Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Þetta frv. er samið eftir sömu reglum og slík frv. áður. Að öðru leyti læt ég nægja að vísa til þeirrar aths., sem fylgja frv. Legg ég til, að frv. verði vísað til fjvn. að lokinni umr.

Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson) Ég þarf ekki að hafa langan formála fyrir framsögu minni. Ég tel víst, að hv.þm. hafi kynnt sér brtt. þær, sem fram hafa komið, bæði frá fjvn. og einstökum þm., svo að ekki þurfi að skýra hvern lið. Ég vil þó þegar taka það fram, að sú stefna virtist ríkjandi meðal allrar n. áður en nefndin klofnaði, að sjálfsagt væri að taka í fjárlög öll gjöld og tekjur ríkissjóðs með slíkri nákvæmni, sem frekast væri unnt. Þessi stefna hefir leitt til hækkunar á ýmsum liðum, og þá einkum gjaldaliðum, sem áður hafa farið fram úr áætlun. Ég vil vænta þess, að þingið geti þó fallizt á þessa stefnu, því að hitt er auðvitað ekkert nema sjálfsblekking, að fela þannig útgjöld ríkissjóðs. Um vinnubrögð n. get ég sagt það í fáum orðum, að henni hefir borizt mikil mergð erinda, alls á 6. hundrað, og er sumt af því stórar bækur. Alls hefir n. haldið milli 40-50 fundi. Ýmsir póstar hafa verið látnir bíða til 3. umr., svo sem skipting á símafé, vitafé og strandferðastyrkjum. Er það gert til þess að sjá, hvað nýtt kemur fram í þessum efnum til þess tíma. N. hefir í till. sínum ekki tekið tillit til nýrra tekjuauka, með því að enn er ekki séð, hvernig tekjuaukafrv. þeim, sem fyrir þinginu liggja, kann að reiða af, né hvaða áhrif þær breytingar kunna að hafa. Sama er að segja um auknar tekjur af áfengisverzluninni, sem vænta má, að breytt áfengislöggjöf hafi í för með sér. N. hefir að þessu sinni ekki gert neina áætlun um þann tekjuauka, en mun athuga þann lið fyrir 3. umr. Vil ég þá víkja að einstökum brtt.fjvn. og gefa skýringar á nokkrum þeirra. Er þá fyrst að geta um hækkanir á tekjuhliðinni, sem gerðar eru til samræmis við tekjurnar eins og þær hafa reynzt undanfarið. Vitagjaldið var í fyrra 485 þús. og útlit fyrir, að það verði svipað nú. Það var áætlað í fjárlfrv. 440 þús. N. hefir hækkað þennan lið upp í 470 þús. Áfengistollurinn var 588 þús. 1933, en er áætlaður í fjárlfrv. 500 þús. N. hefir hækkað þann lið upp í 570 þús. Hagnaður á rekstri póstsjóðs var 132 þús. árið 1933, en er í fjárlfrv. áætlaður rúmlega 36 þús. kr. Að vísu er það rétt, að gróði póstsjóðs það ár stafaði að töluverðu leyti af gengisbreytingu dönsku krónunnar. En tekjur póstsjóðs aukast jafnt og þétt með ári hverju, og þótti því rétt að hækka þennan lið upp í 50 þús. kr. Sama er að segja um rekstrarhagnað áfengisverzlunarinnar. Það virðist ekki ástæða til að ætla hann minni en verið hefir. Og um útvarpið gilda sömu ástæður. Þessar hækkanir tekjumegin nema samtals um 244 þús. kr. Um brtt. við 5.-8. gr. er það að segja, að þær fela aðeins í sér breytingar á niðurstöðutölum. En ég vil geta þess í þessu sambandi, að tilmæli hafa komið um það frá póstmálastjórninni og atvmrh., að veittar verði 2000 kr. af tekjum póstsjóðs til þess að útvega póstþjónum einkennisbúninga. Þetta tíðkast hvarvetna annarsstaðar og má heita orðið nauðsynlegt hér í Rvík. Mætti líka skoða þetta sem nokkra uppbót á hin lágu laun póstmanna. Enginn ágreiningur var í n. um að verða við þessum tilmælum, og væntir n. þess, að þingið fallizt á þetta. Þá hefir n. lækkað dagskrárkostnað útvarpsins um 20 þús. kr. Þetta var gert eftir orðsendingu frá Ríkisútvarpinu, sem enginn vildi reyndar kannast við síðar. N. telur þó, að hægt ætti að vera að afla útvarpinu sæmilegs útvarpsefnis fyrir 80 þús. kr. Þá er sú brtt., að draga prentunarkostnað landsreikninganna frá alþingiskostnaðinum og telja hann með kostnaði við fjármálaráðuneytið. Þetta er aðeins tilfærsla, sem virðist sjálfsögð. Þá er lagt til að lækka kostnaðinn við ríkisféhirðisembættið um 5000 kr. Þarna eru margir starfsmenn, og virðist ástæða til að ætla, að eitthvað mætti spara þar. Árið 1933 var kostnaðurinn við embættið 33 þús., en er nú áætlaður í fjárlfrv. 35 þús. kr. Þess má geta, að nú eru hjá ríkisféhirði tveir fulltrúar, sem báðir hafa hærri laun en hann sjálfur. 10. brtt. er um hækkun á kostnaði við fjármálaráðuneytið vegna prentunar landsreikninganna. 11. brtt. er um hækkun vegna sambandslaganefndar. N. heldur fund sinn í Kaupmannahöfn í sumar, og er því auðsætt, að allt of lítið er veitt í þessu skyni í fjárlfrv. 12. brtt. snertir hæstarétt. Er „annar kostnaður“ áætlaður 10 þús. kr., þar af 3 þús. kr. til ritara. Þetta fé fer mest til prentunar á hæstaréttardómum. Við höfum áætlað, að 5 þús. kr. myndu duga til útgáfu á dómunum, þótt útgáfukostnaður sé vitanlega nokkuð misjafn frá ári til árs. N. vill ennfremur sleppa „klásúlunni“ um 3000 kr. til ritara, þar sem núv. ritari hefir nú full laun í stjórnarráðinu, en gegnir þar ekki störfum. Þá kemur stærsta sparnaðartill. meiri hl., en hún er sú, að lækka kostnaðinn við landhelgisgæzluna úr 500 þús. kr. í 350 þús. Eftir núgildandi fjárl. leggur ríkið fram 500 þús. kr. og landhelgissjóður 150 þús. En í fjvn. var rætt um að gera breytingar á landhelgisgæzlunni til sparnaðar, og var það gert í samráði við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Var komizt að þeirri niðurstöðu, að hægt myndi og heppilegt að haga landhelgisgæzlunni þannig framvegis, að eitt skipið, Ægir, annaðist landhelgisgæzluna að mestu, og væri jafnan að gæzlu. Þór væri hafður til gæzlu við Vestmannaeyjar, en annaðist jafnframt flutninga til vitanna. Auk þess væru varðbátar hafðir á vissum stöðum. Einu varðskipinu, Óðni, yrði hinsvegar lagt upp og selt, ef hægt væri. Með þessari tilhögun reiknaðist n. til, að spara mætti ríkissjóði 150 þús. kr. á kostnaði við landhelgisgæzluna. Þá er í 14. brtt. aths. eða fyrirmæli viðvíkjandi því, að heimilt sé að láta fangana á Litla-Hrauni vinna á Reykjatorfunni, þegar ekki er vinna heima fyrir. Hér er ekki um útgjöld að ræða á neinn hátt. Einnig skal ég láta þess getið, að þessi heimild er bundin því skilyrði, að sú vinna, sem þarna yrði framkvæmd, væri ekki tekin frá öðrum, þannig að hún skerði á nokkurn hátt almenna atvinnu. 15. brtt. er um smávægilega hækkun, 300 kr., á læknisvitjanastyrk. Með 16. brtt. leggur n. til, að niður verði fellt framlag til fjörefnarannsókna, 3000 kr. Þessi styrkur var upphaflega veittur í þeim tilgangi, að rannsóknarstofa háskólans eignaðist tæki til þessara rannsókna. Nú hefir háskólinn eða rannsóknarstofan eignazt þessi tæki, og virðist því, að þessar rannsóknir geti farið fram án þess að til þeirra sé lögð sérstök fjárhæð. Þá er í þessum lið tekin upp jafnhá upphæð, 3000 kr., til þess að styrkja utanfarir lækna. Því verður ekki mótmælt, að fáum stéttum mun meiri þörf á slíkum styrk, og hefir n. fallizt á að taka þessa upphæð inn í sínar till., eftir beiðni frá landlækni. Í 17. brtt. er lagt til, að veitt verði nokkur upphæð til þess að styrkja geðveikralæknaefni til náms erlendis. Við höfum fáa geðveikralækna, og full þörf virðist á fleirum.

Við höfum nóg af vitlausum mönnum

. Já, það virðist a. m. k. stundum vera svo. 18., 19. og 20. brtt. snerta allar Nýja-Klepp, og er með þeim gert ráð fyrir nokkrum sparnaði á þessu hæli, á starfslaunum 5000 kr., á lyfjum og sáraumbúðum 3000 kr., og á áhöldum og viðhaldi 5000 kr. Þessi sparnaður nemur til samans 13000 kr. Ef þessi kostnaður á Nýja-Kleppi síðastl. ár er borinn saman við það, sem gerist á öðrum spítölum, þá er hann miklu meiri en á sambærilegum stöðum öðrum, og meiri en á öllum öðrum sjúkrahúsum nema landsspítalanum. N. vill benda á, að sérstök þörf sé á að athuga þetta. Hún hefir spurt landlækni um málið, en hann hefir leitt hjá sér að svara ákveðið og segir, að þetta mál hafi ekki fyrr verið undir sig borið, og geti hann því ekki gefið neinar upplýsingar. Slíkt sem þetta ætti náttúrlega ekki að koma fyrir, að landlæknir sé ekki hafður með í ráðum, þegar samin er áætlun fyrir jafnstórt sjúkrahús og Nýja-Klepp, og væntir n. þess, að framvegis verði landlæknir hafður með í ráðum um þessi útgjöld, eins á þessu sjúkrahúsi sem öðrum. Ég skal geta þess, að n. hefir gert till. um sparnað á nokkrum öðrum stöðum en Nýja-Kleppi, en það er á útvarpinu, hæstarétti og hjá ríkisféhirði. Þess er tæplega að vænta, að till. þessar beri fullan árangur, en n. vildi krefjast þess, að ríkisstofnanir þessar gættu fullkomins sparnaðar á ríkisfé. En það er nú svo, ef einhverstaðar á að hreyfa sparnaði við ríkisstofnanirnar, þá rísa viðkomandi forstjórar gegn því og segja, að óframkvæmanlegt sé að spara meira en gert er. En n. vill sjá, hvernig Alþingi lítur á þetta mál, og hefir því flutt þessar till. Með 21. till. hefir n. aukið um helming styrk til læknabústaða, með því skilyrði, að af því verði greidd lokafjárveiting til læknisbústaðar í Búðardal. Þetta er gamalt ágreiningsmál, sem beðið hefir ójafnað, en n. telur réttmætt, að gert verði á þennan hátt, að öðru leyti á að ráðstafa þessum styrk eftir reglum frá landlækni. 22. till. er um greiðslu vaxta af læknabústöðum. Það er nú komið svo, að þrír hreppar, sem byggt hafa læknisbústaði, geta ekki staðið straum af þeim lánum, sem á húsunum hvíla, og er hér lagt til, að veittar verði á næsta ári 1200 kr. til hvers hrepps. Það hefir víða farið svo, að fátæk sveitarfélög, sem ráðizt hafa í slíkar byggingar, eiga erfitt með þær, og er alveg spursmál, hvort ekki væri réttara, að ríkið legði meira til læknisbústaðanna í fyrstu, heldur en þurfa að taka við húsunum eftir að búið er að byggja þau. 23. brtt. er nýr liður, 3500 kr. styrkur til Rauðakross Íslands, til að byggja sjúkraskýli fyrir sjómenn í Sandgerði. N. var öll á einu máli um það, að hér væri svo mikil styrksþörf, að ekki væri hægt að neita. Í Sandgerði safnast saman á vertíðinni fleiri hundruð sjómanna, og húsakynni, sem þeir hafa þar, eru ekki nema lélegar verbúðir, þar sem sjúklingum getur verið bráður bani búinn, fáist ekki viðundandi aðhlynning. 24. till. er einnig nýr liður, þar sem lagt er til, að Páli Sigurðssyni fyrrv. héraðslækni séu veitt lág biðlaun. Þessi maður veiktist af mjög slæmum sjúkdómi þegar hann var í embættiserindum, og vildi n. leggja til, að hann fengi þessi lágu laun a. m. k. eitt ár, meðan verið væri að sjá, hvort hann fengi heilsuna aftur og gæti tekið við sínu starfi. Þá kem ég nú loks að 13. gr. í fjárlfrv., og er meiri hl. dálítið skiptur um þennan útgjaldakafla fjárl., sem er um framlög til einstakra vega og bryggjugerða. Ég þarf ekki að minnast á einstaka liði í þessum brtt.n., ég geri ráð fyrir, að hv.þm. tali um þær. En ég vildi bara segja það, að n. hefir viljað haga styrkveitingunum þannig, að sem mest kæmi á þá staði, þar sem flestir hefðu not af vinnunni og umbótunum, og síðan skipta afganginum sem jafnast milli sýslufélaganna til einskonar atvinnubóta. Þessi tvö aðalsjónarmið hafa vakað fyrir n. um ákvörðun vegafjárins. Með því að benda á nokkrar tölur vona ég að geta sannfært hv.þm. um þennan tilgang n. Til Sogsvegarins eru ætlaðar 50 þús. kr. Fjöldi manna nýtur hagsmuna af því, að vel greiðist úr um það mál. Þá eru 15000 og 20000 kr. hækkanir til vegar yfir Siglufjarðarskarð og Norðfjarðarvegar. Þessir vegir eiga að koma tveimur stórum kaupstöðum í akvegasamband, sem ekki hafa verið í því áður, og hafa þá allir kaupstaðir á landinu, að undanteknum Vestmannaeyjakaupstað, fengið akvegasamband við aðra landshluta. Þá er lagt til, að aukið verði framlag til Holtavörðuheiðarvegar með því að flytja þangað það, sem ætlað var til vegarins yfir Vatnsskarð. Þykir meiri nauðsyn á því, að flýta fyrir Holtavörðuheiðarveginum, en aftur á móti hafi svo lítið framlag til Vatnsskarðsvegar, sem í frv. er ákveðið, ekki mikla þýðingu. Þá er lagt til, að veitt verði til Hrunamannahreppsvegar 10000 kr. Er það gert til þess, að íbúar þessa hrepps komist í akfært vegasamband við það mjólkurbú, er þeir skipta við. Þær 9 fjárveitingaupphæðir, sem ég hefi þá ekki enn sérstaklega minnzt á, skiptast milli 8 sýslufélaga, og er svipuð upphæð í hvert þeirra. N. hefir lagt til, að hækkað verði tillag til fjallvega úr 25000 kr. í 30000 kr., og er ætlazt til, að hækkunin komi til vega í Barðastrandarsýslu, en þangað er ekkert annað vegafé veitt eftir till.n. Þá vil ég minnast á eitt atriði, en það er, að í 38. brtt.n. er lagt til, að niður falli fjárveiting til malbikunar þjóðvega utan kaupstaða. Í nál. er í þessu sambandi ekki vísað í rétt lög, en það er leiðrétt með brtt. frá þm. í Ed. Hér er um það að ræða, hvort taka eigi það fé, sem ætlað er til malbikunar á þjóðvegum, og verja því í nýja vegi. Auðvitað má um það deila, hvort þetta sé rétt, en þegar verið er að tala um vegaféð sem atvinnubót, þá er þetta vafalaust rétt. Það hefir verið á það bent, að ef Sogið verður virkjað á næsta sumri, þá verði mikil vinna hér í grennd við Rvík, og það með mesta móti. Hinsvegar mundi malbikunin fara fram á þjóðvegunum hér við Rvík, annaðhvort á veginum inn að Elliðaám eða veginum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Ég býst við, að þeir, sem hér eiga hlut að máli, kunni að líta svo á, að þetta hefði ekki átt niður að falla, en þetta var nú sjónarmið n. Þá er það styrkurinn til Eimskipafélags Íslands. Hann var í frv. lækkaður um 100000 kr., en n. hefir lagt til, að hann hækki um 50000 kr. frá því og verði 200000 kr., í stað 250000 kr. Við 9. gr. - 10. - ráðuneytið ....... - - 5000 hækkun kr. 6000 - 11. - dómgæzla o. fl. - - 155000 - 12. - heilbrigðismál .... - - 16000 - - 25200 - 13. - A. Vegamál ...... - - 90000 - - 143500 - 13. - B. Eimskip ....... .......... - - 50000 - 13. - C. Hafnargerðir .. ........ - - 50000 Samtals lækkanir kr. 271000. hækkanir kr. 274700 Hækkanir umfram lækkanir eru samtals kr. 3700. Eru þá rúmlega 240000 kr. af tekjuhækkunartill. til að mæta útgjaldatill. í þeim greinum, sem eftir eru. Viðvíkjandi brtt.hv. minni hl. fjvn. skal ég taka fram, að ég mun ekki tala um þær, fyrr en mælt hefir verið fyrir þeim. Sama hefi ég að segja um brtt. einstakra hv.þm. Ég mun ekki heldur gera þær að umræðuefni fyrr en flm. þeirra hafa átt kost á því að tala fyrir þeim.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Ég ætla, að ég þurfi ekki að tala langt mál út af klofningi fjvn. í meiri og minni hluta. Ég fór nokkuð út í það í eldhúsumræðu minni, að skýra ástæðurnar fyrir því, að n. skiptist og að minni hl. skilar nú sérstöku áliti, en eitt atriði fór ég ekki út í við þá umr., og gerði ég það með vilja, en það atriði var önnur aðalástæðan fyrir því, áður. Vegna bréfa, sem farið hafa á milli um þetta efni, hefir n. sett þá klausu við þessa fjárveitingu, að hún sé bundin því skilyrði, að félagið haldi uppi strandferðum í sama stíl og það hefir gert. En síðan till. voru prentaðar hefir n. borizt bréf frá forstjóra félagsins, þar sem þessu skilyrði er mótmælt. N. hefir ekki unnizt tími til að hafa fund síðan, en ef búið er að gera áætlanir um ekki minni strandferðir hjá félaginu en verið hafa undanfarið, sýnist ekki þörf á að hafa þessa klausu, og liggur þetta til athugunar til 3. umr. 40. og 41. brtt. fjalla um hafnargerðir, og er lagt til, að sá liður hækki samtals um 30000 kr., þar sem lagt er til, að Húsavík og Sauðárkrókur fái sömu upphæð hvort eins og Akranesi er ætluð. Um bryggjugerðir og lendingarbætur verð ég að segja, að það er sá liður, sem verst er að eiga við af öllu fyrir fjvn. Til þeirra framkvæmda er ætlað í frv. 15000 kr., og hefir n. hækkað það upp í 35000 kr., en slík upphæð hrekkur náttúrlega ekki neitt, ef ætti að nálgast nokkuð það, sem beðið er um. Til þess veitti ekki af a. m. k. 200000 kr. Það hafa komið fram beiðnir um slík fjárframlög frá milli 20 og 30 stöðum, og nema þau samtals h. u. b. 400000 kr. 43. brtt. er um 2500 kr. framlag til sjóvarnargarðs á Flateyri. Þessi liður þarf ekki annarar skýringar en þeirrar, að hér er verk, sem hafið er og komið nokkuð áleiðis og sjálfsagt að halda áfram, til þess að ekki eyðileggist það, sem þegar hefir verið gert. Ég hefi nú lokið máli mínu að mestu, en til glöggvunar fyrir þá, sem ekki hafa tekið saman hækkunar- og lækkunartill. n. við þennan kafla fjárl., vil ég gera yfirlit yfir þessar breytingar. Niðurstaðan af þessum brtt., að tekjuhækkunartill. - 244000 kr. - fráteknum, verður þá þessi: að n. klofnaði, og hún var sú, að minni hl. komst að því, að till. þær, sem lagðar voru fram í n., voru bornar undir flokksfundi stjórnarflokkanna áður en þær komu til atkv. í n. Þetta þótti okkur ákaflega óviðkunnanlegt og töldum, að þeim till., sem við bárum fyrir brjósti, væri gert svo lágt undir höfði, að við það væri ekki unandi. Við töldum, að þær till. mundu ekki þannig reifaðar á þeim fundum af okkar andstæðingum, að við það væri unandi, eins og nú standa sakir. Hv. frsm. meiri hl. n. var hógvær og rólegur í ræðu sinni, og mun ég að því taka mér hans dæmi til fyrirmyndar. Hvort eitthvað kann að hvessa við umr. um síðari hlutann, skal ég ekkert um segja, ég skal ekki fortaka, að svo geti farið. Ég skal taka fram, að till. nefndarhlutanna eru margar sameiginlegar, bæði hjá meiri og minni hl., og tel ég enga ástæðu til að fara að ræða þær, heldur mun ég snúa mér að þeim till. meiri hl., sem við teljum ekki nægilega sterk rök fyrir. Það er þá fyrst 9. brtt., sem ég veit ekki, hvort allur minni hl. er mótfallinn, en ég veit um þrjá nm. a. m. k. Þessi brtt. er um að færa niður um 5000 kr. kostnað við skrifstofu ríkisféhirðis. Við teljum þá till. beinlínis brot á þeirri reglu, sem annars er tilætlunin að fylgja, sem sé að áætla ekki minna en ætla má, að óhjákvæmilegur kostnaður verði. Þessi kostnaður var árið 1933 yfir 33000 kr. Þá sé ég ekki, að það sé hægt að færa þennan kostnað niður í 30000 kr. nú, því ekki verður séð, að þessi kostnaður sé lægri nú en árið 1933. Þá var ekki talið hægt að hafa þennan kostnað lægri, þó n. álíti, að það sé hægt nú, enda færði hv.frsm. meiri hl. n. engin rök að því, að það væri hægt. Ég held, að það sé ekki hægt að fækka um mann í þessari skrifstofu, eins og hann áleit, og styðst það álit mitt við reynslu undanfarinna ára. Breyting sú, er varð á þessari skrifstofu á yfirstandandi ári, var ekki önnur en sú, að Jón Halldórsson fór af skrifstofunni, en annar maður var tekinn í staðinn, og þó hann vinni ekki starf ríkisféhirðis, heldur annað starf í skrifstofunni, þá skiptir það ekki máli. Hér er um óhjákvæmilegan kostnað að ræða, sem verður að greiða. Þó þessi brtt. meiri hl. n. verði samþ., þá er það aðeins hækkun á pappírnum, sem ekki mun koma fram á LR. á sínum tíma. Þá er það brtt. meiri hl. um að láta fangana á Litla-Hrauni vinna á Reykjatorfunni, þegar ekki sé um arðbæra vinnu að ræða heima við hælið. Ég vil fyrst koma með því alm. aths., hvort ekki væri þá réttara að láta fangana alltaf vinna á Reykjum, því um arðbæra vinnu fyrir fangana hefir ekki verið að ræða að Litla-Hrauni, síðan hælið var stofnað. Ekkert, sem hælið hefir tekið sér fyrir hendur hingað til, hefir gefið ágóða. Ef þessi till. á að þýða eitthvað, þá skilst mér, að það eigi að vera það, að fangarnir eigi að vinna á Reykjatorfunni fyrir ekki neitt, því að ef þeir eiga að vinna þar fyrir kaup, þá er það ekkert annað en það, sem forstöðumaður hælisins hefir fulla heimild til að láta þá gera. Ég lít því á þessa till. eins og hvert annað fálm út í loftið, og ekkert annað. Hún spillir kannske ekki, en gerir heldur ekkert gott. Þá er hér brtt. nr. 17, um styrk til tveggja lækna eða læknakandídata til að nema geðveikrafræði erlendis. Ég varð ekki var við, að nein till. frá landlækni lægi fyrir fjvn. um þetta efni, en n. mun hafa tekið þetta upp eftir beiðni formanns síns, og vita allir, að tilgangur hennar er að reyna að fá hæfa menn í stað Helga Tómassonar, sem hv.þm. S.-Þ. umfram allt vill koma burtu frá Kleppi, af ástæðum, sem alþjóð eru kunnar. Undir þetta getur minni hl. ekki tekið og er því mótfallinn þessari till. Svo get ég, eins og hv.frsm. meiri hl., tekið 18., 19. og 20. brtt. í einu. Þær eru um að færa niður ýms fjárframlög til Nýja-Klepps. Ég lít svo á, að þetta sé alls ekki viðeigandi af n. hálfu, af sömu ástæðum og ég nefndi um ríkisféhirðiskostnaðinn, og þarf ekki að skýra það nánar. En ég þykist vita, að meiri hl. n. hefir gert það eftir beiðni formanns sín að færa þetta niður, því að það er vitað, að hann er lítill vinur yfirlæknisins á Nýja-Kleppi, og þykir honum kannske einhver fróun, að þetta sé fært niður. Það er ekki hægt annað en brosa að þessu, eins og t. d. að ætla ekki nema 1500 kr. til lyfja og sáraumbúða, því að vitanlega verður borgað eins og þarf, og er þetta því ekki annað en að svíkja sjálfan sig. Ummæli hv.frsm. meiri hl. um, að kostnaðurinn við Nýja-Klepp hafi hækkað frá því, sem áætlað var í síðustu fjárl., eru rétt. En þessi hækkun er eðlileg, af því að sjúklingum fjölgaði þar mikið, en annars er þessi hækkun ekki nærri því eins mikil og við landsspítalann, og finnst mér, að hv.frsm. meiri hl. hefði átt að upplýsa það. En þessa till. lít ég á sem lítilfjörlegan títuprjón í yfirlækninn, sem honum gerir ekkert til, en er kannske til fróunar hv. form. fjvn., sem hefir ánægju af slíkum smátítuprjónsstungum. Þá vil ég nefna með örfáum orðum 13. brtt., viðvíkjandi landhelgisgæzlunni. Minni hl. n. er fyllilega samþ. henni, en ég finn ástæðu til þess að nefna hana með fáeinum orðum, af því að það hefir verið mjög fundið að því, að ég dró úr landhelgisgæzlunni á minni stjórnartíð, af því að ekki var veitt nægilega mikið fé til þess að halda henni uppi jafnmikilli og áður var. En það getur ekki annað en glatt mig, að nú hefir hv. meiri hl. n. gengið inn á þessa skoðun, og leggur nú til að draga enn meira úr landhelgisgæzlunni. Ég held, að það bezta, sem hægt er að gera í þessu ofni, sé að selja varðskipið Þór. Ég geri ráð fyrir, að það muni vera auðvelt, því að lítið þarf að breyta honum til þess að gera hann að togara. Það væri æskilegt, að þetta skip væri notað til fiskveiða, en ekki lagt upp, eins og ég geri ráð fyrir, að annars mundi verða gert. En það álít ég hæpið, sem hv. meiri hl. n. leggur til, að láta Þór ganga og taka að sér flutninga til vitanna, því að þá verður að leggja upp vitaskipinu, en ég er hræddur um, að flutningar með Þór mundu verða talsvert dýrari fyrir vitana heldur en með vitabátnum. Annars er minni hl. n. samþykkur því, að ef eitt skip er haft við landhelgisgæzlu, þá sé það bezta og yngsta skipið, Ægir. Og svo verður hitt skipið látið vera sérstaklega við gæzlu við Vestmannaeyjar og annarsstaðar þar, sem mest er þörf á gæzlu að staðaldri. Svo kem ég að vegunum, 38. brtt. á þskj. 508 er um að fella niður lögákveðið gjald til malbikunar á þjóðvegum. Það er eins og hv.frsm. meiri hl. fjvn. sagði, að það geta verið deildar meiningar um, hvort það er rétt eða ekki. Ég var í vafa og greiddi ekki atkv. um það í n. Því verður þó ekki neitað, að það er sanngirni, sem mælir með því, að þessari upphæð verði skipt á milli sýslna, því að vegamálastjóri gerir ráð fyrir, að hún muni ekki verða notuð á árinu 1935, heldur geymd, til þess að hægt verði að taka fyrir stærra svæði í einu til að malbika. En ef þessi till. verður samþ., má ekki gleyma því, að með því er í raun og veru verið að safna skuld, sem vegirnir eiga síðar að fá greidda, því að það var samningur á sínum tíma út af lögum um skatt á benzíni, að hluti af honum færi til þessa, og þann samning er ekki rétt að rjúfa. Í því að taka þessa fjárveitingu burt og skipta henni á milli ýmissa landshluta er fólgin sú hækkun á vegafénu, sem hér liggur fyrir, ef frá eru teknar þær 50 þús. til Sogsvegarins, sem hæstv.ríkisstj. hefði átt að taka upp í fjárlagafrv. sitt, því að það var vitanlegt, að til þeirra gjalda mundi koma á árinu 1935. Ég hefi áður tekið það fram við þessa umr., að mér fyndust skiptin á vegafénu ekki sanngjörn, og til þess að rökstyðja það dálítið ætla ég að sýna, hvernig þessu fé er skipt eftir till. vegamálastjóra, eftir till. stj. og eftir till.fjvn. Því er þannig skipt : Í Gullbringu- og Kjósarsýslu: Eftir till. vegamálastj. 25 þús. kr., eftir till. stj. 10 þús. kr., eftir till.fjvn. 10 þús. kr. Í Borgarfjarðarsýslu: Eftir till. vegamálastj. 5 þús. kr., eftir till. stj. ekkert, eftir till.fjvn. 5 þús. kr. Í Mýrasýslu: Eftir till. vegamálastj. 16 þús. kr., eftir till. stj. 6 þús., eftir till.fjvn. 6 þús. kr. Í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslum: Eftir till. vegamálastj. 19 þús. kr., eftir till. stj. 5 þús. kr., eftir till.fjvn. 10 þús. kr. Í Dalasýslu: Eftir till. vegamálastj. 14 þús. kr., eftir till. stj. ekkert, eftir till.fjvn. 5 þús. kr. Í Barðastrandarsýslu: Eftir till. vegamálastj. 4 þús. kr., eftir till. stj. 4 þús. kr., eftir till.fjvn. 10 þús. kr. Í Vestur-Ísafjarðarsýslu: Ekkert ætlað af neinum þessara aðila, og er það eina sýslan, sem svo er ástatt um. Í Norður-Ísafjarðarsýslu: Eftir till. vegamálastj. 3 þús. kr., en hvorki hjá stj. né fjvn. áætlað neitt. Í Strandasýslu: Eftir till. vegamálastj. 3 þús. kr., eftir till. stj. 5 þús. kr., eftir till.fjvn. 11 þús. kr. Í Vestur-Húnavatnssýslu: Eftir till. vegamálastj. 10 þús. kr., eftir till. stj. 6 þús. kr., eftir till.fjvn. 6 þús. kr. Í Austur-Húnavatnssýslu: Eftir till. vegamálastj. 20 þús. kr., eftir till. stj. 10 þús. kr., eftir till.fjvn. ekkert. Í Skagafjarðarsýslu: Eftir till. vegamálastj. 30 þús. kr., eftir till. stj. 25 þús. kr., eftir till.fjvn. 25 þús. kr. Í Eyjafjarðarsýslu: Eftir till. vegamálastj. 10 þús. kr., eftir till. stj. 6 þús. kr., eftir till.fjvn. 21 þús. kr. Í Suður-Þingeyjarsýslu: Eftir till. vegamálastj. 15 þús. kr., eftir till. stj. 10 þús. kr., eftir till.fjvn. 10 þús. Í Norður-Þingeyjarsýslu: Eftir till. vegamálastj. 7 þús. kr., eftir till. stj. 12 þús. kr., eftir till.fjvn. 15 þús. kr. Í Norður-Múlasýslu: Eftir till. vegamálastj. 9 þús. kr., eftir till. stj. 31 þús. kr., eftir till.fjvn. 31 þús. kr. Í Suður-Múlasýslu: Eftir till. vegamálastj. 5 þús. kr., eftir till. stj. 20 þús. kr., eftir till.fjvn. 35 þús. kr. Í Austur-Skaftafellssýslu: Eftir till. vegamálastj. 5 þús. kr., eftir till. stj. 5 þús. kr., eftir till.fjvn. 10 þús. kr. Í Vestur-Skaftafellssýslu: Eftir till. vegamálastj. 20 þús. kr., eftir till. stj. 12 þús. kr., eftir till.fjvn. 12 þús. kr. Í Rangárvallasýslu: Eftir till. vegamálastj. 35 þús. kr., eftir till. stj. 7 þús. kr., eftir till.fjvn. 10500 kr. Í Árnessýslu: Eftir till. vegamálastj. 10 þús. kr., eftir till. stj. 4 þús. kr., eftir till.fjvn. 15 þús. kr. Þar með tek ég ekki fjárveitingu til Sogsvegarins, sem er 50 þús. kr., af því að ég skoða hann ekki gerðan vegna sýslunnar sjálfrar, heldur vegna Sogsvirkjunarinnar. Fjárveitingu til Fjarðarheiðarvegarins taldi ég ekki með Norður-Múlasýslu, af því að ég skoða þann veg sem veg fyrir Seyðisfjarðarkaupstað. Sama er að segja um Holtavörðuheiðarveginn, að ég hefi ekki talið hann til neins kjördæmis, af því að hann er á milli Norður- og Suðurlands. En til Holtavörðuheiðarvegarins hefir vegamálastj. áætlað 70 þús. kr., stj. 60 þús. kr., en fjvn. færði það aftur upp í 10 þús. kr. Ef maður nú lítur á þessa skiptingu, rekur maður sig fyrst á, að till. vegamálastj. er umturnað miklu meira en nokkru sinni fyrr. Vegamálastj. lagði til, að veitt yrði til vega 350 þús. kr., en fjvn. um 380 þús. kr., svo að það hefði ekki þurft annað, ef till. vegamálastj. hafa verið sanngjarnar, en að bæta við þær þessum mismun, sem er 30 þús. kr. Það er sérstaklega áberandi, hversu mikið er hækkað frá till. vegamálastjóra framlagið til Norður-Þingeyjarsýslu, Norður-Múlasýslu og Suður-Múlasýslu, og það kveður svo rammt að þessu að því er við kemur framlaginu til Suður-Múlasýslu, að það er sjöfaldað frá því, sem er í till. vegamálastjóra, svo að ekki er hægt að segja annað en hæstv. fjmrh. hafi hugsað nokkurnveginn vel fyrir sínu kjördæmi, og gæti manni dottið í hug, að það væri minni tregða hjá honum að greiða fé í sitt kjördæmi heldur en til annara. Mjög áberandi er einnig með fjárveitinguna í Norður-Múlasýslu. Eftir till. vegamálastj. átti hún að vera 9 þús. kr., en bæði hæstv. stj. og meiri hl. fjvn. leggja til, að hún verði 31 þús. kr. Þetta er mjög mikill munur, og svo er einnig í Norður-Þingeyjarsýslu, þó að ekki sé alveg eins. Ég hefi haldið, að vegamálastjóri væri sá maður, sem er kunnugastur þessum málum á landinu yfirleitt, og þar sem hann er sá embættismaður, sem á að gera till. um skiptingu á þessu fé, þá langar mig til að heyra, hvers vegna hæstv. stj. og meiri hl. fjvn. hefir vikið svo mjög frá till. hans í þessu efni. Það kann að vera, að þessir aðilar þykist geta fundið einhverja fullnægjandi ástæðu fyrir þessu, en ég hygg, að það sé ekki hægt, heldur sé hér um skipti að ræða eftir vinfengi hæstv. stj. sumpart við sjálfa sig og sumpart við aðra, því að það er áberandi, hversu ríflegar er skipt niður í kjördæmi stuðningsmanna stj. heldur en andstæðinga hennar. Það er mjög áberandi, svo ég taki eitt lítið dæmi úr einu kjördæmi stjórnarandstæðinga, Rangárvallasýslu, að þar lagði vegamálastj. til, að veittar yrðu 35 þús. kr., en stj. ekki nema 7 þús. kr. M. ö. o., það er snúið við hlutfallinu milli till. í Suður-Múlasýslu, svo að manni getur ekki annað en dottið í hug, að hér sé hlutdrægni á bak við. Ég skal ekki að svo komnu máli ræða frekar um vegina; ég bíð eftir því, hvaða svör ég fæ, bæði frá hæstv.ríkisstj. og frsm. meiri hl., en áskil mér rétt til þess að koma að þessu síðar. Ég kem þá að till. okkar minnihl.manna við þennan kafla. Þær eru fáar, ekki nema þrjár. Er sú fyrsta um að færa niður fjárframlag, sem ætlað er til nýrra símalína, úr 120 þús. kr. niður í 85 þús. kr. Okkar ástæður fyrir þessu eru þær, að það, sem þarf til símabygginga, er að langmestu leyti aðkeypt útlent efni. Það eru að vísu dálítil vinnulaun, en þau eru hverfandi lítil í samanburði við kaup á erlendu efni. Við þykjumst því vera í fullu samræmi við stefnu hæstv.ríkisstj. í þessu efni með því að stinga upp á þessu, og hefi ég gaman af að heyra, hvað hún segir um þessa till. Reyndar er ég búinn að heyra það frá hæstv. fjmrh., að allar till. okkar minnihl.manna ættu að fara í pappírskörfuna. Skiptingin á þessum 85 þús. kr., sem við leggjum til, að veittar verði, álítum við, að eigi að vera sú, að taka fjórar efstu línurnar, sem landssímastjóri leggur til, að verði lagðar á árinu 1935. Hann gerði till. um ýmsar smálínur og lét það uppi við fjvn., að hann áliti, að þær ætti að taka í þeirri röð, sem þær eru samkv. hans till. Höfum við farið eftir því og ætlumst til, að byggður verði fjölsími milli Rvíkur og Borgarness, sem áætlað er, að kosti 25 þús. kr., og mun hann vera mjög nauðsynlegur. Svo er firðtalstöð á Ísafirði og á Austfjörðum, sem kosta 15 þús. kr., Fnjóskadalslína á 20 þús. kr. og lína frá Sandeyri um Grunnavík til Hesteyrar á 25 þús. kr. Þetta eru samtals 85 þús. kr., og viljum við fylgja till. landssímastjóra um að taka þessar línur fyrstar. Ef þessi till. væri samþ., væru sparaðar 35 þús. kr., og ég er ekki í vafa um það, að ef ómögulega má spara þær, þá væri nær að veita þetta fé til bryggjugerða og lendingarbóta, því að það er eins og hv.frsm. meiri hl. tók fram, að það er ekki eins mikil eftirspurn eftir neinu og því, því að víða á landinu er útgerðinni stór bagi að því að hafa ekki bryggjur eða öruggar lendingar, og ég er sannfærður um það, að ólíkt meira gagn yrði að þessu fé, ef það væri sett í lendingarbætur, heldur en ef það væri sett í síma, því að sem betur fer er síminn kominn svo víða, að ekki er nema tiltölulega lítið, sem eftir er að leggja, og ef maður lítur á skrána, sem n. fékk frá landssímastjóra, þá er þetta auðsær hlutur. Svo er annað með þessar lendingarbætur, að þó að allmikið þurfi til þeirra að kaupa af útlendu efni, þá hygg ég, að það sé talsvert minna heldur en til síma, og talsvert meira þar af leiðandi, sem fer til greiðslu á innlendu verkakaupi. Annars skal ég geta þess, að ekki voru, meðan við minnihl.-mennirnir unnum í n., greidd atkv. um þetta, en því var hvað eftir annað hreyft að fá atkvgr. en því var frestað eins og svo mörgu öðru, og ég gæti trúað, að ef n. ætti að fara í gegnum allt, sem hún hefir ekki ennþá tekið ákvörðun um, kunni að koma fram nokkuð margar till. við 3. umr., og kannske að hún dragist líka nokkuð. Þá er önnur brtt. um að framlag til sjúkrahúss á Reyðarfirði falli burt. Það eru 10 þús. kr. Ástæðan fyrir þessu er sú, að það var upplýst, m. a. af landlækni, að engar líkur væru til, að sjúkrahús yrði byggt á þessum stað, og þá sé ég ekki, hverskonar þrái það er, að vilja endilega hafa þessa fjárveitingu í fjárl. Ég get hugsað mér, að hæstv. fjmrh. hafi viljað punta upp á fjárveitingarnar til síns kjördæmis með þessu, en hann um það, en minni hl. n. sá ekki ástæðu til að láta standa í fjárl. fjárveitingu, sem ekki eru líkur til, að verði notuð.

Hvað ætli hv.þm. geti sagt um, hvað verði notað eða ekki?

. Ég tilfæri hér það, sem landlæknir sagði í n. um þetta, og er þess fullviss, að hann veit betur um þetta en hæstv. ráðh., sem tók fram í. En ég skil, að hann vill láta þessa fjárveitingu standa til þess að punta upp á fjárveitingarnar til Suður-Múlasýslu, en mér finnst þær líta áður svo laglega út, að hann þurfi ekki þessa fjöður í hattinn; hann hefir skammtað sjálfum sér svo ríflega, að mér finnst hann ætti að geta séð af þessum litla baunaspón, sem þarna er. Þá er það þriðja till. viðvíkjandi strandferðum, sem ríkissjóður heldur uppi, um að lækka kostnaðinn við þær um 80 þús. kr., og er þó gengið út frá, að kostnaðurinn verði talsvert meiri en var á árinu 1933, því að ef ég man rétt, þá var hann árið 1933 285 þús. kr. Þessi 35 þús. kr. hækkun frá því, sem notað var 1933, finnst mér nægilega mikil, sérstaklega með tilliti til þess, að það er upplýst af framkvæmdarstjóra Skipaútgerðar ríkisins, Pálma Loftssyni, að ef bæði skipin væru allt árið í ferðum, drægju þau hvort frá öðru, vegna þess, að ekki er nægilegt fyrir tvö skip að flytja nema haust og vor. Og væri því skynsamlegra að láta ekki nema annað þeirra vera í förum hinn tíma ársins, því að séu þau tvö, tvöfaldast kostnaðurinn. Ég geri ráð fyrir, að því verði haldið fram, að þessar strandferðir þurfi að vera tíðar vegna Austfjarða, og ég skal ekki neita því, að þeir þurfi samband við höfuðstaðinn, enda vil ég, að þessum ferðum verði hagað þannig, að þær verði tíðar þangað. En maður má ekki heldur vera blindur fyrir því, að nú eru Austfirðir komnir í vegasamband við aðra landshluta. Ég er ekki í vafa um, að fólk fer mikið að fara landleiðina milli Austfjarða og Rvíkur, og við það minnkar þörfin fyrir farþegaflutning á sjó yfir sumarið. Þetta hefir sýnt sig að því er Norðurland snertir. Þann tíma árs, sem bílfært er norður, eru mjög litlir farþegaflutningar á sjó milli Rvíkur og Skagafjarðar og Húnavatnssýsla. Fólkið vill heldur fara með bílum en skipum, því það tekur styttri tíma og er ódýrara, auk þess sem sjóveikin fælir marga frá því að fara sjóleiðis, þegar annars er kostur. Ég man oft eftir því, að sagt hefir verið hér á þingi, að þjóðvegur Austfirðinga væri sjórinn, og með því bent á, að samgöngur við Austfirði yrðu að vera sjóleiðis, en ekki á landi. En þegar nú er svo komið, að Austfirðir eru komnir í samband við þjóðvegakerfi landsins, og auk þess er veitt þangað mikið fé til vegagerða, þá finnst mér, að Austfirðingar megi ekki bæði heimta samgöngur á landi í sama mæli og aðrir hafa og svo einnig sérstakar samgöngur á sjó. Fleiri eru svo ekki till. minni hl. við þennan kafla fjárlfrv., þær eru langflestar við hinn kaflann og koma því ekki til meðferðar nú. Ég ætla að fylgja því fordæmi hv.frsm. meiri hl., að ræða ekki um brtt. einstakra þm. fyrr en talað hefir verið fyrir þeim. Það vekur strax athygli, þegar maður lítur yfir þær till., að alls engin brtt. er flutt af stuðningsmönnum hæstv. stj., ekki ein einasta. Til þess geta legið tvær ástæður. Önnur sú, að búið sé svo að uppfylla allar kröfur þeirra, er stj. styðja, að enginn þeirra óski neins frekar. Liggur nærri að halda, að svo sé. Þó efast ég mjög um það, því lengi tekur sjórinn við, eins og þar stendur, og ég trúi því varla, að allir flokksmenn stj. séu orðnir svo fleytifullir úr ríkissjóði, að enginn geti tekið á móti svolitlu meiru. Einmitt sú hugsun leiðir mig inn á það, hvort ekki geti hugsazt, að þeir hafi verið dálítið bundnir af flokkunum í þessu efni. Ég verð að segja það eins og er, hafandi nokkur kynni af frjálsræðinu innan núv. stjórnarflokka, að ég er ekki frá því, að handjárnin kunni að hafa verið dálítið notuð í þessu tilfelli. Það gæti hugsazt, að hv. stuðningsmenn stj. hafi verið kúgaðir til þess að vera í bindindi um að bera fram brtt. við þessa umr. En hver er afleiðingin af því, þegar svo er í pottinn búið, að stjórnarflokkarnir taka ákvörðun um það á sameiginlegum fundi, að ekkert skuli verða samþ. nema það, sem meiri hl. þeirra mælir með, og að engin till. megi koma fram nema þær, sem meiri hl. flokksfundanna mælir með? Afleiðingin verður vitanlega sú, að rúmlega einn fjórði hluti þingsins getur alveg ráðið, hvað kemst fram og hvað ekki. Þetta er spegilmynd af því lýðræði, sem stjórnarflokkarnir fylgja. Þeir þykjast vilja hafa lýðræðið í heiðri, en þetta er eitthvert greinilegasta dæmi um minnihlutavald, sem hægt er að finna og á ekkert skylt við lýðræði.

En sparnað?

. Við hv.frsm. meiri hl. skulum nú tala um það þegar þar kemur. Ég veit, að ákveðið er í okkar stjskr. og þingsköpum, að þm. eigi að greiða atkv. eftir sannfæringu sinni, en ekki eftir því, hvað meiri hl. á einhverjum flokksfundi segir, og ef því ákvæði er fylgt, getur vel verið, að till., sem felld er af meiri hl. á fundi stjórnarflokkanna, yrði samþ. með glansandi meiri hl. í Sþ. Enginn sparnaður þarf því að verða af þessu. En ég skil vel, að það, sem hér liggur á bak við, er það, að stjórnarflokkarnir vilja einir öllu ráða og skeyta ekkert um, þó þeir brjóti á bak aftur allt lýðræði í landinu og geri það að engu. Þetta, sem ég hefi sagt hér nú, er bara til þess að bregða upp þeirri skrípamynd af þingræði, sem hér kemur fram, og ljósmynd af flokkseinræði stjórnarflokkanna. Ég tel svo ekki, að ég þurfi í bili að hafa mitt mál lengra, en ég verð vitanlega að taka til máls aftur, þegar mælt hefir verið fyrir till. einstakra hv.þm. og þegar ég hefi heyrt andmæli hv. stjórnarhluta n.

Jón Auðunn Jónsson Ég á hér nokkrar brtt. á þskj. 602. Fyrst eru tvær till. um að áætla hærra en gert hefir verið tekjur af áfengistolli og víneinkasölu. Ég er ekki í vafa um, að þessar tekjur verða mun meiri jafnvel heldur en ég legg til, að þær séu áætlaðar, ef skynsamlega er hagað álagningu á vínin. Því með skynsamlegri álagningu á hið löglega áfengi er víst, að smyglun hverfur og bruggun innanlands minnkar stórkostlega. En ef aftur verður lagt óhæfilega mikið á vínin, svo smyglið og bruggið haldi áfram, þá má svo fara, að tekjurnar í ríkissjóð verði minni heldur en menn annars búast við. En ég vil vona í lengstu lög, að þeir, sem ráða í þessu efni, verði svo skynsamir að beita þessu bezta ráði, sem til er gegn smygli og bruggun, hæfilegri álagningu á vínin, og þá mun vel fara. Ég heyrði af ræðu hv.frsm. meiri hl., að n. ætlar að taka þessa liði til athugunar fyrir 3. umr., og úr því svo er, að n. hefir ekki endanlega gengið frá sínum till. um þessa tvo liði, þá get ég tekið mínar till. til hækkunar á þeim aftur til 3. umr., og geri það hér með. Þá er 3. till., um hækkun styrksins til læknisbústaða og sjúkraskýla. Ég sé, að n. hefir ekki tekið til greina erindi hreppsnefndar Ögurhrepps um hækkun styrksins til læknisbústaðarins í Ögurlæknishéraði. Nú er það svo, eins og lýst er í þessu erindi, að gert var ráð fyrir, að þessi læknisbústaður mundi kosta 24. þús. kr. En á teikningum þeim og áætlunum, sem lagðar voru til grundvallar, voru gerðar, samkv. ráði viðkomandi læknis og landlæknis, allverulegar breytingar, m. a. var fjölgað sjúkraherbergjum sjúkraskýlisins, svo allur kostnaðurinn nam 28961,57 kr. Nú hefir læknishéraðið fengið einn þriðja af áætlunarupphæðinni sem styrk frá ríkinu, en vantar rétt að segja 3000 kr. til þess að greiddur verði sá einn þriðji kostnaðar, sem lög heimila, að ríkissjóður leggi til byggingar læknisbústaða og sjúkraskýla, eða kr. 2960,20. Um þennan læknisbústað er þess að geta, að í héraðinu voru miklar deilur um, hvar hann skyldi vera. Tókst eigi að leysa þá deilu innan héraðsins, en núv. landlæknir bar fram á þingi 1932 frv. um skipun læknishéraða, og þar var ákveðið, að þessi læknisbústaður skyldi vera að Ögri. Þegar nú þetta var fyrirskipað með lögum, risu hinir hreppirnir fjórir upp og neituðu að taka nokkurn þátt í byggingu læknisbústaðarins, og varð ekki við það ráðið. Tveir af þeim vildu hafa hann annarsstaðar, einn vildi losna úr læknishéraðinu, og sá fjórði, sem að vísu hafði fallizt á að hafa læknisbústaðinn að Ögri, neitaði einnig að borga þegar hinir skoruðust undan að taka þátt í kostnaðinum. Svo það er aðeins einn hreppur, sem stendur undir þessari byggingu og hefir komið henni upp. Nú munu vera fordæmi fyrir því, að þegar svona hefir staðið á, að ekki hefir náðst samkomulag innan læknishéraðs um byggingu læknisbústaðar, þá hafi ríkissjóður greitt meira en einn þriðja kostnaðar, og hreppsnefnd Ögurhrepps hefir farið fram á miklu meira, en til vara, að ríkissjóður greiði nú það, sem vantar til þess að hann leggi fram einn þriðja kostnaðar, og það er satt að segja það minnsta, sem hægt er að fara fram á, eins og á stendur í þessu tilfelli. Þá er V. brtt. á sama þskj. Hún er um, að lagt verði til Langadalsvegar og Bolungavíkurvegar sínar 6000 kr. til hvors þeirra, og til vara 3000 til hvors. Um fyrri liðinn er það að segja, að vegamálastjóri hafði lagt til, að til Langadalsvegar yrðu veittar, ég man ekki hvort heldur 3 eða 4 þús. kr. Svo stendur á, að unnið hefir verið dálítið við þennan veg, en það, sem komið er, kemur ekki að notum fyrir þá Langdælinga, nema framlenging fáist. Fyrir 3000 kr. mætti koma veginum það áleiðis, að flestir bæir í dalnum kæmust í akvegarsamband við Arngerðareyri, og þó menn komist þangað, eiga menn samt eftir dýrar ferðir með póstbátnum til Ísafjarðar, þangað sem menn verða að sækja nauðsynjar sínar. Annars er það svo, að eini þjóðvegurinn, sem liggur í Ísafjarðarsýslu, liggur um Strandasýslu yfir til Arngerðareyrar. Nú er bílvegarsamband komið alla leið til Hólmavíkur, svo Strandamenn fara að verða sæmilega settir hvað snertir akvegasamband, en það vantar veg frá Hólmavík yfir til Arngerðareyrar. Meiri hl. af þeirri leið er Steingrímsfjarðarheiðin, sem er svo greið yfirferðar, að fara mætti hana á bílum yfir sumarið án nokkurs tilkostnaðar. Það er Langadalur og Staðardalur, sem þarf að leggja veg um. Staðardalsvegurinn verður sennilega nokkuð dýr, í Langadalnum eru aftur ágæt vegarstæði, viðast melar, og aðeins ein á, sem þarf að brúa. Álítur vegamálastjóri, að 3000 kr. mundu duga til þess að koma veginum fram yfir þessa á. Um veginn milli Bolungavíkur og Ísafjarðar er það að segja, að ég býst ekki við, að mikið fé verði lagt til hans fyrst um sinn, nema það, sem hér er farið fram á. En til þessa framlags ber brýna nauðsyn af tveimur ástæðum. Fyrst og fremst vegna þess, að þessi vegur liggur í gegnum sandgræðslusvæði Bolungavíkur, en það er stórt uppblásið foksandssvæði, sem verið er að rækta upp, og hefir það sýnt sig, að auðvelt er að koma því í góða rækt, ef nægilegur áburður er þangað fluttur. Árin 1928-1930 var talsvert af fiskúrgangi ekið á þetta svæði, og þar sem hann var settur, er nú sæmilegur gróður vaxinn upp. Hefir því landi verið úthlutað til Verkalýðsfélags Bolungavíkur og einstakra manna til ræktunar, og gefur það góðan arð eftir atvikum. En það, sem þarna vantar til þess að hægt sé að halda áfram að rækta og binda foksandinn, er meiri áburður, og honum er því aðeins hægt að koma þangað, að vegur verði lagður gegnum sandgræðslusvæðið. Hin ástæðan er sú, að þarna stendur til, vonandi bráðlega, að virkja fallvötn fyrir Ísafjörð og Bolungavík, sem ég hygg, að verði í samvinnu um virkjunina, því það verður áreiðanlega bezt og ódýrast. Nú eru enn skiptar skoðanir um, hvort byrja eigi að virkja í Bolungavík eða í landi Ísafjarðarkaupstaðar, en sjálfsagt er að byrja þar, sem ódýrast er og nægileg vatnsorka til fyrstu virkjunarinnar. Nú hafa Bolvíkingar lagt fram 20 þús. kr. af sinni hálfu, og verði horfið að því að byrja virkjunina hjá þeim, er nauðsynlegt, að vegurinn komist upp að virkjunarstaðnum áður en verkið er hafið. Til þess mun þurfa 8 þús. kr., en þó þetta sé talinn þjóðvegur, þá þykir mér líklegt, að Bolvíkingar myndu leggja fram ókeypis vinnu að einhverju leyti til þessarar vegagerðar. Þá flyt ég XIII. brtt. á sama þskj., um að veita 20 þús. kr. sem lokastyrk til bryggjugerðar í Hnífsdal. Til þessarar bryggjugerðar er búið að verja 80 þús. kr. Bryggjan hefir þegar komið að góðu gagni, en verður þó ekki nema að hálfum notum fyrr en hún hefir verið lengd fram eins og upphaflega var ætlazt til. Áætlað var, að bryggjugerðin öll kostaði 145 þús. kr., en til þess, sem nú liggur fyrir, níundi þurfa 60 þús. kr. Það, sem þegar hefir verið unnið, hefir ekki farið fram úr áætlun, og eftir því, sem kunnugir menn segja, er óhætt að treysta því, að 60 þús. kr. alls til viðbótar yrðu nægilegar til að fullgera verkið algerlega. Þá hefir hreppsnefnd Súðavíkurhrepps farið fram á að fá styrk til bryggjugerðar þar. Það er svipað um þennan stað að ræða, þar hafa verið mestu vandræði að lenda fiskinum og koma öðrum vörum á land og af landi, vegna bryggjuleysis. Áætlað er, að bryggjugerðin kosti 19 þús. kr., svo það er einn þriðji kostnaðar, sem hér er farið fram á. Ég heyrði á ræðu hv.frsm. meiri hl. fjvn., að ekki er ennþá ákveðið, hvernig styrknum til bryggjugerða og lendingarbóta verður skipt niður eftir till.n., en þar sem sú fjárhæð, sem n. hefir þó hækkað allverulega, er ekki á nokkurn hátt nægileg til þess að fullnægja þeim óskum, sem fram hafa komið - þær nema um 300 þús. kr., en lagt er til, að veittar séu 35 þús. kr. -, þá finnst mér ástæða til að láta ganga atkv. nú við þessa umr. um þessar till. Í sambandi við þetta vil ég minna hv.Alþ. á það, að ennþá hafa ekki komið fram neinar till. um greiðslu úr ríkissjóði til endurbóta á brimbrjótnum í Bolungavík, sem skemmdist allverulega í ofviðrinu 26.-27. okt. Vitamálastjóri hefir nýlega fengið lýsingu á skemmdunum, en hann var ekki tilbúinn með áætlanir um, hvað viðgerðin mundi kosta. En það er víst, að nauðsynlegt er að veita fé í þessu skyni, og till. um það ásamt áætlunum um kostnað og fyrirkomulag viðgerðarinnar munu koma fyrir fjvn. fyrir 3. umr. Ég vildi aðeins minnast á þetta nú, svo n. og Alþ. vissi, að von er á slíkum till. Því verði ekkert að gert og öldubrjóturinn látinn eyðileggjast, eins og hann fyrirsjáanlega gerir, ef aðgerð er ekki framkvæmd þegar á næsta sumri, þá er um leið þessi elzta veiðistöð landsins eyðilögð að fullu. Því um leið og öldubrjóturinn eyðileggst verður lendingin ónothæf, og þá er þetta gamla og fræga sjávarþorp óbyggilegt, svo fólkið yrði að flytja burtu. Ég veit, að Alþ., sem jafnan hefir séð þörfina á að halda við og endurbæta þetta mikla mannvirki, tekur vel í þær till., sem vitamálastjóri gerir nú til endurbóta á því.

Magnús Torfason Ég á hér brtt. við fjárlfrv., á þskj. 602, um að auka tillagið til bryggjugerða og lendingarbóta um 20 þús. kr. og að við liðinn bætist þessi aths.: „20000 kr. til sjóvarnargarðs á Eyrarbakka“. Ég skal geta þess, að í prentun er nú vatill. við þennan lið, þess efnis, að þetta sé veitt gegn jöfnu framlagi annarsstaðar frá. Það er fyrir þá sök, að í l. um lendingarbætur á Eyrarbakka frá 8. sept. 1931 er gert ráð fyrir, að framlagið úr ríkissjóði til þessara lendingarbóta verði helmingur á móti tillagi annarsstaðar frá. Samkv. bráðabirgðaákvæði í þessum l. hafa þegar verið veittar um 19 þús. kr. til þess að byggja sjóvarnargarðinn þar. Samkv. áætlun á hann að verða 500 m. á lengd, og af því er nú búið að byggja fulla 300 m. Alls var áætlað, að garðurinn mundi kosta um 80 þús. kr., svo að það lítur út fyrir, að þessi áætlun ætli að standast. Þetta, sem gert hefir verið, hefir komið að góðum notum þannig, að nú má kallast öruggt, að höfnina kefji ekki af sandi. Hinsvegar er þeim tilgangi ekki náð, sem annarsvegar var ætlunin, að taka fyrir straum, sem er úr ánni inn á svo kallað Bússusund. Þvert á móti hefir við garðbygginguna straumurinn orðið þar meiri en áður. Það verður því ekki hjá því komizt að lengja garðinn eins og upphaflega var ætlunin að hafa hann. Verk þetta hefir sótzt vel, eftir efnum og ástæðum, svo að vitamálastjóri og aðrir hafa játað, að vel hafi verið unnið þar. Skal ég í þessu sambandi geta þess, að sýslusjóður Árnessýslu veitti 8 þús. kr. til þessa fyrirtækis, og með því er sýnt, að þessi garður er ekki sérstaklega byggður fyrir einn hrepp, heldur miklu fremur fyrir alla sýsluna, því að Eyrarbakki er verzlunarhöfn Árnessýslu og nokkurskonar hafnarborg fyrir verzlunina á Selfossi, en þar er, eins og kunnugt er, miðdepill sýslunnar, og þangað liggja allar götur. Ég vonast til þess, að þessu verði vel tekið og ekki verði látið viðgangast, að ríkisvaldið verði þess valdandi, að hætt verði þarna við hálfnað verk. Hér liggur fyrir brtt. frá fjvn., sem ég vildi leyfa mér að taka dálítið til athugunar. Það er 9. brtt., við 10. frvgr., þar sem farið er fram á, að skrifstofufé til ríkisféhirðis verði lækkað úr 35 þús. kr. og niður í 30 þús. kr. Hæstv. fjmrh. hafði ekki séð sér fært að lækka þetta tillag, og má hann þó eiga það, að hann hefir klipið af útgjöldum ríkisins alstaðar þar, sem hann hefir treyst sér til að gera það. Ég verð því að halda, að þessi brtt. hljóti að byggjast á misskilningi hjá meiri hl. fjvn. Ég skal geta þess, að ríkisféhirðisstarfið skiptist í tvær deildir. Annarsvegar er hið eiginlega ríkisféhirðisstarf, og þar er ríkisféhirðir, sem hefir 4,1 þús. kr. laun, og fulltrúi, sem ríkisféhirðir hefir haft um langa stund, og svo 4 stúlkur, sem hafa 200-300 kr. laun hver. Þessu starfi fylgir afarmikil ábyrgð, og það hefir ætíð verið talið sjálfsagt að launa slík störf sæmilega. Við þurfum ekki annað en að líta til bankanna, hvernig þeir launa slíkum starfsmönnum. En sérstaklega hefir það verið ófrávíkjanleg regla, að láta þá menn, sem mikið fé hafa með höndum og mikil ábyrgð hvílir á, fá nauðsynlega aðstoð, til þess að verk þeirra geti verið vel af hendi leyst. Ég veit til þess, að ríkisféhirðir hefir haft fulltrúa. Og það er nauðsynlegt, að ríkisféhirðir hafi hann, bæði í veikindum, sem fyrir kunna að koma, og eins þegar ríkisféhirðir þarf nauðsynlega að bregða sér frá. Ég tel varla skammlaust, að ríkisféhirðir hafi ekki fulltrúa, sem hafi svo sæmileg laun, sem með þarf til þess, að það sé nokkur von til þess, að hann verði fastur í stöðunni. Það er afaróheppilegt, ef oft þarf að skipta um menn í slíkum stöðum sem þessum, og getur við það ýmislegt komizt á ringulreið. Gæti þá svo farið, að árangur af sparnaðartilraunum í þessu efni yrði minni en enginn. Ég býst nú við, eins og ég tók fram, að þessi brtt. sé á misskilningi byggð, og að hæstv.Alþ. samþ. hana því ekki. Ef hæstv.Alþ. samþ. þessa eða þvílíka till., þá legði það þar með út á braut, sem getur verið hættuleg og fer algerlega í bág við þá stefnu, sem þingið hefir haft um slíkt hingað til. Það má ekki vera hægt að segja síðar meir, að þingið hafi stutt að því, að trygging fyrir því, að ríkissjóði sé sæmilega borgið í höndum þeirra, sem um hann eiga að fjalla, rýrist að mun. Og komi þar nokkuð fyrir, sem ekki á að vera, vegna þess að það samþ. þessa brtt., þá má það sér sjálfu um kenna. Hvað mig snertir, þá vil ég ekki neina ábyrgð hafa á því.

Guðbrandur Ísberg Ég á hér á þskj. 602 nokkrar brtt. við fjárlfrv. Við fyrri hl. þess, sem nú er til umr., á ég aðeins eina brtt., sem er rómverskir tveir, við 12. frvgr. Ég hefi af sérstökum ástæðum ákveðið að taka þessa brtt. aftur til 3. umr. Hinar aðrar brtt., sem ég hefi gert, eru undir síðari kafla fjárlfrv., og hlýðir því ekki að ræða þær nú.

Forseti (JBald): Mér hefir borizt kvörtun um það frá skrifurum, að þeir heyri illa til þeirra hv.þm., sem tala til hægri við forseta. Væri því mjög æskilegt, að þeir hv.þm., sem þar eiga sæti, vildu gera svo vel og tala úr ræðustólnum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég stend nú upp aðallega vegna þess, að ég hefi verið sakaður um hlutdrægni í fjárveitingum í fjárlagafrv., og kom sú aðdróttun frá hv. 1. þm. Skagf. Ég ætla ekki að fjölyrða mjög um einstakar brtt., sem fyrir liggja frá meiri hl. og minni hl. fjvn. Stefnur þeirra hafa nokkuð borizt í tal í eldhúsumr. Geng ég því framhjá þessum brtt. nú. Sama er að segja um brtt. einstakra hv.þm. Ég mun ekki fara út í þær nú. Hv. 1. þm. Skagf. var að tala um það, að fróðlegt væri að heyra, hvernig það væri rökstutt, að stj. beitir sér á móti því að lækka tillög til símalína, þar sem slík tillög hafa í för með sér vöruinnkaup frá útlöndum. Lækkun sú á þessum lið, sem minni hl. fjvn. leggur til að gerð verði, nemur 35 þús. kr. Getur það varla talizt gera mikið, hvorki til né frá, um verzlunarjöfnuð landsins, hvort vörur eru keyptar inn fyrir 20 þús. kr. meiri eða minni upphæð. En ástæðan til þess, að stj. sér sér ekki fært að leggja til, að lægri upphæð verði veitt til símamála en í frv. er gert ráð fyrir, er sú, að mikið skortir á, að símalínur séu nú þegar lagðar þar, sem þörf er á, og er ég um það á annari skoðun en hv.frsm. minni hl. Hann sagði, að sem betur færi væru komnar símalínur þar, sem brýn þörf væri á. En eftir því, sem ég þekki til, skortir mjög á þetta. Þetta er ástæðan til þess, að stj. getur ekki fallizt á þessa lækkunartill. Það má lengi um það deila, hve einstakir liðir í fjárl. til verklegra framkvæmda skuli vera háir. Ég hygg þó, að ekki sé vandi að benda á átakanleg dæmi um það, hve símaleysi er tilfinnanlegt sumstaðar á landinu, þó að það sé kannske ekki þar, sem hv. 1. þm. Skagf. er kunnugastur. Hv. frsm. minni hl. fjvn., 1. þm. Skagf., beindi því til mín, að ég hefði sýnt hlutdrægni við samningu fjárlagafrv. og hefði misnotað aðstöðu mína sem fjmrh. til þess að draga inn í fjárl. óþarflega miklar fjárveitingar fyrir mitt kjördæmi. Þetta er alvarleg ásökun, sem ég vil fara nokkrum orðum um. Þessi hv.þm. benti á það, að í þessu kjördæmi hefði það verið svo, að eftir till. vegamálastjóra hefði átt að eyða þangað í vegafé 5 þús. kr. Þetta er alveg rétt, að þannig átti þetta að vera. Þá fór hv.þm. að bera saman við þetta það, sem vegamálastjóri og stj. höfðu lagt til um framlög til annara héraða til vegagerða. Um þennan samanburð þessa hv.þm. er það að segja, að ef bera á þetta saman í þessum einum fjárl., þá gefur sá samanburður enga rétta hugmynd um það, hvaða skil þessum héruðum eru gerð í þessu efni. Því að ef nokkurt vit á að vera í samanburði á þessu, þá þarf að taka með fullri sanngirni til greina núverandi ástand í þessu efni í hverju héraði og þau fjárframlög, sem veitt hafa verið í fjárl. margra undanfarinna ára til samgöngubóta í hinum ýmsu héruðum landsins. En þessu sleppti hv.þm., og er samanburður hans því einskis virði. Hv. 1. þm. Skagf. er það kunnugt, þótt hann virðist ekki vilja vita það, að það hefir verið svo undanfarin ár, að til Austurlands hafa vegafjárframlög frá ríkinu verið ákaflega lítil. Rök fyrir því hafa verið færð þau, að það væri eðlilegt, að þessi landshluti biði, þangað til búið væri að koma bílfærum þjóðvegi þangað, kringum landið frá Rvík. Því hefir verið haldið fram, að þegar svo væri komið, þá yrði farið að líta til þessa landshluta í þessum málum og bæta úr þörf á vegagerð þar. Nú hefir þessi landshluti sætt sig við að vera afskiptur í þessu efni lengi undanfarið. En hann getur ekki lengur sætt sig við annað en að þessum málum verði nú gerð einhver skil. Það hefði verið undarlegt réttlæti, ef þessi sýsla hefði átt að láta sér nægja 5000 kr. til þessara framkvæmda á árinu 1935. Þetta er engu að síður ranglæti, þó að það fælist í till. vegamálastjóra. Ég er ekki að væna hann um hlutdrægni, en allir ættu að sjá, að engin sanngirni er í því, að sýsla, sem undanfarið hefir ekki fengið vegafé nema af skornum skammti, skuli nú, þegar vegir hennar eru að komast í samband við bílvegakerfið kringum landið, heldur ekki fá nema 5000 kr. til vega. Þetta óréttlæti varð að lagfæra, og þar sem fé það, sem hægt er að veita í þessu skyni, er takmarkað, varð ekki hjá því komizt að minnka jafnframt framlagið til annara sýslna, frá því sem vegamálastjóri hafði gert till. um. - Og það skyldi sýna, eftir að áætlanirnar um framkvæmdir á árinu 1935 eru komnar í verk, að þessi landshluti er langt frá sambærilegur við aðra hvað vegi snertir. Hv. þm. talaði um, að hér væri sýnileg hlutdrægni, að stj. hefði alveg snúið við till. vegamálastjóra hvað snerti Suður-Múlasýslu og Rangárvallasýslu framlagið til Suður-Múlasýslu hefði verið sjöfaldað, en framlagið til Rangárvallasýslu minnkað jafnmikið. Ég skal benda þessum hv.þm. á það, að nýlega hafa verið framkvæmdar stórkostlegar samgöngubætur í Rangárvallasýslu, og að ástand vega þar er að engu leyti sambærilegt við það, sem er eystra. Ég má segja, að hægt sé að komast með bílum í alla hreppa Rangárvallasýslu, en fyrir austan er það víða svo, að bændur verða að flytja afurðir sínar á klökkum langar leiðir. Þetta er ekki hægt að bera saman. Enda mun hv.þm. hafa skoðað þetta frekar sem tækifæri til þess að narta í stj., og þá sérstaklega í mig, en sem sanngirnismál. - Eða felst einhver sanngirni í till.hv. minni hl. fjvn., þar sem lagt er til, að felldar verði niður allar fjárveitingar í héraðið, nema þessar 5000 kr., sem vegamálastj. leggur til, að veitt verði þangað til vega á fjárl. fyrir 1935. Og svo leyfa þessir menn sér að tala um réttlæti. - Ég held því fram, að það verði að líta á ástandið í hverju héraði fyrir sig, og reyna svo að miðla því fé, sem hægt er að veita til vega, sem allra réttlátast. Það má ekki hengja sig í það, þó að einstöku ár sé dálítill mismunur í framlaginu til sýslnanna. - Það sama, sem ég nú hefi sagt um Suður-Múlasýslu, má einnig segja um Norður-Múlasýslu, sem hv.þm. talaði einnig um, þó að löngunin til þess að narta í mig væri sterkari. Ég get þessa af því að hv.frsm. síðari hluta er hér ekki viðstaddur. Stöðugt er verið að hamra á því, að stjórnarflokkarnir hafi misnotað aðstöðu sína í fjvn. Ég vil benda á í því sambandi, að form. fjvn. á enga till. til hækkunar gjalda. Annars hélt ég, að það gleddi þm. yfirleitt, að þm. stjórnarflokkanna skuli líta svo á, að eftir till. stj. og fjvn. sé ekki á gjöldin bætandi. Það er rétt, að þessir menn, sem sérstaklega hafa verið til þess kjörnir að athuga allar beiðnir og till. um fjárveitingar, hafi mest að segja um afgreiðslu fjárl., að menn snúi sér til fjvn. með óskir sínar og kröfur, og láti sitja við afgreiðslu hennar á þeim. Hin aðferðin, að flytja till., sem full vissa er fyrir, að ekki er hægt að verða við, kann að hafa gefizt vel til kjósendaveiða, en sýnir hinsvegar fullkomið ábyrgðarleysi um afgreiðslu málsins. Við getum hugsað okkur, hver áhrif slík aðferð hefði á stórum þingum, þar sem þm. skipta hundruðum. Nei, þar kemur ekki slíkt til greina, þar eru almennt viðurkenndar þær aðferðir, sem stjórnarflokkarnir hafa haft á þessu þingi, að láta miðla málunum í fjvn. Það er aðeins Sjálfstfl., sem virðist halda enn þá upp á þetta kjósendadekur.

Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson) Nú munu allir þeir hv.þm., sem viðstaddir eru, hafa mælt fyrir brtt. sínum, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þær. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 602, 3, þar sem hv.þm.N.-Ísf. fer fram á 3000 kr. styrk til læknisbústaðar í Ögurhéraði, vildi ég taka fram, að hafi byggingarkostnaður sjúkrahússins orðið svona hár, eiga viðkomandi aðilar heimting á að fá þessa upphæð borgaða úr ríkissjóði, samkv. þeim reglum, sem um þetta hafa gilt. Verður það því vafalaust greitt af því fé, sem til þessa er ætlað, annaðhvort á þessum fjárl. eða þeim næstu. Annars liggja alltaf fyrir miklu fleiri loforð um styrk til læknabústaða en hægt er að efna, og verða ýms sveitarfélög því að bíða, eins og t. d. hefir verið bent á um Búðardal. -Hinar till., viðvíkjandi áfengistollinum og áfengisverzluninni, hefir þessi hv.þm. tekið aftur, og er því ekki þörf á því að ræða þær. Viðvíkjandi till. hans um framlög til Langadalsvegar í Ísafjarðarsýslu og Bolungavíkurvegar er það að segja, að erfitt er að gera upp á milli till.hv.þm. um þesskonar framlög, og verður hver einstakur þm. að hafa sína skoðun um þær og sýna hana við atkvgr. Viðvíkjandi brtt. XII. og XIII. á þskj. 602, um bryggjugerðir og lendingarbætur, er það að segja, að eigi þessir liðir að hækka svo, sem ráð er fyrir gert í till., verður að koma fé einhversstaðar að til að mæta þeim gjöldum. Fjvn. treystir sér ekki til að fara nánar inn á þær till.hv.þm., sem ekki hafa verið ræddar, nema till.hv.þm. Ak., um styrk til sjúkrahúss á Akureyri, en hann hefir nú tekið þá till. sína aftur til 3. umr., og get ég því geymt mér að tala um hana. Við það, sem ég hefi nú sagt, vildi ég bæta fáeinum aths. út af ræðu frsm. minni. hl., hv. 1. þm. Skagf., og þá einkum út af ummælum hans um framlögin til vega. - Hv. þm. minntist á ríkisféhirðisembættið. Ég tók það fram um þá till. eins og þrjár aðrar, að þær eru fram bornar til þess að koma samræmi í launagreiðslur hjá þeim starfsmönnum, sem þar um ræðir. Það segir sig sjálft, að núverandi ástand má ekki haldast, að forstöðumenn fyrirtækjanna fái lægri laun en venjulegir starfsmenn við þau. Þó er vitað, að forstöðumaðurinn verður að bera alla aðalábyrgðina á fyrirtækinu. Þarna er ekki nema um tvennt að ræða, annaðhvort hækka launin, eða færa þau til samræmis, og að því stefnir till.n. Hinsvegar er þetta áætlunarliður, sem ekki er gott að segja um, hvort greiða verður 2-3000 kr. meira eða minna eftir, og fer það í þessu tilfelli eftir því rekstrarfyrirkomulagi, sem hægt verður að hafa á þessari starfsemi. Hvað snertir klásúluna við fjárgreiðslu til vinnuhælisins á Litla-Hrauni, þá ber að skilja hann svo, að þeir, sem þar vinna, verði ekki látnir hafa með höndum venjulega verkamannavinnu, þá vinnu, sem verkamenn í nágrenninu byggja atvinnu sína á. Sú stefna hefir alstaðar verið tekin upp í nágrannalöndunum, að láta fanga ekki taka atvinnu frá frjálsum mönnum. Um brtt. við liðinn um fjárgreiðslur til Nýja-Klepps er sama að segja og ríkisféhirðisembættið, það er tilraun til þess að samræma fjárgreiðslur. Tvö síðastl. ár hafa þessi útgjöld aukizt stórum, - ég viðurkenni það, að kröfurnar aukast náttúrlega við það að sjúklingum fjölgar. Hinsvegar þykir mér það í fyllsta máta óviðeigandi, að þetta sjúkrahús sé rekið án þess að landlæknir hafi nokkuð um það að segja. Það má vera, að n. sé þarna að svíkja sjálfa sig með of lágum áætlunum. En það er hægt að gera hvorttveggja í einu, að færa greiðslur til þessara ríkisfyrirtækja til samræmis, og áætla upphæðirnar svo hátt, að full vissa sé fyrir, að ekki verði fram úr þeim farið. Það er rétt, að lagt er til, að hækkað sé eins mikið tillagið til landsspítalans. En það er líka miklu stærri stofnunn, og ekki verður hjá því komizt að hafa þar allt sem fullkomnast. Enda voru allir, sem lásu skýrslu landlæknis um landsspítalann, á einu máli um það, að kröfunum fyrir hönd þeirrar stofnunar væri stillt mjög í hóf. Það hefir verið deilt mikið á n. og stj. fyrir það, að umturnað hafi verið till. vegamálastjóra um úthlutun vegafjárins. Ég skal því fara nokkrum orðum um það atriði. Eins og hv. 1. þm. Skagf. minntist á, hafði vegamálastjóri lagt til, að í eina stærstu sýsluna, Suður-Múlasýslu, væru aðeins 5000 kr. veittar í vegi. Þetta nær vitanlega ekki nokkurri átt. Nú er nýbúið að leggja fram mikið fé til þess að gera bílfæran Austurlandsveginn, en það kemur ekki nema að hálfu gagni, ef ekki er undinn bráður bugur að því að koma hinum einstöku héraðsvegum í samband við Austurlandsveginn. Ég hefi sýnt fram á það í fjvn., með hliðsjón af skýrslu vegamálastjóra til Alþ. í fyrra, að á þessu er óhjákvæmileg nauðsyn. Ég skal nefna nokkrar tölur úr þessari skýrslu, til þess að sanna öllum hv.þm. það sama. Í þessari skýrslu er yfirlit yfir alla vegagerð landsins fram til ársins 1933. Landinu er skipt í fjögur umdæmi: Suðurland, Vesturland, Norðurland og Austurland. Á Suðurlandi eru af þeim vegum, sem taldir eru þjóðvegir, 29 km., sem ekki eru akfærir. Af Vesturlandsvegunum eru 179 km. ekki akfærir, á Norðurlandi 112,6 km. og á Austurlandi 404,9 km. óakfærir af þjóðvegunum. M. ö. o.: Í Austfirðingafjórðungi er meira af óakfærum þjóðvegum, samkv. skýrslu vegamálastjóra, en í öllum hinum fjórðungunum til samans. Ef litið er á lengd góðra, akfærra vega, verður sama uppi á teningnum. Af þeim er talið vera á Suðurlandi 329 km., á Vesturlandi 242 km., á Norðurlandi 357 km., og á Austurlandi 77 km. Þarna er Austurlandsvegurinn ekki talinn með, því að hann er byggður á árunum 1933-34. En ekki er hægt að telja hann til góðra akbrauta, mikill hluti hans er aðeins ruddur, og ekki fær nema um bezta tíma árs. Og það er ekki að undra, ef þetta ástand er athugað, þó að Austfirðingum þyki þeir hafa orðið afskiptir að vegafé undanfarið. Sannleikurinn er sá, að þeir hafa aðeins gert litlar kröfur, enda hefir verið tiltölulega þýðingarlítið að verja miklu fé til vegabygginga eystra, fyrr en Austurlandsvegurinn var fullgerður. Og þó að nú séu gerðar nokkru hærri kröfur en áður, skil ég ekki í því, að nokkur maður geti kallað það ósanngirni, eftir að hafa heyrt þessar tölur, sem lýsa ástandinu eystra betur en langar ræður gætu gert. Nú er það svo, að við höfum ekki lagt til, að sú upphæð, sem veita á til vega, verði hækkuð. En við höfum lagt til, að niður verði felldur styrkur til malbikunar á vegum kringum Rvík, en til þess eru ætlaðar 76000 kr. Hér er um tvær stefnur að ræða. Á að fara að byggja upp og malbika vegina í kringum Rvík, t. d. eins og veginn inn að Elliðaám, sem er einn með beztu vegum á landinu, og eyða í það stórfé? Það er önnur leiðin. Hin er sú, að reynt verði að bæta úr brýnustu þörf heilla landsfjórðunga, sem engar viðunandi akvegasamgöngur hafa. Þessa seinni leið vill meiri hl. fjvn. fara. Því teljum við nauðsynlegra að koma upp og halda við Siglufjarðarvegi, Norðfjarðarvegi, Vatnsskarðsvegi, Holtavörðuheiðarvegi og slíkum en að láta malbika góða vegi kringum Rvík. Ennfremur get ég bent á það, að fé til vegaviðhalds og brúargerða hefir að mestu leyti lent á Suðurlandi og í Borgarfirði. Austfirðingar hafa ekki fengið mikil framlög til þeirra hluta. Til vegaviðhalds á að veita samkv. þessu frv. 550000 kr., og er það meira en allt það fé, sem veitt er til nýrra vega. Hvert fer nú þetta fé? Það fer ekki þangað, sem engir góðir akvegir eru, heldur svo að segja eingöngu í þau héruð, sem hafa mikið af góðum akvegum, sem þurfa mikið viðhald. Svona mælir allt með því, að lagt verði kapp á að koma upp og bæta vegina á Austurlandi og koma héraðsvegunum í samband við Austurlandsveginn. Það eru líka fleiri lækkunartill. hv. minni hl., sem snerta mjög Austfirði. Ég vil þar til nefna lækkunina á atvinnubótafénu, sem auðvitað snertir þennan landshluta ekki síður en aðra. Ef brtt. þeirra um framlag til strandferða ríkissjóðs yrði samþ., mundi það gera erfiðara fyrir með samgöngur á sjó til Austfjarða. En meðan við höfum engar samgöngur á landi, er okkur lífsnauðsyn að hafa sem beztar samgöngur á sjó. Og ég held, að ekki sé varlegt að áætla rekstrarhalla ríkisskipanna lægra en frv. gerir ráð fyrir. Yrði klipið af tillaginu, kæmi það fyrst og fremst niður á Austfirðingum, sem hafa engar aðrar ferðir, nema lítillega Bergensku skipin. Þá er till. þeirra um niðurfellingu styrks til rafveitu á Eiðum og Hallormsstað beint gegn þessum fjórðungi. Þessir skólar hafa verri aðstöðu en nokkrir aðrir skólar á landinu, en tilætlunin með þessum styrkjum er að létta nokkuð undir með þeim. Það er því í fyllsta máta ósanngjarnt að vilja fella þá niður. Styrkur til sjúkrahúss á Reyðarfirði er veittur eftir till. landlæknis. Bygging þessa húss var áætluð nokkuð öðruvísi í upphafi en nú er til ætlazt að það verði og þó að liðurinn sé látinn standa óbreyttur, má nota hann á nokkuð öðrum grundvelli. Landlæknir sagði á fundi með fjvn., að þessu máli þyrfti að skipa öðruvísi en ráð hefði verið gert fyrir í upphafi. N. var honum sammála um það, en sá hinsvegar ekkert á móti því, að liðurinn stæði áfram. Ég sé ekki heldur, að það saki neitt, þó liðurinn standi. Það er aðeins eitt ófullkomið sjúkrahús á Seyðisfirði; annarsstaðar eru engin. Ég þarf svo ekki að bæta fleiru við, og geri ekki ráð fyrir því, að ég taki aftur til máls. Ég hefi vikið að flestum till. og býst við, að þær, sem eftir eru, séu ekki svo mikilvægar, að þar þurfi neinu að svara.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég á eina brtt. á þskj. 602, sem fer fram á það, að 3000 kr. séu veittar til Vesturhópsvegar. Þessi vegur var fyrir nokkru tekinn í þjóðvegatölu. Hreppurinn, sem þessi vegur liggur um, er mjög langur, en þessi vegur, sem er um 70 km. á lengd, hefir verið byggður af einu sýslufélagi, og stendur þarna aðeins eitt hreppsfélag undir öllum kostnaðinum. Það hefir verið notuð til hins ýtrasta heimild í l. fyrir sýslufél. til að leggja á íbúa hreppsins til þess að koma veginum á. Þessi vegur er nauðsynlegur tengivegur að kauptúninu á Hvammstanga, tengivegur milli sýsluvegarins og þjóðvegarins. Hann er talsvert langur, ég held, að hann sé um 20 km., frá þjóðveginum og á enda út að Vesturhópsvatni. Mikið af veginum má nota í bráð, en það eru ófærir kaflar á milli, en ég býst við, að ef þessi litla fjárhæð væri veitt, þá mætti gera veginn færan, a. m. k. fyrir kerrur, ef til vill líka fyrir bíla. Ég vil vænta þess, að hv.fjvn. athugi þetta vendilega áður en hún leggst á móti því. Ég gerði það af ásettu ráði að skera þessa upphæð svona við neglur, af því ég hafði í huga, að koma mætti í notkun kafla, sem búið er að leggja norður í hreppinn. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en vænti þess, að mér gefist tækifæri til þess að gefa frekari upplýsingar til hv.fjvn. ef hún vildi taka þetta til athugunar. Ég vildi bæta örfáum orðum við það, sem hv. 2. landsk. sagði um J. brtt.hv.fjvn., en hún er um það, að lækka framlagið til ríkisféhirðis. Ég vil skýra frá því, hvað hefir verið lagt fram til ríkisféhirðis undanfarin 4 ár. Árið 1930 var sú upphæð 32113.32 kr. Árið 1931 var upphæðin 39530.24 kr. og árið 1932 33334.52 kr. og loks árið 1933 33369.51 kr. Það er því víst, að ef þeir starfskraftar, sem eru þar nú, eiga að vera áfram, þá getur kostnaðurinn ekki orðið minni en 33-34 þús. kr. Árið 1931 var kostnaðurinn nokkuð hærri. Ég man ekki, af hverju það stafaði, en ég býst við, að það hafi verið vegna breytingar á bókhaldinu. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að það þarf að taka til athugunar um leið og teknar eru ákvarðanir um fjárveitingu til ríkisféhirðis, að með breytingu þeirri, sem orðin er á ríkisbókhaldinu, er það nauðsynlegt, að sem mest samband geti verið milli bókfærslunnar hjá ríkisféhirði annarsvegar og ríkisbókhaldsins hinsvegar, svo að tilgangurinn náist, sem fólginn var í þeirri breytingu, sem gerð var. Ég álít því, að ekki megi skera við neglur sér framlagið til ríkisféhirðis. Ég tek það fram, að eftir kynningu minni af þessum störfum gegnum endurskoðun landsreikninganna, álít ég, að ekki komi til mála að fækka starfsfólki þar, eða minnka launagreiðslur. Ég ætla, að ekki sé ástæða til að taka fleira fram, ef ekki kemur neitt nýtt fram til stuðnings þessari brtt. Það er óhætt að fullyrða, að ríkisféhirði sé það óljúft, að tekinn sé maður frá störfum þar, og ef manni er kippt burt þaðan núna, þá þyrfti fljótt að bæta við aftur, en það er óheppilegt að taka burt starfsmenn þaðan, sem á annað borð eru góðir. Það er því óheppilegt að gera þar breytingu, nema ef einhverjir annmarkar væru á starfsliðinu, en það hygg ég að sé ekki. Það er nauðsynlegt, að starfsfólkið sé sem stöðugast, og að það, sem er búið að kynnast vel starfinu, víki ekki fyrir nýjum mönnum, sem þurfa mikinn tíma til þess að kynnast starfinu. Ríkisféhirðir hefir mikið að sækja til fulltrúa síns, og verður því að geta borið fullt traust til hans. Ég hygg, að núv. fulltrúi hafi áunnið sér gott traust. Ég hygg, að ekki sé hægt að komast hjá því að hafa þá starfskrafta, sem nú eru hjá ríkisféhirði. Það verður að sýna fram á, að þeir séu óþarfir, annars er ekki gerandi að breyta til. Þó að kostnaður hafi aukizt nokkuð við breytinguna, sem gerð var á bókhaldinu, þá má það ekki standa í vegi fyrir því, sem er ennþá mikilsverðara, en það er, að bókhaldið sé í góðu lagi. Það er afar mikils virði, að ríkisbókhaldið sé í sem beztu lagi. Þó að menn vilji spara á einstökum liðum, þá eiga menn ekki að spara þar, sem það getur orðið til tjóns, þar sem spara á meira en fært er vegna öryggis. Ég vil svo endurtaka ósk mína til hv.fjvn., að hún athugi, hvort hún sér sér ekki fært að fallast á, að veittar séu 3000 kr. til Vesturhópsvegar, og er ég fús að gefa nánari upplýsingar, ef n. óskar þess.

Jón Ólafsson Ég og hv. samþm. minn (PM) eigum tvær smábrtt. á þskj. 602 rómv. 8. Fyrri brtt. er um það, að veittar séu 15000 kr. í stað 7000 til Eyjafjallavegar, og er það aðeins fært í sömu upphæð og vegamálastjóri leggur til. Hin brtt. er um það, að veita 10 þús. kr. til Hvolhreppsvegar, en það er spottinn milli Garðsaukanna og niður að Þverárbrú. Það hefir nú á síðustu árum verið lagt í mikil mannvirki í Rangárvallasýslu, þar sem brýrnar eru á Þverá, Affalli og Markarfljóti, og hafa Rangæingar þannig á síðustu árum bætt ótrauðir úr þeirri vanrækslu, sem átti sér stað áður í því efni. Meðan vötnin voru óbrúuð fundu menn ekki til þess, hvað vegirnir voru vondir milli ánna, því þær voru nær alla tíma ársins ófærar bílum og vögnum. Þetta fundu menn ekki fyrr en brýrnar voru komnar. Þegar nú búið er að leggja svo mikið fé í brýrnar, þá vilja menn auðvitað, að af þeim verði sem bezt not. Eins og allir vita, verður á næsta sumri lokið brúargerð á Múlakvísl, og eru þá öll stórvötn brúuð austur á Síðu, en það gerir það að verkum, að bílar fara alla leið austur um Skaftafellssýslu og er því næsta aðkallandi að gera við þá farartálma, sem eru milli brúnna, svo að héruðin hafi full not af hinum dýru brúm. Það er óhætt að segja, að þó að það sé góður vegur að Garðsauka, þá eru traðirnar við Garðsauka oft ófærar í snjóum og mynda því farartálma, svo að bílar komast ekki í gegn, nema hinar löngu traðir séu mokaðar. Það er því nauðsynlegt, þó að þröngt sé í búi, að veita fé til þessa vegarspotta og vinna þar með að því að taka þennan farartálma af og koma veginum á það svæði, sem ekki festir snjó á á vetrum. Þessi liður er að vísu nýr, og vegamálastjóri hefir ekki ætlað til hans, en ég tel ófært að veita ekki fé til þess að losna við þennan farartálma. Þegar kemur svo austur fyrir Þverárbrú, er sæmilegur vegur milli Affalls og Ála, og þó að hann verði ekki talinn góður, þá er meginhluti hans venjulega fær á hvaða tíma árs sem er. Sama má segja um veginn alla leið austur fyrir Seljaland, að hann er fær flesta tíma árs. En svo er kafli austur með fjöllunum, sem erfitt er að komast yfir hindrunarlaust bæði vetur og sumar. Ég var á ferð þar síðastl. júlí, og mátti þá heita algerlega ófært austur með fjöllunum. Þessir gömlu vegaspottar voru ófærir, og það varð að fara krókaleiðir, sem ekki er hægt að fara nema með kunnugra manna leiðsögn. Þá stóðu bílar þar fastir, sem við urðum að bjarga og var það daglegur viðburður. Það er því ekkert undur, þó vegamálastjóri hafi lagt til, að 15 þús. kr. væru veittar til vegagerðar á þessum kafla, því honum er allra manna kunnugast um það, hvílík vandræði það eru, þegar bílar standa fastir og enga hjálp er að fá á næstu klukkutímum. Mín skoðun er sú, að þegar búið er að leggja mikið fé í mannvirki, sem eiga að gefa arð -en svo er með brúargerðir, því þær eiga a. m. k. að gefa arð héruðum þeim, er að þeim liggja, - að þá sé sjálfsagt að bæta við því fé, sem þarf til þess, að þær komi að tilætluðum notum. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé líka áhugamál Skaftfellinga, því þeir njóta einnig þessa vegar. Ég ætla ekki að fara inn á samanburð um það, hvað Rangárvallasýsla á að fá samanborið við aðrar sýslur. Ég veit, að þörfin kallar að víðsvegar, og er sennilega eins mikil og þar. En það er ákaflega illt til þess að vita, þegar búið er að leggja fram mikið fé, að hætta þá við hálfnuð verk. - Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum, en vona, að þessum till. verði vel tekið, því þær eru hin mestu nauðsynjamál.

Gísli Guðmundsson [óyfirl.]: Það mun hafa verið venja, að við fjárlagaumr. komi fram sérstakt álit frá samgmn. viðvíkjandi flóabátum. Það hefir verið haldinn sameiginlegur fundur beggja samgmn. þingsins, og hefir það orðið að ráði að koma með brtt. við 3. umr. eins og venja er til. Ég vil í þessu sambandi segja það, að mér þykir hv. minni hl. fjvn. nokkuð naumur í till. sínum um samgöngumál. Mér þætti það ill afgreiðsla á þessum lið, ef hann yrði svipaður því og hv. minni hl. fjvn. leggur til, og sérstaklega ef svipaður niðurskurður yrði á framlögum til strandferða og síma. Ég geri ráð fyrir, að samgmn.menn beggja deilda taki undir þau orð, að ekki sé sanngjarnt að ætla sér að vera svo naumur á tillög til samgöngumála. Það má segja, að hjá sumum hv.þm. kenni fullmikils samúðarleysis með íbúum afskekktari héraða, sem eiga við illar samgöngur að búa. Ég skal taka það fram, að ég er einn af þeim þm., sem hafa þann ljóð á ráði sínu, að hafa ekki borið fram till. til hækkunar, og hefir þetta verið vítt af hv.frsm. minni hl. fjvn. En ég tel mér það heldur til lofs. Það hefir lengst af verið talað um það af fjvn. þingsins, að það væri lofsvert að bera ekki fram till. til hækkunar á útgjöldum ríkisins. Ég hjó eftir því, sem hv.frsm. minni hl. (MG) sagði, þegar hann var að telja eftir framlag til vega í mínu kjördæmi. Ég get ekki látið þetta fara framhjá mér án þess að fara um það nokkrum orðum. Mig furðar á því, að maður, sem hefir setið svo lengi á þingi sem hv. 1. þm. Skagf. og er búinn að fylgjast svo lengi með málum, skuli telja eftir framlag til vega í þessu kjördæmi. Það er rétt hjá honum, að samkv. fjárlfrv. og till. meiri hl. fjvn. er nokkur hækkun frá því, sem vegamálastjóri lagði til. Þó að ég væni vegamálastjóra ekki um það, að hann sé hlutdrægur, þá er ég ekki viss um, að hans sjónarmið sé alltaf bezt, og íbúum sumra héraða mun oft hafa fundizt, að tillögur vegamálastjóra séu ekki heppilegar að öllu leyti. Hann hefir sitt sérstaka sjónarmið, hvernig verja skuli tillaginu til vega. Ég skal ekkert um það segja, en tel það ekki að öllu leyti heppilegt. Ég hefi hérna fyrir framan mig skýrslu, sem vegamálastjóri gaf fjárveitinganefndum þingsins í fyrra, þegar nýju vegalögin voru á dagskrá. Þar hefir vegamálastjóri gefið greinilegt yfirlit um það fé, sem varið hefir verið til vega og brúa af hálfu hins opinbera allt frá 1876-1930. Samkv. þessari skýrslu nemur það 15,5 millj. króna, sem varið hefir verið á þessu tímabili til vega og brúargerða. Ef þessu er jafnað á sýslur landsins koma 750 þús. kr. á hverja sýslu. Náttúrlega er þetta nokkuð misjafnt, sumar sýslur landsins hafa fengið miklu meira, t. d. Gullbringu- og Kjósarsýsla, sem hefir fengið 1876 þús. kr., Árness. yfir 2,5 millj., Mýrasýsla 1379 þús. kr., Húnavatnssýsla 1170 þús. kr. Þarna má sjá, hvað varið hefir verið til einstakra sýslna á þessu tímabili umfram meðaltal. En í N.-Þing., þessu héraði, sem hv.frsm. minni hl. var að tala um áðan, að veitt hefði verið of ríflega til, hefir á þessu tímabili, 1876-1930, ekki verið varið til vega og brúargerða nema 208 þús. kr., eða tæplega 1/3 af meðaltali hverrar sýslu. Þar við má bæta því, að við nánari athugun hefi ég veitt því eftirtekt, að mikill hluti þessa framlags var til sýsluvega, þannig að sýslubúar sjálfir hafa lagt mikið fram, svo að vegirnir yrðu slarkfærir. Þetta kemur vitanlega nokkuð af því, hvað aðalvegur sýslunnar kemst seint í þjóðvegatölu, eða ekki fyrr en 1925 eða '26. Þegar þetta er athugað, verð ég að undrast, að nokkur þm. skuli vera að telja eftir jafnlítið framlag og hér er um að ræða. Ég verð að segja það, að ég er óánægður með þetta framlag og vildi hafa það meira, en ég veit ekki, hvort ég sé mér fært, vegna þess hvernig fjárhagur ríkissjóðs er, að flytja brtt. Ég verð að taka það fram og undirstrika það, að þeir mega vel gæta þess, sumir hv.þm. þeirra héraða, sem hafa sæmilega vegi og eru í góðu sambandi, að vera ekki ósanngjarnir í garð þeirra héraða, sem eru út úr og eru aftur úr vegna þess að þau eru lengra burtu frá höfuðstaðnum, og meðfram af því, að íbúarnir í þessum héruðum eru gætnir og hafa sýnt tillátssemi við ríkið, eins og mun vera um íbúa þessa héraðs. Ættu þeir að njóta þess hér á þessu þingi fremur en gjalda, eða svo finnst mér a. m. k.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Ég hafði að sönnu ekki hugsað mér að taka til máls fyrr en allir þeir hefðu talað, sem lagt hafa fram brtt. En mér þykir ekki hlýða að láta slíta umr. nú þegar, og skal ég því að því er mig snertir segja nokkur orð til andsvara framkomnum andmælum. Hæstv. fjmrh. mælti gegn till. minni hl. og var dálítið reiður við mig, en ég skal ekki fara langt út í það. Ég hefi áður bent á viðvíkjandi símalínunum, að við í minni hl. þóttumst vera að styðja stefnu stj. um að minnka kaup á erlendri framleiðslu. Hæstv. fjmrh. tekur þetta illa upp og segir, að það sé eftir að byggja stórar línur. Ég hefi hér fyrir framan mig till. landssímastjóra um 20 línur, er næst skuli byggja. Ef teknar eru frá þær 4 símalínur, sem minni hl. vill láta byggja, þá eru hinar allar, að undanteknum 3, undir 10 þús. kr. Þetta sýnir, að landssímastjóri leggur ekki til að byggja neinar stórar línur á næsta ári, og sýnir, að það er rétt, sem ég sagði, að bygging símalínanna er komin svo langt, að ekki þarf að byggja stórar línur á næstunni. Það er rétt, og það skal ég viðurkenna, að víða er mikil þörf fyrir einkasíma í sveitum, og það þarf að leggja fram til þeirra, en það snertir ekki þennan lið fjárl. Um það eru sérstök lög og fjárveiting á öðrum lið. Ég gæti trúað því, að sú fjárveiting, sem til þess er ætluð, mundi reynast heldur lág. Ég skal viðurkenna, að þörf er ýmsra minni símalína, en ég tel, að leggja beri meiri áherzlu á að fjölga línum víða á þeim stauralínum, sem þegar eru reistar. Þess þarf til þess að langlínurnar njóti sín. Hann var ákaflega sár, hæstv. ráðh., út af því, sem ég sagði um áætlað vegafé til Austfjarða, og sagði, að Austfirðingar hefðu verið settir hjá áður. Ég skal minna á það, að 1933 voru lagðar fram 50 þús. kr. til vega á Austfjörðum umfram heimild fjárlaganna, svo ég held, að ekki sé hægt að segja, að það sé vilji minn, að Austfirðingar séu settir hjá, eða ég hafi dregið úr fjárveitingu til þeirra sem ráðh. Ég verð að segja það, að mér finnst rétt að taka tillit til þess, að á veginum norður og austur eru stórir kaflar ógerðir, sem þarf að gera. Má þar nefna Holtavörðuheiði, sem oft er illfær, Vatnsskarð, sem er mjög erfitt, og enginn almennilegur vegur, og svo Öxnadalsheiði, sem er slæmur vegur yfir. Á meðan svo er, að ekki eru komnir góðir vegir alla langleiðina, álít ég, að leggja beri mesta áherzlu á að fullgera þá vegi sem fyrst; þess vegna er ég fjvn. sammála að taka 10 þús. kr. fjárveitingu frá Vatnsskarði, og setja þær heldur í Holtavörðuheiði, af því þar kemur það að meiri notum, en fjárveiting til vegar yfir Vatnsskarð kemur ekki að gagni fyrr en handbærar eru 30 þús. kr., því þá fyrst er hægt að fullgera nýja veginn, svo hann komist á gamla veginn. Ég er þess vegna, eins og ég sagði, nefndinni sammála um þetta, með það fyrir augum, að á næstunni komi hærra framlag til vegar á Vatnsskarð, svo hægt sé að gera langan veg, sem kæmi strax að notum. Ég gekk í n. inn á að flytja þær 10000 kr., sem ætlaðar væru í frv. til Vatnsskarðsvegar, til Holtavörðuheiðarvegar, því að þar koma þær strax að notum. Með þessu hefi ég sýnt, að kjördæmareipdráttur er fjarri mér. Ég skeyti því þess vegna engu, þó hæstv. ráðh. sé reiður við mig og minni hl. fjvn. Við leggjum ekki til, að neinar till. séu strikaðar út, vegna þess að við ætlum stj. að sjá um auknar tekjur, en ef það er ekki gert, þá er óhjákvæmilegt að lækka eitthvað áætlun hæstv. stj. Hæstv. fjmrh. heldur auðvitað, að það sé eingöngu af löngun til að narta í stj., að við flytjum okkar brtt. En það er ekki; mig langar ekkert sérstaklega til þess, þó ég ætli hinsvegar ekki að hæla stj., en ég taldi skylt að benda á það framlag, sem ætlað er í hans kjördæmi. Ef maður ber það saman við Rangárvallasýslu, þá er útkoman sú, að hann hefir margfaldað framlagið til síns kjördæmis með 7, en deilt með 7 í framlagið til Rangárv.s., hvortveggja miðað við tillögur vegamálastjóra. Ég held því fram, og það hefir verið viðurkennt, að till. vegamálastjóra séu ekki byggðar á hlutdrægni. Ástæðunnar til þessa mismunar hjá hv. meiri hl. fjvn. og hæstv. stj. verður því að leita annarsstaðar. Hv. 6. landsk. hafði í n. ýmislegt út á till.hæstv. stj. að setja um vegafjárveitingar á Austurlandi. Hann fékk þetta náttúrlega lagfært, af því hann er í stjórnarflokk. En það var tiltölulega lítið, sem minni hl. n. hefir fengið lagfært. Þó skal geta þess, sem gert er vel, og þakka að verðleikum, að framlag fékkst til vegar í Borgarfirði og í Dalasýslu. Hæstv. fjmrh. sagði, að við vildum taka allar fjárveitingar úr S.-Múlasýslu. Þetta er ekki rétt, það liggja ekki fyrir neinar till. frá minni hl. um að taka vegafé frá S.-Múlasýslu  Hæstv. fjmrh. sagði, að ég hlyti að gleðjast yfir því, að engin brtt. kæmi fram frá þm. stjórnarflokkanna. Ég geri hvorki að gleðjast né hryggjast; mér er svo sem alveg sama. Ég hefi bent á, að ástæðurnar fyrir því gætu verið tvær. Önnur sú, að búið væri að fullnægja öllum óskum þeirra, eða þá hin, að þeim hefði verið bægt frá því með flokkssamþykkt. Ég hygg, að ekki geti verið um aðrar ástæður að ræða. Þeir geta sjálfsagt sagt, hvor ástæðan er, en ég get ekki fundið fleiri. Hann segir, hæstv. fjmrh., að hv.fjvn. ráði hér eins og í öðrum fjármálum ríkisins. Það er nú svo. Ég held, að tæpast sé hægt að segja það, þegar tillögurnar eru, áður en þær koma til atkv. í fjvn., komnar undir atkv. í flokkunum. Með þessu móti getur farið svo, að till. sé samþ. eða felld, sem ekki nema rúmlega ¼ hluti þingsins er með eða móti. Þessari reglu hefir aldrei verið fylgt, svo ég viti, hér á þingi fyrr. Hæstv. ráðh. sagði, að það yrði að vera svo. Ég efa ekki, að búið er að binda þetta fast, en hingað til hefir það ekki verið svo á Alþ. Íslendinga. Hv. frsm. meiri hl. n. fór nokkrum orðum um þær till.n., sem ég andmælti. Skal ég þá fyrst nefna lækkunartill. hjá ríkisféhirði. Mér skildist, að meiri hl. hafa byggt sínar till. á því, að launin hafi áður verið of há hjá ríkisféhirði og hærri hjá sumum undirmönnum en hjá ríkisféhirði sjálfum. Þetta er alveg rétt, en hinu má ekki gleyma, að hæstv. ráðh. hækkaði sjálfur launin hjá einum undirmanni, sem þarna vinnur, svo þau eru talsvert hærri en laun ríkisféhirðis. Þess vegna er ekki hægt að nurla með till. á þessum grundvelli, nema um leið að víta hæstv. fjmrh. En ef þeir vilja samræma launin, þá er ég sannfærður um, að enginn sparnaður verður á þessum lið. Um till.fjvn. um viðbótaraths. viðvíkjandi Reykjahæli er það að segja, að ef meiningin með henni er ekki sú, að fangar frá Litla-Hrauni taki vinnu frá verkamönnum, þá er hún hreinasta vitleysa. Ég sé sem sé ekki, hvað er hægt að láta þá gera án þess að taka einhver verkefni frá öðrum handa þeim. Ég hefi séð það í blöðunum, að kvartanir hafa komið frá verkamönnum á Eyrarbakka um að fangar á Litla-Hrauni hafi tekið af þeim atvinnu þar. Ef svo er, að ekki má láta fangana taka neina vinnu þarna eystra, skil ég ekki, hvað á að gera við þá, nema ef það er meiningin, að þeim sé fengið eitthvert innanhússdútl. Í tíð fyrri stj. hafa fangarnir verið látnir vinna hingað og þangað alla venjulega vinnu, og ekki fundið að fyrr en nú. Um Nýja-Klepp er það að segja, að mér finnst lækkunartill. ósköp meinlítil. Ég skil, að hún er gerð til að þóknast einum ákveðnum manni, og mun ég ekki fást um það, því að borgað verður til spítalans jafnmikið fyrir því. Hv. frsm. sagði, að landlæknir hefði ekkert um spítalann að segja. Þetta er náttúrlega ekki rétt, en ég skildi landlækni þannig, að hann hefði ekki búið til áætlunina fyrir spítalann, heldur ráðsmaðurinn, og hann hefir miðað við kostnaðinn, sem varð áður. Það er rétt, að landsspítalinn er stærri og þar liggja fleiri sjúklingar, af því þar skiptir oftar um þá, en ég hygg, að sjúklingafjöldi hafi hlutfallslega hækkað meira á Nýja-Kleppi en landsspítalanum, enda miklu fleiri sjúklingum batnað síðan yfirlæknaskipti urðu. Ég álít, að fjárframlögin til vega á Austurlandi séu í fullu ósamræmi við fjárframlög til vega í öðrum landshlutum, þó hv.þm.N.-Þ. þætti ég vera of harðorður um það. Ég vil minna á, að vegamálastjóri er allra manna kunnugastur vegunum á landinu, og það er viðurkennt, að hann sé óhlutdrægur. Hví á þá að ganga framhjá tillögum hans? Það getur þá eingöngu verið af hlutdrægni. Þó að bent hafi verið á, að færri akfærir vegir eru á Austurlandi en annarsstaðar, þá sannar það ekkert, og er reyndar ekki heldur rétt, sbr. t. d. Vestfirði, enda eru ófullgerðir vegir um þvert landið. Ég benti á áðan, að Austfirðingar, sem ferðast í bíl hingað, njóta hlunninda af vegunum, sem liggja um aðrar sýslur. Við skulum taka sýslu eins og Húnavatnssýslu. Vegurinn er lagður þar í stórum sveig eftir sýslunni, en hann er ekki lagður þannig vegna sýslunnar eingöngu, heldur aðallega vegna langferðalaga. Af því Austfirðingar eru þannig settir, að þeir eru á leiðarenda, hefir verið lögð meiri áherzla á vegina, sem liggja til þeirra, heldur en vegina, sem eru hjá þeim sjálfum. Það ber líka að líta á það, að haldið er uppi dýrum strandferðum af ríkinu vegna Austfjarða. Ef maður ber þetta saman við t. d. Árnessýslu, Rangárvalla- og Skaftafellssýslur, þá sést strax, að þær njóta ekki góðs af strandferðunum. Ef gengið væri eins hart að af hálfu þeirra, sem búu á Suðurlandsundirlendinu, og nú er gert af Austfjörðum, þá gæti ég trúað, að fjárveiting yrði á fjárl. til nýs vegar yfir Hellisheiði. Það getur farið svo oft, að ómögulegt sé að komast úr þessum sýslum mikinn hluta vetrar, til Rvíkur, og þó er þessi partur landsins einhver beztu landbúnaðarhéruð þess. Það dugir þess vegna ekki eingöngu að leggja vegina í þessu og þessu héraði, án þess að taka tillit til þess, hvernig samgöngur héraðanna eru, hversu fjölfarnir vegirnir eru og hve mikið þarf að flytja á þeim. Hv. frsm. ræddi um, að brúarféð hefði ekki farið austur. Þar væri hvorki mikið um brúargerðir né heldur vegaviðhald. Það síðara er rétt. Eftir því sem vegirnir eru minni, verður viðhaldið minna. Um brúarféð er það aftur á móti að segja, að það var notað á síðustu árum í mjög stórum stíl. En það var lagt fram af héruðunum sjálfum. Það er ekki hægt að finna betri mælikvarða á þörfina heldur en þann, að héruðin leggi sjálf fram fé til þessa, því að á öðrum eins krepputímum og við eigum nú við að búa, býst ég ekki við, að héruðin geri það nema full ástæða sé til og bersýnileg þörf fyrir hendi.  Það eru nú svo fáir viðstaddir hér, að það liggur við, að það dragi úr mér allan kjark, og ég verð því stuttorður. - Ég var að svara hv.frsm. meiri hl. og hafði lokið við að tala um vegina. Ég sný mér þá að samgöngunum á sjó, en hv.frsm. meiri hl. taldi, að eigi væri hægt að komast af með þá upphæð, er minni hl. leggur til að veitt verði. Það er þó svo, að árið 1935 er eftir till. okkar minni hl. n. veitt 35 þús. meira í þessu skyni en árið 1933 var notað, og ætla ég, að við það megi una. Það má náttúrlega segja, að það sé gott að auka skipagöngurnar kringum landið, en mér finnst, að nokkuð megi, að skaðlausu, draga úr þeim á sumrin, sökum þess hvað landferðirnar aukast mikið. Mér finnst, að ef það á að spara, þá sé það hægt hér, en það er kannske alls ekki meiningin að spara, og þá verður þessi till. drepin. Þá er það styrkurinn til sjúkrahússins á Reyðarfirði. Hv. frsm. meiri hl. viðurkenndi, að það væri rétt, að landlæknir hefði sagt, að þessi upphæð yrði ekki notuð á næsta ári. Samt er talað um fjandskap af okkar hálfu til þessa máls, þótt þessir menn viðurkenni um leið, að það komi ekki til þess, að styrkurinn verði greiddur á árinu. Ég mun eigi fjölyrða um þetta. Það er rétt hjá hv.frsm. meiri hl., að peningarnir étast ekki upp, þótt þeir standi í fjárl., en ég hélt, að meiningin væri sú, að setja ekki önnur gjöld í frv. en þau, sem á að greiða. Hv. þm.N.-Þ. þótti við naumir í tillögum til samgangna, síma og strandferða. Mér finnst það nú ekkert undarlegt, þótt skera þurfi niður útgjöld í neyðarári eins og nú er. Hér er ekki um neinn atvinnumissi að ræða, heldur tap á skipaferðum, og hvað símann snertir aðallega kaup á efnivörum frá útlöndum. Ég var ekki að telja eftir framlög til Norður-Þingeyinga, það sem ég sagði um N.-Þingeyjarsýslu, átti við frv. eins og það kom frá stj. Viðvíkjandi öðrum brtt., sem fram hafa komið, lít ég svo á, að sumar þeirra eigi eins mikinn rétt á sér eins og till.hv.fjvn. Ég mun hinsvegar ekki taka þessar till. til athugunar nú; sumar þeirra hafa verið teknar aftur og öðrum hefir ekki enn verið mælt fyrir. Ég skal því ekki tefja meira tímann í bili.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég ber fram eina brtt. við þennan kafla, viðvíkjandi vegi yfir Siglufjarðarskarð. Siglfirðingar hafa lengi barizt fyrir því að fá samband landveginn við Skagafjörð. Þeir hafa því snúið sér til stj. með málaleitun um fé til vegar yfir Siglufjarðarskarð. Það er nú svo komið, að stj. hefir veitt 5 þús. í atvinnubótafé til þessa vegar, en lofað 10 þús., og þótt enn hafi ekki verið unnið fyrir nema 5 þús. af þessu fé. er heimild til, að það megi vinnast að vori. Undirbúningur er því hafinn og vegamálastjóri hefir gert kostnaðaráætlun; er hún nokkuð há, eða nemur 340 þús. kr. Stj. hefir hinsvegar gengið inn á, að þessi vegur skuli lagður, bæði með þessum 10 þús. kr., er hún þegar hefir lagt til vegarins, og eins með þeim 15 þús. kr., er veittar eru til vegarins í fjárl. fyrir árið 1935. Ég verð hinsvegar að telja þessa upphæð óhæfilega lága, því ef eigi væri veitt meira fé til vegarins árlega, mundi það taka 20 ár að leggja hann. Til marks um áhuga Siglfirðinga fyrir þessum vegi má geta þess, að þeir hafa gefið til hans 3500 dagsverk, 100 bíladagsverk og lagt til hans um 44 þús. kr. í peningum. Mér finnst það ekki vansalaust fyrir hv. Alþingi, ef það vill ekki styrkja þennan veg nema sem svarar 1/3 þess, sem Siglfirðingar hafa gefið til hans. Það er mikið atriði fyrir Siglfirðinga að komast í samband við Skagafjörð, en það er það ekki síður fyrir sveitir Skagafjarðar, sem á Siglufirði gætu haft markað fyrir vörur sínar, ef vegleysur hömluðu ekki. Þá má geta þess, að Siglufjarðarbær er vaxandi og dafnandi kauptún og því eðlilegra, að hann geri kröfu til ríkisins um hjálp til vegarins. Ég hefi komið fram með þá till., að veitt verði til vegarins á næsta ári 55 þús. kr. úr ríkissjóði. Mér skilst, að eigi ekki því fleiri ár að fara í það að leggja veginn, þurfi að veita þessa upphæð árlega. Upphæð fjvn. er að vísu þakkarverð, en það er ekki sýnilegt, að af svo litlu fé geti veginum miðað áfram svo nokkru nemi. Það væri því æskilegt, að upphæðin gæti orðið eins há og till. mín fer fram á. Það er ekki deilt um það, að leggja eigi þennan veg, það er þegar búið að ákveða það með framlagi stjórnarinnar. Nú er orðinn verulegur fólksstraumur norður á sumrin. Vegurinn yfir Öxnadalsheiði er bæði langur og leiðinlegur og illa lagður. Það er athugandi, hvort túristarnir mundu ekki, er þessi vegur er kominn, breyta ferð sinni og fara frá Skagafirði til Siglufjarðar, og svo þaðan til Akureyrar. Frá Siglufirði ganga yfir sumartímann daglega skip til Akureyrar, og ef túristarútan lægi yfir Siglufjörð, mundi verða enn meira vandað til þessara ferða en nú er. - Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en ég þykist a. m. k. vita, að hv.þm. Skagf. og hv.þm. Eyf. muni fylgja þessu máli, svo mjög sem það snertir hagsmuni kjördæma þeirra.

Ásgeir Ásgeirsson [óyfirl.]: Ég flyt hér tvær brtt. Önnur er um framlag til hafnarbóta á Suðureyri við Súgandafjörð. Hafnleysur eru þarna miklar í norðvestanátt og höfnin hefir grynnzt, svo að bátum er ekki óhætt þar í vondum veðrum. Þarna er eitt hið bezta fiskipláss á landinu og ekki nema stundarfjórðungs róður á miðin. Í heilan róður fara ekki nema 10-12 tímar, enda er afli á bát, eftir stærð, mestur í Súgandafirði. Það er því nauðsyn að bæta höfnina, svo að bátum sé þar óhætt. Súgfirðingar eiga nú um 12 þús. kr. í hafnarsjóði og geta bætt við þá upphæð einhverju. Er það till. mín, að ríkið leggi jafnt til móts við þá til hafnarbótanna. Súgfirðingar telja framtíð sína mjög undir þessu komna, og verður ekki annað séð en þeir hafi hér líkan rétt og t. d. Bolvíkingar. Hin till. mín er um framlag til Breiðadalsheiðarvegar. Svo sérstaklega stendur á, að vegamálastjóri hefir ekki lagt fram neinar till. um fjárveitingar til Vestur-Ísafjarðarsýslu, og eru þær því ekki teknar upp í frv. Það sjá allir, hve ósanngjarnt þetta er, þegar þess er gætt, að Vestfirðingar hafa jafnan verið afskiptir af öllu vegafé. Ég játa, að þetta hefir viljað bregða við hvað snertir Austfirðinga líka, en þegar Múlasýslunum hefir verið bætt upp þessi vanræksla, þá hvílir sú sama skylda á um Ísafjarðarsýslur. Till. mín er sízt of há, en þó skal ég geta þess, að ég væri tilleiðanlegur að lækka þessa fjárhæð, ef þetta fengist frekar samþ. með því. Þessi vegur kemur báðum sýslunum að gagni, og sömuleiðis Ísafjarðarkaupstað. Báta- og skipaferðir þarna hrökkva ekki til mannflutninga, og afurðaflutningar á sumrin geta ekki átt sér stað fyrr en vegurinn er kominn. Þessi vegur verður mikil samgöngubót, er hann er kominn á, og kemur til með að kosta a. m. k. 60 þús. kr. Ég vil vænta hins bezta um þessa till. mína, en er hinsvegar fús til samninga um niðurfærslu, ef frekar má vænta samþ. með því. Ég vil minnast nokkuð á brtt. frá meiri hl. fjvn. um niðurfærslu á fjárframlagi ríkisins til ríkisféhirðis. Ég þykist ekki geta látið þá brtt. afskiptalausa, þar sem ég réð núv. féhirði og fulltrúa hans. Ég rannsakaði þá, hvort nokkur leið væri til að spara kostnað við þetta embætti, og sá ekki, að svo væri. Ríkisféhirðisembættið var veitt ungfrú Ástu Magnúsdóttur, sem lengi hafði verið fulltrúi hjá fyrrv. ríkisféhirði, en Sigurður Ólason lögfr. var ráðinn fulltrúi í hennar stað. Það var ekki rétt með farið, að sá fulltrúi hefði hærri laun en ríkisféhirðir. Í þessari stofnun er aðeins einn fulltrúi, í ríkisbókhaldinu, sem hefir hærri laun en ríkisféhirðir. Ríkisféhirðir hefir auk launa sinna mistalningarfé, sem líklegt er, að eitthvað gangi af. Laun Sigurðar Ólasonar fulltrúa urðu að vera í samræmi við laun fyrir sama starf annarsstaðar. Endurskoðandinn, Jón Guðmundsson, telur, að alls ekki sé hægt að fækka starfsfólki hjá ríkisféhirði. Ég þykist þess fullviss, að hæstv. stj. fari ekki að víkja fulltrúanum frá, til að taka annan í stað hans. Till. ætti því að falla, til þess að í fjárl. sé sem réttust mynd af kostnaði við þessa stofnun.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Það hefir kastazt í kekki með mér og hv.frsm. minni hl. út af því, að hann hélt því fram, að ég hefði sýnt hlutdrægni við samningu fjárlfrv. á þann hátt, að ég hefði otað óhæfilega fram kjördæmi mínu bæði um vegafé og aðrar fjárveitingar. Þótt hv.frsm. minni hl. sé nú í raun og veru búinn að taka þessar aðdróttanir sínar aftur, vil ég ekki liggja undir þeirri ásökun, að ég hafi notað aðstöðu mín sem ráðh. til þess að afla kjördæmi mínu fjár úr ríkissjóði á kostnað annara kjördæma. Ég benti á það, að till. vegamálastjóra hefðu ekki verið sanngjarnar í garð Suður-Múlasýslu. Minni hl. n. hefir aftur á móti aðhyllzt þessar till. í flestum atriðum. Þó sagði hv.frsm. minni hl. áðan, að eftir meðferð meiri hl. fjvn. á till. um vegafé hafi hann ekki séð ástæðu til þess að bera fram brtt. Með því hefir hann viðurkennt, að hann hafi ofmælt allt það, sem hann sagði um hlutdrægni mína. Því að í brtt. meiri hl. er gert ráð fyrir, að af vegafénu, sem eftir þeim verður 380 þús., gangi 35 þús., eða 9,2%, til Suður-Múlasýslu, en eftir fjárlfrv. áttu 20 þús. kr. af 240, eða um 8%, að ganga þangað. Hv. frsm. hefir því játað alveg skýrum stöfum, að árás hans á hendur mér hafi verið gersamlega tilefnislaus.

Ólafur Thors Ég á hér eina litla brtt. við þennan kafla fjárlfrv., og er hún á þá leið, að hækka framlagið til bryggjugerða og lendingarbóta um 6000 kr., til bryggjugerðar í Kirkjuvogi í Höfnum. Þarna hefir lengi verið rekin útgerð, fyrst með árabátum, en síðar með trillubátum. En erfiðleikarnir við að koma aflanum á land hafa verið svo miklir, að menn hafa orðið að bera hann á bakinu langar leiðir. Þegar trillubátarnir komu til sögunnar, fóru útgerðarmenn að hugsa til þess að koma sér upp bryggju og hafa nú þegar lagt fram til þess af litlum efnum 10-13 þús. kr. Hér þarf þó enn mikilla umbóta við, ef mannvirkið á að geta verið til frambúðar. Ég geri ekki ráð fyrir, að upphæð sú, sem ég fer hér fram á, sé nægileg, en ég hefi viljað stilla þessari fjárbón í hóf, svo að hún fengi fremur áheyrn. Ég veit vel, að víðar stendur líkt á og hér, þótt ég efist um, að þörfin sé meiri annarsstaðar. En ég vil benda á það, að einmitt úr þessu kjördæmi, Gullbringu- og Kjósarsýslu, fær ríkissjóður miklar tekjur, en að hinsvegar hafa mjög verið sparaðar á síðustu árum fjárveitingar úr ríkissjóði til kjördæmisins og íbúa þess. Ég vænti þess því, að þessi till. fái góðan byr. Ég ætla mér ekki að fara að gera hér almennar aths. við fjárlfrv. eða brtt. þær, sem fram eru komnar. Ég gerði aths. mínar við fjárl. í eldhúsumr., og hv.frsm. minni hl. hefir gert ljósa grein fyrir afstöðu okkar sjálfstæðismanna við þessa umr. Ég get þó ekki látið hjá líða að kvarta yfir því, að færð hefir verið niður sú fjárveiting, sem vegamálastjóri hafði lagt til, að veitt yrði til Kjósarvegar. Hann lagði til, að í þessu skyni yrðu veittar 25 þús. kr., en stj. og fjvn. hafa lækkað þetta niður í l0 þús. kr. En það er alveg fyrirsjáanlegt, að þessar 10 þús. kr. koma þarna ekki að neinu gagni. Fé þetta á að nota til framlengingar á vegarspotta fyrir Reynivallaháls, en með 10 þús. kr. verður að vísu hægt að lengja hann, en án þess þó, að hann nái sambandi við aðalveginn. Ég skal játa, að þessar 10 þús. kr. eru til nokkurra atvinnubóta í héraðinu, en með svo lágri fjárveitingu verður ekkert gagn að vegarlagningunni sjálfri. Þetta er ekkert sérstakt hagsmunamál míns kjördæmis. Vegurinn fyrir Hvalfjörð er orðinn aðalvegurinn norður, og ferðum fjölgar með ári hverju. En vegurinn er ekki enn kominn lengra en það, að enn verður að fara yfir endann á Reynivallahálsi, en sá kafli er af mörgum, bæði bílstjórum og ferðamönnum, talinn einhver allra hættulegasti kafli á bílvegum landsins. Ég veit ekki, hvort hv.frsm. meiri hl. hefir farið þessa leið, en ég segi fyrir mig, að ég hefi hvergi orðið hræddari á ferðalögum mínum en á Reynivallahálsi, þar sem mörg hundruð metra hengiflug tekur við fyrir neðan vegarbrúnina, svo að engu má skeika. Ég vil nú spyrja hv.frsm. meiri hl., hvort hann vilji taka á sig ábyrgð á þeim slysum, sem hljótast kunna af því, að vegurinn fyrir Reynivallaháls sé ófullgerður áfram, vegna synjunar á þessari nauðsynlegu fjárveitingu. Aðrar brtt. snerta ekki mitt kjördæmi og sé ég því ekki ástæðu til að gera þær að umtalsefni.

Þorsteinn Briem Ég á tvær brtt. við þennan kafla fjárlfrv., og eru þær báðar við 13. gr. Sú fyrri er á þá leið, að veittar skuli 10 þús. kr. til Vesturlandsvegar. Þetta er eini þjóðvegurinn, sem hér um bil er afskiptur með öllu í fjárlfrv. og till. meiri hl. fjvn., en vegamálastjóri hafði þó lagt til, að til þessa vegar yrðu veittar 14 þús. kr. Það er ekki eingöngu Dalasýsla, sem hér á hagsmuna að gæta, heldur einnig sýslurnar norður af, Strandasýsla og Barðastrandarsýsla. Eftir þessum vegi eru nú komnar fastar bílferðir, en þær stöðvast þó oftlega haust og vor, vegna þess hve vegurinn er slæmur. Á þessari leið er ógerður kafli, sem oft verður ófær. Þar er auk annara torfærna yfir klif að fara, sem er hættulegt vegna aura á vorum og svella á vetrum. Gamli vegurinn grefur sig víða niður af vatnsrennsli, og verður því að færa hann til, en slíkt gerir viðhald á honum mjög dýrt. Sumstaðar liggur vegurinn á þessum kafla um skriður, sem verður að ryðja árlega. Ennfremur liggur hann tvisvar sinnum yfir á, sem verður oft ófær, jafnvel á sumrum. Sjá allir, hve óheppilegt er, að fastar bifreiðaferðir geti stöðvazt, hve nær sem skúr kemur úr lofti. Mestur hluti vegarins er þegar lagður, en þessi vegarkafli getur þannig stöðvað umferð með öllu, þar til lokið er vegagerð þessari. Vænti ég, að Alþingi líti með velvild á þessa nauðsyn. Þá flyt ég hér aðra brtt. við 13. gr., ásamt öðrum. Hún er á þá leið, að til akfærra sýsluvega skuli ganga 15%, eða 57 þús. kr., af bifreiðaskattinum. Oss þykir sanngjarnt, að sveitirnar njóti þess tillags að fullu, sem þeim er ætlað samkv. bifreiðaskattslögunum, og virðist það illa viðeigandi, að halda ekki gerða samninga í þessu efni, einkum þar sem framlag til sýsluvega er lækkað um 1/3. Það er heldur engin óhagsýni í því fyrir það opinbera að leggja fram lögboðin gjöld til sýsluveganna, og er það af tveim ástæðum. Vinnan við sýsluvegi er ódýrari en við þjóðvegi, enda oftast unnin af innanhéraðsmönnum, sem leggja meira að sér en aðrir og gefa jafnvel dagsverk. Auk þess verður minni ásókn um að fá sýsluvegi tekna í þjóðvegatölu, ef vel er lagt fram til þeirra. Ég vænti þess því, að Alþingi fallist á þessa brtt., um að framlagið til þessara vega verði eigi minna en lög standa til.

Jóhann Jósefsson Ég á enga brtt. hér, en vil geta þess, að við. hv. 3. landsk. og ég, sendum fjvn. tvö erindi, sem ég vona, að fái góðar undirtektir við 3. umr., þótt ekki sjáist í nál., að n. hafi haft þau til meðferðar. Erindin eru um framlag til ræktunarvegar og sundlaugar í Vestmannaeyjum. Sundlaugin er næstum fullgerð, og í fyrra var gefinn ádráttur um þessa fjárveitingu. Hér er um hóflegar upphæðir að ræða, og ég vona, að þar sem stórt og mannmargt pláss á hér í hlut, þá verði þessum fjárbeiðnum sinnt við 3. umr.

Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson) Það hefir nú ekki margt komið fram, sem ég þarf að svara. Ég get vitanlega ekkert sagt um það, hvernig n. snýst við brtt. einstakra þm., þar sem hún hefir ekki enn tekið þær til athugunar. Því verður það, sem ég segi um þær, aðeins frá mér persónulega, og svo ýmsar leiðréttingar, sem mér finnst rétt, að komi fram. Um vegatillögurnar er það að segja, að n. vildi ekki hækka framlög til vega fram yfir lækkun þá, sem gerð var á framlagi til malbikunar á þjóðvegum, að undanteknu framlagi til Sogsvegarins. N. var öll sammála um það, að Sogsvegurinn ætti heima í fjárl. Það er vitanlega ekki hægt að skipta vegafénu svo, að allir verði ánægðir. Við Austfirðingarnir höfum nú fengið að heyra það, að við höfum togað ótrauðlega að okkur um vegafé, og kem ég ef til vill betur að því síðar. Hv. frsm. minni hl. sagði, að ég hefði ekki verið fjarri því að fella niður framlög til Úthéraðsvegar. Sannleikurinn er sá, að þangað til við fundum upp það snjallræði að fella niður malbikun á þjóðvegum, stóðum við alveg ráðalausir uppi um skiptingu á vegafénu. Þá stakk ég upp á því að hafa tilfærslu á framlögum milli vega á Austurlandi. En þar sem hægt var að leysa málið á annan hátt, þá sá ég ekki ástæðu til að flytja brtt. um það. Enda viðurkenni ég fullkomlega vegarþörf um Úthérað, sem ekki er í neinu vegarsambandi. Hv. frsm. minni hl. vildi leggja mikið upp úr því, að vegamálastjóri hefði miðað till. sínar við allt önnur atriði en stj. og minni hl. fjvn. gerir. Það, sem skilur á milli þessara aðilja, er þetta, að vegamálastjóri vill verja allt að 100 þús. kr. til malbikunar á þjóðvegaköflum í kringum Rvík, en skilja heila landshluta, eins og bæði Vestfirði og Austfirði, eftir nálega sambandslausa við aðalvegakerfi landsins, og með nálega enga vegi innanhéraðs, eins og hv.þm. V.-Ísf. benti réttilega á í ræðu sinni. Þar eru nokkrir örstuttir vegarkaflar hálflagðir og að litlu gagni, eins og ég hefi áður tekið fram. - Þetta virðist vera meginstefna vegamálastjóra. En ég hefi þá skoðun og meiri hl. fjvn., að vegirnir hér í kringum Rvík séu ekki verri en það, að vel megi við una enn um nokkur ár án þess að þeir séu malbikaðir, á meðan verið er að koma vegasamböndum á milli héraða og landsfjórðunga. Þess vegna viljum við nú verja fénu til þess. Í þessu liggur meginmunurinn á till. vegamálastjóra og meiri hl. fjvn. Hv. 8. landsk. mælti fyrir brtt. sinni um að hækka framlög til vegarins um Siglufjarðarskarð upp í 55 þús. kr. Ég hefi ákaflega mikla tilhneigingu til þess að auka fjárframlag til þessa vegar, ef það leiðir til viðurkenningar á því, að allir aðalkaupstaðir í landinu eigi að koma sem fyrst í samband við aðalvegakerfi landsins. Allir verða að játa, að þetta er stór kaupstaður, með mikla sumardrift, er nauðsynlega þarf að fá vegarsamband sem allra fyrst. En meiri hl. fjvn. varð hér að beita sömu reglu og annarsstaðar, að fara sem gætilegast við skiptingu vegafjárins, til þess að hægt væri að úthluta því sem viðast, eins og reynslan hefir sýnt, að kröfur berast um til Alþingis. Og hinsvegar leit meiri hl. fjvn. svo á, að með aukningu á fjárframlagi til atvinnubóta um 200 þús. kr., sem stj. og meiri hl. n. standa að, mundu stærstu kaupstaðirnir fá svo drjúgan skerf af því fé til atvinnubóta, að því mætti verja til bráðustu opinberra framkvæmda í grennd við þá. Enda fylgir það skilyrði þessari atvinnubótafjárveitingu, að a. m. k. 1/3 hluta af því skuli varið til þeirra framkvæmda, sem ríkissjóður á að annast um. Má fullkomlega vænta þess, að Siglufjarðarkaupstaður fái talsverðan atvinnubótastyrk. Og þar sem mikill áhugi er fyrir því á staðnum að fá veginn yfir Siglufjarðarskarð, má ætla, að nokkru af þessu fé verði varið til vegarins. Hv. 8. landsk. sagði, að kostnaðaráætlun um byggingu þessa vegar væri 340 þús. kr. Sjá þá allir, að það fé verður ekki lagt beint til vegarins á örfáum árum. En ég vil nú draga mjög í efa, að vegurinn þurfi að verða svona dýr. Þegar verið var að áætla akvegarlagningu á milli Seyðisfjarðar og Héraðs - yfir Fjarðarheiði - þá var ráðgert, að það myndi kosta ½ millj. kr., en reynslan hefir sýnt, að það kostaði ekki nema 80-100 þús. kr. að gera þar bílfæran veg, og á sama hátt getur þetta snúizt við um vegarkostnaðinn á Siglufjarðarskarði. Hv. þm. V.-Ísf. minntist á hafnarbætur á Suðureyri við Súgandafjörð, og flytur hann brtt. um það. Til þess liggja sömu svör og ég hefi áður gefið um framlög til lendingarbóta, að n. hefir ekki gert till. um skiptingu á því fé, og bíður það til 3. umr. Nú liggja fyrir þinginu umsóknir um 400 þús. kr. til hafnargerða og lendingarbóta, í fjárlfrv. eru áætlaðar til þess 15 þús. kr., sem fjvn. hefir hækkað upp í 35 þús. kr. Ef til vill sýnast Alþingi möguleikar á að hækka þetta eitthvað meira við þessa umr., og má þá skipta því niður við 3. umr. Hið sama verð ég að segja um hafnarbætur í Kirkjuvogi í Höfnum, sem hv.þm. G.-K. minntist á. Ég man ekki eftir því, að nokkur beiðni eða erindi hafi komið til fjvn. um þetta mál á þinginu, en skal þó ekki fullyrða um það. Viðvíkjandi Breiðadalsheiðarvegi, sem hv.þm. V.-Ísf. flytur brtt. um, verð ég að viðurkenna þá bláköldu staðreynd, að það hefir enginn eyrir verið áætlaður á fjárlfrv. eða í till.fjvn. til vega eða brúa í Vestur-Ísafj.s. Er það þess vegna fullkomin sanngirniskrafa frá hv.þm. V.-Ísf., að Alþingi geri eitthvað til að bæta úr því. Þá er það Kjósarvegurinn. Hv. þm. G.-K. spurði mig, hvort ég vildi bera ábyrgð á því, ef bifreiðarslys yrðu á þessum vegi í Reynivallahálsi. Um þennan veg get ég sagt það sama og hv.þm., að ég hefi a. m. k. tvisvar farið hann í bíl, og þá og þegar búizt við að glata lífinu. En það eru fleiri kaflar á bílveginum milli Rvíkur og Akureyrar, þar sem ég hafi verið hræddur um líf mitt, og sumstaðar, á stórum svæðum má allur vegurinn heita einn Reynivallaháls. Það þyrfti því að hafa menn víðar en á Reynivallahálsi, til þess að bera ábyrgð á bifreiðaslysum. Auk þess get ég búizt við, að einhverjir verði að bera ábyrgð á öðrum slysum, sem verða bæði á sjó og landi, ef það á að gera einstaka menn ábyrga í þessum efnum. En það var sérstök ástæða til þess, að fjvn. var ekki ör á fjárframlag til Kjósarvegar. Það er annað nýtt mál, sem stendur í sambandi við þetta og þingið hefir til meðferðar - ábyrgðarheimild fyrir h/f Skallagrím í Borgarnesi. Eins og öllum hv.þm. er kunnugt, þá er búizt við, að nýtt skip verði útvegað á næsta ári til hraðferða milli Rvíkur og Borgarness. Skipið á að vera mjög fljótt í ferðum og getur flutt bíla á þilfari. Vera má, að bílferðir kringum Hvalfjörð geti þá lagzt niður að meira eða minna leyti, enda eru þeir miklu lengur að aka þá leið. N. taldi því rétt að láta þessar 10 þús. kr. standa í frv. - Nú kemur skipið í vor. Má þá fljótt komast að raun um, hvort hentara þykir að láta skipið flytja bílana upp í Borgarnes, og hvort bílferðir kringum Hvalfjörð leggjast niður. Verði það niðurstaðan, þá er réttara að leggja ekki mikið fé í þennan veg á næsta ári. Um ræktunarveginn í Vestmannaeyjum er hið sama að segja og veginn yfir Siglufjarðarskarð. Það er ætlazt til, að atvinnubótafé verði varið til vegagerða í kaupstöðum og í grennd við þá. Mér finnst, að það sé að bera í bakkafullan lækinn að minnast á brtt.n. um lækkun starfslauna hjá ríkisféhirði. Það er mjög mikið gleðiefni, að sú kona, sem gegnir ríkisféhirðisstarfinu, á svo miklum vinsældum að fagna á Alþingi og svo marga formælendur, sem raun ber vitni. Allir, sem á brtt. minnast, mæla með málstað konunnar, en enginn á móti. Ég býst því við, að fjvn. skoði huga sinn nánar um þetta atriði, áður en það kemur til atkv.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Ég get verið stuttorður. Hv. frsm. meiri hl. sagði nákvæmlega það sama og ég hafði áður sagt viðvíkjandi Úthéraðsvegi. En mér fannst hann ekki hafa gilda ástæðu til þess að falla frá því að flytja um hann brtt. Hinsvegar er það ekki nema mannlegt, þó að hv.þm. léti það vera, eftir að hann var búinn að fá framlag til síns eigin vegar - Norðfjarðarvegar. En sem fjvn.maður átti hann líka að hugsa um aðra landshluta en Austfirðingafjórðung. Hv. frsm. vildi halda því fram, að stefna vegamálastjóra væri sú, að leggja fram fé til malbikunar á þjóðvegum í grennd við Rvík, án þess að hann hugsaði nokkuð um að koma einstökum landshlutum í samband við þjóðvegakerfið. En ég held, að það sé ekki rétt að ásaka vegamálastjóra fyrir þetta. Því ástæðan til þess, að hann leggur til, að þessu fé verði varið til malbikunar á vegum, er sú, að það er lögákveðið, að viss hluti af bifreiðaskattinum sé lagður fram til þess. Það er undarlegt, að hv.frsm. skuli aðeins beina þessum ákúrum til vegamálastjóra, en ekki stj. En þeir aðilar hafa báðir lagt þetta til, af því það er lögákveðið, og hvorki vegamálastjóri eða hæstv. stj. eiga skilið að fá ávítur fyrir það. Verði þessi fjárveiting til malbikunar þjóðvega felld úr frv., þá er það brot á öðrum lögum, og verður því að breyta því atriði þeirra laga, sem fjalla um ráðstöfun á bifreiðaskattinum, a. m. k. til bráðabirgða. Annars veit ég ekkert, hvernig vegamálastjóri lítur á þetta, að felldur sé niður liðurinn til malbikunar; ég hefi ekki nefnt það við hann. Ég held, að það sé ekki fært að gera ráð fyrir því, að það fækki bílaferðum í kringum Hvalfjörð, þó að nýtt skip verði keypt til Borgarnessferða. Ég geri þvert á móti ráð fyrir því, að bílaferðir haldi áfram að aukast á þessari leið. Og þess vegna er mjög nauðsynlegt að hækka fjárveitinguna til Kjósarvegar, svo að honum verði komið fyrir Reynivallaháls. Mér skildist á vegamálastjóra á fjvn.-fundi, að 15 þús. kr. í viðbót mundu nægja til þess, að hægt væri að koma veginum yfir versta kaflann, og mætti þá með dálitlum afleggjara á þjóðveginn komast fyrir framan hálsinn. Vildi ég gjarnan, að þetta yrði athugað nánar. Ég ætla mér ekki að karpa mikið við hæstv. fjmrh. Hann sagði, að ég hefði tekið það allt aftur, sem ég sagði í minni fyrri ræðu um að hann hefði sýnt hlutdrægni í till. sínum í fjárlfrv. og skarað eld að köku síns kjördæmis. Þetta er algerlega rangt. Hann bar það á okkur í minni hl. fjvn., að við hefðum lagt til að strika út allar fjárveitingar til Suður-Múlas. Ég benti honum á, að það væri rangt; við hefðum ekki flutt brtt. um að fella niður úr frv. einn eyri af fjárveit. til vega í því kjördæmi. Svona er hann sannorður. Auðvitað bar ég fram ásökun um hlutdrægni út af hækkunartill. hv. meiri hl. fjvn., sem m. a. hefir hækkað framlag til Norðfjarðarvegar úr 5000 upp í 20 þús. kr. En ég var ekki að hallmæla hæstv. fjmrh. fyrir þá hækkun eða eigna honum till.hv. meiri hl. fjvn.; þó má vel vera, að hann hafi átt einhvern þátt í þeim, mér er ókunnugt um það. Eftir brtt.hv. meiri hl. fjvn. fær Suður-Múlasýsla langhæst fjárframlög til vega af öllum héruðum á landinu. Er það óneitanlega nokkuð hátt stökk frá því, sem áður hefir tíðkazt. En þrjár sýslur fá engan einasta eyri til vega: Vestur- og Norður-Ísafjarðarsýslur og Austur-Húnavatnssýsla. Þetta ber vott um alveg óhæfilega ósanngirni, og verð ég að taka undir með hv.þm. V.-Ísf., að það er harkalegt að svipta heil héruð gersamlega framlögum til vega, einkum þegar tekið er tillit til þess, að því er haldið fram af stj. og meiri hl. fjvn., að vegaféð eigi að vera til atvinnubóta í sveitunum. Ég spái því, að það eigi eftir að koma fram brtt. frá hv. meiri hl. fjvn., til aukinna vega í þeim héruðum, sem nú hafa verið sett hjá, þrátt fyrir allar flokkasamþykktir, sem hv. stjórnarflokkar hafa nú orðið að lúta, áður en þeir gengust undir það, að enginn þm. úr þeirra hóp skyldi flytja brtt. við fjárl.frv. Ég spái því, að fjárl. eigi eftir að taka allmiklum breytingum, áður en þau koma út úr þinginu. Við sjáum nú til, hvernig fer.

Forseti (BÁ): Þá er lokið umr. um fyrri kafla fjárlfrv. og hefjast því næst umr. um síðari hlutann, 14.-24. gr.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) [óyfirl.]: 4 af 5 nm.fjhn. hafa orðið sammála um að leggja til, að frv. þetta verði samþ., með þeirri breyt. þó, að lögin gildi aðeins til ársloka 1935. Eins og kunnugt er, hefir slík heimild þegar verið gefin fyrir Vestmannaeyjakaupstað, og gildir sú heimild til ársloka 1935. Þess vegna er breyt. á frv. miðuð við þetta, og líka, við hitt, að mikið hefir verið um það talað, að nauðsynlegt væri að sjá bæjar- og sveitarfélögum fyrir einhverjum gjaldstofni, til þess að tryggja tekjuöflun þeirra, og það hefir verið látið í veðri vaka, að nauðsynlegt sé, að undinn verði bráður bugur að þessu. Þess vegna er þess að vænta, í sambandi við þetta frv., að það verði gert svo snemma, að ekki komi að sök, þótt þessar heimildir falli úr gildi í árslok 1935. Verði þetta hins vegar ekki gert, er möguleiki fyrir því, að það hafi í för með sér framlengingu á heimildinni frá ári til árs. Meiri hl. n. hefir ekki séð sér fært annað en að verða við þessum tilmælum, þar sem hann fellst fullkomlega á það, að mjög þrengir að fjárhag einstakra bæjar- og sveitarfélaga um þessar mundir, ekki sízt bæjarfélaga, þar sem auk venjulegra útgjalda á þessu ári bætast við aukaútgjöld vegna atvinnuleysisins, og þeirri þörf verður að sjá borgið á einhvern hátt. Í sjálfu sér hygg ég, að allir nm. geti verið sammála hv. 1. landsk. um það, að þessi leið, sem hér hefir verið farið inn á, sé ekki sem heppilegust. En hinsvegar hefir hv.þm. ekki bent á neina aðra leið til þess að bæta úr þeirri þörf, sem hér er fyrir hendi. En meiri hl. telur ekki fært að láta þar við sitja, að synja um þessar heimildir, án þess að benda á einhverja úrlausn í staðinn. Hann verður að fallast á þá skoðun, að það sé skylda hv.Alþ. að sjá bæjarfélögunum fyrir einhverjum tekjustofni, með tilliti til þeirra örðugleika, sem að steðja. Ég vona, að ekki þurfi að vera langar umr. um þetta mál, því að ég hygg, að þorri hv.þdm. geti fallizt á, að þessi heimild verði veitt. Mér er kunnugt um það, að frá ýmsum öðrum bæjarfélögum hafa komið svipuð tilmæli og þau, sem hér er um að ræða. Mér er óhætt að lýsa því yfir f. h. n., að hún muni vera fús til þess að taka þau tilmæli til athugunar til 3. umr., en hinsvegar geri ég ráð fyrir, að hv.þm. þeirra kjördæma, sem hér eiga hlut að máli, muni bera fram óskir kjósenda sinna, sem þeir hafa, lagt fyrir þetta þing. Meiri hl. er sem sagt fús til þess að taka þessar málaleitanir til greina og bera jafnvel fram brtt. þessu viðvíkjandi við 3. umr.

Frsm. minni hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Eins og hv. 3. þm. Reykv. tók fram, er ég einn í minni hl. n., sem um þetta frv. hefir fjallað. Ég hefi gert grein fyrir minni afstöðu í nál. á þskj. 601, og mun ég því ekki endurtaka það, sem þar stendur. Ég vil aðeins benda á það, að mér finnst þessi leið svo óheppileg, að hv.Alþ. verði að huga, sig um, áður en það leggur langt inn á þá braut að veita bæjarfélögum heimild til að auka tekjur sínar á þennan hátt, sem hér um ræðir. Eins og hv. 3. þm. Reykv. tók fram og viðurkenndi, eru svo miklar annmarkar á þessari tekjuöflunarleið, að ég get ekki léð því lið mitt að lagaheimild verði gefin í þessu efni, hvorki fyrir Akureyri né aðra kaupstaði. Hinsvegar er það að vísu rétt hjá hv. 3. þm. Reykv., að mjög mikið hefir borið á því upp á síðkastið, og fer stöðugt vaxandi, að bæjar- og sveitarfélög hefir tilfinnanlega skort tekjustofn til þess að geta staðið straum af útgjöldunum. Það horfir vissulega sumstaðar til vandræða í þessum efnum. En leiðirnar út úr þessum ógöngum eru tvær. Væri ef til vill hugsanlegt, að báðar væru farnar að einhverju leyti. Önnur er sú, sem hv. 3. þm. Reykv. drap á: að afla bæjar- og sveitarfélögum nýrra tekjustofna, en hin er sú, að reyna að létta að einhverju leyti þeim gjöldum af, sem þyngst þjaka bæjar- og sveitarfélögin, en það er tvímælalaust fátækraframfærið, sem mest mæðir á framfærsluhéruðunum. Ég hygg, að bezta ráðið til þess að létta undir með framfærsluhéruðunum sé að semja löggjöf um rýmkun í þessu efni. Ég vona, að á næsta ári takist að afgreiða hér á hv.Alþ. tryggingarlöggjöf, alþýðutryggingar, og nýja framfærslulöggjöf, sem hefir það í för með sér, að útgjöld margra kaupstaða lækka við það. Þetta er von, sem mikil líkindi eru á, að verði uppfyllt, og þess vegna ætti að benda bæjarfélögunum, sem leitað hafa til hv.Alþ. af áður nefndum ástæðum, á þetta. Ég er þeirrar skoðunar, að þó hv.Alþ. daufheyrist við óskum Akureyrar og Siglufjarðar um aukna tekjuöflun á þann hátt, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og líka eins og ein grein í hafnarlagafrv. Siglufjarðar hefir að geyma, þá myndu þessir kaupstaðir ekki eiga örðugra með að rísa undir sínum gjaldabyrðum næsta ár heldur en sumir aðrir kaupstaðir, sem ekki hafa farið þess á leit við hv.Alþ., að gripið væri til þessa neyðarúrræðis, sem þetta frv. hefir inni að halda. Það er hreint og beint háskalegt, að sama Alþ., sem afnemur toll eða útflutningsgjald t. d. af landbúnaðarafurðum, skuli um leið ætla að samþ. löggjöf, sem hefir í för með sér aukin útflutningsgjöld af áðurgreindum vörutegundum. Ég skal játa það, að í hafnarreglugerð Akureyrar um vörugjöld er þeim gjöldum mjög stillt í hóf, og þau eru lægri en t. d. í Vestmannaeyjum, enda hafa hækkuð vörugjöld í Vestmannaeyjum komið mjög tilfinnanlega niður á nauðsynja- og neyzluvörum almennings. En þótt vörugjöld á Akureyri séu ekki mjög há, þá er það samt hjákátlegt, að hv.Alþ. skuli, um leið og það ákveður, að ekkert útflutningsgjald þurfi að greiða af landbúnaðarafurðum, samþykkja, að greiða skuli útflutningsgjald af kjöti, sem flutt er frá Akureyri. Það er að vísu aðeins 15 aur. á hverja tunnu, því að gjaldið er eins og í hafnarlögunum, og bætast þá 15 aur. við. Þetta gjald nær meira en til Akureyringa einna. Það nær líka til þeirra, sem í nærsveitunum búa og hafa viðskipti við Akureyri. Þannig væri þá Akureyri aflað tekna af gjaldi af landbúnaðarafurðum í Eyjafjarðarsýslu. Mun þeim hv.þm., sem sérstaklega telja sig fulltrúa fyrir sveitir og bændakjördæmi Íslands, finnast þessi gjöld nokkuð hörð aðgöngu, enda kom það fram í ræðu hv. 2. þm.N.-M. Einnig er lagt talsvert tilfinnanlegt gjald á nauðsynjavörur til útgerðarinnar, svo sem kol og salt. Eftir hafnarreglugerð Akureyrar er lagt 1 kr. gjald á hverja smálest, en ef heimildin er notuð til þess ýtrasta, bætist við 1 kr. enn á hverja smálest af kolum og salti. Mönnum finnst þetta e. t. v. vera lágt gjald, en eftir þeim upplýsingum, sem gefnar hafa verið í þessari hv. deild um afkomu sjávarútvegsins yfirleitt, virðist það ekki vera ráðlegt að auka þau gjöld, sem hvíla á þeim vörum, sem óhjákvæmilegar eru til rekstrar sjávarútveginum yfirleitt. Vil ég þess vegna mæla á móti því, að þetta frv. nái fram að ganga, og á þessu þingi tel ég, að ætti að stöðva þá gátt, sem opnuð var á síðasta Alþ. með heimildinni til Vestmannaeyja. Ég vil benda þessari hv. deild á það, að ef þetta frv. verður samþ., þá er örðugt að ganga framhjá 10. gr. hafnarlagafrv. Siglufjarðarkaupstaðar, sem nú liggur fyrir hv. efri deild. Hækkun hafnargjalda á Siglufirði mun gera það að verkum, að veruleg úflutningsgjöld verði lögð á afurðir síldarverksmiðju ríkisins á Siglufirði, og er það í raun og veru beinn tekjumissir fyrir ríkissjóð. Í sjálfu sér er eðlilegt, að síldarverksmiðjurnar greiði eitthvað til Siglufjarðarkaupstaðar, þó það sé harla hæpið að veita Siglufjarðarkaupstað heimild til þess að skattleggja afurðir verksmiðjanna. Ég tel óheppilegt, að hv.Alþ. leggi inn á þessa braut óréttlátrar skattastefnu, sem felst í þessu frv., heldur væri réttlátara að láta þessa bæi á næsta ári glíma við að sjá sér farborða með þeim tekjuöflunarleiðum, sem heimilaðar eru með landslögum. Ég skal ekki um það segja, hvort Akureyri hefir notfært sér útsvarsheimildina á þá leið, sem aðrir bæir hafa þurft að gera til þess að standa straum af útgjöldum sínum. Akureyri er ekki vandara um í því efni en öðrum bæjum. Það er ekki ástæða til þess að veita Akureyri eða Siglufirði nein sérstök fríðindi fram yfir aðra bæi, t. d. Hafnarfjörð, Ísafjörð, Neskaupstað og jafnvel Reykjavík. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að benda á, til hvers það leiddi, ef allir kaupstaðir fengju sömu heimild eins og í frv. þessu felst. Ef tekjuöflun þessi yrði notuð í Reykjavíkurkaupstað, þá yrði það um leið skortur á vörum, sem notaðar eru af meiri hluta landsmanna, því að það er kunnara en frá þurfi að segja, að í gegnum Rvíkurhöfn eru fluttar vörur til meiri hluta landsbúa, til alls Suðurlandsundirlendisins og margra hafna víða úti um land. Ef gengið er inn þessa braut, þá er stefnt til talsverðra vandræða og tekin upp skaftamálastefna, sem er mjög óheppileg og óréttlát. Hitt vildi ég, að allir hv.alþm. hefðu í huga, að nauðsynlegt er að leysa úr þeim vandræðum, sem kaupstaðir og sveitarfélög eiga við að stríðu út af lögboðnum útgjöldum, en ég fyrir mitt leyti bendi á aðra leið heldur en þetta frv. hefir inni að halda. Hefi ég bent á þá leið, að lækka útgjöldin með því móti að draga úr framfærslukostnaði þessara héraða með lögfestingu á alþýðutryggingum og nýrri framfærslulöggjöf, og einnig vildi ég fyrir mitt leyti styðja að nýrri löggjöf um öflun tekna til bæjar- og sveitarfélaga, t. d. með fasteignaskatti eða öðrum réttlátum leiðum.

Guðbrandur Ísberg Ég vil þakka hv. meiri hl. fjhn. fyrir góða afgreiðslu þessa máls, þrátt fyrir brtt., sem hann flytur, en ég legg ekki mikið upp úr. Ég geng út frá því, að nefndin telji nauðsynlegt að ráða málefnum sveitarfélaga. hvað snertir möguleika til útsvarsálagningar, fljótlega til lykta með nýrri löggjöf, og þessi brtt. hlýtur að miðast við, að nefndin telji æskilegt og líklegt, að það verði gert þegar á næsta þingi. Undir þeim kringumstæðum, að þetta verði gert, er brtt. nefndarinnar þó í sjálfu sér óþörf. Því um leið og ný löggjöf yrði sett, yrðu eldri lög um þetta efni, er kæmu í bága við hina nýju skipun, numin úr lögum. Viðvíkjandi afstöðu hv. minni hl. vil ég taka það fram, að það er ekki um það að ræða að létta af útgjöldum. Þetta frv. er borið fram í þeim tilgangi að mæta nýjum útgjöldum. Það er óþarfi að endurtaka það, að bæjarsjóður Akureyrar hefir mikla þörf fyrir nýjar tekjur. Annars hefði bæjarstjórnin ekki farið fram á það, að þetta frv. væri borið fram hér á hv.Alþ. Í öðru lagi vil ég benda á það, að einn af flokksbræðrum hv. 1. landsk., Erlingur Friðjónsson. hefir vegið þessu þörf með því að gjalda því samþykki, að frv. væri flutt, og hann hefir séð nauðsyn þess fyrir bæinn að fá þessar tekjur. Að því er bændurna snertir má geta þess, að Vilhjálmur Þór hefir lagt til, að frv. verði samþ., en hann má skoða sem fulltrúa bænda í Eyjafirði. Hann mun hafa litið svo á, að eyfirzkir bændur, er nú búa að markaðinum á Akureyri. þyrftu ekki að kvarta, þótt örlítið gjald bættist á þeirra útflutningsvörur. Það er því ástæðulaust fyrir samflokksmenn hans hér að gera þetta ógilt; Vilhjálmur Þór þekkir þetta bezt sjálfur. Ég vænti þess, að ég þurfi ekki gefið tilefni til umr. með þessari ræðu minni, og að hv. d. leyfi frv. að ganga áfram sem bráðabirgðalausn á þessu máli.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Þessi till. er flutt vegna þess, að lánsheimild sú, er nota átti í þessu skyni og stendur í fjárl. fyrir yfirstandandi ár, 22. gr., kom formlega ekki að notum, því að lánveitandi krefst þess, að ábyrgðarheimildin sé tiltekin í sterlingspundum, en heimildin í fjárl. er miðuð við 100 þús. kr. ábyrgð. Það er því nauðsynlegt að breyta forminu á þessu, og hefi ég því borið þessa till. fram í samráði við hæstv. fjmrh. Við samþ. þessarar till. fellur náttúrlega niður heimildin í 22. gr. Ég mun koma með skrifl. brtt. við þáltill., þess efnis, að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast lánið gegn fullum tryggingum. Þá hefir mér verið bent á, að vissara sé að fella niður niðurlag gr., og mun ég líka koma með brtt. um það.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég vil mæla með því, að þessi till. verði samþ. Sömuleiðis vil ég taka undir það, að bezt sé að fella niður síðustu setninguna. Hinsvegar vil ég lýsa yfir því, að ég mun ekki nota heimildina í 22. gr. fjárl., ef þessi till. verður samþ.

Forseti (JBald): Það er ósk hv.þm. Vestm., að þessi till. verði afgr. samstundis á öðrum fundi. Geri ég ráð fyrir, að þá komi til atkv. þær brtt., er hv.þm. gat um.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Allshn. hefir haft frv. til athugunar milli umr., og síðan það var til 2. umr. hefir n. komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt muni vera að breyta 4. gr. þannig, að bæta nýrri málsgr. inn á eftir fyrri málsgr. og fella niður seinni hlutann af síðari málsgr. En n. hefir ekki unnizt tími til að láta prenta þessar brtt. og leggur þær því hér með skrifl. fram, og vænti ég, að hæstv. forseti taki þær til greina, enda eru þær svo ljósar, að ekki ætti að þurfa að valda misskilningi, þó skrifl. séu. Brtt. er í 2 stafliðum. Fyrri stafl. bætir inn í greinina heimild til að taka eignarnámi land kringum friðaðar náttúruminjar, eftir því sem nauðsynlegt er talið. En seinni liður brtt. er um að fella niður síðari hlutann af síðari málsgr. 4. gr.N. lítur svo á, að niðurlag gr. geti ekki staðizt. því við nánari athugun taldi n. áreiðanlegt, að það kæmi í bága við vatnalögin. Þó sérstaklega sé undanskilið, að taka megi mannvirki eignarnámi án endurgjalds, lítur n. svo á, að því er snertir nytjar náttúruafla, að þar verði einnig að koma fullar bætur fyrir. Ég vil svo afhenda hæstv. forseta brtt. með tilmælum um, að hann lesi hana upp og hv. d. taki hana til greina.

Forseti (EÁrna): Mér hefir verið afhent skrifl. brtt. frá hv.allshn., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 620.] Til þess að brtt. þessa megi taka til meðferðar á þessum fundi, verður að veita afbrigði frá þingsköpum, og mun ég nú leita þeirra afbrigða.

Magnús Jónsson Ég held, að það væri jafnvel ástæða fyrir hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá, svo að maður sæi brtt. prentaðar. Ég er ákaflega hræddur um, að það þurfi að athuga málið betur áður en það fer út úr d. Ég er út af fyrir sig hlynntur l., sem fara í þessa átt, eins og sjá má af því, að ég hefi á 2 undanförnum þingum flutt frv. um þessi mál. Ef menn vilja bera það frv. mitt saman við þetta frv., er það ákaflega miklu víðtækara og skýrara. Og mér finnst satt að segja stappa nærri, að það frv., sem hér liggur fyrir, sé hrein vitleysa, eða a. m. k. sé fjarstæða að samþ. það eins og það er nú. Í 1. gr. stendur, að ráðh. eigi að láta semja skrá yfir alla muni, landsvæði, ár, vötn og fossa o. s. frv., sem honum þykir líklegt, að innlendir eða erlendir ferðamenn vilji sjá. En hér eru engar reglur til að fara eftir. Þetta er þó svo stórbrotið og stórkostlegt, að full ástæða sýnist til að setja um það einhverjar reglur. Þegar þetta er komið á skrá, er það fallið undir ráðuneytið og alveg á valdi ráðh., og má enginn nytja þessa hluti eða hrófla við þeim án hans leyfis. Undir þetta geta fallið stórar ár, t. d. Sogið, það er mjög fallegt, og Þjórsá. Einnig Esjan og þannig mætti halda áfram að telja. Ef ráðh. hefir látið semja skrá um þetta og hirt hana í Stjtíð., má ekki hagga við því eða hrófla, og varðar brot á því 500-10000 kr. sekt, sé það bætanlegt með peningum, annars allt að 2 ára betrunarhúsvinnu. En hér eru ráðh. ekki settar neinar reglur eða það skilgreint nánar, hvernig þetta skuli framkvæmast. Ég vil minna hv.þdm. á frv. það, sem ég hefi flutt hér áður, og benda á, hvort ekki sé hér um svo stórt mál að ræða, að ástæða væri til að skipa t. d. 5 manna n., sem áhuga og þekkingu hafa á þessum málum, sem athugaði þetta allt nánar og gerði tillögur um, hvernig með skyldi fara. Ef friðunarn. þykir svo rétt að friða eitthvert ákveðið svæði, gerir hún grein fyrir, hvað stórt það þurfi að vera, hvað kostnaður muni verða, og athugar, að friðunin rekist ekki á annara réttindi. N. sendir svo ráðuneytinu álitsgerð og till., og ef ráðh. er þeim ekki mótfallinn, þá staðfestir hann þær. Þó skal það tekið skýrt fram, ef kostnaður fylgir slíkum ráðstöfunum, að tryggt sé, að nóg fé liggi fyrir til þess að greiða með, ef um eignarnám eða skaðabætur er að ræða. Einnig til þess að greiða þann árlega kostnað, sem leiðir af því að framkvæma friðunina. Í 7. gr. þess frv., sem ég flutti, er tekið fram, að sé bætta á, að staður verði fyrir skaða eða skemmdum, megi gera bráðabirgðaráðstafanir þar til friðunarn. hefir gert álitsgerð og ráðh. staðfest með úrskurði. Finnst mér þannig gengið frá því frv., sem hér liggur fyrir, að óverjandi sé að samþ. það. Nú er það einnig auðséð, að hv.n. hefir farið að hika við, og sennilega hugsað, að það væri nú kannske fulllangt gengið, að ráðh. þyrfti ekki annað en telja upp og láta setja á skrá fallvötn og fossa o. s. frv., og þá sé það orðið öllum óheimilt til allra nytja. Og mig skal ekkert undra, þó hv.n. hafi hikað ögn við slíka ráðstöfun. Í 6. gr. sama frv. er gert ráð fyrir, að staður, sem af einhverjum ástæðum missir gildi, sé tekinn af skrá og leystur undan friðun, eftir till. friðunarnefndar. En mér skilst, að hér megi setja á skrá hvað sem dómsmrh. sýnist. Það var á sínum tíma lengi deilt um friðun sjálfra Þingvalla og sett um hana sérstök lög. En nú er borin fram skrifl. till., og þarf ekki annað en setja nafn staðarins á skrá og birta það í Stjtíð. - Ég vildi aðeins vekja athygli hv.þdm. á þessu; og þó að ég sé málinu hlynntur, finnst mér ekki vansalaust fyrir þessa hv. d. að láta það fara frá sér í þessu formi.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Í samræmi við það, sem ég sagði við fyrri umr., ber ég þessa till. fram, í samráði við hæstv. fjmrh. Ég hefi afhent hæstv. forseta skrifl. brtt. um, að á eftir orðinu „lán“ komi „gegn fullum tryggingum“. Ennfremur till. um, að niðurlagsorð gr. („enda ... ekki notuð“) falli niður. Vona ég, að hv. d. fallist á þetta.

Pétur Magnússon Ég er ekki viss um, að rétt sé að setja þetta skilyrði í tillgr. Ég get hugsað mér, að lánveitendur krefjist till. skilyrðislausrar, því að dæmi eru til þess, að slíkum skilyrðum hefir verið mótmælt. Ég er ekki á móti því, að trygging sé sett fyrir láninu, heldur álít ég nægilegt, að ráðh. gefi yfirlýsingu um þetta.

Emil Jónsson Þegar lánið til Hafnarfjarðarkaupstaðar var hér til umr., var þetta skilyrði sett í heimildina, sem hér er rætt um. Kom mér ekki til hugar, að þetta gæti orðið málinu til trafala.

Forseti (JBald): Ég vil benda hv.þm. Vestm. á það, að eðlilegra væri, að fyrri brtt. kæmi inn á eftir orðinu „ábyrgjast“.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Út af ræðu hv. 2. þm. Rang. vil ég segja það, að ég geri ráð fyrir því, að þeir, sem þessi lán veita, leggi aðallega upp úr ríkisábyrgðinni, en minna upp úr því, hvaða tryggingar ríkið hefir. Ég held því, að það komi ekki til mála, að þessu verði mótmælt, en ef svo færi, er fljótgert að taka í einu lagi Hafnarfjarðartill. og þessa og lagfæra þær, ef reynslan sýnir, að þess sé þörf, því að þessar lántökur munu fara fram næstu daga.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Það er aðeins til þess að lagfæra orðalag brtt. Ég vil lýsa yfir því, að ég hefi breytt henni svo, að orðin „gegn fullum tryggingum“ komi á eftir orðinu „ábyrgjast“.

Magnús Guðmundsson Ég vildi aðeins segja það, að það má komast hjá þeirri hættu, sem hér hefir verið nefnd, með því að setja í till. „gegn þeim tryggingum, er stjórnin metur gildar“. Ef hv.þm. Vestm. vill breyta till. í þessa átt, þá er hér engin hættu á ferðum. Mig minnti, að þetta væri svo orðað í Hafnarfjarðartill. Þetta orðalag er nægilegt til þess að sýna, að lánveitandinn viti, að það er ríkisstj., sem metur tryggingarnar, en aðrir ekki.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Það er eðlilegast, að þetta sé orðað eins og hv. fyrri þm. Skagf. talaði um. Þetta mun líka hafa verið venja, þar til út af því var brugðið með Vestmannaeyjakaupstað í síðasta fjárlagafrv. Ég get því vel fallizt á þetta, og má þá vænta þess, að liðlega verði tekið undir það að leiðrétta till. Hafnarfjarðarkaupstaðar, ef á þarf að halda.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Ég skal lýsa yfir því, að það var vegna samræmis við till. Hafnarfjarðarkaupstaðar, að ég bar brtt. mína fram. Eftir að hafa heyrt leiðbeiningar hv. 1. þm. Skagf. og yfirlýsingar hæstv. ráðh., get ég hinsvegar vel fallizt á að breyta till. í þá átt, er hv. 1. þm. Skagf. benti á. Virðist þá rétt, að till. Hafnarfjarðarkaupstaðar sé einnig breytt í þessa átt.

Emil Jónsson Ég vil benda á það, að þessi tvö lán, er hér er um að ræða, munu verða tekin um sama leyti hjá sama lánveitanda. Ef orðalaginu á till. Vestmannaeyjakaupstaðar verður breytt, er því enn meiri ástæða til þess að ætla, að aths. verði gerðar. Ég vil því, meðan ekki er séð, hvort þetta kemur að sök, leggja til, að till. verði eins orðuð og till. Hafnarfjarðarkaupstaðar og hv.þm. Vestm. ætlaðist upphaflega til.

Forseti (JBald): Hv. þm. Vestm. hefir tekið aftur fyrri brtt. sína og lagt fram aðra þess efnis, að á eftir orðinu „ábyrgjast“ komi: gegn þeim tryggingum, er ríkisstj. metur gildar.

Gísli Sveinsson Ég sé engan mun á því í raun og veru, hvort málið er afgr. á þennan hátt eða með orðalaginu: „gegn tryggingum, sem stj. metur gildar“. Ég veit ekki með vissu, hvers vegna var horfið frá því orðalagi í fyrra í 22. gr. fjárl. og sett í stað þess „gegn fullum tryggingum“. Ég gæti þó hugsað mér, að tilætlunin hefði verið að láta stj. hafa aðhald, vegna þess að svo hefði þótt, sem stundum hefði brugðið út af því, að stj. hefði tekið fullar tryggingar. En auðvitað er það stj., sem verður að meta tryggingarnar, hvort orðalagið sem notað er, og gagnvart erlendu lánveitendunum hefir þetta enga þýðingu. En ég vil þó leggja til, að orðalaginu „gegn fullum tryggingum“ sé haldið, því að í því felst nokkurt aðhald, sem ég tel, að ekki muni af veita.

Forseti (JBald): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv.þm. Hafnf.: „Tillögugreinina skal orða svo: Alþingi ályktar að heimila ríkisstj. vegna ríkissjóðs að ábyrgjast, gegn fullum tryggingum, £ 5000 - fimm þúsund sterlingspunda - lán, sem bæjarsjóður Vestmannaeyja hefir fengið loforð fyrir hjá The Pearl Assurance Company Ltd., London“.