Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 83/1974, um verðjöfnunargjald af raforku, sbr. lög nr. 99/1979, um breytingu á þeim. Frv. þetta er komið frá Ed., sem hefur um það fjallað og samþykkt það óbreytt eins og það var þar lagt fram og samhljóða, að ég best veit, a.m.k. frá hv. iðnn. þeirrar deildar sem mælti með samþykkt þess. Mál þetta er góðkunningi manna hér á hv. Alþingi þar sem svo vill til að verðjöfnunargjald þetta hefur verið framtengt árlega frá 1974 og hækkað einu sinni á því tímabili, varðandi árið 1979, og gilti það einnig á yfirstandandi ári. Eins og frv. ber með sér er leitað eftir heimild Alþingis til frekari framlengingar á þessu verðjöfnunargjaldi, en í grg. kemur fram að allverulegur árangur hefur þegar náðst í sambandi við verðjöfnun á raforku. Á það ekki síst rætur að rekja til þess, að vel hefur miðað í raforkuframkvæmdum þannig að orkuöflunarþátturinn hjá þeim aðilum sem njóta gjaldsins, hefur smám saman orðið léttari og verður það með ári hverju. T.d. á það við um Orkubú Vestfjarða sem nú hefur tengst landskerfinu. Þannig hefur tekist að draga allverulega úr verðmun á raforku til heimilisnota á svæðum Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða miðað við það sem gerist hjá rafveitum sveitarfélaga. Einnig hefur ríkissjóður tvívegis lagt Rafmagnsveitunum til framlag sem eignaraðili og verulega munað um það til að bæta fjárhag Rafmagnsveitnanna og gera þeim kleift að halda niðri gjaldskrám sínum eða beinlínis að lækka þær. Tillögur í þessa átt hafa komið ítrekað fram hér á Alþingi, að ríkið leggi með beinum hætti fram fjármagn til að standa undir félagslegum eða óarðbærum framkvæmdum sem Alþingi gerir þessu fyrirtæki sínu að ráðast í. Það nýmæli er í þessu frv., að gert er ráð fyrir heimild til að lækka gjaldið með reglugerð úr 19% í 16% frá 1. júlí 1981 að telja. Þessi heimild er vísbending um þann vilja ríkisstj. að hugsa til þess, ef föng leyfa, að lækka gjaldið, að stíga þar skref niður á við. Það verður að meta, þegar kemur fram á næsta ár, með tilliti til stöðu þeirra fyrirtækja sem njóta gjaldsins, en ég tel að hv. alþm. geti treyst því, að slíkt skref verði unnt að stíga í síðasta lagi við upphaf árs 1982. Og þó að varlegt sé að gefa skuldbindandi yfirlýsingar þar að lútandi, þá sýnist mér flest benda til þess, að það eigi að vera unnt að fara að vinda ofan af, ef svo má segja, í sambandi við þessa gjaldtöku. Ég orðlengi þetta svo ekki frekar, en legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum um Lífeyrissjóð bænda. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt. Undir nál. rita allir nefndarmenn. Við urðum sammála um að mæla með samþykkt frv. Það var nokkur metingur um það í nefndinni, hvort ég eða hv. þm. Sighvatur Björgvinsson ætti að mæla fyrir málinu. Eftir alllangar umræður varð niðurstaðan sú, að formanni var falin framsaga. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Hér er um það að ræða, að réttur í þessum lífeyrissjóði skuli frá og með árinu 1981 miðast við lífeyrisgreiðslur í sjóðinn, en það hefur fram að þeim tíma ekki verið svo. Hér er um samræmingu að ræða við aðra löggjöf, þ. á m. lögin um eftirlaun aldraðra. Hefur stjórn Lífeyrissjóðs bænda farið þess á leit, að frv. þetta verði flutt, svo að reglur sjóðsins séu í samræmi við það sem almennt gerist í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. á þó nokkuð mörgum fundum sínum og á fund nefndarinnar kom ríkisskattstjóri til viðræðna um þau ákvæði, sem þetta frv. nær til, og framkvæmd þeirra við skattlagningu og samræmingu framkvæmda. Þegar nefndin tók frv. til afgreiðslu í morgun klofnaði hún í þrennt. Í 1. minni hl., sem ég mæli hér fyrir, eru auk mín Albert Guðmundsson og Matthías Á. Mathiesen, og leggjum við til að frv. verði samþykkt með breytingum, sem við flytjum á sérstöku þskj., nr. 320. Þrír nm. leggja til að frv. verði vísað til ríkisstj. og einn nm. að frv. verði fellt. Þær brtt., sem við flytjum við afgreiðslu málsins, eru: Á eftir 1. gr. frv. komi ný gr., sem verði 2. gr. og orðist svo: Úr 1. mgr. 29. gr. laganna falli niður orðin „þar með talið endurgjald samkv. 2. mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr.“ og sömuleiðis, eftir ábendingu ríkisskattstjóra, leggjum við til að 4. gr. frv. verði felld niður. Þetta frv. er flutt í framhaldi af því, að við afgreiðslu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt á síðasta þingi flutti hv. þm. Steinþór Gestsson ásamt þremur öðrum þm., öllum úr Sjálfstfl., till. um það, að 29. gr. laganna félli brott og sömuleiðis síðari mgr. A-liðs 7. gr. Við teljum rétt að nema úr lögum skyldu skattstjóra til að ákvarða laun tiltekinna þjóðfélagshópa og setja þeim skatt í samræmi við það. Þá teljum við einnig vera orðið mjög alvarlegt hvernig skattstjórar í einstökum skattumdæmum landsins túlka framkvæmd skattlagningarinnar samkv. ákvæðum 59. gr. laganna. Sú túlkun er að okkar dómi í algerri mótsögn við túlkun flestra þm. á þessum ákvæðum skattalaga. Þess vegna teljum við nauðsynlegt að þetta frv. nái fram að ganga með þeim breytingum sem við leggjum til, því að við teljum að með því að hafa ákvæði þessarar greinar í gildi sé verið að fremja ranglæti sem geti í mörgum tilfellum opnað leið til að brjóta eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, enda hefur þessum ákvæðum verið tekið ákaflega illa af skattþegnum landsins. Yfir 2000 bændur sendu áskorun til ríkisstj. um að setja brbl. strax snemma í haust, sem afnemi þessa 59. gr. skattalaganna ásamt fyrirsögn greinarinnar, og kröfðust þess, að lögin yrðu gerð afturvirk þannig að sköttum - sem lagðir hafa verið á nú í ár á grundvelli þessa ákvæðis - verði breytt án kæru, eins og greinin hefði aldrei fengið lagagildi. Þeir segja í áskorun sinni til ríkisstj. að þeir telji að þessi grein laganna mismuni skattgreiðendum óhæfilega og að með slíku ákvæði sé skattyfirvöldum opnuð leið til að leggja tekjuskatt á annað en tekjur manna, eins og reynslan hefur sýnt að nú er gert. Hér hefur það skeð, að löggjafinn hefur afsalað sér hluta valdsins í hendur framkvæmdavaldsins, segja þeir, og opnað leið til stórfelldra brota á eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar í skjóli löggjafans. Slíkt má ekki henda í lýðræðisríki. Lagabrot ber að rannsaka og refsa þeim sem brotlegir reynast, en ekki setja lög, sem gera ráð fyrir að heilar stéttir séu andfélagslegar sinnaðir og skjóti sér undan skyldum sínum, og refsa þeim fyrir fram án tillits til þess, hvort um sök er að ræða eða ekki. Þessi mótmæli voru afhent ríkisstj. og landbrh. lét hafa eftir sér, að honum virtist að það þyrfti gaumgæfilega að athuga þessa áskorun bænda um að nema þessa 59. gr. og skyldar greinar úr gildi. Hann segir í viðtali 15. okt.: „Í framkvæmdinni hefur þetta reynst þannig, að þessi tekjuáætlun hittir aðeins efnaminni bændur og þá sem lent hafa í einhverjum erfiðleikum og óhöppum. Þeir, sem eru betur megandi og hafa stærri bú, munu á hinn bóginn ekki verða fyrir barðinu á þessu.“ Sömu sögu er að nokkru að segja um tekjuuppfærslu á skuldum sem ýmis dæmi benda til að komi ákaflega illa út. Þar er þó um miklu flóknari mál að ræða er þarfnast vandlegrar athugunar. Fjmrh. skipaði nefnd í sumar til að athuga hvernig skattaálagningin hefði komið út fyrir bændur. Menn sögðu snemma á þessu hausti að eðlilegt væri að bíða eftir niðurstöðu þeirrar nefndar áður en horfið yrði að breytingum. Enn þá liggur þessi niðurstaða ekki fyrir. Það á því að bíða og endurtaka ranglætið við skattálagninguna aftur í vetur, skilst mér. Ég tel að það eigi ekki að bíða, þegar liggi ljóst fyrir hvernig þessu er háttað, hvernig framkvæmdaaðilar skattaálagningar líta á þetta ákvæði. Það gerir það að verkum, að bráðnauðsynlegt er að fella þetta ákvæði þegar úr gildi og þarf ekki eftir neinu að bíða með það. Ég er hér með úrskurð eins skattstjóra fyrir framan mig á kæru um álögð gjöld á árinu 1980. Þar segir m.a.: „Aldur og einhver heilsubrestur valda því ekki sjálfkrafa, að víkja beri frá þeim.“ Þessi sami skattstjóri segir einnig: „Manni með óskerta starfsorku, sem vinnur venjulegan vinnutíma, þ.e. 40 stunda vinnuviku allt árið að frádregnu lögboðnu sumarleyfi, ber því að reikna laun samkv. viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra.“ Og svo bætir hann við: „Skiptir engu máli í því sambandi þó að tekjur hans séu litlar sem engar, t.d. vegna verðfalls vöru, skemmda á framleiðslu, ills árferðis, sölutregðu, vinna fáist ekki greidd, verið sé að vinna þarna upp nýhafna starfsemi eða verðbólga leikur atvinnurekstur grátt.“ Og embættismaðurinn bætir við: „Þó gætir að þessu leyti sérstöðu þegar ákvarða skal reiknuð laun bænda, að þá mun veðrátta að einhverju leyti tekin inn í dæmið, en þó ekki nema að takmörkuðu leyti.“ Í þessum sama skattaúrskurði segir: „Þá skiptir það heldur ekki máli, þó að tekjur séu sannanlega ekki meiri en framtal sýnir. Hér er ekki verið að reikna mönnum tekjur vegna dulinna skattsvika. Í því efni er rétt að benda á, að hinar reiknuðu tekjur teljast til rekstrarkostnaðar samkv. 2. mgr. 1. tl. 31. gr. laga nr. 40/1978 og tap, sem af þeim myndast, færist framreiknað til næsta reikningsárs.“ Svo kemur og er vitnað til okkar þm., til löggjafans: „Tilgangur löggjafans með lagaákvæðunum um reiknuð laun er hins vegar sá, að óháð allri afkomu manna af atvinnurekstri eða sjálfstæðri atvinnustarfsemi skuli reikna vinnu þeirra til verðs og greiða af því skatta til hinna sameiginlegu þarfa í þjóðfélaginu.“ Þarna hafa þm. það og þar með um leið skattþegnarnir í þessu landi, að þó að menn hafi alls ekki þessar tekjur, þá skal reikna samkv. viðmiðunarreglum sem ríkisskattstjóri hefur sett. Er hægt að hugsa sér meira óréttlæti en þetta. Þurfa þm. að hugsa sig tengur um áður en þeir gera það upp við sig, að það er háski á ferðum að hafa þetta ákvæði í gildi deginum lengur? Það frv., sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir því í ákvæðum til bráðabirgða, að með því að þeir, sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, hafa við álagningu á þessu ári hlotið hækkaðan skatt vegna ákvæða 2. mgr. 1. tölul. A-liðs 7. gr. og 59. gr. laganna, þá skuli sú hækkun felld niður. Og síðan segir í ákvæðum til bráðabirgða: „Jafnframt skal skattstjóri leiðrétta aðrar tilfærslur, sem gerðar voru vegna þeirra ákvæða, sem felld eru úr gildi með lögum þessum.“ Ég tel að þetta hafi ekki verið nógu vel athugað. Þegar gengið var frá skattalögum, þar sem tekið var inn að skattyfirvöld skyldu ákvarða laun tiltekinna þjóðfélagshópa og setja þeim skatt í samræmi við það, og þegar sást í hvað stefndi, þá fluttu sömu þm. sem þetta frv. flytja till. um að fella þetta niður við afgreiðstu frv. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt frá 18. maí 1978 á síðasta þingi, en sú till. var felld. Síðan hefur þessi skattlagning átt sér stað á árinu 1980 með þeim árangri, sem skýrt var frá við 1. umr. þessa máls hér í hv. deild og augljós er af upplýsingum, sem fjölmargir þm. hafa fengið frá hinum ýmsu skattþegnum í landinu sem verða að búa við þetta og það bótalaust. Ég hygg að þeim, sem eru með föst laun, fá skattlagningu á sín föstu laun sem þeir telja fram, þætti hart ef allt í einu yrði tekin upp viðmiðunarregla um að ákvarða þessar tekjur eitthvað hærri og það mun hærri en þeir hafa og þeir ættu svo að borga skatt til viðbótar af þessum launum. Hér er verið að innleiða hættulegt fordæmi sem brýn nauðsyn er að afnema. Hitt stendur óbreytt, að telji menn rangt fram og ætli að komast undan því að greiða skatta af tekjum sínum, þá verður auðvitað að vera á verði og fara vendilega yfir skattframtöl þeirra. En það má ekki gera með þeim hætti, að það séu teknar þúsundir skattþegna í landinu, sem eru alsaklausir, og þeir hengdir fyrir þá seku. Ég treysti því, að þó að þm. séu orðnir þreyttir og slæptir eftir erfiði undanfarinna daga og vikna, þá sé dómgreind þeirra með þeim hætti, að þeir viðurkenni að hér verður að verða breyting á. Og í trausti þess, að þm. almennt geri það, er ég kvíðalaus um að þetta frv. nái fram að ganga. Ég tel ekki neitt fengið með því að vísa þessu frv. til ríkisstj. Hún hefur í reynd haft frv. til umfjöllunar síðan snemma í haust, síðan áskorun um 2 000 bænda var send henni. Og hún hefur skipað þessa nefnd. En það er nú svo með allar þessar nefndir, að þær eru ekki að hraða störfum sínum. Og vildu nú ekki þm. hugsa til þeirra, sem gert hefur verið að greiða skatt af tekjum sem eru jafnvel allt að helmingi hærri en þeir hafa í reynd? Þeir eru píndir til að greiða sína skatta, og það eru takmörk fyrir því hvað þessir aðilar geta lengi beðið. Ég tek fram að hér er harkalega vegið að bændastéttinni. En það er líka harkalega vegið að ýmsum öðrum starfshópum og þjóðfélagshópum í landinu, og það er auðvitað ekki hægt að leiðrétta þetta fyrir einn hópinn nema hinir fylgi með. Það verður ekki gert með öðrum hætti en að fella niður þessi ákvæði í 59. gr. og breyta ákvæðum 7. gr. skattalaganna.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir hönd 2. minni hl. fjh.- og viðskn. í máli þessu, sem er jafnstór að vöxtum og 1. minni hl. En vegna þess, sem hér hefur verið rætt, tel ég nauðsynlegt að rifja upp hvert er upphaf þessa máls. Þannig er mál með vexti, að haustið 1976, á 98. löggjafarþingi, lagði þáv. ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar fram á Alþingi frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt. Í inngangi þess frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt, sem hér er lagt fyrir Alþingi, var boðað í stefnuræðu forsrh. og framsögu fjmrh. fyrir fjárlagafrv. í upphafi þings. Frv. er þáttur í umfangsmikilli heildarendurskoðun tekjuöflunarkerfis ríkisins, sem á sér langan aðdraganda og rétt þykir að rifja hér upp.“ Síðan er vitnað til Magnúsar Jónssonar fjmrh. og Halldórs E. Sigurðssonar fjmrh. og sú vinna rakin, en svo segir áfram: „Í upphafi árs 1975 voru vinnuhópar settir á laggirnar til að gera till. um breytingar á ýmsum sviðum skattamála í framhaldi af því verki sem að framan er lýst.“ Þessir vinnuhópar voru settir af hæstv. fjmrh. Matthíasi Á. Mathiesen, og það voru ekki pólitískt skipaðir vinnuhópar á vegum beggja stjórnarflokkanna. Það voru vinnuhópar sem voru algerlega á hans vegum, og á því stigi máls komum við framsóknarmenn ekki við sögu varðandi undirbúning málsins. Í 7. gr. þess frv., sem er upphaf þeirra laga sem síðan hafa verið samþykkt, segir orðrétt eins og stendur í núgildandi lögum: „Vinni maður við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi skal hann telja sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt en ef hann hefði innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila. Sama gildir um vinnu við atvinnurekstur eða starfsemi sem um ræðir í 2. gr. Á sama hatt skal reikna endurgjald fyrir starf, sem innt er af hendi af maka manns eða barni hans, sé starfið innt af hendi fyrir framangreinda aðila.“ Í aths. með frv. segir m.a.: „Að auki gerir frv. ráð fyrir þeirri breytingu frá gildandi lögum, að maður, sem stundar atvinnurekstur í eigin nafni eða sjálfstæða starfsemi, verði, án tillits til afkomu rekstrarins, skattlagður eins og honum væru greidd laun frá öðrum. Er með þessum hætti ráðgert að innleiða eins konar lágmarks skattskyldar tekjur einstaklings í atvinnurekstur.“ Þetta mál var í upphafi ekkert sérstakt áhugamál okkar framsóknarmanna. Það var hv. þm. Matthías Á. Mathiesen sem lagði þetta frv. fyrir, og það var hann sem vann að undirbúningi þess án okkar aðstoðar. Ég sagði strax, þegar þetta mál kom til nefndar, við þá embættismenn sem að þessu höfðu unnið, hvort ekki væri mögulegt að hafa þarna aðra viðmiðun til vara, t.d. þá viðmiðun að miða við úttekt aðila úr eigin atvinnurekstri. Viðkomandi embættismenn töldu það útilokað, og ég sannfærðist um að á því væru ýmsir örðugleikar. Niðurstaðan varð sem sagt sú, að ákveðið var, að þetta skyldi reynt, og samþykkt af flestum hv. þm. hér á Alþingi. Nú hafa sjálfstæðismenn flutt frv. til l. um að þetta skuli aflagt, sem ég tel þá vera upphafsmenn að, - og gott og vel um það, að þeir skuli leggja það til, - og vilja fá það afgreitt nú fyrir jól. Ég leitaði samkomulags við þá um heldur lengri tíma til að komast að niðurstöðu um málið og vildi reyna að ná svipuðu samkomulagi um það og um þetta mál hefur verið frá upphafi. Þeir reyndust ófáanlegir til þess og vildu fá málið afgreitt. Ríkisskattstjóri tjáði okkur, að fram færi umfangsmikil athugun á þessu máli, og hafði lofað að skila okkur viðamiklum gögnum í því sambandi. Við, sem undirritum þetta nál., töldum ekki verjandi af Alþingi að afgreiða þetta mál án þess að nefndin fengi fullnægjandi upplýsingar og rök um málið. Það er hins vegar alveg rétt og ég get tekið undir það, að framkvæmd þessa máls hefur farið um margt á annan veg en upphaflega var ætlað. Hins vegar verður að telja það skyldu okkar, að við athugum málið gaumgæfilega áður en við göngum til afgreiðslu á því. Með tilliti til þessa viljum við undirritaðir nm. leggja til að frv. verði vísað til ríkisstj. En ég vil taka það skýrt fram, að við hefðum fremur kosið að fá að hafa málið lengur til umfjöllunar. Það er hins vegar að kröfum þeirra aðila, sem eru upphafsmenn og höfundar þessara ákvæða, sem málið er nú knúið til afgreiðslu. Það má vel vera, að niðurstaðan verði sú, að okkur verði ekki annað fært en að afnema þessi ákvæði. Hins vegar tel ég að ekki sé full reynsla komið á það, og gegnir nokkurri furðu að upphafsmenn og höfundar þessarar hugmyndar skuli nú telja þrautreynt um málið á fyrsta ári framkvæmdarinnar. Ég vil, herra forseti, ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en taldi nauðsynlegt að rifja þetta upp og vil að lokum ítreka það álit 2. minni hl. nefndarinnar, að málinu verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Það hefur því miður enn ekki gefist tími til að útbýta nál. sem ég lagði fram sem 3. minni hl. fjh.- og viðskn. Það liggur því ekki á borðum hv. dm. þannig að þeir geti kynnt sér efni þess, en væntanlega verður snarlega úr því bætt eða eins fljótt og unnt er. Meginefni frv. á þskj. 71 er að fella niður 59. gr. í gildandi lögum um tekjuskatt og eignarskatt. 59. gr. fjallar um það, að skilið sé á milli einkabúskapar manns og atvinnurekstrar hans þannig að ef maður starfar við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi skuli honum talin til tekna eigi lægri fjárhæð en ætla má að launatekjur hans hefðu orðið ef hann hefði unnið sambærilegt starf og þegið laun sín hjá öðrum. Þetta er meginatriði 59. gr., og frv. á þskj. 71 er fyrst og fremst um það, að þessi ákvæði gildandi skattalaga séu felld úr gildi. Rökstuðningur flm. - sem raunar fluttu sama mál á síðasta Alþingi, en það var þá fellt með verulegum atkvæðamun - virtist vera í umræðum í fjh.- og viðskn. helst sá, að í fyrsta lagi hafi margir þeirra, sem voru skattlagðir á s.l. sumri með stoð í 59. gr. gildandi laga, mótmælt álagningunni, og var í því sambandi sérstaklega vitnað til mótmæla 2000 bænda. Í annan stað var vitnað til þess sem röksemdar fyrir afnámi 59. gr. laganna, að ríkisskattstjóri hafi sett almennar viðmiðunarreglur um áætlaðar tekjur manna sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri. Þetta ákvæði ætti ekki að hafa komið mönnum ýkjamikið á óvart því að í 59. gr. er tekið fram að ríkisskattstjóri skuli árlega setja skattstjórum viðmiðunarreglur til slíkrar ákvörðunar. Þetta ákvæði er alveg skýlaust í 59. gr. og það ætti væntanlega ekki að hafa komið hv. alþm. neitt á óvart, að ríkisskattstjóri skuli hafa gegnt þessari ótvíræðu skyldu sinni. Þriðja röksemdin, sem fram kom gegn því, að 59. gr. yrði höfð áfram í lögum, lýtur hins vegar að ýmsum framkvæmdaatriðum, svo sem því, að misjafn háttur hafi verið á hafður um álagningu í einstökum skattumdæmum nú í sumar, sums staðar hafi viðmiðunarreglunum verið fylgt, en annars staðar ekki, og jafnframt að álagningin hafi verið með þeim hætti, að framteljendum hafi ekki verið gefinn kostur á að skýra tekjuniðurstöður framtala sinna hafi þær verið mjög lágar, heldur hafi áætlunarniðurstöðunum verið beitt af skattstjórum án þess að framteljendum gæfist kostur á því fyrst að skýra mál sitt. Af þessum þremur röksemdum, sem fram komu í hv. fjh.- og viðskn., þykir mér aðeins einn þáttur marktækur. Það er rétt athugasemd, að nokkrir framkvæmdamisbrestir urðu á álagningunni samkv. ákvæðum 59. gr. nú í sumar, m.a. þeir sem að framan var getið. Það er rétt, að þau mistök voru gerð, að viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra var ekki fylgt í öllum skattumdæmum landsins með sama hætti, sem gerði það að verkum að framteljendur, sem féllu undir 59. gr., voru nokkuð misjafnt settir eftir því í hvaða skattumdæmum þeir áttu heima. Þá er það einnig rétt ábending, að það er brotalöm í framkvæmdinni, að framteljendum, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri og skiluðu framtali með óeðlilega lágum tekjum, skyldi ekki hafa verið gefinn kostur á að skýra þær niðurstöður sínar áður en skattstjórar beittu ákvæðum 59. gr. og áætluðu tekjur á þessa framteljendur til samræmis við viðmiðunarreglur skattstjóra. Að sjálfsögðu hefði viðkomandi framteljendum átt að gefast kostur á því að skýra mál sitt áður. Ríkisskattstjóri, sem mætti á fundum hv. fjh.- og viðskn., gaf hins vegar fullnægjandi skýringar á þessum misbrestum á framkvæmd álagningarinnar. Skýringin var einfaldlega sú, að öll álagningarvinnan hjá skattumdæmunum - og raunar ríkisskattstjóra einnig - var eindæma seint á ferðinni. Og það er ekki sök þessara aðila, heldur stafar það af því, hversu lengi dróst að hv. Alþingi afgreiddi frá sér nauðsynlegar breytingar á lögunum um tekju- og eignarskatt, nr. 40 frá 1978, að ekki var hægt að leggja á framteljendur á eðlilegum tíma. Að áliti ríkisskattstjóra ber því ekki af þessum ástæðum að líta svo á að nokkur viðhlítandi reynsla hafi fengist af umræddum ákvæðum skattalaga við álagninguna í sumar sem réttlætt gæti að þau ákvæði yrðu afnumin. Ég tel að sú niðurstaða ríkisskattstjóra hljóti að teljast rökrétt þegar höfð er hliðsjón af því, hversu óeðlilegar kringumstæður voru við álagningu skattanna í sumar,kringumstæður sem að verulegu leyti áttu rót sína að rekja til seinagangs í afgreiðslu málsins hér á Alþingi. Þessar athugasemdir, sem fram komu í hv. nefnd, eru því réttar - þó svo að þær réttlæti ekki að mínu viti, fremur en í umsögn ríkisskattstjóra koma fram, að 59. gr. sé afnumin. Fyrri röksemdaflokkarnir tveir fyrir afnámi 59. gr. laganna eru hins vegar algerlega út í hött. Það er fráleitt annað en settar séu almennar viðmiðunarreglur um áættaðar tekjur manna sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri ef slíkar tekjur eiga að teljast nærri því sem þeir mundu hafa haft sem launþegar hjá öðrum. Væru slíkar almennar viðmiðunarreglur ekki settar af ríkisskattstjóra er hætt við að tekjuáætlanir á slíka framteljendur yrðu geðþóttaákvarðanir einstakra skattstjóra og álagningin því öll í skötulíki. Auk þess má við þetta bæta því, að ekki verður annað sagt en viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra fyrir tekjuárið 1979 um tekjufjárhæðir þeirra manna, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, séu vægast sagt mjög hóflegar. Ríkisskattstjóri gaf nefndinni, sem um málið fjallaði, nokkrar upplýsingar um hverjar þessar viðmiðunarreglur voru. Þegar þær eru athugaðar, þá verð ég að segja eins og er, að nokkuð kemur spánskt fyrir sjónir sú mikla mótmælaalda sjálfstæðra atvinnurekenda, sem hafa tekjur sínar hjá sjálfum sér, sem virðist hafa risið við þessa álagningu. Svo að dæmi sé tekið um viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra getum við nefnt sérmenntaða menn sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi í sérgrein sinni, t.d. lyfjafræðinga, lækna, lögfræðinga, löggilta endurskoðendur, ráðgjafasérfræðinga hvers konar, verkfræðinga og aðra slíka menn sem hjá sjálfum sér vinna og hjá sjálfum sér þiggja laun. Viðmiðunarlaun til áætlunar tekna á þessa menn fyrir árið 1979 voru 8.1 millj. kr. eða 675 þús. kr. á mánuði. Ég er hræddur um að það hefðu ekki þótt há laun hjá mönnum með þessa menntun ef þeir hefðu tekið þau laun hjá öðrum. Þeir hefðu ekki verið ánægðir með þau launakjör á árinu 1979, lyfjafræðingar, tæknar, lögfræðingar, löggiltir endurskoðendur og verkfæðingar, að hafa aðeins í launatekjur 675 þús. kr. að meðaltali á mánuði. Verður ekki annað sagt en þessar viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra um áætluð laun slíkra manna séu a.m.k. sanngjarnar og mönnum hljóti að koma það mjög spánskt fyrir sjónir, ef menn í þessum störfum telji þær mjög ofáætlaðar. Stjórnendum í eigin atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, sem hafa greitt laun sem samsvara launum fyrir störf þriggja eða fleiri launþega á árinu, - þar eru t.d. nefndir iðnrekendur, innflutnings- og útflutningsaðilar, verslunareigendur hvers konar, umboðssalar og fleiri - þeim eru áætlaðar á árinu 1979 tekjur að upphæð 7.5 millj. kr. á ári, 625 þús. kr. á mánuði. Svona má áfram telja. Ég ætla ekki, vegna þess hversu langt er á fundartíma deildarinnar liðið, að þreyta menn með frekari upplýsingum hér að lútandi, en þetta eru hæstu viðmiðunartekjuflokkarnir sem ríkisskattstjóri sagði sínum mönnum að hafa hliðsjón af við áætlun á tekjum þeirra sem þiggja laun hjá sjálfum sér. Ég held að það verði ekki sagt, að þarna sé mjög of í lagt, a.m.k. mundu slíkir menn hafa talist mjög vanhaldnir í launum ef þeir hefðu tekið þetta kaup hjá öðrum. Um bændur gegnir sérstöku máli. Í reglum ríkisskattstjóra var sérstakt tillit m.a. tekið til þess, að nokkuð vantaði upp á það á árinu 1979 að bændur næðu fullu grundvallarverði, og þar að auki var í reglunum tekið tillit til áhrifa slæms árferðis árið 1979. Viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra gagnvart bændum á árinu 1979 við álagningu 1980 gerðu þannig ráð fyrir því, að bóndi, sem starfaði við bú af stærð grundvallarbúsins, hefði í árstekjur 3.3 millj. kr. eða 278 þús. kr. á mánuði. Þetta samsvarar launum sem greidd voru þá í 5. flokki ríkisstarfsmanna, og menn gætu haft það nokkuð til hliðsjónar þegar menn gagnrýna mjög harkalega ósanngirni þessarar áætlunar. Þar sem hjón unnu hins vegar sameiginlega að búrekstri, ekki var um einyrkja að ræða, fólu viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra það í sér, að hjónin hefðu sameiginlega í mánaðartekjur vegna starfa við grundvallarbú 471 þús. kr. á mánuði. Það þykja mér ekki ýkja há laun. Herra forseti. Mér finnst þessar upplýsingar út af fyrir sig ekki gefa neina vísbendingu um það, að umrædd ákvæði 59. gr. gildandi laga um tekju- og eignarskatt hafi íþyngt þeim aðilum, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, langt umfram fólk sem stundar sambærileg störf í þágu annarra. Þau hörðu mótmæli, sem komið hafa fram gegn þessari áætlun, hafa því síður en svo við rök að styðjast ef þessar viðmiðunartekjur eru skoðaðar einar út af fyrir sig. Það eru engin rök fyrir afnámi slíkra lagaákvæða þótt þeir, sem þurfa nú í fyrsta sinn að greiða skatta af tekjum eftir þeim reglum, að þeim séu áætluð laun með þessum hætti, - sem menn í sambærilegum störfum, er tækju laun sín hjá öðrum, teldu vera harla lág, - þótt þeir menn uni slíkri skattlagningu ekki vel í fyrsta sinn sem henni er beitt. Það eru ekki rök fyrir afnámi slíkra ákvæða. Mergurinn málsins er auðvitað sá, sem ekki kemur fram í þessum viðmiðunarreglum, hvort skattgjald þessara aðila, sem taka laun hjá sjálfum sér, sé á einhvern hátt óeðlilegt miðað við skattgreiðslur annarra þjóðfélagshópa. Engar upplýsingar liggja hins vegar fyrir um að svo sé. Það liggja engar upplýsingar fyrir um það, að skattbyrði einstaklinga, framteljenda sem þiggja laun hjá sjálfum sér, sé á einhvern hátt óeðlilega þung miðað við skattbyrði fólks sem sinnir svipuðum störfum, en tekur laun sín hjá öðrum. Slíkar upplýsingar liggja ekki frammi, en þær hljóta auðvitað að vera forsenda þess, að tekin sé ákvörðun um að breyta þeim ákvæðum sem hér hafa verið harðlega gagnrýnd. Sérstök fsp. hefur hins vegar verið flutt af mér á Alþingi um álagningarmál eins þessa hóps, þ.e. bænda, sem nú verða í fyrsta sinn að una því eins og aðrir, sem taka laun hjá sjálfum sér, að á þá séu lögð opinber gjöld samkv. áætlunum um tekjur þeirra, sem næst því sem þeir mundu fá í laun ef þeir þægju launagreiðslur hjá öðrum en sjálfum sér. Ég hef spurst fyrir um það og beint fsp. til hæstv. fjmrh. hvernig skattgjöld þessarar atvinnustéttar, bændanna, hafi komið út, hverjir voru tekjuskattar og eignarskattar þessara manna áður en ákvæði 59. gr. gengu í gildi og samanborið við hina svokölluðu viðmiðunarhópa sem samkv, landslögum er ætlað að hafa hliðsjón af við tekjuákvarðanir til bænda. Ég hef líka spurt: Hverjar urðu skattgreiðslur bænda eftir setningu hinna nýju laga og þá einnig miðað við skattgreiðslur viðmiðunarstéttanna? Fyrr en þessar upplýsingar liggja fyrir, sem ekki liggja fyrir enn, er ekkert hægt að segja um það, hvaða áhrif 59. gr. gildandi skattalaga hefur haft á álagningu á þessa tilteknu stétt. Það hefur verið stefna Alþfl. í skattamálum, að aðskilja eigi atvinnurekstur manna og einkabúskap þeirra þannig að atvinnurekandinn geti ekki fært gjöld heimilis síns með einum eða öðrum hætti beint eða óbeint á kostnað fyrirtækisins og geti ekki látið líta svo út - og ég tek það fram, að slíkar niðurstöður geta verið þannig, að ekki sé hægt að gagnrýna þær reikningslega - að þeir hafi engar tekjur af viðkomandi atvinnurekstri þó svo hann kunni að skila einhverjum arði. Það eru t.d. nokkur dæmi um það, að framtöl atvinnurekenda, sem taka laun hjá sjálfum sér, séu með þeim hætti, að atvinnureksturinn skili allverulegum afgangi, en þegar upp sé staðið séu tekjurnar, sem viðkomandi atvinnurekandi telur sér á framtali, nánast núll. Og í því framtali þarf ekki að vera og er ekki fólgið neitt bókhaldslegt misferli. Hins vegar sjá menn í hendi sér af almennri skynsemi að þetta getur ekki verið rétt, a.m.k. ekki þegar slíkt ástand getur varað frá ári til árs. Það getur ekki verið rétt, þó svo að það geti komið fyrir um eins árs skeið, að maður lifi af eigin atvinnurekstri, en atvinnureksturinn skili honum engum launum. Þetta getur að sjálfsögðu ekki gerst ár eftir ár. Það er í andstöðu við heilbrigða skynsemi, þó svo þær reglur, sem farið er eftir við að meta tekjur manna, sem taka laun af eigin atvinnurekstri, kunni að hafa verið með þeim hætti, að bókhaldslega sé ekkert athugavert við þetta. Það hefur sem sé verið stefna okkar Alþfl.-manna, að aðskilja eigi atvinnurekstur manna og einkabúskap þeirra, og það er gert í hinum nýju skattalögum. Það hefur jafnframt verið afstaða okkar Alþfl.-manna, að almennt eigi að ganga út frá því, að framteljendur, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, eigi tvímælalaust að bera álíka þunga byrði af sameiginlegum útgjöldum þjóðarinnar og þeir landsmenn í sambærilegum störfum sem vinna hjá öðrum en sjálfum sér. Það á ekki að vera hægt að mismuna mönnum í þessu sambandi sem gegna nákvæmlega sambærilegum störfum, bara eftir því hvað launagreiðandinn heitir, hvort launagreiðandinn er annar en viðkomandi sjálfur. Verkfræðingur, sem vinnur hjá sjálfum sér, á að taka þátt í sameiginlegum byrðum þjóðfélagsins með sambærilegum hætti og verkfræðingur sem vinnur sama starf eða sambærilegt starf, en tekur laun sín hjá öðrum. Þarna getur að sjálfsögðu verið nokkur munur á, en hann á ekki að geta verið svo mikill að annar teljist gagnvart skattayfirvöldum hátekjumaður, en hinn beri það sem í mæltu máli er kallað vinnukonuskattar. Við Alþfl.-menn höfum því ávallt stutt það almenna viðhorf sem fram kemur í 59. gr. laga nr. 40 frá 1978, og við erum þeirrar skoðunar, að það væri stórt skref aftur á bak ef frá þeim reglum væri horfið. Auðvitað er sjálfsagt að taka framkvæmd þeirrar meginreglu, sem í 59. gr. felst, til skoðunar í samræmi við fengna reynslu af framkvæmd þeirra ákvæða við eðlilegar aðstæður. Við Alþfl.- menn erum að sjálfsögðu reiðubúnir til slíks. Sú reynsla við eðlilegar aðstæður hefur hins vegar alls ekki fengist af framkvæmdinni nú í sumar, sem öll var í skötulíki, eins og ég sagði áðan. En reynslan mun hins vega væntanlega fást við næstu álagningu, þegar aðstæður eru eðlilegri og ráðrúm meira til að framkvæma eðlilega álagningu og stunda eðlileg vinnubrögð í því sambandi en var í sumar. Þá fyrst, þegar slík niðurstaða liggur fyrir, en fyrr ekki, er tímabært að taka málið til skoðunar, en þar til svo verður er hvorki rétt að leggja til afnám 59. gr., eins og sjálfstæðismenn gera í till. sinni, né heldur að gera því skóna að afnema eigi efni greinarinnar eða breyta efnisinnihaldi hennar verulega, eins og stjórnarsinnar í fjh.- og viðskn. gera með því að leggja til að frv. á þskj. 71 verði vísað til ríkisstj. Efnisleg afstaða mín til þessa máls er því skýr og afdráttarlaus. Ég legg til að frv. þeirra sjálfstæðismanna á þskj. 71 verði fellt.



Herra forseti. Ég lýsi afdráttarlausri andstöðu minni við það frv., sem hér er til umr., og tel mig tala þar af talsverðri reynslu því að ég átti sæti í yfirskattanefnd um langan tíma og síðar árum saman í niðurjöfnunarnefnd Vestmannaeyja. Til skamms tíma sluppu margir menn með sjálfstæðan atvinnurekstur, jafnvel flestir þeirra, svo til alveg við greiðslu tekjuskatts og útsvars þótt ekkert hafi á skort í „lífsstandard“ þeirra. Útgerðarmenn t.d., sem jafnframt voru skipstjórar, fengu gjarnan, að mestu vegna afskriftarreglna, neikvæðan tekjuskatt í mynd ónýtts persónuafsláttar, eða hvað það nú heitir á hverjum tíma, sem gekk upp í greiðslu útsvars, sem þá var oftast einnig lágt. Um tíma fengu menn jafnvel afganginn greiddan í peningum. Ýmsir þessara manna lifðu þó kóngalífi, sigldu tvisvar á ári eða oftar með fjölskyldur sínar og annað eftir því. Á sama tíma urðu hásetar þessara sömu manna og aðrir undirmenn þeirra að greiða verulegan hluta tekna sinna í opinber gjöld og gátu lítið leyft sér miðað við skipstjórana. Olli þetta geysilega mikilli óánægju og það að vonum. Ef þessir hinir sömu útgerðarmenn seldu skip sín eða misstu þau, þannig að tryggingafélög bættu skaðann, urðu þeir gjarnan stóreignamenn án þess að borga nokkurn tíma fimmeyring í opinber gjöld af eignaaukningunni. Þótt ég hafi hér aðallega minnst á útgerðarmenn, sem jafnframt eru skipstjórar, á þetta við - í mismunandi mæli þó - um flesta þeirra sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur. Fyrir nokkrum árum, að mig minnir 1972, var það kerfi lögfest við álagningu útsvars, sem nú er í 59. gr. laga um tekju- og eignarskatt, um áætlun persónulegra tekna þeirra sem vinna við eigin atvinnurekstur. En það er einmitt þetta, sem frv., sem hér er til umr., gengur út á að fella niður. Engir teljandi erfiðleikar hafa, svo að mér sé kunnugt um, verið á framkvæmd útsvarsálagningar á grundvelli þessara reglna, nema þá kannske fyrsta árið sem þær giltu, enda finnst mönnum almennt þetta sanngjarnt, einnig þeim sem þessum reglum er beint gegn. Ég sé alls enga ástæðu til að ætla að svo geti ekki einnig orðið um beitingu þessara reglna við álagningu tekjuskatts. Mín reynsla er sú, að skattstjórar beiti þessari reglu mjög í hófi, í fullmiklu hófi að margra mati. Samkv. svari hæstv. fjmrh. um daginn við fsp. um þetta efni og samkv. upplýsingum frá skattyfirvöldum virðist mér að þessari reglu hafi einnig verið mjög hóflega beitt á yfirstandandi ári. Gat hv. 3. þm. Vestf. um nokkur dæmi þess og tók þó aðeins hæstu hópana. En hjá sumum stéttum, sem vinna við eigin atvinnurekstur, eru viðmiðunarreglurnar allt niður í 2.2 millj í árstekjur. Áætlun um tekjur bænda eru talsvert flóknari, enda er hvergi eins mikill munur á kjörum manna innan sömu stéttar, og lítið eða ekkert virðist gert af forsvarsmönnum þeirrar ágætu stéttar til að ráða þar bót á. Þó virðist mér að áætlanir skattyfirvalda um tekjur bænda séu mjög hóflegar eins og hjá öðrum stéttum. Herra forseti. Ég tel að samþykkt þess frv., sem hér er til umr., muni í reynd lögfesta rétt margra starfshópa til skattfrelsis með löglegum hætti og í sumum tilvikum jafnvel með ólöglegum hætti. Ég er algerlega andvígur samþykkt frv. og legg til að það verði fellt.



Herra forseti. Ég þarf ekki að tala mikið um þetta mál, en það vakti athygli mína, sem hv. 3. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, sagði áðan, að ýmsum stéttum manna væri gert að greiða skatta af 650 þús. kr. á mánuði á árinu 1979 að meðaltali. Er þetta rétt með farið? Þar í hópi voru t.d. lögfræðingar, læknar og ýmsir aðrir. Nú vitum við það um unga lögfræðinga, sem eru að hefja sína starfsemi, að þeir fá tekjur sínar mjög seint inn, og það er meira að segja alls ekki víst að þeir hafi bolmagn fyrsta árið til þess að lifa af eigin vinnu vegna þess að tekjurnar koma inn miklu síðar. Þessi áætlun er því augljóslega allt of há fyrir þessa stétt manna. En það er ekki þetta sem vakti athygli mína, heldur hitt, að viðmiðunartekjur þessara stétta, sem hv. þm. taldi eðlilegar, eru að meðaltali 100 þús. kr. hærri en mánaðarlaun þingmanna á árinu 1979. Á árinu 1979 voru þingmannslaunin 6 603 286 kr. eða að meðaltali 550 273 kr. á mánuði. Ef það er rétt, að viðmiðunartekjur vissra stétta séu 650 þús. kr. þá finnst mér fulllangt gengið, - ef ekki er látið duga að áætla ungum mönnum, sem eru að hefja starfsemi, svo sem eins og laun alþm. fyrsta starfsár þeirra. Mér finnst þetta sannfæra mig miklu fremur en mörg orð um það, hve fáránleg þessi framkvæmd hefur verið og út í hött. Betri röksemd fyrir óréttmæti þessarar lagagreinar er ekki til. Hér er augljóslega bæði um mjög gallaða lagasetningu og gallaða framkvæmd að ræða. Varðandi það sem hv. þm. Magnús H. Magnússon sagði, nýkjörinn varaformaður Alþfl., vakti það athygli mína að honum kom það fyrst í hug, að þeir menn, sem helst væru að reyna að skjóta sér undan eðlilegum skattgreiðslum, væru útgerðarmenn. Þykir mér það satt að segja nokkuð undarlegt, einkum ef til þess er lítið, að á síðustu misserum hefur þeirra hlutur margra farið mjög versnandi, þ.e. þeirra sem eiga ný skip og verða að una þeim nýju lánskjörum sem þar er um að ræða, en fiskverð hefur stórlega dregist aftur úr og tilkostnaður hækkað. Ég veit að þessi hv. þm. þekkir það jafnvel og ég, að ýmsir útgerðarmenn verða núna að ganga á eigur sínar til að geta haldið skipum sínum og til að geta haldið rekstrinum gangandi. Við vitum báðir fullvel að vanskilin hlaðast upp hjá Fiskveiðasjóði, Byggðasjóði og öðrum sjóðum, og hæstv. sjútvrh. er einmitt þessa dagana, þessa mánuðina og hefur síðan í vor verið að vinna að því að gera sérstakar ráðstafanir til að fleyta útgerðarmönnum yfir þessi vandræði. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson talar um það, að tilgangur þessara laga sé að skilja á milli atvinnufyrirtækis og eigin fjármuna - og hvað?

Og einkabúskapar.

Og einkabúskapar. Þá á hv. þm. við það, eins og dæmið kemur út m.a. hjá mörgum útgerðarmönnum þar sem ég er kunnugastur fyrir norðan - en það var hafísár, sem verið var að skattleggja, - þá kemur það þannig út, að þessir menn hafa tekið úr sínum einkabúskap álitlegt fé og lagt í sinn rekstur, og svo á að skattleggja þessa menn núna. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði fyrr í dag, að harðasta gagnrýnin á skattalagaframkvæmdina, eins og hún var, kom frá sjálfstæðismönnum. Ólafur Björnsson hefur skrifað um það merkar greinar sem ég hef hér vitnað til. En það er mikill misskilningur að halda að það sé einhver bót, ef menn hafa orðið fyrir ranglæti, að láta einhverja aðra verða fyrir kannske enn þá meira ranglæti. Það er alls ekki þannig. Gagnrýnin á skattalöggjöfina - eins og hún var á sínum tíma og galla hennar - var eðlileg vegna þess að hún var ekki sniðin við það þjóðfélag sem við búum í. Ég veit það jafnvel og hv. þm. Magnús H. Magnússon, að bæjarstjórar hafa margvísleg fríðindi víðs vegar um land sem ekki hafa komið til skatts. Ég veit um menn sem hafa farið úr landi á vegum opinberra aðila þrásinnis. Þessir aðilar hafa kannske ekki komið til baka sama daginn og þeirri ráðstefnu lauk, sem þeir hafa sótt, eða farið út sama daginn og ráðstefnan hófst. Samt sem áður þori ég að fullyrða, að enginn þessara manna, hvorki ráðherra, sveitarstjórar né aðrir embættismenn, hafi þurft að greiða tekjuskatt af þeim ferðakostnaði, sem þeir hafa þannig notað að hluta í einkaneyslu. Þeir hafa tekið hluta af sínu sumarleyfi til þess að vera lengur erlendis, og hið opinbera hefur borgað fyrir þá brúsann. Þeir hafa ekki þurft að borga tekjuskatt af þessu þó þeir hafi kannske notað þessa ferð í leiðinni til þess að slá sér upp með fjölskyldu sinni. Á hinn bóginn er það þannig hjá einkaaðilum, að ef skattstjórar komast að raun um það, að menn, sem fara til útlanda á vegum einkaaðila, nota ferðina til þess að fara í leiðinni til sólarlanda eða eitthvað annað, spara sér flugferð yfir hafið, þá verða þeir að greiða tekjuskatt að hluta af þessu hagræði. Ég get tekið annað dæmi. Ráðherrar eru með í dagpeninga núna sennilega um 100 þús. kr. á dag ef þeir eru erlendis. Þeim er ekki gert af hinu opinbera að skila skattstofu nákvæmri skýrslu um það og greinargerð, hvernig þeir hafa varið þessu fé. Þeir fá það ekki upp gefið til skatts. Ég get enn nefnt dæmi. Ráðherrar hafa búið við margvísleg fríðindi í sambandi við bifreiðakaup og ég hef fyrir því fulla vissu, að þessi fríðindi hafa aldrei verið talin fram til skatts. Við getum þannig tengi haldið áfram að tala um það, að í skattalegu tilliti hafa menn búið við afskaplega ólík skilyrði. Sumir menn hafa fengið töluvert út úr því að vinna hjá hinu opinbera, margvíslegt hagræði og fyrirgreiðslu. Ég veit meira að segja dæmi þess, að menn í háum stöðum hafa blandað saman þannig sínum einkabúskap og opinberum rekstri, að þegar þeir hafa farið úr landi hafa þeir ekki fengið sinn farmiða sendan beint í gegnum sína ríkisstofnun, heldur hefur þeim tekist að ná út 50% afslætti fyrir eiginkonu sína í skjóti þess, að þeir hafi farið út á vegum opinberra aðila. Þannig hefur þetta blandast saman. Það þarf ekki að tala um það, þegar tekjuskatturinn er orðinn 65%, þá reyna menn auðvitað hvað þeir geta til að komast hjá því að greiða skatta. Af því að hv. þm. tók hér sérstaklega lögfræðinga sem dæmi, þá veit ég dæmi þess, að hið opinbera hefur talið nauðsynlegt að senda ýmsa dómara og stjórnarráðsmenn á lögfræðiþing í Finnlandi. Þeir fengu allan sinn dvalarkostnað og ferðalög greitt af hinu opinbera. Lögfræðingur, sem var með sjálfstæðan rekstur, fór á þetta sama lögfræðimót og taldi sinn útlagða kostnað fram sem kostnað og fékk hann að fullu strikaðan út af viðkomandi skattstofu. Hann varð m.ö.o. að greiða fullan tekjuskatt af námskostnaði - við verðum að líta þannig á það - til þess að fylgjast með í sínu fagi á lögfræðingamóti sem hið opinbera sá fulla ástæðu til að senda menn á á ríkisins kostnað. Það er ekki eins og allir sitji við sama borð, þótt svo eigi að heita stundum, að ríkið krefjist þess að fá fullnægjandi skilagreinar fyrir útlögðum kostnaði. Ég veit að í sumum tilvikum og sumar stofnanir eru mjög strangar í þessum efnum, en það er nú svo um ýmsa aðra, að þeir sleppa miklu betur. Þetta er almennt um skattsvik að því gefna tilefni, að hv. þm. Magnús H. Magnússon var sérstaklega að tala um það, að útgerðarmenn hefðu stoppið vel í sambandi við tekjuskattinn, en minntist ekki á margvíslegan annan rekstur sem ég fullyrði að ekki hefur síður sloppið við að greiða tekjuskatt. Skal ég nefna strax sem dæmi Kaupfélag Eyfirðinga á Akureyri eða SÍS. Ef við berum saman þá miklu eignasöfnun, sem þar hefur átt sér stað, og tekjuskattsgreiðslurnar, þá sjáum við að þar er lítið samræmi á milli og engin tekjuáætlun á þvílíkum fyrirtækjum um það, hvernig þeim beri að greiða tekjuskatt. Auðvitað er hugsunin á bak við tekjuskattinn sú, - og ég man að þegar hæstv. núv. forsrh. var fjmrh. í viðreisnarstjórninni, þá hrósaði hann sér mjög mikið af því að hafa gerst forgöngumaður þess í sambandi við útsvarið, að hætt yrði að leggja á eftir efnum og ástæðum, - hugsunin á bak við tekjuskattinn er sú, að menn eigi að greiða ríkinu hluta af sínu aflafé, af þeim fjármunum sem þeir hafa fengið í aðra hönd umfram kostnað við að afla þessara fjármuna, annaðhvort sem launagreiðslur eða þá í sjálfstæðum rekstri. Það er grundvallarforsendan fyrir álagningu tekjuskattsins, að um einhverja tekjuöflun hafi verið að ræða, áþreifanlega tekjuöflun. En ef hægt er að sýna fram á að viðkomandi aðili hefur ekki staðið undir sjálfum sér á viðkomandi ári, hefur orðið að ganga á sínar eignir, þá er að sjálfsögðu enginn grundvöllur fyrir tekjuskattsálagningunni. Og ég ítreka það enn, eins og ég hef raunar gert áður, að það er næsta hryggilegt að þessi vitleysa - sem þetta lagaákvæði er sem við erum hér að tala um - skuli hafa orðið niðurstaðan af mjög glöggum skrifum Ólafs Björnssonar prófessors um þessi efni, að ný og miklu stærri vitleysa sé búin til, miklu meira ranglæti sé viðhaft í þjóðfélaginu en áður vegna þess að löggjafinn brást rangt við þeim upplýsingum sem fyrir lágu, þeirri reynstu sem var af tekjuskattinum. Um þetta má tala miklu lengra mál. Ég skal sleppa því að þessu sinni, en aðeins ítreka það sem ég hef áður sagt, að tekjuskatturinn er í eðli sínu í þjóðfélaginu eins og það er orðið núna, - sá hái stighækkandi tekjuskattur er fyrst og fremst launþegaskattur. Hann bitnar fyrst og fremst á þeim stéttum manna sem Sighvatur Björgvinsson, hv. 3. þm. Vestf., þykist vera sérstakur fulltrúi fyrir og hv. þm. Magnús H. Magnússon þykist einnig vera sérstakur fulltrúi fyrir. Þeir kalla raunar flokk sinn Alþýðuflokk og minnast þess með sælubrosi á vör þegar þeim tókst að næla í Alþýðuhúsið og ýmsar aðrar eignir án þess að greiða af því tekjuskatt, við aðskilnað verkalýðshreyfingar og Alþfl. á sínum tíma. Og ég held að bara með því að fara aðeins aftur í tímann og minnast þessara sæludaga, þegar þeir veltu sér upp úr nafnaskiptunum og húseignunum, þá ættu þeir að skilja það í sambandi við þetta mál og ýmisleg önnur, að tekjuskatturinn er fyrst og fremst launþegaskattur, og í öðru lagi, að ekki er hægt að leggja tekjuskatt á annað en tekjur, ef maður vill framfylgja þeim skatti eins og hann er hugsaður. Að öðrum kosti er hér um eignaupptöku að ræða. Og eignarskattur, sem er 65% er það mikið fyrir minn smekk a.m.k., að ég efast um að það standist lög, ef úrskurður í skattalögum fengist þegar í stað, en drægist ekki á langinn. Mér þykir slæmt, herra forseti, að hæstv. landbrh. skuli ekki vera við. Hann gæti frætt okkur um síðasta þáttinn í þessu máli, sem er sá skemmtilegasti. Hann lagði 200% fóðurbætisskatt á á s.l. sumri. Samkv. þeim skattalögum, sem nú gilda, með 65% álagningu og svo þeirri áætlun sem bændum er gert að greiða, getur þetta endað með því, að bændur verði að greiða ofan á þessi 200% 65% tekjuskatt. Er þá ríkissjóður farinn að taka allnokkuð í sinn hlut. Ætli skattheimtan fari þá ekki að nálgast 400% af fóðurbætiskílóinu ef rétt er reiknað?



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir að hafa afgreitt þetta frv. út úr nefnd á þeim annatímum sem nú eru. Ég vil þakka sérstaklega fyrir það, þar sem það er mitt álit, að það sé mjög brýnt að þetta frv. nái fram að ganga. Og ég el þá von í brjósti, má segja að ég þykist hafa um það vissu, að þessi hv. deild muni samþykkja frv. nú að lokinni umræðunni. Ég ætla ekki að setja hér á neinar stólparæður í þessu máli. Ég talaði fyrir því við 1. umr. og þóttist hafa skýrt það nokkurn veginn, og það hefur ekki komið fram í máli þeirra manna, sem hafa lýst sig andstæða frv., neitt sem ég þykist ekki hafa svarað áður að öðru leyti en því sem nú skal greint. Hv. 3. þm. Vestf. hafði þau orð um ákvæði 59. gr., að það væri hæpið að afnema þau nú að þessu sinni þar sem ekki lægju fyrir nægilega staðgóðar upplýsingar um það, að þau ákvæði væru skaðvænleg. Hv. 5. þm. Suðurl., Magnús H. Magnússon, taldi óeðlilegt að afnema ákvæði þessarar greinar vegna þess, hversu hóflega þeim hefði verið beitt við álagningu nú. Það er alveg merkilegt, að tveir menn, sem báðir leggja til sams konar meðhöndlun á einu frv., skuli geta gert það út frá gagnstæðum forsendum. Ég þarf ekki að svara fyrir það, en ég geri ráð fyrir, að þeir eigi dálítið erfitt með að skýra þetta hvor fyrir öðrum, og læt ég það alveg óátalið. Hv. 3. þm. Vestf. sagði í sinni ræðu áðan, að ákvæði 59. gr. laganna hefðu ekki átt að koma flm. á óvart. Og það er hverju orði sannara, það kom okkur ekki á óvart. Ég skýrði það í minni framsöguræðu með frv., að málið væri ekki nýtt af nálinni, við hefðum strax, þegar frv. kom til umfjöllunar í þingflokki okkar, haft áhyggjur af þessu ákvæði. Og það er skjalfest, að á síðasta þingi, þegar lögin komu til endurskoðunar, lögðum við til að þetta ákvæði yrði afnumið. Við erum enn við sama heygarðshornið, og ég vil segja það, að það ber ekki þess vott, að þetta ákvæði komi okkur á óvart. Hann hafði orð á því einnig, hv. 3. þm. Vestf., að beiting þessa ákvæðis hefði farið úrskeiðis að nokkru á síðasta sumri, og mér skildist að eitt af því sem þar hefði farið úrskeiðis, væri það, að viðkomendur fengu ekki að skýra framtöl sín. Það er nú svo. Eftir þeim upplýsingum, sem hér hafa verið skýrðar fyrir hv. dm., er það álit þeirra, sem stjórnað hafa þessum álögum á þessu sumri eða lagt skattana á, að það eigi að leggja skatta á þessar áætluðu tekjur hvort sem þeir sannanlega hefðu haft þær eða ekki, það skipti ekki máli. Og ég verð að segja það, að það fer að verða vandgert að semja lög fyrir þá, sem eiga að framkvæma þau, ef þessi lagagrein var ekki nægilega skýrt orðuð til þess að embættismennirnir misfæru ekki með hana og kenndu svo alþm. um að þeir hefðu lagt þetta með þessum hætti upp í hendur sér. Það má vel vera að þeir hafi ekki haft skilning á því, við hvað Alþingi átti eða þm. áttu með viðmiðunartekjum og þeim undantekningartilvikum sem tilgreind eru. Það færir mér heim sanninn um það, að nú er vissast að taka fyrir þetta og nema ákvæðin úr gildi.



Herra forseti. Frv. þetta felur í sér að felld skuli niður þau ákvæði núverandi skattalaga sem heimila skattyfirvöldum að ákveða þeim, sem vinna við eigin atvinnurekstur, tekjur eftir tilteknum reglum hvað sem raunverulegum tekjum þeirra líður. Ég hef alla tíð verið andvígur þessum ákvæðum skattalaganna, síðan þau komu fyrst á dagskrá við undirbúning núgildandi laga. Þessi atriði hafa verið til umræðu innan ríkisstj. og til athugunar í nefndum á hennar vegum. Innan ríkisstj. hefur komið í ljós sterkur vilji fyrir breytingum á þessum ákvæðum skattalaganna til samræmis við þær skoðanir sem ég hef lýst til þessa máls. Nokkur atriði eru þó enn í athugun hvað þetta mál snertir. Ég tel því mjög heppilegt að vísa þessu máli til ríkisstj. og segi já.



Herra forseti. Eins og margoft hefur áður komið fram er áformað að endurskoða lög um tekju- og eignarskatt eftir áramót, en ekki hafa legið fyrir nægileg gögn til þess að sú endurskoðun gæti farið fram enn þar sem álagning var seint á ferðinni og útskriftir á ýmsum atriðum álagningarinnar hafa tekið talsverðan tíma. Frv. þetta fjallar um eitt atriði þess sem gæti komið til álita að endurskoða, þ.e. áætlun tekna. Strax og álagningu var lokið á s.l. sumri bárust kvartanir úr röðum bænda um að ósanngjarnar álögur hefðu verið lagðar á ýmsa bændur á grundvelli þessa ákvæðis. Ég skipaði þá þegar nefnd til að gera úttekt á þessu máli. Því miður er það staðreynd, að hún hefur enn ekki skilað af sér, en hefur beðið eftir að tölvur ynnu það verk sem þeim var falið að vinna. Ég mun beita mér fyrir því, að þessi nefnd hraði störfum sínum, og tel fráleitt að taka afstöðu til þessa máls fyrr en gögn liggja fyrir. Ég tel því mjög eðlilega málsmeðferð, að þessu máli verði vísað til ríkisstj., og segi því já.



Herra forseti. Þegar máli er með þessum hætti vísað til ríkisstj. má álíta að það sé gert vegna þess, að það sé vilji Alþingis, að ríkisstj. taki viðkomandi ákvæði skattalaga til endurskoðunar í því skyni að afnema efni þeirra. Þessi skilningur hefur m.a. komið fram í yfirlýsingu hæstv. ráðh. Pálma Jónssonar. Við Alþfl.-menn viljum alls ekki að í afstöðu okkar til þessa máls sé hægt að leggja þann skilning. Við viljum fella þetta frv. Við viljum fá það til afgreiðslu svo að unnt sé að fella frv. og erum andvígir því, að því sé vísað til ríkisstj. þegar þann skilning er hægt að leggja í málið sem fram kom hjá hæstv. ráðh. Pálma Jónssyni. Ég segi nei.



Með tilvísun til þess fyrirvara sem kom fram hjá ráðherrum, bæði hæstv. landbrh. og fjmrh., segi ég já.



Herra forseti. Með því að ríkisstj. hefur haft um það fulla vitneskju frá því á miðju sumri hver óskapnaður þessi ákvæði tekjuskattslaganna eru og lofað könnun, en ekki hefur rekið eða gengið og jafnvel tölvurnar hafa staðið kyrrar, en þetta frv. fjallar um það ákvæði sem augljósast er og mest áríðandi að breyta og breyta strax, segi ég nei.



Herra forseti. Á þskj. 156 er flutt frv. til l. um breyt. á lögum um verðgildi íslensks gjaldmiðils frá 1979. Frv. þetta hefur verið rætt í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, en n. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. n., sem skipa auk mín hv. 1. þm. Vestf., hv. 3. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Reykv., leggur til að frv. verði samþykkt, en flytur við það brtt. sem er á þskj. því sem birtir nál., þ.e. þskj. 325. Meiri hl. fjh.- og viðskn. er þeirrar skoðunar, að það sé ótímabært að láta ákvæði laga nr. 35/1979 um myntbreytingu koma til framkvæmda um næstu áramót. Það má deila um hvort slík myntbreyting sé réttlætanleg, svo mikið rask, kostnaður og margvísleg óþægindi sem henni fylgja. En það ætti ekki að vera um það nein deila að miðað við þær aðstæður, sem nú eru í íslensku þjóðfélagi, er með engu móti réttlætanlegt að láta gjaldmiðilsbreytinguna eiga sér stað. Aðstæður í íslensku efnahagslífi eru svo geigvænlegar að það er um einsdæmi að ræða. Verðbólgan fer ört vaxandi. Það er slegið met á hverju ári og má búast við að á næsta ári fari verðbólgan yfir 70% að dómi Þjóðhagsstofnunar, en ýmsir aðrir, sem látið hafa til sín heyra, álíta að það muni nú gerast, að verðbólgan verði þó nokkuð miklu hærri en Þjóðhagsstofnun hefur talið munu verða. Þá hefur á undanförnum mánuðum, allt frá því að núv. hæstv. ríkisstj. tók við og á undan því, það gerst, að gildi íslensku krónunnar hefur fallið mjög. Því er spáð og það er talið nauðsynlegt af stuðningsblöðum ríkisstj., að á næstu vikum þurfi að fella gengi íslenskrar krónu gagnvart erlendum gjaldmiðli um 20% og að það muni gerast um það leyti sem gjaldmiðilsbreytingin á sér stað. Það er rétt, að gjaldmiðilsbreyting kemur mjög til álita sem þáttur í samræmdum alhliða aðgerðum í efnahagsmálum. Hafa allir þeir, sem látið hafa til sín heyra hér á hinu háa Alþingi, verið sammála um að þegar til gjaldmiðilsbreytingar er gripið megi það ekki gerast öðruvísi en um sé að ræða alhliða efnahagsráðstafanir til að skapa meiri festu í efnahagslífið og þá um leið auka trú á þeim gjaldmiðli sem við höfum. Það var ljóst um það leyti sem lögin voru samþ., að þáv. ríkisstj. hafði ekki möguleika á því að koma fram með neinar þær ráðstafanir í efnahagsmálum sem gera þarf og hefur þurft að gera og nauðsynlegar eru þegar til slíks er gripið. Samstöðuleysi þeirrar ríkisstj., sem kom í ljós á fyrstu mánuðum hennar, sýndi að það gæti ekki tekist að ná neinu slíku samkomulagi um nauðsynlegar ráðstafanir. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur hvað eftir annað rætt um og látið frá sér heyra að efnahagsaðgerðir séu í vændum og þær muni verða gerðar um það leyti sem gjaldmiðilsbreytingin á sér stað, en það hefur ekkert samkomulag náðst hjá hæstv. núv. ríkisstj. Hún hefur setið í 10 mánuði og hefur ekki borið á að samkomulag væri að takast um efnahagsaðgerðir. Það er tæplega að á þeim 12 dögum, sem eftir eru af þessu ári, náist samkomulag þess eðlis sem nauðsynlegt er ef réttlæta á slíka aðgerð sem gjaldmiðilsbreytingu. Gjaldmiðilsbreyting við slíkar aðstæður er því aðgerð sem ber að forðast, og því er lagt til í þessu frv. að fresta gjaldmiðilsbreytingunni. Gert er ráð fyrir að frestunin verði um eins árs skeið. Það liggur ljóst fyrir, að enda þótt það sé erfiðleikum háð að fresta gjaldmiðilsbreytingunni er sýnu viturlegra að gera slíkt og vinna að því að koma fram með ráðstafanir í efnahagsmálum sem geta orðið til þess að breyta því efnahagsástandi sem við búum við og blasir við á næstu mánuðum og næsta ári. Það er því að dómi meiri hl. fjh.- og viðskn. rétt að fresta gjaldmiðilsbreytingunni. Meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að sú frestun verði fram til miðs árs, þannig að í staðinn fyrir „1. jan. 1981“ í 1. gr. komi: 1. júlí 1981. Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. fjh.og viðskn. leggur meiri hl. n. til að frv. verði samþykkt með þeirri brtt. sem flutt er á þskj. 325.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta mál. Minni hl. n. taldi að ekki væri nauðsynlegt að afgreiða þetta mál úr n., sérstaklega með tilliti til þess, að minni hl. telur nauðsynlegt að gjaldmiðilsbreytingin nái fram að ganga um áramótin. Það er búið að miða allan undirbúning að því og að sjálfsögðu er allt of seint að snúa við nokkrum dögum áður en sú breyting á að koma til framkvæmda. 29. maí 1979 voru samþykkt og tóku gildi lög um að breyta verðgildi íslensks gjaldmiðils. Var þá ákveðið að það skyldi gerast 1. jan. 1981. Það er ekki í fyrsta skipti sem gjaldmiðilsskipti fara fram hér á landi. Þau fóru fram 1948 samhliða eignakönnun. 1968 voru samþykkt ný gjaldmiðilstög og með heimild í þeim var ákveðið að fella niður koparpeninga árið 1969. Með svipuðum hætti voru aurar felldir niður 1975 og fjárhæðir miðaðar við heila krónu. Það náðist samstaða hér á hv. Alþingi vorið 1979 um þetta mál. Hefur farið fram mikil kynningarstarfsemi og undirbúningur varðandi málið. Áætlað er að kostnaður varðandi þetta mál verði 1041 millj. kr. Að vísu kemur til frádráttar þessari fjárhæð sala á gamalli mynt, um 200 millj. kr. Þess má geta, að það hefur verið dreift bæklingum og auglýsingar hafa lengi verið í gangi. Að mínu áliti því er fráleitt að ætla sér að snúa til baka í þessu máli. Ef menn hafa í huga í þessu sambandi að fresta málinu með tilliti til þess að halda í við gjaldmiðla Norðurtanda kemur það færi hvort eð er ekki fyrr en mundi verða raunhæft, sem við skulum vona að aldrei verði, að þúsundfalda krónuna. Ég er þeirrar skoðunar, að gjaldmiðilsbreytingin verði hvati til raunhæfra aðgerða í efnahagsmálum, ef vel og dyggilega er á málum haldið, og vænti ég þess, að slík niðurstaða fáist. Með tilliti til þess vil ég leggja til að frv. þetta verði fellt.



Herra forseti. Ég hef mikinn áhuga á að beina örstuttri fsp. til eins ágæts deildarbróður míns, hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar, 12. þm. Reykv. Hann er í húsinu. - Herra forseti. Ég þakka að hv. þm. skuli hafa orðið við beiðni minni. Það er örstutt fsp. sem ég beini til hans. Í blaðaviðtali snemmsumars lét hv. þm. þau orð falla, að það væri óðs manns æði að framkvæma myntbreytingu nú um áramótin ef ekki hefðu áður verið gerðar ráðstafanir í efnahagsmálum sem ríkisstj. hafði þá víst í undirbúningi og segist hafa enn, til að treysta verðgildi hins nýja gjaldmiðils. Hv. þm. var spurður fyrir nokkrum dögum af sama fjölmiðli, hvort skoðun hans hefði nokkuð breyst á þessu máli, og hann kvað það ekki vera, m.ö.o. væri enn sín skoðun að það væri óðs manns æði að framkvæma slíka gjaldmiðilsbreytingu þar sem ekki hefði verið gripið til þeirra efnahagsráðstafana sem hv. þm. hafði áhuga á og taldi nauðsynlegt að gera áður en myntbreytingin yrði framkvæmd. Og ég er honum hjartanlega sammála um. Ég hefði, herra forseti, haft áhuga á að vita hver væri afstaða hv. þm. nú, þó svo það komi að sjálfsögðu fram í atkvgr. á eftir.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af þeim spurningum sem hér var til mín varpað. Ég hygg að hv. 3. þm. Vestf. hafi ekki farið orðrétt með tilvitnanir í mín orð. Eigi að síður hef ég sagt það, að forsenda þessarar myntbreytingar sé vissulega að nú verði tekið með festu á efnahagsmálum þjóðarinnar, að nú verði tekið með festu á þeirri verðbólguþróun sem er í landinu. Ég ítreka það enn, að það er mín skoðun að myntbreyting um þessi áramót nái engum tilgangi nema svo verði. Nú er unnið að aðgerðum í efnahagsmálum. Ég bind miklar vonir við þær aðgerðir og í trausti þess, að samstaða um þær muni nást, mun ég að sjálfsögðu standa að fyrirhugaðri myntbreytingu um þessi áramót.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að blanda mér í þessar umr., en vegna þess að inn í þær hefur dregist hv. 12. þm. Reykv. langar mig til að leggja fáein orð í belg. Þessi hv. þm. hefur enn þá augsýnilega ekki tapað algerlega trúnni á hæstv. ríkisstj., eins og hv. 7. þm. Reykv., Guðmundur J. Guðmundsson sem dvelst erlendis og hefur gert um skeið og kemur væntanlega ekki aftur fyrr en eftir áramót. En það er ástæða til þess í framhaldi af þeim orðræðum, sem fóru fram áðan, að spyrja hv. þm. Guðmund G. Þórarinsson, hvort hann hafi enn sömu trú á hæstv. ríkisstj. og hann hafði áður, með tilliti til orða sem hann lét falla á Alþingi hinn 14. apríl s.l. um ávöxtun skyldusparnaðar, en þar var nokkuð rætt um vaxtamál. Ég leyfi mér, herra forseti, að vitna örstutt til ummæla hans í þessum umr., en þar segir hann m.a.: „Það mun ekki vera tími til að halda þessu áfram öllu lengur hér því að nú eiga þingflokksfundir að fara fram. Ég ætla ekki heldur að lengja umr. um þetta mál, þó að ástæða væri til að fara um það frekari orðum. Ég vil þó segja það vegna þess, sem hv. þm. Friðrik Sophusson sagði áðan um að sú ríkisstj., sem nú sæti, væri að hundsa Ólafslög varðandi verðtryggingu, sem minn skilning á þeirri stefnu sem þar kemur fram, að þar er kveðið á um að jákvæðum vöxtum skuli náð í árslok og þeim skuli náð í áföngum. Það er ekki kveðið á um hversu mörgum áföngum, hvenær þeir áfangar skuli vera eða hversu háir hver og einn þeirra skuli vera.  Nú hefur það gerst á hinu háa Alþingi, að hæstv. fjmrh. hefur komið í ræðustól og lýst því yfir, að þótt ekkert verði aðhafst í vaxtamálum séu engin Ólafslög brotin, þvert á þær skoðanir sem koma fram í þessum stutta kafla úr ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ég er algerlega sammála þeirri skoðun sem kemur fram hjá hv. síðasta ræðumanni í þeim orðum sem hann lét falla á Alþingi hinn 14. apríl s.l. Nú er það ljóst, samkv. því sem má lesa í hans eigin orð, að hæstv. ríkisstj. hefur „hundsað lög“, svo að hans eigin orð séu notuð. Ég gæti vitnað til fleiri aðila, t.d. orða annars af hv, frsm. áðan um þetta sama mál. Það er þess vegna sem það er full ástæða til þess í framhaldi af þeirri fsp., sem kom frá hv. 3. þm. Vestf., að spyrja hv. síðasta ræðumann um trú hans á þessari ríkisstj., um trú hans á því, að núv. hæstv. ríkisstj. ætli sér að efna til þeirra efnahagsráðstafana sem nauðsynlegar eru til að tryggja verðgildi hins nýja gjaldmiðils sem kemur um næstu áramót. Hv. þm. virðist hafa þessa trú á ríkisstj. og ég vil spyrja hv. þm.: Hve lengi má tukta hann til og berja hann með svipum, eins og þessi hæstv. ríkisstj. hefur gert, til þess að hann missi trú á ríkisstj.? Hefur hann virkilega trú á því, að til efnahagsráðstafana verði gripið, og ef hann hefur það, hvað er það sem gefur honum þessa trú? Er það eitthvað sem við, almennir þm., vitum ekki? Er það eitthvað sem um hefur verið samið í hæstv. ríkisstj.? Er það einhver trygging sem kom fram t.d. þegar lánsfjárlögin - sá hluti þeirra sem hefur birst - komu fram á Alþingi? Hvað er það eiginlega, sem hv. þm., sem ég veit að er þingmanna áhugasamastur um velferð íslensks þjóðfélags og styður virkilega að til viðeigandi efnahagsráðstafana verði gripið, - hvað er það sem styrkir hann í þeirri trú? Hvað er það, sem gerir það að verkum, að hann hefur þá afstöðu sem hann lýsti í síðustu ræðu sinni?



Herra forseti. Ég vil taka það sérstaklega fram, að hv. 12. þm. Reykv., Guðmundur G. Þórarinsson, er í hópi manna í flokki sínum með skoðanir í efnahagsmálum sem eru ekki utan við efnahagslega hugsun, eins og annars flokks maður orðaði afstöðu skoðanabræðra sinna. Ég tel að hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson hafi talað af viti og ábyrgð um íslensk efnahagsmál. Þess vegna þótti mér ástæða til að beina til hans fsp. áðan. Ég vil taka það fram, að hv. þm. virðist ekki alveg vera ljóst hvað það var sem hann sagði í sumar. Því miður hef ég ekki blaðaviðtalið frá því í júlímánuði í sumar við höndina, en ég hef viðtal sem blað átti við hv. þm. 2. des. 1980, þar sem þetta viðtal er rifjað upp. Samkv. blaðafrásögn 2. des. lét hv. þm. í júlímánuði í sumar svo um mælt, að myntbreytingin um áramótin kæmi mjög heppilega inn í fyrirhugaðar efnahagsaðgerðir ríkisstj. sem mundu byrja að skila árangri einmitt þegar gjaldmiðilsbreytingin yrði að veruleika. Hv. þm. sagði í sumar, að þegar gjaldmiðilsbreytingin tæki gildi yrðu ráðstafanirnar, sem hann var að bíða eftir í júlímánuði og hélt á þeim tíma að mundu koma kannske um næstu helgi, byrjaðar að skila árangri og þess vegna kæmi myntbreyting mjög heppilega inn í þessar aðgerðir. Það vita allir menn á þessu landi, að þessar aðgerðir eru ekki farnar að skila árangri enn af þeirri einföldu ástæðu að það hefur enginn séð neitt til þeirra enn þá. En í viðtalinu við Alþýðublaðið þriðjudaginn 2. des. sagði hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, með leyfi forseta: „Ég er í grundvallaratriðum sömu skoðunar og s.l. sumar þegar ég sagði að efnahagsráðstafanir væru forsenda þeirrar gjaldmiðilsbreytingar, sem á að fara fram í jan.“ - að efnahagsráðstafanirnar væru forsenda breytingarinnar, það væri forsenda breytingarinnar að ráðstafanirnar væru farnar að skila árangri. Og síðan hélt hv. þm. áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Verði ekki gripið til efnahagsaðgerða fyrir gildistíma gjaldmiðilsbreytingarinnar, þá finnst mér réttlætanlegt að fresta breytingunni.“ Þetta sagði hv. þm. 2. des. s.l. Réttlætanlegt telur hann að fresta aðgerðum verði ekki gripið til efnahagsráðstafana fyrir gildistíma gjaldmiðilsbreytingarinnar. Að vísu hefur hann þarna hopað um hálft skref síðan um sumarið, því að í júlímánuði sagði hv. þm. að aðgerðirnar, sem hann vænti þá að til mundi verða gripið innan fárra daga, yrðu að vera farnar að skila árangri þegar gjaldmiðilsbreytingin yrði gerð. 2. des. sagði hv. þm. að það væri forsenda fyrir gjaldmiðilsbreytingunni að til efnahagsaðgerða yrði gripið fyrir gildistíma breytingarinnar. Nú virðist hv. þm. enn hafa hopað og þá ekki um hátft skref. Herra forseti. Ég vil ekki nota þetta tækifæri til að fara hörðum orðum um hv. þm. Guðmund G. Þórarinsson af þeirri einföldu ástæðu að ég er sannfærður um að það, sem hann sagði í júlímánuði, er það sem hann raunverulega meinar og það sem hv. þm. meinar meinar hann vel og þær skoðanir margar, sem hann hefur á þessum málum, eru mjög líkar skoðunum okkar Alþfl.-manna, enda held ég að hann hafi oft fengið bágt fyrir í sínum flokki af þeim sökum. En þrátt fyrir allt sýnir þetta það sem hefur verið erfiðleikinn í núv. ríkisstjórnarsamstarfi og á kannske eftir að reynast banabiti Framsfl. Allt frá árinu 1978, þegar framsóknarmenn stórtöpuðu fylgi til Alþb., eftir að hafa verið í andstöðu við Alþb. um fjögurra ára skeið í stjórnmálum, hefur framsóknarmenn skort pólitískt sjálfstæði gagnvart Alþb. Þeim brá svo við ótíðindin 1978, þegar þeir stórtöpuðu, að allt frá þeim kosningum hefur Framsfl. aldrei vogað sér að efna til ágreinings við Alþb. af ótta við að atburðirnir 1978 kunni að endurtaka sig. Þess vegna hikaði Framsfl. ávallt í samstarfinu við Alþfl. og Alþb. í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar þegar á átti að herða og átti að fá Alþb. til að samþykkja viturlegar ráðstafanir, og þess vegna hefur Framsfl. ávallt hikað og hopað undanfarna 10 mánuði í hvert einasta skipti sem lítið hefur út fyrir að hann þyrfti að standa fastur fyrir gagnvart Alþb. í núv. ríkisstj. Hefur þar engu breytt jafnvel þótt á s.l. 10 mánuðum hafi það verið stefna Framsfl., sem hann lagði fram fyrir kjósendur í kosningunum 1979 og fékk fylgi við sem átökin hafa staðið um. Framsfl. fékk slíkan skell í kosningunum 1978 að hann þorir ekki einu sinni að standa á eigin stefnu, eigin tillögum gagnvart Alþb. Niðurstaðan er sú, að flokkurinn, sem lagði fram í kosningunum 1979 á margan hátt skynsamlegar tillögur um ráðstafanir í efnahagsmálum, um að reyna að feta sig út úr verðbólguvitleysunni í áföngum, stendur nú frammi fyrir því, að verðbólga í landinu er um 55% og fer ört vaxandi. Framsfl. stendur frammi fyrir því núna, vegna þess að hann hefur ekki, herra forseti, þorað, ekki haft kjark til að standa á sínu, að verðbólgan eftir 10 mánaða tilraunir hans til að halda sínu gagnvart Alþb. hefur farið vaxandi frá viku til viku og frá mánuði til mánaðar. Framsfl. stendur nú frammi fyrir því að þurfa að horfast í augu við árið 1981 og spá um 70% verðbólgu á því ári. Framsfl. stendur frammi fyrir því, að á þessu 10 mánaða tímabili hefur svo til tekist um viðnám hans gegn verðbólgunni að jafnvel þótt niðurtalning Framsfl. væri samþykkt að öllu leyti frá og með 1. jan. 1981 og frá og með þeim degi gengju í gildi þau úrræði sem Framsfl. ætlaði sér að beita frá og með 1. febr. 1980, þá mundu þau úrræði ekki skila neinum árangri á árinu 1981 öðru en því, að í októbermánuði á því ári mundum við standa hvað verðbólguþróun varðar í sömu sporum og við stóðum í s.l. októbermánuði með 50–55% verðbólgu. Svo ört hefur verðbólguhraðinn vaxið á þessum 10 mánuðum, að niðurtalningaraðferðir Framsfl., sem voru skynsamlegar miðaðar við 45–46% verðbólgustig, mundu ekki, þó að Framsfl. fengi þær allar samþykktar, sem aldrei kemur til greina vegna afstöðu Alþb., skila okkur lengra á leið en svo, að þessi úrræði mundu rétt geta megnað að hamla gegn þeirri verðbólguhröðun sem við blasir á árinu 1981. Í októbermánuði á því ári stæðum við því í sömu verðbólgusporunum og við stóðum í októbermánuði árið 1980. Þarna hefur Framsfl. glatað sjálfstæði sínu gagnvart Alþb., hinu pólitíska sjálfstæði, og hefur það staðið óhaggað frá kosningunum 1978 og leitt til þess, að Framsfl. hefur ávallt brostið kjark, þegar á átti að herða, til að standa fastur fyrir á aðgerðum sem flokkurinn taldi skynsamlegar og voru skynsamlegar. Þetta kjarkleysi flokksins hefur leitt til þess, að verðbólgan á Íslandi er ekki lengur 40–50%, eins og hún var 1978 þegar við reyndum sameiginlega að hafa hemil á verðbólguþróuninni í landinu, heldur er verðbólgan orðin eða stefnir í um eða yfir 70%. Þau úrræði, sem hægt er að beita í 40–50% verðbólgu, eiga ekki lengur við þegar verðbólgan er komin á áttunda tuginn. Þá er það vissulega áhyggjuefni og spurning hvort bókstaflega sé hægt með sæmilega skynsamlegum aðgerðum, sem ekki reyna um of á þolgæði fólks eða binda því of þunga bagga, að takast á við verðbólgu af því lagi sem fengið hefur að rísa upp í landinu á undanförnum tveimur árum af tveimur ástæðum: Í fyrsta lagi er Alþb. utan við alla efnahagslega hugsun og fæst aldrei til að leggja sitt lóð á nokkra vogarskál þar sem reynt er að koma skynsamlegum efnahagsaðgerðum fram. Reynsla s.l. 10 ára færir okkur heim sanninn um að það er ekki hægt að stjórna þessu landi meðan áhrif Alþb. eru þau sem þau hafa verið þessi 10 ár, án tillits til þess hvort Alþb. er innan eða utan ríkisstj. Þetta er önnur ástæðan fyrir því að verðbólgan hefur vaxið úr 40–50% upp í yfir 70%. Hin ástæðan og þungbærari ástæðan er sú, að Framsfl. hefur ekki skort vit til þess að aðhyllast skynsamleg úrræði. Hann hefur ekki skort hugmyndir um skynsamleg efnahagsúrræði, en hann hefur skort kjark, jafnvel kjark til að þora að standa á eigin stefnu og eigin úrræðum. Það er hörmulegt til þess að vita, að það skuli liggja fyrir jafnvel gerðum og greindum mönnum og hv. 12. þm. Reykv., Guðmundi G. Þórarinssyni, og hv. 3. þm. Austurl., Halldóri Ásgrímssyni, að þurfa að vera í þeirri aðstöðu í íslenskri pólitík að hafa bæði skynsamleg úrræði og viturleg, en þurfa vegna kjarkleysis í eigin flokki stöðugt að leika hlutverk þess sem hopar á hæli undan kommúnistum og fylgifiski þeirra, óðaverðbólgu.



Herra forseti. Það liggur nánast við að mig langi að taka upp hanskann fyrir þá tvo hv. þm. Framsfl. sem hér hafa verið spurðir nokkurra spurninga af eðlilegum ástæðum. Ég er þeirrar skoðunar, að þessir tveir hv. þm. ásamt fleiri ábyrgum þm. í Framsfl. séu í nákvæmlega sömu sporum og nákvæmlega sömu stöðu og Alþfl. var skömmu áður en hann klauf sig út úr ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar. Það mun vera mála sannast, að hinir yngri menn í Framsfl., sem fylgjast með efnahagsmálum, sem hafa vit á efnahagsmálum og gera sér nokkuð raunsanna mynd af ástandinu eins og það blasir nú við okkur, hafi knúið fram kröfur í ríkisstj. um efnahagsaðgerðir, ekki bara einu sinni og ekki bara tvisvar, heldur kannske þrisvar, og nú reyni á það í þriðja sinn. Það hvarflar að mér einnig, að rétt kunni að vera sú saga, að síðustu tillögur í þessum efnum hafi verið í grófum dráttum í þá veru að frysta bæði kaupgjald og verðlag, en þá hafi fulltrúar Alþb. komið með tillögur á móti og viljað stofna undanþáguráð sem fjallaði um þá þætti málanna sem ætti að veita undanþágur til. Það yrði þá líklega kaupgjaldsþátturinn sem undanþágurnar yrðu veittar til. Ég segi þetta einfaldlega vegna þess að ég er sannfærður um að ef kjarkur Framsfl. eykst eitthvað - það þarf ekki að vera umtalsvert - klýfur hann sig út úr núv. hæstv. ríkisstj. innan skamms tíma. Það er nefnilega hárrétt, sem hv. ræðumaður, sem á undan mér talaði, sagði, að ekki er hægt að stjórna efnahagsmálum með Alþb. Stjórnmálasaga á Íslandi hefur sýnt það og sannað svo rækilega að það er ekki nokkur leið að vefengja þessa staðreynd. Ég held að þessir ágætu hv. þm. Framsóknar ættu nú að stíga á stokk og strengja þess heit að gera eitthvað til að hrinda í framkvæmd öllu því sem þeir hafa verið að tala um að gera þyrfti á efnahagsmálasviðinu. Sannleikurinn er sá, og það vita allir, að það er alveg hægt að fresta myntbreytingunni um áramót. Seðlabankastjóri hefur lýst því yfir að hægt sé af tæknilegum ástæðum að gera það. Það er ekkert því til fyrirstöðu. Þessir hv. þm. Framsfl. vita það báðir, að aurarnir í nýju myntinni verða að engu orðnir um áramótin 1981–1982. Þeir verða einskis virði. Það gæti farið svo að þeir yrðu notaðir, eins og fimmeyringarnir í „den tid“, sem skífur þegar þök eru sett á hús. Það er þess vegna algerlega út í hött að breyta gjaldmiðlinum um þessi áramót vitandi að hann verður mjög fljótlega jafnrýr og jafnvesæll og sú króna sem við búum við. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að þeir hv. þm., sem hafa verið að svara nánast til saka fyrir Framsfl. og kjarkleysi hans í núv. ríkisstj., hafi á endanum og þegar á reynir þann kjark sem þarf til að standa á skoðunum sínum, og þess vegna tel ég nánast ástæðulaust að vera að kreista út úr þeim svör. Það vita allir hvað þeir hugsa. Þessir tveir hv. þm. vita að ríkisstj. er á rangri braut, hún fer villur vegar og hún er að öllum líkindum ófær um að grípa til nokkurra efnahagsráðstafana af nokkru viti. Ég ætla að vona og treysta því, að þessir tveir hv. þm., sem við höfum nú beint orðum okkar til hér sérstaklega, segi okkur í örfáum orðum frá því, hve langan frest þeir ætla að gefa ríkisstj. til að marka einhverja stefnu í efnahagsmálunum, eða getur verið að þeir séu sannfærðir um að Alþb. muni enn einu sinni á næstu dögum og vikum koma í veg fyrir að það verði hægt að gera nokkurn skapaðan hlut á efnahagsmálasviðinu, og getur það verið að foringjar Alþb. séu þegar farnir að velta því fyrir sér, að þessi ríkisstj. lifi ekki lengur en til vors?



Herra forseti. Enn á ný aðeins örfá orð í tilefni þeirra ræðna sem hér hafa verið haldnar. Ég vil fyrst segja það, að það er mér bæði mikil ánægja og heiður að heyra hversu vel þeir hv. 3. þm. Vestf. og hv. 10. þm. Reykv. eru lesnir í því sem ég hef sagt hér á þinginu. Það er mér mikil ánægja og heiður að hlusta á þá hafa yfir orð mín hér og lesa þau upp. Ég vil aðeins segja það til svars við þeim spurningum sem hér hafa fram komið, að ég er í öllum grundvallaratriðum sömu skoðunar og ég hef verið í þessum málum. Hv. 3. þm. Vestf. hélt því fram, að ég hefði nokkuð hopað. Ég segi af fullri einlægni, að það væri hræsni ef ég viðurkenndi ekki að ég vildi gjarnan að nú þegar væri búið að grípa til nokkuð fastra aðgerða í efnahagsmálum. Hitt er annað, að ég verð að líta á það sem mikið traust á mér af hendi hv. 3. þm. Vestf., að hann skuli svo fastlega gera ráð fyrir að mér hafi tekist eða hefði átt að takast á þessu eina ári sem ég hef setið á þingi að ná fram aðgerðum í verðbólgumálum þrátt fyrir að hann, allan þann tíma sem hann hefur setið hér á þingi og vafalaust barist af einurð í þessum málum, hefur ekki náð meiri árangri en tölur sýna á þessu sviði. Enn á ný: Ég hef ekki breytt um skoðun í þessum málum. Þessir hv. þm. geta til að glöggva sig á mínum skoðunum enn á ný rennt augunum yfir það sem ég hef sagt á þessu sviði. Þar er vissulega um að ræða viljayfirlýsingar mínar, það sem ég gjarnan vildi gera sem einn af 60 mönnum hér á þingi. Þessum þm. er báðum vel ljóst að í lýðræðisríki þurfa menn að ná samstöðu. Ótrúlegt þykir mér að þeir hafi fram undir þetta náð fram í einu og öllu því sem þeir hefðu helst viljað á þessu þingi. Ef svo er er það a.m.k. ekki mikið sem þeir hafa viljað.