Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hefði nú helzt viljað mælast til þess við hæstv. forseta, að þessari umr. yrði frestað, því að við í meiri hl. fjhn. hugsum okkur að bera fram brtt. við frv. í þá átt, að fylgt sé sömu reglu um þessa ábyrgð, sem hér á auðsjáanlega að samþ., eins og annars staðar hefur verið um svipaðar ábyrgðir, nefnilega að ekki sé gengið í ábyrgð fyrir meira en svarar 80% af stofnkostnaði.

Forseti (JJós): Ég hef nú verið beðinn að fresta afgreiðslu þessa máls. Vil ég spyrja hv. þm. a.-Húnv., hvort n. vinnist ekki tími til að koma með þessa brtt. skrifl., ef ég fresta málinu um stund á þessum fundi.

Ég geri ráð fyrir, að við verðum að sætta okkur við það

.



Herra forseti. - Það var snemma á þessu þingi, að iðnaðarnefnd barst bréf frá Félagi íslenzkra iðnrekenda fyrir hönd ullarverksmiðjunnar Framtíðinnar og klæðaverksmiðjunnar Álafoss, þar sem kvartað er undan þeirri meðferð, sem þessar verksmiðjur hafa orðið fyrir, og farið fram á, að þeim verði bættur að nokkru eða öllu sá skaði, sem þær hafa orðin fyrir á framleiðslu sinni vegna þál. um verðuppbót á útfluttar landbúnaðarvörur, er samþ. var 31. ágúst 1942. Saga þessa máls er í stuttu máli sú, að þessar verksmiðjur hafa keypt hráefni til framleiðslu sinnar á þann hátt, að þær hafa lofað seljendum sama verði fyrir þessar vörur eins og þeir fengju fyrir útfluttar vörur af sama tagi. Fyrri hluta árs 1942 var vitað, að þessar vörur, sérstaklega ullin, voru í svo lágu verði erlendis, að þeir töldu sér fært að áætla, að þeir þyrftu ekki að greiða fyrir þessa vöru hærra en í hæsta lagi 10 kr. kg, þegar öll kurl koma til grafar. Með þannig áætluðu verði var verksmiðjustarfsemin síðan reiknuð og hráefni keypt. Var ekki borgaður út nema nokkur hluti þessa verðs, en svo um samið, að síðar á árinu, þegar fullséð væri, hvað fyrir vöruna fengist, yrði afgangurinn greiddur. Þegar kom fram á mitt ár, höfðu verksmiðjurnar keypt verulegan hluta af þeim hráefnaforða, sem þær töldu sig þurfa til ársframleiðslu, og höfðu unt leið ákveðið söluverð á framleiðsluvörum sínum með hliðsjón af þessu áætlaða kaupverði hráefnanna. En þá skeði það, að hér á Alþ. 31. ágúst 1942 er samþ. þáltill., sem gerir það að verkum, að verðið, sem bændur fá fyrir þessa vöru, þegar öll kurl koma til grafar, er svo miklu hærra en nokkrum hafði dottið í hug, að verksmiðjurnar bíða við þetta verulegan fjárhagslegan hnekki. Eins og ég sagði, höfðu þær reiknað með 10 kr. á hvert kg. En samkvæmt því verði, sem nú er bert, að bændur fá fyrir þessa vöru, sem mun vera um 18 kr. á hvert kg, er sýnt, að verksmiðjurnar þurfa að greiða 8 kr. á hvert kg af ull umfram það, sem þær hafa reiknað með. Nú er ársnotkun þessara tveggja verksmiðja um 30 þús. kg af ull. Greiðslan umfram það, sem þær reiknuðu með, er þá hvorki meira né minna en 1/4 milljón kr., sem bætist ofan á framleiðslukostnað þeirra, án þess að hlutaðeigendur hafi haft nokkra hugmynd um, - og einungis vegna þessarar ályktunar Alþingis. Formaður í Félagi íslenzkra iðnrekenda mætti í iðnaðarnefnd og skýrði málið fyrir hönd verksmiðjanna. Hann fór fram á það þar, að verksmiðjurnar yrðu gerðar skaðlausar af þessari ráðstöfun á þann hátt, að Alþ. samþ., að ríkisstj. greiddi þennan mismun. N. sá sér ekki fært með lítilli athugun að leggja til, að þessi leið yrði farin, heldur varð hún sammála um að leggja til, að þetta mál yrði rannsakað ofan í kjölinn af hæstv. ríkisstj., sem hefur miklu meiri og betri möguleika til þess en iðnn. Ríkisstj. legði síðan að rannsókn lokinni till. sína fyrir Alþ., sem þá tæki ákvörðun um, hversu þessum mönnum skuli bættur skaðinn, sem þeir óneitanlega hafa orðið fyrir. Íslenzkur iðnaður hefur aldrei átt upp á pallborðið hjá hv. Alþ. Og þó hefur hann sannarlega ekki verið kröfuharður samanborið við aðra atvinnuvegi landsmanna. Ég skal aðeins nefna nokkur dæmi um það, hvernig Alþ. og ríkisvaldið hefur búið að honum. Kennslumálum iðnaðarins hefur verið sýndur svo lítill sómi, að það er alls ekki vansalaust, slett nokkrum hundruðum króna í einstaka iðnskóla á nokkrum stöðum í landinu. Að öðru leyti hefur þessum málum ekkert verið sinnt af Alþ. Og framlög ríkissjóðs til landssamtaka iðnaðarmanna hafa verið mjög skorin við nögl í samanburði við landssamtök sjávarútvegs og bænda, sem hvor um sig hafa tíu sinnum og tuttugu sinnum meira fé úr ríkissjóði til starfsemi sinnar en iðnaðurinn hefur. Þá hefur og í tollamálum verið í sumum greinum búið svo að iðnaðinum, að hann hefur orðið að greiða toll af hráefnum til starfsemi sinnar, en fullunnar vörur af sama tagi hafa verið fluttar inn í landið með miklu betri tollkjörum en hráefnin til framleiðslu í landinu. En þó virðist keyra um þvert bak, þegar íslenzkir iðnaðarmenn eiga að kaupa hráefni til iðnaðar fyrir tvöfalt eða þrefalt verð á við það, sem útlendar verksmiðjur kaupa fyrir. Það er vitað, að fyrir ullina flutta til útlanda fást fimm krónur og á sjöttu kr. kg. En ef íslenzku verksmiðjurnar eiga að kaupa fyrir 18 kr. eða meira kg, þá er svo að þeim, búið, að það getur enginn þm. horft upp á þessa íslenzku iðnrekendur á eftir. Ég vil segja, þegar þetta bætist við ofan á það, sem á undan er gengið, þá er ekki furða, þótt óánægja sé í hópi þessara manna og þeir leiti til Alþ. með kröfur sínar. Hér er þó að ræða um þá iðnaðarstarfsemi, sem sumir hv. þm. hafa borið uppi í sér, að ætti helzt að styðja, sú sem vinnur úr íslenzkum hráefnum. Það hafa verið bornar nokkrar brigður á, - og ekki að ástæðulausu með öllu -, að sumt af því, sem íslenzkur iðnaður tæki sér fyrir hendur að vinna, ætti ekki fullan rétt á sér og væri ekki samkeppnisfært. En það hefur þó verið haldið í það í lengstu lög, að iðnaður úr íslenzku hráefni ætli fyrst og fremst rétt á sér, og bæri að styrkja hann og efla. En hvernig er svo styrkurinn? Á þann hátt, að íslenzku verksmiðjurnar verða að kaupa hráefni til starfsemi sinnar með þreföldu verði á við það, sem erlendar verksmiðjur kaupa íslenzkar vörur fyrir. Á sama tíma hefur innflutningur erlendrar vefnaðarvöru aldrei verið meiri en nú. Samtímis því, að íslenzkar klæðaverksmiðjur verða að kaupa hráefni sín á svona háu verði, þá fá hinir erlendu keppinautar hin sömu íslenzku hráefni á miklu lægra innkaupsverði. Það sjá því allir, að þessi starfsemi hlýtur að leggjast niður, ef þessu vindur fram, og það beint fyrir aðgerðir sjálfs Alþ. Nokkru seinna en bréfið barst frá ullar- og klæðaverksmiðjunum, þá kom bréf frá súturum í sama dúr. Er þar bent á, að þeir verði að kaupa gærur á útflutningsverði að viðbættri verðuppbótinni. Er mér sagt, að margir þeirra séu nú farnir að kaupa gærurnar sútaðar frá Englandi, þær sömu gærur og við flytjum út, af því að það reynist ódýrara en kaupa hráefnið hér og vinna úr því. Er hér jafnvel reiknað með tolli. Það sjá allir, að þetta getur ekki gengið. Þetta er óþolandi ástand. Enda segja sútarar; að ýmist hafi störf þeirra mikið lagzt niður eða ekki sé hægt að stunda þau svipað og áður. Sama er að segja um verksmiðjurnar, sumar hafa nærri hætt störfum, en aðrar hafa dregið mikið saman seglin. Þessi iðnaður var að verða efnilegur og sparaði okkur að flytja út hráefnin óunnin, og jafnvel var orðið um nokkurn útflutning fullunninna vara að ræða. Þá er það annað atriði. Hvernig verkar þessi verðlagspólitík á verð varanna innan lands? Það eru veittir tugir milljóna til þess að halda uppi verðlaginu. Það framlag verkar því beint til að gera vöruna dýrari. Það verkar á vísitöluna í öfuga átt við allar dýrtíðarráðstafanir stj. og annarra, sem vilja draga úr dýrtíðinni. Þetta er svo einstakt fyrirbæri, að hv. Alþ. hlýtur að sjá sóma sinn í að færa það til betri vegar. Hin umræddu atvinnufyrirtæki hafa farið fram á, að þau þyrftu ekki að kaupa þessi innlendu hráefni hærra verði en útlendingarnir gefa fyrir þau. Þetta höfuðsjónarmið er sanngjarnt og eðlilegt og rétt að vísa málinu öllu til stj. til gaumgæfilegrar rannsóknar, og æskja þess, að hæstv. stj. gerði um það till. til hæstv. Alþ. Það er ekki nema tvennt til, annaðhvort verður að færa þetta til betri vegar eða þessi iðnaður leggst niður. Það fyrirkomulag, sem nú viðgengst, á sinn þátt í verðhækkunaröldunni í landinu, en það mun þó vera sá öldutoppurinn, er menn sjá, að ekki dugir að láta brotna yfir sig.



Það er ekki óeðlilegt, að skipulag þessara mála komi nú fyrir Alþ. Úr því að ekki hefur fengizt úr þessu skorið, þá er ekki nema eðlilegt, að eftir því sé gengið, því að þetta er mikið vandamál. Ýmsir hafa talið óeðlilegt, að greiddar væru uppbætur á landbúnaðarafurðirnar. En eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, þá eru nú beztu markaðir þessara vara lokaðir um stund, og því er ekki nema eðlilegt, að ríkið hlaupi undir bagga með þessum atvinnuvegi. Enda er það ekki nema tilfærsla, því að öðrum kosti væri verðið bara hærra innanlands. . En eins og hv. frsm. sagði, þá getur ekki gengið, að innlendi iðnaðurinn verði að kaupa hráefnin hærra verði en þau eru seld úr landi. Um gærur er það að segja, að þær eru seldar með ákveðnu verði og hægt að miða við það verð. Aftur er vandasamara með ullina, af því að við höfum ekki verð á henni frá 1941 og 1942 og engar ákvarðanir hafa verið teknar um það. Það er því nauðsynlegt, bæði vegna iðnaðarins og landsins í heild, að fá ákveðið verð á ullina. Það væri heppilegra, að ríkið keypti ullina eða hún væri boðin út og geymd þar til eftir stríð, því að þá mun ekki þurfa að gefa miklar uppbætur með henni, því að þá stígur hún í verði. En varðandi iðnaðinn er nauðsynlegt að fá úr því skorið, hvort hann á áfram að kaupa ullina að viðbættri uppbótinni eða ekki, og mundu þá verksmiðjurnar fyrst og fremst fá hana á lægra verði, því að mér finnst varla geta borið sig að selja þeim þessa vöru að viðbættri uppbótinni. En aðalatriðið er að fá úr þessu skorið, fá það hreint, en það verður ekki fyrr en fast verð fæst á ullina, með því að hún verði annaðhvort boðin til kaups fyrirtækjum, sem vildu liggja með hana, eða ríkið keypti hana til geymslu fram yfir stríð.



Ég ætla ekki að mæla á móti þessari þáltill., því að ekkert er á móti rannsókn í þessum efnum. En það var aðeins út af atriðum í ræðu hv. frsm., að ég kvaddi mér hljóðs. Hann hélt því fram, að yfirleitt hefði verið illa búið að iðnaðinum hér á landi, a.m.k. af Alþ. Ég er nú ekki á því, að svo hafi verið. Á það hefur þegar verið bent af öðrum. Það er svo um tollalög okkar, að tollar eru á fullunnum iðnaðarvörum, sem fluttar eru inn, til verndar hinum íslenzka iðnaði. Einnig má benda á það, að um margra ára skeið giltu hér innflutningshöft. Og þó að þau væru sett vegna gjaldeyrisskorts, þá hefur framkvæmd þeirra orðið til eflingar iðnaðinum í landinu, enda hafa iðnfyrirtæki risið hér mörg upp. Út af verði á ull, þá er mér kunnugt um, að mikið vantar á, að ullarverksmiðjurnar geti fullnægt eftirspurn, og bendir þetta ekki á, að þær eigi erfitt um rekstur. Ég vil þá einnig í sambandi við þetta benda á, að ég hef ekki getað fundið annað en iðnfyrirtæki settu verð á vörur sínar til að standast tilkostnað, og ætla ég, að a.m.k. sumir iðnaðarmenn hafi skammtað sér allríflega. Ef nokkurn tíma er hægt að tala um okur, þá er það hjá sumum iðnfyrirtækjum nú á dögum. T.d. má nefna smiðjur ýmsar og viðgerðarverkstæði. Álít ég fulla þörf á að koma þessum málum í betra horf. Ég á hér vitanlega ekki við alla iðnaðarmenn, en of mikið er um þetta. Það er rétt, að það á að styðja þessa atvinnugrein eins og aðrar. En á móti getur þjóðin krafizt þess, að verði íslenzkra iðnaðarvara sé stillt í hóf og vinna þeirra vönduð eins og hægt er, og framkoma stéttarinnar sé þannig, að hún sé verð stuðnings og viðskipta.



Í raun og veru er það athyglisverð saga, sem hér er á ferð. Hv. þm. Hafnf. (EmJ) lýsti með mjög átakanlegum orðum, að nokkur iðnfyrirtæki sjái fram á stöðvun rekstrar, ef sama verður dýrtíð og verðlag í landinu. Hann sagði, að þau gætu fengið full hús af vörum erlendis frá fyrir sama verð og vörurnar yrðu óunnar heima. Þar af leiðandi yrðu fyrirtækin ekki samkeppnisfær, og mundi þetta fyrirbrigði einstakt í atvinnusögu okkar. En ég er ekki sammála, ég held, að þetta sé ein af spegilmyndunum af atvinnu- og fjármálalífi þjóðarinnar, eins og komið er. Dýrtíðin er orðin þannig; að hún á engan sinn líka í veröldinni, kaupgjald og verðlag er þannig, að óhugsandi er, að við verðum samkeppnisfærir á nokkru sviði við erlenda framleiðslu að stríðinu loknu. Þetta dæmi um ullina er bara eitt dæmi af okkar daglegu fjármálum og atvinnumálum nú. Það er ósköp eðlilegt, að nokkru dýrara sé orðið að framleiða hráefni hjá okkur heldur en erlendur markaður gefur fyrir þau, því að hvar í veröldinni ætli bændur þurfi að greiða annað eins kaupgjald við framleiðslu á ull, kjöti, gærum og mjólk eins og á Íslandi. Allar aðrar þjóðir hafa reynt að halda í skefjum dýrtíðarflóðinu - kaupgjaldi og verðlagi, og við vitum vel, að erlendar vörur ern tiltölulega ódýrar, móts við allt, sem innlent er. Hér heima hefur allt flætt yfir og ekki verið hægt að koma neinum ráðstöfunum fram. Þess vegna held ég, að ummæli hv. þm. Hafnf. um, að þessi fyrirtæki séu dauðadæmd, ef þessu heldur áfram, sé sá rétti dómur yfir atvinnulífinu í landinu. Það er dauðadæmt, ef normal tímar koma aftur. Hitt er annað mál, að það er ekl:i rétt hjá honum, að sérstaklega hátt verð sé á landbúnaðarafurðum, sem skapi þetta ástand. Ég hygg, að aðrir hafi verið aðgangsfrekari um það, en bændastétt Íslands hafi staðið um það að stöðva dýrtíðarflóðið, sem hefur verið veitt yfir landið á svo skefjalausan hátt sem allir þekkja. Ég hygg, að frá bændastéttinni hafi komið eina heilbrigða viðleitnin æ ofan í æ til dýrtíðarstöðvunar, þó að ekki hafi tekizt, þar eð aðrar stéttir hafa viljað láta flóðið halda áfram. Þess vegna er það fullkominn sleggjudómur að segja, að það séu landbúnaðarvörurnar, sem þessu hafi valdið. Það væri lítil jafnaðarhugsun, ef ætti að halda vísitölunni niðri á kostnað einhvers eins aðila, t.d. bændanna. Fólk hefði þá stöðugt streymt frá því að framleiða landbúnaðarafurðir og í aðrar starfsgreinar, þar sem það hefði haft langtum meira. Þetta vildi ég aðeins benda á, til þess að mönnum ætti að vera ljóst í sambandi við það dæmi, sem hv. þm. dró upp, hvar við erum á vegi staddir. Hinu hef ég vitanlega ekkert á móti, að dagskrármál þetta sé rannsakað ofan í kjölinn. En þá er sjálfsagt um leið að rannsaka fjárhagsástæður og verðlag hjá þessum iðnfyrirtækjum, áður en farið er að styrkja þau á sérstakan hátt.



Ég get nú verið þakkIátur þeim hv. þm., sem tekið hafa til máls, sökum þess að þeir hafa allir, jafnvel hv. þm. V.-Húnv. (SkG) og hv. þm. V.- Sk. (SvbH) talið rétt að samþykkja þessa till. Enda held ég, að með henni sé ekki stefnt í neinn voða. Það er alveg rétt, sem meðnm. minn, hv. 2. þm. Rang. (lngJ), sagði, að nokkur atriði í þessu máli þurfa ekki frekari upplýsingar við, og einmitt að nokkru leyti þess vegna höfum við farið þessa leið, eins og ég lýsti í fyrri ræðu minni. Þegar formaður íslenzkra iðnrekenda kom til okkar, reifaði hann fyrir okkur málið á svipaðan hátt og ég sagði áðan. En ef það er rétt, að þeir hafi átt kost á að kaupa ullina fyrir þetta verð, sem hann sagði, þá tel ég ekki rétt að ákveða verðupphæð til þeirra, aðeins legg ég til, að málið sé rannsakað ýtarlega og svo séu bætur ákveðnar sanngjarnlega á eftir. Það er það, sem till. fer fram á, og við allir nm. höfum orðið sammála um það, ásamt flestum, sem talað hafa, að þetta ástand er óverjandi að öllu leyti, að íslenzk framleiðslufyrirtæki skuli þurfa að kaupa innlent efni fyrir þrisvar sinnum hærra verð en erlendir keppinautar. Það verkar ekki til að halda niðri verðlagi í landinu, hvað sem líður afkomu einstaklinga, sem þessa atvinnu stunda. Hv. þm. V.-Húnv. hélt fram, að aðbúnaður að okkar íslenzka iðnaði væri í bezta lagi. Það hefðu verið samþykktir tollar á innfluttar iðnaðarvörur og enn fremur innflutningshöft, og í skjóli þeirra hefði íslenzk iðnaðarframleiðsla dafnað, svo að þetta væri allt í bezta lagi. En honum vil ég segja það, að í ekki svo fáum tilfellum hafa tollar á innfluttum fullunnum vörum verið lægri heldur en tollar á hráefnum, sem þarf til að framleiða þessar vörur. Ef þetta er talinn hæfilegur aðbúnaður af hendi ríkisvaldsins, þá veit ég ekki, hvernig hann væri óhæfilegur. Þá vil ég enn fremur segja, þótt í skjóli innflutningshaftanna þrífist iðnaður, sem þó hefði átt eitthvað erfiðara uppdráttar, ef innflutningurinn hefði verið frjáls, þá hafa innflutningshöftin líka skapað íslenzkum iðnaði mikil óþægindi, vegna þess hversu mikil vöntun hefur verið á öllum hráefnum, innflutningur þeirra ekki mætt þeim skilningi, sem ætla hefði mátt. Þá sagði þessi hv. þm., að hann vissi dæmi um ullarverksmiðju, sem gæti ekki fullnægt eftirspurn á þessum vörum. Má vera, að til séu þess dæmi, en hitt er líka til, að verksmiðjur, sem hafa framleitt íslenzkar prjónavörur og þess háttar, eru svo gersamlega hættar þessari framleiðslu, af því að það er ekki nokkur leið að selja þær með samkeppnisfæru verði við tilsvarandi vörur útlendar. Að iðnaðarmenn séu okrarar umfram aðrar stéttir þjóðfélagsins, því vil ég algerlega vísa heim til föðurhúsanna, og vil ég halda því fram, að þessi þm. geti fundið dæmi, sem nálgist fullkomlega þetta hugtak úr þeirri framleiðslugrein, sem hann þekkir sennilega miklu betur til en þessarar. Hv. þm. sagði þó með fögrum og göfugmannlegum orðum, að sjálfsagt væri að styðja þessa atvinnugrein og styrkja á alla lund, og er ekki nema gott um þau ummæli hans að segja. En það er ekki nóg að segja það og samþykkja svo l., sem gera ómögulegt að starfrækja þennan íðnað með sæmilegri útkomu, svo að hann getur orðið að stöðvast. Við hv. þm. V.-Sk. þarf ég ekki að segja margt. Hann kvað þetta vera spegilmynd af íslenzkum atvinnuháttum yfirleitt. En honum vil ég benda á það, að þetta ástand er skapað af Alþ., og það er aðalatriðið fyrir mér í þessu máli. Það er fram komið með þeim samþykktum, sem gerðar voru á Alþ. 1941 og í ágúst 1942, án þess að þeir væru virtir viðlits, sem þessa atvinnu stunda. Þá sagði þessi þm. einnig, að það hefði aldrei staðið á bændastéttinni að stöðva dýrtíðarflóðið, frá þeim hafi komið sú eina viðleitni, sem sýnd hefur verið í þá átt. Ég vil minna hann á það, sem gerðist 1939. Þá átti að gera sameiginlegt átak af bændum og verkamönnum til að halda niðri verðlagi í landinu. Verkamenn stóðu við skuldbindingar sínar, en þeir, sem skárust úr leik og settu dýrtíðarflóðið af stað, það voru kannske ekki sjálfir bændurnir, heldur mennirnir, sem hafa kjörið sig til að vera forsvarsmenn bænda, sem skáru sig úr, og þá byrjaði flóðalda dýrtíðarinnar, sem síðan hefur verið að rísa hærra og hærra. Og ég ætla, að ég muni rétt, að það hafi eitt sinn verið ákveðið, að verðlag, verkakaup og landbúnaðarafurðir skyldu á vissan hátt fylgjast að. Þetta ákvæði var numið úr 1. fyrir atbeina Framsfl., og vegna þess hófst verðhækkun þessara vara. Ég skal svo láta þetta nægja, hér er aðalmálið það, á hvern hátt unnt verði að bæta úr vandræðum þessara framleiðenda. Málið er svo sanngjarnlega flutt af okkur í iðnn., að vonandi er, að d. sjái sér fært að samþykkja það og talið verði að athugun lokinni fært að gera viðeigandi ráðstafanir, til þess að þessi iðnaðarstarfsemi geti haldið áfram á sama hátt og hingað til, því að það teldi ég þjóðarskaða, að hún legðist niður.

Sveinbjörn Högnason Hv. þm. Hafnf. virðist ekki mjög minnugur á hlutina, eða hann vill ekki muna þá. Hann telur sérstaklega standa á um þessa atvinnugrein, vegna þess að Alþ. hafi skapað það ástand, sem hún er í. En ég vil spyrja: Hefur Alþ. ekki líka átt nokkurn þátt í því að tvöfalda dýrtíðina, sem orðin er í landinu? Ég vil segja, að þessi þm. á sinn hlut í því. Í staðinn fyrir að vinna gegn því, að dýrtíðin héldi áfram að vaxa, þá gerðu menn sér leik að því að auka hana með ýmsu móti. Þeir sögðu, að hún mætti bíða og eiga sig. Og hún hefur tvöfaldazt fyrir aðgerðir meiri hl. Alþ. Þetta er hverjum manni vitanlegt. Þá sagði hv. þm. Hafnf. um fulltrúa bænda, að þeir hefðu kjörið sjálfa sig til þess að vera forsvarsmenn þeirra. Ég veit ekki, hvað hann á við. Hvaða sjálfkjörnir menn eru hér á þingi, eru þeir ekki allir kosnir af kjósendum landsins, hvort sem þeir eru fleiri eða færri, sem á bak við þá standa? Hann sagði, að 1939 hefðu þessir sjálfkjörnu menn staðið fyrir því, að bændur skárust úr leik um það, að kaupgjald og verðlag fylgdist að, og hafi það verið tekið úr l. fyrir atbeina þessara „sjálfkjörnu“ forustumanna. En það var samkomulag um verðlag landbúnaðarafurða. Man hann ekki, hvernig l. voru? Að sett var fast að hafa ekki dýrtíðaruppbótina að fullu. Og ef verðlag og kaupgjald áttu að fylgjast að, þá var óhugsandi annað en verðlagi á landbúnaðarafurðum yrði breytt, eftir því sem dýrtíðartilkostnaðurinn óx. En 1939 byrjar allur tilkostnaður við framleiðslu landbúnaðarafurða að stíga geysilega. Kolin hækka um 100%, benzínið um 50%, áburður og margt fleira hefur stigið gífurlega í verði. Og kaup bænda fyrir vinnu sina hefði orðið margfalt minna en hjá verkamönnum, ef það hefði verið látið standa fast og ekki mátt hreyfa það til. Hefði þá dýrtíðarþunginn í byrjun lagzt allur á bændastéttina, er vafamál, hvað verkamenn hefðu hagnazt á því, að landbúnaðurinn hefði gengið mjög saman og afurðir hans verið lítt fáanlegar á markaðinum, meðan styrjöldin stendur. Breytingin, sem gerð var á verði landbúnaðarafurða, fór sízt fram úr aukningu tilkostnaðar. Þetta ætti hv. þm. að hafa í minni. Það hefði verið hróplegasta ranglæti að halda afurðaverði landbúnaðarins föstu; á meðan tilkostnaður þaut upp ár öllu valdi. Þá hefðu verið sviknir samningar um, að kaupgjald og verð það, sem bændur fengju fyrir vörur, héldist í hendur. Þessu atriði í samningunum var ekki hægt að framfylgja, öðruvísi en að hreyfa verðið, til þess að mæta gífurlegri tilkostnaðaraukningu.



Ekki þarf ég miklu að svara hv. þm. V.-Sk., enda er nú nokkuð komið út fyrir efni dagskrármálsins. En ég gat um þetta, sem ég sagði, að gefnu tilefni. Hv. þm. kvað það, sem er að gerast hjá ullarverksmiðjum og sútunarverksmiðjum, vera spegilmynd af íslenzkum atvinnuháttum. Það sé ekki hægt að reka nokkurn skapaðan hlut, vegna þess að kauplag sé svo hátt í landinu, að hvergi sé nein hliðstæða annars staðar í heiminum.

Kauplag og verðlag, sagði ég

. Hann gaf þar með í skyn, að það sé kaupgjald verkafólksins, sem orki til að skapa dýrtíðarflóðið, sem yfir rennur. Ég vil minna hv. þm. á, að 1939, þegar þessi dýrtíðaraldan var í uppsiglingu, þá hafði verið gert um það samkomulag, að kaupgjald verkafólks og afurðaverð landbúnaðar skyldi haldast í sömu hlutföllum. Báðir þessir aðilar höfðu komið sér saman um að taka ekki fulla hækkun á kaup sitt og vöru sína samkvæmt vísitölu, heldur láta skorta nokkuð á, og skyldi eitt yfir báða ganga. Haustið 1939 var þetta fellt úr gildi, að því er snerti landbúnaðinn, og þá var því ekki kennt um (hv. d. taki eftir því), sem þm. telur aðalatriðið í dag, heldur að tilkostnaður í kolum og benzíni hafi vaxið svo gífurlega, að þyrfti að hækka landbúnaðarafurðirnar, en ekki væri kaupgjaldinu um að kenna. Ég hefði haldið, að þessar vörur væru ekki svo mikill þáttur í framleiðslu flestra bænda, en kannske einhverra. Ég held, að það dugi ekki til að afsaka afurðaverðshækkunina, þvert ofan í gerða samninga. Ég er nú ekki að halda því fram, að bændur hafi fengið of mikið eða verkamenn, heldur hinu, að það var ekki vegna hækkandi kaupgjalds í landinu, sem hækkunin varð. Það voru kannske ekki bændurnir sjálfir, heldur þeir, sem höfðu kjörið sig til að vera forsvarsmenn bænda, sem völdu sér það hlutskipti að vera forsvarsmenn þeirra á Alþ. og annars staðar, sem stóðu að þessari hækkun, og þeir bera fyrst og fremst ábyrgð á dýrtíðarflóðinu. Og þá ábyrgð geta þeir aldrei við sig losað. Kaupgjaldið orkaði ekki á verðbólguna til að auka hana, það var bundið fyrir neðan það, sem vísitalan var áður. Þetta vil ég láta koma fram, þó að það tilheyri ekki beint þessu máli. Ég ætla, að þessum þm. og öðrum veitist erfitt að sanna, að það sé fyrst og fremst kaup verkafólksins, sem valdið hafi dýrtíðinni í landinu. Kauphækkun þess kom ávallt eftir á, löngu eftir að landbúnaðurinn hafði sett verðlagsskrúfu sína af stað, og ávallt eftir því, sem vísitalan sagði til.



Herra forseti. - Þessar umr. hafa gefið mér tilefni til að segja nokkur orð. Því er haldið fram af hv. þm. Hafnf. (EmJ), að hækkun á landbúnaðarafurðunum 1939 hafi verið mjög ósanngjörn og ófyrirsynju. Hann heldur fram, að það hafi verið komið beint aftan að mönnum í þessu. Þá heldur hann fram, að það hafi átt sér stað hækkun á verði á innanlandsafurðum fram yfir það, sem iðnfyrirtæki hafa gert ráð fyrir. En ég vil biðja þm. að athuga þetta: Var ekki allt kjöt frá 1939 selt með sama verði óbreyttu til sláturtíðar 1940, nema í byrjun árs 1940 var hækkað fyrir rýrnun og frystikostnaði? Hvaða kíló af kjöti hækkaði 1939? Nefni hann mér eitt kjötkg á landinu, sem hefur hækkað árið 1939. Þetta var tekið út úr l. um haustið. Það var ekki hækkuð ein einasta landbúnaðarvara, fyrr en kjötið haustið 1940 kom á markaðinn. Það er því ekki satt, að hækkanir á kaupi, sem urðu seinni part sumarsins 1940, hafi stafað af því, að kjötið í sveitinni hækkaði, því að sú hækkun varð ekki fyrr en um haustið. Hv. þm. sagði, að það hafi verið óréttlátt að hækka þessa vöru 1940, þó að kaupið hafi hækkað sumarið 1940, en svo á að vera sjálfsagt að hækka iðnaðarvörurnar, af því að ullin hækkaði. En hvað er nú ullin mikill hluti af verði iðnaðarvaranna, sem úr henni eru unnar? Ég get sagt hv. þm. það, að kaupgreiðsla er 78% af kostnaði við framleiðslu landbúnaðarafurða, og þó heldur hann því fram, að það, að kjöt og mjólk hækkuðu seint á árinu 1940, hafi verið óréttlátt. En af því að ullin hækkaði nokkuð í verði, þá á að hafa verið sjálfsagt að hækka fatnað þar á móti svo sem gert var. Hv. þm. getur ekki bent á, að landbúnaðarafurðir hafi hækkað um einn einasta eyri, þangað til komu nýjar vörur á markaðinn, sem framleiddar voru með vinnuafli, sem greitt var eftir hinu nýja verðlagi. 

Sveinbjörn Högnason Hv. síðasti ræðumaður tók fram mest af því, sem ég ætlaði að segja, og er ekki ástæða til að bæta þar um. Það virðist vera eins og hv. þm. Hafnf. (EmJ) þyrfti að reyna að hressa svolítið upp á minnið í þessum efnum, áður en hann fer að skella allri skuldinni á einhverja víssa aðila og kenna þeim einum um verðhækkun í þessu efni. Það er vitanlegt, að dýrtíðinni hefði aldrei verið hægt að halda í fullum skefjum, þannig að hún hækkaði ekki neitt. Og það er vitanlegt, að ýmsar aukakaupgreiðslur hafa hækkað. Þess vegna er gott fyrir þennan hv. þm. að leggja það á minnið, að þegar hann talar um, hvort hafi hækkað meira kaupgjald eða afurðaverð, þá verður hann að gæta að því, að það er fleira en kaupgjaldið, sem kemur til greina um afurðaverðið, og þess vegna verður að hækka vöruverðið mera en aðeins vegna aukins kostnaðar af hækkun kaupgjaldsins. Hækkun hefur einnig orðið á kolum, benzíni, akstri, áburði og fóðurbæti. Þetta hefur hækkað gífurlega. Og ef bændur eiga að fá prósentvís sömu hækkun og verkamenn, þá verður einnig að taka til greina þessa kostnaðarliði og hækka afurðaverðið í hlutfalli við það. Hvers vegna mega bændur ekki fá sömu hækkun á kaup sitt, sem er verðið fyrir vörur þeirra, eins og verkamenn á kaup sitt? Það eru ekki nettótekjur, sem bændur fá með hækkuðu vöruverði. Það er margvíslegur kostnaður í sambandi við framleiðslu þeirra. Og ef þeir eiga að fá sömu hundraðshlutahækkun nettó, verða þeir líklega að fá tvöfalda hækkun á afurðaverðinu til þess að fá sömu hundraðshlutahækkun á tekjum sínum eins og verkamenn. En í þessu efni reyna „hinir sjálfkjörnu“ þm., sem kalla sig fulltrúa verkamanna, að blekkja menn, bæði í blöðum og á annan hátt, og æði margt fólk í landinu gleypir við því. Hinir „sjálfkjörnu“ fulltrúar verkalýðsins gera það vitandi vits að bera slíkt á borð fyrir fólk ár eftir ár og dag eftir dag, til þess að reyna að koma af stað illindum og rógi milli stétta í þjóðfélaginu. Og flokksblað þessa hv. þm. hefur staðið framarlega í að flytja róg um þetta dag eftir dag og ár eftir ár. Hv. þm. Hafnf., sem telur sig vera sæmilegan reikningsmann, þó að Alþ. þekki nú suma hans útreikninga, hann ætti að vita það bezt, ef hann leggur það niður fyrir sér, að það eru fleiri atriði heldur en launin ein, sem greidd eru, sem koma til greina sem kostnaður við landbúnaðarframleiðslu. Þar eru fleiri stórir liðir, sem hafa hækkað gífurlega, sem afurðaverðið verður að standa undir, ef bændur eiga að fá tilsvarandi hækkun á við aðra í þjóðfélaginu.



Herra forseti. - Þessi þáltill., sem kemur frá iðnn., fer fram á að rannsaka, hverjar fjárhagslegar afleiðingar hið hækkaða hráefnaverð hefur á rekstur og afkomu þeirra atvinnufyrirtækja, sem þau hafa orðið að sæta. En inn í þessar umr. eru kaupgjaldsmálin dregin. En á þau mál er ekkert minnzt í þessari þáltill. En það er vitanlegt, að samningsbundin grunnlaun hækkuðu ekki fyrr en 22. ágúst í sumar, og verkamenn fengu ekki dýrtíðaruppbót á kaup sitt fyrr en 1940, svo að það er vitanlegt, að kaupgjald í sveitinni hefur ekki hækkað vegna þess, að grunnkaup verkamanna hafi hækkað. En hitt er annað mál, að þegar atvinna jókst, þá fóru atvinnurekendur að bjóða hærra kaup, einnig í sveitinni. En það er annað mál, þungamiðjan í þessu máli, uppbæturnar, sem alltaf er verið að deila um. Og hv. þm. V.-Sk. (SvbH) er einmitt alveg á réttri leið, þegar hann segir, að peningar, sem veittir hafa verið í uppbætur til sveitanna, hafi ekki náð tilgangi sínum, því að fólk flýr jafnmikið burt úr sveitunum þrátt fyrir þær, svo að það hlýtur því að vera einhver önnur ástæða en sú, að það vanti lagafyrirmæli slík sem um uppbætur nar hafa verið sett. Enda hlýtur það að verða svo, að t.d. fjallbóndi fær, minnstar eða jafnvel kannske engar uppbætur, af því að hann getur lítið eða ekkert selt. En svo eru bændur, sem fá miklu meiri peninga heldur en þeir þurfa til að lifa af og sumpart sem uppbætur á vörur sínar. Og hvað eiga þeir að gera við þá peninga? Annað hvort verða þeir, ef þeir vilja ávaxta þá, að kaupa það, sem í kringum þá er, eða fara með þá til kaupstaðanna og ávaxta þá þar. Þessi áframhaldandi straumur fólksins til kaupstaðanna sýnir, að það eru ekki peningarnir, sem vantar, heldur annað, sem til þess þarf að halda fólkinu í sveitinni. Og hv. þm. ættu að endurskoða hugmyndir sínar um þetta. Og ég vil vekja sérstaka athygli manna á því , að það var ekki fyrr en 22. ágúst í sumar sem grunnkaup verkamanna var hækkað.



Það má rétt vera, sem fram kom hjá hv. 1. landsk. þm. (SG), sem síðast talaði, að þessar umr. séu ekki bráðnauðsymlegar í sambandi við þá þáltill., sem fyrir liggur. En ég held, að það hafi einmitt verið hv. frsm. iðnn. (EmJ), sem leiddi þessar umr. af stað með tali sínu um uppbæturnar á landbúnaðarafurðunum, hátt verð á þeim vörum og annað slíkt í þeirri fyrstu ræðu, sem hann flutti um þessa þáltill. Hv. 1. landsk. þm. sagði, að þegar atvinna óx í landinu, eftir að stríðið kom, hafi bændur farið að bjóða hærra kaup. Það má kannske orða það þannig, en ég held, að þeir hafi verið til neyddir að bjóða hærra kaup til þess að geta fengið fólk, því að um leið og atvinna óx hér, eftir að landið var hernumið, var vitanlega engin leið fyrir bændur að fá verkafólk nema fyrir stórum hærra kaup heldur en áður hafði greitt verið fyrir slíka vinnu. Afleiðingin varð þá sú, að bændur urðu að fá hærra verð á vörum sínum, til þess að búskapurinn gæti gengið áfram, annars hefðu þeir orðið að vinna svo að segja kauplaust við framleiðslu sina, og vil ég ekki gera ráð fyrir, að neinn ætlist til þess. Þegar við gerum samanburð á kaupi verkamanna og á verði landbúnaðarafurða, þá hættir ýmsum við að líta aðeins á tímakaupið hjá verkamönnum eins og það var áður og eins og það er nú. Ég held, að okkur sé það kunnugt, að fyrir stríðið var tímakaupið, sem ákveðið var hjá mönnum hér, miðað við það og með tilliti til þess, að verkamenn hefðu ekki vinnu svipað því allt árið. Svo breyttist þetta, sem út af fyrir sig er ekki nema gott. Verkamenn hafa um skeið haft stöðuga vinnu, sem hefur orðið til þess, að árstekjur þeirra hafa hækkað margfalt meira heldur en tímakaupið. Og ég stend í þeirri meiningu, að það skipti meira máli fyrir verkamann, hvað heildartekjur hans eru heldur en hvað kauptaxtinn er hár á hvern klukkutíma, því að það er mönnum til lítils gagns að hafa háan kauptaxta, ef þeir ganga 1/3 hluta og kannske helming ársins atvinnulausir. Ég tel, að til þess að fá þennan samanburð nokkurn veginn réttan, hefði þurft að gera athugun á því, hve miklar tekjur verkamanna voru fyrir stríð og hve miklar þær eru nú með því verði, sem nú er á landbúnaðarafurðum. Það er sá eini samanburðargrundvöllur, sem hér getur komið til mála. Og ef sá samanburður væri gerður, þá er ég ekki í nokkrum vafa um það, að það mundi koma á daginn, að verkamenn hafi yfirleitt fengið meiri hækkun á árstekjum sínum miðað við tímabilið frá 1939. Hv. þm. Hafnf. sagðist vísa frá og heim til mín því, sem ég sagði um okur, sem ætti sér stað í ýmsum tilfellum í iðnaðinum. Þessi hv. þm. er nú forsvarsmaður iðnaðarins hér á Alþ. venjulegast, þegar þau mál ber á góma. Hann hefur a.m.k. ekki síður en aðrir haldið því fram, að það hefði verið óhæfilega hátt verð og miklar hækkanir á landbúnaðarafurðum. En ég held, að hann þurfi ekki að leita upp í sveitir til þess að finna hátt verð. Ég held, að hann geti fundið miklu meiri verðhækkanir nær sér hér í kaupstöðunum, ef hann vill athuga framkomu ýmissa iðnfyrirtækja hér, Þó að ég hafi ekki neina reikninga hér við höndina nú, þá væri hægur vandi að færa sönnur á það, sem ég nú sagði um þessa hluti.



Ég skal ekki deila lengi um þetta mál. Það stendur svo vel á, að fyrir tveimur dögum síðan lét ríkisstj. útbýta hér á Alþ. línuriti yfir verðlag á landbúnaðarafurðum og kaupgjald frá 1939 til 1942. Hver, sem les þetta línurit með nokkurri aðgætni, sem ég geri ráð fyrir, að hv. þm. V.- Húnv. eigi til, sér, að verðhækkun landbúnaðarafurða samkvæmt þessu línuriti er svo miklu meiri heldur en kaupgjaldshækkunin á þessum tíma.

Línuritið segir bara ekkert um kjarna málsins.

Það var nýlega birt, að samkvæmt athugunum Búreikningaskrifstofu landbúnaðarins hefðu tekjur meðalbónda orðið árið 1940 7 þús. kr. Ég fullyrði, að hækkun tekna hjá verkamönnum á sama tíma hefur ekki orðið viðlíka eins mikil eins og hækkunin á tekjum bóndans hefur orðið samkvæmt þessum athugunum, sem ég efask ekkert um, að fremur mun í þessum útreikningum vera talin van heldur en of. Svo er hitt að síðustu, að það voru landbúnaðarafurðirnar, sem slitnar voru úr samhengi, að því er verð þeirra snerti árið 1939, en verkamenn héldu sínu kaupi lítt breyttu, a.m.k. grunnkaupið breyttist ekkert fyrr en 1942. Og það stökk, sem varð á verðbreyt. sjávarafurða 1940, síðasta hluta ársins, var miklu meira heldur en sem kauphækkuninni nam þá, þ.e. eftir vísitölu. Að kjötið ekki hækkaði haustið 1939, segir vitanlega ekki nokkurn hlut, því að megnið af því hefur verið búið, þegar breyt. á verði landbúnaðarafurða var gerð.