Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða að loknum umræðum um störf þingsins. Um klukkan hálffjögur í dag fer fram umræða utan dagskrár um rekstrargrundvöll gagnavera á Íslandi. Málshefjandi er hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég ákvað að kveðja mér hljóðs og ræða aðeins við formann samgöngunefndar, hv. þm. Björn Val Gíslason, um forgangsröðun samgönguframkvæmda. Það var frétt í Morgunblaðinu í dag um að hjólin væru farin að snúast í samgöngumálum. Það er hið besta mál og eins var upplýst í þinginu í vikunni að staðið hefði til að bjóða út Vaðlaheiðargöng í gær sem er jafnframt hið ágætasta mál. Af því tilefni sagði hæstv. fjármálaráðherra það vera geysilega góða ráðstöfun að bjóða út Vaðlaheiðargöngin og í svari sem ég fékk frá þáverandi samgönguráðherra sumarið 2009 kom fram að Vaðlaheiðargöng væru með tæplega 8% arðsemi. Á sama tíma er arðsemi af framkvæmdum á Suðurlandsvegi allt frá 16% upp í 28% eftir því hvaða útfærsla er farin, eftir því hvort það er 2+2 eða 2+1 á einstaka köflum. Því vildi ég ræða aðeins við formann samgöngunefndar um það hvernig við ættum að forgangsraða verkefnum. Til viðbótar því að þessi háa arðsemi var á framkvæmdunum er slysatíðni á umræddum Hellisheiðar- og Sandskeiðsvegi sú hæsta á landinu og ég spyr hvort ekki sé æskilegt að við forgangsröðum fjármunum til slíkra verkefna. Ég geri ekki lítið úr því að farið sé í önnur verkefni þar sem minni umferð er. Mér þótti það skondið sem kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra um daginn því að sama dag hafði borist svar frá honum við fyrirspurn minni um þær tekjur sem ríkið fær af umferð, m.a. á Suðurlandsvegi, og mér sýnist að umferðin á Suðurlandsvegi skili í ríkiskassann um 1,5 milljörðum á ári, þessum mörkuðu tekjum. Framkvæmdirnar stæðu fyllilega undir sér sjálfar af þeirri umferð sem þar er án þess að 

Forseti minnir hv. þingmann á að virða tímamörk í þessari umræðu sem öðrum umræðum.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að brydda upp á þessu máli, þ.e. forgangsröðun í samgöngumálum. Eins og staðan er í dag ræðst hún auðvitað fyrst og fremst af þeim fjármunum sem við höfum úr að spila til vegaframkvæmda sem eru verulega takmarkaðir eins og allir vita. Ef ég man rétt erum við að tala um á að fjárlögum nálgist upphæðin 6 milljarða til vegaframkvæmda sem er gríðarlegt fall frá því sem áður var þegar nýframkvæmdir og viðhald á vegum námu allt að 20 milljörðum á ári þegar mest var. Forgangsröðun í samgöngumálum snýst fyrst og fremst um öryggismál, öryggi vegfarenda, um það að stytta leiðir á milli þéttbýlisstaða, að gera ferðalög um vegina öruggari og tryggari en er núna. Þess vegna er farið í sérstakar aðgerðir samkvæmt þeim lögum sem voru samþykkt á Alþingi í júnímánuði í fyrra og hafa verið kallaðar flýtiframkvæmdir sem hafa verið framkvæmdar og fjármagnaðar með öðrum hætti en vegamál að öðru leyti. Það hefur gætt ákveðins misskilnings í því í umræðunni að hætt verði við einhverjar þessara framkvæmda. Vaðlaheiðargöng voru nefnd áðan af því að það var verið að opna forvalsgögnin þar í gær og stendur til að bjóða þau út innan þriggja eða fjögurra vikna ef allt fer sem horfir. Það hefur gætt ákveðins misskilnings í því að ef hætt verður við þær framkvæmdir verði úr meiru fé að spila til annarra framkvæmda í landinu. Þannig er það ekki. Þá framkvæmd á að greiða með sérstökum gjöldum. Forgangsröðunin varðandi fjármagn það sem ríkið hefur úr að spila snýst fyrst og fremst um öryggismál, um að bæta þjónustu og það eru margir 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að færa í tal stöðu samgöngumála á borð við tvöföldun og breikkun á Suðurlandsvegi. Það var sérstaklega ánægjulegt að aka veginn í morgun og sjá að framkvæmdir við tvöföldun á kaflanum frá Litlu kaffistofunni og suður til Reykjavíkur eru hafnar á ný eftir stopp yfir háveturinn og mun þeim framkvæmdum ljúka síðar á árinu eða í byrjun næsta árs. Þá er mikilvægur vegkafli á þeim vegi tvöfaldaður, akreinar aðskildar og komið í veg fyrir alvarlegustu umferðarslysin þar. Spurningin er hins vegar hversu hratt sé hægt að ljúka framkvæmdum við að aðskilja akreinar á veginum alla leiðina á Selfoss. Það er spurningin sem hefur verið velt upp á síðustu mánuðum um gjaldtöku á veginn. Ég tel sjálfur að gjaldtaka komi ekki til álita nema sem kerfisbreyting, þ.e. notendagjald í stað bensíngjalds. Það er algjör grundvallarforsenda. Ef það liggur skýrt fyrir að það eigi að fara í kerfisbreytingu og draga úr eða afnema bensíngjöldin og fara alfarið út í notendagjöldin á næstu fimm eða sex árum eru komnar forsendur fyrir því að fara þessa leið og nota þessi fimm ár til að útfæra notendagjaldtökuna. En það er algjörlega fráleitt að ætla sér að setja sérstaka gjaldtöku á þessa vegkafla vestur og suður á Reykjanes ofan á bensínskattinn. Eins og hv. þingmaður nefndi áðan er arðsemi langmest af þessum vegi af öllum vegum landsins. Um leið er þetta hættulegasti vegur utan þéttbýlis þannig að umferðarféð sem af honum rennur í dag stendur undir tvöföldun og breikkun vegarins. En vilji menn fara út í gjaldtökuna þarf að liggja því til grundvallar að um sé að ræða kerfisbreytingu og að bensíngjöld verði afnumin á móti. Það er fráleitt að ætla sér að fara í gjaldtöku á þessar þungu umferðaræðar ofan á núverandi bensíngjöld. Þessir vegir skila það miklu af sér núna að þeir stæðu 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að brydda upp á tveimur þáttum sem lúta að verklagi í nefndum. Í fyrsta lagi er seinagangur sem stundum vill verða í nefndum og ég vitna sérstaklega til samgöngunefndar þar sem legið hefur í vetur brýnt mál sem varðar Helguvík. Upphaf þess var verkefni í framhaldi af brottflutningi bandaríska hersins til að bregðast við atvinnuleysi og mörgum vandamálum sem hafa hrjáð Suðurnesin um árabil og hefur ekki verið tekið mannsæmandi á af stjórnvöldum. Málið um Helguvík, sem um helmingur þingmanna er á og nokkuð augljós þingmeirihluti fyrir, er tafið í samgöngunefnd og hengt við hugsanlega nýtt frumvarp um hafnalög sem þó er algjörlega á frumstigi og varðar í rauninni ekki þetta mál sem tengist Helguvík. Það tengist núgildandi lögum og lagaákvæðum sem gilda út árið 2012. Mér finnst ástæða til að kvarta yfir þessu og benda á að þetta eru vinnubrögð sem hæfa ekki og eru ekki boðleg í nefndum þingsins alveg sama þó að menn reyni að færa það inn á að hugsanlega komi eitthvað nýtt fram í nýjum lögum. Samkvæmt upplýsingum í ráðuneytinu er þeirra þátta að vænta í fyrsta lagi næsta haust og menn geta ekki beðið eftir slíku endalaust. Það er fáránlegt. Í öðru lagi, virðulegur forseti, 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að blanda mér inn í umræðuna um samgöngurnar. Það er alltaf athyglisverð umræða þegar við förum í samgöngumálin. Ég tek undir með Sunnlendingunum um að það þurfi að horfa vel til þess hvað er arðbært og hvað ekki þegar lögð eru á aukagjöld eða skattar auknir á þá sem keyra þessa vegi, en við hljótum líka á sama tíma að horfa til jafnræðis þegnanna, jafnræðis þeirra sem búa á Íslandi, og þá horfi ég til þeirra sem búa við slæmar eða nánast engar samgöngur. Ég var að hugsa um það undir þessum ræðum áðan að líklega megi færa fyrir því rök að t.d. séu betri samgöngur við Vestmannaeyjar en suðurfirði Vestfjarða þegar málin eru skoðuð ofan í kjölinn, þegar horft er til þess að oft og tíðum er ekki hægt að fara landleiðina og aðeins ein ferjusigling á dag er í boði fyrir vestan. Ég hlýt líka að kalla eftir því að stjórnvöld beiti sér fyrir því að fjalla um það frumvarp sem sá er hér stendur er aðili að, og 1. flutningsmaður er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, um að samþykkja lög er leyfi veglagningu í gegnum Teigsskóg til að koma okkur af stað í vegaframkvæmdir sem eru svo bráðnauðsynlegar til að þeir er búa á sunnanverðum Vestfjörðum, og í raun Vestfirðingar allir, geti komist í mannsæmandi samgöngur um þau landsvæði þar sem þeir búa. Það er algjörlega óásættanlegt að hlutirnir verði 

Virðulegi forseti. Ég vek athygli hv. þingmanna á því sem er að gerast í skatttekjum ríkissjóðs. Ég hef verið að skoða þriggja mánaða uppgjör um það sem er að gerast í skattheimtunni hjá ríkissjóði og þar er glögglega komin í ljós skattpíningarstefna ríkisstjórnarinnar sem fór í þann leiðangur. Í þeim tölum koma fram glögg merki um mun minni einkaneyslu en reiknað var með. Það ber hæst að nefna samdrátt í virðisaukaskatti upp á rúmlega 2,1 milljarð, vörugjald af bensíni upp á 130 milljónir, áfengisgjald upp á 245 milljónir og aðra neyslu- og leyfisskatta upp á 640 milljónir. Þetta eru skýr dæmi um það hvaða áhrif það hefur að fara að skattpína heimilin í landinu þannig að ráðstöfunartekjurnar eru að sjálfsögðu miklu minni og var það auðvitað alltaf byggt á brauðfótum að ætla að hækka skattana en byggja samt hagvöxtinn að hluta til á einkaneyslu. Ég vek líka athygli á því að á fyrstu þremur mánuðum ársins eru launagreiðslur ríkissjóðs komnar 1.240 milljónir fram úr áætlun sem þýðir að það eru rúmir 5 milljarðar á ári ef svo heldur áfram sem horfir. Ég set stórt spurningarmerki við þetta vegna þess að engin laun hafa verið hækkuð í landinu og ef niðurstaðan verður að launagreiðslur ríkisins fari rúmlega 5 milljarða fram úr áætlun sé ég ekki hvernig í ósköpunum við eigum nokkurn tímann að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Við erum með 37 milljarða halla, við setjum 15–18 milljarða í Íbúðalánasjóð, það vantar nokkra milljarða inn í Byggðastofnun o.s.frv. Ég hef af þessu verulegar áhyggjur, virðulegi forseti, og taldi sérstaka ástæðu til að koma þessu á framfæri 

Frú forseti. Fyrir nokkrum dögum impraði ég á því vandamáli sem felst í ríkisábyrgðum og gat þess að hæstv. fjármálaráðherra hefði 18. nóvember sagt, með leyfi frú forseta: „Innstæðurnar eru annars eðlis … Þar er um pólitíska stefnumarkandi yfirlýsingu stjórnvalda að ræða, ekki ríkisábyrgð í skilningnum ríkisábyrgðarlög eða annað í þeim dúr.“ Það er sem sagt ekki ríkisábyrgð á innstæðum. Ég vil spyrja hv. varaformann fjárlaganefndar, Björn Val Gíslason, hvort hann sé sama sinnis og hæstv. fjármálaráðherra, þ.e. að ekki sé ríkisábyrgð á innstæðum. Þá spyr maður sig hvers vegna verið sé að veita ríkisábyrgð í tengslum við gjaldþrot Sparisjóðs Keflavíkur, SPRON, Sjóvá o.s.frv.? Á grundvelli hvaða fjárlaga eða fjáraukalaga er sú ábyrgð veitt? Samkvæmt stjórnarskránni má ekki veita ríkisábyrgð nema með lögum eða fjárlögum. Svo er það sem er enn alvarlegra: Fyrir Alþingi liggur frumvarp um nýtt innstæðutryggingarkerfi sem byggir á þeirri forsendu að ríkisábyrgð sé á innstæðum og verið sé að minnka hana með því frumvarpi. Ef ekki er ríkisábyrgð á innstæðum þá er forsenda þess frumvarps brostin. Það er frumvarp sem ég hef sagt að sé stórhættulegt því að það gengur miklu lengra en gamla tilskipunin í innstæðutryggingarkerfi Evrópusambandsins, sem Icesave-reikningarnir byggðu á, þarna er verið að víkka út ríkisábyrgðina, auka hana, hækka upphæðirnar sem eru tryggðar og allt á grundvelli þess að einhver ríkisábyrgð sé á innstæðum. Ég vil því gjarnan heyra skoðun hv. varaformanns fjárlaganefndar, 

Frú forseti. Mig langar að taka undir þau orð og taka þátt í þeirri umræðu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal velti upp með ríkisábyrgðir. Ríkisábyrgðir ríkissjóðs Íslands eru sá hluti af skuldastýringu ríkissjóðs sem eru einfaldlega í mjög miklum ólestri og í raun einsdæmi meðal OECD-ríkja hvernig skuldastýringu ríkissjóðs Íslands er háttað. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli fyrir stöðu Íslands út á við í alþjóðlegu samhengi, miklu meira máli en t.d. hið gamla og vonandi brátt gleymda Icesave-mál. Skuldastýring ríkissjóðs Íslands er ekki í samræmi við það sem OECD kallar „best practices“ og það er þetta sem erlendir ráðamenn, embættismenn og fjármálafyrirtæki horfa á þegar verið er að meta skuldir ríkissjóðs meðal annars. Hér er gríðarlega mikið af óskráðum ríkisábyrgðum í umferð, 141 milljarður sem fjármálaráðherra er búinn að lofa að bakka upp vegna SPRON/Dróma annars vegar og Straums – Burðaráss hins vegar þegar eignir þeirra voru færðar inn í Arion banka og Íslandsbanka. Hér eru ófjármagnaðar lífeyrisskuldbindingar inn í framtíðina upp á 300–400 milljarða sem ekki er gerð nægilega grein fyrir. Hér eru ríkisábyrgðir á Íbúðalánasjóði sem stendur valtur á fótunum um þessar mundir. Lánasýsla ríkisins var á sínum tíma lögð niður á röngum forsendum og vegna innri valdabaráttu embættismanna í stjórnsýslunni en ekki vegna faglegra sjónarmiða. Það er kominn tími til, frú forseti, að Alþingi og fjárlaganefnd - og ég sakna þess að sjá ekki formann fjárlaganefndar í salnum - taki á þessu máli af skörungsskap og reyni að koma skuldastýringu ríkissjóðs Íslands í faglegan farveg sem hún er ekki í í dag.

Frú forseti. Ég ætla að blanda mér aðeins í umræður um samgöngumál. Menn hafa rætt forgangsröðun samgönguframkvæmda og rætt bæði jarðgangaframkvæmdir og vegaframkvæmdir í því sambandi. Eins og margoft hefur komið fram í mínu máli - ég er kannski farinn að hljóma eins og Kato gamli - vil ég af því tilefni minna á ástand vega og skort á samgöngumannvirkjum á Vestfjörðum. Það er orðið þannig að Vestfirðir eru algert olnbogabarn í íslensku samfélagi, ekki síst í samgöngulegu tilliti. Á sama tíma og við erum að ræða framkvæmdir eins og Vaðlaheiðargöng á slóðum þar sem samgöngur eru góðar fyrir, til að stytta vegalengd um 16 kílómetra, þá er á milli 400 og 500 kílómetra krókur milli byggðarlaga á Vestfjörðum yfir vetrartímann vegna þess að ekki eru jarðgöng milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar og ekki fært nema 3–4 mánuði ársins, vegalengd sem tekur tvo klukkutíma að aka yfir sumartímann en 7–8 klukkutíma í vondum veðrum á vetri. Hv. formaður samgöngunefndar sagði áðan að forgangsröðun samgöngumannvirkja hlyti að ráðast af fjármunum. Það er hins vegar aumt þegar peningar eiga að ráða fullkomlega forgangsröðun í samfélagi því að grunnþjónusta eins og samgöngur á að sjálfsögðu að ráðast af þörf. Öryggismál skipta miklu þegar samgöngur eru annars vegar og það hlýtur að snúast um öryggi að hafa boðlega vegi. Og það snýst um fleira. Það snýst um líf byggðarlaga, flutningskostnað, þjónustu og samkeppnishæfni. 

Virðulegur forseti. Mig langar að koma upp og blanda mér aðeins í umræðu um samgöngumál. Þau lúta vitaskuld að mannréttindum, þ.e. að geta ekið um örugga vegi milli heimilis og skóla eða heimilis og vinnu. Ég tek undir það með síðasta ræðumanni, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, að ástandið er klárlega einna verst á Vestfjörðum. Það er okkur til skammar og þar ættum við að reyna að hysja upp um okkur buxurnar í öryggismálum vegfarenda frá því sem nú er. Mönnum verður mjög tíðrætt um hverjir eru hættulegustu vegarkaflarnir á Íslandi. Nú vill svo til að sá sem hér stendur hefur nýlega fengið í hendur svar svart á hvítu við spurningunni um það hvaða kaflar eru hættulegastir hér á landi - 25 kaflar á þjóðveginum sem hafa hvað hæsta tíðni slysa með meiðslum annars vegar og með eignatjóni hins vegar. Þar kemur í ljós, og ég hvet þingmenn til að kynna sér þetta, að af þeim 25 vegarköflum sem eru hættulegastir á Íslandi eru 9 í Norðvesturkjördæmi, 5 í Norðausturkjördæmi, 6 í Suðurkjördæmi og 5 á höfuðborgarsvæðinu. Þegar horft er til þeirra vegarkafla sem hafa hvað hæsta slysatíðni hvað meiðsli varðar eru þeir allir úti á landi. Þetta er klárt og kvitt frá Vegagerðinni og frá umferðaryfirvöldum og menn þurfa að hafa þetta í huga við gerð samgönguáætlana vegna þess að við hljótum að hafa mannslíf í fyrirrúmi þegar við ákveðum hvar við eigum að auka umferðaröryggi frá því sem nú er. Það er ekki einasta þörf á því að komast hratt á milli svæða, við þurfum líka að komast örugglega á milli svæða. Það held ég að allir þingmenn hljóti að vera sammála um. Þess vegna er mjög brýnt og þakklátt að fá þessar upplýsingar upp á yfirborðið 

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðu um samgöngumál og tel það ákaflega brýnt að við gerum það öðru hverju. Varðandi þá umræðu sem spannst við hv. þm. Björn Val Gíslason, formann samgöngunefndar, um þær framkvæmdir sem hann kallaði flýtiframkvæmdir, að það gætti ákveðins misskilnings varðandi þær þá held ég að það sé einmitt rétt að það gæti ákveðins misskilnings hvað það varðar. Það hefur sannast í þeim fyrirspurnum sem ég hef lagt fyrir bæði hæstv. fjármálaráðherra og þáverandi samgönguráðherra að um er að ræða flýtigreiðslur ef á að leggja veggjöld á - og ég fagna yfirlýsingu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar þess efnis að ekki komi til greina að leggja veggjöld á vegi sem í dag standa fyllilega undir kostnaði við framkvæmd og lagningu. Þar sem við höfum takmarkað fjármagn óttast ég að framkvæmdir muni stöðvast. Mér finnst því mikilvægt að menn taki þessa umræðu. Ég held að tillaga sem hefur komið fram, frá Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga og fleirum, um að setja á laggirnar sérstakan stórverkefnasjóð, þar sem tekin yrði t.d. hálf eða ein króna af bensínlítranum og sérstök veggjöld yrðu lögð á 2+2 vegi alls staðar á landinu eða 1+1 göng - ef allir mundu greiða, um yrði að ræða einhvers konar jafnaðargjald, og við værum að bæta öryggi og gera leiðir greiðfærari, gæti það orðið til þess að hleypa fleiri verkefnum af stað. Það gæti gert það að verkum að þær gleðilegu framkvæmdir sem nú eru t.d. á Suðurlandsvegi stöðvist ekki og jafnframt yrði tekið til við Vesturlandsveg, 

Virðulegi forseti. Þegar rætt er um samgöngumál er ekki verkefnaskortur. Það er skortur á því hjá ríkisstjórninni, eins og í svo mörgu öðru, að hefja framkvæmdir, að gera eitthvað í málum. Menn geta deilt um það hvaða verkefni af fjölmörgum eigi að fara í. En ágreiningurinn hjá ríkisstjórninni snýst um það að auka gjaldtökur, auka skatta á almenning til að standa undir framkvæmdum. Hæstv. innanríkisráðherra boðaði t.d. nokkra þingmenn Suðvesturkjördæmis og Suðurkjördæmis, ásamt sveitarstjórnarmönnum í Suðurkjördæmi, á sinn fund um daginn og var að reyna að fá hópinn til að sameinast um 200 kr. veggjald á allar leiðir út frá höfuðborgarsvæðinu, á Suðurland, Suðurnes, Vestur- og Norðurland. Um það náðist engin samstaða í þeim hópi. Framkvæmdir sem áttu að fara af stað í kringum þetta átti að fjármagna með útgáfu ríkisskuldabréfa sem greiða átti með þessum sérstöku veggjöldum frá árinu 2016. Það liggur fyrir, virðulegur forseti, að við verðum að fara í heildarendurskoðun á því hvernig við ætlum að haga gjaldtöku á umferð í framtíðinni. Í okkar bílaflota bætast stöðugt bílar sem eru neyslugrennri, bílar sem nota annað en hefðbundið eldsneyti og greiða engin veggjöld. Þessu verður að breyta á næstu árum. Ég skil það ekki hjá hæstv. ríkisstjórn, með þær framkvæmdir sem hér um ræðir, af hverju ekki er hægt að fara af stað í þá atvinnusköpun og það öryggisatriði að efla samgöngur og efla þar með atvinnu á þessum vettvangi - síðan höfum við fimm ár til að fara yfir það hvernig við ætlum að skattleggja þetta í framtíðinni. Það kemur væntanlega ekki í hlut þessarar ríkisstjórnar að þurfa að hafa áhyggjur af því, við getum tekið það á okkur aðrir þingflokkar á þingi. Aðalatriðið er að hefja framkvæmdir núna og svo höfum við fimm ár til að ákveða hvernig við ætlum að haga þessari skattheimtu í framtíðinni, hún verður ekki aukin í heild sinni.

Forseti. Fyrst varðandi þær spurningar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal beindi til mín um ábyrgðir á innstæðum. Það er skoðun mín að það sé pólitísk ábyrgð á innstæðum. Þannig hefur það alltaf verið. Eða hvernig skildu menn umræðuna í þingi haustið 2008? Voru sett lög um ríkisábyrgð þá? Samþykkti Alþingi einhverja heimild varðandi ríkisábyrgð? Nei, það gerði það ekki. Það var pólitísk yfirlýsing af hálfu þáverandi ríkisstjórnar sem núverandi ríkisstjórn hefur ítrekað. Þannig ábyrgð hvílir á þeim innstæðum. Það þarf ekki að hafa fleiri orð um það og þetta hefur verið margsinnis rætt í þinginu. Ef ég man rétt hafa hæstv. ráðherra og hv. þingmenn áður svarað hv. þingmanni þessu. Í öðru lagi varðandi það sem hv. þm. Árni Johnsen nefndi áðan um vinnulag í samgöngunefnd. Hann er 1. flutningsmaður, ef ég man rétt, frumvarps um að ríkið taki að sér að fjármagna Helguvíkurhöfn, og því var vísað í mjög eðlilegan farveg. Það stendur yfir endurskoðun á hafnalögum. Það var ráðist í Helguvíkurhöfn að ríkinu forspurðu. Það var enginn samningur gerður við ríkið um fjármögnun Helguvíkurhafnar eða hlut ríkisins í kostnaði við Helguvíkurhöfn á sínum tíma.

Þingmaðurinn segir ...

Það var farið í þessa framkvæmd að ríkinu forspurðu og það þýðir ekkert að koma núna og krefja ríkið um hlut í framkvæmdum sem ríkið hefur ekki átt neina aðild að. Málið er í fullkomlega eðlilegum farvegi og það var samþykkt af öllum nefndarmönnum í samgöngunefnd, hverjum einasta nefndarmanni, að setja það í þennan farveg, að vísa því í endurskoðun hafnalaga. Varðandi önnur mál sem hér hafa verið rædd á sviði samgöngumála þá sagði hv. þm. Jón Gunnarsson áðan að það vantaði bara viljann til verksins, bara drífa í hlutunum, koma þessu bara af stað. Það var nánast eins og menn nenntu ekki að fara í vegaframkvæmdir. En það verður ekkert gert án fjármuna. Ríkissjóður var tæmdur eins og hv. þingmanni á að vera kunnugt um. 

Frú forseti. Ég tek undir það með hv. 3. þm. Suðurk. að þetta var tímabær og fín umræða, yfirlitsumræða um stöðu ýmissa samgönguverkefna. Ég ítreka það sem hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði áðan að það vantar hvorki viljann né verkefnin. Það vantar leiðir til að fjármagna stórar framkvæmdir til að halda þeim áfram og þar fannst mér hv. þm. Jón Gunnarsson komast að kjarna málsins. Hann sagði: Við skulum ráðast í kerfisbreytingar á innheimtu umferðar-, bensín- og eldsneytisgjalda. Það er að verða gagnger breyting á bílaflotanum, rafmagnsbílar, vetnisbílar, alls kyns umferðar- og ökutæki sem eru knúin öðru en hinum hefðbundnu eldsneytisgjöfum sem við höfum notað síðustu áratugina. Bæði það og þessi staða samgöngumála kalla á kerfisbreytingar á innheimtu gjaldanna og við höfum til þess fjögur til fimm ár, eins og kom fram áðan og kom fram á fundi innanríkisráðherra með sveitarstjórnar- og þingmönnum um daginn, sem vitnað var til áðan. Það þarf að liggja fyrir formleg ákvörðun um að farið verði í kerfisbreytinguna, að gjaldtökunni verði breytt og hún fari út úr eldsneytisgjöfunum, hvort sem það er bensín, vetni eða rafmagn, inn á notkunina og að þar liggi forsendur þess að hægt sé að ráðast í framkvæmdir sem séu fjármagnaðar með þeim gjöldum sem af umferðinni renna. Það kom fram í umræðunni áðan að umferðin um Suðurlandsveg mundi t.d. standa fullkomlega undir því að ljúka breikkun og tvöföldun vegarins og meira en það meira að segja. Þannig gæti hver vegarkafli staðið undir sérstökum framkvæmdum ef því væri að skipta og við gætum framfylgt þeim vilja sem er til verkefnanna með slíkri fjármögnun. En þessi ákvörðun þarf að liggja fyrir og þá er hægt að fara af stað af fullum krafti í þessar framkvæmdir.

Virðulegi forseti. Býsna góð og gagnleg umræða fór fram í gær um hin ýmsu mál er þingmenn telja að tengist þessu frumvarpi og einstökum greinum þess. Töluvert var rætt um breytingarnar út frá því að þingmenn margir hverjir telja að í þeim felist tilraun til að ná fram þeim breytingum á Stjórnarráðinu sem stjórnarflokkarnir hafa ekki getað náð hingað til, þ.e. breytingum er lúta að því að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Að sjálfsögðu er margt í frumvarpinu, sumt gott en annað getur sá er hér stendur ekki tekið undir með nokkru móti. Það er sérstaklega sá þáttur er lýtur að því að fela forsætisráðherra nánast gerræðisvald yfir því hvernig ráðuneytunum er fyrir komið og að forsætisráðherra geti tekið mál sem er í vinnslu í ráðuneyti ef það hefur ekki verið klárað þar og flutt yfir í annað ráðuneyti til að láta klára það þar. Það er mjög sérkennileg ráðstöfun að mínu viti. Ég ætla ekki að endurtaka allt það sem ég sagði varðandi tengsl þessa frumvarps og breytinganna við aðildarumsóknina að Evrópusambandinu í þessari ræðu en ég stend hins vegar við hvert einasta orð sem ég sagði um þau tengsl og það mál. Einnig var umræða um vinnubrögð við framlagningu þessa frumvarps í gær. Mig langar, frú forseti, að minnast aðeins á ræðu sem hæstv. núverandi fjármálaráðherra flutti hér 13. júní 2007 þar sem hann sem þingmaður og jafnframt formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs talaði um hvernig standa ætti að vinnu við slík mál. Í ræðunni vitnar hæstv. núverandi fjármálaráðherra í orð Bjarna Benediktssonar sem vann að því fyrir árið 1969 að endurskoða eða semja lög varðandi Stjórnarráðið. Þá segir hæstv. núverandi fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Hann flutti á Alþingi, þá sem stjórnarandstæðingur, tillögu - um að gera hvað? Að kjósa þverpólitíska nefnd til að reyna að vinna að samkomulagi að breytingum á skipulagi Stjórnarráðsins. Það var gert. Það var undanfari þess að lög voru sett árið 1969 um breytingar á Stjórnarráðinu sem tóku gildi árið 1970. Arfleifð Bjarna Benediktssonar er því ekki sýndur mikill sómi af núverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, þaðan af síður hefðum um að leita þverpólitísks samkomulags um mikilvæg mál af þessu tagi.“ Því hljótum við að auglýsa eftir því hvar hið þverpólitíska samkomulag eða samráð sem sitjandi ríkisstjórn hefur gumað af að ástunda er í þessu máli. Við sem höfum mætt á slíka þykjustusamráðsfundi þekkjum það vitanlega að þeim fylgir því miður ekki mikil alvara. Hér hefði verið kjörið tækifæri til að fá aðila úr öllum flokkum til að semja frumvarp það sem við höfum í höndunum til að reyna að ná einhverri samstöðu í málið í stað þess að koma með það inn í þingið í augljósri andstöðu við stóran hluta þingmanna og marga þingmenn úr öðrum stjórnarflokknum. Það er mjög merkilegt að fara í þá vegferð, frú forseti. Ég undrast því að sú leið hafi verið valin og farin. Ég hefði persónulega talið að nær væri að taka einfaldlega út úr þeim lögum er nú gilda þá heimild að sameina ráðuneyti með úrskurði forseta. Ég held að það sé eðlilegt að Alþingi komi að því, ekki síst til að undirstrika löggjafarvald Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það kann vel að vera að það sé til hægðarauka fyrir forsætisráðherra á hverjum tíma að hafa vald til að dúlla sér við breytingar á ráðuneytunum eins og honum sýnist, en það er ekki til þess fallið að auka veg og vegferð Alþingis. 
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Hann fór ágætlega yfir ýmislegt í tengslum við þetta frumvarp og hvernig hefði verið betra að hans mati að vinna það og hvernig hefði verið betra að málið kæmi inn í þingið. Það kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra í gær að ekki væri meiri hluti fyrir þessu máli meðal stjórnarflokkanna. Það kom líka fram í máli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að hann væri andvígur málinu. Við umræðuna í gær kom fram að hæstv. innanríkisráðherra gerði miklar athugasemdir við frumvarpið en heimilaði að það yrði lagt fyrir þingið. Hæstv. forsætisráðherra sagði ítrekað í gær að hún teldi að þegar menn færu að skoða þetta mál og sæju hversu jákvætt og gott það væri mundi það njóta stuðnings í þinginu og forsætisráðherra treysti á að stjórnarandstöðuþingmenn mundu veita málinu liðsinni og styðja það. Hv. þingmaður fór yfir tilurð frumvarpsins, að það hefði ekki orðið til með samráði heldur væri þetta frumvarp hæstv. forsætisráðherra án alls samráðs við stjórnarandstöðuna og fleiri aðila. Þar sem frumvarpið felur í sér mjög róttækar breytingar á því fyrirkomulagi sem verið hefur við lýði hér varðandi hvernig breytingum á Stjórnarráðinu hefur verið háttað langar mig að spyrja hvort hv. þingmaður telji að mikill stuðningur sé innan stjórnarandstöðunnar við þetta mál eins og það er, hvort hv. þingmaður telji ekki jafnframt að þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru við framlagningu frumvarpsins sé verulega ábótavant og hvernig hann sjái fyrir sér að hægt verði að vinna úr því þannig að víðtæk sátt náist um málið.

Virðulegi forseti. Já, ég gagnrýni vinnubrögð við þetta mál. Ég sagði það þegar við ræddum málið fyrst, ég man ekki hvenær það var, að nær hefði verið að hafa samráð milli stjórnmálaflokkanna um að leggja fram breytingar á lögum um Stjórnarráðið. Það getur vel verið að meginefni þessa frumvarps hefði þá litið dagsins ljós. Það eru hins vegar ákveðnir þættir í því sem ég tel að sé og verði mikil andstaða við. Við verðum að hafa í huga að árið 2007 voru gerðar talsverðar breytingar á lögum um Stjórnarráðið, ekki nærri því eins veigamiklar og þessar sem eru miklu ítarlegri en þær sem voru gerðar á sínum tíma, þá greiddu þingmenn Framsóknarflokksins og Vinstri grænna atkvæði á móti þeim breytingum. Nú er í rauninni gengið enn lengra. Það er verið að stíga skref sem er að mínu viti miklu stærra en var stigið 2007 og sumum þingmönnum sem ég er búinn að lesa ræður eftir þóttu þá nóg um og greiddu atkvæði á móti. Ég get að sjálfsögðu ekki svarað fyrri hvern einasta þingmann stjórnarandstöðunnar en eins og innihald frumvarpsins er nú og getur vitanlega tekið breytingum í meðförum nefndar - við vitum hvernig það er - þá get ég ekki séð að mikið fylgi sé við þetta mál, ekki síst ef það er sett í samræmi við atkvæðagreiðslu og ræður ársins 2007 þegar málið kom til afgreiðslu. En eins og ég sagði áðan greiddu þingmenn Framsóknarflokks og Vinstri grænna, þar á meðal þeir þingmenn Vinstri grænna sem mæltu fyrir málinu í gær, atkvæði gegn breytingunum sem þá voru gerðar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það kom líka fram í umræðunni í gær hjá hæstv. forsætisráðherra að frumvarpið væri að einhverju leyti viðbrögð við rannsóknarskýrslu Alþingis og mundi auka hér skilvirkni og annað því um líkt. Það var mikið gagnrýnt í umræðunni í gær og reyndar víðar að frumvarpið gerði hið gagnstæða, að það ýtti frekar undir foringjaræði. Alþingi hefur til þessa haft vald til að skipa ráðuneyti og fleira. Mér er minnisstætt þegar Alþingi tók síðast út ákveðna þætti sem hæstv. forsætisráðherra hafði lagt til. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji þetta frumvarp, eins og það er uppsett og sú hugsun sem þar býr að baki, vera 

Virðulegi forseti. Þar sem ég náði að kynna mér frumvarpið og man eftir tilvitnununum í rannsóknarskýrsluna tel ég að þessu sé öfugt farið. Ef ég man rétt er foringjaræði gagnrýnt í skýrslu þingmannanefndar í kafla 2.4, þ.e. oddvitaræði eins og það er m.a. kallað. Ég fæ ekki betur séð, frú forseti, en með þessu frumvarpi sé verið að stíga skrefið í öfuga átt. Það er verið að undirstrika og auka oddvitaræði eða möguleikann á miklu oddvitaræði með því að fela forsætisráðherra eins konar alræðisvald yfir ráðuneytunum og ekki síst þeim málefnum sem fagráðuneytin hafa haft á sinni könnu og 

Hæstv. forseti. Ég er á nokkuð svipuðum slóðum og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason. Ég held að við getum reiknað með því, eins og þessi umræða hefur verið, a.m.k. fram til þessa, að í þinginu sé ekki nægur stuðningur við meginbreytinguna sem í frumvarpinu felst. Þar til annað kemur í ljós virðist það vera í kortunum að ekki sé nægur stuðningur við þá breytingu. Ég heyrði hins vegar á máli hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, þ.e. ég túlka orð hans með þeim hætti að hann telji ekki útilokað að einhverjar aðrar breytingar sem í frumvarpinu felist geti náð fram að ganga. Ég spyr því hv. þingmann hvort hann telji - og ég er eiginlega að hugsa upphátt í þessu - að það sé hugsanlega líklegra til árangurs að þingið taki bara ákvörðun um það með einum eða öðrum hætti að ýta til hliðar þeirri breytingu á ráðuneytunum sem umdeildust er, setji hana bara út fyrir eins og gert var með atvinnuvegaráðuneytið í meðförum þingsins á síðasta ári og einbeiti sér í vinnu sinni á næstu vikum að því að laga til hinar greinarnar sem hægt er að byggja eitthvað á, sem eru nýtilegar og möguleiki á að geti náð fram að ganga með auðvitað einhverjum breytingum. Ég spyr hv. þingmann um afstöðu til þessarar leiðar.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé kannski réttast að fara þá leið sem hv. þingmaður nefnir hér, gefa yfirlýsingar um það strax að ekki verði farið í þær breytingar sem eru hér hvað mest gagnrýndar, þær er snúa að færslu á völdum eða úrræðum til forsætisráðherra, og horfa á aðrar greinar í staðinn og annað innihald frumvarpsins. Það er hins vegar alveg ljóst að býsna margar breytingar sem hér eru lagðar fram ganga út frá þeirri breytingu sem er fremst í frumvarpinu, þ.e. varðandi 2., 3. og 4. gr. sérstaklega. Aðrar breytingar ganga töluvert út á að þær gangi eftir. Ég held að ástæðan fyrir því að um þetta er svo mikið rætt nú þegar við 1. umr. sé sú að þingmenn hafa mjög sterkar skoðanir á því hvar þessi valdmörk eru milli löggjafans og framkvæmdarvaldsins og hvaða úrræði framkvæmdarvaldið á að hafa. Ég held að það mótist töluvert af því efnahagshruni sem hér varð, þeim lærdómi sem við drögum vonandi af því og þeirri staðreynd að mörgum þingmönnum finnst, eins og frumvarpið lítur hér út núna, sem ekki sé verið að svara þeim áleitnu spurningum sem þar komu fram. Það er mjög bagalegt að vera hér með 140 blaðsíðna frumvarp, heila bók, og 

Hæstv. forseti. Í tilefni af síðustu orðum hv. þingmanns finnst mér einmitt ástæða til að árétta nákvæmlega þennan þátt, að yfirlýstur tilgangur frumvarpsins er að bregðast við efnahagshruninu og því ástandi sem leiddi til þess. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, meginbreyting frumvarpsins rímar afskaplega illa við niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis og niðurstöður þingmannanefndar einmitt hvað það varðar. Ég spyr hv. þingmann hvort hann deili ekki með mér þeirri skoðun að það sé beinlínis í fullkomnu ósamræmi við niðurstöður rannsóknarnefndar og þingmannanefndar að leggja nú fram frumvarp sem gengur út á að færa völd frá þinginu til ríkisstjórnar, frá einstökum ráðuneytum og ráðherrum til forsætisráðherra, 

Virðulegi forseti. Jú, það er akkúrat það sem ég hef verið að segja hér í dag og nefndi í gær, ég tel að farin sé öfug leið. Það er ekki verið að svara því kalli sem fram kom í skýrslunni og við samþykktum að bregðast við. Yfirlýstur tilgangur frumvarpsins er að mínu viti á skjön við það sem í raun stendur í því. Mér finnst ekki gæta samræmis þegar yfirlýstur tilgangur er að auka á gagnsæi, auka flæði, auka lýðræði og koma í veg fyrir að gerræðisákvarðanir séu teknar. Mér finnst það bara alls ekki koma hér fram. Ég held að það sé nær að stíga, eins og ég sagði áðan, skrefið til baka og tengja Alþingi betur inn í það hvernig ráðuneytunum er skipt og þeim skipað. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni greinargott innlegg í málið. Þetta er því miður háð þessu sem við búum nú við, virðulegi forseti, að það er allt í handaskolum í verklagi ríkisstjórnarinnar. Það er handarbakavinna í einu og öllu.  Ég held að ég hafi heyrt hæstv. forsætisráðherra lýsa því yfir í 57 skipti á síðustu mánuðum að það væri að koma stjórnarfrumvarp í sjávarútvegsmálum, 57 skipti hef ég heyrt. Það er þannig að hæstv. forsætisráðherra er þekktur fyrir það og er sérsvið hans að egna til ófriðar með yfirgangi, geðþótta og tilkynningum út og suður um l langt árabil. Þetta eru stór orð en þau eru væg eins og þau eru sögð. Með því að tala sama máli og kettirnir heldur hæstv. ráðherra hjörð sinni saman, hvað sem það dugar nú til lengdar. 
             Ég spyr hv. þingmann: Sér hann einhverjar alvarlegar umbætur í því sem um er fjallað?

Virðulegi forseti. Ég sé ekki nógu miklar umbætur, skulum við orða það frekar, ef hugmyndin er að bregðast við rannsóknarskýrslu Alþingis. Ef hugmyndin er sú að gera einfaldlega Stjórnarráðið og allar ákvarðanir í Stjórnarráðinu þannig að þær séu einfaldari eða auðveldari fyrir forsætisráðherra á hverjum tíma má sjálfsagt fullyrða að það komi fram í þessu frumvarpi. En það er vitanlega hægt að gagnrýna þau vinnubrögð sem höfð eru uppi í þessu máli, eins og hv. þingmaður gerði hér. Ég vitnaði áðan í ræðu hæstv. núverandi fjármálaráðherra frá 2007 þar sem hann gagnrýndi harkalega hvernig staðið var að breytingum á þeim tíma. Það kann vel að vera að það hafi verið réttmætt hjá hæstv. fjármálaráðherra þá, en við hljótum þá að ætlast til þess svona stuttu síðar að formaður Vinstri grænna og sú stjórn sem hann situr í hafi þá lært af því og muni eftir þeirri ræðu. Við getum líka spurt okkur eins, ágætir þingmenn, af því að það kom hér upp í gær: Hvernig hefðu viðbrögðin orðið hér ef forsætisráðherra sem eitt sinn var og heitir Davíð Oddsson, sá ágæti maður, hefði lagt fram frumvarp sem þetta þar sem verið er að færa forsætisráðherra vald til að ráðstafa ráðuneytum og færa verkefni milli þeirra? Hver hefðu viðbrögð okkar orðið? Ég veit alveg hver mín viðbrögð hefðu orðið. Ég hefði örugglega fengið gæsahúð og talað hér mjög hart gegn þessu máli líkt og ég geri nú. Við getum ekki lagt völd sem þessi í hendur á einum manni, einum embættismanni eða hvað við köllum hann, stjórnmálamanni sem kallast forsætisráðherra á hverjum tíma. Við getum það ekki, við þingmenn verðum að standa í lappirnar núna og halda í þau völd sem við höfum.

Virðulegi forseti. Það skiptir mjög miklu máli í einu þjóðfélagi að menn reyni að stuðla að vellíðan fólksins í landinu, bæði til sálar og líkama. Það gerir hæstv. ríkisstjórn ekki. Hún er sífellt með kylfurnar á lofti, lemur út og suður og meiðir fólk í alvöru í hvunndagslífi, a.m.k. til sálar. Það á ekki að vera hlutverk hæstv. forsætisráðherra eða ríkisstjórnar hans. Það á ekki að rugga bátnum eins og gert er, það á ekki að auka foringjaræðið og sagan mun, því miður, greina núverandi ríkisstjórn með stóran mínus á bakinu.

Virðulegi forseti. Mér heyrist hv. þingmaður, kannski nokkuð eðlilega, upptekinn af vinnubrögðunum við framlagningu á málinu. Nú vil ég segja að það kann vel að vera að einhverjir muni segja að þetta sé ekkert óeðlilegt, að málið fari nú til nefndar þar sem fjallað verði um það, tekist á um það og slíkt. En við höfum dæmi úr nýlegum þingræðum um að þingmenn hafi rætt stór og mikilvæg mál sem ég tel þetta vera - við hefðum til dæmis átt að nota þá aðferðafræði við hið svokallaða Icesave-mál frá upphafi, við hefðum átt að hlusta á öll sjónarmiðin, taka mark á því sem verið er að gagnrýna áður en lagt er út í vegferðina miklu. Það hefur að sjálfsögðu komið í ljós, t.d. varðandi Icesave-málið, að þar höfðu ýmsir rétt fyrir sér.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands, betur þekkt sem frumvarp um að leggja niður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason. Hvers vegna kemur frumvarp með þennan tilgang til þingsins núna? Það vekur nokkra furðu í ljósi þess að nánast virðist liggja fyrir að ekki sé meiri hluti fyrir málinu í þinginu. Meira að segja annar ríkisstjórnarflokkurinn, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, gerir mjög alvarlega fyrirvara við frumvarpið sem enn er óljóst hversu langt muni ganga þegar á hólminn er komið og hvort sá flokkur muni yfir höfuð sætta sig við málið, a.m.k. er ólíklegt að allir geri það. Reyndar er þegar orðið ljóst að ekki munu allir innan Vinstri grænna gera það vegna þess að málið var afgreitt úr ríkisstjórn með hætti sem er vægast sagt óvenjulegur, nánast einsdæmi. Einn ráðherra, ráðherrann sem málið varðar kannski sérstaklega eins og ég nefndi í upphafi, Jón Bjarnason hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, greiddi atkvæði gegn frumvarpinu í ríkisstjórn. Annar ráðherra, hæstv. innanríkisráðherra, gerði við það verulega fyrirvara. 
             Frumvarpið snýst enda um að efla hluta framkvæmdarvaldsins á kostnað annars hluta framkvæmdarvaldsins og þó löggjafans sérstaklega. Það gengur því í raun gegn öllu sem hvað mest áhersla hefur verið lögð á í umræðu um bætur á stjórnkerfinu á undanförnum tveimur árum. Raunar er það svo að fyrrverandi forsætisráðherra Geir Haarde er nú fyrir landsdómi, m.a. sakaður um hluti sem beinlínis er ætlast til af forsætisráðherra samkvæmt þessu nýja frumvarpi. Með því er forsætisráðherra falið vald til að færa verkefni á milli annarra ráðherra og ráðuneyta eftir því sem forsætisráðherra hverju sinni telur henta. Þetta er mikið vald, svo mikið að í raun má segja að forsætisráðherra sé orðinn einn yfirráðherra og allir hinir ráðherrarnir séu nokkurs konar aðstoðarráðherrar með það eina hlutverk að framkvæma verkefni sem forsætisráðherra felur viðkomandi á hverjum tíma. Þannig er í raun vegið að því mikla grundvallaratriði sem sjálfstæði ráðherra hefur verið. Ráðherrar hafa haft töluvert vald yfir málaflokkum sínum en tilgangurinn með því er ekki hvað síst sá að dreifa valdinu, að það þjappist ekki um of saman á einn stað svo að þegar mistök verða gangi það ekki yfir alla línuna. Að sjálfsögðu er mikilvægt að hafa í huga að fylgjast þarf með því sem hver ráðherra gerir á hverjum tíma svoleiðis að hægt sé að grípa inn í ef einhver ráðherra gerir mistök. Hins vegar er mjög erfitt við slíkt að eiga ef allt þetta vald er komið til forsætisráðherrans. Það gerir líka að verkum að mjög óljóst er hvar ábyrgðin liggur þegar á hólminn er komið, t.d. ef gerð eru mikil mistök eða ef fylgt er stefnu sem reynist síðan á einhvern hátt mjög röng eða leiðir til óheppilegrar niðurstöðu. Þá er erfitt að átta sig á hvar ábyrgðin liggur, nema að sjálfsögðu hjá forsætisráðherranum sem eðli málsins samkvæmt hefði þá nánast allt vald og þar af leiðandi alla ábyrgð. Þetta væri ákaflega óheppileg þróun og gengur gegn því sem menn hafa reynt að ná fram, að auka valddreifingu og efla sérstaklega vald löggjafarvaldsins enda á valdið að liggja þar samkvæmt stjórnarskránni. Þetta veldur því líka að forsætisráðherra hefur að mjög miklu leyti vald yfir samstarfsflokknum eða samstarfsflokkunum. Jafnvel þó að gengið sé frá ákveðinni skiptingu þegar ríkisstjórn er mynduð getur forsætisráðherrann í framhaldinu skorist í leikinn og fært verkefni frá ráðherrum samstarfsflokksins til ráðherra eigin flokks. Eða það sem kannski skiptir enn meira máli, fært verkefni og völd frá ráðherrum sem eru á einhvern hátt ekki á bandi forsætisráðherrans og fylgja ekki þeirri stefnu sem forsætisráðherra eða flokkur hans aðhyllist á hverjum tíma, til annarra. Bara með því að þetta vald sé til staðar er forsætisráðherra í raun í aðstöðu til að geta haft aðra ráðherra í bandi, ef svo má segja. Þeir vita að ef þeir ganga á einhvern hátt gegn vilja forsætisráðherrans hefur hann vald til að taka af þeim ábyrgðina sem þeir hafa eða verkefni þeirra. Með öðrum orðum, þessi bók snýst fyrst og fremst um að þjappa saman valdi hjá forsætisráðherranum og tilgangurinn er í fyrstu væntanlega sá að taka allt vald af núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Auðvitað er álitamál hvort svona breyting á stjórnkerfinu sé yfir höfuð æskileg. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að hún sé mjög óheppileg, eins og ég hef lýst. Hún er sérstaklega óheppileg þegar við erum með ríkisstjórn eins og þá sem nú situr. Hún heldur því reyndar sýknt og heilagt fram, sérstaklega þegar hún lendir í vandræðum, að hún leggi áherslu á samráð. Við höfum orðið mjög vör við að þegar ríkisstjórnin er í sem mestum vanda er talað sem mest um samráð og að allir flokkar og þingmenn eigi að vinna saman að tilteknum málum. Þá er auðvitað átt við að ætlast sé til þess að allir þingmenn fylgi stefnu ríkisstjórnarinnar, þ.e. stefnu hæstv. núverandi forsætisráðherra. Það kemur enda á daginn að þegar menn leggja einhverjar aðrar tillögur í samráðið er lítið gert með þær, raunar ekki neitt. Við sáum hvaða alvara lá að baki öllum yfirlýsingum um samráð fyrir ekki svo löngu síðan þegar rædd var breytingartillaga hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um búvörulögin. Hv. þingmaður kom með breytingartillögur sem um var nokkurn veginn full samstaða en í lokin, þegar verið var að afgreiða málið, lagði einn af þingmönnum Samfylkingarinnar, hv. þm. Helgi Hjörvar, fram breytingartillögu sem hefði falið það í sér, hefði hún verið samþykkt, að kerfinu sem stendur undir einni af grunnatvinnugreinum Íslendinga, landbúnaði, hefði verið rústað. Það hefði gerst með lítilli breytingartillögu sem var sett inn á síðustu stundu algjörlega án samráðs, án nokkurrar lýðræðislegrar umræðu. Nei, það átti að rústa heilli atvinnugrein, afkomu hundruða og jafnvel þúsunda manna og eignum með einni lítilli breytingartillögu sem var laumað inn í lokin, algjörlega án umræðu. Hvað gerðu þingmenn Samfylkingarinnar? Þeir greiddu atkvæði með þessu allir sem einn. Eigum við að treysta þessu sama fólki fyrir því valdi sem á að fela framkvæmdarvaldinu undir forustu hæstv. forsætisráðherra sem studdi þessa tillögu, þessa tilraun til að rústa heilli atvinnugrein með einni lítilli breytingartillögu algjörlega án nokkurrar lýðræðislegrar umræðu? Reyndar er ekkert nýtt að hæstv. forsætisráðherra sýni grunnatvinnuvegum landsmanna litla virðingu. Afstaða krata til landbúnaðar er löngu þekkt, frá upphafi 20. aldar. En hvernig hæstv. forsætisráðherra hefur leyft sér að tala um sjávarútveginn að undanförnu er hins vegar verulegt áhyggjuefni. Sjávarútvegurinn átti að vera sú grein sem drægi vagninn út úr kreppunni. Það er óumdeilt að gera má breytingar á sjávarútvegskerfinu og hvernig þeim málum er stýrt en að forsætisráðherra hæstv. skuli ekki geta talað um þessa atvinnugrein öðruvísi en með níði, með því að uppnefna menn og kalla þá öllum illum nöfnum, fólk sem í langflestum tilvikum vinnur heiðarlega að einni mikilvægustu, hugsanlega mikilvægustu atvinnugrein landsins og grunnstoð byggðarlaga í kringum landið, og ætli síðan að koma með frumvarp sem felur í sér að sama hæstv. ráðherra sé falið algjört vald yfir öðrum ráðuneytum og væntanlega til að byrja með sérstaklega ráðuneyti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, er verulegt áhyggjuefni. Ef frumvarpið yrði samþykkt væri það til þess fallið að auka enn á óstöðugleikann sem einkennir íslensk stjórnmál nú um stundir. Óstöðugleikinn sem landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn hafa búið við að undanförnu hefur kostað þjóðina milljarða á milljarða ofan. Raunar hafa allar atvinnugreinar landsins verið í varanlegri óvissu meðan þessi ríkisstjórn hefur setið að völdum. En ef menn ætla svo að auka enn á óvissuna og óstöðugleikann í stjórnmálunum hefur það áhrif á allt annað og eykur enn á óvissuna og óstöðugleikann. Þegar menn geta ekki lengur treyst því að tiltekinn ráðherra fari með sinn málaflokk er á ekkert að treysta í samskiptum við þann ráðherra eða ráðuneyti hans. Hvað eiga þeir sem starfa í greinum sem heyra undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti t.d. að gera ef þeir búa stöðugt við það að ráðherrann sem þeir þurfa að eiga samskipti við geti daginn eftir verið búinn að missa málaflokkinn eða hluta málaflokksins frá sér og einhver annar með allt aðra stefnu er tekinn við? Frumvarpið er til þess fallið að skapa og viðhalda varanlegri óvissu og algjörum óstöðugleika í stjórnmálunum á sama tíma og valdi er þjappað saman hjá forsætisráðherra. Athygli vekur líka að með frumvarpinu er ráðist í mjög breytta túlkun á stjórnarskránni frá því sem verið hefur um áratugaskeið sem hlýtur að vekja töluverða furðu þegar ljóst er að ráðist verður í umfangsmiklar breytingar á henni. Verið er að fara yfir stjórnarskrána á ýmsum stöðum og á ýmsan hátt en á sama tíma er lagt fram nýtt frumvarp um Stjórnarráð Íslands, heil bók, þar sem vikið er frá núverandi túlkun á stjórnarskránni og ný dregin upp rétt áður en menn ætla að ráðast í að endurskoða hana. Spurningin sem eftir stendur er því sú sem ég nefndi í upphafi: Hvers vegna nú? Hvers vegna kemur frumvarpið fram aftur núna eftir að ljóst mátti verða að engin samstaða ríkti um það? Auðvitað er sérstaklega óheppilegt að ekki skuli vera samstaða um frumvarp um Stjórnarráð landsins. Það hlýtur að vera grundvallaratriði að um slíkt ríki nokkurs konar samstaða. Hvers vegna nú? Er það eingöngu vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur einsett sér að troða málinu í gegn með góðu eða illu? Eða tengist það umsóknarferlinu og aðildarviðræðum við Evrópusambandið eins og nýlegur fundur sameiginlegrar þingmannanefndar Íslands og ESB virðist gefa til kynna? Það er alveg ljóst að Evrópusambandinu þætti þægilegra að eiga bara við hæstv. forsætisráðherra fremur en að öll mál tilheyrðu hinum ýmsu ráðherrum, þar með talið hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, svo ekki sé minnst á þingið. Þjóðþing Evrópuríkjanna hafa oft á tíðum gert Evrópusambandinu og embættismönnum þar lífið leitt og ég tala nú ekki um almenning í þeim löndum sem hvað eftir annað hefur skilað niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu eða kosningum sem ekki er í samræmi við það sem ætlast var til af hálfu Evrópusambandsins. Vissulega mundi það auðvelda mönnum lífið í Brussel ef einungis væri við hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur að fást enda stóð til að fagna þessum áformum sérstaklega í yfirlýsingu sem svo var dregin til baka en hafði staðið til að samþykkja í sameiginlegri þingmannanefnd Íslands og Evrópusambandsins. Ég held að við þurfum að skoða málið frá grunni, leggja það til hliðar og vinna að breytingum á Stjórnarráði Íslands í sátt og samlyndi, reyna að ná sem víðtækastri samstöðu og að ríkisstjórnin sýni að henni sé alvara með öllum þessum yfirlýsingum sem til þessa hafa reynst innihaldslausar. Hún fær tækifæri núna til að sýna að einhver alvara sé að baki þegar menn segja að þeir vilji ná samstöðu um málið. Ef ekki í þessu máli hvenær þá? Með nýjum lögum um Stjórnarráð Íslands ætti að sýna gott fordæmi en ekki að samþykkja illa unnið frumvarp um að efla framkvæmdarvaldið á kostnað löggjafans. Þvert á móti á að sýna gott fordæmi með vel unnu frumvarpi sem styrkir lýðræðið og eflir stöðu löggjafans á kostnað framkvæmdarvaldsins.

Virðulegi forseti. Það sem staðið hefur upp úr í allri þessari umræðu og síðasti ræðumaður hamrar á er tvennt: Í fyrsta lagi að það sé verið að flytja þetta frumvarp að ósk ESB, að það séu skilaboð frá Brussel um að breyta Stjórnarráðinu, og í öðru lagi að hér sé forsætisráðherra að færa sér alræðisvald. Ég tel að hv. þingmaður sem heldur slíku fram verði að rökstyðja þetta, að hann verði að rökstyðja það, eins og hann hélt hér fram, að þetta mál varðaði hæstv. sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason. Hann verður að rökstyðja það að hér sé verið að færa verkefni og vald frá öðrum ráðherrum til forsætisráðherra. Hann verður að rökstyðja það að hér sé verið að færa til og frá að vali forsætisráðherra þau verkefni sem hún vill. Ef forsætisráðherra vaknar einn morguninn og dettur í hug að færa einn málaflokk á milli ráðuneyta geti hann það sisvona eða jafnvel tekið ráðuneyti til sín og fært það til sinna ráðherra. Hvers lags bull er þetta, slíkur málflutningur? Þetta er ekki boðlegt í sölum Alþingis, hæstv. forseti.  Því er líka haldið fram að hér séu fyrirvarar af hálfu Vinstri grænna. Gott og vel. En hlustaði hann á þá þingmenn Vinstri grænna sem héldu hér tölu í gær og töldu að það ætti að ganga lengra í mörgum tilvikum en frumvarpið gerir ráð fyrir? Staðreyndin er sú að hér er verið að styrkja stjórnsýsluna, skapa þar nauðsynlegan sveigjanleika og betri 

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra biður um rökstuðning fyrir því að með þessu frumvarpi sé verið að færa aukið vald til hæstv. forsætisráðherra. Það ætti að nægja hæstv. forsætisráðherra að lesa einfaldlega eigið frumvarp vegna þess að þar er útskýrt hvernig verið er að fela hæstv. forsætisráðherra aukið vald, til að mynda er ljóst að ekki þarf að leita til þingsins þegar verkefni eru færð milli ráðuneyta eða ráðuneytin stokkuð upp. Með öðrum orðum, um hluti sem þingið hafði eitthvað að segja áður fær það ekkert að segja um núna. Þetta þýðir að verið er að taka vald frá þinginu og færa það til framkvæmdarvaldsins. Hæstv. forsætisráðherra heldur því fram að það sé bull að með þessu sé verið að efla framkvæmdarvaldið á kostnað þingsins eða að þetta geti falið það í sér að verkefni verði færð frá ráðuneytunum. Ég vísa þá bara í ráðherra í ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem fór yfir þetta allt hér í gær. Heldur hæstv. forsætisráðherra því fram að ráðherra í hennar eigin ríkisstjórn sé að bulla, fari með rangt mál, tóma vitleysu? Veit hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kannski ekkert um hvað þetta frumvarp snýst eða aðrir þeir þingmenn sem um það hafa fjallað hér í dag og í gær? Hæstv. forsætisráðherra hélt því fram að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefðu komið hér upp í gær, sumir hverjir, og viljað ganga enn þá lengra. Ég veit bara um einn, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur. Aðrir sem um þetta töluðu gerðu verulega fyrirvara við þetta og raunar komu fram hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur töluverðir fyrirvarar við ýmsa þætti frumvarpsins þó að hún hafi viljað ganga lengra hvað aðra hluti varðar.

Herra forseti. Veit hv. þingmaður að í sjö löndum sem við berum okkur saman við er svipað stjórnsýslu- og stjórnskipunarfyrirkomulag og við erum að koma á hér einmitt vegna sveigjanleika og hagræðingar í stjórnsýslunni og af því að menn telja að þetta sé skynsamlegra og betra fyrirkomulag? Er hægt að segja um lönd eins og Danmörku, Noreg, Svíþjóð, Bretland, Írland, Þýskaland og Frakkland að þar ráði einhverjir einræðisherrar öllu þó að það sé sveigjanleiki í starfsháttum í stjórnarráði? Auðvitað er það svo að ef breyta á verkefnum innan Stjórnarráðsins, fækka ráðuneytum eða sameina ráðuneyti, gerir forsætisráðherra það ekki einn. Hann gerir það í samráði við ráðherra í ríkisstjórn, hann gerir það í samráði við þá samstarfsflokka sem styðja hann á þingi. Þetta er auðvitað samráðsverkefni þeirra flokka sem fara með völd hverju sinni. Þannig er það bara 

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra nefnir að í sjö löndum öðrum sé við lýði sams konar fyrirkomulag. Ég efast ekki um það. Ég efast ekki um að víða er áhugi á því að færa valdið frá löggjafanum og frá almenningi og þjappa því saman og sérstaklega þó að gera Evrópusambandinu auðveldara fyrir að eiga við stjórnvöld í hverju landi, enda eru sex af þeim löndum sem hæstv. forsætisráðherra nefndi Evrópusambandslönd. Því til viðbótar er talað um Noreg en fyrirkomulagið þar er í veigamiklum atriðum frábrugðið því sem hér er lagt til og felur í sér miklu meiri valddreifingu en hér er verið að innleiða. Svo nefnir hæstv. forsætisráðherra ekki þurfi að hafa áhyggjur af þessu vegna þess að forsætisráðherra muni að sjálfsögðu gera þetta allt í samráði við samstarfsráðherrana, samstarfsflokkinn. Hver hefur reynslan verið hvað það varðar? Hvað í sögu þessarar ríkisstjórnar gefur okkur tilefni til að ætla að hún muni með þetta vald allt í einu 

Virðulegi forseti. Ég fagna framsetningu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem hefur brýnt til margra góðra atriða í þeirri umræðu sem hér fer fram. Það er nú svo að Samfylkingin er einhver versta sending sem lýðveldið Ísland hefur fengið í fangið frá lýðveldisstofnun.  Við viljum hafa leikreglur klárar. Við viljum hafa klárar reglur sem fólk skilur og virðir. Við viljum að málflutningurinn sé skynsamur og taki tillit til þátta. Allt okkar samfélag byggist á samkomulagi, öðruvísi er það ekki samfélag. Virðulegi forseti. Með þessu frumvarpi erum við að brjóta niður grunninn í stjórnkerfi landsins, sá fræjum óvissu, tortryggni og kvíða. Það er ljóst að alltaf má bæta en þetta fyrirkomulag byggist á því að fjandinn sé laus og það hefur ekki reynst gott í myrkviði okkar fortíðar þegar menn trúðu á drauga og forynjur. Það á að vera liðin tíð. Ég vil spyrja hv. þingmann um leið og ég deili með honum áhyggjum af trausti á Samfylkingunni: 

Virðulegur forseti. Jú, það má sjá eitthvað jákvætt í öllum og ef hv. þingmaður hefði gefið mér smáfyrirvara hefði ég getað fundið til einhver jákvæð atriði til að nefna um Samfylkinguna eins og aðra. Það sem er áhyggjuefni við þetta frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands er að það er ekki til þess fallið að draga fram það jákvæða í Samfylkingunni eða öðrum. Þvert á móti, það er til þess fallið að ýta undir hið neikvæða. Það er gamalkunnug setning að vald spilli og að algjört vald spilli algjörlega og því er þetta frumvarp einmitt svo mikið áhyggjuefni. Vegna þess að þegar valdinu er þjappað saman á einn stað er það ekki til þess fallið að draga fram það góða í viðkomandi heldur miklu frekar að ýta undir hið neikvæða. Ég verð reyndar að gera þann fyrirvara að það getur vel verið að þetta gæti í sumum tilvikum hentað ágætlega. Sumar ríkisstjórnir gætu farið mjög vel með þetta vald og jafnvel, ef ríkisstjórn væri nógu góð, mundi það ýta undir skilvirkni frekar en hitt vegna þess að þá þyrfti ekki að verja jafnmiklum tíma í að hlusta á, hvað eigum við að segja, rangar skoðanir. En við getum ekki hannað kerfi sem gengur út á það að valdhafinn sé alltaf með réttu skoðanirnar og þurfi þar af leiðandi ekkert að hlusta á þær röngu. Við vitum ekki hvort valdhafi hverju sinni er með rangar skoðanir eða réttar, hvað þá í framtíðinni. Þar af leiðandi er mjög mikilvægt að kerfið sé til þess hannað að valdi sé dreift en líka að sérstaklega sé hugað að stöðu löggjafarvaldsins, hinna kjörnu fulltrúa, gagnvart framkvæmdarvaldinu.

Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum að hæstv. forsætisráðherra gleymi alltaf eða skilji ekki eða vilji ekki skilja að Íslendingar eru veiðimannasamfélag. Og þó að Evrópusinnarnir hér hlæi í salnum, sem hafa hlotið bakteríuna í Brussel, mega þeir gera það, en þetta er ekkert gamanmál. Íslendingar eru eina veiðimannasamfélagið í Evrópu, það er okkar sérstaða, 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Árni Johnsen endaði andsvar sitt á að leggja áherslu á mikilvægi sjávarútvegsins fyrir íslenskt samfélag. Það ætti náttúrlega að vera óumdeilt. Það er einfaldlega staðreynd sem ætti að blasa við hverjum sem er. Hins vegar gefur ekkert í þessum áformum ríkisstjórnarinnar eða fyrri tilraunum til að losna við ráðuneyti sjávarútvegsins, ég tala nú ekki um hvernig hæstv. forsætisráðherra talar um þessa grein, til kynna að ráðherrann geri sér grein fyrir mikilvægi þessarar atvinnugreinar. Þó að við viljum að sjálfsögðu auka fjölbreytni íslensks atvinnulífs verðum við að standa vörð um grunnatvinnuvegina vegna þess að sterkir grunnatvinnuvegir eru forsenda þess að upp úr þeim spretti nýjar atvinnugreinar, ekki hvað síst á sviði 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég ætlaði að beina fyrirspurn til hans varðandi pappíra sem leggja átti fyrir sameiginlega þingmannanefnd íslenskra þingmanna og Evrópuþingmanna. Í andsvari hæstv. forsætisráðherra var mjög vitnað í að frumvarpið fæli ekki í sér aukið foringjaræði og forræðishyggju og forsætisráðherra kom inn á að það hefði verið unnið mjög faglega af nefndum og þeim sem starfað hefðu undir forsætisráðuneytinu. Í Dagblaðinu 10. maí 2010, fljótlega eftir að ein af þessum skýrslum kom út, ritaði hæstv. innanríkisráðherra, sem hefur lýst efasemdum um frumvarpið, grein þar sem sagði, með leyfi herra forseta, um þessar skýrslur: „En ekki er mikið að finna um leiðir til að komast hjá hjarðhegðun og forræðishyggju eða hvernig megi auka gagnsæi og lýðræði hjá hinu opinbera. Þvert á móti er talað um að þörf sé á að „skerpa á forystuhlutverki forsætisráðherra í ríkisstjórn“, aðrir ráðherrar eigi að sitja „í skjóli“ hans og megi ekki orka tvímælis hverjum beri „að knýja á um ábyrgð þeirra eða afsögn þegar ástæða þykir til“. Nefndin virðist ekki vera í vafa um að allt hnígi þarna í sömu átt; yfirvald beri að styrkja.“ Auðvitað talar þarna maður sem hefur kynnst þessu af eigin raun eftir að hafa verið vikið úr ríkisstjórn vegna Icesave-samkomulagsins. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann finni fyrir því innan Framsóknarflokksins að frumvarpið njóti mikils stuðnings og meðvinds og hvort mikið samráð hafi verið haft við Framsóknarflokkinn og forustu hans eða þingmenn eftir atvikum þegar frumvarpið var samið og hvort hann telji að í frumvarpinu, eins og það er uppsett núna, 

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi hæstv. innanríkisráðherra og greiningu hans á frumvarpinu. Það má taka undir mjög margt af því sem þar kom fram, líklega flest eða allt, og bætist þá ræða hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra við það sem ég nefndi áðan. Hæstv. forsætisráðherra virtist ekkert kannast við að neitt af því sem hæstv. ráðherrar hafa gagnrýnt væri að finna í frumvarpinu. Þá hlýtur maður að spyrja: Hefur hæstv. forsætisráðherra ekki kynnt sér eigið frumvarp eða er hæstv. forsætisráðherra að saka eigin ráðherra um að fara með rangt mál, vera að bulla, eins og hæstv. forsætisráðherra orðaði það hér áðan? Hvað varðar samráð um frumvarpið við Framsóknarflokkinn, eða mig sérstaklega, þá hefur það ekkert verið. Það er óneitanlega sérkennilegt, í ljósi allra yfirlýsinganna, bæði fyrir kosningar og síðustu tvö ár, frá ríkisstjórninni og forustu hennar, um að byggja þurfi á samráði og samstöðu. Svo er lagt fram frumvarp um breytingar á sjálfu Stjórnarráði Íslands og gert algjörlega án samráðs við aðra flokka, líklega án samráðs við marga í stjórnarliðinu. Loks varðandi tilgang þessa frumvarps og hvernig það er sett fram í tengslum við umræðuna um efnahagshrunið og mikilvægi þess að bæta stjórnsýsluna þá þurfum við að hafa hugfast að krísutímar eru alltaf hættutímar í stjórnmálum. Á slíkum tímum þarf að fylgjast alveg sérstaklega með stjórnvöldum, þeim sem fara með valdið, og gæta þess að þeir noti ekki krísuna, vandamálið, sem afsökun fyrir því að innleiða ranga eða óheppilega stefnu. Það er það sem ég óttast að sé að gerast hér, að verið sé að nota krísuna, efnahagshrunið, til að innleiða mjög varasamar breytingar.

Herra forseti. Það hefur þá komið fram hér að ekki hefur verið haft samráð við framsóknarmenn hvað þetta snertir. Það kom fram í umræðunni í gær að ekkert samráð var haft við sjálfstæðismenn hvað þetta mál snertir heldur þannig að lítið fer fyrir því samráði sem talað er um og hefur verið kynnt mjög víða. Af því að hv. þingmaður kom hér inn á hvað hæstv. innanríkisráðherra hefði sagt um þetta mál og fór síðan að ræða um hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þá brá manni nokkuð í gær þegar hæstv. landbúnaðarráðherra greindi frá því að hann hefði verið á fundi með samráðherrum sínum í Danmörku og vildi ræða þar landbúnaðarmál en þá hefði mikill vandi verið uppi og hringlandaháttur því að menn höfðu ekki hugmynd um hvar landbúnaðarmálin voru vistuð á þeirri stundu vegna mikilla breytinga. Er hv. þingmaður ekki sammála því að þegar ráðist er í breytingar sem þessar þurfi að grundvalla þær mjög vel og vinna 

Virðulegur forseti. Ef einhvers staðar ætti að leita eftir samráði og víðtækri sátt hlyti það að vera í málum sem þessum sem snúa að því hvernig stjórnkerfi okkar er byggt upp. Hv. þingmaður nefndi þá undarlegu stöðu sem kom upp í Danmörku þegar enginn virtist átta sig á því hver væri landbúnaðarráðherra. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því reyndar í andsvari hér áðan að ein af rökunum fyrir ágæti þessa frumvarps væru þau að sams konar fyrirkomulag hefði verið innleitt annars staðar, meðal annars í Danmörku. En þar virðist það hafa leitt til þess að það var óljóst hver væri landbúnaðarráðherra og er þó landbúnaður mjög mikilvæg atvinnugrein í Danmörku. Danir flytja út gríðarlega mikið af landbúnaðarvörum, ekki hvað síst smjöri og svínakjöti og eru miklir hagsmunir þar í húfi. En með þessu fyrirkomulagi sem hæstv. forsætisráðherra lofar svo mjög gat sú staða samt komið upp að enginn vissi hver væri landbúnaðarráðherra.

Virðulegi forseti. Ég hef hér utandagskrárumræðu um gagnaver. Gagnaver hér á landi fá ekki þrifist nema ljósleiðarar séu til staðar. Auðlindir okkar Íslendinga liggja víða og eru margar hverjar afar dýrmætar. Sú auðlind sem lítið hefur farið fyrir og fengið litla umræðu er tenging okkar við Evrópu og Kanada í gegnum ljósleiðara. Má með sanni segja að við eigum hraðbraut í hafinu, ljósleiðarana sjálfa. Nú er það svo að málefni og hagsmunir ljósleiðaranna liggja í þremur ráðuneytum; fjármálaráðuneytinu, iðnaðarráðuneytinu og innanríkisráðuneytinu. Það er mikill galli að mínu mati því að þá er hætta á að hagsmunir, þekking og yfirsýn yfir málaflokkinn sé ekki nægilega skýr. Mér er sagt að þeir ljósleiðarar sem við höfum umráð yfir hafi flutningsgetu upp á 8 terabæt á meðan heildarumferð í Evrópu allri er um 16 terabæt. Fjórir ljósleiðarar liggja að landinu; Farice sem tengist okkur við Skotland með tengingu við Færeyjar, Danice sem tengir okkur við Danmörku, Greenland Connect sem tengir okkur við Grænland og Kanada og Cantat sem tengir okkur við Kanada, Bretland og Danmörku. Slökkt var á þeim streng fyrr á þessu ári og langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra, ef hann getur svarað því, hvers vegna það var gert. Grænlendingar eiga Greenland Connect en Farice og Danice eru í íslensku eignarhaldi og búa þeir samanlagt yfir þeim 8 terabætum sem ég talaði um áðan. Evrópa býr yfir helmingi fleiri terabætum en við þannig að við sjáum hver stærðin er á þessu hjá okkur. Farice ehf. rekur sæstrengina báða, Farice og Danice, og er stærstur hluthafi Farice íslenska ríkið, Landsvirkjun og Arion banki ásamt fleiri hluthöfum, og nú hef ég lagt fram fyrirspurn fyrir þingið þar sem spurt er hvaða aðrir aðilar eigi strenginn líka. Þrátt fyrir mikla möguleika til að nota þessa miklu auðlind er botnlaust tap á rekstri Farice, en það nam á síðasta ári 2,8 milljörðum kr. og tap ársins 2009 var um 2,4 milljarðar. Því er rekstrarafkoman óásættanleg. Félagið hefur einfalda ríkisábyrgð og gekk í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu á árinu 2010 eftir að kröfuhafar höfnuðu kyrrstöðusamningi en þá lagði íslenska ríkið og Landsvirkjun félaginu til tæpa 1,7 milljarða í nýju hlutafé. Ábyrgð ríkisins er því mjög mikil fjárhagslega séð. Það er óásættanlegt að ríkið standi í gegnum sjálft sig og Landsvirkjun undir þessum taprekstri, sér í lagi vegna þess að mikil tregða virðist ríkja varðandi verðlagningu til kaupenda þjónustunnar. Verðið er á engan hátt samkeppnishæft við það sem gerist á þessum þrönga markaði og er nýting ljósleiðaranna einungis 3% af heildarflutningsgetu, ég endurtek einungis 3%. Þarna er um mikla sóun á verðmætum að ræða sem ríkissjóður verður af í tekjum, ekki síst með tilliti til þess að ef innkoma væri meiri á strenginn væri hægt að hefja niðurgreiðslu skulda og afléttingu ríkisábyrgðar. Mér er sagt að á meðan Farice lækki ekki verðið sé ljóst að enginn alvöruaðili muni sjá sér fært að koma hingað þar sem bandvíddarkostnaður er um 80% af heildarkostnaði við rekstur t.d. gagnavera á meðan orkan eða rafmagnið er aðeins um 1,5–2% af heildarkostnaði. Það er því ljóst að lágt orkuverð skiptir mun minna máli en verð á bandvídd. Farice er að bjóða samkvæmt verðskrá megabætið á 46 evrur en til stórnotenda og gagnavera er megabætið á 10–20 evrur. Til samanburðar býður Greenland Connect megabætið á 1 evru. Það sjá allir að þetta verð er ekki í neinu samhengi við þá litlu samkeppni sem býðst og mér er sagt að á næsta ári hugsi Emerald Networks sér til hreyfings til að koma hingað. Lækki Farice ekki verðið getur verið úti um það fyrirtæki með komu hins nýja fyrirtækis og það verður allra tap á sæstrengnum. Það þýðir ekki að semja um lágt orkuverð og setja hagstæða skattalöggjöf um gagnaver ef verð á flutningi um strengina er ekki samkeppnishæft. Umferðin nú er nær eingöngu frá Íslandi og er sá markaður að verða mettur. Tækifærin liggja því í erlendum fjárfestingum og notendum til að sæstrengurinn verði sjálfbær og það þarf einungis um 15% aukningu til að hann standi undir sér. Hér eru miklir hagsmunir í húfi. Því langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Ætlar ráðherrann að beita sér fyrir því að gera gagnaversiðnaðinn að veruleika hér á landi með því að krefja fyrirtækið um lækkun á verðskrá sinni eða koma á einhvern annan hátt að málinu svo strengurinn verði samkeppnishæfur? Er ráðherrann tilbúinn til að taka þessi mál til gagngerrar endurskoðunar þó ekki væri nema til þess að ná því fjármagni til baka sem ríkið hefur nú þegar lagt í verkefnið? Ef ekki, hvernig sér þá ráðherrann fyrir sér að gagnaversiðnaðurinn nái sér á strik hér á landi og skili þeim gjaldeyristekjum 

Frú forseti. Aðkoma fjármálaráðuneytisins að málefnum gagnavera og sæstrengja eftir atvikum er auðvitað hefðbundin eigendaaðkoma og svo það sem snýr að skattalegu umhverfi þessara fyrirtækja. Að öðru leyti heyra þessi mál náttúrlega ekki sem slík undir fjármálaráðuneytið heldur fremur iðnaðarráðuneytið og/eða innanríkisráðuneytið sem fer með samgöngu- og fjarskiptamál. Skattamál gagnaveranna ættu að vera þingmönnum vel kunn svo mikið hafa þau verið hér til umfjöllunar. Þar náðist sú niðurstaða í lok síðasta árs að gerðar voru tvær afar veigamiklar breytingar sem hafa þar mikil áhrif á. Annars vegar var gengið frá því hvernig skilgreina skyldi útflutning rafrænnar þjónustu sem er þá undanþegin skatti og leysir mál fyrir fleiri aðila en gagnaver sem slík. Hins vegar var niðurstaða Alþingis að ganga eins langt í raun og veru og menn telja að fært sé varðandi það að undanþiggja virðisaukaskatti innflutning á netþjónum og tengdum búnaði í eigu aðila sem heimilisfastir eru einhvers staðar á Evrópska efnahagssvæðinu, sem sagt ESB-ríki, EES-ríki og Færeyjar, jafnvel þó að þessir aðilar séu ekki með fasta starfsstöð hér á landi að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Þessi lagabreyting var samkvæmt venju eðlilega tilkynnt ESA, Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins og nú er beðið viðbragða og svara frá stofnuninni. Ég held að með þessum breytingum verði því ekki mótmælt að búið er að ganga eins langt og líklegt er að okkur sé stætt á ef ekki lengra í því að gera skattalegt umhverfi gagnavera hér eins hagstætt og kostur er. Það hlýtur auðvitað að þurfa að hafa í huga að að sjálfsögðu er það markmið líka að við höfum arð og eðlilegar skatttekjur af þessari starfsemi að því marki sem umsvif hennar falla til hér á landi. Samkvæmt öllum venjum í samskiptum ríkja, tvísköttunarsamningum og öðru sem hefðbundið er, er það venjan að menn skipti skatttekjum af slíkri starfsemi með tilteknum hætti. Rekstrarumhverfi gagnavera að öðru leyti á að mega teljast mjög hagstætt í mörgu tilliti á Íslandi. Hér er í fyrsta lagi svalt loftslag og þar af leiðandi kælingarkostnaður lítill. Hér er hagstætt orkuverð frá endurnýjanlegum orkugjöfum sem er viðbótarplús fyrir markaðssetningu slíkra aðila að þeir byggi á endurnýjanlegri eða sjálfbærri orkunotkun. Hér er tiltölulega traust og öruggt umhverfi fyrir gagnaverin. Hér er ódýrt byggingarland og nóg rými. Hér er vel menntað og hæft starfsfólk og gengi krónunnar um þessar mundir gerir slíka fjárfestingu hagstæða. Ef þetta er ekki nóg og til viðbótar þarf að gera þetta nánast að algjörlega skattfrjálsri starfsemi þurfum við kannski að fara að endurmeta viðhorf okkar til þess hversu miklum arði ráðstöfun takmarkaðra orkulinda í þennan farveg frekar en annan skilar. Nú tek ég fram að ég er mikill stuðningsmaður þess að þessi iðnaður byggist hér upp. Ég tel þetta mjög spennandi kost í vaxandi fjölbreytni okkar atvinnulífs. Þarna eru miklir framtíðarmöguleikar. Þarna eru vissulega verulegir möguleikar á virðisaukandi starfsemi í kringum gagnaverin, þ.e. þjónustu við þau, þjónustubúnaður og fleira. En það er auðvitað dálítið háð því hvernig úr þessum þáttum spilast hve mikill virðisauki verður eftir í íslenska hagkerfinu t.d. af hverri kílóvattstund sem seld er inn til fyrirtækjanna. Varðandi sæstrengina er miklu meira en næg flutningsgeta til staðar og fullnægjandi öryggi, eins og hv. þingmaður reyndar kom inn á. Búið er að fjárfesta umtalsvert í þeim efnum enda var það augljóslega nauðsynlegt og forsenda þess að slíkur iðnaður gæti þá í kjölfarið byggst hér upp. Hvort kemur þá á undan eggið eða hænan? Menn byrja ekki á því að reisa gagnaver og landa samningum um þjónustu þeirra og fara svo að leggja sæstrenginn. Þannig gengur það ekki fyrir sig. Ísland þarf á traustum og öruggum gagnaflutningamöguleikum að halda hvort sem er. Það er ekkert áhorfsmál að við þurfum að hafa þetta öryggi. Það er vissulega rétt að það er mikil fjárfesting t.d. í hinum nýja og öfluga streng Danice með gríðarlegri flutningsgetu en hann þýðir líka að verulegir vaxtarmöguleikar eru í kerfinu án frekari fjárfestinga. Varðandi verðlagninguna þar ætla ég ekki úr ræðustól á Alþingi að fara að ákveða verðið, það ræðst á viðskiptalegum forsendum. Að sjálfsögðu reyna stjórnendur þessara fyrirtækja að afla sér viðskipta og bjóða eins hagstæð kjör og þeim er kostur í því skyni. Þannig ráðast þeir hlutir í dag en ekki með því að ég eða hv. þm. Vigdís Hauksdóttir ákveðum gjaldskrána fyrir Farice eða Danice inni á Alþingi. Það er bara ekki þannig. Fjárhagsleg endurskipulagning stendur yfir. Það mun 

Virðulegi forseti. Margir hafa bent á það undanfarin ár að gagnaverin gætu orðið okkur Íslendingum vonarpeningur. Stórt fyrirtæki eða fyrirtæki sem ætlaði sér stóra hluti hóf byggingu á gagnaveri á Keflavíkurflugvelli, Verne Holdings, og við það fyrirtæki var gerður fjárfestingarsamningur. Það tók langan tíma að gera fjárfestingarsamninginn vegna tregðu sumra til að ganga frá samningnum vegna þeirra eigenda sem stóðu að fyrirtækinu en sem betur fer fór það allt saman vel að lokum. Þá kom næsti fasi, það var að gera skattumhverfið samkeppnishæft. Hér voru, með hjásetu hæstv. fjármálaráðherra, samþykktar breytingar á virðisaukaskattslögunum þannig að hægt væri að flytja inn netþjóna virðisaukaskattslaust sem var forsenda fyrir því að hægt væri að jafna samkeppnisstöðuna við Evrópu. Þarna eru önnur skattaleg álitaefni til að mynda um starfsstöðvar, að þeir sem nýta þessa þjónustu þurfi ekki að vera með starfsstöðvar. En það sem er mikilvægt er að koma þessari starfsemi í gang þannig að hægt sé að fara að nýta sæstrengina af því viti sem þarf til að rekstrargrunnur myndist undir t.d. Farice-strenginn. Það virðist hafa verið mikil vinna að koma reglugerð 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að taka þetta mál hér á dagskrá enda er mikilvægt að við höldum áfram umræðu um stöðu gagnaveranna á Íslandi. Þetta er vaxtargrein í atvinnulífi okkar en eins og Alþingi hefur fengið að snerta á á undanförnum missirum er þetta um leið viðkvæm vaxtargrein. Við samþykktum í desember þó nokkuð miklar breytingar á virðisaukaskattslögum til að koma til móts við sjónarmið gagnaveranna og til að stuðla að því að gagnaverin gætu boðið samkeppnishæft verð í samkeppni sinni við að laða viðskiptavini hingað til lands. En við hljótum alltaf að staldra við þá spurningu: Geta íslensk gagnaver verið samkeppnishæf til lengri tíma litið? Það má eiginlega segja að við þurfum að skoða þar þrjá þætti. Í fyrsta lagi verðið á orkunni sem þau þurfa, í öðru lagi verðið á þeirri þjónustu sem þau bjóða á því svæði innan húsanna sem þau hafa í boði og í þriðja lagi verðið á bandbreiddinni. Um leið og maður fullyrðir að íslensk gagnaver þurfi að standast samkeppni í öllum þessum þremur þáttum er ljóst að íslensk gagnaver henta frekar viðskiptavinum sem þurfa á mikilli orku að halda, þ.e. miklu rafmagni, en eru ekki jafnháð bandbreiddinni vegna fjarlægðar frá meginmörkuðum. Þannig spilar fjarlægðin inn í það að verðið á bandbreiddinni verður kannski ekki jafnsamkeppnishæft en um leið getum við boðið hreina, græna og ódýra orku. Þess vegna vildi ég segja hér í umræðunni um Farice og bandbreiddina að það er svo mikilvægt að Farice verði ekki þröskuldur í uppbyggingu gagnavera hér á landi og mikilvægt er að náið samstarf sé á milli Farice, eigenda þess og gagnaveranna vegna þess að hagsmunir þessara aðila fara saman við það að byggja upp gagnaveraiðnaðinn á Íslandi. En til grundvallar 

Forseti. Ég þakka málshefjanda, Vigdísi Hauksdóttur þingmanni, fyrir að standa fyrir þessari þörfu umræðu. Mig langar að nota þetta tækifæri til þess að tala aðeins um þingsályktun sem samþykkt var í þinginu á síðasta ári um að skapa hér hagstætt lagalegt umhverfi eða skjól fyrir upplýsinga- og tjáningarfrelsi, því að þeir sem eiga allt sitt undir upplýsinga- og tjáningarfrelsi, t.d. fjölmiðlar um víða veröld, eru tilbúnir að greiða mun hærra verð fyrir geymslu gagna en þeir sem ekki þurfa á því skjóli að halda sem umrædd þingsályktun felur í sér. Ég vil því nota þetta tækifæri til þess að hvetja ríkisstjórnina til að taka þetta verkefni sem Alþingi hefur falið henni að gera alvarlega. Verkefnið hefur hlotið gífurlega athygli á erlendri grundu og í því felast að mínu mati gríðarleg tækifæri fyrir gagnaversiðnaðinn hér á landi. Ég tel að við eigum að setja fókusinn á að selja virðisaukandi hágæðaþjónustu fyrir kröfuharða viðskiptavini sem nýtt geta sér þá lagalegu sérstöðu sem þingsályktunin felur í sér en einblína ekki á að vera hér með einhver heildsölunetþjónabú sem eru með lágmarksþjónustu og lítinn virðisauka og ganga í raun út á það að við séum bara eina ferðina enn að selja allt of ódýra orku.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því eins og aðrir að þakka hv. málshefjanda fyrir umræðuna og ráðherra fyrir að vera hér til svara. Það er vitanlega hárrétt sem fram hefur komið, bæði hjá málshefjanda og hæstv. ráðherra, að það er mjög brýnt að umhverfið hér sé þannig að þessi fyrirtæki geti starfað á viðskiptalegum forsendum eins og kom fram í máli hv. þm. Magnúsar Orra Schrams. Við þurfum líka að gæta þess að það umhverfi sem við bjóðum upp á sé samkeppnishæft við það sem við erum að keppa við á þessum nótum án þess endilega að gefa eftir, og þar tek ég undir með hæstv. fjármálaráðherra, um að að sjálfsögðu verða þessi fyrirtæki eins og önnur að borga til samfélagsins, að leggja eitthvað af mörkum. Við verðum hins vegar, að mínu viti, að fara yfir alla þá þætti sem taldir eru á einhvern hátt takmarkandi eða standa í vegi fyrir því að þessi starfsemi geti byggst upp hér. Við þurfum vitanlega líka að meta það út frá orkugetu okkar hversu stór þessi starfsemi getur verið. Við þurfum að fara yfir það umhverfi sem snýr að ríkisvaldinu. Ef ég er með réttar upplýsingar heldur ríkisvaldið, þ.e. ríkið sjálft og Landsvirkjun, á tæpum 55% hlut í Farice. Ef þar eru vandamál og stíflur, eins og menn hafa verið að nefna hér, er mikilvægt að við beitum okkur eins mikið og mögulegt er í því að leysa þá hnúta sem þar eru því að þetta er mjög áhugaverður iðnaður. Ísland hefur að því er virðist mjög margt að bjóða varðandi uppbyggingu í gagnaveraiðnaði, 

Virðulegi forseti. Við ræðum um rekstrarumhverfi gagnavera á Íslandi. Nýlega voru sett lög um breytingar á lögum um virðisaukaskatt sem jafnar samkeppnisaðstöðu íslenskra fyrirtækja með því að tryggja að útflutt þjónusta þeirra sé undanþegin virðisaukaskatti. Ákveðin þjónusta er undanþegin og önnur ekki. Hýsingarþjónusta er skilgreind sem aðstöðuleiga og því ekki undanþegin virðisaukaskatti, en gagnavinnsla er skilgreind sem útflutt þjónusta og því undanþegin. Á upplýsingafundi í iðnaðarnefnd fyrir mánuði kom fram hjá samtökum gagnavera að þær skattbreytingar sem gerðar hafa verið hefðu gagnast vel og að unnið væri að frekari útfærslu mála í samvinnu við fjármálaráðuneytið, til að mynda um hvort skylt verði að setja upp varanlega starfsstöð á Íslandi af erlendum fjárfestum eða hvort hægt verði að komast hjá því meðan verið er að byggja upp starfsemina. Fjármálaráðuneytið sendi erindi til Eftirlitsstofnunar Evrópu í febrúar sl. um hvort niðurfelling virðisaukaskatts stæðist samkeppnisþáttinn og ráðuneytið hefur talið það túlkun á tekjuskattslögum hvenær starfsstöð telst varanleg og að þar þurfi að skoða hvert tilvik fyrir sig. Það er þó umhugsunarefni hvort netþjónabú myndi aldrei fasta starfsstöð á Íslandi. Það dregur þá mikið úr tekjum ríkisins af þessari starfsemi sem miklar vonir eru bundnar við. Og sú staðreynd að ekkert hefur verið að gerast í uppbyggingu Verne Holdings sem miklar vonir voru bundnar við og var mikið í umræðunni á síðasta ári á sér þá skýringu að 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra minntist á aðkomu fjármálaráðuneytisins að uppbyggingu gagnavera á Íslandi. Þau afskipti hafa aðallega verið til tjóns. Fyrir fáum árum þegar fyrst komst hreyfing á þær hugmyndir að byggja upp gagnaver á Íslandi á Suðurnesjum höfðu menn allt á hornum sér í fjármálaráðuneytinu, drógu lappirnar og sýndu ónot. Ónot í þessum efnum hafa reyndar verið það flagg sem íslenska ríkisstjórnin hefur veifað, ónot gegn atvinnuuppbyggingu á Íslandi. Þetta er grábölvað, svo vægt sé til orða tekið. Það var fyrst í fyrrahaust sem fjármálaráðuneytið kláraði þó þá vinnu sem varðaði virðisaukann og annað er laut að grundvelli þess að byggja hér upp gagnaver. Á leiðinni töpuðust þúsundir starfa og miklar fjárupphæðir. Til að mynda tapaði Reykjanesbær, sem hefur verið í einelti ásamt Suðurnesjunum öllum hjá hæstv. ríkisstjórn, af möguleikum frá stærstu fyrirtækjum í heimi sem höfðu áhuga á að byggja upp gagnaver á Íslandi. Menn gáfust hreinlega upp vegna þess að óvissan var endalaus og þeir sem standa í alvörurekstri láta ekki bjóða sér slíkt; þeir fara bara annað eins og gefur að skilja, við erum ekki nafli alheimsins. Þetta er því miður staðan. Vonandi rjátlast reiðileysið af 

Virðulegi forseti. Ég hef tækifæri til að taka til máls í annað skipti í þessari umræðu. Mig langar til að beina til fjármálaráðherra þeirri spurningu hvenær hann sjái fyrir sér að svör berist frá ESA um ívilnunarþáttinn í þeim skattbreytingum sem voru samþykktar á Alþingi í fyrrahaust. Það er ljóst að uppbygging gagnavera er í anda þeirrar áherslu sem við viljum leggja á grænt hagkerfi. Á vettvangi iðnaðarnefndar og efnahags- og skattanefndar Alþingis hefur verið og mun verða fylgst með þessu málefni áfram. Ég vil þó draga það saman sem ég tel lykilatriði í uppbyggingunni til frambúðar, þ.e. að við gætum að því að skattumhverfi gagnavera sé samkeppnishæft þannig að þau geti boðið samkeppnishæft verð en að við stígum ekki svo langt að hér sé um einhvers konar niðurgreiðslu að ræða. Þess má þó geta að við þurftum að skoða skattahlutann sérstaklega vegna þess að Íslendingar stóðu fyrir utan Evrópusambandið. Innan Evrópusambandsins gilda aðrar reglur um þessi mál, en nóg um það. Við eigum sömuleiðis að gera íslenskum gagnaverum kleift að geta unnið saman með þeim aðilum sem hafa yfir bandbreiddinni að ráða. Ég tel að hagsmunir þessara aðila fari saman, bæði til lengri sem og skemmri tíma. Þannig þurfa aðilar að setjast niður og átta sig á því hvert gagnaveraiðnaðurinn stefnir á Íslandi og hvernig uppbygging hans geti farið saman við arðsemi við bandbreiddina. Þá er ég hér sérstaklega að snerta á Farice-málum. Menn verða að geta búist við því að bandbreiddin til Íslands sé eilítið dýrari, en um leið geta menn mætt þeim kostnaðarauka fyrir viðskiptavinina gegnum aðra kostnaðarliði eins og ég rakti hér áður, þ.e. með ódýrari og grænni orku. Um leið tek ég undir þau orð fjármálaráðherra að íslensk gagnaver þurfa að geta plumað sig í samkeppninni á viðskiptalegum forsendum. Það er mikilvægt að ríkisvaldið sleppi af þeim hendinni á einhverjum tímapunkti.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég vil áfram tala fyrir því að það er alveg sama hversu mikið landsvæði við höfum, hversu ódýr orkan er, hversu mikill kuldi er hérna og hversu samkeppnishæf við erum, hér gerist ekkert í gagnaversmálunum fyrr en verðlagið verður lagað varðandi sæstrengina. Það er alveg klárt því að eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni er bandvíddarkostnaðurinn um 80% af heildarkostnaði við rekstur gagnavera en orkan er t.d. aðeins um 1,5–2%. Þessar staðreyndir verðum við að hafa á hreinu þegar við ræðum hér gagnaver og nýjan iðnað, hvaða tappi stendur raunverulega í vegi fyrir því að hér geti farið af stað nýr iðnaður. Hæstv. fjármálaráðherra ræddi um að Farice væri rekinn á viðskiptalegum forsendum. Svo er því miður ekki því að gjaldskrá Farice er svo há að stórnotendur og þeir sem huga að því að reka hér gagnaver treysta sér ekki í það verð sem í boði er, sérstaklega í ljósi þess að Greenland Connect selur 1 megabæt á 1 evru. Það getur varla verið að Farice sé rekinn á viðskiptalegum forsendum þar sem einungis 3% af strengnum eru í notkun. 97% af strengnum eru hrein sóun. Þetta verður að skoða og hvers vegna þetta er svona. Því langar mig til að beina spurningu til hæstv. fjármálaráðherra um eigandastefnu ríkisins þar sem hann er fjármálaráðherra: Hver er hún varðandi Farice-strenginn? Eftir niðurfellingu skulda og hreinsun og endurskipulagningu á Farice síðasta haust á ríkið í gegnum sjálft sig og Landsvirkjun 80% af Farice. Því kalla ég eftir upplýsingum um 

Frú forseti. Að sjálfsögðu gengur sá málflutningur ekki upp ef menn segja nánast að stjórnendur sæstrengjafyrirtækisins Danice og Farice sem núna er sameinað séu vísvitandi að verðleggja sig út af markaði. Hverjum dettur slíkt í hug? Að sjálfsögðu eru þeir að reyna að laða til sín viðskipti og bjóða þá kaupendum eftir stærð þeirra og mikilvægi eins góð kjör og þeir treysta sér til. Ég veit ekki betur en að fyrirtækið Verne hafi verið búið að ná samningum um verð við Farice þannig að það lá fyrir. Fyrirtækið Verne var sátt við það verð og ætlaði í fjárfestinguna á grundvelli þess. Hér er eitthvað sem gengur ekki upp. Ég vísa ummælum hv. þm. Árna Johnsens til föðurhúsanna. Mikil vinna hefur verið lögð í þessi mál og fleiri til þess að reyna einmitt að stuðla að fjárfestingum og landa þar verkefnum. Ég get nefnt sem dæmi kísilverksmiðju í Helguvík. Hún fékk algeran forgang af hálfu okkar til að klára fjárfestingarsamning og tryggja að sú góða fjárfesting gæti farið af stað. Það er hart að þurfa að sitja undir þvættingi af þessu tagi. Ég bendi á góðar fréttir sem við fengum í þessum efnum fyrir nokkrum  Við merkjum líka vaxandi áhuga margra aðila einmitt þessa mánuðina. Gagnaverið Thor er í hraðri uppbyggingu og fleiri aðilar hafa gert vart við sig. Reglugerð um útfærslu á undanþágum vegna virðisaukaskatts verður að sjálfsögðu gefin út um leið og svör ESA liggja fyrir. Hún er í undirbúningi en það er erfitt að gefa hana út fyrr en við vitum hvort lögin sjálf fá 

Virðulegi forseti. Ég vil kveðja mér hljóðs um þetta frumvarp frá forsætisráðherra. Ég ætla að fjalla helst um þrennt í þessu sambandi, annars vegar hvernig frumvarpið tekur á skýrslu þingmannanefndar Alþingis og hins vegar rannsóknarnefndar Alþingis og ég vil víkja aðeins að nokkrum þeim gagnrýnisröddum sem heyrst hafa um frumvarpið í umræðunum á Alþingi. Í fyrsta lagi vil ég segja að ég fagna mjög framkomu frumvarpsins. Ég tel í raun og veru stórmerkilegt hvernig Stjórnarráðið og forsætisráðuneytið hafa farið skipulega yfir skýrslurnar tvær sem ég nefndi áðan og unnið úr tillögum þeirra hvernig megi bæta vinnubrögð, verklag og stjórnun í forsætisráðuneytinu og í öðrum ráðuneytum. Í skýrslu þingmannanefndar Alþingis segir um stjórnsýsluna, með leyfi forseta: „Það er mat þingmannanefndarinnar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir íslenskri stjórnsýslu, verklagi hennar og skorti á formfestu jafnt í ráðuneytum sem sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneytin heyra. Svo virðist sem aðilar innan stjórnsýslunnar telji sig ekki þurfa að standa skil á ákvörðunum sínum og axla ábyrgð, eins og fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Vegna smæðar samfélagsins skiptir formfesta, skráning upplýsinga, verkferlar, tímamörk og skýr ábyrgðarsvið enn meira máli en í stærri samfélögum. Í ljós kemur að upplýsingaskylda ráðuneyta og stofnana, innbyrðis og út á við, virðist ekki hafa verið virk né heldur frumkvæðisskylda, gagnsæi og rekjanleiki.“ Enn fremur segir í skýrslu þingmannanefndar: „Þingmannanefndin telur að skortur á viðlagaundirbúningi stjórnvalda til að verja fjármálakerfi landsins og aðra grundvallarhagsmuni ríkis og þjóðar sé afar gagnrýnisverður og á engan hátt í samræmi við það hvernig þjóðir með þróaða fjármálamarkaði og stjórnsýslu ættu almennt að haga starfsháttum sínum. Verk- og ábyrgðarsvið samráðshóps um fjármálastöðugleika var óljóst, heildaryfirsýn var engin og mat og greining á aðstæðum lá ekki fyrir. Þess vegna m.a. voru íslensk stjórnvöld vanbúin til að mæta þeirri yfirvofandi hættu sem íslenska bankakerfið stóð frammi fyrir. Oddvitaræðið og verklag þess sem tíðkast hefur í íslenskum stjórnmálum undanfarna áratugi dregur úr samábyrgð, veikir fagráðherra og Alþingi og dæmi eru um að mikilvægar ákvarðanir hafi verið teknar án umræðna í ríkisstjórn. Slíkt verklag er óásættanlegt. Ljóst er að ráðherraábyrgðarkeðjan slitnaði eða aflagaðist í aðdraganda hrunsins og ráðherrar gengu á verksvið hver annars, t.d. þegar fagráðherrar voru ekki boðaðir á fundi um málefni sem heyrðu undir þeirra ábyrgðarsvið. Ábyrgð og eftirliti fagráðherra með sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneyti þeirra heyrðu virtist verulega ábótavant.“ Þetta sagði í skýrslu þingmannanefndar Alþingis sem kynnt var Alþingi á haustmánuðum. Margt í vinnu þingmannanefndar féll í skuggann af landsdómsumræðum og ákæru þeim tengdum. Þar sem ég sat í þingmannanefndinni og eyddi góðum hluta af síðasta sumri í þá vinnu vil ég þakka forsætisráðuneytinu fyrir að vekja athygli á skýrslunni og Stjórnarráðinu fyrir að draga sérstaklega fram þætti í þingmannanefndarskýrslunni sem koma hér fram í frumvarpinu. Í fyrsta lagi vil ég segja að í frumvarpinu er komið sérstaklega í veg fyrir að einstaka ráðherrar gangi inn á valdsvið eða ábyrgðarsvið annarra ráðherra. Á þessu er tekið í frumvarpinu í 1. gr. og 4. gr. Er ljóst að í drögum að forsetaúrskurði eru málaflokkar ráðuneyta listaðir upp með skýrum hætti og ítarlegar en verið hefur, m.a. til þess að skýra betur, afmarka og ná heildarsýn yfir ábyrgðarsvið einstakra ráðherra Þá er tekið á því í frumvarpinu að skarist valdsvið tveggja eða fleiri ráðherra beri þeim með formlegum hætti að hafa samvinnu um vinnubrögð sem viðhöfð skulu hverju sinni þannig að ávallt sé ljóst á ábyrgðarsviði hvers er starfað. Þeim sem lásu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er náttúrlega vel kunnugt um þessi atriði en sérstaklega er fjallað um þau í III. kafla frumvarpsins. Þá er lögð á það áhersla í skýrslu þingmannanefndarinnar að mikilvægt sé að fram komi í endurskoðuðum lögum um Stjórnarráð Íslands hvaða reglur eigi að gilda um pólitíska starfsmenn ráðherra. Á því er tekið í 22. gr. frumvarpsins sem og í 2. mgr. 18. gr. þess þar sem m.a. kemur fram að pólitískum aðstoðarmönnum skuli sett erindisbréf. Þá er tekið á því í frumvarpinu að verklag innan ráðuneyta verði samræmt og tekið er á skráningu samskipta og ritun fundargerða ríkisstjórnar og ráðherranefnda í 7. og 10. gr. frumvarpsins. Þá er einnig tekið fram með skýrum hætti í frumvarpinu með hvaða hætti ráðuneyti hafi eftirlit með þeim sjálfstæðu stofnunum sem undir þau heyra. Einnig að brýnt sé að í ráðuneytum sé til staðar fagþekking og reynsla sem nauðsynleg er til að sinna þeim verkefnum sem ráðuneytum ber og að ætíð sé ráðið í stöðu embættismanna á faglegum forsendum. Enn fremur tekur frumvarpið á því álitaefni sem þingmannanefndin fjallaði um að verulega hafi skort á að starfshættir innan ríkisstjórnar, ráðuneyta og stofnana uppfylltu nútímakröfur um opna og formlega stjórnsýslu sem og að fundargerðir ríkisstjórnar verði skráðar með skýrum hætti og þær birtar opinberlega. Samhliða fundargerðabók ríkisstjórnarfunda verði haldin sérstök trúnaðarmálabók sem notuð sé þegar rætt er um viðkvæm málefni ríkisins eða önnur mál sem lúta trúnaði. Enn fremur er kveðið á um það í frumvarpinu að á fundum innan Stjórnarráðsins séu skráðar fundargerðir. Þá er nokkuð vikið að svokölluðu oddvitaræði í frumvarpinu. Mat þingmannanefndarinnar var að eðlilegt væri að oddvitar stjórnmálaflokka ættu með sér samráðsfundi en engu að síður væri nauðsynlegt að setja reglur um skráningu einstakra ákvarðana í mikilvægum málefnum á slíkum fundum. Nefndin áréttaði þó að ákvarðanir á slíkum fundum gætu aldrei leyst ráðherra undan skyldum sínum samkvæmt stjórnarskrá. Í frumvarpinu er sérstaklega kveðið á um skipun ráðherranefnda og ritun fundargerða á fundum þeirra og í 11. gr. frumvarpsins er sérstaklega kveðið á um að þótt ráðherra hafi tekið málið upp í ráðherranefnd leysi það hann ekki undan þeirri skyldu til að bera málið upp í ríkisstjórn. Þá er einnig kveðið á um það í frumvarpinu að setji ríkisstjórn á fót samráðshóp verði að gæta þess að heimildir hópsins, verkefni og verklag sé skýrt. Í áðurnefndum fjármálastöðugleikahóp kom skýrt fram að upp á það skorti. Þá vil ég geta þess að á fjölmörgu í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er tekið í frumvarpinu. Rannsóknarnefndin taldi að brýnt væri að ráðast í endurskoðun á lögum nr. 73/1969, um Stjórnarráðið og að endurskoða ákvæði 9. gr. þeirra laga varðandi eftirlit með starfrækslu stofnana sem undir ráðuneyti heyra og taka af allan vafa um efnissvið þess, þ.e. ef ákvæðinu verði ætlað að ná til sjálfstæðra stofnana og nefnda sé nauðsynlegt að taka af skarið um það í lögum til hvaða úrræða ráðherra geti gripið gagnvart slíkum stjórnvöldum. Þetta er kannski sérstaklega athyglisvert ef litið er til baka og rifjuð upp samskipti Fjármálaeftirlits og viðskiptaráðuneytis og skortur á upplýsingum um stöðu mála frá Fjármálaeftirliti til ráðuneytis. Þá segir í skýrslunni að nauðsynlegt sé að fjölga í þeim hópi starfsmanna Stjórnarráðsins sem eru vel menntaðir og þjálfaðir og hafa getu til að takast á við mjög flókin og krefjandi verkefni. Á þessu er tekið í V. kafla frumvarpsins um hæfnisnefndir en þeim er ætlað að tryggja enn frekar en verið hefur að til starfa í ráðuneytum veljist vel menntað og hæft starfsfólk og sveigjanleiki verði aukinn í starfsmannahaldi. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar sem ræddi í gær hvort ekki væri skynsamlegt að setja upp einhvers konar sameiginlega mannauðsskrifstofu innan Stjórnarráðsins þar sem ráðið væri fólk sem gæti þá auðveldlega flust á milli ráðuneyta. Við sem lásum skýrslu rannsóknarnefndarinnar sáum glögglega að mikið skorti á samhæfingu og upplýsingar innan ráðuneyta og á milli þeirra til að menn gætu brugðist við og tekist á við þann vanda sem upp kom. Þá segir í skýrslu rannsóknarnefndarinnar að taka verði af skarið um hvort breyta eigi lögum þannig að heimilt verði að ráða fleiri starfsmenn, aðstoðarmenn, á pólitíska skrifstofu ráðherra. Við þessu er brugðist í 22. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að auk aðstoðarmanns verði ráðherra heimilt að ráða til sín einn ráðgjafa án auglýsingar. Í þessu sambandi vil ég segja, og það er mín persónulega skoðun, að hér beri jafnvel að ganga lengra. Ef ákveðið verður að taka það skref að byggja upp mannauðsskrifstofu sem sjái um allar ráðningar ráðuneytanna á einum stað, verði um leið skýrt hvaða starfsmenn eru ráðnir á þeim forsendum og hvaða starfsmenn ráðherra ráði til sín, að línan verði skýr á milli þess hverjir eru ráðnir inn pólitískt og hverjir ekki. Ráðherrar komi þannig í ráðuneytin með sitt starfsfólk, hvort sem það sé einn, tveir eða fleiri en þegar ráðherra víki úr ráðuneyti taki hann það starfsfólk með sér. Hann komi hins vegar ekki að ráðningu annarra starfsmanna ráðuneytisins. Á þeim grundvelli sé eingöngu ráðið út frá faglegum forsendum og ráðuneytisstjóri beri ábyrgð á þeim ráðningum og/eða mannauðsskrifstofa sameiginlega. Þá segir í skýrslu rannsóknarnefndarinnar að mikilvægt sé að mál sem komi til umræðu og ráðið sé til lykta í innra starfi ríkisstjórnar komi með skýrum hætti fram í formlegum fundargerðum enda sé um að ræða einhverjar mikilvægustu ákvarðanir sem teknar eru fyrir hönd þjóðarinnar. Frá þessu segir í 7. bindi skýrslunnar á bls. 262. Á þessu er sérstaklega tekið í 7. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um ritun fundargerða og innihald þeirra. Virðulegi forseti. Ég vildi vekja máls á þessu og þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir framlagningu frumvarpsins og hversu vel hún hefur tekið í þær hugmyndir sem fram komu frá rannsóknarnefnd Alþingis og ekki síður þau álitaefni sem þingmannanefndin dró sérstaklega fram. Í umræðum um þetta mál hefur nokkuð verið rætt um það vald - og nú set ég gæsalappir um það orð - það „vald“ sem fært er forsætisráðherra til að taka ákvarðanir um ráðherra, verksvið þeirra, stjórnskipulegu stöðu og skipulag innan Stjórnarráðsins. Vil ég vísa þeirri gagnrýni til föðurhúsanna. Reyndar skil ég ekki á hvaða vegferð menn eru nema kannski bara að vera á móti málinu til að vera á móti því. Mig langar hér að vitna í greinargerð frumvarpsins en þar er t.d. rakið hvað stendur í 1. málslið 15. gr. stjórnarskrár, með leyfi forseta: „„Forsetinn skipar ráðherra og veitir þeim lausn.“ Sú athöfn að skipa ráðherra og veita þeim lausn er stjórnarathöfn sem forsætisráðherra framkvæmir og ber hann jafnframt ábyrgð á henni, samanber framangreind ákvæði stjórnarskrárinnar og lokamálslið 1. mgr. 17. gr. stjórnarskrárinnar þar sem fram kemur að forseti skuli kveðja einn ráðherra til forsætis í ríkisstjórn og skuli hann nefnast forsætisráðherra. Það leiðir hins vegar af þingræðisreglunni að það er í reynd Alþingi, eða þeir flokkar sem mynda þar meiri hluta, sem ræður því hverjir gegna ráðherraembættum“ og hver verksvið þeirra eru. Forsætisráðherra er því verkstjórnaraðilinn. Hann ræður því vissulega að forminu til, eins og segir í stjórnarskrá, hverjir eru ráðherrar en að sjálfsögðu geta þær ákvarðanir ekki farið í gegnum aðra en þingflokkana sem hafa meirihlutavald á Alþingi. Þetta er því í raun verkskipunarvald sem honum er markað öðru fremur sem forustumanni ríkisstjórnarinnar og veitir honum tiltekið agavald yfir ráðherrum í ráðuneyti hans þótt hann hafi ekki beinar valdheimildir til að hafa afskipti af þeim stjórnarmálefnum sem þeir bera ábyrgð á samkvæmt þessari reglugerð um Stjórnarráð Íslands. Mig langar líka rétt undir lokin að vitna til 2. mgr. 15. gr. stjórnarskrárinnar þar sem mælt er fyrir um þrígreiningu ríkisvaldsins en samkvæmt þeim ákvæðum má skýrt vera að það er verkefni framkvæmdarvaldsins, þ.e. forsætisráðherra, með atbeina forseta Íslands en ekki löggjafans, að skipa verkum með ráðherrum og ráðuneytum þeirra. Þannig er lagt til í þessu frumvarpi að ekki verði kveðið á um það í lögum undir hvaða ráðherra tiltekin málefni eða málefnasvið skuli heyra heldur verði verkaskipting á milli ráðherra í ríkisstjórn ákveðin alfarið með forsetaúrskurði í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Í þessu felast þó í reynd engar breytingar frá núverandi réttarástandi enda má telja að verkaskiptingarvaldið liggi og hafi legið óháð fyrri lagaframkvæmd hjá forsætisráðherra með atbeina forseta og það verði ekki af honum tekið nema með breytingu á stjórnarskrá. Í þessu sambandi má geta að í Danmörku, Noregi og Svíþjóð er skipulag ráðuneyta og verkaskipting milli þeirra ekki fest í lög heldur er skipulagsvaldið í höndum forsætisráðherra og ríkisstjórna rétt eins og kveðið er á um í þessu frumvarpi. Það má því draga saman að tilgangur framangreindra breytinga er að færa framkvæmdina til samræmis við ákvæði stjórnarskrárinnar og tryggja samræmi á milli forsetaúrskurðar, þ.e. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands eins og stjórnvaldsfyrirmælin heita nú, og laga. Með framangreindum breytingum sem hér er verið að leggja til mun því sveigjanleiki í skipulagi Stjórnarráðsins aukast til muna bæði hvað varðar ákvörðun um hvaða ráðuneyti skuli starfrækt og hver fjöldi þeirra skuli vera og jafnframt hver verkaskipting á milli þeirra skuli vera. Það tel ég mjög jákvætt skref og tek þannig heils hugar undir þetta frumvarp sem hér er lagt til og vísa þeirri gagnrýni sem komið hefur fram við þessa umræðu til föðurhúsanna. Ég held að þetta sé mjög gott skref og jákvætt og svo ítreka ég að ég hefði viljað ganga lengra hvað snertir ráðningarmálin.

Virðulegi forseti. Mér telst svo til að frá því að þessi umræða hófst í gær hafi verið haldnar 15 ræður um þetta mál. Ræða hv. þm. Magnúsar Orra Schram er tímamótaræða í þeim skilningi að hér er um að ræða fyrstu ræðuna frá því að hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir frumvarpinu þar sem lýst er yfir stuðningi við málið. Það liggur fyrir að hér er ekki um að ræða eiginlegt stjórnarfrumvarp heldur frumvarp sem í raun er flutt af þingflokki Samfylkingarinnar undir forustu hæstv. forsætisráðherra. Það kom nefnilega fram í ræðum í gær, m.a. hjá fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að sá þingflokkur stæði ekki að málinu. Hann hefði heimilað framlagningu þess með fyrirvara. Staða málsins er því mjög athyglisverð og ég vil spyrja hv. þingmann: Var þingflokki Samfylkingarinnar kunnugt um hver staða málsins var? Var þingflokki 

Virðulegi forseti. Hvað mig snertir er í raun og veru aukaatriði með hvaða hætti staðið var að kynningu málsins og hverjir báru það fram o.s.frv. Ég ætla að horfa á efnisatriði málsins. Hér tel ég að verið sé að taka gott og jákvætt skref í þá átt að breyta Stjórnarráði Íslands og gera vinnubrögð þess nútímalegri, skýra verkaskiptingu og verklag og eins og ég rakti ítarlega í 15 mínútna ræðu, breyta vinnubrögðum til hins betra. Það er kannski einkennandi fyrir umræðuna að mér finnst gagnrýnin alltaf snúast um einhver aukaatriði. Ég heyrði ekki betur en að sá þingmaður sem talaði í gær, Álfheiður Ingadóttir hv. þm. Vinstri grænna hafi viljað ganga lengra í breytingum en þetta frumvarp gerir. Ég vænti þess að það fái góða og eðlilega málsmeðferð í nefnd og þar verði rætt hvernig hægt er að stíga þetta skref og koma til móts við þau sjónarmið sem rakin hafa 

Virðulegi forseti. Það þýðir ekkert að tala um að það sé aukaatriði þegar við ræðum um frumvarp til laga um sjálft Stjórnarráð Íslands, eina meginstoð stjórnskipunar okkar, hvort um sé að ræða stjórnarfrumvarp eða ekki. Eftir því var kallað úr ræðustól Alþingis, m.a. af ráðherra úr núverandi ríkisstjórn, að reyna ætti að ná sem mestri samstöðu um þetta mál. Nú liggur hins vegar fyrir að málið er lagt fram í fullkomnu ósætti, ekki bara við stjórnarandstöðuna heldur milli stjórnarflokkanna sjálfra. Þetta er munaðarlaust mál. Hv. þingmaður getur ekki leyft sér að tala um það sem aukaatriði hvernig að málinu er staðið. Það kann aldrei góðri lukku að stýra að fara af stað með mál af þessu tagi í slíku ósætti og engan veginn hægt að sjá fyrir hvernig því reiðir af. Við erum að tala um sjálft Stjórnarráð Íslands. Það er líka undarlegt að stöðugt skuli vera reynt að réttlæta mál, 

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan. Í raun og veru heyri ég ekki betur en að sú gagnrýni sem þetta frumvarp hefur hlotið sé í raun og veru - menn eru að skjóta fram hjá. Hér hefur ekki verið um efnislega gagnrýni að ræða. Menn segja að í frumvarpinu séu forsætisráðherra færð aukin völd en eins og ég rakti áðan eru breytingarnar sem hér eru lagðar fram í anda stjórnarskrár Íslands. Og að um sé að ræða aðför að tilteknum ráðherra? Menn gleyma því þá og hoppa væntanlega yfir það að forsætisráðherra sækir vald sitt til meiri hluta þingmanna. Hann þarf að byggja vald sitt á því stjórnarsamstarfi sem um ræðir og við á vettvangi þingflokka höfum að sjálfsögðu okkar að segja um hverjir verða ráðherrar o.s.frv. Ég legg áherslu á það að við eigum að fjalla efnislega um þetta mál. Það gerist í þingnefndinni sem tekur á málinu og við skulum reyna að hafa umræðuna þannig í þessum sal.

Hæstv. forseti. Ég vildi gefa hv. þm. Magnúsi Orra Schram tækifæri til að svara, af því að í andsvörum við hv. þm. Einar Guðfinnsson náði hann ekki að svara því hvernig hann telji að meginbreytingin sem felst í þessu frumvarpi, sem lýtur að því að færa vald frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins, vald til þess að ákveða hvaða ráðuneyti eru starfandi í landinu, rími við niðurstöður þingmannanefndar, því að sú hugmynd, sem er auðvitað stærsta einstaka atriðið í þessu frumvarpi, er hvorki í skýrslu rannsóknarnefndar né skýrslu þingmannanefndar heldur verður til í nefndarstarfi á vegum forsætisráðherra. Ég vildi spyrja hann út í þetta atriði og ég vildi líka árétta að hér 

Virðulegi forseti. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð er sá háttur hafður á málum að forsætisráðherra í meirihlutastjórn ræðir það við samstarfsaðila sína í ríkisstjórn með hvaða hætti beri að skipa ráðuneytum, hverjir sitji í ráðherrastólum og hvaða verksvið þeir fjalli um. Þannig er það bundið í stjórnarsáttmála og það er svo kynnt fyrir þingflokkum sem standa að þeim meiri hluta. Hér er verið að leggja til að sami háttur verði hafður á. Þannig erum við að færa verkstjóranum, verkstjóra framkvæmdarvaldsins, meiri völd til þess að haga málum á þann veg að kraftar allra nýtist, að Stjórnarráðið sé rekið eins og best háttar í atvinnulífi okkar þannig að maður fái það besta út úr hverjum og einum. Ég er fylgjandi þeirri breytingu en ég ítreka að að sjálfsögðu verða allar slíkar breytingar í upphafi stjórnarsamstarfs að fara í gegnum þingflokkana. Þannig er þingræðið til staðar eins og ég rakti í ræðu minni.

Hæstv. forseti. Það er ágætt að hv. þm. Magnús Orri Schram staðfestir það sem við höfum haldið hér fram í umræðunni, margir, að verið sé að færa forsætisráðherra meiri völd vegna þess að því hefur verið neitað í þessari umræðu. En hv. þm. Magnús Orri Schram skilur þetta greinilega eins og að minnsta kosti ég, að verið sé að færa forsætisráðherra meiri völd. Allt gott um það að segja hvernig fyrirkomulagið er í ýmsum löndum og það er með mismunandi hætti í mismunandi löndum. Við þurfum hins vegar að spyrja okkur hér: Finnst okkur þingmönnum ástæða til að færa það vald frá Alþingi Íslendinga til ríkisstjórnar? Alþingi er ekki bara þingflokkar ríkisstjórnarflokka, Alþingi er vettvangur fyrir fulltrúa þjóðarinnar sem kjörnir eru úr ýmsum flokkum, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu. Ætlum við að færa þetta vald frá þinginu til ríkisstjórnar og þá einkum forustumanna ríkisstjórnar? 

Virðulegi forseti. Menn geta að sjálfsögðu snúið út úr orðum mínum að vild og maður getur svo sem ekki haft mikil áhrif á það. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði í fyrra andsvari: Forsætisráðherra er verkstjóri, hann er í forsvari ríkisstjórnar og í stjórnarsáttmála við upphaf áður en menn leggja saman í leiðangurinn er það rammað inn hverjir eru ráðherrar í ríkisstjórn og hver eru verksvið þeirra. Slíkt þarf að sjálfsögðu að fara í gegnum þingflokka þá sem standa að ríkisstjórn, rétt eins og verið hefur hingað til. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir ræðu hans. Hún var svo sem í anda þess sem maður reiknaði með, þarna var svolítið klapp á öxl hæstv. forsætisráðherra vegna þess að við höfum séð hér að þetta frumvarp veldur hæstv. forsætisráðherra hálfgerðu uppnámi sem er ekki nema von því að hér er lagt til að kratavæða Stjórnarráðið, kratavæða það að því leyti að embættismenn eiga að vera við hlið nafnlausra ráðherra og nú bera ráðuneytin ekki einu sinni heiti, verði frumvarpið að lögum. Mig langar til að spyrja í framhaldi af þessu hv. þm. Magnús Orra Schram, þar sem þetta er mjög umdeilt og hefur verið til umræðu í þinginu og ekki er samstaða um þetta, jafnvel ekki stuðningur við þetta innan ríkisstjórnarinnar: Finnst þingmanninum það rétt forgangsröðun hjá ríkisstjórninni að eyða fleiri klukkutímum af tíma þingsins 

Virðulegi forseti. Já, ég tel rétt að við ræðum þetta mál, enda var einhver harðasta gagnrýnin sem kom fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis á Stjórnarráðið og hér er verið að taka á þeim álitaefnum sem hún vakti athygli á. Hvað varðar fyrri staðhæfingu þingmannsins langar mig að segja þetta: Ef hún telur að skýrara hæfnismat á ráðningar í Stjórnarráðinu og faglegri ráðningar og að skilið sé betur á milli pólitískra ráðninga og annarra ráðninga sé kratavæðing er ég mjög ánægður með kratana mína.

Virðulegi forseti. Það var ágætt að þingmaðurinn minntist á ráðningar og hæfnismat því að mig langar til að minna á að hæstv. forsætisráðherra hefur nú þegar á þessu ári fengið á sig úrskurð henni í óhag þar sem þessi regla var þverbrotin. Það er því ágætt að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna telji sér trú um að þetta kratavæðingarfrumvarp sé til bóta þannig að þeirra eigin ráðherra geti farið að fara að bæði lögum og síðast en ekki síst hlíta úrskurðum og dómum Hæstaréttar. Það væri mikill munur ef svo væri. Þingmaðurinn talaði mikið um að það vantaði verkstjórn og verkstjóra og þetta frumvarp væri til þess fallið að skýra það nánar að verkstjóri Íslands væri líklega hæstv. forsætisráðherra með þessu frumvarpi. Ég skil ekki alveg hvað þingmaðurinn er að fara en mig langar til að spyrja hann 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra fékk utanaðkomandi aðila til að meta hæfi umsækjenda, þeir fóru í gegnum hæfnismat. Hún kom hvorki að því hvernig það hæfnismat var upp sett né að vinnu nefndarinnar eða utanaðkomandi ráðgjafa, hins vegar fylgdi hún þeim leiðbeiningum sem utanaðkomandi ráðgjafi veitti. Hún var þá um leið vænd um brot á jafnréttislögum, hið leiðinlegasta mál en sýnir bara þær áherslur sem ég hefði viljað leggja í þessum ráðningarmálum öllum. Annars vegar að ráðherra beri ábyrgð á þeim pólitísku aðstoðarmönnum sem hann tekur inn í ráðuneytið, aðrar ráðningar verði t.d. á höndum ráðuneytisstjóra og ráðherra komi ekki nálægt þeim ráðningum, enda sé þar fyrst og fremst um að ræða embættismenn sem muni fylgja og vera til staðar í ráðuneytunum þegar ráðherra víkur úr sínu pólitíska starfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu - ágæta ræðu af því að það sást greinilega að hann trúði því og hafði trú á því sem hann var að segja. Í ljósi þess að hv. þm. Magnús Orri Schram er það sem við köllum nýr þingmaður og sat í þingmannanefnd sem skrifaði skýrslu um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis langar mig að spyrja hann. Ég vil ekki gera lítið úr því sem hv. þingmaður talaði um áðan, að það væri ekki efnisleg gagnrýni á frumvarpið heldur væri verið að gagnrýna vinnulag og annað. Mér finnst vinnulagið og það vinnulag sem stundað er í þinginu mjög mikilvægt og það hefur komið fram hörð gagnrýni á vinnulagið við þetta frumvarp. Því spyr ég hv. þingmann: Ertu sáttur við það samráð sem var haft við þingið og aðra? Ertu sáttur við það vinnulag sem var viðhaft þegar verið var að semja þetta frumvarp?

Forseti vill minna hv. þingmann á að nota rétt ávörp.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Forsætisráðherra ber hér fram frumvarp þar sem fyrst og fremst er verið að taka á ábendingum sem hafa komið á verklag Stjórnarráðsins. Hún ber það inn í þingið til 1. umr. og það mun svo fara til þingnefndar þar sem þingmenn munu skiptast á skoðunum og væntanlega gera einhverjar breytingar á því hvernig frumvarpið muni líta út. Ég tel mjög mikilvægt að þar reyni menn að komast að samkomulagi og tekin verði efnisleg djúp umræða um það hvernig frumvarpið eigi að líta út og menn skiptist þar á skoðunum efnislega. Mér finnst hafa skort á það hér við 1. umr. að menn takist efnislega á um innihald frumvarpsins. Ég vænti þess að í nefndinni muni menn, eins og þeir gera jafnan í þingnefndum, fara úr hinum pólitísku skotgröfum stjórnar og stjórnarandstöðu og takast á um frumvarpið efnislega. Það er hinn rétti vettvangur samráðs alþingismanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið sem mér fannst eiginlega ekki vera svar. Hv. þingmaður kom inn á að hafa ætti samráð eftir að mál er lagt fram, það ætti að eiga sér stað í þingnefndunum. 

Virðulegi forseti. Á bls. 6 í því frumvarpi sem nú er fjallað um er heil blaðsíða þar sem ítarlega er fjallað samráð við undirbúning þessa frumvarps. Ég hvet hv. þingmann til þess að fara í gegnum þá blaðsíðu og skoða það samráð sem var haft við undirbúning þessa máls. Talandi um samráð þá vorum við á vettvangi þingmannanefndarinnar t.d. hjartanlega sammála um þær tillögur sem við lögðum fram í skýrslunni okkar og hafa þær allar verið teknar hér upp hvað snertir Stjórnarráðið. Þingmenn voru hjartanlega sammála og var svokölluð 63:0 atkvæðagreiðsla þar sem tekið var undir þær breytingar sem við lögðum til að gerðar yrðu á Stjórnarráðinu og teknar voru upp í þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég vil í ræðu minni gera II. kafla frumvarps til laga um Stjórnarráð Íslands að umtalsefni, fyrst og síðast, og gagnrýni mín lýtur að þeim kafla frumvarpsins en ekki að öðrum. Í II. kafla er fjallað um skipun ráðherra og verkaskiptingu á milli þeirra. Í 3. gr. er fjallað um að forseti skipi forsætisráðherra og síðan aðra ráðherra samkvæmt tillögum forsætisráðherra, að hvert ráðuneyti skuli lagt óskipt til eins og sama ráðherra og heimilt sé að fela sama ráðherra að fara með fleiri ráðuneyti en eitt. Forsætisráðherra sker úr ágreiningi um verkaskiptingu. Í 5. gr. er síðan sagt, með leyfi forseta: „Nú er stjórnarmálefni flutt milli ráðuneyta, sbr. 4. gr., og skal þá ljúka meðferð ólokinna stjórnsýslumála í því ráðuneyti sem við málefni tekur.“ Þarna er kjarni þess máls sem ég vil gera að umtalsefni, þ.e. það nýmæli sem er í þessu frumvarpi að forsætisráðherra hafi samkvæmt því heimild til að flytja stjórnarmálefni á milli ráðherra að vild. Þetta eru opin ákvæði, 4. og 5. gr., og fela í sér valdframsal frá löggjafarvaldinu miðað við núverandi skipan mála til framkvæmdarvaldsins og forsætisráðherra á hverjum tíma. Það er ekki einu sinni gert ráð fyrir að þetta sé gert með reglugerð heldur með tillögu forsætisráðherra sem getur samkvæmt þessum nýju heimildum flutt verkefni eða stjórnarmálefni fyrirvaralaust eða fyrirvaralítið milli ráðherra og að geðþótta ef því er að skipta, t.d. vegna óánægju forsætisráðherra með störf og stefnu einstakra ráðherra. Hæstv. forsætisráðherra hefur m.a. til rökstuðnings þessum kafla ítrekað vísað almennt til skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis en án þess þó að tilgreina nánar meintar niðurstöður rannsóknarnefndarinnar að þessu leyti og hvar hún finni fullyrðingum sínum stað í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég vil því næst víkja að niðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis eins og þær birtast í skýrslu þingmannanefndar sem fjallar einmitt um skýrslu rannsóknarnefndar. Í skýrslu þingmannanefndar segir orðrétt á blaðsíðu 11 í kafla 2.4 um stjórnsýslu, með leyfi frú forseta: „Það er mat þingmannanefndarinnar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir íslenskri stjórnsýslu, verklagi hennar og skorti á formfestu jafnt í ráðuneytum sem sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneytin heyra. Svo virðist sem aðilar innan stjórnsýslunnar telji sig ekki þurfa að standa skil á ákvörðunum sínum og axla ábyrgð, eins og fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Vegna smæðar samfélagsins skiptir formfesta, skráning upplýsinga, verkferlar, tímamörk og skýr ábyrgðarsvið enn meira máli en í stærri samfélögum. Í ljós kemur að upplýsingaskylda ráðuneyta og stofnana, innbyrðis og út á við, virðist ekki hafa verið virk né heldur frumkvæðisskylda, gagnsæi og rekjanleiki.“ Ég staldra fyrst og síðast við orðið formfesta, að menn geti gengið að því sem vísu hvernig stjórnsýslan er þegar ríkisstjórn er mynduð og þar fram eftir götunum. Síðar segir á sömu blaðsíðu, með leyfi frú forseta: „Oddvitaræðið og verklag þess sem tíðkast hefur í íslenskum stjórnmálum undanfarna áratugi dregur úr samábyrgð, veikir fagráðherra og Alþingi og dæmi eru um að mikilvægar ákvarðanir hafi verið teknar án umræðna í ríkisstjórn.“ Með því að færa forsætisráðherra á hverjum tíma vald til að flytja stjórnarmálefni á milli ráðherra er verið að auka foringjaræði, sem kallað er oddvitaræði í skýrslu rannsóknarnefndar. Ekki er gert ráð fyrir því í þessu frumvarpi að slíkar ákvarðanir um tilflutninga, að ég best sé, verði teknar upp á ríkisstjórnarfundum. Ákvörðunin er að tillögu forsætisráðherra þó að ég reikni með að faglegur forsætisráðherra beri hana upp á ríkisstjórnarfundi, en það eru einberar tillögurnar sem ráða. Frumvarpið veitir sem sé forsætisráðherra vald til að flytja stjórnarmálefni að vild og þess vegna fyrirvaralaust með einberri tillögu. Mitt mat er að það sé ekki í samræmi við niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis, eins og ég las upp áðan úr skýrslu þingmannanefndar. Um þetta ríkir hugsunarháttur formleysis og oddvitaræðis. Þetta kann að vera nýtt vopn í baráttu Samfylkingarinnar við að leggja stein í götu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Með þessum hætti, verði þetta frumvarp að lögum, er unnt að taka verkefni frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða öðrum ráðherrum að vild. Ég get ekki látið hjá líða í þessu samhengi að vísa, eins og ég hef gert oft áður, í Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa sem var gefin út í nóvember 2007 af forsætisráðuneytinu, dóms- og kirkjumálaráðuneytinu og skrifstofu Alþingis. Þar segir m.a. á blaðsíðu 8, með leyfi forseta: „Æskilegt er að sem flestum stjórnarfrumvörpum sé útbýtt og þau sett á dagskrá í byrjun þings á haustin. Þannig gefst þingnefndum nægilegur tími til að fara gaumgæfilega yfir mál. Þetta meginsjónarmið endurspeglast í 2. mgr. 36. gr. þingskapa, þar sem segir að lagafrumvörp sem útbýtt er sex mánuðum eftir þingsetningu verði því aðeins tekin á dagskrá að meiri hluti þingmanna samþykki það.“ Í handbókinni kemur fram að huga þarf að mörgu áður en lagafrumvarp er lagt fram: Er lagafrumvarpið nauðsynlegt? Það þarf að huga vel að samningu frumvarpsins. Það þarf að hafa samráð við undirbúning og gerð frumvarpsins, þ.e. pólitískt samráð og faglegt, samráð milli ráðuneyta, samráð við hagsmunaaðila og almenning. Og meta þarf áhrif frumvarpsins. Að mínu mati hefur ekki verið nógsamlega gætt að því í samningu þessa frumvarps en þó miklu fremur en við samningu frumvarps sem er næst á dagskrá þingsins, svonefnds bandorms. Ég verð að segja og hef oft sagt í ræðustól Alþingis að það er gríðarlega mikilvægt að hafa samráð og leita samstöðu í ákveðnum málum sem ber á fjörur Alþingis, þar á meðal við breytingar á Stjórnarráðinu. Frá því að ég settist á þing árið 2007 hefur þrisvar eða fjórum sinnum verið hringlað með þetta form. Um Stjórnarráðið á að gilda sátt. Það er hluti af formfestunni í samfélaginu. Hver einasta ný stjórn á ekki að setjast í ráðherrastóla og fara í þá vegferð að breyta skipan Stjórnarráðsins, næsta stjórn snýr henni því næst til baka og þar fram eftir götunum. Það gildir hið sama í þessum efnum um Stjórnarráðið og um breytingar á þingsköpum. Það verður að ríkja bærileg sátt um það líkt og um breytingar á stjórnarskrá. Ég segi það, frú forseti, að áhrif umræddra lagabreytinga minnka formfestuna, minnka gagnsæið, minnka aðkomu stjórnmálamanna og annarra að ákvarðanatöku þegar stjórnarmálefni eru flutt. Það er verið að færa vald frá Alþingi til forsætisráðherra sem að mínu mati gengur þvert gegn pólitískri umræðu og niðurstöðum í m.a. opinberum skýrslum sem komið hafa fram eftir hrunið. Hér er verið að breyta valdahlutföllum til hins verra. Það opnar því miður fyrir geðþóttaákvarðanir. Um er að ræða framsal löggjafarvalds sem fræðimenn og afar margir hafa á undanförnum árum og áratugum gagnrýnt þingið og framkvæmdarvaldið harðlega fyrir. Enn fremur er með frumvarpinu ráðist í afgerandi túlkun á stjórnarskrá Íslands sem ég hlýt að telja mjög óheppilegt meðan stjórnlagaráðið er að störfum og hefur það hlutverk að taka á þeim málum sem fjallað er um í þessu frumvarpi. Það er verkefni ráðsins sem er að störfum. Það er mat mitt, sem ég byggi öðru fremur á störfum mínum á þingi, að lagabreytingin geri íslenska stjórnkerfið óskýrara og vinni gegn gagnsæi. Þá er það breyting sem er andstæð almennum reglum og gildandi lögum um sjálfstæði ráðherra þar sem forsætisráðherra getur einhliða fært verkefni frá einum ráðherra til annars. Ég ítreka að áformin ganga þvert á þau varnaðarorð sem er að finna í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um oddvitaræði og áhrifaleysi Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég held að það þurfi þrennt til í þessum efnum áður en lengra er haldið: 1. Að metið verði af óvilhöllum aðilum hversu vel umrædd lagabreyting samræmist þeim almennu varnaðarorðum og vegvísi sem beitt er í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. 2. Að farið verði í hvívetna eftir Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa og drög að frumvarpi verði lögð fram til almennrar kynningar á netinu. Það er mikilvægt mál. 3. Að málið verði lagt til umsagnar eða til meðferðar hjá stjórnlagaráði og ekki lagt fyrir Alþingi fyrr en ráðið hefur lokið starfi sínu sem verður nú í júní ef vel gengur. Að lokum til enn frekari rökstuðnings fyrir orðum mínum vil ég vísa í ræðu sem ég flutti við stjórnarráðsbreytingar á haustþingi árið 2007 og síðar. Ég hef ekki breytt skoðunum mínum í neinu í þeim efnum. Frú forseti. Það veldur mér umtalsverðum vonbrigðum að rökstuðningur fyrir breytingum samkvæmt II. kafla stjórnarráðsfrumvarpsins skuli vera tengdur niðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þess vegna mun ég standa gegn þessu frumvarpi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir ágæta ræðu og get tekið undir flest, ef ekki allt, sem fram kom í máli hans. Ég vek athygli á því að hv. þm. Atli Gíslason er óvenjugóð heimild um það sem gerðist í þingmannanefndinni á síðasta ári og hvað frá henni kom því að hv. þingmaður var formaður þeirrar nefndar. Það er mjög athyglisvert þegar þingmaðurinn bendir á að meginbreytingin í þessu frumvarpi er í ósamræmi við skýrslu rannsóknarnefndar og niðurstöður þingmannanefndar í veigamiklum þætti. Það er mjög athyglisvert og hlýtur að vera stuðningsmönnum málsins að minnsta kosti eitthvert umhugsunarefni þegar slíkt kemur skýrt fram. Ég spyr 

Forseti biður enn og aftur hv. þingmenn að byrja ekki á nýrri málsgrein þegar forseti hefur slegið í bjölluna, heldur láta staðar numið.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Ég vísaði fyrst og síðast til formfestu og oddvitaræðis og flutti rök fyrir því. Ég geri það meðal annars af reynslu minni sem formaður þingmannanefndarinnar. Ég fjallaði hins vegar einvörðungu í ræðu minni um II. kafla sem er ef til vill líka veigamesti þátturinn í þessu frumvarpi, en vil þó halda því til haga svo öllu réttlæti sé fullnægt að það eru fjölmörg atriði í frumvarpinu að öðru leyti sem taka mið af skýrslunni. Það er þetta atriði sem ég segi að sé ekki. Ég svara spurningunni sem borin var undir mig þannig að ég sjái ekki að svo sé.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Atla Gíslasyni varðandi það að veigamesta breytingin sem felst í frumvarpinu á sér að minnsta kosti enga rót í skýrslu þingmannanefndar eða skýrslu rannsóknarnefndar og gengur gegn anda og beinum tillögum sem þar koma fram að mínu mati með valdatilfærslu frá þingi til forsætisráðherra og í fleiri atriðum. Einnig er rétt hjá hv. þm. Atla Gíslasyni að í þeim 27 greinum sem eru í þessu frumvarpi er ýmislegt annað ættað úr skýrslu þingmannanefndar og eftir atvikum rannsóknarnefndar. En þetta veigamesta atriði og það sem hefur verið mest umdeilt hér er nokkuð sem á sér enga forsögu 

Frú forseti. Ég ítreka enn og aftur að þetta eru nánast eineggja tvíburar að þessu leyti, formfestan og foringjaræðið. Ef ekki er fylgt formfestu um ráðuneyti, þ.e. um verkefni ráðherra, og það heyrir undir forsætisráðherra að ákveða frá mánuði til mánaðar að flytja einstök verkefni, hugsanlega vegna óánægju með störf einstaks ráðherra eða stefnu, felur þetta formleysi í ákvörðun um verkaskiptingu að sjálfsögðu það í sér sem gagnrýnt er í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, oddvitaræðið. Það leiðir af sjálfu sér. Það þarf ekki lögfræðing til að túlka það, heldur væri nær að leita þá til íslenskufræðings, það liggur svo ljóst fyrir.

Virðulegi forseti. Ég hef oft hugsað það þegar lagt er fram frumvarp frá ríkisstjórninni og vísað í þessa þingmannanefnd hvers hún eigi eiginlega að gjalda og hvað hún hafi gert ríkisstjórninni, hvers vegna stöðugt er hengd á þessa þingmannanefnd öll vitleysan sem kemur frá ríkisstjórninni. Nú liggur það fyrir að formaður þingmannanefndarinnar hefur sagt okkur það sem blasir við, að þetta frumvarp er ekki afrakstur af starfi þingmannanefndarinnar, öðru nær. Það atriði sem sagt er að sé veigamesta atriðið í breytingum á stjórnarráðslögunum, þ.e. sú ákvörðun að færa valdið frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins, gengur þvert á þá meginhugmynd sem þingmannanefndin tefldi fram. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hv. þm. Atla Gíslason, formann þingmannanefndarinnar, hvað eiginlega geti verið að baki. Hvaða nauðir ráku til þess að leggja fram frumvarp sem felur í sér gagnstæða 

Frú forseti. Ég á mjög erfitt með að svara því, hef ekki spákúlu, en mér finnst sagan svolítið endurtaka sig í stjórnarráðsbreytingum. 2007, 2008, 2009 og 2010. Framkvæmdarvaldið tekur ákvarðanir, það á síðan að keyra þær í gegn. Það var eitt annað inntakið í gagnrýni minni, hið pólitíska samráð er jafnmikilvægt mál og oddvitaræðið. Hvers á þingmannanefndin að gjalda? Það er ágæt spurning. Ég hygg að allsherjarnefnd sem væntanlega fær frumvarpið til meðhöndlunar muni skoða það eða verði að skoða mjög gaumgæfilega hvers hún á að gjalda. Ég verð líka að segja hér að það olli vissum titringi í þingmannanefndinni að það skyldi verða skipuð nefnd af forsætisráðherra til hliðar við þingmannanefndina til að sinna að hluta til verkefnum sem þingmannanefndin hafði með höndum samkvæmt ákvörðun 

Virðulegi forseti. Það sem stendur upp úr í allri þessari umræðu er að minnsta kosti það að enginn getur vefengt að það sem verið er að gera með þessu frumvarpi er að færa vald sem löggjafarvaldið hefur haft og byggir á stjórnarráðslögunum frá 1969. Meginhugsunin á bak við stjórnarráðslögin frá 1969 var einmitt að koma í veg fyrir það sem menn töldu að hefði gerst í fortíðinni, einhvers konar hrossakaup þar sem verkefni voru færð til milli ráðuneyta án nokkurra röksemda í rauninni. Hlutum var skákað til til þess að koma ríkisstjórnum saman. Maður sér auðvitað að það er verið að reyna að búa til meira rými fyrir hæstv. forsætisráðherra til að skáka hlutum til. Auðvitað er öllum það ljóst þrátt fyrir endalausa svardaga hæstv. forsætisráðherra hvað hér er verið að gera. Það er verið að svara því að hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnin hafði ekki vald til að sameina atvinnuvegaráðuneytin svokölluðu 

Frú forseti. Já, ég held að það sé kjarni þessa máls að með ákvæðum 4. og 5. gr. frumvarpsins er unnt að færa þetta vald að vild milli ráðherra. Í 5. gr. segir bara: „Nú er stjórnarmálefni flutt milli ráðuneyta, sbr. 4. gr. …“. Það er algjörlega augljóst að þar skortir formfestuna og þar skortir það gagnsæi að menn geti gengið að einhverju vísu í stjórnsýslunni fyrir fram en ekki að það sé breytt staða eftir því hvernig vindar blása, jafnvel innan Stjórnarráðsins, innan ríkisstjórnar, hverju sinni. Það er ekki gott. Það er ekkert varðandi ráðherrana. Þetta snýr að almenningi líka sem ráðherrarnir gæta hagsmuna fyrir í störfum sínum. Fyrir mér er þetta stórt mál; formfesta, gagnsæi og að dreifa lýðræðinu, koma í veg fyrir 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að formfesta sé nauðsynleg. Það er nauðsynlegt að vita hvernig Stjórnarráðið á að virka og það á ekki að breyta því á hverjum degi. Ég lít hins vegar ekki á það sem sérstaka léttúð eða neitt því um líkt þó að 40 ára lög séu endurskoðuð eins og hér á við. Þessi lög eru frá 1969, þá ég var 19 ára, nú er ég 61. Það er svolítið langur tími síðan lögin voru endurskoðuð. Hann talar um að um grundvallarbreytingu sé að ræða í 4. og 5. gr. frumvarpsins. Þegar ég les greinarnar sé ég ekki neina grundvallarbreytingu. Það stendur í skýringu með 5. gr.: „Í ákvæðinu er kveðið á um að ef stjórnarmálefni er flutt á milli ráðuneyta þá skuli ljúka meðferð ólokinna stjórnsýslumála í því ráðuneyti sem við málefni tekur. Reglan er tekin óbreytt úr gildandi lögum og þarfnast ekki frekari skýringar.“ 
             Getur hv. þingmaður útskýrt fyrir mér í hverju þessi mikla breyting felst?

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og ég notaði aldrei orðið „léttúð“. Ég hef aldrei verið ósammála því að lögum sé breytt ef þess gerist þörf. Hvort þau eru betri eða verri fyrir að vera 40 eða 50 ára gömul skal ég ekki um segja. Það er augljóst og hefur verið viðurkennt í umræðunni að þarna er opnuð heimild til að flytja stjórnarmálefni milli ráðuneyta á ríkisstjórnartíma viðkomandi ríkisstjórnar. Það kom skýrt fram í máli hv. þm. Magnúsar Orra Schrams og hefur komið fram víðar. Til þess er leikurinn gerður.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir Stjórnarráðið eins og aðrar stofnanir að vera ekki bundnar of mikið í turna, heldur beri að taka niður veggi. Það getur líka reynst nauðsynlegt þó að menn beri starfsheitið ráðherra eða stýri ráðuneyti, alveg eins og ég vann á spítala og þar var talað um svið og framkvæmdastjóra. Þar reyndist nauðsynlegt að geta hreyft til. Ég sé ekki að Stjórnarráðið sé eitthvað öðruvísi en aðrar stofnanir að því leyti. Hér stendur bæði um 4. og 5. gr. að þetta sé tekið óbreytt úr gildandi lögum og þess vegna sé ég ekki hvaða gífurlega breyting gerist með þessari breytingu. Ég bara skil það ekki, fávís konan.

Frú forseti. Ég ítreka þau sjónarmið sem fram komu í ræðu minni. Maður spyr sjálfan sig í tilefni af orðum hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur: Hví er verið að gera þessar breytingar? Hver er þá tilgangurinn með breytingunum? Ég átta mig alls ekki á því. Ef það á að samþykkja óbreytt lög að þessu leyti, því er þessi orðalagsbreyting gerð? Því er talað um að flytja stjórnarmálefni á milli? Það er hægt að gera það á miðju tímabilinu. Í dag er þetta lögbundið verkefni hvers ráðuneytis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afar góða ræðu, enda hefur þingmaðurinn góða þekkingu og innsýn inn í það mál sem við ræðum hér. Það hefur vakið athygli mína að hv. þm. Atli Gíslason talar algjörlega í samræmi við það sem félagar hans í stjórn svæðisfélags Vinstri grænna á Miðsuðurlandi ályktuðu um að ekki ætti að halda í þá vegferð sem hér er gert og þeir lýstu einnig yfir stuðningi við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hv. þingmaður svaraði að hluta til þeirri spurningu hvort frumvarpið sé í anda þeirra tillagna sem þingmannanefndin lagði til. Mig langar að biðja hv. þingmann um að gera betur grein fyrir skoðun sinni á því hvort frumvarpið endurspegli og rími við megininntakið í niðurstöðu þingmannanefndarinnar.

Frú forseti. Það er rétt að svæðisfélag Vinstri grænna á Suðurlandi hefur ályktað í þessa veru. Það er líka ljóst að málið kemur lemstrað frá ríkisstjórninni. Einn ráðherra hefur lýst yfir andstöðu sinni og aðrir gert fyrirvara, og mér skilst að þingflokkurinn hafi gert alvarlega fyrirvara við málið í heild sinni. Þá komum við aftur að gráu bókinni: Ef ekki næst einu sinni samráð innan ríkisstjórnarinnar, hvað þá með samráð við aðra flokka? Það er fyrst og síðast þetta með gagnrýnina, eins og ég hef margítrekað og sagði í ræðu minni - sem hv. þingmaður sagði góða, ég þakka fyrir það, samt ekki nógu góða, það virðist ekki hafa skilist það sem ég sagði um það efni, en það er þessi formfesta fyrst og síðast, gagnsæið 

Virðulegi forseti. Þá ætla ég að taka þessa síðustu mínútu á þeim nótum sem hv. þingmaður lauk máli sínu á, og ég þakka svarið, það er á formfestunni. Í þeirri miklu bók sem frumvarpið er er eingöngu talað um eitt ráðuneyti með heiti, það er forsætisráðuneytið. Ekki er talað um nein önnur ráðuneyti, ekki um utanríkisráðuneyti eða fjármálaráðuneyti eða neitt slíkt heldur bara talað um ráðuneytið, ráðherrann. Telst það til aukinnar formfestu að hafa það ekki skilgreint í lögum hvað ráðuneytin heita, hvað sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið kallast, hvað utanríkisráðuneytið kallast? Það er öllum ljóst að ný ríkisstjórn getur vitanlega breytt lögum, fækkað eða fjölgað ráðuneytum ef henni sýnist svo. En það er mjög mikilvægt að í lögunum komi fram 

Frú forseti. Við búum sem betur fer í lýðræðisþjóðfélagi. Ríkisstjórnin er, að því er ég best veit, fjölskipað stjórnvald og menn reyna að hafa samráð. Það er lýðræði. Það er hið pólitíska lýðræði að menn tali saman og noti aðferðir samtalsins og samstöðunnar í mikilvægum málaflokkum. Hér er verið að færa vald til forsætisráðherra. Það er andstætt þeim sjónarmiðum sem ég hef rakið að komi fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það er andstætt þeim og ég ítreka það enn og aftur. Við ætlumst til að lýðræðið sé iðkað af lýðnum en ekki af einstaklingi.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands og höfum farið víða og oft og tíðum hefur umræðan snúist um eitthvað allt annað en frumvarpið sjálft sem hér er til umræðu. Menn geta leitt líkum að því af hverju frumvörp eru lögð fram og ályktað sem svo að tilgangurinn sé einhver annar en það frumvarp sem fyrir liggur og margir hv. þingmenn hafa komist að þeirri niðurstöðu. Ég verð hins vegar að viðurkenna, frú forseti, að mér er það hulin ráðgáta hvers vegna sú breyting er talin helst í frumvarpinu - þar sem stendur í athugasemdum á bls. 7: „Hvað varðar skipulag Stjórnarráðsins þá er helsta breytingin í frumvarpinu fólgin í því að lagt er til að sú löggjafarframkvæmd að telja ráðuneyti upp með tæmandi hætti í lögum um Stjórnarráð Íslands verði aflögð … Samhliða framangreindri breytingu er lagt til í sérstöku frumvarpi um breytingar á ýmsum lögum sem lagt er fram samhliða þessu frumvarpi að afnumin verði sú löggjafarframkvæmd að tilgreina heiti ráðherraembætta og ráðuneyta í lögum um einstök málefnasvið og að verkaskipting á milli ráðuneyta verði einvörðungu ákveðin af stjórnvöldum með forsetaúrskurði eins og stjórnarskráin gerir ráð fyrir.“ Frú forseti. Í þessu þykir mér framkvæmdarvaldið vera að taka sér æðimikið vald á kostnað löggjafans. Með þessu frumvarpi á að leggja niður þá löggjafarframkvæmd að telja ráðuneytin upp, hún verður ekki virk. Frú forseti. Ég er sammála hv. þm. Atla Gíslasyni hvað það varðar að með því að fela verkstjórnina alfarið í hendur forsætisráðherra, eins og mér virðist að hér eigi að gera, séum við að hverfa til enn frekara oddvitaræðis en við höfum þó upplifað á undanförnum árum; og hefur það nú verið ærið að mati margra. Ég ætla þó ekki neinum forsætisráðherra að vilja skipta ráðuneytum eftir geðþóttaákvörðun á milli einstakra manna, t.d. ef ráðherrar rekast illa í ríkisstjórn. Hingað til hafa meirihlutastjórnir verið við völd og menn hafa þurft að koma sér saman um hvernig ráðherraembættum er skipt og hvernig menn hafa skipt verkum sín á milli. Mér er það líka hulin ráðgáta, og mér finnst það ekki hafa verið nægjanlega skýrt af hálfu hæstv. forsætisráðherra, sem talaði fyrir þessu frumvarpi, hvers vegna verið er að hverfa til þessa þegar það er nú þegar í lögum ekkert vandamál að sami ráðherra sé ráðherra yfir ólíkum ráðherraembættum eins og þau eru tilgreind í löggjöfinni í dag. Það er hægur vandi að einn og sami aðili verði sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarráðherra, en óskað hefur verið eftir að hugsanlega verði það allt undir heitinu atvinnuvegaráðuneyti; það er þá meðal þess sem verið er að breyta samkvæmt þeim 546 greina bæklingi sem þarf að mæla fyrir að loknum þessum umræðum. Mér hugnast ekki þessi breyting svo að það sé sagt. Ég tel að hún sé ekki í anda þess gegnsæis sem við höfum talað hér um. Hún styrkir enn frekar, ef hægt er að hugsa sér það, oddvitaræði á kostnað valddreifingar og það er ekki af hinu góða. Ég ítreka það að ég ætla samt engum forsætisráðherra að vilja breyta ráðuneytum sínum og færa til ráðherra eftir geðþótta sínum eða eftir því hversu illa menn rekast í stjórnarsamstarfi, ekki frekar en ég ætla þingmönnum almennt að taka ákvarðanir á löggjafarsamkundunni út frá sínum eigin geðþótta. Ég treysti því að fólk sé hér og í ríkisstjórn að vinna með önnur markmið í huga en geðþóttaákvarðanir einar og sér. Mig langar, frú forseti, aðeins að fjalla um þessar breytingar í ljósi skýrslu þingmannanefndarinnar sem fjallaði um rannsóknarskýrslu Alþingis, hvernig þetta tengist og hvort þetta tengist, hvort farið er eins langt og lagt var til í skýrslu þingmannanefndarinnar. Að loknu því sem ég hef sagt um I. kaflann, um Stjórnarráð Íslands, sem ég get ekki fallist á að verði samþykktur eins og lagt er til í frumvarpinu, langar mig að fjalla aðeins um III. kaflann um ríkisstjórn og samhæfingu starfa á milli ráðherra. Um það var rætt að þingmannanefndin teldi mikilvægt að fundargerðir ríkisstjórnar yrðu skráðar með skýrum hætti og þær birtar opinberlega. Mér sýnist, í 7. gr. þessa frumvarps, ekki vera gengið í þá átt sem lagt var til af þingmannanefndinni. Það er jú sagt að fundargerðir skuli staðfestar af forsætisráðherra og dreift til annarra ráðherra, þar skuli færðar niðurstöður, skýrt frá frásögnum og tilkynningum, en það er hvergi nefnt í 7. gr. að þessar fundargerðir skuli birtar opinberlega eða vera aðgengilegar öðrum en forsætisráðherra og ráðherrum. Ég legg á það áherslu og óska eftir því við hæstv. allsherjarnefnd að hún skoði 7. gr., um að fundargerðir verði birtar opinberlega fyrir þingmenn og aðra, og að það verði haft til hliðsjónar það sem sagt er í skýrslu þingmannanefndarinnar um fundargerðir, þ.e. að við hlið þeirra verði sérstök trúnaðarbók sem hægt er að skrá í þau málefni ríkisins sem teljast viðkvæm eða önnur mál sem lúta að trúnaði svo að hægt sé að fylgjast með hvað fer fram á ríkisstjórnarfundum. Með því erum við að færast í átt til þess sem er á bæjarstjórnarfundum og þá erum við kannski aftur komin að því grundvallaratriði hvort ríkisstjórn Íslands eigi ekki að vera fjölskipað vald sem beri sameiginlega ábyrgð á því sem fram fer, en einstaka ráðherrar ekki bara ábyrgir fyrir ráðuneytum sínum. Í 8. gr. segir, með leyfi forseta: „Forsætisráðherra ber að gæta þess að verkaskipting á milli ráðherra, sbr. 4. gr., sé eins skýr og kostur er. Ráðherrar skulu leitast við að samhæfa stefnu og aðgerðir ráðuneyta þegar málefni og málefnasvið skarast.“ Frú forseti. Ég held að enn frekar þurfi að skerpa á þessu og einhvers staðar þarf að koma fram, á meðan við höfum ekki ákveðið að gera ríkisstjórn að fjölskipuðu valdi, að fagráðherrar bera ábyrgð. Hvergi er talað um það, enda verður enginn fagráðherra samkvæmt þessu, það verður ákveðið einhvers staðar sér. En það þarf að kveða skýrar að orði, ekki tala eingöngu um að ráðherrar skuli „leitast við að samhæfa stefnu og aðgerðir þegar málefni og málefnasvið skarast“. Við þekkjum það úr hruninu að forsætisráðherra, utanríkisráðherra og viðskiptaráðherra virtust ekki alltaf vera á sömu fundum og hvernig skilaboðin fóru misvísandi á milli manna og ljóst að fagráðherrann virtist ekki vita um það sem fram fór en var þó á hans ábyrgðarsviði og forsætisráðherra sem verkstjóri ríkisstjórnarinnar bar ábyrgð á öllu. Í þessari grein, 8. gr., þarf að skýra mun frekar ábyrgð ráðherra. Í V. kaflanum er með einhverjum hætti reynt að koma til móts við það sem stendur á bls. 10 í skýrslu þingmannanefndarinnar og tekur til eftirlitsaðilanna, þ.e. að ítreka ábyrgð fagráðherra á eftirliti með störfum Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands og með einstökum stofnunum sem heyra undir hans ráðuneyti. Ég tel að menn séu því að reyna að koma til móts við sjónarmið þingmannanefndarinnar, og ég fagna því að það skuli gert með þessum hætti. Ég tel þó að menn megi kveða skýrar að orði um það sem ætlast er til. Við erum að setja lög og það er þá eins gott að þau séu skýr svo að ráðherrar eða stjórnendur stofnana geti ekki skýlt sér á bak við það að þau séu óljós. Síðan kemur, frú forseti, V. kaflinn um innra skipulag ráðuneyta og starfsmannahald. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis var, eins og þeir sem hér starfa vita, áfellisdómur yfir íslenskri stjórnsýslu, verklagi, skorti á formfestu, jafnt í ráðuneytum sem og í sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneytin heyra. Hér reyna menn að skerpa frekar á því og þá er sérstaklega rætt um starfsmannahald. Það er sérkennilegt, frú forseti, hvernig ríkið og opinberir aðilar binda það alltaf í lög að tryggja starfsmönnum sínum aukin réttindi umfram aðra á vinnumarkaði. Hér er haldið áfram á þeirri braut. Í 21. gr. á bls. 4 er talað um heimild til að færa starfsmenn og embættismenn á milli ráðuneyta. Fjallað er um það að ekki þurfi að beita 7. gr. laga nr. 70/1996, þar sem sagt er að auglýsa beri embætti og önnur störf opinberlega. Ef menn ákveða að færa embættismenn, og þá sérstaklega aðra starfsmenn, um embættismenn gildir kannski annað, þurfi ekki að beita þessum lögum frá 1996. Þetta ræddum við allhressilega þegar ákveðið var að sameina landlæknisembættið og Lýðheilsustöð. Ég taldi þetta galla og er í því tilviki ekki að hnýta í þá starfsmenn sem gegna störfum, en í skýringum með frumvarpinu er talað um að þetta sé meðal annars gert til að stuðla að betri nýtingu mannauðs og efla hreyfanleika starfsmanna. Ég sé ekki að starfsmenn ráðuneyta eigi, verði tilfærsla á störfum þeirra, hafi þeir hæfni og getu til að sinna þeim, að óttast að starf þeirra verði auglýst ef breytingar verða á högum þeirra. Alls staðar annars staðar á vinnumarkaði viðgengst slíkt. Ég tel tímabært að við færum okkur í átt að nútímanum þegar kemur að opinberum starfsmönnum og auglýsum störf þeirra, þannig að hver og einn sem telur sig hafa hæfni til geti sótt um störf verði breyting innan ráðuneytis. Frú forseti. Ég velti líka fyrir mér 25. gr. þar sem sagt er að forsætisráðherra sé heimilt, og eiginlega lagt til að hann geri það, að koma á samhæfingarnefnd. Samhæfingarnefndin á samkvæmt frumvarpinu fyrst og síðast, að því er ég best fæ séð, að stuðla að því að siðferðislegum viðmiðum sé gert hátt undir höfði, að siðareglum á grundvelli laga og réttinda o.s.frv. sé framfylgt. Í skýrslu þingmannanefndarinnar um rannsóknarskýrsluna var því meðal annars beint til framkvæmdarvaldsins að í hvert skipti, það getur hugsanlega átt við þær ráðherranefndir sem hér eru tilnefndar, væri það algjörlega skýrt í hverju verkefni þessara nefnda væri fólgið, hverjir væru verkferlar, hvert væri ábyrgðarsviðið, hvað ætti að gera með afurðina sem út úr ferlinu kæmi og hver bæri ábyrgð á að upplýsingar bærust til þeirra sem á þyrftu að halda. Vissulega kemur ýmislegt í frumvarpinu til móts við það sem umrædd þingmannanefnd lagði til, en það er kannski hér eins og oft áður að þegar taka þarf til byrja menn kannski ekki á réttum enda í tiltektinni og ganga lengst í því sem síst skyldi en skemur í því sem betur mætti fara. Ég vænti þess, frú forseti, að hæstv. allsherjarnefnd, þegar hún fer yfir frumvarpið, hafi sér til halds og trausts niðurstöður skýrslu þingmannanefndarinnar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar má finna margt sem getur betrumbætt frumvarp, sem liggur fyrir þinginu, til laga um breytingar á Stjórnarráði Íslands.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls þakka hv. þingmanni fyrir um margt ágæta ræðu og málefnalega. Hv. þingmaður kom með ýmsa punkta sem voru ræddir í þingmannanefndinni sem fór yfir rannsóknarskýrsluna, það að fundargerðir ríkisstjórnar yrðu opnar, ábyrgð fagráðherra og fleira í þeim dúr. Hv. þingmaður fjallaði líka um það í ræðu sinni að með þessu frumvarpi væri oddvitaræðið aukið á kostnað valddreifingar. Það er eitt af því sem kom líka fram hjá hv. þm. Atla Gíslasyni sem átti sæti í þessari þingmannanefnd ásamt hv. þingmanni, að þetta frumvarp gengi ekki nægilega langt í þá veru sem þingmannanefndin lagði til og rannsóknarnefnd Alþingis fjallaði um. Í ljósi þess að það hefur komið fram í máli hæstv. forsætisráðherra og fleiri að frumvarp þetta byggði á nefndarvinnu og nefndarstörfum samhliða störfum þingmannanefndarinnar og í rauninni áður en hún skilaði af sér spyr ég hvort hv. þingmaður telji þetta frumvarp bregðast með nægilega miklum krafti við því sem þingmannanefndin setti fram. Telur hv. þingmaður ekki þurfa að gera það miklar breytingar á frumvarpinu að það þurfi í rauninni að umbylta því? Er þá ekki eðlilegt að þeir þingmenn sem voru í þingmannanefndinni á sínum tíma komi eitthvað að þeirri vinnu og það verði farið yfir það hvort frumvarpið uppfylli það sem lagt var til af hálfu þingmannanefndarinnar á sínum tíma?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Fyrst vil ég svara því að tel ég ekki að þeir þingmenn sem sátu í þingmannanefndinni eigi að koma að þessu frumvarpi á nokkurn hátt. Þeir hafa lokið sínum störfum. Skýrslan liggur fyrir. Hv. allsherjarnefnd og þeir fulltrúar sem þar sitja voru þeir sem greiddu atkvæði með meðal annars þingsályktunartillögu sem fram kemur í þingmannaskýrslunni. Því treysti ég þeim fullvel til að fara yfir, eins og ég sagði í ræðu minni, og skoða þær tillögur sem þingmannanefndin lagði til og bera saman við það sem kemur fram í þessu frumvarpi hæstv. forsætisráðherra um breytingar á Stjórnarráðinu. Eins og ég sagði í ræðu minni kemur hér ýmislegt inn á þá þætti sem lagðir eru til. Ég tel að ekki sé nægjanlega langt gengið. Í 7. gr. þar sem rætt er um fundargerðir ríkisstjórnar hefði ég viljað sjá að þær yrðu einfaldlega gerðar opinberar og að til hliðar væri trúnaðarmálabók þar sem skráð væru þau mál sem ríkisstjórnin telur hverju sinni ekki eiga erindi til almennings eða þingmanna. Hún verður þá opinberuð eftir 50, 60, 70 eða 80 ár þannig að menn geta þá lesið sér til um þá sagnfræði. Ég held að það sé hverri ríkisstjórn hollt að gegnsæi sé meira í störfum hennar, það sé hverju Alþingi hollt að geta fylgst betur með því sem fram fer á ríkisstjórnarfundum og hægt er að lesa út úr fundargerðum. Ég segi enn, virðulegi forseti, að ég óttast þær breytingar sem á að gera, að ekki eigi að nefna í lögum heiti ráðuneytanna og það eigi að fletja út 546 greinar í öðrum lögum þar sem eingöngu stendur orðið ráðherra, en ekki titilheiti þeirra nema í 

Frú forseti. Í ljósi þess að eitt af því sem þingmannanefndin komst að var að oddvitaræði væri of mikið og að við þyrftum að auka hér valddreifingu, gegnsæi og fleira í þeim dúr, hvernig getum við breytt þessu frumvarpi sem nú liggur fyrir? Er ekki um veigameiri breytingar á þessu frumvarpi að ræða en svo að þau markmið náist sem sett voru á sínum tíma og sem allir alþingismenn samþykktu hér, niðurstöður þingmannanefndarinnar? Þarf ekki í rauninni að gjörbylta þessu frumvarpi? Hefði þá ekki verið eðlilegra að það hefði verið unnið öðruvísi og að aðkoma þess inn í þingið hefði ekki verið með þeim hætti að það nyti ekki meirihlutastuðnings innan ríkisstjórnarinnar? Það er ágreiningur um það í ríkisstjórninni, og liggur ekki ljóst fyrir að þetta er þá komið í algjört öngstræti?

Virðulegi forseti. Það kann að koma einhverjum á óvart og er sjálfri mér kannski ekki til góða en ég er bara ekkert alltaf hlynnt orðinu „samráð“. Þegar fólk er í pólitík er það í pólitík til að hafa áhrif og völd og þá er svona samráðskrull oft ekki af hinu góða ef maður ætlar að koma fram því sem maður vill koma fram. Þá er það sagt, frú forseti og ekkert vesen með það. Vonandi komumst við aldrei hjá því vegna þess að ég held að okkar litla land hefði aldrei gott af því að hér sæti meirihlutastjórn eins flokks. Þess vegna verðum við alltaf með oddvita tveggja stjórnmálaflokka sem þurfa að taka af skarið, en að þeir einir og sér ráði án samráðs 

Hæstv. forseti. Það væri freistandi að nota þetta andsvar til að fylgja eftir þessari áhugaverðu umræðu um samráð og ekki samráð. Ég held að við hljótum öll að geta tekið undir ákveðna þætti í því sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir segir um það að stundum verður samráðstalið einhvern veginn gagnrýnislaust og stundum þarf að taka af skarið. Það er rétt sem hún bendir á í því sambandi. Vandinn hins vegar við þetta frumvarp er sá að þarna er gert ráð fyrir valdatilfærslu frá þingi til ríkisstjórnar og frá einstökum ráðherrum til forsætisráðherra þannig að þarna er um að ræða valdasamþjöppun eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni. Ég spyr hv. þingmann hvort ég hafi ekki skilið það rétt að með þessu sé í rauninni gengið þvert gegn því sem hún og kollegar hennar í þingmannanefndinni lögðu til á síðasta ári.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að taka svo djúpt í árinni að segja að gengið sé þvert gegn þingmannanefndinni, en hins vegar tel ég að sú grunnhugmynd sem býr að baki því að taka í burtu þá löggjafarframkvæmd að telja upp ráðuneyti og fela þau forsætisráðherra hverju sinni kunni að leiða til þess að engar breytingar verði gerðar. Hún veitir hins vegar heimild til að fara með öðrum hætti með þrátt fyrir það sem stendur í skýringum við 4. og 5. gr. um að þetta sé eins og er í gildandi lögum. Samkvæmt gildandi lögum er hægt að færa verkefni eins ráðuneytis yfir til annars ráðuneytis, það er alveg ljóst. En menn eru hér að fara í þá grundvallarbreytingu að taka burtu þá löggjafarframkvæmd að telja ráðuneytin upp með þeim nöfnum sem menn óska að þau heiti og færa ákveðið vald að mínu mati frá þinginu yfir til framkvæmdarvaldsins einhverra hluta vegna sem mér finnst enginn hafa skýrt. Ég skil ekki alveg af hverju menn óska eftir heimild til að fara þessa leið. Ég óttast, frú forseti, að þetta sé ákveðin leið í áttina að minni valddreifingu og meira - ljótt að segja þetta orð - einræði en við höfum búið við hingað til.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir er helst til varkár í orðum að mínu mati, sérstaklega finnst mér það út af spurningunni sem ég beindi til hennar um það hvort þetta færi ekki þvert gegn niðurstöðum þingmannanefndarinnar. Ég tel að að minnsta kosti hvað varðar þá breytingu sem við höfum mest rætt um sé farið þvert gegn niðurstöðum þingmannanefndarinnar. Innihaldið í þessari breytingu er í miklu ósamræmi við þær áherslur sem þingmannanefndin hafði uppi um þau mál sem hér eru til umræðu. Eins og fram kom fyrr í umræðunum er ýmislegt annað í þessu frumvarpi þar sem er verið, eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir orðaði það, að koma til móts við athugasemdir úr skýrslu þingmannanefndarinnar. Það er alveg rétt. 

Virðulegi forseti. Ég held að við ættum aðeins að velta fyrir okkur þessu orði, oddvitaræði, og af hverju það varð til. Það er fyrst og síðast vegna þess verklags sem formenn stjórnmálaflokka í ríkisstjórnum Íslands hafa tíðkað æðilengi, þ.e. að taka ákvarðanir sín á milli, oddvitarnir, formenn flokkanna, án þess að hafa að því er virðist rætt við eða borið undir samráðherra eða flokka sína, hvað þá kjósendur, þær ákvarðanir sem þeir oddvitar hafa tekið. Þetta er verklag eins og hefur tíðkast og hefur hlotið viðurnefnið oddvitaræði. Það er ekki bundið í lög. Oddvitaræði er í eðli sínu andheiti 

Virðulegi forseti. Samráð og ekki samráð. Stundum getur samráð verið af hinu góða en mér finnst ég vera búinn að hlaupa býsna oft apríl hjá þeirri ágætu ríkisstjórn sem nú situr þegar boðað er til samráðs. Það var þó ekki það sem ég ætlaði að nefna hér. Ég velti fyrir mér hvort segja megi um þetta frumvarp - þ.e. ákveðna hluta þess, ég tek undir að það eru kaflar í því sem eru í raun bara mjög góðir - ég veit ekki hvort á að nota það orðfæri að hluti af þessu sé svolítið 2007, þ.e. að við ættum að hafa lært af efnahagshruninu að það sé betra að fleiri en færri komi að málum. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvort færa megi rök fyrir því að þetta frumvarp sé ekki til þess fallið að við hverfum frá þeirri taktík eða þeim vinnubrögðum sem voru notuð fyrir hrunið og í hruninu, þ.e. þegar einn eða mjög fáir, jafnvel bara einn aðili, tóku stórar og miklar ákvarðanir, hvort frumvarpið eins og það liggur fyrir hér ýti undir slíkt. Hins vegar langar mig einnig að spyrja út í formfestuna vegna reynslu þingmannsins úr þingmannanefndinni, líkt og ég spurði hv. þm. Atla Gíslason: Er það hluti af formfestu að taka út öll heiti, öll nöfn? Er það ekki til að minnka formfestuna að vera ekki með heiti á 

Frú forseti. Það var eiginlega dálítið skondið að heyra hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson tala um að oddvitaræði hefði kannski einungis verið í hruninu.  Ég óttast það ekki í sjálfu sér og hef engar áhyggjur af því að við séum að hverfa aftur til ársins 2007, hvorki í þessu né öðru, af því að ég ætla rétt að vona að íslensk þjóð sem og þeir sem hafa gefið kost á sér til starfa fyrir þjóð og í bæjarstjórnum og annars staðar falli aldrei aftur í þá gryfju sem stjórnmálamenn og aðrir féllu í í aðdraganda hruns að fara jafnilla með þau veraldlegu gæði sem til voru og koma þjóðinni á þann vonarvöl sem hún komst í vegna athæfis ýmissa manna í samfélaginu, hvort heldur þeir voru í stjórnmálum eða einhverju öðru.

Virðulegi forseti. Aldrei þessu vant botna ég ekkert í svari hv. þingmanns. Það kann að vera vegna þess að spurningin hafi verið frekar óljós, en ég er engu nær eftir svar þingmannsins.  Tryggir það frumvarp sem hér liggur fyrir eða eykur valddreifingu? Í öðru lagi: Er formfestan tryggð með frumvarpinu?

Frú forseti. Hvað varðar fyrri hluta I. kafla frumvarpsins, þar sem ákveðið er að aðeins eitt heiti sé skráð yfir ráðherra, forsætisráðherra, og önnur heiti séu ekki lögformlega bundin, þá óttast ég þá framkvæmd og vil gjarnan að hún verði ekki að veruleika. Hvað varðar formfestu er formfestan í raun nákvæmlega það sama og oddvitaræði. Formfestan er ekki háð orðum, formfesta er háð verkferlum, skráningu og gegnsæi í því sem fólk tekur sér fyrir hendur. Slíkt verður ekkert sett til innanríkisráðherra og þar með sé formfestan klár, heldur hvernig hæstv. innanríkisráðherra vinnur, hverjir eru verkferlar í ráðuneyti, hvernig hægt er að rekja hvenær hugmynd verður að veruleika og ákvörðun tekin. Það er formfesta. Þeir ferlar þurfa að vera klárir. 

Hæstv. forseti. Við erum nú á öðrum degi þessarar umræðu, umræðan hefur verið töluvert mikil og aðallega hefur verið mælt hér gegn ákvæðum frumvarpsins. Í ljósi þess vil ég endurtaka það sem ég sagði í 1. umr. að í þeim 27 greinum sem frumvarpið hefur að geyma er auðvitað margt nýtilegt, þannig að það sé sagt hér aftur. Þarna eru ýmsir hlutir, ýmsar tillögur sem ég tel að geti verið til bóta. Það eru ýmis atriði sem við getum kallað smærri atriði sem ég vildi að yrði breytt í þeim ákvæðum, yrðu löguð og hugsanlega skýrð frekar. Við munum takast á við það í allsherjarnefnd og ég á ekki endilega von á því að um þá þætti þurfi að vera mikill ágreiningur. Hins vegar er hér eitt stórt atriði sem auðvitað veldur öllum ágreiningnum, það lýtur að stöðu ráðuneyta og þeirri meginbreytingu sem felst í þessu frumvarpi að fella úr lögum hvaða ráðuneyti eru til staðar í landinu og jafnframt að það sé lögbundið hvaða verksvið hvert ráðuneyti hefur. Þetta er auðvitað stóra deilumálið í þessu og þetta er það atriði sem ég eins og fleiri í þessari umræðu hef gagnrýnt helst. Ég ætla að rifja það upp að það er vegna þess að ég tel að með því sé verið að færa vald frá Alþingi til ríkisstjórnar, einkum forsætisráðherra, sem ég held að sé ekki heppilegt. Í öðru lagi er verið að færa völd frá einstökum ráðherrum til forsætisráðherra. Ég tel það heldur ekki heppilegt. Ég held að það sé raunveruleg hætta á að frumvarpið leiði til aukins foringjaræðis, að forustumenn stjórnarflokka verði valdameiri en aðrir þingmenn og ráðherrar valdaminni. Í fjórða lagi er augljóslega verið að draga úr formfestu með því að í staðinn fyrir að negla hlutina í stórum dráttum niður í lögum er verið að gefa forsætisráðherra heimild til að taka ákvarðanir í þessum veigamiklu atriðum án aðkomu þingsins. Ég held að þetta sé ljóst. Þessi atriði eru þess eðlis að ég er nokkuð sannfærður um að það er ekki meiri hluti fyrir þessari breytingu í þinginu. Mér finnst umræðan bæði í gær og í dag hafa leitt það í ljós að það sé ekki meiri hluti fyrir því. Það kann að vera að einhverjir úr stjórnarandstöðuflokkunum geti hugsað sér að styðja þetta mál. Það hefur ekki komið fram Ég hef ekki ástæðu til að ætla það að óreyndu. Svoleiðis hefur gerst og ekkert um það að segja annað en að viðkomandi þingmenn þurfa þá að útskýra þá afstöðu sína. Ég hef enga ástæðu til að ætla að þetta gerist í þessu máli þó að ég nefni það sem fræðilegan möguleika. Ef það gerist ekki, þ.e. ef engir úr stjórnarandstöðuflokkunum koma til með að styðja þetta mál, nær þetta ekki fram að ganga. Svo einfalt er það. Ríkisstjórnin hefur 32 þingmenn að jafnaði á bak við sig eins og staðan er núna, naumasta meiri hluta sem hugsast getur. Fyrir liggur skýr yfirlýsing frá einum ráðherra í ríkisstjórninni að hann muni ekki styðja þetta mál. Þar með er ljóst að a.m.k. þessi veigamikla breyting í frumvarpinu nýtur ekki meirihlutastuðnings á þinginu. Það leiðir auðvitað til þess sem ég átti samtal um við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson í andsvörum fyrr í dag, hvort ekki sé rétt að taka þess heitu kartöflu eða þetta stóra ágreiningsmál út fyrir sviga, henda því, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni kærlega fyrir ræðuna. Við höfum áhyggjur af sama hlutnum í umræddu frumvarpi eins og komið hefur fram, það er foringjaræðinu sem verið er að innleiða hér, að færa allt vald undir forsætisráðherra. Það er mjög einkennilegt að standa hér klukkan að verða sex nú annan daginn í röð þar sem frumvarp sem nýtur ekki meiri hluta þingheims er til umræðu. Þetta er rætt ítrekað og mikið ósætti er um málið og þá situr hæstv. forsætisráðherra hér í hliðarsal og kjarasamningar aldrei verið á viðkvæmari punkti en einmitt núna. Væri tíma hæstv. forsætisráðherra ekki betur borgið með því að vera einhvers staðar annars staðar en hér í þingsal að ræða þetta umdeilda mál? Þingmaðurinn fór yfir það sem allir vita að einn ráðherra í ríkisstjórninni styður ekki frumvarpið. Þingmaður úr stjórnarliðinu, hv. þm. Þráinn Bertelsson, tjáði þá skoðun sína í viðtali í dag að hann mundi ekki styðja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason. Það virðist vera alveg sama hvernig Jón Bjarnason greiðir atkvæði héðan í frá, hv. þm. Þráinn Bertelsson getur þá varla greitt atkvæði eins og hann, þannig að ríkisstjórnin er sjálfkrafa fallin. Þannig er það, virðulegi forseti. Í kjölfarið langar mig að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson að því hvort það foringjaræði sem birtist í frumvarpinu, útþurrkun ráðuneytaheita og ráðherradómsheita, geti tengst því sem gerðist hér í vetur þegar hæstv. utanríkisráðherra þurrkaði út svar hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra til ESB, sem ráðuneyti hans var búið að vinna, og breytti því. 

Hæstv. forseti. Bara til að svara því fyrst sem síðast var spurt um: Auðvitað getur frumvarpið heimilað forsætisráðherra að flytja landbúnaðar- og sjávarútvegsmálin til utanríkisráðuneytisins, frumvarpið felur það í sér, það er hægt. Nú ætla ég ekkert að segja til um það hvaða hugmyndir einstakir hæstv. forsætisráðherrar geta fengið á einstökum tímum, en þetta væri alla vega hægt miðað við ákvæði frumvarpsins. Undir slíkum kringumstæðum þyrfti forsætisráðherra ekki að fara til þingsins og fá til þess lagaheimild að gera slíka breytingu. Það er það sem í mínum huga er stærsti gallinn á frumvarpinu, með því að leiða það í lög væri verið að flytja töluvert vald í þessum efnum, mikið vald raunar, frá þinginu til ríkisstjórnar og kannski fyrst og fremst til forsætisráðherra. Það held ég að sé eitthvað sem við verðum að varast. Það er augljóst að því fylgja ákveðnar hættur. Ég tek fram að ég ætla engum illt í þeim efnum. Við vitum hins vegar að hættan er fyrir hendi. Eins og hv. þm. Atli Gíslason, hygg ég hafi verið, sagði hér fyrr í dag getum við ekki hannað reglurnar á þann veg að alltaf sé gert ráð fyrir því að allar ákvarðanir séu teknar af bestu yfirsýn og sanngirni. Það verða að vera varnaglar með öðrum orðum, það verða að vera 

Virðulegi forseti. Nei, nei, við skulum ætla að enginn vilji illt í þessu efni. En berin eru súr og sporin hræða, miðað við reynslu stjórnarandstöðunnar og landsmanna allra af þessari verklausu ríkisstjórn. Hæstv. forsætisráðherra hefur hamrað á því í umræðum þessa tvo daga að þetta sé fyrst og fremst gert til þess að flæði sé milli ráðuneyta, að samþættingin sé slík að sameiginlegir málaflokkar geti blandast milli ráðuneyta. Ég sé þetta fyrir mér eins og straumvatn miðað við lýsingar hæstv. forsætisráðherra. Með þessu er raunverulega gefið í skyn að það verði tekið gott og gilt að menn geri eins og hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, þegar hann henti svari hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í ruslið og skrifaði sjálfur nýtt svar til ESB, í því ferli sem er í gangi. Ég sé ekki 

Forseti minnir enn og aftur á þann takmarkaða tíma sem þingmenn hafa í andsvar og svar í seinna sinn.

Hæstv. forseti. Það atriði sem ég vildi kannski helst taka upp úr andsvari hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur varðar nákvæmlega það sem snertir formfestu, varnagla í lögum, þó að maður ætli engum illar hugsanir eða ill áform. Við gerum ráð fyrir því að allir reyni að gera sitt besta þó að við hv. þm. Vigdís Hauksdóttir séum ábyggilega sammála um að sumir séu mistækari en aðrir í þeim efnum. En það er önnur saga. Varnaglarnir sem við setjum í lög eru hins vegar mikilvægir vegna þess að það getur alltaf eitthvað farið úrskeiðis. Í þessu máli er fyrst og fremst verið að taka úr einn stóran varnagla í sambandi við breytingar á Stjórnarráðinu, það er sá varnagli sem felst í því að þegar á að breyta 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Af því það barst í tal áðan að forsætisráðherra gæti dottið í hug að flytja sjávarútvegs- og landbúnaðarmálin undir utanríkisráðuneytið, er kannski ágætt að rifja aðeins upp hver vilji hæstv. forsætisráðherra hefur verið í þeim efnum. Það kom frumvarp inn í þingið sem fól í sér að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, en Alþingi Íslendinga, vegna þess að það hefur það vald að stýra því hvaða ráðuneyti starfa undir Stjórnarráði Íslands, tók þennan hluta frumvarpsins út en samþykkti það að öðru leyti. Nái þetta frumvarp fram að ganga hefur Alþingi Íslendinga ekki lengur möguleika á því að gera það sem það gerði þarna og forsætisráðherra fær það vald. Þetta er einmitt það sem þeir hafa talað um hv. þingmenn sem voru í þingmannanefndinni - hv. þingmenn Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Atli Gíslason töluðu um að þarna væri verið að auka oddvitaræðið á kostnað valddreifingar. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því hann á sæti í allsherjarnefnd, sem mun fá þetta mál til meðferðar, hvernig allsherjarnefnd geti farið yfir það hvort frumvarpið nær þeim markmiðum sem voru sett fram af þingmannanefndinni og í rannsóknarskýrslu Alþingis. Nær frumvarpið þeim markmiðum? Það liggur ljóst fyrir að í það minnsta formaður þingmannanefndarinnar hefur sagt að svo sé ekki, það gangi í veigamiklum atriðum í öfuga átt. Hvernig telur hann að allsherjarnefnd geti farið yfir þetta mál og tryggt að verið sé að fylgja þeim hugsunum og þeim vilja sem Alþingi lét í ljós með umræddri þingmannanefnd og þeim vilja að auka gegnsæi, valddreifingu og annað því um líkt, en ekki auka 

Hæstv. forseti. Fyrst er það til að nefna að það er rétt hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni að tilteknar breytingar voru í farvatninu á síðasta ári, sem við þekkjum; breytingar sem enduðu í því að félagsmálaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið voru sameinuð í velferðarráðuneyti og samgönguráðuneyti og dómsmálaráðuneyti sameinuð í innanríkisráðuneyti. Það gerðist með lögum frá Alþingi. Sú tillaga sem laut að atvinnuvegaráðuneyti var einfaldlega felld brott úr frumvarpinu í meðförum þingsins af því að ekki var stuðningur við það. Ég verð að játa að þessi forsaga gerir það að verkum að það frumvarp sem hér er til umræðu hlýtur að tengjast áformum forustu ríkisstjórnarinnar um breytingar á ráðuneytum sem allir þekkja og allir vita um og hafa verið til umræðu. Það eru því tengsl þarna á milli þó að frumvarpið snerti miklu fleiri þætti en bara atvinnuvegaráðuneyti og hugsanlega brottför hæstv. ráðherra Jóns Bjarnasonar úr ríkisstjórn, það snertir auðvitað miklu fleiri þætti. En forsaga málsins og aðdragandi er athyglisverður og þetta frumvarp og breytingar á ráðuneytum - slíkar tillögur og slík umræða verður ekki til í tómarúmi. Það er ákveðin forsaga í þeim efnum. Það litar það hvernig maður les þetta mál og metur það. Varðandi störf allsherjarnefndar er alveg ljóst að þeir kaflar í skýrslu þingmannanefndar og rannsóknarnefndar sem snerta Stjórnarráðið hljóta að verða skoðaðar vandlega. 

Frú forseti. Vissulega eru mörg atriði í frumvarpinu jákvæð, og jákvæð skref eru stigin. En varðandi það veigamikla atriði sem felur í sér að flytja þessa ákvarðanatöku frá Alþingi Íslendinga - Alþingi hefur á þessu kjörtímabili sýnt vilja til að beita þessu valdi, það hefur breytt frumvörpum frá hæstv. forsætisráðherra hvað þetta snertir. Eru þær breytingar sem gera þarf á þessu frumvarpi þá ekki allt of veigamiklar? Ef ætlunin er að Alþingi haldi þessu áfram erum við einfaldlega að tala um gjörbreytt frumvarp. Það er ekki hægt að betrumbæta það frumvarp sem fyrir liggur þannig að Alþingi haldi þeim möguleika sínum að geta stýrt þessum málum sjálft. 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða bjöllu hér úr forsetastóli. Klukkan í borðinu er ekki alltaf rétt, en tímamæling fer fram hér á forsetastóli.

Hæstv. forseti. Ég vona að ég nái að sýna bæði hæstv. forseta og bjöllunni virðingu. Varðandi athugasemdir hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar er ég í meginatriðum sammála honum eins og kannski hefur komið fram í þessari umræðu. Það er spurning um aðferð, hvort það sem nýtilegt er í frumvarpinu verði látið standa og notast við það með einhverjum lagfæringum eða hvort samið verður nýtt frumvarp. Það er álitamál hvað hentugast er að gera í því. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þessi meginbreyting er ekki bara í einhverri einni grein, það eru fleiri atriði sem þar eru undir. Auðvitað þarf að skoða það ef sú ákvörðun verður tekin, sem ég tel skynsamlegast, að taka þessi umdeildu ágreiningsmál bara burt og henda þeim og halda áfram með hina þætti málsins. Þá þarf auðvitað að endurskoða frumvarpið í heild, það er alveg rétt. Hvort það gerist með vinnu við þetta frumvarp eða nýtt frumvarp, ég hef ekki sterkar meiningar um það.

Virðulegi forseti. Varðandi sveigjanleikann sem hefur töluvert verið ræddur. Nú voru breytingar gerðar á stjórnarráðslögunum 2007 og miklar umræður um þær og alls ekki nein sátt í þinginu. Þá var í raun opnað fyrir svipaða hluti, ekki jafnmikla og í þessu frumvarpi, alls ekki, varðandi breytingar á ráðuneytum og tilfærslu og slíku. Það sem ég er að velta fyrir mér og langar að spyrja hv. þingmann um er hvort það geti verið niðurstaðan að reynslan kenni okkur að það hafi ekki endilega verið mjög gott spor og þá hvort við eigum jafnvel að staldra við lögin eins og þau eru í dag eða taka eitt skref til baka líkt og fyrir breytinguna 2007. Þá horfi ég til þess hvað reynslan hefur kennt okkur, hvað við höfum séð og lært af efnahagshruninu, af stjórnsýslunni og þeim ábendingum sem þingmannanefndin kom með. Því set ég spurningarmerki við sveigjanleikann. Auðvitað má segja að í einhverjum tilfellum þurfi hann að vera til staðar en ég held að hann þurfi þá að lúta eftirliti Alþingis. Einnig kemur fram í frumvarpinu að ráðuneyti skuli aldrei vera fleiri en tíu. Einhvern veginn finnst mér eins og það stangist á við hugmyndina um sveigjanleika að binda það í lög. Ef einhver alvara er á bak við hugmynd manna um sveigjanleika, sem mér hefur einna helst fundist koma fram hjá þeim er aðhyllast þetta frumvarp, þá stangast þetta á við þær hugmyndir.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt að rifja upp, af því hv. þingmaður var að vísa til breytinga á lögum um Stjórnarráðið frá 2007, að í tíð núverandi ríkisstjórnar höfum við alloft fengist við breytingar á Stjórnarráðinu.  Rétt er að gerðar voru töluverðar breytingar 2007, en síðan hafa líka verið gerðar ýmsar breytingar. Sumar þeirra kunna að vera ágætar og þá er ég að tala um breytingarnar samanlagt frá 2007, aðrar eru þess eðlis að ég mundi alla vega vilja snúa til baka með þær og endurskoða, þar á meðal eru ákvæði, svo að ég segi það hér í ræðustól þingsins, frá 2007 sem ég tók þátt í að samþykkja. Ég er ekki frá því að sumt af því sem við samþykktum hefðum við betur látið ógert. Þá eigum við bara að taka það til endurskoðunar og breyta því. Það er hins vegar síðari tíma umræða og við getum skoðað það mál betur, en þetta er mín afstaða.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er að sjálfsögðu ekkert athugavert við að við þingmenn, líkt og aðrir, endurskoðum og viðurkennum að við hefðum betur gert einhverja hluti öðruvísi og við snúum þeim þá til baka ef það er hægt. Þegar ég hef farið í gegnum þetta frumvarp og fyrri breytingar hef ég staldrað við 4. gr. í núgildandi lögum sem bætt var inn 2007, að heimilt sé að sameina ráðuneyti með úrskurði forseta Íslands. Ég deili ekki við þá sem segja að í stjórnarskránni sé ákveðinn sveigjanleiki að slíkri heimild en þingið hafi þróast með þeim hætti að það sé orðið aðili að því þegar þessum hlutum er breytt. Ég held hins vegar að það sé hollt fyrir okkur að velta því fyrir okkur hvort þetta sé ein af þeim greinum sem eigi hreinlega að breyta þannig að hún verði þá hluti af þeim lagabálki sem kemur alltaf til Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni. Ég held, þannig að mín afstaða liggi fyrir í þeim efnum, að það sé betra og farsælla að meginákvarðanir um Stjórnarráðið, þ.e. þann lagaramma sem Stjórnarráðið starfar eftir og lýtur m.a. að því hvaða ráðuneyti eru starfandi í landinu og hvaða málaflokkar heyra undir þau, séu í lögum og afgreiddar á Alþingi. Það er mín grundvallarafstaða í þessu máli. Ég tel að það sé affarasælla en að þetta vald sé hjá ríkisstjórn eða forsætisráðherra eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Á því grundvalla ég afstöðu mína við frumvarpið þó að ég taki fram, eins og ég hef margoft gert, að ýmislegt annað í því kunni að vera nýtilegt.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fara yfir nokkrar ábendingar og vangaveltur mínar varðandi efnisatriði málsins. Ég fer kannski ekki beint frá 1. gr. yfir í 27. gr. heldur hoppa aðeins þar á milli. Ég ætla að byrja á að ræða um 14. gr., þá sérstaklega hvað varðar sjálfstæðar stofnanir. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Ráðherra getur krafið sjálfstæð stjórnvöld, sem heyra stjórnarfarslega undir hann, um hverjar þær upplýsingar og skýringar sem þörf er á til að sinna eftirliti samkvæmt 13. gr. og öðrum lögmæltum skyldum ráðherra.“ Í vinnu þingmannanefndarinnar sem ég sat m.a. í var einmitt töluvert rætt um ákveðinn vanda sem ráðherrar væru í gagnvart sjálfstæðum stofnunum eða sjálfstæðum stjórnvöldum. Það virtist vera óskýrt í verklagi og lögum hvernig ráðherra ætti nákvæmlega að sinna eftirlitshlutverki sínu gagnvart sjálfstæðum stofnunum. Þetta var mjög áberandi í aðdraganda hrunsins þar sem lykilstofnanir voru svokallaðar sjálfstæðar stofnanir eins og Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn. Á blaðsíðu 34 í greinargerð sem fylgir frumvarpinu eru tilgreindar tillögur úr skýrslunni Samhent stjórnsýsla þar sem bent er á að mikilvægt sé að taka á hlutum sem varða sjálfstæð stjórnvöld eins og: a. Eftirlit með fjárráðum og eignum. b. Skylda til frumkvæðis að stefnumótun á málasviði þeirra. c. Skylda stjórnvalda til að veita upplýsingar um almenna stefnu, ekki einstök mál. d. Réttur ráðuneyta til upplýsinga um þætti sem ekki tengjast beinni málsmeðferð stjórnvalds í einstökum málum. e. Tryggja þarf að upplýsingar geti gengið frá stjórnvaldi til ráðuneytis án þess að þær verði opinberar ef um er að ræða viðkvæm mál. Síðan eru vangaveltur um hvort fækka þurfi stjórnum. Ég held að við flest gerum okkur ágætlega grein fyrir að t.d. stjórn Seðlabankans virðist vera hálfgerð hússtjórn frekar en að hún sinni beinu eftirlitshlutverki gagnvart seðlabankastjóra. Það kom líka upp í aðdraganda hrunsins ákveðinn ágreiningur eða átök á milli forstjóra Fjármálaeftirlitsins og stjórnar Fjármálaeftirlitsins. Ég geri athugasemdir við 14. gr. þó að hún sé til bóta. Þar er talað um að ráðherra geti krafið stjórnvöld um upplýsingar. Ég tel samt sem áður að skerpa þurfi betur á hvers konar upplýsingar um ræðir nákvæmlega og að taka þurfi jafnvel þau ákvæði sem koma fram í tillögum þessarar nefndar beint inn í lögin sjálf. Svo förum við vonandi að vinna ný lög um Seðlabankann og fleiri sjálfstæðar stofnanir og þá er mikilvægt að við tökum afstöðu til þess hvort leggja eigi almennt niður stjórnir sjálfstæðra stofnana. Þá yrði það bara forstjórinn sem heyrði beint undir ráðherrann. Síðan fer ég yfir í 19. gr. Þar er talað um hæfnisnefndir varðandi skipun í embætti ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra í ráðuneytum. Ein af ábendingum þingmannanefndarinnar er m.a. um þetta, þ.e. mikilvægi þess að auka fagleg vinnubrögð innan stjórnsýslunnar, og aðrar nefndir sem hafa starfað beint undir stjórnsýslunni hafa bent á það sama. Þetta er skref í rétta átt, en ég tel að ekki sé gengið nógu langt. Talað er um að niðurstaða hæfnisnefndarinnar skuli vera ráðgefandi við skipan í embætti. Ráðherra getur samkvæmt því þakkað fyrir ráðið og hundsað það. Það er einmitt ábending frá einni af hæfnisnefndunum, sem velti fyrir sér hvort val á ráðuneytisstjóra ætti að vera borið upp í ríkisstjórn þannig að ríkisstjórnin mundi þá taka sameiginlega ákvörðun um það hvort viðkomandi yrði ráðinn ráðuneytisstjóri eða ekki. Önnur hugmynd sem ég mundi vilja nefna, þá horfi ég til ákveðinna fyrirmynda Vestanhafs, er að Alþingi tæki ákvörðun um ráðninguna þannig að kosið yrði um hvort meiri hluti innan þingsins væri fyrir því að viðkomandi tæki við starfi ráðuneytisstjóra. Fagnefnd færi þá yfir hæfni og legði fram tillögur og greidd yrðu atkvæði um þær í þinginu. Þetta er ein af vangaveltum mínum sem ég held að sé mikilvæg í ljósi áhyggna og umræðna sem hafa verið hér í dag og í gær. Menn hafa áhyggjur af því að verið sé að færa valdið, ekki bara á hendur oddvita í ríkisstjórn heldur forsætisráðherra, og velta því fyrir sér hvernig við getum í auknum mæli tryggt lýðræðislegri vinnubrögð við slíkar ákvarðanir. Í 6. gr. eru skilgreind orð í stjórnarskránni, annars vegar nýmæli í lögum og hins vegar mikilvæg stjórnarmálefni. Það er mjög mikilvægt að skilgreina skýrt hvað átt sé við með nýmælum í lögum og hvað séu mikilvæg stjórnarmálefni. Ástæðan fyrir því að ég legg mikla áherslu á hve mikilvægt þetta er er m.a. grundvöllur þess ef við þurfum aftur að taka afstöðu til laga um ráðherraábyrgð. Eitt af því sem var mikið rætt í umræðunni um ákæru fyrir landsdómi var hvað mikilvægt stjórnarmálefni væri nákvæmlega. Ég tel enn á ný að ekki sé nógu vel tilgreint hvað sé mikilvægt stjórnarmálefni. Þó að auðveldara sé fyrir okkur öll að hafa sameiginlegan skilning á því hvað nýmæli eru í lögum hafa mikilvæg stjórnarmálefni á hinn bóginn flækst aðeins meira fyrir okkur. Að vísu er talað um reglugerðir og yfirlýsingar sem taldar eru að feli í sér mikilvæga stefnumörkun eða áherslubreytingar, eða ef sýnt þykir að reglugerðaryfirlýsing geti haft áhrif á útgjöld ríkissjóðs umfram fjárheimildir eða á efnahagsmál almennt. Stundum er þetta ekki spurning um ákveðna stefnumörkun eða áherslubreytingar heldur að upplýsa ráðherra um hluti sem eru að gerast í öðrum ráðuneytum sem geta varðað ákvarðanir viðkomandi og þær ákvarðanir sem hann tekur ef hann hefur upplýsingarnar. Ég held að það sé mjög mikilvægt að allsherjarnefnd fari mjög vel yfir þessar skilgreiningar og hafi í huga lögin um ráðherraábyrgð og önnur gögn eða efni sem hefur verið ritað um nákvæmlega þá þætti. Það er búið að ræða mikið um 1. gr. Þar er stórt atriði og ég hef áhyggjur af því hvort við séum algjörlega að taka fyrir það sem gerðist í aðdraganda hrunsins þegar einstaka ráðherrar gengu inn á valdsvið og ábyrgðarsvið annarra ráðherra. Að vísu kemur fram í greininni að hver sé á sínu málefnasviði. Það hefur komið fram í umræðunni, eins og kemur fram í greinargerðinni, að svo virðist vera sem ákvarðanir sem teknar eru í ríkisstjórn séu ekki lagabindandi fyrir ráðherrana heldur séu þær fyrst og fremst pólitísk stefnumörkun. Hins vegar segir í 5. gr. í lögum um ráðherraábyrgð, með leyfi forseta: „Sé um að ræða embættisathöfn í ríkisráði eða á ráðherrafundi, samanber 16. og 17. gr. stjórnarskrárinnar, bera allir viðstaddir ráðherrar, sem með ráðum, fortölum, atkvæði eða á annan hátt hafa stuðlað að þeirri athöfn, ábyrgð á henni.“ Ef við flettum síðan upp 17. gr. er einmitt talað um þessi nýmæli í lögum og um mikilvæg stjórnarmálefni. Samkvæmt textanum má segja að ef tekin er ákvörðun og hún færð til bókar bera allir ráðherrar ábyrgð á þeirri ákvörðun samkvæmt þessum lögum. Þetta er eitt af því sem menn hafa rökrætt og ég ítreka að það er mjög mikilvægt að allsherjarnefnd ræði hvenær ráðherrar bera allir sameiginlega ábyrgð og hvenær þeir bera einungis ábyrgð á eigin athöfnum. Ég vil taka undir athugasemdir hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur varðandi fundargerðirnar. Ég held að það sé mjög mikilvægt að tekið sé tillit til þeirra athugasemda og ábendinga sem komu frá þingmannanefndinni um að fundargerðir yrðu gerðar opinberar og haldin sérstök trúnaðarmálabók sem væri þá lokuð. Þá er horft til ákveðinnar fyrirmyndar sem er viðhöfð á sveitarstjórnarstiginu. Ég held að það sé í anda stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar að hafa opnari og gagnsærri stjórnsýslu og mundi krefjast ákveðins aga. Mikið var rætt innan þingmannanefndarinnar að gera þetta opinbert. Ég fagna því hvernig það er tekið fram í 7. gr. að niðurstöður skuli færðar í fundargerðir, skýrt frá frásögnum og tilkynningum ráðherra, auk þess sem greint skuli frá umræðuefni ef ekki verður á því formleg niðurstaða og bókuð afstaða samkvæmt sérstakri ósk ráðherra. Ég tel að það eigi að vera hægt að gera þetta á þann máta að ekki þurfi að binda hendur ráðherra og takmarka þá pólitísku umræðu sem getur verið nauðsynleg. Ef menn þurfa að spjalla saman er það hægt, jafnvel fyrir utan formlega ráðherrafundi sem eru til þess að taka ákvarðanir og ljúka málum. Varðandi 11. gr. er verið að koma til móts við ábendingar þingmannanefndarinnar um samráð oddvita og þær áhyggjur sem við höfum af núverandi ríkisstjórn yfir hve dugleg hún hefur verið að skipa ráðherranefndir. Það var líka gert í aðdraganda hrunsins. Enginn sérstakur lagarammi eða umgjörð hefur verið utan um þessar nefndir. Við lögðum hins vegar áherslu á að það þyrfti að formfesta hefðina í íslenskum stjórnmálum um slíkt samráð af því að við höfum ekki verið með einn flokk í meiri hluta heldur höfum við yfirleitt verið með tvo, jafnvel þrjá og stundum fjóra flokka í ríkisstjórn. Hér er talað um að ráðherra taki mál upp í ráðherranefnd. En hvað um óformlegt samráð? Á ekki að taka það upp á ríkisstjórnarfundi? Ég mundi líka vilja velta því upp. Stóra málið er II. kafli, um skipun ráðherra og verkaskiptingu á milli þeirra. Það er greinilega mikill ágreiningur um það fyrirkomulag. Umræðan hefur að mínu mati einkennst mjög mikið af ákveðnu vantrausti og greinilegum ágreiningi á milli manna í tíð núverandi ríkisstjórnar. Þá vil ég bera upp þá hugmynd sem ég ræddi áðan, um hvort bæta ætti í lögin þegar búið er að taka ákvörðun um ráðherra, eins og við þekkjum innan framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og Evrópuþingsins og þeir þekkja sem hafa horft á C-SPAN í Bandaríkjunum, að skipan hans færi fyrir fagnefndir og síðan þyrfti formlegt samþykki í þingsal af meiri hluta Alþingis. Er það eitthvað sem við getum mögulega gert? Ef menn eru ekki tilbúnir til þess gæti komið ákvæði inn í 6. gr. sem segði hreinlega að 2/3 ríkisstjórnarinnar yrðu að samþykkja að færa verkefni á milli ráðuneyta eða að ákvörðun um að færa verkefni á milli ráðuneyta yrði að vera samhljóða. Ég held að það þurfi einhvern veginn að finna út úr þessu. Það hefur alveg sýnt sig, t.d. núna síðast þegar verið var að samþykkja nýjustu framkvæmdastjórana í framkvæmdastjórn Evrópuþingsins, að það skiptir mjög miklu máli að viðkomandi ráðherrar viti um hvað þeir eru að tala. Það kom í ljós að einn ráðherrann var gjörsamlega óhæfur til að gegna starfinu og tilnefning viðkomandi var því dregin til baka. Þar liggur rökstuðningurinn. Ég minni líka á frumvarp hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og tiltölulega samhljóða frumvarp hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur sem segja að þegar þingmenn verða ráðherrar eigi þeir að víkja af þingi. Því teldi ég mjög eðlilegt 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir um margt ágæta ræðu og málefnalega. Hún fór vel yfir þetta frumvarp og hvað hún teldi betur mega fara. Eins kom hún inn á ýmislegt sem þingmannanefndin sem fór yfir rannsóknarskýrsluna skilaði frá sér. Af því að hv. þingmaður átti sæti í þeirri nefnd vil ég nefna að þingmannanefndin fór mjög ítarlega yfir málið og fjallaði meðal annars um áfellisdóm yfir íslenskri stjórnsýslu, verklagi hennar og skorti á formfestu, jafnt í ráðuneytum sem sjálfstæðum stofnunum og fleira í þeim dúr. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefndi hér ákveðna þætti, eins og að opna fundargerðir ríkisstjórnarinnar og fleiri þætti sem þyrfti að fara lengra með í þessu frumvarpi en gert er og heldur en komið hefur fram. Hv. þingmaður komst svo að orði að heilt yfir hefði þingmannanefndin bent á að það þyrfti meiri valddreifingu, meira gegnsæi o.s.frv. Hvernig finnst hv. þingmanni ganga að vinna úr niðurstöðum þingmannanefndarinnar? Erum við á þeim stað sem hv. þingmaður bjóst við að við yrðum á á þessum tímapunkti? Erum við kannski ekki komin nægilega langt? Hvað finnst hv. þingmanni að betur mætti fara? Er þetta frumvarp nægilega mikið skref í þá átt sem þingmannanefndin komst að í skýrslu sinni?

Virðulegi forseti. Ég held að óþolinmæði sé að minnsta kosti einkenni á þeim þingmanni sem hér stendur. Mér hefur líka oft fundist almennt einkenna íslensku þjóðina að við erum ekki sérstaklega þolinmóð, við viljum að hlutirnir gangi hratt fyrir sig. Við erum hins vegar að fást við mjög stór verkefni. Þetta frumvarp ætti að vera einna stærsta málið sem kemur inn í þing undir hefðbundnum kringumstæðum, en við erum búin að fást við mörg önnur mál á þessu löggjafarþingi og bíðum enn þá spennt eftir að frumvarp um breytingu á fiskveiðistjórnarkerfi komi inn svo ég nefni dæmi. Eins og ég benti á tel ég að þetta frumvarp sé skref í rétta átt. Við erum að tala hér um Stjórnarráðið en við gætum hins vegar líka að mörgu leyti litið meira í eigin barm. Við birtum ekki fundargerðir héðan. Við sýnum ekki frá nefndafundum sem við sitjum hér nema einstökum opnum fundum. Ég held að það sé mjög mikilvægt þegar við tölum um að við viljum gera auknar kröfur á stjórnsýsluna að við séum líka tilbúin til að horfa á hvernig við vinnum sjálf og gera sömu kröfur til okkar. Ég held að það væri mjög mikilvægt að við ynnum líka hratt í nýju frumvarpi um þingsköp Alþingis. Eitt af því sem ég ætlaði að nefna hér og komst því miður ekki í nema í lok minnar ræðu er tillaga um að þingmenn víki af þingi þegar þeir verða ráðherrar. Ég hef verið mjög fylgjandi því. Ég hef á móti talið að það þyrfti að styrkja stjórnarandstöðuna, m.a. með formennsku í nefndum og stjórnarskrárbreytingu, að minni hluti þings geti vísað málum í þjóðaratkvæði. Ég næ vonandi að koma betur að þessu í seinna andsvari.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Það er alveg rétt að það einkennir okkur Íslendinga að við erum oft og tíðum dálítið óþolinmóð. Mörgum finnst ganga svolítið hægt með þær breytingar sem menn vildu sjá á störfum Alþingis, störfum stjórnsýslunnar, samspil á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds og þær breytingar sem margir væntu þess að sjá eftir þetta bankahrun. Það er alveg rétt að það er af miklu að taka. Hins vegar er gríðarlega mikið atriði að hver mánuður sem líður frá þessu stóra hruni hérna gerir okkur alltaf erfiðara og erfiðara að ráðast í róttækar breytingar á stjórnarháttum og jafnvel kúltúrnum. Það er alveg rétt að menningin innan okkar raða, og sá sem hér stendur er ekkert undanskilinn í því efni, er ekki alltaf upp á hið besta, vinnubrögðin og annað því um líkt. Hv. þingmaður kom hér inn á það að þingmenn segðu af sér þingmennsku þegar þeir gerðust ráðherrar eða kölluðu inn varamenn og því langar mig að spyrja: Hvernig finnst hv. þingmanni ganga að skilja á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds? Eitt af því sem hefur verið gagnrýnt er að ekki sé nægilega vel skilið á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Hvernig getum við breytt vinnubrögðum okkar? Er það ekki einmitt í málum eins og þessum, að það sé ekkert óeðlilegt við að þingið geri verulegar athugasemdir við það þegar fram koma mál eins og þetta sem í rauninni felur í sér flutning á valdi frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins í málefnum sem lúta að Stjórnarráði Íslands?

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að halda áfram með fyrra andsvar mitt þar sem ég nefndi einmitt að ég teldi að hluti af því að tryggja aðskilnað milli framkvæmdar- og löggjafarvaldsins sé að taka upp þá aðferðafræði sem er til dæmis til staðar í Svíþjóð þar sem menn sitja ekki á þingi meðan þeir gegna ráðherraembættum. Í framhaldi af frumvörpum sem hafa verið lögð hér fram hafa líka komið ábendingar um að það væri mjög mikilvægt að styrkja stjórnarandstöðuna á móti til að tryggja að ekki komi hérna inn 10 nýir varamenn sem yrðu þá stjórnarliðar en stjórnarandstaðan væri enn þá með sama fjölda og síðan væru ráðherrarnir fyrir utan það. Eins og ég nefndi var ein af hugmyndunum sú að stjórnarandstaðan tæki í auknum mæli að sér formennsku í nefndum. Það þekkist held ég í mjög mörgum löggjafarþingum. Samkvæmt dönsku stjórnarskránni getur minni hluti þings þar líka vísað umdeildum málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá er það bindandi niðurstaða. Þetta væri að mínu mati mjög stórt skref í að styrkja löggjafarvaldið og jafnvel framkvæmdarvaldið um leið. Í greinargerðinni með þessu frumvarpi er sérstaklega vísað til 15. gr. stjórnarskrárinnar um þetta fyrirkomulag. Samkvæmt stjórnarskránni er það forseti sem deilir verkum milli ráðherra. Þá getur maður náttúrlega líka velt upp spurningunni: Getur verið að í þessu tilviki hafi löggjafarvaldið farið inn á verksvið framkvæmdarvaldsins? Mörk á milli þessara tveggja sviða hafa verið mjög óskýr í báðar áttir. Það hefur verið mikil tilhneiging innan þings til að vilja skipta sér mjög mikið af því sem framkvæmdarvaldið gerir - og öfugt.

Forseti. Um þá umræðu sem hér hefur staðið núna í tvo daga vil ég hafa þau orð að hún kemur örugglega mörgum þeim sem hlýða á hana spánskt fyrir sjónir, eða spánskt fyrir hlustir kannski réttara sagt, og það ber að hafa í huga að það er með ólíkindum hvernig þetta mál ber að í þinginu. Forsætisráðherra leggur hér fram og mælir fyrir stjórnarfrumvarpi sem ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra stendur ekki að baki. Þar er ágreiningur uppi. Þegar hæstv. ráðherra var spurður við umræðu hér í gær hvort stuðningur væri á þinginu við það frumvarp sem hæstv. forsætisráðherra Íslands hér leggur fram veit hæstv. ráðherra það ekki. Ég skal viðurkenna að mér finnst þetta ekki boðleg vinnubrögð. Mér finnst með ólíkindum að þegar verið er að ræða breytingar á Stjórnarráði Íslands, þessari grunnstoð í íslenskri stjórnsýslu, liggi ekki fyrir að það sé meirihlutastuðningur við þær breytingar sem forsætisráðherrann boðar í þinginu. Þetta vinnulag er með ólíkindum og þess vegna er sú umræða sem hér hefur staðið núna í tvo daga með þeim hætti og þeim brag sem hér liggur fyrir. Þeir sem styðja frumvarp hæstv. ráðherra hafa látið að því liggja að þeir sem mæli gegn frumvarpinu geri það ekki á efnislegum forsendum. Ég vil þó nefna að fremur fáir þingmenn hafa tekið til máls á þeim nótum. Þetta er að mínu mati ómakleg gagnrýni. Það umdeildasta hér hefur verið kallað oddvitaræði og gefið til kynna að hér sé ýtt undir það, það sé verið að búa til kerfi þar sem skipaður er einn yfirráðherra með allt að níu aðstoðarmönnum. Þetta er meginefni þess frumvarps sem hér liggur fyrir samkvæmt greinargerðinni sem fylgir því. Um 2. gr. frumvarpsins segir á bls. 39, með leyfi forseta: „1. mgr. ákvæðisins felur í sér eina veigamestu breytinguna samkvæmt lögunum. Er lagt til að horfið verði frá þeirri löggjafarstefnu sem við lýði hefur verið allt frá setningu laga nr. 73/1969, um Stjórnarráð Íslands, að ráðuneyti séu talin upp með tæmandi hætti í lögunum. Þess í stað er lagt til að ákvörðunarvald um það hvaða ráðuneyti skuli starfrækt verði í höndum stjórnvalda á hverjum tíma.“ Þetta er meginbreytingin sem verið er að gera. Þetta er það sem legið hefur fyrir í umræðunni báða þessa daga. Svo er annað mál hvernig þessu er skipað og í 2. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands skulu á hverjum tíma ekki vera fleiri en tíu.“ Það er hins vegar ekkert um það að finna í greinargerð við þessa breytingu hvers vegna talan tíu er valin. Er þetta einhver heilög tala, nákvæmlega útreiknuð eða fundin út? Svo er ekki að sjá. Ég spyr og hef spurt hvers vegna þetta geti ekki verið átta, sex eða tólf? Það er enginn rökstuðningur fyrir því hvers vegna þetta er dregið við þessa þó annars fallegu tölu. Mér finnst með ólíkindum að ekki liggi fyrir betri og fyllri rökstuðningur fyrir þessu máli. Þegar hæstv. ráðherra talar um að hann vilji ekki leggja upp með umræðuna með þeim hætti að hér sé verið að gera breytingar á þeirri ráðuneytaskipan sem fyrir liggur í dag, það sé ekki tilgangurinn með frumvarpinu, trúir enginn þeim orðum. Það er eðlilegt að álykta sem svo í ljósi þess sem áður hefur gengið á í samstarfi þessara tveggja stjórnarflokka að það sé rík ástæða til að leggja við hlustir þegar stjórnarliðar gagnrýna þá fyrirætlan sem kemur fram í þessu. Það liggur fyrir að það er ekkert samkomulag á milli stjórnarflokkanna tveggja í þessu máli þegar annar stjórnarflokkurinn leggur það fram og heitir stuðningi við það inn í umræðuna með fyrirvara um afgreiðslu þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var skynsamleg og snerti þessi mál sem mér eru hugleikin, að núverandi framkvæmdarvald, þeir sem sitja í ríkisstjórninni, er mjög áfram um að lama hér löggjafarvaldið. Þetta er einn þáttur í því. Í fyrsta lagi gerir þessi ríkisstjórn afar miklar kröfur á Alþingi um að skera niður. Við vitum hvernig fjárlagafrumvörp eru unnin. Þau koma úr fjármálaráðuneyti og inn í þingið. Það eru miklar sparnaðarkröfur en Stjórnarráðið þenst út. Það hafa aldrei verið fleiri mannaráðningar í Stjórnarráðinu án auglýsingar en nú. Það er hálfóhuggulegt að standa hér langt fram á kvöld við að ræða þetta gjörónýta frumvarp. Væri ekki nær að forustumenn ríkisstjórnarinnar ræddu til dæmis við aðila vinnumarkaðarins? Samkvæmt fréttum er hæstv. fjármálaráðherra að ræða við aðila vinnumarkaðarins en hér stendur forsætisráðherra í þinginu og reynir að berja í gegn frumvarp sem snertir Stjórnarráðið í andstöðu við stjórnarandstöðuna og í andstöðu við einhverja í sinni eigin ríkisstjórn, a.m.k. einn ef ekki tvo. Þetta er einkennilegt, frú forseti. Mig langar til að spyrja þingmanninn spurningar sem ég bar upp áðan. Hæstv. utanríkisráðherra varð uppvís að því að ónýta svar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til ESB fyrir nokkru og var staðinn að því að skrifa nýtt svar sjálfur. Telur þingmaðurinn að þetta sé hluti af því að gera þessi ráðuneyti andlitslaus þannig að málefni geti flætt á milli ráðuneyta eftir því hvar besti ráðherrann, að mati forsætisráðherra, er til að framfylgja einræðistöktunum á stefnu hennar? 
            

Forseti biður þingmenn að gæta virðingar sinnar og þingsins.

Forseti. Ég skal leggja mig fram um að gæta virðingar sjálfs mín og þingsins eins og frekast ég má þó að ég telji að ég hafi aldrei ástundað annað. Ég held þvert á móti að ég hafi lagt mig fram um að sýna kurteisi. Varðandi spurningar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, sem ég þakka fyrir, vil ég segja að hæstv. utanríkisráðherra hefur iðulega upplýst þingheim og raunar alþjóð um að hann beiti svokallaðri skapandi hugsun í ýmsu því sem hann vill takast á við. Greinilega er hæstv. ráðherra að reyna að færa það háttalag sitt yfir á samstarfið við Vinstri græna í þessari ríkisstjórn. Og ekki veitir af. Í ljósi þess hvernig samband þessara tveggja stjórnarflokka er er það fremur orðin regla í stórum málum að þau séu afgreidd út úr ríkisstjórn í ágreiningi og meðferð þeirra mála ber þess vitni í þinginu að þetta endar allt í upphlaupum og vitleysu. Ég gerði þetta að umtalsefni í ræðu minni í gær þar sem orðfæri stjórnarliða úr báðum stjórnarflokkum um þingmannahópa innan beggja raða er af ýmsum toga. Mér kæmi ekkert á óvart þó að einhvers staðar væri hvíslað núna í öðru hvoru stjórnarþingflokksherberginu að þetta frumvarp gæti verið skrifað af ísbjörnum. 
            

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort hann heitir Björn, sá sem skrifaði frumvarpið, en ég veit heldur ekki til þess að ísbjörn hafi skrifað það. En það er akkúrat þetta sem við erum að tala um, sá fáránleiki sem birtist á milli ríkisstjórnarflokkanna í þessu frumvarpi. Ef maður les dv.is í dag sér maður einn aðila, hv. þm. Þráin Bertelsson, kominn opinberlega í stjórnarandstöðu við hæstv. ráðherra Jón Bjarnason. Hæstv. ráðherra Jón Bjarnason styður ekki þetta frumvarp þannig að þetta er orðin endalaus garnaflækja og maður skilur hvorki upp né niður í þessu máli lengur. Hæstv. utanríkisráðherra Össuri Skarphéðinssyni varð það á að breyta hér bréfum frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eins og ég kom inn á áðan. Ég spyr þingmanninn á ný: Er þetta ekki akkúrat dæmi um það að hér séu nafnlausir ráðherrar, og ráðuneyti án heitis, til að hæstv. forsætisráðherra geti farið með þetta Stjórnarráð sitt 

Forseti. Ég svara spurningu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um það hvort þetta sé gert til að geta lamað einstök ráðuneyti og annað því um líkt með því að ég ætla mér ekki að leggja þann dóm á það að það sé tilgangurinn í þessum efnum. Ég bendi á að í frumvarpinu eru ýmis ákvæði sem ég nefndi í ræðu minni í gær sem eru til bóta í starfsemi Stjórnarráðsins. Ég nefndi hins vegar líka að ef smíði frumvarpa og verklagi væri fylgt samkvæmt reglum sem fyrir væru í stjórnsýslunni væri þingið ekki sett í þetta karp gagnvart framkvæmdarvaldinu um þessi stóru, miklu mál. Sú handbók sem hér hefur iðulega verið nefnd um undirbúning lagafrumvarpa og reglna sem smíðuð var af Alþingi, forsætisráðuneytinu og dómsmálaráðuneytinu er góð og gegn. Ef henni hefði verið fylgt hefðu menn ekki lent í svona klessuverkum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ef sá ísbjörn sem gekk hér á land nýverið skrifaði þetta frumvarp þarf ekki að hafa áhyggjur af að fleiri slík frumvörp komi úr þeirri áttinni. Mig langar að koma inn á eitt sem tengist þessu máli og hefur verið töluvert til umræðu, það að mikið er talað um að þetta frumvarp sé einhvers konar afurð rannsóknarskýrslu Alþingis og þingmannanefndarinnar sem var skipuð til að fjalla um hana. Nú hefur það komið fram í umræðunni í dag að skilja mætti af máli formanns þingmannanefndarinnar að þarna væru menn að skreyta sig með stolnum fjöðrum, að þetta frumvarp gengi í veigamiklum atriðum þvert gegn því sem þingmannanefndin setti fram í máli sínu. Þetta var síðan staðfest af hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, að þegar niðurstaða þingmannanefndarinnar er sú að kalla eftir aukinni valddreifingu og minna oddvitaræði geti það ekki falið það í sér að svona vald sé flutt frá Alþingi til ríkisstjórnarinnar. Það er meginþátturinn og stóri punkturinn í þessu frumvarpi. Hvernig sér hv. þingmaður frumvarpið fyrir sér í ljósi þessa og þess að það er núna komið til þingsins í ágreiningi? Það er ekki meiri hluti meðal stjórnarflokkanna um málið. Hæstv. forsætisráðherra sagði hér og í fjölmiðlum að hún treysti á að stjórnarandstaðan styddi þetta mál. Í það minnsta enn sem komið er hefur enginn í stjórnarandstöðunni talað sem styður málið eins og það er fram komið, enda gengur það þvert gegn því sem þingmannanefndin setti fram á sínum tíma. Sér hv. þingmaður fyrir sér að mögulegt sé að vinna úr þessu máli með einhverjum hætti í allsherjarnefnd og koma aftur inn í þingið með þetta frumvarp? Er ekki nauðsynlegt að umbylta því og koma með nýtt frumvarp hvað þetta snertir?

Forseti. Það horfir allt til betri vegar, vænti ég, með þessa blessuðu ísbirni sem ganga hér á land, í það minnsta stendur yfir fjársöfnun þessa dagana frá einu stjórnmálaafli sem bauð fram í Reykjavík við síðustu sveitarstjórnarkosningar. Ég veit ekki hvernig menn ætla að fara að því, ég hefði álitið að þeim fjármunum sem þar söfnuðust væri betur varið til velferðarþjónustu í borginni en þess að útbúa búr fyrir villta skepnu. Varðandi það mál sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason leggur hér upp, og ég þakka honum fyrir spurningarnar að því leytinu til, vil ég segja að einn angi þeirrar ömurlegu birtingarmyndar sem þessi umræða hefur á sér hér er að þingmenn úr þingmannanefndinni sem skilaði þessum þingsal tillögu sinni - og hún var samþykkt með 63 atkvæðum, samhljóða, og eru fá fordæmi fyrir slíkri afgreiðslu hér - standa nú frammi fyrir því að einungis einn þingmaður úr þeirri nefnd sem hér hefur tekið til máls er hallur undir sjónarmið hæstv. forsætisráðherra með frumvarpinu. Enginn þingmanna sem tekið hefur til máls sem sat í þeirri nefnd sem kölluð er þingmannanefndin hefur tekið undir þau sjónarmið. Það er eitthvað að í samskiptum okkar hér inni við framkvæmdarvaldið þegar málið ber að með þessum hætti. Ég hef fulla trú á að þingið geti bætt þetta frumvarp svo vel verði, en miðað við það hvernig umræðan liggur hér og hefur legið gengur þetta frumvarp ekki óbrjálað í gegn, það er alveg ljóst, og sérstaklega það sem lýtur að þeim atriðum sem hér hafa verið hvað umdeildust og snerta þær meginbreytingar sem þetta frumvarp kallar á.

Frú forseti. Ég held að það sé bara vel til fundið að veita því einhverja fjármuni að fá búr til að loka þetta ísbjarnardýr inni því að það kemur þá ekki með fleiri frumvörp í þessa veruna. Varðandi það sem kom fram í máli hv. þingmanns og snýr að frumvarpinu frá hæstv. forsætisráðherra sem borið er við að sé lagt fram til þess að uppfylla kröfur þingmannanefndarinnar langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort ekki sé ástæða til að hafa töluverðar áhyggjur af því hvernig okkur hér, framkvæmdarvaldinu og löggjafarvaldinu, gengur að vinna úr niðurstöðum þingmannanefndarinnar þegar þetta er raunin, þegar við fáum frumvarp hér inn sem gengur í mjög veigamiklum atriðum þvert á það sem þingmannanefndin lagði fram. Til hvers vorum við í allri þessari vinnu í þingmannanefndinni?

Forseti. Ég vil svara hv. þingmanni því að ég er ekki úrkula vonar um að Alþingi Íslendinga geti unnið úr þeim tillögum sem þingmannanefndin skilaði af sér og þingið samþykkti hér með 63 samhljóða atkvæðum. Það er hrein uppgjöf að ljá máls á því að við ráðum ekki við það verkefni en til þess þarf þingið að taka frumkvæði og vinna að framkvæmd þessarar tillögu á eigin forsendum. Það höfum við því miður ekki gert. Ég neita að gefa út þá yfirlýsingu sem mér fannst hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hálfpartinn ýta undir, að við værum að gefast upp á þessu verkefni. Ég tel það alls ekki útilokað. Það væri illa komið fyrir Alþingi Íslendinga ef við réðum ekki við það verk, en það kallar á að þingmenn stilli saman strengi sína.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður minntist á það í ræðu sinni áðan og velti upp þeirri spurningu hvaða rök væru fyrir því að talað sé um tíu ráðuneyti í frumvarpinu en ekki átta eða eitthvað annað. Það er satt og rétt sem kom fram í ræðu þingmannsins að ekki er að finna nein rök fyrir þessari tölu í skýringum með frumvarpinu. Hins vegar er vitnað til þess að þetta sé til að spara og eitthvað slíkt en rökstuðningurinn er enginn að öðru leyti. Því er í raun útilokað að spyrja hv. þingmann þeirrar spurningar sem freistandi er að spyrja: Hvers vegna í ósköpunum er þessi tala þarna? Hvaðan kemur hún og hvað liggur að baki henni? þegar ég veit að þingmaðurinn getur ekki frekar en ég fundið rökin fyrir því. Annað sem hefur komið fram í andsvörum og ræðum hérna er formfesta. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur meðal annars bent á það varðandi fjárlaganefnd þar sem hann sat - ég man ekki hvort hann situr þar enn, jú hann situr þar - að þar hafi vantað í gegnum tíðina ákveðna festu í því hvernig fjárlög eru unnin og slíkt. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að frumvarp sem þetta, þar sem að mínu viti er verið að taka út þá litlu formfestu sem nú þegar er í lögum um Stjórnarráðið, þ.e. að tilgreina ákveðin ráðuneyti með nafni og slíkt, sé í anda þeirrar umræðu sem hv. þingmaður og aðrir þingmenn hafa haft hér uppi varðandi t.d. fjárlögin og hvernig þau eru unnin. Við vorum nú að samþykkja lokafjárlög fyrir 2009 fyrir nokkrum dögum. Í rauninni er grunnspurningin sú: Erum við eitthvað að sinna þeim ábendingum sem komu fram í þingmannaskýrslunni af því að hann nefndi hana áðan?

Forseti. Já, ég held að leitast sé við það að einhverju marki í frumvarpinu að svara tillögum þingmannaskýrslunnar. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir þetta andsvar og þátt hans í þeirri umræðu sem hér hefur staðið, því að hann hefur vakið máls á ýmsum góðum þáttum sem eru fyllilega þess virði að vera ræddir og krufnir til mergjar í meðförum þingsins við þetta frumvarp. Hann nefnir hér töluna tíu, hún er góð og gegn og skemmtileg tala og getur minnt menn á margt, en ég er þeirrar skoðunar að hún sé í sjálfu sér ekkert hámark. Ég tel að eins og frumvarpið er úr garði gert geti ráðuneytin verið miklu færri en þau mega mín vegna vera miklu fleiri ef menn kjósa svo og hafa til þess fjármuni og skipuleggja starfið með þeim hætti að það skili því sem til er ætlast. Hins vegar væri miklu æskilegra að hafa þá tengingu á bak við frumvarpsgreinina sem hér er lögð fram að maður sæi hvers vegna þetta er gert en það er því miður ekki. Varðandi spurninguna um hvort þetta samræmist þeim áherslum sem við höfum verið með í fjárlaganefnd um bætt fjárlög þá snúa þær fyrst og fremst að verklaginu, en ég tek undir þau sjónarmið sem hv. þingmaður kom fram með varðandi lokafjárlögin. Allir þingmenn eru sammála um að sú vinna sé ekki nægilega góð og við eigum að gera betur en af einhverjum ástæðum, hvernig sem á því stendur, hefur okkur ekki auðnast að gera þær breytingar á henni sem nauðsynlegar eru.

Virðulegi forseti. Þegar ein veigameiri breyting á lögum um Stjórnarráðið var gerð síðast, árið 2007, sagði hæstv. núverandi fjármálaráðherra að hefðir hefðu verið brotnar, þ.e. að gengið hefði verið á svig við þær hefðir að hafa þverpólitískt samráð um breytingar, veigamiklar breytingar eins og þá var verið að gera á lögum um Stjórnarráðið. Er því ekki eðlilegt, hv. þingmaður og frú forseti, að velta því fyrir sér þegar þeir sem höfðu sterkar skoðanir á samráðsleysi árið 2007, er ekki óhætt að ætlast til þess að önnur vinnubrögð séu tekin upp núna þegar þeir hinir sömu sitja við stjórnvölinn?

Forseti. Það er alltaf öðru hverju verið að brjóta einhverjar hefðir. Ég hefði t.d. talið það brot á hefðum að við værum að fjalla hér um það sem kallað var í umræðunni í gær, líklega seint í gærkvöldi, að þetta frumvarp í allri sinni lengd væri eitthvert lengsta uppsagnarbréf sem fyrirfyndist í sögu þingsins og sú uppsögn beindist að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Nú skal ég ekki dæma um hvort svo er en umræðan í stjórnarmeirihlutanum bendir hins vegar til þess að þessu sé beint að því tiltekna ráðuneyti og við getum líka litið til reynslunnar og vinnunnar við það að gera breytingar á Stjórnarráðinu í tengslum við það að fullnusta þau ákvæði stjórnarsáttmálans sem kvað á um breytingar á ráðuneytaskipaninni. Það er einhver vandræðagangur þarna inni, það er verið að reyna að finna einhverja skildi til að skjóta fyrir þann vandræðagang og það hefur því miður ekki gengið nægilega vel hjá hæstv. forsætisráðherra. Það væri æskilegt að málið væri betur unnið hjá hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir því að hæstv. forsætisráðherra er ekki lengur viðstödd umræðuna. Ég get ekki heldur séð að hv. formaður allsherjarnefndar sé hér viðstaddur og ekki varaformaður allsherjarnefndar. Ég velti því fyrir mér, frú forseti, hvort það séu skýringar á því að þessir ágætu þingmenn og ráðherrar séu ekki viðstaddir þessa umræðu, sem ég hefði haldið að væri vel við hæfi og samkvæmt hefðum og venjum að ráðherrar og í það minnsta formenn nefnda sem málið tilheyrir séu við umræðu af þessu tagi. Að minnsta kosti var það eitt af því sem okkur nýliðunum var bent á og kennt þegar við komum til þings. Ég er fyrst og fremst að óska skýringa á því hvers vegna þetta háttalag er á hlutunum.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni að það er alls ófært að ræða þetta mál hér þegar flutningsmaður frumvarpsins, hæstv. forsætisráðherra, er ekki í húsinu. En þá að öðru. Varðandi fundarstjórn forseta langar mig til að upplýsa að til stóð og samkomulag var um að þingfundur yrði til klukkan sjö í kvöld. Nú er klukkan kortér yfir sjö. Skyndileg ákvörðun forseta um að hafa fundinn til klukkan átta eins og leyft er í fundarsköpum - ég geri mér grein fyrir því, frú forseti, að það er leyfilegt - verður til þess að það brestur á mikil lausung í þingstörfum, samanber t.d. ef hæstv. forsætisráðherra er farin úr húsi. Það verður að breyta þessum vinnubrögðum, það verður að taka hér upp þau vinnubrögð að fólk geti stólað á hvernig vinnudagurinn lítur út hjá því. Ég er ekki að fara fram á að vikan sé skipulögð en alla vega að þegar þingmenn koma til vinnu á daginn 

Forseti vill upplýsa það sem þingmenn þegar vita að hæstv. forsætisráðherra þurfti að víkja af fundi. Forseti mun láta kanna hvort forsætisráðherra getur komið í hús ef þess er óskað. Hitt skal tekið fram að varaformaður hv. allsherjarnefndar er sá forseti sem hér situr. Auk þess munu aðrir allsherjarnefndarmenn vera viðstaddir þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar á því að hafa ekki áttað mig á því að virðulegur forseti er að sjálfsögðu varaformaður allsherjarnefndar.  Nú hefur hæstv. forseti upplýst að forsætisráðherra geti ekki verið hér og ég geri ráð fyrir að það sé vegna brýnna embættiserinda á vegum forsætisráðuneytisins. Ég ætla því ekki í ljósi þess að eingöngu 40 mínútur eru eftir af þessum fundi að óska sérstaklega eftir því að ráðherra verði sótt. Ég vil hins vegar ítreka að mér þykir undarlegt að þetta skuli vera með þessum hætti en mun sætta mig við að hv. varaformaður allsherjarnefndar sé hér í forsetastóli og í salnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu og margar af þeim ræðum sem hafa farið fram hér í gær og í dag um þetta mál og tel ég að búið sé að fara efnislega talsvert vel yfir marga þætti lagafrumvarpsins. Mig langar að velta upp ákveðnum þáttum þessa frumvarps, svolítið vegna þess að það virðist hafa verið asi á að koma því til þingsins. Þeir fáu stjórnarliðar sem tekið hafa þátt í umræðunni eru alls ekki sammála um ágæti þessa frumvarps. Þeir eru vægt til orða tekið algjörlega ósammála og þá kemur aftur upp, eins og hefur komið fram í máli margra hv. þingmanna, spurning mín um hvort um stjórnarfrumvarp sé að ræða. Er þetta stjórnarfrumvarp eða er þetta ekki stjórnarfrumvarp? Hversu margir ráðherrar styðja það, hversu margir ráðherrar styðja það ekki? Þetta er mjög spennandi spurning sem við fáum ekki svar við hér af því að hæstv. ráðherrar eru ekki í salnum til að svara. Það er ekki bara vafi. Einn hæstv. ráðherra, innanríkisráðherra, afgreiddi málið út úr ríkisstjórn með fyrirvara. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra bókaði mótmæli. Það kom vel fram í ræðu hans í gær að hann er ósáttur við marga þætti í lagafrumvarpinu. En það er eins og að það sé ekki nóg, heldur kom það fram í ræðu, reyndar andsvari minnir mig, hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, að frumvarpið þyrfti mikla umræðu og vinnu í hv. allsherjarnefnd ef vel ætti að vera. Ég átta mig illa á því hvers vegna stjórnarflokkarnir tóku bara ekki þá ákvörðun að bíða með málið og vinna það betur. Það er mjög erfitt og kannski ekki í anda þeirra breyttu vinnubragða sem alltaf er verið að kalla eftir. Það er kallað eftir nýju verklagi, samstarfi og öðru því sem ætti að vera lýsandi fyrir stofnun eins og Alþingi og það er því á skjön að fara svona með mikilvægt mál eins og þetta. Ég ræddi aðeins um skort á samráði í andsvari við hv. þm. Magnús Orra Schram í dag. Hv. þm. Magnús Orri Schram benti mér á að lesa bls. 6 í lagafrumvarpinu. Ég hafði gert það áður en ég fór í þetta andsvar. Ólíkt hv. þingmanni sat ég líka hér í tæpa átta klukkutíma í gær og hlustaði á hverja einustu ræðu um þetta mál. Þar kom skýrt og greinilega fram hjá öllum þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem töluðu - sem voru margir vegna þess að örfáir hv. þingmenn í stjórnarliðinu hafa rætt þetta mál í ræðustól - að samráð við stjórnarandstöðuna, a.m.k. Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk, var ekki neitt. Ég ætla að fá að vitna hérna í athugasemdir við þetta lagafrumvarp á bls. 6, í texta um það samráð sem hv. þingmaður talar um, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta er samið í forsætisráðuneytinu í samráði við sérfræðinga á sviði stjórnsýsluréttar.“ Ég ætla að fá að fara aðeins neðar á þessa síðu og vitna í frumvarpið á öðrum stað, með leyfi forseta: „Drög að frumvarpi þessu voru kynnt öllum ráðuneytum áður en þau voru afgreidd í ríkisstjórn til framlagningar á Alþingi. Þá voru drögin jafnframt kynnt fulltrúum stéttarfélaga starfsmanna Stjórnarráðsins.“ Drögin voru kynnt í öllum ráðuneytum, drögin voru kynnt fulltrúum stéttarfélaga starfsmanna ráðuneytanna. Drögin voru unnin og samin í samráði við sérfræðinga á sviði stjórnsýsluréttar. Drögin voru ekki kynnt almennum þingmönnum, drögin voru ekki kynnt þeim þingflokkum sem eiga sæti hér og eru með þingmenn á Alþingi. Mér finnst þetta ekki merki um mikið samráð. Kannski er það vegna þess að hv. þm. Magnús Orri Schram heyrði ekki allar ræðurnar hér í gær eins og ég sem hv. þingmaður áttaði sig ekki á því hvað ég var að fara þegar ég ræddi um þetta svokallaða samráð. Hv. þingmaður, sem er því miður ekki í salnum, hefur farið mikinn í þessum ræðustól í að ræða um ný vinnubrögð og nýtt verklag, er það sem við köllum nýr þingmaður og hefur vilja til að breyta hér vinnubrögðum. Ég trúi vel að hv. þingmaður vilji gera það og ég held að honum gangi bara gott til, en ég get ekki fundið það mikla samráð sem hv. þingmaður hélt fram í andsvörum við mig í dag að væri til staðar. Svo ég komi mér að öðru langar mig aðeins að ræða annað sem kom fram í ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams, um að gagnrýnin á þetta frumvarp væri ekki efnisleg. Hv. þingmaður var ekki ánægður með umræður um frumvarpið en hins vegar hefur ekki verið nein smágagnrýni af efnislegum toga á 2. gr. frumvarpsins. Hún hefur verið gagnrýnd í marga klukkutíma. Það hefur farið fram gagnrýni á fleiri greinar frumvarpsins vegna þess að gagnrýni er að rýna til gagns. Hér hefur líka verið komið inn á greinar sem margir hv. þingmenn hafa bara verið ánægðir með og meira að segja viljað bæta í. Við erum að rýna til gagns og ég held að þeir sem standa að þessu frumvarpi, hæstv. forsætisráðherra og þeir stjórnarþingmenn sem við vitum ekki hverjir eru, eigi að hlusta á þessa gagnrýni af því að gagnrýni er að rýna til gagns. Í framhaldi af því að ég er hérna að fara yfir að þetta sé ekki nógu gott og þetta sé bara svona og svona langar mig líka að benda á að ef þetta frumvarp hefði eitt og sér komið upp í hendurnar á okkur þingmönnum, án forsögunnar, er ég ekki viss um að ræður hv. þingmanna hefðu verið á þennan hátt. Forsaga málsins gefur tilefni til þessarar umræðu og hæstv. forsætisráðherra var mjög hissa á því. Ég gæti tekið undir það hjá hæstv. forsætisráðherra ef forsaga málsins væri ekki sú sem hún er. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur margoft bent á það í ræðustól að frumvarp sem kom fram um Stjórnarráðið hafi verið, við skulum ekki segja rekið til baka en það hefði þurft að taka út ákveðnar greinar. Hv. þingmenn hafa talað í ræðustól um að frumvarpið eins og það kemur fyrir sé lengsta uppsagnarbréf Íslandssögunnar. Í fleiri en einni og fleiri en tveimur ræðum hv. þingmanna í þessum ræðustól hefur komið fram að 2. gr. sé til þess fallin að auka vald hæstv. forsætisráðherra svo hann geti tekið til sín jafnvel málefni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Allt þetta eru bara góðar og gildar athugasemdir vegna forsögu málsins. Eitt í viðbót, það bætist líka í að nokkrum dögum áður en þetta frumvarp kom inn í þingið voru lögð fram drög, sem reyndar urðu aldrei neitt nema drög af því að þau komust ekki neitt áfram á sameiginlegum fundi íslensku þingmannanefndarinnar og Evrópusambandsins, þar sem því var fagnað að leggja ætti niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Það er ekki hægt að efast um þann tilgang að það ætti að gera þessa hluti auðveldari. Ég er ekki að segja að hæstv. forsætisráðherra ákveði strax á morgun að að gera einhverjar breytingar ef frumvarpið verður samþykkt en vegna forsögunnar er þessi umræða mjög vel við hæfi. Svo ég tali ekki bara á neikvæðum nótum vil ég nefna að ég tel vel byggjandi á ákveðnum greinum í þessu frumvarpi, m.a. segir í 21. gr., með leyfi forseta: „Enn fremur er heimilt að starfsmenn sem ráðnir eru ótímabundið til starfa í ráðuneyti flytjist á milli ráðuneyta um afmarkaðan tíma eða varanlega enda liggi fyrir samþykki beggja ráðherra fyrir flutningnum og starfsmannsins sjálfs.“ Ég held að þessi grein gæti gengið lengra. Ég held til dæmis að það hafi komið skýrt fram í hruninu að það hefði verið mjög gott ef það hefði verið hægt að færa starfsmenn ráðuneytanna til. Þarna eru mjög góðar greinar sem þarfnast bara lagfæringa. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að aðeins einn hv. þingmaður, fyrir utan hæstv. forsætisráðherra, sem hefur talað hér sé ánægður með þetta frumvarp. Hann er eini ræðumaðurinn úr þingmannanefndinni sem telur þetta smella sem flís við rass við þá gagnrýni sem kom fram í skýrslu þingmannanefndarinnar. Það hlýtur að vera eitthvað að þegar svona margir hv. þingmenn gagnrýna frumvarpið. Hv. þingmenn sem voru í þingmannanefndinni sem fór yfir rannsóknarskýrslu Alþingis eru á einu máli um að þetta séu ekki þau vinnubrögð sem skuli viðhöfð, þetta mæti ekki þeim athugasemdum sem gerðar voru. Við verðum að gera betur, þetta er Alþingi Íslendinga, það er okkar starf að reyna að koma hlutum þannig fyrir að virðing sé borin fyrir því starfi sem fer hér fram á þinginu og að við vöndum okkur. Í sambandi við mikilvægi þess, eins og fram kemur í 21. gr., að hægt sé að færa til starfsmenn langar mig að taka lítið dæmi þar sem ég er kennari. Í mínu sveitarfélagi voru skólarnir sameinaðir og þar eru tvær starfsstöðvar. Ef við værum ráðin til annarrar starfsstöðvarinnar en ekki til grunnskólans, þessu getur svipað til Stjórnarráðsins, þetta er tvískipt, gæti hist þannig á að eitt árið sætum við uppi með tvo kennara í unglingaskólanum sem ég hefði engin verkefni fyrir af því að svo fáir nemendur kæmu inn en ég þyrfti að ráða kennara í yngribarnaskólann vegna þess að þar vantaði starfsmenn. Það verður að vera flæði til að hægt sé að nýta alla starfsmenn og ég held að enginn starfsmaður sé glaður í vinnunni ef hann hefur ekki verkefni. Ef við erum með starfsmenn sem hafa tíma og geta tekið að sér fleiri verkefni á það að vera hæstv. ráðherra í sjálfsvald sett að færa þá á milli. Lykillinn er að málið er vanbúið. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að aðeins einn hv. þingmaður, fyrir utan hæstv. forsætisráðherra, hafi sagt að málið væri gott, enginn annar. Ég held að það sé sá útgangspunktur sem við eigum að nota. Þetta mál fer inn í allsherjarnefnd og það þarf að laga það allt saman. Það er ýmislegt sem hægt er að byggja á en svona vinnubrögð eiga að vera aflögð á Alþingi, það á ekki að vera í boði að fólk sem stjórnar og situr saman í ríkisstjórn geti ekki komið sér saman um stjórnarfrumvarp um Stjórnarráð Íslands.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skelegga og kraftmikla ræðu. Það sem mig langar að koma að og fara aðeins yfir er það sem kom fram í máli hennar og sneri að bls. 6 í frumvarpinu þar sem talað er um að þetta gríðarlega samráð hafi átt sér stað. Ég get tekið undir orð hv. þingmanns, þetta samráð virðist hafa verið í mjög þröngum afmörkuðum hópi og lítið hafi verið farið út fyrir stjórnsýsluna eða ekki mikið út fyrir forsætisráðuneytið yfir höfuð. Það er mjög auðvelt að hafa samráð ef menn tala ekki við nokkurn mann til þess að hafa samráð við. Þetta er svona eins og að hafa samráð við sjálfan sig. Eitt af því sem talað er um í þeim skýrslum sem komu fram í þessum samráðshópum eða hvað það nú er - nú hef ég svo stuttan tíma að ég næ ekki að fara yfir það - er einmitt það að efla og auka þurfi foringjaræði eða pólitíska stöðu forsætisráðherra og annað því um líkt. Nú er hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir andsvar hans. Það er rétt hjá hv. þingmanni, ég er hér ný sem varaþingmaður. Mín tilfinning er sú að ég held að það sé ekki hollt fyrir neinn að ráða einn. Ég held að það sé alltaf hollt að halda vel á málum, þú þurfir að sannfæra fólk í kringum þig og auðvitað er ekki verið að tala um það í þessu frumvarpi að hæstv. forsætisráðherra geti bara ákveðið með einu pennastriki hvernig hlutirnir eigi að vera. Samt sem áður, þetta býður hættunni heim. Ég ætla ekki hæstv. forsætisráðherra að hún fari að ráða hér öllu og traðka á samráðherrum sínum en þetta býður hættunni heim.

Frú forseti. Um eina af þeim skýrslum sem voru þær samráðsskýrslur sem vitnað er til í frumvarpinu ritaði hæstv. innanríkisráðherra grein í DV þar sem sagði, með leyfi frú forseta: „En ekki er mikið að finna um leiðir til að komast hjá hjarðhegðun og forræðishyggju eða hvernig megi auka gagnsæi og lýðræði hjá hinu opinbera. Þvert á móti er talað um að þörf sé á að „skerpa á forystuhlutverki forsætisráðherra í ríkisstjórn“; aðrir ráðherrar eigi að sitja „í skjóli“ hans og megi ekki orka tvímælis hverjum beri „að knýja á um ábyrgð þeirra eða afsögn þegar ástæða þykir til“. Nefndin virðist ekki vera í vafa um að allt hnígi þarna í sömu átt, yfirvald beri að styrkja.“ Er ekki trúlegt að ef haft hefði verið meira samráð út fyrir veggi Stjórnarráðsins hefðu menn hugsanlega komið með frumvarp sem hefði falið í sér meiri valddreifingu, falið það í sér að ekki sé verið að færa þessi auknu völd til forsætisráðherra og í rauninni allt, allt aðra hugsun í stjórnarráðsmálum en lagt er til í þessu frumvarpi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans. Jú, ég held að útkoman hefði orðið allt önnur. Ég held einnig að ef haft hefði verið samráð við aðra en ráðuneytin hefði útkoman verið allt önnur. Ég held líka að það verði aldrei sátt um 2. gr. frumvarpsins og ef á að ræða frumvarpið áfram held ég að hún verði að falla brott.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Írisi Róbertsdóttur kærlega fyrir hennar góðu ræðu, efnismikla og fína, og gaman að sjá hve vel hún er að sér í málunum af því að nú er hún varaþingmaður en er fullgild meðal okkar meðan hún situr hérna á þingi. Þingmaðurinn fór í ræðu sinni nokkuð yfir skrýtin vinnubrögð hjá Stjórnarráðinu undir forustu hæstv. forsætisráðherra varðandi þessa kynningu sem var raunverulega ekki kynning heldur átti kynningin sér stað inni í einhverju embættismannakerfi, í einhverri kratískri kúlu sem hæstv. forsætisráðherra virðist vera búin að koma sér upp. Hvernig virka slík vinnubrögð á þingmanninn? Vegna þess að nú er talið að þetta sé ríkisstjórnarmál og hæstv. forsætisráðherra talar þannig þrátt fyrir að allir viti að einn hæstv. ráðherra fylgi ekki málinu. Hvernig upplifir þingmaðurinn þessi vinnubrögð þar sem hún er ný á þingi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ef ég á að vera alveg hreinskilin upplifi ég þetta mjög sérkennilega. Mér mundi a.m.k. ekki ganga vel að skipuleggja kennslu og mitt skólaár ef ég væri með sama skipulag og hér er í gangi. Ég hélt að eftir allt sem hefur gengið á hjá Alþingi Íslendinga, eftir naflaskoðunina sem Alþingi fór í gegnum, rannsóknarskýrsla Alþingis var gerð, þingmannanefndin skilaði sínu, 63:0, og allur pakkinn, ég hélt í alvörunni að það hefði eitthvað breyst. Ég hélt þegar ég kom hér inn í desember að þetta væri bara tilfallandi, vinnubrögðin í kringum fjárlögin, en svona hefur þetta víst alltaf verið er mér sagt. Er ekki kominn tími til að breyta?

Virðulegi forseti. Það er nefnilega þannig að glöggt er gests augað og það sannar sig akkúrat í svari hv. þm. Írisar Róbertsdóttur. Mig langar aðeins til að koma inn á 8. gr. því að á bls. 42 er umfjöllun um hana. Þar er verið að fjalla um að ráðherrar skuli leitast við að samhæfa stefnu sína og tala saman þegar málefni skarast og hafa mikla samvinnu. Verið er að reyna að stíga það skref að hafa mikið samráð í gangi. Gott og vel, það er fínt að gott samkomulag sé í ríkisstjórninni og allt gott um það að segja. En þegar enginn einn ráðherra ber ábyrgð á málaflokki og allir halda að einhverjir aðrir beri ábyrgð á málaflokknum, út af því að nú mega ráðuneytin ekki heita neitt og ekki ráðherrarnir heldur samkvæmt þessum lögum, er þá ekki mikil hætta á því að mati þingmannsins að þarna fari einhverjir hlutir í gegn og uppistaðan sé kannski sú 

Virðulegi forseti. Jú, auðvitað er alltaf hætta þegar verið er að breyta einhverju. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kom inn á það í ræðu sinni rétt undir miðnætti í gær að þegar hann fór í opinbera heimsókn til Danmerkur og vildi ræða við þann ráðherra sem hefði með landbúnaðarmál að gera, þá vissi enginn hver var með landbúnaðarmálin. Ég trúi því samt ekki að við séum ekki komin lengra en það að það sé ætlunin með þessu frumvarpi, ég neita bara að trúa því, að gera þetta þannig úr garði að enginn viti hvaða málaflokk hann er með, að það verði einn ráðherra sem öllu ræður. Ég vil ekki trúa því. En eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan er það forsagan sem gerir mann hræddan, það er það sem á undan hefur gengið. Ég ætla ekki hæstv. forsætisráðherra að fara að ráða öllu, ég geri það ekki.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að koma inn á þetta vegna þess að ég er ósammála því hvernig hv. þingmaður talar um samráð. Það er einfaldlega vegna þess að við erum ekki sammála og mig langar aðeins til að koma inn á það. Frumvarpið er undirbúið með sérfræðingum, það er vel undirbúið, það kemur fram á bls. 6 frekar en 7. Ég sé ekkert athugavert við það að ríkisstjórnin leggi fram þetta frumvarp, forsætisráðherra leggi fram frumvarpið og það verði rætt í nefndum þingsins. Ég kalla það samráð við stjórnarandstöðuna eða við þingmenn. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að frumvörpum sé breytt mikið eða lítið í nefndum þingsins. Ég tel að það sé starf alþingismanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er rétt, við erum ósammála og það er allt í lagi eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði margoft í þessum ræðustól í gær, það er í lagi að vera ósammála. Ég hjó eftir því í máli hv. þingmanns að ríkisstjórnin væri að leggja þetta frumvarp fram. Það er einfaldlega ekki rétt, ekki öll ríkisstjórnin. Það að samráðið sé haft í Stjórnarráðinu er vel, að sjálfsögðu. Í sambandi við starfið í nefndunum, ég held að það sé betra verklag þegar farið er fram - ég er ekki að segja að þetta eigi að vera í öllum frumvörpum en um frumvarp um Stjórnarráð Íslands finnst mér að ríkja eigi meiri sátt þegar frumvarpið kemur fram. Ég veit að það tekur breytingum, það er vinna alþingismanna, en þetta er mín skoðun.

Virðulegi forseti. Forsætisráðherra leggur fram þetta frumvarp og með fyrirvara frá einum ráðherra eftir því sem ég hef skilið. Ég er alveg sammála því líka að það getur vel horft þannig til að stundum sé rétt að vera með stóra nefnd allra flokka til að fjalla um frumvörp. Eitt á við í dag og annað á morgun. Það eina sem ég er að segja er að ég sé það ekki sem hina stóru miklu gagnrýni á þetta frumvarp að samráð hafi ekki verið haft í þeirri merkingu sem talað hefur verið um hér. Það samráð fer fram í allsherjarnefnd. Það þarf ekki að vera að hitt geti ekki líka stundum átt við. Mér finnst bara vond sú alhæfing að þetta ákveðna vinnulag eigi að vera vegna þess að til þess er Alþingi, til þess eru nefndir að fjalla um frumvörp sem fram eru lögð og breyta þeim ef alþingismenn svo kjósa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar og svörin og sýn hennar á málin. Ég held að við séum ekkert rosalega ósammála. Það var haft ákveðið samráð en mér finnst að samráðið hefði átt að vera annað í ljósi þess hvaða lagafrumvarp við erum með í höndunum. Ég held að það sé ekki ósanngjarnt. Þetta varðar Stjórnarráð Íslands. Við verðum að vera svolítið sammála, vinnan í nefndunum, umræðan í þinginu er að sjálfsögðu málefnalegri og betri og vinnulagið og skipulagið getur orðið betra ef við erum einhvers staðar nálægt þegar við byrjum. Ég held að það sé mjög erfitt að segja að svo sé ekki. Auðvitað er það hæstv. ríkisstjórn sem stjórnar ferðinni og þarf að sjálfsögðu ekki að vera í bullandi samráði í öllum frumvörpum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ljómandi góða ræðu. Ég vil fyrst segja örstutt varðandi samráð að við þekkjum ýmsar myndir af því í þinginu. Hér var stofnað til mikils samráðs um sjávarútvegsmál, stórt mál að sjálfsögðu, en hvað var svo gert við þá niðurstöðu? Ekki neitt. Ríkisstjórnin ákvað að gera ekkert við þá niðurstöðu. Vera kann að það sé minna mál að breyta Stjórnarráðinu en að setja á fót eitthvert aprílgabb um samráð í sjávarútvegi. Hins vegar er svolítið sérstakt að sjá það í dag að ákveðnir stjórnarliðar sem töluðu 2007 fyrir því að um svona mál ætti að ríkja samráð skuli ekki koma hér og tala um það með sama hætti og vitna ég þar m.a. í orð hæstv. fjármálaráðherra sem talaði þá. Hv. þingmaður kemur úr skólakerfinu og er grunnskólakennari, ef ég veit rétt. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort þetta vinnulagi og það sem hér er á ferðinni samræmist því sem hún hefur kynnst sem grunnskólakennari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni innleggið og spurningarnar. Ég skal vera alveg hreinskilin. Fyrsta daginn sem ég kom inn á þing í desember fannst mér þingmenn bara eins og óþekkir krakkar hérna, allir að blaðra í salnum á meðan ræðumaður er í stólnum, það er alltaf verið að sussa á fólk, þetta var bara eins og óþekkur bekkur, og það á jafnt við um stjórn og stjórnarandstöðu. Ég held að það vinnulag sem viðhaft er og skortur á samráði séu leifar af gömlum pólitískum, mig langar helst ekki að segja skotgröfum en pólitískum deilum. Svona voru hlutirnir, þeir sem voru í minni hluta áttu að sjálfsögðu alltaf að vera rosalega á móti þeim sem voru í meiri hluta og það eimir eftir af þessu. Það er bara þannig. Það er ekki allt slæmt sem kemur frá ríkisstjórninni þó að mér finnist margt slæmt en það er ekki allt og ekki heldur frá stjórnarandstöðunni. Það er næstum allt gott þaðan náttúrlega.

Frú forseti. Það kom fram í ræðu hv. þingmanns áðan að einhverjir hv. þingmenn teldu að skort hefði á efnislega umræðu, efnislega gagnrýni á það frumvarp sem hér er rætt. Ég hygg að þegar farið er í gegnum ræður þingmanna komi í ljós að mesta gagnrýnin er efnisleg og á 1.–5. gr. svona um það bil, fleiri greinar hafa vitanlega verið nefndar. Í ljósi þess að hjá öllum eða a.m.k. allflestum er ríkur vilji til að reyna að ná sátt og samstöðu um breytingar sem skipta verulegu máli og byggðar eru á þingmannaskýrslunni svokallaðri, og ef hv. þingmaður mætti gefa þeim er standa fyrir þessu frumvarpi gott ráð, gæti það ráð verið að leggja til að þeir hlutir sem augljóslega eru hvað mestar deilur um séu settir til hliðar svo hægt sé að klára góða hluti sem eru í frumvarpinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu og þetta innlegg. Já, ég held að 2. gr. sé eitthvað sem ekki muni nást samkomulag um. Það er bara þannig. Harðasta gagnrýnin hefur verið á 2. gr. og um þetta oddvitaræði, alræðisvald og slíkt eru mjög skiptar skoðanir, gífurlega skiptar skoðanir. Ég held að ef sú grein yrði tekin út og gerðar yrðu ákveðnar breytingar hvað þetta varðar, reyndar fylgja greinar á eftir, ég geri mér grein fyrir því, ætli það séu ekki 3., 4. og 5. gr., alla vega 3. og 4. gr. sem fylgja þessari grein frumvarpsins. Ég held að það þyrfti a.m.k. að setja þetta á ís og reyna að ná einhverri sátt af því að við viljum öll að frumvarp um Stjórnarráð Íslands verði afgreitt í þinginu í sátt og samlyndi.