Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hafa borist tilnefningar frá öllum þingflokkum til setu í samstarfsnefnd um heildarendurskoðun lögræðislaga, nr. 71/1997, samkvæmt þingsályktun nr. 41/149, sem var samþykkt á Alþingi 19. júní 2019. Nefndina skipa Bryndís Haraldsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir, Karl Gauti Hjaltason, Þórarinn Ingi Pétursson, Guðmundur Andri Thorsson, Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, Hanna Katrín Friðriksson og Inga Sæland. Forseti fer þess á leit við þann þingmann sem efstur var tilnefndur að kalla nefndina saman til fyrsta fundar.

Eins og tilkynnt var í upphafi þingfundar í gær hefur borist bréf frá Jóni Þór Ólafssyni, 8. þm. Suðvest., um að hann segi af sér sem 5. varaforseti Alþingis. Samkvæmt því er nú á dagskrá þessa fundar kosning 5. varaforseta. Borist hefur ein tilnefning, um 3. þm. Reykv. n., Helga Hrafn Gunnarsson. Þar sem ekki eru fleiri tilnefndir en kjósa skal lýsi ég Helga Hrafn Gunnarsson réttkjörinn sem 5. varaforseta Alþingis og óska honum velfarnaðar í starfi.

Samkomulag er milli forseta og formanna þingflokka um fyrirkomulag umræðunnar í dag. Í upphafi verður mælt fyrir nefndarálitum í öllum málunum samkvæmt venjulegum ræðutímareglum og andsvör leyfð. Eftir það verða umræður um öll málin saman þar sem venjulegar ræðutímareglur munu gilda. Ef þörf krefur er gert ráð fyrir að forseti hitti formenn þingflokka seinni partinn til að tryggja að umræðunni verði lokið fyrir kl. 20 í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum og lögum um Orkustofnun frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín fjölda gesta. Nær 30 gestir hafa komið og við fengum umsagnir frá 19 aðilum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003, sem rekja má til innleiðingar þriðju raforkutilskipunarinnar. Breytingarnar lúta fyrst og fremst að því að efla raforkueftirlit Orkustofnunar með því að skýra nánar hlutverk og sjálfstæði stofnunarinnar þar sem hún sinnir eftirliti með aðilum á raforkumarkaði. Fyrir nefndinni komu fram ýmis sjónarmið um stjórnskipuleg álitamál tengd innleiðingu þriðja orkupakka ESB. Þau heyra ekki efnislega undir nefndina og hafa fengið umfjöllun fyrir utanríkismálanefnd. Verður því ekki fjallað um þau atriði hér. Fram kom almennur stuðningur við að efla sjálfstæði Orkustofnunar og veita henni úrræði til að styðja við eftirlitshlutverk hennar. Með frumvarpinu er lagt til að sá hluti starfsemi Orkustofnunar sem lýtur að raforkueftirliti verði sjálfstæður gagnvart ráðherra. Með því gæti ráðherra ekki gefið Orkustofnun almenn eða sérstök fyrirmæli um framkvæmd eftirlitsins. Ráðherra færi eftir sem áður með almennt eftirlit með starfrækslu, fjárreiðum og eignum Orkustofnunar sem tilheyra raforkueftirliti. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að breytingarnar sem lagðar eru til tryggðu ekki nægjanlega það sjálfstæði sem þriðja raforkutilskipunin gerir kröfu um. Nefndin telur að með því að færa raforkueftirlit í sjálfstæða einingu sem er undanskilin forræði ráðherra séu þær kröfur sem tilskipunin gerir uppfylltar. Með 6. gr. frumvarpsins eru lagðar til hækkanir á eftirlitsgjöldum. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að um umtalsverða hækkun væri að ræða. Nefndin telur að horfa verði til þess að undanfarin ár hefur verið tap af rekstri raforkueftirlits Orkustofnunar og með þriðju raforkutilskipuninni er gert ráð fyrir auknum verkefnum. Má sem dæmi nefna nýjar skyldur á sviði neytendaverndar og eftirlits með smásölu- og heildsölumarkaði auk þátttöku í ACER sem bent hefur verið á að geti eflt stofnunina, aukið skilvirkni í eftirliti, styrkt þekkingu og auðveldað stofnuninni að fylgjast með þróun raforkumarkaðarins. Fram komu ábendingar um að ákvæði frumvarpsins þar sem lagt er til að Orkustofnun fái heimild til álagningar stjórnvaldssekta gæti valdið erfiðleikum í framkvæmd þar sem orðalag þess væri opið og víðtækt. Meiri hlutinn telur ákvæðið nógu afmarkað. Þær greinar laganna sem taldar eru upp fela í sér alvarlegri brot, svo sem að fá ekki leyfi fyrir flutningsvirkjum og virkjunum, blanda saman sérleyfisstarfsemi og annarri starfsemi og fara ekki eftir ákvæðum sem gilda um gjaldskrár og tekjumörk. Þá muni stofnunin geta lagt stjórnvaldssektir á aðila sem sinna ekki kröfum stofnunarinnar um úrbætur eða brjóta ítrekað gegn ákvæðum raforkulaga. Orkustofnun er bundin af ákvæðum stjórnsýslulaga og óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttar við ákvörðun um álagningu stjórnvaldssekta og ber því að gæta tiltekinna reglna við slíka ákvörðun, svo sem um meðalhóf. Meiri hlutinn telur eðlilegt að í ljósi neytendaverndar séu gerðar ríkar kröfur til aðila á raforkumarkaði. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Við 4. gr. a. Í stað orðanna „stjórnvaldssekt á aðila sem brýtur“ í 1. málslið 1. mgr. b-liðar komi: stjórnvaldssektir á aðila sem brjóta. b. Í stað orðanna „10 hundraðshlutum“ í 1. málslið 2. mgr. b-liðar komi: 10%. 2. Í stað orðanna „koma til framkvæmda“ í 2. málslið 9. gr. komi: öðlast þó gildi. Undir þetta ritar meiri hluti atvinnuveganefndar og Þorgerður K. Gunnarsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk þessu. Aðrir sem skrifa undir eru hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, Halla Signý Kristjánsdóttir, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Birgir Ármannsson, Kolbeinn Óttarsson Proppé og Njáll Trausti Friðbertsson. Virðulegi forseti. Ég hef hér reifað nefndarálit meiri hluta atvinnuveganefndar vegna breytinga á raforkulögum sem snýr að Orkustofnun. Málið um innleiðingu þriðja orkupakkans hefur verið rætt og er engu við það að bæta. Eftir að hafa farið yfir málið í heild sinni virðast engin stórtíðindi birtast með innleiðingu þriðja orkupakkans. Þau birtust með innleiðingu fyrsta og annars pakkans. Með þriðju raforkutilskipuninni er einkum leitast við að taka á eftirfarandi atriðum: Hert er á kröfum um aðskilnað samkeppnis- og sérleyfisþátta, raforkueftirlit er eflt, samstarf raforkueftirlits aukið og neytendavernd aukin. Það má því segja að breytingarnar birtist í þessu frumvarpi, aukin neytendavernd. Þegar annar orkupakkinn var innleiddur var gerð sú krafa að raforkueftirlitið væri óháð hagsmunum raforkufyrirtækja og með þriðju tilskipuninni er gert ráð fyrir að einungis eitt stjórnvald fari með raforkueftirlit. Það skal einnig vera lagalega aðgreint og óháð öllum opinberum aðilum eða einkaaðilum að því er varðar starfsemi. Aðildarríkin skulu ábyrgjast sjálfstæði eftirlitsvaldsins og þannig tryggja óhlutdrægni. Ég gríp hér niður í umsögn Hilmars Gunnlaugssonar, lögfræðings í orkurétti, sem var einn af þeim sem sendu nefndinni umsögn um málið. Hann segir, með leyfi forseta: „Náið samstarf getur samt viðgengist, t.d. við samkeppniseftirlitið. - Þessi krafa þriðja orkupakkans um að bæta við kröfu um sjálfstæði raforkueftirlitsins frá opinberu valdi (pólitík) er eðlileg, sérstaklega á Íslandi, þar sem stærstur hluti starfandi raforkufyrirtækja (a.m.k. mælt í starfsemi) er í opinberri eigu. Í þessu felst ekki að verið sé að stofna „landsreglara“ sem lúti boðvaldi frá Evrópu.“ Það samstarf sem við eigum við Evrópulöndin í gegnum EES gefur okkur tækifæri til að bæta það sem gott er og laga það sem er ábótavant. Samstarf og samvinna Evrópuþjóða í raforkumálum nær allt til byrjunar sjötta áratugarins og fleiri ríki hafa verið að bætast í hópinn. Þau markmið sem unnið hefur verið að snúa að raforkuöryggi, framboði raforku, neytendavernd, markaðsmálum, orkunýtingu, sjálfbærri og grænni orkuframleiðslu, baráttu gegn orkufátækt o.s.frv. Innleiðing sameiginlegrar orkulöggjafar hér á landi ætti fyrst og fremst að fela í sér tækifæri en ekki ógnanir. Virðulegi forseti. Ég sem neytandi á orkumarkaði get fagnað bættri neytendavernd og bættu aðgengi að öruggri orku, bæði fyrir heimili og fyrirtækjastarfsemi. Það eru íslenskar aðstæður og íslensk raforkulög og reglur sem við þurfum að einbeita okkur að.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir kynninguna. Í þessari umræðu hefur ofboðslega margt verið sagt um hvað þessi þriðji orkupakki eigi að fela í sér. Við það að lesa frumvarpið, hlýða á hv. þingmann og lesa nefndarálitið sem hv. þingmaður fór yfir sé ég ekki þá ógurlegu hluti sem var spáð, kannski ekki endilega hér í þessum þingsal heldur mikið til úti í samfélaginu líka. Fyrir einhverjum mánuðum var sagan sú að hingað ætti að koma einhver stofnun á vegum ESB sem ætti að fá að ráða öllu o.s.frv. Þegar maður les frumvarpið lítur það ekkert öðruvísi út en frumvarp sem hæstv. ráðherra gæti lagt fram að eigin frumkvæði, alveg án tillits til allra tilskipana Evrópusambandsins. Maður finnur ekkert í þessu frumvarpi, svo ég fái séð, sem er á einhvern hátt öðruvísi en í venjulegu frumvarpi nema það vill svo til að það er í samræmi við tilskipun sem við ákveðum væntanlega á mánudaginn að samþykkja. Í ljósi þessa langar mig að spyrja hv. þingmann hvort eitthvað hafi komið fram við meðferð málsins sem bendi til þess að fleiri frumvörp séu á leiðinni eða eitthvað fleira sem löggjafinn eigi eftir að gera til að innleiða þriðja orkupakkann í samræmi við þingsályktunartillöguna sem við ræddum hér í gær, með öðrum orðum hvort þetta sé allt og sumt, hvort þetta sé heila klabbið sem við höfum verið að ræða í sambandi við lagalega innleiðingu á þessum pakka. Eru einhverjar upplýsingar um að seinna meir komi fleiri frumvörp til að klára ferlið eða er málið klárað með þessu frumvarpi og því næsta sem er hér til umræðu á eftir?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir andsvarið. Hann spyr hvort við eigum von á fleiri frumvörpum sem gætu leynst í þessari tilskipun. Við höfum ekki fengið neinar upplýsingar um það. Eins og eðlilegt er í frágangi með svona frumvörpum á eftir að gefa út einhverjar reglugerðir sem eiga þá að styðja frumvarpið. Engar upplýsingar um annað hafa borist nefndinni og ég spurði hæstv. ráðherra áðan hvort von væri á einhverju og svo er ekki.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum og lögum um Orkustofnun (EES-reglur, viðurlagaákvæði) frá minni hluta atvinnuveganefndar. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003, sem rekja má til innleiðingar þriðju raforkutilskipunarinnar. Breytingarnar lúta fyrst og fremst að því að efla raforkueftirlit Orkustofnunar með því að skýra nánar hlutverk og sjálfstæði stofnunarinnar þegar hún sinnir eftirliti með aðilum á raforkumarkaði. Með breytingu á lögum um Orkustofnun er m.a. verið að auka sjálfstæði raforkueftirlits í samræmi við þriðju raforkutilskipunina, 2009/72/EB, um sameiginlegar reglur um innri raforkumarkað ESB. Þetta sýnist gert til að búa Orkustofnun undir þátttöku í samstarfi evrópskra eftirlitsstofnana á orkumarkaði undir forystu Samstarfsstofnunar eftirlitsaðila á orkumarkaði (ACER). Í lögfræðilegri álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar er bent á að samkvæmt d-lið 1. mgr. 37. gr. tilskipunar 2009/72/EB er það meðal skyldna landsbundinna eftirlitsaðila í aðildarríkjunum að, með leyfi forseta, „fara að, og framkvæma, allar viðeigandi lagalega bindandi ákvarðanir (ACER) og framkvæmdastjórnarinnar“. Með „lagalega bindandi“ ákvörðunum ACER er vísað til ákvarðana sem stofnunin tekur samkvæmt 7., 8. og 9. gr. margnefndrar reglugerðar (EB) nr. 713/2009. Í tilvitnaðri álitsgerð Friðriks Árna og Stefáns Más kemur fram að ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, fari með vald til að taka ákvarðanir á grundvelli reglugerðar nr. 713/2009, þ.e. gagnvart EES/EFTA-ríkjunum, samanber ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí 2017. Segja þeir að þrátt fyrir að valdið sé þannig formlega hjá ESA sé ljóst að ACER muni hafa mikið að segja um efni ákvarðana sem ESA tekur á grundvelli reglugerðarinnar, enda semur ACER drög að ákvörðunum og leggur þau fyrir ESA. Þetta verklag held ég að sé öllum ljóst. Höfundar segja í framhaldinu að velta megi fyrir sér hvort ákvörðunarvaldið sé í raun hjá ACER og að hlutverk ESA sé aðallega formlegs eðlis í því skyni að fyrirkomulag reglugerðarinnar samræmist betur tveggja stoða kerfinu. Segja þeir að færa megi rök fyrir því að í raun sé ákvörðunarvaldið að hluta til framselt stofnun sem heyrir undir Evrópusambandið og stendur utan EFTA-stoðarinnar, þ.e. ACER. Friðrik Árni og Stefán Már lýsa því sem meginatriði að drög að ákvörðunum eru í grunninn samin af ACER og að áhrif ACER á efni ákvarðana ESA hljóti því að vera veruleg. Virðist þannig, segja þeir, gert ráð fyrir því að stefnumótun varðandi efni og framkvæmd umræddra ákvæða reglugerðar nr. 713 muni einkum fara fram á vettvangi ACER þrátt fyrir að ESA eigi vissulega aðkomu að því ferli og geti haft áhrif á það. Minni hlutinn telur að ekki verði litið fram hjá ábendingu þeirra Friðriks Árna og Stefáns Más að fyrirkomulag eins og hér hefur verið lýst fellur illa að tveggja stoða kerfi EES-samningsins, sem þeir segja meðal þeirra viðmiðunaratriða sem litið er til við mat á því hvort framsal ríkisvalds til alþjóðlegrar stofnunar rúmist innan stjórnarskrárinnar Í 1. og 2. gr. frumvarpsins, samanber og 6. gr., er heimiluð 45% hækkun á núverandi gjaldtöku Orkustofnunar vegna raforkueftirlits af flutningsfyrirtækjum og dreifiveitum en greiðendur þessara gjalda fá með frumvarpinu samhliða viðurkenningu á því að kostnaður þeirra verður eitt af viðmiðunum við afmörkun tekjumarka. Engin gögn fylgja þessari tillögu að lagabreytingu sem staðfesta eða sýna fram á þörf fyrir slíka hækkun á raforkueftirlitsgjöldum. Minni hlutinn telur það alvarlegt þegar til þess er litið að í ákvæðinu felst að greiðendur fá heimild til að varpa þessum kostnaði á neytendur. Sú staðreynd er ein staðfesting þess hvernig innleiðing þriðja orkupakkans felur í sér kostnaðarauka fyrir neytendur enda er þessi hækkun rökstudd með því einu að með þriðja orkupakkanum felist auknar skyldur á sviði neytendaverndar og eftirlits með smásölu- og heildsölumarkaði, auk þátttöku í ACER. Enginn annar stendur að baki þessum auknu skyldum bandalagsréttar en almennir neytendur eins og lagafrumvarpið staðfestir. Minni hlutinn telur alvarlegan þátt þessa frumvarps hina rúmu heimild sem Orkustofnun fær til álagningar stjórnvaldssekta. Sú heimild er allt of opin og víðtæk eins og fram kom hjá mörgum þeirra gesta sem komu fyrir atvinnuveganefnd. Almennt ber að gjalda varhuga við því þegar stjórnsýslustofnanir fá svo rúmar heimildir til sektarálagningar enda felast í því miklar valdheimildir sem almennt eru á hendi dómstóla. Ábendingar hafa borist nefndinni um að rúm heimild Orkustofnunar til álagningar stjórnvaldssekta gæti valdið erfiðleikum í framkvæmd þar sem orðalag ákvæðisins væri opið og víðtækt. Þrátt fyrir þetta virðist meiri hluti nefndarinnar telja ákvæðið nógu afmarkað án þess þó að rökstyðja það sjónarmið. Til samanburðar má vísa til sektarheimildar samkvæmt lögum nr. 90/2018, um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, en þar eru sektarheimildir mun afmarkaðri og nákvæmari. Hér er um að ræða þátt sem aðildarríki hafa visst sjálfdæmi um hvernig er innleitt í löggjöf en í frumvarpinu er ekkert vikið að því hvort verið sé að ganga lengra en leitt verður af tilskipun 72/2009/EB. Minni hlutinn telur að hér beri að afmarka sektarheimildir Orkustofnunar mun betur enda í sama frumvarpi verið að auka og styrkja sjálfstæði þessarar stjórnsýslustofnunar. Ætti hér a.m.k. að hafa hliðsjón af ákvæðum laga nr. 90/2018 um sektarheimildir Persónuverndar og miða annars vegar við fasta krónutölu og hins vegar við hlutfall af veltu. Að mati minni hlutans ber löggjafanum að afmarka slíkar sektarheimildir stjórnsýslustofnana með þeim hætti að lagaákvæðin sjálf tilgreini hámarksfjárhæðir sekta miðað við alvarleika brota. Þannig sé hámarkssekt vegna minni alvarlegra brota lægri og í tilvikum alvarlegri brota hærri. Þetta er ekki gert í frumvarpinu. Þá er að mati minni hlutans kveðið á um allt of háar sektarheimildir í frumvarpinu. Telur minni hlutinn að hámarkssektir ættu a.m.k. að vera helmingi lægri, þ.e. 5% af veltu í stað 10%. Bæði almennum og sértækum varnaðaráhrifum má ná fram með slíkri sektarheimild. Hér skal það sérstaklega haft í huga að þolendur slíkra sekta eru í flestum tilvikum fyrirtæki með afar mikla veltu og koma háar sektarheimildir verulega niður á starfseminni. Nær öll þessi fyrirtæki eru jafnframt í opinberri eigu og gegna þeirri grundvallarstarfsemi fyrir samfélagið að framleiða og selja rafmagn í lokuðu orkukerfi. Ákvæði bandalagsréttar eru samin með tilliti til margfalt stærri ríkja en Íslands og allt annarra markaðsaðstæðna á raforkumarkaði en eiga við hér á landi. Því verður að gera þá kröfu að sektarheimildir sem þessar séu ekki teknar gagnrýnislaust upp úr bandalagsrétti og innleiddar í íslensk lög án þess að fram fari nein rýni á hvort og að hvaða marki slíkar sektarheimildir eiga við miðað við íslenskar aðstæður og hvort þær nái yfirleitt þeim tilgangi sem stefnt er að. Þar dugir ekki að láta það eitt nægja í leitinni að réttlætingarrökum að benda á að Orkustofnun sé bundin af ákvæðum stjórnsýslulaga og óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttar við ákvörðun um álagningu stjórnvaldssekta og beri því að gæta tiltekinna reglna við slíka ákvörðun, svo sem um meðalhóf. Undir þetta nefndarálit minni hluta rita Ólafur Ísleifsson og Jón Þór Þorvaldsson.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að eyða tíma í að elta ólar við það sem hér er vitnað í í álitsgerð Friðriks Árna og Stefáns Más. Það er orðið dálítið hvimleitt hvernig hv. þingmenn Miðflokksins og fleiri skrumskæla þá álitsgerð og fara algjörlega fram hjá lokaniðurstöðu þeirra kumpána, bara eins og þeim hentar. Mér finnst þetta sannast sagna ekki mjög virðingarverð meðferð á gögnum frá sérfræðingum. Hins vegar er fullt af pólitískum álitamálum í þessu minnihlutaáliti sem er vert að ræða og ágætisgrundvöllur til að skiptast á skoðunum um það. Í álitinu kemur fram að minni hlutinn sé á móti og óttist þessa hækkun á raforkueftirlitsgjaldinu. Staðreyndin er sú að það er tap af raforkueftirlitinu í dag. Telur hv. þingmaður að við eigum að reka það raforkueftirlit með tapi? Og þessi umrædda hækkun þýðir að hver kílóvattstund fyrir raforku sem er mötuð inn á flutningskerfið hækkar um 0,18 aura. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég vil láta þess getið, vegna ummæla sem féllu hér, að ég tel mér frjálst að vitna til þeirra fræðimanna sem um þetta mál hafa fjallað, ég hef gert það og mun halda því áfram. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að ég mun ekki óska eftir heimild frá einum eða neinum til að vitna í þau rit og þá fræðimenn sem ég tel skipta máli við meðferð þessa máls. Það sem hér er meðfram öðru lögð áhersla á er mikil hækkun á núverandi gjaldtöku. Hún er 45% og ég leyfi mér ósköp einfaldlega að benda á þá tölu. Hér er mjög mikil hækkun og hún hefur í það minnsta ekki verið fyllilega rökstudd. Það væri kannski nær að hv. þingmaður, sem er mikill og eindreginn stuðningsmaður þessa máls, rökstyddi það með vísan til efnislegra þátta.

Forseti. Ég nenni ekki svona ómerkilegum popúlískum mælskubragðaleik eins og að ég hafi á einhvern hátt verið að banna hv. þingmanni að gera eitthvað. Hann verður að þola það eins og maður að aðrir hafi skoðun á því sem hann gerir. Hv. þingmaður vék sér fimlega undan spurningu minni. Telur hv. þingmaður að 0,18 aura hækkun á hverja kílóvattstund sé of mikil hækkun? Telur hv. þingmaður að það eigi að vera tap á raforkueftirliti Orkustofnunar? Telur hv. þingmaður að greiða eigi það tap úr ríkissjóði eða er í lagi að hækka þetta og hver á þá hækkunin að vera? Hv. þingmaður hlýtur að hafa einhverjar greiningar á bak við það ef hann telur þetta of hátt. Að lokum: Er hv. þingmaður á móti því að færðar verði á Orkustofnun auknar skyldur á sviði neytendaverndar og eftirlits með smásölu- og heildsölumarkaði?

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef engin gögn í höndunum til að leggja mat á þessa spurningu hv. þingmanns.

Nú?


             Gæti ekki hugsast að koma mætti við hagræðingu í eftirlitsstarfsemi 

Virðulegi forseti. Í nefndaráliti hv. þingmanns er fjallað um það sem er kallað lagalega bindandi ákvarðanir ACER í 37. gr. tilskipunar 72/2009 og þar er vitnað í og sagt að það sé meðal skyldna landsbundinna eftirlitsaðila í aðildarríkjunum að fara að, og framkvæma, allar viðeigandi lagalega bindandi ákvarðanir ACER eða ESA og framkvæmdastjórnarinnar. Strax á eftir er síðan sagt að þessar lagalega bindandi ákvarðanir varði 7., 8. og 9. gr. reglugerðar nr. 713/2009, sem varðar einmitt sæstreng, sem gera ráð fyrir því að það séu tengingar á milli landa. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvaða ákvarðanir nákvæmlega eru það sem ESA eða ACER myndu vilja að Orkustofnun tæki í sambandi við 7., 8. og 9. gr. reglugerðar nr. 713/2009 án sæstrengs á Íslandi? Hvað er það sem ESA eða ACER gæti hugsanlega viljað að Orkustofnun tæki ákvörðun um í sambandi við það ef enginn 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þau ákvæði sem mestu eru talin skipta í reglugerð 713/2009 sem eindregið hefur verið varað við af hálfu tveggja lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar að verði innleidd hérna eru þau sem mestu máli skipta og þá kannski einkanlega og ekki síst 8. gr. Það sem hér er til umræðu er þetta samhengi á milli stofnana sem við eigum aðild að annars vegar og hins vegar annarra sem við eigum ekki aðild að. Við eigum aðild að Eftirlitsstofnun EFTA en ekki að hinni evrópsku orkustofnun ACER. Það sem hér er uppi er ósköp einfaldlega greining á því hvernig sambandið er á milli þessara stofnana þannig að við séum í þeirri aðstöðu að 

Virðulegi forseti. Mér heyrist hv. þingmaður vera að svara einhverri annarri spurningu en þeirri sem ég spurði. Ég var ekki að spyrja um það sem kemur fram seinna í álitinu um samband ESA og ACER heldur um það hvernig ACER eða ESA myndu vilja stjórna eða segja Orkustofnun fyrir verkum í sambandi við 7., 8. og 9. gr. reglugerðar nr. 713/2009 á meðan hér er enginn sæstrengur. Þessar greinar varða einungis þær aðstæður þar sem sæstrengur er hérna. Fyrirvararnir sem ég veit að hafa enga þýðingu fyrir ESA, og koma þeirri stofnun ekkert við enda ræður íslensk stjórnarskrá á Íslandi, gera það alveg skýrt að við erum ekki að taka það upp í þessi lög eins og sést á frumvarpinu sjálfu. Það er ekki verið að afhenda eitthvert vald til ACER og ESA sem samræmist þeim ótta sem birtist í þessu nefndaráliti. Núna er enginn sæstrengur á Íslandi. Segjum sem svo að ACER vilji fara í stríð við Ísland vegna þess að stofnunin er bara í vondu skapi og ákveður að sparka í Ísland af því bara. Á hvaða grunni myndi hún gera það? Hvað er það sem Ísland er að gera eða ekki að gera sem ACER myndi vilja að Ísland gerði eða gerði ekki meðan enginn sæstrengur er á Íslandi? 

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki eins fær í loftfimleikum og hv. þingmaður, að vera að tala um að við eigum von á einhverju stríði eða ógnunum frá ACER. Ég er þess ekki umkominn að segja hvað þessi stofnun myndi eða myndi ekki taka sér fyrir hendur gagnvart okkur eða einhverjum öðrum í framtíðinni. Það sem málið snýst um er hvaða valdheimildir eru þarna og hvaða aðstaða er uppi milli okkar, ESA og þeirra. Því sem er uppi í þessu máli er mjög ítarlega lýst og því er varpað upp í álitsgerð þeirra félaga, sem ég ætla að varast að nefna til að ýfa ekki allt of mikið suma hérna, að menn umgangist tveggja stoða kerfið með hæfilegri virðingu, það eru mín orð, ekki þeirra, að þarna sé 

Herra forseti. Þetta er áhugavert mál því að hér erum við kannski loksins að komast að kjarna innleiðingar þriðja orkupakkans hér á landi. Hann snýst ekki um eignarhald á orkufyrirtækjum, yfirráð yfir auðlindum eða sæstreng, heldur neytendavernd, samkeppni á raforkumarkaði. Það eru áhrifin sem við munum finna fyrir af þriðja orkupakkanum. Hér er fyrst og fremst verið að treysta þá stofnun sem ber þar ábyrgð, Orkustofnun, í raforkueftirliti sínu til að tryggja hagsmuni neytenda og fyrirtækja í landinu þegar kemur að virkri samkeppni á markaði. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Hvað er það í þessu eftirlitsfyrirkomulagi sem truflar svo mjög hann og flokk hans þegar það er með nákvæmlega sama hætti og við eigum með fjármálamarkað, persónuvernd og fjölmarga aðra þætti hins sameiginlega innri markaðar EES-svæðisins? Með hvaða hætti ættum við þá að leysa úr fyllilega sambærilegum eftirlitsþáttum ef við ættum ekki að styðjast við sams konar fyrirkomulag? 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég fagna því að hann er a.m.k. nær því að vera á málefnalegum nótum en hann sýndi sig vera hérna í gær. Það ber að þakka og virða. Hv. þingmaður ræðir um hvaða tillögur Miðflokkurinn hefur í málinu. Ég myndi halda að hv. þingmaður ætti að vera farinn að gera sér grein fyrir því að sú tillaga sem við höfum uppi í málinu er hin sama og aðaltillaga lögfræðilegra ráðunauta sem ríkisstjórnin sjálf kvaddi til starfa, þ.e. að við biðjumst undan því að innleiða reglugerðir 713 og 714 sem hvort eð er eiga ekki við hérna vegna þess að við erum ótengd við Evrópu. Ég vek athygli á athyglisverðri ræðu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hér í gær þegar hann lýsti þeirri skoðun að 

Eftir situr, herra forseti, spurning mín: Hvernig ætti að hátta þessu eftirliti? Er hv. þingmanni ekkert annt um samkeppni á raforkumarkaði? Þurfum við ekki að hafa skilvirkt og gott eftirlit með samkeppni á raforkumarkaði sem er gríðarlegt hagsmunamál fyrir heimilin í landinu? Og hvað er athugavert við þetta fyrirkomulag sem hér er viðhaft varðandi samstarf stofnana okkar við alþjóðastofnanir sem er nákvæmlega sama fyrirkomulagið og við höfum svo víða annars staðar innan EES-samningsins, innan hins sameiginlega markaðar? Hvernig ættum við að leysa úr því með öðrum hætti en nákvæmlega í því tveggja stoða kerfi sem við styðjumst við innan EES-svæðisins á þessum sameiginlega markaði eins og svo mörgum öðrum? Það er kjarnaspurningin. Orkumál eru partur af EES-samningnum og hafa verið frá upphafi. Er hv. þingmaður að leggja það til að við tökum EES-samninginn upp með þessum hætti? Við erum ekki að tala um 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að svara þessu. Svarið er mjög einfalt. Orkupakkinn, sá þriðji, samanstendur af átta gerðum eftir því sem næst verður komist. Þar af lúta fjórar að jarðgasi. Við erum undanþegin þeim samkvæmt ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar af því að jarðgas á ekki við á Íslandi. Hinar gerðirnar lúta að samstarfi sem á við þegar fyrir liggur raforkutenging á milli landa. Slík raforkutenging er ekki fyrir hendi hér og þess vegna væri eðlilegast og réttast að gera eins og þeir leggja til og gera að sinni megintillögu, þeir félagar, ég ætla að leyfa mér að nefna það þó það ýfi suma, þeir félagar Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson, og þeir staðfestu á fundi utanríkismálanefndar 

Herra forseti. Við hv. þm. Ólafur Ísleifsson erum samstiga þegar kemur að því að við viljum ekki framselja aukið vald til erlendra stofnana, jafnvel þó að vafinn sé mjög lítill og flestir segi að það verði ekki, en meðan það er vafi vil ég láta stjórnarskrána njóta hans. Við erum samstiga hvað það varðar. Þetta er valdframsal frá stofnunum ríkisins hérna út á við en mig langar að vita hvort við hv. þm. Ólafur Ísleifsson séum samstiga í öðru, hvort hann sé sammála því að við þurfum að auka valdframsalið, vilja þjóðarinnar, að hún fái valdið frá okkur stjórnmálamönnunum til sín. Mig grunar að hv. þingmaður sé sammála því að þjóðin eigi að fá að greiða atkvæði í þessu máli. Þjóðin greiddi líka atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu 2012 um að fá nýja stjórnarskrá. Er hann hlynntur því eða er þetta valkvætt? Er hann hlynntur því að þjóðin fái sína nýju stjórnarskrá eins og hún ákvað 2012 eða er þetta valkvætt? Það skiptir máli. Nú er stjórnarskrárvinna sem Katrín Jakobsdóttir er farin af stað með og hv. þingmaður eða flokkur hans er aðili að. Ég ætla að spyrja hann 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir að velta upp athyglisverðri hlið á þessu máli. Um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem hann vísar til má segja eitt og annað, m.a. um þátttöku í henni og annað af því tagi. Hún snerist meðfram öðru og einkum um mjög róttæka breytingu í okkar stjórnskipulegu efnum, þ.e. að kasta fyrir róða lýðveldisstjórnarskránni frá 1944 sem var samþykkt hérna með nánast öllum atkvæðum í þjóðaratkvæðagreiðslu á sínum tíma. Hv. þingmaður spyr mig um mína afstöðu. Mín afstaða er sú að það sem ég myndi vilja kalla seigfljótandi breytingar kunni góðri lukku að stýra þegar kemur að breytingum á stjórnarskrá. Ég legg mikla áherslu á að stjórnarskrá er stjórnarskrá okkar allra og að ákvarðanir um breytingar á stjórnarskrá séu teknar eftir miklar og vandaðar umræður 

Herra forseti. Nú mun þriðji orkupakkinn klárast og nú hefur formaður Miðflokksins skrifað undir það skriflega samkomulag að þetta sé ræðutíminn og þar af leiðandi búinn að afsala sér valdi þingflokksins til að stunda málþóf í þessu máli. Þessi mál verða því kláruð. Svo kemur fjórði orkupakkinn o.s.frv. og við höldum áfram inn í framtíðina. Þá er þetta aftur spurning um hvort þetta sé valkvætt þannig að hv. þm. Ólafur Ísleifsson, ef ég skil hann rétt, á ekki að virða að fullu þjóðarviljann eins og hann birtist í þjóðaratkvæðagreiðslu 2012. Þetta á að vera seigfljótandi og taka aftur til meðferðar. Nú er það til meðferðar hjá Katrínu Jakobsdóttur, hæstv. forsætisráðherra, í stjórnarskrárnefnd hennar þar sem fulltrúi Miðflokksins situr, hv. þm. Sigmundur Davíð og stundum hv. þm. Bergþór Ólason. Þar er talað um þjóðareign á náttúruauðlindum. Þá verjum við okkur í stjórnarskrá fyrir því að missa yfirráðaréttinn yfir þeim, eins og menn eru að tala um að sé í þriðja orkupakkanum þó að mér sýnist það ekki. Þar er umhverfis- og náttúruvernd þannig að við verndum okkur fyrir því að þurfa að virkja meira en við viljum af því að það er stjórnarskrárvarið, af því að sumir segja að við verðum  Er þetta þá ekki eitthvað sem við þurfum að klára? Þetta er bráðmikilvægt til þess að klára á þessu kjörtímabili. Er þingmaðurinn hlynntur þeirri seigfljótandi leið að stjórnarskrárbreytingum í þessum málum sem stöðva þá áhættu sem menn eru að tala um í þriðja orkupakkanum?

Herra forseti. Ég get tekið undir margt í ræðu hv. þingmanns en ekki orðið valkvætt, a.m.k. ekki þegar að mér kemur. Ég lýsti eilitlum efasemdum um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem var hér 2012 og ég vil skýra af hverju. Það var vegna þess að spurningin sem var lögð fyrir var einhvern veginn á þá leið hvort fólk vildi að frumvarp stjórnlagaráðs yrði lagt til grundvallar. Þetta er opið og ekki fyllilega ljóst orðalag. Ég hitti fólk - 

En stjórnarskráin … orkupakkann.

Stjórnarskráin núna með þriðja orkupakkann? Mér heyrist að ég hafi ekki tíma af hálfu forseta  
            

Herra forseti. Ég mæli yfir nefndaráliti frá meiri hluta atvinnuveganefndar um tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun nr. 26/148, um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Nefndin hefur fjallað um málið og í þessu máli fengum við 28 gesti fyrir nefndina og 12 umsagnir. Með þingsályktunartillögu þessari er lagt til að gerð verði breyting á þingsályktun nr. 26/148, um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Fyrir nefndinni var getið um stjórnskipuleg álitamál tengd innleiðingu þriðja orkupakka ESB. Þau heyra ekki efnislega undir nefndina og hafa fengið umfjöllun fyrir utanríkismálanefnd. Verður því ekki fjallað um þau atriði hér. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið með og á móti lagningu sæstrengs. Meiri hlutinn telur rétt að taka fram að með þingsályktunartillögu þessari er einungis verið að árétta að ákvörðunarvald um slíka framkvæmd liggur hjá Alþingi. Auk þess munu fjölmargir aðrir aðilar þurfa að koma að undirbúningi slíkrar ákvörðunar, jafnt opinberir sem einkaaðilar. Við það verða skoðaðir þættir eins og áhrif á umhverfi, samfélag o.fl. Fjölda leyfa innlendra stofnana þarf fyrir slíkri framkvæmd og þyrfti að fara mjög ítarlega í gegnum þá þætti á vettvangi Alþingis. Meiri hlutinn telur að í ljósi mögulegs umfangs slíks verkefnis og þeirra miklu áhrifa sem ákvörðun þar um getur haft á mikilvæga almannahagsmuni sé eðlilegt og nauðsynlegt að Alþingi veiti samþykki fyrir því að í slíkt verkefni skuli ráðist. Meiri hlutinn áréttar að áður en leitað verður eftir samþykki Alþingis skal liggja fyrir ítarleg og heildstæð kostnaðar- og ábatagreining þar sem lagt er mat á umhverfisleg, samfélagsleg og efnahagsleg áhrif tengingar með sæstreng og þeirra framkvæmda innan lands sem henni tengjast. Haldið hefur verið fram að ákvörðunarvald um lagningu sæstrengs kunni að færast frá íslenskum stjórnvöldum og gildi þingsályktunartillögunnar dregið í efa. Meiri hlutinn fellst ekki á þau sjónarmið. Að mati meiri hlutans er orðalag þingsályktunartillögunnar skýrt og tekur af öll tvímæli þar að lútandi. Ákvörðunarvald um lagningu sæstrengs mun ávallt og einvörðungu vera í höndum íslenska ríkisins. Auk þess fer ríkið með óskoruð yfirráð yfir náttúruauðlindum landsins. Þá fylgir reglugerð atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins um innleiðingu á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði sem fylgiskjal með áliti þessu. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við tillögugrein: a. Í stað orðanna „í gegnum“ í 1. málslið komi: um. b. Í stað orðanna „slíkri ákvörðun Alþingis“ í 2. málslið komi: ákvörðun um tengingu með sæstreng. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Njáll Trausti Friðbertsson framsögumaður, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Birgir Ármannsson, Halla Signý Kristjánsdóttir og Kolbeinn Óttarsson Proppé. Þorgerður K. Gunnarsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Ég vil síðan vekja athygli á því að með þingsályktunartillögunni er fylgiskjal þar sem fyrirvarinn kemur fram sem við eyddum miklum tíma í, það var ótrúleg umræða sem við áttum hérna í vor þar sem alltaf var verið að leita að fyrirvara. Það var svolítið erfitt þegar menn komust ekki að í þingsal til að mæla fyrir fyrirvaranum. Hann var löngu tilbúinn. Hann var alltaf í skjölum málsins sem við vorum að eiga við. Mér þótti margt hjákátlegt sagt í vor og sumar tengt því og vil benda hv. þingmönnum á að í 3. gr. í fylgiskjalinu er fyrirvarinn. Þar stendur: „Þar sem íslenska raforkukerfið er ekki tengt raforkukerfi annars lands, með grunnvirkjum yfir landamæri, koma ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 713/2009 sem varða raforkutengingar milli landa ekki til framkvæmda á Íslandi á meðan slíkri tengingu hefur ekki verið komið á. Grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verða ekki reist nema að undangengnu samþykki Alþingis og endurskoðun á stjórnskipulegum lagagrundvelli reglugerðarinnar.“ Þar er fyrirvarinn kominn fram. Að lokum vil ég nota tækifærið til vitna í fyrri umr. sem við áttum í apríl um þau mál, með leyfi forseta, en í ræðu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar segir: „Í undirbúningi er flutningslína, norðausturlína svokölluð, sem ber miklu meira rafmagn en við þurfum á að halda. Hún ber nægilegt rafmagn til þess að fóðra sæstreng, fyrir utan að búið er að veita 100 rannsóknarleyfi fyrir svokallaðar smávirkjanir sem eru 9,9 megavött, eða aðeins minni, til að falla undir radarinn varðandi umhverfisáhrif. 100 slíkar smávirkjanir og leyfishafinn er sá sami.“ Leyfishafi þessara 100 leyfa, segir hv. þingmaður, er sá sami. „Við erum því ekkert að tala um einhverjar krúttlegar bændavirkjanir, að einhver bóndi norður í landi eða fyrir vestan sé að virkja bæjarlækinn. Við erum að tala um að einkafyrirtæki er búið að ná sér í 100 rannsóknarleyfi til að byggja 100 smávirkjanir. Þessi 100 leyfi, ef af virkjun yrði, gætu þá orðið til þess að framleidd yrðu í kringum 1000 megavött, sem er allmikið afl og örugglega hægt að nota til að fóðra sæstreng ef til þess kæmi.“ Ég náði í umræðu í apríl að ræða þetta með norðausturlínuna sem hv. þingmaður talaði um þá. Það getur vel verið að ég klári á eftir að fara aðeins í gegnum það mál á nýjan leik. Hins vegar skulum við aðeins ræða þau 100 rannsóknarleyfi sem var mikill æsingur um, 100 rannsóknarleyfi á einn leyfishafa. Svo er farið að tengja þetta við sæstreng, að þetta dugi fyrir sæstreng. Það rétta er að við svari hv. þm. Ólafs Ísleifssonar sem fram er komið á þinginu eru staðreyndirnar þær að það eru 28 umsóknir um rannsóknarleyfi fyrir virkjanir undir 10 megavött. Það er ekki einn leyfishafi sem er að spyrja eða óska eftir því, þeir eru 13, svo því sé algjörlega haldið til haga. Þetta er þvílík bjögun á umræðunni sem hefur verið svo slæm í málinu. Miklu af rangfærslum hefur verið haldið fram. Stundum þarf rétt að kynna sér hlutina, rétt að fara undir yfirborðið, en það er kannski enginn tilgangur í því að fara rétt með málið. Mér leiðist rosalega þegar menn fara rangt með staðreyndir. Það er ekki fallegur leikur gagnvart íslensku samfélagi þegar menn gera slíka hluti eins og í þessu máli, að koma fram eins og menn gera þar og gerðu. Ég held að oft hafi verið minnst á þetta, meira að segja í umræðunni, í málþófinu, aftur og aftur. Þetta komment kom fram minnir mig um miðjan apríl þannig að ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að menn fari svolítið í að uppfræða okkur öll um þau mál eins og öll þessi umræða hefur mikið verið um, þ.e. orkustefnu fyrir íslenska þjóð.  Síðan vonumst við náttúrlega öll til þess, og ég vona að ég fái þá hv. þingmenn Miðflokksins með mér í lið, að við höldum áfram á þeirri vegferð að tryggja Hólasandslínu 3 og Blöndulínu 3 og tryggja þar með raforkuöryggi í Eyjafirði. Auðvitað eigum við líka að fara að tryggja raforkuöryggi á Vestfjörðum og Suðurnesjum því að þetta eru þau þrjú svæði sem hafa verið langverst stödd í raforkumálum þjóðarinnar í a.m.k. 10–15 ár. Ég held að kominn sé tími til að ég stoppi núna. Ég held að það sé rétt að við horfum til framtíðar og höfum einhverja framtíðarsýn í raforkumálum þjóðarinnar og förum að ræða orkumál á Alþingi af meira viti en hefur verið gert undanfarna nokkra mánuði. 
            

Forseti. Eitt þingmál, mál 777, er orkupakkinn sjálfur. Það er í utanríkismálanefnd. Svo er það sem er í atvinnuveganefnd. Við erum að ræða þau mál saman. Fyrst er málið um sjálfstæði Orkustofnunar. Málið sem við erum að ræða núna varðar þingsályktunartillögu um þennan fyrirvara. Mál nr. 3 er að festa í lögin að það þurfi að fara eftir þeim fyrirvara sem var settur samkvæmt íslenskum landslögum. Og hver er fyrirvarinn? Það skiptir máli. Tvö af þessum málum eru fyrirvari annars vegar í formi þingsályktunartillögu sem er sett inn í stefnu um uppbyggingu flutningskerfis raforku og fjórða málið, sem verður mælt fyrir á eftir, varðar raforkuna, að þetta sé sett inn í lögin þannig að fyrirvarinn sé tryggður í lögum. Hvað segir fyrirvarinn? Er hann góður? Já, fyrirvarinn er góður. Er hann nægur? Við vitum það ekki. Það er það sem þeir sem eru á móti þriðja orkupakkanum segja, að hann sé mögulega ekki nægur. En hann getur ekki verið slæmur. Þá spurði ég einmitt Orkuna okkar þegar þeir komu fyrir atvinnuveganefnd: Ókei, ég heyri hvað þið eruð að segja, þið hafið áhyggjur af þessu, þið viljið ekki þriðja orkupakkann, þið viljið segja ykkur alveg frá orkusamstarfinu í heild sinni þegar kemur að EES-samningnum. Erum við þá ekki að tala um að segja upp EES-samningnum? Þetta skiptir allt saman máli í heildarsamhenginu. Tölum hreint og beint um það hvað við erum raunverulega að tala um. Svo spurði ég: Getið þið ekki samþykkt það ef það er gott? Á fundinum sögðu þeir: Já, það er gott við þessa fyrirvara að þeir koma fram. Þeir telja bara að þeir haldi ekki. En það er ekkert slæmt við þá og þeir gætu haft einhver jákvæð áhrif. Ég sagði: Getið þið ekki sett það í umsögn og sent á nefndina þannig að við höfum það sem part af skjölunum? Ég sagði þetta í vor þegar Frosti Sigurjónsson kom frá Orkunni okkar. Ég sagði þetta núna aftur þegar þeir komu í haust. Þeir senda ekki inn umsögn, þeir vilja ekki tala um það jákvæða í þessu sem segir ákveðna sögu. Við verðum að tala um bæði það jákvæða og neikvæða í þessu. Það eru kostir og gallar. Það sem er sagt í þessu máli sérstaklega er að ekki verði ráðist í tengingu raforkukerfis Íslands við raforkukerfi annarra landa í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis. En fólk treystir ekki Alþingi, ókei, en það er búið að festa það í lög. Og hvað verður að gera? Jú, það verður farið í víðtækar rannsóknir á umhverfis- og alls konar áhrifum af þessum þannig að það tefur a.m.k. ferlið 

Forseti biður þingmenn að halda skilgreind tímamörk vel og vandlega.

Herra forseti. Ég náði ekki alveg að fylgja öllu. Ég vil hins vegar nota tækifærið hér og koma inn á það að fulltrúar Orkunnar okkar komu fyrir atvinnuveganefnd í ágúst með kynningu til okkar. Ég ætla aðeins að lesa upp úr aðfaraorðum þeirrar kynningar: „Til að forðast allan misskilning á efni skýrslunnar má taka fram að engin meiri háttar orkuvirki hafa verið reist á Íslandi án þess að Alþingi setti sérstök lög um þá framkvæmd. Ekki er líklegt að sæstrengur frá útlöndum verði lagður og tengdur við íslenska raforkukerfið án slíkra sérlaga. Ef Alþingi kýs að árétta þessa þörf á sérlögum vegna sæstrengs með sérstakri samþykkt er ekkert við það að athuga.“ Ég les aðeins lengra: „Líklegt er að samþykkt þriðja orkupakkans verði túlkuð svo í Brussel og víðar að Íslendingar búist við að verða fullir þátttakendur í orkusambandi Evrópu með tíð og tíma vegna veigamikilla innlendra hagsmuna. Þetta eru röng skilaboð út á við eins og fram kemur víða í skýrslunni. Það er þokkalegur samhljómur um það meðal landsmanna að Íslendingar stjórni nýtingu auðlinda sinna sjálfir og njóti þannig ávaxtanna af því samkeppnisforskoti sem þær gefa kost á, t.d. hagstæðri og hreinni orku fyrir íslenska atvinnuvegi. Það er þokkalegur samhljómur um það meðal landsmanna.“ Ég held að við séum öll þar. Við erum á sama stað í þessu máli. Ég sagði reyndar við þá: Það er ekki bara þokkalegur samhljómur, ég held að sé mikill samhljómur meðal þjóðarinnar um að við nýtum okkar sameiginlegu auðlindir. Ég er að lesa úr skýrslunni og það kemur fram hjá þeim: „Ekki er líklegt að sæstrengur frá útlöndum verði lagður og tengdur við íslenska raforkukerfið án slíkra sérlaga.“ Ég er sammála því og mér finnst bara fróðlegt að þetta komi fram miðað við alla umræðuna sem við eigum í. 

Mér finnst mikilvægt að það komi fram nákvæmlega hvað þessi mál öll þýða. Sjálfur ætla ég að láta stjórnarskrána njóta vafans í orkupakkamálinu sjálfu og mun þar af leiðandi ekki greiða atkvæði með því, ég mun greiða atkvæði á móti þar, en það hef ég gert og ég hef rætt þetta við þingmenn Miðflokksins, m.a. hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, þegar ég gagnrýndi og sagði að þeir yrðu að láta stjórnarskrána njóta vafans á þarsíðasta eða þarþarsíðasta kjörtímabili - þau eru búin að vera svo mörg upp á síðkastið - þannig að ég læt stjórnarskrána njóta vafans ef mér er bent á hann. Það sem þarf að gera aftur á móti er að breyta því hvernig við ákveðum að vera í alþjóðasamstarfi með valdframsalinu þannig að ekki sé vafi með stjórnarskrána og það sé alveg kýrskýrt hvað það er. En það er svo margt í stjórnarskránni okkar sem núna er vafa undirorpið. Varðandi nákvæmlega þetta mál sem við erum að ræða núna og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson mælti fyrir erum við að tala um fyrirvarann. Ég kom seint inn í nefndina í þessu máli, skipti yfir úr atvinnuveganefnd, en er búinn að spyrja um fyrirvarann og ég skil ekki fyrirvarann öðruvísi en það sem stendur: „… ekki verði ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis.“ Treystirðu kannski ekki Alþingi? En síðan segir: „… það samþykki skuli liggja fyrir áður en framkvæmdir við slíka tengingu geta farið á framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar.“ Það er ekki hægt að fara af stað með sæstrenginn nema Alþingi samþykki. Það er hægt að stunda málþóf á Alþingi til þess að koma í veg fyrir að Alþingi samþykki. Ef þetta er samþykkt er búið að tryggja að það er hægt að stunda málþóf ef Alþingi ætlar að heimila sæstreng. Er þetta ekki alveg skýrt? Þetta er þingsályktun. Þetta er fest í lög. Alþingi verður að samþykkja og sama hvort það er í gegnum lög eða þingsályktun er hægt að stunda málþóf. Þarna sjáum við hvort menn eru tilbúnir þegar málin eru svona skýr til að vera málefnalegir. Orkan okkar vill ekki senda inn erindi um að þessi þáttur sé góður og Miðflokksmenn hafa ekki talað vel um þetta mál. Nú skulum við sjá í umræðunni í dag hvort Miðflokksmenn eru 

Herra forseti. Það er ekki einfalt að svara þessum spurningum. Þetta hljómaði kannski svolítið eins og við værum að samþykkja sæstreng og værum að fara beint í umræðu um sæstreng núna og að menn ætluðu að fara í málþóf yfir þeirri umræðu. Er það það sem verið er að fara, að menn óttist að það verði málþóf um þetta bara fljótlega? Þetta er - 

Já.

Já,  Ef við ætlum að hugsa alla hluti svona bara í lífinu gerist ekkert í því lífi vegna þess að við erum svo hrædd við allt og allt og framtíðina að við munum helst vera undir sæng heima hjá okkur og fara varla úr rúminu. Ég verð bara að segja að þetta er of háfleygt fyrir mig. Ég er þá bara svona svakalegur kassi að ég  Það geta svo margar aðrar breytur breyst á þessum árum eða áratugum að ég get ekki metið hvernig tækifæri til málþófs á Alþingi um sæstreng gætu orðið hér um 2050.

Þetta er …

Ha?

Þetta er …

Þetta er bara orðið of langsótt fyrir mig. Ef menn eru þarna í umræðunni í sumar 

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Það sem ég velti fyrir mér er frumvarp til laga sem er breyting á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum, í raun ein grein. Þar stendur, með leyfi forseta: „Með greininni er lagt til að tekið verði fram í 9. gr. a raforkulaga, nr. 65/2003, að um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng fari samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku.“ Það sem ég velti fyrir mér er: Hvernig er staðan ef þessi stefna stjórnvalda fer ekki í samræmi við þá stefnu sem verið er að innleiða með orkupakkanum? Það kom fram í umræðunni í gær að Belgía á í einhverjum vandræðum vegna þess að þar innleiddu menn ekki rétt tilskipun Evrópusambandsins, eða eru alla vega sakaðir um það. Þeir vildu halda sinni eigin stefnu umfram tilskipun Evrópusambandsins. Þessi setning hér, þar sem segir „fari samkvæmt stefnu stjórnvalda“ - eru einhver líkindi með Belgíu-málinu og þessu? Við virðumst ætla að innleiða þetta samkvæmt okkar stefnu, setja ákveðin skilyrði fyrir innleiðingunni. Er það annars konar mál, eða má líkja þessu við Belgíu-málið?

Herra forseti. Það er svolítið langsótt að tengja Belgíu-málið við það sem við eigum við hér. Það eru engin líkindi í málunum. Þetta er bara röng nálgun. Við munum ráða því hvernig við leggjum okkar línur og með hvaða hætti. Við erum með skipulagsvaldið á Íslandi, reyndar sveitarfélögin og síðan eru það íslensk stjórnvöld sem ákveða þessa hluti. Þannig að fyrir mér eru engin líkindi með þessum tveimur málum, svo að því sé haldið til haga. Við höfum fullt forræði yfir því hvernig við stöndum að málum.

Virðulegur forseti. Þingmaðurinn hefur algerlega misskilið spurninguna. Ég var ekkert að spyrja um forræði á línum eða einhverju slíku. Ég var að spyrja um það að ef við breytum löggjöfinni, við skulum hafa það þannig, með þessum hætti - þ.e. við gerum það samkvæmt okkar eigin ákvörðun, samkvæmt okkar eigin stefnu - erum við þá ekki að gera það sama og Belgía er að gera, að fylgja eigin stefnu en ekki stefnu Evrópusambandsins? Við ætlum að innleiða það hér að farið verði samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Eru engar líkur á því að sú stefna fari í bága við stefnu Evrópusambandsins um uppbyggingu flutningskerfis raforku?

Herra forseti. Við erum að innleiða þetta mál á okkar forsendum, með okkar innleiðingarferli. Ég hef ekkert legið yfir þessu máli varðandi Belgana, en það mál, eins og ég skil það, er byggt á því að menn ganga inn í þetta samkomulag um ACER - 2009 er hún stofnuð og starfsemin í Slóveníu hefst 2011 - og það er sá hluti af því samkomulagi sem Belgarnir eru ekki að virða, það innleiðingarferli. Við erum með okkar innleiðingarferli sem er ekki með sama hætti lagt fram eins og gagnvart Belgíu. Þetta eru algerlega aðskilin mál, þessi tvö. Þetta er ekki sami hluturinn. Og það er ekki - 

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum, og ræði hér um tilvísun í stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Þetta nefndarálit er frá minni hluta atvinnuveganefndar. Herra forseti. Frumvarpið sem hér er til umfjöllunar lýtur að breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003. Þar er lagt til að nýrri málsgrein verði bætt við 9. gr. a raforkulaga, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng fer samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku.“ Efnislega felst í þessari breytingu á raforkulögum að sett er tilvísunarregla í lög sem vísar til stefnu stjórnvalda hverju sinni um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Sú stefna er ákveðin í formi þingsályktunar eins og kveðið er á um í 39. gr. a raforkulaga, en þar segir, með leyfi forseta: „Ráðherra leggur á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku.“ Fyrir atvinnuveganefnd liggur samhliða fyrir tillaga til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun nr. 26/148, um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku sem lögð er fram í tengslum við tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 93/2017, um breytingu á IV. viðauka, þ.e. orkuviðaukanum við EES-samninginn. Minni hlutinn bendir á að í lögfræðiáliti Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar sem fylgdi málinu er því lýst að verulegur vafi leiki á því hvort framsal ákvörðunarvalds til ESA, samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, eins og ráðgert er að taka hana upp í EES-samninginn samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí 2017, rúmist innan ákvæða stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Var framangreind afstaða þeirra áréttuð í bréfi til utanríkisráðherra, dagsett 10. apríl 2019. Minni hlutinn lýsir verulegum áhyggjum af því valdframsali sem í innleiðingu umræddrar reglugerðar geti falist og áhrifum á framtíðarskipan orkumála á Íslandi, þar á meðal á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar eins og nánar er rakið í tilvitnaðri álitsgerð. Virðist tillögu til breytingar á þingsályktun nr. 26/148 ætlað að fela í sér áskilnað af hálfu Alþingis þess efnis að ekki verði ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annarra landa um sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis. Í stað þess að tryggja hinn mikilvæga áskilnað um ákvörðunarvald Alþingis í mikilvægu hagsmunamáli almennings með því að mæla beint fyrir um það í lögum að það skuli vera Alþingi sem taki ákvörðun um hvort ráðist sé í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annarra landa er efnisreglan sett í þingsályktun. Með lagabreytingunni í máli þessu er vísað til þingsályktunar. Minni hlutinn telur þessa lagabreytingu ekki fullnægja því markmiði að tryggja fullt ákvörðunarvald Alþingis um lagningu sæstrengs. Telur minni hlutinn enn fremur að sú aðferð sem hér er viðhöfð, við að tryggja mikilvæga almannahagsmuni, nái ekki tilgangi sínum ef ætlunin er að tryggja hið yfirlýsta markmið framangreindra tillagna. Ófullnægjandi er að stjórnvöld sem vilja áskilja með skýrum hætti ákvörðunarvald Alþingis um tengingu landsins við raforkukerfi annarra landa um sæstreng skuli gera þann áskilnað í þingsályktun. Þingsályktanir eru viljayfirlýsingar Alþingis sem sæta sérstakri meðferð. Þær eru tillögur í ályktunarformi og ræddar við tvær umræður á Alþingi. Þingsályktanir kunna að geyma reglur sem skylda framkvæmdarvaldið til ákveðinna athafna en það er fátítt að þær geymi bindandi reglur líkt og lög gera. Enda þótt Alþingi samþykki þingsályktanir og þær geymi iðulega bindandi fyrirmæli, standa þær ætíð lægra en lög. Meðferð þingsályktana er einfaldari en meðferð lagafrumvarpa og auk þess á annar aðili löggjafarvaldsins, forseti Íslands, ekki hlut að samþykkt þeirra. Minni hlutinn tekur undir tillögu Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar um að málið verði tekið upp að nýju í sameiginlegu EES-nefndinni á grundvelli 102. gr. EES-samningsins með það fyrir augum að Ísland fái undanþágu, m.a. frá umdeildum reglugerðum, nr. 713/2009 og 714/2009.  Undir þetta álit rita Ólafur Ísleifsson og Jón Þór Þorvaldsson.

Forseti vill vekja athygli ræðumanns á því og spyrja hvort hann hafi ekki verið að mæla fyrir nefndaráliti í máli nr. 792, en á dagskránni var raunar mál nr. 791, breyting á þingsályktun nr. 26/148.

Má ég þá ekki líta svo á að ég sé búinn að mæla þegar að því kemur?

Við skulum taka það til skoðunar.

Forseti. Til þess að þetta grautist ekki saman sem það virðist gera í þessari umræðu - fjórði orkupakkinn grautast inn í þann þriðja og fyrsti og annar grautist inn í þann þriðja - og til að við höldum þriðja orkupakkanum skýrum vil ég nefna að þriðji orkupakkinn er þingsályktunartillaga sem var tekin fyrir í utanríkismálanefnd og var rædd hér í gær. Nú erum við með þrjú mál. Þau voru tekin fyrir í atvinnuveganefnd. Fyrsta málið varðar sjálfstæði Orkustofnunar. Mælt hefur verið fyrir því, bæði minni hluti og meiri hluti. Það var gert hér rétt áðan. Svo mælti Njáll Trausti Friðbertsson fyrir meirihlutaáliti með þingsályktunartillögu, sem er fyrirvari. Svo er það fjórða málið - hv. þm. Ólafur Ísleifsson ræddi um það og grautaði öllu saman, en við verðum að aðskilja þetta - sem er lagafrumvarp um að festa þingsályktunartillöguna í lög um stefnumótunina. Þau tvö mál sem við erum byrjuð að ræða svolítið saman um eru fyrirvarar, annars vegar í formi þingsályktunartillögu um að ekki verði lagður sæstrengur nema Alþingi komi að, sem þýðir að málþófsréttur Alþingis virkjast ef menn ætla að fara að leggja sæstreng. Það sem hv. þm. Ólafur Ísleifsson var að tala um núna er lagafrumvarp um að það skuli festa þessa þingsályktun, um aðkomu Alþingis ef það á að fara að leggja sæstreng, inn í lögin. Það er verið að gera hvort tveggja. Þetta er tvöfaldur fyrirvari þarna í formi þingsályktunar og lagafrumvarps, sem verður fest í lög, sem þýðir að sæstrengur verður ekki lagður nema Alþingi komi að því. Fólk treystir kannski ekki Alþingi og ég skil það mjög vel. Að mörgu leyti treystir fólki ekkert Alþingi. Ég tala ekki um þegar stórir hagsmunir eru undir þá treystir fullt af fólki ekki Alþingi. Með þessum frumvörpum er verið að festa í lög - ég er í andsvari við hv. þm. Ólaf Ísleifsson, ég vona að hann sé ekki að fara burtu; nei, hann er kominn aftur - að Alþingi verði að hafa aðkomu að því máli. Ef menn ætla að leggja sæstreng er búið að festa það í þingsályktun og lög að Alþingi verði að hafa aðkomu að því, áður en sæstrengurinn er lagður. Er þingmaðurinn þá ekki bara tilbúinn til að koma hingað upp í ræðustól og stunda málþóf gegn áformum um að leggja sæstreng? Hann fær þá heimild með þessum frumvörpum og þessari þingsályktun.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og vil láta þess getið að ég taldi, greinilega ranglega, að við værum að ræða þessi mál öll saman eins og var lagt upp með, eða ég taldi mig hafa skilið. En ég fagna þessu andsvari hv. þingmanns. Kannski er rétt að vekja athygli á því í þessu sambandi að það er út af fyrir sig ágætt að lögfesta og gera þingsályktunartillögu, alveg hægri vinstri eins og stundum er tekið til orða nú til dags, um að hér verði ekki lagður sæstrengur nema með samþykki yfirvalda. Það er bara ágætt. Það sem er uppi í þessu er að það verður enginn sæstrengur lagður hingað gegn okkar vilja og það er alveg ljóst að það verður ekki flutt hingað inn hrátt kjöt án okkar vilja. Við erum í nákvæmlega sömu stöðu hvað þessi tvö mál varðar. Í hráa kjötinu féll á okkur dómur EFTA-dómstólsins um að við hefðum, eins og það heitir, framið samningsbrot og það af alvarlegra tagi með því að viðhalda 30 daga frystiskyldu við 18°C í mínus. Við getum haldið því áfram. En meðan við gerum það verðum við að þola það og greiða fyrir það með skaðabótum. Og nákvæmlega sama staða er uppi í þessu máli. Ég vitna hér enn einu sinni í neðanmálsgrein 62 þeirra félaga Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst og Stefáns Más Stefánssonar. Þeir segja um sæstreng: 
             „Ekki má gleyma því að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis þar að lútandi gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Þetta er nákvæmlega sama málið.

Forseti. Nákvæmlega. Þannig að við tökum bara sjónarmiðin saman. Þessi mál, þessi tvö mál, annars vegar þingsályktun um fyrirvarann og hins vegar málið sem fylgir í kjölfarið um að lögfesta þann fyrirvara sem er í þingsályktuninni, eru ekkert slæm mál. En hv. þm. Ólafur Ísleifsson segir að það bara haldi ekki og á endanum gætum við lent í skaðabótakröfu og þá muni Alþingi þurfa að beygja sig undir það. Þá er það alveg skýrt og þetta skiptir máli. Þessi frumvörp gera ekkert annað en að styrkja stöðu minni hluta á Alþingi hverju sinni því að þá verður, ef leggja á sæstreng, Alþingi að koma að því. Menn geta ekki farið einhverjar krókaleiðir, reynt að komast fram hjá einhverju. Þá er bara ljóst, Alþingi er að segja það, að Alþingi verður að hafa aðkomu að málinu. Þessi mál styrkja bara stöðu minni hlutans hverju sinni, hann gæti þá reynt að stöðva það með málþófi eða eftir öðrum leiðum. Þá er hægt að varpa fram hugmyndinni: Eigum við að vera í EES o.s.frv.? Hvað þýðir þetta raunverulega? Þá er hægt að eiga allt samtalið áfram. Það er það sem þessi tvö mál gera og þess vegna er ég hlynntur þeim. Ég greiði atkvæði á móti orkupakkanum sjálfum út af vafanum með stjórnarskrána. Eins og ég hef sagt er hann ekki mikill, hann er mjög lítill, en samt er um vafa að ræða. Ég hef skrifað undir eið um að halda stjórnarskrá og þess vegna læt ég stjórnarskrána njóta vafans. Ég er svolítið, hvað á að segja, fastur með það. Ef ég skrifa undir eið þá vil ég halda hann. Mér finnst að ganga eigi alla leið með það. Margir eru ósammála, margir túlka þetta aðeins öðruvísi og ég ber alveg virðingu fyrir því, en ég er þar. Það er bara mjög gott að fá þetta alveg skýrt. Þessi tvö mál gera ekkert slæmt en sumum finnst bara verið að slá ryki í augu fólks, að það haldi ekki, þess vegna getur það mælt á móti því. En það er ekkert á móti því að greiða atkvæði með þessum málum. Þau gera ekkert slæmt. Þau festa bara það sem fólk segir að sé þegar til staðar. Í orðræðunni er bent á að sumum finnist að verið sé að slá ryki í augu fólks, að það sé bara allt saman skýrt á borðinu hver sjónarmiðin eru.

Herra forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanns. Það er nákvæmlega þessi staða sem er uppi að það er enginn skaði skeður þó að menn innleiði þetta og hafi uppi þingsályktanir og lagafrumvarp um að árétta að þessar ákvarðanir séu undir íslenskum stjórnvöldum komnar. Það er ekki vandamálið. Vandamálið er nákvæmlega eins og ég rakti í kjötmálinu. Það mun enginn beita okkur ofbeldi til að við látum af þeirri háttsemi að gera þá kröfu um innflutt kjöt að það sæti frystiskyldu í 30 daga við mínus 18°C. Við höfum alveg fullan rétt til að gera það, en það kostar okkur og það er búið að kosta ríkissjóð nú þegar fjárhæðir sem taldar eru í milljörðum. Það er nákvæmlega þetta sem er uppi. Höfundarnir tveir sem rituðu álitsgerðina, Stefán Már og Friðrik Árni - ég geri mér alveg fulla grein fyrir því að þessi álitsgerð er eins og fleinn í holdi þeirra sem ákafast styðja þessa innleiðingu á þriðja orkupakkanum. En þessir mikilsvirtu lögfræðingar sjá ástæðu til þess að vara Alþingi Íslendinga við því að þessi hætta sé fyrir hendi. Þessi hætta er rakin og greind á bls. 35 og í neðanmálsgrein 62. Þetta getur hver og einn kynnt sér. Þetta eru viðvörunarorð 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum, tilvísun í stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín 28 gesti og 12 umsagnir. Með frumvarpinu er lagt til að við raforkulög verði bætt við nýju ákvæði um að um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng fari samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Megintilgangur frumvarpsins er að tryggja að ef ákvörðun um að tengja raforkukerfi landsins við raforkukerfi annarra landa verður tekin skuli framkvæmdin vera í samræmi við stefnu stjórnvalda á hverjum tíma. Er því verið að breyta raforkulögum til samræmis við tillögu til breytingar á þingsályktunum sem var lögð fram samhliða frumvarpi þessu. Fyrir nefndinni var getið um ýmis sjónarmið um stjórnskipuleg álitamál tengd innleiðingu þriðja orkupakka ESB. Þau heyra ekki efnislega undir nefndina og hafa fengið umfjöllun fyrir utanríkismálanefnd. Verður því ekki fjallað um þau atriði hér. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið með og á móti lagningu sæstrengs. Nefndin áréttar að með lagabreytingu er ekki kveðið á um heimild til lagningar sæstrengs heldur er verið að festa í lög að slík framkvæmd verði að vera í samræmi við stefnu stjórnvalda hverju sinni. Meiri hluti nefndarinnar bendir á að verið er að breyta lögum til samræmis við fyrrnefnda breytingu á þingsályktun þar sem lagt er til að kveðið verði á um að ekki verði ráðist í lagningu sæstrengs nema að undangengnu samþykki Alþingis. Bendir meiri hlutinn á að ekki er tekin afstaða til slíkrar framkvæmdar heldur er undirstrikað að ákvörðun um lagningu sæstrengs verði ekki tekin nema að vel ígrunduðu máli og með aðkomu Alþingis. Bendir meiri hlutinn enn fremur á að eðlilegt er og nauðsynlegt að samþykki Alþingis liggi fyrir um það hvort í slíka framkvæmd verði ráðist þar sem ákvörðun þar um getur haft mikil áhrif á mikilvæga almannahagsmuni. Meiri hlutinn áréttar enn fremur að áður en samþykki Alþingis verði leitað skal liggja fyrir ítarleg og heildstæð kostnaðar- og ábatagreining þar sem lagt er mat á umhverfisleg, samfélags- og efnahagsleg áhrif tengingar með sæstreng. Þá fylgir reglugerð atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins um innleiðingu á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins um að koma á fót samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði sem fylgiskjal með áliti þessu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Í stað orðanna „í gegnum“ í 1. gr. komi: um 2. Fyrirsögn frumvarpsins orðist svo: Frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum (flutningskerfi raforku). Undir álitið skrifa hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Njáll Trausti Friðbertsson framsögumaður, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Birgir Ármannsson, Halla Signý Kristjánsdóttir og Kolbeinn Óttarsson Proppé. Þorgerður K. Gunnarsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Eins og ég rakti áðan varðandi þingsályktunartillöguna er fylgiskjal með þessu frumvarpi og þar kemur fyrirvarinn fram sem við ræddum áðan í 3. gr. Ég ætla rétt í lokin að lesa hann: „Þar sem íslenska raforkukerfið er ekki tengt raforkukerfi annars lands, með grunnvirkjum yfir landamæri, koma ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 713/2009 sem varða raforkutengingar milli landa ekki til framkvæmda á Íslandi á meðan slíkri tengingu hefur ekki verið komið á. Grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verða ekki reist nema að undangengnu samþykki Alþingis og endurskoðun á stjórnskipulegum lagagrundvelli reglugerðarinnar.“

Herra forseti. Við erum að ræða 792. mál, breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003. Við ræðum þennan morguninn og í dag saman þau þrjú mál sem lögð eru fyrir Alþingi í tengslum við þriðja orkupakkann eftir að hafa rætt þingsályktunartillögu utanríkisráðherra í gær. Sú tilhögun var valin og kynnt hér að þessi mál yrðu þrjú. Þau yrðu rædd í einu í samhengi því að auðvitað eru þetta skyld mál. Ég var kannski ekki alveg á hárréttum stað í dagskránni þegar ég mælti fyrir í áliti minni hluta. En mig langar, með leyfi forseta, að bæta aðeins við það sem ég hafði um álit minni hlutans að segja og undirstrika og árétta að minni hlutinn tekur undir tillögu Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar um að málið verði tekið upp að nýju í sameiginlegu EES-nefndinni á grundvelli 102. gr. EES-samningsins með það fyrir augum að Ísland fái undanþágu, m.a. frá umdeildum reglugerðum Evrópusambandsins, nr. 713 og 714 frá 2009. Sú leið, ég vek athygli á þessu, hefði þann kost, lögfræðilega, umfram þá leið sem valin var að í henni fælist ekki hin lagalega óvissa sem fylgir leiðinni sem farin er af hálfu stjórnvalda. Þegar ég ræði um lagalega óvissu, herra forseti, er ég að vísa til þess sem frá þeim félögum Stefáni Má og Friðriki Árna hefur komið og þeir hafa vakið athygli á þessari lagalegu óvissu. Þessi lagalega óvissa snýst kannski í sínum innsta kjarna um þjóðréttarlegt gildi hinna lagalegu fyrirvara sem að dómi, a.m.k. mjög færra lögspekinga, er ekkert, svo ég vitni til orða prófessors Davíðs Þórs Björgvinssonar á fundum utanríkismálanefndar. Hann sagði það fyrst 8. maí að þjóðréttarlegt gildi lagalega fyrirvarans væri ekkert, hann væri bara til heimabrúks. Hann ítrekaði það á fundi 19. ágúst. Herra forseti. Minni hlutinn telur felast í framangreindu lögfræðiáliti umræddra lögfræðinga, Stefáns Más og Friðriks Árna, að EES-samningurinn gerir ekki ráð fyrir þeirri aðferð sem stjórnvöld velja, heldur þvert á móti mæli samningurinn, samanber 102. gr. , fyrir um þá málsmeðferð sem slíkir fyrirvarar séu gerðir eða samþykktir í sameiginlegu EES-nefndinni. Hér erum við komin að atriði sem ég tel skipta mjög miklu máli. Aðferð hins lagalega fyrirvara er ekki að finna í EES-samningnum. Sú aðferð sem við Miðflokksmenn höfum talað fyrir í samræmi við aðaltillögu þeirra tveggja höfunda sem ég hef vitnað til er í samræmi við EES-samninginn. Og það sem meira er, ég leyfi mér að vísa til orða hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í gær þegar hann lýsti þeirri skoðun sinni og ítrekaði þegar hann svaraði andsvari frá þeim sem hér stendur, að hann teldi að engar hamfarir yrðu ef svo færi að við myndum taka upp mál í sameiginlegu EES-nefndinni. Það eru hér aðilar sem hafa haldið því fram að slíkt myndi setja EES-samninginn í uppnám á fyrstu dögum umræðu hérna, eða á fyrsta degi. Það mátti ráða af máli hæstv. utanríkisráðherra að EES-samningurinn væri undir í þessu máli, annaðhvort væri að samþykkja þetta mál eða að EES-samstarfið væri í hættu. Keyptur var rándýr erlendur sérfræðingur að því er virðist til að draga úr kjarki manna hér og reyna að lama þá miklu andstöðu sem er við málið úti um allt land meðal meiri hluta þjóðarinnar, að því er best verður séð og skoðanakannanir sýna. Herra forseti. Það verður trauðla séð að EES-samningurinn heimili að reglugerðir og eftir atvikum tilskipanir séu innleiddar í landsrétt með lagalegum fyrirvörum. Ekki verður betur séð en að Ísland baki sér þjóðréttarlega skuldbindingu um að innleiða gerðir þriðja orkupakkans í landsrétt, sér í lagi reglugerðir Evrópuþingsins og ráðsins nr. 713 og 714 frá 2009, í samræmi við ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, samanber 7. gr. samningsins, óháð þeim þingmálum sem liggja fyrir hv. atvinnuveganefnd í málinu. Minni hlutinn lýkur áliti sínu með því að segja að hann telji réttast að Alþingi hafni innleiðingu þriðja orkupakkans og skjóti málinu til sáttameðferðar á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar. Herra forseti. Þær tvær leiðir sem eru tilgreindar í álitsgerð Friðriks Árna og Stefáns Más eru annars vegar aðaltillaga þeirra sem þeir hafa staðfest að sé sú tillaga sem þeir leggja áherslu á, þ.e. að skjóta málinu til sameiginlegu nefndarinnar. Sameiginlega EES-nefndin er samstarfsvettvangur Evrópusambandsins og EFTA-ríkjanna þriggja, Íslands, Noregs og Liechtensteins. Þar eru teknar mjög miklar ákvarðanir. Það jaðrar við, herra forseti, að þær ákvarðanir sem þar eru teknar hafi lagagildi. Ef það er þannig, eins og sumir halda fram, að við eigum engan kost annan en að samþykkja þetta ella sé samstarfið, Evrópusamstarfið sem við eigum í, í uppnámi, sem mjög margir telja okkur mjög mikilvægt. Hvað er þá um löggjafarvaldið að segja? Er það þá þannig að það sé ekki eins og segir í 2. gr. stjórnarskrárinnar, að forseti Íslands og Alþingi fari saman með löggjafarvaldið? Er komin einhver nefnd úti í Brussel sem í reynd, de facto, eins og einhver myndi segja, hafi hér löggjafarvald, þar á meðal til að innleiða evrópskar reglugerðir sem hefur verið andmælt og varað við í mjög vandaðri álitsgerð þeirra tvímenninga sem ég hef hér vitnað til? Og hverjar eru ástæðurnar sem þeir nefna? Þeir segja að erlend stofnun fái ákvörðunarvaldið, eða a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu mikilvægra íslenskra orkuauðlinda. Höfundarnir skáletra síðustu þrjú orðin; mikilvægra íslenskra orkuauðlinda, til að leggja áherslu á orð sín og viðvörun sína. Þeir segja að í 25 ára sögu samningsins hafi aldrei, öllu heldur séu engin fordæmi fyrir öðru eins valdframsali og nú er ráðgert í 25 ára sögu samningsins af okkar hálfu. Þeir bæta við að þessu megi líkja, með hæfilegri einföldun, við að erlendri stofnun væri falið ákvörðunarvald um heildarafla á Íslandsmiðum. Er hægt að hringja viðvörunarbjöllum hærra en þessir tveir fræðimenn gera í þessu áliti? Herra forseti. Ég undirstrika og árétta að það er auðvitað mjög mikilvægt að fram sé komin sú skoðun hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, sem vafalaust er mynduð á grundvelli mikillar þekkingar og langrar reynslu, að okkur sé ekki sá háski búinn sem sumir hafa viljað halda að þjóðinni og hv. þingmönnum, að ef valin yrði sú leið sem liggur beinast við í þessu máli, þ.e. að leita eftir því í ljósi sérstöðu Íslendinga og þjóðarvilja að Ísland verði undanþegið þessum tveimur reglugerðum Evrópusambandsins.

Forseti. Mig langar að halda aðeins áfram með andsvör og reyna að fá svör sem tókst ekki að fá áðan sökum tímaskorts. Við hv. þm. Ólafur Ísleifsson erum sammála um, þegar kemur að því að framselja almenningsvald á Íslandi út fyrir landsteinana, að ef það stangast hugsanlega á við stjórnarskrá þá viljum við láta stjórnarskrána njóta vafans. Í þessu tilfelli er vafinn mjög lítill en meðan hann er til staðar vil ég láta stjórnarskrána njóta vafans. En ég ber virðingu fyrir því að aðrir túlki það öðruvísi en ég geri. Þegar kemur aftur á móti að því að færa almannavaldið frá stjórnmálamönnum á Íslandi til almennings sjálfs töluðum við áðan um það að þjóðin sjálf ákvað að hún vildi grundvalla nýja stjórnarskrá á frumvarpi stjórnlagaráðs. Þetta var í þjóðaratkvæðagreiðslu 2012. Við tókum aðeins snúning á þessu áðan. Ef ég skildi hv. þm. Ólaf Ísleifsson rétt vill hann ekki alveg fylgja því sem var í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu af því hann vill meina að margir hafi misskilið spurninguna o.s.frv. Ég ber virðingu fyrir því sjónarmiði þingmannsins þótt ég sé ósammála því. Það verður alla vega að grundvalla nýja stjórnarskrá á frumvarpi stjórnlagaráðs. Í því frumvarpi eru ákvæði um náttúru Íslands, umhverfi og náttúruauðlindir. Ef nákvæmlega þau ákvæði væru núna í stjórnarskrá myndu þau koma í veg fyrir að einhver þjóðréttarsamningur, efnahagssamningur eða alþjóðasamningur við EES eða einhverja aðra gæti farið inn á það svið. Þá værum við búin að tryggja náttúruauðlindir okkar, þær væru undir stjórn og í eigu Íslendinga. Við værum búin að tryggja umhverfisvernd, að það væri ekki hægt að þvinga af stað einhverjar virkjanir o.s.frv. Við værum búin að tryggja þetta. Þessi tvö ákvæði á grundvelli frumvarps stjórnlagaráðs eru einmitt undir í vinnu sem Katrín Jakobsdóttir 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann nefnir í fyrsta lagi að vafinn sé að hans dómi ekki mikill, lítill ef ég skildi hv. þingmann rétt. Þeir tveir ágætu fræðimenn sem oft er vitnað til tvítaka í sínu áliti að þeir telja efann verulegan. Þeir nota orðið verulegur í tvígang.

Ekki varðandi stjórnarskrána sjálfa. Þeir segja … engan vafa.

Þeir segja það í álitinu. Við getum auðvitað rætt hvað stendur í álitinu. Það sem stendur í álitinu er að í tvígang er talað um verulegan vafa en þeir segja síðan að sú leið sem þarna er, leið B, sem virðist kannski vera upprunnin í utanríkisráðuneytinu, maður veit það ekki, feli í sér að það verði ekki árekstur við stjórnarskrána. En á hverju byggist það? Tökum vel eftir þessu. Á hverju byggist það? Það byggist á því og þeir segja að á meðan ekki er raforkutenging reynir ekkert á þessu ákvæði og þá eru þau eins og óvirk. Og samkvæmt því rekast þau náttúrlega ekki á stjórnarskrána, a.m.k. ekki meðan þau eru óvirk. Það er ekki beint mikill glæsileiki yfir þessari lausn og ég efast um að þetta yrði talið til fyrirmyndar í kennslubókum í lögfræði. Þessi lausn er á skjön við Evrópurétt þar sem ekki er gert ráð fyrir því að gerðir séu innleiddar með fyrirvara 

Forseti. Nú geri ég fjórðu tilraun til að fá svar við því hver afstaða hv. þm. Ólafs Ísleifssonar er til þess að breyta stjórnarskránni eins og er í ferli núna í samstarfi allra flokka undir forystu hæstv. forsætisráðherra og festa í stjórnarskrána ákvæði um náttúru Íslands og umhverfi þar sem það er verndað þannig að einhver orkupakki eða eitthvert EES-samstarf gæti ekki gengið inn á það. Við værum búin að tryggja okkar eigin náttúru í stjórnarskrá og alþjóðasamstarf myndi ekki ógna því. Er hann sammála því að annað atriði, það sem varðar auðlindir í þjóðareigu, sé sett í stjórnarskrá þannig að alþjóðasamningar gætu ekki gengið framar því? Það eru einmitt þessi tvö atriði sem fólk er hrætt við þegar kemur að orkupakkanum, umhverfisvernd og þjóðareign. Eftir að hafa farið vel yfir málið og eftir því sem umræðan hefur þroskast hafa þeir sem eru í kringum mig - það voru margir hræddir í kringum mig - orðið minna hræddir. Sumir segja að þetta sé ekki mjög hættulegt og ef eitthvað er sé það mjög smávægilegt þó að sumir séu enn þá hræddir. Það er mismunandi. Ef það væri búið að festa í stjórnarskrá að auðlindir þjóðarinnar væru í þjóðareign og það væri búið festa í stjórnarskrá vernd náttúrunnar væru þessi tvö atriði sem eru stóru atriðin í orkupakkanum fest í stjórnarskrá og engir orkupakkar eða EES-samstarf myndi ógna því. Hugnast hv. þm. Ólafi Ísleifssyni það ekki? Það er í boði. Slíkt samstarf er í gangi. Það er í stjórnarsáttmálanum að klára þetta og að færa þjóðinni sjálfri málskotsréttinn, að þjóðin sjálf geti kallað mál til sín. Hugnast hv. þm. Ólafi Ísleifssyni ekki þetta? Mun hann ekki styðja að þetta verði klárað fyrir lok kjörtímabilsins? Það er í boði og er í stjórnarsáttmálanum.

Herra forseti. Það skal ekki standa á mér að svara þessu. Ég er mjög hlynntur því að þjóðin hafi ákvörðunarvald í eigin málum. Ég er mjög hlynntur því að það séu rammgerðar varnir utan um íslenska náttúru þannig að ég vænti þess að þetta svari spurningunni.

Viltu hafa það í stjórnarskrá? …það ákvæði …


            

Forseti biður hv. þingmann að halda ekki ræður úti í sal.

Herra forseti. Ég hef lýst afstöðu minni, ég hef ekkert við þá vinnu sem er í gangi á milli flokka undir forystu forsætisráðherra að athuga. Ég hlakka bara til að sjá hvað kemur út úr því og vænti ekki nema góðs af þeim störfum. Ég er meðmæltur aðgerðum og ráðstöfunum sem eru fallnar til þess að auka það sem stundum er kallað beint lýðræði. Ég er sömuleiðis mjög eindregið hlynntur vernd íslenskrar náttúru og umhverfis til sjós og lands svo ég segi það nú. Ég hlakka til að sjá það sem fram fer á þessum vettvangi og vænti þess að um þessa tillögur geti tekist víðtæk samstaða. Það er eitt af því sem ég tel vera mjög æskilegt og nauðsynlegt þegar um breytingar á stjórnarskrá er að ræða. Nú vænti ég þess að ég sé búinn að svara hv. þingmanni.

Næstum því.

Herra forseti. Hv. þingmaður ræddi enn á ný um einhvers konar líkindi með ferskkjötsmálinu og því máli sem við höfum rætt í þinginu síðustu daga sem snýr að orkumálum þjóðarinnar, en þessi mál eru með engu móti hliðstæð. Í kjötmálinu komust dómstólar að þeirri niðurstöðu að Ísland hafi ekki innleitt samningsskuldbindingu samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar með réttum hætti. Innleiðing á Íslandi var með þeim hætti að frumvarp til laga vegna innleiðingarinnar var lagt fram á Alþingi nokkrum sinnum án þess að hljóta afgreiðslu þegar það var loks samþykkt eftir nokkrar tilraunir í nokkuð breyttri mynd frá því sem upphaflega var lagt til. Tillaga utanríkisráðherra er um að reglur þriðja orkupakkans verði innleiddar, en liggi að hluta í dvala þar sem þær eigi ekki við um Ísland. Það verða engin líkindi með kjötmálinu nema Alþingi ákveði í fyrsta lagi að leggja sæstreng og ákveði svo sjálft að fylgja ekki reglunum um það, um innleiðingu. Ef maður fer að hugsa um þetta Belgíumál sem hv. þingmenn Miðflokksins hafa verið að tala um undanfarnar vikur, er þetta eiginlega svolítið, held ég, það sem málið í Belgíu snýst um, að þeir semja um að verða hluti af einhverju en innleiða það ekki, svipað eins og með kjötmálið okkar sem var ákveðið hagsmunamat sjávarútvegs- og landbúnaðar fyrir um 10, 12 árum og sem það varð til um.

Herra forseti. Það er auðvitað mjög gagnlegt að fá viðhorf hv. þingmanns - og ég þakka fyrir andsvarið - til vandasamra lögfræðilegra spurninga, mjög áhugavert. En ég hefði talið að í svona mikilvægu máli væri kannski einnar messu virði að fá álit viðurkenndra sérfræðinga í þessum efnum, bæði varðandi samanburðinn á milli orkumálsins og kjötmálsins sem einhver vafi virðist leika á í huga hv. þingmanns og sömuleiðis um samanburðinn á milli aðstöðu okkar annars vegar og þeirrar aðstöðu sem Belgía er í hins vegar. Sannast sagna verður ekki annað séð en að ráðagerðir ríkisstjórnarinnar feli það í sér samkvæmt þessari leið B, að samþykkja orkupakkann en samþykkja hann samt ekki vegna þess að það séu lagalegir fyrirvarar sem koma í veg fyrir að þessar gerðir hafi gildi. Hv. þingmaður getur kannski fjallað um þetta ef honum sýnist svo. Þess vegna er það þannig að bersýnilegt er að þeir félagar, Stefán Már og Friðrik Árni, hafa af þessu áhyggjur eins og glögglega má sjá í bréfi þeirra til utanríkisráðherra 10. apríl sl. þar sem þeir fjalla um möguleikann á því að lagalegi fyrirvarinn verði tilefni fyrir ESA til að höfða gegn okkur samningsbrotamál.

Herra forseti. Ef ég hef réttar upplýsingar eru þetta sirka 690 mál sem eru í gangi innan Evrópusambandsins með svipuðum hætti og þetta svokallaða Belgíumál sem er rætt hér. Og Belgar eiga sjálfir í um 20 málum. Spurningin er bara: Hefur hv. þingmaður einhverjar hugmyndir um hvað nákvæmlega málið snýst um? Snýst það um að þeir eru ekki búnir að innleiða þetta, hefur ferlinu seinkað eða annað? Ágætt að hv. þingmaður fari svolítið betur í það. En svo langar mig aðeins að ræða, vegna þess að bréf Stefáns Más og Friðriks Hirsts frá 10. apríl hefur verið margrætt hér. Nú þykist ég hafa séð að hv. þingmaður var á fundi utanríkismálanefndar fyrr í þessum mánuði þar sem þeir komu fyrir nefndina og það sem kemur fram í máli þeirra er eftirfarandi: „Séu fyrirliggjandi skjöl lesin saman, þ.e.a.s. þingsályktunartillaga utanríkisráðherra og þingsályktunartillaga ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, auk lagafrumvarpa hins síðarnefnda, ásamt greinargerðum og öðrum gögnum, teljum við að fyrirvörunum sé þar réttilega haldið til haga.“ Þetta er það nýjasta sem kemur frá þessum lögspekingum sem hafa fjallað um málið. En hv. þingmaður er sífellt að tala um eldri tíma og eldri gögn. Þetta er það nýjasta í málinu. Það sem kemur mér á óvart í málinu er að það lítur út fyrir að Stefán Már og Friðrik Hirst hafi ekki verið með heildarmyndina fyrr en á þessum fundi fyrr í þessum mánuði, sem snýr að heildarmyndinni og er meðal þeirra mála sem við erum að mæla fyrir í atvinnuveganefnd. Er hv. þingmaður sammála mér um það að þessum lögspekingum sem hann vitnar oft og títt í - þetta hlýtur að vera mjög mikilvægt í umræðunni í dag. Þetta er það nýjasta sem hefur komið fram og hefur komið fram í fjölmiðlum.

Herra forseti. Ég skal ekki gera lítið úr mikilvægi þessa bréfs, en hvert er efnið? Þeir telja, lýsa því að þeir geri ráð fyrir að þessir fyrirvarar séu nægilega kynntir. Þetta er eiginlega varla lögfræðilegt atriði, að þeir séu nógsamlega kynntir fyrir viðeigandi aðilum. Er eitthvert lögfræðilegt hald í því hvort þetta hafi verið nægilega kynnt? Lögfræðilegu spurningarnar í þessu eru ekki um hvort þetta hafi verið kynnt. Lögfræðilega spurningin er um hvort þessir lagalegu fyrirvarar hafi eitthvert þjóðréttarlegt gildi. Það er hin lögfræðilega spurning. Og það liggur fyrir í bréfi þeirra frá 10. apríl að þeir hafi efasemdir um það vegna þess að þeir vekja þar sjálfir máls á því að lagalegi fyrirvarinn, sem var þá talað um í eintölu, gæti orðið tilefni fyrir ESA til að höfða gegn okkur samningsbrotamál. Sama kemur fram í viðtali sem vefmiðilinn mbl.is átti við annan höfundanna, Friðrik Árna Friðriksson Hirst, þar sem hann lýsir áhyggjum sínum.  Þetta er raunverulegt viðfangsefni. Ég ætla að leyfa mér að segja líka, vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra er hér í salnum, að ég tel að þetta mál sé svo alvarlegt, sú hætta sem við blasir, að við getum fengið yfir okkur samningsbrotamál og skaðabótamál, hugsanlega, í kjölfarið, að ástæða sé til að fresta þessu máli og kanna þennan þátt málsins betur.

Herra forseti. Við ræðum þrjú þingmál sem tengjast hinum margumrædda svokallaða þriðja orkupakka. Eitt málið varðar þær lagabreytingar sem orkupakkinn kallar á, en þær lúta einkum að auknu sjálfstæði og valdheimildum raforkueftirlits Orkustofnunar. Hin málin tvö varða ákveðna grundvallarbreytingu sem við gerðum á málinu til að koma til móts við þær áhyggjur fólks að ekki væri nægilega skýrt að ákvörðun um mögulega lagningu sæstrengs væri í höndum okkar Íslendinga sjálfra og engra annarra. Nú telja að vísu flestir sérfræðingar að þriðji orkupakkinn breyti nákvæmlega engu um sjálfsákvörðunarrétt okkar hvað þetta varðar, en við höfum hlustað grannt og vel á áhyggjur fólks og höfum tekið þær alvarlega. Þess vegna lögðum við til þá breytingu á málinu, eða viðbót við málið, að sett yrði ákvæði um að sæstrengur verði ekki lagður nema með sérstöku samþykki Alþingis. Það er því rangt sem stundum heyrist, að ekki hafi verið hlustað á áhyggjur fólks og að ekki hafi verið komið til móts við efasemdir. Málinu hefur verið frestað oftar en einu sinni til að gefa kost á meiri og ítarlegri umfjöllun og málinu hefur verið breytt til að koma til móts við áhyggjur og efasemdir. Það er líka rangt sem stundum heyrist, að verið sé að keyra þetta mál í gegn. Alþingi var fyrst formlega upplýst um þriðja orkupakkann með minnisblaði frá iðnaðarráðuneytinu í júní árið 2010, fyrir níu árum. Málið var í kjölfarið eitt þeirra fyrstu sem hlaut ítarlega umfjöllun Alþingis í samræmi við reglur um þinglega meðferð EES-mála eftir að skerpt var á eftirfylgni með þeim reglum og þar í fararbroddi var hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, þegar hann sat sem formaður hv. utanríkismálanefndar. Á næstu sex árum, þ.e. til ársins 2016, fóru að a.m.k. níu minnisblöð til Alþingis um málið frá ráðuneytum og þrjár þingnefndir fjölluðu um málið og gáfu álit sitt á því. Þá var samið um undanþágur og aðlögun í sameiginlegu EES-nefndinni og það var á grundvelli þeirrar athugunar og umfjöllunar Alþingis og niðurstöðu viðræðna um undanþágur og aðlögun sem ríkisstjórn samþykkti að Ísland myndi í sameiginlegu EES-nefndinni í maí árið 2017 staðfesta upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn með venjulegum og hefðbundnum stjórnskipulegum fyrirvara um þær lagabreytingar sem við erum síðan að fjalla um hér í dag. Ef þetta níu ára ferli kallast að keyra mál í gegn þá verð ég að segja að það er einhver hægasta keyrsla sem um getur og maður hlýtur jafnframt að spyrja sig: Hvað felst eiginlega í því að fara sér hægt? Sjálfsagt óraði engan fyrir því árið 2010 að þetta mál ætti eftir að verða meira rætt í þingsal en nokkurt annað mál í sögu Alþingis og það mætti líka segja mér að þáverandi utanríkisráðherra, Gunnari Braga Sveinssyni, hafi ekki heldur dottið það í hug á þeim árum sem hann og hans ráðuneyti unnu ötullega að undirbúningi málsins að það ætti eftir að verða hið mest rædda í þingsögunni, enda hefur verið beitt fremur óvæntum röksemdum gegn málinu. Eftir allt sem á undan var gengið var fremur óvænt að efasemdir skyldu koma fram um að málið stæðist stjórnarskrá. Alþingi var búið að leggja mat á það fyrir mörgum árum. Engu að síður kom þessi vafi fram en honum hefur nú verið eytt að fullu. Í öðru lagi var það óvænt, vægast sagt mjög óvænt, að sú kenning skyldi skjóta upp kollinum að Íslandi væri mögulega skylt að samþykkja sæstreng. Við höfum heyrt marga af okkar færustu sérfræðingum færa rök fyrir því að sá skilningur standist enga skoðun og jafnvel lýsa honum sem lögfræðilegum loftfimleikum eða lögfræðilegri vísindaskáldsögu. Orkumálastjóri Evrópusambandsins hefur staðfest þann skilning okkar að lagning sæstrengs sé sjálfstæð ákvörðun Íslendinga. EFTA-löndin í EES hafa gefið út sameiginlega yfirlýsingu því til áréttingar og norska þingið lýsti því sömuleiðis yfir þegar orkupakkinn þar var samþykktur. Í þriðja lagi var óvænt, og kannski það óvæntasta af öllu, að því skyldi vera haldið fram að þriðji orkupakkinn fæli í sér grundvallarbreytingu á skipan orkumála á Íslandi. Þetta hefur mátt lesa í hverri greininni á fætur annarri en höfundar þeirra greina virðast hreinlega hafa misst af fyrsta og öðrum orkupakkanum fyrir 15 árum þar sem stóra breytingin átti sér stað sem þeir telja, að svo virðist, nú verið að gera. Þriðji orkupakkinn er nefnilega langt frá því að vera grundvallarbreyting á skipan orkumála hér á landi. Hann er þvert á móti í fullu samræmi við þau skref sem áður hafa verið tekin og hann er fremur lítið skref í samanburði við hin fyrri. Markaðs- og samkeppnisvæðing raforkugeirans með fyrsta og öðrum orkupakkanum var sannarlega stórt skref og fól í sér grundvallarbreytingar sem sumir andstæðingar þriðja orkupakkans virðast ekki hafa tekið eftir. Í dag erum við aftur á móti í meginatriðum aðeins að auka sjálfstæði og valdheimildir raforkueftirlits Orkustofnunar, halda áfram að efla neytendavernd og samþykkja að tilteknar leikreglur myndu gilda um millilandatengingar ef við skyldum einhvern tímann ákveða að koma slíkum tengingum á. Í því sambandi má hafa í huga að við myndum við auðvitað að öllum líkindum þurfa að undirgangast þær leikreglur hvort sem er ef við vildum tengjast jafnvel þó að enginn væri orkupakkinn. Því til viðbótar má nefna að ef við yfir höfuð ætlum einhvern tímann að leggja sæstreng þá vantar okkur allt regluverk utan um slíka framkvæmd. Slíkt regluverk er ekki til, það þyrfti þá að vinna, koma annaðhvort með frumvarp til nýrra laga eða breytingar á mörgum lögum í dag. Loks má ekki gleyma því að veigamikill hluti þriðja orkupakkans, jafnvel sá veigamesti, hefur þegar verið innleiddur en hann lýtur að kerfisáætlun Landsnets sem við innleiddum að eigin frumkvæði fyrir nokkrum árum. Hér er því á ferðinni rökrétt skref á þeirri sömu braut frelsis og samkeppni í orkumálum sem Ísland hefur fylgt innan EES-samstarfsins alla tíð. Svo sannarlega er ekki um að ræða mál sem er andstætt íslenskum hagsmunum, hvað þá að það ógni forræði okkar á auðlindum, enda myndi ég aldrei leggja slíkt til eða samþykkja slíkt. Við ráðum því eftir sem áður að hvaða marki orkuauðlindir eru í opinberri eigu og við ráðum því eftir sem áður hvar er virkjað. Umræða um orkumál munu halda áfram eftir að þessu máli er lokið. Ég fagna því. Umræðan um hana hefur sýnt að við höfum um nóg að tala í orkumálum. Við þurfum að auka vitund um þær breytingar í átt til markaðsbúskapar, frelsis og samkeppni sem urðu með raforkulögunum árið 2003 og byggðu á enn þá eldri ákvörðun þáverandi stjórnvalda, a.m.k. aftur til ársins 1999, ef ekki enn lengra, um að við skyldum feta þá braut. Mér finnst ég skynja að það örli á vilja hjá einhverjum til að hverfa af þeirri braut og jafnvel koma á einhvers konar allsherjarsósíalisma í orkugeiranum þar sem allur rekstur er á hendi hins opinbera og einkaframtakinu útrýmt af sviðinu. Ég held að við myndum nú seint mæla með slíku fyrirkomulagi í sjávarútvegi, svo dæmi sé tekið, að það væri bara ein ríkisútgerð, kannski í mesta lagi með eina þokkalega stóra bæjarútgerð í Reykjavík til mótvægis. Að sjálfsögðu er munur á þessum tveimur auðlindum og þeim vörum sem verða til úr þeim. En hitt er líka óumdeilanlegt að það er aldrei í þágu neytenda að standa í vegi fyrir samkeppni. Orkupakkarnir, bæði fyrsti, annar og þriðji, eru viðleitni til að stuðla að samkeppni og meira að segja fremur hófleg viðleitni því að þeir kveða alls ekki á um neina uppskiptingu fyrirtækja, eins og stundum hefur verið haldið fram, aðeins jafnræði aðila og einkum og sér í lagi eðlilegan og skynsamlegan aðskilnað á milli annars vegar framleiðanda og hins vegar þeirra sem eiga og reka innviðina sem varan flæðir um. Ef hringvegurinn væri í eigu ferðaþjónustufyrirtækis er líklegt að önnur ferðaþjónustufyrirtæki yrðu látin borga óeðlilega hátt verð fyrir að nota hann. Ef hafnir landsins væru í eigu stærstu útgerðarinnar er líklegt að aðrar útgerðir eru látnar borga óeðlilega hátt fyrir að landa þar. Ef flugvellir landsins væru í eigu stærsta flugfélagsins er líklegt að önnur flugfélög yrðu látin borga óeðlilega há lendingargjöld. Þetta er í mínum huga í raun hinn sanni kjarni orkupakkans og hinna tveggja líka, jafnt aðgengi að innviðum til að samkeppni fái notið sín. Við eigum ekki að hafna því markmiði heldur styðja það. Og ef okkur finnst markmiðið hafi ekki náðst þá eigum við að leita leiða til að ná því af þeirri einföldu ástæðu að þetta er skynsamlegt og gott markmið. Það er það sem mér finnst skipta miklu máli í allri umræðu um þessi mál, að innleiðingin er ekki að stíga inn á svið, taka af okkur völd eða forræði yfir auðlindum okkar heldur þegar við höfum tekið ákvarðanir um að nýta þær auðlindir með tilteknum hætti þá sé sameiginlegt regluverk hér og annars staðar sem eigi að tryggja jafnt aðgengi aðila að þeim innviðum. Ég ítreka líka að þrátt fyrir að umræðan hafi verið heldur löng, einhverjum klukkustundum of löng, þá er margt gott sem hefur komið úr henni. Ég hlakka til komandi missera í umræðu um orkumál. Af nógu er að taka, t.d. ef lítum til þess hversu mikla orku þurfi til framtíðar. Í hvað fer hún? Hvernig getum við jafnað enn frekar dreifikostnað raforku? Við gerum það nú þegar í dag en það dugir ekki til. 980 millj. kr. á ári duga ekki til. Þrífösun rafmagns, tækifæri í uppbyggingu vindorku, tækifæri í smávirkjunum fyrir bændur og aðra landeigendur o.s.frv. Og það á auðvitað líka við um það regluverk og það umhverfi sem við erum nú í. Ég geri enga athugasemd við að menn ræði það, en ég verð að gera athugasemd við að talað sé um það eins og við séum að stíga þau skref núna. Við gerðum það fyrir 20 árum. Við erum ekki að taka þau skref núna. Við erum ekki að gera neinar grundvallarbreytingar á skipan orkumála á Íslandi með innleiðingu á þessum pakka. Það er ekki svo.

Forseti. Mig langar að ræða við hæstv. ráðherra um þessa fyrirvara sérstaklega. Hvað þýða þeir nákvæmlega og hvaða hald eða bit er í þeim? Í þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Ekki verður ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis.“ Hvað þýðir þetta samþykki? Þýðir það að Alþingi verði að álykta um það, þ.e. í formi þingsályktunartillögu? Mér þykir líklegra. Þýðir það að Alþingi verði að gera einhverjar lagabreytingar? Mér þykir það ólíklegra. En að lágmarki verði að samþykkja þingsályktunartillögu Alþingis. Til að samþykkja að af tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands verði í gegnum sæstreng, eins og segir í þingsályktuninni, þurfi að koma til samþykki Alþingis. Þetta samþykki - er það þingsályktun? Ef það er þingsályktun sem verður að koma til er talið eðlilegt og nauðsynlegt, eins og segir í greinargerð, að tekinn sé af allur vafi um að Alþingi þurfi að koma að ákvörðunartöku um hvort í slíkt verkefni skuli ráðist, þ.e. sæstreng. Ef aðkoma Alþingis að þessu máli og samþykki Alþingis, eins og segir í frumvarpstextanum, er þingsályktun þá er alveg ljóst að allur vafi er af því tekinn að Alþingi geti á endanum í krafti umræðu sinnar um þingsályktun, að þingmenn þá í minni hlutanum, ef þeir vilja stöðva þau áform, geta talað aftur og aftur í síðari umræðu um þingsályktunartillögu, þessar fimm mínútna ræður sem við höfum séð að geta skapað málþóf. Þetta þarf að vera skýrt. Það sem segir í þingsályktunartillögunni, að það þurfi samþykki Alþingis, í hvaða formi er það samþykki? Er það í formi þingsályktunar?

Herra forseti. Það er réttur skilningur hjá hv. þingmanni að slíkt samþykki myndi birtast í þingsályktun. Ef þetta verður samþykkt þá stendur í þingsályktun um uppbyggingu flutningskerfis raforku að ekki verði farið í slíka framkvæmd nema með samþykki þingsins. Það myndi birtast í þeirri þingsályktun, að Alþingi samþykkti slíka framkvæmd í þeirri þingsályktun ef til þess kæmi. En í umræðu um að við gætum horft upp á málþóf, ef til þess kemur, það á auðvitað við um allar þingsályktunartillögur og öll frumvörp sem hingað koma inn, þannig að ég væri mjög til í að eiga umræðu við hv. þingmann um þingskapalögin og hvort þau séu eins og þau eiga að vera út frá störfum þingsins. En það er allt önnur umræða. Að sjálfsögðu gæti orðið málþóf um þá framkvæmd sem hér er sagt að ekki sé hægt að fara í. Hún kemst ekki á framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar fyrr en Alþingi hefur gefið samþykki fyrir því, hún kemst ekki inn á hana. Það er því ekki hægt að leggja sæstreng nema þingið hafi sagt: Við samþykkjum það. Að sjálfsögðu er hægt að fara í málþóf út af því eins og öllum öðrum málum.

Forseti. Það bara alveg skýrt eins og hefur komið fram áður. Ef þessir fyrirvarar verða samþykktir gera þeir ekkert nema styrkja varnir fyrir þá sem vilja ekki sæstreng. Við skulum sjá hvort þeir sem berjast gegn málinu hér inni á þingi séu ekki sammála því, eins og þeir hafa barist gegn þingsályktunartillögu um orkupakkann sjálfan með málþófi. Fyrir það málþóf sem þeir berjast fyrir fá þeir þarna heimild aftur, örugga heimild, um að geta farið í málþóf um þingsályktunartillögu um að leggja skuli sæstreng út af því að það verður samkvæmt fyrirvörunum að samþykkja það. Mjög gott að fá þetta skýrt fram. Mjög gott að fá fram þá fyrirvara. En ég ítreka: Ég mun áfram greiða atkvæði á móti orkupakkanum sjálfum sem þingsályktun. Því að ég vil láta stjórnarskrána njóta vafans. Það er ekki mikill vafi, en hann er til staðar og ég er svolítið fastur fyrir hvað það varðar. Ég skil aðra sem taka aðra afstöðu hvað það varðar. En þessir fyrirvarar eru góðir og styrkja stöðu þeirra sem vilja stöðva sæstreng eða teygja umræðuna og geta beitt málþófi gegn honum í þinginu þegar og ef til þess kemur.

Herra forseti. Ég tek undir það mat hv. þingmanns að við erum í rauninni að þrengja að þessari ákvörðun. Það er erfiðara, ef þessi mál verða samþykkt, að fara í slíka framkvæmd en væri í dag. Ég nefni þó, eins og ég nefndi í ræðu minni áðan, að við eigum ekkert regluverk utan um svona framkvæmd. Við höfum ekkert mat á hagsmunum, með eða á móti, á slíkri framkvæmd sem þyrfti að sjálfsögðu líka að fara í. Jafnvel þótt við værum ekki með þessi mál og einhver ráðherra vildi leggja sæstreng eða teldi sig þurfa að samþykkja ef einhverjir hefðu áhuga á slíku, þá ættum við eftir að smíða regluverkið og koma því hingað inn. Ef ekki væri lýðræðislegur meiri hluti fyrir slíkri framkvæmd væri auðvitað líka hægt að fara í málþóf og stöðva öll þau mál sem er óumflýjanlegt að farið verði í að vinna og samþykkja hér til að hægt sé að fara í framkvæmdina yfir höfuð. Við gætum ekki gert það núna af því að við eigum ekkert regluverk utan um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Þetta er svolítið athyglisvert. Ég er þakklát fyrir þennan fyrirvara, hvort sem hann heldur vatni eða ekki þá er hann alla vega tilhneiging í þá átt að koma til móts við þá sem eru mjög mikið efins eins og ég. Hins vegar var hv. þm. Haraldur Benediktsson með grein í sumar - og það leynist jú engum hvers lags urgur er úti í samfélaginu og hversu þjóðin er í rauninni algerlega klofin í afstöðu sinni gagnvart þessum þriðja orkupakka - og byggði hugmynd hans á því að það yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um lagningu sæstrengs, það yrði ekki bara Alþingis að ákvarða heldur yrði það gert með þjóðaratkvæðagreiðslu. Staðreyndin er sú að Flokkur fólksins lagði einmitt fram breytingu við þessa þingsályktunartillögu þar sem við gerum nákvæmlega þetta, óskum eftir því að í stað þess að það sé Alþingi verði það þjóðin sem taki af skarið um lagningu sæstrengs. Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig hugnast henni hugmyndir samflokksmanns síns? Fleirum þótti þessi hugmynd verulega áhugaverð. Telur ráðherra að það gæti hugsanlega verið liður í því að reyna að brúa þá stóru gjá sem er núna úti í samfélaginu hvað lýtur að innleiðingu þessa orkupakka?

Herra forseti. Það hefur auðvitað farið mjög mikið fyrir umræðu um sæstreng í umræðu um þetta mál og mjög mikill tími í að reyna, sem má svo gagnrýna hversu vel hefur gengið, að koma þeim upplýsingum á framfæri að þetta séu tvö aðskilin mál. Innleiðing þriðja orkupakkans eykur með engu móti líkur á sæstreng, skyldu okkar til að gera slíkt eða annað. Þess vegna hefði ég einfaldlega viljað afgreiða það mál og setja síðan á dagskrá umræðu um sæstreng, kosti og galla slíkrar framkvæmdar. Ég er alveg róleg yfir því þrátt fyrir að ekki kæmi ákvæði um að ef Alþingi samþykkti að fara í slíka framkvæmd færi það til þjóðarinnar, af því að við höfum ekki einu sinni rætt hver almennt afstaða okkar til slíkrar framkvæmdar er. Að því leyti finnst mér formið ekki skipta öllu máli heldur líka efni máls. Í mínum huga höfum við raunverulega ekki einu sinni sett á dagskrá umræðu um sæstreng, þ.e. efnislega. Við höfum aðeins rætt hvort okkur sé skylt eða ekki að fara í slíka framkvæmd eða samþykkja hana hafi einhver áhuga á því en við höfum ekkert rætt efnislega um framkvæmdina. Við vitum ekki enn þá hvað hún myndi þýða í raun og hvað þá að við vitum vilja þings eftir mörg ár í breyttu umhverfi. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Spurningin var skýr, hvort hún aðhylltist þá hugmyndafræði sem hefur komið fram um að þjóðin fengi að eiga síðasta orðið um lagningu sæstrengs. Þó svo að sæstrengur sé ekki komin á dagskrá erum við að fjalla um breytingar á flutningskerfi raforku í þingsályktunartillögu nr. 26/148 þar sem segir, með leyfi forseta: „Ekki verður ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis.“ Þá er spurningin hvort það mætti í stað þess að vera „nema að undangengnu samþykki Alþingis“ hafa „nema að undangengnu samþykki þjóðarinnar“. Treystir hæstv. ráðherra, ef og þegar að því kemur, þjóðinni til þess að eiga síðasta orðið um lagningu sæstrengs?

Herra forseti. Það kann vel að vera að slík ákvörðun rati í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvort við eigum þá ákvæði í stjórnarskrá um það veit ég ekki. Hvort það væri mikil mótstaða hjá almenningi um það mál og allt annar vilji á þingi veit ég ekki. Í dag er búið að fjalla mikið um ágæti þess að senda málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér finnst mikilvægt að við séum með eitthvert regluverk utan um það. Ég er alveg heiðarleg með það að ég er almennt ekki eins áfram um þjóðaratkvæðagreiðslur um alls konar mál og margir hér. Það er mín pólitíska skoðun og nálgun á þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þarf að vera rammi. Við þurfum að ákveða fyrir fram hvers konar mál fara þangað, undir hvaða kringumstæðum. Ég lít svo á að þeir sem eru kjörnir fulltrúar almennings í landinu sitji uppi með það að taka alls konar ákvarðanir, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta ræðu. Ég verð að viðurkenna að ég heyrði slitrótt í henni hérna frammi en náði lokunum. Það sem mig langar að spyrja ráðherra út í varðar reglugerð 944/2019, 3. gr., þ.e. hluti af hinum svokallaða fjórða orkupakka, grænorkupakka, vetrarpakka eða hvað menn kalla það. Þar segir á ensku, með leyfi forseta: „Member States shall ensure that their national law does not unduly hamper cross-border trade in electricity …“ Í þýðingu þess sem hér stendur: Aðildarríkin skulu sjá til þess að landslög þeirra hamli ekki að óþörfu viðskipti með raforku yfir landamæri. Síðar í greininni segir, með leyfi forseta: „… the deployment of electromobility or new interconnectors between Member States, and shall ensure that electricity prices reflect actual demand and supply.“ Eða: … dreifingu rafmangsframleiðslu nýrrar samtengingar milli aðildarríkja og skuli tryggja raforku er endurspeglar raunverulega eftirspurn og framboð. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Þar sem segir að landslög skuli ekki hamla að óþörfu viðskipti með raforku yfir landamæri, hver ætli skilgreiningin á „að óþörfu“ sé í því tilfelli?

Herra forseti. Með endurútgefinni raforkutilskipun, þessari fjórðu raforkutilskipun, eru réttindi neytenda aukin og þeir hafa þá frekara frelsi til að velja raforkusala o.s.frv. Ég get ekki sagt hver skilgreiningin er á „að óþörfu“ í ákveðinni grein í máli sem hefur enga umfjöllun eða meðferð fengið á vettvangi okkar í þessu samstarfi. Það sem ég get sagt er að við höfum skipað sérstakan hóp sem sér um hagsmunagæslu okkar þarna. Við leggjum áherslu á þróun orkumála í samstarfi okkar. Það eru að öllum líkindum einhver ár í að við förum að vinna með það hvað af þessum hreinorkupakka skilar sér inn í okkar rétt, hvaða sjónarmiðum við höldum á lofti, hvar við óskum eftir undanþágum, hvar við óskum eftir aðlögun og yfir höfuð hvað verður á endanum hluti af þeirri innleiðingu gagnvart okkur. Eins og hv. þingmaður þekkir tekur slíkt ferli mörg ár. Það er auðvitað alveg skýrt að markmið þessara orkupakka er sameiginlegt kerfi og ég held að enginn hafi sagt neitt annað. Það er markmiðið með þróuninni að þetta sé sameiginlegt kerfi. Það breytir því ekki að við erum ekki tengd og það getur enginn skyldað okkur til að vera tengd. Ef við tökum ákvörðun byggða á málefnalegum forsendum um að vera ekki tengd þá taka þær reglur sem við tökum síðan inn 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég er algjörlega sammála ráðherranum um að það sem verið er að innleiða eða það sem er í pípunum sé eitt kerfi. Það er hárrétt hjá ráðherranum. Markmiðið er að búa til einn markað, eitt kerfi, þannig að öll löndin sem tengjast og hafa innleitt orkustefnu Evrópusambandsins sitji við sama borð og sama pakka. Þess vegna hef ég aðeins áhyggjur af því ef það er stefna stjórnvalda að líta þannig á að orkupakki þrjú sé sjálfstætt fyrirbæri og síðan komi orkupakki fjögur sem annað sjálfstætt fyrirbæri, því að tengslin þarna á milli eru held ég flestum augljós. Eitt leiðir af öðru í þessum innleiðingum. Orkupakki fjögur er framhald af orkupakka þrjú. Það er meira að segja verið að breyta þeim gerðum sem við eigum að samþykkja núna. Þess vegna verð ég viðurkenna að ég hef áhyggjur af því, vegna þess að ég veit að hagsmunaaðilar eru að rýna orkupakka fjögur þessa dagana og ég veit alveg að ríkisapparatið er búið að vera að skoða þetta líka, að menn skuli ekki skoða hvað þetta þýðir nákvæmlega. Til dæmis þessi grein, að 

Mér finnst kjarni málsins vera þessi: Fyrsti, annar og þriðji orkupakkinn snúast ekki um miðstýringu orkumála frá ESB. Það er grundvallaratriði. Þeir snúast ekki um miðstýringu frá ESB. Markmiðið er sameiginlegur markaður. Hann snýst ekki um miðstýringu. Sjálfsákvörðunarréttur aðildarríkjanna er undirstrikaður í sáttmála um starfshætti ESB og það breytist ekkert með næsta pakka. Það er í rauninni alveg sama hvernig skilgreiningin á óþarfa hindrun er, það breytir ekki því grundvallaratriði að sjálfsákvörðunarrétturinn er okkar og markmið þessara pakka er ekki miðstýring orkumála frá ESB. Sama hvernig túlkunin er á „að óþörfu“ hefur það engin 

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að heyra allan vafa tekinn af um hvert hið eiginlega markmið með innleiðingu orkupakkanna er: sameiginlegur innri markaður, samt sem áður ekki miðstýring. Maður áttar sig ekki alveg á því hvað sameiginlegur innri markaður þýðir í raun ef hvert ríkið af þeim 28 sem hugsanlega verða þá komin á markaðinn og plús við hin - hvort við erum þá bara hver í sínu lagi og hver með sína nálgun í orkusamskiptum inn á innri markaðinn. Þetta er eiginlega of flókið fyrir mig. Ég ætlaði nú ekki að fara að halda hér einhverja þrusuræðu í þessum efnum, maður sér hvert stefnir og heyrir hlutina. Það sem ég vildi gjarnan tala um er akkúrat þessi fyrirvari sem er talinn vera voða fínn að því leyti til að í sambandi við þingsályktunartillöguna sem líka er hér undir, nr. 26/148, bætist við nýr töluliður, svohljóðandi: „Ekki verður ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis.“ Eins og ég nefndi hér á undan, í fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra, þá er það nú svo að ágætur þingflokksbróðir hennar, Haraldur Benediktsson, skrifaði grein í sumar og var með ákveðna tilhneigingu til þess, vildi a.m.k. reyna, að athuga hvort mögulegt væri að lægja öldurnar úti í samfélaginu og koma á pínulítilli ró gagnvart þeirri vá sem mörgum þykir felast í innleiðingu á orkupakka þrjú. Auðvitað er orkupakki þrjú þriðja skrefið af fimm sýnilegum skrefum inn á sameiginlegan innri raforkumarkað, það liggur ljóst fyrir. En staðreyndin er sú að hv. þm. Haraldur Benediktsson var með þessa hugmynd að fyrirvarinn fælist ekki einungis í því að Alþingi ætti síðasta orðið um það og tæki af skarið um það hvort hingað kæmi sæstrengur, heldur hvort ekki væri mögulegt að sá fyrirvari lægi hjá þjóðinni sjálfri og hún fengi að taka þá ákvörðun. Skemmst er frá því að segja að slík breytingartillaga hefur legið inni hér á hv. Alþingi Íslendinga frá Flokki fólksins síðan í vor. Við fengum reyndar ekki að mæla fyrir henni, ekki var tækifæri til þess, áður en við fórum í þetta hlé. En þar segir orðrétt, breytingartillagan felur það í sér, að í stað orðanna „samþykki Alþingis“ komi: samþykki í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er nákvæmlega það sem Flokkur fólksins hefur sagt frá upphafi. Okkur finnst ekkert eðlilegra en að þjóðin eigi síðasta orðið um risamál sem varða hana til framtíðar. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra sagði hér á undan að hún væri ekki hlynnt því að setja alls konar mál í þjóðaratkvæðagreiðslu og að það yrði þá að vera vel afmarkað og annað slíkt. Ég kalla orkuauðlindirnar okkar ekki „alls konar mál“. Ég kalla það risamál. Ég kalla það ómetanlega auðlind sem eigi hvergi heima annars staðar en hjá þjóðinni sjálfri, það er hún sem á að taka þessa ákvörðun. Við eigum ekki að vera hér og búa til sundrung eða eitt eða neitt slíkt. Við eigum að gefa þjóðinni kost á því að kynna sér málin. Við eigum þar að ganga á undan með góðu fordæmi, þingheimur. Við eigum að vera dugleg að kynna risamálið úti í samfélaginu og ræða það við þjóðina og ræða það við fólkið okkar. Við erum nógu dugleg að fara hringinn til að safna atkvæðum í kjördæmaviku og annað slíkt. Við eigum líka að vera dugleg að kynna þetta risamál sem snertir þjóðina til framtíðar, kynna það fyrir henni kinnroðalaust og á fleygiferð. Það er þannig sem ég sé það. Hvort sem um er að ræða EES-samninginn á sínum tíma eða aðildarumsókn að Evrópusambandinu, ef hún kemur fram, raforkumálin eða annað þá er það í öllum tilvikum þjóðarinnar, finnst Flokki fólksins, að taka ákvörðunina. Þess vegna lagði Flokkur fólksins fram breytingu á þingsályktunartillögunni hér í vor. Hún felur í sér, eins og áður er sagt, að þjóðin fái að eiga síðasta orðið um það hvort og hvenær hingað verður einhvern tíma lagður sæstrengur.

Herra forseti. Bjarni Már Magnússon er prófessor í lögum og doktor í hafrétti við Háskólann í Reykjavík. Að hv. þm. Ingu Sæland viðverandi, sem hér lauk máli sínu, á fundi hjá okkur í utanríkismálanefnd sýndi hann fram á, og hefur líka gert það í greinum og viðtölum, hvernig hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna tryggir full yfirráð, hvort sem eru línulagnir, strenglagnir eða eitthvað annað, á því sem við köllum venjulega landhelgi, hafsbotninum, 12 sjómílunum, hvers strandríkis og að enginn alþjóðasamningur, t.d. um viðskipti, orkuflutning eða hvaðeina, jafnvel með einhvers konar fjórfrelsi innan borðs, getur skákað þeim réttindum. Þar að baki liggur m.a. tilvísun í svokallaðan Vínarsamning um milliríkjasamskipti. Ég hef lítið heyrt um þetta frá andstæðingum þriðja orkupakkans og þeim sem stöðugt veifa sæstrengnum. Nú spyr ég hv. þingmann: Hvernig rímar þetta við spádóminn um að þriðji orkupakkinn sé sammerkur lagningu sæstrengs hvað sem tautar og raular? Þau rök sem við höfum lagt fram, margs konar, um að þetta sé ekki rétt hafa ekki bitið á andstæðinga orkupakkans og ekki heldur það að nefna dæmi um það sem ég kalla þvingaðar línulagnir eða sæstrengslagnir. Þá er ég ekki að tala um EES-ríkin, ég er að tala um Evrópuríkin 28. Það er nefnilega ekki hægt að finna það.

Virðulegi forseti. Ég get sagt það skýrt og skorinort að ég hef aldrei haldið því fram að innleiðing þriðja orkupakkans væri samasemmerki með lagningu sæstrengs. Það er af og frá. Ég tel Ísland enn fullvalda ríki. Það sem ég hef hins vegar bent á er að það er langt frá því að vera hafið yfir allan vafa að við gætum bakað okkur skaðabótaskyldu. Það hef ég talað um og það er ekki bara ég, það eru líka sérfræðingar, m.a. dómarar, hæstaréttarlögmenn og prófessorar í lögum, sem segja að það sé langt frá því að vera hafið yfir allan vafa. Við byggjum líka á þrískiptingu ríkisvalds og einn anginn heitir dómsvald. Öllum þeim sem hagsmuna hafa að gæta og eru ekki sáttir við úrlausn sinna mála gagnvart ríkisvaldinu er í lófa lagið að leita réttinda sinna fyrir óvilhöllum dómstólum. Ég er ekki burðug til að standa hér og ætla að taka af skarið um að íslenska ríkið gæti ekki bakað sér skaðabótaskyldu með því að vera bundið þjóðréttarlegum samningum, t.d. EES-samningnum, þar sem við höfum ekki á neinum tímapunkti skilgreint orkuna sem sérstaka vöru með sérstöku eðli heldur er hún bara vara. Það hefur líka komið fram á fundi fjárlaganefndar, þar var fulltrúi frá utanríkisráðuneytinu sem sagði einfaldlega: Íslenska ríkinu er samkvæmt EES-samningnum óheimilt að hamla flæði vöru inn á innri markaðinn. Á meðan við erum ekki búin að skilgreina raforkuna sem vöru sérstaks eðlis get ég ekki séð að hún falli ekki almennt undir hugtakið vara, samanber EES-samninginn. Ég hef aldrei nokkurn tíma haldið því fram að innleiðing þriðja orkupakkans væri samasemmerki með því að hér væri kominn sæstrengur svo það sé sagt.

Herra forseti. Hv. þingmaðurinn löglærður. Við getum bakað okkur skaðabótaskyldu, þá þarf einhvern evrópskan dómstól til þess sem hefur með þessa samninga að gera. Viðkomandi dómstóll getur sem sagt dæmt okkur skaðabótaskyld þvert ofan í hafréttarsamning Sameinuðu þjóðanna af því að við sögðum: Nei, það má ekki leggja sæstreng yfir þessar 12 mílur. Ég bið hv. þingmann að útskýra þetta fyrir mér. Ég ætlaði ekki bara að tala um þetta heldur merkingarhlaðin hugtök. Mér finnst röksemdir Miðflokksmanna og Flokks fólksins vera þau sömu í allri þessari orðræðu. Það hafa verið búin til merkingarhlaðin hugtök, eins og Orkusamband Evrópu, sem myndi útleggjast sem European Energy Union eða eitthvað þannig. Eins er Orkustofnun Evrópu sem er væntanlega ACER. Nú vita allir hvernig orkustofnanirnar eru. Þær ráða yfir fimm til tíu málaflokkum, ekki bara raforkueftirliti. Auðvitað er ACER raforkueftirlitsstofnun. Ég nefni þetta hér og vil fá svör hv. þingmanns við því hvers vegna þetta er gert. Hvers vegna er verið að búa til orð og hugtök sem lýsa ranglega því sem um er rætt? Þetta er þannig. Við getum hugsað okkur eitthvert sameiginlegt lestakerfi í Evrópu sem er mikið áhersluatriði í samgöngumálum Evrópu og það héti allt í einu Járnbrautarsamband Evrópu. Svo væri einhver eftirlitsstofnun með því að þetta væri gert og væri þá orðin Járnbrautarstofnun Evrópu. Þessi aðferð og það sem var afhjúpað hér, að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, sem ekki er hér nú, hafði orðið uppvís 

Virðulegi forseti. Þetta er farið að verða svolítið skemmtilegt og ég þakka hv. þingmanni fyrir. Eigum við að fara í að búa til einhver hugtök eða hvað? Ég get ekki svarað því hvers vegna þetta er kallað orkustofnun eða orkusamband. Ætli það felist ekki í því að ACER er sá eftirlitsaðili sem kemur til með að þurfa að taka á málum ef upp rís ágreiningur á milli landa með sameiginlega hagsmuni á innri markaðnum, þ.e. ef löndin hafa ekki getað leyst þann ágreining innan sex mánaða, að mig minnir? 
             Að ætla endalaust að tala um málflutning Flokks fólksins á sama stað og Miðflokksins - ég er alls ekki í Miðflokknum, þetta eru tveir gjörólíkir flokkar. Ég hef nálgast minn málflutning á allt annan hátt. Ég hef reynt að nálgast hann meira lögfræðilega út frá EES-samningnum og hugsanlegri skaðabótaskyldu við það og svo líka í sambandi við hafréttarsáttmálann. Það er eins með allt annað, við erum fullvalda ríki og þegar við bökum okkur skaðabótaskyldu á hinum ýmsu sviðum gagnvart þjóðréttarlegum skuldbindingum, sem við erum líka að undirgangast, er það einfaldlega út af því að við höfum beitt fullveldinu eins og við getum gert óskorað innan okkar 12 mílna, sem er rétt. En hvaða áhrif hefur það hins vegar á þjóðréttarlegu skuldbindingarnar sem við höfum líka undirgengist? Það er stóra spurningin. Það er í þessu sem vafinn liggur og er langt frá því að vera hafið yfir allan vafa. Ef það væri hafið yfir allan vafa værum við ekki að ræða þetta hér og nú. Það er alveg á hreinu.

Herra forseti. Ég ætla að byrja í fyrri ræðu minni í dag á því að ræða fyrst og fremst frumvarpið um svokallað sjálfstæði Orkustofnunar sem mun ganga út á það að stofnunin heyri ekki lengur undir ráðherra, verði ekki á forræði ráðherra, og heyri ekki lengur undir íslenska kjósendur, lúti ekki lýðræðislegu valdi. Þá er þessu væntanlega stillt upp eins og þessi stofnun eigi að verða einhvers konar ríki í ríkinu. Það eitt og sér er nógu slæmt og mjög skýrt dæmi um kerfisvæðingu af verstu sort ef það á að taka tilteknar stofnanir, hverja af annarri, undan lýðræðislegu valdi. En trúa menn því í raun að þessi breyting, þetta frumvarp, snúist bara um að gera orkustofnun sjálfstæða frá kjósendum? Eru einhverjir sem raunverulega trúa því að það sé markmiðið með þessu máli sem er lagt fram sem hluti af innleiðingu þriðja orkupakkans? Ef einhverjir trúa því þá eru þeir búnir að gleypa öngulinn og sökkuna og hefðu átt að kynna sér málið betur og ættu auðvitað að gera það enn. Þetta kemur allt fram í gögnum málsins. Þetta kemur fram í reglum Evrópusambandsins. Þetta kemur fram í samþykkt sameiginlegu EES-nefndarinnar frá alræmdum fundi í júní 2016 í greinargerð nr. 93/2017. Ef þetta átti bara snúast um sjálfstæði Orkustofnunar, hvers vegna er málið þá innleitt sem hluti þriðja orkupakkans? Hæstv. fjármálaráðherra er reyndar búinn að kveða upp úr um þetta mál, hann gerði það í gær. Hann lýsti því að þetta væri mikilvægur liður í því að uppfylla þriðja orkupakkann og með því myndum við ganga lengra í innleiðingu hans en Belgía. Belgar hefðu ekki gert nægilegar breytingar á sinni Orkustofnun til að hún uppfyllti hlutverk landsreglara, nokkurs konar útibús ACER, evrópsku orkustofnunarinnar. En það er ekki vandamál á Íslandi því að við ætlum að ganga lengra en Belgar og innleiða að fullu, verða við öllum kröfum Evrópusambandsins um virkni þriðja orkupakkans. Samt leyfa einhverjir þingmenn sér enn þá að halda því fram að þetta snúist um sjálfstæði stofnunarinnar og jafnvel neytendavernd og, eins og við heyrðum í morgun, fjármögnun stofnunarinnar. Í fyrsta lagi er ljóst af gögnum málsins eins og ég nefndi áðan varðandi sjálfstæði stofnunarinnar að þetta snýst ekkert um það. Þetta snýst um að færa stofnunina frá lýðræðislegu íslensku valdi til erlends embættismannavalds. Í öðru lagi neytendavernd. Trúa menn því raunverulega að aukin markaðsvæðing orku á Íslandi verði til þess fallin að lækka orkuverð eða bæta neytendavernd? Ef menn trúa því, telja þeir þá ekki æskilegt að skipta upp Landsvirkjun eða a.m.k. einkavæða hana ef markaðsvæðing orkunnar er allt í einu farin að henta Íslandi sérstaklega, hér þar sem aðstæður eru gjörólíkar því sem þekkist nánast alls staðar annars staðar? Við höfum byggt hér upp, þjóðin, almenningur, ríkið, virkjanir og nýtt afrakstur þeirra til að veita íslenskum heimilum rafmagn á lægra verði en annars staðar og byggja upp atvinnulíf í landinu. Svo er það fjármögnunin. Einhverjir hv. þingmenn hafa haldið því fram að það sé alveg ótækt að stofnunin sé rekin með halla í þeim skilningi að hún þurfi að fá framlög frá ríkinu. Bíddu nú við, er það stefna stjórnvalda að ríkisstofnanir eigi að reka sig sjálfar? Á lögreglan að reka sig með innheimtu sekta? Á Landspítalinn að reka sig með því að rukka sjúklingana? Til hvers eru skattgreiðslur? Er það ekki til að halda úti allri þeirri þjónustu og þeim stofnunum sem við þurfum að reka á Íslandi? Það er hins vegar augljóst hvers vegna á að skera Orkustofnun frá ríkinu og veita henni auknar heimildir til gjaldtöku. Það er einmitt til þess að enginn freistist til að nota fjárveitingavald ríkisins til að hafa einhverja skoðun á þessari stofnun, enda á hún ekki að heyra undir okkur Íslendinga. Hún á að heyra undir erlent vald. En eins og svo oft í pólitískri umræðu nú til dags er notast við leiktjöld. Menn tala um neytendavernd eða faglega og sjálfstæða stofnun þegar þeir eru í rauninni að gera eitthvað allt annað, eins og birtist í gögnum málsins, hvort sem þau koma frá Evrópusambandinu, frá EFTA eða jafnvel frá ríkisstjórninni sjálfri. En þá nefna menn að þetta sé aðeins öðruvísi með orkustofnunina íslensku en landsreglarana annars staðar, vegna þess að í tilviki Orkustofnunar verði ESA milliliður. Það á á einhvern hátt að bæta málið. En skoðum hvað felst í milligöngu ESA, í þessu sambandi sem milliliður milli Orkustofnunar og ACER. ESA verður í hlutverki nokkurs konar bréfbera, að taka við tilmælum og ábendingum frá ACER og koma þeim til skila til Orkustofnunar á Íslandi en um leið að fylgjast með því að þessu sé fylgt eftir. Að vísu getur ESA haft frumkvæði að því að senda bréf á ACER en ACER ber engin skylda til að fara eftir ábendingum ESA. ACER úrskurðar um þetta sjálft. Ef sú niðurstaða er kærð, hvert er hún þá kærð? Jú, aftur til ACER. Og hverjir úrskurða hjá ACER? Það er stofnunin sjálf. Vald ESA gagnvart þessari stofnun er því í rauninni ekki neitt. Fulltrúar ESA munu sækja einhverja fundi hérna. En það er ítrekað hvað eftir annað, sama hvað menn eru að ræða, að ESA hefur ekkert vald til þess að taka þátt í atkvæðagreiðslu, hefur ekki atkvæðisrétt. Er það til bóta yfir höfuð að hafa ESA sem þennan millilið? Hvernig hefur ESA reynst okkur undanfarin ár? Hefur ESA alltaf verið með Íslendingum í liði eða þeim hagsmunum sem stjórnvöld hverju sinni telja vera íslenska hagsmuni? Hefur stofnunin ekki oftar verið í því hlutverki að reyna að knýja um á að við gerum meira og meira til að uppfylla kröfur ESB og um leið þá auðvitað í gegnum EES-samninginn? Og hefur ekki ESA oft og tíðum haft allt annan skilning á því en íslensk stjórnvöld, til að mynda nýverið varðandi innflutning á hráu, ófrosnu kjöti og ógerilsneyddum matvælum? Hefur ekki ESA hvað eftir annað efnt til málaferla við íslensk stjórnvöld? Spurningin er þá þessi. Þetta hlutverk ESA sem milliliðar, skiptir það engu máli, eða er það til þess fallið að auka enn kröfurnar á Ísland miðað við það sem Evrópusambandsríkin búa við því? Þarna er aukaeftirlitsaðili til að fylgjast með því að við förum að öllu eftir þriðja orkupakkanum. Eins og alltaf þegar verið er að ræða stór mál greinir menn auðvitað á um jafnvel það sem birtist á pappír og menn takast á um það, sérfræðingar líka, en það kemur að þeim tímapunkti að stjórnmálamenn þurfa að taka af skarið, sýna pólitíska forystu og gera það sem þeir telja raunverulega rétt. En það hjálpar óneitanlega við þær aðstæður þegar staðreyndir mála birtast, þegar raunveruleikinn sýnir mönnum hvað snýr upp og hvað niður. Það hefur gerst í málum tengdum þriðja orkupakkanum. Við höfum séð um það ýmis dæmi síðustu misserin og í sumar, til að mynda með málaferlum Evrópusambandsins við 12 Evrópuríki vegna þess að þau höfðu ekki tryggt það að nýtingarréttur færi í útboð í orkumálum. Þetta snýr m.a. að frönsku ríkisfyrirtæki og virkjun sem þetta fyrirtæki reisti fyrir löngu síðan en Evrópusambandið ætlast til þess núna í krafti þessarar nýju miðstýringar í orkumálum að þetta franska ríkisfyrirtæki eða frönsk stjórnvöld bjóði út nýtingarréttinn. Það sama á við í ólíkum myndum í þessum 12 löndum. Hafi einhver áfram haft efasemdir eftir þetta var málið endanlega útskýrt af Evrópusambandinu sjálfu, fyrr í sumar eða fyrir réttum mánuði síðan, þegar Evrópusambandið tilkynnti að það hygðist efna til málaferla við Belgíu, eitt af stofnríkjum sambandsins, landið þar sem höfuðstöðvar ESB eru til húsa. ESB hyggst efna til málaferla við Belgíu vegna þess að Belgía hefði ekki innleitt þriðja orkupakkann með réttum hætti, sem sagt málaferli byggð á þriðja orkupakkanum. Og þau atriði sem Belgar höfðu ekki staðið sig nógu vel í, ekki innleitt rétt, eru einmitt þau atriði sem hafa kannski verið einna umdeildust í umræðu um orkupakkann hér á Íslandi og margir haft ólíkar skoðanir á og sérfræðinga m.a. greint á. En hér hefur Evrópusambandið með formlegri tilkynningu og málaferlum skilað niðurstöðu um það hvernig beri að túlka þriðja orkupakkann og kemur kannski engum á óvart að sambandið líti svo á að það beri að túlka orkupakkann eins og honum er lýst m.a. í inngangsorðum, sem einhverjir hafa látið fara í taugarnar á sér að vísað væri til þó að það sé þekkt að Evrópurétti sé mjög drifinn áfram af markmiðum en ekki aðeins beinum texta laganna. Ég held að sé tilefni til þess, vegna þess hversu lýsandi þessi tilkynning Evrópusambandsins er, að lesa hana. Hún er ekkert mjög löng, fyrri hlutinn, því þetta er svo afdráttarlaust, þetta er svo skýrt og þetta tekur til þeirra atriða sem menn hefur greint á um hér á Íslandi. En í tilkynningu dagsettri 25. júlí sl. lýsir framkvæmdastjórn Evrópusambandsins þessu yfir, með leyfi forseta: „Í dag ákvað framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að stefna Belgíu fyrir Evrópudómstólnum fyrir að hafa ekki tryggt rétta innleiðingu Evrópureglna um raforkumarkaðinn (orkutilskipun 2009/72/EC) og gasmarkaðseglur (gastilskipun 2009/73/EC). Báðar reglurnar eru hluti af þriðja orkupakkanum og innihalda grundvallarákvæði fyrir rétta virkni orkumarkaða. Belgía lögleiddi ekki með réttum hætti ákveðnar reglur um vald landsreglarans. Það á alveg sérstaklega við þá staðreynd að belgíski landsreglarinn hefur ekki fengið vald til að taka bindandi ákvarðanir um raforku- og gasverkefni en getur bara komið með tillögur til stjórnvalda um að taka slíkar ákvarðanir. Það sama á við um að skilyrði fyrir tengingu við raforku- og gaskerfi Evrópu skuli sett af belgískum stjórnvöldum fremur en landsreglaranum eins og löggjöfin gerir kröfu um.“ - Eins og þriðji orkupakkinn gerir kröfu um. - „Loks tryggja belgísk lög ekki að raforku- og gasflutningsfyrirtæki stjórni í raun öllu dreifikerfinu sem þau bera ábyrgð á. Fyrir vikið er ekki víst að þau séu í stöðu til að tryggja að fullu jafnan aðgang allra raforku- og gasframleiðenda að dreifikerfinu.“ Þetta markmið getur auðvitað haft sína kosti en það getur líka reynst hættulegt hér á Íslandi, enda hluti af áformum um markaðsvæðingu orkunnar. Stjórnvöldum er ætlað að tryggja að byggt sé upp flutningskerfi en síðan hafi allir erlendir aðilar eða innlendir, hverjir sem er, aðgang að þessu kerfi sem stjórnvöldum ber að tryggja að sé byggt upp. Það er auðvitað ekki síður áhugavert með hliðsjón af auknum áhuga á hvers konar virkjunarframkvæmdum á Íslandi og hugsanlegum sæstreng. Þarna eru þau þrjú atriði þar sem Evrópusambandið sjálft kveður skýrt upp úr um það hvað felst í þriðja orkupakkanum. Belgísk stjórnvöld eiga ekki að taka ákvarðanir um raforku- og gasverkefni í eigin landi, þar á landsreglarinn að hafa fulla heimild til að taka bindandi ákvarðanir. Það sama á við um skilyrði fyrir tengingu við raforkukerfi Evrópu. Slík skilyrði skulu ekki sett af belgískum stjórnvöldum heldur af landsreglaranum. Hér liggur þetta fyrir og hæstv. fjármálaráðherra og raunar utanríkisráðherra líka sögðu okkur í gær að þetta væri ástæðan fyrir því að frumvarpið um Orkustofnun þyrfti að vera hluti af innleiðingu þessa þriðja orkupakka. Við ætluðum að uppfylla ákvæðin að fullu. Við ætlum að innleiða að fullu og ekki lenda í því sama og Belgarnir sem fengu þá undarlegu flugu í höfuðið að þarlend stjórnvöld ættu eitthvað að hafa um það að segja hvernig skilyrði eru sett fyrir tengingu við evrópska raforkumarkaðinn eða um hvaða gas- og raforkuverkefni er farið í þar í landi eða með hvaða hætti. Staðreyndirnar liggja allar fyrir í þessu máli og sumarið hefur nýst vel til að skýra þær staðreyndir og til að fá góða umræðu um málið í samfélaginu. Og svo hjálpaði Evrópusambandið svo sannarlega til þegar það með mjög afgerandi og skýrum hætti kvað upp úr um það hvað fælist í þriðja orkupakkanum, hvaða afleiðingar hann myndi hafa fyrir löndin sem innleiða. Svo láta menn sér detta í hug að koma með einhverjar hugmyndir um að það sé allt í lagi að innleiða vegna þess að við getum ákveðið síðar í þjóðaratkvæðagreiðslu eða hér í þinginu að fylgja ekki endilega því sem við erum búin að innleiða. Það er mjög undarleg nálgun að innleiða fyrst að fullu en ætla svo að vonast til þess að innleiðingin komi ekki til framkvæmda. Hvers vegna í ósköpunum að vera að innleiða að fullu? Það heldur ekki nokkru vatni frekar en svo margt annað sem hefur verið sagt um þennan orkupakka sem enn hefur ekki verið útskýrt fyrir okkur hér í þinginu eða fyrir íslenskum kjósendum hvers vegna við þurfum að innleiða. Það hefur svo sannarlega ekki verið útskýrt hvers vegna við getum ekki nýtt þá heimild sem er í EES-samningnum til að taka af allan vafa um málið. Ætli það sé ekki bara vegna þess að menn geri sér grein fyrir því að ef ætti að taka af allan vafa fyrir sameiginlegu nefndinni þá myndi raunveruleikinn birtast enn á ný. Í svona stóru hagsmunamáli þjóðarinnar sem varðar eina helstu auðlind hennar verðum við að ræða hlutina út frá staðreyndum, út frá raunveruleikanum sem hefur verið að gera í síauknum mæli vart við sig að undanförnu. Þegar hann blasir við þá getum við ekki leyft okkur að samþykkja innleiðingu þessa orkupakka.

Herra forseti. Ég veit að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson veit að það eru almennt mjög mörg samningsbrotamál í gangi. Mér skilst að nú um stundir séu þau meira en 600. Við þekkjum það sjálf, við þekkjum dæmi þess og ég veit að hv. þingmaður gerir það líka. Oft þegar slík mál eru höfðuð er það vegna þess að lönd hafa ekki klárað að innleiða. Það hefur tekið of langan tíma, stundum af því að það er einfaldlega ranglega gert. Alla jafna höfum við a.m.k. bætt úr því. Þrátt fyrir að sviðsljósi hafi verið beint að þessu eina tiltekna máli í Belgíu í umræðunni nú, þar sem markmiðið er alveg skýrt, þá spyr ég á móti: Hver er fréttin? Belgía segist ætla að gera eitthvað, gerir það síðan ekki og samningsaðilinn segir: Heyrðu mig, þið gerðuð ekki það sem þið sögðust ætla að gera, þið þurfið að bæta úr því. Hver er fréttin í því? Við erum með málið hjá okkur um sjálfstæði eftirlitsins inni í Orkustofnun, erum þar af leiðandi að innleiða með réttum hætti og þess vegna sé ég ekki hvað er sameiginlegt með þeim tveimur málum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort ég hafi heyrt rétt að hann hafi haldið því fram að samningsbrotamál hafi verið höfðuð á grundvelli aðfaraorða? Í lokin finnst mér skipta máli að við ruglum ekki hlutum saman. Við erum að innleiða reglur þar sem við segjumst ætla að fylgja leikreglum ef við stígum inn á völlinn. Það sem skiptir máli hér er: Við ráðum því hvort við stígum inn á völlinn. En ef við stígum inn á völlinn gilda sameiginlegar reglur. Það er það sem við höfum kvittað upp á að ætla að gera, en við erum ekki að gangast við því að þurfa að stíga inn á völlinn gegn okkar vilja. Og í lokin, af því hv. þingmaður talar um að því sé haldið fram að við getum ekki beitt 102. gr., 

Herra forseti. Þetta var mjög upplýsandi andsvar. Hæstv. ráðherra sagði í lokin: Við ráðum því hvort við stígum inn á völlinn. Ef við gerum það ber okkur að fylgja reglunum. Svo sannarlega. Þetta er nákvæmlega það sem við höfum verið að benda á. Þetta er völlur sem við eigum ekki að stíga inn á vegna þess að þá þurfum við að fylgja reglum sem henta okkur ekki, henta ekki hagsmunum okkar. Þá að fyrstu spurningunni varðandi Belgíumálið. Er eitthvað skrýtið við það að Evrópusambandið fari í mál við Belgíu ef landið uppfyllir ekki það sem búið er að lofa að gera? Nei, það er ekki skrýtið. Það er það sem ég er að benda á hér, það er bara alls ekki skrýtið. Það er það sem við er að búast. En fyrir hvað er verið að fara í mál við Belgíu? Fyrir það að ætla sjálft, landið, stjórnvöld þess, að ákveða hvernig raforku- og gasverkefnum er háttað og fyrir það að landið ætli sjálft, Belgía, belgísk stjórnvöld, að setja skilyrði fyrir tengingu við raforku- og gaskerfi Evrópu. Vegna þess að samkvæmt þriðja orkupakkanum, eins og Evrópusambandið bendir á í þessu, hefur landið ekki slíka heimild. Því ber að leyfa stofnuninni, landsreglaranum, orkustofnun Belgíu, að taka við fyrirmælum frá ACER og stýra þessum málum, taka bindandi ákvarðanir um þessi mál. Svoleiðis að leikreglurnar sem hæstv. ráðherra segir réttilega að við þurfum að fylgja ef við stígum inn á þennan völl, eru þessar. Evrópusambandið er búið að kveða upp úr um það. Þær eru þessar: Stjórnvöld í landinu munu ekki hafa síðasta orðið í ákvörðunum um tengingu við raforku- og gaskerfi Evrópu og þau munu ekki hafa síðasta orðið um ákvarðanir um raforku- og gasverkefni í landinu. Þetta hlýtur að valda ráðherrann áhyggjum. En hvað varðar aðfaraorðin þá er ég að vísa til þess að reglurnar, lögin, eru gjarnan túlkuð í samhengi við aðfaraorðin sem lýsa markmiðum reglnanna.

Herra forseti. Það er ánægjulegt á síðasta degi umræðunnar að finna fyrir því að við erum kannski ekki svo hjartanlega ósammála eftir allt saman, a.m.k. ekki um það um hvað málið snýst og hvar við stöndum, þrátt fyrir að við séum greinilega ósammála um hvað sé rétt að gera. Ég vildi bara fá það fram að það væri alveg klárt að samningsbrotamál er ekki hægt að höfða á grundvelli aðfaraorða. Leikreglurnar, þannig að það sé alveg skýrt hvað ég átti við áðan þegar ég vísaði í það ef við ætluðum að stíga inn á völlinn, þá er ég að vísa í það hvort við ætlum að leggja streng. Það hvort við ætlum almennt að stíga inn á völlinn er varðar innri raforkumarkað, ekki fýsískan, í gegnum streng, heldur bara inn á innri raforkumarkað, þá skiptir auðvitað máli að halda því til haga að sú ákvörðun var tekin fyrir 20 árum. Við erum ekki að taka þá ákvörðun núna, hún var tekin fyrir löngu síðan. En ég heyri alveg tóninn hjá hv. þingmanni almennt um þessi mál og það vill þannig til að ég er ekki í hjartanu ósammála öllu því sem þar kemur fram hvað varðar hagsmunagæslu og að standa í lappirnar 

Herra forseti. Við erum auðvitað sammála um að alþjóðastarf sé mikilvægt en það þarf, í ljósi þess að Ísland er fullvalda ríki og við höfum, held ég, flest trú á fullveldinu, að vera á forsendum okkar Íslendinga. Það er nú eitt af því góða við EES-samninginn að þegar vakna efasemdir um að verið sé að taka ákvarðanir sem gagnist öllum þá hafa menn heimild til að fara með það í nánari skoðun. Í svona stóru deilumáli er mér óskiljanlegt að stjórnvöld skuli ekki nýta þá heimild. Hæstv. ráðherra gat um að ákvörðun um að stíga inn á þennan völl hefði verið tekin fyrir 20 árum. Þýðir það að við þurfum þá bara að halda áfram að spila þennan leik? Og hvað segir það okkur um fjórða orkupakkann? Ég veit að hæstv. ráðherra er búin með síðara andsvar sitt, en ég varpa þessu svona fram. Ef þetta er raunin, að þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar byggist á því að við höfum stigið inn á þennan völl fyrir 20 árum, má þá ekki lesa í það að þar með þurfi svo að innleiða fjórða orkupakkann? Maður skyldi ætla það.

Herra forseti. Þetta frumvarp um Orkumálastofnun og sjálfstæði hennar hefur að gera með, að mér skilst á hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, hættuna á því, samkvæmt skilningi hans á málinu, að við missum vald til erlendra eftirlitsaðila, að íslenskur eftirlitsaðili verði í rauninni bara að fylgja og hafi bindandi ákvarðanir samkvæmt því. Þetta er fullveldisatriði. Ég er sammála hv. þingmanni að þegar kemur að stjórnarskránni eigum við að láta hana njóta vafans og hvað varðar slíkt fullveldisframsal, ef það er vafi á að það rúmist innan stjórnarskrárinnar eigum við ekki að færa það frá almannavaldinu á Íslandi út á við. En mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað með þegar kemur að því færa almannavald frá stjórnmálamönnum á Íslandi, honum sjálfum m.a. og ráðherrum, og það er mikið ráðherraræði á Íslandi, til almennings? Það er vinna í gangi samkvæmt stjórnarsáttmálanum um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson situr í hópi forsætisráðherra þar sem er verið að fjalla um fjögur mál sem gera vald almennings og varnir varðandi auðlindir og náttúru öflugari. Þetta er í boði fyrir lok þessa kjörtímabils. Mig langar að heyra hvar hv. þingmaður stendur í því. Þetta er um að náttúruvernd sé fest í stjórnarskrá, um að taka út að hægt væri að þvinga Ísland til að fara í alls konar auðlindanýtingu sem skemmdi náttúruna. Það væri ekki hægt af því að þær varnir væru í stjórnarskrá og enginn alþjóðasamningur gæti brotið það. Annað atriði sem margir eru hræddir um í þessu máli eru auðlindir, að þær séu í eigu þjóðarinnar. Það yrði fest í stjórnarskrána að þjóðin ætti þær. Varðandi fullveldisafsal þyrfti að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu ef Alþingi samþykkti fullveldisafsal, eins og sumir vilja meina að sé í gangi hérna umfram það sem er heimilt. Allt fullveldisafsal þyrfti að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðin gæti stöðvað það. Það er þetta sem er á borðinu og er í boði fyrir lok 

Herra forseti. Ég þakka áhugaverða fyrirspurn eða andsvar. Ég byrjaði í stjórnmálum sem nokkurs konar uppreisnarmaður gegn kerfinu og talsmaður aukins beins lýðræðis. Reyndar er ég þeirrar skoðunar að þetta þurfi auðvitað að vera í bland, fulltrúalýðræði og beint lýðræði. En ég er mjög hlynntur auknu beinu lýðræði svoleiðis að ég get svarað spurningu hv. þingmanns hvað það varðar mjög einfaldlega: Já, ég er þeirrar skoðunar að við eigum að auka beint lýðræði á Íslandi. Hvað varðar hinar spurningarnar um ráðstafanir vegna þriðja orkupakkans þá er vandamálið gagnvart Evrópusambandinu og EES-samningnum að menn geta ekki tryggt eftir á. Það þarf að gera ráðstafanirnar áður því að þegar búið er að innleiða í samninginn samþykktir eru þær orðnar lög og þá skapast hætta á samningsbrotamáli. Jafnvel þótt við héldum hér þjóðaratkvæðagreiðslu um að fara ekki eftir ákvæðum þriðja orkupakkans að einhverju leyti þá nýttist það okkur ekki til að losna alveg frá því að þurfa að fylgja samningnum. Þannig gæti það gerst að þjóðin stæði frammi fyrir spurningunni: Vilt þú heimila lagningu sæstrengs? Eða: Vilt þú að íslenska ríkið greiði svo og svo miklar skaðabætur til framtíðar? Þetta er einmitt vandinn sem við stöndum frammi fyrir. Ákvörðunin verður tekin núna til langrar framtíðar um eðli EES-samningsins og hvaða reglur við þurfum að fylgja þar.

Herra forseti. Síðan kemur einmitt fjórði orkupakkinn og fimmti o.s.frv. Það eru alls konar hættur sem menn sjá að standi fyrir dyrum í framtíðinni. Það sem er í boði fyrir lok þessa kjörtímabils og er í stjórnarsáttmálanum og m.a. í starfshópnum sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson situr í er að setja varnir. Ef þær væru til staðar værum við ekki í vandræðum með þriðja orkupakkann varðandi þær áhættur sem margir sjá. Okkur gefst tækifæri til þess á þessu kjörtímabili að festa inn í stjórnarskrá lýðræðislegan rétt landsmanna til að kalla mál til sín, ef 10% skrifa undir. Í dag hafa um 6%–7% skrifað undir það að setja þriðja orkupakkann í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það hefði verið hægt. Er því ekki einsýnt að við festum þau fjögur atriði sem koma í veg fyrir svona í framtíðinni, um vernd á náttúrunni okkar, um að við eigum auðlindirnar okkar og ráðum hvernig við nýtum þær, um að þjóðin geti kallað mál til sín og ef það eigi að samþykkja einhvers konar 

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um þessi atriði. Ég treysti mér ekki til að fullyrða að við séum endilega sammála um útfærsluna á þeim öllum en ég er sammála um mikilvægi þess að stjórnarskrá veiti þjóðinni sem mestar varnir í þeim málum sem eru henni mikilvægust, vissulega. Ég er líka sammála því að ef búið væri að gera einhverjar frekari ráðstafanir gæti það til að mynda veitt ákveðnar varnir í þessu máli, sem eru ekki til staðar. Það er hins vegar áhyggjuefni að nú tala margir fyrir því að fara í hina áttina og afnema svokallað fullveldisákvæði stjórnarskrárinnar. Því er ég alfarið mótfallinn. En varðandi meginmarkmiðin er ég sammála hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Það var einkum kannski tvennt sem stakk mig, eða tvíþættar staðhæfingar, í ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar áðan sem mig langaði að gera að umtalsefni. Annars vegar laut það að hinu svokallaða belgíska máli þar sem a.m.k. mér virðist alveg ljóst að kæruefni Evrópusambandsins gagnvart Belgum eiga ekkert skylt við þau ágreiningsefni sem eru uppi í þessu máli og við höfum verið að ræða. Ég sé ekki betur en að þau kæruefni séu tvíþætt, það snúi annars vegar að sjálfstæði, við skulum kalla það orkustofnunar Belga og síðan að eigandaaðskilnaði á flutningsfyrirtækjum, þ.e. okkar Landsneti, og undan því ákvæði erum við reyndar undanskilin og erum með undanþágu fyrir. Mál Evrópusambandsins gagnvart Belgíu snýst ekki um nýjar tengingar á orkuvirkjum yfir landamæri eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er að gefa til kynna og finna því einhverja samsvörun með lagningu sæstrengs á Íslandi. Þetta er algerlega óskylt mál. Hitt atriðið sem ég ætlaði að spyrja hann um lýtur hins vegar að þeirri staðhæfingu sem kom fram hjá honum áðan, að ACER hafi einhvers konar alræðisvald í þeim ágreiningsefnum sem hugsanlega kunna að koma upp á milli EES og ACER. Ég heyrði ekki betur en að þingmaðurinn staðhæfði að kæmi slíkur ágreiningur upp yrði lokaúrskurður um það ágreiningsefni hjá ACER sjálfu, þ.e. öðrum aðila ágreiningsins. Þá hef ég mislesið eitthvað og ætla að biðja hv. þingmann að finna þeirri staðhæfingu stað, vegna þess að ég fæ ekki betur séð en að ágreiningi sem hugsanlega kæmi upp á milli ESA og ACER yrði einfaldlega vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Um það er regluverkið alveg skýrt. Því bið ég hv. þingmann 

Herra forseti. Fyrst svara ég seinni spurningunni. Já, ég held mig við þá staðhæfingu að ACER hafi endanlegt vald í þeim málum. Það er reyndar rétt sem hv. þingmaður segir, það er hægt að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fjalla um það þar. En ef sameiginlega EES-nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að hún ætli að fara gegn niðurstöðu ACER, tilkynnir ACER það og ACER sættir sig ekki við það þá er það ACER sem úrskurðar, kærunefnd ACER. Og hverjir skipa hana? Það eru fulltrúar í ACER. Þannig að þar liggur endanleg niðurstaða. Varðandi Belgíumálið finnst mér svolítið sérkennilegt að hv. þingmaður geti leyft sér að halda því fram að þetta varði ekki það sem við erum að ræða hér. Ég get eiginlega ekki svarað því betur en með því einfaldlega að lesa texta Evrópusambandsins sjálfs, hvers vegna er verið að fara í málaferli. Það á alveg sérstaklega við þá staðreynd að belgíski landsreglarinn, orkustofnun Belgíu, hefur ekki fengið vald til að taka bindandi ákvarðanir um raforku- og gasverkefni heldur getur bara komið með tillögur til stjórnvalda. Það sama á við um að skilyrði fyrir tengingu við raforku- og gaskerfi Evrópu skuli sett af belgískum stjórnvöldum fremur en af landsreglaranum, eins og orkupakkinn gerir ráð fyrir. Það er með öðrum orðum skýrt af hálfu Evrópusambandsins að hugmynd belgískra stjórnvalda um að þau eigi að setja skilyrði fyrir tengingu við evrópska raforkukerfið sé ekki ásættanleg því að það sé landsreglarinn, orkustofnun Belgíu, fulltrúi ACER, sem tekur þær ákvarðanir.

Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að munnhöggvast endilega um það sem snýr að endanlegum úrskurði því að málið er einfaldlega þannig vaxið að þetta fer til sameiginlegu EES-nefndarinnar ef ESA og ACER koma sér ekki saman, en ekki þaðan aftur inn til ACER, ekki eins og ég les þennan texta. En ég ætla svo sem ekki að fara út í lengra mál með það. Varðandi belgíska málið er það auðvitað alveg rétt og allt annað mál að verið er að finna að því að landsreglarinn í Belgíu, orkustofnun Belgíu, ef menn vilja nota það nafn, á að hafa þetta vald að segja til um skilyrðin fyrir notkuninni á tengingum en ekkert um nýjar tengingar á milli landa. Það er þar sem ég segi að samsvörunin eigi ekki við. Það er verið að reyna að láta líta þannig út að belgíska málið snúist með einhverjum hætti um sambærilega hluti og ákvörðun um sæstreng á milli Íslands og Evrópu. Það gerir það hreint ekki. Belgíska málið snýst ekkert um nýjar tengingar yfir landamæri.

Herra forseti. Ég verð bara lesa þetta aftur: Skilyrði fyrir tengingu við raforku- og gaskerfi Evrópu skuli sett af belgískum stjórnvöldum. Óásættanlegt. Skilyrði fyrir tengingum við raforku- og gaskerfi Evrópu á að vera á forræði belgísku orkustofnunarinnar, útibús  Við höfum reyndar raundæmi sem við getum notað til að skýra þetta enn frekar og það er sæstrengur milli Kýpur og Grikklands gegnum Krít. Hvernig var farið af stað með það verkefni? Það var gegnum ACER. Fjárfestar söfnuðu fjármagni til að ráðast í þá framkvæmd, tilkynntu ACER að þeir væru tilbúnir, og hvað gerist þá? ACER tók boltann og fór í það að fylgjast með því að stjórnvöld á Kýpur og í Grikklandi myndu ekki leggja neinar hindranir í götu þess verkefnis.

Herra forseti. Hér eru undir þrjú mál sem tengjast þriðja orkupakkanum, tvö frumvörp og ein þingsályktunartillaga. Í fyrsta lagi breyting á raforkulögum, í öðru lagi breyting á fyrrnefndum lögum og lögum um Orkustofnun og að lokum breyting á þingsályktun um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Umræða um þessi mál er tekin saman af hagkvæmnisástæðum og hef ég í hyggju að fjalla um þau eins og efni standa til, saman og hvert í sínu lagi. En sökum þess hversu öll þessi mál tengjast því máli sem var til umfjöllunar í gær mun þess að sjálfsögðu gæta í umfjöllun minni. Ég fór í gær yfir þá skoðun mína að þeir lagalegu fyrirvarar sem stjórnarflokkarnir hyggjast setja við málið væru algerlega haldlausir og mun halda þeirri umfjöllun minni áfram. Mikilvægt er að hafa í huga að þessir lagalegu fyrirvarar spiluðu aðalhlutverk í því hvernig málið var kynnt í upphafi og þá sérstaklega til að fella niður allar varnir innan þingflokka stjórnarflokkanna. Af þeim sökum er mikilvægt, herra forseti, að ræða um gildi þessara fyrirvara, hvar þá sé að finna, hvers efnis þeir séu, á hvaða formi þeir birtist okkur og loks, þegar þeirri skoðun er lokið, hvort þeir hafi eitthvert gildi að þjóðarétti. Herra forseti. Með innleiðingu á tilskipunum sem koma frá sameiginlegu EES-nefndinni afléttum við þjóðréttarlegum fyrirvara, fyrirvara sem við gerðum í þessu tilviki, og það gerum við um leið og við samþykkjum þingsályktunartillöguna sem var til umræðu í gær. Hvað þýðir það þegar við afléttum þeim þjóðréttarlega fyrirvara, herra forseti? Þar með verðum við skuldbundin til að innleiða allar þær reglur sem þriðji orkupakkinn felur í sér, sem á mannamáli þýðir að lög innan lands þarf að aðlaga, þeim þarf að breyta, þau þarf að bæta og það þarf að bæta við þau til þess að orkupakkinn teljist hafa verið innleiddur réttilega. Íslensk lög mega ekki vera í andstöðu við þær reglur sem í pakkanum er að finna. Þetta er mjög mikilvægt að hafa í huga, herra forseti, þegar við skoðum gildi lagalega fyrirvarans að þjóðarétti. Við erum að innleiða þriðja orkupakka Evrópusambandsins og um leið er þessi lagalegi fyrirvari ákvörðunarástæða margra fyrir því að styðja hann. Þar eru belti, axlabönd og allt það eins og menn hafa lýst fjálglega í ræðustól Alþingis. Þess vegna, herra forseti, er ég að skoða þetta. Gott og vel. Við ætlum sem sagt að innleiða þriðja orkupakkann með þessari samþykkt en með lagalegum fyrirvara. Ég var búinn að fjalla í gær um fimm hugsanlega fyrirvara. Ég hafði talið upp ellefu en ég ætla ekki að eyða tíma þingsins í að fara yfir þá alla, ég tek bara þá sem eru bitastæðastir. Ég kem nú að þeim sjötta, en þeir gætu verið fleiri miðað við útskýringar og ábendingar fjölda stjórnarþingmanna í vor og í sumar þegar þeir leituðust við að svara fyrirspurnum okkar um hvar lagalega fyrirvarann væri að finna. Sjötta og líklegasta ábendingin sem barst var að fyrirvarann væri að finna í væntanlegri reglugerð ráðherra sem við höfum undir höndum drög að. Hún er óútgefin. Við höfum drög að henni. Í þessum drögum að reglugerð er að finna í 3. gr. texta þess efnis að ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 713/2009 sem varðar raforkutengingar milli landa komi ekki til framkvæmda á Íslandi meðan slíkri tengingu hefur ekki verið komið á. Til þess þurfi samþykki Alþingis. Þetta er auðvitað efni fyrirvarans. Það vita allir. Í 1. og 2. gr. er reglugerðin innleidd. Þar er texti sem segir til um að reglugerðin sé innleidd og hún sé í fylgiskjali með reglugerð ráðherra. Hér eru fjölmörg álitamál, ef svo er sem virðist að hér sé leit að lagalega fyrirvaranum endanlega lokið. Í fyrsta lagi má spyrja hvort útgefin reglugerð af ráðherra í ríkisstjórn Íslands hafi eitthvert sérstakt gildi ef hún fer í bága við ákvæði Evrópureglugerðir sem við höfum innleitt. Berlega. Augljóslega. Við erum að innleiða tilskipanir Evrópuráðsins í 1. og 2. gr. þessarar reglugerðar og hún fylgir með í fylgiskjali. Og í 3. gr. sömu reglugerðar ráðherra kemur þessi fyrirvari um að ákveðin ákvæði gildi ekki. Við erum sem sagt að innleiða - en við erum ekki að innleiða. Hefði ekki verið nær, herra forseti, að texti 3. gr. reglugerðarinnar væri leiddur beint í íslensk lög en væri ekki í reglugerð ráðherra? Sérstaklega með tilliti til þess að hér virðist vera um mjög mikilvægt ákvæði að ræða miðað við málflutning stjórnarþingmanna, þ.e. að þarna sé hinn lagalega fyrirvara að finna. Í reglugerðardrögunum er reglugerð orkupakkans innleidd í 1. og 2. gr. en í 3. gr. er í raun kveðið á um að einhver ótiltekin ákvæði reglugerðar Evrópuráðsins, sem verið er að innleiða í fyrri greinum, séu í raun ekki innleidd. Stenst þetta? Mun Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, ekki gera alvarlegar athugasemdir við slíka innleiðingu, rétt eins og málaferlin við Belgíu bera vitni um, og krefjast þess að reglugerðin verði innleidd, eins og við munum hafa lofað, nk. mánudag? Annað, herra forseti, sem ég geri alvarlegar athugasemdir við um þessa leið stjórnvalda er í 4. gr. draga að reglugerð hæstv. iðnaðarráðherra. Þar er að finna svofellt ákvæði, með leyfi forseta: „Reglugerð þessi er sett með stoð í 45. gr. raforkulaga, nr. 65/2003, með síðari breytingum. Reglugerð þessi öðlast þegar gildi.“ Þetta er náttúrlega ákvæði sem er að finna í öllum reglugerðum. Það er vísað í lagastoðina. Það er vísað í lögin sjálf sem reglugerðin styðst við. Það er alkunna að reglugerð verður að hafa stoð í lögum. Ég held það sé kennt bara á fyrstu önn í lögfræði. Ef litið er til 45. gr. raforkulaga, herra forseti, þá er heimildin sem ráðherrar er fengin til útgáfu reglugerðar svofelld, með leyfi forseta. Hvað stendur þar? „Ráðherra er heimilt að setja nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara í reglugerð.“ Nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara í reglugerð? Hvaða laga? Raforkulaga? Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Er hér að finna fullnægjandi lagastoð til ráðherra að byggja á við útgáfu reglugerðar þar sem ný skipan raforkumála á gjörvöllu EES-svæðinu er innleidd í íslenska löggjöf? Þarna er ráðherra gefin heimild til að setja nánari ákvæði um framkvæmd raforkulaga í reglugerð. Stofnun eftirlitsaðila á öllu EES-svæðinu hefur víðtækar heimildir og jafnvel víðtækari heimildir en álitsgjafar ríkisstjórnarinnar sjálfir telja standast stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Þarna er verið að innleiða í íslensk lög svo víðtækar heimildir nýrrar eftirlitsstofnunar á öllu svæðinu að álitsgjafarnir er miklum vafa, stórkostlegum vafa, um að það standist stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Með tilliti til þess má spyrja: Er þetta fullnægjandi lagastoð undir reglugerð ráðherra? Svari hver fyrir sig. Það er augljóst. Nei. Hér er byggt á veikum grunni, tel ég vera, mjög veikum grunni. Af hverju er ekki a.m.k. sett inn fullnægjandi ákvæði í raforkulög svo að reglugerð ráðherra styðjist við fullnægjandi lagastoð ef menn vilji yfir höfuð ekki að setja þennan fyrirvara hreinlega í lög en ekki reglugerð eins og virðist vera ráðgert? Þetta atriði, herra forseti, er alvarlegt. Það er alvarlegt ef menn ætla með opin augu að setja reglugerð sem langlíklegast styðst ekki við fullnægjandi lagastoð. Hefur þessi fyrirvari í reglugerðinni, sem ég er búinn að rökstyðja að langlíklegast sé að hafi ekki fullnægjandi lagastoð, eitthvert gildi? Fyrir utan það sem ég nefndi um að hann hefði ekki lagastoð. Hefur fyrirvarinn sem ég hef hér lýst eitthvert þjóðréttarlegt gildi? Nei, að sjálfsögðu ekki, herra forseti. Þetta er að engu hafandi, að innleiða reglugerð að fullu en samt ekki innleiða hana. Það á að innleiða Evrópureglurnar með þessum hætti en það á samt ekki að gera það. En ríkisstjórnin ætlar samt að gera það. Nei, herra forseti. Raddirnar um lagalega fyrirvarann hafa þagnað grunsamlega í sumar. Skyldi það vera vegna þess að fylgismenn málsins hafa í sumar séð að fyrirvarinn, eða fyrirvararnir, sem voru í raun forsenda samþykkis margra þingmanna stjórnarliðsins, hafa auðvitað ekkert þjóðréttarlegt gildi? Er það þess vegna sem raddirnar þögnuðu í sumar? Það verður einnig að hafa í huga að sú lausn um lagalega fyrirvarann sem ríkisstjórnin valdi var lakari kosturinn sem tveir margnefndir álitsgjafar ríkisstjórnarinnar höfðu lagt til í álitsgerð sinni og hafði alls ekki hlotið neina umfjöllun né sætt neinni sérstakri rannsókn, enda töldu fræðimennirnir hana ekki gallalausa, sem kom svo berlega í ljós. Stjórnin hefur þannig ekki getað útskýrt fyrir okkur eða öðrum hvaða gildi hinn lagalegi fyrirvari hafi að þjóðarétti, ef nokkurt. En einnig, herra forseti, hefur stjórninni mistekist að útskýra fyrir okkur, þó allra frekast fyrir almenningi í þessu landi, af hverju við erum að undirgangast þær reglur sem þau sjálf segja að eigi ekki að gilda hér. Af hverju? Þeim er fyrirmunað að útskýra fyrir þjóðinni þörfina á samþykki orkupakkans. Þá er ég ekki að tala um útskýringar í anda málfundaæfinga ungliðahreyfinga stjórnmálaflokkanna. Ég er að tala um útskýringar sem fólk skilur og sem almenningur skilur og tekur mark á. „Af því bara“ er helsta svarið. Samtryggingarflokkunum, þ.e. stjórnarflokkunum og stjórnarsamstöðunni, hefur orðið tíðrætt um að ekkert nýtt hafi komið fram í málinu. Ég ætla að nefna nokkur dæmi. Í fyrsta lagi: Það hefur komið í ljós að lagalegu fyrirvararnir halda ekki. Það er leitun að þeim sem kemur hingað upp og heldur því fram að þeir haldi þjóðréttarlega. Í öðru lagi: Samningsbrotamálið gegn Belgíu sýnir okkur svart á hvítu að ef við innleiðum ekki orkupakkann réttilega eigum við á hættu að fá slíkt mál á hendur okkur. Við erum að gera það með opin augu. Í þriðja lagi: Fjórði orkupakkinn, vetrarpakkinn svokallaði, er kominn. Hann hefur birst. Hann er algjörlega óræddur í tengslum við þetta mál. Í fjórða lagi: Einhverjir stjórnarþingmenn hafa lýst því yfir í blaðagreinum og víðar að best væri að setja inn ákvæði um þjóðaratkvæði þegar kemur að því að menn vilji leggja sæstreng. Þessir ágætu hv. þingmenn geta því varla samþykkt málið, geri ég ráð fyrir, eins og það lítur út núna. Ég hef ekki trú á því að menn sem tala með þeim hætti að þeir telji best að bæta við málið ákvæði um þjóðaratkvæði geti samþykkt þetta mál ef ekki er orðið við þessari kröfu þeirra. Varla. Í fimmta lagi: Reglugerð ráðherra. Eins og ég hef bent á í þessari ræðu minni og hefur víðar komið fram hefur hún langlíklegast ekki fullnægjandi lagastoð. Þá er ég að tala um 45. gr. raforkulaga. Öll þessi fimm atriði og einhver önnur sem aðrir ræðumenn hafa nefnt eru ný í málinu. Og svo segja þeir að það sé ekkert nýtt fram komið. Ég held að þetta sé ærið. Þetta er ærið.

Herra forseti. Mig langar að reyna að fara vítt og breitt yfir sviðið hvað varðar umræðuna sem hefur átt sér stað bæði í dag og á þeim þingfundum sem voru lagðir undir orkupakkann í heild sinni áður en vorþingi var frestað. Staðreyndin er auðvitað sú að þau mál sem eru rædd hér sérstaklega í dag eru svo nátengd þingsályktunartillögunni sem var rædd í gær að vart verður þar á milli greint. Í allri þessari umræðu, sem hefur verið töluverð, blasir við hverjum þeim sem horfir á þessi mál með bærilega opnum augum að verið er að gera hlutina í rangri röð. Það að orkustefna liggi ekki fyrir - menn hreykja sér af því að það sé byrjað að vinna hana í iðnaðarráðuneytinu - á sama tíma og við ætlum okkur að innleiða pakka sem þennan er verklag sem er ekki bjóðandi og ætti eitt og sér að vera nægjanlegt til þess að menn tækju þennan pakka í heild sinni, settu hann upp í hillu, kláruðu orkustefnu fyrir Ísland og nálguðust málið svo aftur með fastara land undir fótum. Það vantar m.a. inn í þessa umræðu okkar sviðsmyndagreiningu: Hvað svo? Því að við verðum að nálgast málið í umræðunni á þeim nótum að á einhverjum tímapunkti verði lagður sæstrengur. Staðan er bara sú að verði lagður sæstrengur verður staða okkar Íslendinga allt önnur en þau sífelldu hróp, sérstaklega í gegnum gærdaginn, gefa til kynna, þar sem reynt var að halda því fram að þetta hefði engin áhrif og við þyrftum ekki að hafa neinar áhyggjur, við hefðum þetta allt á eigin hendi. Sú staða bara gjörbreytist. Stjórn okkar á orkumarkaðsmálum verður með allt öðrum hætti eftir að sæstrengur hefur verið lagður en er í dag. Þess vegna vildi ég segja að það er alveg galið fyrirkomulag, galin tímaröð hlutanna, að vera að ganga frá þessu máli núna áður en við höfum komið okkur saman um orkustefnu fyrir landið. Þegar búið er að innleiða, þá er búið að innleiða. Það er bara þannig. Það lítur mjög skringilega út þegar hér kemur hver þingmaðurinn upp á fætur öðrum, talar fyrir því að innleiða pakkann að fullu á þann hátt að Evrópusambandið verði lukkulegt en ætlar síðan í beinu framhaldi að snúa sér við og fara að vinna gegn markmiðum þriðja orkupakkans. Auðvitað er þetta ekki trúverðugt og eins og ég sagði í ræðu minni í gær verða núverandi stjórnvöld að gangast við króganum. Það er þeirra áhugamál að keyra þennan þriðja orkupakka í gegn. Það blasir við að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Vinstri grænna vill að við undirgöngumst þriðja orkupakkann. Þá skiptir engu máli hvað hefur verið gert á fyrri stigum því að formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, sagði í ræðu í gær - og ég bara get ekki annað en þakkað honum fyrir þá hreinskilni, og það var ekkert óskýrt í þeim efnum - að ein ástæðan fyrir því að virkja 102. gr., vísan málsins aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, væri sú að fram hefðu farið kosningar sem hefðu leitt fram annan þingvilja en verið hefði til staðar á fyrri stigum vinnu við innleiðinguna. Það voru engin vandræði með það. Ef núverandi ríkisstjórnarflokkar teldu þetta mál þess eðlis að skynsamlegt væri að koma sér undan því var alveg greinilegt að alla vega í röðum Sjálfstæðismanna væri það ekki neinum vandkvæðum bundið að nýta 102. gr. - ef skoðun þeirra væri sú að þetta mál væri ekki gott. Þá er bara gott og heiðarlegt að það liggi fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn sé áfram um að við undirgöngumst þriðja orkupakka Evrópusambandsins. Það kom dálítið á óvart miðað við hvernig orðalag hæstv. utanríkisráðherra, sérstaklega, hafði verið bæði í vor og síðan aftur í gær. En það er gott að þetta sé komið fram og Sjálfstæðisflokkurinn hafi gengist við króganum. Reynt hefur að draga það fram hverjir hagsmunir íslensks samfélags, íslenskrar þjóðar, íslenskra heimila, eru með innleiðingu þessa þriðja orkupakka svokallaða. Bent hefur verið á býsna vel rökstuddar áhyggjur fólks af því að líkur séu á að orkuverð - og er þá talað um sameiginlegan reikning fyrir orku og flutning orkunnar á endastað - hækki og þá sérstaklega eftir að sæstrengur hefur verið lagður. Það er m.a. það sem hefur farið töluvert í taugarnar á þeim sem hér stendur, að menn hafi verið algerlega ófáanlegir til þess að ræða þá stöðu sem upp kemur að Íslandi tengdu. Það hefur algerlega vantað inn í umræðuna og engar sviðsmyndagreiningar liggja þar undir til að einfalda þingmönnum að leggja mat á stöðuna. Hvað kostnaðarhækkanir varðar liggur bara fyrir að eftirlitsgjald muni hækka. Mig minnir að það hafi verið hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé, sem ég sé í hliðarsal núna, sem kom inn á það í umræðu fyrr í dag að töluverður halli væri af þeirri starfsemi hjá Orkustofnun. Það er þá tvöföld hækkun sem er í pípunum, annars vegar að vinna upp þann halla sem þegar er til kominn og síðan vegna þess kostnaðarauka sem til kemur við styrkingu Orkustofnunar eða aukningu á umfangi eftirlitshlutverks þeirrar stofnunar. Það hlýtur að blasa við. Mikið hefur verið talað um það, sérstaklega af formanni utanríkismálanefndar Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, þingkonu Sjálfstæðisflokksins, að mikið hagræði sé af því fyrir almenning að geta skipt um raforkusala. Það hefur verið hægt um langa hríð. Ég treysti mér ekki til að tilgreina upp á ár hvenær sú heimild opnaðist, ég bara man það ekki. En það hefur verið hægt árum saman og hefur ekkert með þessa innleiðingu hér í dag að gera, ekki neitt. Hert eftirlit hefur verið nefnt. Hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, þingkona Sjálfstæðisflokksins, sagði að almenningur myndi njóta þess að eftirlit Orkustofnunar yrði hert verulega. Það félli vel að stefnu Sjálfstæðisflokksins. Það kom mér svolítið á óvart. Ég vissi bara ekki að eftirlit Orkustofnunar væri vandamál á markaðnum. Ég hef heyrt úr ótrúlega mörgum áttum að margir líta á eftirlitsiðnaðinn sem mein í íslensku samfélagi sem stækki og verði stöðugt að meiri kostnaðarauka en ég hef aldrei heyrt af því að eftirlit Orkustofnunar hafi verið sérstakt vandamál í þessum efnum. En það mun tíminn leiða í ljós, hvort af þeim kostnaðarauka muni hljótast mikið hagræði fyrir íslensk heimili. Ég er efins um það, svo að vægt sé til orða tekið. En síðan er nauðsynlegt fyrir okkur að spyrja okkur spurningarinnar: Og hvað svo? Nú stefnir í - ef allt gengur fram með þeim hætti sem stjórnarliðar lýsa hér fjálglega í dag og í gær, að engan bilbug sé á neinum að finna þar hvað varðar samþykkt og innleiðingu þessa orkupakka - að hann verði samþykktur hér á mánudaginn næstkomandi og innleiddur að fullu. Þá get ég ekki sagt annað en að ég vona að ég og við í Miðflokknum höfum rangt fyrir okkur og stjórnarliðar rétt fyrir sér hvað hina svokölluðu fyrirvara varðar. En ég held að það verði nú því miður öfugt. En hvað svo? Ég spyr aftur. Það vantar algjörlega greiningu á því hvað tekur við, hvernig landið muni liggja að Íslandi tengdu, verði lagður hér sæstrengur. Það er hlutur sem mér hefði þótt lágmark að við þingmenn hefðum bærilega stöðu til að glöggva okkur á. Síðan er annað. Það er orkupakki fjögur sem nú hefur verið afgreiddur frá ráðherraráðinu. Það er auðvitað þannig að þegar enginn asi er á málinu - það hefur verið sagt hér margoft að menn hafi verið að undirbúa það síðan 2009. Bíddu, það getur ekki skipt miklu þótt menn tefji afgreiðslu málsins eitthvað aðeins lengur; en það að fara ekki í ígrundaða, djúpa skoðun á því sem nú liggur fyrir í þessum fjórða orkupakka er auðvitað verklag og vinnubrögð sem maður getur ekki annað en gagnrýnt. Ein meginrökin fyrir því að samþykkja orkupakka þrjú hjá mörgum þingmönnum eru þau að við höfum samþykkt orkupakka eitt og tvö. Þá blasir við að þegar orkupakki fjögur kemur á færibandinu verða ein meginrökin fyrir því að samþykkja hann þau að við höfum samþykkt orkupakka þrjú. Það sér hver maður. Verst að allir verða búnir að gleyma þessum athugasemdum þegar kemur að því að stimpla orkupakka fjögur í framtíðinni. Í samskiptum við Evrópusambandið og Evrópuráðsstofnanir verðum við að leyfa okkur að segja það sem flestir hugsa, sem er að sporin hræða. Evrópusambandið hefur með einum eða öðrum hætti lag á því að ganga stöðugt lengra hvað samræmingu og samhæfingu svæðisins varðar. Þetta hefur verið kallað salamí-aðferðin, að skera litla sneið af fullveldi hverrar þjóðar í einu þannig að enginn stuðist illa. Á endanum verður ekki aftur snúið þegar það margar sneiðar hafa verið sneiddar af fullveldinu að menn eru nokkurn veginn komnir inn í sambandið og samhæfinguna þar að fullu.  Þessi ásælni Evrópusambandsins í átt að stjórnlyndi gagnvart högum aðildarríkjanna og síðan áfram þeirra ríkja sem eru í samstarfi við Evrópusambandið í gegnum EES-samninginn: Það sér ekkert fyrir endann á því og við verðum að spyrna við fótum. Ef við nýtum ekki þær heimildir sem eru skrifaðar í EES-samninginn núna, af hverju í ósköpunum ætti Evrópusambandið að telja líkur á því að við ætluðum að fara að nota þær einhvern tíma síðar? Þetta er bara rétt eins og það voru deildar meiningar um það hvort 26. gr. stjórnarskrár Íslands hefði raunverulegt gildi. Hún hafði aldrei verið nýtt fyrr en kom að þeirri stöðu í tengslum við svokölluð fjölmiðlalög að forseti neitaði lögum staðfestingar. Síðan hefur það gerst ítrekað. En á einhverjum tímapunkti eru flest ákvæði virkjuð og engin ástæða var til annars en að nýta 102. gr. EES-samningsins núna. Sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að gera það ekki liggur nú fyrir og það held ég að sé tómt mál um að tala að vikið verði frá þeirri skoðun. En það var sannarlega áhugavert í gær að átta sig á að ákvörðunin hefði hæglega getað orðið að veruleika ef ríkisstjórnarflokkarnir væru þeirrar skoðunar að þetta mál væri ekki þeirra, ef þeir stæðu ekki með því að fullu, ef þeir hefðu ekki trú á því. Og það er bara gott að það liggi fyrir. Að lokum langar mig að segja í tengslum við þetta allt saman að við sjáum ekki alltaf öll áhrif fyrir. Það er það sem ég hef kannski mestar áhyggjur af í þessu máli. Ég get alveg sagt það heiðarlega að ég vona svo innilega að stjórnarliðar sem hafa talað hér hafi rétt fyrir sér og við í Miðflokknum höfum verið að mislesa stöðuna, að áhættan og hætturnar séu ekki eins og við metum þær. Ég vona bara að ég hafi rangt fyrir mér. En ég er hræddur um ekki. Og staðan er auðvitað sú að við sjáum ekki öll áhrif fyrir. Hverjum hefði t.d. dottið það í hug fyrir 25 árum að spá því að að meginhluta til vegna reglna Evrópska efnahagssvæðisins myndi hér á síðari tímum bankakerfið vaxa Íslandi svo yfir höfuð að ekkert fengist við ráðið. Heilt bankakerfi fór á hausinn með tilheyrandi kreppu og afleiðingum sem af því hlutust. Það hefði engum komið til hugar að taka undir að slík svartsýnisspá gæti orðið raunin. Menn hefðu sagt, eðlilega: Fjórfrelsið fjallar ekkert um þetta. Fjórfrelsið heimilar ekkert bönkunum að vaxa í tólffalda landsframleiðslu. Fjórfrelsið er ekkert að orsaka þetta. En svo er raunin bara sú að það er akkúrat það sem gerist. Hér óx bankakerfið okkur langt yfir höfuð með afleiðingum sem við þekkjum öll frá þeim tíma sem það síðan missti fótanna og hrundi. Það eru þessi ófyrirséðu atriði sem mér þykja ámælisvert, svo að vægt sé til orða tekið, að enginn stjórnarliði, enginn þingmaður Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks eða þingflokks Vinstri grænna - ég er ekkert að draga samfylkingarflokkana fjóra í stjórnarandstöðunni inn í þetta, við því var að búast að þeir væru ánægðir með málið, en að enginn þingmaður stjórnarflokkanna sjái ástæðu til þess að hafa neinn vara á sér í þessum efnum, það kemur mér leiðinlega á óvart. Ég vil undir lok þessarar ræðu minnar ítreka: Við verðum að huga að þeim hættum sem eru í þessu máli. Mér þykja þær hafa verið mjög vanreifaðar og ég bara ítreka: Ég vona að áhyggjur okkar Miðflokksmanna séu ekki á rökum reistar. Ég vona að þingmenn stjórnarflokkanna hafi rétt fyrir sér hvað það varðar, að það sé engin áhætta í neinu af þessu. Þá minni ég bara á þetta 25 ára gamla dæmi um bankakerfið sem síðan hrundi á grundvelli þeirra reglna sem enginn sá fyrir að gætu haft þau áhrif þegar við undirgengumst reglurnar. Það var varað við býsna mörgu í umræðu hér en það var blásið á það allt.

Forseti. Mig langar að spyrja í ljósi þeirra mála sem liggja fyrir og við erum að taka ákvörðun um. Þriðji orkupakkinn var ræddur í gær og núna erum við að ræða hvort Orkustofnun eigi að vera sjálfstæð, frumvarp þess efnis, svo er ein þingsályktunartillaga og frumvarp sem hafa að gera með fyrirvara um að ekki verði lagður neinn sæstrengur nema með samþykki Alþingis. Það þýðir að áður en lagður yrði sæstrengur myndi Alþingi þurfa með þingsályktun, eins og kom skýrt fram í máli hæstv. ráðherra, að samþykkja það sem þýðir að þá gefst aftur tækifæri, rétt eins og Miðflokkurinn beitti málþófi í vor um þingsályktunartillögu um þriðja orkupakkann, til að gera það ef á að fara að leggja sæstreng. Meira að segja Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson segja að álitaefni þeirra komi í rauninni ekki til álita fyrr en sæstrengurinn verður lagður þannig að með því að setja inn þau tvö mál sem er verið að samþykkja varðar það ekki stjórnarskrána fyrr en tekin verður ákvörðun um sæstreng og sú ákvörðun verður ekki tekin nema með samþykki Alþingis ef við samþykkjum þau tvö aukamál sem fylgja. Mig langar að fá það frá þingmanninum. Ég talaði við hv. þm. Ólaf Ísleifsson, samflokksmann Bergþórs Ólasonar áðan. Hann sagði: Þau gera ekkert slæmt. Hann vill meina að þau geri ekki nóg en þau geri ekkert slæmt og jafnvel megi setja þennan fyrirvara sem býður upp á að við getum áfram haldið uppi vörnum. Nú er búið að samþykkja af þingflokki Miðflokksins að þetta mál verði klárað, að þriðji orkupakkinn verði kláraður. Þau hafa skrifað undir samkomulag sem þýðir að valdið er núna hjá forseta að klára málið. Miðflokkurinn getur ekki haldið áfram málþófi í þessum ályktunum, hann er búinn að semja frá sér þá heimild. En með því að samþykkja þau tvö mál sem við erum að ræða um þennan fyrirvara við sæstrenginn, að hann þurfi samþykki Alþingis, færist varnarlínan. Skilur þingmaðurinn þetta svona og er hann hlynntur því að alla vega samþykkja þann fyrirvara inn og að hann sé góður í sjálfu sér þótt hann sé ekki nægur að hans mati?

Herra forseti. Ég held ég hafi náð meginatriði spurningarinnar en ég held að hv. þm. Jón Þór Ólafsson misskilji hvar áhyggjur mínar liggja akkúrat í þeim efnum. Ég skrifaði um þetta grein sem birtist í Morgunblaðinu í síðustu viku, ef ég man rétt, frekar en þarsíðustu. Áhyggjur mínar þarna liggja í samningsbrotamáli, í rauninni ekki stjórnarskráratriðunum, þeim hluta sem hv. þingmaður ræddi í andsvari sínu. Áhyggjur mínar liggja í því að á grundvelli fjórfrelsisreglnanna verði reist samningsbrotamál á hendur okkur ef við leggjumst þverir eins og blasir við að ætlunin sé, að samþykkja málið og innleiða, en í rauninni fara síðan að einhenda sér í það, ef svo má segja, að vinna gegn markmiðum innleiðingarinnar frá sjónarhóli Evrópusambandsins. Ég held að það sé í sjálfu sér enginn skaði af þeim málum sem eru undir í dag - þá meina ég af fyrirvarahlutanum. En ég er hræddur um að hann hafi ekki þá vigt sem ríkisstjórnarflokkarnir telja raunina vera og við verðum berskjaldaðir þegar þar að kemur fyrir því. Ég held ég hafi orðað það þannig í greininni að valkosturinn þegar þarna er komið, þegar kemur að því að þingið taki afstöðu til lagningar sæstrengs, verði: Viljum við sæstreng eða viljum við skaðabætur? Ég reyndi að færa rök fyrir því sjónarmiði í greininni. Ég vona að þetta svari spurningunni.

Forseti. Þá komum við einmitt að öðrum atriðum, þ.e. inn í framtíðina. Nú tala menn um að fjórði orkupakkinn og fimmti orkupakkinn komi o.s.frv. og þar heldur innleiðingarferlið áfram, um sameiginlegan raforkumarkað í Evrópu. Ef það kæmi sæstrengur værum við síðan orðin partur af honum. Það er vinna í gangi sem setur upp fullt af vörnum við þau atriði sem fólk er hrætt við. En hv. þingmaður er hræddastur við, heyrist mér, þetta samningsbrotamál. Það er eitt. Annað er að sumir eru hræddir um að þetta sé einhvern veginn afsal á heimildum okkar yfir náttúruauðlindum, að við verðum þvinguð til að virkja meira, það sé ekki hægt sé að stöðva. Þá ertu kominn með náttúruverndina. Það er einmitt vinna í gangi sem hv. þingmaður hefur stundum stigið inn í í staðinn fyrir hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hann mætti á fundi. Þar er verið að tryggja í stjórnarskránni vernd á náttúrunni, tryggja yfirráð okkar yfir eigin náttúruauðlindum og verið að festa að ef það er valdframsal í einhvers konar alþjóðasamstarfi þá verði þjóðin að samþykkja í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu að slíkt skuli fara fram. Telur hann ekki allt þetta til bóta? 

Herra forseti. Ég er mikill íhaldsmaður í málefnum stjórnarskrárinnar, svo ég sé alveg heiðarlegur með það. Auðvitað lá mikil vinna og góður vilji að baki þeirri vinnu sem var unnin í tengslum við stjórnlagaráð á sínum tíma, fyrir rétt um tíu árum síðan. En ég er þeirrar skoðunar, eins og félagi minn hv. þm. Ólafur Ísleifsson, þingmaður Miðflokksins, orðaði það í morgun, að breytingar á stjórnarskrá eigi að vera mjög hægfljótandi, vel ígrundaðar og unnar í mikilli sátt. Plaggið sem kom út úr vinnu stjórnlagaráðs með, ef ég man rétt, 110 eða 120 stjórnarskrárgreinum …  En þær fjórar varnir sem hv. þingmaður kom inn á áðan 

Forseti. Ég verð að hrósa hv. þingmanni fyrir það að í 14 mínútna ræðu tókst honum að súmmera upp allt sem hann sagði í tugum ræðna hér um miðjar nætur í vor og fram á sumar, sem segir okkur að magn er ekki alltaf það sama og gæði.  Ég er með nokkrar einfaldar spurningar. Er hv. þingmaður á móti því að skyldur Orkustofnunar á sviði neytendaverndar og eftirlits með smásölu og heildsölumarkaði verði auknar? Spurning tvö: Er hv. þingmaður á móti því að ekki verði ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis? Þriðja spurningin: Er hv. þingmaður á móti því að um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng fari samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku? 
             Þetta eru málin þrjú sem eru til umræðu í dag, þú hlýtur að þekkja þetta.

En ég greip ekki spurninguna.

Virðulegur forseti. Þessu hef ég aldrei lent í áður. Hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé verður að fyrirgefa mér að svara ekki fyrstu spurningunni því að ég greip hana ekki og hann vildi ekki upplýsa mig um  Þar er ég þeirrar skoðunar almennt að fara eigi varlega í að auka á eftirlitsbatteríið í kerfinu sama hvar er, hvort sem er hjá Orkustofnun eða hvar sem það er, í samskiptum hins opinbera við fyrirtæki eða heimili. Eftirlitskerfið er allt of þurftafrekt í því samfélagi sem við búum í þannig að án þess að ég treysti mér til að fara í umræðu um þetta Orkustofnunaratriði í smáatriðum akkúrat núna er alveg ljóst í mínum huga að okkur ber skylda til þess að fara varlega í að auka í þann kostnað sem eftirlitsapparatið uppáleggur heimilum og fyrirtækjum í þessu landi. Þetta var fyrsta spurningin og afsakið hvað ég tók langan tíma í að komast að henni. Hausinn er ekki í betra standi en þetta akkúrat núna. Númer tvö voru spurningar sem sneru að tengingu landsins við rafmagnskerfi Evrópu með sæstreng. Ég verð að viðurkenna að ég held að það hafi ekki verið óskýrt í ræðum mínum að ég tel allar líkur á að það verði raunin að einhvern tímann í framtíðinni komist sú tenging á. Sú tenging mun komast á á einhverjum tímapunkti. Ég ætla að leyfa mér að vona, herra forseti, af því að seinna andsvar er eftir, að hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé ítreki spurninguna eða bæti alla vega ekki mörgum við svo ég geti klárað svarið við þessu.

Forseti. Mér finnst fátt meira lýsandi fyrir umræðuna en vandræði hv. þingmanns við að átta sig á því um hvað ég var að spyrja og svo svara því. Ég var einfaldlega að lesa upp og spyrja um nákvæmlega þau þrjú mál sem eru á dagskrá Alþingis í dag, í þessari ræðu, í þessu andsvari, í þessu svari við andsvari. Ég hefði haldið að hv. þingmaður, sem setur sig vel inn í mál, vissi hvaða mál væru undir umræðunni í dag. Ég ætla að umorða spurningarnar. Þetta eru ekki nýjar spurningar, hv. þingmaður, engar áhyggjur: Mun hv. þingmaður greiða atkvæði með eða gegn því að um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng fari samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku? Mun hann gera hið sama um að ekki verði ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við annað land í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis? Svo var það spurningin um eflingu Orkustofnunar, sem hv. þingmaður svaraði reyndar. Ég er að spyrja um afstöðu þingmannsins til málanna sem eru til umræðu núna.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi: Ég hef ekki sannfæringu fyrir því að núverandi umhverfi kalli á mikla eflingu Orkustofnunar hvað eftirlitshlutverk þeirrar stofnunar varðar. Í öðru lagi er það auðvitað leiðinlega hrokafullt hjá hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé að koma hingað upp og gera kröfu um að menn útskýri með hvaða hætti atkvæði falli á mánudaginn. En til að klára svarið sem ég var byrjaður á áðan er það þannig að ég reikna með því að Ísland verði tengt á einhverjum tímapunkti. Í þeim efnum ættum við að leita allra mögulegra leiða til þess að það væri á okkar forsendum en ekki á þeim forsendum sem sameiginleg orkustefna Evrópusambandsins uppáleggur okkur á þeim tíma sem sú staða kemur upp.

Herra forseti. Ég er ósammála hv. þingmanni um að fjórfrelsið heimili skaðabótaskyldu vegna neitunar á tengingum milli landa eða heimili þá á móti að þvinga fram slíka tengingu. Nú kom fyrir okkur í utanríkismálanefnd Bjarni Már Magnússon, sem er prófessor í hafrétti o.s.frv., og rakti það hvernig hafréttarsáttmálinn - ég reyndi þessa spurningu til annars hv. þingmanns en komst lítið áfram - tryggir að ríki hafi ávallt óskoruð yfirráð yfir landhelginni þegar kemur að línulögnum og öðru slíku. Þá spyr ég: Hvernig getur einhver Evrópudómstóll, þótt hann sé á vegum milliríkjasamnings eða -sambands, yfirgengið þennan rétt og búið til skaðabótaskyldu á hendur ríki sem er að hampa þessum rétti sínum og vinna í samræmi við hann og hefur þar með neitað um slíka línulögn? Þetta er einfalt mál. Þarna er verið að ýja að því að þessi hafréttarsamningur gildi ekki, þvert ofan í Vínarsamninginn um milliríkjasamskipti. Bjarni var mjög skýr með að þetta er algerlega þannig að hafréttarsáttmálinn útilokar línulögn, svo fremi sem þing eða til þess bær aðili heimilar slíkt ekki. Hvernig getur skaðabótaskyldan þá komið til?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni andsvarið. Það er nú fyrst að segja að það eru bara ekki allir sammála prófessor Bjarna Má í þessum efnum. Ég var svo óheppinn að ég ætlaði að kalla upp í símann hjá mér ágætisklásúlu sem einn efasemdarmanna um sjónarmið Bjarna setti fram en þá var ég rafmagnslaus. Það er orkustefnan innan dagsins sem vantar hjá mér. Til að svara spurningunni er fyrst að segja að það eru einfaldlega ekki allir sammála um þessa afstöðu Bjarna hvað hafréttarsáttmálann varðar og hvort gangi framar í réttindaröð hafréttarsáttmálinn eða regluverk Evrópusambandsins sem við erum að undirgangast. Það er þess vegna sem við teljum raunverulega hættu vera á því að samningsbrotamál, þar sem sóttar verða skaðabætur á hendur íslenska ríkinu, verði raunin. Horfum á hagsmunina sem eru undirliggjandi í sæstrengslagningu eins og þarna er og berum það saman við tölurnar sem hafa komið út úr skaðabótum í tengslum við samningsbrotamál, bara svo að dæmi sé tekið, í tengslum við ófrosna kjötið sem er nærtækt: Ef ég man rétt voru það 3 milljarðar. Ég er ekki með töluna á hreinu en það var alvörutala sem tengdist hráa kjötinu. Það þarf enginn að láta sér detta í hug að ef staða okkar er veikt að óþörfu hvað þetta varðar verði fjallað um einhverja smáaura. Ég held að við verðum hið minnsta að hafa opin augun gagnvart þessari áhættu. Því að ef okkur tekst illa upp í þessum efnum, sem mér sýnist því miður stefna í að verði niðurstaðan á mánudaginn, verðum við með mun verri vígstöðu 

Herra forseti. Einhver ósammála? Já, það kann vel að vera. En nú er Vínarsamningurinn tiltölulega skýr og hafréttarsáttmálinn er skýr og það er almenn regla að þessir stóru sáttmálar eins og hann séu þess eðlis að sáttmálar um viðskipti eða orkuflutninga eða annað slíkt toppi hann ekki. Ég á því eftir að sjá þann lögfræðing sem kemur með rök fyrir því að þetta sé öðruvísi en Bjarni Már heldur fram. Ég vil svo benda á að þessi innri markaður Evrópu snýst ekki um sölu á orku sem er ekki til reiðu þannig að hægt sé að þvinga hana fram; hann snýst heldur ekki um þvingaðar línulagnir. Bæði inniheldur EES-samningurinn fullkomlega eðlilegar klásúlur um yfirráð okkar yfir þessum hlutum og Evrópusambandið hefur heldur ekki stundað slíkar þvinganir gagnvart öðrum ríkjum.

Virðulegur forseti. Ég kem hér í fyrsta skipti með tölvu upp í pontu en það er af því að ég fann það sem ég ætlaði að koma að í fyrri atrennu. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp stuttar klásúlur sem eru andsvar við sjónarmiðum Bjarna Más Magnússonar prófessors. Nokkur grundvallaratriði. Í fyrsta lagi: „Sem sérsamningur gengur EES-samningurinn framar almennum þjóðaréttarsamningum. Því er mikilvægt að hafa í huga að Hafréttardómstóllinn eða aðrar alþjóðastofnanir munu ekki leysa úr ágreiningsmálum vegna skuldbindinga Íslands tengdum EES-samningnum, heldur stofnanir ESB.“ Í öðru lagi: „Almennar reglur þjóðaréttar eiga ekki við á sviði Evrópuréttar sem er sérstaks eðlis. Þetta er alþekkt og hefur verið skýrlega áréttað í dómaframkvæmd Evrópuréttarins.“ Í þriðja lagi: „Mikilvægt er að undirstrika að það verður ekki Hafréttardómstóllinn eða slíkar alþjóðlegar stofnanir sem munu leysa úr ágreiningsmálum vegna EES-samningsskuldbindinga Íslendinga, heldur stofnanir ESB og allir lögfræðingar mega vita hvernig samrunaferlinu hefur verið stýrt „í samhengi við og í ljósi markmiðs og tilgangs“ samninga og gerða sem um ræðir á því réttarsviði. Þar hefur Evrópudómstóllinn ekki látið sitt eftir liggja heldur rutt brautina með „dýnamískri“ aðferðafræði.“ Það eru einmitt þessi sjónarmið 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að fara aðeins yfir nefndarálit í máli nr. 782, nefndarálit meiri hlutans með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum og lögum um Orkustofnun. Þar kemur fram: „Með 6. gr. frumvarpsins eru lagðar til hækkanir á eftirlitsgjöldum. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að um umtalsverða hækkun væri að ræða.“ Það sem mér þykir ámælisvert við meirihlutanefndarálitið, herra forseti, er að það er ekki tekið fram hversu mikla hækkun er um að ræða. Í því sambandi er rétt að skoða minnihlutaálitið sem Ólafur Ísleifsson framsögumaður og Jón Þór Þorvaldsson skrifa undir. Þar kemur fram að um sé að ræða 45% hækkun á núverandi gjaldtöku Orkustofnunar vegna raforkueftirlits. Annað er, og kemur einnig fram í nefndaráliti minni hlutans, að það eru engin gögn sem fylgja þessari tillögu að lagabreytingum sem staðfesta eða sýna fram á þörf fyrir slíka hækkun á raforkueftirlitsgjöldum. Ég verð að segja það, herra forseti, að það er ámælisvert að ekki skuli vera rökstutt hvers vegna þurfi að hækka gjaldið um 45%. Í ákvæðinu felst auk þess að greiðendur, þ.e. orkufyrirtækin, fái heimild til að varpa þessum kostnaði á neytendur þannig að þetta fer beint út í verðlagið og hækkar raforkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu. Þeir sem halda því fram að orkupakki þrjú feli ekki í sér neina hækkun á raforkuverði hafa ekki lesið þetta nægilega vel og ekki kynnt sér málið nægilega vel vegna þess að það er alveg kristaltært að þessi hækkun mun fara beint út í verðlagið. Maður spyr sig líka í þessu samhengi: Hvers vegna þarf að auka svo við þetta eftirlit? Er eitthvað slæmt í framkvæmdinni í dag sem krefst þess að auka eftirlitið með þessum hætti? Búum við ekki við tiltölulega lágt raforkuverð hér á landi í samanburði við aðrar þjóðir og eru það ekki ein af þeim forréttindum að fá að búa í þessu landi að við búum við lágt raforkuverð? Í þessu sambandi virðist þurfa að auka eftirlitið en það er enginn rökstuðningur um hvers vegna og heldur ekki rökstutt hvers vegna hækkunin þurfi að vera þetta mikil. Það er fróðlegt að skoða í þessu samhengi umsögn HS Orku við málið. Þar segir á bls. 3, með leyfi forseta: „Með 6. gr. frumvarps um breytingu á raforkulögum og lögum um Orkustofnun […] er enn fremur lögð til 45% hækkun á raforkueftirlitsgjaldi. Um leið og viðurkennt skal að sannarlega fylgi opinber kostnaður eftirliti samkvæmt raforkulögum líkt og öðrum lögum þá telur HS Orka rétt á að benda á að hækkunin er umtalsverð og viðbúið að hún skili sér í verði á raforku og muni á endanum leggjast á notendur raforku, bæði heimili og fyrirtæki.“ Þetta segir í umsögn HS Orku. Hérna kemur það skýrt fram frá einu stóru orkufyrirtæki að þessi hækkun fer beint út í verðlagið og kemur til með að hækka raforkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu. Ég segi enn og aftur, herra forseti: Þeir sem hafa haldið því fram að það fylgi engin hækkun raforkuverðs orkupakka sjá hið gagnstæða hér svart á hvítu. Ég vil næst víkja að einu sem mér finnst nauðsynlegt að koma á framfæri vegna þess að ég hlustaði á ræðu hæstv. forsætisráðherra í gær og hafði ekki tök á því að bregðast við henni en þar sagði hún að ekkert nýtt hefði komið fram í málinu frá því í vor. Ég vil í fyrsta lagi segja að það kom nýtt fram hér í gær og vakti töluverða athygli, að mínu viti, í máli hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar. Hann sagði að sú leið væri fær að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar en hann teldi ekki þörf á því. Þarna grípur hæstv. fjármálaráðherra fram fyrir hendur á hæstv. utanríkisráðherra sem hefur varað eindregið við því að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina, það geti komið EES-samningnum í uppnám o.s.frv. Hæstv. fjármálaráðherra er á annarri skoðun og telur að þessi leið sé fær en hann telji hins vegar ekki þörf fyrir hana. Það er mjög einkennilegt í svo stóru máli sem þessu að hæstv. ráðherra skuli ekki telja þörf fyrir það. En þetta er nýtt í málinu og nauðsynlegt að koma því á framfæri. Ég vildi einnig bregðast við ræðu hæstv. forsætisráðherra í gær. Hún er formaður flokks sem hefur barist fyrir samfélagslegu eignarhaldi á orkuauðlindum landsins. Hún er formaður flokks sem hefur alfarið hafnað einkavæðingu grunnstoða samfélagsins, alfarið hafnað því að markaðurinn og markaðslausnir ráði dreifingu grunnþjónustu. Einn sameiginlegur orkumarkaður, einkafyrirtæki sjá um rekstur orkufyrirtækja og dreifingu orkunnar, framboð og eftirspurn ákveða verð til neytenda, öll íhlutun ríkisvaldsins er bönnuð og ekki hvað síst er regluverkið hugsað til að fjarlægja hindranir fyrir nýjar virkjanir ef orkan skilgreinist sem endurnýjanleg. Og líkt gildir um vatnsaflið, jarðvarma og vindorku. Þetta er allt það sem felst í orkupökkum Evrópusambandsins og er nákvæmlega allt saman andstætt stefnu og hugsjónum Vinstri grænna, enda greiddu þeir atkvæði á móti orkupakka eitt og tvö. En af einhverjum ástæðum sem ekki hafa komið fram styðja þeir nú orkupakka þrjú. Það er full ástæða fyrir þingmenn Vinstri grænna að svara því hvers vegna þeir styðja núna orkupakka þrjú en voru á móti orkupakka eitt og tvö frá Evrópusambandinu. Ég vil einnig koma aðeins inn á álitsgerð sem Tómas Jónsson hæstaréttarlögmaður kom á framfæri þegar hann mætti á fund utanríkismálanefndar. Með leyfi forseta: „Í minnisblaði sem Tómas lagði fyrir nefndina kemur fram að Evrópudómstóllinn (ECJ) beiti jafnan svokölluðum markmiðsskýringum við túlkun á lögum og reglugerðum sambandsins, þ.e. horfi til þess hvert markmið með löggjöfinni er, og bendir hann máli sínu til stuðnings á dómafordæmi. Þannig hafi Evrópudómstóllinn á sjöunda áratugnum úrskurðað að lög sambandsins væru framar lögum aðildarríkja þótt ekkert hafi verið um það finna í Rómarsáttmálanum, stofnsáttmála Evrópusambandsins. „Dómstóllinn komst einfaldlega að þeirri niðurstöðu að Evrópusambandið gengi ekki upp nema reglur væru svoleiðis.““ Þegar hæstv. forsætisráðherra leggur áherslu á að sett verði auðlindaákvæði sem geti hindrað regluverk, þá eru nú Íslendingar einu sinni aðilar að EES-samningnum og hafa skuldbundið sig til að hlíta honum einhliða. Undir forsæti Vinstri grænna er verið að greiða fyrir því að stjórn og skipulag og það sem viðkemur orkumálum þjóðarinnar verði fært til Brussel með því að við undirgöngumst orkupakkann og við þurfum þá að hlíta því regluverki sem þaðan kemur. Það mun örugglega hafa þau áhrif að skerða lífsgæði almennings hér á landi vegna þess að verði sæstrengur lagður eru miklar líkur á því að raforkuverð hækki, það er búið að sýna fram á það. Þetta eru atriði sem koma manni verulega á óvart að Vinstrihreyfingin – grænt framboð skuli fylgja eftir, sérstaklega í ljósi þess, eins og ég sagði áðan, að þau voru á móti málinu í upphafi. Það er einnig fróðlegt að skoða minnisblað sem ég fann frá Evrópusambandinu vegna innleiðingar þriðja orkupakkans. Þetta minnisblað hefur að geyma spurningar og svör og er frá því í mars 2011. Þar kemur fram atriði sem er mikilvægt að komi fram og hefur verið nefnt hér, en hérna sjáum við það alveg svart á hvítu beint frá Evrópusambandinu. Það er t.d. spurt hér: „Hvað er nýtt í þriðja orkupakkanum?“ Og svarið er: „Skilvirkur aðskilnaður orkuframleiðslu og það að auka fyrir samtengingu raforkudreifikerfa.“ Síðan er rætt um aukna neytendavernd og stofnun sjálfstæðrar eftirlitsstofnunar, sem er þá ACER. Ég hef nú staldrað svolítið við þessa auknu neytendavernd vegna þess að ég tel að hún hafi verið eins konar gulrót til þess að samþykkja orkupakka eitt og tvö á sínum tíma, loforð sem hafi síðan ekki staðist. Og hver er á móti neytendavernd? Þess vegna var þetta samþykkt á sínum tíma. Það var sagt að þetta myndi hafa það í för með sér að raforkuverð myndi lækka, það væri hægt að skipta um raforkusala o.s.frv. Hver er raunin? Hún er sú að það er nánast enginn ávinningur af því að skipta um raforkusala. Ég heyrði af einu ágætu dæmi fyrir örstuttu. Það var kona sem áætlaði að skipta um orkusala fyrir sitt heimili og ávinningurinn var heilar 38 kr. á mánuði. Það var það mesta sem hún gat lækkað sinn raforkureikning um. Við sjáum því að þetta hefur ekki staðist. Það má alveg segja að eins og þetta var lagt fram á sínum tíma hafi menn verið blekktir með það að þetta myndi verða svo mikill ávinningur fyrir neytendur. Það var það bara ekki og er það ekki í dag. Síðan er ein spurning í þessu minnisblaði frá Evrópusambandinu sem hljóðar svona: „Hvers vegna þarf eftirlit þriðja aðila með dreifiveitum?“ Þá er svarið frá Evrópusambandinu: „Til að tryggja skilvirka samkeppni skulu rekstraraðilar flutningskerfa leyfa öllum raforku- og/eða gasveituaðilum“ - Íslendingar eru undanþegnir gasinu - „aðgang að flutningskerfinu án mismununar til að sinna viðskiptavinum sínum. Þetta er meginreglan um aðgang þriðja aðila að dreifikerfum.“ Þetta hefur það í för með sér að það lendir á skattgreiðendum að greiða aðgang inn á kerfið fyrir einkaaðila og það mun að sjálfsögðu fara út í verðlagið, samanber eftirlitsgjaldið sem ég nefndi áðan. Herra forseti. Vissulega er það rétt að reglugerð nr. 714/2009, um samtengingu landa, hefur ekki raunhæfa þýðingu á meðan ekki er kominn sæstrengur á Íslandi. En það sem er hins vegar verið að gera núna og það sem stjórnvöld eru að leggja til og keyra í gegnum þingið, ríkisstjórnarflokkarnir og Samfylkingin og Píratar og Viðreisn styðja heils hugar er að innleiða - afsakið, það er kannski einn þingmaður Pírata sem er á móti þessu og það er gott og vel - er að innleiða hugmyndafræði. Það er hugmyndafræðin sem er verið að innleiða. Það eru markmiðin og verkfærin sem lúta einum sameiginlegum og samtengdum orkumarkaði á EES-svæðinu. Það er þetta sem skiptir verulegu máli. Þá er nauðsynlegt að svara ákveðnum grundvallarspurningum sem ekki hefur verið svarað. Ein af þeim er t.d. hvort það sé ástæða til að breyta því farsæla módeli sem við höfum byggt upp í 60 ár þar sem hagnýting orkuauðlinda byggir á hringrás verðmæta frá stórnotenda til starfsmanna hans, til afleiddra starfa o.s.frv. Viljum við hætta að sýna góða samkeppnishæfni í formi lægra orkuverðs vegna mikillar raforkuframleiðslu fyrir vaxandi greinar eins og landeldi og gagnaver, orkufrekan matvælaiðnað o.s.frv.? Viljum við stuðla að því að hugsanlega dragi úr starfsemi garðyrkjubænda? Viljum við breyta þessu módeli okkar sem hefur reynst okkur vel þannig að framvegis renni stærsti hluti orkuframleiðslunnar í gegnum örfá fyrirtæki og skapa þar með mjög fá afleidd störf vegna hagnýtingar á orkuauðlindum landsins? Viljum við að talsvert færri njóti bættra og betri lífskjara með hagnýtingu orkuauðlinda Íslands en hafa gert síðastliðin 60 ár? Við eigum ekkert sameiginlegt með þessum stóra raforkumarkaði í Evrópu. Við höfum notið þeirra forréttinda, eins og ég nefndi áðan, að búa í landi þar sem raforkuverð er tiltölulega lágt. Við höfum séð að innleiðing orkupakka eitt og tvö hefur ekki verið okkur farsæl. Raforkuverðið hefur hækkað. Neytendaverndin er nokkurs konar fyrirsláttur vegna þess að hún hefur ekki gert það að verkum að hægt sé að lækka raforkureikninginn með því að skipta um orkusala. Það svarar ekki kostnaði. Það verður að segjast eins og er að það er nokkuð undarlegt hvers vegna ríkisstjórnarflokkarnir fara þá leið að keyra þetta mál í gegn þegar við höfum þá leið að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fá undanþágu frá þessu. Það er þjóðinni fyrir bestu. Það er mín staðfasta trú að það sé þjóðinni fyrir bestu. Ríkisstjórnin hefur gengið hart fram, eins og ég nefndi hér, við að sannfæra okkur um að upptaka orkupakka þrjú skipti ekki máli þar sem ekki hefur verið lagður sæstrengur milli Íslands og meginlands Evrópu. En ríkisstjórnin hefur heldur ekki nefnt hvers vegna við ættum að taka upp orkupakka þrjú. Hver er ávinningur Íslands af því að innleiða þessar Evrópureglugerðir í orkumálum? Við höfum ekki fengið svar við því. Þess vegna er nauðsynlegt að ríkisstjórnin skýri mál sitt betur, segi okkur sem höfum miklar efasemdir og erum á móti þessu máli hvers vegna eigi að fara þessa vegferð. Það hefur verið bent á það að EES-samningurinn sé í uppnámi. Það er einkum utanríkisráðherra sem hefur komið því á framfæri. En þá kemur hæstv. fjármálaráðherra og segir að sú leið sé algjörlega fær, að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina, en hann telur ekki þörf á því einhverra hluta vegna sem er nú frekar einkennilegt. Maður spyr sig á hvaða vegferð ríkisstjórnin er í þessu máli. Íslendingar eru sjálfstæð þjóð í harðbýlu landi og eiga ekki að láta embættismenn hjá Evrópusambandinu ráða því hvernig við nýtum okkar mikilvægu raforkuauðlind og verðleggjum hana. Það styttist í atkvæðagreiðslu á Alþingi um þriðja orkupakkann. Hún fer fram þann 2. september nk. 

Forseti. Mig langar að taka aðeins nýja nálgun á þær spurningar sem ég hef verið að spyrja varðandi það að auka varnir, sem er í boði, um náttúru landsins, náttúruauðlindir og umsjón okkar yfir því hvernig fullveldisframsali er háttað, aðkomu þjóðarinnar að slíku og aðkomu þjóðarinnar að öllum málum þar sem henni finnst stjórnmálamenn fara gegn vilja sínum. Þetta allt saman er í boði fyrir lok þessa kjörtímabils, að innleiða það í stjórnarskrá, verkefni sem Katrín Jakobsdóttir setti á fót. Það er í stjórnarsáttmálanum og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, er fyrir Miðflokkinn í þeirri vinnu. Ég hef verið að spyrja af því að þarna eru varnir. Nú er Miðflokkurinn búinn að skrifa undir það að þriðji orkupakkinn verði kláraður og afsala sér málþófsréttinum þannig að málið verður klárað 2. september. Eins og hv. þm. Birgir Þórarinsson nefnir eru aftur á móti fleiri varnir í boði fyrir lok kjörtímabilsins. Fjórði og fimmti orkupakkinn koma þannig að við þurfum að festa í stjórnarskrána varnir hvað varðar náttúruauðlindir og slíkt. Ég ætla að taka trúarlegan vinkil á þetta, svo við kryddum þetta, þar sem hv. þingmaðurinn er trúaður, ef ég skil það rétt, kristinn út frá gamla og nýja testamentinu. Þar felur guð þjóð Ísraels eða mannkyninu forræði yfir náttúrunni og náttúruauðlindum en það eru einhverjir fyrirvarar og það verður að fara vel með hana og nýta hana vel. Er það rétt skilið hjá mér? Þar af leiðir að ekki má skemma hana og verður að geyma hana fyrir komandi kynslóðir og slíkt. Náttúruverndin virðist vera tiltölulega sterk inni og það er nákvæmlega það sem er í boði í stjórnarsáttmálanum og starfshópnum sem Miðflokkurinn kemur að um breytingar á stjórnarskrá. Ég vil spyrja þingmanninn hvort hann sé hlynntur því að slíkt ákvæði verði fest í stjórnarskrá annars vegar og hins vegar því að náttúruauðlindirnar séu á forræði Íslands, m.a. virkjunarréttindi. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svona djúpa og góða fyrirspurn sem lýtur m.a. að guðfræði sem er sérstakt áhugamál hjá mér, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Í guðfræðinni er það þannig að það er eitthvað sem heitir guðfræði náttúrunnar, þ.e. að maðurinn er í raun og veru gæslumaður náttúrunnar og að því leytinu til eigum við að fara vel með náttúruna, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, og nýta náttúruauðlindir skynsamlega, manninum til hagsbóta. Það sem ég hef áhyggjur af í þessu máli, og mér finnst einkennilegt að ríkisstjórnarflokkur eins og Vinstri græn skuli ekki hafa meiri áhyggjur af því, er að málið verði upphafið að auknum virkjunarframkvæmdum í landinu, að farið verði að virkja víðar til að auka framleiðslu á orku sem síðan er þá væntanlega seld úr landi, ef og þegar sæstrengur kemur. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að sæstrengur kemur, það er bara spurning hvenær. Þá er ég þeirrar skoðunar að sæstrengur, ef hann kemur, eigi að vera á forsendum okkar sjálfra. Við eigum ekki að undirgangast þetta regluverk vegna þess að það tekur forræði okkar frá því að geta ráðstafað sæstrengsmálum, því sem fylgir sæstreng að okkar vilja og með okkar áherslum. Það má vissulega segja, hv. þingmaður, að það er nauðsynlegt að tryggja með einhverjum hætti að við förum ekki illa með náttúruauðlindir okkar. 

Forseti. Ég var svolítið hræddur við þetta í upphafi. Ég er ekki eins hræddur við það núna. Ég sé að það eru enn langsótt hættuatriði til staðar eftir að vera búinn að fara djúpt ofan í þetta, en þau eru ekki mörg og víðtæk. Ég mun aftur á móti greiða atkvæði gegn orkupakkanum vegna þess að það er enn þá einhver vafi með stjórnarskrána, þó að Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson segi að hann sé ekki til staðar fyrr en orkstrengur er heimilaður og tvö af þessum málum segja að það verði að vera samþykkt á Alþingi að strengurinn sé heimilaður sem þýðir aftur að málþófsvarnir eru til staðar ef menn ætla að fara að leggja sæstrenginn. Þá kemur einmitt að því að það er ekki fyrr en sæstrengur verður lagður að sú hætta raungerist sem menn sjá, að það verði virkjað meira. En nú höfum við til loka kjörtímabilsins tækifæri í starfshópi forsætisráðherra sem grundvallast á allri stjórnarskrárvinnu sem hefur verið þar á undan og grundvallast sérstaklega á frumvarpi stjórnlagaráðs sem var ákveðið af þjóðinni í þjóðaratkvæðagreiðslu að ný stjórnarskrá skyldi grundvallast á. Það er ekki verið að taka það allt saman, en spurning hvort þetta sé heildarendurskoðun. Menn eru tiltölulega mikið ósammála um það. En það er verið að taka nokkur ákvæði, verið að taka fjögur ákvæði sem snerta þennan orkupakka eða alla vega þá hræðslu sem fólk hefur yfir orkupakkanum, sem er m.a. náttúruverndin. Það á að festa hana í stjórnarskrá og ef hún er fest í stjórnarskrá og nýting náttúruauðlindanna, m.a. virkjunarréttindi, þau eru nefnd, ef þau eru fest í stjórnarskrá, öll þau virkjunarréttindi og náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu í dag, sem er gríðarlega stór hluti af af náttúruauðlindum Íslands í fallvatni og slíku - þá myndi ekki mega einkavæða. Þá má ekki einkavæða. Það er það sem er í boði, sama hvað menn eru ósáttir við frumvarp stjórnlagaráðs. Þarna er bara verið að taka mjög skynsamlegt ákvæði og það er í vinnslu núna og það er í stjórnarsáttmálanum. Það er boði að gera það núna. Hefur þingmaður hug á að kynna sér þetta mál 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og ég lýsi mikilli ánægju með það að hv. þingmaður muni greiða atkvæði gegn innleiðingu orkupakka þrjú. Ég biðst afsökunar á því að hafa sagt að allur þingflokkur Pírata stæði með málinu. Það er ekki rétt og vil ég hrósa hv. þingmanni fyrir það. Ég styð að sjálfsögðu þverpólitíska samstöðu í stjórnarskrármálinu og mun fara yfir það þegar að því kemur að allir formenn flokkanna nái einhvers konar niðurstöðu þar. En það er hið besta mál og að sjálfsögðu mun ég kynna mér það þegar að því kemur. Kjarni málsins er þessi: Það er hægt að forðast allar efasemdir og óvissu og annað slíkt með því einfaldlega að hafna málinu hér og nú, vísa því til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fá undanþágu. Þá eru öll óvissa með stjórnarskrána og það sem fram undan er í málinu að baki, á bak og burt.

Þið erum búin að skrifa undir að þetta verði afgreitt þannig að það er ekki í boði.

Ég segi: Það á að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar, hafna þessari innleiðingu og fá undanþágu. Þá er málið leyst að því leytinu til að búið er að leysa þá óvissu sem mun hanga yfir okkur, það er alveg klárt mál, sem gæti orsakað það að við þyrftum að greiða háar skaðabætur o.s.frv. Það er mikil óvissuferð fram undan sem ríkisstjórnin er að leggja í með þessu máli. Það kemur manni mjög sérkennilega fyrir sjónir vegna þess að Framsóknarmenn hafa ályktað um að það eigi að fá undanþágu frá þessu, grasrót Framsóknarflokksins. Mikil óánægja er meðal Sjálfstæðismanna og um 70% þjóðarinnar eru á móti málinu. Samt er verið að keyra það í gegn. Við hvað eru stjórnvöld hrædd?

Viltu setja þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu?

Ég segi bara, hv. þingmaður: Það er fullkomlega eðlilegt að hafna þessu máli hér og nú, þá þurfum við ekkert að fara með það í þjóðaratkvæðagreiðslu, bara hafna því. Við vitum að þjóðin er á móti því, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er æðimargt sem ég og hv. þingmaður erum ósammála um í þessu máli, sennilega er ég ósammála öllu sem kom fram í máli hans. En það sem ég staldra aðeins við er þetta: Ítrekað hefur verið staðhæft í þessari umræðu að raforkuverð til heimilanna muni hækka vegna þriðja orkupakkans. Ítrekað hefur líka verið kallað eftir því hvað það sé í þriðja orkupakkanum sem eigi að hækka raforkuverð til heimilanna að mati gagnrýnenda eins og Miðflokksmanna. Hér virðumst við vera búin að festa hendur á því. Það sé jú eftirlitsgjaldið sem á að leggja á. Reyndar er rétt að hafa í huga að því eftirliti er ætlað að auka neytendavernd og stuðla að virkari samkeppnismarkaði á raforkumarkaði, sem ég held að ég og hv. þingmaður getum alveg verið sammála um að hljóti að vera til góðs fyrir neytendur, að samkeppni, sem einmitt er til komin vegna fyrsta og annars orkupakka, sé sem skilvirkust á markaði hér sem annars staðar til að neytendur fái sem hagstæðast verð. Þegar maður setur þetta í samhengi velti ég fyrir mér að eftirlitsgjaldið sem hér er um að ræða er 0,1% af meðalverði á kílóvattstund. Breytingin á þessu eftirlitsgjaldi er 0,1% af því sem við greiðum fyrir kílóvattstundina, einn tíundi af prósenti. En verðmunurinn á milli hæst- og lægstbjóðanda á markaði í dag til heimila er 10%. Þessu var ekki til að dreifa fyrir örfáum árum þar sem engin samkeppni var til staðar, aðilar seldu meira og minna á sama verði. Ég spyr því hv. þingmenn: Er ekki meiri ávinningur af því að fá 10% lækkun á raforkuverðinu sínu - og nú ætla ég ekki að vanmeta það að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hv. þingmaður spyr hvort ekki sé ávinningur af því að fá 10% lækkun á raforkuverði með því að skipta um orkusala. Ég hefði gjarnan viljað fá að vita hvaða orkusala hv. þingmaður er að tala um sem gæti veitt manni 10% afslátt af orkureikningnum vegna þess að ég hef ekki fundið hann. Engu að síður verðum við í þessu samhengi að hafa í huga að þegar orkupakki eitt var innleiddur kostaði það að fyrirtækjunum var skipt upp í orkuvinnslu og dreifingu. Það eitt og sér hækkaði raforkureikninginn um 10%. Þá er þessi ávinningur farinn, hv. þingmaður, sem þú nefndir að fengist með því að skipta um orkusala, 10%. Ég nefndi hér dæmi áðan þar sem einstaklingur óskaði eftir að fá viðskipti við annað orkufyrirtæki og var að reyna að ná niður orkureikningnum og afslátturinn var 38 kr. á mánuði, 452 kr. á ári. Ég hef reynslu af þessu sjálfur. Ég kyndi mitt húsnæði með rafmagni. Ég hef reynt að skipta um orkusala og ávinningurinn er nánast enginn. Vissulega skil ég að þeir þingmenn sem samþykktu þetta í upphafi, á þeim forsendum að þetta væri neytendavernd og hægt væri að skipta um orkusala, hafi kannski stutt málið á þeim forsendum. En það er bara stóðst ekki. Og það sést í dag. Hv. þingmaður spyr einnig: Hvar eru hækkanirnar sem við sjáum í orkupakka þrjú? Jú, það er eftirlitsgjaldið. Við vitum ekki nákvæmlega hvað það kemur til með að hækka rafmagnsreikninginn hjá almenningi um en það kemur til með að hækka hann. Þetta er 45% hækkun sem er umtalsverð hækkun. Við sjáum það í álitsgerð frá HS Orku að þetta fari beint út í verðlagið. Síðan er annað varðandi orkupakka þrjú að fyrir einkafyrirtækin sem ætla að fara í orkuframleiðslu verður að sjá til þess að þau komist inn á netið 

Herra forseti. Nú get ég auðvitað ekki lesið í reynslu hv. þingmanns af því að skipta um raforkusala. Ég ætla ekki að standa hér og auglýsa hverjir séu lægstbjóðendur og hverjir hæstbjóðendur á þessum markaði. En það er ágætisvefsíða, aurbjörg.is, sem heldur þeim samanburði úti m.a. og sjálfur skipti ég nýlega um raforkusala og þetta er bara rangt. Þá er alla vega þessi 1.100 kr. lækkun sem varð á mínum rafmagnsreikningi einhver ímyndun í mér. Hún stendur þarna samt á mánaðarlegum reikningi sem ég fæ, 10% lækkun á rafmagnsverði. Ég er ágætlega sáttur við það og sé ekki betur en að sá raforkusali sem ég skipti við áður hafi líka lækkað verð frá því að fyrir ári þegar þessi samkeppni varð greinilega eitthvað virkari. Þannig að hér virkar samkeppni eins og alls staðar annars staðar. Ég veit reyndar að flokkur hv. þingmanns er ekkert ýkja hrifinn af samkeppni á mörgum sviðum samfélagsins og kannski vantrúaðri en ég sjálfur á kosti hennar. En það er bara staðreyndin, alls staðar þar sem við berum saman þróun á vöruverði sjáum við að samkeppni virkar og samkeppni þrýstir verði niður. Það er það sem er að gerast á þessum markaði eins og öðrum. Ég hef enga trú á öðru en að þetta muni einmitt með auknum heimildum til stjórnvaldssekta fyrir möguleg brot á réttindum neytenda í þessu samhengi muni setja aukinn þrýsting á raforkufyrirtækin sem hafa verið í allt of miklum einangrunarmarkaði af kúltúr. Það hefur tekið langan tíma að breyta honum en það hefur greinilega virkað og er verið að auka á samkeppnisþrýsting á þessum markaði með þeim breytingum sem hafa fylgt orkupökkunum. Og ég er sannfærður um að sá þriðji muni hjálpa okkur þar. Til að halda því til haga: Það er ekkert óljóst hvaða hækkanir er verið að tala hérna um. Þetta er hálfur eyrir 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég veit svo sem að hv. þingmaður er ekki til andsvara. En maður veltir fyrir sér: Var slæm reynsla af þessu kerfi áður? Þekkir hv. þingmaður það að þessi fyrirtæki hafi verið að beita einhvers konar viðskiptaaðferðum sem eru slæmar og gera að verkum að herða þarf eftirlitið á þeim? Ég kannast ekki við það. Við búum við mjög lágt raforkuverð miðað við Evrópu en það hefur vissulega hækkað. Það má m.a. rekja til innleiðingar orkupakka eitt og tvö. Ég sé ekki alveg og hef ekki fengið fregnir af því að þessi fyrirtæki væru að gerast brotleg í þessum efnum. En ég segi: Miðflokkurinn styður að sjálfsögðu alla samkeppni. Við gerum það alveg hiklaust. Hv. þingmaður talar um að hann hafi náð að lækka sinn raforkureikning um 10%. En hann gleymir því algerlega að þegar orkupakki eitt var innleiddur hækkaði rafmagn mjög snögglega um 10%. Þá ertu búinn að missa af lækkuninni sem þú náðir þarna í. En auk þess hefur rafmagnið ofan á það hækkað á bilinu 7–8% þannig að þú ert enn í mínus, hv. þingmaður. Það er staðreynd og við verðum bara að horfast í augu við það og mér þykir það mjög miður. En ég held að hv. þingmaður hafi staðið sig betur við að reyna að lækka raforkureikninginn en þetta ákveðna dæmi sem ég nefndi. En það er ekki bara það sem hefur gerst. Allir sérsamningar voru bannaðir með orkupakka eitt og tvö sem þýddi að til húshitunar á ákveðnum svæðum varð veruleg hækkun. Hún var ekki 10%. Hún var upp undir 90%. Sérsamningar til bakarameistara o.s.frv., allt sem skipti  Þess vegna segjum við í Miðflokknum: Við eigum bara að fá undanþágu frá þessu og ekkert að koma nálægt þessu máli meira vegna þess að þetta er bara, og hefur sýnt sig, ekki að þjóna almenningi og fyrirtækjum í landinu.

Forseti minnir á tímamörk.

Virðulegur forseti. Senn líður að lokum umræðu um hinn svokallaða þriðja orkupakka og ég held að óhætt sé að fullyrða að a.m.k. fáir hafi verið ósnortnir af þeirri umræðu sem átt hefur sér stað í nokkra mánuði, í yfir 100 klukkutíma í þingsal og víða úti í samfélaginu. Menn hafa þó kannski látið þá umræðu sig varða með mjög mismunandi hætti, ýmiss konar hætti, og sitt sýnist hverjum um öll þau sjónarmið sem hafa verið reifuð í málinu. Sjálfri hefur mér ekki þótt umræðan sérstaklega djúp efnislega heldur hefur hún miklu frekar verið öðruvísi en aðrar umræður í þessum þingsal og um þingmál almennt. Hún einkennist af verulegum vangaveltum um lögfræðileg álitaefni en minna um efnið sem stendur til að innleiða í löggjöf. Mér hefur þótt umræðan óvægin á köflum, á alla kanta. Ég ætla ekki að segja á báða bóga því að þótt í grófum dráttum megi segja að menn hafi skipst í tvo flokka, með og á móti orkupakkanum, þá held ég að það sé líka töluverður hluti landsmanna, ég hef greint það af fundum mínum með kjósendum ef maður getur orðað það þannig, með alls konar sjónarmið þótt þau falli ekki beinlínis í annan hvorn flokkinn, með og á móti orkupakkanum. Mér hefur sem sagt þótt umræðan vera óvægin stundum, óþarflega mikil gífuryrði notuð á báða bóga - eða þá alla kanta - sem er alveg örugglega ekki til þess að skýra málið fyrir þeim sem hafa raunverulega áhuga á efnislegu innihaldi þess. Það sem mér finnst standa upp úr í umræðunni, einkum í sumar þegar menn fengu andrými til að heyra í mönnum úti um allt land eins og þeir ætluðu að gera og ég held að margir hafi gert og fengið aðeins að melta þær umræður sem fóru fram hér í marga klukkutíma, er viðhorf fólks sem skín í gegn, einlægur áhugi manna á að standa vörð um auðlindir þjóðarinnar og einnig einlægur eða fölskvalaus, ef maður getur sagt það, ótti manna við einhvers konar framsal á valdi. Það er eitthvað sem ég tel að alþingismenn þurfi að hlusta á, hvort sem sá ótti er með réttu eða röngu, hvort sem hann er ástæðulaus í einstökum tilvikum eða ekki. Þótt þessari umræðu sé skipt upp í tvo daga hefði mátt steypa öllum þeim ræðum sem hafa verið fluttar í dag og þeim ræðum sem fluttar voru í gær undir umræðu um þingsályktunartillögu utanríkisráðherra saman í eina umræðu, en það er svo sem ágætt að skipta þessu upp. Málin sem eru til umfjöllunar eru efni málsins, tvö frumvörp og ein þingsályktunartillaga. Ef við tökum t.d. frumvarp hæstv. atvinnuvegaráðherra, orkumálaráðherra, um breytingu á raforkulögum og lögum um Orkustofnun þá er ekkert í því frumvarpi sem slíku sem ekki hefði verið hægt að ræða fyrir mörgum árum eða gera fyrir mörgum árum. Ég sé ekki að þetta sé sérstaklega bein afleiðing af innleiðingu á einhverjum orkupakka. Ég nefni að efnislega er þetta mál hefðbundið að mínu mati, hefðbundið þingmál er varðar stjórnsýslu á einhverri orkustofnun. Svo geta menn haft skoðanir á því hvort þeir vilji auka sjálfstæði Orkustofnunar, hinnar íslensku, eða ekki til eftirlits eða auka hlutverk hennar til ákvarðana í ýmsum málum eða, eins og hér er nefnt, hvort ákvarðanir Orkustofnunar eigi að sæta kæru til úrskurðarnefndar raforkumála eða ekki. Ég ætla ekki frekar en aðrir í þessari umræðu síðustu 100 klukkutímana eða svo að fara mjög djúpt yfir efnisatriði málsins. Það sem ég vildi sagt hafa við þetta tilefni er að við skoðun á þessu máli hefur mér ekki sýnst hinn svokallaði orkupakki þrjú, hinn þriðji orkupakki, hafa í raun mikil efnisleg áhrif hér á landi. Ég vísa til þess sem ég sagði, þau frumvörp sem við erum að ræða í dag hefðu allt eins getað verið afgreidd af Alþingi fyrir tveimur árum síðan eða fimm hefðu menn haft áhuga á því að vera búnir að hugsa hvernig þeir vilja hafa þá stjórnsýslu. Ég hef hins vegar meiri áhyggjur af ýmsum öðrum málum sem koma hingað inn í þingsal til innleiðingar á grundvelli EES-samningsins. Menn hafa rætt orkupakka eitt og orkupakka tvö og jafnvel orkupakka fjögur, sem menn hafa kallað orkupakka fjögur til einföldunar en hann heitir það reyndar ekki. Hann heitir hreinorkupakkinn, það er búið að pakka málinu inn í nýjan titil. En mér finnst af umræðu um þriðja orkupakkann að þingheimur geti mjög vel dregið lærdóm af viðbrögðum sem við greinum úti í samfélaginu. Ég nefndi áðan einlægan áhuga á varðveislu og vernd orkuauðlinda almennt en einnig óttann við framsal á valdi. Við innleiðingu á orkupakka eitt og tvö, og nú tala ég um þetta í grófum dráttum, voru innleiddar ýmsar reglur sem falla klárlega undir orkukafla EES-samningsins, reglur sem hafa haft mikil áhrif hér, miklu meiri efnisleg áhrif en nokkurn tímann þau frumvörp eða reglur sem settar verða á grundvelli þessara laga eða lagafrumvarpa í framtíðinni. Það voru settar miklu áhrifameiri reglur á þeim grundvelli, reglur sem full ástæða var til á þeim tíma að draga í efa að ættu erindi inn í íslenskt lagasafn. Ég get tekið dæmi til að skýra hvað ég á við af einu máli sem ég átti aðild að að því leyti að reyna að fá þeirri innleiðingu frestað. Það var lagasetning sem varðaði endurnýjanlega orkugjafa. Lagabreyting sem kvað á um skyldu um að blanda þyrfti í allt eldsneyti hér endurnýjanlegum orkugjöfum. Sú regla var innleidd nokkrum árum, fjórum, fimm, fyrir þann tímafrest sem Evrópusambandið sjálft hafði gefið til þess arna. Það var gert hér þrátt fyrir að Ísland sé nú þegar með hlutfall endurnýjanlegrar orku á Íslandi upp á 80% og allt aðrar aðstæður hér á landi en í Evrópu. Og þrátt fyrir það að markmiðið með reglunum væri ekki fyllilega skýrt. En afleiðing af þeim lögum sem enn standa, af því að það var ekki fjallað um lagafrumvarp mitt um að fresta innleiðingu á þessu, hefur verið sú, og þá vísa ég til svars fjármálaráðherra við fyrirspurn minni fyrir nokkrum árum um kostnaðinn af því, að beinn kostnaður íslenskra skattgreiðenda af því er 1 milljarður kr., eða hátt í 1,3 milljarðar kr., sem er þá fjárhæð sem rennur beint til erlendra framleiðenda á lífeldsneyti. Þetta er sem sagt kostnaður sem fellur til vegna kaupa á erlendu lífeldsneyti sem flutt er inn til landsins til að blanda í eldsneyti sem hér er fyrir, yfir 1 milljarður á ári. Það eru mál af þeim toga í farvatninu, m.a. með þessum hreinorkupakka sem verið er að vinna, og ég trúi því að íslensk stjórnvöld undirbúi sig betur fyrir innleiðingu á þeim pakka en menn gerðu fyrir fyrsta og annan orkupakkann. Þriðji orkupakkinn hefur verið í vinnslu í tíu ár en ég hef grun um að fyrsti og annar pakkinn, reglur þar, hafi verið innleiddir með meiri hraða en það. Þetta er það sem ég vil nefna í þessu, að það eru fleiri mál sem mun reka á fjörur Alþingis og kalla eftir innleiðingu á sviði orkumála sem full ástæða er til að staldra við og spyrja grundvallarspurninga um, eins og menn eiga auðvitað alltaf að gera: Hvert er markmiðið með reglunum? Eiga þær reglur við hér? - og þar fram eftir götunum. Þetta er ekki aðeins á sviði orkumála með vísan til orkukafla EES-samningsins. Stórt mál sem er líka í farvatninu er reglur er lúta að innstæðutryggingarsjóði, breytingar á reglum sem lúta að honum, og aðrar breytingar á reglum um fjármálakerfið. Margar reglur. Við höfum séð að Evrópusambandið ætlar sér að setja reglur sem ég fæ trauðla séð að geti gengið upp hér á landi. Það skiptir afskaplega miklu máli að menn séu vakandi fyrir því á fyrstu stigum málsins en lendi ekki í því sem þeir eru að lenda í með þriðja orkupakkann, að hafa unnið málið og samþykkt það í sameiginlegu EES-nefndinni og málið vinnist þannig en svo fái menn bakþanka á lokametrunum. Á það legg ég áherslu. Ég nefndi áðan að ég hef greint ótta við óvissu í málinu. Ég greini það líka í máli margra hv. þingmanna sem hafa talað. Menn benda á það að hér sé einhver óvissa um lyktir málsins, ef til einhvers málareksturs kæmi. Það hafa verið lögð fram lögfræðiálit hægri, vinstri og allt þar á milli og sum lögfræðiálit taka breytingum frá sömu mönnum, menn árétta og ítreka og þar fram eftir götunum. Öll lögfræðiálitin eru því marki brennd, eins og annað kannski í heimi lögfræðinnar, að það er ekkert eitt endanlegt svar. Menn greinir á um lögfræði. Frá mínum bæjardyrum séð myndi ég aldrei treysta mér til að fullyrða nokkuð um niðurstöðu í neinu dómsmáli, hvað dómsmáli sem er. En það þýðir samt ekki að menn að eigi ekki að taka skrefið og hrinda í framkvæmd því sem þeir hafa sannfæringu fyrir. Ég ætla ekki að nota hugtakið sem Danir nota, með leyfi forseta, en fæ að varpa því fram hér í ræðustól: „Den tid, den sorg.“ Það er ekki rétta viðhorfið til slíkra mála heldur miklu frekar: Koma tímar, koma ráð. Við eigum í alþjóðasamstarfi og viljum gera það, ég trúi ekki öðru en að allur þingheimur vilji gera það. Við höfum ákveðið að fela erlendum stofnunum að skera úr um ágreining þegar okkur greinir á við önnur ríki í ákveðnum afmörkuðum tilvikum, skýrt afmörkuðum tilvikum, og það þarf auðvitað að halda því til haga og ekki leyfa þeim erlendu stofnunum að fara að úrskurða eða taka ákvarðanir um eitthvað allt annað en þeim hefur verið falið að gera. En komi til þess að þær geri það og komi til þess að erlendur dómstóll, erlendar stofnanir, erlend stjórnvöld, ætli að taka ákvarðanir sem fara gegn íslenskum hagsmunum, íslenskri stjórnskipan eða íslenskum löggjafarvilja, er víglínan gagnvart slíkri íhlutun dregin hér á landi. Baráttan gegn því eða aðgerðir gegn því verða teknar hér á landi. Það verður ekkert verra en það að við erum í sömu sporunum og gefum út þau skilaboð að það sé ákveðinn ómöguleiki að efna óskir erlendra embættismanna, eftir atvikum, um einhvers konar íhlutun hér. Við þurfum líka að vera vakandi fyrir því og átta okkur á því að Evrópusambandið sjálft tekur miklum breytingum þessi dægrin, undanfarin misseri og ár. EES-Samningurinn er auðvitað orðinn rótgróinn hjá okkur frá 1991 þegar við byrjuðum að vinna að honum, lögfestur nokkru síðar. Menn mega ekki fyrtast við því þótt nefnt sé að slíkur samningur þurfi auðvitað alltaf að vera í skoðun með hagsmuni beggja samningsaðila eða allra samningsaðila að leiðarljósi, ekki síst í því ljósi að Evrópusambandið er ekki sama Evrópusambandið og við gerðum samninga við þegar við gerðum EES-samninginn. Upp úr árinu 2000 hófst sú þróun hjá Evrópusambandinu að stofna og setja á laggirnar evrópskar stofnanir sem var falið ákveðið dóms- og úrskurðarvald í ýmsum málum á milli ríkjanna. Það hafði ekki verið áður. Ég nefni sem dæmi Evrópsku matvælastofnunina, Flugöryggisstofnunina, Evrópska fjármálaeftirlitið, persónuverndarráðið sem þingheimur innleiddi á einum degi án umræðu, mál mitt á sínum tíma. Þá þróun þurfum við að skoða með tilliti til EES-samningsins. Það verður auðvitað ekki um það að ræða að menn ætli að framselja einhvers konar dómsvald um eitthvað allt annað en við sömdum um í EES-samningnum til þessara stofnana. Ég veit ekki til þess að þær hafi óskað eftir því en ég ætla ekki að útiloka að þær - ég ætla ekki segja í brjálæði - ákveði að taka einhverjar ákvarðanir sem þær hafa ekki verið beðnir um að taka, en gerist það er það hér heima sem við tökum á því. Við erum með dómstóla. Við erum með þrjú dómstig, við erum ekki með fleiri dómstig. Það er íslenskra dómstóla endanlega að gæta að fullveldi Íslands. Sú orrusta verður ekki háð erlendis, hún er hér. Og menn verða að axla þá ábyrgð. Þetta nefni ég og vildi sagt hafa í umræðu um öll þessi mál. Ég vænti þess að þingheimur allur verði jafn áhugasamur um allar þær gerðir sem bíður okkar að innleiða af ýmsum toga, ekki aðeins á þessu málefnasviði heldur á öllum öðrum er lúta að EES-samningnum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, þá yfirvegun og miklu hugsun sem í henni fólst og ég leyfi mér að bæta við: Eins og vænta mátti. Ég vil nota tækifærið og spyrja - vegna þess að hv. þingmaður hlýtur að teljast, og telst óumdeilanlega, meðal þungavigtarmanna í þingliðinu þegar kemur að lögfræðilegum álitaefnum - hvort hún sé sammála formanni Sjálfstæðisflokksins og varaformanni Sjálfstæðisflokksins um það, svo ég orði það bara þannig, að okkur sé óhætt að beita 102. gr. EES-samningsins. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp tvær setningar úr ræðu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra frá því í gær, sem ég bað um að yrðu ritaðar upp, en ráðherra er jafnframt formaður Sjálfstæðisflokksins: „Sá réttur að beita greininni er óumdeildur. Hann er beinlínis forsenda fyrir því að samstarfið hafi gengið fram til þessa. Hins vegar skiptir máli að menn fari að reglum um þinglega meðferð EES-mála þannig að við lendum ekki ítrekað í þeirri stöðu að þurfa að grípa inn í mál þegar þau eru gengin það langt að 102. gr. sé eina úrræðið, eini kosturinn til að grípa inn í málið. Ég myndi hins vegar alltaf mæla með því að það yrði gert ef þess væri þörf. Ég tel einfaldlega ekki að þörf sé til staðar til að ganga svo langt að þessu sinni.“ Í þessum orðum felst að hann telur, öndvert við það sem utanríkisráðherra lýsti hér við upphaf þessarar umræðu, að sjálfur EES-samningurinn sé undir í málinu  Hæstv. iðnaðarráðherra lét falla mjög svipuð orð í dag eins og þau 

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvað það þýðir að vera lögfræðilegur þungavigtarmaður. Eins og ég lýsti í ræðu minni má kannski segja að hver höndin gæti verið upp á móti annarri þegar kemur að skrefum á lögfræðilegum álitum og sitt sýnist hverjum um þau. Allar vangaveltur, ég bara árétta það, því að menn halda að lögfræði sé eins og raunvísindi, hún er ekki raunvísindi, það getur allt gerst. Miði er möguleiki, eins og stundum er sagt. Stundum er sagt heima hjá mér, hafi menn fáránlegar kröfur fram að færa, að eini staðurinn í öllum heiminum þar sem mögulegt er að menn geti fengið þeim framgengt sé fyrir dómstólum. Það er nú bara þannig. En það var ágætt að hv. þingmaður vísaði í ræðu hæstv. fjármálaráðherra frá því í gær, sem ég hvet menn eindregið til að hlusta á vegna þess að hún var mjög skilmerkileg - að öllum öðrum ræðum ólöstuðum sem fluttar voru í gær - að því leyti að hann lýsti vel ferli þessa þriðja orkupakka á þinginu, því að hann er einn af fáum sem situr enn á þingi sem þekkir þá sögu og af eigin raun sem fyrrverandi formaður utanríkismálanefndar. Hann þekkir þetta ferli. Ég tek undir með honum að það er að sjálfsögðu hvenær sem er hægt að skjóta málum áfram og beita þeirri grein sem hv. þingmaður nefndi. En maður hlýtur að þurfa að velja sínar orrustur. Maður hlýtur að þurfa að vilja komast hjá því að kalla úlfur, úlfur. Eins og ég lýsti í ræðu minni tel ég ekkert í þriðja orkupakkanum kalla á þessa geðshræringu í málinu, hvað þá að menn virki þetta ákvæði. Ég tel það alveg koma til greina í mörgum öðrum málum. En í þessu - bara því miður. Því miður segi ég fyrir hv. þingmann. En ég verð 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og þá eru orðnir þrír mjög miklir áhrifamenn í Sjálfstæðisflokknum sem hafa lýst þeirri skoðun að óhætt sé að fara þá leið, sem er aðaltillaga þeirra lögfræðilegu ráðunauta ríkisstjórnarinnar, að fara með málið aftur fyrir sameiginlegu nefndina á grundvelli 102. gr. Það er auðvitað mjög mikilvægt að fá þetta fram. Ég kemst ekki hjá því að segja að ég get ekki tekið undir með hv. þingmanni að tala um geðshræringu þegar við erum að tala um málefnalegan málatilbúnað og viðvaranir. Málflutningur okkar er náttúrlega reistur sérstaklega á viðvörunum sem er að finna í lögfræðilegri álitsgerð lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Sá uggur sem greina má meðal þjóðarinnar, örugglega meiri hluta, e.t.v. hjá mjög stórum meiri hluta, verður ekki kenndur við geðshræringu. Ég hef tvær spurningar til hv. þingmanns. Er hv. þingmaður ósammála prófessor Davíð Þór Björgvinssyni, fimm hæstaréttarlögmönnum og héraðsdómara, um að lagalegi fyrirvarinn sé haldlaus? Hann hafi ekkert þjóðréttarlegt gildi? Og í þriðja lagi: Er hv. þingmaður ósammála ráðunautum ríkisstjórnarinnar, Friðriki Árna Friðrikssyni Hirst og Stefáni Má Stefánssyni, að synji Orkustofnun sæstrengsfyrirtæki um tengingu við landið gæti skapast sú staða að ESA myndi höfða á hendur okkur samningsbrotamál sem þeir telja greinilega ekki miklar vinningslíkur í fyrir okkur? Eins og menn þekkja getur slíkum málum fylgt 

Virðulegur forseti. Hafi hv. þingmaður tekið nærri sér að ég hafi notað orðið geðshræring biðst ég að sjálfsögðu afsökunar á því. Mér er bara svo tamt að nota orðið geðshræring af því að mér finnst það svo heillandi, svo heillandi þegar fólk sýnir geðshræringu yfir einhverjum málum, þannig að þetta er svona frekar jákvætt fremur en hitt. En maður á ekki að nota svona orð, gífuryrði, maður er því að reyna að venja sig á að stilla því í hóf. Hv. þingmaður spyr um lagalega fyrirvara, hvort ég sé sammála. Ef hann er að vísa til þess fyrirvara sem var settur í þingsályktunartillögu um stefnu stjórnvalda segir það sig sjálft að næsta þing getur breytt honum. Lög og annað geta tekið breytingum. Það þarf bara meiri hluta á þingi. Ég verð að játa að ég hef ekki alveg áttað mig á þessu fyrirbæri, lagalegur fyrirvari. Mér finnst hreinna og beinna að menn komi með málin og séu ekki að flækja þau með einhverju slíku. En ég ætla ekki að fullyrða um það og get ekki gefið lögfræðilegt álit eða minnisblað um hvort eitthvað haldi eða haldi ekki, enda held ég, eins og ég hef margoft nefnt hérna í ræðu minni og andsvörum, að lögfræðin sé ólíkindatól og hvað heldur og hvað ekki veit ég ekki. Þar veldur hver á heldur. Sama svar get ég veitt hv. þingmanni varðandi seinni fyrirspurnina, um það hvort einhvern tímann komi til þess að ESA kveði upp þann úrskurð að hér verði skylda að leggja sæstreng. Mér finnst það auðvitað langsótt. Ég tel að það sé útilokað, með þeim fyrirvara sem ég hef sagt hér áður, að komast að þeirri niðurstöðu að ríkið þurfi að gera það. En hvort það gæti komið til þess að einhver einstaklingur eða fyrirtæki kvarti til ESA og segi að honum sé hamlað að hann fái að reka sinn rekstur, ég meina, það gæti allt eins verið. 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu. Það er margt í hennar ræðu sem maður getur tekið undir og lýst sig sammála, ekki síst þegar kemur að orðum hennar um innleiðingarfrumvörpin öllsömul og hvernig þetta ferli allt saman virkar. Eflaust má breyta því og bæta og það er spurning hvort við getum fundið út úr því hvort gera megi það skilvirkara með einhverjum hætti. Hv. þingmaður sagði í sinni ræðu - notaði fyrst danskt máltæki, en sagði svo: Koma tímar, koma ráð. Það sem maður óttast í þessu máli er að við getum jú breytt lögum, við getum gert það, en við tökum ekki til baka þessa ákvörðun um að aflétta stjórnskipulega fyrirvaranum og taka upp þriðja orkupakkann. Og áhyggjurnar lúta kannski fyrst og fremst að því að við höfum séð í trýnið á fjórða orkupakkanum, ég vil orða það þannig, sem er framhaldsinnleiðing. Það er verið að þróa áfram þær reglur sem nú er verið að innleiða. Og jú, við byrjuðum á þessu með fyrstu og annarri orkutilskipuninni og höldum svo áfram núna. Það er ekki hægt að beita sér þannig að hægt sé að segja: Koma tímar, koma ráð. Við getum ekki síðar tekið á þeim álitaefnum sem nú eru uppi varðandi skyldur okkar eða ekki skyldur er varða stjórnskipuleg álitaefni, þegar við erum búin að innleiða þriðja orkupakkann, varðandi þann fjórða, svo að dæmi sé tekið. Menn tala mikið um sæstreng. Maður hugsar: Væri á einhvern hátt hægt að dæma okkur af EFTA-dómstólnum til að heimila sæstreng? Menn hafa tekist á um hafréttarmál, landgrunn og annað. Ég sá á netinu að Norðmenn hafa verið dæmdir af ESA, rafstrengir frá landi út í olíuborpallana falla undir þennan samning. 

Virðulegur forseti. Það sem ég átti við með því að vísa til þess sem mögulega skal koma er það að við getum ekki séð framtíðina fyrir, hvað gerist í framtíðinni. Við getum búið okkur undir alls konar sviðsmyndir. Við getum haft okkar innviði þannig að þeir geti brugðist við. Hv. þingmaður nefnir alls kyns sviðsmyndir hér. Ég tel að við séum ekkert frekar í stakk búin til þess að taka ákvarðanir um það í dag, um þá þætti sem hann nefndi í sinni ræðu. Ég tek sem dæmi sæstrenginn sem hefur svolítið verið til umræðu hér í tengslum við þriðja orkupakkann þó að hann lúti ekkert að því. Ég heyrði ekki betur en að formaður flokks hv. þingmanns hafi lýst því yfir að hann vildi ekki sæstreng, hann vildi slá hann út af borðinu, helst bara með stjórnarskrárbreytingu - hann sagði það nú ekki, en vildi slá það mjög ákveðið út af borðinu að sæstrengur yrði ekki lagður hingað. Mér finnst það alveg útilokað og ákaflega ómálefnalegt að slá einhverju slíku föstu, máli sem hefur bara ekkert verið rætt. Ég hef ekki efnislegar eða tæknilegar forsendur til að taka ákvörðun um hvort hingað eigi að koma sæstrengur eða ekki. Eina sem ég get sagt: Þjóni það hagsmunum þjóðarinnar að leggja sæstreng einhvern tíma væri fráleitt að vera búin að negla það niður að það verði ekki gert. En við erum alltaf í þeirri stöðu að bregðast við óvæntum viðburðum og atvikum í framtíðinni. Það er það sem ég á við: Þá koma ráð.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er hárrétt að hluti af starfi okkar, og bara í lífinu almennt, er að bregðast við óvæntum uppákomum eða bregðast við því sem verður í framtíðinni. En við búum við þann lúxus í dag að við sjáum aðeins inn í framtíðina. Við sjáum hvað Evrópusambandið ætlar sér að gera þegar kemur að orkumálum. Við sjáum hver stefnan er, vitum hver stefnan er. Stefnan er einn risastór sameiginlegur orkumarkaður þar sem menn munu þurfa að deila orkunni með öðrum. Það verður stjórnun á verðlagningunni. Það verður opnað fyrir samkeppni á sama tíma. Það er fullt af hlutum sem við erum að innleiða með þessum þriðja orkupakka sem geta haft áhrif verðum við einhvern tímann dæmd til að leggja sæstreng eða ef vilji okkar stendur til þess. Það er þessi vissa, það sem við getum séð í fjórða orkupakkanum, sem við viljum gjarnan fá inn í myndina vegna þess að hann er kominn fram. Þar af leiðandi er ákveðin, það er óhætt að segja það, geðshræring yfir málinu öllu saman, af því við viljum gjarnan geta nýtt okkur þau tækifæri að geta séð inn í framtíðina sem við getum, spáð í orkustefnu Evrópusambandsins, velt því fyrir okkur hvort við ætlum virkilega að taka hana upp, því að við erum að innleiða hluta af henni með þessum frumvörpum - orkustofnun, ACER, það allt saman. Ég ætla að nýta tækifærið og spyrja hv. þingmann einnar spurningar. Ég veit ekki hversu mikið hún hefur kynnt sér þetta, það gerir ekkert til þó að hún hafi ekki kynnt sér þetta því að þetta hefur ekki verið mikið rætt. Ég kom aðeins inn á það í fyrra andsvari að hér hefur töluvert verið talað um að það sé engin skylda til að leggja þennan sæstreng út af landgrunninu okkar, eitthvað svoleiðis. Það hefur komið fram að Noregur fékk ekki undanþágu frá strengjunum sem liggja frá landi út í olíuborpallana. ESA komst að þeirri niðurstöðu að tilskipunin gildi um starfsemi í sérefnahagslögsögunni og landgrunni aðildarríkjanna. 

Virðulegur forseti. Aðeins að hinu fyrra sem hv. þingmaður nefndi, til að ljúka því með framtíðina sem við sjáum ekki. Hann lýsir því að við sjáum aðeins inn í framtíðina og fullyrðir að Evrópusambandið vilji gera þetta að einum markaði. Það er svo sem alveg rétt, þeir eru að líta til eins markaðar. En ég hef hvergi fundið því stað að menn heimti að búin verði til einhvers konar ný orka t.d. eða leggi nýja innviði til að dæla inn í kerfið og þar fram eftir götunum. Eina sem hægt er að segja við svona er það sama og ég hef sagt áður með öðrum orðum: Ef menn ætla að koma hingað og skikka okkur eða taka frá okkur orkuna með einhverjum hætti þá er það auðvitað, ég veit ekki, eins konar stríðsyfirlýsing. Við þurfum þá að verjast því hér á landi. Við gerum það þá hér. Ég held að það geti ekki gerst að einhverjir menn komi frá Evrópu og ætli bara að stinga í samband einhverjum sæstreng og soga út orkuna - þetta er svona myndlíking, svolítið ýkt, mér finnst umræðan hafa verið þannig. Við sitjum ekki aðgerðalaus hjá ef slíkt gerist. Auðvitað ekki. Slíkt verður ekkert gert nema með okkar samþykki. Það er þess vegna sem ég er alltaf að leggja áherslu á þetta: Fullveldið er hér, það verður ekki af okkur tekið, hvorki með EES-samningnum né öðrum alþjóðlegum samningum. Fullveldið er hér. En það er líka hér sem við þurfum að standa vörð um það, hjá íslenskum dómstólum t.d. Það er þeirra hlutverk að gera það og löggjafans líka. En varðandi þetta norska mál þá er það rétt, sem fram kemur hjá hv. þingmanni, að ég þekki það ekki neitt. En þetta er auðvitað eitthvað sem þyrfti að skoða. Ef það þjónar ekki þeirra hagsmunum - og nú veit maður ekki af hverju Norðmenn hafa kvartað yfir því - að hafa þessar reglur með þessum hætti þá er það eitthvað sem þeir ættu að taka 

Virðulegur forseti. Ég ætla að blanda mér inn í þessa umræðu um innleiðingu þriðja orkupakkans og þau þrjú mál sem eru hér undir í dag í umræðu. Ég get alveg viðurkennt að ég hafði miklar efasemdir um innleiðingu þriðja orkupakkans, sérstaklega á þeim forsendum að mikill þrýstingur skapaðist á að lagður yrði sæstrengur í kjölfarið með tilheyrandi þrýstingi á virkjanaframkvæmdir á kostnað náttúrunnar og hækkun raforkuverðs til almennings. Ég hef reynt að kynna mér málið eftir bestu getu og samvisku og eins og um málið er búið í dag í meðförum Alþingis, bæði í utanríkismálanefnd og atvinnuveganefnd þá tel ég að það sé hvorki verið að framselja yfirráð yfir orkuauðlindum okkar né sjálfsákvörðunarrétt okkar gagnvart lagningu sæstrengs. En ég get upp að vissu marki skilið þær áhyggjur sem komið hafa fram í þessari umræðu hjá þeim sem óttast innleiðingu þriðja orkupakkans. Það er ekki síst út af þeim mikla áróðri sem verið hefur gegn innleiðingu hans og ekki alltaf á málefnalegum nótum að mér finnst. Sem dæmi má taka mál sem andstæðingar orkupakkans hafa nefnt þó nokkrum sinnum, þ.e. að Evrópusambandið hafi stefnt Belgíu fyrir ófullnægjandi innleiðingu á ESB-gerð sem er hluti af þriðja orkupakkanum. Einhverjir virðast halda að allar líkur séu á að slíkt mál geti komið upp hér. En í því máli er það mat framkvæmdastjórnar ESB að Belgía hafi ekki innleitt ákvæði varðandi valdheimildir belgíska raforkueftirlitsins með réttum hætti og sérstaklega þar sem belgískir eftirlitsaðilar hafi ekki sjálfstæði til að taka bindandi ákvarðanir gagnvart fyrirtækjum á orkumarkaði heldur einungis tillögurétt til stjórnvalda í Belgíu. Við skulum líka hafa það í huga að Belgía er í Evrópusambandinu en ekki Ísland. Hér ræðum við einmitt um það að efla raforkueftirlit Orkustofnunar með því að skýra hlutverk og auka sjálfstæði þeirrar stofnunar. Við í atvinnuveganefnd fengum kynningu á skýrslu Orkunnar okkar nú á dögunum. Í máli þeirra kom m.a. fram að hinn svokallaði landsreglari, sem í okkar tilfelli er Orkustofnun, muni með innleiðingu þessa orkupakka fá tvö meginverkefni með innleiðingunni. Annað þeirra væri að fjarlægja allar hindranir í vegi sæstrengstengingar við útlönd. Þarna er að sjálfsögðu verið að fara hreint og beint rangt með. Ég get vel skilið að mikill hiti sé í mönnum þegar rætt er um auðlindir landsins og eins og ég sagði hafði ég sjálf efasemdir í upphafi um þetta mál. En menn mega ekki missa sig í þessari umræðu og skapa ótta almennings í landinu um að verið sé að framselja yfirráð okkar sem sjálfstæðrar þjóðar yfir orkuauðlindum landsins, því það er svo langt í frá. Hér ræðum við m.a. tillögu þess efnis að Alþingi muni alltaf hafa lokaorðið þegar kemur að því að veita leyfi fyrir lagningu sæstrengs. Það hlýtur að skipta máli. Við getum hvorki stjórnað framtíðinni né breytt fortíðinni. Við ráðum ekki hverjir tóku ákvarðanir á undan okkur og við ráðum ekki heldur hverjir taka sæti á Alþingi í framtíðinni, en við sem hér sitjum hljótum að vilja treysta þeim sem munu eiga eftir að taka sæti á Alþingi, hvort sem það erum við eða aðrir, til þess að taka rétta ákvörðun, lýðræðislega ákvörðun, ef til þess kemur að einhver vilji leggja sæstreng í ókominni framtíð. Það eru engin dæmi til um að tekin hafi verið ákvörðun um lagningu sæstrengs þvert á vilja stjórnvalda. Það hefur ekki verið sýnt fram á það í umræðunni hér. Það var ákveðið á sameiginlegum þingflokksfundi ríkisstjórnarflokkanna þann 20. mars sl. að draga til baka umsókn um sæstrengsverkefnið IceLink, á svokölluðum PCI-lista ESB. Ég tel það eitt og sér skipta líka miklu máli. Landsnet hefur nú þegar sent inn tilkynningu um að umsóknin sé dregin til baka. Það skiptir miklu máli að sinna öflugri hagsmunagæslu í Brussel. Það þýðir ekki að gera eins og íslensk stjórnvöld gerðu árið 2007, lofa að taka upp matvælastefnu Evrópusambandsins og vakna svo upp við vondan draum áratug síðar og komast að því að það hafi verið gert vitlaust og ólöglega. Þetta er þessi ríkisstjórn að laga með því að leggja mikla áherslu á að hagsmunagæslan sé á fyrstu stigum mála og fylgjast enn betur með en gert var hér á árunum áður. Það er lykilatriði í því að EES-samningurinn haldi áfram að vera til gagns fyrir okkur á Íslandi á komandi árum líkt og hingað til að við stöndum vörð um þá hagsmuni sem felast í honum. Þessi samningur má ekki vera á sjálfstýringu því þá munu koma upp mál sem ekki henta íslenskum aðstæðum. Virðulegi forseti. Auðlindir okkar Íslendinga eru gríðarlega verðmætar, bæði til sjós og lands, og okkar græna orka vekur athygli og er vissulega eftirsóknarverð og horft er til þess frá öðrum löndum. Það er mikilvægt að eiga samtal um það hvernig er best að vernda auðlindirnar og færast í átt að grænni orkunotkun. Það er hins vegar samtal sem á heima á öðrum vettvangi en í umræðu um þessi mál hér. Þriðji orkupakkinn snýr gagnvart okkur m.a. að neytendavernd. Það er ekkert leyndarmál að ég og mínir félagar í Vinstri grænum vorum á móti markaðsvæðingu raforkunnar sem fólst í fyrsta og öðrum orkupakkanum, en í dag erum við ekki stödd á þeim tímamótum. Það er búið og gert og fyrst þeir orkupakkar hafa verið innleiddir er mikilvægt að tryggja rétt neytenda til aðgangs að dreifikerfi rafmagns, tryggja gagnsæi á markaði og sjálfstæði eftirlitsaðila. Við erum hér að fjalla um aukið raforkueftirlit Orkustofnunar og sjálfstæði þeirrar stofnunar neytendum til góða. Hin tvö málin sem hér eru til umfjöllunar snúast um að ekki verði ráðist í lagningu sæstrengs nema að undangenginni umræðu og samþykkt Alþingis um breytingar á stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Annað málið er tillaga um breytingu á raforkulögum þar sem kemur nýtt ákvæði um að um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands með sæstreng fari samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Ég tel að við séum hér að geirnegla það að enginn sæstrengur verði lagður til Íslands gegn vilja stjórnvalda og án undangenginnar mikillar umræðu á vettvangi stjórnmálanna og hjá almenningi í landinu. Fjöldi sérfræðinga hefur komið að þessu máli á þeim mánuðum sem það hefur verið til umfjöllunar á Alþingi og eins og hefur komið fram hefur það verið á vettvangi stjórnmálanna í um tíu ár. En við sem sitjum á Alþingi erum ekki hvert og eitt okkar löglærð og til þess að leiðbeina okkur höfum við okkar færustu sérfræðinga í ýmsum málum, stjórnskipunar-, hafréttar- og þjóðaréttarmálum svo eitthvað sé nefnt. Virtir sérfræðingar hafa lagt fram álit á hinum ýmsu álitaefnum og breytingar hafa orðið til þess að styrkja þetta mál gagnvart forræði Íslendinga á ákvörðun um hugsanlega lagningu sæstrengs einhvern tímann í framtíðinni. Ég tek mark á þeim sérfræðingum. Í áliti sem var lagt fyrir utanríkismálanefnd og liggur fyrir er fullyrt að enginn lögfræðilegur vafi sé á því að sú leið sem lögð er til og þingsályktunartillaga utanríkisráðherra grundvallast á sé í samræmi við stjórnarskrá. Mér finnst það auðvitað skipta öllu máli, því ekki förum við að ganga gegn stjórnarskrá landsins með þessari innleiðingu. Síðan hafa komið upp ýmis álitamál sem við höfum fengið okkar færustu sérfræðinga til þess að vega og meta eftir bestu getu. En eins og kom fram hjá fyrri ræðumanni, hv. þm. Sigríði Andersen, þá getur enginn sagt fyrir fram með fullri vissu að hvaða niðurstöðu dómstólar komast í hverju og einu máli. Það hlýtur að segja sig sjálft. En menn verða auðvitað að reyna að nálgast það hvort meiri eða minni líkur séu á einhverju í þeim efnum og það er gert með því að leita til okkar færustu sérfræðinga. Með leyfi forseta vitna ég í það sem kemur fram hjá Hilmari Gunnlaugssyni lögmanni sem skrifaði lokaritgerð í meistaranámi á sviði orkuréttar um ACER og áhrif þriðja orkupakkans. Hann segir að með innleiðingu þriðja orkupakkans sé hvorki verið að taka ákvörðun um að leggja sæstreng né framselja vald til ACER. Raunar verði erfiðara að leggja sæstreng eftir innleiðingu þriðja orkupakkans en fyrir hann, segir hann og vísar til fyrirvara sem settir eru líka um málið sem við erum að fjalla m.a. um í dag. Með leyfi forseta vil ég vísa í fleiri sérfræðinga sem Alþingi hefur leitað til. Bjarni Már Magnússon, prófessor við Háskólann í Reykjavík og sérfræðingur í hafrétti, segir rangt að íslensk stjórnvöld missi ákvörðunarvald um sæstreng, t.d. kæmu hafréttarsamningar í veg fyrir slík skaðabótamál og íslensk stjórnvöld væru í fullum rétti til að koma í veg fyrir sæstreng. Davíð Þór Björgvinsson, varaforseti Landsréttar, segir langsótt að lesa úr þriðja orkupakkanum skuldbindingu um sæstreng og telur að ekki sé tekin áhætta með fyrirhugaðri innleiðingu. Skúli Magnússon héraðsdómari, sem oft hefur verið nefndur í þessum ræðustól undanfarið, héraðsdómari við Héraðsdóm Reykjavíkur og fyrrverandi skrifstofustjóri EFTA-dómstólsins, hafnar rökum um að lagning sæstrengs tengist þriðja orkupakkanum. Margrét Einarsdóttir, dósent í lögfræði við Háskólann í Reykjavík, segir fjarstæðukennt að lesa lagalega skuldbindingu um sæstreng í almennum aðfaraorðum þriðja orkupakkans. Stefán Már Stefánsson, sem einnig hefur verið nefndur ansi oft í þessum ræðustól, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, og Friðrik Árni Friðriksson lögfræðingur hafa sagt að fyrirvarar Íslands við innleiðingu þriðja orkupakkans yrðu að vera mjög skýrir ef þeir ættu að halda. En þeir segja í bréfi til utanríkismálanefndar að þegar öll þingmálin, greinargerðir og önnur gögn séu lesin saman sé fyrirvörum réttilega haldið til haga. Það mun enginn geta í ókominni framtíð bannað einhverjum að láta reyna á það fyrir dómstólum, hvort sem það er ESA eða aðrir alþjóðlegir dómstólar sem menn kjósa að skjóta hugsanlega einhverju máli til sem tengist þriðja orkupakkanum og því að við tengjumst sameiginlegum raforkumarkaði Evrópu. Það er bara réttur allra, sem betur fer, að láta reyna á mál fyrir dómstólum. Ég vitna aftur til Skúla Magnússonar, dómara við Héraðsdóm Reykjavíkur, þar sem hann ræðir um mögulegt skaðabótamál vegna sæstrengs og segir að það sé ekkert í efnisgreinum málsins sem hægt sé að byggja málsókn á og að við séum ekki skuldbundin til að leggja sæstreng og að mögulegt skaðabótamál vegna sæstrengs líkist lögfræðilegri vísindaskáldsögu. En það er eins og það er, menn líta silfrið misjöfnum augum og það er með ólíkindum hvernig menn geta talað hérna í kross með allar þessar upplýsingar fyrir framan sig. En stundum þegar það þjónar málstaðnum þá berja menn hausnum við steininn og vilja ekki trúa því sem stendur svart á hvítu eða leggja allt út á versta veg og segja að hugsanlega fari þetta svona eða hinsegin. En við erum til þess kosin á Alþingi að taka ákvarðanir eftir bestu samvisku eftir að hafa leitað allra upplýsinga sem við teljum að þurfi til að taka upplýsta ákvörðun. Og miðað við það að við erum búin að vera með þetta mál þetta lengi, fyrst hjá stjórnsýslunni og síðan inni á Alþingi, þetta er ferill upp á tíu ár, þá hefði átt að vera búið að höggva á hnútinn, þó fyrr hefði verið, t.d. í vor og leyfa þingsal að greiða atkvæði um þessi mál. En við gerðum málamiðlun eins og við þurfum oft að gera og komumst að þeirri niðurstöðu að við ætluðum að taka þessa ákvörðun í lok ágúst sem við erum að gera nú. Mér finnst heilt yfir að þessi umræða hafa verið ágætlega málefnaleg. Hver og einn heldur sínum sjónarmiðum til haga og síðan berum við sem stofnun ábyrgð á þeirri ákvörðun sem hér verður tekin. Ég segi að lokum að ég hræðist ekki þriðja orkupakkann eins og hann lítur út. En ég viðurkenni alveg að þegar innleiðing á fyrsta og öðrum orkupakkanum var á sínum tíma og verið var að aðskilja framleiðslu og dreifingu, þá óttaðist ég afleiðingar þess. Það voru auðvitað aðrir sem sátu þá á þingi en niðurstaða þess tíma var sú að innleiða þessar orkutilskipanir. Við getum ekki snúið tímanum við. En við eigum að vera vakandi og á varðbergi. Ég tel að EES-samningurinn sé okkur sem þjóð mikilvægur á marga lund. Þegar hann var gerður á sínum tíma þá var hann gerður undir þeim formerkjum að það voru sjö lönd sem stóðu að EES-samningnum á móti 12 ríkjum í Evrópusambandinu svo að vægi þeirra þjóða sem þá voru innan EES til þess að gera hagstæða samninga var mjög mikið. Nú hafa tímarnir breyst. Það hafa miklu fleiri ríki bæst við Evrópusambandið og nú erum við orðin þrjú ríki með EES-samninginn, svo að ég held að við þurfum að halda fast í það sem við náðum þegar valdajafnvægið milli þeirra aðila sem gerðu þennan samning var sjö ríki á móti 12 ríkjum Evrópusambandsins. Við eigum að vera á varðbergi og nota okkar færustu sérfræðinga í að skoða með stjórnvöldum hverju sinni tímanlega þær innleiðingar á tilskipunum sem falla undir EES-samninginn. Ég treysti stjórnvöldum til að vera þar á verði og okkur sjálfum.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Mig langar að spyrja þingmanninn út í tvennt. Í fyrsta lagi nefndi þingmaðurinn þetta Belgíumál svokallaða sem hefur verið nefnt nokkrum sinnum og snýst í rauninni um það að Belgía innleiddi ekki með réttum hætti tilskipun frá Evrópusambandinu, þ.e. hvað varðar þennan orkupakka þrjú, og gerði það þannig að þeir ákváðu að halda ákveðnum hlutum fyrir sig eða ráða þeim sjálfir, þ.e. stjórnvöld, og framvísuðu ekki til orkustofnunar. Meiri hlutinn hér virðist ætla að innleiða þriðja orkupakkann og þau lög sem fylgja honum með ákveðnum fyrirvara. Þá spyrja ég hv. þingmann: Þessi fyrirvari sem þarna er notaður til innleiðingar, hvar er hægt að finna hann í heimildum í því ferli sem er notað við innleiðingar? Hvar má innleiða með fyrirvara? Er þetta ekki jafn óheimilt og að innleiða ekki allan pakkann? Ég veit ekki til þess að heimilt sé að innleiða reglugerðir með fyrirvara og þær teljast þá ekki innleiddar með réttum hætti. Hver er munurinn þarna á? Í öðru lagi. Hv. þingmaður nefndi hafréttarsáttmálann og slíkt. Kannast þingmaðurinn við það að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins neitaði á sínum tíma - ég sagði reyndar ESA hér í fyrri ræðu, en það var framkvæmdastjórn Evrópusambandsins - Noregi um undanþágu frá þriðja orkupakkanum fyrir sæstrengi, fyrir kapla sem liggja frá landi út í olíuborpallana? Á hvaða forsendum? Jú, vegna þess að þeir liggja um sérefnahagslögsöguna og í landgrunninu. Þar af leiðandi spyr maður: Á þá ekki það sama við um Ísland?

Frú forseti. Noregur er auðvitað á öðrum stað en við. Noregur er á meginlandinu og nýtir sér sameiginlegan orkumarkað. Þeir selja frá sér orku og kaupa á móti og eru undir öðrum hatti en við sem erum ekki tengd orkumarkaði Evrópu. Ég tel að það eitt og sér skipti miklu máli í þessu sambandi, að Noregur er aðili að sameiginlegum orkumarkaði Evrópu. Ég held að það sé stóra málið í þessu samhengi og á þeim forsendum geta komið upp ýmis mál sem geta verið erfiðari úrlausnar hjá þeim en hjá okkur sem erum ekki tengd markaðnum. Þar liggur okkar sérstaða. Varðandi þá fyrirvara sem hér eru gerðir og hvort þeir standist til framtíðar, við vitum að orkumálastjóri Evrópu og Evrópusambandið, stjórnsýslan þar, veit af þessum fyrirvörum. Við höfum fengið okkar færustu sérfræðinga til að fara yfir þá fyrirvara. En það er eins og allt, ég treysti að þessir fyrirvarar haldi, þ.e. sá hluti þriðja orkupakkans sem lýtur að því að við séum aðilar að sameiginlegu markaðssvæði Evrópu, raforkumarkaði, að réttarlegt gildi hans tekur ekki gildi meðan við erum ekki aðilar að sameiginlegu markaðssvæði Evrópu. Ég er alveg pollróleg yfir því að það haldi. En eins og ég sagði í ræðu minni verður bara að reyna á það ef upp koma einhver mál sem menn telja að þeir ætli að fara fram með málsókn á hendur okkur Íslendingum og vísa til þess að við erum sjálfstæð þjóð 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég velti fyrir mér, eða velti ekki fyrir mér, ég verð að segja að ég var í rauninni ekki að spyrja um hvort fyrirvarinn dugi fyrir dómstólum, nema að þetta sé svar þingmannsins við þeirri spurningu. Ég spurði: Er þetta rétt innleiðing? Nú er sótt á Belga fyrir ranga innleiðingu vegna þess að þeir innleiddu þetta ekki með réttum hætti. Ég hef aldrei heyrt talað um það fyrr að mál sé innleitt með einhliða fyrirvara, alveg sama hvernig fyrirvarinn lítur út. Þess vegna velti ég því upp hvort það geti verið að líkur séu þarna á milli, að við séum að innleiða með röngum hætti. Við erum ekki að innleiða alla tilskipunina. Við ætlum að halda eftir ákveðnum hluta, þ.e. þegar kemur að þessum sæstrengjum sem hv. þingmaður nefndi. Þess vegna spyr ég aftur hvort að líkindin með þessum málum séu ekki einmitt þau að við erum að skilja eftir ákveðinn hluta, gera fyrirvara um ákveðinn hlut, en ætlum ekki að innleiða, þar af leiðandi innleiðum við ekki með réttum hætti. Varðandi Noreg, það er allt rétt sem hv. þingmaður sagði. Noregur er vitanlega tengdur með fullt af köplum og slíkt. En niðurstaða framkvæmdastjórnarinnar er sú að tilskipunin, orkupakki þrjú eða allt sem því fylgir, gildir um þessa sæstrengi. Það kemur ekkert málinu við hvort Noregur er tengdur í suðurátt eða hvernig það er. Bara tilskipunin, sem við erum að innleiða hér, gildir um þessa strengi út í borpallana. Þeir eru að vísa til þess að tilskipunin gildi um starfsemi í sérefnahagslögsögunni og landgrunni aðildarríkjanna. Þetta kemur fram í minnisblaði frá atvinnuvegaráðuneytinu sem var fyrir utanríkismálanefnd.

Frú forseti. Eins og ég fór yfir í máli mínu eru allir þessir sérfræðingar, löglærðir á ýmsum sviðum hafréttarmála, þjóðréttarmála, stjórnskipunar og þeim sem snúa að fullveldi þjóða, búnir að gefa ítarlegar umsagnir akkúrat um þessi mál sem hv. þingmaður nefndi áðan. Ég sem þingmaður hef komist að þeirri niðurstöðu fyrir mína parta að treysta því að álit þeirra sem er gefið út á þann veg, eins og ég vitnaði til áðan, sé á þá lund að þetta standist. Ég treysti því. Hvorki hv. þingmaður né sú sem hér stendur erum löglærð og förum ekki ein og sér að leggja á það mat með þá þekkingu að baki. Til þess höfum við þá sérfræðinga sem við höfum verið að kalla til vegna þess að þetta er mikið ágreiningsmál. Menn verða að gæta ýtrustu varfærni. En auðvitað þurfa menn að lokum að taka einhverja ákvörðun á þeim forsendum hverjir séu meiri hagsmunir eða minni og hve litlar líkur eru á að hugsanlega séu þessir fyrirvarar ekki nægjanlegir. Hugsanlega ber okkur skylda til að innleiða allan orkupakkann þó að við séum ekki aðilar að raforkumarkaði Evrópu. En við höfum fengið þau svör hjá þeim sérfræðingum sem við höfum verið að leita til að þetta allt eigi að standast skoðun. Á því byggi ég niðurstöðu mína um að innleiðing á þessum þriðja orkupakka hafi sáralítil áhrif á okkur Íslendinga nema að því leyti að aukið verði sjálfstætt 

Virðulegi forseti. Þetta hafa verið ágætisumræður hér í dag, ég held að langflestu ef ekki öllu leyti. Við hv. þingmaður sem talaði síðast áttum ágætissamtal í andsvörum og þakka ég henni fyrir það, það var vel gert hvernig því var svarað. Okkur greinir hins vegar eðlilega á um ákveðna hluti, um hvort við eigum að hlusta á þessa lögmenn eða hina lögmennina. Það er mikil óvissa uppi um ýmsa hluti lögfræðilega í málinu. Þá veltir maður fyrir sér hvort við eigum að taka sénsinn á því að samþykkja það eða bíða og hafa vafann áhættuminna megin, ef má orða það þannig. Það finnst mér alla vega en sjálfsagt deila menn um það. Það hefur skýrst frekar í dag að þeir sem eru fylgjandi málinu, stjórnarþingmenn fyrst og fremst, réttlæta það að ganga þessa leið fyrir sjálfum sér töluvert mikið með fyrirvörunum sem hafa verið settir inn. Jafnframt hefur komið fram að það er ljóst að forystumenn í það minnsta Sjálfstæðisflokksins telji einsýnt að ekkert sé því til fyrirstöðu í sjálfu sér að beita 102. gr. EES-samningsins, nema þeir telja ekki tilefni til þess núna. Það er skoðun þeirra og við verðum að sjálfsögðu að virða hana þótt við getum verið ósammála henni. Það eru nokkur atriði sem mig langar að koma inn á og í rauninni ítreka. Umræðunni fer senn að ljúka eins og við öll vitum. Í fyrsta lagi tel ég að enn hafi ekki verið færð sannfærandi rök fyrir því að þeir fyrirvarar sem settir eru inn komi til með að halda lendi Ísland í samningsbrotamáli eða einhvers konar máli þegar kemur að þessum samningi. Á það hafa fjölmargir aðilar bent. Ég er enginn sérfræðingur í því en sé hins vegar að menn eru smeykir við það. Ég hef líka spurt og velti því upp, af því að menn hafa vitnað í hafrétt, að framkvæmdanefnd Evrópusambandsins telji að tilskipunin gildi á landgrunni og í sérefnahagslögsögu ríkjanna samkvæmt neitun sem Noregur fékk á undanþágubeiðni. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki sérstaklega vel að mér í hafrétti, hvort þetta skiptir máli inn í þá röksemdafærslu, inn í þá umræðu nú. Það hefur vitanlega líka verið talað um að íslenskir dómstólar komi okkur til varnar lendum við í einhverjum vandræðum. Við héldum að við værum vel sett í svokölluðu kjötmáli. Það fór á annan veg. Auðvitað fögnuðu því ýmsir í þessum sal. Menn hafa komið í púltið, sér í lagi fulltrúar Viðreisnar, og kallað Miðflokksmenn popúlista og ég veit ekki hvað, kallað þá þjóðernisnöfnum. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég lít á það sem hól frá Viðreisn að vera talinn hugsa um þjóðina, hugsa um landið, íslenskuna, jafnvel fánann. Það eru góð tíðindi þegar Viðreisnarfólk talar þannig um Miðflokksmenn. Ég vil frekar vera þar heldur en talsmaður auðvalds, kaupmanna og þeirra sem vilja selja landið í hendur alþjóðlegum stofnunum með alþjóðlegum ríkjabandalögum. Þar vildi ég ekki vera, ekki á því skipi, svo það sé sagt. Einnig hefur verið rætt töluvert um belgíska málið. Fyrir mér snýst það ekki um efnisinnihald málsins heldur fyrst og fremst það að Belgar eru sakaðir um að hafa innleitt með röngum hætti þá tilskipun. Ég velti fyrir mér hvort við séum að gera slíkt hið sama með þeim fyrirvara sem þarna er settur inn, hvort talið verði að við séum að innleiða það á rangan hátt. Við því hafa ekki fengist nein svör af eða á fram til þessa. Síðan langar mig aðeins að koma aftur inn á orkupakka fjögur. Sá pakki er kominn fram og var kynntur 25. júlí sl., ef ég man rétt, og var þá að sjálfsögðu búinn að vera töluvert lengi í vinnslu. Það er rétt sem hefur komið fram að eflaust tekur nokkur ár fyrir hann að koma inn í íslenska kerfið allt saman en það breytir því ekki að ákveðnir aðilar hér á landi, hagsmunaaðilar, ríkisbatterí, stofnanir, eru farnir að skoða þennan pakka. Ég kalla hann fjórða orkupakkann. Hann hefur verið kallaður vetrarpakkinn, sá ég einhvers staðar, og einnig grænorkupakkinn, eitthvað slíkt, mjög fallegt nafn að sjálfsögðu. En fjórði orkupakki er bara framhald á hinum þremur, fyrsta, öðrum og þriðja, beint framhald, vegna þess að þetta er allt saman ein samfella. Það sem er verið að innleiða er orkustefna Evrópusambandsins, það er það sem er undir. Það er ekki verið að innleiða einhvern bút sem passar ekki við púslið í númer þrjú eða slíkt. Þetta er allt ein samfella sem verið er að þróa og breyta smám saman. Það kann vel að vera að þessar orkutilskipanirnar eða pakkar eigi eftir að verða fleiri en fjórir, fimm eða sex, eða guð má vita hvað. Það fer allt eftir því hvernig Evrópusambandið ætlar að ná þeim markmiðum sínum sem koma ágætlega fram í stefnuskjölum þeirra. Það kemur fram í fjórða orkupakkanum, í 3. gr. reglugerðar nr. 944/2019, þar sem fjallað er um aðildarríkin að þau skuli sjá til þess að landslög þeirra hamli ekki að óþörfu viðskiptum með raforku yfir landamæri eða dreifingu rafmagnsframleiðslu og nýrra tenginga milli aðildarríkjanna og skuli tryggja að raforkuverð endurspegli raunverulega eftirspurn og framboð. Þá veltir maður fyrir sér hvað það þýði að hamla að óþörfu. Í það minnsta er Evrópusambandið búið að sýna okkur svart á hvítu að þetta er ein samfella, einn markaður sem þetta bandalag ætla sér að búa til og ná fram. Virðulegi forseti. Ég gæti að sjálfsögðu talað mikið um þetta. Ég hef áhyggjur af þeim spurningum sem er enn ósvarað. Ég sakna þess svolítið að stjórnarflokkarnir og samfylkingarflokkarnir allir skuli ekki hafa sagt okkur enn þá hvers vegna við eigum að innleiða þennan orkupakka. Það hefur ekki enn þá verið sagt, alla vega ekki skýrt. Það er þvæla að EES-samningurinn sé í hættu verði þessu slegið á frest. Það er klárlega heimild í því. Evrópusambandið hefur aldrei beitt Ísland neinum hótunum svo ég viti til, ekki einu sinni þegar viðræðum var slitið. Menn urðu auðvitað sármóðgaðir, sérstaklega yfir því hvernig var stofnað til viðræðnanna, en það var aldrei nein hótun uppi á borðinu. Hún verður það ekki heldur núna því að ef Evrópusambandið vill taka láta taka sig alvarlega virðir það þá samninga sem það gerir. Virðulegi forseti. Auðvitað er það þannig að á endanum verða greidd atkvæði um þetta mál og þá berum við ábyrgð á því hvernig við greiðum atkvæði. Ég er enn þá þeirrar skoðunar, og í rauninni miklu meira þeirrar skoðunar akkúrat núna heldur en ég var kannski fyrir nokkrum vikum eða mánuðum síðan, að við eigum að fresta þessu. Við eigum að sjá hvað er fram undan í orkupakka fjögur og meta heildaráhrifin fyrst við getum það. Við höfum þann kost að meta heildaráhrifin og það er það sem við eigum að gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mér finnst alltaf áhugaverð sú gagnrýni Miðflokksmanna að þegar við í Viðreisn tölum máli neytenda séum við að tala máli kaupmanna. Þegar við tölum máli samkeppni séum við einhvern veginn að tala máli sérhagsmuna en ekki hinna augljósu hagsmuna alls almennings, en við skulum ekki fara út í þá sálma hér. Þegar soðin er niður öll sú froða sem hefur verið í þessari umræðu standa eftir vangaveltur um mögulegt samningsbrotamál gegn Íslandi. Nú hefur heilmikið verið skrifað um það og mér sýnist flestir okkar þjóðaréttarsérfræðingar sammála því að hafréttarsáttmálinn taki fram yfir EES-samningnum hvað þetta varðar. Bent hefur verið á skýr dómafordæmi fyrir Evrópudómstólnum hvað það varðar þar sem er tekið skýrt fram í úrskurðum Evrópudómstóls að hafréttarsáttmálinn gangi Evrópureglum framar og þar af leiðandi augljóst að við höfum alltaf fullt forræði yfir landgrunni okkar þegar kemur að sæstrengsmálum. Ég spyr því hv. þingmann kannski fyrir það fyrsta: Þekkir hann einhver dómafordæmi um hið gagnstæða, því að bent hefur verið dómafordæmin þessari túlkun til stuðnings? Í öðru lagi, og kannski öllu mikilvægara, þá er sæstrengsframkvæmd gríðarlega mikil framkvæmd sem felur ekki aðeins í sér áform um að leggja einhverjar snúrur milli landa heldur krefst það uppbyggingu á flutningsmannvirkjum hér heima fyrir, virkjunum mjög sennilega til að sjá strengnum fyrir orku: Heldur hv. þingmaður að einhverjum heilvita fjárfesti 

Hæstv. forseti. Ég hélt að hv. þingmaður væri betur að sér en ég þegar kæmi að því hvernig menn reyna að verða ríkir á fyrirtækjum og framkvæmdum. En ef það er 800 milljarða fjárfesting sem skilar kannski af sér 2.000 milljörðum eða þaðan af meira þá já, menn munu ekki hika við að fara í mál gegn íslenska ríkinu til þess að koma slíku að. Þeir munu ekki hika við það ef arðurinn er þeim mun meiri. Það er alveg klárt, svo ég svari því. Varðandi dómafordæmin viðurkenni ég það svo sem að ég man ekki hver þau eru, en ég tek hins vegar fullt mark á þeim lögmönnum sem hafa varað við þessu og það nægir mér, hv. þingmaður. Það nægir mér að margir eða nokkrir, ég ætla ekki segja margir, löglærðir menn, dómari, hæstaréttarlögmenn, vari við því að þetta kunni að skapa okkur bótaskyldu. Þá segi ég: Skoðum þetta mál betur. Sjáum hvað framtíðin ber í skauti sér af því að við getum séð það. Hver er þróunin í þeim málum hjá Evrópusambandinu í orkupakka fjögur, svo dæmi sé tekið? Er verið að breyta þeim reglum þar áfram? Er verið að auka líkurnar á því að færa einhverjum stofnunum meiri völd? Hver er breytingin fram undan? Það er engin ástæða til að taka þetta skref núna þegar við getum gert þetta með þessum hætti. Hv. þingmaður getur kvartaði yfir því hvernig Miðflokksmenn tala um Viðreisn en ég upplifi þennan málflutning bara nákvæmlega eins og hann kemur af kúnni, ef ég má orða það þannig. Ég verð að segja að eina froðan sem hér hefur komið fram er frá Viðreisn.

Frú forseti. Við getum vafalítið eytt löngum tíma í meting um  Ég nefni hvort einhverjum heilvita fjárfesti dytti slíkt í hug til að byrja með, dæmi um það hversu erfiðlega gengur fyrir Landsnet að byggja hér einfalt flutningsmannvirki milli tveggja punkta þrátt fyrir fullan pólitískan vilja á bak við slíka uppbyggingu. Það gefur alveg augaleið að enginn fjárfestir myndi ráðast í slíka uppbyggingu, slíka fjárfestingu, án þess að vera í fullu og góðu samstarfi við íslensk stjórnvöld. Það gefur líka augaleið út frá þeim dómafordæmum sem vísað er til út frá hafréttarsáttmálanum að hann hefði aldrei nokkurt mál til að byggja á. Það yrði heldur aldrei nein hætta á slíkum málssóknum því að það er fjarstæðukennt að halda að fjárfestar hættu slíkum fjármunum í fjárfestingar í átökum og ágreiningi við 

Hæstv. forseti. Við hv. þingmenn verðum bara að vera ósammála um þetta. Ég vil þakka þingmanninum fyrir andsvörin og málflutninginn og fyrir að hafa tekið þátt í umræðunni þótt við séum ósammála um innihaldið. Við höfum undirgengist alls konar aðrar skuldbindingar á vettvangi þessa samstarfs, fjórfrelsið svo dæmi sé tekið. Við vitum alveg að Evrópusambandið lítur á orku sem vöru sem á að flæða frjálst á milli o.s.frv. Menn eru í rauninni að takast á um hvort verði sett hærra, hafrétturinn eða sá sérsamningur sem þarna er um að ræða. Um það er tekist og ég er ekki til í að taka þann séns. Það er einfaldlega þannig. Varðandi Noreg og hafréttarsáttmálann. Í minnisblaði atvinnuvegaráðuneytisins sem var lagt fyrir utanríkismálanefnd, og er reyndar síðan 2014, er vitnað til þess að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi hafnað undanþágu Noregs um kapla út í borpallanna og sagt að tilskipunin sem um ræði gildi í efnahagslögsögunni og á landgrunninu. Ég myndi gjarnan vilja fá skýrari svör við því frá sérfræðingi okkar í hafrétti hvort hann undanskilji þá Ísland með einhverjum hætti. Er það grunnlínan og hvar er hún nákvæmlega? Grunnlínan við Íslandsstrendur er held ég ekki samkvæmt ströndinni, hún er með beinum línum. Er miðað við þá grunnlínu? Gildir tilskipunin ekki frá grunnlínu inn að landi? Samkvæmt því sem framkvæmdastjórnin álítur gagnvart Noregi gildir tilskipunin á landgrunninu og í sérefnahagslögsögunni. Mér fyndist að við ættum að reyna að fá það skýrt.

Forseti. Þau þrjú mál sem við ræðum í dag, sem eru í atvinnuveganefnd, varða sjálfstæði Orkustofnunar og svo eru tvö atriði um fyrirvara, annars vegar þingsályktunartillaga sem segir að ekki verði lagður sæstrengur nema með samþykki Alþingis og hins vegar frumvarp þar sem er fest að fylgja verði þeirri orkustefnu sem setur ákvæðið um samþykki Alþingis. Það er þannig búið að festa það í lög, bæði þingsályktunartillaga og lagafrumvarp sem festir í sessi að ekki verði lagður sæstrengur nema Alþingi samþykki það. Við erum búin að vera að ræða þetta svolítið í dag. Þetta þýðir að það þarf þingsályktunartillögu að lágmarki til þess að hægt sé að fara af stað með það að skoða sæstreng og það verður að fara í gegnum alls konar greiningarvinnu samhliða á efnahagslegum og samfélagslegum áhrifum o.fl. Þannig að þau mál tvö skapa ákveðinn fyrirvara, það verður að fara í mikla greiningarvinnu. Svo verður þetta að vera í þinginu og þá væri hægt, aftur út af þeirri þingsályktunartillögu, eins og þriðji orkupakkinn er þingsályktunartillaga, að beita málþófi. Það er því verið að setja aðrar varnir neðar. Mér hefur skilist á umræðunni og það er skýrt að mörgum finnst þær varnir ekki halda. En það eru aðrar varnir í boði. Nú er ljóst að allir þingflokkar eru búnir að skrifa undir að um þetta mál verði greidd atkvæði á mánudaginn, sem þýðir að þeir eru búnir að fyrirgera rétti sínum til áframhaldandi málþófs í málinu. Einu varnirnar sem eru til staðar varðandi þessi mál eru þá að setja það og samþykkja að samþykki Alþingis þurfi á sínum tíma í framtíðinni ef til sæstrengs kemur. Það eru alla vega þær varnir. Ég er búinn að tala við aðra Miðflokksmenn um þetta í dag og þeim þykir enginn skaði að því en ítreka að þeim finnst það ekki nóg. En það eru aðrar varnir, þ.e. að sett sé í stjórnarskrá að ríkisvald verði ekki framselt nema að undangengnu samþykki þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. 

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mjög áhugavert og held að ég gæti alveg verið hlynntur svona fyrirkomulagi eða ákvæði. Það fer að sjálfsögðu aðeins eftir því hvernig það yrði útfært. Ég myndi vilja sjá það fyrst en mér finnst ekki útilokað að sú leið sé farin. Í dag erum við ekki með nógu skýrt ákvæði um það hvernig við förum með framsal á ríkisvaldi. Það hefur oft komið upp í umræðunni að þetta þurfi að skýra með einhverjum hætti og hefur áður verið reynt að setja inn ákvæði í stjórnarskrá um hvernig við getum framselt ríkisvald, sérstaklega til alþjóðlegra stofnana, og er þá yfirleitt hafður í huga EES-samningurinn. En mér finnst mjög áhugavert að í svona stórum málum eins og um ræðir sé á einhvern hátt skilgreint að við þurfum hreinlega að hleypa þjóðinni að því. Við hv. þingmaður vitum vel og gætum hafa deilt um það fyrir nokkrum árum að það skiptir máli hvernig menn orða spurningar þegar verið er að spyrja þjóðina að einhverju, t.d. um stjórnlagaráðið, hversu hlutlaus spurningin getur verið, hversu upplýsandi kynningarefni á að vera um það sem er í gangi o.s.frv. Útfærslan skiptir líka verulegu máli.

Ég geri ekki ráð fyrir öðru en að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sé ánægður með það hvernig Icesave-málin fóru öllsömul í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er nákvæmlega þannig sem ákvæðið er. Ef Alþingi ætlar að samþykkja eitthvað, rétt eins og Alþingi samþykkir lagafrumvarp, getur forseti vísað því til þjóðarinnar. Í þessu tilfelli þarf ekki einu sinni að biðja forsetann um það. Það stendur hérna, með leyfi forseta: „Heimilt er að gera þjóðréttarsamninga sem fela í sér framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að í þágu friðar og efnahagssamvinnu. Framsal ríkisvalds skal ávallt vera afturkræft. Með lögum skal afmarka nánar í hverju framsal ríkisvalds samkvæmt þjóðréttarsamningi felst. Samþykki Alþingi fullgildingu samnings sem felur í sér framsal ríkisvalds skal ákvörðunin borin undir þjóðaratkvæði til samþykktar eða synjunar. Niðurstaða slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu er bindandi.“ Þetta er bara byggt inn í það. Ef Alþingi ætlar að fara að framselja ríkisvald, framselja allsherjarvald út fyrir landsteinana þá verður það að fara í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu til samþykkis eða synjunar. Það þarf ekki forsetann til, þetta verður að fara. Er það ekki eitthvað sem þingmaðurinn er hlynntur? Þetta er einmitt í frumvarpi stjórnlagaráðs, þótt hann sé ekki hlynntur því öllu.

Virðulegur forseti. Ef ég man rétt var margt ágætt í frumvarpi stjórnlagaráðs þótt ég hafi alls ekki verið hlynntur öllu sem þar kom fram. Eins og hv. þingmaður las þetta upp þá virðist mér eins og þar sé talað um allt ríkisvald, að skilgreiningin sé sú að ef við erum að framselja ríkisvald skuli það borið undir þjóðina. Hann sagði reyndar allsherjarríkisvald, ef ég tók rétt eftir, eða bætti við, en ef það er bara ríkisvald … 

Forseti. Það sem við erum að ræða í dag er ekki þriðji orkupakkinn per se, hann var ræddur í gær, hann er í utanríkismálanefnd, hann var tekinn sérstaklega fyrir í gær og hann er þingsályktunartillaga. Það sem við erum að ræða um núna eru þrjú mál sem fóru í atvinnuveganefnd. Eitt þeirra er frumvarp um að Orkustofnun skuli vera sjálfstæð sem er það sem stjórnvöld telja nauðsynlegt að gera til að lagalegur grundvöllur á Íslandi uppfylli það sem þingsályktunartillagan segir. Þingsályktunartillagan, sem er þriðji orkupakkinn sjálfur, er í rauninni að segja að taka eigi upp í EES-reglurnar það sem Evrópusambandið hefur samþykkt á innri markaðnum, þriðja orkupakkann. Síðan eru tvö önnur mál sem voru í atvinnuveganefnd, annars vegar fyrirvari við þingsályktunartillögu og hins vegar lagafrumvarp sem festir það að ekki verði lagður sæstrengur nema með samþykki Alþingis, það sé þingsályktunartillagan, og svo verði þetta fest í lagafrumvarpi um stefnumótun í raforkumálum. Það sem hefur komið fram í samtölum hérna í dag, m.a. við Miðflokksmenn, hv. þingmenn Bergþór Ólason og Ólaf Ísleifsson, sem eru í nefndunum og fylgja þessum málum eftir, þ.e. í utanríkismálanefnd, allsherjarnefnd og atvinnuveganefnd, er að þessir fyrirvarar eru ekkert slæmir í sjálfu sér, en þeir eru ekki nóg. Það sem þeir gera í rauninni er að þeir bjóða upp á það að Alþingi, eins og ég ræddi við hæstv. ráðherra hérna áðan, þarf að samþykkja þingsályktunartillögu sem þýðir, rétt eins og stundað var málþóf í vor varðandi þriðja orkupakkann, sem er þingsályktunartillaga, að ef á að fara að leggja sæstreng og Alþingi þarf að samþykkja það með þingsályktun, væri hægt að stunda málþóf þá. Og þá er samkvæmt Stefáni og Friðriki kominn þessi stjórnskipulegi fyrirvari. Það er ekki nema þessi sæstrengur verði tengdur sem þeir vilja meina að það sé vafi með stjórnarskrána og þá einmitt myndi sú barátta snúast um hvort menn séu að halda stjórnarskrá eða ekki út frá skilningi Stefáns og Friðriks. Þegar kemur að þingsályktunartillögunni með þriðja orkupakkann mun ég greiða atkvæði gegn henni af því að mér finnst það nóg, hef ítrekað sagt það hérna þótt ég hafi gert mistök með því að greiða atkvæði með máli sem mér var sagt að stangaðist ekki á við stjórnarskrána en gerði það mögulega, því að ég vil hafa það mjög þröngt. Ef það er einhver vafi vil ég láta stjórnarskrána njóta hans. Svo vil ég láta festa nýju stjórnarskrána í sessi sem segir varðandi framsal á ríkisvaldi að það sé skýrt og samkvæmt stjórnarskrá hvernig það er gert og enginn vafi um það að ef á að framselja ríkisvald er núna, eins og segir í frumvarpi stjórnlagaráðs, það ákvæði til afgreiðslu hjá öllum flokkum á þingi í samráðshópi Katrínar Jakobsdóttur um breytingar á stjórnarskránni fyrir lok kjörtímabilsins. Þar segir um framsal ríkisvaldsins, eins og ég las áðan, ég get lesið það aftur fyrir þá sem eru að fylgjast mikið með, með leyfi forseta: „Heimilt er að gera þjóðréttarsamninga sem fela í sér framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að í þágu friðar og efnahagssamvinnu. Framsal ríkisvalds skal ávallt vera afturkræft. Með lögum skal afmarka nánar í hverju framsal ríkisvalds samkvæmt þjóðréttarsamningi felst. Samþykki Alþingi fullgildingu samnings sem felur í sér framsal ríkisvalds skal ákvörðunin borin undir þjóðaratkvæði til samþykktar eða synjunar. Niðurstaða slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu er bindandi.“ Þá er það bara nákvæmlega kýrskýrt hvernig þetta er, sem það er ekki í dag. Í dag leita menn til fræðimanna, sumir túlka það aðeins víðar en aðrir, jafnvel sumir, eins og ég, vilja ef einhver vafi er til staðar láta stjórnarskrána njóta vafans. Þetta er mjög á floti, mjög mismunandi. Þarna væri það bara kýrskýrt. Það verður að bera það undir þjóðina ef afsal yrði á ríkisvaldi. Varðandi þriðja orkupakkann mun ég greiða atkvæði gegn honum og láta stjórnarskrána njóta vafans. Rétt er að breyta stjórnarskránni þannig að hægt sé að gera þessa hluti með aðkomu þjóðarinnar. Varðandi þau þrjú mál sem við erum að ræða í dag, sem er sjálfstæði Orkustofnunar - ég er ekki alveg kominn að niðurstöðu þar. Ég er búinn að heyra mjög misvísandi hluti um að hvaða leyti Orkustofnun er undir því valdi að innleiða reglugerðir sem koma frá Evrópusambandinu í kjölfarið og nákvæmlega hvernig það er. Ég er því svolítið á hliðarlínunni hvað það varðar. Hvað þessa tvo fyrirvara varðar eru allir þingflokkar núna búnir að samþykkja að um þetta mál verða greidd atkvæði á mánudaginn sem þýðir að allir þingflokkar eru búnir að fyrirgera rétti sínum til að halda úti málþófi áfram. En þó urðu þessi tvö mál sem heimila það að segja að ef á að leggja sæstreng verður fyrst að liggja fyrir samþykki Alþingis, sem þýðir að nákvæmlega eins og þessi vörn var í vor þegar Miðflokkurinn fór í málþóf um þriðja orkupakkann, sem er þingsályktunartillaga, verður aftur í boði sú vörn þannig að samþykki þingsályktunartillögu Alþingis verður fyrst að fara fram og þá er aftur til staðar sú vörn að fara í málþóf ef á að leggja sæstreng. Ég mun því samþykkja það. Það eru bara auknar varnir. Píratar greiddu nýlega atkvæði um tillögu um að þriðji orkupakkinn yrði settur í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú tillaga var gölluð að því leytinu til að sagt var að hún myndi binda hendur þingmanna, það er samkvæmt stjórnarskrá ekki leyfilegt, hún var því felld. Það er önnur tillaga núna í kerfinu hjá okkur sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Tíu af hundraði kjósenda geta krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um frumvarp eða þingsályktunartillögu sem er til umfjöllunar á Alþingi. Í slíkum tilfellum framfylgir þingflokkur Pírata kröfunni ýmist með sjálfstæðum tillögum um að málið fari í þjóðaratkvæðagreiðslu eða breytingartillögum við tilheyrandi mál svo það taki ekki gildi nema þjóðin samþykki það fyrst í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Þarna er hægt að festa við þingsályktunartillögur og frumvörp, ef maður setur slíka breytingartillögu og hún samþykkt er búið að gera þau mál þannig úr garði að bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla verður að vera til staðar. Í dag er hægt að tryggja bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur um mál sem Alþingi samþykkir með því að setja svona breytingartillögur. Verði þessi tillaga samþykkt, sem ég geri fastlega ráð fyrir af því að hún er í samræmi við frumvarp stjórnlagaráðs, sem er stefna Pírata og hefur verið í forgangi hjá okkur að fá samþykkta, þýðir það það að ef 10% þjóðarinnar - við erum komin upp í 6–7% með orkupakkann - samþykkja að mál skuli fara í þjóðaratkvæðagreiðslu leggjum við það fram sem breytingartillögu um að það verði bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla um það mál. Um hvað er þetta mál? Ef við höldum okkur aðeins frá því að horfa á þriðja orkupakkann og færum okkur yfir í fjórða og fimmta og annan og orkumálin almennt, inn á innri markað, EES-samstarfið í heild, möguleika á EES-samstarfi eða að fara lengra frá því - þessir kraftar eru að verki varðandi annars vegar þetta og hins vegar þeir kraftar sem eru í þessu einstaka máli, þriðja orkupakkanum, hafa með þann vilja landsmanna að gera að hafa forræði yfir sínum eigin auðlindum, hafa auðlindir í þjóðareigu, og vilja landsmanna til að koma málum sínum, stórmálum, í þjóðaratkvæðagreiðslu. Margir eru hræddir við þetta mál og myndu vilja fá það í þjóðaratkvæðagreiðslu þó að undirskriftasöfnunin hafi ekki sýnt nema 6% sem skrifuðu undir. Maður veit ekki alveg hvar þjóðin stendur hvað það varðar. Um hvað snýst þetta mál? Ef við horfum á pólitíkina sjáum við að Miðflokkurinn teflir sér gegn þessu og bakkar aldrei með neitt, að það gæti eitthvað hugsanlega verið jákvætt við þetta. Hann hefur bent á fullt af einhverju áhættusömu sem er mjög gott. Síðan er bent á: Nei, þetta er ekki alveg svona áhættusamt. Þá er ekki tekið undir það, aldrei er tekið undir og þá fer maður að hugsa: Þetta er svolítið einstrengingsleg pólitík. Það á sem sagt ekki endilega að taka málefnalega á málinu, það á að keyra áfram á sama hræðsluáróðrinum. Það er orðinn hræðsluáróður þegar menn í samtölum úti um allt, sem eru ekki hérna í ræðustól, sjá að þetta sé kannski ekki alveg svona. Það er kannski ekki alveg rétt, þegar maður ræðir við fólk innan Orkunnar okkar, að það sé verið að jafna orkuverð. Það á að lækka orkuverð. Það er stefnan að lækka orkuverðið. Hvers vegna er það þá ekki tekið upp í ræðustól? Það er ekki tekið upp. Ég bendi á tvö jákvæð mál, þ.e. að setja aukinn fyrirvara og auknar varnir með þingsályktunartillögunni og frumvarpinu sem við ræðum í dag, auknar varnir til að geta stundað málþóf ef á að tengja sæstrenginn. Hvers vegna er ekki talað um það sem jákvætt? Það er jákvætt, líka fyrir þá sem vilja stöðva þriðja orkupakkann, en ekki má tala um það, maður fer því að hugsa: Þetta eru bara pólitískar skotgrafir. Svo sér maður það líka hinum megin frá, en þó hafa stjórnarliðar bakkað og bakkað og í dag hafa Miðflokksmenn talað mikið um að Bjarni Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra, hafi sagt að það væri alveg hægt að virkja 102. gr. sem þýðir að skjóta má málinu aftur til EES-nefndarinnar. Stjórnarliðar hafa meira að segja verið málefnalegri en Miðflokksmenn sem vilja ekki bakka með neitt. Og þá hugsar maður: Af þessu máli er mjög mikil pólitísk lykt sem maður á öðrum forsendum hafði áhyggjur af. En menn bakka ekki með neitt sem er sagt þótt bent sé á: Hérna er eitthvað jákvætt, hérna eru aukavarnir, en ef menn vilja ekki taka undir neitt af því, sér maður að málið er gríðarlega pólitískt. Annað sem bendir til þess að verið sé að nota málið helst í pólitískum tilgangi er hverjir standa t.d. á bak við Orkuna okkar. Ég var að skoða það í dag að þetta eru menn sem eru í Heimssýn sem vilja ekki fara í Evrópusambandið. Þetta eru helst Heimssýnarmenn sem eru búnir að vera í stjórn Heimssýnar frá 2014, í fimm ár, þ.e. Frosti Sigurjónsson, Guðni Ágústsson, Styrmir Gunnarsson og Ögmundur Jónasson. Þessir menn vilja ekki fara í Evrópusambandið og hefðu getað tekið þriðja orkupakkann og gert hann mjög pólitískan og gert fólk mjög hrætt við meira að segja EES-samstarfið og jafnvel fært sig lengra út úr því. Það er pólitískt mjög gott fyrir þá aðila. Það er pólitískt náttúrlega - menn sjá þá stefnu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að hann vill það heldur ekki. Hann vill frekar fara hina leiðina. Þetta eru gríðarlega sterkir pólitískir hagsmunir um að færa sig fjær Evrópusambandinu og jafnvel á þann hátt að við færum okkur út úr EES-samstarfinu. Ég spurði Orkuna okkar þegar hún kom í vor: Þið viljið taka þetta allt saman og horfa á þriðja orkupakkann með fjórða, öðrum og fyrsta, ókei, en eruð þið hlynnt því að við segðum okkur frá þessum orkupökkum? Við þyrftum ekki að segja okkur út úr EES-sáttmálanum, já, en ef við þyrftum að gera það þá er það jafnvel möguleiki. Ókei, hver er þá forgangsröðunin hjá þeim sem berjast gegn þessum orkupakka? Mér sýnist hún vera minnst um orkupakkann og meira um það að færa sig út úr EES-samstarfinu, færa sig frá ESB og það má fórna ýmsu fyrir það. Af þessu máli er gríðarlega sterk pólitísk lykt og menn eru tilbúnir að koma með alls konar hálfsannindi og stundum ósannindi og þegar bent er á, jafnvel að ósekju, að menn hafi kannski komið fram með einhver hálfsannindi o.s.frv. og bent er á það eru menn ekki tilbúnir að bakka með það. Mér sýnist strategían vera þessi: Þetta er copy/paste af Brexit, þ.e. við erum með ákveðna pólitíska hugmyndafræði sem Miðflokkurinn sýnist vera með, sem er sú að það eigi að færa sig meira úr alþjóðasamstarfi, taka valdið heim, en síðan sýnist mér ekki sérstaklega mikill vilji fyrir því að færa valdið til fólksins. Það á að færa það til stjórnmálamannanna. Þessi orðræða um að færa það frá embættismönnunum og stjórnmálamenn taki bara ákvörðunina er nákvæmlega sama orðræðan og við sjáum. Þá er spurningin: Hverju má fórna fyrir það? Það virðist vera hægt að fórna mjög miklu fyrir þetta. Mér sýnist vera keyrt á þessari framtíðarsýn. Þetta er bara strategískt og auðvitað er mjög snjallt að gera þetta svona. Þetta er copy/paste af Brexit og frá því sem hefur virkað þar. Síðan á að nota þjóðaratkvæðagreiðslur ef menn telja þær ná fram því sem þær vilja, en voru ekki tilbúnir að virða þjóðarviljann í þjóðaratkvæðagreiðslunni 2012 um nýja stjórnarskrá. Þetta er ekki hægt, þannig að það er bara valið og hafnað þegar kemur að þjóðarviljanum, það sem á að gera er að færa valdið frá einhverju alþjóðasamstarfi, jafnvel þó að það kosti gríðarlega hagsmuni fyrir landsmenn, fyrir neytendur. EES-samstarfið er mjög gott fyrir neytendur. Ég vil ekki ganga í Evrópusambandið vegna þess að mér finnst of mikil úthýsing á pólitísku valdi þar, en það væri gott fyrir neytendur að ganga í Evrópusambandið. Ég fókusera meira á pólitískt vald, borgararéttindi og slíkt. Ég vil ekki ganga í Evrópusambandið en við getum sagt okkur frá EES-samstarfinu ef okkur finnst það of mikið, ég stoppa að vísu þar og vil ekki samþykkja þennan orkupakka. Ég fókusera minna á efnahagslegu áhrifin en margir á Íslandi fókusera meira á efnahagslegu áhrifin og skiptir þá miklu meira máli. Í gegnum alla þessa orðræðu er mér alla vega orðið tiltölulega ljóst - ég get alltaf breytt um skoðun ef menn benda mér á eitthvað annað - að þetta er það sem á eftir að vera í gangi í íslenskum stjórnmálum og Miðflokkurinn á eftir að halda á lofti næstu misserin og árin, kannski áratuginn. Við vitum það ekki. Þetta er það sem verður, hvert málið á fætur öðru verður nýtt, jafnvel á kostnað gríðarlegra efnahagslega hagsmuna fyrir landsmenn og neytendur, til að segja okkur meira frá og vera með meira sjálfstæða stefnu þegar kemur að efnahagsmálum í samstarfi við önnur ríki, færa valdið inn en til sterkra stjórnmálamanna. Það er heimsmynd sem mér hugnast mjög illa. Það er samt sem áður eitt sem þeir sem styðja við þessa baráttu hjá Miðflokknum og Orkunni okkar eiga þá að horfa til, að fyrst þetta er það sem þeir vilja eru fleiri varnir í boði. Það eru varnir í nýju stjórnarskránni, það eru varnir og nokkur ákvæði þeirra sem er núna verið að ræða samkvæmt stjórnarsáttmálanum um breytingu á stjórnarskránni. Þær hafa að gera með náttúruauðlindir í þjóðareigu. Ég skora á ykkur að fylgjast með hvort Miðflokksmenn muni styðja það. Þar eru varnir og ef það væri komið væru það varnir gegn þeirri hræðslu sem fólk hefur um að það eigi bara að virkja allt. Það eru ákvæði um náttúruvernd í stjórnarskrá sem myndi líka þýða að ekki væri hægt að koma með þrýsting utan frá sem er ákveðinn partur af hræðsluáróðrinum, að það yrði bara að virkja allt hér. Það eru varnir um framsal á almannavaldi þannig að framsal á ríkisvaldi verði ekki gert nema með samþykki þjóðarinnar í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru varnir gegn því að ef við fáum sterka stjórnmálamenn sem ætla bara að ráða sjálfir gegn þjóðarviljanum getur þjóðin kallað málið til sín. Við höfum séð það og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sem utanríkisráðherra þurfti að leggja fram þingsályktunartillögu, og gerði, um að segja sig frá ESB-innleiðingunni. Það var innleiðing, en hann ákvað sjálfur, fyrst að hann fékk það ekki í gegn, að senda bréf til Brussel um að hætt hefði verið við. Sterkur stjórnmálamaður sem einn tekur ákvarðanirnar þvert á þjóðarvilja sem vildi fá að greiða atkvæði um það. Það er því gríðarlega mikilvægt að áður en, ef og mögulega, þeir sem tala um sterka leiðtoga sem eiga að taka valdið til sín og taka ákvarðanir að við fáum í stjórnarskrá ákvæði sem bindur þessa stjórnmálamenn og stöðvar það ef þeir ætla að vaða yfir þjóðina. Það er það sem við höfum séð. Það verður að binda það í stjórnarskrá að ef þeir ætli að taka ákvarðanir sem eru gegn þjóðarviljanum geti 10% þjóðarinnar kalla málin til sín.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara að lengja þessa umræðu um of en það er ánægjulegt að hér séum við loksins að ræða hið raunverulega innihald þriðja orkupakkans, það sem eftir stendur þegar öllum þeim hræðsluáróðri sem hefur verið hafður uppi í þessu máli hefur verið ýtt til hliðar. Það verður nefnilega að skipta umræðunni í tvennt. Annars vegar er fjallað gríðarlega mikið um hinn sameiginlega orkumarkað Evrópusambandsins sem við erum þegar aðilar að í gegnum fyrsta og annan orkupakkann og raunar hafa orkumálin verið hluti af EES-samningnum alveg frá því að við undirrituðum hann á sínum tíma fyrir aldarfjórðungi síðan. Um það er ekki deilt. Við erum hluti af sameiginlegum raforkumarkaði Evrópusambandsins og þriðji orkupakkinn snýst ekkert um það hvort við ætlum að gerast aðili að þeim markaði eða ekki. Við erum það nú þegar og margt af þeirri umræðu sem snertir t.d. umræðuna um sæstreng eða markaðsvæðingu raforkunnar hefur einfaldlega þegar átt sér stað. Við þyrftum þá að segja skilið við EES-samninginn. Við sækjum ekki í dag um undanþágur frá einhverju sem við höfum þegar innleitt. Það sem þriðji orkupakkinn snýst um er einfaldlega sjálfstæði eftirlitsaðila, aukin áhersla á samkeppni og neytendarétt fyrst og fremst og síðan er auðvitað verið að skerpa á hlutverki Orkustofnunar eða regluvarða í hverju aðildarríki fyrir sig og ACER-stofnunarinnar þegar kemur að viðskiptum með raforku yfir landamæri, sem ekki er deilt um í þessu máli að er ekki fyrir hendi hér á landi þar sem við erum ekki tengd við meginland Evrópu. Tölum um það sem málið snýst um. Þar er það kannski fyrst og fremst neytendarétturinn sem mér finnst hafa verið lítið ræddur í því samhengi og raunar lítið gert úr, mikilvægi samkeppni á raforkumarkaði eins og á öðrum mörkuðum. Og þar höfum við séð og höfum óyggjandi, óvænt og endalaus dæmi um það að þrátt fyrir að þessi sanngirni verði seint talin fullkomin þá er hún að styrkjast, hún hefur áhrif og hefur leitt það af sér að verð til neytenda er lægra en ella, ekki hærra, eins og gjarnan hefur verið haldið fram og hv. þm. Birgir Þórarinsson m.a. staðhæfði, að það hefðu átt sér stað miklar verðhækkanir á raforku hér á landi í kjölfar markaðsvæðingar raforkumarkaðar 2003. Það liggur fyrir skýrsla sem unnin hefur verið fyrir íslensk stjórnvöld sem sýnir akkúrat hið gagnstæða. Raunverð á raforku lækkaði fyrstu árin eftir að fyrsti orkupakkinn tók gildi meðan verið var að markaðsvæða og efla samkeppnisumhverfi raforkumarkaðar. Raforkuverð hefur hækkað að raungildi að nýju og er svipað að raungildi í dag og það var þegar fyrsti orkupakkinn tók gildi. Ástæðan fyrir því er skýr og einföld. Það er raforkuskortur á raforkumarkaði sem m.a. endurspeglast í því að Landsnet hefur fengið talsvert lakari tilboð á undanförnum árum í hið svokallaða orkutap vegna þess einfaldlega að það vantar orku inn í kerfið. Það hefur ekkert með tengingu okkar eða tengingarleysi við sameiginlegan evrópskan raforkumarkað að gera. Það hefur bara með það að gera að við höfum virkjað of lítið til að mæta orkuþörf innan lands á undanförnum árum og erum að horfa núna, og við því er varað í umræðu um raforkuöryggi, á hættuna á raforkuskorti. Tölum um staðreyndirnar í málinu. Samkeppni á raforkumarkaði hefur haft jákvæð áhrif fyrir neytendur og því til enn frekari stuðnings hefur sá þáttur raforkuverðsins sem sætir samkeppni, því að stór hluti er auðvitað flutningur og dreifing sem sætir opinberum verðlagsákvörðunum, lækkað eða hækkað talsvert minna en sá hluti sem sætir opinberri verðlagningu. Mér finnst líka gleymast í umræðunni að það er sífellt verið að reyna að mála þennan sameiginlega evrópska raforkumarkað einhverjum dökkum litum, að okkur stafi ógn af honum, að hér séu annarleg sjónarmið að baki því að Evrópusambandið sé að byggja upp sameiginlegan öflugan raforkumarkað. Markmið með sameiginlegum evrópskum raforkumarkaði eru ekkert sérlega flókin. Þau eru ekkert sérlega dularfull, hvað þá varhugaverð eða hættuleg fyrir þjóð eins og okkur. Það er verið að tala um bætta orkunýtingu. Raforkunotkun á meginlandi Evrópu hefur gríðarleg umhverfisáhrif og þess vegna skiptir miklu máli að draga úr sóun á raforku og sú fjárfesting, sú áhersla sem hefur verið á að byggja upp sameiginlegt flutningsnet fyrir meginland Evrópu, hefur fyrst og fremst snúið að því að draga úr orkusóun og í öðru lagi að auka samkeppni með raforku neytendum til hagsbóta. Umhverfi raforkumarkaðar í Evrópu var líkt og hér á landi einkennandi fyrir fákeppni, fyrir einokunarfyrirtæki, oftast í ríkiseigu. Hér er einfaldlega viðleitni til að auka frjálsa samkeppni á þeim markaði til að neytendur njóti ábata af samkeppni þar líkt og á öðrum mörkuðum. Og við sjáum alltaf sömu dæmin, þó að við getum ávallt gagnrýnt að samkeppni sé ekki nægjanleg eða ekki fullkomin, um að of lítil samkeppni er samt alltaf miklum mun betri en engin samkeppni. Þannig að við eigum að taka höndum saman um að efla þá samkeppni hér líka. Þriðja meginatriðið er auðvitað hreint umhverfismál sem er að auka vægi grænnar orku, umhverfisvænnar orku á raforkumarkaði Evrópu. Það hefur sem betur fer verið að aukast og er gríðarlega mikilvægt umhverfismál fyrir plánetuna alla að okkur takist þar vel upp. Þetta eru í einfaldleika markmið þeirra raforkupakka sem við höfum verið innleiða; aukin samkeppni, minni raforkusóun, aukin notkun á grænni orku. Þetta er ekki flóknara og það er ekkert að óttast í því. Þetta eru allt saman mjög góð og göfug markmið sem við eigum óhrædd að taka þátt í að styrkja. Enda spyr maður sig þegar þetta mál er skoðað ofan í kjölinn: Hverju sætir að þáverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra sem öðrum fremur báru ábyrgð á því að vinna að innleiðingu þessa máls, að reisa mögulega fyrirvara Íslands gagnvart orkupakkanum, gagnvart Evrópusambandinu þegar þetta var raunverulega til umræðu í sameiginlegu Evrópsku efnahagsnefndinni árin 2013–2016, skyldi ekki halda uppi sömu varnaðarorðum þá? Það var þvert á móti niðurstaða ríkisstjórnar á þeim tíma, undir forystu Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, þá forsætisráðherra, og Gunnars Braga, þá utanríkisráðherra, að það væri ekkert að óttast í þeim efnum, þetta væri mál sem væri fullbúið til að taka upp í EES-samninginn. Ég verð að viðurkenna að ég hef talsvert meiri tiltrú á orðum þeirra sem þá báru ábyrgð á þeim málaflokki, báru stjórnskipulega ábyrgð á hagsmunum Íslands í þeim málum heldur en nú, þegar sömu menn eru mættir í stjórnarandstöðu og lýsa málinu sem stórhættulegu í alla staði. Ég treysti orðum þáverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra og athöfnum þeirra í málinu betur en orðum og athöfnum sömu einstaklinga nú í annarri stöðu. Það sem eftir virðist standa, ef við förum aðeins í gegnum grundvallaratriði málsins sem varnaðarorð hafa verið höfð uppi um, er að innleiðingin standist ekki stjórnarskrá, að í þessu felist einhvers konar framsal á forræði okkar yfir auðlindum landsins. Hvoru tveggja hefur verið hafnað af öllum helstu sérfræðingum landsins, þar með talið þeim sérfræðingum sem þingmenn Miðflokksins hafa hvað oftast vísað til í málinu. Málið sé fram sett hér með nægjanlega skýrum fyrirvörum til að það standist fyllilega stjórnarskrá lýðveldisins og þar með sé staðinn vörður um helstu hagsmuni okkar í málinu. Það hefur verið rætt mikið um raforkuverð og að orkupakkinn hafi óhjákvæmilega haft og muni áfram hafa áhrif til hækkunar á raforkuverði. Staðreyndin er sú þegar skoðuð er m.a. mjög vönduð og ítarleg skýrsla sem verkfræðistofan EFLA vann fyrir Stjórnarráðið um þróun á raforkuverði, allt frá því að fyrsti orkupakkinn tók gildi 2003, að raforkuverð að raungildi hefur staðið í stað. Það þýðir að það hafi hvorki hækkað meira né minna en verðlag almennt í landinu á sama tíma. Það eru öll ósköpin sem hafa gengið yfir. Eins og ég lýsti í máli mínu áðan eru áhrifin fyrstu árin eftir innleiðingu fyrsta raforkupakkans þau að raunverð raforku fór lækkandi. Hækkanir undangenginna ára skýrast fremur af raforkuskorti en innleiðingu okkar á grundvallaratriðum sameiginlegs raforkumarkaðar, þ.e. aðskilnaði dreifiveitna og flutningskerfa og svo aftur frjálsrar samkeppni við sölu á raforku. Það má auðvitað velta fyrir sér á sama tíma: Erum við með nægjanlega öflugt og skilvirkt eftirlit með fákeppnis- eða einokunarhluta raforkumarkaðarins, sem er auðvitað flutningsmarkaðurinn og dreifiveitumarkaðurinn þar sem ekki er val um samkeppni? Það held ég ekki. Það sýnir sig í því að verðlag á þeirri flutningsþjónustu hefur hækkað meira en verð á raforkunni sjálfri sem er undir samkeppni. Þess vegna styð ég heils hugar að verið sé að skerpa á eftirlitshlutverki Orkustofnunar hvað þetta varðar. Ég held að því hafi ekki verið nægilega vel sinnt. Ég held að það sé of mikil meðvirkni eins og oft er hætt við þegar við erum með opinber fyrirtæki sem þessi sem eru síðan háð regluvörðum um ákvörðun á verði og þjónustu sinni, þeim sækist það of auðveldlega að fá hækkunartillögur samþykktar. Þess vegna fagna ég því að herða eigi þetta eftirlit til muna og einmitt með hagsmuni neytenda, með hagsmuni samkeppni á markaði að leiðarljósi. Það hefur líka verið rætt töluvert mikið um sæstreng. Ég ætla ekki að fara í löngu máli yfir lögfræðilega loftfimleika varðandi samningsbrotamálin en það er alveg skýrt að þegar kemur að lagningu sæstrengs yfir landgrunn hefur hafréttarsáttmálinn forgöngu umfram EES-réttinn. Það er alveg skýrt samkvæmt hafréttarsáttmálanum að þar höfum við fulla lögsögu um það hvort hér verði lagður sæstrengur eða ekki. Fyrir því eru dómafordæmi hjá Evrópudómstólnum sem ítrekað hefur verið bent á og fyrir þeirri skoðun liggja líka fyrir mjög skýr álit okkar helstu sérfræðinga í þeim efnum. Ég held að engin ástæða sé til að hafa nokkrar einustu áhyggjur af samningsbrotamáli á þeim grundvelli. Fjórfrelsi EES-samningsins, sem m.a. kveður á um það viðskiptafrelsi að allir skuli hafa frelsi til að selja vöru og þjónustu milli landa, felur ekki um leið í sér réttinn til að þvinga mótaðilann til þeirra sömu viðskipta. Það má bjóða þjónustuna. Það er grundvallarmunur á því í þessu samhengi. Ef Ísland ákvæði að leggja sæstreng þá kynni að myndast skylda til þess að bjóða slíkt verkefni t.d. út á Evrópska efnahagssvæðinu, að leita tilboða fleiri en eins aðila varðandi mögulega sölu um slíkan sæstreng eða virða grundvallaratriði fjórfrelsisins þegar kemur að þeim þáttum. En ég get ekki sem erlendur fjárfestir mætt upp til Íslands og krafist þess að íslensk stjórnvöld eigi við mig viðskipti í gegnum sæstreng sem þau þyrftu síðan nota bene að byggja upp alla innviði og virkjanir til að fóðra. Það sér hver skynsamur maður að á slíku verða viðskipti aldrei reist. Það snýr að skipulagslöggjöfinni hér heima fyrir hvar flutningsmannvirki skuli reist ef þau skuli reist. Það snýr grundvallaratriðum varðandi nýtingu auðlinda sem við höfum fullt forræði yfir. Við verðum aldrei þvinguð til virkjana til að veita rafmagni inn á sæstreng. Þetta eru lögfræðilegir loftfimleikar þegar komið er út í þær vangaveltur um samningsbrotamál. Það hefur ekki verið hægt að vísa í nokkurt einasta fordæmi um það að þjóðríki hafi verið þvinguð til slíkra viðskipta í þessari umræðu allri. Þetta eru loftfimleikar eða lögfræðileg vísindaskáldsaga, eins og ágætur lögmaður og dómari orðaði það. Það sem mér þykir hins vegar verst í umræðunni allri er sá hræðsluáróður sem hafður hefur verið uppi í umræðunni um sæstreng, að okkur stafi stórkostleg ógn af því að leggja hingað sæstreng. Umræðan um sæstreng snýst ekki um neitt annað en hagsmuni Íslendinga í útflutningi á raforku. Það er ágætt að hafa í huga að við flytjum út í dag 80–85% af orkuframleiðslu okkar í gegnum ál og afurðir orkufreks iðnaðar. Sæstrengur gerir ekkert annað en að styrkja möguleika okkar til útflutnings á raforku. Á því eigum við að vega og meta hagsmuni okkar, hvort við eigum í heildarsamhengi hlutanna að ráðast í slíkt verkefni eða ekki. Umræðan um hækkun á raforkuverði til heimila er vissulega mikilvægur þáttur í slíku hagsmunamati en það er líka mikilvægt að hafa í huga að ef við sem þjóð fáum hærra raforkuverð en ella fyrir framleiðslu okkar þá er líka hægt að mæta þeim áhrifum á heimilin með því t.d. að lækka eða fella niður virðisaukaskatt á raforku til heimilisnotkunar. Það er mjög einföld aðgerð og ágætt að horfa til þess þegar við berum saman raforkuverð til heimilisnota hér á landi við nágrannalönd okkar, t.d. við Noreg, að það er ekki sá grundvallarmunur á sem oft er lýst. Við erum um miðbik Evrópu þegar kemur að raforkuverði til heimilisnota sem segir okkur einfaldlega í allri skynsemi að það væri hægur vandi ef við kysum að leggja hingað sæstreng og það leiddi til hærra raforkuverðs að mæta því með því t.d. að fella niður virðisaukaskatt á raforku til heimilisnota. Þjóðin hefði af því ríkari tekjur. Hagsmunum heimilanna væri mætt á þann hátt. Á þeim grunni eigum við að vega og meta kosti sæstrengs, eins og við vegum og metum alla kosti okkar í útflutningi á vöru og þjónustu. Hvað kemur hagsmunum okkar sem þjóðar best? Hvernig hámörkum við verð á afurðum okkar sem við flytjum úr landi þannig að við getum byggt hér upp öflug og góð lífskjör? Það á ekki að vera með hræðsluáróður hvað þetta varðar frekar en aðra þætti. Þetta er nákvæmlega sama í eðli sínu og valkostir okkar í útflutningi á sjávarafurðum okkar. Hér dytti engum heilvita manni í hug að setja sjávarútvegi skorður við útflutningsmöguleikum sínum á þeirri mikilvægu auðlind okkar af því við vildum halda kílóverði á ýsu niðri heima fyrir. Það er aðeins brot af heildarhagsmunum. Við þurfum að vega hagsmuni saman í heild sinni út frá því sem kemur þjóðinni allri sem best. Að sjálfsögðu eru hagsmunir heimilanna þar undir en líka hvernig við höfum sem mesta arðsemi af þeirri mikilvægu auðlind okkar sem raforkan er. Miðflokknum hefur ítrekað spurt í umræðunni: Af hverju ekki að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar? Það eru engin fordæmi fyrir slíkri vísun í 25 ára framkvæmd EES-samningsins en hefur þó af sérfræðingum verið lýst sem algerum neyðarhemli í slíku máli. Af hverju ætti að beita þeim neyðarhemli nú? Hvað er það í eiginlegri innleiðingu þriðja orkupakkans sem myndi réttlæta slíkt þannig að trúverðugleiki okkar í EES-samstarfinu væri ekki í hættu? Ég hef ekki séð nein þau málsrök í málflutningi Miðflokksmanna, hvorki í vor né nú í endurtekinni umræðu um þetta mál í þinginu sem réttlæta notkun slíks neyðarhemils. Þvert á móti er þetta sennilega eitt af þeim EES-málum sem er með þeim léttvægari þegar kemur að EES-samstarfinu sem við höfum tekist á við á undanförnum árum. Við höfum verið að innleiða sameiginlegt regluverk á fjármálamarkaði sem er miklu yfirgripsmeira, miklu áhrifameira á innanlandsmarkaði en þriðji orkupakkinn. Við tókum á síðasta ári upp sameiginlega evrópska persónuverndarlöggjöf sem er að sama skapi miklu yfirgripsmeiri, miklu áhrifameiri fyrir heimili og atvinnulíf hér á landi en nokkru sinni þriðji orkupakkinn. Það er einfaldlega ekkert sem kallar á að beita þessum neyðarhemli hér og nú. Það er engin innstæða fyrir þeim 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. ræðumanni fyrir ræðuna. Hún var mestan part málefnaleg, kom mér á óvart. Ég vil samt staldra við vegna þess að hún var ruglingsleg, því að hv. þingmaður talaði öðru hvoru á móti sjálfum sér. Hann sagði m.a., sem er alveg hárrétt hjá honum, hann kanni þetta: Við erum að flytja 80% af orkunni okkar út í föstu formi. Ætlum við að hætta því og fara að flytja hana út bara eins og hún kemur af skepnunni? Þetta er svona sambærilegt við að við myndum hætta alfarið að áframvinna fisk á Íslandi og senda hann bara með haus og hala eins og við gerðum fyrir 50 árum? Þetta skil ég ekki alveg. Síðan verð ég að viðurkenna, hv. þingmaður, að neytendaverndarþátturinn í þessu máli er hlægilegur. Ágætur kollegi minn nefndi hér í dag dæmi og ég heyrði líka á sama fundi dæmi um ágæta konu sem fékk 452 kr. á ári fyrir að skipta um rafmagnsfélag eða dreifingarfyrirtæk. Mér fannst hv. þingmaður vera að lýsa hér áðan svipuðu ástandi eins og er á eldsneytismarkaði á Íslandi, þar sem við höfum einhverjar fimm línur og tíu aura mun. Við erum með fimmfalda dreifingarlínu og tíu aura mun fyrir utan einn aðila sem var fluttur inn, eins og við þyrftum að flytja inn kaupmenn til að lækka vöruverð á Íslandi. En það er önnur saga. Ég bara verð að viðurkenna, hv. þingmaður, að mér finnst framsal á orkuauðlindinni eða valdheimildum okkar teygja stjórnarskrána til hins ýtrasta fyrir 452 kr. á ári. Ég er ekki alveg að kaupa það. Ég er heldur ekki að kaupa það að við hættum að flytja út orkuna okkar og gefum frá okkur forskotið okkar og hættum að flytja hana út í föstu formi til að láta sjúga hana héðan frá okkur fyrir lítið sem ekki neitt. Mig langar til að biðja hv. þingmann um að varpa ljósi á þetta fyrir mig.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið, sem var að mestu leyti málefnalegt. Í fyrsta lagi varðandi samkeppni á raforkumarkaði, þá þekki ég ekki það dæmi sem hv. þingmaður vísar til en ég hef heyrt það nefnt hér fyrr í dag. Ég nefni þá aftur eigið dæmi. Ég skipti sjálfur um raforkusala fyrr á þessu ári og það munar mig 10% á mánuði. Það er raunverulegur munur í þeim reikningi sem ég greiði mánaðarlega. Það munar mig rúmlega 1.000 kr. á mánuði eftir að ég skipti um raforkusala. Ég hlýt því að álykta sem svo að þessi samkeppni sé raunveruleg, að valkosturinn sé raunverulegur. En eitt af því sem nefnt er sem vankantur í samkeppni á markaði er hversu lítið heimilin þekki til þessarar samkeppni og hversu lítið þau séu í raun að nýta sér möguleika sinn til að skipta um raforkusala. Það eykur vissulega samkeppnisþrýsting á markaði ef heimilin fara upp til hópa að velja sér þá sem eru lægstbjóðendur á hverjum tíma. En það er líka síða sem heldur úti verðsamanburði og það munar 10% á hæstbjóðanda og lægstbjóðanda hvað það varðar. Ég get bara staðfest að ég þáði tilboðið sem lægstbjóðandi bauð og það er það verð sem ég fæ. Þannig að ég get ekki séð annað en að þessi samkeppni sé virk og til staðar. Hvað varðar útflutning á raforku í gegnum afurðir orkufreks iðnaðar: Að sjálfsögðu er ég ekki að leggja til að við myndum hætta slíkri framleiðslu enda getum við aldrei flutt út um rafstreng alla þá orku sem við flytjum út með þeim hætti. Það liggur í augum uppi. Við flytjum hins vegar út ferskan heilan fisk, einfaldlega af því að í einhverjum tilvikum skilar það okkur hærra verði þegar allt er metið frekar en að flaka hann eða verka með öðrum hætti. Við flytjum út sjávarafurðir í mjög fjölbreyttu formi, allt eftir því hvernig hentar hagsmunum okkar best og það sé ég líka fyrir mér á þessum markaði. Möguleikinn á því að geta flutt raforku út um streng, það má ekki gleyma því heldur að við getum líka flutt hana inn, er einfaldlega til þess að styrkja samningsstöðu okkar gagnvart þeim sem nýta raforkuna hér heima fyrir, en líka til að skapa okkur fjölbreyttari möguleika til útflutnings á raforku til að styrkja tekjur okkar af henni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar. Ég er enn ekki sannfærður þannig að mig langar til að spyrja hann aðeins frekar. Ef við horfum á framtíðaratvinnugreinar Íslands þá hef ég persónulega horft mikið til garðræktar, þ.e. ylræktar. Samtök garðyrkjubænda hafa varað við samþykkt þessa máls, þ.e. þessa pakka sem við höfum verið að ræða hér, og þeir segja að þetta muni ganga að garðyrkju á Íslandi dauðri. Ég lít á þetta og margir fleiri sem einn mesta vaxtarsprota sem við eigum til. En ef þessir ágætu menn sem starfa í greininni hafa rétt fyrir sér, og ég hef enga ástæðu eða rök til að halla því, þá ætlum við að kyrkja þá atvinnugrein með því að gera það sem við erum að gera núna. Hefur hv. þingmaður ekki sömu áhyggjur af því eins og ég? Eða hefur hann ekki heyrt þessi rök? Bakarameistarar hafa líka talað um að þetta sé til skaða, það er iðngrein sem bæði er mannfrek og veltir hér miklu. Síðan verð ég að segja eitt: Ég sé heldur ekki lógíkina í því að samþykkja orkupakka - og við höfum ekkert verið að tala um sæstreng, Miðflokksfólkið. Það eru eiginlega allir aðrir sem eru að troða því upp á okkur að við séum að tala um sæstreng. Við erum að tala um stjórnarskrána, við erum að tala um valdframsal o.s.frv. Hins vegar getur sæstrengurinn hæglega mætt vegna þess að verið er að greiða fyrir því að svoleiðis gerist. Ég sé ekki ástæðu til þess að tengja landið Evrópu með sæstreng til að hækka hér raforkuverð og demba síðan vaskinum af raforkunni til heimilanna í landinu. Ég er til í að gera það strax án þess að tengjast sæstreng o.s.frv. og lækka bara raforkuverð almennt í landinu eins og við getum. Og jú, það er t.d. tvöfalt hærra raforkuverð í Danmörku en hér. Jú, það er verulegur munur á raforkuverði hér og í nágrannalöndum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið seinna sinni. Ég heyri að ég þarf að bjóða hv. þingmanni upp á kaffi hér á eftir til að ljúka því að sannfæra hann. Ég reikna ekki með að ná að klára það á næstu tveim mínútum, en gefðu mér tíu mínútur til viðbótar þá getum við lokið þessu. Varðandi umræðuna um sæstreng: Ég er alveg sammála því að við eigum ekkert að blanda umræðunni um sæstreng inn í umræðuna um þriðja orkupakkann. Þetta er bara sjálfstætt mál. Það er sjálfstætt ákvörðunaratriði hvort við viljum fara þá leið eða ekki. Við tökum þá umræðu þá bara vandað og förum í gegnum heildrænt hagsmunamat okkar á því hvort það sé sniðugt eða ekki. Það hefur bara ekkert með það sem við erum að ræða hér í dag að gera, þess vegna eigum við ekki að vera að blanda þeirri umræðu saman. Við verðum ekki þvinguð til að leggja sæstreng. Við leggjum hann ekki öðruvísi en við viljum gera það sjálf og væntanlega gerum við það ekki öðruvísi en við teljum hagsmunum okkar borgið með því. Við getum síðan tekið sjálfstæða umræðu um það hvort við ættum að fella niður virðisaukaskatt af orkuauðlindinni. Ég teldi ekkert óeðlilegt að horfa til þess með hvaða hætti þjóðin njóti góðs af þessu. Ég held reyndar að það fari best með sama hætti og með nýtingu á sameiginlegum auðlindum okkar allra, þ.e. að við leggjum á greinina auðlindagjöld, gjöld fyrir auðlindanýtinguna sem slíka og þjóðin njóti þá í því formi þeirrar arðsemi sem af henni hlýst. Við erum ekkert að tala um það í þessu samhengi að hætta einu eða neinu. Það er alveg ljóst að orkufrekur iðnaður verður áfram mikilvæg atvinnugrein á komandi árum, vonandi komandi áratugum, þó að auðvitað geti það alltaf breyst. Við vitum hins vegar líka að ekki má mikið út af bregða til þess að einn stór kaupandi hverfi af markaði án þess að það sé sjálfgefið að við fáum nýjan kaupanda þar á móti. Þess vegna hef ég horft til þess að sæstrengur einfaldlega styrki stöðu okkar, styrki samningsstöðu okkar, fjölgi möguleikum okkar. Og þá má heldur ekki gleyma því, þegar við horfum til frænda okkar Norðmanna í þessu samhengi, að það er ástæða fyrir því að Norðmenn 

Frú forseti. Ætli ég verði ekki að byrja á því að leiðrétta hv. þingmann eins og stundum áður og benda honum á að ég hef aldrei verið sérstaklega fylgjandi þessum þriðja orkupakka, öðru nær. Ég veit reyndar ekki til hvers hann ætlaðist af mér. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður ætlaðist til að ég hrifsaði málið af Alþingi sem var þá með það. Ég efast um að hann hefði tekið því vel ef ég hefði reynt að gera það á sínum tíma. En hvað um það. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í þessa smjörklípu sem hv. þingmaður fékk lánaða hjá hæstv. utanríkisráðherra. Ég ætla að spyrja hann út í það sem hann nefndi varðandi hafréttarsáttmálann og þá kenningu að hann tryggi það að við höfum full yfirráð í sæstrengsmálum vegna þess að við höfum yfirráð yfir landgrunninu. En nú virðist hafa verið kveðið upp úr um þetta því að atvinnuvegaráðuneytið hefur í minnisblaði til utanríkismálanefndar um áhrif þriðja orkupakkans sagt um undanþágu sem Noregur sóttist eftir, og nú vitna ég beint í minnisblaðið, frú forseti: „Noregur óskaði eftir undanþágu frá því að tilskipunin gilti um raforkuflutning til olíuborpallanna á landgrunni Noregs. Framkvæmdastjórn samþykkti ekki aðlögunina, tilskipunin“ - þriðji orkupakkinn - „gildi um starfsemi í sérefnahagslögsögunni (EEZ) og landgrunni aðildarríkja.“ Þar hefur hv. þingmaður það. Svo vildi ég auk þess spyrja hann út í Belgíumálið svokallaða, en það kemur fram í tilkynningu frá Evrópusambandinu að sambandið sé farið í málaferli við Belgíu og setji m.a. út á, við innleiðingunni þar, að skilyrði fyrir tengingu við raforku- og gaskerfi Evrópu skuli sett af belgískum stjórnvöldum fremur en landsreglaranum. Það er óásættanlegt að mati ESB að stjórnvöld í Belgíu setji skilyrði um tengingu Belgíu við raforku- og gaskerfið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Eins og oft áður erum við að bera saman epli og appelsínur. Það er skýrt í norska dæminu sem vísað er til að tilskipunin nær til raforkuflutnings í landgrunninu, þ.e. strengs sem liggur út til þessara borpalla. Það er hins vegar grundvallarmunur á fyrirliggjandi tengingum og þar af leiðandi viðskiptum um þá strengi þar sem þriðji orkupakkinn og skilyrði hans gilda, og ákvörðun um að leggja nýja strengi milli landa. Nú er það óumdeilt að sæstrengur sem þessi verður ekki lagður um okkar lögsögu nema með okkar samþykki þar sem við höfum fullt forræði yfir landgrunninu. Ef við myndum hins vegar ákveða að leggja slíkan streng þá myndi tilskipunin að sjálfsögðu gilda um raforkuflutning um þann streng, líka í landgrunni. Það er það sem norska dæmið vísar til, til raforkuflutnings í landgrunninu, ekki ákvörðunar um að leggja nýjan streng eða ekki. Það er fullt forræði og dómafordæmi sem vísað hefur verið til um þá ákvörðun hvort strengur skuli lagður eða ekki. Varðandi belgíska dæmið þá erum við enn og aftur að ræða sama grundvallaratriðið. Þetta eru ólíkar ákvarðanir. Þegar um er að ræða ákvörðun um að tengjast orkuneti og hvernig viðskiptareglum um viðskipti yfir orkunet sem þegar hefur verið tengt skuli háttað er þriðji orkupakkinn alveg skýr. Landsreglarinn skal vera sjálfstæður frá stjórnvöldum varðandi ákvarðanir um viðskiptareglur yfir þær tengingar sem þegar eru fyrir hendi. Það er hins vegar óumdeilt að það er á okkar forræði hvort við ákveðum að tengjast netinu eða ekki. En aftur, ef við ákveðum að tengjast netinu þá er það landsreglarinn sem ákveður viðskiptaskilmála tengingarinnar, ekki stjórnvöld. 

Frú forseti. Þessi umræða minnir mig sífellt meira á atriði Monty Python um dauða páfagaukinn. Þrátt fyrir að öllum sé ljóst að þessi páfagaukur, þriðji orkupakkinn, sé steindauður, þá halda menn áfram að reyna að sannfæra okkur um að hann sé sprelllifandi. En hvað um það. Hv. þingmaður fullyrðir að Belgíumálið snúist um að sjálfstæði orkustofnunarinnar þar hafi ekki verið tryggt til fulls. Já, það má kannski til sanns vegar færa, en sjálfstæði stofnunarinnar til að gera hvað? Til þess að geta beitt valdi sínu. Takmörkunin á sjálfstæði orkustofnunarinnar í Belgíu snerist um það að stjórnvöld vildu hafa eitthvað um þessi mál að segja, tengingu milli landa og framkvæmdir í raforkumálum og höfðu ekki veitt orkustofnuninni nægjanlegt sjálfstæði til að fara með vald fyrir hönd Evrópusambandsins. Sjálfstæði stofnunarinnar er kannski ekki rétta orðið. En hér ætlar íslenska ríkisstjórnin að tryggja það að íslenska orkustofnunin, landsreglarinn, fái nægt vald til að ráðskast með hlutina hér án afskipta íslenskra stjórnvalda og kjósenda. En í ljósi þess sem hv. þingmaður sagði um landgrunnsmálið þá ítreka ég að það liggur fyrir að landgrunnið er undir í þessu orkupakkamáli svoleiðis að það er ekki hægt að benda einfaldlega á yfirráð yfir landgrunninu og vísa í að þá gildi ekki orkupakkinn. Það er búið að koma fram að orkupakkinn og áhrif hans ná til landgrunnsins. Og að lokum spyr ég hv. þingmann: Þekkir hann sögu sæstrengsins á Kýpur? Kýpur er eyja eins og Ísland og nú er verið að tengja Kýpur við Grikkland um Krít. Það voru fjárfestar, einkafyrirtæki, sem söfnuðu saman peningum til að ráðast í þá framkvæmd, tilkynntu ACER um áhuga sinn og þá tók ACER við og hefur síðan verið að fylgjast með því að stjórnvöld á Kýpur og Grikklandi setji ekki steina 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvar öðru sinni. Enn og aftur: Við erum að tala um epli og appelsínur í þessu samhengi, dauðir páfagaukur eða lifandi. Það er tvennt ólíkt. Flutningur raforku um fyrirliggjandi flutningsnet, sem er það sem þriðji orkupakkinn snýst um og lögsaga þessara landsreglara nær til, það er einfaldlega bara hvernig viðskiptaskilmálum er háttað, hvernig tengingarskilmálum er háttað um það flutningsnet sem fyrir hendi er. Orkustofnun Belgíu eða orkustofnun Íslands hefur engar sjálfstæðar heimildir til að ráðast í tengingar við orkukerfi sem landið er ekki þegar tengt. Orkustofnun hér hefur engar heimildir, mun ekki öðlast neinar heimildir, til að samþykkja neitt annað en hvaða viðskiptaskilmálar gildi um þær tengingar, séu þær fyrir hendi. Hún tekur ekki ákvörðun um það hvort tengingu skuli komið á eða ekki. Ég hef ekki skoðað Kýpurmálið sérstaklega. En ég leyfi mér stórlega að efast mjög um þær valdheimildir sem skilgreindar eru í orkupakkanum sem ACER hefur um að segja. ACER hefur skýra lögsögu í einu tilviki og einu tilviki einvörðungu, þ.e. þegar landsreglarar viðkomandi landa geta ekki komið sér saman um þá skilmála sem gilda skulu í flutningunum þarna á milli. ACER getur ekki fyrirskipað tengingu. ACER getur ekki gripið inn í eða gripið fram fyrir hendur stjórnvalda í ákvörðuninni um tengingu. En ef landsreglari Kýpur og landsreglari Grikklands sem dæmi koma sér ekki saman um hvaða skilmálar skulu gilda þarna á milli þá getur ACER vissulega gripið inn í og sagt: Á grundvelli málsmeðferðarhefðar sem hér hefur myndast skulu skilmálarnir vera með tilteknum hætti, en hún hefur enga lögsögu til að taka ákvörðun um hvort af tengingu verður eða ekki.

Hæstv. forseti. Ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra sagði fyrr í dag, og reyndar hv. þm. Sigríður Á. Andersen einnig, og í gær hæstv. fjármálaráðherra, að við gætum beitt 102. gr. en það væri hins vegar þeirra mat að við þyrftum þess ekki. Þetta er athyglisvert og hefur ekki komið svona skýrt fram áður hjá þessum stjórnarliðum. Málflutningur Miðflokksins hefur m.a. gengið út á að ekkert liggi á, að það sé skynsamlegt að nýta sér heimild í EES-samningnum og vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það er sem sagt komið á hreint að þeir sem hafa haft efasemdir um innleiðingu þriðju tilskipunar Evrópusambandsins og vilja vísa málinu til EES-nefndarinnar eru á sama máli og ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, hv. þm. Sigríður Á. Andersen og hæstv. fjármálaráðherra. En mati ráðherra á nauðsyn þess er ég hins vegar ekki sammála. Það er ánægjulegt að ráðherra staðfesti opinberlega að EES-samningurinn er ekki í uppnámi verði þetta gert. Það er þess vegna áhugavert að sjá æsinginn og flýtinn við að aflétta stjórnskipulegum fyrirvörum þar sem við ræðum hér breytingar á raforkulögum og lögum um Orkustofnun og í því samhengi breytt hlutverk Orkustofnunar. Ég vil leyfa mér að benda á að við erum að færa vald frá ráðherra til Orkustofnunar sem lýtur ekki lýðræðislegu valdi. Stofnun þessi mun m.a. fá, samkvæmt frumvarpinu, sektarheimildir en í frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Orkustofnun getur lagt stjórnvaldssekt á aðila sem brýtur gegn 1. mgr. 4. gr., 1. mgr. 7. gr., 5. mgr. 8. gr., 1.–2. málslið 2. mgr. 9. gr., 12. gr. a, 2. mgr. 16. gr. og 17. gr. a. Orkustofnun getur jafnframt lagt stjórnvaldssektir á aðila sem sinna ekki kröfum um úrbætur samkvæmt 26. gr. a eða brjóta ítrekað gegn ákvæðum laga þessara. Sektir samkvæmt 1. mgr. geta numið allt að 10 hundraðshlutum af veltu fyrirtækis.“ Bara þetta eitt og sér segir að ákvarðanir hinnar breyttu Orkustofnunar munu ekki aðeins geta leitt af sér stjórnskipulegt vandamál sem getur verið greinilega misskilningur heldur geta ákvarðanir Orkustofnunar hugsanlega haft áhrif á einstaklinga og lögaðila. Í þessu liggur vafinn. Það er alveg hugsanlegt að eitthvað í þessum lögum sé til bóta fyrir almenning. Það er hins vegar annað mál. Áhættan sem við erum að taka vegur engan veginn upp á móti ávinningnum. Ekkert ætti að standa í vegi fyrir því að við bættum íslensk lög til hagsbóta fyrir almenning. Við sem þingmenn megum hins vegar ekki taka óþarfa áhættu. Hæstv. forseti. Hér kom fram í dag að lögfræði er ekki raunvísindi. Allt of oft takast menn á um túlkun laga. Þetta er m.a. gert fyrir dómstólum. Þeir sem takast á leggja yfirleitt hvor sinn skilninginn í túlkun laganna. Það er ekki fyrr en eftir uppkvaðningu dóms sem niðurstaðan liggur fyrir. Það er á okkar ábyrgð að gera sem mestan og bestan samning fyrir þjóðina. Við eigum að taka tillit til allra varnaðarorða og við eigum aldrei að gera neitt sem gæti orkað tvímælis í þeim efnum. Ég er þeirrar skoðunar að tíminn til að spyrna við fótum sé núna. Við megum ekki undir nokkrum kringumstæðum innleiða samningsákvæði sem skaðað gætu hagsmuni okkar. Það er fullyrt að án sæstrengs höfum við ekkert að óttast. Það er engu að síður líklegt að ef orkufyrirtæki myndi kæra samkeppnisforskot Landsvirkjunar til ACER yrði niðurstaðan sú að Landsvirkjun, sem nýtur yfirburðastöðu á markaði, yrði að skipta sér upp. Þetta er raunveruleikinn og við þessu verður að sporna. Við höfum sjálf byggt upp okkar raforkukerfi á okkar eigin forsendum síðan við hófum framleiðslu á rafmagni snemma á síðustu öld. Við höfum ekki verið eftirbátar annarra landa í þeim efnum og við eigum nóg af orku. Þegar EES-samningurinn var gerður, 1992, var ekki mikið fjallað um orkumál en með innleiðingu á orkupökkunum sem á undan hafa verið samþykktir, orkupakka eitt og orkupakka tvö, var undanþágum um raforkumál kippt undan þannig að við byrjuðum þá að missa vald yfir orkumálum. Ég verð að segja alveg eins og er að ef ég hefði verið á Alþingi á þessum tíma hefði ég ekki samþykkt orkupakka eitt eða tvö. Ég hef líka heyrt í umræðunni undanfarið vangaveltur um á hvaða ferðalagi við værum í þessum málum. Þegar lagt er af stað í ferðalag eru einhverjir viðkomustaðir á leiðinni og það má líkja þessu orkupakkamáli við ferðalag sem hefst á orkupakka eitt, svo tvö og svo áfram. En ég er nokkuð viss um að þjóðin og við - og ég - gerðum okkur ekki grein fyrir því að við værum að leggja af stað í þetta ferðalag og vissum þar af leiðandi ekki um neina ákvörðunarstaði eða yfirleitt að við værum á einhverju ferðalagi. Þar af leiðandi var nánast ekkert viðnám á þeim tíma þegar orkupakkar eitt og tvö voru til umræðu í þinginu. Mér hefur stundum dottið í hug og nefnt það líka í ræðum, sem er miklu minna mál en samt stórt mál fyrir fáa, innleiðing á gerð sem varð að lögum 2015 um endurmenntun atvinnubílstjóra. Þetta lak í gegnum þingið án þess að nokkur hreyfði andmælum og um það voru greidd atkvæði í þinginu. Ég held að fæstir þingmenn hafi gert sér grein fyrir hvað þeir voru að greiða atkvæði um. Með því að þetta varð að lögum urðu bílstjórar sem vilja hafa atvinnu af réttindum sínum að undirgangast námskeið sem kosta 100.000. Þetta eru fimm námskeið, 20.000 í hvert skipti, 100.000 kr. þurfa þeir að borga til að halda atvinnuskírteini sínu. Í innleiðingunni stóð hins vegar að þetta ætti ekki við um eyland. Það sama segi ég um þriðja orkupakkann, hann á ekki við um eyland. Ég hef verið að njósna um þessi námskeið meðal atvinnubílstjóra og þau eru orðin þannig að menn eru jafnvel hættir að sækja þau og þeir hafa ekki misst atvinnuleyfi sín bara vegna þess að, halda þeir, menn sjá hversu vitlaus þessi innleiðing er. Þetta kom upp í hugann hjá mér núna vegna þess að við vitum í raun og veru ekkert hvernig þetta ferðalag sem við erum á fer. Við erum búin að samþykkja orkupakka eitt og orkupakka tvö og nú fer að öllum líkindum orkupakki þrjú í gegn á mánudaginn kemur. Orkupakki fjögur er kominn og menn eru farnir að lesa sér til í honum. Þar er m.a. verið að tala um, hef ég heyrt, að við getum ekki spornað við margumræddum sæstreng. Svo koma orkupakkar fimm og sex og við verðum bara að samþykkja þá af því að við samþykktum síðasta orkupakka o.s.frv. Ég segi það sem oft hefur heyrst áður: Núna er lag að stoppa. Við eigum að nýta okkur 102. gr. EES-samningsins, senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og ganga algjörlega úr skugga um það sé fyrirvaralaust og verði landi og þjóð til góðs en ekki ills og að allur vafi verði tekinn af í þessu máli. Við megum ekki láta lítinn leka á annars góðum bát verða til þess að báturinn sökkvi.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að lýsa þeirri skoðun að þessir tveir dagar hafi verið afar gagnlegir hér á Alþingi og þá kannski ekki síst dagurinn í dag, eftir að ýmsir liðsmenn úr stjórn og stjórnarsamstöðu eins og farið er að kalla hana, eða stjórnarandstöðu B, hafa látið af fáryrðum og skútyrðum en tekið upp málefnalega umræðu sem hefur verið mjög upplýsandi og gagnleg. Undir yfirskriftinni „Ný tíðindi“ vil ég sérstaklega geta ræðu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í gær þar sem hann lýsti þeirri skoðun sinni að okkur væri alls óhætt að fara þá leið að færa okkur í nyt 102. gr. EES-samningsins eins og við höfum talað fyrir hér í samræmi við aðaltillögu lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar, sem oft hafa verið nefndir. Undir sjónarmið hæstv. fjármálaráðherra og formanns Sjálfstæðisflokksins tók í dag hæstv. iðnaðarráðherra sem jafnframt er varaformaður Sjálfstæðisflokksins. Fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra, hv. þm. Sigríður Andersen, tók líka undir þetta sjónarmið hér í dag. Ég fagna þessum orðum hæstv. ráðherra og hv. þingmanns og ég fagna því að í æðstu forystu Sjálfstæðisflokksins ríki glöggur skilningur á því að okkur sé þessi leið fær. Eftir stendur að hæstv. utanríkisráðherra hefur verið skilinn eftir einhvers staðar á eyðieyju vegna þess að hann hefur haldið hinu gagnstæða fram, og það frá fyrsta degi. Hann hélt því fram, eins og margir munu eflaust minnast, að EES-samningurinn yrði í uppnámi ef við dirfðumst að taka þetta mál upp í sameiginlegu EES-nefndinni og fara þess á leit að við yrðum undanþegin þessum umdeildu reglugerðum, 713 og 714, rétt eins og við erum undanþegin gerðum sem lúta að jarðgasi í þessum orkupakka. Fram hefur komið hjá hæstv. ráðherrum tveimur sem ég gat um, formanni og varaformanni Sjálfstæðisflokksins, að þau teldu aðeins spurningu um það hvort þörf væri á að beita þessu ákvæði. Ég ætla að leyfa mér að segja að þegar auðlindir þjóðarinnar eiga í hlut, og hugsanlegur árekstur við stjórnarskrá og annað eftir því, er nú spurning hvort meiri þörf geti risið en einmitt við þær aðstæður sem við sjáum fram á hér og nú. Herra forseti. Undir yfirskriftinni „Samstaða“ vil ég nefna að ég heyri ekki betur en að mikil samstaða sé hér í þinginu um nauðsyn þess að endurskoða hvernig meðferð EES-mála á vettvangi Alþingis er háttað. Það mál sem við erum að fjalla um hér hefði þurft að fá þessa umræðu og þá meðferð sem það hefur fengið, bæði í formi þeirra umsagna sem hafa komið, þeirra lögfræðilegu álitsgerða að sjálfsögðu, umfjöllunar í nefndum, áður en þessi ákvörðun í sameiginlegu nefndinni var tekin 5. maí 2017. Ég tel það fagnaðarefni að menn hafi gert sér grein fyrir því að þetta fyrirkomulag, þessi málsmeðferð, þarfnast endurskoðunar. Undir yfirskriftinni „Raunsæi“ vil ég nefna að í raun og sanni heldur því enginn lengur fram í alvöru að þessir lagalegu fyrirvarar hafi hið minnsta gildi að þjóðarétti. Þeir fela í sér, held ég, að flestir átti sig á einhliða yfirlýsingu sem er ekki á nokkurn hátt skuldbindandi fyrir viðtakanda. Undir yfirskriftinni „Varfærni“ vil ég segja að ég tel að mjög útbreiddur skilningur sé orðinn á því að það væri a.m.k. mjög óvarlegt að útiloka að upp gætu risið samningsbrota- og skaðabótamál ef farin yrði sú leið sem lögfræðilegir ráðunautar kalla næstbesta kostinn - og þar með lakari kostinn af þeim tveimur sem nefndir hafa verið. Ég fæ ekki séð að nokkur maður sem hafi í raun og sanni kynnt sér þær viðvaranir sem er að finna í álitsgerð hvað þetta efni varðar treysti sér til að útiloka að þessi hætta vofi yfir og myndi, ef þannig atvikaðist, geta kallað stórfelldar skaðabætur yfir ríkissjóð í samræmi við umfang þessa verkefnis og kostnað og annað af því tagi. Undir yfirskriftinni „Mjóir þvengir“ vil ég vekja athygli á því sem fram kemur í framhaldsáliti minni hlutans, m.a. varðandi áformaða innleiðingu á reglugerð 713, og ég geri ráð fyrir að hið sama eigi við um reglugerð 714, að reglugerðin er sögð gefin út með heimild í 45. gr. raforkulaga. 45. gr. raforkulaga veitir ráðherra heimild til að setja reglur um framkvæmd raforkulaga. Hvernig á að vera hægt að túlka það sem svo að þessi reglugerðarheimild feli í sér heimild til að innleiða algerlega nýtt svið í heimi raforkunnar, sem er um alþjóðlega tengingu, samskipti við erlendar stofnanir, þar á meðal Eftirlitsstofnun EFTA og ACER, á sviði raforkumála? Ég kalla eftir því að hæstv. iðnaðarráðherra leggi fram þær lögfræðilegu álitsgerðir sem hún hlýtur að hafa aflað í þessu efni um að þessi reglugerðarheimild, sem afmarkast við framkvæmd raforkulaga, sé nægileg lagastoð undir hinni áformuðu reglugerð sem á að innleiða í íslensk lög, þessar umdeildu Evrópureglugerðir, 713 og 714. Herra forseti. Þessi umræða er langt komin en ég verð að segja að hér á Alþingi eru margir þingmenn sem myndu falla undir það að teljast góðir og grandvarir og ábyrgir. Þetta á reyndar við um flesta, ef ekki alla þingmenn. Ég vil höfða til þeirra þingmanna sem hafa viljað nálgast þetta mál með ábyrgum hætti, og það tel ég nú að eigi við um alla þingmenn, með varúð að leiðarljósi, með varkárni gagnvart stjórnarskrá fyrir augum, með aðgætni gagnvart hugsanlegum skaðabótafjárhæðum sem fallið geta á ríkissjóð og af tillitssemi og virðingu við þann stóra hluta þjóðarinnar sem er óneitanlega mjög uggandi og fylgismönnum orkupakkans hefur ekki tekist að sannfæra. Ég höfða til þingmanna að þeir taki betri kostinn af þessum tveimur, sem er í samræmi við ráðleggingar lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar, að hafna þessari þingsályktunartillögu og fara með þetta mál fyrir sameiginlegu EES-nefndina, sem enginn ber á móti að við eigum lagalegan rétt á og sem æðstu forystumenn og áhrifamenn í Sjálfstæðisflokknum hafa lýst hér á Alþingi að þeir telji færa leið. Til vara vil ég segja við háttvirta alþingismenn: Eins og þetta mál er vaxið og meðan það eru spurningar sem eru aðkallandi og brýnar, eins og frekari greining á hugsanlegum samningsbrota- og skaðabótamálum, frekari greining á því fordæmi sem kann að vera að skapast vegna málshöfðunar Evrópusambandsins gagnvart Belgíu og fleiri slíkra þátta, líka með hliðsjón af því að fjórði orkupakkinn bíður handan við hornið, þá höfða ég til hv. þingmanna um það að til vara verði þessu máli frestað og það skoðað betur. Upplýst ákvörðun af hálfu Alþingis er auðvitað skylda Alþingis í þessu mikilvæga máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Ég tek undir það að flestir þingmenn eru góðir og grandvarir og reyna að sinna sinni vinnu sem best þeir geta. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég tel að helsta ástæða þess að stór hluti þjóðarinnar er uggandi vegna þessa máls, eins og þingmaðurinn nefndi áðan, sé sú að röngum upplýsingum hefur verið haldið á lofti, ekki síst af þingmönnum Miðflokksins, ásamt fleirum. Það hefur ekki gert umfjöllun á Alþingi skilvirkari eða hjálpað neitt til í þeirri málsmeðferð sem hér hefur verið. Ég hef setið með þingmanninum á allmörgum fundum utanríkismálanefndar síðustu mánuði þar sem fjallað hefur verið um þetta mál. Mér finnst mjög merkilegt, miðað við þann tíma sem farið hefur í umræðuna, að þingmaðurinn haldi áfram að tala um hluti sem er löngu búið að ræða sem ég hélt að við hefðum komist að tiltölulega góðri sameiginlegri niðurstöðu um. Það er t.d. enn verið að tala um mögulegar skaðabætur og brot á fjórfrelsi og að senda eigi málið til baka til sameiginlegu EES-nefndarinnar, þrátt fyrir að þingmaðurinn bendi ekki á ástæður þess að það skuli gert. Hér er líka talað um að fyrirvararnir hafi ekki þjóðréttarlegt gildi. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Nú fórum við t.d. yfir gildi Vínarsáttmálans og gildi yfirlýsinga. Man þingmaðurinn eftir þeim fundi sem fram fór í síðustu viku varðandi þjóðréttarlegt gildi og annað? Og annað: Man þingmaðurinn eftir að hafa lesið bréf, áréttingu Stefáns Más og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts frá 10. apríl 2019 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hv. þingmaður hafði hér uppi nokkur orð um rangar upplýsingar en nefndi engin dæmi um slíkar upplýsingar sem hefði verið haldið fram af okkur. Staðreyndin er sú, herra forseti, að þremur ríkisstjórnarflokkum og hávaðanum af stjórnarandstöðunni hefur ekki tekist að sannfæra þjóðina um ágæti þessa máls. Þvert á móti er þjóðin uggandi. Að halda því fram að einn stjórnmálaflokkur hafi getað rótað með slíkum hætti upp í þjóðinni er fremur ótrúverðugt. 
             Ég rakti í ræðu minni ástæður þess af hverju fara eigi með þetta mál fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Ég nefndi í fyrsta lagi varúð. Ég nefndi í annan stað varkárni gagnvart stjórnarskrá. Ég nefndi í þriðja lagi aðgætni gagnvart hugsanlegum skaðabótafjárhæðum sem fallið geta á ríkissjóð. Það er auðvitað staðreynd, hvað sem hv. þingmaður segir um það efni, að sú hætta er fyrir hendi. Ég gat um tillitssemi og virðingu við þann stóra hluta þjóðarinnar sem er uggandi yfir þessari fyrirhuguðu innleiðingu og ég nefndi að í raun er enginn ágreiningur, þegar allt er skoðað, a.m.k. gagnvart æðstu forystu Sjálfstæðisflokksins, um hvort þörf er á því að fara þessa leið. Þörfin er að sjálfsögðu augljós, herra forseti. Þörfin byggist á því að við höfum sérstöðu, við erum eyja og við erum ekki með neina 

Virðulegi forseti. Þingmanninum verður tíðrætt um málsmeðferð og talar um reglur sem eigi svo sannarlega ekki við hér. Ég tek undir það að reglur um jarðgas eiga ekki við hér, enda fengum við undanþágu frá þeim. Þess vegna langar mig til að spyrja þingmanninn: Nú hefur þetta mál verið til meðferðar í stjórnsýslunni, bæði í ráðuneytum og hér hjá hinu hæstv. Alþingi, í tíu ár. Mig langar bara til að vita, ég bara átta mig ekki á því, hverju þingmaðurinn hefði, ef hann hefði fengið að ráða öllu, viljað bæta við málsmeðferðina nákvæmlega. Hverju finnst þingmanninum ábótavant við þessa málsmeðferð? Telur hann að Alþingi Íslendinga eigi að taka sér 10, 20, 30 ár í svona mál? Hvenær er tími til þess kominn að við tökum ákvörðun? Ég held að tíminn sé núna. Ég vitnaði áðan í bréf frá Stefáni Má Stefánssyni og Friðrik Árna Friðrikssyni Hirst frá 10. apríl sl., sem þingmanninum á að vera fullkunnugt um, því að við höfum setið saman á fjölmörgum fundum utanríkismálanefndar, þar sem þeir segja, með leyfi forseta: „Enginn lögfræðilegur vafi er á því að sú leið sem við lögðum til og lögð er til grundvallar í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra er í samræmi við stjórnarskrá.“ Hvers vegna talar þingmaðurinn aftur eins og hann gerir hér, að þetta muni með einhverjum hætti ganga gegn stjórnarskrá, eftir alla þá umræðu sem átt hefur sér stað í þingsal? Og mér finnst merkilegt að þingmaðurinn tali um virðingu gagnvart íslenskri þjóð. Ég tel ekki að það feli í sér virðingu gagnvart íslenskri þjóð að halda uppi málþófi í næstum 200 klukkutíma og halda ítrekað á lofti röngum upplýsingum. 

Herra forseti. Það er haldlaust fyrir hv. þingmann að endurtaka hér fullyrðingar án þess að nefna dæmi. Slíkar fullyrðingar flokkast undir það sem heitir á venjulegu, mæltu íslensku máli fleipur. Ég mun ekki að eyða frekari orðum í þær. Það voru tvö atriði þarna sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega. Annað atriðið var málsmeðferðin. Ég hef nú hlustað á nokkrar ræður og allmargar og ég gat ekki betur heyrt, og ég vitna sérstaklega til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem rakti í ræðu sinni að á málsmeðferðinni væru ákveðnir gallar, og sömuleiðis nefndi hann að þetta fyrirkomulag þarfnaðist endurskoðunar, en að fleiri þingmenn tækju undir þetta. Þess vegna leyfi ég mér að segja að það sé a.m.k. allvíðtæk samstaða um þetta atriði; en ég heyri að hv. þingmaður er kannski ekki þátttakandi í slíkri samstöðu. Það var annað atriði sem þingmaðurinn nefndi - sem var aftur hvað? Jú, það var þetta bréf þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst og hinn fræðimaðurinn heitir, sem hv. þingmaður athugi vinsamlega, Stefán Már Stefánsson. Þeir rita bréf þann 10. apríl og hún nefndi atriði sem þeir nefna í upphafi bréfsins; en ef áfram er lesið kemur glögglega fram að þeir hafa af því áhyggjur að lagalegi fyrirvarinn, eins og rætt er um í því bréfi, gæti verið tilefni fyrir Eftirlitsstofnun Evrópu til að hefja gegn okkur samningsbrotamál. Þetta stendur í þessu bréfi og 

Lestu niðurlagið. Lesa allan textann.

Virðulegur forseti. Ég hygg að búið sé að ræða þriðja orkupakkann, þ.e. þingsályktunartillöguna sem við fjölluðum um í gær, alveg nóg og gott betur en alveg nóg, gott betur en allt of mikið að mínu mati. En hérna erum við að ræða saman um önnur mál sem leiða af þriðja orkupakkanum og þar á meðal og fyrst og fremst þessi tvö frumvörp. Annað þeirra eru níu greinar og hitt tvær greinar ef við tökum gildistökuákvæðin með, átta greinar og ein grein ef við tökum þau ekki með. Þetta eru frumvörpin sem eru lögð fram til að innleiða þennan hræðilega, agalega, ógurlega þriðja orkupakka. Þetta eru sum sé afleiðingarnar, það sem lendir inni í íslenskri löggjöf í kjölfar þess að við samþykkjum þriðja orkupakkann. Samkvæmt svari hv. þingmanns fyrr í dag er þetta allt sem koma skal í sambandi við löggjöf sem þarf að setja á Íslandi í kjölfar þess að þriðji orkupakkinn verður samþykktur. Það er í heildina níu ákvæði plús tvö gildistökuákvæði. Þetta er ekki rosalega mikið miðað við það sem maður hefði geta haldið af umræðunni. Talað var um að hér ætti að setja á fót eitthvert ESB-útibú frá ACER sem ætti að stjórna orkunni og því um líkt. Ég hvet áheyrendur og kjósendur og hv. þingmenn til að lesa þetta frumvarp. Það sem er áberandi við það er hversu venjulegt það er. Ég efast um að margir myndu taka eftir slíkum frumvörpum venjulega þegar þau kæmu inn, ekki heldur eftir þessum stjórnvaldssektum og hækkunum á gjaldskrám. Þetta er ekki mikið. Þetta er mjög lítið frumvarp, það er mjög lítið að ræða eins og sést á nefndaráliti minni hlutans. Það er undan mjög litlu að kvarta og reyndar sé ég ekki neitt í nefndaráliti minni hlutans gagnvart þessu frumvarpi annað en kvartanir yfir hækkun á gjaldtöku vegna raforkueftirlits. Það er aldeilis hvað sjálfstæðið er í mikilli hættu þar. Það er aldeilis mikilvægasta málefni Íslandssögunnar þar á ferð, að hækkuð sé gjaldtaka vegna raforkueftirlits. Æ, æ, æ, en hræðilegt. Ísland sekkur. Í alvöru, virðulegi forseti. Þessi málflutningur er fáránlegur með hliðsjón af því sem við ræðum núna. Þetta er það sem stendur eftir eftir allt saman. Þetta er það sem maður átti að vera svona hræddur við, þetta eru öll landráðin, öll föðurlandssvikin, hérna eru allt fullveldi Íslands sokkið í sjóinn. Virðulegur forseti. Þetta er brandari, ekkert minna en brandari. Hitt sem kvartað er undan í nefndaráliti minni hlutans eru sektarheimildir Orkustofnunar. Segjum að gamni að við tökum þá gagnrýni góða og gilda, veltum því fyrir okkur. Og hvað? Samþykkir Alþingi frumvarp þar sem einum flokki, og kannski fleirum, finnst sektarheimildir vera aðeins of háar eða óþarfi að gjaldtaka sé hækkuð um hluta af aurum per kílóvattstund, að það sé kannski of mikið? En gott og vel, segjum það. Annað eins hefur gerst á Alþingi, að það sé ágreiningur um einhverjar krónutölur til eða frá. Annað í frumvarpinu er sjálfstæði Orkustofnunar og ég vil endurtaka, undirstrika, feitletra og skáletra Orkustofnunar, ekki ACER á Íslandi, ekki ESA á Íslandi heldur Orkustofnunar, þeirrar íslensku stofnunar staðsettrar á Íslandi þar sem starfa, geri ég ráð fyrir, að yfirþyrmandi meiri hluta Íslendingar, ekki að það skipti endilega öllu máli. Það er þess virði að líta aðeins yfir greinarnar til að sjá hvað þetta er allt saman hræðilegt. Nú tala ég í kaldhæðni auðvitað. Í 3. gr. frumvarpsins er t.d. talað um sjálfstæði Orkustofnunar. Ætli við skjálfum ekki öll á beinunum við að lesa það? Svo er það 4. gr. Þar eru sett inn ákvæði um að Orkustofnun geti veitt skriflega áminningu og geti veitt stjórnvaldssektir. Ég ítreka að það er Orkustofnun, ekki ACER, ekki ESA. Í 5. gr. er talað um að stjórnvaldsákvarðanir sem eru teknar af Orkustofnun á grundvelli þessara laga hvað varðar verkefni lúti ekki að veitingu, endurskoðun og afturköllun leyfa o.s.frv. Þær sæta kæru til úrskurðarnefndar raforkumála þannig að þær fara ekki til ACER, ekki til ESA. Engir starfsmenn Evrópusambandsins munu taka við þeim kærum. Það verða íslenskar úrskurðarnefndir að taka við kærum frá Íslendingum vegna orkumála á Íslandi og í samskiptum við Orkustofnun á Íslandi. Í 6. gr. er fjárhæðin 0,4 aurar hækkuð upp í 0,58 aura. Er eyjan ekki alveg farin að sökkva enn þá? Erum við ekki búin að glata fullveldinu enn þá í 6. gr. frumvarpsins? Svo er í b-lið hækkað um 45 aura líka. Í 7. gr. kemur fram að ákvæði 3. mgr. 37. gr. er varðar kæruheimild til ráðherra fellur brott. Í 8. gr. er Orkustofnun sögð sjálfstæð í ákvörðunum sínum þegar stofnunin sinnir raforkueftirliti samkvæmt raforkulögum. 9. gr. er: Lög þessi öðlast þegar gildi ákvæði. Ákvæði a- og b-liðar 6. gr. koma til framkvæmda 1. janúar 2020. Þetta eru öll landráðin. Þetta er allur hryllingurinn og hörmungarnar sem áttu að dynja yfir Ísland. Hvergi er minnst á það að Evrópusambandið fái eiga auðlindirnar okkar. Þetta er sem sagt innleiðingin á því sem við vorum að tala um í gær. Ég veit alveg hverju hv. þingmenn myndu svara ef þeir væru inni í sal enn þá, og ég lái þeim það ekki, þeir hafa verið hér nóg. Það hljóta allir að sjá. Þeir hafa vissulega staðið sína plikt í þessum sal og gott betur. En ég ímynda mér að þeir myndu segja: Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, þetta er ekki málið. Lestu tilskipunina og reglugerðina frá ESB. Það vill svo til, virðulegi forseti, að ESB setur ekki löggjöfina á Íslandi. Það er Alþingi Íslendinga sem setur lögin á Íslandi. Það er stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sem gildir á Íslandi. Ef ESB finnst það slæmt er það bara vandamál ESB. Síðan er það auðvitað hitt að við getum, vegna þess að við erum fullvalda þjóð og einungis vegna þess að við erum fullvalda þjóð, ákveðið að taka þátt í alþjóðasamstarfi og skuldbundið okkur til einhvers og eru slíkir samningar hugsaðir til að báðir græði í heildina, það er venjulega pælingin, en vissulega samþykkja einhverjir að gera eitthvað sem þeir myndu annars ekki gera. Alveg eins og þegar maður ræður sig í vinnu eða kaupir brauð úti í búð. En Miðflokkurinn talar alltaf eins og hann vilji fara út í búð og kaupa brauð og ekki borga. Hann vill alltaf bara fá, það má aldrei gera neitt á móti því að þá er maður víst ekki með Íslandi í liði lengur samkvæmt þeim fráleita málflutningi sem maður hefur heyrt hér og víðar í samfélaginu um þetta mál. Eitt af því sem er hægt að samþykkja að gera er að gera Orkustofnun sjálfstæða. Mér finnst það fín hugmynd, vegna þess að hvað á Orkustofnun að gera? Nú langar mig að svara málflutningi hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sérstaklega, hann kvartaði undan því að stjórnmálamenn ættu ekki lengur að ákveða hlutina heldur embættismenn í útlöndum. Hann sagði þetta í ræðu áðan. Eftir allt sem á undan er gengið, eftir alla þessa mánuði af umfjöllun er hv. þingmaður enn þá haldinn þeirri ranghugmynd að embættismenn í Evrópu séu að fara að stjórna orkumálum á Íslandi. Hvar er það? Ætli það sé í 9. gr.? Nei, þar er gildistakan. Þetta er ekki hérna, virðulegi forseti. Það er einfaldlega ekki hérna. Þessar dómsdagsspár eru einfaldlega ekki í þessu plaggi. Hvað varðar síðan hlutverk alþjóðasamninga og stöðu okkar í þeim getum við auðvitað samþykkt að gera eitthvað. Við getum t.d. samþykkt að gera Orkustofnun sjálfstæðari. Frábært, gerum það. Er það sjálfkrafa slæmt aðeins vegna þess að tillagan kemur frá Evrópusambandinu? Varla.  Það sem mér finnst einna leiðinlegast við málflutning Miðflokksins og andstæðinga þessa máls á Alþingi - þetta gildir ekki um andstæðinga málsins úti í samfélaginu af því að þeir yfirleitt í annarri stöðu og vinna ekki beinlínis við að hafa kynnt sér það mál - er að hv. þingmenn sem hafa talað í dag beinlínis vinna við það. Þeir fá yfir milljón á mánuði fyrir að kynna sér svona mál og hafa þokkalega gott vit á þeim, ekki þannig að þeir geti alltaf lesið þau alveg í gegn og vitað allt um þau, en þeir eiga að hafa lágmarksþekkingu á þeim, alla vega vita hvað þeir eru að tala um, ekki í smáatriðum en í grunnatriðum. En hv. þingmenn Miðflokksins hafa sýnt það aftur og aftur að annaðhvort hafa þeir ekki sinnt þeirri grundvallarskyldu sinni eða þeir segja vísvitandi hluti sem þeir vita að eru ekki sannir. Ég þarf ekki að þylja upp fúkyrðin sem henta þeirri hegðun. Það er ekkert í þessu frumvarpi gefur ástæðu til að halda þinginu í gíslingu mánuðum saman. Það er ekkert til að tryllast yfir. Það er alveg hægt að vera á móti einhverju í því. Mig grunar að hv. þingmaður úti í sal sé á móti sjálfstæðisákvæðinu, hafandi heyrt viðtöl við þann ágæta hv. þingmann. En yfir í það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var að tala um áðan og hefur talað um áður. Hann hefur áhyggjur af því að embættismenn séu að taka yfir störf lýðræðislega kjörinna stjórnmálamanna. Ég skil alveg hvað hv. þingmaður er að fara en einungis ef ég hugsa ekki of mikið um það vegna þess að við erum að tala um neytendavernd og eftirlit, samkeppniseftirlit. Eiga stjórnmálamenn að sinna neytendavernd og samkeppniseftirliti, virðulegi forseti? Stjórnmálamenn eiga setja lög og semja ályktanir og annað slíkt og stjórna framkvæmdarvaldinu. Lögreglan á að vera sjálfstæð stofnun að einhverju leyti, stjórnmálamenn eiga ekki að vera að vasast í því hvernig lögreglan vinnur sín daglegu verk. Stjórnmálamenn eiga ekki að vasast í neytendavernd eða samkeppniseftirliti á raforkumarkaði. Hugmyndin er fáránleg. Auðvitað getum við sett lög um það og við gerum það t.d. hérna eftir ágætri forskrift úr þriðja orkupakkanum þar sem er búið að fara yfir þetta af mjög mörgum þjóðum, rosalega mikið af snjöllu fólki er búið að fara mjög vel yfir það og komast að því hvernig sé gott að hafa sjálfstætt eftirlit með þessum markaði og tryggja neytendavernd betur o.s.frv. Það er fín lausn og við sem stjórnmálamenn getum ákveðið að fara þá leið. Ég ætla að greiða atkvæði með þeirri leið þar sem mér finnst hún góð. Hv. þingmenn þurfa ekki að gera það en ekki láta eins og verið sé að draga úr lýðræðinu við það. Það er lýðræðisleg ákvörðun okkar að fara þá leið. Það er lýðræðisleg ákvörðun Alþingis Íslands að fara í samstarf með öðrum þjóðum og við stofnanir á borð við Evrópusambandið, að samþykkja hluti eins og EES-samninginn o.s.frv. Það eru ákvarðanir okkar. Frelsi okkar og sjálfstæði felst í því að við getum tekið slíkar ákvarðanir. Hv. þm. Brynjar Níelsson getur t.d. ekki orðið aðili að EES-samningnum, hann getur ekki sótt um aðild að Evrópusambandinu og hann getur ekki samþykkt þriðja orkupakkann. Ástæðan er sú að hann er ekki frjálst, sjálfstætt, fullvalda þjóðríki.  Það eru einungis sjálfstæðar, fullvalda þjóðir sem geta tekið þátt í slíkum samningum. Það er það sem gerir þær fullvalda. Alveg eins og einungis frjálst fólk getur ráðið sig í vinnu einhvers staðar án þess að heita þrælar. Einungis einhver sem hefur eigin fjárráð getur keypt hluti og gert samninga um peningana sína. Það er hluti af því að vera fjárráða að geta það, að geta skuldsett sig fyrir íbúð er hluti af því að vera fjárráða. Þú getur það ekki nema þú sért fjárráða. Það er ekki skerðing á fjárræði fólks að kaupa sér íbúð eða skuldsetja sig fyrir slíkri. Á sama hátt er það ekki skerðing á fullveldi Íslands að samþykkja á hinu háa Alþingi Íslendinga hluti eins og þriðja orkupakkann. Ég hélt ágæta ræðu um stjórnarskrána og framsalsákvæðið sem ég ætla ekki að endurtaka hér því að ég vona að fleiri komist að. En ég hygg að ef þessi frumvörp hefðu komið fram án þriðja orkupakkans hefði enginn tekið eftir þeim, þau hefðu flogið í gegn. Maður veit náttúrlega aldrei hvernig hv. þingmönnum Miðflokksins dettur í hug að greiða atkvæði en ég held að frumvörpin hefðu flogið í gegn án mikillar umræðu. Þetta er ekkert stórt mál, það er einfalt. Það að leggja sæstreng er stórt mál en það er einfaldlega ekki hérna inni. Það er ekki verið að leggja til sæstreng. Það er ekki verið að leggja til neitt útibú frá ACER. Það er ekki hérna. Svo mikið af þeirri gagnrýni sem hefur fengið að flakka um þriðja orkupakkann gæti átt rétt á sér ef hún byggði á staðreyndum, þ.e. ef þær fullyrðingar væru réttar að hér væri einhver stjórnarskrárlegur vafi. Það ættum að taka alvarlega. En það er enginn stjórnarskrárlegur vafi. Enginn. Það er enginn stjórnarskrárlegur vafi á þessu máli eins og það var lagt fram. Þetta vita hv. þingmenn Miðflokksins. Það er bara vitað. Við erum búin að tala um það mánuðum saman. Það er á hreinu. Það eru allir sammála um það - nema hv. þingmenn hér í pontu. Hvers vegna? Vegna þess að það hentar ekki pólitísku markmiði þeirra að hræða almenning og stilla sjálfum sér upp sem verndara fullveldis og sjálfstæðis Íslands að segja satt um þetta mál. Að lokum vil ég hvetja ég kjósendur aftur til að lesa þessi tvö frumvörp. Þau eru ekki stór, tvær blaðsíður, það má sleppa gildistökuákvæðunum. Þetta eru tvær litlar A5-blaðsíður af lagatexta. Það er allur hryllingurinn. Þar fór fullveldið fyrir lítið, eyjan sekkur o.s.frv. Hvílíkt bull, virðulegi forseti.

Forseti vekur athygli á því að það er u.þ.b. klukkustund eftir af umræðutímanum sem ætlaður er í þetta dagskrármál samkvæmt sérstöku samkomulagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir afar greinargóða ræðu og hvatningu til landsmanna til að lesa bara einmitt sjálfir frumvörpin. Ég held að ef fleiri gerðu það væri þessi ótti ekki endilega til staðar. Ein örstutt spurning, og ég mun ekki fara í annað andsvar, til hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar: Rakst þingmaðurinn einhvers staðar í þessum textum sem hann hefur lesið á orðið „landsreglari“ og að slíkur aðili hefði sérstakt hlutverk hér á landi þegar og ef við innleiðum þessar tilskipanir og setjum þessi lög?

Virðulegur forseti. Ég hef rekist á þetta orð í þýðingum á þriðja orkupakkanum, sér í lagi í reglugerð nr. 713/2009 og gott ef ekki líka í tilskipun nr. 72/2009. Ég ítreka: 2009. Það eru tíu ár síðan. Það er nú allur flýtirinn. Landsreglarinn er það sem virtist valda upprunalega misskilningnum, sér í lagi hjá Orkunni okkar sem virtist halda að landsreglarinn yrði einhvers konar útibú frá ACER sem kæmi hingað og hingað kæmu einhverjir vondir embættismenn frá útlöndum og þeir myndu fara að vasast í málefnum Íslendinga í raforkumálum.. Landsreglari er hins vegar hugtakið sem er notað yfir þá stofnun hvers þjóðríkis sem fer með eftirlit með raforkumálum. Í tilfelli Íslands er það Orkustofnun. Sem sagt hin íslenska, við erum ekki einu sinni að setja á fót nýja stofnun. Það er aðeins verið að útvíkka starfssvið Orkustofnunar og auka heimildir o.s.frv. En já, landsreglarinn ógurlegi sem er búið að vara svo mikið við á sér nafn og nafnið er Orkustofnun. Ég er ekkert sérstaklega hræddur við hana og held ekki að hún muni valda neinum teljandi usla á raforkumarkaði hér í framtíðinni frekar en fyrr. Ég hef ekki áhyggjur af þessu. En ég bið virðulegan forseta afsökunar á því að hafa nýtt þetta mikinn tíma í ræðu mína. Ég áttaði mig ekki á því hvað tíminn leið hratt. Ég ætlaði að hafa hana styttri. Ég skal stytta þessa hér.

Hæstv. forseti. Það hefur verið mjög merkilegt að fylgjast með umræðunni í dag og stundum upplifir maður sig að maður sé einhvern veginn á milli tveggja heima. Það er erfitt að átta sig á þessu. Ég sjálfur var með miklar vangaveltur í upphafi í þessu máli, mátti jafnvel kallað mig efasemdarmann, en svo þegar maður fer svolítið yfir málið og skoðar það þá var það mín niðurstaða að það væri engin grundvallarbreyting með orkupakka þrjú. Engu að síður hefur orðið mikil umræða um þetta sem hefur verið leidd af Miðflokknum og ég var bara tiltölulega ánægður með þá umræðu. Ég sat heilu næturnar í þessum stól í vor. Ég held ég kunni ræðurnar utan að, en samt fannst mér það mjög gagnlegt. Maður skynjar hvernig menn horfa ólíkt á hlutina. Ég, auðvitað bara gamli lögfræðingurinn eins og hv. þm. Karl Gauti Hjaltason, horfi á textann og ég horfi á skýringargögnin og sé ekki þessi vandkvæði við orkupakka þrjú. Ég er ekki jafn góður og margir aðrir að lesa milli línanna og sjá eitthvað annað úr textanum en segir þarna. Ég sé það ekki. Til dæmis er algerlega útilokað fyrir mig að komast að þeirri niðurstöðu að með orkupakka þrjú verði einhvers konar skylda íslenskra stjórnvalda að tengjast orkukerfi Evrópu. Sumir kalla það að þeir sem halda því fram séu í lögfræðilegum loftfimleikum. Það má vel vera að hægt sé að nota það orð, en auðvitað er ekki hægt með nokkru móti að skylda okkur til slíks frekar en að skylda okkur til að bora eftir olíu eða bora eftir gasi eða gera eitthvað slíkt. Það er útilokað miðað við íslensk lög. Enginn sæstrengur verður lagður nema við breytum ýmsum lögum. Og þegar sú skylda er ekki fyrir hendi að mínu mati þá er auðvitað engin skaðabótaskylda fyrir hendi. Það segir sig sjálft. Það breytir því ekki að þetta mál snýst um miklu meira en lögfræði. Ég get talað hérna eins og lögfræðingur og sagt: Þetta er ekki svona. En það eru margir andvígir þessu. Okkur getur fundist það ástæðulaust, en það er bara veruleikinn. Og af hverju eru margir andvígir þessu? Auðlindir. Orkuauðlindin er okkur svo mikilvæg og eðlilega verður fólk tortryggið gagnvart okkur, að við séum ekki að fara vel með auðlindina. Ég skil það mætavel. Þegar eitthvað er okkur mikilvægt og sterkar tilfinningar tengjast því þá kann að vera að menn lesi öðruvísi í hlutina en ég. Við þær aðstæður er svo auðvelt í málflutningi að valda tortryggni, sá efasemdum um að þetta sé kannski öðruvísi en það er eða leiða líkur að því að þetta sé öðruvísi en það er. Þá verður fólk tortryggið og þá er mjög auðvelt að lesa á milli línanna og sjá eitthvað annað út úr hlutunum heldur en gögnin benda til. Annar hópur sem er á móti þriðja orkupakkanum er það kannski vegna þess að menn vilja ekki undir nokkrum kringumstæðum vera í einhverju samstarfi eða færa eitthvert vald til annarra en okkar þegar kemur að slíkri auðlind. Ég skil það líka. Fullkomlega skiljanlegt. En þá lendum við í þessu hagsmunamati. Þetta er hagsmunamat. Ég vildi gjarnan að engan varðaði neitt um það sem gerist hér, ég tala nú ekki um í auðlindamálum, en við erum í samstarfi. Við erum í samstarfi sem við flest ef ekki öll hér teljum mikið hagsmunamál fyrir okkur og fyrir þessa þjóð. Stundum verður ekki bæði sleppt og haldið. Það verður ekki bæði sleppt og haldið. Ég segi fyrir mitt leyti eftir ítarlega skoðun að það er ekkert að óttast í þessum orkupakka. Ég hef sagt það margoft áður að ég sé ekki þörf á að draga línuna hér með orkupakka þrjú ef þjóðin er þeirrar skoðunar að það sé ekki hægt að deila með nokkrum öðrum reglum sem varða orku eða orkuauðlindir yfir höfuð. Ef svo er þá eigum við að taka umræðuna um EES-samninginn og IV. viðaukann. Er það virkilega þannig að við teljum hagsmunum okkar betur borgið, af því að þetta er mikilvæg auðlind, að vera hluti af þessum samningi að óbreyttu? Sumir segja hér og hafa margoft sagt: Við eigum bara að hafna þessum orkupakka. Samningurinn segir hvað gerist þá. Þetta fer til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það yrði þá í þriðja sinn sem málið færi þangað. Það mun auðvitað ekkert breytast þar. Þetta er niðurstaðan úr sameiginlegu EES-nefndinni. Menn eru þá í raun að segja: Við ætlum ekki að vera í neinu samspili með orkuauðlindina og annaðhvort verður að taka þetta út fyrir okkur eða við verðum ekki með. Ég er ekki þar. Þannig horfi ég á þetta. Menn eru raunverulega að krefjast þess að orkan sé undanskilin. Ég er ekki tilbúinn að fara í slíka vegferð og setja allt í uppnám vegna þess hvernig orkupakki þrjú lítur út núna. Ég er ekki áhættufíkill hvað það varðar. Ég vil ekki fara þá leið af því að ég vil ekki vera í óvissu. Það hefur engan tilgang að senda það til baka. Það er eitt atriði sem truflar mig í orkupakka þrjú og það var hluti af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar áðan, þetta fyrirbæri sjálfstæð Orkustofnun. Ég hef alveg frá því að ég byrjaði á þingi 2013 verið á móti að meginstefnu til sjálfstæðum stofnunum sem eru einhvers konar eyland í samfélaginu, sem enginn ber ábyrgð á, lýðræðislega kjörnir fulltrúar hafa ekkert yfir að segja og hafa enga tengingu þangað, stofnanir sem fara bara með vald. Það er þess vegna sem mér finnst Evrópusambandið og allt það mjög ólýðræðislegt fyrirbæri, það er alltaf verið að færa valdið frá kjörnum fulltrúum, sem er mjög hættuleg þróun almennt. En vandamálið við þetta samt er að við erum með eftirlitsstofnun sem þarf að hafa eftirlit m.a. með ríkisfyrirtækjum. Það er vandamálið þegar ríkið er í samkeppnisrekstri. Ég segi: Ókei, ég get fallist hugsanlega á einhverja eftirlitsstofnun, hún þarf ekkert að heita sjálfstæð, bara eftirlitsstofnun, hefur eftirlit með þessu, en að hún úrskurði líka er annað. Ég hef alltaf verið á móti því að Fjármálaeftirlitið sé úrskurðaraðili. Fjármálaeftirlitið á í deilum við fyrirtæki og einstaklinga. Þessi orkustofnun getur átt í deilum við fyrirtæki og einstaklinga, en svo hefur annar deiluaðilinn úrskurðarvald. Hver fann þetta upp? Við erum svo upptekin af því að hafa faglegt fólk og eitthvert fyrirbæri úti í bæ sem hefur úrskurðarvald. Við þurfum að hugsa þetta upp á nýtt. Ég er búin að röfla um þetta síðan 2013 þegar ég kom inn á þing. Þetta er úti um allt stjórnkerfið á Íslandi, bara eitthvert fólk, t.d. Samkeppniseftirlit sem bara úrskurðar eitthvað. Að vísu er kostur við það að þar er einhver áfrýjunarnefnd, æðra stjórnvald, en Samkeppniseftirlitið þarf ekki einu sinni að fara eftir því, það getur farið í mál. Þetta er allt einhvern veginn bogið. Ég held að það sé fullt verkefni fyrir Alþingi að fara yfir þetta allt saman í heild sinni. En þetta er auðvitað útúrdúr. Ég læt þetta atriði ekki valda því að ég sé á móti orkupakkanum. Það dugar ekki til. En þetta er hins vegar slæm þróun. Það er slæm þróun að lýðræðiskjörnir fulltrúar útvisti valdi sínu út og suður. Við höfum séð það í kringum mörg mál. Það var sjálfstætt kjararáð sem úrskurðaði eitthvað. Bíddu, ráðherra segir bara: Ekki horfa á mig. Fullt af einhverjum úrskurðaraðilum um hitt og þetta. Landsbankinn kringum Borgunarmálið. Þetta er bara eitthvert fólk. Við eigum þetta. Við stjórnum þessu. Nei, við ráðum því ekki, það er einhver armslengd. Hver fann þetta upp? Við þurfum að hugsa þetta algjörlega upp á nýtt. Að lokum, hæstv. forseti, af því að ég lofaði að vera stuttorður. Eru komin svik? Allt að því. Ég er bara að reyna að segja hér af hverju ég styð þetta mál. Ég er alls ekki að gera lítið úr andstæðingum, hvernig þeir lesa út úr þessu. Mér finnst bara frábær öll þessi umræða. Mér fannst frábær umræðan hér á næturfundunum í vor þegar ég sat hér, gjörsamlega frábær. Eins og eiginkonan sagði: Alltaf betra þegar þú ert ekki heima. En þetta var yndislegur tími. Takk fyrir, Miðflokkur.

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir hans ágætu ræðu og sömuleiðis vil ég þakka honum góð orð undir lokin. Þau eru mikils metin. Ég vil ekki lengja þessa umræðu, herra forseti, en ég vil beina sams konar fyrirspurn til hv. þingmanns eins og ég gerði í dag þegar ég hafði tækifæri til að inna hv. þm. Sigríði Á. Andersen eftir afstöðu hennar og þá núna hv. þingmanns til þeirra viðhorfa sem fram hafa komið hjá æðstu forystusveit Sjálfstæðisflokksins, þ.e. hjá formanni Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, og varaformanni Sjálfstæðisflokksins, hæstv. iðnaðarráðherra. Þá kem ég að efninu. Í mjög athyglisverðri ræðu sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra flutti í gær, yfirgripsmikil, gjörhugsuð og athyglisverð, segir hæstv. ráðherra efnislega að hann telji okkur óhætt að fara fyrir sameiginlegu nefndina án þess að það hafi þær afleiðingar sem sumir hafa lýst hér með sterkum orðum og hann segir að ef teldi hann þörf á því að gera það myndi hann gera það. Hæstv. iðnaðarráðherra lýsti í dag sams konar afstöðu og sama gerði í svari við andsvari frá mér hv. þm. Sigríður Á. Andersen. Nú spyr ég hv. þingmann: Tekur hv. þingmaður 

Hæstv. forseti. Ég myndi gera það, hv. þm. Ólafur Ísleifsson, ef ég teldi einhvern minnsta vafa á því að við værum með einhverjum hætti að missa tökin eða yfirráðin yfir orkuauðlindinni. Ég myndi líka gera það í öðrum málum sem varða auðlindir okkar, sem varða grundvöll samfélags okkar eins og orkan er, sjávarútvegurinn er o.s.frv. Ég hef mikið velt því fyrir mér og eins og ég sagði í ræðunni áðan sé ég enga grundvallarbreytingu með orkupakka þrjú, alla vega ekki eins og hann liggur fyrir núna. Menn fóru í gífurlegan undirbúning til að reyna að slá á áhyggjur manna, slá á það sem menn lesa á milli línanna, sem mér sýnist vera aðallesturinn hér á þingi, lestur á milli lína. Ég er vonlaus í því. Ég er svo ferkantaður að þetta verður allt að vera í texta fyrir framan mig. Ég er alveg laus við svona. Ég ekki hugmyndaríkur maður. Ég fer alla jafna ekki á flug, ekki nema undir sérstökum kringumstæðum. Ef ég teldi minnsta vafa á því að slíkir risahagsmunir væru einhvers staðar í hættu myndi ég ekki bara vísa þessu til EES-nefndarinnar sameiginlegu heldur ég myndi segja nei og aftur nei. Ég er nefnilega mjög góður í að segja nei. En þetta mál lítur ekki þannig út, hv. þm. Ólaf Ísleifsson. En 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þau tíðindi hafa orðið að fjórir löglærðir forystumenn í Sjálfstæðisflokknum, þar af formaður og varaformaður flokksins, þrír þeirra hæstaréttarlögmenn, hafa lýst því áliti að okkur sé óhætt án þess að EES-samningurinn fari í uppnám að leggja þetta mál fyrir EES-nefndina með það að markmiði að leita eftir undanþágu frá hinum umdeildu gjörðum. Ástæðurnar yrðu þær, eins og ég myndi vilja leggja það upp, að við höfum sérstöðu í þeim efnum rétt eins og höfum sérstöðu í jarðgasinu. Við erum ótengd við raforkukerfi Evrópu og sömuleiðis gætir mikilla áhyggna meðal íslenskrar þjóðar vegna þessa máls. Í þriðja lagi myndi ég að sjálfsögðu vilja vekja athygli á því að af hálfu viðsemjenda okkar hafa verið gefnar út yfirlýsingar um skilning á sérstöðu Íslendinga. Þá vísa ég til hinnar sameiginlegu yfirlýsingar orkumálastjóra Evrópusambandsins sem á sæti í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins eftir því sem næst verður komist og utanríkisráðherra þar sem er lýst skilningi á sérstöðu Íslands. Sömuleiðis vísa ég til yfirlýsingar samstarfsþjóða okkar í EFTA-samstarfinu sem gefin var út 8. maí sl. á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem einnig er lýst skilningi á sérstöðu Íslendinga. Herra forseti. Hér hafa orðið mikil tíðindi. Forystusveit Sjálfstæðisflokksins og miklir lögfræðingar, leyfi ég mér að segja, hafa lýst þessu áliti. Ég verð að segja að hugur minn er hjá utanríkisráðherra sem er skilinn eftir. Hann lagði málið upp á þeirri forsendu að sjálfur EES-samningurinn væri undir í því.

Hæstv. forseti. Nú heyrði ég ekki ræðu hv. þm. Sigríðar Andersen né minnist þess að hafa heyrt þetta í ræðu formanns flokksins. Hafi þau sagt það er ég ekki sammála því að höfnun á orkupakkanum verði án uppnáms. Ég sit í EFTA-nefndinni fyrir hönd þessarar ágætu stofnunar hér og ég met það þannig sjálfur eftir samtöl við marga menn að þá sé ekki aðeins EES-samningurinn í uppnámi heldur EFTA-samstarfið sem slíkt, vegna þess að þetta eru risahagsmunir. Menn líta einfaldlega svo á að við séum með samninga og í samstarfi sem mikilvægt er að menn standi við vegna þess að ef einn segir nei þá þýðir það nei fyrir Norðmenn og Liechtenstein. Ef það verður þannig að hvert og eitt ríki segi nei þegar því hentar, af því að menn hafa lesið eitthvað milli línanna eða túlka hlutina öðruvísi, þá þýðir ekkert að vera í slíku samstarfi. Það er í mínum huga sjálfdautt. Ég hef hins vegar sagt að þetta sé alltaf hagsmunamat. Ef ég teldi að við værum að missa yfirráðin yfir orkunni myndi ég kveðja þetta EFTA-samstarf og EES-samstarf algerlega kinnroðalaust og áhyggjulaus og glaður. En þar sem við erum ekki að því ætla ég ekki að setja þetta samstarf í uppnám, vegna þess að það hefur gífurlega þýðingu í mínum huga fyrir hagsmuni þessarar þjóðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var athyglisverð. Hv. þingmaður hefur miklar áhyggjur af því, eins og kom fram í ræðu hans, að EES-samningurinn verði í uppnámi verði málinu vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Hv. þingmaður er löglærður og í EFTA-nefndinni eins og kom fram og hann verður að skýra betur þetta uppnám sem hann nefnir. Hvernig getur það, hv. þingmaður, valdið uppnámi að fara eftir samningnum? Þetta er samningsbundið ákvæði. Við getum farið með mál af þessu tagi til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Við getum óskað eftir undanþágu. Hvernig getur það valdið uppnámi? Mér er ómögulegt að skilja það, hv. þingmaður. Ég held að þú verðir að reyna að skýra það aðeins betur út fyrir okkur. Auk þess langar mig að spyrja hv. þingmann hvort það megi skilja orð hans á þann veg að hann telji að yfir höfuð eigi ekki að beita þessu ákvæði vegna þess að það muni setja allt í uppnám. Er þá ekki löggjafarvaldið komið yfir í sameiginlegu EES-nefndina? Erum við þá ekki bara búin að afsala því? Er þessi samningur bara á einn veg, hv. þingmaður? Ég hefði gjarnan viljað fá betri útskýringar á þessu hjá hv. þingmanni, sérstaklega varðandi uppnámið.

Hæstv. forseti. Ég skal skýra uppnámið. Ég segi á móti: Þetta mál er búið að vera árum saman í sameiginlegu EES-nefndinni sem menn ætla að fara að vísa málinu einu sinni enn til. Þetta er niðurstaða sameiginlegu EES-nefndarinnar, þessi búningur málsins hér. Það hefur engan tilgang að beita þessu neyðarúrræði, það er auðvitað neyðarúrræði. Í mínum huga er þetta eins og ákvæði um að ganga út úr ESB. Þú ert bara fara út. Þú ert kominn að niðurstöðu, hafnar henni samt. Þú ert í raun og veru að segja í mínum huga: Bæ, bæ. Þannig horfi ég á þetta ákvæði í raun og veru. Raunveruleg krafa Miðflokksmanna og fleiri er að ef það er ekki samþykkt af hálfu sameiginlegu EES-nefndarinnar að orkan sé undanskilin hjá okkur, þá verðum við ekki með. Það er það sem er verið að gera, hv. þm. Birgir Þórarinsson. Þetta er held ég öllum ljóst, öllum okkar sérfræðingum, öllum þeim sem starfa við þetta. Það er verið að segja: Við ætlum ekki að vera með nema orkan verði hreinlega undanskilin í þessum samningi okkar. Það er bara því miður ekki í boði. Ég vildi það gjarnan, en það er líka alveg óþarfi að undanskilja hana að öllu leyti því að það er margt gott í þessu sem mér finnst ágætt og sumt af þessu erum við búin að setja í lög fyrir löngu síðan og enginn sagði neitt af því að það voru góð ákvæði 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég spurði hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur, þar sem hún situr í utanríkismálanefnd, hvort hún þekkti það að komið hefði fram frá Evrópusambandinu að samningurinn gæti verið í uppnámi ef við myndum ekki staðfesta þennan orkupakka. Svar hv. þingmanns var á þann veg að hún kannaðist ekki við að nein skilaboð hefðu komið frá Evrópusambandinu hvað það varðaði. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Þurfum við ekki að fá það staðfest frá Evrópusambandinu að ef við innleiðum þetta ekki þá verði samningnum sagt upp? Hv. þingmaður er bara með einhverjar vangaveltur. Hann trúir því og heldur það og er að tala við einhverja karla, þingmenn, í EFTA um að þetta gæti hugsanlega farið í uppnám. Við verðum að fá það staðfest, hv. þingmaður. Um það snýst málið. Ég spyr enn og aftur: Hefur hv. þingmaður fengið það einhvers staðar staðfest frá Evrópusambandinu að ef við innleiðum ekki þennan orkupakka þá fari allt í uppnám og samningnum verði sagt upp?

Hæstv. forseti. Ég er ekki mesti sérfræðingur í vangaveltum í þessum þingsal. Það sem ég er raunverulega að segja, hv. þingmaður, er að ég veit auðvitað ekki hvað gerist. Ég veit ekki hvort ssamningnum yrði sagt upp. En ég veit samt svo mikið að það eru þessi þrjú smáríki í EES-samningnum og það er ekki mikill áhugi hjá ESB á honum. Þegar þessi samningur var gerður þá voru sjö ríki og sum þeirra fjölmenn. Í ESB voru 15 ríki. Það var miklu meira jafnræði. Það er enginn áhugi á þessum samningi hjá ESB. Bara enginn, svo mikið veit ég. En ég veit auðvitað ekki hvað gerist. Lykilatriðið í þessu er að ég vil ekki setja það í uppnám, hugsanlega vondar afleiðingar af því, ef ég þarf þess ekki, ef það er ekkert í orkupakkanum sem veldur mér áhyggjum. Ef það væri eitthvað sem ylli mér stórkostlegum áhyggjum, ég hefði áhyggjur af því að við værum að missa yfirráðin yfir orkuauðlindunum, yfir eignarhaldinu, skyldum okkar til að dreifa þessu eða eitthvað slíkt, þá væri ég alveg tilbúinn að setja hann í uppnám. Algerlega, bara í svakalega mikið uppnám. En ég er ekki þar. Og ég er ekki svona laginn við að finna út úr því að það sé hætta kringum þriðja orkupakkann. Ég get ekkert lesið út úr því þannig. Þess vegna er ég ekki á móti honum. En ég er ekki sérstakur stuðningsmaður hans. Ég er ekki þannig að ég vilji endilega fá orkupakka og jafnvel fleiri. Það væri gott ef það væri búið 

Forseti lítur svo á að þar sem samkomulag er um að ljúka þeim málum sem eru á dagskrá sé ljóst að þingfundur muni þurfa að standa eitthvað lengur en til kl. 20.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við saman þrjú af þeim fjórum málum sem tengjast afgreiðslu orkupakka þrjú eins og svo er kallaður. Það eru tvö frumvörp, ein þingsályktunartillaga og fyrirliggjandi nefndarálit atvinnuveganefndar. Um er að ræða breytingar á raforkulögum og lögum um Orkustofnun sem ganga út á aukið sjálfstæði Orkustofnunar við eftirlit í þágu neytenda, í öðru lagi breytingu á raforkulögum um að tenging raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands fari samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku og er það mál einmitt í samræmi við þriðja málið, tillögu til þingsályktunar þar sem skýrt er kveðið á um að ekki verði ráðist í lagningu sæstrengs nema að undangengnu samþykki Alþingis. Ég er sérstaklega ánægð með að hér er tekið af skarið um aðkomu Alþingis að ákvörðun um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annarra landa. Ég hef lengi verið og er þeirrar skoðunar að skynsamlegt sé að nýta orku sem beisluð er á Íslandi hér á landi þótt ekki væri nema vegna beinna og óbeinna umhverfisáhrifa af lagningu sæstrengs og orkutapi við flutning raforku langar leiðir. Ég bind líka miklar vonir við að tækniframfarir næstu ára verði til þess að mannkyninu gangi betur að afla endurnýjanlegrar orku sem næst þeim stað þar sem hún er nýtt hverju sinni. Mikið hefur verið rætt og ritað um innleiðingu þriðja orkupakkans síðustu mánuði og ekki miklu við það að bæta þannig að ég ætla bara að tæpa á örfáum atriðum og láta að mestu vera að eltast við lýðskrumið sem mér finnst hafa stöðugt náð nýjum hæðum í þessari umræðu. Þegar látið er að því liggja að fjármögnun raforkueftirlits ætti að vera með sama hætti og fjármögnun Landspítalans gekk alveg fram af mér í dag og það af manni sem ítrekað talar niður til eftirlitsstofnana. Þingleg meðferð orkupakka þrjú hófst árið 2009 með aðkomu ráðherra og þingnefnda. Ríkisstjórn Íslands hafði málið til meðferðar í nokkuð marga mánuði áður en það kom til þingflokka ríkisstjórnarinnar og þá sem fjögur mál. Flokkarnir skoðuðu málin ítarlega og afgreiddu til þinglegrar meðferðar. Nefndir þingsins hafa nú rannsakað efnisatriði orkupakka þrjú og skilað álitum. Ég hef líka kynnt mér málin og þær áhyggjur sem fram hafa komið um þau. Ég hef mikinn skilning á áhyggjum fólks sem er, eins og mér, annt um sjálfsstjórn yfir auðlindum landsins. Ég er hins vegar algjörlega sannfærð um að þessi mál hafa ekki neikvæð áhrif á ráðstöfunarrétt okkar á auðlindunum eða draga úr tækifærum til að gera úrbætur í orku- og auðlindamálum hér á landi. Ég mun eins og allur þingflokkur Framsóknarflokksins áfram leggja mikla áherslu á vinnu með áskoranir í orku- og auðlindamálum. Margar þessara áskorana hafa einmitt komið til umfjöllunar í tengslum við afgreiðslu þeirra mála sem við ræðum hér og allar eru þær bæði mikilvægar og réttmætar. Þær hafa þó lítið eða ekkert að gera með þau fjögur mál sem við erum að afgreiða þessa dagana. Við verðum að mæta þeim áskorunum sem við stöndum frammi fyrir í stefnumótun, svo sem við mótun orkustefnu sem er í vinnslu, við mótun eigendastefnu Landsvirkjunar og Landsnets og í bættri lagaumgjörð um orku- og auðlindamál innan lands. Þá þurfum við stöðugt að fylgjast með og tryggja hagsmuni Íslendinga við uppfærslu á umgjörð orkumála í EES-samstarfinu því að regluverk EES-samningsins í orkumálum verður í stöðugri uppfærslu. Orkunýting og orkunotkun eru nú einu sinni á meðal stærstu hagsmunamála mannkynsins. Hagkvæm og umhverfisvæn orkunotkun allra Evrópubúa er mikið hagsmunamál okkar Íslendinga og að þar takist vel til er hluti af lausnum á loftslagsvanda heimsins. En aftur heim. Mikilvægt er að vinna að þeim verkefnum sem sannarlega eru á okkar valdi að leysa hér innan lands. Eins og áður sagði þurfum við m.a. að koma á einu verði á dreifingu raforku í landinu. Við þurfum að skapa frekari hvata til nýtingar innlendrar orku til matvælaframleiðslu, svo sem í garðyrkjunni. Við þurfum að skýra ábyrgð og skyldur sem fylgja eignarhaldi lands og hlunninda og að land verði í eigu landsmanna og koma auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Margt í umræðunni um orkupakka þrjú stenst enga skoðun en ég virði sjónarmið og áhyggjur þeirra sem vilja fara með ýtrustu gát í málum sem snerta ráðstöfun og nýtingu auðlinda landsins. Eftir að hafa kynnt mér þessi mál í heild og samhengi við aðra vinnu og stefnumótun mun ég styðja þessi mál. Samvinna er nú sem áður lykillinn að árangri við að bæta umgjörð orku- og auðlindamála hér á landi og í Evrópu.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að eltast við útúrsnúninga og ósannindi þingmannsins í garð annarra þingmanna, það er henni til minnkunar og engum öðrum. Ég vil athuga hvort þingmaðurinn hafi lesið frétt í Morgunblaðinu í dag frá Bretlandi af vef Financial News þar sem segir, með leyfi forseta: „Fram kemur á fréttavef breska viðskiptablaðsins Financial News að áform félagsins Atlantic SupeConnection um að leggja sæstreng fyrir raforku frá Íslandi til Bretlands hafi þegar uppfyllt kröfur sem gerðar séu í þeim efnum samkvæmt íslenskum lögum. Fram kemur enn fremur að það sem einkum vanti sé grænt ljós frá breskum stjórnvöldum.“ Hefur þingmaðurinn verið upplýstur um að þetta sé svona og að þeir aðilar bíði bara eftir samþykki í Bretlandi? Næsta spurning lýtur að því hvort þingmaðurinn hafi kynnt sér niðurstöðu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins gagnvart Noregi en Noregur sótti um undanþágu frá því að sæstrengirnir sem liggja frá landi út í borpallana þeirra féllu undir þriðja orkupakkann. Framkvæmdastjórnin komst að þeirri niðurstöðu að strengirnir sem liggja út í olíuborpallana falli undir þá tilskipun, jafnvel þótt þeir séu í efnahagslögsögu Noregs og á landgrunni Noregs. Ég spyr hv. þingmann hvort það passi við staðhæfingar þeirra þingmanna sem eru fylgjandi málinu og hafa bent á hafrétt eða eitthvað slíkt því til staðfestingar?  Í þriðja lagi spyr ég hvort þingmaðurinn sjái muninn á svokölluðu Belgíumáli þar sem belgísk stjórnvöld eru núna undir smásjánni og því að innleiða orkupakka þrjú hér með fyrirvara sem aldrei hefur verið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni andsvarið. Ég hef ekki lesið umrædda frétt á vef Morgunblaðsins en velti fyrir mér hvaða kröfur íslenskra laga er verið að vísa til. Þingmaðurinn gæti kannski upplýst það. Umhverfismat hefur í öllu falli ekki farið fram og það mun taka einhver ár komi til slíks í þessu samhengi sem og ýmislegt annað sem tengist hafréttarsáttmálanum. Það er alveg skýrt að orkupakkinn nær einungis yfir flutning, þar sem þingmaðurinn vísar til ákveðinna atriða, orku yfir landamæri. Auðvitað er flutningur orku og sala orku til norsku borpallanna með sama hætti og undir orkustofnun Noregs eins og flutningur orku innan lands er undir Orkustofnun Íslands. Að öðru leyti átta ég mig ekki á spurningu þingmannsins. Varðandi Belgíu hefur margoft verið farið yfir það í dag og í gær að þar er einfaldlega um að ræða að orkustofnunin í Belgíu, sú stofnun sem fer þar með sambærileg verkefni og íslenska orkustofnunin, hefur einfaldlega ekki þær heimildir sem stendur að hún skuli hafa samkvæmt belgísku innleiðingunni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Það er akkúrat rétt að Belgar innleiddu tilskipunina á rangan hátt. Það er nákvæmlega það sama og íslensk stjórnvöld virðast ætla að gera, innleiða þennan orkupakka í lög á rangan hátt. Hv. þingmaður ætti kannski að hlusta á það að aldrei áður í sögunni hefur verið innleitt með einhliða fyrirvara. Það hefur aldrei gerst áður að ríki taki einhliða fyrirvara við innleiðingu á löggjöf frá Evrópusambandinu. Þar af leiðandi getur ekki verið að innleiðingin sé rétt. Er hv. þingmaður að segja mér að ef við innleiðum með þessum hætti sé það rétt innleiðing? Í öðru lagi langar mig að spyrja þingmann: Ef það er þannig að tilskipun um þriðja orkupakkann gildi í efnahagslögsögu Noregs og landgrunni Noregs gildir hún þá ekki í efnahagslögsögu og landgrunni Íslands?

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi ekki komið fram í máli mínu áðan að það er ekki farið að vinna eftir orkupakka þrjú í Noregi þar sem við höfum ekki enn lokið afgreiðslu hans hér. Því er mjög erfitt að vísa til þess hvernig er verið að framkvæma hlutina þar. Það segir sig sjálft. 
             Ef ég fer aftur yfir í spurninguna um Belgíu þá hefur Belgía ekki styrkt valdheimildir belgíska raforkueftirlitsins þannig að það getur ekki tekið bindandi ákvarðanir gagnvart raforku- og gasfyrirtækjum heldur einungis lagt fram tillögur til stjórnvalda um að slíkar ákvarðanir verði teknar. 

Frú forseti. Ég er meðvitaður um hversu skammur tími er til stefnu og mun passa mig á því að tala ekki of lengi þótt ræður margra hv. þingmanna undanfarna tvo daga sýni kannski fram á að það hefði verið gott að hafa lengri tíma fyrir þessa umræðu um þriðja orkupakkann. Það hefur t.d. komið í ljós í umræðunni í dag að einhverjir þingmenn virðast ekki gera sér grein fyrir hvernig innleiðing EES-reglugerða virkar, hafa veifað hér frumvarpinu, einu frumvarpi af fjórum og finna bara ekkert í frumvarpinu til að hafa áhyggjur af. Þeir virðast einfaldlega ekki átta sig á því að þegar þingið er búið að veita ríkisstjórninni heimild til innleiðingar að fullu, eins og í þessu tilviki, verður evrópska regluverkið að lögum hér, ekki bara textinn í heimildinni til innleiðingar. Nei, það sem Evrópusambandið leggur upp með, þriðji orkupakkinn, verður að lögum hér. Mér finnst ótrúlegt að heyra núna á lokaspretti þessarar umræðu að það séu þingmenn sem gera sér ekki grein fyrir því hvernig innleiðing Evrópureglugerða virkar. Menn hafa sett út á að lesið sé of mikið í aðfaraorð þriðja orkupakkans en líta fram hjá því að Evrópuréttur er mjög drifinn áfram af markmiðum regluverksins, svoleiðis að reglurnar sem fylgja aðfaraorðunum eru túlkaðar í anda aðfaraorðanna. Það eru þau sem leggja línurnar um hvernig beri að túlka það sem á eftir kemur. Það veldur mér líka áhyggjum að háttvirtir alþingismenn, sumir hverjir, skuli í rauninni tala fyrir breytingu á því hvernig við nálgumst EES-samninginn og séu hættir að líta á þann samning sem samning fullvalda ríkja sem eiga að skila gagnkvæmri hagkvæmni fyrir alla aðila og séu farnir að nálgast EES-samninginn, og virðast ætla að gera það til framtíðar, á þann hátt að í honum felist boðvald yfir Íslandi. Og við skulum ekki dirfast að efast um það vald, ekki einu sinni leyfa okkur að nýta ákvæði samningsins til að fá úrlausn okkar mála, ákvæði sem er skýrt skrifað inn í samninginn sjálfan. Nei, nú eigum við að vera svo hrædd um að vera rekin úr þessum samningi, hvernig sem það gengi fyrir sig, af því að enginn myndi vilja semja við okkur aftur, að við verðum bara að láta okkur hafa hvað sem er. Hvaða skilaboð er verið að senda til Evrópusambandsins og samstarfslanda okkar í ESA með slíku tali? Skilaboðin hljóta að vera þau að við munum bara láta okkur hafa nánast hvað sem er vegna þess að við erum orðin hrædd við að vera annars sagt upp ef við dirfumst að nýta greinar sem eru í samningnum. Það kom að vísu fram í umræðu í dag og í gær, bæði frá formanni Sjálfstæðisflokksins og varaformanni þess flokks, að þau teldu alveg ljóst að við hefðum þessa heimild samkvæmt samningnum og enga hættu á að það að nýta þá heimild myndi setja samninginn í uppnám, en töldu reyndar ekki tilefni til. Þá liggur alla vega fyrir af hálfu þessara forystumanna Sjálfstæðisflokksins að þeir gera sér grein fyrir því að þessi heimild er til staðar. Ef við nýtum hana ekki nú, í þessu stóra umdeilda máli, hvenær ætlum við þá að gera það? Ef við nýtum hana erum við að virkja greinina, þá erum við að halda henni gangandi, þá erum við að styrkja EES-samstarfið og sýna að í því felist ekki boðvald erlendra ríkja yfir Íslandi heldur möguleikinn á því að leita sátta þegar menn fá efasemdir um innleiðingar. Það hefur enn ekki tekist að útskýra hvers vegna við þurfum að innleiða, hvaða hagur liggi í því. Dregin hafa verið upp einhver leiktjöld um neytendavernd og slíkt, innflutt röksemdafærsla sem ekki hefur tekist að heimfæra á íslenskar aðstæður. Ekki hefur tekist að útskýra hvers vegna við getum ekki sent málið aftur í sameiginlegu EES-nefndina, hvers vegna við ættum ekki að gera það og raunar hafa, eins og ég gat um áðan, forystumenn Sjálfstæðisflokksins staðfest að það væri ekkert því til fyrirstöðu ef við vildum það. Margir hafa bent á Miðflokkinn og sagt að þessar miklu efasemdir og miklu umræður um þetta mál snerust einfaldlega um andstöðu Miðflokksins og einhver pólitísk útspil hans. Mér finnst að með slíku tali sé fólk sem það gerir að gera lítið úr félögum sínum í flokkum sínum og í rauninni að gera lítið úr þjóðinni því að andstaða við innleiðingu þessa þriðja orkupakka er víðtæk. Hún er ekki bara í þingflokki Miðflokksins. Hún er svo sannarlega í baklandi Sjálfstæðisflokksins, í baklandi Framsóknarflokksins, í baklandi Vinstri grænna og meðal kjósenda eða stuðningsmanna flokka eins og meira að segja Viðreisnar og Samfylkingarinnar, þar sem meiri hluti er á móti þessari innleiðingu. Svo leyfa menn sér að koma hér og halda því fram að þetta sé bara Miðflokkurinn að þyrla upp moldviðri og gefa þannig eigin félögum langt nef. Það hafa líka birst ótal raundæmi um áhrifin af því að innleiða þriðja orkupakkann í umræðunni á meðan á henni hefur staðið og reyndar fyrr. Landgrunnsmálið í Noregi er kannski einna nýjasta dæmið og fyrst hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir taldi það vera eitthvert efamál vegna þess að Norðmenn væru ekki búnir að innleiða pakkann af því að við værum ekki búin að klára það snýst þetta ekki um það. Þetta snýst einfaldlega um staðfestingu af hálfu Evrópusambandsins um að Norðmenn fái ekki undanþágu út á landgrunnið. Með öðrum orðum, orkupakki þrjú gildir fyrir landgrunnið ekki síður en annað og landgrunnsafsökunin varðandi sæstreng heldur fyrir vikið ekki velli. Evrópusambandið er í málaferlum við 12 ríki sambandsins vegna þess að þau hafa ekki fallist á að bjóða út orkuauðlindir, bjóða út virkjanir sem jafnvel ríkisfyrirtæki byggðu fyrir áratugum síðan - en menn líta fram hjá þessu. Hvað fælist í því ef slíkt yrði boðið út? Jú, uppbrot fyrirtækjanna, þar með talið stórra ríkisorkufyrirtækja. Fyrr í sumar stefndi Evrópusambandið Belgíu fyrir Evrópudómstólnum. Ég rakti þetta í fyrri ræðu svoleiðis að ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í það núna. Ég vil bara nota tækifærið í framhaldi af ræðu hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur til að benda á að það var alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði, þetta mál snerist m.a. um það að orkustofnunin í Belgíu hefði ekki fengið nógu mikið vald, ekki vald til að taka bindandi ákvarðanir í orkumálum landsins. Hvert var svar hæstv. fjármálaráðherra við þessu? Jú, þetta verður ekki vandamál í innleiðingunni hjá okkur vegna þess að við ætlum að veita íslenskan landsreglaranum Orkustofnun þetta vald. Með öðrum orðum, íslensk stjórnvöld ætla að standa sig betur en Belgía, vera þægari en Belgía í að gefa eftir lýðræðislegt vald til stofnunar sem tekur við boðum frá útlöndum, frá erlendum embættismönnum, og þannig ætlum við að uppfylla betur en landið þar sem höfuðstöðvar Evrópusambandsins eru til húsa. Menn hafa reynt að halda því fram að aðstæður séu á einhvern hátt ekki sambærilegar og að þetta þýði ekki að við gætum þurft að heimila lagningu sæstrengs þó að í belgíska málinu sé reyndar sérstaklega talað um tengingu milli landamæra og vald landsreglarans yfir því. En lítum þá á raundæmi aftur, lítum á Kýpur. Kýpur er eyja eins og Ísland, eins og menn þekkja. Nú er verið að tengja Kýpur við Grikkland með sæstreng - og hvernig gerist það? Jú, fjárfestar höfðu áhuga á að leggja þann sæstreng, einkaaðilar. Þeir tilkynntu ACER um áhuga sinn. Síðan þá hefur ACER jafnt og þétt skilað frá sér skýrslum um gang málsins og fylgst með því að Grikkland og Kýpur þvælist ekki fyrir verkefninu heldur fylgi leiðsögn þessarar sameiginlegu evrópsku stofnunar í málinu. Þau rök sem ég hef helst heyrt frá stuðningsmönnum málsins í dag eru þau að þetta sé búið að vera svo lengi í vinnslu, að við séum búin að hafa þetta hangandi of lengi yfir okkur og þess vegna verðum við að samþykkja. Ég fellst ekki á þann málflutning og bendi hinum sömu á að þetta mál klárast ekki á mánudaginn. Þótt umræðunni sé nú að ljúka eru áhrifin af innleiðingunni rétt að byrja verði þetta samþykkt á mánudag. Slík ákvörðun mun hafa eftirmála til langrar framtíðar.

Forseti. Ég hef verið hugsi yfir málflutningi hv. þingmanns og samflokksmanna hans og þessum ótal mörgu klukkustundum. Þetta er gamaldags stórkarlaleg hetjupólitík sem gengur út á það í sem fæstum orðum að hv. þingmaður hafi einn rétt fyrir sér og fólkið í kringum hann. Allir aðrir hafi rangt fyrir sér, sama hvaðan fólk kemur, hvort það eru sérfræðingar, hvort það eru kollegar hv. þingmanns inni á þingi eða hverjir sem það eru. Ég gef ekkert fyrir svona pólitík. Ekki neitt.  Mig langar að reyna að eiga orðastað um raunverulega hluti sem liggja undir í þeim þremur málum sem eru til umræðu í dag við hv. þingmann, ekki í einhverjum hliðarveruleika. Er hv. þingmaður á móti því að ekki verði ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis? Fyrsta spurning. Önnur spurning. Er hv. þingmaður á móti því að um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng, ef til komi, fari samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku? Er hv. þingmaður á móti því að Orkustofnun fái nýjar skyldur á sviði neytendaverndar og eftirlits með smásölu- og heildsölumarkaði?

Herra forseti. Ég er aldeilis ekki að halda því fram að ég hafi einn rétt fyrir mér. Öðru nær. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður missti af fyrri hluta ræðu minnar. Ég var einmitt að benda á það að þetta mál snýst ekki um mig einan, það snýst ekki um Miðflokkinn einan. Það snýst um afstöðu þjóðarinnar sem hefur efasemdir um þetta mál. Ég er ekki einn um það. Þingflokkur Miðflokksins er ekki einn um það. Meiri hluti stuðningsmanna Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs er sammála okkur í þingflokki Miðflokksins. Meiri hluti stuðningsmanna Framsóknarflokksins er það líka og svo sannarlega meiri hluti stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins. Og talandi um ósk hv. þingmanns um að ræða raunverulega hluti, það voru einmitt raunverulegir hlutir sem ég var að draga fram í ræðu minni og benda á staðreyndir. En svo ég svari spurningunum sem fyrir mig voru lagðar þá er ég að sjálfsögðu ekki þeirrar skoðunar að það ætti að leggja sæstreng án aðkomu Alþingis og ég er að sjálfsögðu ekki annarrar skoðunar en að slíkt þurfi að fara samkvæmt stefnu stjórnvalda, eins og reyndar er tilvikið nú þegar. Hvað varðar eftirlitsstofnunina Orkustofnun: Já, ég er ósammála því að hún fái vald með þeim hætti sem lagt er upp með hér. En þótt ég hafi verið sammála fyrri tveimur atriðunum sem hv. þingmaður nefndi þá bendi ég þó á að það að innleiða þriðja orkupakkann að fullu en ímynda sér svo að seinna sé hægt að ákveða, hvort sem er á Alþingi eða í þjóðaratkvæðagreiðslu, að fylgja ekki þriðja orkupakkanum, er í besta falli óskhyggja og afstaða sem enginn þingmaður ætti að leyfa sér að tala fyrir, svo fjarstæðukennt er það.

Forseti. Aftur erum við komin í hliðarveruleika hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Hversu margir sérfræðingar hafa einmitt talað um að hér sé verið að tryggja og búa þannig um hnútana að þetta haldi? Sérfræðingar sem hv. þingmaður vitnar aldrei til. Hann handvelur þá örfáu sérfræðinga sem hugnast honum og sýnir ekki einu sinni þann sóma að ávarpa hina og hrekja þeirra málflutning ef hann telur sig geta það, ég held hann telji sig nú geta hrakið nánast hvað sem er í þessari veröld. Það er ekki hægt, forseti, að draga aðra ályktun af orðum hv. þingmanns í svari við andsvari mínu hér en að hann sé að segja fullum fetum að það sé ekki í höndum Íslendinga hvort hér kemur sæstrengur eða ekki. Ég minnist þess að ýmsir þingmenn Miðflokksins hafa verið að reyna að hlaupa frá þeirri skoðun í umræðunni síðustu daga. Það er þá ágætt að formaður Miðflokksins láti það vera sinn lokapunkt í þessari umræðu að segja að það skipti engu máli hvað Íslendingum, íslenskum stjórnvöldum eða nokkrum öðrum hér á landi, finnist um lagningu sæstrengs. Við ráðum engu um það. Þetta, forseti, er dæmi um þennan hliðarveruleika sem ég neita að taka þátt í.

Herra forseti. Það er ekki nýtt að í stórum og umdeildum pólitískum málum skili sérfræðingar ólíkum álitum, hafi ólíka skoðun. Þá er það stjórnmálamanna að leggja mat á hlutina og gera það sem þeir telja rétt. En það er hins vegar sjaldgæft að menn búi við þann lúxus, ef svo má segja, á meðan þeir velta hlutunum fyrir sér, að staðreyndir málsins birtist þannig að það þurfi ekki lengur að velta því fyrir sér hvor hafi rétt fyrir sér, það sé einfaldlega sýnt fram á það, eins og ég hef rakið í fyrri ræðum, með fjölmörgum dæmum um hvernig þriðji orkupakkinn eftir innleiðingu virkar í raun og veru. Hvað varðar spurninguna um atkvæðagreiðslu á Alþingi og þess vegna þjóðaratkvæðagreiðslu, þá ítreka ég það sem ég sagði áðan: Að sjálfsögðu er þetta í okkar hendi. Við hefðum getað ákveðið hér á þinginu að uppfylla ekki kröfurnar um að heimila innflutning á hráu kjöti og ógerilsneyddum matvælum. En okkur var sagt að ef við gerðum það þá þyrftum við að greiða skaðabætur út í hið óendanlega. Þetta er sú staða sem nú er hugsanlega verið að setja Ísland í, taka sénsinn á að innleiða að fullu og ef raunveruleikinn birtist svo aftur skyndilega, eins og hann hefur gert í Belgíu og víðar, þá munum við einfaldlega neita að hlýða því sem við erum búin að samþykkja. Alþingi mun neita að fylgja þeim reglum sem það er búið að fallast á, búið að innleiða, að lögleiða. Það frelsar okkur ekki undan kröfu um skaðabætur og það styrkir svo sannarlega ekki stöðu okkar í EES-samstarfinu. Þeir sem tala hér mikið fyrir samskiptum ríkja, góðum viðskiptum og samskiptum við útlönd, ættu kannski umfram aðra að hafa varann á á mánudaginn og sýna að EES-samningurinn raunverulega virki til 

Virðulegur forseti. Það er með mikilli gleði sem ég stend hér upp og mæli fyrir síðasta málinu sem við munum afgreiða hér á þessu 149. þingi, sérstaklega eftir þá miklu umræðu sem skapast hefur um svokallaða orkupakka. Ég vil meina að hér sé um miklu meira spennandi, skemmtilegt og mikilvægt mál að ræða. Þetta er sem sagt nefndarálit okkar í meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, þ.e. skattlagningu tekna af höfundaréttindum. Tilefni þessa frumvarps sem fjármálaráðherra mælti fyrir síðasta vor er að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er tekið sérstaklega fram að huga skuli að breytingum á skattlagningu á tónlist, íslensku ritmáli og fjölmiðlum. Frumvarpið fékk góða umfjöllun hjá okkur í efnahags- og viðskiptanefnd og við fengum á fund okkar ýmsa aðila, m.a. frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, ríkisskattstjóra, Rithöfundasambandinu, Myndstefi, STEF og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Auk þess fengum við umsagnir frá fleiri aðilum, minnisblöð frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og ríkisskattstjóra aukalega. Alþýðusamband Íslands og fleiri sendu okkur umsagnir. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um tekjuskatt annars vegar og lögum um staðgreiðsluskatt á fjármagnstekjum hins vegar. Í breytingunum felst að greiðslur til einstaklinga sem rétthafa höfundaréttinda frá viðurkenndum rétthafasamtökum skuli teljast til fjármagnstekna án nokkurs frádráttar og að slíkar greiðslur verði staðgreiðsluskyldar samkvæmt lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Það skapaðist mikil umræða um þetta í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og meiri hlutinn var alla vega sammála því að ástæða væri til að bregðast við en við umfjöllun nefndarinnar skapaðist töluverð gagnrýni á að samkynja greiðslur yrðu skattlagðar á mismunandi hátt eftir því hvort rétthafar fengju þær greiðslur frá viðurkenndum rétthafasamtökum eða ekki. Þá komu fram sjónarmið um að slík framkvæmd myndi stangast á við grundvallarreglur um jafnræði og neikvætt félagafrelsi. Í minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytisins til nefndarinnar, eftir að við óskuðum eftir því, er gerð tillaga að breyttu orðalagi og ákvað nefndin að breyta frumvarpinu í þá veru að skilyrðið um að greiðslur komi frá viðurkenndum rétthafasamtökum verði fellt brott. Þannig fellst meiri hlutinn á þá tillögu sem er að finna í minnisblaðinu og leggur til að gildissvið frumvarpsins nái til greiðslna til höfunda eða annarra einstaklinga sem rétthafa vegna síðari afnota eftir að verk, samkvæmt 1. gr. höfundalaga, nr. 73/1972, hefur verið gert aðgengilegt almenningi, birt eða gefið út, samanber 2. og 3. gr. sömu laga. Svo að ég skýri þetta enn frekar leggur meiri hlutinn áherslu á að gildissvið frumvarpsins nái eingöngu til greiðslna af verki í skilningi 1. gr. höfundalaga og jafnframt eingöngu að því gefnu að verkið hafi verið gert aðgengilegt almenningi í skilningi 3.–5. mgr. 2. gr. sömu laga eða þá að það sé gefið út samkvæmt höfundaréttarlögunum eins og það er skilgreint í 3. gr. þeirra laga. Með orðunum „vegna síðari afnota“ er ætlunin að afmarka gildissvið frumvarpsins, annars vegar við tekjur sem falla til eftir að verk er gert aðgengilegt, birt eða gefið út, og hins vegar við tekjur sem skapast vegna afnota en ekki tekjur af sölu eintaka eða öðru því líku. Með frumvarpinu var ekki ætlunin að hrófla við þeirri meginreglu að greiðslur vegna sölu á verkum sem jafna má við hverja aðra vörusölu, svo sem sölu á útgáfurétti, bókum, tónlist, myndverkum, aðgöngumiðum á listviðburði og öðru slíku, teldust til almennra tekna viðkomandi. Hið sama á við verði breytingartillaga meiri hlutans samþykkt. Sem dæmi má nefna að endurútgáfa bókar telst samkvæmt skilningi meiri hlutans til vörusölu og heyrir því ekki undir gildissvið frumvarpsins. Hið sama á við um kaup á lagi til afspilunar og aðrar beinar tekjur af seldum eintökum. Aftur á móti falla óbeinar tekjur af nýtingu á verki undir gildissvið þess, svo sem á við um tekjur vegna flutnings verks í útvarpi eða tónverks í leiksýningu, tekjur vegna notkunar listaverks á tækifæriskort, tekjur vegna upplestrar úr útgefnu bókmenntaverki o.s.frv. Loks er rétt að taka fram að gildissvið frumvarpsins nær eingöngu til tekna einstaklinga sem rétthafa utan atvinnurekstrar en ekki til tekna lögaðila eða sjálfstætt starfandi aðila. Þar sem þær tekjur sem heyra undir frumvarpið teljast til eignatekna eftir gildistöku þess er allur frádráttur á móti þeim óheimill, líkt og tekið er fram í 1. gr. Í minnisblaði ríkisskattstjóra til nefndarinnar er lagt til að sérstaklega verði tekið fram að ráðherra sé heimilt að setja reglugerð um nánari útfærslu á skattlagningu tekna af höfundaréttindum. Meiri hlutinn telur að heimild til setningar slíkrar reglugerðar rúmist innan ákvæðis 1. mgr. 121. gr. laga um tekjuskatt og hvetur til þess að hún verði nýtt til að skýra nánari atriði um útfærslu skattlagningarinnar innan marka laganna. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með breytingartillögu sem liggur frammi með nefndaráliti þessu. Undir nefndarálitið skrifar Óli Björn Kárason formaður, Bryndís Haraldsdóttir framsögumaður, Njáll Trausti Friðbertsson, Ólafur Þór Gunnarsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Willum Þór Þórsson. Svo að ég orði þetta meira á mannamáli en stendur í nefndarálitinu og textanum erum við í raun að fallast á það, sem oft hefur verið rætt í þessum geira, að það að skapa listaverk sé sambærilegt uppbyggingu annarra eigna og þar af leiðir að fyrir afnot af slíku verki greiðist fjármagnstekjuskattur, sambærilegt og ef viðkomandi byggir hús og leigir út íbúðirnar, þá greiðist af því sama skattprósenta og fjármagnstekjuskatturinn. Með þessu hyggjumst við vera að koma til móts við og hvetja enn frekar til skapandi greina. Þrátt fyrir að í upphaflega frumvarpinu sé tilgreint að áhrifin geti verið tekjutap fyrir ríkissjóð og þá líka tekjutap fyrir sveitarfélögin og það er ástæða til að geta þess að þær athugasemdir sem Samband íslenskra sveitarfélaga kom fram með við umfjöllunina, eins og Samband íslenskra sveitarfélaga er vant að gera og á að gera, huga að hagsmununum, held ég að engu að síður, það var alla vega mat okkar margra, að þetta geti á endanum leitt til þess að tekjurnar aukist. Þetta gefur ákveðið samkeppnisforskot fyrir Ísland, fyrir þá sem eru að gera góða hluti á sviði lista og menningar, að hvetja þá enn frekar til að hafa skattalegt lögheimili á Íslandi og skila skatttekjum til íslenska ríkissjóðsins. Við teljum þetta vera í fullu samræmi við þá mikilvægu áherslu sem felst í því að styðja við skapandi greinar og ýta undir listsköpun og menningu hér á landi. Við leggjum því til að frumvarpið verði samþykkt svo breytt eins og lagt er til í nefndarálitinu.