Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mál, sem ég flyt hér á þskj. 688, er einfalt í sniðum. Svo háttar til, að lög um erfðafjárskatt eru frá árinu 1978 og frá fjárhæðum í þeim lögum er svo gengið að þær hækka ekki í samræmi við verðbólgu. Það veldur því, þegar verðbólgan er 50% frá ári til árs, að þær úreldast snemma og erfðafjárskatturinn verður af þeim sökum mun hærri en löggjafinn hefur ætlast til þegar lögin voru sett. Þetta frv., sem ég flyt hér, hnígur að því að leiðrétta fjárhæðir til samræmis við það sem þær yrðu ef þær væru færðar fram í samræmi við verðbólguna. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að framvegis hækki fjárhæðir í frv. í samræmi við hækkun byggingarvísitölu og er þá miðað við hana eins og hún var hinn 1. janúar 1982. Ekki liggur fyrir hver erfðafjárskattur hefur nákvæmlega verið, en ætla má að það frv., sem hér um ræðir, kunni að draga úr tekjum ríkissjóðs vegna erfðafjárskatts sem nemur 20% eða svo. Það er ekki há fjárhæð og raunar ekki hærri fjárhæð en svo að samsvari þeim hluta erfðafjárskattsins, sem runnið hefur í ríkissjóð, og varla það, en á hinn bóginn, eins og hv. alþm. er kunnugt, eru lög um að erfðafjárskattur skuli renna í erfðafjársjóð. Þá er það nýmæli í þessu frv., að gert er ráð fyrir að eftirlifandi maki skuli undanþegin erfðafjárskatti. Það er rökstutt á þann einfalda hátt, að það er næsta hæpið og kannske ósiðlegt að fráfall maka eigi að vera tilefni til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Auðvitað fylgir því svo mikil búröskun, bæði röskun á heimilishögum, tilfinningaleg röskun o.s.frv., að missa maka sinn, að um það þarf ekki að hafa mörg orð, en flutningsmönnum finnst eðlilegt að arfshluti eftirlifandi maka renni til hans án þess að hann sé tekjustofn fyrir ríkissjóð. Ég vænti þess, að hv. alþm. geti fallist á þessa breyttu tilhögun, en til samræmis við hana er svo gert ráð fyrir að afsali erfingi eða gjafþegi sér arfi eða dánargjöf skuli sá, er þiggur gjöfina, greiða af henni í samræmi við það sem þeim hefði borið að greiða er afsalaði sér arfi. Þetta er nauðsynleg breyting. Þetta er nauðsynlegt ákvæði vegna þeirrar breytingar að eftirlifandi maki skuli undanþegið erfðafjárskatti. Það nýmæli er enn fremur í þessu frv., að hér er gert ráð fyrir að við fyrirframgreiðslu arfs skuli jafnan greitt hið hæsta prósentustig sem við á: 10% ef um hina nánustu ættingja er að ræða, 25% og síðan 45%. Loks er hér lagt til að erfðafé, sem hverfur til kirkna, opinberra sjóða, gjafasjóða, félaga, líknar- og menningarstofnana eða annars slíks skuli vera undanþegið erfðafjárskatti. Þetta frv. er ekki stórt í sniðum. Hér er raunar um réttlætismál að tefla gagnvart því fólki sem missir sína nánustu. Ég geri raunar ekki ráð fyrir að tími vinnist til þess á þessu þingi að taka frv. til afgreiðslu, en taldi á hinn bóginn rétt að sýna það og vænti þess þá, að það geti fengið skjóta afgreiðslu á hausti komanda. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti: Á þskj. 627, sem er 288. mál þingsins, höfum við leyft okkur, ásamt mér hv. þm. Steinþór Gestsson og Albert Guðmundsson, að flytja frv. til l. um breytingu á framleiðsluráðslögum. Þetta frv, kemur í stað frv. sem við fluttum fyrr í vetur og var 1 13. mál, en við köllum það frv. aftur. Hér er um að ræða breytingu á VI. kafla framleiðsluráðslaganna, um sölu matjurta og gróðurhúsaframleiðslu. Við höfum gert lítils háttar breytingar á frumvarpsgreinunum, en talsverðar breytingar á grg. frv. frá því við fluttum frv. fyrr í vetur og eins seint á síðasta þingi. Þetta mál hefur verið rætt aðeins fyrr, og mér er skylt að geta þess í upphafi, að annað frv. um svipað efni hefur verið til umr. í þessari hv. deild og til umfjöllunar í hv. landbn., en það er frv. hv. 9. þm. Reykv. o.fl. Alþýðuflokksmanna. Eins og kunnugt er er Grænmetisverslun landbúnaðarins gamalt fyrirtæki, sem var stofnað á sínum tíma við allt aðrar aðstæður en nú eru. Grænmetisverslunin hefur haft einkarétt eða einokun. Við teljum að slíkt fyrirkomulag sé úrelt, a.m.k. á sviði sölu á þeim vörum sem hér er um að ræða. Aðalatriði hljóta að vera að tryggja neytendum góða vöru á lágu verði og framleiðendum vörutegundanna viðunandi framleiðsluskilyrði. Þess ber að geta, sem auðsætt er að þegar framleiðsluráðslögin voru sett voru neysluvenjur allt aðrar en nú. Má t.d. geta þess, að mikið hefur dregið úr neyslu kartaflna, en veruleg aukning orðið á grænmetisneyslu alls konar. Tilgangurinn með flutningi þessa frv. er að stuðla að jafnara framboði matjurta og gróðurhúsaframleiðslu allt árið um kring um leið og markaðsaðilar eru örvaðir með meira frjálsræði að þjóna neytendum sem best á þessu sviði. Í flestum nágrannalöndum okkar er neysla á grænmeti mun meiri en hérlendis og ástæða til að ætla að auka mætti neysluna verulega frá því sem nú er. Er aukið frelsi til innflutnings og dreifingar líkleg leið til að ná þessum markmiðum. Sumir óttast að aukinn innflutningur og fjölbreyttara framboð þessara vörutegunda muni bitna á innlendu framleiðslunni þannig að framleiðsla minnki innanlands. Við höldum því gagnstæða fram í ljósi reynslu annarra þjóða, sem neyta þessara vörutegunda í stórum stíl. Til að eyða ótta þeirra, sem slíkt halda, er hæstv. ríkisstj. veitt heimild til takmörkunar á innflutningi garðávaxta og matjurta, sem keppa mundu við innlenda framleiðslu, á þeim tíma er innlend framleiðsla er nægileg. Með frv. er lagt til að einokunarákvæði um sölu matjurta og gróðurhúsaframleiðslu verði numin úr lögum. Ekki er gerð önnur breyting á starfsemi Grænmetisverslunar landbúnaðarins. Lagt er til að lögin taki gildi um næstu áramót, þannig að Grænmetisverslun landbúnaðarins, núverandi framleiðendur og hugsanlegir nýir heildsöludreifendur fái nokkurn aðlögunartíma þar til lögin taka gildi. Ekki er ástæða til að fjölyrða mjög um einstakar greinar frv., en í 1. gr. er heildsöludreifing á garðávöxtum, svo sem matjurtum framleiddum í gróðurhúsum, gefin frjáls þannig að nýir heildsöludreifendur geti starfað við hlið núverandi dreifingaraðila. Jafnframt er umsjón með þessum kafla framleiðsluráðslaganna færð í hendur landbrn. til samræmis við 39. gr. laganna, enda er sú skipan eðlilegri vegna þeirra breytinga sem hér eru lagðar til. Landbrn. getur þó að sjálfsögðu engu að síður falið framleiðsluráði að framkvæma settar reglur og annast það eftirlit sem henta þykir. Með gildistöku 2. gr., ef að lögum verður, fellur niður einkaréttur hæstv. ríkisstj. til innflutnings á kartöflum og grænmeti, en í stað þess er lagt til að ríkisstj. hafi heimild til að takmarka innflutning, eins og ég gat um áður, þegar innlend framleiðsla er á boðstólum. Jafnframt er hæstv. ríkisstj. heimilt að setja reglur um innflutning þegar innlend framleiðsla er ekki fáanleg. Í 3. gr. er fjallað um skilyrði þau sem söluaðilar þurfa að fullnægja til að annast heildsöludreifingu á gróðurhúsaframleiðslu. Þar þótti rétt að taka sérstaklega fram, að Sölufélag garðyrkjumanna starfi áfram með sama hætti, þótt öðrum aðilum verði ekki lengur bannað að stunda sömu viðskipti fullnægi þeir sömu skilyrðum. Þetta er gert til að leggja áherslu á að hér er ekki verið að koma í veg fyrir að Sölufélag garðyrkjumanna, sem er eign þeirra sem framleiða vörutegundir sem Sölufélagið hefur á boðstólum, haldi áfram að stunda sína dreifingu. Í 4. gr. er lítils háttar breyting, sem skiptir ekki máli, enda hefur efni þessarar greinar ekki verið fylgt eftir með framkvæmd laganna. Með þessu frv. er gerð tilraun til að hreyfa við máli, sem að margra áliti er mjög brýnt, og koma þannig í veg fyrir úreltar verslunarvenjur. Mér er kunnugt um að nefnd, sem ætlað var að breyta núverandi reglugerð um Grænmetisverslun landbúnaðarins, hefur verið starfandi, en hún getur að sjálfsögðu ekki breytt lögum og hér er því gerð tilraun til að breyta tiltölulega litlum þætti framleiðsluráðslaganna. Það þarf ekki að fjölyrða um það, og það er reyndar gamalkunnugt mál, að neytendur hafa oft og tíðum talið að á boðstólum væru ekki kartöflur á borð við þær sem neytendur annarra landa geta fengið, og margoft hafa komið fram kvartanir um framleiðslu íslenskra kartaflna. Í þessu sambandi má minna á að í síðasta mánuði, 25. mars 1982, sendi Félag matvörukaupmanna og kjörverslana áskorun til landbrn. þar sem farið var fram á að felld yrði úr gildi auglýsing frá rn. um breytingu á reglugerð um Grænmetisverslun landbúnaðarins, um mat og flokkun kartaflna og grænmetis, en hún er nr. 162 frá 1962, en reglugerðarbreytingin var út gefin 25. okt. 1968. Í grg. með ályktun kaupmannanna, sem hafa reynslu af sölu kartaflna, segir að þessi áskorun sé gerð að fenginni reynslu síðustu ára, sem tvímælalaust bendi í þá átt, að ef slakað er á stærð og gæðum þeirra kartaflna, sem á markaðinn koma, dragist sala þeirra saman. Hér er að vísu farið inn á einn ákveðinn þátt þessara mála, sem kannske skiptir ekki öllu, en þetta nefni ég því það hefur verið tilhneiging að viðhalda stærðarmati á kartöflum eins og það var ákveðið þegar spretta var með minnsta móti á kalárum fyrir nokkrum árum. Ég vil geta þess, að vissir erfiðleikar eru á framkvæmd núverandi framleiðsluráðslaga, sérstaklega með tilliti til þess, að Samband garðyrkjubænda á ekki fulltrúa í framleiðsluráði. Er þetta atriði til skoðunar, þótt að sjálfsögðu sé ekki hér tillaga til breytingar á því efni. Samband garðyrkjubænda samdi á sínum tíma umsögn um þetta mál og annað sem snertir breytingu á framleiðsluráðslögunum. Sú umsögn var neikvæð að mjög verulegu leyti, en var byggð á misskilningi og úreltum viðhorfum a.m.k. sumra manna í stjórn þeirra samtaka. Sem dæmi vil ég lesa smákafla úr þessari umsögn, sem send var landbn. fyrr á þessu þingi, reyndar áður en málið kom til nefndarinnar. Þar segir svo, með leyfi forseta, þegar vikið er að hættunni af þessari breytingu: „Er hættan einkum sú, að einn viti ekki hvað annar gerir ef margir aðilar koma í málið. Á þetta ekki síst við um innflutning. Er þá alltaf viss hætta á að magn, sem inn er flutt, sé ýmist of eða van, einnig að ýmsir eygi þarna það, sem þeir halda að sé fljóttekinn gróði, og fari að flytja inn án þess að hafa viðunandi geymslu og búnað og fari jafnvel að kaupa af fleiri aðilum, sem eru að bjóða lélega vöru á lægsta verði.“ Hér er að sjálfsögðu horft fram hjá því, að gera verður kröfur til innflytjenda um að þeir hafi nægilega góðar geymslur. Síður en svo er loku fyrir það skotið með tillöguflutningi þeirra sem standa að þessu frv. Í öðru lagi kemur þarna fram verulegt vanmat á markaðnum og hvernig kaupin gerast á eyrinni. Með langflestar vörutegundir er sem betur fer frjáls verslun hér á landi, og ekki hefur verið sannað að það hafi orðið til þess að neytendur hafi fengið verri vöru en ella. Þvert á móti má halda því fram, að einokun hafi gert það að verkum, að verri vara sé á boðstólum, og án þess að ég taki atveg undir allar þær kvartanir, sem komið hafa fram um það efni, sýnist mér að neytendur og kaupendur kartaflna, sem fluttar eru til landsins, séu ekki ýkja hrifnir af gæðum innfluttra kartaflna, ekki síst eftir að stór hluti þjóðarinnar fékk að kynnast því sem erlendis ber nafnið kartöflur. Að lokum má geta þess, að um langan aldur hafa innflytjendur flutt inn ávexti og innflutningsfrelsi hefur verið á ávöxtum án þess að þau vandkvæði hafi komið fram sem um getur í umsögn stjórnar Sambands garðyrkjubænda. Ávaxtainnflutningur krefst að sjálfsögðu góðs geymslurýmis, góðra geymslna, og smám saman gerist það, sem eðlilegt er, að nokkrir innflytjendur sérhæfa sig í innflutningi á svo viðkvæmri vöru. Þannig má benda á að þrjár heildsölur eru yfirgnæfandi stærstar í innflutningi ávaxta annarra en banana, þ.e. Samband ísl. samvinnufélaga, Eggert Kristjánsson og Björgvin Schram, svo ég nefni þá sérstaklega til sögunnar. Annað í þessari umsögn er í svipuðum dúr, byggist annaðhvort á misskilningi á grg. fyrra frv. eða úreltum viðhorfum og jafnvel ótta sem ég tel að öllu ástæðulausan. Ég held að það sé ljóst, að sölufyrirkomulag þurfi að endurskoða. Það er von okkar, sem stöndum að þessu frv., að með því sé þrýst á breytingar í þessum efnum. Að lokum vil ég mælast til þess, herra forseti, að máli þessu verði vísað til hv. landbn. til frekari fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Frv. þetta virðist flutt í þeim tilgangi að liðka um ákvæði sem gilda um sölumeðferð garðávaxta og gróðurhúsaframleiðslu. Tilgangi frv. er lýst í grg. með þeim orðum, að hann sé fyrst og fremst sá að stuðla að aukinni neyslu og jafnara framboði matjurta og á gróðurhúsaframleiðslu allt árið um kring um leið og markaðsaðilar eru örvaðir með meira frjálsræði til að þjóna neytendum sem best á þessu sviði. Þessi tilgangur frv. er mjög góðra gjalda verður og er æskilegt ef unnt væri með lagaákvæðum og reglugerðarákvæðum um sölumeðferð þessara vara að greiða fyrir því, að neysla þessarar hollu og ódýru vöru aukist og að unnt sé að þjóna markaðnum sem best. Öll innlend framleiðsla hlýtur að hafa þann megintilgang að laga sig að hæfi markaðarins, einkanlega þess markaðar sem er í landinu sjálfu, og framleiða sem allra besta vöru til þess að neyslan geti haldist og helst aukist. Þessi tilgangur frv. er því mjög góðra gjalda verður. Hitt er svo aftur meira vafamál, hvernig þeim tilgangi verði náð. Ég vek athygli á því, að það er kannske ekki alveg fullt samræmi með skýringum eða athugasemdum frv. við einstakar greinar og frvgr. sjálfum. Í aths. virðist frvgr. túlkaðar nokkuð sterkar en texti greinanna gefur tilefni til. Þannig segir t.a.m. í aths. við 1. gr., að með greininni sé heildsöludreifing á garðávöxtum svo og matjurtum framleiddum í gróðurhúsum gefin frjáls. Í greininni sjálfri segir: „Landbrn. hefur á hendi yfirstjórn innlendrar matjurtaframleiðslu og setur reglur um mat og gæðaflokkun matjurta. Það getur falið Framleiðsluráði landbúnaðarins að annast sölumál framleiðslu innlendra matjurta.“ Þannig kemur það fram, að ríkisstj. eða landbrn. getur falið tilteknum aðila að annast sölumeðferð þessara vara. Í aths. við 2. gr. frv. segir, að með þessari breytingu falli niður einkaréttur ríkisstj. til innflutnings á kartöflum og grænmeti, en í frvgr. segir: „ Ríkisstj. er heimilt að takmarka eða banna innflutning á garðávöxtum og matjurtum, sem ræktaðar eru í gróðurhúsum hérlendis, þann tíma sem innlend framleiðsla er fáanleg í landinu. Á öðrum tíma er innflutningur heimill að fengnu leyfi sem ríkisstj. gefur út.“ Það kemur sem sagt fram í frvgr. sjálfum, að gert er ráð fyrir að ríkisstj., þ.e. landbrn., hafi í hendi sér að takmarka og banna innflutning þann tíma sem framleiðsla á þessari vöru er talin nægileg í landinu og birgðir nægilegar, en á öðrum tímum að gefa leyfi til innflutnings, og það leyfi getur landbrn. samkv. frv. veitt hverjum sem er. Það er því ekkert sem segir beint í þessum frvgr. að það sé mjög gagngert horfið frá því skipulagi sem nú ríkir í þessu máli. Hins vegar gefur frv. tilefni til þess, að unnt sé að liðka það skipulag með verulegum hætti ef það sýnist vera hagkvæmt. Ég tel, að þessi ákvæði frv. séu þess efnis, að þau sé allrar athygli verð, og ég tel eðlilegt að þau hljóti nánari athugun til að fá úr því skorið, eftir því sem unnt er, hvort unnt sé með fyrirkomulagsbreytingum á verslun með þessa mikilvægu vöru að ná því, sem segir að sé aðaltilgangur frv., að stuðla að aukinni neyslu og jafnara framboði á þessum mikilvægu vörum og að það gerist án þess að framleiðendur taki óeðlilega áhættu. Ég tel ástæðu til að vekja á því athygli, að einkasölu Grænmetisverslunarinnar á dreifingu kartaflna t.a.m. í landinu hafa fylgt kvaðir, og jafnframt, að ýmis vandkvæði eru samfara sölumeðferð kartaflna og annarra matjurta. Það hefur t.a.m. verið haldið nokkuð niðri álagningu á þessa vöru. Nú er álagning á kartöflur í heildsölu frekar lág eða 9.25%. Þessari einkasölu hefur fylgt sú kvöð að annast dreifingu á kartöflum á öllu landinu, þannig að þar sem umsetning eða framleiðsla er lítil og óhagkvæmt er að versla með kartöflur sé Grænmetisverslun landbúnaðarins skylt að sjá um að þessi vara sé á boðstólum. Grænmetisverslun landbúnaðarins hefur annast jöfnun á flutningskostnaði kartaflna út á landsbyggðina og reynt að stuðla að sem hagkvæmustum flutningum á þessari vöru á milli landshluta. Þessar kvaðir et vert að hafa í huga um leið og öll þessi mál eru tekin til athugunar. Það má ekki gera of lítið úr því, að hér er um viss vandkvæði að ræða sem nauðsynlegt er að taka fullt tillit til. Þá er það einnig öllum ljóst, að kartöflur ekki síst og raunar mat jurtir yfirleitt eru viðkvæmar vörur sem þurfa að geymast í góðum geymslum og vera í geymslu sem er hið skemmsta frá neytandanum þannig að ekki líði óhóflega langur tími frá því að varan er tekin úr geymslu og þangað til hún er komin á borð neytandans því þá er segin saga að gæði vörunnar rýrna mjög. Að ýmsu þarf því að hyggja í meðferð á þessari vöru á þeirri vegferð sem hún þarf að fara eftir frá framleiðanda yfir á borð neytandans. Það er eðlilegt að landbrn. fari með yfirstjórn innlendrar matjurtaframleiðslu, en það er auðvitað ekki mögulegt fyrir landbrn. að annast daglega stjórnun að því er varðar framleiðslu og sölu þessara vara. Þessi mál öll hafa verið og eru í nokkurri athugun. Þannig hefur raunar, eins og kom fram í máli hv. frsm., starfað nefnd að því að semja reglugerð um flokkun og mat garðávaxta og hefur sú nefnd skilað áliti. Ég býst við að sú reglugerð verði gefin út hið allra fyrsta. Ég tel að í þeirri reglugerð séu ákvæði sem ættu að gefa tilefni til þess, að það gæti tekist friður t.a.m. um stærðarmörk á kartöflum að því er flokkun snertir, en það er aðeins eitt atriði af mörgum er mjög koma til umræðu þegar ákvarðanir eru teknar um flokkun og mat á kartöflum. Ég vildi láta þessar athugasemdir og hugleiðingar mínar koma fram við 1. umr. þessa frv. Ég tel ekki líkur til að það verði afgreitt á þessu þingi. En þau mál, sem það fjallar um, eru vandmeðfarin, og ef það er rétt, að neysla á kartöflum t.a.m. dragist verulega saman í landinu, er það eitt út af fyrir sig alvarlegt mál og þá er hætt við að það a.m.k. ýti undir grunsemdir um að eitthvað sé vangert í meðferð þessara mála, að vöruvöndun sé ekki næg, að gæðamat sé ekki í nægilega góðu lagi eða að önnur atriði komi til sem spilli því, að neysla haldist í því horfi sem eðlilegt er á jafnþýðingamikilli og góðri vöru. Sé þetta svo gefur það auðvitað þeim mun meiri ástæður til að athuga þessi mál frá grunni, en sú endurskoðun á fyrirkomulagi þessara mála mun tæplega leiða til þess, að um einhverja gerbyltingu verði að ræða. Ég met það svo, miðað við efni þessa þskj., að það sé ekki tilgangurinn, heldur sé tilgangurinn að freista þess að benda á leiðir til að liðka þetta fyrirkomulag nokkuð. Þær leiðir tel ég eðlilegt að séu kannaðar nánar.



Herra forseti. Eins og kom fram hjá hv. 1. flm. þessa frv. var frv. borið fram á síðasta þingi og hv. þm. var þá mikið í mun að frv. yrði sent út til umsagnar. Ég held að það hafi verið á síðustu dögum þingsins eða í síðustu viku þingsins sem frv. kom þá til umræðu. Tjáði ég honum, þegar hann ítrekaði það við mig í einkaviðtali, að það mundi ekki verða fundur um þetta mál í landbn., en hins vegar sendi ég frv. að beiðni hans til nokkurra aðila. Eins og kom líka fram í máli hv. flm. barst landbn., á meðan frv. á þskj. 116 var á dagskrá, fyrsta umsögnin og fékk 1. flm. umsögnina í hendur. Viðbrögð hans urðu þau, að hann talaði aldrei fyrir þessu frv., heldur dró það til baka og tjáði mér að hann þyrfti að athuga þetta mál betur. Nú á síðustu dögum þingsins kemur þetta frv. og sömu hv. flm. að því og hinu. Breyting er að vísu nokkur á grg., en aðeins á einni greininni í sjálfu frv. og hún er raunar ekki veigamikil. Það er breyting á 36. gr. laganna, að framleiðsluráði sé skylt að viðurkenna Sölufélag garðyrkjumanna sem sölufélag ylræktarbænda svo og aðra heildsöluaðila, enda fullnægi þeir ákvæðum þessara greinar svo og ákvæðum 32. gr. Í lögunum, eins og þau eru, er heimilað að gera þetta. Þarna á það að vera skylt, og að vísu er þarna opnað fyrir heildsöluaðila. Eins og kom líka fram í máli hv. flm. liggur annað frv. fyrir landbn. um svipað efni. Að vísu eru þar róttækari breytingar á fleiri greinum framleiðsluráðslaganna en í því frv. sem hér er til umr. Ég vil vekja athygli á því þegar, að allir aðilar, þ.e. Búnaðarþing, framleiðsluráð og félag framleiðendanna sjálfra, eru andvígir þessu frv. Mér fannst það nokkuð athyglisvert, að hv. þm. Steinþór Gestsson, sem er í stjórn Búnaðarfélags Íslands, skuli vera einn af flm. þessa frv., þegar það lá fyrir að allir þessir aðilar, sem ég ræddi um, voru því algerlega andvígir. Hæstv. landbrh. skýrði það, að grg. og athugasemdir við einstakar greinar frv. væru ekki í samræmi við texta greinanna. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það sem ráðh. sagði í þessu máli, en vekja samt athygli á þessu aftur og undirstrika þetta ósamræmi. Það er náttúrlega dálítið óvenjulegt að það skuli liggja fyrir við 1. umr. umsagnir frá mörgum aðilum. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að lesa þær, ég er með þær allar fyrir framan mig, en ef þetta mál kæmi út úr nefnd, hvort sem það verður nú eða síðar, mun ég náttúrlega skýra þinginu frá umsögnunum, vegna þess t.d. að þó að ég sé alls ekki sammála öllu sem kemur fram, sérstaklega í umsögninni frá félagi garðyrkjubænda, eru þeir að ræða um mál sem þeir þekkja mjög vel. Auðvitað mætti ætla það, að ef Grænmetisverslunin stæði í sínu hlutverki á réttan hátt, - ég veit ekki, það hefur ekki komið fram hér, hvort hún gerir það ekki, en ef hún gerði það ættu þessi mál að vera betur þar komin en hjá öðrum. Eitt er víst, að með þessum frv., og þó sérstaklega með frv. hv. þm. Alþfl., ef það væri samþykkt, er gerð tilraun til að brjóta niður sölufélög bændanna. Ég sé að hv. þm. Árni Gunnarsson, sem er með mér í landbn., er að biðja um orðið, en þá vil ég sérstaklega biðja hann að athuga breytinguna í 5. gr. og 7. gr. í þeirra frv. þar sem jöfnun flutningskostnaðar milli sölusvæða er felld niður. Það er auðvitað eitt af stærstu atriðum til að jafna lífsaðstöðuna alls staðar í landinu að jafna þetta, og landbúnaðurinn hefur gengið lengra í því en aðrir að reyna að jafna þannig að verðið sé sem líkast á öllum stöðunum. Þannig er það með mjólkurvörurnar, þannig er það með kjötið og þannig er það með grænmetið að mestu leyti. Ef t.d. þessi ákvæði þessara frv. færu lögfest blasir við að þarna er verið að stíga skref langt aftur á bak. Það er með þessar vörur, eins og t.d. kartöflurnar, að það er ákaflega erfitt að geyma þær, það þarf sérstakar geymslur. Það er ekki fyrr en nú á síðustu árum að þessar geymslur eru komnar upp í landinu. Ef þessi innflutningur væri á margra manna höndum efast ég a.m.k. um það fyrir mitt leyti, að þeir kæmu attir upp slíkri aðstöðu að þessi geymsla væri forsvaranleg. Auðvitað mundi það koma niður á þeim sjálfum. - En bændurnir hafa svolitla reynslu af því að láta aðra dreifa fyrir sig vörum. Áður en Osta- og smjörsalan var stofnuð hafði t.d. Kaupfélag Eyfirðinga ekki annað ráð en að fá heildverslun í Reykjavík til að dreifa sínum vörum, en eftir að Osta- og smjörsalan tók við þessari dreifingu lækkaði dreifingarkostnaðurinn ekki um 100%, heldur um 300%. Það er sú reynsla sem við höfum af þessu félagslega starfi.  Ég ætla að láta þetta nægja vegna þess að fundartíminn er að verða liðinn og það eru, eins og kom fram hjá hæstv. landbrh., engar líkur til að þetta mál fái afgreiðslu á þessu þingi, enda sjálfsagt ekki ætlast til þess af hv. flm. Þeir hefðu verið búnir að flytja þetta mál fyrr ef þeir hefðu ætlast til þess. Það gefst því tími og tækifæri til að ræða þessi mál á næsta þingi, ef þau verða endurflutt.



Herra forseti. Það eru, held ég, efnislega réttar athugasemdir bæði hjá hæstv. landbrh. og nú síðast hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., að í því frv. þeirra Sjálfstfl.-manna, hv. þm., sem hér er til umr. og nú er flutt með lítils háttar breytingu, er nokkur áherslumunur á annars vegar því, sem lýst er í grg., og hins vegar hinu, sem segir í greinum frv: Ég er ekki alveg frá því, að það sé eins og hv. þm. Friðrik Sophusson hafi samið grg., en hv. þm. Steinþór Gestsson hafi samið lagagreinarnar. Ég veit ekkí hvaða hlutverk hv. þm. Albert Guðmundsson hefur þá haft í þeim efnum. Þetta eru auðvitað alveg réttar ábendingar. En það er rétt: Hugmyndir hníga í þessa átt. Skýring á þessu kann að vera sú, að hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða, eins og heyra mátti á síðustu ræðu, og menn munu sennilega freista þess að sjá hvað þeir komist langt í þessum efnum. Ég held að það sé líka rétt hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., að hvað varðar það frv., sem sex þm. Alþfl. hafa flutt, raunar nú á öðru þinginu í röð, eru þau aðalatriði, sem nefnd voru, skarpari eða róttækari, einkum í 5. gr. þess frv., eins og hann tók réttilega fram. Að öðru leyti er óþarfi að vera að bera þessi frv. saman efnislega. Það er líka rétt, að þetta mál verður varla afgreitt í landbn. á þessu þingi, en það ætti að verða þegar í upphafi næsta þings. Þá ættu menn að geta lagt þessi frv. tvö saman. Ég skil raunar ekki af hverju það var ekki unnið í landbn. í vetur á grundvelli þess frv. sem þó lá fyrir, í stað þess að vera að flytja nú nýtt frv. rétt fyrir þinglok, því að bæði þessi mál ganga auðvitað í sömu átt. Það er áherslumunur á hvernig framkvæmdin skuli vera. Við hefðum viljað ganga heldur lengra. Við segjum raunar í greinunum það sem sjálfstæðismennirnir segja í grg. Hins vegar langar mig að segja nokkur orð, því að hv. 2. þm. Norðurl. e. flutti hin hefðbundnu rök á móti þessu. Hann sagði, að vísu ekki um frv. þeirra sjálfstæðismanna, en um frv. okkar, að þar væri lagt til að brjóta niður sölusamtök. Þetta er rangt. Það er auðvitað ekki lagt til. Hjá okkur er það sagt beinum orðum og óbeinum í því frv. sem hér er til umr., að ríkisstj. veiti leyfi og raunar viðskrn. til innflutnings á kartöflum og nýju grænmeti. Þetta er í 5. gr. „Leyfið skal því aðeins veitt að innlend framleiðsla fullnægi ekki eftirspurn og innflutningsaðili uppfylli kröfur um heilbrigði og hollustuhætti, sbr. 32 gr.“ Þetta snertir auðvitað ekki hagsmuni söluaðila á einn eða neinn hátt til skaða fyrir þá að öðru leyti en því, að einokun er af þeim tekin. Eftir sem áður starfa auðvitað sölusamtökin með nákvæmlega sama hætti og þau hafa gert til þessa. Það fær einfaldlega ekki staðist, að halda því fram, að með þessu sé verið að brjóta niður sölusamtökin. Enn fremur var hér í vetur talað um, og það var nefnt aftur hér, það sem í okkar frv. segir um verðjöfnunargjald á kartöflum. Það er alveg rétt, að þó að það snerti þetta mál ekki nema óbeint, en það snertir auðvitað Grænmetisverslun landbúnaðarins, leggjum við til að ákvæði í 40. gr. núverandi framleiðsluráðslaga, þar sem veitt er heimild til verðjöfnunargjalds, sé afnumið, enda má færa fyrir því fullgild rök, að þetta verðjöfnunarkerfi sé fyrir löngu farið að vinna gegn sjálfu sér og hafi í raun og veru þann tilgang einn að halda vöruverði uppi, slævi vitund manna fyrir því, að það sé nálægð á milli framleiðslustaðar og neyslustaðar, það skipti mann á ákveðnum stað á landinu engu máli hvort hann sækir vörurnar nær eða fjær því að mismunurinn sé borgaður af neytendum annars staðar. Fyrir þessu má færa fullgild rök. En það skal tekið fram, að þetta er eiginlega hliðarmál við þau mái sem hér eru til umræðu. En aðalatriði þessa máls er einfaldlega að hér er um hollan varning að ræða, þ.e. þær vörutegundir sem þessi frv. bæði í raun taka til, og aðalatriðið á líka að vera það, að alls staðar erlendis á okkur nálægum menningarsvæðum hefur orðið bylting í neyslu þessa varnings. Sú neyslubylting hefur ekki náð hingað til lands nema að hluta. Það er auðvitað kjarni þessa máls, og það má leiða að því gild rök, að ástæður fyrir því eru að sú hömlun, sem á sér stað á grundvelli Grænmetisverslunar landbúnaðarins, sú margþáttaða hömlun í þessum viðskiptum, hefur komið í veg fyrir eðlilega neyslu þessa varnings hér á landi. Því er í báðum þessum frv., en með nokkuð ólíkum hætti, lagt til að menn fari að þreifa eftir því, að vísu undir eftirliti rn. - viðskrn, hjá okkur, landbrn. hjá þeim - að freista þess að auka vöruúrvalið með þó mörgum takmörkunum varðandi hollustu og heilbrigði til að reyna að auka þessa neyslu. Það hygg ég að allir geti verið sammála um að eiga að vera kappsmál. Herra forseti. Hér hafa í vetur verið flutt tvö frv. um þetta efni. Ég segi það alveg eins og er, að mér er ekki ljóst af hverju þessi vinna var ekki unnin á grundvelli þess frv. sem búið er að liggja í landbn. í allnokkra mánuði, en einhverjar ástæður hljóta að vera fyrir því. Ég vænti þess, að í septembermánuði, áður en þing kemur næst saman, ef guð lofar, ættu menn að geta sest niður og jafnvel fleiri en hér eiga hlut að máli og reynt að freista þess að búa til heillegt frv. þar sem menn fikra sig inn á þessa braut, en það eru menn sammála um að gera, og jafnvel svo að samið yrði frv. sem ætti meirihlutafylgi á næsta þingi.



Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna fremur jákvæðum undirtektum hæstv. landbrh. við þetta mál. Ég held að það geri sér allir ljósa grein fyrir því, að það er orðið nauðsynlegt að reyna að auka og bæta úrval þess grænmetis sem er á markaði hér á landi. Hefur mér stundum fundist að Grænmetisverslun ríkisins hafi ekki staðið sig nægilega vel í þeim efnum. Eitt af grundvallaratriðum þessa máls er auðvitað það sem t.d. hv. þm. Stefán Valgeirsson nefndi hér áðan, að halda uppi jöfnuði í verðlagningu þessarar vöru hér á landi. En ég sé hins vegar enga ástæðu til að ætla að með breyttu og opnara fyrirkomulagi mundi vöruverð verða misjafnara en það er, a.m.k. er ekki kvartað í dag undan því, að verð á ávöxtum almennt í landinu sé mishátt. Þær umkvartanir hef ég ekki heyrt. Hins vegar er það nokkuð eftirtektarvert í sambandi við frv. þeirra sjálfstæðismanna, sem hér liggur fyrir til umræðu, og frv., sem hv. þm. Vilmundur Gylfason og fleiri Alþfl.-menn hafa flutt, að þau hafa yfirleitt eingöngu verið send mjög fáum aðilum til umsagnar. Þar er einkum um að ræða framleiðsluráðið, sem auðvitað á mjög umtalsverðra hagsmuna að gæta, þar er um að ræða Búnaðarfélag Íslands og Búnaðarþing. Þegar byrjað var að fjalla um frv. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar í landbn. Nd. spurði ég eftir því hvort málið hefði ekki verið sent fleiri aðilum, en í ljós kom að það hafði ekki verið gert. Að ósk minni var það síðan sent Verslunarráði Íslands, Neytendasamtökunum, Kvenfélagasambandi Íslands og Félagi ísl. stórkaupmanna. Það verður að segjast eins og er, að umsagnir þessara aðila eru auðvitað allt öðruvísi en þeirra sem ég nefndi fyrst. Það kemur t.d. fram hjá Verslunarráðinu að það er mjög fylgjandi þessu. Neytendasamtökin eru í höfuðatriðum fylgjandi frv., þ.e. frv. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar sem fjallar um svipað efni, enda er þar um að ræða hagsmuni neytenda, en ekki framleiðenda. Og þarna stendur auðvitað hnífurinn í kúnni. Kvenfélagasamband Íslands lýsir yfir fullum stuðningi af eðlilegum ástæðum því það eru nú einu sinni konurnar sem verða að kaupa kartöflurnar. Ég held þess vegna að það sé býsna nauðsynlegt að menn átti sig á því, að hagsmunir aðila í þessum málum fara ekki alveg saman. Það fara ekki saman hagsmunahópurinn, sem stendur að framleiðslunni eða framleiðsluráðið, og sá hópur, sem þarf að neyta þessarar vöru. Það hefur komið hér fram og er eðlileg ábending, að menn óttast mjög að með breytingu á því fyrirkomulagi, sem nú ríkir, þeirri einokun, sem nú ríkir, verði brotið niður það verðjöfnunarkerfi sem nú er í gildi vissulega og er virðingarvert. En ég er þeirrar skoðunar, að með hæfilegri og hóflegri samkeppni í innflutningi á þessum vörutegundum megi ná þeim jöfnuði í vöruverði sem nú er. Við skulum líka gæta að því, að neysla á grænmeti hér á landi fer mjög vaxandi og það eru ýmsir aðilar sem flytja nú inn grænmeti í allstórum stíl, grænmeti sem ekki er unnt að rækta hér á landi, og ég veit ekki betur en hin ágætasta sala sé í þessum varningi. Ég ætlaði ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. Ég vildi aðeins benda á það, að í landbn. gerðist það að umsagna var ekki leitað hjá öðrum aðilum en þeim sem fyrir fram var vitað að mundu verða neikvæðir. Það hefði ugglaust verið nauðsynlegt að kanna hvort ekki væri eðlilegt að aðrir aðilar fjölluðu um bæði þau frv. sem ég hef rætt hér um, - þeir aðilar sem eiga hinna eiginlegu hagsmuna að gæta, þ.e. neytendurnir sjálfir, en þeir hafa ekkert fengið að segja í þessum málum, ekki nokkurn skapaðan hlut, heldur eru það þeir aðilar sem framleiða vöruna og dreifa henni í því einokunarfyrirkomulagi sem við höfum nú og verðum að sætta okkur við um stund. Ég vildi aðeins, herra forseti, segja það að ég vænti þess, að það geti komist eitthvert los á það staðnaða kerfi sem hér ríkir um sölu á garðávöxtum almennt. Ég geri ekki verulega mikið úr þeim athugasemdum sem komið hafa fram. Einhverjar þeirra eiga vissulega rétt á sér, en ég er hins vegar sannfærður um að með aukinni samkeppni í sölu og dreifingu á þessum varningi megi ná svipuðum árangri og nú er, nema því aðeins að til viðbótar komi meiri gæði vörunnar og meira úrval. En það er nú það m.a. sem hér skortir mjög á, að úrval er of lítið, það skortir á meira úrval en við höfum nú. - En ég er hlynntur rauða þræðinum í frv., sem hér er til umr., og vænti þess, að þó þetta nái ekki fram að ganga nú verði það tekið upp strax á næsta þingi þannig að þingið fái aðstöðu og möguleika til að fjalla um það betur en nú er gert og á reyni, hvort menn vilja hverfa frá því staðnaða fyrirkomulagi, sem nú er, og taka upp annað sem ég tel vera betra.



Herra forseti. Það er liðið fram yfir venjulegan fundartíma þessarar hv. deildar. Ég mun þess vegna reyna að vera stuttorður. Ég vil byrja á að þakka hæstv. landbrh. fyrir framlag hans til þessara umræðna. Það er rétt, sem kom fram hjá honum, að hér er varla um gerbyltingu að ræða samkvæmt orðanna hljóðan, en ég þakka honum sérstaklega fyrir að hann skuli hafa sagt hér að hann telji ástæðu til að kanna og láta skoða nánar hvort unnt sé að ná fram þeim tilgangi sem var lýst m.a. í framsöguræðu minni. Það kom fram hjá hæstv. ráðh., að hann teldi tilganginn vera góðra gjalda verðan og æskilegt væri að greiða fyrir bættu fyrirkomulagi. Fyrir þetta vil ég sérstaklega þakka. Varðandi það, hvort fullt samræmi sé á milli greinanna í frv. og grg., má auðvitað deila. Séu aðeins lesnir fyrstu málsliðir í grg. má kannske segja að gefist tilefni til að halda að um verulegar breytingar væri að ræða. En þegar grg. er lesin alveg er ekkert annað sagt í grg. með einstökum greinum en það sem stenst í sjálfu frv. Auðvitað má deila um hvort verið sé að gefa eitthvað frjálst, en á því er auðvitað munur hvort mörgum sé leyfi. að flytja inn garðávexti t.d. þegar haft er í huga að núverandi orðalag laganna er þannig, að enginn megi versla með þessar vörur nema með leyfi framleiðsluráðs, og að enn fremur segir í lögum nú að ríkisstj. hafi einkarétt til að flytja til landsins kartöflur. Í ljósi þessara núgildandi lagaákvæða verða menn að skilja það orðalag sem kemur fram í grg., en ég tek fram að þetta er algert smámál. Það, sem skiptir auðvitað máli, er framkvæmdin, ef þetta frv. eða annað álíka yrði að lögum t.d. á næsta þingi. Um ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. hef ég fátt að segja. Ég hef heyrt þessi sjónarmið áður. Þau hafa komið fram ávallt þegar hv. þm. hefur rætt þessi mál. Hann minntist á að ég hefði beðið um að málið yrði sent út til umsagnar í fyrra. Það er rétt. Það var vegna þess að hv. þm. vildi eindregið fá málið til sinnar nefndar, en ég hafði lagt til að málið færi til allshn. þar sem frv. jafnaðarmanna hafði verið til umfjöllunar á síðasta þingi. Ég greip auðvitað tækifærið, þegar hv. þm. sagði að málið ætti að fara til landbn., og kaus að rétta honum frv., m.a. vegna þess að ég treysti honum til að senda málið út til umsagnar, en hv. 6. þm. Norðurl. e., Árni Gunnarsson; hefur sagt frá því hér í ræðu hvernig fór með þær umsagnir. Ég fagna því hins vegar að hv. þm. Stefán Valgeirsson vilji ræða þetta mál frekar á næsta þingi, og ég vænti þess fastlega, að þá hafi hann skoðað málið með sama hugarfari og kom fram hjá hæstv. landbrh. Það gefst ekki tími hér til að fjalla um það sem kom fram í ræðu hv. þm. um 300% álagningu hjá heildsölum og þess háttar mál. En ég vil aðeins benda á að við höfum hér í Reykjavík fyrirtæki, m.a. Osta- og smjörsöluna, og Mjólkurbú Flóamanna, sem eru sölu- og dreifingarfyrirtæki landbúnaðarins og ég get ekki séð á húsbyggingum og húsakosti þessara fyrirtækja að þau búi við vanefni. Ég get vel ímyndað mér að þeir fjármunir, sem eru notaðir til uppbyggingar þessara ágætu fyrirtækja, komi að einhverju leyti frá þeim sem kaupa vöruna. Ég get ekki ímyndað mér annað. Það er svo efni í aðra ræðu, hvort það geti verið að álagningin sé í sumum tilvikum, og um það hefur verið deilt áður á þingi, m.a. á skattfé borgaranna. Þá á ég við þær niðurgreiðslur sem við leggjum fram úr sameiginlegum sjóði og eru síðan notaðar sem stofn þegar um álagningu er að ræða, t.d. við sölu slíkra afurða erlendis, eins og fram hefur komið og viðurkennt hefur verið. Ég fagna þeim stuðningi, sem kemur frá hv. 9. þm. Reykv., og tel ástæðu til að kanna hvort hægt sé við upphaf næsta þings, og þá væri ekki verra að frumkvæði landbrn. kæmi til, að útbúa frv. sem gæti fundið leið út úr þeim ógöngum sem þessi mál eru í. Hv. 6. þm. Norðurl. e. drap á það, sem ekki er til umræðu beinlínis hér, að það þyrfti að vera meiri fjölbreytni varðandi þær vörutegundir sem við fjöllum hér um. Ég vil koma því á framfæri, fyrst þessi mál eru til umræðu, að það er auðvitað einkennilegt, að það kemur fyrir kannske mánuðum saman að aðeins er ein kartöflutegund til í búðum hér í Reykjavík. Ég er hræddur um að neytendur annars staðar, í öðrum löndum, mundu ekki una við slíkt, og ég veit að þeir menn, sem fara með þessi mál í landbrn., hafa ekki verið ánægðir með framkvæmd laganna t.d. hvað vöruval snertir. Að síðustu, herra forseti, vil ég segja það, að hér er aðeins verið að opna smárifu, nánast að gera tilraun til að athuga og kanna hvort ekki sé hægt að fá betri framkvæmd á þessum málum. Ég vil að allra síðustu þakka hæstv. landbrh. fyrir þá yfirlýsingu, að hann vilji skoða það og kanna hvort ekki sé hægt að finna fyrirkomulag sem sé betur við hæfi en það sem við búum við.