Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist bréf, dagsett 18. september, frá Diljá Mist Einarsdóttur, 6. þm. Reykv. n., þar sem hún segir af sér sem 4. varaforseti Alþingis.

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Njáll Trausti Friðbertsson verði fjarverandi á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá varaformanni þingflokks Pírata um að Þórhildur Sunna Ævarsdóttir geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Þá hefur borist bréf frá starfandi formanni þingflokks Framsóknarflokks um að Lilja Alfreðsdóttir verði fjarverandi á næstunni. Að lokum hefur borist bréf frá Guðbrandi Einarssyni um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins á Norðausturlandi, Ragnar Sigurðsson, en 1. varamaður hefur þegar tekið sæti, 1. varamaður Pírata í Suðvesturkjördæmi, Eva Sjöfn Helgadóttir, 1. varamaður á lista Framsóknarflokks í Reykjavíkurkjördæmi suður, Aðalsteinn Haukur Sverrisson, og 3. varamaður á lista Viðreisnar í Suðurkjördæmi, Elva Dögg Sigurðardóttir, en 1. og 2. varamaður hafa boðað forföll. Eva Sjöfn Helgadóttir og Aðalsteinn Haukur Sverrisson hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju. Landskjörstjórn hefur gefið út tilkynningu á grundvelli 1. mgr. 113. gr. kosningalaga til Elvu Daggar Sigurðardóttur. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kosningu og kjörgengi hennar.

Hæstv. forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur fengið til meðferðar tilkynningu landskjörstjórnar um kosningu Elvu Daggar Sigurðardóttur sem 3. varaþingmanns á lista Viðreisnar í Suðurkjördæmi. Nefndin hefur fundað til að fjalla um kosninguna og kjörgengi og mælir einróma með staðfestingu kosningar Elvu Daggar Sigurðardóttur.



Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með staðfestingu kosningar Elvu Daggar Sigurðardóttur og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir. Elva Dögg Sigurðardóttir og Ragnar Sigurðsson hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni. Fyrst vil ég biðja Elvu Dögg Sigurðardóttur um að rita undir heitstafinn og því næst Ragnar Sigurðsson.

Elva Dögg Sigurðardóttir og Ragnar Sigurðsson hafa undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Forseti vill tilkynna að á fundi fjárlaganefndar, sem haldinn var í dag, 18. september, var Stefán Vagn Stefánsson kosinn formaður nefndarinnar.

Forseta hefur borist bréf, dagsett 18. september, frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokks um mannabreytingar í nefndum þingsins, sbr. 16. gr. þingskapa: Ásmundur Friðriksson tekur sæti sem aðalmaður í atvinnuveganefnd í stað Hildar Sverrisdóttur. Óli Björn Kárason tekur sæti sem aðalmaður í atvinnuveganefnd í stað Teits Björns Einarssonar. Jón Gunnarsson tekur sæti sem aðalmaður í utanríkismálanefnd í stað Teits Björns Einarssonar og Njáll Trausti Friðbertsson verður varamaður í stað Guðrúnar Hafsteinsdóttur í sömu nefnd. Teitur Björn Einarsson tekur sæti sem aðalmaður í fjárlaganefnd í stað Bryndísar Haraldsdóttur og Jón Gunnarsson verður varamaður í stað Teits Björns Einarssonar í sömu nefnd. Bryndís Haraldsdóttir tekur sæti sem aðalmaður í velferðarnefnd í stað Guðrúnar Hafsteinsdóttur. Teitur Björn Einarsson tekur sæti sem aðalmaður í efnahags- og viðskiptanefnd í stað Guðrúnar Hafsteinsdóttur. Teitur Björn Einarsson tekur sæti sem varamaður í allsherjar- og menntamálanefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Berglind Ósk Guðmundsdóttir tekur sæti sem aðalmaður í framtíðarnefnd í stað Hildar Sverrisdóttur. Þá tekur Teitur Björn Einarsson sæti sem aðalmaður í Íslandsdeild Norðurlandaráðs í stað Ásmundar Friðrikssonar og að lokum tekur Jón Gunnarsson sæti sem aðalmaður í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins í stað Ásmundar Friðrikssonar. Forseta hefur borist bréf, dagsett 18. september, frá varaformanni þingflokks Framsóknarflokks um mannabreytingar í nefndum þingsins, sbr. 16. gr. þingskapa. Jóhann Friðrik Friðriksson tekur sæti sem aðalmaður í fjárlaganefnd í stað Þórarins Inga Péturssonar. Ágúst Bjarni Garðarsson tekur sæti sem aðalmaður í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í stað Lilju Rannveigar Sigurgeirsdóttur. Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir tekur sæti sem aðalmaður í utanríkismálanefnd í stað Jóhanns Friðriks Friðrikssonar. Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir tekur sæti sem aðalmaður í velferðarnefnd í stað Hafdísar Hrannar Hafsteinsdóttur. Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir tekur sæti sem aðalmaður í allsherjar- og menntamálanefnd í stað Jóhanns Friðriks Friðrikssonar og Líneik Anna Sævarsdóttir tekur einnig sæti sem aðalmaður í stað Lilju Rannveigar Sigurgeirsdóttur en Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir tekur sæti sem varamaður í stað Líneikar Önnu Sævarsdóttur í sömu nefnd. Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir tekur sæti sem aðalmaður í atvinnuveganefnd í stað Stefáns Vagns Stefánssonar. Jóhann Friðrik Friðriksson tekur sæti sem aðalmaður í efnahags- og viðskiptanefnd í stað Hafdísar Hrannar Hafsteinsdóttur og Líneik Anna Sævarsdóttir tekur sæti sem varamaður í stað Jóhanns Friðriks Friðrikssonar í sömu nefnd. Að lokum tekur Jóhann Friðrik Friðriksson sæti sem aðalmaður í Íslandsdeild NATO-þingsins í stað Stefáns Vagns Stefánssonar en Stefán Vagn Stefánsson tekur sæti sem varamaður í stað Jóhanns Friðriks Friðrikssonar í sömu nefnd. Forseta hefur borist bréf, dagsett 18. september, frá formanni þingflokks Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs um mannabreytingar í nefndum þingsins, sbr. 16. gr. þingskapa: Jódís Skúladóttir tekur sæti sem aðalmaður í fjárlaganefnd í stað Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir tekur sæti sem aðalmaður í velferðarnefnd í stað Jódísar Skúladóttur. Forseta hefur í dag borist bréf frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar um mannabreytingar í nefndum þingsins, sbr. 16. gr. þingskapa: Jóhann Páll Jóhannsson tekur sæti sem aðalmaður í Íslandsdeild Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu í stað Helgu Völu Helgadóttur, og Logi Einarsson taki sæti sem varamaður í stað Jóhanns Páls Jóhannssonar í sömu nefnd. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, félags- og vinnumarkaðsráðherra, háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, heilbrigðisráðherra og dómsmálaráðherra.

Herra forseti. Hversu sorglegt er að standa hér og tala um ótímabæran dauða fárveiks fólks en á síðasta ári eru 12 einstaklingar, 12 fárveikir fíklar og einstaklingar með fíknivanda, dánir ótímabærum dauða á meðan þeir biðu á biðlista eftir því að fá sjúkrahjálp, eftir að fá hjálp við veikindum sínum. Hvernig má það vera að við erum að draga úr fjárframlögum í heilbrigðisþjónustu? Það er að verða einhver sú yfirgripsmesta og ömurlegasta ásýnd sem við getum litið á í heilbrigðiskerfinu. Hvernig má það vera að sá sjúkdómur sem er farið að viðurkenna sem einn alvarlegasta sjúkdóm sem heimsbyggðin er að glíma við í dag, er í rauninni hornreka í okkar ríka samfélagi? Hvernig má það vera að 50 einstaklingar eru dánir á einu ári ótímabærum dauða vegna fíknisjúkdóma? Hvernig stendur á því, virðulegi forseti, að þegar einstaklingur hringir inn á sjúkrahúsið Vog og biður um hjálp þá þarf hann að bíða í tíu mánuði? Ég vil spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvað eru heilbrigðisyfirvöld að gera nú? Nýjasta sagan, nýjasta dauðsfallið: Ung kona sem útskrifast af sjúkrahúsinu Vogi núna í lok ágúst, þrem dögum seinna var hún dáin frá tveimur litlum börnum sínum vegna þess að það eru ekki til fjárveiting, það eru ekki nógir fjármunir til að sinna þessari heilbrigðisþjónustu. Fólk er látið bíða á biðlistum og það er hipsum happs hvort það lifir það af eða ekki. Hæstv. ráðherra: Hvað er heilbrigðisráðuneytið að gera í þessari stöðu? Hvenær megum við búast við forvörnum? Hvenær megum við búast við því að sé tekið utan um þennan vanda þessara sjúklinga eins og allan annan heilbrigðisvanda í samfélaginu?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir þessa fyrirspurn. Fyrst vil ég svara því skýrt að við erum ekki að draga úr framlögum til SÁÁ um kaup á þessari þjónustu. Það er hins vegar rétt að það gerist sjálfkrafa á hverju ári að tímabundin framlög falla sjálfkrafa niður þegar fjárlagafrumvarp kemur fram. Framlög til SÁÁ, sem sinna þessari mikilvægu þjónustu eða hluta af þeirri mikilvægu þjónustu sem við kaupum, eru tæpir 1,4 milljarðar. Þar af voru 120 millj. kr. tímabundið fjármagn til rekstrar sem þingið samþykkti hér. Sú tímabundna fjárveiting fellur niður og er ekki varanleg. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2024 tekur stóri samningurinn, þessir 1,4 milljarðar í fjórum samningum, hækkunum í samræmi við hækkun vísitalna. Síðan vil ég bæta því við varðandi SÁÁ, að í þeim samningaviðræðum sem nú standa yfir við SÍ kaupum við viðbótarþjónustu vegna ópíóíðafaraldurs sem ríkisstjórnin samþykkti að gera til að sporna gegn honum og faraldri annarra vímuefna. Verið er að útfæra þá vinnu nánar í samráði við hagaðila og fleiri aðila þess efnis. Stefnt er að því að taka þessa fjóra samninga sem liggja undir í einn samning, en það er ekki verið að draga úr þessum framlögum svo að það sé skýrt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Guð minn almáttugur hvað það var rosalega sorglegt að hlusta á þetta svar. Ég er einfaldlega að spyrja um hvað verið sé að gera núna til að koma í veg fyrir þennan ótímabæra dauða. Hvað er verið að gera núna til að tryggja að eftirmeðferðarstofnun eins og Vík þurfi ekki að taka sex vikna sumarfrí vegna þess að það eru ekki fjárveitingar til þess að halda úti þessari lífsnauðsynlegu þjónustu? Hvernig í ósköpunum stendur á því að við erum að glíma hér við og tala um krónur og aura? Jú, það er rangt hjá hæstv. ráðherra, með fullri virðingu - það er verið að draga úr fjárframlögum. Ég veit ekki betur en að t.d. Krýsuvík sé ekki að fá þær 150 milljónir sem hún fékk í fyrra. Ég veit ekki betur, samanber fjárlagafrumvarpið. En ég segi ekkert annað en það, mín spurning snýst um það: Hvað erum við að gera núna í dag til að stíga inn í þennan vanda og koma í veg fyrir fleiri ótímabær dauðsföll? Hvað erum við að gera í dag til að taka utan um fólkið okkar sem biður um hjálp? Hvað erum við að gera í dag til að koma í veg fyrir það að á morgun, hæstv. ráðherra, deyi einhver á biðlista þar sem hann er að biðja um hjálp?

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þingmanns. Það er ágætt að nefna líka að lokunin á Vík, þar sem er eftirmeðferð, er sjálfstæð ákvörðun SÁÁ og það er enginn í ráðuneytinu spurður að því. Það er innan við 1% af ríkisframlagi ef við viljum halda því opnu og samtalið stendur alltaf til boða um að halda því opnu þennan mánuð og hefur svo verið síðastliðin tíu ár. Það hefur bara með skipulag að gera. Við eigum ekki að taka þetta viðkvæma samhengi sem er þarna á milli, með þennan erfiða sjúkdóm, og segja að með einhverjum óræðum hætti valdi þessi lokun því að miður fer á einhverju sviði. Það er bara ekki þannig. Þetta er langt innan við 1% af heildarríkisframlaginu og við getum svo auðveldlega haldið því opnu ef vilji er til. Ég hef margoft komið því á framfæri við SÁÁ, líka áður en ég steig inn í heilbrigðisráðuneytið, að við erum alltaf tilbúin að skoða það og halda því gangandi, ef við ætlum að fara að ræða þetta á þessum forsendum. 

Forseti minnir á að í óundirbúnum fyrirspurnum hafa fyrirspyrjendur og ráðherra tvær mínútur í fyrri ræðu sinni en aðeins eina mínútu í síðari umferð.

Virðulegi forseti. Ég hygg að við hæstv. fjármálaráðherra séum sammála um það að við Íslendingar erum meðal þeirra þjóða sem greiða hvað mest í skatt og vart á það bætandi. Viðreisn leggur mikla áherslu á að núna er ekki tíminn til að hækka skatta sem við vitum að á endanum munu bitna af miklum krafti á millitekjuhópunum m.a. sem róa nú þegar mjög þungan róður. Ríkisstjórnin hefur líka sagt að hún ætli að hækka álögur á lögaðila, fyrirtæki. Það er tímabundið, vissulega, og hæstv. fjármálaráðherra má vita það að ég verð tilbúin með skeiðklukkuna og mun hnippa í hann til að fylgjast með því að þetta verði bara tímabundið, því fátt er jafn varanlegt í þessum heimi og boðaðar tímabundnar skattahækkanir. Hvað aðhaldið varðar höfum við í Viðreisn lagt áherslu á það að hagræða og einfalda kerfið sem mun hafa í för með sér mikinn þjóðhagslegan sparnað. En við höfum líka lagt gríðarlega mikla áherslu á að verja grunnþjónustuna eins og fleiri flokkar, þvert yfir litrófið, og huga sérstaklega að heilbrigðis- og öldrunarþjónustu. Við þurfum að taka til þar hressilega og sýna fyrirhyggjusemi. Við vitum það að núna eru a.m.k. 500 einstaklingar á biðlistum eftir hjúkrunarrýmum og aldurssamsetning þjóðarinnar mun þróast eins og við vitum með gríðarlegu álagi á alla heilbrigðis- og öldrunarþjónustu. Á Landspítalanum eru rekin núna í rauninni dýrustu gistirými landsins og þar fyrir er gríðarlegt álag á heilbrigðisstarfsfólk. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, af því að það má segja að tímasetningin núna henti í rauninni líka út frá markaðnum, hvort hann sé sammála okkur í Viðreisn um að fara af fullum þunga í samstarfsverkefni milli ríkisins, hins opinbera, og einkaaðila í heilbrigðis- og velferðarþjónustu og fara í ríkara mæli en boðað er í það að fjölga hjúkrunarrýmum. Það mun minnka biðlista fyrir hjúkrunarrými, mun minnka biðlista líka eftir erfiðum aðgerðum á Landspítala og það mun líka tryggja að þegar við, hæstv. forseti, flytjum í nýja spítalann mun hann sinna þeim verkefnum sem honum er ætlað að sinna en ekki öðrum.

Virðulegi forseti. Við erum ekki að boða miklar skattahækkanir á næsta ári en rétt er að tímabundin 1% hækkun á tekjuskatti lögaðila er boðuð og hún verður lögfest til eins árs þannig að það mun þá þurfa nýtt lagafrumvarp til að breyta því ef áhyggjur eru af því að skatturinn verði ekki tímabundinn. Annars held ég að ég hafi ágæta sögu að segja varðandi tímabundna skatta. Ég lét raforkuskatt vinstri stjórnarinnar renna út og auðlegðarskattinn sömuleiðis og lækkaði bankaskattinn og tekjuskatta og svo höfum við fellt niður áratugagömul vörugjöld og tolla. Þannig að ég hef svo sem ágætissögu að segja af því efni öllu saman. En ég fæ mikið kvartanir hérna í þinginu þegar ég lækka skatta og margir vilja hækka skatta og það þarf nú lítið að minna þingheim á það vegna þess að nóg er af skattahækkanahugmyndum hér í þinginu. En aðeins um fjármögnun hjúkrunarrýma. Ég er sammála því og nú vinnum við hæstv. heilbrigðisráðherra að nýrri stefnumótun um uppbyggingu hjúkrunarrýma til framtíðar. Það er mitt álit að sú leið sem við höfum farið til þessa, að tryggja framlög á fjárlögum til að vera með opinberar framkvæmdir við byggingar hjúkrunarheimila, hafi í raun og veru runnið sitt skeið og það síðasta sem ég hef haft sérstaka aðkomu að í þessu efni er að mæla hér fyrir fjármálaáætlun sem hefur tryggt verulegt fjármagn. Í fjármálaáætlun sem kom hér fyrir árin 2020–2024 vorum við búin að taka frá 25 milljarða til að byggja hjúkrunarrými. Þessir peningar gengu ekki út og það söfnuðust upp milljarðar á milljarða ofan á milli ára. Þannig að umræðan sem þá gekk á um að það vantaði fjármagn í byggingu hjúkrunarrýma var bara röng. Það er mín skoðun að við eigum að hætta með opinberar áætlanir um það hvernig við byggjum rými og steypum upp hús með ríkissteypu 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra taki brýningu okkar varðandi skattahækkanir alvarlega og við munum halda okkur við skeiðklukkuna því dæmin hafa sýnt þveröfugt, að það hefur verið haldið í ákveðnar skattahækkanir. Síðan er hitt, ég fagna orðum hæstv. ráðherra í lokin varðandi það sem ég tel hann vera í raun að segja, að fara í aukna samvinnu og aukin samstarfsverkefni við einkaaðila, að hið opinbera fari í markvissa sókn í heilbrigðis- og öldrunarmálum með það að markmiði að fjölga hjúkrunarrýmum í samstarfi við einkaaðila á heilbrigðis- og öldrunarsviði. En það er ekki að ástæðulausu að ég er að reyna að draga þetta fram því að sagan sýnir að þessi ríkisstjórn, síðan hún tók til starfa 2017, gerði einmitt þveröfugt. Hún var með bremsuna á allt sem varðaði samstarf hins opinbera við sjálfstætt starfandi heilbrigðisaðila innan kerfisins. Þannig að ég vil fagna því sérstaklega ef það er viðsnúningur núna hjá ríkisstjórninni með hæstv. ráðherra í broddi fylkingar, að fara af fullum þunga í það 

Virðulegi forseti. Það hefur ekki skort stuðning frá mér til þess að vera með samninga við einkarekna heilbrigðisþjónustu á undanförnum árum og reyndar bara mjög nýverið gekk heilbrigðisráðherra frá stórum samningum, bæði við sérgreinalækna og eins vegna tannlæknaþjónustu, sem eru einmitt sjálfstætt starfandi í þessum geira. En eins og hv. þingmaður kom inn á þá hlýtur það að vera algjört forgangsmál hjá okkur að koma í veg fyrir sóun í heilbrigðiskerfinu með því að vera með fólk sem ekki á lengur erindi inn á sjúkrastofnunum þar fast inni. Það er auðvitað ekkert annað en hrein sóun. Það sem við höfum séð varðandi uppbyggingu hjúkrunarrýma eru dæmi sem við verðum að draga lærdóm af, t.d. má skoða bara fermetraverðið í byggingu hjúkrunarrýma, en þar sem sjálfseignarstofnun byggir á Sléttuvegi er fermetraverðið kannski rétt um helmingurinn af því sem við erum að byggja sjálf í opinberri framkvæmd í Árborg. Þetta eru bara dæmi sem segja sína sögu. Ég vonast til þess að samstarf okkar heilbrigðisráðherra muni skila góðum ávexti og við getum gert kerfisbreytingu sem verður til heilla.

Herra forseti. Nú er útlit fyrir að um mánaðamótin leggist af flug til og frá Húsavík, verði ekkert að gert. Þetta flug er þjóðhagslega hagkvæmt að mati nefndar sem vann skýrslu fyrir innviðaráðuneytið. Engu að síður hefur verkalýðsfélagið á staðnum, Framsýn, stutt þetta flug myndarlega en ríkissjóður ekki, þrátt fyrir að styðja ýmist annað flug. Flugið skiptir miklu máli, ekki bara fyrir Húsavík heldur nágrannabyggðir líka. Á þessu svæði hefur verið mikil uppbygging að undanförnu og er flugið nauðsynlegt til að sú uppbygging haldi áfram og ný bætist við, en einnig þurfa auðvitað íbúar svæðisins margir hverjir mjög á þessari þjónustu að halda, t.d. til að leita sér lækninga á höfuðborgarsvæðinu, í Reykjavík þar sem heilbrigðisþjónustunni hefur meira og minna verið þjappað saman á einn stað. Því hníga ýmis rök að því að réttlætanlegt sé fyrir ríkið að stíga þarna inn til að koma í veg fyrir tjón, til að koma í raun í veg fyrir meira efnahagslegt tjón sem ríkið ella sæti uppi með, því að það er alltaf dýrara að bæta tjónið en að koma í veg fyrir það. Byggðaráð Norðurþings hefur lagt til lausn um hvernig megi á átta mánuðum, með 15 millj. kr. ríkisstuðningi á mánuði í þessa átta mánuði, bjarga fluginu og gera það sjálfbært á nýjan leik. Þar með yrði flugið áfram liður í uppbyggingu, vexti og viðgangi verðmætasköpunar og framleiðslu á Húsavík og í nærsveitum og gæti áfram nýst íbúum svæðisins sem þurfa að leita sér þjónustu á höfuðborgarsvæðinu. Telur hæstv. fjármálaráðherra ekki fullt tilefni til að bjarga beinu flugi til og frá Húsavík?

Virðulegi forseti. Ég nýtti mér einmitt flugið til Húsavíkur í sumar þegar ég var á leið í Kelduhverfið og kom það sér vel, stytti ferðalagið mjög verulega og lengdi samverutíma með fjölskyldunni sem beið eftir mér fyrir norðan. Nú hefur Flugfélagið Ernir haldið úti áætlunarflugi án stuðnings í a.m.k. áratug og við höfum verið að vinna með þá meginreglu að þar sem flugleiðir geta staðið undir sér sé ekki réttlætanlegt að vera með mikinn beinan ríkisstuðning. En það eru blikur á lofti nú þegar flugfélagið hefur boðað að flugleiðin beri sig ekki lengur og eflaust hefur flugfélagið orðið fyrir miklum búsifjum þegar heimsfaraldur reið hér yfir, og reyndar er það ekki bara til Húsavíkur heldur líka til Vestmannaeyja þar sem flugsamgöngur eru að raskast. Það er mín skoðun varðandi þessa mikilvægu samgönguæð sem flugið er að það sé að sjálfsögðu eðlilegt að tryggja áframhaldandi loftbrú til þeirra svæða þar sem markaðsbrestur er, ef maður getur kallað það svo, þar sem markaðurinn rís ekki undir því að tryggja öruggar flugsamgöngur allt árið. Það erum við enda að gera í mörgum tilvikum og það hlýtur að koma til skoðunar þarna. Nú er þetta ekki beint á mínu málefnasviði en ef ég veit rétt þá þarf það að hafa sýnt sig í einhvern ákveðinn tíma, áður en kemur til útboðs á vegum ríkisins til að styðja við flugleiðina, að flug hafi legið niðri. Því vænti ég þess að innviðaráðuneytið sé með málið til skoðunar, hvort það lifni aftur yfir þessari flugleið eða hvort undirbúa þurfi útboð vegna flugsins.

Herra forseti. Ég er ánægður að heyra að hæstv. fjármálaráðherra skuli a.m.k. ljá máls á þessu, en tíminn er naumur og ég held að það væri mjög óráðlegt ef ríkisstjórnin færi þá leið að leyfa fluginu að leggjast af til að geta síðan metið hvort það sé ástæða til að reyna að koma því í gang aftur. Eins og ég nefndi áðan er miklu ódýrara að koma í veg fyrir tjón en að taka á tjóninu þegar það er orðið, og alls ekkert víst að þá tækist að koma fluginu aftur af stað. Af því að hæstv. ráðherra nefndi hér flugfélagið sem á í hlut þá er það rétt sem hæstv. ráðherra segir að Covid setti auðvitað verulegt strik í reikninginn og stjórnvöld hafa stutt við önnur fyrirtæki sem urðu illa fyrir barðinu á því. En svo fékk þetta flugfélag nú kannski trakteringar frá stjórnvöldum ekki alls fyrir löngu sem gerðu stöðu þess erfiðari, þegar flugleyfum var breytt - hvað svo sem segja má um það. Aðalatriðið er þetta og ég spyr hæstv. ráðherra: 

Virðulegi forseti. Ég verð að halda því til haga að við erum hér að ræða mál sem er sérstaklega á málefnasviði annars ráðherra og væri eðlilegt að kynna sér hvaða áform hann hefur um að bregðast við. Ég efast ekki um það, eftir áralangt samstarf við ráðherrann, að honum er umhugað um að samgöngur séu öruggar og tíðar. Hér er komin upp sú staða að flugleið sem hefur borið sig gerir það ekki lengur og þegar ég var að vísa til þess að það þyrfti að líða einhver ákveðinn tími þar til útboð færi fram þá var ég einfaldlega að vitna til ríkisstyrkjareglna. En síðan eru auðvitað dæmi um það að stjórnvöld, vegna sérstakra ástæðna eða aðstæðna, geri ráðstafanir til að tryggja öruggar samgöngur. Ég myndi styðja það.

Herra forseti. Það er algjörlega óásættanlegt að það fari eftir því hve margar krónur eru í veski fólks hvort heilbrigðisþjónusta fæst eða ekki. Það stríðir gegn íslenskum lögum sem kveða á um að heilbrigðisþjónusta skuli vera aðgengileg óháð efnahag. Stór hluti heilbrigðiskerfisins okkar er í einkarekstri en þar skortir eftirlit, þarfagreiningar og viðbrögð við samningsleysi milli ríkis og einkareknu stofanna. Ef samkomulag næst ekki um gjaldskrá bitnar það fjárhagslega á þeim sem þurfa á þjónustunni að halda. Afleiðingin er sú að fólk sem ekki á peninga getur ekki sótt sér nauðsynlega heilbrigðisþjónustu. Í síðasta og þarsíðasta tölublaði Heimildarinnar er sagt frá konum sem eiga rétt á niðurgreiðslu Sjúkratrygginga vegna brjóstaminnkunar. Ef þær geta ekki, heilsu sinnar vegna, beðið í meira en ár eftir að komast í aðgerð á Landspítala, þar sem fyrir eru 120 á biðlista, verða þær að leita á stofur lýtalækna úti í bæ. Samkomulag um gjaldskrá hefur hins vegar ekki tekist á milli lýtalækna og Sjúkratrygginga og því þurfa konurnar að greiða milljón krónur úr eigin vasa fyrir nauðsynlega læknisþjónustu. Stjórnvöld sem þykjast standa vörð um velferðarsamfélag þar sem heilbrigðisþjónusta er óháð efnahag verða að gyrða sig í brók. Fjársvelt opinbert kerfi býr til kjörlendi fyrir mismunun af þessum toga á hinum svokallaða heilbrigðismarkaði á Íslandi. Hvernig hyggst hæstv. heilbrigðisráðherra tryggja að einstaklingar sem eiga rétt á greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga þurfi ekki að bera fjárhagslegan kostnað til að ná heilsu vegna þess að samkomulag um gjaldskrá hefur ekki tekist vegna verka lýtalækna og þeir kjósa að gera ekki samning við Sjúkratryggingar?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir fyrirspurnina. Það er rétt og það er mjög ánægjulegt að samningur milli Sjúkratrygginga og sérgreinalækna um þjónustu þeirra var undirritaður í sumar og tók gildi núna 1. september. Þessi samningur er til fimm ára og er okkur öllum mjög mikilvægur og ekki síst til að þessi stefna okkar um aðgengi að heilbrigðisþjónustu, óháð efnahag og óháð búsetu, gangi upp. Í þessum samningum var vægi samráðsnefndar svokallaðrar aukið og er mjög mikilvægt að hafa í huga þegar við förum yfir þetta mál sem hv. þingmaður kemur inn á, þ.e. brjóstaminnkunaraðgerðir sem eru gerðar bæði á Landspítala og hjá sjálfstætt starfandi lýtalæknum með greiðsluþátttöku í gegnum Sjúkratryggingar. Samningar milli Sjúkratrygginga og Læknafélagsins tóku gildi 1. september og samstarfsnefndin hefur tekið þetta mál fyrir eins og greint er um í samningum. Það er komið á borð samstarfsnefndar og þar er verið að meta einmitt kostnaðinn, eins og hv. þingmaður kom inn á, sem er mikilvægt við þessar aðgerðir. Við stjórnvöld leggjum ríka áherslu á að það verð sem Sjúkratryggingar Íslands greiða fyrir heilbrigðisþjónustu almennt endurspegli raunkostnað við að veita hana, óháð því hvort það eru sjálfstætt starfandi aðilar eða spítali. Í reglugerð um lýtalækningar er kveðið á um greiðsluþátttökuna og vísar í reglugerð um greiðsluþátttöku sjúkratryggðra í kostnaði almennt vegna heilbrigðisþjónustu. Það tengist þessu máli að hámarksgreiðslan er í almanaksmánuði fyrir heilbrigðisþjónustu samkvæmt reglugerð þessari 31.150 kr.  
             Hæstv. forseti. Ég skal klára þetta til glöggvunar í seinna andsvari en þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál á dagskrá.

Herra forseti. Hvað var hæstv. heilbrigðisráðherra að reyna að segja okkur? Að konurnar eigi bara að vera duglegri að bíða? Heilbrigðiskerfið virkar ekki sem skyldi ef ekki tekst að semja um þjónustu í einkarekstri þannig að hún falli að öðrum þáttum heilbrigðiskerfisins. Ríkið þarf að setjast við samningaborðið með þarfagreiningar upp á vasann og semja um magn og verð og sjá til þess að heilbrigðisþjónustan sé í raun óháð efnahag þeirra sem á henni þurfa að halda en þarfagreiningar eru ekki til nema í tveimur sérgreinum. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sagt hér í þessum sal að þarfagreiningar séu til en þær finnast hvorki hjá Sjúkratryggingum né landlækni. Hvað er hæstv. ráðherra að gera til að koma í veg fyrir að aftur skapist slíkt ófremdarástand sem var hér í rúm fjögur ár, með tilheyrandi kostnaði sem féll á sjúklinga, áður en samningar tókust við sérgreinalækna í sumar?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er ágætt að við kjörnum þetta þá hér í lokin sem hv. þingmaður kom inn á. Það er rétt, það er mjög mikilvægt að þarfagreining liggi fyrir. Fari heildarkostnaður sjúkratryggðs einstaklings yfir þessa fjárhæð sem ég var hér í fyrra andsvari að fara yfir, þá greiða Sjúkratryggingar Íslands eða viðkomandi heilbrigðisstofnun. Um gjaldskrána hefur verið samið, það er kannski kjarni málsins hér, og hún undirrituð. Það varð þó ljóst að það var ekki hægt að fara í gegnum ítarlega endurskoðun á öllum gjaldliðum við samningaborðið og því er farvegurinn í slíkum málum eins og akkúrat hér um ræðir tryggður í gegnum samstarfsnefnd. Og, nei, hv. þingmaður, það á ekki að þurfa að bíða mjög lengi eftir því að það liggi fyrir niðurstaða í þessu máli.

Forseti. Í umræðum um illa ígrundaðar breytingar sem gerðar voru á lögum um útlendinga þann 15. mars síðastliðinn, sagði hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra, með leyfi forseta: „En varðandi þau orð hv. þingmanna að hér muni fólk enda á götunni ef þjónusta er tekin af eftir brottvísun, þá er það auðvitað ekki rétt vegna þess að 15. gr. félagsþjónustulaga sveitarfélaga grípur fólk.“ Það var ekki fyrr en í byrjun ágúst, þegar lögreglan fór bókstaflega að bera fólk út á götu, sem það rann upp fyrir hæstv. ráðherra að sveitarfélögin myndu ekki grípa fólkið sem var úthýst í krafti nýju laganna. Það kom engum á óvart nema hæstv. ráðherra. Á meðan ráðherrar í ríkisstjórninni bentu hingað og þangað og töluðu í kross var fólk sem þegar var í gríðarlega viðkvæmri stöðu svipt grunnaðstoð án þess að eiga neina möguleika á því að bjarga sér sjálft því það má það ekki. Enginn aðili í kerfinu svaraði kallinu og hjálpaði þessu fólki. Það voru sjálfboðaliðar á vegum félagasamtaka og hjálparsamtaka sem gripu fólkið og hafa eftir fremsta megni reynt að halda því fjarri hraungjótum og yfir höfuð lifandi þar til ráðherra hugnast að finna lausn á þeirri stöðu sem hann tók þátt í að skapa. Samkvæmt mínum heimildum hefur hæstv. ráðherra hvorki haft samband við þessi hjálparsamtök að eigin frumkvæði líkt og hann sagðist leynt eða ljóst myndu gera né hefur hann svarað símtölum og tölvupóstum frá þeim. Nú eru fimm vikur liðnar og ekkert bólar á lausn. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvað hann hyggst gera í þessari stöðu annað en að setja málið í nefnd. Hvers vegna hefur hæstv. ráðherra ekki sett sig í samband við þau sjálfboðaliðasamtök sem gripu þennan bolta fyrir hans hönd?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Þingmaðurinn vitnaði rétt í orð mín hér í fyrra að sveitarfélögum bæri á grundvelli 15. gr. félagsþjónustulaganna að grípa fólk þegar 30 daga þjónustu lyki hjá ríkislögreglustjóra. Það var byggt á mati ráðuneytis míns. Það mat hefur ekki breyst. Það er líka mat forsætisráðuneytisins, innviðaráðuneytisins, lagastofnunar HÍ og ég veit ekki betur en að 15. gr. félagsþjónustulaganna sé í alveg jafn miklu gildi í dag og hún var fyrir sex mánuðum síðan þegar ég lét þessi orð falla. Þannig að sveitarfélögunum ber að taka mál fólksins fyrir. Ef einstaklingur bankar upp á þá ber sveitarfélaginu að taka málið fyrir og afgreiða það. Það er síðan spurning með hvaða hætti sveitarfélag afgreiðir það. Ráðuneyti mínu er ekki kunnugt um að það hafi neinn einstaklingur hingað til leitað til félagsþjónustu sveitarfélaganna. En ég hef líka sagt það að við ætlum ekki að hafa fólk á götunni. Það var ekki meiningin með þeirri lagasetningu sem hér fór fram. Það sagði ekki bara ég, það sögðu allir fulltrúar meiri hlutans. Það kom fram í vinnu nefndarinnar í meðförum málsins að slíkt yrði að tryggja. Ég sagði líka í fyrra: Auðvitað borgar ríkið fyrir þá lágmarksþjónustu sem þarna þarf að vera í boði. En til að svara spurningu hv. þingmanns þá stendur yfir vinna að útfærslu þessarar þjónustu og ég vonast til þess að það sjái fyrir endann á henni sem allra fyrst. Síðan nefndi hv. þingmaður að ég hafi ekki verið í sambandi við félagasamtök. Ég veit ekki betur en að ég hafi einn ráðherra mætt á fund með 30 félagasamtökum hérna í lok ágúst eða byrjun september og átti þar samtal og hlustaði á það sem þau höfðu fram að færa þannig að það er ekki um það að ræða að ég hafi ekki talað við félagasamtökin.

Forseti. Mér heyrist á hæstv. ráðherra að hann telji ekki að þetta sé mikið vandamál: Það er verið að skoða þetta, það er verið að vinna þetta í ráðuneytinu. Mig langar til þess að minna hæstv. ráðherra á að það er fólk sem er á götunni í þessum töluðu orðum, einhverjir tugir einstaklinga. Því langar mig til að spyrja: Hyggst hæstv. ráðherra láta hjálparsamtök úti í bæ sjá um að halda þessu fólki lifandi á meðan unnið er að byggingu fangelsisins eða hvaða lausna sem hann hyggst koma með á þessu? Hæstv. ráðherra segir hér: Við ætlum ekki að hafa fólk hér á götunni. Það er fólk hér á götunni. Ætlar hæstv. ráðherra einfaldlega að firra sig ábyrgð og bíða eftir því að sveitarfélögin taki við þessu? Ætlar hann að láta þetta hvíla á hjálparsamtökum úti í bæ sem hafa ítrekað haft samband við hæstv. ráðherra með símtölum og tölvupóstum sem hæstv. ráðherra svarar ekki? Það nægir ekki að mæta á einhvern opinn fund og segja sömu tugguna og kom fram í einhverjum ræðum hérna í mars. Hyggst hæstv. ráðherra ekki eiga neitt samtal við hjálparsamtök umfram þennan fund sem átti sér stað?

Hæstv. forseti. Það sem hv. þingmaður kallar tuggur frá því í mars, það eru bara lögin í landinu. Það eru þær tuggur sem hv. þingmaður er hér að nefna og fer þannig kannski ekki mjög fögrum orðum um félagsþjónustulögin en það verður hv. þingmaður að eiga við sig sjálfur. Ég man eftir einu símtali sem ég hef fengið sem ég náði ekki að svara. Það skal ég alveg fúslega viðurkenna. Ég kannast ekki við að hafa fengið marga tölvupósta en það má þá alltaf bara senda þá á mig aftur. Ég nefndi það hér áðan að við viljum ekki hafa fólk á götunni, það er stóra málið. Það er verið að vinna að lausnum hvað það varðar. En ég ítreka að gildandi lög í landinu eru einfaldlega þannig að leiti einstaklingur til dvalarsveitarfélags, útlendingur í þessari stöðu, þá ber sveitarfélaginu að taka mál viðkomandi einstaklings fyrir. Þannig eru lögin í landinu sem hv. þingmaður kallaði hér tuggu áðan.

Virðulegi forseti. Atvinnuleysi hér á landi er í sögulegu lágmarki, eða um 2,9% á landinu í heild. Sem fyrr er atvinnuleysi því miður mest á landinu á Suðurnesjum. Atvinnuleysi tekur vissulega breytingum yfir tíma í takti við þróunina í hagkerfinu en mestar áhyggjur hef ég þó af þeim sem festast í langtímaatvinnuleysi. Virðulegi forseti. Ég vil fagna því átaki sérstaklega sem hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra kynnti í maí til að sporna gegn brotthvarfi ungs fólks af vinnumarkaði. Að átakinu koma Samtök atvinnulífsins, Vinnumálastofnun og VIRK Starfsendurhæfingarsjóður. Ráðgert er að verja 450 millj. kr. til verkefnisins yfir þriggja ára tímabil. Það sem stendur upp úr í mínum huga í því átaki er sú aukna áhersla á einstaklingsmiðaðan stuðning við starfsleit sem fram kemur í átakinu. Ég hef nefnilega áhyggjur af því að það séu fleiri viðkvæmir hópar sem gætu þurft á sambærilegum sérstökum úrræðum að halda og vil ég þá sérstaklega nefna fólk af erlendum uppruna. Samkvæmt tölum frá Vinnumálastofnun er fjöldi erlendra ríkisborgara á atvinnuleysisbótum hlutfallslega mun meiri en íslenskra, miðað við fjölda erlendra ríkisborgara sem hér búa; 48,3% af þeim sem eru á atvinnuleysisbótum eru erlendir ríkisborgarar. Það er áhyggjuefni. Ég vil því spyrja hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hvort verið sé að huga sérstaklega að þessum viðkvæma hópi hjá Vinnumálastofnun og hvort ekki sé ástæða til þess að hrinda í framkvæmd sérstöku átaki til að auðvelda þessum hópi að komast inn á vinnumarkað, með aukinni einstaklingsmiðaðri nálgun.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Líkt og kemur fram í máli þingmannsins þá er hlutfall fólks á atvinnuleysisskrá sem er af erlendum uppruna hærra heldur en innfæddra og hefur hækkað þegar kemur að langtímaatvinnuleysi, sem veldur okkur auðvitað ákveðnum áhyggjum. En atvinnuleysi er lítið í landinu eins og staðan er núna og það sem við höfum verið að vinna við á undanförnum mánuðum, allt þetta ár, er að koma á nýju verklagi hjá Vinnumálastofnun sem gengur út á að setja meira fjármagn í greiningarvinnu til að taka viðtöl og átta sig á hvernig staða þeirra er sem hafa verið utan vinnumarkaðar og á atvinnuleysisskrá í 12 mánuði eða lengur. Verkefnið felur þannig í sér að greiningarviðtal fer fram við hvern og einn einstakling þar sem hægt er að greina betur þær ástæður sem liggja að baki langtímaatvinnuleysinu. Þar með er í kjölfarið hægt að veita einstaklingum betri þjónustu til að sigrast á þeim hindrunum sem standa í vegi fyrir atvinnuþátttöku. Þannig skiptir Vinnumálastofnun hópnum eða einstaklingunum í fjóra mismunandi hópa eftir því þjónustustigi sem á þarf að halda. Einn hópurinn er þeir sem eru metnir hafa fulla starfshæfni en takmarkaða ráðningarhæfni. Svo er hópur sem er á mörkum þess að hafa starfs- og ráðningarhæfni og þarf stuðning ráðgjafa og styrkingu samhliða ráðningu o.s.frv. Með þessu erum við í rauninni að gjörbylta starfsemi stofnunarinnar og gera henni kleift að greina hópinn sem setið hefur lengur eftir með gagnreyndum aðferðum og spurningalistum. Hún öðlast þannig mikilvæg gögn um hópinn og getur veitt honum einstaklingsmiðaðra þjónustuúrræði heldur en hann ella myndi fá, rétt eins og hv. þingmaður nefndi. Auðvitað á þetta bæði við um fólk af innlendum og erlendum uppruna sem er á atvinnuleysisskrá. 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra sérstaklega vel fyrir svarið. Við höfum svo sem átt orðastað um mikilvægi þess að stíga þarna þétt inn og ég fagna sérstaklega þessari vinnu sem er í gangi. Annað sem kemur upp í hugann þegar við horfum á þennan hóp, sem hlutfallslega er stærri en hann ætti að vera, eru samskiptin m.a. við sveitarstjórnarstigið. Veruleikinn er sá að það er alltaf einhver hópur, því miður allt of stór, sem klárar sitt tímabil á atvinnuleysisbótum og endar þar af leiðandi á framfærslu sveitarfélaga. Við erum að reyna að vinna að því að svo verði ekki og reyna að koma fólki hratt og örugglega út í samfélagið. Mig langar að vita hvort það sé einhvers konar vinna í gangi, samstarfsvinna milli ráðuneytisins og sveitarstjórnarstigsins, til þess að reyna að skoða betur hvernig 

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að klára það sem ég var að ræða áðan, það sem við getum kallað Plús tólf verkefnið. Það hafa um 2.000 manns farið í gegnum verkefnið eða eru í því akkúrat núna í þessum greiningarviðtölum og helmingur þeirra eru útlendingar. Þetta þýðir sem sagt að um 1.000 útlendingar hafa farið í gegnum prógrammið eða eru í því og 560 þeirra hafa þegar farið af listanum, þ.e. fengið atvinnu. Þannig að þetta er að skila árangri og gæti, held ég, gjörbylt því sem við erum að vinna að, að koma langtímaatvinnulausum af atvinnuleysisskrá. Sumt þessa fólks á ekki kannski endilega heima á atvinnuleysisskrá, ætti að vera í einhverjum öðrum stuðningskerfum okkar heldur en akkúrat því. Þar kemur þá að samskiptum við sveitarfélög og við erum ekki með samstarf við sveitarfélögin sérstaklega í tengslum við þetta verkefni, enda er það nýlega byrjað. En ég sé alveg fyrir mér 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2024. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á allmörgum lögum í samræmi við forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir næsta ár. Efnisatriði þess eru af margvíslegum toga og hafa þau bæði áhrif á tekju- og gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins. Ég mun nú fjalla nokkuð ítarlega um þau atriði sem mestu máli skipta en sú yfirferð er ekki endilega í þeirri röð sem er að finna í frumvarpinu. Ég vík hér fyrst að verðlagsuppfærslu krónutöluskatta og gjalda. Áætluð tólf mánaða breyting á vísitölu neysluverðs yfir árið 2024 er 7,4% samkvæmt þjóðhagsspá Hagstofunnar. Í frumvarpinu er hins vegar lagt til að krónutölugjöld uppfærist einungis um 3,5% í samræmi við forsendur tekjuáætlunar fjárlagafrumvarpsins. Líkt og þingmenn þekkja er virkni krónutölugjalda með öðrum hætti en prósentuskatta. Þannig þurfa fjárhæðirnar að uppfærast um áramót í samræmi við verðlagsforsendur til þess að halda í við það sem kalla mætti hefðbundnari skatta. Í ár munu krónutölugjöld því rýrna að verðgildi. Þessu er nú öfugt farið hjá sveitarfélögunum sem almennt hækka og stundum oftar en einu sinni á ári til samræmis við verðlag. Þessi uppfærsla skilar ríkissjóði 3,4 milljörðum kr. að meðtöldum hliðaráhrifum á virðisaukaskatt, en skattarnir hefðu verið um 3 milljörðum kr. hærri ef þeir hefðu fylgt verðlagsforsendum, líkt og átti við um síðustu áramót, þótt í ljós hafi komið að sú hækkun hafi ekki náð á endanum að halda í við verðlag. Breytingin nær til áfengis-, tóbaks-, bensín-, olíu-, kolefnis-, bifreiða- og kílómetragjalds ásamt gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra og útvarpsgjaldi. Þessi uppfærsla hefur minni háttar áhrif á vísitölu neysluverðs eða til 0,1% hækkunar. Breytingar á bifreiðagjaldi, kílómetragjaldi, útvarps-gjaldi og gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra hafa þó ekki áhrif á vísitölu neysluverðs. Auk þessarar uppfærslu er lögð til hækkun á lágmarki bifreiðagjalds sem lagt er á fólksbíla. Gjaldið fer úr 15.080 kr. í 20.000 kr., en það er greitt tvisvar á ári. Aðgerðinni er ætlað að koma til móts við mikla lækkun tekna ríkissjóðs af ökutækjum undanfarin ár samhliða fjölgun vistvænna og sparneytinna fólksbifreiða, en mikilvægt er að endurheimta tekjur svo áfram megi standa undir öflugri uppbyggingu og viðhaldi til vegasamgangna. Líkt og og ákveðið var um síðustu áramót, að gera ákveðnar kerfisbreytingar, er haldið áfram með breytingar á bifreiðagjaldinu. Það felur í sér að það eitt að eiga bifreið mun kosta eitthvað meira en frá sjónarhorni ríkissjóðs hefur orðið verulega mikill tekjusamdráttur, annars vegar vegna þess að bifreiðir eru orðnar svo miklu sparneytnari heldur en áður var og að hluta hafa kerfin okkar hvatt til þess að sparneytnari bifreiðar séu keyptar vegna þess að vörugjöld á bensín- og dísilbifreiðar hafa tekið mið af losun koltvísýrings. Þetta hefur haft áhrif á samsetningu bílaflotans. Síðan hafa auðvitað bílaframleiðendur náð gríðarlega miklum árangri í þeim tilgangi að draga úr losun. Af þessum sökum fer fólk sjaldnar á bensíndæluna eða á dísildæluna og það þýðir að minna er að skila sér til ríkissjóðs í eldsneytisskatta og í heildina eru tekjurnar að skreppa saman. Og hér hef ég svo sem ekki minnst á það að við höfum verið með verulega miklar ívilnanir vegna rafmagnsbifreiða og tengitvinnbifreiða. Við gerðum ákveðnar kerfisbreytingar um síðustu áramót, m.a. hækkuðum bifreiðagjaldið, og erum aftur á þeim slóðum með þessari breytingu sem er áætlað að skili ríkissjóði um 1,3 milljörðum í viðbótartekjur. Næst að greiðslu kostnaðar vegna reksturs Fjármálaeftirlits og skilavalds. Hér er lagt til að gjöld vegna Fjármálaeftirlits og skilavalds Seðlabankans taki breytingum, að mestu leyti til hækkunar, með hliðsjón af breytingum á áætluðum kostnaði við starfsemina. Þá er lögð til lækkun á gjaldhlutfalli af álagningarstofni samkvæmt lögum um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Gjaldinu er ætlað að standa undir kostnaði við rekstur stofnunarinnar og er lagt á gjaldskylda aðila. Í lögunum er kveðið á um að tekið skuli tillit til rekstrarafgangs eða rekstrartaps af starfsemi umboðs-manns skuldara við ákvörðun á fjárhæð gjalds fyrir næsta almanaksár. Útlán gjaldskyldra aðila 31. desember 2022 voru um 4.684 milljarðar kr. og áætlaður kostnaður vegna reksturs umboðsmanns skuldara var um 301,5 milljónir. Álagningarstofn gjaldsins er öll útlán gjaldskyldra aðila. Næst að rekstrarkostnaði hjúkrunarrýma og kostnaðarþátttaka heimilismanna. Það er lagt til að nýtt ákvæði til bráðabirgða við lög um málefni aldraðra taki gildi. Í því felst að heimilt verður að verja fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að standa straum af rekstrarkostnaði hjúkrunarrýma fyrir aldraða á árinu 2024. Er það gert til að koma í veg fyrir að kostnaðarþátttaka heimilismanna á dvalar- og hjúkrunarheimilum aukist við það að tenging við tekjur maka var afnumin. Jafnframt er lagt til að gildistími ákvæðis til bráðabirgða í lögunum verði framlengt. Í frumvarpinu er enn fremur lögð til framlenging á ákvæðum til bráðabirgða til að sporna gegn því að víxlverkanir örorkubóta almannatrygginga og örorkulífeyris lífeyrissjóða hefjist að nýju á árinu 2024. Þá er gert ráð fyrir að fjárhæð frítekjumarks vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega við útreikning tekjutryggingar og heimilisuppbótar verði sú sama á árinu 2024 og á þessu ári. Frítekjumarkið er nú 2,4 milljónir á ári sem jafngildir 200.000 kr. á mánuði. Verði ákvæðið ekki framlengt mun frítekjumark örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna lækka og leiða til lækkunar bóta hjá þeim örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegum sem hafa atvinnutekjur yfir frítekjumarkinu. Að óbreyttu ákvæði hefðu útgjöldin lækkað um 2,3 milljarða kr. á árinu 2024 en bæði þessi ákvæði eru á forræði félags- og vinnumarkaðsráðherra. Ég vil geta þess að fyrirhugaðar eru breytingar á örorkulífeyriskerfinu og í því sambandi verður jöfnunarframlagið, víxlverkunin og markviss endurhæfing fyrr í ferlinu en nú er. Þá að sóknargjöldum. Gert er ráð fyrir að föst krónutala sóknargjalda lækki úr 1.192 kr. á mánuði samkvæmt gildandi lögum í 1.107 kr. fyrir árið 2024. Hér verð ég að segja að við höfum allt of lengi búið við eins konar bráðabirgðaástand varðandi ákvörðun sóknargjalda. Við höfum eiginlega alveg frá árinu 2008 búið við þetta bráðabirgðaástand þegar hinu almenna ákvæði laganna um sóknargjöld var kippt úr sambandi og framlagið hefur verið ákveðið frá þeim tíma með fjárveitingu á fjárlögum. Almenna ákvæði laganna gerir ráð fyrir því að sóknargjöldin breytist frá ári til árs í samræmi við breytingar á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga á öllu landinu milli næstliðinna tekjuára á undan gjaldaárinu. Það er auðvitað eitt álitamálið sem við kannski höfum í allt of langan tíma ekki tekið afstöðu til, hvort það sé eðlilegt viðmið í lögunum, a.m.k. hefur þingið ákveðið núna í - já, við erum komin með 15 ára tímabil, að nýta ekki þetta sem aðalviðmiðið heldur gera bráðabirgðaráðstafanir. Ef við skoðum meðhöndlun þingsins á tillögum í fjárlögum ársins 2023, þ.e. hvernig málið var rætt hér í þinginu fyrir ári síðan, þá tók efnahags- og viðskiptanefnd tekjubandorminn til sérstakrar umræðu og ræddi um það í sínu nefndaráliti að breytingar þingsins á árunum tveimur á undan hafi verið hugsaðar sem varanlegar breytingar á sóknargjaldafjárhæðinni. Þar var sömuleiðis lýst þeirri skoðun að við hefðum átt að láta sóknargjöldin breytast eins og önnur krónutölugjöld gerðu í frumvarpinu. Þar var sem sagt komið fram með enn eina hugmyndina að því með hvaða hætti við ættum að láta sóknargjöldin breytast frá ári til árs þar sem ekki var verið að vísa til hinnar almennu reglu laganna um breytingar á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga á landinu. Allt þetta fær mig til að segja hér að það er orðið tímabært að við förum ofan í lögin og tökum almenna umræðu í stað þess að vera að byggja sóknargjöldin í þetta langan tíma á bráðabirgðaákvæðum. Það er ákveðin mótsögn sömuleiðis í afgreiðslu þingsins frá því í fyrra og hún liggur í því að þessi skilaboð koma frá efnahags- og viðskiptanefnd sem afgreiðir tekjubandormur frá sér og segir: Þingið er ítrekað búið að segja að það vilji að sóknargjöldin hækki milli ára í takt við breytingar á krónutölugjöldum og sköttum. En í fjárlaganefnd er síðan málið afgreitt með þeim hætti að breytingin tekur gildi einungis til eins árs og alveg skýrt í afgreiðslu fjárlaganefndar að breyting sóknargjaldanna gilti bara fyrir árið 2023. Þess vegna er hér komin fram tillaga í fjárlagafrumvarpi næsta árs sem gerir ráð fyrir lækkun á sóknargjaldinu. Það leiðir þá af því að hin tímabundna hækkun sem fjárlaganefnd afgreiddi fellur niður. Þá er það gjaldskyld losun gróðurhúsalofttegunda og úrvinnslugjald. Það er gert ráð fyrir að fjárhæð losunargjalds vegna hvers tonns gjaldskyldrar losunar verði hækkað úr 10.781 kr. í 12.312 kr. til samræmis við breytingar á meðalverði losunarheimilda á Evrópska efnahagssvæðinu eins og það er á árstímabili sem lýkur 31. júlí árið áður. Jafnframt eru lagðar til breytingar á fjárhæð úrvinnslugjalds á hjólbarða en bæði gjöldin eru á forræði umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra. Gert er ráð fyrir að þessar breytingar muni hafa óveruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs. Lögð er til framlenging á ákvæðum til bráðabirgða við lög um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða og lög um tryggingagjald sem kveður á um að starfsendurhæfingarsjóðir fái ekki tekjur af almennu tryggingagjaldi á árinu 2024. Sambærilegt ákvæði hefur verið í gildi fyrir árin 2013–2023. Eftir sem áður er gert ráð fyrir óbreyttri fjármögnun frá atvinnurekendum og lífeyrissjóðum, eða 0,10%. Þá er gert ráð fyrir því að samkomulagi milli fjármála- og efnahagsráðherra og félags- og vinnumarkaðsráðherra annars vegar og VIRK – starfsendurhæfingarsjóðs hins vegar verði breytt til samræmis og að á árinu 2024 leggi ríkissjóður starfsendurhæfingarsjóði til framlag á fjárlögum. - Lagt er til að bráðabirgðaákvæði sem kveður á um útreikningsreglur vaxtabóta verði framlengt eitt ár í viðbót sem þýðir að reiknireglur og viðmiðunarfjárhæðir kerfisins verði þær sömu á næsta ári og voru á þessu ári. Á grundvelli þeirra forsendna er áætlað að útgjöld vegna vaxtabóta nemi 2,8 milljörðum kr. á árinu 2024. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir að tekjuskattur lögaðila hækki tímabundið til eins árs um 1 prósentustig og fari úr 20% í 21% í tilviki hlutafélaga og einkahlutafélaga rekstrarárið 2024 og við álagningu á árinu 2025. Það felur í sér að það verður þá á árinu 2025 sem tekjuáhrif vegna þessarar skattbreytingar gætir. Jafnframt er lögð til samsvarandi hækkun á samanlögðum skatti á hagnað félags og arð eiganda, þ.e. tekjuskatti sameignar- og samlagsfélaga, úr 37,6% í 38,4%. Þá er einnig lögð til samsvarandi hækkun á tekjuskatti lögaðila með takmarkaða skattskyldu hér á landi. Þessar breytingar eru hluti af aðgerðum stjórnvalda til að draga úr þenslu í hagkerfinu en þar sem álagning á tekjuskatti lögaðila fer fram með árstöf er gert ráð fyrir því að tímabundna hækkun skatthlutfallsins skili ríkissjóði nálægt 6,4 milljörðum kr. árið 2025. Í frumvarpinu er jafnframt lögð til framlenging á gildistíma sólarlagsákvæðis laga um fjarskiptasjóð út árið 2024. Að óbreyttu myndu lögin, sem eru á forræði háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, falla úr gildi í árslok árið 2023. Lagt er til að framlengd verði heimild samkvæmt ákvæði til bráðabirgða í lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum til að nota fé ofanflóðasjóðs til að taka þátt í greiðslu kostnaðar við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða um eitt ár eða til 31. desember 2024 en málaflokkurinn er á forræði umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra. Gert er ráð fyrir að hlutur ofanflóðasjóðs í kostnaði við vinnu við næsta áfanga hættumats vegna eldgosa verði allt að 65 millj. kr. á ári miðað við verðlag við framlagningu frumvarpsins. Hlutur ofanflóðasjóðs í kostnaði við vinnu við gerð hættumats vegna vatnsflóða verður allt að 50 milljónir kr. á ári miðað við verðlag við framlagningu frumvarpsins og við gerð hættumats vegna sjávarflóða allt að 25 millj. kr. á ári miðað við verðlag við framlagningu frumvarpsins. Ef vinna við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða frestast er hætta á að í náinni framtíð verði byggt á svæðum þar sem áhætta er talin of mikil fyrir slíka landnotkun, með ófyrirséðum afleiðingum. Samkvæmt lögum um töku gjalds vegna fiskeldis í sjó og fiskeldissjóð skal rekstrarleyfishafi fiskeldisstöðvar í sjó greiða gjald í ríkissjóð. Fiskistofa ákvarðar og birtir síðan fjárhæð gjaldsins með auglýsingu eigi síðar en 1. desember hvert ár til að það öðlist gildi fyrir komandi almanaksár. Lagt er til að hlutfall af reiknistofni gjaldtöku vegna slátraðs lax í sjókvíum, þegar verð er 4,8 evrur á kílógramm eða hærra verði hækkað um 1,5 prósentustig og nemi því 5%. Jafnframt er, með tilliti til gildistöku frumvarpsins, lagt til að vegna ársins 2024 skuli Fiskistofa birta fjárhæð gjaldsins með auglýsingu fyrir 31. desember á þessu ári í stað 1. desember. Áætlað er að breytingar á verðmætagjaldi sjókvíaeldis leiði til um 630 millj. kr. hækkunar á tekjum ríkissjóðs, en málið er á forræði matvælaráðherra. Líkt og ljóst má vera eru tillögur frumvarpsins af margvíslegum toga og fjárhagsáhrif þeirra sömuleiðis. Ég hef rakið áhrifin í stuttu máli undir umfjöllum um tillögurnar, en þau eru nánar rakin í 6. kafla greinargerðar frumvarpsins. Að þessu sögðu, virðulegi forseti, legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umræðu að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Þessi bandormur sýnir að hæstv. ríkisstjórn virðist ekki ætla að afla tekna til að auka jöfnuð í samfélaginu eða til að efla mennta- og velferðarkerfin. Við horfum upp á það nú um stundir að börnum nægir ekki barnæskan til að komast af biðlistum eftir velferðarþjónustu og hundruð af þeim sem eldri eru eru á biðlista eftir hjúkrunarheimilum og annarri öldrunarþjónustu. Ungar fjölskyldur eiga í miklum vanda vegna húsnæðiskostnaðar og hækkunar á nauðsynjavörum en hæstv. ríkisstjórn virðist hvorki ætla að efla barnabóta- eða vaxtabótakerfið til að létta undir með þeim. Þeir sem hafa miklar fjármagnstekjur njóta hins vegar verulegra skattfríðinda sem gerir það að verkum að hjá tekjuhæsta eina prósentinu, þar sem fjármagnstekjur eru meiri hluti heildartekna, verður skattbyrði lægri en hjá þeim sem eru með rétt rúmar meðaltekjur. Það er óréttlátt, herra forseti. Hátekju- og stóreignafólk nýtur sérstakra skattfríðinda í formi fjármagnstekjuskatts sem er með mun minni álagningu en atvinnutekjur og lífeyrir. Þau sem fá eða greiða sér laun með fjármagnstekjum fá meira fyrir launin sín en venjulegt launafólk því skattar á fjármagnstekjur eru lægri. Er hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra ekki sammála mér um það að á milli umræðna þurfi bæði að gera tillögur um breytingar á tekjuskattslögum til að bæta barna- og vaxtabótakerfin og setja fram breytingar sem lúta að því að allar tekjur séu skattlagðar með sama hætti? Telur hæstv. ráðherra ekki að tillögur í þessa veru séu nauðsynlegar til að mæta kalli verkalýðshreyfingarinnar og greiða fyrir kjarasamningum?

Virðulegi forseti. Aðgerðir okkar í efnahagsmálum eru fólgnar í því að bæta afkomu ríkissjóðs og draga þannig úr fyrirferð ríkisins í hagkerfinu. Afkomubatinn er mælikvarði á framlag okkar til þessa mikilvæga verkefnis vegna þess að fyrir ungar fjölskyldur og launafólk í landinu er eiginlega ekkert mál jafn mikilvægt í augnablikinu eins og það að ná tökum á verðbólgunni, sem er sem betur fer farin að lækka, og leggja þannig betri grunn að forsendum fyrir kjarasamningagerð. Varðandi barnabóta- og vaxtabótakerfin þá vísa ég til nýlegra breytinga sem tóku gildi um síðustu áramót og koma sömuleiðis til framkvæmda um næstu áramót. Þar höfum við komið betur til móts við barnafjölskyldur en lengi hefur átt við. Sérstaklega vil ég nefna að við erum að koma samtímagreiðslum út til fjölskyldna sem oft á tíðum þurftu að bíða í allt að heilt ár eftir að barn fæddist eftir því að fá bæturnar greiddar út. Nú erum við búin að breyta því og er það mikið framfaraskref. Við erum sömuleiðis að bæta fjármunum í kerfið og höfum hækkað bæturnar með þeim hætti að fleiri njóta þeirra. Við hækkuðum sömuleiðis viðmiðunarfjárhæðir í vaxtabótakerfinu um síðustu áramót og ég var að fara yfir það hér að við ætlum að viðhalda þeirri hækkun. Því er nú þegar tekið tillit til þessara hópa sem treysta á vaxtabótakerfið. Við erum að efla velferðarþjónustuna í fjárlagafrumvarpinu og það sést t.d. á framlögum til sjúkrahúsþjónustu og til heilbrigðisstofnana utan sjúkrahúsa. Varðandi fjármagnstekjurnar þá höfum við verið að vinna að breytingum sem taka á því þegar einstaklingar eru með litlar sem engar launatekjur en talsverðar fjármagnstekjur. Það má vænta tillagna frá mér til að taka á slíkum tilvikum, 

Herra forseti. Skerðingar barnabóta á næsta ári munu hefjast við sömu fjárhæð og þegar fyrsta skattþrepinu sleppir. Fólk með 410.000 kr. á mánuði borgar hærri skatta og fær einnig skerðingar á barnabætur við sömu tekjumörk. Þetta er nú hið frábæra barnabótakerfi sem hefur verið bætt svo mikið líkt og hæstv. ráðherra vill meina. Þar sem viðmiðum í vaxtabótakerfinu er haldið óbreyttum þrátt fyrir hærra fasteignamat munu færri njóta vaxtabóta. Krafa verður frá verkalýðsfélögum um stuðning við heimilin frá stjórnvöldum til að greiða fyrir kjarasamningum. Ef verða á við því þarf að fjármagna þann stuðning og ef ekki má breyta skattlagningu á fjármagnstekjur nema að þessu leyti sem hæstv. ráðherra nefndi hér áðan, sem ég fagna, 

Virðulegi forseti. Vandinn við tillögur Samfylkingarinnar í efnahagslegu tilliti er sá að því er haldið fram að ekki sé nóg að gert til að sporna gegn verðbólgunni, en á sama tíma er hugmyndum teflt fram um tekjuöflun þar sem öllum nýju tekjunum verður ráðstafað á gjaldahliðinni. Þegar við erum komin með þá niðurstöðu í hendurnar er viðbótarframlagið til aukins aðhalds í ríkisfjármálum nákvæmlega ekki neitt. Þetta er ekki framlag til þess að halda aftur af vexti verðbólgunnar eða til baráttunnar við verðbólguna sem við búum við í dag. Hún er sem betur fer á niðurleið og við þurfum að sjá til þess að hún haldi áfram að lækka. Í stuttu máli er ég þeirrar skoðunar, og ég bendi bara á það hversu mikið tekjuhlið ríkisfjármálanna er að taka við sér í þeim hagvexti sem við búum við í dag, að það sé ekki þörf á viðbótarskattahækkunum til að tryggja jafnvægi í efnahagsmálum.

Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða bandorminn, fjáraukann. Eins og fjárlögin þá er þetta eiginlega stórfurðulegt plagg og mig langaði að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann geti útskýrt fyrir mér hvers vegna í ósköpunum frítekjumark öryrkja hækki ekki samkvæmt vísitölu. Það ætti að fara í 215.000 kr. ef það væri rétt gefið en þeir ætla að hafa það óbreytt. Ríkisstjórn eftir ríkisstjórn hefur gert þetta, að hafa þetta bara óbreytt og það er ákveðin skerðing hjá þeim sem eru að reyna að vinna. Maður furðar sig á þessu vegna þess að á sama tíma er verið að tvöfalda framlög til svokallaðra einkarekinna fjölmiðla, sem eru núna einkareknir fjölmiðlar á ríkisstyrk og ekki nóg með það heldur á að hækka hjá þeim um 10,7%. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig fengu þeir þetta út og hvernig gátu þeir gert þetta? Þetta er nærri því 6% meiri hækkun heldur en eldri borgarar og öryrkjar fá, þeir fá 4,9% hækkun en hinir fá 10,7%. Ef við horfum á þetta þá er t.d. óskiljanlegt fyrirbrigði í þessu að útvarpsgjald eigi að hækka bara eðlilega en sóknargjald eigi ekki að hækka. Var dregið? Hvernig var þetta gert? Er þetta eitthvert lottó, sumir dregnir út sem eiga að fá lækkun, aðrir dregnir út sem eiga að fá hækkun? Hvernig finnið þið út svona mismunun? Hvernig er þessu stillt upp? Er þetta eitthvað sem er bara útspekúlerað, eitthvert kerfi sem þið eruð með eða hvað er það sem veldur því að þið ákveðið að mismuna svona?

Forseti minnir þingmenn á að ávarpa forseta en ekki ráðherrana sem til svara eru.

Virðulegi forseti. Hér er spurt sérstaklega um frítekjumark vegna launatekna öryrkja og hvers vegna það taki engum breytingum milli ára. Þetta frítekjumark, sem á næsta ári verður 200.000 kr., var á árinu 2022 110.000 kr. þannig að það hækkaði rétt um 81–82% um síðustu áramót, langt umfram aðrar hækkanir sem hv. þingmaður vísar til að eigi að vera árlegar og sjálfsagðar. Þetta er aðalástæðan fyrir því að það er ekki aftur farið í breytingar á frítekjumarki öryrkja. Hin ástæðan er sú að það stendur yfir heildarkerfisbreyting, eins og ég vék að í minni framsögu, sem lengi hefur staðið til að fara í og breytingar á bótareglunum eru þar í heild sinni undir. Það er stefnt að því af þessari ríkisstjórn að taka upp nýtt kerfi fyrir lok kjörtímabilsins að því tryggðu að forsendur fyrir fjármögnun kerfisbreytinganna gangi eftir.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir andsvarið en þetta er samt algjörlega óskiljanlegt vegna þess að ef þið eruð að fara að breyta kerfinu og ætlið að reyna að stuðla að því að öryrkjar hafi meiri trú á því að geta farið aftur út á vinnumarkaðinn, hvers vegna í ósköpunum ekki að hækka þetta bara strax? Af hverju er verið að búa til hvata til að draga úr? Hvernig í ósköpunum eiga þessir einstaklingar að trúa því að þið ætlið að fara að gera eitthvað gott í endurskoðun kerfisins þegar þið eruð að draga þarna úr? Það er engin ástæða til þess nema bara - til að gera hvað? Klekkja á þeim sem vilja reyna að vinna? Viljið þið ekki að fólk reyni að vinna? Ég skil það ekki. Síðan ætla ég að ítreka spurninguna og vil fá svar við því: Hvers vegna í ósköpunum eru einkareknir fjölmiðlar taldir eiga að þurfa að fá þessar gífurlegu hækkanir, bæði prósentuhækkanir og tvöföldun, á sama tíma og eldri borgarar og öryrkjar eiga bara að fá 4,9% eða nær 6% minna? Hvers vegna í ósköpunum er þetta svona og hvernig stendur á því?

Virðulegur forseti. Ég verð bara að vísa til þess að það stendur yfir vinna við að gera heildarkerfisbreytingu. Megininntakið í kerfisbreytingarvinnunni er að skapa einmitt þessa hvata sem hv. þingmaður er að kalla eftir þannig að það verði hvati til að bjarga sér sjálfur og ég hef þá trú að lög og reglur um þetta efni séu best smíðuð þegar við tryggjum að fólk hafi stuðning frá stjórnvöldum til þess að bjarga sér sjálft þegar það getur, að hjálpa fólki til sjálfshjálpar á að vera tilgangur laganna. En við getum auðvitað ekki rætt um hóp öryrkja sem einhvern einsleitan hóp í þessu samhengi, gríðarlega fjölbreyttur og fjölmennur hópur sem er með ólíkar þarfir. En fyrir þann hluta hópsins sem hefur möguleika á að afla sér eigin tekna þá eigum við að sjálfsögðu að hvetja til þess.

Virðulegi forseti. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra fjallaði um áðan, að hann ætlaði sér að skoða hvernig hægt væri að tryggja að launatekjur væru ekki greiddar út sem fjármagnstekjur. Í Noregi er einmitt svipað módel þar sem tryggt er að þeir sem greiði sér út slíkt borgi tekjuskatt af því. Mig langar að byrja á því að spyrja hæstv. ráðherra hvenær hann reiknar með að leggja fram frumvarp um þetta. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um þessa breytingu sem við sjáum í því hvernig fólk fær greidd laun eða hagnað. Við sjáum þetta kannski á einfaldastan hátt með því að skoða tekjublöðin, sum tekjublöðin skoða tekjuskatt en önnur skoða bæði tekju- og fjármagnstekjuskatt og topp 50 listinn yfir sitthvort er mjög mismunandi. Maður sér að þetta hefur meira og meira flust yfir í það að fólk greiði sér út fjármagnstekjur og Hagstofan hefur einmitt bent á það. Þetta hefur líka áhrif á tekjur sveitarfélaga vegna þess að sveitarfélögin fá ekki hluta af fjármagnstekjunum á meðan þau fá að sjálfsögðu útsvarið, sem er hluti af tekjusköttunum. Mig langar því einnig að spyrja hæstv. ráðherra um það hvernig hann telur að hægt sé að bæta tekjustofna sveitarfélaga sem eru að fá lægri og lægri útsvarstekjur vegna þessara breytinga.

Virðulegi forseti. Ég hef verið með þetta mál til skoðunar og er að vinna úr samantekt sem unnið hefur verið að í ráðuneytinu, skýrslu um þetta efni. Eitt af því sem kemur manni kannski aðeins á óvart í þessari vinnu er að þetta er kannski ekki jafn stórt vandamál fjárhagslega og maður hefði ætlað í tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þetta sé ákveðið prinsippmál. Það er auðvitað prinsippmál að fólk sem þiggur þjónustu í sveitarfélagi, sendir börn sín í skóla o.s.frv., nýtur margvíslegrar þjónustu og hefur góð fjárráð heilt á litið, greiði einhverja skatta til sveitarfélagsins. Ég er með í bígerð að koma með tillögur til lagabreytinga þannig að það nái fram að ganga. Varðandi fjármagnstekjuskattinn að öðru leyti þá er þetta skattur sem hefur verið hækkaður mjög verulega á undanförnum árum. Hann hefur farið úr 10% upp í 22% í tveimur skrefum. Íslenski fjármagnstekjuskatturinn var frá upphafi hugsaður sem skattur sem ætti að leggjast yfir mjög breiðan gjaldstofn. Þess vegna var honum í upphafi stillt svona tiltölulega í hóf. Þetta felur m.a. í sér að við tökum fjármagnstekjuskatt af verðbótum, þannig að nákvæmlega jafngildar krónur og voru á fyrra ári eru skattlagðar ári síðar. Það leiðir til þess að fólk er með neikvæða raunávöxtun ef ekkert annað kemur til. Þetta þarf að hafa í huga þegar menn eru að velta fyrir sér hækkun á fjármagnstekjuskattinum sérstaklega, þ.e. hversu breiður gjaldstofninn er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og ég vona að þetta frumvarp líti dagsins ljós sem fyrst þar sem svo sannarlega er þörf á að taka á hlutum. Ég myndi hins vegar vilja leiðrétta hæstv. ráðherra, því að fjármagnstekjuskattur hér á landi er mjög lágur miðað við þau lönd sem við berum okkur oftast saman við, Norðurlöndin. Ég mun einmitt fara yfir það í ræðu minni á eftir. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra út í eitt sem hann fjallaði um hér áðan og það er að meira eigi að greiða fyrir notkun á bílum, sem betur fer. Fleiri og fleiri eru að fara yfir í vistvæna bíla og ekki koma lengur inn álögur á bensín. Verið er að hækka það sem er greitt fyrir að eiga bílinn en ég sé ekki í þessu frumvarpi neitt um það hvernig eigi að rukka kílómetragjald á bíla, þ.e. fyrir notkunina. 

Virðulegi forseti. Það er rétt að við höfum boðað tekjuauka af þessu og hyggjumst leggja fram sérstakt lagafrumvarp, sem við ráðgerum að leggja fram á þinginu í októbermánuði. Ég vona að það takist hjá okkur. Þessar kerfisbreytingar eru hugsaðar í skrefum. Það má segja að við höfum stigið fyrstu skrefin um síðustu áramót með hækkun bifreiðagjaldsins og lágmarksvörugjaldi fyrir rafmagnsbifreiðar. Í næsta áfanga erum við að horfa á rafmagnsbifreiðar sem einstaklingar eiga og tengiltvinnbifreiðar og lítum til þess að taka upp kerfi kílómetragjalds fyrir þær. Í næsta skrefi, sem gæti komið áramótin 2024/2025, yrði farið í enn frekari kerfisbreytingar sem myndu snúa að öðrum bifreiðum á götunum og við myndum færa okkur úr eldsneytissköttum yfir í kílómetragjald. Síðan sæjum við fyrir okkur að kolefnisgjaldið myndi lifa áfram en um þetta verður rætt í a.m.k. tveimur frumvörpum og það fyrra, sem varðar næsta ár, kemur væntanlega fram í október.

Herra forseti. Í þessum tekjubandormi eru ekki mikil tíðindi, ekki frekar en í fjárlagafrumvarpinu sem bandormurinn á að styðja. Tíðindin eru þó helst um það sem ekki er í frumvarpinu. Efnahags- og viðskiptanefnd mun fara ítarlega yfir frumvarpið og leita eftir umsögnum eins og vera ber. Við munum m.a. velta upp áhrifum 3,5% verðlagsuppbótum á krónutölugjöldin í mun hærri verðbólgu. Skoða þarf áhrifin bæði á heimilisbókhald landsmanna og einnig á rekstur Framkvæmdasjóðs aldraðra og Ríkisútvarpsins. Það sama á við um annað í frumvarpinu. Ég vil nefna sérstaklega það að framlengja heimild til að greiða fé úr ofanflóðasjóði vegna hættumats á eldgosum, vatnsflóðum og sjávarflóðum. Rannsóknir Veðurstofunnar í þessum efnum varða þjóðaröryggi og mikilvægt að fjármagna að fullu. Og nú þegar aðgerðir gegn loftslagsvá eru verulega aðkallandi þarf að undirbyggja þær með rannsóknum, bæði hér innan lands og í samstarfi við erlenda vísindamenn. Nefndin þarf að fá svör við því hver áhrifin verða á ofanflóðasjóð og verkefni hans og beina þarf því til fjárlaganefndar að fara yfir útgjöld Veðurstofu og verkefnastöðuna þar. Vaxandi ójöfnuður á Íslandi er staðreynd þrátt fyrir mótmæli stjórnarliða í þeim efnum. Pólitískar ákvarðanir ýta undir þá þróun. Það er hægt að snúa þessari þróun við ef pólitískur vilji leyfir. Ástæðurnar fyrir auknum ójöfnuði blasa við fólki sem skilur hvernig gott og öruggt samfélag virkar best fyrir flesta og sér á hvaða sviðum er brýnt að grípa til aðgerða. Þeirra aðgerða er ekki að vænta á vakt ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur og er ekki að finna í fjárlagafrumvarpi 2024, hvorki á tekju- eða gjaldahlið þess og þar með ekki í frumvarpinu sem við ræðum hér. Embætti landlæknis birti skýrslu í maí 2021 sem ber yfirskriftina Ójöfnuður í heilsu á Íslandi. Ástæður og árangursríkar aðgerðir til úrbóta. Þar segir m.a. að breytingum megi ná fram með stjórnvaldsaðgerðum sem eru utan heilbrigðiskerfisins. Í skýrslu landlæknis segir, með leyfi forseta: „Ungt fólk, fólk sem ekki er fastráðið, þeir sem þurfa að annast aðra, fólk af erlendum uppruna og aldraðir eru líklegri til þess að búa við lélega heilsu sökum fátæktar. Fátækt í bernsku getur haft skaðleg áhrif á heilsu allt lífið. Útgjöld til félagslegrar verndar sem auka fjárhagslegt öryggi viðkvæmra hópa vegna örorku, fötlunar, atvinnuleysis o.fl. auka heilsufarslegan jöfnuð.“ Þar segir enn fremur, með leyfi forseta: „Bágborin búsetuskilyrði eru nátengd vanheilsu enda eru þeir sem eru húsnæðislausir, búa í lélegu eða óöruggu húsnæði eða húsnæði sem þeir hafa ekki efni á, líklegri til þess að vera við lélega heilsu.“ Að jafna stöðu barna ætti alltaf að vera forgangsmál. Framlög til menntunar allt frá leikskóla jafnar upphafið fyrir hvert barn og vinnur gegn því að ójöfnuður flytjist á milli kynslóða. Ákall hæstv. mennta- og barnamálaráðherra í umræðum um stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra á dögunum var átakanlegt að hlusta á. Ákall hans var augljóst merki um skilningsleysi innan hæstv. ríkisstjórnar á mikilvægi málefna barna. Hæstv. mennta- og barnamálaráðherra var í ræðu sinni að kalla eftir stuðningi við farsæld barna sem þyrfti annars að þrengja að með sparnaði í skólakerfinu og fækkun valkosta á framhaldsskólastigi. Ríkisstjórn eins ríkasta samfélags í heimi vill ekki afla tekna eða forgangsraða fjármunum til að fjármagna menntakerfið svo vel sé eða aðgerðir til að tryggja farsæld barna. Það er ávísun á viðvarandi ójöfnuð. Nýlegar upplýsingar frá forsætisráðuneytinu um fátækt á Íslandi sýna að tæplega 48.000 einstaklingar lifa hér á tekjum undir lágtekjumörkum. Um 9.000 börn búa við fátækt. Heildarkostnaður samfélagsins vegna fátæktar er áætlaður 31–92 milljarðar kr. Fátækt er kostnaðarsöm fyrir samfélagið allt og sérstaklega fyrir þau sem við hana búa. Það er til mikils að vinna að koma í veg fyrir að fólk festist í fátæktargildru. Aðgerðir af slíku tagi er ekki að finna í þeim bandormi sem hér er til umræðu en hann tekur vonandi breytingum í þá veru við vinnslu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Beita þarf jöfnunartækjum eins og barnabótum og húsnæðisstuðningi strax til að vinna gegn ójöfnuði, ekki síst nú um stundir þegar stýrivextir eru orðnir helmingi hærri hér á landi en í þeim ríkjum sem við viljum bera okkur saman við. Svo háir vextir bitna harkalega á ungum fjölskyldum sem nýlega hafa keypt sína fyrstu íbúð. Aukið framboð á húsnæði á viðráðanlegu verði þarf augljóslega að vera til staðar til að vinna á húsnæðisvanda til framtíðar. Norrænu ríkin raða sér efst á öllum stigatöflum yfir lönd þar sem best er að búa. Þar er einnig mestur jöfnuður og traust sem einkennir góð samfélög. Þangað eigum við að leita eftir fyrirmyndum í tekjuöflun og tekjutilfærslum. Barnabætur eru skattafsláttur til barnafjölskyldna, ætlaðar til að jafna stöðu barnafólks við hina sem ekki eru með börn á framfæri. Í hinum norrænu ríkjunum eru barnabætur ekki tekjutengdar nema í Danmörku þar sem foreldrar með rífleg meðallaun fá samt sem áður óskertar barnabætur. Jöfnunin er tekin í gegnum tekjuskattskerfið en ekki með tekjuskerðingum og tilheyrandi jaðarsköttum líkt og hér á landi. Á árinu 2024 verða barnabætur í sögulegu lágmarki ef miðað er við hlutfall af vergri landsframleiðslu. Óskertar barnabætur með hverju barni á næsta ári verða 25.833 kr. á mánuði hjá einstaklingum í sambúð, hækka um 5% á milli áranna 2023 og 2024. Par með rétt rúm lágmarkslaun fær ekki óskertar barnabætur því við svo lágar tekjur hefst skerðingin í núverandi barnabótakerfi. Þessu viljum við jafnaðarmenn breyta og taka tímasett og fjármögnuð skref strax á næsta ári í átt að betra og skilvirkara barnabótakerfi að norrænni fyrirmynd. Frumvarpið sem við ræðum hér gerir ráð fyrir að viðmið fyrir vaxtabótakerfið verði óbreytt á næsta ári þrátt fyrir að vextir hafi hækkað umtalsvert og séu verulega íþyngjandi fyrir skuldug heimili. Í skýringum með frumvarpinu segir að þar sem fasteignamat hafi hækkað, sem hefur áhrif á skerðingar, muni kostnaður við kerfið ekki vaxa. Laun hafa einnig áhrif á skerðingar þannig að ef viðmiðum er haldið óbreyttum fá færri stuðning í gegnum vaxtabótakerfið þegar raunin er sú að enn fleiri þurfa á stuðningi að halda. Vaxtabætur og húsnæðisstuðningur fyrir leigjendur eru sanngjarnar og nauðsynlegar aðgerðir. Skattbyrði hátekjufólks hefur minnkað frá árinu 2013 en skattbyrði lágtekjufólks vaxið á sama tíma. Lækkandi raungildi á barnabótum og vaxtabótum hefur haft áhrif á kjör ungra fjölskyldna til hins verra. Það á að beita skattkerfinu með skilvirkum hætti til að afla tekna en einnig til að vinna gegn ójöfnuði. Ávinningurinn fyrir samfélagið allt er fólginn í betri andlegri og líkamlegri heilsu almennings. Það er þess virði, herra forseti, að jafna leikinn. Samfylkingin lagði fram tillögu fyrir tæpu ári síðan um aðgerðir til að ná samstöðu í landinu um viðbrögð við verðbólgu og vaxtahækkunum. Tilgangurinn var þá að verja tekjulægri hópa, ungt fólk og barnafjölskyldur fyrir áhrifum verðbólgunnar, draga úr greiðslubyrði vegna húsnæðiskostnaðar og sporna við þenslu í hagkerfinu. Fyrir sömu aðgerðir er þörf nú ári síðar. Tillögurnar fjölluðu í fyrsta lagi um að sett verði á leigubremsa að danskri fyrirmynd. Í öðru lagi að vaxtabótakerfinu verði beitt til að styðja við lágtekju- og millitekjuheimili sem glíma við mikla greiðslubyrði vegna húsnæðislána, annaðhvort með varanlegum breytingum á skerðingarmörkum vaxtabótakerfisins með möguleika á fyrirframgreiðslu eða með einsskiptis tekjutengdri vaxtaniðurgreiðslu. Jafnframt verði leitað leiða til að koma til móts við fólk með íþyngjandi greiðslubyrði vegna tekjutengdra námslána og húsnæðislána. Í þriðja lagi að barnabótakerfið verði styrkt og skerðingarmörk hækkuð til að mæta hækkun á nauðsynjavörum fyrir fjölskyldur. Í fjórða lagi að ráðist verði í aðgerðir á tekjuhlið ríkisfjármálanna til að sporna við þenslu, auka jöfnuð í samfélaginu og bæta afkomu ríkissjóðs. Reglur settar gegn því að launatekjur séu ranglega taldar fram sem fjármagnstekjur. Innleiddir verði tímabundnir hvalrekaskattar með viðbótarfjármagnstekjuskatti og sérstöku álagi á veiðigjöld þeirra útgerða sem halda á mesta fiskveiðikvótanum. Allar þessar tillögur eru enn í fullu gildi og eru nauðsynlegar til að auka traust og skapa sátt um leiðina áfram veginn. Með réttlátu og skilvirku skattkerfi er meginmarkmiðið að afla tekna til samneyslunnar, fyrir velferðarsamfélagið en það er einnig til að hafa áhrif á tekjudreifingu í samfélaginu, ná félagslegum markmiðum, leiðrétta fyrir markaðsbrestum, til sveiflujöfnunar í efnahagslífinu, ná til auðlindarentu, til atvinnuuppbyggingar og byggðastefnu. Skattapólitíkin er mikilvæg. Skattapólitík er um hverjir borga skatta, hve mikið og hvenær. Skattstefna sýnir áherslur stjórnvalda hverju sinni, sýnir hvert þau vilja fara með samfélagið. Tekjuöflunarhlutverkið er augljóslega mikilvægt en jöfnunarhlutverk skattkerfisins er ekki síður mikilvægt, hvernig skattar og gjöld hins opinbera nýtast til að jafna leikinn, sætta sjónarmið og gera það mögulegt að enginn sé skilinn eftir. Einnig til að ná fram ákveðnum markmiðum, svo sem í umhverfis- og auðlindamálum eða lýðheilsumálum. Við eigum að þora að tala um skatta. Nú um stundir eru það breiðu bökin, stórútgerðir, fjármálastofnanir og þeir sem fá launin sín greidd sem fjármagnstekjur sem þurfa að greiða sinn sanngjarna skerf til samfélagsins. Ríkisstjórnin vill alls ekki snerta þessa hópa en hikar ekki við að fara ofan í vasa almennings með gjaldahækkunum líkt og frumvarpið sem við ræðum hér ber vitni um. Við þurfum líka að þora að tala um skattsvik og notkun skattaskjóla. Vísindamenn sem rannsakað hafa notkun skattaskjóla segja að ríkissjóður Íslands verði af 22% af fyrirtækjaskatti vegna skattundanskota á hverju ári. Hlutfallið hér á landi er það næsthæsta innan OECD-ríkjanna. Ríkissjóður verður af í það minnsta 15 milljörðum kr. á ári hverju vegna þess að fyrirtæki fela fé og eignir í skattaskjólum. Og það gera einstaklingar auðvitað fyrir hönd félaga sinna. Fyrir þann pening mætti t.d. bæta kjör öryrkja og eldra fólks eða hækka greiðslur til ungra fjölskyldna í landinu. Þeir sem nota skattaskjól gera það til að komast hjá því að greiða skatta af tekjum og eignum og vilja láta aðra bera sinn hlut í ríkisrekstrinum, láta aðra halda hér uppi heilbrigðisþjónustu, menntakerfi og öðrum innviðum samfélagsins. Þau vilja ekki borga til samfélagsins réttlátan hlut líkt og aðrir gera en þiggja þjónustuna. Stjórnvöld þurfa að ganga ákveðin til verks og koma í veg fyrir að skattsvik og notkun skattaskjóla haldi áfram að grafa undan samfélaginu, bæði fjárhagslega og siðferðislega. Hæstv. ríkisstjórn sem nú situr virðist ekki hafa mikinn áhuga á þessu. Það þarf að breyta skattareglunum þannig að sem minnst verði um notkun skattaskjóla og styrkja skattyfirvöld til að fylgjast með framkvæmd reglnanna. Eitt er víst, forseti, að án ábyrgðar geta samfélög ekki virkað. Ábyrgðin á rekstri þjóðfélagsins er okkar allra.

Virðulegi forseti. Við erum hér komin að tala um hinn fræga bandorm en í þessu frumvarpi er það því miður þannig að gömul tugga ríkisstjórnarinnar er endurtuggin enn og aftur, þ.e. álögur eru hækkaðar á almenning á meðan fyrirtæki og fjármagnstekjueigendur sleppa nær alveg. Á sama tíma og ríkisstjórnin segist vera í baráttu við verðbólguna hækkar hún kostnað heimilanna og hellir þannig bensíni á verðbólgubálið. Á sama tíma heyrum við flokk hæstv. fjármálaráðherra tönnlast á stöðugleika, en ég er farinn að halda að þessi stöðugleiki felist í því að það séu stöðugar hækkanir á öllu sem almenningur þarf að borga en að það sé líka stöðugleiki í því að þeir ríku þurfi að borga minna og minna. Já, stöðugleikinn sem þeir tala um er nefnilega ekki fyrir alla, bara þá útvöldu. Þetta sést einna helst þegar litið er til þess hvað fjármagnstekjuskattur hér á landi er lágur. Í þeim löndum sem við berum okkur saman við er fjármagnstekjuskatturinn mun hærri en gengur og gerist hér á landi. Tökum nokkur dæmi. Í Danmörku er fjármagnstekjuskattur þrepaskiptur frá 37–42% og fer eftir því hversu háar tekjur fólks eru. Í Finnlandi er fjármagnstekjuskatturinn þrepaskiptur í 30 og 34%, með 4,4 milljóna mörk um það hvenær þú ferð yfir á efra þrepið. Í Noregi er meginreglan sú að fjármagnstekjur beri 22% skatt en það er sama hlutfall og gildir í raun um tekjuskattinn þar. Þeir eru reyndar með eitt sérstakt, sem ég nefndi hér áðan í andsvörum við hæstv. fjármálaráðherra, en það er að fjármagnstekjur af eignarhlutum í fyrirtækjum þarf að greiða út sem sérstaka tegund fjármagnstekna, enda eru þær kallaðar eigendatekjur. Yfirleitt er þar um að ræða arð eða hagnað af sölu hlutabréfa. Hugmyndin er sú að ekki eigi að vera hagkvæmara að taka út arð í stað þess að fá greidd laun úr eigin fyrirtæki og þess vegna bera þessar eigendatekjur hærra skatthlutfall, eða 37,8%. Í Svíþjóð bera fjármagnstekjur 30% skatt en þó eru sérstakrar reglur varðandi persónulegar eignir og hagnað af hlutabréfum. Svo má einnig nefna að á Írlandi er fjármagnstekjuskattur 33%, í Frakklandi er hann 30% og hátekjufólk er skattlagt um 4% til viðbótar og í Þýskalandi er skatthlutfall fjármagnstekjuskatts 25%, en þar er mjög takmarkað hvað má telja sem tengdan kostnað. Þegar þetta er borið saman við þau 22% sem greidd eru í fjármagnstekjuskatt hér á landi má sjá að Ísland er sannkallað velferðarsamfélag fyrir fjármagnstekjueigendur, eða ættum við kannski að kalla það bara skattaskjól? Það er mikilvægt að hafa í huga að samkvæmt upplýsingum frá Hagstofunni er sá fjöldi sem greiðir skatta af launum að dragast saman á meðan fjöldinn sem greiðir fjármagnstekjuskatt er að vaxa á milli ára. Hér er því komin gjá milli þeirra sem eru launþegar annars vegar og hinna sem geta nýtt sér það að stofna einkahlutafélag, skrifa þar ýmsan kostnað sem frádrátt, greiða sér út arð og komast þannig hjá því að greiða sinn skerf af samfélagslegum kostnaði. Það er vert að hafa í huga, eins og ég nefndi einmitt í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra, að það eru helst sveitarfélögin sem verða af skatttekjum. Við Píratar leggjum til að fyrsta skrefið í að auka réttlæti í skattheimtu hér á landi verði að fjármagnstekjuskattur verði hækkaður upp í 30%, á sama tíma og persónuafsláttur fjármagnstekna hækki upp í 400.000. Við þetta ættu að skapast nýjar tekjur fyrir ríkissjóð vegna fjármagnstekna sem í staðinn mætti t.d. nota til að lækka aðrar álögur á almenning eða til þess að stórbæta þjónustuna. Víkjum nú að öðru en fjármagnstekjuskattinum, enda er bandormurinn frumvarp til breytinga á mörgum mismunandi lögum. Eitt af því sem taka má eftir þegar bandormurinn er lesinn er að engar aðgerðir eru í honum til þess að skattleggja frekar þá sem eiga t.d. margar eignir sem leigðar eru út til ferðamanna. Á sama tíma erum við að sjá verðbólgu og aðra hluti gerast vegna skorts á húsnæði. Þarna hefði verið hægt á auðveldan hátt að stýra því að það sem leigt væri út í langtímaleigu yrði ekki skattlagt eins hátt og það sem leigt er út í skammtímaleigu. Við sjáum heldur ekki fleiri notkunarskatta á þær yfir tvær milljónir ferðamanna sem koma hingað ár hvert og eru að nota og nýta virkilega innviði okkar, án þess að þurfa að borga jafn mikið fyrir þá eins og t.d. er gert annars staðar. Ég fékk leiðréttingu frá hæstv. fjármálaráðherra áðan þegar hann nefndi að leggja ætti fram sérstakt kílómetragjald í október, að það legðist bara á bíla einstaklinga. Hann meinti fólksbíla, ekki bara bíla einstaklinga, þ.e. bílaleigubílarnir fá þetta líka og er gott að heyra það. Talandi um bíla og rafbíla. Nú um áramótin fellur niður sérstök ívilnun á virðisaukaskatti af rafbílum, reiðhjólum og öðrum vistvænum farartækjum. Það hefur verið ánægjulegt að sjá á undanförnum árum hversu vel þetta hefur verið nýtt, t.d. voru 70% nýrra bíla rafbílar. Það verður áhyggjuefni ef þetta hlutfall dregst saman og líka t.d. ef sala á reiðhjólum dregst saman. Annað sem vantar alveg inn í þetta frumvarp er það að við reynum að þrýsta á fólk og aðila að menga minna. Þar horfum við sérstaklega á þá sem eru að menga mest, stóriðjuna og aðra stórnotendur. Á flestum öðrum stöðum í heiminum er verið að leggja á hærra og hærra gjald til þess að þrýsta á þessa aðila að draga úr menguninni en hér á landi er útblásturinn að aukast á sama tíma og við eigum að vera að draga úr honum. Þarna, eins og hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra nefndi hér í sumar á ráðstefnu í Háskóla Íslands, munum sitja uppi með risastóran kostnað sem hlýst af því að við náum ekki þeim markmiðum sem við sögðumst ætla að ná í París 2015. Ef við náum ekki þessum markmiðum fyrir 2030 fáum við, samkvæmt mati ráðuneytis utanríkismála, rukkun um allt að 10 milljarða kr. Það þýðir ekki að ýta þessu á undan sér og segja: Við reddum þessu 2029/2030, vegna þess að við þurfum að draga úr á hverju ári um ákveðið mörg prósent svo að við náum því að fara niður í þennan útblástur 2030. Ég veit að við gætum notað 10 milljarða í margt annað heldur en að borga fyrir eitthvað vegna algjörs aðgerðaleysis hjá þessari ríkisstjórn þegar kemur að loftslagsmálunum. Það er von mín að eitthvað bætist við í þennan bandorm í meðförum þingsins til að tækla eitthvað af þessum málum.

Herra forseti. Hv. þingmaður fór hér í mikinn samanburð á fjármagnstekjuskatti; annars vegar skattprósentu hér á landi og hins vegar skattprósentu sem er við lýði annars staðar á Norðurlöndum. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ef maður horfir eingöngu til skattprósentunnar sem slíkrar þá er skattprósentan hér á Íslandi lægri, en það sem hv. þingmaður nefndi ekki og horfir fram hjá er að þessi samanburður einn og sér er algjörlega ómarktækur ef ekki er á sama tíma litið til þess hversu breiður skattstofninn er til að mynda annars staðar á Norðurlöndum, hann er lægri. Það helgast af því að þar eru frádráttarreglur mun víðtækari en hér á landi og flækjustigið reyndar almennt mun meira. Ég skal nefna dæmi. Í Noregi er ávöxtun aðeins skattlögð sem er umfram ávöxtun ríkisbréfa. Það má horfa til Danmerkur, en þar er hægt að draga frá neikvæðan fjármagnstekjuskatt. Það má nefna til að mynda að í Finnlandi, þegar verið að skattleggja arðgreiðslur, eru einungis 85% arðgreiðslnanna skattlögð. Þetta sýnir að samanburður hv. þingmanns á fjármagnstekjuskatti á Íslandi og á Norðurlöndum er alveg ómarktækur. Þess vegna hlýt ég að spyrja hv. þingmann: Hefur hann í þessum útreikningum sínum á því hversu vondur fjármagnstekjuskatturinn á Íslandi er, eða allt of lágur að hans mati, tekið tillit til þessara þátta sem ég var að nefna hér varðandi Norðurlöndin?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, ég hef tekið tillit til þeirra og óskaði einmitt eftir upplýsingum frá rannsókna- og upplýsingaþjónustu þingsins um fjármagnstekjuskatt á Norðurlöndum og í nokkrum Evrópuríkjum. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að það eru alls konar frádrættir og mismunandi reglur sem gilda á hverjum stað. Ég er hér með mjög nákvæma og glænýja úttekt á því frá rannsóknaþjónustunni og mun gjarnan láta hv. þingmann hafa eintak af henni. Það þarf að sjálfsögðu alltaf að vera einhvers konar sérákvæði. Til að mynda nefndi hv. þingmaður Finnland en þar er einmitt gott dæmi um undanþágu sem er líka til á Íslandi, þar sem hagnaður af sölu húsnæðis er skattfrjáls ef húsið eða íbúðin hefur verið nýtt sem fast heimili einstaklings eða fjölskyldu í samfellt a.m.k. tvö ár. Þetta erum við líka með. Það eru mismunandi reglur og ég held að það væri vel nærri lagi og mjög gott, þar sem ég veit að hv. þingmaður er að fara að taka við formennsku í efnahags- og viðskiptanefnd, ef nefndin myndi kynna sér vel allar þær reglur sem eru í gildi, hvers vegna þessar undanþágur eru á mismunandi hlutum og hvernig við getum lært af frændum okkar á Norðurlöndum að búa til fjármagnstekjuskattskerfi þar sem þeir ríku borgi sinn skerf til samfélagsins en borgi ekki lægri skatta en launafólk.

Herra forseti. Ef við ræðum um skattkerfið almennt þá er alveg ljóst að það eru hinir efnuðu sem borga mestu skattana. Við getum jafnvel farið í tölfræði sem hefur verið birt varðandi tekjutíundir. Það er ekki fyrr en komið er upp í sjöundu og áttundu tekjutíundina sem einstaklingar eru að borga meira í skatta en það sem þeir fá frá ríkinu. Þetta liggur allt saman fyrir. Ég átta mig hins vegar ekki á hvað hv. þingmaður er að fara þegar hann segir að hinir efnuðu eigi að borga meira. Er hann þá að tala um að það þurfi eingöngu að hækka skattprósentuna eða eru það tekjurnar sem koma til? Það leiðir auðvitað til þess, sem er alveg sérstakt umræðuefni, að hættan við að hækka endalaust skatta á fólk er að tekjur ríkisins geta hreinlega minnkað. Þetta er atriði sem ég vildi gjarnan eiga frekari orðastað við hv. þingmann um. Hvar er jafnvægið í þessu? Það sem ég spurði út í áðan í mínu fyrra andsvari og hv. þingmaður hefur staðfest, er að ekki er hægt með einföldum hætti að koma hér upp og bera saman íslenska fjármagnstekjuskattskerfið við Norðurlöndin án þess að skoða nákvæmlega hver skattstofninn er, hversu breiður hann er, hvaða reglur gilda til frádráttar o.s.frv. Þess vegna er rangt hjá hv. þingmanni að koma hér upp og horfa eingöngu á prósentutölurnar. Það gefur ekki rétta mynd af því sem hér er verið að ræða um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir seinna andsvarið. Hv. þingmaður virðist hafa áhyggjur af því að ég hafi ekki skoðað nægilega vel hvernig skattstofninn er og hvernig þetta fer allt fram á Norðurlöndunum. Þar sem ég sit ekki sjálfur í hv. efnahags- og viðskiptanefnd en hv. þingmaður fer væntanlega seinna í vikunni með formennsku þar, þá skora ég á hv. þingmann að framkvæma frumkvæðisúttekt á því innan nefndarinnar hvernig þetta er á Norðurlöndunum og í samanburði við fjármagnstekjuskatt á Íslandi. Ég hlakka til að sjá útkomuna úr þeirri athugun. Þegar ég sagði hér áðan, sem hv. þingmaður spurði hvað ég meinti með, að þeir ríku ættu að borga sinn hlut af skattinum, þá var ég náttúrulega að tala um hlutfallslega. Það er til gömul og góð tilvitnun í einn ríkasta mann heims, Warren Buffett, sem sagði að það væri alls ekki réttlætanlegt að hann borgaði lægri skatt en ritarinn sinn sem væri launþegi. Ef skoðað er hlutfallslega hvernig sumir af þeim sem greiða sér út milljarða á milljarða ofan í fjármagnstekjur greiða minna til samfélagsins en launþegar sem hafa ekki þetta tækifæri, þá nota þeir alls konar ívilnanir til þess að borga lægri skatt, hvort sem það er til ríkis eða sveitarfélaga.

Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2024. Í framhaldi af þeirri umræðu sem var hér áðan um t.d. skattahlut og þá sem eru með fjármagnstekjuskatt eingöngu, eða eingöngu með fjármagnstekjur, þá er skattkerfið arfavitlaust því miður, gífurleg misskipting í því. Það er svolítið skrýtið að á sama tíma skuli t.d. persónuafslátturinn ekki eingöngu vera notaður til að hjálpa þeim sem eru á lægstu launum og lífeyri almannatrygginga. Fyrir þá sem eru á háum launum skiptir persónuafslátturinn ekki neinu höfuðmáli. En það er hækkun á persónuafslætti og þær skattbreytingar sem eru núna, eins og hefur komið skýrt fram, skila sér minnst til þeirra sem mest þurfa á að halda og mest til þeirra sem minnst þurfa á því að halda. Þetta er auðvitað í anda þessarar ríkisstjórnar. Eins og kom fram í andsvörum mínum við hæstv. fjármálaráðherra hérna áðan þá var hann að reyna að verja það. Ég skil ekki hvernig hann ætlaði að fara að því að verja það að hafa óbreytt frítekjumark, 200.000 kr. á mánuði, 2,4 milljónir á ári. Á sama tíma sagði hann að þeir væru að búa til hvata til að öryrkjar bjargi sér sjálfir. Þetta er bara öfugt, algerlega öfug sálfræði í öllu. Þetta stenst ekki. Á sama tíma og hann ætti að hækka frítekjumarkið í 250.000 kr. eða um 180.000 kr. meira yfir árið, þá er hann samt að tala um að endurskoða almannatryggingakerfið, það eigi að auðvelda öryrkjum að fara út að vinna sem geta það, en því miður er ekki verið að sýna það hérna. Hann væri þá alla vega að sýna að það væri einhver alvara í þessu ef hann hefði verið að hækka frítekjumarkið. Ef það er einhver alvara í því að þeir vilji fá öryrkja til að reyna að vinna þá verða þeir að sjá til þess að þeir verst settu geti nýtt sér þetta vegna þess að við erum með svo arfavitlaust kerfi að þeir sem eru að fá heimilisuppbót eða sérstaka viðbót geta ekki nýtt sér þetta. Það skerðist strax. Þetta eru yfirleitt þeir einstaklingar sem þurfa mest á því að halda og eru í verstu stöðunni. Ef ríkisstjórnin ætlar sér virkilega að fara í endurskoðun á almannatryggingakerfinu með þessum hætti þá segi ég bara: Guð hjálpi þeim, vegna þess að það á ekki eftir að skila sér. Það var annað mjög athyglisvert í andsvörum mínum við hæstv. fjármálaráðherra. Ég spurði hann tvisvar að því en fékk engin svör. Ég spurði tvisvar að því: Hvernig stendur á því að það sé hægt að tvöfalda framlög til einkarekinna fjölmiðla? Hvers vegna í ósköpunum þurfa einkareknir fjölmiðlar tvöfaldað framlag? Hvers vegna þarf alltaf að sjá til þess að ríkisfjölmiðill fái allar hækkanir? Á sama tíma kemur skýrt fram í fjárlögunum að það á að hækka einkareknu fjölmiðlana um 10,7% en lífeyri almannatrygginga, fyrir aldraða fólkið okkar og öryrkjana, um 4,9%. Það er allt svona skrýtið í þessu eins og að útvarpsgjaldið hækkar, sóknargjöldin lækka. Það er eins og það sé bara happa og glappa, eins og einhverjum hafi bara dottið í hug að gera þetta bara einhvern veginn. Eitt sem hefur kannski líka ekki verið rætt og þyrfti að ræða ítarlega er Framkvæmdasjóður aldraðra. Enn einu sinni á að fara að misnota Framkvæmdasjóð aldraðra. Enn einu sinni hringja engar viðvörunarbjöllur um að það á að nota hann í rekstur. Samt á sama tíma er komið skýrt fram að það þarf 700 ný hjúkrunarrými fram til 2030. Það þarf að spýta í, það þarf að byggja. Það þarf að taka á biðlistunum. En erum við að gera það? Nei, ekki með því að taka þessa fjármuni, sem eru eyrnamerktir til að byggja upp hjúkrunarheimili, í rekstur. Það er eiginlega ekki heiglum hent að sjá hversu mikið hefur verið tekið út úr Framkvæmdasjóði aldraðra í reksturinn. Eftir því sem ég var að reyna að finna út áðan þá vorum við komnir á töluna 1,2 milljarða. Ég veit ekki hvort hún er rétt, ég hafði ekki alveg nógu langan tíma til þess, en ef það er rétt þá er þetta gífurleg misnotkun á sjóðnum. Það verður að stöðva þetta. En því miður, þeir ætla sér alls ekki að stöðva svona hluti. Þeir eru sannfærðir einhvern veginn um að það sé hið besta mál að gera hlutina einhvern veginn þannig að það er eins og það sé bara dregið um það á einhvern furðulegan hátt, hvað það er sem á að virka og hvað ekki. Svo er annað í þessu með almannatryggingakerfið. Hérna inni er einn langlengsti texti um það hvað á að gera og það eru víxlverkanir lífeyrissjóða og ríkisins. Bara þessi klausa sýnir hversu arfavitlaust kerfið okkar er. Það að við skulum hafa getað búið til svona vitlaust kerfi er eiginlega heimsmet. En það er líka alveg heimsmet í heimsku og vitleysu að viðhalda þessu, að viðhalda þessum fíflagangi ár eftir ár. Það þarf að taka þetta á hverju einasta ári, að setja þetta inn til að viðhalda þessu undarlega fyrirbrigði, þessu kerfi. Ég hef einhvern veginn á tilfinningunni að í þessari endurskoðun almannatryggingakerfisins verði ekki tekið á þessu miðað við það sem ég heyrði núna hjá hæstv. fjármálaráðherra, miðað við hvernig þeir taka á frítekjumörkum, miðað við hvernig þeir eru að reyna að skauta fram hjá því að halda áfram þessum keðjuverkandi skerðingum í kerfinu. Hæstv. fjármálaráðherra hefur margoft hælt sér af þessu í pontu, þar sem hann kemur hérna aftur og aftur með tíundina sína, Tekjusöguna, og segir: Þar hefur þessi hópur hækkað alveg gífurlega. Á sama tíma er aldrei tekið með inn í kerfið hvað keðjuverkandi skerðingarnar eru miklar. Ég held að almenningur þarna úti og fleiri átti sig ekki á því að ef skerðingarnar væru ekki til staðar þá væru útgjöld ríkisins um 70 milljörðum hærri, spáið í þetta, 70.000 milljónir. Þetta eru skerðingar sem eru að hækka um 7–10 milljarða kr. á hverju einasta ári. Þegar maður tekur saman það sem er lagt inn í kerfið til almannatrygginga og síðan hitt þegar við drögum frá skerðingarnar þá er þetta kerfi þannig byggt upp að ef þú setur þúsundkall hérna inn þá má þakka fyrir að 100–150 kr. renni í vasa þeirra sem lifa á lífeyrislaunum almannatrygginga. Þarna erum við að tala um 80–85% skatt og skerðingar. Hvers vegna vill ríkisstjórn eftir ríkisstjórn hafa þetta svona? Jú, vegna þess að þá geta þær haldið áfram sínum blekkingum og sagt að þeir verst settu í okkar þjóðfélagi hafi það svo ótrúlega gott, hafi hækkað svo rosalega mikið. Þær átta sig ekki á því að það er misjafnt hvernig þetta bítur og því miður, þegar þetta er skoðað ofan í kjölinn, þá bítur þetta mest þá sem síst skyldi, mest þá sem verst standa. Það er annað sem er inni í þessum breytingum og líka í fjárlögunum sem er ekkert tekið á og er þessari ríkisstjórn til háborinnar skammar. Það eru búsetuskerðingar, að við skulum enn þá leyfa okkur þær og að það skuli hvergi koma fram breytingar þannig að við hættum að borga einhverju fólki lægstu lífeyrislaun almannatrygginga en látum það ekki stoppa heldur 10% minna. Það er örugglega enginn hérna inni í þessum sal og enginn þarna úti sem telur að fólk lifi einhverju góðu lífi á lægsta ellilífeyri. En hvernig í ósköpunum dettur einhverjum í hug að það eigi einhver hópur að lifa á 10% minna? Það sem er það besta af þessu öllu, sem er heldur ekki tekið á: Þeir settu krónu á móti krónu skerðingar á þennan hóp, aftur, krónu á móti krónu. Ef hann fær einhvers staðar tekjur - króna á móti krónu. Þeir tóku þetta upp á verst setta hópinn. Þess vegna segi ég: Það er gjörsamlega vonlaust að trúa því að þessi ríkisstjórn ætli að gera eitthvað fyrir þennan hóp. Það hvarflar ekki að henni eina mínútu. Ég held að ég hafi þetta ekki mikið lengra en ég segi fyrir mitt leyti að þessi ríkisstjórn fer vill vegar vegna þess að það kom líka fram hjá ráðherra að neysluvísitala fyrir árið 2023 hafi verið 7,4% samkvæmt þjóðhagsspá Hagstofunnar. En af hverju eru þá 4,9% að fara til eldri borgara og öryrkja ef það eru 7,4%? Ef við tökum launavísitöluna er nærri 12% hækkun þar á síðasta ári. Af hverju eru þá 4,9% fyrir lífeyrisþega? Af hverju er alltaf nærri helmingi minna? Af hverju t.d. eru þeir að fá nær 6% minna en einkareknir fjölmiðlar? Þar fékk ég ekkert svar, hann svaraði því ekki einu sinni.

Forseti vill minna þingmenn á að gæta orða sinna. Þó að kannski megi gagnrýna almannatryggingakerfið þá gengur sennilega aðeins of langt að tala um heimsmet í heimsku og vitleysu í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að kveðja mér hljóðs í þessari umræðu um tekjubandorminn sem er hér lagður fram af hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ég ætla að stikla á nokkrum atriðum sem mér finnst mikilvægt að koma aðeins inn á í umræðunni. Fyrst langar mig að nefna verðlagsuppfærslu krónutöluskatta þar sem er verið að leggja til 3,5% hækkun. Þar er um að ræða aðgerð stjórnvalda sem miðar að því að vinna gegn þeirri spennu sem myndast hefur í hagkerfinu en styrkja samt líka tekjugrundvöll ríkissjóðs án þess að vera of íþyngjandi fyrir almenning. Ég vona að það að fara þessa leið skili árangri inn í hagstjórnina núna en er nú annars almennt þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að afla tekna í ríkissjóð því að það eru auðvitað tekjurnar sem við notum til þess að reka samfélagið okkar. En það er hins vegar líka alveg jafn ljóst að það er gríðarlega mikið hagsmunamál að ná niður verðbólgunni og ég vona að þetta skili tilætluðum árangri. Mig langar aðeins að fjalla um það sem hér er lagt til og er ein af framlengingunum, þ.e. framlenging á ákvæðum til að koma í veg fyrir víxlverkanir örorkugreiðslna almannatrygginga og lífeyrissjóða, koma í veg fyrir að víxlverkanirnar éti upp það sem fólk sem fær þessar greiðslur myndi annars fá. Þetta er eitt af þessum atriðum sem er svo algjörlega sjálfsagt og nauðsynlegt að fara í á hverju ári. En því miður hefur ekki tekist að finna eða búa til kerfi sem kemur í veg fyrir þetta. Það er náttúrlega búið að gera þetta svo oft að manni finnst þetta eiginlega bara vera orðið hið sjálfsagða mál að gera, sem það auðvitað er á vissan hátt. En það er hins vegar líka svo mikilvægt að muna eftir því að ef ekki yrði farið í þessa framlengingu þá myndi það hafa verulega neikvæð áhrif á afkomu þó nokkuð stórs hóps af fólki. Til að mynda er bent á það hér í greinargerð með frumvarpinu að verði ákvæðið ekki framlengt muni frítekjumark örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna lækka úr 2,4 millj. kr. á ári í 300.000 kr. Það væri algerlega ótækt. Þannig að þetta er eitt af þessum málum sem eru svo sjálfsögð að séu hérna en í fullkomnum heimi ættu þau ekki að þurfa að vera hérna. Ég tel að það sé mikilvægt að við í nefndinni förum vel yfir það sem snýr að gjaldskyldri losun gróðurhúsalofttegunda. Ég verð bara að játa það að ég held að það sé mikilvægt að við förum rækilega í þetta til að skilja vel hvaða áhrif breytingarnar hafa og hvaða áhrif það myndi hafa ef breytingarnar væru ekki gerðar og nefndin skoði þetta vel sem og auðvitað allt annað sem snýr að hlutum sem hafa með loftslagsmál að gera. Mig langar að fagna því sérstaklega að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að tekjuskattur lögaðila hækki tímabundið til eins árs um 1 prósentustig og fari þar með úr 20% í 21% rekstrarárið 2024 og við álagningu á árinu 2025. Ég held að það sé jafnframt mikilvægt að við fylgjum því eftir og sjáum hvaða áhrif þetta hefur því að hér er einungis verið að lögfesta að gera þetta til eins árs, sjá hvaða tekjur koma inn og hvernig við getum nýtt þær. Þetta er partur af aðgerðum stjórnvalda til að draga úr þenslu í hagkerfinu og það er gott. En ég myndi sem sagt vilja skoða þetta svona í stærra samhengi en fagna því að þessi tillaga er þarna inni og tel hana mjög góða. Svo langar mig að nefna breytingar sem er verið að leggja til á verðmætagjaldi sjókvíaeldis, að það gjald hækki um 1,5 prósentustig og fari því upp í 5%. Ég fagna því að þessi breytingartillaga komi hér inn í tekjubandorminn, ég veit að það er verið að vinna að ýmsu í matvælaráðuneytinu sem kemur að sjókvíaeldi og er miklu víðfeðmara og víðtækara en ég fagna því að þessi breyting komi hérna inn. Svo þurfum við auðvitað að fara bara í talsvert mikla vinnu þegar kemur að umgjörð sjókvíaeldis og við munum þar auðvitað eftir skýrslu ríkisendurskoðanda sem við fjölluðum um á síðasta þingi og ýmislegt sem þar er bent á. Það er ekki fjallað um gistináttaskatt í þessu frumvarpi en hann var felldur úr gildi tímabundið sem partur af Covid-ráðstöfunum og mun núna aftur taka gildi og ég veit að það er frumvarp frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra á þingmálaskrá um gistináttaskattinn þar sem einnig á að leggja það til að hann nái til skemmtiferðaskipa, sem ég tel bara mjög gott. En ég myndi vilja og legg til að það verði skoðað núna strax í nefnd hvort ekki ætti að þrepaskipta gistináttaskattinum. Mér finnst skjóta pínulítið skökku við að það sé í rauninni sama gjald sem er greitt hvort sem gist er í tjaldi eða á fimm stjörnu hóteli. Þetta held ég að væri verkefni fyrir efnahags- og viðskiptanefnd að fara í og alveg hægt að byrja á því samhliða vinnslu við þetta frumvarp hér. Svo hefur því verið velt upp hér í umræðunni hvort nefndin ætti að skoða fjármagnstekjuskattsumhverfið eins og það er á Norðurlöndunum og bera það saman við okkar kerfi. Ég verð að segja það að mér finnst þetta bara góð hugmynd og lýsi því yfir að ég er alla vega alveg til í að fara í þá vinnu. Ég held að það myndi ekki gera neitt annað en að auka þekkingu okkar í nefndinni sem erum að fást við skattamálin á því hvernig hlutum er fyrir komið í okkar nágrannalöndum og örugglega ýmislegt sem við getum lært af þeim og mögulega fundið einhver víti til að varast. En ég held að það yrði alla vega bara skemmtileg vegferð. Líkt og ég hef hér rakið þá tel ég að í þessu frumvarpi séu ýmsar tillögur sem eru ekki bara góður heldur sumar beinlínis nauðsynlegar réttlætisins vegna og ég hlakka til að takast á við málið í efnahags- og viðskiptanefnd.

Virðulegur forseti. Boðuð er 1% skattahækkun á fyrirtæki í fjárlögum næsta árs. Þessi skattur mun falla jafnt á öll fyrirtæki, án tillits til afkomu þeirra eða hvort hún hafi verið í meðallagi, góð eða slæm. Nú er það svo að fyrirtæki eru mjög misvel í sveit sett. Það er bláköld staðreynd að sum fyrirtæki hafa hagnast stórkostlega á verðbólgunni. Yfirleitt eru það aðilar sem geta með beinum eða óbeinum hætti haft áhrif á verðbólguna, hvort sem er til hækkunar eða lækkunar, með aðgerðum sínum því að hjá þessum aðilum liggur annaðhvort nær allt fjármagn landsins eða vald til að stjórna vöruverði til neytenda, nema hvort tveggja sé. Sem dæmi má nefna að á síðasta ári skiluðu N1, Elko og Krónan sinni bestu afkomu frá upphafi, auk þess sem tekjur Haga, sem á Bónus og Hagkaup, jukust um 19% og afkomuspáin fyrir þetta ár gerir ráð fyrir 11 milljörðum í hagnað samkvæmt fréttum. Þetta eru aðilar sem t.d. stjórna því hversu mikið matarkarfan hækkar og auka þar með verðbólguna svakalega með arðsemiskröfum sínum og græðgi. Og þá erum við ekki einu sinni farin að nefna hagnað bankanna. Hagnaður bankanna óx úr 30 milljörðum árið 2020 í 81 milljarð á árinu 2021; um 50 milljarða á einu ári. Svo að maður beiti meðaltölum, eins og hæstv. fjármálaráðherra er oft mjög hrifinn af að gera, þá gera þessir auknu 50 milljarðar að meðaltali um 132.000 á hvert einasta mannsbarn á Íslandi eða um 525.000 á hvert einasta fjögurra manna heimili landsins. Ef miðað er við 80 milljarða hagnað þá gerir það um 210.000 á mann eða 840.000 á hvert fjögurra manna heimili. Athugið að þessar tölur miðast við hagnað bankanna, það sem þeir fá greitt frá okkur, fólkinu í landinu, umfram það sem kalla mætti eðlilegar greiðslur af lánum og þess háttar. Árið 2022 högnuðust þrír stóru bankarnir um 66,9 milljarða þar sem bara hagnaður Landsbankans meira en tvöfaldaðist á milli ára og það er sko sannarlega útlit fyrir bætta afkomu bankanna á þessu ári vegna stóraukinna vaxtatekna. Þannig högnuðust bankarnir þrír samanlagt um 40 milljarða kr. á fyrstu sex mánuðum þessa árs þannig að þeir stefna augljóslega í 80 milljarða eða meira á þessu ári í hagnað. Bankarnir og fyrrnefnd stórfyrirtæki, þetta eru aðilarnir sem græða á verðbólgunni og hagnast á því að hún sé sem hæst á meðan heimili og minni fyrirtæki þurfa að borga brúsann, svo mikið að þeim er sumum við það að blæða út. Samt á, samkvæmt bandorminum, einnig að skattleggja minni fyrirtæki jafn mikið og hin, fyrirtæki sem mörg hver standa ekkert sérstaklega vel. Það er ekki mikil sanngirni í því svo að ekki sé tekið sterkar til orða. Svo er ekki hjá því komist að nefna bankaskattinn sem nær ekki einu sinni 0,2%. Hann er nákvæmlega 0,145%. Við í Flokki fólksins höfum ítrekað mælt fyrir bankaskatti, að hann verði hækkaður í það sem hann var fyrir lækkun. Þar verður að hafa tvennt í huga. Lækkun bankaskatts hefur ekki skilað sér til neytenda og þó að hann yrði hækkaður myndi hann samt ekki einu sinni ná 0,4%, hann yrði þá 0,376%. Sjálf hef ég lagt fram breytingartillögur um bankaskattinn a.m.k. þrisvar sinnum og hv. þm. Flokks fólksins, Eyjólfur Ármannsson, tvisvar sinnum en þessi hógværa tillaga hefur varla hlotið neinn hljómgrunn hér á þinginu nema þá hjá Pírötum, þangað til reyndar síðastliðið vor þegar Samfylkingin stökk allt í einu á þennan vagn með okkur og greiddi í fyrsta skipti atkvæði með tillögu Flokks fólksins. Það er farið með bankana hérna eins og heilagar kýr. Það má aldrei snerta við þeim né öðrum stórfyrirtækjum. Vonandi mun stuðningur við hækkun bankaskattsins ná fram að ganga þegar við leggjum þessa tillögu fram að nýju. Málið er að það standa ekki öll fyrirtæki í landinu jafn vel. Það eru hér fyrirtæki sem stórgræða á meðan önnur eru jafnvel í basli. Það er ekki sanngjarnt að sams konar og sami prósentuskatturinn fari á þau öll. Það hlýtur að vera réttara að leggja einhvers konar hvalrekaskatt á stórfyrirtæki sem, eins og gríðarlegar hagnaðartölur þeirra sýna fram á, eru ekki á nokkurn hátt að taka þátt í baráttunni við verðbólguna, frekar en að leggja skattahækkanir jafnt á öll fyrirtæki, sama hvernig þau standa. Ég vona að þessi fyrirhugaði skattur taki breytingum í meðförum þingsins og hv. efnahags- og viðskiptanefndar þannig að honum verði breytt í t.d. einhvers konar þrepaskiptan skatt þar sem fyrirtæki sem greiða hluthöfum háan arð af milljarðahagnaði greiði hærri prósentutölu en minni fyrirtæki sem veikar standa.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn og kæra þjóð. Talandi um skatta, við í Flokki fólksins höfum lagt ríka áherslu á það að við viljum ekki skattleggja fátækt. Og talandi um skatta þá dettur mér í hug árið 1987, sem var dásamlegt ár, ekki bara vegna þess að Kringlan opnaði með Hard Rock Café í fararbroddi, heldur líka því að það var skattlausa árið. Í beinu framhaldi af því var farið í það sem kallað er staðgreiðsla skatta. Staðgreiðsluskattkerfinu fylgdi m.a. persónuafsláttur. Í janúar 1989 var persónuafslátturinn 17.500 kr. Samkvæmt lögum og reglugerð þá átti persónuafsláttur að hækka samkvæmt neysluvísitölu, sem myndi þýða það að í dag, eða á næsta ári sem sagt, ætti persónuafslátturinn að vera 93.000 kr. Í staðinn á hann að vera 58.000. Þetta munar einhverjum þrjátíu og eitthvað þúsund krónum, sem eru talsverðir peningar fyrir þá sem hafa lítið, sem minnst mega sín. Hinir sem eiga nóga peninga, þá munar ekkert um 30.000 kallinn. Ég heyrði það á Sprengisandi í gær að ef skattur á fjármagnstekjur myndi hækka um 3% þá myndi ríkið fá í sinn hlut einhverja 6 milljarða, og það er akkúrat það sem það myndi kosta ríkið að hækka persónuafsláttinn upp í þessar 93.000 kr. sem hann á að vera. Maðurinn hefur fimm grunnþarfir: Heila heilsu - það er sagt að maður sem er veikur eigi eina ósk; að verða frískur. Hinir eiga 100 óskir, 200 óskir af því að þeir pæla ekkert í því. En veiki maðurinn á eina ósk. Ein af grunnþörfum mannsins er sem sagt heil heilsa. Önnur er kærleikur og svo eru það fæði, klæði og húsnæði. Og það er það sem við í Flokki fólksins erum alltaf að berjast fyrir: Fæði, klæði og húsnæði. Þess vegna viljum við að persónuafslátturinn fari bara í þá tölu sem hann á að vera, því að hann nýtist best þeim sem minnstu launin hafa. Svo langar mig líka til að tala um sjúkdóminn alkóhólisma. Hann hefur borið svolítið á góma núna, sérstaklega hérna í dag þegar hv. þm. Inga Sæland kom og tjáði sig um stöðuna. Síðan kom hæstv. heilbrigðisráðherra og hélt því fram að það hefði aldrei staðið á þeim eða ríkinu að sjá til þess að Vík þyrfti ekki að loka sex vikur á ári. Það er ekki rétt. SÁÁ hefur lokað Vík í tíu ár vegna þess að það hefur skort pening, þannig að það var ekki rétt sem heilbrigðisráðherra sagði. En nú vil ég vekja athygli á öðru. Það er það að heilbrigðiskerfið á Íslandi er rekið á 350 milljörðum. Það fara 350 milljarðar í heilbrigðiskerfið á Íslandi. Þar af fara innan við 2 milljarðar í fíkniefnasjúkdóma og aðallega alkóhólisma; SÁÁ, Krýsuvík og Hlaðgerðarkot. En vitið þið það að alkóhólismi sem sjúkdómur, sem hann er viðurkenndur sem, er þriðji stærsti dauðsvaldurinn á eftir hjartasjúkdómum og krabbameini og sá flokkur fær 2 milljarða, skitna 2 milljarða af 350 milljörðum. Þetta er ekki sanngjarnt. Við þurfum að fá meiri pening í þennan málaflokk og ég hvet hæstv. fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra til að beita sér fyrir því að þetta verði leiðrétt.  
            

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2024, oft kallaður tekjubandormur, frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ég vil fara hér yfir nokkur atriði sem ég tel að séu mikilvæg í þessu samhengi en vil jafnframt árétta að það er auðvitað efnahags- og viðskiptanefndar að taka þetta mál til frekari skoðunar og athugunar og meðferðar. Sú nefnd mun að sjálfsögðu rísa undir því og vanda vel til verka, kalla eftir umsögnum og vinna eftir þeim og taka tillit til ef svo ber undir. Það sem er auðvitað helst í þessu er þessi krónutöluhækkun, 3,5% hækkun á svokölluðum krónutölusköttum í samræmi við forsendur tekjuáætlunar fjárlagafrumvarpsins. Þarna er auðvitað mikilvægt í þessu, eins og fram kemur í frumvarpinu, að við, ríkið, séum þátttakendur í því mikilvæga verkefni sem skiptir heimilin og fyrirtækin í þessu landi mestu máli sem er auðvitað að ná niður verðbólgu og vöxtum með skynsamlegum og raunhæfum aðgerðum. Auðvitað mætti segja að það væri áhugavert fyrir nefndina að fá frekari greiningar á því hvað þetta þýðir, en fyrstu viðbrögð eru að þetta innlegg sé skynsamlegt og í takt við það sem kallað hefur verið eftir þó að við heyrum auðvitað víða og úr ýmsum áttum gagnrýni á þetta eftir kannski töluvert bratta hækkun um síðustu áramót, að hér séu einstaklingar og fyrirtæki að fá aðra slíka hækkun í andlitið. En við verðum að horfa til þess að við erum hér í sérstöku umhverfi þessa dagana. Það má nefna fleira í frumvarpinu sem ég tel vert að tiltaka og hefur komið fram í þessari umræðu hér í dag, m.a. hækkun á lágmarksfjárhæð bifreiðagjalds sem lagt er á fólksbíla. Þar er lágmarksgjaldið að fara úr 15.080 kr. í 20.000 kr. Þetta gjald greiða bifreiðaeigendur tvisvar á ári og með þessari aðgerð, sem ég tel af hinu góða, er tekið mið af því breytta umhverfi og þeim samfélagsbreytingum sem við sem samfélag erum að horfast í augu við og erum að þróast í mjög jákvæða átt með tilliti til umhverfis- og loftslagsmála. Aðgerðinni er, vegna þessara samfélagslegu breytinga, ætlað að styrkja tekjustofna ríkissjóðs af ökutækjum en þeir hafa eðli málsins samkvæmt, eins og ég hef sagt hér, dregist saman vegna fjölgunar á vistvænum og sparneytnum fólksbifreiðum. Það er áætlað samkvæmt frumvarpinu að þessar breytingar muni skila ríkissjóði 1,3 milljörðum í viðbótartekjur. Það er auðvitað ýmislegt sem við getum tiltekið og ég vil nefna sérstaklega bráðabirgðaákvæði sem koma skal í veg fyrir að kostnaðarþátttaka heimilismanna á dvalar- og hjúkrunarheimilum aukist við það að tengingar við tekjur maka hafa verið afnumdar. Ég tel að það sé mikilvægt að halda þessu inni. Eins er með framlengingu á ákvæði til bráðabirgða til að sporna við því að víxlverkanir örorkubóta almannatrygginga og örorkulífeyris lífeyrissjóða hefjist að nýju. Það er alveg rétt að mínu mati sem hér hefur komið fram frá hv. þingmönnum að þetta kemur aðeins inn á það kerfi sem við búum við og þurfum með einhverjum hætti að taka til skoðunar. Hún er nú í gangi og ég vona svo sannarlega að þingheimur beri gæfu til þess að vinna svo í takt við það og betrumbæta kerfið í heild. Í þessu samhengi vil ég einnig nefna framlengingu á bráðabirgðaákvæðum um hækkun á frítekjumarki örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna við útreikning tekjutryggingar. Svo tel ég rétt að nefna, eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fór yfir í sinni framsögu, hvernig sóknargjöld hafa verið að þróast á síðustu árum. Bæði efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd hafa verið með þetta mál á sínum borðum sem hefur leitt til þess að gjöldin hafa hækkað. Nú er hins vegar lagt til, eins og síðustu ár, vegna þess að sú hækkun hefur bara gilt til eins árs, að gjaldið verði lækkað úr 1.192 kr. á mánuði og fari í 1.107 kr. fyrir árið 2024. Líkt og fyrri ár þá tel ég skynsamlegt og vonast til þess og veit það að hv. efnahags- og viðskiptanefnd muni taka þetta til skoðunar vegna þess að við vitum það, a.m.k. sá sem hér stendur og ég veit að það eru margir sem taka undir þau sjónarmið með mér, að kirkjan gegnir mjög mikilvægu hlutverki í okkar samfélagi á svo margan hátt, bæði á okkar mestu gleðistundum og þegar erfitt er hjá fjölskyldum og einstaklingum í þessu landi, og við þurfum að halda áfram að styðja við þessar mikilvægu stofnanir. Ég myndi telja svona fljótt á litið eðlilegt að krónutalan sem gilti á síðasta ári myndi jafnvel taka hækkun um 3,5%, sem yrði þá 1.234 kr. En þetta er auðvitað eitthvað sem nefndin þarf að skoða betur. Þarna eru ýmsir þættir sem við þurfum að rýna vel, m.a. þær fjárhæðir sem snerta markmið stjórnvalda þegar kemur að loftslagsmálum. Ég vil einnig nefna hér í ræðu minni þessa tímabundnu hækkun á tekjuskatti. Þrátt fyrir að ég sjálfur sem þingmaður hafi rætt ýmsar aðgerðir sem ég teldi skynsamlegt að fara í þá er ég enginn stuðningsmaður mjög hárra skatta en tel samt sem áður að þessi tímabundna 1 prósentustigs hækkun á tekjuskatti lögaðila sé mikilvægt innlegg í þessu ástandi, að hann fari úr 20% í 21% fyrir rekstrarárið 2024 og við álagningu á árinu 2025. Þessi tímabundna hækkun mun skila ríkissjóði um 6,4 milljörðum árið 2025. Í þessu frumvarpi er líka hækkun til Ríkisútvarpsins um 700 kr. Gjaldið fer þá úr 20.200 kr. í 20.900 kr. og verða þá viðbótartekjur í núverandi ástandi um 200 millj. kr. Við erum einnig að framlengja gildistíma laga um fjarskiptasjóð út árið 2024 og bráðabirgðaákvæði sem kveður á um heimild til að nota fé ofanflóðasjóðs til að taka þátt í greiðslu kostnaðar við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða er framlengt um eitt ár. Við sjáum það og höfum gengið í gegnum sem samfélag ýmsar náttúruhamfarir hér á liðnum árum, sama hvort við nefnum snjóflóð, eldgos á Reykjanesskaga eða hvað sem er, og það er mikilvægt að við séum stöðugt og alltaf að meta hættu vegna náttúruhamfara fyrir samfélagið okkar í heild. Þarna er einnig inni, frú forseti, breyting á verðmætagjaldi sjókvíaeldis, hækkun um 1,5 prósentustig. Þetta er eitthvað sem við höfum áður rætt, vorum með hér til umræðu fyrir nokkrum mánuðum síðan og hefur svolítið verið til umfjöllunar varðandi þessi góðu fyrirtæki, sem ég vil segja að hafi breytt hér heilum samfélögum, við getum sérstaklega horft austur á firði og vestur á firði þar sem þetta hefur breytt heilu þorpunum. Við sjáum það bara þegar við ferðumst um þessi litlu bæjarfélög sem ég leyfi mér að segja að voru nánast deyja út hér fyrir örfáum árum síðan en með þessari nýju atvinnugrein hefur það breyst. Hún er auðvitað í ákveðnu ferli, hún er tiltölulega ný hér á landi og því fylgja ákveðnir verkir, vaxtarverkir og annað sem við þurfum stöðugt að vera að læra af. Það hefur verið umræða um aukna gjaldtöku á þessa atvinnugrein sem auðvitað er að skila mjög miklu en við megum ekki gleyma því hvað þessi nýi atvinnuvegur hér á landi hefur gert fyrir mörg sveitarfélög og ég segi bara að hann hefur gert það að verkum að það er orðið ákjósanlegt að búa á svæðum sem voru jafnvel að deyja út, eins og ég segi hér, fyrir ekki svo mörgum árum síðan. Það verður auðvitað að horfa á stóru myndina í þessu eins og öðru. Við erum að taka þá ákvörðun hér, eins og kemur fram í frumvarpinu, að hækka verðmætagjald sjókvíaeldis um 1,5 prósentustig, það fer úr 3,5% í 5%. Þegar þessi tillaga kom fram frá hæstv. matvælaráðherra á sínum tíma þá, eins og kemur hér fram og við vorum með sérstaklega til umræðu, kom sú tillaga um hækkun of seint. Kannski myndi einhver segja því miður, en það er alveg ljóst að þessi tillaga þarf að koma inn á borð þingsins fyrir 1. desember. Nú er þetta komið hér inn og er eitthvað sem efnahags- og viðskiptanefnd, eins og annað sem fram kemur í þessu frumvarpi, mun taka til skoðunar og umfjöllunar og taka tillit til og eiga samtal við aðila í þessari grein eins og öðrum sem þetta mál snertir. Það er lagt til, eins og ég segi og ítreka, að hlutfall af reiknistofni gjaldtöku vegna slátraðs lax í sjókvíum, þegar verð er 4,8 evrur á kílógramm eða hærra, sbr. a-lið 2. mgr. 2 gr., verði hækkað um 1,5 prósentustig og nemi því, nái þetta fram að ganga, 5%. Jafnframt er, með tilliti til gildistöku frumvarps þessa, lagt til að vegna ársins 2024 skuli Fiskistofa birta fjárhæð gjaldsins með auglýsingu fyrir 31. desember 2023 í stað 1. desember það ár. Það er ágætt að halda þessu til haga. Ég sé að tíminn er að renna út, frú forseti, og þá er kannski ekki meira sem ég ætla að tiltaka hér en vil ítreka að það er að mínu mati mjög mikilvægt að efnahags- og viðskiptanefnd taki þetta mál til umfjöllunar, og mun auðvitað gera það, hlusti og taki ákvarðanir sínar út frá því. Ég læt þetta gott heita, frú forseti.

Virðulegur forseti. Nú þegar við ræðum breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga er mikilvægt að hafa í huga að það eru fjögur meginviðfangsefni sem lögð eru fram í fjárlögum fyrir árið 2024; það er að tryggja aukinn afkomubata umfram fyrri áætlanir, að vinna gegn verðbólguþrýstingi, að viðhalda skýrri forgangsröðun og að auka aðhald í útgjöldum ríkisins. Ég fagna þessum fyrirætlunum og sérstaklega því meginmarkmiði að auka aðhald í ríkisrekstri. Það er til mikils að vinna, bæði með því að einfalda regluverk og draga úr óþarfa ríkisafskiptum. Mitt mat er þó að tækifæri séu til staðar til að ganga lengra í aðhaldi. Hér á öldum áður störfuðu sparnaðarnefndir á vegum ríkisins og komu með ábendingar til framkvæmdarvaldsins, og eftir atvikum löggjafans, um hvernig mætti draga úr útgjöldum. Deila má um árangur þeirra nefnda, enda var þröngt í búi og efnahagsumhverfið allt annað og erfiðara en nú. Þar stóðu tekjur ríkissjóðs engan veginn undir lögbundinni þjónustu. Nú hafa útgjöld ríkisins stóraukist sem á sér ýmsar skýringar en til að sýna ráðdeild í ríkisrekstri er nauðsynlegt að staldra reglulega við og endurmeta umfang hins opinbera. Við þurfum að rýna í reksturinn og uppfæra þjónustuna. Þar undir er eftirlitshlutverkið og allt regluverk. Að mínu mati er aldrei of langt gengið í þessum efnum. Á ferðum mínum nýverið um kjördæmið og í samtölum mínum við atvinnulífið er það vaxandi umræðu- og áhyggjuefni hversu þungt og umfangsmikið eftirlitskerfið er orðið. Óþarflega fyrirferðarmikið regluverk og eftirlit kostar ekki einungis útgjöld úr ríkissjóði heldur hefur það hamlandi áhrif á einstaklingsframtakið og dregur úr orku atvinnulífsins. Eftirlitskostnaður er vaxandi útgjaldaliður fyrirtækja og bitnar harðast á einyrkjum sem og litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Við getum ekki horft fram hjá því að eftirlit ríkisins gegnir ákveðnu hlutverki í að vernda almannahagsmuni og tryggja jafnræði innan markaða en þar hefur átt sér stað mikill vöxtur samhliða auknum umsvifum, fjölbreyttari atvinnugreinum, tækniframförum og fleira. Eftirlit og regluverk má þó aldrei verða svo mikið og umfangsmikið að ábatinn af því verði neikvæður og að það fari umfram þann skurðpunkt sem því er ætlað að gera og dragi þar með úr framleiðslu, samkeppni og atvinnufrelsi. Með leyfi forseta, sagði Ólafur Thors í almennum stjórnmálaumræðum árið 1936 um atvinnufrelsi: „Það kann aldrei góðri lukku að stýra, að þeir, sem langa reynslu hafa að baki sér í æfistarfi sínu, þurfi að lúta geðþótta og valdboði annara manna, sem valdir eru til forystu …“ Þessi orð eru mér oft hugleikin í samtölum mínum við atvinnulífið og ég held að þessi upplifun hans eigi enn mikið erindi. Við höfum á undanförnum árum gert vel í því að innleiða rafræna stjórnsýslu og ég tel að næsta skref ætti einmitt að vera innan eftirlitsgeirans. Að auka rafrænt eftirlit og treysta samborgurum í auknum mæli yrði ekki einungis til að draga úr ríkisútgjöldunum heldur einnig til að draga úr kostnaði lítilla og meðalstórra fyrirtækja og auka skilvirkni og afköst. Þannig treystum við betur á tæknina, drögum úr heimsóknartíðni eftirlitsaðila og drögum þar af leiðandi úr kolefnislosun en sköpum þá jafnframt tilefni til að skoða enn frekar sameiningu og samvinnu ýmissa stofnana sem í dag eru að sinna margvíslegu eftirliti sem oft og tíðum skarast jafnvel á. Löggjafinn og framkvæmdarvaldið þurfa einnig að hafa það hugfast að lög og reglur mega ekki ganga lengra en nauðsyn er. Flókið og umfangsmikið regluverk hefur lamandi áhrif og er auk þess mjög kostnaðarsamt. Þetta var umræðuefnið hér árið 2014 og stjórnvöld settu sér það markmið að einfalda regluverk og samþykktu þá að móta aðgerðaáætlun um einfaldara og skilvirkara regluverk fyrir atvinnulífið. Í kjölfarið var hafist handa við að draga úr flóknu regluverki. Þessi vinna skilaði árangri en ég held að hún hafi hvergi nærri lokið sínu ætlunarverki og hafi skilið mikið verk eftir óunnið. Þess vegna vík ég aftur að þeim sparnaðarnefndum sem ég nefndi í upphafi ræðu minnar því að það er full ástæða til að endurskoða slíkar nefndir sem færu þá reglulega yfir þau regluverk sem þarfnast uppfærslu og endurskoðunar og hafa íþyngjandi áhrif á samborgarana og atvinnulífið. Mér finnst vel við hæfi að ræða þetta undir þessum lið, í umræðum um skattkerfið almennt og fjármögnun ríkisins, því að hér er til mikils að vinna með auknu aðhaldi. Ákallið er svo sannarlega til staðar víðs vegar í samfélaginu og tækifærin eru fjölmörg, öllum til góðs.

Frú forseti. Við 1. umræðu frumvarps til laga um breytingar á ýmsum lögum fyrir fjárlög fyrir árið 2004 er málið auðvitað því marki brennt að hér eru ýmsar tillögur sem hafa bæði áhrif á tekjuhlið og gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins. Hér hefur hæstv. fjármálaráðherra farið vel yfir þær forsendur allar og þær tillögur sem er að finna í þessu frumvarpi. Munar þar mest um verðlagsuppfærslu krónutölugjalda og hækkun á lágmarksfjárhæð bifreiðagjalds á næsta ári. En svo kemur á árinu 2024 til hækkun á tekjuskatti lögaðila og hefur áhrif á tekjuhlið fyrir ríkissjóð. Eðli máls samkvæmt helst þetta frumvarp auðvitað í hendur við vinnu fjárlaganefndar um fjárlagafrumvarpið og þannig mun hæstv. efnahags- og viðskiptanefnd vinna málið núna í framhaldi af þessari umræðu og kafa frekar ofan í einstaka liði og leita eftir skýringum ef svo ber undir. Það sem ég vil gera hér að sérstöku umræðuefni er eitt atriði þessa frumvarps og það er hækkun á verðmæti af gjaldi fiskeldis. Þessi tillaga um hækkun þess efnis var lögð fram í fyrra og það er óhætt að segja að viðbrögðin hafi heilt yfir verið á þá leið að hækkunin væri í senn óhófleg og ótímabær. Það er um tímasetninguna að segja að hæstv. matvælaráðherra hefur boðað að í haust verði kynnt drög að skýrslu um stefnumótun ásamt aðgerðaáætlun um fiskeldi eða lagareldi allt saman. Það er þá sjókvíaeldi, landeldi, þörungarækt og úthafseldi. En þessi tillaga er þá hér til meðferðar í þinginu áður en skýrsla um stefnumótun í fiskeldi liggur fyrir, við skulum hafa það í huga. Það verður eins að halda því til haga í þessari umræðu að þegar gjald var lagt á fiskeldi árið 2019, sem kom til framkvæmda 2020, var það innbyggt inn í þá gjaldtöku sem er núna þessi ár að gjaldtakan leggst á í áföngum. Hún verður þá að fullu innleidd, að óbreyttum lögum, árið 2026. Það sem ég vildi gera hér í þessari umræðu er að draga fram meginlínurnar í þessari gjaldtöku og hvernig gjaldið er að hækka miðað við óbreytt lög, bæði út af þessari innleiðingu, þrepaskiptingu sem er inni í lögunum, en eins af því að framleiðslan er að aukast. Ég lagði fram skriflega fyrirspurn til hæstv. matvælaráðherra við þinglok í vor og spurði út í krónutölu þessa gjalds og hvernig gjaldið hafi verið lagt á undanfarin ár og hvers megi vænta í fjármálaáætlun næstu ára að óbreyttum lögum. Það er athyglisvert að rýna í það að þegar gjaldið var fyrst lagt á árið 2020 þá nam það um 60 millj. kr. Árið 2021 var það komið í 164 millj. kr., árið 2022 í 440 millj. kr. og, frú forseti, á þessu ári er útlit fyrir að gjaldið nemi um milljarði. Á næsta ári, að óbreyttum lögum, verður gjaldið komið í 1 milljarð og 280 milljónir og árið 2025 verður gjaldið orðið um 1,6 milljarður. Ef við horfum á þær forsendur sem er að finna í frumvarpinu hér um að hækkun á 3,5% í 5% á aflaverðmæti, sem er 4,8 evrur á hvert kíló og umfram það, þá leggjast ofan á það 630 milljónir á greinina til viðbótar við þá miklu hækkun sem er að óbreyttu að verða á næsta ári. Þetta er um 40% hækkun á skatti á atvinnugrein sem er ung, sem er í örum vexti og þar sem fjárfestingarþörfin er mikil, sérstaklega í búnaði og öðru slíku og til að mynda við að standa undir þeim kröfum sem gerðar eru til greinarinnar um eftirlit, vöktun og fleira. Ég vildi nefna það í þessari umræðu, og það er þá verkefni hv. efnahags- og viðskiptanefndar, að rýna aðeins betur þær forsendur sem liggja hér til grundvallar. Það þarf að rýna sérstaklega hvert markmiðið er með þessum breytingum, af því að við höfum ekki enn þá séð skýrslu hæstv. matvælaráðherra um stefnumótun í fiskeldi. Við þurfum þá að leita svara við þeim spurningum hvert markmiðið er, hvert samspil þessa gjalds og markmiðs stjórnvalda er þá um sjálfbæra nýtingu auðlinda. Eins getur skipt töluvert miklu máli fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skoða áhrif þessarar hækkunar á greinina, á samfélagið, nærsamfélagið þar sem fiskeldi er stundað, til skemmri og lengri tíma, sem og efnahagslífið í heild sinni. Ég tel að aðalatriðið - ef við erum að hugsa um grundvallarhag ríkissjóðs, hag ríkissjóðs af þróun útflutnings í fiskeldi og sköpun nýrra starfa, sem hefur verið gríðarlega jákvætt mál, hefur haft gríðarlega jákvæð áhrif á þær byggðir sem hér eiga í hlut og gríðarleg jákvæð áhrif á efnahag Íslands, þá tel ég að það blasi við að það sem skiptir mestu máli sé að greininni verði gert kleift að vaxa og auka við framleiðsluna. Ef það er pólitískur vilji hér á Alþingi að ná í meiri pening út úr fiskeldisgreininni þá er aðalatriðið að það sé gert með því að auka verðmætasköpunina, gera fyrirtækjunum kleift að bæta við framleiðsluna og vaxa. Það er það sem mun skila meiri raunverulegum fjármunum í ríkissjóð til lengri tíma. Það er það sem skiptir máli af því að ef við skoðum þetta heilt yfir - og þá get ég líka vísað til ræðna sem hafa verið fluttar af hv. þingmönnum úr stjórnarandstöðunni sem hafa farið mikinn um nauðsyn þess að hækka alla skatta; fjármagnstekjuskatt, skatta á hina ríku og hina ýmsu skatta sem á að hækka. Þetta er stefna vinstri flokka, þetta er stefna Samfylkingarinnar og það er ágætt að það liggi þá fyrir hver stefna þeirra er í þessum málum. Hættan er sú að það sem gerist og hefur alltaf gerst er að með óhóflegri skattlagningu er þróttur dreginn úr einstaklingum og fyrirtækjum til að sækja fram, til að taka áhættu, til að fjárfesta, fjárfesta í nýsköpun og leita á ný mið. Þróttur er dreginn úr þessu öllu saman sem leiðir til þess að tekjur ríkissjóðs verða lægri en ella. Það eru gömul sannindi og ný að hagur ríkissjóðs felst fyrst og fremst í því að umgjörð efnahagslífsins sé samkeppnishæf, skattbyrðin hófleg og erlendri fjárfestingu tekið með opnum örmum. Þannig myndast sá grundvöllur sem er svo nauðsynlegur til að við sækjum fram, sköpum meiri verðmæti, náum fram meiri hagsæld hér á landi, sem er besta og öruggasta leiðin til að við getum styrkt okkar samfélag á sem flestum sviðum, á öllum sviðum, og aukið velsæld fyrir íbúa alla.