Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þdm. sjálfsagt muna, voru rétt fyrir 1. okt. s.l. gefin út brbl., sem framlengdu samning milli Sjúkrasamlags Reykjavikur og læknasamtakanna, til þess að tóm gæfist til þess að freista þess að ná samkomulagi um málið. Rétt fyrir áramótin síðustu náðist svo bráðabirgðasamkomulag, sem á að gilda til 1. apríl n.k., og gert er ráð fyrir, að tíminn þangað til verði notaður til þess að freista þess að ná endunum endanlega saman. Einn þátturinn í þessu samkomulagi á milli læknasamtakanna og Sjúkrasamlagsins var sá, að viðtalsgjöld og vitjanagjöld lækna hækkuðu, hin fyrri úr 5 kr. í 10 kr. og hin síðari úr 10 kr. í 25 kr., en þessi gjöld eru ákveðin í almannatryggingalögunum 5 og 10 kr. nú. Til þess að þetta samkomulag á milli læknasamtakanna og Sjúkrasamlagsins kæmist þess vegna í framkvæmd, þurfti að breyta almannatryggingalögunum á þennan hátt, að gjaldið væri hækkað úr 5 í 10 kr. og úr 10 kr. í 25 kr. þetta frv. fer í rauninni ekki fram á annað en að þessu verði breytt. Það er að vísu í 2. gr. frv. breyt. á 54. gr. almannatryggingalaganna, sem tekur til héraðslækna, sem sitja í kauptúni eða kaupstað. Þá getur sjúkrasamlagið á staðnum með samþykki Tryggingastofnunarinnar krafizt þess, að hann taki að sér að gegna heimilislæknisstörfum þar gegn föstu gjaldi. Takist samningar þar ekki, ákveður heilbrigðisstjórnin greiðsluna með tilliti til gjaldskrárinnar eða gildandi samninga um heimilislæknisstörf á samsvarandi stöðum. Þessi breyt. er komin frá heilbrmrn., þó að það sé breyt. á sömu l. Félmrn. á aftur á móti fyrst og fremst hlut að því, að 1. gr. er borin fram. Ég vænti, að hv. þdm. geti fallizt á að afgreiða þetta frv. eins fljótt og mögulegt er, vegna þess að Sjúkrasamlag Reykjavíkur hefur til bráðabirgða tekið að sér þessa greiðslu, á meðan ekki er heimilt að leggja hærra gjald á almenning en lögin segja, og það er Sjúkrasamlaginu ofviða að greiða þetta gjald, þ.e.a.s. það er greitt í nokkuð öðru formi en hér er gert ráð fyrir, en á þó að jafngilda því, og þess vegna þarf, ef Sjúkrasamlagið á ekki að þurfa að hækka sín iðgjöld þess vegna og gera ráðstafanir, sem annars væri hægt að komast hjá, að reyna að flýta afgreiðslu þessa frv., sem nú hefur verið afgr. í hv. Nd., og ég vildi vona, að það tækist að koma því fram fyrir mánaðamótin, því að við það eru greiðslur Sjúkrasamlagsins miðaðar. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr: og félmn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég vil ekki verða á neinn hátt til þess að tefja framgang þessa máls hér í hv. d. Eins og hæstv. félmrh. tók fram, þarf að hraða afgreiðslu málsins, með því að mjög er áliðið mánaðarins. En mig langaði til, úr því að hæstv. félmrh. er nú staddur hér í d., að beina því til hans, hvort ekki kæmi til mála að hafa ákvæði í l. um þetta efni án þess að tiltaka upphæð, þannig að það yrði sett á vald ráðh. að fengnum till. tryggingaráðs t.d. Ég vil í því sambandi benda á, að eins og öllum er kunnugt, gekk illa um samninga milli Sjúkrasamlags Reykjavíkur og Læknafélags Reykjavíkur um síðustu áramót. En þótt allt hefði verið í bezta lagi hjá báðum aðilum um samkomulag, hefði ekki verið hægt að semja í lok desembermánaðar, vegna þess að þessar tölur, 5 og 10 kr., voru lögbundnar. Ég vil enn fremur benda á, að nú standa fyrir dyrum tilraunir til að semja fyrir 1. apríl milli Læknafélagsins og Sjúkrasamlagsins. Við vitum ekki enn, hvernig það tekst til, og við vitum ekki, hvaða erfiðleikar eða agnúar kunna að koma þar upp, en hugsanlegur er sá agnúi, að betra væri að hafa ekki tiltekinn krónufjölda. Það er hugsanlegt, að samningar færðust þannig til, að það yrði auðveldara um samkomulag að geta hnikað hér aðeins til aftur. Ég nefni þetta, hef ekkert fyrir mér í þessu og veit ekki til, að það verði svo, en þetta er hugsanlegur möguleiki í hvert skipti sem samið er. Ég teldi mjög tryggilega og vel frá því gengið, þó að krónufjöldinn yrði ekki lögbundinn, með því að það yrði lagt á vald ráðh. og tryggingaráðs. Mig langaði aðeins til þess að orða þetta hér við þessa 1. umr. í viðurvist hæstv. félmrh., meðfram af því, að þær óskir eru meðal margra lækna, að upphæðin verði ekki lögbundin.



Herra forseti. Út af þessum orðum, sem hv. 9. þm. Reykv. lét hér falla, skal ég aðeins segja það, að ég vil ganga út frá því, að um þetta atriði hafi tekizt samningar á milli læknasamtakanna í Reykjavík og Sjúkrasamlagsins, því að þessar tölur voru frá þeim til ráðuneytisins komnar, svo að ég vildi vænta þess, að það mál yrði nú ekki tekið upp að nýju, þannig að það sé ástæða til að ætla, að málið strandi á því, að það sé ekki hægt að breyta þessum gjöldum fyrir viðtöl og heimsóknir. Ég skal líka segja, að þessi hækkun á gjaldinu hefur ekki verið vel séð hjá ýmsum. Þannig varð ég var við það hjá nokkrum þm. í hv. Nd., að þeir töldu það miður, að þetta gjald, sem einstakir meðlimir sjúkrasamlaganna þyrftu sjálfir að greiða, yrði hækkað eins og þarna er gert ráð fyrir. Það væri ekki gott, að tryggingarnar væru að þessu leyti til numdar úr gildi, þannig að sjúklingarnir yrðu auk síns sjúkrasamlagsgjalds að greiða þessi viðtals- og vitjanagjöld. Ég er þess vegna alls ekki viss um, að það mundi þykja gott að hafa þetta opið. Við höfum rætt þetta í ráðuneytinu, og það var einróma álit þeirra, sem um það fjölluðu þar, að það væri betra að hafa það eins og það er, með ákveðnum tölum, heldur en að hafa það opið og hafa það á valdi ráðuneytisins eða tryggingaráðs eða einhvers annars aðila, sem þyrfti ekki að leita löggjafans um breytingu á því. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, að það fari bezt á því að halda tölunum inni í lögunum, eins og gert er ráð fyrir í frv. og eins og það hefur verið. Ef nauðsyn ber til að breyta þeim skyndilega, er það væntanlega hægt, ef samþykki Alþingis þá fæst fyrir því á sínum tíma. Ég fyrir mitt leyti tel þess vegna óheppilegt að nema þessar ákveðnu tölur í burtu og hafa gjaldið opið.



Herra forseti. Þetta frv. er samið af nefnd þeirri, er hæstv. félmrh. skipaði 9. sept. 1960 til að endurskoða löggjöf um húsnæðismál. Þessum l. var og er ætlað að aðstoða þá, sem hafa erfiðastan fjárhag, til að eignast íbúð. Það er mjög erfitt að setja reglur um, hverjir skuli njóta slíkrar aðstoðar. Það eru allir sammála um, að það skuli vera þeir, sem mesta hafa þörfina, en það stangast að nokkru á við það, að ekki hefur að undanförnu a.m.k. verið unnt að aðstoða nema þá, sem hafa haft þó nokkurt fé til að leggja fram á móti sjálfir. Mér er ekki grunlaust um, að undanfarið hafi þurft að líta eitthvað frjálslegar á lögin til þess að samrýma þessi sjónarmið, svo mjög sem upphæðirnar, bæði kaupupphæðin og eignar, sem miðað var við í lögunum eins og þau voru, voru orðnar úreltar. Aðalbreytingarnar, sem n. leggur til frá gildandi lögum í þessu frv., eru hækkun á þessum tölum og hækkun á framlagi sveitarfélaga eða kauptúna og samsvarandi mótframlagi ríkissjóðs. Það er ein breyt. enn þá raunar. Það er lagt til, að fjölgað sé um einn í stjórn og auk þess að lengja kjörtímabil bæði stjórnar og endurskoðenda um eitt ár. Heilbr.- og félmn. hefur athugað petta frv. og sent það til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga og stjórnar byggingarsjóðs verkamanna. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga mælir með frv., en bendir á, að þannig standi nú á, að sum sveitarfélögin muni þegar hafa samið fjárhagsáætlun sína, og væri því e.t.v. rétt að miða gildistöku l. við næstu áramót, því að það muni vera, eins og þeir segjast raunar hafa bent oft á áður, erfitt fyrir sveitarfélögin að bæta á sig verulegum fjárframlögum, eftir að fjárhagsáætlun er samin og samþykkt. Meiri hluti stjórnar byggingarsjóðs verkamanna leggur einnig til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það liggur fyrir, en minni hluti stjórnarinnar vill gera á því nokkrar breytingar eða hefur a.m.k. fyrirvara um einstök atriði, t.d. að ákveða útlánsvextina í l. og hafa ýtarlegri ákvæði í l. um fjáröflun til þess að tryggja sjóðnum meira fjármagn. Heilbr.- og félmn. ræddi þetta frv. Hæstv. 9. þm. Reykv. var fjarstaddur vegna veikinda. Þeir nm., sem mættir voru, samþ. að mæta með frv. með nokkrum breyt. á 6. gr., eins og segir á þskj. 420, en hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur þó óbundnar hendur um að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma, öðrum en þessum, sem n. leggur til og hann var samþykkur. Það eru ekki stórvægilegar breyt., sem n. leggur til á 6. gr., það er aðallega svolítið einfaldara orðalag á 1. málsgr. 6. gr. Þar er lagt til, að komi: löglegum félagsmönnum, í staðinn fyrir nánari skilgreiningu eða tilvísun til 4. gr. l., sem þarna er. Þá var samkomulag um það í heilbr.- og félmn. að leggja til, að tekjuupphæðin, sem miðað skal við, skuli vera 65 þús. í staðinn fyrir 60 í frv., og enn fremur leggur n. til, að í stað þess, að í þessari gr. stendur, að tölurnar skuli breytast í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar, þá skuli koma: í samræmi við breytingar á almennu kaupgjaldi verkamanna. - Við teljum, að bað sé miklu heppilegri viðmiðun, eins og málum er nú háttað. Og síðast er þarna í 8. tl. ákvæði um það, að ef maður hefur átt íbúðina í 10 ár, þá megi hann njóta verðhækkunar á verði allrar íbúðarinnar, ef hann greiðir lánið upp. Þetta mun vera nokkurn veginn í samræmi við þær reglur, sem gilt hafa hjá byggingarsjóði verkamanna undanfarið, Þó að sú n., sem þetta frv. hefur samið, hafi lagt til að hafa þessi ákvæði nokkru þrengri, en þá að lokum undantekningarákvæði, sem hægt væri í vissum tilfellum að beita. En heilbr.- og félmn. taldi, að réttara væri að ákveða þetta eins og lagt er til á þskj. 420, þannig að miða skuli við 10 ár, þá sé eiganda íbúðarinnar heimilt að greiða upp lánið, ef hann óskar þess eða ef hann af einhverjum ástæðum þarf annaðhvort að selja íbúðina eða skipta um íbúð. Það geta mörg atvik legið til þess, m.a. það, að fjölskylda getur verið orðin það miklu stærri en hún var, þegar hún fékk íbúðina, þannig að íbúðin sé orðin algerlega ófullnægjandi. Enn fremur getur svo borið til að maðurinn þurfi að flytja búferlum og þurfi þess vegna að selja íhúðina, og þykir n. því rétt að hafa ákvæði um þetta svo rúm, eins og lagt er til í þessari gr. á þskj. 420. Nefndin hefur að vísu ekki rætt þær brtt. á þskj. 453 og 481, sem hér liggja fyrir. En ég get fyrir mitt leyti alveg fallizt á brtt. á þskj. 453, þ.e. um nákvæmara orðalag um þau skilyrði, um teikningar og undirbúning, sem þar er gert ráð fyrir að verði sett í lögin, heldur en er í því frv., sem hér liggur fyrir. En viðvíkjandi brtt. á Þskj. 481, þá sé ég nú ekki ástæðu til fyrir mitt leyti að mæla með þeim. En eins og ég sagði áðan, hefur það að vísu ekki verið rætt í n. Það lá ekki fyrir þá vegna veikinda annars þeirra þm., sem leggja það fram. Það er aðallega, að því er mér sýnist, um það að tryggja aukið framlag ríkissjóðs umfram beint mótframlag á móti því, sem bæjarsjóður eða kauptún leggur í sjóðinn, og sömuleiðis að ákveða þrengri ákvæði um vextina heldur en eru í frv., og tel ég þetta ekki breytingar til bóta. Hitt, sem kemur þarna, 3. liðurinn, virðist í raun og veru vera svo sjálfsagt, að ég tel ekki beint þörf á að hafa það í lögunum. En það væri miklu eðlilegra að setja í reglugerð þau ákvæði, sem þarna eru, að byggingarsjóður fái að fylgjast með teikningum af slíkum íbúðum. Eins og ég sagði áðan, mælir heilbr.- og félmn. með samþykkt frv. með breyt. á bskj. 420 og vill vísa því til 3. umr.



Herra forseti. Þetta stjfrv. til l. um verkamannabústaði felur í sér allmargar breyt. frá gildandi 1. Að vísu eru flestar breyt. smávægilegar og skipta ekki miklu máli að öllum líkindum. Sú n., sem hefur endurskoðað þessi l. og skilað þeim brtt., sem hér í felast, virðist hafa lagt nokkra áherzlu á að fella niður talsvert úr l. eins og þau eru nú. Ég skal aðeins minna á örfá atriði, sem hniga í þessa átt. Með frv. er lagt til, að fellt verði niður 150 þús. kr. árlegt framlag ríkissjóðs, sem verið hefur fast undanfarin ár. Þá er lagt til, að fellt verði niður ákvæði um heimild til stofnunar innlánsdeilda í sambandi við byggingarsjóð verkamanna. Það er einnig lagt til, að fellt verði niður ákvæði um, að byggingarfélag verkamanna skuli reist á samvinnugrundvelli. Það er lagt til, að skipting lánsfjár í lánaflokka, A, B og C, að ákvæðið um þá skiptingu verði fellt burt. Þá er lagt til, að ákvæði í lögum um ársvexti af lánum verði fellt niður. Og loks skal ég nefna, að lagt er til í þessu frv., að fellt verði niður ákvæði um, að bygging íbúða skuli jafnan boðin út. Það ákvæði hefur staðið í lögunum a.m.k. nokkur ár, en nú á það að falla í burtu, án Þess að nokkur skýring sé gefin á þeirri till. Ég er ekki að rekja þetta af þeirri ástæðu, að ég mótmæli öllum þessum niðurfellingum úr gildandi 1. Mörg þessara ákvæða eru í sjálfu sér góð. En sé það rétt, að þau hafi haft litla raunhæfa þýðingu, með því að þau hafa ekki verið framkvæmd á undanförnum árum, þá má segja, að jafngott sé, að þau falli burt. Tölulega séð má segja, að meginhluti tili. endurskoðunarnefndarinnar sé fólginn í þessum niðurfellingum, og hvað sem annars má um þær segja, niðurfellingarnar, þá felst að sjálfsögðu ekki í þeim neitt jákvætt spor fram á við hvað þessa mikilvægu löggjöf snertir. Ég vil aðeins geta þess strax, að niðurfellingu ákvæðisins um, að bygging íbúðanna sé jafnan boðin út, er ég algerlega mótfallinn, og ég verð að játa, að ég skil ekki, hvað liggur að baki þeirri till, endurskoðunarnefndarinnar. Eitt meginatriði í þessum lögum er að hafa ýmiss konar ákvæði í þeim, sem í framkvæmd miða í þá átt að gera verkamannabústaði ekki aðeins sem hentugasta og hollasta, heldur einnig sem ódýrasta. Þetta ákvæði um útboð bygginga miðar ótvírætt að því að gera byggingarkostnaðinn sem minnstan. Ég held, að víðast hvar erlendis muni slíkt ákvæði standa í samsvarandi löggjöf eða reglugerð, talið sjálfsagt, að bygging íbúða sé boðin út, þegar svipað stendur á og hér, og ég hygg, að erlendis mundi það valda hneykslun og skapa tortryggni garð endurskoðenda að stinga upp á, að slíku ákvæði væri sleppt. Við hv. 1. þm. Norðurl. e. flytjum þrjár brtt. við þetta frv., og ein till. fjallar einmitt um Þetta, að ákvæðið um útboð íbúðabygginga verði tekið á ný inn í frv. Megintill. endurskoðunarnefndarinnar, meginbreytingin í þessu frv., má segja að felist í 3. gr. Þar er lagt til, að sú breyt. verði gerð, að sú árlega upphæð, sem sveitarsjóðir greiði, hækki úr 24 kr. minnst upp í 40 kr. og að framlag ríkissjóðs hækki að sama skapi. Hér er gerð tilraun til þess að auka tekjur byggingarsjóðs verkamanna, og er ekki vanþörf á. Hingað til hafa tekjur þessa sjóðs verið mjög litlar, 2 millj., og komizt upp í 3 millj. síðasta ár. Að sjálfsögðu er Þetta algerlega ófullnægjandi. Ég gizka á, að ef vel væri að þessum lögum staðið, þá þyrfti að veita um 100–150 lán á ári, og sé reiknað með hámarksláni eins og það er hugsað í þessu frv., þá þyrftu árlegar tekjur byggingarsjóðsins að vera 100–150 millj. kr. á ári. Má af þessu sjá, hversu mjög skortir á, að þessi sjóður hafi þær tekjur, sem hann þarf á að halda. Því miður er ekki að vænta mikillar aukningar á tekjum byggingarsjóðsins, þótt þessi árgjöld sveitarfélaganna og ríkissjóðs hækki eins og í frv. er ákveðið. Ég hef heyrt gizkað á, að það geti hækkað tekjur sjóðsins sem svarar því, að þær hækki úr 3 millj. upp í 5-6 millj. Meiri er aukningin ekki. Þetta er að sjálfsögðu algerlega ófullnægjandi. Við hv. 1. þm. Norðurl. e. leggjum til í okkar brtt., að þessar tekjur hækki nokkuð frá því, sem hugsað er í frv., með því að ríkissjóður greiði helmingi hærra árgjald en sveitarfélögin. Það eru takmörk fyrir því, hvað hægt er að leggja á sveitarfélögin. Ríkisvaldið hefur gert það á undanförnum árum og áratugum að leggja ýmsar fjárhagsbyrðar á sveitarfélögin, og það eru takmörk fyrir, hvað hægt er að halda lengi áfram þá braut. Sveitarfélögin hafa takmarkaðar tekjuöflunarleiðir og undir mörgu að standa. Öðru máli gegnir um ríkissjóð. Það ætti ekki að vera þungt álag á hann, þótt þetta tillag yrði tvöfalt á við framlög sveitarfélaga. Gallinn er aðeins þessi, að einnig þessi till. nær of skammt. Að vísu mundu tekjur byggingarsjóðs verkamanna við það hækka um 2–3 millj., en það er, eins og ég tók fram áðan, einnig allt of lítil viðbót. Það er mjög brýnt fyrir þennan sjóð að afla sér fjár í stórum stíl, og þá kemur varla til greina önnur leið en lánaleiðin. Byggingarsjóður verkamanna verður að taka stór lán til aukinnar starfsemi sinnar. Það virðist ekki óeðlilegt, þegar rætt er um lán til að byggja verkamannabústaði, að augum sé rennt til atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég teldi vera mjög hæfilegt og eðlilegt, að leitað væri til atvinnuleysistryggingasjóðs um stór lán með góðum vaxtakjörum handa byggingarsjóði verkamanna. Ég hefði viljað ætlast til þess, að hæstv. ríkisstj. hefði verið búin að athuga lánamöguleika nú þegar og getað tilkynnt Alþ. niðurstöður slíkrar viðleitni. Það skiptir auðvitað miklu máli, þegar rætt er frv. til l. um verkamannabústaði, að sem bezt sé gengið frá fjármálunum, enda gæti það haft áhrif á meðferð Alþ. á málinu að vita, hvort nokkur von væri til fjárframlaga til viðbótar, svo að nokkru næmi. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli, þegar rætt er um lán til íbúðabygginga, hvernig lánakjörin eru. Í l. um verkamannabústaði, eins og í þessu frv., er gert ráð fyrir því, að lán fyrir íbúðabyggingar séu veitt til margra ára, til 42–75 ára. Þetta eru góð kjör hvað lengd lánanna snertir. En hvernig er hugsað fyrir vaxtakjörunum? Þar er að mínum dómi ekki eins vel séð fyrir málum, og mér finnst, að þar muni talsvert aftur á bak, sé litið á gildandi lög. Í l. um verkamannabústaði hefur a.m.k. í mörg ár verið lögð áherzla á, að ársvextir af lánunum væru lágir. Á árunum 1946–55 voru ársvextir aðeins 2%, 1955 voru þeir hækkaðir upp í 31/2 %, og svo hélzt, þar til viðreisnarstjórnin tók við, það var á árinu 1960, en þá stórhækkuðu þeir, þeir hækkuðu úr 31/2% upp í 6%, og í 6% hafa þeir haldizt síðan. Þetta er að sjálfsögðu með öllu ótækt og verður að breytast. Hugsum okkur láglaunamann, sem hefur 65–70 þús. kr. árstekjur. Hann hefur fengið lán til að koma sér upp 4 herbergja íbúð, og hann hefur fengið hámarkslán 300 þús. kr. Af þessu láni verður hann að borga á ári 18 Þús. kr. í ársvexti að viðbættum ómakslaunum og afborgunum af láninu. Slík íbúð kostar nú vart undir hálfri millj. kr. Þessi maður verður því að taka sér lán til viðbótar einhvers staðar annars staðar, því að sjálfur má hann ekki eiga nema 150 Þús. kr. í mesta lagi. Það er Því ekki djúpt tekið í árinni, þótt því sé haldið fram, að Þessi maður verði að borga um 30 Þús. kr. á ári í vexti og afborganir af sinni íbúð. Og Þetta er fjölskyldumaður, sem hefur 65–70 Þús. kr. árstekjur. Það er auðvelt að sjá það í hendi sér, að Þetta er of Þung byrði, svo Þung, að mig undrar, að nokkur skuli láta sér detta í hug að bjóða slíkt. Úr Þessu mætti strax bæta nokkuð með því að lækka vextina, a.m.k. úr 6%, eins og Þeir eru nú, og niður í 3% - eða helzt 2%. Þetta er knýjandi nauðsyn. Ég vil finna að Því, að í Þessu frv. er gert ráð fyrir, að vextir af lánum séu ekki lögákveðnir. Þeir hafa verið lögákveðnir alla tíð, frá því að lög voru fyrst sett um verkamannabústaði og allt til ársins 1960. Allan Þann tíma hafa ársvextir af lánum byggingarsjóðs verkamanna verið lögákveðnir. En nú skal því hætt. í stað Þess á Seðlabankinn að ákveða vextina í samráði við ríkisstj. Ég trúi hinu háa Alþ. miklu betur fyrir Þessum hlutum, og Það hefur löggjafinn gert fram að þessu. Ef það hefur betur þótt fara svo áður, Þá er ekki síður Þörf á Því nú. Í till. okkar hv. 1. þm. Norðurl. e. er gert ráð fyrir Því, að vextir af lánum byggingarsjóðsins verði áfram ákveðnir í lögum, og Þar til tekið, að Þeir skuli ekki vera hærri en 3%. Ég skal nú ekki hafa um Þetta efni fleiri orð. Ég hef nokkuð gagnrýnt frv. og um leið gert grein fyrir brtt., sem við flytjum við Það til nokkurra bóta á því, sem okkur finnst miður fara í Þessu frv. En áður en ég lýk máli mínu, langar mig til að fara örfáum orðum um brtt., sem hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. flytur, en meiri hl. í Þeirri hv. n. leggur til, að frv. verði samþ. með 4 smávægilegum breyt. Ég hef í raun og veru ekki mikið við Þessar brtt. meiri hl. að athuga, en vildi þó aðeins minnast á tvær eða Þrjár af Þeim. Í fyrsta lagi langar mig til að spyrjast fyrir um Það hjá hv. meiri hl. n., hvort í 1. tili. n. á Þskj. 420 felist aðeins orðalagsbreyting eða efnisbreyting. Það er till. á þskj. 420, brtt. við 6. gr., að í stað orðanna „Þeim félagsmönnum, sem fullnægja skilyrðum 4. tölul. Þessarar gr.“ í 1. tölulið komi: löglegum félagsmönnum. Mér er ekki grunlaust um, að hér sé um verulega efnisbreyt. að ræða. Og Þá efast ég um, að n. hafi athugað það, að um efnisbreyt., en ekki aðeins orðalagsbreyt. er að ræða. 2. till., b-lið, um hækkun á tekjuhámarki úr 60 Þús. upp í 65, er ég samþykkur. Um 3. till., sem er um Það, að í stað orðanna „vísitölu framfærslukostnaðar“ komi: breytingar á kaupgjaldi almennra verkamanna langar mig til að fara aðeins nokkrum orðum. Hér er um Það að ræða, að Þær upphæðir, sem nefndar eru í þessum tölulið 6. gr., hámarkstekjur lánþeganna og hámarkseign Þeirra, Þessar tölur skuli breytast í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar. Þannig hefur Þetta verið og Þannig er Þetta í þessu frv. Nú finnur meiri hl. hv. heilbr.- og félmn. snögglega upp á Því að breyta Þessu. Það má ekki lengur miða við vísitölu framfærslukostnaðar, heldur á að miða við eitthvað annað, og Þá er gripið til Þess að miða við breytingar á almennu kaupgjaldi verkamanna. Mig grunar, hvað hér liggi á bak við. Vísitala framfærslukostnaðar er að verða hjá hv. stjórnarsinnum ekki ósvipuð snöru í hengds manns húsi. Þeir mega helzt ekki orðið heyra Þetta nefnt, síðan Þeir rufu kaupgjaldsgreiðslur úr tengslum við vísitöluna, og má vera, að orsökin sé slæm samvizka. Um önnur rök fyrir Þessu veit ég ekki. En ég vil benda á, að vísitala framfærslukostnaðar er miklu öruggari og nákvæmari viðmiðun heldur en breytingar á almennu kaupgjaldi verkamanna. Dýrtíð getur aukizt svo, að kaupmáttur t.d. 80 Þús. kr. verði jafn og kaupmáttur 65 Þús. kr. er nú, og Þar fyrir ekkert víst eða gefið, að kaupgjald verkamanna hafi hækkað samsvarandi á sama tíma. En ég hygg, að öllum sanngjörnum mönnum fyndist rétt með slíkri dýrtíð að hækka Þá hámarkseign og Þær hámarkstekjur, sem láglaunamaðurinn má hafa til Þess að geta notið lána úr sjóðnum. Ég tel þetta mjög óheppilega till. og vil fastlega mælast til Þess, að hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. athugi Þetta mál betur. Síðasta till. meiri hl. n. fjallar um það, að ef maður hefur átt íbúð í tíu ár, Þá megi hann njóta hækkunar á verði allrar íbúðarinnar, ef hann greiðir lánið upp. Ég vil fyrst finna aðeins að orðalaginu. Það stendur, að ef maður hefur átt íbúð í tíu ár, má hann njóta verðhækkunar á verði allrar íbúðarinnar. Þetta minnir mig á, að einhvern tíma var sagt, að góð blöð væru góð. En Þetta er nú aðeins orðalagsatriði. Það er fleira við þessa till. að athuga. Siðasta málsgr. 4. gr. l. er á Þessa leið: „Heimilt er lántakendum að greiða byggingarlán að fullu. hvenær sem Þeir óska Þess.“ í frv. er gerð hér svolítil viðbót við. Það er bætt við: „en ekki skal Það hafa áhrif á söluverð íbúða skv. 8. tölul. 6. gr.“ Um Þessa viðbót segir í aths. á þessa leið: „Í gr. Þessari eru ákvæði um heimild lántakenda til að greiða byggingarlán að fullu, hvenær sem þeir óska. Þetta er svo í lögum nú, en sú hætta hefur verið talin fylgja Þessari heimild, að menn neyttu hennar beinlínis til Þess að geta fengið hærra söluverð fyrir íbúðir sínar skv. matsreglum laganna. Til að taka af tvímæli og koma í veg fyrir slíka misnotkun er hér í frv. nýtt ákvæði, er kveður svo á, að ekki megi greiðsla lánsins fyrir gjalddaga hafa áhrif á söluverð íbúðar skv. 8. tölul. 6. gr.“ Hér kemur sem sagt fram í Þessu frv. mjög virðingarverð viðleitni til Þess að koma í veg fyrir misnotkun í sambandi við sölu Þessara íbúða. En hvað skeður Þá? Þá skeður Það, að meiri hl. hv. heilbr.- og félmn. kemur með till., sem skerðir Þetta aftur, á Þann veg, að misnotkun skal liðast eftir 10 ár. Þar sem endurskoðunarmenn vildu koma í veg fyrir, að ákvæði laganna um sölu íbúða yrðu misnotuð, það vill meiri hl. n. þó ekki láta ná lengra en fyrstu 10 árin. Þetta finnst mér mjög athugavert við síðustu brtt. á Þskj. 420. Því ekki að láta Það gilda áfram, Það ákvæði, sem var í l. og er í frv., að viðbættu ákvæði, sem nýtt er í frv. og einmitt miðar að því að koma í veg fyrir misnotkun aðstöðu við sölu þessara íbúða? En við þetta bætist annað, sem ég hef aths. við að gera. í frv., 6. gr., 8. lið, er síðasta málsgr. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ef íbúðin er að dómi borgarlæknis Reykjavíkur eða héraðslæknis utan Reykjavíkur orðin heilsuspillandi vegna fjölskyldustærðar, er heimilt að víkja frá ákvæðum þessarar gr. um verðhækkun íbúðar með samþykki félagsstjórnar og félmrh.“ Hér er gerð undantekning, sem að mínum dómi er þess verð að samþykkjast. En hvað gerir svo meiri hl. hv. heilbr.- og félmn.? Hann vill afnema þetta og nema það burt. En í staðinn fyrir þessa málsgr. vili hann fá inn misnotkunarákvæðið, svo að ég noti orðalag grg., um að maður megi njóta verðhækkunar á verði allrar íbúðarinnar eftir 10 ár. Ég hefði talið, að það hefði verið óþarft að nema málsliðinn í burtu, sem fyrir er í frv., síðasta málsliðinn, og nær hefði þá verið að hnýta þessum nýja málslið meiri hl. aftan við tölulið 1. Ég vil nú mælast til þess við hv. meiri hl. heilbr.- og félmn., að hann endurskoði þetta. Ég vil aðeins í þessu sambandi ljúka máli mínu með því að nefna eitt dæmi um það, sem hér er aðhafzt. Hugsum okkur, að sex manna fjölskylda fari í nýja verkamannaíbúð. Eftir 4–5 ár getur sama fjölskylda verið orðin 10 manns og Íbúðin þess vegna henni orðin heilsuspillandi. í slíku tilfelli var það ætlun frumvarpshöfunda, að leyfa mætti undanþágu frá verðhækkunarreglunni. En með brtt. meiri hl. verður það ógerningur þessari fjölskyldu. Hún fær ekki að njóta verðhækkunar frekar en aðrir og því aðeins að hún sé búin að búa a.m.k. 10 ár í íbúðinni.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 453 örlitla brtt., sem ég vona að valdi ekki neinum deilum. Það er megintilgangur till., að lögin veiti byggingarfélögum nokkurt aðhald um fyrirkomulag og efniskaup til bygginga. Það getur vart orkað tvímælis, þegar jafnframt er gerð tilraun til Þess, að l. um verkamannabústaði þjóni sínum upphaflega tilgangi, og um raunhæfa aðstoð við láglaunafólk til að eignast mannsæmandi íbúð er að ræða, þá sé þess jafnframt gætt, að um hagkvæmustu tilboð um efniskaup og annað fyrirkomulag bygginganna sé ákveðið í lögunum. Hv. 9. þm. Reykv. (AGI) lagði í það mikinn þunga sinnar ræðu hér áðan að mæla fyrir þeirri brtt., sem er nr. 3 á þskj. 481, um það, að bygging íbúðanna sé ávallt boðin út. Þetta var í gildandi I., en hefur ekki verið raunhæft. Um allt að því 2/3 af þeim íbúðum, sem byggðar hafa verið samkv. ákvæðum þessara laga, a.m.k. síðan ég fór að hafa afskipti af þessum málum fyrir u.þ.b. 5–6 árum, þá hefur það reynzt svo, að hjá þessum hluta bygginganna hefur ekki verið mögulegt að koma útboðum við. Það hefur verið svo allt að bæjartakmörkum Reykjavíkur, að byggingarfélögin á staðnum eiga samkv. I. að bjóða byggingarnar út, en hafa séð um byggingarframkvæmdir hvert í sínu byggðarlagi og hafa orðið að haga þar nokkuð seglum eftir vindi. Velflest þessi byggingarfélög, sem í smærri kaupstöðunum starfa, hafa orðið að veita félagsmönnum ýmis frávik í þessu efni. sem sjóðsstjórn hefur látið óátalið, þrátt fyrir það að mannabreytingar hafa í sjóðsstjórninni orðið, vegna þess að byggingarfélögin hafa fært fyrir þessari starfsemi sinni ákveðin rök. Það þarf ekki að skýra það fyrir hv. þdm., að svo er um flesta þessa staði, að vor- og hausttímar eru aðalframkvæmdatímar í byggingum, og félögin hafa veitt einstaklingunum, sem lánsloforðanna eiga að vera aðnjótandi, aðstöðu til þess að vinna að þessum byggingum sínum sjálfum. Sem byggingariðnaðarmaður skal ég ekki endurtaka þau rök, sem byggingarfélögin á þessum stöðum færa fyrir þessu starfsfyrirkomulagi sínu. Ég hef hins vegar fallizt á, að það væri erfitt að koma Þar öðru við, og er þá eðlilegt, að ein lög gildi um þessa starfsemi á landinu öllu. Og það yrði svo áfram, þó að till. hv. 9. þm. Reykv. og 1. þm. Norðurl. e. yrði felld, þá er það enn þá á valdi byggingarfélaganna hvers á sínum stað, hvaða hátt þau vilja á þessu hafa, og er eðlilegt, að það frjálsræði sé þeim í té látið áfram. Þau munu áreiðanlega allra hluta vegna velja þann kostinn, sem hagkvæmastur er. Á velflestum þessum stöðum er ekki nema um einn byggingaraðila að ræða, og er þá vart von til þess, að byggingarfélög héðan úr Rvík færu að byggja á þessum stöðum eina til tvær og upp í þrjár íbúðir. Þannig hafa útboð bygginga á þessum stöðum reynzt óraunhæf. Ég vil að öðru leyti segja það um ræðu hv. þm., að þær till., sem hann hefur flutt hér nú við umr. þessa frv., virðast mér vera mun raunhæfari en þær till., sem hann flutti við umr. um breyt. á l. um húsnæðismálastjórn, þó að ég geti ekki á þær fallizt, eins og ég kem að síðar. Hv. þm. sagði, að það væri ekki óeðlilegt, að augum yrði rennt um tekjuöflun til byggingarsjóðs verkamanna til atvinnuleysistryggingasjóðs og í raun og veru ætti ríkisstj. að vera búin að láta athugun fara fram á því, hvort lánsmöguleikar væru þar. Mér er kunnugt um það, og ég hygg, að hv. þm. sé það einnig, að endurskoðun á l. um atvinnuleysistryggingasjóð hefur staðið yfir nú um alllangt skeið, og félmrh. eða ráðuneytisstjóri félmrn. sem formaður atvinnuleysistryggingasjóðs hefur lagt á það áherzlu, að við breyt. á l. um sjóðinn yrði sérstaklega að því hugað, að lán fengist þar til þessara framkvæmda. Endurskoðun I. er hins vegar ekki lokið. Ég hygg þó, að hún sé að komast á lokastig, og tek þess vegna alveg undir óskir þm. um það, að árangur fáist af því starfi. Ég tek þetta fram hér vegna þess, að Þm. lét sem svo, að engin athugun á þessu hefði farið fram. Ég skal jafnframt taka undir þær óskir hans, er hann lét í ljós, að það væri allt að því skylda sjóðsstjórnarinnar að leggja til fé til slíkrar starfsemi, sem hér um ræðir, þ.e.a.s. byggingar íbúða yfir lægst launaða fólkið í landinu. Ég vona, að það verði niðurstaðan á þeirri endurskoðun laganna, sem yfir stendur. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð á þessu stigi málsins varðandi ræðu hv. þm. En varðandi till. frá hv. heilbr.- og félmn., sem hún flytur á þskj. 420, þá vildi ég aðeins segja örfá orð. Ég tel, að fyrstu þrjár brtt. séu til bóta, þ.e.a.s., a-, b- og c-liðir þeirra. Varðandi a-liðinn, sem þm. gerði fsp. um til n., þá vildi ég aðeins segja það álit mitt, að í honum felst ekki efnisbreyting, heldur nokkurt aðhald um það, að Þeir aðilar, sem Þar eru á félagaskrá, haldi sér löglegum í félaginu og greiði sín iðgjöld. Mér er nær að halda, að þetta sé breyting til samræmis við það, sem raunverulega hefur verið venja í félögunum, þ.e. að ekki nema fullgildir félagsmenn fái að greiða atkvæði og taka afstöðu til mála á fundum byggingarfélaganna, og því raunverulega staðfesting á því, sem þar hefur verið viðhaft. Varðandi b-liðinn er það að segja, að um Það atriði fjallaði endurskoðunarnefndin og fékk mikið af skýrslum og töflum víða að, og er ekki svo auðvelt sem ætla mætti að draga Þar markalínu. Við endurskoðun l. 1957 var talið hæfilegt að setja tekjumarkið við 50 Þús. kr. og endurskoðunarnefndin taldi eftir Þeim upplýsingum, sem hún aflaði sér, að ekki væri eðlilegt að fara að þessu sinni yfir 60 þús. kr. mark, enda væru innan Þeirra marka samkv. úrtaki hagfræðideildar Framkvæmdabankans um Það bil 10% þjóðarinnar, sem gætu orðið umræddra lána aðnjótandi, þ.e.a.s. 10% Þjóðarinnar gætu verið meðlimir byggingarfélaganna samkv. Þessu tekjumarki. Við þá brtt., sem n. gerir hér nú, að hækka markið um 5 þús. kr., þá gæti ég hugsað mér, þó að ég hafi ekki athugað það gaumgæfilega, að allt að 12–14% Þjóðarinnar gætu orðið þarna lána aðnjótandi og orðið löglegir meðlimir í byggingarfélögunum. Ég skal þó ekki fullyrða nákvæmlega um það, en sýnilegt er, að það rýmkar allverulega frá því, sem endurskoðunarnefndin lagði til í sínu upphaflega frv. Að sjálfsögðu veltur mest á því við þessa lagasetningu - og laganna um húsnæðismálastjórn, að tekna verði aflað til sjóðsins, og þá ekki hvað sízt ef samþykkt verður sú hækkun, sem n. leggur hér til frá Þeim lögum, sem í dag gilda, og jafnvel frá frv., um þátttöku í þessum félögum. Það er varðandi d-lið þessara brtt., sem ég vildi gera smáathugasemd, þó að ég á þessu stigi málsins vilji ekki lýsa yfir neinni andstöðu við það. Endurskoðunarnefndin hafði lagt til, eins og í frv. greinir, að þessi liður gr. orðaðist svo: „Ef íbúðin er að dómi borgarlæknisins í Reykjavik eða héraðslæknis utan Reykjavíkur orðin heilsuspillandi vegna fjölskyldustærðar, er heimilt að víkja frá ákvæðum Þessarar gr. um verðhækkun íbúðar, með samþykki félagsstjórnar og félmrh.“ Sjálfsagt er hér um nokkuð erfiða framkvæmd að ræða, og ég hygg, að það sé undirstaðan að till. hv. heilbr.- og félmn. Hún vill setja þessi mörk ljósari og einfaldari í framkvæmd með því að ákveða, að mörkin skuli einungis vera 10 ára eignarréttur, 10 ára íbúðarréttur á íbúðinni, sem gefur réttinn til þess að greiða upp lánið. Ef við lítum á málið frá sjónarhóli þess, sem tekur við íbúðinni, þá horfir málið þannig við, að sá, sem kaupir íbúðina, verður að greiða hana fullu verði, því að ekki fær hann lán að nýju, Þar sem byggingarflokknum hefur verið lokað fyrir a.m.k. 10 árum og gengið frá öllum skuldabréfum í því sambandi. Þá er viðkomandi íbúð komin á frjálsan markað út úr sjálfu verkamannabústaðakerfinu. En hins vegar losnar íbúðin ekki við samábyrgð byggingarflokksins fyrir ýmsum sameiginlegum gjöldum, og forkaupsréttur byggingarfélagsins helzt á íbúðinni áfram, þó að sá, sem við tók, verði að útvega sér lán annars staðar til kaupa á íbúðinni. Má því e.t.v. segja, að það fé, sem hann greiddi íbúðina upp með, komi þá öðrum til góða. Þessi íbúð er hins vegar farin út úr sjálfu kerfinu að því leyti, að hún getur ekki orðið þeirrar aðstoðar aðnjótandi, sem lögin gera ráð fyrir um lánin, þar sem lánið hefur verið greitt upp og frá byggingarflokknum gengið. Þetta tel ég að ætti að vera nokkuð ljóst, og þess vegna var það hugmynd endurskoðunarnefndarinnar, að Þarna væri aðeins um þau undantekningartilfelli að ræða, er uppborgun skyldi leyfð og full verðlagshækkun greidd, að Þá væri einungis um það að ræða, að menn hefðu vegna stækkandi fjölskyldu á vissan hátt sprengt utan af sér íbúðina. En n. leggur til, eins og frá greinir á þskj. 420, að þetta gildi jafnt um alla án tillits til fjölskyldustærðar og að einungis sé um 10 ára íbúðarrétt að ræða. Framkvæmdin verður að sanna það, hvort hér er rétt að farið. Ég hefði talið hitt hyggilegra, að fara hér að eins og er í sjálfu frv., en skal ekki á þessu stigi málsins og að þessu óreyndu gera frekar um það sérstakar ábendingar. Ég taldi hins vegar rétt, að þetta kæmi fram nú, ef það mætti skýra nokkuð Þá hugsun, sem lá að baki fyrrnefndri breyt. endurskoðunarn. á 8. tölul. 6. gr. Varðandi lagabreytinguna í heild eða frv. í heild er óþarft að gera frekari grein fyrir heldur en gert er í mjög fullkominni grg. um og athugasemdum við frv., auk þess sem frsm. hefur skýrt önnur atriði, sem þar koma ekki fram, og óþarft við það að bæta. Ég tel þó rétt, að við þessa umr. málsins nú komi það fram, að ég tel mjög til athugunar, að deildaskipting sjóðsins verði afnumin. Það er e.t.v. ekki tímabært að tala um það við þessar breytingar, sem hér eru fyrirhugaðar, en ég tel það koma fyllilega til greina á næstunni, þ.e. næstu árum, að Þessi deildaskipting verði afnumin. Hún hefur verið með öllu óraunhæf, og það væri rétt, að þarna væri um einn allsherjarsjóð að ræða. Þar að auki mætti og að mínu viti koma til athugunar, að í stað þingkjörinna endurskoðenda yrði um löggilta endurskoðendur að ræða, sem reynslan hefur sýnt að er miklum mun hagkvæmara um uppgjör heldur en þegar endurskoðun fer fram með óákveðnu millibili, eins og tíðkazt hefur. Ég vil segja Það varðandi frv. sem heild, að það fer vart á milli mála, að hér sé um merkilegar breytingar að ræða. En að sjálfsögðu byggist varanleiki þeirrar lagasetningar á því, að vel takist til um þær fjárútveganir, sem ríkisstj. hefur nú á prjónunum m.a. hjá atvinnuleysistryggingasjóði. Ég hygg, eins og fram hefur komið í ræðu hv. síðasta ræðumanns, að þá sé það helzt að fundið þessu frv., að of skammt sé gengið, en höfuðatriðið er þó með þessari lagasetningu, eins og með l. um húsnæðismálastjórn, að ekki sé lengra gengið í þessum efnum en hægt er að standa við í raun og sannleika. Of mikið hefur á því borið á undanförnum árum, vegna þess, hve lögin hafa verið langt frá raunveruleikanum, að einstök byggingarfélög hafa orðið að víkja út af ýmsum ákvæðum laganna, svo að virðing fyrir löggjöfinni í heild hefur af þeim ástæðum farið heldur hnignandi á s.l. árum. Það er von okkar og ósk, sem vinnum að þessari endurskoðun, að lögin megi vera nær því að þjóna sínum upphaflega tilgangi í því formi, sem frv. nú er, heldur en þau hafa verið til þessa, og jafnframt að svo takist til sem bezt verður á kosið um fjáröflun til þess að standa við þau ákvæði laganna, sem mikilvægust eru, þ.e.a.s. sjálfa lánsútvegunina.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að gera hér nokkrar athugasemdir út af ræðu hv. 9. þm. Reykv. Það er alveg rétt hjá honum, að ég gat hér ekki áðan um nokkrar smávægilegar breyt., sem felast í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það er þá fyrst og fremst, að það er fellt niður 150 þús. kr. beint framlag úr ríkissjóði. Það getur nú varla kallazt stórvægilegt, sérstaklega þegar lagt er til í frv. að hækka stórkostlega það framlag, sem kemur úr ríkissjóði til sjóðsins. Þá mun það varla taka því, að ég hygg, að hafa þetta framlag. Viðvíkjandi innlánsdeildaákvæðunum, þá er það alveg rétt, sem hann gat um, að það er álit sjóðsstjórnarinnar, að þetta hafi ekki haft neina praktíska þýðingu til þessa og þeir sjái ekki, að það hafi það á næstunni. Það hefur þess vegna ekki verið lagt til af þeirri nefnd. sem endurskoðaði l., að halda því ákvæði áfram. Atriðunum viðvíkjandi útboði, sem hv. þm. gat um, hefur hv. 10. þm. Reykv. þegar svarað. Það hefur einhver misskilningur komizt að hjá hv. 9. þm. Reykv. viðvíkjandi framlögum í sjóðinn á undanförnum árum. Þau áttu á s.l. ári að vera sem næst - ekki rúmar 3 millj., eins og hann sagði, heldur 3 millj. 217 þús. frá sveitarfélögunum og væntanlega annað eins frá ríkissjóði, þannig að framlagið í sjóðinn hefur verið 6 millj. 435 þús. eða sem næst því. Og sú hækkun, sem lagt er til að verði á þessum framlögum nú, bæði framlagi sveitarfélaganna og ríkissjóðs, er sem næst 662/3%, þannig að þetta framlag ríkissjóðs og sveitarfélaganna ætti því að hækka á næsta ári - að óbreyttum íbúafjölda - upp í 10 millj. 725 þús. á ári, eða meira, ef íbúum fjölgar. Hann spurði um a-liðinn í brtt. nefndarinnar á þskj. 420, þar sem við leggjum til að standi „löglegur félagsmaður“. Það er alveg rétt, sem hv. 10. þm. Reykv. sagði, það felst í því, eftir því sem okkur er sagt, sem næst að fylgja þeim reglum, sem fylgt hefur verið undanfarið, þ.e.a.s. þeir, sem hafa verið löglegir félagar og hafa haldið áfram að vera það meðfram með því að greiða sín gjöld og að öðru leyti fullnægt skilyrðunum, þeir hafa haft atkvæðisrétt og meiningin, að þeir hafi það áfram. Það er sem sagt einfaldara orðalag, og það feist ekki í því nein breyting frá þeim venjum, sem ríkt hafa undanfarið. Þá er það viðvíkjandi b-liðnum, að miða við kaupgjaldið, sem meiri hl. heilbr.- og félmn. var sammála um að leggja til. Okkur fannst það eðlilegri viðmiðun. En ég get vel skilið þessa athugasemd hv. þm., að vísitalan sé eins og snara í hengds manns húsi. Ég get vel skilið, að þetta sé svona fyrir honum, því að það var nefnilega þannig, að þetta var snaran, sem hengdi vinstri stjórnina á sínum tíma. Viðvíkjandi d-liðnum, þá ræddi ég þessa breyt., sem þar er, að setja 10 ára regluna inn í staðinn fyrir það, sem gilt hefur undanfarið um endurgreiðslu í I. og till., sem nefndin, er samdi þetta nýja frv. um verkamannabústaði, lagði til. Það var samkomulag um það hjá meiri hl. heilbr.- og félmn. að setja þessa 10 ára reglu inn, af því að hún er einfaldari í framkvæmd og tekur til fleiri tilvika heldur en þeirra einu tilvika, sem getið er í till. n., nefnilega með fjölgun fjölskyldumeðlima. Okkur fannst það of Þröngt, því að það getur margt fleira til borið, eins og ég gat um í framsöguræðu minni, svo að það sé nauðsyn fyrir eiganda íbúðarinnar að skipta um íbúð, og ekki víst, að hann eigi þá, og raunar, eins og lögin eru, Þá veit hann Það. að hann getur ekki einu sinni átt rétt á því að fá þegar í stað íbúð í verkamannabústað, þó að hann flytjist á annan stað, eins og getur borið við. Þess vegna fannst okkur nauðsynlegt að hafa þessa reglu, að þegar maður væri búinn að vera 10 ár í íbúðinni, ætti hann rétt á að greiða hana upp til þess að njóta verðhækkunar. Hitt er alveg rétt hjá honum, að það er dálítið ankannalegt orðalag að tala um verðhækkun á verði. Þetta orðatiltæki hefur komið til af því, að það var meiningin að reyna að orða þetta þannig, að það væri einungis eðlileg verðhækkun á íbúðinni, sem ætlazt væri til að maðurinn fengi greidda, og er þess vegna ætlazt til þess, eins og gert hefur verið, þegar íbúðirnar hafa verið seldar, að þá hafa þær verið metnar og metin eðlileg verðhækkun. Það er nánast það, sem fyrir nefndinni vakti, þó að það hafi kannske ekki tekizt nógu vel með orðalagið - og matsverðið væri síðan það verð, sem eigandi, sem hefði átt íbúðina í 10 ár, gæti fengið, ef hann neyddist af einhverjum ástæðum til þess að selja hana og fá sér aðra íbúð. Ég held, að ég hafi þá drepið á það, sem ástæða var til, af því, sem fram hefur komið við umr.



Herra forseti. Aðalfundur Iðnaðarbanka Íslands hefur látið uppi þá ósk, að hlutafé í bankanum yrði aukið, og stjórn bankans komið þeim tilmælum áleiðis til ríkisstj. Í samræmi við þetta var af stjórnarinnar hálfu flutt frv. um breyt. á l. um Iðnaðarbanka frá 1951, þar sem hlutafjáraukning var heimiluð. Málið var fyrst lagt fyrir hv. Nd. og athugað þar í iðnn., og varð niðurstaðan sú, að frv. var samþ. með þeirri breyt. að meginefni til, að hlutafjármagnið skyldi þó takmarkast við 10 millj. kr., þannig að frekari aukning getur ekki átt sér stað nema með nýrri breyt. á l., og er þá ætlazt til þess, að ríkið taki þátt í hlutafjáraukningunni, a.m.k. svo að tryggt verði, að aðstaða til þess að ráða vali tveggja af fimm stjórnarmönnum bankans breytist ekki eða hverfi ekki úr sögunni. Það er öllum aðilum ljóst, að æskilegt er, að þessi banki eflist sem mest, og þó að hið nýja hlutafé sé auðvitað ekki mjög hátt, þá eflir það Þó bankann og verður honum til styrktar. Vil ég Því leggja til, að frv. nái fram að ganga, og vonast til, að ekki verði um það ágreiningur, að því verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og var þar samþ. með shlj. atkv. eins og það hafði verið lagt fyrir hv. Alþingi í haust, eftir að hv. menntmn. Nd. hafði einum rómi mælt með samþykkt þess. Efni frv. er, að komið skuli á fót stofnun til þess að vinna að aukinni þekkingu á máli, bókmenntum og sögu íslenzku þjóðarinnar fyrr og síðar með því að afla og varðveita gögn um þessi efni, sinna rannsóknum á heimildum um þau, hafa með höndum útgáfu handrita og fræðirita o.s.frv., og er gert ráð fyrir, að stofnunin heiti Handritastofnun Íslands. Í yfirstjórn stofnunarinnar er gert ráð fyrir að séu þrír prófessorar við Háskóla Íslands, sem kosnir séu af háskólaráði til fjögurra ára í senn, landsbókavörður, þjóðskjalavörður, þjóðminjavörður og forstöðumaður stofnunarinnar, en menntmrh. skipi formann stjórnarnefndar, og séu nefndarstörfin ólaunuð. Starfsmenn stofnunarinnar skulu vera forstöðumaður, sem jafnframt sé prófessor í heimspekideild háskólans, og tveir aðstoðarmenn, er starfi að fullu við handritastofnunina. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að við hana starfi þrír styrkþegar, sem njóti árlega hver um sig allt að 50 þús. kr. rannsóknarstyrks. Þá er enn fremur gert ráð fyrir, að heimilt sé að ráða nauðsynlegt starfslið að stofnuninni til vélritunar, ljósmyndunar og annarra skrifstofustarfa. Í fjárlögum fyrir gildandi ár hefur verið samþ. rúmlega hálfrar millj. kr., eða 510 þús. kr. fjárveiting til þessarar stofnunar, sem að sjálfsögðu yrði komið á fót, strax og frv. þetta yrði samþ. Ég tók það fram við 1. umr. málsins í Nd. og vil einnig gera það hér, að þeirri fjárveitingu, sem er í gildandi fjárlögum til stofnunarinnar að upphæð 510 þús. kr., er aðeins ætlað að greiða laun þess fasta starfsliðs, sem ég gat um áðan, og kostnað við almennan rekstur stofnunarinnar, þ.e. kostnað við vélritun, ljósmyndun og önnur skrifstofustörf. Ríkisstj. hefur hins vegar gert ráð fyrir því, að þegar eftir að stofnuninni hefur verið komið á fót, geri stjórn hennar og starfsmenn áætlanir um útgáfustarfsemi stofnunarinnar og þau rannsóknarstörf, sem hún á að hafa með höndum, og áætli kostnað við þau störf og þær rannsóknir, sem stjórn og starfsmenn telja nauðsynlegt að hafizt sé handa um, og lýsi ég þeirri skoðun ríkisstj., að nauðsynlegt sé að veita ríflegt fé á fjárlögum í framtíðinni, til þess að þessi stofnun geti gegnt hinu mikilvæga hlutverki sínu með sóma. Í frv. er ekki tilgreint, hvar stofnunin skuli starfa, en gert hefur verið ráð fyrir, að hún fái fyrst um sinn aðsetur í safnahúsinu við Hverfisgötu, en undanfarna mánuði hefur verið unnið að nýrri innréttingu á þeim salarkynnum í safnahúsinu, sem Náttúrugripasafn hafði áður til umráða. Er þeim framkvæmdum nú um það bil að verða lokið, og eru nýjar endurbætur á húsakosti Landsbókasafns í athugun í framhaldi af þeim endurbótum, sem unnið hefur verið að undanfarið. Það er eðlilegt, að handritastofnuninni sé fyrst um sinn komið fyrir í Landsbókasafnshúsi eða sömu byggingu og Landsbókasafn hefur nú aðsetur í, Þar sem telja má, að henni sé nauðsynlegt að vera í sem nánustum tengslum við handritasöfn þau, sem nú eru í vörzlu Landsbókasafns. Þegar þau lög, sem þjóðþing Dana samþ. á síðastliðnu vori um afhendingu íslenzkra handrita til Íslands, koma til framkvæmda, en samkvæmt þeim á að koma á fót stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, ætti sú stofnun að verða kjarni þessarar handritastofnunar. og íslenzk handrit, sem þá munu koma til Íslands samkvæmt lögum þjóðþings Dana, munu því verða varðveitt í þeirri stofnun, sem hér er um að ræða, og verða, eins og ég sagði, kjarni hennar. Vorið 1957 samþ. Alþ. þál. um að sameina Landsbókasafn og Háskólabókasafn. Í því sambandi hefur verið gert ráð fyrir. að reist verði bókasafnshús í Reykjavík fyrir bessi tvö söfn, Landsbókasafn og Háskólabókasafn. Telur ríkisstj. eðlilegt, að þegar hafizt verður handa um framkvæmd þeirrar fyrirætlunar, verði einnig gert ráð fyrir, að sú stofnun, sem hér er um að ræða, verði til húsa í þeirri byggingu. Það kæmi einnig til greina, að Þjóðskjalasafn, sem nú er til húsa í byggingu Landsbókasafnshússins, verði einnig til húsa í slíkri nýrri allsherjar safnbyggingu, allsherjar bókhlöðu íslendinga. og yrði þá gamla safnahúsið tekið til annarra nota. Þessi húsnæðismál safnanna íslenzku voru allmjög rædd í menntmn. Nd., og kom þar fram mikill áhugi á því að hraða framkvæmdum í því máli. Ríkisstj. ræddi þessi húsnæðismál einnig ýtarlega, meðan málið var til meðferðar í hv. Nd., og kom einnig af hálfu ríkisstj. fram mikill áhugi á að hraða þessum framkvæmdum sem mest. í framhaldi af þessu hef ég gert ráð fyrir að skipa nú á næstunni byggingarnefnd, sem skuli hafa með höndum framkvæmdir varðandi byggingu bókasafnshúss hér í Reykjavík fyrir þessi helztu söfn þjóðarinnar: Landsbókasafn, Háskólabókasafn og handritasafn og jafnvel einnig fyrir Þjóðskjalasafn. Það mundi að sjálfsögðu sú byggingarnefnd, sem verður skipuð, taka til nánari athugunar. Hefur þegar verið sótt um lóð fyrir slíka safnbyggingu, og er sú málaleitun til athugunar hjá borgar- og skipulagsyfirvöldum. Í hv. menntmn. Nd. og hv. Nd. bar nokkuð á góma, hvort eðlilegt væri, að stofnun þessi hlyti það nafn, sem hér hefur verið gert ráð fyrir, en hugmyndir hafa verið uppi um, að hún hlyti annað nafn, Stofnun Jóns Siguróssonar. Afstaða menntmn. hv. Nd. og ég held mér sé óhætt að segja hv. Nd. yfirleitt var sú að gera ekki breyt. á þeim tillögum, sem um nafnið komu endanlega frá Háskóla Íslands, en það er samkvæmt tillögum hans, að stofnuninni var í frv. gefið þetta nafn. Málið var aftur borið undir háskólann af hálfu hv. Nd. Meiri hluti í heimspekideild háskólans lýsti sig fylgjandi nafnbreytingu, en háskólaráð vildi hins vegar ekki samþykkja, að nafninu yrði breytt, og var því ráði fylgt af hv. menntmn. Nd. og neðri deild, þar sem engin brtt. kom fram við frv. Ég lýsti sérstakri ánægju yfir því í hv. Nd., að svo alger samstaða skyldi hafa náðst bæði innan menntmn. og í allri hv. Nd. um afgreiðslu þessa máls, þar sem frv. var afgr. við allar umr. í hv. Nd. með shlj. atkv. allra deildarmanna. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að sú verði einnig niðurstaðan hér t hv. Ed. Hér er um það að ræða að koma á fót stofnun, sem á sínum tíma á að veita viðtöku og varðveita þær þjóðargersemar, sem þau íslenzku handrit eru. sem nú um langan aldur hafa verið varðveitt í Danmörku. Á því er enginn vafi, að þessi stofnun, Þegar henni hefur verið komið á fót, verður ein af merkustu og ástsælustu menningarstofnunum íslenzku þjóðarinnar, og þá mun áreiðanlega verða gott til þess að hugsa, að hv. Alþ. hafi komið þessari merku stofnun á fót með shlj. atkv. Að svo mæltu vil ég leyfa mér, herra forseti, að óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, er um innflutning búfjár o.fl. Það hefur á undanförnum árum verið rætt nokkuð um það, hvort ekki væri eðlilegt að flytja inn búfé til þess að bæta búfjárstofninn, í tilefni af því, að 1948 voru sett lög um að koma upp sóttvarnarstöð í þessu skyni, en af því hefur ekki orðið, að þeirri stöð væri komið upp eða innflutningur hæfist á búfé. Um það mun valda tvennt: í fyrsta lagi það, að stofnkostnaður við slíka stóð hefði orðið mjög hár. Og í öðru lagi, að menn greinir á um það, hvort mögulegt væri að búa þannig um hnútana, að ekki stafaði hætta af innflutningi á lifandi búfé. Menn vitna til hinnar bitru reynslu, sem menn hafa fengið af því, og er þess vegna eðlilegt, að menn vilji gæta fyllstu varfærni í þeim efnum. Búnaðarþing 1961 sendi landbrn. áskorun um að endurskoða lög um innflutning á búfé o.fl., og í tilefni af því var skipuð n. á s.l. vori til þess að endurskoða þessa löggjöf. N, skilaði áliti og breytti núgildandi lögum í litlu. Gert var ráð fyrir að koma upp fullkominni sóttvarnarstöð með Það fyrir augum m.a. að flytja inn lifandi búfé. Eftir að Þetta frv. hafði verið skoðað í landbrn. og eftir að rætt hafði verið við yfirdýralækni um málið, kom í ljós, að tilgangslítið var að lögbinda þetta frv. í því formi, sem það var. Yfirdýralæknir lýsti sig algerlega andvígan því að flytja inn lifandi búfé og benti á hina bitru reynslu, sem fengin er í því efni. Í samráði við yfirdýralækni varð sú niðurstaða, að semja skyldi nýtt frv., sem miðaði eingöngu að því að flytja inn sæði. Yfirdýralæknir benti á, að þetta mætti verða eins öruggt og nokkuð getur öruggt talizt, með því að sannprófa, að sæðið væri tekið úr heilbrigðum grip. í tilefni af því var skipuð þriggja manna n. til að semja nýtt frv., sem byggðist á þessu. í n. voru skipaðir yfirdýralæknir, Páll A. Pálsson, Ólafur Stefánsson nautgriparæktarráðunautur og Pétur Gunnarsson tilraunastjóri, og þeir skiluðu því frv., sem hér er á dagskrá og til umr. í dag. Búnaðarþingi var sent þetta frv., og mælir það eindregið með því, að það verði lögfest, með 19 atkv. gegn 4. Frv. fylgir allýtarleg grg.: í fyrsta lagi sameiginleg grg. þeirra þriggja, sem sömdu frv., og hafa hv. þm. þessa grg. fyrir sér í öðru lagi fyrirvari yfirdýralæknis. í þriðja lagi kafli úr grg., sem fylgdi því frv., sem ég áður nefndi og samið var á undan þessu frv. í fjórða lagi aths. Ólafs Stefánssonar og Péturs Gunnarssonar við fyrirvara yfirdýralæknis. Og í fimmta lagi grg. og meðmæli búnaðarþings með frv. Ef hv. þm. lesa þessa grg., mun þeim verða ljóst, hvað í þessu frv. felst. Það kemur í ljós, að f,yrstu 10 gr. þessa frv. eru óbreyttar frá gildandi I. Það er III. kafli laganna, sem breytist, og 11. gr., en um hana er það að segja, að landbrh. er heimilað þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. gr. að flytja inn búfjársæði úr Galloway-nautum í einangrunarstöð. sem komið yrði upp á Bessastöðum á Álftanesi. Hins vegar er með þessari gr. ekki fyrirhugað að flytja inn lifandi gripi í sóttvarnarstöðina. Gert er ráð fyrir, að útihús Bessastaðabús og jarðnytjar verði hagnýttar í þessu skyni, en allt annað búfjárhald þar verði lagt niður. í tilefni af því, að Bessastaðir komu til greina, var það, að þeir, sem sömdu þetta frv., Ólafur Stefánsson, Pétur Gunnarsson og Páll A. Pálsson, fóru þangað suður eftir og kynntu sér aðstöðu alla og töldu, að þar væri einstaklega góð aðstaða. En um þetta var vitanlega ekki hægt að ræða, fyrr en afstaða forseta Íslands væri kunn, og í tilefni af því var rætt við hann um þetta mál, og hann tók þessu máli af miklum skilningi og taldi, að með þessu fyndi hann tilgang með búrekstrinum á Bessastöðum, sem siður væri í því formi, sem búreksturinn er nú. Forsetinn hefur þess vegna mælt með því, að Bessastaðir væru teknir til þessarar starfsemi, og eftir að yfirlýsing hans var fengin, var haldið áfram athugun í þessu skyni og samningu þessa frv. með það fyrir augum að koma tilraunastöðinni þar upp. Um 12. og 15. gr. frv. er fátt að segja annað en það, að til þess að skapa sem mest öryggi gegn því, að smitsjúkdómar berist til landsins með hinu innflutta sæði, er mikilsvert, að gerðar verði allar þær varúðarráðstafanir, sem yfirdýratæknir telur nauðsynlegar, og farið verði í hvívetna eftir hans till. Og þótt Þetta frv. verði lögfest, er landbrh. ekki heimilt að láta það koma til framkvæmda, nema fyrir liggi meðmæli forstöðumanns tilraunastöðvarinnar á Keldum í meinafræði, meðmæli Búnaðarfélags Íslands og samþykki yfirdýralæknis. því er ekki að leyna, að yfirdýralæknir er ákaflega varkár í þessu efni, og ber sízt að lasta Það. Þótt hann telji, að það megi búa vel um hnútana með því að koma upp sóttvarnarstöð og hleypa engum grip út úr stöðinni fyrr en eftir tvö ár. Þá er, eins og hann komst að orði, ekkert 100% öruggt. En yfirdýralæknir hefur verið með í að semja þetta frv., og hann hefur fengið allar þær öryggisráðstafanir inn í frv., sem hann hefur talið nauðsynlegar og mögulegt að beita. Skv. 13. gr. frv. er gert ráð fyrir að nota einvörðungu sæði úr Galloway-nautum og af stofninum, sem til er í Gunnarsholti, verði fluttar kvígur og þær notaðar til þess að flýta fyrir hreinræktun gripanna. Ég tel ekki ástæðu til þess að útskýra frv. sjálft frekar. Það skýrir sig í öllum aðalatriðum. Tilgangurinn með þessu er augljós, að koma af stað nýrri búgrein, sem gæti orðið landbúnaðinum til tekjuauka, og það er enginn vafi á því, að holdanautaræktun mætti verða til þess að auka tekjur bændanna. Það mundi verða alger tekjuauki við það, sem nú er. Það væri ekki ástæða til þess að minnka framleiðslu mjólkur eða sauðfjárrækt, þótt holdanautum væri bætt að einhverju leyti við. Þegar við ökum um landið seinni part vetrar eða snemma á vorin, þá sjáum við, að það er víða verið að brenna sinu, gras, sem ekki hafði bitizt sumarið áður. Ef holdanautahjarðir væru til staðar, mundi þetta tæplega koma til. Holdanautin mundu bíta það gras, sem sauðkindin vill ekki og okkar venjulegi nautpeningur lítur ekki við, og það góða við holdanautaræktina er það, að bóndinn þarf ekki að ráðast í mikinn stofnkostnað, húsabyggingar, það þarf ekki vönduð hús fyrir holdanaut, og það þarf ekki vandað hey í fóður, það má nota úrgangshey, sem aðrar skepnur vilja ekki. Það hefur verið gerð tilraun í Laugardælum um, hvort það mundi borga sig að rækta holdanaut, en þar korn í ljós, að af veturgömlu nauti, holdanauti, sem var ekki hreinræktað. það var blandað, var skrokkurinn 40 kg þyngri en af íslenzku nauti. Og þessi 40 kg eru talsverður peningur, kílóið af íslenzku nauti mætti sennilega reikna 20 kr. til bóndans, en af holdanautunum hefur það verið selt allmiklu hærra. Ég hygg, að holdanautakjöt frá Gunnarsholti hafi oft verið selt upp undir 30 kr. kg, þegar íslenzkt nautakjöt hefur verið selt á 20 kr. Og ef við reiknum með 40 kg mismun í þyngd á 30 kr. kg, þá eru það 1200 kr. Þessi naut, íslenzku nautin og holdanautin í Laugardælum, voru fóðruð á sama hátt. Holdanautið gefur Þess vegna á fyrsta ári 1200 kr. meiri tekjur en íslenzka nautið. Þetta er nokkur vísbending um, að það borgar sig að fá holdanaut miðað við íslenzka nautarækt, og það er vitanlega allt of fljótt að slátra holdanauti veturgömlu, sennilega er bezti aldurinn þriggja til fjögurra vetra, og þá verður vitanlega þyngdarmismunurinn enn þá meiri. Ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja efni grg., sem frv. fylgir. Hv. þm. vitanlega kynna sér hana. Og ég vil aðeins segja það, að ef hv. þm. telja fyrirvara yfirdýralæknis það mikils virði, að þess vegna bæri jafnvel að snúast gegn frv., Þá efast ég um, að það sé það, sem yfirdýralæknir ætlast til, enda er greinilega tekið fram skv. 11. gr. frv., að lögin geti ekki komið til framkvæmda, nema hann sé samþykkur þeim, og þess vegna hefur yfirdýralæknir öll ráð með framkvæmdirnar. Hann hefur öll ráð um það, hvort lögin koma til framkvæmda, og ef þau koma til framkvæmda, að öllum hugsanlegum öryggisráðstöfunum sé beitt. Það er kunnugt, að það er víða um lönd, sem þessi aðferð er notuð til þess að bæta búfjárkynið, þ.e. með því að flytja sæði á milli landanna, og hér á Norðurlöndum hefur Þetta verið gert nú síðasta áratuginn, og hefur ekki heyrzt, að Það hafi komið að neinni sök. Ég legg til, að Þessu frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni Þessari umr. og til hv. landbn.