Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég þakka forsetum fyrir síðbúnar undirtektir við óskum mínum um að fundi yrði frestað og menn ræddu aðeins framhaldið. Ég veit að það hefur verið gert og að rætt hefur verið um óskir mínar um að formaður Framsóknarflokksins komi til umræðunnar. Mér er tjáð og ég þykist vita að tilraunir til að ná honum til verks í kvöld eða nótt öllu heldur hafi reynst algerlega árangurslausar. Hins vegar standi fullur vilji til þess að tryggja að formaður Framsóknarflokksins verði við umræðuna þegar henni vindur fram á morgun. Ég met það mikils og treysti því að forsetar standi þétt að baki mér í því 

Ræðumaður hefur orðið.

Já, það er viss ókyrrð í salnum, en það verður að hafa það. Ég get við þessar aðstæður fallist á að ljúka máli mínu nú án mikilla lenginga úr þessu en ég tek það mjög skýrt fram að ég á margt ósagt í málinu og er að stytta mjög ákveðna kafla í ræðu minni sem ég hafði hugsað mér að fara í. Ég á t.d. alveg óræddan þann þátt sem snýr sérstaklega að sögu Ríkisútvarpsins og framlagi einstakra starfsmanna þar sumar hverja sem ég var svo gæfusamur að þekkja og er full ástæða til að halda nafni þeirra og hlut á lofti þegar við ræðum málin á örlagatímum í sögu Ríkisútvarpsins. En ég geng út frá því að verði það í mannlegu valdi muni formaður Framsóknarflokksins koma til umræðunnar á síðari stigum. Þar sem ég á seinni ræðu mína eftir,  Ég veit að sönnu að staða Framsóknarflokksins er ekki auðveld þar sem t.d. er ekki heiglum hent að kalla til sögunnar varaformann Framsóknarflokksins sem rær nú lífróður mjög á hinu flata Suðurlandi. Sömuleiðis á formaður þingflokksins ekki vel heimangengt því hann hefur í mörgu að mæðast um þessar stundir. Þess vegna hef ég lagt mikla áherslu á að fá formann Framsóknarflokksins og treysti því að það muni hafast og læt því máli mínu lokið að sinni.



Borist hefur bréf um forföll þingmanns frá 2. þm. Suðurk., Drífu Hjartardóttur, dagsett 16. janúar sl., sem hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 2. varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi, Helga Þorbergsdóttir hjúkrunarfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. 1. varaþingmaður flokksins, Böðvar Jónsson, er forfallaður að þessu sinni.“ Forseta hefur borist bréf, dagsett 15. janúar, frá 1. varaþingmanni Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi þar sem hann tilkynnir forföll vegna starfsanna á öðrum vettvangi. Kjörbréf Helgu Þorbergsdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Helga Þorbergsdóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Þannig háttar til að á þskj. 327 lagði ég fram fyrirspurn til forsætisráðherra um stuðning við smá og meðalstór fyrirtæki. Fyrirspurnin var svohljóðandi: Hvenær er þess að vænta að ríkisstjórnin leggi fyrir Alþingi framkvæmdaáætlun um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri í smáum og meðalstórum fyrirtækjum, sbr. ályktun Alþingis frá 16. mars 2004? Forsaga málsins er sú að þann dag samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri í smáum og meðalstórum fyrirtækjum sem flutt var af þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Í síðasta málslið tillögunnar segir að framkvæmdaáætlunin skuli lögð fyrir Alþingi til staðfestingar haustið 2005 og þinginu síðan gerð grein fyrir framvindu mála með skýrslu á tveggja ára fresti. Alþingi lýsti þarna sem sagt ótvíræðum vilja sínum til þess að framkvæmdarvaldið ynni slíka framkvæmdaáætlun, legði hana fyrir þingið þar sem fjallað yrði um hana og hún staðfest og síðan yrði málinu fylgt eftir með greinargerð á tveggja ára fresti. Þegar leið á haustið 2005 og fram eftir vetri 2006 og ekkert bólaði á þessari skýrslu fór ég að grennslast fyrir um hvar málið væri statt og kom í ljós að það hafði lent í nokkrum töfum. Þegar enn bólaði ekkert á því í haust, ári seinna en til stóð, lagði ég fram þessa fyrirspurn. Það var síðan nokkrum dögum fyrir jól, ef ég veit rétt, sem hér birtist sú skýrsla sem forsætisráðherra hefur nú lagt fram um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri í smáum og meðalstórum fyrirtækjum. Skýrslan er, þótt ágæt sé svo langt sem hún nær, á engan hátt sú framkvæmdaáætlun um aðgerðir á þessu sviði sem Alþingi hafði falið framkvæmdarvaldinu að gera. Það er því að mínu mati óhjákvæmilegt að taka málið hér til umræðu og fá skýringar á því frá ríkisstjórn af hverju vilji Alþingis er ekki virtur í ríkari mæli en raun ber vitni og af hverju það hefur dregist í meira en ár að leggja þetta fyrir þingið og þá skuli það vera jafnveiklað og raun ber vitni. Ég óska því eftir því, herra forseti, að málið komi til umræðu, helst í formi greinargerðar frá forsætisráðherra, ellegar í formi utandagskrárumræðu 

Þessari athugasemd hv. þingmanns verður komið á framfæri og tekið til athugunar hvernig við henni verði brugðist.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon beinir athygli þingsins hér að því að vilji þess er ekki virtur. Ég vil, herra forseti, beina athygli þingmanna að því að lög þingsins eru ekki virt heldur. Hér er allt á tjá og tundri út af þrákelkni ríkisstjórnarinnar við að þrýsta í gegn þessu ólukkufrumvarpi um Ríkisútvarpið. Gott og vel. Við gerðum um það samkomulag í lok þings fyrir jól að þetta mál yrði tekið á dagskrá og að önnur hefðbundin þingmál yrðu ekki sett á dagskrá. Það var ekki skilningur okkar í stjórnarandstöðunni að hér fengist ekki tóm til að svara fyrirspurnum með eðlilegum hætti. Látum það nú vera. Hitt er alveg ljóst að við þingmenn höfum lögbundinn rétt til að krefjast umræðna utan dagskrár um brýn mál sem upp koma. Við þingmenn Samfylkingarinnar höfum nú dögum saman krafist þess að fá að ræða málefni Byrgisins utan dagskrár á Alþingi Íslendinga. Það hefur ekki enn komið fram af hálfu forseta þingsins hvenær sú umræða á að fara fram. Það liggur alveg ljóst fyrir að við höfum lögbundinn rétt til að krefjast umræðunnar. Við höfum hins vegar ekki fyrr en í morgun fengið formlegar samræður við forseta þingsins um þennan rétt okkar eða um það hvort og hvenær umræðan á að fara fram. Það liggur alveg ljóst fyrir að misfarið hefur verið með fjármuni hins opinbera í tengslum við Byrgið og hver ráðherrann á fætur öðrum skýtur sér undan ábyrgð. Það vekur eftirtekt í fjölmiðlum að allir ráðherrarnir eru á hlaupum undan ábyrgð varðandi Byrgið og enginn vill gangast við henni. Er eitthvað óeðlilegt að þingmenn óski eftir því að fá að ræða þetta sérkennilega mál utan dagskrár og fá skýr svör 

Forseti biður hv. þingmenn að virða þann ræðutíma sem gefinn er í þessari umræðu. Forseti mótmælir einnig þeirri fullyrðingu sem kom fram í ræðu hv. þingmanns um að lög þingsins væru virt að vettugi. Það er rétt að þingmenn hafa rétt samkvæmt þingsköpum til að óska eftir umræðum utan dagskrár. Það er hins vegar forseti sem ákveður dagskrá fyrir hvern dag þannig að það er ekki um það að ræða að neinar reglur þingskapa hafi verið brotnar í þessu sambandi. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um utandagskrárumræðu um Byrgið er forseta kunnugt um að á morgun verður fundur Ríkisendurskoðunar með fjárlaganefnd og ég hygg að forseti þingsins hafi í hyggju að taka afstöðu til tímasetningar beiðnarinnar í ljósi þess fundar.

Herra forseti. Ég ætla að ræða störf þingsins og gagnrýna það hvernig reglur eru ekki virtar í þinginu hvað varðar vinnubrögð. Þar ætla ég að vekja athygli á fyrirspurnum og svörum frá ráðherra við fyrirspurnum sem þingmenn hafa lagt fram. Á annan tug fyrirspurna bara frá mér liggur fyrir og hefur ekki verið svarað. Elstu fyrirspurnirnar eru að verða fjögurra mánaða gamlar, voru lagðar fram í byrjun október þegar þing kom saman. Ráðherrar hafa viku til að svara munnlegum fyrirspurnum og 10 daga til að svara skriflegum fyrirspurnum. Ég nefni það dæmi að í byrjun október spurði ég um málefni barna- og unglingageðdeildarinnar, það eru rúmir þrír mánuðir síðan, og hafa nú málefni barna- og unglingageðdeildarinnar heldur betur verið rædd í fjölmiðlum. Hins vegar hefur ekki fengist svar við þeim fyrirspurnum sem ég lagði fram í byrjun október og átti að svara viku síðar. Hið sama snýr að þjónustu- og hjúkrunarheimilum. Það er líka fyrirspurn frá því í október, þriggja mánaða gömul. Og síðan búsetumál geðfatlaðra sem ráðherrar hafa barið sér á brjóst fyrir að hafa komið í ágætislag. Svo er reyndar ekki eftir því sem ég veit best. Það er þriggja mánaða gömul fyrirspurn sem átti að svara í byrjun nóvember miðað við reglur þingsins og ekkert heyrist frá ráðherranum. Ég vil vekja athygli á því hvernig ástandið er. Hér er mörgum tuga fyrirspurna ósvarað, að ég tali ekki um utandagskrárumræður og önnur brýn mál sem væri full ástæða til að taka hér fyrir þegar þing kemur saman að loknu jólahléi. 
            

Hæstv. forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram, að venjur og hefðir þingsins skuli virtar að vettugi. Allt er látið víkja fyrir krossferð ríkisstjórnarinnar gegn Ríkisútvarpinu og starfsmönnum þess. Ríkisútvarpið skal einkavætt hvað sem það kostar og þess vegna er öllu sópað til hliðar. Við gerðum að sönnu samkomulag fyrir jólin og samkomulagið sneri að einu, að 3. umr. um Ríkisútvarpið yrði látin bíða þar til í janúar. Við féllumst einnig á að þingið yrði kallað saman einum degi fyrr en til hafði staðið. Okkur var síðan gert kunnugt að ríkisstjórnin hygðist hraða afgreiðslu þessa máls. Okkur var gert það kunnugt og við vissum að hverju við gengum í þeim efnum.

Það er nú meiri hraðinn.

Að venju hefur utanríkisráðherra og fulltrúi Framsóknarflokksins þetta mál í flimtingum. Mér finnst þetta mál ekki til að gera grín að og ég tek undir það sem fram hefur komið hjá öðrum þingmönnum, þar á meðal formanni þingflokks Samfylkingarinnar, að það er mjög óeðlilegt að hér skuli ekki fara fram utandagskrárumræða um Byrgið. Það er mjög óeðlilegt að ríkisstjórnin skjóti sér þar með undan ábyrgð í því alvarlega máli. Það er eðlilegt að það sé tekið upp þegar í stað á þinginu og ef til stendur að halda fund um það efni, nokkuð sem var vitað í upphafi vikunnar, spyr ég: Hvers vegna í ósköpunum var sá fundur ekki haldinn fyrr? Ég tek undir þá kröfu og vek athygli á því að af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs liggja einnig fyrir þinginu óskir og kröfur um að fram fari utandagskrárumræða um efni sem brýnt er að fjalla um. Ég nefni þjóðlendumálin, ég nefni 

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða um störf þingsins og tek heils hugar undir með fulltrúum stjórnarandstöðunnar sem hér hafa staðið upp í dag. Það er mjög alvarlegt mál þegar stjórn þingsins, herra forseti, virðist vera í höndum eins stjórnmálaflokks á þinginu. Störf þingsins eru í herkví Sjálfstæðisflokksins. Það er Sjálfstæðisflokkurinn sem stjórnar þinghaldi hér og getur ráðskast með það hvenær fyrirspurnir eru, hvenær mál eru tekin á dagskrá. Það er grafalvarlegt mál. Hér eru haldnir kvöldfundir, kvöldfundir sem ná til miðnættis kvöld eftir kvöld. Það er byrjað óvenjusnemma og við vitum ekkert hvernig á að halda þinghaldi áfram. Nefndarfundir eru líka í upplausn, þeir eru í skötulíki. Menn mæta á nefndarfundi snemma á morgnana og síðan eru boðaðir nefndarfundir jafnvel í hádeginu, hálftímanefndarfundur í félagsmálanefnd o.s.frv. Það liggja mörg brýn mál fyrir þessu þingi. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom einmitt inn á eitt áðan, spilafíkn. Ég bendi enn fremur á mál eins og Vatnajökulsþjóðgarð. Það er mál sem ég mundi frekar vilja leiða til lykta í þinginu og ég hélt að um það mál ætti að geta náðst þokkalegt samkomulag. Þess í stað fær Sjálfstæðisflokkurinn að vaða hérna uppi í einkavæðingarkrossferð sinni sem að þessu sinni bitnar á Ríkisútvarpinu okkar og það er grafalvarlegt mál, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að það er dapurlegt að fylgjast með þeirri upplausn sem Sjálfstæðisflokkurinn er að tefla störfum Alþingis inn í núna. Þegar innan við 30 starfsdagar eru eftir af fundatíma Alþingis þar til þing verður rofið þann 15. mars næstkomandi er Sjálfstæðisflokkurinn með hæstv. menntamálaráðherra í fararbroddi að tefla störfum þingsins í upplausn út af þráhyggju hæstv. ráðherra um að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið 

Herra forseti. Það sem ég tel alvarlegt hér er það að forseti er með því að beita valdi sínu til að skipuleggja dagskrá þingsins eins og raun ber vitni þessa viku að hafa af þingmönnum þann rétt sem þeir eiga mjög sterkan samkvæmt lögum og stjórnarskrá, t.d. að krefja ráðherra um upplýsingar í fyrirspurnatímum og að taka mál upp utan dagskrár í allt að hálfa klukkustund á hverjum degi. Við stjórnarandstæðingar getum að sjálfsögðu ekki gert neinar athugasemdir við það, enda lá það fyrir fyrir jól, að Ríkisútvarpið yrði fyrsta dagskrármál af hálfu ríkisstjórnarinnar og það klárað áður en önnur slík mál yrðu tekin fyrir. Það er alveg rétt, við höfum ekki mótmælt því. En það var aldrei rætt um það að hefðbundnum störfum Alþingis að öðru leyti yrði rutt til hliðar, þ.e. að hér yrðu ekki nefndarfundir, að hér yrðu ekki leyfðar fyrirspurnir eins og á að vera í dag, á miðvikudegi, og að hér gæfust engin færi á að taka upp brýn mál utan dagskrár. Hið alvarlega sem er að gerast er að menn beita forsetavaldi sínu til þess að ákveða dagskrá Alþingis þannig að þessi réttur þingmanna verður óvirkur, og það er mjög alvarlegt mál. Hann er mjög ríkur samkvæmt lögum, stjórnarskrá og þinghefðum okkar. Þess vegna verð ég að segja alveg eins og er að ég tel það út af fyrir sig ekki mikil rök þó að það sé fullgilt að margt annað væri þarft og brýnt að ræða hér, en að því gengum við vísu að málefni Ríkisútvarpsins yrðu fyrsta dagskrármálið sem hér yrði tekið fyrir. En hitt er óverjandi að mínu mati að þingmenn skuli með engum ráðum geta tekið upp mál, fengið svarað fyrirspurnum eða neinu öðru vegna þess að forseti fer þannig með dagskrárvald sitt. Það minnir mig á að það verður að breyta þingsköpunum þannig að forsætisnefnd Alþingis sé dagskrárgjafinn en ekki bara forseti einn 

Hæstv. forseti. Í gær var spurt úr þessum ræðustóli hverju það sætti að það giltu eins konar herlög á Alþingi Íslendinga í fyrstu starfsviku þingsins 2007. Forsetavaldinu er beitt af talsverðri hörku og ég vil meina af óbilgirni. Eitt er það að stjórnarandstaðan taki þeim tökum á því máli sem nú er til umfjöllunar þar sem við höfum beitt okkur með því eina vopni sem við höfum þegar við reynum að leiða stjórnarliðum fyrir sjónir hvaða vitleysu stefnt er í með einkavæðingu einnar merkustu menningarstofnunar þjóðarinnar. Hitt er svo annað með hvaða hætti forseti Alþingis kýs að stjórna þessari lýðræðislega kjörnu löggjafarsamkundu í gengum þann brimskafl. Það er ekki nokkur bragur á því með hvaða hætti verið er að gera það hér og nú. Það er auðvitað opinbert allri þjóðinni hvílík óbilgirni ríkir hér í stjórn þingsins. Við erum ekki að kveinka okkur undan því að ræða hér málefnalega í löngu máli erfitt mál sem miklar deilur eru um og eðlilegt er að taki mikinn tíma og eðlilegt er að sett sé í forgang. Það höfum við gert og það var ekki erfitt að fá okkur til að samþykkja það fyrir áramótin en það er erfitt að fá stjórnarandstöðuna til að samþykkja það að leggja öll sín réttindi önnur til hliðar á meðan. Ég á sjálf verulega áríðandi fyrirspurn og aðkallandi inni í pípunum hjá ráðherra, hjá hæstv. menntamálaráðherra, sem varðar það mál sem við erum að ræða hér, Ríkisútvarpið, fjárhagsstöðu þess um síðustu áramót. Ég lagði hana fram fyrir meira en mánuði síðan. Hæstv. ráðherra á að hafa tíu virka daga til að svara henni, það hefur hún ekki gert. Og ég spyr: Er það vegna þess að málefnið er Ríkisútvarpið og upplýsingarnar sem ég á von á að fá í gegnum hæstv. ráðherra þoli ekki dagsljósið inn í þá umræðu sem nú stendur?

Virðulegur forseti. Það er hægt að taka undir ýmsar þær athugasemdir sem hér hafa verið færðar fram um störf þingsins. Ég tel það þó ekki eftir mér og hef ekki annað en ánægju af því að eiga hér fundi marga og langa og umræður góðar um málefni Ríkisútvarpsins. Það er út af fyrir sig fullkomlega þess virði en öllu eru þó takmörk sett. Og vegna þess að hæstv. forseti vísaði til þess að fjárlaganefnd fundaði á morgun um það málefni sem hér var nefnt, málefni Byrgisins og grafalvarlegar ásakanir um misnotkun á opinberu fé og skort á eftirliti af hálfu ríkissjóðs og þeirra aðila sem eiga að gæta hagsmuna hans, vil ég spyrja hæstv. forseta um það sem ég hef áður spurt um, að fundur fjárlaganefndar er settur um það efni klukkan hálfníu í fyrramálið og mér er mjög til efs að nefndin geti lokið umfjöllun sinni um svo viðamikið efni og svo mikilvæga rannsókn áður en þingfundur á að hefjast klukkan hálfellefu. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forseta hvort fjárlaganefnd verði veitt það svigrúm að funda á morgun og fara yfir þau alvarlegu mál sem uppi eru í tengslum við Byrgið og þá vanrækslu á eftirliti með starfsemi þess, sem sannarlega hefur verið, og ljúka sinni umfjöllun þar um eða hvort ætlunin sé að fresta fundi fjárlaganefndar og setja hér á þingfund vegna þess að umfjöllun um jafnbrýnt og aðkallandi mál eins og málefni Byrgisins verði að fresta fyrir þessari þráhyggju um Ríkisútvarpið og ohf-væðingu þess. Ég verð að segja að þó að ég sé tilbúinn til að ræða það málefni dag eftir dag og kvöld eftir kvöld í þinginu 

Vegna síðustu orða hv. þingmanns getur forseti ekki upplýst um annað en það að honum er kunnugt um að fjárlaganefnd hyggst hittast klukkan hálfníu og að gert er ráð fyrir að þingfundur hefjist klukkan hálfellefu. Aðrar upplýsingar hefur forseti ekki á þessari stundu. Nú er umræðum um störf þingsins á grundvelli 50. gr. þingskapa lokið, enda liðinn sá tími sem gefinn er til þeirrar umræðu samkvæmt þingsköpum og gott betur.

Herra forseti. Það er ekkert skrýtið að mönnum hlaupi kapp í kinn í umræðum af þessu tagi og ég vil byrja á því, af því að ég ber mikla virðingu fyrir forsetanum, að biðja hann afsökunar á því að hafa í kappi mínu áðan farið yfir þau tímamörk sem leyfileg eru. Hins vegar vil ég líka tjá hæstv. forseta þá skoðun mína að hann eigi nú kannski ekki að grípa til þess tónfræðilega ofbeldis sem hann gerði áðan, sem gerir það að verkum að ég hef tímabundið tapað heyrn á öðru eyra. Ég vil hins vegar þrátt fyrir alla mína virðingu fyrir fundarstjórn þess hæstv. forseta sem nú situr í stóli draga mjög í efa að hann leggi réttan skilning í lögin. Hæstv. forseti sagði áðan að það væri í valdi forseta að ákveða hvort þingmenn fengju að ræða hér brýn mál utan dagskrár. Ég leyfi mér, herra forseti, að draga í efa að þetta sé réttur skilningur. Í 50. gr. laga um þingsköp Alþingis kemur það alveg skýrt fram í 1. málsgrein að þingmaður geti í allt að hálftíma fengið umræðu um mál utan dagskrár svo fremi að hann óski eftir því tveimur tímum áður en fundur hefst. Það eru engin undanbrögð frá því. Nú veit ég ekki hvaða skyn forsetadæmið hefur á tíma og rúmi en það eru tveir sólarhringar frá því að beðið var um utandagskrárumræðuna um Byrgið. Það er mál sem öll þjóðin hefur fylgst með, það er mál sem varðar Alþingi sérstaklega, herra forseti, vegna þess að þar hefur hver ráðherrann á fætur öðrum skotið sér undan ábyrgð. Er það þá bara þannig að hið háa Alþingi á að sitja undir því að það sé verið að sóa milljónatugum án nokkurs eftirlits og ráðherrarnir koma, sem við höfum kosið til þess að fara með það vald sem þeir hafa í höndum sínum, og segja: Það ber enginn ábyrgð á því? Er þá ekki, herra forseti, fullkomlega eðlilegt að þingmenn vilji notfæra sér rétt sinn til að krefja þá sagna um stöðu og þróun málsins til þess að grafast fyrir um hvar rætur þessarar ábyrgðar liggja? Eða er það virkilega svo að hæstv. forseti telji að það sé í lagi að það liggi fyrir samkvæmt áliti Ríkisendurskoðunar að það hafi verið misfarið með tugi milljóna og enginn beri ábyrgð á því? Mér finnst það nú heldur umhendis.  Herra forseti. Ég kem upp til að mótmæla túlkun forseta á þessu og ítreka að það er ekki hægt að fara svona undan í flæmingi með umræðuna um málefni Byrgisins. Krafan liggur fyrir en hæstv. forseti sagði rétt áðan að í dag hygðist forseti taka ákvörðun um hvenær. Það er ekki nóg fyrir okkur og ekki fyrir lögin.

Forseti vill í tilefni af þessum orðum hv. þingmanns ítreka það sem áður hefur komið fram að ekki stendur annað til en að orðið verði við beiðni um utandagskrárumræðu um Byrgið. 

Herra forseti. Ég verð að byrja á því að gera þá játningu að ég er mikill aðdáandi þess forseta sem nú situr í forsetastól og hef oft glaðst yfir því hversu mikla festu hann hefur sýnt í störfum sínum við að stjórna fundum á hinu háa Alþingi. Sú gagnrýni sem komið hefur fram frá þingmönnum stjórnarandstöðunnar á fundarstjórn hans í þessari umræðu hefur ekki farið fram hjá mér. Það hefur verið kvartað yfir því af hálfu þingmanna stjórnarandstöðunnar að mörg brýn mál fáist ekki rædd á Alþingi og það séu útistandandi margar fyrirspurnir frá þingmönnum sem ráðherrar hafi ekki svarað. Þetta er náttúrlega allt tilkomið vegna þess að þegar við fórum í hlé í desember gerðu menn með sér samkomulag um að koma til þings hinn 15. janúar til þess að ljúka umræðu um frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið ohf. og menn hafa verið að ræða það mál og kannski fyrst og fremst þingmenn stjórnarandstöðunnar. Ég las það á vefmiðli á mánudagskvöld, vefmiðlinum visir.is, að málþóf væri hafið á Alþingi. Það var ekki mín skoðun heldur þess sem ritaði fréttina og glöggt er gests augað. Hér hefur verið sett á grímulaust málþóf, herra forseti, af hálfu þingmanna stjórnarandstöðunnar og það eru þeir sjálfir, þingmenn stjórnarandstöðunnar, sem hafa komið í veg fyrir að þau brýnu mál sem þeir eru að kalla eftir að verði rædd hafi komist á dagskrá. Það eru þeir sjálfir sem hafa komið í veg fyrir það að hægt sé að svara fyrirspurnum á hinu háa Alþingi. Það verður auðvitað ekki bæði sleppt og haldið í þessu máli.  Ég vildi beina því til hæstv. forseta, 

Forseti beinir því til þingmanna að virða þann skamma ræðutíma sem gefinn er í umræðum um fundarstjórn forseta, sem eru þrjár mínútur.

Hæstv. forseti. Ein lítil leiðrétting sem nauðsynlegt er að fram komi. Það er ósatt að um það hafi verið gert samkomulag að frumvarp um hlutafélagsvæðingu Ríkisútvarpsins skuli gert að lögum núna, að við höfum gert samkomulag um að ljúka því máli, það er ósatt.  Hins vegar hefur komið fram, og ég bið menn um að taka eftir því, í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að hér hefur verið beðið um upplýsingar um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Það var gert í desembermánuði og samkvæmt þingskapalögum eins og hún gat réttilega um á að svara slíkum fyrirspurnum innan 10 daga. Það hefur ekki verið gert. Þessar upplýsingar snúa að því máli sem við erum að ræða nú og þar finnst mér komin upp málefnaleg staða til að íhuga hvort ekki sé rétt að fresta þessari umræðu þar til farið hefur verið að lögum hvað þetta snertir og þessar upplýsingar 

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. forseta áðan ákveður hann dagskrá fyrir hvern dag og er að mínu mati og annarra bundinn af því samkomulagi sem gert var fyrir jól.  Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs  Ég vildi kveðja mér hljóðs til að segja að það er lágmarkskrafa að rétt sé farið með og það er ekki sanngjarnt að skella skuldinni á ráðherra því að við vitum að stundum eru þeir líka reiðubúnir að svara og hv. þingmenn hafa gilda ástæðu fyrir því að hafa ekki getað verið á svæðinu. Ég vil bara að rétt sé farið með. Virðulegi forseti. Ég held að við ættum að halda umræðunni áfram til að fleiri mál fari að komast á dagskrá. Hér hafa hv. þingmenn rætt um málefni Byrgisins. Fjárlaganefnd mun fjalla um málið í fyrramálið og hv. félagsmálanefnd hefur einnig verið boðið að vera á þeim fundi. Ég held að það sé í góðum farvegi en, eins og ég segi, forseti stjórnar þinghaldinu í samræmi við það samkomulag sem gert var fyrir jól og ég held að við ættum að fara að klára þetta mál til að koma öðrum málum á dagskrá.

Herra forseti. Hér eru greinilega mjög deildar meiningar um eitthvert samkomulag sem gert var fyrir jól. Í mínum huga er þetta samkomulag mjög auðskiljanlegt. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sem var á þeim fundi og tók þátt í samkomulaginu hefur skýrt mjög vel út hvað það fól í sér, að hefja þing einum degi fyrr eftir jólahlé og að fyrsta mál á dagskrá yrði  Ég fer fram á það, herra forseti, í allri auðmýkt að forseti útskýri fyrir þingheimi dagskrána, þó að það væri ekki nema hvernig dagskráin á að líta út í dag. 

Forseti vill taka fram að ræðumaður, hv. þingmaður, verður að fá tækifæri til að ljúka máli sínu og eru aðrir þingmenn beðnir um að stilla sig. Jafnframt beinir forseti því til ræðumanna að gæta orða sinna.

Þakka þér fyrir, herra forseti. Ég skal gæta orða minna. Ég tek fram að þegar ég notaði orðið yfirgjammari átti ég við hv. þm. Guðjón Ólaf Jónsson, hv. 7. þm. Reykv. n., þingmann Framsóknarflokksins, Framsóknarflokksins sem ég get ekki annað en  
            

Forseti ítrekar það sem áður var sagt um að hann biður þingmenn að gæta orða sinna í þessari umræðu. Jafnframt biður hann hv. þingmenn að gefa ræðumanni tækifæri til að flytja mál sitt ótruflað.

Hæstv. forseti. Hér hefur orðið til umræðu það samkomulag sem var gert fyrir áramótin um lok umræðu þá og hvernig við ætluðum að taka á umræðunni eftir áramótin. Hv. þm. Ögmundur Jónasson tók það fram að ósátt væri um túlkun á því samkomulagi en tók jafnframt fram að honum hefði verið kunnugt um þann ásetning ríkisstjórnarinnar að ljúka þessu máli. Þá vil ég jafnframt taka fram að okkur var fullkunnugt líka um þann ásetning stjórnarandstöðunnar að fara í mjög löngu og ítarlegu máli yfir sjónarmið sín gagnvart þessu ágæta máli, frumvarpinu um Ríkisútvarpið ohf. Við höfðum þess vegna ekki gert ráð fyrir öðru en að gefa þyrfti þingmönnum nægilegt svigrúm í störfum þingsins til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þess vegna held ég að það sé núna sem við eigum að drífa okkur í að halda áfram umræðunni þannig að öll þessi ágætu sjónarmið komist hér á framfæri og við fáum tíma til að viðra þau. Við höfum auðvitað orðið vitni að því að menn hafa þurft að gera það í býsna löngu máli og þess vegna höfum við gert ráð fyrir því að þessi umræða gæti staðið í nokkra daga. Enginn þarf svo sem að undrast yfir því. Hæstv. forseti. Ég tel að þessum fundarhöldum í þinginu sé vel stjórnað og við eigum að nýta tíma okkar til þinghalds í að ræða þetta merka frumvarp sem við vonandi ljúkum samt á endanum þó að sumir hafi mjög mikinn ásetning um að koma því út af borðinu.

Forseti. Það þyrfti að fara að rannsaka þátttöku stjórnarþingmanna í þessum umræðum því að þeir standast ekki á, jafnvel yfirmenn og undirmenn í þingflokkum tala hvor með sinni tungunni. Einn segir málþóf og annar segir að það eigi að gefa stjórnarandstöðunni færi til ítarlegra og mikilla umræðna um merkileg mál. Málþóf, segir hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og vitnar í Vísi.is og segir að bragð sé að þá barnið finni. Þó að gests augun tali best er þetta þannig að í þeim áróðurslega undirbúningi sem stjórnarliðið hefur haft fyrir þessa umræðu og fyrir þetta upphaf þings hefur verið hrópað málþóf, málþóf, og það er von að menn glepjist á að trúa stjórnarþingmönnum og fólki á þeirra vegum. Það er rétt að fara yfir það hvernig þetta þing hófst. Við áttum í menntamálanefndinni - Arnbjörg Sveinsdóttir virðist t.d. ekki hafa heyrt það og Sigurður Kári Kristjánsson hefur einhverja brenglaða mynd af því hvernig þetta gekk fyrir sig - ágæta fundi í þinghléinu þangað til eftir áramót að upp kom í dagblaði hér í bæ að allt árið 2006 hefðu verið í gangi samskipti milli alþjóðastofnunar sem við þekkjum öll og tveggja ráðuneyta hér innan lands um mál sem snertir það frumvarp sem hér er til umfjöllunar og snertir það frumvarp sem varð sjálfdautt úti í haga á fyrra þingi. Allt árið. Níu bréf, þegar búið var að draga þau upp, urðu þau að lokum. Vegna þess að mikið lá á að hefja þingið á réttum tíma var brugðið á það ráð, þegar beðið var um að þessi bréf yrðu birt, að fleygja þeim í hólf að kvöldi til, halda fund daginn eftir og ljúka málinu. Ef eitthvað er ólýðræðislegt og ómálefnalegt og heimskulegt að gera er það einmitt þetta. Ég veit að það er ekki við formann menntamálanefndar að eiga í málinu vegna þess að hann var auðvitað undir hreinum skipunum og hótunum frá menntamálaráðherra og væntanlega yfirmanni sínum í þingflokki, hinum beina yfirmanni Arnbjörgu Sveinsdóttur, formanni þingflokks sjálfstæðismanna, að gera þetta. Þetta var ákveðin forsögn um hvernig á málinu yrði tekið á þinginu. Það sem gerðist fyrsta daginn - úr því að Sigurður Kári Kristjánsson var að ræða það bið ég hann að koma hér aftur og segja það enn einu sinni, hv. þingmann, að hér hafi verið málþóf. Hvaða málþóf var það? Var það ræða mín?

Hún var löng.

Hún var löng, já, hún var um mál sem skipti miklu máli. Var það ræða Kolbrúnar Halldórsdóttur eða Einars Más Sigurðarsonar, fulltrúa í menntamálanefnd? Ég bið þingmanninn að gæta orða sinna þegar hann ræðir um mál annarra manna. 
            

Forseti vill minna hv. ræðumenn á að gæta þess að ávarpa aðra þingmenn með hefðbundnum og viðhlítandi hætti en það vill stundum farast fyrir í hita leiksins.

Hæstv. forseti. Í dag er miðvikudagur og lífið gengur sinn gang - eða hvað? Nei, það gerir það nefnilega ekki, í dag átti að vera fyrirspurnatími og samkvæmt 49. gr. þingskapa ber ráðherrum að svara fyrirspurnum, þ.e. ekki á að líða lengri tími en átta dagar að jafnaði þangað til þeim er svarað. Það vill þannig til að margir þingmenn eiga fyrirspurnir sem er ósvarað, jafnvel frá fyrra ári. Ég á t.d. fyrirspurn sem ég lagði fram til sjávarútvegsráðherra - ég man ekki lengur, ætli það hafi ekki verið einhvern tíma í október sem ég lagði hana fram, kannski í byrjun nóvember, það er a.m.k. það langt síðan. Henni hefur ekki enn verið svarað. Hæstv. forseti sem stjórnar hér störfum þingsins hlýtur að þurfa að horfa til þingskapanna þegar ákveðið er hvernig málum er háttað í þinginu. Ég kannast ekki við að neitt samkomulag hafi verið gert um að sleppa fyrirspurnum, það var aldrei kynnt fyrir mér og ég veit ekki til að það hafi verið kynnt fyrir neinum að ekki ætti að fara eftir þingsköpum á þessu ári, 2007, það hefði bara verið tekið upp á því að víkja þeim til hliðar og hafa einhvern annan hátt á algjörlega af því að menn vildu endilega halda áfram að tala um þetta ríkisútvarpsmál. Ég held að það sé hægt að finna nógan tíma til að tala um það. Þetta ár er nýbyrjað og mér finnst brýnna að menn fari eftir þeim reglum sem hér eru, gefi öðrum málum tækifæri og fari a.m.k. eftir þeim þingsköpum sem hafa verið samþykkt og reyni að sjá til þess að ráðherrar fái tækifæri til að svara þeim fyrirspurnum sem hafa verið lagðar fyrir þá. Ég geri sem sagt athugasemdir við þetta vegna þess að ég sé ekki betur en að hæstv. forseti þingsins hafi tekið þá ákvörðun einn og sjálfur að víkja þingsköpunum til hliðar og víkja þar með t.d. þeim fyrirspurnatíma sem átti að vera hér í dag til hliðar, og það þrátt fyrir að fjöldi ráðherra fái þá ekki tækifæri til að sinna skyldustörfum sínum hér og þingmenn fái ekki svör við þeim spurningum sem lagðar eru fram og þau mál á dagskrá sem þar eru. Mér finnst þetta alvörumál. Ég segi það bara alveg eins og er. Það er ekki alveg sama heldur hvenær fyrirspurnum er svarað. Það er ekki „af því bara“ sem þetta stendur í þingsköpunum. Þingmenn fá auðvitað 

Herra forseti. Þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins bauð okkur áðan að ræða þetta frumvarp vel og ítarlega en þar á undan var ég sakaður um málþóf af formanni menntamálanefndar. Ég vil því spyrja hæstv. forseta: Hver er réttur minn í þessari 3. umr.? Er einhver takmarkaður tími á því hversu lengi ég er að koma frá mér þessu efni sem mér finnst ég þurfa að koma frá mér í þessu máli?  Það sem ég ræddi hér í gær og ég vona að hv. formaður menntamálanefndar hafi hlustað á -  Varðandi samkomulag, herra forseti, veit ég ekki hvaða samkomulag er verið að tala um og ég vil taka það skýrt fram við hæstv. forseta að ekkert samkomulag hefur verið gert við mig. Það er alltaf verið að tala um einhvern fund sem á að hafa verið einhvern tímann í desember. Hvaða fundur er þetta? Hvaða samkomulag var gert? Hverjir voru á þessum fundi? Og af hverju var mér ekki boðið? Ég veit ekkert um hvað menn eru að tala. Eitt af því sem ég benti á í gær, forseti, var að í grein í Viðskiptablaðinu föstudaginn 16. desember 2005 kemur fram það sem menn óttuðust í umræðum í gærmorgun, útvarpsstjóri er byrjaður að vinna eftir tilvonandi lögum. 

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt og eðlilegt að hv. formaður menntamálanefndar útskýri svolítið betur fyrir okkur, og virðulegur forseti gefi honum tóm til þess, hvað hann á við með fráleitum ásökunum sínum um að hér standi yfir málþóf. Og hann þarf að skýra hvar mörkin liggi á milli málþófs og eðlilegrar og ítarlegrar umræðu og umfjöllunar um tiltekin mál. Í hvert sinn sem mál er rætt hér lengur en í nokkrar klukkustundir, mál sem er erfitt fyrir ríkisstjórnina, mál sem ríkisstjórnin hrekst undan með, er í vörn fyrir og er að tapa úti í samfélaginu, er farið að hrópa um málþóf til að koma einhverjum annarlegum blæ á umfjöllun stjórnarandstöðunnar um málið í þinginu. Það er ekki nema eðlilegt að um jafnstórt mál og Ríkisútvarpið fari fram ítarleg umræða í þinginu, sérstaklega þegar uppi eru jafnmiklar deilur um málið og skoðanir jafnskiptar og á við um þetta mál. Þess vegna held ég að virðulegur forseti hljóti að velta fyrir sér hvað réttlæti það að hér séu þingsköp tekin úr sambandi til þess eins að reyna að ryðja málinu fyrr og hraðar í gegnum þingið. Það er ekkert sem réttlætir það að mínu mati, að sjálfsögðu ekki. Nú er miður janúar. Það eru tæpir 30 starfsdagar eftir af þinginu. Ríkisstjórnin getur að sjálfsögðu endurskoðað hug sinn og tekið því sáttaboði sem sett var fram í menntamálanefnd á dögunum þar sem stjórnarandstaðan bauð upp á það að þessu máli yrði frestað, það tekið út af dagskrá og samstöðu náð um þær brýnustu breytingar sem þarf að gera í málefnum Ríkisútvarpsins er lúta að stjórnkerfismálum þar innan húss o.s.frv. en síðan yrði málið tekið til umfjöllunar á ný eftir kosningarnar í vor þann 12. maí og þá mundum við leiða til lykta hvert rekstrarformið yrði, hvort farin yrði leið landsfundar Framsóknarflokksins frá 2003 um sjálfseignarstofnun sem er einnig stefna Samfylkingarinnar eða einhver önnur. Að minnsta kosti verður nýrri ríkisstjórn að gefast kostur á að leiða þetta mikla deilumál til lykta, eitt stærsta deilumálið í þinginu frá því að fjölmiðlalögin voru til umfjöllunar fyrir þremur árum, sællar minningar, og þess vegna hlýtur virðulegur forseti að íhuga hvort ekki eigi að gera hlé á þessu máli, setja þingsköpin aftur í samband, taka á dagskrá fyrirspurnir og skoða sáttaboð stjórnarandstöðunnar í ríkisútvarpsmálunum. Það er að sjálfsögðu hin eina rétta leið og þess vegna hlýtur hv. formaður menntamálanefndar að skýra fráleitar ásakanir sínar um málþóf og þá hvar mörkin liggja milli málþófs og eðlilegrar, vandaðrar og ítarlegrar umræðu. Það er stórt og viðamikið mál sem og frumvarpið um Ríkisútvarpið, svo sannarlega. Óneitanlega er þetta flókið mál og fjallað um það út frá mörgum hliðum og þótt það sé rætt hér í 2–3 daga eiga stjórnarliðar ekki að kveinka sér undan því að hér séu 

Herra forseti. Eins og áðan kom fram í máli mínu hef ég dáðst að því hvað forseti sýnir mikla stillingu vegna þeirra alvarlegu ásakana sem hér hafa komið fram í hans garð við fundarstjórn á Alþingi. Ég hef líka dáðst að því hvað honum hefur tekist vel að stjórna fundum af mikilli festu og á köflum nokkurri snerpu en mér finnst leitt að heyra hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni saka forseta um að beita valdi til að koma í veg fyrir að brýn mál séu rædd á þinginu. Það er auðvitað ekki þannig. Ég fór yfir það áðan að það verður ekki bæði sleppt og haldið í þessu. Ástæðan fyrir því að hér eru ekki tekin til umræðu þau brýnu mál sem menn hafa nefnt í umræðunni er sú að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa sett á hér langar ræður frá því á mánudaginn um eitt tiltekið mál, frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið. Hér er því haldið fram að ég hafi verið með fráleitar ásakanir á hendur þingmönnum stjórnarandstöðunnar um það að þeir hefðu sett á málþóf í málinu. Ég var ekki með neinar fráleitar ásakanir og ég skil ekki þá viðkvæmni sem grípur alltaf um sig hjá þingmönnum stjórnarandstöðunnar þegar menn tala um málþóf á hinu háa Alþingi. Ég vísaði sérstaklega til þess að á mánudagskvöldið birtist frétt á netmiðlinum Vísi.is um að hafið væri málþóf á Alþingi. Það voru ekki mín orð. Það var túlkun þess fréttamanns sem skrifaði greinina. Hann hafði það ekki eftir mér eða öðrum stjórnarliða. Hann fylgdist með umræðum og eins og ég sagði áðan er gests augað glöggt. En ég get alveg gert þá játningu hér úr þessum ræðustól að ég tek undir þá túlkun fréttamannsins sem fram kom á mánudagskvöldið. Og nú er miðvikudagur og okkur gengur illa að vinna á mælendaskránni.

Af hverju ertu að tefja þingstörfin?

Ég er ekki að tefja þingstörfin, hv. þingmaður, og ég get ekki svarað hér öllum spurningum sem fram hafa komið. Ég get t.d. ekki svarað þeirri spurningu sem fram kom hjá hv. þm. Valdimari L. Friðrikssyni af hverju honum er ekki boðið á tiltekna fundi. Forseti verður að svara því en ég hafna því alfarið að ég sé með fráleitar ásakanir um það að stjórnarandstaðan sé í málþófi. Ég get hins vegar 

Herra forseti. Í tilefni þessara ummæla formanns menntamálanefndar vil ég taka fram, þó honum sé gjarnt að vitna í uppáhaldsfjölmiðilinn sinn, visir.is, þá held ég að þar hafi ekki staðið neitt um grímulaust málþóf, en það er bein tilvitnun einmitt í orð hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Hann talaði hér ítrekað um grímulaust málþóf. Ég skildi það þannig að það væru hans orð en ekki frá hinum frábæra fjölmiðli visir.is, sem reyndar hv. dómsmálaráðherra kallar alltaf einn af Baugsmiðlunum með mikilli fyrirlitningu. Það er alveg nýtt að þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu farnir að hefja þann fjölmiðil upp til skýjanna þó það væri auðvitað eðlilegt því ritstjóri á einum þeirra miðla er fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson. Herra forseti. Ég ítreka þá beiðni mína að það verði útskýrt fyrir okkur hér í þinginu hvernig standi til að haga fundum í dag. Á að tala áfram inn í nóttina? Verður gert þinghlé þegar þingflokksfundir eru? Þetta eru hlutir sem ég vil og tel eðlilegt að þingheimur fái á hreint. Á að leyfa fyrirspurnatíma? Eða er það virkilega svo að enn eigi að geyma fyrirspurnir, eins og hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir benti á, sem hafa verið á biðlista í meira en 17 vikur? Það stendur skýrt í þingsköpum að ein eða tvær vikur eigi að duga ráðherrum til að svara. Látum nú vera að þær séu þrjár, eins og stundum er, en að það séu orðnar 17 vikur sem ráðherra hefur haft til að svara málum en ekki gert, gengur ekki. Þetta er allt sett á ís, herra forseti. Ég óska eftir því að fá einu sinni skýr svör frá hæstv. forseta um þessi mál.

Í tilefni af orðum hv. þingmanns vill forseti upplýsa að gert er ráð fyrir að í dag verði matarhlé milli klukkan eitt og hálftvö og síðan aftur frá klukkan hálfátta til átta. Gert er ráð fyrir að hlé verði gert á þingfundum meðan þingflokksfundir eiga sér stað milli klukkan fjögur og sex. Að öðru leyti er reiknað með að hér verði fundað fram á kvöld um dagskrármálin, Ríkisútvarpið og Sinfóníuhljómsveit Íslands.

Herra forseti. Vegna umræðunnar um vinnubrögðin í þinginu og þeirrar gagnrýni sem kom fram í máli mínu í upphafi um störf þingsins get ég ekki látið hjá líða að koma aðeins inn á athugasemd hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur þar sem hún benti á eina af þeim fyrirspurnum sem eru orðnar fjögurra mánaða gamlar og ráðherrar hefðu átt að vera búnir að svara fyrir margt löngu, a.m.k. átt að svara viku eftir að þær voru lagðar fram í upphafi þings, þegar þing kom saman að loknu sumarleyfi. Hún nefndi búsetumál geðfatlaðra í Reykjavík sem ég hafði beint til félagsmálaráðherra fyrir þremur og hálfum mánuði. Það er alveg rétt að hæstv. félagsmálaráðherra lýsti því yfir að hann gæti svarað þeirri fyrirspurn í nóvember en það var á degi sem ég var að sinna öðrum störfum fyrir þingið. Ég hafði því ekki tök á að koma á fyrirspurnaþingfund þá. En síðan eru liðnir næstum því, hvað eigum við að segja, tveir og hálfur mánuður. Ég er að gagnrýna það að þótt hæstv. félagsmálaráðherra hafi getað svarað einni af þessum fimm fyrirspurnum sem eru að verða fjögurra mánaða gamlar, fyrir tveimur og hálfum mánuði, þá hefur fyrirspurnin ekki komist á dagskrá síðan. Ég veit ekki hvenær þessar fyrirspurnir komast á dagskrá. Fróðlegt væri að heyra það frá hæstv. forseta, hvenær hann telur að þær fyrirspurnir sem hafa beðið svara frá ráðherra allan þennan tíma muni komast á dagskrá. Það átti að vera fyrirspurnatími í dag. Maður gerði auðvitað ráð fyrir að fá a.m.k. að eiga orðastað við einhverja af þeim ráðherrum sem eiga eftir að svara fyrirspurnum sem hafa legið svona lengi fyrir einmitt í dag, á þessum fundi. En svo er ekki. Mig langar líka til að benda á að ein af þeim fyrirspurnum, sem er að verða fjögurra mánaða gömul, er um þjónustu á hjúkrunarheimilum, og þar er beiðni um skriflegt svar, fyrirspurn sem var dreift á fyrsta degi þingsins, í upphafi þings í haust. Það skriflega svar hefur ekki borist. Hæstv. heilbrigðisráðherra átti að hafa tíu daga til að svara þeirri fyrirspurn. Ég verð því að segja að ég er orðin ansi langeyg eftir svörum ráðherranna og langeyg eftir því að þessi mál komist á dagskrá. Það er réttur þingmanna að fá svör við fyrirspurnum innan ákveðins tíma en nú eru komnir þrír og hálfur til fjórir mánuðir frá því að þær komu fram. Ég bið hæstv. forseta um að svara því, hvenær telur hann að fyrirspurnirnar muni komast á dagskrá miðað við vinnubrögðin.

Forseti getur ekki svarað því að svo stöddu og mun ekki gera tilraun til þess.

Forseti. Þrátt fyrir aðdáunarverða fundarstjórn í hinum smærri atriðum hefur fundarstjórn forseta ekki tekist að greiða fyrir störfum þingsins. Nú vantar klukkuna tuttugu mínútur í tólf og umræður hófust klukkan hálfellefu. Þær hafa að vísu verið gagnlegar, þær sem hingað til hafa farið fram. En þær hafa kannski ekki fleytt fram því máli sem um er að ræða á dagskrá þingsins, sem er ástæða þeirra eins konar herlaga sem hér gilda. Í tilefni af því að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson rifjaði upp boð okkar í menntamálanefnd er rétt að fara yfir það með forseta til að hann grilli leið út úr þeim vanda sem við er að eiga. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í menntamálanefnd bentum á hve lítill tími væri eftir, annars vegar af þinginu, áætluðum starfstíma þingsins, og hins vegar af kjörtímabilinu. Hvað skammt lifði af umboði þeirra sem sitja í þessum sal og þar með því umboði sem þessi salur hefur gefið þeim sem sitja í Stjórnarráðinu, þar á meðal Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, hæstv. menntamálaráðherra. Við sögðum sem svo: Vissulega er þörf á því að Ríkisútvarpið breytist. Við erum ekki sammála um hvaða breytingar það eru. Látum þjóðina ráða því í kosningunum. Berum þau álitamál sem við höfum um málið undir þjóðina í kosningum og sættum okkur síðan við úrskurð hennar, að næsti meiri hluti á þinginu hafi forræði og leiðsögn á þeirri braut sem farin verði. Á meðan skulum við, okkur í hag, samfélaginu í hag og Ríkisútvarpinu í hag, taka saman höndum um þær breytingar sem mikill meiri hluti vill, ég vil segja allir nema sölunefnd ríkiseigna í Sjálfstæðisflokknum, þingmennirnir þrír sem ég hef oft talið upp. Tökum saman höndum um þær breytingar. Það er reyndar þannig, og vill svo heppilega til að útvarpsstjóri sjálfur hefur á fundi menntamálanefndar teiknað þær breytingar upp. Hann sagði: Mér alveg sama um hlutafélagið út af fyrir sig. Það er ekki punkturinn, sagði útvarpsstjórinn, sá sem skrifaði um daginn mjög skrýtin bréf til stuðnings menntamálaráðherra þegar á hana hallaði. Þetta varðaði, eins og ég hef farið yfir áður, annars vegar skynsamlega skiptingu valds og ábyrgðar á Ríkisútvarpinu. Hins vegar það að dagskrárvald og ráðningarvald yrði fært úr höndum þess útvarpsráðs, sem vissulega er barn síns tíma og menn eru alveg sammála um, og ný rekstrarstjórn taki við. Í þriðja lagi talaði útvarpsstjóri um mannaforráð en það er að vísu flóknara mál. Til þessa erum við fúsir. Ég tel, forseti, að það mundi taka um það bil sólarhring að koma okkur saman um slíkar breytingar en láta önnur álitamál bíða eftir dómi kjósenda.

Hæstv. forseti. Ég gerði hlé á ræðu minni um miðnætti í gær. Ég á eftir að fara yfir nokkur efnisatriði en vil jafnframt vekja athygli á að við 3. umr. hafa menn kost á að tala tvisvar og mun ég fara ítarlegar yfir þetta mál í síðari ræðu minni. Ég mun því aðeins stikla á helstu atriðum í málinu núna. Ég vil byrja á að taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Merði Árnasyni. Hann talar fyrir sáttaleið í þessu máli. Ég hvet alþingismenn til að leggja við hlustir þegar hann setur sáttargjörð sína fram. Ég vek athygli á því að stjórnarandstaðan stendur heils hugar að baki þessum tillögum. Þær snúa að því að við sameinumst um lágmarksbreytingar á Ríkisútvarpinu en látum deilumálin bíða síðari tíma. Þetta held ég að sé hyggilegt að gera.

Hver eru deilumálin?

Hver eru deilumálin? er spurt úr sal. Þau snúa að sjálfsögðu að rekstrarformsbreytingunni, því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Hæstv. forseti. Ég ætla í örfáum orðum að rifja upp það helsta sem fram kom í máli mínu í gærkvöldi. Ég byrjaði á að fjalla upp EFTA-pappírana, þ.e. samskipti ríkisstjórnar eða ráðuneyta, fjármálaráðuneytis og menntamálaráðuneytis, við Eftirlitsstofnun EFTA, þ.e. ESA. Þingið varð þess áskynja, fyrst eftir að Fréttablaðið vakti athygli á því fyrir fáeinum dögum, að fram hefðu farið samskipti milli ríkisstjórnarinnar og ESA allt árið 2005 án þess að þingið hefði fengið um það upplýsingar. Reyndar stóðu þessi samskipti fram til 9. janúar síðastliðins og enn eiga eftir að koma plögg þar að lútandi. Enn á eftir að koma staðfesting frá ESA sem ríkisstjórnin segir að liggi í loftinu, við eigum eftir að fá það plagg í hendur. Ég fór lítillega yfir efnisinnihald umræddra pappíra en þeir snúa einkum að þremur þáttum, þ.e. spurt var um eftirlit með Ríkisútvarpinu, bókhaldi og öðru slíku. Þeir snúa síðan að þeim reglum sem til komi með að verða viðhafðar við að aðgreina almannaþjónustuhluta Ríkisútvarpsins og hitt sem er viðskiptalegs eðlis, m.a. varðandi ákvörðun nefskattsins. Hugsunin er sú að hann gangi einvörðungu til almannaþjónustu. En einnig, ef verksvið Ríkisútvarpsins kemur til með að breytast á komandi árum, hvaða ferli verði viðhaft til að greina að þessa tvo hluta. Við álítum að þetta snúi að grundvallaratriðum þessa máls. Margir hafa efasemdir um að Ríkisútvarpið komi til með að standast samkeppnislög og hins vegar Evrópurétt hvað þetta snertir. Ég er ekki aðdáandi Evrópuréttar, miðstjórnarvaldsins í Brussel eða heilagrar ritningar markaðarins sem þar er í hávegum höfð. Mér finnst Samkeppnisstofnun líka hafa fært sig upp á skaftið. Það gerir hún hins vegar samkvæmt þeim lögum og reglum sem henni er gert að starfa samkvæmt, lögum sem sett eru á þinginu og mér finnst mikilvægt að við göngum ekki gruflandi að þessum málum. Ef við búum ekki vel um þetta mál og hnýtum alla hnúta þá er hætt við að örlög Ríkisútvarpsins verði ráðin fyrir dómstólum. Ýmsa þætti þyrfti að gaumgæfa miklu betur. Ég spyr t.d.: Hvað með þá staðhæfingu að iðgjöldin, sem koma til með að verða nefskattur, niðurgreiði auglýsingar, haldi auglýsingaverði niðri eins og samkeppnisaðilar hafa haldið fram?  Ég hef grun um að Ríkisútvarpið, varðandi auglýsingatekjur og hugsanlega verðlagningu á þeim, sé komið út á hálar brautir. Þar er sitthvað sem eðlilegt hefði verið að færa betur upp á yfirborðið og ætla ég þá ekki að minnast á kostun í Ríkisútvarpinu, sem ég tel yfir höfuð vera afar varhugaverða. Það kom fram í aðdragandanum að þessari umræðu, í umræðu um störf þingsins og fundarstjórn forseta, að enn eiga eftir að koma upplýsingar sem snúa að fjárhag Ríkisútvarpsins sem eiga fullt erindi inn í þessa umræðu. Af þeim sökum hefði verið eðlilegt að skjóta umræðunni á frest þannig að öll gögn lægju fyrir. Ég vakti einnig athygli á því að ríkisstjórnin var tilbúin að afgreiða þetta mál í desember þótt, eins og nú hefur komið fram, ekki lægi fyrir þinginu endanlegt uppgjör gagnvart ESA eins og eftir hafði verið leitað. Þetta vekur athygli. Það vekur óhug hjá mér að stjórnarmeirihlutinn sé reiðubúinn að skilja Ríkisútvarpið eftir í annarri eins óvissu varðandi framtíðina gagnvart ásókn samkeppnisaðila frammi fyrir íslenskum dómstólum á grundvelli samkeppnislaga og hugsanlega einnig Evrópuréttar og ESA. Í grundvallaratriðum gengur röksemdafærsla okkar út á að Ríkisútvarpið, eftir að því er breytt úr almannaútvarpi og opinberri stofnun yfir í einkaréttarlegt fyrirtæki, komi til með að standa berskjaldað frammi fyrir þeim aðilum sem munu sækja að því á grundvelli þessara laga, samkeppnislaga og Evrópuréttar. Þetta var fyrsta atriðið sem ég fór ítarlegra yfir í máli mínu í gærkvöldi. Ég ræddi einnig um að ég óttaðist að rofin yrði sátt sem ríkt hefði um Ríkisútvarpið allar götur frá því að það var sett á laggirnar árið 1930. Mjög hægri sinnað fólk hefur gagnrýnt Ríkisútvarpið og löggjafann á undanförnum árum, fólk sem ekki sættir sig við að greiða til almannaútvarps lögþvingað gjald. En sú gagnrýni hefur takmarkast við tiltölulega lítinn hóp að ég tel. Nú er sú hætta fyrir hendi að þessi hópur fari stækkandi auk þess sem margir í hinu pólitíska litrófi munu hafa sínar efasemdir um að greiða lögþvingaðan skatt til opinberrar starfsemi sem tekin er undan lögum og reglum sem gilda um slíkar stofnanir og starfsemi. Þar vísa ég í stjórnsýslulög og önnur lög, að ekki sé minnst á réttindi starfsmanna sem þeir hafa barist fyrir og samið um í ára og áratuga rás en eru nú að engu höfð, eru í besta falli skilin eftir í mikilli óvissu. Ég vitnaði í grein sem útvarpsstjóri, Páll Magnússon, skrifaði í Morgunblaðið fyrr í þessari viku. Þar heldur hann því fram að 60% þjóðarinnar séu hlynnt breytingu Ríkisútvarpsins í hlutafélag. Hann notar þær niðurstöður til að að hvetja alþingismenn til dáða, að þeir skuli láta þær niðurstöður örva í ákvarðanatökunni. Í fréttum Ríkisútvarpsins frá 20 sept. síðastliðnum sagðist Páll Magnússon útvarpsstjóri afar ánægður með niðurstöðuna úr viðhorfskönnunum RÚV og hann vonaðist til að niðurstaðan virkaði hvetjandi á stjórnmálamennina þegar þeir tækju ákvörðun um framtíð Ríkisútvarpsins. Hann vísar þar í Gallup-könnun sem hann sjálfur lét gera. Hann segir í umræddri Morgunblaðsgrein, með leyfi forseta: „Í nýlegri skoðanakönnun Gallup kemur í ljós að um 60% þjóðarinnar, af þeim sem tóku afstöðu, eru hlynnt breytingu RÚV í opinbert hlutafélag.“ Bíðum nú við. Hér er þessi margumtalaða könnun Gallups, viðhorfsrannsókn sem gerð er fyrir RÚV. Hún er mjög ítarleg. Þar kemur fram að almennt eru landsmenn mjög ánægðir með Ríkisútvarpið eins og það hefur verið rekið og í því umhverfi sem það hefur starfað. Undir lok hinnar viðamiklu könnunar þar sem spurt er um aðskiljanleg efni er spurt eftirfarandi spurningar: Til stendur að breyta rekstrarformi RÚV þannig að það verði hlutafélag í ríkiseigu. Ertu almennt ánægður eða óánægður með hið nýja rekstrarfyrirkomulag? Með öðrum orðum er gengið út frá því sem vísu að breytingin sé orðin að veruleika nánast, að Ríkisútvarpið verði hlutafélag, eftir allar þessar spurningar um hvort fólk sé ánægt eða óánægt með það sem þegar hefur. Varðandi þessa spurningu kemur í ljós að 12,6% eru mjög ánægð með þetta nýja rekstrarfyrirkomulag - sem ekki er orðið að veruleika - frekar ánægð 33,5%, hvorki né 23,7%. Ég sagði hér í gær í ræðu að þessi tala hefði verið 28% en hið rétta er 23,7%. Frekar óánægð voru 16,4% og mjög óánægð 13,8%. Bíðum nú við. Varðandi spurninguna um hvort fólk sé ánægt með rekstrarfyrirkomulagið kemur með öðrum orðum í ljós að 12,6% eru mjög ánægð og 33,5% frekar ánægð. Hvað gerir það? Það gerir 46,1% en ekki þau 60% sem útvarpsstjóri víkur að í grein sinni, þótt hann taki jafnframt fram að ekki sé þar tekið tillit til þeirra sem eru hvorki ánægð né óánægð með rekstrarfyrirkomulagið. Þarna kemur fram að undir 50% getur sætt sig við þessa breytingu. Ég legg áherslu á að hér erum við að tala um stofnun sem næstum 100% samstaða hefur verið um í samfélaginu. Það á þeim forsendum sem ég vara við þessari breytingu, að rjúfa þá sátt sem ríkt hefur um Ríkisútvarpið. Það er kannski heldur djúpt í árinni tekið að tala um 100% sátt en yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar hef ég trú á að hafi verið hlynntur Ríkisútvarpinu í almannaeign. Þeirri sátt er ógnað með því að gera það að hlutafélagi og færa það í einkaréttarlegt horf. Ég óttast það í þessu máli. Menn hafa velt fyrir sér hvað gerist í framtíðinni. Ég fór einnig yfir það í gær að verið sé að stíga spor aftur á bak með þessari breytingu. Í raun er verið að herða pólitískt tak á þessari stofnun á óeðlilegan hátt. Mér finnst ekki óeðlilegt fyrir mitt leyti að stjórnmálamenn eða fulltrúar Alþingis komi að Ríkisútvarpinu. Ég berst fyrir því að Ríkisútvarpið lúti Alþingi, það setji því reglurnar, en Alþingi hafi einnig að gegna ákveðnu eftirlitshlutverki. Í frumvarpi sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram í þinginu um Ríkisútvarpið og gerbreytta stjórnsýslu þess viljum við að þingið tilnefni fulltrúa í það sem við köllum dagskrárráð. Það á að sjá til þess að Ríkisútvarpið fari að þeim lögum og reglum sem því eru sett og verði vettvangur á milli þjóðar og útvarps um upplýsingar og skoðanaskipti en öll stjórnsýsla fari inn í stofnunina. Með þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar er því fyrirkomulagi komið á að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hverju sinni hafi jafnan meiri hluta í útvarpsráði, sem kosið er árlega. Þetta útvarpsráð kýs síðan útvarpsstjóra sem fer með einræðisvald, alræðisvald innan veggja stofnunarinnar, ræður þar einn öllu um mannahald, getur ráðið og rekið starfsmenn og hefur einn yfirráð yfir dagskrárgerð Ríkisútvarpsins. Þetta er mjög óeðlilegt, afar óeðlilegt fyrirkomulag, andlýðræðislegt og byggir ekki á þeim hefðum sem skapast hafa í Ríkisútvarpinu, sem byggja á samvirkni og samkennd, að virkja sameiginlegan kraft starfsmanna en ekki píramídahugsun fyrirtækisins þar sem forstjórinn einn ræður. Þetta er skref aftur á bak og sérstaklega dapurlegt fyrir þessa stofnun sem byggir á allt öðrum hefðum hvað þetta snertir. Annað sem ég hef gagnrýnt í máli útvarpsstjóra er þegar hann gefur til kynna í grein sinni að starfsmenn Ríkisútvarpsins séu hlynntir þessari breytingu. Í því sambandi hefur útvarpsstjórinn vitnað í bréf sem starfsmannasamtökin skrifuðu alþingismönnum fyrir nokkru síðan þar sem þau hvöttu til breytinga á lögum um Ríkisútvarpið. Í fyrrnefndri grein útvarpsstjóra segir, með leyfi forseta: „Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins styðja einnig breytingar á rekstrarformi RÚV - þótt þau hafi ekki tekið afstöðu til þess hvaða form skuli verða fyrir valinu. Stjórn samtakanna sendi öllum þingmönnum áskorun um breytingar snemma á síðasta ári. Og það þarf væntanlega ekki að fjölyrða um afstöðu stjórnenda Ríkisútvarpsins til málsins.“ En bíðum nú við. Hvað er hér verið að segja? Í fyrsta lagi skulum við hafa í huga að Starfsmannasamtök Ríkisútvarps eru eins konar regnhlífarsamtök sem láta sameiginlegan hag starfsmanna sig varða. Þetta eru ekki samtökin sem semja um réttindi og kjör starfsmanna. Það gera önnur félög og vísa ég þar í Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins. Ég vísa í Útgarð. Ég vísa í Félag fréttamanna. Ég vísa í Rafiðnaðarsambandið. En fyrrnefndu félögin eiga síðan aðild að BHM og BSRB sem samið hafa um réttindi og kjör. Það eru þau samtök sem starfsmenn hafa falið að gæta hagsmuna sinna. Hins vegar hefur það lengi verið krafa starfsmannafélaganna og starfsmanna innan Ríkisútvarpsins að breytingar verði gerðar á lögum um stjórnsýslu Ríkisútvarpsins og um það er breið samstaða í þinginu líka. Þar þarf ýmsu að breyta. Við erum aldeilis ekki á því máli að óbreytt ástand eigi að ríkja. Ýmsar brotalamir þarf að laga þótt ég minni aftur á að Ríkisútvarpið, þrátt fyrir ýmsa galla í löggjöfinni, hefur gert margt afar vel á undanförnum árum og áratugum eins og alþjóð er kunnugt. En þegar við ráðumst í breytingar þurfum við hins vegar að vanda okkur. Við skulum líka gæta okkur á því að fordæma ekki allt það sem er eða verið hefur að óathuguðu máli. Við skulum til dæmis ekki gleyma því að afskipti útvarpsráðs, sem ég tel þó vera meingallað í því formi sem það er í núna, eru þó ekki meiri en þau að útvarpsráð hefur umsagnarrétt um ráðningu fréttamanna og dagskrárgerðarmanna, umsagnarrétt. Það er síðan tekin ákvörðun um það innan stofnunarinnar af hálfu útvarpsstjóra hver það er sem er ráðinn. Núna, og eftir þessar breytingar kemur valdið til með að vera hjá útvarpsstjóra einum. Enginn hefur einu sinni umsagnarrétt um málið. Víkjum síðan aðeins að því hvernig starfsmannasamtökin og önnur samtök launafólksins hafa brugðist við í þessu máli. Sendar hafa verið inn álitsgerðir frá nánast öllum hagsmunasamtökum starfsmanna og þar á meðal frá umræddum Starfsmannasamtökum Ríkisútvarps. Þar kemur fram að menn telja ýmsu ábótavant í þessu frumvarpi. Ég vitna í umsögn stjórnar Starfsmannasamtaka Ríkisútvarps þar sem segir, með leyfi forseta: „SSR telur kaflann um réttindi starfsmanna ófullnægjandi. Ljóst er að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins geta ekki gilt um starfsmennina eftir breytingu Ríkisútvarpsins í Ríkisútvarpið ohf. Réttindi starfsmanna ríkisins samkvæmt ofannefndum lögum teljast hluti af kjörum þeirra og verða því ekki afnumin án þess að í felist skerðing á kjörum.“ Er þetta mikil hrifning? Ég hefði nú haldið ekki. Síðan segir undir lokin í þessari ályktun, með leyfi forseta: „Auk þess vísar SSR til umsagnar BHM og BSRB varðandi réttarstöðu starfsmanna.“ Hér er réttilega vísað til umsagna til þeirra aðila sem um þau mál fjalla og er falið að fjalla. Þetta eru samtökin sem hafa samið um kjörin og um þau réttindi sem verið að skerða með þessum lögum. Hver skyldi nú vera afstaða þeirra samtaka sem SSR, Starfsmannasamtök Ríkisútvarps, vísa í og gera þar með að sínum. Þar er mjög afdráttarlaus gagnrýni sett fram á þessar lagabreytingar. En undir lok ítarlegs álits frá þessum samtökum segir, með leyfi forseta: „Að öllu framangreindu virtu er það eindregin afstaða BSRB og BHM að leggja til að frumvarp þetta nái ekki fram að ganga.“ Að þetta frumvarp nái ekki fram að ganga. Þetta er afdráttarlaus krafa frá starfsmönnum Ríkisútvarpsins og þeirra samtökum. Hvað gerir ASÍ? Rafiðnaðarsambandið er innan Alþýðusambands Íslands. Hvaða afstöðu skyldi Alþýðusamband Íslands taka í þessu máli? Þar kemur fram mjög ákveðin afstaða. Ég ætla að leyfa mér að vitna í athugasemdir frá Alþýðusambandi Íslands, frá 3. nóvember 2006. Hér segir, með leyfi forseta: „Alþýðusambandið gaf umsagnir um frumvörp þau sem til umfjöllunar voru á tveimur síðustu þingum. Þá var lýst andstöðu við fyrirhugaðar breytingar á bæði rekstrarformi og fjármögnun Ríkisútvarpsins ... ASÍ var og er þeirrar skoðunar að víðtækt hlutverk RÚV í almannaþágu, bæði í óháðri fréttamiðlun og menningarlegu hlutverki, sé þess eðlis að afar mikilvægt sé að RÚV verði með öruggum hætti áfram í almannaeigu. Ákvæði 1. gr. frumvarps þess sem nú er til umfjöllunar mætir þeim sjónarmiðum að nokkru. ASÍ telur mikilvægt er að standa vörð um sjálfstæði RÚV og telur að það megi gera með því að taka upp svipað fyrirkomulag og þekkist víða, þ.e. að starfsmönnum og sjálfstæðum aðilum utan stofnunar verði auk þings og ráðherra gert að skipa fulltrúa í stjórn stofnunarinnar. Fyrir þessu er ekki gert ráð í því frumvarpi sem nú er til umfjöllunar.“ Síðan segir undir lokin, með leyfi forseta: „Þá er og bent á, að til þess að tryggja sjálfstæði starfsmanna gagnvart stjórn og framkvæmdastjóra er og nauðsynlegt að lögin geymi sérstök ákvæði um málefnalegar, rökstuddar og áfrýjanlegar uppsagnir.“ ASÍ gagnrýnir þetta sem sagt líka og lýsir andstöðu við fyrirhugaðar breytingar bæði á rekstrarformi og fjármögnun Ríkisútvarpsins. Þetta er afdráttarlaus afstaða líka. Engu að síður kýs útvarpsstjóri að ógleymdum hæstv. menntamálaráðherra að virða þessi sjónarmið að vettugi og gefa í skyn að þetta sé allt saman í sátt bæði við þjóðina og starfsmenn Ríkisútvarpsins. Það er mjög ósvífinn málflutningur að halda slíku fram. Ég vék að því í gær einnig að samningsbundnum rétti starfsmanna til aðkomu að stjórn Ríkisútvarpsins er ekki sinnt. Samningum er í reynd einhliða rift hvað þetta snertir. Fulltrúar starfsmanna hafa haft aðgang að framkvæmdastjóra Ríkisútvarpsins í rúma tvo áratugi og það grundvallast á samningum sem BSRB og ríkisvaldið gerðu árið 1980. Vísa ég þar í undirskriftir frá ágústmánuði og frá því í september, að ég hygg, það ár, frá 20. ágúst og frá 8. september árið 1980. Í samræmi við það voru settar reglur um starfsmannaráð í ríkisstofnunum. Á grundvelli þessara laga og þessa samkomulags, þessa samnings BSRB og ríkisins gerðu starfsmannafélögin í Ríkisútvarpinu samkomulag við stjórn stofnunarinnar um aðkomu að framkvæmdastjórninni. Þessu er núna ýtt út af borðinu og það er ekki einu sinni rætt. Það er ekki einu sinni um að ræða það af hálfu ríkisstjórnarinnar sem fer svona með samninga. Þar sem ég er að tala um kjör starfsmanna þá vil ég nefna að í haust, nánar tiltekið 20. nóvember, var efnt til fundar með starfsmönnum Ríkisútvarpsins. Það gerði útvarpsstjóri. Áréttaði hann það síðan skriflega sem fram kom á þeim fundi um réttindi starfsmanna svohljóðandi, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að hið nýja félag yfirtaki allar skuldbindingar stofnunarinnar gagnvart starfsmönnum, - bæði skv. ráðningarsamningum og kjarasamningum. Réttindi starfsmanna haldast því óskert - verði frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. að lögum - þó eru „sólarlagsákvæði“ varðandi biðlaunaréttinn. LSR hefur sömuleiðis staðfest áframhaldandi rétt starfsmanna RÚV til aðildar að A-deild sjóðsins - að fengnu samþykki vinnuveitanda - sem gert er ráð fyrir að hið nýja félag veiti, - verði frumvarpið að lögum.“ Þetta er yfirlýsing sem kom fram hjá Páli Magnússyni. Hvað segir þessi yfirlýsing? Þessi yfirlýsing segir í reynd harla lítið. Hún segir það að á meðan núverandi kjarasamningar halda - og það gera þeir fram á árið 2008 - haldist réttindi starfsmanna óskert, þ.e. það sem bundið er í ráðningar- og kjarasamningum. En síðan eru ýmis lög og réttindi sem er grundvölluð í lögum sem Ríkisútvarpið yrði fært undan samkvæmt þessu frumvarpi ef það verður lögfest. Þar er ég að tala um stjórnsýslulög og ég er að tala þar um lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Í þeim lögum er að finna ýmis ákvæði sem tryggja starfsmönnum tiltekin réttindi. Ég nefni til dæmis áminningarskyldu. Við erum að tala um umhverfi þar sem útvarpsstjóri fær rétt til að ráða og reka starfsmenn og þá eru ýmsir varnaglar slegnir inn í kjaraumhverfi opinberra starfsmanna. Eitt af þeim er áminningarskyldan. Annað er svokallaður andmælaréttur, þ.e. að starfsmenn hafa rétt til að andmæla ef þeir telja á sér brotið. Áminningarskylduna er að finna í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ætlar útvarpsstjóri að virða áminningarregluna og ný stjórn Ríkisútvarpsins? Ætlar hann að virða hana? Ætlar hann að virða andmælaréttinn sem er grundvallaður í stjórnsýslulögum og einnig í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna? Verður hann virtur eða er þetta óskrifað blað? Fleiri réttindi mætti eflaust tína til en ég nefni þessi sérstaklega. Ég vek einnig athygli á því að enda þótt lögum samkvæmt við hlutafélagavæðingu eða niðurlagningu stöðu hjá hinu opinbera eigi menn rétt á áframhaldandi aðild að B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, ef um slíkt er að ræða, þá getur verið fólgin í því kjaraskerðing. Einstaklingur sem færist upp launastigann, svo dæmi sé tekið, nýtur ekki ávinningsins af því klifri eftir að stofnun hefur verið hlutafélagavædd eða færð undan opinberum lögum. Hitt er alveg rétt að svo lengi sem fólk á aðild að heildarsamtökum opinberra starfsmanna getur það áfram átt aðild að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og það á reyndar einnig við um nýráðningar. Ef stjórn hlutafélags fellst á að opna greiða leið fyrir starfsmenn inn í A-deild Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna þá er það hægt svo fremi sem samningsréttur aðildarfélaga BSRB eða BHM er virtur. Þegar spurt hefur verið um þetta og leitað svara um þetta efni fáum við engin svör. Og þegar ég hef sagt að útvarpsstjóri sé afvegaleiðandi í upplýsingum sínum til starfsmanna og ummæli hans misvísandi gagnvart þeim annars vegar og því sem hann segir innan þingsins hins vegar þá er ég að vísa til þess að á nefndarfundum menntamálanefndar hefur útvarpsstjóri sagt að það sem taki við þegar kjarasamningum og ráðningarsamningum sleppi 2008, þegar kjarasamningar eru úti, sé óljóst, það sé óskrifað blað. Þess vegna vitum við og starfsmenn ekkert um hvað tekur við eftir að kjarasamningar renna út á árinu 2008. Það er þetta sem stéttarfélögin hafa viljað fá svör við áður en þessi lög verða afgreidd. Þau lögðu einnig til að inn í lagafrumvarpið yrði skotið bráðabirgðaákvæði til þess að loka fyrir ýmsa óljósa þætti en ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur ekki fallist á slíkt. Lágmarkskrafa hefði verið sú að gengið væri til samkomulags við stéttarfélögin þar sem rammayfirlýsing, þó ekki væri annað, væri gefin eða gengið frá sem tryggði aðkomu félagslegra aðila, sem tryggði aðkomu stéttarfélaganna að samningum um kaup og kjör eftir að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi sem ég svo sannarlega vona að verði ekki. Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að gera það? Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að ganga frá slíku samkomulagi? Ef mönnum væri alvara með að tryggja að lágmarki óbreytt kjör og rétt fyrir starfsmenn Ríkisútvarpsins ætti mönnum ekki að vera skotaskuld úr því að ganga til slíkra samninga. Hvers vegna er það ekki gert? Við fáum hins vegar að heyra það þegar vakin er athygli á fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins sem hefur farið versnandi í tíð núverandi ríkisstjórnar þegar á heildina er litið með þeim afleiðingum að Ríkisútvarpið hefur þurft að draga saman seglin, og við höfum heyrt það hér í salnum, að engin áform eru uppi um það, því miður, að bæta stöðu þessarar stofnunar fjárhagslega. Og þegar útvarpsstjóri eða forsvarsmenn Ríkisútvarpsins aðrir hafa verið spurðir hvernig þeir ætli að bregðast við fjárhagsvandanum segja þeir: „Við munum mæta henni með hagræðingarkröfu.“ Í hverju felst hún? Engin svör. Á að segja upp fólki? Hverjum? Hve mörgum? Á hvern hátt á að hagræða? Hvers vegna fáum við ekki svör við þessum spurningum? Ég ítreka aftur, hæstv. forseti, að það er eðlilegt að við fáum, áður en þessari umræðu lýkur og helst ætti að skjóta henni á frest, upplýsingar um þau fjárhagsatriði sem þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, hefur óskað eftir og gerði í desember og átti að vera búin að fá svör við innan tíu daga en þau svör hafa ekki borist enn og það stríðir gegn þingskapalögum. Síðan vil ég vekja athygli á því að þau samtök sem hafa sérstaklega látið sig hag Ríkisútvarpsins varða, Hollvinasamtök Ríkisútvarpsins, hafa lagst mjög eindregið gegn þessari lagabreytingu. Þau hafa lagst mjög eindregið gegn því að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi og ekki bara þau samtök, það má vísa í fjölmarga aðra aðila, einstaklinga. Ég vísa í varnaðarorð Hrafns Gunnlaugssonar sem á sínum tíma gegndi stjórnunarstöðu hjá Ríkisútvarpinu. Hann telur þetta hið mesta óráð og verður sá maður seint sakaður um einhverja vinstri villu, eins og einhver kynni að hafa komist að orði. Hann telur að með hlutafélagavæðingunni séum við að fara inn á mjög hálar brautir. Ég vísa einnig í grein sem þrír fyrrverandi menntamálaráðherrar þjóðarinnar skrifuðu í Morgunblaðið 1. júní í vor, Sverrir Hermannsson, Ingvar Gíslason og Ragnar Arnalds, þar sem þeir vara mjög eindregið við þessari lagabreytingu í opnu bréfi til allra alþingismanna. En ég nefndi hollvinasamtökin, þau hafa efnt til nokkurra funda um þetta málefni og hér er ég með lítinn pésa frá þeim samtökum þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Nú eru allar líkur á því að nýtt frumvarp um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins verði samþykkt á Alþingi við upphaf þings.“ - Þetta var síðastliðið haust. Áfram segir, með leyfi forseta: „Samtökin okkar eru trú þeirri meginstefnu sinni sem verið hefur frá upphafi að berjast gegn einkavæðingu Ríkisútvarpsins og gegn hverju skrefi sem kynni að verða stigið í þá átt, hvort sem það væri svokölluð hlutafélagavæðing eða eitthvað annað. Hollvinasamtökin hafa ávallt lagt áherslu á að snúa vörn í sókn og efla Ríkisútvarpið til að gegna því hlutverki sem það hefur samkvæmt núgildandi lögum svo að það megi áfram vera ríkisútvarp í almannaeign og hornsteinn menningar og lýðræðis í landinu.“ Þetta kemur frá samtökum sem eru sérstaklega stofnuð til að styðja og styrkja Ríkisútvarpið og þau vara við því að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi. Ég minni á, eins og margoft hefur reyndar komið fram, að okkur er sagt að ekki standi til að selja Ríkisútvarpið. Við skulum ekkert gefa okkur í þeim efnum. Ég efast ekkert um góðan og heiðarlegan ásetning margra þingmanna í stjórnarmeirihlutaliðinu hvað þetta snertir en spurningin er hverju þeir fá ráðið þegar fram líða stundir. Annars vegar, eins og ég færði rök fyrir í upphafi máls míns, er hætt við því að eftir að Ríkisútvarpið verður fært í einkaréttarform og varnir þess veiktar gagnvart samkeppnisaðilum þá verði framtíð þess ráðin frammi fyrir dómstólum og m.a. muni það gerast að undirstöður þeirrar stofnunar muni molna. Ég held t.d. að það kunni að verða erfitt fyrir Ríkisútvarpið að standa á því að fjármagna sig nákvæmlega með þeim hætti sem það gerir núna, að 1/3 eru það auglýsingatekjur og að 2/3 eru það iðgjöld sem eiga að færast yfir í nefskatt. Ég er fylgjandi þessari skiptingu einfaldlega vegna þess að ég vil að fjárhagur Ríkisútvarpsins sé rúmur til að það geti sinnt menningarlegum skyldum sínum sem fjölmiðill og menningarstofnun sem rís undir hlutverki sínu. Ég hef efasemdir um að það sé vilji til þess hjá fjárveitingavaldi, löggjafa og almenningi að greiða miklu meira, láta miklu meira af hendi rakna til Ríkisútvarpsins en nú er gert. Þess vegna þarf Ríkisútvarpið á auglýsingatekjum að halda auk þess sem ég tel auglýsingar geta verið efni í fjölmiðlum sem er góðra gjalda vert til að koma upplýsingum á framfæri við almenning í landinu. Svo er önnur saga hvernig auglýsendur fara með það vald, en það er önnur saga og önnur umræða. Ég óttast að þessum undirstöðum, þessum leiðum Ríkisútvarpsins til að fjármagna sig sjálft sé í voða stefnt með þessari breytingu. Ég hef áður vakið máls á því að ég tel að Ríkisútvarpið hafi ekki vandað sig sem skyldi í þeim efnum. Þetta er atriði sem við hefðum þurft að ræða miklu betur og fara betur í saumana á. Það er á þennan hátt sem jafnvel góður ásetningur þeirra sem vilja breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins og gera það að hlutafélagi mun ekki ná fram að ganga, ég óttast að hann muni lenda í erfiðleikum frammi fyrir dómstólunum vegna þeirrar breytingar sem við erum að gera núna. Í annan stað minni ég á að til eru þeir þingmenn og sérstaklega innan Sjálfstæðisflokksins sem eiga sér þá hugsjón að koma Ríkisútvarpinu á markað, að selja það. Ég man eftir ágætum hv. þingmanni, Kjartani Ólafssyni, sem sagði að vísu um aðra starfsemi, ég held að það hafi verið raforkuveiturnar: Það er allt til sölu ef við fáum rétt verð - ef við fáum rétt verð, ég skal ekki gleyma að bæta því við. Svo erum við mörg sem teljum að sumir hlutir verði vart metnir til fjár og vitna ég þar aftur í blaðagrein, hið opna bréf sem þrír fyrrverandi menntamálaráðherrar skrifuðu alþingismönnum og birt var í Morgunblaðinu 1. júní sl. Þeir sögðu einmitt eitthvað á þá lund að sumir hlutir, sum gildi, sumar stofnanir, starfsemi, yrði vart metin til fjár, gildi þess fælist í öðru. Ég finn ekki nákvæmlega þá tilvitnun og minni á að ég las þetta bréf upp í gær þannig að það er komið í þingtíðindi, ég ætla þess vegna ekki að eyða tíma mínum í að finna þessa tilvitnun nákvæmlega en hana er hér eftir að finna í Alþingistíðindum. Það er verið að stefna Ríkisútvarpinu í hættu og ég vildi sérstaklega vekja athygli á afstöðu Hollvinasamtaka Ríkisútvarpsins sem eru samtök áhugafólks, opin öllum að sjálfsögðu, þar er að finna fólk úr öllum stjórnmálaflokkum sem tekur þessa afstöðu, biður Alþingi um að fara með gát og varar við því að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi eins og þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Síðan er náttúrlega einn þáttur í þessu máli sem er pólitískur og snýr að þeim stjórnmálaflokkum sem standa að þessari makalausu lagasmíð og vísa ég þar í samþykktir sem bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa sent frá sér í áranna rás. Ég vil nefna það við hæstv. forseta að ég hef ákveðið að gera það sérstaklega að umræðuefni í síðari ræðu minni um þetta mál, síðari ræðu minni við 3. umr. málsins. Þá mun ég fara mjög rækilega yfir afstöðu Sjálfstæðisflokksins til málsins annars vegar og Framsóknarflokksins hins vegar, en það er mikil sorgarsaga hvernig sá vesalings flokkur kemur að þessu máli og reyndar ýmsum öðrum sem komið hafa til kasta þingsins allar götur frá því það hjónaband hófst vorið 1995 þegar Sjálfstæðisflokkur og Framsókn gengu í eina sæng. Í hverju málinu á fætur öðru hefur þessi vesalings flokkur lyppast niður. Flokkur sem einu sinni var reiðubúinn að standa vörð um samvinnuhugsjón hlýðir núna Sjálfstæðisflokknum í einu og öllu, gefur eftir á öllum sviðum og núna gagnvart Ríkisútvarpinu, útvarpi allra landsmanna, sem hann ályktaði um að aldrei skyldi gert að hlutafélagi. Síðan var víglínan færð til og menn segja: Tíminn líður. Einn þingmaður sagði meira að segja fyrir nokkrum dögum af öðru tilefni að mánuður væri langur tími í pólitík og okkur var gefið til kynna að á slíkum tíma væri hægt að svíkja margt, hlaupa frá fyrri samþykktum og yfirlýsingum. Svo var að skilja á þingmanni af yfirlýsingu af öðru tilefni. Þetta hefur Framsóknarflokkurinn einmitt gert. Hann hefur ályktað mjög ákveðið um Ríkisútvarpið og afstöðu sína til þeirrar stofnunar, að hann mundi standa vörð um hana. Hana átti alls ekki að hlutafélagavæða. Síðan átti að efla Rás 2, það mátti ekki selja Rás 2. En hvað er að gerast með þessu frumvarpi? Dregið er úr lagaskyldu Ríkisútvarpsins að reka tvær rásir, nú er það ein rás. Nú er hægt að opna fyrir söluna eða lokun á Rás 2. Hvar er Framsókn? Að sjálfsögðu hvergi, heldur tekur undir með íhaldinu um að málið verði keyrt til lykta hið allra fyrsta. Núna heldur Framsóknarflokkurinn sér í það strá að það sem málið snúist fyrst og fremst um sé eignarhaldið á Ríkisútvarpinu, það skipti öllu máli. Núna eftir að við sannfærðumst um að Sjálfstæðisflokkurinn ætlar ekki að selja, þá er alveg óhætt að hlutafélagavæða, segir Framsókn. En við erum að horfa til langs tíma, við erum ekki að tjalda til einnar nætur. Við erum að horfa mörg ár fram í tímann, ekki eitt eða tvö, ekki einn eða tvo áratugi heldur. Við erum að horfa inn í framtíðina. Og hvað gerist þegar hugsjónir núverandi formanns menntamálanefndar, hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, þegar hugsjónir hv. þm. Péturs H. Blöndals, þegar hugsjónir hv. þm. Birgis Ármannssonar, þegar hugsjónir ungra sjálfstæðismanna, hópa og einstaklinga innan Sjálfstæðisflokksins um einkavæðingu og sölu Ríkisútvarpsins fá aukinn hljómgrunn innan þess flokks, hvað þá? Þá er búið að setja Ríkisútvarpið í búning þar sem salan verður auðveldari, enda sagði hv. þm. Pétur H. Blöndal við umræðuna um málefni stofnunarinnar að hann væri ekki sáttur við frumvarpið en hann mundi greiða götu þess og styðja það í atkvæðagreiðslu vegna þess að það auðveldaði söluna. Þess vegna spyr ég Framsóknarflokkinn sem segir að hann standi núna og hangi á því að Ríkisútvarpið verði í almannaeign og standa eigi vörð um Ríkisútvarpið. En þegar við bendum á að verið sé að veikja undirstöðurnar - lögfræðingar eru að vara okkur við þessu, Samkeppnisstofnun varar okkur við þessu - og veikja varnirnar gagnvart ásókn samkeppnisaðila sem án efa munu láta reyna á sína stöðu og réttarstöðu Ríkisútvarpsins frammi fyrir íslenskum lögum og Evrópurétti, við erum vöruð við því að með þessari lagabreytingu séum við að veikja varnir Ríkisútvarpsins, hvað gerir Framsókn þá? Fulltrúar flokksins koma hér hver á fætur öðrum í ræðustól og hvetja okkur til að ljúka málinu hið allra fyrsta. Þeir þjóna íhaldinu sem aldrei fyrr. Ég ætla að vona að kjósendur minnist þeirrar afstöðu Framsóknarflokksins þegar gengið verður til kosninga hinn 12. maí næstkomandi. Þá muni menn hvernig þingmenn Framsóknarflokksins koma fram í þessu máli, reyna að finna réttlætingu fyrir því að ganga á bak orða sinna, að víkja fyrri yfirlýsingum og skuldbindingum til hliðar til að geta hangið á ráðherrastólunum. Í hverjum umræðuþættinum á fætur öðrum í útvarpi og sjónvarpi eru þeir að biðla til íhaldsins um að fá að sitja áfram í kjöltu þess. Út á það gengur stríð þeirra. Auðvitað mun það henda nú eins og fyrri daginn, eins og í bæjarstjórnarkosningunum og síðustu alþingiskosningum einnig, að reynt verður með hjálp pólitískra fegrunarfræðinga að setja Framsóknarflokkinn í enn eina lýtaaðgerðina, búa til nýjan flokk án fortíðar. Þetta verður gert án efa með hjálp auglýsingastofa. Mun það gerast sem gerðist síðast að auglýsingastofan sem tók að sér þetta verkefni fékk sérstök verðlaun fyrir að vinna það afrek að gera úr Framsókn nýjan stjórnmálaflokk, alveg glænýjan? Hann hafði farið með húsnæðismál frá árinu 1995. Hvað gerði Framsóknarflokkurinn? Hann óskapaðist fyrst og fremst út í ófremdarástandið í húsnæðismálum. Hann hafði farið með þetta ráðuneyti frá árinu 1995. Mun það gerast núna að menn muni óskapast út í alla einkavæðinguna, skyldi það gerast? Hann ætlar sko aldeilis ekki að einkavæða, Framsóknarflokkurinn, aldeilis ekki. Umhverfisvernd, þar stendur hann í fararbroddi. Hann vill fjölbreytt atvinnulíf, hann er á móti stóriðjustefnu. Mun þetta gerast? Ég bara spyr. Ég er að minna kjósendur á að gleyma ekki framgöngu Framsóknarflokksins í þessu máli, hvernig hann er að svíkja eigin hugsjónir, svíkja Ríkisútvarpið, svíkja starfsmenn Ríkisútvarpsins sem á að svipta réttindum sínum. Hæstv. forseti. Ég mun fara betur yfir þetta í seinni ræðu minni. Í henni mun ég einnig víkja nánar að því fyrirkomulagi sem er við lýði hjá öðrum þjóðum, einnig grannþjóðum okkar. Ég mun staðnæmast sérstaklega við það ríkisútvarp eða þær ríkisútvarpsstöðvar sem best vegnar, m.a. á alþjóðamarkaði um útvarps- og sjónvarpsefni, sérstaklega sjónvarpsefni og þar vísa ég í frændur vora, Dani. Þeir brillera í þáttagerð og kvikmyndagerð, Örninn, og hvað heitir þetta, Matador, er selt víða um lönd. Hvers konar rekstrarfyrirkomulag er það? Það er ríkisstofnun eins og okkar, nákvæmlega. Hvernig vegnar BBC, breska útvarpinu? Það er fyrirkomulag sem er skyldara okkar en fyrirtæki í einkaréttarlegum búningi. Ég mun fara nánar yfir þetta í síðari ræðu minni. Ég mun einnig fara rækilega yfir það frumvarp sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð, þingflokkur okkar, hefur lagt fram á þinginu um framtíð Ríkisútvarpsins þar sem við gerum tillögur um róttækar breytingar á stjórnsýslu stofnunarinnar, færum hana inn fyrir veggina, þó á lýðræðislegum grunni. Við drögum úr pólitískum afskiptum af Ríkisútvarpinu sem þó eru miklu minni núna en menn vilja vera láta - að forminu til. Þau liggja í hugrenningatengslunum og tengslunum milli einstaklinga en þau eru minni að forminu til en margir vilja ætla vegna þess að eins og ég gat um áðan hefur útvarpsráð fyrst og fremst umsagnarrétt en ekki ráðningarvald. Við gerum tillögur um gerbreytt fyrirkomulag að þessu leyti. Við gerum tillögur um gerbreytt innheimtuform á gjöldum til Ríkisútvarpsins sem yrði bundið fasteign, höfnum nefskattsleiðinni og viljum fara inn á nýjar brautir hvað þetta snertir. Öllu þessu mun ég gera rækilegar grein fyrir í síðari ræðu minni. Ég mun einnig fara yfir þá stöðu sem nú er uppi í stofnunum sem hafa verið hlutafélagavæddar gagnvart starfsmönnum, kjörum þeirra, hvernig komið er fram við þá t.d. í Matís ohf., stofnun þar sem stjórnin nánast neitar að ræða við stéttarfélögin og stillir síðan einstökum starfsmönnum upp við vegg, dregur fólk út undir vegg og lætur það skrifa undir ráðningarsamninga án þess að fá að sjá alla samningana og án þess að sýna þá öðrum, eru að reyna að sundra stéttarlegri samstöðu fólksins. Þetta mun ég allt ræða nánar þegar kemur að síðari ræðu minni um þetta mál. Hæstv. forseti. Ég gat um það í upphafi ræðu minnar að ég mundi ekki hafa mál mitt ýkja langt að þessu sinni og hafði ég innra með mér gert ráð fyrir að halda mig innan við klukkutíma í ræðu minni. Ég hef nú talað í 59 mínútur og 8 sekúndur. Ég læt máli mínu lokið.

Frú forseti. Þetta var mikil og skörugleg ræða. Það er einungis tvennt sem mig langar að forvitnast um hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, annars vegar það sem greip ekki nægilega vel athygli mína, hann vitnaði í einhvern aðila með þeim orðum að allt væri til sölu fyrir rétt verð. Mig langar til að fá að vita í hvaða aðila hann vitnaði þarna. Síðan er hitt, mig langar að fá svar við spurningu sem ég hef lagt fyrir aðra þingmenn í umræðunum og tel nauðsynlegt að þingheimur og þeir sem á okkur hlusta hafi vitneskju um hver skilningur ákveðinna þingmanna er. Spurningin er þessi: Telur hv. þingmaður að réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins skerðist ekki ef þetta frumvarp, Ríkisútvarpið ohf., verði að lögum?

Hæstv. forseti. Ég skal verða við þeirri beiðni að upplýsa hver þingmaðurinn er sem hafði á orði að allt væri til sölu þegar um ríkiseignir væri að ræða ef fyrir þær fengist rétt verð. Við vorum þá að ræða um raforkugeirann, raforkufyrirtæki, ef ég man rétt. Það var hv. 9. þm. Suðurk., Kjartan Ólafsson. Varðandi réttindamál starfsmanna er allt á huldu um réttindin. Lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna munu ekki gilda eftir að frumvarpið er samþykkt. Stjórnsýslulögin munu ekki gilda eftir að frumvarpið verður að lögum en í þeim eru grundvölluð ýmis réttindi sem starfsmenn búa við. Ég nefndi t.d. áminningarskylduna og önnur ákvæði sem lúta að starfsöryggi starfsfólksins, þetta mun ekki gilda. Síðan er hitt stóra málið. Hvað kemur til með að gerast eftir að kjarasamningar renna út á árinu 2008? Við þessu fáum við engin svör. En ég tók eftir því að formaður menntamálanefndar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sagði við umræðuna til upplýsingar þegar spurt var um félagslega aðkomu að samningum að um það væri ekki hægt að gefa nein fyrirheit en sér væri  
            

Frú forseti. Mig langar, af því hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur staðið lengi í stéttar- og kjarabaráttu og þekkir lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna afskaplega vel, að spyrja hann einnar spurningar vegna þess að einn flokkur á þingi, Samfylkingin, hefur lagt til að Ríkisútvarpinu verði breytt í sjálfseignarstofnun. Ef við gæfum okkur að þessu frumvarpi yrði breytt í þann veg að í stað þess að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi, að það yrði gert að sjálfseignarstofnun í eigu ríkisins, mundu þá lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna gilda um starfsmenn þeirrar stofnunar? Þetta er einföld spurning sem ég treysti hv. þm. Ögmundi Jónassyni, formanni BSRB, til að svara.

Hæstv. forseti. Ég tel svo ekki vera þótt hefðin sé sú hjá ýmsum sjálfseignarstofnunum. Þar horfi ég t.d. til SÍBS, til Hrafnistu og til ýmissa heilbrigðisstofnana. Þær grundvalla kjarasamninga sína og réttindi starfsmanna á hinum opinbera lagaramma. Þessi réttur er ekki ótvíræður en grundvallast í ýmsum tilvikum á hefð. Þetta er óljós lína, að þessu leyti, milli laga og hefðar. Þess vegna segi ég að við eigum eftir því sem nokkur kostur er að reyna að brúa þetta bil ef menn ætla að fara yfir í slíkar formbreytingar með samkomulagi og samningum. En svar mitt er þetta. Ég hef haft ákveðnar efasemdir um að fara þessa leið, 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni, formanni BSRB, sem líklega er manna fróðastur - a.m.k. einn fróðasti alþingismaðurinn í þessum sölum og á þingi - um vinnurétt og réttindi starfsmanna, fyrir afar hreinskilið svar. Ég veit að formaður þingflokks Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson hefur hlustað á svar hans af athygli. Það varpar dálitlu ljósi á þær veilur sem eru í málflutningi Samfylkingarinnar. En það er sem sagt staðfest af formanni BSRB að verði fallist á tillögur Samfylkingarinnar um að breyta Ríkisútvarpinu í sjálfseignarstofnun þá tryggir það eitt og sér ekki að um starfsmenn slíkrar stofnunar gildi lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna.

Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir minni skoðun og minni sýn á þetta. En ég vil einnig minna á að ég hef tekið undir þau sjónarmið sem komu m.a. fram hjá fulltrúa Samfylkingarinnar við þessa umræðu, hv. þm. Marðar Árnasonar, sem lagði til það sáttaboð, sem við í stjórnarandstöðunni styðjum og stöndum heils hugar að baki, að við reynum að sameinast um lágmarksbreytingar á Ríkisútvarpinu, lögum um Ríkisútvarpið, og setjumst yfir þau mál sem ágreiningur kann að vera um og leita sátta um þau. Ég er sannfærður um að ef við gerum þetta af opnum huga, eins og fulltrúi Samfylkingarinnar hefur talað fyrir, þá munum við ná lendingu sem allir geta orðið sáttir um þótt það taki tíma 

Frú forseti. Það er eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hafi ekki verið við þessa umræðu og ekkert hlustað á hana.

Ertu í andsvari við hann?

Við höfum alltaf sagt að um málið þurfi að semja jafnvel þótt gert yrði sjálfseignarfélag úr stofnuninni. En það er hárrétt hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni, að ég er ekki kominn í andsvar við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson. Heldur langar mig að spyrja hv. þingmann Ögmund Jónasson um afstöðu hans til Evrópureglnanna sem við höfum aðeins rætt í þessari umræðu. Er hann t.d. sammála því viðhorfi mínu að eins og sakir standa þá mundi samþykkt hlutafélags leiða til þess að líkur yrðu á að þrengt yrði að möguleikum Ríkisútvarpsins til að starfa áfram á auglýsingamarkaði?

Hæstv. forseti. Ég er ekki sérfróður um þessi efni en vil þó segja að ég er sannfærður um, og ég talaði fyrir því í öðrum málum einnig, t.d. um Lánasjóð sveitarfélaga, að þegar starfsemi sem hefur heyrt undir almenn lög, stjórnsýslulög í þessu tilviki og almenn lög, opinber stofnun, er færð yfir í einkaréttarlegt hlutverk, einkaréttarlegan búning, færist með því nærri markaðnum þá er líklegra að lög sem eiga að gilda um markaðinn verði látin taka til hennar einnig. Sérfræðingar í þessum efnum, bæði varðandi samkeppnisrétt íslenskan og Evrópuréttinn, vara við því að sú breyting sem gert er ráð fyrir í frumvarpi ríkisstjórnarinnar veiki varnir Ríkisútvarpsins frammi fyrir dómstólnum. Sérfræðingar vara okkur við og ég vil hlusta á þá. Ég held að ríkisstjórnarmeirihlutinn hafi ekki hlustað á sérfræðingana, sérstaklega ekki vesalings Framsóknarflokkurinn sem segir í einu orðinu að hann ætli að standa 

Frú forseti. Ég geri allt til að halda uppi góðum starfsaga. Ég er reiðubúinn til að stytta andsvör mín ef það má vera til að greiða fyrir þingstörfum. Ég er sammála hv. þingmanni um að staða Framsóknarflokksins í þessu máli er aumkunarverð. Ég hef fulla samúð með þingmönnum Framsóknarflokksins í þessu máli og græt örlög þeirra. Mér finnst þeir eiga betra skilið. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur ekki verið sá maður sem mestan kærleika hefur borið til Evrópusambandsins. En hann gerir sér væntanlega grein fyrir því að við þurfum, vegna þeirra skuldbindinga sem við höfum axlað, að standa okkur gagnvart tilteknum lagaramma sem við höfum samþykkt. Hann er mér sammála um það, ekki satt, að út af þessum skuldbindingum er ákaflega líklegt að Ríkisútvarpið ohf. muni þurfa að sæta miklu þrengri skoðun og nánari heldur en í núverandi formi.

Hæstv. forseti. Já, ég hef hlustað á ábendingar sérfróðra manna um þetta efni og sannfærst um það í þessu máli og öðrum hliðstæðum að stofnanir sem eru færðar í einkaréttar legan búning, inn á markaðstorgið, þurfa að sæta svipuðum lögum og reglum og önnur fyrirtæki á markaði. Því er líklegt að frammi fyrir dómstólum verði varnir starfseminnar, þessara stofnana, veikari en ella. Mér finnst dapurlegt að stjórnarmeirihlutinn, sem segist vilja standa vörð um Ríkisútvarpið, sé ekki reiðubúinn að hlusta á varnaðarorð af þessu tagi.

Frú forseti. Í upphafi ræðu sinnar fór hv. þm. Ögmundur Jónasson skýrt yfir 1. gr. frumvarpsins um útvarpið. Við erum algerlega ósammála en ég þakka fyrir skýr svör hans varðandi 1. gr. Ég deili með hv. þingmanni ákveðnum áhyggjum af þeirri jafnvægiskúnst sem hann talaði um gagnvart samkeppni við aðra fjölmiðla, hvað varðar nefskatt, auglýsingar og kostun. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað á hann nákvæmlega við með því þegar hann segir að örlög Ríkisútvarpsins verði ráðin fyrir dómstólum? Þar talaði hv. þingmaður ekki jafn skýrt og greinilega. Ég vil fá að vita nákvæmlega hvað þingmaðurinn á við þegar hann segir að örlög Ríkisútvarpsins ráðist fyrir dómstólum verði þetta frumvarp að lögum?

Hæstv. forseti. Það er að gerast, bæði hér á landi og reyndar víða um heiminn, sérstaklega í Evrópusambandinu, að dómstólar hafa fengið aukið vægi, nánast pólitískt vægi. Settar eru ákveðnar reglur og menn slást um þær á vettvangi stjórnmálanna. Síðan koma samkeppnisaðilar eða hagsmunaaðilar til sögunnar og vilja láta reyna á þessar reglur og þessi lög. Það er gert frammi fyrir dómstólum. Í sífellt ríkari mæli taka þeir að sér stefnumótandi hlutverk. Menn horfa mjög til þeirrar lagasetninga sem menn setja í Evrópu á vettvangi Evrópusambandsins og að sjálfsögðu hér innan lands einnig, vitandi að síðan verður látið reyna á það í þingsal, á pólitískum vettvangi og ekki síður frammi fyrir dómstólum hvernig túlka beri þessar reglur. 
             Dómstólarnir hafa því afgerandi áhrif á framvinduna.

Frú forseti. Í framhaldi af þessu langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að við núverandi ástand, núverandi lög sem RÚV starfar undir, geti komið til málsóknar. 
             Það hefur komið fram hjá Samkeppniseftirlitinu að það kunni að vera vankantar á því formi sem nú er og ég held að rétt að heyra það frá þingmanninum hvort ekki sé full ástæða til að breyta því sem nú er.

Hæstv. forseti. Það mun ekki vera málsókn í gangi en það er hins vegar kvörtun sem hefur borist ESA, frá Norðurljósum. Varðandi spurninguna, hvort ég sé sáttur við núverandi ástand. Nei, ég er það ekki. Ég óttast að Ríkisútvarpið hafi ekki vandað sig nógu vel í þessum jafnvægiskúnstum. Menn verða að horfa til umhverfisins að þessu leyti. Ég er ekki sannfærður um að Ríkisútvarpið hafi farið nægilega varlega varðandi auglýsingar og alls ekki varðandi kostun, auglýsingar og verðlagningu á þeim. Á Ríkisútvarpinu hvíla þær skyldur að gæta að því stóra samhengi sem það er í. Það nýtur ákveðinna forréttinda. Það er vandmeðfarið að fara með þessi forréttindi. Ég held að verkefnið fyrir okkur öll hefði átt að vera að að reyna að finna þarna viðunandi lausn.

Forseti. Ég reyndi að ná í hinn kjörna forseta Alþingis, Sólveigu Pétursdóttur, áðan til að biðja hana að vera viðstadda hér í upphafi fundar eftir hlé vegna þess að ég hygðist taka til máls um fundarstjórn forseta, þ.e. vegna ummæla hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur, forseta þingsins, í hádegisfréttum Stöðvar 2. Þar hafði hún það til mála að leggja, vegna þeirrar umræðu sem hér færi fram, að breyta þyrfti þingsköpum, það þyrfti að takmarka ræðutíma þingmanna, þetta væri alveg ómögulegt því að það væri ekki í neinu öðru landi sem það leyfðist að þingmenn gætu bara leyft sér að tala óáreittir í þinginu um hin og þessi mál. Þetta væri ráðið og lausnin á vanda þingsins. Þegar forseti þings var fyrst kjörin, sú sem nú er kjörin, Sólveig Pétursdóttir, hafði hún tvennt að segja sem hlustað var eftir hér í þingsal. Annars vegar talaði hún um að skipa ætti störfum þingsins með þeim hætti að þau væru fjölskylduvænni, þau væru betri fyrir þá þingmenn sem væru barnafólk, mæður og feður barna á þeim aldri að fyrir þeim þarf að sjá, og aðra þingmenn væntanlega. Hins vegar talaði hún um að ná þyrfti betri starfsanda og betri starfsreglum og starfsháttum á þinginu. Sólveig Pétursdóttir, forseti Alþingis, held ég að sé fremst í þeim flokki sem á að gera sér grein fyrir að ekki er hægt að tala um reglur í þingsköpum eða starfsreglur á þinginu þannig að hægt sé að tala um eina í einu. Þær mynda ákveðna samfellu, þær eru í ákveðnu samhengi. Það verður að minna á í tilefni þessara ummæla að stjórnarandstæðingar hafa fyrr og síðar rætt um að til þess að ná betri starfsanda á þinginu og starfsháttum þyrfti auðvitað að auka sjálfstæði þingsins og þar með að gefa stjórnarandstöðunni ákveðna möguleika sem ekki eru fyrir hendi á þessu þingi en eru fyrir hendi í flestum öðrum þingum sem forseti vitnaði til í hádegisfréttum Stöðvar 2. Ég vona að forseti heyri til mín, hún hefur a.m.k. fengið þau skilaboð sem um er að ræða. Þar á meðal er það að þingmál stjórnarandstæðinga og raunar allra þingmanna komist á dagskrá, fái hér umræðu og afgreiðslu. Þar á meðal eru kröfur um að þingnefndir fái rannsóknarvald og þingið geti kosið sérstakar rannsóknarnefndir. Þar á meðal eru óskir og tillögur um að auka ráðherraábyrgð og fleira sem gæti skapað stjórnarandstöðunni meira eftirlit með framkvæmdarvaldinu og þingmönnum öllum, gert sjálfstæði þingsins öflugra. Ef þetta væri komið skyldum við fara að tala um ræðutíma við 2. og 3. umr. um stjórnarfrumvörp.

Virðulegi forseti. Ég heyrði ekki þau orð sem síðasti ræðumaður vitnaði í að höfð hefðu verið eftir forseta þingsins í hádeginu. Ef rétt er get ég sannarlega tekið undir með hv. þingmanni að það er ekki lausn á vanda þingsins að takmarka algjörlega ræðutíma. Það skal koma hér fram af minni hálfu sem margoft hefur komið fram að ég held að löggjafarvaldið sé mjög undirgefið framkvæmdarvaldinu. Ég held að það þekkist raunverulega hvergi í nálægum þingum hvað framkvæmdarvaldið ræður mikið ferðinni á þinginu. Við höfum sagt það við endurskoðun þingskapa sem lengi hefur staðið yfir að við værum tilbúin að takmarka ræðutíma en það er þó skilyrt því að menn séu tilbúnir að taka á öðrum mikilvægum þáttum í störfum þingsins. Við teljum t.d. að koma þurfi hér á, eins og er í öllum siðuðum þingum, rannsóknarnefndum þingsins, nefndum sem gætu starfað t.d. fyrir opnum tjöldum, að ráðherrum sé gert að mæta fyrir þingnefndir ef þær svo óska og sitja fyrir svörum og rannsóknarnefndir fái vald eins og gerist í öðrum sambærilegum þingum til að rannsaka mál. Þetta þarf allt að koma til og auðvitað þarf þingið líka að starfa allt árið eins og gert er í flestum þingum en ekki eins gloppótt og þingið starfar hér. Hér þarf líka að herða lög um ráðherraábyrgð, að ráðherra geti ekki hagað sér að vild og leynt Alþingi upplýsingum eða sett fyrir Alþingi rangar eða villandi upplýsingar. Í danska þinginu varðar það t.d. við lög um ráðherraábyrgð ef ráðherra hagar sér með þeim hætti en hér fá ráðherrar að haga sér alveg eins og þeir vilja. Í ofanálag fá þeir að stjórna þinginu. Það er mjög margt í þingsköpunum sem þarf að taka fyrir og það er alls ekki lausn á þeim vanda sem ég tek undir að þingið stendur frammi fyrir að takmarka ræðutíma. Það er ekki hægt að einangra það eitt og sér. Við í Samfylkingunni erum tilbúin að taka á málinu heildstætt, t.d. með þeim leiðum sem ég nefndi. Við værum sannarlega tilbúin að takmarka ræðutímann ef annað fengist í gegn, en það hefur bara ekki fengist. Þetta er raunverulega eina tækið sem þingmenn hafa, þ.e. að standa í ræðustól og mótmæla ef á rétt þeirra er gengið sem oft og iðulega er hér í þinginu, m.a. í því máli sem nú hefur lengi verið í umræðu á Alþingi. Þetta er eina tækið sem þingmenn hafa. Ég skora á forseta þingsins, og ekki mun standa á okkur í Samfylkingunni, að drífa sig í að fara í þingsköpin, fara heildstætt í þau en horfa ekki bara einskorðað á ræðutímann 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim tveimur hv. þingmönnum sem hafa talað um þetta mál. Ég held að það mál sem við höfum rætt hér lengi, Ríkisútvarpið, endurspegli í raun eða dragi mjög fram stöðu þingsins og þann vanda sem við er að etja. Það sem er uppi er að hæstv. ríkisstjórn hefur mikinn áhuga á því að tiltekið mál nái fram að ganga á hinu háa Alþingi, þ.e. að á löggjafarsamkundunni, einum af þremur meginþáttum ríkisvaldsins, hefur framkvæmdarvaldið skýlausa kröfu uppi um að tiltekið mál verði að lögum. Þegar sú krafa framkvæmdarvaldsins er uppi skirrist forseti þingsins ekki við að nánast taka allt annað út af dagskrá og ryðja völlinn svo að þetta mál komist áfram. Þingsköpin eru nánast tekin úr sambandi, réttur þingmanna til að óska eftir umræðu utan dagskrár er tekinn úr sambandi, réttur þingmanna til að fá fyrirspurnum svarað er tekinn úr sambandi, nánast þingsköpin eru tekin úr sambandi af því að ríkisstjórnin er uppi með kröfu og vilja um að tiltekið mál verði að lögum.  Í þessari umræðu hefur einmitt verið dregin fram nauðsyn þess að taka til að mynda upp rannsóknarvald þingsins, aukna ráðherraábyrgð og fleira sem skiptir máli til að þingið verði það afl sem þarf að vera í þrískiptingu ríkisvalds en ekki eins og myndbirtingin er oft og tíðum einungis verkfæri í höndum ríkisstjórnarinnar. Það má þingið aldrei verða. Það er lykilatriði í umræðunni og það má ekki vera þannig að lög - það má ekki gleyma því að þingsköp Alþingis eru lög, þingsköpin eru ekki einhverjar reglur sem hafa verið settar af forseta eða einhverjum öðrum, þau eru lög og þeim verður ekki rutt til hliðar aðeins ef hæstv. forseti þingsins tekur um það ákvörðun að breyta því. Þess vegna vekur það mikla furðu, og það hefur verið mikil umræða um það hér í morgun, hvernig á því standi og hvort það standist að öllu sé rutt til hliðar, 

Hæstv. forseti. Ég hef ekki tölur um fjölda þingmála sem afgreidd eru sem lög frá Alþingi á ári hverju að jafnaði, en ég hygg að þau kunni að skipta hundruðum, þingmálin sem eru afgreidd, sum í góðri sátt og því betur sem málin eru unnin, þeim mun meiri sátt sem um þau er, því greiðlegar gengur umræðan. Frá því að ég tók setu á Alþingi árið 1995 eru örfá mál sem hafa leitt til mjög mikillar umræðu í þinginu. Ég minnist breytinga á húsnæðislöggjöfinni sem var mjög afdrifarík og varð til þess að láglaunafólk átti erfiðara um vik en áður var að eignast húsnæði og því var þannig þröngvað út á mjög erfiðan leigumarkað. Við börðumst hér í þingsal til að reyna að fá því breytt, ef ekki afstýrt. Ég minnist breytinga á vinnulöggjöfinni 1996 þar sem gert var ráð fyrir breyttum vinnureglum á vinnumarkaði. Þau lög hafa aldrei gengið eftir vegna þess að um þau ríkti ósátt. Um þau var mikið rætt í þingsal. Ég minnist breytinga á lífeyrislöggjöf, einnig á árinu 1996, sem á endanum tókst að færa út úr þingsalnum og inn á samningsborð í þjóðfélaginu, skapa sátt og samstöðu um kerfi sem ég held að allir séu núna nokkuð sáttir með. Ég nefni Kárahnjúka, ég minnist þeirra, einkavæðingar Landssímans, ásetning ríkisstjórnarinnar um að veita fyrirtæki, deCode, ríkisábyrgð upp á 20–30 milljarða og ég minnist núna Ríkisútvarpsins. Þetta eru málin sem kallað hafa á langa umræðu í þinginu. Er það slæmt að slík umræða skuli hafa farið fram? Eigum við ekki að beina sjónum okkar að því sem vel er gert í þinginu? Margt er vel gert á Alþingi Íslendinga, hér eru afgreidd þingmál í stríðum straumum í samstöðu og með góðum vinnubrögðum. Er það ekki hlutverk forseta Alþingis að beina sjónum sínum að þessu og reyna síðan innan þingsins, á þeim vettvangi sem við höfum hér, að finna leiðir til lausnar á þeim brotalömum sem kunna að vera uppi? Þær eru ýmsar, það er alveg rétt, en að vilja greiða götu ríkisstjórnarvaldsins í umdeildum málum með því að takmarka málfrelsi alþingismanna er að mínum dómi fyrir neðan allar hellur og þá tek ég undir það sem aðrir hafa sagt: Skoðum málin þá heildstætt, en veikjum ekki stöðu stjórnarandstöðunnar eins og mér heyrist að gefið hafi verið til kynna í ummælum forseta þingsins í útvarpi. 

Frú forseti. Ég tek undir með þeim sem talað hafa á undan mér í því að lýsa undrun á ummælum hæstv. forseta Alþingis í fréttatíma í hádeginu í dag þar sem vandamálið virtist vera í hennar huga það að stjórnarandstaðan talaði of mikið og menn þyrftu að fara að velta fyrir sér að takmarka ræðutíma til að taka þetta vopn af stjórnarandstöðunni. Það gengi ekki að stjórnarandstaðan gæti talað og talað út í eitt, og ekki nokkur leið að koma á hana böndum. Ef ég man rétt sagði hæstv. forseti að þetta þekktist ekki í neinu öðru þjóðþingi. Það er ansi margt á þessu þingi sem þekkist ekki í öðrum þjóðþingum. Mér er til efs að í mörgum þjóðþingum sé þannig haldið á málum að það sé nánast regla að frumvörp og þingsályktunartillögur sem stjórnarandstöðuþingmenn leggja fram komist varla á dagskrá þingsins. Ef þannig verður að þau komast á dagskrána er það algjör regla, nánast án undantekningar, að þau koma ekki úr nefnd og til 2. umr. Virðing sem þessum þingmálum stjórnarandstöðunnar er sýnd hér á Alþingi er engin. Hvernig í ósköpunum eiga þingmenn stjórnarandstöðu sem búa við svona starfsskilyrði á þinginu - til hvaða ráða geta þeir gripið þegar verið er að reyna að koma í gegn málum sem engan veginn er hægt að fella sig við? Við horfum á það núna að búið er að setja herlög á þinginu. Búið er að ryðja í burtu öllu sem átti hér að vera og í raun, eins og fram hefur komið í málum þeirra þingmanna sem hér hafa talað á undan, hafa lögin um þingsköp verið hunsuð og allar hefðir og venjur eru settar til hliðar vegna þráhyggju eins ráðherra við að koma einu lagafrumvarpi í gegn. Er hæstv. forseta kunnugt um hvort hæstv. aðalforseti þingsins, Sólveig Pétursdóttir, vissi af þessari umræðu? 
            

Forseti vill taka fram að vegna skyldustarfa á forsetastóli heyrði forseti engar fréttir og þá ekki þessa sem vísað hefur verið til í þessari umræðu. Forseti veit einungis það sem hv. þm. Mörður Árnason gat um í upphafi umræðu, að hann óskaði eftir viðveru forseta, Sólveigar Pétursdóttur, og að hún hefði verið fjarverandi. Því miður hefur forseti ekki aðrar upplýsingar.

Þakka þér fyrir, frú forseti. Það kemur sem sagt í ljós, ég heyrði það ekki í framsögu hjá hv. þm. Merði Árnasyni, að hann hafi látið hæstv. forseta vita af þessari umræðu en það sýnir kannski enn og aftur virðingu hæstv. forseta við stjórnarandstöðuþingmenn, forseta sem sagði hér þegar hún tók við sem forseti þingsins að hún væri forseti allra þingmanna og ætlaði að hafa 

Frú forseti. Það er rétt að taka upp þráðinn þar sem síðasti hv. þingmaður hætti og rifja örlítið upp hina fyrstu ræðu virðulegs forseta, Sólveigar Pétursdóttur, þar sem boðað var aukið samráð milli stjórnar og stjórnarandstöðu, ýmsar breytingar á þingsköpum og störfum í þinginu, fundartímum og öðru slíku. Þetta átti allt að gera í sátt og samlyndi og ég man ekki betur en að fögnuður hafi farið um þingheim við þennan boðskap og allir verið reiðubúnir til að taka þátt í slíkum breytingum. Það verður því að segja í þessu samhengi að það er afar óheppilegt innlegg virðulegs forseta í þá stöðu sem nú er í þingi þessa dagana að mæta í opinberan fjölmiðil og viðhafa þau ummæli sem hér hafa verið rifjuð upp. Það er auðvitað ekki í samhengi við eitt eða neitt og allra síst í samhengi við það hlutverk forseta að reyna að ná sáttum og reyna að halda sæmilegum aga á þingstörfum í fullu samráði við stjórnarandstöðuflokkana, að bera það á borð fyrir alþjóð að eini vandinn nú sé þetta vandræðaákvæði í þingsköpum um að stjórnarandstaðan hafi ótakmarkað málfrelsi, það sé meginvandamálið. Ég held með fullri virðingu fyrir virðulegum forseta að það sé eðlilegt að þeim skilaboðum sé komið á framfæri, að í þessari stöðu væri líklega nær fyrir virðulegan forseta að líta örlítið í eigin barm og velta því fyrir sér hvort framkoma og framgangur forseta í þessu öllu saman ætti ekki að vera annar og hvort það sé ekki hlutverk forseta að líta svo á að það sé meginverkið að halda þingheimi saman og hafa fullt samráð við þingheim en láta ekki framkvæmdarvaldið stýra hér öllu og stjórna. Það sé nóg að það sé einn ráðherra - sem við að vísu fengum upplýsingar um í þingsölum í gær að væri ekki alveg venjulegur virðulegur ráðherra heldur varaformaður í flokki og samkvæmt ummælum formanns menntamálanefndar virðist varaformaður í flokki þeirra sjálfstæðismanna hafa það meginhlutverk að vera yfir öllum þingmönnum og stýra þeim og stjórna væntanlega öllum og það er vitanlega alvarlegt umhugsunarefni ef virðulegur forseti þingsins lítur þannig á málið einnig, þ.e. að það sé varaformaður Sjálfstæðisflokksins sem taki ákvarðanir um það hvernig þinghaldi skuli háttað. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt, virðulegur forseti, að við fáum tækifæri einhvern tíma í dag þegar við getum aftur tekið upp umræður um fundarstjórn forseta að virðulegur forseti verði viðstaddur þannig að það megi eiga orðastað um þessa hluti því það er auðvitað lykilatriði til að koma skikki á þinghaldið að virðulegur forseti átti sig á hlutverki sínu.

Forseti hefur aflað þeirra upplýsinga að Sólveig Pétursdóttir sinnir opinberum skyldustörfum utan þinghúss eins og er og forseti mun tryggja að þær ábendingar sem nú hafa komið fram frá þingmönnum í umræðunni berist forseta.

Frú forseti. Sjálfsagt er að virða það við hæstv. forseta að hún þarf að sinna opinberum erindum utan þinghúss. Ekki drögum við hana frá þeim skyldustörfum. Það er hins vegar alveg ljóst að ekki er það innan skyldustarfa hæstv. forseta að ganga fram með þeim hætti sem hún hefur gert í dag og varla er hægt að segja að hægt sé að skilgreina það með öðrum hætti en að bera olíu á eld við þær aðstæður sem hér ríkja. Það er hlutverk forsetans að reyna að sætta og ná málamiðlunum en það er ekki hlutverk hæstv. forseta við það upplausnarástand sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur skapað nú í þinghúsinu, að koma fram opinberlega með ógnunum þar sem hv. þingmenn geta ekki átt orðastað við hana. Þau orð sem hæstv. forseti lét falla í dag er tæpast hægt að skilgreina með öðrum hætti en sem hótanir í garð stjórnarandstöðu, að ef hún láti ekki af ræðuhöldum í þessu máli þá komi til greina af hálfu Sjálfstæðisflokksins og hugsanlega Framsóknarflokksins líka að skerða lögbundið málfrelsi. Nú er það svo, frú forseti, að stjórnarskráin og lögin gera ráð fyrir því að þingmenn hafi þann möguleika að tjá sig sterklega og lengi ef þeir eru ákaflega mikið á móti máli og telji að það horfi til mikilla óheilla fyrir þjóð. Til þess hafa þeir flokkar sem saman mynda ríkisstjórnina gripið áður. Það má rifja það upp að flokkur hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur stóð fyrir langvinnu málþófi sem stóð milli jóla og nýárs og allan janúarmánuð árið 1993 til að koma í veg fyrir það sem sá flokkur telur í dag þjóðþrifamál, þ.e. aðild Íslands að EES. Enginn sagði neitt við því. Mönnum fannst það fullkomlega eðlilegt. Og það er rétt að rifja það upp að Sjálfstæðisflokkurinn, flokkur hæstv. menntamálaráðherra, stóð vikum saman fyrir málþófi gegn því þjóðþrifamáli sem fólst í því að setja á stofn umhverfisráðuneyti og einn af helstu forustumönnum flokksins stóð í þessum stóli heila nótt og las upp alla bókina Raddir vorsins þagna eftir R. Carson, svo því sé haldið til haga. Það kemur alveg til greina að skoða hvort það eigi með einhverjum hætti að reisa skorður við tímalengd og fjölda ræðna þingmanna en það verður aldrei gerð slík grundvallarbreyting nema á móti verði gerðar aðrar grundvallarbreytingar sem styrkja stöðu þingmanna. Við sjáum bara eitt dæmi sem ég hef nefnt fyrr í dag, Byrgið. Þingið hefur engin tök á því að kanna það mál og fylgja því eftir, nánast engin, og það segir allt sem segja þarf um það hvað við erum vopnlaus, frú forseti, í viðureign við ofríkisfullt ríkisvald.

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir flest það sem hér hefur verið sagt og verð að viðurkenna að mér finnst ekki rétt af æðsta forseta þingsins að koma fram með slík ummæli eins og hér var farið yfir áðan sem í raun er erfitt að túlka öðruvísi en sem hótun, nema það sé samkvæmt þingsköpum að forseti geti í raun og veru ráðið því hvort ræðutíminn verður styttur eða ekki. Það væri fróðlegt að fá að vita það, frú forseti, hvort það sé í raun og veru vald sem forsetinn hefur. Ekki veit ég það en varðandi ræðutíma ítreka ég enn og aftur að það hefur enginn gert neitt samkomulag við mig varðandi ræðutíma, það hefur enginn samið um það við mig að ég tali lengi eða stutt. Ég reifaði í gær í nokkuð langri ræðu réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins og benti m.a. á það hvernig er verið að skerða réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins með þessu frumvarpi, með því að kippa hreinlega úr sambandi ákveðnum lögum, lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég benti á þetta sem ég tel vera galla í frumvarpinu en það má vel vera að þetta sé vísvitandi gert og þá er það hreinlega spurning hvort ekki sé betra fyrir framkvæmdarvaldið að krukka þá í lögin beint heldur en að koma svona aftan að fólki með því að kippa þessu úr sambandi í frumvarpinu. En varðandi störf þingsins þá er ég eins og fleiri, frú forseti, farinn að sakna þess að hér skuli ekki vera komin á dagskrá utandagskrárumræða um Byrgið sem ég tel afskaplega þýðingarmikið og jafnframt bendi ég á þau mál sem hér bíða, þar má m.a. nefna stjórnarfrumvörp um almenn hegningarlög, um kynferðisafbrot sem við höfum beðið lengi eftir að fá að ræða, einnig þingsályktunartillögur um afnám verðtryggingar lána sem hafa verið nokkuð hátt í umræðunni undanfarið og ég vildi gjarnan að færi að koma á dagskrá. Hér bíður mál um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna, málefni aldraðra, málefni heyrnar- og talmeinastöðvarinnar, um almannatryggingar og málefni aldraðra o.s.frv. Hér bíða fjölmörg góð mál en því er haldið fram að gert hafi verið samkomulag um að ekkert komist á dagskrá fyrr en búið er að ræða RÚV-frumvarpið út. Ég ítreka enn og aftur, slíkt samkomulag var aldrei gert við mig. Ég veit ekki um hvað menn eru að tala. Ég mundi gjarnan vilja fá það helst á prenti, hvað fór fram á þessum fundi, hvar fór hann fram, hverjir voru þar og voru allir þar allsgáðir?

Vegna fyrirspurnar sem beint hefur verið til forseta bendir forseti þingmönnum á 57. gr. þingskapa um takmörkun umræðna auk þess sem forseti vill taka það sérstaklega fram að sú er hér stendur þekkir ekki nein áform þess að til standi að takmarka þá umræðu sem hér fer fram.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega orðið afar sérstakt þegar einn ráðherra, þótt hæstv. menntamálaráðherra sé, getur ráðið því jafnvel út þessa viku eða lengur hvernig staðið verður að verki í hv. Alþingi. Það er líka sérstætt að hæstv. forseti þingsins skuli samþykkja það vinnulag að þannig sé að málum staðið að öllu sé rutt til hliðar. Ég kannast ekki við það, hæstv. forseti, að samkomulag sem gert var fyrir jól hafi náð til þess að ýta burtu umræðum utan dagskrár eða fyrirspurnum sem hér eru venjulega á dagskrá einu sinni í viku. Ég hélt að samkomulagið hefði náð til þess að það yrðu kannski ekki önnur frumvörp eða þingsályktunartillögur teknar á dagskrá meðan þetta mál væri til umræðu. Ég vil spyrja hæstv. forseta sem situr á stóli núna hvort hæstv. forseti viti til þess, svo við fáum um það upplýsingar, hvort hér eigi að taka kvöldumræðu í kvöld eða jafnvel fram á nóttina þriðja daginn í röð. Ég held að það hafi ekki verið venja í þingsölum að þannig væri staðið að verki. Niðurstaða mín af þessu vinnulagi er einfaldlega sú að ráðherrann ræður þessari för og hann fær að komast upp með það með vilja og samþykki forseta þingsins. Fyrirspurnum er rutt til hliðar og utandagskrárumræðum er rutt til hliðar. Það tel ég að hafi ekki falist í því samkomulagi sem gert var um málsmeðferð í þinginu fyrir jól. Það er líka rétt að vekja athygli á því, hæstv. forseti, að að því er ég þekki best til hefur ríkisstjórnin fengið að keyra fram með nánast öll sín mál á undanförnum árum en stjórnarandstaðan hefur fyrir náð og miskunn fengið að koma fram einu eða tveimur málum og jafnvel látið að því liggja í þinglok hvaða mál ætti hugsanlega að taka út úr nefnd til að það fengi að rúlla í gegn og þá valið eitthvað sem stjórnarliðum fannst ekki skipta miklu máli.

Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns vill forseti upplýsa að eina vitneskjan sem forseti hefur um málið er að gengið hefur verið frá svokallaðri forsetavakt alla vikuna til og með föstudegi. Eini fundur forsætisnefndar var á mánudaginn, en eins og þingmönnum er kunnugt er samkomulag um framvindu þingstarfa afgreitt á fundum forseta og þingflokksformanna.

… forsetavakt … á miðnætti alla daga.

Það er ekki tímasetning á forsetavakt önnur en að það er kvöldvakt.

Hæstv. forseti. Sú umræða sem fer hér fram um fundarstjórn forseta hefur í raun og veru fjallað um sjálfstæði þingsins, fyrst og fremst gagnvart framkvæmdarvaldinu. Framkvæmdarvaldið hefur öll tök á þinginu. Það er greinilegt að undir það ok ganga þeir sem styðja ríkisstjórnina. Það er ekki þar með sagt að við í stjórnarandstöðunni föllumst á að það eigi bara yfir okkur að ganga hér. Menn kvarta undan því að þetta mál sé tekið í gíslingu. Hvaða mál hefur fengið meiri tækifæri hér í þinginu á þessu kjörtímabili en þetta? Er þetta ekki í þriðja skiptið sem tíma þingsins er eytt í mál sem hefur verið svo illa undirbúið að því hefur verið breytt í hvert einasta skipti sem aftur hefur verið komið með það inn? Við almennir þingmenn megum hins vegar búa við það að mál sem við höfum lagt hér fram jafnvel ár eftir ár fá ekki umræðu í þinginu, ekki eina umræðu, komast aldrei á dagskrá þingsins. Þetta er auðvitað gjörsamlega óviðunandi og það er ekki lýðræðislegt að hafa slíkt fyrirkomulag. Þegar menn ræða um að breyta þingsköpum hljóta menn að þurfa að taka á þeim málum þannig að hér komist á fyrirkomulag sem er eðlilegt og lýðræðislegt og að mál fái hér afgreiðslu. Stjórnarmeirihlutinn hefur viljað koma í veg fyrir það. Mönnum hefur fundist þægilegra að drepa mál stjórnarandstæðinga eða almennra þingmanna með því að þau komi annaðhvort aldrei hér til umræðu eða séu svæfð í nefndum þannig að stjórnarliðið þurfi ekki að standa í því að greiða atkvæði kannski gegn einhverjum frumvörpum sem ríkisvaldinu sem hverju sinni ríkir er ekki geðfellt að verði samþykkt. Þetta er óviðunandi ástand og menn þurfa að leita að sameiginlegri niðurstöðu um það hvernig sjálfstæði þingsins verður tryggt. Það verður ekki gert öðruvísi en að taka ráðin af framkvæmdarvaldinu að einhverju leyti. Við getum ekki búið við svona fyrirkomulag. Við vitum það í gegnum langan tíma í Alþingi að hér hafa mál farið fram og verið samþykkt á Alþingi þó að það sé ekki raunverulegur meiri hluti fyrir þeim, einfaldlega vegna þess að það er um það samið í ríkisstjórn: Það skal í gegn, og menn rétta upp hendurnar með þeim í þingsal.

Frú forseti. Við ræðum hér fundarstjórn hæstv. forseta. Hæstv. forseti nefndi áðan 57. gr. þingskapa Alþingis en sú grein fjallar einmitt um takmörkun ræðutíma. Þessi umræða er í framhaldi af viðtali sem mér skilst að 1. forseti þingsins hafi veitt fréttamanni á Stöð 2 í hádegisfréttunum í dag. Ég missti því miður af hádegisfréttunum, hér var þingfundur til klukkan eitt og mér gafst ekki tækifæri til að sjá þessar fréttir en mun auðvitað skoða síðar mjög vel þetta viðtal við hæstv. forseta. Mér skilst á ræðumönnum hér á undan að hæstv. forseti hafi talað um að jafnvel kæmi til greina að takmarka ræðutíma þingmanna en ég mun kanna það. Ég mundi mjög gjarnan vilja fá að vita, frú forseti, hvort þessari 57. gr. hafi oft verið beitt hér í þinginu á síðustu árum, eða hefur henni einhvern tíma verið beitt, frú forseti? Nú spyr ég bara sem óbreyttur varaþingmaður. Ég þekki ekki störf þingsins síðustu árin, hvað þá áratugina, það vel að ég eigi svör við svona og spyr því mér þingreyndara fólk. Sú sem nú situr á forsetastóli er einmitt búin að vera hér lengi góður og dyggur þingmaður og getur vonandi upplýst mig um hvernig þessari grein, sem mér þykir nokkuð merkileg og hún er auðvitað mjög róttæk, 57. gr. um takmörkun umræðna, hafi verið beitt. Það væri mjög sorglegt, frú forseti, ef grípa þyrfti til þessarar greinar og það er í raun og veru líka mjög sorglegt að það þurfi þá að hóta því að þessari grein verði beitt, frú forseti.

Vegna fyrirspurnar þingmannsins kannast sú er hér stendur ekki við að því hafi nokkurn tíma verið beitt að forseti hafi takmarkað umræður þó að það sé auðvitað öllum kunnugt sem hafa verið hér um tíma að þingmenn hafa komið sér saman um að umræður standi einhvern tiltekinn tíma. Forseti áréttar jafnframt að forseti þekkir ekki til þess að nokkur umræða hafi farið fram um að beita einhverri takmörkun á ræðutíma í þessari umræðu. Forseti undirstrikar það.

Frú forseti. Sú umræða sem nú fer fram undir liðnum fundarstjórn forseta skiptir miklu máli. Hún snýst um grundvallaratriði í störfum og starfsháttum þingsins og hún er farin að fjalla um samskipti Alþingis við hæstvirta ráðherra og ríkisstjórn. Ég get alveg viðurkennt að eitt af því sem hefur komið mér mest á óvart þann tíma sem ég hef setið hér á Alþingi er einmitt hvernig þessum samskiptum milli hæstvirtra ráðherra og Alþingis er háttað. Ég gerði mér grein fyrir því sem áhorfandi utan frá að ráðherrarnir höfðu hér mikil áhrif á störf þingsins og höfðu mikil áhrif á framvindu og hvernig mál gengju fyrir sig. Ég verð þó að viðurkenna alveg um leið að ég gerði mér enga grein fyrir því að þetta væri svona svakalegt eins og ég hef upplifað það frá því að ég settist hér á þingbekki. Það verður að segjast alveg eins og er að framkvæmdarvaldið ræður þinginu í einu og öllu, nema framkvæmdarvaldið hefur enn ekki vald yfir ræðutíma stjórnarandstöðuþingmanna. Að öðru leyti fara þingstörf að öllu leyti eftir óskum, kröfum og vilja framkvæmdarvaldsins og einstakra ráðherra. Ég veit að þetta eru stór orð en svona er þetta og ég held að við ættum bara að vera heiðarleg við okkur sjálf, sem sitjum hér, og viðurkenna þetta. Þess vegna kemur mér á óvart í svona grundvallarumræðu, sem skiptir miklu máli, að þeir fáu stjórnarþingmenn sem í salnum sitja telji sig ekki þurfa að taka þátt í umræðunni. Annaðhvort vita þeir upp á sig skömmina eða þeir treysta sér ekki til að koma hingað og verja það að verklagið sé með þessum hætti. Eins og verklagið er liggur mér við að segja að það skipti sáralitlu máli hvaða stjórnarþingmenn sitja hér á Alþingi, einfaldlega vegna þess að það eru ráðherrarnir sem ráða og stjórnarþingmennirnir sem beygja sig undir vilja ráðherranna. Ég held að það sé kominn tími til þess fyrir hv. stjórnarþingmenn að gera sér grein fyrir því að þeir eru kjörnir alþingismenn. Þeir eiga að hafa skoðanir og þeir eiga að taka hér þátt í umræðu. Þeir eiga ekki að beygja sig undir þetta sjálfgefna ok sem framkvæmdarvaldið virðist hafa lagt á herðar þeirra. Það tekur afar stuttan tíma að beygja unga þingmenn sem koma hér inn, það tekur afar stuttan tíma að setja okið á herðar þeirra þannig að þeir fari að kinka hér kolli eins og allir hinir. Þetta er alvarlegt mál, frú forseti.

Frú forseti. Þetta var mikil tímamótaræða sem hv. þm. Jón Gunnarsson flutti hér, hún var eins og töluð út úr mínum huga.  Þingmenn ráða í sjálfu sér engu, það er bara framkvæmdarvaldið, og hinn almenni þingmaður í stjórnarflokkunum er gjörsamlega knésettur af ráðherrunum, því miður. Þetta er varaþingmaður Framsóknarflokksins búinn að viðurkenna og, frú forseti, þetta finnst mér stóralvarlegt mál og mjög mikil ádeila á störf a.m.k. núverandi stjórnarflokka. Það er kannski merki um það hvað þeir eru búnir að sitja lengi og gleyma sér.

Virðulegi forseti. Það má taka undir margt sem sagt hefur verið í þessari umræðu. Ég held að þeir sem setið hafa hér um skeið geti vottað það og viðurkennt að þinginu hefur þó fleygt fram, a.m.k. frá því sem var fyrir áratug eða svo. Aðstaðan í þinginu hefur batnað til mikilla muna og möguleikar þingmanna á því að setja sig vel inn í mál. Það hefur margt verið fært til betri vegar. Þetta skiptir máli og það er mikilvægt að hafa þetta í huga. Þess vegna, og einkanlega í ljósi þeirrar þróunar sem hér hefur verið um nokkurra ára skeið, koma ummæli hæstv. forseta mjög á óvart, að mótmæli stjórnarandstaðan af krafti máli sem hún hefur sannfæringu fyrir að sé vont og vill berjast gegn, sé lausnin sú að takmarka málfrelsi þingmanna, að það sé lausnin þegar stjórnarandstaðan reynir að koma, leyfi ég mér að segja, vitinu fyrir ríkisstjórnina í þessu máli. Þetta er mælt af vörum hæstv. forseta Alþingis, forseta allra þingmanna. Í þessum orðum felst það í raun og veru að leyfi þingmenn sér þann munað að berjast gegn viðhorfum ríkisstjórnarinnar sem hér fer nánast alfarið með ferðina, þá skuli bregðast við á þennan hátt. Það lýsir ekki mikilli virðingu fyrir störfum þingsins að gera þetta á þennan hátt. Ég held að sú umræða sem hér hefur farið fram eigi eftir að halda áfram. Ég held að það sé afar mikilvægt að við eigum þessa umræðu við forseta þingsins, að hún verði viðstödd þessa umræðu þannig að við getum skipst hér á skoðunum. Það er mjög athyglisvert að ekki einn einasti stjórnarþingmaður hefur enn tekið til máls 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hlustaði ekki á hádegisfréttirnar og ætla því ekki að tjá mig beint um þær. Hins vegar vildi ég kveðja mér til hljóðs til að ræða örstutt um það sem menn hafa verið að ræða hér varðandi þingsköpin. Við vitum að við erum með þau þingsköp sem gilda núna og auðvitað starfar fólk eftir þeim. Það er enginn að tala um að skerða ræðutíma þingmanna í þessari umræðu. En af því sem mér hefur skilist tilkynnti hæstv. forseti það þegar hún tók við sem forseti þingsins að hún mundi beita sér fyrir endurskoðun á þingsköpum. Ég tel það vera hið besta mál. Það eru mörg atriði sem við þurfum að skoða þar. Það er mikilvægt fyrir okkur að það verði engar breytingar gerðar nema í sátt við alla. Það er það sem skiptir máli. Þó svo að einhverjir lýsi yfir skoðunum á því hvað þeim fyndist vera æskilegt, þá er það engin niðurstaða. Ég vona að það sé skilningur allra hv. þingmanna að þingsköpum verði ekki breytt nema í sátt við alla. Margir hafa rætt um að það sé kannski tilefni til þess, virðulegi forseti, að stytta ræðutíma þingmanna. Ég ætla ekkert að úttala mig um það. Ég held að það séu mörg önnur atriði sem við ættum ekki síður að horfa á varðandi þingsköpin. Fulltrúar allra flokka hafa nýtt sér ótakmarkaðan ræðutíma til að koma skoðunum sínum á framfæri. Það er þeirra tæki. Ég vildi líka vísa því á bug hér, virðulegi forseti, að nefndir séu ekki að breyta og vinna í málum. Þetta er algjör fjarstæða. Við vitum það sem sitjum hér í atkvæðagreiðslum um margar breytingartillögur að nefndir eru að vinna mjög fagmannlega að málum og gera margar breytingartillögur. Ég vísa því þess vegna til föðurhúsanna að nefndir á hinu háa Alþingi vinni ekki að því að breyta málum til betri vegar þegar ástæða er til. Við höfum t.d. dæmi hér í frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið þar sem fjölmargar breytingar hafa verið gerðar á því frumvarpi. Virðulegi forseti. Ég vildi bara koma upp og greina frá því að það er auðvitað svo að breytingar á þingsköpum verða ekki gerðar nema í sátt við alla. Sumir hafa kannski þá skoðun að stytta mætti ræðutíma þingmanna en að svo stöddu þá störfum við samkvæmt þeim þingsköpum sem eru í gildi og þau kveða á um ótakmarkaðan ræðutíma.

Frú forseti. Það er rétt að þakka hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur fyrir orð hennar hér. Það er augljóst að hv. þingmaður er sammála okkur sem höfum verið að tjá okkur um ummæli virðulegs forseta. Það er ekki hægt að skilja ummæli hv. þingmanns öðruvísi þegar hún segir að það verði engar breytingar gerðar nema í sátt við alla. Hárrétt, en eins og hv. þingmaður benti á sagði virðulegur forseti í fyrstu ræðu sinni að það væri tilgangur hennar að breyta þingsköpum. Við vitum ekki betur en að það sé ferli í gangi að sinna þeim breytingum og þar sé reynt að ná sátt við alla. Þess vegna eru ummæli forseta nú í hádeginu enn verri tíðindi vegna þess að það er hlutverk forseta að ná sátt um mál en ekki að tjá skoðanir sínar í bútum á einstaka þáttum málsins, ef það er í raun og veru áhugi fyrir því hjá virðulegum forseta að ná sátt um málið. Því miður er ekki hægt að skilja ummæli eins og þessi öðruvísi en svo en að stefnt sé á það að ná ekki sátt um málið. Vegna þess að þá hefði virðulegur forseti væntanlega sagt að þetta væri hluti af því sem rætt væri um en á móti þyrfti auðvitað ýmislegt annað að koma til að tryggja stjórnarandstöðunni stöðu sína í þinginu. Þetta er lykilatriði. Ég vil því enn á ný þakka hv. þingmanni fyrir ummælin sem eru algjörlega í anda þess sem við höfum verið að segja hér. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að vissulega er oft unnið mjög gott starf í nefndum. Við höfum talað um að að stórum hluta hafi t.d. vinnan í menntamálanefnd við frumvarpið um Ríkisútvarpið verið til sóma, enda ýmsar breytingar á því frumvarpi verið gerðar og ég held að ég geti fullyrt allar til bóta. Það sýnir auðvitað hversu illa frumvarpið var unnið í upphafi. En, virðulegi forseti, málið er auðvitað þannig að breytingarnar sem gerðar hafa verið hafa ætíð verið bornar undir hæstv. ráðherra og ráðherra og framkvæmdarvaldið hafa alltaf þurft að samþykkja slíkt. Þetta sjáum við því miður allt of oft í nefndum. Dæmið sem við sáum skýrast var auðvitað í lok nefndarstarfanna þegar bæði formaður og varaformaður menntamálanefndar létu þau ummæli falla hvernig staðið var að kynningu á ESA- gögnunum. Þá hefðu hv. þingmenn auðvitað átt að segja við framkvæmdarvaldið, ef þeir hefðu haft kjarkinn og duginn: Hingað og ekki lengra. Nú gefum við okkur tíma til að fara yfir gögnin en látum ekki duga að skima aðeins yfir bunkann og segja að hér sé ekkert sem um þurfi að fjalla. Og láta þar með framkvæmdarvaldið ákveða hvernig við högum nefndarstörfum í þinginu. Meginvandamálið er að við þurfum að tryggja sjálfstæði þingsins, löggjafarvaldsins, gagnvart framkvæmdarvaldinu. Til þess þurfum við í stjórnarandstöðunni að sjálfsögðu liðsinni kröftugra þingmanna í stjórnarliðinu.

Forseti. Ummæli Sólveigar Pétursdóttur forseta í hádeginu um takmörkun á ræðutíma þingmanna hafa að vonum vakið athygli í þinginu. Það er því miður svo að forseta hefur ekki verið unnt að vera viðstödd þessa umræðu. Ég tel að forseti hefði átt að átta sig á því, úr því að hún gat ekki verið viðstödd umræðuna á eftir, að þá hefði hún kannski átt að haga orðum sínum öðruvísi í hádegisfréttunum. Því það hlýtur að vera frumskylda forseta þingsins að standa við ummæli sín og skýra þau út fyrir þinginu sjálfu og vera reiðubúinn til þess þegar forseta hlýtur að renna í grun hver viðbrögð verða við ummælum eins og viðhöfð voru í hádegisfréttum Stöðvar 2. Það hlýtur því að gerast þegar forseti kemur í hús og verður viðstödd umræðuna, annaðhvort í salnum eða í forsetastóli, að þá verði meginatriði hennar tekin upp aftur - og ég bið um að þeim skilaboðum sé komið til forseta að skilningur okkar sé sá að þetta hljóti að vera þannig. Heppilegast er auðvitað að forseti taki sjálf upp þessa umræðu og skýri fyrir okkur hvað átt var við í þessum hádegisfréttum. Vegna þess að þau orð koma ekki fram sem almenn yfirlýsing, eins og menn geta séð þegar þeir skoða fréttina aftur á netinu eða útskrift af henni, heldur koma þau fram í framhaldi af umræðum um nákvæmlega þetta þingmál. Það bætist við að forseti kemur með þessa skoðun sína í miðju nefndarstarfi sem hér er stundað um þingsköp og endurskoðun á þeim. Ég geri ekki ráð fyrir að slík ummæli almennt verði til að hjálpa slíku starfi. Forseti stendur því miður þannig, þremur mánuðum áður en störfum Sólveigar Pétursdóttur, hv. þingmanns og forseta Alþingis lýkur, að hvorugt af því sem hún hét í fyrstu ræðu sinni á þinginu, að skapa annars konar starfshætti hér og meira í samræmi við nútímann og það fjölskyldulíf sem við leggjum upp úr og hins vegar að reyna að ná almennri samstöðu á þinginu um skynsamlegri starfsreglur, er líklegt að verði að nokkrum einasta veruleika. Þá ábyrgð ber því miður fyrst og fremst forseti þingsins sjálf.

Eins og áður hefur komið fram mun forseti sjá til þess að þeim ábendingum sem hér hafa komið fram verði til skila komið. Forseti telur fullvíst að hæstv. þingforseti Sólveig Pétursdóttir muni hvenær sem er ræða þessi mál við þingmenn og vilji eiga góða sátt við þá um framvindu mála.

Frú forseti. Við erum með hér til 3. umr. frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið ohf. en megintilgangur frumvarpsins er að gera Ríkisútvarpinu kleift að fóta sig í þessu gerbreytta umhverfi sem er á fjölmiðlamarkaðnum og gera þar með útvarpinu mögulegt að efla starfsemi sína og, ef eitthvað er, sækja fram. Í frumvarpinu eru einnig hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins skilgreindar og mér finnst það vera mikilvægt. Frumvarpinu fylgja enn fremur metnaðarfull drög að þjónustusamningi sem ég held að við flest getum verið sammála um að sé málinu til framdráttar. Mér hefur heyrst það á flestum þeim sem tekið hafa til máls í málinu. Verði frumvarpið að lögum verður Ríkisútvarpið að ríkishlutafélagi, opinberu hlutafélagi, ohf., í almannaeigu. Í 1. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið ohf. er sjálfstætt hlutafélag í eigu íslenska ríkisins. Sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess er óheimil.“ Þarna kemur skýrt fram í 1. gr. frumvarpsins sem ég las rétt í þessu að félagið verður ekki selt og því verður ekki skipt upp. Það má auðvitað spyrja af hverju ég sjái mig knúna til að ítreka það svo hér í byrjun máls míns en það er einfaldlega vegna þess að mér finnst aftur og aftur að menn hafi endurtekið það ranglega í umræðum hér, og fram hefur komið í ræðum hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar, að nú sé verið að stíga fyrsta skref í átt til einkavæðingar útvarpsins. Sumir hafa byggt málflutning sinn alfarið á því. Eins og sömu hv. þingmenn vita er einfaldlega hægt að selja Ríkisútvarpið í dag með því að fá til þess heimild í fjárlögum með svokallaðri 6. gr. heimild, það er ekki flóknara en svo. Ég tel því að ef eitthvað er sé með þeim aðgerðum sem hér er verið að fara í og með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar verið að torvelda sölu útvarpsins enda er það stefna þessarar ríkisstjórnar að áfram verði rekið hér almannaþjónustuútvarp í eigu allrar þjóðarinnar. Þetta finn ég mig knúna til að taka sérstaklega fram þar sem mér finnst að sumir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar sem taka þátt í þessari umræðu geri því skóna að nú sé verið að auðvelda sölu Ríkisútvarpsins eða taka fyrstu skrefin til einkavæðingar. Ég spyr þá hina sömu hvort þeir séu sáttir við hvernig fyrirkomulaginu er háttað í dag þar sem einfaldlega er hægt að fá heimild, svokallaða 6. gr. heimild í fjárlögum, til að selja útvarpið. Það væri áhugavert að heyra svör þeirra við því. Staða og framtíð Ríkisútvarpsins hefur verið eitt helsta ágreiningsefni stjórnarflokkanna í þeirra annars farsæla samstarfi, það hlýtur öllum að vera ljóst sem fylgst hafa með stjórnmálum. Af hverju er það svo? Jú, það er vegna þess að framsóknarmenn hafa alltaf viljað standa vörð um Ríkisútvarpið og gera því mögulegt, ef eitthvað er, að sækja enn frekar fram. Framan af í samstarfi þessara tveggja flokka voru sjálfstæðismenn - þó ekki allir - þeirrar skoðunar að ríkið ætti ekki að standa í fjölmiðlarekstri nema þá með takmörkuðum hætti. Frá því að þessari skoðun var mjög haldið á lofti hefur einfaldlega fjölmiðlaumhverfið breyst. Svo að ég leyfi mér að tala bara hreint út skipti þáverandi formaður Sjálfstæðisflokksins um skoðun á Ríkisútvarpinu og framtíð þess í ljósi þessara breytinga á fjölmiðlamarkaðnum. Þá hófust viðræður stjórnarflokkanna um með hvaða hætti væri verið að breyta lögum um Ríkisútvarpið enda kallar breytt fjölmiðlaumhverfi á breytingar. Þá er ég ekki einungis að tala um stöðuna á Íslandi heldur líka þær breytingar sem orðið hafa almennt á fjölmiðlaumhverfinu á alþjóðavísu, í því alþjóðasamstarfi og með þeim skuldbindingum sem við höfum undirgengist. Stofnunin sjálf hefur líka kallað eftir breytingum og í það minnsta hluti starfsmanna. Stjórnarflokkarnir sem mynda lýðræðislega kosinn meiri hluta þingsins eru einnig þeirrar skoðunar og þess vegna hafa þau frumvörp sem litið hafa dagsins ljós á þessu kjörtímabili verið lögð fram. Bara svona til upprifjunar eru auðvitað í gildi lög um stofnunina frá 1986 sem eitt og sér þýðir að væntanlega þarf einhverja endurskoðun á. Mig langar aðeins í byrjun að taka það fram að ég er ekki sammála t.d. skoðun hv. þm. Péturs Blöndals sem hefur, a.m.k. í atkvæðaskýringu á einhverjum stigum þessa máls, lýst þeirri skoðun sinni að selja eigi Ríkisútvarpið. Ég er einfaldlega ekki sammála hv. þingmanni Sjálfstæðisflokksins og ekki hefur hans skoðun heldur hlotið hljómgrunn meiri hluta stjórnarliðsins eða ríkisstjórnarinnar því að það er eins og ég segi ekki ætlun okkar að selja útvarpið, frekar að styrkja það, og ég er viss um að menn geta vottað það að þær ríkisstjórnir sem Framsóknarflokkurinn hefur átt aðild að hafa aldrei haft áform um að selja útvarpið. Það má kannski segja að þessi óeining um breytingar á starfsemi RÚV hafi hamlað eðlilegri þróun innan stofnunarinnar og nú er svo komið að óvissa um framtíðarskipan Ríkisútvarpsins hefur lamandi áhrif á reksturinn. Ég kom sjálf fyrst að málinu þegar ég settist á þing í haust og tók sæti í hv. menntamálanefnd en auðvitað hef ég fylgst með málinu sem varaþingmaður og tekið þátt í umræðum um stöðu og hlutverk RÚV á vettvangi míns flokks, Framsóknarflokksins. Miklar breytingar hafa orðið á efni frumvarpsins frá því að það var fyrst lagt fram á þingi fyrir tæpum tveimur árum og unnið hefur verið að lagfæringum á efni þess í menntamálanefnd Alþingis og af hálfu menntamálaráðuneytisins. Ég held að það sé óhætt að halda því fram að öll hv. menntamálanefnd hefur lagt sig fram við að fjalla mjög málefnalega og efnislega um málið og fengið til þess á sinn fund hina ýmsu sérfræðinga. Eins og margoft hefur komið fram hafa verið haldnir margir fundir og margir gestir hafa komið. Það er gott enda á að fara vel og vandlega yfir mikilvæg málefni. Ég tel að sú málamiðlun stjórnarflokkanna sem kemur fram í frumvarpinu sem við hér ræðum af miklum móð, í það minnsta hv. stjórnarandstaða, sé góð og mikilvæg fyrir þróun og framtíð Ríkisútvarpsins ohf., almannaþjónustuútvarps allra landsmanna. Einhverjum hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar hefur orðið tíðrætt um stefnu Framsóknar í málefnum útvarpsins. Það kemur mér í sjálfu sér ekki á óvart að menn leiti í smiðju Framsóknarflokksins eftir góðum málum og hugmyndum. Öllum er það í sjálfu sér velkomið. Ég frábið mér hins vegar að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar taki að sér hlutverk einhvers konar stjórnmálaskýranda eða þykist hafa þá þekkingu á innanbúðarmálum Framsóknar að þeir hafi uppi þau ummæli sem sumir þeirra hafa látið falla í umræðunum. Ég held að það sé engum til framdráttar að vera í þeim hnútuköstum hér. Framsóknarflokkurinn hefur alltaf lagt áherslu á að hér á landi verði rekinn öflugur ríkisfjölmiðill þar sem rækt verði lögð við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð sem þjónusti alla landsmenn, mæti kröfum um gæði og fjölbreytni, veiti áreiðanlega og hlutlæga fréttaþjónustu svo að ég nefni nú það helsta. Þar sem ályktanir flokksins hafa nokkrum sinnum verið nefndar hér í umræðunni og margsinnis rangtúlkaðar finnst mér við hæfi að ég lesi upp ályktun flokksþings Framsóknarflokksins. Flokksþingið ákveður meginstefnu flokksins í landsmálum, setur flokknum lög og hefur æðsta vald í málefnum hans. Með leyfi forseta hljóðar flokksþingsályktun um RÚV frá 2005 svo: „Mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu og sjálfstæði þess eflt. Hraða ber endurskoðun laga um Ríkisútvarpið þar sem m.a. stjórnskipulag stofnunarinnar verður endurskilgreint og mið tekið af nýju fjölmiðlaumhverfi. Skoðaðar verði mismunandi leiðir til að standa undir rekstrarkostnaði. Uppbyggingu og rekstri landshlutaútvarps verði haldið áfram og rekstrargrundvöllur tryggður.“ Með þeim breytingum sem eru hér til umfjöllunar er verið að festa almannaútvarp í sessi og forusta Framsóknarflokksins hefur fylgt þessari flokksþingsályktun mjög eftir. Þau atriði sem við framsóknarmenn höfum fyrst og fremst viljað standa vörð um er að RÚV sé ekki til sölu, verði áfram í eigu allrar þjóðarinnar, að hlutverk þess og staða verði tryggð, að réttindi starfsmanna séu tryggð að því leyti sem hægt er við þessar aðstæður og að RÚV hafi möguleika til þess að eflast og sækja enn frekar fram. Að sama skapi viljum við að áfram sé í boði fyrir landsmenn fjölbreytt flóra fjölmiðlunar. Í umræðum, nú síðast held ég á gamlársdag, sem ég heyrði í Ríkisútvarpinu þar sem fjölmiðlafræðingar fjölluðu um fjölmiðlamarkaðinn, Þorbjörn Broddason og Hjördís Finnbogadóttir að mig minnir, kom fram að það er auðvitað ótrúlega fjölbreytt flóra fjölmiðlunar á Íslandi miðað við okkar 300 þús. manna samfélag. Það ber vott um grósku og kraft þessarar þjóðar og við höfum alltaf fagnað því. Það er mikilvægt að við höldum því til haga að hér geti áfram starfað þessi fjölbreytta flóra og það er þannig að sjá í þróun á fjölmiðlamarkaðnum bara á síðustu vikum og mánuðum að miðað við fyrirliggjandi frumvarp treysta gamlir og nýir eigendur fjölmiðla sér til að sækja enn frekar fram þannig að það virðist ekki hafa annað en þau góðu áhrif. 
             Hæstv. forseti. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að lengja mjög þá umræðu sem hér fer fram um þetta frumvarp. Hv. þingmaður Framsóknarflokksins Dagný Jónsdóttir, varaformaður menntamálanefndar, fór vel yfir málið í ræðu sinni hér í þinginu í gær og raunar í fyrri umræðum líka og ég vísa til þeirra ræðna og nefndarálita með frumvarpinu að öðru leyti. Ófátt hefur verið sagt um málsmeðferð þessa máls en ég verð að segja það fyrir mitt leyti að frá því að ég hóf sjálf að taka þátt og fylgjast með meðferð þessa máls finnst mér meðferðin almennt hafa verið góð. Hv. menntamálanefnd hefur lagt sig fram við að fá þá gesti á fundi nefndarinnar sem óskað hefur verið eftir og átt mikla og málefnalega og efnislega umræðu um málið enda er mikilvægt að svo sé. Þingfundahléið um jólin eftir 2. umr. var til að mynda vel notað til að fara yfir málið og ég held að í allt hafi um sex fundir verið haldnir núna. Ég tek undir það sem hefur verið sagt um framgang fjármálaráðuneytisins hvað varðar afhendingu þeirra bréfasendinga sem gengu milli ráðuneytisins og Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA. Mér finnst ótækt að ráðuneytið hafi ekki upplýst þá nefnd sem hefur þetta mál til meðferðar um samskiptin og þessi framganga er alls ekki til þess fallin að hjálpa til við málið. Auðvitað var nefndarmönnum kunnugt um fyrri bréfaskipti og samskipti þessara aðila en það breytir því ekki að mér hefði þótt eðlilegt að ráðuneytið hefði haft forustu um að skýra fyrr frá seinni samskiptum og seinni bréfum sem þarna gengu á milli. Ég vil þó segja að um leið og hv. formanni nefndarinnar var kunnugt um tilvist og áframhaldandi bréfaskipti óskaði hann eðlilega eftir því að nefndin fengi aðgang að bréfunum. Þau bárust þá í hólf okkar og höfðum við tækifæri til að kynna okkur efni þeirra fyrir fund þar sem síðan var farið efnislega yfir málið. Við lestur gagnanna kom fram að við þekktum þetta að mestu leyti þó að það afsaki ekki þessa framkomu ráðuneytisins í garð nefndarinnar. Málið hefur nú verið rætt á þrem þingum og auðvitað tekið miklum breytingum. Segja má nefndinni til hróss að hún hefur tekið af skarið um að færa þetta mál til sífellt betri vegar. Það er ekkert skrýtið að breytingar hafi orðið á málinu enda hefur fjölmiðlaumhverfið breyst mjög og umræðan þroskast í samfélaginu um hvert við stefnum og ég ætla hvorki að endurtaka í hve margar klukkustundir né hve marga fundi né hve margir gestir hafi komið á fundi nefndarinnar. Það hefur komið hér fram. Ég vil bara að lokum segja að auðvitað mun þetta mál hljóta þá eðlilegu þinglegu meðferð sem hér er fram undan og verður rætt í þann tíma sem hv. þingmenn telja nauðsyn til. Það er auðvitað okkar lýðræðislegi réttur, þingmanna, að ræða um málið. Hér var rætt mikið um fundarsköp og fundarstjórn forseta og því finnst mér mikilvægt að ég lýsi þeirri skoðun minni að auðvitað á að ræða þetta mál í þann tíma sem menn telja sig þurfa. Það er lýðræðislegur réttur þeirra sem á þinginu sitja og það er auðvitað rétt að fulltrúar allra flokka hafa notfært sér þennan rétt í gegnum tíðina. Er það vel. Það breytir því ekki að það er ósköp eðlilegt að menn endurskoði þingsköp sem samþykkt voru 1993. Ég er þeirrar skoðunar eins og ég veit að langflestir þingmenn eru að við þurfum með einhverjum hætti að færa starf þingsins fram í tímann og kannski mæta betur breyttum háttum. Það er verkefni sem mér skilst að sé í fullum gangi og aðild að því eiga fulltrúar allra þingflokka. Auðvitað gera menn ekki slíkar breytingar á starfsháttum þingsins eða þingsköpum nema allir séu því samþykkir.

Frú forseti. Það er beinlínis dapurlegt að hlusta á þá sjálfsblekkingu sem þingmenn Framsóknarflokksins eru greinilega haldnir. Mér finnst dapurlegt að sjá hina ungu og efnilegu þingmenn Framsóknarflokksins fasta eins og viðkvæm, nýfædd folöld í mýri þessarar sömu sjálfsblekkingar. Hér talar hv. þingmaður um stefnu Framsóknarflokksins og frábiður sér það eiginlega að aðrir menn leyfi sér að mæla hana á þeim kvarða sem stefnan er. Hv. þingmaður las upp stefnu sem samþykkt var á flokksþingi Framsóknar árið 2005. Má ég lesa, með leyfi forseta, úr stefnu flokksins frá flokksþingi 1999 þar sem segir: „Allar rásir Ríkisútvarpsins verði áfram í ríkiseigu og því verði ekki breytt í hlutafélag.“ Má ég lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, ályktun flokksþings 2003: „Breyta skal rekstrarformi Ríkisútvarpsins í sjálfseignarstofnun …“ Frú forseti. Svo kemur hv. þingmaður og les upp nýjustu útgáfuna frá árinu 2005 sem er staðfesting og sönnun á því sem við höfum haldið hér fram, að það er búið að svínbeygja Framsóknarflokkinn þannig að hann er allur í einum keng. Ástæðan fyrir því að flokkurinn er rúinn fylgi, búið að tæta af honum trúnaðinn, búið að tæta af honum a.m.k. hálfan þingflokkinn miðað við kannanir, er nákvæmlega það að flokkurinn er ekki trúr hugsjónum sínum. Hann svíkur þær. Hann stendur ekki við þau loforð sem hann gefur þjóðinni.  Frú forseti. Af hverju tekur Framsóknarflokkurinn að sér það hlutverk að keyra þetta mál í gegn af miklu meira offorsi en þingmenn flokksins? Nú hafa helmingi fleiri þingmenn Framsóknar mælt fyrir málinu í þessari umræðu 

Frú forseti. Það er gott að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé þvílíkur áhugamaður um stefnu Framsóknarflokksins sem ég lái honum ekki - enda finnst mér hún vera góð - að hann haldi til haga öllum okkar ályktunum. En eins og ég rakti í ræðu minni þá hefur fjölmiðlaumhverfið það mikið breyst að eðlilega breytast straumar og stefnur í þessu. Ég hélt nú að Samfylkingin kannaðist við að hún hefði smám saman kannski breytt af og til stefnu sinni. Menn þurfa ekki að leita lengra aftur en bara að horfa á sjávarútvegsmálin. Var ekki stefnu Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum breytt svo sem í einni ræðu á aðalfundi LÍÚ? Við getum svo sem talið fleiri atriði upp. 
             Það er auðvitað þannig að við áttum lýðræðislegar samræður, eins og ég held að allir stjórnmálaflokkar þekki innan sinna raða, um stefnu í þessu máli. Ég las áðan þá nýjustu flokkssamþykkt sem við eigum um Ríkisútvarpið. Það sem við erum að gera hér í dag og það frumvarp sem hér liggur fyrir er á allan 

Frú forseti. Í fyrsta lagi hefur Samfylkingin ekki breytt sinni stefnu í sjávarútvegsmálum. Í öðru lagi er það rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað laga stundum flokkar stefnu sína að breyttum viðhorfum. Það var ekkert óeðlilegt við það þó að Framsóknarflokkurinn breytti í takt við breytingar í tíðarandanum stefnu sinni gagnvart einstökum þáttum stjórnmálanna, hugsanlega útvarpsrekstri líka. Það liggur hins vegar alveg ljóst fyrir af hverju Framsóknarflokkurinn eða forusta hans, ritari hans, hefur breytt stefnunni í þessum efnum. Það er vegna þess að Framsóknarflokkurinn er kúgaður af Sjálfstæðisflokknum til þess að gera það. Forusta Framsóknarflokksins lætur knýja sig niður á hnén og tekur hverju sem er þrátt fyrir að fyrir liggi að fylgi flokksins, það sem eftir er af því, grasrótin í flokknum, er allt annarrar skoðunar. Það hafa komið fram bæði borgarfulltrúar, ungir leiðtogar og varaþingmenn á síðustu vikum og missirum og staðfest þetta. Ég spyr enn og aftur. Af hverju taka þingmenn Framsóknarflokksins að sér þetta hlutverk? Það meira að segja fer þeim illa.

Frú forseti. Stefna Framsóknarflokksins er unnin í breiðum hópi grasrótarinnar. Í þessum rúmlega 10.500 manna flokki - þetta er fjöldahreyfing í raun og veru - er hún unnin í aðdraganda flokksþinga með þeim hætti - og mér þykir rétt að upplýsa hv. þm. Össur Skarphéðinsson um það - að öllum flokksmönnum gefst þáttur í að taka þátt í málefnastarfi sem fer fram á netinu og á fundum um allt land. Svo koma menn með þær ályktanir sem þar hafa verið samdar og fara með inn á flokksþingið. Við handskrifum ekki handritið fyrir fram heldur kemur grasrótin og stjórnar því. Af því hann vitnar til grasrótarinnar og framsóknarmanna um allt land þá hefur sú sem hér stendur farið á um 20 fundi nú á þessu haustmissiri um allt land og hitt þar framsóknarmenn, okkar trúnaðarmenn alls staðar, og haldið opna fundi. Ég get bara upplýst það að hvergi var minnst á RÚV-frumvarpið. Þetta er ekki mál sem er heitt í okkar röðum … 

Frú forseti. Ég þakka þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég tek undir það að þetta frumvarp hefur hlotið mikla umfjöllun í menntamálanefnd og margir gestir hafa verið þar kallaðir til. Þrátt fyrir það hefur nefndin ekki viljað gera breytingar á frumvarpinu til að draga úr óvissu um kjör starfsmanna RÚV. Því spyr ég hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur: Telur þingmaðurinn að réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins skerðist ekki ef þetta frumvarp Ríkisútvarpið ohf. verður að lögum?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurn hans. Við meðferð málsins höfum við fengið á fundi okkar fulltrúa bæði starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem og fulltrúa þeirra stéttarfélaga sem um ræðir. Það er alveg ljóst að það hefur verið margítrekað við okkur að réttindi starfsmanna og kjör munu ekki skerðast við formbreytinguna. Síðan verður það auðvitað undir þessum starfsmannafélögum og viðsamningsaðila þeirra í framtíðinni komið hvernig menn muni haga því til framtíðar enda getum við ekki bundið hendur launþeganna. Ég held að fulltrúi launþega - ef ég man rétt tengist hv. þingmaður SFR með einhverjum hætti - ætti að sjá að ekki sé rétt að binda hendur launþeganna til þeirrar framtíðar að þeir hafi ekki það vald eða þau eðlilegu réttindi að geta sjálfir samið um sín kjör til framtíðar. En ég get fullvissað hv. þingmann um að  
            

Frú forseti. Þá verð ég að upplýsa það hér að hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir fer ekki með rétt mál. Annars vegar má lesa það út úr hennar máli að fulltrúar hagsmunasamtaka hafi lýst því yfir á fundi nefndarinnar að þetta mundi ekki skerða kjör og réttindi. Það er ekki rétt. Forsvarsmenn hagsmunasamtaka hafa opinberað það að með þessu frumvarpi verður kippt úr sambandi lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna sem þýðir að kjör þeirra skerðast. Því miður þá er það þannig. Talandi um grasrót, frú forseti, þá ætla ég að fá að lesa upp úr Fréttablaðinu frá 29. nóvember 2006. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn Sambands ungra framsóknarmanna samþykkti í gær ályktun þar sem þingmenn eru hvattir til þess að samþykkja ekki frumvarp um RÚV ohf.“ Þetta er nú blessuð grasrótin í Framsókn.

Virðulegi forseti. Jú, ungir framsóknarmenn, Samband ungra framsóknarmanna er svo sannarlega hluti af grasrót flokksins. Þessi ályktun þeirra hefur verið gerð ljós og við tekið hana til greina. En hún kemur fram löngu eftir að þetta mál er hér komið fram. Eins og ég lýsti áðan þá er það nú þannig að á þessum 20 fundum sem ég hef farið á í haust og hitt hundruð framsóknarmanna hefur þetta mál ekki verið það heita mál sem menn vilja hafa hér. Varðandi áframhaldandi réttindi starfsmanna þá er það nú þannig að hv. þingmaður fylgdi um tíma stjórnmálaflokki sem hefur á stefnu sinni að RÚV verði að sjálfseignarstofnun. Þá eiga nú við þessi sömu sjónarmið og hann lýsti í ræðu sinni. 
             Það er auðvitað þannig að við getum ekkert bundið hendur starfsmanna fram í tímann.

... samið við starfsmenn.

Með sama hætti mun félagið nýja, Ríkisútvarpið ohf., auðvitað semja við starfsmenn.  
            

Frú forseti. Það er sorglegt hvernig komið er fyrir Framsóknarflokknum í þessu máli. Það hefur reyndar verið farið vel yfir það í ítarlegum ræðum. En það er enn þá sorglegra að sjá svona unga og hressa og glæsilega konu sem hv. þingmaður er, koma hér upp og reyna í nokkrum orðum að sannfæra sjálfa sig um ekki eigi að einkavæða Ríkisútvarpið. Þess vegna spyr ég hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur hvort þessi breyting í ohf. sé ekki augljóst skref í átt að einkavæðingu og ég bið hana að minnast Fréttablaðsins til dæmis frá því síðasta mánudag vegna þess að því miður hef ég ekki tíma til að lesa hér upp úr því ágæta blaði.

Forseti. Eins og hv. þingmaður er væntanlega búinn að kynna sér þar sem hann hefur skoðað félagsformin sem um hefur verið rætt í þessu sambandi þá voru þessi lög sett af ríkisstjórninni sérstaklega í þeim tilgangi að eiga til þetta félagaform sem getur nýtt sér kosti hlutafélagaformsins en er nær ríkinu, þ.e. ð það sé skýrt að það sé áfram í eigu ríkisins. Þess vegna voru lögin um opinber hlutafélög sett. Þetta hlutafélagaform, þ.e. ohf. er mun nær ríkinu en til dæmis sjálfeignarstofnunin, ef menn skoða mismunandi stöðu þessara félagaforma. Þess vegna töldu menn skynsamlegt að fara þessa leið. Annars þakka ég hv. þingmanni orð í minn garð en bið nú jafnréttissinnaðan mann, eins og ég veit að hann er, að gæta þess hvernig hann talar til þingmannanna.

Forseti áminnir þingmenn um að ganga ekki í ræðustólinn fyrr en búið er að kynna þá.

Frú forseti. Ég gerði það bara vegna þess að ég sá áðan þegar ég kom hingað að búið var að taka tíu sekúndur af ræðutíma mínum. Það er hátt hlutfall af ræðutímanum. Sem betur fer er núna stillt á eina mínútu.

Ræðutíminn er leiðréttur. Starfsmaður reynir eftir fremsta megni að hafa tímann réttan fyrir þingmenn.

Takk fyrir, frú forseti. Hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir hefur sennilega ekki lesið Fréttablaðið á mánudaginn síðasta. Þar er einmitt ítarlegt viðtal við Ástráð Haraldsson, hæstaréttarlögmann. Ég leyfi mér að vitna beint í ummæli hans. „Um leið og starfsemi er færð í form hlutafélags verður hún einkaréttareðlis og það er mikilvægt að menn átti sig á að frumvarpið fjallar því í reynd um einkavæðingu Ríkisútvarpsins, ...“ Í lengra máli fjallar Ástráður Haraldsson síðan um það að þessi breyting ohf. eða hf. er ekki grundvallarbreyting. Þetta er nefnilega fyrsta skrefið í einkavæðingu Ríkisútvarpsins og það er þvert á stefnu Framsóknarflokksins. Það er grafalvarlegur hlutur að þingmenn Framsóknarflokksins ætla að stíga það skref með Sjálfstæðisflokknum að þessu sinni.

Forseti. Mér er vel kunnug tilvist þessarar greinar enda, eins og hv. þingmaðurinn veit, var efni hennar fylgiskjal - það vill svo heppilega til - með minnihlutaáliti menntamálanefndar. Þar af leiðandi kom manni ekki á óvart að hún skyldi birtast þennan dag í Fréttablaðinu. Eins og ég nefndi hér áðan þá er tilgangur okkar með því að standa að þessum breytingum klárlega sá að við teljum að Ríkisútvarpið þurfi að geta vaxið og dafnað með öðrum aðferðum í gerbreyttu fjölmiðlaumhverfi. Við og Vinstri grænir, Framsóknarflokkurinn og Vinstri grænir erum sammála um heilmargt varðandi RÚV, hvert hlutverk þess eigi að vera í þjónustu við alla landsmenn og að það eigi að sinna almannaþjónustuhlutverki sem er víðtækara heldur en til að mynda Samfylkingin hefur haldið í tölum sínum innan menntamálanefndar. En varðandi rekstrarformið þá erum við hreinlega 

Forseti. Það var rifjað upp að hér, að ég held í gær, að minnsta kosti í þessari umræðu, að 1. apríl næstkomandi, daginn sem 1. apríl-frumvarpið á að taka gildi, væru nákvæmlega tvö ár síðan störf hóf og störfum lauk tiltekinn fréttastjóri á fréttastofu útvarps, Ríkisútvarpsins. Mig minnir að í þeirri umræðu sem um það spratt þá hafi fulltrúar Framsóknarflokksins talið að allt hafi verið með felldu um ráðningu hans og valið á þeim manni umfram þá sem öðrum þóttu hæfari. Mig langar að spyrja: Er þetta ekki örugglega svo? Og í öðru lagi spyr ég: Er það ekki alveg öruggt að hægt sé að halda áfram að ráða fréttastjóra með þessum hætti eftir að Ríkisútvarpið verður að Ríkisútvarpinu ohf.?

Frú forseti. Ég ætla á engan hátt að verja þennan gjörning sem má kalla 1. apríl-mál eða hvað menn vilja kalla það, enda kom ég ekki nálægt því og tel mig hvorki þurfa að bera ábyrgð á því máli né mæla því bót. Það sem við erum að gera núna er að færa pólitísk áhrif burt frá útvarpinu að því leyti að við felum einungis Alþingi það hlutverk eða þinginu að kjósa stjórn sem hefur hið rekstrarlega hlutverk. Við færum þar með pólitísku áhrif úr dagskrárgerðinni og vonandi úr útvarpinu vegna þess að við þurfum að ná samstöðu um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins og mikilvægi þess í samfélagi okkar og menningarsögu. Ég held að allir flokkar hafi lýst með einhverjum hætti leiðum til að ná því. Útvarpsstjóri verður áfram ráðinn af menntamálaráðherra á hverjum tíma en um það verða auðvitað að gilda lög sem eru um ráðningar opinberra starfsmanna og að hæfasti aðilinn sé ráðinn til starfa.

Forseti. Það er ánægjulegt og ég held að það sé í fyrsta sinn sem þingmaður Framsóknarflokksins viðurkennir að ranglega hafi verið staðið að ráðningu þeirri sem hér varð gerð að umræðuefni. Á sínum tíma barðist Framsóknarflokkurinn á hæl og hnakka gegn þeirri gagnrýni sem þá var höfð uppi, enda er það í eðli Framsóknarflokksins og mjög fast gróið í sögu hans að vilja beita ríkisvaldinu, þegar hann er með það, til pólitískra áhrifa fyrir sjálfan sig. Hann er auðvitað eins konar samtryggingarfélag og hann er auðvitað eins konar atvinnumiðlun og það loðir við Framsókn. Mér heyrðist þingmaðurinn segja að menntamálaráðherra réði útvarpsstjóra áfram. Það er ekki svo. Það er einmitt svo að fréttastjóramálið getur gerst aftur hvenær sem er. Það felst í því að sá ríkisstjórnarmeirihluti sem kosinn er í stjórnina héðan frá Alþingi ræður því sem hann vill ráða áfram, vegna þess að hann ræður útvarpsstjórann og getur rekið hann þegar honum sýnist og hefur þvílíkt ægivald yfir honum að ef sá maður er ekki þeim mun sterkari karakter og meiri persóna getur það fallið í það far. Það er það sem Framsóknarflokkurinn hefur lýst sig sammála í þessu máli og í öllum þeim sjö umræðum sem farið hafa fram um það.

Frú forseti. Ég get ekki annað en vorkennt þeim hv. þingmönnum Framsóknarflokksins sem hér þurfa að standa daglangt og náttlangt að verja þessa vitleysu úr Sjálfstæðisflokknum. Það vita það allir sem hafa hlustað á þessar umræður að Framsóknarflokkurinn hefur enga sannfæringu fyrir þessu máli en því hlutskipti deilir hann að vísu með flestum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins því að það hefur ekki nokkur maður talað hér utan hæstv. menntamálaráðherra sem hefur sýnt það að hann eða hún hafi snefil af einhvers konar sannfæringu fyrir málinu sem hér liggur fyrir. Sorglegast er þó auðvitað að sjá hlutskipti hinna ungu þingmanna Framsóknarflokksins sem verja þetta mál í bak og fyrir og þurfa meira að segja að afneita sínu eigin baklandi til að verja sínar eigin gjörðir. Hér á ég auðvitað, frú forseti, við orð hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur áðan sem lýsti því yfir að hún hefði farið gandreið um landið með forustu flokks síns á 20 fundi, talað við hundruð framsóknarmanna og allir hefðu verið sammála því máli sem hér liggur fyrir. Það var ekki hægt að skilja annað á máli hv. þingmanns. Er það þá svo, frú forseti, svo ég spyrji hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur, að ungir framsóknarmenn séu ekki partur af flokknum? - Ef hinir ungu þingmenn Framsóknarflokksins vildu hugsanlega aðeins leggja við hlustir og hlýða á spurningar mínar, þá ætla ég að endurtaka þær: Eru ungir framsóknarmenn ekki hluti af baklandi flokksins? Mæta þeir ekki á fundi flokksins? Ég spyr vegna þess, eins og kom fram í máli hv. þm. Valdimars L. Friðrikssonar áðan, að það hefur komið fram opinberlega að ungir framsóknarmenn hafi mótmælt þessu með formlegum hætti. Það var ekkert venjulegt félag  Það er hins vegar merkilegt að hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur finnst það skipta máli að þessi ályktun hafi komið fram eftir að málið kom fram. Er það ekki einmitt þess vegna, eftir að málið kom fram og þegar það var búið að vera í umræðu og þegar ungir framsóknarmenn, sem ég get sannarlega sagt af eigin kynnum að er vel gefið og vel innrætt fólk, höfðu kynnst rökum sem menn höfðu sett fram um málið, sem þeir taka þessa afstöðu? Er hægt að halda því fram eins og þessir þingmenn gera, sem virðast svo gersamlega búnir að skera á sinn naflastreng við móðurkvið flokksins, að Framsóknarflokkurinn sé bara ánægður með þetta mál? Það er ekki hægt að skilja annað hjá hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur en að Framsóknarflokkurinn sé bara giska glaður með það að hér sé verið að knýja í gegn frumvarp sem brýtur gegn öllum fyrri samþykktum flokksins á þessu sviði, eins og ég las upp áðan. Og út af hinum skelfilega mæðusvip sem kemur á þær stöllur, hv. þingmenn Sæunni Stefánsdóttur og Dagnýju Jónsdóttur, þegar ég nefni þetta, þá er alveg sjálfsagt að ég lesi þetta upp aftur síðar í ræðu minni. Frú forseti. Það mega þó þessar vösku þingkonur eiga að þær leggja það á sig að ganga ekki bara svipugöng Sjálfstæðisflokksins heldur a.m.k. að hlusta á stöku ræður manna sem fjalla um stefnu þeirra en ég spyr: Hvar er víkingurinn Guðjón Ólafur Jónsson? Hvar er sá maður sem hæst hefur látið hér og farið hamförum út af miklu minna tilefni en þessu? Hvar eru nú öll stóru orðin hjá honum? Hvar er hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson sem flaut hér inn eins og sprek reyndar á öldum ungra framsóknarmanna sem hann er núna að svíkja með því að styðja mál sem ungir framsóknarmenn hafa ályktað sérstaklega gegn?  Frú forseti. Þegar ég ræði hér hlutskipti Framsóknarflokksins gleður það mig auðvitað að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er mættur til leiks. En hv. þingmaður sem á þó að teljast ábyrgðarmaður þessa máls hefur talað hér einn sjötta af þeim tíma sem framsóknarþingmennirnir hafa varið í það að verja þetta ólukkumál Sjálfstæðisflokksins. Sigurður Kári Kristjánsson lét sig hafa það að henda hérna fram á borðið meirihlutaáliti sem taldi u.þ.b. 30 línur og það tók hann fjórar mínútur að fara yfir málið. Það mega þó eiga hv. þingmenn Framsóknarflokksins að þeir ganga plankann á enda eins og þegar sjóræningjarnir voru að refsa föngum sínum í gamla daga og láta fallast heiðarlega til sjávar. Þær koma þó hérna hv. þingkonur Dagný Jónsdóttir og Sæunn Stefánsdóttir og gera heiðarlega tilraun til að gera sér upp sannfæringu. Allir sem hafa hlustað á mál þeirra sjá að þar fylgir ekki hugur máli. Þarna er Framsóknarflokkurinn enn þá einu sinni að láta Sjálfstæðisflokkinn svínbeygja sig og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson getur ekki annað en glott í kampinn þar sem hann situr í sæti sínu því að hann hefur unnið sitt verk vel. Honum hefur tekist að láta þingmenn Framsóknarflokksins moka flórinn í því fjósi sem þetta mál er statt í. Hann hefur ekki verið að verja málstaðinn, ekki frekar en hæstv. menntamálaráðherra. Nei, það er látið eftir þingmönnum Framsóknarflokksins. Hitt má svo segja að sannfæring hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar fyrir málinu er álíka óburðug og sannfæring eða öllu heldur skortur á sannfæringu sem geislar af öllu máli hv. þingmanna Framsóknarflokksins. Það vita allir að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, hefur skrifað og talað með allt öðrum hætti en birtist í þessu frumvarpi. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson var árum saman sem ungur sjálfstæðismaður á allt annarri skoðun en birtist í þessu frumvarpi. Hann hefur tekið þetta verk að sér eins og hvert annað kóngsins „jern og arbejd“ til að hlýða sínum tugtara eða sínum meistara sem jafnvel á stundum mætti kalla sínum kvalara miðað við síðasta fund þeirra um þetta tiltekna mál sem boðaður var í fjölmiðlum og allir vita hvernig lyktaði. Hv. þingmaður kom inn á Alþingi fullur af hugsjónakrafti og þrótti. Hann hafði mjög skýra og afdráttarlausa afstöðu í málefnum Ríkisútvarpsins, hann vildi selja það, hann vildi einkavæða það og hann hafði tilteknar skoðanir á því hvernig fjármagna átti Ríkisútvarpið og rekstur þess. Þessi hv. þingmaður lagði tvö ár í röð fram frumvörp sem beinlínis mæltu fyrir um að Ríkisútvarpið skyldi selt og það er svo makalaust að í því frumvarpi er varið þremur síðum til þess að telja upp galla þeirrar leiðar sem hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórn hafa valið til að fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins, þ.e. nefskattinn. Enginn í þessum þingsölum hefur fært jafnelegant og fagurlega smíðuð rök gegn nefskattinum og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerði fyrstu tvö ár þingveru sinnar. Frú forseti. Stundum verða menn pólitískir umskiptingar. Stundum, allt í einu á einni nóttu virðist spretta út úr þeim allt annar maður en í þeim var þegar þeir komu inn á þing, því að það hefur nefnilega enginn maður líka flutt jafnsterk og alla vega þróttmikil rök og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fyrir því að taka upp nefskattinn. Með öðrum orðum, sá þingmaður sem steig hingað inn á fjalir Alþingis var á móti nefskattinum en um leið og hamskiptin gerðust og hann hófst til þeirrar fremdar að verða formaður menntamálanefndar breyttist skyndilega afstaða hans líka og formaður menntamálanefndar talar nú óhikað gegn hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni sem mætti hér til leiks á vordögum árið 2003. Þetta er ekki mjög merkilegt. Þetta er ekki síst merkilegt í ljósi þess að stjórnarskráin leggur á herðar mönnum þær skyldur að fara eftir sannfæringu sinni. Hv. þingmaður hefur sagt það hátt og í hljóði, og fylgir þar stefnu Sambands ungra sjálfstæðismanna, að það eigi að selja Ríkisútvarpið og getur það verið að hv. þingmaður hafi skipt um skoðun? Ég held ekki. Ég hef ekki heyrt hann lýsa því yfir. Það kann að vera, frú forseti, að hugsanlega styðji þetta frumvarp þessa viðleitni hv. þingmanns. Það getur vel verið að frumvarpið, ef það verður að lögum, steypi Ríkisútvarpinu í þá ógæfu að það sé hugsanlegt að það verði uppiskroppa með fjármagn þegar fram líða stundir og það verði nauðsynlegt að koma því á markað. Það sem mér finnst langmerkilegast við þær umræður sem hér hafa staðið síðustu daga er sú staðreynd að það hefur komið fram að formaður menntamálanefndar gerir sér mætavel grein fyrir því að Ríkisútvarpið er statt a.m.k. á gráu svæði að því er varðar tekjur þess og sölu á auglýsingum. Fram kom í umræðum í fyrradag um fundarstjórn forseta þar sem ég spurði hv. þingmann eftir áliti hans varðandi stöðu Ríkisútvarpsins gagnvart samkeppnisreglum EES að hv. formaður menntamálanefndar telur að eins og staðan sé í dag standist rekstur Ríkisútvarpsins ekki þær samkeppnisreglur.

Það er ekki rétt. Ekki vera að …

Frú forseti. Hv. þingmaður segir að það sé ekki rétt. Þá ber að líta á það sem hv. þingmaður sagði í fyrradag. Ég spyr hann þar, með leyfi forseta, hvort hann telji að kröfum samkeppnislaga og skuldbindinga gagnvart Evrópska efnahagssvæðinu hafi verið svarað með fullnægjandi hætti í frumvarpinu. Þingmaðurinn telur að hann sé algerlega á þurru landi hvað varðar þær reglur. Síðan spyr hv. þingmaður mig, með leyfi forseta: ,,… og það væri ágætt að fá sjónarmið hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar til þess, hvort núverandi lagaumhverfi Ríkisútvarpsins bryti gegn markmiðum samkeppnislaga. Ég spurði hvort það gæti verið.“ Svo svarar hv. þingmaður sjálfum sér með svofelldum …  Ég spyr að gefnu tilefni. Ég var staddur sjálfur í hv. menntamálanefnd þegar forstjóri Samkeppniseftirlits kom til fundar við nefndina ásamt öðrum manni. Þá spunnust umræður um þetta og það var alveg ljóst að forstjóri Samkeppniseftirlits var þeirrar skoðunar að frumvarpið um Ríkisútvarpið væri ekki í anda íslenskra samkeppnislaga. Þá kom það viðhorf fram bæði hjá formanni nefndarinnar og forstjóra stofnunarinnar að þar sem um sérlög væri að ræða gengju þau framar. Eins og hv. þingmaður man voru búvörulögin sérstaklega nefnd. Nú vill svo til að í búvörulögunum er slíkt pósitíft ákvæði sem beinlínis undanþiggur greinar landbúnaðarins samkeppnislögunum. Hvernig stendur þá á því að það þarf ekki að gera það varðandi Ríkisútvarpið?

Af almennri reglunni um … …

Frú forseti. Ég tel að hv. þingmaður þurfi að koma hingað til að svara þessu og skýra þetta. Þetta eru einmitt þau mál sem mestu hafa skipt í umræðunni upp á síðkastið, þ.e. deilan um það hvort frumvarpið um Ríkisútvarpið standist samkeppnislög, hvort það standist evrópskar réttarreglur á því sviði. Margt hefur komið fram sem bendir til þess að svo sé ekki. Í umsögn Samkeppniseftirlitsins sem barst menntamálanefnd einhvern tímann síðla síðasta ár er fjallað mjög rækilega um þetta mál. Eins og við vitum er það markmið samkeppnislaganna að efla samkeppni í viðskiptum og vinna gegn óhæfilegum hindrunum og takmörkunum á frelsi í atvinnurekstri. Það er markmið þessara laga að vinna gegn skaðlegri fákeppni á samkeppnismörkuðum. Reyndar er það líka markmið þeirra að auðvelda aðgang nýrra keppinauta að markaðnum. Það kemur að vísu fram í álitinu að það er ekki hlutverk Samkeppniseftirlitsins að taka afstöðu til þess hvort það fyrirkomulag sem er að finna í frumvarpi um Ríkisútvarpið sé í samræmi við reglur EES-samningsins, aðallega um ríkisaðstoð. Hins vegar er alveg ljóst, eins og bent er á, að það leiðir af frumvarpinu að Ríkisútvarpið mun keppa við einkafyrirtæki í útvarpsrekstri á mörkuðum bæði að því er varðar birtingu auglýsinga í hljóðvarpi og í sjónvarpi og líka varðandi þá samkeppni sem birtist í formi kostunar. Hvert er lykilatriði fyrir velgengni fyrirtækis á sviði fjölmiðlunar varðandi sölu auglýsinga? Það er auðvitað vinsælt dagskrárefni. Samkeppniseftirlitið segir bókstaflega að það telji að Ríkisútvarpið muni geta nýtt ríkisaðstoðina til að framleiða eða kaupa vinsælt dagskrárefni. Niðurstaða Samkeppniseftirlitsins er svona: Að mati Samkeppniseftirlitsins raskar þetta fyrirkomulag samkeppni á viðkomandi auglýsingamörkuðum. Samkeppniseftirlitið segir að þarna sé um að ræða samkeppnislega mismunun sem þurfi að koma í veg fyrir. Samkeppniseftirlitið bendir á tvær leiðir. Fyrri leiðin er sú að Ríkisútvarpið hverfi af auglýsingamarkaði og að starfsemi þess verði alfarið kostuð af opinberum fjárframlögum. Þetta er leið sem er farin mjög víða í Evrópuríkjum eins og rakið er mjög rækilega í frumvarpinu. Í öðru lagi er bent á þá leið að ef Ríkisútvarpið ætlar að starfa á auglýsingamarkaði geti sú starfsemi farið fram á vegum sérstakra útvarps- eða sjónvarpsstöðva eða þá rása sem séu alfarið fjármagnaðar með auglýsingatekjum. Eins og ég hef skilið þá leið felur það eiginlega í sér að búnar séu til eins konar mjólkurkýr sem standi á fjósi ríkisins og afli tekna með þessum hætti.

Er þetta ríkisvæðing?

Þetta eru þær tvær leiðir sem Samkeppniseftirlitið bendir á. Svo segir Samkeppniseftirlitið að það taki ekki að svo komnu máli afstöðu til þess hvora leiðina sé æskilegra að velja til að koma í veg fyrir það sem það kallar framangreinda samkeppnislega mismunun eða hvernig eigi að útfæra leiðirnar. Það er athyglisvert, frú forseti, að hvorug leiðin er valin. Þar með er óhjákvæmilegt annað en að draga þá ályktun af þessu að Samkeppniseftirlitið sé að benda á það að í fyrsta lagi standist ríkisútvarpsfrumvarpið ekki íslenskar samkeppnisreglur og í öðru lagi ekki heldur reglur hins evrópska samkeppnisréttar. Þá hljótum við að spyrja okkur: Hvaða afleiðingar er það líklegt til að hafa fyrir Ríkisútvarpið í framtíðinni? Fram hefur komið hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, eins og ég rakti áðan, að í besta falli er hægt að segja að Ríkisútvarpið sé statt á gráu svæði hvað þetta varðar í dag. Þegar hefur komið fram kvörtun til Eftirlitsstofnunar EFTA varðandi starfsemi þess í dag, þegar það starfar á formi ríkisfyrirtækis. Hvað gerist nú þegar  Ég er reyndar algjörlega sannfærður um  Nú gætu menn velt fyrir sér hvað gerðist ef slík kæra eða kvörtun kæmi fram. Ef hv. formaður menntamálanefndar er þeirrar skoðunar í dag er rekstur Ríkisútvarpsins á gráu svæði. Eru þá ekki allar líkur á því að það verði komið út fyrir hið gráa svæði yfir á hið dökka svæði þar sem er alveg ljóst hver staðan er þegar búið er að gera þetta að hlutafélagi? Ég óttast það. Ég tel reyndar að einmitt þetta sé kannski lykilatriði í því frumvarpi sem hér liggur fyrir, þ.e. þegar slík kæra kemur fram og menn fara að meta stöðuna horfa þeir auðvitað til þess að Ríkisútvarpið er orðið að hlutafélagi. Menn gera það að hlutafélagi til að njóta ákveðins ávinnings og hagræðis sem hlýst af því að hafa fyrirtækið á því formi. Það veitir ákveðna sveigju og lipurð en um leið og menn horfa til þess að þarna er verið að taka upp rekstrarform sem nýtir ávinning verður það að sjálfsögðu líka látið sæta hinum stífu samkeppnisreglum sem gilda um fyrirtæki á markaði. Þá tel ég að niðurstaðan leiði mjög líklega til þess að kveðinn verði upp úrskurður sem í fyrsta lagi taki af öll tvímæli um að hlutafélagið Ríkisútvarp sé að keppa við einkafyrirtæki með óhæfilegum hætti og í öðru lagi til þess að ríkið sæti fébótaábyrgð, hugsanlega aftur til þess tíma sem gildistími þessa frumvarps verði settur við, og í þriðja lagi að niðurstaðan verði sú að möguleikar Ríkisútvarpsins til þess að starfa á markaði við auglýsingasölu verði takmarkaðir allverulega og þá dreg ég af því þá ályktun að þetta leiði til þess að starfsgrundvöllur Ríkisútvarpsins ohf. verði mjög veiktur til frambúðar. Ég treysti mér ekki til að segja hvað þetta kann að skipta miklu máli varðandi tekjumöguleikana í framtíðinni en ég held hins vegar að það verði ákaflega erfitt fyrir ríkisvaldið á þeim tíma að koma til þingsins, til þjóðarinnar og óska eftir mörgum milljörðum til viðbótar til að reka þetta þjóðþrifafyrirtæki. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að þetta frumvarp skapi í besta falli verulega óvissu um framtíð Ríkisútvarpsins en í versta falli geti það leitt til gerbreytinga á möguleikum þess til að starfa með núverandi formi og gegna núverandi hlutverki í framtíðinni. Menn geta verið ósammála mér um síðari niðurstöðuna en ég held að það sé óhjákvæmilegt fyrir alla sem koma að þessum málum með hlutlausum augum og opnum - sem ég veit að á náttúrlega ekki við suma þingmenn Framsóknarflokksins - annað en að fallast á að þetta skapar óvissu og það er auðvitað hættan í þessu máli. Það er mjög líklegt að þetta leiði til verulegrar óvissu. Það virðist vera eitt af uppáhaldsþáttunum í ræðum ýmissa þingmanna sjálfstæðismanna, þótt þeir að vísu taki ekki mjög mikið til máls nú á þessum síðari stigum umræðunnar, að gera lítið úr þeim sjónarmiðum sem hafa komið fram frá ýmsum þeim sem áður mátti þó kalla leiðtoga lífs þeirra. Einn af þeim er Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi forsætisráðherra  Við einhverjar aðstæður væri hugsanlega hægt að segja að það væri réttlætanlegt að taka með þeim hætti til máls út af samhengi hlutanna en það er hins vegar ekki réttlætanlegt gagnvart manni eins og Þorsteini Pálssyni sem allir vita að hefur verið með heiðarlegustu og ærlegustu stjórnmálamönnum sem hér hafa starfað og er það ekki lengur, hann er ekki stjórnmálamaður í dag. En hann hefur hins vegar vakið eftirtekt á því að mörgu er mjög ábótavant í þessu ferli. Hann vakti t.d. athygli á því í ritstjórnargrein að stjórnvöld hefðu haldið leyndum fyrir Alþingi ákaflega mikilvægum skjölum sem vörðuðu samskipti ráðuneytanna við Eftirlitsstofnun EFTA vegna samkeppnismálanna. Það hefur ekkert vafist fyrir fyrrum formanni Sjálfstæðisflokksins af hverju þessum skjölum var haldið leyndum. Mig langar, frú forseti, að upplýsa hv. frammíkallanda Guðjón Ólaf Jónsson um hvað formaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi forsætisráðherra taldi að hefði valdið því.  „Augljóst má vera að þeir sem bera stjórnskipulega ábyrgð á samkeppnismálum hafa talið að birting þeirra mundi veikja röksemdafærsluna.“ Með öðrum orðum, hann er að segja að hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hafi vitandi vits skotið þessum gögnum undan vegna þess að í þeim væri að finna röksemdir sem veiktu málflutning ráðuneytisins. Nú ætla ég ekki að segja að hv. formaður menntamálanefndar eigi skilið þau ummæli vegna þess að hann var bara vinnumaður í því verki. En það er hins vegar óneitanlega ákaflega merkilegt að hann skuli hafa tekið þátt í því að haga verklagi menntamálanefndar með þeim hætti að það gafst ekki tóm til að skoða þetta og nú kann vel að vera að hv. þingmaður hafi með lestri sínum, síðar, hugsanlega fyrir - það er komið í ljós að hv. þingmaður er hraðlæs á evrópsku og skilur ensku og evrópsku miklu betur en allir aðrir í þessum sölum - komist að því að efni þeirra skipti engu máli. Við skulum bara gefa okkur það röksemdafærslunnar vegna að hann hafi haft rétt fyrir sér. En er það ekki í anda lýðræðis og gagnsærra vinnubragða að aðrir í nefndinni fái að komast að þeirri skoðun sjálfir ef hún er rétt, að sjálfsögðu? Hv. þingmanni hefði verið í lófa lagið að loka fundi nefndarinnar þannig að stjórnarandstaðan í nefndinni hefði getað bæði lesið skjölin sjálf og líka yfir helgina kallað til sérfræðinga til að skoða þetta mál og komist að þessari niðurstöðu sjálf. Það hefði ekki skipt nokkru einasta máli fyrir framgang málsins hér. Það hefði verið hægt að hefja umræðuna alveg eins og stjórnarandstaðan var reiðubúin til samkvæmt samkomulagi kl. 13:30 á mánudaginn en það var eitthvað annað sem olli því. Hv. þingmaður sem kom fram og notaði svipuð orð og hv. þingmenn Sæunn Stefánsdóttir og Dagný Jónsdóttir í dag og sagði í Fréttablaðinu að þetta væri ótækt og óásættanlegt starfslag af hálfu ráðuneytanna. Hann lýsti því yfir í sama viðtali að hann ætlaði aldeilis að tala yfir hausamótunum á ráðherrunum, sagði það að vísu ekki með þessum orðum en það lá í því sem hv. þingmaður sagði. Með leyfi forseta langar mig til að rifja upp fyrir þessum unga þingmanni sem skyndilega virðist vera farinn að reskjast fyrir aldur fram, a.m.k. tapa minni því þarna sagði hann, með leyfi forseta: „Það er ótækt og óásættanlegt að þetta starfslag hafi verið viðhaft.“ - Svo kemur þessi dásamlega setning: - „Ég ætla mér að ræða þetta mál frekar við ráðherrana [Árna Mathiesen og Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur].“ Í þessu liggur auðvitað að hv. þingmaður ætlaði að gæta réttar nefndarinnar. Hann ætlaði að sjá til þess að sá ferill sem hann á sem formaður menntamálanefndar yrði áfram jafnglæstur í þessu máli allt til loka og hann hafði verið fram að þeim tíma því að hv. …  Hv. þingmaður ætlaði auðvitað að verja heiður nefndarinnar, verja gagnsæ vinnubrögð nefndarinnar og hann ætlaði að finna að þessu við ráðherrana og hann ætlaði auðvitað að krefjast þess að nefndin fengi tíma til að vinna þetta mál með sama hætti og áður sem hann átti hrós skilið fyrir að mörgu leyti. Hann kom bónleiður til búðar. Hann var tuktaður þannig til að hann kom kaghýddur af fundi ráðherrans og hann reif þetta mál í gegn á föstudegi. Honum hefði verið í lófa lagið, þótt ekki væri nema gefa einn sólarhring til viðbótar eða fram á mánudag. Stjórnarandstaðan var búin að fallast á að umræðan hæfist á mánudag og hún hafði staðið við það og hafði þó ærin tilefni til eftir þetta til að segja að ríkisstjórnin hefði brotið sitt samkomulag. Þetta rennir stoðum, frú forseti, undir þá skýringu sem ritstjóri Fréttablaðsins gaf á þessum vinnubrögðum. Hann sagði einfaldlega að það væri verið að skjóta þessum gögnum undan umræðunni, láta hníga að ákvörðun áður en þau væru skoðuð vegna þess að það væri augljóst að í þeim væri að finna röksemdir sem veiktu málflutning þeirra sem bæru stjórnskipulega ábyrgð á málaflokknum. En það er hins vegar á ábyrgð þeirra tveggja ungu manna sem eru í hlutverki eins konar yfirgjammara á þessum fundi og ferst það vel úr hendi og ættu reyndar ekki að gera mikið annað, þeir virðast vera langbestir í því og miklu betri en t.d. að fjalla vel og vandlega um flókin frumvörp, þeir eru ábyrgir fyrir þessu líka. Ég spyr hv. þingmann Guðjón Ólaf Jónsson: Af hverju tekur Framsóknarflokkurinn að sér skítverk af þessu tagi? Af hverju tekur Framsóknarflokkurinn að sér að moka íhaldsfjósið í þessum efnum?

Það er einkavæðingar …

Það er engu líkara en Framsóknarflokkurinn og sérstaklega yngri hlutar þingflokksins séu orðnir eins og læmingjahjörð en menn vita það að á sjö til átta ára fresti og yfirleitt líka á fullu tungli, ég veit ekki hvort það hefur einhver áhrif á Framsóknarflokkinn, þá grípur þessi sérkennilega kennd læmingjana að hvarvetna sem þeir sjá björg þá verða þeir að fleygja sér fyrir þau. Og það hefur Framsóknarflokkurinn gert í þessu máli. Hann hefur anað út í hvaða ófæru sem er og hann hefur svikið allar sínar fyrri samþykktir …  Hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson kom hingað eftir að tveir eða þrír, ég man ekki hversu margir, ráðherrar flúðu af þinginu m.a. eins og fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins sem bókstaflega hvarf úr íslenskum stjórnmálum vegna þess að viðbrögð hans eigin flokksmanna við túlkun hans á stefnu flokksins voru slík að hann átti ekki annarra kosta völ. Frú forseti. Vegna þess að sá maður er ekki lengur á meðal okkar þá kýs ég að tala frekar varlega um hann og kalla þetta því túlkun hans, þ.e. túlkun Halldórs Ásgrímssonar á stefnu Framsóknarflokksins. En við þann þingmann sem hér er staddur og getur svarað fyrir sig hef ég allt önnur orð og miklu harðari. Ég segi það hreint út, þetta eru svik Framsóknarflokksins við yfirlýsta stefnu.

Það er einkavæðingin …

Hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hefur því miður gengið í þeim flokki alla leiðina á enda. Hann hefur t.d. tekið þátt í því að lemja í gegn frumvarp sem er algerlega í andstöðu við vilja hans eigin baklands. Þegar ég segi hans eigin baklands, þá á ég við þann hluta Framsóknarflokksins sem hv. þingmaður kemur úr þótt að vísu megi sjá á honum að elli kerling fari að meitla einhverja drætti í andlit hans þá er hann samt enn þá ungur og hefur sem betur fer yfir sér gáska og fjör hins unga þingmanns sem er auðvitað merkilegt miðað við að hér er um þingmann í Framsóknarflokknum að ræða sem er í heldur þungri stöðu í dag. En þessi þingmaður hefur gengið fram fyrir skjöldu hér í salnum til að reyna að troða þessu frumvarpi í gegn. Það hefur enginn þingmaður, ekki einu sinni í hópi sjálfstæðismanna, komið hér sérstaklega upp eins og hann gerði fyrir jól og kvartað undan því að samkomulag hefði tekist milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að fresta 3. umr. fram yfir jól. Þessi hv. þingmaður vildi klára málið sem allra fyrst, koma frumvarpinu í gegn sem er þó algerlega í andstöðu við samþykktir Framsóknarflokksins. Mig langar að rifja það upp fyrir hv. þingmanni af því að mér sýnist, frú forseti, að minni hans a.m.k. að því er varðar stefnu Framsóknarflokksins sé svolítið gloppótt, jafnvel farið að bila töluvert, en Framsóknarflokkurinn hefur á þremur flokksþingum sínum fjallað um þetta mál. Og það má reyndar rifja það upp að í upphafi stóð hann í lappirnar. Það á rifja það upp, hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson. Nú langar mig til þess, frú forseti, að hafa hv. þingmann Guðjón Ólaf í salnum því ég þarf að eiga við hann orðastað. Árið 1996 gerði nefnd innan Sjálfstæðisflokksins skýrslu um endurskoðun á útvarpslögum. Í þeirri nefnd voru Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson, Tómas Ingi Olrich, sem þá var hér á þingi, og Ásdís Halla Bragadóttir. Náttúrlega af sanngirni gagnvart Ríkisútvarpinu var einn nefndarmaður sóttur út fyrir Valhöll. Hann var sóttur alla leið til keppinautarins og það var Páll Magnússon, núverandi útvarpsstjóri, sem þá var reyndar starfsmaður Stöðvar 2 og var sóttur þangað. Sú skýrsla, sem ég hef í tilefni þessarar umræðu lesið aftur tíu árum eftir að hún var samin, gefur dálítið glögga mynd af þeim þrönga stakki sem sjálfstæðismenn vildu þá sníða RÚV í framtíðinni. Þar voru nánast lögð drög að því sem nú er að gerast, þ.e. að breyta RÚV þannig að tekið væri skref í átt að sölu og þar með einkavæðingu. En eftir að skýrslan lá fyrir - og ber nú vel í veiði að hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, fulltrúi Framsóknarflokksins, gengur í salinn - átti nefnilega í fyrsta skipti að beygja Framsóknarflokkinn til hlýðni. Þá var sett upp sérstök nefnd á vegum þeirra stjórnarflokka sem enn þá sitja illu heilli.  Árinu síðar, frú forseti, árið 1999, var samþykkt með atkvæði Guðjóns Ólafs Jónssonar, sem núna er hv. þingmaður á Alþingi í dag, á flokksþingi Framsóknarflokksins, með leyfi forseta: „Allar rásir Ríkisútvarpsins verði áfram í ríkiseigu og því verði ekki breytt í hlutafélag.“ Frú forseti. Núna er hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, sem greiddi atkvæði með þessu 1999 á flokksþinginu, að berjast gegn sinni fyrri stefnu. Hann gengur manna harðast fram í því að hér verði barið í gegn frumvarp sem í fyrsta lagi svíkur þá stefnu sem hann samþykkti áður að því leyti til að Ríkisútvarpið á að vera hlutafélag. Í öðru lagi felur það líka í sér svik við hina gömlu stefnu frá 1999 að því marki að í því frumvarpi sem við erum að ræða, og sem hv. þingmaður hefur mært flestum mönnum fremur, er gert ráð fyrir að ein rásin, hugsanlega Rás 2, verði seld eða lögð niður. Því þar er beinlínis sagt, að Ríkisútvarpið ohf. beri ekki skylda til þess að starfrækja nema eina rás. Frú forseti. Þarna er um að ræða tvenns konar svik við samþykktarstefnu Framsóknarflokksins. Það er auðvitað dapurlegt að það skuli vera sá ágæti piltur og hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson sem tekur þátt í því. Sömuleiðis, frú forseti, var árið 2003 líka með atkvæði hv. þm. Guðjón Ólafs Jónssonar, samþykkt eftirfarandi stefna um Ríkisútvarpið, og bið ég nú hv. þingmann Guðjón Ólaf Jónsson vel að hlýða og ég vona að hann sígi ekki alveg niður úr stólnum, mér sýnist hann sé nú eiginlega undir þessum lestri orðinn þannig að hann a.m.k. eigi erfitt með að standa í lappirnar.

Ég er að bíða eftir stefnu Samfylkingarinnar.

Með leyfi forseta, hljóðaði stefnan sem þessir ungu Tyrkir Framsóknarflokksins samþykktu þá: „Breyta skal rekstrarformi Ríkisútvarpsins í sjálfseignarstofnun sem verði laus við viðskiptaleg, stjórnmálaleg eða önnur hagsmunatengsl.“ Frú forseti. Hér er verið að gera allt annað í frumvarpinu. Það sem skiptir máli fyrir þá sem hafa einhvern tímann haft taugar til Framsóknarflokksins, eins og ég hef nú stundum haft, og það sem skiptir máli fyrir þá sem hugsanlega hafa hvarflað frá flokknum en gætu velt því fyrir sér að styðja hann aftur og það sem skiptir máli fyrir alla þá sem trúa á það að menn eigi að fara eftir sannfæringu sinni og vera samkvæmir sjálfum sér, þá vantar skýringar hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar og annarra þingmanna Framsóknarflokksins fyrir því hvers vegna þeir hafa með þessum hætti gengið, ekki bara á svig, heldur á bak þeirra orða sem flokksþing Framsóknarflokksins gaf kjósendum á þeim tíma. En það er eins og maðurinn sagði, fólk er ekki fífl. Fólk lætur ekki bjóða sér hvað sem er. Það er ekki síst vegna þessa sem framsóknarmenn hafa í hrönnum yfirgefið flokk sinn og forustu. Ef hv. þm. Einar Már Sigurðarson vildi gera mér þann greiða að trufla ekki hv. þm. Guðjón Ólaf Jónsson meðan ég er að ræða við hann um stefnu Framsóknarflokksins yrði ég glaður við. Til að hv. flokksbróðir minn skilji hvað um er að ræða er ég að fara þess vinsamlega á leit við hv. þm. Guðjón Ólaf Jónsson að hann útskýri af hverju hann stendur ekki við þau orð sem Framsóknarflokkurinn gaf fyrir hans hönd með samþykki hans á flokksþinginu 2003, flokksþinginu 2001 og flokksþinginu 1999. En ég skal upplýsa hv. þingmann af hverju það er. Það er vegna þess að Framsóknarflokkurinn er í þessum máli alveg eins og í Íraksmálinu, svínbeygður af Sjálfstæðisflokknum. Hann er í hverju málinu á fætur öðru látinn éta ofan í sig sínar eigin yfirlýsingar. Þetta gerir það að verkum að fólk treystir ekki flokknum framar. Það er þetta sem gerir það að 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð og tækifæri til þess að ljúka ræðu sinni.

Frú forseti. Því miður hef ég nokkuð tafist við að koma frá mér því sem ég vildi segja svo hugsanlegt er að ræða mín verði fyrir vikið svolítið lengri þó ég vilji allt til gera til að ná samkomulagi við þennan ágæta forseta um eðlilegt þingframhald. Mér finnst bara þægilegt, frú forseti, að hafa framsóknarmenn með þessum hætti í salnum. Mér finnst þetta vera ákveðin heilbrigðismerki því það sýnir sig, alla vega í þessum frammíköllum, að hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson sem mér er vel við, hefur þó að minnsta kosti það sem ýmsir framsóknarmenn hafa ekki, hann hefur samvisku og kann þess vegna að skammast sín. Það speglast vel í frammíköllunum því honum líður illa undir þeim. Frú forseti. Mér mundi líka líða illa ef ég hefði tekið þátt í að fara alveg 180 gráður beint frá þeirri stefnu sem ég hefði sjálfur samþykkt. Það var þannig að hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson var forustumaður meðal ungra framsóknarmanna. Þar eru sem betur fer menn sem standa í lappirnar þó að stálið bresti hjá ýmsum öðrum. 26. nóvember síðastliðinn var það bakland hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar sem samþykkti andmæli gegn frumvarpinu. Stjórn Sambands ungra framsóknarmanna samþykkti formlega ályktun gegn því að Framsóknarflokkurinn stæði að samþykkt frumvarpsins og gegn ýmsum þáttum sem í því eru. Mig langar þess vegna ef hægt væri að fá einhverjar skýringar á því af hverju hv. þingmaður hefur svona algerlega slitið á tengsl sín við það fólk sem hóf hann til þeirrar fremdar sem hann nýtur nú. Þetta var fólkið sem gerði hv. þingmann að því sem hann er í dag, þingmanni Framsóknarflokksins. Það er heiðursstaða í Framsóknarflokknum. Það hlýtur að vera mikill sómi að því fyrir sérhvern mann að vera veittur sá trúnaður. En í því ljósi eru örlög þeirra sem síðan svíkjast gegn sínum hugsjónum heldur dapurleg. Ég fór með þennan lestur, frú forseti, einungis til að lækka aðeins rostann í hv. frammíkallanda sem hefur síðustu þrjú korterin ekki getað haldið sér saman í sæti sínu og allt í lagi með það. Hann hefur ábyggilega margt að segja. Þó er athyglisverð, frú forseti, miðað við þær mörgu ræður sem hv. þingmaður hefur flutt úr sæti sínu í dag að hann er ekki enn kominn á mælendaskrá. Það er nefnilega þannig að þrátt fyrir vaskleikann í yfirbragði og þrátt fyrir þetta djarfmannlega yfirbragð sem stundum einkennir þennan ágæta þingmann sem núna er nánast siginn niður í gólfið í sæti sínu, þá þorir hann ekki að koma hingað til að gera grein fyrir afstöðubreytingum sínum. En ef hann gerir það mundi ég vera honum þakklátur fyrir. Þá mætti hann kannski í leiðinni fyrir mig  Frú forseti. Því þetta tvennt skiptir öllu máli  En það hryggir mig líka vegna þess að við eigum sameiginlegar rætur, ég og hv. þingmaður, í stjórnmálum. Það var sami maður sem hratt af stað þeim tveimur hreyfingum sem við tilheyrum í dag og það var sama höndin sem ritaði stofnskrá beggja flokkanna, Framsóknarflokksins og Alþýðuflokksins, á sínum tíma, baráttuhreyfingar jafnaðarmanna. Það var hönd Jónasar frá Hriflu. Frú forseti. Framsóknarflokkurinn kemur aftur og aftur í ræðustól og heldur því fram fullum fetum að ekki eigi að selja Ríkisútvarpið. Ég tek alveg skýrt fram að ég trúi því alveg þegar hv. þingmenn segja að það komi ekki til mála með samþykki þeirra að selja Ríkisútvarpið. Ég er þeirrar skoðunar að Framsóknarflokkurinn meini það þegar hann segi að hann vilji byggja upp Ríkisútvarpið og gera það að almannaútvarpi. Einu sinni voru að minnsta kosti menn í Framsóknarflokknum sem voru sammála okkur ýmsum um að besta leiðin gegn ítökum auðvaldsins á fjölmiðlamarkaði væri einmitt að byggja upp sterkt almannaútvarp vegna þess að einungis það gæti komið í veg fyrir að einstakir auðjöfrar gætu í krafti ítaka sinna á fjölmiðlamarkaðnum orðið leiðandi í skoðanamyndun. En hins vegar er búið að svipta hv. þingmenn og forustu Framsóknarflokksins skynsemi. Þeir hafa svo tapað heilbrigðri skynsemi og hugsun á þessu langa samstarfi með Sjálfstæðisflokknum að það er eins og þeir horfi blindandi fram hjá því sem þó er skrifað á vegginn. Hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson situr núna í sæti sínu við hlið hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, kom hingað inn á þing beinlínis með það að markmiði að selja Ríkisútvarpið. Honum til hróss má segja að hann fór ekkert í grafgötur með það.  
             Frú forseti. Það sem ég ætlaði að segja var eftirfarandi. Hv. þingmaður, af tilviljun örlaganna, hefur valist í sæti við hlið hv. þingmanns og formanns menntamálanefndar, Sigurðar Kára Kristjánsson, og sækir sér styrk til hans.  En allt breytist. Tímanum vindur fram. Viðhorf breytast. Við sjáum þegar við skoðum Sjálfstæðisflokkinn að mikil og öflug mulningsvél er þar stöðugt í gangi. Þar, segi ég að minnsta kosti, er hugmyndamótorinn að finna í Sambandi ungra sjálfstæðismanna. Í röðum þeirra hefur verið samþykkt á þingum árum saman, að ég held í heilan áratug, að stefna beri að því að einkavæða Ríkisútvarpið. Engum datt til hugar fyrir tíu árum þegar Sjálfstæðisflokkurinn talaði um að selja ætti Rás 2, að þetta yrði nokkurn tímann stefna sem yrði flutt inn á Alþingi. Það datt ekki neinum einasta manni í hug að svo mundu viðhorfin breytast í efri lögum Sjálfstæðisflokksins að hingað skolaði þingmönnum sem mundu bókstaflega leggja þetta til. Menn héldu alltaf að Pétur H. Blöndal, sem hafði stundum talað í þessa veru, væri hrópandinn í eyðimörkinni og menn vita jú hvað varð um hrópandann í eyðimörkinni. Menn vita örlög Jóhannesar skírara, sem var hrópandinn í eyðimörkinni í biblíulegum skilningi. Ég veit að prestssonurinn frá Saurbæ á Hvalfjarðarströnd veit hver urðu örlög hans. Ég hélt að í hugmyndafræðilegum skilningi yrðu örlög þessara hugmynda þannig að höfuð yrði skilið frá bol, eins og gerðist með Jóhannes skírara. En það gerðist hins vegar allt í einu að hingað komu fleiri menn sem voru sömu skoðunar Núna sjáum við það líka, frú forseti, að í röðum þeirra sem líklegt er að verði stuðningsmenn og -konur hæstv. menntamálaráðherra á næsta kjörtímabili er að finna fólk sem er þessarar skoðunar, sem ég treysti þó að hæstv. menntamálaráðherra sé ekki í hjarta sínu þó hún hafi látið ginnast til að flytja þetta frumvarp.

Núna er klukkan orðin fjögur og forseti vill inna hv. þingmann eftir því hvort hann eigi langt eftir af ræðu sinni?

Já, frú forseti. Ætlun mín var að ljúka henni fyrir klukkan fjögur en sökum þess, eins og forseti hefur orðið vör við, hef ég verið truflaður svolítið. Ég hef átt erfitt með að koma fram ákveðnum málum. Ég tel að ég eigi svona tíu til fimmtán mínútur eftir af ræðu minni.

Mun hv. þingmaður óska eftir að fresta ræðu sinni þar til að þinghald hefst að nýju kl. sex?

Ég mundi gleðjast yfir því ef forseti leyfði mér það.

Nú verður orðið við því.

Frú forseti. Ég var langt kominn með ræðu mína fyrr í dag og hefði sennilega getað lokið henni ef ekki hefði verið svo sérkennilega staðið að málum af hálfu stjórnarliða að þeir sendu tvo hvolpa á frambekkina til að trufla mig og koma í veg fyrir það með frammíköllum sínum … 
            

Forseti vill biðja hv. ræðumann að gæta orða sinna.

Frú forseti. Ég skal sannarlega gera það og lýsi því yfir að ég mun ekki frekar líkja þessum ágætu þingmönnum, sem mér er hlýtt til, við afkvæmi næstbesta vinar mannsins. Allt var það þó með jákvæðum huga gert því fátt hefur vakið mér meiri ánægju og sérstaklega í bernsku minni en þegar ég átti litla seppa. Ég hugsa ævinlega til þeirra með hlýju. Frú forseti. Ég var staddur í miklum lestri áðan yfir þessum tveimur ungu þingmönnum, hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni og hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, formanni menntamálanefndar. Ég hafði lýst því með hvaða hætti Framsóknarflokkurinn hefur gersamlega svikið hugsjónir sínar varðandi Ríkisútvarpið. Ég las upp úr mörgum ályktunum frá árunum 1999, 2001 og 2003 til að sýna fram á að sú stefna sem Framsóknarflokkurinn fylgir er algjörlega andstæð flokkssamþykktum Framsóknar. Það er mjög athyglisvert að það voru sérstaklega hinir ungu þingmenn Framsóknarflokksins sem hér gengu harðast fram við að reyna að færa rök fyrir því að nauðsynlegt væri að málið næði fram að ganga. Hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir sagði að hún hefði enga hugmynd um nokkurn framsóknarmann sem væri málinu andstæður. Hún hefði farið á 20 fundi víðs vegar um landið og hvergi hefði hún fundið nokkurn framsóknarmann sem væri þeirrar skoðunar að þetta væri vont frumvarp.  Þann 28. nóvember samþykktu ungir framsóknarmenn mjög skelegga ályktun. Ég vil upplýsa þingheim og sérstaklega hina ungu framsóknarmenn, sem ekki sjást í þessum sölum því þeir eru lagðir á flótta frá málinu, um að þeir sem samþykktu þetta var stjórn Sambands ungra framsóknarmanna, þ.e. sú deild innan Framsóknarflokksins sem hóf þetta unga fólk til þeirrar fremdar að gegna trúnaðarstöðum fyrir Framsóknarflokkinn á Alþingi. Frá þessu er sagt í Fréttablaðinu 29. nóvember með svofelldum orðum, með leyfi forseta: ,,Stjórn Sambands ungra framsóknarmanna … samþykkti í gær ályktun þar sem þingmenn eru hvattir til þess að samþykkja ekki frumvarp um RÚV ohf. Í ályktuninni kemur fram að SUF telur hvorki að hagsmunum RÚV, né almennings í landinu, sé best borgið með hlutafélagavæðingu.“ Frú forseti. Skýrara getur þetta ekki verið. Þeir sem eiga að erfa landið innan Framsóknarflokksins og þær reytur sem hugsanlega kunna að verða eftir af honum þegar fram í sækir eru þeirrar skoðunar að Framsóknarflokkurinn sé á villigötum í þessu efni. Þeir eru svo rækilega sannfærðir um það að þeir taka meira að segja á sig rögg og samþykkja sérstaka ályktun gegn eigin forustu. Til þess þarf manndóm og hann hafa greinilega einhverjir ungir framsóknarmenn sem örlögin hafa ekki skolað eins og hverjum öðrum rekakubb á fjörur Alþingis. Ég hef haldið því fram, frú forseti, að það sé tilgangur hluta Sjálfstæðisflokksins með ríkisútvarpsfrumvarpinu að selja stofnunina að lokum. Þessa ofuráherslu sem við sjáum á degi hverjum í umræðunni af hálfu Sjálfstæðisflokksins um að gera að Ríkisútvarpið að hlutafélagi er ákaflega erfitt að skilja öðruvísi en í ljósi margyfirlýsts vilja öflugra þingmann til þess að selja Ríkisútvarpið að lokum eða a.m.k. hluta þess. Ég vek eftirtekt á því að einstakir þingmenn flokksins hafa beinlínis fagnað frumvarpinu í þessum ræðustól á þeim forsendum að frumvarpið um háeffun RÚV sé fyrsta skrefið að sölu. Ég er þeirrar skoðunar að eins og fjölmiðlamarkaðurinn er að þróast, þar sem öflugir og auðugir menn og fyrirtæki hafa gríðarlega sterk tök, sé það besta vörnin gegn því að einstakir auðmenn eða auðfyrirtæki, stórfyrirtæki, nái hreðjatökum á skoðanamyndun í landinu að við tökum höndum saman um það að efla almannaútvarp. Það er langbesta leiðin og vörnin gegn því að fjármagnseigendur einoki skoðanamyndun í landinu í gegnum ofurtök sín á fjölmiðlamarkaðnum. Ég er algjörlega andsnúinn sölunni og af því að ég tel að tilgangurinn með hlutafélagavæðingunni sé að lokum að selja þá er ég henni andsnúinn líka. Innan Sjálfstæðisflokksins eru sérstakir menn sem hafa gerst talsmenn sölu. Einn af þeim gengur nú í salinn og hefur stundum verið keikari og borubrattari en á þessum degi. Innan Sjálfstæðisflokksins hafa verið háværar raddir um að selja Ríkisútvarpið, sérstaklega hjá Sambandi ungra sjálfstæðismanna. Og af því að ég komst ekki til þess í ræðu minni áðan, þar sem ég hafði lokið við að gera grein fyrir afstöðu hugmyndamótors Sjálfstæðisflokksins, a.m.k. frjálshyggjudeildarinnar, þ.e. Sambandi ungra sjálfstæðismanna, sem ég hef stundum kallað skæruliðasamtök Valhallar, þá rifja ég það upp líka að árið 1995 rak Sjálfstæðisflokkurinn heila kosningabaráttu sem af þeirra hálfu snerist aðallega um að selja Rás 2. Mér er ekki kunnugt um að Sjálfstæðisflokkurinn hafi nokkru sinni kastað þeirri stefnu fyrir róða. Í því ljósi er ákaflega athyglisvert að í frumvarpi ríkisstjórnarinnar segir hreint út að eftir að stofnunin verði gerð að hlutafélagi beri henni ekki skylda til að reka nema eina útvarpsrás. Hvers vegna skyldi þetta tekið sérstaklega fram nema af þeirri ástæðu að frumvarpshöfundar gera ráð fyrir þeim möguleika að Rás 2 kunni að verða seld í framtíðinni. Ég vil hins vegar segja um Rás 2 að ég lít svo á að hún hafi verið vagga nýgildrar tónlistar í landinu. Hún hefur gegnt mjög mikilvægu hlutverki fóstru sem engin einkareknu stöðvanna hefur sinnt með viðlíka hætti. Sem ég stend hér, frú forseti, hef ég ekki tölu á þeim mörgu ungu tónlistarmönnum og -konum sem öldur ljósvakans, sem upphaflega hafa borist frá Rás 2, hafa fleytt um heiminn allan. Þetta fólk sem segja má að hafi staðið úr þeirri vöggu sem Rás 2 er nýgildri tónlist í landinu hefur sannarlega borið hróður okkar allra víðs vegar um heiminn. Ég er þeirrar skoðunar að stofnanir sem hafa beinan aðgang að opinberu fé eigi ekki að lúta sömu lögmálum og opinber fyrirtæki sem afla sér tekna á markaði. Færa má rök að því að hlutafélagaformið henti ákaflega vel fyrirtækjum í ríkiseigu en noti ekki skattpeninga í rekstur. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það gegni alfarið öðru máli um stofnanir sem eru að uppistöðu eða alfarið reknar fyrir peninga skattborgarana. Ríkisútvarpið fellur undir þá skilgreiningu. Fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins sem ég hef nokkuð vísað til, vegna þess að mér þykir hann hafa stefnufastar skoðanir í málinu, var einn af þeim sem mörkuðu hugmyndafræðilega undirstöðu undir einkavæðinguna sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur beitt sér fyrir allar götur frá því 1991. Grunnurinn að því var lagður í frægri bók í hugmyndasögu Sjálfstæðisflokksins sem hét Uppreisn frjálshyggjunnar – báknið burt. Þar var einn höfunda Þorsteinn Pálsson og reyndar líka ýmsir fleiri sem gert hafa garð flokksins frægan eins og Baldur Guðlaugsson, Davíð Oddsson og Friðrik Sophusson svo fáir séu nefndir. Þorsteinn Pálsson er hins vegar sjálfum sér samkvæmur og hleypur ekki frá stefnunni sem flokkurinn hefur markað, eins og þeir sem bera skjöld og sverð flokksins í dag virðast gera. Hann sagði fyrir skömmu að í ljósi þessa hugmyndagrunns sem Sjálfstæðisflokkurinn lagði væri frumvarpið frávik frá almennum leikreglum. Hann taldi það líklegt til þess að setja, ég vitna til Þorsteins Pálssonar, með leyfi forseta: ,,Í uppnám framtíðarsátt um ríkisrekið útvarp.“ Dómur þessa fyrrverandi forsætisráðherra er sá að hlutafélagavæðing RÚV feli í sér það sem hann kallar öfugsnúna hugmyndafræði. Nú er það hlutverk þeirra sem ganga í spor þessa gamla foringja Sjálfstæðisflokksins, t.d. manna á borð við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, að stuðla að framgangi máls sem gengur gegn þeim hugmyndagrunni sem leiðtogarnir unnu á og felur í sér, eins og þeir sem mörkuðu brautina að einkavæðingunni kalla það, öfugsnúna hugmyndafræði. Ég heyri á hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að hann er hugsanlega móður og sár yfir því að mér varð á að líkja honum áðan við það sem mér þykir hvað góðlegast, hlýlegast og kátlegast af þeim lifandi verum sem ég hef komist í kynni við fyrir utan falleg börn. Ég vona að hann misvirði það ekki við mig en ef hann hefur tekið það illa upp hika ég ekki við það að taka á mig kufl auðmýktarinnar og biðja hv. þingmann afsökunar á því, hafi ég sært hann með þessum orðum. Það er ekki málefnalegt af mér að reyna að meiða hv. þingmann persónulega. Ég hef ekkert persónulega gegn honum þótt ég vildi það að guð hefði gefið honum töluvert meira af staðfestu og þreki til að standa gegn því sem hæstv. menntamálaráðherra otar að honum. Nóg um það. Ég hef, eins og hv. þingmaður veit og þingheimur hefur margsinnis hlustað á mig segja, verið þeirrar skoðunar að það eigi að stefna að því að gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun í atvinnurekstri. Það form er líka einkaréttarlegs eðlis, líkt og hlutafélög. Það gæfi stofnuninni aukið svigrúm og sjálfræði og það sem stuðningsmenn frumvarpsins hafa kallað aukna hreyfigetu á markaði. Það þýðir hins vegar ekki, þótt slíkt fyrirtæki væri einkaréttarlegs eðlis, að ráðist yrði gegn kjörum og réttindum starfsmanna. Það yrði til lykta leitt með samningum af okkar hálfu. Páll Magnússon útvarpsstjóri sem vopnfimast hefur iðkað sverðaglamm fyrir hæstv. menntamálaráðherra í málinu hefur sjálfur sagt að það sem hann sjái hagfelldast í frumvarpinu sé að þá verði miklu auðveldara fyrir stofnunina að vinna miðstýrt út frá einum alvaldi innan stofnunarinnar. Ég nota ekki orðið alvaldur í háðslegri eða neikvæðri merkingu. Ég skil alveg þörfina á því að reka stofnun sem á í samkeppni með þeim hætti að hún sé lipur og geti brugðist fljótt við. Ég spyr hins vegar þá sem eru þessarar skoðunar: Hefur eitthvað vantað upp á það hjá útvarpsstjóra að hann geti hreyft sig snögglega á markaði? Mér hefur ekki sýnst það þegar hann hefur hvað eftir annað getað seilst yfir til keppinautanna og laðað til sín með segulmagni þess sem hann hefur að bjóða, hvort sem það eru góð laun eða spennandi starfsumhverfi, ákaflega hæft fólk frá keppinautunum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þetta sé góð og ákaflega heppileg sáttaleið í málinu, a.m.k. milli Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Það er einfaldlega þekkt í almannaþjónustu að beita því rekstrarformi og stofnanir sem sitja að opinberu fé eða afmörkuðum tekjustofnum hafa gjarnan verið reknar á því formi. Ég held að ég hafi rifjað það einhvern tímann upp, frú forseti, en get gert aftur í tilefni dagsins að sá sem ber ábyrgð á málinu í þinginu núna, hv. formaður menntamálanefndar, tók út töluvert af sínum sokkabandsárum og þroska innan stofnunar þar sem hann heyjaði sér menntunar sem var rekin á þessu formi, Verslunarskóla Íslands. Ég sé ekki að það hafi skaðað á þeim árum, hvorki hann né skólann. Þá er ég að tala um rekstrarformið en ekki hin gagnkvæmu kynni. Það var svo Framsóknarflokkurinn sem á sínum tíma gerði ákaflega einbeitta samþykkt gegn því að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Ég get ekki skilist við þetta öðruvísi en að rifja upp að á flokksþinginu 1999 var samþykkt af hálfu Framsóknar, með leyfi forseta: ,,Allar rásir Ríkisútvarpsins verði áfram í ríkiseigu og því verði ekki breytt í hlutafélag.“ Sömuleiðis var samþykkt á flokksþinginu 2003, með leyfi forseta: ,,Breyta skal rekstrarformi Ríkisútvarpsins í sjálfseignarstofnun sem verði laus við viðskiptaleg, stjórnmálaleg eða önnur hagsmunatengsl.“ Þetta eru stefnumarkandi samþykktir. Þær eru burðarásar í viðhorfi þessarar stjórnmálahreyfingar til Ríkisútvarpsins. Framsóknarflokkurinn hefur oft í gegnum alla síðustu öld komið með markverðum hætti og mikilvægum að þróun og framvindu Ríkisútvarpsins. Hann hefur t.d. lagt því til ákaflega merka útvarpsstjóra. Þarna er sá flokkur algjörlega að hverfa frá þeirri stefnu sinni. Frú forseti. Það sem við höfum rætt töluvert í dag, það sem hefur verið efst í umræðunni af hálfu fjölmiðla og þeirra sem hafa tekið til máls opinberlega um þetta mál, eru auðvitað samkeppnismálin. Fram hafa komið ákaflega veigamikil rök á síðustu vikum og mánuðum sem að því hníga að verið sé að steypa Ríkisútvarpinu í mikla óvissu að því er varðar samkeppnisumhverfið, ekki bara innan lands heldur miklu frekar innan Evrópu. Það er mjög athyglisvert að eftir alla þá miklu fundi í menntamálanefnd sem gumað er af undir forustu sjálfstæðismannsins Sigurðar Kára Kristjánssonar er skilað nefndaráliti sem er um 30 línur og tók hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson örfáar mínútur að fylgja úr hlaði og þar er ekki minnst á samkeppnismálin.  Ég hef uppi sterk varnaðarorð til ríkisstjórnarinnar vegna þess þáttar málsins. Ég tel að breytingin sem felst í því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi muni leiða til málaferla vegna árekstrar við Evrópureglur um samkeppnismál. Ég byggi þetta álit mitt á umsögn Samkeppniseftirlitsins sem var að mínu mati óvanalega harkaleg. Ég tel að það álit hafi ekki verið sent frá stofnuninni nema eftir mjög nána skoðun á samkeppnisreglum Evrópuréttarins. Þetta harkalega álit Samkeppniseftirlitsins kallar beinlínis, að mínu viti, eftir því að keppinautar Ríkisútvarpsins hefji slíkt mál. Þeim eru bókstaflega lögð vopnin upp í hendur. Það er mjög athyglisvert að Eftirlitsstofnun EFTA hlýtur að hafa gert stríðar athugasemdir við þann þátt þótt það hafi í sjálfu sér ekki komið fram með nægilega skýrum hætti. Ég dreg þá ályktun af þeirri staðreynd að samkvæmt þeim upplýsingum sem hafa borist hafi menntamálaráðherra fullvissað Eftirlitsstofnunina um að Samkeppniseftirlitið muni fylgjast grannt með háttsemi Ríkisútvarpsins á markaði. Varla getur sú yfirlýsing og fullvissa hafa komið frá íslenskum stjórnvöldum nema þeim sem yfirlýsingunni er beint að hafi með einhverjum hætti verið gert það uppskátt og það látið koma fram að menn óttuðust þetta. Því undrast ég þá værukærð sem kemur fram í málum talsmanna Sjálfstæðisflokksins út af þeim þætti málsins. Ég tel fullvíst að rísi svona mál, sem ég held að hafi nánast verið lýst yfir af keppinautum að muni verða gert á grunni þeirra málefnalegu röksemda sem þeim eru færðar í því vopnabúri sem álit Samkeppniseftirlitsins er, sé í versta falli hugsanlegt að Ríkisútvarpið eða eigandi þess, íslenska ríkið, þurfi að greiða háar skaðabætur aftur í tímann til gildistökutíma laganna eða eftir atvikum þess fyrningarfrests sem á slíkum brotum kann að vera. Mér finnst þó miklu verra að ég tel að slíkt mál og líkleg niðurstaða leiði til þess að verulega miklar líkur séu á því að í framhaldinu verði þrengt að möguleikum fyrirtækisins til að afla sér tekna í gegnum auglýsingasölu. Það tel ég að gæti falið í sér rothögg fyrir fjárhagslegan grundvöll Ríkisútvarpsins. Sannarlega yrði það foss á myllu þeirra sem vilja selja fyrirtækið. Ef sú ríkisstjórn er þannig sinnuð, ef t.d. hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kynni að verða áhrifamaður innan hennar, kynni þetta að leiða til þess að við eigum engra annarra kosta völ en að moka milljörðum í fyrirtækið ellegar láta það á markað, allt eða hluta. Þetta er að mínu mati mesta hættan sem felst í því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Fram kemur, eins og ég rakti í dag, þótt erfitt væri undir síbylju frammíkalla og gjamms í ónefndum hv. þingmönnum, að Samkeppniseftirlitið segir að lykillinn að velgengni Ríkisútvarpsins á auglýsingamörkuðum sé vinsælt dagskrárefni. Það liggur, frú forseti, í hlutarins eðli. Auðvitað er það slíkt efni sem gerir fyrirtækið að eftirsóknarverðum miðli fyrir auglýsingar. Samkeppniseftirlitið telur að Ríkisútvarpið geti að frumvarpinu samþykktu nýtt framlag ríkisins til þess að framleiða eða kaupa vinsælt dagskrárefni. Eftir að hafa reifað þetta sem okkur kunna að þykja augljósar staðreyndir segir í álitinu, með leyfi forseta: ,,Af þessu leiðir óhjákvæmilega að umrædd samkeppnisstarfsemi RÚV á sviði auglýsinga verður niðurgreidd með þeirri ríkisaðstoð sem félagið mun njóta.“ Síðar segir í álitinu þar sem Samkeppniseftirlitið dregur saman niðurstöðuna af þessum þáttum, með leyfi forseta: ,,Að mati Samkeppniseftirlitsins raskar þetta fyrirkomulag samkeppni á viðkomandi auglýsingamörkuðum.“ Það er varla hægt að kveða fastar að orði. Keppinautarnir hljóta að hafa tekið þessum rökum, þessum staðreyndum fegins hendi vegna þess að í höndum þeirra verður þetta eins og hamar sem hægt er að reiða til höggs gegn stoðum þess fjárhagslega grundvallar sem Ríkisútvarpið hvílir á. Það sem mér finnst vera ákaflega athyglisvert er að í framhaldinu bendir Samkeppniseftirlitið á tvær leiðir sem það segir að geti komið í veg fyrir það sem það skilgreinir sjálft sem samkeppnislega mismunun sem felst í þessari stöðu RÚV. Hvorug þessara leiða er farin í frumvarpi menntamálaráðherra. Það er því ekki hægt að sneiða hjá þeirri ályktun að Samkeppniseftirlitið telur augljóslega að það verði harkalegur árekstur á milli hins nýja hlutafélags um RÚV og gildandi samkeppnislaga. Engum ætti því að dyljast að ríkisstjórnin er með frumvarpi sínu að knýja fram ríkishlutafélag sem ég tel að við hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson o.fl. sem eru í þessum sal og hafa vit á samkeppnismálum vitum að brjóti gegn anda íslenskra og evrópskra samkeppnislaga. Hv. formaður menntamálanefndar, hæstv. ráðherrar og þingmenn stjórnarliðsins hafa varist þeirri skoðun sem ég var að reifa og margir hafa gert á undan mér, innan og utan þings, með þrenns konar rökum. Í fyrsta lagi hefur hv. formaður menntamálanefndar klifað á því að lögin um Ríkisútvarpið verði sérlög sem gangi þess vegna framar samkeppnislögum. Athyglisvert er að stjórnarliðið vísar í þessu efni aftur og aftur til fordæmis úr búvörulögum þar sem er að finna sérstakt ákvæði sem undanþiggur greinar innan landbúnaðar frá ákvæðum samkeppnislaga. Frú forseti. Á þessu er náttúrlega sá reginmunur að landbúnaðurinn er ekki orpinn undir Evrópska efnahagssvæðið. Þar af leiðandi gegnir allt öðru máli um hann en útvarpsrekstur sem aftur á móti er það. Þess vegna er ekki hægt að beita þessum lögum. Það vekur svo eftirtekt mína sem er ekki líkt því eins sjóaður í samkeppnisfræðum og t.d. hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, og hugsanlega formaður menntamálanefndar að ýmis lög sem sökum eðlis síns sem sérlaga undanþiggja tiltekna þætti í samfélaginu frá öðrum lögum. Það er allajafna gert með sérstöku jákvæðu ákvæði. Mér finnst það athyglisvert. Það er hugsanlegt að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson geti skýrt það auðveldlega fyrir mér. Hann hefur ekki gert tilraun til þess nema með frammíköllum, en mér finnst athyglisvert og undarlegt að í RÚV-frumvarpinu sé ekki að finna neitt slíkt ákvæði. Ég rifja það upp að þetta komst líka til tals við fyrri umræður málsins. Þá fengust aldrei nein sérstök svör við þessu. Það er auðvelt fyrir hæstv. menntamálaráðherra og formann menntamálanefndar sem bæði eru lögfræðimenntuð að segja við mig sem er bara aumur líffræðingur og lífeðlisfræðingur og ekki einu sinni með pungapróf í lögfræði en hef hins vegar komið að því nokkrum sinnum síðustu 16 árin að setja lög að ég hafi bara ekkert vit á samkeppnislögum og þess vegna fari ég með tóma þvælu. Frú forseti. Menn sem jafnvel hafa heyjað sér meiri menntunar á sviði lögvísinda en þessir tveir ágætu þingmenn Sjálfstæðisflokksins halda því fram að þetta sé nauðsynlegt. Ég vísa í því efni til hæstaréttarlögmannsins Ástráðs Haraldssonar sem hefur af því atvinnu og vonandi góðar tekjur að kenna lögvísindi við íslenska háskóla. Hann er þeirrar skoðunar. Ég spyr hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson: Hvers vegna var hann ekki kallaður fyrir nefndina og látinn svara fyrir þetta? Frú forseti. Þetta var fyrsta röksemdin af þremur sem ég hef heyrt ríkisstjórnina og þingmenn stjórnarliðsins færa gegn því viðhorfi sem ég flutti um samkeppnismálin. Í öðru lagi hefur stjórnarliðið bent á að auglýsingasala almenningsútvarpa sé heimil samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Það er rétt að svo er en einungis svo fremi að hún hafi, svo ég vísi í orðsendingu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá 2001 sem er að finna m.a. í nefndaráliti minni hlutans, með leyfi forseta: „svo fremi það hefur ekki áhrif á samkeppni á viðeigandi mörkuðum (t.d. auglýsingar, öflun og/eða sala á dagskrárefni) að því marki sem er ósamrýmanlegt hagsmunum bandalagsins.“ Frú forseti. Sú staðreynd að ríkisstjórnin kýs ekki að fara þær leiðir sem Samkeppniseftirlitið vísar á til að koma í veg fyrir það sem það kallar samkeppnislega mismunun bendir mér a.m.k. ekki til að lögin um Ríkisútvarpið standist forsendur EES. Ég er ekki einn um þá skoðun eða við í stjórnarandstöðunni. Lögvísindamenn eins og Ástráður Haraldsson halda þessu líka fram. Ef menn sem teljast til starfandi fræðimanna á sviði lögfræðinnar eru þeirrar skoðunar getum við ekki - bæði þeir sem eru á móti frumvarpinu og með því - a.m.k. fallist á að það ríki óvissa um þetta? Að sjálfsögðu. Er það hlutverk ríkisstjórnarinnar að setja fram lög, koma þeim í gegn með offorsi og valdbeitingum, sem setja eina af lykilstofnunum samfélagsins í uppnám? Nei, ég held að við hljótum að geta verið sammála um að svo er ekki. Þriðja röksemdin sem ég hef heyrt ríkisstjórnina halda fram gegn þessu viðhorfi er að hún segir að Ríkisútvarpið hafi hvort sem er lengi haft tekjur af auglýsingasölu með svipuðum hætti og gert er ráð fyrir í frumvarpinu um RÚV og af þeim sökum sé ekkert við frumvarpið að athuga. Ég tel að það sé ekki heimilt út frá lögmálum rökfræðinnar að draga ályktun af þessu tagi og ég tel að hún sé kolröng. Eftir að Ísland gekkst fyrir röskum áratug undir reglur Evrópska efnahagssvæðisins hefur Ríkisútvarpið verið á gráu svæði í þessum efnum. Ég lít svo á að fyrir þann tíma hafi ekki verið hægt að halda því fram en með upptöku þeirra skuldbindinga sem við þá gengumst undir sé hægt að halda því fram a.m.k. að Ríkisútvarpið sé á gráu svæði. Eftir því sem sá réttur þróast og er framkvæmdur t.d. í gegnum dóma og úrskurði held ég að það sé alltaf að þokast lengra út á jaðar þessa gráa svæðis í öllu falli. Almenningsútvörp hafa haft heimildir til þess að afla sér tekna með auglýsingum og það er ákaflega líklegt - þó að reynt hafi töluvert á þann rétt - að ef um væri að ræða ríkisstofnun að óbreyttu formi væru meiri líkur á því að það teldist hlíta reglunum. En við skulum ekki gleyma því að einmitt vegna þess að þetta er talið vera á gráu svæði, a.m.k. af mörgum í atvinnulífinu, þá er verið að láta á það reyna. Borist hefur kvörtun til Eftirlitsstofnunar EFTA vegna þessa og það virðist sem það sé beinlínis verið að bíða með að afgreiða hana þangað til þetta mál er frá. Í öllu falli finnst mér að í þessu tilviki og gagnvart þeirri röksemd skipti það hins vegar langmestu máli að þegar RÚV verður breytt úr hefðbundinni ríkisstofnun og gert að hlutafélagi, sem er einkaréttarlegs eðlis, verða kærur á hendur þess skoðaðar í allt öðru ljósi. Ég er þeirrar skoðunar að fyrirtæki sem ætlar að notfæra sér ávinninga hlutafélagaformsins verði líka látið sæta þeim stífu reglum af eftirlitsstofnunum og dómstólum, þar á meðal samkeppnisreglum, sem önnur hlutafélög sem keppa við þá á markaði verða að gangast undir. Ég tel að þegar búið verður að formbreyta rekstri Ríkisútvarpsins, flytja það úr véböndum ríkisstofnunar á hinn haslaða völl hlutafélags sé það ekki lengur á gráu svæði og þá verði það að sæta sama samkeppnisumhverfi og önnur hlutafélög. Ég óttast þess vegna að sú formbreyting leiði til þessara drastísku afleiðinga að þegar boðuð kæra kemur fram á hendur hinu nýja hlutafélagi muni hún leiða til þeirrar niðurstöðu. Það getur haft tvennt í för með sér. Í fyrsta lagi að Ríkisútvarpið ohf. verði látið sæta miklum fésektum sem íslenska ríkið þarf þá að standa skil á og jafnframt að settar verði miklu þrengri skorður í kringum auglýsingatekjuöflun þess en gildir í dag. Þetta held ég að geti gerst og ég óttast þess vegna að breytingin á rekstrarformi RÚV muni innan fárra ára leiða til þess að fjárhagslegur grundvöllur fyrirtækisins verði miklu veikari en í dag og að erfitt verði að reka það sem ríkisfyrirtæki.

Þetta auðveldar þeim söluna.

Ég er að segja það. Ég spyr þess vegna í framhaldi af frammíkalli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, sem hugsar þetta alveg eins og ég, þ.e. rökleiðsluna, hvort hugsanlegt sé að þetta sé tilgangurinn með offorsi ríkisstjórnarinnar í málinu. Er kannski allt annað undir niðri á hinni huldu dagskrá hjá þeim sem hafa verið að berjast fyrir einkavæðingu og sölu en við höfum fengið að vita? Í því efni vísa ég til þess sem hv. formaður menntamálanefndar sagði fyrir tveimur dögum. Hann upplýsti þá að hann væri klár á því og það væri skoðun hans að gagnvart íslenskum samkeppnisreglum væri Ríkisútvarpið á núverandi rekstrarformi ekki bara á gráu svæði heldur væri það andstætt anda þeirra reglna. Ég dró hins vegar þá ályktun af því að þar sem íslenskar samkeppnisreglur eru settar og samræmdar gagnvart hinum evrópsku sé það líka í andstöðu við þær.  Ég tel sem sagt, til þess að ég reyni að hnappa þessu saman sem ég er að segja um samkeppnismálin, að breytingarnar sem felast í því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi muni leiða til málaferla vegna árekstrar við Evrópureglurnar sem gilda um samkeppnismál. Ég tel að hið harkalega álit Samkeppniseftirlitsins sem ég hef gert að töluverðum þætti í ræðum mínum í dag kalli beinlínis eftir því að væntanlegir keppinautar Ríkisútvarpsins ohf. hefji slíkt mál. Ég tel að ef ríkisstjórnin tapar því muni hún ekki aðeins þurfa að greiða háar fébætur heldur líka að gangast undir mjög þrengjandi reglur fyrir fyrirtækisins hönd varðandi tekjuöflun af auglýsingasölu í framtíðinni. Ég tel þess vegna að þetta gæti falið í sér rothögg fyrir fjárhagslegan grundvöll fyrirtækisins en ég vona að svo sé ekki.

Frú forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Í svo viðamiklu máli eru fjölmörg álitamál eins og rakið hefur verið bæði af þingmönnum stjórnarandstöðunnar og stjórnarliða. Þess vegna er rík ástæða fyrir þingheim að taka góðan tíma í umræðuna. Búið er að segja ýmislegt um málið og búið að fara ítarlega yfir helstu annmarka þess. Ég ætla ekki að endurtaka málflutning félaga minna en mig langar samt að koma inn á nokkur atriði. Í upphafi máls míns langar mig að taka það sérstaklega fram að ég hef sagt að ég er ekki á móti hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins í sjálfu sér ef ákveðin skilyrði eru uppfyllt. En þau skilyrði eru ekki uppfyllt að mínu mati og ég mun fara yfir þau á eftir. Ég vil einnig halda því til haga að Samfylkingin hefur aldrei verið á móti út í gegn hlutafélagaforminu í ríkisrekstrinum, eins og formaður flokksins benti á í ræðu sinni í desember sl. um sama mál. Hins vegar hefur verið á það bent, m.a. af Arnari Þór Mássyni, sérfræðingi í fjármálaráðuneytinu, að ýmiss konar sérstaða verði fyrir hendi sé ríkisrekstur hlutafélagavæddur. Þá sérstöðu er komið inn á í nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar og er ekki ástæða til að endurtaka þann málflutning. Eins og formaður Samfylkingarinnar hefur einnig bent á í umræðunni getur hlutafélagaformið verið hentugt fyrir ríkisrekstur, t.d. ef ætlunin er að selja viðkomandi fyrirtæki eða ef hugsunin er að fá fleiri aðila í reksturinn eða ef hugmyndin er að sækjast eftir fjármagni á markaðnum. Eins og ég skil málið og málflutning hv. þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks á þetta ekki við Ríkisútvarpið. Ég sé því ákveðna kosti við hlutafélagaformið, en mér er hins vegar ekki sama hvernig sú hlutafélagavæðing á sér stað hvað varðar ríkisfjölmiðil. Auðvitað er hægt að styðja sitthvað í frumvarpinu, t.d. er í því ákvæði um að leggja skuli rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð. Talað er um að áherslu beri að leggja á eflingu innlendrar dagskrárgerðar o.s.frv. Hins vegar, og ég ítreka það, er fjölmargt sem ég get ekki sætt mig við í frumvarpinu. Mig langar aðeins að fara yfir þau atriði og draga þau helstu fram. Í fyrsta lagi tel ég afskaplega mikilvægt að sjálfstæði fjölmiðilsins sé að öllu leyti tryggt. En fram hafa komið í umræðunni og í samfélaginu efasemdir um að svo sé í frumvarpinu. Bent hefur verið á að meirihlutavald ríkisstjórnarinnar muni ná í stjórn Ríkisútvarpsins, en það er auðvitað grundvallaratriði að mínu mati að ríkisfjölmiðillinn sé sjálfstæður að öllu leyti og hafinn yfir hvers konar vafa eða tortryggni. Ákveðin öfl hér á landi hafa talið einhvern akk í því að efast um trúverðugleika ríkisfjölmiðilsins. Það vill svo til að flestar þeirra radda koma úr einni átt, úr Sjálfstæðisflokknum. En á meðan hefur þjóðin svo sannarlega kveðið upp dóm sinn, að fréttastofa Ríkisútvarpsins er sú fréttastofa sem þjóðin treystir hvað best. Í öðru lagi eru einnig efasemdir um það hvort frumvarpið standist kröfur samkeppnisréttar. Það er grafalvarlegt að mínu mati. Mig langar að eyða tíma mínum fyrst og fremst til að ræða þau mál. Því eigi að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið og það enn þá látið vera virkt á samkeppnismarkaði tel ég að samkeppnislög muni gilda um fjölmiðilinn eins og samkeppnislög gera varðandi aðra fjölmiðla. Hér þarf sérstaklega að líta á þátttöku Ríkisútvarpsins ohf. á auglýsingamarkaði og síðan að sjálfsögðu á nefskattinn sem í skilningi samkeppnislaga telst auðvitað ríkisaðstoð. Reglur um ríkisaðstoð og samkeppnisreglur ESB eru sameiginlegar á innri markaðnum og við erum því bundin þeim reglum sem Evrópusambandið setur hvað þetta varðar. Ég þarf ekki að minna hv. þingmenn á það að EES-samningurinn er lögfestur samningur hér á landi og sömuleiðis ber að skýra íslensk lög í samræmi við EES-samninginn samkvæmt bókun 35 í þeim samningi. Þetta ber að sjálfsögðu að hafa í huga þegar um er að ræða hvort frumvarpið standist kröfur samkeppnisréttarins. Ég heyrði í gær málflutning hv. stjórnarþingmanns, Dagnýjar Jónsdóttur, þar sem hún benti á fordæmið varðandi BBC, breska ríkisútvarpið. Eins og ég skildi orð hennar, þá dró hún upp að þetta væri sambærileg staða og Ríkisútvarpið ohf. yrði í hvað varðar samkeppnsiréttinn. En ég hjó eftir því að hún gat þess ekki að BBC er að sjálfsögðu ekki á auglýsingamarkaði en RÚV ohf. mun verða það. Samkeppniseftirlitið gaf umsögn við meðferð málsins. Mig langar að vitna í hana sem ég tel vera grundvallaratriði þegar kemur að umræðu um frumvarpið. Þetta er afskaplega skýrt að mínu mati. Með leyfi forseta þá stendur í umsögn Samkeppniseftirlitsins: ,,Samkeppniseftirlitið telur ljóst að RÚV muni geta nýtt umrædda ríkisaðstoð til framleiðslu eða kaupa á m.a. vinsælu dagskrárefni. Það skapar eða eykur áhorf og hlustun hjá RÚV og styrkir þar með stöðu félagsins á markaði fyrir auglýsingar. Af þessu leiðir óhjákvæmilega að umrædd samkeppnisstarfsemi RÚV á sviði auglýsinga verður niðurgreidd með þeirri ríkisaðstoð sem félagið mun njóta. Einkareknar útvarpsstöðvar hafa hins vegar einungis auglýsingatekjur og/eða áskriftartekjur til þess að afla sér dagskrárefnis. Að mati Samkeppniseftirlitsins raskar þetta fyrirkomulag samkeppni á viðkomandi auglýsingamörkuðum.“ Litlu neðar í umsögninni stendur einnig, með leyfi forseta: ,,Til að koma í veg fyrir þá samkeppnislegu mismunun sem af því leiðir að RÚV starfi á markaði fyrir birtingu auglýsinga og markaði fyrir kostun í frjálsri samkeppni við aðra aðila jafnframt því að hafa tekjur af skattfé til að inna af hendi skilgreinda útvarpsþjónustu í almannaþágu kemur tvennt til greina að mati Samkeppniseftirlitsins: RÚV hverfi af auglýsingamarkaði og starfsemi þess verði alfarið kostuð af opinberum fjárframlögum. Er sú leið algeng meðal Evrópuríkja eins og fram kemur í skýringum með frumvarpinu. Ef RÚV starfar á auglýsingamarkaði fari sú starfsemi fram á vegum sérstakrar hljóð- og sjónvarpsstöðvar eða -rása sem alfarið verði fjármagnaðar af auglýsingatekjum og kostun þannig að tryggt sé að þessi samkeppnisstarfsemi RÚV verði ekki niðurgreidd með skattfé.“ Nú blasir við okkur og þingheimi að hvorug þessara leiða er farin. Hvorug þessara leiða sem samkeppnisyfirvöld benda á að við ættum að fara til að hægt væri að koma í veg fyrir hina svokölluðu samkeppnislegu mismunun. Þar sem stjórnarmeirihlutinn vill ekki fara þessar leiðir blasir við að frumvarpið fer í bága við samkeppnislög. Bannað er að niðurgreiða þjónustu á samkeppnisgrunni með fjármagni sem fengið er af öðrum grunni svo sem ríkisaðstoð eða ríkisfé. Við höfum fjölmörg fordæmi og mörg þeirra tengjast Landssímanum sem ég veit að margir þingmenn muna eftir á árum áður. Við sjáum einnig að skilgreiningin á útvarpsþjónustu í almannaþágu í 3. gr. frumvarpsins er talsvert víðtæk, en í 3. tölulið 3. gr. frumvarpsins kemur fram að það sé útvarpsþjónusta í almannaþágu að framleiða og dreifa hvers konar útvarpsefni fyrir sjónvarp og hljóðvarp á sviði fréttamiðlunar, fræðslu, lista og afþreyingar. Í þessum tölulið þessarar greinar frumvarpsins er afskaplega víðtækt hlutverk og það getur verið hætta á að frumvarpið fari í bága við samkeppnislög í ljósi þeirrar stöðu sem gæti komið upp ef hluti af skattfé væri notað til að greiða niður rekstur á hefðbundnum samkeppnisgrunni. Talsvert hefur verið rætt um hvort samkeppnislögin muni taka til Ríkisútvarpsins. Mig langar aðeins að fara yfir það. En í 1. gr. samkeppnislaga segir, með leyfi forseta: ,,Lög þessi hafa það markmið að efla virka samkeppni í viðskiptum og þar með vinna að hagkvæmri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins. Markmiði þessu skal náð með því að: a. vinna gegn óhæfilegum hindrunum og takmörkunum á frelsi í atvinnurekstri, b. vinna gegn skaðlegri fákeppni og samkeppnishömlum, c. auðvelda aðgang nýrra keppinauta að markaðnum. Áfram segir í 2. gr. samkeppnislaga, með leyfi forseta: ,,Lögin taka til hvers konar atvinnustarfsemi, svo sem framleiðslu, verslunar og þjónustu, án tillits til þess hvort hún er rekin af einstaklingum, félögum, opinberum aðilum eða öðrum. Ef við kíkjum aðeins neðar í lögin á 8. gr., þá segir að hlutverk Samkeppniseftirlitsins sé m.a. í c. lið: ,,Að gæta þess að aðgerðir opinberra aðila takmarki ekki samkeppni og benda stjórnvöldum á leiðir til þess að gera samkeppni virkari og auðvelda aðgang nýrra keppinauta að markaði.“ Samkeppniseftirlitið er búið að því í umsögn sinni. Þeir bentu á tvenns konar leiðir sem ríkisstjórnarmeirihlutinn á þingi vill hvoruga fara. 14. gr. í samkeppnislögunum er talsvert merkileg grein í þessu sambandi því þar stendur, með leyfi forseta: ,,Þegar um er að ræða opinbert fyrirtæki eða fyrirtæki sem starfar að einhverju leyti í skjóli opinbers einkaleyfis eða verndar er Samkeppniseftirlitinu heimilt að mæla fyrir um fjárhagslegan aðskilnað, annars vegar á milli þess hluta rekstrar fyrirtækisins sem nýtur einkaleyfis eða verndar og hins vegar þess hluta rekstrar sem er í frjálsri samkeppni við aðra aðila. Skal þess gætt að samkeppnisrekstur sé ekki niðurgreiddur af starfsemi sem nýtur einkaleyfis eða verndar.“ Þetta langar mig til að skoða aðeins nánar enda er það grundvallaratriði að samkvæmt frumvarpinu á að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Það á að hafa það enn þá virkt á auglýsingamarkaði og það á að geta þegið nefskatt sem er auðvitað ríkisaðstoð í skilningi laga og enginn sem deilir um það. Ef við förum aðeins nánar yfir 14. gr. samkeppnislaga sem ég held að sé grundvallargrein hvað þetta varðar, þá hefur þetta ákvæði að geyma heimild fyrir samkeppnisyfirvöld til að mæla fyrir um að það skuli aðgreina fjárhagslegan rekstur þeirrar starfsemi sem er í samkeppni og síðan rekstur annarrar starfsemi hjá opinberu fyrirtæki eða fyrirtæki sem starfar í skjóli einkaleyfis og verndar. Það er fróðlegt að rifja það upp fyrir þingheimi að þetta ákvæði kom í samkeppnislögin á síðari stigum meðferðar Alþingis. Umfjöllun um það náði því ekki í greinargerð frumvarpsins. Eina lögskýringargagnið hvað þetta varðar á þessu grundvallarákvæði er því nefndarálit efnahags- og viðskiptanefndar á þeim tíma. Þar segir einfaldlega að tilgangur ákvæðisins sé að koma í veg fyrir að samkeppnisrekstur sé niðurgreiddur af einkaleyfis- eða verndaðri starfsemi. Varðandi það hvernig samkeppnisrekstur hefur verið túlkaður er hægt að benda á fjölmargar ákvarðanir samkeppnisyfirvalda að hugtakið samkeppnisrekstur beri að vera skýrt mjög rúmt. Skilyrðin fyrir beitingu 14. gr. samkeppnislaga eru í fyrsta lagi að um sé að ræða opinbert fyrirtæki eða fyrirtæki sem starfar að einhverju leyti í skjóli opinbers einkaleyfis eða verndar. Hér gæti verið um að ræða opinbert fyrirtæki eða jafnvel fyrirtæki sem starfar í skjóli einkaleyfis. Það er yfirleitt ljóst ef fyrirtæki starfar í skjóli einkaleyfis. Við höfum dæmi um Póst og Síma sem hafði einkarétt á því að veita almenna talsímaþjónustu á Íslandi til skamms tíma. Ég get bent á ákvörðun samkeppnisráðs nr. 30/1994, um kvörtun Radíómiðunar vegna sölu notendabúnaðar. Sömuleiðis á aðra ákvörðun samkeppnisráðs nr. 8/1995 en það laut að einkaleyfi á sviði póstþjónustu. Í öðru lagi getur undir þessu skilyrði verið um að ræða fyrirtæki sem nýtur opinberrar verndar. Hér er að sjálfsögðu fleira sem getur fallið undir. Hægt er að benda á ákvörðun samkeppnisráðs nr. 26/1996, erindi Sólar hf. um starfsemi Mjólkursamsölu KEA þar sem opinber vernd var talin felast í niðurgreiddu hráefni, verðtilfærslu og verðmiðlun samkvæmt búvörulögum. Einnig höfum við fróðlega niðurstöðu Samkeppniseftirlitsins sem lýtur að því þegar einkaréttur Landssímans var felldur niður. Þar má minnast á svokallað breiðbandsmál. Þá var komist að þeirri niðurstöðu að 14. gr. samkeppnislega ætti ekki lengur við Landssímann þar sem einkaleyfi var ekki lengur fyrir hendi. Annað meginskilyrði fyrir 14. gr. sem á kannski meira við í umræðunni lýtur að því að sú grein getur átt við þegar hluti rekstrar er í frjálsri samkeppni. Hér getur Ríkisútvarpið ohf. verið undir. Fyrirtækið þarf sem sagt jafnframt að starfa í frjálsri samkeppni til að 14. gr. eigi við. Hér höfum við hið klassíska KEA-mál, nr. 26/1996, og kirkjugarðsmálið, nr. 32/1996, sem ég veit að þeir sem eru löglærðir kannast við. Hér höfum við einnig eitt mál sem lýtur að Ríkisútvarpinu. Ákvörðun samkeppnisráðs, nr. 21/1995, og úrskurður áfrýjunarnefndar, nr. 18/1995, sem laut að innanhússframleiðslu hjá Ríkisútvarpinu. Ég kem aðeins nánar að þeirri afgreiðslu samkeppnisyfirvalda á eftir. En hver er tilgangurinn með 14. gr. sem gæti reynt á ef frumvarpið verður að lögum? Eins og áður hefur verið rakið er tilgangur hins fjárhagslega aðskilnaðar að koma í veg fyrir að samkeppnisrekstur sé niðurgreiddur af starfsemi sem er rekin í skjóli einkaleyfis eða nýtur verndar með öðrum hætti. Þetta ákvæði er heimildarákvæði sem samkeppnisyfirvöld geta beitt til að girða fyrir slíkar niðurgreiðslur. Nú langar mig að koma að mjög mikilvægum þætti sem ég veit ekki hvort hefur komið fram í umræðunni áður, að það er ekki skilyrði að sýnt hafi verið fram á að viðkomandi færi í reynd fjármuni á milli verndaðra hluta rekstrarins og samkeppnisrekstrarins heldur er nægjanlegt að hætta sé á slíkri niðurgreiðslu. Þetta er mikilvægur punktur að mínu mati því það þarf einungis að vera hætta á slíkum tilflutningi en það þarf ekki að gerast í raun og veru. Það þarf ekki að vera tilfærsla á fjármunum eða tekjum sem fást í stofnun eða hlutafélag vegna verndar eða nefskatts og þær færðar yfir í samkeppnisreksturinn. Það þarf ekki að vera eiginleg tilfærsla heldur er einungis átt við að sá möguleiki sé fyrir hendi. Ég mun fara yfir fordæmi hvað það varðar á eftir. Mig langar að minnast á nokkrar niðurstöður samkeppnisyfirvalda, t.d. ákvörðun samkeppnisráðs, nr. 8/1995, og úrskurð áfrýjunarnefndar samkeppnismála um sama mál, nr. 12/1995. Málið lýtur að Póst- og símamálastofnun gegn samkeppnisráði. Það laut að erindi póstdreifingar. Í því máli var ekki á því byggt að um niðurgreiðslu þyrfti að ræða í reynd til þess að 14. gr. væri beitt. Við höfum einnig merkilegt mál sem lýtur að þessu, svokallað KEA-mál, ákvörðun nr. 26/1996. Þar var því beinlínis haldið fram í málflutningi fyrir áfrýjunarnefndinni að ekki væri um niðurgreiðslur að ræða í reynd og því væri ekki heimilt að beita 14. gr. En áfrýjunarnefnd samkeppnismála tók ekki undir þau rök KEA og staðfesti ákvörðun ráðsins með úrskurði nr. 13/1996. Rök samkeppnisráðs voru því samþykkt, að 14. gr. samkeppnislaga væri heimildarákvæði sem ráðið mætti beita til að koma í veg fyrir að samkeppnisrekstur væri niðurgreiddur af starfsemi sem rekin er í skjóli einkaleyfis eða njóti verndar með öðrum hætti. Það er því ekki skilyrði að sýnt hafi verið fram á að viðkomandi fyrirtæki hafi í reynd fært fjármuni á milli verndaðs hlutar og samkeppnisrekstrar. Það þarf ekki að hafa gerst, einungis þarf sá möguleiki að vera fyrir hendi. Þess vegna er það ábyrgðarhluti þingsins að girða fyrir að hér sé ekki hætta á þessari ólöglegu tilfærslu. Fjárhagslegur aðskilnaður er að sjálfsögðu sömuleiðis mikilvægur fyrir gegnsæi bókhaldsins til að unnt sé að sjá hvort um millifærslur sé að ræða. Ég get í framhjáhlaupi bent áhugasömum á ákvörðun ráðsins nr. 14/1995. Við höfum dæmi frá Danmörku, svokallað TV2-mál. Sú sjónvarpsstöð var sektuð af Evrópusambandinu þar sem hluti af ríkisframlaginu var nýttur í samkeppnisreksturinn. Þetta voru háar sektir sem hugsanlega gæti verið hætta á ef við förum þá leið sem ríkisstjórnin vill fara í málinu. Ég minni enn og aftur á að það þarf einungis að vera hætta á tilfærslu. Hún þarf ekki að hafa átt sér stað. Nú skulum við líta aðeins á þá reglu, eins og hún hefur verið kölluð, um að sérlög gangi framar almennum lögum. En stjórnarmeirihlutinn hefur skýlt sér á bak við hana þegar kemur að frumvarpinu. Til að átta sig á þessu þarf fyrst að líta á svokallaða Djúpuvíkurreglu sem byggist á ákvörðun samkeppnisráðs nr. 31/1995 og úrskurð áfrýjunarnefndar nr. 24/1995. Reglan birtist í 17. gr. samkeppnislaga þar sem samkeppnislögin eru látin taka til athafna opinberra aðila að því marki sem þau kunna að hafa skaðleg áhrif á samkeppni og að því tilskildu að sérreglur hafi ekki að geyma sérstakar reglur um heimild eða skyldur til slíkra athafna. Hér hefur verið bent á fordæmi hvað varðar búvörulögin. Það er rétt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur bent á að í búvörulögunum er beinlínis sérstakt ákvæði um að viðkomandi háttsemi beri að vera undanþegin samkeppnislögum. Nú höfum við fjölmarga úrskurði og ákvörðun samkeppnisyfirvalda um þessa spurningu um hvort tiltekin háttsemi sem snertir búvörur heyri undir samkeppnislög. Þessu til upplýsingar langar mig að fara yfir þrjú mál. Ef við lítum bara á nýjasta málið sem ég hef hér í mínum fórum, þá er það nýlegur úrskurður áfrýjunarnefndar samkeppnismála, nr. 8/2006, í máli Osta- og smjörsölunnar sf gegn Samkeppniseftirlitinu. Þetta mál kom hér til tals vegna annarrar umræðu hér fyrir jól. Í þessum úrskurði kemur fram það sem ég held að gæti verið upplýsandi fyrir hv. formann menntamálanefndar. Þar stendur, með leyfi forseta: „Þegar sérákvæðum af þessu tagi sleppir, svo sem varðandi verðákvörðun, falla viðskipti með búvörur undir svið samkeppnislaga, eins og skýrlega er sýnt fram á í hinni kærðu ákvörðun, og kemur þá til kasta samkeppnisyfirvalda, sem hafa þá lögsögu bæði um eftirlit og ákvarðanir á grundvelli samkeppnislaga.“ Í þessu máli var röksemdum Osta- og smjörsölunnar beinlínis hafnað af samkeppnisyfirvöldum þar sem samkeppnislög ættu ekki að gilda um viðskipti með vörur sem verðlagðar væru á grundvelli búvörulaga að því er varðar önnur atriði en verðlagninguna sjálfa. Til að skýra þetta enn frekar langar mig að minnast á einn klassískan úrskurð samkeppnisyfirvalda sem lýtur að samráði eggjaframleiðenda. Þetta mál er nr. 4 frá árinu 1996. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Hvorki búvörulögin sjálf né aðrar réttarheimildir sem settar eru með stoð í þeim hafa að geyma sérreglur sem fjalla beint eða óbeint um heimild til að skipta eggjamarkaðnum eða heimild til þess að takmarka aðgang nýrra framleiðenda. Ber því að beita almennum ákvæðum samkeppnislaga um þessi atriði enda hafa ekki verið færð rök fyrir því að beiting samkeppnislaga í því tilviki sem hér um ræðir sé andstæð markmiðum búvörulaganna um ákvörðun verðs til framleiðenda og heildsöluverðs.“ Þá töldu samkeppnisyfirvöld sem sagt að ákvæði búvörulaga heimiluðu ekki sérstaklega félaginu að skipta á milli sín mörkuðum og sú ályktun var þá dregin að samkeppnislög giltu þá um þá háttsemi. Það hefði þurft pósitíft ákvæði í búvörulögin hvað þetta varðar til að koma í veg fyrir að samkeppislög giltu um þetta atriði. Slíkt var ekki í lögunum sem laut að skiptingu eggjamarkaðarins eins og eggjaframleiðendur höfðu gert. Annað mál sem undirstrikar þetta er einmitt þessi ákvörðun samkeppnisráðs um Ríkisútvarpið, en þetta er ákvörðun samkeppnisráðs nr. 21/1995. Þar segir, með leyfi forseta: „Samkeppnislögin eru almenn lög á því víða sviði sem þau taka til. Þau taka samkvæmt 1. mgr. 2. gr. til hvers konar atvinnustarfsemi, svo sem framleiðslu, verslunar og þjónustu, án tillits til þess hvort hún er rekin af einstaklingum, félögum, opinberum aðilum eða öðrum.“ Svo kemur setningin sem ég held að sé lykilatriði, með leyfi forseta: „Verður því að telja að útvarps- og sjónvarpsrekstur falli undir lögin, enda er hann ekki sérstaklega undan þeim skilinn.“ Af þessum þremur niðurstöðum og ákvörðunum Samkeppniseftirlitsins og -yfirvalda á hverjum tíma er hægt að álykta að sé það ekki beinlínis tekið fram að tiltekin háttsemi sé undanþegin samkeppnislögum þá gilda samkeppnislögin. Þetta kemur skýrt fram í þessum úrskurðum og ákvörðunum samkeppnisyfirvalda. Í þessu frumvarpi sem hér um ræðir, um Ríkisútvarpið, er ekkert slíkt ákvæði. Samkeppnislögin munu því gilda um Ríkisútvarpið að mínu mati og ég held að þau fordæmi sem ég hef farið hér yfir styðji það. Mig langar einnig að benda á þessu til stuðnings að fjölmörg mál sem snerta ríkisfjölmiðla annarra Evrópuríkja hafa komið til kasta evrópskra samkeppnisyfirvalda. Þetta hafa allt verið ríkisfjölmiðlar sem hafa starfað eftir sérstökum lögum í sínum löndum en engu að síður hefur ESB gert athugasemdir á grunni samkeppnisreglna sambandsins. Að mínu mati heldur það því ekki vatni að segja að þar sem við munum hafa sérstök lög um Ríkisútvarpið ohf. megi álykta sem svo að samkeppnislög gildi einfaldlega ekki um þá starfsemi. Það þarf svo sem ekki að leita lengra en í umsögn Samkeppniseftirlitsins í þessu máli. Samkeppniseftirlitið gerir ráð fyrir að þetta frumvarp þurfi að lúta samkeppnislögum enda bendir Samkeppniseftirlitið sjálft á þær leiðir sem ætti að fara til að hægt verði að koma í veg fyrir samkeppnislega mismunun Það eru því mjög sterk rök að mínu mati fyrir því að samkeppnislög muni gilda um Ríkisútvarpið ohf. nema það sé sérstaklega undanþegið og það er ekki gert í þessu frumvarpi. Af því að það eru réttmætar efasemdir um að þetta frumvarp geti uppfyllt samkeppnislög og þar af leiðandi verið grundvöllur málaferla er það mjög bagaleg staða og getur verið mjög kostnaðarsöm fyrir alla aðila. Hv. formaður hv. menntamálanefndar segist þó vera sannfærður í þessum ræðustól að hann telji að samkeppnislög eigi ekki að gilda um Ríkisútvarpið. Nú langar mig bara að setja það í samhengi að hugsanlega er þessi afstaða ekki skrýtin hjá hv. þingmanni í ljósi þess hvað honum finnst um samkeppnislög almennt. Við skulum rifja það aðeins upp. 
             Árið 2001 er hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson spurður í tímaritinu Lagakrókum hvort samkeppnislög eigi rétt á sér. Hv. þingmaður segir, með leyfi forseta: „Nei. Ef aðili á markaði níðist á neytendum eða öðrum aðilum á markaði eiga markaðslögmál að fá að leiðrétta slíkt en ekki eftirlitsstofnun á vegum hins opinbera.“ Þetta sagði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, núverandi formaður menntamálanefndar fyrir nokkrum árum. Önnur spurning í sama tímariti er svona, með leyfi forseta: „Hver eiga viðurlög við brotum á samkeppnislögum að vera?“ Svar hv. þingmanns er, með leyfi forseta: „Þar sem ég er mótfallinn samkeppnislögum tel ég að viðurlögin eigi engin að vera. Viðurlög markaðarins eru nægilega hörð. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að samkeppnisyfirvöld hafi farið langt fram úr sér í nýlegum lögum þar sem lagðar hafa verið allt of þungar sektir á aðila á markaði sem sakaðir eru um brot á samkeppnislögum.“ Þetta sagði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sömuleiðis fyrir nokkrum árum. 
             Hér höfum við formann menntamálnefndar sem er bara mótfallinn samkeppnislögunum í eðli sínu, punktur. Þá er kannski ekkert skrýtið að honum finnist ekki að samkeppnislögin eigi að gilda um Ríkisútvarpið og haldreipi hans sem lýtur að því að sérlögin fyrirbyggi að samkeppnislögin gildi um Ríkisútvarpið ohf. halda ekki vatni í ljósi þeirra fordæma sem við höfum fyrir framan okkur. Á móti er það ríkt í hugmyndafræði jafnaðarmanna að hafa sterk samkeppnislög sem byggjast á almennum leikreglum. Hæstiréttur Bandaríkjanna kallaði samkeppnislög stjórnarskrá atvinnulífsins. Ég held að hann hafi kallað þetta Magna Carta atvinnulífsins. Það er svona til að undirstrika skilning þess dómstóls þar í landi hvaða sess samkeppnislög og -reglur eiga að hafa. En einnig önnur atriði en skortur á sjálfstæði fjölmiðilsins og efasemdir um að þetta frumvarp standist samkeppnislög koma í veg fyrir að ég geti stutt þetta mál í heild sinni. Það er búið að fara hér ítarlega yfir meðferð svokallaðra EES-gagna og hér hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar í menntamálanefnd bent á að þeir hafi ekki fengið nægilegan tíma til að fara yfir þau þungavigtargögn. Til fróðleiks má enn og aftur rifja upp ritstjórnargrein í Fréttablaðinu á sunnudaginn var. Þar segir ritstjóri blaðsins, með leyfi forseta: „Athygli hefur vakið að stjórnvöld hafa haldið leyndum fyrir Alþingi mjög mikilvægum skjölum um samskipti við Eftirlitsstofnun EFTA vegna samkeppnismálanna. Augljóst má vera að þeir sem bera stjórnskipulega ábyrgð á samkeppnismálum hafa talið að birting þeirra myndi veikja röksemdafærsluna. Nú liggur fyrir að afgreiða á málið án tillits til þeirra efasemda sem þessi skjöl geyma. Fyrir liggur að innan skamms tíma mun Eftirlitsstofnun EFTA úrskurða í kærumáli sem hún hefur til meðferðar. Það getur haft veruleg áhrif á stöðu Ríkisútvarpsins. Rétt málsmeðferð hefði því verið að móta nýja löggjöf um Ríkisútvarpið þegar Evrópuskuldbindingarnar hafa verið skýrðar að þessu leyti af réttum aðilum.“ Ég held að það sé rík ástæða að minna stjórnarliða sem oftast á þessa tilvitnun ritstjóra Fréttablaðsins frá sunnudeginum var. Mig langar að skauta yfir önnur atriði því aðrir þingmenn hafa gert betur grein fyrir því sem kemur í veg fyrir að ég geti stutt þetta frumvarp. Ég til dæmis get ekki sætt mig við þátttöku ríkisfjölmiðilsins á auglýsingamarkaðnum. Ég er einn af þeim sem telja að ríkið eigi ekki að taka þátt á þeim samkeppnismarkaði. Það eru alveg sérstakar röksemdir fyrir tilvist ríkisfjölmiðils en þær röksemdir eru ekki fyrir hendi þegar kemur að tilvist ríkisfjölmiðilsins á auglýsingamarkaðnum. Ég tel að núverandi staða og sú staða sem uppi verður eftir að þetta frumvarp verður að lögum þrengi um of að einkaframtakinu í fjölmiðlun og flóran verði því ekki eins fjölbreytileg og hún hugsast gæti. Við sjáum að ítök ríkisfjölmiðils á auglýsingamarkaði þrengja ekki bara að núverandi aðilum á markaði heldur koma í veg fyrir að nýir aðilar geti komist inn á markaðinn. Ég er því einn af þeim sem telja að ríkisfjölmiðill eigi ekki að vera á auglýsingamarkaðnum og að við ættum að fjármagna ríkisfjölmiðilinn öðruvísi eins og aðrar þjóðir hafa nú gert. Annað atriði sem ég á erfitt með að samþykkja er nefskatturinn. Ég tel það hvorki skynsamlega né sanngjarna leið. Þó tel ég óþarfa að lengja umræðuna með því að fara yfir þær röksemdir. Þá hefur verið talað hér í umræðunni um að réttindamál starfsmanna séu í uppnámi og síðan hefur meirihlutavald ríkisstjórnarinnar í hinni nýju stjórn útvarpsráðsins verið gagnrýnt allmikið. Að lokum langar mig að minnast á einn punkt. Það liggur fyrir og er augljóst fyrir alla sem hafa fylgst með þessari umræðu að verði þetta frumvarp að lögum þá næst ekki sú sátt sem þarf að ríkja um ríkisfjölmiðilinn. Það er jafnvel búið að boða málaferli. Það er búið að tefla fram þeim rökum að hugsanlega standist þetta ekki kröfur samkeppnisréttarins o.s.frv. Það er grundvallaratriði að tiltölulega góð og mikil sátt sé um ríkisfjölmiðilinn. Þess vegna er það afskaplega sanngjörn krafa stjórnarandstöðunnar að stjórnarandstaðan og stjórnarliðar taki nú höndum saman og geri þær breytingar sem flestir eru sammála um að ná í gegn til þess aðeins að straumlínulaga ríkisfjölmiðilinn og gera hann enn hæfari til að efla innlenda dagskrárgerð. En stjórnarliðarnir hafa valið ófriðinn og vilja berja þetta mál í gegn þrátt fyrir að gildistaka frumvarpsins verði komin afskaplega nálægt kosningunum 12. maí. Því vekur það auðvitað þá spurningu af hverju ríkisstjórnarmeirihlutinn leggur svona mikla áherslu á hraðann í þessu máli. Að þessu sögðu bendi ég enn og aftur á að fjölmargar röksemdir eru fyrir því að ekki er hægt að styðja þetta mál. Ég ítreka það sem ég sagði um hættuna á tilfærslu á milli tekna sem fást vegna verndaða hlutans og til samkeppnisrekstrarins. Sú hætta þarf einungis að vera fyrir hendi. Millifærsla fjármuna þarf ekki að hafa átt sér stað. Síðan langar mig einnig að rifja það upp að við höfum hér fordæmi um að það þarf að vera pósitíft ákvæði ef það á að undanskilja tiltekna háttsemi frá samkeppnislögum og það er ekki gert í þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég verð að byrja á að leiðrétta hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson sem hélt því fram að ég hefði sagt og það væri mín skoðun að samkeppnislögin giltu ekki um Ríkisútvarpið. Því var hér haldið blákalt fram. Þetta er auðvitað ekkert rétt. Ef hv. þingmaður les þau nefndarálit og framhaldsnefndarálit sem liggja fyrir í málinu frá því að það var lagt fram fyrir þremur árum og til dagsins í dag þá kemur í ljós að svo er ekki. Það er beinlínis rangt að ég hafi haldið því fram að samkeppnislögin gildi ekki um Ríkisútvarpið. Samkeppnislögin gilda um Ríkisútvarpið og starfsemi þess, þ.e. þann hluta í starfsemi Ríkisútvarpsins sem fellur utan almannaþjónustuhlutverksins. Þetta hefur alltaf verið ljóst. Þetta hefur komið margoft fram í máli forstjóra Samkeppniseftirlitsins. Þetta hefur komið fram í máli okkar stjórnarliða og þeirra sem hafa mælt fyrir þessu máli þannig að það er alveg ljóst að samkeppnislögin gilda um Ríkisútvarpið að undanskilinni þeirri starfsemi sem fellur utan almannaþjónustuhlutverksins. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann því hvort hann telji virkilega, og hvort ég hafi skilið hann rétt hér í hans ræðu, þ.e. hvort hann telji að það sé ekki svo að sérlög gangi framar almennum lögum. Ef við heimfærum það upp á núgildandi samkeppnislög og það frumvarp sem hér er til umræðu um Ríkisútvarpið ohf., telur hann virkilega að í því tilviki mundu ákvæði laganna um Ríkisútvarpið ohf. ekki ganga framar ákvæðum samkeppnislaga?

Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson segir hér skýrt og skorinort að samkeppnislögin gildi um hluta af starfsemi Ríkisútvarpsins ohf. en engu að síður er hann ekki tilbúinn að fara þær leiðir sem Samkeppniseftirlitið vill benda á. Samkeppniseftirlitið bendir á tvær leiðir, frumvarpið gerir ráð fyrir hvorugri leiðinni. Þess vegna liggur það í augum uppi, hv. þingmaður, að þetta frumvarp fer í bága við samkeppnislög. Eins og ég benti á í máli mínu er 3. gr. frumvarpsins með afskaplega víðtækt gildissvið. Þar er beinlínis gert ráð fyrir að hluti af almannaþjónustuhlutverki ríkisfjölmiðilsins sé m.a. framleiðsla og kaup á afþreyingarefni. Ég benti á fordæmi því til stuðnings að hér getur verið talsverð hætta á að fjármunir sem fáist í verndaðan hluta þessarar starfsemi fari yfir í hinn svokallaða samkeppnisrekstur. Tilfærslan þarf ekki að hafa átt sér stað heldur hættan. Þetta frumvarp hefur augljóslega í för með sér hættu á því að fjármunir fari þar á milli. Þar af leiðandi fer þetta frumvarp í bága við samkeppnislög. Varðandi seinni spurninguna um sérlögin þá fór ég hér yfir þrjú fordæmi, síðasta frá árinu 2006 og það elsta frá 1995, sem öll gera ráð fyrir því að séu ekki sérreglur í viðkomandi sérlögum sem undanþiggja tiltekna háttsemi frá samkeppnislögum þá eiga samkeppnisreglur við. Hér hafði ég uppi beinar tilvitnanir í þessa úrskurði sem gera þetta afskaplega skýrt í mínum huga.

Frú forseti. Ég mun kannski fara nánar yfir þetta í ræðu minni á eftir vegna þess að ég er næstur á mælendaskrá. En það er ótrúlegt að hlusta á hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson halda því fram að það sé einhver vafi á því að sérlög gangi framar almennum lögum og að í þessu tilviki muni lögin um Ríkisútvarpið ohf. ekki ganga framar samkeppnislögum. Hv. þingmaður, sem er lögfræðingur, reyndi að halda þessu fram og hann er líklega fyrsti maðurinn í þessari umræðu til að halda þessum sjónarmiðum fram og ég fullyrði að þau standast ekki skoðun. Ég veit að hv. þingmaður trúir mér ekki þrátt fyrir að ég sé lögfræðingur vegna þess að ég er pólitískur andstæðingur hans. Þá skulum við vitna til þess sem æðsti maður samkeppnismála, sem líka er lögfræðingur, hefur sagt um einmitt þetta álitaefni. Í Fréttablaðinu þann 5. desember 2006 birtist frétt og viðtal við Pál Gunnar Pálsson, forstjóra Samkeppniseftirlitsins. Í þeirri frétt segir, með leyfi forseta: „Páll Gunnar segir sérlög eins og þau sem lögð eru til með frumvarpinu um hlutafélagavæðingu RÚV ganga framar samkeppnislögum.“ Ég held að ég lesi þetta aftur, frú forseti: „Páll Gunnar segir sérlög eins og þau sem lögð eru til með frumvarpinu um hlutafélagavæðingu RÚV ganga framar samkeppnislögum.“ Hvað segir hv. þingmaður um þessi ummæli í ljósi þess sem hann hefur sagt hér? Ég hygg að hann sé eini maðurinn sem hefur komist að þessari niðurstöðu og ég fullyrði að hún er röng hjá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni og ég trúi ekki að hann standi við hana.

Frú forseti. Aðrir hafa bent á svipaða niðurstöðu, ég bendi á hæstaréttarlögmanninn Ástráð Haraldsson hvað það varðar að það þurfi pósitíft ákvæði ef menn ætla að undanskilja eitthvað frá samkeppnislögum. En ég þarf ekkert að benda á það. Ég get bent á samkeppnisyfirvöldin sjálf. Það stendur í einum nýjasta úrskurði samkeppnisyfirvalda í áfrýjunarnefndinni - þetta lýtur að máli Osta- og smörsölunnar - að þegar sérákvæðum af þessu tagi sleppir o.s.frv. þá gilda samkeppnislög. Í öðrum úrskurði áfrýjunarnefndar um eggjaframleiðendurna segir að hvorki búvörulögin sjálf né aðrar réttarheimildir sem settar eru með stoð í þeim hafi að geyma sérreglur sem fjalli beint og óbeint um heimild til að skipta eggjamarkaðnum og þess vegna beri að beita almennum ákvæðum samkeppnislaga. Þriðja fordæmið lýtur nú að Ríkisútvarpinu sjálfu. Þar segir, með leyfi forseta, í úrskurði 21/1995: „Verður því að telja að útvarps- og sjónvarpsrekstur falli undir lögin, enda er hann ekki sérstaklega undan þeim skilinn.“ Hvernig er hægt að skilja það, hæstv. forseti, að hér sé ekki krafa um pósitíft ákvæði, um að undanskilja eigi tiltekna háttsemi, frá samkeppnislögunum ef það markmið á að nást? Hér eru skýr dæmi um niðurstöður samkeppnisyfirvalda frá 1995 til 2006 um að pósitíft ákvæði sé skilyrði. Að lokum langar mig að minna hv. formann menntamálanefndar enn og aftur á það þar sem hann var að vísa í Samkeppniseftirlitið að þetta sama Samkeppniseftirlit hefur nú komist að þeirri niðurstöðu að í þessu frumvarpi felist samkeppnisleg mismunun. Sem sagt að það sé brot á samkeppnislögum. Samkeppniseftirlitið bendir á tvær leiðir sem stjórnarliðar vilja hvoruga fara. Þess vegna er frumvarpið eins og það er í stakk búið núna brot á samkeppnislögum. Ég þarf ekkert annað en að vísa í umsögn Samkeppniseftirlitsins hvað það varðar.

Forseti. Ég held að það erindi sem ég á við þingheim hljóti að eiga heima undir þessum lið. Eins og menn minnast fór hér fram umræða í dag í tilefni af ummælum hins kjörna forseta þingsins í hádegisfréttum Stöðvar 2 þar sem hún lýsti þeirri skoðun sinni í tengslum við þær umræður sem hér fara fram um frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. að takmarka bæri ræðutíma þingmanna í umræðum um frumvörp. Ég ætla ekki að fara efnislega nánar í þetta mál, það var gert ágætlega á þessum tíma. Hins vegar er rétt að minnast þess að ég bað um það með skilaboðum, því að símtal var þá ekki mögulegt, að forseti yrði viðstödd þessa umræðu. Hún gat ekki orðið við því og þau skilaboð bárust síðar inn í þá umræðu að hún væri í opinberum erindagjörðum utan þings. Að vísu er það svo að mér skilst að hún hafi, áður en umræðu lauk, komið í hús en væntanlega ekki getað séð af tíma til þess að taka þátt í umræðunni hér og e.t.v. verið enn þá í opinberum erindagjörðum. Ég hafði það síðan á orði hér í umræðunni að ég mundi taka hana upp aftur þegar forseti væri komin og óskaði eftir því að hún yrði hér viðstödd. Það var hún en þá vildi svo til að hún var í forsetastóli meðan ræða stóð yfir og áður en henni lauk fór forseti úr forsetastólnum. Ég reyndi síðan að fá forseta til að koma hér í kvöld þannig að hægt væri að ræða við hana áfram um þetta eða núna síðdegis og í kvöld, en þá háttaði svo til hjá forseta að hún var farin í einkaerindi, fullkomlega eðlileg, sem vörðuðu fjölskyldu forsetans, og í góðu samræmi við þá stefnu sem forseti sjálf tók upp í fyrstu ræðu sinni hér, að reyna að skipuleggja starfið þannig að þingmenn gætu sinnt fjölskyldum sínum og forseta hefur sem sé tekist að gera það í kvöld. Ég hef engar athugasemdir við það. Hún hefur hins vegar ekki gert okkur hinum kleift að gera það, sem ég harma. En þetta verður til þess að umræðan við hinn kjörna forseta þingsins um ummæli hennar á Stöð 2 í dag í framhaldi af umræðunni hér fer ekki fram í kvöld heldur væntanlega á morgun undir liðnum Fundarstjórn forseta. Ég vildi segja frá þessu bæði til þess að þingheimur skildi hvers vegna ekki er framhald á þeirri umræðu sem hér hófst í dag og líka til þess að þeir sem fylgjast með umræðum hér, samtímis eða síðar, vissu hvað er í gangi.

Frú forseti. Nú er klukkan 26 mínútur yfir sjö og samkvæmt upplýsingum sem ég hafði fengið frá forseta var reiknað með því að tekið yrði matarhlé milli klukkan hálfátta og átta. Samkvæmt mælendaskrá á ég að stíga næstur í pontu og reifa og viðra sjónarmið mín um þau frumvörp sem við erum að ræða hér og ég get upplýst hæstv. forseta um það að ýmsir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa kallað eftir því að ég viðri sjónarmið mín til þessa máls og hafa spurt margra spurninga. Einn þessara hv. þingmanna stendur hér í hliðarherbergi og heitir Össur Skarphéðinsson. Ég hafði gert ráð fyrir því að svara spurningum sem frá honum hafa komið og sömuleiðis fara yfir nokkur af þeim atriðum sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur varpað fram hér í umræðunni. En það er alveg ljóst að ræða mín mun taka lengri tíma en þær þrjár mínútur sem klukkuna vantar núna í hálfátta og því spyr ég hvernig forseti hyggist halda á málum hvað það varðar, hvort hún ætlar að láta mig byrja á ræðu minni og tala í þrjár mínútur og taka svo hlé eða hvernig sér forseti að framvindan verði?

Forseti hefur fullan skilning á því að hv. þingmaður getur ekki lokið máli sínu á þeim þremur mínútum sem lifa þangað til gert verður kvöldmatarhlé og því verður gert kvöldmatarhlé nú til klukkan átta.

Herra forseti. Eins og ég gat um í stuttri ræðu minni rétt fyrir hlé hefur ítrekað verið óskað eftir því af hálfu stjórnarandstöðunnar, helst af hálfu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að ég taki til máls á ný um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Umræða um málið hófst á mánudaginn. Þá gerði ég grein fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hlutans eftir að málið hafði verið tekið til umfjöllunar í menntamálanefnd milli 2. og 3. umr. En ýmsir háttvirtir þingmenn töldu að ekki væru komin fram svör við ýmsum áleitnum spurningum sem þeir hefðu varpað fram í umræðunni. Ég ákvað því að verða við því að halda stutta ræðu, m.a. um þau atriði sem spurt hefur verið um. Annars er þetta ekki í fyrsta skiptið sem við ræðum málefni Ríkisútvarpsins. Eins og hv. þm. Mörður Árnason hefur nefnt ræðum við um málefni Ríkisútvarpsins og frumvarp til laga um Ríkisútvarpið í sjöunda skiptið á hinu háa Alþingi. Umræðan hefur markast af því. Mér hefur gefist kostur á að fylgjast með öllum þeim ræðum sem haldnar hafa verið í þessari lotu og ég verð að segja að flestar þeirra hef ég heyrt áður. Þau sjónarmið sem fram hafa komið eru ekki ný af nálinni heldur hefur þeim verið teflt fram áður. Ég ætla ekki að fara yfir allt sem rætt hefur verið um fram að þessu í umræðunni. Menn hafa farið um víðan völl varðandi málefni Ríkisútvarpsins. Það er kannski athyglisverðast við umræðuna, eins og málin hafa þróast, um hvað ekki hefur verið rætt. Hvað hefur ekki komið til umræðu á hinu háa Alþingi í tengslum við málið, sérstaklega í tengslum við þau gögn sem gerð hafa verið að umfjöllunarefni, þ.e. hin svokölluðu ESA-gögn. Þegar meiri hluti menntamálanefndar afgreiddi málið til 3. umr. kom fram gagnrýni á það frá minni hlutanum að bréf fjármálaráðuneytisins og Eftirlitsstofnunar EFTA hefðu ekki verið lögð fram. Það var gagnrýnt en auðvitað voru bréfin lögð fram. Ég hef gert ítarlega grein fyrir því með hvaða hætti það var gert og til hvaða aðgerða ég greip sem formaður nefndarinnar til að nefndarmenn fengju tækifæri til að kynna sér þau áður en fulltrúar fjármálaráðuneytis og menntamálaráðuneytis voru fengnir á fund nefndarinnar til að gera grein fyrir efni gagnanna. Það sem er athyglisvert er að nú er um vika síðan gögnin voru lögð fram og maður skyldi ætla að hv. þingmenn hefðu haft tækifæri til að kynna sér efni þeirra. En í umræðunni, sem hefur tekið þrjá heila daga, hefur stjórnarandstaðan talað um þessi gögn en ekkert fjallað um innihald þeirra. Ekki neitt.

Það er rangt …

Það er reyndar rétt að það er örlítið að þeim vikið í framhaldsnefndaráliti minni hlutans en umræðan um innihald gagnanna hefur svo að segja ekki verið nein og ekki í samræmi við upphlaupið og lætin í tengslum við þau. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmenn hafi fengið tækifæri til að kynna sér þessi gögn núna og sjái ástæðu til þess, einnig hv. þm. Einar Már Sigurðsson, að fara yfir gögnin, innihald þeirra og upplýsa okkur um það sem ég hef áður sagt í tengslum við málið. Í þessum gögnum er ekkert sem máli skiptir hvað frumvarpið varðar. 
             Ýmsum spurningum hefur verið varpað til mín og þingmenn hafa óskað eftir því að ég gerði grein fyrir afstöðu minni. Sumir, t.d. hv. þm. Össur Skarphéðinsson, vilja að ég fræði þá um ýmsa þætti málsins. Auðvitað er mér bæði ljúft og skylt að gera það og raunar nokkur ánægja. Samt sem áður hefur margt í þessari umræðu verið sagt sem ég tel ekki svaravert. En spurningarnar lúta kannski fyrst og fremst að þremur þáttum. Í fyrsta lagi meintum pólitískum afskiptum af stjórn Ríkisútvarpsins samkvæmt frumvarpinu. Í öðru lagi hefur verið vikið að hlutverki ríkisendurskoðanda í tengslum við frumvarpið. Einnig hafa menn velt því fyrir sér hvernig samkeppnislöggjöfin, innlend og erlend, harmónerar við efni frumvarpsins. Áður en ég svara þeim spurningum sem ég veit að stjórnarandstæðingar bíða spenntir eftir svörum við vil ég fara í nokkru máli yfir stefnu stjórnarandstöðuflokkanna í málinu, einkum Samfylkingarinnar og þá einkum varaformanns flokksins, hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar. Eins og menn kannski muna óskaði ég eftir því að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar léti sjá sig í þingsalnum og tæki þátt í umræðunni. Því miður er hann ekki staddur í salnum. En ég geri ráð fyrir að hann fylgist af athygli með ræðu minni. Hann hefur látið lítið fyrir sér fara þrátt fyrir að hafa verið iðinn við að viðra sjónarmið sín til málsins í fjölmiðlum. Hv. þingmaður hélt reyndar síðustu ræðu og reyndi að bera hönd fyrir höfuð sér en að mínu mati tókst honum það heldur óhönduglega. Hann hélt að mínu mati afar snautlega ræðu um málið. Hann reyndi að koma á framfæri nýjum kenningum á sviði lögfræði sem mér fundust ótrúlegar og magnað að hv. þingmaður, sem er lögfræðingur, skuli ekki bera meiri virðingu fyrir sjálfum sér og þeirri fræðigrein sem hann hefur lært ef miðað er við ræðuna. Slíkar voru kenningarnar og svo nýstárlegar að maður hefur aldrei heyrt annað eins. Hann var sem sagt barinn til hlýðni eftir að ég óskaði eftir því að hann kæmi, tæki þátt í umræðunni og viðraði sjónarmið sín. Hann var augljóslega rekinn til þátttöku í þessum umræðum. Ég geri ráð fyrir að sá hv. þingmaður sem gengur í salinn, Össur Skarphéðinsson, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, hafi barið varaformann flokksins til hlýðni og rekið hann í þessar umræður.  ,,Samfylkingin leggur til að Ríkisútvarpið verði sjálfseignarstofnun með eigin stjórn sem Alþingi kýs. Að auki eigi starfsmenn Ríkisútvarpsins fulltrúa í stjórn og þannig sé tryggt að ekki myndist ríkisstjórnarmeirihluti í stjórninni.“ Þetta er kynnt sem stefna Samfylkingarinnar, án allra fyrirvara. Engir fyrirvarar eru gerðir varðandi stuðning lykilmanna í flokknum til málsins.

Þetta er sáttarstefna.

Þetta er sáttarstefna. Nú ber hins vegar svo við að það ríkir ekki sátt um þá stefnu Samfylkingarinnar að gera eigi Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun, hvorki innan þings né innan Samfylkingarinnar  Þann 11. nóvember síðastliðinn … - Ég vek athygli hæstv. forseta á því að ég get varla talað, ég heyri varla í sjálfum mér fyrir frammíköllum 

Forseti hvetur hv. þingmenn til þess að gefa hv. ræðumanni tækifæri til þess að flytja mál sitt.

Það er ótrúlegt 

Ertu að tala um þinn varaformann?

Ef ég fæ að koma því að. Ég var að rifja upp að Samfylkingin var ekki einhuga um þá stefnu sem kynnt var með lúðrablæstri og söng á blaðamannafundi þann 7. desember 2006 síðastliðinn vegna þess að ein helsta skrautfjöður Samfylkingarinnar, sjálfur varaformaðurinn, Ágúst Ólafur Ágústsson, gerðist liðhlaupi úr þingflokknum. Þann 11. nóvember síðastliðinn fór fram prófkjör Samfylkingarinnar í Reykjavík. Daginn fyrir það prófkjör birtist viðtal í Fréttablaðinu undir fyrirsögninni: Ósamstiga í mikilvægum málum. Þá var átt við frambjóðendur Samfylkingarinnar í prófkjörinu. Blaðamaðurinn, Magnús Halldórsson, sem skrifaði fréttaskýringuna sendi þingmönnum og frambjóðendum Samfylkingarinnar í Reykjavík spurningalista með 10 spurningum. Níunda spurningin á þeim spurningalista hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Á að breyta Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag?“ Þetta er einföld spurning og skýr. Allir frambjóðendur: hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Helgi Hjörvar, Mörður Árnason Össur Skarphéðinsson, Ásta R. Jóhannesdóttir og frambjóðendurnir Valgerður Bjarnadóttir og Steinunn Valdís Óskarsdóttir svara þessari spurningu neitandi. En hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson og varaformaður Samfylkingarinnar svarar heiðarlega og frá hjartanu spurningunni um hvort breyta eigi Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag þannig - og þá sé ég að hv. þm. Mörður Árnason hleypur út úr salnum: ,,Já, ef ritstjórnarlegt sjálfstæði helst óskert og aðgangur kjörinna fulltrúa að upplýsingum verður fyrir hendi.“ Nú sakna ég óneitanlega hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar í þingsalinn. Ég veit að hæstv. menntamálaráðherra getur tekið undir það með mér að þetta er sannarlega stuðningur við frumvarpið úr óvæntri átt. Við segjum, ég og hæstv. menntamálaráðherra, að það er sama hvaðan gott kemur. Margur hefur gefið minna og séð eftir því en ekki hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar. Hann styður þessa hlutafélagavæðingu. Það er ástæða til þess að þakka varaformanni Samfylkingarinnar kærlega fyrir veittan stuðning. En svo öllu sé haldið til haga er hins vegar rétt að nefna að stuðningur varaformanns Samfylkingarinnar við hlutafélagavæðinguna er skilyrtur. Hann sagði ekki bara já. Hann sagði að mikilvægt væri að ritstjórnarlegt sjálfstæði héldist óskert og að aðgangur kjörinna fulltrúa að upplýsingum yrði fyrir hendi. Nú skulum við líta á hvort þessi skilyrði hafa verið uppfyllt. Í fyrsta lagi er stuðningurinn við hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins og stuðningur varaformanns Samfylkingarinnar skilyrtur við það að ritstjórnarlegt sjálfstæði verði ekki skert. Til upplýsingar þá er ritstjórnarlegt sjálfstæði fréttastofa ekki tryggt í lögum sem eru í gildi í dag og að því er ég best veit hefur slíkt sjálfstæði aldrei verið lögfest. Ég bendi hins vegar á það að í því fjölmiðlafrumvarpi sem lagt hefur verið fram á Alþingi er ákvæði um ritstjórnarlegt sjálfstæði fréttastofa. Ég hygg að það sé enginn ágreiningur um það, hvorki innan þings né utan, að fjölmiðlafrumvarpið nær til Ríkisútvarpsins og fréttastofu þess eins og allra annarra fjölmiðla. Þar er kveðið á um að útvarpsstöðvar sem reka fréttastofu skuli setja sér reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði hennar og að slíkar reglur skuli samdar í samráði við starfsmenn fréttastofu og starfsmannafélag þeirra. Svo er farið nánar yfir hvað felst í ritstjórnarlegu sjálfstæði. Það merkilega við þetta er að það er þverpólitísk samstaða um að leiða eigi þessar reglur í lög. Það er því alveg ljóst að þetta skilyrði, fyrra skilyrði varaformanns Samfylkingarinnar fyrir stuðningi við þetta mál er uppfyllt. Í öðru lagi sagði varaformaður Samfylkingarinnar, Ágúst Ólafur Ágústsson, í Fréttablaðinu að hann styddi það að Ríkisútvarpið yrði opinbert hlutafélag ef aðgangur kjörinna fulltrúa að upplýsingum yrði tryggður. Í því sambandi er rétt að benda á að þegar við fjölluðum um málefni Ríkisútvarpsins í fyrra lagði meiri hlutinn til að upplýsingalög yrðu látin gilda um Ríkisútvarpið. Og það sem meira er, árið 2006 var lögum um hlutafélög breytt með lögum nr. 90/2006 frá 14. júní en þá voru tekin upp í hlutafélagalögin ákvæði sem varða opinber hlutafélög. Þar er tekið sérstaklega fram að kjörnum fulltrúum eigenda, þingmönnum ef ríkið er eigandi og viðkomandi sveitarstjórnarmönnum ef sveitarfélag er eigandi, er heimilt að sækja aðalfund með rétt til að bera fram  Þegar maður skoðar þessa yfirlýsingu varaformanns Samfylkingarinnar aftur þar sem hann er spurður að því hvort breyta eigi Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag og skoðar síðan svarið, sem er já, að þessum skilyrðum uppfylltum, þá er ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að skilyrðin hafi verið uppfyllt og því ekki hægt að draga aðrar ályktanir en þær að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, styðji þetta mál, styðji hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins eins og meiri hlutinn á Alþingi leggur til. Ég ætla ekki að halda því fram að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hafi verið úti á túni hvað varðar stefnu Samfylkingarinnar í RÚV-málinu, þ.e. annarra þingmanna. Ég held að hv. þingmaður hafi, á þeim tíma þegar viðtalið var tekið þann 10. nóvember síðastliðinn, einfaldlega verið að segja hug sinn. Hann talaði frá hjartanu og sagði hvað honum finnst virkilega um málið og hver hans viðhorf eru. Þau eru að breyta eigi Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag. Eins og ég sagði áðan erum við í stjórnarmeirihlutanum ákaflega þakklát fyrir þann stuðning sem við höfum fengið frá varaformanni Samfylkingarinnar í málinu. 
             Og það sem meira er, hv. þm. Einar Már Sigurðarson, þá er varaformaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, svo ákveðinn og einbeittur í stuðningi sínum við málið að hann ítrekar stuðning sinn við það í Morgunblaðinu í dag.  „Þar sem umræður stóðu langt fram á kvöld í gær komst Ágúst þó ekki að“ - og þá er átt við hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson, varaformann Samfylkingarinnar - „en í samtali við Morgunblaðið sagðist hann ekki vera á móti því í sjálfu sér að Ríkisútvarpið væri gert að hlutafélagi að gefnum ákveðnum skilyrðum.“ Hann er sem sagt svo einbeittur og ákveðinn í stuðningi sínum í hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins að hann sér ástæðu, þrátt fyrir öll þessi frammíköll hv. þingmanna hér í salnum, til þess að ítreka stuðning sinn við hlutafélagavæðingu. Hann tínir hins vegar til nýjar afsakanir til þess að reyna að koma sér út úr þeim vanda sem hann hefur augljóslega komið sér í gagnvart sínum samflokksmönnum sem væri allt í lagi ef hann væri bara óbreyttur þingmaður eða óbreyttur félagi í Samfylkingunni. En það verður náttúrlega að líta á þetta allt saman í ljósi þess að Ágúst Ólafur Ágústsson er varaformaður Samfylkingarinnar. Hann er enginn venjulegur flokksmaður. Hann er lykilmaður í starfi Samfylkingarinnar, lykilmaður í forustu þess flokks. Það voru svo sem tíndar til einhverjar nýjar afsakanir í þeirri ræðu sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hélt hér áðan um að hann gæti ekki stutt málið vegna þess að hann vildi að Ríkisútvarpið færi af auglýsingamarkaði, hann sætti sig ekki við nefskattinn, hann var eitthvað óhress með réttindamál starfsmanna og tíndi síðan upp einhver nýstárleg atriði varðandi samkeppnisrétt og þetta frumvarp. En maður veltir því þá fyrir sér þegar maðurinn var spurður að því hinn 10. nóvember síðastliðinn hvort breyta ætti Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag og hann sagði já, þá tiltók hann tvö skilyrði sem eru uppfyllt. Af hverju voru þessi skilyrði ekki tiltekin þá? Það var ekki gert. Maðurinn sem hér um ræðir, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, sagði bara sinn hug. Hann var bara hreinskilinn í málinu og lýsti því yfir að hann vildi gera Ríkisútvarpið að opinberu hlutafélagi. Þetta sýnir þann vanda sem Samfylkingin á við að etja í þessu máli. Flokkurinn er hvorki meira né minna en klofinn í afstöðu sinni til málsins. Það er ljóst að ein helsta skrautfjöður flokksins, sem hlaut eins og alþjóð veit, glæsilega kosningu í stól varaformanns á síðasta landsþingi Samfylkingarinnar, styður þetta frumvarp og meginmarkmið þess, vegna þess að meginmarkmið frumvarpsins er að breyta ríkisstofnuninni Ríkisútvarpinu í hlutafélag.  Samfylkingin hefur í öllum umræðum hér, alveg frá upphafi, lagt mikið upp úr því að það sé mikill einhugur í flokknum um að það að gera eigi Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun. Það sé enginn ágreiningur uppi, sjálfseignarstofnun skuli það vera. En nú er komið í ljós að lykilmaður í Samfylkingunni styður ekki þá stefnu. Og eins og ég sagði áðan er varaformaður flokksins enginn eintrjáningur í flokknum, a.m.k. geri ég ekki ráð fyrir því, þetta hlýtur að vera maður sem á mikið undir sér og mikið fylgi innan Samfylkingarinnar. Ég geri fyrir fram ráð fyrir því að fjöldi flokksmanna í Samfylkingunni fylgi honum að málum. Það er að mínu mati ljóst að ekki sé hægt að draga aðra ályktun en þá að Samfylkingin sé klofin í þessu máli. Nú verður að sjálfsögðu fylgst með því, og það er ágætt að hv. þm. Ágúst Ólafur viti það, og ég bið hv. samflokksmenn hans um að koma þeim skilaboðum til hans ef hann er ekki að fylgjast með ræðu minni í sjónvarpinu á skrifstofu sinni. Hann hélt hér stutta ræðu áðan og svo sáum við félagar hans á þinginu bara í iljarnar á honum vegna þess að hann hvarf héðan úr umræðunni. En það er eins gott að hann viti að nú verður að sjálfsögðu fylgst með því hvernig hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson greiðir atkvæði í málinu. Hans rétta andlit sést best á því hvernig hann greiðir atkvæði í málinu. Enda hefur hann verið að fjalla dálítið um afstöðu annarra þingmanna í öðrum málum. Hann skrifaði t.d. á heimasíðu sína 12. desember síðastliðinn, það er ekki lengra en síðan, í pistli sem bar yfirskriftina Hið rétta andlit sést í atkvæðagreiðslum. Þar segir hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, með leyfi forseta: „Hið rétta andlit stjórnarþingmannanna sést hvað best í því hvernig þeir kjósa um einstök mál. Það er auðvelt og ódýrt að tala vel um hina og þessa í samfélaginu en þegar kemur að uppfylla þessi sömu orð þá sést hver hinn raunverulegur hugur er.“ Þá komum við náttúrlega að því sem ég nefndi áðan þegar Ágúst Ólafur Ágústsson svaraði spurningu blaðamanns Fréttablaðsins sem hljóðaði þannig: „Á að breyta Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag?“ Hann svaraði spurningunni svona: „Já, ef ritstjórnarlegt sjálfstæði helst óskert og aðgangur kjörinna fulltrúa að upplýsingum verður fyrir hendi.“ Nú skulum við sjá til hvort hv. þingmaður stendur við stóru orðin, hvort hann sýnir sitt rétta andlit í atkvæðagreiðslu. Ég boða það hér með að ég mun fylgjast sérstaklega með því. En það er athyglisvert, herra forseti, að fara yfir þessi atriði sérstaklega í tengslum við þetta mál vegna þess að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa klifað á því, bæði í umræðunni hér og opinberlega að þeir hafi lagt sig mikið fram um það að reyna að ná einhverri samstöðu og sátt við stjórnarflokkana í þessu máli. Því er haldið fram. Nú er ég búinn að fara mjög ítarlega yfir það hver stefna Samfylkingarinnar er í þessu máli.  Svo er það Vinstri hreyfingin – grænt framboð.  Hvernig í ósköpunum eigum við sem erum algerlega samstiga í meiri hlutanum að geta náð einhverju samkomulagi við stjórnarandstöðuna þar sem hver höndin er upp á móti annarri og það eru meira að segja mjög mismunandi áherslur í Samfylkingunni, í einum og sama flokknum. Þannig að það er tómt mál að tala um að það sé einhver möguleiki á að ná samstöðu við stjórnarandstöðuna í þessu máli. Nú er ég búinn að ræða töluvert mikið um forustu Samfylkingarinnar og sérstaklega um varaformanninn Ágúst Ólaf Ágústsson.  
             Eins og fram kom fyrr í ræðu minni eru ýmis atriði sem þingmenn hafa viljað ræða við mig. Eitt af því er hin meintu pólitísku afskipti af stjórn Ríkisútvarpsins samkvæmt því frumvarpi sem nú er til umfjöllunar. Í umræðunni í gær nefndi hv. þm. Katrín Júlíusdóttir það sérstaklega að með frumvarpinu væri verið að herða pólitísk tök stjórnarflokkanna enn frekar frá því sem er samkvæmt núgildandi fyrirkomulagi.  Hvernig geta menn haldið því fram að með frumvarpinu sé verið að auka pólitísk ítök í Ríkisútvarpinu miðað við þau pólitísku ítök sem nú eru? Hvernig er hægt að halda því fram? Í dag er kerfið þannig að útvarpsstjóri er skipaður af menntamálaráðherra sem er að sjálfsögðu pólitískur.  Fram kemur í 9. gr. frumvarpsins hvert hlutverk og starfssvið stjórnarinnar er. Það er að reka útvarpsstjóra og ráða, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson mundi orða það. Að taka ákvarðanir um lán og ábyrgðir fyrir félagið, taka allar meiri háttar ákvarðanir um rekstur félagsins, samþykkja fjárhagsáætlun og gera grein fyrir ársskýrslu.  Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vék að því í ræðu sinni að hlutverk ríkisendurskoðanda væri eitthvað óljóst eða því væri ekki nægilega vel fyrirkomið í frumvarpinu. Við meðferð þessara mála hefur menntamálanefnd fjallað mjög mikið um þetta tiltekna atriði. Við meðferð málsins innan nefndarinnar núna var m.a. fjallað um eftirlit Ríkisendurskoðunar á því hvort Ríkisútvarpið uppfyllti þá þjónustukvöð sem frumvarpið og drög að þjónustusamningi kveða á um. Ríkisendurskoðun mun koma til með að endurskoða reikninga Ríkisútvarpsins, samanber 2. málslið 2. mgr. 6. gr. laga nr. 86/1987, um Ríkisendurskoðun, en getur einnig samkvæmt 9. gr. laganna framkvæmt stjórnsýsluendurskoðun og með henni kannað meðferð og nýtingu ríkisfjár. Hvort hagkvæmni og skilvirkni sé gætt í rekstri hlutafélagsins og hvort gildandi lagafyrirmælum sé framfylgt í því sambandi. Enn fremur má nefna að í drögum að samningi um útvarpsþjónustu í almannaþágu milli menntamálaráðuneytisins og Ríkisútvarpsins ohf. er fjallað um í 6. gr. að Ríkisútvarpið skuli lúta eftirliti ríkisendurskoðanda og þar á meðal hvort Ríkisútvarpið uppfylli skyldur sínar samkvæmt leiðbeinandi reglum ríkisstyrkja og samkeppnisdeildar Eftirlitsstofnunar EFTA um útvarpsþjónustu í almannaþágu. Í 2. mgr. 6. gr. samningsins kemur fram að Ríkisútvarpið skuli sérstaklega láta ríkisendurskoðanda í té upplýsingar til að sannreyna megi gegnsæi og hlutlæga kostnaðargreiningu á almannaþjónustuhlutverki Ríkisútvarpsins byggða á ársreikningi næstliðins árs, að teknu tilliti til tekna að frádregnum kostnaði við þann hluta starfsemi Ríkisútvarpsins sem fellur undir samkeppnisrekstur. Með þeim ákvæðum mundi ég telja að eftirlitið með fjármunum vegna almannaþjónustuhlutverks Ríkisútvarpsins sé nægilega tryggt. Þar að auki vil ég benda á að í því framhaldsnefndaráliti sem meiri hluti menntamálanefndar lagði fram á síðasta þingi um  Þetta allt saman eru sjónarmið sem hafa komið fram og við stöndum við. En ég vil benda á þetta, hv. þm. Einar Már Sigurðarson, vegna þess að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vék að þessu atriði sérstaklega í ræðu sinni. Mér finnst sjálfsagt að koma inn á þetta atriði ef ég má fyrir frammíköllum í hv. þingmanni. Reyna að svara þeim sjónarmiðum sem út af stóðu að því er hv. þingmaður taldi í ræðu sinni. Við teljum að þessu sé nægilega vel fyrirkomið. Í fyrsta lagi samkvæmt lögum um ríkisendurskoðanda. Í öðru lagi samkvæmt 6. gr. þjónustusamningsins. Farið er yfir þann skilning í greinargerð með frumvarpinu og sömuleiðis í bréfi fjármálaráðuneytisins til Eftirlitsstofnunar EFTA þann 9. janúar sl. Við teljum því að við höfum komið þessum málum haganlega fyrir í frumvarpinu og að ekki sé ástæða til að vera að lögfesta þetta sérstaklega í lagatextanum þar sem það liggur fyrir annars staðar bæði í samningi og í lögum. Að lokum, herra forseti, hefur verið rætt um frumvarp um Ríkisútvarpið og tengsl þess við samkeppnisrétt, bæði íslenskan og evrópskan. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hélt ræðu áðan þar sem hann fjallaði aðallega um samkeppnisrétt. Rétt er að taka fram úr því að hann fullyrti að ég hefði í einhverri ræðu, og meiri hlutinn, haldið því fram að samkeppnislög giltu ekki um Ríkisútvarpið, að slíkar fullyrðingar eru rangar. Við höfum aldrei haldið því fram. Við höfum sagt að samkeppnislög gilda um Ríkisútvarpið að því marki sem við á, þ.e. um aðra þætti en þá sem getið er um í 3. gr. frumvarpsins um almannaþjónustuhlutverkið. Það er enginn ágreiningur um þetta nema kannski við hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson. Þetta hefur komið fram í samtölum okkar við Pál Gunnar Pálsson, forstjóra Samkeppniseftirlitsins, og um það er enginn ágreiningur.  Það var sannarlega ótrúlegt að hlusta á hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson draga í efa í umræðunni áðan að það væri almennt samþykkt og viðurkennt í íslenskri lögfræði að það væri ekki þannig að sérlög gengju framar almennum lögum. Hv. þingmaður reyndi að færa rök fyrir því að svo væri ekki.

Útúrsnúningur.

Reyndi að gera það. Ég fór í andsvar við hann og innti hann sérstaklega eftir því hvort hann teldi að svo væri. Niðurstaðan var sú að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson kom með nýstárlegar kenningar um að svo væri ekki. Ég held að allir sem hafa fjallað um þessi mál og hafa á því einhverja þekkingu séu sammála um að sérlög ganga framar almennum lögum. Það hefur Páll Gunnar Pálsson, æðsti maður samkeppnismála á Íslandi, staðfest fyrir nefndinni. Hann gerði það reyndar líka í viðtali við Fréttablaðið 5. desember 2006, með leyfi forseta: ,,Páll Gunnar segir sérlög, eins og þau sem lögð eru til með frumvarpi um hlutafélagavæðingu RÚV, ganga framar samkeppnislögum …“ Þetta hefur verið kjarninn í umsögn Samkeppniseftirlitsins. Það hefur sagt að frumvarpið fari í bága við meginmarkmið samkeppnislaga. Það kemur fram í umsögninni. Í umræðum við forstjóra Samkeppniseftirlitsins spurði ég: Gerir þá ekki núverandi fyrirkomulag það líka? Hann játti því en tók þá sérstaklega fram og það er aðalatriðið í málinu, að löggjafinn hefði eftir sem áður síðasta orðið í þessum málum. Sérlög, eins og lög um Ríkisútvarpið ohf., gengju framar almennum lögum eins og samkeppnislögunum. Ef löggjafinn grípur til þess ráðs að setja sérreglur um einhverjar sérstakar stofnanir, menn hafa gert þetta t.d. í skattamálum, í orkugeiranum o.s.frv.  Ég veit ekki hvað skal segja um frumvarpið og evrópskan samkeppnisrétt. Það er ekkert annað um reglur evrópska samkeppnisréttarins, þ.e. ríkisstyrkjareglurnar, að segja en það, eins og farið var yfir, að ríkisstyrkir eru að meginreglu til bannaðir innan Evrópusambandsins en eru þó heimilaðir með skilyrðum, m.a. þegar um er að ræða ríkisfjölmiðla sem hafa með almannaþjónustu að gera svo lengi sem almannaþjónustan sé skilgreind fyrir fram. Það er gert í frumvarpinu. Þetta er samkvæmt ákvæði sem er viðbót við sáttmála Evrópusambandsins og tekur sérstaklega til ríkisfjölmiðla þar sem þeir eru teknir út fyrir sviga. Það var athyglisvert sjónarmið hjá Ólafi F. Friðrikssyni, sem kom fyrir nefndina til að fjalla um þessi mál, að hann taldi að skilgreining á almannaþjónustuhlutverkinu í 3. gr. og þjónustusamningnum til fyllingar væri forsenda þess að frumvarpið stæðist ríkisstyrkjareglurnar og taldi að svo væri. Þegar við lítum síðan á samskipti ESA og íslenskra stjórnvalda vegna þessara evrópsku réttarreglna á sviði samkeppnisréttar sem varða ríkisstyrki, þá fengu nefndarmenn í menntamálanefnd minnisblað um samantekt á því sem fram kemur í þessum bréfaskiptum. Í stuttu máli má segja að fyrir liggi það sem segir á bls. 2 á minnisblaðinu, að að loknum fundi Eftirlitsstofnunar EFTA og íslenskra stjórnvalda í Brussel þann 9. janúar um málefni RÚV staðfesti forstöðumaður samkeppnis- og ríkisstyrkjadeildar ESA að stofnunin hefði engar frekari athugasemdir við framgang frumvarps til laga um Ríkisútvarpið ohf. og fyrirhugaða framkvæmd laganna.

Hverjir segja það?

Það eru ráðuneytismenn úr menntamálaráðuneytinu. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. Mörður Árnason ætlar að gera þá ágætu embættismenn að ómerkingum.

Þeir sjá um það sjálfir.

Ég trúi því sem þeir segja og ég les það líka út úr þeim skjölum sem fyrir liggja í málinu.  Herra forseti. Ræða mín er orðin miklu lengri en efni stóðu til, m.a. vegna þess að lengi framan af hafði ég varla tækifæri til að flytja ræðuna vegna frammíkalla frá stjórnarandstæðingum, sérstaklega þingmönnum Samfylkingarinnar, sem hlýtur að vera brugðið þegar varpað er með svo skýru ljósi afstöðu varaformanns Samfylkingarinnar 

Virðulegi forseti. Þetta var afar athyglisverð ræða sem hér var flutt. Það má eiginlega orða það þannig að um tíma hafði hún nokkurt skemmtanagildi en eftir það var hún svona þófkennd og hefði verið auðvelt að túlka hana þannig að um málþóf hafi verið að ræða. Í ræðunni kom í raun og veru aldrei fram hver hugmyndafræðin er á bak við það frumvarp sem hér liggur fyrir því í reynd er það þannig að það er verið að breyta ríkisstofnun í ríkishlutafélag og setja það síðan út á markaðinn án eftirlits, með öðrum orðum þá er verið að búa til eitthvert ríkis-óargadýr sem getur starfað á markaði alveg eins og því sýnist. Sú var tíðin að Sjálfstæðisflokkurinn taldi sig standa fyrir samkeppni, heilbrigðri samkeppni á jafnræðisgrunni og þar sem samkeppnisrekstur væri til staðar þar ætti ríkið ekki að vera. Því langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvernig réttlætir hann það að ríkishlutafélag með forgjöf æði út á markaðinn á þann hátt sem 

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan þá gilda samkeppnislög um starfsemi Ríkisútvarpsins, ég tók það skýrt fram. Ég var í rauninni að leiðrétta orð varaformanns Samfylkingarinnar sem sakaði mig um að hafa haldið öðru fram. Samkeppnislög munu gilda um Ríkisútvarpið hvað varðar þá starfsemi þeirrar stofnunar sem ekki fellur undir almannaþjónustuhlutann. Það er ekki bara á Íslandi sem þær reglur gilda heldur gilda þær hvarvetna annars staðar í Evrópu eða í þeim löndum þar sem sambærilegar stofnanir starfa. Það er því ljóst að svona er þetta og það er sannarlega eftirlit með þessari starfsemi. Það eftirlit er í höndum Samkeppniseftirlitsins en fyrst og fremst Ríkisendurskoðunar eins og ég reyndi að gera grein fyrir í máli mínu og kemur fram í fjölmörgum gögnum og fjölmörgum ræðum sem haldnar hafa verið um þetta mál.

Virðulegi forseti. Í þessu andsvari kom ekkert fram um þá hugmyndafræði sem býr að baki því að búa til ríkishlutafélag og hleypa því út á markaðinn á þann hátt sem hér um ræðir. Gott og vel, hv. þingmaður sagði: Samkeppnislögin gilda annars staðar en þar sem um almannaþjónustu er að ræða, þ.e. þau 13 boðorð sem eru í frumvarpinu. Þá vaknar spurning sem a.m.k. leitar á mig eftir lestur þessara 13 boðorða sem svona ramma inn hvað telst til almannaþjónustu: Er hægt að fá dæmi frá hv. þingmanni um það sem ekki fellur undir almannaþjónustuna miðað við þá 13 töluliði sem hér eru? Mér þætti gaman að heyra hvaða starfsemi það er sem fellur ekki undir almannaþjónustuna miðað við þá skilgreiningu sem hér er því sú starfsemi er mjög vandfundin en mér þætti vænt um að heyra nokkur einstök dæmi um starfsemi sem ekki fellur undir almannaþjónustu og heyrir þar af leiðandi undir samkeppnislög.

Herra forseti. Hafi ég ekki svarað þeirri spurningu hv. þingmanns sem hann blandar nú óvænt inn í umræðuna um það hver sé hugmyndafræðin á bak við það að breyta Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag þá er hún alveg ljós, við í Sjálfstæðisflokknum eins og reyndar í öllum stjórnmálaflokkum hér á Alþingi erum sammála um að það þurfi að gera breytingar hvað varðar rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins. Það sem við erum að reyna að gera er að koma einhverjum skikki og einhverri skynsemi í þann rekstur úr því kjölfari sem Ríkisútvarpið er í núna, sem er alls ekki skynsamlegt og talsmenn þess rekstrarfyrirkomulags eru talsmenn sóunar. Auðvitað er ýmislegt sem fellur utan 3. gr. og við höfum farið margoft yfir á fundum nefndarinnar. Ríkisútvarpið stendur t.d. í útgáfu sem er í samkeppni við útgáfufyrirtæki varðandi hljómdiska, mynddiska og ýmsa aðra starfsemi 

Forseti minnir hv. þingmenn á þann takmarkaða ræðutíma sem gefinn er í þessum andsvörum og svörum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson segir í síðasta andsvari sínu að það sé vilji allra stjórnmálaflokka sem eiga þingmenn á Alþingi að bæta eða lagfæra rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins. Þetta er rétt. Hins vegar hafa ríkisstjórnarflokkarnir því miður ekki borið gæfu til þess að setjast niður með stjórnarandstöðuflokkunum og ræða á hvern hátt við getum náð sameiginlegri niðurstöðu í þeim efnum en það tilboð hefur alltaf staðið til boða því fólki sem situr hér fyrir stjórnarflokkana á Alþingi. Hv. þingmaður talaði lengi um varaformann Samfylkingarinnar, um það hvernig hann hefði talað frá hjartanu og hann var í frammíkalli hvattur til að tala frá hjartanu sjálfur og það gerði hann því hann sagði: Meginmarkmið frumvarpsins er að breyta ríkisstofnuninni Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Þetta er kjarni málsins og nú spyr ég hv. þingmann: 

Herra forseti. Ef í þessu frumvarpi stæði að meginmarkmið þess væri að breyta því í sjálfseignarstofnun og það yrði gert þá mundi það ekki leiða til þess að það væri eitthvað erfiðara að einkavæða Ríkisútvarpið sem sjálfseignarstofnun en sem hlutafélag, alls ekki. Það er heldur ekkert erfiðara að einkavæða ríkisstofnunina Ríkisútvarpið, þetta skiptir engu máli. Það stendur í frumvarpinu að það standi ekki til að selja Ríkisútvarpið og á það höfum við fallist. Það að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag hefur ekkert með sölu þess að gera. Það stendur ekki til að einkavæða Ríkisútvarpið og það segir á bls. 1 í 1. gr. í frumvarpinu og ég hvet hv. þingmann til þess að lesa þá grein vegna þess að þar kemur stefnumörkunin varðandi einkavæðingu Ríkisútvarpsins fram.

Hæstv. forseti. Mér sýnist að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hafi í sjálfu sér játað þessari spurningu minni að það sé hans hjartans mál, ef hann ætti að tala frá hjartanu, að það eigi að selja Ríkisútvarpið og það gildi einu hvort það standi einhver setning þarna að það eigi ekki að selja það, það gildi einu hvort það verði sjálfseignarstofnun eða jafnvel bara B-hluta stofnun, það sé alltaf hægt að ráðast á Ríkisútvarpið og selja það. Ég las það út úr svari hv. þingmanns.  Við höfum haldið því fram í ræðum okkar, a.m.k. við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að hér sé verið að einkavæða því það sé verið að færa stofnunina úr umhverfi opinbers rekstrar í umhverfi rekstrar sem er einkaréttarlegs eðlis þannig að einkavæðingin er að eiga sér stað, salan er bara eftir. En þetta skref er fyrsta skrefið í átt til sölu Ríkisútvarpsins og ég skil að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar sé ánægður með það skref.

Herra forseti. Ég get ekki gert að því þó að hv. þingmaður líti þannig á að þetta frumvarp feli í sér einkavæðingu, hv. þingmaður verður þá bara að eiga það við sig. Það er einfaldlega verið að breyta rekstrarforminu, það er ekki verið að einkavæða Ríkisútvarpið, eigandinn verður eftir sem áður sá sami, ríkið. Ef það væri verið að einkavæða það mundi eignarhaldið á Ríkisútvarpinu skipta um hendur en það gerir það raunverulega ekki og það stendur í frumvarpinu að það sé ekki verið að selja, það sé ekki verið að einkavæða.  Ég hvet hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur - sem hefur núna í þrjú ár verið að reyna að komast að þessari niðurstöðu að það sé í raun verið að einkavæða - til þess að lesa fyrstu greinina á frumvarpinu á bls. 1. Þar er svarið.

Herra forseti. Ræða hv. þingmanns var um margt merkileg. Það var …  Væntanlega hefur hv. þingmann langað til að fjalla t.d. um vinnubrögðin um ESA-skjölin enda hefur hv. þingmaður sagt í fjölmiðlum að vinnubrögðin hafi verið ótæk, óásættanleg. Hv. þingmaður lét þess þó ógetið núna. Nú spyr ég, herra forseti: Var ekki stór hluti af ræðu hv. þingmanns um varaformann hans með öfugum formerkjum eða var hann að nota hina frægu 

Herra forseti. Þegar málflutningur manna er kominn á þetta plan er varla við hæfi að koma í andsvar.  Ég skil mjög vel að hv. þingmanni hafi liðið mjög illa undir þeim lestri, þeim uppljóstrunum sem ég kom með varðandi þá stefnumörkun sem varaformaður hans flokks, einn valdamesti maður flokksins, hefur haldið á lofti. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann: Er hann sammála varaformanni sínum um að það eigi að breyta Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag ef ritstjórnarlegt sjálfstæði helst óskert og aðgangur kjörinna fulltrúa að upplýsingum í félaginu óbreyttur? Er hann sammála þessu?

Herra forseti. Málefnalegt skal það vera. Áfram skal haldið. Hv. þingmaður talaði mikið um að sumir væru ekki jaðarmenn og sumir töluðu frá hjartanu á stundum en í önnur skipti ekki. Það er alveg óhjákvæmilegt að spyrja hv. þingmann um hans eigin stöðu í sínum eigin flokki: Er hann jaðarmaður í flokknum? Talar hann frá hjartanu? Er hann lykilmaður? Eða er hv. þingmaður hættur að hafa þá skoðun að það beri að selja Ríkisútvarpið? Er hann jaðarmaður í því máli eða lykilmaður? Bara þannig að við áttum okkur á hugtakanotkun hv. þingmanns. Í gær upplýsti hann okkur um það hvað hann á við með varaformanni. Þegar hann talar um varaformann á hann við yfirmann t.d. þingflokksformanns. Varaformaður er einhver maður sem ber að hlýða í einu og öllu innan flokksins enda hefur hv. þingmaður sýnt að þannig lítur hann á sinn varaformann. 
            

Herra forseti. Ég veit ekki alveg hvernig ég á að svara þessu. Ég er a.m.k. ekki varaformaður Sjálfstæðisflokksins, það liggur fyrir. Varaformaðurinn situr mér á vinstri hönd.  Það hefur verið þannig í íslenskum stjórnmálum að formenn og varaformenn flokka hafa verið taldir skipta verulega miklu máli  Ég á erfiðast með að skilgreina sjálfan mig en, jú, ætli ég sé ekki svona 

Forseti. Í þessari löngu málþófskenndu ræðu um varaformennsku hjá hv. þingmanni saknaði ég þess að hann gerði samkeppnisreglunum og Evrópuréttinum betri skil. Þess vegna ætla ég að reyna að spyrja hann á þeim litla tíma sem til þess gefst þeirra spurninga en verð þó fyrst að segja að þegar maður rennir yfir hluti eins og Ríkisútvarpið sem hefur þá stöðu sem það hefur í sögunni og í samfélaginu og í vitund þjóðarinnar verður maður að vera alveg viss. Það verður að vera hafið yfir eðlilegan vafa, svo að ég noti amerískt orðalag, að þær reglur sem um það eru standist Evrópurétt og samkeppnisrétt. Samkvæmt þessu frumvarpi eru skilgreiningarnar á almannaþjónustuhlutverkinu óljósar. Skilin eru óljós milli almannaþjónustunnar og samkeppnisréttarins. Það á að halda áfram óheftri samkeppni á markaði auglýsinga og kostunar og það er hlutafélag sem snýr til þess að halda áfram á markaði. Getur formaður menntamálanefndar komið hingað og sagt að það sé hafið yfir eðlilegan vafa í hans huga að þetta 

Herra forseti. Ég get sagt við hv. þingmann sem kom hér með fína og málefnalega spurningu í þessari umræðu: Já, ég er alveg viss um að þær reglur sem fram koma og sú stefnumörkun sem fram kemur í frumvarpinu um Ríkisútvarpið ohf. standist gagnvart íslenskum samkeppnisreglum og þeim reglum Evrópuréttarins sem fjalla um samkeppnismál og ríkisstyrk. Ég tel að sú vinna sem við höfum farið í gegnum hér á síðustu þremur árum, samtöl okkar við æðstu menn á sviði samkeppnismála á Íslandi og samskipti íslenskra stjórnvalda við Eftirlitsstofnun EFTA leiði það í ljós að það er enginn vafi um það að ríkisútvarpsfrumvarpið eins og það er nú, það frumvarp sem við erum að ræða, standist þessar reglur.

Forseti. Það er fróðlegt að heyra þetta og ég bið menn að muna eftir því að formaður menntamálanefndar, hv. þingmaður, sagði þetta: „Ég er alveg viss um“ og „það er enginn vafi á“. Þessi orð kann hv. þingmaður nefnilega að þurfa að éta ofan í sig hér síðar. Einn af helstu veikleikunum við umfjöllun menntamálanefndar nú, á fyrra þingi og fyrsta þingi er að hafa ekki farið nægilega í gegnum íslenskan samkeppnisrétt og evrópskar reglur. Það má segja að við höfum í raun og veru rétt hafið það starf frá þingfrestun til þingupphafs núna að fara í gegnum þessar reglur. Það sem í ljós kom þegar við fengum Ólaf E. Friðriksson og lásum, eins og allir hafa auðvitað gert, ritgerð hans um stöðu Ríkisútvarpsins í Evrópurétti var auðvitað það að einmitt leikur vafi á þessu. Þessi þrjú atriði sem ég taldi upp og raunar hið fjórða sem nefnt er í framhaldsnefndaráliti okkar sem er aðeins lengra en framhaldsnefndarálit meiri hlutans segja nákvæmlega þetta,  Þá skal Sigurður Kári Kristjánsson, hv. þingmaður, 

Herra forseti. Jú, það er allt í lagi. Ef ég reynist ekki hafa rétt fyrir mér getur hv. þm. Mörður Árnason kallað mig til vitnis komi til einhverra málaferla.

… Ríkisútvarpsins.

Ég er hins vegar að lýsa viðhorfi mínu. Ég tel hafið yfir allan vafa að þetta frumvarp standist Evrópureglurnar og samkeppnisreglurnar. 

Virðulegi forseti. Umræðan er búin að vera fróðleg um þetta mál þær stundir sem hún hefur staðið og það verður ekki sagt, sérstaklega ekki í kvöld, að mönnum hafi leiðst undir umræðunni. Ég tel það vel. Það er þá töluvert fóður í henni enn þá og meiningar hjá þingmönnum þegar menn geta tekist á í umræðu og jafnframt haft gaman af skylmingum sín í milli. Það er því ekki að sjá að menn séu hér að leka niður af leiðindum yfir þessu máli enda má segja að málið sé þess eðlis að það sé fyllsta ástæða til þess að um það sé ítarleg umræða, það er stórt, grípur á mörgum sviðum í þjóðlífinu og í frumvarpinu eru lagðar til töluverðar breytingar þannig að það er ekki að undra þó að menn takist eitthvað á um þetta mál. Þannig hefur það t.d. verið innan Framsóknarflokksins að þetta er eitt af þeim fáu málum sem virkilega hafa hreyft við flokksmönnum í gegnum árin og ég man ekki eftir nema einu öðru máli sem hefur verið lifandi umræðuefni innan veggja flokksins árum saman öðru en málefni Ríkisútvarpsins og það eru sjávarútvegsmál. Menn sjá að þetta mál er ofarlega í hugum manna sem hafa tekið þátt í störfum Framsóknarflokksins á umliðnum árum og eðlilegt að þeir láti það til sín taka og um það má finna ályktanir í flokksþingum mörg undanfarin ár. Ég vil fyrst víkja að ákveðnum þáttum í þessu máli, í fyrsta lagi kannski fyrirsögninni sjálfri, Ríkisútvarpi, og svara spurningunni hvort ég telji að það eigi að vera yfir höfuð eitthvert ríkisfyrirtæki eða ríkisstofnun á þessu sviði. Ég vil svara spurningunni strax játandi, ég tel að svo þurfi að vera, það sé nauðsynlegt af einkum tveimur ástæðum. Það er annars vegar hlutverk þessarar stofnunar sem hún þarf að gegna sem fréttastofnun og hins vegar sem öryggisstofnun. Ég rifja upp könnun sem Gallup gerði í ágústmánuði 2002 um Ríkisútvarpið, viðhorfsrannsókn meðal almennings um það. Það kom mjög skýrt fram þegar spurt var um hlutverk þess að almenningur telur mikilvægasta hlutverk Ríkisútvarpsins vera annars vegar fréttahlutverkið - tæplega helmingur aðspurðra telur það mikilvægast - og hins vegar öryggishlutverkið, tæplega þriðjungur aðspurðra telur það mikilvægast. Þetta tvennt er í hugum almennings aðalhlutverk útvarpsins sem stofnunar og ég er algerlega sammála þessu mati og vek athygli á því að hvorugt atriðið er þess eðlis að unnt sé að líta svo á að fyrirtæki á almennum markaði geti yfirtekið þetta tvennt að fullu og öllu. Þess vegna þarf að vera opinbert fyrirtæki sem uppfyllir þetta hlutverk og sérstaklega - og um það hafa menn komist að raun í öllum öðrum ríkjum sem mér er kunnugt um, líka þjóðfélögum þar sem búa tugir milljóna manna og fyrirtæki á almennum markaði verða því auðvitað miklu stærri en við eigum að venjast hér á landi og einkafyrirtæki hafa bolmagn til að reka öflugar fréttastofur vegna þess að þó að þær kosti töluverðan pening er það ekki nema lítið hlutfall af tekjum viðkomandi fyrirtækja. Bolmagn einkafyrirtækja til að reka öflugar og hlutlægar fréttastofur er miklu meira en gerist í fámennum þjóðfélögum eins og hjá okkur. Hér í þessu fámenna landi hefur aðalvandi á sviði fjölmiðlunar verið skortur á rekstrargrundvelli. Saga blaða, t.d. dagblaða, er þyrnum stráð, það hefur ekki reynst mikil tekjulind að gefa út dagblöð í gegnum árin, þau hafa týnt tölunni og önnur komið í þeirra stað og það er ekki hægt að segja að þetta sé gróðavænleg leið ef maður horfir yfir útgáfusögu liðinna áratuga. Það er eðlilegt vegna þess að markaðurinn er lítill og getur ekki staðið undir mörgum fyrirtækjum eða öflugum á þessu takmarkaða sviði. Einmitt af þeirri ástæðu er þeim mun mikilvægara að opinber stofnun gegni veigamiklu hlutverki á þessu sviði til að uppfylla þarfirnar fyrir fréttahlutverkið og öryggishlutverkið. Ég vil, virðulegi forseti, víkja aðeins að áformunum um breytingu á forminu á þessu fyrirtæki. Spyrja má: Skiptir einhverju máli hvort þetta opinbera fyrirtæki sem Ríkisútvarpið er verði stofnun áfram eða hvort það breytist og verði hlutafélag? Ef það skiptir ekki máli og fyrirtækið gegnir hlutverki sínu með sama hætti og áður er auðvitað ekki ástæða til þess að leggja stein í götu málsins. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu að breytingin skipti miklu máli, hún skipti mjög miklu máli og miklu meira máli en látið er í veðri vaka í frumvarpinu og í máli þeirra sem tala fyrir því. Í fyrsta lagi er breytingin ekki bara formbreyting, hún er efnisbreyting. Hlutirnir eru ekki eins eftir breytingu og þeir eru í dag, heldur er þeim gjörbreytt. Löggjöf um starfsemina verður allt önnur eftir að Ríkisútvarpið er orðið hlutafélag og veigamikil lög sem í dag gilda um starfsemi hennar og sérstaklega um starfsmenn hennar - það hljóta allir að átta sig á því að stofnun sem hefur það meginhlutverk að flytja fréttir og vera áreiðanlegur miðill fyrir almenning í landinu verður að tryggja stöðu starfsmannanna þannig að þeir geti ástundað starf sitt með þeim hætti að sem mestar líkur séu á því að þeir flytji fréttirnar með þeim hætti sem ætlast er til og séu ekki seldir undir einhverja hagsmuni innan eða utan stofnunar sem getur haft áhrif á fréttamat þeirra eða meðhöndlun. Þess vegna skiptir staða starfsmanna stofnunarinnar veigamiklu máli. Það er einmitt í þessu sem kjarni málsins er fólginn, í breytingunni. Það er verið að breyta algjörlega stöðu starfsmannanna, sérstaklega þeirra starfsmanna sem hafa það hlutverk með höndum að flytja fréttir, sá er kjarni málsins. Þeir verða ekki lengur verndaðir af lagaákvæðum þeim sem í dag gilda ef þetta frumvarp nær fram að ganga. Þeir eiga meira undir yfirmanni sínum, útvarpsstjóra, en þeir eiga í dag og njóta ekki verndar laga sem gilda í dag, eins og stjórnsýslulaga eða laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna eða réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þarna er um að ræða kjarnann í þessu máli. Breytingin, ef hún nær fram að ganga, gerir það að verkum að starfsmennirnir eru berskjaldaðri gagnvart sínum æðsta yfirmanni sem getur ráðið og rekið án tillits til þeirra lagaákvæða sem um þetta gilda í dag. Ég sé ekki betur en að útvarpsstjóri muni geta ráðið í störf án auglýsinga, án þess að setja neinar kröfur um menntun eða reynslu og hafi í raun og veru algjört geðþóttavald í þeim efnum auk þess sem hann mun geta beitt launasamningum við einstaka starfsmenn með mismunandi hætti og viðhaldið launaleynd sem ég held að hljóti að grafa undan samstöðu og starfsöryggi starfsmanna á vinnustað eftir slíkar breytingar. Ég er ekki að segja endilega að menn eigi að leggjast gegn því að breyta því sem er, það er aldrei svo að menn geti haldið því fram að það fyrirkomulag sem er sé óumbreytanlegt, sé hið fullkomna fyrirkomulag sem menn geti ekki leyft sér að hugsa til að gera breytingar á. En breytingar í stofnun sem fer með þetta veigamikla hlutverk verða þá a.m.k. að tryggja stöðu þeirra starfsmanna sem mikilvægir eru í starfsemi stofnunarinnar þannig að þeir geti sinnt starfi sínu með þeim hætti sem nauðsynlegt er. Breytingar mega ekki draga úr starfsöryggi þeirra, þær mega ekki vega að möguleikum þeirra til að vera sjálfstæðir í fréttamati sínu og fréttaflutningi. Sá er kjarni málsins. Löggjöf og form á starfseminni verður að tryggja sjálfstæði fréttaflutningsins, sjálfstæði gagnvart yfirmanni rekstursins, útvarpsstjóra, gagnvart pólitískri yfirstjórn, stjórn fyrirtækisins, útvarpsráði eða menntamálaráðherra. Ég finn á þessu máli þann alvarlega galla að þessar breytingar draga úr sjálfstæði fréttamanna, draga úr starfsöryggi þeirra, auka geðþóttavald yfirmannsins sem verður bæði yfirmaður yfir rekstri og líka yfir dagskrárgerð sem ég tel mjög óeðlilegt. Af þessum ástæðum tel ég þetta vanhugsað skref. Ég hef fylgst með ráðningu núverandi útvarpsstjóra og framgöngu hans að því marki sem hún er sýnileg í fjölmiðlum og ég get ekki sagt að framganga menntamálaráðherra eða útvarpsstjóra hafi verið með þeim hætti að það auki tiltrú mína á því að starfað verði með hlutlægum hætti innan stofnunarinnar. Ráðning útvarpsstjóra var að mínu mati mjög óeðlileg. Hún var auglýst, engar kröfur gerðar um menntun eða reynslu. Sá sem ráðinn var gekk á fund menntamálaráðherra áður en hann sótti um og eftir fundinn sótti hann um og var umsvifalaust ráðinn án þess að nokkrir væru teknir í viðtal. Mér finnst þetta óeðlileg ráðning, mér finnst þetta vera val menntamálaráðherra á útvarpsstjóra til að framfylgja sinni pólitísku stefnu. Þetta mat mitt styrkist þegar ég fylgist með framgöngu útvarpsstjóra. Það kemur nefnilega í ljós að hann hefur sjálfur haft pólitískan áhuga á þessum breytingum allt frá 1996 þegar hann tekur þátt í nefndarstarfi sem ég hygg að hafi verið á vegum Sjálfstæðisflokksins um þetta mál. Hann hefur ítrekað frá því að hann var ráðinn til starfa blandað sér í umræðu um málefni útvarpsins á opinberum vettvangi með þeim hætti að það samrýmist ekki stöðu hans sem útvarpsstjóra að mínu mati. Hann er ekki bara að tala fyrir útvarpið sem stofnun, hann hefur í þessari umræðu verið að tala fyrir hinni pólitísku stefnumörkun menntamálaráðherra. Hann hefur ráðist á fjölmiðla á einkamarkaði og gefið þeim einkunnir. Er nærtækast að nefna það síðasta þar sem hann sakar starfsmenn Fréttablaðsins og kannski ekki hvað síst fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins um að vera í hagsmunagæslu fyrir eigendur sína. Getur það gengið, virðulegi forseti, að útvarpsstjóri sem á að vera hafinn yfir deilur um pólitísk málefni sé sjálfur aðaltalsmaður menntamálaráðherra í pólitískum málefnum sem er verið að fjalla um á Alþingi, um stofnunina og vegi að helsta fyrirtæki á einkamarkaði sem starfar á sama sviði? Þetta getur ekki gengið, virðulegi forseti, ég bara fæ ekki séð að þetta sé með neinu móti eðlilegt. Ég tel að útvarpsstjóri hafi farið út yfir öll eðlileg mörk í þessari umfjöllun sinni. Það að menntamálaráðherra hafi ekki fundið að þessari framgöngu útvarpsstjóra segir mér að framgangan sé með samþykki menntamálaráðherra, því spyrja má: Telja menn líklegt að menntamálaráðherra hefði setið hjá ef afstaða útvarpsstjóra hefði verið önnur og alveg á öndverðum meiði við þá afstöðu sem hann hefur lýst í greinum sínum og menntamálaráðherra hefur lýst með sínum málflutningi? Segjum sem svo að útvarpsstjóri hefði í sinni opinberu umfjöllun talað fyrir málstað þeirra sem eru á móti þessari breytingu, hefði menntamálaráðherra liðið útvarpsstjóra það? Sjá menn það fyrir sér að útvarpsstjóri hefði ekki verið kallaður til menntamálaráðherra sem hefði sagt: Heyrðu góði, þú blandar þér ekki inn í þetta. Ég vil leyfa mér að segja, virðulegur forseti, að ég tel það blasa við að útvarpsstjóri hefði ekki setið í marga daga í embætti útvarpsstjóra ef hann hefði farið fram á ritvöllinn með þeim hætti. Ég held að menn verði að hugsa þessi mál aðeins og framgöngu útvarpsstjóra einmitt í því ljósi að hann hefur komið fram sem pólitískur boðberi í málinu. Þá kemur næsta skref í því ljósi: Hvernig er þá staða fréttamannanna á Ríkisútvarpinu ohf. þegar yfirmaðurinn er merktur í málinu með þessum hætti? Hvernig eiga fréttamennirnir að starfa innan stofnunarinnar með útvarpsstjóra sem sinn æðsta yfirmann og njóta ekki lengur verndar laga í störfum sínum? Það er hægt að reka þá bara umsvifalaust. Ég held að allir sjái að þetta getur ekki gengið. Það er hæpið að mínu viti að búa til fyrirkomulag þar sem einn maður hafi svona mikil völd gagnvart fréttamönnum sínum og þeir ekki varðir með neinum hætti sem tryggi starfsöryggi þeirra. Það er mjög hæpið að búa til svoleiðis kerfi en það er alveg augljóst mál að þegar þessi yfirmaður hefur svona fastmótaðar skoðanir og ákveðnar í þessum efnum eru starfsmennirnir í miklum vanda, sérstaklega ef þeir eru ekki sammála yfirmanni sínum um breytingarnar sem á að taka upp. Það getur hver séð sjálfan sig í því hversu gott það er að taka til umfjöllunar málefni í þjóðfélaginu sem snerta viðkvæma þætti í stjórnmálunum ef menn þurfa að búa við það að hægt sé að víkja þeim umsvifalaust úr starfi án þess að gefa nokkrar skýringar og án þess að viðkomandi geti rönd við reist eða haldið uppi nokkrum vörnum sem dugi til þess að halda starfinu. Þetta er ekki fyrirkomulag, virðulegur forseti, sem við eigum að taka upp. Við eigum ekki að búa til aðstæður sem eru með þessum hætti, jafnvel þó að menn haldi því fram og vilji trúa því í lengstu lög að upp komi staða þar sem reynir á aðstæðurnar. Við skulum a.m.k. halda því fram svo lengi sem við höfum ekkert annað að menn misnoti ekki vald sitt. Engu að síður eigum við sem setjum lögin ekki að gera það með þeim hætti að möguleikinn til að misnota vald sitt eða nota það með óeðlilegum hætti sé rýmkaður eins og hér er gerð tillaga um í þessu frumvarpi, það hljóta allir menn að sjá. Það er nefnilega kjarninn í því ef það á að reka stofnun eða fyrirtæki sem sinnir almannaþjónustu eins og fréttaflutningi hlýtur sjálfstæði þeirra sem þar starfa að vera lykilatriðið og sjálfstæði stofnunarinnar ekki bara frá ríki eða frá stjórn, það verður líka að vera sjálfstæði frá stjórnmálaflokkum eða skoðunum yfirmanns þannig að menn verða að geta flutt fréttir og unnið að slíkum málum algerlega óháð því að þurfa með nokkrum hætti að huga að ytri aðstæðum. Sjálfstæðið er lykilatriði í þessu máli og með þessum breytingum er verið að minnka það, það er verið að ganga á það og rýra öryggi þeirra sem eiga að vinna þessi mikilvægu verk. Að breyta löggjöfinni með þessum hætti, ryðja út öllum þessum lagaákvæðum og færa umhverfið yfir í það umhverfi sem einkareksturinn býr við er einkavæðing. Það er einkavæðing, virðulegi forseti, það er einkavæðingin sjálf. Hún er um garð gengin þegar þetta frumvarp verður orðið að lögum. Salan er í raun og veru seinna stig og miklu minna stig vegna þess að þegar að henni kemur verður það sem á undan verður gengið miklu meira. Stóru skrefin sem þarf að taka í sölu Ríkisútvarpsins eru tekin við einkavæðinguna á formi og rekstri stofnunarinnar. Það eru stóru skrefin. Salan er smámál á eftir og hún mun auðvitað fylgja á eftir, láti menn sér ekki detta neitt annað í hug. Menn stilla ekki út í búðarglugga hlutum sem ekki á að selja, það er nú bara þannig, virðulegi forseti. Það eru ekki góðir kaupmenn sem klæða útstillingargínurnar í sínar fínustu spjarir en setja á þær miða um að ekki eigi að selja þær. Það, virðulegur forseti, þýðir ekki að halda því fram hér í þessum sal að það standi ekki til að selja Ríkisútvarpið. Auðvitað stendur það til. Ég hef setið hér nógu lengi til að hafa heyrt heitstrengingar um að ríkisfyrirtæki sem var breytt í hlutafélag ætti ekki að selja. Þeim var breytt í hlutafélög og svo voru þau seld. Ég segi bara, virðulegur forseti: Láti menn sér ekki detta annað í hug en að það fari eins í þessu máli og í þeim sem á undan eru gengin. Stóra breytingin, einkavæðingin sjálf, er núna. Hún er við afgreiðsluna á þessu máli, það er rétt að undirstrika það rækilega, það er stóra málið. Fleira held ég að megi nefna sem mér finnst mjög óeðlilegt í þessu. Mér finnst mjög óeðlilegt að hlutafélag eigi að fá skattheimtufé, mér finnst óeðlilegt að leggja skatta á almenning með opinberu álagningar- og innheimtukerfi ríkisins sem á síðan að afhendast hlutafélagi sem hefur takmarkaða ábyrgð og að þeir sem stjórna því beri ábyrgð bara á þeim rekstri sem þar er, þeir beri enga almenna ábyrgð. Mér finnst þetta mjög óeðlilegt. Ég tek undir athugasemdir sem komið hafa fram einmitt um þetta fyrirkomulag frá, að ég hygg ég megi segja, fyrrverandi fjármálaráðherra, Þorsteini Pálssyni, sem segir á einhverjum stað að það sé mjög óeðlilegt fyrirkomulag að hlutafélag fái svona aðgang að skattfé almennings. Ég ætla, virðulegur forseti, að leita að þessari tilvitnun í fyrrverandi fjármálaráðherra. Já, hann segir í forustugrein í Fréttablaðinu 31. mars, með leyfi forseta, að „ríkisrekstur á samkeppnismarkaði þar sem gengið er á svig við allar grundvallarreglur um meðferð skattpeninga“ - það er nú ekkert minna sem fyrrverandi fjármálaráðherra segir um þetta mál, að láta hlutafélag hafa beinan skattstofn, að það sé gengið á svig við allar grundvallarreglur um meðferð skattpeninga. Og ég er alveg sammála Þorsteini Pálssyni um þetta, ég tel þetta fyrirkomulag alveg fráleitt. Það er e.t.v. ekki svo fráleitt að taka upp nefskatt en að afhenda hann hlutafélagi er alveg fráleitt. Ég er reyndar á þeirri skoðun að besta fyrirkomulagið sé að stofnunin Ríkisútvarpið sé sjálfseignarstofnun og fái tekjur fyrst og fremst úr ríkissjóði með samningum við ríkið. Ég tel afnotagjöldin næstbesta kostinn en nefskattinn lakasta kostinn í þessu efni. Það er líka ókostur í þessu máli að forræði yfir eignum stofnunarinnar færist frá Alþingi til eins forstjóra. Ég fæ ekki betur séð en að hann geti að mestu leyti ráðstafað eignum einn og sjálfur, selt þær eða gert það annað við þær sem hann telur nauðsynlegt án þess að spyrja eigandann, almenning, Alþingi eða ríkið um samþykki fyrir því. Mér finnst ekki til bóta að gera þessa breytingu á núverandi fyrirkomulagi þó að ég sé ekki þar með að segja að það eigi endilega að hafa allt óbreytt í þeim efnum. Vissulega er margt ósveigjanlegt í núverandi fyrirkomulagi sem lýtur að meðferð eigna hjá hinu opinbera. Ég vil, virðulegi forseti, víkja aðeins að afstöðu Framsóknarflokksins til þessa máls. Eins og ég gat um í upphafi hefur málið borið mjög hátt innan Framsóknarflokksins í mörg ár og verið ályktað um það. Starfshópur starfaði um málefni Ríkisútvarpsins og skilaði áliti sem var afgreitt sem stefna flokksins á miðstjórnarfundi í nóvember 2001 og svo síðar staðfest í samþykktum flokksþings. Ég held að það sé ástæða til að fara aðeins yfir þessa afstöðu flokksins þannig að hún liggi fyrir eins og hún blasir við mér. Á flokksþingi árið 2001 var gerð sem oftar samþykkt um Ríkisútvarpið og þar segir mjög skýrt að því verði ekki breytt í hlutafélag. Það er alveg skýr stefna flokksins að Ríkisútvarpið verði ekki hlutafélag, en kannað hvort rétt sé að breyta því í sjálfseignarstofnun. Það er skoðað. Síðar á því ári samþykkir miðstjórn það fyrir sitt leyti að stefnan sé sú að Ríkisútvarpið verði sjálfseignarstofnun sem verði óháð og sjálfstæð, sem auðvitað er lykilatriði í þessu máli. Sú stefnumörkun er síðan staðfest á flokksþingi fyrir síðustu alþingiskosningar, árið 2003, og má lesa um það í þeim ályktunum. Í aðdraganda kosninganna er þetta borið fram sem stefna flokksins í kosningastefnuskrá ársins fyrir kosningarnar 2003. Þar segir til áréttingar um þetta að Ríkisútvarpinu verði breytt í sjálfseignarstofnun og rekstur hennar tryggður með þjónustusamningi við ríkið. Þetta er sú stefna sem við fórum einhuga með til kjósenda í síðustu kosningum. Á grundvelli m.a. þeirrar stefnu fær flokkurinn sína kosningu. Það stendur í kosningastefnuskrá flokksins fyrir þessar kosningar til áréttingar að Framsóknarflokkurinn standi á traustum grunni. Þar segir, með leyfi forseta: „Framsóknarflokkurinn stendur á traustum grunni, hann feykist ekki til og frá í sviptivindum dagsins. Kjósendur okkar vita fyrir hvað við stöndum og geta treyst orðum okkar.“ Svo mörg voru þau orð í kosningastefnuskránni sem gefin var út fyrir síðustu kosningar. Þau eru nefnilega alveg rétt, þau voru nefnilega alveg rétt. Ég hef ekki breytt um afstöðu í þessu máli frá þeirri afstöðu sem ég kynnti fyrir kjósendum í kosningunum 2003. Ég feykist ekki til og frá í sviptivindum í þessu máli og stend við mína stefnu og kjósendur vita hvar þeir hafa mig, alveg eins og þeim var sagt að þeir vissu hvar þeir hefðu Framsóknarflokkinn fyrir síðustu kosningar. Ég held mig við þessa stefnu. Málefni Ríkisútvarpsins eru ekki hluti af stjórnarsáttmálanum. Menn þekkja það auðvitað að flokkar þurfa að semja um framgang mála við myndun ríkisstjórna. Það hefði alveg verið hugsanlegt að flokkarnir hefðu samið um einhverja útfærslu á stöðu Ríkisútvarpsins eftir kosningarnar en það hefði þá líka farið fyrir miðstjórn flokksins og verið samþykkt þar, en það er ekki. Það er ekki hluti af stjórnarsáttmálanum að breyta Ríkisútvarpinu frá því sem það er. Það er ekki hluti af stjórnarsáttmálanum að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag og það er vegna þess að Framsóknarflokkurinn hafnaði því í stjórnarmyndunarviðræðunum að Ríkisútvarpinu yrði breytt í hlutafélag. Þess vegna er það ekki í stjórnarsáttmálanum. Hitt er deginum ljósara að þingflokkurinn hefur skipt um stefnu. Hann styður að þorra til þá breytingu sem lögð er til í þessu frumvarpi, það er augljóst mál. Þingflokkurinn hefur núna aðra stefnu en hann kynnti fyrir kjósendum vorið 2003. Ég tel að menn eigi ekki að skipta um stefnu í svona veigamiklu máli, máli sem flokksmenn hafa litið á sem svo veigamikið í gegnum árin án þess þá að hafa skýrar heimildir til þess í samþykktum flokksins þannig að menn styðjist við pólitískt bakland í þessum snúningi. Það hefur verið vísað til samþykktar flokksþings árið 2005 til rökstuðnings því að þessi mikla breyting verði á afstöðu flokksins. Í þessari samþykkt árið 2005 segir að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu og sjálfstæði þess eflt, lögin endurskoðuð, skoðaðar mismunandi leiðir til að standa undir rekstrarkostnaðinum. Þetta er inntakið í því sem samþykkt er 2005. Þá er það spurningin: Er í þessari samþykkt fólgin breyting sem víkur því til hliðar sem áður hafði verið samþykkt? Mitt svar er nei. Það sem samþykkt var 2005 er í fullu samræmi við það sem samþykkt var 2003 og 2001. Það eru engir árekstrar í því sem samþykkt er 2005 við það sem á undan er gengið. Menn átta sig á því að samþykktir eru auðvitað gerðar þannig að þær halda gildi sínu þar til ný er gerð sem víkur henni til hliðar eða ný er gerð sem hefur annað inntak og augljóslega breytir þá því sem á undan er gert. Þannig lesa menn auðvitað saman samþykktir. Það að Ríkisútvarpið skuli áfram vera í þjóðareigu er ekki í andstöðu við það sem áður hafði verið samþykkt, að Ríkisútvarpið verði ekki hlutafélag. Það að segja að eitthvað sé í þjóðareigu þýðir ekki það að menn felli úr gildi samþykkt um að það sé ekki hlutafélag, nema það sé þá beinlínis tekið fram. Það að efla sjálfstæði Ríkisútvarpsins þýðir ekki að menn samþykki að breyta stofnuninni í hlutafélag. Það að efla sjálfstæði Ríkisútvarpsins þýðir ekki að niður falli samþykktin um sjálfseignarstofnun. Að endurskoða lögin fellir ekki niður samþykktina um að ekki skuli vera hlutafélag. Þvert á móti, endurskoðun laganna verður þá að taka tillit til þess að hún nær ekki til þess að breyta því í hlutafélag. Að skoða mismunandi leiðir til að standa undir rekstrarkostnaði felur heldur ekki í sér að fella úr gildi samþykkt um sjálfseignarstofnun eða að Ríkisútvarpið verði ekki hlutafélag því að það lýtur auðvitað afnotagjaldinu. Menn geta breytt um afstöðu í því hvort það eigi að hafa afnotagjald eða eitthvert annað fyrirkomulag til að fjármagna stofnunina án þess að það hafi áhrif á þessar eldri samþykktir um að Ríkisútvarpið verði sjálfseignarstofnun og að það verði ekki hlutafélag. Ekkert í samþykktinni 2005 ýtir til hliðar því sem samþykkt hefur verið áður nema það væri beinlínis tekið fram, í tillögunni hefði verið tekið fram að svoleiðis bæri að líta á hlutina, en það var ekki. Ég hef farið í gegnum öll skjöl um þessi mál frá flokksþinginu 2005. Ekki er minnst einu orði á að samþykktin 2005 raski að einhverju leyti þeim samþykktum sem á undan hafi verið gerðar. Það er raunverulega ekki fyrr en seint á árinu 2005 sem sá skilningur kemur fram á samþykktinni sem ég lýsti áðan, nokkuð löngu eftir að samþykktin er gerð, sem ég heyri fyrst af þessum nýja skilningi á samþykktinni. Ég vildi, virðulegi forseti, einfaldlega rekja þessa sögu eins og hún kemur mér fyrir sjónir sem þátttakanda í málinu. Það kom mér mjög á óvart þegar þessi skilningur kom fyrst fram og ég verð bara að viðurkenna það og samþykkja að menn geti haft þessa túlkun en ég er henni algjörlega ósammála og tel hana raunar alveg fráleita í ljósi þess hvernig menn venjulega lesa saman samþykktir flokka. Ég tel að enginn rökstuðningur haldi fyrir slíkri túlkun að samþykkt flokksþingsins 2005 feli í sér að flokkurinn hafi samþykkt það að Ríkisútvarpið verði hlutafélag. Þvert á móti tel ég það fráleita túlkun sem ekki sé hægt að færa nein rök fyrir. Ég vil t.d. nefna til samanburðar að ef menn líta svo á að nýjasta samþykkt í máli sé sú eina sem í gildi er, allar aðrar falli brott, hvernig er þá t.d. stefna Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum? Jú, það hlýtur þá að mega beita sömu lögskýringu á það eins og í málefnum Ríkisútvarpsins. Fróðlegt væri að líta aðeins á það  Síðasta samþykktin í sjávarútvegsmálum sem lýtur að stjórn þeirra, því mikla deilumáli, er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Að gerð verði heildarúttekt á kostum og göllum íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins og það borið saman við önnur stjórnkerfi fiskveiða, svo sem í Færeyjum, Noregi, Kanada og Evrópusambandinu.“ Hver er þá stefna flokksins ef þetta er eina samþykktin sem er í gildi? Það segir ekkert um að flokkurinn styðji kvótakerfið og hefur ekki sagt neitt um að flokkurinn sé með þá stefnu að styðjast við aflamarkskerfi. Það hefur ekki verið gerð nein ályktun um það síðan 2001. Ef menn beittu þessari tátólógíu sem menn gera í ríkisútvarpsályktunum kæmust menn að þeirri niðurstöðu að flokkurinn styddi ekki aflamarkskerfið, sem auðvitað er ekki, stefnan er alveg skýr en menn hafa auðvitað af eðlilegum ástæðum ekki talið ástæðu til að ítreka hana þegar hún er óbreytt frá einu flokksþingi til annars í meginatriðum. Þess vegna ber að fara yfir samþykktirnar í sjávarútvegsmálunum í heild sinni í gegnum flokksþingin til að lesa saman stefnuna og það ber auðvitað að gera líka þegar menn reyna að átta sig á því hvaða afstöðu flokkurinn hefur tekið í málefnum Ríkisútvarpsins. Ég hef, virðulegi forseti, ekki fyrr heyrt þau rök að þessi síðasta almenna ályktun víki sértækari ályktunum til hliðar sem á undan voru gerðar, sem eru í samræmi við hina almennu ályktun. Ef menn gerðu það og beittu því eins og væri eðlilegt í túlkun laga, samspili þeirra, þá er ég hræddur um að menn fengju eitthvað annað út en venja er um skilning á lagaákvæðum. Það þætti t.d. einkennilegur skilningur að halda því fram að öll lagaákvæði eða öll löggjöf félli úr gildi við upphaf nýs Alþingis, menn byrjuðu bara með hreint borð, lögbókin væri tóm, það væri aðeins forsíða og baksíða og ekkert á þeim og ekkert þar á milli. Í mínum huga er sá skilningur sem borinn hefur verið fram, túlkun á afstöðu síðustu samþykktar flokksins fráleit. Ég er ósammála henni og skil samþykktir síðustu flokksþinga með þeim hætti sem ég hef hér lýst og ég held mig við það, kannski vegna þess að ég hef undirgengist þær samþykktir. Auðvitað hef ég leyfi til þess eins og aðrir þingmenn að áskilja mér rétt til að fylgja sannfæringu minni en ekki samþykktum flokks, en ég hef undirgengist samþykktirnar og þess vegna ber mér að fylgja þeim eftir, sem ég tel mig gera með því að leggjast gegn frumvarpinu. Líka vegna þess að ég er sannfærður um að besta fyrirkomulagið er það sem stefna flokksins hefur að geyma, að Ríkisútvarpið sé sjálfseignarstofnun, hún sé sjálfstæð og óháð og fjárhagsgrundvöllur hennar tryggður með þjónustusamningi við ríkið. Ég er algjörlega sannfærður um að það fyrirkomulag er það allra besta fyrir stofnunina sem útvarp og fyrir Íslendinga sem þjóð. Ég hef því tvöfalda sannfæringu í þessu máli, virðulegi forseti. Fleira má auðvitað fara yfir í málinu en ég hygg ég láti þetta gott heita. Ég hef rakið í aðalatriðum afstöðu mína til þess og hef lýst þeim samþykktum sem ég tel mig skuldbundinn til að fylgja eftir og styðja.

Hæstv. forseti. Hér hlýddum við á nokkuð merkilega ræðu, málefnalega og ærlega hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni sem eins og allir vita er þingmaður Framsóknarflokksins. Ræða hv. þingmanns opinberaði auðvitað þann ágreining sem er til staðar hjá stjórnarliðum um málið. Það er ekki eining innan stjórnarliðsins um meginatriði málsins. Það er undirstrikað í ræðu hv. þingmanns en er svo sem eitthvað sem við höfum vitað og höfum fundið á almennum kjósendum Framsóknarflokksins og almennum félögum í Framsóknarflokknum. Ég þakka því hv. þingmanni fyrir að hafa undirstrikað eða staðfest það sem haldið hefur verið fram í þessum efnum. Hv. þingmaður vitnar til samþykkta flokksþinga Framsóknarflokksins. Hann bendir okkur á að það sé ekki í stjórnarsáttmála flokkanna að hlutafélagavæða eigi Ríkisútvarpið vegna þess að Framsóknarflokkurinn hafi sett sig upp á móti þeirri breytingu. Hann segir að þingflokkurinn hafi skipt um stefnu í málinu án þess að hafa haft stuðning við þá stefnubreytingu í baklandi flokksins eða hafa borið hana undir stofnanir hans, almenna flokksmenn eða flokksþing. Mér finnst þessar skýringar hv. þingmanns vera afar athyglisverðar og vil spyrja: Hvert er mat þingmannsins á ástæðum þess að þetta gerðist? Hvað fékk meiri hluta þingflokks Framsóknarflokksins til að skipta um skoðun um þetta grundvallaratriði málsins að heimila 

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að svara þessari spurningu. Ég tel að menn verði að sýna trúnað við þær umræður sem fram fara í þingflokkum. Ég ætla ekkert að upplýsa það hvaða skýringar menn hafa gefið í þeim efnum eða ástæður. Ég bendi einfaldlega á þá staðreynd að skipt var algerlega um stefnu í málinu á árinu 2005 með rökstuðningi í samþykkt mörgum mánuðum eftir að samþykktin var gerð, með túlkun á samþykkt sem ég hafði ekki heyrt fyrr en mörgum árum eftir að samþykktin var gerð. Menn verða svo að velta því fyrir sér hvað gerðist á árinu 2005 sem kann að hafa breytt afstöðu manna í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég virði það algjörlega við hv. þingmann að hann skuli ætla sér að halda trúnað við félaga sína í þingflokki Framsóknarflokksins, geri enga athugasemd við það að hann skuli ekki svara spurningu minni í þessum efnum, en tel að hér hafi verið flutt afar merkileg ræða og ítreka það að hún var ærleg og ég tel að hún eigi eftir að verða áfram til umfjöllunar og skoðunar þegar þessu máli vindur fram hér í sölum Alþingis, í baklandi Framsóknarflokksins og meðal þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Það eru nokkur tíðindi sem hv. þingmaður hefur boðað okkur hér, að þingflokkur Framsóknarflokksins hafi ráðstafað stefnu flokksins með öðrum hætti en a.m.k. hann hefur skilið að hún hafi verið mótuð. Ég tel ástæðu til að spyrja hv. þingmann hvort það hafi kannski verið af því að hv. þingmaður vísaði sérstaklega til stefnu flokksins í sjávarútvegsmálum, hvort verið geti að þeirri stefnu hafi verið ráðstafað með öðrum hætti en flokkurinn hafði gert ráð fyrir og gert samþykktir um. Þá vitna ég til þess að fyrir síðustu kosningar var núverandi formaður flokksins í fyrirsvari fyrir hina stóru nefnd sem komst að niðurstöðu um sjávarútvegsmálin, um að setja ætti í stjórnarskrána ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Öfugt við það sem hv. þingmaður nefndi að ekki hefði verið í stjórnarsáttmála að breyta Ríkisútvarpinu með neinum hætti, þá er það í stjórnarsáttmálanum að fylgja þessu fram, að setja þetta ákvæði í stjórnarskrána. Nú hefur hæstv. sitjandi forseti hér á stóli tilkynnt að það sem var í stjórnarsáttmálanum hafi ekki orðið að niðurstöðu í þeirri nefnd sem er að fara að skila af sér, eða hefur þegar gert það, um þessi málefni. Ég spyr hv. þingmann hvort það geti verið að þingflokkur Framsóknarflokksins hafi komist að einhverri annarri niðurstöðu en flokkurinn í þessu máli og fengið það fram í þeirri stjórnarmyndun sem varð við síðustu kosningar, þ.e. hvort próventan hafi verið seld á síðasta ári hvað þetta mál varðar líka.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr raunar um annað mál sem ekki hefur enn þá verið leitt til lykta hér í þingsölum þannig að kannski er ekki tímabært að kveða upp úr um lyktir þess. Hitt er rétt sem þingmaðurinn minnir á, að í sjávarútvegsmálakaflanum í stefnu flokksins segir að flokkurinn beiti sér fyrir að ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign þjóðarinnar fari inn í stjórnarskrána. Það ákvæði er í stjórnarsáttmálanum sem er í gildi. Þar segir, með leyfi forseta: „Ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar verði bundið í stjórnarskrá.“ Ég geri þannig ráð fyrir því að stjórnarflokkarnir beiti sér fyrir því að uppfylla þetta ákvæði stjórnarsáttmálans við afgreiðslu á frumvarpi um breytingu á stjórnarskránni fyrir kosningar í vor.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu og geri ráð fyrir því að æðimargir séu tilbúnir til að standa að þeirri samþykkt með stjórnarflokkunum því að ég veit ekki betur en að allir þeir þingflokkar sem eiga fulltrúa á Alþingi hafi verið tilbúnir til að ganga þá göngu sem þarna var staðfest í stjórnarsáttmálanum. Þess vegna varð ég ákaflega undrandi þegar ég frétti að hv. sitjandi þingforseti hefði tilkynnt þá niðurstöðu út úr stjórnarskrárnefnd að þetta ákvæði kæmi ekki fram, það yrði einungis ein tillaga frá stjórnarskrárnefndinni. Þetta hlýtur að þurfa miklu nánari skýringar við en það kann vel að vera, og ég vona satt að segja að það sé rétt sem hv. þingmaður segir, að menn muni þá sameinast um að setja þetta ákvæði fram á þinginu þegar málið hlýtur meðferð hér.

Virðulegur forseti. Já, ég held að við ættum bara að taka höndum saman um það. Ef tillagan kemur af einhverjum ástæðum ekki fram í frumvarpi frá stjórnarskrárnefndinni bætum við úr því í þingsölum, flytjum þá tillögu og sameinumst um að uppfylla þetta ákvæði stjórnarsáttmálans.

Herra forseti. Það er orðið kvöldsett og það væri í sjálfu sér fróðlegt fyrir mig sem ræðumann að vita hvað forseti hugsar sér að halda lengi áfram hér í kvöld. Ég ætla að flytja nokkuð langa ræðu þannig að mér þætti gott að vita hvort ég þarf að búast við því að gera hlé á henni þegar fundi lýkur síðar í kvöld eða hvernig forseti hafði hugsað sér fundarhaldið. Vildi forseti kannski vera svo góður að veita ræðumanni aðeins upplýsingar eða leiðsögn í þeim efnum?

Forseti hyggst halda fundinum áfram enn um sinn og veita svigrúm til að halda ræður þó að þær séu í lengra lagi. Það er meiningin að halda áfram hér í kvöld um sinn.

Já. Ég tek því þannig að ekki sé að svo stöddu hægt að veita nánari upplýsingar en þó sé verið að tala um kvöldfund en ekki næturfund og að fundað verði hér eitthvað enn um sinn. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn til að flytja mína ræðu hér svo lengi sem til stendur að funda og gera þá hlé á henni ef mér hefur ekki tekist að ljúka máli mínu þegar þar að kemur. Ég ætla í fyrstu, virðulegi forseti, að ræða pínulítið almennt um stöðu og vegferð þessa máls. Satt best að segja hefur ekkert endilega verið allt of gaman að horfa upp á það hvernig þessum málum hefur skipast núna, ja, ekki bara síðustu mánuði og hér á þessu þingi heldur í raun og veru á þessari vegferð allri á þessu kjörtímabili. Þessi fjölmiðlamál öll á kjörtímabilinu eru orðin mjög söguleg. Ég spái því að arfleifð ríkisstjórna Davíðs Oddssonar, Halldórs Ásgrímssonar sem var forsætisráðherra hér í lýðveldinu um skeið og nú Geirs H. Haardes, sem mun a.m.k. hafa nokkurn stans á þessum stóli þótt óvíst sé að það verði lengur en til vorsins, þessara þriggja ráðherra sem hafa farið með völdin á þessu kjörtímabili, eigi eftir að þykja nokkuð söguleg. Það hafa auðvitað skrifast nýir kaflar í stjórnmálasögu landsins í tengslum við þessi fjölmiðlamál. Allt hangir þetta saman á vissan hátt og það má segja að ógæfu ríkisstjórna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í þessum efnum hafi orðið allt að vopni, bókstaflega allt. Ríkisstjórnin hefur engu komið fram enn sem komið er og það er þá orðin spurningin hvort hún kórónar þennan hörmungarferil sem fjölmiðlamálin hafa verið á kjörtímabilinu með því óhappaverki að þjösna þessu máli í gegn við þær kringumstæður sem blasa við hverjum manni og verður auðvitað engum til álitsauka. Því miður er það misskilningur hjá hæstv. menntamálaráðherra að það verði hæstv. ráðherra til álitsauka að þröngva þessu máli í gegn, ef það skyldi takast, í því grenjandi ósætti sem um það er og með þá dapurlegu sögu alla á bakinu sem því fylgir. Það verður ekki vegsauki, það réttir ekki hlut ríkisstjórnarinnar að ljúka kjörtímabilinu með vinnubrögðum af því tagi sem hér eru ástunduð. Það má segja að um skeið hafi rofað til þegar ríkisstjórnin stóð frammi fyrir fullkominni uppgjöf í sambandi við fjölmiðlamálin frægu á sumrinu 2004 og gafst upp. Einhver rýrasta eftirtekja af einu þinghaldi sem sögur fara af voru paragröfin sem eftir stóðu af fjölmiðlafrumvörpunum og brellufrumvörpunum. Þá var þó gripið til þess ráðs að reyna að koma málunum aftur í einhvern vitrænan vinnufarveg og skipuð þverpólitísk nefnd sem vann ágætt starf. Það rofaði til um skeið og ríkisstjórnin átti aftur leið í land, átti aftur kost á því að bjarga andlitinu eftir hrakfarir fjölmiðlamálsins sumarið 2004 en hún klúðraði því tækifæri. Hún er að klúðra því. Ef svo heldur sem horfir mun ríkisstjórnin, í staðinn fyrir að uppskera af þeirri vinnu og eiga möguleikann á kannski sæmilegu samkomulagi hér um almenna fjölmiðlalöggjöf, ekki fá hana í gegn - það er ekkert andrúmsloft til að vinna við hana við þessar aðstæður - heldur sitja uppi með það að hafa þjösnað þessu ríkisútvarpsfrumvarpi í gegn, ég tala nú ekki um ef gildistakan verður óbreytt, breytt Ríkisútvarpinu í hlutafélag, einkavætt það rétt fyrir kosningar og mjög líklega sitja uppi með það að nýr meiri hluti Alþingis og ríkisstjórn láti það mál ganga til baka. Það yrði aldeilis uppskera ef fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar yrði að færa þjóðinni aftur Ríkisútvarpið, taka það úr hlutafélagsforminu og eftir stæði ekki neitt af öllu puði og erfiði, barningi og meiðslum stjórnarflokkanna í þessum málum í fjögur ár, ekkert nema skaddað Ríkisútvarp sem auðvitað hefur látið á sjá og þessi endemis málafylgja sem raun ber vitni. Það er eiginlega undarlegt hvernig allt verður ógæfu ríkisstjórnarinnar að vopni í þessum efnum, t.d. þetta síðasta með gögnin frá ESA. Hvers konar óskaplegur himinhrópandi aulagangur er þetta ef það er þá ekki bara vísvitandi lítilsvirðing og forakt gagnvart Alþingi? Ég vil helst ekki trúa að svo sé heldur láta menn njóta vafans og segja þá að það er einhver alveg yfirgengilegur aulagangur að vera tekinn í bólinu með það að hafa ekki komið þessum upplýsingum skilmerkilega á framfæri við Alþingi og viðkomandi þingnefnd. Það sér hvert mannsbarn að auðvitað áttu þau erindi beina leið inn í þá vinnu sem hér hefur staðið. Það er alveg fáránlegt að reyna að halda því fram að ráðuneytin séu saklaus af öllu í þessum efnum og það er eins og að svo fremi sem menn rukka ekki um upplýsingar - jafnvel þó að þeir viti ekki að þær séu til - sé ráðuneytið laust allra mála. Hefur ekki ráðuneytið pósitífa upplýsingaskyldu líka? Hefur ráðuneytið ekki ákveðnar skyldur að sjá til þess að nauðsynleg gögn berist þingnefndum, fylgi málum ríkisstjórnar inn í þing o.s.frv.? Ég tel endemis aulagang í besta falli að þetta skuli gerast og því miður gerist þetta aftur og aftur og menn bera þá fyrir sig miskjánalega hluti af þessu tagi. Iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið hefur heldur betur orðið sekt um það sama. Þar lyktar því miður allnokkuð miklu meira af því að um vísvitandi gjörning hafi verið að ræða, a.m.k. af hálfu aðila tengdum ráðuneytinu, að bara hreinlega halda óþægilegum upplýsingum frá Alþingi varðandi mál sem stjórnvöld voru þar með til umfjöllunar. Maður er óneitanlega dálítið hugsi yfir því hversu frjálslega menn virðast orðið líta á rétt þingmanna í þessum efnum, að byggja alltaf ákvarðanir sínar á bestu fáanlegu upplýsingum og skyldu ráðuneyta og stofnana hins opinbera til að tryggja að slík gögn séu alltaf í höndum þingnefnda og ráðuneyta. Það er nefnilega augljóslega ekki þannig að þingmenn séu alltaf í aðstöðu til að kalla eftir slíkum upplýsingum, a.m.k. ekki ef þeir vita ekki að þær eru til, bara hreinlega hafa ekki um það hugmynd. Það er alveg ljóst í sambandi við þessi mál að nefndarmenn í menntamálanefnd, sem auðvitað hafa aðallega unnið þessi mál fyrir þingflokkana, töldu sig hafa upplýsingar um hið gagnstæða í höndunum vegna þess að þeim var sagt fyrir ári að samskiptin við ESA væru á lokastigi. Þeir voru þess vegna grandalausir gagnvart því sem síðan kom á daginn, að þá væri bara röð bréfaskipta sem þeir höfðu engar upplýsingar um. Meira að segja var augljóst að málatilbúnaður ráðuneytisins hafði tekið breytingum vegna þeirra samskipta en samt eru þau ekki reidd fram og menntamálanefnd sem hefur unnið í þessu núna á hverjum vetri allt þetta kjörtímabil eins og kunnugt er fær ekkert um þetta að vita. Þessir hlutir, virðulegi forseti, eru manni mikið umhugsunarefni, hvernig í ósköpunum það getur gerst að vinnubrögðin eru svona. Af hverju velur t.d. ráðherra, sem þó kemst inn á það spor að setja þverpólitískt starf í gang um grundvallarlöggjöf um fjölmiðla eins og gert var, þá ekki eitthvert sambærilegt verklag varðandi mikilvægasta fjölmiðil landsins, Ríkisútvarpið sjálft, sameignina okkar allra? Af hverju er þá ekki viðhaft sama vinnulag þar, að reyna að leita pólitískra sátta, kortleggja málin með þverpólitískum hætti á undirbúningsstigi, laða fram öll sjónarmið og vita hvort það er hægt að finna út úr því eitthvert fyrirkomulag sem þjóðin öll geti fylkt sér á bak við hér eftir sem hingað til? Í öllum aðalatriðum hefur verið gífurleg samstaða um Ríkisútvarpið í landinu á mismunandi tímum. Auðvitað hafa menn deilt um einstaka hluti eins og gengur og það er ótrúlegt rugl í gangi um pólitísk afskipti af því að það er þverpólitískt útvarpsráð sem hefur skilgreint hlutverk samkvæmt lögunum, eins og að þar með sé öllu handstýrt af stjórnmálamönnum og allt lagt þar að jöfnu, ráðherrann og meiri hlutinn á hverjum tíma og þingið almennt. Það er náttúrlega gamli, góði áróðurinn gegn öllu sem lýtur að lýðræðislegu aðhaldi og hann er furðu lífseigur. Ég las leiðara í einu blaðanna og þar gekk aftur þessi gamli málflutningur um hina skaðlegu hönd hinna pólitísku afskipta eins og hún hefði verið hjá Ríkisútvarpinu og það yrði nú einhver munur þegar nýja fyrirkomulagið yrði komið, eða þannig las ég andann út úr leiðaranum. Bíðum við, hvert er verið að halda? Það á auðvitað að herða hin pólitísku tök á Ríkisútvarpinu og þetta hefur lengi verið notað sem áróður gegn því. Engu að síður má þó fullyrða að í öllum aðalatriðum hafi verið mikil sátt um Ríkisútvarpið og það var auðvitað gífurlega, mér liggur við að segja helg stofnun í augum þjóðarinnar. Tilkoma Ríkisútvarpsins var einn af stóru atburðunum í sókn Íslendinga og uppbyggingu velmegunar- og menningarsamfélags í landinu á síðustu öld. Það þarf ekki að ræða lengi við eldra fólk sem ólst upp á árdögum Ríkisútvarpsins til að skynja hversu heilagt Ríkisútvarpið var, hvílíkur viðburður það var í íslensku samfélagi og í íslensku menningarlífi þegar menn eignuðust Ríkisútvarpið. Ég er alinn upp á mjög afskekktu svæði í landinu þar sem Ríkisútvarpið var eiginlega nánast helsti boðberi nútímans inn í samfélagið og helsti tengiliður við umheiminn og menninguna í öllu tilliti. Á fyrstu árunum voru náttúrlega ekki viðtæki nema á sumum bæjum. Það er gaman að heyra lýsingar fólks, fullorðins fólks eins og móður minnar sem reið milli bæja með rafhlöður til að hlaða og þegar fólk kom til að hlusta á messur á sunnudögum eða sérstakar útsendingar t.d. héðan frá Alþingi. Þetta voru stóratburðir í hversdagslífinu á þessum slóðum og fólk kom ríðandi af öðrum bæjum til að hlusta á mikilvægustu útsendingarnar í útvarpinu. Menn lögðu á sig mikið erfiði og voru lotningarfullir þegar þeir tengdust þannig umheiminum, urðu hluti af þjóðinni og þjóðarsálinni. Það þarf engum blöðum um það að fletta hversu gríðarlega mikilvægt Ríkisútvarpið var í þessari menningarlegu endurreisn þjóðarinnar á leið hennar til fulls og endanlegs sjálfstæðis á 20. öld. Þannig er það enn þann dag í dag, virðulegi forseti, að þau lönd og þær þjóðir sem virkilega leggja sig fram og reyna af metnaði að halda utan um menningararf sinn standa vörð og slá skjaldborg um ríkisfjölmiðla, um ríkisútvörp og ekki þarf að fara lengra en til Bretlands og Frakklands til að finna sanninn um það. Þar líta menn svo á að þrátt fyrir alla ofgnótt fjölmiðlunar og afþreyingar sem í boði er í dag, netið og allt það, þá hafi ekkert breytt mikilvægi þess að þjóðirnar eigi sér slíkar miðlægar undirstöðumenningarstofnanir að þjóðararfinum sé miðlað, að tryggður sé hlutlægur og óháður fréttaflutningur sem sé aftengdur markaðsöflunum og hagsmunum sem geta bjagað og gert myndina sem þjóðin fær frá fjölmiðlunum skekkta og að slíkir aðilar séu líka til sem hluti af menningarstarfinu í viðkomandi löndum, dagskrárgerð og framleiðslu menningarefnis og miðlun slíks efnis. Ef eitthvað er má segja að jafnvel á síðustu árum hafi sumpart vaxið aftur skilningur manna á og stuðningur við mikilvægi þess að svona starfsemi sé tryggð. Það er auðvitað vegna þess að þrátt fyrir allt gera menn sér grein fyrir því að fjölmiðlunin er gríðarlega mikilvægur hluti af lífinu, af myndinni sem menn fá. Hún er spegill samfélagsins með vissum hætti. Samfélagið horfist í augu við sjálft sig í gegnum fjölmiðlana og fjölmiðlarnir hafa mikið „vald“. Þeir eru oft nefndir fjórða valdið eins og kunnugt er vegna þess áhrifamáttar sem þeir geta haft. Allt þetta og ótal margt fleira þarf að hafa í huga þegar við ræðum um fjölmiðlamálin. En allt finnst mér þetta vera um leið rökstuðningur fyrir því hversu mikilvægt það er að um þessa starfsemi ríki sátt, að sköpuð sé samstaða um hlutverk, starfsgrundvöll, fyrirkomulag, stjórn og rekstur þessara stofnana og menn vandi sig þegar þessir hlutir eru á ferðinni. Fyrir okkur Íslendinga sem erum þrátt fyrir allt ekki nema 300 þúsund manna þjóð - þó að ónefndur athafnamaður í landinu hafi reiknað út að við eyðum eins og 2,1 milljón erum við samt samkvæmt hausatölunni ekki nema rúmlega 300 þúsund - eru þar af leiðandi takmarkaðir möguleikar á fjölbreytni eða fjölda burðugra fjölmiðla sem starfræktir verða hér á landi á hreinum markaðslegum forsendum. Það er alveg ljóst að svo er og þeim mun mikilvægara er ríkisútvarp, af því að við getum ekki ætlast til þess og reiknað með því að mjög margir burðugir aðilar geti að meira eða minna leyti sinnt sambærilegu hlutverki. Það er ekki raunhæft. Hversu æskilegt sem það er að á þessu sviði eins og öðrum ríki mikil fjölbreytni og gróska þá er tæpast við því að búast. Það gerir vissulega um leið sambúð ríkisfjölmiðils eða almannaútvarps, sem nýtur til þess stuðnings að sinna sínu hlutverki, vandasama. Það er alveg ljóst. Hún er í raun og veru vandasamari vegna smæðarinnar á markaðnum hér. Þess þá heldur þurfa menn virkilega að reyna að finna almennilega út úr því hvernig þetta geti gengið án vandræða, án illdeilna, án málaferla o.s.frv. Það finnst mér ekki vera að takast og það er mjög dapurlegt. Það er ekki í sjónmáli að hér sé verið að tryggja starfsfrið fyrir ríkisútvarp. Það er því miður ekki þannig. Og það er miklu fleira sem teiknar til þess að Ríkisútvarpinu verði ef þetta gengur fram hent inn í ólgusjó átaka, kærumála og málaferla sem geta átt eftir að verða langvinn og endað jafnvel fyrir erlendum dómstólum. Það er ekki björguleg framtíð, það er ekki gæfulegt og í rauninni það alveg á borðinu. Það þarf enginn að efast um hvað í vændum er af hálfu ýmissa samkeppnisaðila útvarpsins ef þetta gengur fram. Nú er það ekki svo að ég hafi endilega samúð með öllum þeim sjónarmiðum sem þar á bæ eru sett fram. Auðvitað ráða þar fyrst og fremst viðskiptahagsmunir og menn eru að horfa til átaka á markaði og í samkeppni og eðlilega eru þeir sem standa fyrir rekstri einkafjölmiðla ekkert uppteknir af því endilega, þótt margir ágætlega hugsandi menn séu, hvert eigi að vera og sé sanngjarnt og skynsamlegt hlutverk ríkisútvarps. Þeir eru bara í bisness. Við sem erum að huga að vitrænni löggjöf um þessi mál þurfum auðvitað að sjá í gegnum það. Meðal annars af þessum sökum líka held ég að við séum að byrja á öfugum enda málsins. Þess vegna hefði hæstv. menntamálaráðherra átt að fylgja vinnunni eftir úr hinni þverpólitísku nefnd um fjölmiðlalöggjöf og leggja áherslu á að setja þá löggjöf fyrst. Það er eðlilegt. Það er starfsgrundvöllur allra fjölmiðla, líka Ríkisútvarpsins að verulegu leyti, þ.e. allt sem varðar fjarskiptin, dreifikerfin og sambúðina í gegnum þau lög. Svo koma sérákvæði um Ríkisútvarpið í lögum um það. Við erum því augljóslega ekki að byrja á réttum enda málsins. Fyrst hefði átt að klára vinnuna um hin almennu fjölmiðlalög. Ég er viss um að hefði náðst fram setning slíkra almennra undirstöðulaga um fjölmiðla væri strax búið að leggja grunn og ryðja úr vegi ýmsum hindrunum sem hefði getað létt verkið, auðveldað vinnuna við að koma saman og koma fram lögum um Ríkisútvarpið. Um Ríkisútvarpið sem stofnun má margt segja. Að vísu er það svo, því miður, að það er búið að vera undir hrammi Sjálfstæðisflokksins í bráðum 16 ár. Það er skelfilega langur tími og í raun og veru sér verulega á Ríkisútvarpinu eftir þessa stjórnun eða ráðsmennsku sjálfstæðismanna. Þeir hafa haft tilhneigingu til þess eða lag á því, eða hitt þó heldur, að halda þannig á málefnum Ríkisútvarpsins að það hefur verið í talsverðum hremmingum. Frægar eru ýmsar mannaráðningar þar inn, harðpólitískar mannaráðningar sem ollu miklum deilum í samfélaginu, ýmsir ónefndir dagskrárstjórar og yfirmenn þar, og að endemum síðast og frægust hin álappalega tilraun til að ráða þar inn fréttastjóra sem endaði eins og raun bar vitni. Það hefur ekki allt verið mjög farsælt, því miður. Ég tel líka að Sjálfstæðisflokkurinn beri höfuðábyrgð á því að hafa búið illa að Ríkisútvarpinu mörg undanfarin ár. Það er staðreynd að Ríkisútvarpið hefur alls ekki haft þann starfsgrundvöll sem það hefði þurft að hafa. Dreifikerfi þess hefur t.d. drabbast niður. Það hefur verið í fjárhagsvandræðum og það hefur ekki getað sinnt dagskrárgerð af þeim metnaði sem það hefði þurft að gera. Það var alltaf svikið um þann tekjustofn sem því var í raun ætlaður samkvæmt lögum, tekjurnar af aðflutningsgjöldum af viðtækjum eða hvað það nú var. Þetta hefur t.d. leitt til þess að íbúar á landsbyggðinni kvarta víða sáran undan því að þeir hafi léleg hlustunarskilyrði eða léleg skilyrði til að horfa á sjónvarp. Einkareknir miðlar hafa jafnvel komið sér upp kraftmeiri sendum þannig að aðdáendur Ríkisútvarpsins sem eru á ferð um héruð landsins og eru að reyna að hlusta á það verða iðulega að bíta í það súra epli að hrökklast yfir á aðrar stöðvar af því að þær eru með öflugri útsendingu á viðkomandi stað. Margar þeirra senda út ágætisefni, t.d. góða tónlist og manni er kannski nokk sama hvaðan hún kemur en þó er það gremjulegt þegar maður er að hlusta á þátt í útvarpi, sem maður er staðfastur aðdáandi að, og verður svo fyrir því að geta ekki náð útsendingunni t.d. í akstri á ýmsum þjóðvegum. Það hefði mátt búa Ríkisútvarpinu betri og metnaðarfyllri starfsskilyrði undanfarin ár, það er alveg á hreinu. Það kemur inn á það sem ég ætla að ræða næst. Okkur er sagt núna að það sé svo mikilvægt að klára þetta mál vegna þess að það sé svo óþægilegt fyrir Ríkisútvarpið að vera í lausu lofti og útvarpsstjórinn, sem er kapítuli út af fyrir sig í þessu öllu saman, segir að það sé um líf eða dauða að tefla að fá þetta í gegn. Það er þá væntanlega vegna þess að búið hefur verið svo illa að Ríkisútvarpinu að undanförnu að það er orðið svona lemstrað, ef ástandið er þannig að það sé orðið eins og hver annar sjúklingur og það sé um líf eða dauða að tefla. En það eru ekki rök fyrir því að fara úr öskunni í eldinn. Hafi Ríkisútvarpið átt bágt undanfarin ár þá eru ekki rök að þvinga fram einkavæðingu þess í grenjandi ágreiningi og henda því inn í framtíðina í ólgusjó kærumála og illdeilna. Það er öðru nær. Fyrr ættu þeir aðilar sem bera ábyrgð á því hvernig með málefni Ríkisútvarpsins hefur verið farið á undanförnum árum að svara fyrir það og skammast sín fyrir frammistöðu sína. Hrammur íhaldsins hefur legið eins og mara á mörgum ráðuneytum í landinu, sérstaklega þeim ráðuneytum sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með allan tímann, öll 16 árin, eins og menntamálaráðuneytið, ef minni mitt svíkur ekki. Ég held að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafi verið ráðsmenn þar allan tímann. Einhver ráðuneyti hafa færst milli flokka en ekki menntamálaráðuneytið. Þessi þungi kaldi hrammur, þessi þunga kalda, bláa hönd hefur legið ofan á Ríkisútvarpinu allan þennan tíma. Það er því ekki von á góðu, þar hafa ekki alltaf verið mikil faðmlög, hæstv. menntamálaráðherra. Það er svo sannarlega kominn tími til að breyta til, það er alveg á hreinu. Vonandi verður það að veruleika í vor að hægt verði að leysa menntamálin, dómsmálin, samgöngumálin og fleiri slíka málaflokka úr þessum álögum og undan þessari ánauð Sjálfstæðisflokksins. Mér er nokkuð hugleikinn sá auður sem þrátt fyrir allt er fólginn í Ríkisútvarpinu þó að betur hefði mátt að því búa á undanförnum árum og út af fyrir sig lengi. Ég ætla ekki að halda því fram að það sé eingöngu núna síðustu 16 árin eða svo sem ekki hefði mátt gera betur við Ríkisútvarpið. Ég held að fyrri ríkisstjórnir á árum og áratugum þar á undan séu heldur ekkert saklausar af því að þær hefðu mátt standa sig betur. Það út af fyrir sig held ég að verði að viðurkennast og koma þá flestir stjórnmálaflokkar landsins við sögu eða forverar þeirra. Engu að síður er það nú svo að í þeirri stofnun er fólginn mikill auður, fyrst og síðast mannauður. Það sem menn þurfa virkilega að reyna er að halda utan um hann, að glata honum ekki en ég hef af því miklar áhyggjur að menn séu á góðri leið með að gera það. Mér finnst ískyggilegur tónninn og hugsunarhátturinn sem er svolítið svífandi yfir vötnunum og er notaður m.a. til rökstuðnings hlutafélagavæðingunni í þessum efnum. Hann er mjög ískyggilegur. Ríkisútvarpið á auðvitað mjög mörg önnur verðmæti og gætir að miklum þjóðarauði þar sem eru söfn Ríkisútvarpsins og munir. Þetta var nú ekki betur undirbúið en það hér í byrjun að þau mál voru afvelta í fyrstu frumvörpum sem hingað komu inn. Nú er búið að bæta eitthvað úr því og það er vel. Menn ætla ekki að gera sömu mistökin eins og þegar þeir einkavæddu Landsbankann, herra forseti, og gleymdu málverkasafninu eins og frægt er orðið. Það svona flaut með yfir í hendur á Björgólfunum. Menn sem hafa ágætan smekk fyrir listum og passa örugglega vel upp á það. En engu að síður er það dálítið hjákátlegt að þetta verðmæta listasafn sem þjóðin átti í þjóðbankanum sínum, Landsbankanum, skyldi bara gleymast. Það á kannski ekki að gera sömu mistökin með Ríkisútvarpið ef þetta verður að veruleika. En þar eru gríðarleg önnur verðmæti og mannauðurinn náttúrlega stærstur. Varðandi hin efnislegu verðmæti vil ég segja að nær hefði mönnum verið að takast af metnaði á við það að bjarga því sem eftir er að bjarga í stofnuninni en að fara að færa þetta yfir í hlutafélag. Veruleikinn er því miður sá að undir skemmdum liggja og hafa verið að glatast mikil verðmæti vegna þess að burðir stofnunarinnar til að geyma efni, flokka, skrá og yfirfæra síðan á varanlegt form, hafa verið afar takmarkaðir. Talsvert mikið af efni hefur glatast á síðustu 10, 20, 30 árum, vegna þess að samtímavarðveisla þess var ekki í lagi. Menn höfðu ekki bolmagn til þess að geyma efni sem gífurleg eftirsjá er að eða vegna þess að fámennar og undirmannaðar deildir réðu ekki við að flokka það, skrá og sortera úr það sem hafði mest verðmæti. Það vill svo til að ræðumaður hefur pínulitla reynslu af þessu sem starfsmaður á einni af deildum ríkissjónvarpsins um skeið. Ég veit vel að á mínum tíma þar og á árunum þar á eftir glötuðust margar gersemar og perlur úr íþróttasögu landsmanna og jafnvel fréttatengdu efni, efni sem hafði mikið fréttagildi, einfaldlega af því að mönnum voru bara ekki skapaðar þær aðstæður og þau starfsskilyrði sem þurfti til að skrá og velja úr og geyma efni. Hið fræga viðtal og hinn frægi umræðuþáttur sem mun sennilega vera sá síðasti sem Nóbelsskáldið okkar tók þátt í þar sem hann bað um það í frægum setningum í lokin að umræðunni yrði lyft á aðeins hærra plan, sá þáttur er glataður. Það er auðvitað alveg skelfilegt. Það liggur við að maður fái sting í brjóstið þegar maður hugsar til þess hversu stórkostlegt það væri að eiga hann í dag. Þarna hefði verið og er mikið verk að vinna og væri ánægjulegt ef við værum að ræða um það hvernig gert yrði stórátak í því að tryggja varðveislu alls þess sem til væri og eftir væri af þessu tagi, í staðinn fyrir þessi ósköp sem hér eru á dagskrá. Þá ætla ég að ræða aðeins um mannauðinn í umræddri stofnun. Í gegnum tíðina hefur helsti styrkur Ríkisútvarpsins verið sá að þangað hefur valist oft og tíðum alveg einvalalið. Auðvitað var og er mannskapurinn t.d. sem bar uppi starfsemi Ríkisútvarpsins á löngum tímabilum mikið einvalalið. Þangað völdust andans menn og snillingar. Forustumenn á sínum sviðum úr menningar- og listalífi. Leikarar og upplesarar, tónlistarmenn og aðrir slíkir sem auðguðu þá stofnun og gáfu henni starfskrafta sína margir hverjir alla ævina. Því menn héldu yfirleitt tryggð við þann vinnustað og mjög margir af burðarásum Ríkisútvarpsins gegnum tímann hafa helgað henni alla sína starfskrafta. Þulir og upplesarar sem hafa orðið þjóðareign, elskaðir og dáðir. Með þessu byggist upp hjá einni stofnun gríðarlegur mannauður og gríðarleg verðmæti. Fjárfesting í þekkingu og reynslu þessa fólks sem verður ómetanleg og aldrei hægt að meta neitt til fjár. Því verð ég að segja eins og er að þegar menn koma og tala algerlega eins og út úr kú um mikilvægi þess að hægt sé að breyta þessu í hlutafélag svo hægt sé að ráða og reka starfsfólk eins og í hverjum öðrum verslunarrekstri eða hvað það nú er, þá skil ég ekki hvernig fólk getur talað þannig um hlutina af því að við erum að tala í undirstöðunni um allt aðra hluti sem hér eiga við. Það er augljóslega þannig að þú nærð ekkert þeim árangri, þú færð ekkert þá stöðu, þú hefur ekki þann stuðning á bak við þig sem Ríkisútvarpið hefur þegar best hefur látið nema með því að horfa akkúrat öfugt á hlutina. Með því að undirstrika og virða verðmætin sem fólgin eru í góðum, reyndum starfsmönnum og allri þekkingunni sem þeir bera með sér. Ég hef verið að ræða að undanförnu í nokkur skipti við nokkra mjög reynda starfsmenn Ríkisútvarpsins, hér í höfuðstöðvunum og aðra á starfsstöðvum Ríkisútvarpsins annars staðar í landinu. Við skulum taka t.d. menn með mikla starfsreynslu sem hafa sinnt fréttaöflun og dagskrárgerð fyrir Ríkisútvarpið og haft mikil samskipti við tiltekin svæði á landinu eða landshluta. Segjum fréttamann, dagskrárgerðarmann með 20–25 ára starfsreynslu. Hvaða verðmæti eru fólgin í honum? Ekki aðeins hefur hann alla þekkingu og þjálfun sem til starfsins þarf, að vera þaulvanur og rútíneraður í sínum daglegu verkefnum. Hann hefur staðarþekkingu. Hann hefur sambönd. Hann þekkir mikinn fjölda fólks. Hann hefur sína trúnaðarmenn Hann veit hvernig á að afla upplýsinga, líka um það sem lágt fer af því hann á trúnaðarvini, fólk sem hann treystir og treystir honum. Ef hann þarf að leysa einhver viðfangsefni eins og að koma sér á milli staða eða komast á áfangastað hefur hann aðferðir til þess. Hann á víða hauka í horni o.s.frv. Við, sem starfa okkar vegna þekkjum vissa hlið á störfum fréttamanna, það gerum við stjórnmálamenn, vitum þetta af því við sjáum oft til þeirra vinna og erum í samskiptum við þá. Við erum stundum á vettvangi vegna sömu atburða og fréttamennirnir. Það má stundum ekki á milli sjá hverjir mæta fyrr á staðinn, fréttamenn, þingmenn eða ráðherrar sem málin eru skyld. Starfsmennirnir sem þannig safna og byggja upp þekkingu og verða að þjóðareign, eru líka visst vörumerki stofnunarinnar. Þeir eru einhvers konar andlit hennar, rödd hennar gagnvart þjóðinni. Mjög margir þeirra verða eins og heimilisvinir, kunnugleg rödd les fréttirnar. Þulan eða dagskrárgerðarmaðurinn sem og þáttastjórnandinn sem rabbar við okkur á morgnana eða andlitið sem birtist okkur á sjónvarpsskjánum. Ég held að hugmyndir manna um að menn sæki rök í fyrirkomulag eða rekstrarform fyrirtækja, þegar fjölmiðill af tagi Ríkisútvarpsins á í hlut, sé bara út í loftið. Fólk veit ekki hvað það er að tala um þegar það talar þannig. Því það er svo ósambærilegt að reka ýmsa andlitslausa starfsemi og fyrirtæki í samkeppnisrekstri þar sem allt aðrir hlutir eiga við en hér um ræðir og halda að það hafi gildi að yfirfæra upp úr kennslubókum um einhver stjórnunarform af því tagi og þetta sé bara eins og hvað annað í þeim efnum og það þurfi einmitt að vera hægt að ráða og reka fólk. Það er eitthvað sem ég fæ ekki til að ganga upp og skil ekki og held að sé byggt á algerum misskilningi. Ég held að þetta sé allt saman meira og minna skakkt hugsað. Ég heyri stundum notað orðið að nútímavæða Ríkisútvarpið með þessu. Að nútímavæða Ríkisútvarpið. Halda menn þá að nútíminn felist í þessu?

… sjálfseignarstofnun.

Að kasta fyrir róða …  Hlutafélagaformið er í raun vitlausasta af öllu ef hugsað er um eðli fjölmiðilsins. Sérstaklega ef það er notað sem rök, þ.e. að með hlutafélagaforminu sé hægt að reka þetta eins og hverja aðra sjoppu. Ráða og reka fólk út og suður og nota einhverja gulrótarhagfræði við stjórnunina. Ég held að allt aðrir hlutir eigi hér við. Enda er það svo að þegar á hólminn er komið bera flestir stjórnendur auðvitað eitthvert skynbragð á verðmæti sem fólgin eru í góðu starfsfólki og hegða sér ekki eins og kennslubækur kapítalismans segja að menn eigi að gera. Auðvitað er það ekki þannig. Japanir hafa ekki þótt neinir aukvisar í bisness og atvinnulífi. Þeir byggja á allt annarri hugmyndafræði um samskipti fyrirtækja eða atvinnurekenda og starfsfólks en hin kapítalíska hugmyndafræði og teoría Vesturlanda byggir á. Í Japan gengur allt að miklu leyti út á tryggð starfsmannsins við fyrirtækið og ábyrgð fyrirtækisins á starfsmanninum og velferð hans. Fyrirtækið lítur í raun svo á að þegar það hefur einu sinni ráðið mann í fast starf, er búið að meta hann og vega og telur hann hæfan og hann er orðinn starfsmaður þess, þá beri það ábyrgð á honum eftir það. Það er meira og minna þannig að starfsmenn í japönskum fyrirtækjum starfa þar alla starfsævina ef þeir eru á annað borð eru komnir þangað inn. Þeir eru studdir í gegnum áföll ef þau koma til sögunnar, endurþjálfaðir og þeim er hjálpað á alla lund ef á því þarf að halda. Og í ljós kemur að í staðinn fær fyrirtækið órofa tryggð starfsmannsins og ósérhlífna þjónustu hans við það alla starfsævina. Það má svo sem velta því fyrir sér hvort þetta geti ekki stundum gengið fulllangt í þessum japanska kúltúr fyrir okkar smekk þegar svo er komið að fyrirtækið er í raun farið að sjá um ýmsar fjölskylduskyldur starfsmannsins, eins og að muna eftir því að senda makanum blóm á afmælisdaginn. En það er önnur saga. Ég er sem sagt meðal annars, herra forseti, áhyggjufullur yfir því að nálgun manna hér í sambandi við Ríkisútvarpið hvað mannauðinn snertir og hugarfarið á bak við þessar breytingar sé alls ekki hin rétta. Ég óttast um þau verðmæti sem ég tel mest fólgin í Ríkisútvarpinu þegar maður heyrir það aftur og aftur út úr umræðum í þeirri stofnun að eldra og reyndara starfsfólkið margt óttast um sína framtíð núna. Því finnst því hálfpartinn vera stillt upp við vegg til dæmis sérstaklega menn sem eru eitthvað að nálgast eftirlaunaaldur, fastráðnir og eiga kannski árs biðlaunarétt og eru allt í einu settir í þá stöðu, eigandi að óbreyttu eftir nokkur góð ár í starfi hjá fyrirtækinu, að verða kannski að fara að velja hvort þeir eigi að taka biðlaunaréttinn og reyna svo einhvern veginn að þreyja þorrann og góuna eða bjarga sér einhvern veginn öðruvísi þangað til þeirra starfsævi lýkur eða taka ráðningunni í nýtt hlutafélag og eiga þá á hættu að þeim verði sagt upp eða þeim sparkað ef svo ber undir að geðþótta einvalds og einráðs útvarpsstjóra. Hver skilur ekki þá stöðu sem mönnum finnst þeir verða settir í með þessum hætti? En það er nú veruleikinn, herra forseti, ef menn ætla að láta sig hafa það að afgreiða þetta mál. Er ég þá kannski kominn að fyrsta þætti frumvarpsins sjálfs sem ég ætla að gera hér svolítið að umtalsefni hafandi haft þennan stutta, almenna inngang að máli mínu, þ.e. að það á að fara að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag, ohf. að vísu, opinbert hlutafélag.

Máttirðu hafa hávaða?

Já, já. Frammíkallandi má vera óhræddur um það. Þó ég ætli nú að fara yfir þetta allt saman mjög yfirvegað og landsföðurlega í sjálfu sér þá ætla ég ekkert að liggja á minni meiningu í sambandi við þetta mál. Ég get glatt hv. þm. Össur Skarphéðinsson meðal annars með því að ég á alveg eftir kafla minn um Framsóknarflokkinn. Hann er allur eftir. Í fyrsta lagi þá er það hlutafélagið, ohf. Það er einkavæðing Ríkisútvarpsins. Það er mál til komið, herra forseti, að stjórnarliðið og alveg sérstaklega framsóknarmenn fari að átta sig á því að það er einkavæðing Ríkisútvarpsins að breyta því í hlutafélag. Það er einkavæðingin. Sala seinna meir er í raun aukaatriði í þeim efnum. Formbreytingin er af sviði hins opinbera réttar úr opinberum rekstri og yfir á svið einkaréttarins. Þá breytist ekkert í framhaldinu, ekki neitt. Það er sama hvort ríkið eigi fyrirtækið 100%, 75%, 50% eða ekki. Það er bara hlutafélag. Það er bara fyrirtæki og það starfar sem slíkt og heyrir undir þann rétt að breyttu breytanda. Þetta er vitleysa. Herra forseti, það er bara eitt orð um það hafa. Þetta er tóm vitleysa. Ég held að það hljóti að vera orðið öllum ljóst. Það undarlega er að um þetta eru meira og minna fjölmargir menn bæði til vinstri og hægri í stjórnmálum sem annars deila nú oft um rekstur og rekstrarform og hlutverk hins opinbera versus einkageirans sammála. Það eru bara stjórnarliðar, ráðherrann eða þá aðrir þeir sem vilja gangast við því beinlínis að vera stuðningsmenn þessa fyrirkomulags sem enn ríghalda í það að þetta sé eitthvert vit, þ.e. að breyta útvarpinu í hlutafélag. Ég held að það hafi verið hæstv. núverandi utanríkisráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, fyrrverandi hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem sagði einhvern tímann hér þegar verið var að ræða um hlutafélagavæðingu á opinberu fyrirtæki eða opinberri starfssemi - líklega hafa það verið Rafmagnsveitur ríkisins, ef ég man þetta rétt - að það væri rétt að fara með þetta yfir í hlutafélagaformið því það væri svo þekkt form. Jahá, það er vissulega þekkt form. En halda menn að það skipti engu máli hvaða starfsemi eigi í hlut? Er til dæmis bara að taka Rafmagnsveitur ríkisins og Ríkisútvarpið sambærilegt í þessum efnum? Nei. Má þó færa mörg rök fyrir því að það sé óskynsamlegt og vitlaust að breyta Rafmagnsveitum ríkisins í hlutafélag, meðal annars vegna þess að veitustarfsemi er í raun í eðli sínu almannaþjónusta, sérstaklega starfsemi af þeim toga sem Rarik hefur farið með sem fyrst og fremst sinnir eingöngu almennum markaði, almennum notendum. En í tilviki Ríkisútvarpsins sem er svo fjarri því að vera venjulegt fyrirtæki í rekstri sem nokkuð getur verið eiginlega, er þetta alger vitleysa. Ég trúi ekki öðru, herra forseti, en að mönnum sé það mjög almennt ljóst. Ég held það skorti orðið eiginlega alla sannfæringu fyrir því að rétt sé að gera þetta. En menn finna bara því miður ekki leiðina í land. Það getur enginn viðurkennt mistökin. Það eru dapurlegustu ógæfuleiðangrar af þessu tagi sem maður verður vitni að. Það er alveg ljóst að hlutafélagaformið og þetta o framan við er nú í raun eins og hver annar brandari því það kom hér að lokum útþynnt útgáfa á breytingum á hlutafélagalögum sem hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir flutti, nema ef það var kannski fjármálaráðherrann. Nú man ég það ekki. Það breytir svo sem engu vegna þess hversu máttleysislega var þar um hlutina búið. Það er vissulega þekkt í löggjöf sumra nágrannalandanna að ákvæðin um opinber hlutafélög skipta máli af því það eru settar svona viðamiklar kvaðir á þau sem þau verða að uppfylla og strangari skilyrði á ýmsan hátt heldur en gilda um eiginleg venjuleg hlutafélög í einkaeigu. En það var ósköp einfaldlega ekki gert í þessu tilviki. Þetta var sýndarmennska. Þetta var algjör sýndarmennska vegna þess að það er sett þarna inn í lög að fréttamenn geti setið á aðalfundunum og einhver slík nánast aukaatriði. En í raun og veru er öllu hinu lýðræðislega aðhaldi sem opinber fyrirtæki hafa sætt sleppt. Þar af leiðandi er það eins og hver önnur blekking og sýndarmennska að láta líta út fyrir að þetta sé eitthvað annað en bara venjulegt hlutafélag. Þetta form hentar ekki af mörgum og margvíslegum ástæðum. Það er náttúrlega í fyrsta lagi vegna þess að þetta er menningarstarfsemi. Þetta er almannaþjónusta. Þetta er þjónusta sem á ekki að standa undir sér. Þvert á móti er beinlínis, ekki bara viðurkennt heldur er beinlínis ætlunin að láta hana ekki gera það vegna þess að hún á að vera óháð fjárhagslegum hagsmunum. Það er sem sagt beinlínis þannig að menn ætla að láta þessa stofnun veita þjónustu og sinna hlutverkum sem ekki eiga að ráðast af lögmálum  Menn hafa keppst við að reyna að benda stjórnarflokkunum á. Ágætir menn eins og fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, hafa skrifað um þetta lærða leiðara og greinargóða og bent á þetta. Hæstaréttarlögmenn og ýmsir sérfræðingar hafa bent á þetta, skrifað um þetta blaðagreinar og birt um þetta greinargerðir. Við í stjórnarandstöðunni höfum reynt að benda á þetta. Margar af umsögnunum um frumvarpið benda á þetta, frá starfsmönnum og ýmsum tengdum aðilum. En það er eins og allt komi fyrir ekki. Ríkisstjórnin er gersamlega helfrosin í þessum farvegi og hlutafélagatrúboðið um ágæti hlutafélaga út yfir gröf og dauða ber menn algerlega ofurliði. Það er engin leið að koma í veg fyrir vitleysuna. Svo bætist það auðvitað við, og er nátengt því sem ég ræddi hér svolítið á undan, að hlutafélag er í eðli sínu þannig að það samanstendur af hlutum. Það er hægt að selja hluti í því. Það er hægt að láta út úr starfseminni þessar og hinar einingar og svo framvegis. Sporin hræða mjög í þessum efnum. Sú ríkisstjórn sem nú er við völd, og vonandi ekki mikið lengur, á að baki mjög ljótan blekkingarferil hvað það varðar að telja mönnum trú um að háeffun sé bara einhver svona saklaus, hlutlaus kerfisbreyting og það standi ekki til að selja eða einkavæða, gera eitt eða neitt í þeim efnum. Þetta hefur margendurtekið sig. Hér úr þessum ræðustóli sagði þáverandi samgönguráðherra Halldór Blöndal, á tíunda áratugnum, að breyting Pósts og síma í Póst og síma hf. væri bara svona formbreyting, svona kerfisbreyting, það stæði ekki til að selja eða einkavæða og það yrði meira að segja bara eitt hlutabréf. „Og það sæju allir að það væri ekki hægt að skipta einu hlutabréfi.“ Það leit út eins og það yrði bara úr stáli og væri ekki hægt að hluta það neitt í sundur. Það fór eins og það fór. Þegar frumvarp um háeffun bankanna kom hér á sínum tíma, þegar ríkisviðskiptabönkunum sem þá hétu var breytt í hlutafélagabanka, þá stóð í greinargerð með stjórnarfrumvarpinu að ekki stæði til að hrófla við hlut ríkisins í bönkunum fyrstu fjögur árin. Það stóð í greinargerð með stjórnarfrumvarpinu. Það var svikið áður en ár var liðið. Þá komu menn og hófu undirbúning að því að svíkja loforðið, fyrirheitið í greinargerð síns eigin frumvarps. Menn þekkja loforðin sem tengdust síðan Símanum á seinni stigum o.s.frv. Reynslan er sú að það hefur aldrei verið neitt að marka þessa ríkisstjórn. Hún hefur ævinlega komið óhreint fram. Hún hefur alltaf haft annað í pokahorninu en hún hefur sagt. Þetta er nú veruleikinn, herra forseti. Dapurlegt er að þurfa að segja þetta með virðulegan forseta á forsetastóli sem er málið skylt, sem hefur verið stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar allan tímann eða jafnvel setið í henni um skeið. Þetta er því líka það sem snýr að þessu hlutafélagaformi. Það treystir því enginn meðan þessi ríkisstjórn á í hlut að staðið verði við að fara ekki í sölu á hinu einkavædda, hlutafélagavædda Ríkisútvarpi. Hvers vegna skyldu menn treysta því í þessu tilviki þegar það er meira að segja þannig að áform annars stjórnarflokksins, eða að minnsta kosti margra kappsamra manna þar, eru opinber og liggja fyrir? Menn hafa jafnvel flutt hér þingmál um að einkavæða Ríkisútvarpið eða hluta af starfsemi þess. Áhugi Sjálfstæðisflokksins á því liggur alveg fyrir eða að stórum hluta að minnsta kosti. Hverju eigum við þá að trúa? Eigum við að trúa að það verði ístaða í Framsókn að standa gegn því? Það væri nú saga til næsta bæjar ef Framsókn færi allt í einu að standa í lappirnar í einhverju máli. Það mundi alveg slá að manni ef það gerðist. Því það hefur aldrei brugðist að Framsókn hefur lekið niður í öllum málum af þessu tagi. Allur ferilinn er varðaður slíku, allur. Menn héldu lengi að Ríkisútvarpið yrði undantekningin. Menn trúðu því lengi. Framsóknarmenn sögðu það sjálfir að menn skyldu nú sjá að þar yrði að minnsta kosti ekki gefið eftir. En nú er svona komið. Það er því algerlega á hreinu að þetta er eitt af því sem skapar tortryggnina og veldur því að menn eru enn tortryggnari og harðskeyttari í andstöðu sinni en ella við það að fara með Ríkisútvarpið yfir í hlutafélagaform. Ég ætla að ræða nokkuð síðar í ræðu minni, virðulegur forseti, svolítið um einkavæðinguna almennt og Framsóknarflokkinn. Ég er ekki alveg kominn að þeim kafla en ég minni á að ég hef í fyrri umræðu um þetta mál spurt eftir formanni Framsóknarflokksins, fyrrverandi seðlabankastjóra, Jóni Sigurðssyni, hæstv. núverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Ég hef undrast það svolítið að formanni þessa stjórnarflokks hefur einhvern veginn verið „súblímerað“ út úr þessari umræðu og hefur aldrei sést hér. Mér finnst eiginlega ekki hægt að ljúka þessu þannig ef…  Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur rakið það mjög skilmerkilega hvernig Framsókn gengur algerlega á bak orða sinna í þessu máli og það er auðvitað ekki í fyrsta skipti sem Framsókn lekur niður. Ég óska eftir því, virðulegur forseti, eins og alsiða er hér og ég veit að forseti kannast við úr þinghefðum og venjum, að formaður Framsóknarflokksins verði látinn vita af því að ég hef áhuga á að eiga orðastað við hann. Ef forseti hyggst fresta fundi fljótlega má það vel vera í fyrramálið mín vegna þegar ég held áfram ræðu minni, en ef til stendur að halda áfram miklu lengur mun ég biðja um að formaður Framsóknarflokksins komi til umræðunnar í kvöld því að ekki lýk ég máli mínu þegjandi og hljóðalaust nema hafa átt þess kost að bera fyrir hann spurningar og krefjast þess að hann komi upp og svari fyrir Framsóknarflokkinn í þessum efnum. Hvernig stendur á því að Framsóknarflokkurinn ætlar að svíkja loforð sín og heitstrengingar í þessum efnum, ganga á bak þeirra orða sem talsmenn og frambjóðendur Framsóknarflokksins út um allt land hafa stært sig af? Ég er meðal tuga, hundruða vitna að framboðsfundi t.d. í Norðausturkjördæmi síðast þar sem menn báru fyrir sig flokkssamþykktirnar og töluðu hreystilega um að þarna mundu þeir standa vaktina, eins og þeir höfðu gert fjórum árum áður hvað varðar Símann. Fjórum árum áður var það Síminn, hann yrði aldrei seldur, sögðu framsóknarmenn, með grunnnetinu. Því gætu kjósendur í Norðausturkjördæmi og Norðvesturkjördæmi, og hvar annar staðar sem það nú var, treyst. Þá voru það reyndar gömlu kjördæmin. Við vitum hvernig það fór. Þessa hluti, virðulegi forseti, vil ég fá að ræða við formann Framsóknarflokksins. Ég hygg að fleiri þingmenn hafi áhuga á því að sá ágæti ráðherra komi hér til umræðunnar. Mér finnst Framsókn ekki geta verið með skottið milli fótanna og boðið upp á það að svara ekki fyrir sig og það er einfaldlega eðlilegast að formaður flokksins geri það. Það mætti að sjálfsögðu gera svipaðar kröfur til Sjálfstæðisflokksins en þó er sá munur á að ráðherra sá sem málið flytur er menntamálaráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins og það er því nærtækara í því tilviki að kalla til ábyrgðar eina og sömu manneskjuna, hæstv. menntamálaráðherra, og um leið ábyrgðaraðila Sjálfstæðisflokksins í málinu, varaformanninn. Ég hef komið þessum skilaboðum til forseta og treysti því að þau verði tekin til greina. Í öðru lagi varðandi efni frumvarpsins þá ætla ég að ræða um stjórnunarfyrirkomulag útvarpsins. Það er að mínu mati eitt af því sem er afar mislukkað af ástæðum sem ég hef sumpart þegar nefnt og aðrar ekki. Ég held að það samrýmist illa að nokkru leyti viðkvæmu eðli þessarar starfsemi að hugsa hana eins og pýramídalagaða stjórnun í einkafyrirtæki þar sem menn reyna að skrúfa arð og afköst út úr starfsfólki við einhverja rútínuframleiðslu eða hvað það er. Þetta er ekki slíkt verkefni. Og hafa síðan einhvern alráðan stjórnanda, ég tala ekki um ef hann á bæði að hafa alræðisvald hvað varðar rekstur, mannahald og stjórnun og svo hins vegar dagskrárgerð, framleiðslu menningarefnis o.s.frv. Það má þá ekki vera neinn aukvisi ef hann á að fara létt með hvort tveggja því þetta eru ekki endilega alveg samrýmanlegir hlutir. Menn hafa talið ástæðu til þess hingað til, og mjög víða annars staðar í löggjöf og starfsreglum fyrir fjölmiðla af þessu tagi, að skipta þessu talsvert upp og búa öðruvísi um hnútana, t.d. þannig að dagskrárgerðin, ákvarðanir um efnistök, fréttaflutning, framleiðslu efnis og annað slíkt sé tiltölulega sjálfstætt og um það búið með öðrum hætti, að fleirum sé opnaður aðgangur að því, að fleiri geti lagt hönd á plóginn og komið sjónarmiðum sínum á framfæri, tryggt þá breidd, fjölbreytni, grósku og gerjun sem þarf í raun og veru að vera í slíkri menningar- og listsköpun. Því það vita allir ef þeir vita eitthvað að það er ekki eitthvað sem menn reikna út með tölvu eða línuritum og formúlum sem þeir hafa lært í skóla um bisness. Það er ekki þannig. Auðvitað er hægt að sitja og reikna út stöðuna og afkomuna og hvernig stendur í kassanum og allt það með slík fræði að vopni, menn geta lært almennar reglur í stjórnun og hvernig á að standa að mannahaldi, samskiptum við starfsmenn o.s.frv. en að þeir séu líka afburðamenn á sviði menningar og listsköpunar er til mikils mælst. Ég veit ekki hvort það eru margir slíkir snillingar og slík ofurmenni gangandi um á jörðinni, hvað þá á okkar litla 307 þúsund manna Íslandi. Sú hugsun að einn allsráðandi stjórnandi hafi þetta verkefni allt með höndum hugnast mér ekki. Mér finnst framganga núverandi útvarpsstjóra, með fullri virðingu fyrir honum, og íblöndun hans í þessi pólitísku mál upp á síðkastið ekki heldur vera sérstaklega trúverðug eða lofa góðu um framhaldið, ef það kemur síðan í hans hlut að verða fyrsti útvarpsstjórinn í hinu hlutafélagavædda útvarpi. Það hefur læðst að mönnum sá grunur, herra forseti, að það standi til og lái þeim hver sem vill. Hvaða annað fyrirkomulag væri þá hægt að hugsa sér varðandi þetta? Þar getur margt komið til greina. Í fyrsta lagi á ég ekki endilega við óbreytt fyrirkomulag sem í raun og veru hefur verið mikill áhugi á að breyta að ég hygg í öllum flokkum og býsna lengi verið samstaða um að það út af fyrir sig gæti þurft að taka til endurskoðunar, að hlutverk útvarpsráðs eins og það er sett og skipað væri kannski sumpart búið að þjóna tilgangi sínum og gæti verið ástæða til að gera breytingar þar á. Það er ekki vandinn að menn hafi ekki verið tilbúnir til að ræða það. Nei, í fyrsta lagi gæti maður hugsað sér að meira dreifræði væri ástundað innan stofnunarinnar. Af hverju eru ekki aðrir æðstu yfirmenn og stjórnendur útvarpsins látnir hafa meira hönd í bagga þannig að stjórnun stofnunarinnar sé hugsuð sem hópvinna? Að menn séu það sem stundum er kallað á vondu máli „team“ Hvað er að því? Er það ekki víða viðhaft? Það nota mjög margir ágætir stjórnendur í einkalífinu einmitt það form en hér á að bjóða upp á það og hér er andinn í málinu sá að þetta eigi að vera einn maður, eitt heljarmenni, eitt ofurmenni, einn andlegur stórsnillingur sem sé afburðamaður, bæði á sviði rekstrar, stjórnunar og mannahalds og í menningarlegum efnum. Hann á að hafa þarna meira og minna alræðisvöld. Hvað með starfsmenn, herra forseti? Hvað með starfsmannalýðræði? Er það bara orð sem er gleymt og grafið í umræðu á Íslandi? Er svo komið eftir 16 ára frostavetur íhaldsins við landstjórnina? Það er vissulega búið að hreinsa það mjög víða út úr lögum, það er alveg rétt. Ríkisstjórnin hefur þrætt upp löggjöf og hent út meira og minna öllu sem hægt er að kalla starfsmannalýðræði. Það er eitur í beinum íhaldsins að starfsmenn hafi eitthvað um málin að segja. Ég veit það vel. Þeim hefur verið hent út úr stjórnum þar sem þeir voru áður inni samkvæmt lögum. Stjórnir hafa verið lagðar niður þar sem starfsmönnum var tryggð aðild, t.d. í heilbrigðisgeiranum, stjórnir heilsugæslustöðva og aðrir slíkir hlutir, heimamenn á viðkomandi svæðum. Þeim er hent út og miklu betra að einn ráðherra ráði þessu, einn snillingur, einn framsóknarmaður, einn sjálfstæðismaður. Þetta er andinn, þetta er vandinn, þetta er villan, herra forseti. Þessi stjórn er algerlega frosin föst í, að mínu mati, áratuga gömlum kreddum um stjórnun af þessu tagi, sem menn héldu í árdögum hins hráa nýkapítalisma, nýfrjálshyggjunnar, að væri eitthvað voðalega sniðug en menn hafa mjög víða endurskoðað og horfið frá. En það er eins og eftirhreytur og eftirlegukindur slíkra strauma sem berast annars staðar að lifi stundum ótrúlega lengi hér á Íslandi og það birtist m.a. í þessu. Þar sem aftur á móti sá tími er alveg liðinn víða erlendis, þar sem þessi veiki kannski grasseraði um skeið, og menn hafa aftur tekið til við að rækta góð samskipti við starfsmenn og samtök þeirra og starfsmannalýðræði er aftur í hávegum haft, eins og t.d. á hinum Norðurlöndunum. Ég fullyrði að þetta er að mestu leyti um garð gengið á hinum Norðurlöndunum en hér er þetta enn þá alveg helfrosið í mönnum. Starfsmenn hafa þó átt þá aðild sem raun ber vitni í gegnum útvarpsráð. Og hvernig væri það nú að þeim væri bókstaflega tryggður ákveðinn sess í þessu kerfi og aðkoma að stjórnun útvarpsins þannig að rödd þeirra væri a.m.k. til staðar, að sjónarmið þeirra gætu heyrst, að einhver væri á varðbergi gagnvart hagsmunum þeirra og þeir kæmu rökum sínum að? Ég vil líka nefna þá leið sem hægt er að hugsa sér í ýmsum myndum, að reynt sé að búa til einhvern breiðan skjöld, einhverja skjaldborg sem slegið sé um Ríkisútvarpið til að tryggja henni öflugt bakland, stuðning víða að úr þjóðfélaginu. Það er t.d. mjög auðvelt að gera með aðkomu einhvers konar fulltrúaráðs, dagskrárgerðarráðs að dagskrárgerð og framleiðslu menningarefnis og miðlunar þess. Það eru hæg heimatökin og nærtækt að kalla þá til sögunnar fulltrúa listamanna og úr menningarlífinu og starfsmanna. Það er af ærnum mannauði að taka þar sem eru starfsmenn og velunnarar Ríkisútvarpsins og ýmsir andans menn og lista í landinu. Halda menn að það væri eitthvert vandamál að kalla slíka aðila til og njóta góðs af þekkingu þeirra, reynslu og hugmyndaauðgi? Af hverju þarf að nálgast þetta svona, að þetta eigi að vera einhver stjórnandi sem fer í þetta starf eins og það sé einhver harðsvíraður bisness, sem ræður og rekur, kaupir og selur, deilir og drottnar? Ég held að þetta sé bara tóm vitleysa. Það er þetta sem er úrelt. Ég held að þetta sé akkúrat ekki að nútímavæða. Þarna eru menn frosnir fastir í fyrsta lagi í gömlum kreddum, sem eru sem betur fer víða á undanhaldi annars staðar, og í öðru lagi í hlutum sem eiga ekkert við þessa starfsemi. Ég ætla þá að nefna í þriðja lagi einn anga málsins og það er tekjustofninn sem Ríkisútvarpið á að hafa. Þar kem ég sömuleiðis að þáttum sem ég hef miklar áhyggjur af. Það er vissulega svo að sá tekjustofn sem nú hefur verið notast við, þ.e. afnotagjald eða leyfisgjald af einhverju tagi hefur verið gagnrýnt og á það hefur verið deilt, kannski sérstaklega vegna þess að menn lentu í óheppilegri skilgreiningu eða orðanotkun og farið var að tala um einhvers konar skylduáskrift. Menn upplifðu þetta sem þvingaða aðgerð af þessu tagi í staðinn fyrir að líta á þetta sem vægt gjald fyrir afnot af þeirri almannaþjónustu sem stendur öllum til boða, er öllum opin sem á annað borð komast í aðstöðu til að njóta hennar með því að eignast viðtæki. Þegar maður nálgast málið svona er þetta að mörgu leyti fullkomlega eðlilegt fyrirkomulag enda algengasta formið á tekjustofni, t.d. meðal Evrópuríkja, þegar kemur að útvarpsstöðvum eða fjölmiðlum sem flokkaðir eru sem almannaútvarp eða opinber þjónustufyrirtæki. Menn hafa vissulega lengi rætt um möguleikann á því að finna þarna einhvers konar aðra viðmiðun eða þá hreinlega að taka Ríkisútvarpið á föst fjárlög. Ég hef reyndar lengi verið þeirrar skoðunar að að mörgu leyti væri það einfaldast og nærtækast og það sé kannski kjarkleysi af manni að hafa ekki þorað beinlínis að leggja það blákalt til. Ég verð hins vegar að játa að þá kemur til hræðsla manns við að metnaðarleysi manna, ræfildómur fyrir hönd þessarar menningarstarfsemi gæti átt eftir að reynast svo mikill, t.d. á einhverjum erfiðleikaárum í ríkisbúskapnum, að menn skæru þetta allt niður við trog. Ég hef líka óttast að menn sem væru lítt velviljaðir Ríkisútvarpinu mundu nota tækifærið ef þeir væru við völd og ganga meira og minna milli bols og höfuðs á því ef Ríkisútvarpið væri að þessu leyti berskjaldað með tekjur sínar, að það væri háð framlögum samkvæmt fjárlögum árlega og engin festa væri tryggð eða innbyggð í það.  En ég hef mjög miklar efasemdir um þá tilhögun sem hér er lögð til, þ.e. fyrirkomulag nefskattsins. Í fyrsta lagi er nánast aldrei hægt að segja að nefskattur sé mjög sanngjarn eða réttlátur tekjustofn. Hann er eins fullkomlega blindur gagnvart getu eða aðstöðu greiðandans til að inna greiðsluna af hendi og nokkur skattur getur verið. Það má held ég segja að það sé alveg öruggt að enginn skattur getur verið blindari en nefskattur. Aðrar beinar álögur sem eru þó tengdar einhverri sjálfstæðri ákvörðun þolandans, greiðandans, eru þó strax þannig að það á að heita svo a.m.k. að viðkomandi eigi val. Að því leyti eru afnotagjöldin strax aðeins öðruvísi en nefskatturinn því sá sem alls ekkert útvarp eða viðtæki á er ekki þvingaður til að greiða neitt gjald. Þó að með því sé að sjálfsögðu ekki loku fyrir það skotið að hann njóti aðgangs að slíku tæki og hlusti á útvarpið eða horfi á sjónvarp hjá einhverjum öðrum. Nefskatturinn er sem sagt þannig að hann greiða allir jafnt án tillits til aðstæðna og tekna og í raun án tillits til þess hvort þeir eru notendur viðkomandi þjónustu, í þessu tilviki að meira eða minna leyti eða hreinlega alls ekki. Ég sé því ekki, herra forseti, í því tilliti framförina. Ég sé ekki framförina frá afnotagjöldunum. Eigi rökin að vera þau að menn séu að reyna að bregðast við þeirri gagnrýni og þeim óvinsældum sem mönnum hefur tekist að baka afnotagjöldunum að mínu mati sumpart ranglega, sumpart með útúrsnúningum, sumpart með því að kalla þau óheppilegum nöfnum eins og skylduáskrift eða eitthvað því um líkt, hver er þá framförin? Fólgin í nefskatti sem allir hver einasti landsmaður kominn á tiltekinn aldur á að greiða. Er það ekki enn þá ríkari þvingunaraðgerð? Jú, það er það. Einn nefskattur er til staðar í skattkerfinu, það er gjaldið í Framkvæmdasjóð aldraðra. Fróðlegt væri fyrir þingmenn sem það hafa ekki gert að kynna sér umræðurnar sem urðu um það mál á sínum tíma. Gríðarleg samstaða var um það þegar verið var að setja lögin um Framkvæmdasjóð fatlaðra, eða hvort það voru lög um málefni aldraðra sem svo hétu þá strax, og að ráðast í það mikla átak sem þá var dregið upp að gera ætti í sambandi við dvalar- og hjúkrunarheimili fyrir aldraða. Það var mikil samstaða og mikill hugur í mönnum þegar þau lög voru sett í lok 8. áratugarins, ef ég man rétt. En það urðu strax deilur um hvort eina leiðin til að fjármagna átakið væri sú sem þar var valin, að leggja á nefskatt. Þó voru auðvitað mjög mörg og sterk rök fyrir því að þarna væri um sérstakt, verðugt og mikilvægt viðfangsefni að ræða sem varðaði allt samfélagið vegna þess að velflest verðum við sem betur fer gömul þótt það sé í sjálfu sér ekki markmið hjá neinum að verða það þá gerist það ef menn eru svo heppnir að halda heilsu og ná háum aldri. Að minnsta kosti er það þannig að í öllum fjölskyldum og í vina- og kunningjahópi okkar allra er aldrað fólk. Það væri því ekki vandamál varðandi það að útskýra og réttlæta nefskattinn að auðvitað nyti allt samfélagið, allir, með einum eða öðrum hætti góðs af því átaki sem þar var sett af stað. Auðvitað líka hinir sem eru svo stálheppnir að halda fullri heilsu og geta búið heima hjá sér kannski allt til loka. Líka vegna þess að þannig þjóðfélag viljum við hafa. Engu að síður urðu margir til að gagnrýna nefskattinn út frá eðli hans, að það væri í eðli sínu óheppilegt og rangt að halda út á þá braut að þvinga fram jafnar greiðslur allra sem náð hefðu framtalsskyldu eða lögaldri eða fjárræðisaldri í þessum efnum algerlega óháð tilliti til aðstöðu þeirra, efnahags o.s.frv. Augljóst er að ef menn ganga lengra og lengra á þeirri braut, hækka viðkomandi skatt eða bæta fleirum við endar það með ósköpum. Það er því algerlega borðleggjandi hverjum manni og augljóst að þetta getur aldrei gengið nema í einhverjum mjög hóflegum, takmörkuðum mæli. Í raun má skattlagning af þessu tagi aldrei verða nema svo óveruleg að hún sé þá auðveldlega viðráðanleg hverjum einasta manni sem á annað borð hefur einhvern sjálfstæðan fjárhag. Þar með talið hjá þeim sem lifa á allra lægstu launum eða bótum almannatryggingakerfisins einum saman og hafa ekkert annað sér til framfærslu. Ég hygg að það væri hollt fyrir þingmenn að lesa t.d. ræðu sem hv. fyrrverandi þingmaður, Vilmundur Gylfason, flutti við þetta tækifæri og kom upp í hendur mínar ekki fyrir löngu og ég las í gegn. Ég verð að segja alveg eins og er að ég dáðist að því af hvaða einurð hann flutti þar rökin gegn nefskattinum þótt þetta þarfa og brýna málefni ætti í hlut, m.a. með þeim einföldu rökum að það væri svo auðvelt að bæta öðrum þörfum, gildum og góðum verkefnum við. Með nákvæmlega sama hætti og hægt væri að rökstyðja hversu gott og mikið átak ætti að gera í sambandi við uppbyggingu þjónustu við aldraða að allir ættu að geta sæst á skattinn. Þá benti hann á, og það er fullgilt enn þann dag í dag, að þau eru bara svo mörg verkefnin af því tagi. Hér eru menn að koma með Ríkisútvarpið og síðan gæti dottið í menn kannski eftir nokkur ár að bæta þriðja verkefninu við. Því ekki? Ef menn telja í lagi að bæta þetta mörgum þúsundköllum ofan á þann nefskatt sem fyrir er í kerfinu. Kæmu svo kannski með þriðja málið sem væri eitthvað ákaflega brýnt. Segjum að mönnum dytti allt í einu í hug að leggja nefskatt á landsmenn til þess að kljást við fíkniefnavána. Eru ekki allir ævinlega sammála um að það sé eitt svakalegasta böl samfélagsins, misnotkun áfengis- og vímuefna, og það sé eiginlega allt á sig leggjandi til þess að kljást við það? Hvað ætla menn að gera ef einhver kemur með þá tillögu að stórauka fé í forvarnir og fræðslu og baráttu gegn þeim vágesti í samfélaginu með því að leggja á um 20 þús. kr. nefskatt. Eru þá ekki öll sömu rökin til staðar? Jú. En það breytir engu um eðli nefskattsins, að hann er hryllilega ósanngjarn skattur vegna þess að hann bitnar svo þungt á þeim sem minnsta hafa greiðslugetuna. Hér eru menn því líka, að mínu mati, að lenda á villigötum. Þetta á ekki eftir að reynast Ríkisútvarpinu vel, held ég. Ég held að það eigi eftir að verða um þetta ófriður og vandræðagangur. Reyndar er mér til efs að nokkurn tímann verði af innheimtu þessa nefskatts sem tekjustofns fyrir Ríkisútvarpið. Það er ekki sérstaklega trúverðugt að menn þjösni frumvarpinu fram en slái gildistöku tekjustofnsbreytingarinnar á frest svo árum nemur. Virðulegi forseti. Í fjórða lagi ætla ég að ræða aðeins um samkeppnisþátt málsins og hvernig menn eru hörmulega að klúðra honum. Ég hef áður sagt og stend við það að ég tel að menn séu að efna til þess, ef af verður, með lögum þessum að Ríkisútvarpið verði í ólgusjó kærumála og málaferla um mörg ókomin ár. Af því menn eru að blanda öllu saman á eins grautarlegan og óskynsamlegan hátt og verið getur. Nú er alveg ljóst að hin lögvarða innheimta Ríkisútvarpsins á tekjum er skattur, ígildi ríkisframlags. Um það er ekki deilt, öll samkeppnisyfirvöld og öll löggjöf staðfesta það og það liggur fyrir samkvæmt dómum og hvaðeina. Það er því ríkisstuðningur við starfsemina. Hana á engu að síður að setja yfir í hlutafélag. Hana á samkvæmt frumvarpinu að færa af sviði hins opinbera rekstrar og yfir á svið einkareksturs. Það er alveg augljóst mál að þar með heyrir hún undir samkeppnislög. Þetta er fyrirtæki. Þetta er hlutafélag og það er í samkeppni við önnur sem starfa á sama eða nær sama markaði. Fyrirtækið á ekki bara að vera í samkeppni enda þyrfti þá að færa einhver rök sem héldu fyrir því að það nyti forréttinda. Það gæti hugsast, það væri til dæmis ekki útilokað ef slíkt fyrirtæki væri starfandi á landsbyggðinni, á svæði sem væri skilgreint sem þróunarsvæði samkvæmt reglum Evrópuréttarins, að þá mætti það njóta einhverrar ívilnunar sökum þess. En það á ekki við hér. Nei, rökin eiga þá að vera þau að fyrirtækið hefur með höndum sérstaka starfsemi sem því er uppálagt, sem er annars eðlis. Það hefur skyldum að gegna. Það hvíla á því kvaðir sem því eru bættar með hinum opinberu tekjum. Þá á þar líka að láta staðar numið því um leið og ekki er hægt að sýna fram á að ríkisstyrkurinn, ríkisstuðningurinn, jafni nákvæmlega útgjöldin sem af þessu leiðir er orðið um samkeppnislagabrot að ræða. Þó svo að menn reyni þarna einhverjar nákvæmlega skilgreindar skyldur og einhvern fjárhagslegan og bókhaldslegan aðskilnað samkeppnisþátta og annarra þátta sér hver heilvita maður að það er eiginlega engin leið að draga það sundur og sortera það þannig að eitthvert vit komi út úr því. Ergó, þetta bíður upp á endalaus klögumál og kærumál. Það er alveg augljóst mál. Allt aðrir og öðruvísi hlutir kunna að reynast en menn sjá fyrir í fyrstu. Það kom til dæmis upp á sínum tíma að Póstur og sími og Síminn voru komnir í samkeppni og Símanum hafði verið breytt í hlutafélag en hann hafði enn það hlutverk með höndum að gefa út símaskrána. Þá ráku menn sig allt í einu á það að Síminn kynnti starfsemi sína í símaskránni. „Heyrðu, þetta voru ókeypis auglýsingar, sögðu menn. Þetta gengur ekki. Brot á samkeppnislögum.“ Úr þessu var mikil rekistefna, kærumál o.s.frv. Sambúð slíkra verkefna, hvort sem það er einkaleyfisbundin starfsemi eða kvaðir og skyldur af þessu tagi, og samkeppnisþátta er ekki einfalt mál. Það verður enn þá fáránlegra þegar viðkomandi starfsemi er komin yfir í fyrirtækisform, orðin hlutafélag, enda er það ekki að ástæðulausu að þetta hefur orðið einn fyrirferðarmesti þáttur málsins upp á síðkastið. Út á þetta ganga bréfaskriftirnar milli Eftirlitsstofnunar Evrópska efnahagssvæðisins, ESA, og ráðuneytisins. Út á þetta gengur hið harðorða álit Samkeppnisstofnunar. Umsögn Samkeppniseftirlitsins tekur auðvitað á þessu og skyldi engan undra. Hún talar enga tæpitungu á köflum af því fjölmargar greinar samkeppnislaga geta átt við. Ríkisútvarpið er nánast einokunarrisi á þessum markaði. Það er að minnsta kosti algerlega markaðsráðandi risi samkvæmt öllum venjulegum skilgreiningum. Hvernig í ósköpunum ætla menn að sortera út hvað af stöðu þess það á að þakka framleiðslu á menningarefni og hlutum sem því er kleift að gera vegna stuðnings frá ríkinu sem aftur þýðir að áhorf eða hlustun er meiri sem aftur þýðir að staða þess á auglýsingamarkaði styrkist o.s.frv.? Allir sjá að þetta er ekkert þannig að það sé eitthvert einfalt mál og að hægt sé að sortera þetta eitthvað í sundur. Ég fæ engan botn í það og held að það sé algerlega augljóst mál að þarna munu klögumálin ganga á víxl. Á það þá að verða dómstólanna eftir kannski margendurtekin málaferli og niðurstöður fyrir dómstólum að reyna að draga þarna upp einhver landamæri? Er það virkilega þannig sem menn ætla að láta þetta gerast, að henda Ríkisútvarpinu út í þetta umhverfi, kalla yfir það kærur, klögumál og vandræði? Svo myndast í fyllingu tímans smátt og smátt einhver lína, kannski hlykkjótt sem dregst upp af niðurstöðum málaferla og dómum. Það er eiginlega ekki annað að sjá ef maður reynir að hugsa þetta fram í tímann. Herra forseti. Þetta er því fullkomlega óframbærilegt eins og málið er lagt fyrir og af þessum sökum eða þessari einu ástæðu er auðvitað algerlega fráleitt að troða málinu í gegn nú. Það er miklu meira en nógu ófriðlegt að ýmsu leyti má segja á fjölmiðlamarkaðnum. Vandamálin eru þar ýmis og ærin og deilur undangenginna ára eru ekki beinlínis allar saman grónar. Það er ekki eins og öll sárin og örin séu gróin. Miklar sviptingar hafa verið í eignarhaldi og markaðsstöðu annarra fjölmiðla í landinu og ekki hægt að einangra Ríkisútvarpið frá því. Maður hefur haft á köflum verulegar áhyggjur af því hversu staða annarrar fjölmiðlunar hefur verið veik og efast um að hér væru innstæður fyrir þeirri fjölbreytni og samkeppni sem að sjálfsögðu er æskileg og holl í fjölmiðlun eins og á öðrum sviðum. Ég er síður en svo einhver sérstakur talsmaður þess að allt eigi þetta að vera á höndum ríkisins og hef að sjálfsögðu aldrei verið. Hér hefur verið samkeppni í fjölmiðlun, til dæmis í blaðaútgáfu, um mjög langt skeið. Umtalsverð gróska hófst í blaðaútgáfu hér á landi á 19. öld og hefur sem betur fer viðhaldist síðan í mismunandi myndum þó sumpart hafi heldur sigið á ógæfuhliðina upp á síðkastið hjá prentmiðlum og blöðum fækkað og orðið þar meiri þrengsli og eignatengsl myndast á milli þeirra þó fáu sem í gangi eru o.s.frv. En það er önnur saga. Á öðrum sviðum hefur orðið gróska, eins og til dæmis í útvarps- eða hljóðvarpsstarfsemi, og bara á köflum býsna lífleg. Þar er þröskuldurinn lægri til að hefja nýja starfsemi og möguleikarnir meiri til að marka sér bás, finna sér markhópa og þjónusta þá. Annað er svo viðameira, eins og að starfrækja sjónvarpsstöðvar eða gefa út dagblöð. Herra forseti. Þessir þættir eru náttúrlega ekki á nokkurn hátt komnir í það form í frumvarpinu að það sé til mikilla farsælda fallið. Aftur dregur það athyglina að því að menn eru hér að byrja á öfugum enda. Hér átti auðvitað fyrst að setja hin almennu samkeppnis- og útvarpslög, leggja grunninn, reyna að halda áfram þeirri vinnu að laða fram samstöðu um sæmilega sanngjarna og hófsamlega löggjöf sem væri að því sniðin að reyna að ná fram markmiðum um fjölbreytni, um ritstjórnarlegt sjálfstæði og óhæði fjölmiðlunar, um möguleika manna til að keppa í dreifikerfunum o.s.frv. Í kjölfarið átti svo að taka fyrir málefni Ríkisútvarpsins og reyna að koma því í skikkanlegt horf. Síðasti þátturinn í frumvarpinu sem ég ætlaði að gera aðeins að umtalsefni er réttindi starfsmanna, staða starfsmanna. Hef ég þó vissulega komið inn á það mál áður þegar ég ræddi fyrr í ræðu minni um mannauðinn sem er fólginn í starfsmönnum Ríkisútvarpsins. En staða þeirra sem launamanna, starfsréttindi þeirra og starfskjör eru svo auðvitað sjálfstæður þáttur sem hér verður að skoða og menn verða að vanda sig sérstaklega þegar glímt er við. Það er auðvitað ósköp einfalt mál, herra forseti, að aðstandendum frumvarpsins hefur mistekist að sýna fram á það og sanna fullyrðingar sínar um að ekki eigi að hafa réttindi af starfsmönnum. Það verður gert með þessu frumvarpi. Það er bara einfaldlega svoleiðis. Þótt menn væru búnir að leggja í alla þá vinnu sem til þyrfti að reikna algerlega til verðs hin margþættu starfsréttindi, lögvarin og umsamin sem hér koma við sögu og breytast með því að starfsemin hættir að vera opinber og verður að fyrirtæki og rekstri og hlutafélagi þá stæði auðvitað eftir sú einfalda staðreynd að fjölmargir starfsmenn þurfa að gera það upp við sig hvort þeir eigi að fara úr hinu eldra umhverfi yfir í hið nýja eða hvort þeir eigi að taka út þau réttindi sem þeir eiga við formbreytinguna. Eins og ég nefndi hér fyrr í kvöld þá eru fjölmargir af reyndari starfsmönnum útvarpsins í þessum sporum. Í mörgum þeirra er uppsafnaður ekki síst hinn mikli mannauður, reynsla og þekking sem Ríkisútvarpið býr að. Þeir þurfa þá að gera það upp við sig hvort þeir eigi að taka þann rétt sem þeir eiga til biðlauna og leita sér síðan að öðrum störfum eða ráða sig til hins nýja hlutafélags og taka þá áhættuna af því að vera í öðru og ótryggara starfsumhverfi þaðan af, hafandi ekki nýtt sér réttinn sem þeir áttu við kerfisbreytinguna. Þetta getur verið ákaflega erfitt val. Ég hygg að margir starfsmenn sem svona er ástatt hjá upplifi sig upp við vegg, upplifi sig úti í horni. Það ganga sögur ljósum logum um stofnunina og út úr henni, herra forseti, að ýmsum af eldri og reyndari starfsmönnum útvarpsins sé hugsuð þegjandi þörfin, það sé einmitt þar sem eigi að taka til og það sé m.a. ein ástæðan fyrir því að menn hungrar og þyrstir svona óskaplega í hlutafélagið, að ætlunin sé að hreinsa heilmikið til og ráða svo sjálfsagt einhverja gulldrengi í staðinn af því að menn tala um það á góðum stundum að þeir ætli að nútímavæða Ríkisútvarpið með slíkum aðferðum. Með því að sólunda kannski verðmætustu eign þess og umgangast hana af gáleysi, þar sem er mannauðurinn sem er auðvitað mikilvægari í þessari starfsemi en flestri, næstum því hverri annarri. Það væri kannski helst hægt að segja að reynsla og þekking, uppsafnaður mannauður í starfsfólki sem vinnur afburða viðkvæm störf, t.d. í heilbrigðiskerfinu, gæti verið sambærilegt þar sem ég held að flestir viðurkenni að vilja helst ekki vera í höndunum á viðvaningum, á nýliðum, á reynslulausu fólki ef um líf eða dauða er að tefla. En það er ákaflega mikið í húfi líka þegar þættir af því tagi sem við erum hér að fjalla um, varðveisla menningararfsins og miðlun, sú reynsla og þekking, staðkunnugleiki og allt það sem þrautreyndir starfsmenn búa yfir. Ríkisstjórnin hefur einkavætt meira á undanförnum mánuðum en bara þessi áform um Ríkisútvarpið vísa til. Ríkisútvarpið lýtur t.d. að þessu leyti alveg sömu lögmálum og starfsemi sem færðist af sviði hins opinbera rekstrar, hinnar opinberu þjónustu, hinnar opinberu starfsemi um síðustu áramót og yfir í hlutafélagaformið. Fyrirtækið Flugstoðir ohf. tók við að stærstum hluta af starfsemi Flugmálastjórnar svo gáfulegt sem það nú var eða hitt þó heldur, að mínu mati, að fara að setja viðkvæma hluti eins og flugumsjón og þess vegna rekstur lykilsamgöngumannvirkja undir hlutafélag. Hvernig gekk það, herra forseti? Gekk það ekki þannig að það lá við ófremdarástandi sem menn voru að reyna að bjarga á síðustu stundu vegna þess að starfsfólkið margt hvað, flugumferðarstjórar létu ekki bjóða sér þegjandi og hljóðalaust að höfð væru af þeim réttindi með þeim hætti og eiga að mínu mati heiður skilið fyrir að sýna þá samstöðu sem þeir sýndu. Það sama á við um fyrirtækið Matís ohf. og er kannski ekki síður ljót sú saga því fjöldi starfsmanna þar á um sárt að binda og er grátt leikinn vegna þess hvernig komið var fram við það. Að þvinga menn, stilla mönnum upp við vegg til að undirgangast slíkar kerfisbreytingar og fara úr einu réttarumhverfi yfir í annað, stilla þeim upp við vegg og láta þá velja á milli slíkra kosta eins og ég hef verið að teikna hér upp. Menn ættu ekki að gera lítið úr því hversu erfitt þetta getur verið viðkomandi og sársaukafullt, hvaða óöryggi og vanlíðan það getur skapað, hversu ósanngjarnt það er gagnvart starfsmanni sem hefur kannski ráðið sig strax að loknu námi eða við upphaf starfsferils inn í tiltekið réttarumhverfi, unnið allan sinn starfsaldur meira og minna sem slíkur, sem opinber starfsmaður, og á örfá ár eftir í að ljúka starfsævi sinni og taka út þau uppbyggðu réttindi sem safnast hafa á starfsævinni. Örfáum árum áður en þetta gerist er komið og sagt: Nei. Nú verður þú bara annaðhvort að hætta, taka þau réttindi sem þú átt eða þú verður að stinga þér út í djúpu laugina, köldu laugina og taka sénsinn á því hvort við viljum hafa þig hér í vinnu í hinu nýja fyrirkomulagi þar sem aðalsmerkið er að geta ráðið og rekið starfsfólk að geðþótta. Þetta er það sem þarna er að gerast og reynslan er ekki allt of góð, herra forseti, af því hvernig þetta hefur gerst og gengið fyrir sig í hverju tilvikinu á fætur öðru. Ég held að það sé að renna betur upp fyrir mönnum, eins og þau tilvik sem ég nefndi áðan hafa leitt í ljós, að þetta er flóknara mál en menn höfðu áttað sig á. Menn halda kannski að þetta snúist bara um annars vegar kaupgjaldið og hins vegar þá fyrst og fremst lífeyrisréttindin og ráðningarsambandið eða ráðningaröryggið, en í ljós kemur að þetta er miklu flóknara mál en svo og mjög erfitt að meta að fullu til verðs og reikna þá hluti sem erfitt er og ómögulegt að reikna út, eins og hvers virði starfsöryggið sé, þegar betur er að gáð í þessum efnum og það hefur komið á daginn. Ég hef, virðulegur forseti, farið yfir fimm meginþætti í frumvarpinu eins og þeir snúa að mér. Ég viðurkenni vissulega að ég hef verið að ræða gagnrýnisatriðin, það sem ég set út á í frumvarpinu. Það er að sjálfsögðu ekki þannig að allt sé ómögulegt þar. Ég er í sjálfu sér ekkert ósáttur í aðalatriðum við upptalninguna í II. kafla í 3. gr., um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins bara ef það fengi að vera ríkisútvarp í friði. Það er allt meira og minna í góðri sátt við mig að leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð, að senda út til landsins alls og næstu miða, það má ekki gleyma þeim, þjónustunni við sjómenn og miðin. Að vísu segir svo, því miður: „… a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá árið um kring.“ Það finnst mér auðvitað mjög sérkennilegt og metnaðarlítið að ekki skuli einu sinni vera bundið að það skuli þá a.m.k. sinna þeirri starfsemi sem það hefur með höndum í dag, þ.e. senda út tvær hljóðvarpsrásir og að lágmarki eina sjónvarpsdagskrá, sem mér finnst reyndar vera alger tímaskekkja að skuli ekki fyrir löngu vera orðin a.m.k. að tveimur eins og þróunin hefur verið má segja alls staðar í löndunum í kringum okkur. Það er auðvitað alveg stórfurðulegt að sjónvarpið skuli ekki a.m.k. vera á tveimur rásum. Annars vegar væri hægt að hugsa sér að ýmiss konar afþreyingarefni, íþróttir og fleira væri kannski þyngra á dagskrá annarrar rásarinnar og dagskrárgerð, menningarefni, fréttir og slíkir hlutir e.t.v. heldur þyngra hinum megin, sumpart með svipuðum hætti og þróunin hefur orðið á milli Rásar 1 og Rásar 2. Að öðru leyti er að mestu leyti sýnist mér eðlilega um málin fjallað og …  Ég ætla síðan, virðulegur forseti, að hverfa aftur að því að ræða um friðarskylduna gagnvart Ríkisútvarpinu sem menntamálaráðherra er að bregðast. Svo ítreka ég óskir mínar, áður en ég lýk ræðu minni, að ég fái upplýst hvort formaður Framsóknarflokksins er á leið til umræðunnar eða ég þurfi að gera hlé á ræðu minni og við frestum umræðunum og ég geti þá átt við hann orðastað í fyrramálið. Mér er sama hvort er. En ég bað um það fyrir um hálftíma að formanni Framsóknarflokksins yrði gert viðvart um að viðveru hans væri óskað og nú vil ég fá upplýsingar um hvar málið er á vegi statt.

Forseti vill í fyrsta lagi geta þess að skilaboðum hefur verið komið á framfæri við hæstv. ráðherra, Jón Sigurðsson, um ósk hv. þingmanns en forseta er ekki ljóst hvort eða hvaða viðbrögð eru komin fram við því. Forseti vill hins vegar geta þess að hæstv. ráðherra er ekki sá ráðherra sem flutti þetta frumvarp. Forseti telur því að ekki sé tilefni til að gera hlé á umræðunni þó hann komi ekki á staðinn en hins vegar hefur þessari ósk verið komið á framfæri eftir því sem starfsmenn þingsins gátu best gert.

Virðulegi forseti. Ég er ákaflega ósáttur við þessa meðhöndlun hæstv. forseta. Ég er mjög ósáttur við að þessi ósk mín, rökstudda ósk sem ég er að endurtaka frá því við 2. umr. og gerði þá ekki að ásteytingarsteini að henni lyki þó svo tækist þá að formaður Framsóknarflokksins sá ekki ástæðu til að verða við beiðninni um að koma hingað til umræðunnar og svara fyrir flokk sinn og aðild sína að málinu. Ég vil leyfa mér að segja við virðulegan forseta að ég hef marga fjöruna sopið í umræðum á Alþingi og kann þinghefðirnar býsna vel eftir bráðum 24 ár hérna. Ég fullyrði að það er að verða ansi lítið gert með óskir af þessu tagi sem þótti sjálfsagt og sjálfgefið að verða við á sínum tíma þegar menn tóku skyldur sínar gagnvart verkum sínum á Alþingi alvarlega. Það er að vísu svo að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra er ekki kjörinn þingmaður en í raun hefur hann þingskyldum að gegna engu að síður af því að hann á sæti á Alþingi sem ráðherra 

Ég mæti í vinnuna.

Og ef við höfum ekki algerlega lögmæt og fullgild forföll þá eigum við að vera hér. Ég vil því ekki sætta mig við þessa niðurstöðu virðulegs forseta. Það eru ekki haldbær rök að hæstv. iðnaðarráðherra, formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, sé ekki flutningsmaður málsins, það er mér vel ljóst.  Nú er komið miðnætti, herra forseti, og ég var búinn að spyrja forseta að því fyrr í kvöld hversu lengi ég ætti að reikna með því að hér mundi standa fundur. Mér væri ekkert að vanbúnaði að gera hlé á ræðu minni ef svo bæri undir og ég ímynda mér þá að það hljóti að vera komið að þeim tímamótum því að nú breytist síðkvöldið í nótt og ekki hafði ég neinar upplýsingar um að hér stæði til næturfundur. Ég á líka eftir þennan orðastað við hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem ég vil eiga, þannig að ég vil spyrja forseta að því hvort það sé meiningin að fresta nú fundi.

Forseti vill í tilefni af ummælum hv. þingmanns geta þess að ætlun forseta er að halda umræðum áfram um sinn.

Þetta eru nú afskaplega loðin svör, herra forseti. Er þetta eina lýsingin sem forseti kann hvað varðar tíma, þ.e. að tala í þessum véfréttarlega stíl „um sinn“? Það er endalaust sagt hér þó að klukkutímar líði á milli að það standi til að halda fundinum áfram um sinn. Þetta var nú sagt mikið fyrr í kvöld og ég verð að segja að þetta „um sinn“ er að verða nokkuð langt, eins og fraukan sagði, þetta fer nú að verða nokkuð langt. Ég mótmæli því, herra forseti, að það sé ekki gert hlé á fundinum og iðnaðar- og viðskiptaráðherra sóttur eða þá að ég fái að gera hlé á máli mínu og við höldum umræðunni áfram þegar hann hefur aðstöðu til þess að koma í hús. Mér finnst þetta ekki boðlegt. 

Forseti vill ítreka þá afstöðu sína að ekki sé tilefni til að gera hlé á fundi þó að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra komi ekki. Forseti vill geta þess í tilefni af orðum hv. þingmanns að þingmenn Framsóknarflokksins, þar á meðal þeir hv. þingmenn sem setið hafa í menntamálanefnd og fjallað um málið þar hafa tekið þátt í umræðum bæði í dag og undanfarna daga. Og þótt að sjálfsögðu hafi verið orðið við ósk hv. þingmanns um að gera hæstv. ráðherra viðvart um beiðnina þá er ekki tilefni til að gera hlé á þingfundi þó að það hafi ekki skilað þeim árangri sem að var stefnt.

Já, herra forseti, ég hef komið mótmælum mínum á framfæri. Forseti ræður auðvitað, ég ætla ekki að vefengja vald forseta til þess að fara svona með forsetavald sitt þó að ég sé ósáttur við það og mér finnist það heldur ómaklegt, sérstaklega í ljósi þess að ég gerði ekki kröfur um það við 2. umr. að umræðu yrði þá frestað eða það fór ekki í meiri hörku þegar hið sama var uppi á teningunum að formaður Framsóknarflokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, varð ekki við óskum um að koma til umræðunnar. Þetta er auðvitað að verða mjög athyglisvert, herra forseti, ef formaður Framsóknarflokksins felur sig frá umræðunni aftur og aftur, ef formaður Framsóknarflokksins þorir ekki til umræðunnar um þetta mál, hvorki við 1., 2. né 3. umr. málsins. Er formaður Framsóknarflokksins með svona vonda samvisku? Er hann svona kjarklaus? Er hann svona kvöldsvæfur? Hvað veldur því að það er engin leið að aka formanni Framsóknarflokksins hingað til viðræðna um þessi mál? Er honum þetta eitthvað erfitt?  Ég ætla þá að ræða - þó að vísu þyki mér það miður - svolítið um Framsóknarflokkinn og þátt hans í þessum einkavæðingarmálum og þar með talið auðvitað og ekki síst hvað útvarpið snertir. Það var m.a. það sem ég ætlaði að eiga orðastað við formann Framsóknarflokksins um, tengja það sem nú á að fara að gera með Ríkisútvarpið við afrek Framsóknarflokksins á sama sviði að undanförnu, á undanförnum árum og missirum, en það er náttúrlega þó nokkur efniviður, herra forseti, eins og ég hef áttað mig á að forseti veit. Þar er af nógu að taka og ég get svo sem boðið upp á ýmislegt í þeim efnum eftir því hversu langt aftur við förum til árdaga, um aðkomu Framsóknarflokksins að málum af þessu tagi. Þó væri enn skemmtilegra, hygg ég, fyrir menn að ég færi yfir hinn stutta kafla í ævi Framsóknarflokksins nú á seinni áratugum sem hann var í stjórnarandstöðu, því að þannig er nefnilega að Framsóknarflokkurinn var í stjórnarandstöðu árin 1991–1995 og hafði þá í raun og veru allt aðra afstöðu til þessara mála heldur en umsvifalaust eftir að hann komst í valdastólana, illu heilli, vorið 1995. Ég man t.d. eftir því þegar þáverandi varaformaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, var formaður efnahags- og viðskiptanefndar á þessum árum og þar komu inn einkavæðingarmál eins og Síldarverksmiðjur ríkisins og það var fjallað um fleiri mál sem tengdust eignarhaldi á ríkisfyrirtækjum og rekstrarformi þeirra. Í stjórnarandstöðu var Framsókn mjög gagnrýnin á það að vera að fara með þau fyrirtæki eins og Alþýðuflokkurinn sálugi og Sjálfstæðisflokkurinn þá voru að gera, vildi t.d. tryggja aðild þingsins að stjórnun þeirra fyrirtækja, a.m.k. svo lengi sem meiri hlutinn væri í eigu ríkisins, vildi ekki þá ráðherravæðingu sem síðar hefur orðið algjör regla í tilvikum af þessu tagi. Þegar opinberri stofnun, jafnvel stofnun eða fyrirtæki sem áður hafði þingkjörna stjórn, hefur verið breytt í hlutafélag þá hefur fyrsta verk manna ævinlega verið að henda öllu slíku út. Og til þess að gera hvað? Til þess að handvelja menn úr stjórnarflokkunum, menn handgengna ráðherrunum, stjórnarflokkunum, inn í stjórnirnar. Þetta kalla menn að láta af pólitískum afskiptum af fyrirtækjunum. Svona hefur þetta nú verið, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Lýðræðislega og hvað varðar t.d. stöðu þingræðisins í landinu hefur verið stórfelld afturför fólgin í þessu. Helst vilja ráðherrarnir auðvitað bara hafa þetta þannig að þeir ráði þessu alveg einir en til vara má kannski hugsa sér, eins og lagt er til í frumvarpinu um Ríkisútvarpið, að menn séu kosnir af meiri hlutanum á Alþingi þannig að einfaldur meiri hluti ráði meiri hluta í stjórn viðkomandi fyrirtækis og það sé þá gert árlega þannig að menn geti örugglega komist að þessum málum um leið og þeir fá völdin í hendur og ráðskast með það. Framsóknarflokkurinn, saga hans og aðkoma að þessum einkavæðingarmálum er náttúrlega alveg kapítuli út af fyrir sig. Ef við tökum t.d. bara aðild Framsóknarflokksins að þessu frá og með því að hann kemur til valda, skiptir inn á fyrir Alþýðuflokkinn 1995, þegar Viðeyjarstjórnin gaf upp öndina, þá er það nú þannig að í kjölfarið sigla m.a. breytingarnar á Pósti og síma. Ég hygg að ég muni það rétt að fyrrverandi hæstv. samgönguráðherra, 2. þm. Norðaust., Halldór Blöndal, hafi verið búinn að ná að breyta Pósti og síma heitnum í Póst og síma hf., en ætli málið hafi ekki verið þar statt þegar Framsókn tók við af krötunum og í framhaldinu sigldi uppskipting fyrirtækisins líklega fyrst í Landssímann hf. og Íslandspóst og svo Símann og allt það. Þá er Framsókn komin að málum. Þá hefst nú t.d. darraðardansinn og loforðaflaumurinn um Símann hjá Framsókn. Þá er það fyrst í stað þannig að Framsókn náttúrlega sver og sárt við leggur að ekki komi til greina að einkavæða Símann, það sé ekkert á dagskrá, það standi ekkert til. Ég held ég muni það rétt að þetta var í flokkssamþykktum hjá þeim á fyrstu árunum. Síðan taka þeir til við að álykta um að kannski komi það til greina, og það lendir svo inni í stjórnarsáttmála ef ég man rétt, að einkavæða Símann eða gefa eftir eignarhald ríkisins á honum, en það verði aldrei gert með þeirra stuðningi nema dreifikerfinu sé haldið eftir. Skömmu síðar tók svo Samfylkingin upp þessa sömu stefnu en það er nú önnur saga. Þetta sögðu framsóknarmenn í næstu umferð um Símann þegar þeir voru byrjaðir að gefa eftir, byrjaðir að svíkja, að þeir gætu að vísu hugsað sér að selja Símann eins og þeir höfðu þó ekki ætlað að gera en dreifikerfið færi ekki með honum. Svo lak þetta niður eins og allt annað og stjórnarflokkarnir gerðu tilraun til þess að selja Símann strax á árinu 2001 með dreifikerfinu, með öllu, með manni og mús. Það mistókst nú að vísu sem betur fer, mistókst hrapallega og þjóðin stórgræddi á því að það mistókst að selja Símann. Þjóðin varð einum 35 milljörðum kr. ríkari örfáum árum síðar þegar Síminn var svo loksins seldur, sem segir nú sitt um það hvers konar ráðslag þetta er og hversu góður bisness þetta er. Þjóðin græddi þetta vegna þess að Síminn var í millitíðinni á fjórum árum búinn að borga samtals milli 12 og 13 milljarða, ef ég man rétt, í arð og verðmæti fyrirtækisins hafði aukist yfir 20 milljarða, þannig að í staðinn fyrir að fara á þá áformuðu 40 milljarða rúma sem ætlunin var að selja Símann á, með stuðningi framsóknarmanna 2001, þá fór hann á hátt á sjöunda tug milljarða fjórum árum síðar eða svo. Eftir stóðu svikin loforð Framsóknarflokksins, eftir stóðu ómerkilegheit Framsóknarflokksins. Eftir stóð að Framsóknarflokkurinn lét hafa sig í að einkavæða almannaþjónustu af tagi símans, fjarskiptanna, undirstöðu fjarskiptanna í landinu þó verið væri þar með að búa til fákeppniseinokunarrisa á viðkomandi sviði. Þá skulum við aðeins minnast á bankana, herra forseti, eigum við aðeins að nefna bankana og frammistöðu Framsóknarflokksins þar? Áfram í verkunum fyrir Sjálfstæðisflokkinn meira og minna og nú beinlínis, því nú var það hlutverk viðskiptaráðherra að standa fyrir einkavæðingunni. Það voru nú stórkostlegar æfingar ef það væri allt saman rifjað upp. Ríkisviðskiptabönkunum er fyrst breytt í hlutafélög. Þá er sagt í greinargerð með stjórnarfrumvarpinu: Það kemur ekki til álita á næstu fjórum árum að breyta eignarhaldi ríkisins, það verður ekki gert. Það var svikið, eins og var reyndar líka svikið með fjárfestingarsjóði sem breytt var um svipað leyti og fóru þá leið sem raun ber vitni. Síðan átti einu sinni að sameina bankana með glæsilegum hætti eða hitt þó heldur og samkeppnisyfirvöld komu í veg fyrir það. Svo tóku þeir sig til og seldu eða kannski væri nær að segja gáfu báða bankana í einu lagi á grundvelli helmingaskiptareglunnar þannig að annan bankann fengu aðilar sem voru öðrum stjórnarflokknum vel þóknanlegir og hinn bankann fengu framsóknarmenn, fengu tæki í hendur til að þéna á örfáum missirum tugi milljarða króna. Þetta er veruleikinn. Aðilar nátengdir Framsóknarflokknum fengu Búnaðarbankann og voru nokkrum missirum síðar tugum milljóna króna ríkari. Það er bara þannig. Í þessari einkavæðingarsögu Framsóknarflokksins eru a.m.k. tvö rosaleg dæmi um það að þeir voru meira og minna að selja sjálfum sér ríkisfyrirtæki, bæði í tilviki Búnaðarbankans og Íslenskra aðalverktaka. Ég spái því að einhvern tímann muni duglegir sagnfræðingar framtíðarinnar grafast fyrir um og upplýsa þessa einkavæðingarsögu að því marki sem það verður yfir höfuð hægt, en hún er rosaleg. Vinnubrögð mörg í kringum þetta og hvernig menn hafa farið með almannaeigur og ráðstafað þeim og útdeilt með þeim aðstöðu til að auðgast og miklum völdum í viðskiptalífinu í leiðinni. Þetta er rosaleg saga. Hún er auðvitað ekki jafnsvört, enda ekki við því að búast í okkar þó þróaða réttarríki, eins og kannski rosalegustu dæmin úr austurhluta álfunnar þar sem ýmsir urðu flugríkir á örfáum umbrotamánuðum og -missirum. Til dæmis í Rússíá og þar um slóðir, hvaðan allt í einu komu nokkrir af ríkustu mönnum heims eins og hendi væri veifað og fluttu margir auðinn til Vesturlanda, keyptu sumir knattspyrnulið eða hvað það var. Þetta er þó býsna hliðstætt í míníatúrútgáfu sem hér hefur gerst. Svo getur maður alltaf velt því fyrir sér hvort maður eigi að vera að segja svona lagað og tala svona því það lítur þá út eins og maður sé að vega að þeim mönnum sem þarna áttu í hlut, þ.e. af hálfu þeirra sem keyptu. Í raun er ekki við þá að sakast sem fóru að lögum og gripu þau tækifæri sem þeim voru rétt upp í hendurnar. Stjórnvöldin bera ábyrgðina. Þangað verður að vísa henni og alveg sérstaklega á Framsóknarflokkinn. Framsóknarflokkurinn hefur margt til að svara fyrir í þessum efnum. Það vantar mjög mikið upp á að vinnubrögðin hafi verið gagnsæ, hafin yfir gagnrýni og í reynd er þetta einkavæðingarferli, þegar það er betur skoðað, meira og minna varðað af aðfinnslum eftir á af hálfu aðila eins og Ríkisendurskoðunar, umboðsmanns Alþingis þess vegna og jafnvel hefur það fengið ágjöf fyrir dómstólum vegna þess að þetta var flausturslega og illa unnið og býður upp á mikla tortryggni svo ekki sé fastar að orði kveðið. Leikreglur voru búnar til jafnóðum og þeim breytt reglubundið til þess að þjóna pólitískum markmiðum stjórnarflokkana hverju sinni. Loforð voru svikin. Hlutum snúið á haus. Það sem í einni umferð var mjög mikilvægt, eins og t.d. hugtakið dreifð eignaraðild, snerist allt í einu í höndunum á mönnum upp í andstæðu sína. Ræðuhöld og útlistanir í greinargerðum frumvarpa um mikilvægi þess að tryggja dreifða eignaraðild að fjármálastofnunum var í næstu umferð allt í einu orðið að mikilvægi þess að finna kjölfestueiganda, kjölfestufjárfesti. Þá var komin réttlæting fyrir því að velja einn aðila og afhenda honum banka. Stundum þann sem bauð lægst í banka, bauð minnst fyrir hann. Á svo hátt stig komst snilldin hjá Framsókn að hún seldi þeim sem bauð minnst í hlutinn. Sá sem bauð lægst í banka var valinn til viðræðna um að kaupa hann. Þetta liggur fyrir. Þetta er alveg rosalegt. Það hlýtur að vera ömurlegt fyrir menn eins og hv. þm. Jón Kristjánsson, mætan sómamann, að fara út úr pólitík með þetta á bakinu. Að hafa átt aðild að því, stutt ríkisstjórn eða jafnvel setið í henni sem á slíka arfleifð og mun á spjöldum sögunnar fá þá ofanígjöf sem hún hlýtur að fá þegar þetta verður gert upp hvað þessi vinnubrögð öll varðar. Að mörgu leyti hlýtur þetta að vera eitraðast inn á við í viðkomandi flokkum og þá auðvitað fyrst og fremst hjá Framsókn vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf viljað þetta. Sá er kannski munurinn á arfleið annars vegar Sjálfstæðisflokksins og hins vegar Framsóknar í þessu að í sjálfu sér hefur Sjálfstæðisflokkurinn bara verið að gera það sem allir vissu að hugur hans stóð til. Hann er meira og minna á móti því að nokkrir skapaðir hlutir séu í sameign og á félagslegum forsendum. Talsmenn hans hafa jafnvel gengið svo langt að segja að það sé svo mikilvægt að einkavæða hluti bara til að einkavæða þá og koma þeim í eigur og hendur á einkaaðilum að verðið skipti ekki aðalmáli. Einu sinni urðu fræg ummæli ónefnds ráðherra Sjálfstæðisflokksins um að þetta væri svo mikilvægt að þess vegna gæti verið réttlætanlegt að selja viðkomandi fyrirtæki eða stofnun á hálfvirði. Það væri svo mikilvægt og göfugt markmið að einkavæða að jafnvel þó að menn fengju ekki nema bara hálfvirði gæti það verið réttlætanlegt. Þannig hefur Sjálfstæðisflokkurinn hugsað. Þannig er nálgun hans, en Framsókn hefur alltaf verið að reyna að halda því að þjóðinni af og til að hún sé með einhverja félagslega hugsun eftir í þessum efnum. Henni sé ekki alveg sama, hún ætli að standa vörð um einhverja hluti, einhver gildi. Það er náttúrlega algjörlega ömurlegt að sjá hvernig hún hefur farið. Hvernig ætli það sé innan flokksins? Ætli það sé von að ástandið sé björgulegt þegar menn standa frammi fyrir hlutum af þessu tagi gagnvart trúnaði við sjálfan sig, stefnu sína og flokkssamþykktir sínar, eins og Framsóknarflokkurinn gerir nú gagnvart útvarpinu og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór rækilega yfir í kvöld. Ég vildi ekki vera í þeim sporum. Ég öfunda þá ekki, framsóknarmennina, og hef svo sem aldrei gert, af því að vera með þá hluti á bakinu sem þeir eru með í þessum efnum gagnvart þjóðinni, gagnvart kjósendum sínum, fyrrverandi kjósendum sínum aðallega, og gagnvart flokknum, gagnvart sjálfsvirðingu sinni. Gagnvart því að gera ekkert með það sem menn álykta um á landsfundum, á því sem menn heita í kosningum. Auðvitað er Framsóknarflokkurinn genginn upp að hnjám. Hann er útslitinn af þjónkun sinni við tvennt, valdsetuna og Sjálfstæðisflokkinn, og ástand hans er auðvitað eins og raun ber vitni. Þess vegna getur maður kannski vorkennt einum manni umfram alla aðra og það er formaður Framsóknarflokksins. Það er auðvitað rosalegt hlutskipti sem einum manni er fært, að taka við þessum flokki. Það má að mörgu leyti kalla það hreystilegt af hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Jóni Sigurðssyni, að gangast undir það að taka við hróinu eins og það var á sig komið síðastliðið sumar. Segja má að maðurinn sé kjarkmaður en það varð auðvitað að sækja hann út fyrir þingflokkinn. Varaformaðurinn lagði ekki í það og er nú að honum sótt, eins og kunnugt er, af öðrum forustumanni Framsóknarflokksins, formanni þingflokksins. Það segir kannski sína sögu um ástandið á bænum. Herra forseti. Það er margt ósagt og margt óuppgert í þeim málum sem snúa að Framsókn og ferli þess flokks í einkavæðingarmálunum. Mér finnst að mörgu leyti að frumvarpið um Ríkisútvarpið, og eiginlega skiptir ekki máli úr þessu hver örlög frumvarpsins verða því að ásetningur Framsóknarflokksins liggur fyrir - það er að mörgu leyti ekki nógu góð samlíking að segja að það sé kórónan á sköpunarverkinu því það er kannski frekar kornið sem fyllir mælinn. Það er punkturinn yfir i-ið. Það fullkomnar niðurlægingu Framsóknarflokksins í þessum efnum. Það verður ekkert lengra gengið. Það er ekki hægt að leggjast miklu lægra en Framsókn er að gera í málinu vegna þess hvað á í hlut, vegna þess hvernig framsóknarmenn hafa talað í málinu gegnum tíðina, vegna þess hvernig þeir svíkja sjálfa sig og loforð sín. Þetta er væntanlega endirinn, lokakaflinn á löngu ferli í langri sögu þar sem er öll framganga Framsóknarflokksins í þessu einkavæðingar- og háeffunar- og markaðsvæðingarferli. Það er kannski táknrænt og rammar þetta inn með viðeigandi hætti að það skuli þá vera að síðustu þegar Framsóknarflokkurinn er á síðustu metrum stjórnarþátttöku sinnar vonandi í mjög langan tíma. Í raun getur ekkert annað legið fyrir því ef einhver flokkur undir sólinni þarf á langri endurhæfingu að halda er það Framsóknarflokkurinn. Um það eru flestir sammála og væntanlega flokksmenn þar einnig. Afrekin verða þá ekki fleiri í bráð. Það má treysta því að þetta sé síðasta málið af þessu tagi sem Framsókn getur sett mark sitt á um mjög langt árabil í íslenskum stjórnmálum. Það verður þá mjög táknrænt að síðustu svikin, síðasta uppgjöfin, síðasta niðurlægingin í sögu Framsóknar var Ríkisútvarpið. Þess munu menn mjög minnast. Virðulegur forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka fyrir að þessu sinni miklu fleiri efnisþætti í málinu. Ég sé ekki endilega ástæðu til að flytja stærri hluta ræðu minnar um Framsókn aðallega vegna að  Það er nefnilega misskilningur að forsetar eigi að hlýða fyrirmælum ráðherra. Það er algjör misskilningur. Forsetar verða eðlilega að taka mið af því sem meiri hlutinn á Alþingi ákveður. Það er ljóst. En það eru ekki ráðherrarnir sem slíkir. Ráðherrarnir starfa í umboði meiri hlutans. Þeir sækja umboð sitt til hans en ekki öfugt. Meiri hluti stjórnarliðsins á Alþingi sækir ekki umboð sitt til ráðherrana. Er þetta farið að snúast eitthvað við, herra forseti? Er ykkur farið að finnast, herra forseti, að þið sækið umboð ykkar til ráðherrana? Að þangað farið þið eftir fyrirmælum? Það er spurning. Er þetta af einhverri hlífð, af vægð við ráðherrana sem þeim er hlíft við því að koma og svara fyrir ábyrgð sína á stjórnarathöfnum og stjórnarfrumvörpum eins og þeir eiga að gera samkvæmt stjórnarskrá landsins? Ég veit að forsetinn er vel að sér í stjórnarskránni. Hann veit að ráðherrar eiga að koma og svara fyrir stjórnarathafnir og ábyrgð sína á stjórnarathöfnum á þingi. Það er stjórnarskrárvarinn réttur okkar þingmanna að ráðherrar geri það. Við sitjum báðir í stjórnarskrárnefnd, ég og virðulegur forseti, og við vitum þetta. Ég verð því að segja alveg eins og er að ég er býsna hugsi yfir því og mér finnst það býsna dapurlegt að forsetar skuli láta eins og þeir þurfi ekki að taka óskir, rökstuddar beiðnir af því tagi sem ég hef sett fram alvarlega. Öðruvísi mér áður brá. Ég fullyrði það, virðulegi forseti, að fyrir eins og 15–20 árum hefði það ekki gerst að formaður stjórnarandstöðuflokks hefði sett fram beiðni af því tagi sem ég hef gert ítrekað í þessum umræðum um að formaður annars stjórnmálaflokks, stjórnarflokks í þessu tilviki, kæmi til umræðunnar. Það hefði ekki gerst að þeirri beiðni hefði verið hafnað eða hún hunsuð. Ég get alveg fullyrt það, að þó virðulegur forseti fari í þingtíðindin og fletti upp á þessum hlutum hefði ekki verið komið svona fram við mann fyrir 15–20 árum síðan. Menn báru meiri virðingu hver fyrir öðrum þá. Menn tóku skyldur sínar sem þingmenn og ráðherrar alvarlegar en menn eru greinilega farnir að gera í dag. Menn höfðu meiri metnað fyrir hönd þingsins og réttindanna sem hér eru lögvarin og stjórnarskrárbundin. Eitt er víst, að forsetar voru ekki svona mjúkir í hnjáliðunum gagnvart sínum eigin ráðherrum. Það var ekki þannig. Ég hygg að það hafi verið forseti úr stjórnarandstöðunni sem var á forsetastól þegar ég var einu sinni vakinn upp heima hjá mér og drifinn fram úr rúminu að ganga þrjú um nótt vegna þess að hv. þm. Halldór Blöndal hafði óskað eftir viðveru minni í efri deild. Ég dreif mig í fötin og spýttist hingað niður eftir en náði samt ekki að komast í fundarsal efri deildar áður en hv. þm. Halldór Blöndal var genginn þaðan út engu að síður hafandi sett fram þessa kröfu og við mættumst á tröppunum. En að það hvarflaði að mér að verða ekki við beiðninni, það kom ekki til greina. Þá var það einfaldlega þannig að menn mættu, stóðu sína plikt, svöruðu fyrir störf sín og lögðu mikið á sig til þess að gera það af því að mönnum var það skylt. Auðvitað líka vegna þess að reynslan kann að hafa kennt mönnum og gæti átt eftir að gera það oftar, að með því greiddu þeir fyrir þingstörfum. Forseti er ekki að greiða fyrir þingstörfum með því að hunsa þessa beiðni mína. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Jón Sigurðsson, formaður Framsóknarflokksins, er ekki að greiða fyrir þingstörfum með því að sofa heima í rúmi þegar ég hef ítrekað beðið hann um að koma hingað til þess að eiga við mig orð. Ég hélt kannski að einhverjir myndu það að ég hef ekki alltaf tekið slíku þegjandi þegar ráðherrar hunsa það að koma í salinn og svara spurningum eins og þeim ber að gera. Hæstv. forseti er því ekki búinn að bíta úr nálinni með þetta. Forsetar sem hafa átt hér mikinn fund á bak við mig og ráðgast mikið og ráðslagast saman ættu kannski að hugsa sinn gang. Ég er t.d. tilbúinn til þess, virðulegur forseti, að gera hlé á máli mínu ef forseti vill gera eins og 15 mínútna fundarhlé og ræða málin. Ég er til í það. Býð forseta upp á það. Það væri ágætt að fá viðbrögð við því hvort forseti hefði áhuga á að þiggja slíkt boð. Einstöku sinnum hefur verið gripið til þess ráðs ef mönnum er eitthvað að daprast flugið í fundarstjórn og tökin á framvindu þingstarfanna kannski ekki sem best að þá hreinlega hugsi menn málið. Beri menn saman bækur sínar, taki sér hlé, skjóti á fundi og ræði saman. Til dæmis að formenn þingflokka sem hér eru á svæðinu og forsetinn haldi smá fund. 

Forseti er ekki viss um að það sé tilefni til að gera hlé á þingfundi að svo stöddu og óskar eftir því við hv. þingmann að hann haldi áfram ræðu sinni.

Ég verð að segja eins og er að mér finnast undirtektir forseta heldur fara versnandi og daprast í hverri umferð. Það er frekar sjaldgæft að eftir langan og strangan vinnudag og mikinn fund sé ekki einu sinni hægt að gera örstutt fundarhlé þannig að menn geti borið saman bækur sínar. Ég ætlaði t.d. að nota tækifærið og biðja um að gengið yrði úr skugga um það með samtölum við formann Framsóknarflokksins hvort hann hygðist yfir höfuð koma hér eitthvað til umræðna um þessi mál. Ég á vissulega eftir annað tækifæri. Ég á aðra ræðu eftir í málinu til þess að eiga við hann orðastað og geri það ekki að sáluhjálparatriði hvort ég næ til hans nú, sem hefði auðvitað verið eðlilegast, eða að það verði seinna. Mér finnst það ekki ganga, mér finnst það ekki ná nokkurri átt, m.a. í ljósi þeirra pólitísku tíðinda sem urðu í kvöld þegar hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson flutti mál sitt, að formaður Framsóknarflokksins komist upp með að hunsa umræðuna. Láta eins og hún sé ekki til. Ég legg þá til að formaður Framsóknarflokksins segi af sér. Ég legg til að hann viðurkenni ósigur sinn og uppgjöf ef hann getur ekki komið til þings og svarað fyrir sinn flokk og ábyrgð hans á þessum málum. Þá finnst mér að formaður Framsóknarflokksins sé ekki á réttri hillu. Þá finnst mér að hann eigi bara að leita aftur í fyrri störf. Vita hvort hann getur ekki fengið sér vinnu í banka því það er eitt af meginhlutverkum forustumanna í stjórnmálum að bera ábyrgð og axla hana við aðstæður af þessu tagi. Nú hefur einn þingmanna Framsóknarflokksins sagt sig alveg frá málinu. Farið mjög hörðum orðum eða þungum mundi ég kannski frekar segja um það hvernig Framsóknarflokkurinn hefur unnið í málinu. Svikið samþykktir sínar o.s.frv. Við sem þekkjum til framgöngu framsóknarmanna á þessu sviði erum sama sinnis. Þess vegna er það með endemum ef þannig er komið fyrir Framsókn að hún á engan sem getur komið og reynt að bera af henni blak. Engan sem getur komið og svarað fyrir hana. Umræðu eftir umræðu felur formaður Framsóknarflokksins sig í málinu. Lætur ekki sjá sig. Auðvitað má segja að það sé ákveðin tegund af svörun. Það má kannski þegar maður fer að hugsa málið velta því fyrir sér hvort það séu ekki einmitt sterkustu svör sem formaður Framsóknarflokksins getur veitt okkur, að þora ekki, að láta ekki sjá sig. Að megna ekki að koma og reyna að vera formaður Framsóknarflokksins eins og honum sé það bara fyrirmunað, hann valdi því ekki. Hann ráði ekki við það. Samviskan bjóði ekki upp á það. Kjarkurinn nægi ekki. Málstaðurinn sé svo hroðalegur að af tvennu illu velji formaður Framsóknarflokksins að fela sig eins og flestir framsóknarmenn hafa gert nema einstöku manneskjur sem hafa komið og rætt um einhver tæknileg atriði málsins. Virðulegur forseti. Það var ekki ætlun mín að þvæla um þetta. Ég tel mig hafa flutt efnislega ræðu og vel rökstudda. Ég hef haldið mig við efni málsins. Ég hef farið yfir efni frumvarpsins. Ég hef rætt pólitískar kringumstæður þess og undir lokin ætlaði ég að gera að aðalumtalsefni þá þætti sem snúa að ábyrgð stjórnarflokkanna og þá sérstaklega Framsóknarflokksins vegna þess að hann er öðruvísi staddur í málinu að ýmsu leyti en Sjálfstæðisflokkurinn. Sá er líka munur á að hæstv. menntamálaráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hefur verið til staðar undir umræðunni meira og minna, ég sé hana reyndar ekki í salnum sem stendur. Það má því segja að það hafi verið með fullnægjandi hætti séð fyrir því að annar stjórnarflokkurinn væri representeraður.

Forseti vill gjarnan inna hv. þingmann eftir því hvort hann telji að hann eigi langt eftir af ræðu sinni.

Ég á þó nokkuð eftir. Þessi miðkafli minn sem átti að snúa að Framsóknarflokknum og formanni hans verður að vísu eitthvað styttri sökum aðstæðna en til stóð en það eru nokkur atriði eftir sem ég hef ekkert komist í svo sem eins og að ræða frumvarp okkar þingmanna VG um málið, stöðu virðulegs menntamálaráðherra, hæstv. ráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. 

Forseti telur þá rétt í ljósi aðstæðna að gera örstutt fundarhlé og hyggst eiga samræður við þá formenn þingflokka sem hér eru staddir til þess að ræða framhald fundarins. Verður fundi því frestað í 15 mínútur eða þar um bil og gert ráð fyrir að við byrjum aftur fimm mínútur fyrir eitt. Fundi er frestað.