Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér með till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþ. samkv. 23. gr. stjórnarskrárinnar, svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess, að fundum þingsins verði frestað frá 21. des. 7977 eða síðar ef henta þykir, enda verði það kvatt saman á ný eigi síðar en 23, jan. 1978.“ Það er ekki þörf að skýra þessa till. nánar. Efni hennar er í raun og veru þm. kunnugt við aðstæður eins og þessar. Þegar hugað er að jólaleyfi þm. þarf að taka ákvörðun um hvenær þm. hittast aftur og ganga til starfa.



Herra forseti. Með þáltill. þessari er lagt til að fresta fundum Alþ. með formlegri alþingissamþykkt um eins mánaðar skeið. Slík formelg ákvörðun Alþingis sjálfs um frestun þingfunda hefur verið túlkuð þannig, að þá fengi ríkisstj. vald til þess að gefa út brbl. í þinghléi. Ef hins vegar væri um það að ræða að fundum Alþ. væri frestað með einfaldri ákvörðun forseta þingsins eftir þar til settum reglum, þá væri litið svo á að þing væri enn að störfum og ekki hægt að beita bráðabirgðalagavaldi. Nú er út af fyrir sig ekkert við því að segja að fresta fundum Alþ. og veita ríkisstj. val til þess að setja brbl. ef um venjulega og eðlilega tíma hefði verið að ræða. En ég tel að nú standi hins vegar allt öðruvísi á. Það er öllum hv. alþm. kunnugt, að við blasa stórfelld vandamál hjá atvinnuvegum landsmanna og ekki hefur verið komið neitt nærri því að reyna að fást við þau vandamál í störfum Alþ. nú að undanförnu. Nú síðustu dagana fyrir jól hafa öll störfin snúist um það að reyna að finna ráð til þess að koma saman fjárl., a.m.k. af forminu til, en sú afgreiðsla hefur sannarlega ekki tekið á neinn hátt tillit til þess stóra vandamáls sem varðar rekstur meginatvinnuvega landsmanna. Ég tel að í mesta máta sé óeðlilegt og ólýðræðislegt að senda Alþ. heim um mánaðartíma, ef það mánaðarhlé yrði notað þannig af hæstv. ríkisstj. að hún tæki þá til við þessi stóru verkefni og leysti þau með brbl.-setningu. Það er skoðun mín að hv. Alþ. eigi að fjalla um þessi mál, að sjálfsögðu samkv. till. frá hæstv. ríkisstj. þegar hún hefur undirbúið till. sínar er eðlilegt að Alþ. sé kallað saman og fjalli um þær till. sem eiga að heita lausn um einhvern tíma á þessum stóru vandamálum. Við vitum að nú stendur þannig á að blátt áfram allar aðalatvinnugreinar landsmanna hafa gert stórfelldar kröfur til ríkisins um aðstoð. Það er nokkuð síðan samtök bænda í landinu gerðu tilleknar samþykktir og áskoranir og kröfur til ríkisvaldsin. Mér er ekki kunnugt um að þessum kröfum hafi á neinn hátt verið svarað. Hins vegar hef ég séð í einu dagblaðanna haft eflir einum hæstv. ráðh., að ríkisstj. ætli sér að fjalla um þessi mál í þinghléi. Ég tel út af fyrir sig að það sé í rauninni vansæmd að Alþ. fari nú í mánaðar jólaleyfi án þess að takast á við þessi verkefni eins og þau liggja fyrir. Við vitum einnig að forustumenn í sjávarútvegi hafa þingað og lagt fram kröfur sínar og sent fulltrúa sína á fund ríkisstj. Okkur er sagt að talið sé að fiskiðnaðinn í landinu skorti 4.5–5 milljarða kr. til þess að endar nái saman við þá rekstrarstöðu sem fiskiðnaðurinn býr við í dag. Auk þess liggur svo hitt fyrir, að kröfur eru komnar fram um allmikla fiskverðshækkun og að þeirri kröfu standa jafnt sjómenn eða fulltrúar sjómanna og fulltrúar útgerðarmanna í landinu. Verði hér um nokkra fiskverðshækkun að ræða, - sem ég býst við að flestir eða allir búist við vegna þess að það var ekki um neina fiskverðshækkun að ræða 1. okt., þegar gert var ráð fyrir fiskverðshækkun, og það er varla við því að búast að laun sjómanna geti staðið óbreytt um langan tíma í slíku almennu launaskriði eins og á sér stað nú í landinu:, - þá auðvitað vex þessi vandi, sem rætt er um í sambandi við fiskiðnaðinn, til muna. Nú hef ég ekki aðstöðu til að leggja neinn dóm á það, hverjar af þessum kröfum þessara aðila eru réttmætar, en ég held að enginn vafi sé á því, að þarna er um mikil alvörumál að tefla sem gætu hæglega leitt til þess að undirstöðuatvinnuvegir landsmanna stöðvuðust rétt eftir að þm. hafa farið frá Alþingi. Við vitum einnig að forustumenn iðnaðarins í landinu hafa gert sínar kröfur, sem legið hafa lengi óafgreiddar á Alþ., og það stendur til samkv. lögum og reglum að enn verði breyting hjá íslenskum iðnaði til óhagræðis varðandi tollareglur nú um áramót. Þykir þó ærinn vandi vera þar fyrir, þar sem okkur hefur m.a. verið sagt að ýmsar þýðingarmestu greinar útflutningsiðnaðarins séu komnar að því að stöðvast. Við þessar aðstæður tel ég að með öllu sé óforsvaranlegt að Alþ. taki sér mánaðarfrí frá störfum og veiti hæstv. ríkisstj. heimild til brbl.-ákvörðunar, enda væri ekki lýðræðislegt að takast á við þessi verkefni á þann hátt, nema þá aðeins í því tilfelli að slík brbl. væru sett til örskamms tíma, rétt til þess að fleyta sér yfir það versta. Að sjálfsögðu á Alþ. að fjalla um slík stórmál sem þetta. Ég hef bent á það áður í umr, á Alþ., í sambandi við afgreiðslu fjári. núna og ákvörðun efnahagsmálastefnu í mikilvægum greinum fyrir næsta ár, að í rauninni væri alveg fráleitt að ekki skuli fara hér fram jafnhliða umr. um það, hvernig eigi að fást við þessi langsamlega stærstu verkefni sem við okkur blasa. Það er aldeilis saga til næsta bæjar, að Alþ. skuli hafa setið að störfum frá því í okt, og fram að jólum og ætli síðan að taka sér frí frá störfum fram til 23. jan. án þess að hafa fjallað á raunhæfan hátt um stöðuna í efnahagsmálum. Menn líta á það eitt út af fyrir sig að reyna að forminu til að ná saman fjárl. sem eru, eins ég ég hef sagt áður í umr., aðeins minni háttar atriði í sambandi við þau meginmál sem þarna er um að ræða. Í framhaldi af þessu vil ég spyrja hæstv. forsrh, um það, hvort hann vilji lýsa því hér yfir, að ríkisstj. muni ekki beita brbl: valdi sínu á meðan þm, eru í þingfríi, nema þá, eins og ég hef sagt, aðeins til stuttrar ákvörðunar, aðeins bráðabirgðaákvörðunar til þess að bjarga yfir versta vandann, en að öðru leyti verði málin til umfjöllunar fyrir Alþ. Ég kalla það ekki að vera til umfjöllunar fyrir Alþ., að ríkisstj. setji brbl. og þau séu síðan að forminu til lögð fyrir Alþ., en þvælist þar í marga, marga mánuði og megi heita gott ef þau verða staðfest á Alþ. um það leyti sem þau ganga úr gildi, eins og mörg dæmi eru til um. Spurning mín til hæstv. forsrh. er því sú í sambandi við þessa till: Treystir hann sér til að lýsa því yfir, að ríkisstj. beiti ekki brbl.- valdi sínu varðandi afgreiðslu þessara stóru mála, nema þá rétt til skyndiákvörðunar, á meðan þm. eru í burtu í þinghléi? En eins og ég hef sagt, þá tel ég hins vegar sjálfsagt að Alþingi verði kallað saman til þess að fjalla uni þessi mál hvenær sem er á þessu tímabili. Þá hlýt ég einnig að spyrja hæstv. forsrh, um það fyrir hönd ríkisstj.: Hverjar eru hugmyndir hæstv. ríkisstj, um lausn á þessum vandamálum? Það er ótrúlegt að hún hafi ekki fjallað t.d. um vandamál landbúnaðarins að undanförnu eða hugleitt þau upp úr viðræðum sínum við fulltrúa bændastéttarinnar. Við vitum að bændasamtökin höfðu lagt áherslu á eina aðgerð nú þegar, en hún var að fella niður söluskatt á kjöti og kjötvörum og greiða á þann hátt m.a. fyrir sölu þeirra afurða. Hitt liggur hins vegar fyrir, að ríkisstj, hefur beitt sér fyrir því á Alþ., að till. þessa efnis hefur verið formlega felld. Og þó að þá hafi komið fram yfirlýsingar um að menn. treysti því, að ríkisstj. fáist til þess að glíma við þessi vandamál og leysa þau, og þm. hafi fellt þessa till. í trausti þess, þá spyr ég: Hverjar eru hugmyndir hæstv, ríkisstj. til lausnar á málefnum landbúnaðarins? Það er í rauninni algert lágmark að hæstv. ríkisstj. geri hér einhverja grein fyrir því, áður en þing er sent heim í mánaðarfrí, hvað hún hugsar sér í þessum efnum, hvernig ætlar hún sér að bregðast við þeim vanda sem þarna blasir við. Og ég spyr einnig: Hvaða hugmyndir hefur hæstv. ríkisstj. um lausn á vandamálum sjávarútvegsins? Hvað eru umr. um þau mál komnar langt? Hefur ríkisstj. einhverjar till. um það, hvernig hægt verði að koma í veg fyrir að allar fiskveiðiflotinn stöðvist út af deilum um fiskverð nú um áramót? Eins og kunnugt er ber skylda til þess að ákveða nýtt fiskverð um áramót, og þó að það hafi stundum dregist nokkuð fram yfir það sem lög mæla fyrir um, þá hefur það venjulega verið til stutts tíma. Við vitum að verði þarna á dráttur, þá getur það leitt til stöðvunar framleiðslu, Hvaða hugmyndir hefur hæstv. ríkisstj. um að leysa þennan mikla vanda, a.m.k. til bráðabirgða, þar til Alþ. getur fengið tíma til þess að takast á við málefnið? Ég spyr einnig hæstv. forsrh.: Hvað hugsar ríkisstj. sér að gera varðandi málefni iðnaðarins? Hann er búinn að knýja á dyr í langan tíma og leita eftir tilteknum aðgerðum, hefur sett fram sínar till. Þær till. hafa ekki verið ræddar formlega hér á Alþ. og ekkert liggur fyrir um afstöðu hæstv, ríkisstj. annað en það, að hún hefur ekki viljað sinna þessum till. Ég spyr því einnig um það, hverjar séu hugmyndir hæstv. ríkisstj. til þess að mæta vandamálum iðnaðarins. Ég legg áherslu á að það er lágmark að hæstv. ríkisstj, skýri alþm. frá því, hvað stendur til og hvernig þessi mál standa, áður en hér er staðið upp og haldið heim í jólaleyfi. Treysti hæstv. forsrh. sér ekki til að lýsa því yfir, að ríkisstj, beiti ekki brl.-valdi sínu nema þá rétt til skyndiákvörðunar varðandi þessi mál, þá treysti ég mér ekki til þess að samþykkja þá till. sem hér liggur fyrir um þingfrestun í heilan mánuð. Það verður þá að vera á ábyrgð hæstv. ríkisstj., að þau vinnubrögð eru tekin upp að víkja sér undan því að takast á við allra stærstu þjóðmál og láta Alþ. ekki fjalla um þau, heldur eigi að stjórna landinu og glíma við hin stærstu þjóðmál eftir brbl.- ákvörðun ríkisstj. Ég tel að í stórmálum eins og hér er um að ræða sé þetta með öllu óverjandi. Og ég vil segja það, að það réttlætir ekki á nokkurn hátt að mínu áliti þessa afstöðu að ætla að senda Alþ. heim án vitneskju um lausn á þessum málum, þó að hægt sé að telja fram einhver dæmi um að slíkt hafi gerst áður, því að það hefur aldrei blasað við jafnmikill og almennur vandi, sem snertir atvinnulífið allt, um það leyti sem Alþ. fer heim, og hv. alþm, hafa aldrei vitað jafnlitið um það og núna hvað í rauninni stendur til. Ég vil vænta þess, að hæstv. forsrh. treysti sér til að svara fsp, mínum og gera nokkra grein fyrir þessum stóru málum.



Herra forseti. Þetta verður síðasti starfsdagur hins háa Alþingis á þessu ári. Ég get út af fyrir sig fallist á að fundum Alþ. verði frestað í um það bil mánaðartíma og hæstv. ríkisstj. hafi heimild til útgáfu brbl. í þann tíma ef brýna nauðsyn ber til, enda munu mörg fordæmi vera fyrir slíku. En hitt er annað mál, að ég vil strax í þessu sambandi láta í ljós þá eindregnu ósk, að hæstv. ríkisstj, beiti ekki valdi sínu til útgáfu brbl. nema þá brýna nauðsyn beri til og þá að höfðu samráði við stjórnarandstöðu og samtök vinnumarkaðarins. Tel ég raunar að slík samráð þurfi að koma til, þ.e. samráð við stjórnarandstöðu og samtök vinnumarkaðarins, þó að ekki komi til útgáfu brbl. Vandi sá, sem við blasir í efnahagsmálum, er svo mikill að ólíklegt er að ekki þurfi að grípa til einhverra ráðstafana í þessu þinghléi, annaðhvort með eða án útgáfu brbl. Ég tel með hliðsjón af því, hversu vandinn er mikill og alvarlegur, lýðræðislega skyldu hæstv. ríkisstj. að hafa áður eða við undirbúning þess, sem gert kann að verða, samráð við stjórnarandstöðuflokkana þrjá og við samtök vinnumarkaðarins. Sem dæmi um það, að hér er ekki farið með ýkjur, vil ég leyfa mér að benda á nokkrar staðreyndir um þann mikla vanda sem við blasir og sagt hefur verið um réttilega að aldrei á undanförnum árum hafi verið meiri en einmitt nú. Ég vil í þessu sambandi fyrst nefna hina mjög alvarlegu stöðu útflutningsatvinnuveganna. Þar tel ég mesta og alvarlegasta vandann sem við blasir á sviði íslenskra efnahagsmála. Ég hef kannað að ekki er ástæða til að rengja þær opinberu frásagnir fulltrúa íslenska frystiiðnaðarins, að að öllu óbreyttu sé fyrirsjáanlegur á frystiiðnaðinum á næsta ári allt að 5 milljarða kr. rekstrarhalli. Það þarf ekki neinar frekari skýringar við, að við svo búið má auðvitað ekki standa, að aðalútflutningsatvinnuvegur landsmanna horfi fram á allt að 5 milljarða kr. rekstrarhalla. Þessu til viðbótar er það að segja, sem þó mun ekki hafa komið fram opinberlega enn, að öldungis má fullvíst telja að staða saltfiskframleiðslunnar sé mjög alvarleg og hún sjái fram á hundruð millj. kr. halla þrátt fyrir stórfelldar greiðslur úr verðjöfnunarsjóði. En í því sambandi er óhjákvæmilegt að taka fram og leggja meira að segja á það sérstaka áherslu, að um langt skeið undanfarið hefur verðjöfnunarsjóðurinn verið stórlega misnotaður. Hann hefur verið notaður í öfugum tilgangi við upprunalegt markmið sitt samkv. gildandi lögum um hann sem nú eru bráðum 10 ára gömul. Ég orðlengi ekki um það, sem öllum hv. alþm. er að sjálfsögðu ljóst, að verðjöfnunarsjóðnum var ætlað það hlutverk að taka við greiðslum í góðæri, en greiða halla útflutningsatvinnuvega þegar á bjátar. Þetta hefur ekki átt sér stað undanfarið. Greiðsluafgangur eða fjármunir í verðjöfnunarsjóði frá góðærum hafa verið notaðir þótt góðæri hafi haldist, jafnvel þótt það hafi farið vaxandi. Um þetta er ekki hægt að hafa önnur orð en misnotkun á sjóðnum, notkun á honum sem er andstæð skýrum ákvæðum í lögum um tilgang hans. Þessar ráðstafanir hafa að sjálfsögðu haft mjög mikil áhrif til verðbólguaukningar í landinu, þótt kosið hafi verið að þegja um þær, en skella í staðinn allri skuldinni á launþegasamtökin og mikla kröfugerð á launamarkaðnum. Það er ekki aðeins að frystihúsin séu í mestum vanda allra íslenskra atvinnugreina, sem þó ætti að vera þannig ástatt um að staða þeirra væri tryggust. Það gildir einnig um saltfiskframleiðsluna, eins og ég gat um áður. Og þetta á ekki aðeins við um sjávarútveginn. Ábyrgir fulltrúar íslenskra iðnrekenda, sem ekki eru vanir að fara með fleipur í opinberum málflutningi, hafa lýst væntanlegri stöðu iðnaðarins á komandi ári með mjög alvarlegum orðum sem full ástæða er til að taka tillit til, en stjórnvöld virðast fram að þessu hafa skellt við skollaeyrum og ber mjög að harma það. Það er því ekki aðeins staða sjávarútvegsins, sem er mjög erfið, heldur einnig staða hins aðalatvinnuvegar þjóðarinnar, íslensks iðnaðar. Og væntanlega ætti hvorki að þurfa að minna hæstv. ríkisstj. né hv, alþm. á þær raddir sem heyrst hafa frá bændafundum víðs vegar um land á undanförnum vikum og mánuðum, þar sem mjög er kvartað undan afkomu landbúnaðarins og afkomu bænda, svo að ekki er vandinn minni á þessu þriðja höfuðsviði íslenskra framleiðsluatvinnuvega. Það er því sama hvert litið er. Alls staðar blasir við svo gífurlegur vandi að hæstv, ríkisstj. hlýtur að skoða það aðalverkefni sitt að hugleiða á næstu vikum og mánuðum hvernig bregðast skuli við þessum vanda. Ég fyrir mitt leyti get vel unnt henni góðs starfsfriðar til þess að hugleiða, hvernig við vandanum skuli brugðist, og undirbúa ráðstafanir til þess. En ég endurtek, að ég legg áherslu á það, að til þeirra ráðstafana verði ekki gripið nema að höfðu lýðræðislegu samráði við stjórnarandstöðu og samtök vinnumarkaðarins. Ef við lítum á myndina frá svolítið heildstæðara sjónarmiði, þ.e.a.s. litum á væntanlega afkomu Íslendinga í viðskiptum þeirra við önnur ríki, við útlönd, þá er þess að geta, sem flestum alþm, er væntanlega kunnugt, að Þjóðhagsstofnun hafði áætlað halla í viðskiptum við útlönd í ár um 4000 millj. kr., um 4 milljarða kr., en á þessari stundu er óhætt að fullyrða að hallinn í ár verður meiri. Vandinn hefur því ekki minnkað undanfarna mánuði, frá því að þær áætlanir hafa verið gerðar sem Legið hafa á borðum okkar, og kannske liggja sumar hjá sumum enn. Hallinn verður meiri. Það hefur ekki dregið úr vandanum, heldur hefur hann aukist á undanförnum víkum að dómi hinna sérfróðustu manna. Gjaldeyrisstaðan átti í ár samkv. spádómum um mitt árið að batna um 6 milljarða, um 600 millj, kr. Nú er það skoðun Seðlabankans, að batinn muni verða minni. Það er í samræmi við fyrri upplýsingar mínar, að á undanförnum víkum og mánuðum hafa horfurnar ekki verið að batna, heldur hafa þær verið að versna. Það er eðlilegt að það fari saman, að hallinn verði meiri en hann var áætlaður annars vegar og gjaldeyrisstaðan muni batna minna en áður var áætlað, en hvort tveggja ber að sama brunni. Í þessu sambandi vil ég minna á að gert er ráð fyrir því, að um þau áramót, sem nú eru að nálgast, verði erlendar skuldir Íslendinga við önnur lönd 129 milljarðar kr. Þetta má segja að sé lokapunkturinn í þeirri því miður dökku mynd sem við Íslendingum, við íslenskum stjórnvöldum og við Alþingi Íslendinga, blasir nú um komandi áramót. Þannig er ástandið samtímis því að verðlag á vörum Íslendinga er óvenju hagstætt erlendis. Í raun og veru hefur það verið hagstæðara undanfarið en það hefur verið nokkurn tíma áður um jafnlangt skeið í senn. Þrátt fyrir þetta varanlega hagstæða verðlag á undanförnum tíma er ástandið eins og ég hef lýst. Einfaldasta skýringin, sem er til á þessu og hæstv. ríkisstj. og fjöldamargir aðrir gefa á þessu, er hin óviðráðanlega verðbólga - verðbólga sem um skeið komst upp í 53–54% og gert er ráð fyrir að verði enn á næsta ári a.m.k. 30%. Auðvitað er verðbólgan ein meginskýringin á því, hvernig þróunin hefur verið og hvernig ástandið er. En hún er ekki eina skýringin, Í því tel ég opinberum málflutningi um efnahagsmál vera mjög ábótavant, að lögð er of einhliða áhersla á verðbólguvöxtinn og verðbólguna sem einu orsök þess vanda sem um er að ræða. Það hefur verið dregið um of úr áhrifum þeirrar alröngu stefnu í fjárfestingarmálum sem ríkt hefur allan þennan áratug og lagt hefur milljarðabyrðar á launþegana á undanförnum árum og gerir enn og auðvitað veldur því, að langan tíma tekur að komast út úr þeim vanda sem hingað til hefur átt sér stað. Þegar menn hafa fylgt rangri stefnu í fjárfestingarmálum í meira en hálfan áratug, í 6–7 ár, svo rangri stefnu að milljörðum, tugum milljarða, jafnvel hundruðum milljarða hefur verið sóað með þeim hætti að féð gefur engan ávöxt - bókstaflega engan ávöxt, þá gefur auga leið að launþegar geta ekki fengið í kjarabót sömu upphæð sem sóað er í ranga og arðlausa fjárfestingu. Þetta er ekki síður orsök þess vanda, sem nú blasir við, en verðbólgan sem að formi til má að sjálfsögðu rekja til mikilla kauphækkana, en á hinn bóginn má með jafnmiklum rétti segja að kauphækkanirnar eigi rót sína að rekja til verðbólgunnar. Þar er um víxláhrif að ræða. Þegar rætt er um kaupgjaldshækkanir og verðbólgu annars vegar, þá er þar um bein víxláhrif að ræða og mikill vandi að rekja, hvar frumorsökina er að finna, og að sjálfsögðu ekki ástæða til þess í stuttum umr, eins og þessum. En á hitt vil ég endurtekið leggja megináherslu, að af hálfu stjórnvalda hefur verið reynt að draga fjöður yfir hina meginorsök erfiðleikanna, sem er í hinni röngu fjárfestingarstefnu undanfarinna 6-7 ára. Það á sér eflaust sínar stjórnmálalegu skýringar, hversu reynt hefur verið að draga fjöður yfir staðreyndir í þessum efnum. En ég sé ekki ástæðu til að gera þessa stuttu umr. hér að almennum stjórnmálaumr. og læt mér því nægja að benda á þessar staðreyndir með einföldum, en ég vona með skýrum orðum. Að lokum vil ég endurtaka það sem ég hóf mál mitt með, að ég fyrir mitt leyti get fallist á þingfrestunina og heimild ríkisstj. til útgáfu brbl. En ég vil enda þessi fáu orð mín með því að láta í ljós þá eindregnu ósk við hæstv. ríkisstj., að hún hafi samráð við stjórnarandstöðuna í þinghléinu og samtök vinnumarkaðarins, hvort sem hún telur ástæðu til að gefa út brbl. eða telur sig geta gert ráðstafanir eða ætlar að gera ráðstafanir með öðrum hætti.



Herra forseti. Út af þeirri þáltill., sem nú er til umr., og þeim umr., sem fram hafa farið, langar mig til að segja örfá orð, Það er auðvitað ekki að ástæðulausu sem því er hreyft, að full ástæða hefði verið til þess fyrr að ræða hér á Alþ. það alvarlega ástand sem við blasir í landinu að því er varðar aðalatvinnuvegi þjóðarinnar. Hér er um að ræða ástand sem sýnt hefur verið og því full ástæða fyrir Alþ. að ræða það alvarlega, og vissulega hefði verið nægur tími til þess á undanförnum vikum, þegar litið er til þess, að Alþ. var í raun og veru aðgerðalaust svo vikum skipti meðan beðið var eftir því, að hæstv. ríkisstj. gæti komið fjárlögum saman að nafninu til. Það er auðvitað ekki vansalaust, að Alþ. láti það fram hjá sér fara að hefja alvarlegar umr. um ástand eins og það sem nú blasir við. En hér ber allt að sama brunni. Það er engu líkara en hæstv. ríkisstj. hafi ekki haft á því áhuga að ræða þessi mál á Alþ., og bendir allt frekar til þess, að reynt sé að draga fjöður yfir þann raunverulega vanda sem við er að glíma. Undanfarna daga hafa verið gagnrýnd harðlega þau vinnubrögð sem hæstv. ríkisstj, hefur viðhaft varðandi afgreiðslu fjári. Ég ætla ekki að rifja það mál upp frekar. En ástæða er til að gagnrýna harðlega vinnubrögð hæstv. ríkisstj. sem hún viðhefur einmitt varðandi þá þáltill. sem nú er til umr. Ég veit ekki betur en yfirleitt hafi það verið viðtekin venja, að forsrh. í nafni ríkisstj. gerði stjórnarandstöðu a.m.k. kunnugt, hvaða hugmyndir væru uppi um þingfrestun og hversu langt jólaleyfi væri fyrirhugað af hálfu hæstv. ríkisstj., áður en þm. stjórnarandstöðunnar a.m.k. sjá þetta á borðum sínum á Alþ. Ég fullyrði að nú var ekkert samráð hafi við stjórnarandstöðu um þessa þingfrestun. Stjórnarandstöðuþm. vissu fyrst um þessar hugmyndir eftir að þskj. um þingfrestun hafði verið útbýtt á borð þm. Nú er ég ekki með þessu að segja, að það hefði haft breytingar í för með sér þó að rætt hefði verið um þetta atriði við stjórnarandstöðuþm. En hitt tel ég að sé í raun og veru sjálfsögð skylda hæstv. forsrh., að hafa samráð um það við stjórnarandstöðu með hvaða hætti þingfrestun á sér stað og hversu lengi er ætlað að þinghlé verði. Ég held að þessi vinnubrögð, eins og svo mörg önnur sem viðhöfð hafa verið af hálfu hæstv. ríkisstj., séu óæskileg í alla staði. Það er auðvitað ekki nema eðlilegt, að ekki bara þm., heldur og allur almenningur í landinu spyrji þessa dagana, hvaða hugmyndir hæstv. ríkisstj, hefur um lausn á þeim vanda sem við blasir. Þar er auðvitað fyrst og fremst um að ræða vanda útflutningsatvinnuveganna, þ.e.a.s. sjávarútvegs og landbúnaðar. Ég á ekki von á því, þó að spurt sé hér um hugmyndir hæstv. ríkisstj, til lausnar þessum vanda, að nein svör fáist við því, og það er byggt á fenginni reynslu. Ég efast í raun og veru um að hæstv. ríkisstj. hafi nokkra hugmynd um það, hvernig leysa beri þennan vanda. En það verður auðvitað að leggja áherslu á það og undir það tek ég, að í þinghléi noti hæstv. ríkisstj. ekki það vald, sem hún hefur til að setja brbl., tll að gera róttækar ráðstafanir án þess að samráð sé haft við Alþ. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram, að það er auðvitað lágmarkskrafa alþm., er svo stórkostleg vandamál blasa við, að haft sé fullt samráð við Alþ. um lausn á þeim vanda. Það er greinilegt á því, hvernig haldið er á þessum málum nú, að ekki er gert ráð fyrir að neinar umr, eigi sér stað um þetta mál. Það er áformað að fresta fundum Alþ. innan klukkutíma eða svo - kannske eilítið lengri tíma, en alla vega er svo stuttur tími til stefnu að ekki er gert ráð fyrir að umr. um þessi mál taki langan tíma. Ég skal því ekki, herra forseti, eyða lengri tíma í þetta. En ég ítreka andstöðu mína og mótmæli við þeim vinnubrögðum hæstv. forsrh, og ríkisstj. að slengja hér fram þáltill. um frestun á fundum Alþ. án þess að á nokkru stigi hafi verið haft neitt samráð við stjórnarandstöðu. Ég hygg að það muni vera í fyrsta skipti sem slíkt gerist.



Herra forseti. Varðandi ummæli síðasta ræðumanns, hv. 5. þm. Vestf., vil ég aðeins láta það koma fram, að þáltill. sem nú er til umr., var útbýtt fyrr en ég ætlaðist til, þannig að ekki varð úr því formlega samráði sem hv. þm. kvartaði yfir að hefði ekki átt sér stað, Í því efni vil ég þó aðeins láta það koma fram, að venju samkv. var ekki um margar dagsetningar að ræða þegar ákveða skyldi hvenær Alþ. skyldi koma aftur saman. Ég hygg að engum hv. alþm. hafi dottið í hug dagsetning fyrr en um miðjan janúarmánuð og engum hv, alþm. hafi dottið í hug dagsetning seinna en um mánaðamótin jan.– febr., þannig að við erum hér að deila um keisarans skegg. Raunar vil ég ekki telja hér um deilur að ræða. Menn verða e.t.v. að finna sér eitthvert ágreiningsefni og þetta er þá eins gott og hvað annað. Ég vil vísa því á bug, að ríkisstj. hafi ekki verið tilbúin hvenær sem er að ræða efnahagsmálin almennt. Stjórnarandstaðan getur óskað eftir því, að ákveðin mál séu tekin til meðferðar hér á þingi, bæði með flutningi till. svo og með því að óska eftir skýrslum og grg. Þess vegna er það vanræksla stjórnarandstöðunnar sjálfrar sem um er að kenna, ef hér hafa ekki verið almennar efnahagsumr. En það eru nú ekki liðnir nema um það bil tveir mánuðir og tæplega það síðan ég flutti stefnuræðu mína fyrir hönd ríkisstj. og þá fóru að vissu marki fram almennar efnahagsumr. Og í raun má segja að í mörgum þeim málum, sem Alþ. hefur haft til meðferðar, hafi farið fram almennar umr, um efnahagsmál. Ég held að of mikið sé úr því gert, hvaða vald ríkisstj, hafi varðandi útgáfu brbrl., eftir því hvort um formlega frestun á fundum Alþ. með samþykki Alþ. sjálfs er að ræða eða ekki. En víkjum því efni til hliðar, Ég lýsi því hér yfir, að ríkisstj. mun að sjálfsögðu, ef nauðsyn krefur, gefa út brbrl. Heimild ríkisstj. til útgáfu brbl. er bundin í stjórnarskránni við það, að um brýna nauðsyn sé að ræða, og innan þess ramma mun ríkisstj. beita því valdi sínu, Ríkisstj, mun að sjálfsögðu hafa samráð við þá aðila sem málið skiptir í það og það sinnið, en fyrir fram get ég ekki gefið neinar yfirlýsingar sem ég á e.t.v. á hættu að verði síðan metnar sem loforð eða fyrirheit, því að sú krafa, sem hér hefur verið sett fram um ótilgreinda aðila, getur verið svo víðtæk að ekki sé unnt að fullnægja henni. Ég vil líka benda á það, að mér finnst í máli stjórnarandstæðinga felast ákveðin traustsyfirlýsing á ríkisstj. Um leið og þeir mála vandann mjög dökkum litum, þá er eins og vandinn verði í raun og veru leystur að mánuði liðnum, ríkisstj. verði svo snögg í snúningum, að þegar þing komi saman aftur, þá sé vandinn leystur og Alþ. hafi ekkert að gera og verði að horfast í augu við gerðan hlut. Ég skal hvorki draga úr lýsingum stjórnarandstæðinga á alvöru vandans né telja hann meiri en hér hefur verið tíundað, en ég held samt sem áður að lengri tíma taki að fjalla um þessi mál en ríkisstj. hefur í þinghléi, þótt þinghléið muni af ríkisstj. hálfu verða notað til þess vissulega. Og það er ekki svo, að þessir þrír hv. formenn stjórnarandstöðuflokkanna á þingi þurfi að kvarta yfir atvinnuleysi eða aðgerðaleysi í þinghléinu eða afskiptaleysi af vandamálum þjóðfélagsins. Þeir eiga allir sæti í svokallaðri verðbólgunefnd sem einmitt er ætlað að starfa áfram á næstu vikum og ljúka störfum í næsta mánuði, þannig að þeir munu þar hafa tækifæri til að leggja á ráðin hvernig eigi að snúast við þeim vandamálum sem þeir nefndu að væru fyrir hendi. Það er spurt, hverjar hugmyndir ríkisstj. um lausn á vandamálunum séu. Ég hygg að það sé allt of langt mál til þess að hefja það hér að greina frá helstu hugmyndum sem fram hafa komið í umr. innan ríkisstj, um þessi efni. Þess vegna hef ég ekki máls á því. En hitt vil ég láta koma fram, að hv. þm. og hv. formenn stjórnarandstöðuflokka hljóta að gera sér grein fyrir því, að lausn á vandamálunum fæst ekki með því að gengið verði algerlega að kröfum hvers og eins hagsmunahóps í þjóðfélaginu. Það er ekki unnt að leysa vandamálin með þeim hætti. Ég hygg að allir hv. þm. geri sér grein fyrir því, að okkar hlutverk er að taka umkvartanir, ábendingar einstakra hagsmunahópa og stétta til gaumgæfilegrar meðferðar og síðan að leitast við að fella þessar kröfur og ábendingar að þjóðarhagsmunum í heild. Með því móti einu verður vandi þjóðarinnar leystur. Ég veit að hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, gerir sér t.d. grein fyrir að það er ekki einfalt mál að fella niður söluskatt af kjötvörum, eins og hann gat um áðan. Við höfum vitnisburð annars hv, þm., hv. 3. landsk, þm., Magnúsar T. Ólafssonar, um það, að þegar hv 2. þm. Austurl. var í ríkisstj. var ekki að athuguðu máli talið unnt að koma þessu í framkvæmd, Ég veit líka að ég á ekki að skilja hv. 2. þm. Austurl. þannig, þegar hann talar um stöðvun alls fiskiskipaflotans upp úr áramótunum, að hann sé að hóta því fyrir hönd sjávarútvegsins að svo muni fara. En það er athyglisvert, að hann er sá fyrsti sem nefnir það á nafn. Enginn formælenda sjávarútvegsins hefur enn sem komið er rætt nm þann möguleika. En ég ítreka og endurtek: Ég ætla ekki hv. 2. þm. Austurl. það, að hann rói undir slíkum hugmyndum, Þetta segi ég sem dæmi um það, að hér er hvorki staður né stund til að ræða almennt um þessi vandamál sem við okkur blasa. Ég vil þó láta það koma fram, að hv. Alþ. og ríkisstj. hafa fjallað um þessi vandamál við afgreiðslu fjárl. og umfjöllun lánsfjáráætlunar. Afgreiðsla fjári. og lánsfjáráætlunar er forsenda þess, að unnt verði að taka á öðrum vandamálum. Á þessum sviðum, sviðum fjármála ríkisins og peningamála hefur Alþ. og ríkisstj. einkum vald til þess að marka stefnuna og ákveða í hvaða farveg þróun eigi helst að falla. Það er þess vegna ekki svo, að hv. Alþ. hafi ekki fjallað um þessi vandamál. Kom það t.d. gleggst fram í ræðu hv. 9. þm. Reykv., þegar hann taldi að fjárfestingarmál væru einu af grundvallarþáttum í lausn þess vanda sem við blasti. Það er einmitt stefnumörkun í þeim efnum sem við höfum fjallað um undanfarið, það er um heildarfjárfestinguna í landinu, það er um fjármögnun þeirrar fjárfestingar og þá stefnumótun ríkisstj., að eigi skuli aukið við erlendar lántökur umfram það sem þörf er á erlendum lántökum til afhorgana af eldri skuldum og til að bæta gjaldeyrisstöðuna. Um allt þetta höfum við rætt, og við munum nú í þinghléi hver um sig og á mismunandi sviðum hafa tækifæri til þess, hv. þm., að gera okkur grein fyrir vandamálum atvinnuveganna sérstaklega. Ég er ekki í nokkrum vafa um að unnt er að ætlast til þess, bæði af þm. stjórnarflokkanna og þm. stjórnarandstöðuflokkanna, að málin verði hér til meðferðar að loknu þinghléi, að svo miklu leyti sem atbeina Alþ. er þörf stjórnskipulega séð. Ég held að sá ótti sé algerlega ástæðulaus, að búið verði að leysa öll vandamál að mánuði liðnum eða hv. þm, horfist aðeins í augu við gerðan hlut án þess að fá nokkru ráðið um breytingar.



Herra forseti. Hér var hæstv. forsrh. rétt í þessari andránni að lýsa yfir því 21. des., í aðsogi að jólafríi þm., að hér á hv. Alþ. sé hvorki staður né stund til þess að fjalla um vandamálin sem blasa við þessari þjóð. Hann notaði tækifærið til að túlka ugg þm. stjórnarandstöðunnar um það, að hæstv. ríkisstj. kynni að nota það hlé, sem gera á á þingstörfum, til þess að beita á hæpinn hátt valdi sínu til setningar brbl. Hann leyfði sér að túlka þennan ugg stjórnarandstöðunnar á þann hátt, að hún treysti ríkisstj. til þess að leysa efnahagsvandann og þann meginvanda, sem steðjar að þjóðinni, núna á einum mánuði í jólafríi. Sannleikurinn er náttúrlega sá, að við höfum fordæmi tif að benda á með hvaða hætti þessi ríkisstj., sem nú situr, hefur gert ákaflega margt rangt á tiltölulega skömmum tíma. Það er einmitt þetta sem við óttumst að kunni að gerast í þinghléinu. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason drap áðan á fordæmi sem séu fyrir því, að ríkisstj. gefi út brbl. í þinghléi, stjórni með tilskipunum í þinghléi í skjóli skammdegismyrkursins, - fordæmi sem hverju sinni hafa raunverulega talist til eindæma og þótt slæm og gefist illa. Samráðið, sem hv. þm. talaði um að eðlilegt væri að hafa við stjórnarandstöðu, á ekkert skylt við þingræði og mundi sjálfsagt enginn þm. taka sér í munn í því sambandi nema sá sem einna lengst og af mestri samsekt allra íslenskra stjórnmálamanna hefur tekið þátt í þess háttar ólýðræðislegum og óþingræðislegum vinnubrögðum. Ef vandi atvinnuveganna er svo aðkallandi sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason taldi og hæstv. forsrh. hefur hér lýst, þá hafa alþm. alls engan rétt til þess að taka sér nú mánaðarfrí frá störfum á fullum launum og ágætislaunum, heldur ber alþm. skylda til að halda áfram störfum og láta sér nægja álíka frí og aðrir landsmenn taka sér um jólin. Alþm. er nefnilega núna kringra að sitja hér í þessum stólum áfram og sinna þeim störfum, sem þeir taka laun fyrir, en fela ráðh., slíkir sem þeir eru, þess háttar forsjá, sem hæstv. forsrh, gaf í skyn áðan að þeir vildu taka sér, og þess háttar umboð sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason gaf þeim áðan.



Herra forseti. Ég veit að knappur tími er til stefnu og því ekki hægt að fara út í neinar meiri háttar umr., en ég verð þó að gera nokkrar aths. við ræðu hæstv. forsrh. Ég vil þá fyrst víkja að því mjög svo einkennilega atriði í ræðu hans, sem ég skildi varla hvað átti að þýða, þegar hann talaði um að hann vildi ekki ætla mér það, að ég væri að hóta því að stöðva allan fiskiskipaflotann nú um áramót, hann vildi ekki ætla mér slíkt, en eigi að síður væri ég fyrsti maðurinn sem á það minntist. Þessi fullyrðing hæstv. forsrh. sýnir mér aðeins hvað hann fylgist illa með því sem hefur verið að gerast varðandi þessi mál. Það liggja nefnilega fyrir margar samþykktir frá stórum samtökum sjómanna og útgerðarmanna um það, að stefna þeirra sé að hefja ekki róðra nema fyrir liggi fiskverðsákvörðun. Ég gæti orðið hæstv. forsrh, úti um þessar samþykktir, ef hann hefur ekki þegar fengið þær. Þetta er ekkert nýtt, enda var ég ekki að hóta neinu, heldur benti bara á eina af þeim hættum sem við stöndum frammi fyrir að vissulega getur orðið alvara úr ef ekkert er að gert. En þetta var í rauninni aukaatriði. En það voru mörg önnur atriði, sem ég get ekki annað en flokkað undir aukaatriði, sem hæstv. forsrh. sagði í tilefni af orðum mínum. Hann sagðist vísa á bug aths. um það, að hér hefðu ekki farið fram umr. á hv. Alþ. um vandamáf efnahagslífsins og vandamál atvinnuveganna. Ef eitthvað skorti á í þeim efnum, þá bæri að ásaka stjórnarandstöðuna um það, að hún hefði ekki gengið nægilega eftir slíku eða ekki flutt mál sem leiddu til þess að slíkar umr. færu fram. Í framhaldi af þessu benti hæstv. forsrh. á að hér hefðu farið fram umr. um lánsfjáráætlun ríkisstj. sem að nokkru leyti markaði stefnu varðandi sérstaklega fjárfestingarmálin. Þessi ummæli hæstv. forsrh. sýna líka harla vel, hvað hann hefur tekið litinn þátt í þeim umr. um þessi mál, sem hér hafa þó farið fram, og hvað hann og ríkisstj. hafa leitt þessi mál hjá sér. Hér hef ég og fleiri alþm. margsinnis fundið að því, að ekki væri staðið við gefið loforð um það, að lánsfjáráætlunin, sem vissulega átti að marka stefnu í nokkuð þýðingarmikinn þætti þessara mála, varðandi fjárfestinguna, yrði lögð fram í nóvembermánuði, eins og lofað hafði verið. Áætlunin gat ekki komið fyrir þingið fyrr en allt var komið í eindaga í sambandi við afgreiðslu fjári. og hart var gengið á bæði stjórnarandstöðu og aðra að spara nú tímann eins og mögulegt væri í umr., vegna þess að tíminn var hlaupinn frá. Auðvitað fór ekki fram nein eðlileg umr. um þennan stóra þátt, og ég fullyrði, af því að ég tók þátt í þessum umr., að hæstv. forsrh, sást ekki í þeim umr. og sagði ekki eitt einasta orð hér varðandi þau mál sem þarna voru rædd, og þessi þýðingarmikill þáttur var sáralítið ræddur. En nú er það ekki sá þáttur þessara mála, þó að hann sé vissulega þýðingarmikill, sem hér er sérstaklega verið að fjalla um. Það eru ekki fjárfestingarmálin á næsta ári og sá ágreiningur sem uppi er um stefnuna í því, hvernig skuli halda á fjárfestingarmálum. Vandinn, sem hér er verið að ræða um, er rekstrarvandamál atvinnuveganna, þar sem svo er komið að tilkynningar eru uppi um það, að þýðingarmiklar greinar atvinnurekstursins séu að stöðvast. Vandinn er hvernig á að bregðast við því, i~ó að samþykkt sé hér almenn stefnuyfirlýsing um það, hvernig skuli staðið að fjárfestingarmálum á þann hátt sem gerð er grein fyrir í lánsfjáráætlun, þá svarar það engu um hvernig á að koma í veg fyrir að fiskvinnslan stöðvist vegna taprekstrar, og nokkrar greinar fiskvinnslunnar hafa þegar stöðvast. Það svarar vitanlega heldur engu um það, hvernig á að bregðast við vandamálum landbúnaðarins, sem hann hefur sett fram og óskað eftir lausn á. Og það svarar heldur engu um það, hvernig eigi að bregðast við rekstrarvandamálum iðnaðarins. Það eru þessi rekstrarvandamál, sem hafa verið að hlaðast upp og ógna íslensku atvinnulífi í dag, - það eru þau vandamál sem verið er að ræða um núna. Að umr. um hinn þáttinn var illa staðið af hálfu hæstv. ríkisstj. Það veit hæstv. forsrh. líka mætavel, að þó að einstakir alþm. flytji þáltill. eða leggi fram fsp., þar sem er mjög takmarkaður ræðutími, þá geta samkv. slíku ekki farið fram neinar eðlilegar umr. um þessi stóru mál og hafa ekki farið fram. Það er auðvitað líka út í hött hjá hæstv. forsrh. að tala um það, að ég og við í stjórnarandstöðunni, formenn stjórnarandstöðuflokkanna, höfum einhverjar áhyggjur af því að við munum ekki hafa nóg að gera á næstunni, og vísa okkur á að við getum fengið að puða í verðbólgunefndinni, - þeirri nefnd sem búin er að vera að störfum og ekki að störfum í meira en ár og ekkert gerist í og ekkert mun gerast í. Þetta er vitanlega að svara út í hött, reyna að víkja sér undan þeim vanda sem um er að ræða. Hæstv. forsrh. veit mætavel, að þessi nefnd leysir engan vanda, hún bjargar ekki því, að ekki verði stöðvun í undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar á næstu mánuðum. Satt að segja er ótrúlegt að hæstv. forsrh. sætti sig við þessi alvarlegu mál, þó að hann geti huggað sig við að ég, Gylfi og Karvel höfum nóg að gera. Málin eru miklu stórkostlegri en svo. Aðalatriðin í því, sem fram komu hjá hæstv. forsrh. varðandi fsp. mínar, voru þessi: Hæstv. forsrh. segir: Ríkisstj. mun nota vald sitt til þess að setja brbl. Það var ekki á honum að heyra að þar væri meiningin að draga neitt af sér.

Ef brýna nauðsyn ber til.

Já, ef brýna nauðsyn ber til. Það er ekki hægt að setja brbl. öðruvísi, það vitum við allir. Það er skilyrði í stjórnarskránni, og það hefur verið túlkað nokkuð léttilega. Ég fór hins vegar fram á það, að ríkisstj. notaði ekki þetta vald nema þá til örstutts tíma, þannig að það yrði á þingræðislegan hátt fjallað um þessi vandamál af Alþ. Ég benti einmitt á að vitanlega er hægt að ráðast til lausnar á vandamálum með setningu brbl. og leggja síðan fram, bara til þess að fullnægja lagaskyldu, til staðfestingar Alþ. slík brbl. og afgreiða þau síðan ekki fyrr en eftir marga, marga mánuði. Það er að ganga fram hjá hinu rétta löggjafarvaldi. En það var greinilegt að mínum dómi á svörum hæstv. forsrh., að hann vill ekki binda sig við það að beita brbl.- valdi sínu þannig að þar verði aðeins um að ræða lagasetningu til örstutts tíma og Alþ. geti þá fjallað um málið á eðlilegan hátt. Það er vitanlega alveg út í hött í sambandi við þessi mál að tala um það, að ég eða aðrir óttist að ríkisstj. verði búin að leysa allan vandann með brbl. Ég óttast hitt miklu frekar, að hún grípi til þeirra ólýðræðislegu vinnubragða að setja brbl., sem reka allt í hnút, og magni þannig vandann. Ég býst við því, eins og kom fram í rauninni í máli hæstv. forsrh., að alllangan tíma taki að finna fullnaðarlausn á þessum miklu vandamálum. En það hefur oft þurft að leysa mikil vandamál til bráðabirgða, og þá er spurningin, hvernig það er gert. Annað atriði, sem ég spurði um, var það, hverjar væru hugmyndir ríkisstj, um hvernig ætti að leysa þennan aðkallandi vanda, sem ekki væri deilt um að væri til, - hverjar væru hugmyndir ríkisstj. Og svarið var ákaflega ljóst. Svarið var ekkert. Það voru engar hugmyndir til - engar. Það eina, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., var það, að ekki væri tími til þess að fara að fjalla um hugmyndir til lausnar á þessum vanda. Ég fór ekki fram á að menn færu að halda ræður um það, hvers eðlis vandinn væri og hvað hann væri mikill. mældur nákvæmlega í krónum. Mér datt ekki í hug að fara fram á neitt slíkt. En ég vildi fá að vita á þessu stigi, eftir að hæstv. ríkisstj. er búin að standa frammi fyrir ákveðnum till. og kröfum bændastéttarinnar, hvaða hugmyndir hún hefði um það, hvernig ætti að bregðast við vandanum. Mér fannst eðlilegt að þm. fengju eitthvað að vita um það áður en þeir fara heim. Og ég veit að hæstv. ríkisstj. hlýtur líka að hafa fylgst með því, hver vandi sjávarútvegsins er. Það skiptir mig ekki neinu höfuðmáli, hvort hægt er að tala um að rekstrarhalli fiskiðnaðarins í landinu eða frystihúsanna sé nú 4 eða 5 milljaðrar miðað við núverandi rekstrarstöðu Vandinn er sýnilega gífurlegur og er þegar farinn að koma fram í því, að einstök frystihús hafa hætt rekstri. Því var spurning mín: Hvernig hugsar ríkisstj. sér að reyna að bregðast við þessum vanda? Er hún með einhverjar hugmyndir? Ég get vitanlega ekki dregið aðra ályktun af því. sem fram kom í máli hæstv. forsrh, en þessa: Ríkisstj, hefur engar hugmyndir. Hún lætur reka undan í þessum efnum eins og fleiru. Hún hefur heyrt um þennan vanda, hún veit að einhverju leyti um vandann, en hún veit ekkert hvað á að gera. Líklega væri það einna helst, að henni dytti í hug í framhaldi af þessu að setja brbl. um að fresta vandanum eða eitthvað þess háttar. En það leysir ekki mikið. Þá sagði hæstv. forsrh. að við fengjum nú, þm. allir, gott tækifæri í þinghléinu til þess að kynna okkur þessi vandamál. Jú. ekki efast ég um það, og það getur vel verið að maður fái að kynnast þeim á nokkuð kaldan og nöturlegan hátt og á þann hátt sem allir væru ekki ánægðir með. En ég býst við að allir hv. alþm. hafi kynnt sér þessi mál að einhverju leyti og viti talsvert um þennan vanda. Ég hef ekkert við það að athuga og tel aðeins eðlilegt að hæstv. ríkisstj. haldi áfram að undirbúa sig í sambandi við það, hvernig eigi að taka á þessum vandamálum, hún undirbúi tillögur sínar í þinghléi. Það tel ég fullkomlega eðlilegt, að hún geti enga grein gert fyrir því á þessu stigi málsins, hvað hún hefur hugsað sér að gera. Það tel ég alveg óverjandi, ef hún er svo aftarlega á merinni að hún sé ekki enn farin að hugsa neitt til þess, hvernig við eigi að bregðast. Niðurstaða mín - af því að ekki er tími til að ræða þessi mál frekar, ég tek tillit til þess, hvernig ástatt er með tímann og fyrirhugaða þingfrestun - niðurstaða mín er þessi: Ég hef ekki fengið nein vilyrði um það frá hæstv. forsrh., að ríkisstj. beiti ekki brbl.-valdi sínu, á meðan þingið er sent heim, til þess að gera þær ráðstafanir varðandi þessi mál sem raunverulega taka af Alþ. það vald sem Alþ. á að hafa til þess að glíma við vandamál sem þessi. Af þessum ástæðum mun ég ekki greiða þeirri till. atkv. sem hér liggur fyrir. Í henni felst að ríkisstj. er að sækjast eftir því, að Alþ. samþykki að veita henni þetta vald, og taka af Alþ. þann rétt sem Alþ. hefur. Varðandi hitt atriðið get ég ekki sagt annað en það, að svörin eru á þá lund, að ríkisstj. vill a.m.k, ekkert gefa upp um það, hvað fyrir henni vakir varðandi lausn þessara mála Við það get ég ekki sætt mig. Ég hlýt að mótmæla slíkum vinnubrögðum og tel að ríkisstj. standi þannig að málum að best væri að þjóðin losnaði við hana sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég get ekki verið ánægður með svör hæstv. forsrh. Það er að gefnu tilefni. Í fyrradag fengum við í Ed. fyrst til umr. frv. er hann talar um sem forsendur fyrir áframhaldi að lausn efnahagsvandans. Þá fjallaði ég um það og bar fram nokkrar fsp. svipaðar og hv. 2. þm. Austurl. hefur borið upp. Hæstv. forsrh. sagði að hann mundi gera nokkra grein fyrir þessum vanda í Sþ., sennilega við umr. um þessa till. Ég féllst þá á að stytta mál mitt mjög til að flýta þingstörfum í fullu trausti þess að við fengjum nokkra yfirsýn yfir þann vanda sem við blasir. Ég tók það fram áður en ég lauk máli mínu þá, að ef ég hefði ekki heyrt svör af vörum hæstv. forsrh. mundi ég halda áfram umr. og fjalla um þetta vandamál í löngu máli og það að marggefnu tilefni. Úr kjördæmi mínu hafa komið margar ályktanir undanfarið og þm. hafa verið boðaðir á fund með fulltrúum atvinnuveitenda, einkum frystihúsamanna. Ég veit ekki betur en birst hafi mynd í blöðunum af fulltrúum frystihúsamanna í viðræðum við hæstv. forsrh., og þessir menn gera það ekki að gamni sínu, til þess að komast á mynd í stjórnarráðinu, að heimsækja forsrh. rétt í binglokin fyrir jólin. Þeir gera það vegna þess að þeir standa frammi fyrir því, að þeir geti ekki látið fyrirtæki, sem þeir eru ábyrgir aðilar fyrir. ganga eðlilega. Mér er einnig kunnugt um að fjöldi þjónustufyrirtækja í aðalatvinnugrein landsmanna, sjávarútveginum, er svo illa kominn núna, að hann fá ekki einu sinni keyptan víxil fyrir vinnulaunum, hvað þá til að leysa út varahluti fyrir flotann sem á að vinna af fullum krafti í janúarbyrjun. Ef menn álíta að ég fari með rangt máli þá er hægur vandinn fyrir hæstv. forsrh. að láta aðstoðarmenn sína hringja í ákveðin fyrirtæki sem ég skal nafngreina, en ekki hér opinberlega, til þess að staðfesta mál mitt. Það er orðið svo alvarlegt ástand, að mennirnir geta ekki hafið skuldbindingar, en á sama tíma liggja á borðinu hjá þessum forsvarsmönnum fyrirtækjanna tilkynningar frá ríkisvaldinu, frá rafmagnsveitum og frá hinum og öðrum, um nauðungaruppboð og stöðvun ef ekki verði gerð skil. Þetta kemur ekki til greina, og það er tilgangslaust að segja: Það er allt of langt mál að gera hér grein fyrir hugmyndum innan ríkisstj. um lausn þessa vandamáls. - Það er tilgangslaust að gefa svona yfirlýsingu. Ef atvinnulífið á ekki að stöðvast, þá verðum við að fá að vita eitthvað eða a.m.k. þessir forsvarsmenn - við í stjórnarandstöðunni erum ekki metnir það hátt að við þurfum að vita eitt eða neitt. Þegar bréf um verðbólgunefndina kom til þingflokks Alþfl., það mun vera rúmlega ár síðan, taldi ég að rétt væri að taka þátt í störfum þessarar nefndar, þó gegn einu skilyrði: að nefndin starfaði og skilaði áliti innan mjög skamms tíma, því að slíkt hangs. og skrípaleikur eins og þetta er, að fá bara bunka af skjölum, töflum og hinu og þessu, hefur ekkert gildi í þjóðfélagi með jafnöra verðbólguþróun og hér er nú. Þeir ná aldrei á skottið á sér, þessir ágætu menn. Það er alveg sama hvað þeir sitja lengi að störfum. Niðurstaðan verður augljóslega núll með svona vinnubrögðum. Vandinn er raunverulega að þora að horfast í augu við það sem atvinnulífið býr við í dag. Það getur ekki haldið áfram við óbreyttar aðstæður. Það er engin leið. Það er alveg sama við hverja er átt af þessum þremur höfuðgreinum: sjávarútvegi, iðnaði og landbúnaði. M.a. má nefna hér: Hvað eiga menn að gera við fiskinn. sem er ekki nógu góður til frystingar eða í salt? Á að henda honum eða ætla bankarnir að lána út á hann í skreið, eins og ástandið er í dag? Þetta verður ríkisstj. að taka ákvörðun um, því að annars verður að henda fiskinum, vegna þess að skreiðin fer ekki úr landi núna og við vitum ekkert hvað hæstv. ríkisstj. hugsar sér. Bankarnir innheimta vextina með fullu álagi við hverja veðsetningu núna, þannig að ef menn veðsetja frystan fisk, þá er vaxtakvöðin tekin fyrir fram. Þetta eru alveg ný vinnubrögð. Þetta hefur aldrei tíðkast áður hjá nokkurri ríkisstjórn á Íslandi. En þetta er gert í dag og bankarnir hafa hækkað vexti um 87%. Er þetta til þess að leysa efnahagsvandann? Ég fæ alls ekki skilið þessi mál, sama hvernig reynt er að troða þeim inn í höfuðið, það er ekki hægt. Þetta er svo stjórnlaust og vitlaust að engu tali tekur. Og ef menn trúa því ekki, sem ég er að segja, þá er hægur vandinn að sækja þessi skjöl 300 m spöl og leggja þau fram á þinginu. Þetta er stjórnleysi og ekkert nema stjórnleysi. Það er algerlega vonlaust að nokkur maður geti staðið í atvinnurekstri við slík skilyrði. Það er skylda ríkisstj., þrátt fyrir kröfu Seðlabankans og einhverra annarra, að taka í taumana þegar svona kenningar eru settar á borðið. Frystihúsamenn í mínu umdæmi, sem ég er talsmaður fyrir í þessu tilfelli, hafa sumir gefist upp og eiga þess engan kost að fara af stað aftur, og nú verður veiðibann þannig að flestir hafa ekki fólk í þjónustu sinni nema mjög takmarkað á næstu dögum. Mér segja þessir menn, - og þeir hafa óskað eftir að þm. kjördæmisins kæmu allir saman undir forsæti hæstv. fjmrh. og ræddu þeirra vandamál - þeir segja okkur það, og ekki er ástæða til að vefengja það, að þeir hafa mjög margir og geigvænlega margir ekki minnstu möguleika til að koma atvinnutækjum sínum af stað aftur. Það er ekki nema eðlilegt að við förum fram á að fá að vita, þegar við erum kallaðir á fundi með þessum mönnum, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að leysa þetta alvarlega vandamál. Ég er ekki að saka einn eða neinn sérstakan um að vandamál þetta skuli vera komið upp, en þetta eru staðreyndir fyrir því og það er afar alvarlegt mál. Nú er verðlag á flestum afurðum okkar í sjávarútvegi um það bil helmingi hærra en var fyrir tveimur árum. Hjá bátum var lagt mjög mikið fyrir í verðjöfnunarsjóð eða flestum greinum sjávarútvegs, en ekkert er unnt að leggja fyrir í dag og meira að segja er þessu öfugt farið. Þetta er það alvarlega í málinu. Við getum ekki átt von á því nema að mjög takmörkuðu leyti að verð hækki enn á afurðum okkar, verðið er orðið svo hátt. Það er auðvitað rétt sem hæstv. forsrh. segir: það er ekki hægt að verða við kröfum allra hagsmunahópa. - Það ætlast heldur enginn til þess. En menn ætlast til þess að hjól atvinnulífsins fái að snúast eðlilega, og blessunarlega hefur það tekist fram að þessu. En mjög margar þjónustugreinar, sem þjóna sjávarútveginum og eru jafnlífsnauðsynlegar og hann sjálfur, eru komnar í algert þrot. Þau eiga eftir að standa skil á opinberum gjöldum, þau eiga jafnvel eftir að standa skil á orlofi, þau eiga eftir að standa skil á rafmagni, og menn fá ekki fjármagn til að leysa út lífsnauðsynlega varahluti. Þó að einhverjir hagspekingar setji fram sérstakar kröfur um lánsfjárhækkun, þá kemur ekki til greina að hlusta á það. Mennirnir verða að fá sitt rekstrarfé, annars ganga fyrirtækin ekki. Það verður þá að draga úr einhverri annarri þjónustu. Þetta er svo alvarlegt mál, að full ástæða væri að gefnu tilefni að ræða það í löngu máli, af því að okkur var lofað því, a.m.k. í Ed., að við fengjum nokkurt yfirlit yfir málin hér. Ég lagði til í gær, vegna þess hve frv. komu inn á stuttum tíma, að stjórnarandstaðan bókstaflega gangi út og mótmælti þessum vinnubrögðum með þeim hætti, því það væri ekki hægt að sýna manni svona framkvæmd. Það er allt í lagi, ef við erum metnir þannig, að ekki taki því að sýna okkur eitt eða neitt. Þá má náttúrlega senda Alþ. heim og hafa það eins lengi í fríi og hægt er, en há skulum við ekkert vera að tala um lýðræði á Íslandi lengur. Þá er þetta, eins og ég sagði, hrein afgreiðslustofnun fyrir viðkomandi ríkisstj. og ekkert annað. Ég vil þó aðeins nefna eitt atriði sem við töldum mjög mikilvægt í stjórnarandstöðunni að fá breytt og hæstv. forsrh. og ríkisstj. féllust á, í sambandi við skyldusparnað. Það var að framlengja möguleika á greiðslu á þessum gjöldum um einn mánuð. Við töldum það afar mikilvægt vegna ákvæðis í frv. um það, að ef menn gátu ekki 100% staðið í skilum, þá skyldu þeir ekki fá vexti eða vaxtabót á sitt fjármagn, þó að þeir hefðu staðið 95% í skilum allt árið. Þá átti að refsa með sekt sem gat numið tugum þúsunda. Þetta var auðvitað svo fáránlegt ákvæði, að það náði ekki nokkurri átt. Þetta er verk embættismanna, og þeir hafa enga tilfinningu gagnvart okkar umbjóðendum. Hæstv. ríkisstj. féllst á þetta og ég vil þakka henni fyrir það, og n. flutti brtt. og hún var samþ. Margt getur því komið upp sem við þm. úr öllum flokkum höfum næmari tilfinningu fyrir að betur má fara en kemur fram í verkum embættismanna úti í bæ, sem hafa mjög takmarkaða tilfinningu fyrir hinu daglega lífi, því er nú verr. Ég verð að segja það eins og er að gefnu tilefni á sumum fundum a.m.k. fjh.- og viðskn. Ed. undanfarið. Ég stóð hér eingöngu upp vegna þess að ég tel, að ég hafi ekki fengið það svar við fsp. minni sem mér var lofað í Ed. við efnahagsumr. Ég tók það sem ásökun í garð stjórnarandstöðunnar, að við hefðum ekki sinnt þeirri skyldu að ræða efnahagsmálin til hlítar, en það var til þess að flýta fyrir þingstörfum að við gerðum það ekki og féllum frá löngum umr, á deildafundum, a.m.k. í Ed. Við áttum þess ekki kost að ræða málið til hlítar, ella væri þingstörfum þar ekki lokið enn þá og þingfrestun mundi sennilega dragast 1–2 daga í viðbót.



Herra forseti. Fyrir fjvn. lá beiðni um nokkurt árlegt framlag næstu fimm árin til þess að auðvelda umferð fatlaðra um ríkisstofnanir. N sá sér ekki fært að verða við þeirri beiðni. Það mun þó vera viðurkennt af stjórnvöldum að hér er um mjög mikilvægt og mikið nauðsynjamál að ræða, og ég tel, að lyfta í þjóðminjasafnshúsið sé ekki óeðlileg byrjunarframkvæmd í þessu efni, og segi því já.



Herra forseti. Þetta mál er í raun og veru til meðferðar nú hjá heilbr.- og trn. Nd. N. hefur sent málið til umsagnar og þar á meðal væntir hún umsagna um kostnaðaráætlun. slíkt liggur ekki fyrir og sé ég því ekki ástæðu til að samþykkja þessa till. og segi nei.



Herra forseti. Ég vil vitna til ummæla hv. 5. þm. Reykv. Þetta mál er til meðferðar hjá heilbr.- og trn. Þar að auki er mér tjáð að þessi mál öll séu í athugun og eðlilegt sé að till. um framkvæmdaröð á því sem hér þarf að gera, liggi fyrir áður en eitt einstakt mál er tekið fyrir. Þar fyrir held ég að það væri ekki óeðlilegt að byrjað væri á þessu verkefni í Þjóðminjasafninu. En með tilliti til þess, sem ég hef sagt hér, greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Till. sú, er hér um ræðir, er þess háttar að gjarnan hefði ég viljað greiða henni atkv. Hún er borin fram af þm. Sjálfstfl. þrátt fyrir það þótt fulltrúar flokksins í menntmn. hafi tekið ábyrgð á till. á þskj. 260. Hv. þm., tillögumaður, nýtur þeirrar sérstöðu að vera í yfirlýstri ósátt í flokki sínum. Nú hafa fulltrúar Alþb., er starfa í n. þeirri, skilað till. sinni um listamennina 12 á þskj. 260 og bera ábyrgð á þeirri till. Og þar sem ég sit nú í sátt í flokki mínum, sem ber að mínu viti ábyrgð á till. á þskj. 260, þá segi ég nei.



Herra forseti. Það er sannfæring mín, að sá háttur, sem Alþ. tók upp við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1972, að fela menntmn. beggja d. að gera till. um listamenn í heiðurslaunaflokk, hafi verið mikil framför í afgreiðslu á vandmeðförnu og viðkvæmu máli. Það er æskilegast að mínum dómi, að Alþ. reyni að ná sem viðtækustu samkomulagi um till. af þessu tagi. Hins vegar vil ég geta þess, að ég ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds gerði till. um það á nefndarfundi menntmn., að fjölgað skyldi í heiðurslaunaflokki. Sú till. mætti andstöðu meiri hl. En við hv. þm. Ragnar Arnalds störfuðum eftir sem áður í n. og tókum þar fullan þátt í því að gera till. um listamenn í heiðurslaunaflokki, og sú till. liggur hér fyrir. Við það samkomulag stend ég að sjálfsögðu sem einn nm. Vegna þess, sem ég hef rakið, mun ég ekki taka þátt í afgreiðslu um þessa till., ég mun sitja hjá og er því afstaða mín ekki bundin mati mínu á verðleikum þeirra listamanna sem hér er gerð till. um.



Herra forseti. Ég tel þörf á því að lagfæra kjör landhelgisgæslumanna með tilliti til sérstöðu starfa þeirra. Ég mun sem yfirmaður Landhelgisgæslunnar reyna að vinna að því að svo verði gert. Nú hefur fjvn. hins vegar ekki treyst sér að þessu sinni að verða við beiðni um 10% launaálag, sem þeir hafa notið til skamms tíma. Undir þeim kringumstæðum hlýt ég sem hver annar góður liðsmaður stjórnarflokkanna að segja nei.



Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar, að launafólk eigi að geta treyst því, að á gildistíma kjarasamninga verði ekki breytingar á launagreiðslu því í óhag, nema um það hafi verið samið. Sú sérstaka greiðsla til varðskipsmanna, sem hér er um að ræða, hefur verið við lýði um alllangt skeið, og ég tel óheiðarlegt að fella hana niður nema í sambandi við gerð kjarasamninga, þannig að viðkomandi aðilum sé ljóst út frá hvaða stöðu í kjaramálum sé samið. Ég tel, að Alþ. geti ekki vikið sér undan að taka ákvörðun í þessu máli nú, og segi því já.



Herra forseti. Samtök þm. úr einstökum kjördæmum um að flytja við lokaafgreiðslu fjári. óskalista í tillöguformi hafa ekki raunhæfa þýðingu og því hafnaði ég að gerast flm. að þessari till. þegar mér stóð það til boða. Þar við bætist það, að brýnasta málið, sem till. fjallar um, byggingarmál Borgarsjúkrahúss, hefur komist í slíkt klúður fyrir tilverknað þeirra, sem ábyrgð bera á stjórn Reykjavíkurborgar, að engin tök virðast á að ráða fram úr því á skynsamlegan hátt. Því greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Ég ætla þá, áður en ég læt máli mínu lokið, að gera grein fyrir tölum þeim sem eru á þskj. 241, þ.e.a.s. það er sjálf úthlutunin til hinna einstöku flóabáta og annarra aðila. Norðurlandsbáturinn Drangur fær 27 millj., sami í stofnstyrk 2 millj. Til vetrarsamgangna í Árneshreppi 300 þús. Hríseyjarbátur fær 1.7 millj. í rekstrarstyrk, í stofnstyrk 500 þús. Grímsey vegna flugferða 800 þús. Til snjóbifreiða í Dalvíkurlæknishéraði 300 þús. kr. Mjóafjarðarbátur fær 3 millj. í rekstrarstyrk og 2 millj, í stofnstyrk. Snjóbifreið í Vopnafirði 300 þús. Snjóbifreið á Fjarðarheiði fær 4.5 millj. í rekstrarstyrk og 2 millj. í stofnstyrk. Snjóbifreið á Fagradal hlýtur 450 þús. í rekstrarstyrk, en 250 þús. í stofnstyrk. Snjóbifreið á Oddsskarði fær 3.5 millj. í rekstrarstyrk, en sama stofnstyrk og á þessu ári, 500 þús. kr. Snjóbifreið á Fljótsdalshéraði 300 þús. kr. Snjóbifreið í Borgarfirði eystra 600 þús. kr. Snjóbifreið í Stöðvarfirði, Egilsstaðaflugvöllur 450 þús. Til vöruflutninga á Suðurlandi 3.4 millj. kr. Hf. Skallagrímur 36 millj. Mýrabátur 70 þús. Til vetrarflutninga í Breiðavíkurhreppi 200 þús. kr. Breiðafjarðarbáturinn Baldur 45 millj. og sami í stofnstyrk 3 millj. Langeyjarnessbátur 450 þús. Snjóbifreið í Austur-Barðastrandarsýslu 300 þús. kr. Til vetrarflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu 900 þús. Dýrafjarðarbátur 340 þús. Snjóbifreið um Botnsheiði 604 þús. Djúpbáturinn Fagranes 37 millj., sá sami í stofnstyrk 3 millj., sami vegna mjólkurflutninga úr Dýrafirði 500 þús. kr. Snjóbifreið í Þórshafnarhéraði 300 þús. kr. Snjóbifreiðar á Akureyri 400 þús., sami aðili í stofnstyrk 150 þús. kr. Þá eru vetrarflutningar um Lónsheiði 600 þús., stofnstyrkur til sama aðila sama fjárhæð, 600 þús. kr. Snjóbifreið Axarfjörður-Kópasker 500 þús. Snjóbifreið á Hólmavík 400 þús. Snjóbifreið í Hálshreppi, Suður-Þingeyjarsýslu, 400 þús., sami aðili í stofnstyrk 250 þús. Þá eru vetrarflutningar í Skarðshreppi í Dalasýslu 100 þús. Vetrarsamgöngur í Reykhóla- og Gufudalshreppi 400 þús. Egilsstaðir-Seyðisfjörður vegna mjólkurflutninga 350 þús. Póst- og vöruflutningar á Jökuldal 200 þús. Vetrarferðir í Haukadal 100 þús., Flugbjörgunarsveitin, Akureyri, 300 þús., sami í stofnstyrk 100 þús. Snjóbifreið í Önundarfirði 200 þús. Svínafell í Nesjum 70 þús. Sandsheiði á Vestfjörðum 300 þús. Herjólfur, Vestmannaeyjaskip, 45 millj., sami í stofnstyrk 10 millj., sami vegna mjólkurflutninga 2.5 millj. Þá eru mjólkurflutningar í Önundarfirði 400 þús. Og loks mjólkurflutningar í Súgandafirði 100 þús. kr. Samtals nema þessir liðir allir, sem ég nú las upp, 244 millj. 890 þús. kr. Samkv. því, sem nú hefur verið sagt, er ljóst að mikil hækkun hefur orðið á þessum fjárlagalið eða rúmlega 60% frá gildandi fjárl. Hitt er svo jafnljóst, að vandi margra umsækjenda er hvergi nærri leystur með þessum fjárveitingum eða fjárframlögum. Sannleikurinn er sá, að svo margt er óunnið í samgöngumálum okkar, að nánast er sama hvar drepið er niður fæti. Þó hefur mikið verið gert og enn meira áformað. Vetrarferðir eru erfiðar og dýrar, en að sama skapi skemmtilegar og lærdómsríkar og iðulega óumflýjanlegar og það er e.t.v. það, sem mestu máli skiptir. Það er von og ósk nm. í samvn. samgm., að fjárveitingar þessar, þó að stundum þyki naumar, verði drjúgur stuðningur til þeirra mörgu, dugmiklu manna, sem annast flutninga og ferðir í lofti, á landi og sjó og veita landsmönnum ómetanlega þjónustu og aukið öryggi. Að síðustu þakka ég nm. öllum gott samstarf.



Herra forseti. Ég tel að frá sjónarmiði fjvn. hafi verið sanngjarnlega úthlutað því fjármagni sem á að verja til byggingar sjúkrahúsa, og ég tel algera sýndarmennsku felast í flutningi slíkrar till. sem þessarar. Hefði verið nær flm. að hafa skynsamlegri framkvæmd á sjúkrahúsmálum í Reykjavík og óskalista, eins og að flýta þjónustudeild, en fara ekki af stað með tvær deildir samtímis og reyna á engan hátt að koma neinu frá sér. Ég segi nei.



Herra forseti. Ég sem margir aðrir þm. úr Reykjavík hef þá skoðun, að um langt árabil hafi nokkuð verið misskipt þeim fjármunum sem Alþ. hefur dreift um hin ýmsu kjördæmi til ýmissa nauðsynlegra hluta. Ég vil þó halda því fram, að nú hafi nokkuð áunnist til hins betra. Við vitum að því, sem fram kemur og næst fram, er náð fram með samkomulagi. Hvað viðkemur einhverjum ímynduðum eða staðreyndum mistökum sem orðið hafa hjá borgaryfirvöldum í sambandi við einstakar byggingar, þá eru samt í þessari till. ýmsir liðir sem eru bráðnauðsynlegir fyrir það mikla þéttbýlissvæði sem hér er. Hafandi í huga það, sem ég hef sagt í sambandi við samstöðuna, treysti ég mér ekki til að greiða atkv. með till., en sit hjá við atkvgr.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til að mæla fyrir brtt. við fjárlög sem er á þskj. 260. Till. er flutt af 14 þm. sem sæti eiga í menntmn. beggja d. Þessi till. hljóðar þannig efnislega, að við 4. gr., liðinn: Heiðurslaun listamanna samkv. ákvörðun Alþ. komi sundurliðun sem verði í sérstöku yfirliti. En till. er þannig, að fyrst er nafn Ásmundar Sveinssonar, síðan koma Finnur Jónsson, Guðmundur Daníelsson, Guðmundur G. Hagalín, Halldór Laxness, Indriði G, Þorsteinsson, Kristmann Guðmundsson, María Markan, Snorri Hjartarson, Tómas Guðmundsson, Valur Gíslason, Þorvaldur Skúlason. Hver þeirra manna, sem hér eru nefndir, fái 750 þús, kr. Samtals er þá liðurinn 9 millj, kr. Ég vil geta þess, að menntmn. beggja þd. ræddu á sameiginlegum fundi sínum um: val manna í heiðurslaunaflokk listamanna, enda hefur sú venja skapast að fela menntmn. að fjalla um þetta málefni og gera till. til Alþ. um hverjir hljóta skuli heiðurslaun. Undanfarin ár hafa heiðurslaun verið veitt 12 listamönnum. Eins og ég hef lýst er það enn till. hinna sameinuðu nefnda að 12 listamenn skuli hljóta heiðurslaun á árinu. 1978, og eru það 11 sömu menn sem á yfirstandandi ári, en í stað Ríkarðs Jónssonar myndhöggvara, sem lést á árinu, leggja nm. til að María Markan óperusöngvari hljóti heiðurslaun. Þess er skylt að geta, að margir aðrir listamenn komu til greina í þessu sambandi og var um það rætt á fundum hinna sameinuðu nefnda. En lok málsins urðu þau, að María Markan reyndist eiga mest fylgi meðal nm. Ég vil taka það skýrt fram, að allir nm., 14 að tölu, standa að till. um að María Markan hljóti heiðurslaunin. Það er því von mín að hv. alþm. styðji þessa till. og samþykki hana, enda má fullyrða að María Markan er mjög vei að þessum heiðri komin. Er á engan hátt kastað rýrð á aðra listamenn sem til greina gætu komið við úthlutun heiðurslauna. Nú er komin fram till. frá hv. þm. Albert Guðmundssyni um fjölgun listamanna í heiðurslaunaflokki úr 12 í 16. Af þessu tilefni vil ég greina frá því, að þeirri hugmynd var hreyft á sameiginlegum fundi menntmn. að fjölga í heiðurslaunaflokkunum, en innan n. átti sú hugmynd ekki meirihlutafylgi. Ég leyfi mér að ítreka tilmæli mín um stuðning við till. 14 menntmn.- manna á þskj. 260. Persónuleg skoðun mín er sú, að rétt sé að halda fjölda heiðurslaunamannanna innan hóflegra marka. Sýnist talan 12 eðlileg viðmiðun á næsta ári, eins og verið hefur undanfarin ár. auðvitað er ekki hægt að búast við því, að við umr. um svona mál verði allir sammála um hvað eina. En ég held að það sé skynsamleg starfsregla innan Alþ. að fela fjölskipaðri n. að gera till. um val manna í heiðurslaunaflokkinn. Ég sé nú að hér er enn komin fram brtt. frá Magnúsi Kjartanssyni og þar er gerð till. um að í þennan hóp bætist Ólafur Jóhann Sigurðsson og Sigurjón Ólafsson. Það er sama að segja um þessa till. sem hina, sem ég nefndi, frá hv. þm. Albert Guðmundssyni, að ég tel eðlilegt að leggja mikla áherslu á að till. okkar 14-menninganna verði samþykkt.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs í tilefni af þeim samanburði sem getið er um í nál. um frv. til fjárl. frá minni hl. fjvn. og að gefnu tilefni af ummælum frsm. þeirrar n., hv. 11. landsk. þm. Þar er gerður nokkur samanburður á kaupmætti kauptaxta og þjóðartekjum á mann annars vegar 1972 og hins vegar á yfirstandandi ári og næsta ári. Þar kemur í ljós, eins og hv. frsm. minni hl. fjvn. gat um, að kaupmáttur kauptaxta hefði minnkað meðan þjóðartekjur hefðu aukist. Ég dreg út af fyrir sig ekki í efa þessar tölur, þær eru út af fyrir sig byggðar á skýrslum Þjóðhagsstofnunarinnar, en ég vil taka það fram, að hv, minni hl. fjvn. hefur sleppt þriðju línunni, samanburði við þriðju stærðina sem máli skiptir í þessu efni, þ.e.a.s. kaupmætti ráðstöfunartekna á mann. Ég vænti þess, að hv. þm. og hv, minni hl. fjvn. vilji gjarnan hafa þær telur til hliðsjónar, og efast raunar ekki um að fjölmiðlar, þar með talið útvarp og sjónvarp, muni birta þær tölur mjög skilmerkilega í fréttum sínum, eins og vitnað var til nál. minni hl. fjvn. í gær. En ef við tökum kaupmátt ráðstöfunartekna á mann á þessu árabili, þá hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann aukist um 11.3% frá 1972 til yfirstandandi árs, á meðan þjóðartekjur á mann hafa aukist 10.8%. Ef við viljum líta á tölur sem fjalla um þróunina á næsta ári, eins og séð verður hvernig hún verður, þá mun kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann aukast um 17.4% á meðan þjóðartekjur á mann aukast um 14%, þ.e. kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann eykst um 17.4% meðan þjóðartekjur á mann aukast um 14%. Ég vil líka vekja athygli á því, að viðskiptakjör á þessu tímabili hafa batnað um 9.6%, en eru þó ekki orðin jafngóð og þau voru best, þ.e.a.s. á árinu 1973. Ef við miðum við töluna 100 1972 hvað viðskiptakjör snertir, þá voru þau 115.3 1973 og fóru svo hríðlækkandi allt niður í 88.8% 1975, en eru áætluð á yfirstandandi ár í 109.6 og hin sömu á næsta ári. Við allar þessar tölur verður að miða ef samanburð á að gera varðandi það, hvort auknar þjóðartekjur og bætt viðskiptakjör hafi komið fram í bættum kjörum almennings í landinu. Það vill nefnilega oft gleymast í hita kjaraumr., að hér á landi er svo komið að kauptaxtar og breytingar þeirra eru mjög ófullkominn mælikvarði á raunveruleg lífskjör og lífskjarabreytingar. Bil milli taxta og tekna er breitt og hefur farið breikkandi á undangengnum árum. Hér gætir ýmissa atvika. Launaskrið er það nefnt er dagvinnulaun aukast meira en nemur breytingum kauptaxta, og hjá okkur hefur þess gætt í verulegum mæli. Hér er t.d. um að ræða tilflutning á milli taxta. Það er alkunna, að fjölmennir hópar manna flytjast úr lægstu töxtum í hina hæstu, og hér er einnig skýringu að finna í þeirri staðreynd, að ákvæðisvinna alls konar fer mjög vaxandi í okkar þjóðfélagi og gefur launþegum meira í aðra hönd og eykur kaupmátt. Hér má líka nefna að vinnutími er breytilegur, og þar sem yfirvinnukaup er snar þáttur teknanna geta vinnutímabreytingar ekki síður haft áhrif á tekjur en kauptaxtar. Ég efast að vísu um að yfirvinna hafi mjög aukist á þessu tímabili, en engum blöðum er þó um það að fletta, að yfirvinna er mjög fljótt áhrifamikil í heildartekjum. Einhvern tíma taldist mér til, að einn yfirvinnutími á dag 5 daga vikunnar gæti aukið launin um 20–25%. Það er allnokkuð síðan, og ég veit ekki hvernig það dæmi lítur út nú. Atvinnutekjur, aðrar en þær sem háðar eru töxtum, geta breyst meira eða minna en kauptaxtar. Við skulum t.d. taka tekjur sjómanna, sem byggðar eru á hlutaskiptum og fiskverði. Fiskverð hefur á tímabili hækkað meira en kauptaxtar, þótt e.t.v. sé minni munur nú á því en áður var, og inn í dæmið kemur einnig fiskmagnið sem fæst upp úr sjó, sem hefur áhrif í þessum efnum og ber að taka tillit til. Sama máli gegnir um aðrar tekjur, svo sem bætur almannatrygginga og eignatekjur. Loks geta beinir skattar breyst meira eða minna en tekjur, þannig að þau laun, sem heim eru tekin, ráðstöfunartekjurnar, breytist öðruvísi en kaupið sjálft. Það er sem sagt athyglisvert, að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann hefur nú á þessu ári aukist meira en vexti þjóðartekna á mann nemur, og það er búist við að þetta bil breikki á næsta ári. Ég held þess vegna að ekki fari á milli mála, að til almennings hefur runnið sá bætti hagur sem við sem betur fer búum við, Hitt er svo annað mál og umhugsunarefni, ekki síst fyrir samtök launþega og samtök vinnuveitenda, hvernig unnt er að samræma kauptaxta almennum ráðstöfunartekjum eða hvernig í raun og veru skiptingu ráðstöfunartekna er háttað í þjóðfélaginu. Ég vildi láta þetta atriði koma fram við þessa umr., þótt það sé viðameira en svo að því verði gerð skil þegar við erum í miðri 3. umr. í fjárlagafrv.



Herra forseti. Ég fellst ekki á þá skoðun, að hér sé um að ræða neins konar sýndarmennsku í þessum tillöguflutningi eða óraunsæjan óskalista. Ég tel að í þessari till. felist hvöss gagnrýni á duglausa ríkisstj. sem hefur látið hjá líða að sjá farborða heilbrigðismálum á Reykjavíkursvæðinu. Ég tel að hér sé nm að ræða kröfur um úrbætur sem snertir miklu, miklu fleiri landsmenn en þá, sem búa á Reykjavíkursvæðinu, að hér sé um að ræða þjóðarheill, og segi því já.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ræða um fjárlagafrv. í heild. Hv. þm. Geir Gunnarsson hefur gert þar mjög skýra grein fyrir afstöðu okkar Alþb.-manna. Ég vil aðeins með örfáum orðum gera grein fyrir fáeinum brtt. sem ég flyt. Þær brtt. eru ekki flokkspólitískar, að því er ég veit best, og eru ekki þannig hugsaðar af minni hálfu. Á þskj. 245 flyt ég till. sem ég flutti við 2. umr. en dró til baka, um styrk til grænlensks stúdents annars vegar til þess að læra íslensku og Íslendings til að læra grænlensku. Framlög í þessu skyni hafa verið á fjárl. afar lengi, en því miður hefur verðbólgan leikið upphæðirnar þannig, að þessar fjárveitingar koma ekki að neinum notum. Mér finnst að þeir þm., sem telja eðlilegt að Íslendingar hefðu þessi lágmarkssamskipti við Grænlendinga, ættu að fallast á að breyta þessum upphæðum þannig að styrkirnir verði nothæfir. Þetta er afar lítil fjárhæð og raskar ekki á neinn hátt hinu flókna fjárlagadæmi. Ég geri mér vonir um að meiri hl. alþm. og helst alþm. allir geti fallist á þessa litlu till. 3. brtt. mín er í sambandi við Þjóðminjasafn Íslands, Ég hef áður vakið athygli á því hér á þingi, að þessi bygging, sem var gjöf þjóðarinnar til sjálfrar sín í sambandi við lýðveldisstofnun, er þannig, að þar eru lyftugöng, en lyftu hefur aldrei verið komið fyrir og inngangur í húsið er þannig, að fatlað fólk, sem er bundið við hjólastól, á þess engan kost að komast inn í húsið. Þetta er ástand sem er gersamlega ósæmandi fyrir okkur sem þjóð. Ég hef kynnt mér hvað slík lyfta mundi kosta, og hún kostar 10 millj. kr. Það er ekki há upphæð. Ég er hér með till. um 20 millj. kr, í þessu skyni og reikna þá með kostnaði við að koma lyftunni fyrir í húsinu og enn fremur öðrum framkvæmdum sem gera þarf svo að fatlað fólk geti athafnað sig á eðlilegan hátt í þessari byggingu, og þar á ég við breytingu á salernum og smávegis aðrar breytingar, Ég geri því till. um 20 millj. Ég hef ekki útreikninga neinna sérfræðinga á því, að hér sé um nákvæma upphæð að ræða, en mér sýnist alla vega að framkvæmdir muni ekki verða kostnaðarmeiri en þetta. Ég vil leggja á það mikla áherslu, að þm. átti sig á að þannig er ástatt á Íslandi að um það bil sjöundi hver maður er fatlaður. Við verðum að vera menn til að haga þjóðfélagi okkar þannig, að þetta fatlaða fólk geti athafnað sig á eins eðlilegan hátt og því er fært, Með því að gera þessa breytingu í sambandi við þjóðminjasafnsbygginguna erum við að lyfta fána sem ég tel að við verðum að starfa undir á næstu árum. Það er ósæmandi ástand fyrir nokkurt menningarþjóðfélag að búa þannig að málum í sambandi við byggingar og umferð, að fatlað fólk geti ekki athafnað sig á eðlilegan hátt í þjóðfélaginu. Þetta er afleiðing af gömlum viðhorfum, þegar menn skildu ekki hvað lausn þessa vanda er brýn, en eins og sakir standa nú erum við orðnir miklir eftirbátar annarra Norðurlandaþjóða á þessu sviði. Þarna tel ég að við verðum að taka okkur mjög myndarlega á, og samþykkt á þessari till, mundi sýna þann vilja Alþ. að slíkt yrði gert, og þarna er eins og ég segi ekki um neina háa upphæð að ræða. Ég á sæti í orkuráði, og eins og aðrar stofnanir, sem kosið er til á Alþ., gerði orkuráð till. í sambandi við gerð fjárlaga um fjárhag Orkusjóðs. Var fjallað um þær till. í stofnuninni og till. voru unnar sérstaklega að frumkvæði formannsins, hv, þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, og hv. þm. Ingólfs Jónssonar. En við, sem eigum sæti í orkuráði, stóðum að sjálfsögðu allir að þessum till. Þetta eru till. um að styrkja dreifikerfið í sveitum, um jarðhitaleit og lán til hitaveituframkvæmda og um átak í sambandi við sveitarafvæðingu. Þar eigum við, sem betur fer, ekki mjög mikið eftir að ná marki, en verðum að ná því marki, að allir Íslendingar eigi kost á raforku, nema þeir sem eru allra einangraðastir og þurfa að koma upp stöðvum við býli sín. Þetta eru till. sem við, fulltrúar Alþ., vorum sammála um. Þær hafa því miður verið skornar allmikið niður, auk þess sem sá háttur hefur verið tekinn upp á síðasta ári og árinu í ár að láta Orkusjóð taka lán til framkvæmda sem ævinlega voru fjármagnaðar af ríkissjóði áður. Ég tel að þetta sé röng stefna, auk þess sem hún grefur undan fjárhag Orkusjóðs, og ég tel einsætt að flytja sem kjörinn fulltrúi Alþ. í þessari stofnun þær till. sem við unnum sameiginlega að eins vel og dómgreind okkar leyfði. Þessi brtt, mín er sem sé till. okkar sameiginlega, upphaflega send frá okkur, og ég tel eðlilegt að hún verði lögð undir mat Alþingis. Ég hef þá lokið að mæla fyrir þeim brtt. sem ég flyt einn á þskj. 245. Ég vil leyfa mér að segja nokkur orð um brtt. á þskj. 229, sem við flytjum allmargir þm, undir forustu hv. þm. Alberts Guðmundssonar. Þetta eru óskir sem bárust frá Reykjavíkurborg í sambandi við afgreiðslu fjárl. Við þm. Reykv. fengum allir bréf frá borgarstjóranum í Reykjavík þar sem hann bað okkur að beita okkur fyrir því, að fjárlagaliðir, sem snerta þau atriði sem talin eru upp í brtt., yrðu eins og þar er gert ráð fyrir. Þarna er um að ræða heilbrigðismál og heilsugæslu og skuldagreiðslu til Grensásdeildar. Þarna er um að ræða heilbrigðismál fyrst og fremst. Við skulum minnast þess, að þannig er ástatt í nútímaþjóðfélagi, að vissa þætti heilbrigðismála verður að hafa á tilteknum miðstöðvum. Hér í Reykjavík er sjálfgefin miðstöð til allra meiri háttar aðgerða í sambandi við slys og sjúkdóma, enda fer fólk af öllu landinu í sjúkrahúsin hér. Ég hef dálitið dvalist í sjúkrahúsum að undanförnu og hef sjálfur persónuleg kynni af því, að sjúklingarnir eru á engan hátt bundnir við Reykjavík, sjúklingar af öllu landinu eru að sjálfsögðu á þessum sjúkrahúsum, bæði ríkissjúkrahúsunum og Borgarspítalanum. Ég vil leggja mikla áherslu á það, sem ég hef gert áður hér í þinginu, að við verðum að setja okkur það mark að verða fyrirmyndarríki á þessu mikilvæga sviði. Það er því miður ákaflega mikið um það að menn veikist, bæði af sjúkdómum og af slysförum, og við verðum að taka sameiginlega á því máli að tryggja heilbrigðisþjónustu sem sé sem allra fullkomnust og beri sem bestan árangur, þannig að sem allra flestir af þeim, sem verða fyrir sjúkdómum eða slysum, geti náð þeim bata að þeir geti aftur horfið til starfa sinna í þjóðfélaginu. Þetta eru sem sé till. borgarstjórnar Reykjavíkur, einróma frá borgarstjórninni að ég hygg, og fluttar af okkur, sem kjörnir höfum verið á þing af Reykvíkingum úr þremur flokkum. Ég vil leggja á það mikla áherslu. að menn líti á þessar till. og geri sér grein fyrir því, að þarna er verið að fjalla um ákaflega mikilvægt mál. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti.



Herra forseti. Ég vil harma ábyrgðarlaust tal ráðh. heilbrigðismála um það, hvernig borgarstjórn hefur staðið að byggingarmálum sjúkrastofnana í borginni, og vísa fullyrðingum hans um sýndarmennsku í flutningi á þessum till, heim til föðurhúsanna. Fullyrðingar ráðh. eiga hvergi annars staðar húsaskjól, enda eru till. fluttar að tilhlutan borgarstjórnar Reykjavíkur, og samkv. bréflegri ósk borgarstjórans í Reykjavík: Ég segi já.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tveimur brtt. við fjárlagafrv. Þá fyrri flyt ég ásamt hv. þm. Benedikt Gröndal og Magnúsi T. Ólafssyni. Við leggjum til að framlag til byggingar dagvistarheimila hækki úr 180 millj. upp í 300 millj. Ég vil í þessu sambandi minna á að krafan um fleiri dagvistarheimili fyrir börn og stóraukið framlag hins opinbera til þeirra var ein meginkrafa verkalýðsfélaganna í samningunum í vor. Nefnd á vegum verkalýðshreyfingarinnar, sem fjallaði um og ræddi við ríkisstj. um þetta mál, nefndi í viðræðum töluna 400 millj. sem nauðsynlega upphæð til að fullnægja þörfinni. Ríkisstj, mun hafa haft góð orð um að koma til móts við þessa kröfu. Í yfirlýsingu hennar frá því í vor segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. mun við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1978 beita sér fyrir að hækka fjárveitingar ríkisins til byggingar dagvistarheimila innan ramma gildandi laga um kostnaðarskipti.“ Þetta er úr yfirlýsingu ríkisstj. um dagvistarmál. Hér eru að vísu ekki nefndar tölur, og það mun ekki heldur hafa verið gert af hálfu ríkisstj. í viðræðunum í vor. Hins vegar féllu orð á þann veg, að verkalýðshreyfingin eða forustumenn hennar töldu sig eiga von á allmyndarlegri hækkun til þessa málaflokks. Mun forsrh, hafa látið þau orð falla í viðræðunum, að að það væri ánægjulegt að geta komið mönnum á óvart með einhverja upphæð. Í ljósi þeirrar upphæðar, sem nú er í frv, til fjárl., eru þessi ummæli hæstv, forsrh. heldur kaldhæðnisleg. En ég fullyrði að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar skildu hann ekki á þann veg, og trúlega hefur hann ekki ætlast til þess sjálfur. Því miður hefur hann ekki treyst sér til að standa við það fyrirheit eða þau góðu orð sem hann lét falla, því að ekki er nándar nærri uppfylltar kröfur rn., hvað þá kröfur verkalýðshreyfingarinnar um framlög til þessa málaflokks. Það hlýtur að segjast, að ekki er stórmannlega að staðið þegar vitað er að verkalýðshreyfingin lagði mikla áherslu á þetta og taldi sig hafa ástæðu til að búast við miklu meiri hækkun en nú er komin á daginn. Upphæðin í fyrra var tæpar 111 millj., sem samsvarar að raungildi 148 millj., og hækkunin nú er því ekki nema 20%. 180 millj. sem nú er gert ráð fyrir að veita til þessa málefnis, er óraveg frá því að uppfylla þörfina. Í bréfi sínu frá því í júní s.l. óskaði menntmrn. eftir að veittar yrðu rúmar 311 millj kr. til að fullnægja umsóknum sem því hafa borist. Í því bréfi er beiðnin rökstudd, og þar kemur fram að skuldahali er þegar orðinn um 200 millj. Það er því langt frá því að ríkissjóður hafi staðið við skuldbindingar sínar samkv. lögum. Ég hef hér undir höndum töflu sem sýnir að bilið er alltaf að breikka milli þarfar til þessa málaflokks og þess fjár sem Alþ. veitir, og ég minni alvarlega á að þennan málaflokk má ekki vanrækja nema illa eigi að fara. Ég vil því eindregið beina því til hæstv. forsrh. og fjmrh., að þeir endurskoði þá afstöðu, sem birtist í fjárlagafrv., með hliðsjón af viðræðum og þeirri yfirlýsingu, sem þeir gáfu verkalýðshreyfingunni í vor, og leggi henni lið með að hækka þessa upphæð. Í öðru lagi flyt ég ásamt hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni brtt., þar sem víð leggjum til að heimild til að ábyrgjast lán fyrir Lánasjóð námsmanna hækki um 90 millj. úr 270 millj. kr. í 360 millj. kr. Það, sem fyrir okkur vakir með þessum tillöguflutningi, er að stefna í átt að 100% brúun umframfjárþarfar. Það fyrirheit er í lögum um Lánasjóðinn frá 1967, að stefnt skuli að því, að aðstoð hins opinbera við námsmenn nægi til að standa straum af eðlilegum námsog framfærslukostnaði þegar eðlilegt tillit hefur verið tekið til eigin tekna námsmanns, fjölskyldustærðar og fleiri atriða, Á s.l. vori voru gerðar stórfelldar breytingar á námslánasjóðnum með lögum hér á Alþ., eins og hv, alþm. muna. Lánskjör voru hert að mun og verðtryggingu komið á. Þessar breytingar gerðu það að verkum, að 80–90% lánanna munu skila sér aftur til sjóðsins í fullu raungildi þegar allt er tekið með, bæði lágmarksgreiðsla og aukaafborganir. Þegar svo er komið er það lágmarkskrafa, að umframfjárþörf verði brúuð að fullu heldur fyrr en seinna. Till. okkar að sinni gengur þó ekki svo langt, og held ég að hún hljóti að teljast hógvær miðað við framansagt. Við leggjum til að það lán, sem fjmrh. er heimilt að ábyrgjast, hækki um 90 millj. kr., í 360 millj. kr. Framlög í frv., sem ætluð eru Lánasjóði íslenskra námsmanna, miðast við 85% umframfjárþörf. Fjárveitingunni sjálfri er ætlað að ná til 70%, en lánsheimildinni til 15% umframfjárþarfar. Til þess að ná 90% umframfjárþörf þarf þessar 90 millj, í viðbót. Við höfum tekið þann kost að leggja til að lánsheimildin hækki, en ekki fjárveitingin. Ég ítreka það, að við teljum ekki að við séum að gera óhóflegar kröfur fyrir hönd Lánasjóðs, en ég vil aðeins endurtaka, að eins og nú er komið lánakjörum er ástæðulaust að draga lengur það gamla loforð að stefna að 100% brúun umframfjárþarfar. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Það er yfirlýst stefna meiri hl, fjvn. og hæstv. ríkisstj. að gætt skuli aðhalds um opinberar framkvæmdir á næsta ári. Það hefur leitt til þess, að ekki hefur verið hægt að verða við öllum ýtrustu kröfum sveitarfélaga og opinberra stofnana um auknar fjárveitingar og framkvæmdir. Þetta á einnig við um Reykjavík. Ég hef fullreynt í fjvn., að ekki er hægt að ná fram hærri fjárveitingu að þessu sinni til þessara verkefna en till. n. gera ráð fyrir. Ég vek athygli á því, að þessar till. fela í sér a.m.k, jafnmikla hækkun og allar till. sem fjvn, flytur sameiginlega, að frádregnum óhjákvæmilegum leiðréttingum. Úr því að ekki koma fram lækkunartill. á móti þessum hækkunartill., þá segi ég nei.



Herra forseti. Allt eru þetta merkar framkvæmdir og nauðsynlegar. En það sama gildir um hundruð annarra framkvæmda um land allt. Það e~ ekki hægt að gera allt í einu fyrir takmarkað fjármagn, og sé ég enga ástæðu til að taka óskalista Reykjavíkur einan út úr og segi því nei.



Herra forseti. Þessi till. fjallar um staðfestingu á samkomulagi milli Íslendinga og Færeyinga sem gert var fyrir nokkru og fjallar um gagnkvæmar veiðar á loðnu og kolmunna, Hæstv. utanrrh. og sjútvrh. gerðu grein fyrir þessu samkomulagi við fyrri umr. og vísast hér til þess. Utanrmn. hefur fjallað um till, og mælir einróma með samþykkt hennar.



Herra forseti. Það eru örfá atriði í sambandi við afgreiðslu fjárl. sem ég vil koma hér á framfæri. En áður en ég kem að því vil ég gjarnan víkja að því sem hv. 5. landsk. þm, ræddi um áðan, þ.e.a.s. dagvistarheimilum og þeim umr, sem um þau fóru fram á liðnu sumri. Ég held að það sé verulegt átak gert í framlögum til dagvistunarheimila í fjárlagafrv. og bætt þar við í þeim brtt, sem fjvn. hefur flutt. Ef ég man rétt eru í fjárl. ársins í ár 110 millj., fjárlagafrv. gerir ráð fyrir 165 millj. og brtt. hækka það upp í 180 millj. Hér er um. að ræða töluvert miklu meiri hækkun á þessum fjárfestingarlið fjárlagafrv, heldur en öðrum, nærri 100% meiri hækkun en á öðrum fjárfestingarliðum frv. Ég tel því að töluvert átak hafi verið gert í því að leggja fram fé til dagvistarheimila. Varðandi fjárlagafrv. og lánsfjáráætlunina er atriði sem þarfnast skýringar og grg. hér, en það er varðandi framkvæmdir á sviði raforkumála á Vestfjörðum. Eins og fram hefur komið hér á Alþ. er áformað að Orkubú Vestfjarða hefji starfsemi um næstu áramót. Gert er ráð fyrir að Orkubúið taki við öllum eignum og rekstri Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum. Í lánsfjáráætlun er hins vegar í sambandi við lántökur til orkuframkvæmda gert ráð fyrir að það verði Rafmagnsveitur ríkisins sem taki lán og sjái um framkvæmdir að öllu leyti, og undir þann lið heyra framkvæmdir orkumála á Vestfjörðum. Það verður að sjálfsögðu þannig frá þessum málum gengið þegar í upphafi næsta árs, er lánsfjáráætlun kemur til framkvæmda, að því fé, sem ætlað er til framkvæmda á yfirráðasvæði Orkubús Vestfjarða, og lántökum þeirra vegna verði veitt til Orkubúsins og þær því dregnar frá þeim upphæðum sem gert er ráð fyrir að Rafmagnsveitur ríkisins fái til almennra framkvæmda á árinu 1978. Það er á bls. 13 í lánsfjáráætluninni, töflu II, sem upp eru taldar með krónutölu þær framkvæmdir sem Rafmagnsveltum ríkisins er ætlað að sjá um, Af þeim framkvæmdum kemur Orkubú Vestfjarða til að yfirtaka vegna framkvæmda á Vestfjörðum: Mjólkárvirkjun 10 millj. kr. Stofnlínur: Gemlufall-Breiðidalur 10 millj. kr. Breiðidalur-Bolungarvík 60 millj. kr. Aðveitustöðvar: Breiðidalur 215 millj, kr. Bolungarvík 132 millj. kr. Hluti af eftirtöldum liðum, sem þar eru með hærri upphæðir, fellur til Orkubús: Innanbæjarkerfi 48 millj. kr, Styrking sveitaveitna 3 millj. kr. Dísilstöðvar 5 millj, kr. Vélar og tæki 15 millj. kr. Aðstöðusköpun 10 millj, kr. Ófyrirséð 12 millj. Samtals er hér um að ræða 521 millj. kr. Eru þessar tölur fram settar og komnar frá Rafmagnsveitum ríkisins og í fullu samkomulagi við þær. Þannig mun með þetta mál farið, eins og ég hef hér vikið að, þegar framkvæmd lánsfjáráætlunar hefst á næsta ári. Þá hafa verið til umr. í sambandi við afgreiðslu fjárlaga greiðslur til Sjúkrahúss Vestmannaeyja, en það eru tæpar 100 millj. kr, sem talið er og samkomulag er um að ríkissjóður skuldi sjúkrahúsinu. Samkomulag er á milli fjmrn, og bæjarstjórans í Vestmannaeyjum um að sú upphæð greiðist á árunum 1978 og 1979. Varðandi þau mál, sem hafa verið í fréttum undanfarið, þ.e.a.s. þá sjóskaða sem átt hafa sér stað við suðurströndina, þá er að finna í till. fjvn. heimild fyrir lántökur fyrir Hafnarbótasjóð til þess að mæta hluta þess tjóns sem orðið hefur, Hér er um að ræða tjón allt frá Grindavík og alla leið austur að Hornafirði. Það er hins vegar enn óljóst, hversu mikið tjónið hefur orðið og hvers eðlis það er, Hér er lántökuheimild fyrir Hafnabótasjóð, en málið í heild verður tekið til sérstakrar athugunar og aðgerða hjá ríkisstj. þegar niðurstöður hafa fengist þar að lútandi. Ég vildi láta þetta koma hér fram til þess að forðast misskilning varðandi afgreiðslu þessara mála. Ég vil að lokum víkja að atriði sem gjarnan hefur verið til umr. og ég hef vikið að í umr. hér á Alþ., en þar á ég við, með hvaða hætti hægt er að draga úr ríkisumsvifum og hvort ekki sé rétt að koma ýmissi framleiðslu- og þjónustustarfsemi, sem hið opinbera hefur með höndum, til einstaklinga og samtaka þeirra og þar sé betur fyrir þeim séð, og jafnframt, hvort aðild ríkisins að atvinnustarfsemi í landinu í samkeppni við einkaaðila sé æskileg. Það var 30. mars s.l. sem skipuð var n. til að meta þessi mál og gera till. þar að lútandi. Það kom fram við 1. umr. fjárlaga, í ræðu minni þá, að búast mætti við áfangaskýrslu frá þessari n. nú við afgreiðslu fjárl. Mér barst í gær erindi frá n. sem mér finnst rétt og eðlilegt að frá sé skýrt hér, sér í lagi þar sem vikið var að þessu máli og gerð grein fyrir því, að fyrstu till. væri að vænta frá þessum aðilum við afgreiðslu þessara fjárl. Ég tel rétt að lesa bréfið upp hér. Ég á hins vegar ekki von á því, að tilefni sé til langra umr, hér, enda engar ákvarðanir teknar eftir að bréfið var lagt fram á ríkisstjórnarfundi í morgun. En þar segir, með leyfi forseta: „Hinn 30. mars s.l. skipuðuð þér okkur undirrituð í n. til að meta, hvort framleiðslu- og þjónustustarfsemi, sem hið opinbera hefur með höndum, sé betur fyrir komið hjá einstaklingum eða samtökum þeirra, og jafnframt, hvort aðild ríkisins að atvinnustarfsemi í landinu í samkeppni við einkaaðila sé æskileg. N. hefur lokið afgreiðslu tveggja mála, er varða Landssmiðju og Siglósíld. Álitsgerð n, um þessi tvö fyrirtæki fylgir bréfi þessu. Meginniðurstaða n. um Landssmiðju er sú, að sem ríkisfyrirtæki skuli hún lögð niður og þeir fjármunir fyrirtækisins, sem ríkið kýs ekki að nota til annarrar starfsemi, verði seldir. Um Siglósíld er meginniðurstaða n. sú, að gerðar verði ráðstafanir til þess að selja fyrirtækið, t.d. með þeim hætti, að hrein eign fyrirtækisins yrði seld aðilum sem stofnuðu félag til að kaupa og reka fyrirtækið, eða með þeim hætti, að ríkið stofnaði fyrst hlutafélag um reksturinn og seldi að því búnu meiri hl, aðilum sem vildu standa saman að rekstrinum. N. hefur unnið að athugunum á tveim öðrum ríkisfyrirtækjum: Ferðaskrifstofn ríkisins, og Bifreiðaeftirliti ríkisins. Þessi athugun er á lokastigi og er till. að vænta innan skamms tíma. Allmörg önnur fyrirtæki ríkisins eru á verkefnaskrá n. Mun n. á næstunni meta hvort æskilegt sé að seld verði hlutabréf ríkisins í ýmsum fyrirtækjum, t.d. í Slippstöðinni á Akureyri og í Þormóði ramma á Siglufirði. Virðingarfyllst, Gísli Blöndal. Guðríður Elíasdóttir. Ingi Tryggvason. Ólafur Sverrisson. Steinþór Gestsson. Víglundur Þorsteinsson, Örn Vilhjálmsson, form. n. Eins og ég gat um áðan og eins og fram kemur í þessu bréfi, er hér um að ræða fyrsta áfanga í því starfi sem þessari n. var falið. Jafnóðum og hún gerir till, mun þm. að sjálfsögðu gert það kunnugt, og þær till., sem frá n. koma, munu að sjálfsögðu skoðaðar og tekin afstaða til þeirra af ríkisstj. og þá niðurstaðan gerð þm. kunnug.



Herra forseti. Þegar hv. 3. þm. Reykv. mælti fyrir brtt. þessari lét hann þess getið, að hún væri shlj. till. Orkuráðs til fjárlagagerðar fyrir árið 1978, og tók jafnframt fram, að ég hefði verið hvatamaður að till. þessari sem formaður Orkuráðs. Þetta er rétt. Tillögugerð Orkuráðs mótaðist ekki síst af því, að gert var ráð fyrir verulegum fjárhæðum til styrkingar rafdreifikerfis í sveitum og til hitaveituframkvæmda. Hér er um mikilvæg verkefni að ræða, sem Orkusjóður hefur þó fyrst látið til sín taka á árinu 1977 eða í ár. Þannig hafði Orkusjóður ekkert fjármagn til ráðstöfunar í þessar þarfir þegar hv. 3. þm. Reykv. var æðsti maður orkumála í landinu. Ekki væni ég samt hv. 3. þm. Reykv. um að hann hafi verið áhugalaus um mál þessi þegar hann var ráðh. Sjálfsagt hafa verið takmörk fyrir því, hvað framkvæmanlegt var. Enn er slíkum takmörkunum fyrir að fara, þó að mikill munur sé á því að gera ekki neitt í málinu og því sem fjárlagafrv. gerir nú ráð fyrir til framkvæmda við styrkingu rafdreifikerfis í sveitum og til hitaveituframkvæmda. Gerir það gæfumuninn, og segi ég því nei.



Herra forseti. Svo rækilega hefur hv, þm. Geir Gunnarsson flett ofan af dugleysi og ráðleysi hæstv. ríkisstj. í efnahagsog fjármálum þjóðarinnar að þar þarf í rann og veru engu við að bæta. Við hin ákjósanlegustu ytri skilyrði sem hugsanleg eru hvolfist yfir þjóðina meiri vandi en dæmi eru um áður við slíkar aðstæður. Hér er um að ræða heimatilbúinn vanda ríkisstjórnar sem hefur fylgi 10% þm. og var mynduð í skjóli styrkleika síns til þess einmitt að sigrast á þeim efnahagsvanda sem þá hafði skapast, fyrst og síðast af óvenjuslæmum ytri aðstæðum. Mistakaferill þessarar sterku stjórnar ætlar að verða dýr íslenskri þjóð, ekki hvað síst launafólki öllu, en nú hefur ríkisstj. einmitt fundið það út, að þar sé sökudólginn að finna á þeim eigin vanda sem hún glímir ráðþrota við. Endurheimt þess kaupmáttar, þó ekki að fullu, sem launafólk hafði 1972 og 1973, er að mati núv. hæstv. ríkisstj. orsök vandkvæðanna: í dag, og mætti þá gjarnan spyrja, hvað hefði valdið vanda síðasta árs, hins hagstæða árs 1976, þegar kaupmættinum var haldið miskunnarlaust. niðri. Sú tafla, sem hv. þm. Geir Gunnarsson gerði grein fyrir áðan, um kaupmáttinn og hlutdeildina í þjóðarframleiðslunni, gerir allt þetta fjas að engu. Þar sannast enn einu sinni svart á hvítu hver sökudólgurinn er. Núv. hæstv. ríkisstj. verður að bera þann fjanda sinn sjálf, enda hefur hún vel og rækilega efnað í þann ófögnuð. En trú kenningu sinni: hann gerði það, hann byrjaði - sem alkunna er frá þeim sem veit skömmina upp á sig, - trúr stefnu sinni, sem er launafólki óhagstæð númer eitt, hefur hæstv. ríkisstj. setið víð það uppteknust á síðustu vikum að finna út með hverjum hætti hún geti náð til baka sem allra mestu af þeim af þeirra dómi illa fengna hlut sem launafólk í krafti samtaka sinna og afls auðnaðist að ná á þessu ári. Og bærilega hefur byrjunin tekist, því að af mörgum ranglátum tekjuöflunarleiðum núv. hæstv. ríkisstj. nær hið svokallaða sjúkratryggingagjald best og rækilegast til þeirra með lágu launin og því var það tvöfaldað. Hins vegar vita allir að hér er um byrjun eina að ræða. Eflaust verður reynt að doka við fram yfir kosningar með það versta. En þá verður líka sannkölluð uppskeruhátíð nýrrar og aukinnar skattheimtu af almenningi hjá núv. stjórnarflokkum, ef þeir fá til þess nægilegt umboð að standa við þann einlæga ásetning sinn að halda áfram samstarfi, enda eindrægni slík, að hörmulegt væri í raun ef hv. kjósendur kæmust þar upp á milli til að rjúfa það tryggðaband ástríkis sem styrkist með degi hverjum, svo sumir vita orðið vart hvert er hvers og hvers er hvað, eins og þar stendur. Það er hins vegar augljóst, að öllu þessu slepptu, að launafólk, sem sagt er bera alla ábyrgð á vanda þjóðfélagsins í dag, verður að vera vel á verði bæði fram að kjördegi, en einkum þó til að verja kjör sín og hlutdeild í þjóðarauðnum, - hlutdeild sem þrátt fyrir allan blekkingavaðal er sú sem fram kemur í nál. okkar og hv. þm. Geir Gunnarsson hefur gert ljósa grein fyrir. Ég skal ekki hér og nú hefja upp orðræður um afglapastefnu þessarar ríkisstj., en afleiðingar hennar koma fram í æðimörgu. Ég hef að vísu ekki mikla reynslu af starfi í fjvn., en þó er mér ljóst, að enn þrengri stakkur var fjvn. skorinn af stjórnvöldum til allrar hreyfingar nú en var þó á s.l. ári. Ég tel þá meirihlutamenn ekki ofsæla af hlutskipti sínu, svo mjög sem þeir urðu að auglýsa vanmátt sinn til flestra góðra og þarfra athafna, þar sem verndarhendi þeirrar eigin ríkisstj, hafði refsivönd á lofti gagnvart nær hverju einu. Hins vegar er þó hlutur minni hl. slíkur, að ég fæ vart annað séð en að nefndarstarf okkar felist í því einu að fá upplýsingar, sem þó liggja ekki alltaf á lausu sem kunnugt er, mega spyrja og öðlast þannig aukna yfirsýn um málefni. En varðandi afgreiðslu utan skiptingar einstakra liða undir refsiramma ríkisstj. tel ég að vart sé um aðstöðu eða áhrif að ræða að nokkru marki. Ég segi þetta ekki til að víta með nm. mína, ég hef áður lýst þeirra hlutskipti, en það má þó segja, að í þessu efni sé ríkisstj. sterk og styrk, þegar hún skammtar fjvn. vald og verksvið þar sem manni sýnist þó oft að ekki veitti af að n. hefði vit fyrir heldur en hitt. Ég þakka samstarfið í n., þó mér þættu neiin ákaflega mörg á síðasta afgreiðsludeginum, og varð til þess að ég annars vegar geri sum þeirra að umtalsefni hér, en flyt beinar brtt. um önnur. Fyrst langar mig að víkja að tveim atriðum sem upp komu í n. og snertu að mínu viti spurninguna um það að framkvæma vilja Alþingis eða ekki. Hér á ég við tvær alls óskyldar þál. sem ég tel að hafi átt að taka tillit til við afgreiðslu fjári. Önnur var samþ. fyrir nokkrum árum hér á þingi og varðaði stuðning við búsetu á Hólsfjöllum á Efra-Fjalli. Þar var hafin myndarleg uppbygging og til hennar þarf eðlilegan stuðning á fjárl., svo sem var um Inndjúpsáætlunina sem nú er lokagreiðsla til á fjárl. Ekkert slíkt sést hér til þessarar uppbyggingar nú, og veit ég þó um vilja margra meirihlutamanna til að sinna þessu, því auðvitað er með þessu verið að gera samþykkt Alþ. að engu, og lítt þýðir í þessu tilfelli að vísa á aðra aðila sem eiga að koma hér til. Ég harma þessa afgreiðslu og þá ekki síður hitt, sem var þó miklu minna fjárhagslegt atriði, en það varðaði till, samþykkta á Alþ. í fyrravor um stuðning við aukna fræðslu er snertir áfengisvarnir. Þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir um einhverja smáupphæð sérmerkta í þessu skyni, til þess þá að undirstrika einhverja alvöru í málinu, var öllu á aðra vísað. Þetta var þeim mun tilfinnanlegra sem við höfðum einnig til umfjöllunar beiðni frá áfengisvarnaráði, Bindindisfélagi ísl. kennara og Íslenskum ungtemplurum sem hneigðist í sömu átt og á ákveðna leið bent. Því var að sjálfsögðu öllu hafnað. Þrautalendingin var að vísu hjá skólarannsóknadeild sem fékk þó nú á fjárl. aðeins hluta umbeðins fjár í nauðsynlegustu verkefnum og verður að láta brýna og aðkallandi námsefnisgerð eiga sig með öllu, m.a. námsbækur sem eru beint framhald af áður útgefnu námsefni og hljóta að verða að koma í kjölfarið ef ekki á allt úr skorðum að fara. Við höfum kynnst léttúðugri meðferð einstakra ráðh. á eindregnum viljayfirlýsingum Alþ., jafnvel beinum lagafyrirmælum, en það er lítil ástæða til þess að. þm. almennt dragi dám af slíku. Ég læt því í ljós mikil vonbrigði mín með þetta, en veit að ekki einu sinni í þessu hafði meiri hl. fjvn, fullt og óskorað vald, að því er best varð séð. Málefni þroskaheftra hafa sem betur fer verið rækilega til umfjöllunar í seinni tíð, og er það vel, að nýir straumar hafa leikið um þróun þeirra mála og allt horfir þar til bóta. Þar ber að meta og þakka hækkað framlag til skólabygginga fyrir þroskahömluð börn. En af því að ég ræddi sérstaklega um Kópavogshælið við 2. umr., þá verð ég að trúa því staðfastlega að sú upphæð, sem er á brtt. fjvn. um ríkisspítala og heilsugæslustöðvar, laun þar upp á 125 millj. þýði það, að verulegur hluti þeirrar upphæðar renni til launa á Kópavogshæli, þannig að þar sé hægt að bæta við nýjum stöðum á hælinu og þessi upphæð komi því hælinu til góða í ríkum mæli. Eftir heimsókn mína og fleiri fjvn-manna á þetta hæli á 25 ára afmæli þess á dögunum sannfærðist ég enn betur en áður um þá brýnu þörf sem þar er á auknu starfsliði og bættum aðbúnaði. Okkur var þá m.a. bent á það, hve dagheimili fyrir börn starfsfólks gæti verið mikilvægt fyrir þá sök, að með því fengjust fleiri og hæfari starfskrattar að stofnuninni. Því skal vonað, að við skiptingu þessa fjár og útdeilingu þeirra staða sem til greina koma verði þetta dagheimili tekið inn. Uppbygging heimila fyrir þetta fólk er enn í fullum gangi. Enn eru eftir mikilvæg verkefni. Á Sólborg á Akureyri þarf enn verulegt átak til að koma viðbótinni þar í gagnið. Austfirðingar þurfa að geta komið sínum fyrstu húsum í gagnið á árinu 1979. Vestfirðingar ætla að hefja starf sitt að heimilisbyggingu eða byggingum á næsta ári helst. Og áfram mætti telja. Auk þess varð okkur það ljóst, sem heimsóttum Kópavogshælið um daginn, að þar skortir mjög á allar endurbætur og þar þarf raunar eftir margra ára hlé nokkra viðbót einnig, þó alls ekki sé ætlunin að bæta þar við vistmönnum, fremur hið gagnstæða, heldur aðeins til þess að ná fram viðunandi úrbótum á þeim vandræðum um húsnæði og þeim þrengslum sem eru nú. Til eins sjóðs er leitað með alla þessa uppbyggingu, Styrktarsjóðs vangefinna. Ég var satt að segja orðinn úrkula vonar um að úr rættist fyrir sjóðnum í ár og hafði raunar fengið staðfestingu þar á í n. En seint koma sumir, en koma þó. Og hæstv. fjmrh. kom fram með endurnýjun vörugjaldsins til Styrktarsjóðsins í gær. Þar fylgdi að vísu nokkur böggull skammrifi, en ég nota þetta tækifæri til að 1ýsa ánægju minni með það og hlýt að virða það sem vel er gert, enda nauðsynin ótvíræð og aðkallandi, þó hún komi nú á síðustu stundu og maður væri sannarlega orðinn hræddur um að þetta mál ætti að verða úti í kuldanum, eins og það hefur oft áður orðið. Leiklist hér á landi stendur með blóma, og er það vel. Áhugafélögin eru þar með eftirtektarverðastan hlut, með sín 50 verkefni, flest hver hin ágætustu leikverk sem þau hafa verið að sýna nú á þessu ári. Ég fagna því, að þar hefur verið sýndur skilningur og þau framlög færast nær því sem nauðsyn er til þess að þessi starfsemi fái þrifist. Ég fjölyrði ekki frekar hér um, svo oft hef ég bent bæði á erfiðleikana með fjárhaginn og ódrepandi áhuga og þrautseigju fólksins. En varðandi leiklistina vantar þó enn stuðning við eitt merkilegasta framtakið sem í þessum efnum hefur átt sér stað í seinni tíð. Alþýðuleikhúsið er enn úti í kuldanum. Það má ekki styðja, þó það hafi sýnt tvö ágæt íslensk verk, sem vakið hafa óskipta athygli, og sé nú með það þriðja á döfinni, - þó það hafi sýnt þessi verk sín um landsbyggðina meir og betur en sjálft Þjóðleikhúsið leggur nokkru sinni í að gera og hafi þannig orðið leikhús landsbyggðarinnar fremur öllum öðrum. Það er að vísu rétt, að lagaskylda er ekki til þess arna, en því meiri siðferðileg skylda til að sinna framtaki af þessu tagi þar sem svo vel hefur tekist. Þar þarf þess vegna að sýna verðuga viðurkenningu. Að vísu hef ég séð til þess, að ef menn vilja heimila í lögum aðstoð eða viðurkenningu af þessu tagi, þá geta þeir það nú með samþykki við frv. mitt í Ed. um stuðning við leiklistarstarfsemi áhugamanna og atvinnuleikhús. Auðvitað fer það eftir því, hvernig fé er veitt á fjári., og þar af leiðandi var þetta hægt nú ef menn hefðu aðeins viljað sýna þessari starfsemi einhvern skilning. Menn tala gjarnan um fordæmi í þessu sambandi. Segja að upp spryttu óteljandi hópar sem yrði að styrkja. Hér er mikill misskilningur á ferð. Ekkert slíkt hefur mér dottið í hug. Og rangt er einnig að tala um slíkt. Hér verður að vega og meta aðstæður, hvort um loftbólu eina er að ræða eða hvort vakandi listræn sköpun með lifandi starfi og snertingu við þjóðlífið er á ferðinni, eins og sannast hefur um Alþýðuleikhúsið. Hér verða vissulega að veia glögg skil á, og síst mæli ég með einhverri allsherjar útdeilingu í allar áttir án allrar réttlætingar, enda held ég að fáum detti í hug í alvöru að til slíks komi. Hér eru önnur sjónarmið sem ferðinni ráða, því miður. Ég veit um vissan skilning í stjórnarliðinu hér á einnig, en hann er þó of takmarkaður til að verða að liði. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja ásamt þeim hv. þm. Magnúsi T. Ólafssyni, Jóni Árm. Héðinssyni og Stefáni Jónssyni mjög hógværa till. og lítilláta um viðurkenningu til Alþýðuleikhússins, ekki nægilega að mínu mati, en viðurkenningu þó upp á 2 millj. Ég skal forðast allan samanhurð í þessu efni, en aðeins réttlæta þessa viðurkenningu enn einu sinni með því, að hér er um leikhús landsbyggðarinnar að ræða fyrst og fremst, starfsemi sem hefur verið tekið þar afar vel að vonum, starfsemi sem a.m.k. okkur landsbyggðarmönnum ber að meta að verðleikum. Rannsóknir og kannanir, athuganir og úttektir eru vinsælar í okkar þjóðfélagi. Allt þarf að athuga og kanna, nú síðast atferli refsins, ef menn gætu þar eitthvað frekar af lært, og skal síst við því amast. Ég geri ekki heldur lítið úr gildi rannsókna, þvert á móti, þótt oft kunni að vera erfitt að greina á milli þess, sem þarfast og brýnast er að rannsaka, og hins, sem e.t.v. er af öðrum toga. Því hef ég þennan formála, að í annað sinn er því neitað af meiri hl. fjvn. að taka inn nauðsynlega fjárveitingu til rannsókna í þágu landbúnaðarins á Skriðuklaustri, þar sem þegar starfar hinn ágætasti maður sem allir eru sammála um að vinni hið merkasta starf. Aðalástæða þess, að nú verður þessi ágæti maður að hætta störfum, er sú, að manni skilst, að hann er ekki hér syðra, við rannsóknarkjötkatlana hér. Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefur nefnilega á síðustu árum, sem betur fer skulum við segja, fengið marga nýja vel hæfa menn sem hér starfa. En þegar maður er á vettvangi, þegar maður með mikla starfsreynslu og fjölþætta á að vinna gagnmerkt rannsóknarstarf í þágu íslensks landbúnaðar og austfirskra bænda alveg sér í lagi, þá er eins og um goðgá eina sé að ræða. Þá tala menn nefnilega um fordæmi. Ja, hvílík ósköp, að rannsóknarmenn í íslenskum landbúnaði færu nú í auknum mæli að vera úti í sveitunum í stað þess auðvitað að sitja allir uppi á Keldnaholli, þar sem svo virðist sem allt eigi að vera sem hér að lýtur. Ég rakti þessa sögu rækilega í fyrra. Búnaðarsamband Austurlands leggur höfuðáherslu á þetta mál. Hér er um að ræða hæfasta mann á þessu sviði á Austurlandi öllu og með geysilega starfsreynslu. Ég vil enn láta hér á reyna og flyt því till. á þskj. 246 um 3 millj. til viðbótar til launa rannsóknarmanns á Skriðuklaustri. Um margt fleira væri full ástæða að ræða hér, en eitt smáatriði þó áður en ég lýk máli mínu með nokkrum orðum um dagvistarheimili. Ég óskaði eftir því og gerði það í fullri alvöru, að sá liður í starfsemi íslensku þjóðkirkjunnar, sem mér þykir merkilegastur um margt, framlag til sumarbúða, yrði tvöfaldaður, en sú tala, sem þar er nú, 1,5 millj. hefur verið óhreyfð í fjölda ára. Þessu var ekki sinni. Hins vegar var framlag til Kirkjuþings hækkað um ríflega þá upphæð. Þetta þing er eflaust ágætt þarfaþing. En ég man tæpast eftir öðru frá því en stóryrðum um okkur alþm. fyrir að vilja ekki fara að ráðum þess í einu og öllu í sambandi við prestskosningar. Svona líta menn misjafnt á hlutina. Sumir vilja efla Kirkjuþing. Aðrir, eins og ég, vilja efla sumarbúðir fyrir æsku þessa lands. Aðeins svo um dagvistarheimilin. Ég starfaði þar í undirnefnd og hugði þar gott til starfa, minnugur fagurra loforða ríkisstj. og þá forsrh. alveg sérstaklega frá í vor um stóraukið fé til þessara mála. En orðið „stóraukið“ virðist hafa allsérstæða merkingu í munni hæstv. ráðh., og í munni hæstv. fjmrh. hét það áðan töluvert. Sannleikurinn er sá, að með óskaplegum umbrotum tókst að koma þessari upphæð, sem þurfti að vera 310–320 millj. svo lagaskyldu um hraða framkvæmd yrði fullnægt, upp í 180 millj. um þetta efni hefur verið flutt brtt. og framsaga fyrir henni, svo ég fjölyrði ekki um það hér. en undirstrika aðeins að niðurskurðarstarfið í n. var ömurlegt dæmi um það, hvernig ekki á að vinna að málum, Vanefndirnar eru því alvarlegri sem Framsfl., sem með þennan málaflokk fer, hafði þó þarna góða viðspyrnu til sóknar í þessu máli. En hún var í engu notuð, aðeins var hækkað um þá óhjákvæmilegu upphæð sem til þurfti svo unnt væri að taka ný heimili inn að nafninu til, eins og reyndar var gert á síðasta ári einnig. Vanefndirnar eru þeim mun alvarlegri þar sem flestir sveitarstjórnarmenn trúðu þessum fyrirheitum í sumar, framkvæmdu af hjartsýni og þrótti, en verða nú að horfa upp á stórskertar upphæðir í stað fullra efnda, eins og þeir eðlilega reiknuðu með. Ég skal ekki lengja þessar umr. frekar, en aðeins minna á það í lokin, að hér var þó möguleiki fyrir Framsfl. að sýna verulegan lit á sjálfstæði og frumkvæði, til þess var yfrið næg viðspyrna til sóknar í loforðum forsrh. í vor við verkalýðssamtökin. En uppeldisáhrifin eru sterk og Framsfl, sýnir í þessu sem öðru aðdáanlega aðlögunarhæfni, og sannar það að þessi uppeldisáhrif ná lengra en á leikskóla- og grunnskólastigið. Þau taka til hörðustu fullorðinsára einnig, eins og dæmin sanna.



Herra forseti. Menn eru farnir að gera svolítið einkennilega grein fyrir atkv. sínu. Ég ætla ekki að feta í þau fótspor. Hæstv. ríkisstj. hefur sóað milli 10 og 20 milljörðum króna í orkuframkvæmdir sem skila engum árangri, en sveltir jafnframt mjög brýnar framkvæmdir, svo sem að dreifa orku um landið. Ég segi já.



Herra forseti. Ég stend að flutningi tveggja brtt. Þær eru báðar á þskj. 283. Sú fyrri er 3. till. á því þskj. og er endurflutt till, sem dregin var til baka til 3. umr., en hafði verið flutt við 2. umr. Það er till. sem ég ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds flyt um það, að heimild, sem gert er ráð fyrir að veitt verði á 6. gr. frv. varðandi kaup á húseigninni Laugavegi 166, falli niður. Ég hef áður gert grein fyrir þessari till. og sé ekki ástæðu til að ræða frekar um hana. þessu sama þskj. er síðan till. nr. V, en þá till. flyt ég ásamt hv. þm. Helga F. Seljan. Þar er gert ráð fyrir heimild handa ríkisstj. til þess að taka lán eða ganga í ábyrgð fyrir láni, sem nemi allt að 100 millj. kr., til þess að reisa við atvinnurekstur á Breiðdalsvík á Austurlandi með kaupum á hentugu fiskiskipi til að tryggja rekstur frystihúss staðarins. Ástæður fyrir því, að þessi till. er flutt, eru þær, að á þessum stað tókst svo til, að aðalfiskiskip staðarins var tekið af eigendunum þar vegna erfiðleika í rekstri, þeir misstu skuttogara sem þeir áttu hlutdeild í með öðru byggðarlagi og hafði verið gerður út frá þessum stað. Skipið var flutt til annars staðar og eftir er þorpið mjög illa statt atvinnulega. Nú er komið að því, að frystihús, sem hefur verið í endurbyggingu á þessum stað, geti tekið til starfa sem endurbyggt og fullkomið hús, en þarna er ástand í atvinnumálum mjög erfitt. Það er augljóst mál, að ekki er möguleiki á því að endurreisa atvinnulífið á þessum stað án þess að þarna komi til allveruleg ytri hjálp, ríkisvaldið hlaupi undir bagga og aðstoði heimamenn við að eignast nýtt skip í staðinn fyrir það sem raunverulega var af þeim tekið. Ég tel að þetta mál sé þannig, að ekki séu miklar líkur til þess að Byggðasjóður leysi þetta verkefni. Hann hefur þegar tekið á sig allmikinn fjárhagsvanda í sambandi við uppbyggingu frystihússins. En þarna verður að koma til nýtt fiskiskip og því er það að við flytjum þessa till. og viljum þar með bæði benda á alvöru þá, sem fylgir þessu máli, því að þarna er við mikið vandamál að etja, og leið til að ráða fram úr þessu. Ef ríkisstj. notfærði sér slíka heimild sem þessa, þá ætti að vera hægt að útvega lán og þar með tryggja byggðarlaginu skip eins og þörf er á. Þetta eru aðeins þær brtt., sem ég stend að, sem ég hafði hugsað mér að tala fyrir. Ég vænti þess, að þessar brtt. verði metnar að verðleikum.



Herra forseti. Ég verð nú að viðurkenna að ég er ekki sérstakur áhugamaður um að kaupa þetta hús og ég gæti hugsað mér æskilegra aðsetur fyrir rn. Ég er þó ekki viss um að kaupverðið sé ríkinu mjög óhagkvæmt, og þessi húseign gæti orðið ríkinu nothæf fyrir eina eða aðra ríkisstofnun. Hins vegar eru umr. um þessi húsakaup og andstaða við þau hér á Alþ. nákvæmlega samkv, lögmáli Parkinsons. Menn andmæla hástöfum þessari fjármálaráðstöfun, þessari heimild til fjárfestingar upp á 260 millj, kr. Svo eru menn sem standa að og samþykkja eitt og annað, sem orkar meira tvímælis, t.d. eins og ráðleysisframkvæmdir uppi á Grundartanga, en samkv. lánsfjáráætlun er gengið út frá því, að heildarfjárfesting þar verði 8 milljarðar á árinu 1978. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til að standa gegn því að ríkisstj. fái þessa heimild. Ég segi nei, því að hvað varðar okkur um einn blóðmörskepp í sláturtíðinni?



Herra forseti. Ég er fylgjandi þeirri stefnu, að ríki og ríkisstofnanir eigi sitt eigið starfshúsnæði, og segi því nei.



Herra forseti. Á þskj. 246 bar ég fram tvær brtt, við fjárlagafrv. Önnur þeirra, IV. brtt. á því þskj., var flutt við 2. umr. og mælti ég þá fyrir henni. Hin brtt., II. brtt. á þskj. 246, er hins vegar ný og mun ég nú skýra hana með fáeinum orðum. Sú till. hljóðar um að nýr liður bætist við Þjóðminjasafn Íslands þar sem er sjóminjasafn, og ætla ég 5 millj. kr. til sjóminjasafnsins. Ég vil einungis rifja það upp í sambandi við þessa litlu till„ að í febrúarmánuði árið 1974 var samþ. hér á hv. Alþ. einum rómi þáltill. um stofnun sjóminjasafns, þ.e.a.s. heildarsafns fyrir landið allt. Þessi till, var á þessa leið, með leyfi hæstv, forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hefja nú þegar í samráði við þjóðminjavörð undirbúning að stofnun sjóminjasafns. Skal leita eftir samvinnu við Hafnarfjarðarbæ um hentugt landssvæði fyrir slíkt safn, svo og um byggingu þess og rekstur.“ Bæjarstjórn Hafnarfjarðar lýsti þegar áhuga sínum á þessu máli og tók mjög jákvætt undir þá hugmynd að greiða fyrir því, að greitt verði fyrir því af bæjaryfirvalda hálfu að landssafni íslenskra sjóminja gæti orðið búinn góður framtíðarstaður í bæjarlandi Hafnarfjarðar. Næst gerðist það í þessu máli, að 28. ágúst 1974 skipaði hæstv. þáv. menntmrh. nefnd til að fjalla um stofnun sjóminjasafns í samræmi við þessa fyrrgreindu ályktun Alþ. og gera till. um fyrirkomulag slíks safns. Nefndin starfaði síðan undir forustu þjóðminjavarðar, aðallega veturinn 1974–1975, og skilaði ítarlegu áliti til menntmrh. vorið 1975. Þetta nál. var fjölritað og það var sent öllum alþm. og fleiri, ef ég man rétt, í desembermánuði 1975 eða janúar 1976. Í þessu nál. var lögð mjög mikil áhersla á þrjú verkefni sem næst lægi fyrir að vinna að í þessu sambandi. Það var í fyrsta lagi, að samið yrði um landrými undir þetta framtíðarsafn. Nefndin hafði kannað málið og hún benti á þrjá staði innan bæjarmarka Hafnarfjarðar, sem til greina kæmu, og gerði ekki endanlega upp á milli þeirra staða, þó að margir nm. teldu að sá staður, sem er í námunda við Dvalarheimili aldraðra sjómanna, kæmi allra helst til greina. Í öðru lagi, að unnið verði skipulega að söfnun og björgun sjóminja og reynt að tryggja sómasamlega varðveislu þeirra meðan safnhús eða sýningarskálar væru ekki komnir upp. Og í þriðja lagi, að byggingarnefnd þessa framtíðarsafns verði skipuð, svo að hún geti hafist handa um undirbúning framkvæmda. Alkunnugt er að mikið hefur verið talað um erfið fjárráð ríkisins á undanförnum árum, og vissulega hafa ýmis stór verkefni blasað við og ekki gengið sérlega vel að vinna að þeim. Svo er t.d. í sambandi við byggingarmál, svo sem þjóðarbókhlöðu og fleiri nauðsynjaverkefni af slíku tagi. En ekkert þessara þriggja verkefna, sem nefndin lagði verulega áherslu á, þarf að kosta stórfé, en eru hins vegar mjög mikils virði ef einhvern tíma á að vera hægt að koma á fót slíku sjóminjasafni sem ekki kafnar undir nafni. Varðveisla gamalla skipa og jafnvel endurbygging þeirra að einhverju leyti hlýtur alltaf að kosta nokkurt fé, en enginn efi er á því, að eins og sakir standa er björgunarstarfið hið allra mikilvægasta í þessu sambandi, og þrátt fyrir að ýmsar tilraunir hafi verið gerðar, bæði af mér og fleirum, til þess að fá nokkrar fjárveitingar til þessa björgunarstarfs, þó að ekki sé nú hugsað um að byggja stórt og dýrt safnahús að svo komnu máli, hefur þetta verk gengið afskaplega erfiðlega, og því miður hafa fjárveitingar til þessa verkefnis verið svo naumt skammtaðar að sáralítið hefur verið hægt að gera, nema bjarga eins og einum og einum gömlum árabát. Áhugamannahópar um sjóminjar, hafa hins vegar á ýmsum stöðum sýnt að hægt er að gera töluvert, jafnvel fyrir litla peninga, ef vilji er fyrir hendi, en þó er óhjákvæmilegt að hafa einhver fjárráð til að bjarga slíkum gömlum munum. Ég vil aðeins minna á það, að fyrir nokkrum árum, árið 1974, keyptu áhugamenn á Akranesi gamlan kútter frá Færeyjum sem á sínum tíma hafði verið í íslenskri eigu, sennilega um 25–30 ára skeið. Sá kútter hét Sigurfari. Hann hélt því nafni í Færeyjum og var gerður út frá Færeyjum, ég held fram undir 1970, og var svo keyptur til Akraness 1974. Hann er tvímælalaust eina skipið af þeirri tegund sem hugsanlegt er að varðveita. Því miður hefur ekki fengist fé til að standsetja þennan gamla kútter. Hann er því miður í algerri niðurníðslu þarna uppi á Akranesi. Ef ekki verður gert eitthvað bráðlega í því að koma honum í það horf að hann finni ekki þar niður, þá verður þetta framtak því miður til einskis. Til þess að bjarga slíku skipi - þetta er um 70 tonna kútter - telja kunnáttumenn, sem hafa athugað málið, að þurfi svo sem eins og 10 millj. kr. Það er í rauninni ekki gífurleg upphæð nú á dögum. 3–4 millj. á ári næstu þrjú árin mundu gera það að verkum að hægt yrði að bjarga þessu skipi, því seinasta sem hugsanlegt er að bjarga af þeirri tegund skipa sem hér voru burðarás útgerðar, bæði við Faxaflóa og víðar, um 30–40 ára skeið. Annað dæmi vil ég aðeins nefna. Sjóminjafélag Íslands var stofnað árið 1974, sama árið og þáltill., sem ég nefndi áðan, var samþykkt. Þetta áhugamannafélag hefur ýmist aðstoðað Þjóðminjasafnið eða af eigin hvötum bjargað nokkrum bátum, og þessir bátar eru nú í vörslu Þjóðminjasafns. Þetta félag hefur nú síðast látið endurbyggja gamalt Suðurnesjaáraskip, stórt gamalt áraskip, að því er mér er tjáð hið síðasta með Suðurnesja- eða Grindavíkurlagi. Skip þetta hafði legið í fjörunni suður í Grindavík í áratugi og það var orðið svo illa farið, að kunnugir telja það hið mesta þrekvirki að hafa komið gamla skipshrófinu til Hafnarfjarðar án þess að það hryndi niður á leiðinni. En nú er búið að gera svo prýðilega við þetta gamla áraskip í bátasmiðastöðinni Bátalóni í Hafnarfirði, að það mun nú varðveitast sem fulltrúi þeirra áraskipa sem hinir fræknu sjómenn á Suðurnesjum notuðu og sóttu fast á sjóinn allt fram á þessa öld. Ég átti von á því eftir viðtal mitt í haust við hæstv. fjmrh., sem ég veit að er áhugamaður um þetta mál, um sjóminjasafnsmálið, að sérstök fjárveiting yrði nú tekin upp til sjóminjasafns í fyrsta sinn á fjárl. fyrir árið 1978. Því miður hefur ekki orðið af þessu. Hins vegar hefur hv. formaður fjvn. lýst því yfir, að 2 millj. kr. af ákveðnum fjárlagalið, sem heyrir undir þjóðminjasafn, eigi að fara til sjóminjasafns eða til björgunar og varðveislu sjóminja. Þetta ber vissulega að þakka. Þetta er lítils háttar hækkun á þeirri upphæð sem hefur verið varið á undanförnum árum til þessa nauðsynlega björgunarstarfs. Ég hefði kosið að þetta yrði sjálfstæður liður. Það hefði sýnt, að það væri þó vilji fyrir því að halda áfram undirbúningi að því að koma hér á fót sjóminjasafni. Ég hefði látið kyrrt liggja ef þessar 2 millj., sem eru að vísu allt of lítið fé, hefðu verið sjálfstæður liður, en það varð ekki einhverra hluta vegna. Mér er raunar tjáð að það séu einhverjar embættismannareglur sem torveldi þetta, þar sem ekki hafi verið sérstök lög um sjóminjasafn, heldur sé aðeins um þál. að ræða. Sé þetta rétt, sem ég hef fyrir satt, að það séu einhverjar slíkar embættismannareglur sem koma í veg fyrir að sjóminjasafn geti orðið sérstakur liður á fjári., þá þarf að sjálfsögðu að bæta úr því með lagasetningu um slíkt safn. Till. mín er um 5 millj. kr. fjárveitingu til þessa safns undir liðnum Viðfangsefni undir Þjóðminjasafni. Sú litla fjárhæð dugar aðeins til þess að bjarga kannske tveimur eða þremur gömlum árabátum frá tortímingu eða einum litlum vélbát frá fyrstu árum eða áratugum þeirrar útgerðar. Fáeinir slíkir árabátar eru enn þá til og veit ég um einn sem bíður þess á kambi vestur á fjörðum, sennilega nær 70 ára gamall, að verða þar sól, regni og vindi að bráð eða verða bjargað og fluttur til væntanlegs sjóminjasafns. En verði þessi litla till. mín um 5 millj. til viðfangsefna varðandi sjóminjasafn samþykkt, þá gætu þær 2 millj., sem þegar eru í fjárlagafrv., e.t.v. gengið til byrjunarframkvæmda við viðgerð þess eina kútters sem hægt er að bjarga, kútters Sigurfara frá Akranesi. Ég tek ekki gilda þá röksemd, að ekki séu til í öllu peningaflóðinu fáeinar milljónir til þess að varðveita merkar sögulegar minjar um þá framfarasókn sem hér hófst með þilskipunum og hefur síðan haldið áfram á öld vélskipa og togara. Ég skal aðeins geta þess, herra forseti, að 4. liðurinn á þskj. 246, um 10 millj. kr. hækkun fjárlagaliðsins til aðstoðar við þróunarlöndin, er till. sem ég flutti við 2. umr., en dró þá til baka til 3. umr. Ég mælti fyrir henni þá og mun ekki endurtaka það, en vil aðeins segja það, að við, þessi velmegunarþjóð, getum gert miklu betur en við gerum í þessum efnum, og við eigum að gera það. Ég vænti þess, að sú till. mæti einnig skilningi hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég mun fyrst mæla með brtt. á þskj. 225 frá sex þm, Reykv. Ég vil þó hefja mál mitt á því að leiðrétta þá frétt, sem birtist í Dagblaðinu í dag, þess efnis að ég flytji hér brtt, ásamt minni hl. eða stjórnarandstöðunni. Það er ekki rétt. Ég flyt hér brtt. sem ég hef tekið þátt í að móta sem borgarráðsmaður eða sem borgarfulltrúi í Reykjavík af bestu samvisku, og ég gel fullvissað hv. þm. um að borgarstjórn hefur starfað að þeim á ábyrgan hátt. Í framhaldi af fundi, sem haldinn var með þm. Reykjavíkur og borgarfulltrúum Reykjavíkur, lagði ég þá spurningu fyrir alla þm, Reykjavíkur, hvort þeir vildu vera meðflm. eða ekki, en þeir, sem skrifuðu á till. og eru meðflm. með mér, voru þeir einu, sem vildu standa að tillögum borgarstjórnarinnar. Þessar till, á þskj. 225 eru við 4. gr. fyrsta till. við liðinn. Fjölbrautaskólinn í Breiðholti, gjaldfærður stofnkostnaður, í staðinn fyrir 235 millj. komi 295 millj. Ég leyfi mér að vitna - með leyfi hæstv, forseta - til bréfs borgarstjóra sem hann skrifaði fjvn, og allir þm. Reykjavíkur fengu afrit af. Þar segir hann um þennan lið: „Auk þessara fjárveitinga er rétt að minna á að samkv, bréfi stjórnarnefndar Fjölbrautaskólans í Breiðholti frá 8. f.m. til fræðsluráðs þarf fjárveiting til frekari framkvæmda við skólann að nema 295 millj. á næsta ári. Sú fjármögnun kemur öll í hlut ríkissjóðs. Hlutur borgarsjóðs í þeim framkvæmdum greiðist með endurgreiðslum ríkissjóðs vegna byggingar sundlaugar og C-álmu skólans, en síðan mun fyrirhugað að húsnæðisinneign borgarsjóðs gangi þar upp í nýjar framkvæmdir.“ Í 2, lið er brtt. um þjónustudeild Borgarspítalans, að sú upphæð verði hækkuð úr 60 í 165 millj. Með leyfi forseta ætla ég að vitna aftur í bréf borgarstjóra til okkar þm., en þar segir svo: „Í samræmi við ákvörðun samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir, sem staðfest var með bréfi heilbr.- og trmrn. 6, ágúst 1975, á fjárveiting til byggingar þjónustuálmu Borgarspítalans að vera 60 millj. kr. Framlög þessi hafa ekki hækkað í samræmi við raunverulega hækkun kostnaðar. Þyrfti framlagið að hækka í a.m.k. 100 millj. kr. á næsta ári til samræmis við hækkun byggingarvísitölunnar á ofangreindu tímabili. Áðurgreind ákvörðun samstarfsnefndarinnar var miðuð við verðlag í mars 1975 og áætlaður hlutur ríkisins af kostnaði 280 millj, kr., sem dreifast skyldi á árin 1975–1980. Útlagður kostnaður vegna framkvæmdanna nú í árslok verður hins vegar um 303 millj. kr. Framlag ríkissjóðs til sama tíma hefur þó orðið 120 millj. eða tæplega 40%, Ef tímaáætlun verksins á að haldast óbreytt, þ.e. að unnt verði að taka slysadeildina í notkun á næsta ári, þyrfti að verja 235 millj. kr, til byggingarinnar á árinu 1978. Að óbreyttu hefði ríkissjóður þá greitt 180 millj. kr. af 538 millj, kr. kostnaði eða um 33.5% Auðséð er að borgarsjóður fær með engu móti risið undir því að taka á sig þetta mikinn hluta ríkissjóðs og er það því eindregin ósk borgaryfirvalda, að framlag ríkissjóðs til byggingarinnar á næsta ári verði ákveðinn ekki lægra en 165 millj.“ Þess vegna hljóðar till. um 165 millj. En það er rétt að ég haldi áfram með næsta kafla bréfsins sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í þessu sambandi er rétt að benda á, að á s.l. ári komu rúmlega 50 þús. sjúklingar á slysadeild Borgarspítalans, þar af voru 67.5% Reykvíkingar, en 32.5% eða rúmlega 16 þús. sjúklingar með búsetu utan Reykjavíkur og má raunar segja að hlutur þeirra geri stækkun deildarinnar nauðsynlegri en alla. Slysadeildin gegnir því mikilvægu hlutverki fyrir landsmenn alla,“ Þetta vil ég taka undir. Um 2. liðinn, þ.e. B-álmu, sem er lagt til að hækki úr 80 millj. í 88 millj., segir í bréfi borgarstjóra, með leyfi forseta: „Til byggingar langlegudeildar (B-álmu) við spítalann er gert ráð fyrir 75 millj, kr. fjárveitingu á næsta ári, sbr. samning um þessa byggingu frá 14. sept. s.l. Kostnaðaráætlun er miðuð við verðlag í mars 1977 og í samningnum er ákvæði þess efnis, að samningsaðilar muni stuðla að því, að framlög hækki í samræmi við raunverulega hækkun byggingarkostnaðar frá og með árinu 1978. Samkv. þessu þarf framlag ríkissjóðs að vera 88 millj. kr. á næsta ári.“ Í þriðja liðnum, er till. um að framlag til Arnarholts hækki úr 35 millj. í 70 millj., en í bréfi borgarstjóra segir svo, með leyfi forseta: „Samningur milli ríkis og borgar frá 8. maí 1974 um byggingu 2. áfanga við sjúkrahúsið í Arnarholti gerði ráð fyrir að ríkissjóður greiddi árið 1978 16 millj., þó með fyrirvara um að samningsaðilar mundu stuðla að því, að framlög ríkissjóðs frá og með árinu 1975 hækkuðu í samræmi við raunverulega hækkun kostnaðar við bygginguna. Kostnaðaráætlun var miðuð við byggingarvísitölu 689 stig, en nú er vísitalan 3148 stig. Til að fullnægja þessu samningsákvæði þarf framlag ríkissjóðs á árinu 1978 þannig að verða 73 millj. kr. Rétt er einnig að geta þess, að kostnaðaráætlun við bygginguna hefur hækkað verulega, þannig að ógreiddur hlutur ríkissjóðs miðað við n.k. áramót (85% frá 1. jan. 1974, en 60% af áður áföllnum kostnaði) verður væntanlega um 69.3 millj. kr. Til þess að eftirstöðvar af framlagi ríkissjóðs verði að fullu greiddar á árinn 1978, eins og samningurinn gerði ráð fyrir, þyrfti framlag ríkissjóðs á því ári að nema 154.3 millj. kr., þ.e. áðurnefndum 69.3 millj. kr. og 85% af áætlun 100 millj kr. framkvæmdar á næsta ári.“ Við höfum þó ekki gert till, um fulla upphæð þarna, en takmörkum hana við 70 millj. í staðinn fyrir 154.3 millj. Fjórði liður, d-liður brtt. okkar, er um að heilsugæslustöð í Árbæ hækki úr 5 millj. í 10 millj, Í rökum borgarstjórnar segir, með leyfi forseta: „Kostnaður við heilsugæslustöðina í Árbæjarhverfi áætlast rúmlega 85 millj, kr. Hlutur ríkissjóðs nemur 72.5 millj. kr., greiddar hafa verið 62.5 millj. kr. og nema því eftirstöðvar um 10 millj. kr., sem áætla þarf fyrir á árinu 1978. Hér er því um eftirstöðvar að ræða og óskiljanlegt að ekki skuli vera gerð af fjvn. till. um 10 millj. kr. á þessum lið. Í fimmta lið, e-lið, er till. um heilsugæslustöð í Breiðholti. Er sú till. tvíþætt: annars vegar að 3 millj. hækki í 20 millj. og orðið „hönnun“ falli brott. Um það segir - með leyfi forseta - í bréfi borgarstjóra: „Unnið er að undirbúningi heilsugæslustöðvar í Breiðholti í (Mjódd), Nauðsynlegt er að fá framlag úr ríkissjóði til þessarar heilsugæslustöðvar, svo að unnt sé að fullgera hönnun og undirbúa framkvæmdir. Vísast um þetta efni til ályktunar borgarstjórnar frá 18. nóv. 1977 sem send var fjvn. líklegt framlag í þessu skyni er að lágmarki 20 millj. kr.“ Þá er síðasti liðurinn, f-liðurinn, sem hljóðar svo: „Grensásdeild, skuldagreiðsla 66 millj,“ Ég vil enn þá vitna í bréf borgarstjóra - með leyfi hæstv. forseta. Það er svo hljóðandi: „Stofnkostnaður vegna byggingar Grensásdeildar nemur um 110 millj. kr, Tilnefndir fulltrúar heilbr.- og trmrn., fjárlaga- og hagsýslustofnunar fjmrn, og Reykjavíkurborgar gerðu sameiginlega till. um að ríkissjóður greiddi 66% af stofnkostnaðinum á árinu 1972–1977, sbr, bréf frá 15. des. 1971. Ítrekuð tilmæli til fjvn. um fjárveitingu til þessa stofnkostnaðar hafa ekki borið árangur. Er þess nú enn farið á leit, að fjvn, ákveði fjárveitingu til þessarar byggingar.“ Þessa skuld höfum við verið að reyna að fá greidda frá því að núv, forsrh. var borgarstjóri, þannig að ég er ekki í nokkrum vafa um að hann leggur þessu lið. Áður en ég lýk máli mínu um þessar brtt. okkar sex þm. Reykv. vil ég benda á það, sem reyndar kom fram í bréfi borgarstjóra, að þjónustudeildin eða slysadeildin er ekki siður fyrir landið allt en Reykvíkinga og nefndi ég skiptinguna í prósentum. B-álma sjúkrahússins er tengd framkvæmdum þjónustudeildarinnar að því leyti, að B-álman þarf að losa sjúkrapláss sem er í sjúkrahúsinu sjálfu, svo að þeir, sem koma slasaðir víðs vegar að, geti fengið legupláss á sjúkrahúsinu meðan þeir þurfa á því að halda. Með stækkun þjónustudeildarinnar einnar skapast það vandamál. að ekki er nægilegt legupláss fyrir þá sjúklinga, sem þurfa að dvelja hér í Reykjavík, eða fyrir Reykvíkinga, sem þurfa að dvelja á sjúkrahúsi vegna slysa. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um þessar till., þær skýra sig að miklu leyti sjálfar, en vona að aðild mín að flutningi þeirra verði ekki til þess að eyðileggja framgang þeirra. Ég vil þá snúa mér að brtt, sem ég flyt á þskj, 285 um heiðurslaun. Það er brtt. við fjárlagafrv. Byrja ég þá á því að vitna - með leyfi hæstv. forseta - í lög um listamannalaun. 1. gr. hljóðar svo: „Alþingi veitir árlega fé á fjárlögum til að launa listamenn. Getur það bæði veitt tilteknum listamönnum ákveðinn heiðurslaun og veitt að auki í þessu skyni eina upphæð, sem síðan skal skipt af nefnd 7 manna, kosinni af Sþ, að afloknum alþingiskosningum, en í fyrsta skipti þegar eftir að lög þessi öðlast gildi. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Ég sé ekki ástæðu til þess að lesa meira. En hér er ekki bundin sú tala listamanna sem hægt er að veita heiðurslaun. Ég vil taka undir það sem hv, frsm. menntmn.-manna, 1. þm. Norðurl. e., sagði, að það er engri rýrð, eins og hann orðaði það sjálfur, kastað á Alþ. þótt María Markan verði fyrir valinu. Ég vil taka undir þetta að sjálfsögðu og sé ekki hvaða hvöt hv. frsm. fann hjá sér til að orða þetta svona. Ég vil þá nota hans eigin orð, að það er engri rýrð kastað á Alþ. þótt nú verði fjölgað í heiðurslaunaflokki. Ég held að hlutfallslega sé minna veitt til þessa heiðurslaunaflokks nú en var, miðað við niðurstöðu fjárl., þegar þessi fjöldi, 12, var ákveðinn í þann heiðurslaunaflokk sem við erum að afgreiða. Ég sé því ekki ástæðu til þess að Alþ. fjölgi ekki í þessum heiðurslaunaflokki, annaðhvort í 15. eins og ég geri till, um, eða í 16 eins og till. gæti litið út ef bæði till. mín og till, hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar verður samþykkt. Hann hefur gert till. á öðru þskj. um tvo menn, en annar þeirra er þegar á lista, sem ég geri að till. minni. En till. mín hljóðar svo: „Við 4. gr. 02 982 0601 Heiðurslaun listamanna samkv. ákvörðun Alþ. Fyrir „9 millj.“ komi: 11 millj. 250 þús.“ Ég hef bætt þremur afreksmönnum við þann lista, sem hv. menntmn. gerði till. um. Það eru þeir Hallgrímur Helgason, Sigurjón Ólafsson myndhöggvari og Stefán Guðmundsson Íslandi. Ég get ekki sætt mig við það, að eftir því sem tímar liða, eftir því sem þjóðinni fjölgar, eftir því sem fjári. þenjast út og peningaflóðið verður meira, þá skulum við ekki, hafa efni á því að heiðra fleiri afreksmenn en 12. Annaðhvort heiðrum við afreksmenn, sem við teljum að hafi unnið til þess, eða við heiðrum enga. Ef fara ætti fram þjóðaratkvgr. um það, hvort Stefán Íslandi væri heiðurslauna verðugur eða ekki og ferill hans væri þannig að hann ætti skilið að fá viðurkenningu frá Alþ., þá trúi ég ekki öðru en þjóðin mundi samþykkja það. Sama nær til Sigurjóns Ólafssonar, sama nær til Maríu Markan og sama nær - ég er viss um það - til Hallgríms Helgasonar. Ég vona því, að hv. þm. leggi af þann hugsunarhátt sem kemur fram hjá hv. menntmn., að ekki sé hægt að fjölga í þessum heiðurslaunaflokki.



Herra forseti. Ég tel skýrslur, sem lagðar hafa verið fram um þessi húsakaup, sýna að umrætt hús sé afar óhentugt sem skrifstotuhúsnæði og kostnaður við breytingar og lagfæringar muni verða óhemjulegur. Skynsamlegra virðist því að leysa húsnæðismál menntmrn. með öðrum hætti. Með hliðsjón af þessu og með tilliti til stöðu ríkissjóðs í dag tel ég þessa fjárfestingu ótímabæra og greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Í trúnaðarskýrslu um svonefnt Víðishús segir, að allir gluggar, lagnir og einangrun séu að verulegu leyti ónýt. Augljóst er því, að miklu rökréttara er að reisa nýtt hús yfir menntmrn. Kaupin eru því fjarstæða og byggð á hættulegum grunni. Um þau má því segja: Nú er bókað báknið kjurt, bættur stuðningskassinn, æskuvonin borin burt og bótlúinn er rassinn. Samtryggingin ríður ei við einteyming. Ég segi já.



Herra forseti Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að gera fjárlög almennt að umræðuefni, en læt mér nægja að fara örfáum orðum um nokkrar till, sem ég flyt á þskj. 286. Í fyrsta lagi er þar um að ræða undirbúningsfjárveitingu vegna skólabyggingar í Varmahlíð. Um það mál er það eitt að segja, að ég sætti mig ekki við að framkvæmdir á þessum skólastað verði stöðvaðar nú um tveggja ára skeið vegna þess að þessi undirbúningsfjárveiting fáist ekki. Ég var að vonast til þess, að fjvn. féllist á að bæta þessu við, en það hefur ekki orðið. Þó hefði það vissulega mátt gerast með því að skera niður aðra þá fjárveitingu sem til þessa skólastaðar gengur, og ég sé mig því tel knúinn að flytja þessa brtt. Í öðru lagi flytjum við Stefán Jónsson till um 20 millj, kr. fjárveitingu til fóðurverksmiðja í Hólminum í Skagafirði og aðrar 20 mill,;. til fóðurverksmiðju í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Þegar 2, umr. fór fram lá það fyrir, að fjvn. var ekki reiðubúin að láta fjármagn til þessara framkvæmda. Það var meira að segja skýrt tekið fram í fjárlagafrv sjálfu, að framlög til þessara staða féllu nú niður, og fjvn. kom ekki með neina breytingu við 2. umr. á þessum lið aðra, en þá að bæta við um 7 millj. kr. til fóðurverksmiðju í Skaftafellssýslu. Nú hefur hins vegar fjvn., eftir að þessar till, okkar komu fram, gert þá bragarbót að veita 5 millj kr. til hvorrar verksmiðju. Er það virðingarvert, en verður þó að minni hyggju fyrst og fremst að teljast sýndarmennska, ætlað til þess að hafa þessar verksmiðjur einhvers staðar á blaði, því að við vitum að fyrir þetta fjármagn verður ekkert unnið. Hér er einungis um það að ræða, að menn geti sagt að þessar verksmiðjur séu þó þrátt fyrir allt einhvers staðar á blaði. Ég tel að lágmark þess, sem þurfi að veita til þessara mála, sé 20 millj. í hvora verksmiðju, ef þarna á að vera um raunverulegar framkvæmdir að ræða, og þess vegna gerum við till. um það. Í fyrra voru veittar 10 millj. kr. til hvorrar verksmiðju um sig. Í þriðja lagi flyt ég till. um rannsókn á málminnihald gabbrónáma í Víðidalsfjalli. Komið hefur í ljós á undanförnum árum, að í Víðidal og Víðidalsfjalli er að finna mjög málmauðugt berg í miklu magni. Þetta hefur verið lítillega rannsakað á undanförnum tveimur árum, og flest bendir til þess að þarna geti verið um mjög verðmætar námur að ræða sem gætu orðið í fyrsta lagi grundvöllur arðvænlegrar námuvinnslu og svo hugsanlega enn frekari úrvinnslu þessa hráefnis. Í bréfi, sem Framkvæmdastofnun ríkisins ritaði iðnrn, í sumar, segir, með leyfi forseta: „Þó að á þessu stigi sé ekkert hægt að fullyrða um vinnslumöguleika og þá efnahagslegu þýðingu gabbrósins í Víðidal, er vissulega eftir miklu að sækjast, ef niðurstöður rannsóknanna verða jákvæðar. Því óskar Framkvæmdastofnun ríkisins eftir samvinnu við iðnrn um framgang þessa máls. Með vísun til ályktunar Alþ. um rannsókn á notagildi íslenskra jarðefna frá 29. apríl s.l. förum við fyrir hönd Framkvæmdastofnunarinnar fram á, að iðnrn. afli sér heimildar í fjárl. næsta árs til greiðslu kostnaðar vegna framangreindra rannsókna. Mun Framkvæmdastofnunin þá leggja út fé fyrir kostnaðinum á þessu ári, en sjálfsagt virðist að hraða þessum rannsóknum. Þessi kostnaður er áætlaður 700 þús. kr. Tekið skal fram, að þá er ekki gert ráð fyrir fé til hagrænna eða tæknilegra rannsókna á vinnslu og framleiðslu, enda eðlilegt að niðurstöður frumrannsókna liggi fyrir áður.“ Hér er sem sagt um frumrannsóknir að ræða, sem taldar eru af þeim vísindamönnum, sem í hlut eiga, og sérfræðingum hjá Framkvæmdastofnun ríkisins mjög nauðsynlegar og sjálfsagðar. Því miður virðist að iðnrn, hafi gersamlega hundsað þessa ósk. A.m.k veit ég ekki til þess að iðnrn. hafi gert neinar ráðstafanir í þessa átt, og hef ég þó haft uppi spurnir um það. Legg ég því til að Alþ. veiti 900 þús. kr, í þessum tilgangi. Í þriðja lagi flytjum við, ég og hv. þm. Helgi F. Seljan, till. um að Alþ. veiti 10 millj. kr. byggingarstyrk til Félags einstæðar foreldra. Félag einstæðra foreldra er að reisa hús fyrir þá einstæðu foreldra og börn þeirra sem verst stendur á fyrir hverju sinni. Hér er um stórmerkilegt framtak að ræða sem ég tel sjálfsagt að Alþ. styðji, og við flytjum því þessa tillögu. Í fimmta lagi flytjum við, hv. þm. Helgi F. Seljan og ég, till. um að til Orlofssjóðs húsmæðra verði veittar 10 millj. kr., en eins og kunnugt er var fellt niður framlag ríkisins til þessara mála á árinu 1975 og sveitarfélögunum einum ætlað að veita fé til þessara mála. Það, fer hins vegar ekki milli mála og hefur bersýnilega komið í ljós af reynslunni, að hér var stigið óheillaspor og starfsemi orlofsins er jafnt og þétt að leggjast niður vegna þess að sveitarfélögin hafa ekki sýnt þessari starfsemi nægilega ræktarsemi. Í ályktun landsráðstefnu húsmæðra um þetta mál segir að ráðstefnan vilji benda á að orlof húsmæðra sé í eðli sínu alls ekki sveitarstjórnarmálefni, enda séu framkvæmdir þess hvergi í höndum sveitarstjórna og hafi aldrei verið, framkvæmdir séu í höndum orlofsnefnda sem kosnar séu af héraðssamböndum innan Kvenfélagasambands Íslands og þær starfi sjálfstætt, en séu ólaunaðar. Með þessu er sem sagt á það bent, að með því að þessi stafsemi sé færð í hendur sveitarstjórnanna verði hætta á því, vegna þess að þær hafa aldrei haft neitt með þetta mál að gera, að það leggist algerlega niður. Við flm. teljum að illa væri komið, ef svo færi, og leggjum því til að veittar verði 10 millj. kr. til þessarar starfsemi. Áður en ég hverf úr ræðustól vil ég svo að lokum fara örfáum orðum um till. sem hv þm. Albert Guðmundsson var að enda við að mæla hér fyrir, en þar er um að ræða till. um fjölgun þeirra sem hljóta heiðurslaun að þessu sinni. Ég vil minna á það, að í þessu efni eru og hafa verið tvær leiðir til. Önnur leiðin er sú, að við þm. gerum till. um það hver fyrir sig hér í þinginu, hver eigi að hljóta heiðurslaun listamanna, og síðan gerum við út um það í atkvgr. hverju sinni. Hin leiðin er að fela einhverjum ákveðnum nefndum, og þá væntanlega menntam., að útkljá þessi mál. Þannig hefur verið farið að. Við höfum farið þessa síðarnefndu leið nú í allmörg undanfarin ár, og enda þótt margir okkar þm, hafi oft verið mjög óánægðir með þá niðurstöðu sem fengist hefur, oft mjög óánægðir og við höfum lent þar í minni hl., þá hefur það ekki gerst fram að þessu, að menn kæmu með brtt., legðu til að einhverjir aðrir fengju þessi heiðurslaun og efndu þannig til opinbers uppboðs hér í þingsölum um verðleika listamanna, en það væri harla ósmekklegt. Ég er sammála hv. þm. Albert Guðmundssyni, að vel hefði komið til greina að fjölga í hópi þeirra sem hljóta heiðurslaun listamanna, og satt best að segja var það till. okkar Svövu Jakobsdóttur við meðferð málsins í n. Við vildum að sá möguleiki yrði athugaður, hvort ekki væri fullkomlega eðlilegt og raunhæft að fjölga þeim sem fengju þessi heiðurslaun. En sú skoðun átti ekki upp á pallborðið hjá meiri hl. n. Það lá því fyrir að aðeins mundi einn bætast við. Við hv. þm. Svava Jakobsdóttir tókum síðan þátt í allmörgum atkvgr, sem fram fóru til að velja þann sem þarna bættist við, og ég segi það fyrir mig að ég tel mig bundinn eftir þessa málsmeðferð í menntmn. af þeirri niðurstöðu sem fékkst, enda þótt ég sé hins vegar þeirrar skoðunar, að þeir menn, sem gerðar hafa verið till. um að hljóti heiðurslaun listamanna, búi allir yfir þeim verðleikum að þeir eigi skilið að fá heiðurslaun. Ég held að það gildi um þá alla, að þeir hafi verið nefndir við umr. í n. og hafi átt þar nokkru fylgi að fagna. En ég tel, að þó að ég geti ekki staðið í því að fara að taka þátt í atkvgr. hér í þingsölum um þetta efni, þá fetist ekki á nokkurn hátt í því, að ég sé því andvígur að þessum mönnum sé bætt í tölu þeirra sem heiðurslaun hljóta. Von mín er sú að það geti orðið á næsta ári eða næstu árum. En miðað við það, hvaða vinnubrögð hafa verið viðhöfð við undirbúning þessarar till., og miðað við þá von mína og ósk, að þau vinnubrögð verði áfram í heiðri höfð, þá treysti ég mér ekki til að taka þátt í afgreiðslu þessara brtt. sem fram eru komnar. Ég vænti þess sem sagt mjög eindregið að við höldum vinnubrögðum af sama tagi áfram, Ég tel að þær brtt. aðrar, sem fram eru komnar, séu til þess fallnar að stuðla að því, að frá þessari venju, sem hafði skapast, verði algerlega horfið, en það tel ég vera mjög til hins verra. Ég vil hins vegar bæta því við, að ég tel að til greina kæmi að við 2 umr. fjárl. lægju fyrir till, um hversu marga ætti að velja og Alþ. ákvæði fyrir fram hvað þeir yrðu margir sem í þessum hópi yrðu, ákvæði það við 2, umr., en gæfi síða3i menntmn, Ed. og Nd. tækifæri til þess milli 2. og 3. umr. að velja þá, sem þennan hóp ættu að fylla. Ég tel að í raun og veru sé alveg fráleitt að ætla að ákveða á sama tíma, hve margir fylli þennan hóp og hverjir það eigi að vera, vegna þess að það leiðir að sjálfsögðu aðeins til þess, að brtt, fela ævinlega í sér fjölgun. Yrði vafalaust um að ræða mjög öra fjölgun í þessum hópi á næstu árum ef menn ætluðu að taka upp þessi hin nýju vinnubrögð.



Virðulegi forseti. Ég hélt því fram í ræðu fyrr í haust, að störf fjvn. væru meira og minna handabakavinnubrögð, en mér er skylt að taka fram, að ekki var átt við vinnubrögð eða starf þeirra einstaklinga sem í n. sitja. Reynsla mín af þessum nefndarstörfum eftir nokkurra vikna dvöl í fjvn. er miklu fremur sú, að þar sé lengur og betur unnið en ég hef átt að kynnast annars staðar í n. í þinginu. Samstarf hefur allajafna verið gott og enda þótt upp úr sjóði í stöku tilvikum, þá er mér ljúft að þakka öllum nm. fyrir samskiptin og þó einkum formanni, sem hefur af ljúfmennsku sinni og lipurð stýrt þessum óstýriláta hópi í gegnum brim og boða. En þegar ég tala um handabakavinnubrögð á ég við, að fjvn. hefur hlægilega litinn tíma til að setja sig inn í mál eða þá yfirsýn yfir alla þá málaflokka sem felast í fjárlagafrv. N. gefast aðeins örfáar mínútur til að fá upplýsingar hjá hverjum og einum forstöðumanni hinna stóru ríkisstofnana, of mikill tími fer í smærri erindi og öll vinnuaðstaða er mjög bágborin. Yfirleitt eru mjög takmarkaðir möguleikar til að móta heildarstefnu í fjvn. Þetta þarf að laga. Nú er það svo eins og endranær, að fjárlaga- og hagsýslustofnun fjmrn. ásamt með rn. hefur unnið langan tíma að gerð fjárlagafrv. Vitaskuld eru áhrif þeirrar meðferðar undir almennri leiðsögn fjmrh. það sem úrslitum ræður þegar frv. er í fyrstu samið. Þetta er engan veginn óeðlilegt og dregur alls ekki úr þýðingu eða áhrifum Alþ. En þau áhrif eru hins vegar ekki eins umtalsverð í raun vegna þeirrar lélegu aðstöðu og tímaskorts sem hrjáir fjvn. Ég er hins vegar sannfærðari um það en áður, að n. gæti með lengri starfstíma og betri aðstöðu haft miklu meiri jákvæð áhrif. Með því á ég við, að hún gæti orðið fjmrh. til meiri stuðnings við framkvæmd þeirrar stefnu sem hann og viðkomandi ríkisstj, fylgja hverju sinni í fjárhags- og efnahagsmálum. N. gæti styrkt hagsýsluna í þeirri viðleitni að gæta aðhalds og koma í veg fyrir bruðl og óhóf. N. hefði betri aðstöðu til að veita forstjórum og stofnunum lið þegar brýn mál eru á ferðinni sem ekki komast alla leið í gegnum kerfið vegna seinagangs eða skilningsleysis. Ég held sem sagt að fjvn. geti vissulega orðið það stjórntæki og það afl sem stjórnarskráin ætlar Alþ. og trúnaðarnefndum þess að vera. Ég tek undir þau sjónarmið, að fjvn. fái umboð til starfa allan ársins hring og hún fái að fylgjast með fjárlagagerð mun fyrr á haustin. Þetta tengist þeirri breytingu sem ég tel óhjákvæmilegt að gerð verði á þingstörfum almennt. Vandi fjvn. var óvenjumikill að þessu sinni. Auk þeirrar 14–15 milljarða kr, hækkunar sem þurfti til að leiðrétta fjárlagadæmið vegna launahækkana og annarra afleiddra ástæðna, þá reyndist svigrúm n. minna af þeim ástæðum, að frv. gerði ráð fyrir að opinberar framkvæmdir drægjust saman um 5% frá fyrra ári og hagsýsludeild fjmrn, hafði við frv: gerðina skorið beiðnir rn. og stofnana niður um hvorki meira né minna en 18 milljarða kr. Þegar rætt er um nauðsyn þess, að Alþ. gæti aðhalds og skeri niður fjárl. þá hafa menn sjaldnast í huga, að niðurskurður í þessum mæli hefur þegar farið fram þegar frv. er endanlega samið og lagt fram á hinu háa Alþ. Að þessu leyti hefur svigrúm fjvn. verið ákaflega lítið og felst helst í því að standa af sér ásókn rn. og stofnana í að koma inn þeim málum sem hagsýslan hefur áður skorið. Ég vek athygli á því, að enda þótt frv. hafi hækkað um 15 milljarða eða svo við meðferð þingsins, þá er meginhluti þeirrar hækkunar af annarra völdum en till. fjvn. N. hefur hækkað frv., eftir því sem ég kemst næst, um 480 millj. kr., og þar af eiga hækkunartill. hennar rætur sínar að rekja í um 200 millj. kr. óhjákvæmilegum leiðréttingum. Þá eru eftir um 280 millj., en það ern tæplega 0.2% af heildarútgjöldum ríkissjóðs. Af öllu þessu má sjá, svo að ekki verður um villst, að bæði hjá rn, og hagsýslu og ekki síst hjá fjvn. Alþ. hefur þess verið vel gætt, að fjárl. færu ekki gersamlega úr böndum. Ég tel að hlutur fjvn, sé sérstaklega athyglisverður að þessu leyti og sýni vel og sanni að a.m.k. meiri hl. n. hefur fyrir sitt leyti gert sitt til þess að halda ríkisútgjöldum niðri. Hv, þm. Sighvatur Björgvinsson gerði stefnu ungra sjálfstæðismanna um „báknið burt“ að umtalsefni fyrr í dag. Og hann spurði sjálfan sig og þingheim að því, hvers vegna þessi stefna væri sett fram um þessar mundir, taldi það vera gagnrýni á núv. ríkisstj. Ég vil hins vegar svara því svo, að ég hygg að þessi stefna sé sett fram einmitt á þessum tíma vegna þess, að ungir sjálfstæðismenn gera sér meiri vonir um að ná árangri í baráttunni við „báknið“ við þær aðstæður, sem nú ríkja, en þegar aðrir eru við stjórnvölinn hér á landi. Ég tek líka eftir því, að í nýsamþykktri stefnuyfirlýsingu Alþb. er sérstaklega víkið að þessu máli, Þar er farið allmörgum orðum um nauðsyn þess, að ríkisrekstur sé skorinn niður. Að því leyti er talað í sama anda og ungir sjálfstæðismenn hafa talað, svo mér sýnist að þeir séu ekki í slæmum félagsskap að því leyti. Ég er í hópi þeirra, sem telja umsvif ríkisins of mikil og að „báknið“ þurfi burt. Mér er kunnugt um að sérstök nefnd er nú í þann mund að skila till. um að fella niður nokkur ríkisfyrirtæki. Hæstv. fjmrh. las upp bréf frá þessari nefnd fyrr við þessa umr., þar sem fram kemur að nefndin hefur nú þegar gert till. um að tvö fyrirtæki verði lögð niður og skilað verður till. um önnur tvö nú alveg á næstunni. Áfram þarf að halda á þessari braut og ná því markmiði, að atbeina ríkisins í rekstri fyrirtækja og þjónustu, sem aðrir geta séð um, sé í algeru lágmarki. Slíkar breytingar mundu verða til mikilla bóta og hreinsunar. Hitt er svo rétt að hafa í huga, að þær mundu ekki lækka svo mjög útgjöld ríkisins eða niðurstöðutölur fjári. Þar þarf því annað að koma til. Langstærstu útgjaldaliðir fjárl. felast í heilbrigðis- og menntamálum annars vegar og hins vegar í fjölda starfsmanna í þjónustu ríkisins í þessum málaflokkum og öðrum. Það er t.d. óhugnanleg staðreynd, að hjá stærsta fyrirtæki landsins, Pósti og síma, stafa 60% útgjalda af beinum launagreiðslum. Vel má vera að einhverjir, sem heimta „báknið“ burt, vilji draga úr heilbrigðisþjónustu og fræðslu skólanna. En ég er ekki í þeirra hópi. Félagslegt öryggi, fullkomin heilbrigðisþjónusta og öflugt fræðslukerfi eru forsendur velferðar- og menningarþjóðfélags. Hitt er rétt, að í þessum efnum sem flestum öðrum þarf að gæta hagræðingar, ráðdeildar og skynsamlegrar nýtingar á því óhemjufjármagni sem til ríkisrekstrarins rennur. Einnig þarf með einhverjum ráðum að draga úr hinu fasta starfsliði og hinum mikla kostnaði sem felst í yfirbyggingunni sjálfri. Starfsmenn ríkisstofnana sjálfra, svo og hagsýsludeild fjmrn., gera að sjálfsögðu sitt besta í þessum efnum, og hæstv. fjmrh. hefur sýnt mjög virðingarverða viðleitni í þessa átt. En ég hef þá skoðun að aldrei verði náð neinum tökum á þessu vandamáli né fulls aðhalds gætt nema Alþ., alþm. og almenningur fái sem gleggstar upplýsingar hverju sinni. Í sjálfu sér er eðlilegt að forstjórar stofnana og það fólk, sem vinnur að hverju einu máli, sæki á um hækkaðar fjárveitingar og meiri umsvif. En enginn aðill er betur til þess fallinn en einmitt fjvn. og Alþ. að sinna því hlutverki að fá yfirsýn yfir verkefnin og þarfirnar í heild sinni, að velja og hafna, raða verkefnum og leggja pólitískt mat þar á. Á þeim stutta tíma, sem fjvn. sat að störfum, reyndist útilokað að fara svo ofan í saumana á stærri málaflokkum að leggja mætti fram ítarlegar till, um breytingar og niðurskurð. En augljóst er að víða þarf að taka til höndum. Í fjárl. eru fjölmargir liðir sem þurfa endurskoðunar við. Hér virðast t.d. lenska að halda því við sem einu sinni hefur verið samþykkt. Vanrækt er mjög víða að hækka tekjur og jafnvel leggja á gjöld fyrir þá þjónustu sem ríkisstofnanir veita. Í skjóli hefðar og sterkra stuðningsmanna er haldið við ýmsum ríkisrekstri sem löngu ætti að vera lagður af. Eitt það alvarlegasta; sem einkennir fjárlagagerðina, er sú tilhneiging einstakra sveitarfélaga og hagsmunasamtaka að sækja stöðugt um fjárveitingar á fjári. til þess sem Alþ. er búið að fela öðrum aðilum að annast. Þá hef ég einkum og sér í lagi Byggðasjóð í huga. Mér er engin launung á því, að þessi þróun veldur mér nokkrum áhyggjum og hefur augljóslega þau áhrif, að sífellt stærri hlutur fer til hinna dreifðu byggða á kostnað þéttbýlisins. Ef þessir aðilar halda áfram að sækja um fé bæði hjá Alþ. á fjárl. og eins hjá þeim sjóðum sem eiga að annast fjárveitingar til viðkomandi verkefna, - ef þessu heldur fram sem horfir er óhjákvæmilegt að mínu mati að taka til algerrar endurskoðunar stöðu Byggðasjóðs og samspil sjóðsins og fjárl. Í þessu sambandi vil ég taka fram, að ýmsar bær ábendingar og till., sem ég hef gert í fjvn. hér að lútandi og m.a. mundu leiða til lækkunar, hafa ekki náð fram að ganga nema að óverulegu leyti. Það hefur valdið mér vonbrigðum. Ég vil einnig taka fram, að ýmsar þær till., sem n. gerir til breytinga á frv., eru mér ekki að skapi. Slíkt fylgir sennilega nefndarstarfi af þessu tagi. Ég vil á hinn bóginn þakka n. ýmsar breytingar sem til bóta og framfara horfa. Fjárvelting til æskulýðs- og íþróttamála hefur t.d. hækkað mjög verulega á þessu ári, meira en dæmi eru til um áður. Fjárveiting til Íþróttasambands Íslands hækkar um nær 100% og fjárveiting til Ungmennafélags Íslands hækkar um tæplega 90%. Þessar fjárveitingar eru mikils metnar af íþróttahreyfingunni, æskulýðshreyfingunni og þær munu án efa skila sér í þróttmeira og öflugra starfi fyrir land og þjóð. Framlög til lista og menningarmála hækka einnig mjög myndarlega samkv. till. fjvn. Aðhaldsstefna og sú stefna ríkisstj. að draga úr opinberum framkvæmdum hefur að sjálfsögðu bitnað á skóla- og sjúkrahúsabyggingum og þeim fjárveitingum sem til þeirra eru ætlaðar. Þetta kann að vera gagnrýni. En það er ekki bæði hægt að halda og sleppa. Ef við viljum hægja á verðbólgunni, draga úr spennunni og halda sköttum í skefjum, þá verður hið opinbera að ganga á undan. Ég fylgi þeirri stefnu. Öll sveitarfélög landsins, sem standa í framkvæmdum, eins og skóla- og sjúkrahúsabyggingum, munu að sjálfsögðu gjalda þessarar stefnu. Það sama á við um Reykjavík og önnur sveitarfélög. Eins og ávallt áður er þörf hér í Reykjavík fyrir ýmsar þjónustubyggingar: skóla, sjúkrahús, dagheimili, íþróttamannvirki, mjög mikil. Hún kallar á fé. Sömu sögu er að segja af öðrum byggðarlögum um land allt. Beiðnir og kröfur koma frá þeim öllum um fyrirgreiðslu og fjárveitingar til mannvirkjagerðar. En það er fjarri því, að fjvn. hafi getað sinnt þeim öllum nú fremur en nokkru sinni áður. Með hliðsjón af aðhaldsstefnu og takmörkuðu svigrúmi leyfi ég mér að halda því fram, að hlutur Reykjavíkur hafi ekki verið fyrir borð horinn. Framlög til skólabygginga í Reykjavík eru nú 238 millj. til grunnskóla, eru 17.4% af heildarfjármagni. Í fjárveitingatill. er gert ráð fyrir því, að fé sé veitt til allra þeirra skóla sem farið var fram á að fá fjárveitingar til. Til fjölbrautaskóla er hlutur Reykjavíkur 236 millj. af 293 millj. kr. sem fjárlagafrv. og till. gera ráð fyrir. Að því leyti er hlutur Reykjavíkur mjög góður, hún fær nánast alla fjárveitinguna. Íþróttasjóður hafði umleikis nú samkv. fjárlagafrv. 247 millj., en til Reykjavíkur ganga af því 102 millj. eða 41.3%. Dagvistarheimili fá í sinn hlut 180 millj. Til Reykjavíkur ganga 60 millj., eða 33%, og inn eru tekin þau mannvirki, þeir leikskólar, dagheimili, sem lögð var áhersla á af stjórnvöldum borgarinnar. Um sjúkrahúsmálin er það að segja, að upphaflega hafði heilbrrn. gert till. um 2.3 milljarða á fjárl. Af þeirri upphæð skyldu samkv. till. rn. ganga 230 millj. til Reykjavíkur. Þegar endanlega hafði verið gengið frá frv. hafði þessi upphæð, sem frá heilbrrn. kom, verið skorin niður nm í milljarð, hvorki meira né minna. Af þessum 1.3 milljörðum kr. fara 200 millj. til framkvæmda í Reykjavík. inn er tekin heilsugæslustöð í Breiðholti, í Mjóddinni í Breiðholti, sem borgarstjórn hefur lagt mikla áherslu á. Að svo miklu leyti sem ekki er hægt að taka fullt tillit til beiðni borgarstjórnar Reykjavíkur, þá hefur það aðallega komið niður á verðbótum, en mjög hefur verið undir hælinn lagt á undanförnum árum, hvort verðbætur hafi verið greiddar. Það má að sjálfsögðu gagnrýna og er ekki til sóma. En í till. fjvn. nú hefur þó verið gengið inn á þá braut að taka tillit til verðbóta að nokkru leyti. Hlutfall Reykjavíkur í fjárveitingum til heilbrigðismála er um 16% og er allóhagstætt, en skýringar á þessu eru fólgnar m.a. og aðallega í því, að nú er verið að byggja eða hefja byggingar stórra sjúkrahúsa, m.a. á Ísafirði og Akureyri, sem kalla á mikið fé. Hlutur Reykjavíkur í heilbrigðismálum hefur því miður verið allslakur mjög lengi. Á árabilinu 1970–1977 var framkvæmdakostnaður á heilbrigðismannvirkjum hér í Reykjavík orðinn 892 millj. Af því hafði ríkissjóður greitt 277 millj. kr., en átti með réttu að greiða 732 millj. Hreinar umframgreiðslur hjá borgarsjóði með hliðsjón af nýtingu þessara heilbrigðismannvirkja voru því að mati borgaryfirvalda og heilbrigðisyfirvalda hér í borg 454 millj. Alvarlegasta dæmið í þessum efnum er slysadeildin. Get ég tekið undir það, sem fram kom hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni þar að lútandi, þar sem hann rakti hversu aðstaða slysadeildar væri orðin slæm og hversu aðkallandi væri nú að gera þar bragarbót. Slysadeildin er að sjálfsögðu ekki rekin fyrir Reykvíkinga eingöngu, heldur þjónar hún allri landsbyggðinni. Samkv. athugun eru af þeim, sem leita til slysadeildarinnar, um 30–40% sjúklinga utan af landsbyggðinni. Þessi deild hefur sérhæft sig í að taka á móti slösuðu fólki. Þar starfar sérhæft fólk og aðstaða þess er nú orðin sú, að algerlega er óaðgengilegt og óviðunandi. Þess vegna var fullur hugur á því að lagfæra þetta og veita allverulega upphæð til slysadeildarinnar. En þegar til átti að taka var dregið fram bréf, þar sem upplýst var, að við samninga um greiðslu ríkissjóðs og borgarsjóðs vegna B-álmu hafi verið staðfest af báðum aðilum og ekki síst Reykjavíkurborg, að B-álma hefði algeran forgang hvað sjúkrahúsbyggingar í Reykjavík varðar. Þetta breytir ekki því, að sú fjárveiting, sem gengur nú til slysadeildarinnar, er allt of lág eða um 60 millj. kr. og gerir eingöngu kleift að um 40% af hinni nýju hæð slysadeildarinnar sé hægt að taka í notkun. Af öðrum málum, sem varða Reykjavík og hafa þýðingu fyrir þetta byggðarlag, má nefna málefni Rafmagnsveitu Reykjavíkur sem fengu góða fyrirgreiðslu frá n. N. hefur jafnframt samþykkt mjög ríflegar fjárveitingar til byggingar skólahúss að Lyngási inni í Háaleitishverfi, dómprófastur í Reykjavík hefur fengið góða fyrirgreiðslu og svo mætti áfram telja. Ég vil sérstaklega nefna í þessu sambandi þau lög sem Alþ. er um þessar mundir að samþykkja, sem fela það í sér að lífeyrissjóðir kaupi verðtryggð skuldabréf fyrir allt að 40% af ráðstöfunarfé sínu. Þessi lög eru að mínu mati gölluð í grundvallaratriðum, því að ekki er geðfellt að þurfa að skylda lífeyrissjóðina til að ráðstafa fé sínu með einum eða öðrum hætti. Lögin hafa þó þann kost í för með sér, að fé lífeyrissjóðanna ætti að geta beinst til ýmissa þeirra sjóða sem styðja atvinnulíf, þ. á m. hér í Reykjavík. Ég hef talið nauðsynlegt, herra forseti, að gera nokkra grein fyrir þessum málum, sem snúa að Reykjavík, vegna till. sem fram hafa komið um hækkun fjárveitinga til opinberra framkvæmda í Reykjavík. Það er rétt, sem hér kom fram áðan, að haldinn var fyrir nokkru sameiginlegur fundur þm. og borgarfulltrúa. Þar gerði ég skilmerkilega grein fyrir till. fjvn. varðandi Reykjavík, skýrði afstöðu mína og árangur í n. Þegar fullyrt er í þessum umr. að þeir, sem ekki vilja skrifa upp á hækkunartill, sem nema 350 millj., til málefna hér í Reykjavík, vilji ekki standa að till. borgarstjórnar, þá er rétt að taka eftirfarandi fram, a.m.k. hvað mig varðar. Ríkisstj. sú, sem ég stend að og styð, hefur markað ákveðinn fjárlagaramma. Hún hefur lagt áherslu á að draga úr opinberum framkvæmdum, og ég hef starfað við þau skilyrði og í samræmi við þau markmið sem sett hafa verið. Ég tel að fjvn. hafi í öllum aðalatriðum veitt fé til Reykjavíkur eins og aðstæður hafa leyft, og bendi á, að fleiri sveitarfélög en Reykjavík þurfa að sætta sig við niðurskurð af framangreindum ástæðum. Um það má að sjálfsögðu deila, hvort þessar fjárveitingar séu nægar, og ég legg það í dóm hvers og eins. En ég treysti mér ekki til að skrifa upp á till. sem gera ráð fyrir hækkun á fjári. um 350 millj. eða um það bil. Kemur þar tvennt til: Í fyrsta lagi hef ég nú þegar skilað till. sem nm. í fjvn. og mun standa að þeim og samþykkja þær. Í öðru lagi mun ég ekki standa að slíkum hækkunartill. eftir að vera búinn að berjast í því í tvo mánuði að halda útgjöldum ríkisins niðri. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjvn, hafa flutt miklar ræður um ríkisfjármál og efnahagsástand. Þær eru allar almenns eðlis, og enda þótt ég útiloki ekki, að í þeim felist einhver sannleikskorn, þá bera þær keim af málflutningi sem tilheyrir úreltri pólitískri umr. Þar er um að ræð; gagnrýni sem gerir enga tilraun til að viðurkenna orsakir verðbólgu og þann vanda sem stafar af 60% hækkun launa á einu ári. Það er ekki bent á neinar raunhæfar leiðir til lausnar. En sjálfsagt er nauðsynlegt fyrir þessa hv. þm. að flytja slíkar ræður og geri ég ekki mikið mál af því. Ég ræði þetta því ekki frekar. Hlutverk fjvn. er ekki að móta efnahagsstefnu, nema að mjög takmörkuðu leyti, heldur að deila út því fé sem til skipta er, líta eftir því að það sé vel nýtt. Þetta er vandasamt og viðurhlutamikið verk, eitt stærsta og veigamesta verkefni Alþ. Ég hef haft reynslu og gagn af störfum mínum í n., og mér er það nú betur ljóst en áður, hversu mikilvægt það er, að sem flest kjördæmi í landinu eigi þar fulltrúa, og hversu fráleitt það er, að stærsta kjördæmi landsins sé sniðgengið í n. En ég geri mér líka fulla grein fyrir því, að menn þurfi þar að hafa til að bera nokkurn þroska til þess að líta til fleiri átta en til eigin kjördæmis. Ég geri mér grein fyrir göllum nefndarstarfs fjvn., en ég geri mér einnig grein fyrir vanda hennar. Sá vandi gerir störf í nefndinni ekki öfundsverð. Ég hef þá lokið hugleiðingum mínum varðandi fjárlagafrv. og þær till. sem fram hafa komið. Ég vil hins vegar víkja örfáum orðum að till. sem varðar listamannalaun og hugsanlega einstaklinga á þeim lista sem Alþ. skal fylla. Hér hefur verið rætt um þá leið að fjölga þeim, sem listann skipa, úr 12 í 15. Þetta atriði var ítarlega rætt í menntmn. beggja d. Menn komust þar að þeirri niðurstöðu, að engan vanda leysti þó að fjölgað væri í ár. Við stöndum frammi fyrir sams konar vandamáli næsta ár og næstu ár, enda þótt við fjölgum um 2–3 á þessu ári, vegna þess að það er alltaf svo á hverju ári, að það eru fleiri, sem koma til greina, en hægt er að taka á listann. Það kom líka fram það sjónarmið í n., að hér ætti að vera um fámennan hóp að ræða, þennan lista ættu að skipa afreksmenn á sviði lista og menningar, hann ætti ekki að vera svo fjölmennur að þar kæmust meðalmenn að. Með þessum orðum er ég ekki á neinn hátt að gefa í skyn að þeir, sem hér hefur verið stungið upp á, séu meðalmenn í listgreinum sínum, síður en svo. Ég tel að öll þau nöfn, sem nefnd hafa verið, mundu sóma sér vel á þessum lista. Ég er hins vegar sammála öðrum um að það leysi engan vanda, þó fjölgað sé í ár um þrjá menn, og þessi hópur eigi að vera tiltölulega fámennur. Alþ. á samkv. lögum að úthluta heiðurslaunum til listamanna, og Alþ. hefur valið sér þá aðferð að fela menntmn. beggja d. að gera till. um það. Það er rétt, sem fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns, það er hvimleitt og frekar ógeðfellt að hér berist till. um einstaka listamenn á borð þm. og síðan sé verið að greiða atkv. um þá. Það er eins og menn séu settir á uppboð. Það er ekki skemmtilegt fyrir þm. að þurfa að taka slíka afstöðu. Ég held að skynsamlegt sé að menn ræði það í n. og komi sér saman um till. og við forðumst þannig opinberar deilur eða opinberan ágreining um þær till. sem við viljum leggja fram. Ég held að sá háttur, sem við höfum haft á undanfarin ár, sé byggilegur. Nm. í menntmn. hafa auðvitað aðstöðu til þess að hafa samband við sína samþm. og átta sig á hvort einn hafi stuðning frekar en annar. Það er líka gert. Og þegar menn eru að bera saman bækur sínar fer það alltaf svo, í þessu sem öðru, að einn verður ofan á og annar undir. En það þýðir ekki að verið sé að hafna mönnum endilega um aldur og ævi. Ég vil því eindregið fara þess á leit, með hliðsjón af því, sem ég hef sagt, og því, sem aðrir hafa sagt um þetta mál og eru sömu skoðunar og ég, að þeir, sem flutt hafa till. um að fjölga á listanum eða bæta við öðrum nöfnum en menntmn. hafa gert till. um, dragi till. sínar til baka.



Fundur þessi er síðasti fundur Sþ. fyrir jólahlé. Það hefur verið annasamt á Alþingi síðustu dagana og jafnvel næturnar, eins og oft hefur verið áður rétt fyrir jólaleyfi. Um leið og annríki þessu lýkur og jólahelgin nálgast leyfi ég mér að þakka hæstv. ríkisstj. og hv. alþm. fyrir ágætt samstarf í vetur og umburðarlyndi í minn garð. Einnig þakka ég varaforsetum, skrifurum, skrifstofustjóra og starfsfólki Alþingis fyrir ágæt störf. Ég óska hv. alþm. og starfsmönnum Alþingis ásamt fjölskyldum þeirra gleðilegra jóla og farsæls komandi árs. Utanbæjarþm. óska ég góðrar ferðar og ánægjulegrar heimkomu. Ég vona og óska að við megum öll hittast hér heil á húfi og hress í bragði þegar jólaleyfi er lokið.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður. Það er aðeins í sambandi við till. sem hv. fjvn. flytur á þskj. 274, k-lið nr. 4. Þar kemur fram að heimila skuli Hafnabótasjóði að taka lán til að mæta skaða af sjógangi sem orðið hefur við suðurströnd landsins. Það kom fram í máli hv. frsm. og einnig hæstv. fjmrh., að hér eru hafðir í huga skaðar sem orðið hafa á allri suðurströndinni frá vestri til austurs að Hornafirði. Það er öllum ljóst sem þekkja til, að Hornafjarðarós hefur lengi verið með erfiðustu siglingaleiðum á landinu og þar hafa bæði orðið miklir mannskaðar og skapast miklir erfiðleikar. Sú hætta hefur lengi blasað við, að í miklu suðvestanveðri gæti sú staða komið upp, að ósinn yrði tvískiptur og færi sitt hvorum megin við svo kallaða Hvanney. Það lá við, að þetta gerðist nú. Hins vegar standa vonir til að úr rætist í þetta sinn, en enginn vafi er á því, að ef veðrið hefði staðið aðeins lengur hefði þetta skeð. Það er samt ljóst, að þarna hefur orðið allmikill skaði, ekki þó á mannvirkjum, því að landið hefur lækkað og sandrifið, sem þarna er, hefur lækkað mjög verulega, þannig að þar flæðir yfir. Ljóst er því að þarna getur orðið skaði hvenær sem er sem ekki verður unnt að bæta þótt gífurlegir fjármunir komi til. Ég vil þess vegna þakka það, sem hér hefur fram komið, að á þessum stað sem og öðrum á suðurströndinni muni fara fram athugun og í framhaldi af því aðgerðir sem leiði til þess að bæta þá skaða, sem þarna hafa orðið, og koma í veg fyrir enn frekari skaða sem gætu orðið. Ég vil hins vegar leggja á það áherslu, að nauðsynlegt er að þarna fari fram ítarleg athugun, og hún gæti tekið einhvern tíma. En mjög nauðsynlegt er að þarna hefjist aðgerðir sem allra fyrst, og ég er þess vegna þakklátur því sem komið hefur fram hjá hv. frsm. fjvn. og hæstv. fjmrh., að þetta mál verði tekið með við athugun á þeim vanda sem skapast hefur við suðurströndina. Ég vil ekki að öðru leyti fjölyrða um þessi mál né það fjárlagafrv. sem liggur frammi. Ég vil aðeins láta það koma fram, að ég tel að sá greiðsluafgangur, sem stefnt er að með þessum fjárl., sé í algeru lágmarki og hefði þurft að vera verulega hærri. Skapast hafa miklar skuldir hjá Seðlabanka Íslands, sem ekki er endalaust hægt að bæta við, seðlabankar geta ekki endalaust fjármagnað ríkissjóði. Þess vegna er nauðsynlegt að greiða af þessum skuldum, til þess einnig að Seðlabankinn fái meira svigrúm til þess að þjóna atvinnuvegum landsins. Ég tel því mjög mikilvægt og nauðsynlegt, að þessi greiðsluafgangur nægi. Hann er í reynd ekki nægilegur við ríkjandi aðstæður, en hins vegar er ljóst að nokkur atriði eru ekki skýr í þessum efnum, t.d. sá niðurskurður sem á að verða á launaútgjöldum. Ekki hefur komið fram, á hvern hátt skuli að því staðið og á hvern hátt verði tryggt að svo verði. Ég vildi, herra forseti, fyrst og fremst vekja athygli á þessu máli og þakka fjvn., hæstv. fjmrh. og einnig hæstv. samgrh. góðar undirtektir við vandamál við Hornafjarðarós.



Ég vil fyrir hönd okkar alþm. þakka hæstv. forseta fyrir hlý orð og góðar óskir okkur til handa. Ég vil einnig nota þetta tækifæri til þess að þakka honum fyrir réttláta fundarstjórn og gott samstarf við okkur þm. nú á þessu þingi sem ávallt áður. Og ég vil óska honum og fjölskyldu hans gleðilegra jóla og farsæls komandi árs. Ég vil einnig þakka starfsfólki Alþingis fyrir ágæt störf. Ég leyfi mér að vona að við megum öll hittast heil til starfa að loknu jólaleyfi. Ég vil biðja þm. að taka undir orð mín með því að risa á fætur. - Þm. risu úr sætum.



Herra forseti. Ég mun ekki fara mörgum orðum um afgreiðslu fjárlagafrv. í heild, ekki bera fjvn, og meiri hl. hennar þungum sökum. Ég hygg að hv. þm. Ellert B. Schram hafi gert ljósa og einfalda grein fyrir mismuninum á störfum fjvn. við umfjöllun og afgreiðslu fjárlagafrv. og svo á störfum fjmrh. við samningu þess. Eins og hv. þm. Ellert B. Schram sagði, þá kemur í hlut fjvn. að þessu sinni eins og þrisvar áður, og þá náttúrlega enn fremur að þessu sinni, að reyna að skipta skynsamlega og heiðarlega af bestu getu allt of litlum fjármunum sem ætlaðir eru til allt of stórra viðfangsefna. Ég nenni ekki heldur að fara að skamma hæstv. fjmrh. Matthías Á. Mathiesen sérstaklega í þessu sambandi. Ég hygg að þar hæfi skel kjafti sem hann fer með embætti fjmrh. í núv. ríkisstj. og minnki þessa ríkisstj, á engan hátt. Að vísu hefur komið í hans hlut að farnast með hverju árinu verr við samningu fjárlagafrv. í fjögur ár, en þó hygg ég að hann hafi unnið þar eins vel og hann gat. Sumir menn eru nú einhvern veginn þannig gerðir að ekki skiptir máli þó að þeir hafi gert eitthvað áður, það eykur ekki líkurnar á því að þeim farnist hefur næst. Ég vil gera grein fyrir nokkrum brtt. sem ég, flyt við 3. umr. um fjárlagafrv., ýmist einn eða í félagi við aðra. Ég flyt hér till. um breytingu við 6. gr., þar komi nýr liður: „Að taka lán, allt að 150 millj. kr. til þess að reisa við atvinnurekstur á Þórshöfn á Langanesi, með framláni til frystihúss staðarins.“ Svo sem kunnugt er var hæstv. forsrh. spurður að því í fsp.-tíma hér á Alþ., hvað ríkisstj. hyggðist gera til að hjálpa þeim á Þórshöfn í atvinnuleysi þeirra, þar sem þriðjungur þorpsbúa mátti una atvinnuleysi vegna þess að aflaskip staðarins var bilað. Hæstv. forsrh. sagði þá frá því, fyrir þrem vikum, að ríkisstj. hefði málið til athugunar og til greina kæmi að Síldarverksmiðjur ríkisins keyptu síldarverksmiðjuna á Þórshöfn, sem er eign sama félagslega aðila og frystihúsið og togarinn, og með þeim hætti fengist fé sem nægði til þess að kosta viðgerð á togaranum, sem hefur verið fremur lélegt skip síðan hæstv. ríkisstj. útvegaði þeim Þórshafnarmönnum fleytuna fyrir hálfu öðru ári. Það fór nú svo, að Síldarverksmiðjur ríkisins hafa enn ekki keypt þessa verksmiðju, en það hefur frést að Byggðasjóður muni leggja fram 50–60 millj. í viðgerð á togaranum. Þetta fé hrekkur ekki til að gera togarann þannig úr garði að hann megi heita gott skip, og enn síður hrekkur þessi upphæð til þess að koma rekstri frystihússins og atvinnumálum á Þórshöfn yfirleitt í sæmilegt horf. Þess vegna er það sem ég legg hér til, að bætt verði við 6. gr. þessum lið, að ríkisstj. verði falið að taka lán allt að 150 millj. kr. til þess að reisa við atvinnurekstur á Þórshöfn á Langanesi. Við Alþb: menn höfum gert grein fyrir því, með hvaða hætti hægt er að skera niður ýmsar aðrar framkvæmdir sem við teljum að ekki standi til þjóðþrifa, en ákveðið hefur verið að taka lán til. Þar á ég náttúrlega fyrst og fremst við Grundartangaverksmiðjuna sem ýmsir hv. þm. hafa enn einu sinni fyrir skemmstu ítrekað hollustu sína við í nafnakalli hér á hv. Alþingi. Ég er meðflm. að till. ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds um hækkaðar fjárveitingar til fóðurverksmiðju í Hólminum í Skagafirði og fóðurverksmiðju í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Ég mun ekki eyða löngu máli í grg. fyrir þessum till. okkar Ragnars. Þegar hafði verið heitið hátíðlega stuðningi af hálfu þm. stjórnarflokkanna í Norðurl. e. við smíði fóðurverksmiðjunnar í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Þm. kjördæmisins voru saman komnir á fundi í Húsavík fyrir tveimur árum, þar sem lögð voru fyrir þá óyggjandi plögg um hagkvæmni þessarar verksmiðju. Ég minnist þess, að útreikningar sýndu okkur að arður þessarar verksmiðju yrði um það bil þrefaldur á við þann arð sem helstu verkfræðilegir og hagfræðilegir sérfræðingar ríkisstj. höfðu reiknað út til handa þörungaverksmiðjunni á Reykhólum, þegar hagur hennar fyrirhugaðrar þótti standa með sem mestum blóma, og tvöfalt meiri en mestur hugsanlegur hagur sem bjartsýnismennirnir reiknuðu út af fyrirhugaðri málmblendiverksmiðju í Hvalfirði. Á þeim fundi minnist ég að þm. kjördæmisins, allir sem einn, hétu eindregnum stuðningi við þetta mál, að komið yrði upp grænfóðurverksmiðju eða graskögglaverksmiðju í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Loks er ég meðflm., ásamt þeim hv. þm. Helga Seljan, Magnúsi T. Ólafssyni og Jóni Árm. Héðinssyni, að till. um 2 millj. kr. fjárveitingu til Alþýðuleikhússins. Ég vil ekki endurtaka þau sannindi, sem hv. þm. Helgi Seljan bar fram í ræðu sinni áðan um þann menningarauka, sem þegar er orðinn af starfsemi Alþýðuleikhússins, eða um það, með hvaða hætti þetta umferðarleikhús hefur þjónað landsbyggðinni og brotið nýjar brautir raunverulega sem formlega er ætlunin að Þjóðleikhús gangi líka. En hitt er ég viss um, að sá tími er ekki langt undan, að menn munu komast að þeirri niðurstöðu, ef Alþ. sér ekki sóma sinn í því að styrkja Alþýðuleikhúsið til áframhaldandi starfa, að almannarómur mun ljúka því orði á að framkoma Alþ. sé til skammar. Aðeins í lokin ætla ég að taka undir orð hv. þm. Gils Guðmundssonar sem hann viðhafði áðan um sjóminjasafnið. Ég hefði gjarnan viljað vera meðflm. að þeirri till. sem hann flytur um 5 millj. kr. framlag til sjóminjasafns. Ég er því kunnugur, að það eru ýmiss konar tæki og veiðarfæri, sem forðum og lengst af voru notuð á Íslandi til þess að draga björg í bú úr sjónum, sem nú liggja undir skemmdum og ekki verður hægt að endurnýja eða koma í slíkt ástand að á safni séu sýnandi, ef þetta verður látið dragast öllu lengur. Ég veit um nokkur skip, nokkur för til viðbótar, sem hefðu ákaflega mikla þýðingu í sambandi við slíkt safn og liggja nú undir skemmdum. Snæfellið á Akureyri, stærsta eikarskipið sem smíðað hefur verið á Íslandi og enn er á floti, liggur nú í Akureyrarhöfn. Í fyrra lá við borð að því yrði siglt á haf út og sökkt þar niður. Skipið er enn þá sjófært og með tiltölulega litlum kostnaði væri hægt að gera það prýðilega sjófært. Þetta var stolt íslenskra skipasmiða á sínum tíma og þá náttúrlega fyrst og fremst skipasmiðaiðnaðar við Eyjafjörð. Þetta skin er falt fyrir sama og ekki neitt, svo sáralítið mundi kosta að koma því í það lag, að það mætti vel varðveita það um ókomna framtíð. Vestur á Ísafirði stendur Sigurvon, sexæringurinn hans Einars heitins á Dynjanda í Jökulfjörðum, báturinn sem Hannes Hafstein stýrði á sínum tíma. Að vísu var sett í hann nýtt stefni og sett í hann vél. en báturinn er óbreyttur í öllum atriðum, að skutnum undanteknum, frá því sem hann var smíðaður. Þetta er allmerkileg fleyta þarna við Ísafjarðardjúp, en það er ekkert annað en tilviljun að ekki skuli vera búið að draga hann á brennu og brenna hann. Ég er alveg viss um það, að við gerum rétt í því nú þegar að leggja af mörkum það fé sem við þurfum til þess að renna stoðunum undir sjóminjasafnið, svo að við getum byrjað á því að bjarga þessum minjum, því að eftir nokkur ár verða þær ekki lengur til.



Herra forseti. Einhvern veginn hittist svo á, að klukkan er alltaf farin að nálgast miðnætti þegar ég fæ að segja eitthvað. Þess vegna held ég að ástæðulaust sé að hafa þetta mjög langt mál. En mér finnst vera nauðsynlegt að segja nokkur orð, þó ekki væri nema í tilefni af þeim brtt. sem ég hef lagt fram. Ég flutti litla brtt, við 2. umr. um að skuldagreiðsla ríkisins vegna sjúkrahússins í Vestmannaeyjum hækkaði úr 20 millj. í 50, þ.e.a.s. að skuldin yrði greidd á tveimur árum, en ekki fimm. Ég tók þessa brtt. aftur til 3. umr. í trausti þess, að úr þessu yrði bætt þar sem að mínum dómi var um mikið ranglæti að ræða að láta peningana brenna upp í verðbólgubálinu sem Vestmannaeyjakaupstaður hafði lagt út fyrir þó nokkrum árum. Hins vegar hefur nú í raun verið bætt úr þessu með því, að hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir að skuldin verði greidd upp á tveimur árum, og er þá tilgangi míns tillöguflutnings náð. Mun ég þess vegna draga þessa brtt. II á þskj. 165 til baka. En í tilefni af því, að ég minntist á yfirlýsingu hæstv. fjmrh., þá mátti finna í henni fleira sem varðar ekki aðeins mitt kjördæmi, heldur einnig almannaheill í landinu. Hann nefndi einnig að ríkisstj. mundi athuga málefni Stokkseyringa og málefni annarra byggða á Suðurlandi sem urðu fyrir stórfelldu tjóni af völdum ofsaveðurs og flóða nú fyrir stuttu. Hæstv. ráðh. orðaði það svo, að ríkisstj. mundi taka þessi mál til athugunar og aðgerða, ég vil leggja áherslu á það. Ég get ekki skilið þetta orðalag hæstv. ráðh, öðruvísi en svo, að ríkisstj. ætli að hlaupa undir bagga með þeim - og þá fyrst og fremst Stokkseyringum - sem verst urðu úti í þessum náttúruhamförum með því að styðja þá við að leysa sín mál, þar sem bætur viðlagatrygginga og annarra bætenda ná ekki til. Ég á þar ekki síst og kannske fyrst og fremst við sveitarfélagið, sem er síður en svo vei statt sveitarfélag, en einnig einstaklinga sem kunna að fara illa út úr þessu tjóni af völdum ofveðursins. Og ég vil spyrja hv. alþm.: Hvernig er hægt að skilja orðin „og aðgerða“ öðruvísi en ríkisstj. ætli að leggja þarna eitthvað af mörkum? Engum dettur í hug að aðgerðir hæstv. ríkisstj. verði fólgnar í því, að þeir tipli þarna austur frá og fari að tina grjót af götum, það dettur engum lifandi manni í hug. Þeirra aðgerðir geta varla verið fólgnar í öðru en því að leggja fram þá fjármuni sem þarf til. Þennan skilning lagði hv. 1. þm. Suðurl., Ingólfur Jónsson, einnig í þessi orð hæstv. ráðh., og ég vil leyfa mér að fullyrða að afar erfitt sé að leggja nokkurn annan skilning í þessi orð, ekki síst orðin „og aðgerða“, en þennan, að ríkisstj. ætli að leggja þarna eitthvað af mörkum til þess að bæta þessu fólki sem orðið hefur fyrir alvarlegu tjóni. Vegna þessa tjóns og umr. um það og það ástand sem orðið hefur vegna þessara hamfara, þá tel ég rétt - og ekki aðeins rétt heldur skylt - að nefna það hér og leggja á það áherslu og taka skýrt fram, að íbúar Stokkseyrar voru í miklum vanda áður en þessi ósköp dundu yfir þá. Sá vandi var ekki af neinum venjulegum náttúruhamförum. Það var vandamál atvinnutækjanna í plássinu sem höfðu stöðvast vegna rekstrarörðugleika. Til þess að gera grein fyrir ástæðum þeirra rekstrarörðugleika væri kannske hægt að halda hér langa tölu, en það hefur verið gert af öðrum. Á Stokkseyri var almennt atvinnuleysi, því að langstærsta atvinnutækinu í byggðarlaginu, frystihúsinu, hafði verið lokað vegna mikilla rekstrarerfiðleika fiskvinnslu og hráefnisöflunar. Svo aumt var ástandið orðið, að þeir gátu ekki einu sinni tekið við aflanum af eigin togara, því að fiskvinnslan gat ekki greitt fyrir hráefnið, og afla þessa togara, sem aflað hefur hráefnis fyrir fiskvinnslustöðvar á Stokkseyri, Eyrarbakka og Selfossi, var landað á Vestfjörðum og alls staðar annars staðar en þarna, vegna þess að frystihúsið var stöðvað. Fólkið var atvinnulaust og það er auðvitað óþolandi að verkafólkið á þessum stað missi sinn helgasta rétt, þ.e.a.s. réttinn til þess að hafa vinnu. Það á sérstaklega við um þennan stað, vegna þess að ég held að óviða á landinu sé eins mikið dugnaðarfólk og þarna, þó sérstaklega hvað þarna eru harðir sjósóknarar, þar sem þeir hafa þurft að sækja sjóinn frá næstum hafnlausri strönd. Þeir, sem hafa komið þarna austur á suðurströndina og séð hvernig er að þurfa að taka þarna land og flytja feng að landi við hafnarskilyrði þar, oft í vondum veðrum, sjá að þarna dugir ekki annað en hafa alveg sérstaka hörkumenn. Þeir hafa einnig sýnt að þeir eru ekki aðeins mjög harðir í sjósókn sinni við þessi erfiðu skilyrði, heldur hafa þeir reynst mjög miklir aflamenn og verið jafnan í fremstu röð í þeim efnum. Ég vil þess vegna, með tilliti til þess sem ég sagði áðan og vísaði há til hæstv. fjmrh., leyfa mér að skora á yfirvöld að taka ekki aðeins þátt í tjóni þeirra vegna flóðsins, heldur líka að greiða myndarlega úr þeim erfiðleikum, sem þeir eiga við að glíma í rekstri atvinnutækja sinna, og gera það strax. Þessir atburðir allir vekja óneitanlega ýmsar spurningar, eins og t, d. þá, hvað hægt sé að gera til þess að koma í veg fyrir að bátar þeirra stórskemmist hvað eftir annað í miklum flóðum. Og það er ekki aðeins í mestu flóðum sem þeir verða fyrir slíku tjóni, heldur skeður þetta alloft. Það eru ekki nema tvö ár liðin frá því að þarna varð nokkurt tjón og þá meira á Eyrarbakka. En vandamál þessara byggðarlaga, ekki aðeins þessi vandamál, heldur einnig þau sem snerta fiskvinnsluna og alla aðstöðu til atvinnurekstrar. verða miklu auðleystari og ég vil leyfa mér að fullyrða að þau geta leysts með því að ráðist verði í það verkefni að koma á brú yfir Ölfusá hjá Óseyrarnesi. Sannleikurinn er sá, að þessi brú er auðvitað skyld öðrum þeim brúm sem lagðar eru yfir ár til þess að greiða fyrir almennri umferð, meira að segja skyld þeirri stóru og miklu brú sem nú er í smiðum uppi í Borgarfirði. En þetta er ekki aðeins slík brú. Þetta er brú sem jafngildir hafnargerð og það ekki á einum stað, heldur tveimur. Miðað við það verð, sem gefið var upp og áætlað var hvað þessi brú kostaði á sínum tíma, tel ég að þarna sé um hina ódýrustu hafnarframkvæmd að ræða sem um getur. Vegna þess að ég hef minnst á þetta vil ég enn einu sinni skora á viðkomandi hæstv. ráðh., hæstv. samgrh., að reyna að ýta þessu máli áfram. Hann hefur sýnt því nokkurn skilning, en við keyrum nú ekki á skilningnum yfir ána þótt nauðsynlegur sé að sjálfsögðu. Við Sunnlendingar leggjum á það áherslu, að hann komi hér í ræðustól á hv. Alþ. og gefi yfirlýsingu um að hann ætli að hafa þetta verk næsta stórverkefni í brúaframkvæmdum í landinu og það eigi ekki að dragast þangað til hann hefur lokið við að mála sína fallegu, stóru og miklu Borgarfjarðarbrú. Ég vil alls ekki draga úr því, að það sé nauðsynlegt verk líka, síður en svo. En þessi vandamál, sem við höfum hér minnst á, eru úr sögunni um leið og brúin er komin. Þá geta Stokkseyringar og Eyrbekkingar haft sín skip í Þorlákshöfn, sem er sem betur fer orðin allgóð höfn, eins góð og búast mátti við á þessum stað, og geta notað hana til þess að landa og eiga þá ekki eftir að keyra 100 km fram og til baka með afla og afurðir eins og þeir hafa þurft að gera mörg undanfarin ár, því að sannleikurinn er sá, að þeir hafa þurft að aka með allan aflann, sumpart á mjög vondum vegum, um 50 km leið aðra leiðina, og það meira en 3/4 af öllum sínum afla. Herra forseti. Ég get þá látið lokið því að tala um þessa brtt., þetta ástand sem ég minntist á þar á eftir, en ég tel nauðsynlegt að segja örfá orð um aðra brtt. sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 283 ásamt hv. þm. Benedikt Gröndal og Karvel Pálmasyni. Sú till. er svo hljóðandi: „Við 4. gr. Landhelgisgæsla 20 Laun. Fyrir „311 millj. 225 þús. kemur 864 millj. 814 þús.“ Nú er það auðséð þeim sem les þessa línu í brtt. minni, að niðurstöðutalan er lægri en í frv. Mætti því halda að ég væri að leggja til að þessi liður lækkaði, þar sem 864 millj. eru enn lægri en 911, hvernig svo sem það verður í framtíðinni. En þannig stendur á þessu, það er sú einfalda skýring, að lagt hefur verið til í brtt. frá hv. fjvn. að Albert verði lagður niður, hann verði felldur niður úr fjárlagafrv. Þetta þótti mönnum að vísu misgott, því að hann hefur komið að þó nokkru gagni þótt lítill sé. Hins vegar er hann náttúrlega orðinn allaldraður, ef má segja svo, og ekki í því standi eða þeirri æfingu sem hann var í við þau skilyrði þegar hann þótti góður til þessa brúks, Eru nú gerðar miklu meiri kröfur en í þá daga, enda landhelgin stækkuð út í miklu umfangsmeiri mörk en áður var. En með því að rekstri Alberts verði hætt hlýtur að sparast talsvert af því fé sem í hann fór. Ég hef leitað mér upplýsinga og hef fengið upplýsingar um að launaliðurinn, sem Albert snerti, hafi verið 76 millj. 411 þús. kr. Þar með hlýtur kostnaður við hann að dragast frá heildarniðurstöðutölunni. Síðan legg ég til, að teknar verði inn 30 millj. til þess að greiða varðskipsmönnum 10% launauppbót. Þessa 10% launauppbót hafa varðskipsmenn haft síðan í sept. 1972. Hún átti hins vegar ekki að standa lengur en út nóvembermánuð s.l. Það á sem sagt að taka af þeim þessa 10% launauppbót, sem er áhættuþóknun. Nú er það svo, að varðskipsmenn taka kaup eins og aðrir farmenn. Þeir gera sína samninga auðvitað um leið og þeir. Það voru gerðir samningar við þá 1. ágúst nú á þessu ári og þá höfðu þeir þessi 10%. En núna, mörgum mánuðum eftir að samningar eru gerðir, er ákveðið að taka af þeim þessa launauppbót. Kannske má segja sem svo, að þeir séu ekki eins harkalega í eldlínunni og var meðan á svokölluðum þorskastríðum stóð. En ég vil vekja athygli á því, að þeir eru með þessu settir skör lægra en aðrir farmenn, því að þegar venjulegir farmenn á venjulegum farskipum flytja hættuleg efni, eins og olíu, bensín, sprengiefni og annað þess konar, þá fá þeir áhættuþóknun ofan á kaup sitt. En skyldu varðskipsmenn ekki vera með býsna hættulega farma stundum? Þeir eru alltaf með sprengiefni um borð, sprengikúlur, bensín fyrir þyrlur, svo að nokkuð sé nefnt, auk þess sem varðskipsmenn stunda miklu hættulegri störf en almennir farmenn gera. Það má hverjum manni vera ljóst. Ekki þarf annað en að lesa upp þau verkefni eða einhvern hluta af þeim verkefnum sem varðskipsmenn hafa með höndum samkv. lögum sem voru sett árið 1967 um Landhelgisgæslu Íslands. Þar segir m.a., að þeir skuli hafa með höndum almenna löggæslu á hafinu umhverfis Ísland jafnt innan sem utan landhelgi, veita hjálp við björgun manna úr sjávarháska eða á landi svo og annast aðkallandi sjúkraflutninga og bjarga bátum og aðstoða báta eða skip sem kunna að vera strönduð eða eiga í erfiðleikum á sjó við Ísland. Skyldi það ekki vera býsna miklu hættulegra en að sigla í rólegheitum á lokuðu fragtskipi í strandsiglingum frá Íslandi til Evrópu? Svona mætti auðvitað lengi telja. Þeir hafa einnig það hlutverk að veita afskekktum stöðum og byggðarlögum hjálp. Þeir flytja nauðsynjar og alls kyns hluti út í vita landsins við hættulegar aðstæður. Og einn liðurinn er svo hljóðandi, sem ég leyfi mér að lesa orðréttan, með leyfi forseta: „Að tilkynna, fjarlægja eða gera skaðlaus reköld, tundurdufl, sprengjur eða aðra hluti, sem sjófarendum eða almenningi getur stafað hætta af“ og „aðstoða við framkvæmd almannavarna, almennrar löggæslu, lækna-, toll- og vitaþjónustu“ o.s.frv. Verkefnin eru hér talin miklu fleiri, en auðséð er af þessari upptalningu, þó að hún sé ekki lengri, að þeir stunda hættuleg störf, miklu hættulegri en farmenn almennt hafa með höndum. Ég vil endurtaka það, að þegar farmenn flytja hættulega vöru, eins og varðskipsmenn eru alltaf með um borð í sínum skipum, þá fá þeir áhættuþóknun, þessa áhættuþóknun á að taka af varðskipsmönnum nú. Mér finnst það algerlega ástæðulaust. Ég hef hér í höndum plögg um alla sögu þessa máls, en ég lofaði að hafa þetta mál stutt og vil ekki tefja tímann með því að lesa það allt saman upp. Ég vil þó leyfa mér - með leyfi forseta - að lesa hér örfá orð úr þessari grg. Þar segir frá því, þegar þeir fengu þessa uppbót fyrst 5. sept. 1972. Lokagrein hennar er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Þessi launagreiðsla hefur haldist síðan. En 26. ágúst s.l. barst fjármálastjóra Skipaútgerðar ríkisins bréf frá dómsmrn. þess efnis, að margnefnd 10% launauppbót skuli felld niður frá 1. ágúst 1977.“ Það var mánuði eftir að þeir skrifuðu undir nýja kjarasamninga. Hefðu þeir nú ekki átt að fá að vita þetta fyrr, svo að þeir gætu tekið mið af því þegar þeir gerðu sína samninga? Þarna er farið aftan að mönnum og aftan að hlutunum líka, og finnst mér satt að segja ekki gott framtak af mönnum að leggja sig í lima við að fara aftan að hlutunum. 6. sept. barst síðan forstjóra Landhelgisgæslunnar annað bréf frá dómsmrn. þess efnis, að 10% launauppbótin skuli haldast til loka nóvembermánaðar, og færð rök fyrir því, að þá renni út samningar við Vestur-Þjóðverja. Og þá segir hér: „Má vera að ráðh. finnist þá fullgreidd þau störf sem starfsmenn Landhelgisgæslunnar unnu við útfærslu landhelginnar í 200 mílur. En starfsmenn Landhelgisgæslunnar hafa alltaf litið á þessa greiðslu sem viðurkenningu á sérstöðu þeirra í starfi.“ Herra forseti. Ég vil aðeins að lokum segja það, að hér er ekki farið af sanngirni með launakjör varðskipsmanna, vegna þess að þeir eru þarna verr settir en aðrir farmenn þegar eins stendur á um þann farm sem er í skipi þeirra. Ég vil einnig leggja á það áherslu, að með því að nú er verið að draga úr rekstri hjá Landhelgisgæslunni með því að Leggja niður eitt varðskipanna, þá ætti Landhelgisgæslan að hafa nokkuð rúmt um til að geta tekið þessa upphæð og gæti raunar tekið meira til þess að varðskipsmenn fái þessa sjálfsögðu launauppbót sem þeir hafa haft nú um allmörg ár.



Ég þakka hv. 5. þm. Norðurl. v. fyrir góðar óskir í minn garð og fjölskyldu minnar og hv. alþm. fyrir að hafa tekið undir þær óskir. Ég ítreka óskir mínar um gleðileg jól og farsælt komandi ár.



Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. notaði mest af ræðutíma sínum til þess að gera aths. við málflutning minn í sambandi við þær brtt. sem ég mælti fyrir fyrr í kvöld. Hann fór þar ekki rétt með tölur, talaði um að þær brtt., sem ég flutti vegna sjúkrahússtofnana í Reykjavíkurborg, næmu 350 millj. kr. hækkun. Það er ekki rétt. Það eru 296 millj. Ég efast ekkert um að hv. 11. þm. Reykv. segir það alveg satt, að hann hafi gert sitt besta til að þóknast þeirri ríkisstj., sem hann styður, í vinnu sinni fyrir fjvn. Ég held að öllum sé ljóst sem hlýddu á hans mál, að hann gernýtti alla sína hæfileika. Ég hefði viljað sjá koma fram till. um það t.d., að þær sjúkrastofnanir, sem standa hálfbyggðar og mikil fjárfesting og peningar eru fastir í, verði fullgerðar. Aftur á móti mættu nýjar fjárfestingar, eins og t.d. 220 millj. kr. fjárfesting í grunni fyrir þjóðarbókhlöðu, e.t.v. bíða í 1–2 ár. Það mætti bíða fjárfesting í laxastiga í Laxá í Þingeyjarsýslu. Það mætti líka athuga, hvort það væri eðlilegt að hátt á þriðja hundrað millj. kr. viðbótarsöluskattur af bensinhækkun ætti eingöngu að teljast framlag ríkisstj. eða ríkissjóðs til vegamála. Það væri kannske hægt að fara svolítið í gegnum till. fjvn. og gera till. um frestun á nýjum framkvæmdum til þess að ljúka þeim sem þegar hefur verið fjárfest í. Ég vil miklu heldur vita að sjúkrahússtofnanir séu fullbyggðar, þær verði tilbúnar til að taka við þeim sjúkratilfellum sem berast hvaðanæva af landinu, heldur en horfa á hálfkláraðan grunn vestur á Melum hér í Reykjavík. Hv. 11. þm. Reykv. sneiddi að mér en ég læt þetta duga sem svar. Ég vil bara ítreka, að hann hefur áreiðanlega gert sitt besta og gernýtt hæfileika sína við tillögugerðina.



Herra forseti. Forseti Íslands hefur gefið út svo hljóðandi bréf: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsrh. umboð til þess að fresta um sinn fundum Alþingis, 99. löggjafarþings, frá 21. des. 1977 eða síðar, ef henta þykir, enda verði þingið kvatt til fundar á ný eigi síðar en 23. jan. 1978. Gjört í Reykjavík, 20. desember 1977. Kristján Eldjárn. Geir Hallgrímsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkv. þessu umboði og með tilvísun til samþykkis Alþingis lýsi ég hér með yfir því, að fundum þessa Alþingis, 99. löggjafarþings, er frestað frá 21. des. og verður þingið kvatt til fundar á ný eigi síðar en 23. jan. 1978. Ég leyfi mér að óska hv. alþm. og starfsmönnum þingsins svo og landslýð öllum gleðilegra jóla og farsæls nýárs.



Herra forseti. Við lok þingmeðferðar á frv. til fjárl. fyrir árið 1978 er ástæða til að huga nokkuð að þróun íslenskra efnahagsmála á þessu ári og á undanförnum árum og sérstaklega að framvindu ríkisfjármálanna og hlutverki þeirra í hagstjórn. Þegar ríkisstj. tók við völdum síðla árs 1974 horfði fremur þunglega um þjóðarhag vegna stórfelldrar og vaxandi verðbólgu og geigvænlegs viðskiptahalla við útlönd. Við þessar aðstæður setti ríkisstj. sér þau meginmarkmið að draga úr verðbólgu og minnka viðskiptahallann. Þessum markmiðum skyldi náð án þess að atvinnuöryggi yrði stefnt í hættu. Ekki verður með sanngirni um það deilt, að þessi stefna hefur skilað verulegum árangri, þótt ekki hafi alls staðar jafnvel til tekist. Hér ber að sjálfsögðu hæst þau umskipti sem orðið hafa í stöðu þjóðarbúsins út á við, þar sem í stað viðskiptahalla á árunum 1974 og 1975, er nam 11–12% af þjóðarframleiðslu, hefur nú undangengin tvö ár tekist að koma hallanum niður í 1–2% af þjóðarframleiðslu. Við afgreiðslu fjárlaga líðandi árs var lögð á það rík áhersla, að ríkisfjármálunum yrði markvisst beitt til þess að tryggja framgang efnahagsstefnu ríkisstj. Þróun ríkisfjármálanna undanfarin missiri hefur ótvírætt stuðlað að framgangi þessarar stefnu og þar með að bættum þjóðarhag. Í stað halla á fjárl., er nam 3% af þjóðarframleiðslunni, 1974 og 1975 hefur tekist að koma þeim í nær hallalaust horf á síðasta ári og því ári sem nú er að ljúka. Þessi árangur er vissulega mikilsverður. En við verðum einnig að kappkosta að hann verði varanlegur. Raunar eru fá dæmi í nágrannalöndum okkar um svo gagnger umskipti á sviði ríkisfjármála og í viðskiptum við útlönd frá miklum hallabúskap í átt til jafnvægis á þessum árum. Þetta á ekki hvað síst við þegar þess er gætt, að atvinna hefur verið hér yfrið nóg og fremur örlað á vinnuaflsskorti og mikilli yfirvinnu en atvinnuleysi, á sama tíma og aðrar þjóðir hafa búið við verulegar þrengingar af völdum atvinnuleysis. Verðbólgan er hins vegar það vandamál sem erfiðast hefur reynst úrlausnar. Á þessu ári hefur batinn í efnahagsmálum þjóðarinnar haldið áfram að því leyti, að þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur hafa vaxið verulega, þjóðarframleiðslan um 4–41/2%, en þjóðartekjur um 7–71/2% vegna batnandi viðskiptakjara. Hallinn í viðskiptum við útlönd verður væntanlega nálægt 2%, eða heldur meiri en ætlað var í haust þegar fjárlagafrv. var kynnt. Þessi breyting stafar þó fyrst og fremst af birgðasöfnun útflutningsvara, en ekki af auknum halla í eiginlegum skilningi. Ríkisfjármálin hafa á árinu þróast með viðunandi hætti þar til kostnaðarhækkanir í kjölfar kjarasamninga við opinbera starfsmenn og truflun á innheimtu ríkistekna röskuðu þeirri áætlun. Fyrstu 11 mánuði þessa árs námu innheimtar tekjur ríkissjóðs 84.7 milljörðum kr., en útgjöldin 87.2 milljörðum kr. og voru því 2.5 milljarða umfram tekjur. Jöfnuður lánahreyfinga var jákvæður um 0.8 milljarða og var því um 1.7 milljarða greiðsluhalli hjá ríkissjóði fyrstu 11 mánuði ársins. Á sama tíma í fyrra voru útgjöld ríkissjóðs um 1 milljarð umfram tekjur og 400 millj. kr. halli var á fánahreyfingum. Nam greiðsluhallinn því 1.4 milljörðum kr. Ég tel líkur á að tekjuáætlun sú fyrir árið 1977, sem fylgdi fjárlagafrv., standist, þ.e. að tekjur ríkissjóðs verði 96.5 milljarðar kr. Gjöldin verða sennilega meiri, eða um 97.5 milljarðar kr. Mér virðist því að fjárhagur ríkissjóðs verði án umtalsverðs greiðsluhalla á árinu 1977 og að staða ríkissjóðs gagnvart lánastofnunum versni ekki. Hér er um mikilsverðan árangur að ræða, sem fjárlög næsta árs verða að staðfesta og treysta enn betur, ef beita á ríkisfjármálum hyggilega upp í strauminn þegar eftirspurn fer vaxandi. Eins og ég nefndi áðan er líklegt að ríkistekjur í ár verði í heild nálægt þeirri áætlun sem fjárlagafrv. var reist á, þó sennilega frekar undir en yfir. Nokkrar breytingar verða hins vegar á einstökum liðum til hækkunar eða lækkunar. Þannig verður innheimta aðflutningsgjalda talsvert meiri en áætlað var, bæði vegna meiri innflutnings og hærra tollhlutfalls, m.a. vegna mikils bílainnflutnings. Á móti þessu verða tekjur af söluskatti, sérstöku vörugjaldi og Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins minni en áður var ætlað. Forsendur um vöxt þjóðarframleiðslu og tekna á næsta ári eru óbreyttar frá fjárlagafrv. Með kjarasamningunum í haust, fyrst og fremst kjarasamningum opinberra starfsmanna, var stefnt í meiri aukningu einkaneyslu á næsta ári en miðað var við í fjárlagafrv., sem felur í sér hættu á vaxandi viðskiptahalla. Með þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru í tengslum við afgreiðslu fjárl., aðallega hækkun sjúkratryggingagjalda og álagningu skyldusparnaðar, má ætla að aukning einkaneyslu á næsta ári verði nálægt 6% eða svipuð og við var miðað í fjárlagafrv. Opinberar framkvæmdir dragast saman um nær 9% eða nokkru meira en samkv. fjárlagafrv. Aukning þjóðarútgjalda og þjóðarframleiðslu yrði eftir sem áður svipuð og lagt var til grundvallar við gerð fjárlagafrv., eða 3–4%, og viðskiptahalli ekki meiri en í ár. Þessari aukningu þjóðarútgjalda getur fylgt 6–7% aukning almenns vöruinnflutnings. Endurskoðun tekjuáætlunar 1978 er miðuð við þessar forsendur sem mestu ráða um magnbreytingu helstu stofna óbeinna skatta. Meiri aukningu þjóðarútgjalda en hér er miðað við fylgdi óhjákvæmilega hætta á vaxandi viðskiptahalla, sem ekki getur orðið undirstaða varanlegrar tekjuaukningar ríkissjóðs. Kauplagsforsendur fjárlagafrv. voru í aðalatriðum reistar á kjarasamningum Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda að því er tekur til grunnkaupshækkana, en ekki var reiknað með verðbótum á laun eftir 1. sept. Hið sama átti við um verðlagsforsendur sem í aðalatriðum voru miðaðar við verðlag í okt., en þó var reiknað með þeim verðbreytingum sem telja mátti að fylgt gætu grunnkaupshækkunum samninga, auk þess sem einnig var ætlað fyrir hækkun innflutningsverðs í erlendri mynt. Við endurskoðun tekju- og gjaldahliða fjárlagafrv. er miðað við sömu verðlagsforsendur og við gerð lánsfjáráætlunar, þ.e. nálægt 30% meðalverðhækkun milli áranna 1977 og 1978. En forsenda fjárlagafrv. fól í sér 18–20 % meðalverðhækkun. Verðbólgan er erfiðasta viðfangsefnið á sviði efnahagsmálanna um þessar mundir. Forsenda árangurs í viðureigninni við hana er jafnvægi í ríkisfjármálum. Þess vegna hefur reynst nauðsynlegt að gera þær sérstöku ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánamálum sem þingið hefur fjallað um að undanförnu. Við val leiða hefur það ekki síst verið haft að leiðarljósi, að ráðstafanirnar hefðu ekki bein og almenn verðhækkunaráhrif. Fjári. fyrir næsta ár er ætlað að vera liður í þeirri heildaráætlun um þjóðarhag sem lýsa má í sex greinum: Að vænta megi um 4% aukningar þjóðarframleiðslu á næsta ári og óhreyttra viðskiptakjara, þannig að þjóðartekjur aukist einnig um nálægt 4% að raungildi. Að þjóðarútgjöldin aukist um 3–4% þannig að einkaneysla vaxi um 6%, samneysla um 1.5%, en fjárfesting dragist saman um 3%. Að viðskiptahalli við útlönd aukist ekki. Að hamlað verði gegn eftirspurnarþenslu og verðhækkunum. Að skuldir þjóðarinnar út á við til lengri tíma aukist ekki umfram hætta gjaldeyrisstöðu. Að þessum markmiðum sé náð samhliða fullri atvinnu um allt land. Niðurstaða endurskoðunar tekjuhliðar frv. í framangreindum forsendum og að teknu tilliti til nýrrar tekjuöflunar, sem sérstakar ákvarðanir hafa verið teknar um, felur í sér 14 milljarða 650 millj. kr. hækkun tekna ríkissjóðs frá fjárlagafrv. Þar af nemur hækkun markaðra tekna 2 milljörðum 650 millj., en almennra tekna um 12 milljörðum. Samkv. þessari áætlun verða heildartekjur ríkissjóðs á árinu 1978 um 139.5 milljarðar kr., sem bera má saman við 96.5 milljarða kr. áætlaðar tekjur 1977 og þó frekar 97.8 milljarða, ef 1% sjúkratryggingagjaldi er bætt við ríkistekjurnar 1977, þar sem sjúkratryggingagjaldið verður fært með ríkistekjum á næsta ári. Sem hlutfall af áætlaðri þjóðarframleiðslu nema tekjurnar 1978 28–28.5% samanborið við rúmlega 27% á þessu ári. Ástæðan til þess að hlutfallið hækkar nokkuð á næsta ári, er fyrst og fremst sú, að stefnt er að því að grynna á skuldum ríkissjóðs við Seðlabankann frá fyrri árum þrátt fyrir þá útgjaldaaukningu, sem kjarasamningar við opinbera starfsmenn hafa í för með sér. Í framsöguræðu hv. formanns fjvn. fyrir áliti meiri hl. n. hafa komið fram nákvæmar upplýsingar um breytingar á einstökum þáttum frv., en ég ætla þó að fara nokkrum orðum um helstu tekjustofnana. Eins og áður sagði verður sjúkratryggingagjald fært með ríkistekjum á næsta ári. Í fjárlagafrv. voru tekjur af gjaldinu áætlaðar 1900 millj., en með hækkun þess úr 1% í 2% verða tekjurnar 3 milljarðar 800 millj. Um áramótin á að ganga í gildi hækkun á fasteignamati vegna framreiknings frá gildandi mati, og verður hækkunin á bilinu 30–35%, en misjöfn eftir stöðum. Við þetta hækkar álagningarstofn eignarskatts verulega, en á móti því verður skattfrjáls eign hækkuð úr 6 í 8 millj. kr. fyrir einhleyping og úr 9 í 12 millj. fyrir hjón. Álagningarhlutfall verður óbreytt, 0.8%, bæði hjá einstaklingum og félögum. Tekjur af eignarskatti gætu orðíð allt að 300 millj. kr. meiri en áætlað var í fjárlagafrv„ aðallega vegna meiri hækkunar fasteignamats en reiknað var með. Nú er útlit fyrir að hækkun á tekjum einstaklinga í ár verði meiri en reiknað var með í tekjuáætlun frv., e.t.v. 42–43% í stað 40%. Tekjuskattur einstaklinga gæti því orðið nær 300 millj. meiri en reiknað var með í fjárlagafrv. að öðru óbreyttu eða samtals 11 milljarðar 950 millj. kr. Innheimta aðflutningsgjalda í ár verður að líkindum nokkru meiri en reiknað var með við gerð áætlunar fjárlagafrv. í sept. s.l. Er nú búist við að heildargjöld af innflutningi 1977 nemi 22.4 milljörðum eða 800 millj. kr. umfram áætlun frv. Hér er annars vegar um að ræða 500 millj. meiri innheimtu almennra tolltekna en áður var talið, en auk þess er sýnt að bílainnflutningur verður enn meiri en áður var reiknað með, sem gæfi ríkissjóði 300 millj. kr. tekjuauka í innflutningsgjöldum af bifreiðum. Í áætlun fyrir árið 1978 er nú gert ráð fyrir að almennur vöruinnflutningur aukist um 37–38% í krónum, en í frv, er gert ráð fyrir rösklega 20% aukningu. Samkv. þessu er innheimta almennra aðflutningsgjalda áætluð 21.2 milljarðar kr. eða 3.4 milljarða umfram frumvarpsáætlun, og hefur þá verið gert ráð fyrir tollalækkun samkv. gildandi tollskrá sem nemur 1800 millj. kr, á verðlagi áætlunarinnar. Innheimta bensíngjalds og gúmmígjalds er nú áætluð í samræmi við sérstaka hækkun bensíngjalds um 7.50 kr. auk hækkunar samkv. gildandi heimildum. Þannig er í áætlun gert ráð fyrir að bensíngjaldið verði 36.50 kr. frá áramótum, en síðan er ekki gert ráð fyrir frekari innheimtu fyrr en síðari hluta árs. Innflutningsgjald á bílum hefur við endurskoðun tekjuáætlunarinnar verið hækkað um 700 millj. kr. Að hluta til er hér um verðlagsuppfærslu að ræða, en auk þess er nú gert ráð fyrir nokkru meiri bílainnflutningi en áður eða innflutningi um 7500 bila samanborið við 6500 bíla áður. Heildarinnheimta gjalda af innflutningi er nú áætluð 29.4 milljarðar samanborið við 25.4 milljarða í frv., og nemur hækkunin 4 milljörðum. Tekjur af sérstöku vörugjaldi verða að líkindum heldur minni á þessu ári en talið var í sept. s.l. og er hækkun frá fjárlagafrv. til endurskoðaðrar áætlunar því minni en ella. Nú er sem fyrr gert ráð fyrir, að gjaldið verði framlengt óbreytt út næsta ár og að það geti skilað ríkissjóði 7.8 milljörðum kr. samanborið við 7 milljarða í frv. Innheimta söluskatts í ár verður sennilega heldur minni en búist var við í sept., eða 34.5 milljarðar kr, í stað 35.1 milljarða í septemberáætlun. Hér er þó einkum um það að ræða, að nú er reiknað með að sú veltuaukning, sem ævinlega á sér stað síðari mánuði ársins, komi í ár fram með nokkurri töf, þannig að velta í des. 1977 og þar með innheimta í jan. 1978 verði meiri en í meðalári. Lakari innheimta í ár en áður var talið hefur því ekki mikil áhrif á áætlun ársins 1978. Í heild er nú reiknað með að söluskattstekjur geti numið 48.4 milljörðum kr. 1978, samanborið við 44.8 milljarða í fjárlagafrv. Í fjárl. ársins 1977 voru tekjur ríkissjóðs af sölu áfengis og tóbaks áætlaðar 8.6 milljarðar kr., og var þá gert ráð fyrir hækkun útsöluverðs. Í áætlun í sept. var rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins talinn vera nokkru minni en þetta eða 8 milljarðar, m.a. vegna samdráttar í sölu á tóbaki. Samkv. tekjuyfirliti fyrstu 11 mánuði ársins má jafnvel enn búast við að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins skili tæplega þeim tekjum sem reiknað var með í sept. Í endurskoðaðri áætlun fyrir árið 1978 er rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins nú talinn geta orðið rúmlega 11 milljarðar kr. samanborið við 9.8 milljarða í frv., og stafar mismunurinn af verðlagsuppfærslu. Er því gert ráð fyrir að útsöluverð hækki og það fylgi almennri þróun verðlags og kaupgjalds. Formaður fjvn. hefur þegar gert ítarlega grein fyrir einstökum breytingum á frv. milli umr. Ég ætta mér því aðeins að fara fáum orðum um helstu orsakir þeirra breytinga sem orðið hafa á útgjaldaáætlun frá því að frv. var lagt fram. Með sérstökum till. um útgjaldalækkanir er stefnt að því að lækka útgjöld ríkissjóðs um 3.7 milljarða kr. á næsta ári. Meginatriði þeirra till, eru lækkun launaáætlunar með því að draga úr eftirvinnu og öðrum aukagreiðslum og aukin þátttaka einstaklinga í beinum greiðslum fyrir lyf og sérfræðilega læknisþjónustu, auk þess sem framlag úr ríkissjóði til Byggðasjóðs verður lækkað, en samt sem áður verður ráðstöfunarfé sjóðsins, þ.e. framlag að viðbættu eigin fjármagni, um 2% af heildarfjárhæð fjárlagafrv. Gjöld færð á rekstrarreikning og fjárfestingarútgjöld hjá A-hlutastofnunum hafa hækkað úr 123 milljörðum 146 millj. í fjárlagafrv. í 138 milljarða 500 millj., eða um 15.4 milljarða kr. Þessi hækkun á sér ýmsar skýringar, en langmest munar um breyttar forsendur um verðlag og laun á næsta ári. Fjárlaga- og hagsýslustofnun hefur áætlað að til þessarar breytingar einnar megi rekja beinlínis 13.1 milljarðs kr. hækkun á launalið, en frá því dragast 1.7 milljarðar við að dregið verður úreftirvinnu og öðrum aukagreiðslum, eins og áður var getið. Útgjöld almannatrygginga hækka um 3.9 milljarða frá frv., einnig vegna breyttra launa- og verðlagsforsendna. Gengur hækkun sjúkratryggingagjalds til þess að mæta þessari útgjaldaaukningu. Þessir tveir liðir, laun og almannatryggingar, hækka þannig samtals um 15.3 milljarða kr. eða jafnmikið og heildarútgjöldin. Ýmsar aðrar breytingar hafa einnig orðið á gjaldahlið, þótt þær jafnist nokkurn veginn út þegar á heildina er litið. Af helstu liðum til hækkunar má nefna 500 millj. til niðurgreiðslu á ull, hækkun markaðra tekjustofna annarra en sjúkratryggingagjalda, sem áður var getið, um 770 millj. og hækkun við 2. og 3. umr, um samtals 480 millj. sem dreifist á mjög marga fjárlagaliði. Eins og áður var getið eru tekjur nú áætlaðar um 139.5 milljarðar eða 1 milljarði hærri en gjöldin. Halli á lánahreyfingum er hins vegar nú áætlaður um 670 millj., samanborið við 1.4 milljarð í frv. Þannig verður heildarniðurstaðan sú, að greiðslujöfnuður ríkissjóðs stendur nærri því í járnum. Á það er þó að lita í þessu sambandi, að í greiðslum ríkissjóðs eru taldir rúmlega 3.2 milljarðar kr. afborganir af skuldum við Seðlabankann, sem raunverulega má líta á sem greiðsluafgang gagnvart öðrum aðilum í hagkerfinu, og er afar mikilvægt fyrir alla stjórn efnahagsmála á næstunni að takist að grynna á skuldum við Seðlabankann. Heildarútgjöld ríkissjóðs eru áætluð um 138.5 milljarðar kr. eða um 28% af áætlaðri þjóðarframleiðslu samanborið við 27.5% í ár og tæp 28% árið 1976, ef reiknað er á sambærilegan hátt öll árin. Hlutfallið er þannig svipað öll þrjú árin og mun lægra en árin 1974 og 1975. Hækkunin á hlutfallinu á næsta ári er ekki vegna magnaukningar opinberra útgjalda, heldur vegna þess að verðbreytingar á ýmsum útgjaldaliðum ríkissjóðs eru yfir meðalverðhækkun þjóðarframleiðslunnar, fyrst og fremst vegna kauphækkana opinberra starfsmanna umfram hækkun á hinum almenna vinnumarkaði. Herra forseti. Ég vil að lokum nota þetta tækifæri til þess að þakka fjvn.-mönnum og sérstaklega formanni n., Steinþóri Gestssyni, fyrir mikið og gott starf við undirbúning fjárl. Við minnumst um leið fyrirrennara hans í starfi, Jóns Árnasonar alþm., sem lést fyrir aldur fram á þessu ári. Við njótum allir verka Jóns Árnasonar í fjvn., en þar vann hann mikið og óeigingjarnt starf af festu og sanngirni og var hann oftar kosinn formaður fjvn. en nokkur annar alþm. hefur verið. Vegna mikilla breytinga á meginforsendum fjárlagafrv. um verðlag og kaupgjald á síðustu vikum hefur lokaspretturinn í fjárlagavinnunni verið harður og erfið mál komið til kasta fjvn., sem hún hefur ráðið farsællega fram úr undir forustu formanns. Ég tel, að með samþykkt þessa frv. til fjári. verði lagður sá grunnur að fjármálastjórn ríkisins næsta ár sem þörf var fyrir.