Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Allir þingmenn voru til þings komnir, og allir á fundi, sem sé: A. Landskjörnir þingmenn: 1. Jón Þorláksson, 1. landsk.þm. 2. Jón Baldvinsson, 2. landsk.þm. 3. Jón Jónsson, 3. landsk.þm. 4. Jónas Jónsson, 4. landsk.þm. 5. Guðrún Lárusdóttir, 5. landsk.þm. 6. Kári Sigurjónsson, 6. landsk.þm. B. Kjördæmakjörnir þingmenn: 1. Ásgeir Ásgeirsson, þm. V.-Ísf. 2. Bergur Jónsson, þm. Barð. 3. Bernharð Stefánsson, 1. þm. Eyf. 4. Bjarni Ásgeirsson, þm. Mýr. 5. Bjarni Snæbjörnsson, þm. Hafnf. 6. Björn Kristjánsson, þm.N.-Þ. 7. Einar Árnason, 2. þm. Eyf. 8. Eiríkur Einarsson, 2. þm. Árn. 9. Eysteinn Jónsson, 1. þm. S.-M. 10. Finnur Jónsson, þm. Ísaf. 11. Gísli Sveinsson, þm. V.-Sk. 12. Guðbrandur Ísberg, þm. Ak. 13. Halldór Stefánsson, 2. þm.N.-M. 14. Hannes Jónsson, þm. V.-Húnv. 15. Haraldur Guðmundsson, þm. Seyðf. 16. Héðinn Valdimarsson, 2. þm. Reykv. 17. Ingólfur Bjarnarson, þm. S.-Þ. 18. Ingvar Pálmason, 2. þm. S.-M. 19. Jakob Möller, 1. þm. Reykv. 20. Jóhann Jósefsson, þm. Vestm. 21. Jón Ólafsson, 1. þm. Rang. 22. Jón Pálmason, þm. A.-Húnv. 23. Jón Sigurðsson, 2. þm. Skagf. 24. Jörundur Brynjólfsson, 1. þm. Árn. 25. Magnús Guðmundsson, 1. þm. Skagf. 26. Magnús Jónsson, 3. þm. Reykv. 27. Ólafur Thors, þm. G.-K. 28. Páll Hermannsson, 1. þm.N.-M. 29. Pétur Halldórsson, 4. þm. Reykv. 30. Pétur Magnússon, 2. þm. Rang. 31. Pétur Ottesen, þm. Borgf. 32. Thor Thors, þm. Snæf. 33. Tryggvi Þórhallsson, þm. Str. 34. Vilmundur Jónsson, þm.N.-Ísf. 35. Þorleifur Jónsson, þm. A.-Sk. 36. Þorsteinn Þorsteinsson, þm. Dal. Konungsboðskapur. Þá er þingmenn höfðu skipað sér til sætis, stóð upp forsætisráðherra, Ásgeir Ásgeirsson, og las upp opið bréf, er stefnir Alþingi saman til aukafundar fimmtudaginn 2. nóvember 1933, dags. 5. okt. (Sjá Stjtið. 1933, A. bls. 329). Því næst las forsætisráðherra upp konungsumboð sér til handa til þess að setja Alþingi, dags. s. d. (Sjá Stjtíð. 1933, A. bls. 329). Síðan mælti forsætisráðherra: Ég bið hv.þm. að rísa úr sætum sínum og árna landi, þjóð og konungi allra heilla. Lengi lifi ættjörðin og konungurinn! Tóku þm. undir þau orð með ferföldu húrrahrópi. Forsætisráðherra kvaddi elzta þingmanninn, Þorleif Jónsson, þm. A.-Sk., til að stýra fundi, þar til kosinn væri forseti sameinaðs þings. Aldursforseti gekk þá til forsetastóls og tók við fundarstjórn. Kvaddi hann sér til aðstoðar sem fundarskrifara þá Tryggva Þórhallsson, þm. Str., og Pétur Magnússon, 2. þm. Rang.

Aldursforseti (ÞorlJ): Frá því er síðasta þingi sleit hefir látizt einn fyrrverandi alþingismaður, Þorgrímur Þórðarson læknir í Keflavík, sem ég vil minnast nokkrum orðum. Hann fæddist í Reykjavík 17. des. 1859, sonur Þórðar Torfasonar útvegsbónda þar og konu hans Ragnheiðar Jónsdóttur frá Korpúlfsstöðum, af Stephensensætt. Hann útskrifaðist úr lærða skólanum í Reykjavík 1880 og úr læknaskólanum 1884. Árið eftir var hann settur aukalæknir á Akranesi, en 1886 fékk hann veitingu fyrir héraðslæknisembættinu í Austur-Skaftafellssýslu og reisti bú á Borgum í Nesjum. Því embætti gegndi hann 18 ár, eða til 1904, er honum var veitt Keflavíkurhérað. Þar var hann héraðslæknir til 1929, en fékk þá lausn frá embætti. Hann andaðist á landsspítalanum í Reykjavík 5. júlí þ. á. Þorgrímur Þórðarson var um langt skeið mikils metinn læknir og stakur áhugamaður um verklegar framkvæmdir og almenningsheill og tók mikinn þátt í héraðs- og landsmálum. Hann bjó við mikla rausn í A.-Skaftafellssýslu, átti sæti í hreppsnefnd, sýslunefnd og amtsráði, og þingmaður Austur-Skaftfellinga var hann 1902–1907. Hann gekkst fyrir því, að barnakennslu var komið á í Nesjahreppi, tók einna fyrstur manna að bólusetja gegn bráðapest og var meðal hinna helztu forgöngumanna um öll framfaramál þar eystra. Í Keflavík lét hann atvinnu- og útvegsmál mjög til sín taka, stofnaði þar myndarlegan sparisjóð, sem kemur útgerðinni þar að miklu gagni, og stýrði honum til dauðadags. Með Þorgrími Þórðarsyni er hniginn í valinn einn af hinum fjölhæfu dugnaðarmönnum í læknastétt, sem voru eigi aðeins læknar, heldur og athafnamiklir héraðshöfðingjar. Ég vil biðja háttvirta þingmenn að votta minningu þessa manns virðingu sína með því að rísa úr sætum sínum. [Allir þm. stóðu upp úr sætum sínum.]

1. kjördeild: BSt, BSn, BKr, EE, EystJ, GSv, GL, HStef, HJ, JakM, MG, ÓTh, PO, ÞorlJ. 2. kjördeild: BJ, BÁ, GÍ, HG, IngB, IP, JJós, JBald, JónasJ, KS, MJ, PHerm, PHalld, TT. 3. kjördeild: ÁÁ, EÁrna, FJ, HV, JónJ, JÓl, JP, JS, JónÞ, JörB, PM, TrÞ, VJ, ÞÞ. Fyrir lá að rannsaka kjörbréf allra kjördæmakjörinna þingmanna og eins landskjörins varaþingmanns. Skiptu kjördeildir með sér kjörbréfum svo sem lög mæla fyrir. Hlaut 1. kjördeild því til rannsóknar kjörbréf þeirra þingmanna, sem í 3. kjördeild voru, 2. deild kjörbréf þingmanna í 1. deild og 3. deild kjörbréf þingmanna í 2. deild. Varð nú hlé á fundinum, er kjördeildir gengu út úr þingsalnum til starfa sinna, en að rannsókn lokinni var fundinum fram haldið.

Frsm. 1. kjördeildar (Magnús Guðmundsson) 1. kjördeild hafði til meðferðar kjörbréf þessara þm.: Þm. Dal. (ÞÞ), 1. þm. Rang. (JÓl), þm. A.-Húnv. (JP), 2. þm. Rang. (PM), þm. Ísaf. (FJ), 2. þm. Eyf. (EÁrna), 2. þm. Skagf. (JS), þm.N.-Ísf. (VJ), 2. þm. Reykv. (HV), þm. Str. (TrÞ), þm. V.-Ísf. (ÁÁ) og 1. þm. Árn. (JörB). Kjördeildin er á einu máli um að taka kjörbréf allra þessara þm. gild og leggur til, að kosning þessara þm. verði samþ. nú þegar.

Frsm. 3. kjördeildar (Ásgeir Ásgeirsson) 3. kjördeild hafði til athugunar kjörbréf þessara þm.: Þm. Barð. (BJ), þm. Mýr. (BÁ), þm. Ak. (GÍ), þm. Seyðf. (HG), þm. S.-Þ. (IngB), 2. þm. S.-M. (IP), þm. Vestm. (JJós), 6. landsk.þm. (KS), 3. þm. Reykv. (MJ), 1. þm.N.-M. (P-Herm), 4. þm. Reykv. (PHalld) og þm. Snæf. (TT). Kjördeildin leggur einróma til, að kosning allra þessara þm. verði tekin gild.

Frsm. meiri hl. 2. kjördeildar (Bergur Jónsson) 2. kjördeild hefir haft til meðferðar kjörbréf þrettán þm. og leggur til, að tólf þeirra verði tekin gild. Það eru kjörbréf þm. Borgf. (PO), þm. V.-Húnv. (HJ), 1. þm. S.-M. (EystJ), 1. þm. Eyf. (BSt), 2. þm. Árn. (EE), 1. þm. Skagf. (MG), þm. G.-K. (ÓTh), þm.N.-Þ. (BKr), 2. þm.N.-M. (HStef), 1. þm. Reykv. (Jak-M), þm. A.-Sk. (ÞorlJ) og þm. V.-Sk. (G-Sv). Kjördeildin hefir ekki fundið neitt athugavert við kjörbréf þessara þm. og leggur til, að kosning þeirra verði tekin gild. Hinsvegar hefir komið fram kæra út af kosningu eins þess þm., sem heyrir undir þessa kjördeild að rannsaka, en það er kosning Bjarna Snæbjörnssonar í Hafnarfirði. Meiri hl. kjördeildarinnar leggur til, að frestað verði að taka hana gilda, en málinu sé vísað til kjörbréfanefndar til nánari athugunar. Kæran, sem fram hefir komið í þessu máli, er frá fulltrúaráði Alþýðuflokksins í Hafnarfirði. Var þar aðallega kært yfir tveimur atriðum. Annað er það, að upplýst hefir verið, að bæjarfógetinn í Hafnarfirði hefir neitað að aðstoða einn kjósanda við skriflega kosningu utan kjörstaðar. Þessi kjósandi var, að því er upplýst hefir verið, fylgjandi Alþýðuflokknum. Síðar er það upplýst, að aðstoð hefir verið veitt sex kjósendum, sem fylgt hafa Sjálfstæðisflokknum. Hitt atriðið er það, að vottar hafi ekki verið hafðir við kosninguna heima hjá bæjarfógeta, og virðast bæði þessi atriði vera brot á 1. um atkvæðagreiðslu utan kjörstaðar. Meiri hl. kjördeildarinnar álítur því réttast á þessu stigi málsins, að kjörbréfanefnd rannsaki þessi atriði, áður en deildin leggur úrskurð sinn á, hvort kosningin verði tekin gild eða ekki. Í þessu máli er það tvennt, sem krafizt hefir verið: Annaðhvort að öll skriflegu atkvæðin verði gerð ógild og frambjóðandi Alþfl. verði þingmaður, - en sú krafa byggist á því, að á kjörstaðnum fékk Kjartan Ólafsson frambjóðandi Alþýðufl. fleiri atkvæði en Bjarni Snæbjörnsson -, eða þá að öðrum kosti, að kosningin sé ógild. Meiri hl. leggur engan úrskurð á það, hvort taka skuli kosninguna gilda eða ekki, en þar sem hér er að ræða um atriði, sem aldrei hefir verið kært yfir áður, þá virðist rétt, að kjörbréfanefnd athugi málið, áður en úrskurður er lagður á það.

Frsm. minni hl. 2. kjördeildar (Magnús Jónsson) Eins og hv.frsm. kjördeildarinnar hefir nú upplýst, hefir ágreiningur orðið um það, hvernig afgr. eigi eitt kjörbréf, það eina, sem kært hefir verið um. Við, sem erum í minni hl. í þessari kjördeild, höfum ekki getað fylgt meiri hl., fyrst og fremst af því, að við sjáum enga ástæðu til að fresta því að taka ákvörðun í málinu. Þessi tvö atriði, sem kært hefir verið yfir, liggja svo ljóst fyrir, eins og hv.frsm. bar ekki heldur á móti, að það er auðvelt að útkljá þau nú þegar. Þar að auki er bæði óheppilegt og rangt að fresta málinu. Sé kosningin gild, þá er rangt að bægja einum þm. frá störfum þingsins, en sé kosningin ógild, þá er nauðsynlegt að kveða þann dóm upp undir eins, því að þá er tíminn dýrmætur fyrir þá, sem sviptir eru fulltrúa sínum, þar til kosning hefir farið fram aftur. Hér er kært yfir tveimur atriðum. Annað er það, að bæjarfógeti hafi fyrst ekki álitið það lögum samkvæmt að veita aðstoð við kosningu fyrir kjördag. Út frá því er svo upplýst, að einum kjósanda hafi verið synjað um slíka aðstoð. Út af þessu kom fram umkvörtun, svo að bæjarfógeti spyrst fyrir um það, hver sé venjan í þessu efni hér í Reykjavík. Hann fær það svar, að hér sé venja að veita mönnum aðstoð. Þetta er að vísu ekki heimilað í núgildandi kosningalögum. Þar stendur aðeins, að þeir, sem á kjördegi óska eftir aðstoð við kosningu, skuli fá hjálp. Þar af er síðan dregin sú ályktun, að samskonar hjálp sé heimil við kosningu, sem fer fram fyrir kjördag. En bæjarfógeti lætur sér þetta ekki nægja. Hann spyrst fyrir um þetta í stjórnarráðinu og fær þar þau svör, að rétt sé að veita þessa aðstoð. Að fengnum þessum upplýsingum telur hann sér skylt að veita þessa hjálp, og eftir það er þeim, er óska, veitt aðstoð. En þessi atkvæði eru aðeins 6, svo að þau geta engin áhrif haft á úrslit kosningarinnar. Hitt atriðið, sem kært er út af, er það, að ekki hafi verið viðhafðir vitundarvottar við atkvæðagreiðsluna utan kjörstaðar, heldur notaður embættisstimpill. Það getur ekki talizt rétt að ógilda kosninguna fyrir þetta, því að engin ástæða er til að halda, að þessi atkvæði hefðu fallið öðruvísi, þó að vottar hefðu verið við, og enginn grunur liggur á um það, að hér hafi verið fals á ferðinni. Hér er aðeins um formsatriði að ræða. Ég skal ekki sem ólögfróður maður leggja dóm á það, hver réttur embættismönnum er gefinn með embættisstimplinum, en ég veit, að margir halda því fram, að atkvæðaseðlarnir eigi að vera jafngildir, þó að vitundarvottar séu ekki hafðir, og að það sé næg trygging í því, að kosið sé undir umsjá embættismanns ríkisins. Við, sem ágreining gerðum í kjördeildinni, erum þeirrar skoðunar, að Alþingi beri að taka kosninguna gilda nú þegar, ef fylgja á þeirri venju, sem Alþingi hefir látið gilda undir slíkum kringumstæðum sem þessum. Það hefir verið tekin gild mjög gölluð kosning, af því að augljóst var, að þeir gallar, sem á voru, gátu ekki valdið úrslitum. Árið 1920 var að vísu dæmd ógild kosning eins þm. hér í Rvík, af því að þeir gallar, sem á voru, gátu valdið úrslitum. En árið 1921 var kosning tekin gild, af því að þá gat ekki verið um úrslit að ræða, þrátt fyrir það, að miklir ágallar væru á kosningunni. Hér eru að vísu formgallar á, en það er augljóst, að þeir geta ekki valdið neinum úrslitum, og svo framarlega, sem ekki er hægt að draga það í efa, að kosning í Hafnarfirði færi eins, þó aftur væri kosið, þá á að taka kosninguna gilda, og leggjum við til, sem vorum í minni hl. þeirrar kjördeildar, sem um þessa kosningu fjallaði, að kosningin verði tekin gild nú þegar.

Jón Baldvinsson Það er enginn efi á því, að það eru stórir gallar á kosningunni í Hafnarfirði, ef tekin eru þau tvö atriði, sem nú hefir verið rætt um. Þessi tvö meginatriði, bæði að bæjarfógetinn aðstoðaði við kosninguna, og að atkvæðin voru vottalaus, eru tvímælalaust brot á kosningalögunum. En það, sem Alþingi hefir oftast látið gilda í þessu efni, er eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði, að ef sýnt þótti, að það hefði ekki áhrif á úrslit kosningar, þá hefir venjan verið sú, að kosningin hefir verið tekin gild, þó um ágalla væri að ræða. En í þessu tilfelli er ekki hægt um það að segja, og það er af því, að upplýst er, að bæjarfógetinn í Hafnarfirði neitar manni úr Alþfl. um aðstoð við kosningu, en aðstoðar síðan sex kjósendur úr Sjálfstfl. Það er ekki gott að segja, hver áhrif það getur haft, þegar annar flokkurinn stendur í þeirri trú, að það þýði ekki að fara með þá á kjörstað, sem ekki geti kosið án aðstoðar. Bæjarfógetinn í Hafnarfirði segist hafa spurzt fyrir um það hjá dómsmálaráðuneytinu skömmu eftir að hann vísaði þessum eina manni frá, hvort leyfilegt væri að aðstoða við kosningu, og kveðst hann hafa fengið þær upplýsingar, að það væri leyfilegt, og ennfremur hafði hann hringt til manns hér í Rvík, sem eitthvað hefir fengizt við kosningar, og fengið þær upplýsingar, að það tíðkaðist hér að veita aðstoð þeim, sem ekki gætu kosið hjálparlaust. En í kosningalögunum, nr. 58 frá 7. maí 1928, stendur það skýrt, þar sem talað er um fylgibréfið, að kjósandinn eigi að útfylla kjörseðilinn „aðstoðarlaust“. Og í 4. gr. er sagt: „Kjósandi skal aðstoðar- og þvíngunarlaust, í einrúmi og án þess að nokkur maður sjái, rita atkvæði sitt“. Ennfremur segir í 3. gr. sömu laga: „Kosning fer svo fram, að kjósandi ritar með eigin hendi með bleki nafn þess þingmannsefnis eða þingmannaefna, ef fleiri en einn á að velja í kjördæminu, er hann vill kjósa af þeim, sem í kjöri eru“. En hvað viðvíkur hinu atriðinu, að því er snertir vitundarvottana, þá er það að segja, að í 4. gr. kosningalaganna segir: „Loks skulu vitundarvottar rita á fylgibréfið“. Er þá augljóst, að þetta atriði kosningalaganna er þverbrotið. Þá er komið að því atriðinu, sem sumir vilja láta vera þungamiðjuna í þessu máli, og það er, hver áhrif þetta geti haft, að neita mönnum úr öðrum flokknum um aðstoð, en aðstoða menn úr hinum flokknum. Nú er það vitað, að atkvæðamunurinn var mjög lítill, og það er óupplýst, hve margir Alþfl.-kjósendur hafi farið burt úr bænum af því að þeir héldu, að þeir gætu ekki kosið. Held ég því, að rétt sé hjá Alþingi að vísa þessu máli til þeirrar kjörbréfanefndar, sem væntanlega verður kosin hér á þinginu, og láta hana athuga þetta mál í næði. Að öllu þessu athuguðu get ég fyrir mitt leyti ekki séð, að hægt sé að taka þessa kosningu gilda, og álít ég, að hæstv. Alþingi beri skylda til að ógilda hana.

Frsm. minni hl. 2. kjördeildar (Magnús Jónsson) Það hefir ekki margt nýtt komið fram í þessum síðustu ræðum, og allt, sem fram hefir komið, staðfestir það, sem ég sagði áðan, að það, sem fyrir liggur, er með þeim hætti, að formgallarnir, sem um er að ræða, geta ekki haft áhrif á kosningaúrslitin. Það er að vísu rétt, að hér hafa orðið formgallar á, en það er ekki annað en það, sem oft hefir verið áður. Ég leyfi mér að fullyrða, að ef kosningin hefði ekki staðið svona glöggt, þá hefði aldrei verið minnzt á þessa galla. Þeir eru ekki meiri en svo, að þá hefði aldrei verið kært og kosningin tekin gild orðalaust. Það komu fram gallar á kosningunni hér í Rvík árið 1921. Þá kaus fjöldi manna, sem alls ekki voru á kjörskrá, því að þeir áttu að koma á kjörskrá innan skamms tíma, og þótti því rétt, að þeir fengju að neyta réttar síns. En ég veit nú ekki, hvað er hægt að telja meiri ágalla á einni kosningu en að þeir kjósi, sem ekki eru á kjörskrá. Þetta var látið átölulaust, því að sýnt þótti, að þessi atkvæði gátu engin áhrif haft á úrslit kosninganna. Svo er og kunnugt dæmi þess, að þingmaður var kosinn án þess að hann byði sig fram. Hv. þm. (JBald) talaði um, að þessu máli yrði vísað til kjörbréfanefndar, svo hún gæti veitt ávítur þeim, sem stóð fyrir kosningu. Þess gerist engin þörf. Það hefir hingað til verið látið nægja, ef um slíkar ávítur er að ræða, að frsm. kjördeildar hefir látið það koma fram í ræðu sinni, og það, sem sagt er hér á þingfundum, er bókfært, svo það er engin þörf á því að tefja þetta mál til þess að nefndin geti orðað þessar ávítur, sem hv.þm. nefndi. Annar tilgangur með því er ekki hugsanlegur. Það eina, sem hv.þm. kom með til þess að sýna fram á, að það hefði haft áhrif á kosninguna, að þessum eina manni var vísað frá, eru eintómar hugsmíðar. Það hafa kannske einhverjir snúið frá vegna þess, en það var ekki nema í 1 eða 1½ dag, sem menn stóðu í þessari trú, og það er sem betur fer ekki svo mikill fjöldi af blindum og fötluðum mönnum, að búast megi við, að mikill hópur hefði komið þann daginn af þeim, sem ekki gátu kosið sjálfir. Það er ekkert hægt að segja um það, hvor flokkurinn hefir tapað á þessu eða grætt. Ég held, að við verðum að halda okkur við það, sem fyrir liggur: Það eru 6 atkv., sem hefir verið aðstoðað við, og mismunurinn á atkvæðamagninu var 22 atkvæði, svo þó að þessi 6 atkv. væru öll gerð ógild og þó að þau hefðu öll fallið á frambjóðandann, sem fékk meiri hl., þá getur það engu breytt. Vil ég því vænta þess, að hæstv. Alþingi breyti ekki venju sinni í þessu efni, heldur taki kosninguna gilda nú þegar, af þeirri ástæðu, að þessir formgallar geta ekki haft áhrif á úrslitin.

Bjarni Snæbjörnsson Það er aðeins eitt atriði, sem ég ætla að upplýsa í þessu máli, sem hefir verið deilt dálítið um, en ég álít, að skipti ekki miklu máli. Það er um þau atkvæði, sem veitt var aðstoð með. Þau voru ekki nema 6 og þau ættu í sjálfu sér alls ekki að hafa áhrif á úrslit kosningarinnar. En til þess að upplýsa þetta mál fyrir hv.þm., vil ég geta þess, að því er þannig háttað, að seint um kvöld var komið með mann úr Alþfl. til bæjarfógetans í Hafnarfirði og beðið um aðstoð við kosningu, en því var neitað. En þá sama kvöldið var farið að tala um það, hvort það væri leyfilegt að veita aðstoð við kosningar utan kjörstaða eins og á kjörstað. Þá var það, að bæjarfógetinn hringdi strax morguninn eftir til dómsmálaráðuneytisins og fulltrúa lögmanns hér í Rvík og fékk þær upplýsingar, að það væri leyfilegt og tíðkaðist hér. Strax þegar hann var búinn að fá álit dómsmrn. og fulltrúa lögmannsins hér í Rvík, þá skýrði hann frá því á báðum kosningaskrifstofunum í Hafnarfirði, að það væri heimilt að aðstoða og að hann veitti aðstoð við kosningar, og það er sannanlegt, að báðir flokkarnir fá á sama tíma frá bæjarfógetanum þær upplýsingar, að hann veiti aðstoð við kosningar. - Það er ekki annað, sem ég ætla að leggja til málanna, en þetta: að sýna fram á, að báðir flokkarnir fá á sama tíma þessar upplýsingar hjá bæjarfógeta, svo ekki er hægt að segja, að annar flokkurinn sé beittur rangindum frekar en hinn.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Það er eitt atriði, sem ég vildi minnast á og ekki hefir komið fram í ræðum þeirra, sem talað hafa. Við verðum að gæta þess, að þau lög, sem gilda um kosningu utan kjörstaða, eru sett af sérstökum ástæðum. Fram til 1928 gilda önnur lög í þessu efni, og það dylst engum, er athugar, hvernig þau lög voru framkvæmd, að það var ekki að nauðsynjalausu, að þeim var breytt. Á þinginu 1928 var það engin tilviljun, að lögunum var breytt og að inn í þau voru sett ákvæði, sem kæmu í veg fyrir það, að þær misfellur, sem áður höfðu orðið á framkvæmd þeirra, endurtækju sig. Í lögunum frá 1928 segir, að kosið skuli í „einrúmi og aðstoðarlaust“. Hér er því um bersýnilegt brot á lögunum að ræða, og lögin eru einnig brotin að því er snertir vitundarvottana, en það er einmitt tekið fram í lögunum, að þeir skuli hafðir. Það liggur í augum uppi, að öryggi kjósenda er miklu minna, ef kosið er utan kjörstaða. Þegar kosið er á kjörstað, eru umboðsmenn allra frambjóðenda við hendina, og getur því kjósandinn ávallt fengið aðstoð hjá umboðsmanni síns flokks, en um slíkt er ekki að ræða við kosningar utan kjörstaða, og það er ekki einungis, að kosið sé hjá sýslumönnum, heldur einnig bæði hjá hreppstjórum og skipstjórum. Þess vegna þarf að gæta þess að hafa enga opna smugu til þess að hægt sé að misnota lögin. Þeir, sem vilja taka kosninguna gilda nú þegar, segja, að atkvæðismismunurinn sé svo mikill, að engar líkur séu til, að þetta hefði getað haft áhrif á úrslit kosningarinnar. Atkvæðamunurinn er ekki nema 22 atkv., og þar af eru 6 atkv., sem tvímælalaust ætti ekki að taka gild, þá er munurinn kominn niður í 16 atkv. Hv. „fyrrverandi“ þm. Hafnf. gat þess, að sú breyt., sem varð á hjá bæjarfógetanum um að veita aðstoð, hafi verið tilkynnt á báðum kosningaskrifstofunum jafnt. En þó að þetta sé rétt, þá er ekki loku skotið fyrir, að það hafi einhver áhrif haft á þá menn, sem annars hefðu kosið og ekki hafa notað rétt sinn. Það væri verkefni fyrir kjörbréfanefndina að athuga, hvort málið væri þannig vaxið. Eitt atriði er líka rétt að benda á, og það er það, að auk þessa, sem áður hefir verið getið, eru misfellur á embættisrekstri bæjarfógetans í Hafnarfirði sem kjörstjóra við þessar utankjörstaðarkosningar, og vil ég drepa lítillega á þá hlið málsins. Í fyrsta lagi neitar bæjarfógetinn um aðstoð við kosningar, en sér sig sían um hönd, af því að hann fær vitneskju um, að einhver kjörstjóri hér í Rvík hafi það öðruvísi, og tekur þá reglu að aðstoða við kosningar. Í öðru lagi bera fylgibréf þessara 6 kjörseðla það alls ekki með sér, að það hafi verið aðstoðað við kosninguna, eftir því sem þau eru útfyllt. Og hvernig hægt er að segja, að kosið hafi verið „aðstoðarlaust og í einrúmi“, þegar aðstoðað er við kosninguna, get ég alls ekki skilið. Það eru og fleiri misfellur á þessu frá hendi kjörstjórans í Hafnarfirði. Það eru ekki færri en 9 atkvæðaseðlar, sem eru dæmdir ógildir af þeirri ástæðu, að sumstaðar hefir gleymzt að setja nafn bæjarfógetans undir fylgibréfið, og stundum gleymzt að setja nafn kjósandans, en það er bæjarfógetinn, sem á að sjá um, að þetta sé gert. Þarna eru 9 atkv., sem enginn veit, hvernig hafa fallið. Ef þau hefðu öll fallið á Kjartan Ólafsson, þá færi munurinn ekki að verða svo mikill. Svo hefir bæjarfógetinn algerlega vanrækt að hafa vitundarvottana við, eins og fyrirskipað er í lögunum. Það þykir sjálfsagt að hafa vitundarvotta við allar réttargerðir, og þess ætti ekki síður að vera þörf undir svona kringumstæðum. Þá er eitt atriði ennþá, og það er það, að brotin er sú leynd, sem á að vera yfir svona kosningum. í stað þess að úrskurða um gildi þessara 6 atkv., sem aðstoð var veitt við, eftir fylgibréfunum, og láta þau svo, sem gild voru tekin, í atkvæðakassann með öðrum atkvæðum, hefir yfirkjörstjórnin tekið þessi atkv. frá og opnað þau sérstaklega. Sendir síðan til Alþingis þessi 6 fylgibréf og segir, að þessir 6 atkvæðaseðlar séu frá þeim. Með þessu er rofin sú leynd, sem kjósendum á að vera tryggð eftir lögunum. Ef hv.þm. finnst ekki ástæða til að láta athuga þetta mál í nefnd, þá verð ég að segja, að þeir séu ekki mjög kröfuharðir. En ég játa, ef rétt er hermt hjá hv. 3. þm. Reykv., að tekin hafi verið gild kosning, þó að fjöldi manna kysi, sem ekki var á kjörskrá, að þingið hafi synt mjög mikið frjálslyndi í þessum efnum. Fundi frestað til kl. 1 miðdegis næsta dag. Föstudaginn 3. nóv., kl. 1 miðdegis, var umr. fram haldið.

Þessir þm. sátu neðri deild: 1. Ásgeir Ásgeirsson, þm. V.-Ísf. 2. Bergur Jónsson, þm. Barð. 3. Bernharð Stefánsson, 1. þm. Eyf. 4. Bjarni Ásgeirsson, þm. Mýr. 5. Eysteinn Jónsson, 1. þm. S.-M. 6. Finnur Jónsson, þm. Ísaf. 7. Gísli Sveinsson, þm. V.-Sk. 8. Guðbrandur Ísberg, þm. Ak. 9. Halldór Stefánsson, 2. þm.N.-M. 10. Hannes Jónsson, þm. V.-Húnv. 11. Haraldur Guðmundsson, þm. Seyðf. 12. Héðinn Valdimarsson, 2. þm. Reykv. 13. Ingólfur Bjarnarson, þm. S.-Þ. 14. Jakob Möller, 1. þm. Reykv. 15. Jóhann Jósefsson, þm. Vestm. 16. Jón Ólafsson, 1. þm. Rang. 17. Jón Pálmason, þm. A.-Húnv. 18. Jón Sigurðsson, 2. þm. Skagf. 19. Jörundur Brynjólfsson, 1. þm. Árn. 20. Magnús Guðmundsson, 1. þm. Skagf. 21. Ólafur Thors, þm. G.-K. 22. Pétur Halldórsson, 4. þm. Reykv. 23. Pétur Ottesen, þm. Borgf. 24. Thor Thors, þm. Snæf. 25. Tryggvi Þórhallsson, þm. Str. 26. Vilmundur Jónsson, þm.N.-Ísf. 27. Þorleifur Jónsson, þm. A.-Sk. 28. Þorsteinn Þorsteinsson, þm. Dal. Elzti maður deildarinnar, Þorleifur Jónsson, þm. A.-Sk., tók forsæti til þess að gangast fyrir kosningu forseta deildarinnar. Kvaddi hann sér til aðstoðar sem skrifara þá Bernharð Stefánsson, 1. þm. Eyf., og Pétur Ottesen, þm, Borgf.