Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Stefán Jónason) : Herra forseti. Ég flyt hér í d. till. til þál. um áburðarverksmiðju á Norðurlandi í sambandi við Kröfluvirkjun, svo hljóðandi : „ Alþ. ályktar að láta nú þegar hefja undirbúning að gerð verksmiðju er nýti orku frá fyrirhugaðri Kröfluvirkjun til framleiðslu á tilbúnum áburði. Verði verksmiðjan reist í Norður-Þingeyjarsýslu, annað tveggja á Kópaskeri eða við Fjallahöfn, eftir því hvor staðurinn þykir heppilegri með tilliti til hafskipahafnar.“ Grg. með þáltill, flyt ég svo hljóðandi: „Nú eru góðar horfur á því að takast muni að leysa úr brýnustu þörf norðlendinga fyrir raforku til húsahitunar og annars heimilishalds með því að flýta Kröfluvirkjun og þá fyrst og fremst með því, að fá til afnota þegar á næsta sumri lítinn hverfil, er nýti orku úr tilraunaborholu sem þegar hefur verið gerð, en síðan, þegar á árinu 1976, að virkja nýjar borholur fyrir 30 mw. gufuhverfil, og svo loks á árinu 1977 að tengja annan 30 mw. hverfil við gufuaflið. Líkur benda til þess, að þá sé enn ónytjað mjög mikið gufuafl á Kröflusvæðinu og taka megi með sama hætti og tiltölulega litlum tilkostnaði tuga mw. orku, þannig að unnt verði að nytja raforku á þessu svæði til iðnaðarframleiðslu. Nú er svo komið að mikið vantar á að Áburðarverksmiðja ríkisins í Gufunesi anni áburðarþörf landsmanna. Tilbúinn áburður hefur hækkað svo mikið í verði á síðustu missirum að til stórvanræða horfir og raunar sýnt að fjöldi bænda stendur nú þegar ráðþrota gagnvart þessu vandamáli. Líkur benda til þess að áburðarkostnaður á hvert kg af þurrkuðu heyi verði 11–12 kr. á sumri komanda. Ljóst er að raforku verður ekki varið til hagkvæmari nota svo að sæmilegt sé en til áburðarframleiðslu, hvort heldur miðað er við innlendan markað eða útflutning, þar eð hér er um að ræða undirstöðuvörur til matvælaframleiðslu í sveltandi heimi. Það er einnig sýnt að moð skynsamlegri stefnu í virkjunarmálum ættum við að geta orðið aflögufærir um raforku í þessu skyni í sívaxandi mæli á næstu árum. Enn fremur má telja það auðsætt af áætlunum, sem gerðar hafa verið um hafnargerð við Grundartanga í Hvalfirði, að okkur á að vera tiltækt lánsfé til hafnargerðar á Kópaskeri eða við Fjallahöfn í N.-Þingeyjarsýslu. Þangað er skammt að leiða rafmagn frá Kröflusvæðinu og brýn þörf fyrir höfn í þágu þjóðlegra atvinnuvega sýslubúa. Yrði hafnargerð á þeim slóðum hin mesta lyftistöng fyrir dreifbýlið, andstætt því sem yrði um hafnargerð við Grundartanga.“ Þannig hljóðar sem sagt till. til þál. og grg. sem ég flyt með henni. Skv. upplýsingum, sem ég hef aflað mér frá Áburðarverksmiðju ríkisins í Gufunesi, mun framleiðsla verksmiðjunnar í fyrra hafa numið u. þ. b. 36 þús. tonnum. Ætla má að hún verði svipuð í ár, en áburðarþörfin skv. áætluðum pöntunum 50–60 þús. tonn. Þá eru ekki reiknaðir með þeir tugir þús. tonna af áburði sem þarf til nota á afrétti landsins. Það vantar enn tugi þús. tonna af áburði til þess að kaupa fyrir milljarðinn sem ætlaður var til landgræðslu, með samþykkt Alþ. á s. l. sumri, þó að jafnað sé yfir á fleiri sumur. Menn kunna að spyrja, hvaða nauðsyn beri til þess að reisa þá áburðarverksmiðju, sem hér er gerð grein fyrir, á Norðurlandi og þó enn fremur á Norðausturlandi eða í N.-Þingeyjarsýslu, hvort ekki væri hagkvæmara að byggja við áburðarverksmiðjuna í Gufunesi. Því er til að svara, að um það bil fjórðungur af verði tilbúins áburðar, sem kominn er til Norðurlands eða öllu fremur til Norðausturlands, liggur í flutningskostnaði. Í öðru lagi er því til að svara, að það er eðlilegt að við dreifum áburðarverksmiðjum, sem við reisum af þessari stærð, um landið. Sú þriðja kann að bætast við. Við skulum vona að við sýnum það framtak við jarðrækt á Íslandi að við þurfum þriðju áburðarverksmiðjuna, álíka að stærð, og það er þjóðarnauðsyn að við dreifum þessum verksmiðjum um landið, ekki bara vegna flutningskostnaðar á áburði, heldur líka í öryggisskyni og í þriðja lagi til þess að efla með því byggðir landsins. Við þm. Norðurl. e. ræddum fyrir skemmstu við kaupfélagsstjóra og forsvarsmenn kaupfélaga úr N.-Þingeyjarsýslu, þar sem þeir röktu fyrir okkur vandræði sín í sambandi við útvegun á áburði á komandi vori, fyrst og fremst vegna kostnaðar - geigvænlegs kostnaðar - og skorts á lausafé til ráðstöfunar til áburðarkaupa. Þeir lýstu því fyrir okkur hversu veðrátta í þeim héruðum útheimtir miklu meiri áburðarnotkun en jafnvel í öðrum landbúnaðarhéruðum landsins vegna þess hve sumur eru skömm, hlýindatíminn skammur, vaxtatími jarðargróðans skammur, oft ekki nema vika til hálfur mánuður., og þá er allt í húfi að nægur sé áburður í jörðinni til þess að þessi skammi vaxtartími geti nýst. Ég segi í grg. að í ljós hafi komið í sambandi við fyrirhugaða útreikninga um höfn á Grundartanga í Hvalfirði, að fáanlegt ætti að vera fjármagn til hafnargerða á þessum tímum. Maður skyldi ætla að hægt væri að fá fé til þess að gera höfn í N.-Þingeyjarsýslu, hafnleysunni allar götur frá Raufarhöfn til Húsavíkur. Ég er þess fullviss, að ef skynsemi réði, ef réði tillitssemi við þjóðlega atvinnuvegi okkar, þá mundi eigi síður takast að útvega lánsfé til þess að gera höfn á þessum slóðum. Það er ráðgerð 500–600 millj. kr. fjárveiting til hafnargerðar á Grundartanga, hérna á milli Reykjavíkur og Akraness, í sambandi við málmblendiverksmiðju í Hvalfirði. Ég er sannfærður um það, að ef sams konar áhugi ríkti fyrir því að leysa úr þörfum fólksins í N.-Þingeyjarsýslu, á hafnleysusvæðinu, þá væri hægt að útvega það fé sem til þyrfti að koma upp leguplássi fyrir hafskip og þá jafnframt fiskiskipahöfn á Kópaskeri eða í Fjallahöfn. Því hefur verið haldið fram, að til þess að áburðarverksmiðja hér á landi gæti orðið samkeppnisfær við áburðarverksmiðjur sem notuðu jarðgas, t. a. m. við Persaflóa eða fyrir botni Miðjarðarhafs, þá þyrfti hún orku sem fást mundi úr þrefaldri Dettifossvirkjun. Þess háttar verksmiðja, ammoníakverksmiðja, mundi þurfa alla orku Jökulsár á Fjöllum eins og hún er hugsuð af hálfu verkfræðinga þegar Jökulsá yrði veitt ofan í Fljótsdal. Það er ekki þess háttar áburðarverksmiðja, sem flm. þessarar till. hefur í huga, ekki verksmiðja, sem ætlað væri að keppa við Saud Arabíukonung um framleiðslu á ammoníaki til sölu á heimsmarkaði, heldur áburðarverksmiðja sem til þess væri ætluð að fullnægja þörfum landsmanna til framleiðslu á grasi, til áburðar á tún og í garða og á afrétti landsins. Ég hygg að við gerum rétt í því um sinn, þegar við hugsum um áburðarframleiðslu hér innanlands, að miða hana við okkar eigin þarfir og þó fyrst og fremst það að verða sjálfum okkur nógir á þessu sviði. Ef við hugleiðum nýtingu orku okkar í landinu, hvort heldur hún kemur úr fallvötnum eða heitum hverum, ef við hugleiðum eingöngu í sambandi við heimsmarkað og markaðseftirspurn úti í löndum, þá munum við fyrr eða síðar leiðast til þess að fara að hugsa um aðra atvinnuvegi okkar frá sömu grundvallaforsendum. Það er rétt, að landbúnaðarafurðir okkar munu ekki verða um sinn samkeppnisfærar við landbúnaðarafurðir þeirra þjóða, sem sunnar búa á jarðarkringlunni, við hagstæðara loftslag og við betri möguleika til stóryrkju en hér. En ef við hættum framleiðslu á íslenskum landbúnaðarafurðum af þeim sökum eða hættum að hlúa að íslenskum landbúnaði af þeim sökum, þá gæfi ég ekki mikið fyrir þann stutta spotta sem eftir yrði af sjálfstæðu lífi þessarar þjóðar eða menningarlífi í þessu landi. Ég hef vikið að því í tali mínu um orkumálin, að okkur íslendingum bæri siðferðileg skylda til þess að nota allt vinnuafl okkar og alla orku okkar til matvælaframleiðslu í sveltandi heimi. Á sviði landbúnaðar hef ég nefnt í því sambandi, fyrir utan áburðinn, grænfóðurrækt eða fóðurbætisræktun og ylrækt. Og þá er spurt hvort flm. þessarar till., sem hér um ræðir, ímyndi sér að íslendingar geti séð hinu soltna fólki úti í heimi fyrir landbúnaðarafurðum, fyrir matvælum ræktuðum á þurru Íslandi til þess að seðja hungur þessa fólks. Ég er eflaus um það, að íslendingar gætu látið mjög mikið að sér kveða meðal þessa soltna fólks til þess að seðja hungur þess, ekki bara með því að verka allan þann fisk sem hér kemur á land til manneldis í staðinn fyrir að verka rúmlega helming hans sem svínafóður, heldur líka með matvælum sem hægt er að framleiða á landi hér. Svörin, sem við fáum frá peningaglöggum stjórnmálamönnum okkar er á þetta er minnst, eru yfirleitt þau að þetta fátæka fólk, sem nú er að svelta, sem nú skortir eggjahvítuefnaríka fæðu, sé svo fátækt að það geti ekki keypt matinn okkar. Þetta er að því einu leyti rétt, að þetta sveltandi fólk í Afríku og Asíu á ekki dollara eða rúblur eða pund til þess að kaupa fyrir matvælin okkar. En það á vörur sem við höfum mjög mikil not fyrir, ýmiss konar vörur. Okkur er innan handar að taka upp vöruskiptaverslun við þessar þjóðir í stórum stíl. Fyrir tveimur vikum fékk ég bréf frá kunningja mínum sem ég kynntist á stríðsárunum, en nú er hv. þm. í lýðveldinu Kamerún, þar sem hann sagði mér frá því að þeim þætti það í Kamerún, að þeir fengju lágt verð fyrir timbrið sitt sem fyrst og fremst er selt til Vestur-Evrópu á vegum Unileaver, og hann spyr hvort ekki geti hugsast að þeir í Kamerún, sem vantar mjög mikið eggjahvíturíka fæðu og hafa komist lítillega upp á lag með að borða skreið sem þeir fá frá grannríki sínu, Nígeríu, keypta héðan að norðan frá Íslandi og Noregi, - hvort það gæti ekki hugsast, að íslendingar vildu kaupa timbur í Kamerún og borga það með skreið. Ef þarna væri um að ræða meira timbur en þeir gætu notað sjálfir í sínu skóglausa landi, þá gætu þeir vafalaust selt það með mjög góðum hagnaði í Vestur-Evrópu. Að vísu sagðist hann reikna með því, að Kamerúnbúar, þ. á m. hann sjálfur, sem er skógareigandi, vildu fá öllu hærra verð fyrir timbrið sitt en Unileaver borgar fyrir það í skiptum fyrir íslenska fiskinn. En hann sagðist fullyrða það að eigi að síður yrði þetta mjög ódýrt timbur, því að þeir fylgjast með því í Kamerún á hvaða verði þetta timbur er selt í Vestur-Evrópu. Ef reiknað væri með vöruskiptaverslun, þá kynni svo að fara að jafnvel það, sem nú er kallað umframframleiðsla okkar af kjöti og mjólk, - að maður minnist nú ekki á fiskinn okkar sem nú er verslaður í svínafóður, - jafnvel umframframleiðsla okkar af kjöti og mjólk gæti komist í sæmilega hátt verð ef við hefðum fyrir því að taka við greiðslu í timbri eða annarri vöru frá þeim þjóðum sem skortir mat og eiga ekki dollara eða rúblur eða pund til þess að borga fyrir hann, en ágætis vörur. Ég hafði að vísu heyrt oftar en einu sinni í hér um bil aldarfjórðungsstarfi við fréttaöflun, þá hafði ég heyrt jafnvel hv. alþm. ýja að því að eitt af aðalvandamálum þessarar þjóðar væri dugnaður bændastéttarinnar við að framleiða mat, með öðrum orðum offramleiðsla á landbúnaðarafurðum í sveltandi heimi. Þessi kennisetning var jafnvel sett í harða fræðilega formúlu á þá lund að bændastéttin væri orðin helsti dragbítur á það sem kallað var hagvöxtur þjóðarinnar. Það má vel vera að það sé sökum þekkingarskorts í hagfræði að ég get ekki fengið mig til að trúa því enn í dag að bóndi, jafnvel með smærra bú en vísitölubúið, sé ekki þjóðhagslega séð öllu skárri matvinnungur en t. d. ýmsir þeirra manna sem mestar hafa áhyggjurnar af því að bændastéttin dragi úr hagvexti þessarar þjóðar. Það er enn þá staðföst skoðun mín, að það sé til mikillar fremdar, ekki aðeins fyrir bændastéttina sjálfa, heldur þjóðina alla, að við ýtum undir aukna framleiðslu í íslenskum landbúnaði, að því gefnu að við sýnum þá jafnframt þá dáð að koma ágætum afurðum íslensks landbúnaðar í verð og þó umfram alla aðra muni að við sjáum til þess að þeir íslendingar, sem ekki vinna sjálfir að landbúnaðarframleiðslu, að borgarfólkið okkar, fólkið í bæjunum, hafi efni á því að borðá þá hollu fæðu sem íslenskir bændur framleiða. Það er fyrir neðan allar hellur bókstaflega fyrir neðan allar hellur - að íslenskir bændur skuli á þessum vordögum, sem nú blasa við okkur í landsynningsþíðunni, þurfa að kvíða fyrir sumri vegna þess að svo hefur verið að þeim hert að telja má nokkurn veginn víst að þeir fái ekki áburð til þess að bera á túnin sín. Það væri fáránlegt af okkur að reikna orkuframleiðslu á tilbúnum áburði hér á landi á heimsmarkaðsverði, ekki síst með tilliti til þess að við höfum nú á næstliðnum vikum verið að reikna raforku til framleiðslu á málmblendi á verði sem nemur u. þ. b. 1/10 af heimsmarkaðsverði á raforku og hið lága verð verið afsakað með því, að við þurfum að borga með þessari orku vegna þess hvað landið sé afskekkt. Ég ætlaði ekki að halda langa tölu með þessari þáltill. minni um nýtingu íslenskrar orku, innlendrar orku til framleiðslu á tilbúnum áburði. Ég ætlaði aðeins að ítreka það, sem fram kemur í grg. sem hér liggur fyrir framan mig, að allar líkur benda til þess að fáanleg verði á Kröflusvæðinu næg raforka til þess að leiða um skamman veg til sjávar í N.-Þingeyjarsýslu á annan tveggja staða, þar sem telja má nokkuð auðvelt að gera höfn, hafskipahöfn, sem jafnframt muni nytjast sem fiskihöfn, og að á þessu svæði, nákvæmlega á þessu svæði er nú háð einhver hin harðasta barátta hér á landi til þess að halda blómlegum og góðum landbúnaðarhéruðum í byggð og að þörf er fyrir fyrirtæki á borð við áburðarverksmiðju á þessum slóðum til þess að efla fólkið í þessari baráttu.



Herra forseti. Ég var því miður ekki kominn hér í hv. d. þegar hv. flm. hóf ræðu sína, svo að ég kann ekki skil á því hvað hann hafði áður sagt, enda breytir það ekki því sem ég ætlaði að segja. En ástæðan fyrir því, að svo var, var sú að ég reiknaði með að tala fyrir máli í hv. Nd. sem færðist hins vegar til. Það, sem ég vildi hins vegar segja við þessa umr. málsins, er það eitt, að ég er í þann veginn að ganga frá skipun n. til þess að athuga um rekstur áburðarverksmiðju hér á landi, bæði með tilliti til þess, hvort heppilegt sé að stækka þá verksmiðju sem fyrir er, og einnig um það, hvort reisa eigi aðra nýja. Ég mun láta það í vald þeirra nm. sem fá þetta verkefni hvor leiðin verði talin heppilegri. Ég tel í því sambandi að það geti verið alveg eins heppilegt að reisa þessa verksmiðju, ef það er talið hagkvæmt að við t. d. gætum flutt út áburð, sem ekki er nú öruggt að hagkvæmt sé talið, en ekki heldur talið útilokað, - þá tel ég að það geti verið heppilegra að sú verksmiðja yrði reist annars staðar en við hliðina á þeirri sem hér er fyrir. Ég mun því ekki í því skipunarbréfi, sem ég gef, skipa nm. fyrir neitt ákveðið í því, heldur gefa þeim möguleika til þess að velja og hafna, en benda á þær leiðir báðar, að til athugunar komi stækkun núgildandi verksmiðju eða bygging nýrrar. Það mun ábyggilega hafa veruleg áhrif á málið, hvort hægt væri að hugsa sér að við gætum flutt út áburð með sæmilegum hagnaði eða ekki. Á þetta vildi ég benda í sambandi við þetta mál. Ég hef ekki hugsað mér að það væri einn staður tekinn öðrum fremur í því sambandi, heldur væri þetta athugað nokkuð um landið vítt og breitt, eftir því hvað henta þætti ef um nýja áburðarverksmiðju væri að ræða. Eins og kunnugt er, þá er það svo að Áburðarverksmiðjan hefur mjög hagkvæmt verð á raforku, langt undir því sem hér var talað um, og við það yrði að sjálfsögðu að miða einnig í framtíðinni. En ég vildi láta það koma fram, að í minni till. til þeirra nm., sem í þetta eru valdir og ég geng nú fljótlega frá, verður einnig athugað að um nýja verksmiðju geti verið að ræða ekki síður en stækkun á þeirri sem fyrir er.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 5. þm. Norðurl. e. fyrir frumkvæði hans í því að flytja hér þáltill. um áburðarverksmiðju á Norðurlandi. Ég vil taka undir það með hv. flm. að okkur er þörf á því að auka áburðarnotkun í landinu, okkur er þörf á því að auka gróður landsins og okkur er þörf á því að auka framleiðslumöguleika matvæla í landinu. Hins vegar vil ég líka benda á það, að þegar ákveðin er bygging áburðarverksmiðju er nauðsynlegt að tillit sé tekið til þess hversu hagkvæm slík framkvæmd er fyrir þróun íslensks landbúnaðar. Ég get reyndar ekki neitað því, að mér finnst sumt það, sem segir bæði í þáltill. og grg., vera nokkuð afdráttarlaust án þess að mér sé fyllilega kunnugt um rökin fyrir því. Ég hefði talið heppilegra með þessa till. að hún væri á þá lund, að það væri könnuð hagkvæmni þess að byggja slíka áburðarverksmiðju sem þessa, því að ég vil taka það mjög ákveðið fram að bygging slíkrar verksmiðju má ekki í neinu verða dragbítur á íslenskum landbúnaði. Það er t. d. undirstöðuatriði að sá áburður, sem við framleiðum hér, sé a. m, k, ekki dýrari en áburður væri ef við flyttum hann frá nágrannalöndum. Það væri sjálfsagt ástæða til þess hér að ræða ýmislegt um landbúnaðarmál og raunar kom hv. flm. inn á ýmislegt í því sambandi. Mér fannst út af fyrir sig mjög athyglisverð ummæli hans um hugsanlega vöruskiptaverslun við fjarlægar þjóðir sem vantar mat. En við rekum okkur e. t. v. á það, sem líka kom fram í ræðu hans, að til þess að slík vöruskiptaverslun geti átt sér stað þarf líka að vera fjárhagslegur grundvöllur fyrir henni. Það kom t. d. fram í máli frsm., að það er vissulega mjög illa farið ef íslendingar sjálfir eru ekki svo vel efnum búnir að þeir geti lagt sér til munns þær landbúnaðarvörur sem við framleiðum. En ég get ekki neitað því, að mér finnst dálítil tengsl vera á milli þess kostnaðar sem er við almenna framleiðslu hér í landinu, jafnvel getum við sagt líka þess kaupgjalds sem gildir í landinu, þeirrar lífsafkomu sem við búum við og þeirra möguleika sem við höfum til þess að koma vörum okkar í verð í fjarlægum löndum þar sem kaupgetan er lítil og verðlag fremur lágt. Ef við getum komið þessu í kring með vöruskiptaverslun, eins og hér var talað um, og komið þeim vörum, sem við fáum úr fjarlægum löndum, í hátt verð hér á vesturlöndum, þá kann það að létta okkur róðurinn. En ég er ekki alveg viss um að þessi mál séu eins einföld og mér fannst að flm. þætti liggja í augum uppi. Mig langar aðeins að drepa á það hér, án þess að ég hafi um það nákvæmar tölur, að eitthvað á milli 65 og 75% - það er ekki nákvæm tala, heldur ágiskunartala, - af framleiðslukostnaði íslenskra landbúnaðarvara í dag - og þá á ég við heildsöluverðið - eru vinnulaun, ýmist sem framleiðslukostnaður á sveitabýlunum sjálfum eða við vinnslu vörunnar, þannig að mikill meiri hl. þess, sem við köllum kostnaðarverð á landbúnaðarvörum, er í ákaflega nánum tengslum við hið almenna kaupgjald í landinu og þá almennu verðlagsþróun sem á sér stað í landinu. Ég hef haldið því fram, að það væri fátt sem mældi betur verðlagsþróunina heldur en einmitt verð landbúnaðarvaranna vegna þess hvernig okkar verðlagskerfi er uppbyggt. Það er sjálfsagt ekki ástæða til þess að rekja það hér, en í grundvallaratriðum er það þannig, eins og menn vita, lögum skv. að bændum er ætlað svipað kaupgjald fyrir vinnu sína við búrekstur og tilteknum öðrum atvinnustéttum í landinu. Það, sem hefur áhrif á hækkun eða lækkun verðs á landbúnaðarvörum, eru eingöngu breytingar á tilkostnaði, breytingar á kaupgjaldi og breytingar á rekstrarvörum, og þar á ég auðvitað við verðlag landbúnaðarvaranna óniðurgreitt. Þess vegna er það svo, að ef við ætlum virkilega að gera framleiðslu landbúnaðarvara að stórfelldum atvinnuvegi til útflutnings, þá verðum við nauðugir viljugir að finna fjárhagslegan grundvöll fyrir því, til þess einmitt að bændastéttin geti lifað sambærilegu lífi við aðrar stéttir í landinu. Ég vildi óska þess að þetta væri og yrði eins auðvelt og mér fannst á flm. að hann áliti að það yrði. Ég er sannfærður um það, eins og hv. flm., að það eru miklir möguleikar hér á landi til aukinnar matvælaframleiðslu í íslenskum landbúnaði. Við vitum líka að við höfum mjög mikla möguleika til aukinnar matvælaframleiðslu í sjávarútvegi. Því miður er það svo núna, að einmitt sömu ástæðurnar og liggja til þess að menn horfa fram á það með ugg að þurfa að greiða það geysiháa verð sem verður á áburðinum í vor - einmitt sömu ástæðurnar liggja til þess að við eigum nú mjög erfitt með að selja framleiðsluvörur okkar á erlendum mörkuðum. Ég vil vekja athygli á því hér, að hv. flm. tók svo til orða að það megi telja nokkurn veginn víst að íslenskir bændur fái ekki áburð á túnin sín á næsta vori. Ég vona sannarlega að þetta sé ekki rétt með farið. Ég veit ekki annað en að það séu uppi áætlanir um að gera það kleift. Hins vegar vil ég líka vekja athygli á því, og ég vil einmitt nota þetta tækifæri til að óska eftir liðsinni hv. flm. þessarar till. við það, að til þess að bændur geti keypt áburð á túnin sín, hvort sem það er innlend eða erlend framleiðsla, þá þurfa þeir að fá það verð fyrir framleiðsluvöru sína að búskapurinn beri sig. Ég vil taka undir það með hv. frsm., að ég tel að einmitt smábændurnir hafi verið á ýmsan hátt mjög þarfir þjóðfélagsþegnar. Þeir hafa, eins og sagt er, lifað mikið af sínu. Þeir hafa ekki verið stórir þátttakendur í því að skapa þá miklu þenslu, sem almennt hefur verið í þessu þjóðfélagi og vissulega valdið okkur efnahagslegum örðugleikum. Þeir hafa búið að sínu, ræktað jörðina, og afkoma þeirra fyrst og fremst byggst á því að þeir hafa litlu eytt af því, sem þeir hafa aflað, umfram það sem þeir hafa notað til að bæta sínar jarðir, bæta það land sem þeim hefur verið fengið til meðferðar. Ég álít að það sé ekkert keppikefli fyrir okkur, hvorki frá efnahagslegu né menningarlegu sjónarmiði, að breyta íslenskum búskap í verksmiðjubúskap, stórbúskap á þann mælikvarða sem á það er lagður í stærstu landbúnaðarlöndum veraldarinnar. Ég held að við höfum vel efni á því að halda landbúnaðinum í svipuðu horfi og verið hefur og efla hann til útflutningsframleiðslu svo fremi sem fjárhagslegur grundvöllur finnst fyrir slíku. Ég vil nota þetta tækifæri til að óska eftir samvinnu við hv. flm. um að hann og aðrir alþm. standi á verði um það, að ekki verði í neinu rýrð þau kjör sem bændur hafa nú í dag í hlutfalli við aðrar stéttir þjóðfélagsins. Það kann að virðast óþarfi að nefna slíkt. En þó er mér það vel ljóst að á hverjum tíma verður að hafa uppi öfluga kynningarstarfsemi og áróðursstarfsemi um það að gera mönnum skiljanleg kjör sveitabænda og þörf þeirra á því að njóta jafnréttis við aðrar stéttir um kaup og kjör. Ég fagna því, sem fram kom í ræðu hæstv. landbrh., að til skoðunar verði hvort ekki sé hagkvæmt að reisa nýja áburðarverksmiðju annars staðar á landinu heldur en í næsta nágrenni Reykjavikur. Ég er sammála flm. till. um að það mundi styrkja mjög stöðu þess landshluta sem fengi slíka verksmiðju heim til sin. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að renna fleiri stoðum en við höfum gert undir atvinnulíf okkar, og ég þykist sjá einmitt í till. hv. flm. nokkra viðurkenningu á því, að það, sem kallað hefur verið stóriðja eða orkufrekur iðnaður, eigi rétt á sér í þessu landi. Ég ætla ekki að tefja þetta mál öllu lengur. Mér finnst, eins og ég sagði áðan, bera nokkuð á fullyrðingum í þessu máli hv. flm. Í till. segir fortakslaust: „ Alþ. ályktar að láta nú þegar hefja undirbúning“ og að nýtt verði rafmagn frá fyrirhugaðri Kröfluvirkjun. Ég efast um að það verði afgangur orku í verulegum mæli, eins og nú er gert ráð fyrir að þessi virkjun verði. Þá er tekið svo til orða í grg., með leyfi hæstv. forseta, að ljóst sé að raforku verði „ekki varið til hagkvæmari nota, svo að sæmilegt sé, en til áburðarframleiðslu.“ Þetta eru upplýsingar sem ég veit ekki hvort eru réttar, en þykir vænt um ef eru réttar. Og hér stendur, að svo sé hvort sem „miðað er við innlendan markað eða útflutning.“ Þetta er líka nýtt fyrir mér, að það sé fortakslaust að þetta sé hagkvæmasta notkun raforku í iðnaði, og þætti mér vænt um að fá nánari upplýsingar um hvar þetta er að finna. Hér er enn fremur sagt, sem sjálfsagt er rétt, að við ættum „að geta orðið aflögufærir um raforku í þessu skyni í sívaxandi mæli á næstu árum.“ Ég vona að það sé rétt, sem hér er sagt, að þetta sé hagkvæmasta notkun sem við höfum fyrir okkar miklu orkumöguleika. En það væri fróðlegt að vita hvaðan þessar upplýsingar eru komnar, því að þær eru raunar ekki í fullu samræmi við það sem aðrir hafa sagt um þessa hluti.



Herra forseti. Eins og ég lít á það mál sem kemur hér fram í þáltill. um áburðarverksmiðju á Norðausturlandi, þá er hér verið að hreyfa almennu vandamáli, þ. e. a. s. því vandamáli að koma fleiri stoðum undir okkar atvinnulíf, renna sterkari stoðum undir atvinnulíf á Norðausturlandi. Það hafa sjálfsagt flestir þá ósk að renna traustari stoðum undir okkar fremur einhæfa atvinnulíf. Vandamálið er að finna rekstur, finna atvinnugreinar sem eru hagkvæmar, sem eru af réttri stærð fyrir viðkomandi byggðir og spilla ekki umhverfi og mannlífi. Ég sé að það kemur hér fram í þessari þáltill. að flm. hefur komist að ákveðinni niðurstöðu. Ég les það hér að hann telji fullvíst að það muni vera hagkvæmt að byggja þessa verksmiðju, og þykir mér vænt um að heyra það. Ég gerði á því lítillega könnun á s. l. hausti hvort það væri hugsanlegt að byggja áburðarverksmiðju á Austurlandi, því að það er eins með austfirðinga og aðra að þeir vilja gjarnan koma traustari stoðum undir sitt atvinnulíf og eru eins og aðrir leitandi í því. Því miður fékk ég ekki neina ákveðna niðurstöðu í því máli, en ég fékk fullvissu um að það væri verið að kanna þessa hluti, það yrði kannað hvort það væri hagkvæmt að reisa verksmiðju annaðhvort þar eða annars staðar, og þykir mér vænt um að heyra að landbrh. hefur þegar lýst því hér yfir. Vandamálið í dag vaðandi áburðarframleiðslu er það, eins og hv. flm. gat um, að við fullnægjum ekki eftirspurn eftir áburði hér innanlands. Það er líka ljóst, eins og hann gat um, að áburðarnotkun mun vaxa. Sá áburður, sem við notum er aðallega þrenns konar, þ. e. a. s. köfnunarefnisáburður, fósfor og kalí. Fósfor og kalí eru framleidd úr innfluttum efnum og þau efni finnast ekki hér. En aftur á móti getum við framleitt köfnunarefnisáburð, og framleiðsla á slíkum áburði er fyrst og fremst ammoníakframleiðsla. 85% af þeirri raforku, sem notuð er við áburðarverksmiðjuna hér, fara til framleiðslu á ammoníaki, þ. e. a. s. fyrst og fremst til framleiðslu á vatnsefni, sem er framleitt með rafgreiningu vatns, og svo aftur köfnunarefni, sem er framleitt í köfnunarefnisverksmiðju. Úr þessu er framleitt ammoníak sem er uppistaðan í áburðarframleiðslunni. Mér hefur skilist að vandamál áburðarverksmiðjunnar hér í Gufunesi væru tvenns konar, til þess að hún gæti fullnægt núverandi þörfum landsmanna. Í fyrsta lagi er um það að ræða að það vantar að stækka saltpéturssýruverksmiðju þá sem þar er. Ef hún er stækkuð nýtast aðrir hlutar af verksmiðjunni mun betur. En u. þ. b. helmingur af ammoníakinu er notaður til framleiðslu á saltpéturssýru. Í öðru lagi notar áburðarverksmiðjan u. þ. b. 60 tonn af ammoníaki á dag, en þar eru aðeins framleidd u. þ. b. 30 tonn af ammoníaki á dag. Það þarf því að flytja inn ammoníak sem hefur nú að undanförnu farið allt upp í 450 dollara tonnið, en mun nú vera komið niður í 350–360 dollara. Þetta er sem sagt aðalvandamálið, hvort á að framleiða hér meira af ammoníaki, þegar hugsað er um hagkvæmni slíkrar verksmiðju. Og við hljótum að þurfa að huga að því, því að það eru bændur landsins sem eiga að greiða fyrir þessa vörn og við getum ekki selt hana á hvaða verði sem er. Það eru allir sammála um að það sé æskilegt að áburður sé framleiddur hér innanlands, en við hljótum að þurfa að huga að því hvort slíkt er hagkvæmt, og vænti ég þess að svo sé. En það, sem einkum hræðir menn frá þeirri hugsun að byggja áburðarverksmiðju úti á landi, eru þær fullyrðingar, sem ég vil ekki neitt fullyrða um, að það sé ekki hagkvæmt að byggja litlar ammoníakverksmiðjur, þ. e. a. s. ef um það á að vera að ræða að byggja ammoníakverksmiðju, þá verður sú ammoníakverksmiðja að vera allstór. Algengasta stærð slíkra verksmiðja mun vera um 800–1200 tonna framleiðsla á dag, en við núverandi aðstæður þurfum við aðeins 30 tonn á dag til viðbótar. Það þarf 1/2 mw. til að framleiða eitt tonn af ammoníaki, þannig að það mundi þurfa u. þ. b. 15 mw. að framleiða 30 tonn og 400 mw. til að framleiða 800 tonn af ammoníaki. Ég vænti þess, að þessi mál verði rannsökuð gaumgæfilega og úr því skorið hvort slíkar fullyrðingar eru réttar. Varðandi útflutning á áburði, þá er sjálfsagt að kanna hvort það er hagkvæmt. En ammoníak er líka, má segja, nokkurs konar áburður. Það fer mestur hluti orkunnar í að framleiða ammoníak og munu vera u. þ. b. 82% af köfnunarefni í ammoníaki. Þetta eru allt saman mál sem þarfnast nánari athugunar. Ég vænti þess, að ef verður um það að ræða að það sé hagkvæmt að byggja nýja áburðarverksmiðju, þá komi hún annaðhvort á þennan stað, sem ég veit að hefur þörf fyrir slíka framleiðslu, og einnig vænti ég þess að Austurland komi þar til álita. En ég er ekki tilbúinn að styðja það að svo komnu máli að þar verði reist stór ammoníakverksmiðja. Ég veit ekkert um slíkar verksmiðjur. Ég þykist vita að það er mjög mikil mengunarhætta af slíkum verksmiðjum. Er þess að vænta að hagkvæmt reynist að reisa minni ammoníakverksmiðju.



Herra forseti. Ég vil nú fyrst taka undir með hv. flm. þessarar þáltill. að vissulega er hér um að ræða eitt af þeim málum sem flokkast undir byggðamál. Ég efast ekkert um að verksmiðja af þeirri smærri gerð, sem hann hugsar sér örugglega að verði á þessum stað, gæti orðið lyftistöng fyrir þennan landshluta. Ég tek undir með hv. síðasta ræðumanni, að við vonum einnig að Austurland komi hér til greina, þ. e. a. s. í sambandi við smærri verksmiðju af þessu tagi. Hann benti á að það lægju fyrir ýmsar fullyrðingar um að það væri ekki hagkvæmt að byggja slíkar smærri verksmiðjur, - fullyrðingar sem ekki væru sannaðar og ég vona sannarlega að séu vafasamar í þessu sem ýmsu öðru sem fram kemur í fullyrðingum ýmissa sérfræðinga varðandi ýmis mál. En því kem ég inn á þetta, að í hitaumræðum hér á dögunum kom ég víst inn á það, að það eina, sem ég gæti sætt mig við varðandi eitthvað í átt við stóriðju við Reyðarfjörð, væri áburðarverksmiðja af einmitt smærri gerð. Ég gerði það vegna þess, að ég taldi að það væri kleift, það gæti verið hagkvæmt. Þá reiknaði ég auðvitað með því að allar mengunarvarnir yrðu til staðar. Það þyrfti að vísu að nota mikla orku, en fyrst og fremst yrði starfskraftarnir miklu minni en við aðrar gerðir verksmiðja þar eystra, því að ég óttast ekki síður risafyrirtæki af þeirri stærð sem þar hefur verið um talað vegna mannfjöldans, sem vinnur í kringum þau, og vegna þeirrar röskunar á öllu mannlífi á þessum stöðum, þessum fámennu stöðum, sem af fólksfjölguninni verður. Ég vona sem sagt að ef eitthvað verður í þeim málum gert þar eystra, þá verði þó a. m. k. hugað að þessu í leiðinni og athugað um hagkvæmni þess, ef mikil orkuframleiðsla verður þar í framtíðinni, og ekki farið út á þá braut sem nú virðist áætlað og mann grunar jafnvel að hafi verið farið út til Sviss á dögunum til að semja að einhverju leyti um, að hve miklu leyti sem það hefur nú við rök að styðjast. Ég vil taka undir það með hv. flm. og þeim öðrum, sem hér hafa að því vikið, að við þurfum sannarlega að auka framleiðslu okkar í landbúnaði. Við þurfum að vísu að koma þessari framleiðslu í verð. Við þurfum að vinna þessari framleiðslu okkar markaði. Einn þeirra manna, sem hefur haft hvað mestan metnað f. h. bændastéttarinnar á Íslandi og má það svo sannarlega, Sveinn Jónsson á Egilsstöðum, hefur ævinlega haldið því fram að allt of lítið væri að því gert að vinna landbúnaðarframleiðslu okkar markaði erlendis. Það væri raunar allt af handahófi og allt of lítið að því gert. Hann er sannfærður um það og hefur sannfært mig um það einnig að við eigum gífurlega möguleika á þessum sviðum ef þar er myndarlega tekið til hendi. Hann hefur einnig bent á það, að ýmis aukin verksvið biði íslensks landbúnaðar ef menn hafi hug og djörfung til að takast á við ýmsan vanda sem þeim fylgir. Menn hafa deilt á útflutning okkar landbúnaðarframleiðslu. Það hefur oft verið helsti ásteitingarsteinninn þegar steinum hefur verið kastað að landbúnaðinum að menn þyrftu að greiða svo og svo miklar útflutningsuppbætur með þessum afurðum. En þegar ég fór að kanna það hér á dögunum að hve miklu leyti þessar útflutningsuppbætur væru bændum sjálfum að kenna, þá kom í ljós, sem mig reyndar grunaði, að aukabúskapur, þ. e. hliðargrein manna í þorpum og kaupstöðum, framleiðsla þeirra jafngildir í raun nokkuð svipaðri prósentu og út er flutt af landbúnaðarvörum - nokkuð svipaðri, þannig að það er nú eiginlega mál til komið að fara að taka þennan kaleik frá íslensku bændastéttinni. Þar veldur annað, án þess að ég vilji fara að setja beinar hömlur á það að menn fái að stunda þennan smábúskap sinn eða setja við því einhverjar skorður. En það er rétt að þetta komi fram hér vegna þess að að þessu var sérstaklega vikið hér áðan. Hv. þm. Ingi Tryggvason vék að því hve samtengingin væri rík milli kjara launþegans, hins almenna launþega, og kjara bóndans. Það er rétt, og því á það að vera keppikefli bæði verkamanna og bænda að samstarf þessara aðila sé sem allra best. Samstarf og samvinna þessara aðila eru líka forsenda góðrar afkomu bændastéttarinnar í landinu. Hann þarf ekki að hvetja mig til liðsinnis við þá hugmynd að þær stéttir hafi sem nánasta og besta samvinnu sín á milli. Til þeirrar hugmyndar er ég reiðubúinn að ljá allt mitt fylgi, einnig til þess, að bændur geti fengið réttmætt verð fyrir sína framleiðsluvöru og þeim verði tryggt það á margan annan veg en nú er gert, með mörgum öðrum leiðum en nú eru farnar og ég ætla ekki að fara að rekja hér, þar sem þetta er svo einangrað mál. Hann minnti á litlu búin og stóru búin og tók samanburð þeirra á milli. Sannleikurinn er sá, að varðandi þá þróun mála stjórna lánamálin í landbúnaðinum þeirri þróun meira en allt annað, og þau lánamál, sem ég á nokkurn hlut að reyndar í dag, eru í sannkölluðum ólestri hvað þetta snertir. Stóru búin fara sístækkandi, gleypa æ meira af lánsfjármagninu, á meðan litlu búin standa í stað, vegna þess að lánakjörin til hinna minni búa eru hin sömu og til stóru búanna. Stórbændurnir fá enga skerðingu á sínum lánakjörum eins og þó ætti að vera. Það ætti að vera þannig einmitt að minni búin njóti þar betri kjara, a. m. k. þangað til þau hafa náð þeirri stærð að bændurnir þar geti lifað nokkurn veginn mannsæmandi lífi. Á það vil ég svo minna að lokum að það er fleira varðandi vandamál landbúnaðarins í dag en áburðarverðið eitt sem að kreppir. Lánamál landbúnaðarins í heild eru nú í meiri sjálfheldu en nokkru sinni. Þar þarf stórátak til af hálfu stjórnvalda, ef ekki á að koma til algerrar stöðvunar í öllum framkvæmdum bænda á þessu ári. Þær tölur, sem fyrir okkur liggja í dag, eru hreinlega þær að ekki verði hægt að veita lán til neinna nýrra framkvæmda í íslenskum landbúnaði, ekki til íbúðarhúsa, ekki til útihúsa eða neinna framkvæmda í íslenskum landbúnaði. Þetta eru þær alvarlegu staðreyndir sem við blasa við Stofnlánadeild landbúnaðarins í dag. Því skal treyst að landbrh. og stjórnvöld yfirleitt sjái til þess, að svo verði að þessum málum staðið að hér verði ekki sú algera stöðvun sem nú blasir við allra augum að óbreyttu ástandi.

Flm. (Stefán Jónsson) : Herra forseti. Mér komu óneitanlega í hug orð Jóhannesar heitins Jósefssonar á Borg, glímukappa, þegar hv. þm. Ingi Tryggvason reyndi að vekja, að því er honum fannst náttúrlega sjálfum ekki að þarflausu, athygli mína á því að það kynni að verða hægara sagt en gert að koma á barterverslun - vöruskiptaverslun með íslenskar landbúnaðarafurðir við þær þjóðir sem mest skortir mat. Ég efast ekki um að til þess þurfi að taka hendinni. En þó er það svo, eins og Jóhannes heitinn á Borg sagði: „Það stekkur enginn lengra en hann hugsar.“ Og að mínu viti er tími til þess kominn fyrir nokkru að þarna verði tekið til hendinni. Ég vil alls ekki varpa rýrð á störf sölusamtaka framleiðenda í hinum ýmsu greinum, hvorki til lands né sjávar, en um hitt hef ég óljósan grun, að e. t. v. mætti vinna betur að þessum málum en gert hefur verið, og ég hef meira en óljósan grun, ég er sannfærður um að ekki mundi saka að reyna. Hv. þm. Ingi Tryggvason innti mig eftir því hvaðan ég hefði þá staðhæfingu sem fram kemur í grg., að ljóst sé að raforku verði ekki varið til hagkvæmari nota, svo að sæmilegt sé, en til áburðarframleiðslu. Ég hygg að hv. þm. hafi svo sem öðrum þm. í þessari hv. d. verið ljóst í skugga hvaða efnahagsráðstafana og atvinnumálaráðstafana þessi þáltill. er borin fram. Og það ætla ég, að varlegra hefði verið fyrir hv. þm. að inna nánar eftir rökum fyrir hagkvæmni þess að selja íslenska raforku til málmblendiverksmiðju uppi í Hvalfirði í þágu ameríska fyrirtækisins Union Carbide að hyggja nánar eftir rökunum fyrir hagkvæmni þess heldur en að verða nú altekinn ekkakenndum efa um það hvort hagkvæmt kunni að vera að nota raforkuna til framleiðslu á áburði sem við þörfnumst í landinu fyrir íslenskan landbúnað á þessu vori. Ætla ég að við verðum, ef guð lofar, aflögufærir um raforku í þessu skyni í vaxandi mæli á næstu árum. En þann misskilning vil ég leiðrétta, sem fram kom í ræðu hv. þm. Inga Tryggvasonar, að þáltill. mín sé eins konar viðurkenning á nauðsyn þess að við rennum fleiri stoðum undir íslenska atvinnuvegi með stóriðju. Ég er ekki að tala um stóriðju. Ég tók fram í ræðu minni að það, sem fyrir mér vakir, er fyrst og fremst, að við getum orðið sjálfum okkur nógir um áburðarframleiðslu, ekki miðað við notkunina eins og hún kemur fram í pöntunum á þessu vori, heldur miðað við þörfina eins og hún er raunverulega til aukningar á framleiðslu á íslenskum matvælum og til þess að bæta afréttarlöndin okkar. Ég tók það fram í framsöguræðu minni að mér fyndist það fráleitt, þegar hugsað væri um áburðarframleiðslu á Íslandi, að bera það í orð, hvað þá heldur meir, að við yrðum samkeppnisfærir um framleiðsluverð miðað við fob-verð á áburði við Persaflóa þar sem framleitt er úr jarðgasi. Því fór víðs fjarri. Ég held að ef við reiknum dæmið þannig, þá verði okkur kannske ekki stætt á því heldur að sneiða hjá því að miða við framleiðsluverð á landbúnaðarvörum erlendis. Mig minnir að ég hafi fyrir skemmstu lesið í amerísku tímariti að það þætti ekki hagkvæmt að reka svínabú með minni framleiðslu en 15 þús. tonnum á ári. Við verðum að nota allt annan mælikvarða þegar við ræðum um þörf fyrir áburðarverksmiðju á Íslandi. Það er orðið ákaflega brýnt að við gerum okkur grein fyrir því, að á, tímunum sem fram undan eru, sem blasa við okkur, þá er miklu meiri þörf að við verðum sjálfum okkur nógir um ýmsa grundvallarframleiðslu heldur en að við tökum þátt í markaðskapphlaupi stórra auðhringa erlendis. Það kreppir nú að í hinum svonefnda tæknikapítalíska heimi. Þegar ég nefni hinn tæknikapítalíska heim, þá vil ég vekja athygli á því að þar á ég ekki aðeins við auðvaldslöndin í vestri, heldur á ég við iðnaðarríkin sem miðað hafa framleiðslu sína við vaxandi hagvöxt, við hröðun á hagvexti. Sum af blessuðum Austur-Evrópuríkjunum okkar og vel flest koma þar með inn í. Sú kreppa, sem við sjáum framan í núna í Vestur-Evrópu og Ameríku, sem kölluð er næktakreppan, stafar, hvort sem mönnum er ljúft eða leitt að viðurkenna það, e. t. v. fyrst og fremst af því að auðlindir jarðar eru að þrjóta. Á næstu áratugum, - enginn okkar, sem hér sitjum inni, þarf að verða sérlega gamall maður til að lifa þá tíma, - þá mun sú þjóð ein þykja vel sett sem er sjálfri sér nóg um matvæli. Til þess að framfleyta á þessu landi þegar að því kemur að olíuna þrýtur á aflvélar fiskiskipa okkar og við lendum þrátt fyrir allt, þó að við höfum ærna fallorku í vötnum okkar og á háhitasvæðum okkar, í orkukreppu, - til þess að framfleyta 200 þús. manns á þessu landi þurfum við að nytja gæði jarðar, þá þurfum við á því að halda að vera sjálfum okkur nógir um tilbúinn áburð. Ég ætla að vekja athygli ykkar á því, með hvaða hætti arabarnir hafa notað olíuna í sinni pólitísku baráttu, pólitísku þjóðfrelsisbaráttu sem þeir heyja nú gagnvart ríku þjóðunum. Það hvarflar ekki að mér efi um það, að svo geti farið að þeir muni nota yfirráð sín yfir tiltölulega ódýrum tilbúnum áburði á sama hátt í sinni pólitísku baráttu, auk þess sem mér er tjáð að tilbúinn áburður, sem fluttur yrði frá Port Said til Íslands, mundi fjórfaldast í verði á leiðinni hingað sökum flutningsgjalda, miðað við fragtir eins og þær eru í dag. Frá Noregi tvöfaldast þessi áburður aðeins að kostnaði miðað við fragtir eins og þær eru í dag. Ég hafði orð á því í framsöguræðu minni, að þótt ég mælti hér fyrir áburðarverksmiðju á Norðausturlandi, nánar tiltekið í Norður-Þingeyjarsýslu, þá þættist ég sjá fram á það að þörf yrði fyrir aðra slíka og þá þriðju í landinu. Ekki lái ég þeim það, hv. meðþm. mínum, Halldóri Ásgrímssyni og Helga F. Seljan, þótt þeir vildu gjarnan sjá þá verksmiðju rísa á Austurlandi. En við sjáum fram á það nú að við munum verða í Norðurl. e. aflögufærir um þau 15 mw. sem þyrfti til framleiðslu á því ammoníaki, sem nú þarf til áburðarframleiðslunnar í landinu, og mjög sennilega fyrir þeim 15 megavöttum, sem þarf að auki til þess að uppfylla þá þörf sem raunverulega er fyrir hendi í landinu ef við tökum tillit til þess að þarf að bera meira á landið en nú er gert. Það er verðugt andsvar, ef við hyggjum að byggðastefnu, - það er verðugt andsvar við því atferli, sem nú er á döfinni af hálfu valdamanna í sambandi við framleiðslu á járnsíli, að við krefjumst þess nú að ætluð verði raforka til framleiðslu á tilbúnum áburði í lítilli verksmiðju í Norðurl. e. til þess að bæta úr þörf landbúnaðarins fyrir þessa vöru, það er verðugt andsvar. Ég tek undir orð hv. þm. Helga F. Seljans um það, að ekki muni standa á atfylgi Alþb. við hv. þm. Inga Tryggvason þegar að því kemur að hann vilji í raun og veru tryggja óskert kjör bænda, en það ætla ég að verða muni í samstarfi við annan stjórnmálaflokk en þann sem hann nú þjónar.



Herra forseti. Ég ætla að hætta mér í það að taka til máls um þessa gagnmerku till., sem hér er til umr., jafnvel þó að ég sé í Sjálfstfl. Ég segi þetta af því tilefni sem gafst í síðustu orðum flm. hér næst á undan mér. Mér er ekki fyllilega ljóst með hvaða rétti hann getur sent mönnum slíkan tón hér úr ræðustól á Alþ. Ég dreg ekki í efa að þessi till. hv. þm. er vel meint og hún er til þess ætluð að stuðla að hagstæðari byggðaþróun fyrir þann landshluta sem hann er þm. fyrir. En ég held að framlagning till. hafi þó ekki gefið honum rétt til þess að vera með einkennilegar meiningar í garð annarra manna eða annarra flokka hér í þingi, Ég ætla nú ekki að ræða neitt verulega um till. sjálfa eða efni hennar, en þær umr., sem hér hafa orðið, hafa gefið mér tilefni til nokkurra hugleiðinga. Þá er það fyrst að ég vil þakka þær yfirlýsingar sem hæstv. landbrh. gaf hér um það, að hann væri í þann veginn að hleypa ef stokkunum n. sem ætti að kanna áburðarframleiðslumál okkar, sem að mínum dómi er full þörf á að gera. Í annan stað þykir mér rétt að koma aðeins með nokkrum orðum inn á það sem hv. 7. þm. Helgi F. Seljan gerði hér að umræðuefni og það voru lánamál landbúnaðarins. Hann lýsti þeim ekki vel, sagði í fyrsta lagi að það líti svo út, stofnlán yrðu trauðlega veitt til landbúnaðar á næstunni og það tæki þó út yfir allan þjófabálk að stóru búin virtust gleypa alla þá möguleika sem stofnlánadeildin hefði í þessu efni. Nú veit ég að við hv. 7. landsk. erum sammála um að landbúnaðarframleiðslu þurfi að auka og bæta aðstöðu þeirra sem að henni vinna. En ég hygg að það sé alger fásinna að láta sér detta í hug að sú þróun verði hagstæð sem byggð er upp aðeins í gegnum lítil bú. Það tekst ekki. Og ég vil benda á að það er gersamlega útilokað fyrir mann sem starfar sem einyrki við landbúnað, það er gersamlega útilokað að hann geti notið sama réttar og aðrir landsmenn í sambandi við vinnutíma og orlof. Þetta er svo augljóst að ég þarf ekki að rökstyðja það. En svo vil ég geta um annað. Það eru til margir menn - og þeirra á meðal er þessi hv. þm. - sem virðast hafa ótrú á stórum búum. En ég vil benda á það, að hér um bil öll stór bú í landinu eru fjölskyldubú. Það er spurning hvort við höfum annað rekstrarform sem er hentugra í landbúnaði heldur en einmitt fjölskyldubúin. Þau stórbú, sem ekki eru fjölskyldubú, eru svo fá í landinu að það má telja þau á fingrum sér. Ég held að við eigum ekki akneitast við það þó að fjölskyldubúin hafi lánamöguleika til jafns við litlu búin. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa mörg orð um þetta mál að þessu sinni, en eins og ég gat um áðan hafa umr. gefið mér tilefni til nokkurra hugleiðinga. Ég er mjög ánægður yfir því að verða var við að skoðanir manna, sem hér hafa talað um landbúnað, falla vel að skoðun minni í því efni, að ég tel að landbúnað á Íslandi verði að efla, og ég er þeirrar skoðunar, að það megi hvergi gefa slakt í því efni. Fjölgun þjóðarinnar, vöntun fæðu í heiminum, hvort tveggja stuðlar að því að við höfum ekki leyfi til þess að draga af okkur í því efni þar sem við eigum mikla möguleika. Mér þykir vænt um að hafa orðið þess var að það eru hér fleiri innan þessara veggja sem eru sömu skoðunar. En ég held að það þýði ekkert fyrir menn annað en gera sér það ljóst, ef við ætlum að þróa íslenskan landbúnað til þess að framleiða meira og til að rækta stærri lönd, þá verðum við líka að gera okkur ljóst að við erum um leið að breyta landinu okkar. Það verður ekki eins og það var. Það verður ekki hægt að varðveita hverja einustu mýrartó sem til er í landinu, og það er hætt við því að þeir, sem telja það vera mest um vert að heyra spóann vella öðru hverju, fái minna af því kvaki en áður.



Herra forseti. Mér þykir hálfleiðinlegt að svo virðist sem þau hólsyrði, sem ég hafði hér um tillöguflutning hv. 5. þm. Norðurl. e., hafi farið fyrir ofan garð og neðan hjá honum og honum helst í minni það sem að einhverju leyti fór í taugarnar á honum, eins og t. d. vissar spurningar sem hann leiddi algerlega hjá sér að svara, um hagkvæmni orkunotkunar til áburðarframleiðslu. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði áður, að ég teldi það mikla lyftistöng fyrir íslenskan landbúnað og fyrir byggð á Norðurlandi ef þar yrði byggð áburðarverksmiðja, og á ég þar ekki endilega við stórverksmiðju. En ég vil líka taka það fram, að þegar í sama orðinu er talað um að auka stórlega framleiðslu til útflutnings og að halda uppi góðum kjörum íslenskra bænda, þá verður að tryggja það svo sem kostur er að rekstrarvörur fáist á sem lægstu verði. Hér var nokkuð minnst á útflutning landbúnaðarvara og raunar minnst á að þar mundi vera hægt að gera betur en gert er í dag. Ekki dettur mér í hug að bera á móti því, að jafnan er hægt að gera betur eða a. m. k. reyna að gera betur. En ég vil jafnframt vekja athygli á því að vandkvæði á útflutningi íslenskra landbúnaðarvara stafa ekki af því að sé svo erfitt að selja vörurnar, það er síður en svo. Það er mjög auðvelt í dag að selja íslenskar landbúnaðarvörur. En það eru örðugleikar á að fá það verð fyrir vörurnar sem við þurfum á að halda til að standa undir framleiðslukostnaðinum hér innanlands. Þetta stafar m. a. af því, að í öllum nágrannalöndum okkar, öllum þeim löndum sem búa við svipuð skilyrði til framleiðslu og þó oftast mun betri, er um verulegar niðurgreiðslur og styrkjagreiðslur að ræða til landbúnaðarins. Þess vegna er það svo, að við höfum ekki eðlilega samkeppnisaðstöðu um landbúnaðarvörur á neinum þeim mörkuðum sem okkur hafa verið tiltækir að undanförnu. Þetta er sá vandi sem við eigum við að fást í sambandi við útflutning landbúnaðarafurða, og ég held að það sé alveg útilokað annað en að hyggja að þessari samkeppnisaðstöðu um leið og við gerum tillögur og undirbúum aukna framleiðslu. Ég get endurtekið það, að ég gæti ekki hugsað íslenskum landbúnaði betra hlutskipti heldur en það að geta framleitt landbúnaðarvörur í verulegum mæli til útflutnings. Ég vona svo sannarlega að bygging áburðarverksmiðju á Norðurlandi yrði stoð við slíka framleiðslu. En við verðum auðvitað að gera okkur grein fyrir því, að það er allt annað mál að miða framleiðslu fyrst og fremst við innanlandsmarkað og okkar eigin þarfir, eins og við gerum í dag, því að það gerum við vissulega fyrst og fremst, eða hugsa okkur að framleiða í verulegum mæli til útflutnings. Ég vil taka mjög sterklega undir þau orð hv. 5. þm. Norðurl. e., að við þurfum að leggja mikið kapp á að verða okkur sjálfum nógir um framleiðslu helstu nauðsynja og þá ekki síst landbúnaðarvara. Til þess þurfum við að beita öllum tiltækum ráðum, að við höldum landbúnaðinum í því horfi að hann verði fær um það um langa framtíð, um alla framtíð að gegna þessu hlutverki. En það, sem mér fannst nokkuð á skorta í málflutningi hv. tillögumanns, var einmitt þetta, að ef við ætlum okkur að flytja út til þeirra landa sem nú borga lágt verð fyrir matvæli, þá verðum við líka að geta framleitt vörurnar á lágu verði.

Þau borga hátt verð fyrir matvæli. Þau þurfa að borga svo hátt verð að fólkið hefur ekki efni á því að kaupa matvælin og deyr úr sulti.

Ég hefði mjög gjarnan óskað eftir því einmitt að fá nánari upplýsingar um það með hvaða hætti er hægt að flytja vörur til Kamerún. Ef það er vissulega svo, að íbúar Kamerún eru tilbúnir að borga það sem hv. þm. kallar hátt verð, þá er það mjög gleðilegt og sannarlega ætti ekki á okkur að standa að flytja þangað vörur. E. t. v. er þetta aðeins fyrir þekkingarskort, menn hafa ekki upplýsingar um þetta. En það væri mjög æskilegt að fá slíkar upplýsingar og þá þannig að á þeim sé hægt að byggja. Ég spurði áðan um orkukostnaðinn og fullyrðingu um að það væri ekki hagkvæmara að nota raforku til annars en að framleiða áburð. Við því kom ekki svar. En hins vegar virtust þessi ummæli hafa að einhverju leyti farið í taugarnar á hv. flm. Ég vil aðeins víkja hér að því sem minnst var á lánastarfsemi í íslenskum landbúnaði. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Helga F. Seljan, að það eru ekki fyrir hendi upplýsingar um það að hægt verði að lána til framkvæmda í íslenskum landbúnaði í samræmi við umsóknir þar um. Ég held að ég megi þó fullyrða að það verði gert allt sem hægt er til þess að auka lánagetu Stofnlánadeildar landbúnaðarins umfram það sem nú er vitað um fjárútvegun til þeirrar stofnunar. Ég vil taka undir það, að þó að við verðum e. t. v. að fara svolítið hægar í ýmsum framkvæmdum á þessu ári en við höfum gert að undanförnu, þá er mjög brýnt að ekki verði stöðvun í þessum framkvæmdum frekar en annarri starfsemi í landinu. Ég vil svo enn endurtaka það til þess að forðast allan misskilning, að ég er hv. 5. þm. Norðurl. e. þakklátur fyrir að hafa vakið máls á þessu nauðsynjamáli, stofnun áburðarverksmiðju á Norðurlandi. En ég vil jafnframt leggja áherslu á það, að við megum ekki í sambandi við stofnum áburðarverksmiðju gleyma hagkvæmnishliðinni. Mér er það kunnugt að nú á undanförnum árum hefur íslensk áburðarframleiðsla átt í harðri samkeppni við erlenda áburðarframleiðslu og hvor áburður um sig hefur ýmist verið ódýrari, sá innlendi eða sá erlendi, og það eru vissir örðugleikar í sambandi við það ef áburðarframleiðslan þarf að vera dýr. Þess vegna þarf líka að því að hyggja hvers konar verksmiðjur í þessu efni eru okkur hagkvæmastar, hvers konar verksmiðjur það eru sem gætu orðið mestar lyftistengur bæði fyrir þau byggðarlög, þar sem þær eru byggðar, og fyrir landbúnaðinn sem atvinnugrein.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. nr. 108 frá 31. des. 1974, um Framleiðslueftirlit sjávarafurða, sem hér er til umr., er nánast sagt aðeins leiðrétting á 4. gr. l. til þess að skýrt komi fram verkaskipting á milli Framleiðslueftirlits sjávarafurða og Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. N. er sammála um það, enda flytur hún frv., að mæla með því að það verði samþ. eins og það liggur hér fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið, en legg til að það verði samþ.