Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá hv. Ed. Það hafa komið fram raddir um það, að formið á þessum lögum væri ekki sem æskilegast, þar sem þrjár óskyldar greinar eru settar saman í eitt lagafrv. Ég get viðurkennt, að þetta er alveg rétt, en hins vegar er þetta engin nýlunda á Alþingi, þegar hraða þarf málum af því að komið er að þinglokum. Ég minnist á þetta, því að þetta atriði olli nokkrum deilum í hv. Ed., þar sem þetta form þótti ekki Alþingi boðlegt; en þetta hefur sem sagt oft verið gert áður, eins og ég hef þegar tekið fram. Það hefur orðið ágreiningur um það, hvernig skilja beri 4. gr. l. nr. 35 4950, um verðlag og verðlagseftirlit. Samkv. lögum um fjárhagsráð, sem þessi grein tekur til, var það ekki talin skylda fjárhagsráðs að leggja hámark á allar vörur, heldur aðeins þær, sem það teldi æskilegt að leggja hámarksverð á, en nú er því haldið fram, að samkv. 4. gr. hinna nýju verðlagslaga sé fjárhagsráði skylt að setja hámarksverð á allar vörur. Það var aldrei tilætlunin með þeim lögum, því að það var einmitt ætlazt til, að það væri á valdi fjárhagsráðs, á hvaða vörur hámarksverð skyldi sett, og það gæti síðan numið úr gildi ýmis ákvæði, ef því þætti það mega. Þess vegna verður með þessari lagagrein tekinn af allur vafi í þessum efnum. Að því er varðar 2. gr. frv., þá er Ísland þátttakandi í Greiðslubandalagi Evrópu. öll lönd, sem í Greiðslubandalaginu eru, hafa leyfi til yfirdráttarheimildar. Upphæðin, sem Ísland hefur, er 15 millj. dollara, en yfirdrátturinn á að vera greiddur á næstu 3 árum eftir að bandalagið lýkur störfum, en það á að ljúka störfum 1. júlí 4952, ef starfstími þess verður ekki framlengdur. Ef það hættir þá störfum, fellur skuldin í gjalddaga 3 árum eftir, ef löndin hafa ekki samið um annað. Hér er farið fram á að nota af þessu fé 4 millj. dollara, ef nauðsynlega þarf á að halda, og er hér í rauninni ekki um lán að ræða, en ríkisstj. vill hafa heimildina, svo að hún geti notfært sér þetta. Þetta er því ekki lán í þess orðs venjulegu merkingu, eins og komið hefur fram í blöðum, heldur er þetta eins og venjulegur bankayfirdráttarreikningur, sem greiða má hvenær sem er. Þetta er gert til hagræðis fyrir viðkomandi lönd, svo að þau geti greitt aftur inn í reikning sinn, þegar gjaldeyrisástæður þeirra verða betri. - Ég gat þess áðan, að heimild Íslands nemur 15 millj. dollara, en ríkisstj. hefur ekki hugsað sér að biðja um nema 4 millj. dollara. 3. gr. frv. fjallar um niðurfellingu söluskatts á bifreiðum. Þessi skattur var settur til þess að hefta svartamarkaðsbrask á bílum. Það má telja, að þessi svarti markaður sé að mestu horfinn og því ósanngjarnt að hafa svo háan skatt. Ég hygg, að nýir bílar muni komast upp í svipað verð og verið hefur á svörtum markaði. Eitt atriði kemur hér enn til greina, sem ekki er veigaminnst, en það er, að nú munu hækka varahlutir í bifreiðar á næstunni í sambandi við útvegsmannagjaldeyrinn, og er því talið sanngjarnt að létta einhverju af bifreiðunum. Ég óska, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr., en hins vegar legg ég ekki til að vísa því til n., en mæli heldur ekki gegn því. Það er nauðsynlegt að fá frv. þetta afgr. úr hv. deild í dag.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðulok hjá hæstv. viðskmrh., er það ætlun hæstv. ríkisstj. að fá þetta frv. gert að lögum hið bráðasta, og ég geri ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. hafi að baki sér þann flokk manna, sem þegar hefur afráðið um afdrif þessa máls. Ég vil þó ekki láta þessar umræður liða svo, að segja ekki nokkur orð um frv. þetta. Það er eitt atriði í frv., sem ég tel varhugavert og beinlínis hættulegt. Það má segja, eins og sagt hefur verið á gömlu þingmannamáli, að frv. þetta sé bandormur eða höggormur. Hér er safnað saman í eitt og sama frv. ákvæðum um þrjú óskyld efni. Það varð allfrægt, þegar þetta var tekið upp, og ég tel óheppilegt að halda áfram á þessari braut og Alþingi ekki til sæmdar að setja ein og sömu lög um óskyld atriði. Ég hefði fyrir mitt leyti, eins og hv. þm. Barð., kosið, að þetta væru a.m.k. tvö frv., ef ekki þrjú. Ég sagði áðan, og ég mun miða þessi orð við það, að ég tel varhugaverðan og hættulegan þann anda og ætlun, sem býr á bak við ákvæði 1. gr. hjá hæstv. ríkisstj., þar sem gert er ráð fyrir, að það sé að vild fjárhagsráðs, hvort nokkurt verðlagseftirlit verður haft. Lögin um fjárhagsráð voru byggð á því, og verðlagseftirlitið þótti einmitt nauðsynlegt á þeim tímum, þegar lögin voru sett, og ekki hafa tímarnir farið batnandi síðan, og er hin fyllsta þörf á að hafa hemil á verðlagi í landinu, ef allt á ekki um koll að keyra í vaxandi dýrtíð. Og ég veit ekki betur en yfirleitt allar þjóðir telji sér nú hina mestu nauðsyn á að hafa sem strangast verðlagseftirlit. Í Bandaríkjunum, sem eru vagga liberalismans, eru nú sett hin ströngustu fyrirmæli um verðlag. Það mun vera algert einsdæmi, að hér á Íslandi á að veita ríkisstj. heimild til að afnema allt verðlagseftirlit. Ég tel, að það, sem felst á bak við 1. gr. frv., sé að draga úr og síðan að afnema allt verðlagseftirlit, og ég byggi þetta á þeirri staðreynd, sem upplýst hefur verið, að þær vörur, sem flytja á til landsins fyrir bátaútvegsgjaldeyrinn, eigi að vera undanþegnar öllu verðlagseftirliti. - Hæstv. viðskmrh. lýsti því yfir í eldhúsdagsumræðunum, að veitt yrði enn þá meiri frjáls innflutningur, og hann taldi upp í ræðu sinni marga vöruflokka, sem setja ætti á frílista, og skýrsla yrði gefin um það á Alþingi. Þá spurði ég hæstv. ríkisstj., hvort meiningin væri að afnema verðlagseftirlitið einnig. Þá fékk ég ekkert svar, en ég tók eftir því í eldhúsdagsræðu hjá hæstv. fjmrh., að hinn mikli innflutningur ætti að hans áliti að gera það að verkum, að það þyrfti ekkert verðlagseftirlit, því að hin frjálsa samkeppni mundi sjá fyrir því, þar sem vöruframboðið yrði nóg. Ég skal ekki segja, hvort hin frjálsa samkeppni sé orðin eitt helzta stefnumál Framsfl. og sé nú talin allra meina bót. En haldið hef ég, að framsóknarmenn hafi stundum hampað öðru en þessu. Mig uggir, að í skjóli þeirra vara, sem fluttar verða inn fyrir bátagjaldeyrinn og full heimild er til að leggja á, - að í skjóli þessara vara með hina háu álagningu geti líka svo farið, að verð verði hækkað á öðrum vörum, er til landsins flytjast. Það var a.m.k. álit hinna ágætu hagfræðinga hér í fyrra, að einmitt í skjóli hins frjálsa gjaldeyris mundi verðlag hækka á öðrum vörum. Ég er því algerlega andvígur hugsuninni í 1. gr. frv. og þeirri stefnu að fella niður allar opinberar hömlur á verðlagi. Mig uggir, að þessi stefna muni leiða til hækkunar á vöruverði í landinu. Það er meira að segja nauðsyn að herða nú á verðlagseftirlitinu, en draga ekki úr því, og það er einmitt hin ríkjandi stefna meðal flestra þjóða nú á dögum. Um bráðabirgðaákvæði 2. gr. frv. þarf ekki að segja margt. Það bjuggust margir við því, að svo mundi fara, að ríkisstj. léti sér ekki nægja þau framlög, sem veitt eru í sambandi við Marshalláætlunina, til að flytja inn vörur til landsins. Þess vegna leitar hún eftir heimild til að mega nota yfirdráttinn gegn loforði um að skila upphæðinni aftur á yfirdráttarreikninginn. Hæstv. viðskmrh. lét þau orð falla hér áðan, að þetta væri ekki venjulegt lán, heldur aðeins yfirdráttur á reikningi. Ég hef nú talið, að eins og yfirdráttur á hlaupareikningi er í raun og veru lán, þá mætti ekki síður kalla þetta lán, þar sem ríkisstj. dregur á reikning þessa upphæð og ætlar svo að borga þetta síðar, - eins og um öll önnur lán. Þetta er alveg skýrt. Ég vildi benda á þetta, að svo fór, sem okkur uggði, að það fé, sem ekki þarf að endurgreiða, mundi ekki hrökkva til, og því þyrfti að taka gjaldeyrislán. Og þetta lán er til skamms tíma og á að greiðast upp innan 3 ára. Að vísu á að vera til jafnvirði þessa yfirdráttar í íslenzkri mynt, miðað við það, þegar lánið er tekið. Þróunin hefur verið sú, að það var um að ræða frekari gengislækkun, og eins og hv. 3. landsk. þm. hefur haldið fram, var það hin eina rökrétta leið, sem ríkisstj. gat farið og mörkuð var með gengislækkunarlögunum fyrir ári síðan, þótt menn vonuðu, að ekki þyrfti að lækka gengi krónunnar enn á ný. Þá vildi ég segja þetta út af 3. gr. frv., að ég er því sammála, að afnema beri bifreiðaskattinn. Sterkustu rökin fyrir því eru einmitt þau, að nú er verið að leggja á bifreiðaeigendur þyngri álögur en áður með því að flytja inn varahluti í bifreiðar á bátagjaldeyrinum og leggja þar með á þá hluti 50–60%. Þessar almennu athugasemdir vildi ég láta falla, þótt ég gangi að því sem gefnu, að flokkar hæstv. ríkisstj. muni gera þetta frv. nú að lögum. En það er þá algerlega á þeirra ábyrgð, og afleiðingar þess munu seinna verða teknar til athugunar.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm. hefur lýst skilmerkilega ráðum ríkisstj. til að ráða fram úr vanda sjávarútvegsins. Ég segi, að ef þetta er eina leiðin, sem er lögð hér fyrir Alþingi þessu viðkomandi, þá er betra að gefa engin loforð. Ég fæ ekki séð, að með þessum breyt. sé útvegsmönnum á nokkurn hátt tryggt, að þeir geti notfært sér þau hlunnindi, sem stjórnin heitir. Mig uggir, ef ekki verða gerðar aðrar ráðstafanir, að þá sé hætta á, að það fari svo, að nokkrir braskarar í landinu hagnist á þessum ráðstöfunum, en ekki útvegsmenn í heild. Ég teldi það illa farið, þótt ætlunin sé ekki, að svo verði, þó að hætta sé á, að sú verði niðurstaðan. Ég vil spyrja hæstv. viðskmrh., hvort ekki sé von á öðrum lögum í sambandi við þetta mál. Ef svo er ekki, þá vil ég spyrja, hvernig stj. hyggst tryggja, að útvegurinn geti notað sér þessi fríðindi, hvaða ráðstafanir hún hyggst gera til þess að óviðkomandi menn hafi ekki allan hag, en útvegurinn og þjóðin allt ógagn, sem lögin kunna að valda. Nú hefur hæstv. ríkisstj. haft það á orði, að þó að verðið á svartalistavörunum kunni að verða hærra, geti það verið lægra á öðrum vörum fyrir hinn frjálsa gjaldeyri. Slík ályktun hlýtur að byggjast á því, að nóg vöruframboð sé í heiminum með sæmilega lágu verði. Svo verður ríkið að afla nægilegs gjaldeyris til að kaupa vöruna. Nú hefur stj. upplýst, að hún hafi gjaldeyri, og er það vel farið. Engum dylst, að hætta er á því, að við fáum ekki á markaðnum þær vörur, sem við þurfum, nema með sérstökum ráðstöfunum. Þetta getur breytzt á einu eða hálfu ári. Svo að ég sé nákvæmari, skal ég vísa til skýrslu, sem forstjóri alþjóðavinnumálastofnunarinnar í Genf gaf í júlí í fyrra. Talið var, að tímabilið frá 1. júlí 1949 til 1. júlí 1950 hefði að ýmsu leyti verið hagstætt. Framleiðslan hafði aukizt í mörgum löndum og varan lækkað. Nú hefur þetta snúizt við. Stjórn efnahagsstofnunar Sameinuðu þjóðanna, sem nú er að halda fund, hefur meðtekið skýrslu frá sérfræðingum um vöruútlit og framleiðslu. Þeir halda því fram, að árið 1951 verði ár verðbólgu og vöruskorts. Þeir, sem segja þetta, eru sérfræðingar og þessum málum kunnugir. Við, sem eitthvað komum nærri þessum málum hér, getum ekki komizt hjá því að verða varir við, að spádómur þessara sérfræðinga er þegar kominn í ljós, á þann hátt, að erfitt er að fá nauðsynlegustu rekstrarvörur til atvinnuveganna, þó að gjaldeyrir sé fyrir hendi. Ég gæti nefnt nokkrar nauðsynlegar vörur fyrir sjávarútveginn og landbúnaðinn, sem ekki eru fáanlegar nema með fyrirgreiðslu sendiráða. Mér er ekki kunnugt um, að stj. hafi látið fara fram athugun á því, hvort til séu í landinu birgðir af rekstrarvörum fyrir landbúnaðinn og sjávarútveginn, þrátt fyrir þessa breyt. á markaðnum á sex mánuðum. Af þessum ástæðum tel ég það bjartsýni af stj., ef hún birgir landið ekki upp af þessum nauðsynjavörum. Ég hygg, að með þessu lagi á verzluninni, eins og ætlazt er til að hún verði, geti svo farið, að fyrir þann gjaldeyri, sem við höfum yfir að ráða, verði keyptar þær vörur, sem fáanlegar eru, en við þurfum ekki nauðsynlega að fá, en látið sitja á hakanum að kaupa þær vörur, sem erfitt er að fá og okkur vantar til framleiðslunnar. Ég segi þetta ekki vegna þess, að ég sjái eftir þeim innflutningshöftum, sem stj. hefur gefið skipun um að afnema. Ég tel, að kvótareglan hafi gefizt illa, og er ekki nema virðingarvert að létta henni af. Annað mál er það, að heppilegt væri að nota það ákvæði fjárhagsráðslaganna að veita þeim gjaldeyrinn, sem gerði hagkvæmust innkaupin. En þetta hefur aldrei verið notað. Ég tel, að það sé skaði, að innflutningshöftunum hefur verið beitt öðruvísi en til var ætlazt, er lög um fjárhagsráð voru sett. Ég hygg þess vegna, að ef stj. gerir ekki sérstakar ráðstafanir um að taka upp könnun á birgðum af nauðsynjavörum, sem annaðhvort eru ekki til eða þurrð er að verða á og eru ófáanlegar, þá kunni gjaldeyririnn að fara í það að kaupa vörur, sem aðrar þjóðir vilja losna víð, en okkur vantar ekki nauðsynlega, hins vegar verði látnar sitja á hakanum vörur, sem eru stríðsvarningur, svo sem veiðarfæri, umbúðapokar, vírar, nauðsynjavörur fyrir landbúnaðinn, svo sem girðingarefni, varahlutir til véla o.s.frv. Þó að verzlunin sé gefin laus, er vitanlega hægt að hafa á þessu athugun, t.d. með því að kanna, hvaða birgðir séu til í landinu af helztu rekstrarvörum, og gera viðskmrn. ljóst, hvaða fyrirgreiðslur þarf til að tryggja þessar vörur. En með þessu er þetta látið afskiptalaust, og óttast ég, að afleiðingin verði sú, sem ég gat um áðan. Þá er sannarlega ekki betur farið en heima setið, ef við birgjum okkur upp af vörum, sem við þurfum ekki nauðsynlega, og eyðum gjaldeyrinum svo, að við getum ekki keypt rekstrarvörur fyrir landbúnað og sjávarútveg. Ég vænti þess, að hæstv. viðskmrh. svari þeirri spurningu, hvort hann telji tryggt, að þau hlunnindi, sem bátaútvegsmönnum er lofað, komi þeim að gagni, og hvað er ætlazt til að gera án þess að setja frekari lög en hér eru á ferðinni. Hvað viðkemur afgreiðslu málsins, þá lét hæstv. ráðh. þess getið, að hann óskaði þess, að málið færi ekki til n. Ég vil spyrja, hvort svo liggi á afgreiðslu þess, að það geti ekki farið í n. Ég óska þess, að það fari í n., án þess að vilja tefja fyrir því. Ég sé ekki, að það liggi endilega á að afgr. það í dag. Þetta þing hefur setið verklaust frá 8. jan., og er þá ekki ástæða til, að stj. heimti að afgr. málið á einum degi. Annars vil ég lýsa undrun minni á því, að stj. ætli að lítilsvirða þingreglur, eins og hún gerir, ef hún ætlar að ráðstafa tilfærslum á fé í landinu, sem skipta tugum milljóna króna, án þess að leggja það fyrir Alþingi. Í stjskr. er ákveðið, að ekki megi leggja á tolla nema með lögum. Þar er ýmsum fjárráðstöfunum nokkuð þröngur stakkur skorinn. Ef til vill afsakar stj. sig með því, að hún hafi fordæmi í hrognagjaldeyrinum. Ég verð að segja, að ég taldi þá ráðstöfun aldrei til fyrirmyndar og ekki til eftirbreytni. Nokkur hluti þeirrar ráðstöfunar var gerður í sambandi við útveginn. Hér virðist stj. ætla að færa á milli manna í landinu upphæð, sem nemur tugum milljóna króna án þess að leggja það fyrir Alþingi. Ég lýsi hryggð minni yfir þeirri stjórn, sem virðist umhugað að vernda lýðræðið og horfir með fyrirlitningu og andúð á einræðisstjórnir kommúnista austur frá, en hyggst svo halda máli sem þessu utan þingsins. Ég tel, að eftirleiðis verði það óvandara fyrir þá, sem vilja gera ráðstafanir enn lengra, ef stj. leggur ekki annað fyrir Alþingi en hér er á dagskrá.



Herra forseti. Ég ætla að segja nokkur orð viðvíkjandi þessu máli. - Ég held, að hæstv. ráðh. hafi lítinn áhuga á því, að þetta mál fari í gegn í dag. Ég held, að það eigi endilega að aðgreina þetta frv., og ef stj. leggur áherzlu á að afgreiða það, held ég, að heppilegast væri, að það væri aðeins 1. gr. Hún er aðalatriðið, og ég fæ ekki séð, að það sé hægt með nokkru móti að koma 2. gr. undir þau lög. Þetta atriði ætti að bætast aftan við heimild um lántöku. Mér finnst verða að gæta þess, þegar lög eru afgr., að hafa þau ekki of snúin, svo að ekki sé of erfitt að fara eftir þeim. Ég sé ekki, að það sé neitt óeðlilegt að greina þetta sundur, og það gerir ekkert til, þó að þetta verði ekki afgr. fyrr en eftir helgi. Ég vil taka undir það. að málið fari til fjhn., og skjóta því til hæstv. ráðh., hvort hann geti fallizt á þetta. Þegar lögfræðingar d. lesa grg., sjá þeir, að hér er allt of harkalega tekið til orða. Þegar búið er að samþ. lögin, geta þeir engum öðrum um kennt en sjálfum sér. Hins vegar er greinilega farið fram á að gefa fjárhagsráði víðtækari heimild. Ég held, að út af fyrir sig sé ófært að afgr. það að gefa einni nefnd rétt til að ákveða, á hvaða vörum skuli vera hámarksverð. Þar er gert annað en ætlazt er til. Það er átt við að fella niður verðlagseftirlit um 15%. Fjárhagsráð getur notað þetta til að fella það niður um 90–100%. Mér finnst ákaflega óeðlilegt að gera þetta. - Ég er andvígur 1. gr. frv. Viðvíkjandi 2. gr. mun ég bera fram brtt. Í fyrsta lagi legg ég til, að henni sé bætt við önnur lög. Í öðru lagi álít ég, að við verðum að takmarka nokkuð þessa lánsheimild við framleiðslutæki og byggingarefni, til þess að tryggja, að þetta verði til að spara fé eða framleiða gjaldeyri. Þeir peningar, sem fara í Sogs- og Laxárvirkjanirnar, fara aðeins til að framleiða orku, en ekki til að framleiða gjaldeyri eins og þeir, sem fara í áburðarverksmiðju. Ég held, að við verðum að gæta vel að okkur að verja meira fé til að efla framleiðsluna. Möguleikinn er, að við verðum í vandræðum með að borga gjaldeyrinn, ef við hugsum ekki um þetta. Ég vil vekja athygli á því, að þó að Marshallaðstoðin sé komin upp í 500 millj. kr., sem við fáum til ráðstöfunar, þá er litlu af því varíð til aukinna framleiðslutækja til að auka útflutninginn. Þá býst ég við, að við sjáum, hve tæpt við stöndum. En ég mun taka þetta til athugunar, þegar málið kemur síðar til umr. Um 3. gr. frv. er samkomulag. Það hafa áður komið fram frá fjhn. till. um þessa breyt., og er nú komið frá ríkisstj. að taka þetta upp. Ég skal ekki tefja neitt fyrir þessu máli nú. En ég vil taka undir það með fjhn. Ed., að efni frv. gæti betur farið, með því að vera í fleiri en einu frv., en óska, að skattívilnunin í 3. gr. fengist afgr. á þessu þingi. En að öðru leyti vil ég segja um frv., að það er óviðkunnanlegt, að við hroðum þessum málum svona af. Og við erum búnir að sjá, að slík hroðvirkni hefur leitt til þess, að bæði hafa deilur skapazt út af því, og ríkisstjórnin hefur á sama þingi sem hún hefur hroðvirknislega sett lög þurft að gefa út brbl., vegna þess að gætni hefur vantað í tíma við afgreiðslu mála.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls flutti ég, hv. þm. A-Húnv. og hv. þm. N-Ísf. brtt. á þskj. 734 þess efnis, að þær 3 millj., sem ætlaðar voru til iðnaðarlána, skuli bundnar í ákveðnum tilgangi til stofnunar iðnaðarbanka. Hæstv. ríkisstj. fór fram á það við okkur, að við tækjum brtt. aftur til 3. umr., og var það gert. Þetta mál hefur verið rætt nokkuð við suma ráðherrana, og varð samkomulag um brtt. á þskj. 777, og felast í henni 2 atriði. Annað er það, að lánið skuli ekki bundið við stofnun iðnaðarbanka, heldur ef til vill iðnlánasjóðs. Ed. hefur afgr. frv. um iðnaðarbanka, en Nd. hins vegar ekki, og er nú senn komið að þinglokum og ekki víst um framgang málsins, og þess vegna þarf að gera ráð fyrir, hvað yrði um þetta fé, ef iðnaðarbanki verður ekki stofnaður. En því er ekki slegið föstu, hvort iðnlánasjóðurinn verður til frambúðar. Í niðurlagi till. er gert ráð fyrir jafnháu framlagi annars staðar frá. Er þetta álíka og var í frv. ríkisstj. um iðnaðarbankann, þar sem gert var ráð fyrir, að á móti kæmi 31/2 frá iðnaðarmönnum, en 21/2 frá ríkinu. - Um þessa brtt. hefur sem sagt orðið samkomulag við ríkisstj., og tel ég breytingu hennar vera til bóta frá því, sem hún var.



Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess, að það voru gerðar nokkrar breyt. á þessu frv. í hv. Ed., og voru þær gerðar í samráði við útlendingaeftirlitið. Er hér ekki um efnislegar breyt. að ræða, heldur aðeins til þess að gera nokkur ákvæði frv. gleggri og ýtarlegri. Ég vil leyfa mér að mæla með því, að frv. verði afgr. í því formi, sem það er nú.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) minntist á það við 1. umr., hvernig ríkisstj. hygðist skipta þessu fé milli þeirra framkvæmda, sem um ræðir í frv. Ég hef látið athuga þetta mál, og munu þær tölur, sem ég hef fengið um þessi atriði, láta nærri sanni, þótt þær séu ekki alveg nákvæmar. Samkvæmt þessum upplýsingum hefur heildarkostnaður við Sogsvirkjunina numið 66 millj. kr., og þar af hefur innlendur kostnaður verið 45 millj. kr., en erlendur kostnaður 21 millj. kr. Heildarkostnaður við Laxárvirkjunina hefur orðið 28 millj. kr., þar af innlendur kostnaður 14 millj. kr. og erlendur kostnaður 14 millj. kr. Ég hef ekki tölur á takteinum í sambandi við áburðarverksmiðjuna. Þar er um byrjunarframkvæmdir á þessu ári að ræða, er munu því ekki skipta svo miklu máli. - Eins og ég gat um við 1. umr., hefur það verið í athugun að flytja tili. um að fá heimild til handa ríkisstj. um að verja allt að 50 millj. kr. af fé mótvirðissjóðs til greiðslu á skuldum ríkissjóðs við Landsbanka Íslands, og er brtt. á þskj. 783 um þetta efni. - Nema þá þær heimildir, sem ríkisstj. óskar eftir að fá samþykki fyrir til að lána af fé mótvirðissjóðs, samtals 170 millj. kr., sem sé 120 millj. kr. til Sogs- og Laxárvirkjananna og 50 millj. kr. til að greiða skuldir ríkissjóðs við Landsbanka Íslands.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf varðandi skiptingu á hinum innlenda og erlenda kostnaði vegna Sogs- og Laxárvirkjananna, en ég hefði mjög óskað eftir frekari upplýsingum í sambandi við áburðarverksmiðjuna.

Ég tók það fram áðan, að mér tókst ekki að fá þær.

Ég hef áður spurzt fyrir um það hér á fundi, hvað margir menn mundu fá vinnu við Sogsvirkjunina, og var gizkað á, að það mundi verða innan við 200 manns, sem raunverulega eru ekki fleiri menn en unnu við gömlu Sogsvirkjunina 1936, og þrátt fyrir hinar miklu framkvæmdir, sem Reykjavíkurbær lagði í um sama leyti í sambandi við hitaveituna, þá var hér samt tilfinnanlegt atvinnuleysi á þessum árum og allt fram til 1941. Ég held, að það fari því ákaflega fjarri því, að þessi vissulega háu framlög, sem hér um ræðir, kalli á svo mikið vinnuafl, að hætta geti orðið á, að vinnumarkaðurinn verði þurrausinn. Við verðum að hafa það í huga, að það fer svo geysilega mikið af þessum kostnaði til kaupa á efni og vélum, og hlutfallslega miklu meira en áður var, vegna þess hvað vinnuaflið er miklu afkastameira en það var áður. Ég tók eftir því hjá hv. 3. landsk. þm. (GÞG), að hann virtist óttast það atriði, að með þessum framkvæmdum yrði stefnt að verðbólgu, en auðvitað eigum við fyrst og fremst að stefna að útrýmingu atvinnuleysisins, og ef ekki er hægt að útrýma því án verðbólgu, sem vitanlega er alltaf æskilegast, þá ber okkur frekar að eiga á hættu verðbólgu en atvinnuleysi. Ég álít, að það sé því rangt af stjórnarandstöðunni að leggja að hæstv. ríkisstj. að fara með gætni í þessum efnum, þar sem ég hygg, að hún hafi þar einmitt tilhneigingu til að vera of gætin, vegna þess að engin ástæða er til að óttast, að þessar framkvæmdir geti haft verðbólgu í för með sér, og ég hygg, að þrátt fyrir þær verði tilfinnanlegt atvinnuleysi bæði í Rvík og á Akureyri. Ég er þeirrar skoðunar, að hæstv. ríkisstj. þurfi að fá viljayfirlýsingu Alþ. almennt, og ekki hvað sízt stjórnarandstöðunnar, um að hún hafi fyllsta stuðning Alþ. til að verja 120 millj. kr. úr mótvirðissjóði einmitt til þessara framkvæmda, því að ég veit, að það verður lagt mjög fast að hæstv. ríkisstj. bæði af innlendum og erlendum aðilum, það er af Landsbankanum og Marshallaðstoðinni, að verja allmiklu af fé mótvirðissjóðs til greiðslu á skuldum ríkissjóðs, en það álít ég mjög óheppilegt. Ég er því á móti brtt. hæstv. fjmrh. um að verja 50 millj. kr. af þessu fé til greiðslu á skuldum ríkissjóðs við Landsbankann, þar sem fjárhagur hans er tiltölulega góður, en áreiðanlega yfirdrifin þörf fyrir þetta fé til þeirra stóru og nytsömu fyrirtækja, sem hér um ræðir. Og það er á vissan hátt eðlileg óánægja sumra hv. þm. út af því að verja svona miklu fé til framkvæmda aðeins á tveimur stöðum á landinu, sem sé í Rvík og Arnessýslu annars vegar og á Akureyri og í Suður-Þingeyjarsýslu hins vegar, og að verja engu af þessu fé til annarra staða á landinu, því að það er ekki vafamál, að atvinnuástandið er þannig, að ekki væri vanþörf á, að arðbærum og nauðsynlegum framkvæmdum úti á landi væri veitt einhver fjárhagsleg aðstoð á slíkan hátt og hér er um að ræða. En ef hins vegar á að verja af fé mótvirðissjóðs til þess að greiða skuldir ríkissjóðs við Landsbankann, þá er gefinn hlutur, að ekki verður farið að taka það fé að láni á sama árinu og hækka þær skuldir aftur. Ég vil þess vegna eindregið mæla með því, að frv. á þskj. 745 verði samþ. eins og það liggur fyrir, en lýsi andstöðu minni við brtt. á þskj. 783 varðandi greiðslu á skuldum ríkissjóðs við Landsbankann. Mér þykir leitt, að ekkert hefur komið fram um áætlanir fjárhagsráðs, sem minnzt var á í gær. Það er vitanlegt, að ef fjárhagsráð á að ráða, er ætlazt til þess, að almenn byggingavinna verði mjög lítil á þessu ári samanborið við undanfarin ár, og þess vegna fer því fjarri, að næg vinna verði tryggð handa öllum, þrátt fyrir þær ráðstafanir, sem hér er verið að gera, og þótt þetta séu að vísu mjög háar tölur hvað framlög snertir, sem á að verja til þeirra. Auk þess sést það af upplýsingum hæstv. fjmrh., að það er engan veginn víst, að þessar 120 millj. kr. eigi að notast allar á þessu ári. Þá hef ég engar upplýsingar fengið varðandi áburðarverksmiðjuna, sem ég bað um í gær, og verð að lita svo á, á meðan þær koma ekki, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki mótað sér ákveðnar skoðanir í því máli.