Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 318, um úrvinnslu upplýsinga um eignir Íslendinga á aflandssvæðum, frá Oddnýju G. Harðardóttur.

Til svara eru: Heilbrigðisráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, félags- og jafnréttisráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og dómsmálaráðherra.

Herra forseti. Það er auðvelt að fullyrða að vel sé þverfótað fyrir stjórnarfrumvörpum hér. Á málaskrá ríkisstjórnarinnar eru yfir 100 mál og aðeins nokkrir tugir komnir fram. Það verður því ansi mikill handagangur í öskjunni í vor og hætt við að mistök verði eins og oft vill verða. Ég ætla ekki að heimta að stjórnin efni loforð um að leggja öll þessi mál fram heldur að hún efni þau sem brýnust eru og flokkarnir hafa haft stærst orð um í aðdraganda tvennra síðustu kosninga. Eitt af þeim sem stendur upp á hæstv. samgönguráðherra heitir samgönguáætlun. Hún var samþykkt samhljóða í aðdraganda kosninga árið 2016 í tíð hans sem forsætisráðherra. Óbreytti þingmaðurinn Sigurður Ingi Jóhannsson sagði í ræðustól árið 2017 í umræðum um fjármálaáætlun að þáverandi ríkisstjórn ynni í engu samræmi við gefin kosningaloforð og að verk hennar bæru vott um metnaðarleysi. Með leyfi forseta: „Að ekki sé minnst á samgönguáætlun eða samgöngur. Þar skilar ríkisstjórnin einfaldlega auðu.“ Nú ætlar sami maður líka að skila auðu. Hann svaraði blaðamanni Stöðvar 2 þann 20. desember síðastliðinn á þann hátt að óheppilegt hefði verið að afgreiða samgönguáætlun með svo miklum væntingum. Þannig svipar hinum íslenska stjórnmálamanni oft til eðlutegundarinnar kamelljóns sem skiptir litum til að fela sig, kannski ekki fyrir kjósendum heldur til að falla inn í fjöldann. Ég spyr hæstv. samgönguráðherra: Hyggst hann leggja fram samgönguáætlun í líkingu við þá sem samþykkt var haustið 2016 í ljósi þess að bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn eru núna í ríkisstjórn og Vinstri græn studdu hana? Númer tvö: Ef ekki, hvers vegna? Númer þrjú og kannski það mikilvægasta: Verður ný samgönguáætlun lögð fram fyrir sveitarstjórnarkosningar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og veit svo sem ekki hvort hann sé að vísa til þess sem hér stendur þegar hann talar um kamelljón. Ég skipti hvorki oft um lit né sérstaklega mikið um skap. Hækka jafnvel ekki röddina nema einstaka sinnum. Ég er sammála þingmanninum um að það sé ekki endilega magn sem skiptir máli þegar lögð eru fram frumvörp eða þingsályktunartillögur heldur gæði og við ættum að vanda okkur. Ég hef reyndar lengi verið þeirrar skoðunar, löngu áður en ég kom inn á þing, að það væri kannski mikilvægara fyrir þingið að afgreiða færri mál og að við þyrftum ekki að lagfæra þau eins oft og raun ber vitni, fjöldinn ætti ekki að vera markmið í sjálfu sér. Hins vegar leggjum við auðvitað fram þingmálaskrá, við gerðum það samviskusamlega, ný ríkisstjórn. Síðan höfum við verið að fara yfir það hvað er gerlegt og hvað er ekki gerlegt að leggja fram á þessum stutta tíma. Við höfum auðvitað ekki haft langan undirbúning, ráðherrarnir í ráðuneytunum. Sumt lá fyrir og sumt þurfti að laga og annað þurfti kannski að setja aftur í undirbúning frá upphafi eins og gengur. Varðandi samgönguáætlunina er hún einmitt eitt þeirra plagga. Nýtt samgönguráð hóf vinnu sína í janúar og þótt ég hefði gjarnan viljað leggja fram samgönguáætlun núna í vor, fyrir sveitarstjórnarkosningar, munum við ekki ná því. Þess vegna verða nýjar samgönguáætlanir, annars vegar til fimm ára væntanlega og hins vegar 15 ára, lagðar fram á þinginu strax í haust og gefa okkur þar af leiðandi þrjá mánuði auka til að vinna þær í sumar. Ein af ástæðum þess er auðvitað sú að það er ekki boðlegt fyrir þingið að fá þær í hendur og ætlast til að þær verði afgreiddar á örfáum dögum í byrjun júní. Þetta er plagg sem allir hafa skoðun á. Ég tel líka mikilvægt að það sé samræmi á milli fjármálaáætlunar og samgönguáætlunar. Fjármálaáætlunin kemur svo sannarlega fram í þinginu 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur nefnilega einmitt skipt um lit í þessu máli. Mér finnst það vera algjörlega ólíðandi að stjórnarflokkarnir ætli að stinga undir teppi nauðsynlegum umbótum í landinu, uppbyggingu sem allir flokkar, ég ítreka allir flokkar, lofuðu fyrir tvennar síðustu kosningar. Ég skil vel nauðsyn þess að samgönguáætlun verði rædd, en það er nægur tími til þess að gera það eftir 1. apríl þegar fjármálaáætlunin kemur fram í ljósi þess að það var samhljómur um þá sem samþykkt var 2016. Finnst hæstv. ráðherra það virkilega rétt í miðri umræðu um mikilvægi aukins gagnsæis og virðingu fyrir stjórnmálum að láta gömlu samgönguáætlunina standa ófjármagnaða fram yfir sveitarstjórnarkosningar og leggja síðan spilin á borðið í haust? Mér finnst það grafa undan trausti á stjórnmálum og bera vott um að það sé verið að plata sig í valdastólana. Svo rétt í lokin: Mun hæstv. samgönguráðherra leggja fram nýja byggðaáætlun fyrir kosningar?

Það er reyndar rétt að geta þess að samgönguáætlun sem er í gildi gildir út árið 2018 þannig að það er samgönguáætlun í gildi.  Varðandi byggðaáætlunina var hún lengra komin. Ég mun væntanlega geta lagt hana fram fyrir lok tilskilins frests, eins og ég fór yfir með umhverfis- og samgöngunefnd í síðustu viku. Hún ætti að geta komið hér fram og fengið nægilega umfjöllun eftir atvikum, eins og hv. þingmaður bendir á.

Virðulegi forseti. Þetta er í fyrsta skipti sem ég kem hingað upp eftir að kjördæmaviku lauk. Þá lagði ég land undir fót og fór norður í land, þar á meðal í heimabæ minn, Ólafsfjörð. Það er dapurlegt að koma í fallega fjörðinn sinn og sjá að ekki aðeins hefur íbúatalan í sveitarfélaginu dregist saman um 40% heldur er sjúkrabíllinn farinn líka. Það er mikil ólga, það er hræðsla, það eru sárindi: Hvers vegna í veröldinni er okkar líf og okkar limir minna virði en hinna sem búa beggja vegna við Héðinsfjarðar- og Múlagöngin? spyrja þeir. Búið er að safna undirskriftum þar sem bæði Siglfirðingar og Dalvíkingar styðja Ólafsfirðinga í því að hafa sjúkrabíl. Ég hitti sveitarstjórann að máli sem sagði: Hefði ég fengið mitt áfall á Ólafsfirði sæti ég ekki hér og ræddi við þig núna, Inga Sæland. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra: Er það virkilega viðunandi að taka svona öryggi af Ólafsfirðingum? Að alveg sama hvað beðið er um og hvað sagt er, að þverskallast við því? Að tala um það í einni setningunni að ekki eigi að mismuna fólki eftir búsetu, hvorki sem lýtur að heilbrigðismálum né öðru, að jafna stöðu úti á landsbyggðinni? Er það svona sem við ætlum að gera það? Ég spyr: Hvað ætlar heilbrigðisráðherra að gera? Ætlar hún að skila sjúkrabílnum heim til Ólafsfirðinga og virða líf þeirra og limi til jafns við alla þá sem njóta eiga þeirrar sjálfsögðu þjónustu að geta hringt á sjúkrabíl og fengið hann innan tíu mínútna ef þeir eru við dauðans dyr?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hún skrifaði reyndar grein í blaðið í dag þannig að ég gat búið mig aðeins betur undir þessa óundirbúnu fyrirspurn en ella. Skipulag heilbrigðisþjónustu og sjúkraflutninga á þessu svæði, Siglufirði, Ólafsfirði og Dalvík, hefur verið til umræðu mjög mörg undanfarin ár. Ljóst var að með tilkomu bættra samgangna, Héðinsfjarðarganga, myndu ýmsar forsendur breytast. Þetta hefur verið til skoðunar um nokkurt skeið. Með göngunum sameinuðust þessi tvö fyrrnefndu sveitarfélög og í kjölfarið heilbrigðisstofnanirnar á þessum stöðum. Þar voru uppi umræður um þátttöku Dalvíkur í þessum sameiningum en varð ekki af fyrr en Heilbrigðisstofnun Norðurlands varð til í lok ársins 2014 með sameiningu allra heilbrigðisstofnana á Norðurlandi utan Sjúkrahússins á Akureyri. Unnar hafa verið fjölmargar skýrslur um sjúkraflutninga á undanförnum árum. Ein árið 2008, önnur 2011, 2012 o.s.frv. Ég hef haft af þessu áhyggjur, réttmætar áhyggjur að mínu mati. Það skiptir afar miklu máli að íbúar megi treysta þeirri þjónustu sem er í nærumhverfinu. Hins vegar er ákvörðun af þessu tagi á hendi forstjóra Heilbrigðisstofnunar Norðurlands. Hann ber faglega og fjárhagslega ábyrgð á því að forgangsraða í sínu umdæmi. Eftir yfirferð á skýrslunum varð niðurstaðan sú að leggja niður vakt sjúkraflutningamanna á Ólafsfirði og koma á vettvangsliðateymi. En sjúkraflutningur kemur síðan frá Siglufirði í flestum tilvikum eða frá Dalvík. Menntun sjúkraflutningamanna á Dalvík og í Fjallabyggð hefur verið efld, m.a. með ráðningu annars sjúkraflutningamanns í fullt starf á Siglufirði og aukinni menntun annarra starfsmanna. Það er mat ráðuneytisins að með þessari ákvörðun hafi öryggi aukist á svæðinu í heild og að hún sé í fullu samræmi við stefnu heilbrigðisyfirvalda. Hins vegar vil ég segja að ég hyggst hitta þingmenn kjördæmisins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir, en ég kem mér bara beint að efninu: Þetta mat er alrangt. Samkvæmt öllum öryggisstöðlum þar sem eru göng eiga að vera sjúkrabílar og meira að segja slökkvilið og öll virk þjónusta beggja vegna ganga. Til dæmis Siglufjarðar- og Héðinsfjarðargöngin, þar sem hæstv. heilbrigðisráðherra vísar í þau, þá kemur líka upp sú staða að þar á milli er teppt. Nú er staðan sú að það eru tveir sjúkrabílar staddir á Siglufirði í stað þess að hafa annan á Ólafsfirði og hinn á Siglufirði. Ég spyr: Er verið að greiða fyrir báða þessa sjúkrabíla? Kostnaðurinn sem um ræðir er að meðaltali um 7 millj. kr. á ári. Þess virði eru Ólafsfirðingar. Þess virði er að hafa öryggi fyrir borgara þessa lands, að þeir geti hringt á sjúkrabíl og fengið þjónustu einn, tveir og þrír því að það vill svo einkennilega til að þeir geta líka fengið hjartaáfall þar sem mínútur skipta máli. Þetta er dauðans alvara. Það er hæstv. ráðherra sem algerlega ræður þessu og þessi fulltrúi Heilbrigðisstofnunar Norðurlands heyrir beint undir ráðherra. Eins og ég sagði í grein minni í morgun: Hjálpaðu þeim, hæstv. ráðherra, þinn er mátturinn. 
            

Virðulegi forseti. Það er víða svo úti um land að það þarf töluvert að bíða eftir sjúkraflutningum. Ég vil nefna fleiri staði á því svæði sem hv. þingmaður talar um, til að mynda Grenivík þar sem einnig er mikil ástæða til að staldra við. Raufarhöfn hefur verið til umræðu. Það er auðvitað gríðarlega krefjandi fyrir mjög landmikil umdæmi að gæta að öryggi íbúanna. Ég mun líka ræða við þingmenn Norðausturkjördæmis. Eitt af því sem við munum gera í tengslum við byggðaáætlun er að setja niður þjónustukort fyrir landið allt þannig við metum hversu langt er eðlilegt að sé í heilbrigðisþjónustu á hverjum stað. Í því verðum við að freista þess að gæta jafnræðis um landið allt. Þar dugar ekki að horfa bara til eins sveitarfélags heldur verður landið allt að vera undir til að jafnræðis sé gætt. En ég árétta það, virðulegur forseti, að ég mun funda með þingmönnum Norðausturkjördæmis um þetta mál á næstu dögum.

Forseti. Ríkisstjórnin hefur samþykkt að sækjast eftir sæti fyrir Íslands hönd í barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna og hefur hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra gefið út stuðningsyfirlýsingu við framboð Braga Guðbrandssonar forstjóra Barnaverndarstofu til þessarar nefndar. Nú hefur komið í ljós að hv. þingmaður og fyrrverandi félags- og jafnréttismálaráðherra Þorsteinn Víglundsson setti á fót rannsókn innan ráðuneytisins í kjölfar kvartana sem bárust frá tveimur barnaverndarnefndum á höfuðborgarsvæðinu yfir störfum Braga Guðbrandssonar. Það síðasta sem fréttist af málinu var athugasemd á vef ráðuneytisins þar sem Barnaverndarstofu er veittur frestur til 14. desember til að svara þessum kvörtunum. Síðan þá hefur ekkert heyrst. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Í ljósi þess að málalyktir þessarar rannsóknar hafa ekki verið tilkynntar opinberlega, og þar af leiðandi er ekki ljóst hvort forstjóri Barnaverndarstofu nýtur fulls trausts til að gegna þeirri stöðu sem nú er sótt um innan Sameinuðu þjóðanna, hefði ekki verið skynsamlegra að birta niðurstöður rannsóknarinnar til að taka af allan vafa um að allir aðilar þessa máls hafi gengið sáttir frá borði, eins og hæstv. ráðherra hélt fram í samtali við fjölmiðla á dögunum? Hver var niðurstaða rannsóknarinnar? Hvers vegna er hún ekki birt? Ég tek fram að ég sá rétt í þessu að upplýsingafulltrúi velferðarráðuneytisins hefur sagt fjölmiðlum að hún eigi von á að niðurstaða verði birt í dag. Sem er mjög jákvætt. En hefði ekki verið skynsamlegra að niðurstaðan lægi fyrir áður en ákveðið var með framboð Braga í þessa nefnd? Hvenær lá sú niðurstaða fyrir og hvers vegna var hún ekki birt fyrr?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Halldóru Mogensen fyrir að taka þetta upp. Eins og fram kom í frétt á vefsíðu velferðarráðuneytisins á föstudaginn átti sá sem hér stendur fund með formönnum barnaverndarnefnda á höfuðborgarsvæðinu, þremur stærstu nefndunum, í Reykjavík, Hafnarfirði og Kópavogi, á föstudaginn þar sem þessi niðurstaða var kynnt og var síðan fylgt eftir með bréfi í framhaldinu. Það sem skiptir líka máli og er gríðarlega mikilvægt er að velferðarnefndin setji sig vel inn í þetta mál. Þess vegna hafði ég samband við formann velferðarnefndar nú um helgina og óskaði sérstaklega eftir því að velferðarnefnd setti sig inn í þetta mál. Af hverju er það mikilvægt? Jú, vegna þess að niðurstaðan sem var kynnt á föstudaginn og verður væntanlega kynnt opinberlega í dag er sú að menn þurfi að ráðast í talsvert miklar breytingar á barnaverndarmálunum almennt til að endurheimta traust. Þær breytingar verða að vinnast í sátt á milli allra aðila. Það var gríðarleg ánægja með þessa niðurstöðu sem verður rökstudd frekar, m.a. meðal forystumanna barnaverndarnefndanna. Ég veit ekki annað en að það sé eins með Barnaverndarstofu, að menn séu ásáttir um að það sé mikilvægt að setja sig inn í þau álitamál sem snúa að barnaverndarstarfi. Vonandi getum við farið dýpra ofan í það á fundi velferðarnefndar á miðvikudaginn sem nú þegar er búið að boða. Ég vil líka segja að þessi málaflokkur er mjög viðkvæmur í alla staði. Ég vonast til þess að velferðarnefnd setji sig vel inn í þetta mál rétt eins og ráðherrann hefur gert vegna þess að við verðum að skilja hvaða breytingar þarf að gera á starfinu í heild sinni, m.a. þegar kemur að eftirliti, ráðgjöf, úrræðum og fleiri þáttum. Það er í raun niðurstaða ráðuneytisins gagnvart þessu máli, að það þurfi að ráðast  Ég ætla að koma aðeins betur inn á þetta í seinna andsvari hér á eftir.

Forseti. Ég þakka hv. ráðherra fyrir svörin. Það er rétt að hv. ráðherra hafði samband og mun koma á fund í velferðarnefnd, sem er gott. Það er mikilvægt að fara að endurskoða þessi barnaverndarmál. Ég velti fyrir mér þessum ferlum. Í ljósi þess hversu viðkvæmur þessi málaflokkur er, þegar komið hafa fram ítarlegar upplýsingar um endurtekin óviðeigandi afskipti Braga Guðbrandssonar af starfi barnaverndarnefndar og sömuleiðis þegar fyrir liggur viðtal við fyrrverandi forstöðumann Barnahúss sem segir farir sínar ekki sléttar af samvinnu sinni við Braga, þá þykir mér það furðuleg forgangsröðun að taka fyrst þá ákvörðun að hann fari í framboð fyrir þessa nefnd innan Sameinuðu þjóðanna áður en niðurstaða liggur fyrir almenningi og okkur öllum um hvort maðurinn njóti í raun trausts til að gegna þeirri stöðu. Spurning mín er: Af hverju lágu þessar niðurstöður ekki fyrir áður en tekin var ákvörðun um að Bragi Guðbrandsson færi í framboð fyrir barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna?

Virðulegur forseti. Ég vil segja um þetta að niðurstöðurnar eru þær að Barnaverndarstofa eða forstjóri hennar hafi ekki brotið af sér með neinum hætti. Hins vegar eru mörg álitamál sem þarf að fara ofan í og menn eru sammála um. Á föstudaginn var þessi niðurstaða kynnt fyrir barnaverndarnefndunum. Jafnframt var það kynnt að Bragi Guðbrandsson hefði óskað eftir leyfi og hefði óskað eftir stuðningi ríkisstjórnarinnar við það að fara í framboð til barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna. Þar held ég að staða hans sé sterk með hliðsjón af þeim málum sem hann hefur unnið að í þessum málaflokki í yfir 20 ár, m.a. með uppbyggingu á Barnahúsi og með starfi sínu í Lanzarote-nefndinni og fleiru. Ég hvet velferðarnefnd til þess að fara ofan í öll þessi mál og ég hlakka til þess að koma fyrir nefndina á miðvikudaginn. Ég ítreka að það er mjög mikilvægt að menn setji sig ítarlega inn í þessi mál til að skilja hvar þurfi breytingar í málaflokknum og mér finnst, með því að hafa farið ofan í þennan málaflokk, 

Herra forseti. Í síðustu viku var haldinn íbúafundur á Kjalarnesi þar sem íbúar vöktu athygli á alvarlegu ástandi Kjalarnesvegar sem verið hefur í ólestri mörg herrans ár. Þetta ágæta fólk hefur margt hvert misst nákominn ættingja eða skólafélaga eða aðra því nákomna á þessum vegi undanfarna áratugi eða ár. Fram kom á fundinum að hönnun nýs vegar væri u.þ.b. lokið og að skipulag virtist nánast liggja fyrir. Það virðist því ekki eftir neinu að bíða að fara í þessa brýnu samgöngubót, þ.e. í fyrsta lagi að gera svokallaðan 2+1-veg eða að tvöfalda hann og þá með skiptingu á milli. Hæstv. samgönguráðherra segist ekki ætla að leggja fram samgönguáætlun nú á vorþingi, fyrir sveitarstjórnarkosningar. Mér er það hulið af hverju það er vegna þess að nú í haust verðum við mjög upptekin við að ræða fjárlög og annað slíkt þannig að ég veit ekki hvort við höfum nokkuð meiri tíma í haust til að ræða þessa áætlun. Ég spyr aftur: Hvers vegna vill ráðherra ekki leggja fram þessa áætlun nú fyrir sveitarstjórnarkosningar? Þorir hann það ekki? Eða hvað er að? Ég vil líka fá að vita: Megum við vænta þess að þessi nauðsynlega samgöngubót á Kjalarnesi verði inni í samgönguáætlun hvort sem hún kemur fram nú í vor eða á jólabókamarkaðnum í haust?

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum ágæta fyrirspurn. Það var fínn fundur á Kjalarnesi og vel sóttur. Sambærilegur fundur var haldinn á Akranesi fyrr í vetur og var hann líka mjög vel sóttur, þar var jafnvel enn fleira fólk. En það var ánægjulegt og ég tók með mér af fundinum á Kjalarnesi að það var fullkomin samstaða, ekki bara íbúanna á Kjalarnesi heldur líka allra sveitarfélaga á Vesturlandi, um að þau telja að helsta samgöngubótin fyrir allt þetta svæði sé endurbætur á Kjalarnesvegi. Ég get tekið undir að sá vegur er löngu sprunginn, eins og reyndar margir aðrir. Það er rétt sem hv. þingmaður vísar til, deiliskipulag verður auglýst líklega í mars og komi ekki miklar athugasemdir varðandi það mun borgin væntanlega geta klárað það í sumar, hugsanlega í júlí eða ágúst. Á sama tíma hefur Vegagerðin verið í samskiptum við borgina, sveitarfélagið, um hönnunina. Full hönnun getur ekki átt sér stað fyrr en deiliskipulagið er endanlega komið í gegn, en verið er að reyna að vinna þetta samhliða til að spara tíma. Því til viðbótar þarf að gera samninga við landeigendur um að aðeins verði breytt legu vega á ákveðnum svæðum. Verið er að breyta innkeyrslum og fækka þeim verulega. Þær eru yfir 20 í dag. Setja á eins konar sveitavegi við hliðina á þeim stærri til að safna inn á einn stað. Reyndar verða þarna nokkur hringtorg samkvæmt hönnun sem liggur fyrir eða sem verið er að vinna með. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem hljóta að vera í forgangi hjá okkur við vinnuna við samgönguáætlun. Ástæðan fyrir því að hún kemur ekki fram í vor, eins og ég hef sagt áður í dag, er að verið er að vinna hana þessa dagana. Í fjármálaáætlun og umræðum um fjárlög og fjármál var hugmyndin sú að menn tækju stóru myndina og ræddu í  Ég vænti þess að við munum sjá þessum vegi einhvern stað í samgönguáætlun og væntanlega nokkuð framarlega í forganginum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessi svör sem voru kafloðin. Mér finnst enn ekki liggja fyrir hvort þessi vegur á Kjalarnesi verði í næstu samgönguáætlun. Ég vil þess vegna ítreka spurningu mína um hvort það verði. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir að fjármálaáætlun þarf að liggja fyrir áður en samgönguáætlun er gerð. En ég get ekki ímyndað mér að þessari ríkisstjórn sé fjár vant því að hún er til í að selja útlendingum banka á spottprís, tilbúin að afsala sér og okkur Íslendingum milljarðatugum með því að nýta ekki forkaupsrétt Íslendinga á Arion banka. Ríkisstjórn sem fer svona fram hefur nóg af peningum. Það er alveg klárt. Ég geri ráð fyrir að það verði ekki fjár vant í þessa framkvæmd og spyr því hæstv. ráðherra aftur hvort hann ætli sér að koma þessum vegamótum á í næstu samgönguáætlun.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að efnahagsástandið á Íslandi er mjög gott og afkoma ríkissjóðs með afbrigðum góð og hefur tekist nokkuð vel til við það. Fyrir kosningar lofuðu allir flokkar því að nýta fjármuni úr fjármálakerfinu til innviðauppbyggingar, þar á meðal í samgöngukerfið, og þar á meðal flokkur hv. þingmanns. Þeir lofuðu reyndar að gefa almenningi líka bankann. Það virðist ekki hafa átt að kaupa hann fyrir nokkurn skapaðan hlut. Þeir gleymdu því líka að ríkið átti nú stóran hlut í bankanum eftir mjög góða stöðugleikaskilyrðasamninga sem voru gerðir á þarsíðasta kjörtímabili. Ég vænti þess að við munum hafa fjármuni til verksins og ítreka það sem ég hef áður sagt að við erum að vinna að samgönguáætlun. Ég get auðvitað ekki sagt nákvæmlega hvar hver vegkafli er fyrr en sú áætlun liggur fyrir, en ég get sagt með mikilli vissu að fundir sem sýna slíka samstöðu sem kom fram á þessum fundi og eins á fundinum á Akranesi þar sem það er algerlega skýr sýn allra íbúa og sveitarfélaga á stóru svæði um hvert sé mikilvægasta verkefnið - ríkisvaldið hlýtur að horfa mjög til slíkrar forgangsröðunar 

Herra forseti. Mig langar að eiga aðeins orðastað við hæstv. félags- og jafnréttisráðherra út af málefnum Barnaverndarstofu. Ég verð að viðurkenna að ég varð eiginlega litlu nær eftir svör ráðherra áðan þannig að ráðherra hefur tækifæri til þess að vera öllu skýrari í seinni umferð. Þær kvartanir sem settar voru fram af hálfu barnaverndarnefnda á höfuðborgarsvæðinu og sem birtar hafa verið opinberlega voru af mjög alvarlegum toga. Þær sneru að fjölmörgum þáttum er vörðuðu starfshætti fyrrverandi forstjóra Barnaverndarstofu og samskiptum Barnaverndarstofu almennt við barnaverndarnefndirnar. Ég veit að þær voru ekki settar fram af neinni léttúð. Hins vegar er svo að skilja af orðum ráðherra að niðurstaða ráðuneytisins sé sú að við þessi vinnubrögð hafi ekkert verið að athuga þrátt fyrir ítrekuð óformleg og að mati barnarverndarnefndanna óeðlileg afskipti forstjóra Barnaverndarstofu af einstökum málum. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra og fá skýr svör, takk fyrir: Er það niðurstaðan að þessi vinnubrögð hafi verið í alla staði í góðu lagi? Er hægt að skilja það öðruvísi en svo að fyrst ríkisstjórnin styður framboð fyrrverandi forstjórans til starfs á alþjóðavettvangi að hún styðji þau vinnubrögð sem þarna voru viðhöfð? Er það mat ráðherrans að það muni endurreisa það traust sem ítrekað var lýst yfir af hálfu barnaverndarnefnda höfuðborgarsvæðisins að væri algjörlega brostið milli Barnaverndarstofu og barnaverndarnefndanna, svo alvarlega að Barnaverndarnefnd Reykjavíkur fór fram á það að forstjóri Barnaverndarstofu yrði metinn vanhæfur til þess að meðhöndla mál nefndarinnar, og raunar svo að fenginn yrði utanaðkomandi aðili til þess að annast mál nefndarinnar þar sem traust 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og segi aftur það sem ég sagði áðan, niðurstaða könnunar ráðuneytisins er sú að forstjóri Barnaverndarstofu, eða Barnaverndarstofa, hafi ekki brotið af sér í starfi. Niðurstaðan er jafnframt sú að ráðast þurfi í breytingar á ákveðnum málum sem snúa að barnaverndarnefnd. Þegar báðir aðilar voru búnir að senda inn upplýsingar sínar, og við getum farið yfir það allt í velferðarnefnd, ég held að væri gríðarlega gott að gera það, ákvað ég að funda bæði með Barnaverndarstofu og barnaverndarnefndunum til þess að reyna að átta mig betur á því hvernig hægt væri að byggja upp traust í þessum málaflokki. Niðurstaðan úr þeim samtölum var sú að ráðast þyrfti í ákveðnar breytingar og að menn væru tilbúnir til þess að koma að borðinu varðandi það sem sneri að því. Ég veit ekki betur en að þegar sú niðurstaða var kynnt fyrir barnaverndarnefndum á föstudaginn hafi verið gríðarleg ánægja með þær málalyktir fyrir málaflokkinn, að við værum að hefjast handa við þau atriði sem snúa m.a. að því að setja formlegri samskiptahætti milli aðila, ekki bara milli barnaverndarnefndar og Barnaverndarstofu, heldur líka milli Barnaverndarstofu og annarra aðila, barnaverndarnefnda og annarra aðila. Það er sú vinna sem menn eru sammála um að ráðast í. Verið er að undirbúa að boða þá á fund sem koma að stærstu barnaverndarnefndunum, að Barnaverndarstofu, og fleiri aðila, til þess að koma þessari vinnu af stað. Ég held að það sé gríðarlega jákvætt að við séum þá komin á þann stað að þeir sem eru í stafni í þessum málaflokki, hvort sem það eru barnaverndarnefndir eða Barnaverndarstofa, eru að hefja vinnu og samstarf um að gera breytingar. Ég held að þess vegna sé mikilvægt að velferðarnefnd setji sig inn í það, vegna þess að það kann vel að vera að út úr þeim breytingum og því samtali komi eitthvað sem löggjafinn þarf að bregðast við. Kannski vilja menn gera það fljótt 

Virðulegur forseti. Ég verð eiginlega að viðurkenna að þrátt fyrir að hafa hlustað á svar hæstv. ráðherra í tvígang, nokkuð samhljóða svör, er ég engu nær. Ég spyr því enn og aftur: Er það niðurstaða ráðuneytisins að þau vinnubrögð sem yfir var kvartað með ítarlegum hætti í ítarlegum skýrslum af hálfu barnaverndarnefnda, hafi í alla staði verið í lagi? Er ráðherra sammála þeirri niðurstöðu? Og verður sú niðurstaða birt með rökstuddri yfirferð ráðuneytisins um hverju sæti? Eins þætti mér áhugavert að vita í ljósi frétta um það, að hljóti framboð forstjórans fyrrverandi brautargengi verði hann áfram á launum hjá Barnaverndarstofu? Er það rétt? Er eitthvert formlegt samkomulag um starfslok forstjórans fyrrverandi milli ráðuneytis og hans?

Virðulegur forseti. Ég er sammála þeirri niðurstöðu sem ráðuneytið kemst að, að ekki hafi átt sér stað brot þarna. En ég er líka sammála þeirri niðurstöðu að ráðast þurfi í ákveðnar breytingar. Ég sé eiginlega ekki hvert vandamálið er þegar við erum búin að koma því á að barnaverndarnefndirnar og Barnaverndarstofa eru tilbúin að setjast niður og ræða málin. Við erum að fara að ræða breytingar með ráðuneytinu. Það er þá alla vega búið að stíga skref í rétta átt. Ég er rosalega hissa á því að hv. þingmaður skuli ekki bara fagna því að málaflokkurinn sé þó á leiðinni í þá átt. Síðan varðandi framboð Braga. Ég held að Bragi Guðbrandsson sé frambærilegur kandídat til framboðs til barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna. Það hef ég rakið hér fyrr í dag. Hluti af því samkomulagi sem gert er ráð fyrir þegar hann flyst núna inn í ráðuneyti, er að hann sinni þar sérverkefnum, og síðan, nái hann kjöri í barnaréttarnefndina, segi hann af sér sem forsvarsmaður Barnaverndarstofu. 

Herra forseti. Nú hefur það gerst að ríkisstjórnin hefur selt 13% hlut ríkisins í Arion banka. Ljóst er að ef bréf ríkisins hefðu verið seld á markaðsvirði hefði fengist mun hærra verð fyrir þau. Engin tilraun var gerð af hálfu ríkisins til að hámarka virði bréfanna. Ekkert hefur heyrst frá Framsóknarflokknum í þessari umræðu og virðist hann fylgja í blindni silkihanskastefnu Sjálfstæðisflokksins gagnvart vogunarsjóðum. Það er mikilvægt að fá afstöðu Framsóknarflokksins í þessu máli. Þögn hans hefur verið undarleg. Fyrir tæpu ári síðan sagði hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra í þingræðu, með leyfi forseta: „Á dögunum komu hingað áhugasamir erlendir kaupmenn og sögðust hafa keypt Arion banka. Úr herbúðum ríkisstjórnarinnar heyrðust fagnaðaróp og hér sagðir alvörufjárfestar á ferð sem væru að veðja með Íslandi en ekki á móti, þetta væru tímamót, mikil tímamót. Í hvaða skilningi eru það tímamót að erlendir vogunarsjóðir, sumir með vafasama og glæpsamlega fortíð, skuli vilja eignast hér banka og reka? Er mönnum ekki sjálfrátt?“ Hæstv. ráðherra heldur áfram: „Og hefur ríkisstjórnin sett það niður fyrir sér hvernig fjármálakerfið á Íslandi á að vera? Hefur ríkisstjórnin einhverja hugmynd um það eða á að láta „markaðinn“ um þetta eins og fleira?“ Enn heldur hæstv. ráðherra áfram: „Það er í raun merkilegt til þess að hugsa að almenningur og ríkið skuli hafa verið nógu góð til að taka á sig stóran skell við hrun bankanna en svo virðist ríkisstjórninni standa á sama hvernig fjármálakerfið eigi að líta út.“ Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra og formann Framsóknarflokksins: Hvernig samræmist salan á hlutabréfum ríkisins í Arion banka þessum orðum ráðherrans og stefnu Framsóknarflokksins?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda þessa óundirbúnu fyrirspurn. Hann fullyrti reyndar að hægt væri að fá hærra verð á markaði. Ef það reynist nú verða svo að bankanum takist að komast í skráningarferli og skrá sig og það fæst verulega hærra verð, þá var sem betur fer þannig um hnútana búið í samningum um stöðugleikaskilyrðin að afkomu- og ábatasamningur ríkisins mun þá skila umtalsverðum fjármunum til ríkisins. Það verður þá að fullu fjármagnað, þ.e. þeir fjármunir sem menn töldu hugsanlega hægt að taka út úr og væri eðlilegt til að viðhalda stöðugleika hér í landinu, það mun skila sér til ríkisins. Ég hef ekki skipt um þá skoðun að æskilegast sé að eigendur að bönkum séu aðrir aðilar en sjóðir sem hafa, alla vega samkvæmt þeirri vitneskju sem við höfum, fyrst og fremst þann tilgang að hámarka virði sitt sem hraðast og hafa ekki endilega heldur haft uppi neina sýn á langtímaeigendastefnu og hvernig þeir muni reka þennan banka. Við erum hins vegar í gati sem varð til vegna þess að í stöðugleikaskilyrðunum var opnaður gluggi fyrir þessa aðila að kaupa sig inn í bankann. Það er kannski rétt að hv. þingmaður beini þeim fyrirspurnum til annars en mín hvernig sá gluggi varð til. Hann var hins vegar nýttur af þessum sjóðum. En það virðist hafa gleymst eða verið látið hjá líða að líta til þess að á árinu 2009 var gerður samningur milli ríkisstjórnarinnar og þessara aðila, eða Seðlabankans reyndar, um fortakslausan kauprétt. Það hefði alveg mátt spyrja sig hvort það hefði verið skynsamlegt að hann hefði verið tekinn upp um leið og stöðugleikaskilyrðin voru sett á sínum tíma og sá samningur þannig að þessi kaupréttur væri ekki til staðar. En hann var til staðar. Hann er staðreynd. Við stóðum við hann.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra svaraði því nú ekki hvernig þetta samræmdist hans orðum sem ég vitnaði í áðan. En hann hefur hamrað svolítið á þessum afkomuskiptasamningi og þá er bara best að spyrja út í hann. Fjármálaráðherra fagnaði mjög þessum samningi hér síðast og sagði að við þingmenn ættum að gleðjast yfir honum vegna þess að þá fengi bankinn meira fyrir sinn hlut ef bankinn seldist á hærra verði. En sú hætta er að sjálfsögðu fyrir hendi að vogunarsjóðirnir muni minnka efnahag bankans áður en hann verður seldur. Selji verðmæt dótturfélög eins og Valitor og Stefni – sjóðstýringu út úr bankanum. Vogunarsjóðir hafa bara eitt markmið. Það er að hagnast sem mest. Og nú þegar ríkið hefur selt bréfin á undirverði, geta þeir gert það sem þeir vilja. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hver er skoðun hans á þessum afkomuskiptasamningi í ljósi þess að vogunarsjóðirnir geta einfaldlega minnkað efnahag bankans og þá fáum við bara lægra verð? Það munu þeir alveg örugglega gera. Ég held að menn ættu nú ekki að fagna svona mikið yfir þessum samningi fyrr en þeir sjá hvað kemur út úr honum og ég er ansi hræddur um að vogunarsjóðirnir muni fagna enn þá meira en við.

Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur hefur reyndar aldrei fagnað þessu, en við erum hins vegar í tíma þar sem eigendur bankans eru þeir sem þeir eru vegna þess að það var til gluggi í stöðugleikaskilyrðunum fyrir þá að kaupa sig inn.  Það mun engu breyta hverjir eru eigendur að þessum banka þó að ríkið eigi 98 og 100% í hinum bönkunum. Við munum geta sett löggjöf um þann fjármálamarkaðsramma sem við viljum hafa þegar sú niðurstaða liggur fyrir. Það mun engu breyta. Ég tel mjög mikilvægt að menn vandi sig 

Herra forseti. Nú er það svo að hér í þessum sölum og raunar utan þeirra líka tökumst við stjórnmálamenn stundum hart á, deilum hvert á annað fyrir orð og athafnir, erum ósammála um stjórnmálaskoðanir og stjórnmálastefnur og höfum líka athugasemdir við það hvernig við rækjum störf okkar. Ég verð hins vegar að segja að mér finnst farið út fyrir mörk þegar þingmenn á opinberum vettvangi væna aðra þingmenn um refsiverðan verknað án þess að hafa nokkuð fyrir sér í því, eru með ásakanir um að framin hafi verið saknæm og refsiverð brot, brot á almennum hegningarlögum, og segja, af því að þá sjálfa grunar eitthvað, að fyrir hendi sé rökstuddur grunur. Nú er það svo að rökstuddur grunur hefur ákveðna merkingu í sakamálaréttarfari. Ég verð að segja að ummæli hv. þm. Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur á opinberum vettvangi í gær fóru að mínu mati gersamlega út fyrir öll mörk 

Herra forseti. Ég má til með að svara þessum ávirðingum þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins. Mig langar kannski að leggja það alveg skýrt fram hvað ég sagði í Silfrinu í gær, svo það sé á hreinu. Ég ásakaði ekki nokkurn mann um lögbrot. Ég sagði að það væri rökstuddur grunur til að hefja rannsókn á því hvort brot hefði átt sér stað. Lögfræðingar Sjálfstæðisflokksins sem margir hverjir hafa haft sem hæst í að gagnrýna þessi ummæli mín ættu að vita nákvæmlega sjálfir að það er allt annað mál en að segja að glæpur hafi átt sér stað. Svo vil ég segja annað að lokum: Þó að rökstuddur grunur sé í vissum tilfellum lögfræðilegt hugtak tilheyrir það ekki lögfræðinni. Það er almenn skynsemi að tala um að það sé rökstuddur grunur fyrir því að hin ýmsu brot hafi átt sér stað hérna. Ég er ekki lögreglan, ég er ekki að tala fyrir hönd lögreglu þegar ég segi að það sé rökstuddur grunur til að hefja rannsókn á lögbrotum. Ég er ekki lögreglan. Ég er ekki að segja það í þeim skilningi. 

Herra forseti. Þegar rætt er um alvarleg brot, brot á hegningarlögum, sem eru bæði refsiverð og saknæm, verða menn, jafnvel hv. þingmenn, að gæta orða sinna. Þegar gefið er í skyn með þeim hætti sem hv. þingmaður gerði á opinberum vettvangi, að framin hafi verið saknæm og refsiverð brot, þarf eitthvað meira að vera fyrir hendi en bara hugrenningar viðkomandi þingmanns. Það hefur ekkert komið fram í sambandi við akstur þingmanna sem gefur tilefni til þess að ætla að framin hafi verið refsiverð brot. Það er ekkert sem komið hefur fram um það. Ef hv. þingmaður hefur einhverjar upplýsingar um það sem við hin höfum ekki vænti ég þess að þær komi fram.

Herra forseti. Það hefur komið fram í umræðum um þetta mál að hv. þingmaður sem hér um ræðir, Ásmundur Friðriksson, hefur sjálfur upplýst um það að hann hafi rukkað fyrir ýmsar ferðir sem má draga verulega í efa að hafi haft nákvæmlega með þingstörf hans að gera. Kaffiferðir um kjördæmið eru ekki endilega eða réttilega eitthvað sem hægt er að rukka þingið fyrir. Það hafa komið fram í opinberri umræðu greinargóðar skýringar á því að sé ekki rétt farið með, ef verið er að rukka þingið fyrir eitthvað sem þingið á ekki að borga fyrir, þá geti það talist fjársvik. Það hefur líka komið fram og það var ekki bara ég sem hér stend sem segi það heldur bara mikilsvirtir fræðimenn í lögfræði. Þannig að ég veit ekki alveg hvað hv. þingmaður er að gefa í skyn. Ég endurtek enn og aftur: Ég sagði ekki að brot hefði átt sér stað, ég kallaði eftir rannsókn á því og það má, hæstv. forseti, það má kalla eftir því að stofnanir þessa samfélags standi sig í stykkinu, sama gagnvart hverjum.

Herra forseti. Það er rökstuddur grunur um að mögulega hafi lögum og reglum um þingfararkostnað ekki verið fylgt. Það er ástæðan fyrir því að forsætisnefnd er að vinna í þessu máli því að það er rökstuddur grunur. Þá þarf forsætisnefnd að hafa eftirlit með skrifstofu Alþingis og þeim fjármunum sem er útdeilt þar. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera. Ég er sammála hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur um að það sé rökstuddur grunur að við þurfum að skoða þessi mál. Um það er ekki deilt. Ef menn misskilja svo mál hennar þannig að rökstuddur grunur þýði bara hvort lögreglan eigi að hefja rannsókn, sakamálarannsókn, þá er það þeirra misskilningur. Þórhildur Sunna hefur leiðrétt hann. En það er rökstuddur grunur, við þurfum að skoða þetta mál og við erum að því. Nefndin hefur kallað eftir greinargerð frá skrifstofu Alþingis um framkvæmd reglna og laga skrifstofunnar þegar kemur að þingfararkaupi. 

Hæstv. forseti. Ég held að menn séu svolítið að nota hugtök sem þeir ráða ekki alveg við í þessu máli. Þegar sagt er að það sé rökstuddur grunur um að menn hafi framið refsiverðan verknað sem varði við hegningarlög eru þeir að segja mjög mikið. Venjulega dugir það til þess að menn séu jafnvel settir í gæsluvarðhald o.s.frv. Þegar menn hafa engin gögn til staðfestingar þessu - og það breytir engu þó að í umræðunni hafi verið sagt að menn hafi hugsanlega ekki átt rétt á endurgreiðslu á einhverjum akstri - þá uppfyllir hvorki skilyrði fjársvikabrots né fjárdráttarbrots eins og einhvern tíma var í umræðunni, eins gáfulegt og það var nú. Menn eru auðvitað að misskilja þetta. Það er alvarleg ásökun sem menn nota ekki, hvorki í pólitískum tilgangi né öðrum, að segja að það sé rökstuddur grunur um hegningarlagabrot eða refsiverða háttsemi. Menn eiga í raun og veru að skammast sín fyrir að nota svona.

Herra forseti. Ég ætla að taka aðeins annan vinkil á þetta mál. Hafa hv. þingmenn fylgst með umræðu í fjölmiðlum, á kaffistofum, á sundstöðum og umræðum úti um allt land? Almenningur treystir okkur ekki. Hér mælist traust á Alþingi 22% meðal þjóðarinnar, 30 prósentustigum undir því sem gerist að meðaltali annars staðar í vestrænum ríkjum. Það þýðir einfaldlega ekki í hvert skipti sem við erum beðin um einhverjar upplýsingar, að við köstum sandi í tannhjólin til þess að hægja á öllu og reyna að hylma yfir hluti. Nú skulum við bara sameinast um að koma með þetta allt upp á borðið. Það er líka betra fyrir þá sem eru sakaðir um mögulegt lögbrot að hlutirnir komist bara á hreint.  
            

Virðulegi forseti. Það er nú ekki þannig að lögmannastéttin, með fullri virðingu fyrir henni og öllum sem í henni starfa, hafi einkaleyfi á íslenskri tungu. Það er bara ekki þannig. Hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir útskýrði hérna mjög vel hvað hún ætti við. Hún útskýrði mjög vel að það væri ekki það sama og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins rembast við að reyna misskilja hér. Hv. þingmaður nefndi rökin hér, þannig að mig langar að biðja hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sér í lagi hv. þingmenn, Birgi Ármannsson og Brynjar Níelsson, að hlusta bara á það sem hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir sagði. Hún útskýrði mál sitt afskaplega vel og alveg skýrt. Það er alveg ljóst að hún var ekki að tala um rökstuddan grun í því samhengi sem lögreglan notar það orðalag, það var alveg skýrt. Hún var að nota það í því samhengi að hún telur efni til þess að rannsaka hlutinn. Það getur ekki verið skýrara og verið er að rannsaka hlutina á sinn hátt. Annað í þessu er að umræðan snerist um eftirlitsstofnanir Íslands sem standa sig ekki í stykkinu af einhverjum ástæðum og reyndar er afskaplega lítil hefð hér á bæ fyrir aðhaldi og mótvægi í stjórnmálum almennt. Það er kjarni málsins. Ekki það hvort hv. þingmaður hafi notað einhver tvö orð sem lögmenn á þingi krefjast þess að fá að misskilja. 
            

Virðulegi forseti. Við erum í rauninni að tala um traust þingsins, eins og hv. þm. Logi Einarsson kom inn á. Ástæðan fyrir því að ég spurði þessarar spurningar er t.d. sú að traustið er svona lítið. Þegar upp koma ásakanir eru þær sjálfkrafa álitnar sannar, bara því að þær koma fram. Þess vegna spyr ég: Eru þær sannar eða ekki? Ég vil fá það upp á borðið til þess þá að hrekja þær og vantraustið gagnvart Alþingi og sýna þá einfaldlega svart á hvítu að þær mýtur sem eru í gangi eru ekki sannar. Eða þá að við náum sannleikanum upp á yfirborðið, sýnum hvað er satt og rétt, bregðumst við því á góðan og réttan hátt og förum ekki í einhvers konar orðaskilgreiningakast. Við köllum bara hrút hrút. 

Herra forseti. Bara svo landsmenn skilji líka jákvæðu hliðarnar í þessu, hvað er að gerast hérna, þá munum við líklega fá upplýsingar um þingfararkostnað þingmanna tíu ár aftur í tímann, og virðist vera samhljómur um það. Það er gríðarlega jákvætt skref fyrir landsmenn alla en ekki síst fyrir okkur sem störfum hérna, að þetta sé allt gegnsætt. Því að þegar menn hafa svolítið sjálfdæmi eða þegar lítið eftirlit er með hlutunum og hvernig menn fara með þá, er freistnivandi. Við vitum alveg að það er freistnivandi. Þetta er líka gott fyrir okkur að freistnivandinn sé tekinn út af borðinu. Þetta er gegnsætt. Landsmenn sjá það. Það mun þýða meira traust á okkur þegar fram í sækir. Það mun þýða að landsmenn munu segja: Já, þarna tóku þingmenn ákvörðun um að hafa þetta gegnsætt, hafa allt uppi á borðum. Það er er jákvætt. Og svo varðandi hitt, eftirlitið. Það er líka jákvætt. Það er lögbundin skylda forsætisnefndar að hafa eftirlit með hvernig fjármunum þingsins er varið, og um það höfum við fengið upplýsingar frá skrifstofu Alþingis. Það er auðvelt að lesa út úr lögunum: Það er lögbundin skylda okkar að hafa eftirlit með því 

Hv. forseti. Ég vil segja við hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson að það er enginn misskilningur í þessu og það er enginn orðhengilsháttur. Þegar sagt er að það sé rökstuddur grunur um að einhver hafi framið hegningarlagabrot og að lögreglan þurfi að rannsaka, af því að lögreglan rannsakar ekki brot nema það sé rökstuddur grunur, er verið að segja að það sé rökstuddur grunur og að fyrir liggi gögn um að viðkomandi hafi framið slíkt brot. Hér liggja engin gögn fyrir um það og engin umræða í samfélaginu breytir því, þó að það geti verið umræða í samfélaginu um að hugsanlega hefði þingmaðurinn ekki átt rétt á einhverjum af þessum greiðslum. En til þess að það sé brot þá þarf hann að blekkja. Hann þarf að blekkja út peninga, hann þarf þá að skrifa rangan texta eða eitthvað slíkt. Ekkert slíkt er í málinu. Og svo komið þið öll hér, hv. þingmenn, og blaðrið um þetta með þessum hætti, að hér sé einhver misskilningur eða einhver orðhengilsháttur. Þetta er ekki orðhengilsháttur. Verið er að saka menn um alvarleg brot og menn eiga að skammast sín fyrir það.

Virðulegur forseti. Hér fyrr í mánuðinum áttum við góðan starfsdag á þinginu í kjölfar Í skugga valdsins-uppljóstrana, um það hvernig samskipti kynjanna á sviði stjórnmálanna eru ekki alltaf eins og best skyldi. Ég velti því fyrir mér hvort styttist í það að við hlustum ekki á þingkarl standa í þessari pontu og segja að þingkona úti í salnum noti hér hugtök sem hún ráði ekki alveg við, með leyfi forseta. Ég vona að það sé bráðum liðin tíð. 
            

Virðulegur forseti. Ég hef setið í 11 ár á þingi núna í vor. Mér finnst umræðan hér vera komin á nýtt stig sem ég hef ekki upplifað áður. Það er mjög alvarlegt, virðulegi forseti, mjög alvarlegt. Hér er verið að ásaka starfsmenn þingsins, forseta þingsins um að sinna ekki hlutverkum sínum, sinna ekki vinnuskyldum sínum. Gefið er í skyn að horft sé fram hjá augljósum lögbrotum sem hafi átt sér stað hjá hv. þingmönnum. Það er algjörlega óviðeigandi og alveg nýtt í mínum huga að slíkt skuli vera tekið upp á vettvangi þingsins, í þingsal. Virðulegi forseti. Það er algjörlega óboðlegt og þingið hlýtur að þurfa bregðast við því. Yfirstjórnin þarf að taka til varna fyrir starfsmenn sína og fyrir forseta þingsins. Við getum ekki látið bjóða okkur þetta lengur. Hér er síðan talað um að traust á Alþingi sé ekki mikið úti í bæ og að það sé vegna þess að starfsmenn þingsins og forseti þingsins og þeir sem bera ábyrgð hér, kasti sandi í tannhjólin til þess að hylma yfir einhver dæmi sem gefið er í skyn með ómerkilegum hætti að hafi átt sér stað. Það er ekki von til þess að við náum að vinna það traust sem við höfum öll oft rætt um að sé mikilvægt fyrir þingið að vinna til baka. Það gerist ekki með slíkum munnsöfnuði, með slíkum málflutningi eða slíkum vinnubrögðum sem hér eru stunduð.

Virðulegur forseti. Ég get alveg tekið undir með mönnum hér að okkur ber að tala varlega um mál af þessu tagi og fara varlega með þær ásakanir sem settar eru fram. En við skulum hins vegar ekki gera lítið úr þeim. Við þurfum að gera betur í þessu máli en við höfum þegar gert. Við þurfum að opna fyrir upplýsingar um þær greiðslur sem þarna eiga sér stað, auka gagnsæi þeirra, skýra með betri hætti gagnvart almenningi hvaða reglur gildi um þær og jafnvel að endurskoða þær reglur sem um þær gilda. Því að við þurfum líka að átta okkur á því að í sumum tilvikum í það minnsta höfum við sett okkur hagstæðari reglur um okkur sjálf en almenningur nýtir almennt, t.d. þegar kemur að skattfrelsi ökutækjagreiðslna. Það finnst mér óeðlilegt. Mér finnst að við hljótum að þurfa að setja sömu mælistiku á okkur í endurgreiðslu og skattfríðindum af útlögðum kostnaði og gildir um alla aðra landsmenn. Það er sú vinna sem við eigum eftir. Við þurfum að ljúka við að upplýsa um þessar greiðslur þannig að þær séu gagnsæjar, en við þurfum líka að tryggja að þær séu í samræmi við það sem gengur og gerist almennt hjá öðrum  
            

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst hver málsatvik eru hérna. Komið hefur fram að skrifstofustjóri Alþingis hefur sagt að ekki hafi verið haft eftirlit með þessum greiðslum. Það hefur komið fram í viðtali við Stundina. Það hefur líka komið fram að lektor í refsirétti, held ég að hafi verið, segir að þegar ekki sé greint rétt frá endurgreiðslum séu það fjársvik. Það er mjög skýrt í lögum um þingfararkostnað og reglum forsætisnefndar að endurgreiða skuli alþingismanni kostnað við ferðir ef hann þarf að ferðast innan lands í tengslum við störf sín. Þar má setja risastórt spurningarmerki við það hvort endurgreiðsla vegna prófkjörs eða kosningabaráttu tengist í alvörunni störfum þingmanns eða frambjóðanda. Þetta liggur hérna fyrir framan okkur. Ef þetta endar í því að það varði við brot á hegningarlögum verðum við að kalla það því nafni. Það eru engin gífuryrði. Það er einfaldlega, eins og ég sagði áðan, að kalla hrút hrút.

Herra forseti. Nú veit ég ekki hversu stóran hluta af þessu 22% trausti hv. þm. Jón Gunnarsson á, en það er eflaust verulegt. Það sem ég átti við með orðum mínum um að kasta sandi í tannhjólið var ekki að hylma yfir neitt heldur að átti það að lýsa því sem er vel þekkt þegar kerfi fara ósjálfrátt að verja sjálfa sig og bregðast við óþægilegum hlutum. Það á alveg jafnt við um mig og aðra þingmenn hér inni. Það sem ég segi er að talað er um þessa hluti úti um allt í samfélaginu á hverjum degi. Um leið og ég tek undir með hv. þm. Þorsteini Víglundssyni um að við eigum að tala varlega og við eigum auðvitað ekki að segja hluti sem ekki er innstæða fyrir, er full ástæða hjá Pírötum og öðrum til að leggja áherslu á þessi mál og að við höfum frumkvæði að því að birta allar upplýsingar sem ekki eiga að vera neitt leyndarmál. 
            

Virðulegi forseti. Mér finnst það sem hv. þm. það sem Jón Gunnarsson sagði hérna áðan einmitt undirstrika tilraun til þess að drepa málinu á dreif. Hann fór að tala um að hér í pontu væru menn að saka starfsmenn þingsins um hitt og þetta. Ég vil vekja athygli á því að hv. þm. Jón Gunnarsson sjálfur sem byrjaði á að tala um það. Þessi umræða hófst með því að hv. þm. Birgir Ármannsson kvartaði undan því hvernig hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir talaði í viðtali í gær, ekki hér í pontu. Það má vera að það sé nýtt að slíkt sé tekið upp í þingsal. Ég átta mig alveg á því að fólk getur verið móðgað yfir hlutum, ég verð oft mjög móðgaður sjálfur, m.a. yfir því sem hv. þm. Jón Gunnarsson segir ef út í það er farið, en læt það liggja á milli hluta í bili. En í grundvallaratriðum er verið að kvarta undan því að þetta mál sé rætt. Í grundvallaratriðum er verið að kvarta undan því að haft sé orð á því að stofnanir samfélagsins sinni ekki eftirlitsskyldum sínum, hvort sem það er Alþingi, aðrar stofnanir eða þingmenn. Og þessi ofboðslegi ótti við að það sé yfir höfuð rætt finnst mér segja sína sögu þegar það kemur frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Ég get alla vega sagt það fyrir mitt leyti, ég veit ekki nákvæmlega hvernig framhald mála á alltaf að vera á Íslandi, en pólitísk ábyrgð á Íslandi er slæmt djók og það er ekki málið núna að þegja yfir því, allra síst og þvert á móti. 
            

Virðulegur forseti. Hér erum við komin á kunnuglegan stað í umræðunni, þ.e. menn fara að fara á flótta frá eigin orðum og ábyrgð sinni gagnvart því að standa við það sem þeir segja. Hér er reynt að gera það að umtalsefni sem ég sagði áðan, og sagt að ég sé ofboðslega óttasleginn yfir því að skoða eigi þessi mál, alveg miður mín yfir því, og að ég sé að reyna að taka þátt í því að drepa málinu á dreif. Virðulegur forseti. Ég held að væri ágætt í lok þessarar umræðu að hæstv. forseti færi yfir það hvernig þingið og forsætisnefndin hefur brugðist við þessu. Þeim hv. þingmönnum sem svona tala er fullkunnugt um það, því að það er með þeirra þátttöku sem umræðan hefur átt sér stað á fundum formanna þingflokka, á fundum forsætisnefndar, þar sem farið er nákvæmlega yfir þessi mál, þar sem enginn hefur hreyft andmælum við því að hér verði allt uppi á borðum, að birtar verði upplýsingar aftur í tímann, að skýra þurfi þessar reglur. Ég tek fyllilega undir það. Ekkert okkar hefur talað gegn því hér. En verið er að reyna að tortryggja málin, virðulegur forseti, með þeim hætti að fólk úti í bæ, sem getur eðlilega ekki verið eins vel inni í málunum, haldi að verið sé að reyna að moka hér yfir einhvern skít. Slíkt er ómerkilegur málflutningur, virðulegur forseti. Hann er ekki viðeigandi og 

Forseti hefur ekki veitt því athygli að fleiri hafi óskað eftir að ræða fundarstjórn. Er það rétt hjá forseta? Ef svo er vill forseti segja það eitt af tilefni þessarar umræðu að ég held að það sé best að verkin tali fyrir hönd Alþingis í þessum efnum. Forseti hyggst ekki fara hér í rökræður um stöðu mála. Þær eru á sínum rétta vettvangi eins og lög, þingsköp og lög um þingfararkostnað og þingfararkaup gera ráð fyrir. Þessi mál eru til umfjöllunar í forsætisnefnd og úrlausnar þar. Þar eiga allir þingflokkar sína fulltrúa eða áheyrnarfulltrúa. Sömuleiðis hefur verið haft mikið samráð við formenn þingflokka um þetta mál og verður gert áfram. Ég vænti þess að verk af hálfu Alþingis muni mæta þeirri umræðu og því ákalli sem er um betri framkvæmd þessara mála og meiri upplýsingar, en legg þingmönnum sjálfum það í vald að meta hversu mikið þeir meta virðingu Alþingis eða bæta stöðu þessara mála með því að ræða það með þeim hætti sem hér hefur verið gert í þingsalnum. 
            

Virðulegi forseti. Hin árvissa PISA-könnun færir okkur sífellt nýja vitnisburði um hrakandi lestrarhæfni barna og unglinga hér og upphefst þá jafnan umræða um skýringar og úrbætur. Sumir deila á könnunina sjálfa og telja hana ekki mæla rétt, deila á dæmin eða úrtakið eða hvort tveggja. Aðrir benda á að sjaldan hafi ungt fólk lesið og skrifað jafn mikið og einmitt nú eða tengst öðrum eins þekkingarbrunni og internetið er. Sumir tengja versnandi lestrarkunnáttu við svokallað byrjendalæsi sem hafi reynst dýrkeypt tilraunastarfsemi og vilja skipta aftur yfir í eldri aðferðir sem reynst hafi vel alveg frá því að ömmurnar sátu og bentu með bandprjóninum. Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka ekki afstöðu til kennsluaðferðanna sjálfra. Ég held að til séu ýmsir aðferðir við að kenna lestur en aðeins ein við að rækta lestur og sú aðferð er einfaldlega að lesa. Læsi helst í hendur við lestur og iðkun á lestri, og þá á ég við lestur frá orði til orðs, frá málsgrein til málsgreinar en ekki lauslega skimun á aðalatriðum. Ég held að vaxandi lestrarörðugleikar meðal ungs fólks séu áhyggjuefni en ekki undrunarefni. Þeir skýrast einkum af stórfelldum breytingum á menningarlegu og félagslegu umhverfi ungs fólks á undanförnum árum og menningarlegu rofi sem því fylgir, skjávæðingu nánasta umhverfis og netvæðingu samskipta samfara almennu andvaraleysi almennings og stjórnvalda um afleiðingar minnkandi bóklesturs. Skjávæðingunni fylgja auðvitað ýmsir kostir, ekki síst óþrjótandi möguleikar til tengsla og þekkingaröflunar. Íslendingar hafa hins vegar löngum verið græjutrúar og sú hugmynd hefur mjög látið á sér kræla í þessari umræðu að lausnin á lestrarvandanum felist í því að finna réttu græjuna til að kenna lestur, t.d. gefa öllum krökkum iPad þegar þau koma í skólann og það verði með einhverju móti til þess að þau eigi auðveldara með að læra að lesa og iðka lestur. Ég held að það sé misráðið. Ég held að rétta græjan sé til, og heiti bók. Bókin hefur það t.d. fram yfir skjáinn að hún er þrívíður hlutur í tíma og rúmi, hún á sér stað og stund utan við tækið. Þegar maður les bók krefur hún mann um einbeitingu, eða kannski öllu heldur: Hún gefur manni næði til einbeitingar, hún myndar svæði úr orðum sem smám saman umlykur þann sem les. Skjágræjunni fylgir hins vegar ónæði, hún er sífellt að beina athygli okkar í nýjar áttir, virðist beinlínis hönnuð til höfuðs athyglinni, hún er markviss þjálfun í athyglisbresti, með þeim afleiðingum að við öll eigum sífellt erfiðara með að einbeita okkur að löngu samfelldu máli þar sem ein hugsun leiðir af annarri svo að úr verður smám saman heilleg þekking frekar en brotakennt safn upplýsinga sem við fáum ekki þekkingu úr heldur bara skoðanir. Virðulegi forseti. Ýmsar rannsóknir, bæði hér og erlendis, hafa leitt í ljós að svokallaður yndislestur gegnir lykilhlutverki í því að efla lesskilning með öllum þeim æskilegu hliðarverkunum sem honum fylgja. Við þurfum vitundarvakningu, við þurfum aukinn sýnileika og framboð bóka í daglegu lífi, við þurfum að gera barnabókahöfundum kleift að sinna skriftum með því að efla sjóði sem þeir geta leitað í. Stjórnvöld verða að líta á það sem forgangsmál að stórefla bókaútgáfu, ekki síst barnabókaútgáfu, þau þurfa að hætta skattlagningu á bækur 

Virðulegi forseti. Ég hafði svo gaman af þessu innleggi hv. þingmanns að ég hreinlega gleymdi mér í sætinu. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að efna til þessarar mikilvægu umræðu. Ég hef lagt áherslu á að takast á við þær áskoranir sem tengjast læsi og ráðast í aðgerðir þar að lútandi. Það er mikilvægt að við horfum til stöðunnar eins og hún er. Niðurstöður úr PISA-rannsókninni 2015 sýna að frammistaða íslenskra 15 ára barna sé lakari en árið 2012. Ísland er nú neðst Norðurlanda í lesskilningi en var um miðjan hóp árið 2000. Fjölgað hefur í lægri hæfniþrepum og fækkað á þeim efri. Þetta er svipað hlutfall og hefur verið frá árinu 2006. Hærra hlutfall drengja er á lægri hæfniþrepum en í OECD-löndunum almennt og lesskilningur barna með annað móðurmál en íslensku er lakari en þeirra sem hafa íslensku að móðurmáli. Þróunin er þó svipuð hjá báðum hópum. Þetta er einfaldlega grafalvarleg staða. Þessi þróun hefur verið að eiga sér stað í nokkurn tíma. Það er auðvitað rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns sem hóf þessa umræðu að við stöndum frammi fyrir mikilli áskorun. Ég vil þó taka fram að skjávæðing hefur líka átt sér stað á hinum Norðurlöndunum og í öðrum OECD-ríkjum. Við þurfum að leita að einhverju öðru held ég en að horfa bara til hennar. Virðulegi forseti. Unnið hefur verið að umbótum er tengjast því hvernig efla megi lesskilning frá árinu 2014. Það er búið að fara í markvissar aðgerðir. Sjónum er beint að því hvaða stoðir íslensks menntakerfis þurfi að styrkja ásamt því hvaða leiðir séu bestar til að veita nemendum úrvalsmenntun á Íslandi. Hluti af aðgerðaáætluninni er þjóðarsáttmáli um læsi. Það verkefni fór af stað haustið 2015 og er samstarfsverkefni fulltrúa allra sveitarfélaga á landinu og samtakanna Heimilis og skóla. Menntamálastofnun var falin framkvæmd verkefnisins. Læsisráðgjafar voru ráðnir til stofnunarinnar og hafa verið starfandi í tvö og hálft ár. Strax var hafist handa við að búa til mælitæki til að meta læsiskunnáttu og framvindu nemenda í lesfimi, lesskilningi, orðaforða, stafsetningu og ritun til að skima eftir lestrarerfiðleikum. Ráðgjöf og fræðsla Menntamálastofnunar hefur verið með áherslu á áætlanagerð, gerð læsisstefnu, grunnþætti læsis, íslensku sem annað tungumál, nýtingu tölulegra gagna, samstarf milli skólastiga, samstarf við foreldra og læsi í leikskóla. Ég tel að öll þessi vinna sem nú þegar er farin af stað muni skila árangri. Hins vegar er þetta risavaxið samfélagslegt verkefni. Virðulegi forseti. Til þess að efla læsi á Íslandi er nauðsynlegt að allir sem koma að mótun menntastefnu í landinu vinni saman. Því boðaði ég nýlega helstu hagsmunaaðila á grunnskólastiginu til samráðsfundar til að ræða samstarf um hvernig við ættum að kynna og undirbúa framkvæmd næstu PISA-rannsóknar árið 2018. Ég ræddi mikilvægi þess að hvetja alla nemendur til að takast á við PISA-könnunina með þannig hugarfari að allir myndu leggja sig verulega fram því að eitt af því sem kemur fram þegar skoðað er hvernig nemendur nálgast viðfangsefnið er að eitthvað er um að einhverjir klári ekki prófið. Annað sem hefur komið fram er að þar sem nemendurnir fá ekki einstaklingsútkomu hafa þeir nálgast prófið með öðru hugarfari. Því er mikilvægt að kynna að þetta skiptir máli því að þetta er mæling á menntakerfi okkar. Ég er hins vegar á því að þó að þetta sé mæling og rannsókn eigum við ekki að miða alla stefnumótun við þær niðurstöður sem koma fram heldur eigum við að líta á niðurstöðurnar og þær leiðbeini okkur í framhaldinu við að sjá hvar við erum stödd. Allir aðilar lýstu yfir áhuga á að taka þátt í frekara samráði um að sameina nálgunina á framkvæmdinni á PISA-könnuninni. Matsþættir á árangri læsisverkefnisins eru fjölbreyttir. Meta þarf árangurinn á fleiri en einn veg. Þess vegna tel ég mjög brýnt 

Hæstv. forseti. Ég þakka Guðmundi Andra Thorssyni fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga máli og hlýddi á innblásna ræðu um ilmandi bækur og fleira. Eins vil ég þakka hæstv. menntamálaráðherra, Lilju Alfreðsdóttur, fyrir að vera hér til staðar og flytja sína ræðu. Nú eru skólamál í brennidepli því að í nýlegri skýrslu Norrænu ráðherranefndarinnar kemur fram að kunnáttu nemenda í íslenskum skólum hrakar samkvæmt PISA-mælingum, þar sem athygli er beint að færni í læsi, stærðfræði, náttúrufræði og fleiru. Það særir þjóðarstoltið þegar kemur í ljós að íslenskir nemendur standa verr að vígi en jafnaldrar þeirra á Norðurlöndum. Ekki er hægt að segja að þetta séu nýjar fréttir þar sem málsmetandi menn lýsa yfir áhyggjum sínum af ástandinu, þungir á brún, og að ungir drengir séu margir ekki læsir sér til gagns að loknum grunnskóla, oftar en ekki vegna þess að áhuginn eða hvatningin er ekki fyrir hendi. Fjölbreytt lesefni og hentugt námsefni ætti að standa nemendum til boða þegar skólaganga hefst og meðan á henni stendur. Foreldrar, afar og ömmur, eldri systkini og frændur og frænkur eru stór partur af námsferli okkar allra því að samtal fullorðinna við börn frá frumbernsku er grunnur að því þau sjálf geti sagt frá og virki eðlislæga forvitni barnsins, syngja með þeim og segja þeim sögur. Lestur fyrir börn á unga aldri hefur alltaf verið börnum hollur. Í mínum huga þarf ekki að fara í flóknar og viðamiklar rannsóknir til að sanna það. Þegar börn hafa náð tökum á að lesa er nauðsynlegt að halda að þeim bókum með fjölbreyttu efni. Börn sem hafa annað tungumál en íslensku að móðurmáli þurfa að fá stuðning 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa góðu umræðu og hæstv. ráðherra sömuleiðis. Það er nefnilega ekki gamaldags að læra að lesa. Það ætti frekar að vera gamaldags að kunna ekki að lesa sér til gagns. Það er eðlileg krafa að öll börn geti lesið sér til gagns í lok grunnskólagöngu sinnar. Læsi er grundvallarfærni og forsenda þess að einstaklingar eigi möguleika á virkri þátttöku í lýðræðissamfélaginu. Það er óásættanlegt að 30% drengja geti ekki lesið sér til gagns. Vandinn er aðallega drengja. Það má því segja að þetta sé strákavandi. Aðallega en ekki einvörðungu. Það mun hafa mikil áhrif á ungling síðar á lífsleiðinni sem ekki getur lesið sér til gagns við útskrift úr grunnskóla. Það mun hafa bæði slæm áhrif á námsframvindu í framhaldi af grunnskóla, á atvinnutækifæri og að auki eykur það líkurnar á brotthvarfi úr framhaldsskóla. Þeir sem ekki geta lesið sér til gagns og eiga strax erfitt með lestur í upphafi skólagöngu sinnar er hættara á brotthvarfi úr skóla síðar meir en öðrum. Þarna er stór vandi og við þurfum að horfa á brotthvarfið mun fyrr en þegar í framhaldsskólann kemur því að þá er það orðið svolítið seint. Fylgnin er mikil milli þeirra sem sýna strax að þeir eiga í erfiðleikum með lestur og þeirra sem hverfa úr framhaldsskólanum. Brotthvarfsvandinn er allt of stór og hefst strax í grunnskólunum. Við megum ekki klikka á þessu með því að bregðast of seint við. Næsta kynslóð verður að vera undirbúin undir að geta fylgt eftir hraðari þróun starfa. Stór hluti þeirra starfa sem þekkjast í dag verður horfinn innan nokkurra ára. Sjaldan hefur því verið mikilvægara að leggja aukna áherslu á grunnfögin. Aukin krafa verður um nýja kunnáttu sem ekki verður lærð án þess að fólk geti lesið sér til gagns. Við þurfum að leggja meiri áherslu á lestur barna. Þjóðarsáttmáli um læsi var gríðarlega mikilvægt átak sem þáverandi menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson kom á. Það er margþætt átak til ársins 2020 sem mun skila okkur enn betra menntakerfi til framtíðar. Ég fer nánar í það á eftir.

Virðulegi forseti. Hvað þurfum við að læra? Þegar allt kemur til alls þurfum við bara að geta skilið aðra og gert okkur skiljanleg öðrum. Það er ekkert sjálfsagt eða auðvelt verkefni. Tungumálið er mjög margslungið verkfæri þar sem skilningur frá munni til eyra getur bjagast mjög mikið, sama hversu stutt vegalengdin er. En einnig eru tungumálin sem við þurfum að gera okkur skiljanleg á eða skilja mjög mörg. Það eru ekki bara hefðbundin tungumál heldur líka sérhæfð mál, t.d. stærðfræði eða forritun og myndmál og ýmislegt annað. Þar skiptir æfingin öllu máli. Því meiri æfing, þeim mun meiri skilningur, bæði við að gera okkur sjálf skiljanleg og skilja aðra. Aðalnámskrá leggur einmitt mikla áherslu á læsi, sem er ein af sex grunnstoðum náms ásamt sjálfbærni, lýðræði og mannréttindum, jafnrétti, heilbrigði og velferð og að lokum sköpun. Þar er læsi skilgreint í mjög víðum skilningi, t.d. upplýsingalæsi, miðlalæsi, fjármálalæsi o.s.frv. Það er lagður gríðarlega mikill tími í öll þessi atriði. Við fáum svo mörg verkefni sem krefjast svo rosalega breiðs þekkingarvettvangs hjá okkur að við höfum í raun orðið mjög lítinn tíma til að sinna þeim öllum. Þetta er ekki lengur bara bókin, þetta er líka tölvan, líka sjónvarpið og miðillinn og útvarpið. Þetta er einfaldlega keppni um tíma, keppni um hæfileika í mörgum tungumálum, mjög mörgum. Það gerir okkur einfaldlega erfitt fyrir. En það er algerlega nauðsynlegt að vita af vandanum og fylgjast með lykilatriðunum hérna sem er að sjálfsögðu það að geta gert okkur skiljanleg á okkar fyrsta tungumáli og skilið aðra.

Herra forseti. Þetta er gríðarlega mikilvæg umræða sem við eigum hér um lestur og læsi og erfitt að gera svona stóru og mikilvægu máli skil á tveimur mínútum. Ég ætla samt að reyna. Lestur og læsi er mikilvægt og tekur til svo margra þátta. Það hefur kristallast í þeim ræðum sem hafa verið fluttar hingað til í umræðunni, bæði af hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni sem hóf máls á þessu sem og í máli hæstv. ráðherra og allra annarra sem hér hafa talað. Allt sem sagt hefur verið tel ég að skipti máli á einhvern hátt í hinu stóra samhengi. Það er þrennt sem mig langar að leggja megináherslu á í máli mínu. Það er staðan almennt, eða sú slæma breyting sem hefur orðið sem sýnir að íslenskir nemendur hafa verið að gefa eftir. Breyting sem hefur orðið til hins verra. Svo finnst mér ekki annað hægt en að nefna stöðu nemenda sem hafa íslensku að öðru tungumáli. Hún er slæm. Og hún fer versnandi. Getu þeirra nemenda hrakar hraðar en getu annarra. Þetta er sjálfstætt samfélagsvandamál sem við stöndum frammi fyrir og verðum að taka á. Svo í þriðja lagi það sem hefur verið að koma fram, þ.e. ólík staða nemenda eftir skólum og þar með hverfum þar sem virðist vera að koma í ljós stéttaskipting til náms eftir búsetu. Það er annað risastórt samfélagslegt vandamál sem við sem hér störfum þurfum að láta  Það þarf að taka á læsismálunum almennt og efla menntakerfið og efla kennarana, en við þurfum líka 

Herra forseti. Það er sannarlega afar mikilvægt mál sem hér er tekið upp og ber að þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir frumkvæði hans í þessu. Eins þakka ég ráðherra. Ekki er annað að sjá en að brotalamir séu í skólakerfinu sem hlýtur að verða að leita víðtækra lausna á. Eitt kann að liggja í kennaranáminu, hvort fólk er raunverulega í námi til þess að verða kennarar eða kennslufræðingar eins og vakin hefur verið athygli á. Það er vitað að læsisvandinn snýr fremur að drengjum en stúlkum. Það leiðir hugann að því að kannski er hér á ferðinni birtingarmynd víðtækari þjóðfélagslegs veruleika sem sést m.a. á því að ungir drengir eru síður læsir en stúlkur. Það sést á því að drengir falla frekar brott úr framhaldsskólum. Það sést á því að karlar eru í miklum minni hluta í háskólanámi og meðal útskrifaðra doktora. Sömuleiðis eru ógnvekjandi tölur um unga karlmenn, fjölskyldumenn, fótboltaáhugamenn, menntaða menn, sem falla fyrir eigin hendi. Það þarf að grafast fyrir um ástæður þess að ungir karlmenn upplifa sig í þessu samfélagi með þeim hætti  
             Herra forseti. Þessi hópur á sér engan málsvara í íslensku samfélagi.

Herra forseti. Ég ætla að vinda mér í það að þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni og hæstv. ráðherra fyrir að taka umræðuna, þetta er gríðarlega mikilvæg umræða, og nýta mínar tvær mínútur til að segja beint hver mín skoðun er á því sem þarf að gera strax til að takast á við lestrarvandann. Hann birtist okkur með margvíslegum hætti en ekki síst hjá drengjum eins og mörgum hér á undan mér hefur verið tíðrætt um. Ég tel að við þurfum að fara strax í aðgerðir, að vandinn hefjist snemma, í leikskólunum og jafnvel fyrr. Við höfum talað um sálfræðiaðstoð í framhaldsskólum, það er ekki spurning, við eigum að klára m.a. frumvörpin sem eru nú ekki mörg frá ríkisstjórninni, klára það sem er núna þegar í nefnd, um sálfræðiþjónustu í framhaldsskólum og í háskólum, fara af stað í það. Það verða að vera skýr úrræði þar sem allir fá aðstoð þegar þeir mælast við 4–5 ára aldur. Af hverju segi ég þetta? Þetta má bara ekki bíða. Við þurfum að fjárfesta í þessari hjálp strax því að ef strákar á þessum aldri, og rannsóknir hafa sýnt þetta, eru að átta sig á að þeir eru aðeins lélegir eða eru pínu hræddir þá er mjög erfitt að fá þá aftur að bókinni eða tölvunni eða hvað það er til þess að fá þá til að lesa. Við verðum að hrósa strákunum okkar. Þeir þurfa á hrósi að halda, taka utan um þá og það þarf að gera það mjög mikið, fyrir minnstu framfarir þarf að taka utan um þá í kerfinu og heima fyrir og hvetja þá áfram því að þetta er beintengt meininu sem nefnist brottfall. Ef við tökumst strax á við þennan vanda og fjárfestum strax í úrræðum handa þessum börnum þá vinnum við líka gegn brottfalli síðar meir. Ég man eftir könnun sem gerð var í Noregi sem sýnir að þeir krakkar sem eru komnir inn í almenna bótakerfið fyrir 25 ára aldur, það eru bein tengsl við þá sem áttu í erfiðleikum í lestri og í öðrum hlutum í grunnskóla. Þetta er því þjóðhagslegur sparnaður líka. Þetta er fjárfesting. Við eigum að fjárfesta í betri námsgögnum, við eigum að auka aðgengi að talmeinafræðingum, 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir að hefja þessa umræðu og þátttöku hæstv. ráðherra. Umræðan um tunguna, lestur og færni til að tjá sig og skilja ritaðan texta, er aldeilis ekki ný af nálinni. Við höfum rætt um vaxandi ólæsi og þverrandi lesskilning okkar yngstu landsmanna í mörg ár, fylgst með og lagt orð í belg og skrafað talsvert úti í samfélaginu og hér á hinu háa Alþingi. Samþykktar hafa verið ítarlegar þingsályktunartillögur um málstefnu, tillögur um að gera áætlun sem miðar að því að efla tungutækni og styrkja stöðu tungunnar. Samin hefur verið hvítbók. Á árinu 2015 var meira að segja gerður þjóðarsáttmáli um læsi, undirritaður af þáverandi menntamálaráðherra. Hverju hefur þetta skilað? Er þingið, löggjafinn, skýr og einbeittur að þessu leyti? Því miður. Málinu er kastað á dreif. Það virðist enn halla á ógæfuhliðina. Í sumum tilvikum hafa stjórnvöld hreinlega sett fótinn fyrir með aðgerðum sem draga fremur en hitt úr útbreiðslu bóka, læsi og þjálfun tungumáls, samanber hækkun virðisaukaskatts á bækur í kringum 2015. Því hefur verið hreyft með margvíslegum rökum að staða íslenskrar tungu muni veikjast á næstu áratugum ef ekkert verði að gert. Samkvæmt úttektum er staða hennar jafnvel þegar veik borið saman við önnur mál í Evrópu og er þar ekki síst horft til stafrænnar upplýsingatækni og tölvuumhverfis í daglegu lífi. Háskólafólk hefur barist fyrir því að tungu okkar og framtíð hennar verði gaumur gefinn, kynnt áform og stefnu henni til eflingar en ekki beinlínis verið tekið opnum örmum. Þarna eigum við sem hér sitjum að tala einni og skýrri röddu. Við eigum að standa upp tungunni til varnar og sýna það í verki. Við verðum að taka þetta alvarlega og það strax. Menntastofnanir okkar vinna gott málræktarstarf innan sinna marka allt frá öflugu leikskólastarfi. Í þessu þurfum við öll að taka þátt, 

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með að hér skuli lestur vera til umfjöllunar. Um leið fagna ég nýútkominni skýrslu um bókmenningarstefnu sem birt var á vef menntamálaráðuneytisins sl. föstudag. Öll umræða um lestur og læsi hefur þýðingu við að bæta umgjörð um lestur og efla læsi. Því miður sváfum við sem þjóð á verðinum í of mörg ár, vorum andvaralaus eins og hv. málshefjandi orðaði það. Almenn umræða um læsi gerði til skamms tíma ekki greinarmun á því að vera læs, vera stautandi og geta lesið orð, og þess að geta túlkað texta til skilnings, það sem leitast er við að mæla í læsisprófum. Ég tel þó að umræða síðustu ára hafi skilað okkur þangað að nú séum við almennt meðvitaðri um að læsi til skilnings næst ekki nema með mikilli þjálfun í lestri. Og að læsi er samstarfsverkefni heimila, skóla og samfélagsins alls. Fjöldi áhugaverðra læsisverkefna er nú unninn í leikskólum og grunnskólum, sum sprottin af þjóðarsáttmála um læsi, önnur innan einstakra skóla eða sveitarfélaga en öll stuðla þau að betri árangri. Þetta eru verkefni undir ýmsum heitum eins og Lesum heiminn eða Yndislestur. Læsisverkefni Menntamálastofnunar skapa svo bakland fyrir þessa vinnu sem fram fer í skólunum. Lestur er samfélagslegt verkefni í margþættum skilningi. Það er því mikilvægt að stjórnvöld haldi áfram að styðja við verkefni sem efla læsi en jafnframt að leita umbóta á fleiri sviðum eins og með útgáfu námsgagna, aðgengi að bókum á pappír, rafbókum, hljóðbókum og íslensku myndefni með texta. Læsi og framtíð íslenskunnar eru samofin.

Hæstv. forseti. Árum saman hefur menntakerfi Finnlands verið annálað fyrir framsækni og árangur sem birtist m.a. í góðum niðurstöðum PISA-rannsóknanna. Hvað hafa Íslendingar gert eða ekki gert sem gerir það að verkum að árangur okkar er ekki eins góður? Og hvað hafa Finnar gert sem við gætum tekið upp hér á landi? Miðað við hin Norðurlöndin er frammistaða íslenskra nemenda ekki góð samkvæmt nýlegri skýrslu norrænu ráðherranefndarinnar. Ef litið er til annarra Norðurlanda stendur Finnland upp úr síðan niðurstöður fyrstu PISA-rannsóknarinnar voru birtar árið 2001. Þar hafa Finnar ávallt verið í efstu sætum í þeim greinum þar sem stærðfræði, frammistaða í lestri og náttúrufræði eru skoðuð. Þegar leitað er ástæðna kemur ýmislegt forvitnilegt í ljós. Mikil valddreifing er í finnska menntakerfinu, sveitarfélög, skólastjórnendur og kennarar hafa umtalsvert meira frelsi í starfi í Finnlandi en hér á landi. Hvað varðar áherslur og úrlausnir í námsefni og kennsluaðferðir er mikill munur á. Mikil virðing er borin fyrir kennarastéttinni í Finnlandi. Árlega sækja bestu nemendur landsins um að komast í kennaranám. Þar komast færri að en vilja. Hæstv. forseti. Eins og áður segir hafa Finnar borið af í námsárangri undanfarna áratugi, sérstaklega í grunnskólum. Finnskir skólar virðast þjóna nemendum sínum vel óháð fjölskyldumynstri, efnahagslegum bakgrunni og/eða getu. Þær hægfara breytingar sem átt hafa sér stað í finnska skólakerfinu hafa skilað sér í árangri á heimsmælikvarða og hefur það vakið forvitni heimsbyggðarinnar á því hvað það er sem Finnar gera rétt. Væri ekki rétt fyrir okkur að skoða það mál nánar?

Virðulegi forseti. Menntakerfi sem skilar ekki fólki sem getur lesið sér til gagns er ekki eitthvað sem við ætlum að sætta okkur við. Við höfum hafist handa. Þjóðarsáttmálinn sem var settur af stað 2015 er ekki átak heldur langtímaverkefni með breytingum á kerfinu til lengri tíma. Það tekur nefnilega talsverðan tíma að bæta verulega úr stöðunni en um er að ræða kannski fjögur meginatriði fyrst og fremst. Í fyrsta lagi var hafist handa við mælingar á lesgetu sem nauðsynlegar eru til að fylgja eftir verkefninu og fylgjast náið með árangri. Umræða um menntamál má nefnilega ekki vera í upphrópunum þegar kannanir sýna lélegan árangur heldur eigum við ávallt að vera að ræða bætingar, framfarir og áskoranir í málaflokknum. Í öðru lagi er það samkomulag Heimilis og skóla til að tryggja þátttöku foreldra. Eins og fram hefur komið hér fer kennsla fram í skólum en svo er það æfingin heima sem er lykilatriði. Það er fylgni á milli lesfimi og lesskilnings eins og gefur augaleið. Ef barn á erfitt með tæknina að lesa á það einnig erfitt með að skilja hvað stendur. Æfingin skapar meistarann. Í þriðja lagi er það ráðgjafaraðstoð fyrir skóla og kennara sem stendur til boða og margir hafa nýtt sér. Það byggir ekki á að kenna eigi lestur eftir einni ákveðinni aðferð heldur stuðningi við skólana um læsi og lestrarnám. Í fjórða lagi er síðan samstarf við sveitarfélög þar sem gerð er áætlun um hvernig lestraráhugi barna verði best aukinn og um eftirfylgni, hvernig tryggt verði að ná markmiðum um læsi og lesskilning. Þingið setti mikla fjármuni í verkefnið. Fyrstu vísbendingar um árangur eru ágætar. Þó er eins og fyrr segir ómögulegt að segja til um það strax. Ég bind miklar vonir við að hér náum við árangri. Markmiðið er að þjóðarsáttmáli um læsi festist í sessi og verði hluti af almennu skólastarfi til framtíðar. Við þurfum að horfa til framtíðar. Hér hefur farið fram virkilega góð umræða. Ég fagna því verulega að þetta haldi áfram í forgangi hjá hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Við fengum kynningu núna á dögunum í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem ég var staðgengill hv. þm. Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur á verkefni varðandi læsi. Mér sýnist í fljótu bragði þetta vera fagleg vinna, að við séum á réttri leið, en eins og hv. þingmaður sem talaði á undan mér nefndi er þetta langtímaverkefni. Mér líst vel á það. Mér líst líka vel á þann menntamálaráðherra sem við erum komin með, Lilju Alfreðsdóttur. Hún er fagmanneskja, hún er gríðarlega dugleg, hún kemur hlutum í verk. Mér finnst við vera í góðum höndum hvað varðar framhaldið. Mig langar að nefna nokkur atriði sem er mikilvægt að hafa til hliðsjónar þegar kemur að lestri. Ég er sjálfur mjög lesblindur, ég les hægt enn þá, þ.e. ég er ekki beint lesblindur, en þegar ég les þá „speisast“ ég ekki út eins og ég gerði áður. Stundum gat ég ekki farið í gegnum eina línu, þá var hugurinn kominn eitthvert og ég fattaði það ekki fyrr en ég var kominn neðst á blaðsíðuna. Það var bara fyrir tilviljun að ég læknaði sjálfan mig af því með því að læra minnistækni. Því að um leið og maður getur haft mynd af orðinu í hausnum „speisast“ maður ekki út. Það er þessi David's-aðferð með leir og svoleiðis. Lykilatriði þegar kemur að því hvort maður sé með lesblindu er að maður fái þau úrræði sem aðstoða mann svo maður þurfi ekki að bíða þangað til maður lærir kannski einhvern tímann óvart, hugsanlega, mögulega, minnistækni eða rambar óvart á hlutina sjálfur. Það er mikilvægt að krakkar fái þá aðstoð sem þeir þurfa til þess að þetta sé ekki vandamál lengur. Þetta er ekki vandamál um leið og maður fær aðstoð. Annað. Sjálfur er ég með bullandi athyglisbrest og ofvirkni, eins og það hét, en ofvirknin færist inn á við þegar maður eldist, pirringurinn er til staðar og svo framvegis. Það gerir það ofboðslega erfitt. Athyglisbrestur er ekki rétta orðið. Þetta er valkvæður athyglisbrestur. Að velja að beina athyglinni að því sem er fyrir framan mig. Ég get það eiginlega ekki. Ég er kominn með ákveðin lyf sem ég get tekið sem aðstoða mig við það en það er ofboðslega erfitt. Ég get sagt ykkur að mann verkjar í heilann ef maður þarf að gera það. Þess vegna er svo mikilvægt að  Ég myndi horfa til þess að passa upp á að gera það skemmtilegt fyrir börn að lesa, þá munu þau lesa.

Forseti vill minna hv. þingmann á að íslenska er þingmálið.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka þessa góðu umræðu og taka undir með öllum þeim sem hér hafa bent á að læsi leggur fyrir það fyrsta grunn að árangri í öllum öðrum námsgreinum í skólakerfinu og er þar að auki mjög mikilvægur stuðningur við alla samfélagsþátttöku ævina á enda. Hér hefur verið ræddur þáttur menntakerfisins og mikilvægi góðra kennara og þess alls. En mig langar dálítið að staldra við það sem málshefjandi lagði nokkra áherslu á, þ.e. bókina sjálfa, þennan grip sem við þurfum að tryggja gott aðgengi að til að styðja við læsi, og sérstaklega bókasöfnin, vegna þess að öflug bókasöfn skipta öllu máli upp á það að jafna aðstöðu fólks óháð stétt og stöðu. Ég nefni bókasöfnin sérstaklega af því að þau skipta hvað mestu máli gagnvart börnunum sem eru fólkið sem er að temja sér lestur og þarf að hafa aðgang að öllum skemmtilegu bókunum sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson nefndi áðan. Þar er nokkurt áhyggjuefni að undanfarin ár hafa útlán dregist saman, hvort sem það er vegna þess að safnkosturinn er að úreldast eða vegna þess að það vantar meira úrval af nýjum frumsömdum og vel þýddum barnabókum. Það þurfum við að laga. Ef við skoðum líka útlán bóka yfir allt kerfið kemur í ljós að barnabækur standa undir níu af tíu mest lánuðu bókum á síðasta ári. Þannig að það þarf að auka pening til bókasafnanna, skoða rekstrarumhverfi bókaútgáfu, stórefla barnabókagerð og stuðning við hana. Af því að málshefjandi nefndi hér vitundarvakningu langar mig að nefna þjóðargjöf, vegna þess að við stöndum frammi fyrir því að á þessu ári er 100 ára afmæli fullveldis. Er þetta ekki efni 

Virðulegi forseti. Ég er alveg óendanlega þakklát málshefjanda og hæstv. menntamálaráðherra fyrir að við skulum vera hér og nú að ræða þetta mál, sem er vanlæsi unga fólksins okkar í dag. Ég hef hrópað um stræti og torg í eitt og hálft ár, sagt setninguna: Gerið þið ykkur grein fyrir því að yfir 30% ungra drengja útskrifast með lélegan lesskilning eða illa læsir úr 10. bekk? Ég segi: Það er góðra gjalda vert að fjölga bókum. Það er góðra gjalda vert að vera með alls konar skimanir, en það er alveg á hreinu að þessar tölur tala sínu máli. Yfir 30% drengja með lélegan lesskilning eru útskrifaðir úr 10. bekk og við eigum að byrja á því að reyna að kenna þeim að lesa. Hvernig förum við að því? Það er alla vega ekki með því að lengja kennaranámið í fimm ár án þess að umbuna kennurum á nokkurn hátt fyrir það. Það er í rauninni kominn tími til að hugsa: Hvers vegna er verið að kalla eftir allri þessari sálfræðiþjónustu inn í framhaldsskólana? Er ekki hægt að sjá það í hendi sér að ungur drengur, 16 ára gamall, sem stígur inn í menntaskóla eða framhaldsskóla og vill mennta sig á einhverju sviði, hlýtur að gefast upp? Það þarf enginn að vera undrandi á því þó að afföll séu úr skólakerfinu þegar unga fólkinu okkar líður ömurlega vegna þess að það getur ekki lesið og getur ekki fylgt eftir og fylgst með því sem það þarf að gera. Það biður um sálfræðihjálp. Það er algjörlega sjálfsagt í stað þess að fjölga bókum og fjölga hinu og þessu og eyða fjármagni í hitt og þetta að koma sálfræðihjálpinni inn í skólakerfið. Við skulum hjálpa unga fólkinu og taka utan um það. Fyrst og síðast ætla ég að koma hér með eina sprengju, hæstv. forseti, sem mér finnst vera virkilega tímabært að skoða alvarlega, það heitir einfaldlega: Skóli án aðgreiningar.

Hæstv. forseti. Alltaf mikilvægt að nýta stólinn, þetta mikla lýðræðistæki, og ég veit að allir þingmenn bera mikla virðingu fyrir stólnum og vilja frekar nýta sér hann en að festast á milli sæta hér. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið. Við erum búin að greina þetta í drasl að mínu mati. Við erum búin að skrifa endalausar skýrslur. Það er kominn tími til að við förum í raunverulegar aðgerðir. Við þurfum að skoða betri námsgögn, fleiri námsgögn, vera með úrval skemmtilegra og hvetjandi bóka fyrir börnin okkar, strákana, meiri málörvun. Við eigum ekki að binda okkur við það hvaða rekstrarform það er sem sér um útgáfu bókanna. Við eigum einfaldlega að leita að bestu bókunum, hvort sem það er ríkisútgáfan, fyrrum Námsgagnastofnunin gamla eða einhverjir aðrir. Það er það sama með talmeinafræðingana, við eigum að leita að þjónustunni þar sem hún er til að örva börnin okkar og tryggja þeim þjónustu. Það er að mínu mati ekkert að strákunum okkar í kollinum en um leið og þeir lenda í vandræðum er mjög erfitt að fá þá til baka inn í kerfið. Þess vegna undirstrika ég það sem ég sagði áðan að við verðum að taka utan um þá strax í leikskóla. Við verðum að hvetja þá áfram fyrir minnstu framfarir sem þeir sýna og veita þeim hlýju. Þá eru þeir með okkur í liðinu. Aðeins varðandi kennaranámið. Ég segi það vegna þess að mér er málið pínulítið skylt því að ég stóð fyrir því, með öllum stjórnmálaflokkum, það mælti enginn á móti því, að lengja kennaranámið. Við litum einmitt á sínum tíma til Finnlands. Við spurðum: Hvað eru Finnarnir að gera sem við gerum ekki? Þeir taka sérstaklega utan um kennarana, allt frá kennaramenntuninni inn í kennarastarfið. Það sem við þurfum að spyrja okkur að núna er: Af hverju hefur framkvæmdin ekki tekist sem skyldi? Ég bind miklar vonir við hæstv. ráðherra sem hefur sýnt nákvæmlega þessu máli mikinn skilning. Það þarf að starfstengja framhaldið. Það þýðir ekki bara að bæta uppeldis- og kennslufræði inn í viðbótarnámið heldur þurfum við að starfstengja það mun betur, hugsanlega launa það líka og tryggja að 

Virðulegi forseti. Ég þakka öllum fyrir sitt ágæta framlag í umræðunni sem hefur verið góð og gagnleg og hefur vonandi gefið hæstv. ráðherra og hennar fólki ýmislegt að hugsa um. Aðeins varðandi bókasöfnin sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson nefndi. Framlög til skólabókasafna hafa ekki haldist í hendur við lestrarátök. Skólabókasöfnin hafa þvert á móti verið fjársvelt. Það er til nóg af bókum sem forlögin hafa verið dugleg við að gefa út og eru ætluð börnum, góðum og skemmtilegum bókum, en þær bækur hafa ekki nægilega mikið ratað inn á skólabókasöfnin vegna þess að þau hafa ekki haft bolmagn til að kaupa bækur. Mig langar að enda þetta á að rifja upp atvik sem ég upplifði um daginn. Mörgum varð tíðrætt um unga drengi og vanda þeirra. Ég var í búningsklefa í sundlaug og heyri þar í föður með drenginn sinn, þeir eru að spjalla saman um hitt og þetta, og drengurinn segir við pabba sinn: Pabbi, pabbi, veistu hvað kartöflur eru á íslensku? Pabbinn segir: Nei, hvað, hvað eru kartöflur á íslensku? Kartöflur á íslensku eru jarðepli, segir drengurinn og er hróðugur og kotroskinn yfir þekkingu sinni. Pabbinn er ánægður með þessa þekkingu. En ég fór að hugsa um það meðan ég var að hlusta á þá að þetta er eiginlega ekki alveg rétt hjá litla stráknum. Ég hefði kannski átt að leiðrétta hann. Því að kartöflur á íslensku eru kartöflur. Jarðepli er bara orð sem stungið var upp á að hafa um kartöflur en það rataði aldrei inn í íslenska tungu. Þessum litla dreng fannst að íslenska væri eitthvert annað mál en hann sjálfur talaði. 

Virðulegi forseti. Ég þakka öllum þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni verulega fyrir þeirra innlegg. Hér hafa komið fram margar góðar athugasemdir og hugmyndir um hvernig við ætlum að ráðast í þetta verkefni. Ég ætla aðeins að fara til Finnlands og nefna hvað Finnar gerðu á sínum tíma. Eftir seinni heimsstyrjöldina voru þeir í mjög erfiðum málum efnahagslega og þjóðfélagið stóð á miklum tímamótum. Þeir hugsuðu: Hvernig ætlum við að iðnvæðast, fara í þær áskoranir sem við stöndum frammi fyrir? Þeir stóðu frammi fyrir miklum og háum stríðsskaðabótum, það varð mikið mannfall í seinni heimsstyrjöldinni, en þjóðarsátt var um að gera það í tengslum við menntun. Árið 1952 sameinaðist allur þingheimur um að fara í umfangsmiklar kerfisbreytingar á menntakerfinu og menntastefnunni. Þetta varð til þess að þeim tókst það vel til að menntakerfi þeirra þykir eitt það besta. Og það sem meira er, þeir eru stöðugt að endurskoða það sem þeir eru að gera til að mæta þeim þörfum sem nútíminn krefst af þeim. Ég hef verið að líta verulega til Finnlands og þeirra menntakerfa sem standa sig einna best. Ég hitti kóreska menntamálaráðherrann þegar ég var þar á dögunum og sagði: Nú stöndum við frammi fyrir þessum áskorunum. Ég held reyndar að okkur muni takast mjög vel til og hef þá sýn að íslenska menntakerfið verði orðið eitt það besta áður en langt um líður. Og ég sagði: Hvað ráðleggurðu mér þegar við stöndum frammi fyrir þeirri áskorun varðandi lesskilning og annað slíkt? Hann sagði: Ég ætla að gefa þér eitt ráð, styrkið alla umgjörð í kringum kennarana ykkar. Það höfum við alla tíð gert. Við erum ekki að gera þetta bara á síðustu áratugum, við höfum gert þetta í árhundruð. Kennarar njóta mikillar virðingar. Við pössum upp á að þeir nái að fara í símenntun og annað slíkt. Ég er alveg sannfærð um 

Herra forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um lýðháskóla, sem mætti allt eins kalla einfaldlega lýðskóla. Það er hlutur sem hægt er að velta fyrir sér. Ekki alls fyrir löngu var ég stödd á Flateyri á aðalfundi þeirra sem eru að koma merkilegu átaki af stað, lýðháskóla á Flateyri. Mig langar að segja í ljósi þeirrar umræðu sem við áttum áðan varðandi dræman lesskilning í íslenska skólakerfinu sem leiðir til mikils brottfallsvanda, að lýðskólar gætu að einhverju leyti komið til móts við það vandamál. Þá er mikilvægt að fá sýn hæstv. ráðherra á því mikilvæga starfi. Mig langar að fá að vita hvort hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir því að á Norðurlöndunum, ekki síst í Danmörku, á sér stað mjög blómlegt starf í mjög fjölbreyttum lýðskólum. Þar eru hátt í 80 skólar, íþrótta-, menningar-, verk- og iðngreinalýðskólar o.s.frv. Ríkisvaldið í Danmörku styður vel við þá og þannig er komið til móts við mjög fjölbreytta og mismunandi einstaklinga sem ekki hafa náð að finna sig í dönsku skólakerfi. En þetta hefur líka stuðlað að því að þessir nemendur hafi komið aftur í skóla. Það er bein fylgni á milli þeirra sem farið hafa í lýðskóla og þeirra sem hafa síðan sótt sér til viðbótarmenntun og þekkingu. Það er eftirsóknarvert fyrir hvert samfélag. Lýðháskólanum á Flateyri voru ætlaðar 15 millj. kr. við vinnslu fjárlaga 2017. Það var sett í safnliðinn hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu og úthlutaði forveri ráðherra í starfi, Kristján Þór Júlíusson 5 millj. kr. til verkefnisins sem rennur til lýðháskólans á Flateyri og Fræðslumiðstöðvar Vestfjarða. Mig langar til að vita hver sé fyrirætlan ráðherra varðandi fjárhagslegan stuðning við þennan skóla á Flateyri, en líka LungA, sem er á Austurlandi. Við vitum að af hálfu Ungmennafélags Íslands er í bígerð að koma upp lýðskóla í íþróttum á Laugarvatni, en Flateyri er samt komin lengra. Ég tel mikilvægt annars vegar að fá heildarsýn og stefnu ráðherra í þessum málaflokki og síðan að fá að vita hvernig ráðherra hyggst styðja við Flateyri. Er hugsanlegt að lýðháskólinn á Flateyri fái aukinn stuðning, aukið fjármagn sem var eyrnamerkt sérstaklega af hálfu fjárlaganefndar til þessa verkefnis? Mun hæstv. ráðherra hafa frumkvæði að samvinnu við LungA og Flateyri í tengslum við stofnun þessara skóla, og frumkvæði að því að koma þessum málum í skýrari og skarpari farveg? Það er óvissan, sem er vond 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hún er tímabær því að fyrir liggur áhugi nokkurra aðila á því að stofna lýðháskóla; LungA á Seyðisfirði, sem byrjaði sem listahátíð ungs fólks; áhugamanna um stofnun lýðháskóla á Flateyri, sem farið hafa af stað með verkefni þar; og Ungmennafélags Íslands, sem hefur hug á að stofna lýðháskóla á Laugarvatni. Eins og hv. þingmanni er kunnugt um samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um lýðháskóla 2. júní 2016 þar sem mennta- og menningarmálaráðherra var falið að hefja vinnu við gerð frumvarps til almennrar löggjafar um lýðháskóla á Íslandi. Markmið löggjafarinnar er að gera lýðháskóla að viðurkenndum valkosti í menntun sem njóti lagalegrar umgjarðar og stuðnings hins opinbera. Við vinnuna skyldi horft til þess fyrirkomulags sem gildir um starfsemi lýðháskóla annars staðar á Norðurlöndunum. Var að því stefnt að ráðherra legði fram frumvarp til laga um lýðháskóla eigi síðar en á vorþingi 2017. Ég hef ákveðið að hefja aftur vinnu við gerð frumvarps sem tengist lýðháskóla með því að meginmarkmiði að búa til umgjörð í kringum starfsemi þeirra að norrænni fyrirmynd. Það eru mörg álitamál sem taka þarf tillit til við gerð laganna, svo sem hvar ákvarðanatakan um stofnun slíks skóla eigi að liggja, hver eigi að kosta skólana, hvernig eftirliti skuli háttað og hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til að teljast lýðháskóli. Auk þessa þarf að taka ákvörðun um ábyrgð ríkis og sveitarfélaga gagnvart lýðháskólum, svo fátt eitt sé nefnt. Mikilvægt er að skoða tengsl lýðháskóla og annarra menntastofnana, svo sem fræðslusetra sem sinna framhaldsfræðslu fyrir fullorðna, framhaldsskóla og háskóla. Spurningum, eins og t.d. hvort nám við lýðháskóla verði einingabært til náms í framhalds- eða háskóla, þarf einnig að svara og eins hvernig námið verði metið. Samkvæmt norrænni lýðháskólahefð er almennt ekki um að ræða formlegt námsmat og námið ekki einingabært til framhalds- eða háskóla þó að á því séu fáeinar undantekningar. Í Svíþjóð eru t.d. lýðháskólar með nám á framhaldsskólastigi sem metið er til eininga, en svo er ekki í Danmörku. Þar er áhersla á að ekki sé námsmat í lýðháskólum og námið sé ekki skipulagt sem hluti af námi framhalds- eða háskóla. Þó eru einstaka háskólar í Danmörku sem metið hafa nám í einstaka lýðháskólum til eininga á fáeinum brautum. Það mat byggist á samstarfi viðkomandi lýðháskóla og háskóla. Þrátt fyrir að ekki sé formlegt námsmat í lýðháskólum verður háskólinn að meta námið til eininga. Við 3. umr. fjárlaga 2017 kom inn í fjárlög tímabundið framlag að fjárhæð 15 millj. kr. til eins árs til að þróa verkefni um lýðháskóla. Í ljósi stöðunnar sem upp var komin haustið 2017 var ákveðið að 5 milljónir af því framlagi rynnu til Fræðslumiðstöðvar Vestfjarða og 5 milljónir til LungA á Seyðisfirði og þeim falið að vinna verkefni um lýðháskóla. Ákveðið var að halda eftir fjármunum til þess að vinna að samningu frumvarps til þess að við myndum styrkja lagalega umgjörð í kringum lýðháskóla. Virðulegi forseti. Ég vil skoða þessi mál með opnum huga og ljúka við vinnu við að búa þessum skólum lagalegan ramma, þar á meðal að skoða hver aðkoma opinberra aðila að fjármögnun þessarar starfsemi eigi að vera. Ég tel að lýðháskólar geti gegnt mjög mikilvægu hlutverki er varðar menntastefnu á Íslandi og hníga mjög góð rök í þá átt að þarna sé hægt að mæta þörfum fjölbreyttari nemendahóps. Reynslan af lýðháskólum í Danmörku er mjög góð. Mér finnst þetta mjög spennandi verkefni sem við ætlum að fara í í mennta- og menningarmálaráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hér fari fram umræða um stöðu lýðháskóla. Á Seyðisfirði hefur verið starfræktur lýðháskóli frá árinu 2014 án þess að til sé lagaumgjörð um þá starfsemi. Ég fagna því mjög að sú vinna skuli vera að hefjast í menntamálaráðuneytinu - eða halda áfram. Lýðháskólar eiga sér sögu hér á landi þó að við eigum ekki sérstaka umgjörð um þá og má minna á alþýðuskólana sem störfuðu í upphafi síðustu aldar. Ég var sjálf svo heppin að hljóta hluta af minni skólagöngu í Alþýðuskólanum á Eiðum sem að mörgu leyti byggði á og bjó enn að þeirri lýðháskólahefð sem ríkir á Norðurlöndunum. Mig langaði líka að vekja athygli á þingsályktunartillögu sem á erindi inn í þetta samtal, um vestnorræna eftirskóla sem var hér til umfjöllunar fyrir helgi; eftirskólarnir eiga margt skylt við lýðháskólana.

Herra forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn frá hv. þingmanni og jákvæðum svörum frá hæstv. ráðherra. Í stofnun lýðháskóla á Flateyri felast uppbyggileg og raunhæf áform að mínu áliti. Ísafjarðarbær er rótgróið menningarsamfélag, en Flateyri er hluti hans. Þar iðar allt af félags-, íþrótta-, mennta- og menningarlífi. Flateyringar eru alvanir að taka á móti gestum, bæði Íslendingum og fólki frá öllum heimshornum og eru höfðingjar heim að sækja. Sá sem hér stendur mælti fyrir þingsályktunartillögu í liðinni viku um stofnun vestnorrænna eftirskóla eins og tíðkast hafa í Danmörku og víðar, tillögu sem yrði samstarfsverkefni Íslands, Grænlands og Færeyja. Það er áhugavert að skoða hvort sú tillaga gæti fallið að áformum um stofnun lýðháskóla á Flateyri. Flateyri er við sjávarsíðuna þar sem sjósókn hefur borið uppi lífið og störfin líkt og á við um vestnorrænu löndin sem við eigum í samstarfi við. Atvinnulegur og menningarlegur skyldleiki er því talsverður. Herra forseti. Ég hvet hæstv. ráðherra að taka þessum áformum fagnandi og styðja þau með ráðum og dáð.

Herra forseti. Mér skilst varðandi lýðháskólann á Flateyri, sem stofnað hefur verið félag um að setja á fót, að reiknað sé með að námið verði tvær annir, eða eins og segir í viðtali við framkvæmdastjóra skólans, með leyfi forseta: „Við reiknum með að námið verði tvær annir, en höfum ekki útilokað að fólk geti komið í hálft ár. Svo verður þetta keyrt í lotum, það verður engin hefðbundin námskrá. Námsbrautirnar munu snúast um tónlist, kvikmyndagerð og svo umhverfi og náttúruna.“ Ef ég skil þetta rétt getur fólk komið og lært, ekki er fyrir fram ákveðið hvernig námsbrautirnar eru, hver námsframvindan á að vera nákvæmlega eða svoleiðis. Mér finnst það mjög jákvæð þróun. Ég var í þannig umhverfi á Taílandi á sínum tíma. Ég fór að ferðast um heiminn eftir að hafa gjörsamlega gengið út úr í hinu íslenska menntakerfi sem hentaði mér ekki vel. Ég fór að ferðast um heiminn. Á Taílandi fór ég í bókabúð með notaðar bækur og fann þar bók sem heitir „Teach Yourself to Think“, eða Kenndu sjálfum þér að hugsa, eftir Edward de Bono. Ég varð aftur forvitinn, langaði aftur að fara að læra og síðan þá hef ég eiginlega ekki gert neitt annað. Menntakerfinu hér hafði tekist að berja úr mér 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir fyrirspurn hennar og að koma með þetta mál í umræðuna og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir að skýra út þá vinnu sem er í ráðuneytinu. Ég fagna öllu sem fram hefur komið varðandi þessa skóla, vegna þess að þetta er hluti af því að gera okkar menntakerfi fjölbreyttara og full þörf á. Hér benti hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir á alþýðuskólana og starf ungmennafélaganna með leiðtoga- og félagshæfni. Það smellpassar inn í þessa mynd. Ég vildi taka undir með hv. fyrirspyrjanda varðandi það og styð heils hugar þann skóla sem fyrirhugaður er á Laugarvatni vegna þess að ef við skoðum vinnumarkaðinn inn í framtíðina þá eru eiginleikarnir sem við horfum til einmitt 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Í þeim felast ákveðin fyrirheit um að hún ætli að taka þetta áfram. Ég fagna því mjög. Mér fannst þetta mjög skýrt. Þetta er í raun hluti af því sem fyrirspurnartími, óundirbúinn eða undirbúinn, skilar. Þarna eru samræður á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og ég fagna sérstaklega velvilja og skilningi ráðherra í þessu. Lýðháskólarnir, eins og það sem er að gerast á Flateyri og er í undirbúningi, eru hluti af því að auka valkosti innan menntakerfisins, óformlegs sem formlegs. Þekkingarsamfélagið verður stærra. Og þá vil ég benda hæstv. ráðherra og fleirum á að þó að ekki sé hægt að fá formlegar einingar erum við með kerfi, fullorðinsfræðslu, framhaldsfræðslu. Við Íslendingar erum komnir svolítið langt á veg með að meta fullorðinsfræðsluna inn í skólakerfið, þá reynslu sem við öðlumst í hinu daglega lífi. Hún er ótrúlega verðmæt. Það kemur líka inn sem hluti af menntun og getur orðið formleg menntun. Ég tel mikilvægt í þessu að hæstv. ráðherra veiti þeim á Flateyri sem eru að byggja upp mjög merkilegt verkefni skýr svör. Um leið og ég fagna því að ráðherra ætli að leggja fram frumvarp, sem ég hlakka til að ræða hér, um lýðháskóla, vitum við að það verður ekkert tilbúið fyrr en í fyrsta lagi næsta vetur. Ég tel að Flateyringar geti ekki beðið svo lengi og hvet hæstv. ráðherra til að halda áfram og taka þennan neista sem er þar, sem er líka á Seyðisfirði, LungA, veita þeim svigrúm til að lifa af þangað til við hér á þingi höfum tekið frumvarpið til umræðu og afgreitt. Hvert missiri skiptir máli, bæði fyrir Flateyri en líka þá sem eygja ákveðna von um að komast inn í skólakerfið með þessum hætti, stíga varfærin skref og halda síðan áfram út í lífið með aðeins ríkulegra nesti en áður. Ég hvet ráðherra til verka. Ég treysti henni einlægt til að taka þetta mál áfram.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um mikilvægi þess samtals sem á sér stað á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins af því að hér á sér líka stað ákveðin opinber stefnumótun sem mér finnst vera til fyrirmyndar. Hér koma þingmenn og vekja máls á stefnumótun er tengist lýðháskólum. Það er alveg rétt sem fram kemur að það er mjög brýnt að við í ráðuneytinu komum með skýr svör varðandi framhaldið þannig að hægt sé að þróa þessa starfsemi og að við, framkvæmdarvaldið, sjáum til þess að við komum með frumvarp sem styrkir eða býr til lagalega umgjörð um lýðháskóla þannig að það sé skýrt í hvaða átt við erum að fara. Ég held að þetta geti komið mjög vel út. Svo verðum við líka að horfa til þess að ein af stærstu áskorununum sem við stöndum frammi fyrir er hið mikla brotthvarf úr námi, sér í lagi hjá ungum drengjum, sem segir okkur að við þurfum að auka fjölbreytileika í námsvali. Annar hv. þingmaður lýsti för sinni til Taílands og sagði að hún hefði veitt honum hvatningu til þess að fara í frekara nám og nálgast þær áskoranir sem hann stóð annars frammi fyrir í hefðbundnu íslensku skólakerfi. Það er auðvitað líka innblástur fyrir þá sem bjóða upp á annars konar nám og getur verið frekari hvatning til þess að viðkomandi aðilar sjái fram á nýjar brautir er varðar námsval eða nýjar leiðir er tengjast því sem þeir ætla að velja sér í lífinu. Ég held að þessi umræða og þróunin er varðar lýðháskóla sé löngu tímabær. Að mörgu leyti er það svolítið sérstakt að við séum ekki komin lengra á Íslandi varðandi lýðháskóla, því að þegar verið var að móta menntastefnu hér í upphafi síðustu aldar var mikið horft til 

Virðulegi forseti. Á 147. löggjafarþingi var lögð fram þingsályktunartillaga sem hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir var 1. flutningsmaður að. Tillagan var um að fela þáverandi heilbrigðisráðherra að hefja vinnu við heilbrigðisáætlun fyrir Ísland. Sú þingsályktunartillaga var samþykkt á Alþingi í maí á síðasta ári. Vart þarf að taka fram hve mikilvægt er að hefja stefnumótun í svo mikilvægum málaflokki sem heilbrigðismálin eru. Það er mikilvægt fyrir bæði lýðheilsu og bætta heilbrigðisþjónustu og sem forsenda fyrir góðri fjármálaáætlun sem við viljum að haldi. Í framangreindri þingsályktunartillögu var lagt til að í þeirri áætlun yrði m.a. tekið tillit til landfræðilegra þátta eins og samgangna og fjarlægðar milli byggðarlaga. Jafnframt yrði tekið tillit til íbúaþróunar á starfssvæðum heilbrigðisstofnana, aldurssamsetningar íbúa, staðsetningar sjúkrabifreiða, aðgangs að sjúkraflugi, fjölda ferðamannastaða og sumarhúsabyggða, svo eitthvað sé nefnt. Við gerð áætlunarinnar verði jafnframt tekið tillit til sóknartækifæra, hvort sóknarfæri séu í því að nýta auð sjúkrarými á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni og létta þar með álagi á Landspítala. Því langar mig til að grennslast fyrir um hvernig vinnu miði við gerð heilbrigðisáætlunar og legg því þessa fyrirspurn fram til hæstv. heilbrigðisráðherra, Svandísar Svavarsdóttur, í eftirfarandi spurningum. 1. Hver er tímarammi ráðherra við gerð heilbrigðisáætlunar og við hverja verður haft samráð við áætlanagerðina? 2. Er skilgreint í heilbrigðisáætlun hvaða þjónustu Landspítalinn eigi að veita, hvaða þjónustu heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni eigi að veita og hvaða þjónustu einkaaðilar eigi að sinna? 3. Er tekið tillit til landfræðilegra þátta eins og samgangna og fjarlægða á milli byggðarlaga í heilbrigðisáætlun? 4. Er tekið tillit til forvarna, lýðheilsu, íbúaþróunar á starfssvæðum heilbrigðisstofnana, aldurssamsetningar íbúa, staðsetningar sjúkrabifreiða og aðgangs að sjúkraflugi í heilbrigðisáætlun? 5. Er skoðað við gerð heilbrigðisáætlunar hvort hægt sé að nýta auð sjúkrarými á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni til að létta álagi af Landspítalanum? 6. Koma fjármála- og efnahagsráðuneytið og mennta- og menningarmálaráðuneytið að gerð heilbrigðisáætlunar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og ætla að freista þess að svara spurningunum í þeim liðum sem koma fram í máli hv. þingmanns. Í fyrsta lagi spyr þingmaðurinn um tímarammann og við hverja verði haft samráð. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur skýrt fram að ríkisstjórnin muni fullvinna heilbrigðisstefnu fyrir Ísland með hliðsjón af þörfum allra landsmanna og skilgreina betur hlutverk einstakra þátta innan heilbrigðisþjónustunnar og samspil þeirra. Í stefnuyfirlýsingunni segir einnig að mótuð verði markmið og leiðir í heilbrigðismálum í samvinnu við fagstéttir og embætti landlæknis í þeim tilgangi að stuðla að góðu heilbrigði þjóðarinnar og skapa eftirsóknarverðan starfsvettvang fyrir heilbrigðisstarfsfólk. Það er markmið mitt að leggja fram þingsályktunartillögu um heilbrigðisstefnu á komandi þingi, þ.e. 149. löggjafarþingi, veturinn 2018–2019. Í framhaldi af þeirri vinnu mun velferðarráðuneytið vinna aðgerðaáætlun á grundvelli stefnunnar. Ég hyggst einnig halda heilbrigðisþing næsta haust, vonandi í októbermánuði, dagsetningin hefur ekki verið fastsett, þar sem hægt verður að dýpka umræðuna um einstaka þætti heilbrigðisstefnunnar. Hv. þingmaður spyr um þjónustu einstakra aðila heilbrigðisþjónustunnar. Er því til að svara að lykilviðfangsefni stefnunnar hvað varðar þjónustu Landspítala og einstakra heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni hafa í raun ekki verið skilgreind enn þá, en í lögum um heilbrigðisþjónustu er sérstaklega rætt um starfsemi Landspítalans. Í þeim lögum er hann skilgreindur í samræmi við stöðu sína í heilbrigðiskerfinu sem aðalsjúkrahús landsins og háskólasjúkrahús. Landspítalinn veitir sérhæfða sjúkrahúsþjónustu, m.a. á göngu- og dagdeildum, fyrir alla landsmenn og almenna sjúkrahúsþjónustu fyrir íbúa heilbrigðisumdæmis höfuðborgarsvæðisins. Hlutverk spítalans er nánar tilgreint í fimm töluliðum í lögum um heilbrigðisþjónustu. Þar kemur m.a. fram að spítalanum beri að veita sérfræðiþjónustu í nær öllum viðurkenndum greinum læknisfræði og hjúkrunarfræði sem stundaðar eru hér á landi með aðgengi að stoðdeildum og rannsóknardeildum. Í lögum um heilbrigðisþjónustu er einnig kveðið á um starfsemi Sjúkrahússins á Akureyri, starfsemi umdæmissjúkrahúsa, starfsemi sérhæfðra heilbrigðisstofnana, auk þess sem fjallað er um veitendur sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu og skipulag almennrar og sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu. Í vetur sem leið, eða snemma í haust, var skipaður starfshópur í heilbrigðisráðuneytinu sem hefur það hlutverk að greina hvaða sérfræðilæknaþjónusta er þegar fyrir hendi innan heilbrigðisstofnana, á hvaða formi slík þjónusta er veitt og hvernig samstarfi stofnana er háttað. Hópurinn hefur líka það hlutverk að greina hvaða þjónustu væri æskilegt að veita á heilbrigðisstofnunum landsins og hvernig væri best að tryggja aðgengi sjúklinga að þeirri þjónustu. Þessi starfshópur mun skila niðurstöðu sinni og sú vinna mun síðan nýtast við gerð heilbrigðisstefnunnar. Hv. þingmaður spyr um landfræðilega þætti. Það er auðvitað lykilviðfangsefni stefnunnar að tryggja jafnan aðgang allra að heilbrigðisþjónustu. Markmiðið er að það sé óháð búsetu og það er ákveðið leiðarstef. En eins og hér hefur komið fram og kom raunar fram í óundirbúnum fyrirspurnatíma í dag verður það að lúta ákveðnum takmörkunum. Þá þurfum við að skilgreina hversu miklar þær takmarkanir mega vera og hversu langt má vera að sækja þjónustuna á hverjum stað. Þetta þurfum við að skilgreina. Í hverju heilbrigðisumdæmi er starfrækt heilbrigðisstofnun eða stofnanir sem veita almenna heilbrigðisþjónustu í umdæmunum og við setjum síðan í reglugerð nánari reglur um starfsemi heilbrigðisstofnana í hverju umdæmi og þá heilbrigðisþjónustu sem þar er veitt. Hv. þingmaður spyr um forvarnir, lýðheilsu, íbúaþróun o.s.frv. Fram kemur í stefnuyfirlýsingu að sérstök áhersla verði lögð á forvarnir og lýðheilsu, en þar tel ég að við ættum að nýta miklu meira en við gerum lýðheilsuvísa sem settir eru fram eftir heilbrigðisumdæmum á Íslandi sem embætti landlæknis heldur utan um og er liður í að veita yfirsýn yfir lýðheilsu í hverju umdæmi fyrir sig í samanburði við landið í heild. Þeim lýðheilsuvísum er ætlað að auðvelda sveitarfélögum og heilbrigðisþjónustu að greina stöðuna í sínu umdæmi, finna styrkleika og veikleika og skilja þarfir íbúanna o.s.frv. Hv. þingmaður spyr um gerð heilbrigðisáætlunar og hvort hægt sé að nýta auð sjúkrarými á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Það er auðvitað markmiðið að gera það og auka samspil milli einstakra þátta þjónustunnar. Loks spyr hv. þingmaður um samstarf við haghafa og tiltekin ráðuneyti og kem ég vonandi betur að því í síðara svari mínu, en við höfum þegar hafið kortlagningu að þeim samstarfsaðilum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að leggja fram þessa fyrirspurn sem beinir sjónum okkar að heilbrigðismálum og skipulagi þeirra. Sömuleiðis þakka ég hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Við þurfum ekki enn eina áætlunina, herra forseti. Við þurfum stefnu í heilbrigðismálum sem vísar okkur veginn markvisst áfram, eins konar leiðarkort og áttavita, þar sem þjónustan er vel skilgreind, þar sem markmið eru sett og þar sem hægt er að mæla og fylgjast með hvort markmiðum sé náð. Ný og glóðvolg skýrsla Ríkisendurskoðunar sem kom út í morgun er hrópleg staðfesting um stefnuleysi, höfuðlausa herför. Leiðarljósið í stefnu um þessa lykilþjónustu okkar á að vera lýðheilsa, jafnræði allra landsmanna, gæði og skilvirkni. Þetta á ekki að vera óskalisti og fögur fyrirheit, heldur vel ígrundað mat á þeirri þörf sem við sjáum blasa við. Mótun heilbrigðisþjónustu um allt land getur skipt sköpum um hvort okkur tekst að halda landinu í byggð. Í þessu felst mikil áskorun. Íslendingar eru vel menntuð þjóð sem getur tekist á við þetta verkefni og leyst það. Herra forseti. Við eigum ekki að láta reka á reiðanum, trúa á guð og lukkuna. 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurn hv. þm. Höllu Signýjar Kristjánsdóttur og svör hæstv. ráðherra. Þetta er margþætt spurning og ég get tekið undir að stefna áætlunar er mikilvæg. Mitt innlegg í þessa umræðu snýr að því sem hv. þingmaður kom inn á í spurningu sinni, þ.e. að forvörnum og lýðheilsu. Hæstv. ráðherra nefndi hér lýðheilsuvísa og að fá yfirsýn yfir stöðuna og tengdi það ágætlega við stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar. Þar kemur m.a. fram að stefnt skuli að beitingu efnahagslegra hvata til eflingar lýðheilsu. Gæti hæstv. ráðherra komið inn á þann lið í svari sínu í lok umræðunnar, hvar það er og inn í áætlun og stefnu, þ.e. hvað hæstv. ráðherra sér fyrir sér í þeim efnum?

Herra forseti. Fyrir þó nokkru síðan spurði ég þáverandi landlækni, Birgi Jakobsson, hver forgangsröðunin væri til þess að endurreisa heilbrigðiskerfið, hvaða þrjú atriði hann myndi setja í forgang. Hann nefndi fyrst, og ég hef nefnt það ítrekað síðan, heilsugæsluna úti á landsbyggðinni, sérfræðiþjónustu úti á landsbyggðinni og talaði um að hægt væri að gera það í gegnum Landspítalann - maður fær það inn á Landspítalann með samningi um að spítalinn sinni landsbyggðinni - og svo að tryggja rekstrargrundvöll fyrir Landspítalann. Nú er þessi sami maður, Birgir Jakobsson, orðinn aðstoðarmaður Svandísar Svavarsdóttur, hæstv. heilbrigðisráðherra,  Við eigum að styðja heilbrigðisráðherra 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra Svandísi Svavarsdóttur greinargóð svör. Ég heyri að þetta er í góðum höndum. Það er gott að heyra að þessi vinna sé í farvatninu. Mér finnst það skipta miklu máli. Ég þakka líka þeim þingmönnum sem komið hafa inn í umræðuna. Ég tek undir orð þeirra, það skiptir máli að sérhæfing og hlutverk heilbrigðisstofnana um allt land séu skilgreind, því að þær þurfa að vinna eftir ákveðinni fjárhagsáætlun og áætlanagerð. Þegar heilbrigðisáætlun er komin og komin til að vera geta þær unnið lengra fram í tímann og sérhæft sig betur. Það er mikilvægt fyrir okkur að eiga heilbrigðisáætlun, hún er mikilvægt plagg inn í gerð fjármálaáætlunar sem fram undan er. Heilbrigðisstefna er náttúrlega rauður þráður í gegnum alla málaflokka ríkisins og ætti raunhæf og ábyrg stefna að vera forsenda og stór breyta í öðrum málaflokkum. Þess vegna skiptir þetta gríðarlegu máli og vonandi kemur þetta sem fyrst í ljós. Ég treysti því að þessi vinna sé í góðum höndum. Þetta er stórt lýðheilsumál og því mikilvægt. Það snýr að mörgum þáttum eins og byggðamálum og þeirri stöðu sem við viljum sjá að öll þjóðin búi við, hvort sem það er Landspítalinn eða samvinna við hann, að Landspítalinn skilgreini sig líka og sérhæfi sig, því að við erum t.d. að missa marga sérfræðinga af landsbyggðinni. Það skiptir gríðarlega miklu máli að þetta komist á sem fyrst. Ég segi eins og hv. þm. Guðjón Brjánsson, við þurfum ekki áætlun, við þurfum stefnu. Ég hefði haldið að það væri nánast sama orðið.

Virðulegi forseti. Ég vil enn þakka fyrir góða umræðu og segja nokkur orð í lokin. Í fyrsta lagi vil ég taka undir það sem fram kemur og hv. þingmaður og núverandi virðulegur forseti, Guðjón Brjánsson, nefndi áðan um úttekt Ríkisendurskoðunar á Sjúkratryggingum Íslands. Þar tekur Ríkisendurskoðun svo djúpt í árinni að segja að stefnuleysi einkenni málaflokkinn, það eru býsna stór orð, og hefur af því áhyggjur að fjármagn hafi ekki nýst með sem bestum hætti einmitt vegna þess. Þannig að það er gríðarlega mikilvægt og hefur komið ítrekað fram að setja saman stefnu þannig að við séum öll á sömu leið í þessum mikilvæga málaflokki. Mitt markmið er að heilbrigðisstefnan verði niðurstaða Alþingis, þ.e. að þingsályktunartillaga sem lögð verður fram á Alþingi verði unnin í þverpólitískri sátt. Ég held að það skipti mjög miklu máli að heilbrigðisstefna standi af sér kosningar og breyttar ríkisstjórnir o.s.frv., þannig að hún verði hluti af innsigluðum samfélagssáttmála sem þjóðin getur gengið að vísum. Síðan verði útfærslur og einstaka aðgerðir o.s.frv. meira unnar frá einu ári til annars, eins og eðlilegt er. Hv. þm. Willum Þór Þórsson spurði um efnahagslega hvata og lýðheilsuáherslur, sem eru afar mikilvægar. Skipulagt íþrótta- og æskulýðsstarf verður seint ofmetið í því sambandi. Einnig hafa kviknað hugmyndir um að nýta skattkerfið í þágu lýðheilsumarkmiða. Ég vil líka nefna að leiðarstefið númer eitt í þessari vinnu allri varðandi heilbrigðisstefnu á Íslandi - ég tel að það sé í samræmi við vilja þjóðarinnar og það er það raunar samkvæmt rannsóknum - er að tryggja jafnan aðgang að sterkri heilbrigðisþjónustu án tillits til efnahags. Það held ég að við eigum að sammælast um hér á Alþingi að verði okkar meginmarkmið.

Herra forseti. Eins og mörgum er kunnugt hefur riðið yfir höfuðborgarsvæðið, Stór-Hafnarfjarðarsvæðið, innbrotahrina og töluvert mikið er um afbrot. Síðan þegar bornar eru saman tölur frá því í fyrra er fjölgunin sem slík ekki mjög mikil en engu að síður þó nokkur. Eftir stendur miðað við upplýsingar eftir fréttaflutning og samtöl við lögreglu eftir þessa innbrotahrinu að það leikur sterkur grunur á að um skipulagða brotastarfsemi sé að ræða núna í janúar þar sem farið var í innbrot í heimahús á svæðinu. Það er eins og menn sjái það og fari inn í svefnherbergisganga sem hafa ekki hreyfiskynjara o.s.frv. Þetta hefur verið eins og einn orðaði það, linnulaust, byrjaði um miðjan desember og hefur staðið nánast linnulaust síðan. Það er eðlilegt að menn ræði þetta og hafa bæjarstjórar á svæðinu, bæjarstjórinn í Garðabæ og fleiri, talað um ólíðandi ástand. Það sama er í Hafnarfirði. Það er eðlilegt að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra hvort ráðherra hafi fundað sérstaklega út af þessu sérkennilega og vonda ástandi á höfuðborgarsvæðinu varðandi innbrot í heimahús og hvort hæstv. ráðherra hafi beitt sér fyrir að farið verði í tilteknar aðgerðir til að stemma stigu við innbrotum á svæðinu. Auðvitað er strax búið að draga fram að fjölga þurfi lögreglumönnum. Það er hluti af því að styrkja og efla innviði landsins, þar á meðal lögregluna, þ.e. að fjölga lögreglumönnum. En ég er að forvitnast með þessari fyrirspurn um hvort hæstv. ráðherra hafi rætt við og farið yfir þessi mál með lögreglunni og hvað hægt sé að gera til að stemma stigu við innbrotum og hvaða skilaboð hæstv. ráðherra hafi til sveitarstjórnarfólks, til íbúa á svæðinu og um leið þeirra sem eru að skipuleggja og leggja fyrir sig að vaða inn í hús fólks, ekki bara á skítugum skónum heldur í vafasömum tilgangi. Það er þessi óþægilega tilfinning þegar fólk kemur heim, og ég hef rætt við suma sem hafa staðið frammi fyrir innbrotum, það er vanmáttur. Hvernig er hægt að auka öryggiskennd fólks á svæðinu? Er eitthvað sem ráðherra sér í spilunum? Er hægt að stemma stigu við þessu með markvissari aðgerðum af hálfu stjórnvalda?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina, sem fullt tilefni er til að ræða hér í þingsal og annars staðar einnig, ástand sem hefur verið í fréttum varðandi brotastarfsemi og vaxandi - eða einhvers konar innbrotahrinu. Það er kannski ekki rétt að tala um vaxandi innbrotahrinu, ég ætla að fara yfir það rétt á eftir. Það er alveg rétt að full ástæða er til að hafa áhyggjur þegar fréttir berast af einhvers konar innbrotahrinu, eða einhvers konar hrinu brota, af hvaða tagi sem þau brot eru. Þessar fréttir hafa verið núna í nágrannasveitarfélögum Reykjavíkur. Frétt var í morgun af Vesturlandi þar sem gengið er á rétt heimilisins, brotið gegn friðhelgi þess með slíkum hætti. Það er mjög alvarlegt. Ég nýtti kjördæmaviku m.a. til að eiga fund með lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, stjórnendum lögreglunnar, og ræddi þessi mál. Ég var fullvissuð um að lögreglan er mjög meðvituð um þetta og leggur sig í líma við að gera það sem í hennar valdi stendur til að koma í veg fyrir þessi brot og í öllu falli að upplýsa þau þegar ekki hefur verið hægt að koma í veg fyrir þau. En lögreglan hefur lagt áherslu á og brýnt mjög reglulega við almenning að huga að forvörnum við hvert einasta heimili. Það verður ábyggilega aldrei of oft kveðin sú vísa hversu mikilvægar forvarnir eru. Ég hef einnig óskað eftir almennri umsögn lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um hvort gripið hafi verið til sérstakra aðgerða vegna þeirrar innbrotahrinu sem hv. þingmaður vísaði til. Í svari embættisins til mín kom fram að embættið lítur þessi innbrot alvarlegum augum. Það er ofarlega í forgangi að upplýsa þau brot. Það hafa líka verið sett saman sérstök teymi rannsóknarlögreglumanna og annarra sérfræðinga lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu til að vinna að rannsóknum þessara mála. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefndi að í einhverjum tilvikum virðist vera um skipulagða brotastarfsemi að ræða sem kallar þá á annars konar rannsóknarvinnu og ítarlegri en í hefðbundnum innbrotamálum, ef hægt er að orða það svo. Mig langar að nefna líka að ég kallaði eftir tölum um þróun þjófnaðarbrota undanfarin ár. Það er svo sem ánægjulegt að geta nefnt að þeim þjófnaðarbrotum hefur farið mjög fækkandi samkvæmt afbrotatölfræði ríkislögreglustjóra sem er gefin út árlega. Flest þjófnaðarbrot, og þá er ég að miða við brot sem varða 244. gr. hegningarlaga, áttu sér stað árið 2009. Þá voru skráð 3.524 brot. Langflest á höfuðborgarsvæðinu. En fæst voru þau árið 2016, eða 1.038 talsins. Ég hef nú ekki staðfestar tölur fyrir árið 2017 en fjöldi brota er á þessu bili. Það væri freistandi fyrir mig að telja þetta til marks um þá auknu velmegun sem ég held að svo sannarlega allir finni fyrir eftir að Sjálfstæðisflokkurinn tók þátt í ríkisstjórn fyrst eftir hrun, en ég sé það á tölunum hins vegar að því er ekki að heilsa, ég get fullyrt það, því að brotin voru líka ofboðslega mörg á árunum fyrir hrun í allri þeirri velmegun. Þannig að ekki tengjast þessi brot almennu efnahagsástandi. Það væri kannski held ég óvarlegt að fullyrða nokkuð um það. Þessi brot eru öll hin andstyggilegustu, eins og hv. þingmaður nefndi. Fólk upplifir mikinn vanmátt og vanlíðan eftir slík brot. Það er mjög mikilvægt að hægt sé að gefa út þau skilaboð að lögregluyfirvöld geri hvað þau geta til að koma í veg fyrir þau. Ég nefni því þessar tölur. Þessum innbrotum hefur farið mjög fækkandi. Lögreglan er með virkt eftirlit í öllum íbúðarhverfum á höfuðborgarsvæðinu og úti um landið allt þótt við viljum svo sannarlega gera betur með því t.d. að fjölga lögreglubifreiðum 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Það er mikilvægt að taka þetta upp við hæstv. dómsmálaráðherra og ég þakka jafnframt hæstv. ráðherra fyrir hennar svör og viðbrögð. Það er vel að hæstv. ráðherra hefur gengið eftir svörum og tekið málið upp við lögreglu. Eins og hefur komið fram þurfa viðbrögðin að vera hröð, sterk og skýrt gefið til kynna að það sé tekið á þessum vanda sem við höfum orðið vör við í okkar yfirferð í kjördæmaviku. Við hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir fórum og hleruðum hjá bæjarstjórnum í Garðabæ, í Kópavogi, Hafnarfirði. Það virðist vera, eins og komið hefur fram, um að ræða þaulskipulagða, ískalda og yfirvegaða glæpastarfsemi. Það hefur einkennt þessa starfsemi að það er verið að fara inn í hús fólks á daginn og það er auðvitað virkilega óþægilegt. 
             Ég bið hæstv. ráðherra þegar hún kemur hér síðar í umræðuna að skýra hvert framhaldið verður á þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hafa komið fram með þessa fyrirspurn. Hún kemur í sjálfu sér sem rökrétt framhald af þeirri umræðu sem varð í síðustu viku í þinginu um löggæslu í landinu, lögregluna. Ég hlustaði á svör hæstv. ráðherra sem voru góð og gegn og þakka fyrir þau. Engu að síður, þegar öllu er á botninn hvolft, verður ekki aukið öryggi borgaranna nema með því að styrkja lögregluna, koma til móts við þær ég vil segja hógværu óskir sem hafa komið frá lögreglunni um að fjölgun verði og hér verði alvörueftirlit og frumkvæðisvinna sem hefur ekki verið hægt að sinna vegna þess að búið er að fækka svo gríðarlega vöktum í lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, eins og fram kom í síðustu viku. Það vantar 88 lögreglumenn til starfa í Reykjavík svo þjónusta sé með líkum hætti og hún var um síðustu aldamót. Það verður ekki undan því vikist að setja nú afl í að 

Herra forseti. Já, það er algerlega óumflýjanlegt, eins og kom fram áðan, að efla löggæsluna. Bæði út af þessari innbrotahrinu en líka hinni skipulögðu brotastarfsemi sem er augljóst að tengist. Því það virðist vera, bæði af svörum ráðherra að dæma og líka þegar maður fetar sig í gegnum þau gögn og viðtöl sem hafa verið tekin. Það þarf að efla löggæsluna. Búið er að skrifa skýrslur og skýrslur og skýrslur sem voru kynntar m.a. hér á þinginu þvert á flokka. Ég ætla ekki að gagnrýna einn flokk umfram annan. En allir flokkar tóku undir þá leiðsögn að nauðsynlegt væri að fjölga lögreglumönnum á höfuðborgarsvæðinu. Ef hæstv. dómsmálaráðherra þarf á stuðningi að halda til að efla lögregluna fær hæstv. ráðherra þann stuðning hjá Viðreisn. Svo það sé sagt. Það er nauðsynlegt að fara í að efla löggæsluna og styrkja, þótt margt hafi verið vel gert innan þess ramma sem lögreglunni er í núna. Það sem kom fram í kjördæmavikunni eftir samtal við bæði kjósendur og sveitarstjórnarfólkið okkar, og það var alveg skýrt, að fyrir utan menntamálin og samgöngumálin þarf að styrkja þessa innviði. Það tóku allir fram mikilvægi lögreglunnar, að halda betur utan um hana, gera lögregluna sýnilegri, þannig að hægt væri að veita fólki meiri öryggiskennd en nú er á höfuðborgarsvæðinu. Þetta eru þau skilaboð sem við færum frá sveitarfélögum, sem oft og tíðum eru einmitt undir forystu Sjálfstæðisflokksins. Þetta eru þau skilaboð sem við erum að færa til hæstv. ráðherra. Ég vona að hún taki vel í þau. Fyllsta ástæða er til að hafa miklar áhyggjur vegna skipulögðu brotastarfseminnar og því mun mikilvægara að við sem erum á þingi sendum út skilaboð, sendum líka hæstv. ráðherra vel nestaðan héðan, styðjum hana í að efla löggæsluna til að fólk á höfuðborgarsvæðinu - eins og ég ítreka oft: Stór-Hafnarfjarðarsvæðinu - geti sofið betur.

Virðulegur forseti. Ég vil geta þess að ég hef líka átt fundi og samtöl við sveitarstjórnarfólk í nágrannasveitarfélögum Reykjavíkur og hef hlustað eftir áhyggjum þeirra í þessum efnum. Lögreglan og sveitarstjórnir hafa átt gott samstarf, m.a. við uppsetningu eftirlitsmyndavéla sem sveitarfélögin hafa kallað mjög eftir. Ég tel að það samstarf eigi að þróa áfram og rækta í ríkari mæli og full ástæða til þess, og alveg ástæðulaust að hlusta ekki eftir þeim óskum frá sveitarstjórnunum, hafi menn þær óskir uppi, að teknu tilliti til ýmissa persónuverndarsjónarmiða og annars sem að sjálfsögðu þarf að líta til við uppsetningu slíkra myndavéla. Slíkar myndavélar og ákall um þær sýna líka svolítið breytt umhverfi og nýja möguleika og tækifæri til að takast á við þann vanda sem þessi glæpastarfsemi er. Við eigum að taka tækninni fagnandi og nýta hana þegar því verður við komið. Eins og kom fram í umræðu í síðustu viku um lögreglumálin hefur verulega aukið fé verið veitt til löggæslumála á undanförnum árum. Við ætlum að halda áfram að gera það. Ég legg mikla áherslu á að það verði í þeim tilgangi og með það að markmiði að fjölga hinum almennu lögreglumönnum, gera lögregluna sýnilegri eins og hægt er, taka til endurskoðunar bílakost lögreglunnar með það að markmiði að reyna að finna leiðir til að gera hann hagkvæmari svo hægt verði að fjölga lögreglubifreiðum sem eru auðvitað helsta tæki lögreglunnar til að sinna öllum úthverfunum, íbúðarhverfunum, sinna þar reglubundnu eftirliti. 

Herra forseti. Gagnaver er efni fyrirspurnar minnar til hæstv. ráðherra. Það er svolítið fróðlegt að fylgjast með þróuninni sem er að verða á gagnaverum og rekstri þeirra. Það eru ekki allir vissir og ég var ekki endilega alveg viss um hvað gagnaver nákvæmlega þýddi. Þegar maður fer að kynna sér þetta betur, og ég var búin að gefa mér ákveðnar forsendur, getur þetta verið mjög fjölbreytt flóra. Við sjáum að gagnaverin eru í ríkari mæli að verða hluti af grænum iðnaði, verið er að forgangsraða víða erlendis orku sem er beint til gagnavera því þar er talið að þau séu heppilegri en margur annar iðnaður. Þar sem gagnaverin hafa verið byggð markvisst upp, þar sem ríkir ákveðin stefna, eins og t.d. í Svíþjóð, hefur safnast saman mikill fjöldi tækni- og rannsóknarfyrirtækja. Þar sér maður tækifæri, m.a. fyrir okkur Íslendinga, að standa sterkari í samkeppni við umheiminn, bæði við að fá erlent fjármagn inn í landið, erlend fyrirtæki, en ekki síður að fá fólkið okkar heim sem hefur menntað sig úti. Því að við þurfum fjölbreytt atvinnutækifæri fyrir fólkið okkar. Í Svíþjóð hefur tækifærið verið nýtt við uppbyggingu gagnavera. Það hefur verið hlúð mjög markvisst að þeim, eins og ég gat um áðan. Þar er ákveðin stefna. Og m.a. birtist sú stefna í ákveðnum skattkerfisbreytingum sem voru gerðar, ívilnanir og síðan gott stuðningsnet við gagnaverin. Á Íslandi segja sérfræðingar, og við sáum það síðast í gær á Korputorgi, að mjög ákjósanlegar aðstæður séu fyrir rekstur gagnavera á Íslandi. Við höfum alla burði til að vera mjög leiðandi þjóð á þessu sviði. Þá skiptir máli hvort stjórnvöld hafi mótað sér stefnu og hafi ákveðna sýn á uppbyggingu gagnavera. Fram hefur komið, kom m.a. fram um daginn í Morgunblaðinu að mig minnir, að ákveðnar áhyggjur voru í þá veru að við værum að setja öll eggin, þ.e. öll gagnaverin, í mjög svipaða körfu sem er karfa Bitcoin. Er það er bóla, eða ekki? Ég veit það ekki. Hv. þm. Smári McCarthy væri kannski betri til að fara yfir það. En ég er með þessu að reyna að forvitnast um hvaða stefna ríkir um uppbyggingu gagnavera, hvernig gagnaver við eigum að byggja upp og síðan hvort ráðherra muni beita sér fyrir skattaívilnunum. Telur hæstv. ráðherra skattaívilnanir mikilvægar við frekari uppbyggingu þeirra? Við sjáum skattaívilnanir sem eru á borði hæstv. ráðherra sem skila sér í ótrúlega miklum mæli til landsins í gegnum uppbyggingu kvikmyndaiðnaðarins og -menningarinnar. Við sjáum að skattaívilnanir geta skilað sér í mjög fjölbreyttum störfum til fólksins í landinu. 
             Þá vil ég gjarnan heyra hvort hæstv. ráðherra deili með mér því viðhorfi að það sé allt Ísland, ekki bara tilteknir landshlutar, sem eru í samkeppni við umheiminn og að þær ívilnanir gildi þá um landið allt, því að við viljum fá 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrirspurnina sem er í senn áhugaverð og gagnleg og þessi umræða hefur verið gagnleg. Við skipuðum starfshóp á síðasta ári, í ágúst í fyrra, um starfsumhverfi gagnavera. Hlutverk hópsins var að fara yfir þróun og stöðu gagnaveraiðnaðarins. Við vorum að reyna að taka stöðuna eins og hún er í dag og meta leiðir sem stjórnvöld geta farið til að efla stöðu iðnaðarins og framtíðarvöxt hans, m.a. í ljósi örra tækniframfara og þeirra þjóðfélagsbreytinga sem við vissulega göngum nú í gegnum. Starfshópurinn hefur lokið störfum. Ég hef fengið kynningu á skýrslu og mun fara, væntanlega á föstudaginn, með hana og minnisblað til ríkisstjórnar og í kjölfarið birta hana á vef ráðuneytisins. Þá erum við komin með gott efni til að tala út frá og ákveðinn grunn til að vinna með. Staðan í dag er sú að Ísland hentar að mörgu leyti vel fyrir gagnaver. Þetta er það sem við vitum og höfum heyrt frá fyrirtækjunum og þessu umhverfi. Samkeppnisstaðan byggist fyrst og fremst á grænni endurnýjanlegri orku sem hægt er að fá á nokkuð hagstæðu verði, þrátt fyrir að menn hafi ólíka skoðun á því. En þetta virðist vera staðan. Veðurfarslegi þátturinn hér stuðlar auðvitað að lægri kælikostnaði tölvubúnaðar en ella. Rokið gagnast nú stundum. Sú sérstaða fer þó minnkandi vegna sveigjanleika á raforkumarkaði í nágrannalöndunum sem byggist á samtengingu raforkukerfa þeirra og annarra kostnaðaráhrifaþátta sem fást þar á betri kjörum. Þetta eru fyrst og fremst þættir eins og fjöldi gagnatenginga og rekstraraðila, verð á bandvídd, flutningstafir og gegnsær raforkumarkaður. Gildandi gjaldskrá fyrir flutning, dreifingu á raforku og kerfisþjónustu, er mögulega óhagstæð hagsmunum gagnavera. Við erum í dag með starfandi vinnuhóp um endurskoðun á ákvæðum raforkulaga að því er varðar stórnotendataxta. Það er ekkert sem ég get sagt til um núna, en ég segi bara að vinnuhópurinn er að skoða hvaða leiðir séu færar til að ná eðlilegri samfellu í gjaldskrám dreifiveitna og flutningsfyrirtækisins. Mögulega þarf að gera lagabreytingar sem eru þá forsendur nauðsynlegra gjaldskrárbreytinga. Þetta er í skoðun. Við hljótum að vilja bjóða upp á raforku hér sem er a.m.k. samkeppnishæf kjörum sem bjóðast í nágrannalöndunum. Eins og staðan er nú er tiltæk raforka takmörkuð. Þetta ræðum við í ýmsu samhengi. Nokkur óvissa ríkir um frekari orkuvinnslu sem gerir langtímaáætlun um uppbyggingu gagnavera erfiða. Þetta þrengir markaðssókn gagnvart nýjum gagnaveitum, bæði vegna óvissu um orkumagn sem er í boði og um afhendingartíma orkunnar. Á grundvelli alls þessa sem ég hef farið yfir tel ég vissulega ástæðu til að skoða breytingar í umhverfi gagnavera með það að leiðarljósi að samkeppnishæfni gagnatenginga við útlönd verði aukin, t.d. með fjölgun tenginga og aukinni samkeppni. Þetta er lykilatriði og þetta heyrum við frá fyrirtækjunum sömuleiðis. Það getur m.a. verið gert með því að endurskoða gildandi gjaldskrá fyrir flutning, dreifingu á raforku og kerfisþjónustu. Íslensk stjórnvöld hafa heimild síðan í fjárlögum fyrir árið 2018 að selja hlut sinn í Farice. Ég er ekki að boða það hér en bendi á að heimildin er til staðar. Það er eitt af því sem við hljótum að skoða sérstaklega þegar við förum yfir þessa skýrslu. Þá þarf að fara yfir hvort sala á þeim hlut eða umskipting á fyrirtækinu myndi auka samkeppni á markaðnum. Vegna þess að það er mjög ríkjandi að fyrirtækin telja það vera ákveðið lykilatriði að aukin samkeppni verði á þessum markaði. Það er alls ekki sjálfgefið að stjórnvöld myndu taka þátt í lagningu nýs fjarskiptastrengs en nýr ríkisstyrktur sæstrengur kemur ekki til greina nema með tilkomu hans fylgi nýir viðskiptavinir. Óbreytt ástand myndi ekki stækka heimamarkaðinn og tekjur af honum. Þess vegna er nauðsynlegt að fyrir liggi trygg skuldbinding um kaup bandbreiddar frá nýjum viðskiptavinum áður en endanleg ákvörðun um lagningu nýs sæstrengs yrði tekin. Varðandi veitingu ívilnana erum við með í formi skattafsláttar tímabundnar ívilnanir sem unnt er að veita til að efla nýfjárfestingar í atvinnurekstri og samkeppnishæfni landsins og styrkja byggðaþróun. En lögin í dag eru með þeim hætti að þessi punktur um byggðaþróun er forsenda fyrir ívilnun. Ég er ekki með á mínu borði til skoðunar að breyta því og veit ekki hvernig það væri þá í samtali við ESA. En þessi byggðaþróunarvinkill er í lögunum og ég er ekki með það á borðinu að fara í sérstaka skoðun á því. Ég er almennt þeirrar skoðunar að umhverfið eigi að vera hagkvæmt og fýsilegt fyrir þessa atvinnuuppbyggingu og mér hefur þótt áhugavert að heyra þessa helstu þætti sem fyrirtækin nefna, að það sé samkeppni á markaðnum og að þau komist í orkuna. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp og hæstv. iðnaðar- og nýsköpunarráðherra fyrir hennar svör. Ég hlakka til að komast yfir þessa skýrslu. Við erum auðvitað að horfa hér blákalt inn í framtíðina með þennan möguleika og mikilvægt að huga að þessum málum. Þetta snýr að orkustefnu, þetta snýr að fjarskiptum, þetta snýr að lagaumhverfinu og eins og hv. þingmaður kom inn á og hæstv. ráðherra þá snýr þetta að skattumhverfinu. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd beitti sér fyrir lagabreytingum árið 2016 sem snúa að því sem kallað er föst starfsstöð til að liðka til fyrir komu gagnavera og efla starfsemi þeirra hér á landi. Ég vil fyrst og fremst taka undir það sem komið hefur fram í umræðunni um mikilvægi þess að skoða þessi mál og hlakka til skoða skýrsluna.

Herra forseti. Þetta er alveg ótrúlega skemmtilegt, að hlusta á ráðherra fara yfir hvað er í gangi. Mér finnst við einhvern veginn vera að teygja út höndina og segja: Við erum aðeins að fá að snerta á framtíðinni. Þá skiptir svo miklu máli að við höfum í fyrsta lagi ákveðna sýn. Ég fagna sérstaklega sýn hæstv. ráðherra varðandi samkeppni. Samkeppnin, hvað sem hver segir, laðar fram ótrúlega margt og mikið; frumkvæðiskraft einstaklinga, sköpunargáfu og kraft innan fyrirtækja o.s.frv. Það væri kannski ekki úr vegi að hæstv. ráðherra færi bara upp á 6. hæð og notaði þessa ræðu um samkeppnismál í landbúnaði líka. Það er önnur saga. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra, því hún ræðir um orkustefnu og ætlar örugglega að koma inn á hana á eftir, til þess að hafa þverpólitískt samstarf af því að við erum að snerta framtíðina. Við þurfum að hugsa þetta lengra en bara kjörtímabilið, hugsa hvað við þurfum að ná pólitískri samstöðu um. Flokka- og pólitíska flóran er náttúrlega allt öðruvísi í dag en hún var hér á árum áður, þó að hæstv. ráðherra vilji, á meðan ég man, fækka flokkum, sem er náttúrlega umhugsunarefni sem við þurfum að taka umræðu um síðar. Þetta er veruleikinn í dag. Þá skiptir svo miklu máli að hafa trú á samtalinu í svona ótrúlega mikilvægum framtíðarmálum sem tengjast auðlindum þjóðarinnar og að við náum öllum að borðinu. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra sem ég treysti mjög vel til dáða í þeim efnum. Það er líka merkilegt að heyra að hæstv. ráðherra hefur fengið núna skilin á skýrslunni. Ég vil beina því til hennar að birta hana strax sem mér heyrðist hún ætla að gera og ég fagna því, því að hún er eitthvað sem m.a. atvinnuveganefnd þyrfti að taka til umfjöllunar og fá ráðherra á sinn fund til að ræða hvernig best sé að gera þetta. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra í allri þeirri endurskoðunarvinnu, af því að hún nefndi stórnotendataxta, til þess að þar verði byggt upp gagnsæi í upplýsingum og miðlun upplýsinga. Það hefur ríkt allt of mikil tortryggni 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og langaði að bæta við um stefnuna og það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á um hana, ég er sammála því að hana vantar. Stefna skiptir meira máli en kannski ýmsir vilja vera láta. Ég held að það muni alltaf hafa áhrif á það hvernig atvinnulífið þróast. Auðvitað er það þannig að gagnaverin velja sjálf sína viðskiptavini þrátt fyrir að við myndum eðli máls samkvæmt vilja sjá meira af hátæknistörfum þar sem eru aukin verðmæti, það blasir við. Samtök gagnavera eru líka að vinna ákveðna vinnu. Ég mun fá þau á minn fund þegar henni er lokið. Þá hef ég áhuga á því að horfa á þetta og lesa þetta saman, annars vegar þessa skýrslu sem ég reikna með að birta um leið og ég hef farið með hana inn í ríkisstjórn á föstudaginn og svo vinnu þeirra og að hvaða leyti þetta fer saman og skarast þannig að við getum sameiginlega komið þessu í gagnlegan farveg. Ég fagna áhuga annarra þingmanna annarra flokka á málinu. Þetta er auðvitað mikil framtíðarmúsík á sama tíma og þetta er að gerast núna. Við vitum að þetta er mjög ört vaxandi iðnaður, ef ekki sá iðnaður sem er í hvað örustum vexti í heimi, þannig að sjálfsögðu viljum við taka okkar pláss þar. Varðandi fjölda flokkanna þá vil ég ekkert endilega fækka þeim, en ég er samt þeirrar skoðunar að þeir þyrftu ekki endilega að vera svo margir. En það er eitthvað sem er bæði önnur umræða og lengri tíma mál.