Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að um klukkan hálffjögur í dag fer fram umræða utan dagskrár um ástandið í Palestínu. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson en hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson verður til andsvara.

Fyrir er tekið 2. dagskrármálið, virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal, stjfrv., 503. mál, þskj. 795, 3. umr. Það hefur  
            

Ha! Bíddu, forseti, hverjir voru að því?


             Hv. 6. þm. Norðurl. ...

Það er venjan að bjóða mönnum að mæla fyrir nál., herra forseti. Við vorum með frhnál.

Kveður enginn sér hljóðs? Hv. 3. þm. Norðurl. e. ræðir um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Mér þykir þetta svolítið óvenjuleg fundarstjórn. Ég hélt að venjan væri að gefa framsögumönnum nefndarálita sjálfkrafa orðið og þá í þeirri röð sem nál. hafa borist eða meiri hlutar eða minni hlutar raðast eftir þingskjalanúmerum. Þess vegna taldi ég nú að forseti væri ekki að standa alveg rétt að fundarstjórninni með því að ætla að fara að slíta umræðunni af því að menn hefðu ekki beðið um orðið. Þar fyrir utan höfðu nú einir tveir eða þrír menn barið í borðið. Ég held því að forseti þurfi aðeins að endurskoða þetta. Flas er ekki til fagnaðar, herra forseti, segir gamalt máltæki og þó svo kunni að vera að forseta eða jafnvel einhverjum fleirum væri það kærast að þessari umræðu lyki sem fyrst og sennilega að hún hefði aldrei farið fram þá verður nú að standa nokkurn veginn rétt að fundarstjórn og virða þingsköp, herra forseti.

Ég vil taka fram af þessu gefna tilefni að ég trúði hvorki augum né eyrum þegar enginn virtist hafa kvatt sér hljóðs og var nú mjög hikandi í öllu. Ég vil taka fram að ég hef hér í höndum þskj. 1128 sem ekki er getið um á dagskrá.

Nú, nú.

Það er frhnál. um frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Hefur því þá verið útbýtt. Það er frá minni hluta iðnn. Framsögumaður er hv. 6. þm. Norðul. e., Árni Steinar Jóhannsson.

Virðulegi forseti. Við hefjum hér 3. umr. um frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Ég mæli hér fyrir frhnál. vegna málsins frá 1. minni hluta iðnn. og álitið hljóðar svo: ,,Fundur var haldinn í iðnaðarnefnd Alþingis fimmtudaginn 4. apríl 2002 á milli 2. og 3. umræðu um frumvarp til laga um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Til fundarins voru boðaðir Friðrik Sophusson, forstjóri Landsvirkjunar, Þórður Friðjónsson, framkvæmdastjóri Verðbréfaþings, Þorgeir Örlygsson, ráðuneytisstjóri í iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, og Geir A. Gunnlaugsson, stjórnarformaður Reyðaráls. Framangreindir aðilar voru boðaðir á fund iðnaðarnefndar til þess að bregðast við þeim fréttum að sú vitneskja hafi legið fyrir þegar um miðjan febrúar sl. að Norsk Hydro gæti ekki staðið við tímaáætlanir um uppbyggingu álvers í Reyðarfirði og að iðnaðarnefnd hafi ekki verið greint frá stöðu málsins. Farið var yfir málið og gestir fundarins skýrðu það af sinni hálfu. Á þingfundi sem hófst kl. 10.30 í morgun kvaddi Hjálmar Árnason, formaður iðnaðarnefndar, sér hljóðs og greindi Alþingi frá niðurstöðu nefndarinnar um meðferð þessa máls, þ.e. að fara beri yfir allar tímasetningar og gera skýrslu um málið.`` Í ljósi þess sem fram kemur hér á eftir get ég ekki verið annað en sammála þessari málsmeðferð. Ég tel að tillaga sem borin var fram af hv. þm. Kjartani Ólafssyni um að ferlinu verði stillt upp, það kortlagt og gerð um það skýrsla sé sú leið sem fara ber og get ég ekki annað en verið samþykkur henni. Minni hlutinn telur mikilvægt að Alþingi læri af þessu máli og hefur lagt fyrir forsætisnefnd tillögu að ályktun þess efnis að forsætisnefnd samþykki að leggja til að Alþingi kjósi nefnd sjö þingmanna sem kanni með hvaða hætti megi best tryggja að umfjöllun um þingmál, störf þingnefnda og önnur þingstörf byggist alltaf á réttum og bestu fáanlegum upplýsingum. Nefndin kanni lagaákvæði og reglur sem um þetta gilda í nálægum þjóðþingum. Einnig hvort ástæða sé til að lögfesta hér reglur í þessu sambandi, þar með talin refsiákvæði ef Alþingi eða þingnefndum eru gefnar rangar eða villandi upplýsingar eða þessir aðilar leyndir mikilvægum upplýsingum sem varða efni eða kringumstæður þingmáls eða þingstarfa. Lagt er til að starfsmenn skrifstofu Alþingis og nefndasviðs verði nefndinni til aðstoðar í störfum. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs ályktaði einnig sérstaklega um málið og birtist sú ályktun í fylgiskjali með þessu áliti. Við 2. umr. þessa máls lagði minni hlutinn fram svohljóðandi frávísunartillögu: ,,Í ljósi þess að allt er í óvissu með framvindu Noral-verkefnisins, stórfelld umhverfisspjöll sem af Kárahnjúkavirkjun hljótast eru óverjandi, mikið skortir á að arðsemi verkefnisins sé fullnægjandi, deildar meiningar eru um hvort verkefnið yrði jákvætt fyrir byggðaþróun á Austurlandi í heild þegar til lengri tíma er litið og ólokið`` --- það er nú kannski meginmálið, virðulegi forseti --- ,,er gerð rammaáætlunar um forgangsröðun virkjunarkosta, samþykkir Alþingi að vísa þessu máli frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.`` Tillagan var felld við atkvæðagreiðslu í lok umræðunnar. Umræðan um þetta stórmál hefur valdið miklum vonbrigðum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa fært fram ítarlegar og þungvægar röksemdir fyrir því að ekki skuli ráðist í þessar umfangsmiklu og kostnaðarsömu framkvæmdir sem frumvarpið lýtur að. Þeir hafa grundvallað sinn málflutning á óhrekjanlegum staðreyndum um víðtæk óafturkræf umhverfisspjöll og á rökstuddum efasemdum um arðsemi framkvæmdanna. Málefnaleg viðbrögð hafa því miður verið lítt á lofti í umræðunni, sem hefur einkennst af fullyrðingum og afneitun staðreynda.`` Virðulegi forseti. Þetta er efnislega það sem ég vildi að kæmi fram í þessu frhnál. Allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs telja mjög mikilvægt að á þessum málum verði tekið til frambúðar þannig að sú staða sem uppi hefur verið núna síðustu daga eigi ekki eftir að endurtaka sig. Virðulegi forseti. Sem fylgiskjal með þessu frhnál. set ég hér fram bókun sem ég lagði fram á fundi forsn. á mánudaginn var. Bókunin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Nú er á dagskrá þingsins frumvarp til laga um virkjun Jökulsár á Brú, Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Í ljósi þess að iðnaðarnefnd afgreiddi frumvarpið frá sér 18. mars sl. án þess að greint væri frá nýrri stöðu varðandi samskipti Norsk Hydro og Reyðaráls tel ég að fresta beri umræðu um frumvarpið og vísa því aftur til nefndarinnar.`` Ég vil einnig vitna í ályktun þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem hefur verið send út, en þingflokkurinn ályktaði, með leyfi forseta: ,,Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fordæmir harðlega að mikilsverðum upplýsingum sem vörðuðu stöðu Noral-verkefnisins svonefnda og stjórnarfrumvarps um Kárahnjúkavirkjun og stækkun Kröfluvirkjunar skuli hafa verið haldið leyndum fyrir Alþingi og viðkomandi þingnefndum meðan málið var þar til umfjöllunar. Það er óverjandi með öllu að ábyrgðaraðilar verkefnisins skuli ekki greina satt og rétt frá stöðu mála á hverjum tíma jafnt Alþingi sem fjölmiðlum og þar með þjóðinni. Þó tekur steininn úr þegar háttsettir opinberir embættismenn og ráðherrar eru staðnir að því að halda mikilsverðum upplýsingum frá Alþingi og þingnefndum. Þessi vinnubrögð fylgja í kjölfar þeirrar pólitísku valdbeitingar sem áður hafði verið ástunduð í málinu af umhverfisráðherra og þess ásetnings iðnaðarráðherra og Landsvirkjunar að umlykja fyrirhugað orkuverð leyndarhjúpi. Það er óumflýjanlegt að Alþingi taki nú til skoðunar hvernig tryggja megi að umfjöllun um þingmál og störf þingnefnda geti alltaf byggst á réttum og fullnægjandi upplýsingum. Einnig þarf að huga að því hvort setja beri ákvæði í lög sem taka af skarið um að það sé saknæmt og refsivert að leyna Alþingi og þingnefndir upplýsingum eða greina þeim rangt frá.`` Virðulegi forseti. Sem fylgiskjal með þessu frhnál. er einnig tillaga sem ég hef lagt fyrir forsn. þingsins eins og komið hefur fram. Hún verður til umfjöllunar á næsta fundi forsn. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Forsætisnefnd samþykkir að leggja til að Alþingi kjósi nefnd sjö þingmanna sem kanni með hvaða hætti megi best tryggja að umfjöllun um þingmál, störf þingnefnda og önnur þingstörf byggist alltaf á réttum og bestu fáanlegum upplýsingum. Nefndin kanni lagaákvæði og reglur sem um þetta gilda í nálægum þjóðþingum. Einnig hvort ástæða sé til að lögfesta hér reglur í þessu sambandi, þar með talin refsi\-ákvæði ef Alþingi eða þingnefndum eru gefnar rangar eða villandi upplýsingar eða þessir aðilar leyndir mikilvægum upplýsingum sem varða efni eða kringumstæður þingmáls eða þingstarfa. Starfsmenn þingmálaskrifstofu og nefndasviðs skulu vera nefndinni til aðstoðar eftir þörfum.`` Virðulegi forseti. Ég hef í nokkrum orðum farið yfir þetta framhaldsnál. en vil aðeins bæta því við í sambandi við umræðuna um þetta mál núna síðustu daga og ekki síst á fundi iðnn. í morgun að vissulega eru mjög skiptar skoðanir um hvernig beri að fara með trúnaðarmál hjá forsvarsmönnum atvinnulífsins og gilda þar aðrar reglur að mínu mati um fyrirtæki sem eru í einkaeign heldur en fyrirtæki sem eru í opinberri eigu. Við erum að fjalla um byggingu Kárahnjúkavirkjunar og stækkun Kröfluvirkjunar á vegum Landsvirkjunar, þ.e. leyfi til handa Landsvirkjun. Þetta er opinbert fyrirtæki í eigu ríkisins, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar, og mér finnst svolítið hafa skinið út úr mönnum sú skoðun að um þá málsmeðferð mættu gilda sömu siðareglur hvað varðar upplýsingar eins og menn væru að tala um hlutafélög úti í bæ. Ég tel að þarna verði að gera skýr skil á milli og að allt aðrar reglur verði að gilda um það þegar verið er að fjalla um mál sem varða fyrirtæki í opinberum rekstri þó svo að þau tengist fyrirtæki sem verður hugsanlegur orkukaupandi sem verði þá hugsanlega í einkakeign. En þarna erum við að afgreiða heimild til handa Landsvirkjun sem er opinbert fyrirtæki og því er gríðarlega mikilvægt að mínu mati að nefndin fái stöðu mála. Hún gæti fengið stöðuna fram borna í trúnaði hverju sinni, það eru dæmi um það, en að þarna gildi önnur lögmál en menn geta viðhaft á hinum almenna markaði í atvinnulífinu. Og varðandi þær tillögur sem við höfum sett fram um hvernig skuli fara með slík mál í nefndum þingsins, þá held ég að mjög mikilvægt sé að fara yfir og leggja niður fyrir sér og setja niður reglur um þetta þannig að allir viti að hverju þeir ganga í því efni. Ég tel þetta mjög mikilvægt.

Hvað með ríkisbankana?

Hv. þm. Kjartan Ólafsson kallar fram í og spyr um ríkisbankana. Settar hafa verið á langar og miklar ræður í þinginu um að hlutafélagavæðing ríkisfyrirtækjanna hafi leitt til þess að menn geti ekki fengið upplýsingar og menn skýli sér á bak við það að búið sé að breyta um form. En við verðum að átta okkur á því, virðulegi forseti, að Landsvirkjun er ekki hlutafélag. Landsvirkjun er sameignarfélag tveggja sveitarfélaga og ríkisins og þar af leiðandi eigum við að hafa fullan aðgang að upplýsingum eins og hægt er um það fyrirtæki sem handhafar eigenda. Búið er að ræða um það mörgum sinnum hér í þinginu og menn hafa verið óánægðir með það og er m.a. ástæðan fyrir því að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagst á móti hinni svokölluðu hlutafélagavæðingu sem við teljum nú reyndar að sé í flestum tilfellum undanfari einkavæðingar. En ein af ástæðunum fyrir því að við höfum ekki viljað fara í hlutafélagavæðingu í þeim mæli sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að gera á undanförnum missirum er einmitt sú ástæða að viðkomandi ráðherra skýli sér á bak við það að hann megi ekki gefa upplýsingar sem áður voru auðveldlega á borðum þingmanna vegna þess að nú sé komin stjórn yfir fyrirtækið og það sé hlutafélagavætt. Þetta líkar mörgum illa og við höfum séð slíka breytingu gerast mörgum sinnum og hér hefur verið rætt um það mörgum sinnum. Ég tel að þetta sé vandmeðfarið og ég vil segja í sambandi við þann anda sem ríkti í nefndinni í morgun, að ég held að mikilvægt sé fyrir alla að Alþingi gefi tóninn um hvers konar samskiptamáti á að vera og hvernig menn eiga að standa að honum. Ég held að það sé miklu betra fyrir allra hluta sakir að menn standi klárir á því. Mikið hefur verið rætt um það, bæði á hinu háa Alþingi, eins meðal þingmanna og í nefndunum, að ekki sé gott að þurfa að standa frammi fyrir því að nefndum sé trúað fyrir málum, þeir sem koma á fundi nefndanna séu beðnir um trúnað. Ég hef ekki verið á þingi í mörg ár, virðulegi forseti, en ég hef þó lent í því tvisvar á þingferli mínum að beðið var um trúnað í nefndum, einu sinni í sjútvn. og einu sinni í iðnn. Ég tel að ekkert óeðlilegt sé við það í vissum tilvikum að nefndir séu beðnar um trúnað, enda séu gefnar skýringar á því að ástæða sé til þess vegna einhverra sjónarmiða, e.t.v. viðskiptasjónarmiða, að ekki sé æskilegt að tala um málin á opinberum vettvangi um tíma. Síðan er það annað mál að við höfum, t.d. í iðnn., verið beðin um trúnað varðandi orkuverð og það finnst mörgum einkennileg beiðni í sjálfu sér vegna þess að eftir því sem maður kemst næst liggur orkuverð víðast hvar á borðinu hjá stórfyrirtækjum sem eru í gangi og eru í þessum bransa og engin leyndardómshula yfir því yfirleitt. Ég fæ ekki alveg skilið hvers vegna slíkar upplýsingar mega ekki liggja á borðinu á Íslandi eins og á mörgum öðrum stöðum, eins og t.d. í Ameríku. Þar er talinn sjálfsagður hlutur að slíkir hlutir séu uppi á borðinu, og ég tala nú ekki um ef um opinbert fyrirtæki er að ræða. Virðulegi forseti. Einnig er ástæða til að draga fram að í þessum málatilbúnaði öllum hefur málið gjörsamlega skipt um eðli á þremur árum. Þegar ég kom fyrst í iðnn. og hlýddi á mál Landsvirkjunarmanna varðandi þetta hugsanlega verkefni, þá var staðan sú að menn töldu að það væri alveg vonlaust að Landsvirkjun stæði að því verkefni öðruvísi en sem hluthafi í væntanlegri Kárahnjúkavirkjun með öðrum áhættufjárfestum. Þannig var talað í nokkur missiri, þetta væri of stór biti fyrir Landsvirkjun og þess vegna mundi Landsvirkjun ekki geta staðið að því nema sem hluthafi í sérstöku fyrirtæki sem yrði stofnað um virkjunina. Síðan hefur þetta allt gjörbreyst á síðustu tveimur missirum vegna þess að maður gerir sér auðvitað grein fyrir því núna að þeir sem vildu keyra verkefnið áfram áttuðu sig á því að bygging Kárahnjúkavirkjunar var mjög miklum annmörkum háð hvað varðar fjármögnun nema ábyrgðin yrði hengd á eignir Landsvirkjunar, eins og þær eru í dag, sem bakhjarl og síðan með áframhaldandi baktryggingu í borgarsjóði Reykjavíkur, bæjarsjóði Akureyrar og ríkissjóði. Þannig var talað í mín eyru alltaf framan af, að þetta yrði sérhlutafélag um þetta verkefni, Landsvirkjun yrði e.t.v. hluthafi í Kárahnjúkavirkjun hf., skulum við þá segja, og síðan yrði álbræðslan í sjálfu sér sjálfstætt dæmi sem mundi versla við þann aðila. Margir eru þeirrar skoðunar að sú staða að baktryggja þessa framkvæmd á þennan hátt sé ákaflega varasamt og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur sett á hér langar ræður um það mál, enda situr hann í efh.- og viðskn. og hefur fjallað um hinar efnahagslegu forsendur dæmisins mjög ítarlega í málflutningi sínum á þinginu. Ég vil að þetta komi fram, virðulegi forseti, vegna þess að um þetta hefur verið allt of lítið rætt. Við stöndum frammi fyrir því nú varðandi Landsvirkjun, þetta sameignarfyrirtæki þriggja aðila, að hún verður með óbreyttum rekstri skuldlaust fyrirtæki á u.þ.b. 15, 16 árum. Í öllum þessum ferli höfum við engan veginn yfirsýn yfir hvaða áhrif það mundi hafa að Landsvirkjun gæti í krafti þess að hún væri að meira eða minna leyti orðin skuldlaust fyrirtæki sett niður raforkuverð í landinu svo um munar. Það eru hlutir sem verða að vera uppi á borðinu líka vegna þess að ef menn eru, t.d. eins og við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, andvígir því að fara í þessa stóriðjuuppbyggingu á þeim grunni sem hér er lagt upp með, þá verða menn að gera sér grein fyrir því að ávinningurinn er einnig fólginn í því að við stöndum frammi fyrir því á allra næstu árum í krafti stöðu Landsvirkjunar skuldalega séð að hægt væri að fýra hér niður rafmagnsverðið svo um munar. Litlar virkjanir upp á örfáa tugi megavatta annað slagið inn í raforkukerfið mundi vera leikur einn fyrir Landsvirkjun, eins stórt fyrirtæki og það er orðið í dag. Þetta hefur ekkert verið reiknað inn í efnahagsdæmi þeirra sem vilja keyra þetta verkefni áfram. Það hefur sárasjaldan verið spurt um það, menn hafa ekkert viljað gera neitt mikið úr því en að vísu hengt sig í viljayfirlýsingu eigendanna um að lækka orkuverðið um 3% á ári næstu árin og ná fram 30% lækkun orkuverðs, sem að vísu hefur gengið eftir núna allra síðustu árin og það er góðra gjalda vert. Krónutölulækkun hefur reyndar ekki orðið heldur hefur þetta haldið í við verðbólgu. Þannig er staðan í orkubúskap okkar að málin líta mjög vel út til næstu ára litið en eru auðvitað komin á allt annan grunn ef við ætlum að nota eignir þessa fyrirtækis til að vera bakhjarl fyrir þetta gríðarlega stóra, áhættusama verkefni sem uppbygging álbræðslu í Reyðarfirði er og í raun og veru áhættusama verkefni sem uppbygging virkjunarinnar er, vegna þess að eins og við vitum öll er þetta bundið álverði sem á engan hátt er tryggt og þetta er líka bundið því í umræðunni núna að það eru Íslendingar sjálfir sem hyggjast fjármagna og eiga stærstan hluta í þessu fyrirhugaða álveri sem upphaflega og fyrst í umræðunni var alls ekki meiningin heldur. Talað var um utanaðkomandi áhættufjárfestingu. Málið hefur því allt snúist upp í að verða á allt öðrum grunni en lagt var upp með. Það sem fyrir þremur árum var einkaframkvæmd að miklu leyti með Landsvirkjun sem hluthafa í væntanlegri Kárahnjúkavirkjun og með útlendinga sem fjárfesta í álverinu hefur snúist upp í það að þetta er verkefni sem er keyrt áfram af afli ríkisstjórnarinnar og þar með orðin stærsta ríkisframkvæmd sögunnar. Þannig horfa málin við okkur. Við erum komin með, samkvæmt þeirri formúlu sem er uppi á borðinu núna, virkjun í stórum skala sem verður í eign ríkis, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar, með baktryggingu í þeim eignum sem fyrir hendi eru og við erum komin með álbræðslu sem er í samstarfi við einhvern aðila, ef samningar nást, talað hefur verið um Norsk Hydro sem samstarfsaðila upp á 15% og upp í 45% eignarhluta. Virðulegi forseti. Þetta er allt annað upplegg. Þetta er allt annað verkefni heldur en fyrir þremur árum síðan. Þess vegna er þetta gríðarlega áhættusamt fyrir þjóðina. Við höfum reynsluna af feilsporum í slíkum verkefnum. Menn sjá núna ekkert nema það góða við Straumsvíkur-Búrfellsverkefnið á sínum tíma. Hins vegar verður að koma fram að þar voru gerð mistök. Þar náðust ekki samningar nema um mjög lágt orkuverð á sínum tíma. Í þessari umræðu allri verður að draga fram að á meðan Landsvirkjun afhenti Straumsvík orku á 3 mill svo árum skiptir var fyrirtækið að sligast. Þetta er skjalfest og um það vita allir. Það þarf að leiðrétta mistökin sem þá voru gerð, þegar farið var mjög illa með efnahag Landsvirkjunar sem fyrirtækis og mjög illa með þjóðina, aðra orkunotendur, vegna þess að rafmagnið var spennt upp eins og hægt var. Þessi mál verða að koma fram í umræðunni. Það má ekki stilla málunum þannig upp að Straumsvíkur-Búrfellsævintýrið hafi verið teppalögð velsæld frá upphafi til enda. Það er alls ekki svo. Það er mikilvægt fyrir okkur að læra af þessari reynslu. Að margra mati var það lán í óláni að hægt var að leiðrétta orkusölusamninginn við Ísal vegna þess að í tíð Hjörleifs Guttormssonar sem iðnaðarráðherra tókst að sanna svindl á fyrirtækið eins og menn muna. Það er að margra mati mjög ótrúlegt að ekki skyldi hægt að leiðrétta orkuverð til Landsvirkjunar frá álverinu í Straumsvík ef fyrirtækið hefði ekki verið staðið að því að svindla með því að hækka aðföng í hafi. Við erum nú flest komin á þann aldur hér inni að við þekkjum þetta dæmi. Í framhaldi af nýjum samningum vænkaðist hagur Landsvirkjunar og hefur gengið skaplegar með þá einingu síðan. Við verðum að muna að við höfum á bjartsýninni einni, eins og örlar fyrir núna með óskhyggjunni varðandi áframhald fyrir austan, á ímyndaða möguleika til stóriðjuuppbyggingar gert hrikaleg fjárfestingarmistök. Blönduvirkjun var byggð og sett í gang allt of snemma. Blönduvirkjun var ekki reist á grunni þess að búið væri að gera samning um að afhenda orku. Hún íþyngdi þess vegna Landsvirkjun í mörg ár. Það að fara í fjárfestingu á þeim skala sem þá var gert, með Blönduvirkjun, leiðir auðvitað til að menn komast í tombóluskap og semja um orkukaup á allt öðrum forsendum þegar þeir hafa farið út í þessa fjárfestingu. Þessa sögu þekkjum við öll og þessa sögu kunnum við. Kárahnjúkavirkjun, stækkun Kröfluvirkjunar og Noral-verkefnið eru af þeirri stærðargráðu að það leyfir ekki mistök af því tagi sem við Íslendingar höfum áður gert í þessum málaflokki. Okkur leyfist það ekki. Þess vegna teljum við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði það skyldu okkar, þó að öllum sé það ljóst á hinu háa Alþingi að við viljum ekki fara þessa leið í atvinnuuppbyggingu, sem stjórnarandstæðingar að draga fram öll þau atriði, vekja máls á og benda á þá pytti, sem ber að varast í þessum viðskiptumm. Okkur finnst ekki vanþörf á vegna þess að hv. þingmenn stjórnarinnar koma í ræðustól og tala bara í frösum. Hve oft höfum við ekki heyrt oft á undanförnum dögum að þetta sé arðbært verkefni og vistvænt verkefni, án rökstuðnings af nokkru tagi, án þess að menn velti nokkuð fyrir sér hvað er á bak við slíkar fullyrðingar. Hafa stjórnarliðar þó haft jafna möguleika til að úttala sig og færa rök fyrir sínu máli eins og við hér, stjórnarandstæðingar á hinu háa Alþingi. Virðulegi forseti. Okkur er það mjög mikilvægt til lengri tíma að sæmilegur friður geti verið um hvernig við ætlum að fara í orkuvinnsluna í þessu landi og búum okkur til áætlun, rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma --- sem er að vísu í vinnslu --- sem komi til umfjöllunar, að tekist verði á um hana og hún samþykkt áður en við göngum lengra í þessum málum. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði teljum að nú sé lag. Það er augljóst að það verður töf á Noral-verkefninu og þá teljum við, og höfum margbent á það og krafist þess á hinu háa Alþingi, að verkefnið verði lagt til hliðar og sett inn í þessa vinnu um rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Það væri að okkar mati eina rétta leiðin í stöðunni núna og við ættum að grípa tækifærið sem nú gefst. Virðulegi forseti. Ég vakti máls á því í ræðu minni við 2. umr. og ég vil spyrja um það aftur: Hvaða vit er í því núna, þegar við höfum ekkert í hendi varðandi byggingu álbræðslunnar, að binda þetta virkjunarleyfi eins og raun ber vitni? Málið snýst náttúrlega ekki bara um Kárahnjúkavirkjun. Þetta frv. snýst um miklu stærra mál. Það snýst um jarðgufuvirkjanir í Suður-Þingeyjarsýslu, stækkun Kröfluvirkjunar og nýja jarðgufustöð á Kröflusvæðinu. Er skynsamlegt, í þeirri stöðu sem núna er uppi, að binda Kröflusvæðið inn í virkjunarleyfi Landsvirkjunar við Kárahnjúka með þessum hætti, þannig að allir möguleikar sem hugsanlega kæmu upp, þó að ég sé ekkert að tala um álver en einhvers konar iðnað sem þyrfti meiri orku, í þessu virkjunarleyfi Landsvirkjunar fyrir hugsanlega álbræðslu í Reyðarfirði og menn geti sig hvergi hrært norður í Þingeyjarsýslum, bara sem dæmi? Að vísu er til leyfi fyrir 40 megavatta stækkun við Kröfluvirkjun en umhverfismat og undirbúningur varðandi alla frekari stækkun á því svæði er ekki kominn það langt að um virkjunarleyfi þar sé að ræða. Í þessu frv. er náttúrlega búið þannig um hnútana að hæstv. iðnrh. er ekki heimilt að gefa út virkjunarleyfi nema að undangengnu umhverfismati á því svæði. Þetta vil ég draga fram, virðulegi forseti, í þessari umræðu núna, vegna þess að við höfum margoft lýst því sem okkar skoðun, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, varðandi orkuvinnslu að stefna beri að því að hægt sé að nýta orkuna sem næst orkulind. Jarðrask af slíkum framkvæmdum er minna, hvað varðar línulagnir og þess háttar og þeim fylgja minnst inngrip í landslagið. Það er líka grundvallarstefna sem leiðir til þess að við eigum möguleika á fjölþættari og margbreytilegri atvinnuuppbyggingu sem víðast um landið í staðinn fyrir að leggja upp með gríðarlega stórt verkefni sem krefst þess að farið sé landshorna á milli til að ná í orku svo drífa megi þær vélar sem á að setja niður á Reyðarfirði. Þetta er að okkar mati algjörlega óásættanlegt Virðulegi forseti. Í sambandi við þetta mál vil ég að síðustu draga það fram að það er að okkar mati vanhugsað að nota ekki það lag sem nú er til að vinna faglega að úttekt á þessum málum eins og við í orði kveðnu erum öll sammála um hér á hinu háa Alþingi. Þetta mál hefur fyrst og fremst verið drifið fram, utan við þá rammaáætlun um virkjun vatnsafls og jarðvarma sem er í vinnslu, með þeim röksemdum að það þoli ekki þá bið sem fer í að vinna það mál og þess vegna eigi að taka þetta dæmi út fyrir sviga, langstærstu framkvæmd sem við stöndum fyrir í þessum málaflokki hér á landi fyrr og síðar. Af hverju ekki, virðulegi forseti, af hverju í ósköpunum ekki að nota það tækifæri sem nú gefst þegar pressan er ekki lengur á að afgreiða málið í flýti, þó að stjórnvöldum hér líki það ekki? Það er talað um a.m.k. ársbið og þá á auðvitað að nota tækifærið og setja þessi mál öll inn í þennan heildstæða pakka sem við þurfum að takast á við hvernig með skuli fara. Virðulegi forseti. Ég vil enn árétta að þó að mörg okkar haldi að hér séu óþrjótandi auðlindir og möguleikar til þess að búa til rafmagn þá er það náttúrlega alls ekki svo. Við búum ekki að óþrjótandi auðlindum. Það hefur verið slegið á það, eftir bestu manna yfirsýn, að hér séu virkjanlegar 50 teravattstundir. Með Kárahnjúkadæminu erum við líklega komin í 17 teravattstundir og 80% af orkuframleiðslunni í landinu til einnar framleiðslutegundar. Af þessum 50 teravattstundum er talið að 30 teravattstundir séu virkjanlegar með vatnsafli og 20 teravattstundir með jarðgufu. Í rammaáætluninni um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þá eigum við auðvitað eftir að takast á við hvaða hluta af þessum 50 teravattstundum, bæði í vatnsafli og jarðvarma, við erum tilbúin að virkja. Það er himinklárt að með hverju árinu sem líður meta menn verðmæti náttúrunnar meir þannig að þessi 50 teravatta tala verður lægri og lægri. Sumir ímynda sér, að teknu tilliti til náttúruverndarsjónarmiða, að málið snúist kannski ekki um nema 20--30 teravattstundir sem ásættanlegt væri og menn gætu náð samkomulagi um að virkja. Við vitum jafnframt að e.t.v. vegna vinnubragðanna hér á hinu háa Alþingi vaða menn um með alls konar hugmyndir um virkjunarframkvæmdir, m.a. um svona stórverkefni eins og Reyðaráls og Noral-dæmið, alls konar hugmyndir sem þeir telja að séu gerlegar og hafa jafnvel sett af stað umræðu um. Í mín eyru hefur verið rætt um möguleikann á að virkja Dettifoss fyrir norðan. Það er ígildi þess fyrir okkur Norðlendinga að verið væri að tala um að virkja Gullfoss hér fyrir sunnan, mikið tilfinningamál. Við fengum þingskjöl í vetur þar sem talin var upp Skaftárveita um Langasjó. Um það verða gríðarleg átök. Inn í þessi plön er búið að setja alls konar möguleika sem engan veginn eru útræddir og verða mikil átök um ef menn vanda ekki til verka. Rammaáætlunin um nýtingu vatnsafls og jarðvarma er náttúrlega gríðarlega mikilvægt tæki fyrir okkur til að stjórna þessum málum. Þá vitum við nokkurn veginn hvað við höfum. Við getum forgangsraðað og í raun þurfum við þá ekki að nota svo mikinn tíma sem raun ber vitni í hvert einstakt mál eins og t.d. það sem hér er á borðum um einstakt verkefni. Þá værum við búin að leggja línuna um nýtingu þessara auðlinda og það gæti síðan verið afgreiðslumál hæstv. iðnrh. og ráðuneytis hvernig skuli virkja á hinum ýmsu stöðum sem mundu rúmast innan væntanlegrar rammaáætlunar. Þetta er mjög mikilvægt til þess að vinna skipulega að þessum málum. Virðulegi forseti. Ég nefndi að með þessu verkefni yrðum við komnir upp í að nota um 80% af raforkuframleiðslu landsins til framleiðslu á einni vörutegund. Það hefur löngum verið sagt hér á hinu háa Alþingi og víðar úti í samfélaginu að það sé okkar ólán á Íslandi að vissu leyti að við skulum vera gjörsamlega háðir einni tegund hvað varðar gjaldeyrisöflun, þ.e. fiski, og er búið að ræða það um áratuga skeið að þessu verði að breyta þannig að fleiri stoðir verði settar undir efnahagskerfið. Það er ekki alveg í samræmi við þá lífssýn manna að vera með svo mikla einhæfni hvað varðar málmbræðslur að þær skuli vera notendur að 80% af virkjuðu rafafli í landinu þegar menn hafa haldið því fram hingað til og halda því fram enn þá að veikleiki efnahagskerfisins á Íslandi sé í því fólginn hvað þar séu fáar stoðir, hvað það sé einhæft og hvað við séum háð öllum sveiflum. Það kemur fram í öllum plöggum um Noral-verkefnið að þar verðum við háð heimsmarkaðsverði á áli þannig að við erum að tala um einhæfni á þessu sviði, einhæfni sem okkur hefur dreymt um að losna við um áratuga skeið en byggja upp atvinnulíf fjölbreytileika og byggja á mörgum stoðum. Virðulegi forseti. Ég vil að endingu segja um sýn mína á atvinnuuppbyggingu að ég held að við hefðum fyrir mörgum áratugum síðan átt að hætta að hugsa um að byggja upp verksmiðjur á vegum ríkisins. Það á fólkið sjálft að gera. Þannig fáum við þann margbreytileika í efnahagslífið og atvinnulífið sem við þurfum á að halda. Við eigum ekki að fara út í miðstýrðar aðgerðir sem gáfust mjög illa, þó menn hefðu góðan ásetning, í austantjaldsríkjunum forðum. Þetta eru sömu aðferðir. Þetta er keyrt áfram pólitískt og það hefur ekki reynst vel. Við eigum hins vegar að sjá til þess að grunnþjónusta fyrirtækjanna í landinu sé góð. Grunnþjónusta fyrirtækjanna í landinu byggir á margs konar þjónustu sem á að okkar mati að vera í opinberri umsjá og opinberri umsýslu. Þar er orkugeirinn ekki undanskilinn að mati okkar hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Þar er heilsugæslan ekki undanskilin. Þar eru fjarskiptin ekki undanskilin. Þar eru auðvitað vegamál o.s.frv. Það er gríðarlega mikilvægt að það sé í lagi til þess að efnahagslíf sem byggist á margbreytileika geti þrifist sem best. Það verður ekki gert með aðferðum af því tagi sem hér eru uppi á borðum vegna þess að uppleggið, eins og ég kom inn á í millikafla ræðu minnar, virðulegi forseti, og yfirbragð verkefnisins hefur gjörbreyst á þremur árum frá því að vera hlutafélaga- eða einkaframkvæmdarverkefni, þ.e. bæði virkjun og bræðsla, yfir í það að vera opinber framkvæmd tveggja sveitarfélaga og ríkisins hvað virkjunina varðar. Og þetta er keyrt áfram að meira eða minna leyti af íslenskum fjárfestum sem eru að semja við Norsk Hydro, eða voru að semja við Norsk Hydro, og staðan er sú að Norðmenn hafa hingað til gefið meldingar um að þeir vildu minna og minna með þessa verksmiðju hafa, jafnvel allt niður í 15--20%. Virðulegi forseti. Að svo mæltu ætla ég að láta máli mínu lokið að sinni. Ég vildi aðeins að þessi sýn kæmi fram hér. Ég vil að endingu klykkja út með því að ég held að ég geti byggt á nokkurri reynslu, hafandi verið búsettur norður í Eyjafirði alla mína hunds- og kattartíð að undanskildum námsárum mínum. Ég held það sé mjög mikilvægt að minnast reynslu okkar þar um slóðir, þangað sem í ein 15 ár voru sendar álviðræðunefndir og nefndir á vegum álfyrirtækja til þess að skoða lóðir og athuga staðhætti um væntanlega álbræðslu í Eyjafirði sem ekkert varð úr. Ég held að mjög mikilvægt sé að við tökum á þeim málum nú fyrir Austurland svo að þetta mál verði ekki skilið eftir þannig að menn spýti í lófana, herði upp hugann og haldi í vonina eitt árið enn og kannski annað árið til. Það er ekki gott fyrir Austurland. Við eigum að leggja hér fram tillögur um hliðarráðstafanir þar sem byggt er á hugmyndum sem að mörgu leyti eru þegar uppi á borðinu hjá austfirskum atvinnuþróunarfélögum, sem þegar eru uppi á borðinu hjá stofnunum og opinberum fyrirtækjum og þjónustuaðilum á Austfjörðum og berja í brestina sem orðið hafa að mínu mati vegna allt of mikillar bjartsýni á það hvernig svona mál ganga fyrir sig. Í tilviki Eyjafjarðar tók þetta, eins og ég segi, um 15 ár. Þar voru menn alltaf að bíða eftir þessu fyrirtæki sem átti að verða allra meina bót. Ég held að það hafi verið þegar sjöunda sendinefndin kom -- hún kom síðast --- að menn gerðu sér grein fyrir því að ekkert þýddi að stóla einvörðungu á þetta heldur yrði að efla liðsandann og vinna að uppbyggingu annars konar atvinnulífs á grunni fjölbreytileika. Það held ég að sé mjög mikilvægt. Ég vil vera raunsær. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir því hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að staða málsins er slík á Alþingi að það hefur yfirgnæfandi meirihlutastuðning. Við gerum okkur fulla grein fyrir því. En úr því sem komið er viljum við beina því til stjórnarliða að sett verði fram eins konar plan B fyrir Austurland til að milda einhvern veginn, um sinn alla vega, áhrifin af of mikilli bjartsýni á þetta mál. Þar hefur ríkið og þar á ríkið að hafa mjög miklu hlutverki að gegna. Það eiga Austfirðingar inni vegna þess að það hefur verið talað þannig um þetta mál og gefnar hafa verið allt of miklar vonir. Ég fór yfir það í fyrri ræðum mínum að við eigum ekki að gefa þennan tón vegna reynslunnar sem við höfum af þessum málum. Við höfum reynsluna af öllum undirbúningnum á Keilisnesi og við höfum reynsluna af öllum undirbúningnum fyrir austan hvað varðar járnblendiverksmiðju. Við höfum undirbúning sinkverksmiðja sem ekkert hefur orðið úr og talandi sem Eyfirðingur þá get ég nefnt að undirbúningsfasi var í gangi og mikil bjartsýni hjá mörgum hvað varðaði uppbyggingu á Dysnesi við Eyjafjörð um 15 ára skeið. Þessi mál eru ekki í hendi fyrr en skrifað hefur verið undir. Þess vegna er þetta mjög vandmeðfarið. Sérstaklega er það vandmeðfarið í hinum dreifðu byggðum þar sem fólk er færra og bein áhrif af svona framkvæmd þess vegna miklu meiri. Væntingarnar hjá sérhverjum einstaklingi sem á svæðinu býr eru alveg gríðarlegar því allir gera sér grein fyrir því að um stund gefur þetta efnahagslega innspýtingu sem þó varir ekki lengi og fjarar út svo sem menn muna norður í Húnavatnssýslum þegar uppbygging Blönduvirkjunar stóð yfir. Síðan var það verkefni afstaðið og ekki svo mikið á því að græða nema e.t.v í aðstöðugjöldum fyrir Svínavatnshrepp. Þetta vildi ég að kæmi fram, virðulegi forseti, við 3. umr. málsins. Ég geri mér grein fyrir því að mikill meiri hluti þingsins er fylgjandi þessu máli og mun afgreiða það. Ég ætla ekki að vera með neinar tölur uppi, eins og margir hafa gert, um það hversu margir styðja það. En varnaðarorð um alla pósta svona máls eru hlutverk stjórnarandstöðunnar. Þó ætti öllum að vera ljóst hér að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur sett sig á móti þess konar uppbyggingu sem þetta verkefni hvílir á. Við viljum annars konar uppbyggingu atvinnutækifæra sem við höfum sett fram tillögur um í mörgum liðum og mörgum greinargerðum sem við höfum talað fyrir í þinginu. Ég vona, virðulegi forseti, að sem fyrst gefist tækifæri til þess að tala fyrir margbrotnu atvinnulífi á okkar forsendum því þá kannski yrði maður í þeirri stöðu að geta sagt við þá sem keyra svona mál áfram: Ja, þau eru alltaf á móti öllu. Framsóknarmenn eru alltaf á móti öllu af því að þeir vilja ekki okkar lausnir heldur vilja 

Herra forseti. Ég ber fulla virðingu fyrir þeim skoðunum sem hv. þm. hefur flutt fram í löngu og snjöllu máli. Ég er einfaldlega ósammála margvíslegum forsendum sem hann gefur sér. Í grundvallaratriðum snýst þetta mál um eftifarandi: Það er alveg ljóst að virkjun við Kárahnjúka leiðir af sér röskun á umhverfinu. En það er jafnljóst að hún leiðir líka af sér efnahagslegan ávinning. Deilan snýst í reynd um þetta: Vegur hinn efnahagslegi ávinningur upp þessa röskun á umhverfinu? Þannig hef ég alltaf litið á þetta og það ræður afstöðu minni. Mér finnst hins vegar að allt of mikið beri á því hjá hv. þm. og flokksfélögum hans að drepa þessu máli á dreif með skæklatogi um það hvort hæstv. ráðherra hafi leynt upplýsingum. Mér leiðist það. Mér leiddist sá hluti ræðu þingmannsins. Af hverju? Vegna þess að rökvísi mín segir mér að það hljóti að vera rangt vegna þess að ég get engan tilgang séð með því, engan mögulegan hagnað af því hjá hæstv. ráðherra. Þess vegna segi ég að mér finnst það ekki góð leið hjá iðnn. að hafa ákveðið að gera einhverja skýslu um þetta mál sem klárlega hefur það eitt að markmiði að elta uppi ráðherrann og gera hana tortryggilega. Allt um það, herra forseti. Það verður hv. þm. að eiga við sig og sína félaga. Mér fannst hins vegar athyglisverður sá hluti ræðu hv. þm. þegar hann ræddi hvernig eigi að tryggja að þingið starfi alltaf eftir bestu fáanlegum upplýsingum og þá er ég að leggja áherslu á að minn flokkur hefur einmitt lagt hér fram frumvörp um þetta, t.d. siðareglur þingmanna og stjórnsýslunnar og líka í atvinnulífinu. Ég hegg hins vegar eftir því að hv. þm. vill að skoðað verði hvort rétt sé að lögfesta reglur m.a. um refsiákvæði. Þar greinir mig á við hv. þm. Ég held að það væri hættulegt ef við færum að gerast einhvers konar siðalöggur af þessu tagi og spyr hv. þm.: Mundu þeir menn sem komu fyrir iðnn. e.t.v. eiga að falla undir refsiákvæði slíkra reglna?

Virðulegi forseti. Ég svara hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni á þann hátt að ég tel að ég hafi ekki gert neitt meira úr þeim þætti að hæstv. iðnrh. væri að leyna upplýsingum en efni stóðu til. Tillögurnar sem hér eru settar fram, eins og ég segi í niðurlagi mínu, eru til að forðast að í framtíðinni komi svona mál upp. Ég held að mönnum hafi förlast svolítið í dómgreind sinni á það hvernig þeim beri að vinna í þeim einkavæðingarfasa sem keyrður hefur verið hér síðustu tíu árin. Ég held að menn séu almennt blindaðir af því að þeir séu núna að vinna á nýtískulegan hátt að eigin mati eins og þeir væru með einkafyrirtæki í höndunum. Ég geri, eins og ég sagði í ræðu minni, mjög skýran mun á því hvort um einkafyrirtæki er að ræða og starfsaðferðir sem eru notaðar samkvæmt heiðursmannaframferði í þeim bransa eða hvort við erum að tala um upplýsingagjöf vegna ákvarðanatöku um fyrirtæki í almannaeign. Það er allt annar handleggur og það vildi ég draga fram. Ég held að þessi tillaga okkar sé þess eðlis að hún rúmi það. Hún gengur út á að skipuð verði sjö manna nefnd og ég geri ráð fyrir að hugmyndir sem Samfylkingin hefur sett fram um siðareglur þingmanna og annað í þeim dúr, líklega ein þrjú eða fjögur þingmál, geti rúmast í þeirri umræðu sem við erum að leggja upp með að hér verði viðhöfð hvað varðar þetta mál.

Herra forseti. Ég geri ekki athugasemdir við þau viðhorf sem hv. þm. flytur varðandi greinarmun á því hvort um er að ræða einkafyrirtæki eða opinberar stofnanir. Ég tel að vísu að færa megi sterk rök fyrir því að eitt eigi yfir báða að ganga. Ég er þeirrar skoðunar að þær hugmyndir sem koma fram í þessum tillögum hjá hv. þingmanni séu mjög jákvæðar. Ég styð hugsunina sem þar er að finna nema eitt atriði. Ég set spurningarmerki við þann hluta þessara tillagna þar sem því er velt upp hvort leiða eigi á stokk aðila sem komi fyrir þingnefndir og kunni að gefa villandi eða rangar upplýsingar og flengja opinberlega með einhverjum hætti. Það er verið að tala um að skoða hvort eigi að refsa slíkum mönnum. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Mér finnst það hættulegt. Ég held að við eigum að setja siðareglur og þar er leiðbeiningin um hvernig eigi með að fara. Skömm þessara manna verður því meiri sem samfélaginu er ljósara að þeir hafi brotið þessar reglur í verulegum mæli. Ég held t.d. að þeir menn sem hafa komið nokkuð til umræðu í tengslum við það hvort rangar upplýsingar hafi verið gefnar iðnn. og efh.- og viðskn., sem ég sit í, í tengslum við það mál sem við erum að ræða hérna fari ekki vel út úr því í augum almennings. En mig langar að spyrja hv. þm.: Telur hann að háttsemi þeirra manna sem komu fyrir iðnn. og sá háttur sem þeir höfðu á, að gefa eða dylja eftir atvikum upplýsingar, sé þess eðlis að það væri saknæmt samkvæmt þeim reglum sem hann hugsar sér að setja upp?

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson getur lesið í þeim tillögum sem við höfum sett fram erum við að leggja til að skipuð verði nefnd sem fari í þessi mál, skoði þau og taki hliðsjón af því hvernig menn fara með slík mál í öðrum löndum. Nefndin mun eflaust líka hafa til hliðsjónar það sem samfylkingarmenn hafa sett fram í þingskjölum sínum varðandi þessi eða hliðstæð mál. Ég skal alveg ósagt láta um refsingar og því um líkt. En ég tel að af reynslunni af þessu máli hefði verið algjörlega eðlilegt að menn hefðu talað hreint út eins og á tveggja manna tali í iðnn. en jafnframt gert mönnum grein fyrir því á öllum stigum að þar væri um trúnaðarmál að ræða ef menn töldu það viðkvæmt gagnvart samstarfsaðilanum. 

Herra forseti. Það er rétt að taka það upp sem hér var endað á. Það er hárrétt sem hér var kallað fram í, vinstri grænir höfnuðu trúnaði þó að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson hafi þegið þennan trúnað á fyrsta fundi þar sem um orkuverðið var fjallað. Eftir það neituðu vinstri grænir að taka við slíkum trúnaðarupplýsingum, og auðvitað hefur það áhrif á málið. Herra forseti. Ég tel að það sé nokkuð borin von að reyna að sannfæra vinstri græna um ágæti þessa máls miðað við þá undarlegu sýn sem þeir hafa á það. Það ætti ekki að þurfa að minna enn einu sinni á að frv. þetta er einungis almenn heimild til hæstv. iðnrh., eins og venjan er til framkvæmdarvaldsins, um að veita virkjunarleyfið að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Um það snýst málið og ekkert annað. En ég hlýt, herra forseti, að gera alvarlegar athugasemdir við það sem ég vil kalla allt að því blekkingarleik hjá vinstri grænum. Annars vegar segir í þessu merka frhnál. að hv. iðnn. hafi í morgun ákveðið að gera skýrslu um heimsókn þeirra sem þangað komu. Það vantar bara lögregluskýrslu. Sá er andinn sem svífur yfir þessu frhnál. Þetta er ekki rétt hjá hv. þm. Það var ákveðið að biðja ritarana um að taka saman í tímaröð þá lýsingu sem kom fram hjá þeim heiðursmönnum sem lýstu atburðarásinni, og taka jafnframt fram það sem hefur komið fram í fjölmiðlum. Það er mikill munur á því eða allt að því lögregluskýrslu. Hins vegar hlýt ég líka að gera athugasemdir við útgangspunktinn í þessu frhnál. þar sem er í rauninni verið að fjalla um refsiákvæðið. Hvert er tilefni þessara hugrenninga í frhnál.? Væntanlega það að hv. þm. ber brigður á þau orð sem fram komu hjá heiðursmönnunum, gestum nefndarinnar, í morgun. Átta nefndarmenn tóku orð þeirra trúanleg en ekki hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson. Og það er grafalvarlegt mál.

Virðulegi forseti. Ég held að það að leyna upplýsingum eða þiggja ekki að taka við upplýsingum séu hlutir sem þarf að ræða líka. Við ræddum það í mínum þingflokki, Vinstri hreyfingunni --- grænu framboði, að það væri óásættanlegt að taka við upplýsingum í nefndum sem við gætum síðan ekki áfram gefið okkar nánustu samstarfsmönnum í þingflokknum. Við settum, og setjum, fram gagnrýni á það og viljum ræða það, m.a. með skipun svona nefndar, að skýrt sé kveðið á um það og menn séu sammála um hvernig eigi að fara með svona upplýsingar og hvernig eigi að veita þær. Við höfum ekki lagst gegn því að taka við trúnaðarupplýsingum. Það hef ég gert eins og ég hef áður sagt. Ég geri mér líka alveg grein fyrir því, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason sagði, að hér er um að ræða almenna heimild til þess að Landsvirkjun fái að virkja við Kárahnjúka og Kröflu. Ég set líka mjög stórt spurningarmerki við það, sérstaklega vegna þess að þarna er búið að hnýta tvö svæði saman, Kröflusvæðið og síðan Kárahnjúka, og fyrirtækið heldur þessu leyfi í langan tíma. Hvað varðar skýrslu sem kallað er eftir í nál. er hún túlkunaratriði. Ég var samþykkur því orðalagi en segi í nál. að það sé spurning um hvað maður kallar skýrslu. Ég er ekki að tala um lögregluskýrslu. Ég er að tala um framsetningu, útlistun á málinu, eins og var talað um á fundinum og ég held að ekki þurfi að mistúlka það þótt ég segi í nál. að ég sé ánægður með að þetta verði tekið saman og farið yfir atburðarásina. Það er í mínum huga eins konar skýrsla og er sjálfsagt hægt að nota á íslensku um það ein þrjú eða fjögur fleiri orð ef menn vilja það. En ég kaus að nota orðið skýrsla.

Herra forseti. Eitt rekur sig orðið á annars horn í málflutningi vinstri grænna. Það liggur fyrir og má fletta því upp í þingtíðindum að hv. formaður þingflokks vinstri grænna lýsti því yfir úr þessum ræðustól að vinstri grænir neituðu að taka við trúnaðarupplýsingum. Því getur hv. þm. flett upp í þingtíðindum eða spurt sinn ágæta hv. þingflokksformann. Það er líka alveg ljóst, og sést best á rauða þræðinum í þessu frhnál., hvert tilefni þess er. Þar er látið að því liggja og talað um að rangar upplýsingar og villandi hafi verið gefnar. Hér er talað um refsiákvæði og þar fram eftir götunum. Tilefnið er greinilega fundur iðnn. með þeim ágætu gestum sem þangað komu. Það er einfaldlega verið að væna þá um ósannindi eða lygi. Og það er mjög alvarlegt mál. Ég spyr hv. þm. og bið hann að svara því afdráttarlaust: Vænir hann heiðursmennina sem komu í morgun og svöruðu mjög hreinskilnislega spurningum nefndarmanna um ósannindi eða lygar? Ég spyr enn fremur: Hvenær átti að greina frá þeim upplýsingum sem hafa verið hér til umræðu? Átti það að gerast um mánaðamótin febrúar/mars þegar einhver innan Norsk Hydro lýsti þeirri skoðun sinni að hugsanlega yrði að biðja um lengri frest? Átti að gera það 18. mars þegar birt var viðtal við tvo fulltrúa frá Norsk Hydro sem sögðu að enn væri unnið eftir upphaflegri tímaáætlun? Eða átti kannski ekki að gera það 19. mars þegar formleg ákvörðun lá fyrir og hv. Alþingi var tilkynnt það með yfirlýsingu hæstv. iðnrh.? Herra forseti. Það er mjög alvarlegt þegar hv. þm. ber brigður á og vænir gesti nefnda um beinar lygar. Eitt er að vera á móti máli, og þá eiga menn að segja það heiðarlega, annað að færa það í svo afkáralegan búning. Menn eiga einfaldlega að segjast vera á móti en hlífa öðrum við að fara niður á það plan sem hér er verið að gera.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason gerir sig sjálfur sekan um að færa hluti í afkáralegan búning. Hver er að því? Ef hv. þm. hefur lesið nál. mitt sér hann að það eru fylgiskjöl með álitinu og það sjálft grundvallast ekki bara á þeim fundi sem var í morgun. Fylgiskjölin eru bókun í forsn., tillaga að ályktun forsn. og ályktun þingflokksins. Tillagan og bókunin voru settar fram í forsn. sl. mánudag og er þar byggt á stöðu málsins eins og það var þá. Þessi málatilbúnaður er ekkert grundvallaður, eins og á honum sést, á fundinum í morgun. Það er verið að taka almennt á málunum. Tillagan um þessa sjö manna nefnd til að skoða hvernig við högum okkur í þessum málum er orðin til vegna misvísandi upplýsinga sem komu fram um málið alveg fram á síðustu daga. Þannig er málið vaxið. Ég hef aldrei sagt að ég væri að væna gesti okkar á fundi iðnn. í morgun um lygi. Ég hef aldrei sagt það. Ég hef aldrei gert það.

Þetta er bara lygi.

Nei, og hef ekki látið að því liggja. Ég fer mjög fínum orðum einmitt um það hvernig þeir gáfu okkur upplýsingar í morgun og dreg síðan fram þær hugmyndir sem við höfum um það hvernig má lagfæra þessi mál. Það er mergurinn málsins og ég vil að það komi fram hér. Á þessum meiði hangir gagnrýnin og framsetning um að vilja ekki taka við trúnaðarupplýsingum sem maður má ekki síðan afhenda eða segja sínum nánustu félögum í þingflokki sem er náttúrlega afleit staða og hangir líka á þeirri hugmyndasmíð hvernig í þessi mál skuli fara.

Herra forseti. Óhugnanlegar fréttir berast frá Palestínu dag hvern. Ofbeldið virðist magnast jafnt og þétt og er nú greinilega orðið hömlulaust. Dr. Barghouti, læknir og yfirmaður á bráðamóttöku í Palestínu, forsvarsmaður friðarsamtaka Palestínumanna, málsmetandi talsmaður friðelskandi fólks sem sótti okkur Íslendinga heim fyrir stuttu í boði Samfylkingarinnar, kom fram í hádegisfréttum útvarps í dag með ákall til Íslendinga og allra þeirra sem heyrt gætu. Hann sagði: Það er verið að fremja stríðsglæpi frammi fyrir augum heimsins. Á degi hverjum falla tugir manna í valinn, hundruð og þúsundir eru sárar, heimilin eyðilögð, vatnsveitur, skólpið, stoðkerfi samfélagsins mölvað. Herra forseti. Úr fjarlægð verðum við vitni að ofbeldi sem framið er á frumstæðan en yfirvegaðan hátt. Í morgun voru fimm sjúkrabílar eyðilagðir og hjúkrunarfólki meinað að sinna særðum. Í örvinglan leitar fólk skjóls í kirkjum. Nú rétt fyrir hádegið var ísraelskur herflokkur í skjóli bryndreka að sprengja sér leið inn í Kristskirkju, fæðingarkirkjuna í Betlehem. Þar höfðu 200 manns leitað vars. Ísraelsku hermennirnir sögðu þetta vígamenn. Í þeirra augum eru allir vígamenn, líka þeir sem reyna að verjast ofbeldinu. Þótt ljóst sé að einstakir menn og hópar úr röðum Palestínumanna hafi framið hryllileg hryðjuverk er engu að síður greinilegt hver hefur yfirhöndina og mótmæli okkar eiga að beinast gegn Ísrael og þeim sem halda yfir þeim verndarhendi, gegn bandarískum stjórnvöldum því án stuðnings þeirra fengju ísraelskir ráðamenn engu áorkað. Herra forseti. Hvað skal til bragðs taka? Palestínumenn hvetja fólk til að flykkjast til Palestínu og standa vörð um friðinn með nærveru sinni. Utanríkisráðuneyti okkar hvatti hins vegar til þess í morgun að fólk héldi sig frá þessum svæðum. Hér er vissulega úr vöndu að ráða. Ekki ætla ég að draga úr því. En hitt er ljóst að Íslendingum ber að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að hamla gegn ofbeldinu. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. utanrrh. hvort hann eða íslensk stjórnvöld hafi haft samband við fulltrúa Ísraelsstjórnar og krafist þess að ísraelskur her yrði þegar á brott frá herteknu svæðunum og látið yrði af ofbeldinu og farið að samþykktum og vilja þjóða heimsins, Sameinuðu þjóðanna, ályktunum öryggisráðsins. Að sjálfsögðu ber okkur að árétta þau grundvallarsjónarmið sem koma fram í ályktun Alþingis frá því í maí 1989 um að viðurkenna skuli sjálfstæði Palestínu. Við eigum að hafa frumkvæði eða styðja við kröfur sem fram hafa komið um að senda alþjóðlegt gæslulið á vegum Sameinuðu þjóðanna til Palestínu. Við eigum að sjálfsögðu að hamra á þeirri kröfu gagnvart Ísrael og stuðningsmönnum þeirra að ísraelskur her verði þegar í stað kallaður frá svæðum Palestínumanna. Spurningin sem ég vil einnig beina til hæstv. utanrrh. er þessi: Hefur komið til álita að draga úr, jafnvel slíta stjórnmálasambandi við Ísrael dragi þeir ekki herlið sitt þegar í stað til baka og láti af ofbeldisaðgerðum sínum?

Herra forseti. Stjórnmálaþróunin í Mið-Austurlöndum einkennist sem aldrei fyrr af átökum og ófriði. Fyrir nokkru voru Ísraelsmenn að ráðast inn í Nablus á Vesturbakkanum að því er talið er með 200 skriðdreka. Þar búa 100 þús. manns en þetta er stærsta borgin á Vesturbakkanum. Ofbeldi og öryggisleysi á svæðinu eykst með hverjum einasta degi. Allar friðarviðræður hafa runnið út í sandinn, samkomulag hefur verið gert í fleiri en eitt skipti en það hefur reynst lítið meira en orðin tóm og vopnahlé sem samið hefur verið um hefur ekki verið haldið. Áframhaldandi ofbeldi og neitun samningaviðræðna styrkir eingöngu þau öfl sem hvorki vilja framhald friðarferlisins né pólitíska lausn á átökunum í Miðausturlöndum. Ofbeldi er svarað með meira ofbeldi. Það er ekkert lát á blóðugum sjálfsmorðsárásum í Ísrael og mönnum blöskrar ekki síður sú mikla harka sem Ísraelar beita á heimastjórnarsvæðum Palestínumanna. Þeir hafa haldið Yasser Arafat í herkví í Ramallah og er nú svo komið að meira að segja fulltrúa bandarískra stjórnvalda, Anthony Zinni, og fulltrúum Evrópusambandsins hefur verið meinað að hitta Arafat. Það má ekki gleymast að Vesturbakkinn, Gaza, Austur-Jerúsalem og Gólan-hæðir eru hernumin af Ísra\-el og Ísraelsmönnum ber að skila þessum svæðum til Palestínumanna og Sýrlendinga samkvæmt fjölmörgum ályktunum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Það hlýtur áfram að vera krafa okkar að deiluaðilar fallist á tafarlaust vopnahlé og hefji strax, án allra skilyrða, samningaviðræður á grundvelli tilmæla Mitchell-skýrslunnar sem kom út 30. apríl sl., fyrir næstum því ári. Ég tek undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að það er mikil ástæða til að lýsa yfir sérstökum áhyggjum af hinu bága efnahags- og mannúðarástandi á sjálfstjórnarsvæðum Palestínumanna. Kyrkingartaki Ísraels á efnahagslífinu þar á svæðinu svo og áframhaldandi ögrun með útþenslu landtökumanna á hernumdu svæðunum hefur magnað ástandið og verður að sjálfsögðu að linna. Það er nauðsynlegt að reyna að brjótast út úr þeim mikla vítahring sem skapast hefur á þessu svæði. Ábyrgð Ísraelsmanna er mikil og þeir eru ekki hafnir yfir lög og rétt. Við hljótum að fordæma harðlega ofbeldisaðgerðir beggja aðila, bæði Ísraelsmanna og annarra á þessu svæði. Þar ríkir mikil óbilgirni og eina leiðin til þess að komast út úr þessu er að sú óbilgirni víki fyrir gagnkvæmu trausti. Fyrr getum við ekki vænst friðar í Miðausturlöndum. Það mundi byggjast á stofnun lýðræðislegs Palestínuríkis. Það væri besta tryggingin fyrir öryggi Ísraels innan alþjóðlegra viðurkenndra landamæra. Þá fyrst lýkur friðarferlinu. Ég hef áður lýst því yfir að ég telji algjörlega nauðsynlegt að senda alþjóðlegt friðargæslulið eða eftirlitssveitir til Palestínu. Ég tel vonlaust að tryggja varanlegan frið á svæðinu án slíkra alþjóðlegra sveita. Vegna spurningar hv. þm. varðandi stjórnmálasamband við Ísrael hefur ekki verið samband milli íslenskra stjórnvalda og ísraelskra stjórnvalda síðan sendiherra þeirra var hér á landi, Það hefur ekki verið hugleitt að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael. Ég tel að það þjóni engum tilgangi á þessu stigi málsins að gera slíkt. Það er mat flestra þjóða í heiminum. Það verður að halda áfram að þvinga þá til þess að draga sig til baka og koma á friðarviðræðum. Ég hef miklar efasemdir um að það að ríki heims slíti stjórnmálasambandi við þá þjóni þeim tilgangi.

Herra forseti. Ég minni hv. þm. á að fyrir utanrmn. hins háa Alþingis liggur þáltill. frá þingmönnum Samfylkingarinnar um sjálfstæði Palestínu. Ég tel mjög brýnt að sú tillaga verði afgreidd sem allra fyrst og lýsi okkur í Samfylkingunni reiðubúin að funda um hana hvenær sem er og þess vegna strax í dag. Það þarf að flýta þeirri afgreiðslu þannig að afstaða Alþingis liggi fyrir, til ástandsins fyrir botni Miðjarðarhafs, sjálfstæðis Palestínu og stöðunnar þar. Í þessari tillögu er líka lagt til að alþjóðlegar öryggissveitir eða friðargæslusveitir verði sendar til verndar Palestínumönnum og ekki veitir af. Þegar þeirri afgreiðslu er lokið, sem vonandi verður sem allra fyrst, herra forseti, hefur hæstv. utanrrh. vilja Alþingis í höndunum. Ég geri ráð fyrir því að hún eigi stuðning langflestra hér inni ef ekki allra. Það eru mjög skýr skilaboð sem hægt er að senda umheiminum og það þarf að fylgja þeim eftir, herra forseti. Það er ekki nóg að álykta heldur þarf að fylgja þeim eftir. Það þarf að taka upp símann, hringja, hvort sem það er í utanríkisráðherra Bandaríkjanna, til Ísraels eða til samstarfslanda okkar annarra. Það þarf að beita sér með öllum tiltækum ráðum. Við vitum það öll, herra forseti, að lykillinn að lausninni í átökunum á milli Ísraels og Palestínu er hjá Bandaríkjastjórn. Hún ein getur dregið að sér hendurnar eða tekið í taumana öllu heldur og svipt Ísraelsmenn þeim stuðningi sem Ísraelsstjórn hefur haft til að halda úti stríðinu gegn Palestínumönnum.

Herra forseti. Þjóðir heimsins fylgjast af vaxandi ugg með þróun deilnanna milli Ísraelsmanna og Palestínumanna. Auðvitað er ljóst að það er mikil harka hlaupin í málin og sífellt erfiðara að fá deiluaðila að sáttaborðinu. Ísland hefur frá upphafi stutt stofnun og tilverurétt Ísraelsríkis en styður einnig sjálfsákvörðunarrétt Palestínumanna. Sá stuðningur kemur gleggst fram á vettvangi Sameinuðu þjóðanna þar sem fjöldi ályktana er samþykktur um deilur Ísraels og Palestínumanna á hverju ári. Það er brýnt að á alþjóðlegum vettvangi verði stórauknum þrýstingi beitt til að leysa deilurnar fyrir botni Miðjarðarhafsins. En slík lausn þarf að fela í sér að Ísrael verði tryggt öryggi innan alþjóðlegra viðurkenndra landamæra og stofnun sjálfstæðs ríkis Palestínu. Ég tek undir með hæstv. utanrrh. um að alþjóðlegar friðargæslusveitir taki að sér friðargæslu fyrir botni Miðjarðarhafs. 12. mars samþykkti öryggisráð Sameinuðu þjóðanna ályktun þar sem í fyrsta sinn er talað um ísraelskt og palestínskt ríki í sömu andrá. Þessi ályktun gaf auðvitað von um raunverulegan vilja til að miðla málum og virkilega taka á til friðarsamkomulags milli Ísraels og Palestínumanna. Þar er talað um svæði þar sem þessi tvö ríki þrífist hlið við hlið innan öruggra og viðurkenndra landamæra. Sáttafulltrúi Bandaríkjanna hefur nú dvalið á svæðinu í nokkurn tíma og hefur freistað þess að miðla málum, án sýnilegs árangurs enn sem komið er. Nú er auðvitað svo komið að friðarferlið sem menn bundu svo miklar vonir við er í algjöru uppnámi. Það er þess vegna nauðsynlegt að skapa skjól fyrir þær mikilvægu friðartilraunir sem standa yfir til að vænta megi árangurs. Þess vegna hvílir mikil ábyrgð á deiluaðilum að sjá til að það megi takast.

Herra forseti. Þegar ætlast er til þess að sá sem hér stendur leggi orð í belg um ógnarástandið fyrir botni Miðjarðarhafs þá hlýtur hann að finna til vanmáttar síns. Reyndar hef ég lengst af forðast raunar að setja mig í neitt dómarasæti. Þó er það svo að böðullinn Sharon hefur áreiðanlega komið því til leiðar að álit og viðhorf alheimsins hefur mjög orðið Palestínumönnum í vil síðustu mánuði. En ég hef líka leitt hugann að spurningunni: Er mögulegt að leysa þessi vandamál? Þeir geta það ekki austur þar, þessir tveir aðilar. Palestína getur aldrei samið um annað en að þær milljónir sem hröktust af óðulum sínum fyrir hálfri öld snúi aftur. Ísrael getur aldrei um það samið vegna þess að það þýðir að land þeirra yrði lagt af. Þeir eru ófærir um að semja og leysa þessi mál. En það hefur komið hér fram og það er áreiðanlega rétt að enginn annar möguleiki er til en sá að Bandaríkjamenn skerist í leikinn. Þeim ber reyndar skylda til þess því það er á þeirra vegum sem Ísraelsríki hefur verið vopnað með þeim skæðu vopnum sem þeir búa yfir. En ég sagði: Á Ísraelsríki framtíð fyrir sér á lítilli landræmu innikróað af múslimum? Ég hef leyft mér að efast um þetta. Það er talað um að senda friðargæslulið. Bandaríkjamenn verði að skerast í leikinn með vopnavaldi. Misminnir mig að Ísland hafi einhvern tímann verið þar nær sem greidd voru atkvæði um hvort senda skyldi friðargæslulið og setið hjá við þá afgreiðslu?

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Sverris Hermannssonar sem sagði í upphafi máls síns að í þessu máli fyndi maður til vanmáttar því að undanfarna mánuði hefur maður fylgst með fréttum fjölmiðla og séð hvernig átökin hafa vaxið og ofbeldið orðið grimmara. Fólk er sótt heim í híbýli sín og skotið þar varnarlaust og enginn greinarmunur gerður á því hvort þar eigi palestínskir hermenn í hlut eða saklausir borgarar. Herra forseti. Þetta ástand hefur fengið að þróast og ríkir vegna þess að í gildi er alveg sérstakt bandalag Bandaríkjanna og Ísraels og það er ein helsta ógnunin við heimsfriðinn í dag. Hinar skefjalausu árásir Ísraela á Palestínu og markvissar árásir á saklaust fólk um margra mánaða skeið hafa notið til fulls stuðnings Bandaríkjaforseta og Bandaríkjastjórnar, sem hefur beitt sér fyrir því með atkvæði Bandaríkjanna í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna að neita inngripi í deilurnar, hefur notað neitunarvald í nær öllum tillögum um einhverjar aðgerðir til að koma á friði í þessum heimshluta, tillögum sem bornar hafa verið upp í öryggisráðinu og hafa lotið að þessum málum. Þrátt fyrir að þær fáu bókanir sem samþykktar hafa verið hjá Sameinuðu þjóðunum hafi verið vægar fyrir Ísraelsmenn hefur þeim ekki dottið í hug að fara eftir þeim. Þetta sérstaka bandalag Ísraels- og Bandaríkjamanna hefur villt þeim svo sýn að þeir trúa að siðferði nái ekki lengur til þeirra.

Herra forseti. Skelfilegir og hörmulegir atburðir eiga sér stað í deilu Ísraelsmanna og Palestínumanna og þar ganga deiluaðilar fram með ofbeldi og blóðsúthellingum hvor í annars garð, og ástandið fer dagversnandi. Þar verða óbreyttir borgarar síaukið fyrir barðinu á þessum deilum. Harkaleg framganga Ísraelsmanna hefur kallað fram sífellt meiri gagnrýni frá heimsbyggðinni, og einnig er ljóst að óeining innan raða Ísraelsmanna fer vaxandi. Friðelskandi fólk í Ísrael hefur áttað sig á því að harka og óbilgirni knúin fram með slíku ofbeldi sé ekki leið til friðar. Ehud Barak, fyrrverandi forsætisráðherra Ísraels, hefur sagt að Ísraelar hafi glatað siðferðilegum yfirburðum sínum. Orðrétt hefur hann sagt, með leyfi forseta: ,,Við höfum glatað siðferðilegum yfirburðum okkar á þeim tíma sem átökin við Palestínumenn hafa staðið yfir.`` Þetta eru orð að sönnu enda sýnir umræðan í heiminum að þetta er líklega rétt hjá Ehud Barak. En það er alvarlegt að Ísraelsmenn virða að vettugi þann þrýsting sem alþjóðasamfélagið hefur beitt þá, og það er auðvitað alvarlegt að Ísraelsmenn virða ekki heldur vilja öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Nú má segja að fokið hafi í flest skjól hjá Ísraelsmönnum og það hlýtur að styttast í að alþjóðasamfélagið fari að beita beinum aðgerðum til að setja niður þessar deilur. Það er ljóst, herra forseti, að í því tilfelli og í því máli leika Bandaríkjamenn lykilhlutverkið og við hljótum að fara að gera auknar kröfur til þess að Bandaríkjamenn beiti valdi sínu til að setja niður þær deilur sem þarna eiga sér stað.

Herra forseti. Það eru átakanlegir atburðir sem berast okkur heim í stofu hvern einasta dag. Palestínska þjóðin hefur lengi verið í herkví en nú er hún beitt miklu ofbeldi og hörku, og sjálfstæð Palestína virðist langt undan. Ég tek undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, tafarlaust á að halda fund í utanrmn. Alþingi á að álykta og senda frá sér yfirlýsingu. Herra forseti. Ég hef verið sátt við afstöðu utanrrh. og þau orð sem hafa verið eftir honum höfð. En ég spyr: Hafa íslensk stjórnvöld sent frá sér álit sitt? Hafa yfirlýsingar borist til ísraelskra stjórnvalda? Hvernig ætlar Ísland að þrýsta á Ísrael? Við erum yfirlýst vinaþjóð og það skiptir máli að mótmæli komi héðan. Það hefur áhrif. Við erum smá þjóð en sterk. Ég hlýt að spyrja hvort Ísland geti beitt sér fyrir alþjóðlegum aðgerðum til að knýja Ísrael til að draga tafarlaust hersveitir sínar frá herteknu svæðunum. Ef það á að vera unnt verða íslensk stjórnvöld og Alþingi að beita sér. Herra forseti. Í leiðara Washington Post í fyrradag var fjallað um þessi mál mjög afdráttarlaust. Þar var sagt að það væri einn maður í heiminum sem hefði vald til að leysa þessa deilu og hann heitir Bush. En hann þarf að heyra líka í frjálsum þjóðum, vinaþjóðum eins og okkar. Þannig eigum við að fara fram og þess vegna spyr ég hæstv. utanrrh.: Hvert hafa yfirlýsingar hans borist? Hvert hefur hann sent frá sér annað en í íslenska fjölmiðla þau orð sem frá honum hafa farið og sem ég hef tekið undir?

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að eins og staðan er í dag eru meiri líkur á vaxandi átökum milli Ísraelsmanna og Palestínumanna en á þeirri nauðsynlegu málamiðlun sem er forsenda fyrir því að við náum viðunandi niðurstöðu í þessum heimshluta. Það er líka ljóst að ástandið eins og það hefur verið að þróast á undanförnum vikum og mánuðum milli Ísraelsmanna og Palestínumanna hefur orðið til þess að þeir hafa eflst sem ekki vilja fara friðarferlið sem menn hafa þó viljað keppa að í alþjóðasamfélaginu. Ef við skoðun ástandið frá því í september árið 2000 þegar úti var um friðinn hafa 1.500 manns fallið, þar af um 250 Palestínumenn og 125 Ísraelsmenn bara á sl. mánuði. Þetta er auðvitað hroðalegt ástand sem allir hljóta að fordæma. Ég held hins vegar að það sé varasamt að gera það með þeim hætti, eins og hér var ýjað að áðan, að við ættum að beina mótmælum okkar eingöngu til annars aðilans. Við hljótum að fordæma hryðjuverk í hvaða formi sem þau eru, af hvaða aðila sem þau eru framin. Ég vek athygli á því að þrátt fyrir að Arafat hafi fordæmt hryðjuverkin hefur hann hins vegar ekki kosið að ráðast af fullri hörku gegn þeim sem hafa staðið fyrir þessum hryðjuverkum, ef ekki á hans vegum þá einstakra Palestínumanna. Það er líka ljóst mál varðandi Sharon að sú leið sem hann er að fara er leið til glötunar í stríði sem er vonlaust að nokkur maður sigri. Það er ástæða til að fordæma það sem þar fer fram. Það er enn fremur augljóst mál að það er eingöngu ein leið til út úr þessu, það er pólitísk lausn sem hefst með tafarlausu vopnahléi á grundvelli Mitchell-skýrslunnar eins og hæstv. utanrrh. sagði. Framtíðarsýnin er og verður tvö sjálfstæð ríki, Ísrael og Palestína, sem búi hlið við hlið innan viðurkenndra og öruggra landamæra, alveg eins og öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hefur ályktað um og við Íslendingar höfum talað fyrir. Ég vek athygli á því að það er líka sitthvað jákvætt að gerast, m.a. frumkvæði Sádi-Araba, ályktanir Sameinuðu þjóðanna, afskipti Bandaríkjamanna og ekki síður Evrópusambandsins af málunum á undanförnum dögum.

Herra forseti. Það hefur verið og er skelfilegt upp á að horfa þá atburði sem fjölmiðlar bera okkur frá Miðausturlöndum og ég hygg að það sé ekki of djúpt í árinni tekið að segja að framganga Ariels Sharons og Ísraelshers síðustu sólarhringana sé endanlega að ganga fram af heimsbyggðinni. Ég hlýt að lýsa vissum vonbrigðum með að hér hafi verið upplýst í umræðunni af hæstv. utanrrh. að enn sem komið er a.m.k. hefur engin formleg mótmælaorðsending farið frá íslenskum stjórnvöldum til ísraelskra stjórnvalda. Og ég spyr: Er þess að vænta á næstunni? Ég leyfi mér að gera kröfur um að samtímis því sem málið verði áfram rætt á Alþingi í utanrmn. eða annars staðar sendi íslensk stjórnvöld harðorða mótmælaorðsendingu til ísraelskra stjórnvalda, og ég spyr: Sæti ísraelskur sendiherra í Reykjavík, væri þá ekki einu sinni búið að kalla hann til viðræðna við íslensk stjórnvöld til að bera fram við hann mótmæli? Og úr því að hann situr ekki hér er handhægt að koma bréfi til Óslóar. Að sjálfsögðu fordæmum við hryðjuverk Palestínumanna en Arafat verður tæplega sakaður um að bera þessa sólarhringana ábyrgð á því að taka ekki í taumana, algjörlega einangraður og umkringdur af andstæðingum sínum og hefur enga möguleika til að beita þó þeim takmörkuðu áhrifum sem hann gæti haft. Það er algjörlega óhjákvæmilegt að gera ísraelskum stjórnvöldum ljóst að þau hljóta að einangrast á alþjóðavettvangi með öllu ef svo heldur fram sem horfir. En það þarf að gera meira, bandarískum stjórnvöldum verður líka að vera ljóst að heimsbyggðin ætlast til að þau axli sína ábyrgð. Í skjóli Bandaríkjanna þrífst Ísraelsríki, og þess fjárstuðnings og þeirrar hernaðarsamvinnu sem þar er á milli. Íslensk stjórnvöld eiga líka að láta rödd sína heyrast gagnvart Bandaríkjunum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svörin og öðrum sem hér hafa tekið til máls. Það er ákveðinn samhljómur í málflutningi okkar. En ég set spurningarmerki við sitthvað í orðalagi okkar, og í orðalagi fjölmiðlanna þegar talað er um að setja niður deilur. Það er vísað til stjórnmálaþróunar fyrir botni Miðjarðarhafs. Við erum að verða vitni að hroðalegum stríðsglæpum sem framdir eru frammi fyrir augum heimsins. Þegar talað er í anda átakafrétta um að fólk falli gleymum við því að það er verið að taka fólk af lífi, varnarlaust fólk, iðulega með bundið fyrir augun. Skriðdrekar eyðileggja heimili fólks. Hjúkrunarfólki er meinað að sinna særðum. Ráðist er að fólki sem leitað hefur skjóls í kirkjum gegn mótmælum presta og hjálparfólks. Ég er ekki að mælast til þess að Ísraelsmenn verði beittir hernaðarofbeldi, síður en svo. Ég vil friðsamlegar aðgerðir. Ég vil að friðargæslulið verði sent á þetta svæði. Síðan verði gripið til þeirra vopna sem við höfum á hendi, hinna diplómatísku vopna. Mér finnst eðlilegt að við þessar aðstæður verði það alvarlega íhugað að draga úr og slíta jafnvel stjórnmálasambandi við Ísrael dragi þeir ekki þegar í stað herlið sitt frá herteknu svæðunum. Þetta er það tungumál sem þeir skilja. Ég mælist til þess við hæstv. utanrrh. að þegar í stað verði komið á framfæri við Ísraelsstjórn harðorðum mótmælum Íslendinga gegn því ofbeldi sem hún beitir varnarlaust fólk á svæðum Palestínumanna, og samsvarandi mótmælum verði komið á framfæri við verndara þeirra sem sitja á valdastólum í Washington.

Herra forseti. Ég tel að við Íslendingar höfum talað mjög skýrt í þessu máli, og Ísraelsmenn gera sér góða grein fyrir því hver afstaða okkar er. Hún var ástæðan fyrir því að sendiherrann fyrir Ísland kom hingað til lands og átti ítarlegar viðræður við utanrrn. Grannt er fylgst með því hvernig umræður eru hér á landi. Við höfum stutt af mikill eindrægni aðgerðir og afstöðu Evrópusambandsins í þessu máli. Við höfum átt samráðsfundi með Evrópusambandinu út af þessu máli og afstaða þess er jafnframt afstaða okkar og Norðmanna. Við höfum stutt Norðmenn mjög eindregið í forustu þeirra í öryggisráðinu sem lauk núna um mánaðamótin, og það er ástæða til að þakka þeim sérstaklega þann árangur sem þeir náðu með því að ná fram í öryggisráðinu samhljóða ályktun. Við notum jafnframt hvert tækifæri til að ræða þessi mál við aðrar þjóðir. Ég hef átt viðræður um þau við utanríkisráðherra Rússlands og utanríkisráðherra Spánar, sem er í forustu fyrir Evrópusambandið, og við munum halda áfram að nota hvert tækifæri til að leggja okkar lóð á vogarskálina í þessu afskaplega erfiða og viðkvæma máli. Ég tel að um það sé ágæt samstaða hér á hv. Alþingi sem ég tel mjög mikilvægt. Þessi skilaboð eru skýr, þau hafa komist til skila og við munum halda áfram að koma þeim til skila.

Herra forseti. Hér hafa hv. þm. þæft um langa hríð frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú o.s.frv. Frv. snýst um að Landsvirkjun verði heimilað að virkja þetta mikla vatnsfall. Í athugasemdum með frv. kemur fram forsendan fyrir þessari virkjun og forsendan er sú að rísi álver við Reyðarfjörð á vegum Norsk Aluminum, Reyðaráls og annarra þeirra sem tilgreindir eru sérstaklega. Hvernig sem á málið er litið, þá er þessi forsenda brostin með öllu. Og það er óþinglegt að halda fram frv. eins og þessu eftir að það hefur átt sér stað. Ef hæstv. ríkisstjórn hefði viljað fá sér þetta virkjunarleyfi bar henni skylda til þess samkvæmt þingvenjum að bera fram nýtt frv. reist á öðrum forsendum og þá þeim sem þeir halda fram, að von sé til að ná samningum um stóriðjuver sem yrði kaupandi að þeirri orku. Ég ætla að fara fáum orðum um þetta mál nú og hef ekki nennu til þess að elta ólar við allt sem fram hefur komið hér af hálfu stjórnvalda, en ég verð að játa að mér sýnist vinnubrögð þeirra óhöndugleg þótt ég sleppi allri umræðu um ranga málsmeðferð eins og hér hefur verið mjög rædd og undir lögð í meira lagi. Og eins og mönnum liggur orð til þessa máls held ég þó a.m.k. að mörgu kunni að vera ólogið í framhaldinu, þó ekki sé meira sagt. Það er auðvitað virðingarleysi við Alþingi sem kemur fram í málsmeðferðinni. Á því er ekki nokkur minnsti vafi. Það er svo sem ekki ný bóla. Hæstv. ríkisstjórn hefur margsinnis sýnt virðingarleysis- og tillitsleysisafstöðu til hins háa Alþingis, löggjafarsamkundunnar, þess aðila sem þó hæstv. ríkisstjórn þiggur frá umboð sitt. Ekki nóg með það heldur hefur það margsinnis átt sér stað að ríkisvaldið hefur snúist gegn dómsvaldinu með þeim hætti að fáheyrt hlýtur að teljast og er hægt að nefna um það mýmörg dæmi. Nægir að nefna öryrkjadóminn og það nægir að nefna fleiri en eitt atriði í sambandi við sjávarútvegsmál. Hver eru aðalupptök þessa máls á sínum tíma sem runnið er undan rifjum formanns Framsfl.? Þau að efla atvinnu á Austurlandi. Hvaða nauðsyn bar sérstaklega til þess í þessu falli að stemma stigu við fólksflótta frá Austurlandi, sem er staðreynd, eins og öðrum landshlutum að kalla öllum nema suðvesturhorninu? Hvaða nauðsyn bar til? Þá nauðsyn að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., hafði verið frumkvöðull að því að loka eða hamla áframhaldandi rekstri aðalatvinnuvegs Austfirðinga í sjávarútvegi. Hann er meginhöfundur þess að mönnum er bannað að sækja sjóinn sinn og hann er aðalhöfundur þess kerfis sem er að ræna landsbyggðarmenn framfærslu sinni og til að skjóta skildi fyrir þetta í sínu eigin kjördæmi gerir hann það með því að hefjast handa um stóriðju. Þannig á að viðhalda byggðinni austur þar. Auðvitað mundi það aldrei standast til neinnar lengdar þótt nokkrum atvinnufærum yrði komið þar á fót. Eina lausnin er auðvitað sú að menn fái að búa sjálfir að aðalatvinnuvegi sínum og þeirri framleiðslu sem hægt er að stunda í honum sjálfum. Hvernig er reyndar ástandið í sjávarútvegsmálum, herra forseti, --- sem þessu kemur bókstaflega við því að þær línur liggja saman --- á Austurlandi um þessar mundir? Grindvíkingar hafa lagt undir sig sjávarútveginn á suðurfjörðum, Samherji á Akureyri er langt kominn með að leggja undir sig SÚN í Neskaupstað og ÚA á undirstöðuatvinnuveg Stöðfirðinga. Eskifjörður er enn þá sjálfstæður sem betur fer og verður vonandi ekki hruggað við honum nema ef Stoke á Englandi skyldi fara á hausinn, þá hefur það náttúrlega sín áhrif. Vopnafjörður heldur enn sinni stöðu og þó er þar á sótt af miklu kappi. Þeim hefur þó tekist að verjast en hafa þó orðið að sækja aðstoð í annan landshluta, sækja vopn sín til Hafnarfjarðar, og hefur þar aðeins tekist að stemma stigu við þeirri þróun um hríð. Hornafjörður, þar sem aðalfyrirtæki hæstv. utanrrh. er, stendur enn nokkuð fyrir sínu en það veit þó enginn hversu lengi það verður. Sá sem hér stendur hefur lengi haft áhuga á að brúa vatnsföll á Austurlandi og hann hefur áhuga á að beisla hið firnamikla afl við Kárahnjúka. Hann hefur að vísu séð á því vankanta en hefur talið sér trú um að tækni framtíðarinnar mundi ráða bót á þeim og þau skilyrði sem sett hafa verið fram af hálfu umhvrh. sýnast honum vera mikils verð. Honum óar þó við að veita hinu mikla vatni í Jökulsá á Dal yfir í Fljótsdal og honum óar ekki síður við hinum miklu fjörum sem munu myndast á þessu ógnarlanga lóni beggja megin, 70 m fjöruborð sem myndast árlega, því að hann hefur kynnt sér hvílíkt vatnsfall Jökulsá á Dal er, sem í hlaupum er talin flytja fram af föstu efni 150 þúsund smálestir á sólarhring. Þegar menn fá sér í fötu úr ánni er 1 / 3 sem sest til af föstum efnum þegar þann veg stendur á. Ég hef haldið því fram og hef mikinn áhuga á að vera umhverfissinni en þó hef ég talið að okkur bæri nauðsyn til að víkja eitthvað af þeirri leið vegna beislunar þessa nauðsynlega afls okkur til handa. Það kann vel að vera, og ég er að vænta þess að þetta fráhvarf Norðmanna frá byggingu álvers verði lán í óláni, að þeirri miklu orku sem þarna gefst kostur á verði síðar varið til þess að framleiða t.d. vetni, einkum og sér í lagi það eldsneyti sem mun verða fært til notkunar alveg á næsta leiti. Ég fíkist ekkert í átta til tíu ár, það er ekki löng lykkjustund í lífi þjóðar. Hér leyfa menn sér að hafa í frammi fullyrðingar sem geta ekki verið nema af því sem viðkomandi álíti sig vera að tala við barn eða flón. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sagði í morgun að þessi framkvæmd væri umhverfisvæn. Við hverja er verið að tala á hinu háa Alþingi með þessum hætti? Auðvitað er hún það ekki. Auðvitað ætlum við með því að virkja Kárahnjúka að fórna töluverðu og því miður kannski meira en okkur órar fyrir, því miður. En ég er ekki horfinn frá hugmyndum mínum enn um að beisla það mikla afl. Hver er svo staða málsins nú? Forsendurnar fyrir frv. eru brostnar. Samt á að halda áfram og fá umboð til handa hæstv. iðnrh. að veita virkjunarleyfi. Ég hef áður rakið það hver reynsla okkar er af samningum og viðskiptum við Norðmenn. Það er ekki langt síðan við áttum orðastað um það, ég og hæstv. iðnrh., í þessum sal og vildi hún þá lítið mark taka á því sem ég sagði í því efni. Hafa menn ekki kynnt sér til að mynda Elkem-málið og járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði, þeir sem stjórna þessum málum nú til dags? Auðvitað vorum við óforsjál vegna járnblendiverksmiðjunnar á sínum tíma. Menn ruddust um og ruku til og virkjuðu Sigöldu og héldu sig þá hafa fasta í hendi samninga við hið fræga fyrirtæki Union Carbide í Bandaríkjunum. Það var þó það fast undir fótum með það mál að Union Carbide varð að leysa sig frá því máli með verulegum sektum á sínum tíma. En við höfðum þarna aflstöðina miklu en ekkert verkefni henni til handa. Fyrir austan segja menn, eins og Finnur Ingólfsson í viðtali við Morgunblaðið, að þetta sé mjög arðsamt, þetta sé arðgæft. Þó að enginn kaupandi sé að orkunni sem þarna á að framleiða. Hverjir ná að skilja annan eins og þvílíkan málflutning og í þessu felst? Nei. Og Elkem, Norðmenn sáu hvað okkur leið og þeir notuðu aðstöðu sína og það haustak sem þeir áttu á okkur með ótrúlegum hætti, jafnvel svo að árum saman tóku þeir fyrir tækniþekkingu sína 3% af allri veltu fyrirtækisins. Og orkuverðið? Ætli það sé u.þ.b. 1 / 3 af því sem almenningur borgar fyrir sína orku núna? Kannski enn þá minna. Ég hef ekki tölur handbærar. Kannski enn þá minna. Í fjögur, fimm ár er búið að þæfa þetta mál, sem við hér nú ræðum við Norðmenn, án þess að þeir hafi skuldbundið sig í einu né neinu. Við höfum nú í lögum bundið að við getum ekki farið niður fyrir ákveðin viðmiðunarmörk um verð á orkunni. Það goppaðist upp úr formanni Landsvirkjunar fyrir nær tveimur árum hygg ég að við þyrftum engar áhyggjur að hafa af orkuverðinu. Á hvaða forsendum skyldi hann hafa byggt þetta? Ég sé það fyrir mér, tel Landsvirkjunarmenn hafa upplýst Norðmenn um hvað væri lágmark orkuverðs sem hægt væri að semja um á grundvelli hinna nýju laga um að ekki megi fara niður fyrir ákveðna viðmiðun um orkuverðið. Norðmenn hafa brosað út í bæði og skálað við ,,frænder og venner`` eins og þeirra er siður, en ekkert gefið út á málið. Ég þóttist þá þegar sjá hvert stefndi vegna þess að álverð hefur verið að lækka í heiminum nú um margra ára skeið og það hefur lækkað núna á nokkrum árum úr 1.700 dollurum tonnið ofan í 1.300. Það munar um minna. Norðmenn hafa gert sér þá þegar grein fyrir því að ekki væri hægt að ná orkuverði hjá Íslendingum fyrir hina nýju virkjun sem hægt væri að reka áliðjuver á. Það er alveg augljóst og það er nákvæmlega sama hvaða reikninga menn setja upp, áliðjuver á Reyðarfirði verður ekki rekið fyrir það orkuverð sem hægt er að semja við þá um ef standast eiga rekstrarútreikningar Kárahnjúkavirkjunar, og verður vafalaust ekki um langa, langa framtíð og kannski aldrei. Til dæmis eru Kínverjar sem hafa verið einir aðalkaupendur hrááls eða áls um langa hríð, að verða útflytjendur bráðum. Menn hafa kannski gert sér grein fyrir því hvaða virkjun þeir eru að ráðast í um þessar mundir. Þetta er því mjög mikið vafamál, en kannski má það heita ágætt í sjálfu sér að við komumst út úr þessum álframleiðslugeira. Hvers vegna í ósköpunum sækja þá stjórnvöld eftir að Alþingi hið háa veiti þeim virkjunarleyfi nú? Það er alveg augljóst og blasir við að úr sögunni eru allir samningar við Norðmenn. Það er alveg augljóst að um langa hríð munum við engum samningum ná við neinn orkukaupanda um söluna á orkunni frá Kárahnjúkavirkjun. Hvernig stendur þá á því að ríkisstjórn, sem á nú ekki eftir nema eins og eitt og hálft ár af líftíma sínum sækist svo harkalega eftir því að fá þetta virkjunarleyfi afgreitt? Menn jafnvel höfðu það uppi sem röksemd að ef við ekki veittum þetta leyfi þá gætu aðrir hugsanlegir orkukaupendur í heiminum reiknað með að við værum bundnir af Norsk Hydro. Hvernig er þetta reiknað út, með leyfi? Og svo er í hinu orðinu sagt að álframleiðendur og stórorkukaupendur í heiminum séu ekki margir og fylgist svo vel hver með öðrum að þeir viti nákvæmlega hvað klukkan slær. Þeir vita að Norðmenn hafa horfið frá þessum viðskiptum. En það er annað sem að baki býr og menn skulu minnast orða minna. Á útmánuðum næsta vetur mun hæstv. iðnrh. gefa Landsvirkjun virkjunarleyfi og pólitísku augnaþjónarnir í Landsvirkjun munu hefja vængjabusl og láta líta svo út að nú sé verið að fara af stað á Austurlandi með stórvirkjunina og stóriðjuver. Þetta eru atkvæðakaupin sem þarna eiga að fara fram og við vitum hverjir eru væntanlegir frambjóðendur þar. Minnist orða minna og hvort ég hef ekki rétt fyrir mér að þessu leyti. Hinn nýi formaður viðræðunefndar mun ekki liggja á liði sínu með upplýsingar um að nú sé alveg að koma á samningur við stórorkukaupanda. Hann mun jafnvel búa í París einhverja hríð til þess að geta lýst því yfir að hann sé í innilegum viðræðum við Pechiney sem aldrei hefur virt okkur viðlits, veitti okkur Alberti heitnum Guðmundssyni einu sinni viðtal með naumindum. En forstjórinn var kvefaður og hafði ekkert um þetta mál að segja. Þar með lauk afskiptum Íslendinga af viðræðum við Pechiney, þetta mikla áliðjufyrirtæki. Fenginn er til skjalanna fyrrv. iðnrh., hinn lítilþægi Finnur Ingólfsson, sem átti í samningum við Elkem á sínum tíma. Þegar gengi bréfa í járnblendiverksmiðjunni var talið 2,2--2,5 skrifaði Elkem bréf til Finns og bauðst til þess að kaupa af Íslendingum á genginu 1. Þótt venjulegir menn, ólítilþægir, hefðu ekki virt þetta viðlits settist Finnur undir eins niður með þeim til þess að semja við þá. Það getur vel verið að hann henti vel í þetta nýja embætti sitt ef það er rétt sem er fleygt að hann hafi gefið Norðuráli í Hvalfirði ádrátt á sínum tíma um sams konar orkuverð og hann samdi þá um við þá --- ætli það sé helmingurinn af því sem neytandinn íslenski borgar í orkuverð? Ég stórefast um að það --- að gefið hafi verið loforð um það að þeir gætu fengið meiri orku keypta á þeim prís sem þá var samið um. Lög sem síðar eru sett til viðmiðunar verka ekki aftur fyrir sig eins og menn þekkja. Þess vegna ætti hann að eiga mikið erindi nú til þessara mála. Í viðtali við Morgunblaðið --- og ég leyfi mér þegar ég vitna til þess viðtals, herra forseti, að leita leyfis fyrir þessum málsgreinum sem ég nú les, öllum í einu. Hann kveðst bjartsýnn á að álver rísi á Austurlandi í framtíðinni. Á hverju skyldi hann byggja þá bartsýni eftir að við höfum orðið fyrir þessari útreið sem við höfum orðið fyrir, þ.e. að alls engar líkur eru á að neitt stóriðjuver verði byggt þarna? Hann er að byrja sem sagt að mála á vegginn fyrir kjósendur á Austurlandi því að því hlutverki ætlar hann aðallega að gegna að vera vottur um það fyrir Austfirðinga, þegar þeir kjósa næst, að þetta sé allt að koma. Já, hann telur mikilvægt að nálgast verkefnið með opnum huga. ,,Fyrsta verkefni okkar í nefndinni`` --- eins og segir hér orðrétt, ---,,er að meta stöðuna í þessum álmálum`` Hæstv. iðnrh. Hefur ekkert mat farið fram á þessari stöðu eða þessum málum yfirleitt? Þarf að sækja mann upp í Seðlabanka til þess að meta nú stöðuna? Hann ætlar bara alveg upp á nýtt að meta stöðuna í álmálinu. Og þetta er frumverkefni, frumrannsóknarverkefni, eins og skilja má þessi orð. ,,Hann segist hafa þá trú að fyrirtæki, sem ætli að fjárfesta í áliðnaði í framtíðinni, séu tilbúin að fjárfesta í álveri á Reyðarfirði þar sem verkefnið sé mjög arðbært.`` Ég sagði hér áðan og það liggur alveg fyrir að álver verður ekki rekið fyrir það orkuverð sem við þurfum fyrir orku frá Kárahnjúkavirkjun ef Kárahnjúkavirkjun á að standast, og það er langt, langt í það, langt, langt því frá. En hann er bjartsýnn og hann gengur með þessa bjartsýni til þess að meta nú stöðuna upp á nýtt. ,,Álheimurinn er lítill og þröngur --- segir þessi fyrrv. iðnrh. --- ,,og þessum fyrirtækjum er án efa mjög vel kunnugt um Noral-verkefnið á Íslandi.`` En samt þarf að samþykkja þetta heimildarfrumvarp til þess nú að menn gruni ekki að við séum bundnir af Norsk Hydro. ,,Þau vita hvert af öðru í fjárfestingum og öðru slíku. Við getum ekkert sagt til um það á þessari stundu hverja við munum tala við eða í hvaða röð.`` --- Og svo kemur hér spekin þar sem kafað er dýpst. --- ,,Það er heldur ekki útilokað að þessir aðilar sýni málinu það mikinn áhuga að þeir hafi samband við okkur að fyrra bragði. Mér fyndist það ekki ósennilegt því verkefnið sem um ræðir er arðbært ...`` Hann mun náttúrlega fyrst, áður en hann gerir frekar upp stöðuna í álmálinu, fá sér myndir af biðröðunum. Þetta er bláber heimska, kjaftæði út í hött, með leyfi herra forseta. Og svo er lokaatriðið í þessu makalausa viðtali: ,,Aðalatriðið er að ná árangri í því að þarna verði byggt álver sem nýti raforku úr Kárahnjúkavirkjun.`` Þetta er aðalatriðið en ekki það hvort við fáum nægjanlegt verð fyrir þessa orku. Það á bara að byggja hvort tveggja þótt ekkert standist og þótt Norðmenn séu búnir að segja okkur að það standist ekki neitt. Einn megingalli á öllum viðræðum við Norðmenn frá upphafi var sá að ætlað var að við Íslendingar mundum eiga meiri hlutann í þessu stórvirki. Það á að vera frumskilyrði Íslendinga ef þeir semja um iðnfyrirtæki af þessum gráðum, að þeir eigi ekkert í þeim. Við áttum að eigi meiri hlutann en Norðmenn áttu að leggja til alla tæknina og þeir áttu að selja allt saman og þeir áttu að kaupa aðföngin. Við hefðum sem sagt engu stjórnað og raunar er það fyrirsjáanlegt að við mundum engin áhrif hafa á hinum stóra álmarkaði heimsins. Við megum engu til hætta af okkar eigin fé til byggingar slíks iðnvers. Það átti alltaf að vera afstaða okkar. Hún breyttist af neyð út af járnblendinu á sínum tíma, af hreinni neyð, þar sem við vorum neyddir til að eiga meiri hlutann og Elkem valsaði með eigur okkar eins og dæmin sönnuðu og núverandi forustumenn í iðnaðarmálum hljóta að hafa kynnt sér. Og hann segir hér enn, seðlabankastjórinn: ,,Ég tel að við höfum mjög margt upp á að bjóða hér, sem getur verið áhugavert fyrir hvaða stórfyrirtæki sem er á þessu sviði í heiminum. Við munum nálgast verkefnið út frá því ...`` Lýkur hér tilvitnun í þennan herramann. Hvað er það sem við höfum að bjóða? Við höfum ekki orku að bjóða sem stenst fyrir iðjuverið. Þeir geta ekki verslað við okkur því að þá fer það lóðbeint á hausinn og þeim dettur það ekki í hug af því að því er lokið, þeim sið sem við höfðum, að ganga að því með opin augu að láta almenning á Íslandi borga niður orkuna sem við seldum stóriðjuverunum. Við gengum að því við Alusuisse með opnum augum. Allt tal um svindl og sviksemi Alusuisse á sínum tíma var nú hrófatildur satt best að segja og hindraði okkur í mörg ár frá því að ná frambærilegu orkuverði. Árið 1984 munu menn hafa náð nýjum samningum um orkuverð sem ég hygg að hafi hækkað orkuverðið um eins og 3 milljarða á ári þá. Mig minnir að lágmarkið hafi verið 12,5 mill og hámarkið 18 mill og sveiflaðist það eftir álverði heimsins. En málatilbúnaður vinar míns, Hjörleifs Guttormssonar, var nú slíkur að mjög mikil hindrun var það í öllum samskiptum okkar við þetta fyrirtæki. En það lá alveg ljóst fyrir á sínum tíma að til þess að koma Búrfellsvirkjun á þá urðum við að vinna málið svona. Og við kusum það með opin augu. Síðan hefur þetta alltaf verið mál sem ekki hefur mátt ræða með opnum munni og orkuverðið alltaf talið eitthvert hernaðarleyndarmál. Þetta er bara vegna þess að menn hafa ekki treyst sér til þess að standa frammi fyrir almenningi í landinu og segja: Heyrið þið, þið verðið að borga brúsann ef við skiptum við þessa háu herra. Ég er alveg sannfærður um að þegar þeir semja um framhaldsstækkun við Norðurál í Hvalfirði með 10 mill orkuverði þá munu þeir svo sannarlega segja Íslendingum að það sé hernaðarleyndarmál sem aldrei verði upplýst. Nú, þegar við ættum í raun að vera að ræða vantraust á ríkisstjórnina eða hæstv. iðnrh. sérstaklega vegna þess hvernig haldið hefur verið á þessu máli þá erum við að ræða um umboð til sömu stjórnvalda til þess að ákveða að leyfa stærstu framkvæmd í sögu þjóðarinnar. Sá sem hér stendur mun ekki veita slíkt umboð og tekur ekki þátt í slíkum endemis blekkingarleik eins og hér er verið að hafa í frammi, þar sem mönnum verður haldið í teygju, með von um að allt gangi fram eins og atkvæðasmalarnir hafa lofað upp í ermina á sér.

Herra forseti. Frv. um virkjun Jökulsár á Brú, Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar er nú komið til 3. umr. Umræðan er orðin nokkuð löng og ströng og margt hefur borið á góma. Satt að segja er það makalaust þegar maður lítur til baka yfir umræðuna að ekki skuli hafa verið meiri málefnaleg skoðanaskipti um þetta stóra mál hér í þessum sal en raun ber vitni. Sannleikurinn er sá, herra forseti, að þegar maður lítur til baka eru ótal spurningar í loftinu sem ekki hefur verið svarað, og fjöldi órökstuddra fullyrðinga frá hæstv. ráðherra og hv. formanni iðnn. sem ekki hefur verið boðið upp á að tekist verði á um á málefnalegan hátt. Það er synd til þess að vita þegar svo afdrifaríkt mál er til umfjöllunar að þá skuli ekki vera meiri vilji fyrir málefnaleg skoðanaskipti en raun ber vitni hjá þeim sem hér fara með völd. Þetta vil ég gagnrýna, herra forseti, og láta koma fram við upphaf máls míns. Ég hef í löngu máli og ítarlegu rakið ástæður þess að ég telji mál það sem hér er um fjallað vera glapræði. Það einkennist af óðagoti, skammsýni og kannski, eins og hv. síðasti ræðumaður á undan mér orðaði það, bláberri heimsku og kjaftæði. Fyrsta atriðið sem ég vil gera að umræðuefni hér er mál sem ég varpaði fram spurningum um og fékk ekki svör við í 2. umr. Það var nokkru fyrir páska en þá gerði ég að umtalsefni skýrslu nokkra sem legið hefur fyrir í iðnrn. frá 10. okt. 2001. Skýrsla sú hefur að geyma mat á gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð. Hún er unnin af sérstakri umsjónarnefnd sem var á forræði verkefnisstjórnar rammaáætlunar, og skýrslu þessari fylgir álit eða greinargerð frá Þjóðhagsstofnun sem fjallar um efnahagslegt umfang þjóðgarðs norðan Vatnajökuls. Þetta er ekki í fyrsta sinn, herra forseti, sem ég orða þessa skýrslu í þessum stóli. Sannleikurinn er sá að hún er til komin fyrir þrábeiðni náttúruverndarsamtaka sem óskuðu eftir því að mat af þessu tagi færi fram áður en ákvörðun yrði tekin um Kárahnjúkavirkjun og sömuleiðis óskaði Vinstri hreyfingin -- grænt framboð formlega eftir því við hæstv. umhvrh. að mat af þessu tagi færi fram. Síðast þegar ég átti orðaskipti við hæstv. iðnrh., sem fékk málið á sína könnu úr höndum hæstv. umhvrh., var 10. okt. 2001. Þá lagði ég fyrirspurn fyrir hæstv. iðnrh. þar sem ég óskaði eftir því að fá að vita hvað liði vinnu við þetta mat. Og það vill svo til, herra forseti, og ég var einungis að koma auga á það núna rétt áðan, að þann sama dag, 10. okt. 2001, er stimplað í ráðuneyti iðnaðarmála bréf frá verkefnisstjórn rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þar sem hæstv. iðnrh. er afhent mat þetta um gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð, ásamt með álitsgerð Þjóðhagsstofnunar um efnahagslegt umfang þjóðgarðs norðan Vatnajökuls. Þann sama dag sagði hæstv. iðnrh. í ræðustól á Alþingi að það væru mjög fáir dagar þangað til hún teldi mat þetta líta dagsins ljós. Það urðu ekki fáir dagar, herra forseti, heldur gerðist það skömmu seinna sama dag. Frá því að þessum 10. okt. lauk hefur hæstv. iðnrh., mér vitanlega, ekki andað því út úr sér, a.m.k. ekki í þingsölum, að mat þetta liggi fyrir. Ég þráspurði í ræðu minni við upphaf 2. umr. um þetta mál hverju sætti því að ég komst á snoðir um að þetta mat lægi fyrir. Ég óskaði eftir að fá afrit af skýrslunni, við því var orðið, ég kynnti mér hana, hef vitnað til hennar í ræðu minni, spurt hæstv. ráðherra hvers vegna viðkomandi mat hafi aldrei verið kynnt og hvort ekkert ætti að gera með það eða þá hvernig hæstv. ráðherra hygðist nýta sér þetta í ljósi þess sem hún áður hefur sagt um málið og fékk, herra forseti, engin svör. Við stöndum ekki hér að gamni okkar, herra forseti, og reynum að fá svör við spurningum. Við teljum okkur eiga rétt á þeim. Og við teljum okkur vera sýnd óvirðing ef spurningar okkar eru ekki virtar svars, ekki virtar viðlits. Og nú er ástæða til að spyrja: Hvers vegna hefur hæstv. ráðherra ekki séð sóma sinn í því að svara þeim spurningum sem ég lagði fyrir hana fyrir páska um mat á gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð og hvað hún hyggist gera við það mat í allri þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og allan þann tíma sem hún hefur staðið? Hvers vegna hefur hún ekki látið svo lítið að svara? Það er orðið meira en tímabært, herra forseti, að við fáum svörin við þeim spurningum. Og komi þau ekki fyrir lok þessar 3. umr. veit ég ekki alveg hvernig á að taka hér á málum því að ef við erum ekki hér til að takast á um hlutina á málefnalegan hátt veit ég ekki til hvers við erum kosin hingað sem fulltrúar þjóðarinnar. Herra forseti. Með því að samþykkja frv. það sem hér liggur fyrir værum við að taka afskaplega afdrifaríkt skref. Skrefið væri m.a. fólgið í því að Kárahnjúkavirkjun, einni stærstu virkjun sem möguleg er á hálendi Íslands, yrði með samþykkt þessa frv. kippt undan vinnunni við rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um vatnsafl og jarðvarma. Yfirlýsingar hæstv. ráðherra, og ekki bara hæstv. iðnrh. heldur fleiri ráðherra í ríkisstjórninni, um að mat á gildi virkjanakosta sé í undirbúningi, verið sé að vinna að því --- hæstv. ríkisstjórn hefur gefið yfirlýsingar um að hún vilji að það verði gert og til þess vandað. Það er ekki verið að vinna það í neinum felum, fjöldinn allur af hæfu fólki leggur því verkefni lið og það hefur nú þegar kostað umtalsvert fjármagn. Í orði kveðnu virðist ríkisstjórnin trúa því að rammaáætlun geti haft eitthvað að segja um val á virkjanakostum og nýtingaráætlun varðandi nýtingu þeirrar orku sem við höfum aðgengilega á Íslandi. Í orði kveðnu lítur það þannig út en með því að samþykkja það frv. sem hér liggur fyrir, herra forseti, erum við að kippa stærstu virkjun hálendisins undan þeirri matsvinnu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur gagnrýnt það, og við höfum aldrei fengið frá hæstv. ríkisstjórn eða hæstv. iðnrh. nokkur svör önnur en þau að álver á Reyðarfirði sé slík byggðaaðgerð og verkefnið sé svo arðbært að ekki sé annað hægt en að fara út í það. En ætlar hæstv. iðnrh. ekki að eyða á það einu einasta orði með hvaða rétti hún telji sig geta kippt þessari stóru framkvæmd undan rammáætluninni? Og nú hefur myndast svigrúm í ljósi atburða liðinna vikna, þ.e. Norsk Hydro gengið úr skaftinu og Finnur og Friðrik farnir út af örkinni til að finna risann. Því er lýst yfir að ekki verði nein ákvörðun fyrirliggjandi fyrr en kannski undir lok árs 2003. Af hverju beitir hæstv. ráðherra sér þá ekki fyrir því að þessi virkjun verði felld undir rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma? Hvers vegna leyfir hæstv. ráðherra sér ekki þann munað? Það væri sjálfsagt og eðlilegt að þetta verkefni öðrum fremur væri metið í heildarpakkanum um virkjunarkosti á Íslandi. Hæstv. ríkisstjórn hefur ótal tækifæri til þess að halda þannig á málum að sómi sé að. En hún ætlar að láta öll þau tækifæri renna sér úr greipum, og það tækifæri sem skapast hefur núna við svigrúmið sem myndast þegar Norsk Hydro gengur úr skaftinu ætlar hæstv. ríkisstjórn líka að láta sér úr greipum renna. Það er gagnrýnivert. Herra forseti. Ég sagði áðan að Finnur og Friðrik hefðu verið sendir út af örkinni til að finna risann, álrisann úti í heimi. Og ég segi bara, herra forseti, verði þeim að góðu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað var það sem klikkaði við markaðssetninguna á landinu? Nægja ekki bækurnar góðu sem markaðsskrifstofa iðnrn. og Landsvirkjunar gaf út og urðu frægar að endemum? Eða nýi fíni bæklingurinn, ,,Locate in Iceland, Resources for Growth``, sem gefinn hefur verið út af fjárfestingarstofu orkusviðs og mun hafa komið hér út árið 2000? Þessir bæklingar hafa verið gefnir út til að markaðssetja Ísland fyrir stóra álframleiðendur. Virkar þetta ekki? Hvað segir hæstv. ráðherra að Friðrik og Finnur geti bjargað því sem bæklingarnir geta ekki bjargað og öflugu starfi fjárfestingarstofu orkusviðs og markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar hefur ekki lukkast? Hvað er það í aðferðum Friðriks og Finns sem gæti gert það að verkum að risinn láti nú lokkast með feitu gulrótina á endanum á prikinu, feitu gulrótina þar sem veifað verður virkjunarleyfi, pólitískt fengnu umhverfismati og öðrum feitum kostum eins og ókeypis mengunarkvótum? Öllu þessu hafa stjórnvöld flaggað framan í risana hingað til og það hefur ekki dugað. Hvaða galdraformúlu fer Finnur með á fund risans? Auðvitað er það óviðurkvæmilegt, herra forseti, að seðlabankastjóri skuli dubbaður upp í þennan búning með slöngvuna og fimm steina í vasanum því að Seðlabankinn hefur allt aðra stöðu í dag en hann hafði til skamms tíma. Með nýrri löggöf um Seðlabankann hefur verið reynt að gera hann sjálfstæðari en ekki að einhverjum þjóni stjórnvalda, hvorki hvað varðar ákvarðanir um vaxtahækkanir eða vaxtalækkanir, gengi né um það að lokka álversrisa til Íslands. Það er ámælisvert að ríkisstjórnin skuli leyfa sér að dubba seðlabankastjóra upp í þetta hlutverk núna. Og þegar hæstv. iðnrh. lætur að því liggja að þetta sé eitthvað sambærilegt við það þegar Jóhannes Nordal var á sínum tíma formaður stóriðjunefndar eða fór fyrir viðræðuhópum varðandi álver á árum áður er það bara rangt. Í fyrsta lagi vegna þess að Jóhannes Nordal var í þeirri viðræðunefnd sem stjórnarmaður í Landsvirkjun fyrst og fremst, en ekki fyrst og fremst sem seðlabankastjóri, og í öðru lagi vegna þess að um Seðlabankann giltu önnur lög þá en gilda nú. Ég gagnrýni því, herra forseti, þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar eða hæstv. iðnrh. að senda Finn Ingólfsson, fyrrv. hæstv. iðnrh. og núv. seðlabankastjóra, út af örkinni til að finna risann. Herra forseti. Eitt af þeim atriðum sem við hæstv. iðnrh. höfum átt orðaskipti um úr þessum ræðustól eru skipulagsmálin. Í 1. umr. um málið spurði ég hæstv. ráðherra hverju sætti hvernig hún hygðist beita sér fyrir því að skipulagi miðhálendisins yrði breytt þannig að hægt væri með réttu og á löglegan hátt að setja niður virkjun og virkjunarlón af þeirri stærðargráðu sem Kárahnjúkavirkjun yrði. Hæstv. ráðherra taldi sig hafa fulla heimild til þess að breyta því svæðisskipulagi og vildi meina, og ég ætla að fá að vitna beint í orð hennar í andsvari sem hún gaf héðan úr ræðustóli. --- Herra forseti, það er eitthvað djúpt á þessu blaði virðist vera --- nei, hér kemur það. Í andsvari því sem hæstv. ráðherra gaf á 78. fundi þessa löggjafarþings þegar málið var til 1. umr. og ég gerði athugasemd við það sem kemur fram í grg. með frv. að samkvæmt svæðisskipulagi miðhálendisins, sem gildi til ársins 2015, sé gert ráð fyrir að svæðið sé orkuvinnslusvæði og samkvæmt því er gert ráð fyrir að orkuvinnslugeta þeirrar virkjunar sem þar er tilgreind sé um 3.200 gígavattstundir. Flatarmál lónsins sem þar er um fjallað geti orðið allt að 38 ferkm, en jafnframt er tekið fram að tilhögun virkjunarinnar yrði að vera háð skilyrðum sem sett eru í reglugerð um friðlýsingu Kringilsárrana. Samkvæmt skipulagi miðhálendisins sem er í gildi og á að gilda til 2015 er ekki gert ráð fyrir að lón geti skert friðlýst land í Kringilsárrana. Einungis er gert ráð fyrir að lón á Hálslónssvæðinu geti orðið 38 ferkm en ekki 57 ferkm. Ég spurði hæstv. ráðherra hvernig hún hygðist koma þessu máli í gegn þar sem þetta væri í hróplegri andstöðu við svæðisskipulag miðhálendisins og hvort hæstv. ráðherra ætlaði að beita pólitískum þrýstingi og valdi til þess að breyta skipulagi miðhálendisins eða hvernig yfir höfuð hún hygðist gera þetta. Hæstv. ráðherra svaraði á 78. fundi þingsins, með leyfi forseta: ,,Þarna fer hv. þm. ekki með rétt mál. Þetta er í samræmi við svæðisskipulag miðhálendisins. Gert er ráð fyrir því í svæðisskipulagi að til þessara úrræða geti komið í sambandi við virkjunarmál norðan Vatnajökuls. Þetta eru bara staðreyndir sem liggja fyrir. `` Þetta sagði hæstv. ráðherra, virðulegur forseti. Þarna fór hæstv. ráðherra með rangt mál en ekki sú sem hér stendur, því að eftir að þessi orðaskipti áttu sér stað hef ég setið fundi samvinnunefndar um svæðisskipulag miðhálendisins og í ljós hefur komið að orkuvinnslusvæðið sem gildandi svæðisskipulag gerir ráð fyrir er með þeim hætti sem ég lýsti í spurningum mínum til ráðherrans. Á þeim fundi sem samvinnunefnd um svæðisskipulag miðhálendisins boðaði til var kynnt alveg makalaust plagg, tillaga að nýju svæðisskipulagi eða breytingum á staðfestu svæðisskipulagi miðhálendis Íslands vegna Kárahnjúkavirkjunar. Plagg þetta sem kynnt var á þeim fundi var útbúið af Landsvirkjun en ekki svæðisskipulagsnefndinni sjálfri, en þetta var kynnt engu að síður sem tillaga samvinnunefndarinnar, án þess að nokkur kynning hefði farið fram í nefndinni sjálfri á þeim hugmyndum. Blindandi lagði samvinnunefnd um svæðisskipulag miðhálendisins fram á opnum kynningarfundi plagg og teikningar frá Landsvirkjun, framkvæmdaraðila virkjunarinnar, og ætlaðist til að þessu yrði bara veitt brautargengi og það mundi einhver hallelújakór upphefja þetta til skýjanna. Svo varð auðvitað ekki, herra forseti, því að fyrirkomulagið á þeim kynningarfundi og á þessum vinnubrögðum var auðvitað gagnrýnt harðlega og samvinnunefnd um svæðisskipulag miðhálendisins varð að yfirgefa þennan fund með skottið á milli lappanna, auðvitað. Þegar hæstv. ráðherra sagði mig fara með fleipur um svæðisskipulag miðhálendisins þá hafði hún rangt fyrir sér. Og sannleikurinn ar auðvitað sá sem ég ýjaði að í máli mínu: Framkvæmdaraðilinn Landsvirkjun lagði fram tillögu um breytingu á svæðisskipulaginu og svæðisskipulagsnefndinni var gert að kyngja henni umyrðalaust, blindandi og að óathuguðu máli. Sem sagt, pólitískur þrýstingur í málinu enn eina ferðina. Allt skal þetta rekið í gegn, rekið áfram með skóhorni Framsfl. og hæstv. iðnrh., Valgerðar Sverrisdóttur. Þetta voru vinnubrögðin við svæðisskipulag miðhálendisins, herra forseti. Og þau eru auðvitað algjörlega á sömu nótum og vinnubrögðin við úrskurð hæstv. umhvrh. þegar fjallað var um kærurnar sem komu vegna úrskurðar Skipulagsstofnunar. Sannleikurinn er síðan sá og áframhaldið varðandi starf samvinnunefndar miðhálendisins að á fundi nefndarinnar í gær var lögð fram tillaga frá Hjörleifi Guttormssyni, fyrrv. hv. þm. og hæstv. iðnrh. Hann óskaði þar eftir því að tekin yrði til umfjöllunar tillaga hans að breyttu svæðisskipulagi fyrir miðhálendi Íslands þar sem gert væri ráð fyrir að náttúruverndarsvæði norðan Vatnajökuls milli Kelduár og Kreppu yrðu stækkuð til norðurs frá gildandi svæðisskipulagi og jafnframt yrðu felld úr gildandi skipulagi ákvæði og merkingar með og án fyrirvara um fyrirhuguð orkuvinnslusvæði sunnan umræddra marka, þ.e. um Kárahnjúkavirkjun og miðlun á Eyjabökkum og á Hraunum. Ekki þarf svo sem að orðlengja það, herra forseti, en tillögu Hjörleifs Guttormssonar var að sjálfsögðu ekki tekið fagnandi í samvinnunefnd um svæðisskipulag miðhálendisins. Tillagan fékk ekki brautargengi hjá nefndinni. En jafnframt má einnig segja frá því að af níu nefndarmönnum sátu þrír hjá við afgreiðslu svæðisskipulagstillögu Landsvirkjunar, þannig að verið er að þrýsta nýju svæðisskipulagi eða breytingum á svæðisskipulaginu í gegnum samvinnunefndina með pólitísku afli og ofan í mótmæli þeirra þriggja einstaklinga sem sitja í nefndinni. Herra forseti. Óvissuatriðin í þessu máli eru afar mörg og það er alveg sama hversu oft hv. stjórnarþingmenn klifa á því að hér sé um afar arðbært verkefni að ræða, það verður ekki svo við fullyrðingar þeirra. Sannleikurinn er sá --- og sá punktur hefur heldur ekki fengið málefnalega umfjöllun hér á þinginu vegna þess að þingmenn stjórnarflokkanna og hæstv. iðnrh. hafa auðvitað ekki látið svo lítið sem svara þeim rökstuddu ábendingum sem andmælendur málsins hafa fært fram --- punkturinn er auðvitað sá að ef dæmið er rétt reiknað þá er arðsemi virkjunarinnar við Kárahnjúka engin og minni en engin því að hún yrði gífurlegt tap, tap sem mundi nema tugum milljarða kr. Skrifaðar hafa verið um þetta ótal greinar, fluttir hafa verið um þetta ótal fyrirlestrar, ótal rýnar hafa haldið þessu fram, fólk sem er fært á sínu sviði, sviði hagfræðinnar, og nægir að nefna hér til sögunnar fyrirsögn úr Morgunblaðinu þann 8. júní 2001, þar sem Þorsteinn Sigurlaugsson rekstrarhagfræðingur segir tap af Kárahnjúkavirkjun vera 22--51 milljarð kr. og fyrirsögnin er, með leyfi forseta: ,,Engar líkur til að Kárahnjúkavirkjun standi undir sér.`` Engar líkur til þess. Ef við eigum að ræða þessi mál eingöngu á því fullyrðingaplani og hér standi bara fullyrðing gegn fullyrðingu þá verð ég að segja, herra forseti, að það er ekki skapandi málflutningur. Slíkur málflutningur leiðir auðvitað ekki til neins. Hann leiðir í öllu falli ekki til þess að verkefnið verði tekið upp og endurskoðað og gert þá þannig úr garði að við megi una með einhverju móti, vegna þess að þeir sem slá hér höfðinu við steininn í einu og öllu eru auðvitað hv. þm. stjórnarliðsins og hæstv. iðnrh. Hæstv. iðnrh. segir að þeir sem mótmæla verkefninu og andmæla því séu að berja höfðinu við stein en ég vil meina, herra forseti, að það sé á hinn veginn, því að hér hafa mjög málefnaleg rök verið dregin fram í dagsljósið varðandi þennan þátt, þ.e. hina meintu arðsemi virkjunarinnar, og til þess að ramma enn frekar inn það sem ég hef dregið fram þá langar mig að fá að vitna í erindi Friðriks Más Baldurssonar, hagfræðings við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, en hann hélt erindi á ráðstefnu viðskipta- og hagfræðideildar Háskólans 31. okt. 2001 sem fjallaði um náttúruna, stóriðju og nýskipan raforkumála, og er erindi Friðriks Más að mörgu leyti afar athyglisvert. Mig langar til að fá að grípa niður í það þar sem hann er búinn að fjalla um það sem gerst hefur markverðast í orkumálum landsins og hann fjallar um þetta breytta raforkuumhverfi sem væntanlegt sé með nýrri raforkulöggjöf. Síðan fjallar hann um stóriðjuverkefni og viðskiptahugmyndirnar á bak við slík verkefni. Hann fjallar mikið um Landsvirkjun og segja má að hann sé gagnrýninn í tóni á starfsemi eða nálgun fyrirtækisins og hann talar um að það þurfi að gæta þess að ákvarðanir um risafjárfestingar á borð við þær sem Landsvirkjun þykist ætla að ráðast í á næstu árum fái eðlilegt aðhald markaðsaflanna. Friðrik Már segir að hvorki fyrirtækið Landsvirkjun né íslenskt efnahagslíf hafi gott af öðru. Nú skulum við líta nánar á það sem Friðrik Már Baldursson hefur að segja um þann kostnaðarlið sem við frá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum gagnrýnt að skuli ekki vera inni í stofnkostnaðaráætlunum verkefnisins, þ.e. umhverfislega þætti, afgjald fyrir land eða vatnsréttindi. Náttúran er ekki metin á eina einustu krónu, það höfum við gagnrýnt og við höfum reynt að upphefja hér málefnalega umræðu um þetta en fengið lítið annað en einhvers konar skæting úr herbúðum hv. þm. stjórnarliða. En ég ætla að fá að vitna hér, með leyfi forseta, í orð Friðriks Más Baldurssonar um þetta efni. Hann segir: ,,Hvernig getum við komið náttúrunni að í þessari orðræðu um hagkvæmni og arðsemi? Ef til væri markaðsverð á umhverfisgæðum væri lausnin ósköp einföld: fjárfestar í nýjum raforkuverum myndu greiða markaðsverð fyrir ráðstöfun þessara gæða til virkjana nákvæmlega eins og fyrir fjármagn og vinnuafl. Vandinn er auðvitað sá að gæði á borð við ósnortin víðerni eru ekki markaðsvara, nema að takmörkuðu leyti. Hagfræðingar hafa hins vegar lengi unnið að þróun aðferða þar sem reynt er að meta verðmæti gæða sem ekki eru á markaði með ýmsu móti. Ef sæmilega öruggt mat af þessu tagi liggur fyrir má nota það í stað markaðsverðs. Algengasta aðferðin sem notuð er í þessu skyni er svokallað skilyrt verðmætamat þar sem beitt er viðtalskönnunum til að komast að verðmæti, segjum tiltekins ósnortins landsvæðis: hópur fólks er upplýstur rækilega um framkvæmd á borð við virkjun og kannað í vandlega hannaðri röð spurninga hver viljinn er til að greiða fyrir náttúruröskun af völdum verkefnisins. Augljós hætta er á skekkjum í slíkri könnun því þátttakendur reiða ekki af hendi raunverulegar greiðslur, en engu að síður virðist orðin nokkur sátt meðal hagfræðinga um að með vandaðri útfærslu og prófunum niðurstaðna gefi aðferðin marktækar niðurstöður. Í kjölfar tillagna sem hópur virtra bandarískra hagfræðinga setti fram fyrir nokkrum árum hefur myndast samstaða um bestu venjur við skilyrt verðmætamat. Þessari aðferð er beitt í miklum mæli í Bandaríkjunum og hún er óðum að ryðja sér til rúms í Evrópu.`` Herra forseti. Ég ítreka fyrri spurningar mínar 
            

Þar sem tilvitnun er lokið vil ég minna hv. þm. á að þegar um beinar tilvitnanir er að ræða þá ber alltaf að fá leyfi forseta.

Herra forseti. Ég óskaði eftir leyfi við upphaf tilvitnunarinnar. Ég minnist þess mjög vel og ég skal hafa það í huga framvegis. Tilvitnuninni var lokið, herra forseti. Ég er að ítreka spurningar mínar til hæstv. iðnrh. um skilyrt verðmætamat. Hvers vegna er aðferðum hagfræðinnar, sem eru viðurkenndar til þess að ná fram verðmætamati á náttúruna, ekki beitt á þetta verkefni? Miðað við fyrri yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar og miðað við umræðu þá sem átti sér stað hér um utanríkismál fyrir skemmstu og þema ræðu hæstv. utanrrh. við þá umræðu, sem var sjálfbær þróun, mætti ætla, herra forseti, að ríkisstjórn Íslands hafi hugsað sér að bera hag umhverfisins á einhvern hátt fyrir brjósti. Það má ráða í orð hæstv. ráðherra á þeim nótum. En hvers vegna er þá ekkert gert til þess að láta náttúruna njóta vafans, láta umhverfiskostnaðinn koma í ljós í verkefni af þessari stærðargráðu ef það er sýn stjórnvalda til framtíðar að umhverfið skuli einhvers metið? Herra forseti. Við þessum spurningum á enn eftir að fá svör. Þau hafa ekki komið fram í þessum umræðum hér. Herra forseti. Ég vil vitna aftur í erindi Friðriks Más Baldurssonar frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands þar sem hann er að fjalla áframhaldandi um þetta sama efni, með leyfi forseta. Hann segir: ,,Með þessu er ég ekki að segja að þegar kemur að ákvörðunum um veitingu virkjanaleyfa eigi stjórnvöld ekki að taka tillit til annarra sjónarmiða en mats á náttúrunni í krónum talið og þess hvort fjárfestar eru til í að reiða fram gjald sem svarar a.m.k. til þess mats, en þannig tel ég eðlilegast að beita verðmætamatinu. Fjölmörg atriði önnur koma þar til og mat á umhverfisáhrifum verður t.d. örugglega ávallt mikilvægur þáttur í ákvörðunum. Not á hagrænu mati á verðmætum náttúrunnar við ákvarðanir stuðlar hins vegar að aukinni þjóðhagslegri hagkvæmni og því að ekki séu aðeins valdar öfgalausnir, þ.e. að náttúran sé einskis metin eða að hún sé ávallt metin óendanlega hátt.`` Herra forseti. Þarna segir hagfræðingurinn að aðferðir hagfræðinnar til þess að meta umhverfiskostnaðinn auki þjóðhagslega hagkvæmni. Er ekki ástæða fyrir okkur að staldra við þegar fræðimenn á þessu sviði hafa hver á fætur öðrum fært okkur heim sanninn um að þessi aðferð virki og sé öflug aðferðafræði sem beri að nota á 21. öldinni? Hvers vegna þverskallast þá íslensk stjórnvöld svona við og anda ekki út úr sér einu orði um það hvers vegna þau skirrast við að beita þessum aðferðum? Herra forseti. Þessi þögn sem við höfum þurft að þola um þessi mál er ekki boðleg. Ég var að fjalla um óvissuatriðin og þegar við á Alþingi veturinn 1999 fjölluðum um Fljótsdalsvirkjun með lóni á Eyjabökkum, sem síðan varð ekkert af, töluðum við mikið um að náttúran ætti að njóta vafans. Sú regla á rætur að rekja í pappírum Ríó-ferlisins og samþykktum Ríó-ráðstefnunnar. Sú regla byggir á því að ef um vafa sé að ræða, ef vísindalegur vafi leikur á því hver áhrif viðkomandi framkvæmda á umhverfið verði þá beri stjórnvöldum að haga málum þannig að náttúran njóti vafans. Herra forseti. Þessi setning hefur ekki hljómað úr þessum stól nægilega oft og ég held kannski aldrei í þessari umræðu um Kárahnjúkavirkjun. En það er þá kominn tími til að láta hana hljóma. Það er enn fullt tækifæri, herra forseti, til þess og fullkomin ástæða til að láta þessa setningu hljóma: Ef um vísindalegan vafa er að ræða þá ber stjórnvöldum að láta náttúruna njóta vafans. Um er að ræða mikinn vafa í þessu máli sem hér er fjallað um og það hefur verið gerð grein fyrir honum í löngu máli hér í ræðum, herra forseti. Ég ætla ekki að fara aftur yfir þau rök sem ég hef komið með áður í þessu en sannleikurinn er sá að mikill vafi er til staðar, bæði hvað varðar arðsemismat, hina efnahagslegu útreikninga og sömuleiðis ákveðna þætti í umhverfismálunum. Ég vildi óska þess að við stæðum hér og heimiluðum náttúrunni að njóta vafans, en ekki að hér væri þetta óðagot á þar sem stjórnvöld beita alþingismenn þrýstingi við að koma þessu máli í gegn sem ekkert liggur á að samþykkja, því eins og hér hefur verið vikið að þá er einungis verið að samþykkja hér heimild fyrir hæstv. ráðherra til að eiga virkjunarleyfi á lager, virkjunarleyfi sem heldur náttúrunni norðan Vatnajökuls í gíslingu næstu tíu árin. Herra forseti. Það er ekkert vit í þessu. Eitt af því sem komið hefur til umfjöllunar hér við afgreiðslu þessa máls er á hvern hátt vegið hefur verið að umhverfisverndarfólki. Kannski má segja að gerð hafi verið einhvers konar aðför að því fólki sem hefur viljað merkja sig sem umhverfisverndarsinna eða náttúruverndarsinna í þessari umræðu allri. Það á við alveg frá því að ákvarðanir stjórnvalda voru teknar um að freista þess að fá stórkaupendur að raforku sem gæti verið framleidd með virkjunum á hálendinu norðan Vatnajökuls, en þá fóru náttúruverndarsinnar að láta skína í tennurnar og þeim óx ásmegin því að þeir höfðu baráttumál til að berjast fyrir. Þetta var svo sem alveg í takt við það sem hafði verið að gerast í nágrannalöndum okkar. Umhverfisverndarsamtökum hafði verið að vaxa fiskur um hrygg síðustu áratugi síðustu aldar má segja og umhverfismálin voru orðin öflugur málaflokkur í allri þjóðmálaumræðu og allri stjórnmálaumræðu. Til marks um það er Árósasamningurinn svokallaði sem samþykktur var af --- ég man nú ekki lengur hvort það voru 89 lönd sem samþykktu hann í Árósum 1997, ef ég man rétt. En sá samningur kveður á um skyldu stjórnvalda til þess að mál sem varða umhverfið fái réttláta málsmeðferð. Samningurinn á sömuleiðis að tryggja aðilum sem ekki eiga beina aðild að máli samt sem áður að hægt sé að leita réttar umhverfisins eða náttúrunnar þannig að náttúran, sem á sér eðli málsins samkvæmt ekki neinn málsvara, fái hann í rödd umhverfis- eða náttúruverndarsamtaka. Samningurinn átti að tryggja slíkt. Við höfum fjallað um þennan samning, herra forseti, á hinu háa Alþingi og það hefur gengið svo langt að við höfum fengið framlagða af hæstv. umhvrh. þáltill. sem átti að staðfesta þennan samning og sjá til þess að prinsippin í honum yrðu leidd í lög á Íslandi. Sú þáltill. var lögð fram á síðasta þingi en hún kom ekki til afgreiðslu. Kallað hefur verið eftir því hér af hv. þm. að slíkt gerðist, þ.e. að samningurinn yrði lögfestur eða staðfestur af Alþingi. En við höfum fengið vitneskju um það, herra forseti, að lagatæknileg atriði þvælist fyrir hæstv. ríkisstjórn við það að lögfesta Árósasamninginn. Hver eru þau lagatæknilegu atriði, herra forseti? Jú, þau lúta að þessari aðild að máli. Okkur hefur skilist í hv. umhvn. að um það séu einhvers konar áhöld, að það sé ekki einfalt, að heimila það samkvæmt lögum að aðili sem eigi ekki lögvarða hagsmuni geti lögsótt vegna máls, nema þá að hann eigi að því beina aðild. Hvers vegna er ég að rifja þetta upp hér, herra forseti? Jú, það er vegna þess að í fréttum Dagblaðsins í gær var sagt frá kæru sem er til meðferðar hjá héraðsdómi, kæru sem Náttúruverndarsamtök Íslands og nokkrir einstaklingar hafa lagt fram þar sem þeir hafa stefnt hæstv. umhvrh. vegna úrskurðarins í mati á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar. Nú hefur það gerst að ríkislögmaður hefur lagt fram frávísunarkröfu á þessa stefnu. Og hver skyldi ástæðan fyrir frásvísunarkröfu ríkislögmanns vera, herra forseti? Jú, það er dálítið merkilegt í ljósi þess sem ég hef áður sagt um Árósasamninginn og hin lagatæknilegu atriði sem vafist hafa fyrir stjórnvöldum við að lögfesta hann. Í frétt DV frá í gær segir, með leyfi forseta: ,,... að í stefnunni séu tengsl stefnenda við sakarefni málsins ekki útskýrð sérstaklega að öðru leyti en því að stefnendur virðist ganga út frá því að andmæla- og málskotsréttur á grundvelli laga um mat á umhverfisáhrifum heimili aðild að dómsmáli á grundvelli einkamálalaga. Þessu er ríkislögmaður ósammála og telur að ekki sé lagagrundvöllur fyrir aðild stefnenda að málinu. Meginkrafa ríkislögmanns er sem fyrr segir að málinu verði vísað frá en til vara fer hann fram á sýknu.`` Hvað er að gerast hér, herra forseti? Ríkislögmaður er að óska eftir því að máli, stefnu á hendur hæstv. umhvrh., verði vísað frá vegna þess að Árósasamningurinn hefur ekki verið lögfestur á Íslandi. Því er eðlilegt að spurt sé: Ætla stjórnvöld á Íslandi ekki að hleypa umhverfis- og náttúruverndarsamtökum að svona málum? Er það pólitísk ákvörðun ríkisstjórnarinnar? Það er ekki skrýtið þó spurt sé, herra forseti, í ljósi þess sem hér er að gerast. Það er fullkomlega eðlilegt að við leitum svara við þessum spurningum og eðlilegt að beðið sé um viðbrögð frá hæstv. iðnrh. Það er víða vegið að umhverfisverndarfólki, herra forseti, og þeim sem setja spurningarmerki við þessi tröllauknu áform ríkisstjórnarinnar um virkjanir á hálendinu og mannvirki sem þeim fylgja, vegagerð og haugsvæði og línulagnir og guð veit hvað þetta allt saman heitir. Við munum öll eftir þeirri aðför sem Náttúruverndarsamtök Austurlands urðu fyrir þegar stór hópur manna úr félagsskapnum Afli fyrir Austurland ruddist inn á aðalfund Náttúruverndarsamtaka Austurlands og gerði þar usla og gekk í hreyfinguna til þess að geta beitt áhrifum sínum gegn markmiðum félagsins. Og hver man ekki eftir því að á landsfundi Sjálfstfl. á síðasta ári voru högg og spörk látin dynja á Ólafi F. Magnússyni sem hafði verið að berjast á vettvangi Reykjavíkurborgar og Sjálfstfl. í Reykjavík fyrir því að afstaða yrði tekin gegn Kárahnjúkavirkjun. Síðan sáu nýir eigendur Dagblaðsins ástæðu til þess að láta ákafan náttúruverndarsinna og umhverfisverndarmann, Jónas Kristjánsson, fá reisupassann úr ritstjórastóli DV. Hann varð að hlíta þeim úrskurði nýrra eigenda DV. Og þann sama dag og Jónasi Kristjánssyni var vikið úr stóli ritstjóra DV tilkynnti Ari Edwald, sem er framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, að þessi samtök atvinnulífsins á Íslandi sæju ekki lengur ástæðu til þess að taka þátt í starfi Landverndar, náttúruverndarsamtaka á landsvísu. Bæði félög og sömuleiðis einstaklingar eiga aðild að Landvernd. Samtök atvinnulífisins höfðu verið þar aðilar til margra ára og tekið þátt í starfinu. En þarna sáu þau skyndilega ástæðu til þess að segja sig frá þeirri aðild. Og ekki bara Samtök atvinnurekenda, herra forseti, heldur líka Samband íslenskra sveitarfélaga. Samband íslenskra sveitarfélaga tilkynnti í lok ágúst 2001 að þau hefðu sagt aðild sinni að Landvernd lausri frá og með áramótum 2001/2002. Herra forseti. Þetta nefni ég sem dæmi um það hvernig umhverfissinnar og náttúruverndarsinnar á Íslandi hafa átt undir högg að sækja við þá umræðu sem hér hefur farið fram á undanförnum árum og missirum um stóriðjustefnu og virkjunaráform hæstv. ríkisstjórnar. Herra forseti. Ég verð að segja að mér rennur til rifja þegar þessi mál eru rifjuð upp, þegar maður horfir yfir farinn veg og sér svart á hvítu hvernig náttúruverndarsinnar hafa þurft að þola nánast ofsóknir. Svo eru alltaf þeir sem berjast fyrir umhverfinu, sem á sér engan náttúrulegan málsvara, kallaðir öfgasinnar. Herra forseti. Ég vísa auðvitað orðum af því tagi til föðurhúsanna. Náttúruverndarsinnar eru að sinna innri köllun. Og þeim ber skylda til að gera það, alveg eins og hv. alþingismönnum ber skylda til að fara að sannfæringu sinni þegar þeir greiða atkvæði í miklum málum á hinu háa Alþingi. Ég ber mikla virðingu fyrir þeim þingmönnum sem í þessu máli hafa ákveðið að ganga gegn flokkslínum og greiða atkvæði gegn málinu því þar trúi ég á sanna sannfæringu náttúru- og umverfisverndarsinna og hef á tilfinningunni, herra forseti, að samviska þeirra þingmanna sem hafa ákveðið að tala fyrir umhverfinu og vera málsvarar þess í umræðunni sem hér fer fram sé hvítari og bjartari en hinna sem ætla að loka augunum fyrir þeim gífurlegu náttúruspjöllum sem framkvæmd af þessu tagi hefur í för með sér. Það er mjög alvarlegt mál, herra forseti, að umturna ímynd lands. En það er nákvæmlega það sem þeir þingmenn koma til með að gera sem veita þessu máli brautargengi í gegnum þingið. Þeir umturna þeirri ímynd sem við höfum verið að reyna að byggja upp, ímynd náttúruverndar, ímynd hreinnar og tærrar náttúru, og úr því að ég er farin að tala um ímynd, herra forseti, langar mig til að vitna í blaðagrein úr Morgunblaðinu sem birtist fimmtudaginn 31. maí 2001 og er skrifuð af alkunnum náttúruverndarsinna sem oftar en aðrir hefur mátt þola það að vera kallaður öfgasinni. Það er Guðmundur Páll Ólafsson. Hann skrifaði grein í Morgunblaðið þennan dag undir titlinum ,,Að umturna ímynd`` og þar segir, með leyfi forseta: ,,Um alllangt skeið hefur það þótt klókt áróðursbragð í markaðssetningu að hampa ímynd lands og þjóðar og um leið hefur þessi ímynd verið menningarlegt kappsmál margra Íslendinga. Hún tengist hreinleika, heilnæmi, fegurð og ósnortinni náttúru og er blanda af veruleika og óskhyggju --- andlit út á við og draumaland okkar inn á við. Ímyndin út á við er allsterk vegna þess að vistkerfi landsins, þegar frá er talin gróður- og jarðvegseyðing, er í sæmilegu ásigkomulagi. Íslensk náttúra er enn þá lítt menguð og það sem meira er um vert, hún varðveitir ótal gersemar í stærstu óbyggðum Evrópu. Þar má nefna Þjórsárver svo og Eyjabakka, sem ásamt elfum og gljúfrum, eld- og ísfjöllum öræfanna eru kjörin í nytjabanka framtíðar sem óvenjulegasti þjóðgarður á jarðarhveli.`` Herra forseti. Við værum menn að meiri hér ef við fjölluðum um náttúruna norðan Vatnajökuls á þessum nótum. Ef við værum í alvöru að varðveita ímynd þessa lands sem við höfum verið að reyna að byggja upp, meðvitað, síðustu áratugi, kannski alla síðustu öld að einhverju leyti, ef við værum að efna hér í óvenjulegasta þjóðgarð á jarðarhveli værum við menn að meiri. En í staðinn er okkur boðið upp á umræðu um einhvers konar friðlýsingar á virkjanasvæði, einhvers konar umræðu um þjóðgarðsskrípi þar sem Kárahnjúkavirkjun yrði stærsta náttúruundrið. Herra forseti. Þjóðgarði af því tagi hafna ég. Og það geri ég með opin augun og fullri meðvitund. Við eigum möguleika á að stofna óvenjulegasta þjóðgarð á jarðarhveli. Alþingi Íslendinga virðist ætla að klúðra því tækifæri, og það er til skammar. Herra forseti. Það mætti líka hafa nokkur orð um náttúruverndarsinnann Pál Steingrímsson sem hefur verið óþreytandi í að koma ímynd Íslands á framfæri við útlendinga og hefur sömuleiðis, eins og Guðmundur Páll Ólafsson, lagst gegn stóriðju- og virkjanaáformum stjórnvalda á hálendinu. Páll Steingrímsson hefur skrifað grein um stíflugerðarmenn og stóriðjublindu, og í grein sem hann skrifaði í Morgunblaðið á árinu 1999, ég hef ekki dagsetninguna, segir hann eftirfarandi orð, með leyfi forseta: ,,Við verðum að ná tökum á ófreskjunni áður en hún gleypir gullin okkar. Íslendingar gætu allt eins vel búið við hamingju á þessari merkilegu eyju í önnur þúsund ár en það gera þeir ekki ef við lógum landinu.`` Menn á borð við Guðmund Pál Ólafsson og Pál Steingrímsson hafa barist hetjulegri og óeigingjarnri baráttu gegn þessum áformum. Þeir hafa gert allt sem í þeirra valdi hefur staðið til að leiða þjóðinni og þingmönnum fyrir sjónir hversu alvarleg staða er hér á ferðum, hversu alvarlegt mál er hér til afgreiðslu. Og það er synd að þeir skuli ekki vera fleiri, þingmennirnir, sem láta ákall þessara náttúruverndarsinna snerta sig. Fyrir skemmstu, herra forseti, fengu þingmenn bréf frá Náttúruverndarsamtökum Austurlands þar sem þingmenn voru hvattir til að gæta ábyrgðar sinnar við komandi atkvæðagreiðslu um Kárahnjúkavirkjun. Og þingmenn voru hvattir til að hlýða rödd samvisku sinnar. Í niðurlagi bréfsins frá Náttúruverndarsamtökum Austurlands sem öllum þingmönnum barst og var skrifað á Egilsstöðum 28. febr. sl. segir, með leyfi forseta: ,,Mundu að nafn þitt verður letrað á spjöld sögunnar og þú verður metin(n) eftir því hvernig atkvæði þitt fellur.`` Þetta eru orð að sönnu, herra forseti, við hér í þessum sal verðum metin eftir því hvernig atkvæði okkar falla í þessu máli. Herra forseti. Það er úr vöndu að ráða þegar verkefni af þessari stærðargráðu er til staðar. Við höfum ekki komið okkur saman um hvernig eigi að meta ákveðna þætti þess. Hvernig á t.d. að meta öræfakyrrð eða fuglasöng í óbyggðum? Hvernig á að meta alla þá tilfinningu og ástríðu sem ferðamenn, innlendir sem erlendir, upplifa þegar þeir eru staddir á hálendi Íslands og teyga að sér ómengað fjallaloftið? Hvernig á að meta alla þessa þætti? Sannleikurinn er sá að við eigum að meta þá á Alþingi en við getum það ekki. Sannleikurinn er auðvitað sá að með því að láta náttúruna ósnortna erum við að tryggja framvindu hennar til frambúðar og við erum að tryggja ímynd þessa lands. Að lokum vil ég, herra forseti, fá að vitna til orða Friðriks Hansens. Mig langar til að vitna í ljóð sem hann orti um Jökulsá á Dal, sennilega veturinn 1911/1912, á Sleðabrjót í Jökulsárhlíð þar sem hann var kennari.

Sleðbrjót.

Sleðbrjót í Jökulsárhlíð. Þar var skáldið samvistum við Jöklu, heyrði hennar þunga nið á hverjum degi og upplifði kraftinn frá henni. Hann orti til hennar eftirfarandi, með leyfi forseta: Með sterkum nið og straumsins þunga falli þú streymir út í hafsins bláa djúp. Og vegur þinn hann liggur fjall af fjalli, og fjöllin eru sjaldan slétt og gljúp. En þó var gatan greið um hrjóstursalinn. Þú grófst þau sundur, bjóst til Jökuldalinn. Og síðan hafa liðið ár og aldir og ellin hrukkað marga slétta kinn, en söm þú rennur veginn, sem þú valdir, og votum tárum laugar dalinn þinn. Og þú ert sífellt ný og ung þeim ungu og alltaf sömu lög á þinni tungu. Herra forseti. Ef Alþingi Íslendinga samþykkir það mál sem við hér erum að fjalla um er Alþingi Íslendinga að koma í veg fyrir að ljóð Jöklu og lög geti hljómað um ókomna framtíð eins og skáldið Friðrik Hansen heyrði fyrir sér að þau mundu gera.

Herra forseti. Í þessu stóra máli hefur margt verið sagt, en margt er ósagt enn. Svo stórkostleg framkvæmd sem hér er ætlunin að heimila leyfi fyrir, þ.e. Kárahnjúkavirkjun, virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröflu, er það stórt mannvirki hvernig sem við horfum á það, og þá í tengslum við þá stóriðju sem á að rísa samfara þessari virkjun, að það er ekki óeðlilegt að hér þurfi að fara yfir marga hluti, sérstaklega þegar undirbúningurinn hefur verið með þeim hætti sem raun ber vitni. Ég mótmæli því, herra forseti, að þetta mál þurfi ekki að ræða neitt frekar, það hafi fengið fulla þinglega meðferð, afgreiðslu með eðlilegum hætti og í raun sé ekkert annað að gera en að samþykkja það. Ég mótmæli þessu vegna þess að sá tímarammi sem mati á umhverfisáhrifum þessarar stóru virkjunar var ætlaður var allt of skammur og það á að vera okkur sú lexía litið til framtíðar að setja ekki svo umfangsmiklar framkvæmdir og mikil mannvirki undir sama hatt og brýr og vegarspotta hvað varðar mat á umhverfisáhrifum. Í framtíðinni verðum við að ætla slíkum mannvirkjum meiri tíma og meira svigrúm. Grunnurinn á að vera annar en við höfum í dag. Við eigum, eins og margoft hefur komið fram, að byggja á áætlun, sem kölluð hefur verið rammaáætlun, um nýtingu vatnsafls og jarðvarma, áætlun sem er þá sátt um í þjóðfélaginu líkt og unnið er að sátt um svæðisskipulög og annan ramma utan um vinnuáætlanir. Að mínu mati er ekki nóg að gera rammaáætlun um nýtinguna, við þurfum samhliða að vinna að verndaráætlun og kortleggja þau svæði sem við viljum til framtíðar að verði ósnert, hvort heldur er af virkjunarframkvæmdum eða öðrum framkvæmdum, þannig að við vinnum að verndaráætlun fyrir framtíðina samhliða rammaáætlun í okkar litla landi. Landið okkar er ekki það stórt og það er það viðkvæmt að ekki veitir af að fara að huga að heildarsýn. Við höfum tekið bút og bút og merkt sem náttúruverndarsvæði eða þjóðgarða en við höfum oft verið ansi smá í sniðum. Ekki erum við stórlátari þegar kemur að afgreiðslu fjárlaga til að reka þjóðgarðana okkar. Það er í raun og veru hneisa hvernig við höfum staðið að rekstri þessara staða. Við höfum ekki áttað okkur á því, herra forseti, að þetta er auðlegð --- ekki kvöð --- sem við eigum, og eigum að leggja rækt við. Því ber okkur að meta landið með viðeigandi hætti. Ég gagnrýni og hef gagnrýnt allan tímann að sá tíma\-rammi sem Noral-verkefnið setti allri undirbúningsvinnunni var of knappur. Það kemur fram í umsögn skipulagsstjóra og í álitum allra þeirra sérfræðinga sem urðu að vinna að mati á umhverfisáhrifum þessa verkefnis. Það kemur einnig fram í áliti Seðlabankans sem gat ekki unnið sjálfstætt mat á arðsemi þessa mikla samtengda verkefnis virkjunar og álvers heldur varð að styðjast þar við útreikninga Þjóðhagsstofnunar. Ekki það að nokkur sé að efast um þá niðurstöðu, þeir sem hafa náð að kynna sér hana, en þetta segir okkur bara að allur sá tími sem okkur var gefinn var of skammur. Þó svo að málið hafi fengið rétta meðferð eftir að það kom í þingið þá gagnrýni ég líka harðlega og í raun og veru fordæmi þau vinnubrögð að umhvrh. skyldi ekki við þær aðstæður og þær athugasemdir sem komu fram við mat á umhverfisáhrifum og eftir niðurstöðu skipulagsstjóra sem í rauninni fellir þann úrskurð að það eigi ekki að fara í þessa framkvæmd, hafa ekki vísað málinu aftur til skipulagsstjóra og látið vinna þetta upp á nýtt. Það á eftir að láta á það reyna hvort sú vinna sem fór þá í gang standist lög og hvort við séum í rauninni með rétta niðurstöðu í höndunum sem frv. byggir á, að það sé í lagi frá umhverfislegu sjónarmiði að fara í þessa stóru virkjun. Þrátt fyrir þær varúðarráðstafanir sem hæstv. umhvrh. lagði til að yrðu gerðar, þá stendur eftir að fyrirsjáanleg eru umhverfisspjöll sem ekki er hægt að segja til um hvernig eigi að koma í veg fyrir, eða bæta. Það er heldur ekki fyrirsjáanlegt hvaða áhrif hækkandi vatnsborð í Leginum muni hafa á umhverfið, á tún og sveitir, líf og starf á Héraði, því ef þarna verða breytingar á náttúrunni, einhverjar þær breytingar sem við sjáum ekki fyrir, þá munu þær alltaf hafa áhrif á vatnsborðið, á vatnsstöðuna, á ræktunarmöguleika. Og ef um kólnun á fljótinu verður að ræða þá sjáum við ekki fyrir hvaða áhrif það muni hafa, fyrir utan að menn eru líka uggandi um ferðaþjónustu og annað á því svæði. En það er ekkert skrýtið þó að við stöndum í þessum sporum núna því að það er í rauninni eingöngu pólitískt stolt sem rekur okkur áfram og það má rekja þetta að nær öllu leyti til hæstv. utanrrh., 1. þm. Austurl., sem hefur lagt sitt pólitíska stolt að veði vegna þessa máls og þetta skal knúið fram hvað sem tautar og raular. Það er alveg greinilegt að ekki á að fara inn í næstu kosningar með svik á bakinu og því skal keyra þetta áfram þrátt fyrir að staða málsins í dag sé sú að ekkert liggi á því að afgreiða frv. því að í dag er enginn orkukaupandi. Hann er ekki til staðar og það sem meira er að þrátt fyrir bestu fáanlegu sólgleraugu sem hæstv. iðnrh. og aðrir sem fylgja henni eftir setja upp verða þeir að viðurkenna að það verður í allra fyrsta lagi í lok ársins 2003 sem hægt er að segja til um hvort búast megi við einhverjum nýjum orkukaupanda. Það tekur þann tíma að finna nýjan aðila í staðinn fyrir Norsk Hydro og það er alveg sama hversu margir koma að málinu og hversu hart verður lagt að sér, það mun ekkert liggja fyrir um nýjan orkukaupanda fyrir lok ársins. Því í ósköpunum erum við þá að böðlast svona áfram nema ef ske kynni af pólitísku stærilæti og hugsanlega því að þingmenn jafnt sem aðrir hafa ekki viljað kafa nægilega vel ofan í málið og taka mark á þeim aðvörunarröddum og öllum þeim aðvörunarbjöllum sem eru í gangi og leita annarra ráða til þess að efla byggð á Austurlandi ef það er tilgangur verkefnisins? Það er út af fyrir sig sjónarmið að vilja efla byggð á Austurlandi, og þá vil ég setja spurningarmerki við það hvort þetta sé rétta leiðin. En ef menn eru að leita að leiðum til þess að styrkja afkomu okkar Íslendinga inn í framtíðina, þá hafa líka komið fram mjög gagnrýnar raddir á þá útreikninga sem sýna að Noral-verkefnið eigi að vera mjög arðvænlegt fyrir þjóðarbúið, gagnrýnisraddir sem benda á að inn í þá reikninga séu ekki teknir eðlilegir hlutir eins og að greiða fyrir mengun, greiða fyrir afnot af landi, að þurfa ekki að hafa áhyggjur af náttúruspjöllum og að hreinsa upp eftir sig þegar virkjunin verður ónothæf til síns brúks og verður komandi kynslóðum eingöngu til armæðu og náttúrunni til frekari spjalla. Því að það verða ekki eingöngu staðbundin áhrif, bundin við lónið og virkjunarsvæðið, heldur mun fok frá Hálslóninu hafa áhrif á stórt og mikið svæði, mikil víðerni á Vestur-Öræfum og það eru landspjöll og landeyðing sem ekki er hægt að sýna fram á hvernig eigi að hefta. Herra forseti. Málið er knúið áfram af pólitískum ákafa. Ekki er staldrað við og tækifærið notað sem nú gefst til að draga andann djúpt og a.m.k. fresta málinu, ef menn eru ekki tilbúnir til þess að taka það út af borðinu. Menn hugsa ekki til þess að tileinka sér nýja sýn, ósnortin víðerni eru verðmæti sem geta gefið af sér umtalsverðar tekjur í þjóðarbúið ásamt fjölda starfa í fjölbreyttu atvinnulífi. Þann valkost á ekki að kanna, ekki á að bera hann saman við þann valkost sem verið er að heimila. Ekki á að nota tækifærið til þess að fá á það mat hvaða áhrif þjóðgarður, og þá þjóðgarður án virkjunar á þessu svæði, og friðland norðan Vatnajökuls gæti gefið af sér í þjóðarbúið og hvaða möguleika hann gæti skapað fyrir ekki bara Austfirðinga heldur íbúa á öllu Norðausturlandi og suður í Skaftafellssýslu, hvaða möguleika sá valkostur mundi gefa inn í nánustu framtíð og þegar lengra er litið. En ekki á að kanna þennan valkost og ekki að fá samanburð á arðsemi þessara tveggja valkosta. Einnig hefur verið talað um, herra forseti, að ástæða þess að farið er í þessa virkjun sem er háð því að fundinn verði orkukaupandi, og þá er horft til stóriðju á Reyðarfirði því að til framtíðar litið verða fá störf unnin tengd virkjuninni sjálfri. Horft er til starfa við hugsanlegt álver eða stóriðju sem staðsett yrði á Reyðarfirði og að mínu mati eru þau neikvæðu áhrif vanmetin sem yrðu á hið félagslega umhverfi og sem yrðu á aðrar atvinnugreinar vanmetin. En auðvitað mun stóriðja eða stór atvinnugrein eins og álver hafa jákvæð áhrif á miðhluta Austurlands að mörgu leyti. En mér finnst óverjandi að horfa eingöngu á jákvæðu þættina og það að með svo stórum vinnustað skapist afleidd störf og afleidd þjónusta sem byggðist upp í kringum þennan stóra vinnustað, sem er auðvitað jákvætt, en ekki sé horft á það að á sama tíma munu aðrar atvinnugreinar líða fyrir það. Í staðinn fyrir mjög fjölbreytt atvinnusvæði erum við hugsanlega að fá í framtíðinni mjög einhæft atvinnusvæði og mér finnst að horfa verði á slíka hluti líka, ekki bara þá jákvæðu. Þetta eru ekki eingöngu úrtölur heldur eins og menn geta séð fyrir sér staðreynd sem er ekkert hægt að horfa fram hjá. Af svo stóru álveri eða stórum vinnustað verða jaðaráhrif sem munu hafa áhrif á svæðið utan Miðausturlands og því verða sveitarfélögin að undirbúa sig undir þessar breytingar og gera þar sérstakar ráðstafanir. Ef menn hafa áhuga á að halda Vopnafirði og svæðinu á norðausturhorninu í byggð og suðurfjörðunum þá þurfa að koma hliðarráðstafanir til að byggja upp andsvar gegn þessari miklu stóriðju. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum verið sökuð um að við séum varla fær um að fjalla um þetta mál og vinna að því á hinu háa Alþingi því að við sýnum svo mikla hlutdrægni og við séum fyrir fram búin að gefa okkur afstöðu í málinu vegna umhverfissjónarmiða. En, herra forseti, umhverfissjónarmiðin eru alveg næg út af fyrir sig til að hafna frv. og því til staðfestingar vil ég vitna til úrskurðar skipulagsstjóra og fjölmargra annarra sem hafa komist að sömu niðurstöðu og við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Þó svo að við séum búin að mynda okkur þá skoðun að óverjandi sé að fara í Kárahnjúkavirkjun vegna þeirra náttúruspjalla sem hún veldur þá er ekkert sem segir að við getum ekki einnig myndað okkur skoðanir um aðra þætti málsins og afleiðingar þessarar stórframkvæmdar eins og efnahagslega þáttinn og félagslega þáttinn. Við erum ekkert að skipta um skoðun og sveiflast á milli rauðrar og grænnar slikju, heldur höfum við verið á mismunandi tíma að draga fram mismunandi áherslur eftir því sem þær hafa komið hér inn á þingið. Fyrst fjölluðum við jú um mat á umhverfisáhrifum virkjunarinnar og síðan í framhaldinu kom mat á hinum efnahagslega þætti og eðlilegt er að við förum í málin eins og þau koma fram. En eins og ég sagði, herra forseti, það á að þjösna málinu áfram og við þingmenn í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum einnig fengið að heyra að við finnum okkur allt til til þess að tefja málið. Það kom meira að segja fram á stórum fundi á Reyðarfirði sem haldinn var nú í vikunni, á miðvikudagskvöldið, mjög fjölmennum fundi sem hæstv. iðnrh. og Samband sveitarfélaga á Austurlandi stóðu fyrir til að skýra stöðu málsins eða Noral-verkefnisins og hvað yrði gert í framhaldinu. Á þeim fundi komu meira að segja fram aðvaranir og það var kannski af einhverri viðkvæmi að ég tók þær til mín m.a., að Austfirðingar ættu að standa þétt saman, sem er náttúrlega gott, en láta ekki efasemdaraddir og þá sem væru á móti frv. ná að nýta sér þá atburði sem liðnir eru hvað varðar yfirhylmingar eða þögn hæstv. iðnrh. og embættismanna um stöðuna, nýta sér þá atburði til þess að róta upp moldviðri og reyna að tefja málið hér á þingi og tefja fyrir því. Það voru ekki við, herra forseti, þingmenn Vinstri grænna, sem höfðu einhverja vitneskju um stöðu málsins. Ef okkur blöskrar og það særir réttlætiskennd okkar að hæstv. iðnrh. og ég leyfi mér að segja hæstv. utanrrh., því hann hefur ekki neitað því að hafa verið í beinum viðræðum við æðstu yfirmenn Norsk Hydro þó að hann hafi ekki upplýst hvað þeim fór á milli, þá dreg ég það í efa á þessum örlagatímum að þeir hafi verið að tala um veðrið eða bara að spjalla af því þeir eru gamlir kunningjar, að láta okkur þingmenn, sérstaklega í hv. iðnn., ekki vita um stöðu mála. Við höfum heyrt viðbrögð og svör hæstv. iðnrh. við þessum viðbrögðum okkar, að okkur mislíki eða misbjóði slík framkoma, og þá er talið af viðkomandi að ekki beri að upplýsa þingið fyrr en allt er staðfest. Siðferðiskennd mín segir mér að við eigum að haga okkur á þann hátt, og hefur mér verið kennt að það að þegja yfir hlutum sem geta haft áhrif á afgreiðslu mála eða haft áhrif á stöðu mála, sé kölluð hvít lygi. Það að þegja yfir vitneskju sem maður hefur og veit að skiptir máli --- maður er ekki að ljúga, segir ekki ósatt, en maður gefur heldur ekki þær upplýsingar sem vitað er að hafa áhrif á afgreiðslu mála, eins og það gerir í þessu máli. Nú er enginn orkukaupandi, hann er ekki til staðar og þegar komin var óvissa í málið, þá gat það í raun og veru ekki þýtt nema eitt, að það mundi leiða til frekari frestunar. En tilgangurinn, herra forseti, helgar meðalið og þetta ber allt að sama brunni, að knýja málið áfram. Ef halda þarf upplýsingum leyndum, þá er það gert. Því vil ég enn og aftur minna á þá tillögu og bókun sem fulltrúi okkar í forsn. hefur lagt fram, því við teljum að þetta sé í raun og veru víti til varnaðar. Við minnumst þess ekki í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að þetta hafi komið upp áður að vitað hafi verið til þess að gestir sem hafa verið kallaðir fyrir þingnefndir hafi leynt upplýsingum. Auðvitað getur það svo sem verið án þess að það hafi nokkurn tímann komið fram eða orðið uppvíst. Þetta er litið mjög alvarlegum augum víða annars staðar ef það er gert í þeim tilgangi að hafa áhrif á gang mála, og ég held að við ættum, eftir að þetta mál er úr sögunni, að hafa það sem víti til varnaðar og skoða hvernig við getum einhvern veginn komið viðbrögðum við atburðum sem þessum inn í þingsköp, a.m.k. þurfum við að vera meðvituð um að þetta geti gerst og þá eigum við líka að vita hvernig við eigum að bregðast við. Herra forseti. Hér hefur verið nefnt og minnst á svæðisskipulag miðhálendisins eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir rifjaði upp í ræðu sinni áðan um hver staðan væri varðandi svæðisskipulagið á miðhálendinu. Staðan er sú að ekki er búið að breyta því, þó að það muni að öllum líkindum verða gert eins og tillögur Landsvirkjunar segja til um. Það er Kárahnjúkavirkjun og uppistöðulónin sem ráða þar ferð. Í rauninni er úrskurður hæstv. umhvrh. lagður til grundvallar nýju svæðisskipulagi á miðhálendinu, en uppistöðulónið er 35 km2, en Hálslón á að vera 88 km2. Þetta segir okkur bara hvílíkum stakkaskiptum þessi virkjun og Noral-verkefnið hefur tekið frá því menn fóru að skoða þetta fyrst, hve allt hefur í raun og veru farið úr böndunum hvað varðar stærðarhlutföll og hve Norsk Hydro hefur komist langt með kröfur sínar um stærð álversins í Reyðarfirði. Og ekki nóg með það, heldur þarf nú að stækka Kröflu til þess að fá þarna nægilega orku til framtíðar. Við eigum, herra forseti, í þessu eins og öðru að láta náttúruna njóta vafans. Þó svo að umhverfissamtökum hafi vaxið fiskur um hrygg, þá eru þau sárlega fjársvelt og njóta á engan hátt þeirrar fyrirgreiðslu eða þess stuðnings sem tíðkast víðast annars staðar, því það er talið eðlilegt í dag að náttúruverndarsamtök og umhverfisverndarsamtök veiti stjórnvöldum ákveðið aðhald og standi á verðinum og við eigum að meta þá vinnu og að hafa slíka varðmenn í þjóðfélaginu, því ekki veitir af. Ég veit að allt sem heitir aðkeypt vinna fyrir mörg þessara náttúruverndarsamtaka er fjárhagslega erfitt og það að fá sér lögfræðing eða sérfræðiþjónustu er þeim oft of þungur baggi og því hallar mjög á umhverfisverndarsamtökin þegar þau eru að glíma við svo stórt fyrirtæki sem Landsvirkjun er eða önnur stórfyrirtæki. Er Kárahnjúkavirkjun skynsamleg framkvæmd burt séð frá náttúruspjöllunum? Það eru margir fleiri en þingmenn og kjósendur Vinstri grænna sem efast um það. Júlíus Sólnes, prófessor í umhverfis- og byggingaverkfræði, er einn af þeim sem efast um að þessi framkvæmd sé skynsamleg. Mig langar, herra forseti, að fá að grípa örstutt niður í grein hans sem birtist í tímariti fyrir skömmu. Með leyfi forseta, segir í hluta greinarinnar: ,,Í seinni tíð hefur skilningur manna á verðmæti hinnar ósnortnu náttúru Íslands farið vaxandi og margir sjá öræfin norðan Vatnajökuls sem einhvern mesta fjársjóð sem Íslendingar eiga og geta tekið með sér inn í framtíðina. Það sé því óðs manns æði að ætla að skemma þetta land, sem er stærsta ósnortna hálendissvæði Vestur-Evrópu, með stórum virkjunum. Verðmæti þess með tilliti til þess aðdráttarafls, sem það hefur á innlenda og erlenda ferðamenn, er af mörgum talið margfalt á við það sem fengist með virkjun jökulánna. Svo mikið er víst að verði fórnarkostnaður eða verðmæti þess lands sem spillist, reiknaður sem hluti af stofnkostnaði virkjana á þessu svæði, er arðsemi þeirrar rokin út í veður og vind.`` Á öðrum stað segir hann, herra forseti, ef ég má halda áfram: ,,Stjórnvöld hafa mjög haldið því á lofti að Íslendingar geti dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda á hnattræna vísu með því að stuðla að byggingu álvera á Íslandi þar sem þau noti ,,hreina og vistvæna orku``, þ.e. vatnsafl. Jakob Björnsson, fyrrv. orkumálastjóri, er einn þeirra sem hefur tekið hraustlega undir þetta sjónarmið í mörgum blaðagreinum, þar sem hann tíundar kosti þess að nota vatnsorkuna og velja áliðnaði stað á Íslandi. Álver yrði annars byggt þar sem notuð yrði raforka framleidd með kolum eða olíu sem mundi valda mikilli losun koltvíoxíðs. Það gleymist í þessari röksemdafærslu,`` --- herra forseti, ég vil halda örlítið áfram að vitna í grein Júlíusar Sólness --- ,,að gríðarlegt óvirkjað vatnsafl finnst víða í heiminum; í Afríkuríkjum, Asíu og Suður-Ameríku væri hægt að byggja öll heimsins álver og nota til þess vatnsaflsvirkjanir. Í yfirliti Alþjóðaorkumálastofnunarinnar um virkjað og óvirkjað vatnsafl í heiminum kemst Ísland ekki einu sinni á blað. Í Venesúela eru sumar árnar virkjaðar í mörgum þrepum upp á þúsundir megavatta, og álverin eru þar í röðum. Nánast öll lönd Vestur-Evrópu nema Ísland hafa hafnað frekari álvershugmyndum, þar sem þau vilja ekki eyða takmarkaðri orkuframleiðslu sinni til slíkra hluta. Norðmenn, sem eru stórir álframleiðendur, hafa þannig ákveðið að hætta frekari nýtingu vatnsafls vegna of mikilla umhverfisspjalla, og þar með er frekari áliðnaður þar útilokaður. Vestur-Evrópuríkin nema Ísland líta orðið svo á að áliðnaður eigi frekar heima í þriðja heims ríkjum. Þau horfa miklu frekar til þekkingar- og upplýsingaiðnaðar, sem hæfir betur menntunarstigi þeirra. Það má því segja að við fáum engin prik hjá öðrum þjóðum, þótt við viljum stórskemma náttúru landsins til þess að geta reist álver. Undanþáguákvæðið svokallaða, sem íslensk stjórnvöld hafa barist fyrir, er því í rauninni óþarft. Það verður hins vegar að segja stjórnvöldum til hróss að það er nokkurt afrek að fá þjóðir heims til að fallast á að við fáum nánast frjálsar hendur til að auka losun á koltvíoxíði vegna stóriðju. Við gætum hagnast verulega á þessari heimild, því í rauninni ættum við að selja aðgang að notkun hennar dýru verði.`` Í lokaorðum segir hann, herra forseti: ,,Málinu hefur fram til þessa verið stillt upp þannig að um sé að ræða líf eða dauða fyrir Austfirði. Hefur jafnvel verið gefið í skyn að það sé réttlætanlegt að fara út í þessar framkvæmdir, þótt arðsemin sé ef til vill ekki ákjósanleg, vegna hinnar ,,jákvæðu`` byggðaþróunar sem það hefði í för með sér. Þetta er mikill misskilningur sem byggir í rauninni á þeirri falshyggju að Íslendingar geti gert byggðavandamál sín að útflutningsvöru. ... Ef menn vilja í raun styrkja byggð á Austfjörðum verður það ekki gert með stóriðjuverum sem hafa takmörkuð áhrif. Aukin menntun, bættar samgöngur og hugsanlegur atvinnuþróunarsjóður til styrktar nýsköpun í atvinnulífinu mundu gagnast miklu betur heldur en stóriðjudraumar síðustu aldar. Ef Landsvirkjun er ætlað að vera byggðaþróunarstofnun, gæti fyrirtækið alveg eins útvegað fjármagn í slíkan atvinnuþróunarsjóð í stað þess að stórauka viðskiptahallann á næstu árum með óarðbærum framkvæmdum eins og Kárahnjúkavirkjun líklegast er. Hvernig væri t.d. að koma upp háskóladeildum á Egilsstöðum í samvinnu við Háskóla Íslands? Velmenntað, ungt fólk er miklu líklegra til að koma með hugmyndir til að skapa ný tækifæri fyrir austan heldur en afdankaðir stjórnmálamenn.`` Herra forseti. Ég minnist þess að vitnað hefur verið í þessa grein hér áður. Þegar ég kom að setningunni um afdankaða stjórnmálamenn áttaði ég mig á því að það hefur greinilega verið lesið úr þessari grein. En ég vil ljúka tilvitnuninni: ,,Með ofansögðu hefur spurningunni í upphafi í raun verið svarað neitandi. Það væri mikil skammsýni að ráðast í virkjun jökulsárinnar við Kárahnjúka með þeim gífurlegu og augljósu umhverfisspjöllum sem af hlytust í trássi við vilja nærri helmings þjóðarinnar. Afkomendur okkar mundu kunna okkur litlar þakkir fyrir. Skipulagsstofnun ríkisins hefur þegar lýst yfir að umhverfisáhrif virkjunarinnar séu of mikil til að hún sé ásættanleg. Látum það vera lokaniðurstöðuna.`` En það var ekki lokaniðurstaðan, herra forseti. Áfram var haldið og nú á að heimila þessa virkjun í lögum og gefa hæstv. iðnrh. leyfi til að nýta sér þessa virkjunarheimild þegar einhver, hvort sem er álframleiðandi eða einhver annar úr stóriðjugeiranum, gefur sig fram. Herra forseti. Það hefur verið talað um svartsýni og neikvæðni hjá okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, við gerum þó ekki annað en að vera sama sinnis og margir aðrir, hvort sem það er af þjóðhagslegum, efnahagslegum eða umhverfislegum sjónarmiðum. Það væri mjög áhugavert fyrir hv. þm., hafi þeir ekki setið á ráðstefnu Landverndar og Umhverfisstofnunar Háskóla Íslands sem haldin var 12. mars sl. í Háskóla Íslands, að kynna sér drög úr fyrirlestrum þeirrar ráðstefnu. Þeir sem þar tóku til máls gagnrýndu Kárahnjúkavirkjun og Noral-verkefnið mjög harkalega og með mismunandi hætti. Menn höfðu þar mjög sterkar efasemdir, ekki bara um þessi miklu náttúruspjöll heldur kemst Sigurður Jóhannesson hagfræðingur að þeirri niðurstöðu að hugsanlega verði tap af framkvæmdinni 30--40 milljarðar kr. En það var ekki nákvæmt mat. Aðalatriðið er að það liggur fyrir hjá Landsvirkjunarmönnum sjálfum að ekki eru venjulegar rekstrarforsendur fyrir Kárahnjúkavirkjun, það er ljóst áður en hugsað er út í tjón á náttúrunni. Herra forseti. Í þessum lokaorðum mínum vitnaði ég beint í skýrsluna. Það er greinilegt að Sigurður Jóhannesson reiknar þetta ekki út án þess að styðjast við niðurstöður eða upplýsingar frá Landsvirkjun sjálfri. Ég var búin að nefna skoðun okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs á því hve lítið er gert úr þinginu og nefndum þingsins, þ.e. að þeim hafi ekki verið gerð grein fyrir stöðu málsins þegar farið var að hrikta í undirstöðum og samningsdrögum Noral-verkefnisins. Nú verður þessi ferill kortlagður og upp á framtíðina er gott að hafa tímasetningar og staðreyndir málsins ljósar. Herra forseti. Ég óskaði eftir því í umræðunni í gær við hæstv. utanrrh. að hann greindi okkur frá því hvað hefði farið fram í viðræðum hans við Norsk Hydro. Honum virtist ganga miklu betur að ná sambandi við yfirmenn þar en hæstv. iðnrh. en hann svaraði því ekki. Ég held að það væri mjög áhugavert ef það kæmi þá fram í þessari samantekt og skýrslu um þróunina undanfarna daga eða mánuði, að fá upplýsingar um samskipti hæstv. utanrrh. við þessa aðila. Sunnudaginn 17. mars kom fram að Halldór Ásgrímsson utanrrh. hefði átt samskipti við Eyvind Reiten, forstjóra Norsk Hydro. Eins og ég sagði áðan þá trúi ég ekki að þeir hafi verið að spjalla um veðrið í Noregi eða veðrið þar sem þeir háttvirtu menn voru staddir á þeim tíma. Ég man ekki hvar hæstv. utanrrh. var þann 17. mars en hann gæti allt eins hafa verið erlendis. En sunnudaginn 17. mars birtist einnig í innlendum fréttum yfirlýsing frá Náttúruverndarsamtökum Íslands þar sem samtökin krefjast þess að iðnrh. dragi til baka frv. um Kárahnjúkavirkjun. Með leyfi forseta, vil ég lesa hvernig Morgunblaðið gerði grein fyrir þessari ályktun: ,,Náttúruverndarsamtök Íslands krefjast þess að iðnaðarráðherra dragi til baka frumvarp um Kárahnjúkavirkun í ljósi fréttar Morgunblaðsins um að forsvarsmenn Norsk Hydro hafi gefið íslenskum stjórnvöldum til kynna, að þeir geti ekki staðið við þann tímaramma, sem búið var að semja um vegna fyrirhugaðra framkvæmda við álver á Reyðarfirði, og jafnframt að þeir séu ekki tilbúnir til að ganga frá nýrri tímaáætlun. ,,Hin pólitíska forsenda frumvarps iðnaðarráðherra um Kárahnjúkavirkjun --- þ.e.a.s. orkusala til álvers á Reyðarfirði --- virðist nú brostin. Stjórnvöld hafa alla tíð réttlætt þann mikla umhverfisskaða sem mun hljótast af Kárahnjúkavirkjun með þeirri röksemd að virkjun og álver muni styrkja byggð á Austurlandi. Í ljósi fréttar Morgunblaðsins ber því iðnaðarráðherra að draga til baka frumvarp sitt. Að öðrum kosti er verið að blekkja almenning. Frumvarpið er lagt fram á fölskum forsendum þar eð orkukaupandi er ekki fyrir hendi,`` segir í ályktun frá Náttúruverndarsamtökunum.`` Náttúruverndarsamtök Íslands, ásamt öðrum náttúruverndarsamtökum víða um land, eru fjölmenn samtök þannig að það eru ekki eingöngu við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem gerum það sem við getum til þess að standa í fæturna og beina varnaðarorðum að öðrum þingmönnum og reynum að hafa áhrif á að þetta frv. verði ekki afgreitt. Við eigum samhljóm úti í þjóðfélaginu og það er þá alltaf spurningin um hver sé að berja höfðinu við steininn. Baráttan er auðveldari fyrir þá sem eru fjölmennari á þingi í þessu máli. Hér virðist mikill meiri hluti fyrir því og menn sáttir við að afgreiða þetta frv. Herra forseti, hins vegar getum við ekki haft samasemmerki á milli þess að menn séu sáttir við að afgreiða þetta frv. Það er alveg ljóst að meiri hlutinn mun afgreiða þetta frv. en ég læt það liggja milli hluta hvort allir séu sáttir við það. Málið er auðvitað stórt. Bent hefur verið bent á að það þurfi ekki að vera með svo mikla viðkvæmni í þessu máli, hægt sé að koma við þjóðgarði. Hér hefur verið lögð fram tillaga um að koma upp þjóðgarði vestan við Kreppu og því hefur verið haldið fram að hægt sé að sameina þjóðgarð og virkjanir. En málið er að til eru alveg sérstakar alþjóðlegar flokkanir á þjóðgörðum og friðlýstum svæðum. Þessar flokkanir eru skilgreindar af stofnun sem heitir IUCN og sem var stofnuð 1948 í Frakklandi, á ensku The World Conservation Union. En þessi flokkun er sem sé alþjóðleg og þar er flokkurinn þjóðgarður, með leyfi herra forseta: Þjóðgarður: friðlýst svæði skipulagt fyrst og fremst til verndar vistkerfum og til útivistar. Náttúrulegt svæði lands/sjávar þar sem markmiðið er að: Vernda vistfræðilega heild eins eða fleiri vistkerfa fyrir núverandi og komandi kynslóðir. Að koma í veg fyrir nýtingu sem dregur úr verndargildi svæðisins. Leggja grunn að möguleikum til vísindarannsókna, fræðslu, upplifunar ásamt því að tryggja umgengnisrétt almennings. Markmið stýringarinnar eru að vernda náttúruleg og fögur landsvæði, mikilvæg þjóðum til að hrífast af, rannsaka, fræðast og stunda þar útivist og ferðast. Þessi þáttur er orðinn mikils metinn og er í raun auðæfi út af fyrir sig. Sem betur fer átta æ fleiri sig á og þekkja þessa skilgreiningu og vita að það er í raun ekki hægt að taka bara hvaða land sem er og fara með það eins og okkur sýnist, koma þar upp virkjunum eða iðnaði, þ.e. nýta svæðið á hvern hátt sem menn vilja og segja að það sé bara best að samnýta þetta með þjóðgarði. Það er ekki þannig. Einn af þeim mörgu sem hefur áttað sig á þessu er Guðmundur Páll Ólafsson. Hann skrifaði grein í Morgunblaðið 14. mars og með leyfi herra forseta, langar mig til að fá að grípa örstutt niður í greinina sem ber yfirskriftina Virkjunarþjóðgarðurinn. Hann lýsir þessu svo, með leyfi forseta: ,,Í þjóðgarði án virkjunar felst hin raunverulega hagsýni því þá gætu Íslendingar varðveitt auðæfi sín og vistkerfi um ókominn tíma og hefðu upp á að bjóða stærsta friðaða svæði Evrópu, einn merkilegasta þjóðgarð heims --- og þetta nútímaviðhorf myndi gjörbreyta umræðu um nýtingu náttúruauðlinda frá fjöru til fjalla og langt út á mið. Landspjöll kosta miklu meira en peninga. Umrótið og afleiðingarnar varða efnahag, sálarheill og velferð okkar og þjóðgarður utan um risanáttúruspjöll sem naga stöðugt auðæfi ,,þjóðgarðsins`` er einfaldlega misskilningur. Virkjunarþjóðgarður er óhugsandi fyrirbrigði. Þar yrði um að ræða þjóðgarð kringum virkjun sem eyðir þeim landgæðum og þeim þjóðararfi sem einmitt ætti að varðveita innan þjóðgarðsins --- og spillir svo þjóðgarðinum. Þannig stangast virkjunin á við meginmarkmið þjóðgarða: að varðveita líffræði- og jarðfræðilegan fjölbreytileika --- og endurnýjanlegar auðlindir. Virkjunin gengur þvert á hugmyndir um sjálfbæra þróun og getur því ekki farið saman við þjóðgarð --- fremur en stríð og friður fara saman. Satt er að fleira er virkjanlegt norðan Vatnajökuls. Kreppa er á teikniborði Landsvirkjunar vegna þess að Kárahnjúkavirkjun er óendurnýjanleg auðlind. Vegna gífurlegs aurburðar myndi hún skreppa saman ár hvert. Kreppu þarf til að redda Kárahnjúkavirkjun og hún myndi heldur ekki duga. Kárahnjúkavirkjun er botnlaus hít verkfræðirugls.`` Hér leyfi ég mér að enda lestur minn úr þessari grein sem birtist 14. mars í Morgunblaðinu. Herra forseti. Ég dró þetta fram inn í umræðuna vegna þess að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefur lagt fram þáltill. um þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð hálendisins norðan Vatnajökuls. Hún hefur ekki fengið afgreiðslu og fékk í raun ótrúlega dræmar undirtektir í þingsalnum þegar hún var flutt. Það skýrist nú betur eftir atkvæðagreiðslu og afgreiðslu frv. sem við fjöllum um núna og greinilegt er að hjá þingmeirihlutanum er lítill áhugi á því að þjóðin fái að skera úr um hvernig eigi að nota og nýta hálendið norðan Vatnajökuls. Við höfum einnig flutt þáltill. um Snæfellsþjóðgarð sem mundi falla mjög vel að þessu svæði. Það væri mjög áhugavert, herra forseti, ef við yrðum stórhugaðri en við vorum við stofnun Vatnajökulsþjóðgarðsins sem eingöngu nær yfir jökulhettuna. Betra væri ef Vatnajökulsþjóðgarður næði yfir allan fjallgarðinn, alveg í kringum Vatnajökul og rúmlega það og tæki landfræðilega til þess svæðis sem tengist jöklunum, að sunnan, austan og norðan og mundi þá umlykja Snæfellssvæðið líka. Þar með værum við komin með samfelldan þjóðgarð, sem ég tel að við ættum að teygja norður yfir og yfir Mývatn og út í Skjálfanda. Framtíðarsýn okkar ætti að miðast við að vinna að því. Þá hef ég rætt aðeins um það sem snýr að náttúru og virkjun. En það sem brennur helst á mér varðandi þetta mál allt saman er sú hugmyndafræði að líta á Noral-verkefnið sem var, Noral-verkefnið sáluga, sem eitt stærsta byggðamál allra tíma. Eftir stendur bara virkjunin. Það er undarlegt að hafa ekki aðra sýn á styrkingu byggðar í hinum dreifðu byggðum, hvort heldur er á Austurlandi, Norð-Austurlandi, Vestfjörðum eða á þeim stöðum sem íbúar hafa verið að flytja burt frá á undanförnum árum og ekki er fyrirsjáanlegt að þeir muni flytja til baka á næstu árum, eða nokkuð breytast. Mesta von okkar í dag er að íbúaþróunin standi í stað en haldi ekki áfram eins og verið hefur. Herra forseti. Helga A. Erlingsdóttir varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagði fram till. til þál. um að efla og samræma aðgerðir til að auka fjölbreytni atvinnulífs í dreifbýli. Þessi tillaga var lögð fram á 125. löggjafarþingi en fékk ekki afgreiðslu. Þar var komið fram með tillögur um ýmsar aðgerðir til þess að styrkja byggð, ekki bara á Austurlandi, heldur alls staðar í hinum dreifðu byggðum. Þar voru lögð til árleg framlög í fimm ár, 250 millj. kr., til eflingar atvinnulífs í dreifbýli í samstarfi við þá aðila sem sinna atvinnuþróunarstarfi á viðkomandi svæðum. Þetta er alveg í þeim anda þáltill. okkar frá því í vetur um sérstakt svæðisbundið átak á Austurlandi. Þessari þáltill. fylgdi góð greinargerð. Við höfum líka lagt fram till. til þál. um sjálfbæra atvinnustefnu. Þar var Kolbrún Halldórsdóttir, þingmaður okkar, 1. flm. Ef þessi tillaga hefði verið samþykkt og afgreidd hér og eftir henni farið, var hugmyndin sú að fara í verki að vinna eftir markmiðum Ríó-samningsins um Staðardagskrá 21 og Dagskrá 21, vinna að frágangi þessara markmiða stig af stigi og hafa þessi markmið ekki bara í orði heldur einnig á borði. Við höfum allt aðra sýn á atvinnuuppbyggingu og byggðastyrkingu en felst í stóriðju, því hún er ekki, herra forseti, hluti af sjálfbærri þróun og getur aldrei verið. Hugsanlegt væri að fá einhvers staðar í heiminum vatnsafl sem ylli ekki jafnmiklum náttúruspjöllum og Kárahnjúkavirkjun gerir, þ.e. einhverjar rennslisvirkjanir. En þegar við hér á Íslandi erum komin upp í þessa stærð og miðað við þau vatnsföll sem búið er að virkja, eru ekki margir kostir eftir nema þá að fara í Jökulsá á Fjöllum sem ég ætla að vona að fái að vera í friði. Þá erum við komin með virkjun sem getur aldrei verið sjálfbær. Því erum við í raun með vinnu okkar og þessari þáltill. að vinna gegn markmiðum ríkisstjórnarinnar. Ef við ynnum samkvæmt stefnumótun þeirri sem þáltill. gerir ráð fyrir þá er lögð áhersla á að atvinnuvegir landsmanna lúti lögmálum sjálfbærrar þróunar og miðist við hrein framleiðsluferli og sjálfbæra nýtingu auðlinda. Það er líka miðað við að skapa nýjum atvinnugreinum á sviði þekkingar og tækni í umhverfismálum hagstæð vaxtarskilyrði og efla þannig atvinnulíf og auka fjölbreytni þess. Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara í gegnum þáltill. En ég vil draga þetta hérna fram. Síðan vil ég enn og aftur beina þeim orðum til hæstv. forseta, að hann taki sem allra fyrst til afgreiðslu hér í þinginu þáltill. um sérstakt átak til að treysta byggð og efla atvinnulíf á landsbyggðinni, sem ég kynnti hér, dró aftur fram í umræðunni í gær. Tillagan hefur fram til þessa fengið þinglega meðferð og óska eftir því við hæstv. forseta að þessi þáltill. verði tekin hér til afgreiðslu. Hún hefur verið send til umsagnar þannig að það er frágengið. Staðan er þannig nú eftir að Noral-verkefnið var blásið af að Austfirðingar eru skildir eftir í enn einni biðinni og þó svo að þeir reyni stappa stálinu hver í annan þá er fólk sett í óþolandi aðstæður, þ.e. að bíða. Þess vegna ber okkur skylda til þess að standa fyrir kröftugum aðgerðum núna við þær þær stórframkvæmdir sem bíða og hefði að mínu mati mátt vera búið að fara í fyrir nokkrum árum síðan. Þar má fyrst nefna jarðgangagerð og uppbyggingu í vegagerð. Miðað við hugmyndir Austfirðinga og væntingar margra þá þekki ég það að í Fljótsdalshéraði og uppi á Jökuldal er hópur fólks sem hefur töluverðar væntingar til ferðaþjónustu í tengslum við virkjunarframkvæmdirnar, ef af verður. Það er í sjálfu sér ekkert að hugsa um virkjunina sem slíka eða álverið sem slíkt en sér mikla möguleika vegna fyrirhugaðra vegatenginga sem eiga að koma samhliða virkjuninni. Ég legg til að við tökum undir þessar tillögur að undanskilinni virkjuninni því auðvitað á virkjun ekkert að vera skilyrði þess að fara í þessar framkvæmdir og byggja upp vegi þannig að hægt verði að nýta öræfin fyrir austan, efla ferðaþjónustu og byggja upp þær ferðamiðstöðvar sem hafa komið fram í sambandi við virkjunarframkvæmdirnar. Þetta eru og eiga að vera alveg sjálfstæðar ákvarðanir, sjálfstæðar framkvæmdir óháðar virkjunarframkvæmdunum, því vitaskuld er hægt að byggja upp og styrkja ferðaþjónustuna með svona hálendismiðstöðum og bættu vegakerfi þó svo að Landsvirkjun greiði það ekki eða leggi ekki vegina. Ég er alveg sannfærð um að það að fara í markvissa uppbyggingu til að nýta þetta svæði mundi skila miklu fyrir svæðið. Herra forseti. Ég hef nú farið yfir nokkra þætti. En kannski væri áhugaverðast að hamra enn frekar á því að hvetja til þess að nú verði gefið í, ekki eins og kom fram á fundinum á Reyðarfirði, að gefa í og slá í truntuna hvað varðar virkjunarframkvæmdir og stóriðju, heldur gefa í hvað varðar aðra atvinnuuppbyggingu og láta það ekki dragast að bjóða út jarðgöngin á milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Þau er búið að hanna. Þó svo að núna séu þau samtvinnuð Siglufjarðargöngunum svokölluðu þá hef ég lýst því hér áður að ég telji að það eigi að nýta þann valkost að bjóða þetta út einnig í tvennu lagi, ekki bara í einum pakka heldur hafa frávik, því ekkert segir --- ég er fullviss um það --- að öruggt sé að útboð í þessi tvenn jarðgöng saman muni koma betur út en bjóða þau út hvort í sínu lagi. Þetta má alla vega skoða. Það á að byrja á jarðgöngum fyrir austan og setja síðan upp áætlun og fara í göng á milli Héraðs og Vopnafjarðar í framhaldinu og leggja áherslu á að skapa Austfirðingum þá möguleika sem þeir sjálfir hafa bent á og vilja fara í. Til þess þarf fjármagn. Það fjármagn eigum við að leggja fram. Við eigum ekki að vera með puttana í því hvað þeir ætla að gera í atvinnuuppbyggingu. Ég vona, eftir að hafa kynnt aftur þær tillögur sem við höfum lagt hér fram í sambandi við atvinnuuppbyggingu í hinum dreifðu byggðum auk hinna svæðisbundnu á Austurlandi, að við fáum ekki enn og aftur að heyra að við vitum ekkert hvað við viljum og bendum bara á eitthvað annað. Ef stóriðja er það eina sem skiptir stjórnarliða máli þá eru menn með bundið fyrir bæði augu. Við viljum styrkja fjölbreytt atvinnulíf og við eigum hvorki að þurfa að segja Austfirðingum né öðrum fyrir verkum. Hugmyndirnar eru til hjá heimamönnum sjálfum og þróunarfélögin og atvinnuþróunarfélögin eru þess vel megnug að styðja við fyrirtæki sem þess þurfa með. Þennan þátt eigum við að efla. Herra forseti. Ég lýk máli mínu að sinni.

Herra forseti. Ég ætla í þessari ræðu minni, fyrri ræðu minni í því sem kann að verða lokaumræðan um Kárahnjúkavirkjunarmál, fyrst og fremst að gera stöðu mála á Austurlandi og atvinnu- og byggðaþróun þar að umtalsefni. Mig langar að bæta aðeins við það sem áður hefur af minni hálfu komið fram um þau mál og minna á að ég hef krafið hæstv. ráðherra og forsvarsmenn þessarar ríkisstjórnar svara. Ég er ekki uppgefinn enn, herra forseti, við að fá þau svör eða a.m.k. heimta þau og mun að sjálfsögðu ganga eftir því að áður en þessari umræðu ljúki verði einhverjir tilburðir uppi hafðir af hæstv. ríkisstjórn til að svara til um þá stöðu. Til þess hef ég fullan rétt, herra forseti, að krefjast þess að hæstv. ráðherrar, ábyrgðaraðilar þessara mála eða byggðamála, nema hvort tveggja sé, veiti upplýsingar og svari þinginu spurningum sem bornar eru fram í þessum efnum. Fyrst verður auðvitað að segja, herra forseti, að hún er ótrúleg þessi þráhyggja sem kemur fram í því að þrælast áfram í blindni með þetta mál eins og öllu er orðið háttað og taka það fram yfir öll önnur mál sem ríkisstjórnin og þingið hefði áhuga á að sinna og ljúka afgreiðslu á fyrir þinglausnir, innan fárra virkra daga. T.d. bíður hér, herra forseti, óafgreitt frv. sem bráðliggur á að lögfesta, um breytingar á kosningalögum, þ.e. kosningum til sveitarstjórna. Utankjörstaðaatkvæðagreiðsla er hafin vegna sveitarstjórnarkosninganna laugardaginn 25. maí nk. en þingið hefur ekki haft það af að afgreiða hér óhjákvæmilegar breytingar frá lögum um kosningar til sveitarstjórna, m.a. vegna þess að þessu máli er haldið hér á dagskrá og á fundum og ryður öðru frá sér. Maður spyr sig: Eru allir sáttir við þetta, herra forseti, þegar ljóst er að í raun er fjarað undan þessu máli? Það er strandað. Það er nánast komið aftur á byrjunarreit. Svo ekki sé nú talað um, herra forseti, að þingið hefði ærna ástæðu til að nota hér starfsdag eða svo í að ræða byggðamál. Hvar er byggðaáætlun hæstv. ráðherra, er hún ekki afvelta? Sá málaflokkur er gjörsamlega í upplausn. Byggðastofnun er óstarfhæf og atvinnuþróunarfélögin án samninga um stöðu sína o.s.frv. Hvað um vegaáætlun, nauðsynlega endurskoðun á vegáætlun yfirstandandi árs, þar sem koma þarf fyrir niðurskurði upp á 1.616 millj. kr.? Það er kominn apríl, herra forseti, ef það skyldi ekki vera öllum ljóst. Það bíða verkefni úti um allt í óvissu vegna þess að það er auðvitað ekki hægt að bjóða út og ekki hægt að vinna með eðlilegum hætti að undirbúningi framkvæmda á þessu sumri fyrr en botn fæst í hvað á að gera og hvað ekki. Eru þetta eðlileg vinnubrögð, herra forseti? Nei, þingið er ekki að taka tíma í endurskoðun á vegáætlun eða öðrum mikilsverðum málum sem maður skyldi ætla að áhugi væri á að ræða hér og afgreiða. Nei, það er þetta mikla forgangsmál ríkisstjórnarinnar, álver og virkjun sem eru jafnlangt úti í fjarskanum og fyrir tæpum fimm árum síðan. Menn eru í raun nánast á byrjunarreit og kannski að sumu leyti aftan við hann vegna þess að auðvitað er mörgum orðið ljóst hver ósköpin eru hér á ferðinni og vantrúin orðin mjög almenn í landinu á að af þessu óráði verði nokkurn tímann, sem betur fer. Herra forseti. Það er líka ástæða til að minna á að það sem vegur langþyngst í þessu máli eru hin stórkostlegu óafturkræfu umhverfisáhrif og umhverfisspjöll sem þessum risaframkvæmdum öllum, vatnaflutningum og raski yrðu samfara. Það er í mínum huga langstærsta málið, þ.e. sú gríðarlega stóra óafturkræfa ákvörðun sem í því væri fólgin að fara inn á þetta svæði og hefja í hjarta þess umtalsverða mannvirkjagerð og röskun og breyta eðli þessa svæðis þannig að það yrði aldrei samt á nýjan leik. Það er svo stór ákvörðun fyrir þessa þjóð, sem hefur fengið þetta land til að búa í og gæta, að það yfirskyggir allt annað. Þó að þetta sé 300 milljarða pakki eða hvað það nú er og þó leiða megi að því líkur að af þessu yrði tap og allt það mundu menn væntanlega einhvern veginn klóra sig í gegnum það. En hinu gætu menn aldrei breytt ef þeir fórnuðu því umhverfi og náttúru sem þarna á í hlut. Ég held líka, herra forseti, að það verði að skoða þetta í tengslum við þá umhverfisvakningu sem hefur sem betur fer orðið hér í landinu og segja má að hafi gengið yfir í hrinum, eins og oft vill verða. Það er enginn vafi á því að 8. áratugurinn var áratugur talsverðrar vakningar og umbóta í þessum málum, þá komu Náttúruverndarráð og margvísleg lagasetning til sögunnar. Hlutum fleytti þá fram. Hér voru gefin út rit og fram komu á sjónarsviðið menn sem höfðu umtalsverð áhrif á þróun mála. Ég hygg að þegar frá líður verði 8. áratugarins, eða tímabilsins fram undir 1970 og fram um 1980, minnst í þessum efnum sem merks kafla. Í því samhengi held ég að að öðrum ólöstuðum verði minnst manna eins og Eysteins Jónssonar og Hjörleifs Guttormssonar. Eins og stundum vill verða koma á hinn bóginn tímabil þar sem mönnum miðar minna fram á veginn, jafnvel eitthvað afturábak. Það kemur bakslag en síðan nær þróunin sér aftur á strik. Það gerðist alveg tvímælalaust á 10. áratug síðustu aldar með tilkomu umhverfisráðuneytisins og margvíslegrar lagasetningar í framhaldinu og svo í verulegri vakningu, aukinni meðvitund þjóðarinnar um verðmæti landsins og ekki síst miðhálendisins núna á síðustu árum. Þetta sýna skoðanaðkannanir. Þetta sýnir umræðan. Þetta sýna blaðagreinar og margir hlutir aðrir. Nú geta menn velt því fyrir sér hvort aðeins hafi dofnað yfir þessu á nýjan leik allra síðustu missiri eða mánuði. Ég er ekkert frá því að heiðarlegast og réttast sé að viðurkenna að maður hefur það svolítið á tilfinningunni. Því er ekki að leyna að sá harði slagur sem stóð hér um fyrirhugaða virkjun á Eyjabökkum, þar sem sökkva átti Eyjabökkum, fyrir eitthvert fáránlegasta uppistöðulón sem mönnum hefur nokkurn tímann dottið í hug að byggja í landinu, hefur þar haft sitt að segja. Á marflötum Eyjabökkunum átti að fórna tugum ferkílómetra af ómetanlegu gróðurlandi fyrir mjög grunnt miðlunarlón, uppistöðulón sem var ákaflega óhagkvæmt vegna þess að það var lítill og lélegur vatnsgeymir miðað við þau verðmæti sem í húfi voru. Þá reis upp mjög almenn andstaða í landinu, kraftmikil, sem átti samhljóm hér inni á þingi og allir vita hvernig því máli lyktaði. En kannski hafa menn verið eins og pínulítið dasaðir eftir þá lotu. Maður hefði gjarnan viljað heyra kraftmeiri samhljóm sleginn í andstöðu umhverfisverndarsamtaka almennings og þeirra stjórnmálaafla og stjórnmálamanna sem hafa haft kjark til að standa í lappirnar í þessu máli og eiga heiður skilinn, ekki síst þeir sem hafa risið gegn ofríki flokka sinna og látið það eftir sér að fylgja sannfæringu sinni hér í atkvæðagreiðslum á þingi. Þeir hefðu mátt vera fleiri en heiður og sómi sem það hafa gert er engu að síður samur og mikill. Herra forseti. Já, 300 milljarða pakki til að leysa atvinnu- og byggðavanda á Austurlandi, segja margir hér. Þeir bæta gjarnan við að svo sé þetta þjóðhagslega óskaplega hagkvæmt. Það er nefnilega það já. Þetta er alla vega mikil fjárfesting. Alla vega verður að taka mikið af erlendum lánum. Hvað er á baksíðu Dagblaðsins í dag? Greiðslur af erlendum lánum þjóðarbúsins hafa tvöfaldast á örfáum árum og greiðslubyrðin af gríðarlega auknum skuldabagga okkar erlendis er svo mikil að þó að vöruskiptajöfnuðurinn sé orðinn jákvæður um milljarða á síðustu þremur mánuðum, á ársfjórðungi, þá dugar það ekki til. Viðskiptajöfnuður er samt neikvæður vegna þess að vextir og afborganir af gríðarlega auknum erlendum skuldum þjóðarbúsins vega orðið svo þungt, halda uppi þrýstingi á gengi krónunnar o.s.frv. Hvað dettur mönnum þá fyrst í hug? Að bæta 300 milljarða fjárfestingu við framkvæmd sem að verulegu leyti yrði fjármögnuð með nýjum erlendum lánum, hundruð milljarða króna erlendum skuldum til að skapa kannski þúsund störf, sem kostar á ársverkið 400 millj. kr., fertugfalt á við það sem má ætla að stofnkostnaður sé af nýjum ársverkum í mörgum öðrum atvinnugreinum. Tífalt á við það sem dýrast er í sjávarútvegi. Hér er auðvitað á ferðinni fjárfesting sem er náttúrlega alveg úti í hafsauga, að ætla að réttlæta sérstaklega sem slíka, vegna þess að það eigi að skapa störf. Það er nú eiginlega það síðasta sem menn eiga að grípa til.  Hvað gera þeir sem hafa litla fjármuni handa á millum og eru ekki í stöðu til að slá mikil lán? Þeir leita að tækifærum til að bæta stöðu sína án þess að hlaða á sig miklum viðbótarskuldum. Ætli heimilin hafi ekki sem betur fer flest rænu á þessu? Jú, það hygg ég vera. Ættum við Íslendingar þá ekki að hugsa að einhverju leyti eins? Það held ég. Þá vill svo vel til að það vantar ekki tækifærin og möguleikana. Það vantar ekki viðfangsefni. Þau eru í kippum á Austurlandi, ekki síður en annars staðar, þar sem áhugaverðir nýsköpunarkostir í atvinnumálum eða fjárfestingar og þróun í starfandi atvinnugreinum bíða úrlausnar en fá ákaflega takmarkaða úrlausn. Hvernig stendur þá á því, herra forseti, að niðurstaðan í þessu máli er að við taki ný bið, a.m.k. upp á eitt og hálft eða tvö ár. Það er lágmark segja þeir sem til þekkja. Jafnvel þó að kraftaverkamennirnir, Finnur Ingólfsson og Friðrik Sophusson, næðu miklum árangri í hringferð sinni milli álrisa heimsins og teymdu einhvern að samningaborðinu eftir sex til níu mánuði þá væri enginn bjartsýnni en svo að halda að það tæki a.m.k. ár í formlegum samningaviðræðum að komast á svipaðar slóðir og menn héldu að þeir væru komnir á í haust sem leið eða í vetur. Ergo: Við erum að tala um hið minnsta eitt og hálft til tvö ár í bið. Hvað á að gera á meðan, herra forseti? Hvar eru svör ríkisstjórnar og ráðherra til Austfirðinga um það? Á að taka á í samgöngumálum? Við því fást engin svör. Þokukennd loðmulla kom út úr ráðherrum á Reyðarfjarðarfundinum um það mál. Ekki var hægt að svara neinu til um það. Það var ekki einu sinni hægt að gefa skýr svör um hvað af fyrirhuguðum vegaframkvæmdum, sem búið var að lofa mönnum í tengslum við virkjanirnar og stóriðjuframkvæmdirnar, yrði sett í gang eða fram haldið og hverju ekki. Alls ekkert kom í ljós um jarðgöngin. Hvað um menntamál? Hvað með það sem menn hafa viljað byggja upp t.d. í skógræktarnámi og rannsóknum við Menntaskólann á Egilsstöðum eða verknámi í Verkmenntaskóla Austurlands? Fást svör um það? Fá menn einhvern stuðning í þeim efnum? Nám á háskólastigi á Austurlandi? Hver eru svörin frá meiri hlutanum? Engin. Nú er nefnilega runnin upp sú stund, herra forseti, að tímabært sé að sumir fari að spyrja: Hvað ætlið þið að gera? Nú er hægt að spyrja þá sem hafa látið þá spurningu standa á þeim hafa leyft sér að andæfa þessum áformum undanfarin misseri: Ef þið viljið ekki álver hvað ætlið þið þá að gera? Þá voru allt í einu hlutverkaskiptin þannig að það var eins og stjórnarandstaðan bæri ein á herðum sínum alla ábyrgð á úrræðum í atvinnu- og byggðamálum. Það kom ekki ríkisstjórninni við. Nei, hún þurfti engu að svara því hún ætlaði að koma með álverið og leysa vandann. Nú kemur það ekki, a.m.k. ekki enn um langa hríð. Því spyr ég, herra forseti: Hvað ætlið þið þá að gera sem hafið haldið Austfirðingum uppi og á þessu snakki í fimm ár? Hvað á þá að gera? Hvar eru úrræði stjórnarmeirihlutans? Eru það einhverjar aðrar fabrikkur, herra forseti? Eru þær á takteinunum? Á ríkisstjórnin á lager loforð um iðjufyrirtæki og stórframkvæmdir sem aldrei koma eins og Landsvirkjun á að fá að hafa virkjunarleyfin? Á að lagera loforðunum líka, leikritunum sem hægt er að setja á svið til þess að halda mönnum við efnið? Hvað með heilbrigðismál? Væri ekki ráð að taka Austfirðingafjórðung fyrir þar sem menn hafa m.a. unnið heimavinnuna sína mjög vel, endurskipulagt yfirstjórn heilbrigðismála í fjórðungnum og starfa, að ég best veit, saman nánast yfir allt svæðið? Þar eru miklir ónýttir möguleikar, í sjúkrahúsinu í Neskaupstað og víðar. Hvað með að nýta þá? Hvað með að styrkja þann rekstur? Hvað með aðra opinbera þjónustu sem ríkisstjórnin og stjórnvöld hafa verið að rífa af mönnum undanfarin ár? Þau hafa lokað pósthúsum, símstöðvum og bönkum. Hvað með það? Meira að segja bílnúmerin eru komin til Reykjavíkur, sagði hæstv. forseti Alþingis hér í gær. Allt er það rétt. Væri þá ekki ráð að fara yfir það? Er hægt að styrkja stöðuna, innviði mannlífs og byggðar á Austurlandi, með því að endurskilgreina það þjónustustig almannaþjónustu sem stjórnvöld eru tilbúin til að stuðla að að þarna sé? Fást svör við því? Liggja þau á borðum? Nei. Menn eru sáraóánægðir með það í nánast hverju einasta plássi á Austurlandi þar sem maður hefur farið um að undanförnu hvernig verið er að reyta af þeim þjónustuna. Rafmagnsveitur ríkisins draga saman seglin, draga úr lagerhaldi. Það tekur nokkra klukkutíma að ræsa út menn ef lína slitnar. Póstinum er lokað. Síminn er farinn. Það er ekki hægt að kaupa framlengingarsnúru við síma í heilum landshlutum. Á norðausturhorni landsins þarf a.m.k. til Húsavíkur ef ekki Akureyrar til að kaupa framlengingarsnúru við síma. Þannig er þjónustan sem mönnum er boðin í þessum efnum. Landsbankinn er opinn í tvo tíma á dag, banki allra landsmanna, o.s.frv. herra forseti. Er verið að taka á í þessum efnum? Nei, þarna hefur hlutunum miðað hratt aftur á bak undir stjórn þeirra sömu manna og hafa spurt: ,,Hvað ætlið þið að gera?`` En við sjáum hvað þeir eru að gera. Þeir halda mönnum uppi á loforðum sem ekki rætast, sem renna út í sandinn, loftköstulum, spilaborgum sem hrynja við hrifningu ofan í hausinn á þeim og valda ákveðnum geðsveiflum eins og við heyrðum hérna í dag. Það sem þeir eru að gera hins vegar eða standa fyrir er það sem landsbyggðin veit vel hvað þýðir og hvað er og upplifir á eigin skinni, þ.e. stórkostleg afturför í almennri þjónustu og verri búsetuskilyrði í stórum stíl á landsbyggðinni. Það er staðreyndin. Það hallar á hana nánast að öllu leyti. Meðaltekjurnar dragast hratt aftur úr meðaltekjum höfuðborgarsvæðisins. Þjónustustigið lækkar og búsetuskilyrðin eru að verða erfiðari undir stjórn þeirra hinna sömu manna og sitja ofan á höndunum á sér gagnvart þessum hlutum, en halda svo að menn gíni við því að þeim sé lofað stóriðju ár eftir ár, sem aldrei kemur. Nei, herra forseti. Ég held að þessi vara gangi ekki vel út. Jafnvel þótt menn hafi kreist fram eitthvert klapp á Reyðarfjarðarfundinum þá efast ég um að hugur hafi fylgt máli í öllum hjörtum sem þar slógu, a.m.k. leyfi ég mér að túlka þann fund ekkert síður þannig en á hinn veginn sem aðrir hafa gert, að þar hafi líka mátt merkja efasemdir og ýmsa undirstrauma, enda væri annað skrýtið, verð ég að segja. Hvað með ferðaþjónustuna, herra forseti? Er verið að hlúa sérstaklega að henni á Austurlandi? Jú, það má að vísu segja að örlítil viðleitni sé þar í gangi sem stjórnvöld hafi kannski að einhverju leyti komið að. Það er best að vera sanngjarn og viðurkenna þó það sem er, þó í litlu sé, en svo á að heita að verið sé að nudda upp nýrri aðstöðu á Seyðisfirði fyrir stækkaða ferju. Og að einhverju leyti hafa kannski stjórnvöld komið að því að beint flug á nú að hefjast á Austurlandi. En hefur eitthvað meira verið að gert? Hafa stjórnvöld sett í gang markaðsátak í samvinnu við heimamenn til að koma þessu fjarlæga landsvæði inn á kortið í ferðaþjónustunni sem er auðvitað mjög þarft mál að gera, ekki bara í byggðalegu tilliti heldur líka umhverfislegu og út frá því að nýta kosti landsins alls í ferðaþjónustu? Þá á alveg sérstaklega að horfa til norðan- og austanverðs landsins til að dreifa álaginu af ferðaþjónustunni í landinu. Ef við ætlum að taka hér innan fárra ára við einni milljón ferðamanna, hvar eiga þeir að standa, þær tvær milljón lappir? Hvar eiga þær að troða niður grasið? Allar hér á suðvesturhorni landsins? Þá verður nú þröngt í búi hjá smáfuglunum. Nei, er þá ekki betra að reyna að dreifa álaginu og hafa allt landið með, senda menn líka út á Langanes, niður í Víkur og inn á hálendið og annars staðar þar sem við erum búin að skapa góðar aðstæður til að taka við þeim þannig að þeir fari ekki allir Gullfosshringinn og sprangi um á Austurvelli? Hvað með nýsköpun almennt í atvinnumálum? Er verið að leggja stóraukið fé í nýsköpun, hlúa að smáfyrirtækjum, að frumkvæði kvenna í atvinnulífi? Nei, það ganga ekki út peningarnir í sjóðunum þeirra. Þeir kaupa bréf hver í öðrum. Af hverju? Af því að þeir setja svo ströng skilyrði um arðsemi að það er varla hægt að uppfylla þau í New York og Reykjavík, hvað þá við erfiðar aðstæður í nýsköpun atvinnulífs úti á landsbyggðinni. Og þá náttúrlega bólgna sjóðirnir út og kaupa bréf hver í öðrum. Þannig er nú það. Atvinnuþróunarfélögin eru svelt og hafa enga samninga um sitt starf. Það er ekki vegna þess, herra forseti, að verkefnin séu ekki næg. Það er vegna þess að nýsköpun í atvinnulífi, það að stofnsetja fyrirtæki, er þvílík brekka á landsbyggðinni um þessar mundir að það þarf sérstakan stuðning til. Hann er alls staðar í boði í löndunum í kringum okkur, en ekki á Íslandi. Nei, menn fá upp undir 40% stofnstyrki á byggðaþróunarsvæðum eins og þau eru skilgreind á hinum Norðurlöndunum, líka í Noregi sem er aðili að INTERREG, byggðaáætlun Evrópusambandsins, en ekki á Íslandi, nei. Hvað hefur gerst á Íslandi síðustu árin? Það sem hefur gerst er að menn hafa einkavætt fjárfestingarlánasjóðina og bankakerfið og það hlær að landsbyggðinni ef menn biðja um peninga til atvinnuuppbyggingar þar. Allir sem vilja vita það vita að bankarnir hafa engan áhuga á því að taka áhættu með atvinnulífinu ef það er ekki hér á suðvesturhorni landsins. Það er bara þannig. Það er staðreynd. Fiskveiðasjóður sem áður lánaði 60% til allra fjárfestinga í sjávarútvegi, hvar er hann? Hann er hluti af eigin fé Íslandsbanka og mér er ekki kunnugt um að Íslandsbanki telji sig hafa sérstakar skyldur við sjávarútveginn. Ég veit að svo er ekki því til mín hafa leitað margir forsvarsmenn minni sjávarútvegsfyrirtækja sem fá þar enga fyrirgreiðslu þó að Fiskveiðasjóður sé þar inni, sem áður tryggði mönnum sjálfkrafa 60% lán á hagstæðum vöxtum til langs tíma. Þá var munur að standa í framkvæmdum í sjávarútvegi, sérstaklega fyrir minni aðila sem ekki hafa greiðan aðgang að fé á markaði sjálfir. Hvernig er með lítil iðnfyrirtæki á landsbyggðinni? Þau gengu áður að 60% fjármögnun húsbygginga og vélakaupa í iðnaði, líka þó þau væru úti á landi, og þetta voru talin fullgild veð í Iðnlánasjóði. Hvernig er staðan í dag? Stendur slíkt til boða ef menn banka upp á hjá Íslandsbanka? Nei, og ekki heldur Búnaðarbankanum eða Landsbankanum. Húsnæði á landsbyggðinni, ég tala nú ekki um atvinnuhúsnæði á afskekktum stöðum, er ekki talið merkilegt veð. Það er eitthvert veð í persónulegu nafni manna með sæmilega stöndugan fjárhag. Ef þeir leggja sjálfa sig, fjölskyldu sína, íbúðarhúsið sitt, og helst foreldra sinna og systkina undir líka, kann að vera að þeir geti kreist út einhverja peninga, en að áhætta sé tekin að öðru leyti til stuðnings atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni er ekki til í dæminu. Svona er þetta, herra forseti, og það er iðn.- og viðskrh. sem er yfirmaður þessara mála og ætti náttúrlega að vera hér til þess að svara fyrir það hvað eigi að gera í þessum efnum. Þetta skiptir Austfirðinga máli og alla landsbyggðina, en ekki þetta álver sem hvort sem er kemur ekki. Og hverju væru menn nær á Vestfjörðum, Norðurlandi vestra, í Dölum, Húnavatnssýslu og Skaftafellssýslum, þó svo að þetta einhvern tímann yrði á Austurlandi, ef allar aðrar aðstæður í atvinnu- og byggðamálum breytast ekkert að öðru leyti? Engu. Herra forseti. Í fiskeldi eru miklir möguleikar. Standa menn að því eins myndarlega og kröftuglega og þörf er á? Nei, ég segi hiklaust nei. Ég tel t.d. ámælisvert að stjórnvöld skuli ekki fyrir sitt leyti hafa stuðlað að miklu meiri rannsóknar- og þróunarvinnu í þorskeldi. Það er stórhættulegt fyrir Íslendinga að vera ekki með í því. Ef eldisþorskur á næstu 10--20 árum ryður sér inn á markaðinn og tekur drjúgan hluta af markaði fyrir hvítfisk, sem villtur Atlantshafsþorskur hefur hingað til haft, hvar standa Íslendingar þá með sína verðmætustu útflutningsafurð?

Hvað er á dagskrá?

Á dagskrá eru atvinnu- og byggðamál í tengslum við þetta frv., hæstv. atvinnu- og byggðamálaráðherra. Ætti nú hæstv. ráðherra að fagna því að þeim málaflokki sé sýndur áhugi. En af einhverjum undarlegum ástæðum bregður hæstv. ráðherra oft á það ráð að gerast önug ef þeir málaflokkar sem undir ráðherrann heyra eru teknir hér til umfjöllunar. Það er af einhverjum ástæðum sem er erfitt að skilja, nema ef vera skyldu þær að hæstv. ráðherra vilji sem minnst um þessa hluti tala. Kynni að vera að hæstv. ráðherra byggðamála sé yfirleitt ekkert áhugasöm um að þau mál séu hér á dagskrá? Á Austurlandi eins og mjög víða annars staðar á landsbyggðinni og öllu landinu, herra forseti, eru auðvitað ýmsir verðmætir staðbundnir möguleikar sem eru fólgnir í náttúrufari, sögu og aðstæðum þessara byggða. Er verið að hlúa sérstaklega að þeim og rækta þá? Ég leyfi mér að segja nei. Maður dáist að einstökum atgervismönnum og frumkvæði einstakra byggðarlaga. Við getum tekið þar Borgarfjörð eystra sem dæmi þar sem menn hafa gert í raun ótrúlega merkilega hluti við erfiðar aðstæður, bæði í því iðnfyrirtæki sem þar hefur risið og í sambandi við ferðaþjónustu. Þeir velja sér svið innan ferðaþjónustunnar til að byggja á og leggja áherslu á það. En er sérstakur stuðningur af hálfu stjórnvalda í gangi í þessum efnum? Ég hef lítið orðið var við hann. Ég hef svo sem ekki farið ofan í það og þekki það ekki algjörlega út í hörgul í þessum einstöku dæmum. En almennt veit ég að svo er ekki. Það er af alveg ótrúlegum vanefnum sem menn eru að reyna að gera eitthvað í þessum efnum. Ég hef m.a. verið að fylgjast með því núna þar sem menn eru í einu ónefndu byggðarlagi að velta því fyrir sér hvort þeir geti ráðið ferðamálafulltrúa í tvo mánuði í sumar. Menn eru að ræða það, sveitarstjórn í byggðarlagi, hvort þeir ráði við þetta dæmi. Eigum við að segja að það sé 500 þúsund kall, herra forseti, sem það kostar að reyna að ráða ferðamálafulltrúa og koma svæði, byggðarlagi, á kortið í ferðaþjónustu? Hvað með orkuvinnslumöguleika á Austurlandi í smærri stíl? Hefur hæstv. iðnrh. veitt einhver svör um það? Væri nú kannski ráð að dusta rykið af smávirkjanastefnunni, fara aðeins yfir það að e.t.v. væri nú gáfulegra að horfa til þess, a.m.k. jöfnum höndum, í orkupólitík landsmanna næstu 10--30 árin, að í staðinn fyrir að metta þarfir vaxandi almenns notendamarkaðar með yfirfallinu af stórvirkjunum sem menn eru alltaf að rembast við að byggja handa erlendum álfyrirtækjum, væru virkjaðar margar smærri virkjanir? Hefur hæstv. iðnrh. velt þeim möguleika fyrir sér  Hefur hæstv. iðnrh., og þó fleiri væru, lesið ævisögu Sigurðar heitins Thoroddsens verkfræðings? Eins og gengur, mun hún heita og er stórmerkileg og skemmtileg bók. Hann er sá maður sem ég fullyrði að á efri árum sínum vissi meira um virkjanir en nokkur annar Íslendingur, enda hafði hann hannað þær flestar og unnið við þau mál meira og minna frá því hann kom heim ungur maður frá námi. Þar varpar hann fram og svarar að hluta til mjög áleitnum spurningum um það að kannski hafi Íslendingar valið vitlausa leið þegar þeir blinduðust af stórvirkjunarstefnunni á sínum tíma. Menn hefðu átt að leggja miklu meiri áherslu á og horfa ekkert síður og jöfnum höndum til þess að nýta hina smærri virkjunarkosti dreift um landið og kosti þess sem það í raun hefur í för með sér, þ.e. öryggi, minna orkutap, viðráðanlegri framkvæmdir sem falla betur að aðstæðum á hverjum stað o.s.frv. Herra forseti. Niðurstaða málsins er sem sagt sú að möguleikarnir eru bullandi. Það eru næg verkefni og næg tækifæri til að snúa sér að ef menn láta ekki blinda sig þessari álnauðhyggjustefnu sem því miður hefur ráðið för undanfarin ár. Herra forseti. Ég ætla svo í síðari ræðu minni sem ég hef nú ákveðið að halda af því tilefni að klukkan er orðin sjö og vera kann að hæstv. forseti hafi hug á að fresta fundi, gera kvöldmatarhlé eða jafnvel bara gefa okkur frí þangað til á morgun --- það væri ákaflega vel séð enda vorum við sum hver hér að fram á fjórða tímann í nótt og mættum snemma til starfa --- en ætla ég að nota síðari ræðu mína sem yrði kannski ívið styttri en þessi til þess að ræða að lokum --- og yrði það minn svanasöngur í þessari umræðu um Kárahnjúkavirkjunina sem aldrei rís --- um verðmæti svæðisins norðan og austan jökla. Svo vill til að ræðumaður þekkir sæmilega til þess. Það er sá hluti hálendis Íslands sem ég þekki langbest og ég viðurkenni fúslega að ég er bundinn honum tilfinningalegum böndum. En ég held að jafnvel væri ástæða til, herra forseti, áður en þessari umfjöllun allri saman lýkur að við ræddum einhvern tímann, ekki bara í almennum orðum um að þarna sé stórt og fallegt og ósnortið víðerni, heldur færum yfir þær perlur í náttúrufari og sögustöðum og almennri fegurð sem þarna er að finna. Ég skal reyna að standa mig í því stykkinu á morgun, herra forseti.