Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Kl. 12.06 í nótt var dreift á borð þingmanna brtt. á þskj. 300, brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1992. Kl. 12.04 var dreift þskj. 294, brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1992. Og kl. 12.02 var dreift brtt. á þskj. 295 við frv. til fjárlaga fyrir árið 1992. Í 29. gr. þingskapa segir svo, með leyfi forseta: ,,Eigi má taka málið til umræðu fyrr en a.m.k. einni nóttu síðar en áliti nefndar eða meiri hluta hennar var útbýtt.`` Síðar í þingsköpunum, í 51. gr. segir svo, með leyfi forseta: ,,Brtt. við lagafrv. og þáltill. skulu prentaðar og þeim útbýtt ekki síðar en einni nóttu áður en þær koma til umræðu.`` Með öðrum orðum er það ljóst að eigi 3. umr. fjárlaga að fara fram á þeim degi sem nú er nýlega hafinn þá gerist það ekki öðruvísi en að Alþingi samþykki það með afbrigðilegum hætti, þ.e. með tveimur þriðju hlutum. Þetta er nauðsynlegt að sé skýrt nú þegar, virðulegi forseti, með hliðsjón af þeim umræðum sem eiga eftir að fara fram hér í dag eða nótt um það mál sem er á dagskrá. Það er sem sé ljóst að útilokað er að hefja 3. umr. fjárlaga öðruvísi en að um það takist víðtækt samkomulag tveggja þriðju hlutum þingsins. Það samkomulag liggur ekki fyrir eins og sakir standa, virðulegi forseti. Það hefur ekkert samkomulag verið gert um það. Þessu vildi ég slá föstu á þessari stundu, herra forseti og bæta því við að tilkynningin um útbýtingu þessara mála var ekki lesin af forsetastóli fyrr en núna, kl. 1.50 eða svo. Það er því augljóst mál að það verður að leita afbrigða, það verður að ná samstöðu stjórnar og stjórnarandstöðu ef 3. umr. fjárlaganna á að hefjast á þessum sólarhring á annað borð.

Virðulegi forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé að mótmæla þegar í stað þeirri túlkun sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni. Ég held satt að segja að þingið hafi margt annað þarfara að gera en að deila um það hvað telst nótt og hvað ekki. Ótal fordæmi eru fyrir því að þskj. hafi verið útbýtt þegar liðið er eitthvað á nóttina og málin tekin til umræðu daginn eftir án athugasemda eða sérstakra afbrigða. Það gerðist í síðustu viku þegar hér var síðast kvöldfundur eða næturfundur ef ég man rétt. Ég tel nauðsynlegt að mótmæla þessu á þessari stundu og óska eftir því að forseti og starfslið þingsins gangi tryggilega úr skugga um hvernig þessum málum hefur áður verið fyrir komið og hvernig þeim er réttast hagað.

Hæstv. forseti. Það er ekki þetta sem hv. 9. þm. Reykv. benti á, sem ég ætlaði að ræða hér undir liðnum þingsköp, heldur staðan í GATT-málinu. Hvernig tengist hún þingsköpum? Jú, á þann hátt að fyrir u.þ.b. hálfum mánuði síðan óskaði þingflokkur Framsfl. eftir umræðu um stöðuna í GATT-málinu, sérstaklega það sem snertir landbúnaðinn. Hæstv. landbrh. óskaði eftir því að það færi frekar fram á þann veg að hann gæfi þinginu skýrslu heldur en að utandagskrárumræða færi fram. Nokkru síðar vísaði hæstv. landbrh. málinu frá sér til hæstv. utanrrh. þar sem málið heyrði undir hann. Síðan segir utanrrh. að hann sé að vinna að skýrslu um þetta mál sem muni verða dreift hér í þinginu. Í dag er henni dreift án þess að vera þingskjal, þannig að ekki er hægt að óska eftir því að hún komi á dagskrá. Það er greinilegt að hæstv. ráðherrar þora ekki að ræða þetta mál hér í þinginu. Síðan gerðist það kl. 11 í gærkvöldi að frestur rann út til þess að gera athugasemdir við GATT-samninginn. Þess vegna kveð ég mér hér hljóðs vegna þessa máls, undir liðnum þingsköp, að þingheimur fékk ekki tækifæri til þess að tala um það áður en frestur rann út til þess að gera athugasemdir. Ég býst við að ég í hlutverki formanns þingflokks Framsfl. hafi kannski ekki verið nægilega hörð á því að krefjast þess að utandagskrárumræða færi fram um þetta mál. En það er nú svona. Maður vill ekki láta bera það upp á sig að maður sé hér með endalausar kröfur. Þess vegna hef ég ekki gert kröfur um það heldur hafði trú á því --- ekki síst vegna þess að formaður þingflokks Alþfl. flutti þau skilaboð frá hæstv. utanrrh. að það væri ekkert sérstakt að gerast í þessum málum og engin ný stefna. Samt sem áður vitum við að Kanadamenn leituðu eftir stuðningi annarra þjóða við þá tillögu sína að þær þjóðir sem eru með kvótakerfi heima fyrir og eru að reyna að miðað framleiðslu sína við innanlandsmarkað fengju að beita kvóta líka á innflutning. Svo vildi til að Íslendingar treystu sér ekki til þess að styðja þá kröfu Kanadamanna. Það gerðu t.d. Norðmenn og þeir gerðu athugasemdir við það, höfðu samband við íslensku bændasamtökin hvernig á því stæði að Íslendingar styddu ekki slíkar óskir. En hæstv. ríkisstjórn treysti sér ekki til þess. Ég kveð mér hér hljóðs, hæstv. forseti, undir liðnum þingsköp vegna þeirrar stöðu sem komin er upp í þessu máli.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra orða hv. 9. þm. Reykv. að hér hefði þingskjölum verið dreift eftir miðnætti þá veit ég ekki á hvaða klukku hann hefur horft. Þegar þskj. 295 var dreift sat ég hér í sæti mínu og horfði á þá klukku sem er hér á svalaveggnum fyrir ofan og hún var ekki orðin 12 á miðnætti. Hún átti að vísu ekki margar mínútur eftir en hún var ekki orðin 12. Þetta vildi ég að kæmi fram hér. Svo held ég sé rétt að skoða hvaða háttur hefur verið hafður á í þessum efnum áður. Ef hv. 9. þm. Reykv. skoðar fyrri tilvik þar sem svipað hefur háttað til þá hygg ég að hann muni sjá að þau séu allnokkur. Hann er þingreyndur maður og mun auðvitað skoða það sem gerst hefur hér í kvöld því áreiðanlega var klukkan orðin einhverjar mínútur yfir 12 þegar sumum þeirra þingskjala, sem hann nefndi, var dreift. Ég ítreka og legg áherslu á að klukkan hér á veggnum var ekki orðin 12 þegar dreifing þessara þingskjala hófst.

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að hæstv. umhvrh. sé sérstaklega góður að horfa á klukkuna. Þó ég sé farinn að sjá heldur illa frá mér þá sé ég alla leið á þessa klukku enda er það kannski ekki úrslitapunktur í málinu. Hinn formlegi punktur í málinu er auðvitað sú stund þegar forseti tilkynnir að þingskjölum hafi verið útbýtt vegna þess að ekki er skráð tímasetning á dreifingu þingskjala. Það verður kannski að taka það upp vegna núv. ríkisstjórnar en það hefur aldrei verið gert. Skjölunum var dreift upp úr klukkan tólf, að mínu mati, og ég skráði það vandlega hjá mér og las það upp hér af stólnum áðan. Jafnframt er það þannig að forseti tilkynnti útbýtingu ekki fyrr en klukkan var tíu mínútur fyrir tvö, forseti tilkynnti útbýtingu á þessum skjölum tíu múnútum fyrir tvö. Forseti gat auðvitað vel, ef hann hefði viljað, beðið hv. 4. þm. Norðurl. e. um að gera hlé á ræðu sinni meðan hann tilkynnti útbýtinguna en það gerði forseti ekki, þannig að það er ljóst. Í öðru lagi er það þannig, virðulegi forseti, að þegar mál hafa komið upp með hliðstæðum hætti á Alþingi hefur verið samkomulag um meðferð mála sem er ekki núna. 

Ef það má verða þingmanni til leiðbeiningar í þessum umræðum um þingsköpin vill forseti upplýsa að embættismenn þingsins hafa tilkynnt honum að fyrir því eru ótal fordæmi að þannig hafi verið staðið að málum að þingskjölum hafi verið dreift á þessum tíma sólarhrings og síðan tekin fyrir næsta dag. Fyrir því eru ótal fordæmi.

Herra forseti. Það er nú upplýst að tímagæsla heyrir undir umhvrn. og verður að segjast eins og er að þar eru fleiri málaflokkar en við almennt áttum von á. Sjálfsagt er þetta rétt því að tímatalningin byggist á himintunglum, eins og menn vita, og þess vegna um rökrétta niðurröðun verkefna að ræða. Ég hygg aftur á móti að hæstv. forseti þingsins komist ekki undan því að viðurkenna þá staðreynd að þar sem þingmenn fá skjöl á sitt borð á misjöfnum tíma fer ekki á milli mála, þegar hann tilkynnir af forsetastóli hvenær skjalinu hefur verið dreift, að þær upplýsingar eru tímasettar og ákaflega erfitt að miða við nokkurn annan tíma. Það getur t.d. verið að það sé byrjað á hæstv. umhvrh. og hann líti á klukkuna og svo sé endað á hæstv. landbrh. og hann líti þá á klukkuna og allt er orðið misvísandi. Ég held satt best að segja að sú röksemdafærsla að ætla að halda því fram að skjölum hafi áður verið dreift og mál hafi áður verið tekin til umræðu geti verið hárrétt, að þetta hafi allt saman gerst með þessum hætti. Það breytir þó engu hinum skrifaða texta og bókstafurinn blífur. Ég er ekki búinn að sjá að hæstv. dómsmrh. mundi samþykkja það, ef sú röksemdafærsla yrði tekin upp sem vörn í málum, að þetta hefði áður gerst og ekkert hefði verið gert til þess að rengja það. Í það minnsta vildi ég gjarnan mega nota þetta ef lögreglan yrði til þess að stöðva mig fyrir of hraðan akstur, eins og þeir gerðu á Kjalarnesinu á seinastliðnu ári, og taldi ég mig vera á sómasamlegri ferð miðað við þann tíma dagsins sem þetta var. Ég hef verið þeirrar skoðunar að þá sé of mikil löggæsla í landinu ef þeir eru komnir fyrir klukkan tíu upp á Kjalarnes. Ég er ekkert viss um að það dugi og í það minnsta dugði það ekki gagnvart því atriði að ég borgaði mína sekt. Ég held að hæstv. ríkisstjórn sitji uppi með það að verða að leita afbrigða. Hins vegar finnst mér óþarflega mikill skjálfti í hennar herbúðum ef hún slær því föstu að svo sé ástand í þinginu að menn styðji ekki afbrigði. Mér finnst það fullmikill skjálfti því að meginreglan hefur náttúrlega verið sú að menn hafa samþykkt afbrigði. Ég hefði talið að menn ættu að halda ró sinni og gera sér grein fyrir því að þingmenn hafa löngum haft þá skoðun að eðlilegt sé að samþykkja afbrigði, nema eitthvað sérstaklega standi á, og ég held þess vegna að glímuskjálftinn út af þessu sé fullmikill í þinginu.

Virðulegur forseti. Það er náttúrlega alveg ljóst að hér er nokkur vandi á höndum varðandi framkvæmd hinna nýju þingskapa. Komið hefur í ljós á síðustu dögum að menn hafa e.t.v. ekki sett sig nægilega vel inn í þau og ekki gætt þess að fara eftir þeim í einu og öllu. Þannig var t.d. alveg ljóst að það hafði ekki verið virt nægilega að efh.- og viðskn. færi yfir áhrif skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs fyrir 2. umr. fjárlaga og fyrir 3. umr. fjárlaga. Nú má vel vera að sumir vilji taka þetta nokkuð léttilega. En það var ekki meiningin með setningu hinna nýja þingskapalaga. Ég gerði grein fyrir því áður í kvöld að okkur í minni hlutanum hefði ekki unnist tími til að skila áliti til fjárln. Það vorum við nú að gera tíu mínútur yfir tvö, svo rétt sé farið með, eftir þeirri klukku sem ég horfi á. Ég veit ekki til þess að annað tímatal sé annars staðar í húsinu. Ég hef ekki séð nál. frá hæstv. fjárln. Það má vel vera að því hafi verið dreift en það hefur ekki komið á mitt borð. Mér er heldur ekki ljóst hvernig hæstv. fjárln. fer að því að dreifa nál. fyrr en efh.- og viðskn. hefur skilað sínum álitum til hennar því að það stendur hér í þingsköpunum: ,,Efh.- og viðskn. skal gera grein fyrir áhrifum skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs fyrir 3. umr. Álit og tillögur nefndanna skal prenta sem fylgiskjöl með nál. fjárln. eða meiri hluta hennar`` o.s.frv. Ég ætla ekki að segja neitt um það klukkan hvað þessum brtt. var útbýtt. Ég fylgdist ekki með því. En aðalatriðið er það að ég vil gera grein fyrir því að okkur hefur auðnast að skila þessu áliti og það ber að prenta sem fylgiskjal með nál. fjárln. Því hefur enn ekki verið dreift enda gerði ég ekki ráð fyrir að því yrði dreift fyrr en efh.- og viðskn. hafi skilað sínum álitum. Þannig stendur málið og ég tel að skoða verði það í því ljósi miðað við gildandi þingsköp sem hér eru, hvernig svo sem menn líta á málið. Ég vil jafnframt minna á að auðvitað hefur oft komið fyrir áður að leitað sé afbrigða. Ég veit ekki betur en að leitað hafi verið afbrigða áðan út af brtt. Það er því ekki nýtt í sögu þingsins að leitað sé afbrigða, sérstaklega síðustu daga fyrir jól og síðustu daga áður en þingi lýkur. Það er algengt og ég býst við að það hafi oft komið fyrir að leitað hafi verið afbrigða í fjárlagaumræðu.

Virðulegi forseti, mér finnst að hér hafi komið fram nokkuð athyglisverðar upplýsingar í ræðu hv. 1. þm. Austurl. Nál. minni hluta efh.- og viðskn. um skattahlið fjárlagafrv. er nýlega tilbúið. Hafi verið dreift einhverjum pappír sem heitir álit meiri hluta fjárln. um fjárlögin fyrir árið 1992 er það ógildur pappír. Það er ljóst, og nauðsynlegt fyrir forseta þingsins að taka það til athugunar, svo ég kveði nú ekki fastar að orði.

Virðulegi forseti. Það hljómar eins og brandari þegar hv. 9. þm. Reykv. sakar aðra menn hér um að vera með hótanir og stofna til illinda. Ég vil frábiðja mér það ég hafi verið með einhverjar hótanir í minni ræðu. Ég vakti hins vegar athygli á því, þegar ég svaraði hans kenningu um að ekki yrði unnt að halda 3. umr. fjárlaga á morgun nema með afbrigðum þar eð þingskjöl hefðu ekki borist á borð þingmanna fyrr en eftir miðnætti, að fyrir slíku væri áralöng hefð í þinginu og gömul venja að túlka þingsköpin með þessum hætti enda var þessu ákvæði ekkert breytt við endurskoðun þingskapalaga nú síðast. Það hefur því ekkert breyst í þessu efni. Auðvitað veit ég að allir þingmenn, sem hafa verið hér jafnlengi og hv. 9. þm. Reykv., vita þetta mætavel. Hann telur sér hins vegar henta núna, væntanlega til þess að geta talað um þingsköp á morgun, að halda því fram á þessari stundu að þetta sé eitthvað breytt og nú beri að samþykkja afbrigði ef þingskjölum er dreift eftir miðnætti. Ég vil vekja athygli hans og annarra þingmanna á því að sl. mánudagskvöld stóð hér þingfundur til kl. 2.40 aðfaranótt þriðjudags. Á þessum fundi var útbýtt í það minnsta þremur þingskjölum sem sett voru á dagskrá fundar daginn eftir án þess að leitað væri afbrigða og að sjálfsögðu engin athugasemd gerð við það.

Þá voru það mistök forseta.

Það eru engin mistök forseta.

Ástæðulaust að skamma þá eftir miðnætti.

Það voru þrjú þingskjöl sem ég hef aflað mér upplýsinga um sem þá var útbýtt eftir miðnætti og tekin á dagskrá með fullkomlega eðlilegum hætti. Það hefur alltaf verið svo, það veit ég að hv. 2. þm. Vestf. veit mætavel, búinn að sitja hér á þingi sl. 12 ár. Að vísu allan tímann í stjórnaraðstöðu, þannig að hann hefur kannski ekki fylgst jafnglöggt með þessu og hann er nú byrjaður að gera. En þetta vita auðvitað allir.  Að því er varðar það sem fram kom hjá hv. 1. þm. Austurl. vil ég leyfa mér að efast um að hv. minni hluti efh.- og viðskn. geti sett meiri hlutanum í fjárln. með þeim hætti stólinn fyrir dyrnar, að sá meiri hluti geti ekki gengið frá sínu nál. fyrr en álit minni hlutans í efh.- og viðskn. hefur borist. Ég leyfi mér að vitna til þeirrar umræðu sem fór fram í dag þegar mönnum hentaði að ræða þingsköp í tvo klukkutíma. Það er auðvitað algengt að mál séu tekin á dagskrá þótt einungis sé komið meirihlutaálit í viðkomandi máli. Enda væri það furðulegt lýðræði ef minni hlutinn gæti með því einu að skila ekki áliti komið í veg fyrir að mál kæmust á dagskrá. Það væri furðulegt lýðræði sem þannig væri skipulagt. Auðvitað er það fjarstæða sem hér var verið að halda fram í dag, að ekki megi taka mál á dagskrá nema álit bæði meiri hluta og minni hluta séu komin fram. Ég rakti dæmi um það í dag, og hef fengið þau dæmi staðfest og skjalfest síðan, að fyrir því eru fordæmi og það mörg. Þetta er að þessu leyti svipað því að minni hlutinn í nefnd getur ekki sett meiri hluta þingsins eða meiri hluta í annarri nefnd stólinn fyrir dyrnar með því einu að draga útbýtingu eða framlagninu á nál. Nú hefur ekki verið um það ræða í þessu tilfelli að sérstök töf hafi verið af hálfu þessa minni hluta efh.- og viðskn. að ganga frá sínu áliti. Þvert á móti, ég veit að þar hafa menn lagt sig alla fram á þessum kvöldfundi í hléi, sem hér var gefið, til að vinna að því minnihlutaáliti. En ég tel ekki að það í sjálfu sér geti komið í veg fyrir að meiri hlutinn í fjárln. vinni að sínu nál. eða gangi frá því ef þeim meiri hluta hentar að gera svo. Meiri hlutinn í fjárln. er nefnilega ekki skuldbundinn til þess að fara að tillögum eða áliti minni hlutans í efh.- og viðskn. þótt sá minni hluti vildi eflaust gjarnan hafa það svo.

Virðulegur forseti. Ég er mjög undrandi á þessari umræðu og ummælum hv. 8. þm. Reykv. Ég var einfaldlega að gera grein fyrir því hver staða þessa máls væri. Hann kemur hér upp og spyr: Er það nú eðlilegt að einhver minni hluti á Alþingi geti sett meiri hlutanum stólinn fyrir dyrnar? --- Hver var að tala um það, hv. þm.? Hann ítrekaði það og skýrði þingheimi frá því að meiri hlutinn væri ekki skyldugur að fara eftir einhverjum minni hluta. Við höfum orðið vör við það, hv. 8. þm. Reykv., í vetur hvernig meiri hluti Alþingis lítur á minni hlutann. Það hefur komið mjög skýrt fram. Mjög skýrt hefur komið fram að meiri hlutinn á Alþingi telur að minni hlutinn hafi ekki mikið að segja. Það sé hægt að tala við hann með þeim hætti sem hv. þm. gerði og láta menn vita af því að minni hlutinn setji ekki meiri hlutanum stólinn fyrir dyrnar. Menn hafa verið að tala hér um hótanir. Ekki veit ég almennilega hvað þeir eiga við með því. Mér finnst þetta óþarfa tal í þingflokksformönnum og forsætisnefndarmönnum sem eiga að gæta þess að þinghald fari fram með sem eðlilegustum hætti. Ég vil hins vegar ítreka við hv. 8. þm. Reykv. að það stendur í þingsköpunum: ,,Álit og tillögur nefndanna skal prenta sem fylgiskjöl með nál. fjárln.`` Ég lít svo á að hér sé átt við álit bæði meiri hluta og minni hluta. Ef menn líta svo á að álit minni hluta á Alþingi skipti engu máli, það séu bara svona málamyndaplögg, þá það. En auðvitað ber mönnum skylda til þess að skila álitum og ég vil ítreka það að við höfum gætt þess að vinna að þessu áliti sem mest má vera í dag og við höfum unnið að málum á þingflokksfundartímum. Það er algjör óþarfi af hv. 8. þm. Reykv. að koma hér upp með þessum hætti og einu sinni enn að tala með þessum vandlætingartón til minni hlutans hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér bara hljóðs núna til þess að taka undir þau sjónarmið sem fram komu hjá hv. 1. þm. Austurl. varðandi það hvað telst gilt nál. fjárln. Mjög mikilvægt er að það liggi fyrir að afstaða okkar í þessu efni er alveg skýr og algjörlega samhljóða. Ég vil einnig þakka hv. 8. þm. Reykv. fyrir þennan fyrirlestur um lýðræði sem hann flutti hér áðan. Hann var mjög merkilegur, ekki síst fyrir mann af lýðræðiskynslóðinni sem er formaður í þingflokki Sjálfstfl. Með öðrum orðum: Hv. 8. þm. Reykv. hefur tjáð þingheimi það að meiri hlutinn ráði á Alþingi. Það er nefnilega það. Meiri hlutinn ræður í nefndunum. Meiri hlutinn skilar áliti. Minni hlutinn skilar áliti, jú hann getur gert það, en það skiptir bara engu máli. Minni hlutinn er aukaatriði, í rauninni má sleppa minni hlutanum. Í raun er minni hlutinn óþarfi og ástæðulaust að hlusta neitt á hann af því að meiri hlutinn ræður. Það er hann sem hefur valdið og stjórnar valtaranum sem er verið að rúlla yfir þingmenn þessa dagana. Þessi athyglisverði lýðræðisfyrirlestur hv. þm. Geirs Haarde hefur að vísu stundum heyrst áður, aðallega í stofnun sem heitir borgarstjórn Reykjavíkur. Þessi lýðræðisfyrirlestur hefur aldrei áður verið fluttur á Alþingi Íslendinga, þessi meirihlutahroki sem birtist hjá hv. 8. þm. Reykv. Ég harma að þessi fyrirlestur skuli hafa verið fluttur hér. Hann er dapurleg heimild um það sálarástand sem ríkir í innstu hugarfylgsnum forustumanna stjórnarflokkanna. Og staðfestir auðvitað einnig af hverju illa gengur á Alþingi. Það er af því að það er viðhorf þessara manna að berja eigi á minni hlutanum. Það sé réttlætanlegt að berja á minni hlutanum og það sé beinlínis rangt að sýna minni hlutanum tillitssemi. Ég er ósammála þessum viðhorfum. En það er gott að þau fengu að koma fram í þessum stól í nótt vegna þess að þau sýna og skýra af hverju þinghaldið er í því ástandi sem menn sjá á þessari nóttu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að fara örfáum orðum um ræðu hv. 8. þm. Reykv. hér áðan. Ég ætla ekki að hafa hana langa en ég ætla í örfáum orðum að lýsa fyrir honum vinnu hv. efh.- og viðskn. í dag og biðja hann að skoða hana í ljósi sinna ummæla fyrr í kvöld um að það sé óþolandi að minni hluti tefji fyrir málum með því að draga að skila áliti. Við byrjuðum hér kl. níu í morgun að vinna á fyrstu törn. Við gerðum að vísu hlé meðan þingflokksfundir voru frá kl. tíu. Síðan gerist það að við erum kölluð fyrirvaralaust á fund á miðjum degi vegna þess að meiri hlutanum var þóknanlegt að ganga frá áliti efh.- og viðskn. um tekjuþátt fjárlagafrv. á u.þ.b. hálftíma fundi úti í Þórshamri seinni partinn. Þar fórst fundarboðun fyrir þannig að við fulltrúar Framsfl., sem mættum kl. þrjú, vorum gerðir afturreka þar sem meiri hluti hv. nefndar var þar sestur á fund með hæstv. fjmrh. og nokkrum starfsmönnum fjmrn. Okkur var sagt að fundur ætti að vera kl. fjögur sem er reglulegur fundartími þingflokksfunda og er fáheyrt að slíkt sé gert. Aðrir nefndarmenn létu sig hafa að sitja þann fund þar, aðrir en sá sem hér stendur sem kaus frekar að sitja þingflokksfund í sínum flokki á reglulegum þingflokksfundartíma. Þessum fundi lauk síðan klukkan hálfsjö, ef ég man rétt. Þá settumst við niður fulltrúar minni hlutans og sátum við það til klukkan hálfátta að ganga frá nál. um það mál sem hér er nú til umræðu í nótt til að hægt væri að taka það til umræðu hér í kvöld. Við sátum við það fram undir klukkan átta. Strax að því loknu, virðulegi þingmaður, hófst vinna okkar við það að ganga frá nál. um tekjuhlið fjárlaga. Í það verk fór hv. 1. þm. Austurl. Við samþykktum klukkan ellefu umyrðalaust að þá yrði hafin umræða um bandorminn þrátt fyrir að þeirri vinnu væri ekki lokið. Við vorum að því að ganga frá því nál. samhliða því að taka hér þátt í umræðum þangað til fyrir rúmum hálftíma síðan. Þetta er, virðulegi þingmaður, gangur þessa máls og þetta --- og það ítrekaði ég --- er það tilefni sem hv. þm. fann sér til þess að segja hér úr þessum stól að minni hluti nefndar væri að tefja fyrir framgangi mála hér í jólavikunni, 

Tíminn er útrunninn.

Tíminn er útrunninn, já. Þá skal ég ljúka mínu máli og það er orð að sönnu: Tíminn er að renna út. Það er eitt sem víst er. Ég vil þá að lokum, virðulegi forseti, fara þess á leit við 8. þm. Reykv. að hann komi hér upp og segi álit sitt á því hvort það hafi virkilega verið svo að minni hluti hv. efh.- og viðskn. hafi verið að tefja hér framgang mála.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að kenna hv. þingheimi, þeim sem ekki hafa þegar lært það, að þingnefnd er allir nefndarmenn. Hvort hún skilar einu nál., tveimur, þremur eða fjórum, eftir því sem verkast vill, þá eru öll nál. nefndar jafngild. Ég kann þess engin dæmi að hæstv. forseti hafi ekki beðið eftir nál. allra nefndarmanna, hafi verið talað um að þau kæmu. Fyrir kom að nál. kom ekki, en þá tilkynnti minni hluti eða hluti af minni hluta að það mundi ekki koma nál. En ég er ansi hrædd um að núv. hæstv. landbrh. hefði tekið stór skref hér í ræðustól ef til hefði staðið að fara að ræða mál á meðan beðið væri eftir nál. frá einhverjum hluta nefndar. Þetta held ég að sé alveg ljóst að menn skilji, að það er enginn nefndarmaður öðrum æðri í þingnefnd. Til þess eru þingnefndir að láta í ljós skoðun sína á þingmálum. Því er þessi umræða svo fáránleg að það er næstum því ástæða til að fyrirverða sig fyrir að þurfa að vera lesa svo sjálfsagða hluti yfir hv. þingheimi. En vegna þess að ég er hingað komin þá vil ég vekja athygli á því að nú klukkan hálf þrjú að nóttu á allur þorri þingmanna eftir að lesa það sem ég held hér á, sem eru hluti af fjárlagafrv. íslenska ríkisins fyrir árið 1992. Nál. minni hluta efh.- og viðskn. er þessi bunki hér, að mér sýnist mjög vandað og vel unnið plagg sem ég held að væri mjög nauðsynlegt að þingheimur læsi. Álit meiri hluta nefndarinnar er fljótlesnara. Síðan eru hér veigamiklar brtt. sem eru alveg nýkomnar á borð hv. þm.  Þetta vildi ég benda á. Hins vegar svona til gamans, af því að menn eru orðnir syfjaðir og þreyttir, þá afgreiddum við hér áðan afbrigði til að mál mættu koma hér á dagskrá og var nokkurn veginn svipuð tala stjórnar og stjórnarandstöðu sem samþykkti það, en það vekur athygli að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er hér skráður: Eftirfarandi þingmenn greiddu ekki atkvæði: Guðrún Helgadóttir, Össur Skarphéðinsson. --- Og sækja nú saman gamlir félagar.

Herra forseti. Það hafa svo sannarlega orðið umskipti hér í Alþingi. Við vorum fyrir tæpu ári síðan að samþykkja breytingar á stjórnarskránni og breyta Alþingi þannig að það yrði í einni deild. Við vorum mjög bjartsýn á að þetta mundi verða þinginu til framdráttar, þetta mundi verða gott þing núna og þetta var allt gert í góðu samkomulagi. Síðan voru samþykkt ný þingsköp í vor og enn þá var allt í góðu samkomulagi og fór vel af stað. Nú er orðin breyting á og vinnubrögðin núna síðustu dagana satt að segja alveg ólýsanleg. Ástæðan er sú sem ég heyrði þegar ég kom hér upp stigann því að ég var að semja nál. til að koma áfram þingstörfum því auðvitað verðum við að nota nóttina til þess. Þá er verið að tala um að það minni hlutinn hafi ekkert að segja hér í þinginu og nál. frá minni hlutanum séu einskis virði. Það eru tíðindi að heyra þetta. Ég var í góðri trú að semja kafla í minnihlutaálit fjárln. og ég sé að vinna mín síðan um miðnætti er einskis virði og það ætlar enginn að líta á hana. Ég held það sé eins gott fyrir mig að fara heim að sofa því að formaður þingflokks Sjálfstfl. hefur verið að tala um að minni hlutinn sé einskis virði í þinginu þegar búið er að berja saman meiri hlutann. Það getur vel verið að nú sé búið loksins að berja saman stjórnarmeirihlutann og þá sé kominn sá tímapunktur að minni hlutinn sé einskis virði og hægt að valtra yfir menn, eins og menn hafa verið að hér undanfarna daga. Hér hefur hvert málið á fætur öðru verið rifið út úr nefndum og ekki einu sinni beðið eftir því að líta á álit minni hlutans. Það var ekki spurt eftir því úti í fjárln. í kvöld þegar álit meiri hluta efnahagsnefndar um tekjuhlið fjárlaga var komið. Það var talið ærið nóg. Það var ekki einu sinni spurt eftir því hvort álit minni hlutans væri á leiðinni, áður en málið var tekið út. Ég held að þessar hefðir sem eru að skapast hér á þessu fyrsta þingi okkar séu mjög alvarlegt umhugsunarefni og ég ætla að enda á því að beina því til hæstv. forseta að hann fresti þessum fundi og menn fari heim og komi síðan hingað í fyrramálið og haldi hér almennilega samráðsfundi þar sem verður komið einhverju skikk á þessi þingstörf. Þessi yfirgangur meiri hlutans er þinginu til skammar. Það er mál til komið að koma hér á skikk og ég vil skora á hæstv. forseta að gera ráðstafanir til þess að ríkisstjórn, formenn þingflokka og forsætisnefnd hafi samráð og reyni að koma hér skikk á þinghaldið.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir ummæli síðasta ræðumanns. Ég er hér næst á mælendaskrá og það fara auðvitað að renna á mann tvær grímur ef því er lýst hér yfir að nál. minni hluta skipti engu máli, þá hlýtur náttúrlega sama að gilda hér um ræður þingmanna. Hér eru náttúrlega að gerast mjög alvarlegir hlutir. Þetta er mjög einkennileg umræða sem hér á sér stað þar sem slíkar yfirlýsingar koma frá meiri hlutanum. Ég veit ekki hvað hv. 8. þm. Reykv. er eiginlega að kalla yfir sig og sinn meiri hluta. Ég vil taka undir það með hv. þm. Jóni Kristjánssyni að menn setjist niður, ekki núna heldur í fyrramálið, og reyni að átta sig á því hvernig framgangur mála á að vera hér. Það styttist óðum til jóla og auðvitað reynir á það á næstu dögum hvað gerist, hverju tekst að koma hér í gegn. Ég tek undir það að mér finnst eiginlega nóg komið. Mér er nóg boðið. Ég legg til að þessum fundi sé frestað.

Herra forseti. Ég tel það alveg rétt metið hjá forseta að við höldum áfram og að þeir sextán sem eru á mælendaskrá og þeir sem bætast við eftir að þeir sextán hafa talað, fái að gera grein fyrir máli sínu. Það er nefnilega svo að þegar þeir verða búnir að tala og næstu sextán þar á eftir þá er hugsanlegt að formaður þingflokks Sjálfstfl. átti sig þó á því að það er líka minni hluti á þingi hvort sem hann hefur eitthvað að segja eða ekki. Hér vilja menn hafa viss viðbrögð og það er sjálfsagður hlutur að tefla þetta tafl áfram og tefla það af þeirri festu að mönnum sé ljóst að það gengur ekki að hafa hér frv. um ríkisfjármál, eins og verið er að ræða í kvöld, sem er með allt annað innihald en nafnið ber með sér. Þess vegna er nauðsyn að umræðan haldi áfram og ég mun ekki láta nokkurn mann semja það málfrelsi af mér að gera menntmrh. grein fyrir því hvað hann er að gera með þeim hugmyndum sem hann er með í þessum bandormi.

Herra forseti. Ég heyri að hér margir eru á mælendaskrá og það er að sjálfsögðu allt í lagi að halda áfram hér í alla nótt fyrst það eru sextán manns á mælendaskrá og ég heyri að hæstv. forseti ætlar ekki að þiggja þau ráð að gera nú hlé og hafa samráð. Ég var svo sem ekkert bjartsýnn um það. Þessi yfirgangur heldur áfram og ég var alveg steinhissa, satt að segja, þegar ég frétti það að hæstv. forsrh. hefði mætt á einn samráðsfund síðan einhvern tímann í haust hér með forsætisnefnd og formönnum þingflokka. 

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða það mál sem kallast ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það er kannski ágætt að minna á það hvaða mál er hér til umræðu eftir þetta hlé sem hér varð. Ég er fulltrúi í efh.- og viðskn. og hef þar af leiðandi verið að vinna í þessu máli. Þessa daga sem við höfum verið að fara í gegnum það hefur mér oft orðið hugsað til þess hvert hlutverk Alþingis sé og hvernig menn fara hér með löggjafarvaldið. Hér uppi á vegg hangir mynd af Jóni Sigurðssyni sem var einn þeirra sem barðist hvað ötullegast fyrir því að Íslendingar fengju löggjafarvald í sínar hendur frá Dönum og menn ætluðu Alþingi stóra hluti. En sá lagaóskapnaður sem hér er til umræðu er þannig að manni blöskrar. Í þessu frv. er blandað saman alls konar óskyldum málum og þar er gengið þvert á þau lög sem Alþingi hefur samþykkt og þetta frv. er með þeim hætti að það er ekki annað hægt en að gera að umtalsefni þessa aðferð sem hér er beitt. Í því nál. sem minni hluti efh.- og viðskn. skilaði er bókun frá fulltrúa Kvennalistans vegna þessa máls en hún er svohljóðandi: ,,Lagasetning af því tagi sem hér um ræðir, þar sem blandað er saman alls óskyldum málum og tækifærið notað til að koma í gegnum þingið lagabreytingum sem koma ,,ráðstöfunum í ríkisfjármálum`` ekkert við, er algjör óhæfa og óvirðing við löggjafarhlutverk Alþingis. Þá er tíðkað að gera ,,eyrnamerkta`` lögbundna tekjustofna upptæka að hluta til eða að fullu. Þar með er gengið þvert á fyrri samþykktir Alþingis og komið í veg fyrir að brýn mál nái fram að ganga. Lög á að virða en Alþingi þarf einnig að vanda sig betur og samþykkja ekki lög nema ljóst sé hvaða kostnað þau hafa í för með sér.`` Ég minntist hér á Jón Sigurðsson og hans baráttu og mig langar til að rifja upp fyrir þingheimi það sem Jón Sigurðsson skrifaði árið 1841 þegar hann þrítugur að aldri gekk um götur Kaupmannahafnar og hugleiddi stöðu Íslands. Hann skrifaði grein sem er hluti af greinarflokki og mig langar að lesa hér, með leyfi forseta, örlítið brot af sjöttu grein, sem heitir ,,Um ætlunarverk alþíngis`` og þessi grein er svohljóðandi: ,,Þegar alþíng skal setja, þá ríður einna mest á að gjöra sér ljósa grein fyrir, til hvors það sé ætlað, og hvors af því sé væntanda, því ef menn hafa eigi ljósa hugmynd um það frá upphafi, þá er uggvænt, ef alþíng verður ekki við hugarburði sérhvers eins, að þá muni hverjum þykja lítið í það varið, og fá leiða á því, en þá er en mesta hætta búin að allt ónýtist. Eigi er ólíklegt að sumir kunni að ímynda sér, að létta muni sköttum, eða að hverr maður fái meira frelsi enn áður, af því allir sem mæla fram með alþíngi eru að hæla frelsinu; sumir munu aptur verða hræddir við stjórnleysi eður óstjórn, og þykir hvorttveggja nóg einsog nú er, og verða því mótfallnir alþíngi. Hvorugt þetta er rétt skoðað: ef að velmegan jykist í landinu þá mundi enginn kvarta þótt skattarnir yxi að tiltölu, því ekki eru þeir í raun og veru annað, eða eiga að vera, enn styrktargjald frá öllum, sem þess eru megnugir, til þarfa landsins eða þjóðarinnar, og þær eru nú eigi allfáar á Íslandi; en þó einhverr fengi frjálsræði meira enn nú er, það er til nytsemda horfir, þarf ekki að óttast að úr því verði stjórnleysi, þegar embættismenn gæta skyldu sinnar. Þegar vér skoðum ætlunarverk alþíngis, þá er það ákveðið í úrskurði konúngs 20. Maí í fyrra, að það skuli vera hið sama og þínganna í Danmörku: það á að vera til þess, að útvega konúngi áreiðanlega vissu um þjóðvilja Íslendínga, um álit hinna skynsömustu manna um sérhvað sem laga þyrfti, og hversu að því skyldi fara til þess það mætti verða til sem mestrar nytsemdar.`` Þetta skrifaði Jón Sigurðsson árið 1841 um hlutverk Alþingis. Í framhaldi af því langar mig til þess að vitna í ritverk Ólafs Jóhannessonar prófessors, ,,Stjórnskipun Íslands``, en þar er fjallað um hlutverk Alþingis, ríkisvaldsins, löggjafarvaldsins og þar koma fram hlutir sem koma þessari umræðu við, herra forseti, og ég vil leyfa mér að lesa hér kafla úr Stjórnskipun Íslands til þess að skýra það sem ég er að fjalla um. ,,Í 2. gr. stjskr. eru nánari fyrirmæli um megindrætti stjórnskipulagsins. Er hún byggð á kenningunni um greiningu ríkisvaldsins í þrjá þáttu: löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Kenning þessi um þrígreiningu ríkisvaldsins á einkum rætur að rekja til rits franska stjórnvitringsins Montesquieu, ,,De l'Esprit des lois``, er út kom árið 1748. Montesquieu hafði tæpum 20 árum áður dvalizt um skeið í Englandi og kynnt sér enska stjórnarháttu. En innanlandsátök þau, sem áttu sér stað á Englandi á sautjándu öld leiddu til valdaskiptingar á milli konungs og Parlamentsins, og valdi Parlamentsins var síðan skipt á milli neðri og efri deildar. Montesquieu dáði mjög hina ensku stjórnarháttu. Einn kaflinn í áðurnefndu riti var sérstaklega helgaður ensku stjórnarfyrirkomulagi. Lýsti Montesquieu þar enskum stjórnarháttum, en setti jafnframt fram sjálfstæða kenningu um þrískiptingu ríkisvaldsins. Samkvæmt kenningu Montesquieu skyldi sinn aðili fara með hverja grein ríkisvaldsins. Hver þeirra um sig átti að tempra eða takmarka vald hins. Ef allt ríkisvald er á einni hendi eða í höndum einnar stofnunar er að áliti Montesquieu hætt við ofríki og kúgun. Með skiptingu ríkisvaldsins milli þriggja sjálfstæðra valdhafa á að koma í veg fyrir, að nokkur þeirra verði svo sterkur, að hann geti svipt þegnana frelsi með ofríki og að eigin geðþótta. En þessi kenning Montesquieu varð ein af kennisetningum franskra stjórnbyltingarmanna. Þaðan barst hún síðan víða um lönd. Hefur þessi kenning haft mikil áhrif á stjórnskipun frjálsra þjóða. Þó hafa ríki gengið mjög mislangt í þessu efni. Og óvíða hefur valdaskiptingarkenningu Montesquieu verið fylgt út í yztu æsar. Einna róttækust er greiningin í Bandaríkjum Norður-Ameríku, Sviss og í ýmsum ríkjum í Suður-Ameríku. Valdgreiningarinnar gætir mjög í íslenzkri stjórnskipun, þótt hún sé þar enganveginn alger. Í 2. gr. stjskr. er byggt á því, að hið sameinaða þjóðfélagsvald sé þríþætt, þ.e. skiptist í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Þessi skipting getur staðizt, ef litið er á framkvæmdarvaldið sem einskonar samnefnara þeirra athafna ríkisvaldsins, sem hvorki verða taldar til löggjafarvalds né dómsathafna. Þá verða athafnir ríkisvaldsins jafnan heimfærðar undir eitt af þessu þrennu. En þá ber jafnan að hafa í huga, að athafnir þær, sem taldar eru til framkvæmdarvalds eru mjög margvíslegar. Í stjórnarskránni er hins vegar vikið frá kenningum Montesquieu um þrískiptingu ríkisvaldsins að því leyti, að hverjum aðila hefur ekki verið fenginn sinn þáttur ríkisvaldsins til meðferðar. Það sjónarmið er þó greinilega haft í huga. Samkvæmt 2. gr. stjórnarskrárinnar fara Alþingi og forseti Íslands saman með löggjafarvaldið, forseti og önnur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskránni og landslögum fara með framkvæmdarvaldið og dómendur fara með dómsvaldið. Alþingið er að vísu aðalaðili löggjafarvaldsins, en það er ekki einkahandhafi þess. Samkvæmt 2. gr. stjskr. á framkvæmdarvaldið að vera í höndum forseta og annarra stjórnarvalda, en af öðrum stjórnarskrárákvæðum og stjórnskipunarvenjum leiðir, að Alþingi hefur mikil skipti af meðferð framkvæmdarvaldsins . . . Þó að byggt sé á þrígreiningu ríkisvaldsins í íslenzku stjórnarskránni, er í reyndinni engan veginn jafnræði á milli aðalhandhafa ríkisvaldsins. Alþingi er ótvírætt valdamesta stofnunin. Það byggist auk löggjafarvaldsins á fjárstjórnarvaldi þingsins og þingræðisvenjunni.`` Herra forseti. Þetta var kafli úr bók Ólafs Jóhannessonar um stjórnskipun Íslands sem ég held að veiti ekki af að rifja upp fyrir þingmönnum því að ég fæ ekki betur séð en að hér á Alþingi hafi hlutirnir gjörsamlega snúist við og að það sé framkvæmdarvaldið sem skipi Alþingi fyrir en ekki öfugt. Það er Alþingi sem hefur valdið, það er Alþingi sem á að samþykkja lög og ég vildi óska þess að þingmenn væru meira vakandi fyrir virðingu Alþingis og því valdi sem það hefur í raun og veru. Ég ætla þá að snúa mér að því frv., sem hér er til umræðu, hinum svokallaða bandormi eða frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, sem eins og ég hef nefnt, er algjör lagaóskapnaður. Það kom fram hér í umræðu í gær að hér væri stundað lagasukk, ég bið forseta að afsaka þetta orðaval, það er ekki fagurt, en það er ekki hægt að lýsa þessu öðruvísi. Þetta er lagasukk og Alþingi til lítillar virðingar að standa svona að málum. En við stöndum frammi fyrir því að verða að taka frv. sem þetta til meðferðar og ég ætla að byrja á því, herra forseti, að fara hér í gegnum það. I. kafli frv. fjallar um breytingar á lögum um grunnskóla. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að þessi kafli eigi alls ekki heima í þessum lögum. Hér er fyrst og fremst um að ræða efnisbreytingar. Þetta eru breytingar sem hafa ákaflega lítið að segja fyrir ástand ríkisfjármála. Það hefur verið metið svo að þetta sé kostnaður upp á 20--40 millj. sem auðvitað er sáralítið brot af fjárlögum íslenska ríkisins en hér er um að ræða mikið framfaramál. Síðastliðið vor voru samþykkt ný lög um grunnskóla og inn í þau voru teknar margar breytingar sem höfðu beðið ákaflega lengi, baráttumál foreldra og skólamanna. --- Virðulegi forseti. Ég var þar komin í ræðu minni að nefna það að sl. vor voru samþykkt lög um grunnskóla sem fólu í sér margháttaðar breytingar sem beðið hafði verið eftir mjög lengi. Þar má upp telja atriði eins og samfelldan skóladag, máltíðir í skólum og fleira í þá átt. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að grunnskólinn íslenski, eins og hann er í dag, er því miður afar gamaldags og langt í frá að hann sé í takt við tímann. Við vitum að allur þorri foreldra ungra barna vinnur utan heimilis. Báðir foreldrar vinna utan heimilis og það jafnvel langan vinnudag. Við vitum það líka að hér á Íslandi er hvað hæst slysatíðni á ungum börnum og það á ekki síst rætur að rekja til þess, að þau eru umhyggjulaus hluta úr degi og þurfa m.a. að koma sér til og frá skóla. Þess vegna var kveðið á um það í lögunum að komið skuli upp skólaathvörfum í skólunum til þess að börnin eigi athvarf þann tíma frá því að skóladegi lýkur og þangað til foreldrar hafa lokið sínum vinnudegi. Nú má auðvitað segja að það sé allt of langur tími fyrir lítil börn að vera í skóla eða skólaathvörfum 8, 9 og jafnvel 10 tíma á dag, en því miður er ástandið þannig í okkar þjóðfélagið, að vinnudagur er langur og hvað er mikilvægara en að koma til móts við börnin? Hvað er mikilvægara en að sjá til þess að börn búi við gott atlæti? En í þessu frv. sem hér er til umræðu er m.a. lagt til að þetta ákvæði sé tekið út. Ég vil nefna annað dæmi um lagagrein sem verið er að fresta í lögum um grunnskóla, en það snýr að skólaráðgjöf. Það hefur komið í ljós að 20--30% barna og unglinga, jafnvel hærra hlutfall, það er mjög erfitt að meta þetta, en það er allstór hluti skólanemenda í grunnskólum sem á við verulega erfiðleika að stríða, bæði andlega erfiðleika og það sem við getum kallað erfiðleika í námi og það er einmitt hlutverk námsráðgjafa að aðstoða þessa nemendur, reyna að leiða þá áfram. Í framhaldsskólunum starfa námsráðgjafar og ég þekki það af eigin reynslu sem kennari að námsráðgjafar geta gegnt mjög mikilvægu hlutverki. Þeir geta hjálpað nemendum yfir erfiðleika, leiðbeint þeim í námi og einnig í persónulegum erfiðleikum. Ég held því miður að þá sé ástandið orðið þannig í okkar þjóðfélagi að það sé veruleg þörf á slíkri ráðgjöf í grunnskólunum. Það er bara staðreynd. Það hefur svo margt breyst og hér ber meira og meira á því sem við getum kallað stórborgareinkenni og þetta er því fyrirbyggjandi aðgerð. Það er fyrirbyggjandi aðgerð að í skólunum starfi fólk sem getur tekið á persónulegum vandamálum nemenda. En --- nei, þessu skal frestað. Það er ýmislegt fleira hér á ferð. Í kaflanum um grunnskólana eru atriði sem snerta sveitarfélögin. Það má vel vera að þar skorti á að reglugerð hafi verið samin um framkvæmd. Reyndar er þetta á valdi sveitarfélaganna, t.d. máltíðir í skólum, það er algjörlega á þeirra valdi og hvað er ríkisstjórnin þá að skipta sér af því? Hvað þarf að vera að fresta þessu mikilvæga ákvæði? Það eru sveitarstjórnirnar sem hafa tíma til að aðlagast þessu og það er þeirra að leysa þetta. Það má kannski reyndar segja að þarna sé enn eitt dæmið um það, sem ég nefndi hérna áðan, þar sem Alþingi er að samþykkja lög án þess að taka með í dæmið að verið er að leggja kostnað á sveitarfélögin eða að leggja út í breytingar sem kalla á mikinn kostnað. Það eru sem betur fer nokkrir hugsjónamenn hér á Alþingi sem vilja breyta og bæta en því miður þá gleymist oft að gera ráð fyrir því hvað hlutirnir kosta. Annað dæmið um slíkt er auðvitað lögin um framhaldsskóla, sem reyndar koma nú ekki inn í þetta frv. hér, en þar er annað dæmi um samþykktir Alþingis sem kannski mætti fella undir lagasukk, þar sem verið er að samþykkja frv. án þess að framhaldsskólakerfinu sé á nokkurn hátt gert kleift að framfylgja lögunum. Þetta eru auðvitað starfshættir sem eru ekki sæmandi Alþingi. Í menntmn. þar sem við fórum rækilega í gegnum þennan kafla var það eitt atriði sem vafðist alveg sérstaklega fyrir okkur. Það er síðasta setningin í 3. gr. frv., sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Menntmrn. setur í reglugerð ákvæði um vikulegan kennslutíma á bekk í grunnskóla, þar með taldar valgreinar, og leyfilega aukningu nemendastunda vegna skiptitíma.`` Í þessu felst að verið er að gefa menntmrn. býsna mikið vald og náttúrlega sér það hver maður að þessi setning kemur ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekki nokkurn skapaðan hlut við. Að vísu ef maður svona vill sýna svolítinn illvilja þá má auðvitað túlka þetta svo, að menntmrn. ætli að taka sér vald til að skera niður kennslustundir í grunnskólum. En ég ætla rétt að vona að engin slík áform séu uppi. Svokölluð viðmiðunarstundarskrá sem menntmrn. hefur samþykkt hefur verið í gangi en hér er menntmrn. að taka sér vald til að setja í reglugerð ákvæði um vikulegan kennslutíma. Mér finnst að þarna sé um atriði að ræða sem þurfi miklu meiri skoðunar við og raunar furðulegt að setja inn í frv. sem þetta. Það hefur verið boðað að nýtt grunnskólafrv. komi fram í vetur og þar er auðvitað tækifæri til þess að taka upp atriði eins og þetta. En hvers vegna í ósköpunum að vera með slíkt inni í ráðstöfunum í ríkisfjármálum? Að mínum dómi er hér verið að lauma í gegn ýmsum ákvæðum, sem hæstv. menntmrh. er af einhverjum ástæðum í nöp við eða einhverjir hafa þrýst á að tekin yrðu út úr lögunum. Auðvitað þarf að láta á það reyna hvernig þessi lög gagnast og, eins og ég hef áður sagt, þarna er um mikið framfaramál að ræða og ég legg til að þessi kafli verði einfaldlega tekinn út úr frv. því hann á alls ekki heima þar. Ég held að ég láti þetta nægja um I. kafla frv. og ætla þá að snúa mér að jarðræktarlögunum. Landbn. sendi frá sér álit varðandi þennan kafla og þar gerðist það að nýr meiri hluti myndaðist í landbn. þar sem í hlut áttu fulltrúar stjórnarandstöðunnar og hv. þm. Egill Jónsson, sem lýsti því yfir að hann skipti ekki lit eins og tófan heldur stæði við það sem hann hefði áður sagt. Nú veit ég ekki hversu vel þessi fullyrðing hans um tófuna stenst en meiningin er skýr. Ég vil taka það fram að ég hef aldrei lagt blessun mína yfir svokölluð jarðræktarlög og tel að þau þurfi endurskoðunar við. En hvernig sem á málið er litið þá var gert samkomulag við bændur. Fulltrúar bænda, sem komu á fund efh.- og viðskn. til þess að ræða þennan kafla en fengu því miður lítinn tíma til þess að kynna sín mál, nefndu það einmitt að þarna hefði verið um samkomulag að ræða. Eins og kemur fram í þeim gögnum, sem fylgja áliti landbn. hefur orðið mikill niðurskurður á fé til jarðræktarframkvæmda, þannig að bændur hafa þar verulega dregið saman seglin. Því er auðvitað ekki að leyna að þeir eiga að fá styrk eða að fá greitt fyrir sínar framkvæmdir. Ef menn vilja koma í veg fyrir slíkan straum út úr ríkissjóði verður auðvitað að breyta lögunum en það á ekki að gera með þeim hætti sem hér er gert, einhliða breyting án samráðs við bændur. Það einkennir allt þetta frv. að hér er verið að taka einhliða ákvarðanir sem koma mjög illa við ýmsa hópa þjóðfélagsins og ýmsa starfsemi sem hér fer fram. Ég hef margoft lýst þeirri skoðun minni að ég tel að margt þurfi að endurskoða í landbúnaði og þróa okkar landbúnaðarkerfi í samræmi við breytta tíma. En standa á við gerða samninga og samkomulag sem menn hafa gert. Ef menn vilja breyta þá á að gera það með samráði. Næsti kafli laganna fjallar um stjórn fiskveiða og þar er um það að ræða, herra forseti, að verið er að leggja á sjávarútveginn ákveðin gjöld. Þetta er auðvitað í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um það að atvinnulífið eigi að standa undir rannsóknum, fólk eigi að borga hluta af þeim kostnaði sem fylgir hvers konar þjónustu ef ekki alla þjónustuna. Í sjálfu sér þarf ekki að vera neitt athugavert við svona aðgerðir. En á tímum eins og þessum, þegar við horfum fram á aflasamdrátt og mikla erfiðleika útgerðar í landinu, er þetta auðvitað ekki ásættanlegt. Það er ekki ásættanlegt að leggja á svona gjöld. Þetta tengist því að jafnframt því að ríkisvaldið er að draga saman seglin og samdráttur á sér stað í atvinnulífinu er verið að leggja alls konar gjöld á atvinnulífið sem munu gera því enn erfiðara fyrir og valda enn meiri samdrætti, enn meira atvinnuleysi. Ég vil nefna það hér að ég óttast að sú svarta spá sem Þjóðhagsstofnun hefur birt og sem kann kannski að vera ansi dökk í ýmsum efnum vegna þess að kjarasamningar eru fram undan, ég óttast að ríkisstjórnin sé að setja af stað mikla keðjuverkun samdráttar með sínum aðgerðum. Ég þarf ekki að nefna það hér að ég tel þetta vera kolranga stefnu. Á tímum eins og þessum má ríkisvaldið ekki draga saman seglin í jafnríkum mæli og boðað er í öllum þessum frv. sem við erum að fjalla um þessa dagana. Næsti kafli frv. fjallar um kosningar til Alþingis. Brtt. liggur fyrir um þennan kafla frá allshn. sem leggur til að hann verði dreginn til baka. Ég er innilega sammála því að þarna er eitt dæmið um atriði sem koma ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekki nokkurn skapaðan hlut við. Þessi kafli er algjörlega óskiljanlegur nema, eins og hér hefur verið bent á, að ríkisstjórnin eigi jafnvel von á kosningum á næsta ári og verði það sem fyrst. En þennan kafla á að fella út. Þá kem ég að einu stórmáli þessa frv. sem er ábyrgðasjóður launa vegna gjaldþrota. Lagðar eru til allnokkrar breytingar á 9. og 10. gr. enda kom náttúrlega í ljós að eins og þessar greinar voru í frv. voru þær algjörlega ófullnægjandi þannig að setja varð þennan lagabálk algjörlega upp á nýtt. Ég lýsi yfir andstöðu minni við þennan kafla frv. eins og reyndar frv. í heild. Ég þarf varla að taka það fram. Hér er á ferðinni býsna alvarlegt mál sem hefur verið harðlega mótmælt bæði af fulltrúum samtaka launafólks í landinu, atvinnurekendum og sveitarfélögunum. Þessar greinar fela í sér að það á að stofna sérstakan sjóð, ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota, og í hann eiga að greiða ríkisvaldið, sveitarfélög og atvinnurekendur. Hann á að standa undir greiðslum til þeirra sem missa vinnu sína vegna gjaldþrota. Það sem gerist er að réttindi sem launafólk nú hefur munu verulega skerðast. Enn og aftur verður að benda á að á þessum samdráttartímum er þetta enn eitt dæmið þar sem verið er að leggja byrðar á atvinnulífið og sveitarfélögin, eitt af mýmörgum dæmum. Hamingjan má vita hversu þung sú byrði verður á endanum, ég hef ekki tekið það saman hvað þetta er í heild. Þessum sjóði hefur verið harðlega mótmælt af verkalýðshreyfingunni og vinnuveitendum. Það er ekki oft sem þessir aðilar sameinast í baráttu en það gerist í þessu tilviki vegna þess að þetta þýðir þrengingar fyrir launafólk og byrðar fyrir atvinnulífið sem hæstv. forsrh. lýsti í stefnuræðu sinni að væri undir áhrifum eiturlyfja, dælt hefði verið eiturlyfjum í atvinnulífið. Þá kemur að kaflanum um málefni fatlaðra og um hann er lítið að segja. Þarna er um það að ræða að heimilt verði að verja allt að þriðjungi af ráðstöfunarfé sjóðsins til meiri háttar viðhalds. Ég held að ekki sé mikið við þetta að athuga því að þær stofnanir sem þegar hafa verið byggðar þarfnast auðvitað viðhalds. Það er víst einum of mikið að biðja um að þessi sjóður fái meira en hann nú hefur. Þá verða næst fyrir mér breytingarnar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég get einungis endurtekið það sem ég sagði við 1. umr. Hér er verið að leggja ákveðnar álögur á sveitarfélögin. Þau eiga að leggja fram 3,5% óafturkræft framlag við byggingu á félagslegu húsnæði. Fyrir aðeins tveimur árum voru ákvæði um óafturkræft framlag sveitarfélaganna tekin út úr lögunum í því skyni að ýta undir það að sveitarfélögin færu út í byggingu á félagslegu húsnæði. Víða er mikil þörf á félagslegu húsnæði en mörgum sveitarfélögum var einfaldlega ofviða að leggja fram þau 10% af láninu sem þau áttu að leggja fram. Þau áttu að leggja fram 10% af því láni sem veitt var úr Byggingarsjóði verkamanna. Það var ástæðan fyrir því að þetta var afnumið. Hér er aftur byrjað á þessu og það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það að sveitarfélögin leggi eitthvað á móti ríkinu. Við þær aðstæður sem nú ríkja og allan þann pakka sem verið er að troða yfir á sveitarfélögin er einfaldlega ekki hægt að fallast á þetta. Ég vil nefna það hér að minni hluti efh.- og viðskn. og stjórnarandstaðan í ýmsum nefndum Alþingis var að mestu leyti sammála um þau atriði sem er að finna í þessu frv. Spurningunni um það hvort loka ætti algjörlega húsnæðiskerfinu frá 1986 var hins vegar svarað á ýmsan hátt af fulltrúum stjórnarandstöðunnar. Þetta er enn þá svolítið viðkvæmt mál í hugum sumra sem stóðu að því að koma þessu kerfi á fót. Skoðun okkar kvennalistakvenna er sú að það eigi að loka þessu kerfi og hefði átt að vera búið að því fyrir löngu vegna þess að það skapar mikla erfiðleika og er mjög óeðlilegt að vera með mörg kerfi í gangi. 1986-kerfið var einfaldlega komið í þrot og menn verða að horfast í augu við það. Mín skoðun er sú að fyrst og fremst eigi að vinna að endurbótum á húsbréfakerfinu. Ég ætla ekki að fara út í það mál hér, herra forseti. Ástandið í húsbréfakerfinu er stórt og mikið mál, en það á örugglega eftir að koma hér á dagskrá síðar í vetur. Næsti kafli fjallar um breytingar á almannatryggingunum. Í ljós kom, þegar málinu hafði verið vísað til heilbr.- og trn. og fólk fór þar að skoða þessi mál, að þarna var brussugangurinn úr heilbr.- og trmrn. lifandi kominn. Það kom í ljós að þessar tillögur voru mjög illa unnar og stóðust engan veginn. Heilbr.- og trn. varð að gjöra svo vel að setjast niður og semja brtt. við þetta frv. sem öll nefndin stendur að og við tökum að sjálfsögðu undir. Þær breytingar varða skólatannlækningar. Þó verður að geta þess, herra forseti, að við í efh.- og viðskn. fengum fulltrúa Tannlæknafélagsins á okkar fund því okkur þótti sjálfsagt að hlusta á þeirra sjónarmið. Ég verð að segja það að mér fannst heldur leiðinlegt að upplifa það hversu sjónarmið voru gjörsamlega ósættanleg. Það myndaðist ákveðin spenna milli nefndarmanna og fulltrúa tannlæknanna. Auðvitað vitum við að þarna er dæmi um hóp sem hefur ákaflega sterka stöðu í þjóðfélaginu en er mjög ósáttur við það sem er verið að gera í þessu frv. Í frv. er gert ráð fyrir því að þar sem ekki er um skólatannlækningar að ræða, sem er víða úti á landi, verði gripið til útboða. Tannlækningar verði hreinlega boðnar út. Eins og við vitum er þetta í miklu uppáhaldi hjá ríkisstjórninni að bjóða út hvers kyns þjónustu. Það er ekki alltaf hægt að sjá að það verði til góðs þó að stundum geti það vissulega skilað árangri. Það kom mjög greinilega fram hjá tannlæknunum að þeir ætla ekki að taka þátt í þessum útboðum. Þeir ætla algjörlega að hunsa þessi útboð. Ef svo fer er það náttúrlega meira og minna ónýtt sem verið er að gera í þessu frv. Með þeim tillögum sem hér er verið að kynna er auðvitað verið að ná niður miklum kostnaði í heilbrigðiskerfinu, kostnaði sem mörgum hefur þótt heldur óeðlilegur og jafnvel vera eins konar sjálftaka. Þarna er um heila stétt að ræða og auðvitað verður að nást einhver samvinna við tannlæknana. Minni hluti heilbr.- og trn. er þeirrar skoðunar, og við tökum undir það í efh.- og viðskn., að þær tillögur sem hér eru um tannréttingar gangi heldur langt. Mjög þröng skilyrði eru sett fyrir því að tannréttingar fáist endurgreiddar. Vissulega er hægt að taka undir það að þar hefur verið um mikinn kostnað að ræða fyrir Tryggingastofnun ríkisins, sem sjálfsagt er að taka á, en má auðvitað ekki verða til þess að þau börn og unglingar, sem nauðsynlega þurfa á tannréttingum að halda, gjaldi þess hversu gríðarlega ,,vinsælar`` tannréttingar hafa verið. Hér er ákvæði um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu þar sem kveðið er á um að ráðherra sé heimilt að leita útboða um rekstur heilbrigðisþjónustu, samkvæmt lögum þessum. Þetta er, eins og ég nefndi áðan, hluti af trúarbrögðum ríkisstjórnarinnar og það verður að koma í ljós hvernig gengur. Menn hafa mjög gagnrýnt útboð í heilbrigðisþjónustu og hér hafa verið rakin dæmi um það að þegar átti að reyna útboð á ríkisspítölunum, kom í ljós að sú þjónusta sem þar var fyrir reyndist mun hagkvæmari. Menn þurfa því að skoða þetta verulega vel áður en lagt er út á þessa braut. Það getur falist mikið aðhald í útboðum en þau geta líka leitt menn út í ógöngur. Um breytingu á lögum um eiturefni og hættuleg efni er ekki mikið að segja. Ég get tekið undir þau atriði og sama gildir um skráningu og mat fasteigna. Þar er um að ræða nýja gjaldskrá og þarna finnst mér vera um þjónustu að ræða sem sjálfsagt er að taka gjald fyrir. Ég geri ekki sérstaka athugasemd um það og heldur ekki um Iðnlánasjóð en framlög ríkisins til hans hafa verið felld niður árum saman. Þá kem ég að hafnamálunum. Það var eitt þeirra mála sem allt í einu skaut upp kollinum í nefndinni og er ein af þessum ráðstöfunum, sem ríkisstjórnin hefur gripið til, til að reyna að ná í tekjur og vega upp á móti halla ríkissjóðs og samdrætti í tekjum. Merkilegt var að upplifa viðbrögð sveitarstjórnarmanna, sem komu á fund nefndarinnar. Þeim er best að lýsa þannig að þeir voru einfaldlega rasandi, ekki eingöngu yfir þessu gjaldi og því að þarna væri verið að seilast í tekjustofna sveitarfélaganna, heldur kannski enn frekar vegna þeirrar framkomu sem sveitarfélögunum var sýnd. Þessi ráðstöfun var tilkynnt einhliða án þess að nokkurt samráð hefði verið haft við sveitarfélögin og var náttúrlega hluti af þessum pakka sem boðaður hefur verið og felur í sér álögur á sveitarfélögin upp á meira en milljarð. Þessi aðgerð sem gripið er til felur í sér 25% gjald ofan á þau vörugjöld sem innheimt eru í höfnum landsins. Í ljós kom við nánari athugun að menn hafa ekki hugmynd um það hvernig á að framkvæma þetta. En það gefur auga leið að þarna er um kostnað að ræða sem hlýtur að verða velt út í verðlagið sem þýðir þá hækkun á útgjöldum fjölskyldnanna í landinu. Þá birtust líka í nefndinni tillögur um eyðingu refa og minka sem maður hefði haldið í fljótu bragði að kæmi ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekki mikið við. Þessar tillögur fela fyrst og fremst í sér tvennt. Það að sveitarstjórnirnar eiga að greiða helming af útlögðum kostnaði við eyðingu refa og minka og hins vegar tekur ríkisvaldið sér það vald að taka ekki þátt í kostnaði við eyðingu refa og minka á ákveðnum svæðum. Nú verð ég að lýsa því yfir, herra forseti, að ég er mikill vinur refsins og mér verður sannast að segja alltaf órótt þegar ég sé svona greinar um eyðingu refa. Mér er nú alveg sama um minkinn, hann er leiðindakvikindi, en refurinn er íslenskt dýr. Hann er landnemi á Íslandi og mér finnst að hann eigi sinn rétt. Ég vil hvetja hæstv. umhvrh., sem hér situr, til þess að stuðla að því að refurinn eignist griðland á Íslandi. Ég þykist vita að hann sé mér sammála í þessu efni. Refurinn þarf að eignast griðland á Íslandi. Ég sting upp á því að það verði á Hornströndum þar sem byggð hefur eyðst og refurinn fær nokkurn frið. Mér brá mjög í brún þegar fréttist, gott ef það var ekki í sumar, af mönnum sem voru á skytteríi á Ströndum og voru að eltast þar við refinn. Mér finnst að hann megi vera þar í friði og ég vil að hann fái að vera í friði. En það er nú reyndar annað mál en þetta því að hér er verið að leggja ákveðinn kostnað á sveitarfélögin. Það vill svo til að refurinn, ef ég hugsa um hann, heldur sig gjarnan fjarri mannabyggðum og þá frekar í fámennum sveitarfélögum þó að hann komi svo sem víða við. Þetta gæti komið við ýmsar sveitarstjórnir og leggst við þann stóra reikning sem þær eiga að greiða ríkisstjórninni ef þetta frv. verður samþykkt sem ég vona reyndar að verði ekki. Þá er ég komin að hinum svokölluðu ,,þrátt-fyrirgreinum`` og reyndar á ég eftir tvö stórmál í lokin, vegagerðina og lögregluna. Ég ætla að fara hér nokkrum orðum um hin svokölluðu ,,þrátt-fyrir-ákvæði`` vegna þess að hér er dæmi um það hvernig farið er með lög sem Alþingi hefur samþykkt. Það hafa verið fundnir ákveðnir tekjustofnar í mörgum tilvikum sem eiga að styðja við ákveðin verkefni, sérstaklega menningarverkefni og ríkið leyfir sér ár eftir ár að taka þessa tekjustofna og nýta þá í eitthvað annað. Ég verð að segja, herra forseti, að þetta segir mér að það sem kallað er eyrnamerktir tekjustofnar er eitthvað sem virðist ekki ganga í lagasetningu hér á landi. Þetta er ekki virt. Löggjafinn sjálfur virðir ekki þessa lagasetningu. Menn leyfa sér að taka þessa peninga og nota þá í eitthvað allt annað en þeir eiga að fara í. Hér má nefna hverja stofnunina á fætur annarri sem fær að líða fyrir þetta. Þar er fyrst að nefna Ríkisútvarpið. Á þessu ári eru teknar 200 millj. af mörkuðum tekjustofni Ríkisútvarpsins og þeir peningar látnir renna í ríkissjóð en stofnunin, Ríkisútvarpið, líður fyrir. Það dregst að endurnýja dreifikerfi útvarpsins, sem mjög hefur verið kvartað yfir, og Ríkisútvarpið, útvarpsráð, hefur sent frá sér harðorðar yfirlýsingar vegna þessa. Þetta ætti hæstv. umhvrh. að kannast við sem lengi sat í útvarpsráði og þekkir innviði þeirrar stofnunar mætavel. Á Listskreytingarsjóðinn er sett ákveðið þak en eins og þingmönnum mun vera kunnugt er ætlast til þess að ákveðin prósenta af byggingarkostnaði renni til skreytinga á byggingum. Ekki veitir af að fegra umhverfið en í svona liði er verið að krukka í þessari miklu leit ríkisstjórnarinnar að peningum. Hún er alltaf að leita í vitlausum hirslum. Hún leitar ekki þar sem peninga er von. Þá kem ég næst að mínu mikla og stóra áhugamáli sem ég gæti talað um til morguns, ef ég kysi svo, en það er Húsafriðunarsjóður. Ég beini því enn og aftur til alþingismanna að breyta þessu ákvæði og hækka framlagið til Húsafriðunarsjóðs. Hann er skorinn niður um 24,5 millj., fær einungis í sinn hlut ef ég man rétt 10,5 millj. sem er allt of lítið ef hann á að geta sinnt sínum verkefnum. Enn og aftur minni ég á það að hér er verið að tala um gömlu torfbæina, elstu húsin á Íslandi, sem við eigum að varðveita og eru hluti af okkar menningararfi en menn óttast mjög að séu að grotna niður. Af því að ég sé að hv. þm. Stefán Guðmundsson, sem er þingmaður Norðurlandskjördæmis vestra, situr hér í salnum vona ég að hann viti að safnvörðurinn sem m.a. hefur Glaumbæ í Skagafirði í sinni umsjá hefur miklar áhyggjur af þeim bæ. Ég ætla ekki að lýsa því hvílíkur skaði það yrði ef sá bær yrði fyrir verulegu tjóni. Þessir gömlu bæir eru þannig gerðir að þeir skekkjast og síga saman og þarfnast stöðugrar endurnýjunar. Þeir þurfa stöðugt viðhald. Fjársvelti, eins og þetta, bitnar illa á þessum verkefnum og þetta er þjóðinni og Alþingi til skammar. Ég nefni þetta í þeirri von að þingmaðurinn leggi mér lið í þessu máli.  Kvikmyndasjóður er skorinn niður að þessu sinni um 21,5 millj. en hann fær þó allþokkalegt framlag miðað við ýmsa aðra. Þetta er ung listgrein hér á landi og þarfnast mikils stuðnings. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um Kvikmyndasjóð því eins og ég nefni fara margir verr út úr þessu frv. en hann þó að ég óski kvikmyndagerð alls góðs. Menningarsjóður verður mjög illa úti í þessu frv. Það hefur margoft komið fram í máli stjórnarsinna að þeir ætla sér að breyta lögunum um Menningarsjóð og þar með í rauninni að hunsa hlutverk hans. Af því að ég sé að hér sitja allnokkrir framsóknarmenn í salnum ætti þetta að vera þeim mikið hjartans mál því, ef ég man rétt, er þetta eitt af börnum Jónasar frá Hriflu.  Þá er ég komin að Þjóðarbókhlöðunni og um hana er ekki mikið að segja sem betur fer að þessu sinni því loksins tók ríkisstjórnin sig til og hækkaði framlagið eða réttara sagt stal ekki eins miklu af framlaginu og oft áður. Það skortir aðeins 30 millj. upp á að Þjóðarbókhlaðan fái allan skattinn í sinn hlut, en þetta er vel ásættanlegt, því að 30 millj. renna til framkvæmda á Bessastöðum. Og eins og ég segi, þetta er vel hægt að sætta sig við. Þá kemur að nokkrum atriðum sem snerta bændur. Eins og ég hef áður nefnt verða bændur ansi illa úti í þessu frv. Þetta eru greinar sem snerta Stofnlánadeild landbúnaðarins, forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum, flokkun og mat á gærum og ull og síðan framlagi til Framleiðnisjóðs. Þegar við litum á þessar greinar frv. í landbn. fullvissaði formaður nefndarinnar, hv. þm. Egill Jónsson, okkur um að þessi þrjú fyrstu ákvæði væru bændum ekki til mikils skaða því hægt væri að bjarga þessu á annan hátt. Ég ætla að treysta því að formaður landbn. fari þar með rétt mál. Ég veit að hann gætir mjög vel hagsmuna bænda.  Síðan eru hér nokkrir sjóðir sem verið er að skerða verulega eða framlög eru jafnvel skorin algjörlega niður. Ég vil sérstaklega nefna kirkjugarðsgjaldið, sem skorið er niður um 79 millj., en hæstv. dóms- og kirkjumrh. hefur lofað því að þetta verði aldrei aftur gert. En ég tek undir þau orð sem voru sögð í salnum rétt áðan, að það er auðvitað engu að treysta. Þarna er einmitt dæmi um nefskatt sem kirkjunni var ætlaður og hefur komið kirkjunni að miklum notum við uppbyggingu og endurbyggingu. Auðvitað er ekki að spyrja að því þegar eitthvað er farið að ganga vel seilist ríkið í það með sínum klóm. Ég vil líka nefna sérstaklega Bjargráðasjóð sem er ætlað það hlutverk að styðja bændur sem verða fyrir einhverjum skakkaföllum. Á fundi í efh.- og viðskn. kom fram að bændur á Suðurlandi hafa orðið fyrir miklum áföllum vegna skemmda á kartöflum vegna kartöflusjúkdóms sem þar herjar, en þá er Bjargráðasjóður nánast tómur. Og hvernig ætlar ríkisstjórnin að bregðast við þessum vanda? Hvernig er hægt að tæma sjóðinn með þessum hætti? Ég veit reyndar að það hefur verið til umræðu að leggja þennan sjóð niður og hér er framlagið skorið niður um 65,6 millj. En þarna er auðvitað verið að skapa nýjan vanda í staðinn. Ég ætla ekki að gera hér að umræðuefni þá sjóði sem hér eru eftir. Nokkrir eru gamlir í hettunni og skipta ekki meginmáli í þessari umræðu en ég vil þó minnast aðeins á Ferðamálasjóð sem verður fyrir verulegri skerðingu enn eitt árið. Hann er skorinn niður um hvorki meira né minna en 116 millj. og þarna er verið að ráðast á vaxtarbrodd í atvinnulífinu. Þarna er verið að skerða möguleika til atvinnusköpunar og framfara í ferðamálum en þar veitir svo sannarlega ekki af að taka til hendi. Ég harma að þessi sjóður skuli verða fyrir slíkri skerðingu af því að við þurfum að bregðast við því ástandi sem blasir við okkur. Við þurfum að nýta alla þá möguleika sem finnast til atvinnusköpunar og hvað á þá að þýða að ráðast á vaxtarbroddana, að skera niður vaxtarbroddana? Hvers konar pólitík er þetta? Herra forseti. Ég á aðeins eftir að nefna tvö atriði í þessari umræðu. Annars vegar þann niðurskurð sem Vegagerðin verður fyrir og hins vegar lögregluskattinn. Meiningin er að skera niður framlög til Vegagerðarinnar og sá ræðumaður sem talaði hér á undan mér fór mjög ítarlega í þetta mál. Ætla ég ekki að flagga mörgum tölum. Að mínum dómi á ríkisvaldið að efna til opinberra framkvæmda á tímum eins og þessum. Það á að reyna að draga úr kreppunni eða dýfunni sem við sjáum fram undan með því að efna til opinberra framkvæmda. Og samgöngur eru verkefni sem kemur allri þjóðinni til góða og eru arðbærar framkvæmdir. Þetta eru arðbærar framkvæmdir. Þess vegna tel ég mjög bagalegt að fé til vegagerðar skuli vera skorið niður með þessum hætti. Ég ítreka enn og aftur þá skoðun mína að ég tel það réttlætanlegt, þrátt fyrir slæma skuldastöðu þjóðarinnar, að taka erlend lán eða nýta það lánsfé sem áætlað var að taka fyrir Landsvirkjun og nýta það til opinberra framkvæmda til þess að reyna að draga úr því atvinnuleysi sem spáð er á næsta ári. Þetta er nú mín skoðun á þessu máli en ég heyri og sé á öllu sem ríkisstjórnin boðar og er að gera að hún er á þveröfugri skoðun. Hún trúir því að markaðurinn muni laga þetta allt saman þó að sú kenning hafi verið rækilega afsönnuð í heimskreppunni miklu. Að lokum, herra forseti, ætla ég að fara nokkrum orðum um lögregluskattinn sem að mínum dómi er alveg dæmalaus aðgerð.  Auðvitað má skoða það hvernig þessum málum skuli háttað og spurning hvort sveitarfélögin ættu að taka á sig hluta löggæslunnar og skipuleggja hana eins og reyndar ýmis önnur mál sem kannski er eðlilegra að sveitarfélögin annist. En þá verða líka tekjustofnar að koma á móti.  Ég ætla nú að fara að stytta mál mitt, herra forseti. Ég mótmæli þessum skatti harðlega og ég mótmæli þeim álögum sem verið er að leggja á sveitarfélögin. Að lokum langar mig til þess að draga aðeins saman það sem við erum að upplifa þessa dagana. Eftir því sem málin komast á dagskrá og fá nánari skoðun, verður efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar æ skýrari. Hún felst í því að við erum að upplifa meiri háttar niðurskurð á ríkisútgjöldum. Við erum að upplifa að verið er að taka upp meiri háttar gjaldtöku af almenningi fyrir veitta þjónustu ríkisins, þjónustu sem hingað til hefur verið greidd af sköttum okkar allra. Nú eiga þeir sem nota þjónustuna að fara að borga. Við erum einmitt að fjalla um sjúklingagjöld í þessu frv., eða hvað við eigum nú að kalla þau gjöld sem fólk þarf að greiða sem leitar til læknis. Á morgun koma skólagjöldin væntanlega til umræðu enn einu sinni, ef fjárlögin komast til 3. umr. Við erum að upplifa stórfelldar álögur á sveitarfélögin í landinu. Við erum að upplifa að lögboðnir tekjustofnar eru teknir traustataki enn einu sinni. Við erum að upplifa skatta sem jafnvel eru taldir vera orðnir ólöglegir eins og jöfnunargjaldið. Við horfum upp á það að barnbætur eru lækkaðar. Þá mætti kannski rifja það upp að þegar matarskatturinn var settur á á sínum tíma voru barnabætur einmitt hækkaðar til mótvægis. Nú er verið að lækka þessar barnabætur en það bólar lítið á lækkun matvæla. Sjómannaafslátturinn er skorinn niður. Eins og komið hefur fram verður hluti sjómanna fyrir þrefaldri kjaraskerðingu með þessum lagabreytingum sem hér eru fram undan. Það á að skera niður laun opinberra starfsmanna. Ýmiss konar gjöld verða lögð á atvinnulífið og gera því erfiðara fyrir. Og ein af forsendum fjárlagafrv. er hið dularfulla ákvæði, sala á ríkiseignum upp á rúmlega milljarð, sem enginn veit hvort skilar nokkrum sköpuðum hlut. Þetta eru býsna ný tíðindi í íslenskum stjórnmálum og hérna er ákveðin stefnubreyting að eiga sér stað sem ég lýsi mig algerlega andvíga. Þessi ríkisstjórn sem nú starfar boðaði í vor að hún ætlaði að koma á hér því sem hún kallaði ,,sáttargjörð um sanngjörn kjör.`` En ég fæ ekki betur séð en að með þeim aðgerðum sem boðaðar hafa verið og felast í þeim lagafrv. sem við höfum til meðferðar, sé einfaldlega verið að lýsa yfir styrjöld í landinu. Verið er að segja launafólki og atvinnulífinu stríð á hendur. Ég held að á þeim tímum sem fram undan eru þurfum við á allt öðru að halda en átökum og leiðindum í þjóðfélaginu. Við þurfum á samstöðu og bjartsýni að halda og því að bretta upp ermar og reyna að átta okkur á því hvaða möguleika við höfum til þess að bregðast við þessu samdrætti og vandræðum. En allt sem ríkisstjórnin er að gera boðar ófrið og erfiðleika fyrir fjölskyldurnar í landinu. Og ég segi það enn og aftur, ég mótmæli þessu harðlega og mun greiða atkvæði gegn þessu frv.

Hæstv. forseti. Hv. frsm. minni hluta efh.- og viðskn. gerði ítarlega grein fyrir afstöðu minnihlutaflokkanna til þessa frv. og rakti einstök atriði þess. Ætla ég ekki að fara í slíka yfirferð. Ég ætla aðeins að minnast á tvö atriði. Hið fyrra snertir landbúnaðinn og vildi ég því mælast til þess að hæstv. landbrh. og reyndar einnig hæstv. utanrrh. gætu verið hér þar sem mig langaði að bera fram spurningar til þeirra.

Hæstv. landbrh. er kominn.

Já, ég vonast þá til þess að hæstv. utanrrh. komi síðar. Ég ætlaði að fjalla um 34. gr. frv. þar sem kveðið er á um skerðingu á framlagi ríkisins til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins á árinu 1992. Við 1. umr. málsins rakti ég nokkuð aðdragandann að stofnun þessa sjóðs og hvernig það var gert með víðtæku samkomulagi. Eins og hv. frsm. minni hlutans benti á er það mat forráðamanna Stéttarsambands bænda að nú sé í fyrsta skipti framið alvarlegt brot á samkomulagi sem byggt hefur á lögunum um framleiðslu, verðlagningu og sölu búvöru. En eins og hér hefur verið drepið á af síðustu ræðumönnum, er þörfin fyrir þennan sjóð mjög mikil nú vegna hins nýja samnings sem gerður var á sl. vetri við sauðfjárframleiðendur um gríðarmikinn samdrátt á bústofni og þar af leiðandi tekjurýrnun. Því er aldrei brýnna en nú að einhver stuðningur komi til þess að byggja upp nýjar atvinnugreinar og atvinnu í stað þeirrar sem þarna hverfur. Til viðbótar því sem áður hefur verið rakið um þetta mál, vildi ég víkja að einu nýju atriði. Samningaumræður hafa staðið yfir nú, reyndar síðustu árin, en með nýrri lotu á síðari hluta þessa árs í svonefndum GATT-viðræðum. Eftir að þær viðræður höfðu siglt í strand fyrir um það bil ári hófust þær að nýju á sl. sumri og tóku þá nokkuð aðra stefnu en gengið hafði verið út frá a.m.k. af Íslands hálfu á sl. ári. Þessar viðræður þróuðust þannig að í byrjun þessa mánaðar voru aðalatriði þeirra hugmynda sem þá lágu fyrir dregin saman af Stéttarsambandi bænda eftir þeim upplýsingum sem það hafði þá bestar. Þetta er aðeins ein blaðsíða og ég vildi lesa hana hér, með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Aðildarlöndin verða að sanna á vísindalegum grunni að innflutningur vöru geti haft smithættu í för með sér. Þetta kann að draga úr möguleikum Íslendinga til þess að beita heilbrigðisreglum til þess að takmarka innflutning og hugsanlega yrðu það einungis ferskar og frystar kjötvörur og egg sem hægt væri að beita slíkum takmörkunum gegn. 2. Gert er ráð fyrir að meginreglan verði sú að innflutningur búvara verði frjáls en heimilt að leggja á tolla sem nemi mismun á cif-verði innfluttrar vöru og verði innlendrar vöru. Vakin er athygli á að viðmiðunin er cif-verð þannig að fjarlægðarverndin hverfur að því er varðar flestar vörur. 3. Gert er ráð fyrir að tollar lækki um u.þ.b. 30% að meðaltali á 5 árum. 4. Auk hinnar almennu reglu um að innflutningur búvara verði frjáls er gert ráð fyrir að samið verði um lágmarksmarkaðsaðgang 3--5% af hverri vörutegund auk þess sem ríkjandi markaðsaðgangur haldist miðað við viðmiðunarár. Gert er ráð fyrir að tollar af þessum innflutningi verði lágir eða jafnvel engir. Þetta ákvæði snertir einkum vörur sem ekki hefur verið leyfður innflutningur á til Íslands svo sem mjólk, mjólkurvörur og ýmsar kjötvörur. Nefna má smjör, osta, jógúrt og soðnar kjötvörur. 5. Varðandi ríkjandi markaðsaðgang má gera ráð fyrir að um hann gildi svipaðar reglur og lágmarksaðgang og þær tollareglur sem um hana hafa gilt eigi að gilda áfram. Þetta þýðir að óheimilt yrði að auka tollaálögur á innflutta pítsu og pastarétti frá því sem nú er a.m.k. á það magn sem flutt var inn á því ári sem tekið var til viðmiðunar. 6. Gert er ráð fyrir að aðildarlöndin skuldbindi sig til niðurskurðar á stuðningi við landbúnað innan lands um u.þ.b. 30% á fimm árum. Markaðstruflandi stuðningur er kallaður gular greiðslur í þessum viðræðum. Innlendan stuðning á að reikna samkvæmt AMS-reglum, þ.e. sá stuðningur sem fólginn er í markaðsvernd og sá stuðningur sem veittur er innan lands með greiðslum af fjárlögum. 7. Innanlandsstuðningur sem ekki hefur bein áhrif á verðmyndun búvara verður áfram heimill en reglur um hann mjög þrengdar frá fyrstu hugmyndum. Það er nefnt grænn stuðningur. Slíkur stuðningur er bundinn greiðslum af fjárlögum ríkisins og má ekki fela í sér verðstuðning. Stuðninginn má ekki tengja beint framleiðslu tiltekinnar vöru eða bústofni. Veita má almennan stuðning, svo sem til rannsókna og leiðbeininga, afkomutryggingu vegna náttúruhamfara og stuðning til aðila sem hætta búskap eða taka land úr ræktun. Veita má stuðning sem tengist umhverfisvernd og veita má byggðastuðning að því marki sem framleiðslukostnaður á hverju svæði er hærri en þar sem hagkvæmast er að framleiða í viðkomandi landi. 8. Gert er ráð fyrir að dregið verði úr stuðningi við útflutning, annaðhvort með magntakmörkunum eða með minni fjárframlögum. Rætt er um 30% samdrátt á aðlögunartímanum. 9. Rætt er um að GATT-samningur taki gildi 1. janúar 1993 og aðlögunartími verði fimm ár.`` Eins og ég sagði áður þá er hér um mikla breytingu á hugmyndum að ræða frá því að upp úr slitnaði á sl. ári þegar íslenska ríkisstjórnin hafði gert tilboð um lágmarksinnflutning á ákveðnum vörutegundum til þess að koma til móts við þessa kröfu. Þar var um að ræða um 3% að hámarki en það sem skipti mestu máli var að þá var gengið út frá því að leggja mætti á jöfnunargjöld til þess að vega upp lægra verð á innfluttri vöru og á innlendri framleiðslu. Með tilliti til þess hvað við teljum íslenskar landbúnaðarvörur góðar að öllu leyti, bæði hvað bragð snertir og ekki síður hollustu, þar sem hér er ómenguð náttúra og mjög lítið notað af hvers konar lyfjum, þá væntum við þess að íslenskir neytendur mundu ekki hugsa sig um og kjósa heldur hina innlendu framleiðslu ef verðið væri hið sama. En nú gerist það að hér er komið allt annað upp á teningnum með ískyggilegum horfum fyrir margar þjóðir. Stéttarsamband bænda setti því niður á blað nokkur atriði sem það taldi alveg nauðsynlegt að leggja mikla áherslu á fyrir Íslands hönd í þeim samningaviðræðum sem voru komnar á lokastig að ætlað var nú fjórða þessa mánaðar. Þau atriði, sem þarna eru nefnd, eru eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: Að heimilt verði að beita magntakmörkunum á innflutning vegna öryggissjónarmiða, þ.e. að innlendur hluti matvælaþarfa þjóðarinnar verði ávallt yfir tilteknum mörkum. Að sérstakt tillit verði tekið til þess samdráttar í útflutningsbótum, sem þegar hefur verið samið um hér á landi. Að þjóðirnar geti valið viðmiðunarár innan vissra marka á bilinu 1986--1988. Að heimilt verði að taka tillit til og leiðrétta vegna verðbólguþróunar frá viðmiðunarárum þegar reiknuð eru tollaígildi. Að leggja megi tolla á allan innflutning matvæla umfram tilskilinn lágmarksinnflutning, þ.e. að heimilt verði að taka upp tolla á núverandi innflutning, m.a. á tilbúnum réttum. Að þjóðirnar fái sem frjálsastar hendur um fyrirkomulag grænna greiðslna sem viðurkennt er að ekki séu markaðstruflandi. Að heilbrigðisreglur, kröfur einstakra landa, gildi gagnvart innfluttri vöru þannig að hægt sé að hindra innflutning á vörum sem framleiddar eru við lakari heilbrigðisskilyrði en innlend vara og vörum sem framleiddar eru með aðstoð hjálparefna sem óheimilt er að nota hér á landi. Heimilt verði að beita mun víðtækari innflutningshömlum þar sem þjóðir eru að aðlaga framleiðslu að innanlandsmarkaði, kvótakerfi, með það að markmiði að draga úr útflutningsbótum. Að íslenskum landbúnaði sé á aðlögunartímanum sköpuð sem líkust rekstrarskilyrði og landbúnaður í nálægum löndum hefur, svo sem varðandi hvers konar skattlagningu, aðstöðugjald og verðáfanga. Þetta eru þau atriði sem Stéttarsamband bænda kom á framfæri við landbrn. og vænti að landbrn. mundi leggja áherslu á að koma á framfæri við íslensku samninganefndina og koma þeim áfram inn í viðræðurnar. Að sumu leyti var þess að vænta að þarna mundi nást verulegur árangur vegna þess að um sama leyti, það var nú í byrjun mánaðarins, kom bréf frá fulltrúum Kanada þar sem þeir vekja athygli á því að nauðsynlegt sé að gera ítarlegri og nákvæmari þau atriði samningsins, þ.e. hina svokölluðu 11. gr. samningsdraganna sem ég hef nú ekki séð því að þetta virðist fara allt heldur leynt. Efni þessarar greinar er að það sé heimilt og rétt að takmarka innflutning í þeim löndum og á þeim vörum þar sem framleiðslutakmörkunum er beitt. Þær fréttir komu að fleiri þjóðir legðu mikla áherlsu á þetta svo sem Svisslendingar, Japanar og Suður-Kóreumenn. Kanadamenn fylgdu þessu eftir með því að leggja fram bókun eða skilaboð þar sem lögð var áhersla á þetta atriði. Þetta mun hafa verið á fundum nefndarinnar um miðjan þennan mánuð. Þá gerist það undarlega að Íslendingar vilja ekki standa að þessari tillögu. Eða eins og segir í fréttaskeyti sem kom frá Helgu Guðrúnu Jónasdóttur, forstöðumanni upplýsingaþjónustu landbúnaðarins, sem fór til Genfar til þess að reyna að fylgjast með þessum umræðum og tókst að verða sér úti um ýmsar upplýsingar þó að, eins og ég sagði áður, viðræðurnar væru mjög lokaðar. En hún segir svo, með leyfi forseta: ,,Hvað snertir áframhaldandi innflutningsvernd á grundvelli 11. gr. þá kom á daginn í gær að aðeins fimm þjóðir studdu tillögu eða skilaboð Kanadamanna beint. Mér skilst að Ísland hafi ekki verið þar á meðal.`` Nú vil ég spyrja hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh.: Af hverju studdu Íslendingar, sem hafa sett upp mjög strangt kvótakerfi í tveimur stærstu búgreinum íslensks landbúnaðar, ekki þessa bókun? Mér er það algerlega óskiljanlegt. Það var reyndar nágrönnum okkar Norðmönnum líka því að framkvæmdastjóri norsku bændasamtakanna hringdi til starfsbræðra hér á landi og spurði hverju það sætti að Ísland vildi ekki standa þarna með Norðmönnum og gæta þannig hagsmuna okkar Íslendinga á þennan hátt. Norðurlandaþjóðirnar hafa haft mjög náið samstarf í þessum viðræðum og um það var samið að fulltrúi Finna væri talsmaður þessa hóps. En þrátt fyrir það hafa Norðmenn talið það sjálfsagt að standa að þessari tillögu Kanadamanna því að það kom fram í blaðaviðtölum í lok síðasta mánaðar að Norðmenn töldu að ef þær hugmyndir gengju fram, sem þá voru efstar á blaði, væri ekki lengur að tala um norska landbúnaðarstefnu og þróun norsks landbúnaðar á þann hátt sem þar hefur verið talið nauðsynlegt. Að mínu viti er það því algerlega óskiljanlegt að íslensk stjórnvöld, sem eiga að gæta þessa, ég vil segja, fjöreggs þjóðarinnar sem íslenskur landbúnaður er, skuli algerlega sofa á verðinum og ekki sinna því að fylgja þeim þjóðum sem eru þó að reyna að berjast fyrir sömu hagsmunum og við eigum þarna svo mikið í húfi að verði gætt. Það er verið að tala um það nú og mjög haldið á lofti af ríkisstjórninni að þjóðartekjur, þjóðarframleiðsla muni dragast mikið saman og þess vegna sé voðinn vís eða mjög svartar horfur fyrir íslenskt þjóðfélag. Þeim mun óskiljanlegra er það að sömu ráðherrar og sama ríkisstjórn skuli ekki telja að það sé sitt hlutverk að gæta hagsmuna íslensks landbúnaðar, íslenskrar framleiðslu og fylgja þar þeim þjóðum, nágrönnum okkar og fleirum, sem telja sér það bráðnauðsynlegt. En í minnispunktum sem komu frá norsku bændasamtökunum um þessar viðræður fyrir skömmu segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Möguleikar fyrir sérhvert land að gera fyrirvara gegn eða neita að samþykkja einhvern áfanga í GATT-viðræðunum eru fólgnir í tvennu. Í fyrsta lagi að gera fyrirvara eða setja skilyrði, í öðru lagi að leggja fram greinargerð um einstaka liði. Fyrirvari verður að koma fram áður en viðræðurnar eru afstaðnar. Það hefði í för með sér að gerður væri afdráttarlaus fyrirvari gegn því að þurfa að samþykkja einstök atriði samningsins.`` Og svo síðar: ,,Pólitískt séð væri það óverjandi og ómögulegt að gera afdráttarlausa fyrirvara í lokaviðræðum án þess að hafa gert grein fyrir þeim í undirhópum viðræðunefndarinnar áður.`` En því legg ég áherslu á þetta nú að samkvæmt upplýsingum sem ég fékk frá forstöðumanni upplýsingaþjónustu landbúnaðarins nú í kvöld eða gærkvöldi, má orðið segja um þetta leyti nætur, þá sagði hún að síðasta tækifæri til þess að gera skriflegan fyrirvara við þessi drög að samningi, sem nú liggur fyrir, hefði runnið út í gærkvöldi og því geri ég þetta nú sérstaklega að umræðuefni hér. Einnig vegna þess að fyrir nærri hálfum mánuði fór ég fram á það við hæstv. landbrh. að hann flytti munnlega skýrslu um þessar viðræður hér á Alþingi til þess að við gætu fengið sem gleggstar hugmyndir um það hvernig staðan væri og hvert væri viðhorf íslensku ríkisstjórnarinnar. Hæstv. ráðherra tók vel í að athuga það en síðan gerðist það að hann, hæstv. landbrh., taldi að það væri frekar á verksviði hæstv. utanrrh. að gefa slíkt yfirlit eða skýrslu og hann mundi gera það. Svo kom svar frá hæstv. utanrrh. um að hann ætlaði að gefa skriflega skýrslu og sennilega hefur hann talið sig vera að uppfylla það fyrirheit með plaggi sem útdeilt var hér til þingmnna í dag. Í fyrsta lagi er það ekki þingskjal þannig að það mun ekki vera skýrsla í eiginlegri merkingu sem þingmenn geti krafist umræðu um. En það sem er þó enn þá verra er að ég tel efni þessa plaggs vera móðgun við hv. alþm., að senda þetta plagg á þessari stundu þegar frestur til að skila skriflegum athugasemdum er að renna út, plagg sem aðeins inniheldur sagnfræði mest frá liðnum tíma og gögn sem við höfðum fengið í hendur þegar í byrjun þessa mánaðar. Í engu er þar vikið að vinnubrögðum og afstöðu ríkisstjórnarinnar á síðustu dögum sem geta orðið okkur örlagaríkir. Ég vil því einnig spyrja hæstv. ráðherra landbúnaðar og utanríkismála: Af hverju var ekki gerður skriflegur fyrirvari vegna þessa mikilvæga máls þegar aðstæður eru svo gerbreyttar eða hugmyndir, eins og ég reyndi að rekja í stuttu máli, um það hvernig samningurinn á að vera frá því sem var á sl. ári þegar þáv. hæstv. ríkisstjórn sendi sínar hugmyndir? Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég tel þetta vera mikilvægustu atriðin í sambandi við þessar samningaviðræður og gæti orðið ákaflega örlagaríkt fyrir okkur hvernig þarna tekst til. Ef ég vík aftur að Framleiðnisjóðnum hefur það gerst síðan 1. umr. þessa máls fór fram að lagt var fram frv. um skattlagningu fjárfestingarlánasjóða og þar er upp talinn Framleiðnisjóður landbúnaðarins. Það kæmi því til viðbótar við þá skerðingu, sem ætlað er að sjóðurinn verði fyrir á næsta ári, að farið verði að skattleggja framlagið frá ríkissjóði sem eftir stendur og reyna þannig að ná til baka inn í ríkissjóð kannski nærri helmingnum af því. Ég ætla þá að láta lokið máli mínu um landbúnaðinn en vil aðeins víkja að öðru atriði. Þá vil ég gjarnan að hér séu staddir hæstv. dómsmrh. og hæstv. félmrh. ásamt frsm. meiri hluta og starfandi formanni efh.- og viðskn. Ég ætlaði ekki að tala langt mál en mér er tjáð að hv. formaður sé ekki í húsinu og mér er heldur illa við að tala um þetta að henni fjarstaddri. 

Það skal upplýst að hæstv. dómsmrh. er ekki í húsinu.

Þá neyðist ég til þess að ræða þessi mál að þeim fjarstöddum og vænti þess að flokksbræður þeirra muni flytja orð mín. Það sem ég ætlaði að víkja að er brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. sem á að verða 50. gr. þessa frv. Það er hið svonefnda löggugjald sem minnst var á af fyrri ræðumönnum. Það sem ég ætlaði að spyrja frsm. meiri hlutans að var það hvort hún og meiri hlutinn, sem flytur þessa tillögu, gerði sér virkilega grein fyrir því hvaða tillögu þau eru að flytja. Ég get ekki trúað því að þau geri það, að þeirra samviska sé svo svæfð að þau flytji svona tillögu. Ég skal reyna að skýra þetta með einföldu dæmi. Á fund okkar þingmanna Suðurl. kom í gær oddviti míns sveitarfélags og skýrði frá því hvernig væri hér verið að vinna. Hér er gert ráð fyrir því að leggja 2.850 kr. á hvern íbúa í þessu sveitarfélagi. Við vorum svo óheppin í þessu tilviki að fyrir rúmu ári síðan voru fimm sveitarfélög sameinuð og gerð að einu. Þessi fimm sveitarfélög voru áður með öll innan við 300 íbúa. Þau hefðu því fengið lægra gjaldið, ekki þessar 2.850 kr. heldur aðeins 1.700. Hér er því verið að refsa þeim sem í góðri trú töldu að það væri ávinningur á flestan hátt eða jafnvel allan að sameinast í eina heild. Vissulega hefur reynslan af því verið góð þangað til nú allt í einu að ríkisstjórnin eða meiri hluti efh.- og viðskn. kemur með þessa tillögu. Það má geta þess að í þessu sveitarfélagi eru 20% íbúanna ellilífeyrisþegar. Á þá er líka lagt þetta gjald eins og alla aðra. En það sem er kannski aðalatriðið er að til viðbótar þeim tæpu 2 millj. kr., sem þetta sveitarfélag á að greiða beint í ríkissjóð, munu tekjur þess til viðbótar lækka um 5--6 millj. vegna þessarar brtt. Það er af ástæðu sem hæstv. félmrh. skýrði í sjónvarpsviðtali í gærkvöldi þar sem hæstv. ráðherra sagði að vegna þess að stóru sveitarfélögin í Reykjaneskjördæmi, fyrst og fremst, væru knúin af þessari tillögu til að hækka sitt útsvarshlutfall svo að þau fengju framlag úr Jöfnunarsjóði, þá þyrfti Jöfnunarsjóðurinn að hækka úr 500 millj. í 750 millj. ef það ætti ekki að koma fram sem skerðing á þau sveitarfélög sem hingað til hafa notið framlagsins. Þetta þýðir að Jöfnunarsjóðsframlag míns sveitarfélags lækkar um 5--6 millj. Samtals munu þetta verða um 7 millj. kr. sem þetta strjálbýla sveitarfélag verður að gjalda fyrir þessa tillögu. Það mun þurfa að gjalda fjórfalt meira en Reykjavík. Einnig verður að borga fyrir Hafnarfjörð. Ég vil ekki ætla hv. formanni efh.- og viðskn. að hún hafi verið að standa að þessari tillögu af því að hún sá að stóru sveitarfélögin í sínu kjördæmi láta minni sveitarfélögin borga brúsann fyrir sig því að, eins og hæstv. félmrh. sagði, er skatturinn á Hafnarfirði, lögguskatturinn, mig minnir 43 eða 45 millj. Hins vegar mun Hafnarfjörður fá milli 40 og 50 millj. úr Jöfnunarsjóði sem minni sveitarfélögin eiga að gjalda fyrir. Ég trúi því ekki að hv. þm. séu að leggja svona fram til þess að verja sína. Ég held að það sé af því að fólkið veit ekki hvað það er að gera. Því má svo bæta við að í þessu sveitarfélagi, sem ég tala um, mínu sveitarfélagi, lifa langflestir íbúar á sauðfjárrækt. Við sáum við 2. umr. fjárlaga tillögu þar sem lagt er til að umsamið kaup, sem ríkið hefur tekið að sér að greiða sauðfjárbændum, skuli skert um einn sjötta hluta, þ.e. meginþorri íbúa á þessu svæði á ekki að fá laun tvo síðustu mánuði ársins. Það sem ég vildi segja með þessu er að ég trúi ekki að þeir sem að þessu standa telji að þetta sé réttlæti. Það er svo fjarri mínum hugmyndum um skattlagningu. Ég ætlaði að að skora á starfandi formann efh.- og viðskn. að taka þetta frv. eða tillögu til athugunar og sýna í verki að svona vinnubrögð eru ekki ásetningur. Ég vonaðist til þess að hún yrði hér og gæti lýst því yfir þegar við þessa umræðu þannig að hægt væri að eyða öllum vafa. Hér var vitnað til orða núv. ríkisstjórnar að hún vildi gera sáttargjörð um sanngjörn kjör. Er hennar sanngirni svona að níðast á þeim sem lakasta hafa aðstöðuna, eins og á við um íbúa í strjálbýlum héruðum fjarri öllum hafnarstöðum, með einhæfan atvinnuveg? Við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum heyrt það í nótt, eins og reyndar áður, að lítið mark ætti að taka á orðum okkar. Þrátt fyrir það get ég ekki annað en lagt áherslu á þetta atriði. Ég get ekki annað næstu daga og ef með þarf vikur en gert það sem í mínu valdi stendur til að berjast gegn svona ranglæti. Ég gæti ekki varið það, hvorki fyrir sjálfum mér né þeim sem hafa falið mér að vera hér á hv. Alþingi, að gefast upp fyrir hrokafullum hótunum oddvita stjórnarliðsins og leggja árar í bát. Ég vil því vonast til þess að þeir fáu fulltrúar stjórnarliðsins sem hér eru staddir taki þetta til athugunar, færi þetta efni til efh.- og viðskn. og sýni að þeirra réttlæti er ekki svona.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að staða Uruguay-viðræðna í GATT er ekki á dagskrá á þessum þingfundi. Þar fyrir utan er hægt að vísa til þess að á borðum þingmanna liggur ítarleg skýrsla, bæði um stöðu þeirra viðræðna almennt og sérstaklega að því er varðar landbúnaðarmál. Þá er þess að geta að í þessum viðræðum hefur ekkert það gerst sem gefur tilefni til sérstakrar umræðu á þessu stigi málsins. Ég vil leyfa mér að vísa hv. þm. á þessar skýrslur þar sem eru veittar þær upplýsingar sem málið varða, stöðu þess nú. Að því er varðar spurningu sem hefur verið beint til mín og hæstv. landbrh. um svokallað erindi Japans, Kanada, Kóreu og tveggja annarra þjóða, þá er þetta að segja: Af hálfu Íslands var ekki talin ástæða til að slást í þann hóp af mjög einfaldri ástæðu. Hún er sú að ríkisstjórn Íslands hefur samþykkt að það tilboð sem lagt var fram af Íslands hálfu í nóvember sl. í þessum viðræðum væri í fullu gildi. Í því tilboði var áskilinn réttur til þess að viðhalda magntakmörkunum. Því var jafnframt yfir lýst af hálfu Finnlands fyrir hönd Norðurlanda fyrir tveimur dögum að öll Norðurlöndin hefðu í tilboðum sínum áskilið sér þann rétt, þannig að hann hefur verið áréttaður. Að öðru leyti var ekki ástæða til að taka tillit til þessa erindrekstrar Kanada. Það er ekki ástæða til að ætla að um þetta sé nokkur ágreiningur því að þetta tilboð sem lagt var fram af Íslands hálfu í nóvember sl. naut stuðnings þriggja stjórnarflokka þá, þ.e. Framsfl., Alþb. og Alþfl. og nú hefur núv. ríkisstjórn áréttað að það tilboð sé í fullu gildi. Væntanlega er því um það full samstaða.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég varð fyrir vonbrigðum með viðbrögð hæstv. utanrrh. Hæstv. ráðherra sagði að í plagginu sem dreift var í dag væru allar upplýsingar um þetta mál. Af hverju er þá ekkert minnst þar á þetta erindi sem hann gat hér um og ég ræddi um sem Kanada beitti sér fyrir? Það segir sína sögu. Í öðru lagi: Af hverju töldu fulltrúar Noregs að það væri sterkari leikur að vera aðili að þessu erindi þó að þeir hefðu lýst yfir sínum fyrirvara áður? Af hverju gildir eitthvað annað um Ísland en um Noreg að koma þessum viðhorfum á framfæri? Svo vil ég árétta það sem ég reyndi að segja að þær hugmyndir sem núna eru á blaði eru gerólíkar þeim sem gengið var út frá fyrir ári síðan.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni skal áréttað að stefna Íslendinga í þessum viðræðum er ekki mótuð af stjórnvöldum í Noregi heldur af íslenskum stjórnvöldum.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að það komi fram að milli íslenska landbrn. og hins norska hefur verið mjög náin samvinna í sambandi við undirbúning GATT-viðræðna og í höfuðdráttum er stefna beggja þessara landa hin sama. Því var lýst yfir fyrir tveim dögum eða þrem af fulltrúa Finna að Norðurlönd stæðu efnislega að því tilboði eða tillögu sem Kanadamenn hafa gert enda rúmast það innan þeirrar stefnu sem ríkisstjórn Íslands hefur markað.

Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. landbrh. að hann vill ekki afneita alveg samvinnu við Noreg og ég er þakklátur fyrir það því að hagsmunir, a.m.k. hluta bænda í Noregi, eru held ég mjög álíka og hagsmunir íslenskra bænda. En enn þá frekar vaknar þessi spurning: Úr því að hæstv. landbrh. segir og staðfestir að þarna sé mjög náið samstarf á milli, af hverju vildu Íslendingar þá ekki árétta það með því að standa með Norðmönnum að þessari bókun?

Virðulegi forseti. Það sem fulltrúi Finnlands tók fram var að Norðurlöndin öll, í samræmi við fyrri tilboð sín, áskildu sér rétt til þess að beita magntakmörkunum. Ekkert Norðurlandanna fylgdi hinum kanadíska erindrekstri nema Noregur, þ.e. ekki Finnland, ekki Svíþjóð, ekki Ísland og ekki Danmörk.

Herra forseti. Alveg er ljóst að íslenska ríkisstjórnin styður það og það er hennar stefna að magntakmarkanir séu í sambandi við landbúnaðarafurðir. Í tillögum Kanadamanna fólst að magntakmarkanir skyldu vera sérstaklega í þeim vörutegundum sem nú er framleiðslustýring á sem vitaskuld er í samræmi við yfirlýsingu og stefnu ríkisstjórnarinnar sem gefin hefur verið á Alþingi oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Þess vegna stendur það sem ég sagði að efnislega er ekki ágreiningur milli íslensku ríkisstjórnarinnar og þess að nauðsynlegt sé að leggja áherslu á það í sambandi við GATT-viðræðurnar að þetta náist fram. Það hefur ekki orðið nein breyting á stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er orðinn dálítið ruglaður í þessum þingsköpum þar sem ráðherrarnir tala á víxl. Ég er ekkert að lasta það þó að þeir telji sig þurfa að leiðrétta hvor annan. En það sem ég vildi sérstaklega segja er að ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir afdráttarlausa yfirlýsingu hans um það hvað hann vill og ég vil skora á hann að fylgja því sem fastast eftir og reyna að leita sér bandamanna, bæði okkar nágranna og annarra, til þess að fá stuðning við það.

Virðulegur forseti. Hér hafa farið fram nokkrar umræður um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég hafði hugsað mér að taka hér til máls þó fulltrúi Kvennalistans í efh.- og viðskn. hafi talað hér og gert grein fyrir meginsjónarmiðum okkar kvennalistakvenna til þessa máls. Ég ætla að leggja megináherslu á fyrstu þrjár greinar þessa frv. sem eru um breytingar á lögum nr. 49/1991, um grunnskóla. Ég hafði hugsað mér að beina máli mínu þar af leiðandi fyrst og fremst til hæstv. menntmrh. og vænti ég að hann sé hér í húsinu og vil ég óska eftir því við forseta að honum verði gert viðvart um að ég óski eftir að ræða þennan kafla. Ég hefði gjarnan vilja eiga orðaskipti við hann.

Forseti verður því miður að upplýsa að hæstv. menntmrh. er ekki í húsinu.

Það er mjög sérkennilegt að hér skuli haldinn fundur til að ræða þetta mikilvæga mál, að því er virðist, af hálfu ríkisstjórnarinnar sem við höfum heilmikið um að segja ef fulltrúi menntamála í Stjórnarráðinu getur ekki séð sér fært að vera viðstaddur umræðuna. En ég ætla ekki að beita þvílíkri harðneskju að ætlast til þess að hann verði vakinn upp af sínum væra svefni sem hann hefur þá vonandi getað fengið. En þá er spurning hvort einhverjir fulltrúar meiri hlutans í hv. efh.- og viðskn., sem flytja heilmiklar brtt., séu viðstaddir eða hvort það eru einungis fulltrúar minni hlutans sem hér eru staddir.

Forseti vill kanna það hvaða fulltrúar úr efh.- og viðskn. eru í húsinu ef þingmaðurinn vil gera örstutt hlé á ræðu sinni á meðan.

Virðulegur forseti. Ég vil ekki tefja tímann allt of mikið með því að standa þegjandi. Ég tel því rétt að ég skýri aðeins hvaða áherslur ég ætla að leggja. Eins og ég sagði ætlaði ég að ræða um 1., 2. og 3. gr. til að byrja með. Ég sé mér til mikillar ánægju að a.m.k. einn fulltrúi meiri hlutans í efh.- og viðskn. er mættur. Ég veit ekki hvort fleiri eru hér en ég hef tekið eftir því að þessi fulltrúi skrifar undir nál. meiri hlutans með fyrirvara. Við höfum ekki heyrt í hverju hans fyrirvarar eru fólgnir en við megum kannski hlýða á það hér síðar í nótt eða kvöld eða hvað sem má kalla þetta í dag. Hann hlýtur að vera ágætis fulltrúi en hv. þm. Ingi Björn Albertsson ætlar þá væntanlega að færa meiri hluta hv. efh.- og viðskn. þær ábendingar sem ég vil fram færa. Þegar þetta frv. er lesið nákvæmlega kemur mjög á óvart hversu mikið er þar inni sem ekki hefur neitt með ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992 að gera að því er virðist í fljótu bragði. Þegar farið var að skoða þetta nánar komu alltaf fleiri og fleiri atriði í ljós sem ekki áttu þar heima að mínu mati. Það var kannski síðasta mgr. í 3. gr. sem kom mér til að fara betur ofan í það sem hér var á ferðinni en sú málsgrein hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Menntmrn. setur í reglugerð ákvæði um vikulegan kennslutíma á bekk í grunnskóla, þar með taldar valgreinar, og leyfilega aukningu nemendastunda vegna skiptitíma.`` Þetta þótti mér mjög einkennilegt. Hvað hefur þetta með ráðstafanir í ríkisfjármálum að gera? Þetta er stórmál sem þarna er á ferðinni og getur varla fallið undir ráðstafanir í ríkisfjármálum nema menntmrn. eigi að beita þessari heimild eða þessari reglugerð á þann hátt að skorið verði verulega niður í grunnskólum. Það var ekki síst það sem ég hefði viljað beina til menntmrh. og e.t.v. getur hv. þm. Ingi Björn Albertsson, 5. þm. Reykv., upplýst um þetta. Auðvitað hljóta menn í meiri hluta efh.- og viðskn. að hafa farið ofan í þetta, því að minni hlutinn gat ekki upplýst það hvað þarna væri á ferðinni. En ef ég sný mér að 1. gr., a-lið, og skoða hverju er verið að breyta, hvað er verið að fella út? Þar segir að 3. mgr. 4. gr. falli út en hún hljómar svo mjög stutt, ein lína, með leyfi forseta: ,,Í grunnskóla skulu nemendur eiga kost á málsverði á skólatíma.`` Þetta var eitt mikilvægasta málið sem fékkst fram á 113. löggjafarþingi þegar hér voru samþykkt lög um grunnskóla. Ef ég tek um leið d-liðinn sem er 1. og 6. mgr. 46. gr. og skoða hvar þar er á ferðinni þá sér maður e.t.v. tenginguna á milli þessa liðar, þ.e. d-liðar 1. gr. og síðustu málsgreinar 3. gr. sem ég las hér áðan. 46. gr. grunnskólalaganna fjallar um vikulegan kennslutíma á hvern nemanda í grunnskóla, sem á að vera að lágmarki ákveðinn, sem er síðan talið upp í þessari grein. Síðasta efnisgr. í 51. gr., sem líka á að fella niður, fjallar um skólaathvörf. Hún hljóðar svo: ,,Komið skal á fót skólaathvörfum við hvern grunnskóla þar sem þörf er á þar sem nemendur geta dvalist utan kennslutíma. Til að standa straum af viðbótarkostnaði er heimilt að taka gjald fyrir dvöl nemenda í skólaathvörfum og skal upphæð gjaldsins ákveðin af skólastjóra í samráði við fræðslustjóra.`` Samkvæmt þessari grein bendi ég á að þarna má taka gjald fyrir. Kannanir sem farið hafa fram í grunnskólum og þá sérstaklega hérna í Reykjavík meðal foreldra grunnskólabarna leiða í ljós að þeir eru mjög fylgjandi því að nemendur geti fengið að vera í skólaathvörfum eftir að skóla lýkur og telja sig flestallir geta staðið undir því að greiða fyrir þessa þjónustu ef kalla má það því nafni. Ég skil því ekki hvers vegna þetta er talinn vera svo mikill kostnaður að það þurfi að fella þessa grein niður eða hún komi ekki til framkvæmda 1992. Það sem mér þykir miklu alvarlegra er sú grein sem segir að menntmrn. geti ákveðið vikulegan kennslutíma vegna þess að ég get ekki betur séð en þarna verði felld niður ákvæði 46. gr. um hve langur tími hver nemandi á að fá í grunnskóla og að menntmrn. geti skorið þetta niður að geðþótta. Ég hef sérstaklega áhyggjur af þessu ákvæði vegna þess að samkvæmt niðurskurðaráformum almennt hefur verið talað um flatan niðurskurð og þá hefur verið rætt um, samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum fengið, að það eigi að að taka af grunnskólanum yfir 400 millj., og þá væntanlega með því að fækka störfum. Ég get ekki betur séð en þarna ætli menntmrn. að notfæra sér þessar heimildir til að skera niður vikulegan kennslutíma. Þetta finnst mér það alvarlegt mál að ég get alls ekki sætt mig við að fá ekki svör við því hvernig í ósköpunum stendur á því að þetta á að setja inn í lögin. Ég sé að á brtt. á þskj. 286 frá meiri hluta efh.- og viðskn. hefur verið fallið frá að fresta ákvæðum í 9. og 32. gr. sem fjalla um grunnskólaráð og aðstoðarskólastjóra. Mér þótti mjög einkennilegt að sjá í frv. að fella ætti þetta niður því að ekki var hægt að sjá að þessu fylgdi neinn aukakostnaður. T.d. varðandi aðstoðarskólastjóra þá var einungis um heimild að ræða í lögunum en ekki neina skyldu þannig að menntmrn. var heimilt að ráða aðstoðarskólastjóra en alls ekki skylt að gera það og þess vegna hefur það enga þýðingu að fella þetta ákvæði út úr lögunum og því eðlilegt að komið hafi fram brtt. af hálfu meiri hlutans og það lagt til að þetta verði fellt út úr þessu frv. Ég hefði gjarnan viljað fá skýringu á ákvæðum 2. gr. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Þar sem að mati sveitarstjórna er nauðsynlegt að ætla sérstakt húsnæði í skóla fyrir heilsugæslu og/eða tannlækningar telst byggingarkostnaður húsnæðis til stofnkostnaðar viðkomandi skóla.`` Ég velti því fyrir mér hvernig þetta muni koma út. Þarna er gert ráð fyrir að húsnæði fyrir tannlækningar teljist til byggingarkostnaðar og nú er það á forræði sveitarfélaganna að byggja skólahúsnæði og hlýtur þá þessi kostnaður að koma á sveitarfélögin. Ég veit að hér í Reykjavík eru víða tannlæknastofur inni í skólunum en svo er alls ekki úti um land, þannig að ég velti því fyrir mér hvort einmitt þetta atriði tengist á einhvern hátt ákvæðum frv. þar sem fjallað er um breytingar á lögum nr. 67/1971, um almannatryggingar, þar sem gert er ráð fyrir að meiri hluti af tannlækningum skólabarna verði hjá skólatannlæknum og hvort þarna sé ríkissjóður að velta einhverjum hluta af skólatannlækningum eða stofnkostnaði yfir á sveitarfélögin. Ég átta mig ekki alveg á því hvaða sparnaður felst í þessu og hefði gjarnan viljað fá skýringar á þessu ákvæði en það hlýtur að vera markmiðið með þessu frv. að þarna náist fram verulegur sparnaður. Ef litið er á 3. gr. frv. þá er þar um verulegar breytingar að ræða á ákvæðum til bráðabirgða sem að mestu leyti á að fella niður í lögunum en ný ákvæði eiga að koma inn, að vísu bara tvö ný. Það ákvæði sem m.a. á að fella niður er þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Ákvæði 46. gr. um lágmarks vikulegan kennslutíma á hvern nemanda komi til framkvæmda á næstu þremur árum frá gildistöku laga þessara.`` Í stað núgildandi ákvæðis á ákvörðunin eingöngu að vera í höndum ráðherra sem ég tel alls ekki viðunandi en bendi þó á, og veit ekki hversu mikið mark maður á að taka á, að í 1. gr. segir að þessi ákvæði laganna eigi ekki að koma til framkvæmda á árinu 1992 en ákvæði 3. gr., þetta með að menntmrn. ákveði vikulegan kennslutíma, hafa engin tímamörk. Þau eiga að gilda áfram. Það er svolítið skrýtið að hugsa sér hvernig eigi að framkvæma þetta. Síðan eru ákvæði til bráðabirgða um hámarksfjölda í bekk og að það eigi einungis að miðast við 22 nemendur í 1. og 2. bekk og 29 í 3.--10. bekk. Það vita auðvitað allir sem vilja vita að 29 nemendur í bekk er allt of mikið og mjög erfitt fyrir kennara að komast yfir að kenna svo mörgum nemendum svo viðunandi sé, sérstaklega með tilliti til þess að bekkir eru blandaðir þannig að nemendur hafa mjög mismikla getu og erfitt fyrir þá að fylgjast að og vera allir á sama stað í náminu. Þess vegna var ákveðið á 113. löggjafarþingi að gera breytingar á grunnskólalögunum. Ég hélt að allir flokkar hefðu verið algjörlega sammála um þær breytingar og ég man ekki betur en það hafi náðst samstaða hér á hv. Alþingi um þetta atriði. Enda hafa kennarasamböndin lýst miklum áhyggjum vegna þessa frv. og í ályktun Kennarasambands Íslands frá 3. des. segir, með leyfi forseta, m.a., þegar búið er að lýsa því hvað í þessum breytingum felst og lýsa því hversu mikilvæg menntun þjóðarinnar er o.s.frv.: ,,Við slíkt ábyrgðarleysi verður ekki unað. Kennarasamband Íslands mótmælir því harðlega að lagaákvæði, sem samþykkt hafa verið og kynnt foreldrum og kennurum, skuli gerð marklaus á þann hátt sem nú er ráðgert. Kennarasamband Íslands heitir á alþingismenn að standa vörð um þær breytingar á grunnskólalögum sem allir þingflokkar voru sammála um á sl. vori og tryggja skólastarfinu fjárveitingar í samræmi við lög um grunnskóla frá 1991.`` --- Bréfið er undirritað af Svanhildi Kaaber og Birnu Sigurjónsdóttur, fyrir hönd Kennarasambandsins. Þannig að kennarar hafa þarna verulegar áhyggjur. Þann 13. des. sendi Kennarasambandið líka ályktun, bréf til alþingismanna, þar sem var ályktað um niðurskurð í ríkisfjármálum. Ég ætla einungis að vitna til þess hluta sem fjallar um breytingar á grunnskólalögunum, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Mjög hæpið er að þær tillögur sem fyrir liggja verði til sparnaðar í skólakerfinu þegar á heildina er litið, hættara er við að þær muni kalla á kostnaðarsamar hliðarráðstafanir auk þess sem þær vega gróflega að hagsmunum nemenda og foreldra þeirra og gera skólunum enn erfiðara en nú er að sinna lögboðnum skyldum sínum.`` Síðan kemur áskorun til okkar um að standa vörð um þær samþykktir sem gerðar voru hér sl. vor. Kennarafélag Reykjavíkur sendir einnig frá sér ályktun á svipuðum nótum þar sem talað er um að nýju grunnskólalögin sem samþykkt voru sl. vor. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Kennarar fögnuðu því að ný grunnskólalög voru samþykkt í vor en í þeim er einmitt tekið tillit til breytts þjóðfélags og stefnt að lengingu skóladags nemenda, skólamáltíðum, skólaathvarfi og fækkun nemenda í bekkjardeildum.`` Þetta er aðeins örstutt brot úr þeim ályktunum sem komið hafa frá Kennarasambandi Íslands og Kennarafélagi Reykjavíkur og eru í samræmi við þær miklu áhyggjur sem fólk í þjóðfélaginu, kennarar og foreldrar sérstaklega, hafa varðandi þetta atriði. Auðvitað eru miklu fleiri atriði í ráðstöfunum í ríkisfjármálum sem fólk úti í þjóðfélaginu hefur áhyggjur af en þetta snertir okkur öll og það er því mjög alvarlegt að ríkisstjórnin skuli ætla sér að vega þannig að grunnskólanum með þessum hætti og kalla það ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég vil benda á það, virðulegur forseti, að svo virðist sem þessum kafla frv. sé ætlað að skila, eftir því fram hefur komið 20--40 millj. í ríkissjóð. Það er nokkuð á reiki eftir þeim upplýsingum sem fengist hafa en ég held að þessi svokallaði sparnaður sé í raun enginn sparnaður heldur verði þetta miklu dýrara þegar upp er staðið og tel það raunar alveg víst. Eins og ég sagði áðan var mikil samstaða hér á síðasta þingi um setningu grunnskólalaga, þeirra sem nú eru í gildi, og studdum við þingkonur Kvennalistans, sem þá áttum sæti á Alþingi, það frv. dyggilega og kannski ekki að undra þar sem flutt hafði verið af hálfu Kvennalistans í efri deild, sem þá var, fyrst á 110. löggjafarþingi í febrúar 1988 og síðar á 111. löggjafarþingi í nóv. 1988, frv. til laga um breytingu á lögum um grunnskóla þar sem lögð var áhersla á samfelldan skóladag, lengri skóladag sérstaklega fyrir yngri nemendur, skólamáltíðir, skólaathvörf og fleira sem hefur síðan komið inn í núgildandi lög. Við vildum að vísu á 113. löggjafarþingi ganga heldur lengra en í grunnskólafrv., sem þá var til umræðu. Samkvæmt okkar tillögum hefðu lögin litið eilítið öðruvísi út en við töldum þó að þetta væri ásættanlegt sem fyrsta skref og studdum þar af leiðandi það frv. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega út í þær tillögur sem fram komu af hálfu Kvennalistans á sínum tíma varðandi þetta frv. en ég get aðeins drepið á og langar til að vitna hér aðeins í upphafi greinargerðarinnar, en flm. frv. voru Guðrún Agnarsdóttir og Danfríður Skarphéðinsdóttir. Mig langar, með leyfi forseta, að fá að taka hér örfáar línur, en þar segir: ,,Brýn þörf er á því að samræma betur vinnudag barna og foreldra hérlendis. Gera þarf vinnudag barna í skóla samfelldan, lengja kennslutíma yngstu árganganna og öll börn verða að hafa tækifæri til að matast í skólanum. Enn fremur er nauðsynlegt að börn eigi þess kost að dveljast í skólanum utan kennslustunda og njóta þar umsjár kennara eða annarra með uppeldisfræðimenntun. Grunnskólar þurfa að vera einsetnir heilsdagsskólar þar sem vinnutími og viðvera bæði nemenda og kennara er samfelld. Nauðsynlegt er að fækka nemendum í hverjum bekk þannig að nám og kennsla komi að sem bestum notum. Það er einkum mikilvægt í yngstu bekkjunum. Einnig þarf að gæta þess að skólar verði ekki of stórir eða fjölmennir.`` Síðan er í þessu frv. lagt til að lögbundin verði fræðsluskylda 6 ára barna sem nú er orðið að lögum og síðan eru rakin í ekki mjög miklu máli, en þó nokkru, álit ýmissa manna um mikilvægi þess að lengja skóladaginn og koma á skólamáltíðum og þess háttar og bent á að Ísland er eitt fárra ríkja í hinum vestræna heimi sem hefur svo stuttan skóladag yngstu nemendanna. Ég vil, virðulegi forseti, ekki eyða allt of miklum tíma með því að fara í gegnum grg. en mig langar þó aðeins að minnast á eitt atriði sem bent er á í henni um mikilvægi þess að lengja skóladag og að skóladagur sé samfelldur vegna þess hve slys á börnum eru algeng hér á landi. Það er að í könnun Bjarna Torfasonar læknis, sem gerð var árið 1979, kom í ljós að slys á gangandi vegfarendum voru algengust meðal barna og unglinga. Þetta er auðvitað mjög slæmt og því miður hefur lítil breyting orðið til batnaðar í þessum málum. Ég tel þess vegna að það geti alls ekki gengið að við stöndum fyrir því nú með lagasetningu af því tagi sem gert er ráð fyrir í þessu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum að taka allan þennan mikilvæga kafla laganna burtu. Ég tel að það komi bara alls ekki til greina og ég veit að það þarf ekkert að lýsa því fyrir hv. þm. hér í smáatriðum hversu mikilvægt þetta er því svo mikið hefur verið rætt um það á fyrri þingum. Það er því stórfurðulegt að það skuli vera lagt til hér, ekki aðeins að koma með einhverjar sparnaðaraðgerðir í grunnskólunum, heldur að gera verulegar breytingar á grunnskólalögunum. Ég óttast að þetta eigi ekki einungis að gilda árið 1992 heldur mun þetta vera fordæmi um það sem koma skal og er þá illt í efni. Það eru ekki bara kvennalistakonur, sem hafa lagt fram frv. til breytinga á grunnskólalögum þar sem lögð er áhersla á þessi atriði, heldur kom líka fram á 111. löggjafarþingi frv. til laga um breytingu á grunnskólalögum og flm. voru Ragnhildur Helgadóttir, Birgir Ísl. Gunnarssonar og Þorsteinn Pálsson. Þar eru mjög mörg svipuð atriði og lögð áhersla á það sama. Mér þótti merkilegt að sjá að þar sem ráðuneyti menntamála er í höndum Sjálfstfl. sem hefur lagt áherslu á að skóladagur lengist og að nemendur fái mat í skólanum. Í fyrrnefndu frv. er vitnað m.a. til þess að í stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar, sem birt var um haustið 1987, var mjög ítarlega fjallað um fjölskyldu- og jafnréttismál. Í ágúst 1987 skipaði Þorsteinn Pálsson, sem þá var forsrh., samstarfsnefnd sem í áttu sæti Inga Jóna Þórðardóttir, Jóna Ósk Guðjónsdóttir, Bessí Jóhannsdóttir, Lára V. Júlíusdóttir, Þrúður Helgadóttir og Sigríður Snævarr. Skýrsla nefndarinnar var mjög löng en mig langar að taka upp örfá atriði. Það er vitnað í þessa skýrslu í frv. þessu, sem ég minntist á, sem flutt var af þingmönnum Sjálfstfl. sem þá voru. Með leyfi forseta ætla ég að taka örfá atriði: ,,Nefndin telur æskilegt markmið að allir grunnskólanemar njóti skólavistar a.m.k. sex klukkustundir á dag. Þessu markmiði verði náð í fjórum áföngum, þannig að skóladagur verði lengdur úr 22--35 stundir á viku í 30--36 stundir á viku.`` --- Síðan er vitnað í kafla, það á að gera þetta á ákveðnum tíma og miðað við að þetta eigi að taka gildi á þessu ári, árinu 1991--1992. Síðan segir líka: ,,Með skipulögðum aðgerðum innan fræðsluumdæmanna verði komið á skólaathvörfum þar til tillögur um lengingu skóladags verða komnar til framkvæmda.`` Þ.e. gert er ráð fyrir að koma á skólaathvörfum en þetta frv., sem við erum að fjalla um, gerir einmitt ráð fyrir að það verði allt saman fellt niður. Síðan er talað um að lokið verði við að koma á samfelldum skóladegi árið 1989--1990. Nú gæti maður kannski ímyndað sér að núv. ríkisstjórn segði að auðvitað væri þetta allt saman fyrri ríkisstjórn að kenna vegna þess að ekki var haldið þannig á málum að hægt væri að framkvæma þessi áform. Þau voru að vísu ekki í lögum þá og Sjálfstfl. var ekki í menntmrn. En nú er Sjálfstfl. kominn í menntmrn. og hefði þá mátt ætla að þeir mundu drífa sig í að framkvæma þessa stefnu sem þeir eru búnir að hafa, að því að sagt er, í fjölda ára. En það er öðru nær. Það á ekki einu sinni að reyna að halda í horfinu heldur á að skera verulega niður. Ég sagði frá því áðan að við hefðum rætt á 113. löggjafarþingi frv. til laga um grunnskóla. Hið ágætasta mál sem hér náðist síðan breið samstaða um eftir að gerðar voru á því nokkrar breytingar, sem Kvennalistinn taldi að vísu ekki vera til bóta, en það var samt sem áður niðurstaðan. Í nál. fulltrúa Sjálfstfl., Sólveigar Pétursdóttur og Ragnhildar Helgadóttur kom fram að þeim fannst rétt að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Það var ekki vegna þess að þær teldu að þetta frv. væri ekki nógu metnaðarfullt heldur töldu þær auðvitað, eins og svo margir aðrir, að þarna þyrfti endilega að koma á samfelldum skóladegi, skólamáltíðum og fleira en þær töldu að það þyrfti að sjá betur fyrir fjármálahlið málsins og það hljóta allir að vera sammála um. En það getur varla verið að með þessu áliti hafi þær ætlast til þess að um leið og Sjálfstfl. fengi menntmrn. mundi öllum áformum svipt til hliðar. Í umræðum um þetta mál, sem stóðu yfir í samtals fjórar vikur, voru haldnar miklar og langar ræður og sérstaklega af hálfu hv. þm. Sjálfstfl. Það eru aðeins nokkur atriði í þeim ræðum sem ég vil taka út. Mér dettur ekki í hug að lesa það allt saman upp vegna þess að þá dygði ekki þessi nótt né heldur allur næsti dagur því svo mikið töluðu sjálfstæðismenn í þeirri umræðu. Það er ekki síst vegna þess að ég treysti mér ekki til að lesa mikið upp úr þessum ræðum að þær eru yfirleitt mjög líkar vegna þess að þetta var eiginlega alltaf sama ræðan aftur og aftur. Þegar farið er að lesa þetta, ég ætlaði mér að reyna að ná í einhver gullkorn þarna, sá ég að þau voru kannski ekki svo mörg vegna þess að þetta var meira og minna endurtekning á því sem sagt hafði verið áður.  ,,Aðfinnsluverð er sú forræðishyggja gagnvart sveitarfélögunum sem gengur eins og rauður þráður í gegnum frv.`` --- Síðan er talað um það aftur og aftur og hv. þm. Pálmi Jónsson talar um af mikilli vandlætingu hvernig vaðið er yfir sveitarfélögin og ætlast til þess að þau taki þátt í því að lagðar séu álögur á sveitarfélögin sem felist í þessu. Mig langar til að vitna hér í smá kafla af ræðu hv. þm. Pálma Jónssonar þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Og ég hlýt að endurtaka þá spurningu mína`` --- hann var búinn að spyrja nokkrum sinnum áður --- ,,treysta hv. þm. stjórnarliðsins sér til þess að samþykkja slíkt mál án þess að fulltrúar sveitarfélaganna í landinu treysti sér til þess að mæla með því að það verði samþykkt? Ég held að þá sé farið að fara mjög aftan að siðum ef á þann veg á að ganga fram með lagasetningu hér á hinu háa Alþingi.`` Þetta er ein megingagnrýni Sjálfstfl. á þetta frv. og gengur eins og rauður þráður í gegnum allar þær ræður sem hér voru haldnar, að verið sé að vaða þarna yfir sveitarfélögin og vandlætingin er alveg gífurleg. Þetta vildi ég gera að umræðuefni í þessari ræðu minni, en eins og hv. þm. benti á gæti ég í seinni ræðu minni talað nánar um það sem hér kemur fram. Ég vil taka það fram að hv. þm. Sjálfstfl. á þessum tíma voru ekki á móti því að gerðar yrðu þessar breytingar á grunnskólalögunum. Það sem kemur fram er að mikilvægt sé að þessi mál séu sett á forgangslista stjórnvalda, eins og kemur fram í ræðu Sólveigar Pétursdóttur, sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Ég mun fyrir mitt leyti reyna að stuðla að því ef Sjálfstfl. á aðild að næstu ríkisstjórn og ef ég verð í aðstöðu til þess.`` --- Hún vill stuðla að því að þetta verði sett á forgangslista. Ég get ekki séð að með þessu frv. sé verið að setja þetta mál á forgangslista. Það er svo langt í frá. En vegna þess að rauður þráður í gegnum allar ræður sjálfstæðismanna er vandlæting á því að ekki megi samþykkja þetta frv. vegna þess að Samband ísl. sveitarfélaga og sveitarfélögin í landinu treysti sér ekki til að samþykkja það óbreytt, þá vil ég benda á að ekkert samráð var haft við Samband ísl. sveitarfélaga eftir því sem þeir segja í yfirlýsingum sínum áður en þetta frv. var lagt fram þrátt fyrir lagaboð þar um eða, eins og segir í þeirra yfirlýsingu: ,,Samningsbundið og lögformlegt samstarf er einnig rofið og það einskis virt af ríkisstjórninni.`` Þrátt fyrir langar og miklar ræður á 113. löggjafarþingi, sem tóku yfir sex fundi og voru í fjórar vikur, virðist ekki að sjálfstæðismenn, sem núna sitja á þingi og ráða ferðinni, taki nokkurt mark á þeim sem þarna voru. Ég gerði mér ekki grein fyrir að hv. þm. Sólveig Pétursdóttir hefði svo lítið að segja innan þingflokks Sjálfstfl. Ég hef einungis lagt áherslu á 1. hluta þessa frv. í ræðu minni og tel það alveg nauðsynlegt að hann verði felldur út í heilu lagi, eins og gert er ráð fyrir í áliti minni hluta hv. efh.- og viðskn. og einnig í áliti minni hluta hv. menntmn. sem komst að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt væri að þessi kafli félli út úr frv. Ég ætla, virðulegur forseti, ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta frv. á þessu stigi málsins. Ég get þó ekki stillt mig um að minnast aðeins á 4. tölul. brtt. á þskj. 286 þar sem gerð er tillaga um að bæta við ákvæði um ábyrgðasjóð launa. Þau ákvæði voru ekki tekin fyrir í félmn. og skil ég ekki hvernig stendur á því að það kemur hér allt í einu án þess að félmn. hafi verið falið að fjalla um það mál. Ég vil líka lýsa því að ég tel rétt og ætla mér að styðja brtt. um að 43. gr. þessa frv. falli brott og mun gera frekari grein fyrir því síðar í þessari umræðu. Ég ætla mér, virðulegur forseti, ekki að hafa þetta lengra að svo komnu máli þar sem ég tel að ég hafi gert sæmilega grein fyrir því af hverju ég tel ekki koma til álita að 1. hluti þessa frv. verði að lögum. Ég get raunar tekið fram að það eru fleiri atriði hér sem ég tel ótækt að verði að lögum en þessi kafli finnst mér einna mikilvægast að falli brott.

Hæstv. forseti. Allmikil dagskrá í 22 liðum liggur fyrir í dag og það eru ákveðin atriði varðandi þessa dagskrá sem ég vil leyfa mér að ræða við hæstv. forseta undir liðnum þingsköp. Þar ber fyrst til að taka að ég sé að 21. liður dagskrárinnar er frv. til laga um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins ásamt nál. og brtt., tekið til 2. umr. samkvæmt dagskránni án afbrigða. Þ.e. það stendur ekki með frv. eins og ég hafði búist við, ef leyft verður, sbr. t.d. 16. dagskrármál, sem ætlunin er greinilega að taka fyrir með afbrigðum á fundinum ef þingheimur fellst á það. Þetta vekur mér nokkra undrun þar sem þannig háttar til að þetta mál var afgreitt úr sjútvn. u.þ.b. kl. 21.50 í gærkvöldi. Þannig stóð a.m.k. mitt úr þegar ég gekk af fundi. Ég hlýt þess vegna að óska upplýsinga um það hvernig þau undur hafa mátt gerast að þetta mál er samt sem áður komið á dagskrá þessa fundar án afbrigða. Vasklega hefur verið unnið. Ég sé að hér liggja fyrir allmikil nefndarálit, bæði frá meiri hluta sjútvn. og svo brtt. Sama á við um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þó er þar til að taka að þeim fundi lauk þar sem málið var afgreitt út úr nefnd um kl. 21.00. Mér er tjáð að hæstv. forseti hafi haldið útbýtingarfund í gærkvöldi, að mestu leyti einsömul, og að klukkutími hefur þá verið til stefnu til að ganga frá þingskjölum varðandi það mál. Það er að vísu vel að verki verið þar sem nál. er 20 prentaðar síður og hafa fulltrúar meiri hlutans unnið vel á þessum klukkutíma. Ég spyr sem sagt í fyrsta lagi hvernig hátti til sérstaklega með Hagræðingarsjóð að hann skuli vera hér á dagskrá án þess að ætlunin sé að leita þar afbrigða. Í öðru lagi hlýt ég að vekja athygli á því að bæði þessi mál, frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, 20. dagskrármálið, og frv. til laga um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, voru afgreidd út úr nefnd nánast umsvifalaust eftir að lauk viðtölum nefndarmanna við gesti, en þannig háttar til að ræðumaður á sæti í báðum þessum nefndum. Það gafst þar af leiðandi enginn tími til að ræða málin í framhaldinu í nefndum og þaðan af síður gafst tími til að undirbúa álit nefndanna, a.m.k. minni hlutanna í báðum þessum nefndum. Ég vil að það komi hér fram, herra forseti, að við fulltrúar minni hlutans bæði í sjútvn. og efh.- og viðskn. gerðum formönnum beggja nefnda skýra grein fyrir því að það væri óhjákvæmilegt þar sem um svo viðamikil ágreiningsmál væri um að ræða, bæði innan þings og úti í þjóðfélaginu að við fengjum allnokkurn tíma til að skila áliti okkar og niðurstöðum. Engu að síður eru bæði þessi mál á dagskrá og eins og áður sagði það án þess að reiknað sé með að leita afbrigða fyrir veru þeirra hér eða umfjöllun um þau hér. Þá er líka rétt að upplýsa a.m.k. hvað nál. minni hlutans snertir varðandi ráðstafanir í ríkisfjármálum að það er ekki tilbúið og verður ekki fyrr en síðdegis í dag, það fer að vísu að einhverju leyti eftir afköstum skjaladeildar Alþingis, en það er óhjákvæmilegt að þetta verði athugað, hæstv. forseti, og rætt í hópi formanna þingflokka hvernig unnt er að haga dagskránni síðdegis í dag til að þessi mál geti komið fyrir með eðlilegum hætti þ.e. að fyrir liggi bæði nál. meiri hluta og minni hluta. En það þarf nokkurn undirbúning sem ég vona að skiljist. Þannig háttar einnig til að allmargir þingmenn sitja bæði í sjútvn. og í efh.- og viðskn. Nú eru hvorki meira né minna en fimm stór mál á dagskrá þessa fundar sem öll snerta þessar tvær nefndir, þ.e. dagskrármál frá og með því 17., um Verðlagsráð sjávarútvegsins, til og með 21., um Hagræðingarsjóð. Þar á meðal eru lánsfjárlög. Það gefur auga leið að þessir nefndarmenn geta ekki gert allt í senn, tekið þátt í umræðum, talað fyrir nál. minni hluta og búið önnur nál. til á sömu klukkutímunum. Þannig er t.d. með ræðumann að hann er framsögumaður minni hluta um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1992, hann tók að sér að semja nál. minni hluta varðandi ráðstafanir í ríkisfjármálum og hefur þar á ofan verið á stanslausum nefndafundum og þingflokksfundum nánast síðustu sólarhringa. Ég vil því óska eftir því, hæstv. forseti, og lýk nú máli mínu, að það verði athugað hvernig hægt er að skipuleggja vinnuna hér á næstu klukkustundum þannig að þetta geti gengið fyrir sig.

Varðandi það að ekki er leitað afbrigða fyrir þessum málum sem hv. 4. þm. Norðurl. e. minntist á og eru hér neðarlega á dagskrá fundarins þá er það einfaldlega vegna þess að það ber ekki að leita afbrigða fyrir málum þegar þingskjöl eru komin fram a.m.k. einni nóttu fyrir fund. Það var því ekki nauðsynlegt að leita afbrigða af þeim ástæðum. Það er ekki farið á svig við þingsköpin í þessum efnum. Hins vegar skilur forseti vel að það er mikið annríki bæði hjá nefndum og hér á þingfundum og forseti vill gjarnan leita leiða til þess að menn fái tækifæri til að ljúka því að semja nál. áður en þessi mál koma á dagskrá hér síðar. Það er 20. og 21. dagskrármálið. Ef forseti skildi rétt þá voru það þau mál sem hann nefndi sérstaklega. En það er hægt að taka önnur mál sem ekki þarf að leita afbrigða við og byrja á þeim og reyna svo að gefa mönnum svigrúm til þess að ljúka við að semja nál. sem nefnd voru.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem fram hefur komið að það er afar sérstakt að komin séu á dagskrá mál sem voru tekin út úr nefnd í gærkvöldi án þess að nefndarmönnum hafi gefist tækifæri til að fara ofan í alla þætti málsins og á ég þar sérstaklega við ráðstafanir í ríkisfjármálum. M.a. voru að koma fram nýjar upplýsingar á síðustu mínútu áður en málið var tekið út úr nefnd. Ég vil einnig benda á það, virðulegi forseti, að ég gerði grein fyrir því í ræðu þegar rætt var um frv. um breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt hver staða mála í nefndum væri og hver málatilbúnaður hæstv. ríkisstjórnar er. Það er nú því miður að koma fram núna í störfum þingsins. Ég vil, virðulegur forseti, vekja athygli á því að við í efh.- og viðskn. erum að fást við mjög stór og erfið mál eins og breytingar á tekjuskatti og eignarskatti sem eru í því formi þegar þegar mælt er fyrir þeim hér á þingi að þau gætu verið fyrsta vinnuskjal inni í ráðuneyti. Þau eru í því formi að við fáum frá hagsmunaaðilum utan úr þjóðfélaginu stórfelldar athugasemdir nánast við hverja einustu grein. Þannig að ég held, virðulegur forseti, að það verði að taka tillit til þessa. Við nefndarmenn í efh.- og viðskn. höfum unnið síðustu daga nánast nótt sem dag og tekið matarhléin til nefndarfunda. Því verður að gera þá kröfu að stjórnarandstöðunni gefist ráðrúm til að undirbúa sig undir umræðuna þegar þessi stóru mál koma hér inn aftur og ekki síst, virðulegi forseti, þar sem efnislegri meðferð í nefndum var í raun ekki lokið þannig að hún hlýtur þá eðli málsins samkvæmt að halda áfram hér inni í þingsal. Ég vil að vísu taka það skýrt fram að ég hef ekkert upp á vinnubrögð formanns okkar nefndar að klaga, hún hefur stýrt þessu samkvæmt þeim tíma sem henni hefur verið ætlaður eins og best verður á kosið að mínu mati. En eftir stendur þetta að efnislegri meðferð er ekki lokið. Ég vil sérstaklega nefna eitt atriði sem er tilfærslan á kostnaði við löggæsluna. Þar voru að koma inn í nefndina á síðustu stundu, nokkrum mínútum áður en málið var tekið út í gærkvöldi, veigamiklir þættir sem snerta hvaða áhrif þetta hefur á Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og í framhaldi af því þá jöfnun sem hann átti að veita smærri sveitarfélögum. Þar komu fram upplýsingar sem benda til þess að þetta þýði að þar komi þetta fram með tvöföldum þunga vegna þess að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu, sem hafa tækifæri til, fullnýti sína tekjustofna og fari inn á Jöfnunarsjóðinn af fullum þunga sem getur þýtt samkvæmt okkar upplýsingum allt að 30%--40% skerðingu á tekjujöfnunarframlaginu sem um verður beðið. Þetta eru svo stór mál, virðulegi forseti, að það er nánast ómögulegt að þau séu sett hér á dagskrá án þess að hægt sé að kynna sér þau frekar.

Virðulegi forseti. Ég kem hér í ræðustól vegna gagnrýni á það að út úr nefnd hafi komið strax í gærkvöld nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. um ríkisfjármál. Ég tek alveg undir það með þingmönnum, sem hér hafa talað, að vissulega er erfitt að fjalla um stór og mikil mál á nefndarfundum og finna tíma í annríki þingsins í lokin undir jól. Það hefur mér fundist þau tvö haust sem ég hef verið á þingi og tel að á því sé lítil breyting nú þó aðrir menn séu nú við stjórnvölinn og aðrir sem gagnrýna vinnuálag og tímaleysi. Örlítið um afgreiðslu mála úr minni nefnd. Hér hefur komið fram að mál hafi verið afgreidd án þess að menn færu almennilega ofan í þá þætti og þær nýju upplýsingar sem hafi verið beint inn í nefndina. Ég vísa þessu á bug. Það hefur vissulega verið erfitt að finna tíma fyrir fundi en ég þakka nefndarmönnum fyrir það að þeir hafa verið liprir við að mæta á þeim tímum sem hafa verið lausir. Það komu viðbótartillögur í ríkisfjármálum eftir þessa helgi og ég hef kallað alla þá aðila til fundar í nefndinni sem stjórnarandstaðan hefur óskað eftir og við höfum getað rætt mjög ítarlega við alla þá aðila. Öllum þáttum, sem fólust í sjálfu frv. um ríkisfjármál í upphafi, var vísað til fagnefnda Alþingis og frá þeim komu til baka álit sem var farið ítarlega yfir og í sumum tilfellum, örfáum, tillögur. Það sem hér er bent á um nýjar upplýsingar frá því eftir helgi sem lúta að hafna-, vega- og löggæslumálum þá er eins með þær að við höfum farið ofan í þau mál og átt viðræður m.a. við sveitarfélögin. Hér var því haldið fram að löggæslumálin ein sér mundu hafa mjög mikil áhrif á Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það má vissulega halda því fram, en algerlega óháð því hvort verið er að setja löggæslumál eða þátttöku í kostnaði löggæslumála til sveitarfélaganna þá er staðreyndin sú, og vita það allir sem hafa einhverja þekkingu á þessum málum og sveitarstjórnarmálunum, að sveitarfélög hér í þéttbýlinu hafa ekki fullnýtt sína tekjustofna og þar af leiðandi ekki fengið ákveðnar lögbundnar greiðslur úr Jöfnunarsjóði sem þau annars gætu fengið. Þetta hefur komið, þegar er ákveðin upphæð í Jöfnunarsjóði, hinum smærri sveitarfélögum góða. Það breytir því ekki að sveitarfélag -- vel að merkja sem er undir meðaltalsmörkum í tekjum -- getur ef það fullnýtir sína tekjustofna tekið stórar fjárhæðir út úr Jöfnunarsjóði samkvæmt lögum. Þetta er algerlega óháð því hvort verið er að setja þátttöku í löggæslumálum til sveitarfélaganna. Og þetta er umræða sem maður hefur heyrt hjá ýmsum sveitarstjórnarmönnum á þessu hausti, áður en slíkar umræður komu til, að staða þeirra væri þannig að þeir þyrftu margir hverjir að fara að huga að því hvort þáttur þeirra í Jöfnunarsjóði þyrfti að vera hærri. Hins vegar hafa margir skirrst við að hækka sína tekjustofna og það er alveg þekkt t.d. varðandi sveitarfélögin, sem eru hér næst höfuðborginni, að hún hefur stýrt mjög miklu í því hvað sveitarfélögin gera t.d. í útsvarsprósentu og öðru. Þetta vildi ég að kæmi fram vegna þess að skilja mátti orð hv. 6. þm. Norðurl. e. þannig að löggæslumálin ein og sér hefðu gífurleg áhrif á þátt sveitarfélaganna til framlags úr Jöfnunarsjóði. Ég vil líka láta það koma fram að ég hef reynt að verða við óskum manna varðandi þessa erfiðu stöðu í nefndum. Í morgun átti að vera fundur kl. 9. Ég hafði hugsað mér að við héldum þann fund fram undir hádegi. Þegar ég kom í þinghúsið í gærkvöldi kom í ljós að stjórnarandstaðan hafði óskað eftir því að fá frí frá fundum kl. 10 í morgun vegna þingflokksfunda. Því var það svo og einnig vegna þess að mönnum hafði lítill tími gefist til að semja sín nál. varðandi ríkisfjármál að fundur í minni nefnd stóð einungis frá kl. 9--10 í morgun þótt vissulega hefði verið full ástæða til að við hefðum verið að fjalla um okkar mál lengur ef þannig hefði borið undir. Þetta vil ég að komi fram. Af því sagt var að 20 síðna nál. væri komið fram á einni klukkustund frá efh.- og viðskn. þá er það mjög áríðandi að það komi fram að megnið af þeim pappír eru að sjálfsögðu álitin frá nefndunum sem ég vék að áðan og strax í gærmorgun voru breytingartillögur nefndarinnar lagðar fram í nefndinni. Þannig að auðvitað lá þetta fyrir.

Virðulegi forseti. Síðasliðinn laugardag kvaddi ég mér hljóðs um þingsköp og kom þeirri vinsamlegu ábendingu til ríkisstjórnarinnar --- það sést nú hvorki tangur né tetur af henni þessa stundina en æskilegt væri að ráðherrar fylgdust með umræðum um vinnubrögð í þinginu og hvernig framgangi mála sem koma frá ríkisstjórninni er háttað. En ég kom með þá vinsamlegu ábendingu að tekið yrði þinghlé til að ríkisstjórnin gæti komið sér saman um hvað hún ætlaði að gera í þeim málum sem hún hefur lagt fyrir þingið. Hér hefur ekki verið gert neitt hlé heldur hefur sami gangur verið á öllum málatilbúnaði að tillögur streyma stöðugt til hinna ýmsu nefnda sem eru að vinna í málum. Við sem sitjum í efh.- og viðskn. erum þessa stundina að fást við frv. um eignarskatt og tekjuskatt. Meðal þess sem þar er til umræðu er svokallaður sjómannaafsláttur. Það var upplýst af einum stjórnarþingmanni í sjónvarpinu í gærkvöldi að verið væri að vinna að breytingum á þessum afslætti. Og ég vil spyrja: Hvar er verið að vinna að breytingum á þessum afslætti? Þetta mál er til meðferðar hjá efh.- og viðskn., þangað hafa enn þá ekki komið neinar tillögur um breytingar á þessum sjómannaafslætti. 

Forseti hefur nú þegar gert ráðstafanir til að óska eftir að hæstv. ráðherrar komi hér í salinn.

Á meðan vil ég beina spurningu til hæstv. forseta: Eins og hér kom fram áðan þá sat efh.- og viðskn. á fundi í gærkvöldi og ég fór hér út úr húsinu rétt fyrir hálfsjö, þá var hér í ræðustóli hv. þm. Sólveig Pétursdóttir. Við sátum á fundi til klukkan að verða hálfníu en þá fóru nokkrir nefndarmanna yfir á fund í sjútvn. Ég fór heim og hafði ekki hugmynd um að hér ætti að fara fram útbýtingarfundur. Það má kannski segja að minn þingflokksformaður hefði átt að vera á vaktinni og láta okkur vita.

Forseti tilkynnti það í lok fundar í gær að það yrði útbýtingarfundur.

Það sem ég var að segja, hæstv. forseti, er að þá sat ég á fundi í efh.- og viðskn. og þeim boðum var ekki komið til okkar að þessi útbýtingarfundur ætti að fara fram. Ég tek þetta upp vegna þess að hér var dreift stórmáli, frv. til laga um Lánasjóð ísl. námsmanna, sem að sjálfsögðu verður komið í umræðuna í dag úti í þjóðfélaginu meðal námsmanna. Við verðum auðvitað spurð álits á þessu máli og því miður hefur mér ekki gefist kostur á að kynna mér það þótt minn ágæti þingflokksformaður hafi reyndar gert sér sérstaka ferð heim til mín í gærkvöldi til að koma þessu til mín. En efh.- og viðskn. hefur haft forgang. Hér eru sjútvrh. og forsrh. mættir. Ég varpaði fram þeirri spurningu: Hvar er verið að vinna að breytingum á sjómannaafslættinum? Er það rétt sem fram kom hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni að verið væri að vinna að breytingum á honum? Málið er til meðferðar í efh.- viðskn. en þangað hafa enn þá ekki borist neinar breytingartillögur. Hvar er verið að vinna að þeim?

Virðulegur forseti. Okkur sem störfum í efh.- og viðskn. var það í sjálfu sér ljóst í gær að það var ætlun meiri hluta nefndarinnar að taka svokallaðan bandorm út úr nefndinni. Hitt er svo annað mál að þar hafa verið að koma fram upplýsingar sem komu okkur á óvart. Og það er alveg ljóst að það sem kom mest á óvart eru þau áhrif sem svokallaður skattur vegna löggæslu mun hafa á Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það er alveg ljóst að þar er um veruleg áhrif að ræða. Það má vel vera að hæstv. ríkisstjórn og sá meiri hluti, sem stendur að baki hennar, hafi engan áhuga fyrir að kanna þau mál til hlítar og sé nánast alveg sama um hvaða áhrif þetta hefur á sveitarfélögin. En það vill svo til að við sem skipum minni hluta nefndarinnar höfðum áhuga fyrir því að kynna okkur þetta betur en til þess var enginn tími. Það varð að taka málið út og við fengum nánast ekki ráðrúm til þess að ræða þetta til hlítar við fulltrúa sveitarfélaganna. Nú er það að sjálfsögðu á valdi meiri hluta nefndarinnar hvernig vinnubrögðum er hagað. Það er alveg ljóst að við munum kalla eftir upplýsingum um þetta mál hér í umræðum um málið. Og ef það þykja hentugri vinnubrögð hér á Alþingi af hálfu forsetadæmisins og ríkisstjórnarinnar, þá gott og vel. Þá fer tími þingsins í það. Síðan er rétt að geta þess, virðulegur forseti, að efh.- og viðskn. á eftir að fjalla um tekjugrein fjárlaganna. Það hefur ekki enn þá unnist tími til að fá Þjóðhagsstofnun til fundar til að fjalla um tekjugrein fjárlaganna og mér er ekki alveg kunnugt um hvernig því er háttað í hæstv. fjárln. Mér skilst að 3. umr. fjárlaga eigi að fara fram á morgun og það er alveg ljóst að efh.- og viðskn. verður að fá ráðrúm a.m.k. til að koma saman út af málinu. Og jafnvel þótt ekki sé tími til langra umræðna þar þá vænti ég þess að meiri hluti nefndarinnar muni a.m.k. ekki skila nál. nema kalla fund saman um það mál. Síðan er það svo að frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt snertir að sjálfsögðu tekjuhlið fjárlaganna og það mál er allt í uppnámi. Það frv. er þannig unnið að það stenst ekki tæknilega. Það hefur komið fram. Ekkert samráð hefur verið haft við aðila vinnumarkaðarins og alveg er ljóst að við höfum a.m.k. áhuga á því að flytja brtt. sem eru flóknar og ég treysti mér ekki til að ganga frá þeim nema fá sérfræðinga til fundar til að hjálpa við það. Ég veit ekkert hvaða sérfræðinga fjmrn. notar almennt til að hjálpa til við brtt. í fjárlagafrv. Maður heyrir það í sjónvarpinu að það séu einhverjir ákveðnir þingmenn hér sem eru hjálparkokkar í þeim efnum. Mér er ekki kunnugt um að þeir hafi sérfræðikunnáttu í þeim efnum og við hljótum að krefjast þess að þau mál séu a.m.k. kynnt í efh.- og viðskn. þó að ég viðurkenni að sjálfsögðu að hv. þm. sem er annt um mál hljóta að reyna að hafa áhrif á að þau séu færð til betri vegar. Það skil ég vel. Síðast en ekki síst var tekið út úr nefnd í gærkvöldi frv. til laga um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Það var gert skömmu fyrir klukkan tíu og ég spurði á þessum fundum hvernig menn hygðust haga störfum hér í dag. Hvort það yrði ráðrúm til að ræða þessi mál í dag út af öðrum málum. Það gekk mikið á að ljúka þeim. Ég talaði við aðra minnihlutamenn í örfáar mínútur og þegar ég kom inn á Alþingi til að ná í gögn var verið að slíta fundi sem væntanlega hefur verið þessi útbýtingarfundur sem þessu hefur verið deilt út á. En það hafa verið mjög snör handtök, svo ekki sé nú meira sagt. Það kom mér nokkuð á óvart því ekki var ljóst að verið væri að útbýta skjölum. Svo er í annan stað, hæstv. forseti, þannig með þetta frv. að í lögum stendur í ákvæði til bráðabirgða II., eftirfarandi grein: ,,Sjávarútvegsráðherra skal fyrir árslok 1992 láta endurskoða lög þessi. Hafa skal samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og helstu hagsmunasamtök í sjávarútvegi við þá endurskoðun.`` Nú er það ljóst að ekki hefur verið haft samráð við sjútvn. um þetta mál, en látum það vera, málið er í hennar höndum. En upplýst hefur verið í nefndinni að það hefur ekkert samráð verið haft við hagsmunasamtök í sjávarútvegi. Nú vil ég spyrja hæstv. forseta: Telur forseti eðlilegt að taka hér fyrir mál þar sem Alþingi hefur lýst yfir vilja sínum að kröfu þingmanna á þeim tíma og þessi vilji er ekki virtur? Er hægt að taka þetta mál fyrir, hæstv. forseti, fyrr en vilji þingsins hefur verið virtur?

Virðulegi forseti. Það ber þá nýrra við ef stjórnarandstaðan og aðrir kvarta undan því að það séu vaskir menn til verka í sjútvn. Ég tel það gott fordæmi hjá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni og öðrum að menn hafi snör handtök eins og hann kýs sjálfur að kalla þau vinnubrögð sem þar voru viðhöfð við þetta nál. Alveg hárrétt er að þar voru hafðar hraðar hendur. Ég skal fúslega viðurkenna að eftir að fundur hófst í sjútvn. klukkan átta bað ég starfsmann nefndarinnar að hefja undirbúning að þessu nál. og þegar fundi lauk, u.þ.b. 7 mínútur í tíu, gengum við endanlega frá því og nál. var síðan útbýtt hér á fundinum. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson og aðrir stjórnarandstöðuþingmenn þurftu ekki að velkjast í neinum vafa um hvað stæði til. Ég hafði sagt þeim með tveggja daga fyrirvara að ég hygðist afgreiða málið úr nefnd, þannig að það er ekki hægt að segja að þar hafi verið nein undirmál. Það kom líka upp á fundi okkar í gær hvort þetta mál yrði rætt á þingi í dag. Hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson varpaði því fram í umræðu. Ég svaraði því svo til að ég hygðist beita mér fyrir því sem þingflokksformaður að þetta yrði tekið á dagskrá. Ég hygg að þessi afstaða mín sem starfandi formanns í nefndinni hafi átt að vera ljós. 

Og veitir ekki af.

Hins vegar er alveg ljóst og rétt að það komi fram að stjórnarandstaðan telur að hér sé um lögleysu að ræða. Um það má deila. Ég gerði það sem í mínu valdi stóð sem formaður nefndarinnar til þess að hún gæti undirstrikað þessa skoðun sína með því að kalla til fundar við nefndina að beiðni stjórnarandstöðunnar bæði svokallaða undirnefnd um mótun sjávarútvegsstefnu og yfirnefnd líka. Rétt er að það komi fram að ég átti samtöl við stjórnarandstöðuþingmenn í minni hlutanum þar sem það kom fram að þeir óskuðu sérstaklega eftir því að oddvitar hinnar tvíhöfða yfirnefndar kæmu til þess að hægt væri að fá það fram í nefndinni hvort haft hefði verið samráð við þá. Ég taldi alveg sjálfsagt að verða við þessum óskum til að þeir gætu þá komið fram með þessar skoðanir sínar eins og Halldór hefur raunverulega gert núna. Hins vegar er það rétt, eins og ég ætlaði að segja áðan þegar ég var truflaður með frammíköllum þingmanna, að þetta eru auðvitað hröð vinnubrögð. Það kann vel að vera að þau séu ekki til eftirbreytni og ég geri mér alveg fyllilega ljóst að þarna var um mikið vinnuálag að ræða á nokkrum þingmönnum sem eru bæði í efh.- og viðskn. annars vegar og hins vegar í sjútvn. Þeir höfðu ekki ráðrúm til þess að vinna sitt minnihlutaálit. Ég kýs að túlka orð Steingríms J. Sigfússonar, varaformanns Alþb., þannig að hann hafi í rauninni verið að óska eftir því að gert yrði stutt hlé á þessum fundum til að formenn þingflokka gætu hist ásamt forseta til þess að ræða það með hverjum hætti væri hægt að finna tíma til þess að vinna þetta minnihlutaálit og með hvaða hætti væri síðan hægt að haga umræðum um Hagræðingarsjóð. Sem formaður þingflokks annars stjórnarflokksins tek ég undir þessa ósk varaformanns Alþb. Ég hygg að það væri viturlegt að við gerðum örstutt hlé þegar þessari þingskapaumræðu er lokið og formenn þingflokkanna og forseti ræddu um það hvernig best væri að haga umræðu um Hagræðingarsjóðinn þannig að minni hlutanum gæfist ráðrúm til að gefa þetta álit.

Eins og forseti hafði lýst hér áður en þessi þingskapaumræða hófst er forseti tilbúinn að leita leiða til þess að tíma megi finna fyrir þá sem eiga eftir að skila nál. og annað það sem menn telja nauðsynlegt að gera áður en umræða getur hafist um þau mál sem hér hafa verið aðallega til umræðu. Forseti hefur hugsað sér að gera hlé á fundinum þegar þeir hafa lokið við að tala um gæslu þingskapa sem enn eru á mælendaskrá því forseti telur eðlilegt að þeir fái líka tækifæri til að koma með sín sjónarmið áður en hlé verður gert.

Virðulegi forseti. Ég vil segja örfá orð um starfið sem snýr að fjárln. Þar vorum við að vinna á fundi fram á nótt. Við höfum kvartað yfir því, minni hlutinn, að stórar ákvarðanir væru seint á ferðinni og gert við það stífar athugasemdir. Hins vegar hefur meiri hlutinn verið að tilkynna okkur um ákvarðanir ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans í þessum efnum og er út af fyrir sig ekkert um það að segja. Við komum til fundar í morgun og þar var byrjað á því að bera upp tekjuhlið frv. Við bentum á ákvæði þingskapa um að álit ætti að koma frá efnahagsnefnd þingsins á tekjuhliðinni fyrir 3. umr. fjárlaga. Formaður nefndarinnar varð strax vel við þessu og frestaði fundi, bar ekki tekjuhliðina upp og vil ég þakka það. Hann brást alveg hárrétt við því. En nú vil ég spyrja, af því að 1. þm. Austurl. upplýsir að þessi mál hafi lítið verið rædd í efnahagsnefnd. Þar hafi hvorki Þjóðhagsstofnun eða fjmrn. verið kallað fyrir út af tekjuhliðinni vegna þessara stóru mála. Vil ég þá spyrja formann nefndarinnar ef hann er hér staddur: Hvenær á þetta að fara fram? Hvenær á að kalla í sérfræðinga vegna tekjuhliðar fjárlaga og hvenær mun þetta nál. berast fjárln.? Og hvenær mun þá 3. umr. fjárlaga fara fram? Hún getur að sjálfsögðu ekki farið fram fyrr en búið er að skila nál. Mér er spurn: Hvenær eiga fjárlaganefndarmenn að semja sín nál. og undirbúa málflutning við 3. umr. sem verður gífurlega mikil því þær ákvarðanir sem ríkisstjórnin hefur kynnt varðandi heilbrigðismál og annað eru þess eðlis að þær hljóta að kalla á mjög mikla umræðu svo ekki sé meira sagt. Ég gæti talið upp mörg fleiri mál þannig að ég vildi fara fram á það að menn segðu eitthvað um það, bæði ríkisstjórn og forsetar þingsins og formaður efnahagsnefndar, hvenær niðurstaða af þessum störfum muni liggja fyrir og hvort það séu einhverjar líkur til þess að 3. umr. fjárlaga fari fram á morgun. Ég tel litlar líkur á því að það sé hægt með skikkanlegum hætti. Hér er verið að rífa mál út úr nefndum og menn undrast að viðbrögð séu hörð við því. Ég hef einu sinni gerst sekur um að rífa mál út úr nefnd með valdi og viðbrögðin hjá Sjálfstfl. voru þau að ég var kallaður ofbeldismaður tvisvar úr þessum ræðustóli og var þó málið búið að vera fyrir nefndinni í tvo mánuði og 60 aðilar búnir að koma fyrir nefndina. Þetta var mál sem var Sjálfstfl. ekki að skapi. Viðbrögðin voru svona. Hér er talið allt í lagi að rífa hvert málið af öðru með valdi út úr nefndum og halda að stjórnarandstaðan segi ekki neitt og þegi. Einn þingmaður talaði í átta klukkutíma og 20 mínútur um þetta mál þegar ég var búinn að rífa það út. Svona var nú þá.

Virðulegi forseti. Hér er komin upp mjög alvarleg og sérkennileg staða í þinghaldinu. Á fundi í hádeginu tilkynntum við forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna formönnum þingflokka stjórnarliðsins og forseta Alþingis að það gæti ekki verið um neitt samstarf að ræða um þinghaldið við þær aðstæður sem nú eru. Ástæðurnar liggja í raun í augum uppi. Stjórnarandstaðan hefur síðustu daga reynt að gera allt sem hægt er til að greiða fyrir gangi þingmála. Hér voru afgreidd ýmist frá Alþingi eða á milli umræðna ellefu þingmál í gær. Við höfum hjálpað til við að fleyta málum á milli umræðna í atkvæðagreiðslum eins og kemur t.d. fram á skjali sem ég er með fyrir framan mig þar sem ljóst er að stjórnarsinnar eru minni hluti í atkvæðagreiðslum í þinginu hvað eftir annað. Stjórnarandstæðingar hafa orðið að hjálpa til við afgreiðslu á málum til að þoka þeim á milli umræðna. Stjórnarandstaðan hefur sýnt samvinnulipurð með þeim hætti og líka t.d. með þeim hætti að fallast á það fyrir sitt leyti að staðið yrði að upphafi 3. umr. fjárlaga eins og gert var á laugardaginn var. Sú ákvörðun orkaði tvímælis af einni ástæðu. Þeirri, að í þingsköpunum stendur alveg skýrt að álit efh.- og viðskn. á tekjuhlið fjárlaganna eigi að liggja fyrir áður en 3. umr. hefst. Það álit lá ekki fyrir frá efh.- og viðskn. Þess vegna bar auðvitað að leita afbrigða. Menn létu það yfir sig ganga að það var ekki gert. Þetta er ég að nefna til marks um það að stjórnarandstaðan hefur sýnt samvinnuvilja í verki. Það er einnig ástæða til að benda á í þessu sambandi að stjórnarandstaðan hefur reynt að greiða fyrir málum þó að hlutirnir hafi verið mjög í lausu lofti af hálfu ríkisstjórnarinnar. Síðast í gærkvöld var heilbrigðiskafla fjárlagafrv. snúið við í grundvallaratriðum án þess að það fengist í raun rætt nokkurs staðar. Þrátt fyrir þennan samvinnuvilja stjórnarandstöðunnar gerist það að haldinn er hér útbýtingarfundur í gærkvöldi klukkan tíu, það er tilkynnt hér á forsetastóli rétt fyrir klukkan sjö og við gerðum engar athugasemdir við það vegna þess að við gerðum ráð fyrir því að hér væri um hefðbundinn útbýtingarfund að ræða þar sem ekki væri verið að kasta inn ágreiningsmálum á tæpu vaði. Hvað gerist? Það birtist, virðulegi forseti, þetta nál. um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992 frá meiri hluta efh.- og viðskn. Nál. sem er hvorki meira né minna en 20 síður --- klukkutíma eftir að nefndarfundinum lauk. Sömuleiðis birtast brtt., ekki ein, heldur fimmtán, við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992, klukkutíma eftir að fundinum lauk. Síðan gerist það að dreift er nál. meiri hlutans um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og brtt. örfáum mínútum eftir að fundinum lauk í sjútvn. þannig að það er greinilegt að nál. og brtt. voru tilbúnar löngu áður en fundinum lauk í sjútvn. Með öðrum orðum: Fulltrúa stjórnarandstöðunnar, sem tóku þátt í fundi sjútvn. í gærkvöldi í góðri trú, var verið að draga á asnaeyrunum. Telja þeim trú um að þarna væri um eðlileg og þingræðisleg vinnubrögð að ræða. Þessi framkoma við stjórnarandstöðuna er algjörlega óþolandi. Af þeirri ástæðu lýstum við því yfir, forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna, áðan á fundi með forseta að ekkert samkomulag væri um þinghaldið að neinu leyti við þær aðstæður sem nú er um að ræða. Á þessum fundi í gærkvöldi var líka dreift, eins og kom fram hjá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, frv. til laga um Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það er enginn smápappír. Formenn þingflokka stjórnarliðsins hafa aldrei nefnt þann möguleika á fundum formanna þingflokkanna að þetta mál yrði sýnt eða tekið fyrir á þeim dögum sem eftir eru af þinginu, hvenær svo sem því lýkur. Auðvitað getur stjórnarliðið gert það sem því sýnist. Auðvitað getur það ákveðið dagskrá eins og því sýnist. Auðvitað getur forsetadæmið ákveðið að setja 3. umr. fjárlaga á dagskrá á morgun ef því sýnist svo. Auðvitað er það þannig. Auðvitað ráðið þið þessu, forsetinn og ríkisstjórnin. En þá er það líka þannig að þið skuluð ekki vera að leita samstarfs við stjórnarandstöðuna þegar gengið er yfir hana með þessum grófa og óþingræðislega hætti sem hér gerðist í gærkvöld. Þessu hljótum við að mótmæla, virðulegi forseti, og ef hv. 17. þm. Reykv. vill gera hlé á fundum hér þá getur hann gert það mín vegna en hann er ekki að gera það að beiðni stjórnarandstöðunnar. Það skal vera skýrt.

Virðulegur forseti. Þessi umræða er um gæslu þingskapa, eins og nú er farið að kalla umræður um þingsköp, og ég held að það sé rétt að menn virði fyrir sér þá grein sem hér er verið að ræða um sem er 39. gr. þingskapanna, um 2. umr. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Önnur umræða fer eigi fram fyrr en einni nóttu eftir fyrstu umræðu eða útbýtingu nefndarálits og skal þá ræða greinar frumvarpsins og breytingartillögur við þær.`` --- Þetta er textinn. Ég held að það sé rétt að menn hugleiði: Eru hér reglur uppfylltar að formi og að innihaldi? Ég geri ráð fyrir því að menn telji að þetta geti staðist með formið. Hæstv. forseti kom með þá túlkun. Þó er það háð mjög rúmri túlkun á því hvað er nótt og hvað er dagur. Ég held það væri rétt að menn áttuðu sig á því, þar á meðal forseti þingsins virðulegur og forsætisnefnd, að í rauninni er þörf á því að skýra þingsköpin að þessu leyti. Er það eðlilegt að haldinn sé fundur, sem tilkynnt er um að kveldi, sem útbýtingarfundur og að fundi verði frestað? Þetta er gert á fundi þar sem sárafáir þingmenn voru enn til staðar, að ég held, þegar fundi var frestað. Síðan klukkan tíu er haldið áfram fundi og þá er útbýtt þessum pökkum frá ríkisstjórninni sem menn hafa verið að nefna hér. Nál. frá nefnd, sem var að ljúka störfum fimm mínútum fyrr, um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og minni hluta auðvitað ekkert ráðrúm gefið til að skila sínu áliti, og nýju frv., sem hér liggur á borðum þingmanna, um breytingar á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna. Ég held að þetta sé allt á tæpasta vaði og í rauninni er hér komið fram á nótt miðað við það að við skiptum sólarhringnum í nótt og dag og viljum kannski halda tólf stundum hvorum megin. Síðan er talað um nefndarálit. Hvað er nefndarálit? Er það bara álit meiri hlutans? Er ekki hluti af nál. einnig álit minni hlutans? Ég er alveg viss um að hægt er að vísa hér í hefðir um að hliðstætt hafi gerst, eins og hv. þm. Jón Kristjánsson minntist hér á og er ágætt að hann rifjaði upp tilefnið og það sem á eftir á fylgdi. Ég segi þetta hér vegna þess að þörf er á því að menn vandi sig gagnvart þingsköpunum að þessu leyti. Full ástæða gæti verið til þess að taka skýrar til orða í þingsköpum að þessu leyti, t.d. þetta: Hvað er nefndarálit? Ég er þeirrar skoðunar að minni hluti í þingnefnd eigi ekki að hafa ótakmarkað ráðrúm til þess að tefja að mál komist á dagskrá. En hann á að hafa eðlilegt svigrúm til þess og í rauninni alveg lágmark að það sé sólarhringur eins og almennt er gert ráð fyrir varðandi þingmál að sé virt. Síðan, virðulegur forseti, hefur komið fram hjá þingmönnum að ekki hefur gefist ráðrúm til að afla grundvallarupplýsinga eins og um nýja þætti af hálfu ríkisstjórnarinnar varðandi frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og þá nýbreytni að ætla að fara að leggja löggæslukostnað á sveitarfélögin. Menn greinir á, heyri ég, sem hafa nefnt það efnislega í þessari umræðu, hvað sé rétt og hvað sé rangt í því efni. Það er auðvitað ekki til sparnaðar varðandi umræður í þinginu að fá efnislega þætti málsins ekki fram í nefnd. Ég tek því undir með hv. 1. þm. Austurl. sem nefndi þetta alveg sérstaklega í sínu máli. Svo vil ég segja, virðulegi forseti, að það er auðvitað ljóst í hvað stefnir hér. Ríkisstjórnin er með allt niður um sig í sambandi við undirbúning mála gagnvart þinginu. Það skortir mjög á að hér komi mál fram með eðlilegum hætti miðað við það að ljúka þinghaldi fyrir jól enda er hæstv. forsrh., ég hygg fyrstur af hálfu ríkisstjórnarinnar og þingsins, til að nefna að trúlega þurfi að halda áfra störfum þingsins að loknum jólum, milli jóla og nýárs eða á nýju ári. Mér sýnist það blasa við, eins og málum vindur hér fram eða öllu heldur eins og staðið er að málum af hálfu ríkisstjórnarinnar gagnvart þinginu, að menn hljóti að halda hér áfram án þess að gera hefðbundið jólahlé. Mér sýnist stefna í það efni eins og forsrh. hefur þegar gefið til kynna.

Virðulegi forseti. Við stöndum frammi fyrir mjög alvarlegum hlutum. Í fyrsta lagi þá vil ég taka undir það með sitjandi formanni sjútvn. og formanni þingflokks Alþfl., hv. 17. þm. Reykv., að það má deila um hvort lögleysa fór fram í sjútvn. í gær. Mín skoðun á þessu er ákveðin. Ég vil líka taka undir það með honum að þetta er ekki til eftirbreytni. Svo ég skýri þetta nánar þá voru þarna mjög málefnalegar og efnislegar umræður alveg fram á seinustu mínútu. Á seinustu mínútum þessa fundar kom raunar fram að sennilega hafa sveitarfélög, þau sem treystu sér til að tjá sig um það frv. sem þarna var til umfjöllunar, gefið sína umsögn á fölskum forsendum og það er alvarlegt. Ég vil skýra það aðeins. Þau fengu gögn sem gátu bent til þess að verið væri að bæta þjónustu við sveitarfélög sem fara illa út úr kvótatapi. Þau fengu nefnilega gögn sem bentu til þess, og það er ekki minna mál en svo að þaulvanir og mjög góðir fréttaritarar útvarpsins misskildu málið á sömu lund og héldu að hér væri verið að stíga mikið framfaraskref. En það er nú eitthvað annað. Efnislega var þetta nákvæmlega öfugt. Því er von að sveitarfélögin hafi misskilið þetta eftir þeim gögnum sem þau fengu. Þetta eitt út af fyrir sig hefði átt að sannfæra hv. formann um að hér ætti ekki að fara að dreifa nál. sem mér skilst að hafi orðið til og verið prentað á örfáum mínútum. Að vísu upplýsti formaður þarna að hann hefði byrjað meðan við vorum að hlusta á röksemdir í málinu að útbúa nál. Það var alveg ljóst að hann ætlaði ekki að láta efnislega umfjöllun ráða niðurstöðu sinni í þessu máli og það er alvarlegt. Vegna þess hvað þessi fundur dróst lengi fór ég hingað af tilviljun á útbýtingarfund, sem ég vissulega vissi um, en hafði ekki tilkynnt nokkrum í mínum þingflokki um vegna þess að ekki hafði verið kynnt með nokkrum hætti að hér yrðu jafneldfim mál til útbýtingar eins og var og með jafnundarlegum hætti. Ég axla þá ábyrgð og mér heyrist það á öllum öðrum þingflokksformönnum að þeir hafi ekki tilkynnt þetta réttilega og mér þótti það miður. Það var hrein hending að ég var hér. Það var hrein hending að mér gafst tækifæri til þess að láta fulltrúa okkar kvennalistakvenna í efh.- og viðskn. fá þau nauðsynlegu gögn sem hún þurfti. Það var slembilukka og ekkert annað. Hér hefði ég getað óafvitandi brotið alvarlega á þingmönnum Kvennalistans og ég geri slíkt ekki með glöðu geði. Mér þætti gaman að vita hvort eitthvað slíkt hefur gerst þar sem aðrir þingflokksformenn virtust ekki heldur gera sér grein fyrir að slík útbýting mundi fara fram. Ég vil jafnframt ítreka að ég sé í rauninni ekki að við stöndum frammi fyrir öðru en vandræðagangi af stjórnarinnar hálfu og ég lýsi fullri ábyrgð og tek undir með hv. formanni fjárln. þar sem hann kvartar undan því í Alþýðublaðinu í dag að mjög illa gangi að fá einhverjar skýrar línur í fjárlagaafgreiðslu frá stjórnvöldum. Þetta er alvarlegt. Hér höfum við setið á löngum fundum og ég held við höfum gert býsna margt til að greiða fyrir þingstörfum. Við fáum það síðan framan í okkur frá hæstv. forsrh., þegar farið er að tala um skynsamlegan vinnutíma fyrir starfsfólk þingsins, að það sé bara væmni. Ég vil segja það að margir hafa kvartað undan því við mig hve fundir eru orðnir miklir og ég hef spurt eftir þessa yfirlýsingu forsrh. hvort það sé ekki bara væmni. Eitthvað annað. Nei, fólki þykir það ekki væmni, fólki þykir það bara eðlileg krafa að ekki sé fundað hér allan sólarhringinn. Fleira hef ég ekki að segja um þetta en ég tel að það sem hef verið að tala um sé alvarlegt og beri að taka til greina.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja það að forseti geti gert hlé á þessum fundi að beiðni hv. þm. Össurs Skarphéðinssonar, formanns þingflokks Alþfl., til þess að ræða dagskrána í dag. Ég held að á þeim fundi sé mikilvægt að menn ræði um þinghaldið fram til jóla. Ég er einn af þeim sem annaðhvort hafa svikist um í gær eða misst af því þegar þessi útbýtingarfundur var tilkynntur. Mér þykir það hart af þeirri ástæðu að hér eru stórmál á ferðinni eins og komið hefur fram hjá hv. þm. í þessari umræðu. Hér er lagt fram á borð þingmanna frv. til laga um Lánasjóð ísl. námsmanna. Í öllum þeim pappírum sem ég hef séð um skipulag þinghaldsins til jóla hef ég hvergi rekist á að til stæði að taka þetta hitamál í gegnum þingið á þeim fáu dögum sem eftir eru fram til jóla. Því vil ég spyrja hæstv. forseta, af því að hæstv. menntmrh. er genginn úr salnum, hvort það sé virkilega meining ríkisstjórnarinnar og forseta þingsins að ýta þessu máli í gegn fyrir jólaleyfi þingmanna.

Virðulegi forseti. Mér finnst þarft og gott að menn ræði saman sín á milli um framkvæmd og tilhögun þinghaldsins en mér finnst satt að segja að það þurfi líka að vera lágmarkstrúnaður á milli manna. Mér finnst líka að lágmarksvirðing þurfi að vera á milli manna. Ég tel að þrátt fyrir allt hafi það tekist í hópi okkar þingflokksformanna. En ég verð að segja að mig rekur í rogastans að hlusta á ræðu hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson. Ég verð að segja að mér þykir illt að sitja undir því að fá á mig ásakanir um að hafa, eins og ég skrifa orðrétt eftir henni, sent út röng gögn til þeirra aðila sem ég bað um umsagnir um þetta frv. Hún orðaði það svoleiðis. Því er rétt að það komi fram að það sem ég sendi út var frv. til laga, sem liggur fyrir, um breytingar á Hagræðingarsjóðnum ásamt þeim brtt. sem fram höfðu komið í nefndinni. Það var það sem ég sendi út. Í greinargerð með því frv. eru dregnar skýrum línum þær breytingar sem eru á frv. frá fyrri lögum þannig að þeir sem hafa lesið það ættu ekki að velkjast í vafa um hvað þarna var að gerast. Mér finnst verulega slæmt að heyra hér frá félaga mínum úr sjútvn. og úr hópi þingflokksformanna, sem ég á marga fundi með á hverjum degi, ásakanir um að ég hafi sent út röng gögn. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Ég veit ekki á hvaða plani svona umræða er að verða, hv. þm. Anna Ólafsdóttir. Hvað varðar þennan útbýtingarfund er rétt að það komi líka fram að hann var ræddur á fundi formanna þingflokkanna með forseta. Og ég held að það sé rétt að menn tali tæpitungulaust hérna og komi sér að efninu, því efni sem hv. þm. Finnur Ingólfsson vék að áðan: Hvenær ætlum við að ljúka þinghaldi fyrir jól? Það hefur komið skýrt fram, bæði úr hópi stjórnarandstöðuþingmanna og eins frá hv. þm. stjórnar og jafnvel ráðherrum, að við erum ýmsir í þessum sölum e.t.v. lítið eitt bugaðir af reynsluleysi. Ég kann svo sem ekki þær hefðir sem menn vinna hér eftir. Ég er bara vanur því að ef menn eru að semja þá gera þeir það. Það var þess vegna sem ég beitti mér fyrir því eftir umræður í þingflokki Alþfl. að lagt var fram tilboð til stjórnarandstöðunnar, til formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar, um hvernig bæri að haga þinglokum fyrir jól og ég óskaði formlega eftir því í gær að þessu tilboði yrði svarað. Þetta tilboð var lagt fram, ef ég man rétt, síðasta laugardag. Ég óskaði formlega eftir því að þessu tilboði yrði svarað. Það svar hefur ekki komið enn þá. Þegar ég innti eftir því á fundi formanna þingflokkanna fyrr í dag, hvenær væri von á því og af hverju menn vildu ekki koma með gagntilboð, var því svarað að það væri erfitt því mörg mál væru á floti. Það er afstaða sem ber að virða, ég skil hana. Mér finnst líka að þá skuldi a.m.k. þeir sem reyndari eru í hópi þingflokksformanna, reyndari en við nýsveinar sem erum mjög bugaðir af reynsluleysi, okkur það að segja okkur að allt sé á floti og þess vegna komi ekkert gagntilboð. Málið er einfaldlega þetta: Við verðum að semja um það hvenær við ætlum að ljúka þessu og hvernig við ætlum að gera það. Í þeim samningum verða menn auðvitað, og ég lýsi því yfir fyrir hönd míns flokks, að slá af einhverjum hlutum en það verður að gerast á báða bóga. Ég lýsi því líka yfir að ég tel að rétt sé að við gerum hlé á þessum fundi og formenn þingflokkanna setjist niður og við förum yfir þessi mál, könnum hvort ekki sé rétt og mögulegt að fara að þeirri vingjarnlegu ábendingu hv. þm. Finns Ingólfssonar að menn komi sér saman um þinglok. Þingmaðurinn er yfirleitt tillögugóður og þetta er með betri tillögum sem hann hefur komið með langa hríð.

Það er nú löngu komið fram yfir þá mælendaskrá sem forseti tilkynnti fyrir nokkru um að hann ætlaði að tæma til þess að heyra viðhorf allra.  Nú vill hv. 9. þm. Reykn. bera af sér sakir eða taka aftur til máls og tala um gæslu þingskapa, hvort sem hafa vill, það er á hennar valdi. Forseti vill beina því til annarra sem hafa beðið um orðið að ef þeir falla frá orðinu er meiningin að gera hlé á þessum fundi um stund.

Virðulegi forseti. Ég verð eiginlega að biðja um að fá að gera hvort tveggja, að bera af sér sakir og tala um þingsköp, og vona að því verði ekki illa tekið. Ég þarf að bera af mér sakir og mig vantar hv. 17. þm. Reykv. inn í salinn svo hann heyri það. Það var hann sem bar mig sökum. En ég vil nota tækifærið og tala um þingsköp á meðan verið er að ná í hann sem ég vona að verði gert. Varðandi þinghaldið almennt þá tel ég að það sé algjörlega í stjórnarinnar valdi hvernig framgangur mála er og það sé algerlega á hennar ábyrgð. Ég ítreka það og ég sé í rauninni ekki hvað við höfum meira um að tala þess vegna. En nú er hv. 17. þm. Reykv. mættur í salinn og mig langar að bera af mér sakir einkum þar sem hann sakaði mig um að vera með órökstuddar og ég held bara ósanngjarnar ásakanir á hann. Hann sakaði mig um að hafa sagt að hann hefði sent sveitarstjórnum röng gögn. Þessi ásökun á ekki að þurfa að koma honum neitt á óvart því þetta var nefnilega rætt á sjávarútvegsnefndarfundi í gær hvaða gögn hefðu verið send til sveitarstjórna.

Enginn sagði röng gögn.

Ég tek þá orðið aftur og vona að það sé gilt og segi: ófullnægjandi. Þar sem þau leiddu til rangrar niðurstöðu þá ályktaði ég að þau væru röng. En það er mín ályktun og ég ber ábyrgð á henni. Og ég vil ítreka að út frá nákvæmlega sömu gögnum og ég hef talað núna við fréttamann Ríkisútvarpsins þá dregur þaulvanur fréttamaður Ríkisútvarpsins nákvæmlega sömu ályktun og mér sýnist sveitarfélög hafa gert og þar af leiðandi eru þessi gögn ófullnægjandi. Ég get ekki, þar sem ég hef ekki haft tóm til að ræða við sveitarstjórnir, sannað það en ég get sagt að hvaða niðurstöðu fréttaritari Ríkisútvarpsins komst í morgun og það tel ég styðja mál mitt. Fréttaritarinn, sem heitir Guðrún Eyjólfsdóttir og er þaulvön að fjalla um sjávarútvegsmál, komst að þeirri niðurstöðu að með frv. um Hagræðingarsjóð væri verið að færa málin í það horf að sveitarstjórnir yrðu nú loksins studdar ef þær ættu í kröggum vegna kvótamála. Þetta er niðurstaðan af þeim sömu gögnum og hún hafði í höndum og sveitarstjórnir höfðu að nú væri verið að gera þá breytingu á þessu frv. að það ætti að styðja sveitarfélög í stað þess, sem er rétt, að nú er verið að taka það ákvæði úr umferð sem átti að vera til aðstoðar sveitarfélögum í kröggum. Það sem þeim er boðið upp á í staðinn er að í stað þess að eiga rétt á að fá kvóta úthlutað og fá þannig aðstoð er þeim boðið upp á að eiga kost á kvóta á markaðsverði. Það er ekki aðstoð við sveitarfélög í kröggum og það er hægt að kaupa kvóta annars staðar. Ég tel mikilvægt að þetta komi hér fram. Þetta var í 9-fréttum í morgun í útvarpinu. Þetta var leiðrétt að mér skilst að minni ósk og fleiri í hádegisfréttum og þetta er dálítið alvarlegt og bendir til mjög ófullnægjandi vinnu. Ég nota orðið ófullnægjandi og ég vona að það verði ekki tekið sem ásökun líka.

Hæstv. forseti. Þar sem hér á að fara að halda samráðsfund um framkvæmd þingskapa eða þingmála þá langaði mig að koma því á framfæri að mér sýnist stefna í mjög mikið óefni með framkvæmd þingskapa miðað við þá umræðu sem fram fór þegar hin nýju lög voru sett. Rökin fyrir því að færa Alþingi úr tveimur deildum í eina voru fyrst og fremst þau að það ætti að breyta vinnubrögðum í nefndum. Nú skyldu nefndirnar fara að vinna mjög ítarlega og rækilega og undirbúa málin þannig að það kæmi ekki að sök þó ekki væri tvöföld umferð á lagafrumvörpum milli deilda. En í morgun hitti ég menn sem voru kallaðir á fund í nefnd Alþingis í gærkvöldi og að því er þeir sögðu til þess að þegja því tíminn væri svo naumur að þeir gætu ekki fengið tíma til að tjá sig. Og þá held ég að við séum komin út á ákaflega hættulega braut í framkvæmd þingskapa. Þessu atriði langaði mig að koma hér á framfæri áður en menn fara að ræða um vinnubrögðin hvort það á sem sagt að þurrka út alveg þennan megingrundvöll að breytingu þingskapanna.

Virðulegi forseti. Forsetinn sagði hér fyrir skömmu síðan með réttu að fundarstörfin í gær hefðu gengið mjög vel við erfiðar aðstæður. En það er líka mjög mikilvægt að forsetinn geri sér þá skýra grein fyrir því hvers vegna þau ganga illa í dag.  Stjórnarandstaðan greiddi þannig fyrir málum hér í gær að það var með atkvæðum stjórnarandstöðunnar sem fjölmörg mál voru afgreidd og jafnvel gerð að lögum vegna þess að það skorti fjölmarga þingmenn í stjórnarmeirihlutanum til þess að slíkt væri hægt. Síðan gerist það að hv. þm. Össur Skarphéðinsson skipuleggur að láta halda hér dreifingarfund og dreifa nefndaráliti nefndar sem örfáum mínútum áður var að ljúka störfum. Það eru undirmál, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og er byggt á reynsluleysi og ber að fyrirgefa vegna þess að hin eðlilegu vinnubrögð, og hv. þm. óskaði eftir leiðbeiningum um þau, eru að þegar nefndin lýkur störfum þá fái allir nefndarmenn eðlilegan tíma, sem getur verið nokkrar klukkustundir eða einn sólarhringur lágmark, til að ganga frá sínum nál. og þeim er dreift. Að dreifa prentuðu nál. örfáum mínútum eftir að nefndarfundi lýkur er auðvitað ekkert annað en að fara í kringum eðlileg vinnubrögð og er annaðhvort undirmál eða byggt á reynsluleysi. Það eru líka mistök hjá hæstv. forseta að taka á dagskrá í dag 20. og 21. mál áður en nál. minni hlutanna liggja fyrir. Það eru aðeins nál. meiri hlutans sem liggja fyrir og það er ekki liðinn nema rétt rúmur hálfur sólarhringur, virðulegur forseti, frá því að nefndirnar luku störfum um þessi mál. Og það er fullkomlega óeðlilegt og eru engin fordæmi fyrir því að forseti hafi tekið á dagskrá mál sem minni hluti þingsins hefur ekki fengið nema rétt rúman hálfan sólarhring til að skila nál. í og hefur ekki gert það enn. Það eru því einfaldlega mistök hjá forseta þingsins að hafa tekið þetta á dagskrá og er hér upplýst að hv. þm. Össur Skarphéðinsson óskaði eftir því að þetta væri gert. Þess vegna tel ég eðlilegt að virðulegur forseti, til að greiða fyrir þingstörfum á nýjan leik, biðjist afsökunar á þessum mistökum með því að taka þessi tvö mál út af dagskránni, þau eiga ekki heima á dagskránni með eðlilegum hætti. Síðan vil ég segja það að lokum, virðulegi forseti. Grundvallarregla íslenskrar stjórnskipunar er þingræði og forseta þingsins ber að vera aðalvarðmaður þess að þingræðið sé haldið. Það liggur alveg ljóst fyrir að það er lagaskylda í gildandi lögum um tvennt sem hér hefur verið rætt. Í fyrsta lagi að hafa samráð við hagsmunaaðila í sjávarútvegi um það frv. sem hér er um Hagræðingarsjóð. Það er kannski hugsanlega túlkunaratriði hvort það samráð hefur verið haft en það er þó alveg ljóst að þeim vafa verður að eyða. Og það er forsetinn sem samkvæmt embætti sínu ber ábyrgð á því að Alþingi brjóti ekki lög. Það er enginn annar sem ber ábyrgð á því, hæstv. forseti. Í öðru lagi er það ótvírætt í lögum að efnahagsnefnd þingsins verður að skila áliti á tekjuhlið fjárlaganna áður en 3. umr. getur hafist. Og forseti hefur þess vegna enga heimild samkvæmt gildandi lögum að setja 3. umr. fjárlaga á dagskrá fyrr en efnahagsnefnd hefur skilað formlegu áliti á tekjuhlið fjárlaganna. Og ég trúi því ekki að forsetinn fari að beita sér fyrir því að landslög séu brotin.

Það hafa margir viljað gefa forseta góð ráð á þessum fundi og forseti hlustar á þau með athygli og tekur það til greina sem hann telur vera sett fram til leiðréttingar. En varðandi það að forseti hafi verið að brjóta þingsköp með því að setja mál hér á dagskrá er alger misskilningur. Forseti getur sett mál á dagskrá og það er ekkert einsdæmi, þótt minnihlutanefndarálit liggi ekki fyrir. Það er hins vegar annað mál hvort málin eru tekin til umræðu þótt þau séu sett á dagskrá og þar skulum við bíða og spyrja að leikslokum. Mál geta verið sett á dagskrá og sýnd þó að þau séu ekki tekin til umræðu á viðkomandi fundi.

Virðulegi forseti. Það var rétt sem fram kom í máli forseta að hér gekk allt með miklum myndarbrag í gær en stjórnarþingmenn þoldu það illa og þeir voru ekki fyrr komnir hér út úr húsi en þeir hófu önnur vinnubrögð. En í máli mínu áðan beindi ég spurningu til ráðherra. Nú er hæstv. forsrh. ekki viðstaddur sýnist mér og er fátt hér um ráðherra. Þeim þykir greinilega ekki mikil nauðsyn á því að fylgjast með umræðu um stöðu mála. En ég spurði hvar væri verið að vinna að breytingum á sjómannaafslættinum fyrst ekki er verið að vinna að þeim í efh.- og viðskn. Hvar fer sú vinna fram? Það kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að það væri verið að vinna að þessum málum og ég vil fá það upplýst. Hvar er verið að vinna að þessu?

Virðulegi forseti. Ég skal ekki taka langan tíma en hv. 17. þm. Reykv. og formaður þingflokks Alþfl. lýsti eftir því hvar mál væru þannig á floti að ekki væri hægt að semja um þingstörfin fram að jólum. Ég vil, virðulegur forseti, upplýsa hv. 17. þm. Reykv. um það að fyrir hv. efh.- og viðskn. liggur frv. að breytingum á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Ég held að mér sé óhætt að segja það að ekki mun vera nokkur ágreiningur um það meðal nefndarmanna jafnt stjórnar og stjórnarandstöðu að það mál sé þess eðlis að ekki sé hægt að afgreiða út úr nefnd öðruvísi en að á því hafi verið gerðar gagngerar breytingar og endurbætur. Ef ég tek meira upp í mig en ég get staðið við þá vil ég biðja hv. nefndarmenn úr stjórnarmeirihlutanum að koma hér upp og bera þetta til baka. En ég get ekki, virðulegi forseti, skilið umræðurnar öðruvísi en svo að þar er um að ræða frv. sem er þannig unnið og hefur fengið svo harkaleg viðbrögð m.a. frá aðilum vinnumarkaðarins að ómögulegt er að afgreiða það nema með gagngerðum breytingum. Og ég held reyndar, virðulegur forseti, að það væri mesti óleikur, og kannski ættum við að gera það, sem hægt væri að gera hæstv. ríkisstjórn að senda það frv. aftur inn í þingið í því formi sem það er núna. Málið er það umfangsmikið að þó við værum öll af vilja gerð þá sé ég ekki annað en við þurfum a.m.k. tvo daga til viðbótar til að vinna málið upp. Það þýðir samkvæmt þingsköpum að við getum ekki afgreitt umsögn okkar um tekjuhlið fjárlaganna fyrr en þessari vinnu er lokið. Á þetta vildi ég benda, virðulegur forseti, þar sem hv. 17. þm. Reykv. kaus að hefja máls á þessu á þennan hátt.

Virðulegur forseti. E.t.v. er hyggilegast, eins og hér hefur komið fram, að gera nú hlé í nokkra stund á þessum fundi til að menn geti ráðið ráðum sínum. Ég lít svo á, þrátt fyrir yfirlýsingu varaformanns þingflokks Alþb. hér áðan sem reyndar hafði komið fram á fundi þingflokksformanna, um að frekari samtöl þingflokksformanna væru gagnslaus þá sé ástæða til að láta frekar á það reyna hvort samkomulag geti tekist hér um framgang þingmála í dag og næstu daga. Ég fullyrði að það er hægur vandi, ef allir aðilar vilja, að ljúka hér þingstörfum fyrir jól í þessari viku. Ég leyfi mér að fullyrða það en það er ekki víst að allir kæri sig um það. Þá hefur komið fram að það er auðvitað hægt að halda áfram eitthvað eftir jólin. En það er óhjákvæmilegt að mótmæla nokkrum fullyrðingum sem hér hafa komið fram m.a. í máli hv. 8. þm. Reykn. sem hélt því fram að það væri algert einsdæmi að mál væru tekin á dagskrá þingfundar daginn eftir að þeim hefur verið útbýtt að kvöldlagi, þ.e. að það væri einsdæmi ef nál. væri útbýtt að kvöldi að það væri tekið fyrir daginn eftir. Ég verð að leyfa mér að mótmæla þessu.

Ég sagði þetta ekki.

Að það liði meira en hálfur sólarhringur.

Án þess að nokkurt nál. frá minni hlutanum væri komið fram.

Ég mótmæli því sem fram kemur fram í frammíkalli hv. þm. og því sem fram kom í ræðu hans áðan um þetta atriði. Það er kannski ekki eðlilegt að hann muni eftir því vegna þess að hann var þá ráðherra. En haustið 1988 þegar hann var fjmrh. kom það fyrir hvað eftir annað að minni hlutinn í efh.- og viðskn., sem þá hét fjárhags- og viðskiptanefnd, var settur í mikinn vanda einmitt vegna þess hve þrýst var á að nefndin afgreiddi hratt mál sem þáv. fjmrh. lagði fyrir þingið. Og það voru engin smámál, það voru meiri háttar skattalagabreytingar sem þá var boðið upp á. Ég minnist þess að frv. um tekjuskatt og eignarskatt var lagt fram 13. des. það ár og afgreitt sem lög frá Alþingi 22. des. Í því voru mjög miklar og umfangsmiklar breytingar á skattalögum. Og það urðu eins og kunnugt er miklar deilur um það mál. Og það voru fleiri frv. þarna um haustið fyrir þremur árum þar sem var beitt svipuðum vinnubrögðum varðandi afgreiðslu mála og nú hefur verið gert. Þetta er því alls ekki nýmæli og það er alls ekki nýmæli að þingmál hafi verið tekin út í miklum ágreiningi milli stjórnar og stjórnarandstöðu á síðustu dögum fyrir jól. Að því er varðar síðan þá athugasemd sem fram hefur komið um að efh.- og viðskn. hafi borið að gera grein fyrir áhrifum skattalagabreytinga á fjárlög fyrir sl. laugardag, eins og hér kom fram hjá a.m.k. einum ræðumanni áðan, þá er auðvitað erfitt að ætlast til þess af nefndinni að hún geti gert grein fyrir breytingum á fjárlög sem skattalagafrv. hafa væntanlega í för með sér áður en hún er búin að fá slík frv. til meðferðar. Svoleiðis að ég hygg að það hafi ekki verið hægt að ætlast til þess af nefndinni að hún hefði slíkt álit tilbúið á þeim tíma. 
             Síðan urðu hér nokkrar umræður sl. laugardag um það hvort réttilega hefði verið staðið að því að fresta 3. umr. fjárlaga. Það varð samkomulag um þá leið sem þá var farin. Og ég hygg að hún hafi m.a. haft það í för með sér að efh.- og viðskn. gæti skilað sínu áliti um þessar skattalagabreytingar áður en hin efnislega umræða fer fram. Ég vildi því að þetta kæmi fram nú og ég tel að það sé ómaklegt að gagnrýna nefndina eða forseta þingsins vegna þessa atriðis. Ég vil síðan árétta það sem ég sagði í upphafi, virðulegi forseti, að það er e.t.v. skynsamlegast eins og nú standa sakir að gera hér hlé í einhverja stund til þess að menn geti ráðið ráðum sínum og síðan verði hægt að taka einhverjar ákvarðanir um framhaldið.

Forseti vill ítreka það að hann bíður eftir þessu tækifæri að gera hlé á fundinum. En af því að forseti var búinn að lofa því að leyfa öllum að tala um gæslu þingskapa sem þess óskuðu þá hefur ekki verið tækifæri til þess enn, og nú hafa tveir hv. þm. beðið um orðið um gæslu þingskapa.

Virðulegi forseti. Það hefði kannski verið skynsamlegast, eins og hv. þm. Geir Haarde sagði hér, að taka hlé. Það var alla vega ekki skynsamlegt hjá honum að halda þessa ræðu sem hann flutti hér. Og ég skil satt að segja ekki hvernig stjórnarliðið hugsar sér að halda á þingstörfum ef formenn þingflokka stjórnarflokkanna taka þátt í umræðum með þeim hætti sem þeir hafa gert í dag, sérstaklega þessi síðasta ræða. Því auðvitað, virðulegi forseti, væri ástæða til þess eftir þær fullyrðingar sem þar voru settar fram að fara rækilega yfir málin, vegna þess að hv. þm. Geir Haarde sagði að það væru full fordæmi fyrir því sem hér væri að gerast. Ég bið hv. þm. að nefna eitt fordæmi frá haustinu og desember 1988 um það að stórmál, eins og ráðstafanir í ríkisfjármálum eða Hagræðingarsjóðurinn, hafi verið rætt í nefnd og síðan klukkutíma síðar í fyrra tilvikinu, 10 mínútum síðar í seinna tilvikinu, hafi verið haldinn útbýtingarfundur að kvöldi þar sem prentuðum nefndarálitum meiri hlutans hafi verið dreift. Getur þingmaðurinn fundið eitthvert fordæmi þess? --- Nei, það getur hann ekki, vegna þess að á þeim tímum var stjórnarandstöðunni sýndur sá skilningur að hún fengi tíma til að undirbúa sinn málflutning. Vissulega gerði stjórnarandstaðan það með góðum vilja að taka þátt í afgreiðslu málsins eins og við höfum verið að sýna hér að við værum tilbúin til að gera en við tökum ekki þátt í undirmálum, það er alveg ljóst. Ef forsetinn hefði gefið það til kynna hér á forsetastól, sem nú er verið að gefa í skyn, að það hafi ekki verið ætlunin að taka ráðstafanir í ríkisfjármálum eða Hagræðingarsjóðinn til umræðu í dag, þó að þau mál hafi verið sett á dagskrána, þá hefði enginn okkar gert athugasemd við það. Og þá hefði stjórnarliðið getað sparað sér þessar tvær klukkustundir sem hér hafa farið í þingskapaumræður. Algjörlega sparað sér það ef formenn þingflokka stjórnarflokkanna hefðu komið til okkar jafnvel utan fundar og lýst því yfir að það ætti ekki að ræða þessi mál hér í dag þó þau væru á dagskránni. Af hverju var það þá ekki gert? Af hverju vorum við látin standa í þeirri meiningu í tvær klukkustundir í þessari umræðu að ætlunin væri að ræða þessi mál í dag? Ef það er hins vegar þannig að þetta hafi bara verið sett á dagskrána til að sýna þetta hér í prentuðu formi en alls ekki verið ætlunin að taka þetta á dagskrá í dag, þá fögnum við því auðvitað. Því þá fær stjórnarandstaðan eðlilegan tíma til þess að undirbúa sín nefndarálit líkt og gert hefur verið á undanförnum þingum og það er farsæl niðurstaða þessa máls. Hitt þarf svo að ræða betur, hvort verið er að brjóta samráðsgreinar laganna um fiskveiðistefnu. Og það er rétt að forseti þingsins og aðrir ræði það hér utan þingsalarins vegna þess að Alþingi verður auðvitað að fara að lögum.

Virðulegur forseti. Ég hafði beðið um orðið fyrr og hafði svo tekið mig út af mælendaskrá vegna tilmæla forseta. En síðan gaf hv. 8. þm. Reykv. tilefni til þess að mér fannst óhjákvæmilegt að fara hér upp í stólinn og það af tveimur efnislegum ástæðum. Í fyrsta lagi þeirri að hann komst þannig að orði að það hefði orðið samkomulag um að hefja 3. umr. fjárlaga á laugardaginn var. Það er rangt tekið til orða. Staðreyndin er sú að í lögunum um þingsköp Alþingis er kveðið á um það hvenær þessi umræða skuli hefjast. Og hún hlýtur að hefjast með þessum hætti þó í skötulíki sé, burt séð frá því hvort einstakir þingmenn samþykkja það eða ekki. Það liggur þannig. Í öðru lagi komst hv. þm. þannig að orði að það hefði ekki verið hægt að fjalla um tekjuáhrif skattafrumvarpanna í efh.- og viðskn. vegna þess að þau hafi ekki legið þar fyrir. Það er einnig rangt vegna þess að samkvæmt hinum nýju þingsköpum er það alveg augljóst mál að efh.- og viðskn. getur, ef hún svo ákveður, tekið frumvörp fyrir án þess að þeim hafi verið vísað til nefndar með beinum hætti. Í báðum þessum tilvikum er því um grundvallarmisskilning að ræða á þingsköpunum sem er í rauninni mjög alvarlegt vegna þess að eftir þeim eigum við að starfa og ber auðvitað að starfa eftir þeim sem nákvæmast og sýna þeim leikreglum fulla virðingu.

Virðulegi forseti. Það kom fram áðan í máli hv. 18. þm. Reykv. Kristínar Ástgeirsdóttur að hún hafði hlustað á fjölmiðla í gærkvöldi, eins og sjálfsagt fleiri, og ummæli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar, að verið væri að vinna að nýjum tillögum í sambandi við ætlan ríkisstjórnar um að svipta sjómenn þeim kjörum sem þeir hafa haft og við höfum hér verið að tala um og nefnum sjómannafslátt. Hæstv. fjmrh. hefur ekki séð ástæðu til þess að vera hér í dag fremur en margir aðrir ráðherrar til að fylgjast með málum og liðka fyrir þeim að þau megi ganga fram. En ég hef séð þennan þingmann af og til hér í salnum sem þessi ummæli hafði í fréttum í gær og langar þess vegna að spyrja um hvort ekki væri hægt að fá hann hingað í þennan ræðustól til þess að gefa okkur upplýsingar um það hvar og hver er að vinna að þessum málum. Ég veit að það er mikið rætt um þetta úti á hafi á meðal sjómannanna sjálfra. Eru það þær tillögur sem Guðmundur Hallvarðsson er að tala um? Eða er ríkisstjórnin í alvöru farin að gera sér grein fyrir því að hún kemur þessu máli hér ekki fram? Virðulegi forseti, ég ætla ekki að tefja þessa umræðu en ég gæti sagt mörg orð í sambandi við Hagræðingarsjóðinn og hvernig þau mál gengu fram á fundi í gær, vegna þess að það var stuttlega vikið að þætti mínum þar í gærkvöldi en ég geymi mér það þangað til umræða um málið fer fram, en í mínum huga er enginn vafi að það er verið að brjóta lög. Það er verið að brjóta lög með því að setja þetta mál fram á þennan hátt. --- Fundarhlé.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um bókhald sem er í sjálfu sér alleinfalt frv. Það fjallar um reikningsskilaráð og góða reikningsskilavenju. Við 1. umr. þessa máls varð hér nokkur umræða en ég gagnrýndi fáein atriði í þessu frv., sem gerir ráð fyrir því að ráðherra skipi fimm sérfróða menn til fjögurra ára í senn sem nefnist reikningsskilaráð. Einn nefndarmanna skal tilnefndur af Félagi löggiltra endurskoðenda, annar af viðskiptadeild Háskóla Íslands, sá þriðji af Verslunarráði Íslands, sá fjórði skal vera ríkisendurskoðandi en einn nefndarmaður er skipaður án tilnefningar. Ég taldi það vera mjög eðlilegt að reikningsskilaráð yrði skipað en taldi varhugavert að ríkið tæki of mikla ábyrgð á því. Það væri viss hætta á því þegar dæmt er í málum sem varða góðar reikningsskilavenjur, að ef um er að ræða túlkanir sem koma frá slíkri nefnd og ríkið ber ábyrgð á, að þar geti verið um ábyrgð að ræða. Nú er það mikilvægt að þessi mál séu vel skilgreind. Og það er eðlilegt að þau eigi sér einhverja stoð í lögum. Það kemur fram í umsögn frá viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands, en þar segir m.a. að sú hefð hafi skapast hér á landi að grundvöllur að reikningsskilagerð sé sóttur í ákvæði laga. Það er hins vegar staðreynd að skipan mála hefur leitt til þess að fyrirmæli geta stundum stangast á við eðlilegar nýjungar í viðskiptaháttum og það tekur alllangan tíma að fá lögum breytt í samræmi við hina nýju viðskiptahætti. Þar af leiðandi getur löggjöfin sem slík ekki verið nægur grundvöllur til að skapa góða reikningsskilavenju, og oft á tíðum er löggjöfin beinlínis í andstöðu við góða reikningsskilavenju. Þannig kunna ákvæði skattalaga að stangast á við góða og gilda viðskiptahætti og það hefur oft komið fyrir að menn hafi kveðið upp úr um það að skipan skattalaga samrýmist ekki slíkum venjum. Það kann jafnframt að vera eðlilegt þar sem skattalög fjalla um það hvernig á að greiða skatt til ríkisins en ekki hvernig góðum reikningsskilavenjum skuli háttað. Því getur það verið fullkomlega eðlilegt að uppgjör samkvæmt góðum reikningsskilavenjum sé með öðrum hætti en skattauppgjör. Menn segja stundum í því sambandi að menn geri upp með tvennum hætti en það getur verið svo að það sé á allan hátt eðlilegt. Auðvitað er þetta bagalegt og mikilvægt að málum sé þannig fyrir komið að sem mest samræmi sé í hlutunum. Það er því á margan hátt mjög gott að koma upp nefnd sem þessari sem hefur stoð í lögum og getur fjallað um ýmis almenn ákvæði í lögum og nýjar hefðir og gefið út úrskurði um það hvernig skilja beri góða reikningsskilavenju. Slík nefnd getur að sjálfsögðu brugðist miklu skjótar við en löggjafinn og það er óheppilegt að þurfa ávallt að breyta lögum með tilliti til þeirrar venju sem skapast. Jafnframt er það ljóst að oft á tíðum leitast menn við að skilgreina hlutina með einum of mikilli nákvæmni í íslenskri löggjöf. Það er löng reynsla fyrir því að menn vilja hafa löggjöf ítarlega og nákvæma þannig að hún segi fyrir í einstökum smáatriðum hvernig hlutir skuli vera. Það kallar á það að þróunin getur verið þannig að löggjöfin sé orðin gjörsamlega úrelt og Alþingi hefur ekki haft við að breyta löggjöf í samræmi við þróunina. Hitt er svo annað mál að menn leitast nú mjög við að gera það hér á hv. Alþingi enda má segja að hér sé meira um löggjafarstörf en víða annars staðar í heiminum og má draga þá ályktun að við ætlum okkur oft um of í löggjafarstarfi. Þannig hefur t.d. komið í ljós í sambandi við þá umfjöllun sem nú á sér stað um skattalöggjöf að þar stendur til að taka á hinum ýmsu úrlausnarefnum sem komið hafa upp og leysa þau með breytingu á löggjöf. Hins vegar hefur komið fram í umfjöllun að mörg þessara atriða má rekja til þess að það skorti á að núgildandi löggjöf sé framkvæmd og því þurfi meira að leysa málin með sterkari framkvæmd laga en breytingu á löggjöfinni sjálfri. Þetta á sérstaklega við um skattamál en á undanförnum þingum geta menn rakið það hversu algengt það er að breytt hafi verið hinum ýmsu atriðum skattalaga og má nánast halda því fram að stjórnvöld hafi lagt hina mestu áherslu á breytingu á löggjöf í skattamálum en þeim mun minni á rétta og skilvirka framkvæmd laganna. Það má því segja að hér sé nokkur nýlunda að því leytinu til að það er viðurkennt að löggjöfin getur ekki ráðið við að fylgja þeirri þróun sem á sér stað á sviði reikningshalds en það sé mikilvægt að þar sé fundinn upp fljótvirkari máti til þess að eiga við málin og hér er því gerð tillaga um það að sérstakt reikningsskilaráð hafi með þessi mál að gera. Nefndin ákvað að taka þetta mál til skjótrar umfjöllunar en senda það nokkrum aðilum til umsagnar og það var nokkuð fjallað um það hvort rétt væri að breyta frv. Ég mælti með því að taka út þá skipan mála að ráðherra skipaði í þessa nefnd, það væru eingöngu aðilar sem kæmu að málinu og þá kannski ekki síst aðili frá lántakendum í landinu, þ.e. fjármálastofnunum, því að fjármálastofnanir eru meðal þeirra aðila sem mest nota reikningsskil. Það má segja að bankarnir í landinu séu mjög háðir því að reikningsskil gefi glögga mynd af afkomu og stöðu fyrirtækja og því er mikilvægt að sjónarmið bankanna í þessu starfi komi fram. Á þetta var ekki fallist í störfum nefndarinnar og þótti ekki rétt að taka nýja aðila þarna inn eða að taka ráðherraskipaðan mann út. Ég tel það ekki hafa verið rétt ráðið en hitt er svo annað mál að það mun ekki valda því að ég treysti mér ekki til að styðja þetta mál. Það kom fram í sambandi við undirbúning málsins --- og vitna ég þar til greinargerðar sem barst nefndinni, dags. 29. nóv. 1991, með leyfi hæstv. forseta, en þar kom fram m.a.: ,,Til þess að frv. um reikningsskilaráð nái markmiði sínu þurfa að veljast til setu í ráðinu fulltrúar sem einvörðungu hafa fagleg reikningshaldsleg vinnubrögð að leiðarljósi, eins og fram kemur í athugasemdum með frv. Það er nokkuð algeng skoðun hér á landi að tengja saman reikningsskil og skattamál. Nefndin vill leggja sérstaka áherslu á að það gæti stofnað markmiðum frv. í hættu ef skattaleg sjónarmið eða önnur þröng hagsmunasjónarmið væru ráðandi við mótun góðrar reikningsskilavenju.`` Af þessum orðum má vera ljóst það sem ég sagði áður að það er ekki rétt að skattaleg sjónarmið verði ráðandi við mótun reikningsskilavenju. Þannig tel ég það vera beinlínis rangt að málum staðið að fulltrúar skattyfirvalda séu aðilar að þessari reikningsskilanefnd. Og ég tel það ekki eðlilegt að ráðherra skipi fulltrúa skattyfirvalda landsins til forustu í nefnd sem þessari. Þar eru önnur sjónarmið sem ráða ríkjum. Það vill nú oft verða svo að skattyfirvöld telja það vera sitt hlutverk að ná sem mestum sköttum af skattþegnunum og koma því til leiðar að uppgjör þeirra séu þannig að sem mestir skattar séu greiddir. Það má líka nefna það að oft á tíðum þegar löggjöf er sett hefur hv. Alþingi haft tilhneigingu til þess að túlka mál mjög þröngt, þannig að t.d. sé ekki hægt að afskrifa eignir rekstraraðila með eðlilegum hætti.

Forseti vill aðeins fá að trufla hv. þm. í ræðu og spyrja hvort hann eigi langt mál eftir af sinni ræðu.

Já, virðulegi forseti, ég á alllangt mál eftir. En ég get gert hlé á ræðunni.

Forseta þætti vænt um ef hv. þm. vildi gera hlé á ræðu sinni. Það hefur orðið samkomulag um að taka fyrir 16. dagskrármálið sem er Samstarfssamningur Norðurlanda og forseti hefði gjarnan viljað að það mál yrði þá tekið áður en hv. þm. lýkur ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um staðfestingu samkomulags um breytingu á samstarfssamningi Norðurlanda þannig að Alþingi heimili ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd samkomulag um breytingu á samstarfssamningnum frá 23. mars 1962 milli Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar. Hinn 21. ágúst 1991 var undirritað í Tammerfors samkomulag um breytingar á 51., 52., 54., 56., 57. og 58. gr. samningsins. Eiður Guðnason umhvrh. undirritaði samkomulagið fyrir Íslands hönd. Samkomulagið er birt sem fskj. með tillögu þessari. Að lokinni umræðu leyfi ég mér, virðulegi forseti, að mæla með að málinu verði vísað til hv. utanrmn.

Virðulegur forseti. Sú till. til þál. sem hér er flutt af ríkisstjórninni um breytingu á samstarfssamningi Norðurlanda, Helsinki-samkomulaginu svonefnda, er mál sem hefur verið til umræðu undanfarið ár á vettvangi Norðurlandaráðs. Um það er samstaða á þeim vettvangi að breyta Helsinki-sáttmálanum með þeim hætti sem hér er lagt til. Ísland gerði fyrirvara við þá tilhögun sem tillögur voru um fyrir Norðurlandaráðsþingi í fyrravetur, að ganga frá breytingum á samstarfssamningnum. Ástæðan var sú að íslenska þingmannanefndin í Norðurlandaráði taldi að það væri verið að ganga á hlut Íslands innan Norðurlandaráðs með óeðlilegum hætti og þá m.a. þannig að Íslendingar yrðu sviptir því sem hefur verið viðurkennt nú um langt skeið, að fá eðlilegan hlut í sambandi við störf ráðsins og forustu á vettvangi þess, t.d. í því formi að veita forustu í þingnefndum, í einni af nefndum Norðurlandaráðs. Það andóf sem tekið var upp af hálfu fulltrúa Íslands í Norðurlandaráði leiddi til þess, eins og hér kemur fram ef menn kynna sér þessi málsgögn, að vísu ekki formlega inn í breytingu á Helsinki-sáttmálanum heldur í sambandi við starfsreglur Norðurlandaráðs, að þar verði frá því gengið að hvert land hafi hið minnsta einn fulltrúa sem formann í nefndum ráðsins. Þetta er sjálfsögð sanngirniskrafa af Íslands hálfu og ég saknaði þess að hæstv. ráðherra gerði grein fyrir því hér að þetta er í rauninni viss undirstaða undir það að fallist er á það af hálfu Íslands --- ég vænti þess að það sé staðfastur skilningur ríkisstjórnar sem ber málið fram að þessi háttur verði viðhafður og starfsreglum ráðsins breytt með þessum hætti. Þannig að hlutur okkar á þessum mikilvæga vettvangi, sem Norðurlandaráð hefur verið og vonandi verður áfram, verði tryggður. Það hefur verið mikil tilhneiging í þá átt innan Norðurlandaráðs, eins og víðar á alþjóðavettvangi þar sem við erum þátttakendur, að rýra hlut þjóðlandanna eins og frá þeim málum var gengið þegar upp var lagt í norrænu samstarfi og gera hlut svokallaðra flokkahópa meiri í störfum Norðurlandaráðs. Þessa þróun þekkja allir þeir þingmenn sem hafa starfað í Norðurlandaráði og menn þekkja það úr störfum annarra alþjóðasamtaka eða samtaka þar sem margar þjóðir koma við sögu. Ég hygg að þetta sé með svipuðum hætti í Evrópuráðinu og jafnvel í Alþjóðaþingmannasambandinu, en þann vettvang þekki ég minna, að það séu flokkahópar eða kannski eru það á þeim vettvangi svæðishópar sem bera saman bækur sínar. En í Norðurlandaráði er þetta mjög áberandi og kemur inn í allar kosningar og skipti á störfum og nánast knýr menn til þátttöku ef þeir ætla að eiga aðild að nefndum og alveg sérstaklega ef þeir ætla að komast þar í trúnaðarstöður að þurfa þá að taka þátt í slíkum flokkahópum, jafnvel þó að menn telji sig ekki endilega vera þar sama sinnis í ýmsum málum, smáum og stórum. Þetta vildi ég, virðulegur forseti, nefna nú þegar þetta mál kemur hér til 1. umr. en ég tek það fram að ég styð þær breytingar sem hér er verið að gera, með þeim áherslum sem ég vona að tryggt sé að teknar verði upp í samþykktir sem fylgja sáttmálanum eða tengjast með tryggum hætti starfi Norðurlandaráðs. Í ríkisstjórninni eru ráðherrar, fyrir utan samstarfsráðherra Norðurlanda, hæstv. umhvrh., sem eru gjörkunnugir störfum á vettvangi Norðurlandaráðs, eins og hæstv. menntmrh. Hann hefur verið mikill baráttumaður fyrir því að hlutur landanna væri ekki fyrir borð borinn á þeim vettvangi, og hefur sumum þótt, kannski utan íslensku sendinefndarinnar, meira en hófi gegnir. En ekki ætla ég að lasta hans framgöngu heldur þvert á móti tel ég að hann hafi þar haldið vel á hlut Íslands. En hér er verið að gera breytingar sem m.a. opna fyrir fjölgun í stjórnarnefnd Norðurlandaráðs, forsætisnefndinni, að þar verði fjölgað þannig að flokkahópar sem hafa yfir ákveðna tölu þingmanna á bak við sig fái aðild að forsætisnefndinni. Og það er breyting sem ég hef eindregið stutt enda á sá flokkahópur í hlut, eins og málum er núna háttað, sem ég starfa í innan Norðurlandaráðs og mikil þörf á því að sem flestir flokkahópar hafi fulltrúa í stjórnarnefnd Norðurlandaráðs eða ,,praesidium``, eins og starfsháttum ráðsins er háttað. Virðulegur forseti, það er nánast með hliðstæðum hætti, finnst mér, ég leyfi mér að nefna það hér, með hliðstæðum hætti og í forsætisnefnd Alþingis. Þörf er á því, til þess að hlutirnir gangi fyrir sig með eðlilegu samráði og góðum hætti, að þar séu tengsl við þá hópa og flokka sem eru starfandi og ég held að menn mættu einnig af þessu læra hér innan veggja Alþingis að gæta slíkra sjónarmiða. Það væri þörf á því, virðulegur forseti, og hefði verið ástæða af tilefni þessa máls, að ræða margt sem snýr að störfum Norðurlandaráðs og hefja umræðu um breytingar á störfum ráðsins og starfsháttum, sem tengjast breytingum í Evrópu og eru eitt aðalumræðuefnið á vettvangi Norðurlandaráðs. Ég minni á það aukaþing sem haldið var á Álandseyjum í nóvembermánuði sl. þar sem þetta var eitt aðalumræðuefnið, þ.e. Norðurlandaráð í breyttri Evrópu, og ég vil nefna það áður en ég lýk máli mínu, sem verður senn, virðulegur forseti, því að ég vil ekki verða til að þetta mál tefjist í meðförum þingsins, að ég vil leggja áherslu á að það er full ástæða til þess fyrir Íslendinga að gefa gaum að þeirri þróun sem þarna er í gangi og hættunni á að norrænt samstarf bíði hnekki. Ekki síst vegna þess hvernig ráðgert hefur verið að standa að málum í sambandi við svonefnt Evrópskt efnahagssvæði og að flytja samstarf sem hefur verið innan vébanda Norðurlandaráðs yfir í samstarf innan hins evrópska efnahagssvæðis, alveg sérstaklega yfir í EFTA, að því er Ísland varðar, sem aðila að hinu evrópska efnahagssvæði. Um þetta geta menn lesið m.a. í fylgiriti með tímaritinu Nordisk Kontakt, sem hefur verið gefið út í sérprentun, þar eru hugmyndir um gjörbreytingu á þessu samstarfi sem alveg ótvírætt yrði til þess að mínu mati, ef þetta yrði niðurstaðan, að veikja með mjög alvarlegum hætti norrænt samstarf. Ég vænti þess að það verði ráðrúm í tilefni af þessu máli eða af öðru tilefni að ræða það fyrr en seinna því að á því tel ég vera mikla nauðsyn. Ísland hefur haft mikla hagsmuni, það hefur mikilla hagsmuna að gæta af norrænu samstarfi og notið norræns samstarfs. Ég vil ekkert fara í samjöfnuð við aðrar þjóðir, en við höfum notið þess og við eigum að leggja áherslu á það og við eigum að reyna að haga okkar málum þannig að þetta samstarf sé varðveitt, að það verði frekar treyst heldur en veikt, og vænti að við beitum okkur þannig en því miður er margt sem veldur áhyggjum í þessu efni, virðulegur forseti. --- Fundarhlé.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um staðfestingu samkomulags um breytingu á samstarfssamningi Norðurlanda. Það eru nokkrir dagar síðan þessi tillaga kom til umræðu innan Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, að það þyrfti að staðfesta þær breytingar sem þyrfti að gera á Helsingfors-samningnum til þess að hann gæti tekið gildi fyrir þingið sem verður í byrjun mars nk. Eins og kemur fram í því bréfi sem var sent öllum formönnum þingflokka var búið að taka þetta fyrir óformlega í öllum þingflokkum og það var líka tekið fyrir í þingflokki Kvennalistans og teljum við rétt að standa að þessu. En ég vil þó, virðulegur forseti, geta þess að ég hef nýlega verið kjörin í Íslandsdeild Norðurlandaráðs og var þar af leiðandi ekki viðstödd þegar þessar breytingar voru ræddar og þegar þær voru teknar fyrir á sínum tíma. En miðað við þær upplýsingar sem ég hef fengið frá þeim sem unnu þetta mál get ég alveg fallist á það sem hér kemur fram. Ég verð þó að viðurkenna það að eftir þennan eina fund sem ég hef sótt í Norðurlandaráði fannst mér mjög mikil áhersla og raunar óþarflega mikil áhersla lögð á starf flokkahópanna en minni áhersla lögð á gildi landsdeildanna. Þetta þykir mér frekar miður en geri mér þó grein fyrir því að það sem íslenska sendinefndin eða deildin hafði þó fram með þessum breytingum sem hafa verið gerðar núna var það að landadeildirnar, og þá Ísland, eiga að hafa meiri áhrif heldur en gert var ráð fyrir áður. Að því leyti til þá líst mér betur á það sem hér kemur fram en það sem upphaflega var gert ráð fyrir. Það er kannski sérstaklega erfitt fyrir þingflokk eins og Kvennalistann, hóp eins og okkur, þegar áhersla er lögð á starf í flokkahópum, þar sem við eigum --- ja, hvergi heima, ef þannig má að orði komast. Við erum þannig í nokkrum vanda t.d. þegar verið að skipta í nefndir og undirhópa og vinnuhópa, þá virðist sem málum sé þannig fyrir komið að við komum varla til greina, þ.e. að ég komi varla til greina í því sambandi. Það þykir mér mjög miður og hefði gjarnan viljað fara aðeins betur ofan í þetta, þó ég telji varla tímabært að ég geri það á þessu stigi. Og þá er spurning hvort Íslandsdeildin mundi hugsanlega geta breytt á einhvern hátt sínum starfsháttum, þ.e. um tilnefningar í nefndir og ráð. Þetta er það sem ég vildi segja við þessa umræðu, virðulegur forseti, en það þýðir ekki að þingflokkur Kvennalistans ætli á nokkurn hátt að koma í veg fyrir að þetta verði samþykkt því að ég tel að það sem þó er hér sé viðunandi. Mig langar líka, virðulegur forseti, að geta þess að á þessum fundi sem við sóttum á Álandseyjum var verið að ræða framtíð norrænnar samvinnu, þar sem flestir sem komu héðan frá Alþingi tóku til máls. Ég verð að viðurkenna það að ég hef vissar áhyggjur af framtíð norrænnar samvinnu vegna þess hve stíft Norðurlöndin, sum hver, horfa til Evrópubandalagsins. Ef flest Norðurlönd, nema þá e.t.v. Ísland og vonandi einhver fleiri, ákveða að standa utan Evrópska efnahagssvæðisins, sem kannski er e.t.v. sjálfgert, og Evrópubandalagsins, þá getur verið mjög erfitt um norræna samvinnu. Ég verð að viðurkenna það að ég hef verulegar áhyggjur af norrænni samvinnu ef það verður að veruleika, sem nú lítur helst út fyrir, að Svíar gangi í Evrópubandalagið og Finnar e.t.v. líka. Eftir þær umræður sem þarna urðu finnst mér að menn séu jafnvel haldnir þeirri trú að ef öll Norðurlöndin gangi í Evrópubandalagið þá muni það verða til þess að Norðurlöndin muni geta starfað þar saman og að það muni þýða að Norðurlandasamstarfið muni blómstra. Ég er ekki sömu skoðunar og tel að það muni geta haft í för með sér að öll norræn samvinna mundi líða undir lok. Það þætti mér mjög miður því að ég tel að Norðurlandaráð sé mjög mikilvægur samstarfsvettvangur Norðurlanda. Það er auðvitað augljóst að ekki getur orðið mikið um efnahagssamstarf ef löndin ganga sum hver í Evrópubandalagið og önnur ekki, en á öðrum sviðum hef ég trú á að það eigi að auka samstarf og auðvitað vona ég að norræn samvinna blómstri í framtíðinni, eflist og aukist en ekki að samstarfið fari niður á við eins og ég óttast því miður einmitt nú.

Hæstv. forseti. Mál þetta hefur verið kynnt í hv. utanrmn. án þess að það hafi formlega verið sent til hennar. Ég veit ekki betur en að nefndarmenn séu á einu máli um það að eðlilegt sé að samþykkja tillöguna. Ég hef fengið leyfi hæstv. forseta til að athuga það í kvöld eða þá strax í byrjun fundar á morgun hvort ekki sé hægt að ganga frá málinni í nefndinni á þann hátt að mæla með því.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanrrh. gerði í framsögu grein fyrir efni og þýðingu þessarar þáltill. og ætla ég ekki að rekja það frekar né heldur ætla ég að hefja hér almennar umræður um hina norrænu samvinnu. Það væri vissulega áhugavert en til þess er kannski hvorki staður né stund í þessum jólaföstuönnum þingsins, en til þess þurfa að gefast góð tækifæri áður en langt um líður. Þau munu gefast þegar skýrsla um þau mál verður lögð fram á þinginu. Ég mun sem samstarfsráðherra núna fljótlega eftir áramótin óska eftir fundi með Íslandsdeild Norðurlandaráðs einmitt til að ræða stöðu norrænnar samvinnu og þau tímamót eða þær krossgötur sem menn eru komnir þar að. Ég vil aðeins staðfesta það að sá skilningur, sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson lýsti hér áðan á því að tryggð sé eðlileg hlutdeild Íslendinga í trúnaðarstöðum í starfaskiptingu í Norðurlandaráði, er réttur. Ákvæði um þetta er að finna í starfsreglum kjörnefndar Norðurlandaráðs þar sem ég raunar hygg að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson eigi sæti. Ég fagna því að hér skuli vera um algjört samkomulagsmál allra þingflokka að ræða, fagna sömuleiðis þeirri yfirlýsingu hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, formanns utanrmn., um að nefndin muni afgreiða þetta mál fljótt. En þannig háttar til að formsins vegna, til þess að þessar breytingar geti tekið gildi á réttum tíma og samtímis alls staðar, þarf Alþingi Íslendinga að samþykkja tillögu um þessar breytingar nú fyrir áramót.

Virðulegur forseti. Okkur nefndarmönnum í efh.- og viðskn. er nokkur vandi á höndum. Við höfum starfað í nefndinni meira og minna óslitið síðan í morgun fyrir utan þann tíma sem við höfum þurft að verja hér til setu á þingfundum. Við höfum líka starfað í nefndinni á þeim fundi á þeim tíma sem ætlaður var til þingflokksfunda. Nú er það svo að við þurfum jafnframt að skila nefndarálitum. Við höfum lagt í það nokkra vinnu að skila nefndaráliti í því máli sem nú er verið að taka til umfjöllunar. Ég hef verið að vinna að nefndaráliti um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og þarf nokkurn tíma til að ljúka því. En í dag var nefndin að vinna í tekjugrein fjárlaganna og okkur er sagt að fjárln. liggi mjög á að fá álit nefndarinnar um þá grein. Nú hefur mér skilist að meiri hluti nefndarinnar hafi gengið frá sínu áliti. Okkur hefur ekki unnist tími til þess að ganga frá áliti minni hlutans og það er nú svo, hæstv. forseti, að það er engin leið fyrir okkur að vera jafnframt í málum á okkar málasviði hér í umræðu í deildinni og vinna í því að koma fram nefndarálitum. Eitthvað verður því að víkja í þessu sambandi, nema þá að hægt sé að taka fyrir mál hér á Alþingi sem ekki snerta okkar málasvið þannig að við getum notað kvöldið til að ljúka okkar störfum. En með því að nú er hugmyndin að taka til umræðu í þetta mál sem verulegur ágreiningur er um þá er alveg ljóst að við getum ekki skilað okkar áliti til fjárln. í sambandi við tekjugrein fjárlaganna. Ég skal hins vegar viðurkenna það að okkur er nokkur vandi á höndum að skila áliti í málinu vegna þess að það er margt enn þá óljóst í tekjufrumvörpum ríkisstjórnarinnar. En við getum a.m.k. skilað áliti um það sem ljóst er í tekjugrein fjárlaganna þó að margt sé enn óljóst, og við höfum hugsað okkur að gera það.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns. Síðasta fundi í efh.- og viðskn. lauk rétt fyrir kl. hálfsjö og þá gengu af þeim fundi fulltrúar úr fjmrn. sem voru að fara með okkur í gegnum tekjuhlið fjárlagafrv. Og eins og fram kom þá bíður fjárln. eftir þessu áliti. Minni hlutinn hefur ekki einu sinni náð því að setjast niður til þess að ganga frá því hvernig þetta álit eigi að vera, þannig að ég vil eindregið fara þess á leit að þessu máli sem nú átti að taka á dagskrá verði frestað um sinn. Það þarf ekki að vera mjög lengi en þó um sinn.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir það með hv. 1. þm. Austurl. og hv. 18. þm. Reykv. að hér er komin upp nokkuð flókin staða. Ég tel að í málinu séu í raun og veru ekki nema tveir kostir. Annar er sá að í kvöld verði tekin fyrir þau mál sem ekki eru á málasviði þeirra þingmanna sem hér um ræðir þannig að þeir fái kvöldið til að vinna í nefndarálitum. Hinn kosturinn er auðvitað sá að þessum nefndarálitum verði ekki skilað fyrr en t.d. um hádegi á morgun eða svo og þar með verði því frestað fram eftir degi á morgun að taka málið út úr fjárln. Ég held satt að segja að sá kostur væri skynsamlegastur í stöðunni því að ég sé ekki betur en að við höfum nóg að vinna hér í þeim málum, nefndarálitum og öðrum málum sem hér liggja fyrir. Því vil ég leyfa mér að beina því til hæstv. forseta að hún kveði upp úr með það hvorn kostinn hún frekar velur. Ég tel að síðari kosturinn sé skynsamlegri þannig að menn hafi fyrri hluta dags á morgun til þess að ganga frá þessum nefndarálitum. Ef ríkisstjórnin leggur áherslu á að frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum nái fram að ganga, þá er bersýnilegt að það er skynsamlegra að ræða það í kvöld úr því að nefndarálitin eru tilbúin. Það er ekki þannig, virðulegi forseti, að ég sé sérstaklega að reka á eftir þessu frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, ég tel að það megi í öllum meginatriðum missa sig, alveg. En mér hefur skilist á ríkisstjórninni að hún hafi einhvern áhuga á því að ljúka málinu og því hefði ég talið að þessi kostur sem ég nefndi í síðara lagi væri skynsamlegri í stöðunni. En það er alveg ljóst að það er ekki hægt að halda áfram þessum umræðum um ráðstafanir í ríkisfjármálum núna og ætlast um leið til þess að þessir þingmenn gangi frá nefndaráliti í viðamiklu máli eins og því að meta skattbreytingaráhrifin á fjárlagafrv. Ég verð að segja það alveg eins og er að þann tíma sem ég hef verið hér á Alþingi, og hef ég verið hér með mörgum miklum höfuðsnillingum, finnst mér meiri hluti efh.- og viðskn. skipa sér mjög framarlega í þann flokk að hafa núna á nokkrum stundarfjórðungum metið tekjuáhrif skattalagabreytingarinnar á fjárlagafrv., tekjuáhrif skattalagabreytingar sem liggja ekki fyrir. Hérna hljóta menn að hafa rýnt í einhverjar grænar kúlur og stuðst við einhvern óhlutlægan veruleika en ekki raunveruleikann. Vegna þess að ríkisstjórnin er, að því er ég best veit, ekki búin að ganga frá því í einstökum atriðum hvernig þessum tekjumálum verður skipað. Það má því heita að það sé mikið afreksfólk sem skipar meiri hluta efh.- og viðskn. og hefur metið tekjuforsendur fjárlaganna núna á örfáum stundarfjórðungum. Og ég verð að segja það líka að ég tel það einkar almennilegt af minni hlutanum í efh.- og viðskn. að láta það yfir sig ganga að þannig sé á málum haldið. Mér skildist á hv. 1. þm. Austurl. það búið væri að taka þetta mál út úr nefndinni af meiri hlutanum, eða ljúka umfjöllun þess í nefndinni sem er náttúrlega alveg kostulegt. Ég veit ekki til þess að það séu neinar efnislegar forsendur til þess að meta tekjuáhrif skattalagabreytingafrumvarpanna að fullu. Hér er því afskaplega sérkennilega að verki staðið af meiri hlutanum og er að vísu í samræmi við það sem við höfum mátt kynnast, m.a. í sjútvn. og efh.- og viðskn. í gær og í fleiri tilvikum. En ég beini því til virðulegs forseta að hún ákveði með hvaða hætti menn eiga að vinna því það er augljóst mál að það fer ekki saman að ganga frá veigamiklum nefndarálitum og mati á tekjubreytingu skattalagafrumvarpanna og því að taka þátt hér í umræðum um ráðstafanir í ríkisfjármálum.

Forseti biður hv. 11. þm. Reykv. velvirðingar á því að hún tók ekki eftir að hann hafði einnig beðið um orðið um gæslu þingskapa á undan þeim sem hafa talað. En nú ætlar forseti að fresta því í tvo tíma að taka þetta mál til umræðu. Forseti hefur fengið upplýsingar um að það mundi duga til þess að ljúka því sem þingmenn telja sig þurfa að vinna til þess að málið geti komið til umræðu. Þess vegna verður umræðu um þetta dagskrármál frestað til kl. 11 í kvöld.

Virðulegi forseti. Þegar Alþingi tók þá ákvörðun að leggja niður deildir og starfa í einni málstofu þá var það kjarni þeirra breytinga að störf nefnda Alþingis yrðu efnismeiri og markvissari. Sjálfsagt höfum við öll haft þann vilja að rækja okkar störf vel, en mér sýnist á síðasta sólarhring og hér í kvöld að núv. hæstv. ríkisstjórn stefni í skrípaleik, skrípaleik þar sem nefndarstörf eru fullkomlega marklaus og út í hött.  Í kvöldfréttum nú var verið að greina frá því að innflutningurinn í nóvembermánuði hefði hrapað. Engu að síður er í síðustu útgáfu af tekjuáætlun fjárlaga næsta árs reiknað með meiri tekjum af innflutningi heldur en gert var þegar fjárlagafrv. var lagt fram. Ætlar meiri hluti efh.- og viðskn. virkilega að standa að mati á tekjuhlið fjárlagafrv. þegar við höfum í höndum tölur sem sýna hrap á innflutningi en forsendur frv. nú gera ráð fyrir auknum tekjum af innflutningi á næsta ári? Við fengum í gær fréttir af því að næsta ár verði mesta samdráttarár í íslensku hagkerfi í eina fjóra áratugi. Engu að síður er í endurskoðuðum tekjuforsendum fyrir fjárlagafrv. næsta ár reiknað með hærri tekjum af tekjuskatti einstaklinga en þegar frv. var lagt fram. Ég vil spyrja: Stafar það af því að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. sé að stórauka skattbyrðina í tekjuskatti? Svarið við því hjá fjmrh. er nei. Ríkisstjórnin er ekki að auka skattbyrðina í tekjuskatti. Hvernig fer þá efh.- og viðskn. að því að fá það út þegar Þjóðhagsstofnun segir: Hér er að verða mesta samdráttarár í fjóra áratugi og forsrh. var í sjónvarpinu í kvöld og líkti ástandinu næsta ár við hið fræga hrun 1967--1968? En meiri hluti efh.- og viðskn. virðist engu að síður enga athugasemd ætla að gera við þessa tekjuáætlun frv. Er það virkilega ætlun hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur að vera í forsæti fyrir einhverjum skrípaleik, þar sem menn taka hvorki landslög né sjálfa sig alvarlega heldur eru bara að skrifa upp á einhverja pappíra sem augljóslega eru settir saman út í bæ? Augljóslega eru ekki settir saman af þingmönnum sjálfum, augljóslega eru ekki unnir hér innan þingsins heldur einhvers staðar annars staðar. Var það ætlunin, virðulegur forseti, með þessari breytingu íslenska þingræðisins í eina málstofu að breyta nefndarstörfunum í skrípaleik þar sem ekkert efnislegt innihald væri fyrir hendi? Efh.- og viðskn. þingsins, fjh.- og viðskn. fyrri ára, hefur ekki í nokkra áratugi staðið fyrir jafnvandasömu verki eins og að meta tekjuhlið fjárlagafrv. nú. Og þá er því lokið í kvöldmatnum án nokkurrar athugunar. Ég skil vel að hæstv. fjmrh. hlægi vegna þess að hann þolir nú manna síst að þessi tekjuhlið frv. sé skoðuð. En við mótmælum því að nefndastörf þingsins, sem ætlað var að fá raunverulegt innihald með breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins þannig að þingið yrði ein málstofa, snúist yfir í þennan skrípaleik sem greinilega er í uppsiglingu. Ég tel þess vegna, virðulegi forseti, að það sé út í hött að gera hér tveggja tíma hlé á kvöldfundi til þess að minni hluti efh.- og viðskn. geti lokið störfum sínum. Þetta er eitt mikilvægasta verkið sem hér þarf að vinna á þessum sókarhringum, að meta þessa tekjuhlið, og það verður nú að gefast fyrir nefndarfólkið a.m.k. birta af degi til að geta lokið þeim störfum.

Forseti var nú að upplýsa það hér rétt áðan að frestað yrði í tvo tíma að taka þetta mál fyrir og vill endurtaka það. Á meðan hefur forseti hugsað sér að taka fyrir 9. dagskrármálið sem er heilbrigðisþjónusta.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir það að taka á tillit til þess að við getum unnið þau störf sem okkur eru ætluð. Ég mun þá hefja störf að því ásamt öðrum. Ég get því miður ekki fullyrt hvað við þurfum langan tíma til þess en vel má vera að það hjálpi til í því að margt er svo óljóst enn í þessu sambandi að erfitt er að gera það upp þó að ég telji það nú ekki mikla hjálp. En auðvitað getum við ekki tjáð okkur mikið um það sem ekki liggur fyrir. Hitt er svo annað mál að við höfum alloft rætt það í nefndinni í haust að nauðsynlegt væri að fara ofan í þessi mál, en það verður að segjast alveg eins og er að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki verið tilbúin til að fjalla um tekjuhlið fjárlaganna fyrr en nú. Ég vil ekki ásaka meðnefndarmenn mína í hv. efh.- og viðskn. í þessu sambandi. Það er hart pressað á meiri hluta nefndarinnar að skila áliti og þau reyna að gera sitt besta í því. Það verður jafnframt að taka tillit til þess að formaður nefndarinnar þurfti að fara frá vegna veikinda þannig að það er ekki alls kostar maklegt að ásaka meiri hluta nefndarinnar aðallega í þessu máli heldur fyrst og fremst að málin hafa ekki verið tilbúin. Það er fyrst núna sem hægt er að fjalla um þessi mál af einhverri alvöru, þó ekki nema að litlu leyti. Þá verður að gefast tími til þess og það erum við að fara fram á. Ég ætla ekki að eyða hér frekari tíma, hæstv. forseti, og mun þá snúa mér að þessum störfum. Ég get ekki fullyrt að við munum hafa lokið því eftir tvo klukkutíma. En ég tel að við höfum sýnt það í dag að við höfum ekkert skorast undan störfum eins og dæmin sanna. Og við munum gera okkar besta í því og það verður að koma í ljós hversu langt verki okkar hefur miðað kl. 11.

Virðulegi forseti. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hér upp úr þingskapalögum, það sem þar stendur um meðferð efh.- og viðskn. á málefnum sem tengjast fjárlögunum. Þar segir, með leyfi forseta,  Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að benda á það að ég tel að þau vinnubrögð sem viðhöfð eru um meðferð fjárlaga á þessu haustþingi hljóti að vera fordæmisskapandi fyrir komandi tíð. Þess vegna er mjög alvarlegt þegar þannig er staðið að málum að í raun er eyðilögð sú breyting sem var ætlast til með nýjum þingsköpum að yrði á störfum þingsins. Ég vil taka það skýrt fram að eins og ég skil þessa grein, og hún hljóðar í raun þannig, þá hlýtur að vera átt við það að efh.- og viðskn. hafi lokið umfjöllun um tekjuöflunarfrumvörpin áður en hún gefur sitt álit. Að öðrum kosti er álit efh.- og viðskn. markleysa. Og ég vil benda á það, virðulegi forseti, að við komum á fund efh.- og viðskn. í dag, sem var boðaður ofan í fastan þingflokksfundatíma, sem gerði það m.a. að verkum að ég valdi það að sitja frekar þingflokksfund í mínum þingflokki þar sem verið var að fara yfir brtt. við fjárlögin heldur en að sitja á nefndarfundi efh.- og viðskn. Þetta eitt út af fyrir sig, virðulegi forseti, eru náttúrlega forkastanleg vinnubrögð. En ég vil minna á að í upphafi fundarins lá fyrir bréf frá efh.- og viðskn. til hv. fjárln. varðandi það málefni sem átti að fara að fjalla um á viðkomandi fundi. Þar voru m.a. tekjutölur frumvarpa sem ekki hafa verið tekin fyrir í nefndinni. Ekki einu sinni verið ákveðið hvert á að senda til umsagnar. Þetta er það veganesti sem efh.- og viðskn. sendi frá sér núna til fjárln. Þetta, virðulegi forseti, er það fordæmi sem við erum að gefa varðandi vinnubrögð þessarar nefndar í framtíðinni. Ég vil ítreka það sem hér hefur komið fram áður að þetta er ekki hægt að skrifa á meiri hluta hv. efh.- og viðskn. Þetta skrifast alfarið á hæstv. ríkisstjórn sem leggur mál svo seint fram að nefndirnar geta ekki tekið þau til efnislegrar umfjöllunar. Þetta hef ég margítrekað bent forseta á síðustu daga. Það hefur verið sagt á móti, m.a. af ráðherrum hæstv. núv. ríkisstjórnar, að þetta sé engin nýlunda. Það kann að vera rétt. En, virðulegi forseti, við ætluðum okkur að standa öðruvísi að málum með nýjum þingsköpum. Ég held að það sé mjög þarft fyrir þingheim að við skoðum stöðu mála núna, við skoðum þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í ljósi ummæla hæstv. forsrh., sem forðar sér alltaf af vettvangi þegar farið er að ræða hér um stöðu mála á Alþingi, við skoðum þessa stöðu mála í ljósi ummæla hæstv. forsrh. í margfrægu viðtali í morgunútvarpi. Þetta er því miður, virðulegi forseti, sú mynd sem við höfum af þingstörfum núna.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við orð hv. 8. þm. Reykn. Ólafs Ragnars Grímssonar. Hann hefur ekki átt sæti í þeirri nefnd sem ég hef tekið að mér að veita forstöðu en ég vil bara upplýsa hann um að ég tek sjálfa mig alvarlega og eflaust alvarlegar en margir aðrir í þessum sal. Það hefur verið gagnrýnt hér úr þessum ræðustóli, og það kemur mér á óvart miðað við það sem var upplýst í nefndinni, að fundur hafi verið boðaður kl. 4 í dag á hefðbundnum þingflokksfundatíma. Ég boðaði fund strax og þingfrestun yrði í dag kl. 3. Mér barst ósk frá stjórnarandstöðunni um frest til kl. 4 vegna þess að þingflokksfundir væru hafnir hjá þeim. Ég var búin að kalla fólk á fund nefndarinnar en ég varð strax við þessari ósk. Þá kom í ljós að það var einhver misskilningur í þessu máli. Ég upplýsti þetta mjög vel á fundinum í dag og þess vegna finnst mér fremur ómaklegt að það sé verið að draga það fram að fundur hafi verið boðaður kl. 4 og lögð í það --- ja, það má leggja í það einhverja sérstaka meiningu. Ég vil bara upplýsa þetta: Það var misskilningur, ég taldi mig vera að verða við ósk og menn hefðu flýtt þingflokksfundum sínum til kl. 3, ég var sjálf komin yfir í Þórshamar. Á fundi sem hófst kl. 4, en flestir nefndarmenn voru svo vinsamlegir að sitja fundi þrátt fyrir þessa stöðu sem kom upp, fengum við nefndarmenn mjög góða yfirferð Þjóðhagsstofnunar um forsendur tekna og við fengum umfjöllun fulltrúa fjmrn. á tekjugrein fjárlaganna. Fyrr í haust hafði formaður nefndarinnar, hv. þm. Matthías Bjarnason, í tvígang kallað fagfólk á fund nefndar um forsendur fjárlaga. 
             Hér hefur verið lesin upp 25. gr. þingskapa og gagnrýnt að formaður nefndar hafi verið með í höndunum drög að bréfi og fyrir mér voru það drög að bréfi, enda tók það breytingum. Ég vil vekja athygli á þessari setningu í þingsköpunum á bls. 13 í 25. gr.: ,,Efh.- og viðskn. skal gera grein fyrir áhrifum skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs fyrir 3. umr.`` Þetta er það sem hún á að gera grein fyrir auk þess sem hún fær tekjugreinina til sín. Þetta reyndum við að gera. Ég ætla öðrum að leggja mat á það álit sem við sendum miðað við aðstæður nú í dag. Þetta er fyrsta haustið sem verið er að þróa nefndarstörf á þann veg að vísað er til nefndanna fjárlagaþáttum. Ég á sæti í nokkrum nefndum hér á Alþingi og í haust voru allir nefndarmenn í öðrum nefndum sammála um að þetta starf þyrfti að þróa og í fæstum tilfellum gerðu fagnefndir athugasemdir við fjárlög. Ég geri mér fulla grein fyrir stöðu efh.- og viðskn. í þessu efni. Ef ég yrði formaður þessarar nefndar áfram, sem ég er að sjálfsögðu ekki, þá mundi ég leggja mikla áherslu á það byrja þessa vinnu fyrr. Ég hef reynt að standa eins vel að málum og ég hef getað miðað við aðstæður og vildi bara upplýsa þetta hér.

Herra forseti. Það gerist ekki á hverju kvöldi að ég neyðist til að bera blak af ríkisstjórninni.  Hins vegar er það mjög alvarlegt mál, þó ekki sé meira sagt, ef fullyrðingar hv. 9. þm. Reykv. eru sannar. Það er mjög alvarlegt mál. Það er svo alvarlegt mál að þingheimur getur ekki unað því. Eru menn að reikna reikningsdæmi úti í efh.- og viðskn. án þess að hafa þær upplýsingar undir höndum sem þeir þurfa að hafa til þess að geta reiknað dæmið? Er það rétt? Ef svo er, herra forseti, er þetta orðið að skrípaleik, þessi nefndarstörf í þinginu, algjörum skrípaleik. Og sá formaður, og þó að hann sé varaformaður, á að biðja þingið afsökunar á slíkum vinnubrögðum. Hann á að koma upp og biðjast afsökunar á því ef þetta hefur verið gert. Fari aftur á móti hv. 9. þm. Reykv. með rangt mál á hann að koma í pontu og biðjast afsökunar. Alþingi Íslendinga getur ekki liðið það að nefndarstörf séu unnin á þann hátt að ekki sé hægt að treysta því að menn hafi haft grundvallargögnin undir höndum þegar afstaða er tekin. Og að menn láti álit fara út úr nefndunum unnin á þann hátt að það sé glápt í grænar kúlur, eins og hv. 9. þm. Reykv. sagði að hlyti að vera aðalupplýsingagjafinn. Hér verða menn að gera sér grein fyrir því að Alþingi Íslendinga er ekki kosið til þess að vera einhver afgreiðslustofnun fyrir ríkisstjórn. Alþingi Íslendinga er kosið til að setja lög fyrir landið. Undan þeirri ábyrgð getur Alþingi Íslendinga ekki komið sér með því að segja að ríkisstjórnin hafi ekki gert hitt eða þetta á réttum tíma. Það er engin afsökun og getur aldrei verið afsökun fyrir slíkum vinnubrögðum. Ég tek því þess vegna ekki ef það er rétt, að sú nefnd sem hefur um áraraðir notið virðingar fyrir það að menn hafa trúað því að þar væri unnið faglega, ef hún er orðin á þann hátt að ekki megi treysta því að menn hafi grunngögnin undir höndum þegar þeir eru að afgreiða út úr nefndinni, ef það er rétt að menn hafi ekki undir höndum þau gögn sem vísað er til í útreikningunum. Ég vil fá þetta mál á hreint, herra forseti. Ég óska eftir því að starfandi formaður nefndarinnar geri grein fyrir því hvort þessar ásakanir eru réttar. Létu menn mál fara út úr nefndinni sem þeir höfðu ekki upplýsingar um til að taka afstöðu til? Það er gjörsamlega óverjandi hafi það verið gert.

Virðulegur forseti. Til að skýra aðeins nánar hvernig þetta hefur gengið fyrir sig í dag og vegna orða hv. formanns efh.- og viðskn. er rétt að upphaflega var hugmyndin að kveðja efh.- og viðskn. saman klukkan þrjú í dag við þær aðstæður að hálfgert upplausnarástand ríkti í þinginu. Þar rak sig hvað á annars horn og tíma manna varð ósköp einfaldlega ekki ráðstafað þannig að þeir væru á tveimur til þremur stöðum samtímis. Þá var alls ekki ljóst hvernig framhald funda yrði hér. Það mun vera sá sem hér talar sem gæti átt nokkra sök á því að formaður nefndarinnar tók þá ákvörðun að fresta fundinum um klukkustund vegna þess að ég sendi þau skilaboð með starfsmanni efh.- og viðskn. að fengist klukkutíma hlé þá myndi takast að ganga frá nál. minni hluta efh.- og viðskn. í bandormsfrumvarpinu, hvað og var gert. Sú ákvörðun kom því þó til leiðar að það nál. komst í vélritun og fjölföldun í þinginu og liggur nú hér fyrir og er forsenda þess, hæstv. forseti, að unnt er að taka það mál á dagskrá. Þannig að ég held að við eigum ekki að sýta það að þetta tókst. Hins vegar er ekki þar með sagt að menn væru að biðja um eða samþykkja að efh.- og viðskn. fundaði á hefðbundnum þingflokksfundartíma enda er það afar sjaldgæft að gripið sé til þess ráðs að setja nefndarfundi eða annað starf í þinginu ofan í hina föstu fundatíma þingflokka. Í öðru lagi varðandi þá yfirferð á tekjuhlið fjárlagafrv., sem fram fór á fundi efh.- og viðskn. síðar í dag við afar knappar aðstæður, þá tek ég undir með starfandi formanni nefndarinnar að svo langt sem það náði var það ágæt yfirferð. Við fengum nokkuð greinargóða lýsingu hjá formanni Þjóðhagsstofnunar, forseta eða framkvæmdastjóra eða hvað hann heitir, og síðan starfsmönnum fjmrn. En ég ætla þá líka að lýsa í hverju þetta fólst: Í því eingöngu að þessir menn renndu yfir töflur, sem við höfðum fyrir framan okkur og okkur gafst kostur á að spyrja þá út úr eftir því sem við á staðnum og stundinni gátum glöggvað okkur á hlutum og borið fram slíkar spurningar. Umsvifalaust, er þeirri yfirferð var lokið, --- sem út af fyrir sig var ágætt --- var tilkynnt að nú yrði að taka málið út úr nefnd og skila nál. Ég þarf ekki að segja meira, virðulegur forseti, þetta segir í raun og veru allt sem segja þarf um þær aðstæður sem okkur voru þarna skapaðar. Það verður auðvitað að segjast eins og er að þetta er sorgleg niðurstaða framkvæmdar þeirra lagaákvæða í þingsköpum sem eru í 25. gr. og ég ætla að leyfa mér að lesa, forseti. Þau eru svona: ,,Til efnahags- og viðskiptanefndar vísar fjárlaganefnd frumvarpi til lánsfjárlaga og tekjugrein fjárlagafrumvarps`` --- þ.e. 3. gr. fjárlagafrv. --- ,,Nefndirnar skila fjárlaganefnd áliti og tillögum svo tímanlega fyrir 2. umr. fjárlaga sem fjárlaganefnd ákveður. Efnahags- og viðskiptanefnd skal gera grein fyrir áhrifum skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs fyrir 3. umr. Álit og tillögur nefndanna skal prenta sem fylgiskjöl með nefndaráliti fjárlaganefndar eða meiri hluta hennar við 3. umr. . . . `` Það sem hér hefur síðan gerst er að þrátt fyrir ítrekaðar óskir hefur ekki unnist tími fyrr en í dag að hefja þessa vinnu við að skoða tekjugrein fjárlagafrv. Ég hef á undanförnum dögum og vikum, líklega í þrígang ef ekki fjórum sinnum, spurst um það, fyrst formann nefndarinnar og síðan starfandi formann, hvenær nefndinni gefist tími til að hefja þessa vinnu. Það tókst ekki eða var ekki sett á dagskrá fyrr en í dag. Þetta leiddi til þess, hæstv. forseti, að þessi vinna lá ekki fyrir við 2. umr. fjárlaga eins og á að vera samkvæmt lögum. Því miður mun sennilega hafa láðst að leita afbrigða fyrir því að 2. umr. fjárlaga gæti farið fram af því að þessari lagaskyldu var ekki fullnægt. Þá hef ég að sjálfsögðu litið svo á að betra væri seint en aldrei og það væri þá skárra en ekki að þessi vinna færi fram fyrir 3. umr. Í því ljósi verður auðvitað efh.- og viðskn. ekki aðeins að skila áliti um áhrif skattalagabreytinga heldur og um alla tekjugreinina, 3. gr. Og það er þetta nál. sem minni hlutinn hefur beðið um tíma til að fá að vinna í kvöld eða nótt. Það að vísa til yfirferðarinnar, sem fram fór í nefndinni 15. okt., nær ekki máli vegna þess að allir hv. alþingismenn vita hversu gerbreyttar forsendur eru nú á grundvelli nýrrar þjóðhagsspár og stórra tíðinda í okkar efnahags- og atvinnumálum eins og þeim að ekki verður af byggingu álvers og ýmsu fleira. 
             Að lokum, hæstv. forseti, eru róleg orð hér, ég held að þetta sé einfaldlega þannig að allir séu að reyna að gera sitt besta við erfiðar aðstæður. Ein staðreynd verður auðvitað að vera hér öllum ljós og hún er þessi --- sem undirritaður hefur oft upplifað: Það má reyna að vera á tveimur stöðum í einu en það tekst aldrei að vera á þremur.

Virðulegi forseti. Frv. það sem hér er til umfjöllunar er flutt af heilbr.- og trn. þingsins. Um þetta mál var samkomulag í nefndinni en ástæðan fyrir því að ég tek til máls við 3. umr. frv., eftir að málið hafði farið í gegnum 1. og 2. umr. án mikillar umræðu, er að nú hafa komið fram nýjar upplýsingar inn í þingið í skýrslu sem dreift var á borð okkar þingmanna í dag og fjallar um sameiningu Borgarspítala og Landakotsspítala og þær tillögur sem þar hafa verið lagðar fram. Í þessari skýrslu segir, með leyfi forseta, að gert sé ,,ráð fyrir að hinn sameinaði spítali hafi til afnota það húsnæði sem Heilsugæslustöðin í Fossvogi hefur nú.`` Nái þessi tillaga skýrsluhöfunda fram að ganga þá er alveg ljóst að heilsuverndar- og heilsugæslustarf í höfuðborginni er sett í mikið uppnám. Því er útilokað annað við 3. umr. þessa máls en að gera nokkuð rækilega grein fyrir því hvaða áhrif þessi tillaga, sem þarna er lögð fram, getur haft á allt heilsuverndarstarf í Reykjavík og starfsemi heilsugæslustöðvanna. Ekki síst þegar það er haft í huga --- og sem ég hef heyrt --- að fjárln. hafi ekki gert tillögu um að breyta fjárlagafrv. í þá veru að taka inn í 6. gr. fjárlaganna það heimildarákvæði sem nú er búið að setja út en verið hefur í fjárlögum undanfarin ár. Ákvæði sem gerir ráð fyrir því í 6. gr. fjárlaga að fjmrh. hafi heimild til þess að kaupa eða taka á leigu húsnæði fyrir heilsugæslustöðvar í Reykjavík. U.þ.b. 13.000 Reykvíkingar njóta ekki heilsugæsluþjónustu eða þjónustu heimilislækna. Það er því alveg útilokað að geta látið það fara fram hjá sér í þessari umræðu að slík tillaga berist inn á borð þingmanna að loka eigi einni heilsugæslustöð og einni þeirri fjölmennustu sem hér er starfandi í borginni án þess að segja neitt um málið. Það þýðir auðvitað ekki að ég sé að hlaupa frá stuðningi mínum við þetta frv. sem hæstv. heilbr.- og trn. lagði inn í þingið og formaður hennar mælti fyrir, síður en svo. Ég ætla að styðja það og vonast til að það komist hér hratt og fljótt í gegn. Ég ætla þó að segja nokkur orð um heilsuverndarstarfið í borginni og starfsemi heilsugæslustöðvanna sem ég tel vera óhjákvæmilegt. 1. gr. frv. er tvískipt. Þar er í fyrsta lagi gert ráð fyrir að heilsuverndarstarf í Reykjavík samkvæmt lögum nr. 44/1955 skuli haldast óbreytt til ársloka 1992 en þá skuli heilsugæslustöðvar hafa verið skipulagðar til þess að annast það. Þetta ákvæði gildir einvörðungu fyrir Reykjavík en sú hefð hefur skapast í gegnum árin að allt heilsuverndarstarf í landinu hefur notið þess, þ.e. það hefur ekki verið tekið gjald fyrir þá þjónustu sem heilsugæslustöðvarnar veita víða um land og byggt á þessu ákvæði heilsuverndarlaganna þrátt fyrir að það nái ekki nema til Reykjavíkur. Hinn hlutinn er sá --- og það er seinni hluti þessarar lagagreinar --- að þar er gert ráð fyrir því að sérstök þriggja manna stjórn verði skipuð af heilbr.- og trmrh. og hún starfi í umboði hans og annist rekstur Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur og vinni að endanlegri gerð áætlunar um framtíðarhlutverk stöðvarinnar. Það er gert ráð fyrir því í lagagreininni að í stjórninni skuli eiga sæti einn fulltrúi ráðherra, og sá skuli jafnframt vera formaður, einn skuli skipaður samkvæmt tilnefningu Reykjavíkurborgar og einn skipaður samkvæmt tilnefningu tryggingaráðs. Hlutverk þessarar stjórnar er að koma í framkvæmd þeim tillögum sem nefnd sú sem nú hefur skilað af sér til heilbr.- og trmrh. Þær tillögur snerta framtíðarhlutverk Heilsuverndarstöðvarinnar og það stjórnarfyrirkomulag sem þar á að vera. Árið 1946 skipaði bæjarstjórn Reykjavíkur fimm manna nefnd til að gera tillögur um stærð og fyrirkomulag Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur. Í þá nefnd voru kjörnir á þeim tíma Jóhann Hafstein bæjarráðsmaður, Jóhann Sæmundsson prófessor, Katrín Thoroddsen læknir, Sigríður Eiríksdóttir hjúkrunarkona og Sigurður Sigurðsson berklayfirlæknir, síðar landlæknir. Hann var formaður þessarar nefndar. Nefnd þessi vann fljótt og vel og skilaði tillögum að mjög skömmum tíma liðnum. Tillögur nefndarinnar fólust í því að starfssvið Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur skiptist í 15 meginsvið. Það er í fyrsta lagi heilbrigðiseftirlit, í öðru lagi mæðravernd, ungbarnavernd, smábarnavernd og heilsuvernd í skólum. Það eru þessi fjögur síðasttöldu sem eru í auknum mæli að færast inn á starfsemi og inn á svið heilsugæslustöðvanna. Alls staðar um land hafa heilsuverndarstöðvar verið lagðar niður og við starfsemi þeirra hafa tekið heilsugæslustöðvar. Það er stefnt að því markvisst að draga úr þessari miðstýrðu þjónustu sem Heilsuverndarstöðin veitir hér í borginni og færa hana smátt og smátt á heilsugæslustöðvarnar í næsta nágrenni við fólkið sem býr í borgarhverfunum þar sem heilsugæslustöðvarnar hafa verið að rísa á undanförnum árum. Þó vantar mikið á að þeirri þörf sé enn fullnægt sem fyrir heilsugæslu og uppbyggingu heilsugæslustöðva í Reykjavík er. Það er hins vegar svo að Sjálfstfl. hefur staðið í vegi fyrir því að þessi uppbygging geti átt sér stað. Þegar ég segi Sjálfstfl. á ég við borgarstjórnaríhald Sjálfstfl. hér í Reykjavík með þáv. borgarstjóra og núv. hæstv. forsrh. í broddi fylkingar. Ekki alls fyrir löngu, ég held það sé rétt munað hjá mér að það hafi verið 5. des. sl., samþykkti borgarstjórn Reykjavíkur tillögu frá einum varaborgarfulltrúa Sjálfstfl. sem gerði ráð fyrir því að þessu miðstýrða fyrirkomulagi skyldi enn haldið áfram. En þó --- á þessum fundi var einnig samþykkt að stuðla að því og skora á ríkisstjórnina að koma inn í 6. gr. fjárlaga heimild sem væri hægt að byggja á til að byggja upp heilsugæslustöðvar í Reykjavík sem er hlutverk ríkisins í dag. Einnig var gert ráð fyrir því í þessum upphaflegu tillögum að verksvið Heilsuverndarstöðvarinnar yrði eftirlit með íþróttamönnum, berklavarnir, sóttvarnir, þrifadeild, vinnuvernd, manneldisrannsóknir, geðvernd, tannvernd, ljósaböð og ýmiss konar fræðslustarfsemi. Einnig var gert ráð fyrir því að borgarlæknir eða héraðslæknirinn í Reykjavík, sem svo heitir nú, hefði aðsetur í Heilsuverndarstöðinni. Það er dálítið merkilegt að flestallt af því sem þarna var lagt til árið 1946 er við lýði enn í dag og Heilsuverndarstöðin sinnir þessum verkefnum að stórum hluta þrátt fyrir að hún hafi ekki tekið til starfa fyrr en nokkuð mörgum árum seinna eða árið 1957 og var formlega vígð það ár. Eins og ég sagði áðan hefur þessari þjónustu í Reykjavík enn ekki verið komið út á heilsugæslustöðvarnar til fólksins. Aftur á móti hafa Reykvíkingar þurft að sækja þessa þjónustu á einn stað sem í sjálfu sér er kannski viðunandi ef menn gera ekki meiri kröfur en þær að upp á þjónustuna sé boðið. Það hefur, eins og ég sagði áðan, fyrst og fremst staðið á sjálfstæðismeirihlutanum í Reykjavík að leita eftir fjárveitingum til uppbyggingar heilsugæslustöðva og hann hefur viljað halda hér í tvö kerfi, þ.e. annars vegar kerfi sjálfstætt starfandi heimilislækna, sem veita mjög takmarkaða þjónustu, og hins vegar kerfi heilsugæslustöðva. Það er náttúrlega öfugnefni að kalla sjálfstætt starfandi heimilslækna ,,sjálfstætt starfandi`` af þeirri ástæðu að þeir fá hverja einustu krónu, sem fer í rekstur læknastofa þeirra sem þeir reka, greidda frá ríkinu. Þeir fá launagreiðslur beint frá ríkinu, líkt og heilsugæslulæknar, sem eru á föstum launum hjá heilsugæslustöðvunum eða hjá ríkinu, þeir fá greitt fyrir hvert verk sem þeir vinna, líkt og heilsugæslulæknar sem starfandi eru á heilsugæslustöðvunum. Ríkið ber nú allan rekstrarkostnað heilsugæslustöðvanna, Tryggingastofnun ríkisins greiðir allan rekstrarkostnað þeirra stofa, sem sjálfstætt starfandi heimilislæknar reka, með svokallaðri c-liðar greiðslu. Þessu til viðbótar fá þeir einnig greidd ein mánaðarlaun fyrir ritara sem starfandi er á þessum læknastofum hjá þeim. Þannig er í raun og veru enginn munur á þessu fyrirkomulagi, þessu tvöfalda fyrirkomulagi, sem rekið er hér í Reykjavík að öðru leyti en því að sjálfstætt starfandi heimilislæknar veita takmarkaðri þjónustu en heilsugæslustöðvarnar bjóða upp á. Af því að þetta tvöfalda kerfi hefur verið rekið hér í borginni hefur ekki verið hægt að leggja af það heilsuverndarstarf sem er á Heilsuverndarstöðinni og er þaðan miðstýrt. Það er hins vegar svo að nefndinni, sem ég minntist á fyrr að gert væri ráð fyrir að skipuð yrði, ef þetta frv. til laga um heilbrigðisþjónustu fer í gegn, er ætlað að hrinda í framkvæmd þeim tillögum sem nefnd sú sem nú er að láta af störfum hefur lagt fyrir heilbrrh. Ég gerði reyndar athugasemd við það strax í nefndarstarfi heilbr.- og trn., án þess að ég vildi vera að gera ágreining í nefndinni, að mér fyndist óeðlilegt að það þyrfti að endurskipa þessa nefnd sem hefur farið þetta ár með stjórn Heilsuverndarstöðvarinnar og séð um tillögugerðina. Ég skil í raun og veru ekki alveg hver er ástæðan fyrir því en það mun auðvitað koma í ljós þegar fram líða stundir hvort hæstv. heilbrrh. kemur til með að endurskipa nefndina eða ekki og þá hvaða ástæður þar hafa legið að baki. Ég tel að í þessari nefnd hafi verið prýðisfólk og starfað af miklum heilindum, enda sýni tillögurnar það. En það er rétt að taka það fram að þeir sem nefndina skipuðu voru Guðjón Magnússon, skrifstofustjóri í heilbr.- og trmrn., sem jafnframt var formaður nefndarinnar, Guðrún Guðmundsdóttir, sem tilnefnd var af tryggingaráði og er læknir, og Ólafur F. Magnússon, sérstakur ráðgjafi og hugmyndafræðingur Sjálfstfl. í Reykjavík í heilbrigðismálum og var hann tilnefndur af borgarstjórn. Ég ætla að gera hér lítillega grein fyrir þeim tillögum sem þessi stjórn hefur lagt fyrir heilbrrh. því ég tel, eins og ég hef sagt áður, að þær séu býsna merkilegar. Ég tel það mikið framfaraspor ef ríkisstjórninni og hæstv. heilbrrh. tekst að hrinda þeim í framkvæmd, því ber að fagna auðvitað sérstaklega. Með þessum tilllögum er gert ráð fyrir því að draga úr miðstýringu þjónustunnar, sem nú er veitt á Heilsuverndarstöð Reykjavíkur, en að færa þeirri stofnun víðtækara og í raun miklu merkilegra hlutverk heldur en hún hefur í dag og hefur haft og er það þó ærið merkilegt sem sú stofnun hefur verið að gera á undanförnum árum. Ég held ég verði, með leyfi forseta, þetta er ekki langt, að fá hér að vitna í tillögur nefndarinnar, en þar segir: ,,Samstaða er um í stjórninni að leggja til að áfram verði starfrækt heilsuvernd í húsnæði Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur. Leggur stjórnin til að hafist verði handa um að gera áætlun um að flytja sjúkradeild úr húsinu og að því verði lokið fyrir árslok 1993. Að árið 1992 verði eins konar millibilsár þar sem unnið verði að nauðsynlegum breytingum og flutningi en að frá ársbyrjun 1993 haldi rekstur Heilsuverndarstöðvarinnar áfram með nýju og víðtækara hlutverki.`` Síðan er því lýst. Í fyrsta lagi heilsuverndarþjónusta samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Þar er beinlínis gert ráð fyrir því að úr verkefnum þeim, sem Heilsuverndarstöðin hefur haft og sérstaklega snúa að Reykjavík, verði dregið og þau heilsuverndarverkefni flutt út á heilsugæslustöðvarnar en hún fái yfirumsjónarhlutverk, samræmingar- og skipulagshlutverk, í allri heilsuverndarstarfsemi í landinu. Í öðru lagi er gert ráð fyrir yfirstjórn með heilsuverndarstarfi í landinu og samræmingu þeirra verkefna og þróun heilsuverndarstarfs á heilsugæslustövunum. Rannsóknir og kennsla heilbrigðisstétta á sviði heilsuverndar verði aukin og það verði hlutverk þessarar stofnunar. Síðan er gert ráð fyrir því að verksvið einstakra starfsþátta, sem þarna verða framkvæmdir verði inni á Heilsuverndarstöðinni. Í upphafi er gert ráð fyrir því að þarna verði barna- og unglingadeild, mæðradeild, skólaheilsugæsludeild, vímuefnadeild, kynfræðsludeild og heimahjúkrunardeild til að byrja með sem sérstaklega sinni verkefnum Reykjavíkur. Þegar heilsugæslustöðvarnar hafa risið mun það verða eitt af þeirra hlutverkum að sinna heimahjúkrunarstarfinu. Atvinnu- og umhverfisdeild, tóbaksvarna- og lungnadeild, slysavarna- og íþróttadeild, manneldisdeild, Cindy-verkefnið, tannverndardeild, fræðslu- og námsefnisdeild, bókasafn, almenn skrifstofa og upplýsingaþjónusta. Þarna er í raun og veru verið að flytja mjög mikið af þeim verkefnum sem núna eru í heilbr.- og trmrn. út til þessarar stofnunar. Þarna er verið að leggja til að byggð verði upp í landinu raunveruleg forvarnastofnun. Þau verkefni, sem flytjast út, eru manneldismálin, sem hafa verið til skamms tíma sérstök deild í ráðuneytinu, Cindy-verkefnið, sem er sérstakt alþjóðlegt verkefni á sviði slysavarna, tannverndardeild, sem sérstaklega er starfandi í heilbr.- og trmrn. nú, fræðslu- og námsefnisdeild og það bókasafn, sá litli vísir að bókasafni sem er til í heilbrrn. flyst yfir á þá forvarnastofnun sem þarna er gert ráð fyrir. Í tillögum nefndarinnar er gert ráð fyrir því að starfsemin skiptist í tvö meginsvið. Annars vegar fjölskyldusvið, þar sem verða fjölskylduheilsuverndin, og hins vegar samfélagssvið, sem sé hin samfélagslega heilsuvernd. Síðan skiptir stjórn Heilsuverndarstöðvarinnar þessum verkþáttum upp í þessi svið. Þá falla undir fjölskyldu- og heilsuverndarsviðið barna- og unglingadeild, mæðradeild, vímuefnadeild, skólaheilsugæsludeild, kynfræðsludeild og heimahjúkrunardeildin á meðan hún er starfandi. Á samfélagssviðinu verða atvinnu- og umhverfisdeild, tóbaksvarna- og lungnadeild, slysavarna- og íþróttadeild, manneldisdeild, tannverndardeild, Cindy-verkefnið og síðan eru auðvitað sameiginleg verkefni sem undir forstjóra heyra. Ég vil ekki, virðulegi forseti, tefja umræðuna með því að gera nákvæma grein fyrir því hvað hvoru sviði um sig er ætlað að gera og hverri deild innan sviðsins er samkvæmt þessum tillögum ætlað sem hlutverk. Ég legg áherslu á það að með þessum tillögum sem þarna hafa verið mótaðar er verið að breyta nokkuð því hlutverki sem Heilsuverndarstöð Reykjavíkur hefur haft og fá henni, eins og ég sagði áðan, merkilegra og mikilvægara hlutverk en hún hefur þó haft. Þá kunna menn auðvitað að spyrja: Af hverju að taka þetta upp við þessar aðstæður þegar menn þurfa að hraða sínum störfum og þá undir þessum lið um frv. til laga um heilbrigðisþjónustu? Ástæðan er sú að ég er að leggja áherslu á að það er verið að breyta hlutverki Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur. Ástæðan fyrir því að ég tek þetta hér til umræðu er sú að tillaga þeirrar nefndar, sem fjallaði um sameiningu Borgarspítala og Landakotsspítala, gerir ráð fyrir því að loka einni heilsugæslustöðinni í Reykjavík á næsta ári. Ég er að sýna fram á að það er útilokað að ætlast til þess af Heilsuverndarstöðinni að hún taki við þeim verkefnum sem þessi heilsugæslustöð, sem gert er ráð fyrir að loka, eigi að hafa með höndum. Þar að auki er beinlínis ekki gert ráð fyrir því í 6. gr. heimildinni á fjárlögum að hægt sé að taka á leigu eða kaupa húsnæði undir heilsugæslustöðvar í Reykjavík. Með þessu eru menn því miður, ef þær tillögur sameiningarnefndar þessara tveggja sjúkrahúsa ná fram að ganga, að setja heilsugæslumálin í Reykjavík í enn erfiðari aðstöðu en þau eru þó í í dag. Enn vantar 13.000 Reykvíkinga að komast inn hjá heimilis- og heilsugæslulæknum í borginni. Í júlí á þessu ári óskaði hæstv. heilbr.- og trmrh., Sighvatur Björgvinsson, eftir því við samstarfsráð heilsugæslustöðvanna í Reykjavík að það gerði tillögur um það með hvaða hætti og hvernig skuli staðið að því að byggja upp heilsugæsluna í Reykjavík. Samstarfsráð þetta er nokkuð umdeilt og íhaldið í borgarstjórn Reykjavíkur hefur sérstaklega horn í síðu þessa samstarfsráðs af því hvernig það er skipað, ekki af því hvaða hlutverk það hefur, heldur af því hvernig það er skipað. ---  Þetta er einmitt meginverkefni þessa samstarfsráðs heilsugæslustöðva í Reykjavík, að vera samráðs- og samstarfsvettvangur heilsugæsluumdæmanna sem nú eru orðin fjögur. Það var því ærið verkefni sem hæstv. heilbrrh. fól þessu ágæta samstarfsráði. Þann 25. okt. skilaði samstarfsráðið af sér þeim tillögum sem það hafði í samvinnu við stjórnir allra umdæmanna komist að samkomulagi um að væri eðlileg uppbygging á heilsugæslustöðvum í Reykjavík. Nú verð ég, með leyfi forseta, að gera örlitla grein fyrir því hvernig þetta samstarfsráð í samvinnu við stjórnir heilsugæsluumdæmanna komst að því að eðlilegast væri að standa að þessari uppbyggingu. Í lögum nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, er í fyrsta skipti gert ráð fyrir því að í Reykjavík séu starfrækt fjögur heilsugæsluumdæmi. Með þessum lögum og reyndar nokkru áður, með þeirri breytingu sem gerð var á lögum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga var öll heilsugæslan í landinu færð yfir á ábyrgð og umsjón ríkisvaldsins frá sveitarfélögunum. Það má endalaust deila um það hvort þarna hafi verið rétt að verki staðið. Ég er sannfærður um það að þarna var rétt spor stigið. Ég er sannfærður um að svo sé þegar ég sé í hvaða farveg heilsugæslumálin í höfuðborginni hafa farið eftir að losað var um kverkatak íhaldsins á þeim málaflokki hér í Reykjavík. Á meðan Sjálfstfl. réð heilsugæslumálunum í Reykjavík voru fáar heilsugæslustöðvar starfandi. Yfir þeim var ein stjórn sem hét heilbrigðismálaráð Reykjavíkur. Þetta heilbrigðismálaráð gat í raun og veru engar ákvarðanir tekið einfaldlega vegna þess að allar þær ákvarðanir þess varð að bera undir borgarstjórann í Reykjavík og borgarráð áður en þær tóku gildi. Ég held að þeir sem þekkja hvernig þetta var upp byggt sjái hversu ofboðsleg miðstýring fólst í þessu. En sú breyting sem gerð var á verkaskiptalögunum, heilsugæslan færð yfir til ríkisins, og síðan þeim breytingum sem gerðar voru á heilbrigðisþjónustulögunum árið 1990, þar sem borginni var skipt upp í fjögur heilsugæsluumdæmi, varð einnig til þess að völd og verkefni, sem áður voru inni í heilbrrn. og inni á borði borgarstjórans í Reykjavík, voru nú á einu bretti færð út til stjórna sjálfstætt starfandi heilsugæslustöðva. Ákvarðanir um mannaráðningar, sem áður voru í heilbrigðismálaráðinu og öðluðust ekki gildi fyrr en borgarstjórinn fyrrverandi, hæstv. núv. forsrh. Davíð Oddsson, hafði lagt stimpil sinn á hvern einasta ráðningarsamning. Nú er þetta hjá stjórn viðkomandi stöðva. Ákvarðanir um öll tækjakaup, hversu smá eða stór þau voru, gátu ekki farið fram fyrr en borgarstjórinn hafði veitt samþykki sitt með því að stimpla fundargerðina frá heilbrigðismálaráðinu og þannig mætti lengi telja. Þarna verður sem sagt veruleg breyting á. Þessi fjögur umdæmi sem borginni var skipt upp í um heilsugæsluna bera nú ekki sérstaklega falleg nöfn og segja kannski ákaflega lítið um það hvar þau eru starfandi, en ég vil þó nefna að þessi umdæmi heita: Vesturbæjarumdæmi, Miðbæjarumdæmi og síðan er hins vegar Austurbæjarumdæmi skipt í tvo svæði, Austurbæjarumdæmi nyrðra og syðra. Í Vesturbæjarumdæmi eru starfandi tvær heilsugæslustöðvar, Heilsugæslustöð Miðbæjar að Vesturgötu 7. Á því svæði eru íbúar 13.000 og rúmlega það. Það er tiltölulega ný stöð og að henni er mjög vel búið. Í Vesturbæjarumdæmi er einnig starfandi Heilsugæslustöð Hlíðasvæðis í Drápuhlíð 14. Á því svæði eru 9.822 íbúar. Sú stöð er í algjörlega óviðunandi húsnæði. Húsnæði sem borgin á og var algjörlega til bráðabirgða fyrir starfsemina enda hefur héraðslæknirinn í Reykjavík gefið út vottorð um að húsnæði stöðvarinnar sé heilsuspillandi og því ekki forsvaranlegt að flytja ungbarnaeftirlitið og mæðraskoðunina frá Heilsuverndarstöðinni inn í þetta húsnæði. Þarna er ljóst að nauðsynlegt er að flytja starfsemina. Það er merkilegt að þetta er kannski það umdæmi borgarinnar sem best er að búið, þrátt fyrir að önnur stöðin á svæðinu sé í heilsuspillandi húsnæði. Í Miðbæjarumdæmi eru nú tvær heilsugæslustöðvar, Heilsugæslustöðin í Fossvogi, sem er í 300 fermetra húsnæði og nefnd sú sem heilbrrh. skipaði, um sameiningu sjúkrahúsa, leggur til að verði rekin þaðan út. Á þessu svæði eru rúmlega 11.000 íbúar. Heilsugæslustöðin býr við algjörlega óviðunandi húsakost og það liggur beint við að flytja þarf stöðina út úr þessu húsnæði. En það verða þá auðvitað að vera til úrræði í lögum til þess að hægt sé að koma stöðinni fyrir annars staðar. Og þessi ríkisstjórn og fjárln., ef ég veit rétt og hef þær upplýsingar sem ég treysti, gerir ekki ráð fyrir því í 6. gr. að opna fyrir þann möguleika að hægt sé að taka á leigu eða kaupa húsnæði undir þessa starfsemi. Er þá í raun verið að reka stöðina út án þess að möguleiki sé á að koma henni inn annars staðar. Heilsugæslustöðin í Laugarnesi er staðsett í Álftamýri 5. Hún er alveg ný og tók til starfa um síðustu áramót og er að því leyti merkileg --- og sýnir að þeir sem þurft hafa á undanförnum árum að starfa í því kerfi sem Reykjavíkurborg hefur viljað hafa í heilsugæslumálum, þessu kerfi sjálfstætt starfandi heimilislækna, eru uppgefnir á að starfa í þessu þjónustusnauða heilsuverndarkerfi sem sjálfstætt starfandi heimilislæknar hafa þurft að starfa í. Vegna þess að þetta hét áður Heilsugæslan í Álftamýri. Um leið og þeir losnuðu úr þeirri pressu sem því fylgdi að starfa undir þeim járnaga og því þunga aðhaldi sem heilbrigðisráð Reykjavíkur veitti óskuðu þeir sjálfir eftir því að þeirri starfsemi, sem þeir ráku og flokkuðu sig undir sjálfstætt starfandi heimilislækna, yrði breytt í heilsugæslustöð. Og það var gert um síðustu áramót. Það sem er merkilegt við það er að með þeirri breytingu og þeim samningi sem þar var gerður var algjörlega farið inn á nýjar brautir og tilraun gerð með nýtt rekstrarfyrirkomulag í heilsugæslunni í Reykjavík. Ríkið gerði sérstakan samning við starfsfólk þessarar stöðvar um kaup á tækjum og búnaði og því húsnæði sem stöðin var starfandi í. Og síðan gerði ríkið sérstakan þjónustusamning sem gerði ráð fyrir því að þeir aðilar, sem starfa á stöðinni, tækju að sér að veita þjónustu á sviði heilsuverndar og heilsugæslu og fengju fyrir það ákveðna krónutölu á ári hverju. Með þessu er verið að reyna nýtt rekstrarfyrirkomulag og eftir því sem ég best veit þá hefur það tekist mjög vel. Þriðja heilsugæsluumdæmið hér í borginni er Austurbæjarumdæmi syðra. Þar er gert ráð fyrir að starfandi séu tvær heilsugæslustöðvar. Heilsugæslustöðin í Efra-Breiðholti, sem er í alveg nýju húsnæði og á því svæði eru rúmlega 10.500 íbúar, og Heilsugæslustöðin í Mjódd sem tók til starfa um mitt þetta ár. Þar gildir það sama og með Heilsugæsluna í Álftamýri að þeir læknar sem starfandi voru uppi Mjódd voru guðs lifandi fegnir að losna úr því kverkataki sem íhaldið hefur haft á heilsugæslunni í Reykjavík. Þeir komu einnig og óskuðu eftir því að þeirra starfsemi yrði breytt í heilsuverndar- og heilsugæslustarfsemi. Það var gert með sérstökum samningi og um leið var 6. gr. ákvæðið nýtt, sem þá hafði verið undanfarin tvö ár inni í fjárlögum, og keypt var húsnæði undir þá starfsemi sem þar á að verða í framtíðinni. Eftir því sem ég veit best er gert ráð fyrir því að í fjárlagafrv. fyrir árið 1992 og kom hér fram við 2. umr., séu 50 millj. kr. áætlaðar á fjárfestingarlið í heilsugæslu- og læknisbústöðum frv. til þess að innrétta og koma af stað starfsemi í þessu húsi. Og því ber auðvitað að fagna alveg sérstaklega. En þetta sýnir, svo ekki verður um villst, að þegar óskirnar koma frá fólkinu sem starfandi er við þessa starfsemi hefur verið búið að þrengja hér verulega að. Síðan er það Austurbæjarumdæmi nyrðra en þar eiga að vera starfandi tvær heilsugæslustöðvar. Það umdæmi er langverst sett af öllum umdæmunum í borginni. Ein heilsugæslustöð er í Árbæ í 600 fermetra húsnæði á tveimur hæðum og íbúafjöldi í Árbæ eru 8.000. Stöðin hefur reynt að þjóna Grafarvogi en þar eru íbúar orðnir um 5.000. Núna hefur orðið að loka fyrir nýskráningar inn á heilsugæslustöðina af því hversu illa er að búið á þessu svæði. Gert er ráð fyrir því að starfandi verði heilsugæslustöð í Grafarvogi. Hins vegar er það svo að síðan í júní hefur legið fyrir ósk frá samstarfsráðinu og stjórn heilsugæsluumdæmisins um að fá að taka á leigu húsnæði fyrir heilsugæslustöð í Grafarvogi. Núna fyrst fyrir tveimur dögum, þegar stjórn þess umdæmis átti fund með hæstv. heilbr.- og trmrh., fékkst úr því skorið að fyrir áramót --- og ég vonast til að það verði fyrir áramót --- verði tekið á leigu húsnæði sem í boði hefur verið og þannig verði vonandi hægt að sinna þörfum Grafarvogsbúa á næsta ári hvað þetta snertir. En þá kem ég að tillögunum sem samstarfsráðið lagði fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. 25. okt. Það kemur mér því mjög á óvart að ekki skuli hafa komið inn við 2. umr. fjárlaga þetta ákvæði í 6. gr. að haldið skyldi áfram samkvæmt því að byggja upp heilsugæsluna í höfuðborginni. En tillögurnar hljóðuðu þannig: Í fyrsta lagi er lögð á það áhersla að strax verði heimilað að taka á leigu húsnæði til bráðabirgða að Hverafold 1 undir rekstur heilsugæslustöðvar í Grafarvogi þannig að hægt sé að hefja starfsemi þar í janúar 1992. Áhersla er lögð á að erindi um þetta sé í athugun í heilbr.- og trmrn. Í öðru lagi að kannaðir verði möguleikar á staðsetningu heilsugæslustöðvar á efri hæð verslanahússins Grímsbæjar við Bústaðaveg sem gæti tekið til starfa í upphafi árs 1993. Í þriðja lagi að hafinn verði undirbúningur að því að flytja heilsugæsluna, sem nú er til húsa í Drápuhlíð 14, í nýtt húsnæði. Til greina kemur að fá á leigu eða til kaups húsnæði að Háteigsvegi 1. Ég gerði grein fyrir því hér áðan að heilsugæslustöðin í Drápuhlíð 14 er í heilsuspillandi húsnæði og vottorð um það hefur héraðslæknirinn í Reykjavík gefið út. Í fjórða lagi er lögð áhersla á að gengið verði til samninga um uppbyggingu á nýrri heilsugæslustöð fyrir Árbæjar- og Selás- og Ártúnsholtshverfi. Lóð er til staðar en það sem skiptir þó mestu er að húsnæði það sem heilsugæslan er nú í er í algjörlega ófullnægjandi húsnæði. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir því í þessum tillögum að hafinn verði undirbúningur að hönnun nýrrar heilsugæslustöðvar fyrir Grafarvogs- og Borgarholtshverfi sem gæti tekið til starfa eftir því sem hverfin byggjast upp í Grafarvogi. En það er nú svo merkilegt að nú þegar er orðin í kringum 5.000 manna byggð í Grafarvogi. Og engin heilsugæslustöð er þar starfandi og engin áform eru uppi um að byggja þar upp nokkurn skapaðan hlut --- nema þá að þessi leigusamningur fáist, staðfestur af fjmrn., sem ég vitnaði í áðan og fyrirheit eru um af hálfu hæstv. heilbr.- og trmrh. að komi til framkvæmda. Í sjötta og síðasta lagi er lögð áhersla á að hafinn verði undirbúningur að hönnun heilsugæslustöðvar fyrir Voga- og Heimahverfi sem tæki til starfa árið 2000. Þannig eru þessar tillögur samstarfsráðsins tímasettar. Þeim er raðað upp í forgangsröð og geta ekki verið skýrari fyrir ríkisstjórn og hæstv. heilbr.- og trmrh. Og það sem meira er er að um þessar tillögur er algjör samstaða. Ekki er aðeins samstaða í þessu pólitískt skipaða samstarfsráði, eins og íhaldsmeirihlutinn í Reykjavík lætur liggja að, heldur líka í stjórnum allra heilsugæslustöðvanna, þar sem borgarstjórn Reykjavíkur á meiri hluta af öllum stjórnarmönnum. Þrír af hverjum fimm stjórnarmönnum í stjórnum heilsugæslustöðvanna eru tilnefndir af borgarstjórn Reykjavíkur. Virðulegi forseti. Ég hef nú í 3. umr. um heilbrigðisþjónustu gert ítarlega grein fyrir þeirri áherslu sem lögð er á í uppbyggingu heilsugæslu hér í borginni. Eins og ég sagði áðan er ástæðan fyrir því að ég vel að gera þetta hér og nú sú að þessi tillaga, sem hér er gerð af þeirri nefnd sem á að hafa það hlutverk að sameina sjúkrahúsin í Reykjavík um að reka Borgarspítala eða Heilsugæslustöðina í Fossvogi út úr Borgarspítalanum, mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir heilsugæslustarfið í Reykjavík. Nú kann vel að vera að mönnum finnist ástæðulaust að fjalla sérstaklega um heilsugæslu og heilsuverndarstarf í Reykjavík. Ég þykist viss um að það hefur ekki tíðkast eða viðgengist í umræðu á undanförnum árum að þingmaður eða þingmenn Reykvíkinga standi hér upp og tali sérstaklega fyrir uppbyggingu heilsugæslunnar í Reykjavík. En ég tel þó nauðsynlegt að taka þann tíma sem ég hef gert í þessa umræðu og ég tel það ekki minna virði fyrir þingið og þá sem hér sitja að vita að það eru ýmsir erfiðleikar í heilbrigðismálum í Reykjavík. Það eru 13.000 Reykvíkingar sem ekki komast inn eða geta skráð sig hjá heimilislæknum eða komist inn á heilsugæslustöðvar. Það eru 260--300 Reykvíkingar sem bíða eftir því að komast inn á hjúkrunarheimili í borginni. Þetta er lengsti biðlisti í nokkru kjördæmi. Í þessu fjárlagafrv. bólar ekki á neinum tillögum um úrlausn fyrir þennan hóp. Og ég vonast til þess, hæstv. forseti, að hér sé ekki verr farið með tíma þingsins í umræðum um vandamál Reykvíkinga og það af stjórnarandstöðuþingmanni, en bara af hv. stjórnarþingmönnum.  (Grip ið fram í: Hvar er ráðherrann?)  Ég hef ekki hugmynd um hvar ráðherrann er enda skiptir það engu máli. Hv. þm. er með allar þessar tillögur í höndunum og ef vilji er fyrir hendi á hann að geta framkvæmt þær. Og ég trúi því að það sé vilji af hálfu hæstv. heilbr.- og trmrh. að ýta þessu í framkvæmd. Ég veit hins vegar að hann er í samstarfi við þannig flokk og er auðvitað beygður af íhaldinu í þessu máli og treystir sér þess vegna ekki til að leggja það til að í 6. gr. fjárlaga komi heimild til þess að byggja upp hér í Reykjavík. En ég vonast til, hæstv. forseti, eins og ég sagði, að þessum dýrmæta tíma sem við höfum nú hér fram til jóla, sé ekki verr varið í umræður um vandamál Reykjavíkur en vandamál þau sem blasa við austur á Höfn í Hornafirði og stjórnarliðar innbyrðis tóku sér drjúgan tíma í að rífast um hvernig ætti að meðhöndla brtt. við fjárlagafrv. frá hv. þm. Agli Jónssyni. Ég vonast þannig til þess, virðulegi forseti, að ekki verði litið svo á að hér sé um eitthvert málþóf af hálfu stjórnarandstöðunnar að ræða, þó svo að þingmaður Reykvíkinga standi hér upp við 3. umr. og geri örlítið grein fyrir vandamálum Reykjavíkur.

Herra forseti. Mig langar til að byrja á því að taka hér undir síðustu orð hv. 11. þm. Reykv., Finns Ingólfssonar. Hann sagði að ekki væri minna virði og ekki síður mikilvægt að ræða hér á Alþingi um ástand mála í Reykjavík, ekki síst í heilbrigðismálum, en ýmislegt sem varðar landsbyggðina. Þó ég ætli ekki að draga úr mikilvægi þess að ræða þá hluti sem lansbyggðina varðar, er ekki síður mikilvægt að ræða ýmislegt sem Reykjavík varðar. Af því að ég hef setið í borgarstjórn Reykjavíkur verð ég að segja að mér fannst stundum meðan ég var þar eins og Reykjavík ætti afskaplega fáa þingmenn. Þingmenn Reykjavíkur væru eiginlega eins og landskjörnir þingmenn og aðrir þingmenn væru kjördæmaþingmenn. Því miður finnst manni eins og málefni sem brenna sérstaklega á Reykvíkingum fái oft og tíðum lítinn tíma á Alþingi. Ég veit að ég er ekki ein með þá skoðun af því fólki sem setið hefur í borgarstjórn Reykjavíkur. Ég man ekki betur en hæstv. forsrh. hafi einhvern tímann látið eitthvað svipað sér um munn fara. Það frv. sem er hér til 3. umr. er árviss atburður. Það er líklega álíka árvisst og það að það koma jól og áramót og páskar, því að þetta gerist alltaf á Alþingi rétt fyrir jól og hefur líklega gerst allt frá árinu 1983 að lagt er fram frv. um að fresta tilteknum ákvæðum í lögum um heilbrigðisþjónustu hvað Reykjavík varðar. Að þessu sinni stendur öll heilbr.- og trn. að þessu frv. og á jafnt við um stjórnar- sem stjórnarandstöðuþingmenn og þar af leiðandi stend ég að því líka. Ástæðan er auðvitað sú að við verðum að taka þessu eins og hverju öðru hundsbiti. Reykjavík er ekki í stakk búin til þess að starfa af fullum krafti eftir lögum um heilbrigðisþjónustu eins og þau eru. En þótt maður verði að taka þessu eins og hverju öðru hundsbiti er engin ástæða til þess að gera það umyrðalaust. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að nota tækifærið til þess að vekja athygli á því hvernig mál standa í Reykjavík. Lögin um heilbrigðisþjónustu, sem er verið að fresta gildistöku á að hluta til í Reykjavík, eru að stofni til frá 1983 og hafa aldrei tekið að fullu gildi í höfuðborginni. Með þessu móti hefur réttur Reykvíkinga verið skertur. Hann hefur verið skertur og þar er við ýmsa að sakast, ekki neinn einn einstakan. Ríkisvaldið hefur verið afskaplega spart í fjárveitingum sínum til uppbyggingar heilsugæslustöðva í Reykjavík. En líka er við hringlandahátt í heilbrigðisráði Reykjavíkurborgar að sakast og ekki síst hringlandahátt í borgarstjórn Reykjavíkur en meiri hlutinn þar hefur aldrei vitað í hvorn fótinn hann ætti að stíga í heilsugæslumálum og hafi hann sett aðra löppina fram þá hefur hann dregið hina. Þar af leiðandi hefur aldrei verið beitt fullum þunga af hálfu borgarstjórnar Reykjavíkur við ráðuneytið og við heilbrrh. Margar nefndir hafa verið settar í málin í Reykjavík sem áttu að skoða önnur rekstrarform, aðra valkosti, aðrar leiðir. Nefndirnar hafa í rauninni engu skilað nema frestun á málinu og frestunin hefur komið verst niður á Reykvíkingum sjálfum. Þar af leiðandi hlýt ég að segja að meiri hlutinn í borgarstjórn hefur ekki gætt hagsmuna Reykvíkinga í þessu máli. Nú þykir mér auðvitað miður að hæstv. forsrh. og fyrrv. borgarstjóri í Reykjavík skuli ekki vera hér til þess að verja hendur sínar því það er ekki síst á hans ábyrgð að svona hefur farið þar. Ástæðan fyrir því að þeir vildu setja nefndir til að kanna aðrar leiðir og önnur rekstrarform er sú að þeir hafa trúað mjög stíft á samkeppni í heilbrigðismálum eins og öðru og það væri mikilvægt að geta borið saman ólíkar rekstrarleiðir. Það var, eins og Finnur Ingólfsson drap á, reynt að setja á stofn heilsugæslu í Álftamýri með sjálfstætt starfandi læknum sem gerðu sérstakan rekstrarsamning við borgina en nú hafa þessir læknar sem sagt kosið að fara inn í það kerfi sem viðgengst annars staðar, þ.e. að gerast heilsugæslulæknar á heilsugæslustöð. Af því að ég er að tala um samkeppni í þessum málum þá rakst ég á athyglisverða grein í Morgunblaðinu í gær eftir Sigurbjörn Sveinsson sem er formaður Félags íslenskra heimilislækna. Þar er hann einmitt að fjalla um samkeppnina og fjölbreytnina og bendir réttilega á, og mig langar til að lesa örlítinn kafla úr grein hans, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sagt hefur verið að fjölbreytnin sé dyggð. Þetta á vel við í heilsugæslunni. Heilsugæslustöðvunum er sett sama mark í lögum. Þær standa á sama grunni faglega. Hins vegar hefur starfsfólk hverrar og einnar heilsugæslustöðvar fullt frelsi til að þróa þjónustuna eins og þeim þykir henta til að mæta þörfum skjólstæðinga sinna. Starfsfólk heilsugæslustöðvanna ber mjög saman bækur sínar og skiptist á skoðunum um fagleg efni. Það er ljóst að nú þegar ríkir umtalsverð samkeppni milli stöðvanna, sem rís á heilbrigðum, faglegum metnaði. Fellur það vel að þeim hugmyndum um opinberan rekstur, sem nú ráða í þjóðfélaginu. Þetta mun vonandi skila borgurunum betri þjónustu þegar til lengri tíma er litið.`` Með öðrum orðum er verið að segja þarna að það er hægt að koma upp heilbrigðri, faglegri samkeppni í heilbrigðisþjónustunni án þess að verið sé sífellt að hringla með rekstrarform eða án einhverrar ofurtrúar á mátt einkavæðingar og einkareksturs. En eins og ég sagði hefur hringlandaháttur ríkt í þessum málum í Reykjavík og orðið er mjög brýnt að taka í taumana. Ég vona svo sannarlega að nýr heilbrrh. gerist eins kraftmikill í þeim málum og hann hefur verið á ýmsum öðrum vígstöðvum og þó þar hafi hann stundum farið, eins og ég hef áður sagt, eins og um væri að ræða fíl í glervöruverslun, þá vona ég að hann fari með mildari hætti í heilsugæslumálunum. Við erum að fresta því að ákveðin ákvæði laga um heilbrigðisþjónustu taki gildi. Þetta eru lög sem Alþingi hefur samþykkt og hefur mótað stefnu í þessum málum. Framkvæmdarvaldinu ber að framfylgja þeirri stefnu og þess vegna ber því að flýta uppbyggingu heilsugæslu í Reykjavíkurborg. Það er ekki hægt að kenna því um núna að sveitarfélag og ríkisvald hendi málinu á milli sín því að nú er þetta mál á einni hendi, þ.e. það er á hendi ríkisvaldsins og það ætti auðvitað að einfalda framkvæmdina til mikilla muna. Sá þingmaður sem talaði á undan mér vék lítillega að ástandi mála í Reykjavík. Ég ætla að fylgja í kjölfar hans og ræða aðeins um þau mál vegna þess að ég held að það skipti miklu að gera sér grein fyrir því hvernig staðan er í Reykjavík í heilsugæslumálum. Í Reykjavík eru reknar átta heilsugæslustöðvar og það hefur því nokkuð þokast þó að mikið vanti á enn þá. Einungis tvær af þessum átta heilsugæslustöðvum geta sinnt þeim íbúafjölda sem þeim ber, þ.e. hafa aðstöðu og læknafjölda til þess að sinna því svæði sem undir stöðina heyrir og þetta eru heilsugæslan í Hraunbergi og heilsugæslan á Seltjarnarnesi sem er rekin í samstarfi við Seltjarnarnesbæ. Í öðrum heilsugæslustövðum er ástandið mun lakara. Þar er fyrst til að taka heilsugæslustöðina í Mjódd sem er í afskaplega lélegu bráðabirgðahúsnæði og hún á bæði að þjóna Breiðholti I og II. Ég sá mér til ánægju að það á gera bragarbót þarna á í fjárlögum og eru áætlaðar 50,5 millj. kr. í þessa heilsugæslustöð þannig að þess má vænta að eitthvað vænkist hagur hennar. Þá er það heilsugæslustöðin í Fossvogi. Miðað við aðstöðu og læknafjölda getur hún í hæsta lagi þjónað 400--500 manns en á starfssvæði stöðvarinnar búa um 12.000 manns. Ef heilbrrh. hefði verið hér hefði verið gaman fyrir hann að gera sér grein fyrir því að þrengslin þar inni eru svo mikil að varla verður hægt að koma fyrir peningakassa til að innheimta það 600 kr. gjald sem nú á að leggja á í heilsugæslustöðvum. Það mun a.m.k. verða erfitt að finna skot fyrir kassann. Þá er það heilsugæslustöðin í Drápuhlíð. Hún var hönnuð og ætluð fyrir 3.400 manna hverfi og getur þjónað þeim fjölda, en síðar var bætt við hana um 5.000 manns og þess vegna getur hún alls ekki sinnt öllum þeim verkefnum sem henni ber. Þar er ekki síst að nefna barnaverndina sem heilsugæslustöðin í Drápuhlíð á afskaplega erfitt með að sinna. Í vesturbænum er ný stöð í Garðastræti. Hún var upphaflega hönnuð fyrir 6.000 manns og átti að þjóna gamla vesturbænum, en var sameinuð heilsugæslustöðinni sem var í miðbænum, sem einnig var ætluð fyrir 6.000 manns, og á stöðin nú að þjóna 12.000 manna svæði sem nær frá Snorrabraut og vestur að sjó. Þetta eru bara nokkur dæmi um það hvernig búið er að þessum stöðvum, hversu mun fleiri íbúum þær eiga nú að þjóna heldur en gert var ráð fyrir í upphafi. Það hefur gert það að verkum að miklum erfiðleikum er bundið að sinna heilsuvernd í þessu stöðvum, ekki síst mæðraskoðun og ungbarnaeftirliti. Á þessu sviði gegnir Heilsuverndarstöð Reykjavíkur lykilhlutverki í dag og þess vegna skiptir miklu máli að gera sér grein fyrir því hver verður framtíð þeirrar stöðvar og gefa henni einhvern formlegan status inni í heilbrigðiskerfinu. Ég held að miðað við þær aðstæður sem eru í dag sé alls ekki hægt að leggja þá starfsemi af sem þar fer fram, ekki síst í heilsuvernd. En það eru ekki allir sem komast inn í heilsugæslustöð. Í dag þjóna um 33 læknar á heilsugæslustöðvum og undir þá heyra um 49.000 manns, þ.e. þeir sem eru skráðir á heilsugæslustöð. Þar fyrir utan er annað kerfi sem er svokallað númeralæknakerfi og þar starfa 30 læknar og þjóna um 39.000 manns hér í Reykjavík. Fyrir utan þetta eru svo um 9.000 einstaklingar sem eru alveg án heimilislæknis. Þetta þýðir með öðrum orðum að það eru mörg kerfi í gangi í Reykjavík. Það er heilsugæslustöðvakerfi, það er númeralæknakerfi og það er kerfi þar sem fólk hefur engan formlegan aðgang að lækni og síðan tilvísanakerfið var lagt af er margt af þessu fólki sem sækir sér beint þjónustu sérfræðinga sem er mjög dýr, bæði dýrari fyrir viðkomandi aðila og dýrari fyrir samfélagið. Þess vegna er þetta mjög óskynsamleg meðferð á fjármunum sem endurspeglast í skipulagi heilsugæslunnar í Reykjavík. Á undanförnum árum hefur um 10% af heildarfjárframlögum til heilsugæslu farið til Reykjavíkur. Það segir sig náttúrlega sjálft að þetta er lítill hlutur miðað við þann íbúafjölda sem í borginni er. Stór hverfi hafa enn enga heilsugæslustöð og ekki er sjáanlegt að það breytist alveg á næstunni. Þar má t.d. nefna Voga- og Heimahverfi en ástæða þess að ég nefni það fremur en t.d. Grafarvoginn er sú að þar býr mikill fjöldi aldraðra og það er einmitt sá hópur sem þarf helst að hafa heilsugæslustöð nærri sér og á erfiðara með að sækja til læknis um langan veg. Það að heilsugæslustöðvar skuli vanta í hverfum eins og Voga- og Heimahverfi er líka mjög bagalegt ef litið er á þjónustu við aldraða vegna þess að það hefur reynst mjög erfitt að skipuleggja og samhæfa heimaþjónustu við aldraða af þessum sökum. Í máli Finns Ingólfssonar kom fram að um 200--300 Reykvíkingar væru í raun á neyðarlista eftir hjúkrunarplássi, þ.e. hefðu sótt um hjúkrunarpláss og væru mjög þurfandi og í mikilli neyð. Þetta er eitt af þeim málum sem er hvað alvarlegast og til hvað mestrar hneisu í heilbrigðisþjónustu í Reykjavík. Allir sem kynnst hafa þessum málaflokki, t.d. hjá Reykjavíkurborg í gegnum Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar, vita hvað neyð þessa fólks og ættingja þeirra er mikil. Þá eru stórir hópar af öldruðum sem eru á biðlista eftir vistheimilisplássi. Ég hef þá tölu ekki handbæra en það er allstór hópur sem er á biðlista eftir vistheimilisplássi. Hugsanlega mætti þjóna nokkuð stórum hluta þessa fólks ef góð og samhæfð heimaþjónusta væri í Reykjavík. Tilraunir hafa verið gerðar til þess að skipuleggja hana og koma sæmilegri þjónustu við aldraða á koppinn í hverfum borgarinnar, en það hefur gengið verr en úti á landi vegna þess að heilsugæslustöðvar vantar þar sem hægt væri m.a. að staðsetja heimahjúkrun í hverfunum sem væri þá í starfrænum tengslum við heimilishjálp. Úr þessu þarf að bæta hið fyrsta. Á Alþingi og í fjölmiðlum hafa að undanförnu orðið miklar umræður um skipulag sjúkrahúsaþjónustu í Reykjavík og almennt um útgjöld í heilbrigðismálum, þó sérstaklega með tilliti til sjúkrahúsanna. Sú umræða er vissulega mikilvæg en í skuggann fellur hins vegar umræða sem er kannski enn brýnni og það er umræða um heilsuvernd. Ef við viljum ná niður kostnaði í heilbrigðisþjónustunni til langframa verður það gert með bestum og virkustum hætti með því að byggja upp öfluga heilsuvernd í landinu öllu. Það er hin eina sanna sparnaðarleið í heilbrigðisþjónustunni. Þess vegna þarf að móta heilbrigðisstefnu ekki síður en sjúkraþjónustustefnu. Borgarlæknirinn í Reykjavík hefur skrifað talsvert um þessi mál og er óþreytandi við að benda á þetta. Mig langar aðeins til þess að vitna í grein sem hann skrifaði sem heitir Ný viðhorf í heilbrigðismálum, og var birt í Morgunblaðinu fyrir allnokkrum árum, en það skiptir ekki máli, hún heldur fyllilega gildi sínu. Þar segir hann m.a. að ,,frá því að um miðja þessa öld hafi sjúkraþjónustustefnan orðið meira áberandi en heilbrigðisstefnan samfara byltingum á sviði lækna- og líffræðivísinda og hinn mikli vöxtur í heilbrigðismálum landsmanna frá þessum tíma hefur að mestu leyti átt sér stað undir merkjum sjúkraþjónustustefnunnar. Heilbrigðisstefnan fór halloka gagnvart tæknibyltingu sjúkraþjónustustefnunnar og eina fræðigreinin innan læknisfræðinnar, heilbrigðisfræðin, sem telja mátti fulltrúa heilbrigðisstefnunnar varð stöðnun að bráð. Örlög heilbrigðisfræðinnar í læknadeild Háskóla Íslands og í skipan heilbrigðismála hér á landi er fróðlegt athugunarefni í ljósi þeirrar þróunar heilsufarsmála sem lýst er í grein þessari.`` --- Þetta eru lokaorð í alllangri grein um þessi mál. Hann bendir réttilega á að sjúkraþjónustustefnan fækkar ekki þeim sem verða sjúkir, enda er það ekki markmið hennar. Verkefni hennar hefst ekki fyrr en sjúkdómurinn er staðreynd og einkennin komin fram. Það sem skiptir auðvitað máli er að reyna að koma í veg fyrir sjúkdóma og koma í veg fyrir sjúkdómseinkenni. Þannig má spara umtalsvert fé í heilbrigðiskerfinu og í því sambandi þjóna heilsugæslustöðvar lykilhlutverki. Í þessari grein, sem er skrifuð 1986, nefnir Skúli Johnsen m.a. tölur um kostnað af heilbrigðisþjónustu sem Reykvíkingar fengu, og tekur hann áratuginn 1970--1980. Þegar þær tölur eru skoðaðar kemur í ljós að kostnaður við sjúkrahúsaþjónustu óx á þessu árabili um 163% en kostnaður við heilsuvernd stóð í stað. Síðan getur vel verið að heilsuverndin hafi eitthvað aukið hlut sinn en þó dreg ég það stórlega í efa. Ég dreg það stórlega í efa að hún hafi aukið hlut sinn ef miðað er við sjúkrahúsaþjónustuna og framlagið til hennar. En eins og ég segi er mikilvægt að hraða málum í heilsugæslumálum í Reykjavík og reyna að vinda bráðan bug að því að gera þá þjónustu sem best úr garði þannig að við þurfum ekki að samþykkja frv. eins og þetta eina ferðina enn á Alþingi.

Virðulegi forseti. Það er vissulega tímabært að ræða dálítið um heilbrigðisþjónustuna í Reykjavík. Staðreyndin er sú að á undanförnum tveimur áratugum hefur hún verið dálítið olnbogabarn í þróun heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Til þess liggja fyrst og fremst pólitískar ástæður. Meðan sveitarfélög annars staðar á landinu lögðu gífurlegt kapp á að byggja upp heilsugæslu og heilsugæslustöðvar bæði í nýju húsnæði og í eldra húsnæði þráaðist Reykjavíkurborg við. Staðan var vissulega orðin þannig að almenn heilsugæsla var lakari í Reykjavík en víðast hvar annars staðar á landinu. Til þessa lágu þær pólitísku ástæður sem hafa verið raktar prýðilega af hv. 10. og 11. þm. Reykv. hér á undan mér. Sjálfstfl. réð hér ríkjum og kaus að hanga á hinni gömlu heimilislæknaþjónustu, hinu gamla númeralæknakerfi, eins og hundur á roði löngu eftir að þessi þróun var farin af stað í öðrum byggðarlögum. Fyrir vikið sitjum við Reykvíkingar uppi með það núna að staða heilbrigðismálanna almennt er að mörgu leyti mikið lakari hér en víðast hvar annar staðar. Vil ég færa fyrir því nokkur rök og byrja á að spyrja mig: Hver er sú heilbrigðisþjónusta sem við viljum keppa að að sé til? Það er það sem ég kalla samfelld félags- og heilbrigðisþjónusta. Heilbrigðisþjónusta, þar sem skipulagið tekur mið af félagslegri þjónustu, þar sem maður getur rakið sig frá hinni félagslegu þjónustu, heimilisþjónustu, til heilsugæslu og hjúkrunarheimila aldraðra og loks til sjúkrahúsa. Þvert á þetta liggur síðan endurhæfing af margvíslegu tagi. Staðreyndin er hins vegar sú að borgarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík hefur vanrækt þessa þætti í raun og veru alla. Á sama tíma t.d. og byggð hafa verið upp heimili fyrir aldraðra úti um landið, þó þau vanti mjög tilfinnanlega víða eins og t.d. á Höfn í Hornafirði, er staðreyndin engu að síður sú að pláss fyrir aldraða úti á landi er mikið meira, yfirleitt um tvisvar sinnum meira miðað við mannfjölda, en er í Reykjavík. Við stöndum núna frammi fyrir því, eftir ítarlega faglega úttekt tveggja öldrunarlækna sem starfa hér í Reykjavík, að á eins konar neyðarbiðlistum eru á milli 260 og 270 aldraðir Reykvíkingar. Það er ekki fólk sem væri hægt að sinna í heimilisþjónustu, það er allt fólk sem þarf á samfelldri stofnanaþjónustu að halda eins og heilsufari þess er háttað. Menn geta velt því fyrir sér hvort það er líklegt að Reykjavíkurborg ráðist í framkvæmdir af þessu tagi. Hún hefur neitað því á undanförnum árum, þó að hún hafi haft nóga peninga, vegna þess að menn hafa verið að byggja ráðhús úti í Tjörninni og veitingahús uppi á hitaveitutönkunum. Núna hins vegar blasir það við að Reykjavík verður á næsta ári, samkvæmt tillögum hæstv. forsrh., að greiða sennilega um 400 millj. kr. í aukaskatta til ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, um 400 millj. kr. Það er augljóst að það verður notað til þess að neita sálfsagðri uppbyggingu þjónustu við aldraða hér í þessum bæ. Staðreyndin er auðvitað sú, virðulegur forseti, að eftir að núv. ríkisstjórn tók við þá kastaði fyrst tólfunum í heilbrigðismálum Reykvíkinga. Heilbrrh. óð hér um akurinn, sérstaklega spítalana, eins og fíll í glervöruverslun og niðurstaðan er sú að sjúkrahúsin í Reykjavík, sjúkrahúsaþjónustan, starfslið sjúkrahúsanna, þetta er allt í uppnámi. Hver eru rökin fyrir þessari atlögu að sjúkrahúsunum í Reykjavík sem hæstv. heilbrrh. og núv. ríkisstjórn hafa beitt sér fyrir? Að spara. Það eru rökin. Rökin eru þau að það eigi að spara og það náist sparnaður með því að sameina Borgarspítalann og Landakotsspítalann. Samt liggur það fyrir, eins og ég rakti hér í ræðu við 1. umr. fjárlaganna, í skýrslu frá Ernst og Young sem unnin var fyrir Ríkisspítalana að sameining Borgarspítalans og Landakotsspítalans er dýrasta aðferð sem hugsast getur. Skynsamlegasta samvinnan væri á milli Borgarspítalans og Landsspítalans. Í þessari skýrslu Ernst og Young, sem hv. 14. þm. Reykv. lét dreifa hér í þinginu í dag, þar kemur t.d. fram, með leyfi forseta: ,,Borgarspítali og Landakotsspítali munu sameiginlega hafa 40--60% markaðshlutdeild í mörgum sérgreinum. Kostnaður mun hækka (sóun verður í hámarki) og gæði munu minnka.`` Kostnaður hækkar, sóun verður í hámarki og gæði munu minnka. Þannig að það liggur fyrir frá þessu erlenda ráðgjafarfyrirtæki að þetta er tóm vitleysa frá fjárhagslegu sjónarmiði séð. Hæstv. heilbrrh. skipaði svo nefnd til að skoða þetta sérstaka mál í október sl. Í henn voru Árni Sigfússon, formaður stjórnar Borgarspítalans, sem mér er ekki kunnugt um að sé aðili að stjórnarandstöðuflokkunum, Jóhannes Pálmason, framkvæmdastjóri Borgarspítalans, Jóhannes M. Gunnarsson yfirlæknir, Sigríður Snæbjörnsdóttir hjúkrunarforstjóri, Logi Guðbrandsson framkvæmdastjóri og Ólafur Örn Arnarson yfirlæknir, sem lengi hefur verið formaður heilbrigðismálanefndar Sjálfstfl., Rakel Valdimarsdóttir hjúkrunarforstjóri, Höskuldur Ólafsson, formaður St. Jósefsspítalans. Svo kemur þarna Haraldur Ólafsson, sem mun vera framsóknarmaður, Svanhvít Jakobsdóttir deildarstjóri og Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri, sem jafnframt var formaður nefndarinnar, þannig að nefndin var undir forustu ráðherrans í raun og veru. Hver er niðurstaða þessarar nefndar? Jafnvel hún kemst að niðurstöðu sem segir: Þetta brölt er of dýrt. Jafnvel þessi nefnd kemst að þeirri niðurstöðu. Hvað segir þessi nefnd, sem er í raun og veru handvalin af ráðherranum, hvað segir hún? Hún segir að rekstur eftir breytingar á hinu sameinaða sjúkrahúsi mundi kosta 3,5 millj. kr. sem kosti í dag 3,7 millj. kr., sparnaðurinn sé 0,2--0,3 millj. kr. af öllu þessu brölti þó án þess að tekið sé tillit til lífeyrisskuldbindinga opinberra starfsmanna Borgarspítalans. Þegar þær eru komnar inn er það augljóst að það sparast ekki króna við þetta brölt, ekki króna. Það er út af fyrir sig ekki furðulegt þó að einum þingmanni vestan af fjörðum, hæstv. heilbrrh., detti í hug að fara að grauta svona í spítölunum í þessu kjördæmi. En það er furðulegt að í ríkisstjórninni skuli þingmenn Reykvíkinga í hrönnum, eins og hæstv. félmrh., flokkssystir hæstv. heilbrh., ekki stoppa þessa vitleysu sem augljóslega gat ekki skilað einu sinni þeim kostnaði sem lagt hefur verið í við að standa í þessum athugunum. Öllum þessum skýrslum, nefndum, ráðum og veseni og pappírshaugum sem þessu máli fylgja. Til viðbótar við þennan rekstrarkostnað, virðulegur forseti, kemur hitt að kostnaðurinn við breytingar á stofnunum er upp á 1.000 millj. kr. að mati þessarar nefndar sem heilbrrh. sjálfur skipaði. Það þarf að byrja á að henda út 1.000 millj. kr. til að geta sparað 0 kr. í besta falli á sameiningu Borgarspítalans og Landakotsspítalans. Þetta er satt að segja svo vitlaust, virðulegi forseti, og að það skuli einn ráðherra enn, mér liggur við að segja komast upp með að halda fram endileysu af þessu tagi í fjölmiðlum daginn inn og daginn út og hér í þinginu líka. Það liggur þegar fyrir að bæði ráðgjafarfyrirtækið og nefnd, sem ráðherrann valdi fólkið í, segja að ekki sparist túkall með gati af þessu brölti öllu saman. Það kostar auk þess 1 milljarð í stofnkostnað í breytingum á Borgarspítalanum og Landakotsspítalanum að komast inn í þennan sparnað sem er ekki neitt. Ég hélt satt að segja, virðulegi forseti, að það væri nóg fyrir Reykvíkinga í heilbrigðismálum að þurfa að þola yfirstjórn Sjálfstfl., eins og hún hefur verið vitlaus á undanförnum árum í þessum málum. En þá tók nú steininn úr þegar hæstv. núv. heilbrrh. tók við og fór að sprella með spítalana í Reykjavík, ákveðinn í að leggja þá niður, þessa spítala reyndar sem Sjálfstfl. þóttist vilja verja. Sjálfstfl. þóttist vilja verja þessar stofnanir. Formaður heilbrigðisnefndar Sjálfstfl., Ólafur Örn Arnarson læknir þóttist vilja verja Landakotsspítalann. Formaður vinafélags Borgarspítalans, núv. seðlabankastjóri Birgir Ísl. Gunnarsson, sagðist vilja verja Borgarspítalann. En hver er niðurstaðan? Hún er sú að það er ekki orð að marka sem þessir menn hafa verið að segja á undanförnum árum við starfsmenn spítalanna, Borgarspítalans og Landakotsspítalans og Reykvíkinga yfirleitt. Ekki orð að marka það. Auðvitað er sama, virðulegur forseti, hvar er drepið niður í málefnum ef maður skoðar orð og ákvarðanir og ummæli Sjálfstfl. um einstök mál hvort sem það er í skattamálum, heilbrigðismálum eða menntamálum eða hvað það nú er á undanförnum árum. Sjálfstfl. hefur snúið við blaðinu á öllum sviðum. Það stendur ekki steinn yfir steini og sérstaklega ekki í heilbrigðismálum. Það er kannski einna alvarlegast í heilbrigðismálum að menn skuli haga sér með þeim hætti sem Sjálfstfl. hefur gert. Vissulega má segja að Sjálfstfl. hafi ekki einungis á þessu sviði sýnt fádæma tilþrif í aulaskap og afturhaldsstefnu. Það er hægt að viðurkenn að hann hafi sýnt ámóta afturhaldstilþrif á öðrum sviðum líka, sérstaklega í menntamálum. Sem kunnugt er eru framhaldsskólarnir í Reykjavík sprungnir allir og enginn áhugi á því af hálfu borgarstjórnaríhaldsins í Reykjavík að gera neitt í því máli heldur. Borgarstjórnaríhaldið í Reykjavík hefur í raun og veru verið þröskuldur í vegi framfara hvort sem er í menntamálum, menningarmálum eða heilbrigðismálum í þessari borg. Vissulega er nauðsynlegt þess vegna, virðulegur forseti, að ræða þessi mál rækilega hér, þannig að Alþingi Íslendinga geri sér grein fyrir því að vandinn sem blasir við Reykvíkingum er verulegur. Er það ekki þannig að á milli 10--15 þús. Reykvíkingar eru utan við þjónustu heilsugæslustöðva? Ég hygg að það þætti undur og stórmerki ef það gerðist t.d. einn daginn að öllum Akureyringum væri vísað á númerakerfið. Það er ámóta fjöldi, eitt stykki Akureyri, sem hefur ekki aðgang að heilsugæslustöð í Reykjavík. Ég held að það væri æskilegt að menn gerðu sér grein fyrir því hvernig hefur verið búið að þessu og hver það er sem ber ábyrgðina. Það er Sjálfstfl. Ég held að vegna þess hvernig á þessum málum hefur verið haldið þá geti það hafa verið til góðs að flytja þau yfir til ríkisins að einhverju eða öllu leyti eins og var gert á síðasta kjörtímabili. Þó er það líka vandmeðfarið mál, það er ekkert einfalt mál, hvorki fyrir Reykvíkinga eða aðra að þessir hlutir séu í raun allir á forræði ríkisins. Ég dreg það mjög í efa. Staðreyndin var auðvitað sú að sveitarfélögin vildu endilega koma þessu af sér, troða þessu upp á ríkið vegna þess að þetta var orðið svo erfitt fyrir sveitarfélögin. Þá sagði ríkið við sveitarfélögin: Þið verðið að taka eitthvað annað í staðinn. Og sveitarfélögin ákváðu að taka barnaheimili og tónlistarskóla í staðinn sem var auðvitað vitleysa eins og að þessu var staðið. Þetta voru ófagleg hrossakaup sem áttu sér stað þarna á milli ríkisins og sveitarfélaganna. Ég gæti margt fleira um það sagt enda sé ég ekki betur en að menn séu að súpa seyðið af þessari reglustikupólitík í verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga þessa dagana og séu meira að segja farnir að tala um að versla með lögguna. Jafnvel var einhver að tala um það hér í ræðustól í fyrradag að fara að versla með prestana. Best væri að koma prestunum yfir á sveitarfélögin sem mér finnst út af fyrir sig athugandi hugmynd og athyglisverð þó að ég hafi ekki flokkslegt umboð til að segja það hér. Ég viðurkenni það en það er mín persónulega skoðun. Gæti verið sniðugt að hafa prestana hjá sveitarfélögunum. Tala ég nú trútt úr þeim garði vegna þess að ég sé að ýmsir þingmenn eru að renna til mín tortryggnisauga. Ég tek það fram að ég er fullmektugur fulltrúi flokks míns í samstarfsnefnd Alþingis og þjóðkirkjunnar þannig að ég hef velt þessum málum verulega fyrir mér. Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er flutt af heilbr.- og trmn. er varnarleikur. Varnarleikur hjá okkur þingmönnum Reykv. sem að þessu stöndum og erum í heilbrn. Alþingis, varnarleikur til að verja heilsuverndina í Reykjavík fyrir þeirri stefnu sem nú er fylgt af núv. hæstv. heilbrrh. Þess vegna fögnum við þessu frv. og erum þakklát meiri hlutanum í nefndinni fyrir að hafa staðið með okkur í þessu máli. Þakklát formanni nefndarinnar fyrir það hvernig hann hefur haldið á því og stuðlað að samkomulagi í málinu. En það breytir ekki því, niðurstaðan liggur fyrir. Vandi Reykvíkinga í heilbrigðismálum er meiri en annarra landsmanna að mörgu leyti sem stafar af því að við höfum haft hér misvitra pólitíska forustu. Á grundvelli þess hvað við höfum haft misvitra pólitíska forustu í Reykjavík er það alveg lífsnauðsyn að Alþingi samþykki þetta frv. sem hér liggur fyrir. Ég veit að vísu að t.d. hv. þm. Sjálfstfl., einn og einn, kunna að samþykkja þetta frv. kannski af einhverjum öðrum ástæðum. En ég lít svo á að þeir séu með stuðningi sínum við frv. í raun að hjálpa okkur stjórnarandstæðingum í höfuðborginni við að viðurkenna það í verki að við þurfum betri heilbrigðisþjónustu í þessum bæ. Ég kann þeim sjálfstæðismönnum sem kunna þannig að styðja okkur hin þakkir fyrir þann góða stuðning sem þegar liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið en ég vil taka undir allt það sem hér hefur fram komið og lýsi að sjálfsögðu stuðningi við þetta frv. sem liggur fyrir. Við höfum orðið að grípa til þessa frv. á ári hverju nú sl. a.m.k. 7--8 ár ef ekki lengur vegna þess að Reykjavíkurborg vildi ekki ganga inn í hið almenna heilsugæslukerfi í landinu. Vegna þess að hér var aðeins komið inn á önnur heilbrigðismál í Reykjavík, sem eru sjúkrahúsmálin, þá fannst mér að mér væri skylt að skýra hvers vegna ég lét dreifa í dag miklum bálki sem er niðurstaða ráðgjafarfyrirtækisins Ernst og Young sem fengið var til að gera úttekt á Landspítalanum, þ.e. ríkisspítölunum. Þetta er virt fyrirtæki og, eins og má lesa í skýrslunni, menn með mikla reynslu af að hagræða í heilbrigðiskerfum um allan heim. Þeir unnu sitt verk skjótt og vel en komust að sjálfsögðu að þeirri niðurstöðu að í svo litlu samfélagi sem okkar væri auðvitað tómt mál að gera úttekt og ráðleggja hagræðingu í einu sjúkrahúsa svo lítillar borgar og svo lítils lands án þess að taka tillit til annarra sjúkrastofnana sem eru á staðnum. Engum hefði þurft að koma á óvart að þeir komust að sjálfsögðu að þeirri niðurstöðu að óeðlilegt væri að tveir stórspítalar, þar af annar háskólaspítali, væru í samkeppni um heilbrigðisþjónustu. Þeir bentu á að á mörgum sviðum væri miklu eðlilegra að þessir stóru spítalar lytu einni stjórn þannig að hátæknistofnun á borð við Landspítalann, og raunar Borgarspítalann líka, væri kennsluspítali boðlegur í hvaða landi sem væri og nytu þannig þeirra krafta sem fyrir hendi eru. Hvað gerist svo? Einhverjum --- og ég ætla ekki að fara að rekja það hér, en það er auðvitað fólk sem á hagsmuna að gæta --- þóknast ekki sú niðurstaða og með áhrifum sínum í stjórnmálaflokkunum og þá auðvitað í Sjálfstfl. fær það fram að skýrslunni er einfaldlega stungið undir stól. Þegar hæstv. heilbrrh. tilkynnir fjárln. með þriggja daga fyrirvara að hann ætli að leggja saman Borgarspítala og Landakotsspítala skal nú enginn lá nokkrum nefndarmönnum þó að þeir óskuðu eftir að fá t.d. að sjá skýrslurnar. Nú vildi svo til að ég hafði þær undir höndum en spurði fjárlaganefndarmenn hvort þeir hefðu lesið skýrslurnar. Það höfðu þeir að sjálfsögðu ekki gert enda aldrei fengið þær. Hæstv. ráðherra kom á fund nefndarinnar og ég spurði um hvort hann mundi sjá til þess að alþingismenn fengju skýrslurnar og svarið var að ég gæti séð um það sjálf --- og það gerði ég svo. En þetta leiðir auðvitað hugann að því hvers konar aðferðafræði er viðhöfð hér. Hvar eru ákvarðanir teknar? Á fjárln. Alþingis, sem er aðeins ein af nefndum þingsins, að samþykkja og leggja fram tillögu um að tvö af sjúkrahúsum Reykjavíkurborgar verði lögð saman? Að ekki sé nú minnst á að svo vill til að St. Jósefssystur sem stofnuðu spítalann og ráku hann af miklum myndarskap um áratuga skeið og unnu þar ólaunaða vinnu eins og allir vita og þegar þær seldu stofnunina var það skilyrði í sölusamningnum að stofnuninni verði haldið í þeirri mynd sem þær höfðu byggt upp og ekki megi breyta fyrirkomulagi þar án samþykkis þeirra og jafnframt lá fyrir að þær voru á móti því að svo yrði gert. Aðspurður taldi þó hæstv. heilbrrh. að það væri allt í lagi því að þær mundu skipta um skoðun. Hann útskýrði í sjónvarpinu í kvöld hvernig hann ætlaði að fara að því. Hann sker niður framlög til sjúkrahússins þannig að spítalanum er auðvitað gjörsamlega ómögulegt að starfa á sama hátt og hann hefur gert og ráðherra leyfir sér að lýsa því yfir í fjölmiðli að beri systurnar þessa stofnun fyrir brjósti og vilji veg hennar sem mestan eigi þær tvo kosti: Að láta að vilja ráðherrans eða fjármagn verði skorið niður. Grínið var ekki búið því þá var rætt við einn af læknaráðsmönnum spítalans sem segir að nefndin, sem ég hef áður nefnt, hafi ekki unnið sitt verk eins og skyldi enda undirritaði Rakel Valdimarsdóttir hjúkrunarforstjóri ekki álitið og skilaði ítarlegu séráliti þar sem hún er á öndverðum meiði. Til þess er síðan gripið þegar ljóst er að mikil óánægja er með þetta meðal starfsfólks Landakotsspítala að nú stendur til að skipa nýja nefnd. Ég er þakklát fyrir það, því að það er þá a.m.k. gálgafrestur á vitleysunni, en eftir stendur að það er búið að skera niður rekstrarfé til sjúkrahússins og gefst tími til að fjalla um það síðar. En inntak máls míns er þetta: Aðferðirnar við að breyta veigamiklum þáttum í þjóðfélaginu með einhverjum pennastrikum inni í fjárln., mál sem aðrir hv. þm. sem ekki sitja þar hafa aldrei séð og vita ekki skapaðan hlut um eru afleitar. Annað dæmi get ég nefnt, og ég vona að hæstv. forseti fyrirgefi mér þó ég fari kannski út fyrir það efni sem er á dagskrá. Sem nýliði í hv. fjárln. sé ég það þegar menn koma á fund nefndarinnar og kynna að verið sé að gjörbylta fjarskiptakerfinu í landinu og Háskólinn sé að vinna þar umtalsvert verkefni sem hæglega getur orðið hugbúnaður sem seldur verður dýrum dómum um víða veröld þar sem hér er um færustu menn á því sviði að ræða, ekki bara á Íslandi heldur áreiðanlega á heimsmælikvarða. En ég spurði vegna þess að ég hafði af því áhyggjur að ég vissi einfaldlega ekkert um þetta, og þar sem ég þykist fylgjast allvel með málum sem koma fram í þinginu kom þetta mér allnokkuð á óvart, svo ég spurði hvernig þetta mál hefði borið að, hvort þetta hefði verið þingsályktun eða lög, nú bara kæmi ég af fjöllum. Málið hefur aldrei komið hér inn í sal. Það komu menn að máli við hv. fjárln. sem veittu síðan einhverjum milljónum í þetta, sem betur fer. En þetta er auðvitað ekki leiðin til þess að þjóðþrifamál fari af stað, hversu góð sem þau eru. Því að vitaskuld er það þingið sem ákveður hvað skuli gert og síðan er fjárln. til þess að deila fé til þeirra verkefna sem þingið hefur ákveðið ef ég hef ekki illilega misskilið til hvers þjóðþing er. Þetta sjúkrahúsamál sem ég hef gert að umræðuefni er auðvitað sams konar hneyksli og annað eins og það má ekki koma fyrir á nýjan leik. Ég á von á að um þetta verði veruleg umræða þegar fjárlagafrv. kemur til 3. umr., ef það gerist yfirleitt þar sem allnokkru verki var ólokið þegar ég yfirgaf þá góðu fjárln. fyrir klukkutíma síðan. Ég held að hv. þm. ættu að hyggja að því, og ekki síst með tilliti til þess að við erum að hefja nýja göngu þingsins samkvæmt nýjum þingskapalögum sem einmitt áttu að efla þingið innan frá, styrkja það gagnvart framkvæmdarvaldinu og gera það öflugra og lýðræðislegra og þingræðislegra, að við látum það ekki drabbast niður á þann hátt sem átt hefur sér stað síðustu daga. Ég bið menn að huga að þessu og vil taka undir orð hv. 2. þm. Suðurl. sem gerði einmitt þetta að umræðuefni í dag og kannski ekki einkennilegt að þetta sé honum nokkurt áhugaefni þar sem við unnum að þeirri vinnu sameiginlega. En það má auðvitað ekki gerast að framkvæmdarvaldið ausi yfir þingið hverju stórmálinu á fætur öðru og ætlist til þess að þingmenn afgreiði þetta eins og maskínur á einum eða tveimur dögum. Þetta er ekki hið nýja Alþingi sem við ætluðum að búa til, það er langt í frá. Ég bið menn að huga að því að þetta verði stöðvað áður en verra hlýst af.

Herra forseti. Það fer ekki á milli mála að til heilbrigðisþjónustu verjum við Íslendingar meira fjármagni en til nokkurs annars. Það er þó nokkurt umhugsunarefni að hér skuli það gerast að ríkasta sveitarfélag landsins hefur þau tök á Alþingi Íslendinga að vilji það ekki framkvæma ákveðna hluti þá er þeim frestað. Það er ekki spurt um fjárhaginn hjá þessum fátæku sveitarfélögum þegar tilskipanirnar koma og sagt er að það eigi að gera þetta og hitt. Þá er ekki spurt um hver fjárhagurinn sé. Þetta leiðir náttúrlega hugann að því að það er orðinn slíkur styrkleikamunur á sveitarfélögum í landinu að ekki er hægt að una því að löggjöfin skuli vera á þann veg að í þessu mesta útgjaldamáli þjóðarinnar skuli stærsta sveitarfélagið geta haft þá stöðu að ýta út af borðinu þeim verkefnum sem aðrir sitja nauðugir uppi með. Forvarnastarf í heilsugæslu er af öllum viðurkenndur sem langmikilvægasti og ódýrasti þátturinn til að ná niður heildarkostnaði við þennan málaflokk. Þegar stjórn heilsugæslumála og sjúkrahússmála er komin á það stig að hæstv. heilbrrh. stillir mönnum upp eins og ónefnd hreyfing þar sem mönnum eru gerð tilboð sem þeir geta ekki hafnað fer maður að hugsa til hvers þessi þjóð sé að kaupa dýra ráðgjöf sérfræðinga. Það er umhugsunarefni ef skoðuð er skýrsla sem afhent hefur verið þingmönnum til lestrar þar sem fjallað er um aðra starfsemi á bls. 25 og vikið er að sjúkrahúsmálum, þá telur sérfræðingurinn, sem þetta vinnur, með leyfi forseta: ,,Ákvarðanir skyldu ekki teknar hærra í stjórnkerfinu en brýn nauðsyn krefur. Skynsamlegt gæti verið að gera breytingar stjórnkerfinu í því skyni: Breyta mætti stjórnarnefndinni úr framkvæmdastjórn í stefnumarkandi stjórn; það þýðir að stjórnarnefndin ætti að veita forstjóranum meiri völd. Forstjórinn veiti sviðsstjórum meiri völd. Sviðsstjórar veita deildarstjórum meiri völd til ákvarðana. Aðstoðarfólki við stjórnun verði dreift á deildir til að styrkja stjórnun þar á lægsta mögulega stigi. Þessir starfsmenn heyri þá undir sinn faglega yfirmann, þ.e. framkvæmdastjóra stjórnunarsviðs.`` Ég ætla ekki að lesa meira en ég vil vekja athygli á því að grundvallaratriði í plagginu er að færa völdin niður. En hvað er að gerast í landinu? Heilbrrh. virðist vera að draga til sín alla tauma stjórnunar spítalanna inn í ráðuneytið. Það er verið að vinna algjörlega öfugt við það sem talið er að eigi að vera stefnumarkandi. Ég verð bara að segja eins og er að ef þetta er ekki miðstýring valdsins þegar maður hlustar á fréttir eins og í kvöld þar sem boðað er að af umhyggju fyrir starfsfólki sé útlit fyrir það að nunnurnar muni samþykkja það sem lagt verði til svo að menn verði ekki allir reknir, það er ekki hægt að skilja það á annan veg, að þá er verið að tala um það að þetta sé ekki miðstýringarstjórn sem er yfir landinu. Ég hef aldrei vitað hvað miðstýring er ef þetta er ekki sú mesta miðstýring sem mönnum dettur í hug að koma með. Auðvitað hlýtur það að vera þá sama sem maður spyr sjálfan sig að. Við drögum úr forvörnunum, við frestum því að koma upp heilsugæslustöðvum en við aukum miðstýringuna á yfirstjórn spítalanna á þann hátt að þeir sem þingið hefur þó ætlast til þess að stjórni þessu eru gerðir óvirkir og hæstv. heilbrrh. er látinn hafa þetta eins og spurningu með skafmiða eða getraunaútfyllingu á kvöldstund, hvernig eigi að ráðskast með þessa hluti og tilboðin eru send út. Ég verð að segja eins og er að mér finnst ekki skrýtið þó að hv. 14. þm. Reykv. spyrji hvert við stefnum í þessum efnum. Engan skyldi undra þó að þingmenn Reykvíkinga telji sig þurfa að ræða þau mál þegar slíkur vopnaburður er við hafður. Ég verð líka að taka undir það sem kemur fram í skýrslunni, sem ætla ekki að þreyta þingheim með að lesa, að þó að ákveðnir prófessorar hafi kennsluskyldu við Háskólann og séu vafalaust miklir fræðimenn og hæfir til þess að stjórna sinni kennslu þá er það mikil spurning hvort þeir henta jafnframt sem stjórnendur á spítalanum. Allt leiðir þetta að sömu niðurstöðu: Stefnubreyting í heilbrigðismálum verður að eiga sér stað þar sem valdið er fært niður og það gengur ekki að hæstv. heilbrrh. hagi sér í þeim efnum eins og hann sé einn í heiminum.

Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vakti á því athygli þegar hv. 5. þm. Austurl. var í forsetastól að umræðu um skýrslu Byggðastofnunar er ekki lokið og ég var í miðri ræðu þegar þeirri umræðu var frestað. Ég mæltist til þess við hæstv. forseta að það mál yrði tekið upp í forsætisnefnd þingsins og gefin yrðu svör við því úr forsetastól hver ætlunin væri í þeim efnum. Ég tel mjög óviðeigandi að geyma mál á þennan hátt og enn þá fráleitara að geyma menn í miðjum ræðum um málefni. Ég vitnaði í að það er ætlast til þess með dómara að eftir ákveðinn tíma verði þeir aftur að yfirheyra vitni ef þeir ætla að dæma í máli. Það er talið að umræðan sé þeim ekki nægilega í fersku minni ella og það er mjög óþægilegt að sú regla verði hér upp tekin að menn þurfi að lesa allar umræður upp á nýtt til þess að geta fylgt eftir því sem þeir hafa verið að fjalla um.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 285 um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1992 og jafnframt fyrir brtt. á þskj. 286 um ráðstafanir í ríkisfjármálum frá meiri hl. efh.- og viðskn. Við upphaf umfjöllunar um þetta frv., sem felur í sér breytingu á allmörgum lögum sem eru á forræði ýmissa ráðuneyta, var ákveðið að vísa einstökum hlutum þess til umsagnar annarra fastanefnda þingsins ef þau vörðuðu málefnasvið þeirra. Þannig fóru viðkomandi þættir til umsagnar menntmn., landbn., sjútvn., allshn., félmn., heilbr.- og trn. og iðnn. Einnig var óskað umsagnar samgöngunefndar um tillögur, er síðar komu fram, um breytingar á ákvæðum hafnalaga og laga um fjáröflun til vegagerðar. Þær umsagnir, sem efnahags- og viðskiptanefnd bárust, eru birtar sem fylgiskjöl með þessu nál. Ég mun ekki fara yfir þau fskj. en vísa til þeirra um afstöðu nefndanna. Meiri hluti efh.- og viðskn. hefur tekið upp í brtt. sínar þær tillögur sem allshn. og heilbr.- og trn. lögðu til við nefndina að gerðar yrðu á frv. Á fund efh.- og viðskn. komu Indriði H. Þorláksson og Snorri Olsen frá fjmrn., Ásmundur Stefánsson og Lára V. Júlíusdóttir frá Alþýðusambandi Íslands, Þórarinn V. Þórarinsson frá Vinnuveitendasambandi Íslands, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson og Þórður Skúlason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Jón Gunnar Ottósson frá umhvrn., Arnór Sigfússon frá embætti veiðistjóra, Svend Richter, Jón Ásgeir Sigurðsson og Börkur Thoroddsen frá Tannlæknafélagi Íslands, Hannes Valdimarsson frá Hafnasambandi sveitarfélaga, Ari Edwald frá dómsmrn., Helgi Hallgrímsson frá Vegagerð ríkisins, Jónas Jónsson búnaðarmálastjóri og Haukur Halldórsson frá Stéttarsambandi bænda. Meiri hluti efh.- og viðskn. gerir eftirfarandi tillögur til breytinga á frv.: 1. Felldir eru niður tveir stafliðir í 1. gr. frv. Þeir varða annars vegar grunnskólaráð og hins vegar ráðningu aðstoðarskólastjóra. Í frv. var lögð til frestun á að þau ákvæði kæmu til framkvæmda en ákvæðum laganna að því er þessi tvö atriði varðar verður því ekki frestað. 2. Síðasti málsliður 2. gr. fellur brott þar sem ákvæðið er óþarft. Síðasti málsliður 2. gr. er: ,,Um kostnað við tæki og búnað, svo og rekstur, fer samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu.`` 3. Ákvæði 6.--8. gr., um breytingu á kosningalögum, falli brott þar sem allsherjarnefnd telur ekki brýnt að lögfesta þessi ákvæði nú en lýsir sig reiðubúna til að athuga málið í tengslum við endurskoðun á kosningalögum. 4. Lagt er til að við frv. bætist ný grein sem heimilar félmrh. að ákveða með reglugerð hvaða vinnulaunakröfur og hversu háar njóti ábyrgðar hins nýja ábyrgðasjóðs launa vegna gjaldþrota sem gerð er tillaga um í 9. og 10. gr. frv. Í 2. mgr. hinnar nýju greinar, er verður 8. gr., eru sett meginefnisatriði reglugerðar að því er varðar lágmarksrétt launþega við gjaldþrot. Í 3. mgr. greinarinnar eru ákvæði um hvernig bregðast eigi við ef sjóðinn skortir fé til að standa við skuldbindingar sínar. Ábyrgðasjóði launa vegna gjaldþrota er ætlað að leysa af hólmi beina ríkisábyrgð á launum frá og með 1. mars 1992. Er ákvæðum 9. og 10. gr. frv., ásamt greininni sem gerð er tillaga um í 4. tölul. brtt., ætlað að koma í stað þessara greina. 5.--15. gr. laga nr. 88/1990, um ríkisábyrgð á launum, munu standa að efni óbreyttar, en frá 1. mars 1992 kemur ábyrgðasjóður í stað ríkissjóðs þar sem við á í lögunum og jafnframt verður fyrirsögn laganna breytt. 5. Samkvæmt tillögum heilbr.- og trn. er lagt til að heilbr.- og trmrh. geti ákveðið að gjald sem sjúklingar greiða fyrir almenna læknishjálp utan sjúkrahúsa, við komu til sérfræðings, vegna lyfjakostnaðar og röntgengreiningar skuli vera hlutfallsgjald. Einnig það nýmæli að tiltaka megi hámark þess gjalds sem sjúklingi ber að greiða. Hámarkið getur hvort sem er tekið til einstakra læknisverka eða lyfjaafgreiðslna eða til heildargreiðslna yfir tiltekið tímabil. Er heimildin sameinuð í brtt., en í frv. er kveðið á um hana varðandi hvern einstakan þátt. 6. Lagt er til að 17. gr. verði breytt til samræmis við tillögu heilbr.- og trn. Sjúkratryggingar munu samkvæmt tillögunni að fullu greiða skoðun og fyrirbyggjandi tannlækningar barna og unglinga, en greiða 85% í öðrum almennum tannlækningum þessa hóps. Heilbr.- og trmrh. er ætlað að setja gjaldskrá fyrir skólatannlækningar sem miðuð verði við raunverulegan kostnað við þær. Lögð er til efnisbreyting á því ákvæði frv. að ekki skuli greiddur tannlæknakostnaður barna og unglinga hjá öðrum en skólatannlæknum þegar slík þjónusta stendur til boða. Þetta ákvæði á samkvæmt brtt. einungis við skoðun og fyrirbyggjandi aðgerðir. Aftur á móti er nú annar almennur tannlæknakostnaður endurgreiddur enda þótt leitað sé til annarra tannlækna en skólatannlækna. Í þeim tilvikum skal þó einungis endurgreitt samkvæmt ámóta gjaldskrá og gildir um skólatannlækningar. 7. Samkvæmt tillögu heilbr.- og trn. er lagt til að heilbr.- og trmrh. hafi samráð við þær stofnanir sem hlut eiga að máli þegar ákveðin eru daggjöld sjúkrahúsa sem ekki eru á föstum fjárlögum. 8. Vegna þeirra breytinga sem lagt er til að verði á 17. gr. frv. á 2. efnismálslið 19. gr. þess ekki lengur við og því er lagt til að hann falli brott. Það eru samningar um tiltekna þjónustu í framhaldi af útboði. 9. Samkvæmt 9. tölul. brtt. er lagt til að tekið verði svokallað sérstakt vörugjald og skal það renna í sérstaka deild við Hafnabótasjóð. Skal gjaldið vera sem sem svarar 25% álagi á vörugjöld, önnur en aflagjald. Þessu fé á að verja til að standa straum af framkvæmdum við almennar hafnargerðir. 10. Lagt er til að nýrri grein verði bætt við lög nr. 52/1957, um eyðingu refa og minka. Samkvæmt greininni þurfa sveitarfélögin að senda sundurliðað reiknisyfirlit um kostnað við veiðar fyrir septemberlok sama ár og veiðarnar fara fram. Eins og nú háttar er sveitarfélögunum gert að skila skýrslum og reikningum um veiðarnar fyrir lok janúar ár hvert vegna veiða næsta árs á undan. Eftir þá breytingu á 13. gr. laga um eyðingu refa og minka, sem hér er lögð til, verður ljóst í upphafi árs hvaða fjármunir eru til ráðstöfunar í endurgreiðslu á hlut ríkissjóðs í kostnaði við minkaveiðar, grenjaleit og grenjavinnslu. Endurgreiðsla á að berast sveitarfélögum sama ár og veiðarnar fara fram. Veiðistjóra er ætlað að úrskurða reikninga í stað sýslumanna, en gera má ráð fyrir að hann sé betur í stakk búinn en sýslumenn til að meta reikningana heildstætt. Kostnaðarhlutur ríkissjóðs lækkar úr þremur fjórðu hlutum í helming af kostnaði við veiðarnar. Jafnframt er gert ráð fyrir að skipulagi veiðanna verði breytt þannig að þær verði markvissari og kostnaðarminni fyrir sveitarfélögin. Þó er ljóst að þessi breyting á hlut ríkissjóðs í kostnaði við refa- og minkaveiðar mun hafa í för með sér aukinn kostnað fyrir þau sveitarfélög þar sem ekki verður breyting á skipulagi veiðanna. Þessi aukakostnaður er áætlaður um 4 millj. kr. samanlagður og mun líklega leggjast á um 30 sveitarfélög. Þótt greiðsla berist fyrr en áður þykir rétt að ríkissjóður greiði hærra hlutfall af kostnaði við veiðarnar í þessum tilfellum sbr. síðasta málslið greinarinnar. 11. Í 44. gr. frv. er gert ráð fyrir að lögbundið framlag ríkisjóðs til skipulagsmála verði með öllu skert en hér er lagt til að framlagið verði 4.500 þús. kr. 12. Gerð er tillaga um að þrjár nýjar greinar bætist við II. kafla frumvarpsins. a. Lagt er til að 265 millj. kr. af innheimtuðum mörkuðum tekjum, sbr. 2. gr. laga nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, renni í ríkissjóð á næsta ári en verði ekki varið til vegagerðar samkvæmt vegáætlun. b. Tjón af völdum refa og minka er mismikið eftir svæðum. Því er talið heppilegra að draga úr útgjöldum til þessa viðfangsefnis með því að heimila umhverfisráðherra, í samráði við veiðistjóra, að taka ekki þátt í kostnaði við eyðingu þeirra á svæðum þar sem þeir valda minnstum usla, fremur en að lækka hlutfall endurgreiðslu umfram það sem gert er ráð fyrir í næstsíðasta málslið nýrrar greinar í frv. þessu. Meðal þeirra svæða, þar sem til greina kemur að hætta grenjaleit eru miðhálendið, þjóðgarðar og friðlönd. Rétt þykir að létta af sveitarstjórnum og stjórnum upprekstrarfélaga kvöð um grenja- og minkaleitir á þeim svæðum þar sem ríkissjóður tekur ekki þátt í kostnaði við veiðarnar. c. Gerð er tillaga um að sveitarfélög greiði hluta kostnaðar við löggæslu á árinu 1992 þannig að sveitarfélög með 300 íbúa eða fleiri greiði 2.850 kr. á hvern íbúa en minni sveitarfélög greiði 1.700 kr. á hvern íbúa. 13. Gerð er grein fyrir þessum brtt. þar sem fjallað er um 4. lið þeirra hér að framan. 14. Að tillögu heilbr.- og trn. er lagt til að c-, d-, og e-liðir 1. tölul. 17. gr. frv. taki ekki gildi fyrr en 1. mars 1992. Ráðherra er þó heimilt að fresta gildistökunni til 1. sept. 1992. 15. Tillagan varðar skil eldri laga og yngri um meðferð krafna sem til álita koma gagnvart ábyrgð á launum vegna gjaldþrots. Ég hefði viljað lesa yfir þessar tvær síðustu tillögur, númer 14 og 15, vegna þess að ég tel að ekki sé ástæða til fyrir mig að fylgja brtt. frekar úr hlaði en ég geri með því að fara yfir þetta nál. þar sem þeim er gerð mjög ítarlega skil. En 14. tillagan á þskj. 286 hljóðar svo: ,,Við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, I, er orðist svo: Þrátt fyrir 51. gr. laga þessara öðlast c-, d- og e-liður 1. tölul. 17. gr. gildi 1. mars 1992. Fram til 1. mars 1992 skal hlutdeild sjúkratrygginga miðast við gildandi gjaldskrá tannlækna. Ráðherra er þó heimilt að fresta gildistöku c-, d- og e-liða 17. gr. fram til 1. sept. 1992.`` 15. tillagan hljóðar svo: ,,Við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, IV, er orðist svo: Ákvæði 8. gr. laga þessara gilda um kröfur sem hlotið hafa umsögn skiptaráðanda 1. mars 1992 eða síðar.`` Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir hér að framan. Ingi Björn Albertsson undirritar nál. með fyrirvara. Þeir sem undirrita álitið eru Rannveig Guðmundsdóttir, Sólveig Pétursdóttir, Vilhjálmur Egilsson, Guðjón A. Kristjánsson og eins og fyrr segir, Ingi Björn Albertsson, með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hl. efh.- og viðskn. sem skilar sameiginlegu nál. á þskj. 299. Þetta mál, herra forseti, er flutt af hæstv. forsrh. eins og venja er og eðlilegt þar sem um safnfrumvarp eða bandorm er að ræða, en það breytir auðvitað ekki hinu að hinir einstöku kaflar þess lúta að málefnum fagráðherranna. Þess vegna er það mín fyrsta ósk, herra forseti, að þeir fagráðherrar sem hér eiga mál undir, sýni okkur þá tillitssemi að vera viðstaddir þessa umræðu eftir því sem nokkur kostur er. Ég bendi á að ég mun taka hlutina fyrir í þeirri röð sem kaflar frv. og brtt. meiri hluta gefa tilefni til þannig að einstakir ráðherrar geta þess vegna svolítið skipulagt það hvenær viðvera þeirra í hverju tilviki er æskileg. Ég mun ekki gera óskir um það að ráðherrar séu viðstaddir nema á meðan þeirra málaflokkur er gerður að umtalsefni. Þetta finnst mér, herra forseti, svo sanngjörn ósk og réttmæt að ég veit að ég þarf ekki að fjölyrða um það frekar og hún verður að sjálfsögðu virt og uppfyllt. Við sem hér störfum núna nánast sólarhringunum saman hljótum að gera þá kröfu til þess að ýmsir aðrir, þar á meðal hæstv. ráðherrar, sem þrátt fyrir allt hafa sennilega á vissan hátt meiri stjórn á sínum tíma nákvæmlega þessa sólarhringa en t.d. við nefndarmenn í efh.- og viðskn., hjálpi til í þessum efnum. Ég þarf ekki að rekja það hvaða ráðherrar þetta eru, en það byrjar á hæstv. menntmrh., sem vel að merkja er viðstaddur. Síðan koma þeir hver á fætur öðrum. --- Forseti, ef ég gæti fengið eitt eintak af þingskjalinu sjálfu og brtt. meiri hluta í ræðustól þá væri það vel þegið, ég er eingöngu með nál. því miður. Mér láðist að taka önnur þingskjöl með. Hér hefur mér borist aðstoð frá hv. þm. Vesturlands, formanni hafnasambands sveitarfélaga og fór nú vel á því að hann legði þessu máli lið og greiddi götu þess í gegnum þingið. En auðvitað er það fyrst og fremst hæstv. forsrh. sem ég beini máli mínu til í almennum dráttum sem hlýtur að vera viðstaddur. Ég ætlaði lítillega áður en ég fer að rekja nál. sjálft og afstöðu minni hluta að ræða um vinnubrögð og segja um þau efni nokkur almenn orð og þá hefði mér þótt vænt um að hæstv. forsrh. væri í salnum og sömuleiðis hæstv. félmrh. Hér eru málefni sem lúta mjög að samskiptum ríkisvaldsins og sveitarfélaganna og þar hafa hlutir þróast með þeim hætti, virðulegur forseti, að ég held að það hljóti að vera fleirum áhyggjuefni en ræðumanni hvernig andrúmsloftið hefur þróast í samskiptum ríkisvaldsins og sveitarfélaganna síðustu sólarhringana og vikurnar. Ég óska því eftir því að hæstv. félmrh. verði sömuleiðis viðstaddur þegar ég ræði um þau efni ásamt hæstv. forsrh. Herra forseti. Efh.- og viðskn. hefur á þeim skamma tíma sem henni gafst reynt eftir föngum að kanna efni þessa frv. Það var sem betur fer fallist á þá tillögu stjórnarandstöðunnar við 1. umr. málsins að vísa helstu efnisköflum þessa safnfrumvarps eða bandorms til viðkomandi fagnefnda. Þess vegna mun ég hér í álitinu þegar ég rek afstöðu minni hlutans iðulega vísa í álit nefndanna í heild sinni eða meiri hluta þeirra eins og t.d. landbn. eða minni hluta eftir atvikum. Ég tel að sú málsmeðferð hafi verið þeim mun mikilvægari sem frv. er þannig upp byggt að þar ægir saman hreinum faglegum atriðum sem og hinum fjármálalegu. Ég tel líka t.d. að í tveimur tilvikum, í heilbr.- og trn. og allshn. þar sem náðist full samstaða, hafi þessi vinnubrögð sýnt og sannað gildi sitt, að þrátt fyrir allt gátu menn í einstökum nefndum þar sem þannig var að málum staðið náð samkomulagi um meðferð og afgreiðslur á þeim köflum sem til þeirra heyrðu. Að sjálfsögðu ber að fagna slíku. En síðan, áður en ég rek þetta frekar, er mér óhjákvæmilegt, herra forseti, að fjalla nokkuð um vinnuaðstæður sem efh.- og viðskn. voru skapaðar. Þar ber auðvitað hæst þá staðreynd að hæstv. ríkisstjórnin sjálf hafði ekki þegar frv. var tekið fyrir komið sér saman um mjög veigamikla þætti efnahags- og ríkisfjármálanna og reyndar leikur vafi á því að svo sé enn. Þetta leiddi til þess eins og alkunnugt er að fullkomin óvissa ríkti á þingi um stöðu veigamikilla mála. Frv. sjálft eins og það var fram lagt fól í raun og veru einungis í sér útfærslu á þeim sparnaðarráðstöfunum og niðurskurði þeim sem boðaður var þegar í byrjun októbermánaðar með greinargerð fjárlagafrv. Þannig var það auðvitað ljóst að þegar það birtist í þinginu var það orðið úrelt og er svo enn frekar nú. Síðan bjuggum við við það á meðan við vorum í fyrsta lagi að ræða þetta frv. í þinginu og í öðru lagi að vinna við það í efh.- og viðskn. að ákvarðanir um viðbótarniðurskurð eða aðrar ráðstafanir bárust þingmönnum gegnum fjölmiðla, gjarnan eftir næturfundi og tóku síðan breytingum eða jafnvel gufuðu upp og urðu að engu á næstu sólarhringum. Þannig fór t.d. mikill tími í það í síðustu viku eins og menn þekkja að ræða einhliða ákvarðanir ríkisstjórnarinnar um að velta yfir á sveitarfélögin verkefnum á sviðum málefnum fatlaðra með tilheyrandi kostnaði upp á 400 millj. kr. auk 300 millj. kr. upptöku á tekjustofnum sveitarfélaga. Eftir mjög hörð viðbrögð gaf ríkisstjórnin þau áform upp á bátinn. Í stað þessa fóru síðan um síðustu helgi að kvisast fréttir af því að nú hygðist ríkisstjórnin láta leggja á nefskatt sem til málamynda yrði merktur útgjöldum ríkisins vegna löggæslu --- til málamynda að sjálfsögðu þar sem ekki stendur til að tengja það verkefni við sveitarfélögin hvað framkvæmdina eða forræði snertir. Þessi áform ásamt fleirum birtust svo nefndarmönnum stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn. í formi brtt. frá meiri hlutanum á mánudagsmorgun, þ.e. fyrir rúmum tveimur sólarhringum og gefur þá auga leið hver hefur verið aðstaða hv. þm. til að skoða þessi mál. Þetta þýðir að þeir hv. þm. sem voru ekki á hinum fræga útbýtingarfundi þar sem forseti átti eintal við sjálfan sig í gærkvöldi og mættu hér til fundar á venjulegum tíma í dag klukkan eitt, sáu þá í fyrsta sinn í formi brtt. meiri hlutans þau afdrifaríku og umdeildu atriði sem lúta t.d. að málefnum sveitarfélaganna í þessu frv. Þannig að hv. alþingismenn, sem eru hér að taka þátt í 2. og næstsíðustu umræðu um þetta mál á þinginu, hafa haft fáeinar klukkustundir til að skoða þessi afdrifaríku mál þar sem m.a. er verið að velta yfir á sveitarfélögin í landinu í formi fráleitrar, óréttlátrar og í raun óréttmætrar skattlagningar 700 millj. kr. útgjöldum. Þetta segir auðvitað allt sem segja þarf um þær aðstæður sem mönnum eru hér búnar til að taka vitibornar ákvarðanir um vandasöm málefni. Þessi upptalning, sem ég hef flutt, ásamt þeirri augljósu og algeru upplausn sem ríkt hefur á stjórnarheimilinu undanfarna sólarhringa og birst allri þjóðinni þannig að enginn velkist í neinum vafa um það hvernig þar er ástatt, ætti að nægja til að gefa mönnum hugmynd um þær óviðunandi aðstæður sem efh.- og viðskn. voru skapaðar. Í öðru lagi er óhjákvæmilegt að gera að umtalsefni --- og verð þá að spyrja hæstv. forseta hvað líði nærveru hæstv. félmrh.

Forseti hefur gert ráðstafanir til að ráðherra komi.

Það væri mjög æskilegt, hæstv. forseti, ef hægt væri að upplýsa hvort það gæti orðið fljótlega því ég ætlaði að koma hér að þeim hluta máls míns sem lýtur að viðskiptum og vinnubrögðum gagnvart aðilum eins og sveitarfélögum. Ég tel óhjákvæmilegt annað en að félmrh., sem til að mynda setur þau lög sem ég held hér á og heita sveitarstjórnarlög og birtust í Stjórnartíðindum og eru nr. 8/1986, það eintak sem ég held á.  Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh.: Hvernig má það gerast að þeir atburðir verði í samskiptum ríkisvaldsins og sveitarfélaganna sem nú hafa orðið, í ljósi 116 gr. sveitarstjórnarlaga en hún er svohljóðandi, með leyfi forseta. Það er XI. kafli laganna og ber yfirskriftina Samskipti ríkis og sveitarfélaga: ,,Ríkisstjórninni er rétt að koma á formlegu samstarfi við samtök sveitarfélaga með gerð samstarfssáttmála ríkis og sveitarfélaga og með öðrum hætti. Ríkisstjórnin skal hafa náið samráð við Samband ísl. sveitarfélaga um þau mál er varða verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og önnur samskipti þessara aðila.`` Þar með endar sú grein. Hér eru margir hv. alþm. inni sem hafa kynni af sveitarstjórnarmálum, hafa jafnvel sumir setið í sveitarstjórnum og bera hag þess stjórnsýslustigs í landinu fyrir brjósti. Ég hlýt að spyrja hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. hvernig þau útskýra framgöngu ríkisvaldsins gagnvart sveitarfélögunum og fjölmörgum fleiri aðilum undanfarna sólarhringa í ljósi þessa afdráttalausa lagaákvæðis. Afdráttarlausa lagaákvæðis. Það er ekki samráð við sveitarfélögin að ákveða einhliða að þeim fjarstöddum og forspurðum að rifta ákvæðum um verkaskiptingu þá sem við lýði er, eins og ákvörðun næturfundarins um málefni fatlaðra og Jöfnunarsjóð var. Og það er ekki samráð, sem fullnægir ákvæðum 116. gr. sveitarstjórnarlaga, að tilkynna sveitarfélögunum á fundi að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um að leggja á þau yfir 700 millj. kr. byrðar vegna meintrar löggæslu í landinu. Það er ekki samráð. Það eru einhliða ákvarðanir. Það eru einhliða tilkynningar. Hæstv. forsrh. sagði hér á þingi fyrir stuttu síðan að menn yrðu að skilja það að Alþingi hefði löggjafarvaldið og gæti sett þau lög sem því sýndist með þeim hætti sem það kysi ef það bryti ekki í bága við stjórnarskrána, en þá gilda önnur ákvæði eins og kunnugt er um lagasetningu.

Stundum er þingið bundið af samningum sem það hefur gert.

Einmitt, hv. 2. þm. Vestf., en það er nefnilega rétt hjá hæstv. forsrh. að Alþingi hefur löggjafarvaldið og Alþingi hefur sett lög, hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh., um samráð við sveitarfélögin. Ef hæstv. forsrh. mætti vera að því að veita mér athygli, af því að hæstv. forsrh. ítrekaði og upplýsti okkur þingmenn um að Alþingi hefði löggjafarvaldið þá er ég sammála því og Alþingi hefur sett lög um skyldu til samráðs við sveitarfélögin í landinu. Þau lög eru alveg jafngild öðrum sem hv. Alþingi setur. Þess vegna er mikill þungi á bak við mína spurningu til hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh.: Hvernig gátu þeir atburðir gerst í samskiptum sveitarfélaga og ríkisins sem orðið hafa, í ljósi ótvíræðra ákvæða 116. gr. sveitarstjórnarlaga? Ég vona að þessi spurning hafi komist til skila. Margt fleira, herra forseti, varðandi vinnubrögðin væri ástæða til að fara hér rækilega yfir, eins og það að hæstv. ríkisstjórn virðist hafa tekið á síðustu vikum upp þá vinnureglu að virða að vettugi gjörða samninga ef því er að skipta. Ég hef vakið athygli á þessu áður, taldi þá upp nokkur tilvik sem ég mundi án þess að hafa þar nokkuð á blaði fyrir framan mig. Þetta syndaregistur hef ég ekki tekið saman á vönduðu rituðu formi en ég hugsa að minni mitt dugi til að bæta allmörgum liðum við sem ég hef á undanförnum dögum rifjað upp. En það er alveg borðleggjandi að hæstv. ríkisstjórn er að gera sig seka um það í fjölmörgum tilvikum, þar á meðal í þessu frv. og ákvæðum þess ef að lögum verða eða brtt. við það, að rifta einhliða samningum. Þar er munur á, hæstv. forsrh., að setja ný lög sem Alþingi getur að sjálfsögðu alltaf gert en Alþingi getur ekki rift lögmætum samningum og löggjörningum sem ríkisstjórn eða framkvæmdarvald hefur gert nema það grípi þá til neyðarréttar og hann sé virkur ella halda slíkir löggjörningar. Ríkisstjórn eða framkvæmdarvald eftir atvikum verður skaðabótaskylt og þá eru það dómstólar landsins, sem á grundvelli þrískiptingar stjórnsýslunnar, fara með þá hluti. Alþingi getur ekki tekið upp, án þess að stofna til hættu á skaðabótaskyldu, löggjörning á lögmæta gjörninga sem það hefur gert. Þess vegna er það augljóst mál, borðleggjandi, að ríkisstjórnin er með málatilbúningi sínum þessa dagana á þingi að stofna í hættu fjölmörgum samningum af þessu tagi. Þar á í hlut búvörusamningurinn gamli, sá sáttmáli ríkisvalds og bænda sem kom til með setningu búvörulaganna 1985 og samningur á grundvelli þeirra laga. Skerðingin á Framleiðnisjóði landbúnaðarins, sem er kveðið á um í þessu frv., er brot á þeim sáttmála. Það er augljóst mál að bændasamtökin og forsvarsmenn bænda eftir atvikum eða einstakir bændur gætu látið á slíkt reyna. Í öðru lagi er augljóst brot á ferðinni, hvað nýja búvörusamninginn snertir, þar sem eru ákvæði og fyrirhuguð áform um að fresta greiðslum til bænda og færa tveggja mánaða greiðslur yfir áramót. Í þriðja lagi er augljóslega stofnað til hættunnar á því að samningur verði brotinn hvað varðar framkvæmdir við jarðgangagerð á Vestfjörðum. Nema að samkomulag takist við samningsaðilann sem er auðvitað ekki útilokað um breytingu á þeim samningi og þá er það gott og vel. Þannig á auðvitað að vinna að hlutunum að láta það liggja fyrir fyrst. Í fjórða lagi er ljóst, að ef frv. ríkisstjórnarinnar um innheimtu tryggingagjalds yrði að lögum, er þar á ferðinni augljóst brot á samningi ríkisvaldsins og sveitarfélaganna um innheimtu staðgreiðslugjalda. Þar er í gild fullgildur samningur milli þessara aðila um þetta verkefni frá því í maí 1990. Afgreiðsla frv. um innheimtu tryggingagjalds í andstöðu við sveitarfélögin er brot á þeim samningi. Þetta er fjórða tilvikið. Fimmta tilvikið væri t.d. ef sá niðurskurður gengi fram, sem áformaður hefur verið, gagnvart Fljótsdalsáætlun sem byggir á sérstökum lögum sem Alþingi afgreiddi og gera ráð fyrir samningum við bændur um þátttöku í verkefninu. Það eru löggjörningar, yfirleitt útbúnir á löggiltan skjalapappír og margir þeirra þinglýstir af því þeir kveða á um réttindi og skyldur bændanna um þátttöku í þessu verkefni. Ríkið gæti augljóslega komið sér þar í vanda með einhliða riftun slíkra samninga fyrir það að standa ekki við sinn hluta skuldbindinganna. Í sjötta lagi hefur því verið haldið fram, og tek ég enga afstöðu til þess, að framlenging jöfnunargjaldsins, ef að lögum verður, verði lögbrot og a.m.k. samningsbrot gagnvart fríverslunarskuldbindingum okkar. Í sjöunda lagi tel ég að framgangan gagnvart sveitarfélögum í landinu sé brot á sáttmála ríkisvalds og sveitarfélaga um verkaskiptingu og samskipti þessara aðila. Að þar sé á ferðinni brot í þeim efnum. Í áttunda lagi má nefna samninginn um sjálfsstjórn sveitarfélaga sem Alþingi fullgilti að tillögu félmrh. fyrir nokkru síðan. Það má örugglega halda því fram að framganga ríkisstjórnarinnar nú gagnvart sveitarfélögunum valdi því að ríkisstjórnin stofni í hættu frammistöðu sinni gagnvart því að virða þann sáttmála. Tímans og aðstæðna vegna ætla ég ekki að lengja þessa tölu, hæstv. forseti, en ég er hér að ræða alvarlega hluti. Ég vona að hæstv. ríkisstjórn taki það eins og það er meint sem ábendingar til hæstv. ríkisstjórnar um að athuga sinn gang í þessum efnum. Að lokum mætti svo nefna auðvitað þær almennu aðstæður sem nefndin hefur búið við hvað tíma snertir til að vinna sín störf og hafa verið mjög erfiðar. Þar er ekki sérstaklega við nefndarformann eða nefndina sem slíka að sakast heldur fyrst og fremst þær kringumstæður sem tíminn og bág frammistaða hæstv. ríkisstjórnar hafa skapað. Það er auðvitað þannig, herra forseti, að ég get ekki annað en minnst einu sinni enn á þau skeyti sem hæstv. forsrh. sendi Alþingi á dögunum í ljósi þess sem síðar hefur gerst, ég get ekki annað. Það skal fúslega viðurkennt að þeim, sem hér talar, sárnaði. Mér fannst hæstv. forsrh. innleiða nýja og heldur hvimleiða siði þegar hann með öllum þunga síns embættis, hæstv. forsrh. þjóðarinnar, réðist að Alþingi Íslendigna. Í raun gerði hann það því miður. Veittist að því og viðhafði særandi ummæli um vinnubrögð á þinginu. Síðan hefur það verið svo að hv. þm. hafa hér upp til hópa unnið dagfari og náttfari að störfum sínum á þingi. Þannig er t.d. um alla nefndarmenn í fjárln. og efh.- og viðskn. bæði meiri hluta og minni hluta. Ég hlýt að spyrja t.d. fulltrúa meiri hlutans í þessum nefndum og aðra slíka sem unnið hafa við sambærilegar aðstæður í nefndum þingsins. Mér er fyrir sjónum hv. 3. þm. Austurl. Það er eins og mig minni að hann hafi stundum stundum upplifað slíkar aðstæður. Sárnaði engum fleirum en mér þessi ummæli? Telja engir fleiri þau hafa verið ómakleg af hálfu hæstv. forsrh. sem nú hefur haldið sýnikennslu í nokkra sólarhringa hvað varðar stjórnina á sínum her, hæstv. ríkisstjórn? Er hún þannig sú sýnikennsla að hún geri það að verkum að við sættumst á það að þar hafi sá talað sem hafði til þess stöðu? Eða þar hafi sá kastað steininum sem bjó í húsi með nógu þykkum og massífum og ógegnsæjum veggjum til að gera það? Ég held ekki, hæstv. félmrh., sem á hér leið fram hjá ræðustólnum. Ég ítreka enn einu sinni ósk mína til hæstv. forsrh. um að hann íhugi sinn gang og athugi hvort hann sjái ekki ástæðu til þess að velta þessum ummælum fyrir sér á nýjan leik og íhuga að draga þau til baka. Eða vill hæstv. forsrh., Davíð Oddsson 1. þm. Reykv., fara á spjöld sögunnar, ég fullyrði sem fyrsti forsrh. íslenska lýðveldisins, sem veitist með þeim hætti að Alþingi Íslendinga sem hann gerði. Ég kann þess ekki dæmi. Sé svo að fyrrv. borgarstjóri í Reykjavík og núv. hæstv. forsrh. vilji merkja sig á spjöld sögunnar með þeim hætti að hafa viðhaft þessi meiðandi ummæli um stofnunina Alþingi Íslendinga vil ég minna á að fyrrv. meginforseti sameinaðs Alþingis innleiddi m.a. þá nýbreytni á Alþingi að prenta á þingskjöl, hvert eitt og einasta, hversu mörg ár væru liðin frá stofnun Alþingis. Það var alveg ljóst hvað vakti fyrir hæstv. forseta sameinaðs Alþingis á þeim tíma í þessu skyni. Hann taldi að þörf væri á því og það væri rétt að minna þingmenn og þjóð á það jafnan að hér ætti í hlut elsta og virðulegasta stofnun landsins, eldri en kirkjan. Jafngömul miðstjórnarvaldi á Íslandi, jafngömul skipulögðu þjóðríki á Íslandi. Það var einmitt þessi stofnun sem hæstv. forsrh. Davíð Oddsson taldi sig umkominn að veitast að. Þannig háttar til að minni hlutinn, herra forseti, skilar hér sameiginlegu nál. en samkvæmt venju er það þó þannig að fulltrúar einstakra flokka munu gera nánari grein fyrir afstöðu sinni og sinna flokka í þessum umræðum og þeir áskilja sér jafnframt rétt til að flytja eða fylgja einstökum brtt. Ég vík þá að 1. kafla frv. Mun þá gleðjast hæstv. menntmrh. því ef hann gerist syfjaður eftir að ég hef lokið yfirferð minni um 1.--3. gr. frv. mun það af minni hálfu ekki verða átalið þó hann hverfi til rekkju.  En það er skemmst frá því að segja, herra forseti, að minni hlutinn er andvígur þeim breytingum sem 1.--3. gr. frv. gera ráð fyrir á lögum um grunnskóla og við mótmælum því sérstaklega að grundvallarbreytingum í skólamálum sé lætt með í þessu frv. í skjóli af ráðstöfunum í ríkisfjármálum. Þessar breytingar hafa sannanlega óveruleg kostnaðaráhrif í för með sér og þeim fylgir í reynd mjög lítill sparnaður, sérstaklega hvað snertir útgjöld á næsta ári, umfram það sem hvort eð er væri hægt að ná fram á grundvelli heimilda sem fyrir hendi eru. Ýmsum öðrum ákvæðum er og breytt sem alls ekki snerta útgjöld ríkisins og varða eingöngu aðra en ríkið, þ.e. sveitarfélögin og svo kannski kennara og nemendur. Það er alveg öruggt, herra forseti, og fyrir því eru gögn sbr. fylgiskjal I með þessu nál., að það er mat allra uppeldis- og kennslustétta í landinu sem og minni hlutans að í þessum breytingum felist afturför í skólamálum. Ég vísa í umsögn minni hluta menntmn. og tvö bréf frá Kennarasambandi Íslands og eitt frá Kennarafélagi Reykjavíkur. Minni hlutinn leggur þess vegna til að þessum hluta frv. verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar þaðan sem hann kom. Hæstv. menntmrh. getur þá tekið það með ef hann hyggst flytja hér, eins og myndugum menntmrh. sæmir, frv. til laga um breytingar á lögum um grunnskóla. Væri meiri reisn yfir því ef þetta fyrsta skólamálafrv. hæstv. menntmrh. væri á hans eigin vegum, flutt af honum sjálfum og fyrir því mælt með einhverjum gildum rökum. Það skal nefnt að þær brtt. sem meiri hlutinn leggur til við 1. gr. frv. eru að stafliðir b og c falli brott og þannig fái ákvæðin um grunnskólaráð og heimild til ráðningar aðstoðarskólastjóra að vera í friði í grunnskólalögunum. Þessar breytingar eru vissulega til bóta en þær ná því miður svo skammt að engu breytir um kaflann í heild og andstöðu minni hlutans við hann. Tímans vegna fer ég hér hratt yfir sögu, herra forseti, og reyni að stytta mál mitt sem mest og fjölyrði því ekki meira um þessi ákvæði grunnskólalaganna sem í frv. er hreyft við. Ég veit að þau eru mörgum hér mjög hugleikin og þess vegna gæti vel farið svo að aðrir hv. þm. sem eru betur að sér um þessi efni, til að mynda nefndarmenn í menntmn. þingsins, sæju ástæðu til að fylla betur inn í umræður um frv. hvað þetta snertir. Ég ætla þess vegna ekki að fara að blaða í fylgigögnum þeim sem eru birt sem fylgiskjal I með frv. þessu. Það er rétt að vekja athygli hv. þm. á því hvernig nál. þetta er upp byggt, líka með hliðsjón af því að það hefur ekki enn borist prentað sem þskj. heldur er einungis fjölfaldað eða ljósritað. Fylgiskjölin eru númeruð og er fylgiskjal I umsögn minni hluta menntmn. um þennan kafla frv. og þessar greinar ásamt bréfum frá kennarafélögum Íslands, Kennarafélagi Reykjavíkur og Kennarasambandi Íslands. Ég kem þá að 2. lið nál. sem fjallar um breytinguna á jarðræktarlögum, nr. 56/1987, sem er jafnframt 4. gr. þessa frv. Þar vísar minni hlutinn til umsagnar landbn. en meiri hluti landbn., skipaður þeim Agli Jónssyni, hv. 3. þm. Austurl., Kristínu Ástgeirsdóttur, Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni, Guðna Ágústssyni og Sigurði Hlöðvessyni, leggur til að þessi 4. gr. frv. verði ekki lögfest. Í því ljósi leggur minni hlutinn til að þessum hluta frv. verði og vísað til ríkisstjórnarinnar. Hér hefur meiri hluti landbn. orðið sammála um þetta atriði, leiddur af formanni landbn., sem því miður er genginn út úr þingsalnum en er hér ekki langt í burtu. Að sjálfsögðu hefur það mikið vægi að þessi virti sérfræðingur Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum, sem jafnframt nýtur þess trúnaðar Sjálfstæðisflokksins að vera formaður landbn., sem leggur þetta til. Ég geri satt best að segja miklu meira með það sem í áliti meiri hluta landbn. felst en það sem minni hlutinn á þeim bæ leggur til, með fullri virðingu fyrir honum. Ég leyfi mér að gera mannamun á hv. 3. þm. Austurl., vegna reynslu hans og bakgrunns í íslenskum landbúnaði, og þeim hv. nefndarmönnum meiri hlutans, þ.e. stjórnarmeirihlutans öðrum, sem þarna lentu í minni hluta í landbn. og eru engir aðrir en hv. þm. Geir H. Haarde, Árni Mathiesen, Einar K. Guðfinnsson og Sigbjörn Gunnarsson. Ég tek það fram að það er með fullri virðingu fyrir þeim og djúpstæðri þekkingu þeirra á landbúnaðarmálum sem ég segi þetta. Ég hef tilhneigingu til að gera þar vissan mannamun hvað afstöðu til landbúnaðarmála snertir þegar í hlut á, á móti þeim, hv. 3. þm. Austurl., Egill Jónsson. Ég fjölyrði þá ekki meira um þennan hluta frv., kaflann um jarðræktarlögin. Ég tel að úr því að svona tókst til í nefndarstarfi landbn. væri það farsælt ráð að vísa þessu máli á nýjan leik til hæstv. ríkisstjórnar og biðja hana vinsamlegast um að vinna það betur og koma með það í öðrum og geðfelldari búningi inn í þingið þannig að betri samstaða gæti tekist um afgreiðslu þess. Í þriðja lagi --- ég tek það fram að vegna þess hvernig mál raðast upp í frv., herra forseti, er ég ekki búinn að fjalla um landbúnaðarmál vegna þess að þau koma aftur á dagskrá í síðari kafla frv. Ég bið því hæstv. landbrh. að hafa veður af þessu, item þar sem hann gegnir embætti samgrh., en þau mál koma hér víðar fyrir á eftir. Ég kem þá að ákvæði frv. sem er 3. tölusetti liður nál. og lýtur að breytingum á lögum nr. 38 frá 1990, um stjórn fiskveiða. Þessi 5. gr. frv. felur það í sér, ef að lögum verður, að svonefnt veiðieftirlitsgjald verður tvöfaldað og mun þá standa að fullu undir veiðieftirliti sjútvrn. Þetta hefur í för með sér að um 40 millj. kr. útgjaldaauki færist yfir á herðar sjávarútvegsins. Hér er því miður enn á ferðinni tillaga um aukin útgjöld og auknar álögur á sjávarútveginn og atvinnulífið. Nú munu einhverjir segja að ekki sé þar baggamunur þar sem eru skitnar 40 millj. sem íslenskur sjávarútvegur þurfi þarna að axla. Þess vegna segir í nál. að við venjulegar aðstæður mundi breyting af þessu tagi ekki teljast stórvægilegt mál fyrir greinina sjávarútveg. Herra forseti. Það er spurning hvort hæstv. sjútvrh. er víðs fjarri við þessa umræðu.

Ráðherrann er ekki víðs fjarri. Það er verið að nálgast hann.

Einnig er það auðvitað spurning hvort hæstv. forsrh. getur sýnt okkur þann skilning að vera hér viðstaddur, svona að breyttu breytanda, þar sem hann er forsjármaður þessa frv. Við teljum í minni hlutanum að við þær aðstæður sem íslenskur sjávarútvegur býr við í dag og einkennast af miklum taprekstri og með hliðsjón af stórauknum álögum á sjávarútveginn og sjómenn, sem ríkisstjórnin er með á prjónunum, þá sé ekki rétt að íþyngja enn, þó ekki sé í miklu, sjávarútveginum með þessari tillögu. Maður hlýtur að spyrja hæstv. ríkisstjórn að því stundum við svona aðstæður hvað vaki fyrir mönnum með, mér liggur við að segja, nánasarhætti af þessu tagi. Hvers vegna er núna valið að skella öllu veiðieftirlitinu yfir á sjávarútveginn við þær aðstæður að hann er að taka á sig gífurlegan aflasamdrátt? Hann býr við bullandi taprekstur, honum eru ætlaðar stórauknar álögur á næsta ári eins og þær að greiða 525 millj. kr. fyrir veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs sem sjávarútvegurinn nýtur sem atvinnugrein ókeypis á þessu ári og hæstv. sjútvrh. ætlar að úthluta ókeypis fyrir yfirstandandi kvótaár. Er það ekki nóg, hæstv. sjútvrh., að ætla að rífa út úr sjávarútveginum 525 millj. kr. á síðari hluta næsta árs fyrir veiðiheimildir sem greinin hefur hingað til að breyttu breytanda haft til ókeypis afraksturs? Af hverju er ekki reynt að sýna sanngirni og draga þennan tittlingaskít til baka af því að hann pirrar menn. Það er nánasarlegt, satt best að segja, að vera að raska með þessum hætti hlutum sem samkomulag tókst um á síðasta ári og á undangengnum árum að hafa með tilteknum hætti, að menn deildu þarna til helminga með sér byrðunum af eftirlitinu, atvinnugreinin og hinn sameiginlegi stóri sjóður okkar landsmanna, ríkissjóður. Þess vegna leggjum við sem sagt til að þessu máli verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar. Það mundi ekki breyta miklu í dæminu hjá hæstv. ríkisstjórn þó að sýnd yrði sanngirni í þessu efni. En það verður auðvitað að lokum að vera mál hæstv. ríkisstjórnar eða meiri hlutans hvernig þau vilja með þetta fara. Það verð ég að segja að ekki sýnist mér það skynsamleg pólitík og herstjórnarlist hjá hæstv. ríkisstjórn að vera að nudda með svona núningsfleti á atvinnulífinu og sjávarútveginum eins og andrúmsloftið hefur verið að þróast þar undanfarna daga og vikur. Þeir hafa sennilega ekki heyrt í mörgum sjómönnum eða forsvarsmönnum lítilla sjávarútvegsfyrirtækja úti á landi undanfarna daga, hæstv. ráðherrar, eða hvað? Það verður a.m.k. ekki ráðið af viðbrögðum þeirra hvað þessi mál snertir. Í fjórða lagi, herra forseti, kemur mjög kostulegur hluti þessa frv. sem hefur verið eins og ljós í myrkrinu fyrir undirritaðan því hann hefur ævinlega komið mér í gott skap þegar ég hef séð hann. Það er hvorki meira né minna en 6.--8. gr. frv. og um hana er fjallað í 4. tölusetta lið í nál. minni hlutans. Þetta var fyrirhuguð breyting, sem hæstv. ríkisstjórn lagði til, á lögunum um kosningar til Alþingis. Glaðnar nú yfir sjútvrh. og öðrum viðstöddum mönnum.  Þeir í Hornafirði geta lesið um framboð hv. 3. þm. Austurl. í Lögbirtingarblaðinu og það er ástæðulaust að vera að styrkja útgáfu Eystrahorns með fokdýrum auglýsingum. Það sama á að sjálfsögðu við um Víkurblaðið á Húsavík o.s.frv. Þetta var stórsnjallt ráð og stórmannlegt, eða hitt þó heldur, hjá hæstv. ríkisstjórn og þeim vel samboðið sem þetta settu fram. Þá er ekkert annað eftir en að nefna þá djörfu sparnaðarákvörðun hæstv. fjmrh., að segja upp einu áskrift fjmrn. að Víkurblaðinu á Húsavík sem gripið var til í septembermánuði nánar tiltekið. Þau miklu tíðindi bárust norður yfir heiðar til Húsvíkinga að fjmrn. hefði í sparnaðarskyni sagt upp einu áskriftinni að Víkurblaðinu. Tóku sig þá saman velviljaðir menn og góðhjartaðir á Húsavík og slógu saman fyrir áskriftinni og gefa nú fjmrn. áskrift að Víkurblaðinu.  frv. Það þýðir ekki að við í minni hlutanum gerum ekki alveg eins ráð fyrir því að alþingiskosningar geti orðið á næsta ári og einhver útgjöld hljótist af því. En það verður þá bara að hafa það. Við komum hreint fram og segjum alveg eins og er. Það verður bara að hafa það þó að alþingiskosningarnar, hvort sem þær verða í mars, apríl eða maí á næsta vori, kosti nokkur hundruð þúsund eða 1--2 millj. kr. meira. Upp úr því hefst þó það að auglýsingin um framboð hv. 3. þm. Austurl. birtist í Eystrahorni. Er þá ekki til einskis okkar streð á þinginu ef við komum því fram. Í fimmta lagi, herra forseti, ræðum við í nál. minni hlutans um 9. og 10. gr. frv. og þær greinar í brtt. meiri hlutans sem að því máli snúa, þ.e. hugmyndunum um svonefndan ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Ég vek athygli hv. þingmanna á því að í brtt. meiri hlutans eru enn fremur ákvæði sem lúta að þessum hluta frv., þ.e. ákveðnar viðbætur og frekari útfærslur á því hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggst fara með þessi mál. Í frv. sjálfu, eins og það var upp sett og birt hér fyrir þingið, var gert ráð fyrir því að sett yrðu sjálfstæð lagaákvæði eða lög um nýjan ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Af uppsetningu frv. verður hins vegar ekkert ráðið um það hvernig samspil þessa nýja sjóðs og gildandi laga um ríkisábyrgð á launum átti að vera. Ástæða væri til að spyrja hæstv. ráðherra, sem mundi vera félmrh. og ber ábyrgð á lögum um ríkisábyrgð launa vegna gjaldþrota, hvernig í ósköpunum þetta var hugsað. Ástæða væri e.t.v. til að spyrja hæstv. forsrh. --- og fer nú að fara í taugarnar á mér, herra forseti, að ekki einn einasti hæstv. ráðherra skuli geta tollað hér í þingsalnum meðan þessi mál eru rædd. Ég er meira en reiðubúinn, herra forseti, ef þessu heldur svona áfram að gera hlé á máli mínu og bíða þess að þeir hæstv. ráðherrar sem ég hef óskað eftir að séu viðstaddir sýni okkur, sem höfum verið að vinna hér sólarhringunum saman, þá lágmarkstillitssemi að tolla í þingsalnum. 

Forseti vill láta þess getið vegna óska hv. þm. að hann hefur reynt að fara að þeim óskum sem hv. þm. hafði í frammi í upphafi að kalla til ráðherra, þegar hann kemur að þeim köflum í ræðu sinni, sem málin falla undir --- og hér er kominn hæstv. félmrh. Forseti mun halda áfram að gera þetta um leið og hv. ræðumanni þóknast að koma að þessum köflum í ræðu sinni.

Þá er fullkomin sátt milli ræðumanns og forseta um tilhögun í þessum efnum. Þannig háttar til, að ég er að ræða núna kaflann um ríkisábyrgð launa í gjaldþrotum. Síðan kemur að kafla um málefni fatlaðra og síðan að kafla um Húsnæðisstofnun og almannatryggingar og heilbrigðismál. Hæstv. félmrh. er einmitt sá sem hér þarf að vera staddur á næstunni.  Það verður auðvitað að segja það alveg eins og það er, herra forseti, og væri gott að geta sagt það við hæstv. forsrh., að það kemur úr hörðustu átt að sjálf ríkisstjórnin, sem hefur gert gjaldþrot að aðalsmerki efnahagsstefnu sinnar, skuli um leið og hún framfylgir þessari stefnu gjaldþrotanna ætla að ráðast á þau réttindi sem launafólki eru tryggð þegar slíkar aðstæður skapast. Búast má við því að holskefla gjaldþrota gangi yfir í þjóðfélaginu á næstu mánuðum og næsta ári. Því er ósköp einfaldlega spáð, t.d. af þeim sem eru að gera þjóðhagsáætlanir um þessar mundir. Það er ljóst að atvinnuleysi fer mjög vaxandi og verður, því miður, væntanlega á næsta ári hið mesta um áratuga skeið. Við þær aðstæður, einmitt þessar aðstæður, ætlar hæstv. ríkisstjórn, hæstv. félmrh., að ráðast á réttindi launafólks sem eru fyrir hendi nú vegna launagreiðslna ef fyrirtæki sem það starfar hjá verða gjaldþrota. Hvernig líður hæstv. félmrh. Alþfl. að standa að slíkum breytingum við þessar aðstæður? Liðin er sú tíð að Alþfl. hreyki sér af því að vera oddviti félagslegra réttinda, almannatrygginga og öryggis launafólks í landinu. Hvar er nú flokkurinn staddur sem miklast af því að hafa fyrr á árum átt aðild að því að setja t.d. löggjöf um almannatryggingar og fleira því um líkt? Hann er á bólakafi í því að stórskerða réttindi launafólks sem verður fyrir þeim hremmingum að missa atvinnuna og eiga inni ógreidd laun þegar vinnuveitandi þess verður gjaldþrota. Í þessum ákvæðum frv. felst ekki aðeins að útgjöldunum af þessu verkefni sé velt yfir á aðila vinnumarkaðarins svo nemur væntanlega 400--500 millj. kr. hið minnsta á næsta ári, heldur felst líka í því stórfelld réttindaskerðing launamanna. Stórfelld réttindaskerðing launamanna er boðuð í þessu frv. Það er alveg ljóst að það verður sú eðlisbreyting á að þau réttindi sem menn áttu áður og voru tryggð með skýlausum lagaákvæðum verða núna óviss og ráðast af útgjöldunum og því hvaða fé verður til skipta. Að vísu er ákvæði í þessum tillögum sem gefa heimild til þess að setja á aukagjöld og hækka enn álögurnar á atvinnureksturinn og atvinnulífið ef gjaldþrotin verða svo mörg og útgjöldin svo mikil að það vanti meiri pening. Einungis með þeirri aðferð verður unnt að tryggja réttindi launafólks. Þessari breytingu er minni hlutinn algjörlega andvígur. Ég ætla að leyfa mér að vísa í fylgiskjöl. Í fyrsta lagi umsögn minni hluta félmn. um þetta efni. Í öðru lagi umsögn eða bréf frá Vinnuveitendasambandi Íslands þar sem með óvenju hörðum hætti er mótmælt þessum breytingum hæstv. ríkisstjórnar. Þar er að sjálfsögðu að venju gagnrýnt að ríkisstjórnin hafði ekki hið minnsta samráð við aðila vinnumarkaðarins um þessa breytingu. Hér er því miður eins og venjulega um enn eina gerræðislega ákvörðun, einhliða ákvörðun ríkisstjórnarinnar að ræða. Vinnuveitendasambandið segir ýmislegt býsna kjarnyrt í þessari umsögn sinni, hæstv. forsrh., um áformin um breytingar á ríkisábyrgð launa við gjaldþrot. Vinnuveitendasambandið segir, með leyfi forseta, og ég er að vitna hér í fylgiskjal III með nál. þessu: ,,VSÍ er um það kunnugt að ýmislegt mætti betur fara í framkvæmd ríkisábyrgðar á laun og að tilefni er til endurskoðunar einstakra þátta þar um gildandi reglna. Sú tillaga sem í frv. felst, að fela höfuðsamtökum vinnumarkaðarins nokkra ábyrgð á framkvæmd, er því til bóta og líkleg til að skerpa og bæta framkvæmd. Að því er varðar fjármögnun þeirrar ábyrgðar á launum og skyldum kröfum við gjaldþrot fyrirtækja, hefur hingað til verið talið eðlilegt að samfélagið axlaði þær byrðar sameiginlega fyrir milligöngu ríkissjóðs``. Þetta hljómar nú eins og félagshyggjumenn hafi gengið frá þessari umsögn VSÍ og væri hvaða félagshyggjupostuli sem er fullsæmdur af þessu orðalagi, ,,að samfélagið axlaði þær byrðar sameiginlega fyrir milligöngu ríkissjóðs, sem lög mæltu fyrir að létt skuli af þeim sem fyrir tjóni verða. Það fyrirkomulag að jafna tjóninu af gjaldþrotum í atvinnurekstri á ,,eftirlifandi`` fyrirtæki``, segir VSÍ, ,,eftirlifandi fyrirtæki er nálegt``, nálegt ég endurtek, hvort þar er átt við naumt eða dauðalegt skal ekki fullyrt um hér. Hvort tveggja getur líklega gengið samkvæmt málvenju en nálegt er það, segir VSÍ ,,og til þess fallið að auka á erfiðleika í atvinnulífinu. Erfiðleikum í atvinnulífi fylgja að öðru jöfnu fjölgun gjaldþrota og það hlýtur a.m.k. að vera vafasöm hagfræði að auka á erfiðleika annarra í atvinnurekstrinum með auknum álögum af þessum toga. Frv. miðar við 0,2% gjaldtöku af öllum launagreiðslum en versni ástandið í atvinnulífinu enn er ráð fyrir því gert að þetta gjald geti enn hækkað. Þetta samhengi er augljóslega út í hött``, segir Vinnuveitendasambandið. Hann mun heita Þórarinn V. Þórarinsson sem þetta skrifar og ég hef heyrt um það að hann hafi komið nálægt Sjálfstæðisflokknum einhvern tíma á sinni lífsleið. Svo segir og er það nú kannske einna alvarlegast af þessu máli: ,,Vinnuveitendasambandið leitar um þessar mundir eftir framlengingu almennra kjarasamninga án launahækkana.`` --- Þá er á því byggt að gengisskráning krónunnar breytist ekki o.s.frv. --- ,,Við þessar aðstæður er þess engin von að fyrirtækin geti tekið á sig hækkun launa og sama gildir um hækkun launatengdra gjalda. Vinnuveitendasambandið mótmælir því eindregið þessum áformum um að velta einum kostnaðarlið ríkisvaldsins af erfiðleikum í atvinnulífinu yfir á atvinnureksturinn og er þar sérstaklega fráleit opnun heimildar til hækkunar gjaldsins eftir því sem ,,þarfirnar`` verða.`` Vinnuveitendasambandið bendir sérstaklega á og undirstrikar það ákvæði frv., sem er galopin heimild til þess að velta auknum byrðum og aftur auknum byrðum yfir á atvinnureksturinn, eftirlifandi fyrirtæki svo notuð séu þeirra orð, ef gjaldþrotunum fjölgar og ábyrgðargreiðslurnar vaxa. Þetta, hæstv. forsrh. ríkisstjórnar, sem hefur gert gjaldþrotin að aðalsmerki efnahagsstefnu sinnar, eru alvarleg og þung orð sem hér falla. Auk þess bendir Vinnuveitendasambandið á þá augljósu staðreynd að með því að þetta hækkar tilkostnað atvinnulífsins er í raun um hækkun á raungengi íslensku krónunnar að ræða sem gengur þvert á þau markmið að lækka raungengið með minni kostnaðarhækkunum hér á landi en í samkeppnislöndunum. Það hefur átt að vera helsta haldreipi efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar fyrir utan gjaldþrotin að með því að verðbólga á Íslandi yrði minni en í nálægum löndum myndi raungengi krónunnar lækka af þeim sökum. Ef verðbólgan yrði 4% hér en 8% í Bretlandi og Vestur-Þýskalandi mundi raungengi krónunnar að breyttu breytanda lækka um 4% á ári fyrir Íslendinga gagnvart þessum mörkuðum. Hér er haldið í þveröfuga átt. Hér er raungengi krónunnar hækkað með auknum tilkostnaði í atvinnulífinu. Og hver segir það? Er það einhver félagsfundur í Alþýðubandalagsfélaginu í Reykjavík sem segir það? Nei. Er það Framsóknarflokkurinn? Nei. Það er ekki einu sinni Kvennalistinn sem fullyrðir það. Það er Vinnuveitendasambandið sem sendir ríkisstjórninni þetta skeyti. Að lokum ítrekar Vinnuveitendasambandið hörð mótmæli sín við þessari breytingu og er það að vonum enda þykist ég mega fullyrða að Vinnuveitendasambandið hafi í þessu bréfi rökstutt sitt mál býsna vel. Er það ekki það, hv. alþm., sem málið snýst um, að menn ræðist á með rökum og reyni að sannfæra menn um réttlæti síns málstaðar? Vinnuveitendasambandið og Alþýðusamband Íslands og önnur samtök á vinnumarkaði eru eindregið andvíg þessu frv. Þau standa í kjarasamningum við þær aðstæður sem allir þekkja. Auðvitað er, herra forseti, ekki heil brú í því hjá hæstv. ríkisstjórn að troða illsakir við þessa aðila með þessum hætti. Mig furðar á því að við skulum sitja uppi með ríkisstjórn í landinu sem er svona heillum horfin. Ég sat í ríkisstjórn sem reyndi að gera það að aðalsmerki sínu, ekki að fjölga gjaldþrotum, heldur reyna að eiga gott samstarf við aðila vinnumarkaðarins. Hún reyndi að framkvæma hlutina í sátt við aðila vinnumarkaðarins og ná þeim inn í víðtækt samflot um að leysa kjaramál, efnahagsmál og önnur atriði með farsælum hætti. Ég vísa í ítarlegt álit Alþýðusambands Íslands um þessi efni þar sem með mjög rækilegum hætti er undirstrikað frá þeirra hlið hversu óæskilegar þessar breytingar á ríkisábyrgðum launa við gjaldþrot eru. Þá er sérstaklega bent á að þessar álögur vegi að grundvallarréttindum launafólks, þær dragi úr launagreiðslugetu atvinnulífsins og minnki þar með líkurnar á kjarabótum eða auki líkurnar á kjaraskerðingu til handa launafólki. Þeir benda á að verði þessar breytingar að veruleika takmarkast tímabilið sem ábyrgðin nær til, nánar tiltekið styttist það úr sex mánuðum í þrjá. Maður sem missir vinnuna og á inni margra mánaða laun þegar fyrirtækið verður gjaldþrota fær einungis þrjá greidda, situr uppi atvinnulaus með launaskuld sem ríkið hættir að ábyrgjast. Á tímum vaxandi atvinnuleysis og fjölgandi gjaldþrota eru þetta ótrúlegir hlutir sem hér eru að gerast. Það er hætt að greiða innlánsvexti á bæturnar. Fellt er niður að greiða iðgjöld í lífeyrissjóði af þeim launum sem þarna eiga í hlut. Hvað þýðir það, hæstv. félmrh.? Það veikir stöðu almennu lífeyrissjóðanna og eykur enn á mismunun milli þeirra og hinna opinberu starfsmanna sem njóta ríkistryggðra lífeyrisréttinda. Það er mat forráðamanna lífeyrissjóðanna og verkalýðshreyfingarinnar að þetta verði þeim sem tilheyra Sambandi almennra lífeyrissjóða þungt högg vegna þess að þeir standa frammi fyrir neyðarkostum í þessu efni. Annaðhvort verða þeir að skerða réttindi fólksins vegna þess að ekki voru greidd inn í lífeyrissjóðina iðgjöld vegna þeirra launa sem þarna áttu í hlut eða taka á sig óbætt útgjöld af þessum sökum sem mundi enn veikja þeirra stöðu. Þetta er stóralvarlegur hluti af þessu máli, hæstv. félmrh. Ég spyr: Vissi hæstv. félmrh. um þetta ákvæði frv.? Satt best að segja trúi ég því varla að svo hafi verið. Samt birtist þetta frv. án athugasemda frá hæstv. félmrh. Það er ákveðið að skerða greiðslur vegna kostnaðar við innheimtu launanna o.s.frv. Auðvitað er ljóst að hér er verið að stórskerða þessi réttindi, velta ábyrgðinni yfir á atvinnulífið. Launafólkið tekur við óvissunni við erfiðar aðstæður í atvinnumálum. Á tímum vaxandi gjaldþrota og vaxandi atvinnuleysis eru því boðuð skert réttindi. Að lokum um þetta efni, herra forseti: Það ákvæði, sem Alþýðusambandið bendir á í sinni umsögn, að af Íslands hálfu er um þessar mundir verið að fara yfir drög að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um skuldbindingar þjóða til að tryggja launafólk vegna gjaldþrota fyrirtækja, þessi samþykkt verður afgreidd sem samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar að líkindum á þingi þess næsta sumar. Það er lyginni líkast, segir Alþýðusambandið og ég tek undir það, að við þessar aðstæður skulum við á sama tíma vera að ræða tillögur frá ríkisstjórn Íslands um að hlaupast frá ábyrgð sinni á þessu sviði sem aðrar þjóðir eru með alþjóðasamninga um að reyna að festa enn betur í sessi. Þvílík ríkisstjórn og þvílíkur Alþýðuflokkur, þvílíkur Jafnaðarmannaflokkur Íslands sem þjóðin á, sem stendur í þessum verkefnum.  Enn fremur er minnt á það að innan Evrópubandalagsins og í viðræðunum um Evrópskt efnahagssvæði er kveðið á um það að EFTA-löndin skuli samræma reglur sínar því sem gerist í Evrópubandalaginu að þessu leyti. Skýrar reglur eru í gildi í Evrópubandalaginu um að launafólki skuli tryggð laun vegna launamissis við gjaldþrot fyrirtækja sbr. tilskipun Evrópuráðsins frá 20. okt. 1980. Í nýgengnum dómi vegna máls sem höfðað var á Ítalíu er því slegið föstu að sú ábyrgð hvíli á stjórnvöldum að bæta launafólki tjón vegna gjaldþrota, hvort sem stjórnvöld í viðkomandi landi hafa sett um það löggjöf eða ekki. Af því að þannig stendur á að sumir forustumenn Alþfl. virðast vera veikari fyrir rökum sem koma að utan en að innan og taka mikið mark á þeim þarna úti í Evrópu er það nú mitt síðasta haldreipi að e.t.v. hlusti Alþfl. á þetta. Ég leyfi mér að beina máli mínu til hans af því að það er líka hæstv. félmrh. Alþfl. sem ber ábyrgð á þessum málum. Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera ef hæstv. utanrrh. verður að ósk sinni og hann fær að skrifa undir einhvern pappír á næstu mánuðum sem hæstv. ríkisstjórn Íslands ætlar síðan að fullgilda? Í honum gæti staðið ákvæði um það að þvert á móti þurfum við tryggja betur þessi réttindi launafólks en ekki rýra þau eins og hér er lagt til. Herra forseti, ég hef tímans vegna ekki aðstöðu til fara ítarlegar yfir þetta því það er margt fleira sem ég vil ræða nokkuð vandlega. Ég vísa þess vegna frekar í fylgiskjöl með nál. og bið hv. alþm. að kynna sér þessi ákvæði. Hafa þeir haft til þess tíma að fara yfir þessa hluti? Satt best að segja trúi ég því ekki að hæstv. félmrh. ætli að standa að þessum hlutum í stríði við aðila vinnumarkaðarins, að Alþfl. skuli vera orðinn svo heillum horfinn og kominn svo óralangt frá uppruna sínum og nafni að hann leggi þessum breytingum lið og að einstakir hv. þm. Sjálfstfl., sem sumir hverjir hafa þóst hafa skilning á og samstöðu t.d. með samtökum launafólks og gefið sig út sem flokk allra stétta, að engar efasemdir skuli vera í þeirra huga um þessi efni. Mig undrar það satt best að segja. Það var ekki einu sinni ljéð máls á minni háttar lagfæringum í þessum efnum. Ég veit að þeir tveir hv. þm. Sjálfstfl. sem heiðra okkur með nærveru sinni núna fyrir utan hæstv. forseta eiga svo sem ekkert sökótt í þessum efnum umfram aðra en það vill svo til að þeir eru staddir hér. Úr því að aðrir tolla ekki í þingsalnum fyrir hönd Sjálfstfl. beini ég máli mínu til þeirra. Er það virkilega svo í þingflokki Sjálfstfl. að menn séu ekkert hikandi við þetta eftir umsögn Vinnuveitendasambandsins og Alþýðusambandsins? Eftir þær yfirlýsingar aðila vinnumarkaðarins að þetta torveldi gerð kjarasamninga og eftir þær hrikalegu þjóðhagshorfur sem birtust í gær og í fyrradag, spár um stórkostlega aukningu gjaldþrota og vaxandi atvinnuleysi, sem Þjóðhagsstofnun metur að sé örugglega vanmetið, ef eitthvað er? Það eru nokkur tíðindi, herra forseti, verð ég að segja. Sennilega er búið að berja menn svo rækilega niður í anda hinnar nýju stjórnarhátta, sem munu vera ættaðir úr borgarstjórn Reykjavíkur, að það þorir enginn kjaftur að segja múkk. Menn bara kyngja því sem að þeim er rétt. Ég segi eins og er að ég hefði talið að fyrir a.m.k. nokkrum árum síðan hefði verið það geð í einstaka þingmanni Sjálfstfl. að hann hefði ekki látið bjóða sér þessa hluti þegjandi. Ég er sannfærður um að hefði t.d. hv. þm. Karvel Pálmason, sem sat á þingi fyrir Alþfl. í eina tíð, verið hér hefði hann ekki staðið að þessum breytingum. Þeir hafa verið að senda honum kveðjurnar, foringjarnir, vestur á firði, heldur svona geðslegar. Í sjötta lagi, herra forseti, er í okkar nál. vikið að kaflanum um málefni fatlaðra og það er stutt og laggott sem þar segir: ,,Ekki vannst tími til að taka fyrir málefni Framkvæmdasjóðs fatlaðra sérstaklega. Minni hlutinn treystir sér því ekki til að bera ábyrgð á áhrifum þeirra breytingum sem lagðar eru til í 11. gr. frv. á fjárhag og framkvæmdagetu sjóðsins. Hins vegar mæla ýmis rök með því að skynsamlegt geti verið að ráðstafa meira fé til viðhalds og meiri háttar endurbóta og því mun minni hlutinn ekki leggjast gegn afgreiðslu þessara breytinga.`` Eftir atvikum munu þeir styðja hana ef svo býður við horfa hjá einstökum þingmönnum. Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð, herra forseti, en ég bendi á að þannig tökum við málefnalega afstöðu til hluta þessa frv. og ýmist leggjumst ekki gegn því að ákveðnir þættir þess, þeir sem við teljum ásættanlega, nái fram að ganga eða styðjum aðra ef við teljum þá horfa til bóta.  Í sjöunda lagi fjallar okkar nál. um breytingu á lögum nr. 86 frá 1988, um Húsnæðisstofnun ríkisins með síðari breytingum. Þar vísum við í álit minni hluta félmn., sem er fylgiskjal III, en þar kemur fram að á ferðinni eru breytingar, þar sem lagðar eru því miður enn og aftur auknar álögur á sveitarfélögin í landinu. Byggingar félagslegra íbúða eru auðvitað mikið hagsmunamál og áhugamál sveitarfélaganna og þess vegna hefði mátt ætla að sveitarfélögin tækju ekki illa í viðræður um aukna hlutdeild og þátttöku í þessum málaflokki ef eftir slíku hefði verið leitað með eðlilegum hætti og sveitarfélögin boðuðu til viðræðna um slíkt. Hér eru í fyrsta lagi um einhliða aðgerðir ríkisvaldsins til íþyngingar sveitarfélögunum að ræða og ekkert var við þau rætt í öðru lagi. Ríkisstjórnin er með á prjónunum margar aðrar aðgerðir sem fela í sér stórfelldan útgjaldaauka. Minni hlutinn leggur til að þessu máli verði einnig vísað til ríkisstjórnarinnar. Við teljum eðlilegast að það eigi við um húsnæðismálakaflann allan, einnig 14. gr. Í grg. með frv. er kostuleg setning, sem ég vil leyfa mér að vekja athygli hv. þm. á, af því að þar er sagt að húsbréfakerfið hafi fyllilega leyst af hólmi almennar lánveitingar til húsnæðismála sem tíðkuðust úr Byggingarsjóði ríkisins og ráði við það verkefni. Þetta er auðvitað stórskemmtilegt orðalag sem ástæða er til að vekja athygli hv. þm. á, m.a. í ljósi umfjöllunar Seðlabanka Íslands á dögunum um húsbréf og orðaskipta hæstv. félmrh. við þá stofnun. Hér segir á bls. 12 í grg. í umsögn um 14. gr., að húsbréfakerfið hafi þegar sýnt að það leysi fyllilega af hólmi lánveitingar til íbúðarbygginga á Íslandi sem áður tíðkuðust úr Byggingarsjóði ríkisins. Ég legg til að hæstv. ríkisstjórn ræði þetta nánar. Þess vegna er eðlilegt og skynsamlegt að vísa þessu máli til ríkisstjórnar, þaðan sem það er ættað. Næst kemur í áttunda lagi að greinunum um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 67 frá 1971, og að greinum sem lúta að lögum nr. 97 frá 1990, um heilbrigðisþjónustu. Varðandi ákvæði um þetta hvort tveggja vísar minni hlutinn í álit heilbr.- og trn. Þetta eru 15. til og með 21. gr. frv. Minni hlutinn leggst ekki gegn því að þessir hlutar frv. verði samþykktir að því tilskildu að brtt. sem heilbr.- og trn. sameiginlega náði saman um nái fram að ganga. Að vísu telur minni hlutinn að þær tillögur frv. sem snúa að tannréttingum gangi of langt og þarfnist endurskoðunar og á þessum stuðningi er því sá fyrirvari. Við metum það mikils að hv. heilbr.- og trn. náði samstöðu um málið og teljum það fagnaðarefni og nokkurt ljós í myrkri þeirrar ósamstöðu og átaka sem hér ríkja því miður um allt of mörg mál. Í níunda lagi tökum við fyrir 22.--24. gr. frv., sem varða lög um eiturefni og hættuleg efni, um skráningu og mat fasteigna og lög um Iðnlánasjóð. Um þetta er einfalt að segja að minni hlutinn gerir ekki athugasemdir við þessi ákvæði frv. en verður að benda á að sáralítill tími vannst til að huga að þessum ákvæðum. Þá hef ég farið, herra forseti, yfir þau ákvæði frv. sem eru í fyrri kafla þess og allt aftur að II. kaflanum, sem byrjar á grein 25. og inniheldur svonefnd ,,þrátt-fyrir-ákvæði`` sem stundum eru kölluð. Þar inn á milli kemur kannski meginefni þessa máls þar sem eru brtt. meiri hlutans. Ég bendi því hv. þm., þeim sem hafa sinnu í sér enn til þess að fylgjast með umræðunni og þessari yfirferð, sem ég held að gæti verið mönnum hjálpleg til að glöggva sig á efni þessa frv., jafnvel pínulítið umfram hina knöppu framsöguræðu, sem hér var flutt, og hefði ekki upplýst undirritaðan giska mikið, ef ég hefði komið algjörlega ókunnugur að málinu. Það er auðvitað bara mitt mat og kannski hefur það verið fullkomlega nóg til að skýra alla þætti þessa máls fyrir öðrum. Í brtt. meiri hlutans á þskj. 286 kem ég fyrst að 8. tölulið brtt. en það er 10. tölusetti liðurinn í nál. okkar sem ég sé reyndar að er orðinn 9. töluliður þessa þskj. væntanlega vegna þess að hæstv. meiri hluti hefur séð sig knúinn til að gera á brtt. breytingar frá því að við sáum þær síðast í minni hlutanum. Ég númeraði að sjálfsögðu brtt. meiri hlutans á grundvelli þeirra tillagna og þess skjals sem við höfðum undir höndum. Ég er því að tala um 9. tölulið brtt. meiri hlutans á þskj. 286. Hann lýtur að breytingu á hafnalögum nr. 69 frá 1984. Með þeim breytingum, sem eru í fjórum stafliðum, er lagt til að sérstakt álag komi ofan á vörugjald sem hingað til hefur runnið til hafnanna sjálfra og hafnanna eingöngu í landinu. Þetta gjald verði í formi 25% álags á allar vörur og renni í Hafnabótasjóð. Framlög ríkisins til hafnarmála eiga að sjálfsögðu að lækka að sama skapi og er sú upphæð áætluð 125 millj. kr. á næsta ári. Enn verður því miður að segja sömu söguna, sömu dapurlegu söguna, að ekkert samráð hefur verið haft við sveitarfélögin um vinnslu málsins. Herra forseti. Ég ætla að gera hlé á máli mínu, þangað til þeir hæstv. samgrh. og hæstv. forsrh. ganga í salinn. Ég trúi því ekki að þeim sé vandara um en ræðumanni að halda sig innan þessara fjögurra veggja.

Forseti vill vekja athygli á því að hæstv. samgrh. er genginn í salinn

. Já, ég þakka það, mér er nærvera hans ætíð kærkomin. Þá er það spurningin með hæstv. forsrh. sem einnig stendur í dyrum. Ég segi að þeim viðstöddum, hæstv. ráðherrum, forsrh. og samgrh., að enn verður því miður að segja sömu sögu. Við sveitarfélögin var ekkert eiginlegt samráð haft við vinnslu þessa máls. Það slæma er að nánast öllum spurningum er enn ósvarað um tæknilega útfærslu málsins, um innheimtuaðferðina t.d. Vitað er að vandkvæði geta orðið á þessari innheimtu. Ég vona að hæstv. samgrh. hafi haft fyrir því að kynna sér framkvæmd þessara mála nóg til þess að vita að á því geta verið mikil vandkvæði að koma þessari innheimtu við. Ég tel mig bæran um að fullyrða þetta þar sem ég gekk sjálfur í gegnum það að kanna til þrautar hvort koma mætti við með sanngjörnum og réttlátum hætti einhverri gjaldtöku af þessu tagi sem gæti í fyllingu tímans orðið burðugur tekjustofn til að auka hafnaframkvæmdir í landinu. Á þeim er vissulega mikil þörf. Því miður varð niðurstaða mín, samgrn. og tekju- og tolladeildar fjmrn. sú, eftir mikla vinnu í þessum efnum, að gefast upp. Hvers vegna gerðum við það? Við beygðum okkur fyrir skynsamlegum rökum um þau vandkvæði sem væru á sanngjarnri innheimtu þessa gjalds. Þar kemur fyrst og fremst til að í því felast óhjákvæmilega veruleg uppsöfnunaráhrif. Það má segja að það gerist nú þegar í vörugjöldum hafnanna en þó er sá munur á að þau eru sjálfstæðir tekjustofnar hverrar hafnar fyrir sig. Þegar ríkið tekur til við að leggja á skatta af þessu tagi er það illræmt í öllum siðuðum löndum að í honum séu uppsöfnunaráhrif. Ég þarf ekki að útskýra þau fyrir hv. þingmönnum sem muna umræður um uppsöfnunaráhrif söluskattsins og vita að ein meginröksemd fyrir upptöku virðisaukaskatts voru þau að losna við þessi uppsöfnunaráhrif --- að skattur legðist á skatt. Hér mun það óhjákvæmilega gerast að hið nýja vörugjaldsálag leggst ofan á vörugjaldsálag 2,5 sinnum eða 3 sinnum, ef illa tekst til. Í fyrsta lagi þegar varan kemur inn í hafnir, t.d. frá útlöndum. Fari hún í skemmur í Reykjavík og færist á milli farmbréfa tekur hún á sig nýtt hafnagjald þegar hún fer út úr Reykjavíkurhöfn á nýjan leik. Að vísu aðeins hálft, ef rétt er með hlutina farið, og þá leggur varan af stað í vegferð sína út á land, kemur þar í nýja höfn og tekur enn á sig hafnagjald og að þessu sinni fullt á nýjan leik. Þarna leggjast gjöld ofan á gjöld, skattur ofan á skatt og uppsöfnunaráhrif verða umtalsverð. Þau koma að sjálfsögðu fram í vöruverði á landsbyggðinni með margföldum þunga á við það sem gerist hér þar sem það er sjaldgæfara að vara hafi farið milli margra hafna þegar hún birtist hér á suðvesturhorni landsins. Mér er ekki kunnugt um að í gildi sé eða einu sinni í burðarliðnum sé samningur milli ríkisvaldsins og sveitarfélaganna um innheimtu þessa álags. Nú eru hér menn sem vita vel að innheimtutækin sjálf eru í höndum sveitarfélaganna og ég spyr hæstv. samgrh.: Ætlar hann að neyða því upp á sveitarfélögin og hafnirnar að innheimta þetta gjald eða er ætlunin að innheimtumenn ríkissjóðs, hringinn í kringum landið fari í það púlsverk að reikna 25% álag ofan á öll vörugjöld í landinu í höfnum og innheimta þau með harðri hendi? Þeir fá nóg að gera, segi ég bara, ef þeir ætla ekki að gera það í gegnum innheimtukerfi sveitarfélaganna. Ef ætlunin er hins vegar, sem auðvitað er eina skynsamlega vitið, að nota innheimtukerfi sveitarfélaganna þarf að semja um það fyrst við sveitarfélögin, hæstv. samgrh. Þess vegna tekur engu tali, í þessu tilviki frekar en öðrum, að ekki skuli vera byrjað á því að ræða við sveitarfélögin, Hafnasamband sveitarfélaga og aðra bæra aðila á þessu sviði. Það var m.a. fyrir andstöðu eða ábendingar Hafnasambands sveitarfélaga sem fyrri ríkisstjórn féll frá þessari gjaldtöku eða sambærilegri. Við sáum auðvitað að það var óðs manns æði að ætla að láta sér detta í hug að gera þetta í andstöðu við sveitarfélögin og hafnasamband þeirra. Það er auðvitað ljóst að allar upplýsingar vantar um þetta mál, öll gögn. Ekkert liggur fyrir um áhrif þessa á vöruverð á landsbyggðinni eða t.d. á afkomu sjávarútvegsins. Auðvitað tekur varningur sjávarútvegsins, þegar hann umbreytist úr afla í vöru, á sig þetta gjald. Hjá því verður ekki komist. Þar með lenda byrðar á sjávarútveginum, á útflutningsatvinnuvegunum, sem mun að sjálfsögðu hafa áhrif á afkomu þeirra. Við í minni hlutanum vísum að lokum, auk þess sem við leggjum til að þessu verði á nýjan leik vísað til ríkisstjórnarinnar, í álit minni hluta samgn. og í álit Hafnasambands sveitarfélaga og Reykjavíkurhafnar. Fleiri aðilar hafa ekki, svo mér sé kunnugt um, komið saman til að senda frá sér álit í þessum efnum. Ég veit og fer ekki í neinar grafgötur um álit hafnarstjórna og sveitarfélaga vítt og breitt um landið og er þá allra síst að efast um afstöðu minnstu hafnanna vegna þess að ljóst er að þar yrðu mestu vandkvæðin á innheimtunni. Þar er innheimtan ekki jafnuppbyggð og þróuð eins og hjá hinum stærri höfnum sem velta milljónatugum eða milljónahundruðum eins og Reykjavíkurhöfn og nokkrar stærstu hafnir landsins aðrar gera. Því miður er hér enn á ferðinni óbrúklegur málatilbúnaður af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og ber að harma það. Hæstv. samgrh. verður, ef hann vill ekki standa berskjaldaður gagnvart þessum ónýta málatilbúnaði, að gjöra svo vel og reyna að leggja leið sína í ræðustólinn og lýsa fyrir hv. þm. eitthvað inn í þann frumskóg sem er væntanleg framkvæmd þessa atriðis. Ég hvet aðra hv. viðstadda þingmenn til þess að muna það með mér að spyrja hæstv. samgrh. um þetta. Því svo kann að fara síðar á þessum sólarhring eða hinum næsta að minni mitt verði reikult og ég gleymi að hlýða á svör hæstv. samgrh. Ég bið þá aðra um aðstoð í þeim efnum. Þetta er auðvitað stórmál fyrir mörg hin minni sveitarfélög þar sem rekstur hafnarinnar er kannski langstærsta einstaka atriðið á verksviði viðkomandi sveitarfélags, fyrir utan e.t.v. grunnskólann. Þannig er auðvitað um fjölmörg sjávarpláss hringinn í kringum landið. Hlutfallslega er rekstur hafnarinnar geysilega stór póstur hjá þeim. Menn þurfa að muna, landkrabbarnir hér á hafnlausri ströndinni þar sem hafnir eru með höppum og glöppum að þetta er ekki alls staðar svona. Þvert á móti er það þannig að hafnirnar eru miðpunktur, upphaf og endir, og lífæð allra hluta í fjölmörgum byggðarlögum hringinn í kringum landið. Herra forseti. Í ellefta lagi þá kem ég að 9. tölulið brtt. meiri hlutans sem eru breytingar á lögum nr. 52/1957, um eyðingu refa og minka. Þar er því til að svara að minni hlutinn hafði sáralítinn tíma til að athuga þær upplýsingar sem nefndinni bárust varðandi þetta efni. Að ósk okkar komu á lokastigi vinnslu nefndarinnar til viðtals fulltrúar umhvrn. og veiðistjóraembættis og sveitarfélaga og lögðu fram þær upplýsingar sem þeir höfðu og reyndu að svara eftir bestu getu þeim spurningum sem við bárum fram. Ég met það að sjálfsögðu og tel að við höfum fengið fullnægjandi gögn í hendur í málinu. En gallinn var sá að við höfðum því miður sáralítinn tíma til að vinna úr þeim í kjölfarið. Ég vísa í þau gögn og hvet þá sem það vilja að kynna sér þau. Þau er hægt að fá hjá starfsmanni nefndarinnar og eflaust einnig hjá hæstv. umhvrh. eða umhvrn. Við leggjum þó engu að síður til, annars vegar með hliðsjón af því að við teljum okkur ekki hafa haft aðstæður til að kynna okkur þessar upplýsingar þannig að við höfum sannfærst um að þessar breytingar væru skynsamlegar, og hins vegar vegna þess að við óttumst bæði af þessum ástæðum og öðrum um hag hinna minni sveitarfélaga í öllum þessum breytingum, að þessu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari skoðunar. Af minni hálfu er þetta ekki lagt til vegna þess að ég sé að taka afstöðu alfarið gegn þessum breytingum. Mér er ljóst að þörf er á því að taka á þessum málum og koma þarna á fastari skipan. Okkar afstaða verður að vera sú, meðan ekki er skýrt hvernig þessar breytingar koma t.d. við hin fámennu veikburða sveitarfélög í sveitahreppunum sem til viðbótar eru í þessu frv. og þessum breytingum að fá á sig stórauknar álögur vegna nefskattsins sem ég kem að síðar og e.t.v. skerðingu á Jöfnunarsjóði, að þetta gangi til ríkisstjórnarinnar til frekari skoðunar. Í tólfta lagi kem ég hér því miður að dapurlegum lið, herra forseti, sem er reyndar 12., samkvæmt nýrri númeringu, stafliður brtt. meiri hluta nefndarinnar. Það er a-liður 12. brtt., sem lýtur að breytingu á lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar. Eru mér það mikil vonbrigði að þurfa að ræða um þetta í því ljósi sem hér er varpað á hlutina, herra forseti. Þessi breyting meiri hlutans felur það í sér að tekjur Vegasjóðs verða skertar enn og nú um 265 millj. kr. á næsta ári, ef fram gengur, og rennur það fé í ríkissjóð. Þetta eru okkur auðvitað mikil vonbrigði.

Þú gerðir þetta nú líka.

Það er rétt, hv. þm. Sá sem hér talar hefur því miður einu sinni átt þátt í því að taka hluta af tekjum Vegasjóðs í ríkissjóð. En þá er líka rétt, hv. þm., að við förum yfir það við hvaða aðstæður það var gert.

Eru það ekki svipaðar aðstæður og núna?

Nei, hv. þm., bíddu aðeins rólegur. Þannig var að haustið 1988, eða nánar tiltekið rétt fyrir jól, voru bensíngjald og þungaskattur hækkuð verulega vegna þess að á undangengnum missirum hafði mikill slaki myndast í þessa innheimtu og tilhlaupið nam tugum prósenta sem ekki var nýtt til að afla Vegasjóði tekna með álagningu bensíngjalds og þungaskatts. Enda höfðu vegaframkvæmdir dregist saman sem þessu nam. Þess vegna fór ég strax að skoða hvernig unnt væri að ná fram samstöðu um að hækka til mikilla muna þessa tekjuöflun og styrkja þannig tekjuforsendur vegamálanna til frambúðar. Og með hliðsjón af miklum erfiðleikum í atvinnumálum og ríkisfjármálum haustið 1988 þegar ríkisstjórn Sjálfstfl. hafði hrökklast frá völdum, var samkomulag gert um það að þessir tekjustofnar yrðu hækkaðir nokkurn veginn í botn á tilteknum tíma en tekjuaukinn að hluta til á einu ári látinn renna í ríkissjóð. Við þetta samkomulag, sem ég gerði við aðra ráðherra í þeirri ríkisstjórn og þá sem að meiri hlutanum stóðu, lét undirrita og færa inn í fundargerðarbækur ríkisstjórnarinnar til þess að það væri nú örugglega statt, var staðið, hv. þm. Þetta leiddi síðan til þess að strax á árinu 1989 --- og reyndar enn frekar á árunum 1990 og 1991 --- voru tekjuforsendur Vegasjóðs allt aðrar og betri en undangengin ár. Með öðrum orðum, með þessu náðist samstaða um að taka inn slakann á innheimtu þessara gjalda og þess njótum við í dag, hv. þm.

Það kom nú annar slaki út þá aftur.

Það kom að vísu minni háttar slaki á aftur en hann er þó ekki nema um þriðjungur af því sem hann var á þessum tíma og hefur reyndar að hluta til náðst inn á nýjan leik, eins og áætlað var við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári og að lokinni þjóðarsátt yrði reynt að ná inn einhverjum þeim prósentum sem út af stæðu í þessum efnum. Ég fer nú yfir þetta hér til þess að hafa forsöguna á hreinu í þessum efnum og vissulega viðurkenni ég að það er rétt að eitt fordæmi er fyrir þeirri ráðstöfun á síðustu árum að taka hluta af tekjum Vegasjóðs í ríkissjóð en það var gert við sérstakar aðstæður. Með þessari ráðstöfun er því miður enn aukin skerðing framkvæmdafjár Vegagerðarinnar og þannig verður það, herra forseti, að skerðing vegafjár verður samtals 766 millj. kr. frá því sem gildandi vegáætlun gerir ráð fyrir. Því miður hefur smávægileg reikningsskekkja slæðst inn í nál. því þar standa 765 millj. kr. En þegar ég fór yfir þessa útreikninga áðan, eftir að till. til þál. um breyt. á vegáætlun hafði verið dreift, og lagði allar tölur saman á nýjan leik sá ég að ég hafði gert þarna minni háttar reikningsskekkju, eða upp á 1 millj. kr. og vona ég að það fyrirgefist. En niðurstaðan er svo borðleggjandi að ég held ég þurfi ekki að rökstyðja hana neitt frekar. Að framkvæmdafé Vegagerðar verður skert um 766 millj. kr. á næsta ári miðað við það sem vegáætlun gerir ráð fyrir. Ef maður tekur fram uppreiknaða upphæð vegáætlunarinnar eins og hún stendur og miðað við 8% breytingu verðlags milli ára, er skerðingin að sjálfsögðu meiri eða 1.003 millj. kr. Vegáætlunin gerði ráð fyrir 8% verðlagsbreytingum eða hækkun á vegavísitölu milli ára. Þess vegna var niðurstöðutala vegáætlunarinnar á árinu 1992 áætluð verða 6.318 millj. Um 250 millj. kr. lántaka vegna Vestfjarðaganga átti að bætast við sem hefði leitt til þess að framkvæmdafé til vegagerðar hefði orðið 6.568 millj. á næsta ári. Nú er áformað að það verði 5.565 millj. og munurinn á þessum tveimur tölum eru 1.003 millj. kr. Báðar tölurnar hafa verið í gangi undanfarna daga. Hæstv. forseti, í góðsemi minni er ég þess vegna að fara yfir þetta og þykist kunna það sæmilega, ef það má verða einhverjum til betri skilnings á þessu. Þannig er rétt að báðar tölurnar eiga sér stoð í veruleikanum eftir því við hvað er miðað, 1.003 millj. miðað við 8% verðlagsbreytingum á vegáætlun á milli ára og 766 millj. miðað við núgildandi framreikning Vegagerðar sem gerir ekki ráð fyrir nema 4% verðlagsbreytingum á milli ára. Þessar tölur sjá menn líka ef þeir fara í fskj. með þáltill. um vegáætlun sem hér hefur verið dreift og leggja við þær 6.081 millj. sem vegáætlunin er framreiknuð með 4% hækkun. 250 millj. kr. áttu að koma til viðbótar þessu samkvæmt sjálfstæðri ákvörðun Alþingis í formi lántöku vegna hröðunar framkvæmda við Vestfjarðagöng. Þá hefði framkvæmdaféð framreiknað orðið 6.331 millj. og frá því dregnar 5.565 millj. sem gera þessar 766 millj. kr. Þannig er það óhrekjanlegt að í vændum er skerðing vegáætlunar að raungildi miðað við endurmetnar verðlagsforsendur upp á 766 millj. Ég vona að ég þurfi ekki að koma hér upp og hlusta á vefengingu á þessu en fari svo, þá er ég tilbúinn til að útlista þetta enn frekar þannig að enginn maður geti um það deilt. Vissulega er það svo rétt, til að allri sanngirni sé nú haldið til haga, að vegna lakari tekjustöðu Vegasjóðs hefði orðið vöntun á vegatekjum til að fullnægja þessari framkvæmdatölu. Hefði þá annaðhvort þurft að koma til yfirdráttur hjá Vegasjóði, fjárveiting úr ríkissjóði, eða minni framkvæmdir, en það hefur iðulega gerst áður og oft verið leyst án þess að til skerðingar á vegafé kæmi. Þetta hef ég nú rakið nokkuð rækilega, herra forseti, til þess að ekki verði um þetta deilur. Hér er að sjálfsögðu ósköp einföld pólitísk ákvörðun á ferðinni. Vilja menn skera niður vegaframkvæmdirnar svona mikið á næsta ári? Telja menn það skynsamlegt? Ég segi nei. Ég tel það óskynsamlegt og minni hlutinn gerir það ekki síst af tveimur þungavigtarástæðum: Annars vegar með tilliti til ástands vegamála og samgöngumála í landinu sem mjög brýn þörf er á að bæta. Hins vegar með tilliti til atvinnuástands og framkvæmdastigs í landinu eins og nú horfir. Vegaframkvæmdir eru mjög atvinnuskapandi. Þær halda uppi vissum umsvifum í byggðarlögunum vítt og breitt um landið og eru betur fallnar til þess en margt annað að halda uppi umsvifum og fleyta okkur yfir miklar lægðir í atvinnumálum og efnahagsmálum. Framkvæmdir í samgöngmálum eru líka viðurkenndar að vera einhverjar þær arðbærustu sem um getur í þjóðfélaginu. Í minni tíð í samgrn. var reiknað út að mjög gjarnan væri fullkomlega óhætt að reikna með 10% innri arðsemi í framkvæmdum í vegamálum. Ég hygg að þeir hv. alþm. og aðrir sem áttu sæti í nefnd er vann að gerð langtímaáætlunar í vegamálum kannist eitthvað við þessa hluti. Og því miður er það þannig að ekki eru víða í boði fjárfestingarkostir í landinu sem bjóða upp á jafnmikla arðsemi og samgöngubæturnar gera. Þess vegna er það hikstalaust mín skoðun að þrátt fyrir erfiðleika í efnahagsmálum sé réttlætanlegt að reyna að halda uppi eins miklum framkvæmdum í samgöngumálum og nokkur kostur er. Tímans vegna ætla ég ekki að fjölyrða um þann sérstæða kafla sem tengist þessu máli, að með ákvörðun ríkisstjórnarinnar að draga úr framkvæmdum við Vestfjarðagöng er Vegagerðin sett í þá hættu að brjóta samning á grundvelli alþjóðlegs útboðs, enda hef ég gert það að umræðuefni áður. Í þrettánda lagi, herra forseti, og fer ég nú senn að komast í gegnum þessa úttekt mína á efni frv. og afstöðu minni hlutans, kem ég að 12. tölul. brtt. meiri hlutans, c-lið. Það er nefskattur vegna löggæslukostnaðar. Þá má hæstv. samgrh. fara í kaffi en hæstv. landbrh. verður hins vegar að koma hingað á nýjan leik, herra forseti, þegar ég kem að síðasta atriði nál. sem lýtur að ,,þrátt-fyrir`` kaflanum og Framleiðnisjóði landbúnaðarins. Hæstv. landbrh., eftir um það bil 15 mín. verður það tímabært. Segi menn svo að ég sé ekki að reyna að vera liðlegur við hæstv. ráðherra.  12. tölul. brtt. meiri hlutans, c-liður, fjallar sem sagt um þennan kostulega nefskatt sem hæstv. ríkisstjórn ákvað í vandræðum sínum að leggja á sveitarfélögin í landinu, reiknaðan út með tilliti til íbúafjölda þeirra og merkja löggæslukostnaði. --- Ég endurtek, merkja löggæslukostnaði, til málamynda, hreinna málamynda. Með þessum sakleysislega lið yrði nefskatti skellt á sveitarfélögin sem næmi mismunandi upphæðum á hvern íbúa þeirra eftir íbúafjölda sveitarfélaganna. Þessi tillaga leit dagsins ljós í fyrsta sinn í efh.- og viðskn. fyrir tveimur og hálfum sólarhring, á mánudagsmorgun. Hún leit dagsins ljós hér í þingsölum gagnvart óbreyttum þingmönnum hv. í fyrsta sinn í gærkvöldi, eða reyndar í dag, þegar þeir komu til fundar, þeir sem ekki hlýddu á einræðu Starkarðar hér í gærkvöldi, þ.e. á útbýtingarfund hæstv. forseta. Það er auðvitað kostulegt að svona stórpólitískt mál, átakamál, skuli bera svona að á Alþingi Íslendinga. Í nefndinni hefur að sjálfsögðu komið fram að ekkert samband var haft við forsvarsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga. Og ekkert samráð haft við þá frekar en áður um þetta atriði, nema það sé kallað samráð, hæstv. forseti, að kalla í nokkra forsvarsmenn Samtaka sveitarfélaganna í landinu og tilkynna þeim ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Ef það er samráð þá bið ég um orðabók Menningarsjóðs og ætla að fletta upp á því hvað stendur þar um orðið samráð. Ég hef ekki áttað mig á að það héti samkvæmt málvenju í íslensku samráð --- hæstv. dómsmrh., og fagna ég nú hingað komu yðvarri því ég er að ræða hér um dómsmálamálefni --- að hóa í forsvarsmenn sveitarfélaganna og tilkynna þeim að það eigi að skella á þá rúmlega 700 millj. kr. útgjöldum á næsta ári og merkja það til málamynda löggæslukostnaði í landinu. Enda ítrekuðu forsvarsmenn sveitarfélaganna það á fundi með efh.- og viðskn. að mótmæli þeirra, samanber samþykkt Sambands ísl. sveitarstjórna frá 11. des., og sjá fskj. VI. í þessu nál., eru enn í fullu gildi. Það var svo eftir öðru að ekki gafst kostur á að fá tæmandi upplýsingar um áhrif þessarar gjaldtöku á afkomu sveitarfélaganna fyrr en eftir að nefndin lauk störfum um þetta mál. Ljóst er, og ég get sýnt fram á það með útreikningum og tölum hér á eftir, að í mjög mörgum tilvikum liggja væntanleg útgjöld sveitarfélaganna í landinu vegna nefskattsins eins á bilinu 2--5% af brúttótekjum, 1,5--4% í mörgum tilvikum, af heildartekjum sveitarfélaganna. Það liggur nú þegar fyrir, herra forseti, að mörg sveitarfélaganna --- væri æskilegt að hæstv. félmrh., forsrh. og dómsmrh. gætu gert okkur þann greiða að vera viðstödd þennan hluta umræðunnar --- ætla sér að hækka álagningu útsvars á næsta ári í tengslum við þessa ákvörðun og tvö þeirra hafa þegar gert það. Mosfellsbær og Hafnarfjörður hafa þegar tekið ákvörðun um að hækka sínar álögur á íbúana á næsta ári. Þetta mun síðan leiða til þess, ef þau og fleiri sveitarfélög fullnýta tekjustofna sína, að þau öðlast rétt til greiðslna úr Jöfnunarsjóði. Sveitarfélög sem ekki hafa áður átt þess kost vegna þess að þau hafa ekki fullnýtt tekjustofna og þar með fyrirgert rétti sínum til greiðslna úr Jöfnunarsjóði. Af þessum sökum getur niðurstaðan orðið sú að þessar álögur bitni með tvöföldum eða margföldum þunga á ýmsum verst stöddu sveitarfélögum landsins sem mestrar tekjujöfnunar hafa notið hingað til úr Jöfnunarsjóði. Samkvæmt upplýsingum frá fulltrúa dómsmrn. sem mætti á fund nefndarinnar lítur dómsmrn. ekki á nokkurn hátt á þessa breytingu sem verkefnatilfærslu, enda tæki það langan tíma, kannski eitt ár, kannski tvö. Auk þess er umdeilt hvort það sé farsæl breyting að færa þetta á nýjan leik eða að einhverju leyti yfir á verksvið eða forræði sveitarfélaga. Hér er því um hreina og beina og klára skatttöku að ræða án nokkurs samhengis við viðkomandi verkefni og án þess að nokkurt forræði fylgi með í viðkomandi málaflokki. Það er áætlað, herra forseti, að þessi löggæsluskattur, þessi lögguskattur, löggunefskattur eða hvað maður á að kalla hann, kosti sveitarfélögin rúmlega 700 millj. kr. á næsta ári og er reyndar auðreiknað miðað við íbúafjölda í landinu. Því þennan skatt á að leggja á hvern einasta Íslending frá vöggu til grafar, hvern einasta uppistandandi Íslending  Auðvitað er alveg augljóst að álitamál, og reyndar ekkert álitamál að mínu mati, hlýtur að vera hvort þessi skattlagning þverbrýtur ekki svonefnda jafnræðisreglu í skattamálum. Vegna þess að hér er í fyrsta lagi um skattlagningu að ræða, hæstv. dómsmrh., og þar er ég hæstv. dómsmrh. sammála. Hann gaf tímamótayfirlýsingu um það í Morgunblaðinu á sunnudaginn að hér væri hreinn og klár skattur á ferð. Starfsmenn hans í dómsmrn. staðfestu þetta á fundum með efh.- og viðskn. þar sem þeir sögðu að engin verkefnatilfærsla né forræðistilfærsla væri fyrirhuguð í tengslum við þetta mál. Ergo, skattheimta. Þá spyr ég hæstv. dómsmrh. og aðra hæstv. ráðherra sem ættu að vera hér, t.d. hæstv. félmrh.: Erum við þá ekki komin á þunnan ís varðandi jafnræðisregluna í skattalegu tilliti? Að mismuna svo berlega íbúum landsins með þeim hætti hvað skattgreiðslur til sameiginlegs sjóðs varðar. Því hér er ekki á ferðinni skattur til sveitarfélags, hér er ekki á ferðinni þjónustugjald eða kostnaður vegna þjónustu sem sveitarfélögin fá, því þar er ekkert samhengi á milli. Ég óska eftir því, herra forseti, að Alþingi afgreiði ekki þetta mál fyrr en lögfræðiálit liggur fyrir um þetta atriði. Ég bið um að okkur berist greinargerð frá fjmrn., ríkislögmanni vini mínum, eða Lagastofnun Háskólans, t.d. virtum prófessorum þar, um það hvort þetta sé nú ekki ærið hæpið með tilliti til jafnræðisreglu gagnvart skattalögum. Fyrir nú utan öll þau ósköp sem ástæða væri til að fara út í. En hér væri gaman að hafa t.d. hv. 6. þm. Reykv. Sólveigu Pétursdóttur og hv. 5. þm. Norðurl. v. Vilhjálm Egilsson við umræðuna því þessir ágætu þingmenn fluttu heitar ræður um það í efh.- og viðskn. að sakleysisleg brtt. um undanþægt heimildarákvæði sem hv. 5. þm. Vestf. flutti og varðaði skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði væri tvímælalaust brot á jafnræðisreglunni. Þessir hv. þingmenn urðu svo heilagir í framan að ef ég hefði einhvern tímann séð Jesú Krist þá hefði ég örugglega haldið að þetta væri hann sem væri þarna fyrir framan mig. Þetta væri alveg tvímælalaust brot á jafnræðisreglunni. Sú ósvinna að ætla að láta fjmrh. hafa heimild til þess að fella niður skattinn gagnvart sumum landsmönnum en öðrum ekki. En hvað er þá þetta, herra forseti? Ég verð að segja það alveg eins og er að ég gef ekki mikið fyrir málflutning af þessu tagi og virðing mín fyrir þessum hv. þingmönnum dvínar stórlega ef þeir verða svo litlir karlar eða kerlingar, eftir málvenju, að samþykkja þetta möglunarlaust. Ég verð að segja það alveg eins og er. Fyrir svo utan allt annað sem þessu máli tengist, framkomunni við sveitarfélögin o.s.frv. Við í minni hlutanum höfum valið að birta nýstaðfestan Evrópusáttmála um sjálfsstjórn sveitarfélaga með tilliti til þessa máls og hann er síðasta fskj. með þessu litla nál. sem ég er hér að mæla fyrir. Þar eru býsna afdráttarlaus ákvæði um þær skuldbindingar sem viðkomandi ríkisstjórn er að undirgangast gagnvart sjálfstæði sveitarfélaganna og tekjustofnum þeirra. Hvers konar útreið er þetta sem sveitarfélögin fá í þessum samskiptum og hvers eiga þau að gjalda sem fara t.d. verst út úr þessum hlutum? Ég vil vísa í fskj. um þetta mál. Ályktun stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, fskj. VI. frá 11. des. ef ég man rétt, er óvenju harðort. Þar segir sambandsstjórnin að ríkisstjórnin hafi nú með einhliða ákvörðunum og án alls samráðs við sveitarfélögin og samtök þeirra lagt fram tillögur um breytingar á tveimur veigamestu tekjustofnum sveitarfélaga, útsvari og Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Jafnframt felist í þessu stórfelldar nýjar álögur á sveitarfélögin. Ekkert samráð hefur verið haft við forsvarsmenn sveitarfélaga, segir þarna, um þessa tillögu. Þrátt fyrir skýr ákvæði samstarfssáttmála ríkis og sveitarfélaga um samráð þessara aðila varðandi sameiginleg hagsmunamál og ákvæði 116. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 8/1986, en þar segir --- og svo kemur það sem ég las upp hér í byrjun ræðu minnar, að ríkisstjórnin skuli hafa náið samráð við Samband ísl. sveitarfélaga um þau mál er varða verkskiptingu og um önnur samskipti þessara aðila. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga undir forustu sjálfstæðismannsins Vilhjálms Þ. Vilhjálmssonar segir: ,,Samningsbundið og lögformlegt samstarf er þannig rofið og það er einskis virt af ríkisstjórninni.`` Þetta eru óvenjulega þung orð, herra forseti, sem maður neyðist til að lesa hér upp frá hverjum hagsmunasamtökunum og aðilunum á fætur öðrum úti í þjóðfélaginu. Frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, frá aðilum vinnumarkaðarins, frá sjómönnum, frá hagsmunasamtökum í sjávarútvegi o.s.frv. o.s.frv. Enn fremur segir í þessari samþykkt: ,,Slík vinnubrögð leiða til alvarlegs trúnaðarbrests milli sveitarfélaganna og ríkisvaldsins . . . Mörg sveitarfélög standa nú frammi fyrir miklum fjárhagsvanda. Gerðar eru kröfur á hendur þeirra hringinn í kringum landið um fjárhagslega þátttöku í atvinnulífinu`` --- segir þar. ,,Einnig hefur ríkisvaldið að undanförnu aukið fjárhagslegar skyldur sveitarfélaganna með lögbindingu nýrra verkefna og hertum reglugerðarákvæðum.`` Þessi samþykkt stendur, segir framkvæmdastjóri og formaður stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Hún er í fullu gildi þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn hafi ákveðið að leggja á nefskattinn í staðinn fyrir að henda málefnum fatlaðra í sveitarfélögin, jafngeðslegt og það nú var. Það er með ólíkindum, herra forseti, það sem maður upplifir þessa dagana og t.d. hæstv. félmrh. leggur nafn sitt við í þessum efnum. Eins og er um ákvæðin um ábyrgð launa við gjaldþrot og eins og var um þá furðulegu ákvörðun næturfundarins að henda í sveitarfélögin málefnum fatlaðra með einhliða ákvörðun og tilheyrandi kostnaði upp á 400 millj. kr. eins og málefni fatlaðra í landinu væri eitthvað til að kasta á milli. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að mig furðar á því að menn skuli lenda í slíkum ógöngum eins og þarna hefur gerst. Varðandi lögreglunefskattinn koma auðvitað út kostulegir hlutir þegar hann er skoðaður nánar. Ég tel að skatttaka með þessum hætti gangi ekki og vonandi kemur álit lögfræðinga á því á næstunni. Ef við t.d. lítum á það hver fjöldi löggæslumanna í hinum einstöku sýslum er í hlutfalli við íbúatölu sveitarfélaganna kemur ýmislegt kostulegt í ljós. Í Strandasýslu eru t.d. 1.066 íbúar á hvern lögregluþjón og mun það sennilega stafa af því að lögregluþjónar eru ekki margir í Árneshreppi á Ströndum. Þar eru menn friðsamir og hafa að mestu leyti komist af án blessunar löggæslunnar. Á Siglufirði eru hins vegar aðeins 303 íbúar á bak við hvern lögregluþjón. Í Norður-Múlasýslu búa þeir vel að lögreglu eða hitt þó heldur því að þar eru sömuleiðis 1.066 íbúar á bak við hvern lögregluþjón. En í Keflavík og Grindavík hljóta þeir að vera ódælir því að þar eru þeir 399 á bak við hverja löggu. Verst af öllum sýslum landsins fer þó Vestur-Skaftafellssýsla út úr þessu, sýsla hv. 2. þm. Suðurl., og segir það auðvitað sína sögu um friðsemd og spekt þeirra Vestur-Skaftfellinga að þeir komast af með einn lögregluþjón á 1.209 manns. Sem sagt er nóg að hafa eina löggu til að passa upp á hverja 1.209 Vestur-Skaftfellinga og gengur samt allt vel þar. Auðvitað liggur í hlutarins eðli að bókstaflega fáránlegir hlutir koma út ef menn fara að burðast við að tengja þetta við íbúatölu sveitarfélaganna. Ég held að menn ættu því betur að láta það ógert og vera jafnhreinskiptnir og hæstv. dómsmrh. að ósköp einfaldlega viðurkenna að þetta er bara skattur, holt og bolt skattur á landsmenn, innheimtur í gegnum sveitarfélögin í tveimur þrepum með þessum hætti. Rétt til að gefa mönnum hugmyndir um stærðargráðuna sem er á ferðinni er rétt að taka það fram að Reykjavíkurborg mun greiða í þennan löggunefnskatt á næsta ári 278 millj. kr. og Akureyri 40 millj. kr. Svo vill til að ræðumaður þekkir svolítið málefni þess sveitarfélags og veit að þetta er t.d. býsna umtalsverður hluti af lausu framkvæmdafé Akureyrarbæjar, því miður er það svo. Og það vill svo til að ég man fríhendis, ef svo má að orði komast, nokkurn veginn þær upphæðir sem Akureyrarbær hefur getað lagt í sinni framkvæmdasjóð undanfarin ár og þær eru mjög sambærilegar þessari tölu. Ég held ég muni það rétt að þar hafi verið á ferðinni stærðargráðan 50--70 millj. kr. á undanförnum árum. Þetta eru því miður stóralvarlegir hlutir. Nesjahreppur, sem hv. þm. Agli Jónssyni þykir vænt um.  Fleiri svona kostuleg dæmi get ég nefnt. Vita menn t.d að litli Grímseyjarhreppur norður við heimskautsbaug mun þurfa að borga 205.700 kr. á næsta ári í löggæslunefskattinn? Hafa menn hugleitt hversu oft lögregluþjónn sést í Grímsey? Annar bláfátækur lítill hreppur í mínu kjördæmi inn til dala á Tröllaskaga með 55 íbúa, rétt yfir hinum lífvænlegu mörkum samkvæmt lögum á að borga á næsta ári 93.500 kr. í þennan nýja skatt. Ég get tekið enn hroðalegri dæmi eins og Norðfjarðarhrepp og ef menn fara síðan í fylgiskjöl þar sem jafnframt eru upplýsingar um álögð gjöld á síðasta ári sjá menn að Norðfjarðarhreppur á að borga í þennan skatt með sínum 85 íbúum 144.500 kr. en heildartekjur sveitarfélagsins eru 3.489 þús. kr. Þetta þýðir að af brúttótekjum Norðfjarðarhrepps fara á næsta ári á fimmta prósent í þennan skatt. Þetta er að vísu einn af tekjulægstu hreppum landsins. En þar með er líka verið að segja að hann gæti verið einn af þeim sem missti hvað mest við skerðingu á greiðslugetu Jöfnunarsjóðs hvað jöfnunargjöldin snertir. Herra forseti, ég gæti farið með mörg fleiri slík dæmi upp úr þessum fylgiskjölum. Ég hvet hv. alþm. til þess að kynna sér þau og ég fullyrði að hér eru reidd fram gögn sem gefa mönnum möguleika á því að glöggva sig tiltölulega vel á þessu máli. Því er alveg ljóst að við í minni hluta efh.- og viðskn. leggjum eindregið til að þetta mál verði ekki lögfest. Því verði vísað til ríkisstjórnarinnar þaðan sem það kom og ekki sýnt okkur aftur, a.m.k. ekki í þeim búningi sem hér er á ferðinni. Að lokum, herra forseti, kem ég að II. kafla frv. Þar var því miður umfjöllun sama marki brennd og vinnan að öðru leyti, að sáralítill tími gafst til að fara yfir þau atriði. Efni barst frá nokkrum aðilum inn í nefndina og auk þess komu á fund okkar forsvarsmenn bænda, Haukur Halldórsson, formaður Stéttarsambands bænda og Jónas Jónsson búnaðarmálastjóri. Ég ætla hér að lokum að gera svo að umtalsefni 34. gr. frv. og var þá búinn að nefna það við hæstv. landbrh. að gaman væri að hafa hann viðstaddan og nú er u.þ.b. sá stundarfjórðungur liðinn sem ég gaf honum upp að myndi líða áður en að þessum hluta málsins kæmi. En 34. gr. frv. er sú grein í svonefndum ,,þrátt fyrir`` kafla þar sem ákveðið er í fyrsta sinn að skerða tekjur Framleiðnisjóðs landbúnaðarins á árinu 1992 um ríflega helming þannig að þær verði einungis 340 þús. kr. á því ári. Nú geri ég hlé á máli mínu þangað til hæstv. landbrh. birtist því að alvara málsins kemur í næstu setningu minni og höfð eftir formanni Stéttarsambands bænda. Hæstv. landbrh., á fundi efh.- og viðskn. komu þeir Haukur Halldórsson, formaður Stéttarsambands bænda og Jónas Jónsson búnaðarmálastjóri. Aðspurðir um skerðingu lögboðinna framlaga ríkisins til Framleiðnisjóðs bænda, sem jafnframt eru --- eins og okkur er öllum kunnugt --- hluti af samningi ríkisvaldsins og bænda um skipan búvöruframleiðslunnar á grundvelli laganna frá 1985, gamla búvörusamningsins, getum við kallað það, upplýstu þeir --- og sérstaklega var það formaður Stéttarsambandsins sem tók það fram --- að þessi skerðing, ef hún næði fram að ganga, væri að sínu mati --- og ég reyndi að taka niður hans óbreytt orð --- fyrstu eiginlegu vanefndir ríkisins á samningum þess við bændur frá 1985, ef frá væru talin minni háttar framkvæmdaatriði sem leyst hefðu verið með samkomulagi fram að þessu. Þetta er því miður alvara málsins, hæstv. landbrh. Vegna þess að nýr langtímasamningur er í gildi milli ríkisvalds og bændasamtakanna. Miklu varðar að það traust sem þrátt fyrir allt hefur skapast milli þessara aðila á undanförnum árum rofni ekki. Menn hafa þurft að sæta ýmsu í þessum efnum undanfarin ár og mörg snúin viðfangsefni hafa komið upp í samskiptum þessara aðila en það hefur sem betur fer hingað til tekist að leysa þau þannig að formaður Stéttarsambandsins lýsir því yfir að hann telji þar ekki vera um eiginlegar vanefndir að ræða sem orð sé á gerandi. Það sé þá fyrst nú, ef þessi skerðing nái fram að ganga, sem um alvarlegar vanefndir og fyrstu eiginlegu vanefndirnar sé að ræða á samningnum frá 1985. Báðir viðmælendur nefndarinnar tóku svo fram að skerðing Framleiðnisjóðs kæmi á alversta tíma fyrir landbúnaðinn og sveitir landsins þegar menn eru að mæta áhrifum af nýjum samdrætti framleiðslunnar og reyna að aðlaga framleiðsluhætti sína og búskap að nýjum aðstæðum. Þetta er því miður hin alvarlega staða þessa máls og ég fjölyrði ekki um það frekar enda er það stundum svo að færri orð eru áhrifaríkari en fleiri. Ég minni síðan aftur á það sem boðað er í fjárlagafrv. og lýtur að hinum nýja samningi. Nál. lýkur svo á því að fulltrúi Kvennalistans hefur óskað að taka fram ákveðin atriði varðandi lagasetningu af því tagi sem er á ferðinni og nefnast gjarnan bandormar. Af málvöndunarástæðum býð ég upp á nýyrðið safnfrumvörp ef mönnum þykir það brúklegt í framtíðinni. Það er öllu geðfelldara orð en bandormur af vissum ástæðum og mér finnst orðið safnfrumvarp ágætlega lýsandi fyrir það sem er á ferðinni, þ.e. að safnað er saman í eitt frv. efni óskyldra lagaákvæða. Gott er fyrir valdamann í þinginu eins og hv. formann þingflokks Alþfl. að heyra þessa uppástungu mína.  Að lokum vill svo minni hluti efh.- og viðskn. undirstrika og ítreka, því miður að gefnu tilefni, ítreka mótmæli sín gegn þeim vinnubrögðum sem ríkisstjórnin hefur beitt í þessu máli. Við hljótum að lýsa miklum áhyggjum yfir þeim ólýðræðislegu starfs- og samskiptaháttum sem nýir stjórnarherrar hafa innleitt gagnvart Alþingi og þjóð. Það er þannig, hv. þm. og hæstv. ráðherrar, að það er ekki hægt að horfa fram hjá því að andrúmsloftið hefur stórversnað í samskiptum ríkisvalds og fjölmargra aðila innan þings og utan. Auðvitað eru tíðindi að til viðræðna við eina þingnefnd skuli koma fjölmargir mismunandi aðilar og nánast hver einn og einasti hafi sömu sögu að segja. Byrji ræður sínar á hörðum mótmælum gegn þeim vinnubrögðum sem þeir hafa mátt sæta af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Þetta er ósköp einfaldlega svona, hv. formaður þingflokks Alþfl., ég veit að þingmanninum er þetta ljóst. Ef hann trúir mér ekki þá ætti hann að taka nóttina í að blaða í gegnum fskj. með þessu nál. og mundi hann þá ekki gera af sér annað óþarfara á meðan. Þetta er gegnumpakkað af bréfum, greinargerðum, álitsgerðum frá sveitarfélögunum, samtökum þeirra, frá Hafnasambandinu, frá Alþýðusambandinu, frá Vinnuveitendasambandinu, frá Verslunarráðinu, frá Sjómannasambandinu, frá LÍÚ und so weiter, eins og sagt er á þýðverskri tungu. Og allir þessir aðilar eru því miður að mótmæla vinnubrögðum og framkomu ríkisstjórnarinnar við sig. Þetta er auðvitað leiðinlegt, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Ég vil svo að lokum taka undir það að hér er á ferðinni í formi lagasetningar umtalsverður sóðaskapur og eru menn þó ýmsu vanir hér í svona safnfrumvörpum eða bandormum. En hér er því við að bæta að til viðbótar fjármálalegum atriðum er blandað inn í faglegum hlutum sem ekki varða útgjöld ríkisins og koma þeim jafnvel ekki við. Það finnst mér vera viðbótarsóðaskapur í lagasetningu af þessu tagi og gerir málið hvorki betra né áferðarfallegra fyrir hæstv. ríkisstjórn og hæstv. siðapostulann, forsrh., sem hefur talið sig þess umkominn að vanda um við aðra menn í þessum efnum. Herra forseti, ég lýk nú framsöguræðu minn enda nokkuð þreyttur orðinn og feginn því að geta látið þennan ágæta ræðustól öðrum eftir. En ég hef gert ósköp einfaldlega mitt besta í því að fara ítarlega yfir efni þessa frv. og gera nokkuð rækilega grein fyrir þessu nál. sem mér var falið af minni hlutanum að tala fyrir og rökstyðja okkar afstöðu eins málefnalega og vel og mér er á þessum stutta tíma mögulegt. Ég vona einnig að mér hafi tekist að upplýsa ýmis atriði fyrir hv. alþm. með ræðu minni og út af fyrir sig einnig með því nál. sem við í minni hlutanum höfum tekið saman og er auðvitað til muna fyllra og geymir meiri gögn um þetta mál en það sem barst frá meiri hlutanum. Það er til gamans allt í lagi að upplýsa það að vinna við þetta nál. hófst rétt um kl. hálfsjö í morgun og hefur nú meira og minna staðið yfir sleitulaust síðan. Ég tel að þetta sé eftir atvikum þokkalegur afrakstur á þeim tíma og vona að hv. alþm. minnist þess þegar rætt er um vinnubrögð og afköst manna hér að menn reyna að leggja nótt við dag og skila góðu verki eftir því sem kostur er við erfiðar aðstæður, eins og stundum er sagt.