Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég flutti till. þessa um sameiningu tollgæzlu og löggæzlu allsnemma á þinginu. Fyrir mér vakti fyrst og fremst, að heppilegt væri til sparnaðar og til þess að hagnýta betur en nú er gert keyptan vinnukraft við tollgæzluna og hina almennu löggæzlu á ýmsum stöðum í landinu að láta sömu menn annast bæði þessi verkefni. Hafði ég þá sérstaklega í huga ýmsa hina smærri verzlunarstaði og nefndi dæmi til sönnunar því, að þar ætti þessi sameining við. En ekki var þó till. þannig orðuð, að hún væri bundin við takmarkað svæði eða tiltekna staði. Hæstv. dómsmrh. mælti með till. við fyrri hl. þessarar umr. og lýsti yfir, að hann teldi, að gera ætti hana ótvírætt víðtækari en hún bæri beinlínis með sér að hún ætti að vera, eins og hún var fram lögð. Till. var vísað til fjvn. Nefndin sendi hana til umsagnar þeim tveim ráðuneytum, sem tollgæzlan og hin almenna löggæzla heyra undir. Bæði rn. lýstu yfir, að þau mæltu með því, að till. yrði samþ. Dómsmrn. gerði ýtarlega grein fyrir meðmælum sínum og mjög í sömu átt og hæstv. dómsmrh. hafði mælt með við umr. Í bréfi rn. segir m. a.: „Svo sem kunnugt er, fara sömu embættismenn með stjórn almennrar löggæzlu og tollgæzlu alls staðar í landinu nema í Reykjavík, enda er tollgæzla einn þáttur í löggæzlu í víðari merkingu. Dómsmrn. er þeirrar skoðunar, að í fámenni slíku sem er hér á landi mundi ótvírætt bezt henta að sameina algerlega tollgæzluliðið hinu almenna löggæzluliði. Svo sem vikið er að í þáltill. og grg. hennar, felast í sameiningu þessara starfa möguleikar á betri hagnýtingu starfskrafta þeirra manna, sem að störfum þessum vinna. Þarf ekki frekari rökstuðning fyrir því, þar sem starfsmenn eru örfáir í hvorri starfsgrein og ef til vill aðeins í annarri þeirra, svo sem er á ýmsum stöðum utan Reykjavíkur. En einnig í Reykjavík mundu betri möguleikar á hagnýtingu starfskraftanna með sameiningu þessara starfa. Það er alkunna, að nokkurt vandamál er að hagræða verkaskiptingu svo, að vel henti um nýtingu starfskrafta löggæzlumanna, er þeir taka að reskjast. Mundu talsvert auknir möguleikar á hentugri verkaskiptingu að þessu leyti með sameiningu þessara starfsgreina. Þá geta og verið ýmsar aðrar ástæður til, að heppilegt sé að breyta til um störf manna í þessum greinum um lengri eða skemmri tíma. Þá hendir og oft, að starfsmaður, sem nú aðeins hefur valdssvið í annarri þessari grein, geti við störf á því gripið inn á hitt sviðið með fullkomnu embættisvaldi.“ Fjvn. öll er sammála um, eins og nál. á þskj. 543 ber með sér, að mæla með því, að till. verði samþ., en með tilliti til þeirra upplýsinga, sem dómsmrn. veitti, og þeirrar áherzlu, er það leggur á málið, taldi n. rétt að bæta við tillgr. einni málsgr. til frekari áherzlu. Hljóðar þá till. þannig samkvæmt till. fjvn., með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fram fara athugun á því, hvort ekki væri haganlegt og ávinningur til sparnaðar að sameina tollgæzlu og almenna löggæzlu. - Leiði athugunin í ljós, að hagkvæmt sé að sameina þessi störf, skal ríkisstj. gera ráðstafanir til þess, að það verði gert alls staðar þar, sem það álízt vera til bóta.“ Er þá till. orðin sterkari fyrirmæli en hún áður var, og hef ég sem flm. síður en svo við það að athuga. Tjái ég öllum, er til málsins hafa lagt fram að þessu, þakkir fyrir góðar undirtektir og leyfi mér að vænta þess, að till. verði samþ. þannig orðuð, sem fjvn. leggur til, og geti orðið til gagnsemdar í framkvæmd.



Herra forseti. Till. sú, sem hér er nú til meðferðar, var flutt af okkur þm. Eyf. og hneig í þá átt, að gerðar væru ráðstafanir til þess að hagnýta svo niðursuðuverksmiðju þá, sem ríkið hefur eignazt í Ólafsfirði, að hún gæti komið að sem mestu gagni fyrir atvinnulíf þar á staðnum. Fjvn. hefur athugað þessa þáltill. allýtarlega og hefur leitað umsagnar um hana frá tveimur aðilum, Fiskifélagi Íslands og fiskiðjuveri ríkisins. Umsögn hefur aðeins borizt frá Fiskifélaginu, og felast í þeirri umsögn meðmæli með því, að verksmiðja þessi verði hagnýtt til eflingar útgerð í Ólafsfirði, en hins vegar talið, að eins og ástatt sé nú með fiskniðursuðu í landinu, séu litlar horfur á, að hægt verði að starfrækja verksmiðjuna áfram sem niðursuðuverksmiðju. Með áliti stjórnar Fiskifélagsins fylgdi rækileg og athyglisverð grg. um ástand niðursuðuiðnaðarins á Íslandi. Um það mál var allmikið rætt hér við fyrri umræðu málsins, og komu fram ýmsar raddir um nauðsyn þess, að sérstakar ráðstafanir yrðu gerðar til þess að efla þennan mikilvæga iðnað, og bent jafnframt á það, hversu hagkvæmur slíkur iðnaður gæti reynzt til atvinnujöfnunar í landinu. Fjvn. leggur til, að till. verði samþ. með smávægilegri orðalagsbreytingu, og er þá till. í því formi, að ríkisstj. láti fram fara athugun á því, hvernig niðursuðuverksmiðja ríkisins í Ólafsfjarðarkaupstað verði hagkvæmast notfærð til eflingar atvinnulífi á staðnum. Verður vitanlega að teljast æskilegt, að áður en endanleg ákvörðun er um það tekin, verði það rannsakað, bæði í samráði við forustumenn byggðarlagsins og jafnframt sérfróða menn í útvegs- og niðursuðumálum, þannig að þessi verksmiðja komi þar að sem beztum notum. Vitanlega væri æskilegast, að hægt væri að starfrækja fyrirtækið áfram sem niðursuðuverksmiðju, því að það mundi leysa mjög verulega úr þeim atvinnuvandræðum, sem við er að stríða í þessum kaupstað. Sé það hins vegar ekki talið fært, þá verði leitazt við að hagnýta þetta ágæta hús, sem þarna er til staðar, á einhvern þann hátt, að það geti styrkt útgerðina í Ólafsfirði. Þar standa nú svo sakir, að mjög tilfinnanlega skortir húsnæði fyrir útgerðina, ekki sízt eftir að þar er komin einnig togaraútgerð að nokkru, þannig að það eru vissulega fullkomin not fyrir þetta hús og mikilvægt, að sem allra skjótast geti fengizt á þessu máli einhver endalok, því að það er vitanlega alls kostar óviðunandi, að þessi ágæta verksmiðja og mikli húsakostur standi þarna ónotaður í langan tíma. Þar koma bæði til greina hagsmunir kaupstaðarins og einnig hagsmunir ríkissjóðs sem eiganda þessarar verksmiðju, að hún verði ekki látin standa þarna arðlaus og grotna niður, sem hlýtur að verða, ef ekki eru einhverjar sérstakar ráðstafanir gerðar í þessu efni. Ég tel ekki þörf á að orðlengja frekar um þetta mál, en vænti þess, að hv. þm. geti fallizt á að samþykkja till. með þeirri breytingu, sem fjvn. hefur borið fram.



Herra forseti. Fjvn. leitaði umsagnar tveggja aðila í þessu máli, Jöklarannsóknafélags Íslands og rannsóknaráðs ríkisins. Voru þeir báðir því meðmæltir, að sú rannsókn færi fram, sem till. fjallar um. Umsögn þeirra er prentuð með nál. á þskj. 546. N. hefur lagt til, að till. verði tengd við nafn Jöklarannsóknafélagsins, þannig að ríkisstj. leiti samninga við þetta félag um að framkvæma þær rannsóknir, sem till. fer fram á. Að n. fer þessa leið, stafar af því, að Jöklarannsóknafélagið hefur staðið í sambandi við erlendan sérfræðing, sem hefur tæki, sem framkvæma má með þykktarmælingar á jöklum. Tæki þetta er mjög dýrt, og er ekki til hér á landi, en hinn erlendi sérfræðingur hefur boðizt til þess að koma hingað með þetta tæki, og var ætlun Jöklarannsóknafélagsins að láta hann rannsaka Grímsvötn í Vatnajökli. Með þessu tæki er hægt að sjá, hvernig landslagi er háttað undir jöklum, og það væri þess vegna mjög æskilegt, að þetta tækifæri væri notað til þess einmitt að fá þennan sérfræðing til að ganga á Mýrdalsjökul og mæla þykkt jökulsins og kanna, hvernig er umhorfs undir, þar sem Katla liggur. Hinn erlendi sérfræðingur tekur enga sérstaka þóknun fyrir ferðina hingað, aðeins þarf að kosta ferðir hans og dvöl hér á landi. Fjvn. lítur svo á, að það þurfi ekki að kosta ríkissjóð ýkja mikið fé að láta framkvæma þá rannsókn, sem farið er fram á í þessari till. Að sjálfsögðu yrði að taka þátt í ferðakostnaði hins erlenda sérfræðings og greiða fyrir ferð hans upp á Mýrdalsjökul, ef til kæmi, að hann fengist til að fara þangað, enda þótt það yrði mikið sjálfboðavinna, því að Jöklarannsóknafélagið hefur á að skipa ágætum mönnum, jöklaförum, sem vinna þetta verk í sjálfboðavinnu. Aðra nauðsynlega starfsemi í sambandi við þessa rannsókn má framkvæma af opinberum aðilum, sem til eru í landinu. Má þar til nefna myndatöku af Mýrdalsjökli úr lofti, sem er nauðsynleg til kortagerðar af Kötlusvæðinu, og svo e. t. v. einhverjar mælingar af Mýrdalssandi og þar í grennd. Báðir þeir aðilar, sem fjvn. leitaði til, lögðu mikla áherzlu á, að fenginn yrði jarðskjálftamælir - hreyfanlegur jarðskjálftamælir - og hann staðsettur í nánd við Kötlusvæðið. Ég skal geta þess í þessu sambandi, að Veðurstofan hefur einmitt sótt um leyfi til að mega kaupa slíkan mæli, en hún hefur ekki enn fengið til þess fjárveitingu. Og n. lítur svo á, að það sé að sjálfsögðu fjárveitingavaldsins að ákveða um þetta. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þessa till. N. hefur gert á henni lítils háttar breytingu, sem ég gat um, og leggur einróma til, að hún verði samþykkt eins og hún er orðuð á þskj. 546. Ég vænti þess, að hv. alþm. taki þessari till. vel og samþ. hana eins og hún liggur fyrir.



Þessari till. til þál. um aðstoð vegna atvinnumála í Flateyjarhreppi var vísað til fjvn. á sínum tíma. Aðalefni till. er í tveimur atriðum: Í fyrsta lagi að koma hraðfrystihúsinu í Flatey nú þegar í rekstrarhæft ásigkomulag og afhenda það síðan hreppnum kvaðalaust með öllum áhöldum og öðru því, er húsinu tilheyrir. Í öðru lagi að greiða nú þegar til fólksins í Flateyjarhreppi öll ógreidd vinnulaun þess vegna fyrrverandi rekstrar frystihússins og útgerðar Sigurfara, enda verði þessar upphæðir látnar fyrst og fremst ganga til þess að mæta áföllnum og ógreiddum hreppsgjöldum þessara aðila. Þetta er efni till., eins og hún var, þegar henni var vísað til fjvn. Það er alkunnugt, að í Flatey ríkir mjög ömurlegt atvinnuástand. Það hafa orðið þar eins og á nokkrum öðrum stöðum hér á landi á undanförnum árum miklar breytingar í atvinnuháttum til hins lakara. Áður fyrr var Flatey miðstöð allrar verzlunar og viðskipta við norðanverðan Breiðafjörð, þannig að byggðirnar við norðanverðan fjörðinn ráku alla verzlun sína í Flatey. Auk þessa var í nálægum eyjum á Breiðafirði á þeim tíma rekinn mikill búskapur. Þar voru margvísleg hlunnindi og auk þess rekin þar nokkur sjávarútgerð, og svo var það einnig í Flatey sjálfri. En þetta hefur á síðari árum gerbreytzt. Breytingar, sem orðið hafa á samgöngum í byggðum við norðanverðan Breiðafjörð, hafa valdið því, að verzluninni hefur verið beint í aðrar áttir, og hagnýting á margvíslegum hlunnindum í eyjum á Breiðafirði hefur mjög gengið úr sér hin síðari ár og er nú ekki nema svipur hjá sjón hjá því, sem áður var. Þetta allt saman hefur orðið þess valdandi, að atvinnulífi og afkomu manna í Flatey á Breiðafirði hefur hrakað mjög hin síðari ár og ávallt sigið á ógæfuhlið í þeim efnum. Fólkinu hefur fækkað og erfitt efnahagsástand verið ríkjandi í eyjunni. Það ráð, sem til hefur verið gripið til að koma breytingu á í þessu efni til batnaðar, hefur verið að koma fiskveiðum aftur á fót og fiskverkun, hvort tveggja með nútímasniði útgerðarinnar, eins og hún er rekin í verstöðvum þessa lands. Það voru keyptir tveir vélbátar, og það var byggt hraðfrystihús í eyjunni: Afköst hússins áttu að vera það mikil, að það átti að geta verkað afla fimm stórra vélbáta. Hvort tveggja þetta var gert með nokkrum atbeina ríkisvaldsins í sambandi við ábyrgðir, sem ríkið tók á sig í sambandi við þessar framkvæmdir. En því miður fór svo um þær framtíðarúrbætur fyrir Flatey á Breiðafirði eða fyrir fólkið, sem þar býr, til breyttra og bættra atvinnuhátta, að þetta varð hvort tveggja mjög skammvinnt, og það er komið svo nú, að báðir þessir stóru vélbátar hafa verið seldir í burtu til annarra verstöðva. Afleiðing þess varð að sjálfsögðu sú, að öll starfræksla frystihússins lagðist niður. M. ö. o.: Þetta er komið í sama horfið og það var, og þó ef til vill nokkru lakara en það var áður en efnt var til þessarar nýju útgerðar í Flatey. Ríkið, sem var í ábyrgðum fyrir skuldum, sem til hafði verið stofnað til þess að reisa frystihúsið, hefur orðið að taka frystihúsið á sínar herðar og standa skil á greiðslum þessara skulda, eftir því sem samningar um þær standa til. Svona stendur þá þetta mál nú, og það er vegna þessara miklu erfiðleika, sem ríkjandi eru í Flatey, að hv. þm. Barð. hefur flutt þá þáltill., sem ég nú hef lýst. Fjvn. var vel ljóst, að það væri mikil þörf á því, að takast mætti að bæta úr þessu erfiða atvinnuástandi, sem ríkir á þessum stað, en það er vitanlega skilyrði þess, að fólk geti unað hag sínum í Flatey, að úrbætur fáist, því að fólkinu fækkar jafnt og þétt. Yngra fólkið leitar til annarra staða, þar sem atvinnu er að fá, en eftir sitja þá þeir einir, sem eiga þess ekki kost, og allir sjá, hverjar afleiðingar hljóta að verða af því, þar sem svo er málum komið. Fjvn. vildi gjarnan geta unnið þessu máli eitthvert gagn og kynnti sér allar aðstæður eftir beztu föngum. Fjvn. ritaði félmrn. um þetta, en það hafði að sjálfsögðu haft afskipti af málinu, eins og komið var, og enda orðið á ýmsan hátt að grípa inn í til þess að firra beinum vandræðum, sem leitt hefur af stöðvun atvinnulífsins þarna. Í því svari, sem n. barst við þessu, fólust ekki neinar beinar till. um það, hvað til bragðs skyldi taka, hins vegar aðeins skýrt frá því, að þetta væri til athugunar í ráðuneytinu. Það lá fyrir og liggur fyrir í gögnum þessa máls, að eiginlega hafði aldrei verið til fullnustu gengið frá byggingu hraðfrystihússins, þó að það væri starfrækt um nokkurt skeið. Það skorti mjög á um frágang þess, og það leiddi til þess, að ýmislegt gekk þar úr sér og fyrningar urðu meiri en annars hefði orðið, ef betur hefði verið frá þessu gengið. Þetta vildi fjvn., áður en hún gerði nokkuð í málinu, kynna sér til hlítar, hversu ástatt væri um húsið, og í samráði við sjútvmrh. fékk nefndin tvo menn, kunnáttumenn á þessu sviði, til þess að fara vestur til Flateyjar og kynna sér ástand hússins, og að þeirri sendiferð lokinni fékk nefndin skýrslu þessara manna, og er þess getið hér í nál., að þeir líta svo á, að það mundi kosta um 270 þús. kr. að koma húsinu í nothæft ástand, svo að hægt væri að verka þar meðalafla tveggja stórra vélbáta. Ætti hins vegar að fullnota húsið, verka þar afla fimm stórra báta, þá mundi viðgerð og endurbætur kosta 791 þús. kr. Kemur skýrt fram í þessari skýrslu, að þetta stafar af því, að það hafði aldrei til fulls verið frá húsinu gengið og auk þess hafði margt gengið þar úr sér, einkum síðan hætt var að nota húsið. Nú var fjvn. –eða form. n. - tjáð það af flm. þessarar till., að væntanlega mundu fást allt að 300 þús. kr. af atvinnuaukningarfé til endurbóta á húsinu, en það er einmitt sú upphæð, samkv. skýrslu þessara tveggja manna, sem mundi nægja til þess að koma húsinu í nothæft ástand, þannig að hægt væri að verka þar afla tveggja stórra vélbáta, en það er vitanlega frumskilyrði þess, eins og nú er háttað útgerð hér, að það verði hægt að endurreisa útgerð í Flatey, að húsinu verði komið aftur í starfhæft ástand. Fjvn. telur líklegustu leiðirnar til þess, að hægt væri að endurreisa útgerðina í Flatey, þetta, sem felst í yfirlýsingu hv. flm. þessarar till., að fjármagn muni vera fyrir hendi til þess að gera umbætur á húsinu, sem miðað hefur verið við, að gerðir væru þar út tveir vélbátar. Það er vitanlega frumskilyrði þess, að þar verði nokkuð að gert. Í öðru lagi verði ríkisstj. gefin heimild til þess að afhenda Flateyjarhreppi á Breiðafirði hraðfrystihúsið þar, eftir að þessi aðgerð hefði farið fram á því, en þó telur n. rétt að binda þessa afhendingu því skilyrði, að hreppsnefnd Flateyjarhrepps geti fært rök að því, að hún hefði tryggt sér fyrir næstu vetrarvertíð með útgerð á staðnum eða á annan háti það fiskmagn til vinnslu í húsinu, er tryggt gæti rekstur þess. Fjvn. leit svo á, að rétt væri að binda afhendingu hússins þessu skilyrði, því að það er vitanlega aðalatriði þessa máls, að útgerð geti hafizt þarna aftur. En takist ekki að endurvekja útgerð á staðnum með þessum hætti eða með því að fela hreppsnefndinni forustuna í því máli, þá leggur n. til, að ríkisstj. verði veitt heimild til að bjóða húsið til sölu eða leigu þeim, er hefja vildu útgerð í Flatey, og jafnframt,að ríkisstj. fái heimild til þess að leggja fram nokkurt fé - ef nauðsyn krefur - eða ríkisstj. fengi heimild til þess að veita væntanlegum kaupendum eða leigjendum nokkurn fjárhagsstuðning með ábyrgð, ef það væri óhjákvæmilegt, á láni, sem þeir tækju til endurbóta á húsinu. Enn fremur er í till. gert ráð fyrir því, að ríkisstj. afli sér nauðsynlegra heimilda til ráðstafana samkv. ályktun þessari. Þetta er tilkomið af því, að það er talið, að eigi sé fært með þáltill. að veita ríkisstj. heimild til þess að afhenda eignir ríkissjóðs, heldur verði að gera það með lögum. Nú er mér að vísu sagt, að sú venja hafi tíðkazt, a. m. k. upp á síðkastíð, að þegar um er að ræða eignir, sem ríkið hefur orðið að yfirtaka vegna ábyrgða á skuldum þess, þá sé litið svo á, að ekki þurfi slíkrar heimildar. Fer þá að sjálfsögðu um þetta atriði málsins eftir þeim venjum, sem máske hafa myndazt um þetta, og sé þess vegna ekki nauðsynlegt í þessu tilfelli að afla frekari heimildar fyrir afhendingu hússins en þeirrar, sem í þáltill. felst. Þetta eru þá þær till. til lausnar á þessu máli, sem fjvn. telur eftir atvikum líklegastar til þess að geta aftur komið á grundvelli undir varanlegt atvinnulíf eða atvinnuástand í Flateyjarhreppi. Það er vitað, að á þeirri vertíð, sem nú stendur yfir, var geysilega mikil fiskgengd á Breiðafirði, og útgerðin á þeim stöðum, þar sem hún er rekin, í Stykkishólmi, Ólafsvík og lítils háttar á Sandi, hefur þess vegna gengið mjög vel. Og það má fullkomlega álykta, að sömu eða svipuð skilyrði hefðu verið fyrir hendi að þessu sinni í Flatey, ef þar hefðu verið tiltækir vélbátar og hraðfrystihúsið í því ástandi, að það hefði getað verkað afla þeirra. Eftir því sem mér er tjáð, mun aðstaða til fiskisóknar í Flatey vera nokkuð svipuð og úr Stykkishólmi, og það er vitað, að útgerð þaðan gengur vel um aflabrögð, og þess vegna hefði fullkomlega mátt vænta þess, að slíkt hið sama hefði verið upp á teningnum í Flatey, ef þar hefðu verið bátar til fiskveiða og hægt hefði verið í frystihúsi að sjá um verkun á afla þeirra. Það var þetta, sem ég vildi taka fram í sambandi við þessa till. fyrir hönd fjvn.



Herra forseti. Ég vil fyrst leyfa mér að færa hv. fjvn. þakkir fyrir afgreiðslu á þessu máli og þær till., sem hún ber fram í sambandi við till. mína á þskj. 70, en þær till. eru hér á þskj. 544. Og ég vil alveg sérstaklega leyfa mér að þakka hv. formanni n. fyrir þá miklu vinnu, sem hann hefur lagt í að kynna sér þetta vandamál, svo sem glögglega kom fram af hans skýru ræðu hér áðan. Eins og hv. frsm. tók fram, var till. mín á þskj. 70 í tveimur liðum. Önnur till. var að afhenda frystihúsið til Flateyjarhrepps, en hin að greiða nú þegar til fólksins í Flateyjarhreppi öll þau ógreiddu vinnulaun, sem það vegna fyrrverandi rekstrar frystihússins og útgerðar Sigurfara hafði ekki fengið greidd og eru raunverulega nokkurn veginn sama upphæð og þetta sama fólk á enn ógreitt til hreppsins í útsvörum. Ég skil vel afstöðu hv. fjvn. til þessa máls, að sé vandasöm og varhugaverð leið að fara inn á að leggja til, að ríkissjóður greiði slíkar upphæðir, enda þótt hreppsnefnd Flateyjarhrepps hafi lagt á það mjög mikla áherzlu, að þetta yrði gert, og sjálfur hef ég þann skilning á málinu, að það geti verið Flateyjarhreppi og fólkinu þar meiri hjálp að fara þá leið, sem hér er lagt til af hv. fjvn., ef hæstv. ríkisstj. fellst á að taka við þeirri ályktun, sem hér væntanlega verður samþykkt, og framkvæma hana eins og gert er ráð fyrir. Tel ég persónulega, að það verði meiri hjálp fyrir hreppinn en þó að mætt hefði verið þeirri ósk, sem sett var fram í 2. tölul. í þáltill. á þskj. 70. Um þetta er því enginn efniságreiningur á milli mín og hv. fjvn,, og ég vildi, að það kæmi hér fram við þessa umr. Hv. frsm. gat þess í sinni ræðu, að ég hefði upplýst sem flm. till., að Flateyjarhreppi væru ætlaðar allt að 300 þús. kr. af því fé, sem veitt er til atvinnuaukningar í landinu, ef þessi till. yrði samþ. eins og hún liggur fyrir á þskj. 544. Strax og mér var kunnugt um till. hv. fjvn., innti ég skrifstofustjórana í atvmrn. og félmrn. eftir þessu atriði, vegna þess að þeir höfðu ávallt tjáð mér, að þeir hefðu jafnan gert ráð fyrir því, að allt að þessari upphæð yrði varið til atvinnubóta í Flatey, þegar vitað yrði, hver yrði hinn raunverulegi eigandi að þessu mannvirki, en eins og kunnugt er, hefur þeim verið falið að gera tillögur um úthlutun á atvinnubótafénu. Tjáðu þeir mér þá, að við það stæði enn, að þeir mundu leggja til, að þessu fé yrði varið til þessara framkvæmda, og geri ég þess vegna ráð fyrir enn, að þetta fé sé fyrir hendi, ef till. verður samþykkt. Ég get að sjálfsögðu fellt mig við þau skilyrði, sem hv. fjvn. setur fram með sinni tillögu fyrir því, að eignin verði afhent til hreppsins, svo sem þar segir. Ég tel hana mjög sanngjarna og eðlilega í alla staði. Með þessu er hreppsnefnd Flateyjarhrepps gefið tækifæri til þess að koma þessum málum í viðunandi horf fyrir hinn tilsetta tíma, þ. e. fyrir næstu vertíð, ef ekki verður nein tregða á með það fé, sem ætlazt er til að fari til þess að endurbæta húsið og koma því í rekstrarhæft ásigkomulag, svo að hægt sé þegar að byrja á því verki, eftir að till. hefur fengizt samþykkt hér í hv. Alþingi. En þá tel ég, að viðkomandi aðilar, þ. e. hreppsnefndin, muni, eftir því sem ég hef rætt við þá, sjá sér fært að uppfylla þær kröfur, sem hér eru settar fram, enda hef ég haft fullt samkomulag við hreppsnefndina um þessi mál og tilkynnt henni, hvaða vonir stæðu til um aðstoð í þessu skyni. Takist ekki að uppfylla þessi skilyrði, þá þykir mér ekki nema eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. hafi fullan rétt til þess að ráðstafa eigninni á annan hátt, svo að ég get einnig fallizt á þetta skilyrði, sem hér er fram sett, og vil svo ljúka máli mínu með því að vænta þess, að hæstv. ríkisstj. taki vinsamlega við þeirri ályktun, sem hér er gerð, ef hún verður samþ. hér á þinginu, svo að þegar megi hefjast handa um að bæta úr því atvinnuástandi, sem ríkir í Flatey nú í þessum málum. Ég vil svo að endingu endurtaka þakklæti mitt til hv. fjárveitinganefndar fyrir afgreiðslu málsins.



Ég mun hafa gleymt áðan í minni framsöguræðu að geta þess, sem raunar er þó rætt um í nál., að n. gat ekki fallizt á að mæla með samþykkt á 2. lið þáltill. um það, að ríkið færi að greiða ógreidd vinnulaun vegna fyrrverandi rekstrar frystihússins og útgerðar Sigurfara. N. gat ekki lagt til, að farið væri inn á þá braut að heimila ríkissjóði að greiða skuldir, sem þannig er ástatt um, enda hafði ríkið orðið að taka á sig skuldagreiðslur í sambandi við frystihúsið, sem það vitanlega var skyldugt að gera samkv. þeim ábyrgðum, sem það hafði veitt vegna þeirrar lántöku. Hv. flm. þessarar till. hefur nú lýst yfir, að hann telji þessa afstöðu fjvn. eftir atvikum eðlilega. Það vitanlega veltur á því um framkvæmdir í þessu efni, að það fé, sem hér um ræðir, verði tiltækt til þessara ráðstafana, og hefur nú hv. flm. þessarar till. áréttað um það með ræðu sinni hér áðan. Viðvíkjandi þeirri fsp., sem hv. þm. V-Húnv. beindi til n., vil ég taka fram, að það er vitanlega gert ráð fyrir því að afhenda húsið með áhvílandi skuldum þess, enda sér hv. þm., ef hann ber saman till. fjvn. um þetta efni og till. hv. flm., að sá munur er á, að í till. hv. flm. er talað um að afhenda hreppnum húsið kvaðalaust, en í till. fjvn. um þetta efni er aðeins talað um að heimila ríkisstj. að afhenda Flateyjarhreppi á Breiðafirði hraðfrystihúsið í Flatey, án þess þó að binda hendur ríkisstj. í þessu efni.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það, að mér kom þessi yfirlýsing hv. frsm. ákaflega einkennilega fyrir. Ég hef ekki skilið þetta mál þannig áður, því að ef það er meiningin að afhenda frystihúsið Flateyjarhreppi með áhvílandi skuldum, þá eru þær skuldir miklu meiri en nokkrum manni dytti í hug að kaupa húsið fyrir í dag, og mér hefur aldrei skilizt á hv. form. n., að það hafi verið meiningin. Ég verð að segja það, að ef það er skoðun n. og hæstv. ríkisstj., að ekki megi afhenda húsið á annan hátt, þá er þessi þáltill. einskis virði, því að þá þurfti enga till. út af fyrir sig. Þá var ekkert annað en gera samninga við hæstv. ríkisstj. um að kaupa húsið og yfirtaka allar skuldir. Ég hef einmitt skilið hv. formann n., þegar við höfum rætt um þetta mál, þannig, að hann teldi óviturlegt að afhenda húsið sem gjöf, heldur að það yrði afhent með einhverju sanngjörnu verði. Og í því sambandi hef ég m. a. rætt um það við viðkomandi skrifstofustjóra, að mér þætti ekki ólíklegt, að það yrði samkomulag við hreppsnefndina um að taka að sér húsið með einhverjum áhvílandi skuldum, þó að það séu ekki allar skuldirnar. En sé það skoðun hv. fjvn., að hér beri aðeins að afhenda húsið með öllum áhvílandi skuldum, þá óska ég mjög eftir því, að þessu máli verði frestað og málið tekið út af dagskrá, því að það er vitanlega alveg sama sem að drepa tillöguna. Það er einskis virði að samþ. till. um að heimila ríkisstj. að afhenda þessa eign Flateyjarhreppi, sem hefur ekkert fé til þess að reka eignina, með áhvílandi skuldum, sem munu vera allt að 2 millj. kr. Ég veit, að hv. formaður n. sér, að það er engin lausn á málinu, og kemur mér þessi yfirlýsing mjög einkennilega fyrir sjónir. Munurinn á orðalaginu í brtt. n. og orðalaginu hjá mér er sá, að ég hef ætlazt til þess, að húsið yrði afhent alveg kvaðalaust, en eftir orðalagi till. nefndarinnar er ljóst, að það er mál á milli hreppsnefndarinnar og hæstv. ríkisstj., með hvaða skilyrðum húsið yrði afhent. En eftir þá yfirlýsingu, sem komið hefur hér frá hv. formanni, óska ég mjög eftir því, að málinu sé frestað. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða málið hér meira að þessu sinni, en mun ræða um það, þegar það verður tekið næst fyrir. Óska ég, að hæstv. forseti taki það út af dagskrá.



Ég vil aðeins taka fram, að hv. þm. Barð. þarf ekki að koma neitt á óvart, að ætlun mín eða nefndarinnar hafi ekki verið að afhenda húsið kvaðalaust. Það vakti aldrei fyrir n. annað en það, að húsið yrði afhent með þeim skuldum, sem á því hvíla og ekki eru 2 millj. kr. eftir upplýsingum hv. flm., því að hann segir hér í grg., að það muni nú hvíla á því 1 millj. og 400 þús. kr., og er það náttúrlega ærið nóg upphæð. Hitt er svo vitanlega á valdi ríkisstj., að semja um það, með hvaða hætti hún að þessu leyti afhendir húsið, því að tilgangurinn með þessari till. er vitanlega sá að geta endurreist atvinnulífið í Flateyjarhreppi. Og ef það sýnir sig svo í meðferð þessa máls, að það verði ekki gert með því, að Flateyjarhreppur taki á sig allar skuldir, sem á húsinu hvíla, þá vitanlega verður að koma til mat ríkisstj. á því, hvað hreppurinn geti staðið undir mikilli upphæð, þannig að þeim tilgangi verði náð að endurreisa atvinnulífið í Flateyjarhreppi. Og mér þykir það undarlegt, ef hv. flm. vill halda því fram, að nokkuð hafi komið fram í okkar samræðum um þetta mál, sem sé í andstöðu við það, sem ég nú hef lýst.



Eins og um getur í nál., leitaði fjvn. umsagnar fræðimanna á þessu sviði, og töldu þeir eðlilegt, að þeirri n., sem falin hefur verið nokkurs konar forsjá Geysis, yrði falið að rannsaka það, sem í till. greinir.  Geysir er vissulega mjög sérstætt fyrirbæri, og þar sem nokkuð hefur nú dregið úr gosum upp á síðkastið og orðið hefur að gera ráðstafanir til þess, að hann þjónaði sinni fornu náttúru við gosin, þá er að sjálfsögðu fullkomlega athugunarvert, að rannsakað sé, eftir því sem þekking manna nær nú til, hvað hægt væri að gera til þess að vernda þetta merkilega og einstæða náttúrufyrirbæri. Fjvn. varð þess vegna sammála um að breyta orðalagi till. þannig, að hún yrði orðuð svo, að Alþ. ályktaði að skora á ríkisstj. að fela Geysisnefnd að láta rannsaka, hvað gera megi til þess, að Geysir haldi sérstöðu sinni sem náttúrufyrirbæri, og væntir fjvn. þess, að hv. Alþ. geti verið því samþykkt, að ríkisstj. sé falið að gera þessar ráðstafanir.



Herra forseti. Sem flytjandi þessarar tillögu hér inn í þingið vil ég fyrir hönd okkar flm. þakka fyrir þessa afgreiðslu. Ég vona, að till. verði samþ., og ég vona þá líka, að hún verði til þess, að ríkisstj. leggi fram það fé, sem þarf til þess að gera þessa rannsókn. En mér hefur skilizt bæði á Trausta Einarssyni, sem er einn í n., - ég man ekki heldur, hverjir eru í henni, - og Þorbirni Sigurgeirssyni, sem mun sömuleiðis vera í henni, að það hafi aðallega staðið á því, að n. hafi aldrei haft einn eyri til að gera neitt af því, sem þyrfti að gera eða athuga við Geysi; hún hafi bara verið til á pappírnum. En þegar Alþ. er búið að láta þann vilja sinn í ljós, að það vilji, að þetta sé gert, þá vænti ég þess, þrátt fyrir það, að fjvn. hafi sleppt aftan af till., að kostnaðurinn, sem af henni leiðir, skuli greiðast af ríkissjóði, að ríkisstj. samt sem áður greiði hann, svo að það verði eitthvað hafizt handa til að rannsaka það, sem hugsað er að þurfi að rannsaka og lagt er til með þessari tillögu að gert sé.



Herra forseti. Mér finnst nauðsynlegt, að það komi hér fram, hver munur sé á brtt. hv. n. og till. frá flm. Ég verð að játa, að mér finnst brtt. vera harla óákveðin í orðum, að það á að rannsaka, hvað gera megi til þess, að Geysir haldi sérstöðu sinni sem náttúrufyrirbæri. Mér finnst þetta vera býsna loðið og það sýnu ákveðnara, sem lagt er til í sjálfri frumtill. Þar eru talin upp ákveðin atriði, sem ætlazt er til að framkvæmd séu. En látum það vera. Meginmunurinn liggur þó í niðurlagi till., að eins og hv. 1. þm. N-M. (PZ) og hv. 2. þm. Árn. (SÓÓ) bera till. fram, þá er tekið fram berum orðum: „Kostnaður við rannsóknirnar greiðist úr ríkissjóði“. En þetta er fellt niður í till. hv. n., og ef Alþingi fellir beinlínis úr till. heimild til fjárgreiðslu, þá verð ég að telja, að eftir almennum skýringarreglum sé sú heimild ekki fyrir hendi. Ef fara á eftir óskum hv. fyrra flm., hv. þm. N-M., um að verja nauðsynlegu fé úr ríkissjóði til þessara rannsókna, þá þarf skýrari heimild til þess en er í till. eins og hv. fjvn. leggur til að hún sé, þar sem berum orðum er felld niður heimildin til fjárgreiðslu.



Ég vil aðeins geta þess, að ástæðan til þess, að ekki þótti þörf á því að hafa í þessari till. heimild til að verja fé í þessu skyni, var sú, að eftir að málið væri komið í hendur Geysisnefndarinnar, sem á sjálfsagt samkvæmt tilgangi sínum að vinna að því að vernda Geysi, væri ekki ástæða til að halda eftir í till. slíkri heimild. Þó leiðir af sjálfu sér, að e. t. v. þyrfti að greiða einhvern kostnað í þessu sambandi. En ég verð að segja það, að nefndin gerði ekki ráð fyrir svo miklum kostnaði, að ríkisstjórn vor mundi verða sett í mikinn vanda, þó að hún léti af hendi rakna einhverja smáupphæð í þessu skyni. Og ég held, að hæstv. ráðherrar þurfi ekki að kvarta yfir sambúðinni við Alþingi í sambandi við það, þegar þeir hafa nokkuð farið fram yfir sínar heimildir, hæstv. ráðh. þurfi ekki að vera ákaflega kvíðandi eða uggandi um. framtíð ríkisstj., þó að hún léti af hendi rakna nokkrar krónur til þess að vernda þetta merkilega náttúruundur á Íslandi. Ég held því, að það sé alveg óhætt allra hluta vegna að samþykkja tillöguna.



Herra forseti. Ég er út af fyrir sig þakklátur, að ekki skuli í þessu felast gildra, sem eigi að leiða til falls ríkisstjórnarinnar. Sagt er, að þær séu nógar fyrir, þó að þessi bættist ekki við. Ég hygg hins vegar, að aths. þm. Borgf. byggist á því, að hann heyrði ekki ræðu hv. 1. þm. N-M. eða hefur þá ekki veitt henni athygli. Hv. 1. þm. N-M. sagði einmitt, að Geysisnefndin hefði verið alveg óvirk eða gagnslaus, af því að hana hefði vantað peninga, og þess vegna væri það eina, sem þyrfti nú að gera, að fá henni fjárráð, en hv. þm. Borgf. taldi óþarft að veita nokkra fjárveitingaheimild, úr því að þetta ætti að ganga til þessarar góðu nefndar. Þarna eru þeir gersamlega á öndverðum meiði, hv. flm. og hv. þm. Borgf., og kemur enn hið sama fram og í því máli, sem var rætt næst á undan, um frystihús í Flatey, að þar datt botninn úr öllu, þegar að því kom að ræða um fjárveitinguna. Þó að ég vilji ekki lasta hv. n., þá finnst mér, að hún hafi athugað sum mál betur en þau, sem liggja fyrir hv. Alþingi í dag.



Herra forseti. Það er nú ekki alls kostar rétt hjá hæstv. dómsmrh., að við þurfum að vera á öndverðum meiði, við Pétur Ottesen, þm. Borgf., hvað þetta snertir. Ég segi, og það er satt: Geysisnefndin hefur ekki haft nein fjárráð. Trausti Einarsson hefur viljað fá að hafa mann starfandi við Geysi tvo til þrjá mánuði og að ríkisstj. kosti hann til þess að framkvæma þær mælingar og athuganir, sem þarf, til þess að geta vitað, hvernig á að hegða sér við Geysi til þess að fá gos. Hann hefur ekki fengið það. Sama hefur Þorbjörn Sigurgeirsson viljað og af sjálfsdáðum verið þar um tíma, en hafði ekki tíma til að vera þar nógu lengi og varð þess vegna líka að gefa það upp. Þess vegna er það rétt, að það hefur ekki fengizt nægjanlegt fé. Hitt er svo annað mál, að þegar Alþingi er búið að samþykkja að fela ríkisstj. að láta Geysisnefndina gera þetta og leggja fyrir hana að gera það, þá geri ég ráð fyrir því, að það geti vel verið, að hún geri það, þó að heimildin sé ekki fyrir því. Ég vona það, og ég samþykki till. ákveðið í því trausti, að ríkisstj. geri það. 

Forseti (JörB): Ég vil beina því til hv. 1. flm., til þess að ekki komi til ágreinings síðar meir út af þessu, hvort hann vill ekki bera fram viðaukatill. við brtt. nefndarinnar, að kostnaðurinn við rannsóknirnar greiðist úr ríkissjóði. Sé það vilji þingsins. er það útlátalaust að samþ. slíka till. Ég veit ekki, hvort hv. 1. flm. vill bera fram slíka till.

Ég óska eftir, að málið sé tekið út af dagskrá.



Herra forseti Ég sé, að á fjárlögum fyrir árið 1955 eru teknar upp í 13. gr. IV til umbóta við Geysi 80 þús. kr. Þessi liður mun hafa verið um 50 þús. kr. nokkur undanfarin ár á fjárlögum, að ég held. Nú vildi ég gjarnan spyrja þann hæstv. ráðherra, sem hefur með þessi mál að gera, til hvers þessu fé er varið. Er ekki hér fé til þess að uppfylla þær óskir, sem koma fram í sambandi við þessa þáltill., og er ástæða til þess að taka málið út af dagskrá vegna þess, að hér skorti fé? Áður en farið er að bera fram brtt. um að setja nýja fjárveitingu til þessara mála, er rétt, að fyrir liggi upplýsingar frá viðkomandi hæstv. ráðherra, til hvers þetta fé hefur verið notað. Liggur þetta fé í sjóði, eða hefur það verið notað til þess að gera einhverjar sérstakar umbætur, svo að Geysir gæti haldið þeim svip, sem ætlazt er til með þáltill. að hann haldi? Það væri mjög fróðlegt að fá að vita eitthvað um þau atriði.



Herra forseti. Ég er ekki reiðubúinn að svara þessari fsp., en mér virðist þær upplýsingar, sem hv. þm. Barð. gefur, benda til þess, að það sé á misskilningi byggt, sem hv. 1. flm. sagði hér og hafði eftir Geysisnefndinni, að hún hefði ekki yfir nægu fé að ráða, svo að mér virðist allt hníga að því, að málið þurfi betri athugun, og styð þá till. hv. þm. Borgf., að málið verði tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Það, sem farið er fram á í þessari þáltill., er, að ríkisstj. geri sérstakar ráðstafanir til þess, að hafnar verði skipulegar tilraunir til að afla íslenzka fiskiflotanum hið allra fyrsta veiðitækis, sem geri síldveiðar mögulegar í stórum stíl á opnu hafi, þótt síld vaði ekki. Það er óþarft að fara um það mörgum orðum, hve mikil vandræði og tjón hefur af því hlotizt, að síldin hefur ekki veiðzt undanfarinn áratug á sínum gömlu miðum og hagað sér á hinn gamla máta, þannig að auðvelt væri að veiða hana í okkar venjulegu herpinót fyrir Norðurlandi. Við vitum það, og landsmenn vita það allir, að það hefur verið gífurlegt tap á þeim síldveiðum, sem landsmenn hafa stundað fyrir Norðurlandi undanfarinn áratug. Ef engin breyting verður á þeim högum, sem síldin hefur haft undanfarin ár, er sýnilegt, að þessar veiðar fyrir Norðurlandi hljóta að dragast saman eða leggjast að miklu leyti niður eftir nokkur ár, því að það hlýtur að reka að því, að útgerðarmenn geti ekki hafið veiðar upp á það að fá ekki nema sáralítið upp í þann kostnað, sem þeir leggja í. Það mun ekki heldur vera á færi ríkisins eða einstaklinga að setja á stað síldarverksmiðjur, sem kannske fá eins dags afla yfir alla vertíðina, sem ella gæti staðið allt að tveimur mánuðum. Nú er það nýtt í síldveiðimálunum, að það hafa farið fram rannsóknir á undanförnum árum, sem virðast ár frá ári veita meiri upplýsingar um hegðun síldarinnar. Við það hafa skapazt vonir um, að eftir nokkur ár og jafnvel alveg á næstu árum megi fylgjast það mikið með göngu síldarinnar í úthafinu norður og norðaustur af Íslandi og ef til vill víðar, að þær upplýsingar um göngu síldarinnar geri kleift að hefja veiðar á nýjum slóðum. Hins vegar er það augljóst, að til að veiða síld á nýjum slóðum við nýjar aðstæður þarf ný tæki eða a. m. k. endurbætur á gömlum tækjum. Það er vitað mál, að það er ekki hægt að senda okkar litlu síldveiðiskip með herpinótabáta út á úthaf til að veiða þar. Þeir bátar duga þar ekki í misjöfnu veðri, og þeir síldarbátar, sem við höfum hér, 100 tonn og þar yfir, komast ekki til eða frá landinu í misjöfnu veðri með herpinótabáta sína og síldarnót. Þess vegna verður eitthvað nýtt að koma til. Einnig er það, að síldin hefur ekki vaðið, sem kallað er, ekki komið alveg upp á yfirborðið, þegar hún fer hér um úthafið - oft á tiltölulega litlu dýpi og stundum á allmiklu dýpi. Það er þess vegna alveg sýnt, að ef við eigum að reyna að hagnýta okkur silfur hafsins áfram, þótt það komi ekki á sínar gömlu slóðir, þá verðum við að afla nýs tækis til að framkvæma þær veiðar, og það er lagt til í þessari þáltill., að lögð verði rík áherzla á, að þetta tæki verði fundið hið allra fyrsta. Það má kannske segja, að það sé auðvelt að óska eftir því, að eitthvert nýtt veiðitæki finnist, sem leysi þann vanda, sem fyrir hendi er. Hins vegar er á hinn bóginn líka ljóst, að það er ekki hægt á þessari öld hinnar miklu tækni að gera allt of mikið úr þeim erfiðleikum eða úr þeim vanda, sem á því er að leysa þau vandamál, sem hér eru fyrir hendi. Síðustu árin - og síðustu áratugina má segja - hefur maður horft upp á, að svo mörg tæknivandamál hafa verið leyst og hinir undarlegustu og ótrúlegustu hlutir hafa skeð, að ég vil leyfa mér að staðhæfa, að það hlýtur að vera hægt með þeirri tækni, sem við ráðum yfir í dag og til staðar er í dag, að leysa þau vandamál, sem því eru samfara að veiða síld á nokkru dýpi, þó að hún vaði ekki. Mér er kunnugt um, að það hafa verið gerðar tilraunir með þetta að nokkru leyti hér og að nokkru leyti erlendis á undanförnum árum. Hins vegar tel ég, að við Íslendingar höfum lagt allt of litla áherzlu á að hraða okkar eigin rannsóknum og okkar tilraunum með sjálfa síldveiðina og það sé mjög nauðsynlegt að láta bæði rannsóknir á síldargöngunum sjálfum og síldveiðitækninni haldast í hendur, því að okkur er það að vísu nokkur fróðleikur að vita mikið um síldargöngur, en miklum mun meira skiptir þó, að við höfum samtímis yfir að ráða tækjum, sem gera okkur kleift að hagnýta þá síld, sem í sjónum er. Það er sýnilegt, að okkar gömlu herpinótaveiðar duga ekki á úthafinu, vegna þess að nótabátarnir duga þar ekki í misjöfnu veðri. Þess vegna er alveg augljóst, að þær síldveiðitilraunir, sem gera þarf og gera verður til þess að leysa vandamálið í sambandi við úthafssíldveiðar, verða að stefna að því að losna við þessa nótabáta, og það verður að veiða síld af einu skipi með einhverju móti. Á hinn bóginn verður líka að gera áframhaldandi tilraunir með síldarvörpu, því að það er nokkur von til að halda, ef þær tilraunir væru gerðar ýtarlegar og gerðar skipulega og af krafti, að þá mætti, áður en allt of langur tími líður, leysa það vandamál að ná síld í vörpu á ýmsu dýpi, á sama hátt og tiltölulega nýlega er búið að leysa það vandamál að veiða þorsk í svokallaða flotvörpu. En það er sem kunnugt er búið að fullkomna botnvörpuna þannig, að það er ekki einungis um að ræða beina botnvörpu, heldur vörpu, sem hægt er að nota og stilla á mismunandi dýpi eftir því, hvar þorskurinn er hverju sinni. Það er auðvitað allmikill kostnaður því samfara að taka upp af miklum krafti tilraunir til þess að leysa þau tæknilegu vandamál, sem hér eru á ferðinni. Hins vegar vil ég halda því fram, að ef hafður er í huga sá mikli kostnaður, sem á hverju einasta ári er lagt út í í því formi að gera út báta, gera síldarverksmiðjurnar tilbúnar að taka á móti síld, flytja fólk á milli landshluta til að hafa það tilbúið til að salta síld og þar fram eftir götunum á fjöldamargan máta, - kostnaður, sem ekki nema að litlu leyti hefur fengizt greiddur undanfarinn áratug, og kostnaður, sem nemur vafalaust tugmilljónum króna, - og þó að nokkrum millj. kr. væri varið til þess á næstu örfáum árum að reyna til þrautar, hvort ekki mætti fljótlega leysa þau tæknilegu vandamál, sem þarna eru á ferðinni, þá vil ég sem sagt leyfa mér að segja, að þær 5 eða 10 millj. kr. eða hvað það er, sem til þess þarf, eru tiltölulega mjög lítið fé. Það má líka jafna aflaleysi á síldveiðum undanfarið og þeim vanda, sem síldarútvegur allur hefur komizt í af þeim sökum, við t. d. þær fjárpestir, sem hafa herjað á landbúnaðinn og tekið var föstum tökum á, að vísu með allmiklum kostnaði, en það eru að mínu viti jafnmikil og sterk rök til þess að verja nokkrum millj. kr. í þeim tilgangi að reyna að bæta úr þeim vandræðum, sem síldveiðiflotinn og síldarútvegur og iðnaður landsmanna hefur orðið fyrir á undanförnum árum, og til þess að gera þessar tilraunir. Það mætti flytja langt mál um það, hvaða þýðingu fyrir þjóðarbúið það hefði að geta aflað allmikils síldarmagns á hverju ári umfram það, sem verið hefur á þessum síldarleysisárum, sem við höfum haft undanfarið. Við vitum hins vegar, að það hlaupa fljótt á hundruðum milljóna fyrir þjóðarbúið þær tekjur, sem af því hlytust í einu og öðru formi, og skal ég ekki orðlengja um það. En alveg sérstaklega mundu áhrif af lausn þessa máls vera þau, að það kæmist á ný miklu styrkari grundvöllur undir allt atvinnulíf norðanlands, austan og vestan, þannig að ef við getum með því að vinna að þeim málum af krafti á næstu örfáum árum leyst þennan vanda, þá væri það meiri stoð undir jafnvægi í byggð landsins en nokkurt annað mál, sem hægt væri að leiða fram til sigurs í því efni. Það má hugsa sér ýmsar leiðir til þess að leysa þessi vandamál, sem þarna er um að ræða. Það má hugsa sér, að eingöngu yrðu til þess fengnir íslenzkir aðilar og sú mikla reynsla, sem íslenzkir sjómenn búa yfir, íslenzkir sérfræðingar í fiskimálum og íslenzk verkfræðiþekking, og það er mín trú, að þótt ekki væri víðar farið, þá mætti fara mjög langt, ef ekki leysa fullkomlega þau vandamál, sem við er að eiga. Það má líka hugsa sér, að erlendir aðilar séu fengnir til þess að glíma við þessi vandamál, og það er alls ekki útilokað, að ég tel, að hægt væri að fá erlenda aðila til þess að gera slíkar tilraunir, þó að þeir sjálfir að einhverju leyti bæru af því kostnað og áhættu. En sá er gallinn við að fela erlendum aðilum að leysa þessi mál fyrir okkur, að við mundum, eftir að búið væri að leysa þau, tvímælalaust þurfa að borga það dýru verði í einu eða öðru formi að hafa fengið þeirra þjónustu - í formi einkaleyfisgjalda og með öðru móti, þannig að þó að kostnaðurinn verði allmikill ef til vill í fyrstu umferð, ef við gerum þetta sjálfir, þá er það mín trú, að það verði mun ódýrara, þegar til lengdar lætur, að nota íslenzkt hugvit, íslenzkt framtak og þekkingu til þess að vinna ötullega að þessum málum. Ég vil svo að lokum benda á, að það er gífurlegt hagsmunamál fyrir þjóðarbúið og landsmenn alla í heild, að það dragist sem allra minnst, að þessi mál verði leyst. Það er dýrt hvert árið, sem líður án þess, að við getum ausið af silfri hafsins í þjóðarbúið, og þess vegna er þessi þáltill. flutt, - ekki af því, að það sé ekki talið, að þessi lausn finnist einhvern tíma eða að einhverjir komi ekki með hana um síðir, heldur er þáltill. flutt fyrst og fremst vegna þess, að við þurfum þjóðarbúsins vegna og þjóðarinnar vegna að fá lausn á þessu hið allra fyrsta.



Herra forseti. Mér þykir hlýða, þegar slík till. er lögð fyrir Alþingi, að gefa í örfáum orðum nokkrar upplýsingar, sem ég hygg að hv. flm. hafi ekki verið kunnugt um. Þessi till. hnígur að því, að mér skilst, að hafin verði leit að nýju veiðarfæri eða að gerðar séu ýtarlegar tilraunir til, að takast megi að búa til veiðarfæri, sem gæti áorkað því, að auðið yrði að veiða síld á djúpmiðum umfram það, sem nú er, og þó að hún vaði ekki. Þetta er mjög virðingarverður tilgangur, og það er alveg rétt, sem hv. 1. fim. gat um, að hér er um mikla þjóðarþörf að ræða og ef takast mætti að finna slíkt veiðarfæri, þá væri kannske vandreiknaður í snarkasti sá hagur, sem af því yrði fyrir þjóðarbúið. Ég er honum þess vegna alveg sammála um þetta allt, og ég met áð sjálfsögðu þann hug, sem stendur á bak við þessa tillögu, þ. e. skilning á nauðsýn Íslendinga fyrir bætta aðstöðu til síldveiði einmitt nú, eftir að síldveiði hefur svo lengi brugðizt jafnhörmulega og raun ber vitni. Hitt er svo önnur staðreynd, sem rétt er að Alþingi sé minnt á, að úr ríkissjóði hefur verið varið milljónum - mörgum milljónum - á undanförnum árum í því skyni að efla möguleika fyrir síldveiðar hér við strendur landsins. Það er að sönnu rétt, að verulegum hluta þessa fjár hefur verið varið til þess að rannsaka síldargöngur og reyna að gera sér grein fyrir, hvort meiri eða bjartari vonir standi eitt árið en annað til þess, að síldin komi að ströndum landsins. Þannig var, man ég, einu sinni án fjárveitingar frá Alþingi og í trausti til síðara samþykkis Alþingis keypt hið kunna asdic-tæki, sem sett var í varðskipið Ægi. Ég hygg, að það hafi kostað um milljón krónur þar komið eða þar um bil, og hefur stjórnin ekki sætt neinu ámæli Alþingis fyrir að vera svo djarftæk til fjár ríkissjóðs sem þær aðgerðir báru vitni um. En stjórnin leyfði sér þetta einmitt í vitund þess, að Alþingi skilur þá þörf, sem hér er á ferð. Ríkisvaldið hefur á undanförnum árum einnig veitt á fjárlögum allmiklar fúlgur, hálfa milljón og heila, til þess að sinna málefnum síldarútvegsins með leitum og eins til þess að kosta gerð nýrra veiðarfæra og loks til þess að reyna hin nýju veiðarfæri. Allar þessar tilraunir hafa staðið yfir á undanförnum árum, kannske ekki skilað verulegum árangri, en allt eru þetta spor í rétta átt - spor til að leysa úr þeirri þörf, sem hv. 1. flm. gat um í sinni ræðu. Í sumar er ráðgert, að verulegar tilraunir verði hafnar um veiðar, og nú þegar hefur verið leitað hófanna hjá einum hinum mesta aflamanni íslenzka flotans um, að hann yrði veiðistjóri á slíku skipi. Ég vil, að þetta sé hv. Alþ. ljóst, til þess að menn viti a. m. k., að stjórnin hefur ekki verið sofandi í þessum efnum. Það hafa verið framúrskarandi hæfir menn, sem staðið hafa fyrir málum stjórnarinnar á þessu sviði, og ég get fullyrt, að af minni litlu getu hef ég bæði viljað ljá öllum skynsamlegum tillögum lið og reynt einnig að vera nokkur spori í þessum efnum, og ég vil enn fremur staðhæfa og með góðri samvizku, að ég hef aldrei, svo að ég muni, borið fram við ríkisstj., þó að Alþingi ætti ekki setu, óskir um fjárveitingar í þessu skyni, þannig að ríkisstj. hafi ekki orðið við þeim með miklum einhug. Þessi mál eiga bæði skilningi og góðvilja að fagna. Hvort við svo höfum haft yfir þeim hæfileikamönnum að ráða, sem hv. flm. telja nú að þörfin kalli á, er að sjálfsögðu ekki mitt eins um að dæma, þó að ég endurtaki það, sem ég sagði, að við höfum valið í þessu skyni mikla kunnáttumenn og mikla áhugamenn í þessum efnum. Ég hygg, að það sé alveg rétt ráðið, að þessi till. fari til nefndar, og þá mundi sú nefnd fá fyllstu upplýsingar frá þar til hæfum mönnum um, hvað búið er að gera annars vegar og hvað á að gera í sumar á næsta áfanganum hins vegar. Ef svo hv. flm. vildu bæta þar við ráðum eða einhverjir aðrir, þá er það að sjálfsögðu allt kærkomið, því að sérhver bending, sem mætti leiða til skjótari úrlausnar þessu mikla nauðsynjamáli, er og verður ævinlega vel þegin, alveg án tillits til þess, hvaðan hún kemur. Ég er einn af þeim, sem hafa trúað því, að nýtt veiðarfæri hlyti að finnast. Ég hef ævinlega sagt: Við hljótum að finna veiðarfæri til þess að ná síldinni hér í bugtinni, þegar bugtin er full af síld. - Við höfum gert tilraunir suður með söndum og nærri Vestmannaeyjum, þegar við höfum vitað um mikla síld þar, og við höfum trúað því, að með aðstoð radartækis mætti ná síld á djúpmiðum. Ég veit, að Norðmenn eru lengra komnir, einmitt með því að hafa radartækin ekki aðeins í leitarskipunum, heldur í sjálfum fiskiskipunum. Ég vildi aðeins, að þetta kæmi fram, svo að þingmenn vissu, að málið hefur á undanförnum árum sætt athugun og á við að búa góðan skilning þeirra, sem um það eiga að fjalla, þó að ævinlega sé rétt að minnast hins fornkveðna, að betur sjá augu en auga, og góð ráð munu vel þegin, hvaðan sem þau koma.