Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Eins og hv. þm. mun kunnugt hafði forseti fallist á að hér færu fram tvær umræður utan dagskrár skv. fyrri mgr. 32. gr. laga um þingsköp og stendur hvor umræða því hálfa klukkustund. Sú fyrri er umræða um breytta starfsháttu Norðurlandaráðs og umræðubeiðandi er hv. 1. þm. Reykn. Hin umræðan fjallar um tillögur um opinberar framkvæmdir umfram fjárlög og lánsfjárlagafrv. og þar er umræðubeiðandi hv. 2. þm. Norðurl. v. Hefst nú hin fyrri umræða og til máls tekur hv. 1. þm. Reykn.

Matthías Á. Mathiesen : Frú forseti. Eins og hv. þm. mun kunnugt var á nýafstöðnu þingi Norðurlandaráðs flutt og síðan samþykkt tillaga um breytta starfshætti Norðurlandaráðs, tillaga sem að dómi fjölmargra fulltrúa á þingi ráðsins breytir í veigamiklum atriðum þeim grundvelli sem samstarf þjóðþinga og ríkisstjórna hefur byggst á, þjóðþinga frá 1952 og síðan ríkisstjórna Norðurlanda með undirritun Helsingfors - samningsins frá 1962, ásamt þeim breytingum sem gerðar hafa verið á þeim samningi. Þessi tillaga hlaut meirihlutasamþykki en töluverð andstaða kom fram á þingi Norðurlandaráðs við þá tillögu. Þar á meðal voru margir úr hópi Alþingis sem sátu Norðurlandaráðsþingið auk þingmanna annarra þjóðþinga sem þar létu til sín heyra. Breytingartillagan fjallar um breytingar á 51. til og með 58. gr. samstarfssamningsins, að undanskilinni 53. gr., en það er breytingartillagan við 52. gr. samstarfssamningsins sem skiptir meginmáli. Gengur breytingin út á, að mínum dómi og þeirra sem þar voru í andstöðu, að breyta starfsháttum Norðurlandaráðs frá því sem þeir hafa verið, þ.e. fulltrúar þjóðþinga í það að það verði fulltrúar stjórnmálaflokka og stjórnmálasamtaka á Norðurlöndum sem koma til með að vera þar í forustu því að 52. gr. fjallar um forsætisnefnd Norðurlandaráðs, skipan hennar og með hvaða hætti ákvörðun verði tekin þar að lútandi. Ég ætla ekki að fjölyrða meir hér. Ég tel að verði slíkt samþykkt, þá séum við ekki á þeirri braut sem upphaflega var mótuð og hefur verið að mínum dómi mjög farsællega farin þó svo það hafi gerst nú á þessu þingi að Íslendingar eiga ekki formann í neinum af þeim nefndum sem starfa á vegum Norðurlandaráðs og er það í fyrsta skipti allt frá því 1952. Ég leyfi mér því að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra sem fer með samstarfsmálefni Norðurlanda hvort það sé ætlunin, hvort um það hafi orðið samkomulag af hálfu ráðherranna, og þá í samráði við Norðurlandadeild Alþingis, að slík breyting yrði gerð. Hér höfum við fyrir stuttu síðan haft umræðu um starfsemi Norðurlandaráðs og hefði því verið eðlilegast að slík málefni sem þessi hefðu komið þar á dagskrá. En vegna þess að sú umræða hafði farið fram, þá leyfi ég mér að bera fram þessa fyrirspurn til þess einmitt að fá svör og vekja athygli á þessu máli hér á Alþingi. Sjálfur er ég andvígur þeirri breytingu sem hér er hugsuð.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) : Virðulegi forseti. Ef ég hugleiði aðeins með hvaða hætti samstarf Norðurlandanna á sér stað á vettvangi Norðurlandaráðs og innan vébanda samstarfsráðherra þá má segja að það sé tvíþætt. Það er fyrst og fremst um það að ræða að það er samstarf þingmanna, sérstakra kjörinna fulltrúa þjóðþinga Norðurlandanna, sem koma saman á Norðurlandaráðsþingi. Síðan er um að ræða samstarf ríkisstjórna sem fer fram á vettvangi margs konar ráðherranefnda, þar sem um er að ræða að viðkomandi ráðherrar úr viðkomandi ríkisstjórnum hittast til að fjalla um sameiginleg málefni. En eins og öllum er kunnugt hafa þó utanríkismál verið utan við þetta samstarf, a.m.k. fram til þessa, þó að umræður um utanríkismál almennt skipi æ meiri sess á þingum Norðurlandaráðs en fram til þessa hefur verið. Síðan blasir þetta samstarf kannski við þeim sem taka þátt í því á eftirfarandi hátt. Í fyrsta lagi er um að ræða hreina hagsmunagæslu hvers lands fyrir sig gagnvart sínum eigin hagsmunum í þessu samstarfi og í öðru lagi er um að ræða samstarf pólitískra aðila, þ.e. hópa sem telja sig eiga sams konar pólitískar skoðanir að verja. Þó verð ég nú að viðurkenna að það er ákaflega erfitt að sjá fyrir sér hvaða pólitísku skoðanir t.d. miðflokkahópurinn er að verja, en það munu vera 16 mismunandi stjórnmálaflokkar í þeim hópi, og sagt er að það sé lengra og meiri gjá á milli þeirra en á milli t.d. Alþb. og Sjálfstfl. hér á Íslandi. Hvað varðar störf ráðherranefndarinnar, þá hefur samstarfið t.d. innan hóps samstarfsráðherra það tímabil sem ég hef gegnt störfum samstarfsráðherra Norðurlandamála í íslensku ríkisstjórninni verið ákaflega gott. Að vísu hefur oft verið tekist á einmitt um þessa hagsmuni sem eru mjög áberandi í samstarfinu. Stundum er tekist á um verkefni og veitingu fjármuna til verkefna sem kannski koma einu Norðurlandinu betur en öðru og síðan er ekki síst tekist á um áhrif sem fást með því að ráðstafa æðstu stöðum í Norðurlandasamstarfinu til ákveðinna landa. Þar er fyrst og fremst tekist á um þær stöður sem er að finna hjá ráðherranefndinni, þ.e. skrifstofu ráðherranefndarinnar í Kaupmannahöfn. Má segja að kannski hafi verið hvað mest tekist á um þau hagsmunamál á yfirstandandi starfsári, en þá var verið að ráðstafa æðstu stöðum hjá skrifstofunni í Kaupmannahöfn. Eins og öllum er kunnugt höfðu Íslendingar eina deildarstjórastöðu af fimm á skrifstofu ráðherranefndarinnar í Kaupmannahöfn en misstu hana sl. sumar eftir mikil átök um ráðstöfun hennar meðal samstarfsráðherranna. Á Norðurlandaráðsþinginu núna í Kaupmannahöfn í síðustu viku lágu fyrir breytingartillögur á Helsingfors - sáttmálanum sem er grundvöllur norræns samstarfs. Í 52. gr. er gert ráð fyrir þeirri breytingartillögu að stjórnarnefnd Norðurlandaráðs, þ.e. þingsins, verði án nokkurrar takmörkunar, þ.e. fjöldi nefndarmanna verði ótakmarkaður. Þessi breyting var gerð með það að leiðarljósi að auðveldara yrði fyrir ákveðna stjórnmálahópa, þ.e. flokkahópa, að fá áhrif í stjórnarnefnd Norðurlandaráðs með þessum hætti. Síðan segir: Hver deild ráðsins skal eiga eigi færri en tvo fulltrúa í stjórnarnefndinni til þess að tryggja það að hvert þjóðþing hafi a.m.k. tvo fulltrúa í stjórnarnefndinni. Það er alveg ljóst að með þessari breytingu er gengið gegn hagsmunum Íslands vegna þess að það má búast við því að við munum aldrei fá fleiri en tvo fulltrúa í stjórnarnefndinni meðan hins vegar flokkahóparnir gætu komið fleiri mönnum inn í nefndina. Þannig yrði að fjölga í stjórnarnefndinni, sumir segja jafnvel allt upp í 17 manns frá þeim 10 sem eru nú í stjórnarnefnd, en það mundi að sjálfsögðu draga úr áhrifum Íslands í nefndinni og þar með í Norðurlandaráði. Því miður kom þetta mál ekki upp fyrr en skömmu áður en stóð til að ég undirritaði fyrir hönd Íslands samning um að gera þessar breytingar, en þegar þessi deila kom upp var skotið á fundi samstarfsráðherra og þar tilkynnti ég að ég gæti ekki undirritað þetta samkomulag að svo stöddu nema þá með því að gera sérstakan fyrirvara um að ég teldi ólíklegt að þessi breyting mundi fá samþykki á Alþingi Íslendinga. Þegar ég tilkynnti þetta, þá var fallið frá því að undirrita þessar breytingar að svo stöddu.

Páll Pétursson : Frú forseti. Ég vil biðja menn að halda gleði sinni. Við töpuðum einni lítilli kosningu. Sósíaldemókratar vildu ekki styðja Sighvat Björgvinsson til formennsku í einhverri fastanefnd Norðurlandaráðs. Íslenska sendinefndin stóð að sjálfsögðu með Sighvati, enda hefur hann rækt starf sitt sem nefndarformaður í laganefnd Norðurlandaráðs með mikilli prýði og það var engin ástæða til þess fyrir okkur annað heldur en bakka hann upp af því afli sem við höfðum. Ég held að við eigum ekki að gera of mikið úr þessu eða vera of niðurdregin yfir þessum úrslitum. Það gengur bara betur næst. Hér hefur verið um að ræða samstarf fimm jafnrétthárra þjóðþinga. Aukið flokksræði sem nú ryður sér til rúms í norrænu samstarfi er varasamt fyrir okkur Íslendinga og aðstaða okkar versnar við það. Við vorum beittir hálfgerðum bolabrögðum þarna og við verðum að taka á móti til þess að það endurtaki sig ekki og búa okkur betur undir næstu kosningu. Ég held að það sé ekki hættulegt að breyta skipulaginu ef við komum því nógu rækilega til skila að við látum ekki ganga yfir okkur eins og gert var þarna. Ég vil láta það koma fram að við vorum ekki alveg rúnir trausti jafnvel þó að við töpuðum þessari nefndaformennsku. Það er um 16 sérstakar trúnaðarstöður að ræða hjá Norðurlandaráði. Við Íslendingar höfðum þrjár af þeim fyrir þingið eða á síðasta kjörtímabili en nú aðeins tvær, þ.e. við höfum tvær stöður varaforseta í ráðinu. Ég held að við megum ekki gera of mikið úr þessu og mikla þetta um of fyrir okkur, en það er fullkomin ástæða til þess að koma því rækilega til skila að við unum ekki þeirri aðferð sem þarna var beitt og munum ekki láta það yfir okkur ganga að flokksræðið fari svona með okkur. Við þurfum að gæta að hagsmunum íslensku sendinefndarinnar og þá jafnframt Alþingis, að hagur þess verði ekki fyrir borð borinn.

Jón Kristjánsson : Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem kom fram í ræðu hv. 1. þm. Norðurl. v. að hér hefur aðeins hálfleikur tapast en leikurinn er ekki búinn, hann heldur áfram, og þeir sem koma til með að halda honum áfram vinna að sjálfsögðu að því að fá leiðréttingu þessara mála. Ég held að þessar málalyktir á Norðurlandaráðsþinginu séu okkur aðvörun um það að halda fram rétti okkar sem sjálfstæðrar þjóðar í vaxandi alþjóðahyggju sem leiðir af sér vaxandi flokksræði. Ég tók þátt í umræðum um skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs hér fyrir rúmlega viku síðan. Ég minntist einmitt á þetta í þeirri umræðu og varaði við því sem nú er komið á daginn. Hins vegar vil ég láta það koma fram í þessari umræðu að það er ástæðulaust að taka þetta mál þannig upp að við eigum að draga okkur út úr þessu samstarfi eða fara í einhverjar slíkar aðgerðir. Við vinnum að sjálfsögðu áfram í norrænu samstarfi sem við höfum mikinn hag af. En þetta er viðvörun og þetta er viðvörun um þá miklu alþjóðahyggju sem nú ryður sér til rúms og viðvörun til okkar um að halda fram rétti okkar sem sjálfstæðrar þjóðar með sjálfstætt þjóðþing, en grundvöllur starfsemi Norðurlandaráðs er starfsemi fimm sjálfstæðra þjóðþinga. Það er grundvöllurinn sem við eigum að vinna eftir.

Ólafur G. Einarsson : Hæstv. forseti. Í umræðum um norrænt samstarf sem fram fóru í þinginu 21. febr. sl. lýsti ég ásamt fleirum áhyggjum yfir þeirri þróun sem virtist vera að verða í norrænu samstarfi, að jafnrétti milli ríkjanna ætti ekki að vera í hávegum haft áfram og ákvörðunarvald færðist meira yfir í flokkahópana heldur en eðlilegt getur talist. Þetta er einmitt það sem nú hefur gerst. Ég tek undir með hv. þm. Páli Péturssyni að við eigum í sjálfu sér ekkert að vera að gera of mikið úr þessu þó að formennska í einni nefnd hafi ekki fallið Íslendingum í skaut. En ég legg aðeins áherslu á það að þetta hefur verið eitt af því sem hefur sýnt það að jafnræði hefur ríkt á milli ríkjanna alveg burt séð frá stærð þeirra og það er það sem ég tel að eigi að vera áfram. Þessar breytingar á 52. gr. Helsingfors - samningsins sem hið norræna samstarf byggir á þýðir það að einfaldur fundur í Norðurlandaráði getur breytt tölu fulltrúa í forsætisnefndinni. Það þarf sem sagt ekki lengur að fara með það fyrir þjóðþing ríkjanna ef mönnum dettur í hug að breyta þessari tölu og það er einmitt það sem við sættum okkur ekki við og eigum ekki að sætta okkur við. Ég sé ástæðu til þess að þakka hæstv. samstarfsráðherra fyrir að hafa neitað að skrifa undir þessa samþykkt sem gerð var á síðasta Norðurlandaráðsþingi nema þá með fyrirvara sem varð aftur til þess að undirskriftaathöfninni sjálfri var frestað. Ég tel að við eigum ekki að samþykkja þessa breytingu sem gerð var á Norðurlandaráðsþinginu. Alþingi á ekki að samþykkja hana. Þessi tala á að vera óbreytt, tveir fulltrúar frá hverju ríki og þar með 10 í Norðurlandaráði. Það væri út af fyrir sig hægt að fallast á það að þeir yrðu mest 11 til þess að verða við beiðni vinstri sósíalista um að fá fulltrúa í forsætisnefndina. Síðan tel ég að það eigi að fara inn í starfsreglur Norðurlandaráðs að formennsku í nefndum eigi að deila á milli ríkjanna.

Danfríður Skarphéðinsdóttir : Virðulegur forseti. Miðað við þær reglur sem nú gilda um tilnefningu fulltrúa í Norðurlandaráð er það svo að ekki eiga allir fulltrúa. Þannig fylgjumst við þingkonur Kvennalistans aðeins með úr fjarlægð og í fjölmiðlum og reyndar þeim ágætu skýrslum sem hér eru lagðar fram. Þannig fylgjumst við með því sem er að gerast á vettvangi Norðurlandaráðs á þessum fundum sem þar eru haldnir. En ég tel að starfið á vettvangi Norðurlandaráðs hafi verið mjög frjótt og gefandi fyrir okkur Íslendinga og mundi svo sannarlega sakna þess ef úr því drægi. Ég vil hins vegar benda á það að e.t.v. er það sem nú er að gerast aðeins forsmekkurinn að því sem koma skal og endurspeglar e.t.v. þá þróun sem er í Evrópu þar sem verið er að mynda heild þar sem hagsmunir hinna stóru og fjölmennu ráða för. Ég vil í tilefni þessarar umræðu aðeins benda á að það er trúlega tími til kominn að við förum að hugleiða í alvöru hvert leið okkar liggur í samstarfi við aðrar þjóðir. Við þurfum að athuga vel hvar okkur hentar best að vera, á hvaða vettvangi, hvar við getum helst unnið á okkar forsendum sem smáþjóð. Þá vil ég t.d. minna á frændur okkar í Færeyjum og granna á Grænlandi. Ég óttast að eitthvað þessu líkt gæti einnig gerst í þeim mikla samruna ef við værum orðin þátttakendur í samrunanum mikla úti í Evrópu hvort sem sá samningur héti Evrópskt efnahagssvæði eða Evrópubandalagið. En ég ítreka það að ég tel mikilvægt að við reynum að halda Norðurlandasamstarfinu áfram og tel að þeir sem starfa á þeim vettvangi ættu að halda áfram að reyna að vinna þar að því að við höfum þar fulla aðild á jafnréttisgrundvelli eins og einhver nefndi hér áðan. En ég vil nota þetta tilefni til að benda á að e.t.v. verða ekki mörg formannsembætti laus fyrir litla Ísland á Evrópuvettvanginum.

Guðrún Helgadóttir : Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. 1. þm. Reykn. fyrir að taka þetta mál upp hér utan dagskrár og jafnframt hæstv. samstarfsráðherra fyrir að fara hér með gát. Norrænt samstarf hefur verið einstakt að því leyti að þar hafa Norðurlandaþjóðirnar unnið saman, án tillits til stærðar og mannfjölda, á jafnréttisgrundvelli sem er mjög mikilvægt atriði og gerði Norðurlandaráð mjög sérstakt. Þeir atburðir sem nú hafa gerst hafa vissulega vakið athygli forseta Alþingis og við höfum þegar boðað til fundar á morgun um þetta mál. Skoðun okkar er sú að hér sé ekki um að ræða mál sem varða Íslandsdeildina eingöngu heldur þingið allt. Persónulega var mín skoðun frá upphafi sú að þessi flokkapólitíska skipting Norðurlandaráðs væri röng og ég vil minna menn á að um það skrifaði ég grein í Nordisk Kontakt fyrir nokkrum árum. Það er auðvitað alveg ljóst að flokkaskiptingin eins og hún hefur verið um árabil hefur verið með kyndugra móti varðandi ýmsa þá flokka sem í Norðurlandaráði eiga sæti og nægir að nefna smáskrýtið samstarf hinna róttæku sósíalísku flokka um tíma þar sem þeir virtust nú vera eins ólíkir eins og þeir voru margir og svo hygg ég að sé um fleiri. Ég vil því ítreka það að hér held ég að verði að spyrna við fæti strax og ég held að hið háa Alþingi eigi að sýna fram á alvöru þess máls að við teljum ekki samstarf Norðurlanda hið sama eftir ef svo fer sem nú horfir. Og ég vil taka undir með hv. 3. þm. Austurl., þetta er óneitanlega ofurlítill forsmekkur af því sem koma skal og þar held ég að við eigum að vera á verði.

Friðjón Þórðarson : Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Reykn. fyrir að hreyfa þessu máli. Ég tel fulla ástæðu til þess. Íslendingar hafa á undanförnum árum tekið þátt í norrænu samstarfi með fullri reisn að ég ætla og svo þarf að vera áfram. Þeir þurfa því að vera vakandi yfir öllum breytingum sem fyrirhugaðar eru á Helsingfors - sáttmálanum. Það er kannski ekki svo uggvænlegt að heyra að Íslendingar eigi ekki lengur neina formenn í nefndum Norðurlandaráðs. En þó kann það að vera fyrirboði annars og meira. Ég þakka hæstv. umhverfis- og samstarfsráðherra fyrir að spyrna hér við fæti. Hv. 1. þm. Norðurl. v. tók svo til orða að hér hefðu verið höfð í frammi bolabrögð og er sannarlega ástæða til þess að hrökkva nokkuð við þó að taka beri undir lokaorð hans að menn ættu að halda gleði sinni, ná rétti sínum og gæta þess jafnan hér eftir sem hingað til að hér er um að ræða jafnrétthá þjóðþing fimm Norðurlanda, en það samstarf hefur vakið athygli um víða veröld.

Ragnhildur Helgadóttir : Frú forseti. Ég vil taka undir þær þakkir sem hv. fummælanda hafa verið færðar fyrir að vekja máls á þessu atriði. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé afar mikilvægt fyrir Alþingi Íslendinga og löggjöf hér á landi. Við skulum ekkert gleyma því hve mikið hefur áunnist í íslenskri löggjöf áratugum saman og þó lengra aftur jafnvel, einmitt vegna hins norræna samstarfs og það er tilgangur og það er eðli Norðurlandaráðs. Það liggur í hinu íslenska heiti þess að þetta er samstarf ríkja en ekki samstarf flokka. Ef þetta ætti að færast yfir í flokkana og vera áfram samstarf ríkja, þá yrðu jafnvel öll löndin að hafa jafnmarga fulltrúa í sendinefndunum, en svo er auðvitað alls ekki og það leggjum við ekki til. En það er alveg ljóst að flokkahlutföllin verða alls ekki sönn að óbreyttum fjölda í landsnefndum. Þau verða ekki í samræmi við hlutföll flokkanna á þjóðþingunum, síst þeirra sem hafa fáa fulltrúa ef þessi leið verður farin. Þess vegna tek ég undir þær tillögur sem fram komu í máli hv. þm. Ólafs G. Einarssonar, að það yrði sett í reglur ráðsins hvernig nefndaformennska skiptist á ríkin. Þetta hafa verið óskráðar reglur hingað til, en það hefur þótt sjálfsagt. Það eru að vísu orðin nokkuð mörg ár síðan ég tók þátt í þessu samstarfi, en það fann ég alla tíð, eins og reyndar allir aðrir, að ég held, sem hafa unnið í Norðurlandaráði, að mikilvægi þessa vettvangs fyrir okkur fólst í því að við stóðum þar jafnfætis hinum ríkjunum og það var alla tíð viðurkennt. Ég tel að það skipti mjög miklu máli að sú skipan haldist og þess vegna styð ég þær hugmyndir sem hér hafa komið fram í þá veru.

Eiður Guðnason : Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa sagt að rétt væri nú að spyrna við fótum. Ég átti nokkuð lengi sæti í Norðurlandaráði en á það ekki lengur og þekki því ekki svo gjörla til baksviðs þeirra atburða sem hér hafa gerst. Hitt veit ég að lengi hefur sú skoðun verið uppi hjá bræðraþjóðum okkar þar að flokksböndin ættu þar að ráða meiru heldur en þjóðernið. Það er ekkert ný skoðun. Við Íslendingar höfum hins vegar, að ég hygg, alla tíð verið sammála um að horfa á þetta á annan veg og þess vegna hefur kannski stundum orðið ágreiningur innan flokkahópanna einmitt vegna þessarar sérstöðu okkar sem ég hygg að sé óbreytt enn þann dag í dag. En ástæðan til þess að ég bað um orðið hér var fyrst og fremst sú að gera athugasemd við það sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði hér, að norrænir sósíaldemókratar eða jafnaðarmenn hefðu ekki viljað styðja hv. þm. Sighvat Björgvinsson. Hv. þm. Páll Pétursson kýs að orða þetta svona, en auðvitað er honum jafnljóst og mér og okkur hér öðrum að þetta var ekki spurning um einstaklinga. Þetta var spurning um lönd. Ég þekki ekki þau rök sem liggja að baki þessari ákvörðun og ætla ekki með neinum hætti að bera í bætifláka fyrir þá ákvörðun sem þarna virðist hafa verið tekin, einfaldlega vegna þess að ég er ekki sammála. Ég tel að hún hafi verið röng og ég tel að forsenda þess að við tökum þátt í þessu samstarfi sé auðvitað sú að við gerum það á fullkomnum jafnréttisgrundvelli við aðra.

Guðmundur H. Garðarsson : Virðulegi forseti. Ég vil segja að það sem gerðist á Norðurlandaráðsfundi núna ætti ekki að koma neinum á óvart ef menn hugleiða það hver er þróun í alþjóðamálum í heiminum. Það var sagt hér áðan af einum hv. þm. að grundvöllur Norðurlandaráðs byggðist á samstarfi fimm sjálfstæðra ríkja. Frummælandi fyrir þeirri fyrirspurn sem borin var fram hér áðan, Matthías Mathiesen, vísaði til ársins 1952 um þetta atriði. Hv. þm. hljóta að hafa gert sér grein fyrir því hér fyrir löngu síðan að sjálfstæðishugtakið á þessari forsendu hefur verið að taka á sig mjög breytta mynd í Vestur - Evrópu á síðustu árum, þar á meðal einnig á Norðurlöndum. Hugsjónir Evrópubandalagsins, útfærsla og framkvæmd, stríða á móti gömlu þjóðríkjakenningunni. Þetta er augljóst mál. Ef haft er í huga að Danir eru orðnir aðilar að Evrópubandalaginu, Svíar stefna inn í Evrópubandalagið og Norðmenn eru tvístígandi, þá er það auðvitað rökrétt og eðlilegt að þessar þjóðir leggi minni áherslu á þátttöku og samstarf á Norðurlöndunum. Áherslur eru að breytast og þar með samstarfsform. Þetta sést m.a. í nánu samstarfi flokka á alþjóðlegum grundvelli og vísa ég sérstaklega til samstarfs sósíaldemókrata í Vestur - Evrópu á síðustu áratugum. Þeir sem hafa tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi í Evrópu, hvort sem það er í EFTA eða verkalýðshreyfingunni, hafa tekið eftir því að t.d. samstarf sósíaldemókrata í Evrópu er miklu nánara á flokkslegum grundvelli heldur en þjóðríkjagrundvelli. Það er hverjum manni ljóst. Það sem að mínu mati er að gerast í Norðurlandaráði er þess vegna rökrétt afleiðing þeirrar framþróunar sem er í Vestur - Evrópu. Það er svo annað mál hvort við viljum sætta okkur við þessa þróun eða ekki. Íslendingar vilja samstarf en ekki samruna. Þess vegna hljótum við auðvitað að mótmæla því sem gerðist í Norðurlandaráði. En þetta undirstrikar mikilvægi þess að Íslendingar gangi ekki inn í Evrópubandalagið eða svo nærri því að flokksbönd ráði en ekki sjónarmið sjálfstæðra þjóðríkja.

Guðrún J. Halldórsdóttir : Virðulegi forseti. Erindi mitt í þennan stól núna er að undirstrika það hvaða áhrif þessi breyting á æðstu stigum norrænnar samvinnu getur haft niður á við í gegnum öll lög niður í grasrótina sem hefur unnið saman hér á Norðurlöndum um langan aldur. Við sem höfum unnið mikið í norrænu samstarfi á ýmsum stigum, þó ekki hinum æðstu, ef kalla á Norðurlandaráð hið æðsta sem ég geri ráð fyrir að eigi að gera, við höfum alltaf notið þess að vera jafnrétthár sjálfstæður aðili og stóru þjóðirnar. Við höfum jafnvel stundum notið smæðar okkar og fengið ýmsar ívilnanir vegna smæðarinnar. Ef sú þróun verður að smæð Íslands í Norðurlandaráði fer að há henni í jafnrétti gagnvart hinum Norðurlandaþjóðunum, þá er ég ekki í nokkrum vafa um að það muni smita af því niður í öll önnur lög samstarfsins. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að ég held að það sé geysilega mikilvægt að við höldum okkar hlut á æðstu stigum, bæði í norrænu ráðherranefndinni og í Norðurlandaráði.

Páll Pétursson : Frú forseti. Til að fyrirbyggja allan misskilning og vegna orða hv. 3. þm. Vesturl., þá er rétt að ég skýri það aðeins nánar hvað látið var koma niður á hv. þm., félaga okkar Sighvati Björgvinssyni, hvernig ákvörðun sósíaldemókrata - grúppunnar kom niður á honum. Af þessum 16 megintrúnaðarstöðum eru sósíaldemókratar í sjö, þ.e. þeir eiga fjóra fulltrúa í forsætisnefnd og í þeirra hlut kom formennska í þremur nefndum. Þeir kusu að stilla öðrum upp heldur en Sighvati Björgvinssyni í þessar sjö stöður og það er það sem málið snýst um og það vakti óánægju okkar að hann skyldi ekki vera einn af þessum sjö. Frá miðflokkunum er einn nefndarformaður og þrír fulltrúar eru í forsætisnefnd. Frá hægri flokkunum eru tveir nefndaformenn og þrír í forsætisnefnd. Þetta vildi ég láta koma fram til skýringar. Hópur sósíaldemókratanna stillti ekki upp hv. þm. Sighvati Björgvinssyni í neina af þessum sjö trúnaðarstöðum sem sá hópur hafði ráð á.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) : Frú forseti. Við lok þessarar umræðu vildi ég rétt láta þess getið að þegar samstarfsráðherrarnir komu saman til þess að ræða stöðuna í ljósi þess að ég taldi mig ekki geta ritað undir þessar breytingar, þetta samkomulag, nema með fyrirvara, þá var að sjálfsögðu um það rætt hvert framhaldið skyldi verða. Það er alveg ljóst að Íslendingar þurfa nú að taka nokkurt frumkvæði og knýja fram breytingar sem eru okkur að skapi. Þess vegna hvet ég fulltrúa okkar í stjórnarnefnd Norðurlandaráðs til þess að vinna hörðum höndum að því að fá í gegn nýjar tillögur um orðalag á 52. gr. Við verðum síðan öll að standa saman sem einn maður við það að koma þeim í gegn og fá þær samþykktar. En ég vildi svo að lokum geta þess, af því að hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir vék að því, að á fundi samstarfsráðherranna var samþykkt tillaga þess efnis að styrkja vestnorræna samstarfið og samþykkt að skipa sérstaka vinnunefnd til þess að undirbúa tillögur um það efni.

Matthías Á. Mathiesen : Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður hér. Það hefur komið fram, sem ég vissi, hver er afstaða Alþingis, alþingismanna til norræns samstarfs og með hvaða hætti Alþingi hefur þar starfað. Það var réttilega bent á það af hv. 2. þm. Reykv. Ragnhildi Helgadóttur með hvaða sérstökum hætti norrænt samstarf hefur verið og þannig viljum við hafa það. Ég vil taka undir það sem hv. 3. þm. Austurl. sagði, að við höfum tapað hálfleik. En hvað gera menn í hálfleik þegar þeir hafa tapað fyrri hluta leiks? Þá undirbúa þeir sig undir síðari hálfleikinn, hvort heldur um er að ræða vörn eða sókn og til þess er nú sú umræða sem hér fer fram. Hv. 2. þm. Reykn. Ólafur G. Einarsson lýsti því skýrt og skorinort að hann er andvígur þessari breytingu. Þannig er það að mínum dómi um flesta sem eru í sendinefnd okkar í Norðurlandaráði. Auk þess undirstrikaði hann að eftir að ekki Sighvati Björgvinssyni heldur íslenskum alþingismanni var hafnað sem formanni í einni af fimm nefndum ráðsins, þá eigi að koma því svo fyrir í starfsreglum ráðsins að Ísland hafi einn nefndarformann. Það fer svo að sjálfsögðu eftir því hvernig uppskipti verða í samstarfi þingmanna Alþingis í Norðurlandaráði. Af 20 ára reynslu minni sem Norðurlandaráðsþingmaður, hvort heldur er sem fulltrúi Alþingis eða ríkisstjórnar, veit ég hvernig samstarfið þar hefur verið og hversu þýðingarmikið það hefur verið fyrir þingmenn að hafa það starf á sínum höndum að skipa formennsku í einni af þeim þýðingarmiklu nefndum sem Norðurlandaráð hefur. Ég vek svo athygli á því að í samstarfi norrænna þjóða erum við ein þjóð á móti hinum. Þetta gildir víðar en í norrænu samstarfi. Ég bendi þá á t.d. þar sem við störfum á vettvangi Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þar er þeirri starfsemi þannig háttað að fulltrúum í stjórnum þessara stofnana er skipt á milli Norðurlandanna þannig að Ísland á þar sinn fulltrúa fimmta hvert ár. Þá er að sjálfsögðu sótt til þeirrar fyrirmyndar sem Norðurlandaráð og samstarf Alþingis og Íslendinga hefur þar verið. Svo þakka ég hæstv. ráðherra fyrir hans svör og öðrum þingmönnum fyrir þátttöku og undirtektir í þessum umræðum.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Nú hefst önnur utandagskrárumræða skv. sömu mgr. þingskapalaga, þ.e. allt að hálftíma umræða. Hún fer fram að beiðni hv. 2. þm. Norðurl. v. og fjallar um opinberar framkvæmdir umfram fjárlög og lánsfjárlagafrv.

Pálmi Jónsson : Virðulegi forseti. Ég hef óskað eftir þessari umræðu utan dagskrár í tilefni af því að fyrir helgi kom hæstv. fjmrh. í fjölmiðla og kynnti þar tillögur sínar, sem hann hafði áður lagt fyrir í ríkisstjórn, um að flýta opinberum framkvæmdum á þessu ári umfram fjárlög og lánsfjárlagafrv. sem fyrir liggur um allt að 2.000 millj. kr. Hæstv. ráðherra greindi einnig frá tilteknum verkefnum sem hann var að gera tillögur um að ráðist yrði í á þessu ári. Ýmislegt er athyglisvert við þessa tillögugerð. Í fyrsta lagi komu tillögurnar fram á meðan hæstv. forsrh. er erlendis og ýmsir aðrir ráðherrar vegna starfa sinna á Norðurlandaráðsþingi. Í öðru lagi benda þessar tillögur til þess að hæstv. fjmrh., eða ríkisstjórnin, telji að samningar um álver muni ekki nást á þessu ári og því verði horfið frá undirbúningsframkvæmdum þess vegna. Í þriðja lagi er það óvenjulegt að fjmrh. birti tillögur um einstakar framkvæmdir sem heyra undir tiltekna fagráðherra nema um sé að ræða mál sem tekin hefur verið ákvörðun um í ríkisstjórn. Í tilefni af þessum fregnum hef ég óskað eftir að spyrja hæstv. forsrh. hér utan dagskrár um stöðu þessara mála: 1. Hefur ríkisstjórnin afskrifað framkvæmdir til undirbúnings álvers á þessu ári? 2. Hefur ríkisstjórnin þess í stað tekið ákvörðun um að verja allt að tveimur milljörðum til opinberra framkvæmda umfram fjárlög og lánsfjárlagafrv.? 3. Er hlutverkum ráðherra í ríkisstjórninni hagað þannig að það sé á verksviði fjmrh. að gera tillögur um vegamál, svo sem tvöföldun Reykjanesbrautar, framkvæmdir í flugmálum, t.d. á Egilsstaðaflugvelli og við flugskýli á Keflavíkurflugvelli, um hafnarmannvirki, t.d. vegna þilplötuverksmiðju í Þorlákshöfn? 4. Ef þetta mál er hins vegar á vegum ríkisstjórnarinnar í heild eða einstakra fagráðherra, hvernig hyggst þá ríkisstjórnin undirbúa tillögur um skiptingu á þessu aukna framkvæmdafé?

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Virðulegi forseti. Ég var fjarverandi, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, þegar þetta var lagt fram í ríkisstjórninni og hef ekki haft mikinn tíma til að kynna mér þessi mál. En ég svara fyrstu spurningunni þannig að ríkisstjórnin hefur ekki tekið ákvörðun um að afskrifa undirbúning álvers. Hins vegar hefur það komið mjög greinilega fram í bréfi Landsvirkjunarstjórnar að nokkur frestur muni verða þar á vegna þess að samningar dragist á langinn. Landsvirkjunarstjórn hefur sagt að hún telji ekki rétt að ráðast í mjög umfangsmiklar framkvæmdir fyrr en samningar eru í hendi. Hins vegar hefur stjórn Landsvirkjunar lýst því að rétt sé að halda undirbúningi áfram með nokkurri fjárhæð og ég geri ráð fyrir því að það verði rætt í tengslum við afgreiðslu lánsfjárlaga. Önnur spurningin: Hefur ríkisstjórnin þess í stað tekið ákvörðun um að verja allt að tveimur milljörðum til opinberra framkvæmda umfram fjárlög og lánsfjárlagafrv.? Nei. Ríkisstjórnin hefur ekki tekið neina ákvörðun um slíkt. Hins vegar hefur komið fram að vegna loðnubrests mun hagvöxtur verða minni heldur en gert var ráð fyrir og atvinnuleysi e.t.v. eitthvað meira, eins og ég hygg að hafi komið fram hjá hæstv. fjmrh. í þeirri tillögugerð sem hann flutti ríkisstjórninni. Þjóðhagsstofnun telur að atvinnuleysi kynni að verða 1,9%. Og alveg sérstaklega í tengslum við erfiðleika vegna loðnubrestsins hefur verið minnst á að e.t.v. mætti flýta einstökum framkvæmdum, t.d. á Siglufirði, og það hefur verið til athugunar hjá Byggðastofnun. Þriðju spurningunni hlýt ég að svara þannig að það er að sjálfsögðu í verkahring einstakra ráðherra að gera tillögur um auknar framkvæmdir á viðkomandi sviðum. Á það sem þar er sérstaklega talið upp hefur verið minnst í einstökum tilfellum, veit ég, á milli ráðherra, en það hefur ekki verið tekið formlega fyrir í ríkisstjórninni. Fjórða spurningin var um hvort þetta sé á vegum ríkisstjórnarinnar í heild. 

Málmfríður Sigurðardóttir : Virðulegi forseti. Tilefni þessarar umræðu er frétt í Morgunblaðinu síðasta laugardag, þar sem hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir áformum um framkvæmdir sem einkum eru bundnar við Reykjanes og Suðurland, en sem eru þó greinilega öll í lausu lofti innan ríkisstjórnarinnar. Nú er álversdraumurinn greinilega farinn að blikna og góð ráð dýr ef kjósendur eiga að halda ró sinni, því auðvitað eru það kosningar sem í hönd fara sem eru undirrót þessarar yfirlýsingar hæstv. ráðherra. Ég vil minna á það að ekki kom álver í hitteðfyrra, ekki heldur í fyrra og ekki gaf það þá tilefni til aukinna framkvæmda á þessum stöðum sem nú er rætt um. Þvert á móti hefur það verið boðað mjög ákveðið að verði ráðist í auknar virkjanir og álversframkvæmdir, þá sé nauðsyn að draga úr öðrum opinberum framkvæmdum um allt land og ekki síst á Reykjanesi. Nú eru álversframkvæmdir alls ekki fyrir bí eftir því sem ráðamenn segja, aðeins dráttur á því að hafist verði handa. Staðurinn er ákveðinn á Reykjanesi og því liggur beint við að gagnrýna þessa forgangsröðun ef yfir höfuð á að taka slíkar yfirlýsingar alvarlega. Eigi þetta að vera sárabætur fyrir glatað álver, þá skilja allir afstöðu hæstv. forsrh. og fjmrh., umhyggjan fyrir þeirra kjördæmi er augljós. Sömuleiðis fá Austfirðingar ofurlitla dúsu. Menn hafa í huga hugmyndir um ýmsar verksmiðjur á Reyðarfirði sem nú eru burt flognar. Norðlendingar eystri fengu á sínum tíma tilboð um stóriðju sem þeir eyddu ærnum fjármunum í að kanna, en komust svo að því, eins og börnin segja, að það var allt í plati. Ég er að vísu ekki í hópi þeirra sem harma að af þeim framkvæmdum varð ekki, en ég vil benda á að á Reykjanesi er ekki nú brýnasti atvinnuvandinn af þeim stöðum sem atvinnuleysi hrjáir ef líta á á málin frá því sjónarhorni. Mér er spurn: Ef fé er aflögu til meiri framkvæmda en fjárlög gera ráð fyrir, af hverju er þá ekki litið til þeirra staða sem verða að draga úr framkvæmdum þegar að virkjana - og álversframkvæmdum kemur? Af hverju eru hugmyndir um að auka framkvæmdir á Reykjanesi nú, þegar jafnframt er haldið fram að álver sé þar á næsta leiti, eða er kannski að koma upp sú staða að ekki verði af því? Við því væri gott að fá svör. Því er þá ekki litið til þeirra staða sem bíða e.t.v. afhroð vegna loðnubrests og aflaskerðingar? Ég held að engum geti dulist undirrót yfirlýsingar hæstv. fjmrh. Kosningar eru í nánd.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Ég hrökk nú satt að segja við þegar ég sá hæstv. fjmrh. á skerminum tilkynnandi allar þessar ákvarðanir, að nú stæði til að fara að gera hér einhver ósköp, því að hann var búinn að lýsa því margsinnis yfir í þessum ræðustól að alls konar tímamótaaðgerðir hafi hann verið að gera með að koma með fjáraukalög og nú er hann allt í einu kominn á hraðan flótta frá öllum þessum tímamótaákvörðunum. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan að ekkert af þessu hefði verið rætt í ríkisstjórninni, en það er spurning hvernig málin eru reifuð upp. Að sjálfsögðu er ágætismál að ræða um að auka framkvæmdir en það ætti þá að vera komið fram fyrr, ekki nú þegar þinginu er að verða lokið. Mér finnst fyllilega koma til greina að auka opinberar framkvæmdir en það verður þá jafnframt að koma hér með fjáraukalög. Er það ekki kjarni málsins? Hæstv. fjmrh. ætti þá að koma hér inn í þingið með fjáraukalög, eins og hann hefur sjálfur verið að reyna að gera, en er nú kominn, eins og ég segi, á hraðan flótta frá þeirri stefnu sem hann var sjálfur að reyna að marka. Mér finnst hann vægast sagt sýna Alþingi og samstarfsráðherrum lítilsvirðingu með því að fara svona í þetta mál. En það er kannski einmitt það sem mátti búast við.

Karvel Pálmason : Virðulegur forseti. Það er greinilegt að mörgum hefur brugðið við þessar yfirlýsingar hæstv. fjmrh. Meira að segja hæstv. forsrh. veit ekkert um þetta, hefur ekki hugmynd um það, og trúlega enginn af öðrum hæstv. ráðherrum. Hæstv. forsrh. hefur svarað því hér að þetta hafi ekki verið rætt innan ríkisstjórnar. Þetta er hálfgerð kosningasveifla á Reykjanesi til þess ætluð auðvitað að draga athyglina þangað. Af þeim fjórum ákvörðunum sem hæstv. fjmrh. nefnir, og líklega er það í hlutfalli við Norðurlandaráðsþingið sem menn voru að tala um áðan, eru tvær á Reykjanesi, hans eigin kjördæmi, það er ein á Austurlandi, það er ein á Suðurlandi. Svo eitthvað í öðrum kjördæmum. Þetta er réttlætið sem þarna á að gilda, þ.e. ef af þessu á að verða en ekki lítur út fyrir að nein ákvörðun hafi verið tekin um það. En ég fagna því að sjálfsögðu ef þetta verður gert en ekki í þessu formi hér. Ef það á að auka framkvæmdir, þá eiga þær auðvitað að dreifast um landið og ekki hvað síst til þeirra svæða sem eiga undir högg að sækja atvinnulega séð eins og væri hægt að nefna dæmi um. Ég held, hæstv. fjmrh., að svona vinnubrögð eigi ekki að eiga sér stað. Það er kosningasvipur á þessu, slæmur kosningasvipur, og honum eiga a.m.k. ekki hæstv. ráðherrar að beita með þessum hætti.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Þetta er nú sérkennileg umræða og ef það er kosningasvipur á einhverju, þá er það nú af henni. Ég er satt að segja dálítið hissa á því að jafnþingvanir menn eins og hv. þm. Pálmi Jónsson og Karvel Pálmason skuli ekki gera sér grein fyrir því að það er í verkahring fjmrh. að draga saman í ríkisstjórn tillögur, bæði varðandi fjárlög og fjáraukalög. Það hefur ávallt verið í verkahring fjmrh. og verður áfram. Í samræmi við þá vinnuskyldu fjmrh. og vegna þess að nú líður senn að þinglokum og frv. til lánsfjárlaga hefur ekki enn verið afgreitt hér á hv. Alþingi kom ég með minnisblað inn í ríkisstjórnina sl. föstudag vegna þess að til stóð í þessari viku að hefjast handa við að ljúka afgreiðslu lánsfjárlaga, þar sem ég tók saman það sem ég taldi nauðsynlegt að ríkisstjórnin fjallaði um svo að hv. fjvn. þessarar deildar og væntanlega Ed. einnig gæti lokið því verki sem hér þarf að ljúka.

Þetta er sameinað þing.

Hvað er sameinað þing?

Við erum í sameinuðu þingi.

Já, ekki get ég gert að því þó að utandagskrárumræðan sé í Sþ.

Ráðherrann sagði: í þessari deild.

Nú, ég bið forláts á því. Á þessari skrá voru erindi sem fjmrn. höfðu borist, m.a. frá Flugleiðum, en forsvarsmenn þess fyrirtækis hafa komið á minn fund og tjáð mér það að fyrirtækið væri tilbúið að flýta framkvæmdum við flugskýlisbyggingu á Keflavíkurflugvelli sem hefur lengi verið í umræðu, m.a. við utanrrn. og fjmrn. í mjög langan tíma, til þess að koma í veg fyrir að slík bygging á næstu árum ylli viðbótarþenslu í hagkerfinu ef um aðrar stórframkvæmdir væri að ræða á þeim tíma. Á sama hátt hafa forsvarsmenn Þorlákshafnar komið á fund í fjmrn. og óskað eftir því að fjmrn. beitti sér fyrir því að aflað væri heimildar í lánsfjárlögum til þess að hægt væri að fara í hafnarframkvæmdir í Þorlákshöfn ef tekst að gera samning um byggingu þilplötuverksmiðju í Þorlákshöfn. Jafnframt liggur fyrir að samgrh. hefur í ríkisstjórn, ekki bara einu sinni heldur tvisvar, minnst á það að eðlilegt kynni að vera, sérstaklega í sumar ef ekki verður farið í orkuframkvæmdir, að flýta fyrir með því að taka fyrr framkvæmdir við Egilsstaðaflugvöll og breikka Reykjanesbraut til þess að það þurfi ekki að sinna slíkum verkefnum þegar meginþungi orkuframkvæmdanna eða byggingarframkvæmda vegna nýs álvers verður í gangi. Á þessu minnisblaði var einnig minnst á loðnubæina, sem hér var kvartað yfir að ekki hefði verið minnst á, eins og jafnan er gert þegar fjmrh. tekur saman í ríkisstjórn þær hugmyndir og tillögur sem hann telur skynsamlegt að ríkisstjórnin og þingið fjalli um á lokastigi þessarar vinnu. Þar að auki er það þannig að tvennt af þessu sem hér hefur verið nefnt, stækkun Egilsstaðaflugvallar og breikkun Reykjanesbrautar, kunna að nýtast vel ef farið verður í Fljótsdalsvirkjun, og þegar í hana verður farið, og eins vegna framkvæmda við stóriðju á Suðurnesjum. Varðandi flugskýlið á Keflavíkurflugvelli, þá er það ljóst að þeim sem hafa störf á vallarsvæðinu mun fækka á næstu mánuðum og missirum og þess vegna eðlilegt að hefja íslenska atvinnuuppbyggingu á því svæði. Tíminn er búinn, virðulegi forseti. Ég gæti sagt ýmislegt fleira um þetta, en þessi samantekt í ríkisstjórninni var fyllilega í samræmi við þau vinnubrögð sem þar hefur verið fylgt.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Fyrsta spurning hv. málshefjanda til forsrh. var sú hvort ríkisstjórnin hefði afskrifað framkvæmdir til undirbúnings álveri á þessu ári. Svarið er, eins og kom fram hjá hæstv. forsrh., nei. Það hefur hún ekki gert, því fer fjarri. Það er unnið að því að ljúka samningum um nýtt álver. Að því er stefnt að ljúka þeim í maí og fjármögnun framkvæmdanna af hálfu viðsemjenda okkar verði lokið í haust. Verkefnið nú er fyrst og fremst að mínu viti að koma í veg fyrir frekari tafir á þessu máli en orðið hafa. Tafirnar hafa hlotist af ýmsum sökum og nú síðast vegna ófriðarástands í veröldinni. Sem betur fer hefur nú stríðsaðgerðum verið hætt fyrir botni Persaflóa og því standa vonir til þess að úr muni senn rætast. En einmitt til þess að greiða fyrir framgangi málsins mun ég leggja fyrir þingið tillögur á næstu dögum til þess að staðfesta vilja þingsins til þess að samningarnir verði gerðir og til þess að afla nauðsynlegra heimilda til lántöku vegna undirbúningsverka sem brýnt er að í verði ráðist til þess að unnt verði að koma af stað þessari nauðsynlegu framkvæmd sem allra fyrst og án frekari tafa. Þetta er það sem mestu máli skiptir varðandi undirstöðu þeirra spurninga sem hér er hreyft. Þess vegna vildi ég, virðulegi forseti, koma því skýrt á framfæri við þingið að forsendan fyrir málinu er enn ekki rétt fundin í þessu máli. Því kem ég að því að það hefur ekki, eins og kom fram hjá forsrh., verið tekin nein ákvörðun um það í ríkisstjórninni að grípa til þeirra framkvæmdaráða sem nefnd hafa verið í fréttum. Hitt er rétt að sumt af því eru mál sem margsinnis hefur verið hreyft, t.d. bygging flugskýlis á Keflavíkurflugvelli fyrir Flugleiðir sem hafa ítrekað gengið eftir því við fjmrh. hvort þess væri kostur að fá niðurfellingu aðflutningsgjalda og skatta vegna slíkra framkvæmda. Það sama gildir að sjálfsögðu um vegalagnir frá Reykjanesbraut niður á hið fyrirhugaða verksmiðjustæði sem væri líka hin þarfasta framkvæmd. En kjarni málsins er sá að við þurfum nú fyrst og fremst að leggja grundvöll að atvinnu og tekjum fyrir þjóðarbúið, ekki að stofna til frekari útgjalda án þess að slíkur grundvöllur sé fundinn.

Páll Pétursson : Frú forseti. Mér finnst þetta fremur þarflítil umræða og ástæðulítið fyrir málshefjanda að kippa sér upp þó að hann heyri einhver hljóð úr horni fjmrh. Iðnrh. er réttilega búinn að lýsa því að framkvæmdir við álverið eru ekki afskrifaðar og það er reyndar forsrh. búinn að gera á undan honum. Það hefur orðið frestun á því máli. Það gæti greiðst úr því á næstu vikum þannig að hægt væri að halda upprunalegu plani, en það er ekki á okkar valdi sem stendur að ákveða hvort svo verður eða ekki. Álfyrirtækin eru að kanna fjármögnunarmöguleika sína og eru að reikna út kostnaðinn af þessum framkvæmdum. Lagasetning er fyrir hendi þannig að Landsvirkjun getur haldið sínu striki án frekari lagasetningar að öðru leyti en því að Landsvirkjun þarf lántökuheimildir ef um stórframkvæmdir yrði að ræða á hennar vegum í sumar. Lánsfjárlög eru óafgreidd og verða afgreidd fyrir þinglok og það má taka tillit til þess. Ellegar þá að næsti fjmrh. gæti tekið málið í sínar hendur þegar úr því leysist. Ég tel óeðlilegt að fara að hafa uppi einhver áform um neyðarráðstafanir þó að álversframkvæmdir frestist nokkuð. Ég lít nú fremur á þetta sem kosningaræðu eða lið í kosningaundirbúningi hjá formanni Alþb.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Við höfum séð það á ráðherrunum hvernig á að bregðast við ef slegið er í bjölluna. Það er hálfslæmt að hæstv. samgrh. skuli ekki vera hér í Sþ. vegna þeirra yfirlýsinga sem sérstaklega tveir ráðherrar Reykjaneskjördæmis hafa gefið hér og sérstaklega hæstv. forsrh. Það kom fram í nefnd sem vann að langtímaáætlun um vegagerð að ekki væri brýnt að tvöfalda Reykjanesbraut. Það væri ekki eitt af þeim verkefnum sem lægi fyrir að þyrfti að ráðast í núna þó svo að álver kæmi á Keilisnesi. Það er því eitthvað annað sem veldur því að hæstv. ráðherra hleypur upp með þessa tillögu nú. Ég vil líka vekja athygli á þeim orðum hæstv. forsrh. að það eigi að hlaupa undir bagga þar sem álver muni ekki koma og loðnuverksmiðjur hafa orðið fyrir því að ekki náist loðna þangað. Hann minntist að vísu á Siglufjörð, en það er mikið ógert í samgöngumálum í kringum aðrar loðnuverksmiðjur. Við getum nefnt hvort sem okkur sýnist Seyðisfjörð eða Raufarhöfn. Mig minnir að álver á Norðurlandi eystra hafi líka gufað upp og á þeim tíma hafi hæstv. forsrh. talað um að það þyrfti að flytja kvóta að norðan til Reykjaneskjördæmis ef álver kæmi fyrir norðan. Nú er ekki að heyra að hæstv. forsrh. hafi áhyggjur af því þó að atvinna dragist saman á Norðurlandi. Ég vil loks minna á að það eru mjög erfiðar horfur í sambandi við fyrirtæki á Akureyri sem ríkið á sjálft, Álafoss, og ekki hefur verið staðið skynsamlega að skipasmíðaiðnaði. Það er þess vegna margt sem krefur. Hitt gleður hjarta mitt ef hæstv. ríkisstjórn ætlar loksins að beita sér fyrir því að lánsfjárlög nái fram að ganga. Við afgreiddum þau fyrir jól í Ed. og fórum létt með það.

Friðjón Þórðarson : Virðulegi forseti. Þetta eru fróðlegar umræður. Það má vera að það sé rétt hjá hæstv. iðnrh. að ekki hafi álframkvæmdir verið afskrifaðar á Suðurnesjum á þessu ári. En það virðist vera nokkuð greinilegt að þær frestast. Við það kann að sparast eitthvert fé svo að vera má að hæstv. ríkisstjórn hafi nú einhverju úr að spila en veit ekki gerla í dag hvað stór sá sjóður er. Ef svo er, þá er auðvelt að benda á verkefni sem hægt er að snúa sér að og það meira að segja verkefni sem öll þjóðin er sammála um. Það eru samgöngubætur sem eru aðkallandi víða og meira að segja arðbærar. Öll þjóðin styður bættar samgöngur í eigin landi. Mörg stórverkefni bíða eins og best verður séð ef skoðaðar eru nýjar þingsályktunartillögur sem verið er að ræða þessa dagana um vegaframkvæmdir næstu ára og langtímaáætlun. Mörgum brýnum verkefnum verður að fresta árum saman. Bættar samgöngur eru stærsta málið í byggðum landsins, mál sem allir landsmenn vilja styðja. Valið er því auðvelt fyrir hæstv. ríkisstjórn ef hún kynni að hafa eitthvað af aukaaurum til ráðstöfunar fljótlega.

Kristín Einarsdóttir : Virðulegi forseti. Hingað til hefur það verið talin lífsnauðsyn að fá erlenda aðila til að reisa hér á landi mengandi álver og enn virðast menn vera á því að það muni verða reist þó að greinilegt sé að ekki eru allir hér sammála. Hæstv. iðnrh. fullyrðir að svo muni vera, það muni kannski frestast eitthvað örlítið, en það er greinilegt að hæstv. fjmrh. er búinn að afskrifa þetta allt saman miðað við þær tillögur sem hann hefur birt í blöðunum. Það er merkilegt að ríkisstjórnin hefur lítið sem ekkert gert í atvinnumálum í sinni tíð en svo virðist eiga að rjúka til núna rétt fyrir kosningar. Það hefði kannski verið nær að huga eitthvað að þessu máli fyrr og tryggja með raunhæfum hætti atvinnu í landinu í stað þess að eyða fé og tíma í álversvitleysuna sem löngu er orðið ljóst að er efnahagslegt glapræði, svo ég tali nú ekki um umhverfismálin sem því eru tengd. Hæstv. fjmrh. er greinilega að spila út kosningatrompi því að hann rýkur með tillögur sínar í blöðin áður en ríkisstjórninni gefst ráðrúm til að kynna sér þær, hvað þá að taka afstöðu til þeirra. Mikilvægara er fyrir hann að auglýsa sig fremur en að gera raunhæfar áætlanir í atvinnumálum.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) : Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni er ástæða til að minna á að hvorki í forsendum fjárlaga né lánsfjárlagafrv. né heldur í forsendum þjóðhagsspár var gert ráð fyrir sérstökum útgjöldum vegna álvers eða virkjanaframkvæmda. Menn skyldu því varast að álykta sem svo að nú hafi allt í einu skapast eitthvert sérstakt svigrúm af því tilefni. Í annan stað er ástæða til að minna á að það er engin ástæða til þess að slá því föstu að ekki verði hafist handa um undirbúning vegna álversins af þeirri einföldu ástæðu að nú hefur þeirri óvissu sem ríkti vegna Persaflóastríðsins verið eytt. Má búast við því að aðrar forsendur á orkumörkuðum breytist og að stöðugleiki verði vaxandi á fjármagnsmörkuðum. Fyrir liggur staðfest viljayfirlýsing um að halda málinu áfram, stefna að því að ljúka málinu í maí, og vel má vera að það takist að leysa fjármögnun, eins og eitt af samstarfsfyrirtækjunum, Grängers, hefur þegar getað gert miklu fyrr en svartsýnir menn gerðu ráð fyrir í upphafi. Áætlun um það hvað eigi að koma vegna einhverrar frestunar á þessum framkvæmdum er því e.t.v. alls ekki tímabær. Þá er þess að geta að gefnu tilefni líka að því er varðar byggingu flugskýlis á vegum Flugleiða að erindi um það --- málið er að vísu gamalt --- hafa verið send fjmrn. frá varnarmálaskrifstofu utanrrn. á sl. sumri ein þrjú eftir því sem best verður séð og það er auðvitað framkvæmd sem var ástæða til að leita heimilda til í 6. gr., en því miður fékkst ekki samkomulag um lausn á því máli þá. Meginatriðið er þetta: Það var ekki gert ráð fyrir því í forsendum fjárlaga, lánsfjárlaga og fjárhagsáætlunar um að verja þarna verulegu fé sem nú ætti allt í einu að vera fallið frá.

Egill Jónsson : Virðulegi forseti. Þessi aðferð hæstv. fjmrh. til þess að koma fram málum sínum er náttúrlega ekkert ný og þarf engum að koma á óvart. Þaðan af síður þau viðbrögð sem fram koma hjá ráðherrum núv. ríkisstjórnar, því að þannig hefur nú verið með hæstv. fjmrh. að hann hefur verið nokkuð djarftækur til fjár þegar hann hefur verið alveg öruggur um að þurfa ekki að standa skil á greiðslum í sinni ráðherratíð. Og hér er einmitt gott tækifæri, þegar ráðherrann er rétt um það bil að yfirgefa stólinn sinn, að stofna til útgjalda upp á tvo milljarða. Hlutur Austurlands er náttúrlega alveg einkar sniðugur í þessum efnum því að ríkisstjórnin hefur haft þá aðferð á gagnvart Egilsstaðaflugvelli að fresta þar framkvæmdum á þessu ári. Það er náttúrlega hægur vandinn að auka þær þá á næsta ári því að það kemur náttúrlega af sjálfu sér að í flugmálaáætlun, sem trúlega verður nú breytt, koma þessir peningar aftur til baka svo að þetta eru nú býsna sniðugar tillögur. Það er mikill kostur við þessa umræðu að afstaða Alþfl. hefur skýrst, m.a. gagnvart álverinu, því að þrátt fyrir að það hafi verið öllum ljóst að þar hefur náttúrlega verið um leikaraaðferð að ræða á sjónvarpsskerminum um mjög langa tíð, þá hefur hér komið fram staðfesting á því að ríkisstjórnin sjálf trúir þeim yfirlýsingum ekki þar sem hæstv. fjmrh. hefur tekið þá djörfu ákvörðun að flytja í ríkisstjórninni tillögur um eyðslu á tveimur milljörðum til þess að bæta fyrir allar stóru yfirlýsingarnar hjá Alþfl. á Suðurnesjum.

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Þetta eru nú nokkuð skemmtilegar umræður finnst mér. Það kemur fram að enginn ráðherra er öðrum sammála. 

Jú, jú, það var rætt.

Jú, jú. Hæstv. forsrh. segist ekkert hafa vitað um þetta. Já, já, fjarskiptin eru náttúrlega ekki í lagi og ekki hægt að ræða þetta þannig. En ég held að hæstv. ráðherrar hafi alveg afhjúpað sig í þessari umræðu.

Pálmi Jónsson : Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör sem hann gaf hér áðan og raunar þessa umræðu. Það hefur komið í ljós að í ríkisstjórninni hefur ekki verið tekin ákvörðun um neitt af því sem hér lá til grundvallar, hvorki að hverfa frá öllum undirbúningi álvers á þessu ári, né auka fé upp í 2.000 millj. kr. til framkvæmda né um það á hvern hátt slíkar framkvæmdir verða undirbúnar. Allt þetta er í lausu lofti og fréttayfirlýsingar hæstv. fjmrh. eru þess vegna út í bláinn og, eins og hér hefur verið sagt, auðvitað bara kosningavíxill. Það hefur hins vegar líka komið í ljós í svörum hæstv. forsrh. að einstakir ráðherrar, auðvitað fagráðherrar, gera tillögur í sínum málaflokki. Það er hlutverk fjmrh. að gera tillögur um fjármagn sem á að fara til framkvæmda. Hér var lagt til fjármagn sem býður fólkinu upp á veislu, 2.000 millj. kr., vegna þess að á þessu ári eru á fjárlögum 400 millj. kr. til hafnarmannvirkja um allt land og 300 -- 400 millj. kr. til flugmálaframkvæmda um land allt. Svo kemur fjmrh. hér þegar líður að kosningum og býður til viðbótar upp á 2.000 millj. kr. til þessara verka. Ég held að það sjái allir hvað hér er á ferðinni. Ég get svo sem tekið undir það með hv. 1. þm. Norðurl. v. að maður kippir sér ekki upp við svona. Maður kippir sér í raun ekki upp við neitt sem kemur frá hæstv. fjmrh. né frá hæstv. ríkisstjórn eins og þessar umræður sýna þar sem enginn af þessum fjórum hæstv. ráðherrum sem hafa talað hefur eiginlega talað sama rómi heldur hver ofan í annan.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Mér finnst rétt að minna á það eftir að þessi umræða hefur farið fram að hæstv. fjmrh. var að lýsa yfir að þetta og hitt, sem ég ætla nú ekki að fara að telja upp hér, ætti að setja á lánsfjárlög. Það minnir okkur á það að lánsfjárlög hafa ekki enn verið afgreidd fyrir árið 1991. Ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. forseta Sþ. og forseta Nd. hvort þeir telji forsvaranlegt að ráðherrar séu á ,,fittinu`` langt fram eftir ári og séu að lána peninga og ráðstafa fjármunum í þetta og hitt sem ekki er búið að afgreiða hér á hv. Alþingi. Hvað segja hæstv. forsetar Sþ. og Nd. um það? Er ekki einmitt upplagt að ræða það í framhaldi af þessu. Það gilda ákveðnar leikreglur hjá ráðherrum gagnvart Alþingi. Alþingi á að samþykkja lánsheimildir. Síðan eru ráðherrar fulltrúar svokallaðs framkvæmdarvalds til að framkvæma það sem Alþingi er búið að leyfa. Hér er um það að ræða að þegar er farið að lána peninga og framkvæma hluti í þjóðfélaginu sem Alþingi er ekki búið að samþykkja. Og hér eru menn að rugla saman að hægt sé að setja einhverjar framkvæmdir á lánsfjárlög. Hvílíkur þvættingur. Fjárlög eru það sem marka það sem gert er. Lánsfjárlög eru síðan afgreidd sem lánsheimildir til þess að fullnægja markmiðum fjárlaga. Lánsfjárlög eru ekki neitt til þess að framkvæma eftir. Hér er því um að ræða mjög mikinn rugling og sýnir ágætlega fram á það hvað menn eru meðvitaðir um það hver skylda þeirra er í þessum málum. Ég óska þess að fá að heyra hjá hæstv. fjmrh. hvenær þetta frv. til lánsfjárlaga komi nú og eins hjá hæstv. forsetum hvort þeir telji þessi vinnubrögð forsvaranleg.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég vil minna á það að í tengslum við afgreiðslu fjárlaga var aflað lánsfjárheimilda sem duga fyrir fyrstu mánuði þessa árs þannig að eðlilega var tekið á málum. Lánsfjárlagafrv. hefur hins vegar verið, eins og hér hefur komið fram, lengi til umfjöllunar í hv. Nd. Ég ætla ekkert að fara að ræða um það hér hvers vegna það sé. Menn eru þar önnum kafnir og hafa mörgu að sinna. Síðan hafa verið að koma fram hugmyndir um ýmislegt sem menn vildu skoða áður en lánsfjárlagafrv. yrði endanlega afgreitt. Ég hef þess vegna talið eðlilegt að það yrði endanlega afgreitt á síðustu dögum þingsins.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Störf í nefndum heyra undir þingsköp. Það er rangt sem hæstv. fjmrh. segir að það sé eðlilegt að lánsfjárlög hafi ekki verið afgreidd nú þegar frá fjh. - og viðskn. Nd. Það lá fyrir þegar frv. til lánsfjárlaga var til meðferðar hjá fjh. - og viðskn. Ed. að áhersla var á það lögð, eins og venja er til hér í þinginu, að frv. yrði afgreitt nægilega snemma til þess að hægt væri að taka það fyrir og afgreiða frá Nd. fyrir áramót eins og er kappsmál allra fjmrh. Sá fjmrh. sem situr hér mér á vinstri hönd var auðvitað á þeim tíma kappsfullur að ná lánsfjárlögum fram fyrir áramót eins og jafnan er. Hitt er svo rétt, eins og fram hefur komið frá einstökum fjárhags - og viðskiptanefndarmönnum Nd. í blöðum, að ágreiningur er uppi um það innan ríkisstjórnarinnar hvernig halda skuli á frv., m.a. vegna þess að ríkisstjórnin hefur gefið fyrirheit um það að létta verulegum lánum af Byggðasjóði og treysta með þeim hætti fjárhag Byggðasjóðs. Eins hefur það komið fram að ríkisstjórnin hefur verið að beita sér fyrir því að einstökum fyrirtækjum eru gefin fyrirheit um að skuldir og lán séu yfirtekin af ríkissjóði og er orðin úr þessu hin mesta flækja. Það má vel vera að hæstv. fjmrh. sjái nú fram á það að hann geti ekki komið lánsfjárlögunum út úr Nd., hvað þá Ed., fyrr en á síðustu dögum þingsins, skömmu áður en kosningar hefjast, sem sýnir einungis hvernig ástandið er í þessum efnum í ríkisstjórninni, hvernig eitt yfirboðið rekur annað. Er satt að segja hálfbagalegt, hæstv. forseti, þegar hæstv. fjmrh. talar með þeim hætti sem hann gerði nú áðan að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hér í salnum til þess að hægt sé að beina fyrirspurnum til hans. Nýjasta yfirboð hæstv. fjmrh. eru milljarðarnir tveir. Hann er búinn að halda ráðstefnu með öðrum Norðurlandaþjóðum til að sýna fram á sparnað sinn. Ekki líður sá dagur síðan að hann sé ekki að auka við kosningaloforð hér og þar. Mér hefur verið sagt af framkvæmdum fyrir norðan sem voru skornar niður við trog við afgreiðslu fjárlaga en nú á að fara að hressa svolítið upp á. Það er svona einn og annar af sendisveinum hæstv. fjmrh. í Alþb. að stinga því að mönnum að kannski sé hægt að fá pínulítinn aukabita nú fyrir kosningarnar. Má segja að fjmrh. sé vorkunn eins bág og staða hans flokks er samkvæmt skoðanakönnunum og óvíst, ef hæstv. fjmrh. stendur við það að taka efsta sætið í Reykjaneskjördæmi, að hann komist á þing eftir næstu kosningar frekar en þær síðustu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Hæstv. fjmrh. tekur til máls um þingsköp og að gefnu tilefni eru menn áminntir að tala þá um þingsköp.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég skal tala um þingsköp og minna á það hér að það var að ósk forustu Sjálfstfl. sem lánsfjárlagafrv. var ekki afgreitt hér fyrir jól. Ég hafði lagt fram þá tillögu að frv. til lánsfjárlaga yrði afgreitt hér fyrir jól. Þegar Sjálfstfl. í Nd. var að vega það og meta hvað hann vildi afgreiða eða ekki, þá m.a. kom hv. þm. Þorsteinn Pálsson með þá skoðun að lánsfjárlagafrv. yrði látið bíða. Þetta hefur komið fram í umræðum í þinginu áður og er þess vegna ekki nýtt. En mér fannst nauðsynlegt að minna á það vegna ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals. Það þýðir þess vegna ekkert fyrir þessa menn að gera sig heilaga í framan þegar það var samkvæmt ósk Sjálfstfl. að þetta frv. var látið bíða fyrir áramót. Þetta taldi ég nauðsynlegt að kæmi fram því að sannleikurinn í þessu máli er auðvitað sagna bestur. Hins vegar hefur enginn ágreiningur í ríkisstjórninni tafið fyrir því að þetta mál yrði afgreitt, ekki nokkur slíkur ágreiningur.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Það er ekki í fyrsta sinn sem hæstv. fjmrh. heldur því fram hér blákalt að Sjálfstfl. hafi beðið um það að frv. til lánsfjárlaga yrði frestað. Og vegna þess að maður er nú farinn að þekkja svolítið þennan virðulega fjmrh., þá hafði ég snör handtök þegar hann undirbjó sig til þess að tala og náði í þingtíðindin þar sem umræður um þetta mál liggja fyrir frá orði til orðs. Ég hafði orð fyrir Sjálfstfl. við 1. umr. um þetta mál og vegna þess að fjmrh. hefur sagt það hér úr þessum ræðustól, þó að hann hafi ekki gert það í þetta sinn, að það hafi verið að sérstakri ósk minni, ég hafi beðið um að lánsfjárlögin yrðu ekki afgreidd, þá vil ég sérstaklega vitna í þau ummæli sem ég viðhafði hér hinn 20. des. sl. að fjmrh. áhorfandi úr sínu sæti. Ég sagði eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Ég hef miklar efasemdir um það að frv. til lánsfjárlaga eins og það er nú komið frá Ed. sé komið í þann búning að þingið geti verið þekkt fyrir að afgreiða málið eins og nú standa sakir. Það er alveg ljóst að það eru verulega margir lausir endar í þessum málum sem auðvitað tengjast síðan afgreiðslu fjárlaganna.`` Síðar segir: ,,Af þeim sökum einum væri skynsamlegt og eðlilegt að fresta afgreiðslu lánsfjárlaganna þar til þau mál liggja skýrar fyrir eftir áramótin.`` Í lok ræðu minnar, virðulegi forseti, segi ég það að Sjálfstfl. sé reiðubúinn til samstarfs um að fresta þessu máli fram yfir áramót þannig að það megi fá vandaða meðferð að loknu jólahléi. Þetta er auðvitað allt annað en það sem fjmrh. hefur haldið hér fram. Það var ekki að sérstakri ósk Sjálfstfl. sem málinu var frestað. Það var auðvitað vegna þess að Sjálfstfl. benti á vankantana í málatilbúnaði ráðherrans að óhjákvæmilegt var að fresta þessu máli. Og það er að koma í ljós að það munu verða gerðar margháttaðar breytingar á þessu frv. í fjh. - og viðskn. Nd. þannig að það þarf að fara aftur til Ed. Því hefur fjmrh. sjálfur lýst yfir. Það sýnir auðvitað að það sem sagt var hér úr þessum ræðustól af hálfu Sjálfstfl. fyrir jólin var satt og rétt. En það er fjmrh. sjálfum að kenna að hafa ekki búið þetta frv. þannig úr garði í upphafi að það gæti fengið þá meðferð hér, sem auðvitað er eðlilegust hverju sinni, að vera afgreitt samhliða fjárlögum. En það er fjarstæða, það er beinlínis rangt, að segja að það sé að einhverju sérstöku frumkvæði Sjálfstfl. eða ósk hans að þessu máli hafi verið frestað.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Ég sé nú ástæðu til þess að minna á það að hvorki hæstv. forseti Sþ. né forseti Nd. hafa svarað þeim spurningum sem ég spurði við upphaf þessarar þingskapaumræðu: Hvort þeim fyndist það eðlilegt að afgreiðsla lánsfjárlaga drægist svona. Vegna þess að afgreiðsla lánsfjárlaga á ekki að vera neitt vandamál. Hún á að stemma við fjárlög. Lánsfjárlög eiga að stemma við fjárlög. Þannig eiga þessir hlutir að vera. Þannig er gert ráð fyrir því í lögum um gerð ríkisreiknings og fjárlaga og lánsfjáráætlana. Og samkvæmt lögum um bókhald hæstv. ráðherra og fjárlagagerð, þá átti hann að afgreiða þetta fyrir jól. Það er hann sem er ábyrgur fyrir þessu máli. Hann getur ekkert verið að koma hér og segja að forusta Sjálfstfl. hafi verið að biðja um það að einhverju máli yrði frestað. Það er náttúrlega bara út í hött að vera að halda slíku fram. Hann er ábyrgur fyrir þessum málaflokki. Mér dettur bara helst í hug að menn séu að reyna að hafa þetta svona opið til þess að kaupa sér atkvæði með því að blöffa fjárlögin, með því að hækka lánsfjárlögin og framkvæma það og ætla síðan að láta gjaldfæra það einhvern tíma seinna, láta það svo koma á fjárlögum þegar einhver önnur ríkisstjórn er búin að taka við. Þannig á líklega að hafa hlutina. Það á að kaupa sér atkvæði á lánsfjárlögum. Þess vegna þarf að draga þau þangað til rétt áður en þinginu verður slitið og afgreiða þau síðan í ægilegum flýti þannig að enginn tími verði til að fara ofan í saumana á þeim. Verða sér úti um nokkur atkvæði, t.d. með tvöföldun Reykjanesbrautar eða einhverju sem hæstv. ráðherra dettur í hug, sem er ágætismál en á að ræðast á réttum vettvangi. Ég ítreka það að forseti Nd. eða forseti Sþ. segi hér álit sitt á því. Af hverju dragast svona hlutir? Forsetarnir eru ábyrgir fyrir störfum Alþingis og fjmrh. er ábyrgur fyrir sínum störfum. Ég óska eftir því að þetta fólk svari því. Finnst því þetta eðlilegt? Er eðlilegt að draga hlutina svona og draga þá, þvælast í útlöndum og vera hér og þar. Vera alltaf á eilífum blaðamannafundum og gefa út fréttatilkynningar og segja einhvern hálfsannleika. Manni ofbýður að horfa upp á svona vinnubrögð.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna þessara orða hv. 5. þm. Austurl. vill forseti taka fram að forsetar þingsins hafa ítrekað rekið á eftir afgreiðslu lánsfjárlaga. Forsetar geta ekki mikið betur gert í því efni en að hvetja til að þeim störfum ljúki sem allra fyrst.

Þorsteinn Pálsson : Frú forseti. Fyrst mitt nafn bar hér á góma varðandi afgreiðslu lánsfjárlaga fyrir jól vil ég taka fram hvers vegna við sjálfstæðismenn töldum ógerlegt að afgreiða lánsfjárlagafrv. eins og það þá stóð. Hv. 14. þm. Reykv. hefur að vísu gert hér skilmerkilega grein fyrir því. Ástæðan var auðvitað sú að lánsfjárlagafrv. var hálfkarað og langt frá því að vera fullunnið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Á síðustu dögum fyrir jólaleyfi í önnum þingsins létum við það álit í ljós að það skyti nokkuð skökku við að ætla að fara að afgreiða frv. sem væri hálfkarað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og svo bar við að hæstv. ríkisstjórn viðurkenndi það sjálf að hún væri ekki tilbúin til að afgreiða þetta mál og taldi rétt að láta það bíða frekari vinnu og umfjöllunar á nýju ári. Nú vitum við að það er komið fram í marsmánuð og hæstv. ríkisstjórn hefur ekki komið málinu fram enn. Það sannar enn betur að við höfðum rétt fyrir okkur og lögðum rétt mat á það að hæstv. ríkisstjórn hafði ekki unnið sína heimavinnu. Og það er auðvitað alveg út í bláinn þegar hæstv. fjmrh. er svo að reyna að gera því skóna að stjórnarandstaðan hafi stöðvað framgang stjórnarfrumvarpa hér fyrir jólaleyfi. Í fyrsta lagi hefur ríkisstjórnin meiri hluta í þinginu til þess að koma fram þeim málum sem hún kýs og í öðru lagi liggur einfaldlega fyrir viðurkenning á því af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að hún var ekki tilbúin með þetta mál sem eðlilegt hefði verið að afgreiða fyrir jól samhliða fjárlögum eins og venja stendur til. En einmitt þetta sýnir hvers konar lausatök eru hér á málum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að geta ekki tekið á slíku máli. Alvarlegast er auðvitað það þegar hæstv. ríkisstjórn er að reyna að breiða yfir eigið getuleysi og koma sök á aðra í þessu efni sem sitja hér í minni hluta á þinginu.

Guðmundur Ágústsson : Virðulegi forseti. Ég tel rétt að standa upp sem formaður fjh. - og viðskn. Ed. út af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um lánsfjárlög. Því er haldið fram að Ed. hafi afgreitt þetta frv. á mjög svo illan hátt. Ég get bent á það að málið var á þeim tíma tekið út úr fjh. - og viðskn. í fullu samkomulagi við fulltrúa Sjálfstfl. í nefndinni og þá lá ekki fyrir það sem nú virðist liggja fyrir, að nýjar fjárlagabeiðnir hafi komið fram. Það hefur gerst eftir áramót. Ég vildi einnig koma því á framfæri í sambandi við þá umræðu sem hér hefur farið fram um lánsfjárlög og ábyrgð ríkisstjórnar á þeim og fjárlögum yfirleitt, að það er ein af grundvallarreglum í þingræðisbundnum stjórnum að Alþingi fer með fjárveitingavaldið og það er Alþingis að sjá til þess að fjárlög og lánsfjárlög séu afgreidd og veiti ríkisstjórnum annaðhvort heimildir eða hafni heimildum sem þær biðja um. Þetta held ég að sé það grundvallaratriði sem við þingmenn þurfum að hafa í huga, en ekki að það sé spurning um það hvað fjmrh. og ríkisstjórn vilji hvert og eitt skiptið. Það er Alþingi sem fer með þetta vald og enginn annar.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Það er leitt að hv. þm. Halldór Blöndal skuli vera farinn úr salnum vegna þess að það var alveg greinilegt að hv. þm. Þorsteinn Pálsson og jafnvel hv. þm. Geir H. Haarde höfðu alls ekki heyrt það sem hv. þm. Halldór Blöndal sagði í umræðunni. Hvað sagði hann? Hann sagði: Við afgreiddum lánsfjárlög í Ed. og fórum létt með það, og átaldi svo Nd. fyrir að vera ekki búin að ljúka verkinu.  Þetta er nauðsynlegt að komi hér fram. Svo tek ég nú undir það sem hér hefur verið sagt að það er auðvitað ekki hægt að segja það einn daginn: Alþingi er með fjárveitingavaldið, og hinn daginn skamma fjmrh. fyrir að afgreiða ekki lánsfjárlögin þegar hann skilaði frv. inn í þingið fyrir fjórum mánuðum síðan.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Svona rétt til þess að sagan sé öll sögð, úr því að hæstv. fjmrh. er það ekki kunnugt, þá er það venja í nefndum þingsins í sambandi við afgreiðslu lánsfjárlaga að í fyrri deild sé farið yfir málin. Síðan fer frv. til seinni deildar þar sem það er tekið til nýrrar skoðunar í samræmi við afgreiðslu fjvn. og meiri hluta Alþingis á fjárlögum. Síðan kemur það aftur til hinnar fyrri deildar. Þannig var það í þessu tilviki að frv. fór frá Ed. til hinnar neðri af því að ríkisstjórnin var ekki reiðubúin með sínar ákvarðanir. Það var talið eðlilegt að gefa Nd. nokkurn tíma til að fara yfir frv. Svo kom í ljós, eins og við höfum heyrt núna, að ríkisstjórnin hefur enn ekki gert það upp við sig hvernig hún vill standa að afgreiðslu lánsfjárlaga. Það er kominn marsmánuður og ríkisstjórnin rekur ekki á eftir afgreiðslu málsins. Í dag kom í ljós að ráðherrar voru meira og minna utan við sig í sambandi við litla 2 milljarða sem eiga að fara í nýjar framkvæmdir og sennilega skynsamlegast hjá hæstv. umhvrh. að blanda sér ekkert inn í þær viðræður. Þau umhverfisvandamál sem eru í ríkisstjórninni út af lánsfjárlögum er ekki á valdi umhvrh. að leysa hvort sem er. En þannig er þetta allt í samræmi við venjuna. Ríkisstjórn sem er sjálfri sér sundurþykk og er löngu búin að gefast upp við að stjórna ræður ekki við lánsfjárlög frekar en annað. En það breytir ekki því að hæstv. fjmrh. er jafnbrosmildur og glæsilegur og vant er og bregst ekki bogalistin. Ég verð nú að segja eins og er að ég sakna þess hálfpartinn að vera ekki í framboði í Reykjaneskjördæmi til þess að geta oftar átt orðaskipti við hæstv. ráðherra eins og hann kemur manni alltaf í gott skap með sínum undarlegu uppákomum og djörfu fullyrðingum sem yfirleitt eru úr lausu lofti gripnar.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Ég vil enn leyfa mér að grípa til þessa heftis Alþingistíðinda sem ég var með í höndunum áðan því að menn eru eflaust búnir að gleyma því, og kannski hv. 5. þm. Reykv. sem hér talaði áðan og er formaður fjh. - og viðskn. Ed., að hann bryddaði upp á þeirri nýjung í nefndastarfi sem formaður í ábyrgðarmikilli nefnd að hafa framsögu fyrir nefndaráliti ríkisstjórnarmeirihlutans með fyrirvara. Það er von að mönnum sé hlátur í hug þegar þetta er rifjað upp. Eflaust eru nú flestir búnir að gleyma þessu. Svo eru menn að tala um það að Sjálfstfl. hafi verið með einhverjar kúnstir í þessu máli. Ég held að hinn virðulegi fjmrh. ætti að líta sér örlítið nær í þessu. En hvað sem því líður féllst Sjálfstfl. á það í ljósi þess hvernig þetta mál var fram reitt hér í Nd., degi áður en jólakveðjur voru hér upp lesnar skv. þingtíðindum, það var hinn 21., degi áður, 20. des., mælti fjmrh. fyrir þessu frv. til lánsfjárlaga og ég lét þau ummæli falla sem ég vitnaði til áðan. En hvað sem líður þeirri ákvörðun Sjálfstfl. að fallast á að þessu frv. yrði seinkað fram yfir jólahlé, eins og talað var um, þá er komið fram í mars og fjmrh. talar um að nú liggi ekkert á að afgreiða þetta mál fyrr en einhvern tíma með síðustu málum þingsins, sem vonandi verður ekki seinna en í lok næstu viku.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) : Frú forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um staðfræðikort og gróðurkort af Íslandi og landfræðilegt upplýsingakerfi. Bakgrunnur þessa máls er sá að samkvæmt lögum um verkefni umhvrn. sem voru samþykkt sl. vor í kjölfarið á stofnun nýs umhverfisráðuneytis innan Stjórnarráðs Íslands var gert ráð fyrir því að ráðuneytið fari m.a. með mál er varða gróðurvernd, gerð landnýtingaráætlana, landmælingar og skipulagsmál. Ég hef um langan aldur haft nokkur afskipti af málefnum landmælinga og skipulagsmála. M.a. var ég um skeið formaður stjórnar skipulagsstofu höfuðborgarsvæðisins. Á þeim árum voru þessi mál mjög til umræðu vegna þeirrar viðleitni sem þá var uppi um að samræma kortagrundvöll fyrir höfuðborgarsvæðið. Þá kom einmitt í ljós að um var að ræða mjög margar mismunandi aðferðir við að gera kort af Íslandi. Gert var átak í þeim efnum að reyna að samræma slíka vinnu. Því hugaði ég, fljótlega eftir að verkefni ráðuneytisins voru skilgreind, að því að undirbúa tillögu í þessu efni. Það var í september sl. að ég skipaði nefnd til þess að undirbúa áætlun um að ljúka gerð staðfræðikorta og gróðurkorta fyrir landið og semja þá tillögu sem hér hefur verið lögð fram. Nefndinni var sérstaklega ætlað að fjalla um eftirfarandi atriði: 1. Kanna möguleika á því að ljúka gerð gróðurkorta fyrir allt landið á fáum árum þannig að þau verði í tölvutæku, stafrænu formi og falli að samræmdu kerfi Landmælinga Íslands. 2. Hvernig megi ljúka gerð staðlaðra grunnkorta, staðfræðikorta, á tölvutæku, stafrænu formi fyrir landið allt. Skal þá miðað við að grunnkortin nýtist sem landfræðilegur grunnur fyrir samræmda kortagerð á vegum ríkisins. 3. Gera tillögu um heildarstefnu varðandi skipulag kortagerðar á vegum stofnana ríkisins miðað við slíkan staðlaðan kortagrunn í mælikvarða 1:25000. Nefndin fjallaði um alla þessa þrjá þætti sem voru nefndir í skipunarbréfi hennar og um nauðsyn þess að koma á landfræðilegu upplýsingakerfi, nokkurs konar gagnabanka eða stafrænum tölvugrunni upplýsinga, í tengslum við kortagerðina. Fór nefndin mjög ítarlega yfir stöðu kortamála á Íslandi og aflaði vitneskju um fyrri tilraunir til að greiða úr þessum málum. En eins og ég get komið hér að síðar, þá hafa mjög margir aðilar komið nálægt kortagerð á Íslandi og hefur því miður verið mikill skortur á samstarfi milli þeirra aðila sem hafa fjallað um þessi mál árum og jafnvel áratugum saman. Nefndin lagði mikla vinnu í það að ræða við þá aðila sem hafa fengist við kortagerð og landmælingar á Íslandi og hafði samband við flestar opinberar stofnanir sem hafa komið nálægt slíku, ræddi við fulltrúa verkfræðistofunnar Hnit og sömuleiðis fyrirtækisins Ísgraf og fulltrúa frá upplýsinga - og merkjafræðistofu Háskóla Íslands sem komu á fund nefndarinnar og veittu margvíslegar upplýsingar. Til þess að ná þeim markmiðum sem voru sett fram í skipunarbréfi nefndarinnar, að koma þessum málum í betri farveg, hefur nefndin lagt til eftirfarandi aðgerðir: 1. Að unnið verði tilraunaverkefni í því skyni að ljúka forvinnu að gerð staðlaðra grunnkorta í 1:25000 fyrir allt landið og koma á nauðsynlegri samvinnu þeirra stofnana sem hafa fjallað um þessi mál. Skal þessu verkefni lokið fyrir árslok 1992. Verkefnið felst í því að gerð verði nokkur stafræn staðfræðikort og gróður- og jarðakort með þeirri tækni sem notuð verður við kortagerð og gagnasöfnun á næstu árum. Um leið verði hafinn undirbúningur að landfræðilegum upplýsingagrunni. Hefur fyrst og fremst verið talað um að nota svæðin Ölfus og Flóa í þessu skyni, svo og Fljótsdalshérað, en þessi tvö svæði liggja nokkuð vel við að það verði farið í svona tilraunaverkefni. Þörf á staðfræðikorti af landinu í svo stórum mælikvarða sem 1:25000 er mjög knýjandi. Þeir fjölmörgu aðilar sem vinna við og nota kort af Íslandi eru á einu máli um nauðsyn þess að samræma kortagerðina og byggja hana upp á stafrænum, tölvutækum grundvelli. Þetta kom m.a. ljóst fram í svörum allra þeirra sem nefndin hafði samband við. Við höfum fram til þessa orðið að treysta algerlega á framtak erlendra aðila við gerð staðfræðikorta af landinu. Má þar nefna þá vinnu sem danska herforingjaráðið leysti af hendi í upphafi aldarinnar sem stóð allar götur fram yfir seinni heimsstyrjöld. Og upp úr því þá vinnu sem Bandaríkjaher hefur lagt hér fram en á vegum Bandaríkjahers hefur verið unnið töluvert að gerð staðfræðikorta í mælikvarða 1:25000. Þessi gömlu kort, sérstaklega herforingjaráðskortin, eru mjög ófullkomin og þau fullnægja alls ekki þeim nákvæmniskröfum sem nú eru gerðar til grunngagna fyrir áætlanagerð og skipulagsvinnu. Því er löngu orðið tímabært að þessi vinna verði hafin af fullum krafti og henni lokið á tiltölulega skömmum tíma. Eins og nú er ástatt er mjög erfitt t.d. að samnýta gögn frá þeim fjölmörgu aðilum sem sinna mælingum og kortagerð. Má nefna sem dæmi að Vegagerð ríkisins, Landsvirkjun, Orkustofnun, Póst - og símamálastofnun, vinna allar að landmælingum og kortagerð, en hafa ekki neinn samræmdan grunn fyrir þessi kort. Þar af leiðandi er mjög erfitt að flytja upplýsingar á milli þessara stofnana þannig að gögn einnar stofnunar komi annarri að notum. Því hefur nýting á fjármagni til þessara verkefna verið mjög slæm. Hér er ekki um neina smáfjármuni að ræða þar sem áætlað er að hinar ýmsu stofnanir ríkisins verji núna 600 -- 800 millj. kr. árlega til mælinga og kortagerðar. Því er til mikils að vinna ef hægt væri að ná fram aukinni hagkvæmni, ekki bara fyrir ríkið heldur einnig fyrir sveitarfélögin í landinu. Stafræn kortagerð á Íslandi er á frumstigi en nokkrar stofnanir og sveitarfélög og reyndar fyrirtæki eru að þreifa fyrir sér á þessu sviði. Það má t.d. nefna Norrænu eldfjallastöðina, Raunvísindastofnun Háskólans, Landsvirkjun, Skipulag ríkisins, Rannsóknastofnun landbúnaðarins og verkfræðistofuna Hnit. Kort framtíðarinnar verða stafræn og það er ljóst að í óefni stefnir ef stjórnvöld hefjast ekki fljótlega handa við að samræma kortagerð og miða kortagerðina við stafræn kort. Þá má líka benda á að hæðar - og staðsetningarkerfi Landmælinga Íslands stenst ekki lengur þær kröfur um nákvæmni sem viðhafa þarf í áætlunar - og skipulagsgerð fyrir verklegar framkvæmdir eins og þær tíðkast nú á dögum. Því hafa opinberar stofnanir og sveitarfélög yfirleitt neyðst til þess að nota staðbundið hnitkerfi, bæði í hæð og legu, vegna þess að landskerfi Landmælinga Íslands fullnægir ekki staðbundnum þörfum þeirra. Því er nauðsynlegt í leiðinni að endurskoða og bæta hæðar - og staðsetningarkerfið áður en ráðist er í gerð stafrænna staðfræðikorta. Einnig þarf að ljúka gerð kortastaðals sem nú er í vinnu. Í tillögunni er lagt til að allt landið verði kortlagt í mælikvarða 1:25000 á næstu tíu árum og kortin verði unnin á stafrænan hátt þannig að þau nýtist sem grunnur fyrir sem flesta notendur. Nú kunna einhverjir að segja að við Íslendingar séum að færast mikið í fang og þetta sé kannski óþarfa lúxus. Það vill þannig til að Ísland er líklega síðasta landið í Vestur - Evrópu sem hefur ekki lokið því að gera fullkomin stafræn grunnkort af landinu öllu í 1:25000. Norður - Írar eru víst um það bil að ljúka þeirri vinnu að gera stafræn grunnkort í 1:25000 af Norður - Írlandi og mun þá Ísland vera eitt eftir allra landa Vestur - Evrópu. Til gamans má geta þess að Frakkar lögðu áherslu á það að ljúka þessari vinnu fyrir 200 ára afmæli byltingarinnar 1989. Eitt af sýningaratriðum við hátíðahöldin sumarið 1989 var að grunnkort af öllu Frakklandi í 1:25000 voru breidd út í stærsta sal sem fyrirfannst í Frakklandi, sem mun víst vera ein aðaljárnbrautarstöð Frakka í París, og þar gat að líta samsett heildarkort af Frakklandi í mælikvarðanum 1:25000 sem vakti mikla athygli við hátíðahöldin. Hér er um geysilega umfangsmikið og dýrt verkefni að ræða. Þess vegna er talið ráðlegt að það verði fyrst ráðist í tilraunaverkefni, nokkurs konar forvinnu eins og ég gat reyndar um áðan, til þess að reyna með hvaða hætti megi koma á nauðsynlegri samvinnu þeirra fjölmörgu stofnana sem þurfa að koma að þessu máli og eins hvernig megi vinna þetta áður en verður tekin sú ákvörðun að ráðast í verkefnið af fullum krafti. Hér er sömuleiðis lagt til að hluti af þessu verkefni verði að ljúka gerð gróðurkorta af Íslandi í sama mælikvarða, þ.e. 1:25000. Gerð gróðurkorta af Íslandi hófst þegar árið 1955 en meginmarkmiðið með þeirri vinnu var að gefa út gróðurkort og afla tölulegrar vitneskju um útbreiðslu, eðli, ástand og framleiðslugetu gróðurlenda m.a. til að ákvarða beitarþol landsins og skipuleggja gróðurvernd og aðra landnýtingu. Áður hafði ekki verið gerð heildarúttekt á gróðurfari og landgæðum á Íslandi en fyrir hendi var þó mikil grunnþekking, m.a. á sviði grasafræði, sem er nauðsynleg forsenda þess að unnt var að hefja þetta verk. Þegar gróðurkortagerðin hófst fyrir 35 árum ríkti mikil bjartsýni hjá þeim sem að verkinu stóðu um að unnt yrði að ljúka því á 3 -- 4 áratugum, enda ekki nema von vegna þess að óvíða er gróður jafnilla farinn og óvíða er gróðureyðingin jafnör og á Íslandi. Af þeim sökum hefði mátt ætla að úttekt á þessari hnignandi auðlind yrði veitt brautargengi svo unnt yrði að taka nýtingu landsins föstum tökum og færa til betra horfs. Á síðasta áratug hefur hins vegar hallað á ógæfuhliðina varðandi gerð gróðurkorta og málið er nánast komið í strand. Þá má ekki gleyma því að skortur á nákvæmum grunnupplýsingum hefur sömuleiðis háð gróðurkortagerðinni mjög verulega. Um það hefur nú náðst samkomulag milli þeirra aðila sem hafa fengist við gróðurkortagerð hér á Íslandi að það sé skynsamlegast að reyna að drífa grunnkortagerðina af stað og láta síðan gróðurkortin fylgja strax í kjölfarið þannig að fyrst verði byggð upp þessi svokölluðu staðfræðikort í mælikvarða 1:25000 og síðan verði gróðurkortin byggð á þeim upplýsingum og gefin út í sama mælikvarða. Hingað til hafa verið gefin út gróðurkort af um það bil 40% landsins en vegna, eins og ég hef þegar skýrt frá, skorts á góðum kortagrunni hefur ekki verið talið fært að gefa út öllu fleiri kort. Útivinnu er lokið á stórum svæðum til viðbótar. Það er talið vafasamt hvort skynsamlegt sé að halda áfram með gróðurkortagerðina að óbreyttu þar sem skortur er á nauðsynlegum grunnupplýsingum og því talið ráðlegt að leggja meiri áherslu á grunnkortagerðina áður en haldið verði áfram frekari gróðurkortagerð. Áður en hafist verður handa um gerð stafrænna gróðurkorta með verkáætlun sem næði til allra þeirra svæða landsins sem nú er ólokið þarf töluverða undirbúningsvinnu. Lagt er til að sú vinna fari fram samhliða því tilraunaverkefni sem er ráðgert fyrir gerð grunnkortanna til þess að láta reyna á nauðsynlega samvinnu og samnýtingu þeirra stofnana sem koma að þessu verki og verði þessu hvoru tveggja lokið fyrir árslok 1992 ef fjárveitingar fást. Að lokum er svo í tillögunni talað um landfræðilegt upplýsingakerfi, svokallaðan stafrænan tölvugrunn eða upplýsingabanka með landfræðilegum upplýsingum. Öflun og úrvinnsla slíkra staðbundinna upplýsinga er þegar snar þáttur í þjóðfélaginu og fjölmargar stofnanir safna landfræðilegum gögnum og geyma þau þótt ekki séu þau aðgengileg á samræmdu formi. Verði gagnasöfn hinna ýmsu stofnana sem vinna með staðbundin gögn tengd betur saman verða gögnin aðgengilegri og nýtast fleirum en áður og betur. Uppbygging landfræðilegs upplýsingakerfis krefst stafrænna staðfræðikorta af landinu, eignarkorta og samræmdra gagnasafna. Uppbygging landfræðilegra upplýsingakerfa er mjög skammt á veg komin hérlendis og lítil samræming á þessu sviði enn sem komið er. Þó hafa nokkrir aðilar hafið uppbyggingu slíkra kerfa á ýmsum sérsviðum og nokkrir þeirra komið sér upp þar til gerðum hugbúnaði. Þar á meðal eru Norræna eldfjallastöðin, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Skipulag ríkisins, Reykjavíkurborg, Póst - og símamálastofnun og Rafmagnsveitur ríkisins. Auk þeirra eiga margir aðilar umfangsmikil söfn landfræðilegra upplýsinga. Má þar nefna Hagstofu Íslands, Búnaðarfélag Íslands, Fasteignamat ríkisins, Landsvirkjun, Orkustofnun, Raunvísindastofnun Háskólans, Vegagerð ríkisins, Landmælingar Íslands, Byggðastofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Veðurstofu Íslands og ýmsar aðrar rannsóknastofnanir. Virðulegi forseti. Ég get stytt mál mitt hér og vildi aðeins að lokum fjalla í örstuttu máli um kostnað vegna þessa verkefnis. Áætlaður heildarkostnaður við að ljúka gerð staðfræðikorta í 1:25000 af landinu öllu er talinn nema um 1400 millj. kr. samkvæmt mati fjmrn. Kostnaður við að gefa þessi kort út er áætlaður um 275 millj. kr. en þar hefur ekki verið tekið tillit til tekna af sölu þeirra á móti. Það er erfiðara að meta kostnað vegna uppbyggingar landfræðilegs upplýsingakerfis en gert er ráð fyrir að þær stofnanir sem hlut eiga að máli beri þann kostnað án þess að sérstakt framlag komi úr ríkissjóði. Hér er í raun um hagræðingarverkefni að ræða. Ef lokið yrði að gera staðfræðikort, grunnkort í mælikvarða 1:25000 af landinu öllu, er áætlaður heildarkostnaður við að ljúka gerð gróðurkorta af landinu á stafrænu formi sem byggi á þeim grunni um 170 millj. kr. Virðulegur forseti. Ég hef hér í stuttu máli gert grein fyrir þeirri tillögu sem hér hefur verið lögð fram og vona að hún fái góðar undirtektir þingheims því að ég tel að hér sé hreyft mjög mikilvægu máli. Hér er um mikið þjóðþrifamál að ræða. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn. Sþ.