Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur á milli umr. haft til athugunar ýmis erindi og mál, sem voru ekki athuguð til fulls fyrir 2. umr. eða bárust svo seint, að þau gátu ekki komið til athugunar fyrir þá umr. Helzti málaflokkurinn, sem n. átti óafgreiddan, var um fjárveitingar vegna byggingarframkvæmda skólamannvirkja, sem eru í byggingu, og vegna nýrra framkvæmda við skólamannvirki. Auk þess er um að ræða afgreiðslu á ýmsum erindum, sem n. hefur nú afgr. og leyfir sér að flytja brtt. um á þskj. 153, 164, 166 og 175. Fulltrúar Framsfl. og Alþb. í fjvn. óska, að það sé tekið fram í sambandi við till. n., sem hún flytur sameiginlega, að um afgreiðslu þeirra vísi þeir til sama fyrirvara og þeir höfðu við 2. umr. málsins. Sérstakan fyrirvara hafa þeir látið bóka um till. um framlög til skólamannvirkja, og er hann á þessa leið: „Varðandi skólamálin viljum við taka fram, að við erum samþykkir hækkun frá því, sem ákveðið var í frv., svo langt sem hún nær, en að öðru leyti stöndum við ekki að afgreiðslu þeirra.“ Meiri hl. fjvn. flytur á þskj. 159 brtt. við tekjuhlið frv. Er þar lagt til, að niður falli farmiðaskattur, sem gert var ráð fyrir að næmi 25 millj. kr. Hins vegar er lagt til, að liðurinn: Hluti af umboðsþóknun og gengismismun gjaldeyrisbankanna hækki um 35 millj. kr. og nemi þá alls 66 millj. og 500 þús. kr. Samkv. þessum brtt. hækkar tekjuhlið frv. um 10 millj. kr. Ég mun þá víkja að einstökum till. n. á þskj. 153, 164, 166 og 175 við gjaldahlið frv. Á 7. gr. er gerð sú leiðrétting, að vextir af innlendum lánum skuli taldir 8 514 265 kr. í stað 7 978 100 kr. í frv. Þessi leiðrétting, sem nemur rúmum 536 þús. kr., hefur ekki áhrif á heildarniðurstöðutölur frv., því að hin rétta tala er í rekstraryfirliti. Við 12. gr. er gerð ein brtt. á þskj. 166, vegna þess að fallið hefur niður við 2. umr. fjárveiting til byggingar sjúkrahúss á Sauðárkróki. Lagt er til að til þess séu veittar 400 þús. kr. Á 13. gr. A er lagt til að hækka styrk til að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum um 50 þús. kr. Er það vegna gistihússins í Bjarkarlundi á Barðaströnd. Á 13. gr. F er lagt til að hækka launalið Skipaskoðunar ríkisins um 150 þús. kr. og ferðakostnað um 50 þús. kr. - Einnig er tekinn upp nýr liður: Til rekstrar sjómannaskóla í Vestmannaeyjum 225 þús. kr. Er hér um að ræða helming af rekstrarkostnaði skólans. Hinn helmingurinn er greiddur úr bæjarsjóði Vestmannaeyja, auk þess sem allt stofnframlag til skólans hefur verið greitt af Vestmannaeyjabæ. Við 14. gr. A eru fyrst tillögur um fjárveitingar til skólabygginga og skólastjóraíbúða. Að þessu sinni hefur n. haldið þeirri reglu, sem gilt hefur undanfarið, varðandi allar framkvæmdir, sem byrjað hefur verið á. Hefur hún miðað tillögur sínar við 1/5 hluta af upphaflegri kostnaðaráætlun, síðan er þeim viðbótarhækkunum, sem átt hafa sér stað á tímabilinu síðan bygging var hafin, deilt niður á 3 ár. Varðandi sjónarmið meiri hl. fjvn. um nýjar byggingar skólahúsa og skólastjóraíbúða er það að segja, að í flestum tilfellum er lagt til, að teknar séu upp nokkrar fjárveitingar, sem fyrst og fremst ættu að nægja til þess að ljúka fullnaðarundirbúningi, svo sem teikningum og öðru þess háttar. Verði heildartillögur n. samþ., leiðir það til þess, að hækkun á fjárveitingum til barnaskólahúsa og skólastjóraíbúða nemur rúml. 706 þús. kr. og hækkun á fjárveitingum til gagnfræðaskóla 2 millj. 500 þús. kr. Samkvæmt till. n. eru að þessu sinni fjárveitingar til 18 nýrra skólahúsa og skólastjóraíbúða, en auk þess er nú till. um viðbótarframlög til þeirra skólahúsa, sem áður hafa hlotið fjárveitingu, en framkvæmdir eru ekki hafnar við. Er því hér um 26 ný skólahús að ræða. Verði þessar till. n. samþ., hafa 7 þessara skólabygginga hlotið um helming áætlaðs framlags, ein skólabygging hefur þá hlotið um 3/5 hluta og 6 skólahús hafa þá hlotið 1/5 hluta af framlagi ríkissjóðs. Það er augljóst mál, að þessar fjárveitingar, sem hér um ræðir, eru í mörgum tilfellum svo ríflegar, að þær ættu að tryggja, að skálahúsin verði byggð á skemmri tíma en ella. Að þessu sinni er sá háttur hafður á um fjárveitingar til skólabygginga í kaupstöðum, sem hafa í byggingu fleiri en eitt skólahús á hvoru fræðslustigi, að framlög ríkisins til barna- og gagnfræðaskóla eru tekin í einu lagi. Er þetta gert til hagræðis fyrir bæjarfélögin, því að þau geta þá beint heildarfjármagninu til ákveðinna bygginga, sem að þeirra dómi eru mest aðkallandi hverju sinni. Ég skal nú gera nokkurn samanburð á fjárveitingum til skólabygginga á valdatíma vinstri stjórnarinnar og nú. Árið 1958, en það var síðasta árið, sem vinstri stjórnin sat að völdum, voru skólabyggingar sem hér segir: Styrkur til byggingar barnaskóla og íbúða fyrir skólastjóra nam samtals 9 millj. og 760 þús. kr., þar af til nýrra skólahúsa og skólastjórabústaða 1 millj. 333 þús. kr. Styrkur til byggingar gagnfræðaskóla og héraðsskóla var þá samtals 3 millj. 599 þús. kr., þar af til nýs gagnfræðaskóla 100 þús. kr. Auk þess voru veittar 2 millj. kr. sem stofnframlag vegna barnaskóla- og gagnfræðaskólabygginga, sem fullsmíðaðar voru árið 1954. Samtals voru því fjárveitingar til byggingar barna- og gagnfræðaskóla árið 1958 15 millj. 359 þús. kr. Samkv. fjárlagafrv. nú, að viðbættum till. fjvn., eru fjárveitingar til barna- og gagnfræðaskóla samtals að upphæð 102 millj. 548 þús. kr. - Mismunur er því 87 millj. 189 þús. kr. 1958 var veittur styrkur til byggingar iðnskóla í Reykjavík 500 þús. kr. Samkvæmt fjárlagafrv., að viðbættum till. fjvn., er nú lagt til að veita til iðnskóla í Reykjavík. Hafnarfirði og Akureyri samtals 3 millj. 580 þús. kr. Til byggingar húsmæðraskóla var veitt ½ millj. kr. árið 1958. Í fjárlagafrv. nú er lagt til að veita til sömu skóla 4 millj. og 600 þús. kr. 1958 voru veittar 1 millj. 375 þús. kr. til byggingar menntaskóla, nú samkv. fjárlagafrv. 10 millj. 367 þús. kr. Til byggingarframkvæmda fyrir bændaskóla voru 1958 veittar 252 þús. kr., en nú samkv. fjárlagafrv. 3 millj. 375 þús. kr. Auk þeirra byggingarframkvæmda, sem hér hafa verið taldar upp, var veitt á 20. gr. fjárl. 1958 1 millj. 341 þús. kr. Hins vegar eru ótaldar skólaframkvæmdir samkv. 20. gr. fjárl. nú, að viðbættum till. fjvn., að upphæð 16 millj. 540 þús. kr. Samtals var veitt til skólabygginga 1958 19 millj. 828 þús. kr., en samkv. fjárlagafrv. nú, að viðbættum till. fjvn., er lagt til að veita á næsta ári 141 millj. 511 þús. kr. til sömu framkvæmda. Mismunurinn er því 121 millj. 683 þús. kr. Með því að leggja til grundvallar hækkun byggingarkostnaðar samkv. upplýsingum hagstofunnar kemur í ljós, að raunveruleg hækkun nemur ekki lægri upphæð en 100 millj. kr. Við 14. gr. A er enn fremur flutt till. um hækkun til Alþýðuskólans á Eiðum og héraðsskólanna á Núpi, Reykholti og Laugarvatni vegna of lágrar rekstraráætlunar í fjárlagafrv. - Lagt er til, að liðurinn: Til námskeiða fyrir gagnfræðaskólakennara hækki um 50 þús. kr. - Þá er lagt til að hækka fjárveitingu vegna viðhaldskostnaðar íþróttavalla hjá Íþróttakennaraskóla Íslands um 50 þús. kr. - Framlag til íþróttaskóla Sigurðar Greipssonar í Haukadal er lagt til að hækki um 19 þús. kr. - Lagt er til, að styrkur til Skáksambands Íslands hækki um 50 þús. kr. - Loks er lagt til, að við bætist nýr liður: Til rannsókna á félagslegum högum stúdenta 50 þús. kr. Þá koma brtt. n. við 14. gr. B. Fyrst er till. um nýjan lið: Til náttúruverndarráðs, ferðakostnaður vegna sérstakra rannsókna 25 þús. kr. - Þá er lagt til, að styrkur til ritstarfa, útgáfustarfsemi o. fl. hækki um 100 þús. kr. Eru 50 þús. kr. af þeirri upphæð ætlaðar dr. Sigurði Jónssyni til rannsókna á sjávargróðri við strendur landsins, en sérstök brtt. um styrk til hans í því skyni felld niður. - Lagt er til, að liðurinn: Til skálda, rithöfunda og listamanna hækki um 300 þús. kr. Er það sem næst 10% hækkun. Enn fremur er hér till. um nýjan lið: Til endurbóta á húsi Bjarna riddara Sívertsens (síðari greiðsla) 100 þús. kr. Við 15. gr. er ein brtt., að liðurinn: Til kristilegrar æskulýðsstarfsemi hækki um 50 þús. kr. Við 16. gr. A eru nokkrar brtt. Eins og venja er til hefur fjvn. skipt framlagi til fyrirhleðslna á einstakar framkvæmdir. Samkv. till. n. hækkar framlag til fyrirhleðslna um 45 þús. kr. - Næst er till. um framlag til sjóvarnargarðs á Stokkseyri, 100 þús. kr. - Lagt er til, að framlag til skógræktarfélaga hækki um 160 þús. kr. Verður það þá jafnhátt því, sem er á fjárl. yfirstandandi árs. - Lagt er til að hækka launalið Veiðimálaskrifstofunnar um 175 þús. kr., og er þá höfð í huga ráðning fiskifræðings við laxeldisstöðina í Kollafirði. - Að venju gerir fjvn. till. um skiptingu þess fjár, sem lagt er fram til byggingar húsmæðraskóla utan kaupstaða. Loks er flutt við þennan líð 16. gr. till. um nýjan lið: Til landþurrkunar í Eyjum í Út-Hjaltastaðaþinghá 50 þús. kr. Við 16. gr. B er till. um, að launaliður fiskmatsins hækki um 100 þús. kr. Er það sökum þess, að á s.l. sumri voru ákveðnar breytingar á mati skreiðar fyrir Ítalíumarkað. Einnig er lagt til, að ferðakostnaður matsmanna hækki um 50 þús. kr. - Þá er till. um nýjan lið: Verðlagsráð sjávarútvegsins 1 millj. kr. Samkvæmt lögum nr. 60 frá 1964 skal kostnaður við verðlagsráð sjávarútvegsins greiddur úr ríkissjóði frá 1. jan. 1966. Við 16. gr. C er flutt till. um 150 þús. kr. hækkun á framlagi til byggingar iðnskóla á Akureyri. Við 16. gr. E er fyrst till. um að hækka launalið Hafrannsóknastofnunarinnar um 125 þús. kr. - Einnig er lagt til að hækka framlag til rannsóknaráðs ríkisins um 200 þús. kr. vegna aukins kostnaðar. - Af sömu ástæðu er lagt til að hækka framlag til Verzlunarskóla Íslands um 200 þús. kr. og til Samvinnuskólans um 100 þús. kr. Við 17. gr. eru fluttar nokkrar brtt. Lagt er til, að framlag til bjargráðasjóðs hækki um helming, verði 1 millj. 950 þús. kr. Er það í samræmi við ákvæði nýrra laga. - Lagt er til, að liðurinn: Til vatnsveitna samkv. lögum hækki um 200 þús. kr. - Enn fremur eru hér þrír nýir liðir: Til vatnsveitu í Staðarsveit 40 þús. kr. Til borunar eftir neyzluvatni á Eyrarbakka 50 þús. kr. Til vatnsveitu vegna Borga í Hornafirði 20 þús. kr. - Lagt er til, að styrkur til Alþýðusambands Íslands hækki um 50 þús. kr. - Einnig er lagt til, að styrkur til starfskvennaskóla Barnavinafélagsins Sumargjafar hækki um 35 þús. kr. - Nýir liðir eru um byggingarstyrk til dagheimilis á Selfossi, 75 þús. kr. og til sjúkraflugs í Árneshreppi 25 þús. kr. - Loks er till. um hækkun á styrk til Ungmennafélags Íslands um 50 þús. kr. og til Æskulýðssambands Íslands um 30 þús. kr. Við 18. gr. eru að venju nokkrar brtt. Í fyrsta lagi eru till. um niðurfellingu á styrk til þeirra, sem látizt hafa, frá því að fjárlagafrv. var samið. Í öðru lagi eru till. um breyt. á styrkjum og nýja styrki, sem n. leggur til að samþ. verði. Ekki eru teknir upp styrkir til þeirra, sem að einhverju leyti hafa lífeyrisréttindi umfram ellilífeyri almannatrygginga. Hins vegar hefur n. beitt sér fyrir því, að þeir aðilar, sem að opinberum störfum hafa unnið og njóta aðeins óverulegra bóta úr lífeyrissjóði, fái hækkað framlag úr viðkomandi sjóði. Hefur þá viðkomandi ráðuneyti stutt þá framkvæmd. Við 19. gr. er brtt. um að hækka 7. lið gr. hækkun útgjalda vegna launahækkana, um 7 millj kr. Við 20. gr. eru þrjár brtt. Lagt er til að hækka fjárveitingu til Íþróttakennaraskóla Íslands um 440 þús. kr. Ætti með því að vera kleift að gera heimavistarhús skólans fokhelt á næsta ári. - Lagt er til, að liðurinn: Til bygginga á prestssetrum hækki um 300 þús. kr. - Loks er till. um nýjan lið: Til byggingar jarðskjálftamælingarstöðvar á Akureyri 215 þús. kr. Við 22. gr. eru nokkrar brtt. Lagt er til að heimila ríkissjóði að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af vísindatækjum, sem Eðlisfræðistofnun háskólans á kost á frá bandarískum vísindastofnunum. - Einnig er lagt til að heimila endurgreiðslu aðflutningsgjalda til Rafveitu Siglufjarðar, Rafveitu Ísafjarðar og Rafveitu Snæfjallahrepps. Verður slíkt að teljast eðlilegt, þar sem í lögum um Landsvirkjun segir, að hún skuli undanþegin aðflutningsgjöldum. Þá er heimiluð endurgreiðsla á aðflutningsgjöldum af vélum til niðursuðu sjávarafurða til útflutnings fyrir K. Jónsson & Co., Akureyri, og Niðursuðu- og hraðfrystihús Langeyrar. Er hér um sömu fyrirgreiðslu að ræða og samþ. var til handa niðursuðuverksmiðjunni Norðurstjörnunni í Hafnarfirði. - Enn fremur er lagt til, að samþ. verði eftirtaldar heimildir: Að endurgreiða aðflutningsgjöld af kvikmyndasýningarvélum fyrir samkomuhús í kauptúnum með innan við 600 íbúa, þó ekki nema einni vélasamstæðu á hverjum stað. - Að taka allt að 4 millj. kr. lán handa jarðhitasjóði. - Að ábyrgjast fyrir h/f Fylki, Reykjavík, allt að 200 þús. sterlingspunda lán. Er það til kaupa á nýjum skuttogara. - Að ábyrgjast allt að 60 millj. kr. lán til byggingar og endurbóta á síldarverksmiðjum, síldarflutningaskipum og síldarumhleðslustöðvum. - Að ábyrgjast allt að 1 millj. kr. lán fyrir „Icelandic Arts and Crafts“, enda hafi hlutafjárloforð verið greidd að fullu. - Að ábyrgjast allt að 3 millj. kr. lán fyrir Umferðarmiðstöðina í Reykjavík. - Að ábyrgjast allt að 1 millj. kr. lán fyrir h/f Skallagrím í Borgarnesi vegna flokkunarviðgerðar Akraborgar. Að selja sýslumannsbústaðinn á Eskifirði ásamt tilheyrandi lóðarréttindum. - Að leyfa Innkaupastofnun ríkisins að selja Landgræðslusjóði húseignina Ránargötu 18, Reykjavík, ásamt tilheyrandi lóðarréttindum. Verði þessar till. fjvn. og meiri hl. n., sem ég hef nú lýst, ásamt brtt. samvn. samgm., sem hún hefur borið fram og frsm. hennar mun gera grein fyrir, - verði þessar brtt. allar samþ., hafa þær í för með sér, að niðurstöðutölur fjárlagafrv. hækka um 10 millj. kr. og hagstæður greiðslujöfnuður verður 1 573 607 kr. Herra forseti. Ég hef þá lokið máli mínu og vænti, að þessar brtt., sem ég hef nú lýst, hljóti samþykki og fjárlagafrv. þannig breytt verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. fjvn. tók fram í ræðu sinni hér áðan, gerðum við fulltrúar Framsfl. grein fyrir afstöðu okkar til þeirra till., sem bornar eru fram í umboði n. við þessa umr., og vísuðum þá til fyrirvara þess, sem við höfðum við 2. umr. þessa máls á hv. Alþ., en hann var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Fulltrúar Framsfl. og Alþb. vilja taka fram, að brtt. þær, sem fluttar eru í nafni n., njóta ekki allar stuðnings þeirra. Áskilja þeir sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við þær eða einstaka liði frv.“ Þetta er hinn almenni fyrirvari, sem við höfum í sambandi við till. þær, sem fluttar eru af n. í heild á þskj. 153 og fleiri þskj. En til viðbótar þessu létum við bóka sérstakan fyrirvara um afgreiðslu okkar á till. vegna framkvæmda í skólum, og er sá fyrirvari svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í sambandi við till. fjvn. í heild vísum við til fyrirvara okkar við 2. umr. málsins, en varðandi skólamálin viljum við taka fram, að við erum samþykkir hækkun frá því, sem ákveðið var í frv., svo langt sem hún nær. En að öðru leyti stöndum við ekki að afgreiðslu þeirra.“ Þetta vildi ég undirstrika, þó að það kæmi fram í framsöguræðu hv. formanns fjvn. Um till. vil ég svo segja það, að hér eru að vísu litlar breytingar frá því, sem var við 2. umr. frv., en þó þokaði nokkrum málum áleiðis, sem við bentum sérstaklega á við 2. umr. fjárlagafrv., að hart væru leikin. Vil ég í því sambandi vekja athygli á því, að hækkuð var fjárveiting til íþróttakennaraskólans að Laugarvatni. Að vísu er það of lág fjárveiting, en þó kom það fram í ræðu frsm. meiri hl. fjvn., að gert er ráð fyrir, að skólinn verði aðstoðaður við að gera hús sitt fokhelt á næsta ári. Það var það takmark, sem skólastjóri og forráðamenn skólans, skólanefnd, stefndu að, og fjárbeiðni þeirra var við það miðuð, að það mætti takast. Það er að vísu ljóst, að það tekst ekki með þessari fjárveitingu, en það verður að vona, að þeir verði aðstoðaðir með annarri fyrirgreiðslu til þess að ná því nauðsynlega takmarki að koma byggingu áleiðis, því að verðmæti liggja undir skemmdum þar eystra vegna þess aðgerðaleysis, sem átt hefur sér stað í þessum málum, og er vel, að hv. meiri hl. sér sig þó um hönd og réttir þessu máli a. m. k. litla fingurinn. Sama er að segja um jarðhitasjóðinn. Við bentum á það hér við 2, umr. málsins, að sú stofnun væri lítt starfhæf á næsta ári, ef ekki yrði aukin fjárhagsleg aðstoð við sjóðinn. Það er nú gert með till. n., þar sem útvega á sjóðnum fé að láni, til þess að hann geti sinnt borunum að einhverju leyti á árinu 1966, sem hann hefði ekki getað með þeirri afgreiðslu, sem útlit var fyrir við 2. umr. málsins hér. Í þriðja lagi er nú tekin upp sú till. um fjárveitingu til rannsókna á félagslegum högum stúdenta. Við bentum einnig á það hér við 2. umr., að háskólarektor hefði á fundi í fjvn. sýnt fram á það með rökum, að hér væri á ferðinni nauðsynjamál. sem fjárveitingu þyrfti til. N. hefur séð ástæðu til að sinna þessu máli, þótt í litlu væri, og er það vel, þegar svo er gert. Við 2. umr. fjárlfrv. gerðum við fulltrúar Framsfl. í fjvn. grein fyrir afstöðu flokksins í nál. okkar, og við umr. málsins var gerð ýtarleg grein fyrir afstöðu flokksins og sýnt fram á það, hvernig fjármálum ríkissjóðs er nú komið. Það, sem hefur gerzt síðan, er í raun og veru ekki annað en að staðfesta það, sem við þá sýndum fram á. Ýmislegt hefur skýrzt, eins og það, að skattur sá, sem gert var ráð fyrir að á yrði lagður, farmiðaskatturinn, sem við bentum á að væri orðinn feimnismál hjá hæstv. ríkisstj., á nú að falla niður, áður en hann sér dagsins ljós. Nú er fjvn. búin að leggja það til, að sá liður verði felldur niður á fjárlagafrv., en upp verði tekinn annar liður, sem er ½% skattur á seldan gjaldeyri. Það má segja um þetta mál, að hæstv. ríkisstj. hefði átt að taka þá ráðleggingu, sem hv. 11. þm. Reykv. gaf henni hér við umr. um gjaldeyrisskattinn, að leita eftir því að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, svo að það hefði verið óþarft að leggja á þennan 35 millj. kr. skatt. Það hefði verið vel, ef hæstv. ríkisstj. hefði tekið þá leiðbeiningu eins og hún tók leiðbeiningunni um það, að farmiðaskatturinn væri lítt framkvæmanlegur og í alla staði óhæfur á að leggja. Ég vildi enn vona, að hæstv. ríkisstj. sæi að sér og félli einnig frá till. sinni um gjaldeyrisskattinn og reyndi að leita eftir sparnaði í ríkisrekstrinum, sem næmi 35 millj. kr., og væri það sízt til of mikils mælzt af þeim, sem búnir eru að stilla upp sparnaðarfyrirheitum upp á nokkra tugi, eins og stjórnarsinnar gerðu hér á árunum eftir 1960. Þau fyrirheit munu hafa verið eitthvað 50–60 talsins. Það hefði mátt með framkvæmd á þeim finna þessar 35 millj. kr., sem gjaldeyrisskattinum er ætlað að gefa. Hins vegar má segja, að hér sé verið að byrja á gengisfalli eða nýju yfirfærslugjaldi, sem verður sennilega sú leið, sem hæstv. ríkisstj. fer næst í fjárhagsvandræðum sínum. Í sambandi við það, sem fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjvn., formanns n., hv. 4. þm. Vesturl., þegar hann ræddi hér um skólamálin, vil ég minna á það, sem ég skýrði frá við 2. umr. fjárlagafrv. hér á hv. Alþ. um hlutfallið milli verklegra framkvæmda á fjárl. 1958 og fjárlfrv. því, sem við nú fjöllum um. Ég sýndi fram á það, að á fjárlfrv. 1958 var varið til uppbyggingar í skólum, sjúkrahúsum, höfnum, flugmálum, raforkumálum og til samgangna á sjó og landi 18.5% af heildarútgjöldum fjárl., en á því fjárl. frv., sem við erum að afgreiða nú, ræða hér við 3. umr., er varið 5.5–6%. Þetta sýnir þá þróun, sem hefur orðið í fjármálum ríkisins til uppbyggingar eða til verklegra framkvæmda í landinu, og er það gott sýnishorn af stefnu hæstv. ríkisstj. í fjármálum ríkisins og hvernig þróunin hefur verið, þar sem rekstrarkostnaðurinn og dýrtíðin hafa gleypt aukin útgjöld ríkissjóðs. Í sambandi við framkvæmd á till. um skólamál að þessu sinni er nú tekinn upp nokkuð nýr háttur. Með l. frá 1955 var ákveðið að greiða skólakostnað á 5 árum, þar með talið fjárlagaárið, sem Alþ. samþykkti fyrstu fjárveitingu, og þá gert ráð fyrir því, að skólaframkvæmdin hefðist á því ári. Það hefur svo komið í ljós, síðan farið var að framkvæma þessi lög, að þær áætlanir, sem við var miðað í upphafi, reyndust ekki eins góðar og að var stefnt og vonazt var eftir. Þess vegna hefur kostnaðurinn farið fram úr áætlun. Þessu hefur verið mætt með því að taka inn leiðréttar áætlanir, þegar það hefur sýnt sig, að byggingin hefur verið miklu dýrari en upphaflega var reiknað með, meðfram vegna þess, að undirbúningi var ekki svo vel fyrir komið sem til var ætlazt, og svo vegna verðhækkana. Það hefur verið keppt að því á hinum síðari árum að halda þessari reglu nokkuð vel og leiðrétta á hverju ári nokkrar tilteknar skólaframkvæmdir, þær sem talið var, að harðast væru leiknar vegna rangrar áætlunar. Með þessu móti hefur tekizt að halda framkvæmdunum áfram og koma verkum áleiðis, jafnvel þótt upphafleg áætlun þeirra hefði ekki verið svo vel undirbúin sem skyldi. Með reglugerð, sem sett var 1954, var í fyrsta sinn tekinn upp sá háttur að stöðva framkvæmdir, sem Alþ. hafði samþykkt. Var þá sett inn í þá reglugerð, að ekki mætti hefja framkvæmd fyrr en hún hefði fengið fjárveitingu, sem næmi 115 af kostnaði. Þetta varð til þess, að nokkrar framkvæmdir, sem samþ. höfðu verið við fjárlagaafgreiðslu fyrir það ár, voru þá stöðvaðar, og framhaldið var svo það, að á árinu 1965 voru gefin út brbl., sem voru raunverulega um nýja skipan á þessum málum, enda hafði þá ríkisstj. skorið niður 20% af fjárveitingum til skólanna. Við fjárlagaafgreiðslu 1965 var keppt að því nokkuð verulega, að skólar fengju 20% af þeirri áætlun, sem við var miðað, en með því að skera aftur niður 20% af þeirri fjárveitingu, var kominn möguleiki til þess að stöðva allar nýjar skólabyggingar á árinu 1965, eins og gert var. Þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1966 var lagt hér fyrir, kom það í ljós, að gert var ráð fyrir því að halda þessum niðurskurði eins og hann var gerður á yfirstandandi ári. Það þýddi, að reglan um 20% framlag árlega var þar með brotin. Nú hefur það orðið niðurstaða meiri hl. fjvn. og hæstv. ríkisstj. að afgreiða þetta mál á þann veg að láta þá skóla, sem voru á framkvæmdaáætlun, eins og það er orðað, 1965, halda 20% framlagi á næsta ári. Jafnframt hefur því verið yfirlýst af hæstv. menntmrh., að þeir skólar, sem fengu að láni þau 20%, sem átti að skera niður árið 1965, þurfi ekki að endurgreiða þau á árinu 1966. Þar með munu þeir halda sínu framlagi á árunum 1965 og 1966. Hins vegar er nú engin leiðrétting gerð til þeirra skóla, sem eru byggðir samkv. mjög rangri áætlun og allt of lágri. Með þessu fjárlfrv. er engin slík leiðrétting gerð, eins og gert hefur verið undanfarin ár, svo að þeir verða nú að búa við þá skertu fjárveitingu, sem þeir hafa raunverulega vegna rangrar áætlunar, þó að úr hinu sé bætt, eins og ég hef þegar tekið fram. En þetta er gert með því gagnvart öðrum skólum, sem nú er búið að taka inn á fjárveitingar, að í staðinn fyrir að leiðrétta þeirra áætlun á næsta ári á eftir, eins og fylgt hefur verið fram til þessa, er nú fjárveiting til þeirra víða lækkuð og það jafnframt tekið fram, að ekki sé gert ráð fyrir því, að þeir hefji framkvæmdir á næsta ári, enda er það nú tekið fram á fjárl., að það sé háð ákvörðun menntmrh. um byrjunarframkvæmdir og þeim skilyrðum, sem það ráðuneyti setur um það, að framkvæmdir megi hefjast. Á þennan hátt var hægt að halda 1/5 hluta til þeirra skólabygginga, sem voru í framkvæmd á yfirstandandi ári, og nokkurra annarra skóla, sem telja verður líklegt að hefji framkvæmdir á þessu ári. En með því móti eru jafnhliða lækkaðar fjárveitingar til annarra skóla eða haldið sömu fjárveitingum, þó að vitað væri, að þær væru allt of lágar, og það þýðir, að um 20 skólaframkvæmdir af þeim, sem Alþ. hefur afgreitt undanfarin ár, munu ekki hefjast á næsta ári. Þá er nú í fyrsta sinn tekin upp sú regla, að þeir nýju skólar, sem fá fjárveitingu á þessu fjárlagafrv., fá aðeins viðurkenningu á því að vera nefndir á blaði, en fjárveitingin er við það miðuð, að þeir geti ekki hafið framkvæmdir. enda þurfa þeir samþykki rn. fyrir því, og í öðru lagi, að þeir komast ekki með þessari samþykkt undir l. nr. 41 frá 1955 um 5 ára regluna. Það þýðir, að með afgreiðslunni 1966 er 5 ára tímabilið ekki hafið í sögu þessara skóla, heldur eru nöfn þeirra nefnd hér á fjárl. næsta árs, án þess að það segi annað en þeir megi vinna að undirbúningi og eigi frekar von en aðrir skólar á fjárveitingu til framkvæmda. En þó er það að athuga, að um 20 skólabyggingar munu vera á undan þeim í þessari röð. Þetta er afgreiðslan á skólamálunum hjá hæstv. ríkisstj. núna, og við 2. umr. gerði ég grein fyrir þessum málum, svo að ég þarf litlu við að bæta, en tel, að það sé ekki ástæða til að lýsa sérstakri ánægju sinni yfir þessari afgreiðslu, þegar fjárveiting til nýbygginga skóla verður minni á árinu 1966 heldur en hún átti að vera á árinu 1965, á sama tíma sem verðlag hækkar allt í landinu, fólkinu fjölgar ár frá ári og kröfur um fleiri skóla, betri skóla verða síháværari. Þetta hélt ég, að hæstv. ríkisstj. mundi ekki telja sér sérstaklega til ágætis, og ég veit, að hún gerir það ekki, þó að hér sé reynt að bera í bætifláka um þessa framkvæmd, sem ég hef hér verið að lýsa. Ég vil svo, áður en ég lýk máli mínu, undirstrika það, sem ég tók fram við 2. umr. fjárlfrv., að við fluttum þá ekki nema eina brtt., sem var um það, að staðið yrði við þau fyrirheit, sem ríkisstj. var búin að semja um við stjórnarandstæðinga sína, að á fjárl. íslenzka ríkisins yrði aldrei lægri tala til vegamála en 47 millj. kr. Það hefur nú skeð gegn von minni, að hæstv. stjórnarflokkar hafa fellt við atkvgr. hér á hv. Alþ. þessa till. okkar. Þessi afgreiðsla hv. stjórnarsinna hlýtur að verða til þess, að samkomulag á milli ríkisstj. annars vegar og stjórnarandstöðunnar hins vegar verður síður gert hér eftir en hingað til. Við stjórnarandstæðingar lögðum þessu vegamáli mikið lið í þeirri góðu trú, að við værum að afgreiða gott mál og mundum með því geta komið vegamálunum, samgöngumálunum á landi í betra horf en áður hefur verið. Nú hefur hins vegar verið svo að farið, að það er búið að fella fjárveitinguna algerlega niður af fjárl. íslenzka ríkisins, og er nú til þess að bæta það upp verið að nota þá möguleika, sem bæði stjórnarandstæðingar og stjórnarsinnar vissu að voru til að auka fé til vegagerðar í landinu. Nú er verið að nota hækkun á sköttunum til þess að bæta það upp, að ríkissjóður hefur fellt þessa fjárveitingu algerlega niður. Ég benti á það hér við 2. umr., að öðruvísi var að farið í des. s.l. ár, þegar deilur komu upp á milli forustumanna Alþýðusambands Íslands og hæstv. forsrh. út af minnisatriði í sambandi við heimild ríkisins til að ná í nýjan tekjustofn vegna greiðslu á verðlagsvísitölu á árinu 1964. Hæstv. forsrh. vildi, fyrst menn voru ekki á eitt sáttir með þann skilning á því samkomulagi, heldur leggja það til, að samkomulagið væri haldið út í æsar, þótt það kostaði ríkissjóð 60–70 millj., eins og það kostaði að lækka söluskattinn. Það lagði hann til og fékk samþykkt, til þess að menn gætu ekki haldið því fram, að svik væru í tafli. Hins vegar hefur í sambandi við vegamálin, þó að það sé búið að margsanna það hér á hv. Alþ., að hæstv. samgmrh. lagði á það ríka áherzlu, að þetta yrði aldrei fellt niður, og hefur verið margvitnað í ræðu hans þar um, þá hafa hv. stjórnarsinnar ekki séð ástæðu til að halda það samkomulag, og mun það eiga eftir að segja til sín síðar. Ég harma það mjög, að svo skyldi fara, og harma það mjög, að þegar þannig er að málum unnið hér á hv. Alþ., að ríkisstj. og stjórnarandstaðan sameinast um mál í góðri trú, skuli stjórnarandstöðunni vera svarað að nokkrum tíma liðnum á þann hátt, sem hér hefur verið gert. Þetta tel ég eitt mesta slys við þessa fjárlagaafgreiðslu og vonast til þess, að hér á hv. Alþ. eigi ekki slíkt eftir að endurtaka sig, að hæstv. ríkisstj. virði ekki það, sem hún gerir samkomulag um við stjórnarandstöðuna og ráðh. sá, sem fyrir málinu talar, marglýsir yfir, eins og hæstv. samgmrh. gerði hér í des. 1963. Það verður ekki til þess, að stjórnarandstaðan vilji standa að því, þó að um góð mál sé, að fela þessari ríkisstj. framkvæmd þeirra. Það hefur sýnt sig, hvernig hún tekst. Ég vil svo enn undirstrika það, að við munum ekki við þessa umr. fjárl. frekar en við 2. umr. flytja hér brtt. nema þessa einu, sem við þá töldum svo sjálfsagða, að við gerðum ráð fyrir að samþykkt yrði. Ég endurtek, að ástæðan fyrir þessari afstöðu okkar er ekki sú, að til nauðsynlegra framkvæmda sé varið fullnægjandi fé á fjárlfrv. þessu, nema síður sé. Ég vil líka leggja áherzlu á það, að í þessu fjárlfrv. er ekki gerð ein einasta tilraun til sparnaðar eða að draga úr rekstrarútgjöldum ríkissjóðs. Það, sem ræður ferðinni við þessa fjárlagaafgreiðslu, er verðbólgan og aukinn rekstrarkostnaður. Þess vegna er svo komið, að með verðbólgustefnu hæstv. ríkisstj. er ekki orðið rúm fyrir nauðsynlegustu og sjálfsögðustu framfaramál. Fjárlfrv. verður ekki breytt með einstökum brtt., eins og við tókum réttilega fram við 2. umr., og þess vegna reynum við ekki að þoka þar um með þeim. Það er aðeins stefnubreyting, stefnubreyting ein, sem getur ráðið um fjárlagaafgreiðsluna, breytt henni frá því, sem nú er, - stefnubreyting, þar sem horfið er frá þeirri ofsköttun, sem hæstv. ríkisstj. heldur uppi með háum aðflutningsgjöldum, háum eignarskatti, tekjuskatti og svo að segja með skatti í hverju máli, sem hún ber hér fram, - stefnubreyting, sem fólgin er í því að stjórna fjárfestingunni, en láta ekki þá, sem fjármagninu ráða, stjórna í landinu, eins og nú á sér stað. Okkur er það ljóst, að þessi stefnubreyting kemst ekki í framkvæmd, nema ný ríkisstjórn komi að völdum hér á landi. Einkenni á afgreiðslu þessa fjárlfrv., sem hér er til 3. umr., er, að það er ekki tekið á vandanum, verkefnin eru látin bíða lausnar framtíðarinnar. Framtíðin á að leysa verkefnin, sem nútíminn getur ekki leyst, þrátt fyrir það að góðæri sé meira í landinu en verið hefur nokkru sinni fyrr. Það er af því, að í landinu ríkir stjórnleysi, en ríkisstj. hefur ekki vald á málunum.



Herra forseti. Samgmn. beggja þd. hafa skv. venju gengið saman í eina n., samvn. samgm., um undirbúning og gerð tillagna um framlög ríkissjóðs til flóabáta og vöruflutninga. Hefur n. haft samvinnu við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins um þetta starf, en hann hefur leitað nauðsynlegra upplýsinga um rekstur og afkomu bátanna á árinu. Töluvert brestur á það, að nægilega glöggar upplýsingar séu fyrir hendi á hausti hverju, þegar byrjað er að fjalla um þessi mál. Hefur n. af því tilefni lagt fyrir forstjóra Skipaútgerðarinnar að tilkynna öllum aðstandendum flóabáta það, að ef þeir leggi ekki fram glöggar og skilgóðar upplýsingar um rekstur fyrirtækja sinna á þeim tíma, sem nauðsyn ber til, fyrir þá aðila, sem um styrkveitingarnar eiga að fjalla, þá geti þessir aðilar átt það á hættu, að felldir verði niður styrkir til þeirra. Það ætti sannast sagna ekki að vera ofverk neins, sem fær milljónaframlög úr ríkissjóði, að leggja fram sæmilegar upplýsingar um það, hvernig rekstur fyrirtækjanna hafi gengið. En eins og ég sagði, þá hefur mjög verulega brostið á þetta, og þarf breyting á að verða í þessum efnum. Það hefur töluverð hækkun orðið á rekstrarkostnaði flóabátanna á yfirstandandi ári, og afkoma þeirra er þess vegna mjög léleg. N. hefur því ekki komizt hjá að gera tillögur um verulegar hækkanir á framlögum til einstakra flóabáta. Þó eru þessar hækkanir allmiklu minni en þær urðu síðast, þegar fjárl. voru afgr., en þá hækkuðu framlög til flóabáta og flutningastyrkja samtals um 1.7 millj. kr. Nú er skv. till. samvn. gert ráð fyrir, að framlög í þessu skyni hækki um 740 þús. kr. Um rekstur og afkomu hinna einstöku flóabáta vil ég f. h. samvn. taka eftirfarandi fram: Ber þá fyrst að nefna Norðurlandssamgöngur. Afkoma Norðurlandsbátsins Drangs hefur verið mjög slæm á árinu, og er í rekstraráætlun bátsins fyrir næsta ár reiknað með 20% tekjurýrnun. Kemur þar fyrst og fremst til greina töluverð breyting á verkefnum bátsins vegna opnunar nýs vegasambands við Ólafsfjörð. N. hefur því ekki talið fært annað en að leggja til nokkra hækkun á styrk til Norðurlandsbáts og leggur til, að styrkur til hans hækki um 150 þús. kr. í 1350 þús. kr. samtals. Þá er gert ráð fyrir, að framlag til Strandabáts lækki úr 190 þús. kr. í 60 þús. kr. Sprettur þessi breyting fyrst og fremst af því, að akvegasamband hefur nú skapazt í Árneshrepp, þannig að ráðamenn þess byggðarlags telja ekki þörf á því að halda uppi flóabátaferðum að sumarlagi, eins og gert hefur verið um fjöldamörg undanfarin ár. Þeir sóttu því aðeins um smávægilega styrkupphæð, 60 þús. kr., til þess að unnt væri að gripa til bátsferða, ef snjóar hindruðu ferðir um landleiðina fram eftir vori eða jafnvel fram á sumar. Undanfarið hefur verið unnið að því að koma á flugsamgöngum norður í þessa afskekktu byggð. Var í fyrsta skipti í fyrra veittur nokkur styrkur, 25 þús. kr., til þess að halda uppi flugferðum að Gjögri. Flytur fjvn. skv. ósk okkar Vestfjarðaþm. einnig till. um, að sama styrkupphæð verði veitt í þessu skyni á fjárl. næsta árs. Framlag til Haganesvíkurbáts er óbreytt, en styrkur til Hríseyjarbáts er hækkaður um 10 þús. kr. Þá er skv. ósk þm. Norðurlandskjördæmis eystra hækkað framlag til Grímseyjarflugs um 15 þús. kr., upp í 50 þús. kr. Rekstrarstyrkur til Flateyjarbáts á Skjálfanda er óbreyttur, en bátnum hins vegar veittur 30 þús. kr. viðbótarstyrkur vegna vélarkaupa. Um Austfjarðasamgöngur er það að segja, að á þeim hafa litlar breytingar orðið. Lagt er til, að styrkur til Mjóafjarðarbáta hækki um 5 þús. kr., en styrkur til Loðmundarfjarðarbáts verði óbreyttur. Styrkur til hins síðarnefnda er þó bundinn því skilyrði, að nýr aðili fáist til þess að annast ferðirnar. Þá er lagt til, að framlag til snjóbifreiðar á Austfjörðum verði hækkað úr 50 þús. kr. í 100 þús. kr., en bæjarstjórn Seyðisfjarðar hefur lagt mjög mikla áherzlu á, að þessar ferðir yrðu studdar í ríkari mæli en áður. Þessi snjóbifreið heldur uppi ferðum frá Seyðisfirði um Fjarðarheiði á Hérað. Suðurlandssamgöngur: Þar leggur n. til, að framlag til vöruflutninga í Vestur-Skaftafellssýslu hækki um 50 þús. kr. og til vöruflutninga til öræfa um 15 þús. kr. Loks er lagt til, að styrkur til Vestmannaeyjabáts vegna mjólkurflutninga hækki um 25 þús. kr. Er þá komið að Faxaflóasamgöngum. H/f Skallagrímur í Borgarnesi fékk á þessu ári 1600 þús. kr. í rekstrarstyrk að viðbættri 100 þús. kr. fjárveitingu vegna viðgerðar, sem veitt var á heimildagrein fjárl., eða samtals 1700 þús. kr. í styrk á þessu ári. Nú hefur rekstur fyrirtækisins gengið svo hörmulega og hann kominn í slíkt óefni, að stjórn Skallagríms sótti um, að rekstrarstyrkur til skipsins yrði hækkaður upp í 2 millj. og 650 þús. kr., eða um 950 þús. kr. Samvn. taldi ekki viðráðanlegt að ráða fram úr þessu máli með þeim hætti, sem stjórn Skallagríms óskaði. Virðist hallareksturinn orðinn svo hrikalegur á bátnum, að lítt viðráðanlegt virðist. Lagði n. þó til, að styrkur til hans yrði hækkaður um 200 þús. kr., þannig að Skallagrímur fengi samtals 1900 þús. kr. styrk, þar af 1600 þús. í rekstrarstyrk og vegna viðgerðar, sem fram fór á árinu, 300 þús. kr. Enn fremur flytur hv. fjvn. brtt. við 22. gr. fjárl., þar sem hún leggur til, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast 1 millj. kr. lán, sem Skallagrímur tæki vegna flokkunarviðgerðar. sem fram fór á skipinu. Um Breiðafjarðarsamgöngur er það að segja, að þær eru með svipuðum hætti og áður. Það er lagt til, að styrkur til Stykkishólmsbáts hækki um 150 þús. kr., en gert er ráð fyrir, að hinn nýi Stykkishólmsbátur, sem hefur verið í smíðum undanfarið, hefji ferðir í byrjun næsta árs, sennilega í janúar eða byrjun febrúar. Þá er lagt til, að styrkur til Langeyjarnesbáts hækki um 20 þús. kr., enda bæti hann þá þjónustu sína við eyjar á sunnanverðum Breiðafirði og hafi m.a. viðkomu í eyjunum Brokey og Öxney. Nýr bátur var snemma á þessu ári keyptur til þess að annast flóabátaferðirnar um norðanverðan Breiðafjörð. Var það Norðri í Flatey, sem beitti sér fyrir því í samvinnu við hreppsnefnd Flateyjarhrepps, að keyptur var nýr 21 smál. bátur í stað Konráðs gamla, sem dæmdur hafði verið ósjófær. N. leggur til, að báturinn fái sama rekstrarstyrk og á þessu ári, þ.e.a.s. 310 þús. kr., en í þeirri upphæð er falin 20 þús. kr. fjárveiting til þess að halda uppi ferðum yfir Kleifaheiði með beltisdráttarvél, þegar snjóar teppa bifreiðaferðir um þessa leið. Enn fremur er lagt til, að Flateyjarbátur fái sama styrk til bátakaupa og á s.l. ári, samtals 200 þús. kr. Er þá gert ráð fyrir, að báturinn hafi fengið fullan styrk til þessara kaupa. Loks kem ég að Vestfjarðasamgöngum, sem einnig hafa verið með svipuðum hætti og áður. M/s Fagranes hefur annazt ferðir um Ísafjarðardjúp og til kauptúnanna í Vestur-Ísafjarðarsýslu, og má segja, að rekstur þess skips hafi gengið mjög vel, þannig að ekki reyndist þörf á að hækka styrk til hans nema um 50 þús. kr. eða úr 1300 þús. kr. í 1350 þús. kr. Á s.l. ári hækkaði styrkur til bátsins einnig lítið, og má segja, að rekstur hans sé hinn sæmilegasti með hinu nýja skipi. Enn fremur er lagt til, að smábátar þrír á Vestfjörðum, sem fengið hafa styrki á undanförnum árum, fái óbreytta styrkupphæð. Skv. því, sem hér hefur verið sagt, leggur samvn. samgm. til, að heildarfjárveiting til flóabáta og vöruflutninga verði á árinu 1966 8 millj. 372 þús. kr., og er það réttum 740 þús. kr. hærra en var á yfirstandandi ári. Flytur n. brtt. um hækkun styrksins á þskj. 161, og leyfi ég mér f. h. nefndarinnar að mæla með samþykkt hennar.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. gerði ég grein fyrir því, að verðbólguþróun sú, sem leitt hefur af stefnu ríkisstj. í fjárfestingar- og verðlagsmálum, hefur leikið svo hag ríkissjóðs, þrátt fyrir hin mestu góðæri, sem þjóðin hefur lifað, að ríkisstjórnarflokkarnir treysta sér ekki til að ná endum saman á fjárl. næsta árs án þess að leggja hina fjölbreyttustu skatta á þjóðina og skera niður í vaxandi mæli nauðsynlegustu framkvæmdir. Ég tel ekki mikla ástæðu til að ræða þetta ástand nú við 3. umr., það hefur þegar verið svo mjög rætt undanfarið við meðferð ýmissa þingmála, en ég held, að almenningur sé nú að gera sér æ betur ljóst, að það er eitthvað bogið við þetta stjórnarfar, þá stefnu, sem leiðir til þess, að í mestu veltiárum og mestu verðmætasköpun, sem um getur, verður ríkisstj, að draga úr þjóðnauðsynlegustu framkvæmdum, þegar venjulegu fólki þætti eðlilegast, að unnt væri að gera stórátök fyrir þjóðarheildina. Ég held, að fólk sé að gera sér æ betur ljóst, að sú ríkisstj., sem er að sigla þessum málum í strand, þegar framleiðslan er meiri en nokkru sinni fyrr og aðstæðurnar betri en nokkru sinni hefur áður þekkzt, er ekki fær um að halda um stjórnvölinn, og það er þjóðinni dýrt að hafa slíka stjórn. Við 2. umr. um fjárl. var þegar komið í ljós, að stjórnarflokkarnir ætla að bregðast þeirri skyldu sinni að tryggja úrbætur í hafnarmálum, sjúkrahúsmálum og samgöngumálum, þar sem aðaltillögur stjórnarflokkanna um lausn á þeim vanda ríkissjóðs, sem þeir hafa sjálfir skapað, yrði að skera niður framlög til þessara framkvæmda, á sama tíma og einkaaðilar fjárfesta í stjórnleysi og skipulagsleysi í þeim tilgangi að tryggja sér eignaauka af völdum verðbólgunnar. Eftir var þá að koma endanlega í ljós stefna ríkisvaldsins í menntamálum, framlögum ríkisins til skólamála, og benti þó fjárlfrv. til óheillavænlegra ráðstafana í þeim efnum sem öðrum í framhaldi af þeim afturhaldsráðstöfunum s.l. sumar að skera niður um 20% þau framlög, sem Alþingi ákvað fyrir ári að veita til skólabygginga, og í framhaldi af þeim ráðstofunum að fresta með brbl. byggingu fjölmargra þeirra skóla, sem Alþingi ákvað að byrjað skyldi á á þessu ári. Það hafði því komið þegar fram s.l. sumar, að þrátt fyrir það, hversu stefna ríkisvaldsins einmitt í þessum málum ræður geysimiklu um framþróunina með þjóðinni á næstu árum, þá hikuðu stjórnarflokkarnir ekki við að mæta afleiðingunum af óheillastefnu sinni og stjórnleysi, sem kom fram í verðbólguþróun og þrengingum ríkissjóðs, með því að skera niður þessi framlög og stöðva það, að hafin yrði bygging ýmissa nýrra skóla. Þessar óheillaráðstafanir, sem ríkisstj. greip til í því skyni að bjarga sér í augnablikinu út úr þeim vanda, sem hún hefur sjálf kallað yfir sig, sýna, að hún hikaði ekki við að grípa til þeirra ráðstafana, sem geta orðið þjóðinni dýrastar í framtíðinni. Þegar stjórnin stóð frammi fyrir afleiðingum af verðbólgustefnu sinni, hikaði hún ekki við að fórna þeim framtíðarhagsmunum þjóðarinnar, sem felast m.a. í því, að síaukinni aðsókn ungmenna í skóla, eftir að skyldunámi lýkur, sé mætt með auknum framlögum til skólamála. En öllum er að verða ljóst, að framtíðarþróun með hverri þjóð, jafnt í menningarmálum og efnahagsmálum, er háð því, hversu hún ver miklu fé til menntamála í dag. Á þessa framtíðarhagsmuni valdi ríkisstj. að ganga til þess að leysa sín heimatilbúnu vandræði fremur en að víkja frá óheillastefnu sinni í fjárfestingar- og verðlagsmálum, og þessa leið valdi hún til þess að ná saman endum á reikningum ríkissjóðs fremur en að skattleggja gróðann í þjóðfélaginu, skattleggja þann verðbólgugróða, sem aðalskjólstæðingar ríkisstj. fá af þeim fjármálaráðstöfunum sínum, sem þeir byggja á verðbólgustefnu ríkisstj. Þessi gróði skyldi verða friðhelgur, en þess í stað dregið úr nauðsynlegum framkvæmdum í þeim efnum, sem geta ráðið meiru en flest annað um þjóðfélagsþróunina í framtíðinni. Þetta blasti við, þegar fjárlfrv. var lagt fram í haust, og í því er gert ráð fyrir, að niðurskurður á framlögum til nýrra skóla haldist, og í meðförum fjvn. fyrir 3. umr. er staðfest sú stefna ríkisstj. að stíga stórt skref aftur á bak í þessum málum. Með áframhaldi á þeirri stefnu, sem upp var tekin s.l. sumar, er verið að ræna þjóðina þeim möguleikum, sem hún ella ætti í framtíðinni, ef uppgripaárin væru þvert á móti notuð til þess að vinna stóra áfanga í þessum málum, eins og nauðsynlegt er nú. Það er engin afsökun til fyrir því, að ríkisstj., sem með völdin fer í mestu góðærum, sem þjóðin hefur lifað í aflabrögðum og viðskiptakjörum, kippir öllum stoðum undan nauðsynlegum og brýnum framkvæmdum í skólamálum, á sama tíma og verðmætum fyrir milljónahundruð er hrúgað upp í ónauðsynlegasta húsnæði innflutningsfyrirtækja og banka. Með setningu núgildandi fjárl. ákvað Alþingi, hvaða skólabyggingar skyldi hefja framkvæmdir við á þessu ári, og þá var að sjálfsögðu við það miðað, að lögbundinn hluti ríkissjóðs í þessum tilteknu byggingum skyldi greiddur á fimm árum í samræmi við lög nr. 41 1955, en í þeim segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ákveður hverju sinni, til hvaða skólaframkvæmda stofnkostnaðarframlög eru veitt, og er ekki heimilt að hefja framkvæmdir, fyrr en fyrsta fjárveiting er fyrir hendi. Nú hefur Alþingi samþ. slíka fjárveitingu, og ákveður það þá einnig, hvernig framlögum skuli háttað framvegis, en skylt er ríkissjóði þó að hafa lokið greiðslu framlaga til hverrar framkvæmdar, miðað við upphaflega kostnaðaráætlun, innan fimm ára, frá því er fyrsta framlag var innt af hendi.“ Þannig er í fyrsta lagi slegið föstu, að það er ákvörðunarréttur Alþingis og Alþingis eins, hvaða nýjar skólabyggingar skuli hljóta fjárveitingar á hverju ári, og í öðru lagi, að það er skylt að veita ríkisframlagið á ekki lengri tíma en fimm árum. Þessi ákvæði laganna um rétt og skyldu Alþingis er nú markvisst verið að brjóta niður. Sannarlega hefði verið þörf á því, að gerð væri heildaráætlun um uppbyggingu í skólamálum fyrir næstu framtíð, áætlun, sem næði til landsins alls og tæki tillit til aukinna krafna í þessum málum, fjölgunar þjóðarinnar og áætlaðra flutninga fólks milli staða, áætlun, sem miðuð væri við heildaryfirsýn yfir þessi mál, en ekki eingöngu staðbundnar óskir, - áætlun, sem miðaði við framfarir í þessum málum, sem eru þjóðinni mikilsverðari en flest önnur. Í stað þess er nú lagt fyrir Alþingi að rífa niður þau lög, sem þegar eru til og þó hafa náð of skammt. Í stað þess að stíga fram á við nú, þegar allar ytri aðstæður með þjóðinni eru hagkvæmari en áður hefur þekkzt, þá er nú lagt til að stíga skref aftur á bak. Eftir að Alþingi hafði lokið störfum s.l. vor, var ákvörðunum þess um upphæðir til skólabygginga rift með 20% niðurskurði verklegra framkvæmda og síðan ákveðið með brbl. að hafa að engu val Alþingis á því, í hvaða nýjar skólabyggingar skyldi ráðizt, og framkvæmdaáætlun, sem Alþingi hafði ekkert um fjallað, skyldi ráða meiru en ákvarðanir Alþingis, sem teknar voru skv. gildandi lögum. Við afgreiðslu fjárl. nú hefði verið á því full þörf að bæta upp það, sem á var látið hallast með ákvörðunum stjórnarflokkanna í þessum málum, eftir að þingi lauk s.l. vor. En þess í stað er fetað enn lengra á afturhaldsbrautinni og framlög til nýrra skólabygginga stórlega skorin niður frá því, sem ákveðið er í núgildandi fjárl. Í núgildandi fjárl. er framlag til nýrra skólabygginga ákveðið 14 millj. 95 þús. kr., en í fjárlfrv. því, sem hér er til umr., er hliðstæð tala 10 millj. 780 þús. Þar á ofan fylgir sá böggull skammrifi, að stór hluti þeirra framkvæmda, sem Alþingi hefur þegar samþ. að byrjað skuli á og veitt var fé til í fyrra á núgildandi fjárl., skal nú vera háður samþykki menntmrn. og vald Alþingis í þessum málum þannig að engu gert. Og greinilegt er af hinum lágu fjárveitingum til ýmissa þessara framkvæmda, að fyrir fram er ákveðið, að ekki skuli byrjað á þeim. Þess má t.d. geta, að þeir barnaskólar, sem taldir eru upp í lið B á 3. bls. í brtt. fjvn. á þskj. 153, ættu skv. fyrri ákvörðunum Alþingis og í samræmi við ákvæði skólakostnaðarlaga að fá um 10 millj. kr. fjárveitingu nú, en er aðeins ætlað að fá 1½ millj. kr. samtals eða um 100 þús. kr. að meðaltali á skóla og fjárhæðirnar þar að auki bundnar ákvæðum um ákvörðunarrétt menntmrn. um, hvort hefja megi framkvæmdir. Gagnfræðaskólar, sem taldir eru undir lið B á bls. 5 á sama þskj., ættu á sama hátt að fá 6.2 millj. kr., en er ætlað að fá 3 millj., með sömu skilyrðum um ákvörðunarvald rn., þannig að engin trygging er fyrir því, að þeir fái eina einustu krónu. Þannig ákveða stjórnarflokkarnir nú, að auk lækkunar framlags úr 14 millj. og 95 þús. kr. í 10.8 millj. kr. til nýrra barna- og gagnfræðaskóla skuli það gilda, að þrátt fyrir að Alþingi ákveði þessar fjárveitingar til nýrra skólabygginga, skuli réttur þess til þess að ráða þessum málum að engu gerður með ákvæði um, að eftir sem áður skuli menntmrn. ákveða, hvort einstakar framkvæmdir skuli heimilaðar eða ekki. Þar að auki skuli framlögin til annarra en stærstu kaupstaðanna ekki talin fyrsta greiðsla af fimm skv. ákvæðum skólakostnaðarlaganna, þ.e.a.s. þessar fjárveitingar eru veittar án skuldbindingar um áframhald á framlögum úr ríkissjóði, eins og lögin gera ótvírætt ráð fyrir. Þessi ákvæði virðast beinlínis brjóta gegn lögunum. Þessir þrælslegu textar til að tryggja niðurskurðinn minna mig á það, þegar Bretar dæma sakborning til dauða. Þá dugir þeim ekki að segja í úrskurðinum, að hann skuli hengdur. Nei, til frekara öryggis segja þeir, að hann skuli hengdur, þangað til hann er dauður. Í rauninni er hér lagt til, að engar fjárveitingar skuli veittar til nýrra skólabygginga á fjárlögum næsta árs í þeim skilningi, sem gilt hefur til þessa, nema að því er varðar fjárveitingar til kaupstaða, þar sem fleiri en einn skóli er á hvoru fræðslustigi, en einnig þar á þó að gilda sú regla, að ákvarðanir Alþ. um nýjar skólabyggingar getur menntmrn. gert að engu eins og aðrar. Þessum furðulegu ákvörðunum ríkisstjórnarflokkanna hlýtur Alþb. að mótmæla eindregið. Með þessum ákvörðunum ríkisstj. eru að engu gerð ákvæði gildandi skólakostnaðarl. og alger afturhaldsstefna í þessum málum að halda innreið sína. Með þessum hætti er verið að brjóta niður ákvörðunarrétt Alþingis í þessum málum og valdið flutt meir og meir yfir til aðila utan þings, og er það í fullu samræmi við aðrar hliðstæðar ráðstafanir ríkisstj. um aukin völd embættisvaldsins. Nú á Alþingi ekki sjálft að ákveða nýjar skólabyggingar, heldur á að fara eftir framkvæmdaáætlun, sem þm. hafa ekki svo mikið sem fengið að sjá enn þá. Þannig hörfar ríkisvaldið skipulega frá þeim lögum, sem sett voru fyrir 10 árum um nauðsynlega uppbyggingu í skólamálum. Það skal fúslega viðurkennt, að núverandi ríkisstj. stóð um skeið að allverulegri aukningu á fjárveitingum til skólamála, enda fara þarfirnar í þessu efni svo ört vaxandi með ári hverju, að hjá því varð ekki með neinu móti komizt. Þarfirnar halda áfram að vaxa með hverju árinu, og þeim þörfum verður að mæta með nauðsynlegum fjárveitingum. Ef rétt hefði verið á málum þjóðarinnar haldið undanfarin ár, ætti hin stóraukna verðmætasköpun vegna aflaaukningar og hækkaðs afurðaverðs að hafa gert þjóðinni kleift að sækja fram á við í þessum málum. En verðbólgustefna hefur hins vegar komið málum ríkisstj. svo, að öll viðleitni til átaka í skólamálum er úr sögunni. Og í vandræðafálmi sínu við að koma saman reikningum ríkissjóðs grípur hún til þess, sem sízt skyldi, að skera niður framlög til skólamála og eyðileggja þau lög, sem sett voru til að stuðla að skipulögðum átökum í þeim málum. Afleiðingarnar af verðbólgustefnu ríkisstj. setja á margvíslegan og alvarlegan hátt svip sinn á það fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir. Þó er sú ákvörðun stjórnarinnar að mæta afleiðingum af stefnu sinni með því að stíga mörg skref aftur á bak í fræðslumálum ein hin alvarlegasta og háskalegasta. Að þessum ákvörðunum getur Alþb. að sjálfsögðu ekki staðið. Það hefur varað við afleiðingum af stefnu ríkisstj., en þær eru að koma æ betur í ljós. Auk þess sem ég endurflyt tvær brtt., sem ég flutti við 2. umr. og gerði þá grein fyrir, flyt ég á þskj. 165 brtt. um framlög til skólamála, og miða þær að því að hamla gegn þeirri óheillastefnu ríkisstjórnarflokkanna í þessum málum, sem ég hef hér gert grein fyrir. Miðast till. mínar við, að framlög til skólabygginga verði sem mest í samræmi við framlög þau, sem ákveðin voru til þessara mála við afgreiðslu núgildandi fjárlaga, og þyrfti þó að gera enn betur. Auk till. um tölulegar breytingar á framlögunum geri ég till. um, að ákvörðunarréttur um nýjar skólabyggingar verði ótvírætt í höndum Alþingis og að þau ákvæði skólakostnaðarl., að hluti ríkissjóðs af kostnaði við skólabyggingar verði greiddur á 5 árum, haldi gildi sínu, þannig að textar í brtt. á þskj. 153, sem ganga í aðra átt, verði felldir niður. Það mun reynast erfitt fyrir ríkisstjórnarflokkana að skýra það fyrir almenningi, að í mestu góðærum, sem þessi þjóð hefur lifað, sé þörf á neyðarráðstöfunum við afgreiðslu fjárlaga, - neyðarráðstöfunum, sem miða að því að skerða nauðsynleg framlög til menntamála, - neyðarráðstöfunum, sem hafa hin óheillavænlegustu áhrif á þróun þessara mikilsverðu mála í framtíðinni. Hið ískyggilegasta er þó það, að við orsakavaldinum að þessum óheillaráðstöfunum, sjálfri grundvallarstefnu ríkisstj., er ekki hreyft. Þess vegna er ekki von til þess, að slíkum neyðarráðstöfunum linni, meðan núverandi ríkisstj. fer með völd. Þeim linnir ekki, meðan ríkisstj. streitist við að viðhalda algeru stjórnleysi í fjárfestingarmálum og verðlagsmálum. Ríkisstj. lætur undir höfuð leggjast að ráðast að rótum meinsins og virðist engin ráð kunna til þess að draga úr verðbólguþróuninni. Athafnaleysi hennar er svo algert, að það er engu líkara en að hún liti á þessa þróun með hliðsjón af því, sem sagt er um læknana og kvefið. Það er nefnilega sagt í mátulegri alvöru, að læknar kunni engin ráð við kvefi, en ef það fái hins vegar að snúast upp í lungnabólgu, þá horfi málið betur við, því að við lungnabólgu standi læknarnir ekki ráðalausir, heldur hafi hin ágætustu meðul, sem veita skjótan og öruggan bata. Það er engu líkara en ríkisstj. telji, að þrátt fyrir allar óheillaafleiðingarnar af dýrtíðarþróuninni sé þetta ekki svo alvarlegt mál, þótt hún hafi engin ráð til að stöðva þessa dýrtíðarveiki, þá sé ekki annað en að bíða eftir því, að hún þróist upp í annað verra, upp í hámark, þá verði loks tímabært að beita meðulunum, þá verði batinn jafnöruggur og þegar læknirinn ræðst gegn lungnabólgu. Ég held, að á þetta vilji þjóðin ekki treysta. Hún getur sízt af öllu treyst því, að þegar enn verri sjúkdómseinkenni eru komin fram í þjóðfélaginu, kunni þessi ríkisstj. einhver ráð fremur en nú. Það væri óhugnanlegt fyrir þjóðina ofan á allt, sem á undan er gengið, að eiga þá að treysta á skottulækningar núverandi hæstv. ríkisstj. Það er sannarlega kominn tími til, að afleiðingunum af verðbólgustefnu ríkisstj. verði ekki lengur mætt annars vegar með neyðarráðstöfunum í niðurskurði á nauðsynlegustu framkvæmdum og hins vegar með sífellt nýjum sköttum, sem eru að efla verðbólguna enn þá, heldur verði ráðizt að meininu sjálfu, sem er stefna ríkisstj. í fjárfestingar- og verðlagsmálum. Á meðan þeirri stefnu verður ekki breytt, mun ekki linna neyðarráðstöfunum hennar við setningu hverra fjárlaga, hvorki niðurskurði á nauðsynlegustu framkvæmdum né sífellt nýjum sköttum, vegna þess að þessar ráðstafanir hennar miða ekki að lausn á þeim vanda, sem við er að glíma.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn, fyrir rösklega afgreiðslu hennar á fjárlfrv., sem veldur því, að við getum nú lokið afgreiðslu þess óvenjulega snemma fyrir áramótin. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða sérstaklega um þær ræður, sem hv. frsm. minni hl. fjvn. fluttu hér. Þær gefa ekki tilefni til sérstakra aths. umfram það, sem rætt var við 2. umr. fjárl. Það voru efnislega sömu atriði, sem þar komu fram, og ástæðulaust að fara að endurtaka gagnrökin þar á móti. Ég get þó ekki stillt mig um að segja það, að ég er ósköp hræddur um, að það yrði stutt í lungnabólguna, ef yrði farið að þeim ráðum hv. síðasta ræðumanns að hverfa frá þeirri stefnu, sem hann sagði að væri til hins mesta ófarnaðar, að lækka framkvæmdir og hækka skatta, ef það ætti í senn að fara hina leiðina: að hækka framkvæmdir og lækka skatta, þá er ég hræddur um, að það yrði eitthvað skrýtin útkoma af því heilsufari þjóðarbúsins. En sleppum því. Ástæðan til þess, að ég stóð hér á fætur, var fyrst og fremst að gera grein fyrir því, að af hálfu ríkisstj. eru ekki fluttar við afgreiðslu fjárl. nú neinar lántökuheimildir. Ég gerði ráð fyrir því við 2. umr. fjárl., að við 3. umr. þeirra mundi verða leitað heimilda til þess að taka lán til ýmissa framkvæmda, sem fyrirhugað er að taka lán til, en úr því mun ekki verða. Ástæðan er sú, að unnið er nú að framkvæmdaáætlun ríkisins fyrir næsta ár, og þeirri áætlun er enn ekki það langt komið, að það sé auðið að sjá, hvaða fé er hægt að hafa til ráðstöfunar til ýmissa framkvæmda á vegum ríkisins. Það mun verða lögð áherzla á það, að framkvæmdaáætluninni verði lokið að mestu um áramót eða a. m. k. það snemma árs, að það ætti að vera ljóst, þegar þing kemur saman að nýju, hvernig horfur eru í þeim málum, og er þá fyrirhugað, eftir því sem tilefni gefst til skv. niðurstöðu þeirrar áætlunar, að leita þá með sérstöku frv. heimildar Alþ. til að taka lán til þeirra framkvæmda, sem sjáanlegt er að auðið verður að afla fjár til. Ég tek þetta m.a. fram vegna þeirrar till., sem hér liggur fyrir frá hv. frsm. 2. minni hl. fjvn. að taka sérstakt lán til flugvallagerða. Í fjárl. ársins í ár er slík lántökuheimild, en hún var felld niður nú, - ekki vegna þess, að það sé ekki fyrirhugað að taka neitt slíkt lán, heldur vegna hins, að óskirnar um það frá flugmálayfirvöldum eru svo miklar, að það er augsýnilega ekki hægt að verða við þeim óskum nema að takmörkuðu leyti, en hins vegar á þessu stigi ekki séð, hvaða tölu raunverulega ætti að velja í því sambandi. Þar koma einnig til greina óskir, sem hafa verið uppi, og raunverulega óumflýjanlegt er að vissu marki að taka lán til vegagerða og skólabygginga á vegum ríkisins, og sömuleiðis mun þurfa viðbótarheimild til þess að taka lán til sjúkrahúsabygginga. Í fjárlfrv. nú er sú upphæð, sem heimilað var að taka lán til þeirra mála á þessu ári, en engin breyting hefur verið á því gerð og ekki enn þá séð, hver niðurstaðan verður í þessu efni. Ég vildi hins vegar láta þetta koma hér fram, að ástæðan til þess, að þessara lántökuheimilda er ekki aflað nú, er sú, að það þykir eðlilegra að leita heimilda til hinna raunverulegu lántaka, þegar þar að kemur, heldur en að afla heimilda með einhverjum óvissum áætlanatölum án þess að hafa gert sér grein fyrir, hvort þar er um raunverulega lánsfjármöguleika að ræða. En kjarni málsins er að sjálfsögðu sá, að það mun vitanlega verða lagt fyrir Alþingi á sínum tíma og þá hægt að taka afstöðu til þess, hvort þingið vill veita slíkar heimildir, og tel ég þá eðlilegt, að samtímis væri hægt að gera grein fyrir framkvæmdaáætluninni í heild fyrir árið 1966.



Herra forseti. Ég þarf ekki að mæla fyrir brtt. að þessu sinni, en þó þykir mér rétt, áður en umr. lýkur, að gera nokkrar aths. um mikilsverðan þátt fjárlagaafgreiðslunnar. Það má teljast sennilegt, eftir að hv. frsm. meiri hl. fjvn. hefur talað hér á þessum fundi, að niðurstöðutala innborgana og útborgana á fjárl. þeim, sem nú liggur fyrir að afgreiða, verði um 3800 millj. kr., og er það rúmlega 270 millj. kr. hækkun frá núgildandi fjárl., eins og þau voru afgr. á Alþingi 22. des. 1964. Í 22. gr. þeirra fjárl. var hæstv. ríkisstj. veitt heimild til að fresta til ársins 1966 verklegum framkvæmdum ríkisins, sem fé var veitt til í fjárl. fyrir árið 1965, og skyldi sama gilda, eins og það er orðað, um greiðslu framlaga til annarra aðila, sem ákveðin eru í fjárl.1965. Í grg. frv., sem fyrir liggur, er upplýst, að framlög til fjárfestingar á árinu hafi skv. þessari heimild verið lækkuð um 20% eða ca. 85 millj. kr. Ég mun ekki gera þá ráðstöfun að umræðuefni að þessu sinni, en því vil ég gera ráð fyrir, að ekki eigi sér stað misskilningur á orðalagi þeirrar heimildar í 22. gr., sem hér er um að ræða. Hins vegar virðast mér sumar frestunaraðgerðir ríkisstj. í sambandi við þessa heimild fara í bága við gildandi lög, sem ekki eiga að víkja fyrir ákvæðum fjárl. Hækkun sú um 270 millj. kr., sem hér er um að ræða á fjárl. á einu ári, sýnir enn á þessu ári svipaða þróun í heild og verið hefur. Niðurstöðutölur fjárl. hafa verið að hækka frá ári til árs. Um þá þróun hafa aðrir rætt hér í þessum umr. En í þessu fjárlfrv. er um aðra mjög ískyggilega breytingu að ræða, og hana vil ég nefna. Á sama tíma sem fjárl. í heild hækka um 270 millj. og skattar hækka nokkuð með nýjum lögum, eru sumir gjaldaliðir lækkaðir mjög verulega. Hér er sem sé ekki um að ræða almennan sparnað á ríkisbákninu, sem svo hefur verið nefnt. Hér hefur verið um það að ræða að draga úr dreifingu ríkisfjármagns til uppbyggingar og þá sér í lagi til stuðnings hinni dreifðu landsbyggð. Með tilliti til hinnar dreifðu landsbyggðar sýnist mér hér vera um óhagstætt fjárlfrv. að ræða og afturför frá fjárl. þeim, er gilt hafa á þessu ári. Sú undansláttarstefna, sem í því felst að láta framlög til uppbyggingar í landinu lækka, samtímis því að fjárl. í heild hækka og nýir skattar eru á lagðir, sýnist mér varhugaverð, enda auðsætt, hvar lendir, ef ekki er stungið við fótum. Ég ætla ekki að ræða hér nánar um þá lækkun almennt, sem fyrirhuguð er á framlögum til ýmiss konar framkvæmda víða um land. En mér þykir ástæða til þess sérstaklega að fara nokkrum orðum um einn af meginþáttum þessara framkvæmda, þ.e.a.s. hafna- og lendingarbótagerð þá, sem ríkið hefur stutt á mörgum stöðum, hvernig ástandið er nú í þeim málum og hvað fram undan virðist vera. Samkv. lögum um hafnargerðir og lendingarbætur frá 1946 og breytingum, sem síðar hafa verið gerðar á þeim lögum, er svo fyrir mælt, að ríkið greiði af hendi fjárframlög og veiti ríkisábyrgð vegna hafnarmannvirkja á 113 nafngreindum stöðum, að því tilskildu, að mannvirkjagerð hafi verið samþ. af hafnarmálastjóra. Á 78 stöðum er gert ráð fyrir hafnargerð, en á 35 stöðum er gert ráð fyrir lendingarbót. Í skýrslu vitamálastjóra til fjvn. eru taldir upp nálega 100 slíkir staðir, sem fé hefur einhvern tíma verið veitt til, en í reyndinni er unnið að mannvirkjum öðru hverju á 60–70 stöðum. Segja má, að mannvirkjagerð á rúml. 60 stöðum sé sú almenna hafnargerð, sem er í gangi, ef svo má segja. Þær hafnir, tvær eða jafnvel þrjár, sem farið er með samkv. ákvæðum landshafnarlaga, eru þáttur út af fyrir sig, og ræði ég þær ekki hér. En um aðrar hafnir og flestar lendingarbætur, sem nú er unnið að eða unnið hefur verið að nýlega, er lagareglan sú, að ríkissjóði ber að leggja fram 40% framkvæmdakostnaðar, en hlutaðeigandi hafnarsjóði eða sveitarfélagi 60%. Gert er ráð fyrir, að svo geti farið, að allt heimaframlagið sé fengið að láni, enda hefur það víða verið gert, og er heimilt að láta ríkissjóð ábyrgjast greiðslur lána allt að 60% hafnargerða. Samkv. skýrslu hafnarmálastjóra hefur á árinu 1965 verið unnið að hinni almennu hafnargerð fyrir nálega 105 millj. kr. á 36 stöðum. Það, sem ríkissjóði bar að greiða af þessum kostnaði, voru þá rúml. 40 millj. kr. Mikið vantaði á, að ríkisframlög þau, er veitt voru á árinu, nægðu til að greiða þessa upphæð, því að þar að auki skuldaði ríkissjóður vangreitt framlag frá fyrra ári. Skuldaupphæð ríkissjóðs, þ.e.a.s. samandregnar skuldir við hafnarsjóði, sem flestir eru sjálfir skuldugir og févana nú um áramótin, svarar sem næst til þess, að ríkið hefði ekkert greitt að sínum hluta til hafnanna á þessu ári, þ.e.a.s. þeirra hafna, sem gerðar voru á þessu ári. Fyrir árið 1966 hefur hafnarmálastjóri gert áætlun um almennar hafnarframkvæmdir fyrir nálega 196 millj. kr. Í nál. á þskj. 113 er það þó haft eftir honum, að mjög verulega muni verða dregið úr þessari áætlun og kostnaðurinn muni að líkindum verða um 120 millj. kr., eða um 12 millj. kr. hærri en í fyrra. Sé miðað við vaxandi dýrtíð, þýðir þetta varla verulega aukningu framkvæmda á næsta ári. En hluti ríkissjóðs af þeirri upphæð er 48 millj. Samkv. þessu er gert ráð fyrir, sbr. það, sem haft er eftir hafnarmálastjóra, að í lok fjárlagaársins 1966 verði ógreidd ríkisframlög komin upp í 60 millj. - og meira, ef framkvæmdaáætlun hafnarmálastjóra verður lækkuð minna en hann telur líkur til. Þessar tölur sýna glögglega, að fjárveitingar til hafnarmála hafa verið og eru enn allt of lágar. En hér með er þó ekki öll sagan sögð. Ég held það sé almennt álit þeirra, sem hafa kynnt sér þessi mál, að nauðsyn beri til, að ríkissjóður greiði eftirleiðis meira en 40% af hafnargerðarkostnaðinum við hina almennu hafnargerð. Ég fyrir mitt leyti get ekki fundið rök fyrir því, að þjóðfélagið kosti einstakar hafnir að öllu leyti, en að allur þorri hafnarsjóðanna eða sveitarfélaganna eigi að leggja fram 60%. Ef slíku heldur fram, mun þeirri stefnu aukast fylgi, að ríkið byggi hafnirnar yfirleitt á sinn kostnað á sama hátt og þjóðvegi. Við framsóknarmenn höfum hér á Alþ. undanfarin ár lagt til, að kostnaðarhluti ríkisins, að því er varðar mest aðkallandi hafnarmannvirki, verði hækkaður úr 40% upp í 65%, og er það í samræmi við endurskoðun á hafnarlögum, sem fram fór fyrir nokkrum árum að tilhlutun Alþingis. Ef ríkisframlagið væri þannig hækkað, yrði minni hætta á því, að ríkissjóður þyrfti að greiða vexti og afborganir af ríkisábyrgðarlánum til hafnarframkvæmda, og það er ólíkt viðkunnanlegri og heppilegri aðferð, að peningarnir komi þannig sem hreint framlag en greiðslur vegna vanskila, sem sveitarfélögin komast í, af því að greiðslur af lánunum eru þeim um megn, meðan mannvirkin eru ekki farin að bera þann árangur til tekjuöflunar, sem vonir standa til. Svo að segja allar hafnir hér á Íslandi eru að meira eða minna leyti fiskihafnir og sumar nær eingöngu. Undanfarin ár hefur verið uppgripaafli hér við land og er enn á þessu ári. Í slíku einmuna góðæri til sjávarins sýnist mér tímabært, að ríkisstj. og Alþingi horfist í augu við þau verkefni, sem aðkallandi eru í hafnarmálum, og láti ekki reka á reiðanum, eins og nú er gert. Og nú, þegar verið er að lækka ríkisframlög til hafnarframkvæmda í staðinn fyrir að hækka þau, eins og þyrfti að gera, finnst mér illa horfa og meira en það á þessu sviði hjá hinni miklu fiskveiðiþjóð Íslendingum. Og það verða menn að gera sér ljóst, að það eru hafnarstaðirnir við firði og víkur þessa lands, sem eru hinir náttúrlegu byggðakjarnar, a. m. k. í miklum hluta landsins, svo að talað sé lærðra manna mál í skipulagsmálum. En frumskilyrði þess, að þessir byggðakjarnar geti þróazt, er, að viðunandi hafnarmannvirkjum sé lokið sem allra fyrst. Ég segi: viðunandi mannvirkjum, og á þá auðvitað við tímabundið mat í þeim efnum. Ég hef m.a. gefið því gætur, að í mínu kjördæmi munu sveitarfélög eða hafnarsjóðir eiga inni nú um næstu áramót rúml. 7 millj. kr. í ógreiddum ríkisframlögum til hafnarmannvirkja, sem þegar hafa verið gerð á þessum stöðum. Ég veit ekki með neinni vissu, hve mikið verður um hafnarframkvæmdir á þessu svæði á næsta ári, en svo mikið er víst, að hinar lækkuðu fjárveitingar á 13. gr. fjárlfrv. til þessara hafna eru mjög fjarri því að vera í samræmi við jafnvel lægstu áætlanir, sem til greina virðast koma. Ég hef ekki borið fram brtt. um hækkun framlaga til þessara hafna að þessu sinni. Hins vildi ég mega vænta, að þeirra hlutur verði réttur á næsta ári af því fé, sem ríkisstj. hefur þá sjálf til úthlutunar af sérstakri fjárveitingu til greiðslu á ógreiddu ríkisframlagi og úr hafnarbótasjóði. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að vekja athygli á því, að úthlutun á ríkisframlagi til hafnanna virðist nú í vaxandi mæli vera að dragast úr höndum Alþingis yfir í hendur ráðherra. Á árinu 1965 er úthlutað á fjárl., að frádregnum 20%, 15 millj. 680 þús. kr. En á þessu sama ári hefur ráðherra haft í sínum höndum að úthluta úr hafnarbótasjóði og með sérstakri fjárveitingu nálega 11 millj. kr. Þegar svo er komið, er varla hægt að segja, að Alþ. ráði því lengur, hvað hver einstök höfn fær úr ríkissjóði ár hvert til framkvæmda sinna, heldur hafi hér dregizt í hendur ríkisstj. vald, sem Alþ. hefur haft, og hefur sú sama þróun raunar átt sér stað á fleiri sviðum. Mér virðist full ástæða til að benda hv. fjvn. Alþ. á þetta atriði til athugunar framvegis. Með þetta í huga sýnist mér það eðlilegt fyrirkomulag þessara mála og í samræmi við það, sem nú gerist í vegamálum, að Alþ. afgreiði ár hvert sérstaka hafnaáætlun, þ.e.a.s. heildaráætlun um hafnarframkvæmdir á fjárlagaárinu, þar sem ákveðin séu ríkisframlög og ríkisábyrgðir á hverjum stað á því ári, sem um er að ræða, enda verði þá ekki út af því brugðið, en hafnarsjóðir aðstoðaðir við útvegun lána skv. áætlun. Samtímis verður þá á einhvern hátt að gera ráðstafanir til þess, að ríkið greiði á sérstakan hátt, með framlagi eða yfirtöku skulda, þær 60 millj. ógreiddra ríkisframlaga, sem sennilega verða ógreiddar í lok næsta árs. Núverandi ríkisstj. hefur ekki haft þá forustu, sem henni bar að hafa með setningu nýrra hafnarlaga. En ég hygg, að Alþ. geti ekki hjá því komizt miklu lengur að láta þróun eða öllu heldur vanþróun þessara mála til sín taka og koma á þau viðunandi skipan til frambúðar. Þessi orð vildi ég láta falla nú, áður en umr. um fjárlögin lýkur að þessu sinni.



Herra forseti. Að þessu sinni eru það ekki margar brtt., sem liggja hér fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Því sýnist mér, að það muni veitast hv. þm. auðvelt að samþykkja þær fáu till., sem fram eru bornar, og vænti ég, að svo muni fara um þá brtt., sem ég flyt á þskj. 166 undir II. lið rómverskum. Till. þessi fjallar um það að veita 250 þús. kr. til ferjubryggju í Búðardal. En þar er nú gömul bryggja, sem er algerlega ónothæf, og kemur það sér oft og tíðum afar illa. Ef til vill eru möguleikar á því að endurbyggja og lengja þessa gömlu bryggju, sem til er, eða þau brot, sem til eru af henni, eða þá að byggja nýja bryggju annars staðar, ef það sýnir sig að vera hagfelldara. En þessi mál eru nú í athugun hjá vitamálastjóra, og koma væntanlega till. frá honum innan tíðar um niðurstöður í þessu máli. Á næsta ári, í ársbyrjun, tekur til starfa nýr flóabátur á Breiðafirði, og telur skipstjóri þess báts höfuðnauðsyn á, að nothæf bryggja verði til í Búðardal. svo að rekstur flóabátsins verði betri en ella kann að verða. En í skýrslu þeirri, sem skipstjórinn sendi Alþingi, stendur m.a., með leyfi forseta: „Jafnframt viljum vér vekja athygli á því, að bryggjan í Búðardal er algerlega ónýt og verður að endurbyggjast strax, ef báturinn á ekki að tapa mjög miklu flutningamagni á komandi ári. Við samningu meðfylgjandi rekstraráætlunar bátsins höfum við reiknað með nothæfri bryggju í Búðardal.“ Hér er því ekki eingöngu um hagsmunamál þeirra, sem hafa viðskipti við Búðardal, að ræða, heldur og allra þeirra, sem standa að flóabátnum, þessum Breiðafjarðarflóabát, sem kemur á næsta ári. Verði till. mín samþ., sparar hún annars vegar rekstrarfé til flóabátsins á komandi árum, með því að báturinn geti í staðinn fengið aukið flutningamagn til Búðardals, sem hann fær ekki, ef ekki verður þar neitt úr hafnargerð eða endurbótum á þeirri bryggju, sem fyrir er. En þungavöruflutningar til Búðardals hafa oft og tíðum komið sér vel og voru mikið notaðir, meðan höfnin var í sæmilegu standi og bátar gátu athafnað sig við hana, því að Brattabrekka getur lokað leiðum til Búðardals, eða í Dalina, ekki sízt á vorin, þegar vegir eru mjög slæmir vegna aurs og bleytu. Þá standa yfir þýðingarmiklir flutningar fyrir sveitirnar, þ. e. áburðarflutningar. Vegunum er oft einmitt um þetta leyti á vorin lokað, og veldur það miklum skaða fyrir bændur að geta ekki fengið áburðinn á tilsettum og heppilegum tíma, og getur það haft sitt að segja varðandi heyöflun á sumrin. En þessa höfum við orðið nokkurs varir, Dalamenn, á undanförnum árum. Þess má og geta í sambandi við flóabátinn, að sýslufélag Dalasýslu og bæði kaupfélögin í sýslunni hafa lagt fram stofnfé til flóabátsbyggingarinnar, og var stofnfjárframlag ríkisins til flóabátsins við það miðað, að þátttaka yrði almenn, eins og líka varð, á því svæði, sem báturinn á að fara um. Það er ekki nóg að skylda menn til að leggja fram hlut til bátakaupa, ef ekki er aðstaða fyrir bátana að veita þá þjónustu, sem þeir, sem fjármagnið láta af hendi, ætlast til að fá í staðinn. En með till. minni fellur saman, ef hún verður samþ., góð rekstrar afkoma flóabátsins og væntanlega miklu minni útgjöld ríkisins á næstu árum til rekstrar bátsins en ella yrði og í þriðja lagi hagsmunir hlutaðeigandi byggðarlaga, sem eru þegar búin að leggja fram fjármagn í trausti þess að geta notið góðs af þeirri starfsemi sem þarna á fram að fara. Till. mín, ef samþ. verður, mun létta undir með flóabátnum, ríkissjóði og hlutaðeigandi sýslufélögum, eins og ég hef þegar drepið á. Hér er árlega varið nokkrum hundruðum þús. í ferjubryggjur, og ekki er hægt að segja, að það hafi fallið mikið í hlut Dalamanna til hafnarmála þeirra á undanförnum árum, nema síður sé. Ég vænti því fremur, þar sem hér er um lítilræði að ræða, að till. þessi nái samþykki. Þess vil ég að lokum geta, að hæstv. sjútvmrh. er mjög hlynntur þeirri hafnarbót, sem hér um ræðir, og veit ég, að hæstv. ráðh. gerir sitt bezta til að þoka þessu máli áleiðis, svo að ekki sé algerlega útilokað fyrir Dalamenn að nota Breiðafjarðarbátinn við þungavöruflutning til Búðardals. Herra forseti. Ég mun ekki að þessu sinni ræða till. þessa nánar, nema tilefni gefist til. En ég vænti stuðnings hv. alþm. við till. þessa.



Herra forseti. Ég geri ekki ráð fyrir, að almennar umr. um afgreiðslu fjárlaga, úr því sem nú er komið, hafi mikið að segja, og mun ég því ekki lengja þær umr. neitt sérstaklega. En það eru tvö atriði varðandi afgreiðslu fjárlaga að þessu sinni, sem ég vildi fá nokkru frekari upplýsingar um, og vildi því óska eftir upplýsingum frá hæstv. fjmrh. varðandi þessi atriði. Hið fyrra er varðandi framlög til hafnarframkvæmda og þá sérstaklega framlög til byggingar dráttarbrauta á vegum hafnarsjóða. Eins og kunnugt er, hefur orðið mjög mikil breyting á síðustu árum á fiskiskipaflota landsmanna. Bátarnir hafa stækkað mjög mikið, og svo er komið, að það er mjög knöpp aðstaða fyrir í landinu til þess að annast eðlilega þjónustu við þessa báta. Þetta hefur verið viðurkennt af hæstv. ríkisstj., og ég minnist þess, að fyrir rúmu ári gáfu ráðherrar hér yfirlýsingu um það, að ríkisstj. hefði mikinn hug á því að greiða fyrir byggingu dráttarbrauta á nokkrum stöðum á landinu, til þess að þessi nýi bátafloti þyrfti ekki að leita til annarra landa í nauðsynlegustu þjónustuerindum í þessum efnum. Og í framkvæmdaáætlun ríkisstj. voru síðan teknar upp framkvæmdir í þessa átt. Þegar er byrjað á byggingu nokkurra slíkra dráttarbrauta, og aðrar eru í undirbúningi, og telja má alveg víst af fréttum, að ráðizt verði í þær byggingar nú á næsta ári. En ég sé, að eins og fjárlagafrv. eða till. um það liggja fyrir nú, er ekki gert ráð fyrir neinum sérstökum greiðslum af hálfu ríkisins til þessara framkvæmda. Það er alveg augljóst mál, að það er alveg útilokað, að hafnarsjóðir geti reist þessi mannvirki, svo kostnaðarsöm sem þau eru, á þann hátt, að hafnarsjóðirnir leggi fram allan hluta ríkissjóðs til þessara mannvirkjagerða. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh. um það, hvort fyrirhugaðar séu einhverjar sérstakar ráðstafanir af hálfu ríkissjóðs, til þess að hann geti innt af höndum greiðslur sínar til þessara mannvirkjagerða, eða hvort svo sé komið, að ríkisstj. hugsi sér að hverfa frá því að leggja fram fé í þessu skyni og stöðva þá að sjálfsögðu þessar framkvæmdir. Ég álít, að þessar framkvæmdir séu sérstaklega aðkallandi, því að vitanlega nær engri átt að senda marga tugi fiskibáta eða jafnvel hundruð fiskibáta úr landi til þess að taka þá í slipp í öðrum löndum og láta þar fara fram á þeim það eftirlit og þær viðgerðir, sem allajafna þarf að gera á hverju ári. Ég get vel ímyndað mér það, að ríkisstj. geti aflað einhverra sérstakra lána og greitt á þann hátt framlög sín til þessara mannvirkja, þótt ekki sé um beina fjárveitingu á fjárlögum að ræða. En mér sýnist hins vegar alveg augljóst, að á einhvern hátt verður ríkissjóður að standa við sinn hluta af kostnaði þessara mannvirkja, ef ekki á illa að fara. Hitt atriðið, sem ég vildi víkja hér að og óska eftir upplýsingum um, varðar framlög til sjávarútvegsins. Eins og kunnugt er, var söluskatturinn hækkaður allverulega með lögum frá Alþ. í des. 1964, og átti skatthækkunin þá að taka gildi í ársbyrjun 1965 og hefur staðið sem sagt allt árið. Þessi hækkun á söluskattinum var gerð m.a. til þess að standa undir tilteknum greiðslum til sjávarútvegsins. Ég hygg, að þessar greiðslur hafi verið áætlaðar á yfirstandandi ári á milli 60 og 70 millj. kr. Gert var ráð fyrir í sérstökum lögum, að ríkissjóður skyldi greiða 25 aura á hvert kg af nýjum fiski, sem veiddur væri á línu og handfæri. Ég hygg, að það muni hafa verið áætlað, að útgjöld af þessum ástæðum mundu verða í kringum 20 millj. kr. eða jafnvel nokkuð yfir það. Þá var einnig í sömu lögum ákveðið að greiða til fiskiðnaðarins í landinu 33 millj. kr., til svonefndrar hagræðingar. Og einnig átti að greiða 10 millj. kr. á árinu 1965 sem sérstakan stuðning til þeirra, sem verka skreið. En eins og nú er staðið að afgreiðslu fjárl., er gert ráð fyrir því að taka í ríkissjóð þessa tekjustofna, sem þarna voru ákveðnir, en það er hins vegar ekki gert ráð fyrir því á fjárl. að greiða þær bætur til sjávarútvegsins, sem í gildi hafa verið á árinu 1965. Nú efast ég ekkert um það, að hæstv. ríkisstj. hefur gert sér fulla grein fyrir því, að það muni þurfa að greiða til sjávarútvegsins ekki lægri upphæð á árinu 1966 en greidd var á yfirstandandi ári, því að ríkisstj. hefur sjálf skipað sérstaka n. til þess að athuga um, hvernig bezt yrði fyrir komið ákveðnum stuðningi við sjávarútveginn, en forsvarsmenn sjávarútvegsins hafa gert nú miklum mun meiri kröfur til ríkisins um stuðning en þeir gerðu í fyrra. Ég tel því alveg fullvíst, að ríkisstj. reiknar með því, að á næsta ári þurfi að greiða sem stuðning við sjávarútveginn a. m. k. jafnháa fjárhæð og er á þessu ári, og eflaust reiknar hún með hærri fjárhæð. En þá hlýt ég að spyrja: Hvernig hugsar hæstv. ríkisstj. sér að mæta þessum útgjöldum, fyrst þeir tekjustofnar, sem fyrir hendi voru og voru ætlaðir í þessu skyni, hafa nú verið teknir til annars og augljóst er, að ríkisstj. gerir ráð fyrir útgjöldum í þessu skyni, - þá spyr ég um það, hvernig hugsar hún sér að mæta þessum útgjöldum, þegar þau verða endanlega ákveðin? Telur hæstv. fjmrh., að til standi að afgreiða fjárl. með þeim hætti, að ríkissjóður muni geta án þess að krefjast frekari skattheimtu staðið undir útgjöldum til sjávarútvegsins? Eða er ætlunin að leggja á nýja skatta til þess að standa undir þessum útgjöldum? Mér finnst óhjákvæmilegt, að upplýsingar komi hér um þetta efni, áður en umr. lýkur að þessu sinni um fjárlagafrv. Ég vil nú vænta þess, að hæstv. fjmrh. svari þessum tveimur atriðum eða upplýsi okkur um þessi tvö atriði, sem ég hef gert hér að umtalsefni, annars vegar sérstakar greiðslur vegna dráttarbrautabygginga, sem í undirbúningi eru og hafizt verður handa um á næsta ári og þegar er byrjað á, og eins um greiðslur til sjávarútvegsins, sem telja má alveg fullvíst að verður að inna af höndum á næsta ári.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austf. beindi til mín tveimur fsp., sem mér er að sjálfsögðu ljúft að svara, að því leyti sem þeim er nákvæmlega hægt að svara á þessu stigi málsins. Hann vék hér fyrst að dráttarbrautum og þeirri stefnuyfirlýsingu, sem fólst í framkvæmdaáætlun fyrir árið 1965, og raunar öðrum yfirlýsingum, sem um það mál hafa verið gefnar af hálfu ríkisstj., og spurðist fyrir um, hvort nokkrar breytingar hefðu orðið á þeirri stefnu með hliðsjón af því, að engar sérstakar fjárhæðir væru í fjárl. til þess að mæta þessum vanda. Á þessari stefnu hefur engin breyting orðið. Það hefur verið rætt um ákveðnar leiðir til þess að leysa þann vanda, sem hér er um að ræða. Það voru ákveðnar dráttarbrautir, sem rætt var um sérstaklega í þessu sambandi og ég veit, að hv. þm, mun vera kunnugt um, og þau mál eru nú til athugunar. Í sumum tilfellum hefur verið um að ræða nokkra söfnun fjármuna í þessu skyni vegna fjárveitinga á undanförnum árum. Mun það þó vera fyrst og fremst Akureyri, sem þar er um að ræða nokkurt fé. En hitt er rétt, að þeir fjármunir draga ekki langt með svo dýr mannvirki, og verður þar af leiðandi að gera ráðstafanir til þess að afla fjár með öðrum hætti. Þessar dráttarbrautir þurfa að komast upp á skömmum tíma, og er vitanlega útilokað að taka fjárveitingar til þeirra að fullu jafnóðum í fjárlög, heldur verður að dreifa þeim eða hluta ríkissjóðs í þeim framkvæmdum á miklu lengri tíma. Ég get ekki á þessu stigi málsins svarað því, hver verður endanleg niðurstaða í þessu efni, hvaða úrræða verður hér leitað, en vil aðeins taka fram, að það hefur engin breyting orðið á því viðhorfi ríkisstj., að unnið verði að þeim dráttarbrautum með þeim eðlilega hraða. sem rætt var um í ár og á s.l. ári, að yrði aflað fjár til nú á árunum 1965 og 1966. Ég vona, að hv. þm. sætti sig við þessar upplýsingar í bili, því að ég get ekki nákvæmlega sagt á þessu stigi, það mun koma í ljós í sambandi við framkvæmdaáætlunina, hvernig áformað verður eða ákveðið síðar meir að afla fjár til þessara framkvæmda. Varðandi sjávarútveginn gætti nokkurs misskilnings hjá hv. þm., sem hefur þó kannske ekki grundvallarþýðingu varðandi málið. Hann gat þess, að söluskattshækkun, sem samþ., var hér á Alþ. í des. 1964 og tók gildi í byrjun þessa árs, hefði að hluta til átt að verja til sjávarútvegsins, til þess að standa undir þeim skuldbindingum, sem ríkið tók á sig í byrjun þessa árs. Þetta er misskilningur. Ekkert af söluskattinum átti að renna til þessara þarfa. Það var ekki vitað um þessar þarfir, þegar söluskattshækkunin var ákveðin. Það var fyrst með lögum í byrjun þessa árs, sem því var slegið föstu, hver þessi útgjöld yrðu, og það var reiknað með, að þar væri um 55 millj. kr. að ræða, og fyrir þeim útgjöldum var ekki séð með neinum hætti í fjárl. Við þetta bættust að auki 65 millj. kr., sem voru launauppbætur til opinberra starfsmanna. Það var ekki heldur gert ráð fyrir neinni krónu til þessara þarfa í fjárl. ársins 1965. Til þess að mæta þessum tveimur fjárhæðum, sem námu 120 millj. kr., var gripið til þess ráðs að nota heimild fjárl. til þess að skera niður opinberar framkvæmdir um 20%. Það var reiknað með, að þetta gæfi um 120 millj. kr., en því miður varð reyndin allt önnur, því að þetta hafði verið athugað, má segja, í nokkrum flýti, og kom á daginn, þegar átti að fara að framkvæma þennan niðurskurð, að það var ekki auðið, vegna þess að í mörgum tilfellum var hér um algerlega lögbundnar greiðslur að ræða, sem ómögulegt var að skjóta sér undan, og sparnaður á þessu sviði varð því ekki nema 85 millj. kr., þannig að ríkið varð hér beinlínis fyrir halla af þessum ráðstöfunum, sem nam 35 millj., sem ekki voru gerðar neinar ráðstafanir til þess að afla, og það er m.a. þáttur í þeim erfiðleikum, sem nú er við að stríða. Í fjárl. nú hafa því ekki verið teknir neinir tekjustofnar, sem áttu að renna til sjávarútvegsins, nema að því leyti, að niðurskurði opinberra framkvæmda hefur að nokkru leyti verið haldið, þó ekki nema að nokkru leyti. M. a. hækka ýmsar opinberar framkvæmdir, svo sem skólamannvirki, allverulega, og þegar þess er jafnframt gætt, að 65 millj. kr., sem fóru til launauppbóta í ársbyrjun, eru nú allar teknar inn í fjárlög, sjá menn af þessu, að það hefur ekki verið tekinn neinn tekjustofn, sem hefði að öðru leyti átt að renna til þess áframhaldandi að greiða þessa aðstoð til sjávarútvegsins. Þetta er aðeins til skýringar og hefur að sjálfsögðu ekki áhrif á það, sem var höfuðatriði hjá hv. þm., að spyrjast fyrir um það, hvort ríkisstj. gerði ekki ráð fyrir því að þurfa að veita sjávarútveginum einhverja aðstoð á árinu 1966, eins og í ár. Það er gert ráð fyrir því, að það muni þurfa að veita einhverja slíka aðstoð, og ég vék að því í framsöguræðu minni við 1. umr. fjárl. Hins vegar væri það í senn svo, að þessi aðstoð hefði verið veitt, ef segja má, utan fjárl., þannig að hún hefði verið ákvörðuð með sérlögum, en ekki í fjárl. fyrir árið í ár, takmarkaðist algerlega við árið í ár, þessi lög rynnu út nú um áramót, og enn fremur hitt, að það væri ómögulegt á því stigi, þegar fjárlög voru undirbúin, að gera sér grein fyrir því, hvert kynni að verða framhald þessara mála. Það var þá ekkert vitað um afkomu bátaútvegsins né hraðfrystihúsanna á þessu ári. Að þessum athugunum hefur síðan verið unnið, og fer að sjálfsögðu að nálgast endalok þess, að menn fái heildarmynd af þessum vanda. En enn þá er ekkert um þetta vitað og því jafnerfitt nú að taka einhverja upphæð í fjárlög til þess að mæta þessum væntanlegu útgjöldum, sem við vitum ekkert, hver verða. Það er hins vegar rétt, að ríkisstj. hefur ekki látið þessi mál lönd og leið, heldur hafa farið fram athuganir á því, hvernig mætti mæta þessum vanda. Ég tel hugsanlegt að mæta vandanum, ef ekki verður um nein aukin útgjöld að ræða í þessu skyni, án þess að þurfa að grípa til nýrra skattahækkana. Ef hins vegar hér verður um einhverjar verulegar fjárhæðir að ræða til viðbótar, skapast nýtt viðhorf, sem að sjálfsögðu verður þó að horfast í augu við, þegar þar að kemur, og íhuga úrræði til þess að mæta þeim vanda. En fyrir því hefur ekki sérstaklega verið hugsað, heldur eingöngu að mæta vandanum, ef hann yrði af svipaðri stærðargráðu og hann er í ár. Að öðru leyti get ég því miður ekki á þessu stigi skýrt nánar frá því, hvaða úrræði hér er um að ræða, en þetta sem sagt hefur verið fullkomlega íhugað og vonazt til, að hægt verði að leysa þann vanda án þess að grípa til nýrra skattahækkana, ef hann fer ekki fram úr því, sem hann er á þessu ári.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. vakti athygli á því í ræðu sinni hér áðan, að þau fjárlög fyrir næsta ár, sem nú verða senn afgreidd, muni gera ráð fyrir ríkistekjum að upphæð um það bil 3800 millj. kr. Vilji menn bera þetta saman við fyrri tíma, má bæta hér við stórum fjárhæðum, sem nú eru utan við fjárl., svo sem álögunum til vegasjóðs. Hækkun frá síðustu fjárl. er um 270 millj. kr., og fjárl. fyrir næsta ár verða um 1100 millj. kr. hærri en fjárl. fyrir árið 1964. Þetta er stórkostleg hækkun ríkisteknanna á tveimur árum, 1100 millj. kr. Menn skyldu ætla, að með svo miklum tekjuauka og svo gífurlegum heildartekjum ríkisins væri auðvelt að afgreiða hallalaus fjárlög og verja þó verulegu fjármagni til nauðsynlegustu opinberra framkvæmda. En þótt undarlegt megi virðast, er ríkisstj. og hennar lið í hreinustu vandræðum með að afgreiða fjárl. hallalaus og grípur til þess óheillaráðs að synja um fjárveitingar til allra brýnustu þarfa. Ég vil með fáum orðum nefna aðeins eitt dæmi um þetta, það eru framlögin til skólamála, og var þó um það rætt allýtarlega af frsm. 1. minni hl. fjvn.; hv. 3. þm. Vesturl. Hér liggja fyrir till. frá fjvn. um framlög til skólabygginga. Um allt land er mikil vöntun á barnaskólum og framhaldsskólum, til þess að mögulegt sé að framkvæma fræðslulögin og veita ungu fólki þá menntun, sem hverjum manni er nauðsynleg. En þegar við lítum yfir till. fjvn., sem telja má að séu till. hæstv. ríkisstj., og sjáum, hvað þar er smátt skammtað, verður naumast hjá því komizt að álykta, að með þeim sé verið að gera grín að því fólki, sem vantar skóla fyrir börn sín og bíður þess með óþreyju, að úr þeirri þörf verði bætt, eða hvað segja menn um þá ákvörðun stjórnarmeirihl. að veita 200–400 þús. kr. til skólabygginga, sem kosta munu nokkrar millj., og 20 þús. til skólastjóraíbúða? Hér við bætist svo það, að þeir, sem fá slíkar fjárveitingar, eru um byrjunarframkvæmdir háðir samþykki og ótilteknum skilyrðum menntmrn. Slíkt er frelsið hér á bæ. En hér með er ekki öll sagan sögð. Utan dyra standa enn fjöldamargir aðilar, sem hafa ekki fengið neina áheyrn hjá fjárveitingavaldinu, ekki svo mikið sem 20 þús. kr. framlag og því síður 200 þús. Ég hef kynnt mér það nokkuð, hve margar umsóknir hafa legið fyrir hjá fjvn. um framlög til skólabygginga. Mér reiknast svo til, að þar liggi nú fyrir umsóknir um framlög til barnaskóla og skólastjóraíbúða 16 að tölu frá 12 sýslufélögum, og þessu er öllu ýtt til hliðar, án þess að það fái nokkra afgreiðslu. Og þá munu liggja fyrir umsóknir um framlög til byggingar gagnfræðaskóla frá a. m. k. 3 kaupstöðum og auk þess frá öðrum stöðum. Hvenær skyldi þá röðin koma að þessum, sem öllum er synjað nú? Ég hygg, að það hafi ekki komið fyrir áður, að svo mörgum umsóknum um framlög til skólabygginga hafi verið synjað. En þörfin fyrir þessar byggingar fyrir menntastofnanirnar er sívaxandi. Því veldur m.a. mikil fólksfjölgun í landinu og einnig hitt, að það eru gerðar meiri kröfur til menntunar nú en áður var. Þá eru einnig nú á tímum gerðar kröfur um miklu fullkomnari skólahús en áður var. Þessar ástæður valda því, að þörfin fyrir byggingar skólahúsa er langtum meiri en hún áður var, og sú þörf fer ört vaxandi. En hvað segir hæstv. menntmrh. um þetta stóra mál? Telur hann ekki ástæðu til þess að gefa Alþ. upplýsingar um það, hvernig ríkisstj. hugsar sér að leysa þann vanda, sem hér er fyrir höndum, ef stjórnin hefur gert sér einhverjar hugmyndir um það? Samkv. till. fjvn. um framlög til skólabygginga, sem nú eru fram bornar við 3. umr. fjárlfrv., og einnig vegna þess, sem fyrir liggur, að fjöldamörgum héruðum, sem vantar menntastofnanir, er algerlega synjað um framlög til að koma þeim upp, er ærin ástæða til að gera þær kröfur til hæstv. menntmrh., að hann geri grein fyrir fyrirætlunum stjórnarinnar í þessum málum. Hæstv. menntmrh. er ræðuglaður maður, og honum ætti að vera ljúft að gefa okkur slíkar upplýsingar, enda má segja, að honum sé það skylt. Og þó að litlar líkur séu til, að núv. hæstv. ríkisstj. endist aldur til að leysa þennan vanda með viðunandi hætti, er eigi að síður hægt að ætlast til þess, að hæstv. menntmrh. geri grein fyrir málunum, meðan hann situr í ráðherrastóli. Þó að ástæða væri til að gera einnig að umtalsefni fjárveitingar til annarra nauðsynlegra framkvæmda, svo sem sjúkrahúsabygginga, hafnargerða og fleiri framkvæmda, en þær eru vitanlega langtum minni en þær þyrftu að vera, mun ég ekki gera það að þessu sinni. Hinir eldri tekjustofnar ríkissjóðs, svo sem aðflutningsgjöld og rekstur ríkisstofnana, hafa gefið margfalt meiri tekjur síðustu árin heldur en áður. Sama er að segja um söluskattinn, enda hækkaði núv. stjórn hann ákaflega. En þessi mikli tekjuauki hefur reynzt núv. stjórn algerlega ófullnægjandi. Hún hefur lagt í það mikla vinnu að finna upp nýja skatta til að leggja á landsfólkið, og henni hefur orðið vel ágengt í þeirri leit, jafnvel leitað til útlanda og reynt að finna þar hugmyndir um nýja skatta. Fyrir því Alþ., er nú situr, liggja nokkur frv. frá stjórninni um nýjar skattaálögur, eins og jafnan áður á stjórnarárum hennar. Þrátt fyrir allt þetta, stórhækkun tekna af eldri stofnum og fjölda nýrra skatta, gat ríkisstj. ekki komið saman fjárlfrv. á næstliðnu sumri nema með því að bregða á nýtt ráð, og ráðið, sem hún fann upp, var að strika út af fjárlfrv. framlag til vegasjóðs, sem hún hafði þó lofað hátíðlega á Alþ., að ekki skyldi niður fellt. Með þessu tiltæki sparaði hún 47 millj. Það var matsverðið á mannorði ríkisstj. Og matið var framkvæmt af henni sjálfri. Þegar hér er komið, er ríkisstj. svo djúpt sokkin, svo aum orðin, að mér sýnist tæplega hægt að skamma hana, hún er komin niður fyrir það mark.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör, sem hann gaf við spurningum mínum. Mér sýnist, að það sé ljóst mál að ríkisstj. hugsar sér að leysa fjárhagsmálefni dráttarbrautarbygginganna, - þótt hún hafi ekki fullákveðið enn þá, með hvaða hætti það verði gert, sýnist mér, að það sé ætlunin samkv. því, sem hæstv. ráðh. sagði. Einnig sýndist mér, að það væri ljóst, að hann gerði ráð fyrir því, að ríkissjóður mundi geta tekið á sig svipaða fjárhæð til stuðnings við sjávarútveginn og á yfirstandandi ári, væntanlega 60–70 millj. kr., án þess að nýir skattar yrðu lagðir á. Það er auðvitað hætt við því, að framlagið þurfi að verða nokkru meira, en reynslan á eftir að skera úr um það, og er ekkert við því að segja. Það finnast eflaust einhver ráð til þess að leysa þann vanda, þegar þar að kemur, eða svo skulum við vænta. Út af leiðréttingum, sem hann gerði á því, hvernig ég skýrði frá hækkun söluskattsins í desembermánuði 1964, hef ég lítið að segja. Það, sem hafði gerzt í þeim málum, var það, að áður hafði söluskatturinn verið hækkaður úr 3% upp í 5% gagngert í því skyni að greiða tilteknar fjárhæðir til sjávarútvegsins. En síðan tók ríkissjóður allan tekjustofninn, en felldi þá niður jafnframt árið á eftir 95.5 millj. kr. greiðslur til sjávarútvegsins. En það var rétt aðeins formið, því að öllum var ljóst og það lá alveg skýrt fyrir, að það mundi þurfa að halda þessum greiðslum áfram, og þegar ríkisstj. fór enn fram á hækkun söluskattsins úr 5½% upp í 7½%, má vera, að hún hafi talið, að þær fjárhæðir, sem þá fengust inn, ættu að renna í eitthvað annað. En ég efast ekki um, að hún hefur gert sér grein fyrir því, ekki síður en ég, að hluti af þessari hækkun hlyti að eiga að renna til sjávarútvegsins, enda var það samþ. rétt á eftir og sem sagt sömu greiðslunum haldið til sjávarútvegsins og áður hafði verið. En það skiptir ekki máli, hvernig þetta er túlkað. Aðalatriðið er, að mér sýnist, að það liggi ljóst fyrir, að ríkisstj. hugsi sér að leysa vandamál dráttarbrautanna, og að telja má, að hún ætli sér að greiða a. m. k. 60–70 millj. kr. í stuðning til sjávarútvegsins, án þess að þurfi að koma til nýrrar skattlagningar af þeim ástæðum.



Herra forseti. Ég vildi koma hér á framfæri leiðréttingu á þskj. 153, en þar hefur misritazt föðurnafn. Það er 19. töluliður, við 18. gr., d-liður, á að vera Þorbergur Þorvaldsson fyrrv. póstur, en er Þorbergur Guðmundsson. Þó að seint sé, vildi ég koma þessari leiðréttingu á framfæri, svo að það sé ekki um að villast, við hvern er átt. Stjórnarandstæðingum hefur orðið nokkuð tíðrætt í þessum umr. um það, hvernig núv. ríkisstj. standi að ýmsum málaflokkum og fjárveitingum til þeirra. Ég ræddi áðan nokkuð um, hver afstaða til skólamála er nú í þessu fjárlagafrv., sem hér er verið að afgreiða, og ég taldi, að það hefði komið skýrt fram, að það eru verulega meiri framlög tiltölulega, sem varið er til þessara bygginga, heldur en átti sér stað á tímum vinstri stjórnarinnar. Ég benti á það, að fyrir lægju allverulegar fjárveitingar til 26 nýrra skólahúsa, sem framkvæmdir eru ekki enn hafnar við. Er það allmiklu meira en áður hefur átt sér stað. Það er rétt, að það hefur verið frestað að hefja byggingar á nokkrum skólahúsum, en ég er þess fullviss, að nú eins og oft áður hefur skort á ýmsan undirbúning, til þess að það væri unnt að hefja byggingarnar, og mér er kunnugt um mörg af þessum skólahúsum, að þó að það séu búnar að vera a. m. k. tvennar fjárveitingar til þessara bygginga, liggja ekki fyrir enn þá af hendi þeirra, sem standa að skólabyggingunum, neinar fullgerðar teikningar. Meðan slíkt ástand ríkir, er ekki að búast við því, að hægt sé að hefja framkvæmdir. Ég ætla svo ekki að fara nánar út í þennan samanburð, sem ég gerði hér fyrr í kvöld, varðandi, hvað það er nú miklu hærri fjárupphæðin, þótt lögð sé til grundvallar vísitöluhækkun á byggingarkostnaði, heldur en áður átti sér stað. Það hefur einnig í þessum umr. verið nokkuð komið inn á ýmsa aðra liði, sem fé er veitt til og snýr að verklegum framkvæmdum. En það hefur ekki verið minnzt á annað, sem er þó stór liður og snýr að almenningi í þessu landi, að 1958 voru veittar til almannatrygginga 85 millj. 300 þús. kr. En í þessu fjárlfrv. er þessi stuðningur við almenning í landinu að upphæð 695 millj. 825 þús. kr. Þarna munar allmiklu, og ef tekið er tillit til þess kostnaðarauka, sem átt hefur sér stað á þessu árabili, hygg ég, að það sé að verulega miklum mun meira, sem þessi fjárveiting er og verður drýgri fyrir almenning í landinu heldur en 85 millj. 1958. Framlag til hafnarframkvæmda hefur einnig verið nokkuð rætt um. Þar var heildarfjárveiting 12 millj. 775 þús. kr. 1958, í þessu fjárlfrv. eru 43 millj. 450 þús. Og ef við athugum byggingarvísitöluna, sem er um það bil tvöfalt hærri en hún var 1958, sjáum við, hvað varið er tiltölulega miklu meira til hafnarframkvæmda í þessu fjárlfrv. en gert var í tíð vinstri stjórnarinnar 1958. Það var einn hv. þm., sem ræddi hér um þessi mál áðan, og hann talaði um, að fjárveitingar til hafnarmála væru nú í ríkari mæli dregnar úr höndum Alþingis. Sannleikurinn er sá, að 1958, þegar veittar voru 12 millj. 775 þús. kr. til hafnarmála í heild, voru 2 millj. veittar til hafnarbótasjóðs, sem komu til ráðstöfunar af hendi sjútvmrh. Að þessu sinni eru 40 millj. á sama hátt veittar í fjárl., en upphæðin, sem kemur til útdeilingar úr hafnarbótasjóði, er 3.2 millj. Öll hin upphæðin er fyrir fram ákveðin með þeim till., sem hér liggja fyrir um afgreiðslu fjárlaga. Það eru beinar fjárveitingar upp á 16.6 millj., og þar eru taldar upp allar hafnirnar, sem um er að ræða, og ferjubryggjur upp á 450 þús. á sama hátt. Til greiðslu á eftirstöðvum eða halafé, sem er ógreitt af hendi ríkissjóðs, eru 6.4 millj. kr. Þar hefur sá háttur verið hafður á undanförnum árum, að það hefur verið hlutfallslega jafnt til allra hafna eftir því, hver innistæðan hefur verið á hverjum tíma. Þá er það fjórði liðurinn, sem nemur 16 millj. og 800 þús. kr. Það er til greiðslu á hafnarlánum. Af þessum 16.8 millj. kr. var upplýst við 2. umr. málsins, að 7 millj. kr. ganga til endurgreiðslu á lánum fyrir Þorlákshöfn. Það má þó segja, að allir þessir fjórir liðir séu fyrir fram ákveðnir af Alþ., hvert greiðslurnar eigi að ganga. Ég vil að lokum minnast á fjárveitingar til læknisbústaða og sjúkrahúsa, sem hér hefur einnig verið minnzt á. Það voru á árinu 1958, svo að maður haldi áfram þeim samanburði, veittar 3 millj. og 300 þús. kr. til sjúkrahúsa, annarra en ríkissjúkrahúsa. En í þessu fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, eru veittar 18 384 606 kr. Þá var varið til ríkissjúkrahúsa á árinu 1958 5 millj. 190 þús., en á næsta ári verða veittar samkv. frv. 30 millj. 560 þús. kr. til þessara sömu framkvæmda. Ég hef farið hér yfir nokkra af þessum helztu liðum, sem snúa að fjárveitingum til framkvæmda í þessu fjárlagafrv. Það ber allt að sama brunni, að fjárveitingar í öllum þessum efnum eru nú að miklum mun ríflegri, þó að lagður sé til grundvallar sá kostnaðarauki, sem átt hefur sér stað á þessu tímabili, heldur en var á dögum þeirra manna, sem gagnrýnt hafa mest þessar tölur að þessu sinni.

forseti (SÁ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 10. des. 1965. Ingólfur Jónsson, 1. þm. Sunnl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og verð fjarverandi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. I. um kosningar til Alþ., að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Suðurlandskjördæmi, Ragnar Jónsson skrifstofustjóri, taki sæti mitt á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sigurður Bjarnason, forseti Nd. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Hv. þm. hefur áður setið á Alþ. og kjörbréf hans hefur því verið rannsakað áður og samþykkt. Ég býð hann velkominn til starfa hér á Alþingi.