Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þar sem þetta er fyrsti fundur Ed. á nýbyrjuðu ári vil ég leyfa mér að óska hv. þdm. gleðilegs árs og þakka samstarfið á liðnu ári. Sömu óskir færi ég starfsfólki Alþingis. Ég vænti þess, að hið nýbyrjaða ár færi okkur öllum heilladrjúg störf í þágu lands og þjóðar.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæti hér fyrir frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar. Í 1. gr. frv. eru nöfn 26 manna sem fullnægja þeim skilyrðum sem sett hafa verið af allshn. beggja þd. um möguleika á íslenskum ríkisborgararétti nú þegar eða á næstu mánuðum. Auk þess hafa rn. borist fleiri umsóknir sem ekki eru taldar fullnægja skilyrðunum. Þær verða einnig sendar allsherjarnefndum til frekari skoðunar ef þar kynnu að vera einhverjir sem Alþingi mundi fallast á að bættust í þennan hóp. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir lítið frv. um breytingu á lögum nr. 58 frá 1970, um skemmtanaskatt. Í frv. felst einungis að í stað þess að sveitarfélög með færri en 1500 íbúa séu undanþegin skemmtanaskatti að því er kvikmyndasýningar varðar nái þessi undanþága til sveitarfélaga með færri en 2500 íbúa. Þeir staðir sem hér kæmu til greina eru ekki margir. Þeir sem bætast við þá sem nú þegar njóta slíkrar undanþágu eru þessir: Borgarnes sem í raun og veru hefur verið undanþegin fram til þessa og auk þess Sauðárkrókur, Siglufjörður og Neskaupstaður. Tilgangurinn með þessu frv. er að gera rekstur kvikmyndahúsa á þessum stöðum auðveldari en nú. Hann hefur barist í bökkum, einkum eftir að samkeppnin við sjónvarpið kom til. Þegar þetta kemur til og svo hitt, að kvikmyndasýningar eru enn sem fyrr helsta skemmtun æskufólks á þessum stöðum sem víðar, þykir ástæða til að breyta þessu ákvæði laganna. Þær fjárhagslegu afleiðingar sem þetta fæli í sér væru skv. upplýsingum ríkisbókhalds að 116 482 kr., sem komu inn af skemmtanaskatti og voru að mestu leyti af kvikmyndasýningum á þessum stöðum, rynnu ekki í þá sjóði sem lögin fjalla um. Stærri er nú þessi breyting ekki. Ég leyfi mér að vona að hv. þingdeild geti fallist á þetta frv. Ég vil geta þess um leið að núgildandi lög um skemmtanaskatt eru í heildarendurskoðun í þeim tilgangi að einfalda álagningu og innheimtu skattsins. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. menntmn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Ég fagna því að málefni kvikmyndahúsa skuli koma til umr. hér en ég tel að það frv. sem hér liggur fyrir sé fullmikil smáskammtalækning á vandamálum kvikmyndahúsareksturs í dag sem er mjög erfiður, ekki aðeins í byggðarlögum með 2500 íbúa og færri heldur um land allt og sérstaklega úti á landsbyggðinni. Ég skil ekki hvernig þessi viðmiðun er til komin, 2500 íbúar. En ég vil ítreka það að vandamál þessa reksturs er mjög mikið vegna þess að svokölluð vídeóvæðing hefur gert það að verkum að fólk sækir kvikmyndahús minna en ella. Kvikmyndahúsin þurfa að gjalda þess að myndbönd eru leigð út sem ekki er leyfi fyrir að leigja út, svokölluð sjóræningjastarfsemi á sér stað og þrátt fyrir að nokkuð hafi úr henni dregið á hún sér stað enn þá. En eðlilega hefur þetta komið mjög niður á kvikmyndahúsunum og ég fullyrði að þau eru allflest rekin með miklu tapi í dag. Eitt er það sem rétt er að hafa í huga að hvergi nokkurs staðar í veröldinni er skattlagning á bíómiða eins mikil og hér. Það er 36.4% samtals sem greitt er af hverjum bíómiða í skatta til ríkisins. Ég leyfi mér því að spyrja hvort ekki sé hugsanlegt að koma til móts við þennan rekstur sem mjög er illa staddur, rekstur sem á fullan rétt á sér og, eins og hæstv. menntmrh. sagði áðan, færir mönnum góða skemmtan og oft á tíðum heilmikla menningu, a.m.k. annað slagið. Ég tel að ekki sé nóg að gert með því að miða þetta við 2500 íbúa og að ekki eigi einungis að fella niður skemmtanaskattinn, heldur tel ég koma mjög til greina að fella niður söluskattinn. Það væri gaman að vita hvað bærist mikið af söluskatti af vídeóleigunum sem hafa sprottið hér upp eins og gorkúlur um allan bæ og um allt land. Ég er alveg sannfærður um að skil á þeim skatti eru alveg í lágmarki á þeim stöðum. Ég spyr aftur: Hvers vegna eru þessi einstöku byggðarlög tekin út? Hefur ekki komið til umr. að þetta gangi yfir allt eða þá þau kvikmyndahús sem eru úti á landi? Svona leið var einu sinni valin í sambandi við rekstur samkomuhúsa. Ég held að þá hafi verið miðað við 1500 íbúa. Þá gátu byggðarlög sem voru í nágrenni við þéttbýli byggt upp góð félagsheimili á meðan þeir sem bjuggu í þéttbýli gátu það ekki vegna þess að þeir sem ráku samkomuhús í viðkomandi þorpi fengu alla skatta niðurfellda a.m.k. skemmtanaskattinn sem þá var miklu hærri, en hinir ekki. Ég held að það sé ekki af því góða að taka upp svona smáskammtalækningar. En ég veit að það er einungis skemmtanaskatturinn sem fellur undir menntmrh. Ég vildi því spyrja fjmrh. hvort hann hafi athugað það erindi Félags kvikmyndahúsaeigenda að fella niður söluskatt af kvikmyndasýningum. En skattlagning á bíómiða er 36.4%, sú hæsta sem þekkist í veröldinni í dag.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins svara spurningum hv. 6. landsk. þm. Fyrst var spurt hvernig viðmiðunin væri til komin, af hverju þessir tilteknu staðir yrðu undanþegnir skv. frv. Ástæðan er sú að hér er öðrum þræði um byggðamál að ræða. Hér er í flestum tilvikum um að ræða staði sem eru nokkuð einangraðir. Allir staðir sem eru með 2500 íbúa eða fleiri eru hér á suðvesturhorninu sem við hv. þm. eru þm. fyrir og/eða af Suðurlandi þannig að að því leyti er þarna röksemd fyrir því að gera þessa breytingu sem fyrst. Að því er varðar gjöld af kvikmyndum almennt vil ég draga það fram hér, sem ég vænti að hv. þdm. sé flestum kunnugt, að skemmtanaskatturinn er 15% brúttó af kvikmyndum en söluskattur 19.3% af brúttóverði aðgöngumiðanna. Við þetta bætist 1.5% menningarsjóðsgjald, en þegar skemmtanaskatturinn er felldur niður er það jafnframt fellt niður líka, þannig að meginþátturinn í hinum opinberu gjöldum er söluskatturinn. Hitt er svo annað atriði sem hefur mikil áhrif á stöðu kvikmyndahúsa eða ég vænti þess að muni geta haft mikil áhrif á stöðu þeirra og varðar einmitt það sem hv. þm. vék að um myndböndin og flutning efnis sem sýnt hefur verið í kvikmyndahúsum af myndböndum á þann veg sem hann nefndi sjóræningjastarfsemi. Án þess að ég fullyrði nokkuð um þá starfsemi er svo mikið a.m.k. ljóst að nái höfundalagafrv. það sem hér liggur fyrir hv. Alþingi fram að ganga mun staða kvikmyndahúsa, sem rétt hafa á því efni er flutt hefur verið þar, batna að þessu leyti til svo að ég vænti að það mál hafi áhrif á stöðu kvikmyndahúsa einnig. Ég vil ekki lengja þessar umr. að öðru leyti, frú forseti, en ég vænti þess að fleiri þm. hafi kvatt sér hljóðs.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs einungis til að fagna þessu frv. Það er ekki veigamikið, en hitt er ekki rétt sem hv. 6. landsk. þm. sagði að þarna væri verið að taka upp smáskammtalækningar. Ég held að hann hafi orðað það eitthvað svo. Það er kannske frekar verið að rýmka eitthvað um þessar smáskammtalækningar með því að færa þetta þó til fjölmennari staða. Ég tek undir mjög margt af því sem þm. sagði í sambandi við kvikmyndahúsarekstur að hann á mjög í vök að verjast, m.a. vegna þessarar vídeóvæðingar sem kölluð er, en hann átti nú raunar í vök að verjast, eða a.m.k. þau kvikmyndahús sem rekin eru af einkaaðilum, áður en þetta gerðist. Þessi skattlagning á kvikmyndahúsin er að mínu mati alveg óeðlileg eins og þm. sagði svo að við erum nú, held ég, nokkuð sammála í þessu efni. En hæstv. menntmrh. sagði áðan að þetta mál væri allt í endurskoðun. Ég hygg að samþykkt þessa frv. mundi einmitt greiða fyrir því að skoðað yrði nánar hvernig ástandið er hjá öðrum. Þarna er um að ræða örfáa staði þar sem kvikmyndahúsarekstur að líkindum mundi leggjast niður ef þetta frv. ekki yrði samþ. Ég þekki a.m.k. til þess að rekstur gengur þannig á þessum stöðum að um verulegt tap er að ræða. Þetta er þó ein af þeim fáu skemmtunum sem fólkið getur sótt sem menningarlegar verða að kallast og sérstaklega æskulýðurinn. Hann hefur þá í eitthvert hús að venda annað en danshús þó að þau geti verið góð svo langt sem þau ná. En ég held að það væri mikil afturför ef kvikmyndahúsarekstur á landsbyggðinni legðist meira og minna niður. Eins og ég sagði: þó að þetta sé lítið mál er það þess vert að við reynum að afgreiða það og helst í einingu sem allra fyrst.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt aths. Menn leiðrétti mig þá ef ég hef einhvern rangan skilning á málinu, en þar sem hér er um skattheimtu að ræða þó að ráðstöfun þessara tekna fari svo fram með einhverjum sérstökum hætti, er þá ekki eðlilegra að fjh.- og viðskn. fjalli um þetta mál en menntmn.? Það var eiginlega mín spurning.

Tómas Árnason Hæstv. forseti. Það gefur auga leið að erfiðara er að reka starfsemi eins og kvikmyndahús í fámenni en í fjölmenni og þarf í raun og veru ekki að fara um það mörgum orðum. Ég vil fagna þessu frv. sem þm. fyrir landsbyggðarkjördæmi því að mér er vel kunnugt um að víða í kauptúnum og kaupstöðum eru talsvert verulegir erfiðleikar við að reka starfsemi á borð við kvikmyndahús. Það er staðreynd að unga fólkið sérstaklega sækir enn þá þrátt fyrir sjónvarpið verulega kvikmyndahúsin og það er ein af þeim skemmtunum sem unga fólkið getur notið úti á landsbyggðinni. Ég vildi aðeins í sambandi við þetta mál vekja athygli á því að ég held að kominn sé tími til að gefa meiri gaum að möguleikum ungs fólks um allt land en ekki síst í kaupstöðum og kauptúnum úti um landið til að verja sínum tómstundum. Félagsheimilin sem voru gífurlega mikið félagslegt átak á sínum tíma voru þannig byggð að nánast var byggt utan um dansgólf og það var leiksvið. Menn hugsuðu ekki lengra á þeim tíma þegar félagsheimilin voru byggð. Nú hefur orðið talsverð breyting að því leyti til að ástæða er til að útvíkka þessa starfsemi víða í kaupstöðum og kauptúnum og raunar einnig hér á höfuðborgarsvæðinu, að herða róðurinn í því efni að gera ungu fólki mögulegt að verja sínum frítímum við sem heilbrigðastar aðstæður. Það er spurning hvort ekki væri einmitt ástæða til - og ég vil nú beina því til hæstv. menntmrh. - að taka þessi mál til endurskoðunar og athugunar. Þau eru kannske í athugun, kannske er starfandi nefnd sem er að fjalla um þessi mál, ég veit það ekki. En væri ekki ástæða til þess að taka þessi mál til heildarathugunar? Við sjáum það sem ferðumst um kauptúnin og kaupstaðina út um landið að iðulega er hópur af ungu fólki í kringum bensínafgreiðslustöðvarnar og sjoppurnar. Og hvers vegna er unga fólkið þarna? Það er þarna vegna þess að það hefur engan stað til að víkja að þó að að vísu hafi orðið geysileg bót í þessum efnum í sambandi við byggingu íþróttahúsa, sundlauga og slíkra mannvirkja þar sem þau eru. En eigi að síður er það staðreynd, t.d. á Austurlandi sums staðar, að unga fólkið hefur í raun og veru engan annan stað til að fara á utan þar sem íþróttamannvirkin eru, og það eru nú ekki allir í því eins og kunnugt er, heldur en í kringum sjoppurnar. Þetta sjá auðvitað þm. og allir sem eiga heima og ferðast um þessa staði. Þess vegna vildi ég vekja athygli á þessu og að ástæða væri til að hefja heildarendurskoðun á því máli að bæta enn aðstöðu fyrir unga fólkið, ekki síst í minni kaupstöðum og kauptúnum, svo að ég leggi nú sérstaka áherslu á það, en auðvitað gildir það sama um alla byggð í landinu.



Virðulegi forseti. Ég vil fagna þessu frv. en mig langar að spyrja hæstv. menntmrh. hvort ekki hafi komið til tals að hækka kannske þetta mark upp í 3 þús. Mér er nú kunnugt um að Húsavík rétt nuddast upp fyrir þessa tölu og ég hugsa að ekki séu minni erfiðleikar þar um rekstur á kvikmyndahúsi en kannske hjá þeim sem hafa 2400. Ég vil endilega koma þessu að en vil taka undir margt sem hér hefur verið sagt og sérstaklega með félagslegar þarfir úti á landsbyggðinni. Auðvitað er erfiðara fyrir minni sveitarfélög að hugsa vel um sín ungmenni, ekki síður á menntunarsviðinu en á fétagslega sviðinu.



Virðulegi forseti. Þar sem talsmenn fjögurra stjórnmálaflokka hafa fjallað um þetta mál hér við 1. umr. frv. vil ég ekki láta hjá liða að segja skoðun mína á þessu máli þó að frv. geti nú tæpast fallið í flokk þeirra mála sem allra mikilvægust eða brýnust teljast og slík mál er kannske ekki alltaf þörf að þrautræða við 1. umr., oft gott að skoða þau í nefnd og taka þau síðan til nánari umr. við 2. umr. málsins. En ég vil í stuttu máli lýsa stuðningi mínum við frv. Ég tel að það horfi í réttlætisátt. Þessi mörk sem sett voru fyrir langalögnu og miðuðu við 1500 íbúa eru auðvitað löngu orðin úrelt. Það hefur orðið veruleg fjölgun íbúa í þéttbýli og margir þeir staðir sem áður voru með kannske 1000–1300 íbúa eru nú komnir yfir þessi mörk. Orðið hefur það mikil mannfjölgun í landinu síðan lögin voru sett að breyting af þessu tagi er fullkomlega sanngjörn og eðlileg. Svo geta menn auðvitað deilt um hvort á að setja mörkin akkúrat þarna eða einhvers staðar annars staðar. Ég á auðvitað afskaplega erfitt með að finna rök fyrir því að mörkin skuli vera við 2500 frekar en 3500 svo að nefnt sé dæmi. Eða jafnvel einhver önnur tala heldur hærri eins og hv. þm. Karl Steinar Guðnason benti á áðan. En sem sagt, ég tel að frv. horfi í réttlætisátt í öllu falli og mun persónulega veita því stuðning og trúi ekki öðru en að svipaður hugur sé hjá okkur Alþb.- mönnum almennt. En ég vildi hins vegar vekja athygli á því að löggjöf um skemmtanaskatt er mjög úrelt orðin og gömul og væri auðvitað brýn þörf á að taka lögin í heild til endurskoðunar. Þegar ég var í menntmrn. var verið að endurskoða þessi lög og ég vissi ekki betur en það gengi allvel. Við áttum nokkra fundi og mér fannst að bara væri herslumunurinn sem á vantaði að því væri lokið. Ég hugðist flytja þetta frv. um breytingu á skemmtanaskatti á þinginu 1979/80 ef mér hefði enst líf sem ráðh. en svo varð nú ekki eins og menn þekkja. Síðan eru liðin allmörg ár eða 4 og ég trúi ekki öðru en að þessari endurskoðun í rn. hljóti nú að vera lokið. Ekki er hægt að leyna því að þessi löggjöf er á margan hátt nokkuð úrelt og þó að þetta eina atriði sé eitthvað fært til meira réttlætis er áreiðanlega margt fleira sem þarfnast endurskoðunar.



Virðulegi forseti. Ég er að vísu alveg sammála hv. 3. þm. Norðurl. v. að hér er sjálfsagt ekki um mikilvægasta mál þessarar þjóðar að ræða. Allavega komst þessi þjóð af í 1000 ár án þess að fara á bíó. En það fara þó nokkuð saman velgengnisár þessarar þjóðar og saga kvikmyndanna. En af því að hérna hefur spunnist örlítil umr. út af spurningunni um réttlætismörk gat ég eiginlega ekki á mér setið að koma hér aftur í ræðustól. Það eru ákveðin örlög höfuðborga að oft er litið á þær eins og þær séu ekki hluti af því landi sem þær þjóna, sbr. hugtakið landsbyggðin og síðan Reykjavík rétt eins og Reykjavík sé ekki byggð á þessu landi. En þegar maður hugleiðir eðli þessa skatts sem er skattur á neytendur gæti maður út af fyrir sig alveg hugsað réttlætismörkin einhvers staðar í kringum 150 þús. manna byggð sem þýddi að fella mætti hann algerlega niður því að þessi skattur fjallar í raun og veru fyrst og fremst um möguleika einstaklingsins til að njóta þessarar skemmtunar en ekki möguleika fjöldans. Og að því leyti væri alveg réttlætanlegt að einstaklingur í Reykjavík hefði sömu möguleika og einstaklingur annars staðar á þessu landi til að njóta þessarar skemmtunar og þörf hans, ef þörf er fyrir hendi á annað borð, alveg jafn mikil. Því að ekki er heldur hægt að hugsa þá hugsun rökrétt að það hafi einhverjar óheillavænlegar afleiðingar fyrir kvikmyndahús úti á landi þó að hið sama gildi fyrir kvikmyndahús hér í Reykjavík. Þau taka ekki neitt frá þeim í þeim skilningi þó að þessum skatti væri aflétt af þeim líka.



Herra forseti. Það er augljóst að þetta litla yfirlætislausa frv. er að breytast í meiri háttar mái. Það er út af fyrir sig ánægjulegt, en ég vil fjalla um örfá atriði sem fram hafa komið. Í fyrsta lagi var það nefndin sem um það mun fjalla. Það kom fram till. frá hv. 8. þm. Reykv. um að málið færi til fjhn. Það hefur verið venja á Alþingi að breytingar á lögum um skemmtanaskatt færu í menntamálanefndir. Auk þess er þarna um að ræða sérstakan tekjustofn sem er alveg markaður til menningarmála og málefni hans heyra undir menntmrn. Þetta hefur verið venja í málsmeðferð Alþingis. Hv. 4. þm. Austurl. spurði hvort allsherjarendurskoðun á fjölgun ýmissa staða fyrir unglinga, skemmtistaða eða tómstundastaða, stæði yfir. Ég get svarað því að það út af fyrir sig er ekki í neinni sérstakri endurskoðun. Þetta er málefni sem snertir afskaplega marga þætti mennta- og menningarmála og ekki síst þó það sem mér þykir vera meginmál í þessu sambandi og vakti sérstaka athygli mína á þessum orðum. En mér hefur þótt um margra ára skeið vera of mikið um það þegar menn ræða um æskulýðsmál að vandinn sé fyrst og fremst talinn fólginn í því að ekki séu ýmsir staðir utan heimila fyrir tómstundir æskufólksins. Mér þykir skipta mestu máli að litið sé á heimilin sem samastað unglinga og þeirra stað ekki síður en foreldranna á þann veg að heimilin séu opin fyrir tómstundir unglinganna, fyrir unglingana og þeirra gesti ekki síður en þá heimilismenn sem fullorðnir eru. Vitanlega hefur sjónvarpið átt mikinn þátt í þróun í þessa átt, það hefur vissulega stuðlað að heimilisrækni landsmanna. Það efast ég ekki um. Engu að síður eru þessi vandamál fyrir hendi sem hv. þm. gat um, en til þeirra liggja ákaflega margþættar orsakir og ég er ekki sannfærð um að lausnin liggi í því að búa til fleiri samkomustaði sérstaklega fyrir unglinga. Það hefur ekki útrýmt unglingavandamálum að til séu skemmtistaðir fyrir unglinga. Um það mál mætti lengi fjalla. En æskulýðsmál almennt eru hins vegar á fleiri vegu til skoðunar í sérstakri nefnd sem skipuð hefur verið í tilefni af alþjóðlegu æskulýðsári sem verður 1985. Það er mjög vel þegið að fá ábendingar frá hv. alþm. sem öðrum í sambandi við það verk og það getur vel orðið kveikjan að útfærslu nýrra hugmynda. Hv. 8. landsk. þm. Kolbrún Jónsdóttir minntist á nokkra staði sem væru mjög nálægt þeim mörkum sem um er fjallað í frv., sérstaklega Húsavík. Mun rétt vera að þar hafi fjölgað um 13 manns eða liðlega það frá því að prentaðar voru þær opinberu skýrslur sem ég hafði undir höndum og greina frá því að á Húsavík séu 2487 íbúar. Slík takmarkatilfelli koma vitanlega til sögunnar. Hv. 3. þm. Norðurl. v. spurði hvort skemmtanaskattslög væru ekki í endurskoðun. Það sagði ég í frumræðu minni, þau eru í endurskoðun. Þeirri endurskoðun er senn lokið en að því er varðar fyrri endurskoðun skemmtanaskattslaga lá fullbúið frv. ásamt greinargerð í menntmrn. 1976 en það frv. hefur aldrei verið flutt. Núna er unnið að því að gera þetta mál allt saman einfaldara og þannig úr garði að það verði greiðara í framkvæmd.



Virðulegi forseti. Það er mikið rétt, að hér er ekkert stórmál á ferðinni en nauðsynlegt er að ræða þessi mál eins og hver önnur. Auðvitað er það til góða fyrir þessa staði að skemmtanaskattur skuli felldur niður af kvikmyndarekstri þar. En ég tel þetta vonda leið til að bæta þennan rekstur. Það er verið að flokka byggðarlög niður og vitandi það að kvikmyndahúsarekstur almennt er mjög illa staddur, að skattlagning á kvikmyndasýningar eða hvern aðgöngumiða er sá hæsti í heimi tel ég það mjög vonda leið. Hvers eiga t.d. Vestmannaeyjar að gjalda? Ekki eru Vestmannaeyjar síður einangraðar en Neskaupstaður t.d. Ég veit að kvikmyndahúsarekstur þar gengur mjög erfiðlega. Líka á Ísafirði og líka á Akranesi. Svo er reyndar um allt land. Vídeóvæðingin hefur vissulega haft ýmsa kosti í för með sér en fyrir þennan rekstur hefur þessi þróun haft mjög skaðvænleg áhrif. Aðsókn hefur minnkað mjög hrikalega og svo er annað sem menn kannske gera sér ekki grein fyrir en það er að verð á leigðum kvikmyndum erlendis frá hefur stórhækkað. Það kemur að vísu til af því að myndirnar koma fyrr til Íslands og það er svo sem ágætt, en eftir því sem þær koma fyrr eru þær dýrari. En það er vegna samkeppni þessara vídeóleiga sem það á sér stað. Ég endurtek að ég held að þetta sé skref í áttina en ég tel að þetta sé afar vanhugsuð leið og ekkert vit sé í öðru en að fella niður þessa skatta almennt. Ég held líka að þessi niðurfelling geri sáralítið til að laga reksturinn. Þetta er svo lítið af allri þessari skattlagningu, 36.4%, og staðan er svo slæm. Ég tala nú ekki um ef þetta er spurning um 200 þús. kr. eða svo held ég að það lagi lítið fyrir þessi byggðarlög. Það þarf að koma meira til. Líka þarf að koma til niðurfelling á söluskatti og fleiri sköttum. Kvikmyndahúsarekstur er mjög erfiður. Minnast má á að t.d. á Akureyri er aðeins eitt kvikmyndahús í dag. Hitt er hætt. Svona er þetta um allt land að hvert fyrirtækið á fætur öðru leggur upp laupana. En ég skora á fjmrh. sem hefur nú líka með þetta að gera og menntmrh. að láta fara fram endurskoðun á þessu máli. Ég veit að fyrir liggur erindi frá þeim sem með þetta hafa að gera og ég vænti þess að það verði skoðað alvarlega. En gaman væri að vita núna í lokin hvort könnun hefur farið fram á því hver hafa verið skil á söluskatt af þeim vídeóleigum sem eru víðs vegar um landið og hvort farið hefur fram athugun á því hvort ekki sé rétt að fella niður söluskatt af þessari starfsemi sem er að deyja út ef svo heldur fram sem horfir.

Tómas Árnason Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. Ég vildi aðeins tala svolítið skýrar um það sem ég gat um í sambandi við aðstöðu ungs fólks til að verja sínum tómstundum, sérstaklega í kauptúnum og kaupstöðum, og bið hæstv. menntmrh. að gera svo vel og fylgjast með því þannig að enginn misskilningur verði okkar á milli í þessu efni. Það sem ég átti við var að fram færi heildarendurskoðun á okkar fyrirkomulagi í fétagsheimilunum og sú endurskoðun beindist að því að gera félagsheimilin sem eru býsna rúmgóð víða meira að tómstundaheimilum unglinga og barna en þau eru í dag. Ég ætlaði ekki að segja það áðan að ég vildi að ráðist yrði í að byggja fleiri mannvirki af þessu tagi heldur hitt að félagsheimilin yrðu tekin til sérstakrar meðferðar í þá veru að þau yrðu meira félagsmiðstöðvar, t.d. í því formi sem tekið hefur verið upp hér víða í Reykjavík sem ég tel að sé til mikillar fyrirmyndar. Mér dettur ekki í hug að álíta að slík starfsemi þróist á það stuttum tíma að unga fólkið flykkist þangað. Ég veit að misbrestur hefur verið á því hvað mikil sókn hefur verið en ungt fólk hefur mismunandi áhuga á hinum ýmsu sviðum. Það væri ákaflega mikilsvert að styrkja þessa starfsemi og ég er þeirrar skoðunar að bæði ríki og sveitarfélög ættu að taka höndum saman í þessu efni. Í raun og veru þyrfti víða að hafa sérstakan starfsmann í félagsheimilunum sem væri þar og hefði forystu um að koma á félagsaðstöðu fyrir unga fólkið ásamt því. En ég skal ekki flytja langt mál um þetta í dag, ég vildi koma þessu að í sambandi við þetta mál vegna þess að hæstv. menntmrh. var hér í deildinni.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir til nýrra hafnalaga er endurskoðuð útgáfa af gildandi hafnalögum nr. 45 frá 1973. Þau lög eru þannig orðin 10 ára gömul. Frv. var lagt fyrir síðasta Alþingi, en hlaut þá ekki afgreiðslu og dagaði uppi í nefnd. Ég hef látið gera lítils háttar breytingar á frv., aðallega 5. og 6. gr. þess. Í 5. gr. eru tekin út ákvæði um að Hafnamálastofnun skuli hafa yfir að ráða tækjum til dýpkunarframkvæmda. Ákvæði um deildaskiptingu stofnunarinnar, sem till. var gerð um í 6. gr., eru nú tekin út og vísað til reglugerðar. Í 22. gr. er tekin upp skylda Hafnamálastofnunar til að annast ákveðnar framkvæmdir eða hluta þeirra. Loks er í 30. gr. gerð till. um að árlegt framlag ríkissjóðs til Hafnarbótasjóðs verði eigi lægra en 15% af framlagi til hafnarmannvirkja og lendingarbóta á fjárlögum hvers árs, en þessi tala er 12% samkv. fyrra frv. Aðrar breytingar eru smávægilegar lagfæringar á orðalagi í 8. og 22. gr. Við endurskoðun laganna hafði nefndin sem samdi frv. m.a. ýmsar óskir og samþykktir Hafnasambands sveitarfélaga til hliðsjónar. Var tækifærið notað til að má ýmsa smærri agnúa af gildandi lögum, breyta röð ákvæða í rökréttara horf og gera ýmsar aðrar smærri breytingar, en fyrir þessum atriðum er gerð nánari grein í skýringum með einstökum greinum frv. Aðalbreytingarnar sem gerðar eru frá gildandi lögum eru sem hér segir: 1. Í 1. kafla frv. er, eins og í núgildandi hafnalögum, fjallað um yfirstjórn hafnamála. Sú breyting er helst í þessum kafla að ákvæði úr reglugerð um samstarfsnefnd um hafnamál eru tekin inn í 2. og 3. gr. frv. og jafnframt er heiti nefndarinnar breytt í hafnaráð. Með nafnabreytingunni og með því að taka ákvæði þessi inn í lögin er ætlunin að festa þessa tilhögun betur í sessi en verið hefur. Jafnframt er gert ráð fyrir því að varamaður frá Hafnasambandi sveitarfélaga og einn varamaður fyrir báða fulltrúa samgrh. eigi rétt til setu á fundum ráðsins með málfrelsi og tillögurétti. Ætlunin með þessari tilhögun er að gefa Hafnasambandi sveitarfélaga aukna möguleika til að hafa áhrif á gang hafna mála. 2. Í frv. eru tekin af öll tvímæli um að frumkvæði um hafnargerðir sé hjá eiganda hafnar og framkvæmdir við þær á ábyrgð hans. Jafnframt er gengið út frá því að hafnarstjórnir annist sjálfar framkvæmd allra annarra verkþátta en þeirra sem kostaðir eru að fullu af ríkissjóði, annaðhvort með eigin starfsliði, samningum við verktaka eða útboði. Um ofangreindar breytingar eru ákvæði í 22. gr. frv. Í mörg undanfarin ár hafa verið mjög ofarlega á baugi hugmyndir um að Hafnamálastofnunin hefði fyrst og fremst með höndum rannsóknir og áætlanagerð, en aukna áherslu skyldi leggja á það að sveitarfélög hefðu á hendi eigin hafnarframkvæmdir undir fjárhagslegu og tæknilegu eftirliti stofnunarinnar eða þá að slíkar framkvæmdir yrðu boðnar út. Til móts við þetta sjónarmið hefur nú verið gengið til fulls. 3. Jafnframt breytingu samkv. liðnum hér á undan hefur verið stefnt að því í frv. að starfsemi Hafnamálastofnunar beindist meira en verið hefur að frumrannsóknum, tæknilegu eftirliti og áætlanagerð. 4. Í 26. gr. frv. er fjallað um greiðsluþátttöku ríkissjóðs í hafnargerðum. Þær breytingar verða helstar að ríkissjóður greiðir nú 100% kostnaðar við frumrannsóknir samkv. nánari ákvæðum í reglugerð og 90% stofnkostnaðar við dýpkun aðatsiglingaleiðar að höfn samkv. nánari ákvörðun samgrn., en þessir liðir voru áður greiddir með 75% framlagi úr ríkissjóði. Eðlilegt er að ríkissjóður greiði að fullu allar frumrannsóknir og jafnframt verði Hafnamálastofnun betur í stakk búin til að inna þær af hendi. Frumrannsóknir þurfa ekki að leiða til hafnargerðar. Þær geta verið tímafrekar og dýrar og því ekki óeðlilegt að kostnaðarþátttaka viðkomandi hafnarsjóðs hefjist ekki fyrr en með rannsóknum sem telja má beinan undanfara hafnarframkvæmda. Hvað varðar dýpkunarkostnað á aðalsiglingaleið getur verið um verulega þungan bagga á einstökum hafnarsjóðum að ræða og því rétt að ríkissjóður komi þar meira til móts við hafnarsjóðina en nú er. Ég vil sérstaklega undirstrika að stofnkostnaður við mengunar- og slysavarnir í höfnum verður styrkhæfur um 75%, en er ekki styrkhæfur að neinu leyti samkvæmt núgildandi lögum. Einnig hafa verið gerðar breytingar á 8. gr. núgildandi laga með það í huga að koma meira til móts við óskir hafnarsjóðanna. Um þetta atriði eru ákvæði í 24. gr. frv. Tekin eru nú öll tvímæli af um það að vaxtakostnaður á byggingartíma, svo og lántöku- og annar fjármögnunarkostnaður, kostnaður vegna hækkunar verðtryggðra lána og gengistap á erlendum lánum teljist til styrkhæfs byggingarkostnaðar, enda verði kostnaðurinn til vegna kostnaðarþátttöku ríkissjóðs í framkvæmdinni. Einnig er það skilyrði til greiðslu slíks kostnaðar að til hans hafi verið stofnað með heimild rn. og fjvn. Alþingis. 5. Í 10. gr. núgildandi hafnalaga eru ákvæði um gerð áætlunar um hafnargerðir til fjögurra ára í senn. Jafnframt eru ákvæði um að áætlunin skuli gerð á tveggja ára fresti og lögð fyrir sameinað Alþingi sem þáltill. og að hún öðlist gildi þegar Alþingi hefur samþykkt hana. Óumdeilanlegt er að áætlunin hefur verið til mikils gagns eins og hugmyndin var þegar þetta ákvæði var sett inn í lögin. Ætlunin með þessu ákvæði var sú að fá Alþingi til að afgreiða áætlunina sem þál., enda fengi hún þá fastara form, svipað og vegáætlun. Hins vegar er ýmislegt ólíkt með þessum tveimur áætlunum, m.a. fjáröflun, en eins og kunnugt er býr Vegasjóður við fastan markaðan tekjustofn. Einnig má nefna það atriði að vegaframkvæmdir eru algerlega kostaðar af ríkissjóði, en hafnarframkvæmdir eru blandaðar framkvæmdir ríkissjóðs og sveitarfélaga. Raunin hefur orðið sú, að þótt hafnagerðaráætlunin hafi verið lögð fyrir Alþingi á tveggja ára fresti hefur hún aldrei fengið þá meðferð sem gert er ráð fyrir í greininni. Vafasamt er að halda þessu ákvæði um meðferð áætlunarinnar á Alþingi til streitu og því gert ráð fyrir að áætlunin sé lögð fram sem þskj. 6. Mikilsverða breytingu frá gildandi lögum er að finna í 26. gr. þar sem segir m.a. að ríkissjóður greiði allt að 75% og 40% af kostnaði við hafnargerðir. Enn fremur segir í 27. gr. að fjvn. Alþingis geti ákveðið að fengnum tillögum samgrh., sem áður skal leita umsagnar hafnaráðs og hafnamálastjóra, að ríkisframlag til framkvæmda, sem eru styrkhæfar um 75% og 40%, verði lægra en þar greinir til hafna sem taldar eru fjárhagslega færar um að standa undir hærri kostnaðarþátttöku en 25% og 60%. Sá mismunur framlaga úr ríkissjóði sem þannig myndast rennur sem sérstakar tekjur til Hafnabótasjóðs. Ein höfn, sem fellur undir hafnalög, hefur yfirleitt ekki notið ríkisstyrks til framkvæmda, þ.e. Reykjavíkurhöfn. Talið hefur verið að sjálfsaflafé hennar nægði til að standa undir eigin framkvæmdum og gildir því ekki um hana ofangreint ákvæði um að mismunur framlags úr ríkissjóði renni til Hafnabótasjóðs. Telja má að almennt bættur fjárhagur hafnanna geti leitt til þess að sumar þeirra yrðu færar um að standa undir meiri greiðsluþátttöku en gert er ráð fyrir í lögunum sem lágmarki, en vafasamt er að ríkið styrki hafnir samkvæmt hámarksheimild til framkvæmda sem sjálfar geta að verulegu leyti staðið undir þeim af eigin tekjum. 7. Hér skal fjallað um gjaldskrármál og breytt fyrirkomulag þeirra, sbr. 13. gr. frv. Verði ákvarðanir um gjaldskrár hafnastjórna frá 1. febr. n.k. algerlega mál sveitarstjórna þarf að breyta þessari grein. Meðan grein í frv. er óbreytt getur umsögnin um hana verið á þá leið að allar breytingar á gjaldskrám hafna hafi eins og kunnugt er verið þungar í vöfum vegna ákvæða í gildandi lögum. Ekki er öllu lengur hægt að halda því fyrirkomutagi sem tíðkast hefur, þ.e. að hver höfn um sig sæki um hækkun á gjaldskrá til samgrn. og gjaldskráin sé síðan birt sérstaklega í Stjórnartíðindum, en það hefur í för með sér að svo til samhljóða gjaldskrár 50–60 hafna eru birtar í Stjórnartíðindum tvisvar til þrisvar á ári. Í 13. gr. er því gert ráð fyrir að ein gjaldskrá sé sett fyrir allar hafnir á landinu sem lögin ná til, en þó er gert ráð fyrir heimild til fráviks frá þessari samfelldu gjaldskrá, ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi. 8. Nefndin sem samdi frv. tók sérstaklega til athugunar möguleika á að leggja niður landshafnarformið og að um landshafnir giltu sömu lög og um almennar hafnir. Þær þrjár landshafnir sem um er að ræða eru í Keflavík - Njarðvík, Rifi á Snæfellsnesi og Þorlákshöfn. Lögin um landshöfn í Keflavík-Njarðvík, sem er elst þeirra, voru upphaflega sett árið 1946. Landshafnarhugmyndin er þannig orðin nærri 40 ára gömul. Hún kom fram við allt aðrar þjóðfélagsaðstæður en nú ríkja og því rétt að endurskoða hvort sú sérstaða eigi áfram að gilda um þessar hafnir sem talin var vera fyrir hendi við setningu landshafnalaganna. Höfuðrökin fyrir þessu fyrirkomulagi voru á sínum tíma, að engar nothæfar fiskihafnir væru til á ákveðnum landssvæðum, svo sem Reykjanesi. Þaðan væri hins vegar skammt á góð fiskimið og á þessi svæði sækti fjöldi aðkomubáta. Ekki væri hægt að ætlast til að eitt sveitarfélag stæði þannig undir hafnargerðarkostnaði við höfn sem þjónaði fleiri sveitarfélögum. Það kom og til að á þessum tíma greiddi ríkissjóður minna til almennra hafnargerða en nú er eða 40% samkvæmt lögum sem samþykkt voru sama ár og fyrstu landshafnalögin, en áður hafði ríkisframlagið verið enn lægra. Hér er gerð tillaga um það, ákvæði til bráðabirgða I, að teknar séu upp viðræður við sveitarstjórnir á þessum stöðum um afhendingu landshafnarmannvirkja til þeirra til eignar og reksturs samkv. hafnalögum, ef samkomulag verður um. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. á þskj. 230 um breyt. á lögum nr. 75 frá 14. sept. 1978, um tekju- og eignarskatt, sbr. lög nr. 21 frá 23. mars 1983 um breyting á þeim lögum. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. frá 26. maí s.l. er því lýst yfir að áhersla verði lögð á að efla atvinnustarfsemi og atvinnuuppbyggingu til þess að auka hagvöxt og atvinnuöryggi. Í því skyni verði m.a. starfsskilyrði atvinnuveganna jöfnuð og samkeppnisstaða íslenskra atvinnugreina styrkt. Skattalögum verði breytt þannig að þau örvi fjárfestingu og eiginfjármyndun í atvinnulífinu. Í framhaldi af þessari yfirlýsingu skipaði ég snemma sumars nefnd til að undirbúa frv. til breytinga á skattalögunum. Er erindisbréf nefndarinnar dags. hinn 14. júlí s.l. Skyldu tillögur nefndarinnar liggja fyrir á haustmánuðum þannig að unnt yrði að leggja tillögur um þetta efni fyrir Alþingi á fyrri hluta þingsins. Nefndina skipuðu þeir Ólafur Nilsson löggiltur endurskoðandi, sem var formaður hennar, en auk hans Geir Geirsson löggiltur endurskoðandi og alþm. Davíð Aðalsteinsson, Eyjólfur Konráð Jónsson og Þorsteinn Pálsson. Nefndin vann mjög gott starf og skilaði áliti sínu í nóvembermánuði s.l. Er frv. það sem hér er til umr. samið af nefndinni í samvinnu við fjmrn. og grundvallast á hugmyndum nefndarinnar. Í tengslum við þetta frv. annaðist nefndin samningu sérstaks frv. um frádrátt frá tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri og var það lagt fram samhliða þessu frv. og eru náin tengsl á milli frumvarpanna beggja. Öflugt atvinnulíf er forsenda allra efnahagslegra framfara og fullljóst er að afkoma almennings í þessu landi verður ekki byggð á öðru en traustu og þróttmiklu atvinnulífi. Á undanförnum árum hafa margar greinar atvinnurekstrar átt í miklum erfiðleikum hér á landi, þar sem gætt hefur samdráttar og versnandi afkomu. Í þessum efnum þarf að snúa vörn í sókn og hefja nýskipun arðbærrar atvinnustarfsemi með aukinni þátttöku almennings. Sérstaklega þarf að auka eiginfjármyndun atvinnufyrirtækja og bæta möguleika þeirra til endurnýjunar atvinnutækja. Til að skapa atvinnurekstrinum í landinu heilbrigðan rekstrargrundvöll og vaxtarskilyrði á ný er ljóst að breyta þarf mörgum atriðum í efnahagslífi okkar. Varðandi sum þessi atriði hefur verulegur árangur þegar náðst og er þar nærtækast að nefna þá verulega miklu lækkun á verðbólgunni sem orðið hefur í valdatíð núv. ríkisstj. En aðgerða er einnig þörf á öllum sviðum, m.a. í skattamálum. Er frv. því sem hér er til umr. ásamt fyrrgreindu fylgifrv. þess ættað það hlutverk. Hefur frv. að geyma allmargþættar tillögur til breytinga á skattlagningu einstaklinga og atvinnufyrirtækja, sem allar stefna þó að þessu marki. Mun ég nú víkja að helstu tillögum frv. og snúa mér fyrst að þeim breytingum er varða atvinnureksturinn sjálfan. Þar eru meginbreytingarnar þríþættar: Í fyrsta lagi er lagt til að fjárfestingarsjóður verði tekinn upp í stað núverandi varasjóðs. Í öðru lagi er lagt til að breyting verði gerð á meðferð úthlutaðs arðs hjá félögum. Og í þriðja lagi er gert ráð fyrir breytingu á fyrningarhlutföllum. Samkv. núgildandi lögum er félögum sem atvinnurekstur stunda heimilt að leggja allt að 25% af hagnaði í sérstakan varasjóð. Þessum varasjóði er einungis heimilt að ráðstafa til að mæta rekstrartapi. Sé sjóðnum ráðstafað á einhvern annan hátt ber að telja hina ráðstöfuðu fjárhæð til tekna að viðbættu 25% álagi. Gildandi ákvæði um varasjóð hafa löngum þótt að ýmsu leyti gölluð. Sérstaklega hafa menn þó gagnrýnt ákvæðin um óheimila ráðstöfun hans. Það hefur reynst mjög erfitt í framkvæmd að meta hvenær varasjóði hefur verið ráðstafað í þessu sambandi og hvenær hann skyldi telja til tekna að viðbættu 25% álagi. Í mörgum tilfetlum hefur varasjóðurinn í raun virkað eins og lækkun á skatthlutfalli félaga. Annar megingalli við ákvæði núgildandi laga um myndun varasjóðs er að heimildin hefur verið bundin við félög. Einstaklingum hefur ekki verið heimilt að leggja fé í varasjóð þó þeir stunduðu atvinnurekstur og hefur varasjóðsheimildin skapað visst misvægi milli atvinnurekstrar eftir því hvort hann er í formi félags eða á vegum einstaklings. Með ákvæðum frv. um fjárfestingarsjóð í stað varasjóðs er stefnt að raunhæfari varasjóðsmyndun í atvinnurekstri, þ.e. stefnt að myndun varasjóðs sem ráðstafa má til frekari uppbyggingar og tekjujöfnunar í rekstrinum. Í frv. er lagt til að einstaklingar og félög, sem hafa skattskyldar tekjur af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, geti myndað fjárfestingarsjóð með frádrætti frá tekjum, allt að 40% af skattskyldum hagnaði ársins. Helming af tillagi í fjárfestingarsjóð skal leggja inn á bundinn reikning í banka eða sparisjóði, svonefndan fjárfestingarreikning. Reikningar þessir skulu vera verðtryggðir og bera sömu vexti og verðtryggðir reikningar við innlánsstofnanir almennt gera, þ.e. reikningar sem eru með svipuðum binditíma. Innborgun inn á þessa reikninga skal hafa farið fram fyrir 1. júní árið eftir lok þess almanaksárs sem tillagið varðar eða fimm mánuðum eftir lok reikningsárs sé það annað en almanaksárið. Fjárhæð sem lögð er inn á bundinn reikning má fyrst nota sex mánuðum eftir að innborgun hefur farið fram og skal hún hafa verið notuð innan sex ára frá því tímamarki. Fjárfestingarsjóðurinn framreiknast árlega með verðbreytingarstuðli samkv. 26. gr. tekjuskattslaganna, þ.e. með sama stuðli og aðrar stærðir í skattalögunum. Þessi framreikningur á sér stað frá frádráttarári til ráðstöfunarárs sjóðsins. Verðbætur og vextir af innstæðureikningi eru skattskyld, en reikningurinn reiknast með í stofni við útreikning á verðbreytingarfærslu. Þetta þýðir raunverulega að einungis ákveðnir raunvextir af þessum reikningum verða skattskyldir. Ef fjárfestingarsjóðnum er ráðstafað telst hann til skattskyldra tekna, en jafnframt því er heimilt að fyrna nýjan reikning, sem heimilt er að fyrna í fyrsta sinn á átinu samkv. skattalögum, eða eignir sem eru í smíðum og enn hafa ekki verið teknar í notkun. Í þessum tillögum um fjárfestingarsjóð í stað varasjóðs felast róttækar breytingar. Horfa sumar þeirra til rýmkunar á þeim heimildum sem nú eru í lögum, en aðrar til þrengingar. Til rýmkunar horfir eins og áður sagði að heimild til myndunar fjárfestingarsjóðs nær til allra aðila sem atvinnurekstur stunda eða sjálfstæða starfsemi, óháð rekstrarformi, en núgildandi ákvæði um varasjóð eru bundin við félög. Í öðru lagi horfir til rýmkunar að heimild til ráðstöfunar fjárfestingarsjóðs er ekki bundin eingöngu við að verja honum á móti tapi, heldur er einnig heimilt að verja honum til að fyrna nýjar eignir. Í þriðja lagi horfir til rýmkunar að tillög í fjárfestingarsjóð geta numið allt að 40% af hreinum tekjum, en tillög í varasjóð mega ekki nema meira en 25% af hreinum tekjum. Á þinn bóginn eru ýmis atriði sem horfa til þrengingar eða takmörkunar á þeim heimildum sem fyrir eru varðandi varasjóðinn. Þannig er í fyrsta lagi myndun fjárfestingarsjóðs háð skilyrðum um fjárbindingu sem svarar helmingi af tillaginu sjálfu. Slíka bindingu er ekki að finna í lögum varðandi varasjóð. Í öðru lagi er ákvæði um að skylt sé að ráðstafa fjárfestingarsjóði innan tiltekinna tímamarka, en ráðstöfun á núgildandi varasjóði er ekki háð neinum tímamörkum. Í þriðja lagi horfir til þrengingar að fjárfestingarsjóðurinn framreiknast árlega samkvæmt verðbreytingarstuðli og sú skattalega skuldbinding sem honum fylgir heldur því raunverulega verðgildi sínu, en núgildandi varasjóður framreiknast ekki og hefur því rýrnað verulega í verðbólgunni undanfarin ár og þar með sú skattalega skuldbinding sem á honum hefur hvílt. Þegar þessi atriði öll eru skoðuð í samhengi og metin heildarútkoma þeirra verður ekki sagt að þegar til lengri tíma er litið felist lækkun á skattlagningu fyrirtækja í þeim tillögum er varða fjárfestingarsjóðinn, þó að þær kunni eitthvað að rýra tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti atvinnurekstursins þegar til skamms tíma er litið. Meginmáli skiptir þó að fjárfestingarsjóðurinn er mun raunhæfari við varasjóðsmyndun í atvinnurekstri en núgildandi ákvæði um varasjóð og hann er mun líklegri en núgildandi varasjóður til að stuðla að frekari uppbyggingu og tekjujöfnun í rekstri. Eru þær tillögur um fjárfestingarsjóð sem ég hef rakið hér að framan og frv. hefur að geyma að verulegu leyti sniðnar eftir hliðstæðri sjóðsmyndun, sem heimiluð er í skattalögum flestra grannlanda okkar og þykir hafa gefið góða raun þar. Að því er félögin varðar eru í öðru lagi gerðar tillögur um breyttar reglur um skattalega meðferð úthlutaðs arðs hjá hlutafélögum og skattalega meðferð þess fjár sem samvinnufélög greiða félagsmönnum sínum í árslok eða færa þeim til séreignar í stofnsjóði. Samkvæmt núgildandi lögum er helmingur þeirrar fjárhæðar sem hlutafélög greiða eða úthluta í arð frádráttarbær en þó má frádráttur aldrei vera hærri en nemur 5% af matsverði hlutafjár. Hjá viðtakendum þessa arðs er hann allur skattskyldur, en þó getur hver einstakur viðtakandi fært til frádráttar aftur allt að 12 700 kr. Þessar reglur hafa leitt til þess að iðulega kemur til tvísköttunar arðs, þar sem arður er að hálfu leyti skattlagður í félaginu sem úthlutar honum og að verulegu leyti aftur skattlagður hjá viðtakanda. Í frv. er lagt til að úthlutaður arður úr hlutafélagi verði frádráttarbær að fullu hjá félaginu, þó ekki umfram 10% af matsverði hlutafjár. Jafnframt eru gerðar tillögur um nokkra rýmkun á frádráttarbærni úthlutaðs arðs í höndum móttakanda og mun ég víkja að þeim síðar. Samkv. þessum tillögum er með öllu afnumin sú tvísköttun á úthlutuðum arði sem ríkt hefur að nokkru leyti hingað til og verður að telja að mörgu leyti mjög óeðlilega. Þá eru einnig rýmkaðar heimildir samvinnufélaga til að færa til frádráttar fjárhæðir sem greiddar eru félagsaðilum eða færðar þeim til séreignar í stofnsjóði í hlutfalli við viðskipti þeirra á árinu. Hafi þessi félög viðskipti við aðra en félagsaðila sína er þeim samkv. núgildandi lögum jafnan heimilt að draga frá skattskyldum tekjum arð af viðskiptum við félagsaðila sína á rekstrarárinu er nemi allt að 2/3 hlutum hreinna tekna, enda sé sú fjárhæð greidd félagsaðilum eða færð þeim til séreignar í stofnsjóði í hlutfalli við viðskipti þeirra. Þessi arður má þó aldrei samkv. gildandi lögum nema meira en 5% af viðskiptum félagsaðila. Í frv. er gert ráð fyrir því að þetta hámark hækki úr 5% í 7%. Að því er atvinnureksturinn varðar eru loks í þriðja lagi í frv. gerðar tillögur um nokkra hækkun á fyrningarhlutföllum. Þau fyrningarhlutföll í skattalögunum eru ákveðin varðandi einstakar tegundir eigna. Þær hafa fram að þessu fyrst og fremst verið miðaðar við raunverulegan endingartíma þeirra, þannig að eignin væri komin niður í niðurlagsverð að loknum endingartímanum þó að sjálfsögðu hafi þarna verið um meðaltalsreglu að ræða. Hin síðari árin hefur borið æ meira á úreldingu eigna vegna örra tæknibreytinga, þannig að endingartíminn einn ræður ekki úrslitum um þessi efni lengur. Í ljós hefur komið að núgildandi ákvæði um fyrningar nægja ekki í nærri öllum tilvikum til að færa eignir til raunverulegs verðs á hverjum tíma af þessum sökum. Í þessu sambandi má nefna örar tæknibreytingar á sviði tölvunotkunar, á sviði vöruflutninga, t.d. á sjó og á fjölmörgum öðrum sviðum. Hafa þessar breytingar í mörgum tilfellum gert eldri búnað úreltan eða verðminni en ráð var gert fyrir, oft löngu áður en raunverulegum endingartíma búnaðarins í hinum hefðbundna skilningi þess orðs var lokið. Af þessum sökum eru gerðar í frv. tillögur um nokkra hækkun fyrningarhlutfalla. Þannig er lagt til að fyrningarhlutföll skipa og skipsbúnaðar hækki úr 8% í 10%, að fyrningarhlutföll verksmiðjuvéla og hvers konar iðnaðarvéla hækki úr 12% í 15% og að fyrningarhlutföll véla og tækja til jarðvinnslu og mannvirkjagerðar, bifreiða, tölvubúnaðar o.fl. verði hækkuð úr 12% í 20%. Jafnframt er lagt til að fyrningarhlutföll mannvirkja verði 2%–10% í stað 2%–6% áður. Eftir sem áður er gert ráð fyrir að fjmrh. ákveði með reglugerð fyrningarhlutfall einstakra flokka mannvirkja eftir gerð, byggingarefni o. fl. Það má því fyrst og fremst búast við að hið aukna svigrúm sem gert er ráð fyrir í fyrningarhlutföllum mannvirkja verði notað varðandi einstakar óvaranlegar tegundir eigna. Samkv. gildandi lögum um tekju- og eignarskatt er íbúðarhúsnæði í atvinnurekstri ekki fyrnanlegt. Í ýmsum tilvikum er þetta óeðlilegt. Má í því sambandi nefna verbúðir og vistarverur starfsfólks fiskiðjuvera víða úti um land. Þá eru einnig dæmi um að íbúðir séu leigðar út af félögum eða öðrum í stórum stíl í atvinnurekstrarskyni. Er lagt til að á þessu verði breyting og íbúðarhúsnæði sem notað er í atvinnurekstri verði almennt fyrnanlegt. Ekki er þó gert ráð fyrir að þessi breyting taki til íbúðarhúsnæðis í eigu manna nema heildarfyrningargrunnur slíks húsnæðis í hans eigu í árslok fari fram úr tilteknum mörkum. Slík takmörkun þykir nauðsynleg til þess að reglur um fyrningu á útlögðu íbúðarhúsnæði verði framkvæmanlegar. Ég hef nú lýst stuttlega tillögum frv. að því er varðar atvinnureksturinn, þ.e. tillögum um fjárfestingarsjóð, arð og hækkun fyrningarhlutfalla, og mun nú snúa mér að tillögunum er lúta að einstaklingum. Helstu brtt. er að einstaklingum lúta skiptast í þrjá flokka svipað og varðandi atvinnurekstur. Í fyrsta lagi varða tillögurnar meðferð móttekins arðs og greiðslna í stofnsjóði samvinnufélaga, í öðru lagi fjárfestingu einstaklinga í atvinnurekstri og frádráttarbærni hennar með vissum skilyrðum og innan vissra marka og loks í þriðja lagi tillögur varðandi breytta eignarskattsmeðferð að því er varðar hlutafjáreign og stofnfjárinnstæðu í samvinnufélögum. Ég vék hér áðan, þegar ég fjallaði um skattlagningu atvinnurekstrar og tillögur til breytinga á henni, að meðferð úthlutaðs arðs hjá hlutafélögum og færslna í stofnsjóði hjá samvinnufélögum. Að því er varðar skattlagða meðferð þessara greiðslna hjá móttakendum eru einnig gerðar tillögur til breytinga í frv. því sem hér liggur fyrir. Samkv. gildandi reglum er fenginn arður af hlutafjáreign frádráttarbær hjá einstaklingum sem við honum taka. Þessi frádráttarheimild sætir svo tvenns konar takmörkunum. Í fyrsta lagi er móttekinn arður ekki frádráttarbær nema upp að 10% af nafnverði einstakra hlutabréfa eða hluta og í öðru lagi má frádráttur aldrei vera hærri en 12 750 kr. fyrir einhleyping og helmingi hærri upphæð fyrir hjón. I frv. er ekki gerð tillaga um aðrar breytingar á þessum ákvæðum er þær, að fyrrgreind fjármagnsupphæð frádráttarins hækki úr 12 750 kr. fyrir einstakling upp í 25 þús. kr. og hækki samsvarandi fyrir hjón, þ.e. það er lagt til að þetta hámark frádráttarheimildarinnar tæplega tvöfaldist. Þá gerir frv. einnig ráð fyrir því að frádráttarbær hámarksupphæð, sem færð er félagsmanni í samvinnufélagi til tekna í stofnsjóð vegna viðskipta hans við félagið, hækki úr 5 í 7%. Kunnara er en frá þurfi að segja að atvinnufyrirtæki á Ístandi hefur mjög skort eigið fé til rekstrar síns. Hefur sáralítið kveðið að því hér á landi að almenningur legði fé til slíks rekstrar, enda má segja að skattalög hafi ekki gert þann kost sýnu fýsilegan, auk þess sem almennan markað fyrir slík hlutabréf hefur skort. Í c-lið 4. gr. þess frv. sem hér er til umr. er að finna rammagrein sem ætlað er að gera það skattalega hagstætt fyrir almenning að festa fé sitt í slíkum rekstri og örva þar með eiginfjármyndun og fjárfestingu í atvinnulífinu. Samkv. þessari grein er frádráttarbært frá tekjum það fé sem varið er til aukningar á fjárfestingu í atvinnurekstri á tekjuárinu allt að 20 þús. kr. hjá einstaklingi og 40 þús. kr. hjá hjónum. Þessi aukning fjárfestingar þarf þó að fullnægja nánari skilyrðum, en um þau skilyrði er fjallað í frv. til l. um frádrátt frá skattskyldum tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri sem ég get um hér að framan og lagt var fram sem fylgifrv. með þessu frv. Í því frv. er gert í stuttu máli ráð fyrir fjórum mismunandi tegundum fjárfestingar sem fullnægt geti skilyrðum til frádráttarbærni. Í fyrsta lagi myndun bundinna stofnfjárreikninga í bönkum og sparisjóðum, sem verja skal til nýmyndunar eigin rekstrar síðar. Í öðru lagi bein og milliliðalaus fjárfesting í hlutabréfum hlutafélaga þar sem hlutafé er ekki undir 10 millj. kr., hluthafar a.m.k. 100 og viðskipti með hlutabréf eru frjáls. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir frádráttarbærni tillaga í starfsmannasjóði sem sérstaklega eru myndaðir til kaupa á hlutabréfum í hlutafélögum sem þeim eru tengd. Loks er í fjórða lagi gert ráð fyrir frádráttarbærni á fjárfestingu í hlutabréfum í sérstökum fjárfestingarfélögum sem mynduð yrðu til kaupa á áhættufé atvinnufyrirtækja og skuldabréfum þeirra. Ég mun fjalla nánar um þessi sérstöku skilyrði þegar ég mæti fyrir áðurnefndu fylgifrv., en ég tel að með þessum ákvæðum sé lagður grundvöllur að opnari og eðlilegri viðskiptum með áhættufé í atvinnurekstri hér á landi. Tel ég að þetta geti leitt til aukinnar þátttöku almennings og aukningar á áhættufé í fyrirtækjum þegar frá líður. Til þess að svo verði í verulegum mæli þarf auðvitað fleira til að koma en breytingar á skattalögum einum saman. Viðskipti með hlutabréf þurfa að komast í fastara form þar sem slík bréf væru til sölu á almennum markaði, helst með skráningu sölugengis þeirra. Hugarfarsbreyting þarf að verða hjá forsvarsmönnum atvinnufyrirtækja í þá átt að opna félögin og gera eignaraðild að þeim eftirsóknarverða með úthlutun arðs og síðast en ekki síst þarf hugarfarsbreyting að verða hjá almenningi þannig að litið verði á kaup á áhættufé atvinnufyrirtækja sem raunhæfan kost við ávöxtun á sparifé ekki síður en ávöxtun þess í innlánsstofnunum eða í spariskírteinum ríkissjóðs. Slíkar breytingar gerast ekki í einu vettvangi, en telja verður að breyting skattalaga á þennan hátt, sem að framan er lýst, ætti að geta hrundið af stað þróun í þessa átt. Þriðja megintillaga frv. varðandi skattlagningu einstaklinga hefur einnig þann tilgang að hvetja almenning til fjárfestingar í áhættufé. Lýtur hún að því að við ákvörðun á eignarskattsstofni einstaklinga verði heimilt að draga frá eigin innstæður á stofnfjárreikningum samvinnufélaga og hlutabréfaeign allt að 250 þús. kr. hjá einstaklingi og 500 þús. kr. hjá hjónum. Innan þessara marka gilda þá um þessar eignir sömu reglur og nú gilda um innstæður manna í bönkum og sparisjóðum. Ég hef nú stiklað á stóru varðandi efnisatriði og tilgang frv. sem hér er til umr. Ég hef takmarkað umfjöllun mína við meginatriði frv. Varðandi útfærslu á þeim er að sjálfsögðu til fjölmargra tæknilegra atriða að líta sem ugglaust verður fjallað nánar um við meðferð málsins í nefnd. Í flóknu máli sem þessu er vönduð nefndarmeðferð að sjálfsögðu nauðsynleg, en ég legg á það áherslu að slík meðferð þarf ekki endilega að taka langan tíma. Er mjög nauðsynlegt að afgreiðslu þessa frv. verði hraðað svo sem nokkur kostur er. Ástæðan er sú, að öllum ákvæðum þess öðrum en ákvæðum um frádráttarbærni áhættufjárfestinga er ætlað að gilda við skattlagningu á þessu ári. Er fyrirtækjum og þeim sem vinna við uppgjör og framtalsgerð því brýn nauðsyn á því að ljóst verði hið fyrsta hvaða reglur gildi um skattalegt uppgjör tekna og eigna ársins 1983. Dragist meðferð málsins í langan tíma hér á Alþingi er augljóst að það mun leiða til verulegra erfiðleika í skattkerfinu og hugsanlega svo að áhrif kunni að hafa á það næst að ljúka álagningu skatta á réttum tíma. Að lokum nokkur orð um áhrif frv. á tekjur ríkissjóðs. Um árabil hafa verið vélteknar upplýsingar úr framtölum einstaklinga, sem hafa gert mönnum kleift að áætla fjárhagsleg áhrif einstakra brtt. í skattamálum þeirra með nokkurri nákvæmni. Sérstaklega hefur þetta gilt um tillögur er lúta að breytingum á skattstigum og öðrum þáttum í álagningarútreikningi skattalaganna. Slíkum véltæknum upplýsingum hefur ekki verið fyrir að fara varðandi einstaka þætti í skattalegu uppgjöri atvinnurekstrarins, enda er þar um mun flóknari þátt að ræða sem erfitt er að véltaka. Af þessum sökum hefur ætíð reynst erfitt að áætla nákvæm fjárhagsleg áhrif brtt. að því er atvinnureksturinn varðar. Á þetta einnig við um tillögur þessa frv. Það er ljóst að frv. þetta mun hafa einhver áhrif til lækkunar varðandi tekjur ríkissjóðs þegar til skamms tíma er litið. Sé hins vegar horft til lengri tíma ætti sú lækkun sem í upphafi kann að verða á tekjuskattinum að skila sér að fullu og ríflega það með öflugu atvinnulífi og auknum tekjum. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umr. leyfi ég mér að gera það að tillögu minni að frv. verði vísað til virðulegrar fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Það er mjög áberandi og eftirtektarvert einkenni á stefnu núverandi stjórnar að hún beitir sér fyrir hvoru tveggja í senn, annars vegar einhverri mestu lífskjaraskerðingu lágtekjufólks og meðaltekjufólks sem átt hefur sér stað um margra áratuga skeið, en hins vegar beitir hún sér fyrir lögfestingu ýmiss konar kjarabóta og fríðinda í þágu þeirra sem best teljast settir í okkar þjóðfélagi. Ég þarf ekki að orðlengja frekar um skerðingu lífskjaranna. Hún er daglega til umr. hér í þingsölum og meðal alls atmennings, enda hygg ég að ekki hafi orðið þvílíkt neyðarástand á þúsundum og tugþúsundum heimila í landinu fyrr, a.m.k. ekki seinustu 20–30 árin, og við stöndum núna frammi fyrir. Hin hliðin á stefnu stjórnarinnar, sem varðar kjarabætur og fríðindi til þeirra sem best eru settir í þjóðfélaginu, er því miður ekki eins mikið rædd, en er engu að síður athyglisverð. Ég ætla ekki að rifja upp þau mörgu mál sem hafa komið fram á þingi og varðað hafa ýmiss konar tekjutap ríkissjóðs í þágu þeirra sem hljóta að teljast allvel settir. En við stöndum hér frammi fyrir frv. af þessu tagi - frv. sem er flutt til þess að minnka skatta á tekjur manna og atvinnurekenda að sjálfsögðu á kostnað annarra skattgreiðenda í landinu um leið og verið er að fjölga stórlega þeim smugum og glufum sem eru á tekjuskattskerfinu og munu gera lögleg og ólögleg skattsvik eða skattundanþágur, skattundandrátt skulum við kannske öllu frekar orða það, auðveldari en áður var. Þau ákvæði í frv. sem stefna í þessa átt eru þau í fyrsta lagi, að gildandi heimild um að draga frá tekjuskatti arð af hlutafjáreign er stórlega aukin og um er að ræða að upphæðin, sem er í núgildandi lögum, er tífölduð. Vissulega er ekki þar um tífalda aukningu að ræða frá því sem var þegar núgildandi skattalög voru sett, því að upphæðin var ákveðin í skattalögum 1981 seinast og um er að ræða tíföldun frá þeim tíma, en ætli það sé ekki a.m.k. fjórföldun. Ætli það sé ekki um að ræða a.m.k. fjórföldun á skattfríðindum frá því sem er í gildandi lögum, ef tekið er tillit til verðlagsbreytinga frá árinu 1981. Í öðru lagi geta einstaklingar fengið veruleg skattfríðindi með því að auka eignir sínar í atvinnurekstri, fjárfesta í atvinnurekstri. Þar er um að ræða undanþáguheimild sem ekki er óskyld þeirri fyrri sem ég nefndi. Samanlagt nema þessar heimildir hjá hjónum 90 þús. kr. á ári, þ.e. skattfríðindi á hverjum mánuði af tekjum sem nema hvorki meira né minna en 7500 kr. Það er rétt að hafa það í huga að talið er að allra lægstu tekjur fólks séu nú í kringum 8 þús. kr. En þeir sem eru á lágmarkslaunum eru með tekjur í kringum 10 þús. Það er sem sagt um að ræða að næstum því jafnhá tekjuupphæð og nemur lægstu tekjum í þjóðfélaginu verður frádráttarbær við skattálagningu, að sjálfsögðu einungis hjá þeim sem hafa háar tekjur því að hinir bera ekki tekjuskatt og njóta þessa því á engan hátt. Menn þurfa raunar að vera verulega miklu hærri í skattstiganum en þetta til að njóta þessara hlunninda. Ég hygg að menn þurfi að fara alla leið upp í tvöfaldar þessar tekjur, sennilega a.m.k. í 15–20 þús. kr. tekjur á mánuði, til að þeir komist í tekjuskatt og þá fyrst er einhver möguleiki að menn njóti þessara fríðinda, enda segir það sig sjálft að menn þurfa að hafa verulegar tekjur til að eiga eitthvað afgangs, ekki síst eins og nú er komið málum hjá launafólki í landinu. Vissulega er gjöf ríkisins til þeirra sem hér eru að þiggja gjafir ekki 7500 kr. á mánuði, því að það er tekjuupphæðin sem því nemur. Gjöfin til hátekjumanna í þjóðfélaginu, sem gefin er með þessum tveimur ákvæðum, er 45% af tekjuupphæðinni eða rétt um 3400 kr. á mánuði. Það er sú gjöf sem við stöndum frammi fyrir að núv. ríkisstj. ætlar að gefa hátekjumönnum í landinu, 3400 kr. á mánuði, ekki í eitt skipti heldur til frambúðar svo fremi að þeir rétti út hendina og nýti sér möguleikann. Í þriðja lagi er verið að auka verulega skattfrelsi af hlutafjáreign og þar er um að ræða gjöf til hátekjumanna og stóreignamanna sem mun nema um tæpum 5 þús. kr. á ári. Það er vissulega lítil upphæð til samanburðar við þær sem ég nefndi hér fyrr, en þó dágóð summa. Þetta gildir um einstaklinga, sem ekki eru í atvinnurekstri, en eru með þessum hætti að gerast þátttakendur í atvinnurekstri, væntanlega í fyrirtæki sem verið er að stofna, setja á fót. En ef við svo aftur á móti lítum á þá sem atvinnurekstur stunda, þá er vissulega þar um enn stærri og meiri hlunnindi og fríðindi að ræða. Þar er í fyrsta lagi sú regla að mönnum heimilast að taka 40% af skattskyldum hagnaði ársins og leggja í fjárfestingarsjóð. Vissulega er hér ekki um algert nýmæli að ræða, vegna þess að í núgildandi lögum er heimild til myndunar varasjóðs hjá félögum - ákvæði sem er á margan hátt hliðstætt þessu ákvæði, en verður nú afnumið. Við höfum löngum bent á það, við Alþb.-menn, að varasjóðsákvæðið í núgildandi lögum væri afar hæpið og ætti að afnema því að auðvitað er þar ekki um neitt annað að ræða en hrein skattfríðindi. En þótt við höfum nú verið í ríkisstjórnum og jafnvel átt fjmrh. um skeið hefur okkur ekki tekist að fá aðra flokka, sem við höfum unnið með, til fylgis við þessa breytingu, þannig að ákvæðið um varasjóðina hefur staðið áframhaldandi, enda gamalt að stofni til, mjög gamalt sennilega. Ég get tekið undir það, sem kemur fram hér í grg., að ákvæðin um varasjóðsframlag fyrirtækja eru stórgölluð í núgildandi lögum. En ég held að við séum svo sannarlega að fara úr öskunni í eldinn með því að taka upp fjárfestingarsjóði, sem eiga að koma hér í staðinn, enda er þar bersýnilega um að ræða miklu stærri og meiri hlunnindi og fríðindi en voru með gömlu varasjóðsákvæðunum. Menn munu vissulega reyna að benda á það í þessu sambandi að eignaaukningin í atvinnurekstri lækki tekjur til skatts þegar þar að kemur með einum eða öðrum hætti, eins og vikið er að í grg. þessa frv. En ég hygg að það sé nú meira sjónblekking, sem menn átta sig til fulls á ef þeir lesa frv., enda er ljóst af því að í fyrsta lagi getur aldrei orðið um að ræða skattlagningu, hvorki fyrr né síðar, nema á 2/3 hlutum af þessum skattfríðindum, sbr. það sem skýrt er tekið fram í frv., heldur er það og að menn eiga kost á að fyrna þessi fríðindi bæði með sérstakri flýtifyrningu og sérstakri fyrirframfyrningu, þannig að ég hygg að almenna reglan verði sú, að menn eiga ekki í neinum vandræðum með að losna við það um alla framtíð að greiða skatt af þessum fríðindum þótt reynt sé að láta annað í veðri vaka á yfirborðinu. Loks er það ákvæði frv. að fyrningar allar eru stórlega hækkaðar. Það þarf varla að útskýra það fyrir einum eða neinum hvaða afleiðingar það hefur í för með sér fyrir skattgreiðslur fyrirtækja eða skattgreiðslur reksturs sem einstaklingar hafa með höndum. Að sjálfsögðu dregur það stórlega úr skattgreiðslum allra rekstraraðila þegar fyrningar t.d. á vélum og tækjum eru hækkaðar úr 12% í 20%, á mannvirkjum úr 2–6% í 2–10%, á skipum úr 8% í 10% og á verksmiðjuvélum og tækjum og hvers konar iðnaðarvélum úr 12% í 15%. Hér er sem sagt verið að rétta atvinnurekstri hvers konar mjög miklar gjafir úr ríkissjóði, ekki bara í eitt skipti heldur áframhaldandi, svo lengi sem ákvæði þessi yrðu í gildi. Þar á ofan bætist að íbúðarhúsnæði sem notað er í atvinnurekstri verður nú fyrnanlegt samkv. almennum reglum, en það hefur ekki verið fyrnanlegt samkv. almennum reglum, heldur einungis samkvæmt mjög afmörkuðum sérreglum í núgildandi skattalögum. Vissulega fara áhrif þessa ákvæðis nokkuð eftir því hvaða takmörkunarreglur verða settar í þessu sambandi, en ég hygg að hér sé farið út á afar hættulega braut, enda ljóst að eigendur fyrirtækja þurfa að sjálfsögðu að búa sjálfir í íbúðum, og er hætt við að með þessari breytingu á núgildandi skattalögum sé boðið upp á verulega misnotkun á ákvæðum skattalaga. Auðvitað segir það sig sjálft að allar reglur af þessu tagi eru til þess fallnar að bjóða upp á misnotkun. Það er ekki aðeins að hægt væri að misnota ákvæði af þessu tagi í sambandi við íbúðarhúsnæði, sem auðvitað er fyrst og fremst hugsað þegar fyrirtæki eiga íbúðir sem ætlaðar eru sérstökum starfsmönnum. En þarna er sem sagt um að ræða ákvæði sem væri mjög auðvelt að misnota, ef menn eru nógu klókir til, í þágu eigendanna sjálfra. Sama gildir auðvitað um svo margt annað sem er ágalli núverandi skattakerfis. Það hefur mjög verið gagnrýnt að einstaklingar sem reka fyrirtæki geta stóraukið skattfrjálsar tekjur sínar með því að nota eignir sjálfum sér til handa sem skráðar eru af fyrirtæki. Bíllinn er mjög gott dæmi þessa. Launamaðurinn verður að borga skatt af öllum þeim tekjum sem hann ver til að reka bifreið sína, en atvinnurekandinn sleppur við það í flestum tilvikum. Hann getur látið þennan kostnað lenda á fyrirtækinu og þarf ekki að greiða skatt af þeim tekjum sem hann ver í þessu skyni. Þegar farið er út í það að gera mönnum kleift að fjárfesta og draga síðan fjárfestinguna frá tekjum sínum er auðvitað verið að ýta enn frekar undir það að menn misnoti þá möguleika sem á yfirborðinu eru ætlaðir í allt öðrum tilgangi og skapi sjálfum sér ýmiss konar fríðindi á vegum fyrirtækisins. Til þess að skapa þau fríðindi þarf þá væntanlega að fjárfesta í mörgum tilvikum, kannske kaupa nýja og dýrari bíla, og það er þá ekki nóg með að bíllinn sem fyrirtækið kaupir handa viðkomandi aðila sé rekinn af eigandanum, sem ekki þarf að greiða skatt af þeim tekjum sem varið er í þessu skyni, heldur verður fjárfestingin sjálf í bílunum tilefni til þess að minnka tekjur eigandans. Ég þarf ekki að orðlengja að hérna er verið að skjóta mörgum stórum skotum á núgildandi skattalöggjöf og opna glufur og opna smugur sem gera mönnum kleift að skjóta tekjum undan skatti. Við höfum glæsilegt dæmi fyrir framan okkur eða hitt þó heldur þar sem er Glistrup hinn danski, sem nú situr í fangelsi eða er væntanlega á leiðinni þangað því að hann er víst nýsloppinn þaðan, en hann varð frægur að endemum fyrir að nota heimildir í skattalögum, sem auðvitað voru á yfirborðinu ætlaðar í mjög heiðarlegum tilgangi, á óheiðarlegan hátt og á þann hátt að hann gat sjálfur verið skattlaus árum saman. Ég er ekki í neinum vafa um að þetta frv. á ekki aðeins eftir að auðvelda miklum fjölda manna, sem ber lítinn tekjuskatt í dag og rekur fyrirtæki, að verða algerlega skattlaus og það á fullkomlega löglegan hátt, heldur mun það einnig fjölga verulega möguleikum manna til að skjóta tekjum undan skatti á ólöglegan hátt. Ég nefndi í upphafi að hér væri um að ræða enn ein fríðindin í þágu þeirra sem best mega sín í þjóðfélaginu á sama tíma og almenningur verður fyrir gífurlegri kjaraskerðingu. Ég þarf ekki að minna á að það er auðvitað allur almenningur í landinu, sama fólkið og borgar meginhluta af útgjöldum ríkissjóðs í gegnum t.d. söluskatt og tolla, sem er aðaltekjustofn ríkissjóðs, sem verður endanlega að borga brúsann fyrir hátekjumennina, þegar tekjur ríkissjóðs dragast saman af völdum ákvæða þessa frv. Því miður er ekki gerð nein grein fyrir því í frv. hver kostnaður ríkissjóðs af samþykkt þessa frv. verður. En á bls. 8 í frv. er viðurkennt að um verulega lækkun ríkistekna verði að ræða. Ég tel það aldeilis fráleitt af hæstv. ágætum fjmrh. að leggja fram frv. sem felur í sér verulega skerðingu ríkissjóðstekna án þess að nokkur grein sé gerð fyrir því hversu háa fjárhæð menn ætla að um sé að ræða.  Ég hygg að fundartími hv. deildar sé senn að verða búinn og skal nú reyna að ljúka máli mínu á sem allra stystum tíma hér í frá, þótt vissulega þyrfti og væri ástæða til að fjölyrða miklu meira um þetta frv. En það verður tækifæri til þess eftir að hv. fjh.- og viðskn. hefur fengið tækifæri til að fjalla um málið og það kemur hér til 2. umr. Ég tel að þetta frv. þurfi hins vegar nokkra skoðun. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það þarf að flýta málinu, það þarf að hraða málsmeðferð. En menn verða hins vegar að gera sér grein fyrir því að það verður að leita vissra umsagna um þetta mál og við verðum að fá sérfræðinga til að útskýra ýmislegt í frv., sem alls ekki er fullkomlega ljóst og síst af öllu fyrir þá sem ekki hafa staðið að samningu þess. Því hygg ég að við verðum að taka okkur einhvern tíma til afgreiðslu þess. Raunar er það svo um tekjuskattsfrv. hér á Alþingi, að þau eru einhver mesti hrærigrautur sem maður hefur lengi staðið frammi fyrir. Ég hygg að það séu ein fimm stjfrv. sem hafa verið hér til umfjöllunar um tekjuskattinn, fyrir utan tekjuskattsfrv. einstakra þm. Það eru í fyrsta lagi brbl., sem hlutu hér staðfestingu fyrr í vetur, og það var frv. sem var flutt í desembermánuði um skattstiga og breytingar á ýmsum ákvæðum skattalaganna. Það er í þriðja lagi sá litli bastarður sem sniðinn var út úr því frv. og afgreiddur fyrir jólin. Og svo stöndum við núna frammi fyrir tveimur öðrum frumvörpum sem snerta tekjuskattinn. Ekki er því að undra þótt margur maðurinn verði ruglaður þegar tekjuskattsmál ber hér á góma og átti sig kannske ekki atveg á hvaða mál það er sem raunverulega á hér að ræða því að þessi ólíku frv. eru að sjálfsögðu ekki sérmerkt í dagskrá Alþingis. En eins og ég segi: það eru fimm frv. frá ríkisstj. sem bera sama heitið, tekjuskattur og eignarskattur, fyrir utan frv. þm. Ég vildi svo segja það að lokum að ég tel þörf á því að örva sparnað í þjóðfélaginu. Ég hygg að þeir sem hafa staðið að samningu þessa frv. og hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. annars vegar og svo hins vegar Lið stjórnarandstæðingar hins vegar séum alveg sammála um að það þurfi að örva sparnað í þjóðfélaginu. Það má vissulega til sanns vegar færa að nokkrar greinar þessa frv. geti verið liður í þeirri viðleitni. En það er bara ekki farið eins að gagnvart öllum sem hlut eiga að máli. Launamaðurinn sem vill leggja sparnað sinn inn á bankareikning, sem bankinn getur síðan lánað út - 

Atvinnurekandinn ekki heldur, ef hann leggur inn á banka.

Og það tel ég að sé að sjálfsögðu aldeilis fráleitt, að ætla sér að skapa þann ójöfnuð að bara þessi sérstaka tegund fjárfestingar skapi mönnum skattfríðindi. Að öðru leyti áskil ég mér rétt til að fjalla um þetta mál nánar við 2. umr. málsins.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Eins og hæstv. fjmrh. gat hér um ríður á miklu að þetta frv. geti komið til skoðunar í nefnd. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni, Ragnari Arnalds, að þetta mál þarf talsvert mikla skoðun. Það er engin ástæða til annars en að við vinnum vel í þessu máli í fjh.- og viðskn. og fáum til viðræðu við okkur embættismenn og þá sem að samningu þessara frv. hafa staðið. Það er alveg rétt að nýmæli eru mörg í þessum frumvörpum og þau þurfa mikla skoðun. Ég leyfi mér því sem formaður hv. fjh.og viðskn. að óska þess að þetta mál geti gengið til nefndar nú, þannig að hægt verði að fjalla um það formlega á fundi í n. í fyrramálið og síðan áframhaldandi. Það þarf raunar ekki að bíða með áframhaldandi umr. um þetta efni til 2. umr. um þetta mát, því að fylgifrv. kemur til umr. hér n.k. mánudag og það er um þetta sama efni og hægt að hafa almennar umr. um bæði frv. þótt annað þeirra gengi nú til nefndar og hægt væri að taka það formlega fyrir. Miðað við ummæti hv. þm. Ragnars Arnalds skilst mér að hann sé því samþykkur - enn frekar þegar hann veit að umr. heldur áfram n.k. mánudag. Ég leyfi mér að óska þessa, þannig að mátið geti fengið skoðun í nefnd og verði grandskoðað á næstu dögum og vikum eftir því sem þörf krefur.