvóta úr almennu heimildinni séu bönnuð. Ég hef kannski ekki lesið þetta nógu vel. Ég verð að viðurkenna að fyrra hluta frumvarpsins las ég illa eða ekki vegna þess að í honum taldi ég felast lög sem voru samþykkt í fyrra og kemur það fram í greinargerðinni. En það kann að vera að mér hafi skotist yfir þetta bann hér í lögunum og ég vænti þess þá að hæstv. umhverfisráðherra leiðrétti mig í því og bendi mér á hinn rétta stað í því efni. Vegna þess að þetta skiptir ákveðnu máli sem ég kannski kem að á eftir. Forseti. Í 1. gr. frumvarpsins segir: „Markmið laganna er að skapa skilyrði fyrir stjórnvöld til þess að standa við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands um að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda.“ Kannski ætti þarna að standa að vissulega sé markmið frumvarpsins að skapa skilyrði fyrir stjórnvöld til að standa við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands um að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda. En þá kynni að vanta viðauka sem gæti t.d. verið svona: Að markmið laganna sé að skapa þau skilyrði án þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, án þess að beita mengunarbótareglunni eða mengunargreiðslureglunni um að þeir borgi sem menga, án þess að búa til úthlutunarreglur um hverjir eiga að njóta þessara takmörkuðu kvóta, skulum við kalla það, því gæði er nú erfitt að kalla það að minnsta kosti á íslensku, nema þær reglur sem eiga við um hvert annað kapphlaup, án þess að reyna að skapa markað úr þessum takmörkuðu kvótum sem eru fyrir hendi og búa þannig til hagræna hvata til að minnka losun hjá þeim fyrirtækjum sem hafa heimild til hennar, og án þess að þurfa að móta stefnu núna rétt fyrir kosningar um framhaldið sem einmitt þessa mánuði, eins og hæstv. umhverfisráðherra gat um, er verið að hefja viðræður um eftir að fyrsta Kyoto-tímabilinu lýkur í árslok 2012. Vegna þess að slík stefna kemur hvorki fram í þessu frumvarpi og hún kemur heldur ekki fram í þeirri svokölluðu stefnumörkun til langtíma sem umhverfisráðherra ræddi hér um áðan. En þar er verið að lofa fram um áratugi án þess að neinar skýringar fáist á því eða leiðbeiningar hvernig þetta eigi að gera. Í rauninni er það plagg meira og minna innantómt hvað varðar pólitískt gildi þó þar megi vissulega sækja sér þarfar upplýsingar frá rannsóknastofnunum og öðrum fróðleiksuppsprettum hér innan lands og utan. Hér er satt að segja allt í sama dúr. Með þessu á fyrst og fremst að skapa tækifæri fyrir öll þau álver sem nú eru í ráðagerðum og með frumvarpinu á að sjá til þess að Kyoto-samkomulagið og ákvæðið frá Marrakesh sem mætti kalla hið íslensk-mónakóska, eða stóriðjuákvæðið, 14/CP.7, sé ekki hindrun í því efni. Enda hefur hæstv. umhverfisráðherra orðið fræg fyrir þau ummæli sín og þá pólitísku speki í umræðunni sem nú hefur geisað um stóriðju, álver og loftslagsmál, að álver á Íslandi séu ekki hluti af vandamálinu heldur hluti af lausninni. Það kynni að vera það sem stendur eftir umhverfisráðherra þegar við erum öll hætt í pólitík eftir nokkra áratugi og farið verður að gefa út tilvitnunarbækur úr því sem við erum að segja, þá verður þetta kannski tilvitnunin sem hæstv. umhverfisráðherra, Jónína Bjartmarz, verður borin fyrir um næstu framtíð. Hæstv. umhverfisráðherra minntist á fyrirspurn sem ég bar hér fram og fékk svar við. Það svar er í raun og veru endurtekið í greinargerðinni. Það sýnir að samþykkt stóriðja plús fyrirhuguð Straumsvíkurstækkun, ef af verður, fer yfir 1.600 þús. tonn á ári, og við erum með því móti komin fram yfir íslensk-mónakóska ákvæðið ef Helguvík, Húsavík og ég tala nú ekki um fleiri álver, t.d. í Þorlákshöfn koma líka. Þá erum við komin langt yfir mörkin sem þetta stóriðjuákvæði setur. En þetta truflar ekki hæstv. umhverfisráðherra eða ríkisstjórn þá sem hún situr í heldur er hún að mæla fyrir heimild til hömlulausrar stóriðju. Með því að nýta ekki þetta tækifæri er hún að missa í raun og veru af síðasta verkfærinu sem stjórnvöld hafa í höndunum til þess að skapa einhvers konar reglu í þessum málum, síðasta verkfærinu til þess að hemja stóriðjuáform og virkjanasmíðar næstu árin, en á því er þörf að mínu viti en greinilega ekki hæstv. umhverfisráðherra vegna umhverfisorsaka og náttúruverndar í fyrsta lagi, vegna efnahagslífsins í öðru lagi og í þriðja lagi vegna loftslagsmálanna. Annars vegar vegna þeirra skuldbindinga sem ég tel hér vera farið á svig við og hins vegar vegna þess að íslensk orka er að verða miklu dýrmætari en nokkrum datt í hug, einkum þeim sem hafa auglýst hana á útsöluverði fyrr og síðar. Í henni felast miklu takmarkaðri gæði en menn hugsuðu sér áður vegna þess m.a. að smám saman, hvað sem núverandi ríkisstjórn líður, verða möguleikar til orkuvinnslu miklu takmarkaðri af umhverfisástæðum en hingað til hafa verið. Það er sennilegt, ef rétt er á haldið í ráðuneytunum og í þjóðlífinu, að við þurfum eftir 10–15 ár og jafnvel fyrr á að halda hugsanlega orkuveri á við hálfa Kárahnjúkavirkjun eða kannski heila, til að knýja skipaflotann og bílaflotann með vetni, metani eða öðru, ég segi nú ekki hreinu, en öðru eldsneyti eða orkubera skárri en því sem við notum nú. Upp kann að koma sú staða að innlendar þarfir og áætlanir af þessu tagi beinlínis krefjist þeirrar orku sem við erum nú að úthluta hverju álverinu af öðru. Til að koma í kring þessum ráðagerðum að nota ekki, eða sem sé að ryðja úr vegi þeirri hindrun sem Kyoto-bókunin og Marrakesh-samþykktin eru í rauninni fyrir áframhaldandi stóriðjuuppbyggingu og með tilheyrandi virkjunum, þarf að nota eina reikningskúnst sem hæstv. umhverfisráðherra hefur látið sér sæma að fallast á. Það er uppsöfnunaraðferðin eða meðaltalsaðferðin, að miða sem sé íslensk-mónakóska ákvæðið ekki sem eðlilegt væri við 1,6 millj. tonn á ári heldur gera úr henni 8 millj. tonn á fimm árum og síðan er talið í góðu lagi hvernig það skiptist á ár þannig að á síðasta árinu, árið 2012, kynnum við að vera með losun sem væri miklu meiri en íslensk-mónakóska ákvæðið gefur tilefni til og stöndum þar með með miklu meiri losun en nokkrum manni datt í hug við túlkun á því ákvæði þegar nýtt tímabil hefst árið 2013. En það má telja rétt og satt hjá hæstv. umhverfisráðherra þegar hún sagði að ekki sé líklegt að slakað verði á um losunarheimildir í þeim samningum sem nú eru að takast um næsta tímabil. Það þarf að nota hana. Svo segja menn sem hér standa og horfa á þetta tímabil að það hljóti að koma tímar og ráð árið 2013. Kannski bara endurtökum við leikinn og kannski fer þetta einhvern veginn öðruvísi. Að minnsta kosti er það eftir kosningar þannig að þetta er allt í góðu lagi. Í fyrsta lagi eru núna ákveðnar efasemdir í gangi um það hvort við höfum yfir höfuð leyfi til þess arna. Náttúruverndarsamtök Íslands leituðu álits þýskra lögfræðinga, sérfræðinga á þessu sviði. Þeir sögðu í töluverðri greinargerð sem þeir skiluðu samtökunum að vissulega væri orðanna hljóðan þannig að Íslendingar gætu nýtt þessar 8 millj. tonna í losunarheimildir og væri ekki að því að finna í sjálfu sér hvernig þeir gerðu það. Hins vegar sögðu þeir - ég verð að lesa mína eigin þýðingu því þetta er allt á lögfræðiensku - að þeir geti ekki reynt að auka þennan kvóta í þeim tilgangi að skapa varanlegt ástand, „status quo“ stendur í textanum, til að réttlæta frekari undanþágur. Ef við gerum það bryti það í bága við skuldbindingar Íslands um að draga úr losun til lengri tíma. Ef Íslendingar reyndu að semja á ný um svipaða undanþágu á næsta tímabili eftir að hafa beitt þessum reikningskúnstum væru þeir að fara á skjön við anda reglnanna, „act in bad faith“ stendur hér á ensku, og slík háttsemi væri andstæð skuldbindingum þeirra samkvæmt þjóðarrétti. Þetta gæti leitt til kröfu um ábyrgð af hálfu Íslendinga þar sem ríkið hefði með háttsemi sinni ekki gætt þjóðréttarskuldbindinganna um að vinna gegn loftslagsvá. Ég hvet því til þess að menn fari varlega og ég geri ráð fyrir að hæstv. umhverfisráðherra og ríkisstjórn hennar hafi á takteinum sterk lögfræðiálit sem segja okkur ekki einungis það sem út af fyrir sig er viðurkennt hér, að ekki þarf að binda sig við 1,6 millj. tonna á hverju ári, heldur líka það hvernig sé skynsamlegt að haga þeim útreikningi. Þá er rétt að hafa í huga af hverju þessi meðaltalsaðferð kom upp í þessum samningum. Skyldi það vera til þess að hæstv. umhverfisráðherra, Jónína Bjartmarz, og Framsóknarflokkurinn, samstarfsmenn hennar, geti notað þær reglur til að - ég segi það eins og ég meina það - svindla á þessu ákvæði. Löglegt en siðlaust, var einu sinni sagt. Nei, það var ekki þannig. En það var samt verið að hugsa um skussa. Það var verið að hugsa um skussa af öðru tagi. Verið var að hugsa um þá sem kynnu að vera langt yfir meðaltalinu þangað til á árinu 2012 og kynnu þá að lækka sig rétt niður fyrir meðaltalið til að standast þá skoðun sem þá færi fram. Þess vegna töldu menn að rétt væri að hafa meðaltal í þessu þannig að ljóst væri að átt væri við tiltölulega jafna losun allan tímann. Það að snúa þessu svo upp í þær reikningskúnstir sem íslenska ríkisstjórnin hefur viðhaft, það þarf nokkurt hugmyndaflug til þess. Og reyndar er það nú þannig, og það verður að segja það þeim mönnum til sóma sem þann sóma eiga skilinn, að menn hafa hikað lengi við þetta. Jónína Bjartmarz, hæstv. umhverfisráðherra, er því miður fyrsti umhverfisráðherrann sem tekur fyllilega af skarið í þessu efni. Má t.d. minnast þess að í svari við fyrirspurn hv. þm. Helga Hjörvars á næstsíðasta þingi, svaraði hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir, sem þá var umhverfisráðherra, en hún var beðin að reikna hugsanlega losun á árinu 2008–2012, til um síðasta árið, að reikna mætti hugsanlega losun gróðurhúsalofttegunda frá Íslandi að gefnum ákveðnum forsendum. Hvernig var það svar? Það miðaðist við það að samkvæmt útreikningum væri almenna heimildin um 3,6 millj. tonn árið 2012, að viðbættum, ja hvað mörgum tonnum í íslensk-mónakóska ákvæðinu? Jú, 1,6 millj. tonnum og heildarlosunin gæti þá orðið 5,2 millj. tonna á síðasta árinu. Hér segir auðvitað ekki umhverfisráðherra, Sigríður Anna Þórðardóttir, að það verði svo. En hún gefur fyllilega í skyn að eðlilegt sé að beita meðaltalsreglunni og ekki einhverri annarri reikningskúnst. Þannig að svar umhverfisráðherrans á þeim tíma sýnir ofan í þá hugsun sem þá var, að sá umhverfisráðherra og þeir sem á undan komu, hikuðu við að beita þessari túlkun vegna þess að þeir vissu að hún yrði ekki vinsæl í samtölum þeirra við starfsbræður sína á erlendum vettvangi. Og vegna þess að þeir hreinlega töldu hana sennilega ekki siðferðilega tæka. Ég sé að það gengur nokkuð á tíma minn. Ég ætla þá að nota síðari ræðuna til að halda áfram þessu litla spjalli um loftslagsfrumvarpið. Þessi reikningskúnst nægir auðvitað ekki. Það stoppar álverin einhvern tíma að reikna þetta svona. Það eru þó ekki nema þessar 8 millj. tonna til úthlutunar að viðbættum þeim milljónum tonna sem við ræddum áðan og eru svona svolítið á faraldsfæti um velli staðreyndanna, en það lagast á eftir, heldur er þetta þannig að stóriðjufyrirtækin eru ekki bundin við úthlutunina. Þau geta keypt sér kvóta þegar úthlutunin er búin. Þau geta gert það eins og hæstv. ráðherra lýsti með því að kaupa hann með einhverjum hætti að utan af kvóta annarra ríkja. Að kaupa hann með einhvers konar samstarfi við skógræktarmenn og landgræðslumenn, sem er auðvitað enn þá mjög ómótað og lítt kannað úrræði án þess að ég vilji draga úr gleði manna í þeim geira við að sjá allt í einu fram á mikinn stuðning við sitt ágæta starf. Þeir geta tekið þátt í þróunarverkunum í þriðja heiminum sem reyndar er margt óljóst um líka en er ein af þeim jákvæðu úrlausnum sem ríkin hafa orðið sammála um að taka upp. Þetta bætist þá við almenna kvótann. Ég ætla síðan að rekja það í síðari ræðu minni hvernig, hafi ekki aðrir þá gert því þeim mun rækilegri skil, ekki er notað það tækifæri að skapa hér vísi að markaði með þennan takmarkaða kvóta og þar með það kerfi hagrænna hvata sem gæti að lokum leitt til samdráttar af hálfu fyrirtækjanna, notendanna sjálfra, sem er í sjálfu sér betra úrræði en boð og bönn innan þeirra marka sem það kerfi leyfir. Ég ætla að láta þetta nægja að sinni, forseti, og koma hér aftur síðar eins og ég hef áður sagt.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér mál umhverfisráðherra um losun gróðurhúsalofttegunda. Ég verð að segja eins og er, að í 1. umr. um þetta mál í fámennum þingsal, síðla kvölds, löngu eftir að við áttum von á að fá þetta mál inn í þingið, hef ég afar lítinn áhuga á að hengja mig í tölulegar reikningskúnstir, í spekúlasjónir um íslensk-mónakóska ákvæðið eða íslenska stóriðjuákvæðið, þ.e. íslenska undanþáguákvæðið. Ég hef mesta þörf fyrir að ræða prinsippin í þessu máli. Ég verð að segja eins og er að það er vonum seinna að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks geri tilraun til að reka af sér slyðruorðið í þessum málaflokki þegar á allt er litið. Á síðasta ári var lagt fyrir þingið frumvarp til laga sem hæstv. umhverfisráðherra mælti fyrir. Það fjallaði um bókhaldsskyldu fyrirtækja, þ.e. það varð að lögum nr. 107/2006, um að skrá losun gróðurhúsalofttegunda. Þegar það mál kom fyrir þingið í fyrra gagnrýndi ég það harðlega að ekki skyldi sýnt á fleiri spil frá hæstv. ríkisstjórn um hver stefnan yrði í loftslagsmálunum. Það frumvarp var tæknilegs eðlis og fjallaði um á hvern hátt fyrirtæki ættu að skrá hjá sér losun gróðurhúsalofttegunda, nokkuð sem hefði átt að vera komið í frumvarpsformi löngu fyrr því að það er ekki eins og menn hafi ekki vitað hvað þeir ættu yfir höfði sér í þessum efnum á undanförnum árum. Það frumvarp fer í gegn hálfkarað og verður, eins og ég sagði áðan, að lögum nr. 107/2006. Undir lok þessa þings, þegar eftir eru fjórir almennir fundardagar í þinginu leyfir hæstv. umhverfisráðherra sér að koma með þetta frumvarp, þröngva því á dagskrána seint um kvöld þegar viðbúið er að fáir þingmenn taki þátt í umræðunni. Þá kemur í ljós að frumvarpið frá í fyrra, hin nýju lög nr. 107/2006, eru afnumin með þessu frumvarpi. Allt er þetta staðfesting þess hversu vanbúinn hæstv. umhverfisráðherra er til að tala fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum og hversu lin og aumingjaleg stefna ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálunum er. Hún litast af stefnu ríkisstjórnarinnar í stóriðjumálum. Hvað er þetta annað en stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar í hnotskurn, að nú skuli lagt ofurkapp á að koma á einhverju kerfi til að menn geti sagt að þeir hafi lögleitt einhverjar lágmarksreglur sem gera það þó að verkum að þeir verða ekki gerðir burtrækir úr samfélagi þjóðanna fyrir að fara á svig við Kyoto-bókunna og loftslagssamninginn. En það er ömurlegt að lesa þessa greinargerð þar sem í ljós kemur hvað í vændum er. Ef stóriðjan heldur áfram á þeirri blússandi siglingu sem þessi ríkisstjórn hefur heimilað henni þá erum við strax á fyrsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar komin langt yfir þær heimildir sem undanþáguákvæðið gefur. Auðvitað er svo sérkapítuli út af fyrir sig hvernig þessari ríkisstjórn gengur að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá almennum uppsprettum, öðrum uppsprettum en stóriðjunni. Ég tel, hæstv. forseti, að þessi pappír lýsi náttúrlega gjaldþrota stefnu ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum almennt. Hver er skuldbinding íslensku ríkisstjórnarinnar gagnvart loftslagssamningnum sem samþykktur var í Ríó 1992? Hún er hin sama og aðrar þjóðir tóku á sig og fyrst og síðast þær sem síðan undirrituðu Kyoto-bókunina, þ.e. að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Hvernig stendur þessi ríkisstjórn sig í því? Það kemur í ljós þegar maður les greinargerðina með frumvarpinu að hún stendur sig ekki. Hæstv. umhverfisráðherra talar fyrir frumvarpi sem lýsir því hvernig Ísland, í lok fyrsta skuldbindingartímabils Kyoto-bókunarinnar, þurfi að óbreyttu kerfi eftir 2012, að sækja um viðbótarheimildir á vettvang samningsins. Á sama tíma og ríkisstjórn Íslands talar svona reyna Norðurlöndin að draga úr losun í sínum löndum. Ég er hér með, hæstv. forseti, norræna framkvæmdaáætlun á sviði umhverfismála fyrir tímabilið 2005–2008. Þessi áætlun er gefin út á íslensku og í henni má lesa meginstefnumið Norðurlandanna. Þau eru vel að merkja undirrituð fyrir hönd Íslands og samþykkt af fyrrverandi umhverfisráðherra, hæstv. núverandi forseta Alþingis, Sigríði Önnu Þórðardóttur. Hún fylgir úr hlaði þessari metnaðarfullu áætlun Norðurlandanna með inngangi sem ég væri alveg sátt við ef ekki væri undirliggjandi stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar. Nú skulum við aðeins líta á metnaðarfulla stefnu Norðurlandanna sem hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra Sigríður Anna Þórðardóttir skrifaði undir í góðri trú að því er virðist, ef marka má orð hennar í upphafskaflanum. Í kafla nr. IV segir um meginmarkmiðin, með leyfi forseta: „Norðurlöndin stuðli að því að ná meginmarkmiðum og langtímamarkmiðum loftslagssamningsins um að „takmarka magn gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftinu þannig að komið verði í veg fyrir hættuleg áhrif á loftslagið af manna völdum.“ Ég undirstrika, virðulegi forseti, að við erum skuldbundin af þjóðarrétti til að takmarka magn gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftinu. En síðan segir í metnaðarfullri áætlun Norðurlandanna, með leyfi forseta: „Norrænu ríkin vilja vinna að metnaðarfyllri framtíðarstjórnun loftslagsmála heimsins eftir 2012. Af Norðurlandanna hálfu verður unnið að því að samstarf verði breitt og með þátttöku sem flestra ríkja.“ Í kafla 3.6 segir í sömu áætlun, með leyfi forseta, um áhrif loftslagsbreytinga á náttúru og menningarminjar, að markmiðið sé: „Að efla fræðslu um áhrif hnattrænna loftslagsbreytinga á náttúru og menningarminjar á Norðurlöndum. Í norrænu samstarfi verður lögð áhersla á að auka þekkingu og efla aðgerðir varðandi mat á áhrifum loftslagsbreytinga á náttúru og menningarminjar á Norðurlöndum og norðurskautssvæðum. Gera þarf grein fyrir viðkvæmri náttúru, áhrifaþáttum og mögulegri aðlögun að loftslagsbreytingum og hvaða áhrif breytingarnar hafa á líffræðilega fjölbreytni, menningarminjar og sjálfbæra nýtingu auðlinda. Í samstarfi við viðeigandi aðila mun þróun vöktunaraðferða og umhverfisvísa hafa forgang svo hægt verði að fylgjast með áhrifum loftslagsbreytinga á líffræðilega fjölbreytni.“ Hæstv. forseti. Mér finnst ég ekki lifa í landi sem hefur undirritað þetta eða ætlað sér að gera það sem stendur í 3.6 kafla í metnaðarfullri áætlun Norðurlandanna í loftslagsmálum að veruleika. Þegar ég les greinargerðina með máli hæstv. umhverfisráðherra - ég biðst afsökunar á að hafa ekki verið komin í salinn þegar hæstv. umhverfisráðherra fylgdi málinu úr hlaði þannig að ég heyrði ekki ræðu hennar en ég geri ráð fyrir að inntak hennar hafi verið svipað og kemur fram í greinargerðinni - þá fyllist ég bara vorkunnsemi með Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki fyrir það að geta ekki staðið betur við bakið á félögum okkar og forkólfum í stjórnmálum á Norðurlöndunum sem hafa samið þessa áætlun sem ég hér held á í útgáfu sem kom út í íslenskri þýðingu fyrir nokkru. Að lokum ætla ég að vitna til II. kafla í þessari áætlun, sem við erum aðilar að. Hann varðar áhrif loftslagsbreytinga á umhverfi hafsins en þar er markmiðið, með leyfi forseta: „Að auka þekkingu á áhrifum loftslagsbreytinga á lífríki hafsins, þar á meðal á hafstrauma og vistkerfi, afleiðingar fiskveiða og fiskeldis fyrir líffræðilega fjölbreytni á Norðurlöndum og áhættu í tengslum við framandi og skaðlegar lífverur. Kannaðar verða afleiðingar loftslagsbreytinga á lífríki hafsins. Gerð verða líkön af væntanlegri þróun og mótvægisaðgerðum sem geta dregið úr hugsanlegu tjóni.“ Þetta er eitt af þessum verkefnum sem Norðurlöndin ætluðu sér sameiginlega að fara í samkvæmt þessari áætlun. En þessa sér engan stað í málinu sem liggur hér fyrir, hvorki þess sem getið er um í kafla II eða kafla III eða kafla IV sem ég hef vitnað til í þessari áætlun. Nei, þvert á móti, ætlar ríkisstjórn Íslands að teygja og toga undanþáguákvæðið og reyna að láta líta svo út sem við getum haldið okkur fyrir innan það til ársins 2012 með því að nota meðaltalsregluna, sem henni er heimilt að gera, en eftir árið 2012 ætlar hún að tryggja frekari undanþágur til að losa enn fleiri milljónir tonna af gróðurhúsalofttegundum en íslenska stóriðjuákvæðið heimilar henni. Leggur íslenska ríkisstjórnin fjármuni í fræðslu um þessi mál eins og Norðurlandaríkisstjórnirnar hafa lagt á herðar henni? Eða ætlar hún að leggja svo mikla fjármuni í þessar rannsóknir sem auka þekkingu okkar á áhrifum loftslagsbreytinganna? Nei. Það kemur í ljós að fjármunirnir sem þarf til að Umhverfisstofnun geti staðið undir þeim skyldum sem á hana eru lagðar samkvæmt frumvarpinu duga ekki. Hvaðan eiga peningarnir að koma, 2,5 milljón á ári á tímabilinu 2008–2013? Þeir eiga að koma frá atvinnurekstrinum. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir um kostnaðarmat þessa frumvarps að niðurstaðan sé sú að verði frumvarpið óbreytt að lögum megi gera ráð fyrir að árlegur kostnaður Umhverfisstofnunar hækki tímabundið um 2,5 millj. kr. á þessum árum, 2008–2013, eða alls um 15 millj. kr. og sömuleiðis að ríkistekjur stofnunarinnar hækki jafnmikið á móti. Allur kostnaðurinn sem þessi stefna ríkisstjórnar Íslands í loftslagsmálum útheimtir á að greiðast af atvinnulífinu, hver einasta króna. Þar er ekki orð um rannsóknir, ekki orð um fræðslu og ekki orð sem heimfæra mætti upp á þessa metnaðarfullu stefnu Norðurlandanna. Ríkisstjórnin er að staðfesta það sem ég hef áður haldið fram og við vinstri græn höfum legið þessari ríkisstjórn á hálsi fyrir árum saman: Hún er ekki pappírsins virði í umhverfismálum. Hér er staðfestingin svart á hvítu í þessu frumvarpi. Við vinstri græn höfum lagt fram mál á Alþingi Íslendinga á þskj. 259, sem er 256. mál þessa löggjafarþings. Það fæst auðvitað ekki tekið á dagskrá frekar en önnur stjórnarandstöðuþingmál í þessum sal. Stjórnarliðar koma því þannig fyrir að okkar málum er ýtt til hliðar. Við fáum náðarsamlegast að mæla fyrir örfáum málum. Ég held að talan yfir frumvörp stjórnarandstöðunnar eða þau þingmál sem hún fær að tala fyrir sé enn þá tveggja stafa, ég held að ég sé ekki að fara með fleipur þegar ég segi það. Okkar tillaga er tillaga til þingsályktunar um loftslagsráð. Ég ætla að leyfa mér að eyða síðustu mínútunum af ræðu minni í að segja hæstv. umhverfisráðherra og hv. þingmönnum sem hér eru í salnum og þeim sem heyra orð mín í örfáum orðum um grunnhugmyndina að baki því þingmáli vegna þess að ég vil að það komi fram, það er mikilvægt, að hér hafa stjórnarandstöðuflokkarnir gengið fram með góðu fordæmi og sýnt hugmyndir í þessum málum, sýnt hvernig er hægt er að fara aðrar leiðir en þessi ríkisstjórn lætur sér detta í hug. Við Vinstri græn teljum nauðsynlegt og löngu tímabært að Alþingi álykti að setja á fót loftslagsráð sem hafi með höndum þau verkefni sem okkur finnst ríkisstjórnir Norðurlandanna gera sér grein fyrir að þarf að vinna í þessum málaflokki, þ.e. aðrar en ríkisstjórn Íslands. Fyrst ber að nefna að þau ætla sér að stuðla að samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda og annarra efna sem geta haft skaðleg áhrif á andrúmsloft og loftslagsþróun, þ.e. að standa við skuldbindingar gagnvart loftslagssamningnum, að draga úr losun, ekki bara að binda hana í skógi eða landgræðslu og ekki bara að treysta á að það komi til bætt tækni sem bjargi skussunum. Nei, við þurfum að gera um það áætlun hvernig við drögum úr losun. Í öðru lagi viljum við að loftslagsráðið, sem setja þarf á laggirnar að okkar mati, meti líkleg áhrif þessara loftslagsbreytinga á þjóðarhag og þjóðaröryggi. Við erum þess meðvituð að í nýlegri skýrslu IPCC, þ.e. loftslagsnefndar Sameinuðu þjóðanna eru niðurstöðurnar svo sláandi og svo alvarlegar, ekki síst fyrir norðurheimskautssvæðið, að meðalhitaaukning á næstu öld gæti orðið, hér á Íslandi um 2,5° Celsius, á öld og meðalaukningin í úrkomu gæti orðið um 5% á öld. Það eru sláandi niðurstöður í þessari skýrslu sem við verðum að taka til okkar. Til að viðurkenna að við gerum okkur grein fyrir þeim sannleika sem í þeirri skýrslu býr þurfum við að leggja verulega vigt í það að meta þau áhrif sem þessi hlýnun kemur til með að hafa hér. Eða hvernig ætlum við að bregðast við því að á næstu 40–60 árum komi affall jökla til með að tvöfaldast á Íslandi? Hvernig ætlum við að bregðast við því? Hvað ætlum við að gera við lónin í virkjunum sem við erum með uppi á hálendi Íslands? Ætlum við að reka þetta allt á yfirfalli eða á að fara hækka stíflurnar og stækka lónin? Hvað segir þessi ríkisstjórn við þessu? Hún orðar þetta ekki, hún er ekki að hugsa um þessi mál. Hún er bara á kafi í að reyna að redda sér frekari undanþáguheimildum á næsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar. Vinstri græn vilja loftslagsráð sem m.a. verði til ráðgjafar hverjum þeim sem þarf á þeirri ráðgjöf að halda, t.d. rannsóknarþörf og um viðbrögð á sviðum sem mestu varða, m.a. um mannvirkjagerð, um skipulag byggðar, um samgöngur, um atvinnuhætti og þróun lífríkisins. Ég sé ekki að þessi ríkisstjórn hafi neinar hugmyndir um að þessi störf þurfi að vinna. Við viljum líka að loftslagsráðið miðli fræðslu og ræki alþjóðatengsl sem orðið gætu viðfangsefnum ráðsins til framdráttar. Þá viljum við að loftslagsráðið beini að eigin frumkvæði tilmælum til opinberra aðila og annarra eftir því sem tilefni þykja til. Svo að fólk geri sér geri sér grein fyrir því, sem heyrir þessi orð mín, á hvern hátt við sjáum loftslagsráð fyrir okkur, hverjir eigi að eiga sæti í því, hvernig það eigi að vera skipað þá er það svohljóðandi, hæstv. forseti, eins og segir í tillögu okkar til þingsályktunar. „Í Loftslagsráði eigi sæti, samkvæmt tilnefningu, fulltrúar þingflokka á Alþingi, Sambands íslenskra sveitarfélaga, ráðuneyta, opinberra stofnana, samtaka á vinnumarkaði og umhverfisverndar- og neytendasamtaka. Umhverfisráðherra skipi formann ráðsins og veiti því nauðsynlega aðstöðu. Kostnaður við störf ráðsins greiðist úr ríkissjóði. Eigi sjaldnar en annað hvert ár skili Loftslagsráð skýrslu um störf sín sem verði kynnt Alþingi. Skipan og starfshættir Loftslagsráðs skulu endurmetin ekki síðar en að fimm árum liðnum.“ Með þingsályktunartillögu okkar, hæstv. forseti, fylgir athyglisverð grein eftir Birnu Sigrúnu Hallsdóttur, sem er sérfræðingur hjá Umhverfisstofnun. Hún fjallar þar um þessi stóru og mikilsverðu mál, þ.e. um útstreymi gróðurhúsalofttegunda, orku og iðnað, í því sambandi. Þar eru birt gröf, línurit og teikningar sem skýra á hvern hátt þessi útstreymismál eru og hvernig þau virka. Það er afar fróðleg lesning, virðulegi forseti. Það sem skiptir mestu máli í þessum málaflokki er að mótuð sé ábyrg framtíðarstefna. Stjórnvöld þurfa að gera þjóðinni grein fyrir því hvert stefna beri í nánustu framtíð í þessum málaflokki. Þessi ríkisstjórn hefur að mínu mati enga stefnu aðra en að næla sér í frekari undanþáguheimildir fyrir tímabil Kyoto-bókunarinnar, eins og hún varði miklum fjármunum og mannauði í að kreista hið fyrra undanþáguákvæði undan nöglunum á samningsmönnum Sameinuðu þjóðanna á vettvangi loftslagssamningsins, mun hún engu til spara til þessa á næstu árum. Umræðurnar eru farnar af stað og embættismenn íslensku ríkisstjórnarinnar eflaust komnir í startholurnar með að undirbúa enn frekari undanþáguheimildir. Ég segi, hæstv. forseti: Stefna ríkisstjórnar Íslands er til skammar, að ein af ríkustu þjóðum heims skuli ekki geta staðið bein í baki og keik með vitræna loftslagsstefnu og vitræna stefnu í umhverfismálum er bara sorglegt og aumkunarvert.

Hæstv. forseti. Það er svo sem hægt að segja að maður geti fagnað því að eitthvað komi frá ríkisstjórninni. Síðast þegar við fjölluðum um þessi mál kom það sem ég kallaði bókhaldsfrumvarpið frá ríkisstjórninni. Út af fyrir sig var rétt að halda þarf utan um þekkingu á því hvað er að gerast í landinu, hvaða mengun er á ferðinni, hvað hún er mikil og frá hverjum hún kemur, til þess að menn geti stjórnað þessum málum ef þeir ætla að gera það. Töluvert var rætt um það á síðasta þingi hvað ríkisstjórnin ætlaði sér að gera í þessum málum og mjög spurt eftir því hvort menn ætluðu bara að bíða og sjá til hvað mundi gerast, hvað stóriðjan vildi. Nú kemur frumvarp þar sem gert er ráð fyrir því að lögin um bókhaldið, sem voru samþykkt, falli inn í þann lagaramma sem hér er settur fram sem tillaga. Nú koma fleiri úrræði en þá. En hver eru þau í raun og veru? Full ástæða er til að menn velti fyrir sér hvort það sem hér er sett fram muni duga til þess að ná utan um vandann. Ég er á þeirri skoðun að það geri það ekki. Einfaldlega vegna þess að ég virðist hafa aðra skoðun en ríkisstjórnin á því hver vandinn er. Ég tel að sá vandi sem þarf að leysa sé fólginn í því að til verði stefnumörkun sem sátt verði um til framtíðar og mér finnst hún ekki felast í þessu frumvarpi. Mér finnst hins vegar að þetta frumvarp miðist við það sem hægt er að kalla lágmarksviðleitni til þess að standa í fæturna gagnvart þeim alþjóðaskuldbindingum sem við höfum skrifað undir. Reyndar er það markmiðið sem sett er hér, með leyfi forseta: „Markmið laganna er að skapa skilyrði fyrir stjórnvöld til þess að standa við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands um að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda.“ Vissulega má fagna því að menn skuli þó ætla að gera þetta. Í 2. gr. frumvarpsins er talað um að lögin eigi að gilda um skráningu og bókhald og um losun gróðurhúsalofttegunda á landi og í mengunarlögsögu Íslands og bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi. Nú hefur umræða um bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi ekki verið mikil hér á landi. Þó hefur borið á því upp á síðkastið að menn hafi áhuga á því að nota gróðursetningu og trjárækt aðallega til þess að vinna á móti mengun. Ég er ekki sérfræðingur í þeim efnum en ég hef heyrt fólk sem telur sig hafa á þessu vit halda því fram að það sé tímabundin ráðstöfun að binda kolefni í gróðri. Það kolefni muni fyrr eða síðar skila sér út í andrúmsloftið. Þá er spurningin þessi: Hvenær gerist það? Það gerist t.d. ef menn höggva skóginn og brenna hann. Eða þegar gróðurinn fúnar, þá losna lofttegundirnar sem um er að ræða. Ég kann ekki skil á því en ég tel ástæðu til að menn fái svör við þeim spurningum. Ef hæstv. ráðherra hefur þau væri gott að heyra það. Ríkisstjórnin spilaði um daginn út háleitum hugmyndum um að draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda til ársins 2050 og er gert ráð fyrir því að mengunin frá landinu verði 50–75% minni en hún var á árinu 1990. Það finnst manni nú vera æði stór biti, ef ég hef ekki misskilið það sem stendur á þessum blöðum, því að það stefnir í að útblástur margfaldist frá árinu 1990. Ég held því ekki fram að þessi markmið séu ekki byggð á einhverjum góðum rökum og ég ætla ekki að setja fram þá skoðun að ekki sé hægt að ná þessum markmiðum. En ýmislegt hlýtur að þurfa til að koma og þá hlýtur það að vera fólgið í því að menn meti mjög vandlega þær aðgerðir sem ætlunin er að fara í. Menn hljóta þá m.a. að þurfa að meta hvernig t.d. gróðursetning skóga spilar inn í þetta allt saman. Ég hef því til fróðleiks sett fram þá spurningu hvort menn hafi farið yfir það t.d. hvað binding í gróðri endist langt fram í tímann og hve stór hluti af lofttegundunum kemur þá út í andrúmsloftið aftur og hvernig það muni spila inn í umrædd markmið þegar fram líður. Ég sagði áðan að ég hefði líklega aðrar skoðanir á því en ríkisstjórnin hver vandinn væri núna. Með því á ég við að frumvarpið gengur eiginlega út á það að menn geti staðið við þær skuldbindingar sem sjá má fram á á alþjóðavettvangi en samt verði opið fyrir aukningu á losun á gróðurhúsalofttegundum frá Íslandi svo lengi sem menn geta fengið keyptar heimildir frá löndum annars staðar. Úthlutunarnefndin, sem talað er um í frumvarpinu, hefur það hlutverk að úthluta þeim heimildum með þeim hætti að fyrstur kemur og fyrstur fær þangað til upp er urið. Það er aðferð sem menn hafa valið sér. Með frumvarpi eins og þessu þyrfti að liggja fyrir stefnumörkun og vilji stjórnvalda til þess að hafa stjórn á hlutunum. Í hve mikla stóriðju hyggjast stjórnvöld leggja, hve mörg af þeim stóriðjuverum sem nú eru á teikniborðunum telur ríkisstjórnin að eigi að byggja? Á að byggja þau öll? Það hlýtur eiginlega að vera svarið nema ríkisstjórnin setji fram einhverja stefnu í þessum málum. Ekki er gert ráð fyrir því að ríkisvaldið hafi nein tök á því að ráða því hvort hér verði byggð fleiri iðjuver af þessu tagi. Þeir sem fá keypta raforku til þess að framleiða ál t.d. munu fá sjálfvirkt leyfi til þess ef þeir uppfylla þau skilyrði sem sett eru vegna mats á umhverfisáhrifum og annarra reglna. Önnur skilyrði eru ekki sett fyrir því að hefja rekstur ef allar loftslagsheimildir verða uppurnar sem úthlutunarnefndin hefur til staðar. Þá mega menn flytja inn eins mikið og þeir þurfa á að halda. Spurningin hlýtur því að vera þessi: Hvernig getur það farið saman við þau markmið sem menn hafa sett hér, að minnka mjög mikið útlosun miðað við það sem var á árinu 1990, að atvinnurekstur í stóriðnaði á Íslandi sé svo gjörsamlega frjáls að því að byggja upp ný iðjuver ef raforka verður til staðar til þess að bræða álið? Ég átta mig ekki á því að það muni geta gengið. En það verður sjálfsagt útskýrt í umræðunni hvernig menn sjá þessa hluti fyrir sér. Það eru ýmsir hlutir í þessu frumvarpi sem ég hef áhuga á að spyrja um. Til dæmis hér í 7. gr., þar er talað um að atvinnurekstri, samkvæmt 2. mgr., sé óheimilt að starfa á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2012 nema hann hafi aflað sér losunarheimilda eða lagt fram áætlun um hvernig hann muni afla sér losunarheimilda vegna þess tímabils sem áætlað er að reksturinn standi yfir og úthlutunarnefnd hefur fallist á. Ég geri ráð fyrir því, þegar við erum að tala um dýr fyrirtæki eins og þessi, að menn þurfi að hafa langtímarekstur í huga þegar verið er að ákveða rekstur. Ég spyr því: Hvers vegna er ekki gert ráð fyrir því að hafa aðeins lengra tímabil sem menn horfa til þegar verið er að ræða um þessa hluti? Ég vil einnig setja fram spurningu í sambandi við 8. gr. Þar stendur, undir fyrirsögninni Umsókn um úthlutun losunarheimilda, með leyfi forseta: „Atvinnurekstur skal sækja um úthlutun á losunarheimildum til Umhverfisstofnunar eigi síðar en níu mánuðum áður en fyrirhugað er að starfsemin hefjist.“ Nú er aðdragandinn að slíkum atvinnurekstri miklu lengri en þetta. Ég spyr þess vegna: Hvers vegna er ekki gert ráð fyrir því að aðilar sæki um þetta fyrr í ferlinu? Er ekki nauðsynlegt fyrir stjórnvöld að þau viti af því með eins löngum fyrirvara og unnt er að fyrirhugað sé að losa út ákveðna mengun í landinu þannig að það sé þó að minnsta kosti hægt að sjá til þess að aðilum sé gerð grein fyrir því að þær fríu úthlutunarheimildir sem gert er ráð fyrir að nefndin úthluti séu ekki fyrir hendi? Atvinnureksturinn sem um er að ræða þyrfti að hafa tíma til að útvega sér aðrar heimildir eða að minnsta kosti ganga úr skugga um að heimildirnar verði með einhverjum hætti fyrir hendi. Mér finnst það stuttur tími sem talað er um. Hvað varðar hina árlegu úthlutun nefndarinnar veltir maður því fyrir sér hvort gert sé ráð fyrir að aðilar öðlist einhvers konar rétt til þess að fá alltaf nýja úthlutun. Eru aðilar þá undir það seldir að nefndin sem úthlutar geri það samkvæmt einhverju fyrir fram ákveðnu kerfi sem veitir forgang að heimildum eða gerir hún það út frá þeirri stöðu sem er uppi þegar úthlutað er á hverju ári? Úthlutar hún kannski í prósentum til þeirra sem eru í atvinnurekstri á hverjum tíma þannig að það komi þá nokkurn veginn jafnt niður það sem upp á vantar ef úthlutunarheimildirnar duga ekki til? Ég held að það væri gott ef við skildum þetta nokkurn veginn. Ég átta mig ekki alveg á því með hvaða hætti fyrirhugað er að standa að þessu. En það virðist vera nokkuð augljóst samkvæmt 11. gr. Þar stendur, með leyfi forseta: „Umsækjendur sem hafa þegar starfsleyfi og/eða eru komnir langt í undirbúningi framkvæmda skulu njóta forgangs við ákvörðun um úthlutun losunarheimilda í áætlun úthlutunarnefndar umfram aðra sem skemmra eru komnir í undirbúningi.“ - Það er sem sagt fyrstur kemur, fyrstur fær, sem á að gilda. Málið verður aðeins flóknara þegar maður fer að skoða 12. gr. Þar er sagt, með leyfi forseta: „Atvinnurekstur sem er skyldur til að eiga losunarheimildir skal fyrir 1. maí ár hvert færa nægjanlega margar losunarheimildir í samræmi við skýrslu um losunarheimildir síðasta árs inn á sérstakan lokareikning í skráningarkerfi. Atvinnurekstri sem úthlutað er losunarheimildum er leyfilegt að færa ónotaðar heimildir á milli ára, enda fullnægi viðkomandi enn þá öllum skilyrðum varðandi úthlutun losunarheimilda.“ Mér finnst einhvern veginn að þessi réttur aðila til að færa losunarheimildir á milli ára geti nokkuð augljóslega kallað á hömstrun losunarheimilda. Aðilar muni sækja um meira en þeir þurfa og færa síðan heimildir á milli ára til þess að eiga þær uppi í erminni, getum við sagt. Hvers vegna ekki? Þetta eru fríar úthlutanir. Það er mjög eðlilegt að þessir aðilar muni sækjast fast eftir því að tryggja sér þær sérstaklega ef þeir hafa nú í huga að auka reksturinn einhvern tímann í framtíðinni. Í lok 12. gr. er síðan sagt, með leyfi forseta: „Ónýttar losunarheimildir atvinnurekstrar 31. desember 2012 verða eign ríkisins og bókfærðar sem slíkar í skráningarkerfi.“ Mér finnst þetta orðalag nokkuð athyglisvert. Það er sem sagt þannig að allar hinar losunarheimildirnar eru, þó ekki sé það sagt beint, eign þeirra sem hafa fengið þeim úthlutað. Íslenska ríkið ætlar að eiga afganginn sem verður árið 2012. Það er ekki að ástæðulausu að sú spurning vaknar hvort þetta muni auka kapphlaupið um að nýta allar mögulegar losunarheimildir fyrir árið 2012. Þær eru greinilega fríar þangað til. Ástæða er til að menn velti þeirri spurningu upp hvort þetta eitt og sér sé ekki ávísun á að allar þær losunarheimildir sem eru til staðar fyrir ekki neitt verði komnar í gagnið árið 2012 vegna þess að íslenska ríkið ætlar að eiga afganginn. Í 14. gr. er þess getið, sem ég nefndi áðan, að fyrirtæki geti aflað sér losunarheimilda án úthlutunar. Það er eiginlega niðurstaðan af því sem menn sjá í lagafrumvarpinu. Ísland er opið. Gjörið þið svo vel. Það kann vel að vera að sumum finnist að þeir séu að leysa vanda jarðkúlunnar. En ég er á þeirri skoðun að 

Forseti. Ég lauk ræðu minni áðan í miðjum klíðum og varð að sleppa því þá að ræða ekki ósvipaða hluti og hv. síðasti ræðumaður drap hér á. Ég tel að með frumvarpinu sé verið að láta líða hjá að nota tækifærið til að skapa hagrænan hvata til þess að draga úr losun og jafnframt kynni að vera að með frumvarpinu sé verið að leggja drög að eða setja á stofn kvótakerfi nokkuð líkt því sem við þekkjum eftir áralangar og áratugalangar deilur í sjávarútvegi þar eð ekkert gjald á að taka fyrir mengunarheimildirnar, þó að vísir kynni að skapast að einhvers konar markaði þar sem þau fyrirtæki sem verða eftir í kapphlaupinu þyrftu að kaupa kvóta að utan eða innan lands með tilteknum hætti. En úthlutunin sjálf, eins og gert er ráð fyrir henni á þeim tíma fram til ársins 2013, er án nokkurra möguleika á að skapa hagrænan hvata, eins og hún er í frumvarpinu. Mér virðist það vera rétt, svo ég leiðrétti sjálfan mig eða svari sjálfum mér úr fyrri ræðu minni, að það sé bann við sölu á losunarheimildum, eins og komist er heldur klaufalega að orði, með þessa einingu, ekki megi selja losunarheimildir og það bann megi lesa úr 3. mgr. 12. gr., um að ónýttar losunarheimildir verði eign ríkisins, þær megi sem sé ekki selja öðrum. Það er auðvitað ljóst að ekki má eiga viðskipti með losunarheimildir eða losunareiningar úr íslensk-mónakóska kvótanum, að minnsta kosti ekki út fyrir ramma þess kvóta. Ekki er hægt að taka heimildir sem menn hafa fengið úr honum á Íslandi eða í Mónakó og selja þær til Ástralíu - ja, Ástralía er nú ekki gott dæmi í þessu efni, segjum til Þýskalands eða til Frakklands. Hitt hef ég reyndar ekki kannað hvort eitthvert bann sé við því að fyrirtæki sem fá slíkan kvóta, t.d. með árlegri úthlutun, geti selt hann hvert öðru. Því ætti umhverfisráðherra eða hennar fólk að geta svarað. Ég man ekki eftir að það sé bannað en það væri þó í áttina því að þá mundi skapast hagrænn hvati til þess að draga úr losun, það væri sem sé beinn hagnaður að því að losa minna en gert var ráð fyrir við úthlutunina. Ég verð síðan að segja, þrátt fyrir það sem lesa má úr 12. gr., að ekki megi selja losunareiningu, þá hvílir ekkert viðskiptabann í Kyoto-bókuninni á kvótum sem settir eru í viðskiptalegt kerfi úr almenna kvótanum, úr losunareiningum úr almenna kvótanum. Það er ekkert slíkt bann fyrir hendi. Það þekkjum við í grannlöndunum að þar eru, eins og rakið er reyndar að hluta til í athugasemdum við frumvarpið, hafin viðskipti með kvóta. Ég sel það ekki dýrar en ég keypti og það gerði ég á netinu í dag, það mun vera nokkurn veginn 8 dollarar á tonnið. Það er auðvitað ekkert sem bannar það heldur, að ríkið selji fyrirtækjunum sjálfum þessa kvóta þó að hluti þeirra sé ekki framseljanlegur frá fyrirtækjunum. Þannig væri strax sköpuð ástæða fyrir fyrirtækin til að draga úr kvótakaupum sínum, að minnsta kosti hlutfallslega, draga úr þeim þannig að þeim sé kleift að losa sem allra minnst á hverja framleiðslueiningu. Engir slíkir hvatar eru í frumvarpinu, það vísar ekki fram á við. Það á heldur ekki að leysa þann vanda sem hér er fyrir hendi um losun gróðurhúsalofttegunda heldur er því einungis ætlað, eins og ég sagði í upphafi fyrri ræðu minnar, að leysa vanda ríkisstjórnarinnar, þann vanda að ríkið annars vegar standi ekki uppi með það að þurfa að kaupa sjálft kvóta fyrir þau álfyrirtæki sem hér vilja reisa iðjuver og hins vegar þann vanda sem við blasir í svari hæstv. umhverfisráðherra við fyrirspurn minni um daginn, sem endurtekin er í greinargerðinni, að þau álver sem nú standa til, ef stækkun Straumsvíkurversins verður að veruleika, fara fram úr íslensk-mónakóska ákvæðinu. Úthlutunin er síðan sérstakt mál. Þar er verið að úthluta gæðum eða að minnsta kosti verðmætum, skulum við orða það, á óljósum forsendum. Þar eru lögmál kapphlaupsins en engar reglur eru settar um það einu sinni hver í raun og veru kemur fyrstur í mark eða réttara sagt hver kemur annar, þriðji, fjórði og fimmti í mark en þar getur munað á milli feigs og ófeigs vegna þess að á milli hins fjórða og fimmta getur þetta verið þannig að hinn fjórði fái allt gefins en hinn fimmti þurfi að borga. Ef ég væri umhverfisráðherra mundi ég ekki hlakka til þeirrar stundar að skilja á milli hins fjórða og hins fimmta vegna þess að frumvarpið gefur mér engar leiðbeiningar um það. Síðan er þetta þannig, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson benti á, að með 12. gr. er ekki annað að skilja en verið sé að skapa eign fyrir fyrirtækin í kvótanum á mjög svipaðan hátt og útvegsmenn telja að hafi gerst með sína eigin kvóta, sem þeir fengu úthlutað fyrst án greiðslu, skulum við orða það kurteislega, og halda því nú fram að það sé eign þeirra, og hún er það vissulega í reikningshaldi útgerðanna og gengur kaupum og sölum milli manna. Það verður líka að bæta því við að engar reglur eru um annað en stóriðju. Ríkisstjórnin og ráðherrann hafa ekki stigið það skref að skylda önnur stórfyrirtæki en stóriðjuna til að skipta með sér kvótunum. Það er afar athyglisvert, þótt smátt sé, fyrir áhugamenn um stjórnsýslu í umhverfismálum að úthlutunarnefnd sú sem umhverfisráðherra á að skipa, í henni eru þrír menn og umhverfisráðherrann hefur að vísu náð árangri í því að geta skipað þá nefnd en ráðherra er skylt að skipa formann hennar að tillögu iðnaðarráðherra, þannig að enn sýnir sig í frumvarpinu að forræði mála á umhverfissviði er því miður ekki í umhverfisráðuneytinu heldur oftar en ekki í iðnaðarráðuneytinu. Það er himinn og haf á milli þessara ráðagerða og þeirra fyrirheita sem án framkvæmdaáætlunar eða annars en fagurra orða er getið um í stefnumörkun í loftslagsmálum sem tveir hæstv. ráðherrar skrifuðu undir fyrr í mánuðinum, og það er líka himinn og haf á milli þessa frumvarps og annars þess sem liggur á borðinu í loftslagsmálum eftir ríkisstjórnina og hæstv. umhverfisráðherra - sem ég veit að á ekki sjö dagana sæla í þessari stjórn - og á milli stefnu þeirrar sem við samfylkingarmenn höfum sett fram í þeim efnum þar sem við viljum stefna að verulegum samdrætti gróðurhúsalofttegunda, ekki fyrir árið 2050, þegar við verðum sennilega neðan moldar flest sem hér sitjum, heldur setja okkur takmark nær í tímanum og búa til innanlandsmarkað með þessi verðmæti, skapa hagrænan hvata og skapa siðferðilegan þrýsting til þess að við tökum þátt í lausninni á þessu vandamáli, loftslagsvánni, sem er helsta viðfangsefni í stjórnmálum og þjóðfélagsmálum okkar tíma. Varðar ekki bara pólitík, þannig að ég vitni í Al Gore á óskarsverðlaunahátíðinni, heldur líka þann siðferðisgrunn sem mannkynið stendur á.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á að þakka fyrir þessa ágætu umræðu um frumvarpið um losun gróðurhúsalofttegunda frá þeim fyrirtækjum sem undir það heyra. Mig langar í stuttu máli að bregðast við ákveðnum spurningum og athugasemdum sem komu fram í umræðunni. Eitt af því sem hv. þm. Mörður Árnason gagnrýndi var að í frumvarpinu kæmi ekkert fram um áform eftir 2012. Mér finnst rétt að halda því til haga í umræðunni, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson benti á, sem fagnaði í sjálfu sér að verið væri að setja fram þetta frumvarp og reglur, að með frumvarpi þessu erum við að setja lagalegar öryggisgirðingar til að tryggja það fyrst og fremst að við förum ekki yfir þessar alþjóðlegu skuldbindingar okkar um losun gróðurhúsalofttegunda. Engar slíkar reglur hafa verið til staðar og ég trúi því að flestir hafi vilja til þess að bæta úr því. Þetta er megintilgangurinn með frumvarpinu. Vissulega hafa ný áform komið fram eftir 2002 og hugmyndir hafa verið settar fram um ný stóriðjuverkefni hér á landi sem gefa tilefni til þessa endurútreiknings á losun og losunarspám. Þær losunarspár og endurútreikningurinn hefur gefið til kynna að við verðum innan þeirra marka, innan skuldbindinga okkar, en það gæti þó munað litlu ef ýtrustu hugmyndir um stóriðju ganga eftir. Þegar svo háttar hljótum við að sjá að setja verður reglur til að koma í veg fyrir að við förum fram yfir þær þjóðréttarlegu skuldbindingar okkar, og það sé þá kveðið á um það hvernig heimildunum er úthlutað til þessara fyrirtækja. Vegna þess að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gagnrýndi fjármagn til Umhverfisstofnunar, langar mig að nefna það í stuttu máli. Annars vegar var gerður sérstakur samningur við Umhverfisstofnun um þá vinnu sem ég gerði grein fyrir í framsöguræðu minni að yrði unnin hjá Umhverfisstofnun og sérstök fjárveiting fylgdi þeim samningi, auk þess sem ég tel mjög eðlilegt í allri þessari umræðu að leyfisgjöld frumvarpsins renni til stofnunarinnar til að standa straum af þeirri vinnu sem leggst á hana vegna frumvarpsins. Hv. þm. Mörður Árnason nefndi í þessu sambandi annars vegar mengunarbótaregluna og hins vegar það að við reyndum ekki með frumvarpinu að skapa nauðsynlegan markað, skapa hagræna hvata til fyrirtækjanna til að draga úr losun. Þá vil ég endurtaka það, eins og ég kom að líka í framsöguræðunni, að ekkert liggur fyrir hvað tekur við eftir skuldbindingartímabilið varðandi takmörkunina eftir 2012. Það má vel vera að alþjóðasamfélagið grípi til skuldbindinga þar sem mengunarvaldar greiða fyrir losun á grundvelli mengunarbótareglu. Það er eitt af því sem er í umræðunni. En ég endurtek það sem ég sagði áðan, að ein ástæðan fyrir því að þetta frumvarp verður að koma fram - við erum að tala um fimm ára áætlun sem verður gerð á grundvelli umsókna frá fyrirtækjum - er einmitt til þess að fyrirtækin viti hvaða takmörk þeim eru sett og þau hafi til fullnustu yfirsýn yfir rekstrarforsendur sínar, hvort rétt sé að ráðast í stóriðju eða ekki á þessu tímabili. Hv. þm. Jóhann Ársælsson hafði einmitt orð á að þetta væru dýr fyrirtæki og að horfa þurfi til langtímarekstrar, og af hverju tímabilið sé þá ekki lengra. Þetta fimm ára tímabil er einmitt skuldbindingartímabilið samkvæmt Kyoto-bókuninni og það er einungis það sem við erum að fjalla um í frumvarpinu, en ég viðurkenni að þegar því tímabili lýkur liggur enn ekki fyrir hvað tekur við og það er þá meðal þeirra rekstrarforsendna sem þeir sem hafa hugmyndir og áform um stóriðjuuppbyggingu þurfa að horfast í augu við. Hv. þm. Jóhann Ársælsson spurði líka nokkuð ítarlega út í ákveðin ákvæði í frumvarpinu. Ég taldi mig hafa í framsögu minni farið vel yfir hvernig þetta yrði unnið. Til að mynda af hverju það væri í síðasta lagi níu mánuðum áður en rekstur hefst sem skuli sækja um úthlutunina. Nú eru ekki það margir mánuðir þangað til tímabilið hefst, sem er 1. janúar 2008, þannig að það líður senn að því að fyrirtæki þurfi að hefja þá vinnu. En í rauninni er ætlunin sú, þ.e. nefndinni er ætlað það hlutverk að gera áætlun um losun og úthlutun á losun fyrir allt skuldbindingartímabilið strax í byrjun þess. Sú áætlun á að eyða óvissu um væntanlega úthlutun losunarheimilda en úthlutunin fer síðan fram árlega. Atvinnurekstur sem fellur undir lögin getur að þessu leyti búið við ákveðið starfsöryggi gagnvart losun gróðurhúsalofttegunda eins og hægt er út þetta tiltekna tímabil. Einnig liggur fyrir að atvinnurekstur sem er þegar starfandi eða mun hefja starfsemi fyrir upphaf skuldbindingartímabilsins hefur forgang og atvinnurekstur sem hyggst hefja starfsemi eða auka starfsemi á tímabilinu 2008–2012 getur hugsanlega lent í þeirri stöðu að ónógar heimildir séu til ráðstöfunar og hann þyrfti þá að afla sér heimilda eftir öðrum leiðum eða hætta við framkvæmdir. Áætlunin er því bindandi í þeim skilningi að ekki er heimilt að skerða úthlutun heimilda til tiltekins atvinnurekstrar sem fær úthlutun á tímabilinu, svo sem vegna þess að nýir aðilar koma inn sem sækja um úthlutun heimilda. Síðan vildi ég segja og bregðast við ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur sem fór yfir stefnumörkun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í loftslagsmálum og minna hv. þingmann á stefnu ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum. Ég held að þar sé ekki að finna minni metnað heldur meiri metnað, ef eitthvað er, og metnaðarfyllri markmið en hv. þingmaður gerði grein fyrir í stefnu Vinstri grænna. Þar er, af því að hv. þingmaður nefndi svokallað loftslagsráð, gert ráð fyrir vísindanefnd sem verður falið að skila skýrslu um líkleg áhrif loftslagsbreytinga á Íslandi á komandi áratugum og jafnframt áætlun um aðlögun að þeim breytingum. Einnig er gert ráð fyrir að skipuð verði sérfræðinganefnd um minnkun nettólosunar gróðurhúsalofttegunda sem á að gera faglegt mat á möguleikum Íslands til að draga úr nettólosun og hagkvæmni einstakra atriða og margt annað mætti upp telja. Ég vil að endingu, frú forseti, árétta það vegna orða hv. þm. Marðar Árnasonar um að formaður úthlutunarnefndar komi frá iðnaðarráðuneytinu, að sá háttur er hafður á sem samþykktur var hér með þingsályktun þegar Kyoto-bókunin var fullgild og einungis er verið að fylgja þeirri stefnu sem lögð var með þeirri þingsályktunartillögu.

Forseti. Það er bara rétt hjá mér að í tengslum við þetta frumvarp er engin lína lögð um framtíðina. Ekkert er sagt um það hvað íslenska ríkisstjórnin eða hæstv. umhverfisráðherra vill að gerist á næsta tímabili eftir að Kyoto-tímabilið 2008–2012 er runnið út. En það eru auðvitað settir upp vegvísar. Slegnir eru naglar sem erfitt verður að komast fram hjá. Það er t.d. þannig að fyrirtæki sem hér fyrir eru fá ókeypis úthlutunarkvóta, önnur fá það ekki. Það er vandamál sem á eftir að teygja sig fram yfir þetta tímabil. Það er líka þannig að samkvæmt 12. gr. virðast fyrirtækin eignast kvóta sinn og þau verða nú ekki glöð við það að þurfa að láta hann af hendi við upphaf árs 2013. Það er einnig svo að með þessum málatilbúnaði öllum saman verða álver boðin hér velkomin eða önnur stóriðja með sína losun. Þau þurfa að vísu að grípa til annarra ráða en að fá úthlutað ef þau verða ekki þeim mun fyrr í röðinni. Það er líka þannig unnið í þágu framtíðarinnar að með túlkuninni á íslensk-mónakóska ákvæðinu frá Marrakesh verður staðan greinilega þannig við lok árs 2012, að losun samkvæmt því ákvæði hefur náð slíkum himinhæðum að það verður meiri háttar vandi að koma henni fyrir í byrjun árs 2013. Þess vegna er tekin ákaflega óábyrg afstaða sem á eftir að hafa áhrif á samningsaðstöðu Íslands fyrir næstu tímabil. Ég vil minna á lögfræðiálitið þýska sem ég las niðurstöðurnar upp úr áðan í því efni.

Herra forseti. Það liggur ekkert fyrir hvað tekur við eftir 2012. Eitt markmiðið með þessum reglum og til að sýna hvaða takmarkanir fyrirtækjum eru sett er það að fyrirtæki geti áttað sig á því - eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson benti á, þetta eru dýr fyrirtæki, þetta er mikil uppbygging - að losunarheimildunum eru takmörk sett. Það er alveg hárrétt. Hins vegar vil ég árétta það sem ég sagði áðan að ekki verður heimilt að selja þessar heimildir. Það er undanskilið í Kyoto-bókuninni. Við getum ekki selt þessar heimildir sem við höfum. Ekki heldur heimildir sem tilheyra almenna ákvæðinu vegna þess að það reynir ekki á íslenska ákvæðið fyrr en í nokkurs konar yfirfalli. Það tekur ekki til stóriðjunnar fyrr en búið er að fullnýta almenna ákvæðið. Það er því undanskilið í þessu öllu, það er ekkert hægt að selja af þeim heimildum sem þessi fyrirtæki eiga. Hins vegar er gert ráð fyrir að atvinnurekstur geti útvegað sér losunarheimildir ef hann fær ekki úthlutað nægilega miklu vegna þeirra losunar sem þetta tiltekna fyrirtæki stendur fyrir. En við erum ekki að koma á viðskiptakerfi vegna þess að íslenska ákvæðið beinlínis bannar það. Það er heldur ekki tilgangur að setja á fót kerfi eignarkvóta eða viðskipti með nokkurs konar eignarkvóta, heldur einungis að tryggja að losun koldíoxíðs frá þessum aðilum verði ekki meiri en heimildir Íslands samkvæmt Kyoto-bókuninni leyfa.

Gallinn við frumvarpið, forseti, er auðvitað sá að það vísar til framtíðar án þess að viðurkenna það. Það býr til ástand sem getur leitt til eignarkvóta. Eina leiðin til að koma í veg fyrir slíkt er að búa til einhvers konar gjald fyrir þá kvóta og það er líka leið sem er í samræmi við eðlilega stefnu um að dregið verði úr losun sem verða má með því að fyrirtækin sjái sér hag í að spara kvótann. Meginlínan og gagnrýni mín sem ráðherra hefur ekki sinnt um að svara, hvorki í andsvörum né í ræðu sinni, er auðvitað þessi uppsöfnunartúlkun sem leiðir til þess að í árslok 2012 erum við með samningsstöðu sem talin verður að mínu viti ósæmileg. 

Hæstv. forseti. Það sem sárlega vantar er hvernig ríkisstjórnin ætlar að ná markmiðum sínum. Hér er talað um í stefnu ríkisstjórnarinnar að árið 2050 verði búið að draga mjög mikið úr losunarheimildum, ekki frá því eins og þær eru núna heldur eins og þær voru árið 1990. Það er því æðimikið sem þarna þarf að gerast. Við erum að sjá margföldun á mengun frá þeim tíma hér í landinu. Bara það sem búið er að ákveða og ef fer sem horfir og sú stefna sem er í sjálfu plagginu gengur fram og ef hagkvæmt verður að flytja inn losunarheimildir til Íslands, þá munum við sjá hérna mörg álver í viðbót. Þá spyr ég: Hvernig ætlar ríkisstjórnin að standa við markmiðin árið 2050? Það hlýtur að þurfa að svara þeirri spurningu. Það verður ekki gert með því að hafa allt galopið með þessum hætti. Það getur ekki verið. Þess vegna spyr ég: Hvernig ætla menn að taka á þeim málum? Það eru nú ekki nema rúm 40 ár þangað til. Og reynslan er að þau fyrirtæki sem við erum að tala hér um eru rekin mjög lengi. Það er álver á Íslandi sem er um 40 ára gamalt. Við getum alveg reiknað með því að slík fyrirtæki verði hér til staðar áfram sem menn eru að byggja upp nú á tímum, verðum að minnsta kosti að gera það. Þá vantar þetta svar.

Herra forseti. Aðeins í stuttu máli. Í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar, sem er mjög metnaðarfull, eru lagðar til aðgerðir sem gripið verður til í því skyni að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá sex mismunandi uppsprettum. Þar erum við að horfa til orkuframleiðslunnar, samgangna og eldsneytis, iðnaðarferla, sjávarútvegs, landbúnaðar og úrgangs. Auk þess leggjum við til aðgerðir til að binda eða auka bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi. Til eru ýmsar raunhæfar leiðir sem bent hefur verið á hvernig við getum náð því markmiði. Ég held, ef við skoðum t.d. markmið Evrópusambandsins á þessu sviði, að við höldumst nokkuð í hendur. En ég vek athygli á í þessu sambandi hvað við stöndum miklu betur að vígi en allar aðrar þjóðir, með 70% endurnýjanlegra orkulinda sem veldur því góða áliti sem við njótum á alþjóðavettvangi í loftslagsmálum og er m.a. grunnurinn undir þær viðurkenningar sem fulltrúar stjórnvalda hafa tekið við frá samtökum sem láta loftslagsbreytingar til sín taka. En það er fyrst og fremst endurnýjanlega orkan og vegna þess magns endurnýjanlegrar orku höfum við mun meiri möguleika á að ná þeim metnaðarfullu markmiðum en flestar þær þjóðir sem nota jarðefnaeldsneyti til orkuframleiðslu. Ég held því að möguleikar okkar séu mun meiri en annarra þjóða til að ná sömu markmiðum og til að mynda Evrópusambandið hefur verið að setja sér.

Hæstv. forseti. Það er örugglega rétt að við eigum meiri möguleika en aðrir. En það svarar ekki spurningunni um hvernig við ætlum að taka á þeim vanda sem stefnir í að aukist mjög mikið og stafar af útblæstri frá stóriðjufyrirtækjum. Væntanlega er ekki meiningin að það mál sé fyrir utan þetta dæmi. Ef framtíðardraumurinn árið 2050 á að rætast hljóta menn að þurfa að horfa til þess líka hvað þarna er á ferðinni. Það er galopið fyrir að öll þessi uppbygging verði og að ríkisstjórnin virðist alls ekki ætla að taka á sig ábyrgð og ætlar ekki Alþingi ábyrgð á því hvort farið verði í þessar framkvæmdir allar, heldur er það látið laust og byggist bara á því hvort aðilar hafi áhuga og fái rafmagn til þess að bræða ál. Þá sitjum við uppi með það að hér verður orðin margföldun á mengun vegna álframleiðslu og ég sé ekki alveg fyrir mér hvaða leiðir menn hafa til þess að bæta fyrir það ef allt slíkt á að gerast með gróðri. Ég vil benda á að það þarf 50 þúsund hektara til að koma á móti álverinu á Húsavík. Þá þarf líka að svara spurningunni um hvenær þær gróðurhúsalofttegundir losna aftur sem þannig verða bundnar? Þetta er auðvitað ekki einfalt mál og ekki er ég maður til að svara því hvernig þessir hlutir eiga að vera í framtíðinni. En ég tel mig að minnsta kosti geta svarað því að stjórnvöld í landinu verða að taka ábyrgð á hvað verður ráðist í miklar framkvæmdir hvað varðar nýja framleiðslu á áli í landinu, ef þau ætla að láta drauminn rætast til framtíðar litið um að 

Herra forseti. Ég vil fyrst byrja á að taka það fram að heildarlosun okkar Íslendinga er 1/10.000 af losuninni í heiminum. Ég er ekki að segja að það sé ekki ábyrgur hlutur og eitthvað sem við eigum ekki að taka á. En þetta er hlutur okkar. Af þessum 1/10.000 hlut er losun frá álverum, ásamt byggingariðnaðinum og stóriðjunni, tæpur þriðjungur. Það er nú hlutur álveranna í þessari heildarlosun. En það er að heyra á hv. þingmanni að hann óttist að með kaupum á losunarheimildum erlendis frá sé búið að opna fyrir einhvern ótalinn fjölda álvera á Íslandi. En þá vil ég segja í því samhengi, að ég sé engar líkur á því að við séum nokkurn tímann tilbúin að ráðast í þær virkjanir á auðlindum okkar að við getum nokkurn tíma selt orku til allra þeirra álvera sem hv. þingmaður nefnir í þessu samhengi.

Hæstv. forseti. Hæstv. umhverfisráðherra lætur þingheim heyra nokkur dæmi um stefnu ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum. Það sem ég sagði í ræðu minni var að fögur orð hæstv. ráðherra, þegar hún las upp úr þeirri stefnu, nægja ekki þegar ljóst er að ekki á að framfylgja greinargerð með frumvarpinu. Það á heldur ekki að framfylgja stefnunni sem við erum búin að undirrita á vettvangi Norðurlandanna. Því að í 1. gr. stendur að markmiðið sé að við stöndum við alþjóðlegar skuldbindingar okkar um að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda, eins og markmiðið er samkvæmt loftslagssáttmálanum. En síðan segir eftirfarandi í II. kafla í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Hægt er að afla fleiri losunarheimilda á tímabilinu með bindingu kolefnis með skógrækt eða annarri uppgræðslu eða með útvegun heimilda frá öðrum ríkjum samkvæmt svokölluðum sveigjanleikaákvæðum Kyoto.“ Hvernig var nú talað um þessi sveigjanleikaákvæði í aðdraganda lendingarinnar á íslenska ákvæðinu? Umhverfisverndarsamtök út um allan heim báðu samningamenn á vettvangi loftslagssamningsins þess lengstra orða að heimila ekki sveigjanleikaákvæðið sem væri fengið í gegnum bindingu með skógrækt eða landgræðslu. Hvers vegna? Vegna þess að skógur bindur ekki nema í skamman tíma. Og skógur bindur ekki nema ákveðnum forsendum og skilyrðum sé fullnægt. Umhverfisverndarsamtök sögðu því allan tímann: Það er verið að skemma meginmarkmið samningsins með því að heimila nákvæmlega þetta sem íslensk stjórnvöld ætla að byggja alla sína stefnu á, að við getum bara aukið og aukið og plantað svo trjám til að redda okkur fyrir horn í ákveðinn tíma. En það endar þannig að skógur sem plantað er fer að losa eftir ákveðinn tíma. Ríkisstjórnin er því að fara gegn náttúrulögmálunum með þessum sveigjanleikaákvæðum 

Herra forseti. Mér heyrist á máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, að hún sé fyrst og fremst bara á móti Kyoto-bókuninni. Bara á móti Kyoto-bókuninni, og get ekkert að því gert. Frumvarpinu er ætlað að tryggja að við förum ekki fram yfir skuldbindingar okkar samkvæmt Kyoto-bókuninni. Við förum ekki yfir þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar. Ef einstök fyrirtæki fara yfir þær heimildir sem þau fá úthlutað bera þau sjálf ábyrgð á því og geta samkvæmt ákvæðum Kyoto-bókunarinnar og þeim ströngu skilyrðum sem þar eru sett, aflað sér kvóta með kaupum eða losunarheimildum, eða ráðist í landgræðslu eða einhvers konar skógrækt. Þetta eru reglurnar sem við erum að vinna eftir. En varðandi hina háleitu stefnu Norðurlandaráðs held ég að ljóst sé að jafnvel á vettvangi Norðurlandaráðs þykjum við líka öðrum þjóðum fyrirmynd. Íslensk stefnumörkun í loftslagsmálum, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, er síst og jafnvel metnaðarfyllri en þessi sameiginlega stefna sem Norðurlöndin hafa sett sér um viðbrögð við loftslagsvandanum og aðgerðir gegn gróðurhúsalofttegundum.

Hæstv. forseti. Mér finnst að öllu sé steytt á sker í þessu máli, eins og meistari Megas mundi segja. Í orði kveðnu segir ríkisstjórnin og hæstv. umhverfisráðherra að verið sé að standa við markmið Kyoto-bókunarinnar og markmið loftslagssamningsins. Á sama tíma vitum við að við Íslendingar, einir þjóða, sem höfum skuldbindingar samkvæmt Kyoto-bókuninni, fáum að auka losunina um 10% frá viðmiðunarárinu 1990. Þar að auki fáum við undanþáguákvæði upp á 1.600 þúsund tonn á ári að meðaltali í fjögur á fyrsta skuldbindingartímabilinu. Þetta er ekki samdráttur í losun og síst af öllu þegar þessi umhverfisráðherra mælir svo fyrir því, að ofan á þessa aukningu sem við fáum samkvæmt Kyoto-bókuninni og samkvæmt undanþáguákvæðinu, þá ætlast hún til að fyrirtækin kaupi sér enn aukinn kvóta í gegnum skógrækt og landgræðslu eða með því að 

Herra forseti. Ég held að á þessum tímapunkti í umræðunni sé rétt að halda því til haga að loftslagsvandinn, losun gróðurhúsalofttegunda, er hnattrænn vandi. Það var á forsendum endurnýjanlegrar íslenskrar orku sem við fengum íslenska ákvæðið í Kyoto-bókuninni. Það var einungis á þeim forsendum sem við fengum þetta ákvæði og eitt af því sem er áskilið og þetta eru ströng skilyrði, var að við skuldbundum okkur jafnframt til að nota ávallt bestu fáanlegu tækni. Það er rétt í þessu samhengi að nefna, af því að þingmenn, t.d. hv. þm. Jóhann Ársælsson, hafa aðeins velt því upp hvernig við ætluðum að ná markmiðum okkar, að þeim ströngu markmiðum sem voru sett, bæði í álverinu í Straumsvík og Norðuráli, miðað við losunina hjá þeim árið 1990, höfum við náð. Markmiðið um losun undir 0,14 tonn á framleitt tonn af áli náðist hjá Norðuráli árið 2003 og það er aðeins um  
            

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um skattlagningu skipaútgerðar. Þetta frumvarp er flutt í tengslum við frumvarp um íslenska alþjóðlega skipaskrá. Vegna ríkisaðstoðar annarra ríkja hafa mál skipast þannig að öll kaupskip Íslendinga í millilandasiglingum sigla undir erlendum fánum og eru launatekjur áhafna þeirra skattlagðar þar. Tilgangur þessa frumvarps er að stuðla að því að kaupskipaútgerðin flytjist aftur til landsins. Í því skyni er í frumvarpinu lagt til að veitt verði opinber aðstoð við kaupskipaútgerðir með tvennum hætti. Í fyrsta lagi er lagt til að farin verði sú leið sem margar þjóðir hafa farið með því að setja sérstaka löggjöf um skattlagningu kaupskipaútgerða sem tekur mið af stærð skipa en ekki af afkomu rekstrar þannig að lagður verði á svonefndur tonnaskattur. Slíkur skattur er m.a. í Danmörku, Færeyjum, Noregi, Hollandi og á Írlandi. Lagt er til að útgerðarfélög sem skattskyld eru hér á landi og hafa skráð kaupskip sín á íslenska alþjóðlega skipaskrá eigi kost á að velja milli tekjuskatts á hagnað og skatts sem ræðst af flutningsrými skipaflotans. Skattstofninn ákvarðast þá sem tiltekin krónutala á hver hundrað nettótonn skips fyrir hvern sólarhring og síðan greiðist 18% skattur af þeim stofni. Gert er ráð fyrir að tekjur af þessum skatti verði óverulegar eða í kringum 1,5 millj. kr. Í frumvarpinu er í öðru lagi lögð til opinber aðstoð við hlutafélög og einkahlutafélög sem gera út kaupskip skráð á íslenska alþjóðlega skipaskrá og eru skattskyld hér á landi. Lagt er til að aðstoðin felist í fjárframlögum sem svari til 90% tekjuskatts og útsvars af launum áhafna, að teknu tilliti til persónuafsláttar og sjómannaafsláttar, en þeir skattar mundu að öðrum kosti renna til annarra ríkja. Viðlíka aðstoð er veitt í ýmsum öðrum ríkjum, svo sem í Færeyjum og Danmörku. Erfitt er að segja fyrir um fjárhagsleg áhrif af lögfestingu frumvarpsins þar sem það fer eftir því hversu mörg skip verða skráð hér á landi í kjölfarið. Ákvarðanir bæði íslenskra og erlendra fyrirtækja um það munu ekki aðeins ráðast af því hversu hagstætt skattaumhverfið þykir vera heldur einnig af mismunandi launakostnaði eftir löndum og fleiri þáttum. Kaupskip í íslenskri eigu eru talin vera um 30 talsins og til að gefa til kynna hugsanlega stærðargráðu beinna áhrifa má taka sem dæmi að helmingur þeirra verði skráður hér á landi. Einnig væri þó hugsanlegt að erlendir aðilar sæju sér hag í að skrá skip sín hér á landi. Ef gengið er út frá því að meðalfjöldi í áhöfn 15 skipa sem færi lögheimili sitt til Íslands verði 17 manns og að árslaun þeirra verði um 4,3 millj. kr. að meðaltali er útkoman sú að heildarskatttekjur, að meðtöldu tryggingargjaldi, yrðu um 225 millj. kr. og styrkurinn yrði nálægt 155 millj. kr. Beinn nettóávinningur hins opinbera yrði þannig tæplega 70 millj. kr. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni 1. umr. verði frumvarpinu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að komið er fram frumvarp á hv. Alþingi sem getur orðið til þess að hér á landi verði aftur skráð kaupskip undir íslenska skipaskrá og það stefni til þess að farmenn sem starfa á þeim skipum greiði hér skatta og skyldur eins og kveðið er á um í frumvarpinu. Verið er að bregðast við því sem upp hefur komið vegna þess hver þróunin hefur orðið á þessum atvinnumarkaði á undanförnum áratugum og nú er svo komið, hæstv. forseti, að öll kaupskip Íslendinga eru skráð undir erlendum fána og starfsmenn skipafélaganna greiða sína skatta og skyldur erlendis. Nýlega eða fyrir ekki mörgum árum fóru Færeyingar og Írar þá leið sem hér er verið að leggja til og hafa náð þeim árangri að þar hefur skipastóllinn stækkað verulega og skipum undir fána þessara ríkja hefur fjölgað, m.a. hafa íslensk skip verið skráð í Færeyjum svo dæmi sé tekið. Ég tel að það sé meira en tímabært að bregðast við með þeim hætti sem hér er verið að leggja til og reyna þannig að tryggja að þessi atvinnugrein rísi aftur til vegs og virðingar hér á landi undir íslenskum fána og að margfeldisáhrifin sem af þessum störfum verða í þjóðfélaginu fái aftur notið sín fyrir íslenskt þjóðfélag í framtíðinni. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að þær reglur sem hér er verið að móta um það hvernig þetta umhverfi geti orðið verði til þess að Ísland verði á ný samkeppnisfært í siglingum að og frá landinu.

Virðulegi forseti. Ég lýsi ánægju minni yfir því frumvarpi sem hér er lagt fram um skattlagningu kaupskipaútgerðar og tek undir með hv. síðasta ræðumanni. Um leið og ég fagna því þakka ég hæstv. fjármálaráðherra fyrir að hafa komið með þetta frumvarp sem lengi hefur verið í deiglunni og mikið rætt, mikið deilt um og mikið tekist á um meðal sjómanna og útgerða annars vegar og ríkisins hins vegar, ríkisvaldsins. Hér er á ferðinni mikið þarfaþing og ekki þarf annað en að vitna til þess merkilega hlutar sem gerst hefur í sambandi við skráningu á íslenska flugflotann. Það eru einar 80, 90 þotur sem eru skráðar á Íslandi en tæplega helmingur er í förum til og frá landinu. Þetta er því hið mesta þarfaþing og auk þess að efla kaupskipaútgerð eins og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á skiptir ákaflega miklu máli að í landinu haldist áfram sú þekking og reynsla sem hefur skapast meðal íslenskra farmanna.

Hæstv. forseti. Ég á eftir að kynna mér þetta frumvarp betur en þegar á heildina er litið tel ég að hér sé verið að stíga framfaraskref. 

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann - gæti hv. þingmaður hlýtt á mál mitt? Hv. þingmaður, ég er að fara í andsvar. Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé hrifinn af svona skattasamkeppni milli landa.

Hæstv. forseti. Almennt er ég það nú ekki, ég er almennt á móti alhæfingarpólitík. Ég er með því að láta skynsemina ráða í hverju máli.

Herra forseti. Ég stóð í þeirri meiningu að hv. þingmaður væri prinsippmaður. Hann er það greinilega ekki. Það fer eftir að aðstæðum hver afstaða hans er, hvort hann er með eða á móti lögum og svona skattasamkeppni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd. Í frumvarpinu er annars vegar lagt til að verndun bergtegunda og steinda verði styrkt, hins vegar er lagt til að möguleikar til endurskoðunar stjórnvaldsákvarðana á grundvelli náttúruverndarlaga verði auknir frá því sem nú er með því að mæla fyrir um kærurétt umhverfisverndar og útivistarsamtaka vegna ákvarðana sem varða náttúruvernd. Á undanförnum mánuðum hafa komið til úrlausnar stjórnvalda mál sem varða nám sjaldgæfra steinda og bergtegunda. Þau mál hafa m.a. varðað friðlýst svæði og þessi mál gefa að mínu áliti tilefni til að styrkja ákvæði náttúruverndarlaga um vernd slíkra sérstæðra fyrirbrigða í náttúrunni. Brottnám steinda og bergtegunda er óafturkræft og því mikilvægt að tryggja verndun þeirra tegunda sem hafa hátt verndargildi. Að fengnum tillögum Náttúrufræðistofnunar Íslands og Umhverfisstofnunar er lagt til að ákvæði 53. gr. náttúruverndarlaga um friðlýsingu verði breytt þannig að það nái jafnframt til bergtegunda og bergforma. Þannig verður einnig unnt að friðlýsa slíkar náttúrumyndanir annaðhvort svæðisbundið eða yfir landið allt. Jafnframt þessu er lagt til að ákvæði um röskun friðlýstra náttúruminja verði styrkt. Kveðið verði á um að innan friðlýstra náttúruverndarsvæða sé óheimilt að losa um, nema brott eða skemma hrafntinnu í formi bergglers sem og tæra silfurbergskristalla lengri en 5 cm. Er lagt til að sama regla gildi um sjaldgæfar tegundir steinda og bergs sem friðlýstar kunna að verða samkvæmt 53. gr. laganna. Auk þess er lagt til að kveðið verði á um að óheimilt sé að nema brott eða losa steingervinga af fundarstað. Lagt er til að aðeins verði heimilt að víkja frá þessum reglum í þágu jarðfræðirannsókna. Meginregla stjórnsýsluréttarins varðandi kæruaðild er sú að aðeins þeir sem eiga lögvarinna hagsmuna að gæta geti kært stjórnvaldsákvörðun. Á sviði umhverfisréttarins er viðurkennt að kæruaðild geti verið rýmri en á öðrum réttarsviðum. Á sviði náttúruverndar gildir svokallaður almannaréttur, þ.e. réttur almennings til umferðar um landið og náttúruupplifunar. Þykir því eðlilegt að þessi sami réttur nái einnig til umhverfisverndarsamtaka og útivistarsamtaka þegar um er að ræða stjórnvaldsákvarðanir um náttúruvernd. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni 1. umr. verði þessu máli vísað til hv. umhverfisnefndar.

Hæstv. forseti. Ég fagna þeim þætti þessa frumvarps sem lýtur að aukinni vernd fyrir steindir í náttúru Íslands og segi að það er bara vonum seinna að þessi ákvæði skuli vera sett inn í lög. Undanfarið höfum við verið að reyna að vekja athygli á þessu, m.a. með því að auðlindanefndin, sem skilaði skýrslu sinni í október sl., vakti athygli á því að steindir nytu ekki nægilegrar verndar í íslenskri löggjöf og er það vel að hér sé verið að bæta úr hvað þetta varðar. Hins vegar er verið að ræða hér um kæruaðild þeirra sem eiga hagsmuna að gæta í stjórnvaldsákvörðunum er lúta að umhverfismálum. Nú er það svo, eins og segir í greinargerð með þessu frumvarpi, að á sviði umhverfisréttarins er viðurkennt að kæruaðild geti verið rýmri í umhverfismálum en á öðrum sviðum og á sviði náttúruverndar gildir svokallaður almannaréttur, þ.e. réttur almennings til umferðar um landið og náttúruupplifunar og það þyki eðlilegt að kæruréttur nái í náttúruverndarlögum einnig til umhverfisverndarsamtaka og útivistarsamtaka. Þetta er auðvitað af hinu góða líka en á sama tíma vil ég benda á að réttur almennings til að lögsækja stjórnvöld vegna stjórnsýsluákvarðana í umhverfismálum hefur verið þrengdur í löggjöf upp á síðkastið fyrir tilstilli núverandi ríkisstjórnar. Það hefur verið gert með breytingu á einkamálalögum þar sem þeir sem hingað til hafa getað sótt mál af þessu tagi í gegnum gjafsóknarákvæði einkamálalaga geta það ekki lengur. Það má rifja það upp að hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason mælti fyrir frumvarpi eða í gegnum þingið fór frumvarp á hans vegum á árunum 2003–2004, þ.e. á 130. löggjafarþingi, þar sem þessi gjafsóknarákvæði voru þrengd til muna. Stjórnarandstaðan mótmælti því harðlega og flutti breytingartillögu sem gengi út á það að meginreglur gjafsókna yrðu með því móti að almenn heimild til gjafsóknar á grundvelli þess að úrlausn máls hefði verulega almenna þýðingu er varði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjenda kæmi aftur inn í lögin og við höfum verið þess fýsandi að gera breytingu á einkamálalögunum hvað þetta varðar. Ég er enn við sama heygarðshornið í þessum efnum. Ég held að þessi stjórnvöld standi sig ekki nægilega vel hvað það varðar að heimila eða tryggja það að aðilar hafi möguleika á því að leita réttar síns og fá réttláta málsmeðferð fyrir dómi þegar um er að ræða mál er varða umhverfið. Ástæðan er sú að ríkisstjórnin hefur leyft sér að lögfesta einungis eina af þremur stoðum Árósasáttmálans svonefnda.  Ég tel að hér vanti ákveðna þætti upp á og kem til með að sjá til þess eða mun mælast til þess að málið verði skoðað mjög vel í umhverfisnefnd og við eigum eftir að sjá hvaða niðurstöðu málið fær síðan á endanum eftir umfjöllun nefndarinnar.

Forseti. Hér eru í raun og veru tvö frumvörp í einu. Annars vegar frumvarp um betri lagaumbúnað um steindir í náttúruverndarlögunum og hins vegar um rétt almennings eða almannasamtaka í tengslum við náttúruverndarlögin. Ég skal hafa mjög stutt mál um hinn fyrri hluta sem ég fagna að sjá hér í frumvarpsformi og tel að ekki muni standa á neinum að samþykkja, einkum í ljósi nýliðinna atburða sem ég ætla ekki að fara nánar ofan í nema með þeim hætti að okkur er skylt að tryggja að þeir endurtaki sig ekki. Að ekki verði sótt sjaldgæft og verðmætt grjót af fjöllum ofan til þess að skreyta húsakynni og byggingar þótt svo hafi verið gert áður enda aðrar leiðir til þess nú á tímum. Um hinn þátt frumvarpsins er ég ekki alveg sammála síðasta hv. ræðumanni. Ég held að þótt mörg viljum við gjarnan að einstaklingar hafi kærurétt, þá leiði það ekki beint af Árósasamningnum, væri hann í gildi, en ég er reiðubúinn til að breyta um afstöðu í þessu ef mér er sýnt fram á að þetta hald mitt sé ekki rétt. Það vekur hins vegar athygli að hvergi er minnst á Árósasamninginn í greinargerðinni með frumvarpinu. Í greinargerðinni er látið eins og hann sé ekki til þótt íslensk stjórnvöld hafi skrifað undir hann á sínum tíma.  Þess vegna verður greinargerðin óneitanlega svolítið skrýtin því þar er m.a. sagt að ákvæðið um að umhverfis- og útivistarsamtök skuli njóta sama réttar og þeir sem eiga hina svokölluðu lögvörðu hagsmuni, að það sé samið með hliðsjón af 19. gr. frumvarps til laga um Vatnajökulsþjóðgarð. En svo vill til að ég hef skoðað frumvarp til laga um Vatnajökulsþjóðgarð og þar er ekkert minnst á útivistarsamtök eða rétt þeirra í þjóðgarðinum eða nokkurs staðar annars staðar. Það er yfir höfuð ekki minnst á útivistarsamtök. Það er ákaflega lítið fjallað um rétt annarra en þeirra sem búa í sveitarfélögunum umhverfis jökulinn til að ráðskast og regera með það land sem þar er uppi. Ég furða mig svolítið á þessu en ég kann líka að taka ábendingum. Ábendingin í athugasemdinni um 5. gr. í frumvarpinu er auðvitað til okkar umhverfisnefndarmanna, til að tryggja rétt útivistarsamtaka mjög kirfilega í því frumvarpi sem hæstv. umhverfisráðherra hefur nú lagt með nokkrum hætti inn til umhverfisnefndar. Ég vil túlka þetta aðeins djarfar, ég vil túlka þetta þannig að þessi óþarfa en merkilega tilvísun til frumvarpsins um Vatnajökulsþjóðgarð hafi þá merkingu að umhverfisráðherra sé í hjarta sínu sé ósáttur við þá meðferð sem þar er veitt almannahagsmunum öðrum en þeim sem hinir svokölluðu heimamenn knúðu fram í sérstakri skýrslu og hafa verið með nokkuð djarflegar yfirlýsingar um síðan, þ.e. að umhverfisráðherra sé með þessum nánast ljóðræna hætti að segja okkur í umhverfisnefndinni að við eigum að taka mark á hagsmunum umhverfisverndarsinna og útivistarfólks, þ.e. víðtækum almannahagsmunum, þó að sá almenningur sé ekki endilega búsettur á þeim svæðum sem snerta friðlandið. Ég skal segja það almennt að hvað sem Árósasamningnum líður þá tel ég að a.m.k. í þjóðgörðum eða friðlandi og á þjóðlendum á Íslandi, þar sem við erum ekki nema 300 þúsund manns enn, þá eigi einstaklingar að geta átt rétt sjálfir og þurfi ekki að klæða sig í hjúp einhverra samtaka til þess að leggja fram kærur og skipta sér af stjórnsýslu og ákvörðunum í umhverfismálum. Ég hef áður sagt það úr þessum stól og á nefndarfundum að saga okkar síðustu ár er full af dæmum um djarfhuga og réttsýna einstaklinga sem með góðu framtaki sínu hafa jafnvel bylt hér heilum lagakerfum og leitt til framfara fyrir þjóðina. „Nú rís sú öld sem einliðann virðir“, var ort hér fyrir svo sem einni öld, og ég held að við sem ekki höfum týnt okkur í einherjafylliríi sjálfstæðismanna, við eigum að taka mark á þeim frelsisboðskap sem Einar Benediktsson flutti hér fram um leið og hann lagði áherslu á rétt alþýðunnar og á það að velta í rústir og byggja á ný. Ég sé að alþingismenn fylgjast agndofa með þessari ræðu og ég þakka þeim fyrir athyglina sem hún vekur hér. Þrátt fyrir þessa hugleiðingu mína og álit mitt og ýmissa annarra sem einkum kom fram í deilunni um þetta í langdreginni meðferð okkar hér á þinginu í endurskoðun laganna um mat á umhverfisáhrifum, þá vil ég nú samt óska hæstv. umhverfisráðherra til hamingju með að hafa sett þetta hér inn í þetta góða frumvarp. Vegna þess að með því er hún auðvitað að uppfylla ákvæði þeirra samninga sem við enn höfum ekki staðfest, þ.e. Árósasamningsins. Til þess að menn haldi ekki að þetta sé eitthvert bull í mér þá er ég hér með þetta mikla plagg sem ég spurði hæstv. umhverfisráðherra um á dögunum og heitir, með leyfi forseta: „Árósasamningurinn um aðgang að upplýsingum, þátttöku almennings í ákvarðanatöku og aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum. Greining á íslenskri löggjöf með hliðsjón af ákvæðum Árósasamningsins. Niðurstaða nefndar.“ Þessi niðurstaða er gefin út í umhverfisráðuneytinu 28. september 2006 og ég er örugglega fyrsti maðurinn sem prentar hana út af vef umhverfisráðuneytisins. En þar er einmitt fjallað um þá löggjöf sem þarf að breyta í framhaldi af Árósasamningnum. Þar eru einmitt nefndar einna fyrstar í umfjölluninni tvær greinar náttúruverndarlaganna um löggjöf á sviði umhverfisráðuneytisins. Þar er talað um 38., 41. og 47. gr. Og nú er bara að vígbúast og halda áfram þessu ferli, forseti, fyrir hæstv. umhverfisráðherra, og ég vænti þess að við sjáum hér sams konar endurskoðun á lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda. Á lögunum um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu. Á lögunum um meðhöndlun úrgangs. Á lögunum um hollustuhætti og mengunarvarnir. Á lögunum um vernd Breiðafjarðar. Á lögunum um matvæli. Á lögunum um dýravernd. Á lögunum um eiturefni og hættuleg efni og lögunum um erfðabreyttar lífverur. Í niðurstöðu nefndarinnar, sem í sátu greinilega mjög fínir fagmenn undir stjórn eins af hinum ágætu starfsmönnum í umhverfisráðuneytinu, en þar er meira mannval en í flestum öðrum ráðuneytum  Ég sé að hæstv. umhverfisráðherra hefur tekið eftir þessu og er nú byrjuð að stíga þau skref að innfæra Árósasamninginn í löggjöfina sem undir hana heyrir. Ég óska henni til hamingju með það og ég hvet aðra ráðherra til að gera slíkt hið sama.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tveimur frumvörpum, annars vegar frumvarpi til laga um mannvirki, sem er 662. mál á þskj. 1004, og hins vegar frumvarpi til skipulagslaga, sem er 661. mál á þskj. 1003. Vorið 2002 ákvað umhverfisráðuneytið að ráðast í heildarendurskoðun skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997, og í því skyni voru skipaðar tvær nefndir. Þær nefndir skiluðu vorið 2006 tillögum sínum í formi tveggja frumvarpa, annars vegar frumvarpi til skipulagslaga og hins vegar frumvarpi til laga um mannvirki. Í nefnd um endurskoðun byggingarhlutans áttu sæti fulltrúar umhverfisráðuneytis, forsætisráðuneytis, Samtaka iðnaðarins, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Brunamálastofnunar. Nefndin hafði samráð við fjölmarga aðila við gerð frumvarpsins, þar með talinn sérstakan ráðgjafarhóp sem var skipaður helstu hagsmunaaðilum á sviði mannvirkjamála. Sumarið 2006 fór fram af hálfu umhverfisráðuneytisins víðtæk kynning á framangreindum frumvörpum og voru þau send 159 aðilum til umsagnar, þar á meðal öllum sveitarfélögum landsins. Jafnframt kynnti ráðuneytið frumvörpin í fjölmiðlum og á heimasíðu sinni og var almenningi gefinn kostur á að gera athugasemdir við efni þeirra. Ráðuneytið fór vandlega yfir þær tæplega sjötíu skriflegu athugasemdir sem því bárust og voru gerðar breytingar á frumvörpunum m.a. vegna þeirra. Í frumvarpi til nýrra laga um mannvirki er lögð til nýskipan stjórnsýslu mannvirkjamála en þó byggt á þeim grunni sem fyrir er. Lögð hefur verið áhersla á að líta heildstætt á alla löggjöf þar sem fjallað er um öryggi og heilnæmi mannvirkja með það að markmiði að gera stjórnsýslu mannvirkjamála sem skilvirkasta, auka faglega yfirsýn í málaflokknum og tryggja samræmt byggingareftirlit um land allt. Lagt er til að sett verði á fót ný stofnun, Byggingarstofnun, sem hafi yfir að ráða faglegri hæfni til að hafa með höndum yfirstjórn byggingareftirlits í landinu með það að meginmarkmiði að auka öryggi mannvirkja og gæði. Gert er ráð fyrir að Byggingarstofnun taki til starfa 1. júní 2007 og undirbúi gildistöku laganna 1. janúar 2009. Á sama tíma, það er 1. janúar 2009, verði Brunamálastofnun lögð niður og verkefni hennar færð undir Byggingarstofnun og ábyrgð á framkvæmdum byggingarmála færð frá Skipulagsstofnun til Byggingarstofnunar. Í frumvarpinu er lagt til að ábyrgð á þeim hluta laganna, nr. 146/1996, um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga sem varðar rafmagnsöryggi í mannvirkjum færist frá Neytendastofu til Byggingarstofnunar en Neytendastofa annast það þó áfram fyrir hönd Byggingarstofnunar að minnsta kosti til 1. janúar 2012 og enn fremur er gert ráð fyrir að eftirlit með lyftum færist frá Vinnueftirliti til Byggingarstofnunar og aðgengismál verði í höndum Byggingarstofnunar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að meginþungi byggingareftirlits í landinu verði áfram í höndum sveitarfélaganna en örfá mannvirki verða þó háð byggingarleyfi og byggingareftirliti Byggingarstofnunar, svo sem virkjanir, mannvirki á hafinu og mannvirki á öryggis- og varnarsvæðum. Gert er ráð fyrir þeirri breytingu að byggingarnefndir verði lagðar niður og sveitarstjórnir komi ekki með beinum hætti að stjórnsýslu byggingarmála. Hlutverk þeirra verður að ráða byggingarfulltrúa sem síðan mun sinna útgáfu byggingarleyfa og framkvæmd byggingareftirlits. Í eðli sínu eru byggingarmál tæknileg mál og þess vegna er eðlilegt að framkvæmd þeirra sé í höndum aðila með sérfræðiþekkingu á því sviði. Ákvarðanir um landnotkun á fyrirkomulagi byggðar verða hins vegar áfram í höndum sveitarstjórna og skipulagsnefnda á grundvelli skipulagslaga. Þar sem lagt er til að skipulags- og byggingarlögum verði skipt í tvenn lög er nauðsynlegt að settar verði skýrar línur um mörk þeirra laga. Gert er ráð fyrir að í lögum um mannvirki verði ákvæði sem varða tæknilega gerð mannvirkja, sérstaklega varðandi öryggi, heilnæmi og aðgengi. Ákvæði er varða útlit mannvirkja og staðsetningu tilheyra hins vegar skipulagslögum. Gert er ráð fyrir að allt byggingareftirlit verði framkvæmt af faggiltum aðila í samræmi við ákvæði skoðunarhandbóka sem Byggingarstofnun býr til. Þetta þýðir að annaðhvort er byggingareftirlit, og þá aðallega yfirferð hönnunargagna og framkvæmd úttekta, framkvæmt á faggiltum skoðunarstofum eða af byggingarfulltrúum sem þá þurfa að hafa fengið faggildingu til að annast slíkt eftirlit. Sama gildir um það beina eftirlit sem Byggingarstofnun mun hafa með höndum. Henni verður annaðhvort heimilt að fela það faggiltum skoðunarstofum eða annast það sjálf og þarf þá að afla sér faggildingar. Í frumvarpinu eru tiltekin þau hæfnisskilyrði sem aðilar þurfa að uppfylla til að geta öðlast faggildingu og er gert ráð fyrir að þau séu misströng eftir umfangi mannvirkjagerðarinnar. Í frumvarpinu er lagt til að fleiri mannvirki en áður verði háð byggingarleyfi. Hér er einkum um að ræða virkjanir, fráveitumannvirki og dreifi- og flutningskerfi rafveitna, hitaveitna, vatnsveitna og fjarskipta, auk mannvirkja á hafi utan sveitarfélagamarka. Í flestum tilfellum verða þessi mannvirki háð framkvæmdaleyfi samkvæmt gildandi lögum en verða samkvæmt frumvarpinu háð byggingarleyfi í staðinn. Áfram er gert ráð fyrir að tiltekin mannvirki falli utan gildissviðs laganna, svo sem hafnir, varnargarðar og samgöngumannvirki. Slík mannvirki og eftirlit með þeim falla undir aðra löggjöf, svo sem vegalög og siglingalög og því eru þau undanþegin ákvæðum frumvarpsins. Í frumvarpinu er lögð á það áhersla að skýra hlutverk og ábyrgð eiganda mannvirkis, hönnuða, byggingarstjóra og iðnmeistara betur en gert er í gildandi lögum og tekið fram að hin endanlega ábyrgð sé eigandans en hann ráði til sín fagaðila sem sjái um afmarkaða þætti mannvirkjagerðarinnar og beri ábyrgð gagnvart eiganda. Þeir sjá um innra eftirlit eigandans og beiti gæðastjórnunarkerfum við undirbúning og stjórn framkvæmda. Í frumvarpinu er leitast við að tryggja öguð vinnubrögð þeirra sem að mannvirkjagerðinni koma með því að gera kröfu um að þeir hafi gæðastjórnunarkerfi varðandi þá þætti rekstrar þeirra sem snýr að lögum og reglum um mannvirkjagerð. Á þetta bæði við um hönnuði, byggingarstjóra og iðnmeistara. Vonast er til að þau ákvæði leiði til bættra vinnubragða við mannvirkjagerð og þar með til hagsbóta fyrir neytendur. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Byggingarstofnun rannsaki sérstaklega tjón á mannvirkjum sem valda manntjóni eða alvarlegri hættu, svo sem af völdum veðurs, jarðskjálfta, flóða eða annarrar náttúruvár eða ef mannvirki t.d. hrynja eða skemmast illa af óþekktum ástæðum. Hugsunin að baki því ákvæði frumvarpsins er að finna orsakir slíkra tjóna og læra af þeim mistökum sem kunna að hafa átt sér stað við hönnun eða gerð mannvirkis. Einnig geta slíkar rannsóknir leitt í ljós að breyta þurfi reglum um hönnun og byggingu mannvirkja. Nokkuð hefur skort á að slíkar rannsóknir fari fram með skipulögðum og markvissum hætti. Þessu til viðbótar skal Byggingarstofnun samkvæmt ákvæðum frumvarpsins árlega gefa út skýrslu um stöðu og þróun mannvirkjagerðar í landinu í því skyni að auka yfirsýn yfir þennan víðfeðma og flókna málaflokk. Þá er lagt til að gjald með nýju heiti, byggingaröryggisgjald, muni fjármagna starfsemi Byggingarstofnunar. Ekki er um nýtt gjald að ræða heldur hefur ákvæði um svokallað brunavarnagjald, sem innheimt hefur verið á grundvelli laga um brunavarnir, verið fært inn í frumvarp til laga um mannvirki. Skattstofn gjaldsins er óbreyttur og er það innheimt áfram af vátryggingarfjárhæð brunatryggingar fasteigna og lausafjár, sem og samsettra vátrygginga sem fela í sér brunatryggingu. Hér er hins vegar lagt til að gjaldið verði hækkað úr 0,045 prómillum í 0,08. Hingað til hefur brunavarnagjaldi einungis verið ætlað að standa undir rekstri Brunamálastofnunar vegna yfirumsjónar með brunavörnum en hér er lagt til að byggingaröryggisgjaldið renni til Byggingarstofnunar og standi þannig undir kostnaði við yfirumsjón byggingaröryggismála almennt. Með því að leggja slíkt gjald á brunatryggingar er gjaldtökunni dreift á mörg ár, þ.e. á allan líftíma mannvirkisins í stað þess að innheimta hærra gjald einu sinni í upphafi mannvirkjagerðar. Eigendur mannvirkja eiga að njóta góðs af yfireftirliti og umsjón Byggingarstofnunar allan líftíma mannvirkisins og því mæla góð rök með því að sú leið verði farin. Þetta er, herra forseti, framsöguræða mín varðandi frumvarp til laga um mannvirki. Ég vil þá snúa mér að frumvarpi til nýrra skipulagslaga, en þau eru mjög þýðingarmikill málaflokkur umhverfismála og verða sífellt umfangsmeiri með vaxandi byggð og atvinnustarfsemi, bæði á höfuðborgarsvæðinu sem og annars staðar. Við gerð skipulags eru teknar ákvarðanir um framtíðarnotkun lands, hvers konar framkvæmdum sé verið að stefna að og hvernig þær falla að annarri landnotkun. Áhrif skipulags á þróun umhverfisins eru í æ ríkari mæli skoðuð samhliða mótun skipulags og þannig verður skipulagsgerð stöðugt mikilvægara tæki til umhverfisverndar og til að treysta sjálfbæra þróun í sessi. Þar sem skipulag er í eðli sínu langtímastefnumörkun hentar það einnig mjög vel sem tæki til umhverfisverndar. Það er grundvallaratriði að vandað sé til verka við gerð skipulags og leitað sé eftir sjónarmiðum þeirra sem skipulagið snertir. Ekki síst er mikilvægt að skipulagsyfirvöld taki ákvarðanir sem eru í sem mestri sátt við íbúa og atvinnulíf sem í hlut eiga. Við ákvörðun um skipulag þarf því oft að horfa til andstæðra sjónarmiða og mikilvægt er að þau séu skoðuð gaumgæfilega og fundinn sé farvegur sáttar. Í frumvarpi til nýrra skipulagslaga er að finna ýmis nýmæli og breytingar á skipulagsþætti gildandi skipulags- og byggingarlaga. Áhersla er lögð á samráð og kynningu við gerð skipulagsáætlana, bæði gagnvart almenningi og opinberum aðilum. Þannig er aukin aðkoma almennings og samráðsaðila við gerð skipulags. Með því er ætlunin að vanda gerð skipulags og tryggja að almenningur og hagsmunaaðilar hafi tækifæri til að koma athugasemdum sínum á framfæri við sveitarfélögin þannig að þau geti tekið upplýsta ákvörðun við afgreiðslu skipulagsáætlunar. Þetta kemur m.a. fram í markmiðsákvæði frumvarpsins þar sem kveðið er á um að tryggja skuli samráð við almenning við gerð skipulagsáætlana og þá er mælt fyrir um svokallaða lýsingu skipulagsverkefnis þar sem gera á grein fyrir áherslum við gerð skipulags, forsendum þess og fyrirliggjandi stefnu og hvernig samráð og kynningu verði háttað gagnvart íbúum og hagsmunaaðilum. Gert er ráð fyrir að vinna við gerð svæðis aðal- og deiliskipulags hefjist með lýsingu á skipulagsverkefninu. Með því er lögð áhersla á að vinna við gerð skipulags sé unnin á gagnsæjan hátt allt frá upphafi. Lögð er áhersla á að skipulagsgerð sé skilvirk og jafnframt sveigjanleg, svo sem varðandi breytingar á skipulagsáætlunum og afgreiðslu þeirra. Þannig er m.a. lagt til að Skipulagsstofnun sé falið það hlutverk að staðfesta svæðis- og aðalskipulagstillögur í stað umhverfisráðherra. Þó er gert ráð fyrir staðfestingu umhverfisráðherra í ákveðnum tilvikum. Með þeirri breytingu er ætlunin að einfalda stjórnsýslu þessara mála þannig að eitt stjórnvald komi að staðfestingu skipulagstillagna í stað tveggja áður og mun það auka skilvirkni við afgreiðslu mála. Skipulagsstofnun mun hafa sama hlutverk og ráðherra varðandi yfirferð skipulagstillagna og á meðal annars að gæta þess að þær séu í samræmi við lög, svo sem samþykkta landsskipulagsáætlun. Þá er lagt til að lögfest verði svokallað rammaskipulag en slíkt skipulag er heildstæð áætlun um uppbyggingu og skipulag ákveðinna hluta aðalskipulags og gefur fyrirheit um hvernig það verður útfært í deiliskipulagi sem veitir íbúum sveitarfélagsins betri upplýsingar um fyrirhugaða framtíðarnotkun lands. Lögð er áhersla á að skýra hlutverk skipulagsáætlana á mismunandi skipulagsstigum og samspil þeirra svo komið sé í veg fyrir skörun einstakra skipulagsáætlana til að tryggja skilvirkni. Lagt er þannig til að skýr greinarmunur sé á svæðisskipulagi og aðalskipulagi. Svæðisskipulagið skal einungis fjalla um sameiginleg hagsmunamál þeirra sveitarfélaga sem standa að því en ekki almennt um staðbundnar ákvarðanir um landnotkun. Ekki er gerð krafa um að svæðisskipulag taki til alls lands viðkomandi sveitarfélaga heldur getur svæðisskipulag tekið til heilla landshluta eða ákveðinna þátta landnotkunar sem nær til fleiri en eins sveitarfélags. Jafnframt er lögð áhersla á að tryggja betur að skipulagsákvarðanir eigi þátt í að stuðla að sjálfbærri þróun um leið og þær séu betur færar um að stuðla að öðrum markmiðum frumvarpsins. Í frumvarpinu er kveðið sérstaklega á um svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins og er lagt til að starfrækja skuli svæðisskipulagsnefnd höfuðborgarsvæðisins sem fer með breytingar og framfylgd þess skipulags. Í frumvarpinu er skilgreint með skýrum hætti til hvers konar ákvarðana deiliskipulag skuli taka, eins og varðandi útlit mannvirkja og form. Þar sem hér er um stefnumótandi þætti að ræða er lagt til að kveðið sé á um slíka þætti í deiliskipulagi en það sé ekki hluti af umfjöllun um veitingu leyfa vegna mannvirkjagerðar eins og nú gildir. Í ljósi framkvæmdarinnar er talið nauðsynlegt að fyrir hendi sé úrræði til að tryggja eftirfylgni á stöðvun framkvæmda í þeim tilvikum þar sem framkvæmdir eru ekki í samræmi við lög. Skipulagsstofnun er fengið slíkt hlutverk í frumvarpi þessu en stofnunin hefur að ákveðnu leyti gegnt eftirlitshlutverki með framkvæmdaleyfisskyldum framkvæmdum með því að vera í samskiptum við einstaka sveitarstjórnir og benda á atriði sem lagfæra þarf oft eftir ábendingar sem stofnuninni hefur borist. Hér er lagt til að stofnunin geti fylgt slíkum ábendingum eftir ef á þarf að halda. Í gildandi lögum er ekki fyrir hendi skýr farvegur fyrir ríkisvaldið til að setja fram almenna stefnumörkun í skipulagsmálum sem markar stefnu um skipulagsákvarðanir sem varða almannahagsmuni og sem geta leyst úr ágreiningsmálum, t.d. á milli ríkis og einstakra sveitarfélaga, um skipulagsmál er varða þjóðarhagsmuni. Eins og í gildandi skipulags- og byggingarlögum verður höfuðábyrgð á skipulagsgerð áfram hjá sveitarfélögum um leið og lögð er áhersla á forræði sveitarfélaga á skipulagsmálum er hins vegar viðurkennd þörf á að ríkisvaldið leggi til heildstæða sýn í skipulagsmálum í svokallaðri landsskipulagsáætlun sem lögð verður til grundvallar við skipulagsgerð sveitarfélaga og sem þau eru bundin af við gerð skipulags. Hér væri fyrst og fremst um að ræða stefnumótun um landnotkun sem varðar almannahagsmuni svo sem um grunngerð á landsvísu eins og samgöngukerfi, orkuöflunar- og dreifikerfi, náttúruvernd, útivist og aðra landnotkun á svæðum sem varðar þjóðarhagsmuni, eins og miðhálendi Íslands, þar sem horft er til þess hvernig framtíðarnotkun lands eigi að vera á því svæði með tilliti til orkunýtingar, náttúruverndar og umferðar. Þannig er landsskipulagsáætlun fyrir miðhálendi Íslands stefnumörkun ríkisvaldsins um frekari uppbyggingu á því svæði eins og orkunýtingu, vegaframkvæmdir og staðsetningu nauðsynlegra skipulagsþátta. Jafnframt yrði í landsskipulagsáætlun sett fram heildstæð áætlun um verndun svæða á miðhálendi Íslands sem samkomulag væri um að ekki eigi að nýta til framkvæmda heldur halda sem ósnortnum til upplifunar og útivistar. Landsskipulagsáætlun verði lögð fram á Alþingi sem tillaga til þingsályktunar eftir víðtækt samráðsferli í stjórnkerfinu og við Samband íslenskra sveitarfélaga. Gert er ráð fyrir í frumvarpinu að fyrsta landsskipulagsáætlunin verði lögð fram á Alþingi árið 2009 og fjalli um stefnumörkun á miðhálendi Íslands. Eins og áður sagði er gert ráð fyrir að aðalskipulags- og svæðisskipulagstillögur sveitarfélaganna verði að meginstefnu til háðar staðfestingu Skipulagsstofnunar og hefur Skipulagsstofnun það hlutverk að sinna eftirliti með skipulagsákvörðunum sveitarfélaga og tryggja að samræmi sé á milli skipulagsáætlana og við stefnu ríkisins varðandi landnotkun og byggðaþróun. Þá er lagt til að samvinnunefnd miðhálendisins, sem fer með skipulagsmál á miðhálendi Íslands, verði lögð niður. Við fyrirhugaða gildistöku frumvarpsins 1. janúar 2009, verði það að lögum, eiga öll sveitarfélög í landinu hafa lokið við gerð aðalskipulags í sínu sveitarfélagi, en í gildandi lögum er kveðið á um að að liðnum tíu árum frá gildistöku þeirra laga, eða 1. janúar árið 2008, skuli öll sveitarfélög hafa gert aðalskipulag. Þannig verður við gildistöku þessa frumvarps lokið því mikilvæga hlutverki samvinnunefndar miðhálendisins að samræma aðalskipulag sem liggur að miðhálendinu við svæðisskipulag miðhálendisins. Þá er lagt til að umhverfisráðherra leggi fram á Alþingi 2009 fyrstu tillögu til þingsályktunar um landsskipulagsáætlun en henni er ætlað að fjalla um stefnumörkun á miðhálendi Íslands eins og ég hef þegar sagt. Fyrstu landsskipulagsáætlun er þannig ætlað að taka yfir stefnumótandi þætti svæðisskipulags miðhálendisins. Með vísan til framangreindra breytinga á skipan mála er ekki talin þörf á að samvinnunefnd miðhálendisins haldi áfram störfum þar sem lagt er til að verkefni hennar verði færð til ríkisvaldsins og viðkomandi sveitarfélaga. Herra forseti. Ég hef rakið meginefni þessara tveggja frumvarpa, annars vegar frumvarps til laga um mannvirki og hins vegar frumvarps til skipulagslaga. Ég legg til að þeim frumvörpum verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar. En rétt er að taka fram, herra forseti, að þessi mál eru seint fram komin, mun seinna en ráðagerð var um. Í þeirri tilvísun felst ekki sú ætlun til umhverfisnefndar að þessum málum verði lokið fyrir þinglok, en þrátt fyrir það vil ég árétta það geysimikla umsagnarferli sem frumvörpin fóru í, til um 160 aðila og 70 aðilar skiluðu umsögnum. Frumvörpin hafa jafnframt verið á heimasíðu ráðuneytisins þar sem almenningi hefur verið gefinn kostur á að skila athugasemdum um þau. Það hafa því margir lagt hönd á plóginn með athugasemdir um frumvörpin.