Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Varðandi það frv. sem hér liggur fyrir til l. um breytingu á lögum nr. 51 28. apríl 1983, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, 341. mál, er þess að geta að við undirbúning málsins var þess ekki gætt að ákvörðun um 3% viðbótargreiðslu skv. III. lið ákvæðis til bráðabirgða í 1. gr. frv. þarf að taka til tímabilsins frá 1. ágúst 1984 til jafnlengdar 1985. Sjútvn. flytur því svofellda brtt. á þskj. 617: „Upphaf III. liðar ákvæðis til bráðabirgða í 1. gr. orðist svo: Auk sérstakra bóta skv. II skal á tímabilinu 1. ágúst 1984 til 1. ágúst 1985 greiða til útgerðar fiskiskipa“ o. s. frv. Í frv. stóð upphaflega: 1. janúar 1985 til 31. ágúst 1985. Það eru aðeins þessar dagsetningar sem verið er að breyta með þessari brtt. sjútvn.



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér, undir þessum dagskrárlið sem varðar aðgerðir til að bæta hag sjómanna, að koma hér að máli sem tengist hagsmunamálum sjómanna, þ. e. bátasjómanna, þeirra sem stunda veiðiskap á smábátum undir 10 tonn að stærð. Það er nýlega búið að greina frá því að stöðvaðar hafi verið veiðar þeirra báta nú um tveggja vikna skeið. Er það lengri stöðvun en almennt hefur gerst á þessa báta sem hafa ekki veitt yfir páskana. Ég vil leyfa mér að inna hæstv. sjútvrh., sem hér er viðstaddur, eftir því hvað valdi þessari ákvörðun, hvort fylltur hafi verið sá kvóti sem ákveðinn var skv. reglugerð. Hér er um stórt hagsmunamál að ræða fyrir verulegan fjölda sjómanna og ég held að nauðsynlegt sé að við fáum að vita um hvað valdi þessari ákvörðun, hver sé ástæðan.



Herra forseti. Ég hef ekki með mér nákvæmar tölur yfir þessa bátastærð, en það liggur fyrir að þeir munu fara nokkuð yfir áætlað magn á fyrsta tímabili. Það þýðir að það flyst yfir á næsta tímabil. Nú er því þannig háttað að það er mjög mismunandi eftir því hvar er á landinu hvenær þessir bátar hefja róðra. Ljóst er að eftir því sem þeir fara meira fram úr á fyrsta tímabili, þeim mun verr mun það koma við báta í ákveðnum landshlutum. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að þessir bátar verða stöðvaðir í hálfan mánuð eða í eina viku umfram páskastoppið. Þetta stopp hefst á morgun og verður fram yfir páska, en stöðvun netabáta er einni viku síðar þannig að hér er einungis um einnar viku stöðvun umfram þá báta að ræða. Eins og menn muna þótti ósanngjarnt hve lengi þessir bátar voru stöðvaðir seinni hluta síðasta árs. Með þessari ákvörðun er unnt að dreifa þessari stöðvun meira. Einnig er á það að líta að aflabrögð hafa verið mun betri hjá þessum bátum fyrri hluta ársins en var á sama tíma í fyrra og hefur það einnig áhrif á það að til þessarar stöðvunar er gripið nú en það er í fullu samræmi við þá reglugerð sem sett var um veiðar þessara báta.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur gefið. Við sjáum að ástæðan fyrir þessu er sú reglugerð sem hann hefur sett með stoð í lögum um breytingar á lögum um fiskveiðilandhelgi Íslands. Ég vil rifja það hér upp að Alþb. beitti sér sérstaklega á móti því að smábátar féllu undir þá stjórnun sem heimild var veitt til skv. þessari breytingu á lögum. Ég tel að í ljósi þeirra aflabragða sem verið hafa undanfarið og þar sem nú horfir mun vænlegar varðandi sjávarfang en verið hefur á undanförnum árum, þá hefði verið eðlilegt að breyta þessari reglugerð og undanþiggja smábátana, í öllu falli að setja þá ekki undir strangari takmarkanir en verið hefur. Ég bendi á að þó að einstakar verstöðvar hafi fengið góðan afla á smábáta, þá eru einnig verstöðvar sem ekki hafa notið slíks fram til þessa. Þetta kemur því mjög misjafnlega niður á einstökum verstöðvum og sýnir okkur hvað það er óeðlileg skipan að hafa þessa bátastærð undir heildarkvóta með þeirri mismunun sem slíku fylgir.



Herra forseti. Ég vil minna á að bátar sem eru rétt yfir 10 tonn að stærð eru bundnir sérstöku aflamarki. Þar af leiðandi liggur það alveg fyrir að ef þessir bátar eiga ekki að búa við neina takmörkun væri um verulega mismunun að ræða. Þessar ráðstafanir eru því gerðar til að koma í veg fyrir mismunun, en ekki til að skapa hana sem ella hefði orðið.



Herra forseti. Það er auðvitað rétt, sem hv. 5. þm. Austurl. sagði, að hér er um alvörumál að ræða, en það vita allir ástæðuna fyrir þessari stöðvun nú. Sú ástæða er það skömmtunarkerfi sem við búum við, það einræðisvald í fiskveiðum og fiskvinnslu sem meiri hluti Alþingis hefur afhent einum hæstv. ráðh. í tvö ár í röð, það er kvótakerfið. Það er ástæðan fyrir því að nú eins og stundum áður er gripið til stöðvunar við ágætis aflabrögð. Það er því frumkrafa þeirra sem með eðlilegum hætti og á sem æskilegastan máta og hagkvæmastan vilja stunda fiskveiðar og fiskvinnslu í þessu landi að létta þessu kerfi af. Ég minni á það líka, úf af því sem hv. 5. þm. Austurl. sagði um að Alþb. hefði beitt sér fyrir því að veiðar báta af þessari stærð væru utan kvóta, að ég beitti mér fyrir flutningi á brtt. við afgreiðslu kvótamálsins í desembermánuði s. l. um að bæði handfæraveiðar og línuveiðar væru undanþegnar kvóta. Auðvitað var sjálfsagt í ljósi þess sem gerst hafði og var að gerast að taka slíka ákvörðun þá. Það ætti að vera nóg að reyna slíkt stjórnunarkerfi við stærri báta en hér um ræðir þó ekki sé við bætt handfæraveiðum á smábátum og línuveiðum því að það er tiltölulega mjög lítill hluti af þeim þorskafla t. d. sem veiðist hér við land á ári hverju. Ekkert mælir með því að þær veiðar séu undir slíkri stjórnun sem hér um ræðir. Ástæða þess sem nú er að gerast er sú stefna í stjórnun fiskveiða sem meiri hl. hér á Alþingi, stuðningsmenn núverandi hæstv. ríkisstj., hefur ákveðið, það alræðisvald sem meiri hl. hefur afhent hæstv. sjútvrh.



Herra forseti. Það þurfti ekki lengi að hlusta á síðasta hv. ræðumann til að þekkja í hvaða flokki hann væri, svo grunn og ósanngjörn var ræða hans að það leyndi sér ekki hvar eru hans heimahús. Auðvitað er þetta kvótakerfi upp tekið vegna þess að menn höfðu þungar áhyggjur af ofveiði við Ísland og hversu komið var fyrir okkar fiskstofnum, m. a. vegna ástands í sjónum en hann var mjög kaldur. Við vitum öll að illa yrði fyrir okkur komið ef svo nærri yrði gengið fiskstofnum að ekki drægist þorskur úr sjó. Þegar aftur glæðist afli og lífsskilyrði í sjónum batna er auðvelt að koma og segja að það eigi að rýmka þetta og rýmka, það hafi verið óþarfi að setja á kvóta o. s. frv. Það er auðvelt að segja núna að fiskifræðingar hafi verið allt of bölsýnir. Það er líka auðvelt að segja núna, vegna þess að afli er að vaxa, að stjórnmálamenn hafi verið rakkar að þeir skyldu ekki ganga lengra fram úr spám fiskifræðinga og ráðleggingum en gert var. Það er alltaf hægt að tala þannig eftir á, en það er frekar ómerkilegur málflutningur. Ég var sjálfur aldrei mjög hlynntur því að kvóti yrði tekinn upp, en ég sætti mig við hann, eins og raunar íslenskir sjómenn og útgerðarmenn, vegna þess að við vissum að nauðsynlegt var að beita meira aðhaldi varðandi sókn en áður og stemma stigu við ofveiði. Það var skýringin á því að þetta kerfi var upp tekið. Við sjáum það líka á viðbrögðum sjómanna og útvegsmanna, síðan þetta kerfi var tekið upp, að þeir menn sem sjóinn stunda skilja þetta og vita af hvaða hvötum þetta var gert. Þetta var gert til þess að búa í haginn fyrir framtíðina, til að koma í veg fyrir að fiskstofnarnir yrðu eyðilagðir nú. Það er líka auðvelt fyrir þá sem vita að ekki verður farið að þeirra tillögum að segja að við eigum að gefa línuna frjálsa og handfærin frjáls. En hvaðan yrði sá þorskur tekinn sem veiddist á línu og handfæri? Yrði hann ekki tekinn af hinum sem eru með önnur veiðarfæri? Er till. þessa hv. þm. að fara enn lengra fram úr því sem fiskifræðingar telja ráðlegt og skynsamlegt? Þá held ég að það sé rétt að þessi þm. segi umbúðalaust hvað hann telji hæfilegt nú að veiða á Íslandsmiðum af þorski. Hvað vill hann ganga langt fram úr heimildum og hvar er ábyrgðin á bak við þetta hjal?



Herra forseti. Það er greinilegt að hv. skrifari vor hefur ekki fylgst mikið með umr. í Nd. í desembermánuði s. l. þegar þessi mál voru til umr. Er það kannske eðlilegt því að þetta mál var þá rætt á næturfundum eins og oft hefur gerst þó að um mikilvæg mál væri að ræða og hefur hv. skrifari trúlega sofið á sínu eyra þá. Hann hefði nú ekki, hefði hann fylgst með, þurft að fara neitt í grafgötur um það í hvaða flokki sá sem hér stendur er. En ætli honum sé kunnugt um í hvaða flokki hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson er, forseti Sþ., sem hefur nákvæmlega sömu skoðun í þessu máli og ég? Ætli honum sé ekki kunnugt um í hvaða flokki hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson er, sem lýsti nákvæmlega sömu skoðunum og ég í ræðu í Nd. í desembermánuði s. l., þegar þetta mál var til umr., þó hann léti til leiðast að greiða atkvæði með stjórnarliðinu í málinu? Það er svo annað mál að þar skildu leiðir. Ég greiddi atkvæði þá á þann sama veg og ég talaði og mín skoðun stóð til. Þar skildu leiðir með mér og ýmsum öðrum hv. stjórnarliðum sem töluðu á sama veg og ég, en greiddu ekki atkvæði samkvæmt því. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur oft talað í mín eyru og fleiri í Nd. í svipuðum dúr. En hann er eins og fleiri sem flokksfjötrarnir eru á lagðir og verður oft og tíðum að lúta þeim hlekkjum sem á hann eru lagðir til að flokksaginn gildi. Hann er einn af þeim mörgu í þeim flokki sem ekki bregst flokksaganum. Hann heldur sér við hann og ætlar sér að ganga upp mannvirðingastigann í flokknum í ljósi þess að hlýða foringjunum nánast hvað sem þeir segja. Ég minni hv. þm., skrifara vorn, Halldór Blöndal á skoðanir hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar sem hefur hvað harðast gagnrýnt og deilt á þá stjórnunaraðferð og það stjórnunarkerfi sem verið hefur hér við lýði varðandi fiskveiðar undangengin tvö ár. Enginn hefur harðar gagnrýnt þetta kerfi en hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson. Hvar í flokki ætli hann sé? Það ætti hv. skrifari að vita hafi hann verið hér á þeim tíma sem þær ræður voru fluttar eins og hann átti að vera. - Ég veit að hæstv. iðnrh. þolir ekki lengur við, ég sé að hann gengur úr þd., þegar þeir sjálfstæðismenn eru minntir á hversu margir af þeirra eigin flokksbræðrum eru allt annarrar skoðunar en fram kemur þegar atkvæði falla í þd. Ég virði það við hæstv. iðnrh. að hann skuli ekki geta setið undir slíku lengur. Hér hefur ekki neinn loddaraleikur verið leikinn. Þessum skoðunum hefur verið komið hér á framfæri skilmerkilega og ekkert síður af sumum sem fylgja núverandi ríkisstj., þ. e. úr Sjálfstfl. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt einn einasta hv. þm. Framsfl. andmæla þessu kerfi.  Málið er auðvitað númer eitt að hér hefur Alþingi afsalað sér miklu valdi. Með eindæmum er að afhenda einum hæstv. ráðh. svo mikið vald hversu góður sem hann væri, og þessi gagnrýni á ekki sérstaklega við núverandi hæstv. sjútvrh. Hversu góður sem slíkur ráðh. væri er af og frá að löggjafinn geti afsalað sér slíku valdi eins og hér er um að ræða. Það er auðvitað það fyrsta. En fyrst hann gerði það situr þjóðin uppi með krógann þar til öðruvísi verður hægt að ákveða. Vonandi fjölgar þeim svo núverandi stjórnarliðum í Sjálfstfl., það er engin von til þess að það eigi sér stað í Framsfl.,- en vonandi fjölgar svo þeim stjórnarliðum í Sjálfstfl., sem eru á svipaðri skoðun og við sem höfum gagnrýnt þetta kerfi og þessa stjórnun, að hægt verði áður en langt um líður að breyta því til hagsbóta bæði fyrir sjómenn og útvegsmenn og þjóðarheildina. Hv. þm. Halldór Blöndal sagði áðan að sjómenn og útgerðarmenn væru orðnir sammála þessu kvótakerfi. Man ekki hv. þm. hvernig ástandið var á Fiskiþingi í haust? Voru menn þar sammála því kerfi sem var við lýði árið 1984 og er við lýði nú? Ekki aldeilis. Menn voru ekki aldeilis sammála því. Nauðsynlegt er að alþm., hvar í flokki sem þeir eru, sjái svo um að hér verði breyting á, að sjómenn fái tækifæri til að stunda sína atvinnu eins og þeim er hægast og þjóðarbúinu er hagkvæmast og eins og þeim aðilum sem næst þessari atvinnugrein standa kemur best. Það verður ekki gert undir núverandi stjórnun. Til þess verður breyting að eiga sér stað.



Ég vil minna á að það er verið að ræða 4. dagskrármálið, aðgerðir til að bæta hag sjómanna.



Herra forseti. Það fór ekkert á milli mála hvaða mál var á dagskrá, ósköp einfaldlega vegna þess að það var villa í frv. og hana þurfti að leiðrétta. Við getum ekkert að því gert þó að þetta mál komi hér fyrir oftar en hefði þurft ef vinnan við undirbúning frv. hefði verið vandaðri. Hins vegar kipptum við þessu í liðinn, félagarnir, og þetta er sem betur fer að komast á leiðarenda, jafnvel þó að ljóst sé að þetta hefði getað verið komið í gegnum báðar deildir þingsins ef áhugi hefði verið fyrir hendi. Hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson hreyfði hérna ákaflega litlu máli. Þá á ég við að það skiptir sáralitlu hvort trillur og smábátar fá einhverjum tonnum meira eða minna í heildina. En það skiptir þá aðila sem róa á þessum litlu bátum mjög miklu að einn besti tími ársins sé ekki tekinn af þeim við þessar veiðar. Íslendingar veiddu á síðasta ári millj. tonn og meira en það. Þeir dagar sem nú eru teknir af trillubátamönnum skipta örfáum hundruðum og kannske tveimur, þremur þúsundum tonna í það heila. Þetta eru smámunir. Það skiptir í raun ekki máli þegar heildardæmið er skoðað. Því miður hafa þessar takmarkanir verið hér til margra ára. Það er ekki verið að finna þetta upp núna. Og það er ekki heldur verið að finna þetta upp úr kvótakerfinu. Það er misskilningur. Það eru fjöldamörg ár frá því að veiðar voru takmarkaðar hjá þessum bátum, ranglega að mínum dómi allan tímann. Hins vegar sé ég ekki nokkra einustu ástæðu til þess að hv. þm. Karvel Pálmason komi hér og hrópi: Kvótakerfið burtu, kvótakerfið burtu, eins og hann er vanur með miklum hávaða, en hefur lítinn grunn á bak við sig. Sannleikurinn er sá að við athugun hefur komið í ljós að u. þ. b. áttatíu af hverjum hundrað útgerðarmanna og sjómanna í landinu vilja kvótakerfið. Þeir sjá það, þessir menn sem standa í þessu, að það var ekkert annað að gera. Auðvitað sjáum við hver og einn fyrir sig stórkostlega galla við kvótakerfið. Hver vill hafa kvótakerfið? Það er í rauninni ekki spurningin. Við verðum að horfast í augu við þá staðreynd að jafnvel þótt kvótakerfið sé slæmt er það skárra en hinar lausnirnar sem til voru. Þannig er það alveg út í hött þegar hv. þm. Karvel Pálmason fer að nudda sér upp úr kvótakerfinu þó að verið sé að minna á þarna lítið en samt nokkuð merkilegt mál. Á s. l. ári voru veiðar þessara smábáta t. d. stöðvaðar í nóvember sennilega vegna þess að þessar fáu trillur voru á sjó og gátu róið. Menn verða nú að athuga hvernig veðurlag er seinni part nóvember eða í desember. Það er ekki alltaf sumar og síst í desember. Trillurnar voru stöðvaðar, máttu ekki fara á sjó þessa örfáu daga sem hugsanlegt var að komast út og sækja eitthvað í soðið. Var mikil hætta á því að þessar örfáu trillur dræpu stofninn? Auðvitað ekki. Gallinn er bara sá að menn horfa ekki á málið allt en eru að einblína á smáatriði sem ekki skipta máli fyrir heildina, en skipta þeim mun meira máli fyrir þá sem byggja afkomu sína á þessum veiðum. Herra forseti. Hæstv. ráðh. sagði hér áðan að það hefði verið góður fiskur og mikill afli. Það var röksemdin fyrir því að það ætti að geyma þessa báta í landi. Öllu er nú öfugt snúið.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á lögum um atvinnuleysistryggingar er flutt í kjölfar yfirlýsingar sem ríkisstj. gaf varðandi lausn á kjaradeilum. Þar er því lýst yfir að endurskoða verði bótareglur og iðgjöld atvinnuleysistrygginga með tilliti til þeirrar hækkunar sem verður á launum í almennum kjarasamningum. Í framhaldi af því var þetta frv. samið í heilbr.- og trmrn. og lagt fyrir Ed. sem gerði á því eina breytingu við 3. gr. sem nú hljóðar þannig: „Hámarksdagpeningar atvinnuleysistrygginga skulu jafngilda launum fyrir 8 klst. dagvinnu í almennri fiskvinnu skv. gildandi kjarasamningi Verkamannasambands Íslands og vinnuveitenda á hverjum tíma, miðað við starfsaldursþrep eftir 7 ár. Lágmarks dagpeningar eru 1/4 hluti sömu launa.“ Í 79. gr. almannatryggingalaga er ákvæði um að ráðh. skuli innan sex mánaða breyta upphæðum bóta skv. þeim lögum ef breyting hefur orðið á vikukaupi í almennri verkamannavinnu. Í reynd hefur þessi sex mánaða frestur ekki verið notaður, heldur reynt að láta bótaupphæðir verða samstiga kauphækkunum. Í lögum um atvinnuleysistryggingar og nú síðast í lögunum frá 1981 eru hins vegar engin samsvarandi ákvæði, heldur hafa iðgjöld og bætur miðast við tilgreindan launaflokk í samningi Verkamannasambands Íslands og vinnuveitenda. Bætur og iðgjöld hafa þó jafnóðum hækkað þegar kaup skv. hinum tiltekna launaflokki hækkaði vegna nýrra samninga eða vegna vísitöluuppbótar. Það má segja að þetta hafi verið eðlileg regla og fullnægjandi trygging fyrir tengslum launa og bóta meðan það var aðalreglan við samningagerð að kaup skv. tilgreindum launaflokkum hækkaði, en flokkum fjölgaði ekki að ráði. Nú er hins vegar svo komið að aðalkjarabætur felast oftar en ekki í tilflutningi starfa milli launaflokka, enda er svo komið nú að í dag tekur enginn laun eftir þeim launaflokki sem við er miðað í lögum um atvinnuleysistryggingar, 8. flokki, og sá flokkur er nú aðeins notaður til að reikna út iðgjöld og bætur. Störf þeirra launþega sem á sínum tíma tóku laun skv. 8. flokki eru nú flokkuð í 13. flokk og eiga skv. gildandi kjarasamningum að færast í 15. launaflokk 1. maí n. k. Þetta misræmi stakk svo í augu við síðustu samningsgerð að ríkisstj. hét því, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að beita sér fyrir leiðréttingu á Alþingi í því skyni að hækka viðmiðunarflokk bóta til samræmis við þær breytingar sem orðið hafa á röðun starfa í launaflokka frá því að lögin voru sett 1981. Við þá leiðréttingu þótti rétt að miðað yrði, eins og gert var 1981, við þann flokk sem greitt væri eftir fyrir almenna fiskvinnu, enda munu einna flestir taka laun skv. þeim launaflokki. Því liggur beint við að nefna þau störf sem miða skal við, en ekki rígbinda bætur áfram við númeraðan launaflokk. Um þessa breytingu fjalla þrjár fyrstu greinar þessa frv., eins og fram kemur í aths. með því. Í 4. gr. frv. eru hins vegar nýmæli sem segja má að leiði af setningu laganna frá 1981, en með þeim lögum öðluðust félagsmenn BHM og BSRB rétt til atvinnuleysisbóta á sama hátt og aðrir launþegar. Bætur skv. síðastnefndu lögunum greiðast hins vegar ekki úr Atvinnuleysistryggingasjóði, heldur af ríki eða sveitarfélögum hverju fyrir sig án iðgjaldainnheimtu, enda er ekki um sameiginlegan bótasjóð aðila að ræða. Þetta leiðir til þess að í gangi eru þrjú aðskilin kerfi sem eru þó að því leyti til eins að öll mál á að afgreiða í samræmi við lögin nr. 64/1981 um atvinnuleysistryggingar með síðari breytingum. Af þessu leiðir að hver sem sækir um bætur vegna atvinnuleysis verður að hafa unnið a. m. k. 425 klst. innan ramma viðkomandi kerfis til að öðlast lágmarksbótarétt. Skv. þessu er það því hugsanlegt að launþegi sem unnið hefur alls 1272 klst. á síðustu tólf mánuðum skv. samningum ASÍ, BSRB og BHM eigi þegar upp er staðið engan lagalegan rétt til bóta. Hér er því lagt til að heimilað verði að leggja saman vinnuframlag til ákvörðunar bóta og greiða úr hverju kerfi fyrir sig að tiltölu. Herra forseti. Ég legg til að lokinni þessari umr. að frv. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn. Ég legg mikla áherslu á, þar sem verkalýðshreyfingunni var lofað að þessi breyting yrði gerð, og fer þess á leit við hv. n. að hún hraði afgreiðslu þessa máls, en meðferð málsins í hv. Ed. hefur tekið nokkurn tíma.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Þetta er 315. mál á þskj. 500. Flm. eru Sighvatur Björgvinsson og Guðmundur J. Guðmundsson. Brtt. eru tvær greinar og hljóða svo með leyfi forseta: „1. gr. Á eftir 2. tl. C-liðar fyrri mgr. 30. gr. III. kafla laganna komi nýr tölul. er verði 3. tl. og orðist svo: Frádráttur til fiskvinnslufólks sem nema skal 10% af beinum tekjum af störfum við fiskvinnslu hjá fólki með starfsstéttamerkingu 35, þ. e. hjá ófaglærðu verkafólki, 34, þ. e. hjá faglærðu starfsfólki í fiskiðnaði, og 33, hjá fólki við verkstjórnarstörf í fiskiðnaði.“ Þessi starfsstéttarmerking er nú hagstofuatriði. Meginatriðið í þessu og meginatriði frv. er það nýmæli að 10% af beinum tekjum af störfum við fiskvinnslu verði frádráttarbær frá tekjuskatti. „2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi og koma til framkvæmda við álagningu tekjuskatts á árinu 1985 vegna tekna ársins 1984.“ Ég vil fyrir fram vara hv. þm. við því að segja að ekki sé hægt að láta þessa skattalækkun á fiskvinnslufólki koma til framkvæmda vegna tekna ársins 1984. Það hefur verið margleikið hér í hv. Alþingi þegar aðrir eiga í hlut. Í grg. okkar flm. er minnt á þann aðstöðumun sem nú er hjá þegnunum í landinu gagnvart tekjuskatti, annars vegar þeirra sem hafa rekstur undir höndum og svo almennra launamanna. Þá er og minnst á einstaka hópa með eigin atvinnurekstur, þó smár sé, eða geti verið, hversu auðveldlega margir þeirra komast undan tekjuskatti og á hvern hátt það stuðli í vaxandi mæli að því að það eru að verða tvær þjóðir í þessu landi. Þá er ítrekuð sú staðreynd í grg. að sjómenn og fiskverkunarfólk hafi orðið hvað harðast úti í þeirri kjaraskerðingu sem átt hefur sér stað að undanförnu. Eins og hv. þm. er kunnugt eru lögin um frádrátt sjómanna frá tekjuskatti sennilega um 30 ára gömul. Þessi lagaákvæði leystu á sínum tíma harðvítugt verkfall sem togarasjómenn stóðu í. Sjómenn hafa nú um 180 kr. á dag í frádrátt fyrir hvern dag sem þeir eru skráðir á skip. Auk þess hafa fiskimenn 12% frádrátt af tekjum þegar lagður er á tekjuskattur. Þetta hefur verið að breytast í gegnum tíðina, breyttist t. d. í vetur úr 10% í 12. Við flm. leggjum til að næst á eftir greininni um sjómenn í skattalögunum komi ný grein um að 10% af tekjum fiskverkunarfólks verði undanþegin tekjuskatti. Ég vil taka það skýrt fram, svo að enginn misskilningur eða rangtúlkun eigi sér stað, að ég er í einu og öllu sammála ákvæðunum um skattafrádrátt sjómanna og styð þau lagaákvæði af heilum hug. Og enginn skyldi taka þetta lagafrv. okkar þannig að því sé stefnt gegn sjómönnum. Ekkert er fjær okkur. En nú spyrja sjálfsagt margir: Hvers vegna að mismuna þegnunum? Svar mitt er: Það er alltaf verið að mismuna þegnunum í skattalögum. Það er ekki langt síðan stórlækkaðir voru skattar á fyrirtækjum. Það fór nokkuð hljóðalítið í gegnum þjóðfélagið og meira að segja án mikillar hörku hér á hv. Alþingi. Frádráttarbær frá skatti eru nú kaup á hlutabréfum í fyrirtækjum. Þetta er nýmæli, á sér ekki langa sögu. Hvað um tekjuskattinn á bændur? Nýlegar fyrningarreglur, sem ganga út yfir bústofninn, verka þannig að bændur fá yfirleitt ekki tekjuskatt. Ég skal viðurkenna að bændur eru yfirleitt ekki ofhaldnir. En í fjölmörgum sveitum eru það vinnumenn og ellilífeyrisþegar sem bera hæstu skattana en góðbændur eru lægri. Ég er ekki að sjá ofsjónum yfir hag bænda, fjarri því. En ákaflega eru skattalögin þeim hagstæð. Við skulum því ekki fullyrða hér að ekki sé um neina mismunun að ræða í skattamálum þegnanna. Hún er þegar til staðar í þessu þjóðfélagi. En snúum okkur nú að fiskvinnslufólkinu. Hvernig er að því búið? Það býr við algert öryggisleysi í atvinnumálum, eins og ég hef margítrekað úr þessum virðulega ræðustól að undanförnu. Hvort sem það hefur starfað í 30 ár eða 3 mánuði í starfsgreininni, þótt hjá sama atvinnurekanda sé, þá má segja því upp kauptryggingu með viku fyrirvara. Var einhver að tala um mismunun? Það kom nýlega fram í sjónvarpi að nú ætti að fara að segja upp fiskvinnslufólki á Ísafirði, segja því upp kauptryggingu og það væri í fimmta sinn síðan í haust. Ég gæti farið allt í kringum landið og rakið uppsagnir fiskverkunarfólks, þar sem það hefur verið atvinnulaust ekki aðeins í viku, hálfan mánuð eða mánuð, heldur tvo, þrjá, fjóra mánuði. Tímakaup þessa fólks er það lægsta sem þekkist hjá Verkamannasambandinu, svona 81–86 kr. á tímann. Meginhluti þessa fólks vinnur hins vegar í bónus undir gífurlegu álagi, það miklu álagi að skv. nýlegri könnun voru um 70% þessa fólks með einkenni atvinnusjúkdóma og verulegur hluti þeirra mjög alvarlegur. Að vísu aukast tekjur við bónusinn. En það er mjög alvarlega til umræðu hjá verkalýðshreyfingunni, vegna þess sem ég hef getið hér að framan, að banna bónus. Og vinnutíminn, hvernig er hann? Ýmist uppsagnir og atvinnuleysi eða of oft mjög langur og óreglulegur vinnutími, 10–16 tímar mjög algengt. Þessu fólki er það annt um framleiðsluna að það leggur á sig þennan vinnudag til að bjarga verðmætum. En hver er svo þróunin í þessum málum? Þróunin er sú að það er stórfelldur flótti úr þessari atvinnugrein, lág laun, lítið atvinnuöryggi, mikið vinnuálag og einhæf vinna. Flóttinn er ekkert bundinn við Reykjavík. Víðast hvar á landinu leitar fólk úr fiskvinnu ef það á kost á annarri vinnu. Íbúðaverð á gróskufyllstu stöðum á landinu hefur hríðfallið vegna þess að fólk er að leita burt úr þessari atvinnugrein og það af stöðum þar sem gjaldeyrisframleiðslan er hvað mest á hvern íbúa. Sér nú ekki hver maður að þetta ástand getur ekki gengið? Eða vita ekki allir að við lifum fyrst og fremst af fiski? Ef þetta fólk heldur áfram að flýja fiskiðnaðinn þá hríðfalla gjaldeyristekjur okkar og þjóðin kemst á vonarvöl. Það þýðir ekkert að reyna að bjarga þessu með því að auka innflutning á fólki frá Ástralíu eða Norðurlöndum. Reyndar tollir enginn frá Norðurlöndum hér vegna þess hve kaupið er lágt og vinnan erfið. Eða er það hagstæðara fyrir íslenska ríkið að borga vinnulaun verkafólks í erlendum gjaldeyri? Það væri kannske athugandi að borga íslensku verkafólki laun í erlendum gjaldeyri. Hvers konar þjóðarbúskapur er þetta eiginlega? Það var fróðlegt að hlusta á Magnús Gústafsson, forstjóra Coldwaters í Bandaríkjunum, í útvarpinu s. l. laugardag. Hann sagði efnislega eitthvað á þá leið að við gætum stóraukið verðmæti fiskafurða okkar ef við hefðum vinnuafl til að vinna fiskinn í dýrari pakkningar. Og við mættum engan tíma missa ef ekki ætti enn verr að fara. Það er forstjóri Coldwaters sem þannig talar. En enn heldur flóttinn áfram úr fiskvinnunni, rekinn af stjórnvöldum og Alþingi. Ég skal segja ykkur örfáar staðreyndir sem ég hef persónulega 30 ára reynslu af. Í kjarasamningum er ekki jafnerfitt að fá bætt kjör fyrir neinn hóp og fiskverkunarfólk. Ég held að atvinnurekendur séu að skilja það fyrst núna að þetta ástand getur ekki gengið. Þeir segja og það með töluverðum rétti: „Við getum ekki velt þessum kauphækkunum út í verðlagið eins og aðrir. Það verður þá að koma fram í gengislækkun. Sjávarútvegurinn er rekinn með tapi á meðan ýmsir aðrir stórgræða.“ Eitt er víst, að fiskverkunarfólk stórgræðir ekki á sjávarútvegi. Að vísu hafa atvinnurekendur of oft verið skammsýnir í þessu. En það skal enginn ímynda sér að undan því verði vikist að kjör fiskverkunarfólks verður að bæta. Ríkið getur komið þarna inn sem aðili með því að lækka skatta á fiskverkunarfólki eins og frv. þetta gerir ráð fyrir. Margt af þessu fólki hefur þó nokkrar árstekjur með því að leggja hart að sér í bónus og með mikilli yfir- og helgarvinnu. Mér er mjög til efs að ríkið tapi hér nokkru fé ef dýpra er skoðað. Þjóðartekjurnar standa og falla með því hvort vel eða illa er að verki staðið í fiskvinnslu. Við björgum því ekki með útlendingum. Til hvaða lands ætli verði leitað næst til að fá óvant fólk í fiskvinnslu meðan við erum að hrekja þjálfað fólk frá þessum störfum? Hvernig á að beita tekjuskatti? Hafa ákvæðin sem stöðugust, segja sumir. Þau eru nú stöðugust á launafólki ákvæðin um tekjuskattinn. Ég held að það skipti ákaflega miklu máli fyrir þjóðarbúið að við getum haft tekjuskattinn sveigjanlegan þegar undirstöðuatvinnuvegur okkar stenst ekki samkeppni um vinnuaflið og sveigja þá tekjuskattinn þessu fólki í vil. Tekjuskattur getur nefnilega verið sterkt hagstjórnartæki. Ég held að hv. Alþingi verði að athuga þessa hlið málsins. Það er ekki einungis verið að hlaupa undir bagga með þessu fólki. Það er verið að hlaupa undir bagga með sjávarútveginum sjálfum svo að hann fái fólk til starfa. Svo sannarlega þurfum við á sveigjanleik að halda. Lækkum tekjuskattinn á þessu fólki sem ásamt sjómönnum vinnur grunnframleiðslustörfin í þjóðfélaginu, fólki sem vinnur langan og óreglulegan vinnudag en er svo atvinnulaust á milli, oft vikum og mánuðum saman, fólki sem vinnur undir það miklu álagi að meðal þess eru atvinnusjúkdómar sennilega tíðastir á Íslandi. Athugið að þetta fólk verður iðulega fyrir stórfelldum tekjumissi af þeim sökum. Þetta fólk skuldar ekki þjóðfélaginu. En þjóðfélagið skuldar því. Eigum við að byggja á auknum innflutningi erlends vinnuafls í þessar greinar og greiða vinnulaun í erlendum gjaldeyri? Eigum við að ýta undir þá þróun að við seljum hráefni okkar í vaxandi mæli í ódýrari pakkningum af því að við höfum ekki vinnuafl í þessari starfsgrein? Ég er sannfærður um að þjóðfélagið í heild mundi græða á samþykkt þessa frv. sem hér er lagt fram. Það leysir ekki allan vanda, fjarri því. En það er spor í rétta átt. Ég hef margar tillögur í þeim efnum en ég skal ekki verða langorðari hér. Herra forseti. Ég legg til að þessu frv. verði vísað til fjh.- og viðskn. í trausti þess að sá andi ríki í nefndinni að hún skilji að hér er verið að fjalla um kjör fólks, sem ekki hefur gengið út frá störfum sínum, heldur fólks sem er margrekið út af vinnustað þegar atvinnurekendum hentar, ekki einu sinni, ekki tvisvar, heldur jafnvel 6–7 sinnum á sama árinu. Ég held að við verðum að fara að átta okkur á þýðingu starfa þessa fólks. Ég vara hv. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar við því að reyna að svæfa þetta frv. í nefnd. Ég vil ekki trúa því að skammsýnin sé svo mikil að nefndin vilji hjálpa til við að leggja íslenskan sjávarútveg í rúst. Herra forseti. Ég vil ljúka ræðu minni með því að segja að ég vona að hv. þd. beri gæfu til að afgreiða þetta frv. fljótt og undanbragðalaust.



Herra forseti. Það frv. sem hér er nú til umr. er vissulega skref í átt til þess að leiðrétta áratuga misrétti í þjóðfélaginu. En í mínum huga er það spurning hvort þetta sé réttasta skrefið og hvort þetta sé nógu stórt skref til þess að hægt sé að fá fólk til að vinna í þessari grundvallaratvinnugrein landsmanna. Það fer auðvitað ekkert á milli mála og er öllum ljóst, eins og hér kom fram hjá hv. frsm., að kjaraskerðing undangenginna mánaða hefur bitnað hvað harðast á sjómönnum og fiskvinnslufólki. Nú er svo komið, og ætti raunar ekki að þurfa að ítreka það hér í umr. á Alþingi, að víða í sjávarplássum, þar sem fiskvinnsla og fiskveiðar eru meginatvinnuvegir á hverjum stað, yfirgnæfandi meiri hluti launafólks vinnur við þær greinar, þar flykkist nú fólk úr þessum undirstöðuatvinnuvegi. Sjómennirnir fara af bátunum, fiskvinnslufólkið yfirgefur frystihúsin. Frammi fyrir slíkri staðreynd er það spurning í mínum huga hvort menn eru hér nægilega róttækir í breytingum til þess að hægt sé að leiða að því líkur að við gefum snúið þessu dæmi við. Ég minni á í þessu sambandi margfluttar - og að nokkru leyti samþykktar tillögur Alþfl. hér á Alþingi um að afnema með öllu tekjuskatt af almennum launatekjum. Það er auðvitað aðgerð sem löngu ætti að vera búið að framkvæma. 10% skattalækkun hjá fiskvinnslufólki er í mínum huga kannske ekki eina rétta leiðin til að létta byrðar, bæta kjör og auka öryggi þessa fólks. Trúlega þurfa fleiri leiðir að koma til ef við ætlum að gera okkur vonir um að við höldum þessu hæfa fólki sem í gegnum árin og áratugina hefur starfað í þessari atvinnugrein en hefur borið hvað skarðastan hlut frá borði. Það er auðvitað alveg rétt, sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagði hér áðan, að alltaf er verið að mismuna í þjóðfélaginu. Meiri hl. Alþingis, ekki bara þess sem nú situr heldur og oft áður, hefur ekki vílað fyrir sér að skerða hlut þessa fólks trekk í trekk, breyta samningum og kjaraákvæðum hjá því eins og svo mörgum öðrum launþegum á þann veg að skerða verulega áunnin réttindi og launakjör. Þetta er ekki að gerast fyrst í dag þó að í tíð núv. hæstv. ríkisstj. hafi verið gengið miklum mun lengra í þessum efnum en oft áður. Fordæmin eru mörg. Það verður fróðlegt í ljósi þess að heyra, þegar hæstv. forsrh. svarar hér fsp. væntanlega á næstu dögum um það, hversu stjórnvöld hafi oft og með hvaða hætti gripið inn í gerða kjarasamninga á undangengnum 15 árum. Það hygg ég að kunni að verða fróðleg lesning, ekki bara fyrir fiskvinnslufólk, heldur og almennt fyrir launafólk í landinu og kannske fleiri. Að sjálfsögðu tek ég undir það frv. sem hér er nú til umr. En ég ítreka að ég hef ekki allt of mikla trú á því að það nægi eitt og sér til að tryggja það með einhverjum hætti að þetta hæfa fólk, sem hefur verið í fiskvinnslunni og frystihúsunum undangengin ár, haldi áfram að vera þar eða skili sér aftur, það sem er búið að yfirgefa þessa vinnustaði. Ég held að það þurfi að gera meira. Það þarf að leita fleiri leiða til að bæta aðstöðuna, tryggja atvinnuöryggi þessa fólks. Hv. frsm. vék hér áðan að því gífurlega öryggisleysi fiskvinnslufólks hér á landi sem fær uppsögn jafnvel margsinnis á sama árinu. Slíkt er auðvitað ekki sæmandi þjóð sem byggir um eða yfir 70% af útflutningsverðmætum sínum á sjávarfangi. Það er ekki sæmandi og það er með ólíkindum hversu augu og eyru þeirra forustumanna þjóðarinnar sem leitt hafa hana undangengin nokkuð mörg ár eða áratugi, hversu augu og eyru þessara stjórnmálaforingja svokölluðu virðast hafa verið lokuð fyrir þeirri nauðsyn að hlúa að þessum þætti, sem er meginþátturinn í okkar atvinnulífi og allt annað byggist á. Það minnkaði fljótt í buddunum hjá öðrum ef þetta fólk skilaði ekki þeim afrakstri og árangri sem það hefur gert í gegnum árin. Það tæmdust þá fljótt buddurnar hér t. d. á þessu svæði og menn keyptu ekki mikið frá degi til dags, ef þetta fólk yrði hrakið úr þessari atvinnugrein vegna þess að misvitrir stjórnmálamenn hafa ekki hugað að því, annaðhvort vísvitandi eða óafvitandi, að bæta svo stöðu og kjör þess að það fengist til að vera áfram í þessari atvinnugrein. Ég vænti þess að við fáum að heyra hér viðhorf þeirra sem nú ráða ferðinni hér á Alþingi, þess meiri hluta sem skipar nú sæti á Alþingi, stjórnarliðsins, til þessa máls. Ég á bágt með að trúa því að augu manna séu ekki farin að opnast fyrir því, hversu geigvænlega horfir nú einmitt í þessum málum hjá okkur Íslendingum. Og því fyrr sem ráðandi menn gera sér það ljóst að vá er fyrir dyrum, sums staðar þegar skollin á, að því er þetta varðar, því betra. Og ég vil trúa því að menn geti sameinast um það hér, þó ekki væri nema að stíga þetta skref, þó að ég telji að það þurfi að gera meira en þetta til að tryggja þessu fólki ekki bara mannsæmandi laun og launakjör heldur mannsæmandi atvinnuöryggi á borð við aðra þjóðfélagsþegna velflesta.



Herra forseti. Það er ánægjulegt til þess að vita að málefni fiskvinnslufólks og sjómanna skuli bera á góma og ég fagna því að umr. skuli snúast um kjör þessa fólks hér í dag að svo miklu leyti sem raun ber vitni. Ég er hingað kominn í ræðustólinn til að taka undir þau meginsjónarmið er fram komu í ræðu hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar hér áðan. Ég er jafnframt hingað kominn til að minna á þá vá sem virðist vera fyrir dyrum í sambandi við íslenskan sjávarútveg þegar svo er komið að fólk fæst ekki lengur til að sinna þeim störfum sem tilvera íslenska þjóðfélagsins byggist á. Ég skal ekki hafa orð mín mörg hér í ræðustólnum, en vil geta þess, vegna þess að ég er fulltrúi kjördæmis sem byggir meir á fiskvinnslu og fiskveiðum en flest önnur, að þróunin í þessum efnum hefur verið sú nú allra síðustu misserin að það er alger vá fyrir dyrum hjá frystihúsum á því svæði sem eru í mínu kjördæmi. Það er rétt, sem fram kom hjá Guðmundi J. Guðmundssyni hér áðan, að það hefur sífellt þurft að flytja inn fleira starfsfólk til starfa og það hefur ekki komið frá Norðurlöndum, eins og Guðmundur benti réttilega á, því að þaðan fáum við ekki fólk vegna þess hversu launin eru lág, heldur hefur þetta fólk komið frá fjarlægum löndum, Ástralíu, Nýja-Sjálandi og öðrum slíkum. Ég held að ef ríkisvaldið getur með einhverju móti komið til aðstoðar íslenskum sjávarútvegi, t. d. með því að grípa þar inn í með skattaívilnunum, sé sú tilraun vel þess virði að gera hana. Ég vil í sambandi við þetta mál minnast á þá breytingu sem orðið hefur með tilkomu kvótakerfisins. Ég tók ekki til máls áðan í sambandi við mál sem var á dagskrá, um að bæta kjör sjómanna, en auðvitað eru hagsmunir sjómanna og fiskvinnslufólks nátengdir. Og það er ekki hægt að ræða um sjómenn nema að ræða um fiskvinnslufólkið í sömu andránni og ekki heldur hægt að ræða um fiskvinnslufólk nema ræða um sjómenn jafnframt. Þess vegna vil ég benda á að þessi mál eru samtengd. Hagsmunir þessa fólks fara saman og með tilkomu kvótakerfisins hefur vissulega dregið úr tekjumöguleikum ekki bara sjómanna heldur líka fiskvinnslufólks. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt í þá veru að það þurfi að tryggja atvinnuöryggi þessa fólks. Mér finnst fyllilega tímabært að skoðað verði hvort íslenska þjóðfélagið telur ekki tilefni til að grípa inn í það alvarlega ástand sem skapast hefur þegar við stöndum frammi fyrir því að geta ekki látið hjólin snúast í frumatvinnugreinum þjóðarinnar. Við höfum verið að ræða hér um málefni Háskólans og ýmis önnur mál, en ég er ansi hræddur um að málefni Háskólans og annarra mennta-, menningar- og þjónustustofnana í landinu þurfi ekki að vera á dagskrá ef ekki verður tryggt að atvinnuvegir landsmanna sem færa okkur 75–80% af útflutningstekjum geti gengið eðlilega. Ég lýsi því stuðningi við þetta frv. í trausti þess að ráðin verði bót á því alvarlega ástandi sem blasir við vítt og breitt um landið og að reynt verði að tryggja að íslenskt þjóðfélag geti gengið eins og það hefur gert hingað til.



Herra forseti. Ekkert er mér fjær en að hafa á móti bættum kjörum fiskvinnslufólks í þessu landi. Ég er sjálf runnin úr þeim herbúðum og tel mig þekkja nokkuð vel kjör þess fólks og hef sjálf unnið við fiskvinnslu. Þetta þýðir samt ekki að ég hljóti ekki að gera verulegar athugasemdir við þetta frv. og hlýt að eyða í það nokkru máli, herra forseti. Þegar Alþingi Íslendinga er að setja lög í landinu er verið að búa lífi fólksins í landinu framtíð eða gera því einhvern farveg til nokkurs tíma. Frv. eins og þetta þykir mér afar vont frv. að því leyti að hér er aðeins vikið að mjög litlum hluta af vandamáli verkafólks í þessu landi og til mjög stutts tíma og til mjög lítils gagns. Það er algerlega ljóst að það gerir ekkert fyrir sjávarútveginn í landinu þó það, eins og hér segir, sé til þess að bjarga ömurlegum kjörum fiskvinnslufólks í landinu að það fái að taka 10% af beinum tekjum til frádráttar við álagningu tekjuskatts. Í fyrsta lagi er ég í meginatriðum hlynnt því að allir launþegar í landinu greiði skatt af tekjum sínum og ekki síður hinir sem enga skatta greiða, en hafa obbann af fjármagninu í landinu. Ég hlýt að spyrja: Hvers eiga þeir að gjalda sem vinna t. d. á saumastofum landsins? Ekki alls fyrir löngu kom ég á saumastofu á Akranesi þar sem sátu 30 konur og framleiddu dýrindis ullarflíkur sem seldar eru fyrir háar upphæðir á erlendum vettvangi. Hálfs dags starfsmenn, sem sitja þar og sauma, fá innan við 7000 kr. á mánuði. Mér er alveg ljóst að það bjargar ekki þeim konum að þær fái að draga 10% af beinum tekjum frá tekjuskatti vegna þess að þær komast ekki nálægt neinum tekjuskatti. Þess vegna hlýt ég líka að benda á, eftir að hv. flm. hefur hér haldið fram að vissulega sem við öll vitum - sé um afskaplega ótrygga atvinnu að ræða í fiskvinnslu, að sé nú fólk atvinnulaust mánuðum saman, þá held ég að í ljós hljóti að koma að frádráttur frá tekjuskatti geti ekki komið þessu fólki að miklu gagni. Þess vegna vildi ég gjarnan vilja spyrja hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson: Hvers vegna var ekki farið út í það að fólk fengi frádrátt frá útsvari? Það má vera misskilningur minn, en ég hefði giskað á að það kæmi að meira gagni. En mergur þessa máls er sá að um árabil hefur þetta fólk verið afar illa launað. Í staðinn fyrir að greiða fólki sómasamleg daglaun fyrir vinnu sína hefur verkalýðshreyfingin fallið í þá gryfju að leita annarra leiða, svo sem alls kyns launahvetjandi kerfa, bónuskerfa, vitandi að þau stórskaða verkafólkið í landinu. Loksins, u. þ. b. tveim áratugum seinna, einum og hálfum kannske, eru mönnum að opnast augu fyrir því að þetta gengur ekki. Það er auðvitað engin leið til að bæta kjör landsmanna að misbjóða heilsu þeirra. Ef bónuskerfið yrði bannað, eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagði áðan, er ég ansi hrædd um að verði að ganga heldur rösklega til verks og hækka dagvinnulaun. Fyrir mér er þetta mál allt komið í einn allsherjar rembihnút og ég tel það varla sæmandi að við alþm., jafnvel þó við fáum klapp af þingpöllum, föllumst á hvað sem er til að leysa bráðan vanda einstakra starfsstétta í landinu og ekki þess ómerkasta eins og fiskvinnslufólk er, þó að mér sé nú heldur í nöp við það að æ ofan í æ sé talað um einstakar starfsstéttir þjóðfélagsins á mismunandi hátt, sumar séu gagnlegar og aðrar ekki. Það stríðir mjög á móti allri minni vitund um störf verkafólks þessa lands. 
             Ekki síður fer það fyrir brjóstið á mér, hv. þm. Karvel Pálmason og aðrir þeir sem hér hafa talað, þegar talað er um að ekki skuli ræða hér málefni Háskólans, menningarmál og menntunarmál í landinu, á meðan ekki sé búið að bæta kjör fiskvinnslufólks. Háskóli Íslands og fiskvinnslufólk í þessu landi eru ekki tveir aðskildir aðilar í þjóðfélaginu, heldur ættu að hafa miklu nánari tengsl. Það mætti margt fleira segja um þetta og það má vel vera að mál mitt verði illilega misskilið. Það er nú einu sinni reynt við öll tækifæri. En ég á erfitt með að fallast á að hér á Alþingi sé gripið til þess með löggjöf að bæta til bráðabirgða kjör eins hóps manna í þessu þjóðfélagi og náttúrlega ekki með því að fela atvinnurekendum að greiða þeim laun, heldur á auðvitað að ganga í ríkiskassann og láta hann borga. Ég hlýt að spyrja: Hversu lengi er hægt að ganga í hann? Hvaða starfsstéttir eiga endanlega að greiða skatta? Væri ekki nær að reyna að ná til þeirra sem fara með fjármagnið sem fiskvinnslufólkið í landinu framleiðir og leikur sér með það án þess að borga til sameiginlegra þarfa þjóðfélagsins? Það er fyrir þetta fólk sem við, fiskvinnslufólkið og við alþm. og aðrir launamenn í landinu, erum að greiða skólavist barna, heilbrigðisþjónustu og allt það sem þetta þjóðfélag hefur upp á að bjóða. Það fólk tekur ekki þátt í því. Við gerum það hin. Í þetta frv. vantar einnig upplýsingar sem ég held að séu afar nauðsynlegar öllum alþm. áður en þeir geta tekið afstöðu til þess, en það er hvað þetta kemur til með að kosta. Hefur flm. ekki dottið í hug að reikna út hversu miklir peningar það séu sem hér er um að ræða? Ég segi fyrir mig að ég hef ekki hugmynd um hvort það skiptir hundruðum milljóna eða tugum milljóna eða hversu miklum fjárhæðum það skiptir. Það verður sjálfsagt kannað við meðhöndlun í hv. fjh.- og viðskn.

Er þm. hræddur um að það verði mikið?

Sé það ekki mikið, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, sýnir það aðeins hversu gagnslaust þetta er. Það gerir þá ekkert annað en að upplýsa hversu gersamlega þetta frv. er ónauðsynlegt og gagnslaust ef þetta skiptir ekki fiskvinnslufólkið í landinu verulegu máli. Til hvers þá að vera að flytja frv.? Það er verið að stinga dúsu upp í það, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. Ég ætlast ekki til þess að fá klapp héðan af þingpöllum, ég er ekkert vön því og ég þoli það vel, en það sem ég vil gera kröfu til hér í sölum Alþingis, svo að ég haldi nú framboðsræðu líka, er að þetta fólk fái hærri laun. Það á ekki að setja það á einhvern ölmusubekk og bjarga því frá því að greiða skatta, síst af öllu einhvern óverulegan tekjuskatt sem ekki einu sinni er víst að því sé gert að greiða. Ég held að svona frv. séu engum manni til góðs í þessu landi. Ég hlýt að lýsa þessum skoðunum mínum. Ég vil ekki sitja undir því og taka þátt í því að stinga einhverri svona dúsu upp í launafólk í landinu. Það er orðið ólíft í þessu landi, launafólk á Íslandi hefur ekki lengur í sig eða á og það er vandamálið. Skattamál þess er ekki mestur vandinn. Vandinn er að það fær ekkert upp úr launaumslögunum sínum og náttúrlega ósvífin lög um þess eigið atvinnuöryggi. Og ég hlýt að auglýsa eftir því hvers vegna verkalýðshreyfingin hefur ekki séð um að það búi ekki við þau kjör um atvinnuöryggi sem því er boðið upp á. Við verðum að reyna að komast niður á það að fara að skoða þessi mál öll í samhengi. Það er ekki hægt að banna bónus vegna þess að þá er fólkið ekki með nein laun. Þetta frv. hér bjargar því ekki. Það þarf að taka upp öll launamál í landinu. Ég get ekki sem íslensk kona á Alþingi Íslendinga tekið þetta í þessu gríni á meðan saumakonurnar, prjónakonurnar og verksmiðjustúlkurnar taka upp úr launaumslögunum sínum - með engum bónus, þær eiga engan kost á honum - 12 og 13 þús. kr. á mánuði. Ég get ekki tekið þátt í því að afgreiða svo eitthvert frv. sem á að lækka lítillega skatta fiskvinnslufólks. Ég hlyti þá að auglýsa eftir á sama tíma: Hvað með alla hina? Ég held að löggjöf þjóðarinnar sé alvarlegra mál en svo, að hægt sé að bera fram svona frv. án þess að skoða þessi mál í víðara samhengi. Hér hefur margsinnis verið talað um að gera kannanir á launakjörum landsmanna. Eitthvað hefur verið samþykkt í þá veru. Út úr þessu kemur svo sem ekki neitt. Hér sagði einhver hv. þm. áðan - að mér fannst heldur einfeldningslega - að stjórnmálaforingjar landsins hafi ekki hlúð að kjörum fiskvinnslufólks í þessu tilviki. Það vill svo til í okkar litla landi að stjórnmálaforingjar landsins eru mjög gjarnan þeir sem mestra hagsmuna eiga að gæta við að halda launakjörum verkafólks í landinu eins mikið niðri og þeir lifandi mögulega geta. Þetta er sem betur fer aðeins að breytast, svolítið er að verða fjölbreyttari hópur fulltrúa landsmanna á þingi en verið hefur, en í afar mörgum tilvikum hefur enginn áhugi verið á því að hlúa að launakjörum landsmanna og í tíð þessarar ríkisstj. hefur verið unnið að því skipulega - ég segi skipulega - að færa laun landsmanna yfir í vasa braskara sem nú hafa svo mikla peninga til að leika sér með að hæstv. fjmrh. verður að eyða milljónum í að auglýsa í kappi við aðra aðila verðtryggð spariskírteini. Ég held ekki að fólkið hér á pöllunum eigi nokkurn skapaðan hrærandi hlut til þess að kaupa verðtryggð spariskírteini fyrir. Það eru aðrir sem eru með þá peninga. Hitt er svo aldeilis laukrétt að það er þetta fólk sem bjó þá peninga til og framleiddi þá, en það eru aðrir sem leika sér með þá. Þetta litla frv. breytir ekki því. Það er verkefni núv. hæstv. ríkisstj. að breyta notkun á fé í þessu landi. Milljónirnar og hundruð milljónanna sem fara nú í hreinan gróða milliliða og allra mögulegra aðila eru peningarnir sem þetta fólk er að vinna fyrir, fyrir þau smánarlaun sem það hefur. En ég skal ljúka máli mínu, herra forseti. Ég held að einhver hafi orðið að segja þetta. Þetta er ekki leiðin til vinsælda, það er mér alveg ljóst, en ég segi það samt.



Herra forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í heimiliserjum Alþb.

Þú ert nú vanur að blanda þér í þær.

Ég tel að það sé rétt hjá hv. 10. landsk. þm., þrátt fyrir það mál sem hér er nú til umr. eins og það birtist á þskj. 500, að huga þurfi að fleiri starfsstéttum. Það eru fleiri starfsstéttir sem þurfa á athygli okkar að halda og bættum lífskjörum. Það fer ekkert á milli mála. Ég vil taka undir það. Að því vinnur ríkisstj. Það er líka rétt hjá henni að ríkissjóði eru takmörk sett, hvað gjaldþol ríkiskassans er mikið. En það fer allt eftir þeim ákvörðunum sem Alþingi tekur á þeim tíma sem fjárlög eru samþykkt. Það er í höndum Alþingis á hverjum tíma hver útgjöld eru og hverjar tekjur koma á móti. Ég hef sagt það hér nokkrum sinnum síðan ég tók við starfi mínu sem fjmrh. að í gegnum árin hefur Alþingi hlaðið svo á útgjaldahlið ríkissjóðs að ég óttast að útkoman úr þeirri úttekt sem ég er nú að láta gera og unnin er af einum færasta lögfræðingi þessa lands, Páli Líndal eigi eftir að sýna að útgjöld þau sem Alþingi Íslendinga og við öll höfum hlaðið á fjárlögin séu meiri en tekjur standa undir.

Ráðh. hefur samt efni á því að létta sköttum af fyrirtækjaeigendum.

Þrátt fyrir það sem ég hef nú sagt vil ég segja að þetta frv., sem hér er flutt, er flutt með því góða hugarfari að létta undir með þeim sem vinna í undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar og að þeirri verðmætasköpun sem stendur undir allri velmegun þjóðarinnar. Því ber okkur skylda til að gleyma ekki því fólki þegar við ráðstöfum því sem við teljum að við getum ráðstafað til að létta byrðum af almenningi í landinu. Ég tek því undir þá hugsun sem felst í frv. Ég kvíði því einu, ef það verður samþykkt og kemur strax til framkvæmda, sem 2. gr. frv. gerir ráð fyrir, að það verður erfitt fyrir ríkissjóð vegna þess að fjárlög hafa verið samþykkt. Þau útgjöld sem þá bætast við eru ekki inni í útgjaldaáætlunum fjárlaga. Ég undirstrika þetta um leið og ég minni á að það er samþykkt ríkisstjórnarflokkanna að fella niður tekjuskatt í áföngum. Fyrsti áfanginn er þegar kominn til framkvæmda. 600 millj. kr. niðurfelling átti sér stað við gerð tekjuhliðar fjárlaganna síðast. Ég tek undir það, sem kom fram hjá flm., hv. 7. þm. Reykv. Guðmundi J. Guðmundssyni, að málið fari til n. og að þar verði það skoðað. Ég veit ekki betur en að hv. flm. Guðmundur J. Guðmundsson sé í fjh.- og viðskn.

Nei, nei. Það er búið að reka mig úr henni.

Er búið að reka þig úr henni? Það þykir mér leitt því ég ætlaði að vona að hv. þm. gæti sjálfur fylgt málinu þar eftir, þannig að hann þyrfti ekki að óttast um að málið yrði svæft. Ég vil taka það fram, sem ég hef áður tekið fram, að á ferðum mínum um landið í forsetakosningum 1980 átti ég þess kost að heimsækja frystihús vítt og breitt um landið. Mér til mikillar furðu kom í ljós að einu aðilarnir sem eru ábyrgir fyrir gæðum útflutningsafurðanna eru þær stúlkur sem pakka vörunni. Þær setja sitt númer í kassa sem hægt er að rekja til þeirra. Ekki er hægt að rekja neitt annað í sambandi við afgreiðslu til útlanda, eða var ekki þá, nema að vörumerkið er hægt að rekja, frá hvaða fyrirtæki varan kemur, og það fer eftir númerunum líka. Sá sem gengur frá vörunni og er einn ábyrgur fyrir gæðum hennar er stúlkan sem stendur við borðið og hreinsar fiskinn og setur hann í umbúðir. Það er að mínu mati athyglisvert því enginn annar hærra settur í framleiðslu- og sölukeðjunni er eins ábyrgur og þeir sem hreinsa fiskinn og pakka og búa þó jafnframt við hvað minnst atvinnuöryggi, eins og kom fram frá flm. Ég tek því undir þetta frv., en bendi á að það er stefna ríkisstj. og það er stefna Sjálfstfl., sem er miklu eldri en stefna ríkisstj. og var samþykkt á flokksfundi sem var haldinn í Borgarnesi fyrir nokkrum árum, að fella skuli niður tekjuskatt. Þetta frv. er því í anda Sjálfstfl. Ég vil vara við því, þegar góð mál koma fram eins og þetta, að aðrir þm., jafnvel samflokksmenn þeirra sem eru flm., komi upp og yfirbjóði: Það er ekki tekið nógu stórt skref. Það á að gera meira. - Það er ekki alveg nógu gott. Ég vil ljúka þessum orðum með því að taka undir þá hugsun sem kemur fram í þessu frv., en ég efast um, og ég segi það til að kveikja ekki falskar vonir hjá þeim sem hér eiga hlut að máli, að hægt verði að framkvæma þetta með þeirri gildistöku sem getið er um í 2. gr. þessa frv. Við skulum vera raunsærri þannig að fólk geti treyst því að það sem er borið fram og samþykkt, verði það samþykkt, verði þá hægt að framkvæma líka.



Herra forseti. Ekkert af því sem kom fram í umr. kom mér raunverulega á óvart. Að vísu neita ég því ekki að ég tel að ein ræða, sem hér var flutt, hefði verið betur óhaldin. En sleppum því. Það má deila um atriði í þessu frv., sem ég bjóst við að menn rækju augun í, t. d. hvort þetta ættu að vera 10% eða önnur tala. Ef Alþingi féllist á 20% þá stendur ekkert á mér að samþykkja það. Það kemur hins vegar líka mjög til umræðu að þetta væri ein ákveðin upphæð, hvort sem það væri 50 þús., 80 þús. eða hvað að nú væri, en það væri ekki bundið í prósentur. Ég vil í sannleika sagt afnema alla skatta af verkafólki. Ég er á því að tekjuskattur sé í reynd orðinn fyrst og fremst launamannaskattur og styð þess vegna allar lækkanir á honum og gerbreytingar. Þetta er að verða einn ranglátasti skattur sem til er í þjóðfélaginu. En það kallar fram aðra langa ræðu að útlista það. Menn mega nú ekki tala eins og þeir hafi aldrei hlýtt hér á umræður eða fylgst með tillögum. Hér liggur fyrir frv. sem ég er flm. að ásamt Jóhönnu Sigurðardóttur, Margréti Frímannsdóttur og Karvel Pálmasyni um að kauptrygging verði þannig að hámarkið, sem þetta fólk sé án kauptryggingar, séu 160 klst. á ári og megi aldrei vera nema 80 klst. í senn. Alþingi á kost á því, ef því er svona annt um þetta fólk, og það er gleðilegt að heyra að svo er, að samþykkja þetta frv. Það myndi gerbreyta málinu. Til Alþingis eru komnar áskoranir frá stjórnum tuga verkalýðsfélaga og í frystihúsum vítt og breitt um landið fer fram undirskriftasöfnun, nokkrar þeirra undirskrifta þegar komnar, um að þetta frv. verði samþykkt. Þm. eiga því vissulega kost á því. Vitanlega leysir þetta frv. ekki allan vanda. En af hverju að tala svona? Ég lagði á það ríka áherslu í minni ræðu að því færi fjarri að þetta leysti allan vanda, það yrði að bæta frekar kjör fiskverkunarfólks, en þetta væri spor í rétta átt. Með samþykkt frv. um kauptrygginguna ásamt með þessum tekjuskattsafslætti mundi vera stigið verulegt spor. Ég tók alveg skýrt fram kjaraskerðinguna á launafólki og það þarf ekkert að vera að brýna mig á því. Talað var um af hverju þessi niðurfelling næði ekki til útsvars. Þetta nær að nokkru leyti til útsvars. Ef viðkomandi borgar mjög lágan tekjuskatt eða engan, þá gengur ónýttur persónuafsláttur til greiðslu á útsvari. En það eru viss byggðarlög þannig að það er kannske svo og svo stór hluti, yfir helming af tekjum, 80% af útsvörum frá sjómönnum og fiskverkunarfólki. Þau bæjarfélög mundu hreinlega snarast yfir ef svo væri gert. Það er með tilliti til þessara bæjarfélaga sem það er ekki lagt til. Út úr þessu frv. kemur ekki neitt, er sagt.  Það er verið að tala um að fólkinu væri illa við að verið væri að tala hér um Háskólann og önnur menningarmál. Það var hv. 5. þm. Vestf. sem það sagði. Það sem var ákaflega skiljanlegt og þm. átti við var að ef það hallaði verulega á fiskiðnaðinn þá væri ekkert fé hvorki til háskóla né menningarlífs. Ef undirstaðan brygðist þá þýddi lítið að tala um annað. Það má ekki snúa út úr þessu þannig að það sé verið að fjandskapast við háskóla eða menningu - öðru nær. Síðan er spurt: Af hverju er ekki verkalýðsforustan búin að lagfæra kjör þessa fólks? Ja, ég verð nú að spyrja: Hvar hefur fólk eiginlega verið? Ár eftir ár, samninga eftir samninga hefur verið reynt, eins og ég tók fram í ræðu minni, að lyfta þessu fólki, fá betri tryggingu fyrir það. Ég minnti á það að þarna væri andstaðan hörðust. Afleiðingar bónussins eru kannske að koma fram. Yfirgnæfandi meiri hluti fólks í frystihúsum var fylgjandi bónusnum á sínum tíma. Hins vegar hefur hann greinilega farið út í hreinar öfgar. Og afleiðingarnar eru að koma fram fyrir þá sem lengi hafa í honum starfað, að þarna er of langt gengið. Það þarf ekki endilega að afnema hann að fullu. Það eru til margs konar form á þessu og þyrfti fólk að kynna sér það áður en það færi mikið um þetta að fullyrða. Ég hef sýnt fram á í minni frumræðu að ég dragi mjög í efa að ríkissjóður tapaði nokkuð á þessu, vegna þess að bætt kjör fiskverkunarfólks skila sér í aukinni framleiðslu og jafnframt mundi það draga úr þörfinni á að flytja inn verkafólk. Ég endurtek: mér er það mjög til efs. Ég er líka sannfærður um að þjóðfélagið í heild græðir í þessu tilfelli. Hér er ekkert verið að mótmæla því að til staðar sé lágt kaup hjá launafólki almennt í landinu, fjarri því. Ég held ég hafi tekið það tvisvar fram í ræðunni. Og það er ekki verið að tala um að ekki eigi eitthvað að hygla þessu fólki. Ég tók það fram um sjávarútveginn að það væru ekki síður aðrir sem græddu á honum en þeir sem í honum ynnu. Þarna var ekkert nýtt. Ég fagna því í sjálfu sér að hæstv. fjmrh. lét svona góð orð falla um þetta frv. þó að í þeim fælust engar skuldbindingar eða loforð. En gerum okkur bara grein fyrir því að það frystihús sem er hér næst Alþingishúsinu getur ekki mannað öll sín borð, það fæst ekki fólk. Gerum okkur grein fyrir því að á fjölmörgum stöðum allt í kringum landið verður að setja fisk í ódýrari umbúðir og selja hann á ódýrari markaði vegna þess að fólk fæst ekki. Við verðum að hafa þetta í huga. Þarna er ákveðið neyðarástand að skapast í þjóðfélaginu. Það er verið að reisa rönd við því þó í litlu sé. Ég er alveg reiðubúinn að ræða breytingar á frv., hvort sem það er prósentuhækkun eða ákveðin föst upphæð. Ef þetta frv. verður samþykkt og frv. um kauptryggingu verkafólks sem liggur fyrir þingi þá hefur rést úr kjörum þessa fólks. Það hefur enginn haldið því fram að þetta væri lausn á kjörum launamanna í landinu. Ég held að við verðum að líta bara á þessar einföldu staðreyndir. Þær æpa á okkur og við þurfum að ganga til móts við þær en ekki að flýja þær. Ég er á andstæðri skoðun við hæstv. fjmrh. þegar hann dregur í efa að hægt sé að afgreiða þetta með hliðsjón af tæknivinnu hjá skattstofum eftir að framtöl hafa átt sér stað og verið skilað. Það er mjög auðvelt. Það kostar að vísu nokkra vinnu en við skulum ekkert vera að telja eftir vinnu sem er í þágu þessa fólks. Fjmrh. var reyndar ekki að því. En það er hægt að reikna út hvað þetta er. Þetta er ákaflega misjafnt eftir byggðarlögum, eftir frystihúsum og frá ári til árs. En meginþorrinn af þessu fólki greiðir einhvern tekjuskatt og ef það greiðir hann ekki þá greiðir það útsvar og þá fer þessi ónýtti persónuafsláttur til greiðslu á útsvari. Nú reynir á Alþingi, hvort það ætlar að svara þessu fólki með jákvæðum aðgerðum eða hvort það ætlar að svæfa þetta í nefnd. Ég treysti hv. þd. til þess að svo verði ekki - afgreiðslan verði jákvæð og snögg.



Herra forseti. Enn einu sinni ræðum við um bág kjör launafólks í landinu, að þessu sinni fólks sem fer höndum um meginhluta útflutningsafurða okkar. Og svo skammarlega léleg eru kjör þessa fólks að enginn lifandi maður treystir sér til að halda því fram að þau séu sómasamleg. En hverju er um að kenna og hvað þarf til að bæta hér um? Mér er reyndar til efs að þar sé skattheimta hins opinbera stærsti orsakavaldurinn. Til umræðu er frv. til laga um frádrátt frá skattstofni og vissulega er þarna um ofurlitla leiðréttingu að ræða á kjörum fiskvinnslufólks, en þetta er aðeins, eins og hér hefur nú verið vikið að, lítil leiðrétting sem ég efast um að sé til mikils gagns. Og ég vil taka undir röksemdir hv. 10. landsk. þm. í þeim efnum. Ég hef oft áður varað við þeirri stefnu, sem virðist eiga sér ýmsa formælendur hér í þjóðfélaginu, að hið opinbera eigi að greiða niður laun fyrir atvinnurekendur. Undirrótin að þeim vanda sem hér er verið að tala um er vandi sjávarútvegsins í heild, um það snýst þetta í raun og veru. Það þarf að taka á þeim vanda og gera honum kleift að greiða almennileg laun og það á að búa almennilega að því fólki sem vinnur erfiðustu störfin í landinu. Og fyrst og fremst þarf að tryggja afvinnuöryggi þess. Um það flutti hv. 7. þm. Reykv. frv. hér fyrr í vetur og það frv. styð ég einlæglega. Atvinnuöryggi þessa fólks er númer eitt í mínum huga svo og aðbúnaðurinn sem er vitanlega stór þáttur í kjörum þess. Á ferðum okkar Kvennalistakvenna um landið á s. l. sumri áttum við tal við konur um allt land, konur einmitt í fiskvinnslu og manni rennur sannarlega til rifja hvernig búið er að þeim. Þær eru orðnar útslitnar löngu fyrir aldur fram af bónusvinnu og það er mál sem við þurfum að taka verulega á. Ég er nú ekki reiðubúin til að taka afstöðu til þess hér og nú hvort ég styð þetta frv. En það má ljóst vera að ég hef um það miklar efasemdir. Mér finnst þetta ekki vera rétta leiðin til að bæta kjör þessa fólks.