Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég verð að segja það, að mér finnst afgreiðsla þessa máls hjá menntmn. mjög leiðinleg og fyrirhyggjulaus og hefði satt að segja átt von á, að mál sem þetta yrði tekið til nánari athugunar hjá hv. nefnd. Við 1. umr. þessa máls minntist ég nokkrum orðum á, að það væri ástæða til þess, að Alþingi tæki ákvörðun um, hvað gera ætti við gamla menntaskólahúsið. Það er vitað mál, að frá skólans sjónarmiði er ekkert sem ýtir undir það að hafa hann áfram hér niðri í miðbænum. Þetta er tilfinningamál gamalla stúdenta og kom sérstaklega skýrt fram í sambandi við 100 ára afmæli skólans, og þessari stefnu, að hafa húsið áfram sem skólahús eða sem klúbbhús stúdenta eða því um líkt hefur skapazt mikið fylgi. Úr því að þarna er ekki um skólasjónarmið að ræða, þá er önnur stofnun, sem á meiri rétt á þessu húsi, og það er Alþingi. Þarna kom Alþingi saman fyrir 104 árum og áður en húsið var tekið í notkun sem skólahús. Við menntaskólahúsið eru tengdar margar endurminningar úr frelsisbaráttu þjóðarinnar. Þar fór þjóðfundurinn fram, og þar starfaði Jón Sigurðsson. Ég álít því, að Alþingi eigi að taka þetta hús til sinna nota, þegar það verður ekki notað lengur sem menntaskóli. Nú væri ekkert í veginum með þetta, ef ekki væri búið að taka þá ákvörðun að byggja þarna menntaskóla. Þess vegna er það, að ákvæðið í 1. gr. frv.: „vegna bygginga fyrir Menntaskólann í Reykjavík“, hefur enga þýðingu nema þá, að það kemur í veg fyrir, að Alþingi fái húsið. Ef þetta væri fellt niður, stæði opin leið hvort heldur til þess að hafa þarna menntaskóla, ef það yrði talið heppilegt, eða til þess að Alþingi fái húsið. Það nær því engri átt að hafa þessi ákvæði þarna, enda hafa engin rök verið færð fyrir því að hafa þau, heldur hefur málið verið sótt af hinu mesta offorsi og skammsýni. Ég tel því, að Alþingi ætti að samþykkja brtt. hv. 6. þm. Reykv. um að fella þessi orð: „vegna bygginga fyrir Menntaskólann í Reykjavík“, burt úr 1. gr. frv. Þá eru báðir möguleikarnir opnir til ráðstöfunar síðar í ró og næði.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson). Herra forseti. Þegar lögin um eignakönnun voru samþ. á Alþingi, var það fyrirheit gefið, að nokkur hluti þess fjár, sem inn kæmi vegna eignakönnunarinnar, skyldi lagður í hlutatryggingasjóð bátaútvegsins. Það má því segja, að loforð frá því opinbera sé fyrir hendi um að beita sér fyrir þessari sjóðstofnun. Ríkisstjórnin lagði svo fyrir nokkru fram frv. um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins, og kemur það hingað frá hv. Ed., þar sem það hefur tekið talsverðum breytingum frá því, sem var, þegar nefndin, er undirbjó það, skilaði því frá sér. Það hefur komið í ljós undanfarið, að hagur bátaútvegsins er mjög misjafn frá ári til árs, og nú síðustu ár hefur hagur hans verið mjög slæmur, svo að rækilega hefur þar þurft að hlaupa undir bagga. Með l. um hlutatryggingasjóð er ætlunin að setja á stofn öflugan sjóð, sem tekið geti af slík skakkaföll, þegar illa árar. Ber því brýna nauðsyn til, að sjóðstofnun þessi megi bæði fljótt og vel takast. Ég skal ekki fara út í það, hvort frv. uppfylli allar vonir útvegsmanna, en að því er þó stefnt með frv., að sjóðurinn megi koma þeim að sem mestu gagni. Við afgreiðslu málsins í sjútvn. kom í ljós, að einn nm., hv. 5. þm. Reykv., telur frv. svo úr lagi fært í Ed., að hann treystir sér ekki til að fylgja því. Hv. þm. Siglf. skilar séráliti, en við þrír, hv. 2. þm. N-M., hv. þm. Borgf. og ég, leggjum til eftir atvikum, að frv. verði samþ. í því formi, sem það kom frá hv. Ed., því að leggja verður megináherzlu á, að málið nái fram að ganga á þessu þingi. Einn okkar, hv. 2. þm. N–M., hefur þó skrifað undir nál. með fyrirvara og hefur flutt brtt. á þskj. 769, þar sem hann leggur til, að tekjur sjóðsins verði 1% af óskiptum vertíðarafla bátaflotans, sem stundar tryggingarskyldar veiðar, í stað þess, að nú er í frv. gert ráð fyrir 1/2% útflutningsgjaldi af öllum útfluttum sjávarafurðum öðrum en þeim, sem koma frá botnvörpuskipum, selveiðum og hvalveiðum, og svo framlag úr ríkissjóði á móti þessu. Ég tel till. hv. þm. að ýmsu leyti eiga rétt á sér, en tel þó af fenginni reynslu, að innheimta gjaldsins eftir brtt. hv. þm. yrði allt of erfið og tekjuöflun sjóðsins þannig stefnt í óefni. Um innheimtuna til sjóðsins hefur hv. þm. Siglf. einnig flutt brtt. við 9. gr., að 2. tölul. orðist svo, að fyrir framlag ríkissjóðs komi 1/2% innflutningsgjald af verðmæti allra innfluttra vara, hverju nafni sem nefnast. Skal gjald þetta reiknast af verði vörunnar á sama hátt og önnur innflutningsgjöld, og má ekki bæta því við söluverð varanna innanlands. Nú er það svo, að við höfum bæði á þessu þingi og áður ákveðið allmikil innflutningsgjöld, svo að sú skoðun hefur við full rök að styðjast, að þar sé nógu mikið ásett. Enn fremur er svo á liðið þingtíma, að stór hætta er á, að frv. nái ekki fram að ganga, ef brtt. við það eru nú samþ. Það eru því eindregin tilmæli mín, að frv. verði samþ. eins og það kom frá Ed., enda þótt ég telji, að betur hefði þurft að athuga það í n., en til þess vannst því miður ekki tími.



Herra forseti. Hv. þm. Siglf. gat ekki mætt á þessum fundi og bað mig að segja nokkur orð um brtt. á þskj. 765. Þær brtt. eru í fyrsta lagi við 5. gr., um að niður falli málsliðurinn: „Vanræksla á tilkynningu varðar réttindamissi til bótagreiðslu úr sjóðnum.“ Það virðist vissulega helzt til strangt í farið, ef skip breytir um veiðiaðferð og tilkynnir það ekki, að það valdi réttindamissi, og ættu hv. þm. að geta fallizt á þessa breytingu. Aðalbrtt. er þó við 9. gr., og hefur hv. þm. Ísaf. þegar gert hana að umtalsefni, það er að segja, að í stað ríkissjóðsframlagsins komi 1/2% innflutningsgjald af verðmæti allra innfluttra vara. Það er vitanlegt, að sá gjaldeyrir, sem sjávarútvegurinn aflar, er með ráðstöfunum fjárhagsráðs tekinn og afhentur innflytjendum, þ.e. kaupmönnum og S.Í.S., og reynslan hefur sýnt, að verzlunin græðir, þegar útvegurinn tapar. Það er því óréttmætt að leggja gjöldin á þann aðilann, sem verst stendur að vígi, en láta heildsalana halda áfram að græða á hans kostnað. Þessi till. hefur því við full rök að styðjast, og vona ég, að hv. d. samþ. hana.



Herra forseti. Eins og hv. þm. Ísaf. tók fram, þá vorum við þrír nm. í sjútvn. sammála um að afgreiða þetta frv., enda hafði hæstv. ríkisstj. lofað, að lög skyldu sett, er tryggt gætu að einhverju leyti hag bátaútvegsins í framtíðinni. Ég sá mér þó ekki annað fært en að bera fram brtt. við frv., eins og það nú kemur frá hv. Ed., og er þá fyrst að geta þess, að ég legg áherzlu á, að tekjuöflunin skv. 9. gr. verði færð í hið upphaflega horf, eða 1% af óskiptum afla. Nú er hins vegar gert ráð fyrir að taka 1/2% af útflutningsverðmæti aflans og svo framlag ríkissjóðs til jafns á móti. Með þessu er sýnt, að tekjuöflunin til sjóðsins er stórlega skert, og verða tekjurnar miðað við vertíðina s.l. sumar ekki nema 2 millj. kr., en skv. brtt. mínum yrðu þær yfir 3 millj. kr. Hins vegar má segja, að það sé einnig ekki nógu mikið, því að talið er, að árleg tekjuöflun sjóðsins megi ekki vera undir 4 millj. kr. Varðandi það, sem hv. þm. Ísaf. sagði, að ef brtt. mínar yrðu samþ., þá yrði innheimtan allt of erfið, þá sé ég ekki, að það hafi við svo mikil rök að styðjast. Aflinn er annaðhvort hraðfrystur eða verkaður sem saltfiskur, og ef hann er hraðfrystur, þá geta hraðfrystihúsin haldið eftir hinum ákveðna hundraðshluta, en ef hann er saltaður, þá má í gegnum S.Í.F. innheimta gjaldið, eins og nú eru innheimt ýmis gjöld, er á útgerðinni hvíla. Því held ég, að ekkert það hafi fram komið, sem telja megi ástæðu til þess, að brtt. mínar verði felldar. Um brtt. hv. þm. Siglf. fjölyrði ég ekki, en get ekki fallizt á þær. Hvað það snertir að afla sjóðnum tekna með álagi á verzlunarstéttina, þá tel ég það fjarstæðu. Sá tími er liðinn, að þessi atvinnugrein sé svo arðsöm, að ekki megi vel á halda, ef hún á að ganga hallalítið eða hallalaust. Og ég tel ekkert réttlæti í að rökstyðja þetta með því, að verzlunarstéttin fái þann gjaldeyri, sem sjómennirnir afla. Það mætti þá færa þetta gjald yfir á neytendur almennt, því að þeirra vegna er gjaldeyrinum eytt. Till. hv. þm. Siglf. er því hreinasta fjarstæða, hvernig sem á hana er litið. Eins og frv. er nú, með 1/2% gjaldi af afla bátaflotans, þá verður útkoman sú, að tekjur af því verða ekki nema um 1 milljón og með jöfnu framlagi ríkissjóðs um 2 milljónir. Með svo litlu fé kemur sjóðurinn ekki til með að geta rækt sitt hlutverk. Hins vegar mundi hann ná tilgangi sínum, ef till. mín væri samþ. Hin till. á þskj. 769 er minna virði. Brtt. við 10. gr. er meira leiðrétting. Ég geng út frá, að átt hafi að miða við verðmæti meðalafla, þegar um uppbót úr sjóðnum væri að ræða. Það er allt annað t.d., hvort veiddur er koli eða annar fiskur, sem ekki er nærri jafnverðmætur. Ég legg því til, að í staðinn fyrir orðið „meðalafla“ í 10. gr. komi „verðmæti meðalafla“. Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar. Ég hef enga tilhneigingu til málþófs um þetta efni, þar sem fáir dagar eru nú þar til þingi skal slíta og ég veit, að hæstv. ríkisstj. vill hraða þessu máli af þeim ástæðum.



Herra forseti. Ég vil þakka n. afgreiðslu þessa máls og vil taka undir það með hv. frsm. og 2. þm. N-M., að ríkisstj. er það mikið í mun, að málið nái fram að ganga, og vildi mega vænta þess, að brtt., sem ætla mætti, að illa yrði tekið í Ed., yrðu ekki samþ. í þessari hv. deild. Það er hart að vísu, að mæla á móti 1. brtt. hv. þm. N-M., því að það, sem hún fjallar um, var einmitt orðað þannig í frv. eins og ég lagði það fyrir Alþ. En hætt er við, að brtt. yrði ekki vel tekið í Ed. Ég fellst á ýmislegt af rökum hv. þm. NM. í hans mjög svo skynsamlegu ræðu. Og að því er snertir hina brtt. hans, þá tel ég hana nauðsynlega. - Að öðru leyti vil ég ekki blanda mér inn í deilur um málið, en tel nauðsynlegt, að frv. verði staðfest af Alþ. nú; og það er eins og hv. þm. Ísaf. sagði, að hvernig sem frv. yrði afgreitt, er ósköp líklegt, að það mundi ekki líða á löngu, unz um það þyrfti að bæta að nýju hvort sem væri. Sigurður Kristjánsson: Herra forseti. Ég get tekið undir það, sem hv. frsm. sagði í upphafi, að mál þetta hlýtur að fara til endurskoðunar mjög fljótlega. Það er venjulega svo, þegar um alger nýmæli er að ræða. Hins vegar get ég ekki stillt mig um að láta í ljós þá skoðun mína, sem án alls vafa er rétt, að frv. þetta hefur ekki neina þýðingu til bjargar útveginum. Ég er ekki svo mikið barn, að ég láti mér detta í hug, að þetta tryggi aflahlutinn. Ég veit ekki betur en við höfum alltaf verið að baksa við þetta og hæstv. ríkisstj. hlaupið undir bagga með að bjarga lágum hlutum sjómannanna og aldrei mælt í minni upphæðum en 5 – 7 – 10 millj. króna. Og svo á að fara að stofna hér sjóð í þessu skyni upp á 2 millj.! Ég man, að fyrir mörgum árum - í gamla stríðinu - kom maður að máli við mig og sagði mér, að hann ætlaði til útlanda að kaupa skip, og bað mig um eina krónu. Mér finnst þetta hliðstætt. Eins og ég sagði, þá hefur aldrei þurft að verja minna fé í þessu skyni en 5 millj., en nú eiga allt í einu að duga 2 millj. Ég verð að segja, að mig alveg undrar þetta. Er ekki betra að láta þetta kyrrt liggja heldur en að gera sig að undri með slíkum samþykktum? Þegar hæstv. fjmrh. var að undirbúa þetta frv., var ég kallaður til ásamt öðrum, og gerðum við þá ráð fyrir 6 millj. Við vorum ekki í neinum vafa um, að það væri helzt til lágt, og heyrðum það líka frá útvegsmönnum, að þeir mundu blása á það og telja það einskis virði. Nú er sem sagt gert ráð fyrir 2 millj. En það er þó kannske ekki aðalatriðið, heldur hitt, að það er komið út af tryggingagrundvellinum og yfir á styrkjagrundvöllinn. Menn eru nú orðnir svo ruglaðir af styrkjapólitíkinni, sem rekin er á öllum sviðum, að menn gera ekki lengur neinn mun á þessu tvennu. Ég hef nú haft kynni af þessu máli áður. Fyrir rúmum 10 árum flutti ég frv. um aflatryggingar á 3–4 þingum, en þeim var alltaf komið fyrir kattarnef með undirhyggju, enda þótt vinsamlega væri á þeim tekið. Hér voru þá flokkar á þingi, sem ekki báru hlýjan hug til útvegsins, og galt frv. þess. Nú þýðir ekki að sakast um orðinn hlut, en ef Alþ. hefði þá litið ópólitískt á þetta mál, þá væri nú til sjóður í þessu skyni, sem næmi sjálfsagt meiru en 10 millj. kr. Þessi frv. mín voru byggð á tryggingagrundvellinum, og ég heyrði því aldrei hnekkt af neinum, að það væri rétt og eðlilegt, en hugsunin er þar sú, að þeir, sem tryggðir eru, leggi sjálfir eitthvað af mörkum. Þegar nú á að afla teknanna frá allt öðrum en þeim, sem á að tryggja, er komið yfir á styrkjagrundvöllinn, og yfir á hann á að fara hér nú. Það er árangurinn af hugsunarhætti, sem Alþ. hefur mjög stuðlað að, að skapa, að stéttirnar eigi ekki að tryggja sig sjálfar, heldur eigi aðrir að sjá fyrir þeim. Það hefur verið unnið fast og skipulega að því að drepa áhuga manna fyrir því að bjargast upp á eigin spýtur. Það er ekkert sérstakt fyrir útgerðina, það er svo alls staðar. Þegar ríkisstj. tók ábyrgð á sölu sjávarafurða og tryggði mönnum hærra verð en vonir stóðu til, að þær yrðu seldar fyrir, þá var numinn burtu allur áhugi hjá þeim, sem sjóinn stunduðu, til þess að ná hærra verði. Áður var það aðaláhugamál útgerðarmanna og skipshafnar, hvaða verð yrði unnt að fá fyrir vöruna. Nú er þessi áhugi tekinn burt. Svo komu kauptryggingarnar. Útgerðarmaðurinn á að nafninu til að ábyrgjast kaupið, en reyndin er sú, að ríkissjóði blæðir. Og með þessu móti er líka í burtu numið mikið af áhuga sjómannanna fyrir því að afla sem bezt. Þá hangir eitt eftir. Það er áhugi útgerðarmannanna sjálfra. Með þessu á nú svo að taka þann áhuga frá þeim að verulegu leyti. Hann á að fá tryggingu fyrir hlut, en leggur ekkert fram. Þeir, sem eiga að borga brúsann, eru fyrst og fremst þeir, sem kaupa útflutningsvöruna, og svo auðvitað hinn þrautpíndi ríkiskassi. Hér er sem sagt algerlega vikið frá tryggingagrundvellinum og yfir á styrkjagrundvöllinn. Það er nú ekki þýðingarlaust atriði, hvernig fer um kauptrygginguna. Það fór ég aldrei dult með, að ég áleit, að hlutatryggingin ætti að koma í stað kauptryggingarinnar. Nú á hún að haldast. En hver borgar svo kauptrygginguna? Útgerðarmenn, ef vel aflast, en ef illa fer, þá ríkissjóður, þessi sami brunnur, sem allir halda, að hægt sé að ausa endalaust úr. Ég hef nú ekki tíma til þess að fara nánar út í þetta mál. Ég neitaði að vera með um afgreiðslu þessa máls, þegar ég sá, hvernig fara skyldi út af tryggingagrundvellinum og sjóðstofnunin var ekki annað en hégómi. Það kom, þetta frv., frá sjútvn. Ed. eins og rifið ræksni. Af því að ég tel stigið spor í rétta átt með brtt. hv. 2. þm. N-M. um að taka framlagið af óskiptum afla, mun ég greiða henni atkvæði mitt. Um nál. hv. minni hl. ræði ég hér ekki, þar sem hv. þm. Siglf. er ekki viðstaddur, enda þótt hann gæfi tilefni til gagnrýni. Frv. mun ég ekki greiða atkv., því að ég tel það einskis virði í þessu formi, en ég mun greiða atkv. með brtt. á þskj. 769.



Ég sé ekki ástæðu til að fara út í þann reiðilestur, sem hv. 5. þm. Reykv. hafði hér í frammi. Ég hef ekki útbúið þetta frv. né verið kvaddur þar til ráða. Það er að vísu satt, að ekki er líklegt, að það fullnægi allra þörf, ef mikil óhöpp steðja að. Hins vegar er sjóðurinn alls ekki mjög litill á okkar mælikvarða, þar sem Alþ. kemur til með að leggja fram um 5 millj. til að stofna hann og tekjur verða um 3 millj., en það verða alls 8 millj. eftir eitt ár. Þótt ég hefði talið betra, ef Alþ. hefði séð sér fært að vera stórtækara, þá tel ég þetta þó ekki einskis virði. Ég vil svo segja út af ummælum hv. 2. þm. N-M. um gjaldið af óskiptum afla, að það er rangt, að útflutningsgjaldið komi hvorki niður á útgerðarmönnum né sjómönnum; það gerir það, og ég tel rangt það, sem hv. 5. þm. Reykv. heldur fram, að málið sé komið út af tryggingagrundvelli og yfir á styrkjagrundvöll. Það er gert ráð fyrir, að þetta fé komi frá sjávarútveginum og ríkið leggi svo á móti, svipað og er í sambandi við almannatryggingarnar. Menn eru nokkurn veginn sammála um gjaldið, hins vegar greinir á um leiðir, þó að ég telji, að það sé nokkuð sama, hvor leiðin er valin. - Ég skal svo ekki fjölyrða um málið nú, en vil að lokum taka það fram, að ég tel, að 5. þm. Reykv. sé á rangri leið með sín stóryrði.



Ég ætla með örfáum orðum að svara hv. þm. Ísaf. Mér skildist, að þessi hv. þm. vildi telja það rangt hjá mér, að útflutningsgjaldið, þetta háa prósent eins og það er hugsað nú, kæmi ekki niður á útgerðinni. Ég held, að hér sé um mikinn misskilning að ræða hjá þm., því að það hlýtur að fara svo, meðan ábyrgðarverðið er í gildi, að sjómenn hljóta að krefjast fullrar greiðslu á því opinbera verði, sem ákveðið er, og skilst mér þá, að ekki geti hjá því farið, að hraðfrystihúsin verði að taka á sig þennan frádrátt og þar af leiðandi bera uppi þetta háa prósent. Hins vegar kemur þetta, eins og ég sagði, niður á fiskeigendum sjálfum, þegar um saltfisk er að ræða. Ég benti á, að hér er um misræmi að ræða, þar sem í sumum tilfellum eru það útgerðarmenn og sjómenn, sem bæru uppi gjaldið, en í öðrum tilfellum aðrir aðilar. - Hv. þm. vildi halda fram, að ef samþ. yrði till. mín um 1% af óskiptum afla, mundi það verða meira gjald, en ef tekið yrði 1/2% af útflutningsverðinu. Ég held, að ástæðulaust sé að óttast slíkt, því að það geta ekki verið neinar deilur um það, að ef greiða á 1% af óskiptum afla, eru það sjómenn og útgerðarmenn, sem bera þetta gjald uppi og hlutfallslega við það, sem þeim ber af aflanum. Hv. þm. talaði um, að það mundi valda miklum erfiðleikum að innheimta gjaldið á þann hátt, sem ég legg til, og taldi, að ástæðan fyrir þessari till. mundi vera ókunnugleiki minn í þessum efnum. Ég skal ekki bera saman kunnugleika okkar hv. þm. Ísaf. á sjávarútvegsmálum. Ég viðurkenni, að hann mun vera meiri til staðar hjá honum en mér. En ég vil leyfa mér að benda honum á, að það eru fleiri, sem hafa komið við þessa sögu en ég. Ég er hér að taka upp till., sem er sett inn í stjfrv. af mönnum, sem ég vænti, að hafi eins mikið vit á þessu og hv. þm. Ísaf. og ég geri ráð fyrir, að hafi haft góðan tíma til þess að athuga þetta mál. Ég vil því ekki fallast á, að þetta séu góð rök gegn till. minni. Þetta vildi ég segja. Ég skal svo ekki tefja tímann meir né vekja neinar deilur í þessu máli.



Eins og grg. ber með sér, réðst fiskimálanefnd í það 1945 að reisa fiskvinnslustöð hér í Rvík, sem hlotið hefur nafnið Fiskiðjuver ríkisins. Kostnaðurinn við að reisa þetta er orðinn nálega 7 millj. kr. eða 6 millj. 850 þús., og á þessu fyrirtæki hvíla stofnlán, sem nema ofurlítið hærri upphæð, eða 7.153 þús. króna, og er þó ekki búið að ganga frá þessu fyrirtæki eins og fyrirhugað er, og er í þessu frv. veitt heimild til þess að taka lán með ábyrgð ríkisstj., allt að 1.200.000 kr., til þess að fullgera fiskiðjuverið og auk þess að ábyrgjast sem rekstrarlán allt að milljón króna. Þetta fyrirtæki var fyrst rekið á vegum fiskimálanefndar í 2 ár, og liggja fyrir hér í grg. niðurstöðutölur um rekstur þess fyrir árið 1947 svo og 1948, og hefur halli orðið á rekstrinum bæði árin: 1947 var hann 289 þús., en árið 1948 var hann nokkru minni, eða 106 þús. kr., og er gerð grein fyrir þessu í grg. frv. Það er að því vikið, að þetta eigi rót sína að rekja til þess fyrst, að fyrirtækið hafi ekki verið fullbúið og ein eða fleiri starfsgreinar því orðið að liggja niðri. En eins og yfirlitið ber með sér, hefur útkoman orðið allóhagstæð. Þegar fiskimálanefnd réðst í þessar framkvæmdir, var það ekki gert með samþykki Alþ., heldur var það gert með almennri heimild í lögum, og hefur þáv. ráðh., sem fór með þessi mál 1945, gefið samþykki sitt til þess. Ég skal ekki fara að deila um það hér, hvort sú heimild hefur verið hyggileg, enda er það þýðingarlaust úr því sem komið er. En aðalviðfangsefnið var ekki að stofna þetta fyrirtæki, heldur var það að veita stuðning þessum málum. Það var aðaltilgangur löggjafarinnar. En þar sem ekki hafa verið sett nein lög um þetta fyrirtæki, heldur má segja, að rekstur þess hafi verið utan við lög og rétt, þá þykir sjútvn. nauðsynlegt, að slík lög séu sett, auk þess sem þar er tekin upp heimild til þess að selja þetta fyrirtæki, ef það þykir hagkvæmara fyrir ríkið. Ég get lýst því yfir fyrir hönd okkar þriggja nm., hv. 2. þm. N–M. (HÁ) og hv. 5. þm. Reykv. (SK), að við fyrir okkar leyti erum því samþykkir, að þetta fyrirtæki verði selt; og leggjum áherzlu á þetta ákvæði frv. En okkur finnst vera skorinn of þröngur stakkur í 10. gr. og þar vera of einskorðað, hverjum fyrirtækið sé selt, og þess vegna viljum við rýmka þessa heimild og flytjum um það brtt. á þskj. 717. Ég vil taka það fram, að þó að hv. þm. Ísaf. (FJ) og hv. þm. Siglf. hafi skrifað undir þetta með fyrirvara, þá er ekki ágreiningur um þessa brtt. út af fyrir sig, ef ákvæðið verður látið standa. Mér þykir ekki ástæða til þess að fara um þetta fleiri orðum. Það er eðlilegt, að sett verði lög um þetta, en ég vil aðeins endurtaka það um afstöðu okkar þriggja nm., að við erum því samþykkir að fyrirtækið sé selt og ríkisstj. noti sér heimild til þess, ef viðunandi verð fæst.



Herra forseti. Ég álít, að 10. gr. þessa frv. sé mjög varhugaverð, einnig þó að brtt. sú, er sjútvn. leggur til, verði samþ. Það er dálítið varhugaverð aðferð að heimila ríkisstj. að selja eignir sínar án þess að það sé nokkuð nánar til tekið, hverjum sé selt og fyrir hvaða verð. Og það eru ekki miklar takmarkanir á því, hverjum selja megi, því að það þarf ekki nema 3–4 fyrirtæki, og þá er komin heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja fyrirtækið til þessa hrings, sem getur komið til með að hafa mikið vald yfir smábátaútvegsmönnum hér um slóðir. Mér finnst, að fiskiðjuverið eigi að komast í þá aðstöðu, eins og t.d. síldarverksmiðjurnar, að gengið sé út frá því, að það sé ekki selt. Það er álit margra, að ef Síldarverksmiðjur ríkisins væru ekki, þá mundu smábátaútvegsmenn ekki gera út, vegna þess að þá væru þeir svo háðir eigendum síldarverksmiðjanna. Þess vegna er það mjög varhugavert að setja þessa heimild í l. Við erum hér alltaf að semja l. um sölu þjóðjarða, sölu landspildna, og það þarf þá alltaf að fara í gegnum 6 umr. áður en það er gert, svo að þm. geta þar haft hönd í bagga með sölunni, en þá finnst mér ekki síður ástæða til þess að gera slíkt hið sama hér, þar sem hér er um að ræða stórfyrirtæki, sem hefur mikið vald í atvinnulífi þjóðarinnar. Ég álít því, að ef hæstv. ríkisstj. kærir sig um, að það sé lagt fyrir Alþ., hverjum eigi að selja, þá muni það ná fram að ganga, þegar þar að kemur. Ég legg því til, að 10. gr. sé felld burt, og mun bera fram till. um það. - Nei, það er reyndar ekki nauðsynlegt, þar sem 10. gr. verður borin sérstaklega undir atkv.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. sjútvn. þessarar hv. d. fyrir afgreiðslu þessa frv., sem ég taldi mér skylt að flytja, en ég játa það þó, að ég hefði verið öllu ánægðari, ef það hefði fengið fljótari afgreiðslu hjá n. en raun ber vitni. Ég sé, að hv. n. hefur flutt brtt. við heimildina í 10. gr. og hef ekkert á móti því, að sú brtt. sé samþ., því að samtök útvegsmanna og samvinnufélög geta verið hliðstæð til gagns fyrir þann atvinnuveg, sem hér er um að ræða. Nú hefur hv. 2. þm. Reykv. (EOl) andæft þessari heimild á þeim forsendum, að fiskiðjuverið komi þá til með að hafa svo mikið vald yfir smábátaútvegsmönnum. Það mætti til sanns vegar færa að segja svo, ef stofnað hefði verið til af meira viti og fyrirtækið hefði verið staðsett á öðrum stað, en raun er á. En nú er annað uppi, því að bátaútvegurinn hér um slóðir hefur farið minnkandi síðan stofnunin tók til starfa, svo að það eru miklu fremur bátaútvegsmennirnir, sem hafa vald yfir stofnuninni. Þetta á rætur sínar að rekja til þess í fyrsta lagi, að fiskiðjuverið sem hraðfrystistöð var alveg óþarft, því að hér voru mörg hraðfrystihús fyrir, sem gátu fullnægt allri móttöku fisks. Í öðru lagi er öll framleiðsla á niðursuðuvörum í molum, ekki vegna þess, eins og stendur í grg. með frv., að fyrirtækið sé ekki fullgert og það skorti fé til að fullgera það. Þetta er ekki nema hálfur sannleikur, því að það er nægilegt svigrúm til þess að reyna framleiðslu á ýmsum sviðum, svo að þótt það væri fullbúið, gæfi það svipaða raun, því að það er annað, sem vantar. Okkur vantar markað fyrir þessar vörur. Eins og nú stendur, þá er það með þessar niðursuðuvörur eins og aðrar héðan, að við erum ekki samkeppnisfærir við aðrar þjóðir vegna gífurlegs framleiðslukostnaðar. Um gæðin skal ég ekki dæma. En fyrir nokkrum dögum barst mér sú fregn, að það hefði verið sent til Ameríku allmikið af þessum vörum. Það kom bréf um þetta upp í ráðuneyti. Sá, sem keypt hafði, hafði greitt þetta fyrirfram, og hann lýsti því nú yfir, að varan væri óseljanleg, og heimtaði sá hinn sami dollara sína greidda til baka. - Þrátt fyrir þennan mikla áróður, sem hefur verið hafinn um Fiskiðjuver ríkisins, að það gæti lagt undir sig hálfan heiminn, bara ef bankinn lánaði fé og ríkisstj. væri ekki illviljuð, þá er ástandið nú samt svona. Hv. frsm. sagði með réttu, að það mundi vera meira en vafasamt, hvort út í þessa framkvæmd hefði verið farið á löglegan hátt. Það er óhætt að fullyrða, að þetta var fyrir ráðríki eins einstaks ráðh. í tíð fyrrv. stj., atvmrh., sem dreif upp þetta fyrirtæki í þunnri heimild frá fiskimálanefnd, því að það er áreiðanlegt, að þegar Alþingi samþ. l. um fiskimálanefnd og um fiskimálasjóð, var ekki ætlazt til þess, að þær tilraunir, sem þar er talað um að gera, væru það, að lagt væri í margra milljóna króna fyrirtæki. En svo mikið er tekið upp í sig, að mér er sagt, að það hafi verið stofnað sérstakt byggingarfélag á þeim tíma um það aðalverkefni að byggja þetta bákn, sem heitir Fiskiðjuver ríkisins. Eins og greinir í grg. stjórnar fiskimálasjóðs, sem fylgir þessu frv., eru stofnlán fyrirtækisins yfir 7 millj. kr. Ég get bætt því við, að í marga mánuði hefur Landsbankinn verið að herja á sjútvmrn. og spyrja, hvort þeir ættu að auglýsa fiskiðjuveríð, vegna þess að afborganir af stofnlánum væru í óreiðu, um hálf milljón. Svona er ástandið í þessu stóra iðjuveri, sem hv. 2. þm. Reykv. talar um, að hafi svo mikið vald yfir bátaútveginum. Ég tel 10. gr. frv., söluheimildina, vera nauðsynlega, því að eins og horfur eru í þessum málum, ef ekki skipast betur en nú er um afsetningu á framleiðslu fiskiðjuversins, þá er það sennilega bezta úrræðið fyrir ríkið að selja þetta fyrirtæki innlendum mönnum, og þarf það ekkert að skaða þann upprunalega tilgang, sem var með byggingu þess, hefði hann miðazt við hagsmuni bátaútvegsins eða framleiðenda, sem full ástæða er til að efast um, eftir því sem staðið var að þessu máli. Það hefur verið gerð mikil háreysti út af því, að selt hefur verið Kaldaðarnes og keypt Silfurtún, en það eru smávægilegir hlutir í samanburði við þá framkvæmd, sem þarna hefur skeð, án þess að nokkur löggjöf hefði verið um það sett. Sjútvmrn. hefur síðan orðið að sitja uppi með þetta og hafa umsjá með því. Það hefur orðið að taka við öllum skömmunum hjá gleiðgosum, sem hafa skrifað í blöðin um þetta merkilega fyrirtæki og þá óskaplegu markaðsmöguleika, sem fyrir hendi væru, en það hefur ekki haft nokkurt fé milli handa til að ráða bót á því ástandi, sem er, hvað smíði snertir á fiskiðjuverinu, og enga löggjöf til að fara eftir. Fyrir þær mörgu milljónir króna, sem þetta fiskiðjuver hefur kríað út, hefði hæglega mátt leysa vandræði mikils hluta þeirra hraðfrystistöðva, sem byggðar hafa verið víða um land í trausti þess, að þær fengju stofnlán á sínum tíma. Einstök héruð og félög og hópar manna og einstaklingar hafa lagt á sig mikið til þess að geta haft möguleika til þess að taka á móti fiski hjá bátum í hinum ýmsu verstöðvum, og svo stendur þetta kólosseum hérna á hafnarbakkanum og hefur venjulega ekkert verkefni fyrir hendi, m.a. af því, að sá fiskur, sem berst á land hér, er ekki til margskiptanna, eins og hag útgerðarinnar er komið. Og það, sem kemur til með að vera þessu iðjuveri þetta ár þungt í skauti, er bílaverkfallið, sem skall á seint á vertíðinni, og þá voru þessu iðjuveri allar bjargir bannaðar til þess að halda áfram viðskiptum við þá báta, sem það hafði haft viðskipti við. Þeir gerðu heiðarlega tilraun, sem stjórnuðu fiskiðjuverinu, að reyna að sjá til, að fiskiðjuverið fengi fisk, en samúð þeirra, sem stjórnuðu verkfallinu, var ekki meiri en svo með þessu fyrirtæki, að þeir vildu ekki líða því að fá þetta hráefni. Ég ímynda mér, að svona stórt fiskiðjuver hefði verið miklu betur sett einhvers staðar annars staðar við Faxaflóa, í Keflavík eða á Akranesi, heldur en hér í Rvík, og það verður aldrei, nema einhverjar stórbreytingar gerist annaðhvort í markaðsmálum eða atvinnumálum, annað en byrði fyrir ríkið, ef það hefur þennan rekstur með höndum. Þetta er ekkert sambærilegt við rekstur síldarverksmiðja ríkisins, hér er um allt annað að ræða. Ég vildi út af þessum andmælum frá hv. 2. þm. Reykv. og vegna þeirrar villu, sem hann er hér að halda fram, að þetta fiskiðjuver hafi eitthvert sérstakt vald yfir róðrarmönnum hér í Rvík eða við Faxaflóa, benda á þessar einföldu staðreyndir, sem því miður eru fyrir hendi. En hvað sem því líður, hvort sem þessi stofnun yrði seld eða ekki, þá er ekki hægt að hafa þetta svona hangandi í lausu lofti, eins og á því var byrjað af þeim ráðh., sem var fyrirrennari minn í sjútvmrn.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann, sérstaklega vegna þess, að ég taldi, að ég mundi fá tækifæri til að tala um þetta fyrirtæki í öðru máli, þar sem ég hef flutt með öðrum hv. þm. till. um, að fyrirtækið væri selt. Ég skal því ekki bæta miklu við þær umr., sem orðnar eru og einnig vegna þess, að hv. frsm. og hæstv. fjmrh. hafa rætt ýtarlega um fyrirtækið, fjárhagsástæður þess og rekstur. Ég legg svo mikla áherzlu á, að reynt verði að selja þetta fyrirtæki, að ég hefði hiklaust verið með því að heimila, að 10. gr. hefði verið gerð miklu rýmri. Ég gerði samt engan ágreining, eins og hv. frsm. tók fram, en ef n. hefði orðið sammála um að rýmka þessa söluheimild nokkuð, þá hefði ég orðið meðflm. að þeirri till. Ég vildi láta það koma fram hér, að ég hefði kosið, að heimildin hefði verið svo rúm, að það hefði verið heimilt að selja þetta fyrirtæki hverjum sem var.



Ég ætla ekki að fara að deila hér í löngu máli við hæstv. fjmrh. um undirbúning og tilkomu Fiskiðjuvers ríkisins. Ég vil hins vegar lýsa yfir skoðun minni; að ég álít, að það, sem hefur gert þessu fyrirtæki erfiðast fyrir, sé það, að þegar búið var að setja fé í þetta fyrirtæki. Svo að það vantaði aðeins herzlumuninn að geta klárað fyrirtækið, þannig að það gæti komið að fullum notum, og nokkurt rekstrarfé því til handa til að það gæti tekið til fullra starfa, þá er allt látið stranda á fjárskorti. Það er þetta, sem fyrst og fremst hefur gert það, að þetta fyrirtæki hefur verið rekið með tapi síðan reynt var að láta það taka til starfa. Ég verð að segja, að ég held, að það hefði mátt sækja fastar hér á, þó að við vitum, að það sé oft við ramman reip að draga, þar sem þeir lánveitendur eru, sem ríkið fyrst og fremst á við. Og engum efa er það undirorpið, að svo framarlega sem þetta fyrirtæki hefði fengið að taka lán erlendis og fengið að nota afurðir sínar til að borga lánið með, þá hefði það bjargað sér, þannig að það er annars vegar bankavaldið innan lands og hins vegar tregða hjá innflutningsyfirvöldunum viðvíkjandi innflutningi á umbúðum og slíku fyrst og fremst að kenna, að fiskiðjuverið hefur ekki getað starfað til fulls. Hvað snertir þá mótbáru, að jafnvel í Rvík sé ekki svo mikill fiskur, að þetta fiskiðjuver eigi framtíð fyrir höndum þess vegna, þá verð ég að segja, að ég er bjartsýnni en hæstv. fjmrh. Ég held, að við eigum ekki að reikna framtíðarmöguleika einstakra fyrirtækja út frá því augnabliksástandi, sem er hjá sjávarútveginum. Ég efast ekki um, að ef vel er á spilunum haldið, þá komi bátaútvegurinn í Rvík til með að aukast, auk þess sem ég skal ekki fortaka, nema möguleikar gætu skapazt fyrir því í framtíðinni, að togarar legðu inn fisk í svona fiskiðjuver, þegar útbúnaður allur væri þar orðinn nægilega góður. Það verður vafalaust ekki framtíðarskipulagið að veiða í ísfisk og nota togarana sem flatningaskip og flytja fiskinn til Englands. Það er síður en svo heppilegasta aðferðin til að nýta fiskinn sem bezt. Þess vegna er það, að þótt margt sé rétt í því, sem hæstv. fjmrh. sagði um augnabliksástandið fyrir þessu fiskiðjuveri, þá er ekki víst, að það eigi að valda því, að taka eigi nú ákvörðun um að selja þetta fyrirtæki einmitt á þeim tíma, þegar byrjunarörðugleikarnir eru sem mestir og öll aðstaða fyrir sjávarútveginn dekkst. Þess vegna vil ég aðeins ítreka það, að ég álít heppilegt, að ríkið eigi þetta fyrirtæki. Hvað snertir það vald, sem svona fyrirtæki hefur, þá er það rétt, að svo framarlega sem bátaflotinn og sjávarútvegurinn er í hnignun, þá er þetta fyrirtæki ekki vald, heldur barlest. En ef sjávarútvegurinn er í uppgangi, bátaflotinn að vaxa og þannig búið að sjávarútveginum, að þær vörur, sem hann framleiðir, tryggi afkomu hans, þá er enginn vafi, að fyrirtæki, sem getur tekið á móti svona miklum afla, er vald í blómlegu atvinnulífi, og út frá slíku verður maður að reikna, þegar maður talar um, hvaða gildi eitt fyrirtæki hafi. Það mætti segja, þegar síldarvertíð hefur brugðizt 2–3 ár, að síldarverksmiðjurnar séu ægileg barlest á ríkinu, en fæstum mundi þó detta í hug að selja þær, þó að einhver vildi kaupa. Þá minntist hæstv. ráðh. á, að það hefði komið illa við Fiskiðjuver ríkisins, að það hefði verið verkfall hjá vörubílstjórum og sagði, að samúð þeirra, sem verkfallinu stjórnuðu, hefði ekki verið mikil með þessu fyrirtæki. Ég get trúað því, að þetta sé rétt. Það var Sjálfstfl., sem hafði forustu í félagi vörubilstjóra. Ég man ekki betur, en hæstv. ríkisstj. og flokkar hennar hafi verið hróðug yfir stjórninni í félagi vörubílstjóra, svo að það getur verið rétt, að fiskiðjuverið hafi ekki átt mikilli samúð að fagna í Sjálfstfl., svo að þegar sá flokkur gat stjórnað verkalýðsmálum, hefur það bitnað á slíku fyrirtæki. En ég er hissa, að hæstv. ráðh. skuli þá ekki hafa reynt að hafa meiri áhrif á flokksbræður sína í stjórn slíks fyrirtækis. Þetta vil ég segja út frá orðum hæstv. ráðh. Ég veit, að hann hefur látið þau falla af því, að hann hefur ætlað að beina örvum sínum til Sósfl., af því að hann gengur út frá, að aldrei sé háð neitt verkfall nema undir hans stjórn, en svona var það nú. Ég held sem sé, að þessi 10. gr. ætti ekki að vera í l. Að öðru leyti er ég sammála þessu frv. Ég álit, að það, sem hæstv. stj. vildi gera í þeim málum viðvíkjandi ráðstöfun á fiskiðjuverinu, væri eins hægt að gera eftir sérstakri heimild, sem hún fengi hjá þinginu, ef hún óskaði eftir henni, þegar séð væri, hvort hún gæti selt þessa eign og þá hverjum og fyrir hvaða verð. Ég verð að segja, að ég uni að vissu leyti betur við gr. eins og hún er orðuð í frv. fjmrh. Þar er tekið fram, að þátttaka verði að vera almenn í því félagi, sem þetta fyrirtæki yrði selt. Ég álít, að það sé höfuðatriði, ef sú ráðstöfun er gerð að selja svona fyrirtæki, að þátttaka sé almenn í því félagi, sem kaupir. Þetta lítur öðruvísi út samkv. brtt. n. Þar er tekið fram, að selja megi þetta fyrirtæki einnig samtökum samvinnufélaga. Þetta er ef til vill frá framsóknarmönnum, en ég er hræddur um, að brtt. geti ekki komið í staðinn fyrir orðalag gr. eins og hún er í frv. fjmrh., en það mætti athuga fyrir 3. umr., þó að 10. gr. verði samþ.



Ég skal ekki lengja umr. mikið um þetta. Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) þarf ekki að óttast, að fiskiðjuverið yrði ekki rekið áfram sem hraðfrystihús, hver sem eignast það, því að allar vélar þar eru á þann veg, að rekstur þess hlýtur að verða bundinn við slíka starfsemi. Um niðursuðuna skal ég ekki eins fullyrða, af því að hún hefur gengið svo böngulega og markaðsmöguleikarnir eru svo hæpnar. Meining mín er, að félagsskapur fiskimanna og útgerðarmanna, eins og stendur í frv., og þá menn, sem áhuga hefðu fyrir sjávarútvegi, eignuðust þetta fyrirtæki, og væri það í slíkra manna höndum, tel ég það betur komið en sem ríkisfyrirtæki. Nú hefur komið fram brtt. við 10. gr., og ég hef tekið því eins og ég sagði áðan og þarf ekki að endurtaka það. En hv. 2. þm. Reykv. flutti fram þá kenningu, að þótt til þess kæmi, að einhver vildi kaupa Fiskiðjuver ríkisins o.s.frv., og þótt til þess kæmi að nota þessa heimild, þá ætti að bíða eftir samþykki Alþingis. Þetta gæti vel komið í veg fyrir, að hægt væri að ganga frá slíkum kaupum, því að það er ekki víst, að væntanlegur kaupandi vildi bíða eftir því, að þing kæmi saman. Þingið situr ekki alltaf. Kenning hans virðist vera sú, að það megi byggja fyrir margar milljónir óarðbært bákn á kostnað ríkisins án allrar lagaheimildar og skuldbinda ríkið til að reka það án löggjafar og án íhlutunar þingsins, eins og hefur verið gert fram að þessu með þetta fiskiðjuver, en það megi ekki losa ríkið við slíkan bagga nema sækja sérstaklega um það til þingsins. Mér finnst, að ekki eigi að gera svona örðugt að losa ríkið við óarðbært fyrirtæki og óarðbæran rekstur og það sé nægilegt að bera það undir þingið á þann hátt, sem nú liggur fyrir. Ef Alþingi vill, að ríkið eigi þetta áfram, er ekki annað en að fella söluheimildina. Hitt er ekki hægt, eftir að heimildin væri gefin, að segja við þá, sem kannske vildu ljá máls á að kaupa þetta fyrirtæki, að ekki sé hægt að ganga frá kaupunum, því að það þurfi að fá samþykki Alþingis eftir á. Ég ímynda mér, að það gæti staðið fyrir, að slík kaup tækjust.



Ég vildi biðja hæstv. forseta um að bera nú 10. gr. sérstaklega undir atkv. Ég vil benda á, að það er svo ástatt fyrir mér og fleiri hv. þm., að ef 10. gr. á að standa í frv., þá kýs ég heldur það orðalag, sem er í brtt. á þskj. 717, en vildi þó helzt, að gr. væri ekki í frv. Þess vegna vil ég geta greitt atkv. með brtt., en gegn 10. gr. svo breyttri.

Forseti (BG): Hér er um óvenjulegt atriði að ræða, sem forseti getur ekki tekið fyrir til afgreiðslu nema eftir nána athugun, því að hér hefur verið samþ. hrein umorðun á gr.



Mér finnst þetta rétt hjá hæstv. forseta, að það er ekki venja, þegar búið er að samþ. að orða gr. um, að bera hana upp frekar. Ég vil benda þeim hv. þm. á, sem eins og hv. 6. þm. Reykv. (SigfS) vilja fremur það orðalag, sem er á þskj. 717, en vilja þó helzt fella gr. burt, að ráð er við því hjá þeim, því að þeir geta borið fram brtt. við 3. umr. um að fella 10. gr. niður. Getur þá málið komið til atkv. á þann hátt, sem hann óskar eftir.



Í ræðu, sem ég hélt áðan um málið, minntist ég á, að ég mundi vilja flytja brtt. um að fella 10. gr. niður. Þá var því skotið fram, - að ég held af hv. frsm. sjútvn. - að það væri óþarfi, því að gr. mundi fást borin upp út af fyrir sig, og ég féllst á það með því móti, að gr. fengist borin upp sérstaklega. Ég býst við, að hæstv. forseti hafi heyrt þessi orðaskipti okkar og hafi ekkert haft við það að athuga, svo í góðri trú flutti ég ekki brtt., af því að þessi aths. kom fram frá hv. frsm. n. og hæstv. forseti virtist ekkert hafa við það að athuga.

Forseti (BG): Hér er um 2. umr. málsins að ræða, svo að það er auðvelt fyrir hv. þm. að koma með brtt. við 3. umr. um að fella 10. gr. niður. Ég tel ástæðulaust, að hér eftir fari fram atkvgr. um 10. gr. Ég minnist ekki slíkrar málsmeðferðar síðan ég kom á þing.

Frsm. minni hl. (Ásgeir Ásgeirs,son): Herra forseti. Minni hl. fjhn. leggur til, að frv. verði samþ. Einn nm. er á móti frv., en tveir tóku enga afstöðu á fundinum. Frv. fjallar um innheimtuaðferð á tekju- og eignarskatti, og er farið fram á, að innheimtuaðferðin verði eins og tíðkast hjá sumum bæjarfélögum, t.d. Reykjavík, og er gert ráð fyrir, að gjöldin megi innheimta á mörgum gjalddögum, og er gjaldendum þannig gert hægara fyrir. Um þetta er ekki mikið að segja frekar; en er til þæginda bæði fyrir ríkið og gjaldendur.



Herra forseti. Frv. þetta hefur verið til athugunar í fjhn., en nm. hafa ekki getað orðið algerlega sammála. Hér er ekki um mikla breytingu að ræða, en þó er fært í þá áttina að herða á innheimtunni og yrði það fært í sama horfið og gert jafnstrangt og hjá bæjarfélögunum. Ég er hikandi að taka afstöðu með þessu máli vegna þess, að innheimta á gjöldum hins opinbera er nú orðin svo ströng, að þegar launþegar fá laun sin greidd, þá er oft meiri hlutinn tekinn upp í gjöld og menn fá aðeins kvittanir. Það má segja, að það sé þægilegra fyrir menn að greiða gjöldin smám saman heldur en láta þau safnast fyrir, en útkoman verður bara oft sú, að menn fá minna en nægir til að draga fram lífið. Mönnum finnst því betra að hafa lánstraust hjá því opinbera og skulda ofurlitið af sköttum heldur en launin hrökkvi ekki til, og þar sem l. eru þegar nógu ströng í þessu, efni, þá held ég, að ekki beri að herða á þeim. Þá er þetta verra fyrir bæina, er þeir fá ríkið sem keppinaut um innheimtu gjaldanna, og er það óheppilegra fyrir þá, þar sem þeir byggja einungis á útsvörunum, en ríkið hefur fleiri tekjuliði og því auðveldara fyrir það að líða um skattana. Þetta gerir, að ég er andvígur þessari breytingu. Þó að hún sé ekki stór, þá gerir hún þó innheimtuaðferðina harðari, og launin eru tekin fyrr af mönnum í skatta. Hins vegar er heimild sú, sem nú er í l., svo hörð, að ég held, að ríkið geti látið sér nægja hana. Ég er því á móti frv.



Ég fór fram á það við fjhn. Ed., að hún flytti þetta mál. Það er rétt hjá hv. 2. þm. Reykv., að þetta er ekki stór breyting, en ég vil benda á það, að mþn. í skattamálum hefur eindregið lagt til, að þessi breyt. verði gerð. Því er nú svo háttað um álagðan tekjuskatt, að hann verður að greiða, og það er ekki þægilegra fyrir gjaldendur að láta ganga að sér seint á árinu um háar upphæðir heldur en að greiða skattana smám saman. - Þá er, eins og segir í ástæðunum fyrir því, að frv. er borið fram, ráðh. heimilt að skylda atvinnurekendur til að halda eftir af kaupi til skattgreiðslu. Þar segir: „Innheimtuaðferð þessi hefur yfirleitt gefizt vel og er beitt í vaxandi mæli. Mjög margir kaupgreiðendur hafa rækt skyldur sínar skv. reglugerðinni fúslega og samvizkusamlega, en aðrir hafa vanrækt þær og sumir þeirra mjög verulega.“ - Þá er þess að geta, að eftir því sem skattheimtan gengur tregar, þá verður ríkið að taka lán hjá bönkunum til að standa við skuldbindingar sínar. Taldi því rn. og mþn. í skattamálum, að heppilegra væri að taka upp þessa skipan. Þá er þetta flutt af því, að ekki þótti rétt gagnvart ríkissjóði, að hann hefði minni rétt í þessum málum, en bæjarsjóðir.



Herra forseti. Ég álít, að frv., eins og það er nú orðið, sé einskis virði og sé búið að missa marks, miðað við þann tilgang, sem því var upphaflega ætlað, en ég get ekki séð, að það spilli neinu frekar, þó að þessi till. verði samþ., og segi því já. Frv., svo breytt, samþ. með 13:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PO, SG, SEH, SK, StJSt, StSt, ÁÁ, EmJ, FJ, GTh, GÞG, HÁ, HermG. nei: JörB, SkG, StgrSt, EOl. KTh, PÞ, SigfS, JóhH, JG, JPálm, JS, BG greiddu ekki atkv. 10 þm. (JJ, LJós, ÓTh, SB, ÁkJ, BÁ, EystJ, AG, HelgJ, IngJ) fjarstaddir. 3 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Af því að þetta er stjfrv., þá vil ég sýna hollustu mína við hana og segi því já, en annars vísa ég til grg. minnar um brtt.



Ég er ekki með þessu frv. í þeirri mynd, sem það er í nú, en greiði ekki atkv.



Ég tel, að í meðferð þingsins sé búið að eyðileggja þetta frv. svo, að litlir möguleikar eru á því, að gagn verði að því, eða það gagn, sem hæstv. fjmrh. ætlaðist til, að það mundi hafa, er hann lagði það fram, og vil ég því láta þá, sem málinu hafa spillt, um að sjá um það áfram, og þess vegna greiði ég ekki atkv.

forseti (BG): Frá 6 alþm. hefur forseta borizt svo hljóðandi bréf: „Vér undirritaðir alþingismenn leyfum oss hér með að bera fram þá kröfu til hæstv. forseta Nd., með skírskotun til 43. gr. þingskapa, að frv. til laga um stóríbúðaskatt (162. mál, þskj. 457) verði tekið á dagskrá næsta fundar í deildinni til 2. umræðu. Alþingi, 14. maí 1949. Skúli Guðmundsson, Helgi Jónasson, Halldór Ásgrímsson, Steingrímur Steinþórsson, Páll Þorsteinsson, Jón Gíslason.“ Forseti hefur séð ástæðu til þess að verða við þessari ósk, og hefur málið verið tekið á dagskrá þessa fundar.