Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tvö bréf um fjarvistir þingmanna. Hið fyrra er frá 2. þm. Norðaust., Halldóri Blöndal, dags. 24. maí, og hljóðar svo: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi, Sigríður Ingvarsdóttir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Halldór Blöndal.`` Síðara bréfið er frá 1. þm. Norðvest., Sturlu Böðvarssyni, dags. 24. maí, og hljóðar svo: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi, Adolf H. Berndsen, Skagaströnd, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Fyrsti varamaður á listanum er forfallaður. Sturla Böðvarsson.`` Borist hefur tölvuskeyti frá Guðjóni Guðmundssyni, 1. varaþingmanni Sjálfstfl. í Norðvest., dags. 24. maí 2004, þar sem hann tilkynnir að hann geti ekki tekið sæti á Alþingi í forföllum ráðherra. Kjörbréf Sigríðar Ingvarsdóttur og Adolfs H. Berndsens hafa verið rannsökuð og samþykkt. Þau hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa á ný.

Hæstv. forseti. Þann 19. júlí í fyrra flögguðu nokkrir landverðir á hálendi Íslands íslenska fánanum í hálfa stöng til að leggja áherslu á hryggð sína yfir óafturkræfum náttúruspjöllum við Kárahnjúka. Ekki stóð á viðbrögðum frá yfirvöldum umhverfismála. Þegar í stað var farið að hafa í hótunum við fólkið og einn landvörður sérstaklega tekinn út úr og hótað að hún mundi fá áminningu sem, eins og kunnugt er, er fyrsta skrefið í að segja fólki upp störfum. Hún sneri sér til verkalýðsfélags síns og lögfræðingur þess ritaði álitsgerð sem Umhverfisstofnun svaraði síðan 4. nóvember. Þar segir m.a.: ,,Af hálfu Umhverfisstofnunar skal í upphafi tekið fram að málatilbúnaði, skýringum og túlkunum sem fram kom í áðurnefndu bréfi lögmanns er alfarið mótmælt. Þá er skýringum og túlkunum sem fram komu í sama bréfi enn fremur mótmælt. Er það afstaða Umhverfisstofnunar að tilgreint háttalag þitt í starfi hafi verið ámælisvert og ósamrýmanlegt því starfi sem þú hafðir með höndum. Í dæmaskyni má nefna að af bréfi lögmanns þíns verður ráðið að viðbrögð þín sem yfirmanns við aðgerðum undirmanna í tengslum við nefndan atburð voru með öllu óásættanleg.`` Hér er vísað í fánamálið og í niðurlagi bréfsins segir, með leyfi forseta: ,,Það tilkynnist hér með að Umhverfisstofnun hefur ákveðið að aðhafast ekki frekar í máli þessu, m.a. þar sem stofnunin er að vinna að skýrari starfslýsingum og verklagsreglum fyrir landverði. Þessar starfslýsingar og verklagsreglur eiga að kveða með afdráttarlausari hætti en áður á um réttindi og skyldur landvarða. Af hálfu Umhverfisstofnunar skal þó áréttað að tilgreind framkoma þín var að mati stofnunarinnar mjög ámælisverð og ósamrýmanleg því starfi sem þú hafðir með höndum.`` Þetta voru viðbrögð við erindi lögfræðings viðkomandi landvarðar. Núna kemur hins vegar í ljós að þeir landverðir sem tóku þátt í þessum aðgerðum fá ekki ráðningu. Boð voru látin berast til hlutaðeigandi og einum landverði sem ég hef rætt við var sagt að hann fengi ekki starf. 

Virðulegur forseti. Þetta er alveg fráleit umræða sem hér fór fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að tala um ofsóknir. Málið er það að í eldhúsdagsumræðum í gær hljóp hv. þm. Ögmundur Jónasson á sig þegar hann hélt því fram í ræðustól að landverðir sem hefðu reist fána í hálfa stöng fengju ekki vinnu. Þetta er reyndar hrakið í Morgunblaðinu í morgun í ágætisviðtali við Árna Bragason sem er forstöðumaður náttúruverndarsviðs Umhverfisstofnunar. Málið er þannig vaxið að fimm landverðir voru í Herðubreiðarfriðlandinu. Tveir þeirra voru ráðnir, annar í þjóðgarðinn í Jökulsárgljúfrum, hinn í þjóðgarðinn Snæfellsjökul. Tveir sóttu ekki um vinnu. Þá er einn eftir sem fékk ekki vinnu. Þetta eru allar ofsóknirnar. Það fékk enginn áminningu eftir þetta svokallaða fánamál. Það var litið svo á að það væri ámælisvert en enginn fékk áminningu. Ég fékk þann 18. maí bréf frá öðrum landvarðanna sem sóttu ekki um. Þannig ber þetta mál að hjá mér. Í bréfinu er farið í löngu máli yfir að það séu samstarfserfiðleikar, að mati þess landvarðar, á milli landvarðanna og Ferðafélags Akureyrar. Þetta er langt bréf, það er í einum sex liðum og á fjórum blaðsíðum. Hvergi er minnst á þetta fánamál. Þar er hins vegar sagt, með leyfi virðulegs forseta: ,,Hér fyrir neðan hef ég sett fram nokkur atriði sem ég vil að komi fram varðandi það hvernig Umhverfisstofnun hefur ekki staðið sig sem skyldi í náttúruverndarþættinum sem snýr að Herðubreiðarfriðlandi og Öskju.`` Á öðrum stað, virðulegi forseti, stendur: ,,Hægt væri að vera með mjög metnaðarfullt starf á þessu svæði ef samstarfi við Ferðafélag Akureyrar yrði slitið...`` o.s.frv. Svona er þetta bréf. Það snýr allt að Ferðafélagi Akureyrar og samstarfserfiðleikum, ekki minnst á fánamálið. Hér er verið að blása upp eitthvert mál og reyna að sá því hjá þjóðinni að um einhverjar ofsóknir sé að ræða. Þetta er fráleitt. Því miður hljóp hv. þm. á sig.

Virðulegi forseti. Það er afskaplega alvarlegt ef hægt er að tengja atburð eins og þann sem gerðist á hálendinu í fyrra og er mikið tilfinningamál --- ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni --- því að fólk fái ekki vinnu aftur. Það er mjög alvarlegt og þess vegna las ég grein Árna mjög vel í Morgunblaðinu í morgun. Ég verð að viðurkenna að það er frekar erfitt að átta sig á henni og ég ætla að leyfa mér að halda því fram að ef fánamálið hefði átt þarna hlut að máli hefði það auðvitað ekki komið fram í viðtalinu sjálfu. Það hefði verið svo fáránlegt, það hefði verið óviðkunnanlegt fyrir alla aðila og auðvitað hefði það hvergi nokkurn tíma verið tekið fram. Hins vegar er ég með bréf Umhverfisstofnunar sem er svar við bréfi lögmanns þeirrar stúlku sem taldi að brotið hefði verið á sér og þar er talað um að nú eigi að vinna skýrari starfslýsingar og verklagsreglur fyrir landverði. Ég tek auðvitað undir það, slíkt á að vera alveg ljóst, en þar er líka vísað í að reyndar hafi gildandi starfslýsingar og starfsreglur verið nægilega skýrar og aðgengilegar starfsmönnum. Það er alveg ljóst að þegar málið er farið að birtast þjóðinni eins og kom fram í máli Ögmundar Jónassonar í gær, og eins og í Morgunblaðinu í morgun, er afar mikilvægt að málið allt sé upplýst, ekki síst vegna þess að þessi ríkisstjórn hefur birst þjóðinni þannig að allt sé bannað, bannað, setja af, segja upp, setja á svartan lista og taka á beinið. Þetta er það sem birtist þjóðinni og þess vegna er mjög mikilvægt að hér verði engir lausir endar og að þetta mál upplýsist að fullu.

Hæstv. forseti. Ég hrökk í kút í gærkvöldi við eldhúsdagsumræðurnar þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson flutti ræðu sína og greindi frá þessu máli  ,,Af hálfu Umhverfisstofnunar skal þó áréttað að tilgreind framkoma þín var að mati stofnunarinnar mjög ámælisverð og ósamrýmanleg því starfi sem þú hafðir með höndum.`` Undir þetta skrifar forstjóri Umhverfisstofnunar, Davíð Egilson. Umhverfisstofnun, hvaða batterí er það? Jú, þetta er stofnun sem á að stuðla að velferð almennings með því að beita sér fyrir heilnæmu umhverfi, öruggum neysluvörum og verndun á sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda. Að sjálfsögðu getum við deilt um hvað er sjálfbær nýting náttúruauðlinda. En er ekki mjög alvarlegt mál ef starfsmenn svona stofnunar mega ekki hafa skoðun á því og láta þá skoðun í ljósi hvað sé verndun og sjálfbær nýting náttúruauðlinda? Hér skilst manni að þeir hafi dregið fána í hálfa stöng vegna þess að þeir voru ósammála þeirri ákvörðun að farið yrði í virkjunarframkvæmdir við Kárahnjúka. Má þetta fólk ekki hafa þá skoðun? Hvers konar þjóðfélag er þetta eiginlega? Hvað er að gerast á Íslandi? Í gær voru það fjölmiðlalögin. Ég minnist þess að fyrir nokkrum vikum var viðtal við einn ágætan borgara í Reykjavík, fyrrv. alþingismann, Ólaf Hannibalsson, sem greindi frá því að eiginkona hans hefði misst sæti sitt í einhverri opinberri nefnd vegna þess að hann vogaði sér að lýsa því yfir að Frjálsl. væri kannski ekki svo vitlaus valkostur við síðustu kosningar. Hvað sagði þessi ágæti maður, fyrrv. alþingismaður? Hann sagði: ,,Þeir kunna að berja á fólki án þess að sjáist á því.`` Það kunna stjórnarflokkarnir.

Herra forseti. Það má ráða af atburðum síðustu daga að tjáningarfrelsið er ekki sá þáttur frelsisins sem þessari ríkisstjórn er umhugaðast um. Það hefur komið fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að landverðir sem notfæra sér tjáningarfrelsið með því að reisa sinn eigin íslenska fána á sínar eigin fánastengur til að mótmæla virkjun við Kárahnjúka, sem ég studdi á sínum tíma, hafi sætt óæskilegum viðbrögðum af hálfu Umhverfisstofnunar. Hæstv. umhvrh. neitar þessu. Ég tel mjög auðvelt fyrir hæstv. umhvrh. að leysa úr þessum hnút og skýra fyrir okkur hvað það er sem forstjóri Umhverfisstofnunar á við í bréfi sínu til a.m.k. eins landvarðar þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Er það afstaða Umhverfisstofnunar að tilgreint háttalag þitt í starfi hafi verið ámælisvert og ósamrýmanlegt því starfi sem þú hafðir með höndum. Í dæmaskyni má nefna að af bréfi lögmanns þíns verður ráðið að viðbrögð þín sem yfirmanns við aðgerðum undirmanna í tengslum við nefndan atburð voru með öllu óásættanleg.`` Ég spyr hæstv. umhvrh.: Hvað er átt við með orðunum ,,tilgreint háttalag`` og hvaða atburður er það sem verið er að vísa í þegar nefnt er ,,í tengslum við nefndan atburð``? Er það heising fánans á fánastengur í mótmælaskyni við Kárahnjúka? Ef svarið er já hefur hv. þm. Ögmundur Jónasson augljóslega rétt fyrir sér. Þá er verið að beita starfsmennina ósæmilegum viðurlögum. Nú liggur það í kjöltu hæstv. umhvrh. að leysa hnútinn og skýra þetta tvennt: Hvert er þetta tilgreinda háttalag og hver var þessi atburður?

Virðulegi forseti. Hér skal tekið undir það sem ræðumenn á undan mér hafa sagt. Það er afar ámælisvert ef tjáningarfrelsinu er slík hætta búin að fólk megi ekki, eins og þessi landverðir sem flögguðu í hálfa stöng síðasta sumar, tjá skoðanir sínar. Við skulum vera minnug þess að þetta sama fólk flaggaði daginn sem Alcoa-samningurinn var innsiglaður, 19. júlí 2002. Þá fékk það áminningu frá Umhverfisstofnun fyrir það að nota eigur og búnað stofnunarinnar á ósæmilegan hátt, af því að fólk hafði flaggað í hálfa stöng. Sumarið á eftir flaggaði það aftur en þá á eigin fánastöngum með eigin fánum til að vera ekki að ögra yfirboðurum sínum. En hvað gerist? Bréfið sem vitnað hefur verið til er skrifað. Það er verulega ámælisvert að lesa það að forstjóri Umhverfisstofnunar sem er auðvitað í umboði umhvrh. í því embætti skuli leyfa sér að segja að vegna málsins sé verið að vinna að skýrari starfslýsingum og verklagsreglum fyrir landverði, starfslýsingarnar og verklagsreglurnar eigi að kveða á um réttindi og skyldur landvarða með afdráttarlausari hætti en áður. Ber að skilja þetta svo að núna sé búið að setja reglur sem hefta möguleika landvarða á því að tjá tilfinningar sínar, eins og þau gerðu 19. júlí 2003, og það í frítíma sínum? Það hefur komið fram í ræðustól á Alþingi oftar en einu sinni að yfirvöld, stjórnvöld hér, hafa sýnt gerræðislega tilburði gagnvart tjáningarfrelsi fólks. Þess er skemmst að minnast þegar hæstv. iðnrh. hélt því fram að vísindamenn við Háskóla Íslands væru að láta einhverja pólitík þvælast fyrir niðurstöðum vísindarannsókna sinna. Það eru gerræðislegir tilburðir í gangi hjá þessum stjórnvöldum og þá ber að stöðva. Það verður að tryggja að tjáningarfrelsi almennings sé virt, jafnvel þótt það vinni hjá hinu opinbera.

Herra forseti. Hér er um alvarlegar ásakanir að ræða. Mér finnast skýringar hæstv. ráðherra mjög ótrúverðugar. Hún verður að gera hreinna fyrir sínum dyrum. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem upp koma ásakanir um það að menn séu látnir líða fyrir skoðanir sínar. Ég veit ekki betur en að mál hafi komið upp varðandi Rannsóknastöðina við Mývatn þar sem sérfræðingur og prófessor hafði sjálfstæðar skoðanir. Hann var settur út úr stjórn og inn kom forstjóri Umhverfisstofnunar. Fleiri mál hafa komið upp sem ekki hafa komist í hámæli, svo sem mál sem varðar ríkisstofnun þar sem einn ákveðinn sérfræðingur skrifaði grein um rjúpnaveiði og aðstoðarmaður ráðherra er sagður hafa hringt í forstjóra stofnunarinnar og skammast yfir því að sérfræðingurinn væri að rita í blöð um þetta áhugamál sitt. Ég tel að ráðherrann ætti að sjá sóma sinn í því að gera nákvæmlega grein fyrir því hvernig á þessu máli standi. Það hlýtur að vera krafa almennings að menn hegði sér ekki svona, sérstaklega vegna þess að dæmin sýna í nokkrum málum að líkur eru fyrir því að hún hafi beitt óbilgirni gagnvart því og sýnt tjáningarfrelsinu lítilsvirðingu. Ég vona að hún komi hér, hæstv. ráðherra, með trúverðugar skýringar.

Forseti. Hér er einkennilegt mál á ferðinni. Skýringar hæstv. umhvrh. eru ekki fullnægjandi á því sem hér kemur fram. Ef það er rétt sem vakin hefur verið athygli á er þetta mjög alvarlegt mál, ekki sæmandi umhvrh. en því miður í stíl ríkisstjórnarinnar. Ég kem upp til að segja frá því að við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í umhvn. höfum ákveðið að krefjast fundar í nefndinni um þetta mál þar sem hæstv. ráðherra eða viðeigandi undirmaður hennar verði til kallaður og látinn skýra nákvæmlega frá þessum málum með þeim skjölum og pappírum sem við eiga.

Hæstv. forseti. Þessu máli verður ekki lokið á þremur mínútum en ég vil aðeins rekja nokkur efnisatriði. Þessi atburður átti sér stað 19. júlí. 21. júlí berst yfirlandverði í Herðubreiðarlindum bréf þar sem segir m.a., með leyfi forseta, ,,að opinber stofnun gæti ekki liðið starfsmönnum sínum að mótmæla á vinnustað ákvörðun ríkisstjórnar og Alþingis Íslendinga``. Síðan er nokkrum fyrirspurnum beint til starfsmannsins, m.a.: ,,Hvaða starfsmenn Umhverfisstofnunar tóku þátt í aðgerðum? Voru viðkomandi starfsmenn í vinnutíma að undirbúa aðgerðir?`` --- Við erum að tala um að draga íslenska fánann í hálfa stöng. --- ,,Voru verkfæri eða annað sem Umhverfisstofnun leggur starfsmönnum til, þar með talinn einkennisfatnaður, notuð við undirbúning aðgerða eða við aðgerðina sjálfa eða kynningar á henni?`` Síðan berst bréf 25. ágúst þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Umhverfisstofnun hefur í hyggju að veita þér áminningu vegna framangreinds háttalags í starfi, sbr. 21. gr. laga nr. 70/1996. Það skal tekið fram að framangreind tilvik, sbr. 6. tölulið, geta öll saman eða hvert og eitt verið tilefni áminningar. Umhverfisstofnun veitir þér hér með færi á að koma að athugasemdum og andmælum vegna fyrirhugaðrar áminningar.`` Síðan berst umhverfisyfirvöldum bréf frá verkalýðsfélaginu þar sem þessum spurningum er öllum svarað. Þá berst að nýju bréf frá umhverfisyfirvöldum þar sem mótmælum er andmælt, sagt að það sé ekki í ráði að veita áminninguna en Umhverfisstofnun standi engu að síður við málflutning sinn í málinu. Síðan kemur það á daginn núna að þeir landverðir sem tóku þátt í þessum aðgerðum --- og aðgerðirnar eru að draga íslenska fánann í hálfa stöng --- fá ekki ráðningu. Það þýðir ekki fyrir hæstv. umhvrh. að reyna að drepa þessu máli á dreif.

Virðulegi forseti. Manni blöskrar satt best að segja þessi umræða af því að hér halda menn algerum rangindum fram. Hér er verið að reyna að segja við fólk að fimm landverðir sem unnu á umræddu svæði hafi verið reknir 

Nú?

Það voru fimm sem voru þarna á svæðinu. Tveir þeirra sóttu ekki um.

Eru þessi skjöl ...?

Tveir þeirra sóttu ekki um.

Eru þessi skjöl hugarburður?

Tveir þeirra voru endurráðnir, tveir sóttu ekki um. Einn fékk ekki vinnu. Þetta er öll staðan. Tveir þessara landvarða hafa tjáð sig upp á síðkastið, annar í morgun í Morgunblaðinu, hinn í bréfi til mín fyrir viku síðan. Þar er hvergi minnst á þetta fánamál, ekki einu einasta orði í ummælum þeirra.

Það er ég sem er að gera það.

Hvergi minnst á það.

Það eru þingmenn.

Við færðum ráðningarnar heim í hérað. Það var ákveðið að láta heimamenn ráða landverði þannig að þjóðgarðsverðirnir gera það. Í þessu tilviki er það Sigþrúður Stella Jóhannsdóttir, þjóðgarðsvörður í Jökulsárgljúfrum, sem ræður stafsmennina. Það er ekki umhvrn., það er ekki Umhverfisstofnun heldur þjóðgarðsvörðurinn í Jökulsárgljúfrum, í heimahéraði. Það er hún sem ræður starfsmennina, landverðina. Ég ræddi við hana áðan og það var ekkert í sambandi við þetta fánamál, í sambandi við þessar ráðningar. Hún réð einn af þessum fimm í þjóðgarðinn hjá sér 

Þið eruð með bréfin.

Það voru tveir endurráðnir, tveir sóttu ekki um, einn fékk ekki vinnu, virðulegur forseti. Þessi er staðan þannig að það að halda einhverju öðru fram er algerlega fráleitt eins og hér hefur komið fram.

Herra forseti. Við athugun málsins eftir 2. umr. kom í ljós að orðalag í 8. gr. frv. eins og hún er nú er að nokkru leyti óskýrt. Til þess að taka af allan vafa um þá meiningu sem hv. iðnn. hefur á þessari málsgrein 8. gr. leyfi ég mér að flytja brtt. við niðurlag 1. mgr. 8. gr. frv. þannig að ekki fari á milli mála efnisinnihald málsgreinarinnar. Málsgreinin er svohljóðandi í frv., með leyfi forseta: ,,Uppfinning sem 4. gr. tekur til telst hafa orðið til á starfstíma ef sótt er um einkaleyfi fyrir henni innan sex mánaða frá raunverulegum starfslokum nema líkur megi leiða að því að uppfinningin hafi orðið til fyrr.`` Hér er lagt til að í stað orðsins ,,fyrr`` komi: eftir raunveruleg starfslok. Þá hygg ég að engin geti velkst í vafa um hvað fyrir hv. iðnn. vakir með þessari tillögu, herra forseti.

Herra forseti. Ég ætla rétt aðeins að gera örstutta grein fyrir brtt. sem ég flyt við 3. umr. Þannig var að hv. nefnd bætti við nýjum tölulið í 1. mgr. 36. gr. laganna og þá þarf að laga tilvísun í næstu grein á eftir og í því felst brtt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta hv. efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, sem er 750. mál. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið Guðmund Thorlacius frá fjármálaráðuneyti og Skúla Eggert Þórðarson skattrannsóknarstjóra á sinn fund. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, Fjármálaeftirlitinu, Sambandi íslenskra sparisjóða og Verslunarráði Íslands. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt. Í fyrsta lagi er lagt til að sparisjóðum verði heimilt að sækja um samsköttun með dótturfélögum sínum. Í öðru lagi er tillaga um að kveðið verði skýrar á um heimildir skattrannsóknarstjóra ríkisins til að láta færa mann til skýrslugjafar ef ítrekaðri kvaðningu þess efnis hefur ekki verið sinnt. Í þriðja lagi er lagt til að til áréttingar verði tiltekið að fjárhæðir barnabóta og vaxtabóta, sem breytt var með lögum nr. 143/2003, um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, komi til framkvæmda við álagningu tekjuskatts og eignarskatts á árinu 2004 og við ákvörðun bóta á því ári vegna tekna og eigna á árinu 2003. Meiri hlutinn leggur til að breytingar verði gerðar á 2. gr. frumvarpsins þannig að ákvæðið verði samhljóða sams konar ákvæði í lögum um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991. Í fyrsta lagi að orðið ,,ítrekaðri`` verði fellt brott. Er það gert til að koma í veg fyrir að ákvæðið torveldi framkvæmd. Ætla má að orðið gæti skapað vafa um það hvenær lögreglu verði skylt að færa aðila til skýrslugjafar, þ.e. hvort það sé þegar kvaðningu hefur ekki verið sinnt tvisvar eða oftar. Því er lagt til að kveðið verði afdráttarlaust á um það að ef kvaðningu hefur ekki verið sinnt sé lögreglu skylt að færa viðkomandi til skýrslugjafar hjá skattrannsóknarstjóra. Í öðru lagi er lagt til að lögreglu verði einungis heimilt að færa aðila til skýrslugjafar ef kvaðningu þess efnis hefur ekki verið sinnt án lögmætra forfalla. Þetta er til samræmis við ákvæði í lögum um meðferð opinberra mála. Til umræðu kom í nefndinni hvort nota ætti orðið ,,maður`` í stað orðsins ,,aðili`` í ákvæðinu. Niðurstaðan varð sú að nota síðarnefnda orðið til samræmis við lög um meðferð opinberra mála. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem nefnd er á þskj. 1493. Herra forseti. Á þskj. 1541 er brtt. frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Í henni felst að elli- og örorkulífeyrisþegar geti tekið þátt í sérstökum lífeyrissparnaði. Í sjálfu sér er þetta mjög athyglisverð tillaga og gæti vel komið til greina að samþykkja slíkt. Það sem er athugavert við hana er að hún kemur til breytingar á frv. sem er eðlisóskylt. Það hefur verið gagnrýnt á Alþingi að slíkar tillögur fengju ekki umræðu sem skyldi við 1., 2. og 3. umr. og færu heldur ekki til umsagnar eins og önnur mál. Þessi tillaga kemur dálítið þvert á frv. sjálft og er ekki í samræmi við það. Vegna mikilla anna í nefndinni undanfarið, sérstaklega við að ræða réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og fjölmiðlafrumvarpið fræga sem er enn þá til umræðu í nefndinni og verður væntanlega áfram samkvæmt ákvörðunum meiri hluta nefndarinnar, þótt það sé orðið að lögum, hefur ekki unnist tími til að taka á athyglisverðum málum eins og hér er um að ræða. Þess vegna get ég ekki stutt þetta mál þó að það sé í sjálfu sér athyglisvert. Hins vegar gæti verið að nefndin fjallaði um þetta áfram í sumar, í sumarhléi Alþingis, þar sem hún mun væntanlega starfa og þá getur verið að hún taki jákvætt í svona hugmyndir um að víkka út fjölda þeirra sem mega spara í sérstökum lífeyrissparnaði.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal gerði grein fyrir brtt. við 2. gr. frv. Sú grein hljóðaði í upphaflegri mynd svo, með leyfi forseta: ,,Sömuleiðis er lögreglu skylt að færa mann til skýrslugjafar hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins ef ítrekaðri kvaðningu þess efnis hefur ekki verið sinnt.`` Meiri hlutinn leggur til að greinin hljóði svo, með leyfi forseta: ,,Sömuleiðis er lögreglu skylt að færa aðila til skýrslugjafar hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins ef hann hefur að forfallalausu ekki sinnt kvaðningu þess efnis.`` Ég er í miklum vafa um að það sé réttmætt að samþykkja grein af þessu tagi. Mér finnst hins vegar, herra forseti, að þessi breytingartillaga meiri hlutans, eins og ég gerði skýra grein fyrir í nefndinni, geri málið allt saman mjög loðið og óljóst og það sé erfitt að gera sér nákvæma grein fyrir hvað átt er við. Allar skilgreiningar eru á huldu og það er ekkert sem segir hvernig eigi að útfæra þetta ákvæði. Hvað þýðir til að mynda, og ég spyr hv. þm., orðalagið ,,að forfallalausu``? Hefur það einhverja lagalega skilgreiningu? Er það nóg ef sá sem færa á til skýrslugjafar er í sumarfríi eða ef hann er upptekinn við annað? Hvað þýðir ,,að forfallalausu``? Ég hef grafist fyrir um það og finn ekkert um það. Hvað þýðir sú breyting að lögreglu sé ekki lengur skylt að færa mann heldur aðila til skýrslugjafar? Þýðir það að tiltekinn lögaðili eða fyrirtæki sé boðað til skýrslugjafar þannig að þessu sé ekki beint að neinum tilteknum einstaklingi? Hver er þá skyldan til mætingar? Þetta er ákaflega óljóst en ég vænti þess að hv. þm. geti skýrt það út fyrir mér.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. að með orðinu ,,aðila`` er þetta víkkað út. Það eru ekki bara einstaklingar sem hægt er að færa til skýrslugjafar heldur einnig fyrirtæki og lögaðilar, þ.e. forsvarsmenn þeirra sem ekki eru endilega skattgreiðendur eða þeir sem eiga að greiða skattinn. Þetta var talið nauðsynlegt. Hvað þýðir ,,að forfallalausu``? Það þýðir það t.d. ef maður er sannanlega á sjúkrahúsi, ef hann er í sumarleyfi sem hafði verið ákveðið löngu áður og hann getur ekki hafa vitað af kvaðningunni. Þá er mjög óréttmætt að refsa honum fyrir að hafa ekki mætt og að færa hann eftir það með lögregluvaldi til skýrslugjafar. Síðan var tekið út orðið ,,ítrekaðri`` í 2. gr. frv. Það var til að þurfa ekki að vera með tvær tilkynningar til aðila áður en hægt væri að gera eitthvað í málinu. Það er nóg að ein komi. En aðallega er það til samræmis við önnur lög um kvaðningar.

Herra forseti. Ég held að meiri hlutinn hafi ekki nokkra hugmynd um hvað hann er að leggja til, a.m.k. skýrði þessi orðræða hv. þm. ekki málið fyrir mér. Það kann að vera að ég sé ekki jafngreindur og hann, en ég spyr: Er það ekki rétt hjá mér að þegar menn eru kvaddir til skattrannsóknarstjóra hafi þeir réttarstöðu grunaðs manns ef um er að ræða alvarlega rannsókn og ef þeirri kvaðningu skattrannsóknarstjóra er ekki beint til tiltekins manns, má þá gera ráð fyrir því að þeir sem eru forsvarsmenn aðila flykkist til að bjóða sig fram til að taka að sér réttarstöðu grunaðs manns? Þetta er náttúrlega alveg út í hött, herra forseti. Hverjir eru forsvarsmenn lögaðila? Er það fjármálastjóri eða bókhaldari eða gjaldkeri? Er það forstjóri eða framkvæmdastjóri? Þetta er alls óskýrt í frv. Og orðalagið ,,að forfallalausu``, hv. þm. skýrir það svo að það sé ef viðkomandi er á sjúkrahúsi eða erlendis. Af hverju kemur það þá ekki fram í nefndarálitinu? Af hverju er það ekki skilgreint? Ég spyr að gefnu tilefni. Það kom fram hjá skattrannsóknarstjóra að menn hafi beitt alls konar öðrum afsökunum, þeir eigi erfitt með að koma vegna þess, eins og kom fram held ég á fundinum frekar en í samtölum mínum sem ég átti eftir á út af málinu, að þeir hefðu t.d. þurft að sinna börnum sínum og fara með þau í skóla. Það var dæmi sem einhvers staðar var tekið. Ég held því að það sé okkur síst til sóma að leggja til í fyrsta lagi þetta ákvæði, í öðru lagi þessa breytingu sem gerir ákvæðið allt loðnara og óskýrt og sýnir bara að meiri hlutinn hefur ekki fulla sannfæringu fyrir því að fara fram með slíkum þjösnaskap í svona máli. Sér í lagi ef haft er í huga að það var upplýst að einungis tvisvar sinnum á 11 árum hefur þurft að beita valdi af hálfu skattrannsóknarstjóra til þess að draga mann til rannsóknaryfirheyrslu.

Herra forseti. Hvað það varðar að nota orðið ,,aðili`` í staðinn fyrir ,,maður`` þá er það til samræmis við lög um meðferð opinberra mála og auk þess þarf skattrannsóknarstjóri að hafa einhver tæki í höndunum til að geta fengið upplýsingar um skattskil. Þetta er jú ekki neitt annað en að fá skýrslugjöf frá viðkomandi aðila. Það er alltaf einhver aðili sem ber ábyrgð á rekstri fyrirtækja. Fyrst og fremst er það auðvitað stjórn viðkomandi fyrirtækis ef það er hlutafélag en eigandi ef það er sameignarfélag. Fyrirtækinu ber að tilkynna einhvern ábyrgðaraðila og það er sá aðili sem mætir til skýrslugjafar eða tilnefnir einhvern annan til að mæta fyrir sig, t.d. bókara eða einhvern slíkan. Það á því að vera alveg á hreinu hver mætir fyrir fyrirtækið. Varðandi orðalagið ,,að forfallalausu`` þá var ákvæðið eins og það var áður mjög ósanngjarnt vegna þess að menn gátu virkilega verið forfallaðir en fengið kröfu um að mæta og þar sem þeir gátu ekki mætt og voru forfallaðir fengu þeir samt sem áður kröfu um að vera færðir til skattrannsóknarstjóra til skýrslugjafar með lögregluvaldi. Það þótti því eðlilegt að setja inn slíkt ákvæði. Auðvitað er það óljóst, auðvitað er matskennt hvað eru forföll. Eru það forföll að gæta barna, veikra barna? Eru það forföll að skreppa í sumarbústað einmitt þann dag sem menn áttu að mæta? Það þarf að sjálfsögðu að meta. Ég mundi segja að ferð sem er löngu skipulögð sé forföll en ferð sem farin er eftir að kvaðning barst væri ekki forföll.

Herra forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu sem ég hef flutt við frv. um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Hér er á ferðinni sanngirnismál, afar lítil tillaga sem engu mun breyta fyrir ríkissjóð að því er varðar útgjöld en skiptir máli fyrir sennilega örfáa örorkulífeyrisþega sem þannig stendur á að geti lagt eitthvað til hliðar af litlum lífeyri sínum. Tillagan er ekki stærri í sniðum en svo. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að opnað er fyrir möguleika að vísu bæði fyrir elli- og örorkulífeyrisþega á því að viðbótarlífeyrissparnaður þeirra verði frádráttarbær frá skatti eins og er hjá öðrum sem geta lagt til hliðar viðbótarlífeyrissparnað. Hér er um að ræða jafnræði milli borgaranna og eins og ég sagði eru þetta örfáir aðilar. Ég veit til þess að a.m.k. einn aðli sem hefur verið að reyna að fá slíkt jafnræði í gegn hefur leitað til skattyfirvalda en ekki fengið því framgengt. Ég taldi því að hér væri á ferðinni mikið sanngirnismál sem auðvelt væri að fá í gegn hjá stjórnarflokkunum sem alltaf hafa allt á hornum sér þegar um er að ræða þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Ég tel ástæðu til að ræða aðeins um aðdraganda tillögunnar og af hverju hún er flutt með þeim hætti sem hér er gert vegna orða hv. formanns efh.- og viðskn. áðan. Hv. formaður efh.- og viðskn. talar um að tillagan sé óskyld því efni sem verið er að ræða um í frv. um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og það er alveg rétt, en hv. þm. gat þess ekki að ég hef í allan vetur reynt að ná samstöðu með hv. formanni nefndarinnar um flutning á slíku máli, að nefndin sjálf tæki málið upp og flytti það inn í þingið sem sérstakt mál. Ég hafði ætlað mér að flytja það sjálf sem sérstakt mál en taldi það betra fyrir framgang málsins að reyna að ná samstöðu með stjórnarmeirihlutanum í þessu litla máli, en það tókst ekki. Það er auðvitað fyrirsláttur að bera fyrir sig að það hafi verið svo mikið að gera í efh.- og viðskn. og draga fram áminningarmálið, að það hafi tekið svo langan tíma og þess vegna hafi ekki unnist tími til að skoða þetta mál. Það er miklu lengra síðan ég færði málið í tal við hv. formann nefndarinnar þannig að það er fyrirsláttur og ómerkilegt af hv. formanni nefndarinnar að bera það fyrir sig. Ég hafði ekki ætlað mér, herra forseti, að hafa neitt sérstaklega mörg orð um þetta litla sanngirnismál, hafði meira að segja ætlað mér að draga breytingartillöguna til baka til 3. umr. til að nefndin sem fundar á morgun, efh.- og viðskn., gæti þá fjallað um tillöguna og tekið afstöðu til hennar. Hv. formaður nefndarinnar vissi mætavel að ég var opin fyrir öllum breytingartillögum sem hann hafði m.a. ámálgað við mig varðandi þetta litla mál sem skiptir kannski máli fyrir fimm örorkulífeyrisþega ef þeir eru þá svo margir sem geta lagt eitthvað til hliðar. En hér er fyrst og fremst um að ræða jafnræði milli borgaranna, að þeir örfáu einstaklingar sem gætu hugsanlega sparað sitji við sama borð og aðrir sem geta lagt til hliðar viðbótarlífeyrissparnað. Við erum þó að tala um þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Ég er satt að segja mjög hissa á orðum formanns efh.- og viðskn. þar sem hann býður upp á það að nefndin vinni í þessu litla máli í sumar. Við höfum haft allan veturinn til þess að skoða málið sem engu breytir fyrir útgjöld ríkissjóðs, ekki nokkru. Ég taldi mig sýna formanni efh.- og viðskn. sanngirni með því að bíða í allan vetur með að flytja slíkt mál til að freista þess að nefndin gæti náð saman um það. Ég lét meira að segja hv. formann efh.- og viðskn. vita að ég væri orðin óróleg þar sem gengi á tíma þingsins fram að þinghléi og ég mundi þá freista þess að flytja breytingartillögu við það frv. sem við ræðum nú þó um óskylt efni væri að ræða, og hv. formaður nefndarinnar vissi það mætavel. Við ræddum einmitt um þá málsmeðferð að skoða málið á milli umræðna sem ég hélt satt að segja að hv. formaður nefndarinnar byði upp á í ræðustól þegar hann mælti fyrir nál. við 2. umr. En svo er ekki, herra forseti. Það á greinilega að fella tillöguna, ekki gefa neinn séns á að ræða hana í efh.- og viðskn. á morgun, sem ég er búin að kalla eftir í allan heila vetur, og vísa málinu inn í sumarið, að efh.- og viðskn. taki sér tíma í sumar að fjalla um þetta litla mál. Ég er aldeilis hissa, virðulegi forseti, á slíkum vinnubrögðum. Það að ríkisstjórnin, sem í stjórnartíð sinni hefur hvað eftir annað sparkað í fólk, sparkað í fólk sem minnst má sín í þjóðfélaginu með því að skammta því minna en öðrum, skuli ekki láta svo lítið að geta samþykkt þessa litlu tillögu sýnir auðvitað hug stjórnarflokkanna til elli- og örorkulífeyrisþega og atvinnulausra. Af því að ég sé að hv. þm. Pétur Blöndal glottir yfir þessu er ástæða til að nefna það að frá árinu 1998 til ársins 2002, en það er alltaf verið að tala um að kaupmáttur hafi aukist svo mikið, jókst kaupmáttur láglaunafólks vissulega um 10%. Það er auðvitað ástæða til að fagna því, en kaupmáttur atvinnulausra jókst um 1% á því tímabili og kaupmáttur lífeyrisþega jókst um 2%. Það er líka ástæða til að halda því til haga að þessir hópar greiddu engan skatt á árinu 1995 en byrjuðu á því þegar þessi ríkisstjórn tók við á árinu 1996 að greiða skatt af sínum litlu tekjum og t.d. árið 2001 gerði Þjóðhagsstofnun úttekt á því að þeir sem voru með undir 90 þús. kr. í tekjur greiddu einn milljarð í tekjuskatt. Þannig er það sem stjórnarflokkarnir fara með þessa hópa. Ég skil því ekkert í mér að hafa verið svo bjartsýn að halda að stjórnarflokkarnir samþykktu þá litlu breytingartillögu sem hér liggur fyrir. Þeir ættu auðvitað að gera það af því að það er útgjaldalaust fyrir ríkissjóð. Horfum líka til þess að fyrir utan það að búið er að skattpína þetta fólk og það hefur fengið minna í sinn hlut af góðærinu, eins og ég nefndi og kaupmáttartölurnar staðfesta það, þá hefur gjaldtakan í gegnum heilbrigðiskerfið bitnað með mestum þunga á þessum hópum, öryrkjunum og ellilífeyrisþegunum, og gjaldtakan er í vaxandi mæli að verða aðgangshindrun í heilbrigðiskerfinu. En það er ekki hægt að samþykkja litla tillögu sem skiptir máli fyrir örfáa einstaklinga. Ég lýsi megnustu skömm minni á því hvernig stjórnarflokkarnir fara með þessa hópa. Ég mun auðvitað ekki draga tillöguna til baka til 3. umr., það mun bara reyna á hana við atkvæðagreiðslu. En þetta sýnir svo sannarlega hug stjórnarflokkanna til þeirra sem minnst bera úr býtum í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Í fyrsta lagi er ekki endilega um lágan lífeyri að ræða. Hjá Lífeyrissjóði sjómanna gætu menn verið með 300 eða 400 þús. kr. í örorkulífeyri. Örorkulífeyrisþegar eru því ekkert endilega með lágan lífeyri. Tillagan er gölluð að því leyti að ég nefni hér að það vantar að maka- og barnalífeyrisþegar geti sparað líka því það er líka tekjuígildi sem menn fá greitt. En það vantar aðallega að menn geti sparað af lífeyri frá lífeyrissjóðum því tillagan gerir eingöngu ráð fyrir því að menn geti sparað af lífeyri frá Tryggingastofnun. Tillagan er því að mörgu leyti gölluð og hefði þurft miklu meiri umræðu. Herra forseti. Í efh.- og viðskn. hafa verið slagsmál sem aldrei fyrr, sandkassaleikur alla daga. Þar hafa menn spilað í valdaspili og umræðan á Alþingi undanfarna daga hefur enn frekar sýnt manni að umræðan er ekki málefnaleg, engan veginn. Hún gengur út á sandkassaslag. Ekki einn einasti þingmaður stjórnarandstöðunnar studdi eða sat hjá við atkvæðagreiðslu um fjölmiðlafrumvarpið þótt búið væri að taka tillit til nánast allra atriða sem þeir nefndu í upphafi. Slíkur var sandkassaslagurinn. Svo búast menn við að litið sé með velvilja til tillögunnar sem hv. þm. flutti og ég hef sannarlega tekið vel í hana, hv. þm. getur vitnað um það að ég er búinn að ræða við hana um málið aftur og aftur í vetur. En að búast við því eftir allt sem á undan er gengið að menn leggi lykkju á leið sína til þess að taka inn mál sem er óskylt því máli sem rætt er og er auk þess brot á þeirri reglu að þeir geti sparað sem eru með tryggingagjald af launum sínum. Það er líka stílbrot. Af þessum launum er ekki greitt tryggingagjald.

Er ástæðan hefnigirni?

Herra forseti. Þetta var satt að segja mjög skrýtin ræða, að fara að blanda fjölmiðlafrumvarpinu inn í þessa litlu breytingartillögu sem snýr að því að koma á jafnræði í viðbótarlífeyrissparnaði þannig að öryrkjar geti fengið hann frádráttarbæran til skatts eins og aðrir. Hvað kemur það fjölmiðlafrumvarpinu við? Hvers lags barnaskapur er þetta? Ef hv. þm. kýs að orða störf efh.- og viðskn. með þeim hætti að þar sé sandkassaleikur á ferðinni þegar efh.- og viðskn. hittist þá spyr ég: Hver á mestan þátt í því? Ég hef setið lengi í efh.- og viðskn., að vísu undir formennsku annars en hv. þm. Péturs H. Blöndals, og þar hafa oft verið erfið mál á ferðinni alveg eins og hefur verið í vetur en ég man aldrei eftir öðrum eins átökum og hafa verið í efh.- og viðskn. í vetur. Það skyldi þó ekki vera að það hafi eitthvað með forustu þess sem stýrir þeirri nefnd að gera? Mér finnst mjög sérkennilegt að blanda vinnubrögðum í efh.- og viðskn., vinnubrögðum formannsins og þessu máli. Það er alveg rétt að við höfum átt samtöl um málið og hann hefur sýnt því áhuga en hvers vegna hefur formaðurinn aldrei tekið það upp í efh.- og viðskn. í vetur? Ég byrjaði snemma í vetur að ræða það við formanninn af því ég hafði ætlað mér að flytja þetta frv. Ég heyri að það þýðir ekkert að ræða málið við formann efh.- og viðskn., hann hagar sér hreinlega eins og krakki og segir: Af því að þið hafið verið svo vond við mig ætla ég bara að vera vondur við öryrkja og ekki vera með ykkur í því að samþykkja hér lítið mál til hagsbóta fyrir lítinn hóp öryrkja.

Herra forseti. Því miður gerist það allt of sjaldan að frumvörp frá hv. þm. séu samþykkt á Alþingi. Allt of sjaldan. Ég hef verið fylgjandi því að menn geri meira af því og að nefndir taki meira frumkvæði í störfum sínum. Ég kenni því um að á Alþingi sé of mikið um pólitísk slagsmál en ekki málefnalegar umræður. Ég hef tekið mjög vel í þetta mál og ýmis önnur mál sem liggja fyrir hv. efh.- og viðskn., en t.d. um þetta mál má segja að það sé afbrigðilegt að því leyti að af launum allra þeirra sem spara í dag í sérstökum lífeyrissjóðssparnaði er greitt tryggingagjald og það er mótframlag atvinnurekenda. Hjá þessum hópi manna sem eru örorkulífeyrisþegar er ekki greitt tryggingagjald og þar er ekki hægt að hafa mótframlag atvinnurekenda. Þetta er m.a. það sem þyrfti að fara mjög ítarlega í gegnum og ég lagði til að nefndin ræddi það í sumar. Ég lagði það til, ég veit ekki betur. Það er ekki meiri sandkassaslagurinn en það. Auk þess sem tillagan er, eins og ég gat um, meingölluð því hún tekur bara til lífeyris Tryggingastofnunar en ekki lífeyrissjóðanna, hún tekur bara til örorkulífeyris en ekki maka- og barnalífeyris sem væri eðlilegt að taka með. Ég get því ekki séð að þetta hafi verið neitt skrýtin ræða. Hins vegar geta menn ekki annars vegar verið í endalausum slagsmálum og sandkassaleik og svo hins vegar krafist þess að í einstökum málum bregði menn frá þeirri reglu og fari allt í einu að vera málefnalegir.

Herra forseti. Ekki skal standa á mér í sumar að mæta á fund í efh.- og viðskn. ef það má verða til þess að bæta eithvað hag öryrkja eða fjalla um önnur mál sem ástæða væri til. Ég taldi þetta mál bara vera það lítið að hægt yrði að afgreiða það án þess að renna því inn í sumarið. Það er kannski ástæða til að halda því til haga að hér var ekki verið að fara fram á að ríkissjóður greiddi 6% á móti 4% viðbótarlífeyrissparnaði örorkulífeyrisþega heldur eingöngu að örorkulífeyrisþegar sem legðu til hliðar 4% í viðbótarlífeyrissparnað fengju það frádráttarbært frá skatti. Hitt er annað mál að það er auðvitað stærra mál en fullt tilefni til skoðunar að ríkið greiði á móti 6% iðgjald. Er hv. þm. að bjóða upp á það? Það væri auðvitað fagnaðarefni. Ég hef látið skoða að það borgar sig að gera það, tæplega 49% öryrkja eða tæplega 5.000 fengu óskertan lífeyri og tekjutryggingu á síðasta ári og þessi hópur fær lítið sem ekkert út úr almenna lífeyrissjóðakerfinu og ef 10% iðgjaldagreiðslur væru vegna þessa hóps, 4% frá lífeyrisþegunum sjálfum og 6% frá ríkinu væru það um 325 millj. á ári sem semja yrði um að kæmu úr ríkissjóði. Þetta tryggði öryrkjum sem ekki geta verið á vinnumarkaði um 100 þús. á ári í aukinn lífeyri á 10 árum. Það er því vel þess virði að skoða þá leið að ríkið komi inn með 6% en það var ekki hugmyndin hjá mér að fara þá leið nú að sinni heldur einungis að koma á því sanngirnismáli að örorkulífeyrisþegar gætu dregið 4% viðbótarlífeyrissparnað frá skatti eins og öðrum er heimilt.

Herra forseti. Ég á varla orð yfir það sem hv. þm. sagði hérna. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kom hér og sagði eftir að hafa lýst þokkalegum velvilja gagnvart þessari breytingartillögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að vegna þess hvernig menn hefðu hagað sér í efh.- og viðskn., vegna þess hvernig menn hefðu brugðist við ótrúlegum vinnubrögðum hv. þm. Péturs H. Blöndals sem formanns nefndarinnar, kæmi ekki til greina að fara vinsamlegum orðum og höndum um tillöguna. Ég hef aldrei heyrt slíkt áður, herra forseti. Mér finnst það vera ákaflega mikið umhugsunarefni ef hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður efh.- og viðskn., er farinn að láta hefnigirni ráða afstöðu sinni til mála. Hv. þm. kom og sagði að vegna þess að hann teldi að einhverjir þingmenn væru í sandkassaleik og slagsmálum í efh.- og viðskn. væri ekki hægt að taka málefnalega á tillögum sem fram koma. Þá er hv. þm. ekki lengur hæfur til þess að gegna formennsku í efh.- og viðskn. Ef það er svo að þessar lágu hvatir eru farnar að stjórna gerðum hans sem formanns, þá er einfaldlega ekki hægt að búa við verklag af hans hálfu. Ég hef aldrei orðið fyrir því áður, herra forseti, að nokkur formaður komi og segi hluti eins og þessa. Kynni það að vera að hér væri um enn eitt mismælið að ræða úr munni hv. þm. Péturs H. Blöndals? Staðreyndin er einfaldlega sú að verklag formannsins hefur verið með þeim hætti að ríkt hefur stöðugur ófriður í nefndinni og þar er fyrst og fremst um að kenna skorti hans á vilja eða getu til þess að hafa þokkaleg samskipti við stjórnarandstöðuna. Forverum hans öllum sem ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir störfuðum undir tókst það mætavel. Í gegnum nefndina fara u.þ.b. 60% þeirra frv. sem Alþingi afgreiðir. Það var ekki fyrr en hv. þm. tók við formennsku í nefndinni og tók upp það háttalag sem að það hann kallaði slagsmál brutust út. Við sjáum það bara speglast í þessu tiltekna máli að það er búið að biðja hann um að ræða málið í heilan vetur. Hv. þm. hefur haft góð orð um það en hvað kemur í ljós? Hann er að hefna sín. Það er ekkert annað. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hristir höfuðið en þá verður hann að koma hingað og skýra hvað hann átti við með því þegar hann sagði að það væri vegna þess hvernig þingmenn í efh.- og viðskn. hefðu hagað sér í vetur að þeir gætu ekki búist við því að farið væri vinsamlega með tillögur þeirra. Á hvaða plan er hv. þm. Pétur H. Blöndal að draga þingið niður á? Ég spyr. Þetta er þingmanninum til vansa. Þetta er þinginu til vansa.

Forseti sér ekki í fljótu bragði hvernig hann getur gripið inn í málið héðan úr forsetastóli.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur reifað hér tillögu sem hún flytur til breytinga á því frv. sem við erum að ræða hér um breytt lög um tekjuskatt og eignarskatt. Það var dálítið sérkennilegt þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal fylgdi nál. úr hlaði að þá notaði hann tíma sinn til þess að fara heldur blendnum orðum um breytingartillögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég man ekki eftir því að menn hafi ekki fengið færi til þess að reifa sínar eigin breytingartillögur áður en formaður nefndar sem er að flytja nál. fellir dóma yfir þeim. Það var svo líka eftirtektarvert þegar umræðan þróaðist milli þeirra tveggja, hv. þm. Péturs H. Blöndals og Jóhönnu Sigurðardóttur, að finna hvernig afstaðan breyttist. Í upphafi sagði hv. þm. Pétur H. Blöndal að þetta væri að mörgu leyti ákaflega góð breytingartillaga. Í annarri ræðu sagði hann að það væru á henni ýmsir gallar og í þriðju ræðunni var hún orðin meingölluð. Hv. þm. orðaði það með þeim hætti, meingölluð. Skýringin á því kom auðvitað fljótt fram hjá hv. þm. Hann er ósáttur við það að hann hefur ekki haft stjórn á efh.- og viðskn. Samskiptatækni hans hefur verið með þeim hætti að það hefur verið ákaflega erfitt að ná upp þokkalegum vinnufriði í nefndinni. Hann hefur mismunað mönnum eftir því hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Það er auðvitað undirrótin að þeim ófriði sem hefur einkennt störf nefndarinnar eftir að hv. þm. tók við formennsku í henni. Ég vildi ráðleggja hv. 6. varaforseta Alþingis sem nú er staddur hér á skrafi við hv. þm., af því að hann er maður sátta og málefnalegrar orðræðu, að hlutast til um það að Sjálfstfl. kannaði hvort ekki væri viturlegt að skipta um formann í nefndinni til þess að hægt væri að ná einhvers konar þokkalegu vinnulagi í framtíðinni. Vinnulagið birtist hins vegar vel í því sem hv. þm. ræddi varðandi tillöguna og hér á ég við breytingartillögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Hv. þm. sagði að ekki hefði unnist tími til þess að fara yfir málið. Nú vil ég upplýsa hv. þm. Pétur H. Blöndal um það að ekki hefur staðið á stjórnarandstöðunni í efh.- og viðskn. að mæta á fundi og aukafundi. Ég veit ekki betur en að stjórnarandstöðuþingmenn hafi jafnvel í sumum efnum verið hvatamenn að því að halda aukafundi til þess að skýra mál betur. Beiskjan yfir fjölmiðlamálinu og umfjöllun þess í efh.- og viðskn. kom greinilega fram í máli hv. formanns nefndarinnar því hann dró það inn í umræðuna um þessa tillögu. Hann nefndi fjölmiðlafrumvarpið og reifun efh.- og viðskn. á því sérstaklega í ræðu sinni og gat þess að menn gætu ekki vænst þess að fá vinsamlega og málefnalega umfjöllun um tillögur stjórnarandstöðunnar miðað við það hvernig hún hefði hagað sér. Ég spyr herra forseta: Hefur hann einhvern tímann séð nokkur dæmi um önnur eins viðbrögð af hálfu nokkurs formanns? Það er sem sagt hefnigirni og beiskja yfir því að hann hefur ekki haft tök á málum og ekki getað stýrt þeim til lendingar í efh.- og viðskn. sem ræður því að hann vill ekki taka málefnalega á tillögu sem hann sjálfur segir þó í upphafi máls að sé ágæt. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur sagt að það sé svo mikið að gera í efh.- og viðskn. Hann nefndi fjölmiðlamálið, hann nefndi áminningarmálið. Hv. þm. hagar störfum nefndarinnar þannig að það er ekki hægt að ræða mál þar með málefnalegum hætti. Fyrst hv. þm. dregur hér inn óskylt mál vil ég draga inn annað. Þegar við hófum reifun á frv. um olíugjald hafði hv. þm. Pétur H. Blöndal ákveðna skoðun á því máli og hann beindi starfi nefndarinnar í farveg sem bersýnilega átti að leiða til þess að tekin yrði upp allt önnur aðferð. Hann hvarf frá því. Af hverju var það? Hann hvarf frá þeirri leið sem hann taldi besta vegna þess, eins og hann sagði, að það var ekki tími til þess að ræða málið. Vegna þess að hv. þm. hefur sjálfur í frammi slíkt verklag að hann varð að falla frá sinni eigin stefnu í veigamiklu máli af því hann hafði ekki tíma til þess að ræða málið til þrautar í nefndinni og sagði frá því alveg blákalt í nefndinni að hann hefði talað við hæstv. fjmrh. sem hefði lagst gegn því og þess vegna yrðu menn að komast að þeirri niðurstöðu sem lendingin varð svo í olíugjaldsmálinu. Þetta er hin málefnalega vinna hv. þm. Hann lætur ráðherra skipa sér fyrir. Hann lætur snúa sig af sínum eigin skoðunum og segir svo: Ja, það var ekki tími til þess að ræða málið. Hvað hefði skynsamur formaður gert í slíku máli? Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lýsti því nokkuð ítarlega hvernig hún hefði í allan vegur verið að reyna að fá formann nefndarinnar til þess að ræða breytingartillöguna. Hún lýsti því hvernig hún hefði sagt honum samviskulega frá því að hún hefði áhuga á að ná þessari léttvægu breytingu í gegn. Hún gæti hugsað sér að gera það með sérstöku frv. en hún vildi bíða eftir því að eiga tök á því að flytja málið hugsanlega sem breytingu við þetta tiltekna frv. Ég gat ekki skilið mál hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og svar formannsins öðruvísi en svo að hann hefði gefið fyllilega til kynna að það væri umræðunnar virði. Það staðfesti hv. þm. síðan þegar hann sagði að málið væri í eðli sínu ekki vont, hann orðaði það svo, en á því væru gallar. Þeir gallar eru eins og hv. þm. benti á að það vantar að maka- og barnalífeyrisþegar gætu notið hins sama. Og það vantar að hans dómi að þeir sem þiggja lífeyri frá lífeyrissjóðum gætu líka notið þessarar breytingar ef samþykkt yrði. Hvernig mundi málefnalegur formaður haga sér í framhaldi af því að hafa komist að slíkri niðurstöðu? Ætli hann hefði ekki reynt að leita samkomulags um að þær breytingar yrðu færðar inn í breytingartillögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur? Hver er ástæðan fyrir því að hann geri það ekki? Ja, hann kom með hana áðan í hinni dæmalausu ræðu sinni. Hann er bara að hefna sín. Og sú hefnd, sem beinist hér í salnum að okkur þingmönnum stjórnarandstöðunnar yfir því að við höfum verið að hans dómi í einhvers konar slagsmálum við hann í vetur, kemur hins vegar niður á allt öðru fólki. Hún kemur niður á þeim sem breytingartillagan á að bæta kjör hjá, þ.e. þeim sem þiggja elli- og örorkulífeyri. Það er ekki stórmannlegt, herra forseti, en ég er svo sem hættur að búast við nokkru stórmannlegu frá hv. þm. Pétri H. Blöndal eftir samstarfið við hann í vetur. Hv. þm. býður síðan upp á það að málið verði unnið í sumar en nú hefur hann lagt fyrir þær breytingar sem hann telur að þyrfti að gera á því svo það væri að hans mati hæft til samþykktar. Ég spyr, herra forseti: Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að ræða það í efh.- og viðskn. og komast að samkomulagi um það? Ef það er svo að hv. þm. telur að ekki sé tóm til þess að ræða þær breytingar til þrautar eða aðrar breytingar sem hann ræddi hér líka og bera reyndar vott um ákveðið stórlyndi af hans hálfu því hann talaði um að það kæmi fyllilega til greina að kanna hvort ekki ætti að koma jafnframt inn í slíkar breytingar mótframlag upp á 6% frá hinu opinbera. Mál hans var ekki hægt að skilja öðruvísi þannig að það sýnir kannski töluvert meira stórlyndi í seinni parti ræðna hans en hinum fyrri. Ef ekki er tími til þess að gera það í nefndinni núna, hví ekki að samþykkja það með þessum hætti og það er þá hægt að fara í það síðar að breyta því enn frekar? Hv. þm. Pétur H. Blöndal er vanur því að fara þurfi í verkin hans og gera breytingar á frumvörpum sem hann hefur stýrt í gegnum þingið, jafnvel örfáum vikum eftir að þingið hefur fjallað um þau og samþykkt. Ég minni bara á frv. til laga um erfðafjárskatt. Hvað liðu margar vikur, herra forseti, þangað til að taka þurfti upp þau verk hv. formanns af því að hann vann ekki verkin sín nægilega vel í nefndinni? Ég man það ekki, þrjár vikur, var það svoleiðis? Kannski gæti hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagt mér það af því að hann fylgist gerla með öllu í þinginu eins og vaskra manna er háttur. Herra forseti. Ég hef í fyrri andsvörum mínum gert að umræðuefni 2. gr. þessa frv. og breytingartillögu meiri hlutans við þá grein. Sú grein felur það í sér að lögreglu er skylt að færa mann til skýrslugjafar hjá skattrannsóknarstjóra ef hann hefur ekki sinnt kvaðningu þess efnis. Strax við 1. umr. málsins lýsti ég almennum efasemdum um þá grein. Mér finnst það vera mjög mikið vafamál hvort fara eigi fram af svo mikilli hörku gagnvart þeim mönnum sem verið er að afla vættis frá við rannsókn skattrannsóknarstjóra. Ég spurði þá hæstv. fjmrh. hvort hann teldi að tilefni væru til þess að grípa til svo harkalegra aðgerða. Hæstv. fjmrh. sagði að það væri tilkomið að ósk skattrannsóknarstjóra og hann gerði ráð fyrir því. Ég lýsti þá þeirri skoðun minni að ég tæki bara orð hæstv. fjmrh. gild og mundi síðan kanna þetta frekar í nefndinni. Ég gerði það. Ég spurði skattrannsóknarstjóra þegar hann kom til fundar við nefndina hversu oft hann teldi að upp kæmu tilvik þar sem þyrfti að fá atbeina lögreglu til þess bókstaflega að taka mann með valdi og færa hann til rannsóknar í lögreglufylgd hjá skattrannsóknarstjóra. Í ljós kom að skattrannsóknarstjóri hafði glögga þekkingu á því. Á þeim ellefu árum sem hann hafði kannað þessi tilvik reyndust þau vera tvö. Það eru tvö tilvik á ellefu árum þar sem þurft hefur með einhvers konar atbeina lögreglunnar að kveðja mann til rannsóknar af þessu tagi. Og eigum við þá, herra forseti, að fara að setja sérstök lög sem eru þjösnaleg og heldur harkaleg og ekki beinlínis til þess fallin, finnst mér, að tryggja þokkalegan rétt manna í atvinnulífinu. Eigum við að fara að setja lög um það? Ef tilvikin væru 100 eða 200 fyndist mér það meira en einnar messu virði að kanna það, en þegar um er að ræða einu sinni á fimm árum, minna en einu sinni á fimm árum, er það þá tilefni? Nú verð ég líka að upplýsa þá skoðun mína, herra forseti, að ég tel að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi ekki verið víðs fjarri viðhorfi mínu gagnvart málinu í umfjöllun nefndarinnar. Það kom alveg skýrt fram t.d. hjá hv. þm. Gunnari Birgissyni, sem er hér einhvers staðar á sveimi, að hann hafði efasemdir um þetta atriði. Ég man ekki betur en að hv. 6. varaforseti Alþingis, Birgir Ármannsson, hafi líka goldið varhuga við því í nefndinni. Því féllust menn á þau viðhorf mín að þetta væri ansi harkalega fram sett og það er að öllum líkindum þess vegna sem breytingartillagan kemur fram. En hún er bara þannig orðuð, herra forseti, að við getum ekki samþykkt hana. Það er búið að breyta ákvæðinu þannig að það er ákaflega loðið. Það er ákaflega teygjanlegt hvernig á að túlka það. Nú hljóðar ákvæðið svo að lögreglu er skylt að færa aðila, ekki mann eins og í fyrri gerðinni heldur aðila, til skýrslugjafar hjá skattrannsóknarstjóra ef hann hefur að forfallalausu ekki sinnt kvaðningu þess efnis. Ég reyndi að hlýða hv. þm. Pétri H. Blöndal yfir hvað þetta þýddi í reynd. Hvað þýðir orðalagið ,,að forfallalausu``? Ég spurðist fyrir um það í nefndinni og Guðmundur Thorlacius hjá fjmrn. sagði að fyrir hendi væri, a.m.k. í framkvæmd, einhvers konar túlkun á því. Ég fékk það skriflegt frá fjmrn. hvernig því væri háttað. Það kom í ljós að svo er einfaldlega ekki. Menn hafa enga hefðbundna túlkun á þessum orðum. Þegar ég spurði hv. þm. hvað í því fælist og varpaði fram nokkrum dæmum sagði hv. þm. að hann teldi að ef um væri að ræða t.d. ferðalag sem hefði verið skipulagt löngu fyrir fram mætti það túlkast sem lögmæt forföll. Herra forseti. Við erum að setja lög. Við þurfum að vita hvað í lögunum felst. Lögin þurfa að vera skýr. Ég spyr hv. þm. Pétur H. Blöndal: Hver á að túlka hvenær forföll eru lögmæt eða ekki? Er það lögreglan? Eða er það skattrannsóknarstjóri? Ég er viss um að hv. þm. Pétur H. Blöndal getur ekki svarað því. Þetta er einfaldlega eitt af því sem hugsanlega yrði skorið úr um fyrir dómi. Við erum að tillögu meiri hlutans og hv. þm. Péturs H. Blöndals að fara að samþykkja þessi lög. Sem betur fer er vægi þeirra ekki mikið því það kom fram í ræðu minni að tilvikin sem þau ná til eru sárafá en við erum samt sem áður að fara að samþykkja lög sem eru svo óskýr að að öllum líkindum þarf atbeina dómstóla til að skýra þau. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hafði t.d. ekki fyrir því að skýra það í nefndarálitinu hvað í orðalaginu fælist. Ég spyr hv. þm. Pétur H. Blöndal: Af hverju er sú skýring ekki í nefndarálitinu? Er það kannski til marks um hið frábæra vinnulag og verklag hv. þm. og formanns nefndarinnar? Auðvitað er það nefndinni til vansa, eins og ég sagði þegar við fjölluðum um málið í nefndinni, að setja það fram með svo óskýrum hætti. Við eigum ekki að koma fram af slíku virðingarleysi við atvinnulífið og þá sem hugsanlega lenda í þessari stöðu. Ég spurði hv. þm. Pétur H. Blöndal hvað fælist í stöðu þess sem færður er til skýrslugjafar hjá skattrannsóknarstjóra. Er það ekki rétt hjá mér að sá sem lendir í því hefur réttarstöðu grunaðs manns? Ef svo er er ég ansi hræddur um að við séum farin að veita mönnum mjög rúmar heimildir. Ég spurði hv. þm. hvað fælist í þeim orðum að lögreglunni væri skylt að færa aðila til skýrslugjafar. Tilefni þeirra orða minna og spurningar er auðvitað breytingin sem gerð er á hinu upphaflega frv. Þar var talað um mann. Þar var þó a.m.k. nægilega skýrt kveðið á um það því þar var beinlínis talað um að kvaðningunni væri beint að tilteknum einstaklingi. Menn væru þá alla vega ekki að velkjast í vafa um hver það væri sem í því tilviki hefði réttarstöðu grunaðs manns, en breytingin er orðin sú að það er ekki maður heldur aðili. Ég spurði hv. þm. og formann nefndarinnar hvað fælist í því. Þá sagði hv. formaður nefndarinnar: Það er auðvitað lögaðili eða fyrirtæki og fyrirtæki hefur forsvarsmenn. Það sem hér er átt við er t.d. sá sem forsvarsmaður fyrirtækisins tilnefnir fyrir sig. Er það svo? Er það framkvæmdastjóri fyrirtækisins sem á að skipa einhverjum undirmanni sínum að mæta hjá skattrannsóknarstjóra hugsanlega í lögreglufylgd, rifinn út af heimili sínu, vinnustað eða öðru í lögreglufylgd fyrir skattrannsóknarstjóra, og sæta réttarstöðu grunaðs manns? Er það vernd réttarríkisins sem við erum að tjá hér með þessum hætti? Ég spurði hv. þm. hver ætti að tilnefna. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins. Ef svo er, herra forseti, mælist ég til þess að það komi fram í nefndarálitinu. Að mínu viti er tilgangurinn með þessari grein hugsanlega lögmætur en tilefnið er ekkert. Það eru tvö tilvik á ellefu árum. Hv. þm., formanni efh.- og viðskn. og meiri hlutanum, hefur tekist að afbaka þessa grein með þeim hætti að hún er ekki tæk til samþykktar. Það liggur bara ekki ljóst fyrir hver þýðing hennar er í smæstu smáatriðum og það verður að vera ljóst þegar um er að ræða jafnviðurhlutamikið mál og það að senda lögreglu til að taka mann hugsanlega út af vinnustað eða heimili og flytja í lögreglufylgd fyrir skattrannsóknarstjóra. Svona bix eiga menn bara ekki að leggja fyrir Alþingi Íslendinga. Það verður hv. þm. Pétur H. Blöndal að skilja. Honum var falin mikil ábyrgð þegar hann var gerður að formanni efh.- og viðskn. Ég man ekki betur en mér hafi orðið á þau skelfilegu glöp að veita honum atkvæði mitt, sem verður nú aldrei aftur, en hann verður að skilja það að menn verða að rísa undir ábyrgð. Ábyrgðin sem hvílir á herðum þeirra sem stýra vinnu þingnefnda felst m.a. í því að þeir verða að rannsaka mál út í hörgul, líka lítil mál. Það eru oft litlu málin sem geta skipt svo miklu máli varðandi persónuvernd og rétt manna. Við getum ekki leyft okkur að kasta höndunum til verka eins og hér hefur augljóslega verið gert. Sú grein sem hér liggur fyrir í breytingartillögu meiri hluta efh.- og viðskn. er það óskýr að við eigum ekki að samþykkja slíkt bix. Það liggur bara ekki ljóst fyrir hvernig á að túlka hana. Ég get fyrir mína parta ekki fallist á að samþykkja greinina með því orðalagi þó að ég hefði hugsanlega getað fallist á að setja einhvers konar viðurlög gegn því að menn sinni ekki því sem upphaflega var kallað ítrekuð kvaðning. Ég tel að tekist hafi að eyðileggja það ákvæði og hugsanlega var það vegna þess að meiri hluti efh.- og viðskn. var ekki mjög sannfærður um gildi þess. Væntanlega hefur komið símhringing frá hæstv. fjmrh. þar sem formanninum var skipað til verka eins og í svo mörgum öðrum málum.

Herra forseti. Þegar ég fór inn á þing tók ég þá ákvörðun að ræða ekki um persónu manna eða leggja mat á hana, heldur taka tillit til skoðana manna sem oft byggjast á heimssýn þeirra og virða þær skoðanir. Ég hef reynt að vanda mig við að gera það á Alþingi. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur ítrekað og aftur og aftur ráðist að persónu minni, jafnvel þannig að sumir þingmenn hafa sagt mér að ég eigi að bera af mér sakir og þá hef ég sagt að ég geri það ekki þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson er með ákúrur. Það er nefnilega svo að sá hv. þm. hefur ekki bara ráðist að mér einum, þeir eru fleiri sem hafa orðið fyrir því. Það er dálítið erfitt að sitja undir slíkum ádeilum aftur og aftur þegar maður veit betur og maður hefur reynt að vinna að framgangi ákveðinna mála, t.d. eins og þess máls sem við ræðum hér. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir getur borið um það að ég hef tekið mjög jákvætt í þessa tillögu og ég er búinn að ræða við hana ítrekað í vetur. Það er því með ólíkindum að heyra slíkan málflutning, ekki bara í ræðu hv. þm., heldur líka áðan, herra forseti, undir liðnum um stjórn fundarins þar sem hv. þm. notaði lungann úr ræðu sinni til að ræða persónu mína, að ég sé ekki hæfur sem formaður nefndarinnar o.s.frv. Það getur vel verið að það sé svo en mér finnst svona orðræða alltaf lýsa hv. þm. betur en mér.

Herra forseti. Þetta var mikil heilagleikaræða hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Ég vil bara rifja það upp fyrir honum hvað hann sagði í fyrri ræðum sínum þar sem hann lýsti því að framferði tiltekinna manna, þar á meðal mín og fleiri manna í efh.- og viðskn., hefði verið með þeim hætti að hann treysti sér ekki til þess að fjalla málefnalega um tillögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Hvað varðar síðan vinnulagið í efh.- viðskn. þá vil ég bara minna hv. þm. og formann nefndarinnar á að ég, eins og aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar, hef ákveðinn rétt. Ég hef þann rétt að hv. formaður nefndarinnar komi fram með sama hætti við þingmenn stjórnarandstöðunnar, láti þá njóta sömu verndar og sömu tækifæra til að sinna sínum málum í nefndinni eins og þingmenn stjórnarliðsins. Ég vil bara minna hv. þm. á með hvaða hætti hann hóf samstarfið í vetur, minna hann á með hvaða hætti hann mismunaði þingmönnum stjórnarandstöðunnar og stjórnarliðsins og beitti allt öðrum leikreglum gagnvart þeim en okkur.  Í máli eftir máli hefur hv. þm. stýrt vinnu nefndarinnar þannig að hann hefur beinlínis blásið til ófriðar í staðinn fyrir að reyna að ná sátt um mál. Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. að koma og bera okkur á brýn að við viljum ekki ná þokkalegu vinnulagi í nefndinni vegna þess að dæmin tala. Við höfum, ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, starfað í mikilli sátt undir formennsku Vilhjálms Egilssonar og hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, í mikilli eindrægni svo til þess var tekið. Það var ekki fyrr en minkurinn kom í hænsnabúrið sem ófriðurinn byrjaði.

Herra forseti. Það er eiginlega litlu að bæta við þessa ræðu því hún skýrir sig sjálf. Hann talar um heilagleikaræðu, hann talar um mink í hænsnabúi o.s.frv. Það er ekkert lát á því sem hefur verið og verður sennilega áfram því að hv. þm. sem er nú formaður Samf. er stöðugt að ráðast á einstakar persónur. Hann talar ekki málefnalega um mál. Þannig er það bara og þannig verður það væntanlega áfram. Ég mun þurfa að sitja undir slíkum ræðum áfram en ég mun ekki svara þeim frekar en hingað til nema það sem ég sagði núna. Nú þótti mér um koll keyra þegar hv. þm. var stöðugt, bæði undir liðnum um stjórn fundarins og svo í ræðu sinni, að geta um persónulega ágalla mína. 

Herra forseti. Hv. þm. kemur hér og segir að ekki sé hægt að bera honum á brýn að hann hafi ekki viljað ræða málið með jákvæðum hætti við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Hann segist hafa rætt það í allan vetur við hana og það er rétt. Hv. þm. lýsir því jafnframt yfir að tillagan feli í sér góða stefnu. En ef hann hefur rætt hana í allan vetur við hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar og er sammála stefnunni, hvers vegna er þá ekki hægt að samþykkja hana? Ef hv. þm. er sammála megingrunni og stefnu tillögunnar hví er þá ekki hægt að samþykkja hana? Hv. þm. lýsti því nákvæmlega sjálfur fyrr í dag hvers vegna stjórnarandstaðan gæti ekki búist við að fjallað yrði með vinsamlegum og jákvæðum hætti um tillögur hennar. Það var vegna þess að í efh.- og viðskn. myndaðist meiri hluti í tilteknu máli sem hv. þm. var ekki að skapi. Herra forseti. Þannig er nú einu sinni lýðræðið. Meiri hlutinn ræður. Í efh.- og viðskn. myndaðist meiri hluti gegn hv. þm. Pétri H. Blöndal í fjölmiðlamálinu. Og hv. þm. Pétur H. Blöndal mátti sæta því í einu tilviki að meira að segja félagar hans í hinum fyrrverandi meiri hluta treystu sér ekki til að greiða tillögu hans atkvæði. Í einu tilviki fékk tillaga hans eitt atkvæði. Hv. þm. hefur fyllstu ástæðu til þess að vera beiskur út af því en þetta er lýðræðið. Þetta heitir lýðræði. Það þýðir ekki að koma hingað og kvarta yfir því að í allan vetur hafi menn verið í einhverjum sandkassaleik og pólitískum slagsmálum í efh.- og viðskn. Hvað heldur hv. þm. að Alþingi Íslendinga snúist um? Það snýst um átök, hugmyndir og málefni. Það er svo einfalt mál.

Hæstv. forseti. Ég heyri að menn eru farnir að ræða fjölmiðlamálið að nýju. Það er heldur seint í rassinn gripið, það er búið að samþykkja það frv.

Er enn í umræðu í nefndinni.

en er enn í umræðu í nefndinni, segir formaður efh.- og viðskn. Hann sagði reyndar einnig að nokkrir góðir punktar hefðu verið inn á milli en ræðurnar verið of langar. Staðreyndin er sú að umræðan var fyrst og fremst löng af þeirri ástæðu að mjög margir tóku þátt í henni. Það voru örfáar alllangar ræður en að uppistöðu til voru þetta fremur stuttar eða hóflegar ræður og að mínu mati mjög innihaldsríkar. Hæstv. forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til að lýsa stuðningi mínum við breytingartillögu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir flytur við frv. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara en þegar á heildina er litið er ég samþykkur þessu frv. en tek undir með hv. þingmönnum Jóhönnu Sigurðardóttur og Össuri Skarphéðinssyni að það er mjög bagalegt að við skyldum ekki afgreiða breytingartillöguna. Hún kom ítrekað til umræðu í efh.- og viðskn. Það kom fram hjá formanni nefndarinnar, bæði á nefndarfundum og hefur einnig verið ítrekað í þingsalnum að hann sé að mörgu leyti meðmæltur þeirri stefnu sem felst í tillögunni eða telji hana a.m.k. vel íhugunarverða og að málið yrði hugsanlega skoðað milli umræðna, milli 2. og 3. umr. ef ég man rétt. Það sem mér þótti hins vegar slæmt að heyra voru þær yfirlýsingar að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn mundi ekki leggja lykkju á leið sína vegna þeirra umræðna sem fram hafa farið í þinginu um átakamál á borð við fjölmiðlamálið. Mér finnst það mjög alvarlegur hlutur og umhugsunarvert fyrir þá sem heyra þessa umræðu að velta því fyrir sér hvert tilefnið er sem ríkisstjórnin vilji ekki leggja lykkju á leið sína fyrir. Það eru málefni öryrkja. Ríkisstjórnin ætlar ekki að leggja lykkju á leið sína fyrir öryrkja. Komin er fram tillaga í þinginu um að skattafsláttur verði veittur af svokölluðum viðbótarlífeyrissparnaði hjá öryrkjum. Það væri sambærilegt við það sem launafólk nýtur almennt og hér er lögð fram tillaga um að sá skattafsláttur nái einnig til öryrkja. Ekki er verið að fara fram á að það komi framlag í lífeyrissjóðinn frá ríkinu, frá hinu opinbera. Það er ekki verið að ræða um slíkt. Það er verið að ræða um að öryrkjar njóti sömu skattfríðinda og launafólk almennt gerir. En ríkisstjórnin ætlar ekki að leggja lykkju á leið sína til að koma til móts við stjórnarandstöðuna í því efni. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frv. en lýsi mjög eindregnum stuðningi við þá breytingartillögu sem liggur fyrir.

Frú forseti. Ég er alveg hættur að skilja hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hann hefur komið hér og lýst yfir að hann telji stefnuna sem felst í tillögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur góða. Hann hefur sömuleiðis lýst því yfir að hann telji að tillöguna megi bæta. Hann hefur jafnframt lýst því með hvaða hætti megi bæta hana. Hann hefur líka lýst því að hann hafi átt í langvinnum viðræðum eða samtölum við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um málið og hafi fullan skilning á því að það væri þarfaverk að samþykkja meginstefnuna í breytingartillögunni. Ég spyr þá, frú forseti: Hvað kemur í veg fyrir að tillagan verði samþykkt? Er hv. þm. Pétur H. Blöndal reiðubúinn til að lýsa því yfir á fundinum í efh.- og viðskn. á morgun að þá verði málið rætt í þeim tilgangi að reyna að finna sameiginlega lendingu á því? Er hv. þm. tilbúinn til þess? Ef hann er eins mikill maður sátta og komið hefur fram í máli hans hér hlýtur hann að vilja tjá þann sáttarvilja með einhverjum hætti í verki. Það hefur komið fram að hér er um algjört smámál að ræða. Um er að ræða mál sem að mati flutningsmanns breytingartillögunnar varðar hugsanlega fimm öryrkja. Hugsanlega fleiri, hugsanlega marga fleiri, ég veit það ekki. Hv. þm. gefur til kynna með látbragði sínu að svo sé. En ef menn hafa rætt það í heilan vetur og ef hv. þm. Pétur H. Blöndal hefði viljað hefði hann væntanlega getað komist til botns í því hversu marga málið varðar, hversu mikil útgjöld ríkissjóðs yrðu hugsanlega vegna málsins. Það hefur hann ekki gert en hann hefur enn þá tækifæri til að bæta ráð sitt. Ég ítreka því spurninguna til hv. þm.: Er hann reiðubúinn til þess að taka málið til afgreiðslu í nefndinni á morgun? Ef hann er ekki reiðubúinn til þess, hvaða rök eru fyrir því? Hv. þm. hefur sagt að hann vilji ræða málið í sumar en ef hann og flutningsmaður eru búin að ræða það helftina af vetrinum, hvað meinar þá að leggja fram breytingar sem menn gætu hugsanlega náð sátt um í nefndinni og Pétur H. Blöndal hv. þm. gæti verið aðili að? Í ræðu minni áðan fór ég nokkrum orðum um 2. gr. frv. og breytingartillöguna sem liggur fyrir frá meiri hluta nefndarinnar. Ég færði mörg rök að því er ég taldi fyrir því að tillagan væri í sínu upphaflega formi að líkindum óþörf. Ég vísaði til orða skattrannsóknarstjóra. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur ekki gert tilraun til þess að hnekkja þeim rökum með einhvers konar mótbárum eða rökstuddum upplýsingum um annað. Ég gerði sömuleiðis þrjár athugasemdir við breytingartillöguna, við orðalag hennar sem ég tel að sé mjög illa fallið til samþykktar. Ég tel að orðalagið sé óskýrt, það geti leitt til misskilnings og það sé með þeim hætti að það sé ákaflega erfitt að framkvæma ákvæðið þannig að fyllsta réttar einstaklings sé í hvívetna gætt. Ég spyr hv. þm. Pétur H. Blöndal: Ef hann er ósammála þessum rökum mínum, hver eru mótrök hans? Telur hann ekki að það hefði verið þarft af hálfu meiri hlutans að skýra í nefndaráliti með hvaða hætti ber að túlka orðin ,,að forfallalausu``? Sömuleiðis hvaða afleiðingar breytingarnar á tillögunni þar sem orðalagið ,,að færa mann til skýrslugjafar`` er breytt yfir í ,,að færa aðila til skýrslugjafar`` hafa í för með sér? Ég held að það sé þarft, a.m.k. fyrir þá sem eiga hugsanlega eftir að fjalla um þetta fyrir dómi í framtíðinni, að vita hvað það var sem vakti nákvæmlega fyrir löggjafanum. Hv. þm. og formaður nefndarinnar hefur komið með ákaflega loðnar skýringar á því með hvaða hætti eigi að túlka orðin ,,að forfallalausu``. Ég hef bara sagt það hreinskilnislega að mér finnst orðalagið vera svo opið og óskýrt að það sé engan veginn tækt til samþykktar. Ég hef notað þetta í ræðu minni, og reitt hv. þm. til geðshræringar eða reiði, til þess að færa rök að því að vinnulagið í nefndinni er ekki ásættanlegt að mínum dómi. Hv. þm. tekur það sem persónulegar árásir að ég skuli skammast yfir því ítrekað að mál komi frá nefndinni með þessum hætti. Þetta er annað málið í vetur sem hefur slíkan losarabrag á sér. Það er því að gefnu tilefni sem ég færi þetta í tal. Ég hef ekki fleiri ræður til þess að ganga á eftir því við hv. þm. hvort hann vilji skýra þetta betur. En ég ítreka þær spurningar sem ég hef lagt fyrir þingmanninn: 1. Er hann reiðubúinn til þess að reyna að ná samkomulagi í efh.- og viðskn. um að breyta tillögunni frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þannig að meiri hlutinn treysti sér til þess að mæla með samþykkt hennar? 2. Telur hann ekki rétt að skýra betur hvað felst í orðalaginu ,,að forfallalausu`` sem er óskýrt í nefndarálitinu? 3. Telur hann ekki, eftir þær rökræður sem við höfum átt, að umskiptin á greininni sem leiða til þess að orðið ,,mann`` er tekið út og orðið ,,aðila`` er sett inn leiði til þess að það verði ákaflega erfitt að framkvæma lögin ef frv. verður samþykkt þannig að viðunandi sé og ekki rísi álitamál sem kunni að þurfa að leita úrskurðar og atbeina dómstóla til að skýra?

Frú forseti. Ég er búinn að svara því hvað er aðili. Það er fyrst og fremst t.d. stjórn hlutafélags eða eigendur að sameignarfélagi. Í öðru lagi geta þeir tilnefnt einhvern aðila, t.d. fjármálastjóra, sem eigi að veita upplýsingar hjá skattrannsóknarstjóra. Þá mætir hann. Ég held að þetta sé alveg kristaltært. Varðandi ,,að forfallalausu`` sem hv. þm. er búinn að tala um aftur og aftur nefndi ég að þetta er í samræmi við önnur lög þar sem þetta er búið að vera í fjölda ára, í lögum um meðferð opinberra mála. Þar er talað um ,,að forfallalausu`` líka þannig að ég skil ekki þessa umræðu alla. Varðandi frv. sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir flytur, eða brtt. sem er í rauninni heilt frv., sagði ég að á henni væru ýmsir gallar eða ýmis atriði sem þyrfti að lagfæra og þarf að ræða. Meðal annars er að af launum þeirra aðila sem núna mega spara er greitt tryggingagjald og það er mótframlag atvinnurekenda. Ég sagði alls ekki að það ætti að gilda í þessu máli, alls ekki, enda hefur sérstaklega verið tekið fram að svo yrði ekki. En þetta er eitt af þeim atriðum sem þyrfti að skoða, t.d. hvernig maður fer með tryggingagjaldið. Svo er það þannig, frú forseti, að ég er ekki einn í þingflokki mínum. Ég segi ekki ,,við sjálfstæðismenn`` eins og sumir segja ,,við samfylkingarmenn`` eins og þeir séu allir samtengdir á heila. Ég þarf að bera undir þingflokkinn svona breytingar, að sjálfsögðu, og það hefur ekki unnist tími til þess í þeim miklu --- ja, ég vil kalla það slagsmálum sem hafa verið á þingi. Svo vil ég benda hlustendum og hv. þingmönnum á að hv. þm. heldur áfram. Hann talar um að ég þurfi að bæta ráð mitt, ég sé með loðnar skýringar og hann hafi reitt mig til geðshræringar eða reiði o.s.frv. Mér finnst þetta ekkert voðalega málefnalegt, frú forseti.

Frú forseti. Ég gef lítið fyrir það hvað hv. þm. Pétri H. Blöndal þykir málefnalegt. Hann kvartaði áðan yfir fjölmiðlaumræðunni sem hér hefur staðið linnulítið vikum saman. Ég sá ekki mikið til hv. þm. Péturs H. Blöndals, ég man ekki hvað hann hélt margar ræður þar. Hann getur kannski upplýst mig um það. Frú forseti. Svo að ég komi aðeins að þessu efni. Hv. þm. segir að aðilinn sem lögreglan á að færa til skýrslugjafar sé einstaklingur sem vinni í fyrirtæki sem stjórn hlutafélagsins eða framkvæmdastjórinn tilnefnir. Hvernig á lögreglan að vita hver er tilnefndur til þessa? Hvernig á þá lögreglan að vita, og skattrannsóknarstjóri eftir atvikum, hvern á að færa í lögreglufylgd, rífa út af heimili sínu, rífa út af vinnustað og færa til rannsóknar, hugsanlega með réttarstöðu grunaðs manns eins og rætt var í nefndinni? Mér finnst þetta loðið og óskýrt og ég vona að hv. þingmanni þyki það ekki ómálefnalegt þótt ég segi fullum fetum: Svona lög á bara ekki að setja. Í öðru lagi kom fram hjá hv. þingmanni að hann sér meinbugi á málinu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir flytur. Það þarf að rannsaka ýmislegt í því. En hv. þm. hefur haft þetta til rannsóknar í heilan vetur. Hann hefur upplýst að hann hafi vitað af þessari tillögu frá því snemma í vetur og rætt hana mörgum sinnum við hv. þm. sem flytur hana. Svo kemur hv. þm. og bætir að lokum við enn einni skýringunni, og hún er þessi: Það hefur ekki gefist tóm til að ræða málið í þingflokki sjálfstæðismanna af því að það hafa verið svo mikil slagsmál í þingsölum um fjölmiðlamálið. Ég veit ekki betur en að það hafi legið fyrir af hálfu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur í allan vetur að þessi tillaga yrði flutt. Það hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal staðfest með því að segja að hann hafi verið í samtölum við þingmanninn um þetta í allan vetur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 134 22. desember 1995, um öryggi vöru og opinbera markaðsgæslu, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Áslaugu Árnadóttur, Atla Frey Guðmundsson og Þóru Margréti Hjaltested frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, Jóhannes Gunnarsson frá Neytendasamtökunum, Fjólu Guðjónsdóttur og Tryggva Axelsson frá Löggildingarstofu, Halldór Árnason og Ágúst Þór Jónsson frá ráðgjafarnefnd um opinberar eftirlitsreglur, Guðrúnu Rögnvaldsdóttur frá Staðlaráði Íslands, Gústaf A. Skúlason frá Samtökum atvinnulífsins, Helga Sigurðsson frá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, Sigríði Á. Andersen frá Verslunarráði Íslands og Sigurð Jónsson frá Samtökum verslunar og þjónustu. Grundvöllur frumvarpsins er ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 9/2003 frá 31. janúar 2003 um að fella inn í EES-samninginn og taka upp í innlendan rétt ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2001/95/EB, um öryggi vöru. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að útvíkka gildissvið laganna til þjónustuviðskipta þó svo að það sé ekki hluti af framangreindri tilskipun. Þetta telur meiri hlutinn ekki vera tímabært. Svo vel megi takast við setningu grunnreglna um öryggi þjónustuviðskipta þarf að kynna slíkar hugmyndir vel fyrir þjónustuveitendum og gæta þess vel að ekki verði lagðar of þungar byrðar á atvinnulífið. Meiri hlutinn leggur því til að gildissvið laganna verði ekki útvíkkað á þann hátt sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þ.e. að fella þjónustuviðskipti undir lögin, heldur verði sá möguleiki skoðaður frekar, m.a. í samráði við þjónustuaðila hér á landi. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali, en þær eru: 1. Að gildissvið laga um öryggi vöru og opinbera markaðsgæslu verði ekki útvíkkað á þann hátt sem gert er í frumvarpinu hvað varðar þjónustuviðskipti. Lagt er til að orðið ,,þjónusta`` verði fellt út á viðeigandi stöðum í frumvarpinu, en þó ekki alls staðar því að gildandi lög taka til þjónustu sem veitt er í tengslum við vöruviðskipti, og sömuleiðis verði felld brott ákvæði sem hafa þann tilgang að útvíkka gildissvið laganna á framangreindan hátt. 2. Að breytt verði skilyrðum 9. gr. hvað varðar þann tíma sem framleiðandi þarf að geyma gögn varðandi framleiðslu sína þannig að sá tími miðist við skilyrði bókhaldslaga í stað líftíma vörunnar. Var sérstaklega bent á það, frú forseti, að t.d. sement eða steypa hefur mjög langan líftíma og gæti orðið mjög slæmt að þurfa að geyma gögn allan þann tíma. 3. Aðrar breytingar sem meiri hlutinn leggur til eru fyrst og fremst orðalagsbreytingar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson undirritar álit þetta með fyrirvara og áskilur sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu en áskilur sér rétt til að styðja breytingartillögur við málið. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Birgisson, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson og Ögmundur Jónasson með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum. Frv. þetta má segja að sé niðurstaða nefndar fjmrh. sem var sett á laggirnar í mars 2001, ef ég man rétt, og hafði það að markmiði að efla enn frekar stöðu verðbréfa Íbúðalánasjóðs á markaði. Við fórum vel yfir þetta mál í félmn. fyrir nokkrum vikum og þá mátum við það svo að við hefðum tiltölulega skamman tíma því ætlunin var að þinginu lyki 7. maí, eins og vel er þekkt. Ég held hins vegar að nefndin hafi náð að fara ágætlega yfir málið. Ég veit ekki hvort það er hefð að gera það hér en ég vildi nota tækifærið og þakka nefndinni fyrir mjög gott samstarf. Ég verð að segja það nákvæmlega eins og er að mér þótti sérstaklega framganga stjórnarandstöðunnar vera til mikillar fyrirmyndar í nefndinni. Nú er það ekki svo að allir hafi verið á eitt sáttir um málið og að ekki hafi verið velt neinum steinum hvað það varðar. Því fór víðs fjarri. Hins vegar voru menn einbeittir í því í nefndinni að reyna að vinna málið hratt og örugglega en þó þannig að farið væri yfir alla þætti. Ég tel líka að það hafi verið mikill styrkur fyrir nefndina að hafa fyrrverandi félmrh., hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, innan borðs. Það var mikill styrkur þegar við fórum yfir þessa þætti. Eins og menn þekkja er hv. þm. einbeitt í stjórnarandstöðu sinni en þó alltaf málefnaleg og var hún það svo sannarlega innan nefndarinnar. Ég tel að það hafi verið mjög mikill styrkur í þessu starfi og ég vona að félagar hennar í Samf. láti hana ekki gjalda þess að sá sem hér stendur hrósi henni sérstaklega en það er alveg full ástæða til. Nóg um það. Þetta er frv. félmrh. um þessa breytingu. Markmiðið er mjög einfalt, að koma með hagkvæmari húsnæðislán fyrir íbúðakaupendur með ódýrari fjármögnunum á almennum lánamarkaði. Með nokkurri einföldun þýðir þetta að menn eru að tala um að lækka ávöxtunarkröfu fjárfesta á bréfum sem bera uppi húsnæðiskerfið. Með öðrum orðum er markmiðið með þessu hreint og klárt að lækka vexti og auðvelda mönnum húsnæðiskaup. Með nokkurri einföldun þýðir þetta að verið er að einfalda kerfið sem er til staðar, hanna staðlaðri og seljanlegri bréf þannig að þau verði auðseljanlegri á markaði. Það þýðir vonandi, ef markmiðið nær fram að ganga, sem ég hef fulla trú á, fleiri kaupendur, bæði innlenda og erlenda, og þar af leiðandi lægri ávöxtunarkröfu af þeirra hálfu sem þýðir vonandi í nútíð og framtíð lægri vexti. Eins og ég sagði er þetta frv. félmrh. byggt á tillögum nefndar fjmrh. frá 28. mars 2001. Niðurstaða þeirrar nefndar sem fór yfir núverandi kerfi er að það hafi að stærstum hluta reynst vel. Það var án nokkurs vafa mjög góð breyting þegar hún kom fram á sínum tíma. Þrátt fyrir það eru ákveðnir ágallar á þessu eins og menn þekkja. Þeir helstu eru að viðskiptavinir bera ákveðna vaxtaáhættu sem alla jafna gengur undir hugtakinu afföll. Það er heldur ekki hægt að horfa fram hjá því að kerfið er flókið fyrir íbúðakaupendur og sömuleiðis flókið fyrir fjárfesta. Það þýðir hærri vexti. Húsbréfin hafa ekki náð þeim kjörum miðað við stærð og gerð ríkistryggðra bréfa. Þess vegna er farið út í þær breytingar sem hér verður í fljótu bragði farið yfir og koma fram í frv. Þær eru þær helstar, eins og ég sagði, að markmiðið er einföldun. Í stað húsbréfa koma peningalán eins og við þekkjum í almennum lánaviðskiptum. Íbúðalánasjóður mun gefa út eina tegund verðbréfa í stað tveggja áður og kjör lánanna miðast við fjármagnskostnað Íbúðalánasjóðs í heild. Þar er annars vegar um að ræða vaxtakjör sem ráðast af niðurstöðu útboðs íbúðabréfa og hins vegar fjármagnskjör vegna uppgreiðslu lána Íbúðalánasjóðs. Vaxtaákvörðunin mun byggjast á vegnu meðaltali þessara tveggja þátta. Að auki kemur álag sem sjóðurinn bætir við líkt og nú tíðkast við peningalán Íbúðalánasjóðs og sölu hans á húsnæðisbréfum. Þetta nýja fyrirkomulag gerir þannig ráð fyrir að vextir á útlánum Íbúðalánasjóðs verði ákveðnir eftir hvert útboð og verði þar af leiðandi mismunandi á milli tímabila. Íbúðalánasjóður mun ekki hafa almenna heimild til innköllunar á íbúðabréfum á móti uppgreiddum lánum nema í neyðartilfellum og þar er gert ráð fyrir að ráðherra þurfi að koma til. Er þetta gert til að gera hin nýju íbúðabréf aðgengilegri á markaði. Áhættudreifingin, áhættustýringin og áhættan verður í rauninni á hendi Íbúðalánasjóðs og hann mun hafa heimild til að eiga viðskipti með verðbréf og beita hefðbundnum aðferðum við áhættustýringu með það fyrir augum að dreifa áhættu sjóðsins. Er það nokkurt nýmæli og hljómar kannski sem mikið áhættumál fyrir Íbúðalánasjóð en hann hefur á undanförnum mánuðum verið að undirbúa sig fyrir slíkt. Bara svo því sé til haga haldið er hér um að ræða þrátt fyrir allt mun einfaldari áhættu en við t.d. þekkjum í hefðbundnum bankaviðskiptum. Ef við berum Íbúðalánasjóð saman við hina hefðbundnu viðskiptabanka sem við þekkjum á hinum íslenska markaði erum við að ræða um mun einfaldari áhættustýringu þar sem hér er um að ræða íbúðalánaviðskipti. Hinir hefðbundnu viðskiptabankar eru hins vegar á svo mörgum öðrum sviðum og þurfa að líta til miklu fleiri þátta. Gert er ráð fyrir að skipta út þessum nýju bréfum fyrir hin gömlu með skiptiútboðum. Það er lagt alveg sérstaklega upp með að þar verði um að ræða góða samvinnu við aðila á markaði og hefur nefndin verið fullvissuð um að mikil vinna hafi verið lögð í það. Miðað við það sem við höfum heyrt og þær umsagnir sem við höfum fengið eigum við ekki að þurfa að hafa áhyggjur af öðru en að það muni ganga vel fyrir sig. Meiri hluti nefndarinnar gerir tillögu um nokkrar breytingar. Sömuleiðis kemur fram í nefndaráliti að Fjármálaeftirlitið fagni þeirri breytingu að Íbúðalánasjóður sé gerður að eftirlitsskyldum aðila en samkvæmt gildandi lögum er aðeins húsbréfadeild eftirlitsskyld. Meiri hlutinn tekur undir þetta og mælist til þess að þegar verði hafin vinna við að setja niður nánari reglur um hvað það er sem hafa skuli eftirlit með í starfsemi sjóðsins. Meiri hlutinn telur æskilegt að slíkar reglur verði settar í lög frekar en að aðeins sé mælt fyrir um slíkt með stjórnvaldsfyrirmælum og má þá hafa hliðsjón af þeim lagareglum sem gilda um eftirlit með öðrum fjármálafyrirtækjum á markaði. Þarna tekur meiri hluti nefndarinnar undir umsögn Fjármálaeftirlitsins og mælumst við til þess að fljótlega verði farið í að binda þessa eftirlitsskyldu og skilgreiningu á henni í lög í stað þess að hafa það í reglugerð þrátt fyrir að hvorki Fjármálaeftirlitið né meiri hluti nefndarinnar hafi gert neina athugasemd við að það sé gert á þessum tímapunkti. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frv. og þær koma fram í meirihlutaálitinu sem ég vil lesa upp, með leyfi forseta: ,,1. Lagt er til að á 5. gr. verði gerð breyting sem miðar að því að Íbúðalánasjóður semji við aðila á fjármálamarkaði, svo sem lánastofnanir eða aðra aðila, um afgreiðslu og innheimtu lána eða einstakra flokka þeirra.`` --- Þetta er í rauninni sambærilegt við það sem gerist nú í dag. Í frv. var gert ráð fyrir breytingu á orðalagi hvað þetta varðar en meiri hlutinn vill hafa þetta með sambærilegum hætti og er í dag. ,,2. Gerð er tillaga um að ákvæði um upphafsdag vaxta í 10. gr. taki mið af því að ávallt tekur nokkra daga að afla undirskrifta á ÍLS-veðbréf og fá því þinglýst. Eðlilegt þykir að miða við að þetta ferli taki að jafnaði fimm virka daga og að fyrsti vaxtadagur miðist við lok þess tíma. 3. Lagt er til að dagsetningu í ákvæði til bráðabirgða I verði breytt og hún færð nær þeim degi þegar telja má líklegt að tekist hafi að birta frumvarpið sem lög verði það samþykkt.`` Að lokum til að setja þetta í eitthvert samhengi og til útskýringar á því af hverju þetta sé nauðsynlegt og æskilegt ætla ég, með leyfi forseta, að vitna í ágætisumfjöllun Viðskiptablaðs Morgunblaðsins um verðtryggð skuldabréf fimmtudaginn 6. maí 2004. Blaðamaður Morgunblaðsins, Haraldur Johannessen, fjallar þar um alþjóðlegan verðbréfamarkað og horfurnar fyrir íslensk bréf. Þetta er um margt athyglisverð úttekt og kemur þar fram að íslenski skuldabréfamarkaðurinn sé sjöundi stærsti skuldabréfamarkaður í heimi. Þetta er eitt af því sem við erum stór í, okkar litla þjóð. Þar vitnar hann mjög í og tekur upp úr úttekt á mánaðarútgáfu Barclays Capital. Ég ætla að lesa örstutt upp úr niðurlagi þessarar úttektar og byrja, með leyfi forseta, á millifyrirsögn sem segir ,,Íslensku bréfin ákjósanleg``: ,,Í mánaðarútgáfu Barclays Capital sem minnst var á hér að ofan kemur fram að nýfengin tenging Íslands við uppgjörs- og vörslufyrirtækið Clearstream og fyrirhuguð breyting á skuldabréfamarkaðnum í sumar veiti kjörið tækifæri til fjárfestinga. Áður hafi útlendingar þurft að setja upp reikninga hjá innlendum bönkum sem hafi haft mun meiri kostnað í för með sér og hafi fælt flesta erlenda fjárfesta frá því að velta markaðnum fyrir sér í alvöru. Möguleikinn til að fjárfesta miðað við 4% raunvexti þegar mikilvægar umbætur og aukinn seljanleiki séu fram undan sé eftirsóknarverður fyrir stofnanafjárfesta og muni líklega vega þyngra en efasemdir um að fjárfesta í fremur lítið seljanlegri mynt. Talið er sérstaklega jákvætt að losna við útdráttinn, þ.e. endurkaup bréfanna, og að flokkunum muni fækka úr 38 í 4. Barclays Capital telur litla ástæðu til að ætla að ávöxtunarkrafan muni ekki lækka enn meira en orðið er.`` Önnur millifyrirsögn kemur í framhaldinu, ,,Markaður og eftirmarkaður``: ,,Fyrir fáeinum árum var alþjóðlegur markaður með verðtryggð skuldabréf aðeins lítill markaðsafkimi sem afar fáir veittu athygli. Við þetta bættist að eftirmarkaður með bréfin var nánast ekki til, en með eftirmarkaði er átt við sölu bréfanna áfram eftir að þau hafa verið keypt í fyrsta sinn. Þetta hefur hvort tveggja breyst mikið og á örskömmum tíma hefur markaður með þessi bréf vaxið það mikið að hægt er að tala um fullburða markað þó að hann sé --- enn sem komið er að minnsta kosti --- aðeins brot af hefðbundna skuldabréfamarkaðnum. Horfur um sölu á íslenskum verðtryggðum skuldabréfum eru því góðar og fátt sem bendir til að Íslendingar þurfi að hafa áhyggjur af því að erlendir fjárfestar missi áhuga á bréfunum á næstunni.`` Ég held að þetta sé ágætisvitnisburður um að hér séum við að stíga rétt skref. Ef maður ætti að draga saman í stuttu máli um hvað þetta mál er gengur það í rauninni fyrst og fremst út á það að einfalda það kerfi sem er til staðar. Svo að því sé til haga haldið hefur það reynst vel og ég held að án nokkurs vafa hafi verið tekið gott skref á sínum tíma. Þetta á að verða einfaldara núna samt, m.a. fyrir fjárfesta. Þá líta menn eðli málsins samkvæmt ekki síður til erlendra fjárfesta. Það að fleiri erlendir fjárfestar sjái sér hag í að fjárfesta í þessum bréfum þýðir meiri líkur á vaxtalækkunum. Á sama hátt er kerfið einfaldara og auðskiljanlegra fyrir viðskiptavini, fyrir þá aðila sem kaupa sér húsnæði. Það hlýtur að vera markmið okkar allra og það að við getum hugsanlega fengið fleiri fjárfesta að þessu með staðlaðri bréfum og því sem ég kalla svona almennt meira ,,liquid``, svo ég sletti, með leyfi forseta, ætti að verða til þess að við næðum því markmiði að lækka vexti og bæta þar af leiðandi kjör þess fólks sem er að fjárfesta í húsnæði hér á landi. Þetta mun þýða aukna ábyrgð á Íbúðalánasjóð og ég held að við höfum farið mjög vel yfir það í nefndinni hvernig Íbúðalánasjóður hyggist koma til móts við þær auknu kröfur sem til sjóðsins eru gerðar. Við höfum verið fullvissuð um að hann sé vel í stakk búinn til að mæta þessari auknu ábyrgð og að til staðar séu þær neyðarráðstafanir ef þannig má að orði komast sem vonandi þurfa aldrei að koma til en eru til staðar ef sú staða kæmi upp að við þyrftum að bregðast við. Í stuttu máli er hér um að ræða einföldun fyrir fjárfesta, fyrir viðskiptavini, og aðgerðir sem miða að því að bæta kjör þeirra sem kaupa sér húsnæði hér á landi. Það hlýtur að vera markmið okkar allra.

Hæstv. forseti. Eins og framsögumaður meiri hlutans gat um er þetta mál sem við ræðum, frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nokkuð seint fram komið á þessu þingi og æskilegra hefði verið að meiri tími hefði gefist til þess að fara yfir það og fjalla um ýmis óvissuatriði varðandi framkvæmdina að mati minni hlutans. Því skal þó haldið til haga sem vel er gert. Þegar stefnt var að þingslitum í byrjun þessa mánaðar hafði félmn. mjög skamman tíma til að fara yfir málið en hann var nýttur vel og ber að þakka starfandi formanni nefndarinnar, forsvarsmönnum Íbúðalánasjóðs og þeim sem eru í fyrirsvari fyrir húsnæðismál í félmrn. fyrir samvinnuna. Þeir lögðu sig alla fram um að veita minni hlutanum, stjórnarandstöðunni, þær upplýsingar sem kallað var eftir. Það breytir því þó ekki að ég hefði viljað geta farið betur ofan í þetta mál en okkur gafst tími til. Ég hafði óskað eftir því að hæstv. félmrh. yrði viðstaddur þessa umræðu og vil spyrja hæstv. forseta um hann.

Forseti vill upplýsa það að beiðni hv. þingmanns var komið á framfæri og hæstv. félmrh. mun vera kominn í húsið.

Ég þakka fyrir það. Það er fagnaðarefni að ekki skuli standa á ráðherranum þegar til hans er kallað í þessu máli. Ég hafði áhuga á því í ræðu minni að beina nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra. Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hlutans er minni hlutinn jákvæður gagnvart þessari breytingu en eins og ég sagði áðan hefðum við viljað hafa meiri tíma til að fara yfir ýmis óvissuatriði sem vissulega eru fyrir hendi varðandi framkvæmdina. Ég er ekki eins sannfærð um það og framsögumaður meiri hlutans að með þessu sé tryggt að verið sé að bæta kjör og hagsmuni íbúðakaupenda. Mun ég fara yfir það nánar í máli mínu. Umsagnaraðilar sem leitað var til hafa yfirleitt tekið jákvætt undir þessa breytingu en tilgangur hennar, eins og hér hefur komið fram, er að auka hagkvæmni fjármögnunar og skapa grundvöll fyrir trausta verðmyndun á frum- og eftirmarkaði en til þess er litið að endurskipulagning á skuldabréfaútgáfunni muni stuðla að frekari lækkun á langtímavöxtum í framtíðinni. Vextir hafa verið að lækka að undanförnu. Ég geri í máli mínu og reyndar í nefndarálitinu einnig ýmsar athugasemdir við framkvæmdina og atriði sem ekki fékkst botn í hvernig yrðu í framkvæmd. Ég tel ástæðu til að hafa áhyggjur af þeim en vonandi munu framkvæmdin og reynslan sýna að þær hafa verið óþarfar. Það er samt ástæða til að halda til haga ýmsum atriðum sem geta haft áhrif í þá veru að hagur íbúðakaupenda gæti versnað frá því sem nú er. Þegar gerðar eru breytingar á húsnæðislöggjöfinni er grundvallaratriði að þær tryggi betur hag bæði kaupenda og seljenda húsnæðis. Þær breytingar sem felast í frv. eru að taka upp peningalánakerfi í stað húsbréfa og húsnæðisbréfa. Ég hef haldið því til haga og ætla að gera það enn að sú breyting gengur mjög í þá átt sem bankarnir hafa lagt til sjálfir enda hafa þeir fagnað henni mjög. Full ástæða er til að benda á að hér er verið að taka enn eitt skrefið í átt til einkavæðingar á Íbúðalánasjóði. Hæstv. ráðherra hefur lýst yfir að það sé alls ekki hugmynd hans og hann telji það ekki til bóta að svo yrði gert. Með þeirri breytingu að taka upp peningalánakerfi er það engu að síður auðveldara að færa þetta inn í bankakerfið ef vilji væri fyrir hendi, sem ég er eiginlega sannfærð um að er hjá samstarfsaðilanum  Alls er óvíst hver vaxtaáhættan af hinum nýju íbúðabréfum verður fyrir Íbúðalánasjóð vegna þess að vaxtakjörin ráðast í útboði hverju sinni að viðbættu vaxtaálagi sem skapar mikla óvissu um hver lánskjör kaupenda og seljenda húsnæðis verða og ljóst að vaxtaálag á lántakendur verður meginstýritækið til þess að verja Íbúðalánasjóð. Ástæða er til að nefna það í upphafi að ein helsta gagnrýni sem fram hefur komið á frv. snýr einkum að heimild til uppgreiðslu lána og ljóst að ýmsir telja það mikinn flöskuháls á nýja kerfinu. Eitt er víst að vaxtaáhætta Íbúðalánasjóðs mun aukast verulega eftir því sem meiri líkur eru á uppgreiðslu af hendi lántakenda sem gæti orðið veruleg ef mikið misvægi skapast í vöxtum á nýjum lánum og gömlum. Ég vil líka nefna það vegna þess að því hefur verið haldið fram, m.a. af hálfu ráðherra og fleiri sem tala fyrir þessu máli, að með frv. muni afföll hverfa úr sögunni en í umfjöllun nefndarinnar um málið kom fram að það sé rangt sem haldið hefur verið fram að með upptöku peningalánakerfisins séu afföll úr sögunni. Það er ljóst að í stað affallanna í núverandi kerfi sem koma fram strax á markaði koma þau fram í vaxtaálagi í nýja kerfinu. Vextirnir verða einfaldlega hærri með hliðsjón af ávöxtunarkröfunni og dreifast á allan lánstímann. Ég vil í því sambandi nefna það sem fram kom hjá forstöðumanni Hagfræðistofnunar að óvissan sem í dag felst í afföllum verði að óvissu um hvaða vaxtakjör muni bjóðast. Áhættan verði nákvæmlega eins og verið hefur þegar fólk muni standa frammi fyrir því að Íbúðalánasjóður bjóði út skuldabréf í nýja peningalánakerfinu. Ég vitna til þess í nál. að í Morgunblaðinu í janúar sl. sagði forstöðumaður Hagfræðistofnunar að vaxtakjör verði ákvörðuð í útboði og gagnvart fólki verði áhættan eins varðandi það að vaxtakjörin í hinu nýja kerfi geti breyst eins og afföllin í dag. Afföll sem nú koma fram á markaði, og skiptast oft milli kaupenda og seljenda, munu þannig lenda á lántakanda í nýju kerfi og koma fram í hærri vöxtum og dreifast á allan lánstímann. Það er meginmunurinn hvað þetta varðar. Ég vil t.d. halda því til haga sem ég nefndi við 1. umr. um málið að þegar afföllin í húsbréfakerfinu fóru sem hæst, fóru í allt að 25%, var ávöxtunarkrafan til húsbréfanna rúm 7% en ef nafnvextir hefðu verið rúm 7% þá hefðu engin afföll komið fram við sölu þeirra á þeim tíma. Það er líklegt að ef þetta kerfi hefði verið til þá hefðu vextirnir verið 7% en eins og ég segi koma afföllin fram í vöxtunum sem dreifast á allan lánstímann. Það er því rangt gagnvart þeim sem hafa miklar væntingar gagnvart þessu nýja kerfi að segja að afföllin séu alveg úr sögunni vegna þess að þau koma fram með öðrum hætti. Það sem ég hef undrað mig á við meðferð málsins í nefndinni eftir því sem ég skoða það meira er að á undanförnum tveimur árum hafa orðið verulegar vaxtalækkanir og það vekur upp spurningar af hverju þær hafi ekki komið fram svo nokkru nemi í lánskjörum viðbótarlána og húsbréfavöxtum. Athyglisvert er að þótt vextir úr útboði húsnæðisbréfa vegna viðbótarlána, sem eru peningalán, viðbótarlánin eru ekkert annað en peningalán, hafi verið 4,76% á sl. ári hafa vextir engu að síður verið 5,6% á árinu 2003. Þarna munar rúmlega 1%. Í nýjasta útboði vegna húsnæðisbréfa sem ég veit um, það getur verið að komið sé eitthvað nýrra frá því að ég skoðaði þetta og var að undirbúa þetta nál., voru vaxtakjörin um 4,28% en engu að síður lækkuðu vaxtakjör þessara peningalána einungis úr 5,6 í 5,3%. Maður spyr: Af hverju var ekki ástæða til að lækka vextina enn frekar? Þannig er munur á útboðskjörum og vaxtakjörum viðbótarlána um 1%, sem sjóðurinn reiknar sér í vaxtaálag nú, en vaxtaálag á húsbréfum hefur verið 0,35% og kjörin á þessum peningalánum því hærri en á húsbréfum. Því höfum við í minni hlutanum spurt hvort vaxtaálagi verði ótæpilega beitt í nýju kerfi til þess að auka hagnað og eigið fé Íbúðalánasjóðs, en í nýjum útboðum húsnæðisbréfa í dag er krafan 3,73% og fastir vextir húsnæðisbréfa 2,7%. Einnig komið fram, virðulegi forseti, hjá forsvarsmönnum Íbúðalánalánasjóðs að ef ekki hefðu verið uppi hugmyndir um að ráðast í þessa kerfisbreytingu hefðu húsbréfavextir lækkað þegar á síðasta ári niður í 3,5--4%, sennilega nær 4%. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hefur það aldrei komið til tals eftir að vextir lækkuðu svona mikið að lækka húsbréfavextina? Maður veltir fyrir sér hvort ástæðan fyrir því að húsbréfavextir lækkuðu ekki, t.d. um mitt síðasta ár, hafi verið sú að til stóð að fara í þessa kerfisbreytingu og hæstv. ráðherra hafi verið í mun að geta sýnt meiri mun á milli húsbréfavaxta og vaxta á íbúðabréfum þegar þau komast í gagnið heldur en að fara þá leið sem var greinilega hægt að fara með húsbréfavextina sem eru 4,75% í 3,5--4% þegar á síðasta ári, eða sennilega nær 4%. Ég velti fyrir mér hvort það sé virkilega svo að þeim sem tóku húsbréfalán á sl. ári hafi verið gert að greiða hærri vexti, að settir hafi verið hærri vextir á fasteignaveðbéf þeirra eða húsbréf en þörf var á. Það er ástæða til þess að spyrja hæstv. ráðherra: Kom einhvern tíma til álita og var það einhvern tíma rætt á sl. ári að það væri svigrúm til þess að fara í vaxtalækkanir á föstum vöxtum af húsbréfunum sem nú eru 4,75 niður í 4%? Ef það hefði verið gert hefðu húsbréfavextir með vaxtaálagi sem nú er 0,35% orðið um 4--4,35% þegar á síðasta ári í stað 5,1% nú. Fram kom líka hjá greiningardeild Landsbankans að fyrirhuguð áform um breytingar á húsnæðislánakerfinu sem legið hafa fyrir frá áramótum hafi leitt til töluverðrar óvissu og haft áhrif á hærri ávöxtunarkröfu húsbréfa en ella og aukið mun milli húsbréfa og húsnæðisbréfa. Ekki er því hægt að slá því föstu, virðulegi forseti, eins og gert er, að húsnæðislánin verði við þessa breytingu hagkvæmari fyrir lántakendur, ekki síst í ljósi þeirrar óvissu sem er um vaxtaálagsgreiðslur og framkvæmdina á uppgreiðsluákvæðunum. Athyglisvert er þegar maður skoðar það svigrúm sem hefur verið fyrir hendi á sl. ári til að lækka húsbréfavextina að eigið fé og hagnaður Íbúðalánasjóðs hefur aukist verulega eða um nálægt 3 milljarða kr. á sl. tveimur árum. Þetta skapar tortryggni um að það verði ekki forgangur að gæta hagsmuna kaupenda og seljenda húsnæðis við ákvörðun um vaxtakjör í nýju lánakerfi. Þegar við ræddum málið við 1. umr. lá ekki fyrir álit ESA sem kallað hefur verið eftir vegna 90% lánanna. Nú er nokkur tími liðinn frá 1. umr. og mig minnir að von hafi verið á því fljótlega eða a.m.k. í þessum mánuði. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra að því hvort eitthvað sé að frétta af því og hvort eitthvað nýtt hafi komið fram í félmrn. eða hjá Íbúðalánasjóði sem skýri betur hvaða hugmyndir eru uppi varðandi vaxtaálag og vaxtakjör á þessum íbúðabréfum. Við höfum haft af því áhyggjur í stjórnarandstöðunni og í minni hlutanum í félmn. sem fjallaði um málið og viljum vekja athygli á því að til viðbótar þeim heimildum sem nú eru til staðar er kallað eftir enn frekari gjaldtöku- og álagsheimildum. Núgildandi ákvæði kveða á um að heimilt sé að áskilja vaxtaálag til að mæta rekstrarkostnaði og áætluðum útlánatöpum. Eins og fram hefur komið eru þessi álög 0,35% en til viðbótar þessu er lagt til að heimilt sé að áskilja vaxtaálag vegna vaxtaáhættu sjóðsins auk álags vegna fjármagnskostnaðar af uppgreiddum lánum. Síðan má kveða á um að aukaafborganir og uppgreiðsla veðbréfa verði aðeins heimilar gegn greiðslu þóknunar sem jafni út að hluta eða öllu leyti muninn á uppgreiðsluverði veðbréfs og markaðskjörum sambærilegra íbúðabréfa, eins og fram kemur í 12. gr. frv. Og þá er ég komin að því atriði sem sætti hvað mestri gagnrýni þeirra sem sendu umsagnir til nefndarinnar eins og ASÍ, BSRB, Samtaka atvinnulífsins, Samtaka banka og sparisjóða og Seðlabanka Íslands. Seðlabanki Íslands tók fram í umsögn sinni að hætta sjóðsins af uppgreiðslum fyrir tímann geti verið veruleg þar sem fjármögnun er föst og bundin út líftíma fasteignaveðbréfsins. Tók bankinn sem dæmi að ef fimmtungur af 300 milljarða kr. stofni sem bæri 5,1% vexti væri greiddur upp fyrir tímann og hægt væri að endurfjárfesta þann hluta með 3,5% vöxtum yrði árlegt gat í fjármögnun tæplega 1 milljarður kr. Orðrétt segir síðan í umsögn bankans: ,,Tæplega verður séð að Íbúðalánasjóður hafi bolmagn til að mæta slíkum hræringum, jafnvel þótt gripið yrði til einhverra aðgerða.`` Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er eitthvað uppi á borðinu núna sem varpar frekari ljósi á það hvernig fyrirkomulaginu verður háttað varðandi uppgreiðsluákvæðin og hvaða kjör þurfi að vera þar á miðað við það markmið sem sett er í frv.? Við teljum fulla ástæðu til að taka undir þessar aðvaranir Seðlabanka en í umsögninni kemur jafnframt fram eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Ef upp kæmi sú staða að samkeppni við Íbúðalánasjóð þrýsti niður vöxtum fasteignafjármögnunar gæti sjóðurinn lent í vanda. Lántakendur hans skuldbreyttu í ódýrari lán en skildu sjóðinn eftir með óbrúað gat sem ekki yrði með góðu móti fjármagnað með vaxtahækkun, þar sem hærri vextir sjóðsins leiddu til minni áhuga lántaka og hugsanlegs flótta úr sjóðnum. Ef sjóðurinn færi síðan að í samræmi við ætlan frumvarpsins og gripi til uppgreiðsluálags mundu vaxtakjör leiða til þess að lánveitingar stöðvuðust alfarið.`` Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um þessa tilvitnun hér í Seðlabankann þar sem fram kemur að ef sjóðurinn færi að í samræmi við ætlan frumvarpsins og gripi til uppgreiðslu álags mundu vaxtakjör leiða til þess að lánveitingar stöðvuðust alfarið. Hvað segir hæstv. félmrh. við þessari umsögn Seðlabankans? Ég vil líka fara í umsögn ASÍ varðandi þetta uppgreiðsluákvæði en þar er sett fram dæmi um að ef vextir lækkuðu almennt á markaði, úr t.d. 5,25 í 4,25% eins og gerst hefur á sl. mánuði, væri ráðherra heimilt að taka upp uppgreiðsluálag sem væri allt að 12,3% af eftirstöðvum lánsins miðað við ákvæði frumvarpsins. ASÍ segir að það þýddi að uppgreiðsluálag yrði tæp 1 millj. kr. af 8 millj. kr. láni. Þetta er náttúrlega alveg ótrúlegt og einhver orðaði það svo að ef einhvern tíma hefðu verið afföll í húsbréfakerfinu, þá væri hægt að segja, ef þetta gengi fram, að farið væri úr affallakerfi í áfallakerfi. Ég held að það sé ekkert of djúpt í árinni tekið ef þetta gæti þýtt að uppgreiðsluálag af 8 millj. kr. láni yrði 1 millj. kr. Það er ástæða til þess að halda því líka til haga að fulltrúar ASÍ hafa áhyggjur af þeim víðtæku heimildum sem ráðherra fær til gjaldtöku með þessu frumvarpi. Það er raunverulega forsenda ASÍ fyrir stuðningi við þetta frv. að skuldara verði heimilt að greiða upp skuldir sínar án sérstaks álags. Undir það tökum við. Í húsbréfakerfinu núna er hægt að greiða upp lánin, borga inn á þau og greiða þau upp án sérstaks álags hvenær sem skuldara þóknast. ASÍ segir orðrétt í sinni umsögn, með leyfi forseta: ,,Það á að vera réttur hvers lántakanda að fá að greiða skuldir sínar hvort heldur er hraðar eða að öllu leyti án þess að vera skattlagður sérstaklega vegna þess.`` Það er mjög sérstakt að fólk sé skattlagt ef það er að greiða upp skuldir sínar. BSRB hefur líka haft fyrirvara við þetta ákvæði. Sama gildir um Samtök banka og verðbréfafyrirtækja. Þau leggja nú áherslu á að þetta ákvæði verði endurskoðað og benda á að hægt væri að taka upp almennt 1--2% uppgreiðslugjald af lánum. Þau telja að slíkt gjald mundi aldrei dekka alla vaxtaáhættu sjóðsins en með því skapaði sjóðurinn sér ákveðna vörn gegn henni. Það er auðvitað óljóst hve mikið mun reyna á uppgreiðsluákvæðið, það fer eftir því hvort verulegur vaxtamunur verður frá einu útboði til annars og hve mikill vaxtamunur verður almennt í húsnæðislánum. Í 10. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að í ákvörðun um vaxtakjör útlána verði m.a. gert ráð fyrir álagi vegna þessara uppgreiddu lána og mun vaxtaáhætta sjóðsins vegna uppgreiðslu endurspeglast í vaxtaákvörðunum sjóðsins. Því til viðbótar kemur síðan heimild til ráðherra í 12. gr. frumvarpsins til að áskilja að uppgreiðsla verði aðeins heimil gegn greiðslu þóknunar sem jafni út að hluta eða að öllu leyti muninn á uppgreiðsluverði ÍLS-veðbréfs og markaðskjörum sambærilegs íbúðabréfs. Það er einmitt gert ráð fyrir að ákvæðinu verði beitt þegar hefðbundnar áhættustýringaraðferðir nægja ekki til að verja sjóðinn. Við bendum á að auk þess sem þessi heimild gæti leitt til mörg hundruð þúsund króna gjaldtöku, eins og ég hef áður getið og vitna þar til ASÍ, þá gæti þessi heimild mismunað lántakendum vegna uppgreiðslu. Þeir sem fyrstir nýttu sér uppgreiðslu áður en gripið væri til þessara aðgerða þyrftu ekki að greiða sérstaklega fyrir hana en þeir sem á eftir kæmu þyrftu að greiða mjög háar fjárhæðir. Nú spyr ég ráðherrann hæstv. um það hvað hann segir um þennan mismun sem getur skapast milli lántakenda ef verulegur munur verður á vaxtakjörum og ef þeir sem fyrstir koma þurfa ekki að greiða sérstaklega fyrir uppgreiðsluna en síðar yrði kannski gripið til þessa ákvæðis í frumvarpinu sem mest hefur verið gagnrýnt og þeir á eftir koma þyrftu því að greiða mjög háar fjárhæðir fyrir uppgreiðsluna. Þessi staða gæti auðvitað komið upp ef vextir lækkuðu hratt og vaxtakjör íbúðalána yrðu mjög mismunandi, svo og ef samkeppni yrði veruleg í útlánum til húsnæðisfjármögnunar. Í húsbréfakerfinu og hjá Íbúðalánasjóði hefur verið töluvert um uppgreiðslur. Frá 1999--2003 voru uppgreiðslur í húsbréfakerfinu um 18 milljarðar og samtals 34 milljarðar á þessu tímabili ef litið er til húsnæðislánakerfisins í heild. Í félmn. var nokkuð rætt um það hvað þessi breyting þýddi varðandi erlenda fjárfesta og áhuga þeirra á að nýta þessi bréf sem vænlegan fjárfestingarkost. Því skal haldið til haga að erlendir fjárfestir hafa komið inn í kaup á húsbréfum í verulegum mæli á umliðnum missirum eftir að flokkar húsbréfa voru stækkaðir og tekin upp rafræn eignaskráning. Talið er að erlendir fjárfestar eigi um 100 milljarða í rúmlega 300 milljarða húsbréfum eða um þriðjung af þeim. Því er auðvitað ástæða til þess að hugleiða, eins og við gerum í minni hlutanum hvort kostir íbúðabréfa séu ótvírætt meiri gagnvart erlendum fjárfestum, hvort kostirnir séu ekki ofmetnir í samanburði við áhugann á húsbréfunum. Það er þó kostur sem á að halda til haga að með því að skrá hin nýju verðbréf hjá alþjóðlegum greiðslumiðlurum verða bréfin eftirsóknarverð fyrir erlenda fjárfesta og gætu því vonandi leitt til lækkunar á langtímavöxtum. Það er einnig jákvætt í frumvarpinu að komið verði á fót aðalmiðlarakerfi og veitt verðbréfalán til aðalmiðlara til þess að liðka fyrir verðmyndun á markaði. Af því hef ég haft nokkrar áhyggjur, sem fram koma reyndar í nál., hvað gerist ef erlendir fjárfestar fara skyndilega af markaðnum. Ég heyrði auðvitað í nefndastarfinu að þeir sem haldið hafa utan um þetta mál fyrir hönd ráðherrans og koma á fund nefndarinnar hafa kannski ekki verulegar áhyggjur, en ég vil þó halda því til haga að þessi staða getur vissulega verið uppi og skyldi síst vanmetið að menn hafi þó horft til þess og hugsað fyrir því hvað gerist ef erlendir fjárfestar sem fjárfest hafa mikið í íbúðalánabréfum hverfa skyndilega af markaðnum. Við bendum á það sem fram kom hjá Seðlabankanum í október sl., í svari við fyrirspurnum sem ég lagði fram, að við breyttar aðstæður gætu erlendir fjárfestar ákveðið fyrirvaralaust að losa á markað mikið magn skuldabréfa á stuttum tíma eins og gerst hefur í öðrum löndum. Þetta gæti haft alvarlegar afleiðingar fyrir innlendan gjaldeyris-, skuldabréfa- og peningamarkað og þar með fjármálalegan og efnahagslegan stöðugleika. Síðan vil ég aðeins fara út í það, virðulegi forseti, sem nú á að gerast eftir að þetta frv. verður að lögum, þ.e. yfirfærsluna yfir í nýtt kerfi og hvernig endurskipulagningu á verðbréfaútgáfunni verður háttað. Hugmyndin er að flýta fyrir því að íbúðabréfin verði markaðshæf með þeim hætti að eigendum húsbréfa og húsnæðisbréfa verði boðið að skipta þeim fyrir íbúðabréf og skiptingin verði gert í skiptiútboði. Liggur eitthvað fyrir um kjörin í þessu skiptiútboði? Það er mjög óljóst og við fengum engin svör við því, en nokkur tími er liðinn síðan félmn. fjallaði um þetta mál og vel má vera að eitthvað hafi skýrst frá þeim tíma. Það kom fram hjá fulltrúum Íbúðalánasjóðs á fundi félmn. að áform eru uppi um að skipta strax allt að 300 milljörðum í húsnæðis- og húsbréfum af 420 milljarða heildarútgáfu þessara bréfa og að þau eigi að ná fram að ganga fyrir 1. júlí nk. Nú hefur verið talað um að búast megi við hækkandi vöxtum og aukinni verðbólgu og reikna megi með að Seðlabankinn hækki stýrivexti sína um ríflega tvö prósentustig á næstu 18 mánuðum, sem sagt hækkun á vöxtum. Ég spyr hvaða áhrif það hafi að mati hæstv. ráðherra við þessar breytingar og á kjörin á íbúðalánabréfum almennt. Ég hlýt líka að nefna hér að það var nokkuð rætt í nefndinni að óvisst sé hvaða áhrif þessi breyting hafi á markaðinn, þ.e. að losa um allt að 300 milljarða strax í húsnæðisbréfum og skipta þeim fyrir íbúðalánabréf. Lífeyrissjóðirnir hafa verið umsvifamiklir í þessum kaupum og húsbréfin eru um 45% af eignasafni sjóðanna. En í umsögn lífeyrissjóðanna kom fram mikil gagnrýni á þá túlkun Íbúðalánasjóðs á ákvæðum laga að hann hafi heimild til aukaútdráttar á húsbréfum. Fulltrúar lífeyrissjóðanna telja aftur á móti að aukaútdráttur húsbréfa sé bundin þeirri takmörkun að vera aðeins heimill til að jafna fjárstreymi hjá stofnuninni vegna aukaafborgana eða uppgreiðslu skuldara fasteignaveðbréfa. Þetta álitamál sem er greinilega ágreiningsmál milli lífeyrissjóðanna og Íbúðalánasjóðs var ekki uppi við 1. umr., þannig að ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé sammála lífeyrissjóðunum um það að önnur heimild til aukaútdráttar umfram þetta sem ég lýsti sé ekki fyrir hendi og að lagaheimild til aukaútdráttar verði að skýra þannig að aukaafborganir af fasteignaveðbréfi eða uppgreiðslu fasteignaveðbréfa veiti heimild til aukaútdráttar í aðeins þeim húsbréfaflokki sem umrætt fasteignaveðbréf tilheyrir en öðrum ekki. Um þessa túlkun voru lífeyrissjóðirnir og Íbúðalánasjóður ekki sammála og lýstu fulltrúar lífeyrissjóðanna því yfir í nefndinni að ef stjórnvöld mundu knýja á um aukaútdrátt kæmi til greina að fara dómstólaleiðina. Hefur eitthvað verið sest yfir þetta mál eftir að félmn. afgreiddi það frá sér, sem varpar meira ljósi á það hvort ágreiningurinn sé leystur milli þessara aðila og ekki komi til einhverrar óvissu, þegar þetta frv. hefur verið afgreitt sem lög, varðandi aukaútdrætti og skipti á íbúðabréfum og húsbréfum? Mér fannst líka athyglisvert í umsögn Fjármálaeftirlitsins, og það kom fram í umfjöllun félmn. um þetta mál, að í tryggingafræðilegri úttekt á eignastöðu sjóðanna á móti skuldbindingum hefur ekki verið tekið tillit til aukaútdráttar og tryggingafræðingur LSR telur t.d. að ef það verði gert geti það haft veruleg áhrif á endurmat húsbréfa. Þegar félmn. skildi við þetta mál lá ekki fyrir hvernig staðið verður að þessum skiptum eða hvernig þau verða verðlögð. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort eitthvað liggi skýrar fyrir um það. Síðan er eitt sem nefndin fjallaði nokkuð um sem gæti haft áhrif á vaxtakjörin á þessum peningalánum og bréfum. Fram kom að með líkum hætti og krafist er eiginfjárhlutfalls í bönkum, þá lagði Fjármálaeftirlitið til að settar verði reglur um ákveðið eiginfjárhlutfall fyrir Íbúðalánasjóð. Það teljur eðlilegt að byggja slíkt hlutfall á sömu reglum og gilda fyrir viðskiptabanka og önnur fjármálafyrirtæki. Full ástæða er til að óttast að þessi krafa kalli fyrr en seinna á gjaldtöku eða áhættuálög sem lántakendur verða að standa undir. Fjármálaeftirlitið gerði ekki athugasemd við það í umfjöllun sinni um málið að eiginfjárhlutfallið yrði fyrst um sinn ákveðið í reglugerð en lagði til að skoðað yrði að setja þetta síðar í lög. Ég get nú farið að ljúka umfjöllun minni um þetta mál en vildi víkja að brtt. sem við flytjum við frumvarpið og vænti þess að hæstv. félmrh. geti tekið undir. Nú er ég ekki með þessa brtt. við höndina og spyr forseta hvort hægt sé að útvega mér hana hingað í ræðustól. Takk fyrir. Þessa brtt. flyt ég ásamt hv. þm. Helga Hjörvar og hv. þm. Katrínu Júlíus\-dóttur en þar leggjum við til, þó að það komi ekki beinlínis þessari breytingu við, að stigið verði fyrsta skrefið til að efna loforð framsóknarmanna um að hækka lánshlutfallið í 90% og leggjum til að b-liður 9. gr. frumvarpsins orðist svo, með leyfi forseta: ,,Í stað orðanna: ,,Skipta má fasteignaveðbréfi og húsbréfum fyrir fjárhæð sem nemur allt að 70%`` í 1. málsl. 2. mgr. kemur: Lánveiting samkvæmt ÍLS-veðbréfi getur numið allt að 90%.`` Ef þessi brtt. verður samþykkt væri alls ekki stigið stórt skref í áttina til að hækka lánshlutfallið en það sýndi þó vilja framsóknarmanna til að standa að þeirri breytingu sem varð þeirra helsta kosningaloforð, þ.e. að þetta skref yrði stigið nú. Verulegur hluti þeirra sem tekur lán í fyrsta sinn hefur fengið 90% lán, peningalán, gegnum viðbótarlánin og það er tiltölulega fámennur hópur, eða um 17% þeirra sem kaupa í fyrsta sinn, sem ekki hefur aðgang að 90% láni. Það er náttúrlega þak á þessu láni núna. Hámarkslán vegna notaðra íbúða er 9,2 millj. kr., en vegna nýrra 9,7 millj. kr. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, eins og hæstv. ráðherra veit ósköp vel, að lánshlutfallið hefur rýrnað verulega í þeirri miklu hækkun sem hefur orðið á íbúðaverði. Ég heyrði síðast í morgun að fasteignaverð hafi tvöfaldast á sl. sjö árum ef ég man þetta rétt, ég er ekki með þetta fyrir framan mig. Nefnd var lítil íbúð sem hefði hækkað úr 6 millj. kr. í 12 millj. kr. sem er náttúrlega ekkert smátt og þýðir að heimilin skuldsetja sig miklu meira en verið hefur. Og jafnvel þó að lánshlutfallið hafi hækkað lítillega um sl. áramót, þá ést þetta bara upp í þessum miklu verðhækkunum á íbúðum. Ég velti auðvitað fyrir mér hvaða áhrif það hefur ef farið er upp í 90% lán en engu að síður tel ég að hér þurfi að ríkja jafnræði, a.m.k. milli þeirra sem kaupa sér íbúð í fyrsta sinn. Ef við skoðun hvað þetta þýðir miðað við hámarkslán nú, þá mun þessi breyting gagnast þeim vel sem kaupa íbúðir á bilinu 10--12 millj. kr. en ekki öðrum vegna þessa þaks sem þarna er sett á. Ef við skoðun þann sem kaupir 10 millj. kr. íbúð, þá fengi hann tveggja millj. kr. hærri lánveitingu heldur en núna ef þessi tillaga yrði samþykkt. Og ef það væri íbúð sem kostar 12 millj. kr., þá mundi það ekki muna miklu, 800 þús. vegna notaðrar íbúðar og 1,3 vegna nýbygginga, en þetta er þó allt í áttina. Ef við tökum 11 millj. kr. íbúð, þá mundi hækkun á láni, miðað við brtt. sem ég lýsi hér, hækka um eina og hálfa milljón vegna notaðrar íbúðar og tvær milljónir vegna nýrra íbúða. Þannig að þetta er skref í áttina til þess sem hæstv. ráðherra og Framsóknarflokkurinn hefur lofað. Mér finnst alltaf vænt um að halda þessu til haga fyrir hæstv. ráðherra bara til að minna hann á hverju hann lofaði og hvaða áætlanir hann setti niður á sínum tíma. Það hefur sennilega verið skömmu eftir að Árni Magnússon varð félmrh. sem áætlunin var sett niður, þar átti lánshlutfall allra að verða 70% 1. desember 2003, 1. maí 2004, sem nú er liðinn, átti lánshlutfallið að fara í 75% og 1. maí 2005 átti lánshlutfallið að fara í 80%, 1. maí 2006 allt að 85% og 1. maí 2007 90%. Ég man ekki betur en áætlun um hvernig ráðherrann ætlaði að haga þessum málum ætti að leggja fram í upphafi þess þings sem nú er að ljúka. Þetta er eins og með skattalækkanirnar, við sjáum ekkert af skattalækkununum sem ríkisstjórnin boðar, en það er boðað núna fyrir þinglok að leggja a.m.k. fram áætlun um það hvernig skattalækkunum verði háttað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, m.a. til þess að einstakir þingmenn Sjálfstæðisflokksins þurfi ekki að vera hér í þinghúsinu fram á næsta haust. Nú spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann muni nú ekki líka leggja fram slíka áætlun áður en þingi lýkur og hvernig hann sjái fyrir sér þessa áfangahækkun upp í 90% á kjörtímabilinu að því er varðar 90% lánin. Margir eru farnir að bíða mjög óþreyjufullir eftir þessu láni, ekki síst þegar íbúðir hækka sífellt í veðri og sífellt rýrnar hlutfallslega það sem fólk fær að láni. Þess vegna er það sanngirniskrafa gagnvart fólkinu og ekki síst kjósendum Framsóknarflokksins sem kusu hann út af þessu 90% láni að það liggi a.m.k. fyrir áætlun um hvernig hæstv. ráðherra sjái þetta fyrir sér.  Ég vil líka, virðulegi forseti, spyrja ráðherrann, og óska eftir svari hjá hæstv. ráðherra, um nefnd sem hann skipaði skömmu eftir að hann varð ráðherra fyrir um ári síðan og átti að koma fram með tillögur um úrbætur að því er varðar félagslegar íbúðir, leiguíbúðir. Nú þekkir ráðherrann það mætavel að það er löng biðröð eftir leiguíbúðum og þar ríkir nánast neyðarástand. Margir hafa beðið eftir því að ráðherrann kæmi með eitthvert útspil í þessu máli. Þess vegna er full ástæða til þess að hæstv. ráðherra geri grein fyrir því hvers megi vænta hjá leigjendum þegar á þriðja þúsund manns bíða núna eftir leiguíbúðum. Vonandi verður niðurstaðan í þeirri nefnd ráðherrans ekki jafn snautleg eins og hún var í nefnd forsrh. sem félmrh. átti aðild að varðandi úrbætur í málefnum fátæks fólks á Íslandi sem er nú hreinlega til skammar þessari ríkisstjórn og ég er orðin úrkula vonar með að við getum fengið að ræða hér áður en þing lýkur störfum. Maður er næstum orðlaus þegar hér eru 15--20.000 fátækir á Íslandi, það á ekkert að gera fyrir þennan hóp og nefnd að störfum í eitt og hálft ár. Þannig að ég vona nú að niðurstaða nefndar félmrh. sem er að skoða leigumarkaðinn og á að leggja fram tillögur til úrbóta skili einhverju bitastæðara heldur en kom fram í fátækraskýrslu ríkisstjórnarinnar. Mér finnst það ekkert of mikið, virðulegi forseti, þó við ætlumst til þess í stjórnarandstöðunni að hæstv. ráðherra lýsi fyrir okkur þegar við ræðum húsnæðismálin hver staðan er í nefndarvinnunni. Nefndin er bráðum búin að starfa í ár ef ég best veit og það liggur fyrir kortlagning á því neyðarástandi sem er á leigumarkaðnum. Fyrrverandi hæstv. félmrh. Páll Pétursson gerði ítarlega úttekt á því. Það liggur fyrir hvar vandinn er, hvernig hann skiptist milli kjördæma o.s.frv., hverjir eru á biðlistum eftir leiguíbúðum. Þannig að það vantar fyrst og fremst ákvarðanir sem tryggja betur stöðu fólks á leigumarkaðnum. Það sem við höfum séð gerast á leigumarkaðnum á umliðnum árum í tíð framsóknarmanna er fyrst og fremst hækkun á vöxtum á leiguíbúðum og í félagslega kerfinu sem voru 1%. Samstaða var um það á árum áður, líka þegar við vorum í niðursveiflunni í efnahagsmálum, að halda vöxtum í einu prósenti. En þeir eru núna orðnir allt að 4,9%, enda er leiguverð á íbúðum orðið hróplegt og tekur orðið 3 / 4 af tekjum láglaunafólks. Fólk sem er kannski með um eða innan við 100 þús. kr. þarf oft að borga 60--70 þús. kr. í leigu. Þannig að þetta er orðið brýnasta málið sem þarf að taka á. Ég minni á að þetta var eiginlega stærsta málið í bráðaaðgerðum sem ASÍ boðaði fyrir kosningar og allir forustumenn stjórnmálaflokka tóku undir að þyrfti að verða eitt af forgangsmálunum. Um þetta vil ég nú spyrja, virðulegi forseti, í þessari umræðu, auk þess að fá fram afstöðu hæstv. ráðherra til þeirrar brtt. sem við hér flytjum. ASÍ hefur t.d. í sinni umsögn, sem ég ætla nú ekki að tefja tíma þingsins á að lesa, mjög kallað eftir því að gripið verði til aðgerða til að bæta stöðu leigjenda. Þess vegna er full ástæða til þess að ráðherra tjái sig um þetta. ASÍ telur það algjört forgangsverkefni hjá stjórnvöldum að endurskoða félagslega íbúðakerfið, sérstaklega með tilliti til þeirrar miklu hækkunar sem orðið hefur á húsaleigu á undanförnum árum og sívaxandi fjölda þeirra sem eru á biðlistum eftir félagslegum leiguíbúðum. Niðurstaða okkar, virðulegi forseti, í minni hlutanum er að við erum eins og ég sagði jákvæð gagnvart þeirri kerfisbreytingu sem hér er boðuð, hefðum viljað skoða ýmis óvissuatriði varðandi framkvæmdina, bæði sem snúa að kjörum lántakenda, mati á vaxtaáhættu sjóðsins og áhrifunum á lána- og peningamarkaðinn. Ég er ekki sannfærð um að við séum að sigla í betra kerfi fyrir húsnæðiskaupendur þótt ég vilji gera þessa tilraun. Það reynir þá á framkvæmdina. Það reynir á þessi ákvæði í frumvarpinu, hvort hæstv. ráðherra heldur á málum með þeim hætti að hugsanlegar vaxtalækkanir muni nýtast íbúðakaupendum. Og ég vil halda því enn og aftur til haga að það hefði verið hægt að fara út í vaxtalækkun á húsbréfakerfinu á síðasta ári eins og ég lýsti. Það er sem sagt mikil óvissa um hvaða áhrif þessar breytingar hafa á lánskjörin en með þeim eru teknar upp ýmsar viðbótargjaldtökur á lántakendur sem enginn veit til hvers leiða eins og heimild til þessarar stórfelldu gjaldtöku vegna uppgreiðsluákvæðisins í 12. gr. Við munum sem sagt, virðulegi forseti, og það skulu vera mín lokaorð, við munum styðja þau ákvæði frumvarpsins sem eru til bóta, greiðum atkvæði gegn uppgreiðsluákvæði 12. gr., en vísum að öðru leyti ábyrgðinni á framkvæmdinni til stjórnarmeirihlutans.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem á undan mér mæltu fyrir upplýsandi og góða yfirferð um þetta ágæta mál sem beinir sjónum okkar að sjálfsögðu að húsnæðismálum í hinu stóra samhengi, almennt og yfirleitt, enda um meginbreytingu á íbúðalánakerfinu að ræða. Líkt og kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sem mælti fyrir nál. minni hluta félmn., þá eru vissulega margir kostir við þessa breytingu þar sem um endurskipulagningu á verðbréfaútgáfunni er að ræða og peningalánakerfi tekið upp í stað húsbréfa og húsnæðisbréfa, þó svo að ýmsar blikur séu á lofti og ekki einsýnt um að allt sé gott við þessa breytingu þótt flest bendi til þess. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kom sérstaklega inn á hluti sem Alþýðusambandið og fleiri hafa bent á í sambandi við heimild til uppgreiðslu og ég tek undir það með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að skuldari geti greitt upp lán sín án aukakostnaðar. Það á að vera sjálfsagður réttur hvers skuldara, sérstaklega í opinberu íbúðalánakerfi sem er til þess gert að gera því sem næst öllum kleift að koma sér upp eigin húsnæði. Hið opinbera á ekki að skattleggja þá sem vilja létta á skuldum sínum. Ef þeir hafa einhvern tíma á lífsleiðinni tækifæri til þess að greiða upp íbúðalánaskuldir sínar, þá á að sjálfsögðu ekki að skattleggja það sérstaklega eða taka af því gjald. Ítreka ég mikilvægi þess að þetta verði endurskoðað og sú tillaga sem hv. þm. mælti fyrir af hálfu minni hlutans verði tekin til skoðunar og samþykkt. Þetta er mjög brýnt og mikilvægt mál og eitt af grundvallaratriðum þess kerfis sem við viljum sjá og eigum að sjá. Eins og þingmaðurinn gat um einnig í sinni góðu yfirferð fyrir hádegið er heldur alls ekki um það að ræða að afföllin heyri sögunni til. Til kemur ýmiss konar önnur óvissa um vaxtakjör og vaxtaálag og fleira sem því tengist. Þá vil ég líka taka undir það að þegar kemur að nýbyggingum og lánveitingum til nýbygginga er þeim málum vel háttað í núverandi kerfi þar sem þeim er skipt í þrennt. Fyrsti hluti lánsins fæst þegar húsnæðið er fokhelt, annar hluti þegar það er tekið út af byggingarfulltrúa og þriðji hlutinn þegar framkvæmdum er að fullu lokið. Þetta er að mörgu leyti mjög hentugt fyrirkomulag. Þess vegna höfum við stjórnarandstæðingar gagnrýnt það harðlega ef svo verður staðið að málum að til einnar greiðslu komi. Það er ekki gott fyrir íbúðabyggjendur eins og fram kemur í nál. minni hlutans og ég vil taka sérstaklega undir það. Einnig hefur þetta sætt mikilli gagnrýni hjá ASÍ, BSRB, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja og Seðlabanka Íslands þannig að nokkuð breið samstaða er um að því beri alls ekki að breyta. Eins og ég gat um áðan í sambandi við uppgreiðslurnar er mjög mikilvægt að lántakendur geti nýtt sér að greiða upp húsbréf eða aukaafborganir án gjaldtöku eða sérstaks vaxtaálags. Því er um að ræða breytingu frá núverandi kerfi sem er lántakendunum verulega í óhag og því tökum við í stjórnarandstöðunni og minni hluti félmn. undir það sjónarmið ASÍ að það hljóti að vera réttur skuldara að greiða upp skuldir sínar án sérstakrar skattlagningar. Það er nefnt sem dæmi að árið 1999--2003 voru uppgreiðslur í húsbréfakerfinu um 18 milljarðar kr. og samtals 34 milljarðar kr. á tímabilinu ef litið er til húsnæðislánakerfisins í heild. Þetta eru því verulegar uppgreiðslur og háar fjárhæðir fyrir þá sem skulda í kerfinu og taka íbúðalán til að koma sér upp húsnæði og það á að vera sjálfsagður réttur þeirra að greiða upp lánið. Skora ég á hæstv. félmrh. að svara spurningum um þetta. Ég vil þakka honum sérstaklega fyrir að sýna umræðunni þann sóma að sitja hana alla. Það ætti kannski að vera sjálfsagt en er það nú ekki af því að ráðherrar eru misduglegir að sitja umræður. En hæstv. félmrh. sýnir þessari umræðu þann sóma og mun að mér skilst taka til máls hér að lokum og svara þeim spurningum og tilmælum sem til hans er beint. Það er mjög jákvætt og gefur þessari umræðu talsvert meira gildi heldur en ef hæstv. ráðherra sæi sér ekki kost að vera við hana. Áður en ég fer út í aðra sálma langar mig sérstaklega að staldra við 90% lánin sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kom einnig inn á. Þetta var eitt af meginmálunum í síðustu kosningabaráttu og óhætt er að fullyrða að Framsóknarflokkurinn hafi fengið töluvert fylgi út á loforð sín um 90% lán meðal yngra fólks og þeirra sem voru að huga sérstaklega að þessum málum. Í þeim auglýsingum og kosningaáróðri sem rak á mínar fjörur fyrir síðustu kosningar og þar sem þau mál voru tíunduð og kynnt af Framsóknarflokknum var ekkert talað um að þetta ætti að gerast eftir mörg ár eða að þakið væri lágt o.s.frv. Þess vegna vil ég nota tækifærið af því að þetta tengist augljóslega órofaböndum þeim lagabreytingum sem er fjallað um hérna þar sem verið er að gjörbreyta húsbréfakerfinu gamla og óvissa er um það hvort þessar breytingar séu nauðsynlegar eða hvort þær séu til góðs. Við munum þó með fyrirvara um nokkur atriði og brtt. styðja málið enda leyfum við því að njóta vafans og sjáum hvort þetta verður neytendum til hagræðis, bæði kaupendum og seljendum. En um það hlýtur málið að snúast að breyta kerfinu í þá veru og í þá átt að það sé kaupendum og seljendum húsnæðis til sem allra mests hagræðis. Við vonum að hér sé ekki á ferðinni breyting sem hafi það að undirliggjandi markmiði að einkavæða íbúðalánakerfið og þetta sé skref í þá átt að koma því frá ríkinu og setja það alfarið inn í bankana. Það þarfnast miklu vandaðri og yfirgripsmeiri umræðu, enda hef ég ekki heyrt þær nótur slegnar af framsóknarmönnum að svo eigi að vera þó svo að þær raddir hafi verið háværar í Sjálfstæðisflokknum. Sérstaklega varð vart við það þegar umræðan um 90% lánin var hávær hérna fyrir ári síðan og rúmlega það og mætti að manni fannst þá talsverðri mótstöðu í samstarfsflokki Framsóknar, Sjálfstæðisflokknum. Þess vegna hlakka ég til að heyra hæstv. félmrh. gera okkur grein fyrir stöðu mála með 90% húsnæðislánin og langaði bara að bæta við þær spurningar og ítreka þær spurningar sem fram komu hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um það hvenær 90% lánin komi að fullu til framkvæmda, í hvaða skrefum og hvort ráðherra sér fyrir sér að sú framkvæmd verði að fullu stigin. Sjáum við það í einhverjum skilgreindum skrefum á næstu árum að 90% lánin verði tekin upp? Hvaða þak er fyrirhugað á 90% lánin? Hvaða þak er heppilegt að mati hæstv. ráðherra á 90% íbúðalán? Er verið að tala um lága upphæð þannig að einhver geti sagt að 90% loforðið hafi verið hálfgerður blekkingarleikur í aðdraganda kosninga þar sem þakið væri sett á 12--14 millj. kr. og skipti kannski engu verulegu máli frá því sem nú er? Eða erum við að tala um þak á verð á íbúðarhúsnæði og 90% lán á eitthvað sem er á bilinu 20--30 millj. kr.? Þá væri náttúrlega um að ræða meginbreytingu á íbúðalánakerfinu. Því nota ég þetta tækifæri til að beina þessum spurningum til hæstv. ráðherra: Hvernig sér hann framkvæmd 90% lánanna fyrir sér? Í hvaða skrefum og á hvaða tímabili verður þeim komið á og hvaða þak telur hann heppilegast að setja á 90% lánin? Lokaspurningin sem þessu tengist: Hvaða áhrif telur ráðherrann hæstv. að slík breyting hafi á verð á íbúðarhúsnæði, að fullu til framkvæmda komin og með það þak sem hann skilgreinir í sínum hugmyndum? Margir hafa haldið því fram að 90% lánin að fullu til framkvæmda komin leiði til verulegrar hækkunar á íbúðarhúsnæði. Þess vegna hafa ýmsir goldið varhuga við þessum breytingum. Sjálfur er ég þannig stemmdur í þessu máli að ég vil ræða það í botn áður en ég kveð upp úr um það hvernig ég stend í því. Mér hefur þótt margt mjög varhugavert við það og sérstaklega það sem getur hækkað verð á íbúðarhúsnæði verulega eins og ýmsir hagfræðingar og sérfræðingar á húsnæðismarkaði hafa haldið fram. Þá tel ég að betur væri heima setið en af stað farið. Til að loka þessu með 90% lánin, þá ætla ég að lokum, með leyfi forseta, að vitna í álit minni hluta félmn., í kafla sem heitir ,,Hækkun hámarkslána og bætt staða leigjenda``: ,,Félagsmálaráðherra lofaði því að í upphafi þessa þings yrði sett fram áætlun um hvernig hrinda ætti í framkvæmd hækkun á lánshlutfalli húsnæðislána í 90%. Var því m.a. lýst að fyrsta skrefið yrði tekið 1. desember 2003 ...`` Ber sérstaklega að geta þess að sú dagsetning er liðin. Áfram, með leyfi forseta: ,,... um að hækka lánshlutfallið í 90% sem að fullu ætti að vera komið til framkvæmda á árinu 2007. Ekkert liggur enn fyrir um hvernig staðið verði að framkvæmdinni og skákað í því skjóli að leita hafi þurft umsagnar Eftirlitsstofnunar EFTA. Það er auðvitað hreinn undansláttur í málinu enda telja sérfræðingar engar líkur á að stofnunin mótmæli framgangi málsins. Framsóknarflokkurinn taldi þó enga ástæðu til að kanna álit þeirrar stofnunar á málinu áður en kjósendum var lofað hækkun á lánshlutfalli og hámarksfjárhæðum lána. Ástæða er til að stíga skref í átt til þessarar hækkunar á lánshlutfalli með því að heimila að þeir sem eru að kaupa sér íbúð í fyrsta sinn fái allir hækkun á lánshlutfalli í 90% þegar 1. júlí. Það hefur óveruleg áhrif á stöðu Íbúðalánasjóðs því að stór hluti þeirra sem er að koma sér upp húsnæði í fyrsta sinn fær þegar 90% lán. Minni hlutinn gagnrýnir líka að ekkert hefur verið gert til að bæta stöðu leigjenda og tekur undir með ASÍ um að það sé algjört forgangsverkefni hjá stjórnvöldum að endurskoða félagslega íbúðakerfið, sérstaklega með tilliti til þeirrar miklu hækkunar sem orðið hefur á húsaleigu á undanförnum árum og sívaxandi fjölda þeirra sem eru á biðlistum eftir félagslegum leiguíbúðum.`` Þetta segir í áliti minni hlutans og ætla ég að láta það verða lokaorð mín um 90% lánin, enda hef ég komið þeim spurningum til hæstv. ráðherra og vona að hann svari þeim öllum og efast ekkert um að hann svari þeim öllum hér á eftir með glöðu gleði eins og hans er von og vísa. Þá ætla ég að koma aðeins að því sem ég endaði á hér áðan í tilvitnuninni í minnihlutaálit félmn. og kemur mjög skýrt fram í umsögn Alþýðusambands Íslands um þetta mál, en það eru áhyggjur manna af stöðunni á leigumarkaðnum. Fyrir marga hópa er hún mjög þröng. Það er ekki verið að nota nein stóryrði úr samhengi við samfélagsástandið þegar fólk talar um neyð margra á húsnæðismarkaði. Það er einfaldlega svo að mjög margir eiga erfitt með að standa straum af hárri leigu, fólk sem hefur ekki aðstæður til að kaupa sér húsnæði og þarf að þreyja þorrann á leigumarkaði. Hér ætti auðvitað að vera leigumarkaður sem fólk gæti verið á alla sína tíð ef það kysi, þannig að fólk liti ekki á það sem neyðarkost að vera á leigumarkaði, enda á það að geta verið alveg prýðilegur kostur. Þess vegna þurfum við að koma upp góðum og sanngjörnum leigumarkaði þar sem fólk getur verið alla sína búskapartíð án þess að kaupa sér húsnæði ef það kýs að haga sínum málum svo. En til að sú draumsýn rætist þarf mjög mörgu að breyta og vona ég að eitt af meginviðfangsefnum stjórnmálanna og félagsmálanna á næstu árum verði að breyta leigumarkaðnum verulega þannig að hann verði miklu sanngjarnari og skilvirkari heldur en nú og raunhæfur kostur fyrir Íslendinga, samhliða öðrum kerfum sem við höfum hér í sambandi við húsnæðiskaup eða búsetakerfi o.s.frv. Við þurfum að byggja upp leigumarkað sem virkar þannig að það verði komin upp kjölfesta, svo að það verði eins sjálfsagður, eðlilegur og góður kostur að leigja sér íbúð og að kaupa hana. Í því tilliti ætla ég að vitna hérna í hina ágætu umsögn Alþýðusambands Íslands sem er undirrituð með kveðju frá Gylfa Arnbjörnssyni, framkvæmdastjóra ASÍ, með leyfi forseta. ,,ASÍ vill í upphafi koma tvennu á framfæri. Í fyrsta lagi hafa samtökin talið það algjört forgangsverkefni hjá stjórnvöldum að endurskoða félagslega íbúðakerfið, sérstaklega með tilliti til fjölda félagslegra íbúða og þeirrar miklu hækkunar sem orðið hefur á húsaleigukerfinu á undanförnum árum. Kannanir ASÍ og annarra staðfesta að þessi hækkun húsaleigu er ein af meginástæðum aukinnar fátæktar hér á landi.`` Ég undirstrika það sem ég sagði áðan að þessi himinháa húsaleiga fyrir lágtekjufólk og fátækt fólk á Íslandi er ein af meginástæðum þeirrar auknu fátæktar sem við vitum öll að er á Íslandi. Það væri mikið strandhögg í baráttunni gegn fátæktinni sem ég held að flestir stjórnmálamenn, ég segi flestir af því að fram hefur komið að það eru ekki allir, flestir stjórnmálamenn telja að sé eitt af meginverkefnum og aðalviðfangsefnum okkar sem hér störfum fyrir utan að vernda stjórnarskrána, mannréttindin og tjáningarfrelsið. En áfram segir hér, með leyfi forseta: ,,Í öðru lagi hefur Alþýðusambandið talið að minna liggi á að endurskoða almenna húsnæðiskerfið, þ.e. húsbréfakerfið. Engu að síður tilnefndi ASÍ fulltrúa sinn í nefnd félagsmálaráðherra sem fjalla átti um breytingarnar á almenna húsnæðiskerfinu. Nefnd þessi var skipuð sumarið 2003 og hefur lítið verið kölluð saman og alls ekkert til að fjalla um þetta frumvarp ...`` segir hér í þessari umsögn ASÍ um þetta. Hér er mjög sterkt að orði kveðið og nota ég þetta til að undirstrika orð mín um leigumarkaðinn og mikilvægi þess að félagsmálayfirvöld og Alþingi ráðist í samstillt átak. Lögð hafa verið fram prýðileg þingmál um átak til að efla leigumarkaðinn, t.d. af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur á síðasta kjörtímabili. Ég held að menn ættu að geta tekið höndum saman um það mikilvæga mál ef mönnum er alvara um að vinna sérstaklega gegn fátækt á Íslandi, af því að það eru fyrst og fremst hinir efnaminni og fátækari sem þvælast á milli misgóðs og misdýrs leiguhúsnæðis. Oft er þetta unga fólkið eða öryrkjar, þeir sem verða einhvern veginn utangarðs í lífinu, eða hafa lent í því ungir að eignast börn og kannski ekki náð að ljúka námi, þannig að þeir hafa ekki náð þeim heimilistekjum sem nauðsynlegar eru til að standa undir húsnæði og fjölskyldurekstri og barnauppeldi. Allir sem búa á Íslandi í dag vita að það er verulega erfitt mörgu ungu fjölskyldufólki að koma sér upp húsnæði. Því tekst það misvel og lendir oft í því að leigja húsnæði sem hýsir millistóra fjölskyldu sem er bæði mjög vondur kostur að því leyti að það er mjög óstöðugt og ótryggt að vera leigjandi. Hér tíðkast ekki einhvers konar langtímasamningar til leigu, þá er ég að tala um samninga sem taka jafnvel til áratuga og á sanngjörnu verði, þannig að fólk geti bara lifað sínu lífi og unað við það að vera í leiguhúsnæði. Þetta hefur sérstaklega komið illa við ungt fólk. Næsti kafli ræðu minnar hér fjallar einmitt um hugmynd sem við í Samfylkingunni kynntum að hluta til fyrir síðustu kosningar og ég skrifaði töluvert um í blöð og á vef minn, björgvin.is, fyrir tveimur árum í aðdraganda kosninganna. Hugmyndin gekk undir heitinu ,,Íbúðir fyrir ungt fólk``. Við í Samfylkingunni munum leggja hana fram sem þingmál við upphaf þings í haust og erum að vinna að þessu með þeim sem mest og gjörst til þekkja. Kjarninn er sá að lítið sem ekkert hefur verið byggt af smáíbúðum á Íslandi undanfarin ár. Ungt fólk á þar af leiðandi erfitt með að finna sér stað til að slá niður tjöldum vegna skorts á heppilegu húsnæði. Allt of margir ráðast í vonlausar fjárfestingar og eyða næstu árum og áratugum í glórulausan lífróður við að ná landi vegna allt of mikilla skulda við það eitt að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Það verður að grípa til róttækra aðgerða í húsnæðismálum ungs fólks. Því erum við að vinna að tillögu sem ég kynni hér í fyrsta sinn á hinu háa Alþingi. Það hefur skapast ófremdarástand, hvort sem horft er til leigu- eða eignarhúsnæðis. Öruggt húsnæði og viðráðanlegir valkostir fyrir ungt fólk eru grundvöllur að allri velferð og þúsundir ungs fólks eru nú í miklum vanda vegna úrræðaleysis í húsnæðismálum og eru annaðhvort upp á ættingja komnar eða þurfa að hírast í litlum og lélegum kompum á rándýrum leigumarkaði. Það er mikilvægt að grípa til brýnna aðgerða sem duga til frambúðar og skapa varanlegan og góðan valkost í húsnæðismálum fyrir ungt fólk og fjölga smáíbúðum til leigu eða eignar. Sænskir jafnaðarmenn fóru snjalla leið til að umbylta aðgengi ungs fólks að húsnæði. Sú leið hefur reynst mjög farsæl í Svíþjóð og hefur Samfylkingin mótað tillögur sínar að hluta með þær til hliðsjónar, tillögur sem gætu hentað okkar ástandi, okkar markaði hér á Íslandi. Sú leið sem ég tel að við eigum að fara og gera að einu af okkar stóru málum er að stofna sérstök húsnæðisfélög til að ráðast í átak í uppbyggingu smáíbúða fyrir ungt fólk með þátttöku félagasamtaka, ríkis, fyrirtækja og/eða sveitarfélaga. Smáíbúðirnar væru hvort heldur er til leigu á félagslegum markaði eða til eignar. Það hefur skapast brýn þörf á varanlegum og raunhæfum úrbótum í þessum málum, enda mætti líkja stöðu margs efnalítils fólks á leigumarkaði við neyðarástand. Það er skylda samfélagsins að hlúa vel að unga fólkinu sem í okkar alþjóðavædda heimi velur sér búsetu eftir því hvar er gott að búa en sest ekki sjálfkrafa að á Íslandi. Stjórnvöld hafa brugðist þessari skyldu sinni, sérstaklega hvað varðar það unga fólk sem hefur ekki aðgang að digrum sjóðum við að koma undir sig fótunum eða komast inn í það hefðbundna íbúðakaupakerfi sem við höfum. Þetta er eitt af meginmálunum til þess að jafna raunverulega lífskjörin á Íslandi, það er að ráðast í slíkt átak til að efla leigumarkaðinn og til að byggja sérstaklega íbúðir fyrir ungt fólk með stofnun sérstakra húsnæðisfélaga, ráðast í átak til byggingar smáíbúða með þátttöku félagasamtaka, ríkis, fyrirtækja, sveitarfélaga o.s.frv. og byggja íbúðir sem væru hvort heldur er til leigu á félagslegum markaði eða til eignar. Þetta gæti skipt miklu máli og það væri þess virði að við skoðuðum hér á hinu háa Alþingi að vinna að einhverjum slíkum tillögum sem gætu skipt miklu máli við að bæta úr þörfinni fyrir leiguhúsnæði og smáíbúðir. Það er byggt mikið af stærra húsnæði en víða um land og í mörgum sveitarfélögum er tilfinnanlegur skortur á smáíbúðum og húsnæði sem er heppilegt fyrir þá sem eru að hefja búskap. Þetta mál mun ég að sjálfsögðu ræða aftur hér á Alþingi síðar og kynna sem ítarlega tillögu til þál. næsta haust. Þá ætla ég að nefna hér að lokum nokkuð merkilega rannsókn sem var unnin af fimm nemendum í háskólanum á Bifröst, Hjálmari Blöndal og fjórum öðrum nemendum. Þar eru bornar saman verðtryggingar og gengistryggingar og er rannsóknin mjög merkileg fyrir margra hluta sakir. Hún hefur vakið töluverða athygli og höfundar kynna hana örugglega ítarlega og vel og vandlega á næstunni. Borið var saman tíu ára tímabil, annars vegar miðað við gengistryggingu og hins vegar verðtryggingu. Kom þar fram að á þessu 10 ára tímabili var verðbólgan hérlendis u.þ.b. 40% en gengisbreytingin á þessum sama tíma var 6%. Höfundar velta því upp í skýrslunni hvort það sé til muna hagstæðara fyrir almenning að taka t.d. húsnæðislánin sín sem gengistryggð lán en ekki verðtryggð og velta mjög mörgum athyglisverðum og ögrandi spurningum upp í skýrslunni. Mjög gott og fróðlegt er að skoða þetta í þessu samhengi og þegar við erum að ræða þessi mál og þessar meginbreytingar á húsnæðiskerfinu, þar sem lánin taka mið af breytingum á gengi. Dregin eru upp nokkur dæmi þarna. Eitt dæmi sem rammar mjög vel inn þessa þróun á þessum tíu árum er ein milljón íslenskra króna sem var tekin að láni hjá Íbúðalánasjóði fyrir tíu árum. Staðan á því láni núna tíu árum seinna var sú að það var búið að borga 800 þús. kr. af láninu en það stóð í einni milljón og sautján þúsundum. Sem sagt --- ein milljón tekin fyrir tíu árum hjá Íbúðalánasjóði á þeim kjörum sem þar eru stendur í milljón og sautján þúsund og afborgunin er 800 þúsund. Milljónarlán tekið eftir hinu kerfinu, sem sagt gengistryggt í erlendri og blandaðri mynt, stóð eftir 10 ár í 700 þús. kr. og búið var að borga af því 700 þús. kr. Samkvæmt þessum rannsóknum og niðurstöðum á samanburði á þessu 10 ára tímabili, þá er augljóslega til muna hagstæðara að taka gengistryggða lánið. Þetta er athyglisverð rannsókn sem er gott að hafa til hliðsjónar og velta því sérstaklega fyrir sér með tilliti til gengisáhættu og allra slíkra hluta hvort það gæti verið vænlegur kostur fyrir íslenska húsnæðiskaupendur að taka lánin sín frekar með þessum hætti heldur en verðtryggð lán sem gengur ákaflega hægt að borga niður. Maður getur ímyndað sér 90% lán og að þakið á þeim verði hátt, 20 milljarðar og yfir. Niðurgreiðslan er óhemjuhæg og spurning hvort ekki sé mikið vænlegri leið að taka húsnæðislánin beint með öðrum hætti í erlendri mynt. Auðvitað er áhætta í því en þessi rannsókn á síðustu 10 árum leiðir í ljós að það er miklu hagstæðara, það hleypur á verulegum upphæðum og því er þess virði að skoða málið mjög vel og vandlega í þessari umræðu um breytingar á húsnæðiskerfinu af því að markmiðið er að sjálfsögðu eins og segir í upphafi minnihlutaálitsins, með leyfi forseta: ,,Þegar breytingar eru gerðar á húsnæðislöggjöfinni er grundvallaratriði að þær tryggi betur hag almennra neytenda, þ.e. bæði kaupenda og seljenda húsnæðis. Þær breytingar sem felast í þessu frumvarpi eru endurskipulagning á verðbréfaútgáfu Íbúðalánasjóðs með því að taka upp peningalánakerfi í stað húsbréfa og húsnæðisbréfa. Bankarnir hafa fagnað þeirri breytingu að leggja niður húsbréfakerfið og taka upp peningalán enda gengur breytingin mjög í átt til þess sem bankarnir hafa sjálfir lagt til. Ástæða er til að benda á að hér er verið að taka enn eitt skrefið í átt til einkavæðingar á Íbúðalánasjóði. Umsagnaraðilar hafa yfirleitt tekið undir að þessi breyting geti verið jákvæð en tilgangur hennar á að vera að auka hagkvæmni fjármögnunar og skapa grundvöll fyrir trausta verðmyndun á frum- og eftirmarkaði. Til þess er litið að endurskipulagning á skuldabréfaútgáfunni muni stuðla að frekari lækkun á langtímavöxtum í framtíðinni en vextir hafa lækkað verulega að undanförnu. Vísbendingar eru nú um að vextir fari hækkandi og hægt er að draga það í efa að tímasetning þessara kerfisbreytinga sé rétt. Óljóst er hvernig háttað verður áhættugreiningu og áhættustýringu og hafa komið í ljós ýmsir óvissuþættir í því sambandi við meðferð málsins í nefndinni. Ein helsta gagnrýni sem fram hefur komið snýr að heimild til uppgreiðslu lána og ljóst að ýmsir telja hana mikinn flöskuháls í þessu nýja kerfi. Ljóst er að vaxtaáhætta Íbúðalánasjóðs eykst verulega eftir því sem meiri líkur eru á uppgreiðslu af hendi lántakenda, sem gæti orðið ef mikið misvægi skapast í vöxtum á nýjum lánum og gömlum.`` Þetta segir í aðvörunarorðum í nál. minni hlutans sem er vel úr garði gert og tekur með mjög uppbyggilegum, gagnrýnum en góðum hætti á þessu annars ágæta máli sem flest bendir nú til að sé breyting til hins betra. Undir það taka vissulega jafnólíkir aðilar og Alþýðusambandið, Hagfræðistofnun og BSRB og ætla ég að grípa hérna að lokum niður í umsögn BSRB um málið til að varpa ljósi á viðhorf þess, með leyfi forseta: Umsögn BSRB 19. apríl 2004: ,,Meginbreytingin sem frumvarpið hefur í för með sér er að í stað húsbréfa verða gefin út íbúðabréf, sem seld verða í sameiginlegum útboðum og koma lántakendur til með að fá lán sín greidd í peningum í stað bréfa. Þótt margt megi gott segja um húsbréfakerfið hafa engu að síður fylgt því ýmsir ókostir og vegur þar þungt sú óvissa sem fylgir gengi bréfanna hverju sinni en þegar eftirspurn hefur verið lítil hafa afföll verið umtalsverð að sama skapi. Auðvitað verður óvissa enn fyrir hendi með tilkomu nýs fyrirkomulags því vextir íbúðabréfa munu ráðast af niðurstöðu úr sameiginlegum útboðum. Hins vegar er líklegt að með stórum útboðum megi ná vöxtum niður. Þar með verður áhætta lántakandans minni. Þessa grundvallarbreytingu á kerfinu styður BSRB en hefur fyrirvara gagnvart 12. gr. frumvarpsins þar sem ráðherra er einhliða veitt heimild til að ákveða aukaþóknun, sem renni til sjóðsins ef lántakandi ákveður að hraða greiðslum eða greiða að fullu ÍLS-veðbréf ...`` Þetta segir í umsögn BSRB og er athyglisvert að heyra sjónarmið þess í þessu sambandi. Við höfum komið víða við og eigum sjálfsagt eftir að gera það áfram í dag, enda nokkrir á mælendaskrá. Ráðherra mun svo loka málinu á eftir og fara yfir það sem til hans hefur verið beint, sérstaklega og ekki síst það sem lýtur að ákvæðum í frumvarpinu um uppgreiðslu lána. Vil ég enn og aftur ítreka það við þingheim og ráðherra hæstv. að það er mjög mikilvægt að þetta verði ekki samþykkt með þessum hætti heldur geti fólk greitt upp lán sín án þess að á það sé lagt sérstakt gjald. Það er mikið réttlætismál að málum verði þannig fyrir komið. Eins með 90% lánið, það verður fróðlegt að fá svör frá hæstv. ráðherra um hvernig framkvæmdinni verður háttað á næstu árum, hvert þakið verður á lánunum og ekki síst hvaða áhrif hæstv. ráðherra telur að þetta kerfi muni hafa á verð á íbúðarhúsnæði og hvort til grundvallar mati hans og skoðun á málinu liggi einhverjar rannsóknir. Einnig hvaða rannsóknir hæstv. ráðherra styðst við ef hann telur að ekki verði verulegar breytingar á íbúðarverði og hvaða stoðum hann rennir undir það að þetta verði ekki til þess að hleypa verði á íbúðarhúsnæði þannig upp að miklu betur hefði verið heima setið heldur en af stað farið. Vafalaust þyrstir marga aðra en mig í skýr svör um 90% lán Framsóknarflokksins, enda er vafamál að nokkurt einstakt kosningamál hafi verið meira auglýst eða kynnt með öðrum eins tilþrifum. Margar auglýsingar lifa í minningunni og þykja örugglega nokkuð snilldarlegar út frá sjónarmiðum áróðurstækninnar og auglýsingabrellnanna. Þótt ýmsum hafi þótt þær orka tvímælis voru þær alla vega svo ágætar að menn muna þær enn. Ráðherrann hæstv. skuldar okkur skýringar á því hvenær og hvernig 90% lánin verða framkvæmd. Dagsetningin 1. desember 2003 er löngu liðin og hann hlýtur að kveða skýrt upp úr um það hvernig hann sér fyrir sér framvindu þessara mála.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál og er borið hér fram af hæstv. félmrh. Í frv. er boðuð kerfisbreyting sem felur í sér að húsbréfakerfið eins og það lítur út nú verður að öllum líkindum lagt niður frá og með 1. júlí nk. og við munum hverfa yfir í peningalánakerfi eða svokölluð íbúðabréf af hendi Íbúðalánasjóðs. Eins og segir í markmiðsgrein frumvarpsins er markmiðið hjá hæstv. ráðherra að tryggja landsmönnum hagkvæmari húsnæðislán hjá Íbúðalánasjóði með ódýrari fjármögnun á almennum lánamarkaði. Það er gert í þessu frumvarpi með því að einfalda fjármögnunarleiðir Íbúðalánasjóðs. Það sem fjárfestar hafa sett út á á hinum almenna markaði er útdráttarfyrirkomulagið sem hefur verið á húsbréfunum fram á þennan dag. Með því að fara úr húsbréfakerfi yfir í peningalánakerfi eða íbúðabréf eru skilmálar bréfanna einfaldaðir að því leyti að útdráttarfyrirkomulagið sem hefur verið við lýði á umliðnum árum verður það ekki áfram og bæði sérfræðingar á markaði og aðrir búast við að eftirspurn eftir þessum fjármögnunarbréfum muni aukast í kjölfarið. Þar af leiðandi mun ávöxtunarkrafa íbúðabréfa lækka í kjölfarið og þannig munu neytendur eða íbúðarkaupendur hér á landi njóta ávinningsins í lægri vöxtum. Það frumvarp sem hér um ræðir er ein birtingarmynd þess sem við framsóknarmenn töluðum um fyrir síðustu kosningar og er hluti af loforði okkar þá um 90% húsnæðislán sem við munum standa við. Breytingin er til meðhöndlunar hjá Eftirlitsstofnun EFTA og við eigum von á því að á næstu missirum kveði Eftirlitsstofnunin upp um það hvort okkur er heimilt að veita 90% húsnæðislán. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um það að í löggjöf og öðru slíku viljum við vera nokkuð trygg gagnvart Evrópureglum og þess háttar. Því á ég bágt með að trúa öðru en allir hér inni séu sammála um að mjög mikilvægt sé að fyrir liggi álit Eftirlitsstofnunarinnar um að þetta sé heimilt. Persónulegt mat mitt er að það sé nokkuð í hendi að við fáum grænt ljós frá stofnuninni. Í störfum félmn. var farið mjög ítarlega yfir málið og fengið fólk á fundi sem gaf umsagnir um málið. Ef við horfum heildrænt á umsagnirnar voru þær í flestum tilvikum mjög jákvæðar og menn bundu vonir við að breytingarnar sem við beitum okkur fyrir hér leiði til lækkandi vaxta og þar af leiðandi til bættra kjara almennings og íbúðarkaupenda hér á landi. Til nefndarinnar kom fólk frá Íbúðalánasjóði og gerði grein fyrir vinnunni sem þar hefur átt sér stað við innleiðinguna. Í fyrsta lagi var nefnt að búið er að fá Deutsche Bank til þess að annast þau miklu skuldabréfaskipti sem verða með tilkomu kerfisbreytingarinnar. Ég þarf ekki að taka fram að Deutsche Bank er þaulreynt fyrirtæki á þessu sviði og er mjög virt um víða veröld, enda er mjög mikilvægt að skiptin sem fram undan eru, menn hafa nefnt upphæðir líkt og 300 milljarða kr. sem eru engir smápeningar, fari mjög vel fram og að engir hnökrar verði á framkvæmdinni. Ég hef enga ástæðu til að ætla að svo fari af samtölum mínum við þessa menn, þeir eru bjartsýnir á að þetta muni ganga giftusamlega fyrir sig, enda eru þar fagmenn á ferðinni. Í annan stað hefur Íbúðalánasjóður leitað til sænsks fyrirtækis sem heitir Capto og hefur unnið að áhættugreiningu fyrir Íbúðalánasjóð gagnvart vaxtaáhættunni sem sjóðurinn þarf vissulega að bera í framtíðinni með nýju kerfi. Fyrirtækið er mjög reynt í slíkri ráðgjöf. Sú vinna stendur yfir, m.a. mun fyrirtækið koma að því að endurbæta hugbúnað sjóðsins og annað slíkt auk almennra ráðgjafarstarfa. Ég hef trú á því að Íbúðalánasjóður, ásamt þessum tveimur aðilum, muni standa mjög vel að þessu mikilvæga máli, enda er afar mikilvægt að hér takist vel til. Ég vil segja almennt um starfsemi Íbúðalánasjóðs að hún er mjög mikilvæg fyrir landsmenn alla. Ríkið tengist lánveitingum til íbúðarkaupenda með því að veita ríkistryggingu á húsnæðislán, sem gerir það að verkum að vextir Íbúðalánasjóðs eru 1--1,5% eða 2% lægri en gengur og gerist á almennum markaði. Ég vil líka segja það sem þingmaður Norðaust. sem er landsbyggðarkjördæmi að tilvera Íbúðalánasjóðs er líka mjög mikilvægt fyrir landsbyggðina því að Íbúðalánasjóður mismunar ekki íbúðarkaupendum eftir því hvort þeir búa norður á Akureyri, austur á Egilsstöðum, í Reykjavík eða á Ísafirði, allir eru jafnsettir gagnvart Íbúðalánasjóði. En við höfum orðið vitni að því að mörg sveitarfélög víða um land og margir íbúðarkaupendur þar hafa fengið 65% eða 70% lán hjá Íbúðalánasjóði en síðan hafa bankar, almennar bankastofnanir, neitað að lána meira til íbúðarkaupanna þar sem þeir telja veðhlutfall húsnæðisins ekki nógu tryggt. Því gegnir sjóðurinn mjög mikilvægu hlutverki. Það er mikið hagsmunamál að lánshlutfallið sem við ræðum hér, breyting úr 65% upp í 90%, verði að veruleika því að það er sérstaklega mikið réttlætismál fyrir íbúa landsbyggðarinnar að geta keypt sér húsnæði á eins hagkvæmum kjörum og mögulegt er. Það er samdóma álit þeirra sem um málið hafa fjallað að breytingin sem við horfum hér fram á stuðli að lækkun vaxta. Vextir húsbréfa hafa myndað vaxtagólf á lánamarkaði hér á landi og hafa verið þeir lægstu sem um getur á markaðnum. Nú hafa ýmsir í þjóðfélaginu verið að ræða það að lækkun vaxta getur orðið frá 0,5% upp í 1,5--2% samkvæmt þeim sem dýpst taka í árinni. Mig langar að vitna í blaðagrein eftir Harald Johannessen, sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi áðan og vil, með leyfi forseta, vitna orðrétt í hana. Þar segir að í mánaðarútgáfu Barclays Capital komi fram að ...: ,,... möguleikinn til að fjárfesta miðað við 4% raunvexti þegar mikilvægar umbætur og aukinn seljanleiki séu fram undan sé eftirsóknarverður fyrir stofnanafjárfesta og muni líklega vega þyngra en efasemdir um að fjárfesta í fremur lítið seljanlegri mynt. Talið er sérstaklega jákvætt að losna við útdráttinn, þ.e. endurkaup bréfanna, og að flokkunum muni fækka úr 38 í 4. Barclays Capital telur litla ástæðu til að ætla að ávöxtunarkrafan muni ekki lækka enn meira en orðið er.`` Það þýðir jafnvel lækkun vaxta upp á allt að 1%. Ef við höfum í huga að skuldir íslenskra heimila eru samkvæmt síðustu tölum sem ég hef heyrt um 800 milljarðar kr., þá þýðir þetta að ávinningurinn fyrir íslensk heimili verður um 8 milljarðar kr. á hverju einasta ári ef við höfum 1% til viðmiðunar sem er svo sem ekki heilög tala. Ef við ætlum að átta okkur á því í hvers konar samhengi við erum að ræða svona háar upphæðir, því hér er vissulega um háar upphæðir að ræða, þá má taka sem dæmi að útgjöld ríkissjóðs til barnabóta, sem skipta margar barnafjölskyldur mjög miklu máli hér á landi, eru um 5,4 milljarðar kr. og útgjöld ríkissjóðs til vaxtabóta eru um 4,5 milljarðar kr. 8 milljarðar kr. í því samhengi eru þess vegna gríðarlega háar upphæðir og munu þar af leiðandi skipta fjölskyldurnar í landinu gríðarlega miklu máli. Það er mitt mat að vextir lækki í kjölfar þessara breytinga. Ég ætla að vitna áfram í grein Haraldar Johannessens. Í niðurlagi hennar segir, með leyfi forseta: ,,Horfur um sölu á íslenskum verðtryggðum skuldabréfum eru því góðar og fátt sem bendir til að Íslendingar þurfi að hafa áhyggjur af því að erlendir fjárfestar missi áhuga á bréfunum á næstunni.`` Þetta er því mjög jákvæð úttekt á breytingunni sem við ræðum hér og flestir sem ræddu málið fyrir nefndinni voru einnig mjög jákvæðir í garð þessara breytinga. Mig langar að segja að lokum, hæstv. forseti, að 90% húsnæðislánin voru mjög jákvæð breyting á sínum tíma. Það hefur sýnt sig að vanskil þeirra sem hafa tekið 90% lán hjá Íbúðalánasjóði hafa verið um 0,12% en vanskil annarra, sem hafa þá verið með önnur lán, hafa oft verið á bilinu 0,2--0,3%. Því má segja að 90% húsnæðislán hafi virkað vel og hafi haft mikla þýðingu fyrir mjög marga sem eru að ljúka námi og koma úr skóla. Þeir hafa þá getað keypt húsnæði fyrir fjölskyldu sína. Það er eðlilegt að þetta mál fái góða og mikla umfjöllun eins og það hefur fengið í hv. félmn. og mjög mikilvægt er að vel verði að þessari framkvæmd staðið. Ég hef trú á því að Íbúðalánasjóður standi undir þeim væntingum. Það mun reyna á framkvæmd laganna og ábyrgð Íbúðalánasjóðs á framkvæmdinni er mjög mikil. Eins og ég hef dregið fram er því mjög mikilvægt að sjóðurinn skuli hafa leitað til fagaðila hvað þetta varðar, Capto og Deutsche Bank. Ég tel að það styrki framkvæmdina og auki trú aðila á markaðnum á það að við stöndum vel og rétt að málum. Þetta eru skuldabréfaskipti upp á jafnvel nokkur hundruð milljarða, kannski 300 milljarða kr., og því mjög mikilvægt að vel sé að öllu staðið. Að lokum vil ég segja að ég hef þá trú að með þessu frv. sem við erum vonandi að fara að samþykkja sé stigið fyrsta skrefið í þá átt að lækka vaxtastigið verulega hér á landi, í átt til þess sem gengur og gerist annars staðar í Evrópu, til hagsbóta fyrir íbúðakaupendur og til hagsbóta fyrir almenning hér á landi.

Virðulegi forseti. Í morgun heyrði ég frétt í útvarpinu um að íbúðaverð hefði tvöfaldast frá því snemma á árinu 1997, þ.e. á sjö árum. Þegar verið er að ræða grundvallarbreytingu á húsnæðislánakerfinu finnst mér að við eigum að taka góða umræðu um stöðu húsnæðismála hér á landi og hvernig það er fyrir ungt fólk að komast inn í kerfið. Staðan er þannig að það er hreinlega ekki einfalt vegna þess að húsnæðisverð er gríðarlega hátt og fer hækkandi. Í sömu frétt kom fram að gert er ráð fyrir að verðið hækki enn frekar á næstu árum sem gerir það enn erfiðara fyrir ungt fólk að kaupa íbúð og líka fyrir þá sem koma inn í kerfið í fyrsta sinn. Leiguverð er einnig gríðarlega hátt eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson nefndi áðan. Það er alveg ljóst að við eigum við mikinn vanda að etja í húsnæðismálum. Þarna er ég aðallega að tala um unga fólkið sem er líka lágtekjufólkið. Það var svolítið gaman að öllum þessum loforðaflaumi framsóknarmanna vegna þess að þeir komu út úr kosningabaráttunni síðast með þá ímynd að þeir væru svolítið poppaðir og ætluðu að gera ýmislegt í húsnæðismálum. Þeir voru með ágætis auglýsingar um það sem ég held að hafi samt aðallega snúist um það hvernig foreldrar ætluðu að reka börnin sín að heiman og fyrir hvað. Það var ákveðin tvíræðni í því en ég ætla ekki að dæma það sérstaklega. Mér þótti samt nokkuð merkilegt að heyra hv. þm. Birki Jón Jónsson nefna það áðan að þessi 90% lán sem framsóknarmenn lofuðu standi og falli með því hvað Eftirlitsstofnun EFTA segir um málið og verið sé að bíða eftir því að stofnunin kveði upp úr um hvort ríkið getur gert þetta. Í gær var samþykkt hér frumvarp, fjölmiðlafrumvarp, og allsherjarnefnd sem fjallaði um það mál var ekki einu sinni boðið upp á slíkt hið sama. Það leikur líka mjög mikill vafi á því að fjölmiðlafrumvarpið standist ákveðnar reglur og gerðir í EES-samningnum. Þess vegna þykir mér undarlegt að þegar Framsóknarflokkurinn er núna áfram um að efna kosningaloforð sín verði fyrst að tala við Eftirlitsstofnun EFTA. Auðvitað styð ég vönduð vinnubrögð, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, það geri ég ávallt. Þess vegna samþykkti ég heldur ekki fjölmiðlafrumvarpið í gær. Ég ætla aðeins að fjalla um frumvarpið sjálft, virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði, þá erum við í Samfylkingunni nokkuð jákvæð gagnvart þessari kerfisbreytingu en teljum þó að í frumvarpinu séu ýmis atriði, aðallega framkvæmdaratriði, sem vert er að hafa áhyggjur af og ég ætla að nefna nokkur sem er reyndar fjallað ítarlega um í nefndarálitinu. Í fyrsta lagi vil ég nefna að hætta er á því að vextir geti breyst frá einu útboði til annars og þar með að sjálfsögðu lánskjörin. Talið er að þetta geti skekkt verðmyndun á fasteignamarkaði. Það kemur einnig fram í nefndarálitinu að fulltrúi Félags fasteignasala sem mætti á fund nefndarinnar tók undir þessi sjónarmið. Ég tel rétt að þetta atriði verði skoðað nánar. Í öðru lagi vil ég nefna að því er haldið fram hér að afföllin muni hverfa með öllu en eins og kemur fram í nál. minni hlutans skiptast afföllin sem nú koma fram á markaði yfirleitt á milli kaupenda og seljenda. Þetta er jöfn ábyrgð en eins og fram kemur í nefndarálitinu munu þau að öllum líkindum lenda á lántakandanum í nýju kerfi, koma fram í hærri vöxtum og dreifast á allan lánstímann. Þetta atriði tel ég að við verðum að skoða betur vegna þess að affallakerfið nú er það vont og kemur sér það illa fyrir þá sem lánin taka að við megum ekki breyta því heldur eigum við að reyna að afnema það. Við eigum ekki að breyta farvegi fjárins sem kemur úr höndum kaupenda og seljenda. Í þriðja lagi verð ég að koma aðeins inn á það sem hv. þm. og framsögumanni minni hluta félmn., Jóhönnu Sigurðardóttur, var tíðrætt um en það er uppgreiðsla lána. Það er mjög mikilvægt að lántakendur geti stólað á að geta borgað upp lánin sín án þess að borga fyrir það formúur. Það hlýtur að vera réttur hvers manns sem tekur lán að fá að greiða þau hraðar upp að fullu en gert var ráð fyrir upphaflega. Því eigum við að fagna, við eigum ekki að taka fyrir það gjald. ASÍ hefur nefnt þetta og við höfum tekið undir þau sjónarmið að það hljóti að vera réttur skuldara að greiða upp skuldir sínar án þess að verða fyrir verulegri gjaldtöku. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kom líka aðeins inn á nýbyggingarlánin, en mér er það mikið áhyggjuefni ef við ætlum að breyta út af þeirri braut að þau séu greidd í þrennu lagi, þ.e. jafnt og þétt á byggingartímanum, og breytum yfir í kerfi þar sem þetta er eingreiðsla í lok framkvæmdatímabils. Við hljótum að hafa áhyggjur af því vegna þess að gert er ráð fyrir því að þeir sem þessi lán taka hafi þurft að sækja sér lán annað með gríðarlegum fjármagnskostnaði. Ég spyr hvort Framsóknarflokkurinn ætli með einhverjum hætti að bæta það upp eða hvernig því verði hagað? Jafnframt segir í þessu ágæta minnihlutaáliti að hjá fulltrúum ASÍ sem mættu á fund nefndarinnar hafi komið fram miklar áhyggjur af víðtækum heimildum ráðherra til gjaldtöku. Það kemur líka fram að ASÍ styðji frumvarpið að því gefnu að tekið verði tillit til sjónarmiða þess um að skuldari eigi að geta greitt upp skuldir sínar án sérstaks álags. Það er nógu dýrt að taka þessi lán núna. Ef við ætlum að breyta kerfinu, þá eigum við að reyna að gera það almennilega og ekki þannig að skildar séu eftir víðtækar heimildir fyrir ráðherra til aukinnar gjaldtöku af lántakendum. Virðulegi forseti. Það sem ég sakna í þessu frumvarpi og það sem ég sakna við gjörðir ríkisstjórnarinnar eins og þessa sem hefur bein áhrif á fjölskyldurnar í landinu, á ungt fólk og þá sem eru að koma sér upp þaki yfir höfuðið, er að ekki er litið heildrænt á málin. Mér finnst vanta við svona lagasetningar, ekki síst hjá félmrn., að gerðar séu almennilegar rannsóknir á því hvaða afleiðingar svona lagagjörðir, þar sem gerð er grundvallarbreyting á húsnæðiskerfi landans, hafa á ákveðnar gerðir fjölskyldna hér á landi. Árið 1998 var stofnað opinbert fjölskylduráð. Rannveig Guðmundsdóttir gerði tillögu um það á sínum tíma og hún var síðan framkvæmd í tíð hv. fyrrverandi ráðherra, Páls Péturssonar, gríðarlega gott mál þar á ferð. Markmið þessa fjölskylduráðs var að móta opinbera fjölskyldustefnu, taka á móti frumvörpum, vera ráðgefandi fyrir ríkisstjórnina og gera úttekt á því hvaða áhrif ákveðnar stjórnvaldsaðgerðir hefðu á fjölskyldur í landinu. Ég kem inn á þetta hér, virðulegi forseti, vegna þess að ég tel gríðarlega mikilvægt að stjórnvöld fari loksins að opna augun fyrir því að t.d. millitekjufjölskylda, ungt fólk sem hugsanlega á eitt til tvö börn og er að koma úr námi, mjög klassísk ung fjölskylda, situr uppi með þær gjörðir þessarar ríkisstjórnar á undanförnum árum að allir opinberir aðilar líta á samtöluna á skattskýrslunni þeirra. Svo er kroppað í hana en það er aldrei litið á hlutina í samhengi. T.d. borgar ein og sama fjölskyldan tugi þúsunda á mánuði í leikskóla. Sama fjölskylda borgar tugi þúsunda á mánuði af námslánum. Sama fjölskylda borgar af húsnæðisbréfum, borgar af húsnæðislánum, og er þar að sjálfsögðu með háa vexti og verðbætur í ofanálag þannig að ef ríkið ákveður að hækka brennivínið, þá hækka lánin líka. Þetta fólk á ekki mikið eftir þegar af öllu hefur verið tekið vegna þess að enginn skoðar samhengið í útgjöldum þessara fjölskyldna. Hins vegar eru þær gríðarlega skattlagðar, barnabæturnar hafa verið skertar og þær lenda harkalega í tekjutengingum barnabóta. Þessar sömu fjölskyldur lenda svo í því núna á haustdögum að vaxtabæturnar til þeirra eru skertar um 600 millj. kr. Fyrirgefðu, herra forseti, ég verð bara að koma þessu að hérna vegna þess að það er til fyrirbæri sem heitir fjölskylduráð og maður hefði haldið að hæstv. félmrh. mundi sjálfur leita til þess þegar frumvarp sem hefur áhrif á afkomu fjölskyldna er til umræðu. Ég get ekki annað en vitnað í svar frá félmrh. við fsp. Rannveigar Guðmundsdóttur um fjölskylduráð og opinbera fjölskyldustefnu. Ég ætla að að lesa 2. lið fyrirspurnarinnar í heild sinni, með leyfi forseta, og svarið síðan þar á eftir. Spurningin er þessi: ,,Hafa stjórnvöld leitað eftir ráðgjöf frá fjölskylduráði vegna áforma um stjórnvaldsaðgerðir til að bæta stöðu fjölskyldunnar í samfélaginu og í hvaða tilfellum og hvernig hafa stjórnvöld brugðist við ábendingum fjölskylduráðs um úrbætur í fjölskyldumálum?`` Virðulegi forseti. Svarið segir hugsanlega allt um áhugann á því að líta heildrænt á málefni fjölskyldunnar. Það er eftirfarandi: ,,Stjórnvöld hafa einkum leitað eftir ráðgjöf frá fjölskylduráði vegna þingmála og þátttöku í fundum og ráðstefnum. Að öðru leyti hefur lítið verið leitað til ráðsins nema af hálfu félagsmálaráðuneytis en nokkrar umræður um verkefni hafa farið fram í samtölum milli ráðherra, starfsmanna ráðuneytisins og formanns og starfsmanns fjölskylduráðs.`` Með öðrum árum, frá árinu 1998 hefur ekkert frumvarp verið sent til þessarar nefndar. Ekki eitt einasta lagafrumvarp. Það eru nú lagafrumvörpin sem hafa áhrifin á barnafjölskyldur, ekki ráðstefnur og þingsályktanir, ekki með jafnbeinum hætti. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta segja allt sem segja þarf um áhugann eða áhugaleysi stjórnvalda á að líta heildrænt á málefni barnafjölskyldna, vegna þess að við eigum farveg til þess. Þá vil ég einnig nefna gott frumkvæði frá þessu fjölskylduráði sem er fyrirbæri sem heitir fjölskylduvog og á að vera mælikvarði á stöðu barnafjölskyldna og fjölskyldna hérlendis hverju sinni. Enn sem komið er og allt of lengi hefur þetta eingöngu verið góð hugmynd vegna þess að fjármagn hefur ekki fylgt til þess að þetta megi gerast og ganga sem best. Frá 1998 hefur ekkert svona orðið til. Mér finnst það ábyrgðarhluti. Ef hæstv. félmrh. setur slíkt ráð á laggirnar á að sjálfsögðu að senda þangað frumvörp sem snerta fjölskyldur hérlendis. Mér er algjörlega óskiljanlegt hvers vegna það er ekki gert. Ég vil hvetja hæstv. ríkisstjórn til þess að fara í eitt skipti fyrir öll að líta heildstætt á stöðu fjölskyldunnar og fara að láta mæla áhrif frumvarpa á fjárhagsstöðu barnafjölskyldna vegna þess að róður þeirra er gríðarlega þungur. Ég get fullyrt að þegar ríkisvaldið hefur kroppað af fjölmörgum millitekjufjölskyldum úr ýmsum áttum og tekjutengt barnabæturnar og skert þær, þá eiga þær ekki mikið eftir til þess að lifa af og eiga fyrir nauðsynjum. Að auki er matarverð gríðarlega hátt hér á landi. Ríkið tekur stóran bita af þeirri köku með virðisaukaskattinum. Fleiri svona atriði mætti tína til. Virðulegi forseti. Ég ákvað að nota tækifærið til þess að koma inn á málefni barnafjölskyldna vegna þess að ég tel að í hvert eitt og einasta skipti sem stjórnvaldsaðgerð tengist málaflokkum sem snerta fjölskyldurnar beint, þá verði að gera úttekt og láta hana fylgja með frumvarpi sem þessu, úttekt á áhrifunum á einstæðar mæður, á einstæða feður, á millitekjufjölskyldur, á eldri hjón á ellilífeyri o.s.frv. Þetta verður að liggja fyrir þegar svona stjórnvaldsaðgerðir eiga sér stað.

Virðulegi forseti. Það er ekki undarlegt að húsnæðismálin höfði til okkar þingmanna og að um þau þurfi að fjalla frá ólíkum hliðum. Húsnæðismál eru í flestum tilfellum helsti útgjaldapóstur fjölskyldna, einn þýðingarmesti liðurinn í lífskjörum fólks og það er eitt helsta öryggismál fjölskyldna að eiga öruggt skjól og helst að eiga þak yfir höfuðið. Löggjafinn er afskaplega mikill örlagavaldur í lífi fjölskyldunnar því að það er hann sem ræður hvernig húsnæðismálunum er skipað, hvernig tekið er tillit til mismunandi möguleika fólks og mismunandi kjara og auðvitað framfylgir löggjafinn stefnu þeirrar ríkisstjórnar sem er við völd hverju sinni. Það er hárrétt sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór svo vel yfir áðan að mjög hefur skort á að ríkisstjórnin skoði, þegar hún gerir breytingar, með hvaða hætti breytingarnar eða stjórnvaldsaðgerðir bitna á ólíkum fjölskylduhópum. Þetta er mesti ljóður á ráði ríkisstjórnarinnar þau ár sem hún hefur verið við völd. Það hefur aftur og aftur verið komið með frumvörp eða gerðar grundvallarbreytingar við fjárlagagerð án þess að nokkuð liggi fyrir um það hvernig þetta hittir ólíka hópa fyrir, hvort aðrar breytingar séu í farvatninu á öðrum sviðum í öðru ráðuneyti sem hitta sama hópinn fyrir og þess vegna getur það allt eins gerst að nokkrar stjórnvaldsaðgerðir undir forræði þriggja, fjögurra ólíkra ráðherra hitti sama hópinn illa fyrir en sömu aðgerðir lyfta öðrum hópi kannski óþarflega. Við erum mjög aftarlega á merinni með þetta hér á Íslandi. Þegar þingsályktun um fjölskyldustefnu var samþykkt hér í þinginu á sínum tíma var einmitt mjög mikil umræða um að breyta þessu og reyna að horfa heildstætt á hlutina. Þar var sérstaklega ætlast til þess að fjölskylduráðið yrði mótandi. Ég tek hattinn ofan fyrir fjölskylduráðinu miðað við hvað þar hefur verið reynt að gera að gera á þessum árum, miðað við að það hefur engan fastan fjárhagsgrundvöll. Fjölskylduráðinu var ætlað viðamikið hlutverk í þeirri fjölskyldustefnu sem var samþykkt hér á Alþingi 1996 og búin var að vera til umræðu á tveimur, þremur þingum, Því var ætlað viðamikið hlutverk í samvinnu við ríkisstjórn hverju sinni og það átti að stofna fjölskyldusjóð þar sem væri fé til að vinna úttektir, vinna rannsóknir, nákvæmlega á því sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir gerði hér að umtalsefni og þekkir mjög vel. Hún hefur talað fyrir því, m.a. í kosningabaráttu, hversu mikilvægt sé að staða ungra fjölskyldna sé skoðuð og möguleikar ungra fjölskyldna. Þetta var nákvæmlega hlutverkið sem fjölskylduráði var m.a. ætlað, að skoða hvað þurfi til að koma og hvernig stjórnvaldsaðgerðir snerta m.a. ungar fjölskyldur. Hér á dögunum var dreift til okkar skýrslu forsrh. um fátækt á Íslandi. Ég ætla ekki að gera skýrsluna að umtalsefni sem slíka. Hins vegar ætla ég að benda á ákveðin atriði úr henni sem snerta mjög málið sem hér er tekið fyrir. Á bls. 9 er fjallað um húsnæðismál og greiðsluvanda heimilanna. Þar segir: ,,Húsnæðiskostnaður vegur þungt í útgjöldum flestra heimila ...``, með leyfi forseta ætla ég að lesa örfáar línur upp úr þessu, ,,... og ekki síst hjá þeim sem höllustum fæti standa.`` Síðan er fjallað um það í skýrslunni hvaða úrræði sveitarfélögin bjóða upp á í húsnæðismálum, hvaða úrræði sveitarfélögin hafa fyrir þá sem höllum fæti standa. Það er líka athyglisvert hvernig ríkisstjórnin hefur hægt og sígandi ýtt verkefnum og þunganum af úrræðum fyrir þá sem höllum fæti standa yfir á sveitarfélögin og fríað sig af því að bera ábyrgð á þeim hópi. Í kaflanum um húsnæðismál nokkru síðar í skýrslunni segir að það sé ,,... ekki síður fólk með millitekjur sem hefur orðið fyrir tekjulækkun sem sækir um greiðsluerfiðleikaaðstoð ...`` Þá er fjallað alhliða um húsnæðismálin. Talað er um að æ fleiri leiti eftir aðstoð þrátt fyrir að hlutfall lána í vanskilum sé í lágmarki. Í skýrslunni gera menn því skóna að ætla megi að færri en áður séu í vanskilum en fleiri leiti aðstoðar út af húsnæðismálum. Þetta eru mjög sérstakar upplýsingar sem eiga auðvitað heima í almennri húsnæðisumræðu vegna þess að hér er bæði fjallað um þá sem höllum fæti standa og almenning. Ég sat yfir umræðu þegar skýrslan kom á borðið til mín og bjóst þá einmitt við að húsnæðismálið kæmi á dagskrá og skoðaði hana þess vegna nokkuð út frá húsnæðisþættinum. Það er út af fyrir sig mjög sérstakt í fátækraskýrslunni, og e.t.v. í samræmi við það sjónarmið sem birtist okkur stöðugt hjá ríkisstjórninni, að í 3. kafla, sem heitir ,,Leiðir til úrbóta``, má segja að öllum úrræðum sé vísað til sveitarstjórnanna. Það er mjög sérstakt, með tilliti til þess að í húsnæðiskaflanum er talað um hvað húsnæðiskostnaðurinn vegi þungt í útgjöldum hefðbundinnar fjölskyldu og þeirra sem höllum fæti standa, að þarna skuli ekki vera orð um leiðir til úrbóta í húsnæðismálum. Ekki orð um leiðir til úrbóta í húsnæðismálum þrátt fyrir þetta vægi. Hins vegar segir um skattana í kaflanum ,,Leiðir til úrbóta`` að ,,... almennt virðist ljóst að breytingar á skattkerfinu séu ekki vænlegar til að breyta kjörum þeirra verst settu í þjóðfélaginu.`` Það gera hins vegar húsaleigubætur og barnabætur. Ég fór því að skoða, hæstv. forseti, töflurnar sem er að finna hér yfir tekjubil íslenskra fjölskyldna. Þá finnst mér koma mjög merkilegir hlutir í ljós sem mér finnst að eigi að hafa að leiðarljósi þegar húsnæðismálin eru skoðuð og hvað eigi að vera í boði varðandi húsnæðismál fjölskyldnanna í landinu. Ég sakna þess að gera eigi breytingar á almenna húsnæðiskerfinu án þess að nokkuð liggi fyrir um hvernig eigi að taka alhliða á húsnæðismálum, sérstaklega með tilliti til þeirra sem minna hafa milli handanna. Hvað kemur þá í ljós þegar töflurnar um heildartekjur einstaklinga eru skoðaðar? Ég er ekki viss um að fólk hafi gert sér grein fyrir því hvernig það mál er vaxið. Ef litið er á heildartekjur einstaklinga 20 ára og eldri árið 2002 er þeim skipt í 10 hópa og jafnmargir í hverri tíund, þarna eru 7.392 einstaklingar í tíund. Fólkið í fjórum tekjulægstu hópunum, nærri 30 þúsund manns, er með milljón eða minna í tekjur. Auðvitað geri ég mér grein fyrir því að inni í þessu er nokkuð stór hópur námsmanna en þarna er líka stór hópur láglaunafólks. Þarna er fólk sem flosnar upp úr skóla, fólk sem er með lægstu launin á vinnumarkaði, fólk sem lendir jafnvel í því að stofna fjölskyldu án þess að vera í stakk búið til þess. Fólkið í fjórum af tíu hópum, 7.392 einstaklingar í hverjum hóp, samtals nærri 30 þúsund, er með 1.016 þús. kr. eða minna í tekjur. Ef maður skoðar heildartekjur einstæðra foreldra 20 ára og eldri og tekur sömu fjóra hópana, þá eru um 3.596 einstaklingar með minna en 1.200 þús. kr. á mánuði. Það er ekki nálægt því eins stór hópur, en þetta er samt hátt á fjórða þúsund manns með forræði barna sem á að lifa af þessum tekjum og er háð því að eiga möguleika á þokkalegu húsnæði á þokkalegum kjörum --- og við erum ekkert farin að fjalla um það enn þá hjá þessari blessuðu ríkisstjórn. Þegar við skoðum svo heildartekjur hjóna eða sambýlisfólks 20 ára og eldri og tökum aftur þessar tíundir, þar eru 5.136 hjón eða pör í sambúð í hverri tíund, þá kemur í ljós að um 20.500 pör í þessum hópi eru samtals með 4 millj. kr. eða minna í tekjur. Fólk á vinnumarkaði sem er samtals í einu, einu og hálfu, tveimur störfum, eða annað vinnur en hitt er heima með börn sem er nú orðið fátíðara. Þetta eru um 20.500 manns, eða 41 þúsund einstaklingar þar sem hjón eða sambýlisfólk er samtals með undir 4 millj. kr. á mánuði. Þetta segir okkur gífurlega mikið um hvernig staða fólks er og hversu stórir hóparnir eru sem þurfa á því að halda að við búum til löggjöf og smíðum aðstæður í velferðarsamfélaginu sem gera öllum, líka þessum stóru hópum sem ég hef nefnt, mögulegt að búa við mannsæmandi kjör. Þess vegna, virðulegi forseti, er svo mikilvægt að þjóðin búi við stöðugleika í húsnæðismálum. Sérstaklega hvað lánamálin varðar en líka og ekki síður lánakjörin og það er einnig mjög mikilvægt hvernig húsnæðisframboðið er; húsnæðisframboð, húsnæðiskjör, lánamál almennt og sértæk lánamál. Þess vegna legg ég mjög mikla áherslu á að ráðherra flýti því að nefnd sem mér skilst að hann hafi sett á laggirnar í fyrrasumar skili af sér, vegna þess að störf nefndarinnar varða kjör og möguleika þessara stóru hópa sem ég vísaði til og getið er um í skýrslu forsrh. um fátækt á Íslandi. Ég undirstrika að þá bendi ég ekki eingöngu á þennan fátækasta hóp sem skilgreindur er heldur einmitt almenninginn sem er á lægstu laununum í þessu landi, þennan hefðbundna almenning sem er talað um eins og fólk sem allt hafi það mjög gott og hafi nóg að bíta og brenna. Svo get ég ekki, virðulegi forseti, annað en rifjað upp stöðuna frá 1984 af því að ég er að tala um stöðugleika í húsnæðismálum og stöðugleika í lánamálum. Auðvitað var mjög erfitt að alltaf var verið að stokka upp kerfið. Fólk var orðið þannig að þegar ný lög komu um húsnæðislánakerfið hugsaði það: Nú þarf endilega að drífa í að fá lán áður en allt breytist, áður en allt fer í klessu. Þannig var t.d. mjög ömurlegt að horfa upp á svokallað biðraðakerfi og ófremdarástandið sem spannst úr því. Það vantaði ekki að menn væru með góðar hugmyndir og góðar óskir. En ætli það sé nú ekki þannig að það er eins og svo oft hafi ekki verið skoðað nægilega vel hvað breytingar mundu hafa í för með sér. Þegar kerfi var komið á fór fólk bara í röðina. Þegar dragast fór að lánin yrðu veitt, þá greip hálfgerð múgæsing um sig og fólk hugsaði: Það er nú best að fara í röðina til öryggis ef ég skyldi nú skipta um húsnæði eða ef við skyldum hafa efni á því að kaupa húsnæði á næstu tveimur, þremur árum, þá er nú betra að vera í röðinni því að annars kemst maður aldrei að þegar maður ætlar að fara að kaupa. Á þeim tíma var aðeins lánaður tiltekinn hluti af því sem fólk þurfi sem var að fjárfesta í húsnæði og oft var fólk búið að kaupa með von um að fyrr kæmi að láninu. Það þekktu allir þetta kerfi, að hlaupa á milli banka, takmörkuð fyrirgreiðsla á hverjum stað, fólk með víxla og lán út um allt, hlaupandi úr vinnunni, fór úr vinnu til þess að borga einn víxilinn með öðrum, endalaus ráðþrot, þreyta og spenna í fjölskyldunni, til þess að reyna að ná endum saman um það sem átti kannski að vera einfalt en reyndist svo þungt og erfitt. Þá var erfitt að fá lán og það var svo mikil fyrirhöfn, eins og ég reyni að lýsa hér, og það var dýrt. Það var dýrt vegna þess að skammtímalánin voru dýr. Það var dýrt vegna þess að það bitnaði oft á vinnutímanum og það tók sinn tíma að sitja á skrifstofum bankastjóranna, vegna þess að þá þurfti að sitja á biðstofum bankastjóra upp á von og óvon um að fá lán til að bjarga næsta hjalla. Þess vegna var alveg ljóst að þegar ný ríkisstjórn kom að þessum málum 1987 varð að gera grundvallarbreytingar og það varð að finna leiðir miðað við efnahagsaðstæður þá. Miðað við þær efnahagsaðstæður varð að finna viðunandi leiðir til að búa til kerfi sem gæti lifað með þjóðinni. Jóhanna Sigurðardóttir sem þá var félmrh. setti á stofn faghóp sem fyrrverandi formaður Alþýðuflokksins og fyrrverandi ráðherra, Kjartan Jóhannsson, leiddi. Hann og þessi hópur skoðuðu mjög margar leiðir og einnig hvaða leiðir voru farnar annars staðar á Norðurlöndunum. Það var ekki kastað til þessa höndunum og það var virkilega leitað leiða sem gætu fallið að fjármálakerfi okkar og efnahagsaðstæðum. Niðurstaðan var húsbréfakerfið sem var í raun og veru mjög farsæl leið. Hún byggðist á því að fólk gæti gert sín kaup þegar það hentaði, að það gæti farið í húsnæðisskipti þegar það hentaði og það þyrfti ekki að reyna að búa til eitthvað, setja sig á biðlista eitthvað fram í tímann upp á von og óvon, heldur gæti fólk fengið lán á einum stað, 70% af lánsþörfinni, og þyrfti ekki að fara í þessi endalausu hlaup á milli bankastjóra og biðstofa. Ég kom nálægt þessu máli, sumum nefndastörfunum og var formaður Húsnæðisstjórnar ríkisins þegar þetta kerfi var tekið í notkun. Ég get alveg sagt eins og er að fólk hélt að það þyrfti að flýta sér. ,,Þetta stendur örugglega ekki lengi að geta fengið 70% lán núna þegar mér hentar, þetta getur ekki staðið lengi. Það er best að drífa sig í þetta meðan pening er að fá.`` Þannig var ástandið í kringum það þegar húsbréfakerfið var sett á laggirnar. Það verður að segjast eins og er að það var mjög erfitt að koma þessu til skila til fólks: ,,Ekki fara út í húsnæðiskaup eða húsnæðisbreytingar þegar mikil þensla er í kerfinu, af því að afföllin sýna þenslu, og þér liggur ekkert á; gerðu þetta bara þegar dregur úr þenslunni, skiptir engu máli þótt þú bíðir aðeins, ekki hlaupa af því að þú heldur að þú fáir peninga núna, ekki seinna. Þetta verður hér. Þetta verður kyrrt.`` Ég fullyrði það fullum fetum, virðulegi forseti, að þessi hugsun átti stærstan þátt í því hversu mikil afföll urðu á tímabili í húsbréfakerfinu. Ég kynntist því við miklar viðræður við ólíklegasta fólk, við að reyna að útskýra hvað væri innbyggt í kerfið og fólkið sagði: ,,Hvað getur maður treyst þessu? Það er um að gera að gera þetta núna. Það er mest um vert að fá 70% af lánunum og allt á sama stað og geta gert áætlun fram í tímann.`` Þetta var grundvallarhugsunin þegar húsbréfakerfið var smíðað. Því var ætlað að lifa til frambúðar. Því var ætlað að fjármagna stærsta hlutann af húsnæðinu eða íbúðinni og byggðist á því að fólk gæti ráðið við mismuninn og þyrfti ekki að gera kaupin eða fara í framkvæmdirnar nema þegar ekki væri of mikil spenna á markaðnum. Þannig að það má líka segja að fjárhagslega eða efnahagslega hafi svona kerfi verið gott fyrir landið og fyrir ríkisstjórnina. Svo fremi að það væri hægt að koma því til skila til fólks að þetta hlypi ekkert frá því. Það var einmitt þegar fólk var búið að átta sig á því að þetta væri ekki eins og öll hin húsnæðiskerfin sem hafa sprungið, bara orð, farin upp í reyk fyrir framan það, þetta var bara til staðar, að draga fór úr afföllunum og fólk fór að laga sig að markaðnum. Ekki skal ég segja til um það hvort hægt hefði verið að fara í enn betri kynningu. Þetta var bara þannig að fólk hafði brennt sig til margra ára á vondum leiðum í húsnæðismálum, á takmörkuðu fjárframboði, á erfiðleikum við að afla fjár, afla lánsfjár. Þetta átti allt sinn þátt í því að það tók sinn tíma að koma kerfinu í jafnvægi. Það má líka segja að á þeim tíma hafi verið orðið innbyggt í þjóðarsálina að fleyta sér, að nýta þjónustuna meðan hún gæfist, og að hvort sem er væri aldrei hægt að treysta þessum stjórnmálamönnum, þeir mundu gera einhverjar breytingar þannig að það væri jafngott að grípa gæsina meðan hún gæfist. Mér fannst því mjög skynsamlegt, virðulegi forseti, þegar Páll Pétursson, þáv. hæstv. félmrh., ákvað á sínum tíma að viðhalda húsbréfakerfinu, sem þá var komið í mjög gott jafnvægi. Páll var nú kannski ekki allra og kom allra síst með mikil lofsyrði um fyrirrennara sína, en mér fannst gott þegar hann hélt því fram hér í ræðustól að þetta væri gott kerfi, það væri engin ástæða til að breyta því og hann ætlaði sér að viðhalda því. Það má líka segja að þegar þetta kerfi fór að festa sig í sessi hafi það gjörbreytt viðhorfi fólks til fjárfestinga. Það var alveg nýtt að geta ákveðið að byggja og kaupa þegar fólki hentaði og fólk gat gert áætlanir fram í tímann og ákveðið hvað það gerði að ári og þurfti ekki að fara í hentistefnupólitíkina sem hafði viðgengist fram að því. Ég gerði afföllin að umtalsefni og að það hafi verið erfitt fyrir kerfið og erfitt fyrir alla þegar afföllin voru sem mest. Það hefur komið mjög vel fram í þessari umræðu að þótt það verði að sjálfsögðu ekki afföll eins og við þekkjum þau úr húsbréfakerfinu, þá er algjörlega óvíst hver vaxtaáhættan verður fyrir Íbúðalánasjóð og vaxtakjörin munu ráðast í útboði. Auk þess er um að ræða vaxtaálag. Þetta setur því lánskjörin líka í óvissu og það er ómögulegt að segja hvernig Íbúðalánasjóði gengur að beita vaxtaálaginu og hvernig staðan verður á lánamarkaði frá einum tíma til annars. Þessu er ætlað að verða stýritæki, sem þýðir að húsnæðislánin og lánakjörin þar eiga aldrei að vera óheppileg fyrir stjórnvöld miðað við þá lána- og efnahagsstefnu sem þau hafa sett á hverjum tíma. Vextir geta orðið mjög breytilegir á milli útboða þannig að við verðum að gera okkur grein fyrir því að líkt og það var óvissuþáttur í húsbréfakerfinu, þá er jafnframt mikill óvissuþáttur í þessu kerfi. Auðvitað hljótum við öll að vona, eins og þá, að ekki þurfi að óttast og búast við því versta. En gerum okkur grein fyrir því þegar við erum að tala um svona mikilvægan þátt eins og húsnæðislánin og stöðugleika á lánamarkaði og húsnæðismarkaði að við erum ekki heldur að koma með lausnina þar sem allt verður öruggt og fast í hendi. Það eru miklir óvissuþættir um mismunandi lánskjör, um mismunandi verð íbúða eins og Jóhanna Sigurðardóttir hefur rakið mjög vel í þessari umræðu, m.a. hversu dýrt lánið verður og það geta orðið ólík vaxtakjör á eins íbúðum, þess vegna í eins húsi. Það sér enginn fyrir óánægjuna og svekkelsið sem á eftir að verða hjá fólki sem býr kannski í nákvæmlega eins húsnæði með ólík lán sem hafa áhrif á verðið. Ég þekki slík dæmi t.d. af íbúðum sem voru byggðar við Álfatún í Kópavogi á sínum tíma í svokölluðum byggingarfélögum. Þar voru mismunandi lánaflokkar, og er nú fyrir þá tíð sem ég þekki best úr húsnæðismálunum. Fyrir síðustu kosningar var ég á vinnustað í Kópavogi þar sem þetta var gert að miklu umtalsefni og ofboðsleg reiði út í að það skyldi ekki hafa verið lagað að fólk byggi í samsvarandi íbúðum við sömu götuna með mismunandi lánakjör á íbúðunum. Reyndar er með ólíkindum hvernig farið er þar með ákveðna lánaflokka. Þessu verðum við öllu saman að gera okkur grein fyrir. Þess vegna er ekki vitað nú hvort þessi nýju húsnæðislán verða hagkvæmari fyrir lántakandann en við skulum vona það. Við óskum þess að kjör sem fólki á húsnæðismarkaði bjóðast séu viðunandi hverju sinni. En ég var að skoða nál. minni hlutans og má til að vísa í athugasemdir sem komu þar fram, m.a. um að í stað þess að afföllin komi strax fram á markaði komi vaxtaálagið og vextirnir verði einfaldlega hærri með hliðsjón af ávöxtunarkröfunni og dreifist á allan lánstímann. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því að ef húsnæðisbréfin, sem eiga að liggja til grundvallar þeim lánum sem Íbúðalánasjóður veitir, verða svona góður fjárfestingarkostur eins og bent er á, þá þýðir það að menn ætla sér að fá góða ávöxtun út úr því. Þeir sem ætla að fjármagna þetta ætla að fá góða ávöxtun á sitt fé út úr því. Ég ætla líka að taka undir gagnrýni, og ætlast til þess að hæstv. ráðherra bregðist við henni hér á eftir, sem hefur komið fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur í umræðunni, gagnrýni á að safnað sé upp svona miklum ágóða og eigin fé í Íbúðalánasjóði. Fram hefur komið að síðustu tvö ár hafi myndast tveggja milljarða kr. ágóði. Það er líka umhugsunarefni ef við erum með opinbert húsnæðislánakerfi þar sem á að verða uppsöfnun og sjóðssöfnun af þessu tagi. Ég vil drepa á það sem hefur verið bent á varðandi þá sem fara í nýbyggingar. Þeir fá lánið ekki greitt fyrr en framkvæmd er lokið. Þetta reyndist ekki vel þegar húsbréfakerfið komst á. Það þurfti að hafa öðruvísi lánafyrirkomulag fyrir íbúðir sem voru keyptar á markaði en nýbyggingar og það var lögð mikil vinna í að lagfæra þetta. Þarna þarf virkilega að skoða hvernig hægt sé að fara með. Með því að hafa öðruvísi kjör á nýbyggingum er opnað á það gamla kerfi að hlaupa á milli lánastofnana og fá lán hér út af láni sem kemur frá Íbúðalánasjóði seinna og fá lán hér til að greiða hitt. Við vorum hörð á því að þetta ætti að vera liðin tíð þegar húsbréfakerfinu var komið á. Nú er verið að taka þetta upp aftur. Ég geri mér alveg grein fyrir því að víða í fjármálastofnunum eru lokkandi tilboð um lán þannig að væntanlega verður ekki eins erfitt og fyrrum að útvega millibilslánin en það verður vissulega óhagkvæmt eins og alltaf að taka skammtímalán til að bjarga sér og þetta er afturhvarf til fortíðar. Þetta er afturhvarf til fortíðar hvað sem hver segir. Leiða má að því getum að við nýbyggingar verði fólki ýtt inn í lántökur í bankakerfinu og e.t.v. er verið að festa fólk til framtíðar í viðjum nýs hugarfars. Þarna leynist þá sú hugsun að breytingarnar séu skref í þá átt að flytja húsnæðislánakerfið á almennan markað, þ.e. inn í bankana, og með því að láta alla sem byggja og eru með nýbyggingar byrja að fjármagna sig í bankakerfinu eða leita þangað fyrst, þá sé verið að búa til nýja hugsun og festa fólk í viðjar hugarfarsins. E.t.v. kemur það svo ekki til Íbúðalánasjóðs. Við skulum vera alveg meðvituð um það hvaða gildrur geta falist í þessu kerfi. Virðulegi forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fjallaði um mjög áhugavert mál varðandi verð og gengistryggingar og greindi frá áhugaverðri skýrslu sem hann las upp úr. Þar var borið saman hvað gæti verið hagstætt fyrir t.d. íbúðar- eða húsnæðiskaupendur. Það fékk mig til að rifja upp nýlegar blaðafréttir --- og þá mundi ég kannski óska eftir því, virðulegi forseti, af því ég er að ljúka ræðu minni, að hæstv. félmrh. komi í salinn vegna þess að nú er komið að tveim, þrem spurningum sem ég ætla að vísa til hans í lok máls míns.

Hæstv. ráðherra brá sér augnablik frá og tilkynnti forseta um það en ég býst við honum í salinn aftur á hverri stundu.

Virðulegi forseti. Ég hinkra við því að ég er komin að lokum máls míns og er með tvær spurningar til félmrh.

Hæstv. ráðherra er mættur í salinn.

Já, virðulegi forseti. Það er mér alveg að meinalausu að hæstv. félmrh. bregði sér frá. Hann hefur verið iðinn við að fylgjast með þessari umræðu og ég met það mjög mikils vegna þess að það er ekkert algengt að ráðherra sé á Alþingi við 2. umr. mála. En ég hef verið í þessari stöðu og geri mér mjög vel grein fyrir hversu gífurlega mikilvægt er að hlusta á umræðuna, sérstaklega í málum eins og þessum. Ég virði það því við ráðherrann að hann hafi gefið sér þennan góða tíma til að vera hér. En ég er að ljúka máli mínu og er með tvær spurningar. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fjallaði í ræðu sinni um skýrslu sem hefur verið unnin um verð- og gengistryggingar lána og velti upp þeirri spurningu hvernig þetta gæti komið út fyrir lántakendur. Það fékk mig til að rifja upp að á dögunum var í fréttum að einn viðskiptabankanna væri farinn að bjóða lán, langtímalán ef ég man það rétt, og lántakandinn gæti valið um verðtryggð og óverðtryggð lán. Ef ég man þetta rétt var einmitt fjallað um lán af því tagi sem við erum að tala um hér, lán til fjárfestinga og framkvæmda. Ég geri ráð fyrir að þegar gera á veigamikla breytingu eins og að fara úr ríkjandi húsnæðiskerfi með alla þá þekkingu sem við höfum á fortíðinni, þá hafi sú nefnd sem ráðherra setti á laggirnar farið mjög ítarlega í málið. Því langar mig að spyrja hvort það hafi verið skoðað í sambandi við breytingu á húsnæðislánakerfinu hvort til greina kæmi að fólki væri boðið upp á að velja verðtryggð eða óverðtryggð lán. Ef það hefur verið skoðað, hvað kom þá út úr skoðuninni? Ég er ekki að leggja þetta til vegna þess að ég hef náttúrlega ekki haft neinn möguleika á að skoða slíkt. En þegar einhver viðskiptabankinn fer af stað með þetta má reikna með að hann hafi eytt bæði tíma og fjármunum í að skoða hvað þetta þýði fyrir bankann, þ.e. lánveitandann. Það væri mjög áhugavert að vita hvort nefndin hefur skoðað það varðandi langtímalán hvernig þetta kæmi út fyrir báða aðila; fyrir lántakandann og lánveitandann. Ég geri mér náttúrlega alveg grein fyrir því að í stað affallanna mun lántakandinn nú lenda í vaxtahækkun við tiltekin skilyrði. En þetta er mjög áhugaverð spurning og það væri sérstaklega gott að vita hvort þetta var skoðað í nefndinni. Svo langar mig að nefna að mér finnst dálítið slæmt að upplifa hversu mikil ótrú er á stöðugleikanum hjá ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum. Það er alveg sama hvað stöðugleikinn verður mikill og hvað verðbólgan verður lág; þótt hún fari niður í 1% en sé kannski 2 og 3 og 4% í löndunum í kring þar sem engin verðtrygging er á lánum. Aldrei nokkurn tímann kemur upp umræða um það hvort komið sé að því að aflétta verðtryggingunni. Mér finnst það dálítið skrýtið og mér finnst slæmt hversu mikil ótrú á stöðugleikanum birtist í þessu. Hv. þm. Birkir J. Jónsson talaði um að aðalgagnrýnin á útdráttarfyrirkomulagið hefði verið útdrátturinn á húsbréfum. Hann hélt því fram að ávöxtunarkrafa íbúðabréfa mundi lækka og vextir verða hagstæðari. Hann talaði líka um að það mætti gera ráð fyrir vaxtalækkun til lántakanda, allt að átta milljörðum kr. ef ég skildi hann rétt. Ég geri ekki lítið úr því. Ef það tekst að lækka vexti þannig að átta milljarðar kr. fari til lántakenda, þá er það gífurlegur ávinningur og allir ættu að sameinast um það. En það sýnist mér ekki vera í hendi miðað við umræðuna og ábendingar sem hér hafa komið fram. Ég velti því fyrir mér hvort ekki megi búast við því ef þetta verða svona góð bréf að það komi eins konar ,,rush`` á bréfin, það verði sóst eftir þeim og hvernig það var skoðað í sambandi við húsbréfin sem þóttu mjög góður fjárfestingarkostur. Ég minnist þess að á ráðstefnu, ég held ráðstefnu hjá ASÍ, kom fram að útlendingar sem fjárfestu sæktust mjög eftir að geta fjárfest í húsbréfum. Hvað nákvæmlega í skoðun nefndarinnar gerir það að verkum að menn eru sannfærðir um að geta lækkað vextina sem svona miklu nemi, átta milljörðum kr.? Þetta eru þær tvær spurningar sem ég ber fram til ráðherrans og sætti mig alveg við það að hann svari þeim í lokaræðu sinni.

Frú forseti. Ég ætla aðeins að víkja að nokkrum atriðum varðandi þetta frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál sem hér er til 2. umr. Það er alveg hægt að taka undir það meginmarkmið frumvarpsins sem er tilgreint í athugasemdum með því en þar segir, með leyfi forseta: ,,Það frumvarp sem hér er lagt fram hefur það að markmiði að tryggja landsmönnum hagkvæmari húsnæðislán í gegnum Íbúðalánasjóð með ódýrari fjármögnun á almennum lánamarkaði. Þessu markmiði á að ná með endurskipulagningu á verðbréfaútgáfu Íbúðalánasjóðs sem eykur hagkvæmni fjármögnunar, sníður af helstu agnúa sem eru á núverandi útgáfu og skapar grundvöll fyrir traustri verðmyndun á frum- og eftirmarkaði íbúðabréfa.`` Þetta markmið er í sjálfu sér ágætt og hægt er að taka undir það. Eins og rækilega hefur verið bent á í umræðunni eru húsnæðismál hluti af þeim frumrétti fólks að hafa þak yfir höfuðið og það í viðunandi búnaði og á viðunandi kjörum, hvort sem húsnæðið er í eigu viðkomandi eða er á leigu. Það er samt athyglisvert í þessari lagaumgjörð um húsnæðismál að krafan eða skyldan er í rauninni sett á sveitarfélögin, sjálfsagt sem liður í gamalli framfærsluábyrgð á íbúum sveitarfélagsins. Krafan er sett á sveitarfélagið en ríkið leggur aftur á móti upp lagaumgjörðina. Það sem ég hefði einmitt viljað sjá skýrt nánar í þessu frumvarpi hér og breytingunum sem hér eru gerðar á húsnæðiskerfinu er hvort staða sveitarfélaganna breytist, hvort fjárhagsleg ábyrgð eða fjárhagslegar skyldur sveitarfélaganna breytast með einhverjum hætti í kjölfar þessa frumvarps. Við þekkjum það hér að Alþingi er nógu gírugt að setja lög sem miða oft að því að vísa ábyrgð til annarra og fjárhagslegum skuldbindingum á aðra og ekki síst á sveitarfélögin. Ég er í sjálfu sér ekkert að mælast til þess að sveitarfélögin víkist undan því að ábyrgjast að allir þegnar sveitarfélagsins hafi viðunandi og gott húsaskjól og íbúðarhúsnæði til þess að fullnægja eðlilegum þörfum í samfélaginu. Mér finnst eðlilegt í sjálfu sér að sveitarfélögin hafi þá ábyrgð en þá þarf líka að vera skýrt í svona lagasetningu hver staða þeirra er í hinu nýja lagaumhverfi. Ég hef blaðað lauslega í gegnum þetta og sé hvergi minnst á sveitarfélögin í þessum lagabreytingum öllum. Kannski er þess ekki þörf en þó finnst mér það nokkuð kyndugt þar sem ábyrgðin gagnvart þegnunum hvílir þar. Mér finnst kyndugt að hvergi sé vikið að því í frumvarpinu. Ég ítreka að ég óska eftir því að hæstv. ráðherra geti greint frá því í ræðu sinni síðar í dag hver staða sveitarfélaganna er, hver ábyrgð þeirra er og hvort hún breytist og hverjir möguleikar þeirra eru til þess að standa undir ábyrgðinni sem á þau er lögð. Það er í sjálfu sér margt gott í þessu frumvarpi og ég hygg að gott eitt hafi vakað fyrir þeim sem sömdu það og unnu. Þó hlýt ég að hnjóta um orðalag í áliti minni hluta félmn., ágætu og ítarlegu áliti minni hluta félmn., þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Þær breytingar sem felast í þessu frumvarpi eru endurskipulagning á verðbréfaútgáfu Íbúðalánasjóðs með því að taka upp peningalánakerfi í stað húsbréfa og húsnæðisbréfa. Bankarnir hafa fagnað þeirri breytingu að leggja niður húsbréfakerfið og taka upp peningalán enda gengur breytingin mjög í átt til þess sem bankarnir hafa sjálfir lagt til. Ástæða er til að benda á að hér er verið að taka enn eitt skrefið í átt til einkavæðingar á Íbúðalánasjóði.`` Þetta upphaf á áliti minni hluta félmn. hlýtur að vekja nokkra tortryggni og spurningar um framhaldið. Við þekkjum það hvernig ríkisstjórnin hefur laumast skref fyrir skref til að taka hvern félagsþáttinn, grunnalmannaþjónustuþáttinn, á fætur öðrum og einkavæða hann í áföngum, oft dulbúinn fyrst en síðan grímulausan þegar nær dregur. Við þekkjum öll umræðuna sem hefur verið á undanförnum vikum og mánuðum og missirum um ósk og löngun bankanna til að komast yfir íbúðalánasjóðskerfið, ná því með ríkisábyrgð líkt og nú er, og geta síðan rekið hér gríðarleg fjármálaumsvif með ábyrgð ríkisins. Það sér hver sjálfan sig í því ef hann er þannig innrættur að þetta er náttúrlega fundið fé ef almennar bankastofnanir komast í það og við höfum fengið að kynnast því á undanförnum vikum og mánuðum að stofnanir á slíkum markaði hafa það markmið eitt að hámarka arð hluthafa sinna og tilgangurinn helgar oft meðalið í þeim efnum. Sú breyting að leggja niður húsbréfakerfið og taka upp peningalánakerfi gæti því að mati minni hlutans verið skref í átt að því að íbúðalánasjóðskerfið yrði einkavætt í áföngum eða auðveldað það. Ég vara við öllum hugmyndum í þá átt og er því náttúrlega alfarið andvígur. Íbúðarhúsnæði er hluti af grunnalmannaþjónustu í samfélaginu, frumþörf íbúanna, og það á ekki að leyfa því að verða að féþúfu stofnana sem hugsa um það eitt að hámarka peningalegan arð sinn. Það má ekki gerast en ég veit að þrýstingurinn verður nægur og við höfum þegar orðið vör við löngun bankakerfisins til þess að komast yfir þetta kerfi og maka síðan krókinn. Ég vara við því að stigin verði skref sem geti leitt til þess. Ábyrgð ríkisins á fjármagni til húsbyggjenda sem hefur verið í ýmsum kerfum á undanförnum árum hefur þó leitt til þess að stór hluti Íslendinga hefur átt þess kost að koma sér upp eigin húsnæði. Fólk hefur þurft að leggja mikið á sig en engu að síður hefur þetta í flestum tilfellum verið kleift. Hitt kerfið er leiguíbúðakerfið, þar sem einnig var gert mögulegt að byggja upp leiguíbúðakerfi á félagslegum grunni sem hentaði þeim sem gátu nýtt sér það. Þannig höfum við verið með tiltölulega virkt eignaíbúðakerfi og leiguíbúðakerfi sem hið opinbera hefur borið ábyrgð á. Þess vegna hefur verið hægt að halda kostnaði niðri, bæði við fjármögnun og rekstur slíks kerfis, sem hefur komið samfélaginu til góða. Þessum sjónarmiðum má alls ekki víkja til hliðar á neinn hátt. Það er sjálfsagt að skoða einhverjar nýjar útfærslur ef þær gætu styrkt kerfið, gert það markvissara, gert það auðveldara í meðförum og ódýrara, en það má alls ekki víkja frá þessari grunnskyldu og þessari grunnhugsjón sem við höfum byggt samfélag okkar upp á. Það eru nægir til þess að bora í svona hugsjónir, svona félagshyggju, sem við höfum byggt upp, það eru næg öfl og sterk öfl til að bora í þær og gera sér þær að féþúfu, því höfum við kynnst á undanförnum vikum og missirum. Þess vegna verður brýningin aldrei óþörf hvað þetta varðar. Þess vegna vara ég við því að hér séu stigin skref í einkavæðingu á íbúðalánasjóðskerfinu og legg áherslu á að samfélagið, ríki og sveitarfélög, verði áfram ábyrgðaraðilar fyrir því að íbúarnir geti komið sér upp húsnæði, annaðhvort til eignar eða leigu. Ég vil víkja aðeins að nokkrum þáttum í frumvarpinu sjálfu og vil spyrja hæstv. félmrh. út í 5. gr. frumvarpsins þar sem gerð er breyting á 11. gr. laganna sem fjallar um heimild Íbúðalánasjóðs til þess að semja við lánastofnanir um afgreiðslu og innheimtu lána eða einstakra flokka þeirra. Samkvæmt brtt. meiri hlutans á að standa þarna, með leyfi forseta: ,,Stjórn Íbúðalánasjóðs skal eftir því sem kostur er, og að fengnu samþykki félagsmálaráðherra, semja við aðila á markaði um afgreiðslu og innheimtu lána eða einstakra flokka þeirra.`` Í brtt. er vikið frá orðalaginu lánastofnanir, orðið gert almennara og sagt ,,semja við aðila á markaði um afgreiðslu og innheimtu lána eða einstakra flokka þeirra``. Sem betur fer er áfram kveðið skýrt á um að þetta skuli vera á ábyrgð Íbúðalánasjóðs. Hann framselji ekki þessa ábyrgð, eða ég skil það svo. Þetta verði skilyrðislaust áfram á ábyrgð Íbúðalánasjóðs. Ég vil fyrir forvitni fá að vita hvað opnað er á með því að semja skuli við ótilgreinda aðila, geta það þess vegna orðið vátryggingafélög eða lyfjafyrirtæki eða bankastofnanir, hvaða aðila er verið að tala um sem mega fá þessi verkefni og hægt er að semja við? Ég vildi líka spyrja ráðherrann hæstv. hvort þær breytingar sem hér eru lagðar til hafi nokkur áhrif á starfsemi Íbúðalánasjóðs, hlutverk hans og eigin störf, bæði innan sjóðsins sjálfs og einnig hvort þær hafi nokkur áhrif á verkefni Íbúðalánasjóðs á Sauðárkróki, hvort nokkur hætta sé á að hér séu framseld einhver verkefni eða gefin eða opnað fyrir að hætta sé á að þau verkefni sem hafa þegar verið vistuð þar séu sett í uppnám eða þeim teflt í einhverja tvísýnu. Ég hefði frekar viljað að það væri horft til þess hvernig t.d. mætti færa hluta af starfsemi Íbúðalánasjóðs til Sauðárkróks til þess að styrkja þá ágætu einingu sem þar er komin upp og ég er viss um að það ætti að vera mögulegt að flytja stærri hluta af verkefnum sjóðsins þangað. Og ég vil spyrja hvort þessar breytingar sem hér eru lagðar til hindri það nokkuð eða takmarki eða hvetji kannski til þess. Sömuleiðis verkefni sem t.d. hefur verið samið við Sparisjóð Hólahrepps um að annast, útsending innheimtuseðla og annað því um líkt. Gefa þessar breytingar nokkurt tilefni til þess að ætla að verið sé að rokka því? Ég vona svo sannarlega að svo sé ekki og ítreka þau sjónarmið, sem ég hef lagt áherslu á, að Íbúðalánasjóður og verkefni hans eru hluti af grunnalmannaþjónustunni hér og eiga ekki að verða hinum hráu markaðslögmálum að bráð. Þá vil ég einnig spyrja um ákvæði 12. gr. sem hefur verið gert að umtalsefni hjá öðrum ræðumönnum. Þar er kveðið á um greiðslur lána, en það er einmitt vikið að því í nál. minni hlutans að þar sé opnað á óeðlilegar heimildir Íbúðalánasjóðs til þess að leggja á aukið gjald ef lántakandi vill greiða upp lán sín. Í 12. gr. stendur, með leyfi forseta: ,,Ráðherra er heimilt, við sérstakar aðstæður og að fenginni umsögn stjórnar Íbúðalánasjóðs, að ákveða að aukaafborganir og uppgreiðsla ÍLS-veðbréfa verði aðeins heimilar gegn greiðslu þóknunar sem jafni út að hluta eða að öllu leyti muninn á uppgreiðsluverði ÍLS-veðbréfs og markaðskjörum sambærilegs íbúðabréfs.`` Þarna er allt í einu komið hugtak sem að mínu viti passar ekki inn í þá samfélagslegu hugsjón sem Íbúðalánasjóður annars er byggður á. Hann nýtur ríkisábyrgðar. Hann er fyrst og fremst milligönguaðili og þjónustuaðili. Honum er í sjálfu sér ekki ætlað að reka starfsemi sína á óheftum markaðsbúskap. Ef það á að takmarka möguleika einstaklinga til að greiða lán sín upp án aukins kostnaðar, þá er stigið skref í eins konar einkavæðingu eða markaðsvæðingu Íbúðalánasjóðs eða þess fjármagns sem þarna er í láni. Þá er farið að reikna út hvað hugsanlegur þriðji aðili mundi vilja fá fyrir að hafa ekki lengur ávöxtun þessa bréfs. Þarna er sem sagt kominn inn markaðsaðili sem farið er að hugsa um, ekki bara Íbúðalánasjóður annars vegar og hins vegar lántakandinn, húskaupandinn eða húsbyggjandinn. Enda er vikið rækilega að þessu atriði í ágætu áliti minni hluta félmn. og einnig kemur fram að þær meginathugasemdir sem margir umsagnaraðilar hafa gert við þetta frv. lúta einmitt að þessu, að þarna skuli liggja opinn möguleiki til þess að hleypa ákveðinni markaðsvæðingu inn í íbúðalánasjóðskerfið þegar komið er í veg fyrir að fólk geti greitt lán sín upp nema með ærnum eða óvissum kostnaði. Það finnast í þessu svona tittir, frú forseti, hortittir, sem miða að ákveðinni einkavæðingu. Alla vega að mínu mati eins og þeir birtast hérna, opna möguleikana fyrir því að svo geti gerst. Það tel ég mikinn ljóð á frumvarpi sem hefur svo góð markmið eins og ég las hér upp áðan. Alþýðusamband Íslands gerði sterkar athugasemdir við þetta, sömuleiðis BSRB. Fulltrúar eða félagasamtök þessara stærstu samfélagshópa, launþegahópa, í þjóðfélaginu gerðu mjög alvarlegar athugasemdir við þetta opna atriði og ég hefði talið að frumvarpið væri betra og sannara markmiði sínu ef þetta yrði tekið út. Annars vil ég taka undir þau sjónarmið sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kom inn á í ræðu sinni, mikilvægi þess að líta á málin í heild þegar við erum að breyta lögum varðandi húsnæðismál, varðandi fjármögnun húsnæðiskerfisins, þá er þetta mál sem snýr að einstaklingnum, snýr að fjölskyldunni. Þetta er ekki mál einhverra stórra fyrirtækjasamsteypna. Þetta er mál sem snýr að þeirri grunneiningu sem við byggjum samfélag okkar upp á, sem er fjölskyldan hversu stór sem hún er. Þess vegna er mjög mikilvægt að hafa þá sýn með í þessari umfjöllun, og í þessum breytingum, að samtímis sé kannað hvaða áhrif þetta hefur á aðra tengda þætti. Það sýnist mér hafa skort í umfjöllun á frumvarpinu. Menn hafa horft alfarið og eingöngu á breytingu á þessum tegundum lána, en alls ekki tekið með eða kannað önnur hliðaráhrif. Við vitum að þetta er þörf sem nýtur forgangs hjá fjölskyldunni. Húsnæðismálin verða að njóta algjörs forgangs, hvort sem það er til að greiða afborganir af lánum eða greiða leigu. Við erum líka með í gangi kerfi sem snertir þetta með beinum hætti. Við erum með í gangi kerfi um húsaleigubætur. Við erum með í gangi kerfi um vaxtabætur o.s.frv. Síðan erum við líka með tekjutengingar á alla kanta. Við erum með tekjutengdar afborganir af námslánum til viðbótar við þetta sem ég áður nefndi. Ungt fólk sem er að koma sér upp heimili, bæði að koma sér upp húsnæði og að eiga sín börn er kannski líka með námslán sem þarf að greiða upp. Allt þetta kemur á sama tíma og líka getur verið að annað hvort hjónanna verði að hætta vinnu tímabundið meðan verið er að koma öllu þessu upp og þá skerðast tekjurnar. En allir þessir þættir eru tekjutengdir, allir þessir þættir. Þetta fólk sem ekki getur náð sér í skattfríðindi í gegnum arð af hlutabréfaeignum eða miklum peningainnstæðumm, eða náð sér í skattfríðindi eins og viðgengst hjá þeim sem eru búnir að koma sér þannig fyrir, þetta er fólk sem er bundið við sín laun sem öll eru tekjutengd. Mér hefði fundist að það ætti í þessari umfjöllun, í þessari greinargerð, að vísa að því að ástæða væri til að huga að málinu í heild sinni, þó það væri ekki fellt inn í lögin í formi lagagreinar. Þetta er svo mikið mál að það hefði fyllilega átt rétt á að koma hér inn, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi um fjölskylduráðið. Ég tek undir gagnrýnisorð eða ábendingarorð hv. þingmanns að ég held að þingið nýti sér ekki þau ráð sem hafa samt ákveðna stjórnsýslulega stöðu. Ég minnist þess að ég vildi senda áætlun um stefnumál í samgöngumálum og vildi fá umsögn fjölskylduráðs en það þótti ekki þurfa á hinu háa Alþingi, fjölskyldunni kæmi ekki við hvernig samgöngumálum væri skipað. En hver er það sem notar samgöngumannvirkin, hvort sem eru gangstígar, reiðhjólabrautir eða götur og vegir? Er það ekki fjölskyldan? Nei, þá var greinilegt að allir sem höfðu verið kallaðir til áttu yfir 10 eða 15 tonna stóra vörubíla. Ég minnist þess að í nefnd eða hópi sem settur var til að marka stefnu í samgöngumálum, voru ekkert nema karlar, góðir og gildir miðaldra karlar, sem allir voru tengdir einhverjum fyrirtækjarekstri á þungum bílum eða þungavinnuvélum. En fjölskyldan, fólkið sem átti að nota vegina, það var hvergi tengt umræðunni. Ég minnist þess, frú forseti, úr þessari umræðu um samgöngumálin. Sama er líka um íbúðamálin, fyrir hverja erum við að byggja íbúðarhús? Er það ekki fyrir fjölskylduna? Erum við að gera það bara til að græða á þeim? Nei, við erum ekki að gera það. Við erum að byggja þetta fyrir fjölskylduna og því hefði verið eðlilegt að minnst væri á það í frumvarpi að leitað hefði verið umsagnar um málið og það unnið í samráði við fjölskylduráð. Ég tek undir orð hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur í þessum efnum. Við gleymum því æðioft fyrir hverja við erum að setja lög í raun. Það var líka annað sem ég vildi víkja að. Það kom fram í umræðunni að fólk stæði yfirleitt betur í skilum með íbúðalán sín nú en áður, hins vegar væri meira um að fólk leitaði ráðgjafar. Það er afar ánægjulegt ef fólk nær því að standa í skilum með húsnæði sitt, því fátt er dapurlegra og skaðlegra, bæði fjölskyldunni og þjóðfélaginu, en verða að sjá á bak húsnæði sínu vegna þess að maður getur ekki greitt húsaleiguna eða ekki greitt afborgun af lánunum og missi því íbúðina frá sér. Eitt slíkt tilvik er einu tilviki of mikið. Ég vil bara benda á að þetta ástand er kannski ekki svo öruggt. Sú staða hefur jú verið á fasteignamarkaðnum að fasteignir hafa hækkað mjög ört í verði, þar hafa orðið mun meiri verðhækkanir en annars staðar, og þá hefur verið rými til að skuldsetja þær meira, og taka aukin lán út á fasteignirnar til að leysa úr vanda skammtímalána. En hagfræðingar segja að við getum ekki búist við að fasteignaverð hækki stöðugt eða jafnmikið og hratt og gerst hefur á undanförnum missirum. Þegar það stoppar við og skuldsetningin er orðin mjög mikil eins og nú er eða jafnvel hækkar enn, eða jafnvel lækkar, sem vonandi gerist ekki, þá er mikil alvara á ferðum. Mikil skuldsetning er ekkert sem neinn óskar sér. Þó við tölum um að geta farið upp í 90% lán á einhverjum íbúðum eða jafnvel hærra, þá er mikilvægt að svo mikil skuldsetning sé á góðum kjörum, sé ekki á markaðsvöxtum þar sem lántakandinn hugsar um það eitt hvernig hann megi hámarka arð af því hlutafé sem hann hefur lagt í viðkomandi lánasjóð. Það er þá eins gott að þetta húsnæðislánakerfi sé í opinberri forsjá, frú forseti. Eitt vildi ég svo heyra hjá hæstv. ráðherra hvort hækkun á þessu lánshlutfalli og breytingar á því, hafi einhver áhrif á lánamöguleika og fjármögnunarmöguleika íbúða t.d. úti á landi á þeim stöðum þar sem söluverð þeirra eða endursöluverð er ekki eins hátt eins og hér. Hérna er gengið að því vísu að íbúð sem við kaupum á 10 milljónir í dag verði komin á 11 milljónir eftir hálft ár. Á stöðum þar sem menn byggja íbúðarhús, kannski íbúðarhús á 10--15 milljónir en söluandvirðið er kannski ekki nema 10 milljónir, mun lægra en byggingarkostnaðurinn er, hvernig kemur þá þessi lánveiting til þeirra aðila? Íbúðarbyggingar úti um land hafa víða stöðvast vegna þess að fjárfestingin er svo kostnaðarsöm og endursöluverðið hefur verið mun lægra en stofnkostnaðurinn og þó að byggingarlán hafi fengist í upphafi, þá hefur verð íbúðarinnar getað rýrnað og ekki staðið einu sinni undir veðum sem á því hafa hvílt. Ástæður sem ef til vill eru tengdar byggða- og atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar með beinum og óbeinum hætti eins og við þekkjum. Hvernig kemur þetta nýja kerfi út gagnvart fólkinu úti um hinar dreifðu byggðir sem getur ekki reitt sig á það að húsnæði þeirra hækki um kannski 10--15% á ári eins og við höfum lifað hér? Ég vildi fá að heyra það hjá hæstv. ráðherra. Ég vil síðan taka undir það sem fundið er að í nál. minni hlutans og það er að ekkert skuli vera tekið á málum leigjenda eða leiguhúsnæðis. Fyrir nokkrum áratugum síðan var það aðalsmerki húsnæðisstefnunnar og félagsleg skylda að koma upp leiguíbúðakerfi fyrir þá sem ekki áttu tök á því að fjármagna og kaupa eða byggja eigin húsnæði eða þeir sem ekki vildu það, heldur vildu búa í hinu kerfinu, þá var það aðalsmerki húsnæðisstefnunnar eða lánastefnunnar að tryggja það að nægilegt framboð væri af leiguhúsnæði, ekki bara hér í Reykjavík, heldur um allt land. Ég held að þetta leiguíbúðakerfi eigi núna verulega undir högg að sækja. Á mjög ósanngjarnan hátt hefur það verið gagnrýnt að sveitarfélögin víða um land byggðu leiguíbúðir og áttu þar með möguleika á því að bjóða íbúa velkomna í sveitarfélagið í öruggt en nokkuð ódýrt húsnæði. Nú er verið að þrengja að þessu kerfi, það er nánast verið að pína sveitarfélögin til þess að selja þessar íbúðir, láta þær af hendi sé þess nokkur kostur. Framboð, t.d. á félagslegu húsnæði, leiguhúsnæði úti um land, er að minnka stórlega og húsnæðisskortur stendur nú þróun byggðar fyrir þrifum í mörgum byggðarlögum. Þar er sú staða óbreytt að einstaklingar telja það ekki vænlegan fjárfestingarkost að byggja eigið húsnæði, ekki a.m.k. í öllum tilvikum. Eina leiðin til þess að nýtt fólk geti sest að er að aðgangur sé að íbúðarhúsnæði á sanngjörnu verði. Mér finnst þetta kerfi sveitarfélaganna, sem nú er verið að mola niður, mjög rangt og ósanngjarnt. Því þótt erfiðleikatímabil hafi komið í rekstri á félagslega húsnæði sveitarfélaganna, sem að meginhluta mátti rekja til stefnu ríkisstjórnarinnar í atvinnu- eða byggðamálum, þá er nú verið að reka sveitarfélögin til að láta félagslega húsnæðið af hendi, án þess að nokkurt kerfi komi í staðinn. Ég vil taka undir gagnrýnina sem hefur komið fram á þetta frumvarp af hálfu félagasamtaka eins og Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, að hér sé gjörsamlega horft fram hjá þörfinni fyrir leiguhúsnæði og stöðu leigjenda. Ég tel að frumvarp sem ekki tekur á leigumálunum, leiguhúsnæðinu, en þykist samt vera að fjalla um íbúðarhúsnæði almennt og að leysa þarfir fyrir íbúðarhúsnæði en tekur ekki á þessu sé afar takmarkað Ég harma það og vona að það sé ekki tákn um stefnu að hér eigi ekki að vera leiguhúsnæði eða félagslegt leiguhúsnæði sem náttúrlega mundi alls ekki samrýmast þeim skyldum sem sveitarfélögin bera, en samkvæmt lögum er sveitarfélögunum skylt að hafa til reiðu íbúðarhúsnæði fyrir íbúa sína. Þau verða að hafa kerfi sem þau geta beitt og notað í því skyni. Mér finnst verið að mola það kerfi niður, illu heilli. Frú forseti. Ég held ég hafi komið að flestum atriðum sem ég vildi koma að í þessu máli. Ég vil ítreka spurningar mínar varðandi stöðu húsbyggjenda í dreifbýli, gagnvart þessari nýju fjármögnun. Ég vil ítreka að ég sakna sárlega að hér skuli ekki vera rætt eða tekið á málum leigjenda eða leiguhúsnæðis og ekki sé tekið á auknum og nýjum möguleikum sveitarfélaga til að standa undir þeim skyldum sem á þeim hvíla að hafa í boði fullnægjandi húsnæði fyrir íbúa sína. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þetta frumvarp sé einn liður í að mola það kerfi niður. Ég tel nauðsynlegt að það sé við hliðina á eignaríbúðakerfinu. Frú forseti. Það er alveg sjálfsagt að endurskoða mál um fjármögnun á húsnæðiskerfinu, en markmiðið verður að vera alveg skýrt. Það verður að vera það að við ætlum okkur að standa að þeirri frumþörf hvers íbúa landsins að hann eigi aðgang að húsnæði, annaðhvort eigin húsnæði eða leiguhúsnæði, viðunandi húsnæði á viðunandi kjörum. Sú þörf á ekki að verða háð lögmálum markaðarins með þeim hætti að þeir sem hugsa fyrst og fremst og eingöngu um arð hlutabréfa sinna geti gert sér þessa frumþörf fólksins að féþúfu. Þess vegna er mjög mikilvægt að hvert einasta skref sem við stígum hér varðandi fjármögnun Íbúðalánasjóðskerfisins og íbúðakerfisins í landinu standi vörð um þennan félagslega þátt. Hið opinbera, ríki og sveitarfélög, verða að búa fjármögnun og lagaumgjörð þannig að þessi frumþörf sé virt og henni sinnt, að hún verði ekki að féþúfu þeirra sem hugsa bara um peninga og ekkert annað.

Frú forseti. Frjálslyndi flokkurinn styður markmið frumvarpsins, sem er að tryggja landsmönnum hagkvæmari húsnæðislán í gegnum Íbúðalánasjóð með ódýrari fjármögnun á almennum lánamarkaði. Markmiðinu á að ná með endurskipulagningu á verðbréfaútgáfu Íbúðalánasjóðs, sem eykur hagkvæmni fjármögnunar, sníður af helstu agnúa sem eru á núverandi útgáfu og skapar grundvöll fyrir traustri verðmyndun á frum- og eftirmarkaði íbúðabréfa. Frú forseti. Frumvarpið mun án efa færa íbúðabréfin í ágætan sölubúning á verðbréfamarkaði, en verðmyndun á markaði ræðst að hluta til af einfaldleika bréfanna, sem áfram leiðir til lægri ávöxtunarkröfu fjárfesta. Ef þessi góðu markmið munu ganga eftir, er ljóst að ávinningurinn verður á endanum lántakendum í vil. Jafnframt eiga breytingar sem fylgja frumvarpinu að auðvelda fyrirhugaða hækkun lánshlutfalls í 90%. Frjálslyndi flokkurinn setur þó fram nokkrar athugasemdir sem endurspeglast í nefndaráliti minni hluta félmn. í þessu tiltekna máli, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Þegar breytingar eru gerðar á húsnæðislöggjöfinni er grundvallaratriði að þær tryggi betur hag almennra neytenda, þ.e. bæði kaupenda og seljenda húsnæðis. Þær breytingar sem felast í þessu frumvarpi eru endurskipulagning á verðbréfaútgáfu Íbúðalánasjóðs með því að taka upp peningalánakerfi í stað húsbréfa og húsnæðisbréfa. Bankarnir hafa fagnað þeirri breytingu að leggja niður húsbréfakerfið og taka upp peningalán, enda gengur breytingin mjög í átt til þess sem bankarnir hafa sjálfir lagt til. Ástæða er til að benda á að hér er verið að taka enn eitt skrefið í átt til einkavæðingar á Íbúðalánasjóði. Umsagnaraðilar hafa yfirleitt tekið undir að þessi breyting geti verið jákvæð, en tilgangur hennar á að vera að auka hagkvæmni fjármögnunar og skapa grundvöll fyrir trausta verðmyndun á frum- og eftirmarkaði. Til þess er litið að endurskipulagning á skuldabréfaútgáfunni muni stuðla að frekari lækkun á langtímavöxtum í framtíðinni, en vextir hafa lækkað verulega að undanförnu. Vísbendingar eru nú um að vextir fari hækkandi og hægt er að draga það í efa að tímasetning þessara kerfisbreytinga sé rétt. Óljóst er hvernig háttað verður áhættugreiningu og áhættustýringu og hafa komið í ljós ýmsir áhættuþættir í því sambandi við meðferð málsins í nefndinni. Ein helsta gagnrýni sem fram hefur komið snýr að heimild til uppgreiðslu lána og ljóst er að ýmsir telja hana mikinn flöskuháls í þessu nýja kerfi. Ljóst er að vaxtaáhætta Íbúðalánasjóðs eykst verulega eftir því sem meiri líkur eru á uppgreiðslu af hendi lántakenda, sem gæti orðið ef mikið misvægi skapast í vöxtum á nýjum lánum og gömlum. Þó minni hlutinn sé jákvæður gagnvart þessari kerfisbreytingu, eru ýmis framkvæmdaratriði sem full ástæða er til að gera athugasemdir við og hafa áhyggjur af, auk þess sem gagnrýna verður hversu stuttan tíma nefndin hafði til að fjalla um málið. Alls er óvíst hver vaxtaáhættan af nýjum íbúðabréfum verður fyrir Íbúðalánasjóð. Vaxtakjörin ráðast í útboði hverju sinni, að viðbættu vaxtaálagi sem skapar mikla óvissu um hver lánskjör kaupenda og seljenda húsnæðis verða og ljóst að vaxtaálag á lántakendur verður meginstýritækið til að verja Íbúðalánasjóð. Vextir geta líka orðið breytilegir frá einu útboði til annars og þar með lánskjörin, sem leitt getur til þess að skekkja verðmyndun á fasteignamarkaði, sérstaklega ef mikill munur verður á vaxtakjörum á sambærilegum íbúðum. Fulltrúi Félags fasteignasala sem mætti á fund nefndarinnar tók undir þessi sjónarmið. Einnig hefur ljóslega komið fram í umfjöllun nefndarinnar að það er rangt sem haldið hefur verið fram að með upptöku peningalánakerfisins séu afföll úr sögunni. Fram kom í nefndinni að í stað þess að afföllin komi fram strax á markaði, komi þau fram í vaxtaálagi. Vextirnir verða einfaldlega hærri með hliðsjón af ávöxtunarkröfunni og dreifast á allan lánstímann. Fram kom hjá forstöðumanni Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands að óvissan sem í dag felst í afföllum verði að óvissu um hvaða vaxtakjör muni bjóðast. Áhættan verði nákvæmlega eins og verið hefur þegar fólk muni standa frammi fyrir því að Íbúðalánasjóður bjóði út skuldabréf í nýja peningalánakerfinu. Í Morgunblaðinu 3. janúar sl. segir forstöðumaður eftirfarandi: ,,Vaxtakjör verða ákvörðuð í útboði og gagnvart fólki verður áhættan eins varðandi það að vaxtakjörin í hinu nýja kerfi geta breyst eins og afföllin í dag.`` Afföll, sem nú koma fram á markaði og skiptast oft milli kaupanda og seljanda, munu þannig lenda á lántakanda í nýju kerfi og koma fram í hærri vöxtum og dreifast á allan lánstímann. Á undanförnum tveimur árum hafa orðið verulegar vaxtalækkanir og það vekur upp spurningar af hverju þær hafi ekki komið fram svo nokkru nemi í lánskjörum viðbótarlána og húsbréfavöxtum. Athyglisvert er að þótt vextir úr útboði húsnæðisbréfa vegna viðbótarlána, sem eru peningalán, hafi verið 4,76% á sl. ári hafa vextir engu að síður verið 5,6% á árinu 2003. ... Þannig er munur á útboðskjörum og vaxtakjörum viðbótarlána tæplega 1%, sem sjóðurinn reiknar sér í vaxtaálag nú, en vaxtaálag á húsbréfum hefur verið 0,35% og kjörin á þessum peningalánum því hærri en á húsbréfum. Þetta vekur upp spurningar um hvort vaxtaálaginu verði ótæpilega beitt í nýju kerfi til að auka hagnað og eigið fé Íbúðalánasjóðs, en í nýjum útboðum húsnæðisbréfa er krafan 3,73%. Fram hefur einnig komið hjá forsvarsmönnum Íbúðalánasjóðs að ef ekki hefðu verið uppi hugmyndir um að ráðast í þessa kerfisbreytingu, hefðu húsbréfavextir lækkað þegar á síðasta ári í 3,5--4%, sennilega nær 4%. Þannig hefðu húsbréfavextir með vaxtaálagi sem nú er 0,35% orðið um 4--4,35% þegar á síðasta ári, í stað 5,1% nú. Fram hefur líka komið hjá greiningardeild Landsbankans að fyrirhuguð áform um breytingar á húsnæðislánakerfinu sem legið hafa fyrir frá áramótum hafi leitt til töluverðrar óvissu og haft áhrif á hærri ávöxtunarkröfu húsbréfa en ella og aukið muninn á milli hús- og húsnæðisbréfa. Ekki er því hægt að slá því föstu, eins og gert er, að húsnæðislánin verði við þessa breytingu hagkvæmari fyrir lántakendur, ekki síst í ljósi þeirrar óvissu sem er um vaxtaálagsgreiðslur og framkvæmdina á uppgreiðsluákvæðunum. Ljóst er þó að vextir húsbréfa og viðbótarlána hafa verið mun hærri en nauðsyn var á og á lántakendur því lagðir mun hærri vextir en ella. Athyglisvert er í þessu sambandi að eigið fé og hagnaður Íbúðalánasjóðs hefur aukist verulega, eða um nálægt 3 milljarða kr. á sl. tveimur árum. Það skapar tortryggni að ekki verði forgangsverkefni að gæta hagsmuna kaupenda og seljenda húsnæðis við ákvörðun um vaxtakjör í nýju lánakerfi. Í áliti nefndar um endurskipulagningu á útgáfumálum Íbúðalánasjóðs frá október 2003 sem fylgir frumvarpinu kemur fram að ekki verði lánað út umfram fjármögnun. Þetta þýðir að ef útboð mistekst gæti það þýtt lengri bið eftir lánum. Minni hlutinn vekur athygli á því álitaefni hvenær þeir sem sækja um lán til nýbygginga fái lánin greidd út. Í núverandi kerfi er láninu skipt í þrennt. Fyrsti hluti lánsins kemur við fokheldi, annar hlutinn þegar íbúð eða hús er tekið út af byggingarfulltrúa og þriðji hlutinn þegar framkvæmdum er að fullu lokið. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram hafa komið hafa verið uppi hugmyndir um að greiða lán til nýbygginga í nýju kerfi með eingreiðslu þegar framkvæmdum er að fullu lokið. Verði það niðurstaðan gæti það verið mjög íþyngjandi fyrir þá sem fá lán til nýbygginga sem á framkvæmdatímanum þyrftu að leggja í verulegan fjármagnskostnað með skammtímalántöku. Minni hlutinn gagnrýnir það harðlega ef svo verður staðið að málum. Þetta bætist við fleiri óvissuþætti um framkvæmdina í þessu nýja kerfi.`` Frú forseti. Áður en ég held lengra í tilvitnun mína frá minni hluta félmn., þá vil ég geta þess að ég ræddi við hæstv. félmrh. fyrr í dag og spurði hann sérstaklega út í þær hugmyndir eða þann róm sem hafði verið er varðar þetta mál og það er í raun gleðiefni frá að segja að hæstv. ráðherra, Árni Magnússon, staðfestir það að breytingar verði ekki á þessu ákvæði er varðar þrígreiðslur til aðila sem fara í framkvæmdir nýbygginga. Því er ástæða til að vekja athygli á því að þessar athugasemdir minni hlutans í félmn. taka þá kannski meira við hlutverki áminningar um það að þetta muni halda. Svo ég haldi nú áfram í tilvitnun í nál. minni hlutans, þá segir: ,,Ástæða er til að vekja athygli á því að til viðbótar núgildandi heimildum er kallað eftir enn frekari gjaldtöku og álagsheimildum. Núgildandi ákvæði kveða á um að heimilt sé að áskilja vaxtaálag til að mæta rekstrarkostnaði og áætluðum útlánatöpum. Þessi álög eru nú 0,35%. Til viðbótar þessu er lagt til að heimilt verði að áskilja vaxtaálag vegna vaxtaáhættu sjóðsins auk álags vegna fjármagnskostnaðar af uppgreiddum lánum. Síðan má ákveða að aukaafborganir og uppgreiðsla veðbréfa verði aðeins heimilar gegn greiðslu þóknunar sem jafni út að hluta eða öllu leyti muninn á uppgreiðsluverði veðbréfs og markaðskjörum sambærilegra íbúðabréfa, eins og kemur fram í 12. gr. frumvarpsins. Þessi grein hefur sætt mikilli gagnrýni aðila eins og ASÍ, BSRB, Samtaka atvinnulífsins, Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja og Seðlabanka Íslands. Í umsögn Seðlabankans kemur fram að hætta sjóðsins af uppgreiðslum fyrir tímann geti verið veruleg þar sem fjármögnunin er föst og bundin út líftíma fasteignaveðbréfsins. Nefnir bankinn eftirfarandi sem dæmi um áhrif: Ef fimmtungur af 300 milljarða kr. stofni sem bæri 5,1% vexti væri greiddur upp fyrir tímann og hægt væri að endurfjárfesta þann hluta með 3,5% vöxtum yrði árlegt gat í fjármögnun tæplega 1 milljarður kr. Orðrétt segir síðan í umsögn bankans: ,,Tæplega verður séð að Íbúðalánasjóður hafi bolmagn til að mæta slíkum hræringum, jafnvel þótt gripið yrði til einhverra aðgerða.`` Full ástæða er til að taka undir þessar viðvaranir Seðlabanka en í umsögninni kemur jafnframt fram eftirfarandi: ,,Ef upp kæmi sú staða að samkeppni við Íbúðalánasjóð þrýsti niður vöxtum fasteignafjármögnunar gæti sjóðurinn lent í vanda. Lántakendur hans skuldbreyttu í ódýrari lán en skildu sjóðinn eftir með óbrúað gat sem ekki yrði með góðu móti fjármagnað með vaxtahækkun, þar sem hærri vextir sjóðsins leiddu til minni áhuga lántaka og hugsanlegs flótta úr sjóðnum. Ef sjóðurinn færi síðan að í samræmi við ætlan frumvarpsins og gripi til uppgreiðsluálags mundu vaxtakjör leiða til þess að lánveitingar stöðvuðust alfarið.`` Alþýðusamband Íslands mótmælir 11. og 12. gr. frumvarpsins þar sem heimild sjóðsins til innköllunar húsbréfa er afnumin, en 12. gr. veitir ráðherra heimild til að ákveða greiðslu þóknunar sem jafni út að hluta eða öllu leyti muninn á uppgreiðsluverði ÍLS-veðbréfa og markaðskjörum sambærilegra íbúðabréfa. Í umsögn ASÍ er nefnt sem dæmi að ef vextir lækki almennt á markaði úr t.d. 5,25% í 4,25% eins og gerst hefur sl. mánuði væri ráðherra heimilt að taka upp uppgreiðsluálag sem væri allt að 12,3% af eftirstöðvum lánsins. Það þýðir að uppgreiðsluálag yrði tæplega 1 millj. kr. af 8 millj. kr. láni. Hjá fulltrúa ASÍ sem mætti á fund nefndarinnar komu líka fram áhyggjur af víðtækum heimildum ráðherra til gjaldtöku. ASÍ styður frumvarpið að því gefnu að tekið sé tillit til þess að heimilt sé að skuldari geti greitt upp skuldir sínar án sérstakra álaga. Orðrétt segir í umsögn ASÍ: ,,Það á að vera réttur hvers lántakanda að fá að greiða skuldir sínar hvort heldur er hraðar eða að öllu leyti án þess að verða skattlagður sérstaklega vegna þess. ... Að öllu samanlögðu styður ASÍ samþykkt þessa frumvarps að því gefnu að tekið verði tillit til sjónarmiða þess varðandi heimild skuldara til þess að greiða upp skuldir sínar án sérstakra álaga.`` BSRB hefur líka fyrirvara við að ráðherra geti ákveðið aukaþóknun ef lántakandi ákveður að hraða greiðslum eða greiða að fullu ÍLS-veðbréf. Samtök banka og verðbréfafyrirtækja leggja áherslu á að þetta ákvæði verði endurskoðað og benda á að tekið verði upp almennt 1--2% uppgreiðslugjald af lánum sem komi fram í skilmálum við lántöku. Telja þeir að 1--2% uppgreiðslugjald muni aldrei dekka alla vaxtaáhættu sjóðsins en með því væri sjóðurinn að skapa sér ákveðna vörn gegn vaxtaáhættu. Óljóst er hve mikið muni reyna á uppgreiðsluákvæðið. Það fer eftir því hvort verulegur vaxtamunur verður frá einu útboði til annars og hve mikill vaxtamunur verður almennt á húsnæðislánum. Í 10. gr. frumvarpsins er kveðið á um að í ákvörðun um vaxtakjör útlána verði m.a. gert ráð fyrir álagi vegna uppgreiddra lána og mun vaxtaáhætta sjóðsins vegna uppgreiðslu endurspeglast í vaxtaákvörðun sjóðsins. Því til viðbótar kemur heimild til ráðherra til að áskilja að uppgreiðsla verði aðeins heimil gegn greiðslu þóknunar sem jafni að hluta eða öllu leyti mismun á uppgreiðsluverði ÍLS-veðbréfs og markaðskjörum sambærilegra íbúðabréfa. Gert er ráð fyrir að ákvæðinu verði beitt þegar hefðbundnar áhættustýringaraðferðir nægja ekki til að verja sjóðinn. Auk þess sem þessi heimild gæti leitt til mörg hundruð þúsund króna gjaldtöku, eins og áður er getið, gæti heimildin mismunað lántakendum vegna uppgreiðslu. Þeir sem fyrstir nýttu sér uppgreiðslu, áður en gripið yrði til þessara aðgerða, þyrftu ekki að greiða sérstaklega fyrir uppgreiðslu meðan þeir sem á eftir kæmu þyrftu að greiða mjög háar fjárhæðir fyrir uppgreiðslu. Þessi staða gæti hæglega komið upp ef vextir lækkuðu hratt og vaxtakjör íbúðalána yrðu mjög mismunandi, svo og ef samkeppni yrði veruleg í útlánum til húsnæðisfjármögnunar. Ástæða er til að halda því til haga að í húsbréfakerfinu hefur nokkuð verið um uppgreiðslur en lántakendur geta nýtt sér að greiða upp húsbréf eða aukaafborganir án gjaldtöku eða vaxtaálags. Hér er því um að ræða breytingu sem er lántakendum verulega í óhag og tekur minni hlutinn undir það sjónarmið ASÍ að það hljóti að vera réttur skuldara að greiða upp skuldir sínar án sérstakrar skattlagningar. Árin 1999--2003 voru uppgreiðslur í húsbréfakerfinu um 18 milljarðar kr. og samtals 34 milljarðar kr. á þessu tímabili ef litið er til húsnæðislánakerfisins í heild. Ein meginröksemdin fyrir þessari kerfisbreytingu er að íbúðabréfin verði aðlaðandi fjárfestingarkostur fyrir erlenda fjárfesta. Kaup erlendra fjárfesta á húsbréfum hafa aukist verulega á síðustu missirum, eftir að flokkar húsbréfa voru stækkaðir og tekin upp rafræn eignaskráning, en talið er að erlendir fjárfestar eigi um 100 milljarða kr. af rúmlega 300 milljarða kr. húsbréfum eða um þriðjung. Í því sambandi er ástæða til að hugleiða hvort kostir íbúðabréfa gagnvart erlendum fjárfestum séu ofmetnir í samanburði við áhuga þeirra á húsbréfum. Ljóst er þó að með því að skrá hin nýju íbúðabréf hjá alþjóðlegum greiðslumiðlurum verða bréfin eftirsóknarverðari en ella fyrir erlenda fjárfesta sem leiðir vonandi til lækkunar langtímavaxta. Það er einnig jákvætt að heimilt er að koma á fót aðalmiðlarakerfi og veita verðbréfalán til aðalmiðlara til þess að liðka fyrir verðmyndun á markaði. Í svari Seðlabankans við spurningu um hvaða áhrif það hafi ef erlendir fjárfestar fara skyndilega af markaðnum og innleysa bréfin kemur fram að mest af fjárfestingu erlendra aðila hafi til þessa verið varið fyrir gengisbreytingu. Skyndilegur viðsnúningur væri líklegur til að leiða til verulega hærri vaxta og gengi krónunnar gæti fallið í kjölfarið, bæði vegna beinna áhrifa og síðar vegna afleiddra áhrifa. Seðlabankinn segir í svari sínu að erlendir fjárfestar séu kvikari en innlendir og hafi síður aðra hagsmuni að verja í íslensku efnahagslífi en ávöxtun fjárfestingar sinnar í íbúðabréfum. Í þessu sambandi má líka benda á að fram kom hjá Seðlabankanum í október sl. að við breyttar aðstæður gætu erlendir fjárfestar ákveðið fyrirvaralaust að losa á markað mikið magn skuldabréfa á stuttum tíma eins og gerst hefur í öðrum löndum. Þetta gæti haft alvarlegar afleiðingar fyrir innlendan gjaldeyris-, skuldabréfa- og peningamarkað og þar með fjármálalegan og efnahagslegan stöðugleika. Einnig kom fram að aukin kaup erlendra fjárfesta á íslenskum skuldabréfum væru líkleg til að auka heildarskuldbindingar þjóðarbúsins gagnvart útlöndum. Samkvæmt fulltrúum lífeyrissjóðanna sem mættu á fund nefndarinnar hefði það veruleg áhrif t.d. á ávöxtunarkröfuna ef erlendir aðilar færu í einhverjum mæli af markaðnum. Við þessa endurskipulagningu á verðbréfaútgáfu Íbúðalánasjóðs er hugmyndin að flýta fyrir því að íbúðabréfin verði markaðshæf með þeim hætti að eigendum húsbréfa og húsnæðisbréfa verður boðið að skipta þeim fyrir íbúðabréf og að skiptin verði gerð í skiptiútboðum. Fram hefur komið hjá fulltrúum Íbúðalánasjóðs að áformað er að skipta á allt að 300 milljarða kr. húsnæðis- og húsbréfum af 420 milljarða kr. heildarútgáfu þessara bréfa sem nái fram að ganga fyrir 1. júlí nk. Óvíst er hvaða áhrif þetta mun hafa á markaðinn. Lífeyrissjóðirnir hafa verið umsvifamiklir í þessum kaupum en húsbréf eru um 45% af eignasafni sjóðanna. Í umsögn lífeyrissjóðanna kemur fram mikil gagnrýni á þá túlkun Íbúðalánasjóðs á ákvæðum laga að sjóðurinn hafi heimild til aukaútdráttar á húsbréfum. Fulltrúar lífeyrissjóðanna telja aftur á móti að heimild til aukaútdráttar húsbréfa sé bundin þeirri takmörkun að hún sé aðeins heimil til að jafna fjárstreymi hjá stofnuninni vegna aukaafborgana eða uppgreiðslu skuldara fasteignaveðbréfa. Önnur heimild til aukaútdráttar umfram það sé ekki fyrir hendi. Lagaheimild til aukaútdráttar verði því að skýra þannig að aukaafborgun af fasteignaveðbréfi eða uppgreiðslu fasteignaveðbréfs veiti heimild til aukaútdráttar í þeim húsbréfaflokki er umrætt fasteignaveðbréf tilheyrir, en öðrum ekki. Þessari túlkun lífeyrissjóðanna er Íbúðalánasjóður ekki sammála og telur sig hafa heimild til aukaútdráttar. Lýstu fulltrúar lífeyrissjóðanna því í nefndinni að ef stjórnvöld mundu knýja á um aukaútdrátt kæmi til greina að fara dómstólaleiðina. Nefndinni hefur ekki gefist tími til að leggja sjálfstætt mat á hvor túlkunin er rétt í málinu, en ljóst er að ef Íbúðalánasjóður beitir aukaútdrætti í stórum flokkum getur það haft veruleg áhrif á eignasafn lífeyrissjóðanna. Í umfjöllun nefndarinnar um málið kom fram að í tryggingafræðilegri úttekt á stöðu sjóðanna um eignastöðu á móti skuldbindingum hefur ekki verið tekið tillit til aukaútdrátta og metur t.d. tryggingafræðingur Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins að ef það verði gert geti það haft veruleg áhrif á endurmat húsbréfa. Í greinargerð greiningardeildar Landsbankans frá febrúar sl. kemur fram að ef lífeyrissjóðirnir lenda í aukaútdrætti að einhverju ráði muni það hafa þær afleiðingar að líftími eignasafna þeirra styttist og þar með mun tryggingafræðileg staða þeirra versna til muna, en fram kemur einnig að það geti haft mikla þýðingu fyrir þjóðarbúið. Ekki liggur enn fyrir hvernig staðið verður að þessum skiptum eða hvernig þau verða verðlögð. Þeirri breytingu á húsnæðiskerfinu sem lögð er til í frumvarpinu er fagnað mjög af Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja en þessi endurskipulagning samræmist þeim hugmyndum sem þau hafa lagt fram um breytingu á húsnæðislánakerfinu á þá leið að það verði fært til bankanna. Meðan frumvarpið hefur verið í skoðun hjá nefndinni hafa þessir aðilar kvartað til Eftirlitsstofnunar EFTA vegna Íbúðalánasjóðs sem samtökin telja að raski eðlilegri samkeppni á lánamarkaði. Með líkum hætti og krafist er eiginfjárhlutfalls í bönkunum leggur Fjármálaeftirlitið til að settar verði reglur um ákveðið eiginfjárhlutfall fyrir Íbúðalánasjóð. Telur eftirlitið eðlilegt að byggja slíkt hlutfall á sömu reglum og gilda fyrir viðskiptabanka og önnur fjármálafyrirtæki. Ástæða er til að óttast að þessi krafa kalli fyrr en seinna á gjaldtöku eða áhættuálag sem lántakendur verði að standa undir. Fjármálaeftirlitið gerir ekki athugasemdir við að viðmið eiginfjárhlutfalls verði fyrst um sinn ákveðin í reglugerð. Ljóst er að þessi krafa um eiginfjárhlutfall með sama hætti og er hjá bönkum ýtir enn undir að verið sé að stefna húsnæðislánunum inn í bankakerfið. Fjármálaeftirlitið leggur áherslu á að skýrt sé kveðið á um það með hverjum það eigi að hafa eftirlit, þ.e. hver verkefni eftirlitsins eigi að vera, og nefnir í því sambandi að kveðið verði á um skilyrði sem miða að traustum og heilbrigðum rekstri, stjórnun, innri endurskoðun, eftirlitskerfi með áhættum og fyrir fjárhagslegan styrkleika eins og kröfu um eigið fé. Félagsmálaráðherra lofaði því að í upphafi þessa þings yrði sett fram áætlun um hvernig hrinda ætti í framkvæmd hækkun á lánshlutfalli húsnæðislána í 90%. Var því m.a. lýst að fyrsta skrefið yrði tekið 1. desember 2003 um að hækka lánshlutfallið í 90% sem að fullu ætti að vera komið til framkvæmda á árinu 2007. Ekkert liggur enn fyrir um hvernig staðið verði að framkvæmdinni og skákað í því skjóli að leita hafi þurft umsagnar Eftirlitsstofnunar EFTA. Það er auðvitað hreinn undansláttur í málinu enda telja sérfræðingar engar líkur á að stofnunin mótmæli framgangi málsins. Framsóknarflokkurinn taldi þó enga ástæðu til að kanna álit þeirrar stofnunar á málinu áður en kjósendum var lofað hækkun á lánshlutfalli og hámarksfjárhæðum lána. Ástæða er til að stíga skref í átt til þessarar hækkunar á lánshlutfalli með því að heimila að þeir sem eru að kaupa sér íbúð í fyrsta sinn fái allir hækkun á lánshlutfalli í 90% þegar 1. júlí. Það hefur óveruleg áhrif á stöðu Íbúðalánasjóðs því að stór hluti þeirra sem er að koma sér upp húsnæði í fyrsta sinn fær þegar 90% lán. Minni hlutinn gagnrýnir líka að ekkert hefur verið gert til að bæta stöðu leigjenda og tekur undir með ASÍ um að það sé algjört forgangsverkefni hjá stjórnvöldum að endurskoða félagslega íbúðakerfið, sérstaklega með tilliti til þeirrar miklu hækkunar sem orðið hefur á húsaleigu á undanförnum árum og sívaxandi fjölda þeirra sem eru á biðlistum eftir félagslegum leiguíbúðum. Minni hlutinn átelur hve lítill tími gafst til að ræða málið í nefndinni og fara betur yfir ýmis gagnrýnisatriði sem fram hafa komið og hér hefur verið lýst. Minni hlutinn er jákvæður gagnvart þessari kerfisbreytingu en gagnrýnir að ekki hafi gefist meiri tími til að fara yfir ýmis óvissuatriði varðandi framkvæmdina, bæði sem snúa að kjörum lántakenda, mati á vaxtaáhættu sjóðsins og áhrifum á lána- og peningamarkaðinn. Mikil óvissa ríkir líka um hvaða áhrif þessar breytingar hafa á lánskjörin, t.d. ýmis viðbótargjöld sem lögð verða á lántakendur eins og heimild til stórfelldrar gjaldtöku vegna uppgreiðsluákvæðis í 12. gr. frumvarpsins. Minni hlutinn mun styðja þau ákvæði frumvarpsins sem eru til bóta, greiða atkvæði gegn uppgreiðsluákvæði 12. gr. en vísa að öðru leyti ábyrgðinni á framkvæmdinni til stjórnarmeirihlutans. Steingrímur J. Sigfússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur þessu áliti.`` Undir þetta nál. minni hluta félmn. rita hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Helgi Hjörvar, Katrín Júlíusdóttir og Gunnar Örlygsson. Virðulegi forseti. Frjálslyndi flokkurinn mun hvort í senn styðja brtt. minni hlutans sem og frv. hæstv. félmrh. Árna Magnússonar, að undanskilinni 12. gr. frumvarpsins. Þá vil ég nota tækifærið og þakka öllum hlutaðeigandi sem komu á einn eða annan hátt að störfum félmn. í þessu tiltekna máli fyrir samvinnuna.

Hæstv. forseti. Það er búið að halda langar og miklar ræður um þetta frv. og hef ég ekki miklu viti þar við að bæta og ekki ætla ég að endurtaka það sem sagt hefur verið í ágætum og ítarlegum ræðum, en sem kunnugt er þá er meginbreytingin sem þetta frv. hefur í för með sér að í stað húsbréfa verða framvegis gefin út íbúðabréf sem seld verða í sameiginlegum útboðum og koma lántakendur til með að fá lán sín greidd í peningum í stað bréfa. Húsnæðismálin hafa verið mjög til umræðu á undanförnum árum. Það var mjög umdeilt þegar gagngerar breytingar voru gerðar á húsnæðiskerfinu undir aldarlokin og þá þótti mönnum vegið að hinum félagslega þætti húsnæðiskerfisins. Ég vil taka undir þær ábendingar sem fram hafa komið frá verkalýðssamtökunum um að ástæða sé til þess og hefði verið til þess að forgangsraða á annan hátt að taka hinn félagslega hátt betur og betur fyrir. Þá eru menn að sjálfsögðu að hugsa um stuðning við leigjendur og þá hópa sem standa lakast að vígi. Í umsögn BSRB um þetta frv. segir, með leyfi forseta: ,,Þótt margt megi gott segja um húsbréfakerfið, hafa engu að síður fylgt því ýmsir ókostir og vegur þar þungt sú óvissa sem fylgir gengi bréfanna hverju sinni, en þegar eftirspurn hefur verið lítil hafa afföll verið umtalsverð að sama skapi. Auðvitað verður óvissa enn fyrir hendi með tilkomu nýs fyrirkomulags, því vextir íbúðabréfa munu ráðast af niðurstöðu úr sameiginlegum útboðum. Hins vegar er líklegt að með stórum útboðum megi ná vöxtum niður. Þar með verður áhætta lántakandans minni.`` Hér er dregið saman í stutt mál sú meginbreyting sem þetta frv. hefur í för með sér og eins og heyra má þá er BSRB almennt hlynnt þessum kerfisbreytingum. Hið sama gildir um afstöðu Alþýðusambandsins þótt í báðum tilvikum setji samtökin fyrirvara við einstaka þætti frumvarpsins. ASÍ gerir alvarlegar athugasemdir við 11. og 12. gr. frv. og hefur það verið rækilega tíundað hér við umræðuna og ég ætla ekki að endurtaka það. Hið sama á við um BSRB. Það er 12. gr. sem er þar gagnrýnd. Ég ætla ekki að endurtaka það sem fram hefur komið um þau mál. Það er tvennt sem mig langar til að nefna og þætti vænt um að fá svör við. Það er hvernig stendur á því að meiri hlutinn er að föndra við 5. gr. laganna. Þykist ég þar kenna fingrafara Sjálfstæðisflokksins sem hefur eins og við vitum árum saman viljað koma þessari starfsemi út á markað, á þar samleið með bönkum og verðbréfasjóðum, sem hafa sýnt þá furðulegustu framkomu í þessu máli sem dæmi eru um í seinni tíð. Samtök banka og verðbréfasjóða hafa kært eða kvartað yfir starfsemi Íbúðalánasjóðs og þar með þessu frumvarpi og þessum lagabreytingum til EFTA og telja að þetta standist ekki EFTA-reglur. Það sem vakir fyrir þessum aðilum er að grafa undan húsnæðiskerfinu til þess að geta ginið sjálfir yfir því og haft af því arð og hagnað. Í ljósi þeirra frétta sem við erum að fá núna nær dag hvern um milljarða gróða viðskiptabankanna, þá spyr maður sjálfan sig hvernig stendur á því að þeir geta ekki séð þetta kerfi í friði? Í 5. gr. frv. sem ég ætlaði að víkja lítillega að, eins og það var upphaglega lagt fram segir, með leyfi forseta: ,,Íbúðalánasjóði er heimilt að eiga viðskipti með fjármögnunarbréf sín og önnur verðbréf. Ráðherra setur í reglugerð ákvæði um áhættuviðmið, áhættustýringu, innra eftirlit og viðskipti sjóðsins með verðbréf, að fenginni umsögn stjórnar Íbúðalánasjóðs og Fjármálaeftirlitsins.`` Í lögunum eins og þau eru núna er Íbúðalánasjóði skylt að eiga viðskipti við aðila á markaði. Nú reyndu frumvarpshöfundar að breyta þessu og setja þarna inn heimildarákvæði. Það líkar Sjálfstæðisflokknum ekki. Það er ekki nógu gott að leggja það í sjálfsvald stjórnar Íbúðalánasjóðs og þeirra sem stýra þar för að hafa sjálfir dómgreind á málinu og meta málin hverju sinni. Nei, nú á að þvinga þá, það á að þvinga þá út á markað jafnvel þótt það stríði gegn hagsmunum sjóðsins. ,,Þeir skulu út á markað eftir því sem kostur er ...`` heitir það í brtt. meiri hlutans núna. Það væri fróðlegt að fá skýringu á þessu frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni hvað valdi því að Sjálfstæðisflokknum sé svo umhugað um að knýja þessa breytingu í gegn. Af hverju er ekki hægt að leggja það í vald stjórnar Íbúðalánasjóðs hvað hún fer með út á markað og hvað hún sýslar með innan dyra hjá sér? Er þetta ekki spurning um sjálfstæði þessarar stofnunar, sjálfstæði þessarar stjórnar og sjálfstæði þeirra sem starfa við Íbúðalánasjóð að komast að niðurstöðu sem er best fyrir sjóðinn og þar með eigendur hans, íslenska skattborgara? Þetta er atriði sem ég tel að við þyrftum að fá skýringu á. Þetta er ekki mjög stórvægilegt. En einmitt vegna þess að það er ekki stórvægilegt, þá vil ég fá skýringu á því hvers vegna meiri hlutinn getur ekki sætt sig við orðalagið sem er í frumvarpstextanum um að Íbúðalánasjóði sé veitt þessi heimild til að meta sjálf hvað hún sýslar með innan dyra og hvað hún fer með út á markað. Síðan væri fróðlegt fyrir pólitíska áhugamenn að heyra mat Sjálfstæðisflokksins á kæru banka og verðbréfafyrirtækja, þar sem þessir aðilar eru að reyna að grafa undan félagslegri viðleitni til að hafa húsnæðismál þjóðarinnar í sæmilegu horfi. Telur Sjálfstæðisflokkurinn og fulltrúar hans þessa stefnu vera félagslega ábyrga? Er það félagslega ábyrg stefna að bankarnir taki þessa starfsemi algerlega undir sinn hatt? Við þekkjum hvernig þeir síðan haga sér t.d. gagnvart landsbyggðinni, þeim sem búa í hinum dreifðu byggðum. Þeir mundu aldrei fá þjónustuna sem félagslegt kerfi og Íbúðalánasjóður veitir. Það væri fróðlegt að heyra álit Sjálfstæðisflokksins á þessu tvennu áður en við ljúkum við umræðuna því hún er senn á enda. Annars vegar spyr ég hann um breytingartillöguna sem liggur fyrir og hins vegar þætti mér skemmtilegt að heyra afstöðu hans til hinnar óábyrgu nálgunar Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja sem hafa kært íslenska húsnæðiskerfið til Brussel.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna sem hefur farið fram um þetta mál í dag, tek undir með mörgum hv. þingmönnum sem hafa bent á að þegar um slíkt stórmál er að ræða er eðlilegt að um það fari fram umræða. Ég vil í upphafi máls míns, hæstv. forseti, taka af öll tvímæli um það og ítreka það sem ég hef áður sagt að það stendur ekki til að einkavæða Íbúðalánasjóð. Sú fullyrðing að breytingar á fyrirkomulagi lánasjóðsins muni auðvelda slíka einkavæðingu miðað við fyrirkomulag húsbréfakerfisins á ekki við, enda endurtek ég að slíkt er ekki á dagskrá þessarar ríkisstjórnar. Hér hefur verið fjallað um málið vítt og breitt, hæstv. forseti, og m.a. fjallað um hvort tímasetning þessara breytinga sé heppileg, bæði hvað varðar stöðu efnahagslífsins og þróun vaxta á alþjóðlegum markaði. Rekstur á alþjóðlegum fjármálamarkaði hefur verið í sögulegu lágmarki á undanförnum missirum og þótt vextir taki eitthvað að hækka á næstu mánuðum, er mjög líklegt að vextir á alþjóðlegum fjármálamarkaði verði nokkuð undir því sem hér hefur þekkst fram til þessa. Breyting á fyrirkomulagi útlána Íbúðalánasjóðs er líkleg til þess að skila íslenskum fjölskyldum mun lægri vöxtum en hingað til hafa þekkst. Breytingarnar munu minnka verulega það bil sem er á vöxtum íslenskra húsnæðislána og vöxtum á alþjóðlegum fjármálamarkaði. Þegar þessi munur hefur minnkað og náð jafnvægi mun vaxtastig íbúðalána taka aukið mið af vöxtum á alþjóðamarkaði. Það á, hæstv. forseti, að tryggja íbúðakaupendum lægstu mögulegu markaðsvexti á íslenskum lánum hverju sinni. Það er ljóst að sú vinna sem hefur verið unnin á undanförnum mánuðum til að þróa húsnæðislánakerfið hefur þegar skilað Íslendingum lægri vöxtum og gert það að verkum að bankakerfið hefur nú þegar tekið upp fjölbreyttari húsnæðislán til hliðar við hið opinbera húsnæðislánakerfi, sem er sá trausti grunnur sem fjölskyldurnar í landinu geta áfram byggt á. Þessi þróun hefur orðið almenningi til góða og byggir á tilvist Íbúðalánasjóðs sem ríkisstjórnin hefur með stefnumótun sinni tryggt að standi áfram öflugur. Hér hefur verið fjallað um áhættugreiningu og áhættustýringu, hæstv. forseti, og af því tilefni er rétt að ítreka að á undanförnum mánuðum hefur Íbúðalánasjóður lagt í mikla og vandaða vinnu við undirbúning áhættugreiningar og fengið til liðs við sig öflugt erlent fyrirtæki til að byggja upp trygga og örugga áhættustýringu sjóðsins. Nú þegar hefur verið sett upp nýtt öflugt áhættustýringarkerfi í sjóðnum í samræmi við það sem best gerist í Evrópu. Það var verið að leggja lokahönd á áhættustýringarstefnu sjóðsins í samræmi við ákvæði þess frumvarps sem hér er til umræðu, auk þess sem unnið er að reglugerð um áhættustýringu sjóðsins. Ein helsta gagnrýnin, hæstv. forseti, sem fram hefur komið á þetta frv. snýr að heimild til uppgreiðslu lána og ljóst að sumir telja hana flöskuháls í þessu nýja kerfi. Heimild lántakenda til uppgreiðslu lána, hæstv. forseti, er tryggð í þessu frumvarpi. Hins vegar er uppgreiðsluheimild á fjármögnunarbréfum sjóðsins, íbúðabréfunum, afnumin. Afnám hennar mun væntanlega skila lántakendum 0,3--0,5% lægri vöxtum en annars hefði orðið. Þetta eykur vissulega áhættu Íbúðalánasjóðs frá því sem hefur verið, en með öflugu áhættustýringarkerfi eins og ég lýsti hér áðan og þeim úrræðum sem sjóðnum er ætlað með sérstöku áhættuálagi, verður sú áhætta óveruleg. Hér hefur verið fjallað um lánskjör, mismunandi lánskjör, milli tímabila. Það er vissulega rétt að þau munu breytast í takt við ávöxtunarkröfu á markaði hverju sinni, en á móti munu lántakendur njóta bestu mögulegu vaxta á fjármálamarkaði hverju sinni. Það skekkir ekki verðmyndun á fasteignamarkaði umfram það sem mismunandi kjör lána í núverandi kerfi gerir. Það skal undirstrikað að þetta frv., verði það að lögum, tryggir lántakendum almennt rétt til uppgreiðslu lána án sérstakrar uppgreiðsluþóknunar. Hæstv. forseti. Aðeins um vexti og vaxtamyndun. Hér hefur verið fjallað um vaxtamyndunina og m.a. hvort það kunni að vera að vextir hefðu getað lækkað meira heldur en raun hefur borið vitni ef ekki hefði verið lagt upp með það markmið sem um er fjallað í þessu frumvarpi. Ég vil um það segja að það er ekki rétt að vextir á húsbréfum hefðu verið lækkaðir niður fyrir 4% ef ekki stefndi í þær breytingar sem við hér ræðum. Forsendur þess að lækka vexti húsbréfa í 4% sköpuðust ekki fyrr en eftir að tilkynnt hafði verið um fyrirhugaðar breytingar, þær breytingar sem við fjöllum um hér, en sú ákvörðun hefur m.a. orðið til þess að lækka ávöxtunarkröfu á markaði og án hennar hefði ekki verið unnt að lækka vexti húsbréfa nema um kannski 20--30 punkta og ég minni á að við lækkuðum eða stjórn Íbúðalánasjóðs tók ákvörðun um lækkun vaxta um áramótin úr 5,7 og 5,6% í 5,3%. Mismunurinn milli ávöxtunarkröfu hús- og húsnæðisbréfa endurspeglar einmitt þann kostnað sem markaðurinn metur núverandi uppgreiðsluheimild Íbúðalánasjóðs á húsbréfunum, hæstv. forseti. Hér hefur aðeins verið rætt um það, t.d. af hv. þm. Gunnari Örlygssyni, hvort breytingarnar sem við fjöllum um mundu hafa einhver áhrif á nýbyggingalán hjá Íbúðalánasjóði. Ég vil, hæstv. forseti, af því tilefni taka af öll tvímæli um það að breytingarnar sem hér er fjallað um munu ekki hafa nein áhrif á nýbyggingalán. Meira um uppgreiðsluákvæðin. Hér hefur m.a. verið fjallað um athugasemdir Seðlabankans og vegna þeirra er rétt að taka fram að fólk mun ekki geta greitt upp óhagstæð lán og tekið önnur ódýrari öðruvísi en selja húsnæði sitt og flytja. Það er engin breyting frá því sem er í núverandi kerfi. Við vaxtaákvarðanir Íbúðalánasjóðs verður byggt á meðaltali uppgreiddra skulda og vaxta á markaði, þannig að uppgreiðsla mun ekki hafa áhrif á sjóðinn taki menn ný lán hjá sjóðnum. Íbúðalánasjóður mun beita hefðbundnum áhættustýringaraðferðum sem gera það að verkum að leitast verður við að jafna skuldir og eignir sjóðsins m.a. með tilliti til vaxta og líftíma. Það verður ekki bæði sleppt og haldið í þessum efnum, hæstv. forseti. Ef innköllunarákvæði væru áfram á bréfunum, þá mundu vaxtakjör til lántakenda verða hærri en ella. Meginregla frumvarpsins er að lántakendum er ætíð heimilt að greiða upp lán sín án sérstakrar uppgreiðsluþóknunar. Það er hins vegar heimild í frumvarpinu til að beita sérstöku ákvæði sem algjörri neyðarheimild. Vegna þessa vil ég rekja, hæstv. forseti, hvernig sú niðurstaða fannst sem sést í frumvarpinu og þar sem fjallað er um uppgreiðsluna. Nú er lántakendum í húsbréfakerfinu heimilt að greiða upp lán hvenær sem er á lánstíma án aukakostnaðar. Verð þeirra réttinda endurspeglast í hærri ávöxtunarkröfu til húsbréfa á markaði sem nemur uppgreiðsluáhættunni. Allir lántakar bera því saman þennan uppgreiðslukostnað í kerfinu eins og það er. Það hefur verið samstaða um að afnema uppgreiðsluheimild gagnvart fjárfestunum, hæstv. forseti, til að auka á markaðshæfi íbúðabréfa og skapa þannig forsendur fyrir lægri vöxtum. Við þær breytingar skapast hins vegar hætta á ójafnvægi milli inn- og útlána sjóðsins ef sjóðnum er ekki mögulegt að bregðast við uppgreiðslum lántaka með því að leysa til sín bréf á markaði með útdrætti. Nefnd um endurskipulagningu skuldabréfaútgáfu Íbúðalánasjóðs lagði til að brugðist yrði við þessum vanda með því að skuldara sem nýtti uppgreiðsluheimild yrði gert að greiða að fullu þann vaxtamun sem hlytist af uppgreiðslu láns fyrir lokagjalddaga. Veruleg vandkvæði eru á því að leysa þetta mál með þeim hætti. Fyrir því eru nokkrar ástæður. Það er eðlilegt að beita aðferð sem jafnar uppgreiðslukostnað á alla lántakendur með sama hætti og nú er gert. Með því er stuðlað að sveigjanleika í eftirspurn eftir lánum og unnið gegn sveiflum sem geta myndast við öra hreyfingu vaxtaferils. Ef uppgreiðslukostnaður væri felldur að öllu leyti á viðkomandi lántaka, mundi það torvelda skuldurum mjög að yfirgefa kerfið. Það stríðir raunar beint gegn markmiðum að skapa kerfinu hóflegt umfang og torvelda ekki lánastarfsemi innlendra og erlendra banka á húsnæðismarkaði. Það væri, hæstv. forseti, illmögulegt að sannfæra nokkurn, þar með talda Eftirlitsstofnun EFTA, um ágæti þeirrar breytingar sem við nú leggjum til á húsnæðiskerfinu ef samhliða væri gripið til aðgerða sem torvelduðu lántakendum mjög að færa lán sín frá Íbúðalánasjóði til annarra lánveitenda. Með því yrði innlendur markaður með íbúðalán í reynd lokaður frá erlendri samkeppni og raunar allri samkeppni. Síðast en ekki síst þá falla lán Íbúðalánasjóðs undir ákvæði laga um neytendalán, samanber breytingu á þeim lögum frá árinu 2000. Samkvæmt 16. gr. þeirra laga skal neytanda, með leyfi forseta, ,,heimilt að standa skil á skuldbindingum sínum samkvæmt lánssamningi fyrir þann tíma sem umsaminn er. Notfæri neytandi sér heimild þessa á hann rétt á lækkun á heildarlántökukostnaði sem nemur þeim vöxtum og öðrum gjöldum sem greiða átti eftir greiðsludag.`` Ef kostnaður vegna uppgreiðslna yrði felldur á hvern og einn skuldara, yrði gengið gegn stefnumörkun löggjafans að þessu leyti. Af hálfu félmrn. hefur því verið litið svo á að lausn þessa máls hljóti að felast í niðurjöfnun uppgreiðslukostnaðar með áþekkum hætti og gert er í núgildandi húsnæðislánakerfi. Hin almenna regla yrði því sú að útlánsvextir tækju mið af fjármögnunarkostnaði sjóðsins í heild. Í því felst að vextir yrðu ákveðnir sem vegið meðaltal vaxta í útboði og vaxta uppgreiddra lána. Með þessu móti mundi vaxtamunur milli fjármögnunarkostnaðar og útlánsvaxta jafnast út á ný lán með áþekkum hætti og gerist í núverandi kerfi og lágmarka áhættu sjóðsins. Hæstv. forseti. Hér hefur verið fjallað um erlenda fjárfesta og þátttöku þeirra í fjármögnun kerfisins. Þetta frumvarp gerir ráð fyrir því að áfram verði um þátttöku erlendra fjárfesta að ræða og raunar ætti þátttaka þeirra að verða aukin nái breytingin fram að ganga. Með fjárfestingum sínum færa erlendir fjárfestar innlendan skuldabréfamarkað og vexti nær því sem gerist erlendis og það hefur sýnt sig undanfarin tvö ár að ávöxtunarkrafa hér á landi hefur lækkað umtalsvert sökum aukinna fjárfestinga erlendra aðila sem telja vexti hér á landi háa í alþjóðlegum samanburði. Hér hefur verið spurt: Hvað ef erlendir fjárfestar fara? Eftirspurn eftir tryggum verðbólgutengdum skuldabréfum er mjög mikil á alþjóðlegum fjármálamarkaði. Sérfræðingar erlendis telja að nú sé markaður fyrir margfalt magn þeirra skuldabréfa sem nú stendur til boða á fjármálamörkuðum. Íslensk skuldabréf eru nú um 1% af heimsmarkaðnum með verðbólgutengd skuldabréf. Því er sú staða sem hér hefur verið vakin athygli á að gæti komið upp afar ólíkleg, hæstv. forseti. Ef einn aðili selur býður það yfirleitt upp á kauptækifæri fyrir annan og þannig verður virk vaxtamyndun á markaði til. Lán Íbúðalánasjóðs taka mið af vöxtum á markaði hverju sinni. Hæstv. forseti. Hér hefur líka verið fjallað um brtt. minni hlutans á lögunum um húsnæðismál, nr. 44/1998, þar sem í tillögunni, með leyfi forseta, segir: ,,Skipta má fasteignaveðbréfi og húsbréfum fyrir fjárhæð sem nemur allt að 70%.`` Breyting verði þar á. Greinin hljóðar þannig eftir breytinguna: ,,Lánveiting samkvæmt ÍLS veðbréfi getur numið allt að 90%.`` Ég vil um þetta segja, hæstv. forseti, að ég fagna tillögunni. Hún gengur í sömu átt og við framsóknarmenn boðuðum í kosningabaráttunni sl. vor og ríkisstjórnin hefur staðfest með stjórnarsáttmála sínum að hér verði í fyllingu tímans boðin 90% húsnæðislán. Það mál er eins og hv. þingmönnum er fullkunnugt um til skoðunar hjá Eftirlitsstofnun EFTA og það væri mjög óeðlilegt ef við gengjum fram í því máli áður en niðurstaða stofnunarinnar liggur fyrir, enda væri það að mínu viti ekki í samræmi við málflutning hv. þingmanna, hvort sem er í stjórn eða stjórnarandstöðu, á undanförnum dögum. Ég hins vegar fagna tillögunni og reikna þar með góðum stuðningi við það frumvarp sem ég hef boðað að ég muni leggja hér fram á haustþingi, hæstv. forseti, og lýtur að hækkun lánanna, bæði í krónutölu og hlutfalli. Hér hefur verið fjallað um mörg atriði, hæstv. forseti, m.a. álitamál varðandi lífeyrissjóðina. Mér er kunnugt um það álitamál. Íbúðalánasjóður hefur óskað eftir afstöðu félmrn. til þess máls og það er til skoðunar í ráðuneytinu. Hér hefur líka verið fjallað um félagslegan þátt húsnæðiskerfisins og sú nefnd sem ég skipaði sl. sumar og hefur það hlutverk að greina og gera tillögu um úrbætur á leigumarkaði, hefur unnið umfangsmikið starf og mun á næstunni skila skýrslu sinni. Ég geri ráð fyrir því og tel ekki ástæðu til að ætla annað en mér takist að gera Alþingi skil á niðurstöðu þeirrar vinnu hér á haustþingi og verði þá með tillögur um hugsanlegar breytingar og úrbætur í því kerfi. Hér hefur líka hv. þm. Ögmundur Jónasson fjallað um brtt. varðandi 5. gr. frv. þar sem fjallað er um að stjórn Íbúðalánasjóðs skuli eftir því sem kostur er og að fengnu samþykki félmrh. semja við aðila á markaði um afgreiðslu og innheimtu lána eða einstakra flokka þeirra og velt fyrir sér hvers vegna þessi brtt. hafi komið fram. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem mælir hér fyrir þessu máli mun sjálfsagt gera betur grein fyrir því hér á eftir, hæstv. forseti, hvers vegna þessi brtt. er komin fram. En ég vil vekja athygli á því að í gildandi lögum segir, með leyfi forseta, um það sama: ,,Stjórn Íbúðalánasjóðs skal, að fengnu samþykki félmrh., semja við lánastofnanir um afgreiðslu og innheimtu lána eða einstakra flokka þeirra.`` Þannig að hér er um mildandi ákvæði að ræða eins og það lítur út núna með brtt. meiri hluta félmn. Hv. þm. Jón Bjarnason spurði hér m.a. hvort líklegt væri að þessi 5. gr. og inntak hennar hefði einhver áhrif á m.a. starfsemi Íbúðalánasjóðs á Sauðárkróki? Ég vil svara því hreint og klárt að hún mun ekki hafa nein áhrif á það. Hv. þm. þarf ekki að hafa áhyggjur af því.  Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir fjallaði um verð- og gengistryggingalán, m.a. hvort Íbúðalánasjóður hefði fjallað um kosti þess og galla að bjóða upp á verðtryggð og óverðtryggð lán. Það er um það að segja, hæstv. forseti, að óverðtryggð lán leiða nánast örugglega til hærri vaxta en ella. Það varðar líka ávöxtunarkröfuna á markaði. Eins og ég rakti hér í máli mínu áðan sækjast fjárfestar nú í auknum mæli eftir verðtryggðum bréfum á markaði sem mun væntanlega geta tryggt okkur lægri vexti fyrir fjölskyldurnar í landinu. Ég held, hæstv. forseti, að mér hafi tekist hér að snerta á flestum þeim álitaefnum sem fram hafa komið við þessa umræðu. Ég vil þakka góða og gagnlega umræðu og vonast til að okkur takist að ljúka þessu máli hér á hv. Alþingi hið fyrsta.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra svörin, en það er langt frá því að ég hafi fengið fullnægjandi skýringar á því hvers vegna ekki hefur verið hægt á umliðnum mánuðum og sl. ári að lækka viðbótarlánin meira, sem eru peningalán, að það skuli hafa verið 1% munur á útboðunum og svo lánakjörum viðbótarlána. Það er ekki trúverðugt fyrir það nýja kerfi sem hér er verið að taka upp. Sömuleiðis finnst mér ekki traustvekjandi skýringar sem ráðherrann gefur þegar ég spurði um og hafði það eftir forsvarsmönnum Íbúðalánasjóðs að það hefði verið hægt að fara með húsbréfavextina niður í 4% á sl. ári. Hún er sannarlega ekki sannfærandi sú skýring sem ráðherrann gefur á því. Ég verð að segja að mér fannst svör hæstv. ráðherra mjög fátækleg að því er varðar 90% lánin og eitt meginloforð framsóknarmanna í kosningabaráttunni. Það gefur tilefni til þess að ætla að það sé bullandi ágreiningur milli stjórnarflokkanna um þessi 90% lán. Það er ekki hægt að skýla sér á bak við ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, að það sé verið að bíða eftir svörum frá henni, ekki síst í ljósi þess að ráðgjafar hæstv. ráðherra telja engar líkur á því að Eftirlitsstofnun EFTA geri einhverjar athugasemdir við þessi 90% lán. Hæstv. ráðherra ætlaði að leggja fram áætlun í upphafi þessa þings. Nú talar ráðherrann um í fyllingu tímans, hvað sem það nú þýðir. Þannig að mér finnst að hæstv. ráðherra sé að hlaupa frá loforðum sínum. Það reynir á það núna í atkvæðagreiðslunni við þessa litlu breytingartillögu, sem er einungis smáskref í áttina að þessu 90% láni, hvort framsóknarmenn meini eitthvað með þessu. Síðan finnst mér mjög fátæklegt þetta svar varðandi félagslega íbúðakerfið. Við vitum að það eru á þriðja þúsund manns í biðröðum eftir leiguíbúðum. Það á enn að bíða, enn að bíða fram á haustið eftir einhverri skýrslu frá ráðherrunum og ráðherrann orðaði það síðan svo að þá kæmu hugsanlega fram úrbætur. Mér finnst þetta mjög köld kveðja, virðulegi forseti, til þeirra á þriðja þúsund einstaklinga og fjölskyldna sem bíða eftir úrlausnum í leiguíbúðunum.

Hæstv. forseti. Ég get fullvissað hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að það er enginn ágreiningur milli stjórnarflokkanna um það markmið að taka hér upp 90% lán til húsnæðiskaupa. Þetta markmið er sett fram í stjórnarsáttmála. Um það ríkir fullur einhugur milli stjórnarflokkanna. Það er hins vegar þannig eins og hv. þingmanni er kunnugt um og ég veit að hún þekkir það, að m.a. hafa Samtök banka og verðbréfafyrirtækja haft uppi miklar efasemdir á undanförnum missirum um að húsnæðislánakerfi okkar Íslendinga, starfræksla Íbúðalánasjóðs og ég tala nú ekki um þær hugmyndir sem ég finn að hafa góðan hljómgrunn hér á hinu háa Alþingi að hækka lánshlutfallið í 90%, að Samtök banka og verðbréfafyrirtækja hafa haft miklar efasemdir um að allt þetta stæðist samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Þess vegna og í ljósi þess var það ákvörðun ríkisstjórnar sl. haust að tilkynna Eftirlitsstofnun EFTA um fyrirhugaðar breytingar um rekstur húsnæðislánakerfis okkar til þess að fá úr því skorið hvort ekki væri tryggt að það stæðist samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og fyrirhugaðar breytingar sömuleiðis, til þess, hæstv. forseti, að eyða allri óvissu um rekstur þessa kerfis í framtíðinni. Það væri fullkomlega óábyrgt, hæstv. forseti, af mér sem félagsmálaráðherra, að keyra málið fram á þessari stundu á meðan það er til umfjöllunar í Eftirlitsstofnun EFTA.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sjálfur og hans ráðgjafar, m.a. sérfræðingur hans um Evrópska efnahagssvæðið, hafa aldrei haft efasemdir um að það mundi standast samninginn um Evrópska efnahagssvæðið að koma með þessi 90% lán þó Samtök banka og sparisjóða hafi efasemdir um það. Þess vegna er ekkert sem kemur í veg fyrir að hæstv. ráðherra komi nú með þá áætlun sem hann boðar um hvernig hann vilji sjá þessi 90% lán, þá með þeim fyrirvara að það komi grænt ljós frá Eftirlitsstofnun EFTA. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að ráðherrann gæti lagt fram slíka áætlun með sama hætti og á að leggja hér fram um áætlun um skattalækkanir eins og hér hefur verið boðað. Hvers vegna getur hæstv. ráðherrann ekki sett fram hugmyndir sínar í því efni þannig að fólk megi vita við hverju er að búast? Þetta segir manni að það sé verið að draga lappirnar í þessu máli og manni býður í grun að hér sé um ágreining milli stjórnarflokkanna að ræða. Þessi litla tillaga sem við höfum flutt hér sem er einungis um það að jafna stöðu þeirra sem eru að kaupa íbúðir í fyrsta sinn og kostar ekki mikið, mundi ekki auka neitt útgáfu á bréfum eða kostnað fyrir ríkissjóð að stíga þó það skref. Hér er fyrst og fremst um að ræða jafnan hlut þeirra sem eru að kaupa íbúð í fyrsta sinn. Þannig að ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann geti ekki hugsað sér að styðja a.m.k. þá litlu tillögu sem er smáskref í áttina til þess að koma á 90% lánshlutfalli fyrir alla? Ég tek líka eftir því, herra forseti, að hæstv. ráðherra svarar engu um það sem ég er að gagnrýna varðandi félagslega íbúðakerfið og þau fátæklegu svör sem hann gefur þar, að það hugsanlega komi fram úrbætur næsta haust, að hugsanlega komi fram einhver niðurstaða úr þessu nefndastarfi sem hefur staðið í eitt og hálft ár, ekki síst í ljósi þess að þegar liggja fyrir miklar úttektir og allir vita við hvern vanda er er verið að glíma varðandi félagslegar leiguíbúðir. Það sem á skortir er vilji til framkvæmda. Það er það sem ég harma að ráðherrann hafi ekki vilja til þess að bæta úr varðandi leiguíbúðir.

Hæstv. forseti. Það skortir ekki á vilja til framkvæmda hjá þeim sem hér stendur. Hins vegar hef ég tamið mér þá reglu í störfum mínum, hvort sem er sem ráðherra eða á öðrum vettvangi, að eins og háttar í þessu tilviki að ég hef skipað nefnd til að fara sérstaklega yfir þetta mál og gera tillögur um aðgerðir, þá hvarflar ekki að mér að taka fram fyrir hendurnar á nefndinni með yfirlýsingum um það sem ég teldi að ætti að gera. Ég vil bíða, hæstv. forseti, eftir niðurstöðum nefndarinnar. Ég hef óskað eftir því að hún hraði störfum sínum.

Hvenær átti hún að skila ...?

Henni var ekki, hv. þm., settur sérstakur tímarammi í því. Hins vegar hef ég óskað eftir því að nefndin ljúki störfum sínum hið fyrsta, þannig að ég geti þá sett fram mínar áætlanir og gert tillögur um það hér á hinu háa Alþingi. Hvað varðar 90% lánin og þá ákvörðun að óska eftir áliti Eftirlitsstofnunar EFTA á rekstri húsnæðislánakerfis okkar og þeim breytingum sem við áformum, þá hef ég sjálfur sem hér stendur ekki neinar efasemdir um það, hv. þm., að kerfið standist samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég er hins vegar ekki stóri dómur í því efni. Ég tel algjörlega nauðsynlegt að við fáum úr því skorið hvort svo er ekki til allrar framtíðar, því það er óþolandi staða, hæstv. forseti, að reka hér jafnmikilvægt kerfi og húsnæðislánakerfið í einhverri óvissu um að svo sé.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir að hafa farið yfir stærstu drættina í umræðunni og dregið þá nokkuð saman og farið yfir helstu mál. Þó þótti mér hann ganga ansi greiðlega yfir allt það sem laut að 90% lánshlutfallinu að því meginkosningamáli Framsóknarflokksins að hækka lánshlutfall íbúðarkaupenda í 90%, af því að þrátt fyrir það að málið sé til skoðunar hjá Eftirlitsstofnun EFTA, þá kemur það ekki á neinn hátt í veg fyrir að ráðherrann og ríkisstjórnin leggi fram áætlun í málinu, af því að einhvern tímann sér fyrir endann á því og ef menn gefa sér það að stofnunin muni heimila, þá hljóta menn að vera með einhvers konar áætlun í skúffunni um hvernig best sé að framkvæma þetta og í hvaða skrefum menn hafa hugsað sér málið þegar það var lagt fyrir dóm kjósenda og blásið upp sem eitt af meginmálum kosninganna í fyrra, þá hljóta menn að hafa verið búnir að sjá fyrir endann á málinu. Framsóknarflokkurinn hlýtur að hafa verið búinn að gera einhverja framkvæmdaáætlun um hvernig hann ætlaði að hrinda þessum miklu breytingum á húsnæðiskerfinu í framkvæmd. Þess vegna vildi ég ítreka spurningar mínar til hæstvirts ráðherra um hvaða áhrif hann telji að 90% lánshlutfallið hafi á íbúðarverð, hvaða prósentuhækkun ef einhverja hann sjái fyrir sér, af því að hann hlýtur að hafa látið skoða hvaða áhrif slík meginbreyting hefði á markaðinn áður en hann fór með málið fyrir kjósendur í fyrra. Menn hafa varla verið að tala af algjörri vankunnáttu um áhrifin á samfélagið þá. Ég spyr hæstv. ráðherra.: Hvaða þak sér hann fyrir sér að verði á lánunum? Erum við að tala um 15 milljónir, 20 milljónir, 25 milljónir o.s.frv.?

Hæstv. forseti. Við erum nú hér að lenda í umræðu um allt annað mál en það sem er til umfjöllunar. Hér er ekki verið að fjalla um 90% lánin. Ég mun taka umræðu um það mál fagnandi, vonandi á haustþingi. Vegna fyrirspurnar hv. þm. Björgvins Sigurðarsonar, þá höfðum við framsóknarmenn að sjálfsögðu gert okkur ákveðnar hugmyndir um það í kosningabaráttunni með hvaða hætti þetta yrði sett fram og sú áætlun hefur reyndar orðið fræg, því Morgunblaðið hefur birt hana í heild sinni, gerði það sl. sumar, áætlun sem ég sem þáverandi framkvæmdastjóri Framsóknarflokksins setti fram sem hugsanlega framkvæmdaáætlun í þessu efni. Það liggur fyrir, hæstv. forseti, að þegar álit Eftirlitsstofnunar EFTA kemur fram, sem vonandi verður snemma á þessu sumri, þá mun áætlun ríkisstjórnarinnar í þessum efnum verða lögð fram. Því að ég bið hv. þingmenn að sýna þolinmæði og hlakka til að njóta stuðnings þeirra við framkvæmd málsins á haustþingi.

Virðulegi forseti. Það kemur í ljós þegar þar að kemur hvernig stuðningi manna verður háttað við málið, enda höfum við ekki fengið að sjá glitta nema í hornin á tillögunni. Það er að sjálfsögðu til umfjöllunar og umræðu hérna vegna þeirrar brtt. sem minni hluti félmn. leggur fram. Þar erum við að rétta Framsóknarflokknum hjálparhönd og hjálpa ríkisstjórninni að stíga fyrstu skrefin yfir í að lánshlutfall hækki í 90%. Þess vegna verður sérstaklega spennandi að fylgjast með því hvernig breytingartillögunni reiðir af fyrir hinu háa Alþingi þegar hún kemur til kasta þingsins. Í því ljósi og í framhaldi af málinu er sjálfsagt að leiða umræðuna næstu skref og spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sjái fyrir sér þessi meginatriði tillögunnar. Annars vegar hvaða þak hafa menn hugsað sér og hugsuðu sér í fyrra í kosningabaráttunni að sett yrðu á 90% lánshlutfallið? Hins vegar hvaða áhrif töldu sérfræðingar, ráðgjafar hans og hann sjálfur að slík breyting, að lána fólki upp í 90% lánshlutfall af verði eigna sinna, mundi hafa á fasteignaverð í landinu? Þetta tvennt hlýtur að liggja fyrir nokkurn veginn þó svo að hugmyndin að lagafrumvarpinu sé til skoðunar hjá Eftirlitsstofnun EFTA. Það breytir því varla að menn hljóta að vera með það á takteinum hvaða þak menn hugsa sér að setja á lánin, hvaða áhrif þau munu hafa á íbúðaverð í landinu.

Hæstv. forseti. Ég ætla nú að vera eins og biluð grammófónplata eins og einu sinni var sagt. Hv. þm.: Ég get ekki svarað skýrar heldur en ég gerði hér áðan. Okkar áætlanir munu verða lagðar fram um leið og niðurstaða Eftirlitsstofnunar EFTA liggur fyrir. Ég hef sagt það þrisvar í þessum stól í dag og ég segi það þá í fjórða sinn.

Allt er þá þrennt er.

Virðulegi forseti. Þetta er búin að vera góð umræða og ansi ítarleg á þessum góða degi, afmæli Sjálfstæðisflokksins 25. maí.  Ég vildi byrja á því að fara aðeins yfir það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson beindi að mér, varðandi brtt. sem komu fram í nefndinni um húsnæðismálin. Ef ég skildi hv. þm. rétt, virðulegi forseti, þá beindi hann tveimur spurningum til mín; annars vegar af hverju kom þessi brtt. við 5. gr. sem hljóðar svo: ,,Stjórn Íbúðalánasjóðs skal eftir því sem kostur er og að fengnu samþykki félagsmálaráðherra semja við aðila á markaðnum um afgreiðslu og innheimtu lána eða einstakra flokka þeirra.`` Hæstv. félmrh. fór yfir það sem við ræddum nú að vísu í nefndinni líka, það sem er í lagatextanum núna er að stjórn Íbúðalánasjóðs er skylt að gera þetta og ekki aðeins skylt, heldur hefur hún bara heimild til að semja við þá aðila sem eru í lánastarfsemi, fjármálastofnanir ef ég man það orðalag rétt. Það sem hér er útvíkkað er að stjórninni er gefinn kostur á þessu og að semja við aðila á markaði, þá er ekki eingöngu átt við fjármálastofnanir, heldur líka aðra aðila sem geta sinnt þessu hlutverki. Ástæðan fyrir því að menn eru að skilgreina hlutverk Íbúðalánasjóðs er sú að Íbúðalánasjóður getur sinnt ansi mörgu. Það er tæknilega ekkert því til fyrirstöðu. Í raun gæti Íbúðalánasjóður sinnt ýmsu sem viðskiptabankar gera núna. Ég held að almenn sátt sé um það hjá flestum stjórnmálaöflum, þó ég vilji alls ekki útiloka að svo sé ekki, að það sé skynsamlegt að Íbúðalánasjóður sé með ákveðinn skilgreindan ramma sem hann vinni eftir en ekki um að ræða að við setjum hér á stofn hefðbundinn viðskiptabanka. Hins vegar geta menn haft allar skoðanir á því. Ég átta mig alveg á því, virðulegur forseti, hver ástæðan er. Menn vilja skilgreina hvaða hlutverk Íbúðalánasjóður hefur og hverju aðrir aðilar á markaði eiga að sinna. Þess vegna er þetta þarna tilkomið. Ég held að það sé mjög eðlilegt og annað væri í rauninni óeðlilegt ef nefndir þingsins færu ekki gaumgæfilega, eins og gert var í þessu máli, yfir þau frumvörp sem eru til staðar og kæmu með betrumbætur ef svo ber undir. Í þessu tilfelli held ég að niðurstaðan sé mjög góð. Síðan var annað sem kannski tengist þessu máli ekki beint, en það er spurning sem hv. þm. Ögmundur Jónasson beindi til mín, þ.e. hvort það væri félagsleg ábyrg stefna að færa húsnæðislán til bankanna og tók sérstaklega dæmi um það og þetta er að vísu nokkuð stórt mál sem er sjálfsagt að ræða, og væri örugglega hægt að ræða langt fram eftir degi og fram eftir nóttu, og hann nefndi sérstaklega að bankarnir mundu aldrei sinna sama hlutverki og t.d. Íbúðalánasjóður sinnir gagnvart landsbyggðinni. Nú er því til að svara að stærsta ástæðan fyrir að Íbúðalánasjóður getur sinnt þessu hlutverki gagnvart landsbyggðinni er ríkistryggingin á lánunum. Það er stærsta einstaka ástæðan. Í mínum huga er það engin spurning að við getum notað ríkisvaldið, kannski með nokkrum takmörkunum þó, og er gert á margan hátt til þess að bæta upp og veita þeim aðilum þjónustu sem við teljum að það eigi að gera. Þannig gætum við notað ríkistrygginguna á íbúðalán þó svo þau væru ekki hjá Íbúðalánasjóði og það væri líka hægt að fara í ýmsar aðrar útfærslur ef menn skilgreina það sem félagslega stefnu að vera með aukna þjónustu, hún gæti þá verið víðtækari en hún nú er hjá Íbúðalánasjóði, þrátt fyrir að hann væri ekki til staðar. Ég tek hér fram og endurtek það, virðulegi forseti, að sökum þess litla tíma sem við höfum, þá vil ég ekki fara núna nákvæmlega út í þær hugmyndir. Ég vildi þó aðeins minnast hér á af því það kom fram í ræðum og það er í sjálfu sér gott að menn hafi áhyggjur af ungu fólki sem er að fara í húsnæðiskaup. Hér var talað um að það væri mjög mikilvægt og lagt upp úr því hjá mörgum hv. þingmönnum sem hér töluðu. Ég lít svo á að það sé nákvæmlega það sem verið er að gera með þessu frumvarpi. Við erum að reyna að bæta stöðu húsnæðiskaupenda sem eru sérstaklega ungt fólk. Það er eins og ég sagði í framsöguræðu minni, við erum að einfalda kerfið. Einfalda það fyrir fjárfesta sem gerir það að verkum að það eru meiri líkur á því að fleiri fjárfestar komi að þessu og þá sérstaklega erlendir fjárfestar, sem þýðir lægri vexti ef fleiri aðilar hafa áhuga á að fjárfesta í bréfunum og gera það. Á sama hátt erum við að einfalda kerfið fyrir þá sem njóta kerfisins, þ.e. íbúðakaupendur. Allir sem hafa keypt sér íbúð þekkja það að þó að kerfið sem er til staðar núna hafi marga góða kosti, þá verður því ekki haldið fram að það sé einfalt. Það er gott fyrir alla aðila að kerfið einfaldist og peningalán komi í staðinn fyrir núverandi kerfi. Menn hafa mikið rætt um leigumarkaðinn. Ég vil biðja þá aðila, sérstaklega hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, að líta sér nær og skoða stærsta sveitarfélagið á landinu, Reykjavíkurborg, sem hefur með markvissum hætti stundað lóðaskortsstefnu, hrakið barnafólk úr borginni. Það liggja fyrir tölur sem sýna það að frá því R-listinn tók við árið 1994, hafa aldrei verið lengri biðlistar í sögu Reykjavíkurborgar. Það er 1001 aðili sem er á biðlista eftir félagslegu húsnæði og það er eins og hv. þm. Jón Bjarnason nefndi, þetta er á ábyrgð sveitarfélaganna. Það liggur alveg fyrir. Þetta hefur verið löng umræða og ég ætla ekki að lengja hana meira, virðulegi forseti. Ég vil vísa aftur í, sem meðmæli með umræddum breytingum, þá úttekt sem ég vísaði í í framsögunni úr Barcleys Capital sem er erlent tímarit sem fjallar um fjárfestingarmöguleika. Þar kemur fram, með leyfi virðulegs forseta, ,,að fyrirhugaðar breytingar á skuldamarkaðnum í sumar veiti kjörið tækifæri til fjárfestinga``. Á sama hátt er talað um að það sé sérstaklega jákvætt að losna við útdráttinn, þ.e. endurkaup bréfanna, og flokkunum muni fækka úr 38 í 4. Barcleys Capital telur litla ástæðu til að ætla að ávöxtunarkrafan muni ekki lækka enn meira en orðið er. Nú er þetta fagtímarit ekki neinn stóridómur frekar en neitt annað í þessu lífi, en það gefur okkur þó góða vísbendingu um að það sem við erum að gera hér, virðulegi forseti, sé skynsamlegt og rétt skref í þá átt að bæta hag þeirra aðila sem eru í húsnæðiskaupum.

Hæstv. forseti. Það er ágætt að taka til umfjöllunar húsnæðismálin í Reykjavík. Þar er ýmislegt sem mætti betur fara. En Guði sé lof að Reykvíkingar eru lausir við íhaldið. Sú stefna sem hefur verið fylgt hér í húsnæðismálum frá 1998 þegar húsnæðiskerfinu var breytt í grundvallaratriðum, hefur komið sér mjög illa fyrir þá sem reisa félagslegt leiguhúsnæði. Vextir til þessara aðila voru hækkaðir úr einu prósenti í allt að 4,9%. Flestir, þar á meðal sveitarfélögin, fá þau lán á 3,5% vöxtum. Þannig að þessum aðilum, þar með Reykjavíkurborg, hefur verið gert mun erfiðara en áður var að sinna félagslegri húsnæðisþörf. Þetta er staðreynd. Síðan örstutt að spurningum sem ég vakti máls á, varðandi 5. gr. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði að nú yrði Íbúðalánasjóði gefinn kostur á að versla við einkaaðila, að ýta verkefnum til einkaaðila. Þetta er ekki alveg nákvæmt, vegna þess að Íbúðalánasjóður skal nú eftir því sem kostur er koma verkefnum til þessara aðila. Spurning mín var þessi: Hvers vegna ekki að leggja það í vald stjórnar Íbúðalánasjóðs sjálfs að meta hvaða verkefni hann fer með út á markað og hvaða verkefnum hann sinnir innan dyra og láta hagsmuni sjóðsins eins stýra þar för?

Virðulegi forseti. Ég las bara nákvæmlega þá brtt. sem hér er uppi, það er ekkert flóknara en það, virðulegi forseti. Hér segir, svo ég lesi byrjunina aftur, með leyfi forseta: ,,Stjórn Íbúðalánasjóðs skal eftir því sem kostur er, og að fengnu samþykki félmrh., semja við aðila á markaði um afgreiðslu og innheimtu lána eða einstakra flokka þeirra.`` Eins og ég svaraði áðan, virðulegi forseti, miðar þetta eins og margt annað að því að skilgreina hvert hlutverk Íbúðalánasjóðs er og hvað Íbúðalánasjóður á að gera og hvað ekki. Síðan geta menn haft allar skoðanir á því hvort hlutverk hans á að vera víðfeðmara eða ganga skemur o.s.frv. En þetta er sú niðurstaða sem varð í nefndinni. Hins vegar, virðulegi forseti, þá sleppur hv. þm. Ögmundur Jónasson ekki frá því að ræða húsnæðismálin í langstærsta sveitarfélagi landsins. Það þýðir ekkert að slá hér einhverju fram um að þetta hefði verið með skárra móti eða verra móti ef einhverjir aðrir hefðu verið við völd. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að menn hafa með skipulegum hætti verið með lóðaskortsstefnu í langstærsta sveitarfélaginu. Hvað þýðir það? Það er sambærilegt við ef hér væri einokun á innflutningi bíla og það væri ákveðið að flytja inn fáa bíla og ekki aðeins að flytja inn fáa bíla, heldur bjóða upp þá fáu bíla sem komu inn til landsins. Hvað þýðir það? Það þýðir ekki bara hækkun á þeim bílum, heldur öllum öðrum bílum á markaðnum. Það er nákvæmlega það sem var gert í húsnæðismálunum. Nú er það þannig, virðulegi forseti, að ég er með viðtalstíma sem borgarfulltrúi, hef haft það frá því ég byrjaði í borgarstjórn Reykjavíkur. Það liggur fyrir að þessi markvissa stefna að hækka húsnæðisverðið og þar af leiðandi leiguverðið í Reykjavíkurborg, hefur komið verulega illa niður á þeim sem minnst mega sín. Þarna, virðulegi forseti, eru vinstri menn á ferðinni. Þeir hafa með skipulegum hætti, virðulegi forseti, staðið að þessum málum.

Hæstv. forseti. Hér er efnt til umræðu um húsnæðismál í Reykjavík. Ég er svo ljónheppinn að ég á enn eftir síðari ræðu mína og er alveg tilbúinn að taka þá umræðu við hv. þm. Ég sagði að ég þakkaði Guði fyrir að Reykvíkingar væru lausir við íhaldið, vegna þess að landsmenn hafa fengið að kenna á stefnu Sjálfstæðisflokksins í húsnæðismálum. Því miður hefur Framsóknarflokkurinn dansað með. Ég rifjaði upp hvernig vextir á lánum til félagslegra aðila sem sinna félagslegri þörf voru hækkaðir úr 1% í allt að 4,9%. Sveitarfélögin þurfa að borga 3,4%. Þetta hefur aukið greiðslubyrði þeirra verulega og gert þeim erfiðara um vik að sinna félagslegri þörf. Varðandi aðra efnisþætti sem hv. þm. kom inn á, þá er það alveg rétt að bankarnir og sjóðirnir sem vilja fá húsnæðiskerfið til sín ætlast til þess að það sé ríkisábyrgð á þessum lánum. En, nota bene, aðeins fyrst í stað. Vegna þess að þegar lengra líður þá er ætlunin að afnema allar slíkar ábyrgðir og færa þessa starfsemi út í bankana. Þeir hafa viðurkennt í mín eyru og opinberlega að þetta muni leiða til hærri húsnæðiskostnaðar. Síðan að lokum þetta: Ég ætla að færa hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni litla afmælisgjöf í tilefni af afmæli Sjálfstæðisflokksins. Hún er sú, þótt mig langi mikið til að fjalla hér í ítarlegu máli um húsnæðismál í Reykjavík, að falla frá því að biðja um orðið að nýju.

Virðulegi forseti. Ég vil nú bara byrja á því að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir afmælisgjöfina og  En svo því sé haldið til haga þá er ég ekki hér sem fulltrúi banka og verðbréfafyrirtækja en ég hef ákveðnar skoðanir í húsnæðismálum og það er gott að ræða þessi mál og við höfum farið ágætlega yfir þau. Mér finnst hins vegar eðlilegt að ræða þessa hluti í samhengi. Á sama hátt og hv. þm. Ögmundur Jónasson taldi að hann væri að rifja upp verk og stefnu Sjálfstæðisflokksins í húsnæðismálum, þá finnst mér það óeðlilegt og það gengur ekki upp sökum þess að þeir aðilar sem hafa átt svo stóran þátt og verið svo stórir ákvarðendur í þróun húsnæðismála eru svo sannarlega sveitarstjórnirnar, sérstaklega Reykjavíkurborg sem er langstærsta sveitarfélagið. Við höfum farið um víðan völl í umræðunni sem er eðli máls samkvæmt þegar um jafnstóran og áhrifamikinn málaflokk er að ræða. Auðvitað er ég í leiðinni að brýna hinn ágæta þingmann, hv. þm. Ögmund Jónasson, til þess að banka í félaga sína í R-listanum og reyna að fá þá til að snúa af þeirri braut sem þeir hafa verið á fram til þessa. Aðalatriðið er þó það að ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson, og ég held þingheimur allur, er sammála um það markmið að bæta hag íbúðakaupenda, sama í hvaða tekjuflokki þeir eru. Að því skulum við vinna saman. Ég er sannfærður um að það frv. sem liggur hér fyrir er liður í því að ná því markmiði, en ef það er eitthvað fleira sem við getum gert, þá á ekki að hika við það.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. Í stuttu máli má segja að þetta er mjög einfalt mál. Í rauninni þá les ég bara upp þá einu grein sem gert er ráð fyrir í lagatextanum, með leyfi forseta: ,,Við 1. mgr. 2. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Ákvæði laga þessara taka þó ekki til ÍLS-veðbréfa sem Íbúðalánasjóður veitir eða afgreiðir frá og með 1. júlí 2004.`` Nefndin fór yfir málið í tengslum við frv. sem hér hefur verið rætt og er samþykk því og leggur til að það verði samþykkt. Undir það skrifa sá sem hér stendur, Guðjón Hjörleifsson, Guðjón Guðmundsson, Birkir J. Jónsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Jóhanna Sigurðardóttir, Helgi Hjörvar, Valdimar L. Friðriksson og Gunnar Örlygsson. Eins og fram hefur komið þá er þetta fyrst og fremst tæknilegt mál sem ég held að þingheimur geti verið sammála um.

Herra forseti. Félmrn. aflaði sér nokkurra upplýsinga um þessi lög og hvort rétt væri að afnema þau. Við fengum m.a. ítarlegan rökstuðning frá fjárstýringasviði Íbúðalánasjóðs sem ég er með hérna fyrir framan mig, þar sem nefndin er fullvissuð um það að þessi lög séu í reynd ekki virk og þess getið að greiðslujöfnun hafi ekki verið notuð neitt að því er varðar húsbréfakerfið og hefur á þeim 15 árum sem húsbréfakerfið hefur starfað ekki orðið vart við nein vandamál vegna þess að greiðslujöfnun sé ekki til staðar. Fram kemur hér að greiðslujöfnun hjálpi ekki skuldurum nema þegar það ástand er fyrir hendi að hækkun neysluvísitölunnar sé mun meiri en hækkun launavísitölunnar. Fleiri rök eru hér tínd til sem ástæða þess að rétt sé að fella lögin úr gildi. Í trausti þess, herra forseti, að þau rök sem hafa verið sett fyrir okkur hér í félmn. af Íbúðalánasjóði, þá föllumst við á það, eða ég, í minni hlutanum að styðja það að þessi lög verði felld úr gildi. Ég velti fyrir mér af því í þessu frumvarpi eða greinargerð þess eru tíundaðar þrjár leiðir til að aðstoða lántakendur í greiðsluerfiðleikum, m.a. skuldbreyting á vanskilum í nýtt lán til allt að 15 ára og að Íbúðalánasjóður geti fryst lán í allt að þrjú ár þannig að engar greiðslur séu inntar af hendi af láninu á þeim tíma. Þriðja úrræðið er að Íbúðalánasjóður geti lengt lánstíma viðkomandi lána um allt að 15 ár. Ég hef fullvissað mig um það hjá hæstv. félmrh. að það verði engin breyting á þessari aðstoð við fólk í greiðsluerfiðleikalánum og ný lán, ef þau koma vegna skuldbreytingar á vanskilum, munu þá bera sömu kjör og eldri lán. Úr því þetta hvort tveggja liggur fyrir að þessi aðstoð verði enn þá til staðar, og þau rök hafa verið sett fram sem eru trúverðug um það að þessi greiðslujöfnun sé í reynd óvirk, þá styð ég það að þessi lög verði felld úr gildi.

Forseti vill geta þess að búast má við útbýtingarfundi í kvöld, um kl. hálfellefu ef af verður. Formenn þingflokka verða látnir vita um þann fund með hæfilegum fyrirvara ef til þess kemur. Um þinghaldið á morgun kom eftirfarandi fram á fundi forseta með formönnum þingflokka fyrr í dag: Gert er ráð fyrir að þingfundur hefjist kl. 10 í fyrramálið. Utandagskrárumræða verður að loknu matarhléi, um kl. hálftvö, atkvæðagreiðslur verða að lokinni utandagskrárumræðunni. Gert er ráð fyrir að þingflokksfundir verði í klukkustund og hefjist kl. fjögur. Reikna má með kvöldfundi en matarhlé verður gert milli kl. sjö og átta.