Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Í efnahagsaðgerðum ríkisstj. í maí 1983 var ákvæði sem bannaði verðbætur á laun í tvö ár og hvers konar vísitölutengingu launa. Þetta bann rennur út 31. maí n. k. Jafnframt er þess getið í stjórnarsáttmála að samráð muni verða haft við aðila vinnumarkaðarins áður en ákvörðun verður tekin um framlengingu þessa banns eða aðra skipan þessara mála. Fundir hafa verið með VSÍ og ASÍ og einnig rætt við formenn BSRB. Niðurstaða af þeim viðræðum varð sú að samkomulag varð um að láta við það sitja að fella úr lögum VIII. kafla laga um efnahagsmál frá 1979, þ. e. greinar 48–52 sem fjalla um verðbætur á laun. Þetta frv. er flutt til þess að standa við það samkomulag. Með því móti er aðilum vinnumarkaðarins frjálst að semja um verðbætur eða verðtengingu launa. Ég vil þó láta það koma fram að stjórnarflokkarnir og ríkisstj. telja að verðtenging launa í því formi sem áður var sé vægast sagt mjög vafasöm og við teljum að við Íslendingar höfum þá reynslu af slíku að ekki sé rétt að slík verðtenging verði tekin upp að nýju. Hins vegar eru ýmsar aðrar leiðir til, rauð strik o. fl., sem um gegnir allt öðru máli. Ég vil ekki síst með hliðsjón af því samningstilboði, sem nú er komið fram, leggja áherslu á að þetta ákvæði um verðbætur á laun, sem nú er í lögum, verði fellt úr gildi. Samningsaðilar geta þá rætt um einhvers konar lausari viðmiðun ef þeir óska. Um þetta mál varð samkomulag í hv. Nd. og málið afgreitt þar fljótt. Það er von mín að svo geti einnig orðið hér í hv. Ed. Ég sé svo, virðulegi forseti, ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Hér er rætt um frv. sem fjallar um breytingar á lögum um stjórn efnahagsmála, lögum sem á sínum tíma vöktu miklar deilur og voru með ákvæði um vísitölu sem verkalýðssamtök og stjórnvöld lifðu eftir um langan tíma. Ég kom hingað í ræðustól til að taka undir með forsrh. að því leyti til að það sé mjög vafasamt að sú vísitala sem var áður hafi þjónað þeim tilgangi sem menn töldu vera með henni og mjög vafasamt að hún tryggði þann kaupmátt sem ætlast var til að hún tryggði. Og annað sem verra var, að ég tel að hún hafi átt þátt í því að magna verðbólgu sem er af því vonda og verkalýðssamtökin geta ekki stuðlað að. Hins vegar er það ófært fyrir launþega að lifa við kjarasamninga sem ekki hafa einhverjar tryggingar í för með sér. Það verður að finna nýja leið til að tryggja kaupmáttinn, tryggja að þeir samningar, sem gerðir eru, standist. En sú vísitala sem fyrir var var þannig að allar ríkisstj. sem við hana bjuggu breyttu kjarasamningum. Það er harla lítils virði fyrir verkalýðssamtökin að gera kjarasamninga sem þriðji aðili telur sig alltaf knúinn til að breyta. Þegar ég mæli þessi orð er ég ekki að segja að einn stjórnmálaflokkur fremur öðrum hafi skert vísitöluna, það gerðu þeir allir, sem aftur hlýtur að kalla á þá spurningu hjá verkalýðshreyfingunni hvort ekki sé ástæða til að fara aðra leið. Nú eru fram undan kjarasamningar og eitt meginverkefnið verður að finna leiðir til að tryggja kaupmáttinn. Menn gera sér það ljóst að fyrri leiðir hafa ekki dugað. Ég vænti þess að menn séu sammála um það að kollsteypur á borð við þær sem hafa viðgengist séu til hins verra fyrir launþega og allra verstar fyrir þá sem minnst mega sín. Þeir kjarasamningar sem gerðir voru á síðasta ári segja okkur að leið kollsteypna er úrelt, fara verður leið kaupmáttar, kaupmáttarleiðina eins og ég hef orðað það á öðrum vettvangi.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Iðnn. hefur fjallað um þetta mál og leggur til að frv. þetta verði samþykki. Einn nm. var fjarstaddur atkvgr. þar sem hann var erlendis þann dag sem málið var afgreitt, þ. e. hv. þm. Stefán Benediktsson. Þetta frv. fjallar um það að lögum um þörungavinnslu við Breiðafjörð verði breytt þannig að ríkisstj. verði veitt heimild til þess að semja við hlutafélag sem aðilar í Austur-Barðastrandarsýslu hafi forgöngu um að stofnað verði um að það kaupi eða leigi eignir Þörungavinnslunnar hf. Í þessu felst að gert er ráð fyrir að yfirfæra rekstur þörungaverksmiðjunnar til heimaaðila. Sá kostur er talinn álitlegastur nú til þess að mæta þeim vanda sem þörungaverksmiðjan er í. Var rækilega gerð grein fyrir því hér við 1. umr. málsins. Það er gert ráð fyrir því að aukin ábyrgð heimamanna sé árangursríkust til framkvæmda og það sé besta leiðin til að fylgja eftir þeim breytingum á rekstri fyrirtækisins sem nauðsynlegar eru til þess að fyrirtækið geti skilað arði. Með þessum hætti er líka gert ráð fyrir að best verði stuðlað að eflingu byggðar í Austur-Barðastrandarsýslu, en einmitt það var eitt af meginmarkmiðum með þátttöku ríkisins í rekstri þörungaverksmiðjunnar frá upphafi. Þessa dagana eru heimamenn að vinna að undirbúningi að stofnun nýs fyrirtækis. Þeim undirbúningi er það langt komið að auglýstur hefur verið stofnfundur nýs fyrirtækis sem verður haldinn að Reykhólum n. k. mánudag. Það er mikill áhugi hjá heimamönnum um þetta mál. Það lýsir því hve þessi byggð á mikið undir því að tryggður sé rekstur þörungaverksmiðjunnar til frambúðar. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið en ítreka það sem ég sagði í upphafi að iðnn. leggur til að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Þetta mál hefur verið rætt allítarlega í hv. iðnn. og menn eru sammála um að samþykkja þetta. Ég hef þó skrifað undir þetta nál. með fyrirvara og gerði reyndar ekki ráð fyrir því að þetta mál yrði tekið hér til umr. á þessum fundi, hafði ekki búið mig undir það að ræða um þann þátt mála sem ég hefði ætlað mér að benda á, m. a. vegna þess að gögn, sem send voru hingað í þingið, hafa ekki komið enn þá til n. Stjórnarformaður Þörungavinnslunnar, Vilhjálmur Lúðvíksson, sagði mér að hann hefði sent hingað skýrslu þá er flutt var á aðalfundi fyrirtækisins. Ég hafði hug á því að áður en þetta mál yrði afgreitt hér að fullnustu hefði maður aðstöðu til að líta á hana. Að öðru leyti lýsi ég yfir samþykki mínu við málið, en ég mundi óska eftir því að það yrði ekki gengið frá því að fullu við þessa umr.



Virðulegi forseti. Eins og þegar hefur komið fram var þetta mál til allnokkurrar umfjöllunar í iðnn. Á okkar fund kom Vilhjálmur Lúðvíksson og veitti okkur ágætar upplýsingar í þessu máli. Það er alveg ljóst að þessi málsmeðferð sem hér er viðhöfð er ekki beinlínis fyrir frumkvæði og á grundvelli frumkvæðisóska heimamanna. Hins vegar er það laukrétt, sem fram hefur komið, að fyrirtækið er í raun gjaldþrota. Til þess að bjarga atvinnumálum heima fyrir með tilliti til þess að þarna vinna milli 20 og 30 manns sjá heimamenn sér þann kost vænstan og raunar óumflýjanlegan að leitast við að halda þessu fyrirtæki gangandi áfram. Það er alveg ljóst að það verður tap, eftir því sem spár herma, á fyrirtækinu um nokkur næstu ár þrátt fyrir það að ekki þurfi að standa undir endurgjaldi af fjármagni. Ég segi þetta alls ekki vegna þess að ég hræðist svo mjög að heimamenn standi sig ekki í þessum rekstri. Hins vegar kom það fram á fundi iðnn. ekki síst af hálfu formanns stjórnarinnar, þ. e. Vilhjálms Lúðvíkssonar, að hann óttaðist að fyrir hvoru tveggja, vöruþróunar- og markaðsmálum, yrði ekki nógu vendilega séð. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að að þessu verði hugað þegar til samninga kemur. Ekki svo að skilja að ég ætlist til þess að það verði haldið í höndina - ef ég má svo að orði komast - á heimamönnum of lengi varðandi þennan rekstur. Auðvitað koma þeir til fullrar ábyrgðar um hann. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Það varð samstaða um þetta mál í iðnn. Rekstur fyrirtækisins hefur gengið vægast sagt mjög illa undanfarin ár. Ég vil að lokum segja þetta: Ég vona satt að segja að heimamönnum takist betur upp en þeim aðilum sem hingað til hafa rekið þessa verksmiðju. Ég ætla að vonast til þess að fyrirtækið verði rekið áfram af myndarskap og þegar tímar líða fari það að skila einhverjum arði.



Virðulegi forseti. Ég er einn af þeim sem skrifa undir nál. iðnn. Reyndar geri ég það með fyrirvara. Sá fyrirvari er til kominn vegna þess að ég er ekki alveg viss um að þetta sé rétt leið þó að ég vilji ekki standa í vegi fyrir því að heimamönnum verði seld verksmiðjan eða gefin verksmiðjan ef þeir vilja endilega fá hana. Reyndar kom það fram í umr. í iðnn. að heimamenn áttu ekki annars úrkosti, sú stefnumörkun var gerð af iðnrh. að hætta þessum rekstri eða gefa heimamönnum kost á að kaupa hana. Þeir völdu þann kost og hafa óskað eftir því að fá hana. Mér sýnist á þeim upplýsingum sem við fáum í frv. og reyndar komu fram á nefndarfundi að frekar sé um gjöf en sölu að ræða. Reyndar er verksmiðjan lítils virði. Hún hefur verið rekin með miklu tapi og hefur miklar skuldir, en ríkið tekur að sér að greiða þessar skuldir. Hvað reksturinn varðar er allt í óvissu og því hlýtur maður að spyrja sjálfan sig að því hvort hér sé um hefndargjöf að ræða, hvort heimamönnum sé gerður nokkur greiði með því að gera þetta og þess vegna eru mínar efasemdir til komnar. Það kom líka fram á nefndarfundi, eins og fram kom hjá síðasta ræðumanni, að sá er mest hafði með þessi mál að gera áður taldi að mjög væru markaðsmálin í óvissu. Það væri hægt að framleiða ansi mikið en vöruþróun og markaðsmál væru í óvissu. Það verður til þess að menn spyrja: Hvert verður framhaldið ef þeim málum verður ekki sinnt? Ég legg á það afar þunga áherslu að heimamönnum verði leiðbeint af rn. um markaðsmál, þeir njóti aðstoðar rn. hvað varðar þau mál alveg eins og til stendur að gert verði gagnvart verktökum í þeim breytingum sem boðaðar eru á lögum um Orkustofnun. Ef þessir aðilar fá ekki slíka aðstoð óttast ég að hér sé um hefndargjöf að ræða. Ekki efast ég um framtak heimamanna, ekki efast ég um dugnað þeirra, ekki efast ég um vilja þeirra. En það er alþekki staðreynd hér á Íslandi að menn hugsa meira um það að framleiða en selja, menn hugsa meira um puðið en markaðinn. Því verður að breyta og ég vona að það takist að gera það nú í framhaldi af samþykkt þessara laga gagnvart þessari verksmiðju. Fleira ætla ég ekki að segja um þetta en eftir stendur efasemd hjá mér um það hvort hér sé um hefndargjöf að ræða sem á endanum verði til þess að koma heimamönnum í mikla erfiðleika. Ég vona hins vegar að svo sé ekki og vil ekki standa í vegi fyrir því að þeir fái þetta keypt og að þeir geti af bjartsýni og dugnaði reynt að koma þessum málum til betri vegar.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Hv. 6. landsk. þm. varpaði fram þeirri spurningu hvort hér væri um hefndargjöf að ræða af hendi ríkisins til heimamanna. Við skulum vona að það sé ekki. Ég fullyrði að þetta frv. er ekki fram borið og þessi málsmeðferð er ekki hugsuð í þeim anda. En hitt má vera að það sannist hér, sem stundum er rétt, að sælla er að gefa en þiggja. Það er ekki rétt að taka svo til orða að heimamenn vilji þetta endilega. Heimamenn hefðu frekast kosið að geta haldið áfram rekstrinum á ábyrgð sama aðila og áður. En heimamenn standa frammi fyrir því að velja um hvort þeir vilja taka til hendi í þessu máli eða að reksturinn falli niður. Málið er svo einfalt og það liggur þannig fyrir. Hvernig heimamönnum tekst þetta er ekki hægt að fullyrða. En ég treysti engum heimamönnum hvar sem er á landinu betur en þessum mönnum til að gera sitt besta í því efni. Hv. 5. þm. Vesturl. fannst mér hafa einhverja vantrú á heimamönnum. En hann verður að gá að því að þessir heimamenn eru norðan Breiðafjarðar í einu kjördæmi en ekki sunnan Breiðafjarðar ef hv. þm. tekur mið af því sem hann heldur að kunni að ske þar. Það er algjörlega ástæðulaust að vera með hrakspár í þessu efni. En það eru miklir erfiðleikar þarna. Og það getur enginn fullyrt um, hvorki ég né hv. 5. þm. Vesturl., hvernig þessi tilraun tekst. En við leggjum báðir til að frv. þetta verði samþykki og við vonum og viljum treysta því að þetta fari bærilega úr hendi. Það er alveg rétt sem hv. 5. þm. Vesturl. og hv. 6. landsk. þm. viku að að markaðsöflunin er mikið vandamál í þessu efni. En það vandamál er hvorki meira né minna hvort sem heimamenn stjórna þessum málum eða ekki. Hverjir þeir sem stjórna þessu verða að leita bestu aðferða í markaðsöflun og væntanlega njóta aðstoðar og þjónustu þeirra aðila sem best er treystandi og hafa sérfræðiþekkingu og reynslu í markaðsmálum. Ég vil ekki að þessi orð mín séu skilin þannig að vandalaust sé að taka við þessu verki, það er síður en svo. Ég tek undir það sem hv. 5. þm. Vesturl. og hv. 6. landsk. þm. sögðu um þennan vanda sem þarna er á ferðum. En við verðum að óreyndu - svo ég taki svo til orða - að vænta þess að fengist verði við þetta mál af þeim myndarskap sem nauðsynlegt er. Hv. 4. þm. Vesturl. lét þess getið að honum hefði ekki borist í hendur skýrsla stjórnar þörungaverksmiðjunnar sem flutt var á síðasta aðalfundi. Mér hefur ekki heldur borist þessi skýrsla í hendur og ég hygg að engir af nm. í hv. iðnn. hafi fengið þessa skýrslu. Ég er ekki viss um að þessi skýrsla ráði miklu um það hvaða afstöðu menn endanlega taka í þessu máli. Hins vegar er það ekki óeðlilegt, fyrst okkur hefur verið lofað þessari skýrslu, að við fáum hana í hendur og getum athugað hana áður en málið er endanlega afgreitt úr þessari hv. þingdeild. Ég geri ekki ráð fyrir að hér ljúki í dag nema 2. umr. og við getum skoðað þessa skýrslu milli 2. og 3. umr.



Virðulegi forseti. Ég heyrði á ræðu hv. 4. þm. Vestf. að oft er það svo að kristilegu kærleiksblómin spretta í kringum hitt og þetta. En ég ræddi aðeins um markaðsmálin hér áðan og það vill svo til að hann sannaði það hér í ræðustóli að Reykhólar eru í hans kjördæmi. Þá langar mig til að spyrja hann að því hvort hann muni beita sér fyrir því að þeir sem nú eignast eða taka við Þörungavinnslunni muni fá aðstoð sem þarf til að sinna markaðsmálum fyrirtækisins, fái að njóta þeirrar þekkingar sem nú er einkum til í Háskólanum og hjá öðrum stofnunum sem eru undir ríkinu eða fái aðgang að því fólki sem áður starfaði í þessu og ríkið greiði því þá eða láni þeim það þangað til árangur hefur náðst. Ég tók það fram hér áðan - svo að það verði enginn misskilningur - að ég skrifaði undir þetta nál. og er þess vegna samþykkur því að þetta verði gert, enda eiga heimamenn ekki annars úrkosti eins og kom fram hér áðan líka. En ég óttast það og skrifa því undir með fyrirvara að þetta verði hefndargjöf ef markaðsmálunum og vöruþróun verður ekki sinnt. Ég hlustaði á fyrrum forustumann Þörungavinnslunnar greina frá áhyggjum sínum í þessum efnum og þess vegna eru þessar áhyggjur tilkomnar hjá okkur að mér finnst ábyrgðarhluti að afgreiða þetta frv. án þess að ljóst sé að þeir aðilar, sem hér eru dæmdir til að fá þessa verksmiðju, fái einhverja tilsögn.



Virðulegi forseti. Ég geri fremur ráð fyrir því að hv. 4. þm. Vestf. hafi mælt í gamansemi þegar hann vék orðum sínum að þeim sem hér stendur og hélt því jafnvel fram að ég hefði ekki næga tiltrú til íbúa Austur-Barðastrandarsýslu. Það er nú síður er svo, ég hef mikla tiltrú á því ágæta fólki og ekki einkennilegt, enda er sá sem hér stendur ættaður að hluta til úr þessum byggðum, byggðum Breiðafjarðar. En út af því sem hér hefur komið fram og hv. 6. landsk. þm. vék að að hér væri hugsanlega um hefndaraðgerðir að ræða vil ég sérstaklega taka fram þann skilning minn varðandi þessi ummæli að þetta frv. er að sjálfsögðu alls ekki lagt fram, a. m. k. að mínum dómi, í einhverjum hefndarhug, það er fjarri því. Svo illt hygg ég ekki um hæstv. iðnrh. En að síðustu, virðulegi forseti, vil ég ekki leggja að jöfnu raunsæi og hrakspár. Ég tel nauðsynlegt að í svona málum reyni menn að velta sem flestum hliðum þeirra upp og sýni af sér lágmarks raunsæi.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Hv. 6. landsk. þm. beindi þeirri spurningu til mín hvort ég mundi vilja aðstoða heimamenn í því að þeir fengju þá aðstoð af opinberri hálfu sem nauðsynleg væri til þess að fara með markaðsmál og vöruþróun þörungaverksmiðju. Ég vil aðeins segja um þetta að ég svara því játandi. Ég mun að sjálfsögðu gera allt sem í mínu valdi stendur til þess að þessi tilraun takist. Það er auðvitað takmarkað sem einn þm. getur gert í þessu efni. En það er enginn vafi á því að mig skortir ekki vilja í þessu efni. Hv. 5. þm. Vesturl. vék nokkuð að þeim orðum sem ég beindi til hans hér í fyrri ræðu minni og það sem hann sagði um það var allt rétt til getið. En hv. þm. upplýsti að hann væri ættaður af þessum slóðum úr Breiðafirði. Þá veit ég það að við erum báðir ættaðir af sömu slóðum. Það þýðir að það verður ekkert gert upp á milli okkar um velvilja í garð þörungaverksmiðjunnar.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Iðnn. hefur tekið þetta frv. til meðferðar og leggur til að það verði samþykkt. Einn nm., Stefán Benediktsson, var fjarstaddur afgreiðslu málsins þar sem hann var erlendis þegar málið var afgreitt úr nefndinni. Þetta frv. fjallar um tvennt. Það er annars vegar að gert er ráð fyrir að lögfest verði ákvæði um stjórn Orkustofnunar. Á liðnum árum hafa verið skipaðir fyrir stofnunina menn í sérstaka stjórn til tveggja ára í senn og það er talið hafa gefið góða raun. Um þetta hefur ekki verið ákvæði í lögum en nú er gert ráð fyrir að lögfesta þessa skipan. Hitt atriðið, sem frv. þetta fjallar um, er að ráðh. verði veitt heimild til að stofna hlutafélag er lúti stjórn Orkustofnunar og hafi það hlutverk að markaðsfæra erlendis þá þekkingu sem Orkustofnun ræður yfir á sviði jarðhitamála, vatnsorkurannsókna og áætlanagerðar í orkumálum. Hér er um nýjung að ræða. Það er talið að einmitt þetta geti haft verulega þýðingu fyrir okkur til þess að gera að markaðsvöru þá sérþekkingu sem við höfum á orkumálum og hér þarf ekki að fjölyrða um. Við 1. umr. málsins var gerð ítarleg grein fyrir þessum þætti málsins og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það sem þar var sagt og hæstv. iðnrh. gerði sérstaklega grein fyrir. Ég ítreka að hv. iðnn. leggur til að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti samgn. um frv. til laga um veitinga- og gististaði. Nefndin hefur rætt málið og fengið til viðtals Lúðvík Hjálmtýsson fyrrverandi ferðamálastjóra og Ragnhildi Hjaltadóttur frá samgrn. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með brtt. sem hún flytur á þskj. 986. Í þessu frv. er þungamiðjan ákvæði um leyfisveitingar til veitinga- og gistihúsarekstrar og flokkun veitinga- og gististaða. Nefndin varð sammála um að leggja til að ráðh. sé heimilt að setja í reglugerð ákvæði um menntun starfsfólks veitinga- og gististaða og binda leyfið skv. lögum þessum skilyrðum er að því lúta. Hér er einkum átt við menntunarkröfur t. d. matreiðslu- og framreiðslufólks. Nefndin var sammála um að orðið hótel væri skýrara en gistihús um fyrsta flokks gisti- og veitingastað sem veitir alla þjónustu. Orðið hótel er orðið fast í íslensku máli og fellur að öllum beygingum þess og að sögn lögfróðra manna er ekkert því til fyrirstöðu að nota það í lagatexta. Við 15. gr. flytur nefndin eftirfarandi brtt.: „Fyrri málsgr. orðist svo: Brot gegn lögum þessum og reglugerðum settum með heimild í þeim varða sektum nema þyngri refsing liggi við skv. lögum.“ Hér er sú ein breyting gerð að ráð er fyrir gert að brot á reglugerðum settum með heimild í lögunum varði einnig sektum. Það skal tekið fram að nefndin lítur svo á að ákvæði laga þessara um búnað á gistiheimilum eigi ekki við um gistiheimili sem frágengin voru fyrir gildistöku laga þessara. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál frekar. Nefndin varð sammála um afgreiðslu þess með þeim brtt. sem gerð hefur verið grein fyrir og leggur til að frv. verði samþykkt svo breytt.

Árni Johnsen Hæstv. forseti. Ég ætla að kynna hér brtt. við frv. til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir. Þær fjalla um að við 16. gr. laga um tóbaksvarnir nr. 74/1984 bætist tvær nýjar málsgreinar svo hljóðandi: „16.2 Ráðherra setur með reglugerð ákvæði um innflutning tóbaks með hliðsjón af skaðsemi þess. 16.3 Innflutningur nýrra tóbaksvörutegunda er háður leyfi ráðh.“ Þetta yrði í ákvæði til bráðabirgða. Gr. 16.2 og 16.3 öðlist þegar gildi. Ég tek þessar brtt. aftur til 3. umr. og hef ekki fleiri orð um þær að sinni.



Virðulegi forseti. Ég reikna með því að hv. 1. flm. frv. þessa í Nd. hafi ekki óskað eftir því að neinn skoðanabróðir sinn mælti fyrir þessu máli hér heldur færi það sem skjótast til nefndar. Ekki skal ég tefja þann vilja hv. bjórgoða Nd. að það fari hér til nefndar hið skjótasta. Það er ekkert á móti því að það gerist. Við erum á býsna óvenjulegri tíð að ræða þetta mál hér. Fólkið í landinu er áreiðanlega undrandi þegar það virðir fyrir sér helstu áhugamál Alþingis á þessu yfirstandandi þingi, að ég ekki segi hneykslað. Ég veit ekki um öllu málefnasnauðara þing af hálfu þeirra sem málum stjórna. Þó lýsir hæstv. forsrh. því yfir hér í þessum ræðustól að þyngstu áhyggjur hans séu af þjóðarbúinu sjálfu og afkomu þess, erlendri skuldasöfnun og vaxandi viðskiptahalla. Stjórnarandstaðan lýsir neyð hinna fjölmörgu sem nú eru að sligast undan oki vaxta og verðtryggingar. Aldraðir og öryrkjar í landinu basla við að ná saman endum fyrir brýnustu þörfum sínum. Láglaunafólkið erfiðar án afláts en sér aðeins sortann fram undan í afkomu sinni og öryggi. Landsbyggðarfólk sér fram á yfirvofandi byggðahrun sem þegar sjást ótalin merki um. Grunngreinar okkar berjast í bökkum og þar ymur uppboðshamarinn í eyrum. Vandamálin hrannast upp undir ráðlausri ríkisstj. sem hefur látið frjálshyggjuna um fararstjórn hjá sér. Hvað hentar þá slíkri stjórn betur en einmitt það að hér á þingi og í fjölmiðlaljósinu úti í þjóðfélaginu líka snúist öll umræðan um frjálst útvarp og frjálsan bjór meðan fólkið í landinu er leitt undir ok frjálshyggjunnar sem færir fjötra fátæktarinnar yfir það á meðan auðsöfnun gróðaaflanna stendur yfir í algleymingi? Það er hins vegar samræmi í þessu öllu saman því að gróðaöflin eiga að fitna á frjálsu útvarpi ómenningarinnar og ekki síður á ógæfu þeirri sem af auknum áfengisvanda stafar. Þetta er allt í stíl hjá stjórnvöldum. En ömurleg er mynd þessara maídaga af æðstu löggjafarsamkundu þjóðarinnar þegar þessi tvö mál hafa verið gerð að málum málanna m. a. til þess að drepa á dreif þarfamálum þjóðfélagsins, m. a. til þess að snúa huga manna frá vaxandi fátækt æ fleiri þjóðfélagsþegna. Hvílík reisn yfir okkur sem hér erum að störfum eða eigum við að vera það. Hvílíkur skilningur á meginmálum íslensks þjóðfélags sem hverfa í skuggann fyrir óþurftarverkum sem allir eru uppteknir af meira og minna. Þvílík framtíðarmúsík á ári æskunnar sem hljómar úr sölum Alþingis. Var einhvern tíma verið að tala um virðingu þessarar stofnunar? Einhvern veginn minnir mig það. Þó að ég gæti haldið hér ræðu með ærnum tilvitnunum um þessi mál, áfengismálin í heild sinni, sem ættu að vera hér til umr. í stað þessa eina viðbótarþáttar, ræðu sem tæki nokkra venjulega fundartíma þessarar hv. deildar, þá mun ég ekki láta undan þeirri löngun minni einungis vegna þess hversu mér ofbýður allt þetta ástand, öll þessi umræða þó að virkileiki vandamálanna blasi við - og þó. Hér er verið að ræða mál sem vissulega snertir kviku þjóðlífsins, aðeins með hinum neikvæðu formerkjum, þar sem á að láta skeika að sköpuðu um afleiðingar í ábyrgðarleysi þeirra sem vilja ekki vita af staðreyndum, vilja ekki viðurkenna ógnina sem af getur leitt, æpa aðeins um hið óskilgreinda frelsi um leið og hvarvetna má finna fjötra og þræla Bakkusar. Því hlýt ég að hafa mitt mál í þessari umr. alllangt mót venju þó að ég vildi heldur eyða tíma mínum í jákvæða úrbótaumfjöllun í þjóðmálum almennt þar sem þetta mál í víðustu merkingu skipar vissulega sinn sess. Mál það sem hér kemur nú til umr. er kannske allrar íhugunar vert þegar það er komið í þennan farveg. Ég hygg að mál þetta beri að skoða í samhengi við fjölmarga þætti okkar þjóðlífs, í samhengi við almenna stefnumörkun okkar í vímuefnamálum í víðustu merkingu. Vissulega hefur hver sína skoðun, sína sannfæringu að byggja á, rök með og móti því að leyfa áfengan bjór hér. Vissulega er rétt að hver reifi þau rök sem efst eru í huga hvers og eins hvaða afstöðu sem fólk hefur. En málið er stórt, vissulega svo alvarlegt að engir útúrsnúningar eða hálfgildings kjaftháttur, hálfkæringur eða blaður hæfir í þessum máli, heldur ekki gífuryrði þó að mönnum sé heitt í hamsi út af málinu sakir staðfastrar sannfæringar. Af sumum mun sá er hér stendur ekki talinn marktækur í umr. sakir ókunnugleika og reynsluleysis af vímuefnaneyslu auk þess að hafa um langt árabil verið í framvarðarsveit bindindisfólks og draga enga dul á ákveðna afstöðu. Persónuleg skoðun mín er heldur ekki aðalatriðið þó að hún sé bjargföst og byggð á sæmilegri notkun augna og eyrna því að vímuefnavandamálið getur enginn flúið ósjáandi og óheyrandi. Afleiðingar eru alls staðar í augsýn, afleiðingar sem allir viðurkenna þótt deilt sé um orsakir. Ég hlýt að horfa til þessa máls í ljósi þess hvert ástand ríkir í áfengismálum okkar, hvert meðferðarmagnið af völdum áfengissýki er, hverjar skuggahliðar það geymir hvarvetna. Samviskuspurningin hljóðar einmitt upp á það, hvort hér sé til heilla og bóta horft eða hvort af muni verða aukning þeirrar ógæfu, þeirrar sýki, sem hrjáir allt of marga. samviskuspurningin nú á ári æskunnar kallar líka á svör um hæfilega gjöf henni til handa, gjöf sem gerir ævibrautina bjartari eða skyggða frekari skuggum. Samviskuspurningin nú er einnig um aðgerðir til að sporna gegn afleiðingum, hún snýr að forvarnarstarfi í þessum þætti heilbrigðismála og hvernig þar er á verði vakað eða hvort sofandi er flotið að feigðarósi. Þó að ég eigi hér mín svör á mörgu byggð, m. a. á kennslustarfi mínu og náinni umgengni við börn og æskufólk, á áratuga félagsmálavafstri og miklum samskiptum við fólk á öllum aldri við hinar ólíkustu aðstæður, á fjöldamörgum reynslusögum sem ég hef komist í snertingu við og átt virkan hlut í að reyna að leysa úr á einn eða annan veg, þó að ég gæti gefið mín svör og rakið býsna fjölþætta reynslu mína, mér ærið nærtæka og nálæga á stundum, þá vil ég heldur líta til annarra átta til að undirbyggja afstöðu mína og endanlegt nei við þessu máli. Ég leita til hlutlægra aðila með þekkingu og lærdóm samfara reynslu af þeirri kviku mannlífsins sem hér er komið að. Ég vil kanna viðhorf þeirra sem hafa víða yfirsýn, jafnvel til alls heimsins, svo sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar sameinuðu þjóðanna sem hefur veitt álit sitt á þessum efnum um margan vanda, margar hliðar þessara mála, heildarsýnar og álits henni tengdri sem okkur er skylt að horfa til. Þegar till. hv. þm. Árna Gunnarssonar o. fl. var til umr. hér á Alþingi fyrir nokkru síðan var mjög vitnað til þessarar virtu stofnunar og engin vefenging kom þar fram sem marktæk mætti teljast enda hygg ég að örðugt sé að hafa þar í frammi mótrök sem marktæk séu. Ef draga ætti stutta en hnitmiðaða ályktun af þeirri víðtæku og óvefengjanlegu niðurstöðu, sem gengur þó sem rauður þráður í gegnum allar skýrslur og athuganir Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, mætti orða hana svo: Meira framboð, betra aðgengi að áfengi í ýmsum myndum, þess meira er neytt, þeim mun verri eru afleiðingarnar, því fleiri sjúkrarúm bundin þessari vá. Það er ekki ætlan mín að tefja þessar umr. úr hófi svo að ég ætla ekki að vitna mjög í þessa skýrslu, þessar ályktanir sem okkur er skylt að virða vel fyrir okkur, nema þar af lærdóm hvaða afstöðu sem við annars höfum, en einhvern veginn finnst mér að þessi orð, meira framboð, betra aðgengi = verri vá sem afleiðing, eigi að skoðast vel þegar við erum að ræða mál sem miðar að þessu tvennu umfram allt annað, meira framboði, betra aðgengi í kjölfarið, hversu svo sem menn vilja loka augunum fyrir þróuninni í framtíðinni um aðgengið sem yrði áreiðanlega hvarvetna innan mjög skamms tíma - eða trúa menn því að einangrun við fáar útsölur ÁTVR ráði aðgengi að bjórnum til langs tíma? Látum svo vera. En mikil er trú þeirra þá og meiri en ég hélt að væri til. Það hversu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin leggur mikla áherslu á framboðið, fjölbreytnina og auðveldun aðgengis sem meginhættur, að viðbættri rangri stefnu í verðlagningarmálum ætti að verða til þess að við stöldrum ögn við mitt í þeim öskurkór „frelsissinna“ sem glumið hefur hvarvetna nú um nokkurn tíma og verið gælt við af ótrúlegustu aðilum sem eiga að gæta hlutleysis í hvívetna. Menn tala gjarnan um tvískinnung, skinhelgi, tvöfalt siðgæði og fleira í þeim dúr. Af minni hálfu er þetta einfalt varðandi áfengismálastefnu í heild. Ég vil einfaldlega gera allt til að draga úr og minnka sem allra mest neysluna, beita öllum tiltækum ráðum til þess. Það má vissulega miklu til kosta í fyrirbyggjandi aðgerðum þegar horft er til þess gífurlega fjármunataps sem þjóðfélagið verður fyrir af völdum þessarar neyslu, að öllu því mannlega slepptu sem engin leið er að meta til fjármuna. Af minni hálfu hefur ævinlega verið lögð á það áhersla að alhliða aðgerðir þyrfti - alvöruaðgerðir - til að fyrirbyggja, komast fyrir orsakirnar, verja fólk í stað þeirrar höfuðáherslu sem lögð hefur verið á lækningu alvarlegra afleiðinga þessa þjóðarböls þó að það sé góðra gjalda vert að milda meinin og græða sárin. Frumatriði allrar heilsugæslulöggjafar okkar, forvarnarstarfið, á hér við engu síður en annars staðar. Og því ekki? spyr ég. Í því felst tvískinnungur, tvöfalt siðgæði að neita þessu frumatriði í áfengisvörnum en stuðla að slíku starfi í öllum öðrum þáttum heilsugæslu okkar. Svo einfalt er þetta mál því miður ekki að við getum vonað að það leysi vanda í nokkru tilliti. Við getum einfaldlega ekki sagt: Leyfum bjórnum að taka við af brennivíninu, leyfum bjórnum að útrýma smygli, leyfum bjórnum að útrýma brugginu, leyfum bjórnum að bæta drykkjusiðina, hvað þá að við getum borið okkur orð tengd menningu í munn. Einfaldlega er þetta ekki rétt og rökleysurnar hlaðast upp í ljósi þeirrar reynslu sem við megum hvarvetna nema af öðrum þjóðum. Við megum ekki blekkja okkur með þessu. Ekki heldur því að óviðunandi ástand er nú í þessum efnum, m. a. með tilkomu bjórlíkhúsanna. Þá er uppgjöfin ein með í för og menn velja þennan kost í stað þess að snúa sér að vandanum og vinna bug á honum, breyta óviðunandi ástandi í bærilegt horf - eða trúir einhver því í einlægni að bjórinn muni ekki verða aukning, ekki verða viðbót við það sem flestir telja fullnóg af? Það er talað af fjálgleik um ályktanir Alþingis, eftir þeim skuli farið, og flm. þessa frv. standa þar sumir fremstir í flokki. Hvað um ályktunina um stefnumörkun í áfengismálum? Var hún ekki nógu skýr og afdráttarlaus? Lágu ekki ljós rökin að baki, vandinn sem knúði á löggjafarsamkomuna að finna leið út úr vanda og vá, út úr ótrúlega mikilli neyð allt of margra? Var hún bara upp á punt? Var engin meining að baki? Væri til of mikils mælst að dokað yrði við meðan menn leituðu leiða í anda þeirrar ályktunar? Væri til of mikils mælst að menn reyndu að huga að orsakavöldum í stað þeirrar baráttu sem utan enda er háð við afleiðingarnar? Enginn er sannfærðari en ég um það að erfitt er að finna þær leiðir. En það er skylda okkar að vinna þar að alefli og láta einskis ófreistað. Ömurlegasta skinhelgin og tvískinnungurinn felast hins vegar í því þegar sömu aðilar og heimta bjór heimta meiri möguleika til neyslu áfengis, aukið frjálsræði í öllum greinum, berja sér á brjóst og fyllast heilagri vandlætingu og fordæmingu á fíkniefnum öðrum en áfengum drykkjum, vilja herða viðurlög, herða eftirlit, heimta löggæslu, boð og bönn sem allra mest til að hindra vá sem allir viðurkenna að er í órofa tengslum við áfengisneyslu, tengist henni án alls efa í ríkum mæli. Ég undirstrika þessa staðreynd sem studd er ríkulega rökum og reynslu og þekkingu þeirra sem hér þurfa að fjalla um frá læknisfræðilegu hliðinni alveg sér í lagi, þeim sem þurfa að kljást við illar afleiðingar vímuefnaneyslu í heild. Órofa tengsl segja þeir að þarna séu á milli og mætti tilfæra hér og tíunda rök þeirra mörgu er greint hafa frá þessum tengslum svo erfitt er sundur að greina hvað er hvað, hvar frumorsökina sé að finna í slíkri neyslu. Eitt vita allir sem vilja vita. Við erum hér að ræða eina frumorsökina og hvort við eigum að leyfa henni að blómstra hér með hinum sem fyrir eru, hvort við getum verið með því að framkalla fleiri fórnardýr þessarar ofneyslu í ýmsu formi fíkniefna. Um þetta eigum við að hugsa. Okkur er skylt að gera það og hlýða á raddir þess fólks sem gleggst fær að kynnast alvöru afleiðinganna og hefur til þess þekkingu og reynslu að segja okkur til umfram þann öskurapakór sem fær nú sitt bergmál ríkulega inn á Alþingi, svo ríkulega að maður spyr sig stundum að því hverjar hvatir liggja að baki, hversu þau tengsl og tök eru sem virðast hvíla sem álög á fólkinu sem hæst lætur, heimta þetta í nafni frelsis og mannréttinda þó vitað sé að sá sem lýtur í lægra haldi undan ofurþunga vímuefnaneyslu, hann eða hún á ekkert frelsi lengur, mannréttindi eru orðin að algeru spurningarmerki þessa fólks. Mér ofbýður oft alvöruleysið í kringum öll þessi mál, gyllingu gleðinnar í kringum áfengisneysluna, kröfuna um frelsið fagra, mannréttindin miklu án þess að svo mikið sem auga sé rennt til allra þeirra skuggahliða sem í kjölfarið fylgja, án þess að líta til þess mannlega harmleiks sem er svo allt of víða og þeirra aumkunarverðu leikara sem þar eru í aðalhlutverkum. Hvílík kaldhæðni, hvílík fyrirlitning á mannlegri reisn, hvílíkt meðaumkunarleysi í sjálfelsku þeirra sem halda sig hafa í fullu tré við afleiðingar þessarar neyslu. Ég skil þá vel sem hafa hér af gróða og góðan arð, sjá í nýrri öldu ótal tækifæri til að græða sem mest á mannlegri eymd, þjóna áfengisauðvaldsins, umboðssala og aðra þá er sópa til sín fúlgum fjár fengna af annarra ógæfu, tárum og blóði. Ég skil þá sem Mammon hafa að æðstum guði og varðar ekki um annað, hafa blindast með glýju gróðans í glyrnum sér, sjáandi ekkert nema rauða málminn sem rennur um greipar þeirra. Ég vorkenni þeim en veit hversu langt gróðafíknin getur leitt annars bestu menn. Ég skal ekki hafa mínar persónulegu hugleiðingar öllu lengri í bili. Þær bíða 2. umr. og í nefnd fæ ég tækifæri til að fjalla um málið. En áður en ég sný mér að ýmsum tilvitnunum, sem ég vildi gjarnan flytja hér en sé ekki ástæðu til að gera nú við þetta tækifæri, vil ég fara örfáum orðum um málið að öðru leyti. Bjórinn er kominn í ýmiss konar myndum, segja menn. Því þá ekki að leyfa hann og létta af hömlum? Þetta eru ein rökin, smygl, bruggun, heimildir sæfarenda og ferðalanga og síðast en ekki síst eru bjórlíkhúsin nefnd. Allt er þetta rétt svo langt sem það nær. En halda menn í alvöru að þetta sé nema brot þeirrar neyslu sem annars yrði ef bjórinn yrði leyfður? Ég harma sannarlega að ekki skuli hafa verið gerðar ráðstafanir til að koma í veg fyrir bjórlíkhúsin, breyta þá lögum ef einhverjir meinbugir voru á því að stöðva þessa óheillaþróun, þennan ófögnuð, þar sem gróðafýsninni er þjónað á lágkúrulegasta hátt. Það hefði átt að stöðva þetta þegar í upphafi því að hér er eingöngu verið að búa til rök fyrir óheftum bjór svo að enn fremur megi græða og gera út á ungmennin alveg sér í lagi, gera þau rækilega háð þessari neyslu. Klær áfengisauðvaldsins gægjast hér hvarvetna fram undan sauðargæru þeirra sem þarna standa að rekstri. En svo illt og óviðunandi sem mönnum þykir ástandið nú hljóta menn að hug að því hvað við tekur ef allar flóðgáttir eru opnaðar í stað róttækra aðgerða gegn ófögnuðinum. Varðandi smyglið þá er það örugglega eitthvað. En úr því er allt of mikið gert og undraverðar þær gífuryrtu ásakanir í garð sjómanna og farmanna okkar sem bornar eru á borð, jafnvel talað um sérfræðilega sönnun á drykkju af völdum ósannaðs smygls. Hér rekur sig eitt á annars horn og vægast sagt svo langt gengið í fullyrðingum gagnvart ákveðnum stéttum að liggur við hinn versta róg þar sem allir verða fyrir högginu, jafnt sekir sem saklausir. Aðalatriði þessa máls er það að auðvitað verður stórfelld og afdrifarík aukning hvað sem öllu þessu líður sem nú viðgengst. Hér megum við ekki beita sjálf okkur né aðra neinum blekkingum. Þeir sem það á sig taka að leyfa bjórinn óheftan verða að taka afleiðingunum hversu beiskar og bitrar sem þær kunna að verða. Á þessu stigi málsins ætla ég að minna aðeins á nokkuð af því sem áfengisvarnaráð hefur látið frá sér fara, það ráð sem á að vera stjórnvöldum til ráðuneytis um áfengismál og við höfum sérstaklega kjörið til þess. Það safnar saman hlutlausum upplýsingum víða frá og þær eru vel marktækar og hafa reynst það þegar rífa hefur átt niður álit þessa ráðs áður um ýmis málefni þessu tengd. En ég mun geyma mér það efni til upplestrar á síðari stigum þegar kannske þarf enn frekar að verjast þessari vá en nú í dag. Einhver virtasti starfsmaður heilbrigðiskerfis okkar fyrr og síðar, Vilmundur heitinn Jónsson landlæknir, hefur sett fram skoðun sína á þessu máli á fræðilegan hátt og ákveðinn. 1932 sat hann á Alþingi þegar fyrsta ölfrv. var flutt. Sú þingræða, sem hann flutti þá, var svo mögnuð og rökviss að talið er að hún hafi gert út af við frv. þá. Ég skal aðeins vitna í lokaorð hans eftir að hann er búinn að flytja mótrök sín, m. a. og alveg sér í lagi vegna reynslu annarra þjóða. Hann segir svo í lokaorðum sínum eftir að hafa rakið þetta nákvæmlega, með leyfi virðulegs forseta: „Ég vona að hv. þdm. hafi orðið það ljóst af því sem ég hef nú látið þá heyra að það er engin firra þó að því sé haldið fram að öll undanþágan muni leiða til aukins drykkjuskapar með þjóðinni og þá fyrst og fremst með þeim stéttum og aldursflokkum þjóðfélagsins sem enn eru lausir við áfengið að mestu leyti sem betur fer. En við Íslendingar höfum einnig okkar eigin reynslu í þessum efnum sem við getum dregið lærdóm af. Við höfum á stuttu tímabili búið við ýmiss konar ástand í áfengismálum. Hér var engin gullöld í þeim efnum áður en bannið kom til sögunnar þó að þeirri fjarstæðu sé stundum á lofti haldið af andbanningum. Með banninu varð á þessu mikil breyting til batnaðar þó að sumir hefðu e. t. v. getað gert sér vonir um enn betri árangur. Við munum allir hvernig farið hefur við hverja tilslökun sem gerð hefur verið. Við munum hve mjög ástandið versnaði með læknabrennivíninu og síðan leyfður var innflutningur á hinum „hollu“ Spánarvínum hefur öllu enn stórum hrakað í þessum efnum. Ég verð því að segja það að þegar verið er að brigsla um blindni í áfengismálunum getur það ekki átt við aðra en þá sem eru svo blindir á þá reynslu, sem við höfum fengið með öllum tilslökunum, að þeir ætla sér að bæta ástandið með því að gera eina tilslökunina enn.“ Þetta voru lokaorð Vilmundar heitins Jónssonar landlæknis, en vissulega mætti úr þessari ræðu hans tilfæra fjöldamargt sem á beint við daginn í dag. Í beinu framhaldi hér af vil ég leyfa mér að vitna orðrétt í grein séra Heimis Steinssonar prests og þjóðgarðsvarðar á Þingvöllum á fyrirbænadegi sunnudaginn 12. maí s. l. Þá hafði biskup Íslands beðið presta landsins að helga þennan dag fyrirbæn fyrir æskufólki, börnum þessa lands. Heimir segir svo í lokin, með leyfi virðulegs forseta: „Ætla Íslendingar að fagna ári æskunnar með því að lögleiða sterkan bjór? Margt bendir til að svo geti farið jafnvel á næstunni, núna á þessu bjarta vori meðan hrossagaukurinn hneggjar og spóinn vellir sinn graut. Tæpast verður hjá því komist að nefna mál þetta á bænadegi sem helgaður er börnum. Reynsla annarra þjóða bendir til að áfengisneysla barna og unglinga vaxi til muna þegar áfengt öl er innan seilingar. Engin dæmi eru um það að bjórinn stuðli að bindindissemi meðal æskufólks fremur en annarra. Máli þessu er löngum drepið á dreif með orðskrúði um aukaatriði. Hér er í raun aðeins um eitt að ræða: Er tímabært að veita landsmönnum aðgang að fjölbreyttari vímugjöfum en tíðkast hafa, já eða nei? Önnur efni eru á lofti höfð. Þýðingarlaust er að reyna að stöðva þróunina segja sumir. Krárnar eru komnar, að ógleymdri fríhöfninni, heimabrugginu og smyglinu. Kránum væri unnt að loka með lagasetningu ef ekki vill betur til og fríhöfnin, heimabruggið og smyglið eru smámál í samanburði við þá ölgerð og dreifingu sem nú er á döfinni. Er ekki svo, kæru viti bornu menn? Við biðjum fyrir æsku þessa lands á almennum bænadegi og fyrir þeim er með völdin fara að þeir a. m. k. beri gæfu til að slá þessu fáfengilega óheillamáli á frest og felli það helst með öllu.“ Sá sem þekkir Heimi Steinsson veit að þarna eru ekki öfgar á ferð í þessum málum. Svo vel þekki ég þennan vin minn einnig að ég veit að þessi orð eru mælt af yfirvegun og til umhugsunar öllum. Þetta er honum einmitt efst í huga þegar hann hugsar til fyrirbænar vegna æsku landsins. Skyldi það vera tilviljun? Skyldi hann vera að hugsa um frelsisskerðinguna, mannréttindabrotið mikla? Skyldi hann hafa horft viljandi fram hjá þessum hlutum á fyrirbænadegi fyrir æsku landsins? Eða skyldi það vera einlæg umhyggjusemi hugsandi manns fyrir æsku þeirri sem hann ætlar að biðja fyrir og árna góðra óska í framtíðinni? Hér verður hver og einn að dæma eftir hugarfari og skilningi. Ég læt ykkur eftir að leggja frekar út af þessum orðum séra Heimis Steinssonar sem nú mun hvað virtastur manna í klerkastétt. Ég gæti vissulega lesið hér í allan dag álit þeirra sem við eigum að hlusta á. Ég nefni það sem dæmi að sveitarstjórnir þær, sem um málið hafa fjallað á Austurlandi, hafa skorað á Alþingi að fella þetta frv., sveitarstjórnir Breiðdalshrepps, á Djúpavogi og bæjarstjórn Neskaupstaðar. Síðar gefst tækifæri til að lesa þær, en engin tæpitunga er töluð þar. Kvenfélög og kennarasamtök á þessu svæði hafa gert sínar ákveðnu ályktanir. Ég hefði gjarnan viljað biðja menn að hugleiða skrif þeirra tveggja manna sem ég met hvað mest í máli þessu vegna þess að þeir fást við afleiðingarnar. Þeir hafa þekkinguna og reynsluna að bakhjarli og hafa báðir nú í febrúar s. l. skrifað skorinorðar greinar í Morgunblaðið. Þetta eru Tómas Helgason prófessor í geðlæknisfræði og forstöðumaður geðdeildar Landspítalans og Jóhannes Bergsveinsson yfirlæknir meðferðardeildar ríkisins fyrir áfengissjúklinga. Ég hitti þessa tvo heiðursmenn á ráðstefnu nýlega og þeir kváðu fast að orði í ræðum sínum þar um það óheillaspor sem þeir óttuðust að Alþingi stigi. Ég skal einnig hér og nú geyma mér tilvitnun í orð þeirra sem hafa verið mönnum aðgengileg. En ég flyt heita hvatningu þessara manna beggja hér inn í þessa deild því að von beggja var bundin því að einmitt hér yrði unnt að stemma stigu við því sem þeir báðir kölluðu skelfileg mistök. Mætti ég biðja um að þessir aðilar væru kallaðir til þingnefndar. Ef nauðsyn krefst mun ég á síðara stigi óspart vitna í orð þeirra hér. Mál er að linni því langar ræður eru undantekning hjá mér. En efnið í mótrökin eru óþrjótandi og það gefst tækifæri til þess síðar að tíunda það efni ef menn ætla að knýja þetta í gegn. Aðeins bendi ég á það að í Nd. í gær var ólíkt mjórra á munum en við 2. umr. Hvað sem skoðanakannanir segja er ljóst að mikill andbyr hugsandi fólks með reynslu og þekkingu er úti í þjóðfélaginu. Sómi þessarar deildar væri sá að fella þetta frv., vísa fjanda þessum á dyr. Ég hef á því ríka trú að svo verði.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég vil við 1. umr. þessa máls hér lýsa yfir algjörri andstöðu minni við þetta frv. en skal ekki fara um það mörgum orðum nú. Ég get tekið undir flest af því sem hv. 2. þm. Austurl. sagði. Vil þó aðeins árétta það, sem við vitum öll, að þetta frv. er ekki frá ríkisstj. komið eins og e. t. v. hefði mátt skilja á upphafsorðum hans heldur er 1. flm. þess einn af oddvitum stjórnarandstöðu. En um þetta mál hafa menn ekki skipst í hv. Nd. eftir stjórn og stjórnarandstöðu heldur eru það önnur viðhorf sem þar ráða. E. t. v. gildir það sama um mig og hv. 2. þm. Austurl. að ég sé varla talinn fær um að ræða þessi mál vegna reynsluleysis að sumu leyti. En samt verð ég í því starfi sem ég gegni á hverjum degi að fjalla um ýmsar hliðar þess og verða vitni að sárri reynslu vegna slæmra afleiðinga af áfengisneyslu. Ég held að í umr. um þetta mál sé ekki hægt að ganga fram hjá þeirri staðreynd að það hlyti að auka áfengisneyslu ef bjór væri leyfður hér t landi. Allt annað er í svo algjöru ósamræmi við öll rök að því er ekki hægt að halda fram af neinum. Ég ætla ekki að tíunda mörg atriði í sambandi við það sem ég hef kynnst um þau mál, en langar aðeins að geta um tvennt af því að fyrr á þessum degi var þetta m. a. til umræðu við mig. Annað var það að rætt var um hvernig ætti að gæta eins af okkar fegurstu blettum á landinu fyrir örtröð og átroðningi fólks sem kemur þangað að því er virðist til þess eins að svipta sig ráði og rænu með áfengisneyslu og umgengnin fer þá eftir því. Hitt atriðið er að ég kom til Rannsóknarlögreglu ríkisins og ræddi þar við starfsmenn. Spurði þá m. a. eftir því hvað stór hluti af þeirra starfi væri vegna afleiðinga af áfengisneyslu fólks. Þeir drógu ekki úr því að sá hluti væri stór, mikill meiri hluti væri af þess völdum og ætti það ekki síst við t. d. um unglinga sem lenda þar á villigötum. En þar væri ekki við unglingana að sakast heldur væri það vegna þess umhverfis sem þeir ælust upp í, bæði vegna þess að upplausn ríkti á heimilum og illindi milli foreldra af völdum áfengisneyslu sem oft leiddi til skilnaðar og einnig vegna þess umhverfis sem þjóðfélagið skapar þessum börnum og unglingum á annan hátt. Rannsóknarlögregla ríkisins er aðeins hluti af löggæslukerfinu um allt land sem glímir við þetta vandamál. En það er ekki aðeins löggæslan sem að miklu leyti er að glíma við afleiðingar áfengis, það gerir einnig heilbrigðisþjónustan. Þar eru nú þegar talin vera um 400 sjúkrarúm fyrir þá sem hafa lotið í lægra haldi fyrir áfengi og reynt er að bjarga eða verða af þeim sökum að dvelja viðvarandi á sjúkrastofnunum. Það segir sig sjálft að þetta er orðinn dýr baggi fyrir þjóðfélagið og miklu dýrari en þjóðfélagið hefur ráð á. En verst er þó það böl sem þetta veldur þessum einstaklingum og ekki verður mælt í krónum og aurum eingöngu. Það er átakanlegt að hitta það fólk sem lýsir sínum óviðráðanlegu erfiðleikum og hefur brotið margar brýr að baki sér til þess að komast áfram í lífinu. Eitt atriði er það sem veldur mörgum erfiðleikum. Það er missir ökuleyfis vegna þess að hafa ekið undir áhrifum áfengis. Það fullyrða allir sem þar koma nálægt að bjórdrykkja mundi þar auka við í stórum stíl og er þó þessi hópur nægilega stór fyrir. Þetta minnir okkur á hvað það er andstætt okkar nútímaþjóðfélagi að svipta sig ráði og rænu vegna neyslu vímuefna. Í öllum þeim hraða og þeirri tækni sem við búum við þurfum við á fullri skynsemi og meðvitund að halda. Ég skal ekki tefja tíma þessarar hv. deildar lengur að þessu sinni í umr. um þetta mál. Ég get sagt eins og hv. 2. þm. Austurl. að það mundi ekki endast vanalegur fundartími að telja upp öll þau rök sem mér finnst mæla á móti þessu frv. En það er sjálfsagt árangursríkara að reyna að flytja þau á annan hátt en að standa hér lengi dags. Ég skal því láta máli mínu lokið en ítreka aftur andstöðu mína við þetta frv. vegna þeirra geigvænlegu afleiðinga sem það hefði fyrir okkar þjóðfélag.