Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 90 hef ég leyft mér að flytja frv. til.l. um breyt. á lögum nr. 59 frá 28. maí 1969, um tollheimtu og tolleftirlit. Meðflm. mínir eru hv. þm. Vesturl. sem sæti eiga í þessari d. Frv. þetta gengur út á það að bæta tveim höfnum í tölu tollhafna. Það eru hafnirnar í Neshreppi utan Ennis á Snæfellsnesi, þ.e. Rifshöfn, og Grundarfjarðarhöfn. Samkv. gildandi lögum frá 1969 eru nú 13 aðaltollhafnir á öllu landinu og 20 tollhafnir. Verði þetta frv. samþ. fjölgar tollhöfnum um 2 og verða þá 22 á landinu öllu. En þá er að athuga hvað er aðaltollhöfn og hvað er tollhöfn í skilningi áðurnefndra laga. Aðaltollhöfn er höfn þar sem för í utanlandsferðum mega fá fyrstu og síðustu afgreiðslu hér á landi og þar sem hvers konar tollmeðferð vöru má fara fram. Tollhöfn er á hinn bóginn höfn þar sem ferma má og afferma ótollafgreiddar vörur og geyma og tollafgreiða slíkar vörur án sérstakrar heimildar. Nú eru tvær tollhafnir á Snæfellsnesi: í Stykkishólmi og Ólafsvík. En í Rifi á Snæfellsnesi er höfn sem starfar þar samkv. lögum nr. 38 frá 14. mars 1951, þ.e. landshöfnin í Rifi, og í Grundarfirði var vígð ný höfn 22. jan. 1977 og tekin þá í notkun. E.t.v. má segja að hafnirnar á norðanverðu Snæfellsnesi séu óþarflega margar og þéttar. En við þessu verður ekki gert þó að þetta kunni að valda einhverri gagnrýni. Það eru þegar fjórar starfandi hafnir á þessu svæði, allar reknar með myndarbrag, og við hverja höfnina er þéttbýli sem fer vaxandi með hverju ári sem líður. Áð sjálfsögðu er hver höfnin um sig lífæð viðkomandi byggðarlags. Það er eðlilegt að þessum fjórum höfnum, þó að skammt sé á milli þeirra, eða innan við 90 km frá Stykkishólmi út í Rifshöfn, á norðanverðu nesinu sé gert nokkuð jafnhátt undir höfði að því er tekur til þeirra mála er hér um ræðir og þær sitji nokkurn veginn allar við sama borð að því leyti. Sennilegt er að höfundum laganna frá 1969 hafi þótt ofrausn að hafa fjórar tollhafnir á þessu svæði. Þeir hafa máske talið auðveldara og eðlilegra að láta tvær hafnir nægja. Ég vil því víkja að þessu atriði nokkrum fleiri orðum. Ég vil geta þess, að undanfarin ár hefur engin tollþjónn verið á Snæfellsnesi, en á hinn bóginn hafa lögreglumenn starfað í öllum kauptúnum á norðanverðu nesinu. Þeir hafa annast tollgæslu jafnframt undir umsjón viðkomandi yfirvalda og haft nána samvinnu sín á milli í þeim málum sem og öðrum störfum. Ég held að þetta fyrirkomulag hafi gefist vel eins og víðar þar sem tollgæsla og löggæsla er þannig sameinuð í hendi sömu manna. Í Rifi er og hefur verið hreppstjóri, sem jafnframt á sæti í stjórn Rifshafnar og er öllum málum vel kunnugur á staðnum. Að sjálfsögðu má á það benda, að í lögum um tollheimtu og tolleftirlit sé að finna heimildir sem nota megi, svo sem gert hefur verið, til að veita undanþágur við framkvæmd laganna án þess að þeim sé breytt að þessu leyti. Mér er fullljóst að tollafgreiðsla á Snæfellsnesi er ekki mjög mikil, því að það er nú einu sinni svo að skip sem koma frá útlöndum eru flest tollafgreidd í Reykjavíkurhöfn, án þess að ég sé þar með að segja að það sé til fyrirmyndar. En hver sem rennir augunum yfir upptalningu þá sem í lögunum gefur að líta og les um þær 13 aðaltollhafnir, sem þar greinir, og 20 tollhafnir hlýtur að sjá óðar í hendi sér að hinar góðu hafnir í Grundarfirði og Rifi eiga þar heima. Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta, en vil að svo mæltu leggja til að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr. um sérstaka meðferð mála vegna rangrar notkunar stöðureita fyrir ökutæki o.fl., er nú lagt fram öðru sinni, en frv. var upphaflega flutt undir þinglok veturinn 1977–1978. Var því þá vísað til n., en kom ekki til frekari meðferðar á Alþingi. Frv. þetta er, eins og segir í aths., samið af réttarfarsnefnd að ósk dómsmrn. og fjallar um umfangsmikinn þátt mála, er lögregla og dómstólar fást við, og miðar að einföldun og hraðari meðferð þeirra. Fjöldi þeirra mála er mjög mikill. Má nefna sem dæmi að miðar festir á bifreiðar í Reykjavík vegna vanskila á að greiða í stöðumæli voru 77 594 á síðasta ári. Er ökumanni þá boðið að ljúka máli sem greiðslu svokallaðs aukaleigugjalds. Nú lýkur ekki öllum málum með því og voru í Reykjavík gefin út 34 166 sektarboð á síðasta ári af hálfu lögreglustjóra í þeim tilvikum. Ef sektarboði er ekki tekið er máli svo vísað til dómara. Ljóst er að miklu varðar ef unnt er að einfalda meðferð þessara mála. Frv. þetta miðar að slíku. Er lagt til að hætt verði að meðhöndla mál þessi sem refsimál. Málin eru „afkriminaliseruð“, eins og það er stundum kallað, og þá meðhöndluð sem einkamál. Hefur svo þegar verið gert í nágrannalöndum okkar og gefið góða raun. Frv. fjallar nánar um meðferð þessara mála, sem ég tel ekki ástæðu til að rekja hér frekar, en vísa til grg. sem með frv. er. Rétt er að geta þess, að frv. er flutt óbreytt eins og það var lagt fram hið fyrra sinni. Frv. hafði þá verið sent Umferðarráði til umsagnar og komu ýmsar ábendingar fram í umsögn þess um atriði sem talið var að koma mætti fyrir með öðrum hætti þótt meginhugsun frv. sé í rétta átt. Ábendingar Umferðarráðs voru sendar þn. þeirri sem málið fékk til meðferðar þá. Þá hefur komið fram að borgaryfirvöld í Reykjavík, m.a. umferðarnefnd Reykjavíkur, eru að fjalla um málin þessa dagana. Er rétt að þn. sú, sem fær málið nú til meðferðar, kynni sér ábendingar Umferðarráðs og viðhorf borgaryfirvalda, en hér er um að ræða mál sem einnig snertir hagsmuni sveitarfélaga og þá sér í lagi Reykjavíkurborgar. Herra forseti. Ég tel ekki rétt að hafa fleiri orð um þetta, en legg til að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. dómsmrh. miðar þetta frv. að því að gera einfaldari alla meðferð brota varðandi ranga notkun stöðureita, þ. á m. stöðumæla. Enn fremur er það veigamikill þáttur í frv. að brot samkv. þessum lögum teljast ekki refsiverð í skilningi refsiréttar, þau koma t.d. ekki fram á sakavottorði eða, eins og það heitir á lélegu máli, brot þessi eru „afkriminaliseruð“. Áður en mál þetta fer til þn. í þessari d. vil ég koma að nokkrum aths. og vil þá víkja að því, sem reyndar kom fram í ræðu hæstv. dómsmrh., að þegar hafa komið fram ýmsar aths. við frv. sem áður hafa verið sendar þeirri n. sem fjallaði um frv. ð fyrri stigum. T.d. hefur sú aths. komið fram, að eðlilegt sé að sami aðili sjái um eftirlit samkv. þessum lögum og fái tekjurnar af innheimtunni. Þá hefur verið talið eðlilegt að sveitarfélagið sé sá aðili sem það gerir. Það er ekki nægilega skýrt í frv. Reyndar er aðalreglan samkv. 2. gr. frv. að gjald skuli lagt á í ríkissjóð vegna brota sem þetta lagafrv. fjallar um, en hins vegar mjög óljóst ákvæði í 3. mgr. 3. gr. um hvaða gjöld eigi að renna í sveitar- eða bæjarsjóði, en þar er talað um að stöðumælaverðir taki laun úr sveitar- eða bæjarsjóði, enda renni stöðumælagjöld í sveitar- eða bæjarsjóð. Nú eru stöðumælagjöld a.m.k. tvenns konar, þ.e. þau gjöld sem sett eru í sjálfa mælana, en hins vegar svokallað aukaleigugjald sem menn greiða eftir að þeir hafa fengið miða á bíla sína. Það gjald rennur nú einnig í sveitarsjóð, en ekki er að sjá samkv. frv. að sveitarsjóður eigi að halda þeim tekjum svo sem hingað til hefur verið. Ég held því að hér sé um að ræða atriði sem nauðsynlegt sé að taka tillit til og það sé eðlilegra og horfi til meiri einföldunar og betri vinnubragða að einn og sami aðili sjái um stöðumæla- og bílastæðamál yfirleitt og þá sé eðlilegt að það sé sveitarstjórn og sveitarsjóður sem hafi þær tekjur sem koma vegna brota á settum reglum, enda hafi þá sveitarsjóður jafnframt eftirlitið og þau útgjöld sem því fylgja. Það er annað atriði samkv. þessu frv. sem ég vil gjarnan koma með aths: við, en það er aths. sem ég held að ekki hafi komið fram áður. Í 7. gr. er gert ráð fyrir að gjöld, sem á falla, njóti lögtaksréttar og lögveðs í viðkomandi ökutæki. En í 2. tl. segir að lögveð samkv. þessari grein gangi á undan öllum veðum öðrum en lögveðum vegna bifreiðagjalda og iðgjalda vegna lögboðinnar ábyrgðartryggingar ökutækisins. Við þetta ákvæði vil ég gera aths. Hér er um að ræða mjög óvissar upphæðir sem kunna að falla á einstakar bifreiðar, og því skapar það ákaflega mikið óöryggi fyrir þá sem eiga t.d. samningsveð í bifreiðum, en bifreiðar eru mjög algengar sem andlag fyrir samningsveð, t.d. í sambandi við kaup og sölu, bæði á nýjum og notuðum bifreiðum. Ef jafnóvissar upphæðir og hér um ræðir eiga ávallt forgang fyrir samningsveðum er líklegt að bifreiðar verði lítt nothæfar sem andlag fyrir veð, því að slík gjöld koma aldrei fram á veðbókarvottorðum og menn því ávallt í fullkominni óvissu um hvað hvíli á viðkomandi bifreið þegar menn fá veðbókarvottorð. Ég held að óþarflega strangar reglur séu þarna settar - eða lagt til að séu settar - og þess vegna sé eðlilegra og raunar ekki mikil áhætta fyrir ríkissjóð eða sveitarsjóð að hafa einungis lögveð eða lögtaksrétt, en að lögveðið sé þá í tímaröð eins og önnur veð, þannig að þeir, sem vilja nota bifreiðar sem samningsveð, séu ekki í jafnmikilli óvissu og þeir yrðu ef þetta yrði regla. Þessi regla gildir um skip og hefur gert það að verkum, eins og mönnum er kunnugt um, að skip eru ákaflega ótrygg veð sem samningsveð vegna þess að sjótjón ýmiss konar hlaðast á skipið og ganga fyrir. Það kann að vera að slíkt sé eðlileg regla í þeim tilvikum, og hún á sér langa sögu, en ég held að ekki eigi að fara inn á sömu braut varðandi bifreiðar. Þessar aths. vildi ég láta fram koma áður en frv. fer til n. hér í hv. deild.



Herra forseti. Varðandi það frv. til l., sem hér er til umr., vil ég láta koma fram þá skoðun mína, að ég styð eindregið að gert verði verulegt átak til að jafna verð á raforku, en hins vegar tel ég að ekki eigi að nota Byggðasjóð í þeim tilgangi. Þetta vekur þá spurningu, hvert eigi að vera hlutverk Byggðasjóðs í framtíðinni, en ýmsir virðast komnir á þá skoðun að þeim verkefnum, sem Byggðasjóður hefur aðallega unnið að, þ.e. atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni, sé lokið og því sé rétt að sjóðurinn snúi sér að öðru. Nýlega var samþykkt í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins að Byggðasjóður sveigði æ meira inn á þá braut að verða almennur fjárfestingarlánasjóður þar sem gagnsemi framkvæmda væri metin án tillits til staðsetningar, eins og þar segir. Þetta hljómar e.t.v. ekki illa, en hér er að mínum dómi mjög alvarlegt mál á ferðinni sem allir hv. þm. af landsbyggðinni ættu að gefa gaum. Auðvitað er það rétt, eins og allir þekkja, að mikið átak hefur verið gert til uppbyggingar atvinnulífs víðs vegar um landið á undanförnum árum. Hér ber fyrst að nefna skuttogarana og miklar endurbætur á frystihúsum og fiskvinnslustöðum. Þetta hefur leitt til þess, að í stað stopullar atvinnu við sjávarsíðuna er atvinna nú víðast hvar nóg og samfelld allt árið. Má því segja að nú sé kominn í framkvæmd fyrsti kafli byggðastefnunnar. En þá er það annar kaflinn, og það er sá kafli sem Byggðasjóður á nú að snúa sér að. Lífið á landsbyggðinni á og verður að vera meira en nýtískuverbúðalíf í kringum skuttogara og frystihús. Til að þessir staðir verði aðlaðandi til búsetu þarf verslun og önnur þjónusta að þróast í takt við atvinnuvegina. Því miður er ástandið víða þannig, að þegar vinnunni sleppir er sest upp í flugvél og flogið til Reykjavíkur og þangað sótt margvísleg þjónusta og flestar vörur fyrir utan brýnustu nauðsynjar. Ástæða þessa er fyrst og fremst sú, að þannig er búið að smásöluverslun í dreifbýli að reksturinn skilar engu til nauðsynlegrar uppbyggingar og umtalsverð stofnlán til byggingar verslunarhúsnæðis hafa ekki fengist. Af þessum ástæðum er mjög víða stundaður verslunarrekstur við erfið skilyrði, í gömlu og óhagkvæmu húsnæði, meira af vilja en mætti, án þess að nokkur möguleiki sé á uppbyggingu eða endurbótum. Bilið milli þessara verslana og verslana í Reykjavík breikkar stöðugt. Fólk leitar í auknum mæli út fyrir staðinn með sína verslun, sem aftur leiðir til enn óhagkvæmari rekstrar. Það er því sameiginlegt hagsmunamál verslana í dreifbýli og íbúa dreifbýlisins að nú verði brotið blað og verulegt átak gert í verslunarmálum. Nú þegar þarf að gera myndarlegt átak til að byggja upp smásöluverslun í dreifbýlinu. Að mínum dómi er hér einmitt það verkefni sem Byggðasjóður á að snúa sér að, en hingað til hefur Byggðasjóður talið það fyrir utan sinn verkahring að lána til byggingar verslunarhúsnæðis. Fleira mætti nefna. Mjög mikilvægt er að komið verði á fót léttum framleiðsluiðnaði í mörgum sjávarbæjum og þorpum til að skapa heilsteyptara atvinnulíf. Störf við s jávarútveg og fiskvinnslu eru erfið og ekki á allra færi að stunda þau. Ef fólk á þessum stöðum missir heilsu af einhverjum ástæðum og hefur ekki þrek til að stunda hin grófari störf á það oft ekki annarra kosta völ en að flytjast búferlum á höfuðborgarsvæðið, oft gegn vilja sínum. Hér er einnig verkefni sem Byggðasjóður á að takast á við. Auðvitað verða sjávarútvegur og fiskvinnsla höfuðatvinnuvegir í bæjum og þorpum við sjávarsíðuna, og ef okkur auðnast að byggja upp þorskstofninn mun hlutverk þessara staða í þjóðarbúskapnum enn aukast í framtíðinni. Því er mjög mikilvægt að staðirnir verði aðlaðandi til búsetu. Til að það megi takast verður verslunarþjónusta og ýmis iðnaður að þróast með höfuðatvinnuvegunum. Þá fyrst hefur byggðastefnan borið þann árangur sem að var stefnt. Það er því reginmisskilningur að hinu sérstaka hlutverki Byggðasjóðs við landsbyggðina sé lokið. Vil ég beina því til þeirra hv. alþm., sem sæti eiga í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, að þeir hugsi sig vel um áður en þeir leggja niður „landamæri“ Byggðasjóðs og gera hann að almennum fjárfestingarlánasjóði.



Herra forseti. Verðjöfnun á orku er til umr. hér á Alþ. á þessum vikum og mánuðum og það er sannarlega gott. Nú þessa stundina er verið að ræða um slíka verðjöfnun og aðferðir í því sambandi í báðum deildum þingsins. Í Ed. mun vera til umr. nýframlagt frv. um niðurgreiðslu á olíu til upphitunar, og hér erum við að ræða frv. sem gerir ráð fyrir að Byggðasjóður komi inn í verðjöfnun á raforku og til þess verði varið um þriðja hluta tekna Byggðasjóðs. Ég tel það mjög góðs vita að þessum málum er hreyft hér á Alþ. með ýmsum hætti. Það minnir okkur á það ófremdarástand sem ríkir í þessum efnum, bæði varðandi raforkuverð og eins upphitunarkostnað hjá þeim sem nota olíu, og við skulum vona að það styttist í að þessi mál verði tekin þeim tökum sem viðunandi mega teljast. Ég tel að það sé mjög brýnt að stjórnvöld hafi forustu við lausn þessa máls og leitað verði samstöðu með flokkum um leiðir til viðunandi verðjöfnunar á orku í landinu. Ég tel að sú aðferð, sem till. sú fjallar um sem hér er til umr., leysi ekki mikinn vanda út af fyrir sig, að færa ákveðna upphæð í gegnum Byggðasjóð til þessa verkefnis, þó að ég skilji vel þann góða hug hv. flm. sem að baki býr. Með þessu mætti reikna með að meira fjármagn kæmi til þessara mála, ef menn hyrfu þá ekki að því að skerða verðjöfnunargjald á móti. Það verður ekki lesið út úr sjálfu frv. um breyting á lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins hvort auka skuli tekjur Byggðasjóðs sem þessu nemur, heldur einfaldlega að þriðja hluta tekna hans skuli varið í þessu skyni. Ég tel að það væri varhugavert að ætla Byggðasjóði þátttöku af þessu tagi nema fulltryggt væri að tekjur hans væru auknar sem því svaraði. Ég tel hins vegar að æskilegt sé að fara aðrar leiðir í sambandi við verðjöfnunarmálin. Inn á þær var raunar komið í umr. um frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku sem var til meðferðar í þessari hv. þd. í desembermánuði s.l., þar sem það gjald var framlengt. Í þeim umr. kom það álit fram, bæði frá meiri hl. og minni hl. iðnn. þessarar hv. d., að æskilegt væri að ríkið tryggði þeim raforkufyrirtækjum, sem búa við verstan fjárhag og eru því með mjög óeðlilega háar gjaldskrár, betri stöðu til þess að lækka þær og bjóða viðskiptavinum sínum raforku með eðlilegum kjörum. Ég minnti á við umr. þá, að hjá fyrrv. ríkisstj. náðist um það samstaða að breyta mjög til varðandi fjármögnun Rafmagnsveitna ríkisins. Ég tel rétt að rifja hér upp, með leyfi hæstv. forseta, hvað segir í aths. með fjárlagafrv. um þetta efni, vegna þess að ég tel brýnt að hv. fjvn. taki eftir þessu atriði og taki það til meðferðar og fylgi því eftir. Ég trúi ekki öðru en sú samstaða, sem skapast hafði um þetta efni, ríki enn í þingsölum og það megi ná fram mjög verulegum árangri til bóta varðandi fjárhag Rafmagnsveitnanna og þá einnig varðandi verðjöfnunarmálin ef eftir því verður farið. En um þetta segir á bls. 221 í fjárlagafrv. sem lagt var fram á 101. löggjafarþinginu: „ Ríkisstj. samþykkir að frá og með árinu 1980 beri ríkissjóður allan kostnað af félagslegum framkvæmdum sem Rafmagnsveitum ríkisins er falið að ráðast í og standa fyrir. Verði gert ráð fyrir slíku framlagi frá ríkissjóði í fjárlagafrv. fyrir árið 1980. Um mat á félagslegum þætti framkvæmda verði fjallað af fulltrúum frá fjárlaga- og hagsýslustofnun, Rafmagnsveitum ríkisins og iðnrn. Ríkisstj. hefur jafnframt ákveðið að fram fari gagnger athugun og úttekt á rekstri Rafmagnsveitna ríkisins.“ Um það fjallaði þetta samkomulag ríkisstj. sem var tekið upp í aths. með fjárlagafrv. á haustþinginu, hinu stutta. Að þessum málum var unnið hjá fyrrv. ríkisstj. með ýmsum hætti. Það er ekki rétt, sem fram kemur í grg. með þessu frv., að mismunur á raforkuverði hafi stöðugt verið að aukast, eins og þar segir, „og þó mest s.l. 2–3 ár og nemur víða 60–90% og á sumum töxtum jafnvel yfir 100%“. Það hefur oft komið fram, að með hækkun verðjöfnunargjaldsins, sem lögleitt var veturinn 1978–1979, tókst að verja þeim tekjum, sem þannig fengust, til þess að draga úr verðmismun á raforku á almennum taxta til heimilisnota úr 88% í 53.5% eða þar um bil, þannig að þarna var um talsverða leiðréttingu að ræða þó að það væri aðeins spor í þá átt sem verða þarf til þess að viðunandi geti talist. Þetta held ég að sé rétt að menn hafi í huga. En ég held að með breyttum tökum á fjárhag Rafmagnsveitnanna megi ná verulegum árangri í þessu máli og koma þessu fyrirtæki ríkisins á eðlilegan rekstrargrundvöll, þó að fleira þurfi til að koma. Allir hv. þdm. muna, geri ég ráð fyrir, eftir hugmyndum, tillögum og viðleitni fyrrv. ríkisstj. til þess að koma á einu orkuöflunarfyrirtæki í landinu sem byði raforku í heildsölu á sama verði til allra landshluta. Ef það mál hefði komist í höfn eins og ætlað var værum við nær því marki að hafa dregið úr verðmismun á raforku. Ég vænti þess, að ekki verði langt þangað til því takmarki verður náð, og að því þarf að vinna. Þá vil ég í þessu samhengi geta þess, sem fram hefur komið í fjölmiðlum, að ég hygg, að nefnd, sem starfaði á vegum fyrrv. ríkisstj. og var skipuð af iðnrn., skilaði áliti varðandi tillögur um leiðir til jöfnunar á upphitunarkostnaði, en það var meginverkefni nefndarinnar. Hún skilaði áliti í októbermánuði s.l., rétt áður en fyrrv. ríkisstj. fór frá völdum. Því nefni ég þetta hér, þó að þarna sé um að ræða jöfnun á upphitunarkostnaði, að í tillögum þessarar nefndar, sem vann sitt starf vel og rösklega, var gefin bending um breytta tekjuöflun til verðjöfnunar á orku. Það mál hefur ekki verið mikið í umr. síðan, en ég tel rétt að koma því hér á framfæri, því að þar er hreyft hugmynd sem ég tel að sé allrar athygli verð og eigi að athuga í alvöru varðandi verðjöfnun á orku. í þessu nál. segir í kafla sem heitir „Fjármögnun“ - við skulum líta í hann - varðandi fjármögnun til jöfnunar á húshitunarkostnaði, en þar er gert ráð fyrir að þyrfti um 7500 millj. kr. á fjögurra ára bili, lagði nefndin til: Núverandi verðjöfnunargjald af raforku og olíu verði fellt niður, en í þess stað lagður almennur orkuskattur á alla orkusölu í landinu, þar með talið orkusölu til stóriðju og orkunotkun til hitunar húsa. Orkuskatturinn verði ákveðinn 1 kr. á kwst., miðað við verðlag í sept. 1979, og lagður á endanlegan notanda orkunnar. Heildarverðjöfnunargjald af raforku er áætlað á þessu ári um 2.7 mill jarðar kr. Verðjöfnunargjald af olíu er um 2.2 milljarðar á ári miðað við verðákvörðun í júlí 1979. Heildartekjur af orkuskatti yrðu sem hér segir miðað við 1 kr. á kwst. eða jafngildi þess: Af raforku, þar sem um er að ræða 2700 gwst. ef stóriðjunotkun yrði talin með, samtals 2.7 milljarðar. Á heitt vatn, sem er jafngildi í gwst. eða 2700 gwst. umreiknað - þetta eru að sjálfsögðu áætlunartölur - einnig 2.7 milljarðar. Og af olíu og olíuvörum 6400 gwst. notkun og tekjurnar 6.4 milljarðar. Samtals fengjust þannig af 11 þús. gwst. 11 milljarðar kr. með orkuskatti sem næmi 1 kr. á hverja kwst. Og áfram segir í þessu nál.: „Þetta fyrirkomulag mundi leiða til þess, að verðjöfnunargjald af olíu og bensíni, sem nú er um 3.50 kr. á lítra, félli niður. Orkuskattur að upphæð 1 kr. á kwst. jafngildir um 10 kr. á lítra, þannig að útsöluverð á bensíni og olíu mundi hækka um 6.50 kr. á lítra. Verðjöfnunargjald á raforku til almennrar heimilisnotkunar er nú 4–6 kr. á kwst. Orkuskatturinn mundi því leiða til lækkunar á raforkuverði um 3–5 kr. samkv. heimilistaxta. Raforkuverð til upphitunar mundi hins vegar hækka um 1 kr. á kwst svo og raforkuverð til stóriðju. Orkuverð á heitu vatni til upphitunar í Reykjavík mundi hækka úr 2.87 kr. á kwst. í 3.87 kr. á kwst., sem jafngildir um 35% hækkun. Upphitunarkostnaður með olíu mundi hækka úr 22 kr. á kwst. í tæpar 23 kr. á kwst.“ Og að lokum segir í álitinu um þessa fjáröflun og nýtingu hennar: „Nefndin leggur til að tekjum af orkuskatti verði ráðstafað til verðjöfnunar á raforku, til verðjöfnunar á eldsneyti, til verðjöfnunar á upphitunarkostnaði, til Orkusjóðs vegna framkvæmda í orkumálum, til Orkustofnunar vegna rannsókna á nýtingu innlendra orkugjafa og leiðum til að draga úr olíuinnflutningi. Auk þess leggur nefndin til að í fyrstu verði hluta af orkuskatti varið til að fjármagna orkusparnaðarlán Húsnæðismálastofnunarinnar.“ Með þessari hugmynd, sem er sett fram í nefndinni, er vakin athygli á tekjuöflunarleið til verðjöfnunar á orku sem ég tel allrar athygli verða. Það er ljóst að þarna eru atriði sem þurfa gaumgæfilegrar skoðunar við. M.a. er þarna gert ráð fyrir að orkuskattur verði lagður á orkusölu til stóriðju. slík álagning á slíkum skatti er að sjálfsögðu samningsatriði og þyrfti að taka það upp sérstaklega við þá aðila sem þar er um að ræða. En ég tel að það sé eitt af brýnum atriðum í orkumálum okkar að fá fram leiðréttingu á því orkuverði sem stóriðjuver, fyrst og fremst álverið í Straumsvík, búa við, það hljóti að vera verkefni stjórnvalda á næstunni og næstu árum að leita leiða til þess að fá leiðréttingu á því verði sem þar er um að ræða. Þá getur gjaldtaka af þessu tagi einnig komið inn í myndina. Ég vil í þessu sambandi minna á að víða um heim er nú í athugun að fá fram leiðréttingu á orkusölu og verði til orkufreks iðnaðar sem byggist á samningum sem gerðir voru meðan verðlag á orku var allt annað en orðið hefur eftir þróun síðasta áratugs, og við hljótum að gefa þessum atriðum gaum. Ég get tekið sem dæmi að í Noregi hafa þessi mál verið til athugunar að undanförnu, og er nauðsynlegt fyrir okkur að fylgjast með því sem þar er að gerast. Á Nýja-Sjálandi hefur samningum verið sagt upp að þessu leyti, og er einnig rétt að fylgjast með slíku. Þetta eru mál sem skipta okkur miklu, og það mál, sem hér er til umr., skiptir marga í þessu landi afar miklu og sú umr., sem hér fer fram á Alþ. um tillögur varðandi verðjöfnun á orku, minnir okkur á að þarna þarf að stíga skref í rétta átt fyrr en seinna. Þarna er hagur heilla landshluta og fólks í heilum landshlutum í húfi og þarna er á ferðinni hætta á stórfelldri röskun byggðar ef ekki verður við brugðist. Ég met þann hug sem fram kemur í þessu frv., en ég tel að fara eigi aðrar leiðir í þessu sambandi, en vil síður en svo draga úr því, að þeirra verði leitað fyrr en seinna.



Herra forseti. Hér er vissulega hreyft mikilvægu máli, en ég held að það sé ekki nema lítill hluti af því sem þarf um að tala í sambandi við jöfnun á aðstöðu. Þetta frv. gerir ráð fyrir að ákveðnum hluta af tekjum Byggðasjóðs verði varið til jöfnunar á raforkuverði í landinu. Út af fyrir sig er það góðra gjalda vert. En ég held að nauðsynlegt sé að menn horfist í augu við þann vanda sem er í heild í sambandi við ekki einungis raforkumálin, heldur og upphitunarkostnaðinn sem er orðinn mjög stór baggi á að vísu tiltölulega litlum hluta þjóðarinnar, en slíkur baggi að hann er að verða - ef ekki þegar orðinn - það mikið vandamál að hann mun valda stórkostlegri byggðaröskun ef ekki verður þegar í stað tekið á því máli. Ég hygg að öllum hv. þm. sé þetta ljóst, en sé þeim það ekki er nauðsynlegt að þeir kynni sér það, að nú er svo komið að á svonefndum olíukyndingarsvæðum þarf hver íbúðareigandi að borga á bilinu frá 100–130 þús. a.m.k. í hverjum einasta mánuði til að hita upp venjulegt íbúðarhúsnæði. Það segir sig sjálft að fólk á olíukyndingarsvæðum unir ekki slíku ástandi öllu lengur. Ég held því að þó að þetta frv. sé út af fyrir sig góðra gjalda verð tilraun til að jafna aðstöðu manna sé það ekki nema brot af því sem þarf að gera. Ég tek undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Ég held að fara þurfi aðra leið í þessu efni og taka allt dæmið með í reikninginn. Og ég sé ekki að Alþ. geti lengur daufheyrst við því að hér verði tekið til hendinni og lausn verði fundin á líklega einu mesta hagsmunamáli fyrir þann hluta þjóðarinnar sem býr við þessi kjör nú - eða ókjör kannske réttara sagt. Ég skal ekki fara öllu fleiri orðum um þetta. Ég tel nauðsynlegt að það verði nú þegar gerð að því gangskör að leysa málið á heildargrundvelli þannig að hinn gífurlegi mismunur hverfi og þeim drápsklyfjum, sem nú hvíla á líklega um eða yfir 20% af þjóðinni, verði af því fólki létt og það sem allra fyrst. En menn hafa ekki aðeins rætt jöfnun á orkuverði í umr. um þetta mál. Menn hafa rætt almennt um Framkvæmdastofnun sem slíka. Mér finnst oft þegar ég hlýði á slíkar umr. furðu gegna það sem sumir þm. láta út úr sér um þá stofnun. Það er eins og þar sé um slíka stofnun að ræða að varla sé verjandi að hafa hana til í þjóðfélaginu. Mér heyrist á sumum hverjum þm. að þar sé á ferðinni slíkt fyrirtæki að það ætti sem allra fyrst að leggja upp laupana. Ég er annarrar skoðunar. Ég tel að á þeim tiltölulega stutta tíma, sem stofnunin hefur starfað, hafi Framkvæmdastofnun og Byggðasjóður látið margt gott af sér leiða. Stofnunin hefur breytt búsetumöguleikum víðs vegar úti á landsbyggðinni þannig að staðir, sem áður voru í sannkallaðri niðurníðslu, eru nú að mörgu leyti orðnir mjög byggilegir. Ég er ekki með þessu að segja alfarið að ekki megi setja út á þessa stofnun, það er ýmislegt sem þar mætti bæta og svo er að sjálfsögðu um öll mannanna verk, en í heild tekið held ég að stofnunin hafi náð þeim tilgangi sem henni var ætlað þegar hún var sett á fót. Menn tala um að þm. eigi ekki að sitja í hinum og þessum stofnunum og útdeila fjármunum, það eigi einungis að vera verkefni embættismanna í kerfinu. Ég er síður en svo á þeirri skoðun. Ég tel ekkert alfarið réttlætismál að það sé embættismannanna að útdeila úr sjóðum eða stofnunum, það sé ekkert síður þörf á því að þm., sem kjörnir eru af almenningi í landinu, hafi puttana á þeim afgreiðslum. Menn tala um fyrirgreiðslupólitík af öllu tagi, ekki síst í Framkvæmdastofnun. Það má vel vera að eitthvað slíkt megi finna þar. En ég efast um að þar yrði réttlátar skipt þó að einhverjir embættismenn úr kerfinu kæmu til og hefðu síðasta orðið í þeim efnum.  Ég tel að það sé síður en svo alfarið nauðsynlegt að útiloka þm., hverju nafni sem þeir nefnast, frá því að vera með í ráðum þegar verið er að úthluta fjármagni sem á að fara til þess fyrst og fremst, eins og í þessari stofnun, að auka atvinnuuppbyggingu á þeim stöðum sem hafa orðið á eftir og hafa orðið úti vegna rangrar stjórnarstefnu á hinum ýmsu tímum. Það var og er tilgangur Framkvæmdastofnunar ríkisins að jafna búsetuna þannig að það sé í raun og veru nánast sama hvar á landinu menn búa, að þeir eigi að hafa sem jafnasta aðstöðu.  Það er kannske ástæðulaust að vera að ræða öllu meira um þessa hluti í þessum dúr. En fyrst menn hefja almennar umr. um Framkvæmdastofnunina sem slíka er ég reiðubúinn til að taka þátt í þeim. Ég vildi að hér kæmi fram, að ég tel það ekki rétt sjónarmið hjá þeim sem halda því fram að þar hafi átt sér stað einhver sérstök fyrirgreiðslupólitík, sem menn tala þá um í óvirðingartón. Ég held að ef menn skoði málið fordómalaust, sem helst allir ættu að gera, komist menn að raun um að Framkvæmdastofnunin hefur verið þjóðþrifafyrirtæki sem var nauðsynlegt að koma á fót til að rétta hlut landsbyggðarinnar vegna þess hvernig farið var með hana á vissu árabili, er aðrir staðir í landinu voru látnir njóta forgangs af allri þeirri uppbyggingu sem þá átti sér stað. Stofnun þessi var svar við því sem hafði gerst á árunum þar á undan. Og það er síður en svo að því verkefni Framkvæmdastofnunar eða Byggðasjóðs sé lokið. Það er enn fyrir hendi fullt af verkefnum sem eru þess eðlis að nauðsynlegt er að sinna þeim og að þau hafi forgang til þess að rétta frekar hlut þeirra, sem höllum fæti standa víðs vegar úti á landsbyggðinni, og jafna þar með búsetu manna án tillits til þess hvar þeir eru búsettir á landinu.



Herra forseti. Út af orðum hv. 5. þm. Austurl. vil ég geta þess, að þótt ríkið taki nú þegar á sig að standa undir hinum félagslega þætti RARIK, sem nauðsynlegt er að verði gert og þó fyrr hefði verið, eins og fram kom hjá honum, vantar enn stórfé til að jafna raforkuverðið. Um það fjallar þetta frv. Samkv. upplýsingum RARIK þarf til verðjöfnunar um 2 milljarða. Rafhitunarkostnaður er þar ekki meðtalinn, en afgangurinn af tekjum frv., eins og það liggur fyrir, færi til að jafna þann kostnað, og húshitunarkostnað allan í landinu þarf að sjálfsögðu að jafna, eins og hv. síðasti ræðumaður gat um. Þessar umr. hafa að ýmsu leyti verið gagnlegar, og vil ég sérstaklega þakka þeim sem tekið hafa vel í málið. En mér hefur þótt á skorta hjá ýmsum ræðumönnum, einkanlega þegar þetta mál var til umr. um daginn, að taka á því máli, sem fyrst og fremst var til umr., að jafna orkuverðið í landinu, heldur vildu ýmsir hv. þm. þá gleyma sér í þeirri endalausu umræðu sem ávallt verður þegar Framkvæmdastofnun ríkisins ber á góma á hv. Alþ. Umr. varð þannig að hluta til að drepa á dreif jafnþýðingarmiklu máli sem jöfnun orkuverðsins er, og var það vissulega slæmt. Hins vegar vona ég þrátt fyrir það, að umr. veki til umhugsunar um þetta mál og við skoðun í n. náist samkomulag um raunhæfa lausn til að jafna raforkuverðið, þannig að um leið og menn hafna þeirri leið, sem í frv. felst, ef menn vilja það, bendi þeir á aðra sem leiði til sama markmiðs.