Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Ég kem til að mótmæla því að hér sé 2. dagskrármál tekið á undan 1. máli. Hér hafa þingmenn fengið dagskrá þar sem stjórn fiskveiða er 1. mál á dagskrá og út frá því höfum við, a.m.k. þingmenn Samf., unnið og undirbúið okkur undir það, í morgun m.a. og í gær. Tölvupóstur barst í gær frá skrifstofu Alþingis um að ekki væri gert ráð fyrir hefðbundnum fundi þingforseta með formönnum þingflokka eins og gert er ráð fyrir venjulega á mánudögum, að ræða um störf þingsins og skipuleggja vinnuvikuna. Það er með öllu ólíðandi, virðulegi forseti, að þingflokkar þurfi að átta sig á því um leið og gengið er í húsið, við það að sjá að öll forusta landbrn. gengur í salinn, og að fyrir hálfgerða tilviljun sé sá forseti sem sestur var í forsetastól, varaforseti Birgir Ármannsson, sem einhverra hluta vegna hefur verið skipt út núna, um það spurður hvort ekki væri ætlunin að fara eftir hinni prentuðu dagskrá þannig að stjórn fiskveiða komi fyrst á dagskrá. Þá fyrst, hálfri mínútu áður en fundur er settur, eigum við þingflokksformenn og þingflokkar að fá að vita að 2. málið verður tekið fyrst á dagskrá. Virðulegi forseti. Við höfum orðið vör við margt í síðustu viku um hvernig haldið er á þingstörfum og keyrt áfram eftir happa-glappaaðferð, því miður. Oft og tíðum hefur ekki verið hlustað á tillögur okkar stjórnarandstæðinga sem komu á daginn seinna meir að voru bestu tillögurnar og hefði verið best að fara eftir þeim til að þingið þróaðist vel og til að liðka fyrir umræðu. Hér á sem sagt að halda áfram á sömu braut og þess vegna vil ég spyrja, virðulegi forseti: Hver er ástæðan fyrir því að það þarf að breyta þessu núna? Í öðru lagi spyr ég hvort ekki hefði verið ástæða fyrr í morgun til að hafa samband, úr því að ekki er hægt að halda formlega fundi, við formenn þingflokka og leita að lágmarki eftir samþykki við þessu ráðslagi. Ég krefst þess, virðulegi forseti, að það verði farið eftir dagskrá og 1. mál samkvæmt prentaðri dagskrá, um stjórn fiskveiða, verði tekið á dagskrá þingsins enda höfðu menn ekki hugmynd um annað, nema e.t.v. sá hæstv. forseti sem nú er kominn í forsetastól og er tekinn við stjórn fundarins.

Ég vil segja af þessu tilefni að auðvitað verða haldnir fundir í dag með formönnum þingflokka eins og venja er  Ég vil í annan stað segja að það er fullkomlega eðlilegt að forseti hafi svigrúm til þess að ákveða í hvaða röð hann tekur mál á dagskrá. Eins og við sjáum á þessum fundi er þorri þingmanna mættur og þingmenn verða að vera viðbúnir því að á dagskrá séu tekin þau mál sem þar eru í þeirri röð sem forseti ákveður eins og venja hefur verið á þinginu svo lengi sem ég hef fylgst með störfum Alþingis eða setið á Alþingi. Athugasemdir hv. þingmanns eru ástæðulausar, enda við því að búast að þingmenn séu við því búnir að ræða 2. dagskrármálið eins og hið fyrsta.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Kristjáns Möllers er ekkert við það að athuga að breyta uppröðun á dagskrá þingsins að því tilskildu að það sé gert í samráði og samvinnu við formenn þingflokka þannig að menn viti að hverju þeir ganga. Það var ekki gert í þessu tilviki. Þvert á móti fengum við skilaboð um það í gær frá skrifstofu Alþingis að dagskrá þessa fundar lægi fyrir. Við fengum einnig skilaboð um það að ekki yrði af hefðbundnum fundi með formönnum þingflokka eins og venja er á mánudögum kl. eitt. Við fengum skýr skilaboð um að slíkur fundur yrði ekki haldinn nema hann yrði boðaður sérstaklega. Þetta voru skilaboðin. Síðan uppgötvast það í þann mund sem verið er að setja þingfund að menn ætla að raska dagskrá sem var boðuð í gær og liggur fyrir á borði hvers þingmanns. Þetta eru vinnubrögð sem eru ekki bjóðandi, að menn eigi síðan að vera í viðbragðsstöðu að rjúka til og hefja umræður um alls óskylt mál sem ætti samkvæmt dagskrá að koma til umræðu síðar í dag. Ég mælist til þess að ákvörðun hæstv. forseta verði endurskoðuð og ég tel mjög brýnt að boðað verði til fundar með formönnum þingflokka til að ræða vinnulagið, bæði í dag og á komandi dögum.

Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að það hefur komið fyrir að hann hafi beðið mig um að taka mál á dagskrá án þess að til fundar með þingflokksformönnum yrði boðað.

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa yfir mjög mikilli undrun með það að 1. mál á dagskrá, þ.e. 1. umr. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, skuli ekki vera fyrsta mál til umræðu. Þetta er mjög undarlegt verklag, hæstv. forseti, að mér þykir. Við í þingflokki Frjálsl. höfum undirbúið okkur fyrir þetta mál, gaumgæfilega, og gerðum ekki ráð fyrir öðru en að þetta yrði 1. mál á dagskrá í dag. Þó að frv. sé lítið og líti sakleysislega út er um að ræða stórmál, hæstv. forseti, mál sem getur orðið mjög erfitt fyrir ríkisstjórnina. Við krefjumst þess að fá fullgildar skýringar á því hvernig á því stendur að þetta mál er ekki tekið á dagskrá sem 1. dagskrármál. Hvers vegna? Það voru þau skilaboð sem við fengum síðast í gær, hæstv. forseti, og mér finnst það alveg stórkostlegt undrunarefni að þingflokkarnir skuli ekki hafa verið látnir vita. Hæstv. forseti. Það er til nokkuð sem heitir talsími, kom í gagnið hér á landi fyrir um 100 árum. Svo er til annað samskiptatæki sem heitir tölvupóstur sem við fengum fyrir um 10 árum. Það hefði verið hægur vandi, hæstv. forseti, að láta þingflokkana vita, efalaust strax í gærkvöldi, jafnvel þó að það hefði verið seint í gærkvöldi, láta okkur vita af því að þetta mál yrði ekki 1. dagskrárliður í dag. Nú er það svo að við mætum til leiks, vel undirbúnir í 1. dagskrárliðinn en ekki jafn vel undirbúnir í 2. dagskrárliðinn eins og við hefðum kosið sem er líka stórmál, hæstv. forseti. Mér finnast þetta alveg forkastanleg vinnubrögð. Þetta er kannski skýrt dæmi um það hvernig samskiptum er nú háttað milli forseta Alþingis og þingflokksformanna. Sennilega hafa þingflokksformenn stjórnarliða fengið að vita strax í gær að þetta yrði ekki 1. mál á dagskrá en stjórnarandstæðingar fá ekki að vita um þetta fyrr en núna, þegar klukkan er tvær mínútur yfir 10 og fundur hafinn á hinu háa Alþingi. Þá fyrst fá menn að vita þetta. Svona vinnubrögð ganga ekki. Þetta er dónaskapur, hæstv. forseti. Þetta er hrein lítilsvirðing og ég segi enn og aftur: Við hljótum að krefjast þess að fá fullgildar skýringar á því, annaðhvort afsökunarbeiðni frá hæstv. forseta eða fullgildar skýringar á því hvers vegna frv. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða er ekki tekið fyrir núna. Og hvar er hæstv. sjútvrh.? Hann átti að mæla fyrir þessu frv.

Hv. þm. kvaddi sér ekki hljóðs til þess að ræða við sjútvrh. Ég vil vekja athygli á því að það var kunnugt öllum formönnum þingflokka að bæði þessi mál yrðu tekin fyrir í dag, bæði 1. dagskrármálið og svo 2. og 3. dagskrármálin sem verða rædd saman. Það kemur engum hv. þingmanni á óvart að þau skuli vera hér á dagskrá. 

Virðulegi forseti. Ég sé ítrekaða ástæðu til þess að vekja athygli hæstv. forseta á því að hann er forseti þingsins, forseti allra þingmanna en ekki bara stjórnarflokkanna. Ég vil líka vekja athygli forseta á því sem stendur í 8. gr. um þingsköp Alþingis. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Forseti stjórnar umræðum og sér um að allt fari fram með góðri reglu.`` Ég vil líka vekja athygli forseta á því að í þessari bók sem heitir Háttvirtur þingmaður -- störf í þingsal, þingmál og fleira stendur á bls. 15, með leyfi forseta: ,,Forseta ber samkvæmt þingsköpum að hafa samráð við formenn þingflokka um skipulag þingstarfa og fyrirkomulag umræðna.`` --- Það er skýrt á kveðið um þetta í öllum þeim starfsreglum sem Alþingi hefur sett forseta um hvernig hann skuli starfa. Það er því miður ef forseti, nú eftir þetta langan feril samt í forsetastól, er ekki enn búinn að meðtaka þessi grundvallaratriði í forsetastjórn. Ég harma það. Ég vil líka benda hæstv. forseta á að samkvæmt starfsáætlun þingsins sem var dreift í upphafi þings var kveðið svo á að þingfrestun skyldi verða 7. maí. Í dag er 17. maí. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að menn fara hrottalega dagavillt. Það er 17. maí í dag. Mér er ekki kunnugt um að nein önnur formleg starfsáætlun þingsins liggi fyrir, engin. Samkvæmt útprenti lauk henni 7. maí. Nú geri ég mér grein fyrir því að það getur þurft að framlengja þingið um einhverja daga til að ljúka brýnum málum sem ríkisstjórninni hefur ekki tekist að koma fram með eðlilegum hætti. En þá er það alveg klárt samkvæmt þingsköpum að forseti á að gera það í samráði við þingflokksformenn en ekki upp á sitt eindæmi eða lúta bara þar meirihlutavaldinu. Ég vil ítreka það fyrir hæstv. forseta að hann verður að fara að læra grundvallaratriði þingskapa sem honum er ætlað að hafa hér í heiðri og honum er ætlað að stýra hér fundum og störfum Alþingis í samráði við þingflokksformenn en ekki bara meiri hlutann.

Mér þykir vænt um að vilji hv. þingmanns skuli standa til þess að kenna mér þingsköp og þingvenjur  
            

Hæstv. forseti. Í 2. mgr. 63. gr. þingskapalaga segir að forseti geti breytt dagskrá en vinnulagið hefur verið á þá lund, eðlilega, að það sé gert í samráði við formenn þingflokka. Þannig hefur verið starfað í þinginu. Hitt er alveg rétt hjá hæstv. forseta að það er engin nýlunda að stjórnarandstaðan og stjórnarandstöðuþingmenn óski eftir því að umdeild þingmál séu tekin af dagskrá og geta verið ýmsar ástæður fyrir því. Hér er um það að ræða að fyrir liggur dagskrá. Það hefur enginn ágreiningur verið gerður um að þessi mál verði rædd í dag, stjórn fiskveiða og framleiðsla, verðlagning og sala á búvörum. Eina ágreiningsefnið er hvernig sú ákvörðun var tekin og að ekki skyldi vera haft samráð við formenn þingflokka. Hins vegar er alveg ljóst að hæstv. sjútvrh. vissi hvað til stóð. Hæstv. landbrh. vissi hvað til stóð og Bændablaðið vissi hvað til stóð eins og sjá má á þingpöllum. 

Ég vil benda hv. þingmanni á að það eru til útvegsbændur svo að þeir hafa kannski búist við því að bátafrv. kæmi fyrr á dagskrá. Annars hefur það komið fram hjá einum formanni eins þingflokksins að alþingismenn eru illa undir það búnir að ræða 2. og 3. dagskrármálið þar sem þeir hafa ekki kynnt sér það nægilega svo að ég vil gefa hv. þingmönnum rúm til að kynna sér þessi mál til kl. 11 og verður þá fundi fram haldið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tveimur frumvörpum til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Frumvörpin er að finna á þskj. 1665 sem er 997. mál og þskj. 1677 sem er 1000. mál þessa þings. Frumvörp þau sem ég mæli fyrir eru bæði um breytingu á búvörulögum, nr. 99/1993, en lúta að tveimur aðskildum efnum. Í fyrsta lagi er með þeirri breytingu á búvörulögum sem lögð er til á þskj. 1665 verið að lögfesta ákvæði sem ætlað er að eyða réttaróvissu sem skapast hefur um að gildandi búvörulög tryggi með nægjanlegri vissu að samráð, samruni og verðtilfærslur í mjólkuriðnaði séu undanskildar gildissviði samkeppnislaga í samræmi við ætlan löggjafans. Hæstv. forseti. Tilgangur búvörulaga er markaður í 1. gr. þeirra. Birtast þar glögglega markmið um að tryggja jöfnuð á milli framleiðenda og viðunandi kjör bænda. Jafnframt kemur þar fram sú stefna löggjafans að framleiðsla búvara til neyslu og iðnaðar verði í sem nánustu samræmi við þarfir þjóðarinnar og tryggi ávallt nægjanlegt vöruframboð við breytilegar aðstæður í landinu. Í 36. gr. búvörulaga er lýst markmiðum IX. kafla laganna sem fjallar um framleiðslu og greiðslumark sauðfjárafurða á árunum 2001--2007. Þau felast m.a. í að styrkja sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda og halda jafnvægi milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða og ná fram aukinni hagræðingu í sauðfjárrækt. Í 51. gr. búvörulaga er síðan sérstaklega vikið að markmiðum X. kafla laganna sem fjallar um framleiðslu og greiðslumark mjólkur á árunum 1998--2005. Á meðal markmiðanna er að skapa rekstrarumhverfi fyrir framleiðslu og vinnslu mjólkurafurða sem leiði af sér aukna hagkvæmni, bæti afkomumöguleika í mjólkurframleiðslu og jafnframt að viðhalda þeim stöðugleika sem náðst hefur milli framleiðslu og eftirspurnar. Þá er stefnt að því að nýta á sem bestan hátt skilyrði til framleiðslu mjólkur fyrir markað innan lands og aðra þá markaði sem teljast hagkvæmir. Að lokum koma svo markmið XI. kafla laganna sem fjallar um framleiðslu og verðmyndun garð- og gróðurhúsaafurða á árunum 2002--2011 fram í 57. gr. laganna. Þau eru m.a. að treysta tekjugrundvöll grænmetisframleiðenda og auka hagkvæmni, enn fremur að styðja framleiðslu og markaðsmöguleika innlendrar framleiðslu og auka samkeppnishæfni hennar. Hæstv. forseti. Í lok marsmánaðar 2004 fól ég prófessor Eiríki Tómassyni og Árna Vilhjálmssyni hæstaréttarlögmanni að kanna tengsl búvörulaga, nr. 99/1993, og samkeppnislaga, nr. 8/1993, og skila mér álitsgerð þar um. Ein af ástæðum þess að óskað var eftir nefndri álitsgerð var sú skoðun sem upp hafði komið á þá leið að í búvörulögum, nr. 99/1993, væri ekki nægjanlega skýrt kveðið á um að ákvæði búvörulaga er lúta að samkeppni giltu framar almennum ákvæðum samkeppnislaga. Þann 30. apríl 2004 barst mér í hendur vönduð og ítarleg álitsgerð Árna og Eiríks þar sem fjallað var um fjölmörg atriði er lúta að samkeppnisumhverfi í landbúnaði, takmörkum þess á lagalegum forsendum. Í álitsgerðinni var m.a. tekið á því hvernig mætti með sem gleggstum hætti að eyða réttaróvissu. Hæstv. forseti. Ef ég gríp niður í skýrslu þeirra, samantekt og helstu niðurstöður sem þeir skiluðu í sinni viðamiklu skýrslu, þá komast þeir að þessari niðurstöðu, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt búvörulögum njóta þeir bændur, sem stunda sauðfjárrækt, framleiða mjólk og garð- og gróðurhúsaafurðir, styrkja úr ríkissjóði eftir því sem nánar er fyrir mælt í lögunum og um samið í samningum ríkisins við Bændasamtök Íslands og einstök aðildarfélög þeirra. Gengið er út frá í þessari álitsgerð að þessir styrkir haldist í óbreyttu horfi. Eins og áður er lýst, eru samkeppnislög almenn lög sem gilda um hvers konar atvinnustarfsemi. Ekkert er því hins vegar til fyrirstöðu að löggjafinn ákveði að undanþiggja framleiðslu og viðskipti með þær landbúnaðarafurðir, sem framleiddar eru hér á landi, ákvæðum samkeppnislaga, svo framarlega sem það er gert með skýrum og ótvíræðum hætti. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því að í flestum nágrannalöndum okkar Íslendinga, sem við berum okkur helst saman við, er að finna sérreglur um framleiðslu og viðskipti með landbúnaðarafurðir. Þetta stafar af sérstöðu landbúnaðar sem þykir víðast hvar vera slík að almennar reglur markaðshagkerfis eigi ekki að öllu leyti við um landbúnaðarvörur með sama hætti og aðrar framleiðsluvörur. Samkvæmt þessu gilda almennar samkeppnisreglur einungis um framleiðslu og viðskipti með landbúnaðarafurðir innan Evrópusambandsins að því marki sem ráðherraráðið ákveður. Í 2. gr. reglugerðar nr. 26/1962, um beitingu tiltekinna samkeppnisreglna um framleiðslu og sölu landbúnaðarafurða, kemur fram að ákvæði 1. mgr. 81. gr. stofnsáttmála ESB, sem er sambærileg 10. gr. íslenskra samkeppnislaga, gildir ekki um samninga, ákvarðanir og aðgerðir ef um er að ræða óaðskiljanlegan hluta af starfsemi innlends markaðar eða ráðstafanir sem eru nauðsynlegar til að ná markmiðum landbúnaðarstefnu sambandsins. Enn fremur er ákvæði um að aðgerðir bænda, sem tilheyra sama aðildarríki og varðar framleiðslu og sölu búvara eða not af sameiginlegri starfsaðstöðu til geymslu, aðvinnslu eða úrvinnslu landbúnaðarafurða og fela ekki í sér skuldbindingu um sameiginlegt verðlag, falli ekki undir samkeppnisreglurnar nema framkvæmdastjórn sambandsins telji að með þeim sé samkeppni útilokuð eða markmiðum landbúnaðarstefnunnar stefnt í hættu. Þá má geta þess að í Noregi hefur bændum og samvinnufélögum framleiðenda verið heimilað að hafa samráð sín á milli um verð og aðra skilmála við sölu á landbúnaðarafurðum. Samkvæmt nýjum samkeppnislögum þar í landi er ríkisstjórninni veitt heimild til að undanskilja ákveðnar atvinnugreinar gildissviði samkeppnislaga og er gert ráð fyrir að landbúnaður verði ein þeirra atvinnugreina. Þótt staðan í yfirstandandi samningaviðræðum innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar sé óljós, eins og nánar er gerð grein fyrir í kafla III hér að framan`` --- segir í þessari skýrslu --- ,,bendir margt til þess að niðurstaða þeirra viðræðna leiði til aukins innflutnings á þeim landbúnaðarvörum, sem framleiddar eru hér innan lands á samkeppnisfæru verði, vegna þess að dregið verði úr ríkisstyrkjum til landbúnaðar, einkum framleiðslutengdum styrkjum, samfara minni tollavernd. Vegna þessa er líklegt að samkeppni mun harðna í viðskiptum með þessar vörur hér á landi. Í samræmi við það, sem að framan greinir, getur verið óhjákvæmilegt að víkja frá 10. gr. samkeppnislaga, sem leggur bann við samráði og samstilltum aðgerðum af hálfu fyrirtækja, m.a. til að hafa áhrif á verð og viðskiptakjör og stýra framleiðslu, til þess að á þeim markmiðum, sem stefnt er að með búvörulögum, sbr. einkum a-, b- og d-liði 1. gr. þeirra. Fleira getur að sjálfsögðu réttlætt það að undanþiggja framleiðslu og viðskipti með landbúnaðarafurðir umræddum ákvæðum samkeppnislaga svo sem byggða-, hollustu- og heilbrigðissjónarmið. Þegar skoðað er, með tilliti til samkeppni, hvernig staðið er að framleiðslu og viðskiptum með þær landbúnaðarafurðir, sem framleiddar eru hér á landi, má segja að myndin sé alls ekki einsleit. Í fyrsta lagi blasir það við að svo til óheft samkeppni ríkir að því er varðar verð og viðskiptakjör á kjöti, grænmeti og öðrum landbúnaðarvörum, að mjólk og mjólkurafurðum undanskildum, en heildsöluverð á síðastgreindu vörunum er enn ákveðið af hálfu hins opinbera. Í annan stað hefur tekist, m.a. vegna samstöðu afurðastöðva í mjólkuriðnaði að stýra og skipuleggja framleiðsluna á því sviði með tilliti til neyslu innan lands, meðan það hefur ekki tekist nema að takmörkuðu leyti á öðrum sviðum. Af þessum sökum er ástæða til þess að greina á eftir á milli mjólkur og mjólkurafurða annars vegar og annarra landbúnaðarafurða hins vegar.`` Þeir fjalla síðan um mjólk og mjólkurafurðir. Um það segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. búvörulaga ákveður verðlagsnefnd við upphaf hvers verðlagsárs lágmarksverð fyrir mjólk til framleiðenda og er hverri afurðastöð heimilt að greiða framleiðendum hærra verð en lágmarksverð. Þetta lágmarksverð fyrir mjólk til framleiðenda, sem ákvarðað er af nefnd skipaðri fulltrúum framleiðenda og neytenda, virðist fyrst og fremst þjóna þeim tilgangi að vera haft til hliðsjónar við ákvörðun heildsöluverðs samkvæmt 1. mgr. 13. gr. búvörulaga. Vegna þess að mikilvægt er að umrætt lágmarksverð endurspegli raunverulegan kostnað við framleiðslu mjólkur, sem lögð er inn hjá mjólkurbúum eins og reyndar virðist gert ráð fyrir í 8. gr., sbr. 11. gr. búvörulaga, er óeðlilegt að slík nefnd ákvarði lágmarksverð fyrir mjólk til framleiðenda, heldur væri rökréttara að fá Hagþjónustu landbúnaðarins það hlutverk, sbr. lög nr. 73/1989, ef til vill í samstarfi við Hagstofu Íslands, sbr. áðurnefnda 11. gr. búvörulaga. Að sjálfsögðu kæmi einnig til álita að hætta að ákveða lágmarksverð fyrir mjólk til framleiðenda af opinberri hálfu og láta bændum og afurðastöðvum eftir að semja um það sín á milli, án afskipta hins opinbera. Á grundvelli almennrar heimildar í 1. mgr. 13. gr. búvörulaga ákveður verðlagsnefnd heildsöluverð á mjólk og nokkrum öðrum tegundum mjólkurafurða. Skipta má mjólk og mjólkurafurðum í tvennt, eftir því hvort um er að ræða afurðir sem seldar eru ferskar og þola illa geymslu, eða hvort um er að ræða annars konar afurðir. Hætt er við því að heildsölu- og smásöluverð á ferskum mjólkurafurðum, þ.e. mjólk, rjóma, undanrennu og jafnvel skyri mundi hækka ef heildsöluverð yrði gefið frjálst. Ástæðan er sú að samkeppni á markaði innan lands er ekki eins virk þegar þessar vörur eiga í hlut, öfugt við aðrar mjólkurafurðir, svo sem smjör, osta, jógúrt og mjólkur- og undanrennuduft. Þótt mjólk keppi vissulega við aðrar drykkjarvörur á markaði veita framleiðslustyrkir og skattlagning henni forskot, auk þess sem hollustusjónarmið valda því að neytendur kaupa síður aðra drykki í stað mjólkur. Innlent smjör og ostur eiga ekki aðeins í samkeppni við aðrar náskyldar vörur, svo sem smjörlíki, ostlíki sem og annað viðbit og álegg, heldur má sem fyrr segir búast við að innflutningur á ostum og jafnvel smjöri á samkeppnisfæru verði muni aukast í náinni framtíð vegna skuldbindinga íslenska ríkisins gagnvart öðrum aðildarríkjum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Þá ríkir nú þegar hörð samkeppni um sölu á mjólkur- og undanrennudufti til iðnfyrirtækja hér á landi milli innlends mjólkuriðnaðar og erlendra framleiðenda. Með vísan til þess sem segir hér að framan mæla rök með því að haldið verði áfram að ákveða heildsöluverð á mjólk og öðrum ferskum mjólkurafurðum af hálfu hins opinbera, ekki síst í því skyni að halda verði á þessum vörum niðri í smásölu, neytendum til hagsbóta. Með því móti yrði einnig tryggt að þeir aðilar sem stunda smásöluverslun ættu kost á að kaupa þessar mikilvægu neysluvörur á sambærilegu verði og þar með yrði komið í veg fyrir að stórar verslanakeðjur gætu keypt umræddar vörur á mun hagstæðara verði en keppinautarnir í krafti stærðar sinnar.`` Þetta er mjög ítarleg og mikil skýrsla sem þeir Eiríkur Tómasson prófessor og Árni Vilhjálmsson lögmaður hafa skilað mér í hendur og ég hef rætt í ríkisstjórninni og þingmenn hafa hér undir höndum. Niðurstaðan er því sú að mjólkuriðnaðurinn megi af hálfu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna starfa áfram undir því skipulagi sem hann hefur starfað og það sé neytendum mikilvægt og ekki síður bændum til þess að skipta með sér verkum. Verðmiðlun hefur ekki verið stór þáttur. Þó munu það vera um 10% af 10 milljarða veltu sem eru notuð til verðmiðlunar til að hinar dýru vörur séu framleiddar og menn séu sammála um það innan iðnaðarins og geti haft um það samstarf. Hæstv. forseti. Frv. það sem finna má á þskj. 1665 er samið á grundvelli þessarar álitsgerðar Eiríks Tómassonar og Árna Vilhjálmssonar. Það varð niðurstaða álitsgjafanna að nauðsynlegt væri að lögfesta vilja löggjafans til þess að undanskilja ákveðna þætti landbúnaðarins undan gildissviði samkeppnislaga með skýrum lagatexta sem hér er lagt til í þessu frv. Hvað varðar ofangreint frv. vil ég að öðru leyti vísa til ítarlegrar greinargerðar er fylgir frv. Hæstv. forseti. Með breytingu á búvörulögum sem lögð er til á þskj. 1677 er gert ráð fyrir að lögfestar verði nauðsynlegar breytingar á búvörulögum til að uppfylla skuldbindingu ríkisstjórnar Íslands vegna ákvæða í samningi frá 10. maí 2004 um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu milli landbrh. og fjmrh. fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands og Bændasamtaka Íslands. Forsaga þess að ritað var undir nýjan mjólkursamning þann 10. maí til ársins 2012 sem kallaði á þá lagabreytingu sem hér er mælt fyrir er í stuttu máli þessi. Samningur um stafsskilyrði mjólkurframleiðslunnar var saminn með hliðsjón af ítarlegri og vandaðri skýrslu nefndar um stefnumótun í mjólkurframleiðslu þann 23. febrúar 2004, hinnar svokölluðu mjólkurnefndar. Nefndin sem skipuð var fulltrúum aðila vinnumarkaðarins auk fulltrúa ríkisvaldsins, Bændasamtaka Íslands og Samtaka afurðastöðva í mjólkuriðnaði kannaði framkvæmd eldri samnings og stöðu mjólkurframleiðslunnar. Nefndin lagði til að við gerð nýs samnings yrðu eftirfarandi markmið höfð að leiðarljósi: 1. Að almenn starfsskilyrði í framleiðslu og vinnslu mjólkurafurða og stuðningur ríkisins við greinina stuðli að áframhaldandi hagræðingu, bættri samkeppnishæfni og lægra vöruverði. 2. Að fjárhagslegur stuðningur ríkisins við greinina nýtist sem best til að lækka vöruverð til neytenda. 3. Að viðhaldið verði þeim stöðugleika sem náðst hefur milli framleiðslu og eftirspurnar. 4. Að greinin fái svigrúm til að búa sig undir aukna erlenda samkeppni. 5. Að greinin geti þróast þannig að nauðsynleg kynslóðaskipti geti orðið í hópi mjólkurframleiðenda og unnt sé að endurnýja framleiðsluaðstöðu með eðlilegum hætti. 6. Að gætt sé sjónarmiða um dýravelferð og heilnæmi afurða. Hæstv. forseti. Í framhaldi af starfi mjólkurnefndar var hafist handa við gerð nýs samnings um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu í samræmi við 30. gr. laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, nr. 99/1993. Samningaviðræður ríkisins og Bændasamtaka Íslands hófust þann 1. apríl sl. og lauk eins og áður sagði með undirritun nýs mjólkursamnings þann 10. maí. Í stuttu máli sagt gerir samningurinn ráð fyrir óbreyttri framleiðslustýringu við mjólkurframleiðslu en ákvörðun heildargreiðslumarks mjólkur byggir á neyslu innlendra mjólkurvara undanfarna tólf mánuði. Þá er í samningnum óbreytt ákvæði um skiptingu heildargreiðslumarks mjólkur niður á lögbýli. Í samningnum er þó gert ráð fyrir nokkrum breytingum á stuðningsfyrirkomulagi ríkisins. Helstu breytingarnar eru þær að stuðningur ríkisins verður ekki lengur ákveðið hlutfall af verði mjólkur eins og verið hefur, heldur hefur verið samið um fastar heildarfjárhæðir beingreiðslna. Þá hefur einnig verið samið um að 20% af heildarstuðningi eða nærri 800 millj. kr. á lokaári samningsins verði nú beint í annan farveg stuðnings eða í svokallaðar ,,grænar greiðslur`` annars vegar og ,,bláar greiðslur`` hins vegar. Grænar greiðslur eru ekki framleiðslutengdar en bláar greiðslur eru skilgreindar sem framleiðslutakmarkandi greiðslur. Þetta er m.a. gert í þeim tilgangi að mæta hugsanlegum breytingum á skuldbindingum Íslands á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO). Þau verkefni sem um er að ræða eru greiðslur vegna kynbóta- og þróunarstarfsemi, gripagreiðslur sem er ákveðinn stuðningur til þeirra sem eiga kýr og greiðslur sem eftir er að ganga frá samkomulagi um en gert er ráð fyrir að fari m.a. til eflingar jarðrækt. Í 8. gr. samningsins er m.a. að finna fyrirvara um hugsanlegar breytingar á þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands sem kann að leiða af niðurstöðu samningaviðræðna á vettvangi WTO. Þegar yfirstandandi samningaviðræðum innan WTO lýkur skal samningurinn endurskoðaður þannig að stuðningsfyrirkomulag ríkisvaldsins við íslenskan landbúnað rúmist hverju sinni innan þeirra heimilda sem skuldbindingar Íslands á vettvangi stofnunarinnar kveða á um. Virðulegi forseti. Ég hef rakið í stuttu máli helstu ákvæði í nýjum samningi ríkisins við Bændasamtök Íslands þar sem þær lagabreytingar sem frv. á þskj. 1677 gerir ráð fyrir er einungis ætlað að gera nauðsynlegar breytingar á núverandi búvörulögum til að hægt sé að uppfylla samningsskuldbindingar samkvæmt honum. Á fylgiskjölum með frumvörpunum er að finna kostnaðarumsagnir fjmrn. og læt ég nægja að vísa til þeirra. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerða er fylgja frumvörpunum. Hæstv. forseti. Ég hef í stuttu máli rakið efni þessara lagafrumvarpa um breytingu á búvörulögum, nr. 99/1993, og gert grein fyrir því að annars vegar er um að ræða nauðsynlegar breytingar til að taka af ríkjandi réttaróvissu og hins vegar er um að ræða nauðsynlegar breytingar til að uppfylla samningsskuldbindingar ríkisins. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvörpunum verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. landbrh. til hamingju með að vera kominn með þessi mál inn í þing þó að seint sé. Samkvæmt eðlilegri dagskrá þingsins átti þingi að ljúka 7. maí. Núna er 17. maí þannig að þetta er alveg með síðustu skipunum. Ég fagna því samt að þessi mál séu komin á þennan rekspöl. Ég tek undir margt í þessum frumvörpum báðum og kem að því ræðu minni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi um frumvarp til laga um breytingu á lögum um verðlagningu á sölu og búvörum, fyrra málið. Nú tekur það einungis til þess að festa áfram í sessi það kerfi sem ríkt hefur á markaði fyrir mjólk. Landbúnaðarráðherra sjálfur og við í þinginu höfum gagnrýnt það mjög að ekki væri sett inn eitthvert kerfi sem takmarkaði niðurboð á kjöti á markaðnum. Það er nánast hömlulaust niðurboð á kjöti. Samkvæmt þeim skýrslum sem hæstv. landbúnaðarráðherra leggur fyrir okkur er heimilt að setja lög sem geta gripið þar inn í tímabundið og leiðrétt kjötmarkaðinn. Hæstv. ráðherra hefur sjálfur haft mjög stór orð um það ófremdarástand sem hefur verið á kjötmarkaðnum. Bændasamtökin hafa ályktað um það og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum fyrir a.m.k. tveimur árum síðan eindregið krafist þess að landbúnaðarráðherra og viðskiptaráðherra beittu sér fyrir því að kanna samkeppnisstöðu á íslenskum kjötmarkaði og leiðir til þess að bæta þar úr og koma í veg fyrir að við fáum bankaframleitt kjöt í stórum stíl sem hefur skekkt allan kjötmarkað hér á landi. Hvers vegna tekur ráðherra ekki á því máli eða er að vænta einhverra viðbragða á næstunni varðandi það?

Hæstv. forseti. Ég þakka hlý orð hv. þingmanns í minn garð. Jú, málið kemur seint fram en núgildandi mjólkursamningur gildir til 1. september 2005. Hér erum við að marka nýja framtíð eftir þann tíma. Mér fannst mikilvægt fyrst þingið er að störfum að klára þetta mál á vorþingi og hef fundið samstöðu og áhuga bæði þingmanna í stjórn og stjórnarandstöðu fyrir því að svo yrði gert til þess að skapa mjólkurbændum ljósari framtíð og eyða réttaróvissu. Hvað varðar það sem hv. þm. minntist á þá hef ég vissulega gagnrýnt það mikla verðstríð sem geisað hefur á kjötmarkaði og leikið þann markað grátt, bæði búgreinarnar að hluta til og auðvitað verð til bænda. Það eru undirboð og sala á vörum undir kostnaði. En ég vil taka fram, hæstv. forseti, að í þeirri skýrslu sem ég vitnaði í --- Eiríkur Tómasson prófessor og Árni Vilhjálmsson lögmaður skiluðu mér henni --- þá fjölluðu þeir á lokablaðsíðu um leiðir sem þeir gætu séð fyrir sér, um svokallað inngripsverð af hálfu landbrh. Ef um einhvern tiltekinn tíma hefur verið óeðlilegt ástand á markaðnum þá gæti hann gripið þar inn í. Hugmyndir eru því auðvitað hér á borðinu. Þær eru í samræmi við margt sem gerist í nálægum löndum. Ég hef rætt það mál í ríkisstjórn og það hefur verið rætt í þingflokkum. En á þessu þingi verða ekki gerðar tillögur um það mál eða flutt frumvörp. Það verður gert síðar. Ég vil ekkert um það segja nú hvort það verður niðurstaðan. En það er ekki til umræðu hér að þessu sinni.

Herra forseti. Um það frumvarp til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum sem hæstv. ráðherra hefur líka mælt fyrir og varðar mjólkurframleiðsluna vil ég fyrst spyrja ráðherra hvort hann sé ekki vonsvikinn yfir því að hafa ekki náð að halda samningnum óbreyttum að fjármagni til. Hér er gert ráð fyrir 1% niðurskurði á ári út samningstímann. Ef við lítum til Evrópuumræðu Framsóknarflokksins, að minnsta kosti sumra þar þá telja menn að hægt sé að fá meiri styrki inn í landbúnaðinn með því að ganga í Evrópusambandið. En þarna er hæstv. ráðherra að bakka út og framlag ríkisins inn í þennan heildarpakka til mjólkurframleiðslunnar er að lækka um 1% á ári. Í öðru lagi vil ég nefna að staða nautakjötsframleiðslunnar er í miklum vanda og miklu uppnámi. Að óbreyttu getur farið svo að nautakjötframleiðsla leggist af hér á landi og við verðum algerlega háðir innfluttu nautakjöti. Nú er reyndar kveðið á um að færa hluta af þessum greiðslum yfir á grip, á þá framtalda kú væntanlega, eftir því sem ég hef skilið það, bæði í kjötframleiðslu og í mjólkurframleiðslu. Hefði ekki verið hægt að láta það ákvæði varðandi nautakjötsframleiðendur koma strax til framkvæmda þannig að þeir sem eru með holdakýr og framleiða nautakjöt fengju nú þegar aðgang að þeim stuðningi sem gert er ráð fyrir að komi síðar meir inn í samningnum? Ég vildi síðan benda á að ráðherra hefur fellt niður eða úr þessum lögum hefur fallið niður öll heimild til þess að beita tollvernd eða inngripi í innflutning landbúnaðarvara með tollum. Það hefur algerlega fallið niður og ekki er minnst á það í þessum lögum og hlýtur það að veikja samkeppnisstöðu íslensks landbúnaðar þegar fram í sækir.

Hæstv. forseti. Hvort ég hafi orðið fyrir vonbrigðum með það að halli er á samningnum um 1% á tímabilinu eða að dregið er úr beingreiðslum sem nemur 234 milljónum líklega, ef ég man rétt, þá verð ég að segja fyrir mig að mér finnst samningurinn góður og mikilvægur. Hann inniheldur svipaðar peningaupphæðir og var, um 4 milljarða í beingreiðslur á ári sem skilar sér á borð neytenda í ódýrari vöru og tryggir stöðu bænda. Nei, ég hef ekki orðið fyrir vonbrigðum með það. Ég held að bændurnir hafi gert sér grein fyrir því að þeir hafa sjálfir verið að ganga í gegnum mikla hagræðingu í gegnum síðasta samning. Búin hafa stækkað verulega og eru sterkari og betri rekstrareiningar fyrir bragðið. Ég held því að þeir hafi auðvitað reiknað með því að einhver halli yrði á stuðningi ríkisins. Þetta er lágmarkshalli. Þeir áttu auðvitað von á því að einhver halli yrði og við gerum okkur grein fyrir því að á þessu tímabili hefur hagræðing leitt það af sér að kúabúum, við skulum segja á 13 árum frá því að farið var að semja um mjólkurframleiðsluna, hefur fækkað um 600--700. Þau eru eftir um 900. Hér er ríkisvaldið að leggja til mjög langan samning til þróunar, til 2012. En samningurinn er góður bæði hvað fjármagn varðar og mörg önnur ákvæði hans. Ég trúi ekki að nautakjötsframleiðslan leggist af. Það er fleira búskapur í sveitum en að mjólka kýr. Það er líka að rækta jörð. Það er líka að þjóna markaðnum og framleiða þær vörur sem neytendur biðja um. Sem betur fer er meiri ró yfir nautakjötsmarkaðnum en var og hækkandi verð þar til bænda á ný þannig að ég trúi því að sú atvinnugrein muni styrkjast og enn frekar þegar þessi samningur tekur gildi.

Frú forseti. Eitt þeirra mála sem mér þykir hvað athyglisverðast almennt í pólitíski umræðu eru landbúnaðarmálin. Í fáum málaflokkum eru málin sennilega á jafnörri hreyfingu og einmitt þar. Það stafar ekki síst af þróuninni og þrýstingnum sem kemur á breytingar utan frá. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra af því að ég hef verið að lesa skýrslur sem hafa komið meðal annars frá Bændasamtökunum og hans eigin ráðuneyti. Þar er því haldið stíft fram með góðum rökum að landbúnaður muni þurfa að búa sig undir miklu harðari samkeppni á næstu árum meðal annars í formi vaxandi innflutnings þar á meðal á unnum mjólkurafurðum í krafti samninga sem verið er að gera innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Ljóst er að við munum þurfa að hlíta þeim. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra: Er þessi langi samningur sem er til átta ára búinn þeim kostum að geta tekið tillit til þeirra samninga sem við vitum að eru á döfinni á næstu missirum sem munu krefjast aukins innflutnings á þessu sviði? Í annan stað spyr ég hæstv. ráðherra: Af hverju er það ekki fyrr en alveg undir blálok samningsins sem verið er að færa umtalsverðar fjárhæðir yfir í óframleiðslutengda styrki? Hæstv. ráðherra sagði að opinber verðstýring væri neytendum til hagsbóta. En hann sagði jafnframt að slíka verðstýringu þyrfti til að koma í veg fyrir að stórir aðilar á matvælamarkaði mundu geta gert hagstæða innkaupasamninga og þar með lækkað verðið til neytenda. Er ekki þversögn þarna á milli? Er það ekki svo á þessu sviði eins og öðrum sviðum landbúnaðar að aukin samkeppni og meira markaðsfrelsi mun leiða að lokum til hagsbóta fyrir alla, bæði framleiðendur sem geta framleitt með hagfelldum hætti og neytendur?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þessi orð. Hann hefur greint það eins og fleiri að mikil þróun og mikil nýsköpun er í sveitunum. Mikill kraftur hefur síðustu ár einkennt íslenska bændur bæði við að breyta og er þeir búa sig undir harðari framtíð, þjóna neytendunum betur og reka bú sín betur. Ég finn að hv. þm. greinir þessa þróun. Vissulega er það rétt sem hann segir að þrýstingur erlendis frá getur stuðlað að því, þessir alþjóðlegu samningar. Ég tel að þessi samningur sé búinn öllum kostum til þess að mæta þeirri þróun. Bændurnir hafa langan tíma og afurðastöðvarnar fá tíma og ákvæði eru þar slík að ef samningar eiga sér stað og sú þróun sem alþjóðasamningarnir boða tekur gildi á alþjóðavettvangi þá eru bændurnir búnir undir það í samstarfi við ríkisvaldið að breyta þessum samningi í þá átt. Hvað varðar síðan breytingarnar þá er það samningsatriði að þær komist smátt og smátt til framkvæmda. Þær eru mikilvægar að mínu viti, bæði þessi gripastuðningur og ekki síður jarðræktin því að landbúnaðurinn er náttúrlega mikið verkefni. Eins og ég sagði áðan þá er fleira búskapur en að mjólka kýr. Fleira þarf að hafa í huga í ræktunarbúskapnum, gróandi jörð með öllu því besta, endurræktun og svo framvegis, sem gerir búið hagkvæmara. Hvað varðar síðan verðlagninguna þá held ég að hér sé mikilvægt fyrst og fremst það sem ég rakti áðan, að mjólkuriðnaðurinn fái að skipuleggja sitt starf áfram til að halda vinnslunni í landinu þannig að hún tapist ekki, fái að starfa saman og svo er hitt auðvitað mjög uppi nú að hinir smærri aðilar í smásölu telja sig eiga líf sitt að hluta til undir því að eiga sama aðgang að dagvörunum og stóru keðjurnar, í smásöluversluninni, eiga sama rétt til að bjóða neytendum sínum þessa vöru á sama verði í litlu keðjunni eða hjá kaupmanninum á horninu. Og það er tryggt hér, hæstv. forseti.

Frú forseti. Mér finnst vera mjög sterkar andstæður á sviði mjólkurframleiðslu. Þær eru þessar: Nú hafa bændur hagrætt mjög vel. Þeir eru að framleiða mjólk ódýrar en áður. Þessi hagræðing hefur hins vegar ekki komið fram hjá afurðastöðvunum. Það kerfi sem við erum að ríghalda í þjónar fyrst og fremst þessum stóru og kostnaðarfreku afurðastöðvum og það eru þær sem munu sannarlega lenda í erfiðleikum ef innflutningurinn eykst. Ef við til dæmis gengjum í Evrópusambandið þá mundu þær lenda í langmestum erfiðleikum. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að mikil hagræðing hefur verið í iðnaðinum. Þegar maður horfir til þessara talna sem hæstv. ráðherra talaði um, að 900 bú væru eftir og að 600--700 hefðu horfið á umliðnum árum, þá er það alveg gríðarleg uppstokkun. Hún felur í sér mikið svigrúm til hagræðis. Ég tel að það hagræði sem verður til við þetta eigi að skiptast í þrennt. Í fyrsta lagi á ríkið að njóta þess að hafa komið þar að máli með því að leggja minna til og það ætti í rauninni að fá að leggja minna til en það gerir samkvæmt þessum samningi. Í annan stað eiga neytendur að njóta þess hagræðis í lægra verði. En síðan megum við ekki gleyma því að þetta hagræði hefur orðið vegna þess að mjög margir hafa verið að kaupa til sín kvóta og auka framleiðni sína og skuldsett sig og við verðum líka að gera ráð fyrir því að framleiðendurnir með þessum hætti njóti hagræðisins til þess að geta borgað niður þessa fjárfestingu. Við þurfum því að skoða helst í meðferð þessa máls hvernig hagræðingin skiptist á þessa þrjá liði og hvernig hún eigi að gera það, hvað við teljum æskilegt. Mér finnst að neytendur eigi að njóta meira af hagræðinu en hefur komið fram. Ég vil líka segja að ég tel að aukið frelsi í þessum viðskiptum muni færa öllum aukna hagræðingu.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. að bændurnir hafa mjög hagrætt á síðustu árum og þeir eru með sterkari bú til að mæta framtíðinni. Síðan er það spurningin hvort afurðastöðvarnar hafi hagrætt. Ég tel að þær hafi mjög hagrætt. Þeim hefur fækkað gríðarlega. Ég hygg að á sama tíma hafi þeim fækkað --- ja, sjö, átta afurðastöðvar hafa horfið af vettvangi. Síðan er ljóst að afurðastöðvarnar hafa ekki eða tóku ekki hækkun til sín til dæmis um síðustu áramót. Neytendur hafa því notið þess. Á sama tíma og bændurnir hafa fækkað þeim um þessa tölu og hagræðing hefur átt sér stað ---- ég er með opinbert yfirlit frá Hagstofu Íslands yfir þessa þróun sem ég var að nefna frá 1992 --- þá kemur í ljós að verð á landbúnaðarvörum hefur hækkað minna en annað, miklu minna, og verð á sumum landbúnaðarvörum hefur lækkað í verði á þessum tímabili, til dæmis á smjöri um 15%, á rjóma um 2%. Mjólk hefur hækkað um 20% meðan ýmsar aðrar afurðir, ekki síst innfluttar, hvort sem það er strásykurinn eða rúgbrauðið, hafa hækkað um þetta frá 100% upp í 140%. Stórlúðan hefur hækkað um 128% á þessu tímabili svo ég nefni dæmi. Bæði bændurnir og afurðastöðvarnar hafa því vissulega verið að lækka verð á mjólkurvörum. Það hefur komið fram á báðum stöðum. Afurðastöðvarnar standa enn sterkar. Það er mikilvægt fyrir neytendur vegna vöruþróunar. Það er öryggi fyrir bændur að eiga sínar sterku afurðastöðvar til þess að tryggja þeim að þær geti greitt afurðirnar. Auðvitað standa líka afurðastöðvar í mjólkuriðnaði vegna lagaskjólsins með allt öðrum hætti heldur en á kjötmarkaðinum eins og hér var rakið áðan.

Frú forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur mælt fyrir tveimur frumvörpum sem lúta að umgjörð landbúnaðarframleiðslunnar og verðlagningu og sölu og jafnframt lúta þau að kjörum framleiðenda og vinnslustöðva. Ég vil ítreka það að ég óska hæstv. ráðherra til hamingju með að þetta skuli komið fram. Við höfum verið að kalla eftir því á undanförnum vikum og mánuðum að ráðherra kæmi fram með frumvörp. Það var orðið afar brýnt. Það er aðeins um það bil ár þangað til mjólkursamningurinn rennur út og landbúnaðarframleiðslan er með þeim hætti að þar þarf að gera áætlanir langt fram í tímann. Gripur sem fæðist í vor, til dæmis kýr, er ekki farin að skila mjólk fyrr en eftir kannski tvö, þrjú ár og þess vegna þurfum við svona langtímaskipulagningu. Þess vegna er ráðherra alveg með síðustu skipunum að koma þessu fyrir þingið. Kannski hefur hann haft áhrif á það að umræður lengdust svona mikið hér síðustu dagana um allt annað mál til að fá svigrúm til að koma þessu að. Svona geta hlutirnir snúist á haus. Kannski hefur landbúnaðarráðherra með afstöðu sinni innan Framsóknarflokksins til útvarpslaganna verið að skapa svigrúm til að koma þessu frumvarpi fram. En látum það gott heita. Fyrst vil ég ræða aðeins fyrra frumvarpið um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum sem kveður í stórum dráttum á um að halda megi óbreyttu fyrirkomulagi við verðlagningu, verðmiðlun og sölu á mjólkurvörum og að hægt sé að ákveða ákveðið heildsöluverð á mjólk þannig að mjólk geti verið í boði á nokkuð hliðstæðu verði eða sama verði um allt land og að það verðlagningarkerfi skapi í sjálfu sér ekki grunn til verðstríðs á innanlandsmarkaði eða á milli verslana eins og við höfum mátt upplifa með aðrar landbúnaðarvörur þar sem stórir aðilar í krafti markaðshlutdeildar sinnar sem þeir hafa lagt á borð með sér hafa krafist verulegs afsláttar á innkaupsverði og síðan getað selt það aftur út á lágu verði og þar með líka keyrt út af markaðnum minni aðila sem ekki hafa sama svigrúm til þess að færa á milli vöruflokka eða standast óeðlilega samkeppni. Ég fagna því að þetta ákvæði skuli vera framlengt og einnig fagna ég því að það skuli vera stutt rökum sem hæstv. ráðherra hefur greint frá í þeirri álitsgerð um samkeppnisumhverfi í landbúnaði og stöðu búvöruframleiðslu sem hann kynnti hér. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum á undanförnum árum og undanförnum missirum lagt á það þunga áherslu og verið með tillöguflutning og hvatningar til ríkisstjórnarinnar, til hæstv. landbúnaðarráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra, um að láta gera úttekt á réttarstöðu þessara vara á markaðnum til að kanna hvort það sé í rauninni svo að í krafti samkeppnislaga hafi verið hægt að stunda botnlaus niðurboð á innlendum landbúnaðarvörum á innlendum mörkuðum eins og við höfum upplifað á kjötmarkaðnum og hvort menn teldu að þeir gætu sótt það í skjól laga að það væri hægt. Við þekkjum það að á undanförnum árum hafa bankasamsteypur myndað nokkurs konar hring um framleiðslu ákveðinna kjötgreina, svínakjöts og fuglakjöts, þar sem sami aðilinn, kannski banki, fjármálastofnun eða angar hans, hefur átt búin, fóðurinnflutningsfyrirtækið, jafnvel flutningsfyrirtækið sem flutti fóðrið til landsins, sláturhúsið og síðan sölukeðjuna sem seldi. Þannig hefur myndast eignabundinn hringur um alla þættina og þess vegna hefur verið hægt að færa til verð og verðmyndun innan hvers hrings eftir því hvað hentaði hverju sinni til þess að ná tökum á einhverjum markaði. Afleiðingin hefur verið sú að hér hefur ríkt nánast lögmál frumskógarins á undanförnum missirum á kjötmarkaði til mikils tjóns bæði fyrir neytendur og framleiðendur. Ég held að okkur mundi þykja skarð fyrir skildi ef við ættum að fara að vera í stórauknum mæli háðir innflutningi á kjöti og þeim landbúnaðarvörum sem við getum framleitt hér. Nú beita löndin sem flutt er inn frá beita líka niðurgreiðslum með beinum eða óbeinum hætti þannig að ekki hafa menn verið að keppa þar á hreinum samkeppnismarkaði. Inngrip fjármálastofnana í kjötframleiðsluna eins og þau sem við höfum upplifað á síðustu missirum hafa haft nú þegar gríðarlega slæmar afleiðingar fyrir byggð og búsetu og atvinnulíf í sveitum og fyrir öryggi þjóðarinnar í matvælaframleiðslu. Þess vegna höfum við krafist þess í ár, í fyrra, í hittiðfyrra að ráðherrar og ríkisstjórnin beitti sér fyrir því að gera úttekt á þessum málum og kanna hvort ekki væri hægt að grípa inn, hvort hægt sé í skjóli lagasetningar að rústa íslenskum kjötmarkaði eins og stefndi í. Reyndar hefur orðið mikið tjón á þeim markaði. Það var þó ekki fyrr en núna fyrst á þessu ári að hæstv. landbúnaðarráðherra dreif sig loks í það eftir að hafa verið hvattur til þess mjög eindregið af samtökum bænda um allt land að grípa til aðgerða, kanna réttarstöðu sína og hvort hægt væri að grípa til aðgerða. Þá dreif hann í því í lok marsmánaðar árið 2004 að skipa nefnd til að kanna tengsl laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum við samkeppnislögin. Það er fagnaðarefni að sú nefnd skuli hafa unnið það hratt að nú þegar liggur fyrir álit frá henni. Fyrir okkur sem unnum íslenskum landbúnaði, íslensku atvinnulífi til sveita, íslensku mataröryggi, er það fagnaðarefni að þessi nefnd skuli komast að þeirri niðurstöðu að sanngjörn sérlög gætu gilt um innlenda landbúnaðarframleiðslu og staðið ofar almennum lögum, samkeppnislögum. Á þeim forsendum er einmitt verið að flytja frumvarp til laga um að við getum haldið þessum jöfnuði sem við höfum verið með á verðlagningu og sölu á mjólkurvörum um landið. Á þessum forsendum getum við einmitt haldið henni uppi því að með því erum við að tryggja bæði rétt neytenda og framleiðenda óháð búsetu. Því miður leggur landbúnaðarráðherra ekki í að taka á málinu varðandi kjötframleiðsluna. En í skýrslu þessarar nefndar sem ég hef vitnað til er ekki talið að það brjóti lög að beita tímabundnum aðgerðum, hófsömum aðgerðum til að koma í veg fyrir langvarandi niðurboð á kjötmarkaði og rústun innlends kjötmarkaðar og innlendrar kjötframleiðslu eins og annars gæti stefnt í ef menn hefðu túlkað samkeppnislögin sér í hag hvað það varðar. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort eitthvað sé á döfinni. Hann svaraði í stuttu andsvari áðan að það væri ekki ætlunin af sinni hálfu núna við framlagningu þessara frumvarpa að taka á stöðu kjötframleiðslunnar og öryggi hennar. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki með í bígerð nú þegar hann er kominn á svona góðan skrið að taka líka á umgjörð kjötframleiðslunnar og tryggja sér lagalegan grunn til að geta stýrt henni í heillavænlegri farveg ef hún væri að fara út af sporinu. Vera má að hluti af þessum málum heyri undir hæstv. iðnaðarráðherra og þá treysti ég á að landbúnaðarráðherra beiti afli sínu til þess annaðhvort að taka þau mál úr höndum iðnaðarráðherra ellegar að stýra því svo að á þeim málum verði tekið. Ég vil benda á umræðu sem varð á síðasta búnaðarþingi um þetta mál. Á síðasta búnaðarþingi var einmitt mál sem hét: Framleiðsluöryggi, samkeppni og sjálfbær þróun í íslenskum landbúnaði, með leyfi forseta: ,,1. Erindi Svínaræktarfélags Íslands. Búnaðarþing 2004 samþykkir að beina þeim tilmælum til stjórnvalda að skipuð verði nefnd til að kanna umgjörð og starfsskilyrði kjötframleiðslunnar í landinu. Markmiðið verði að leita leiða til að tryggja, eftir því sem unnt er, að íslensk kjötframleiðsla verði rekin á forsendum sjálfbærrar þróunar og að framleiðendur og neytendur búi við ákveðið framleiðsluöryggi og lágmarkssamkeppnisskilyrði. Reynt verði að finna leiðir til að hindra fákeppni í kjötframleiðslu hér á landi. Sérstaklega verði hugað að eftirfarandi: 1. Að sett verði þak á hámarkshlutdeild hverrar framleiðslueiningar innan sömu framleiðslugreinar, í því skyni að ná fram markmiðum um framleiðsluöryggi og til að hindra fákeppni. 2. Að komið verði á fót sérstöku innra eftirliti með því að vara sé ekki seld langtímum saman undir sannanlegu kostnaðarverði. Jafnframt verði hugað að breytingum á samkeppnislögum í sama tilgangi. 3. Að öll kjötframleiðsla í landinu lúti sömu grundvallarskilyrðum varðandi starfsleyfi. 4. Að skilyrði verði sett í starfsleyfi bús, að það hafi yfir að ráða nægilega stóru landi til að dreifa á búfjáráburði, í samræmi við íslenskar aðstæður.`` Þetta erindi frá Svínaræktarfélagi Íslands til búnaðarþings er síðan styrkt ítarlegum greinargerðum. Ég tel þetta erindi á vissan hátt marka tímamót í umræðunni um kjötframleiðslu hér á landi. Þarna er dregið fram að öryggi framleiðenda og neytenda er ekki endilega bundið því að menn fái óheft leyfi til þess að láta stærðarmörkin ein ráða. Væri eitthvert öryggi fólgið í því fyrir neytendur ef fjöldi svínakjötsframleiðenda væri kominn niður í einhverja lágmarkstölu? Hann er núna kominn niður í átta til tíu sem ráða í rauninni framleiðslunni. Þá hverfur öryggi greinarinnar og líka öryggi neytenda. Þá er komin fákeppni þarna upp. Þetta getur líka gerst í nautakjötsframleiðslunni og í mjólkurframleiðslunni. Ég hefði því viljað að hæstv. ráðherra hefði gaumgæft þau atriði sem þarna eru lögð til enn þá frekar við sína lagasetningu um að setja kjötmarkaðinum eðlileg íslensk starfsskilyrði til að tryggja bæði stöðu framleiðenda og neytenda. Þetta tel ég eitt brýnasta málið til að takast á við nú þegar við höfum lokið umfjöllun um þau mál sem hér liggja fyrir. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum flutt þingsályktunartillögu fyrst á þessu þingi og ég vona að hv. landbúnaðarnefnd afgreiði hana út til lokaafgreiðslu í þinginu. Þetta er tillaga til þingsályktunar um nýjan grundvöll búvöruframleiðslunnar og stuðning við byggð í sveitum. Þar leggjum við eftirfarandi eindregið til, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka til að vera stjórnvöldum og bændasamtökunum til samstarfs og ráðuneytis við mótun nýs grundvallar fyrir búvöruframleiðsluna og gera tillögur um ráðstafanir til að treysta byggð í sveitum. Sérstaklega verði hugað að því hvernig útfæra megi búsetutengdan grunnstuðning sem hluta af stuðningi við landbúnað og búsetu í sveitum. Markmiðið væri að finna leiðir til fjölbreyttari nýsköpunar og þróunar í atvinnulífi strjálbýlisins, skapa meira jafnræði milli greina, undirbúa nauðsynlegar breytingar vegna nýrra alþjóðasamninga á sviði landbúnaðarmála og taka á vandamálum núverandi landbúnaðarkerfis.`` Þessi tillaga okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er síðan studd ítarlegri greinargerð og er nú til meðferðar í hv. landbúnaðarnefnd. Þarna leggjum við einmitt fram kröfu um að stuðningur hins opinbera við landbúnað færist í stórauknum mæli frá framleiðslutengdum þáttum til almennra varanlegra þátta umhverfismála og annarra sérgreindra atriða sem ekki geta beint flokkast undir magntengda framleiðslu. Þetta er reyndar hinn sami tónn og er verið að slá í nýjum samningi um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum hvað lýtur að mjólkinni. Þar er einmitt verið að stíga fyrstu skrefin í að færa stuðnings ríkisins frá því að vera beint framleiðslutengdur á mjólkurlítra til annarra þátta eins og hæstv. ráðherra nefndi. Það er að vísu ansi lítið skref sem stigið er því einungis er ætlað að taka það um 20% af samningnum á þessu samningstímabili af framleiðslutengdum stuðningi og yfir á annan stuðning óframleiðslutengdan. Það er mjög lítið skref. Ég vil í þessu sambandi spyrja hæstv. ráðherra: Hvað líður þessum GATT-viðræðum og hvert eru þær að stefna eins og þær nú eru? Eftir því sem ég hef lauslega fregnað liggja fyrir óformleg drög af hendi hæstráðanda þeirra sem vinna að því að koma á nýjum GATT-samningi. Það liggja fyrir óformleg drög að nýjum samningi og ég vildi heyra hjá hæstv. ráðherra hvað stefnir í að þau drög kveði á um hlutfallið á milli framleiðslutengds stuðnings og annars stuðnings, það er að segja heimildir ríkisvaldsins til þess að styðja landbúnaðinn. Hvernig standa þau mál nú varðandi þessi ákvæði? Það hlýtur að skipta okkur gríðarlega miklu máli annars vegar að hafa áhrif á þann samning út frá hagsmunum okkar að sjálfsögðu og náttúrlega út frá hagsmunum heimsbyggðarinnar í heild. Einnig er mikilvægt að við séum ekki í þessum samningi að gera eitthvað sem getur torveldað okkur aðlögun eða það að grípa þau tækifæri sem ný ákvæði GATT-samkomulags geta gefið okkur. Þar á ég til dæmis við hlutfallið á milli greiðslna sem eru beint tengdar framleiðslu á mjólkurlítra og hins vegar tengdar öðrum þáttum. Annað atriði sem ég vil líka koma að í þessari ræðu minni er að mér eru það vonbrigði að ráðherra skuli ekki hafa náð að halda óbreyttu fjármagni inni í samningnum. Það er alltaf erfiðara að vinna nýtt fjármagn inn. Mér eru það vonbrigði að heildarframlagið eigi að minnka um 1% á ári í þessi ár eftir því sem mér hefur skilist. Við heyrum það hins vegar svo líka frá röddum þeim sem hlynntar eru inngöngu Íslands í Evrópusambandið, frá hæstv. viðskiptaráðherra Framsóknarflokksins til dæmis, að ef við göngum í Evrópusambandið muni íslenskur landbúnaður fá svo og svo mikið af auknum opinberum styrkjum. Að vísu verður það fyrst og fremst til sauðfjárræktarinnar en þó einnig til ýmissa grænna hluta tengdra mjólkurframleiðslunni. Þess vegna mér finnst það skjóta skökku við að lækka þá upphæð sem gengur inn í þennan samning ekki síst í ljósi þeirrar óvissu sem við stöndum frammi fyrir hvað varðar þessa alþjóðlegu samninga og þá umgjörð sem búgreinin getur orðið að lúta í kjölfar þeirra. Svo er það staða nautakjötsframleiðslunnar. Ég geri mér grein fyrir því að það er ekki svo auðvelt að ætla að færa fjármagn frá mjólkurframleiðslu til nautakjötsframleiðslu. Engu að síður er þetta nátengt. Nú er í þessu frumvarpi lagt til að hluti af hinum grænu greiðslum fari yfir á grip, á kú, óháð því hvort kýrin er mjólkurkýr eða hvort kýrin er að ala kálf til kjötframleiðslu. En sá styrkur á ekki að koma til framkvæmda fyrr en í fyrsta lagi eftir eitt ár og þá síðan í þrepum út frá því. Ég hefði telið eðlilegt að að minnsta kosti þeir sem nú stunda kjötframleiðslu og eiga í virkilegum erfiðleikum í samkeppni við bankareknar kjötframleiðslugreinar hefðu átt að fá þennan stuðning strax til þess að mæta þeim  Frú forseti. Ég kem svo að þeim þáttum sem ég á eftir í síðari ræðu minni.

Frú forseti. Ég ætla einmitt að koma að mikilvægu atriði. Hv. þm. talar mjög gegn samkeppni finnst mér og virðist alveg horfa fram hjá því að samkeppni verður til þess að lækka verð til neytendanna og ef framleiðendurnir sem við erum með núverandi lögum að vernda ekki síst í þessu frumvarpi þola það, því við erum í raun að svipta samkeppnislögum frá, þá á það að vera gott. Hv. þm. sagði að menn yrðu að halda áfram opinberri verðstýringu þannig að mjólk yrði á sama verði eða svipuðu verði um allt land til þess að forðast það sem hann kallaði verðstríð á markaði. En verðstríð þýðir í reynd samkeppni. Hverjir gætu staðið í slíkri harðvítugri samkeppni? Þeir sem hagræða mest. Þetta gæti þess vegna leitt til lækkunar til neytenda án þess að ofbjóða þeim sem eru bestir í framleiðslunni. Á meðan framleiðslan er í því jafnvægi sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur tekist að koma henni í ásamt okkur öllum hinum þá tel ég að þetta gæti varla haft neikvæð áhrif á framleiðsluna í heild. Það mundi hins vegar grisja frá þá langlökustu. Er það ekki það sem við viljum gera með þessum hóflegu inngripum í markaðinn sem má mjög deila um? Verður ekki takmarkið einmitt að vera það að við grisjum frá þá sem eru langlakastir? Þess vegna vil ég leyfa mér að mótmæla þessu viðhorfi hv. þm. Ég tel að samkeppni, líka á þessu sviði, geti verið öllum til hagsbóta vegna þess að hún þrýstir framleiðendunum til þess að hagræða enn frekar hjá sér og þeir hafa ákveðið svigrúm til þess innan þessa frumvarps þótt benda megi á ýmislegt líka sem vinnur í þveröfuga átt, sérstaklega þegar komið er að stórum búum.

Frú forseti. Ég skil alveg og styð það að samkeppni fái að njóta sín og vera sá eðlilegi drifkraftur í hagræðingu sem sanngjarnt rými er fyrir og það hefur nú heldur betur verið samkeppni í íslenskri mjólkurframleiðslu. Hvað sagði hæstv. ráðherra áðan að kúabúum hefði fækkað mikið á nokkrum árum?

600.

Já, 600. Ég held að það sé varla til grimmari samkeppni í nokkurri grein hér á landi en í mjólkurframleiðslu einmitt þar sem keppnin er innbyrðis og hefur þau áhrif að margir hætta og jafnvel fleiri en við teljum æskilegt út frá hugsunum um sjálfbæra atvinnustefnu og sjálfbæra nýtingu auðlindarinnar og líka öryggi framleiðslunnar. Ég vil mótmæla því að þarna sé ekki um verulega harða samkeppni að ræða. Hins vegar hef ég áhyggjur af því ef innbyrðis samkeppni er svo hörð. Innbyrðis samkeppni fylgir yfirleitt það að menn sæki fjármagn, kaupi aðra út með einum eða öðrum hætti. Mjólkurframleiðslan er að verða óhuggulega skuldsett þannig að ef hagræðingarkrafan er sett óraunhæf á atvinnugrein þá grípur hún til þess að ná í fjármagn og keppa aðra út en getur lent í því hagræða sjálfa sig í hel. Það er það ástand sem er hættulegast öllum, bæði viðkomandi atvinnuvegi og líka neytendum.

Frú forseti. Skuldsetningin sem hv. þm. gerir að umræðuefni er forsenda þessarar hagræðingar. Ég geri mér grein fyrir því og þess vegna sagði ég í ræðu minni fyrr í dag að við þyrftum að taka tillit til þess þegar við skiptum þeim ávinningi sem af hagræðingunni hlýst að einmitt þeir sem hafa verið að skuldsetja sig, ungt fólk sem er að taka við búum, sem er að stækka bú, fái nægan part af þessari hagræðingu til þess að geta staðið undir slíkum skuldum. Nú er ég þeirrar skoðunar að það séu einmitt þessi skuldsettu bú sem séu að brjótast til þess að verða hvað framleiðnust. Ég held að þetta sé partur af þróuninni og ég er þess vegna ekki hræddur við hana. Ég tek það hins vegar fram eins og ég hef gert í dag að það eigi að haga kerfinu þannig að þessi skuldsettu bú geti risið undir því að greiða niður sínar skuldir. En ég tek hv. þm. vara við því að fara svona einhliða fram í sínum málflutningi, að það séu fyrst og fremst framleiðendurnir sem þurfi að hugsa um. Um þrjá aðila þarf að hugsa. Það eru framleiðendurnir. Það er ríkissjóður. Og það erum við neytendur. Engum blöðum er um það að fletta, eins og maður jafnvel sér á samkeppninni í þessu lokaða kerfi, að þegar frelsið eykst innan þess þá eykst hagræðing og verðið lækkað. Það höfum við séð á síðasta áratug. Það kostar auðvitað það að búum hefur fækkað töluvert. Ég er þeirrar skoðunar að kerfið eigi að vera þannig að þeir sem eru hvað síst framleiðnir eigi að grisjast út. Við eigum að hjálpa hinum til þess að brjótast fram og borga niður sínar skuldir og halda áfram að fjárfesta í meiri framleiðni.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. að mjög mikilvægt er að bera hagsmuni allra þessara aðila, framleiðenda, ríkissjóðs og neytenda, fyrir brjósti, en ekki bara skammtímahagsmuni, ekki bara jólainnkaupin eða páskainnkaupin heldur allt árið um kring og til næstu ára og áratuga. Það held ég að sé gert með því að búa þessari búgrein og matvælaframleiðslu og dreifingu á henni sanngjarnan ramma. Ég tek hins vegar undir þau sjónarmið sem hv. þm. ýjaði að og það er að hætta þessarar greinar núna liggur í gríðarlegri skuldsetningu og hagræðingarkröfu sem er kannski ekki á réttu róli en hefur þau áhrif að það er mjög erfitt fyrir ungt fólk, fyrir nýtt fólk, að koma inn í þessa grein. Um leið og grein fer að búa sér þá umgjörð að hún verði mjög hættulega skuldsett þannig að bankakerfið ráði nánast afkomu hennar með vaxtastigi og öðru þá er hún á hættulegri braut og ef staða hennar er líka sú að það er nánast ógerningur eða mjög erfitt fyrir nýja aðila að koma þar inn þá erum við líka á hættulegri braut. Þessa tvo þætti tel ég vera þá mestu hættu sem steðjar nú að íslenskum mjólkurframleiðendum. Og ég tel að hæstv. landbrh. sé ekki með hátt kvótaverð nógu rækilega í huga þegar hann er að búa þessari atvinnugrein umgjörð.

Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason fór yfir þau frumvörp sem liggja fyrir þessum fundi. Honum tókst einkar vel að tala tiltölulega lítið um frumvörpin sjálf. Hann fór að mestu leyti inn á önnur atriði eins og kjötmarkaðinn. Hann fór nokkrum orðum um hann og minna kannski um frumvörpin sjálf. En ég vildi spyrja hv. þm. Hann ræddi um fækkun framleiðenda, hagræðingu bænda og mikil niðurboð á kjötmarkaði og þau vandamál sem þar eru og ég geri alls ekki lítið úr. Ég geri alls ekki lítið úr því. En hv. þm. nefndi ekki einu orði þá gríðarlegu samþjöppun sem orðið hefur á smásölumarkaði og hvaða áhrif hún hefur haft á landbúnaðinn. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. þar sem ég þykist vita að hann þekki þessi mál og viti hvernig þeim er háttað: Hvaða áhrif telur hann að hin gríðarlega samþjöppun á smásölumarkaði hafi haft á íslenskan landbúnað undangengin ár?

Frú forseti. Ég fékk aðeins 20 mínútur í ræðu minni til að fjalla um þessi tvö stóru frumvörp og komst því bara að með hluta af því sem ég ætlaði að gera grein fyrir. Ég kem nánar að því í seinni ræðu minni. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni að smásölumarkaðurinn er einmitt hinn endinn á keðjunni. Ábyrgð hans og þær aðgerðir sem þar fara fram verða bara hluti af þessari heild. Sú gríðarlega fákeppni sem hefur orðið á íslenskum smásölumarkaði væri sjálfsagt búin að rústa eða það væri að minnsta kosti óvíst hvernig staðan á mjólkurmarkaðnum væri ef þar hefðu gilt sömu lög, sömu reglur og sami frumskógabardagi og við höfum upplifað á kjötmarkaðinum vegna þeirrar samþjöppunar sem hv. þm. minntist á. Neytendur fagna að sjálfsögðu einhverju niðurboði í eina viku en ef við horfum til lengri tíma þá getur það ekki nema skaðað alla. Þess vegna tel ég mjög nauðsynlegt að þessum grunnþáttum bæði í framleiðslu og atvinnulífi þjóðarinnar og einnig í neyslu og neysluvörum þjóðarinnar sé búin sanngjörn og eðlileg umgjörð frá haga til maga eins og hæstv. ráðherra hefur sagt stundum, sem sagt frá upphafi og til neytenda. Smásölumarkaðurinn hefur leikið þar allt of lausum hala og ef það gengi áfram og yfirtæki mjólkurframleiðsluna þá held ég að ekki þyrfti að spyrja að leikslokum fyrir íslenska mjólkurframleiðendur innan tiltölulega skamms tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með að þessi tvö frumvörp eru komin fram, jafnframt að minna á að þau koma fram bæði rúmri viku eftir áætluð þinglok. Sérstaklega ber að minna á að fyrra frumvarpið sem lýtur að réttaróvissu gagnvart samkeppnislögum er væntanlega til komið vegna þess að við erum á undanþágu sem rennur út núna í júlí þannig að það er sérstaklega mikilvægt að það frumvarp komi fram. Hins vegar rennur búvörusamningurinn núgildandi ekki út fyrr en eftir ár. Ég tel engu að síður ástæðu til að fagna því að þetta frumvarp er komið fram því þar með höfum við rúmlega ár til umfjöllunar um það og það er einstaklega mikilvægt og gott að hafa svo rúman tíma til að fjalla um jafnviðamikið mál. Við erum að fjalla um samning sem á að gilda til mjög langs tíma og sem felur í sér mjög mikið fjármagn, það er að segja um 4 milljarða á ári allan samningstímann. Það er reyndar umhugsunarefni hve langur tími er tekinn í næsta samningstímabil því eins og komið hefur verið að hér í ræðum áður eru miklar hreyfingar í umhverfi landbúnaðarframleiðslu í heiminum og við vitum að við búum í umhverfi sem mun þurfa að breytast á næstu árum. Í frumvarpinu eru að vísu endurskoðunarákvæði þannig að hægt er að taka hann upp hvenær sem er á samningstímabilinu. Um fyrra frumvarpið um aðlögun búvörulaganna að samkeppnislögum eða að skýra þau lög með tilliti til samkeppnislaga er það að segja að tillögunar byggja að nokkru leyti á skýrslu Árna Vilhjálmssonar hæstaréttarlögmanns og Eiríks Tómassonar, prófessors í lögum, sem er viðamikil bók og gagnleg. Tekinn er inn hluti af þeim tillögum sem þeir leggja til. Ekki er þó tekin inn fyrri tillaga þeirra, það er að segja sá þátturinn sem lýtur að ferskum afurðum. Í riti þeirra segir, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ríkisstyrki í formi beingreiðslna til bænda er líklegt að mjólkurframleiðslan muni fyrirsjáanlega dragast saman hér á landi vegna harðnandi samkeppni, ekki síst erlendis frá, nema afurðastöðvum í mjólkuriðnaði verði heimilað að hafa með sér samráð um verð á þeim afurðum, þar sem ekki er fyrir hendi opinbert heildsöluverð. Að sama skapi er nauðsynlegt, til að halda uppi heildarframleiðslu mjólkur, að veita afurðastöðvum heimild til að semja sín á milli um verkaskiptingu og annars konar samstarf milli einstakra stöðva í því skyni að tryggja rekstrarhagkvæmni og halda þar með niðri kostnaði við framleiðsluna þegar á heildina er litið. Að því tilskildu að næg samkeppni ríkti hér innan lands í viðskiptum með mjólkurafurðir, aðrar en ferskar afurðir, m.a. fyrir tilstilli innflutnings, kæmi samkvæmt framansögðu til greina að breyta 1. mgr. 13. gr. búvörulaga þannig að hún hljóðaði svo: ,,Verðlagsnefnd ákveður heildsöluverð eftirgreindra búvara,`` --- eftirgreindra er feitletrað því þar er breyting --- ,,að teknu tilliti til afurðaverðs til framleiðenda og rökstuddra upplýsinga um kostnað við vinnslu og dreifingu búvara, nema annað sé tekið fram í samningi sem gerður er á grundvelli a-liðar 30. gr. laganna:`` --- Síðan kemur upptalning á þeim fersku afurðum sem þeir leggja til að verði tilteknar, það er að segja: --- ,,Mjólk, rjóma, undanrennu og skyri. Nefndin getur ákveðið að efna til sérstakra rannsókna í því skyni að fá betri upplýsingar um þau atriði er máli skipta fyrir ákvörðun heildsöluverðs á búvörum með hliðstæðum hætti og segir í 11. gr.```` Þetta er ekki tekið inn í breytingu á 13. gr. Hins vegar segir í frumvarpinu, með leyfi forseta, og það er síðari tillaga þeirra sem lýtur að breytingum og þar er það tekið inn: ,,Þrátt fyrir ákvæði samkeppnislaga er afurðastöðvum í mjólkuriðnaði heimilt að gera samninga sín á milli um verðtilfærslu milli tiltekinna afurða. Leggja skal slíka samninga fyrir verðlagsnefnd til upplýsingar.`` Þarna er ekki skilgreint hvaða tilteknu afurðir eiga í hlut eins og lagt er til í skýrslu þeirra Árna og Eiríks. Mér finnst líka ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra að því hver eigi að hafa eftirlit með því að vel og rétt sé staðið að þessum málum þar sem búið er í rauninni að taka eftirlitshlutverk Samkeppnisstofnunar úr sambandi. Hver hefur til dæmis eftirlit með afurðastöðvunum? Ég var í umræðum við hæstv. ráðherra fyrir ekki alls löngu þar sem við ræddum meðal annars um afurðastöðvarnar. Þar minnti ég á að dæmi fyndust um að afurðastöðvarnar hefðu tekið fjármagn út úr rekstri sínum og sett í annan óskyldan atvinnurekstur eða óskylda hluti. Ráðherra upplýsti jafnvel hvaða fyrirtæki þar áttu í hlut. Þar var um að ræða heilan milljarð sem var tekinn úr rekstri afurðastöðva. Þetta kemur niður á verði til neytenda. Á þessu er hins vegar ekki tekið í lagafrumvarpinu sem við erum hér með til umræðu. En það gefst væntanlega tími til þess í sumar eða á næsta vetri, næsta þingi, að lagfæra það. Ég er sammála því sem hér hefur komið fram í máli ýmissa þingmanna að það er afskaplega mikilvægt að samkeppni fái að eiga sér stað í þessu umhverfi neytendum og landsmönnum öllum til hagsbóta. Það hefur verið mikil samkeppni og hagræðing hjá bændum. Ef maður skoðar skýrslu um stöðumat og starfshætti í mjólkuriðnaði sem er gagnmerkt plagg og kom fram ekki alls fyrir löngu þá er auðséð að bændur hafa gengið mjög hart að sjálfum sér og eiginfjárhlutfall þeirra hefur hrapað á síðustu árum jafnframt því sem skuldirnar hafa gosið upp. Hins vegar eru mjólkurstöðvarnar ákaflega vel staddar. Ef ég man rétt þá segir í skýrslunni að slíkt eiginfjárhlutfall sem þar sést sjáist varla í öðrum greinum á Íslandi. Því hlýtur að þurfa að gera mikla kröfu til afurðastöðvanna á komandi árum um að þær taki á sig aukna hagræðingu og skili henni til neytenda. Það held ég að hljóti að verða krafa allra. Í máli hv. 1. þm. Reykjavíkur norður, Össurar Skarphéðinssonar, kom fram að aðilar að þessu máli væru þrír, það er að segja framleiðendurnir eða bændur, neytendur og ríkissjóður. Ég er sammála honum í því að aðilarnir séu þrír. En ég vildi kannski skilgreina þá aðeins öðruvísi. Ég vil nefnilega skilgreina þá sem bændur, sem mjólkurstöðvarnar og sem almenning. Ég tel almenning eiga tvöfalda aðkomu að þessu máli, það er að segja bæði sem neytendur og sem skattgreiðendur, því það skiptir okkur máli sem skattgreiðendur að með þetta mikla fjármagn sem er verið að setja í þessa grein sé vel farið og að þeir skili sér aftur til okkar allra í formi lægra vöruverðs. Ég legg á það áherslu að það er fagnaðarefni hversu góður tími muni gefast til umfjöllunar um þetta mál. Það er búið að leggja vissar línur sem bændur jafnt sem við hin sjáum og getum hagað okkar að einhverju leyti eftir. Í svona viðamiklu máli er gott og nauðsynlegt að fá rúman tíma eins og við höfum að þessu sinni. Það hefur annars verið vandi landbúnaðarráðuneytisins að koma afar seint fram með mál þannig að við lendum með þau í hálfgerðri kreppu undir lok þingsins. Mér þykir ágætt að fá eina undantekningu frá því.

Hæstv. forseti. Í ræðu hv. þm. komu fram efasemdir um að Samkeppnisstofnun hefði þann aðgang sem hún þyrfti að hafa. Nákvæmlega í þessu frumvarpi, það er í 2. gr. í frumvarps um verðlagningu og sölu á búvörum, ríkti réttaróvissan um hvort mjólkuriðnaðurinn væri undir samkeppnislögum eða búvörulögum. Hér eru því tilgreindar þær afurðir sem eru undir búvörulögum en ekki samkeppnislögum til að tryggja að mjólkuriðnaðurinn geti starfað áfram. Aðrir þættir eru eðlilega áfram undir samkeppnislögum. Á hitt ber að líta að aðhaldið kemur auðvitað úr mörgum áttum. Í fyrsta lagi er það verðlagsnefndin. Hún veitir sitt aðhald og það kemur fram í 1. gr. að leggja skal slíka samninga fyrir verðlagsnefnd til upplýsingar. Í verðlagsnefndinni koma að máli fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar, BSRB og ASÍ. Síðan eiga bændurnir auðvitað afurðastöðvarnar og koma með sitt aðhald þar. Smásalan veitir einnig aðhald með sínum hætti og viðskiptum með þessi fyrirtæki. Í fjórða lagi má segja að aðhald komi líka frá öðrum vörum og erlendis frá. Ég held því að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því. Aðhaldið er tryggt. Með því að gera þetta að lögum er réttaróvissunni eytt og hinn sterki mjólkuriðnaður fær að starfa áfram og undirbúa sig enn frekar en hann hefur gert undir þá framtíð sem kemur með alþjóðasamningunum og 

Frú forseti. Mér var auðvitað kunnugt um í hverju réttaróvissan lá og sé hvernig er verið að bregðast við henni. Ég skil það að verðlagsnefnd á að hafa eftirlit og fær þarna ákveðið hlutverk. Ég hef hins vegar alltaf bent á að langur vegur er á milli bænda og afurðastöðva. Ég spurði í ræðu minni hver ætti að hafa eftirlit með því til dæmis eða hvort ekkert sé fyrirhugað að koma með neinar tillögur um að afurðastöðvarnar fari rétt með það fjármagn sem þær fá til meðferðar fyrir tilstilli þessa samnings. Ég benti á að það hefur verið farið á mjög gagnrýnisverðan hátt með fé og það er ekki verið að bregðast við því í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Það er alrangt sem kemur fram í máli hv. þm. og sá misskilningur má ekki vera hér uppi að sá samningur sem gerður hefur verið við bændur nú er ekki samningur um peninga til afurðarstöðva. Það eru beingreiðslur til bænda. Það eru engir peningar að fara í gegnum þetta til afurðastöðvanna. Þær reka sig á samkeppnismarkaði  Hvað það varðar að langur vegur sé á milli afurðastöðva og bænda þá hygg ég að í mjólkuriðnaðinum sé ekki langur vegur á milli afurðastöðva og bænda. Mjólkuriðnaðurinn hefur verið rekinn undir mjög farsælu skipulagi. Bændur sitja í stjórnum þessara fyrirtækja. Fulltrúaráðsfundir fara með málefnin. Ég hef setið marga þessa fundi og það er alveg skýrt að bændurnir eru mjög nærri stjórnum þessara fyrirtækja, gagnrýna og marka stefnuna, enda eiga bændur samtíðarinnar þessi afurðafyrirtæki.

Frú forseti. Ég lít á afurðastöðvarnar sem aðila að þessu máli á sama hátt og við sem neytendur erum aðilar að þessu máli þó við séum ekki nefnd hér á nafn. Það er alveg ljóst að bændur og afurðastöðvar gera samninga sín á milli um sín viðskipti og það er mjög mikilvægt að haft sé eftirlit með því hvernig farið er með fé hjá afurðastöðvunum þannig að það þarf ekki að nefna það sérstaklega á nafn til þess að þær séu aðilar að þessum samningi. Ég veit alveg að þær fá ekki beingreiðslur.

Hæstv. forseti. Aðeins varðandi mjólkuriðnaðinn. Þar hefur náðst fram mjög mikil hagræðing því að árið 1998 voru starfandi 12 mjólkurbú en árið 2003 voru þau níu og á því tímabili sem núgildandi samningur hefur staðið hefur framleiðni vinnuafls aukist um 7%. Á tímabilinu 1998--2002 hefur samanlagður árlegur hagnaður afurðastöðva verið á bilinu 100--500 milljónir króna fyrir greiðslu yfirverðs á föstu verðlagi árið 2002 og hefur þessi hluti hagnaðarins að mestu verið greiddur út sem arður til mjólkurframleiðenda eða sem yfirverð á mjólkina. Vegna þess að hv. þm. ræddi um skuldsetningu í landbúnaði langaði mig aðeins að taka undir það að hún hefur verið töluverð. Því er mjög mikilvægt að mjólkurframleiðendur fái þennan langtímasamning þannig að þeir viti í hvaða umhverfi þeir vinna. En skuldsetningin er aðallega komin vegna fjárfestinga í byggingum, í vélum og greiðslumarki. Þar er verið að bæta vinnuaðstöðu og standast kröfur um heilbrigði. Í þetta hefur fjármagnið farið. Fram til ársins 2000 var mikil aukning en dregið hefur úr fjárfestingum frá þeim tíma. Helmingur fjárfestinga á tímabilinu 1998--2002 er í vélum og tækjum og um þriðjungur er í kaupum á greiðslumarki.

Frú forseti. Ég hef auðvitað lesið skýrsluna sem ég vitnaði til áðan og ég fór ásamt hv. þm. Drífu Hjartardóttur í heimsókn til mjólkurstöðvanna í Reykjavík og fékk ágætis útlistun á verktilhögun þar þannig að mér er alveg kunnugt um hvernig það er. En staðreyndin er sú að hagræðing mjólkurstöðvanna hefur aðeins að litlu leyti skilað sér til neytenda. Þær hafa greinilega allt sitt mjög vel á þurru sem er að vísu fagnaðarefni. Ég tel engu að síður að það sé skylda okkar hér að tryggja að með þeim og starfsemi þeirra sé öflugt eftirlit. Ég benti ítrekað í ræðum mínum á dæmi um það hvers vegna ég tel að svo sé. Það er vegna þess að við höfum dæmi um að ekki er farið með fé þannig að hafið sé yfir gagnrýni. Á meðan svo er er ekki tryggt að neytendur fái sem allra hagstæðast vöruverð.

Hæstv. forseti. Ég vil mótmæla því að neytendur hafi ekki notið þess hvernig mjólkurbúin eru rekin. Það verður að líta til þess að á meðan vörur hafa hækkað mjög mikið í verði í landinu --- að undanförnu kannski ekki mjög mikið en töluvert --- þá hækkaði mjólkurverð ekki neitt. Frá afurðastöðvunum hækkaði ekki um krónu um síðustu áramót þannig að þar er núll, hv. þm. Neytendur hljóta því að hafa hagnast af því.

Frú forseti. Hv. þm. talaði núna næstum því af sér þegar hún sagði að vöruverð hefði hækkað mjög mikið. Það hefur auðvitað hækkað talsvert hér og minna í mjólkuriðnaði. En ef maður lítur á heildardæmið eins og það er varðandi skuldsetningu bænda og afkomu þeirra, hvernig þeir hafa tekið á sig hagræðinguna og svo aftur á móti stöðuna hjá mjólkurbúunum, þá verður niðurstaðan sú að neytendur hafa kannski ekki notið eins mikið og hugsanlegt hefði verið þess stuðnings sem ríkið er að leggja þessum iðnaði til með miklu fjármagni, 4 milljörðum á ári. Því ítreka ég að við verðum að setja í þetta frumvarp ákvæði um hvernig hagað skuli eftirliti með meðferð mjólkurstöðvanna á fjármagni.

Frú forseti. Að mínu viti eru bændur harðduglegt fólk. En mér sýnist þetta frumvarp hæstv. landbúnaðarráðherra ekki bera það með sér að hann deili þeirri skoðun minni. Ég held að frumvarpið lýsi gríðarlegri vantrú á bændum, setji hömlur á stéttina, komi í veg fyrir nýliðun og í raun komi í veg fyrir að íslenskir bændur geti nýtt sér þá hlutfallslegu yfirburði sem þeir vissulega hafa. Ég er sannfærður um að staða bænda gæti verið miklu betri við annað kerfi. Bændur eru bundnir á klafa opinberrar verðstýringar og opinberrar framleiðslustýringar. Það er með ólíkindum að lesa fullyrðingar í greinargerðum þessara frumvarpa sem koma frá hæstv. landbúnaðarráðherra. Þar er fullyrt að hagfræðileg lögmál gildi ekki um landbúnað og að opinber verðstýring sé neytendum til góðs. Ýjað er að því að samkeppni sé ekki æskileg á þessum markaði og gott ef hæstv. landbúnaðarráðherra lét ekki hafa eftir sér að það væri alveg agalegt ef þessi samkeppnislög mundu gilda um landbúnaðinn og það yrði beinlínis komið í veg fyrir að menn gætu rætt saman. Það var hrikalegt ástand að mati hæstv. landbúnaðarráðherra. En núna á að binda kerfið sem við búum við í átta ár í viðbót. Ég held að þessi frumvörp hæstv. landbúnaðarráðherra lýsi skorti á langtímasýn, skorti á trausti og trú á íslenskum bændum og skorti á vilja til að efla íslenskan landbúnað til lengri tíma. Það eru engar smáupphæðir sem við erum að ræða um í þessu máli, rúmir 27 milljarðar. Samkvæmt frumvarpi hæstv. landbúnaðarráðherra er stuðningur Íslendinga við mjólkurframleiðslu einhver sá mesti í heiminum. Við erum á toppnum þarna með Sviss og Noregi. Við erum að tala um 4 milljarða króna á ári. Það mætti reka Háskóla Íslands fyrir þá upphæð, 4 milljarða króna á ári. Þetta eru 11 milljónir á dag, ein milljón á klukkustund.  Um er að ræða sömu peningana. Þetta kemur úr sama pottinum. Landspítalann vantar um það bil 500 milljónir. Talað er um að Háskóla Íslands vanti um það bil 300 milljónir. Öryrkjar voru sviknir af Framsóknarflokknum um 500 milljónir.

Bull.

Setjið þetta í samhengi við það sem þetta frumvarp lýtur að, 4 milljarða á ári.  Hvar eru hinir ungu þingmenn Sjálfstæðisflokksins? Af hverju eru þeir ekki í salnum? Af hverju eru þeir ekki við þessa umræðu, hinir ungu hv. þingmenn sem kosnir voru á grundvelli hugsjóna um frjálslyndi og frjálsan markað? Það er kannski ekkert skrýtið eftir umræðu síðustu viku að þeir hafi kokgleypt allar sínar hugsjónir og gleymt þeim um leið og þeir urðu þingmenn. Við sjáum þá ekki setja nein spurningarmerki við þetta frumvarp. Þeir virðast ætla að kyngja þessum 27 milljarða króna pakka. Ég held að það hefði verið miklu hyggilegra af hæstv. landbúnaðarráðherra og þingmönnum að byrja að tappa okkur úr þessu kerfi. Kerfið er slæmt en ég er ekki að segja að bændur séu ofsælir af sínum kjörum. Það er langt frá því. Það eru bændur sem verða fyrir skaða af þessu kerfi. Það eru neytendur sem verða fyrir skaða af þessu kerfi. Um það snýst þetta. Við höfum allt of lengi búið við kerfi í landbúnaði sem er óhagkvæmt bæði fyrir bændur og neytendur. Ég held einfaldlega að nú sé komið nóg. Við eigum ekki að festa þetta kerfi í átta ár í viðbót. Það er hvorki bændum né íslenskum landbúnaði til hagsbóta. Við þurfum að byrja á að trappa okkur frá þessu kerfi. Við þurfum að gefa bændum aðlögunartíma að sjálfsögðu. Þeir hafa búið við vonlaust kerfi í allt of langan tíma. Við þurfum að byrja að fikra okkur í átt að meira frjálsfræði og frelsi á þessum markaði. Við þurfum að innleiða markaðslögmálin í íslenskan landbúnað. Það væri bændum til hagsbóta. Það væri neytendum svo sannarlega til hagsbóta. Við eigum að leyfa sömu lögmálum að leika um þennan markað eins og alla aðra markaði. Markaðshagkerfið hefur margsannað sig, aftur og aftur, í raunar öllum hagkerfum. Þau eru algild. Það kann að koma sumum á óvart en markaðslögmálin gilda hér á landi. En í ljósi þess að við þurfum að trappa okkur frá þessu kerfi er einfaldlega rangt að binda það og festa í sessi í átta ár. Við þurfum að hugsa upp nýjar leiðir til að hægt sé að búa við sterkt landbúnaðarkerfi, frjálsræði og frelsi og öfluga nýliðun meðal íslenskra bænda. Hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, hefur nýverið boðað heildarstefnumótun um starfsumhverfi landbúnaðarins til næstu 15--20 ára en á sama tíma kemur þessi samningur upp á átta ár. Hæstv. landbúnaðarráðherra boðaði framsóknargræna bók um heildarstefnumótun um starfsumhverfi landbúnaðarins. En á sama tíma kemur hann með samning til átta ára, til 2012. Í þessu frumvarpi er engin viðleitni til að fikra sig í átt að hagstæðara kerfi, sanngjarnara kerfi og skynsamlegra kerfi. Það á að halda sér við status quo. Það á að halda áfram að moka milljörðunum á hverju einata ári í íslenskan landbúnað. Að lokum vil ég segja við 1. umr. þessa máls að það er mín skoðun að með verkum sínum sé hæstv. landbúnaðarráðherra óvinur neytenda og dragbítur á bændur.

Hæstv. forseti. Gjafir eru mér gefnar af hv. þm. ,,Óvinur neytenda og óvinur bænda.`` Ég hygg nú samt sem áður, þrátt fyrir þessi miklu gífuryrði, þrátt fyrir þennan hroka og yfirlæti þessa unga hv. þm., að þá séu neytendur á Íslandi tiltölulega sáttir við sinn landbúnað og vilji standa vörð um hann. Af því að hv. þm. er Evrópusinni og hefur kynnt sig sem slíkan þá fór ég yfir það áðan og spyr hann að því hvers vegna í flestum nágrannalöndum okkar Íslendinga sem við berum okkur saman við sé að finna sérreglur um framleiðslu og viðskipti með landbúnaðarafurðir. Þetta á sér stað í Evrópu og þar eru landbúnaðarreglur og það er ráðherraráðið sem ákveður hvað heyrir undir samkeppnisreglur. Landbúnaður í Evrópu býr við mikla sérstöðu eins og á Íslandi og sem betur fer skilja það orðið margir hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Hv. þm. gerir mikið úr þessum peningum. Í fjárlögum fara hátt í 7 milljarðar til landbúnaðar á Íslandi. Það er svona 2,5% af fjárlögum íslenska ríkisins. Þetta eru framlög sem koma í hollri og góðri vöru niðurgreiddri til neytenda. Ég hef á minni tíð heyrt neytendur vilja standa vörð um þessar frábæru vörur og líta á þær sem demantinn frá landbúnaði heimsins eða miða við að Ísland sé í fremstu röð. Neytendur vilja enga áhættu taka í þeim efnum. Það er því mikil samstaða um íslenskan landbúnað. Tvö og hálft prósent af framlögum í fjárlögum íslenska ríkisins fer þetta og skilar sér til neytenda. Um þetta kerfi er því tiltöluleg sátt. 

Frú forseti. Ég held að hæstv. landbúnaðarráðherra komist í vandræði ef hann bendir á landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins máli sínu til rökstuðnings. Landbúnaðarstefna Evrópusambandsins er arfavitlaus en íslenska landbúnaðarstefnan er vitlausari. Við þurfum að fikra okkur í átt að betra og hagkvæmara kerfi og ekki síst íslenskum bændum til hagsbóta. Hæstv. landbúnaðarráðherra sagði að neytendur vildu hafa þetta kerfi. Ég veit ekki alveg hvaða neytendur hæstv. landbúnaðarráðherra hefur hitt en ég get fullvissað hann um að neytendur eru ekki sáttir við að greiða hærra matvælaverð en þörf er á og markaðurinn býður upp á. Íslenskir neytendur eiga ekkert að búa við eitt hæsta matvælaverð í heimi vegna vitlauss kerfis. Íslenskir neytendur eiga að geta notið kosta markaðslögmálanna og samkeppni. Ég held að það sé niðurlægjandi staðreynd fyrir hið íslenska landbúnaðarkerfi sem hæstv. landbúnaðarráðherra ver að tekjurnar af íslenskum landbúnaði sem hlutfall af landsframleiðslu eru svipaðar og styrkirnir. Það finnst mér vera niðurlægjandi staðreynd fyrir þetta kerfi sem hæstv. landbúnaðarráðherra ver með oddi og egg. Ég held einnig að stefna hæstv. landbúnaðarráðherra lýsi afskaplega miklu vantrausti á íslensku bændur. Þeim er ekki treyst til að spjara sig á frjálsum markaði. En ég get fullvissað þingheim um að ég ber fullt traust til íslenskra bænda um að þeir spjari sig mjög vel og fái að njóta sín og sinna hlutfallslegu yfirburða sem þeir sannarlega búa yfir.

Hæstv. forseti. Hv. þm. talar af lítilsvirðingu til íslenskra bænda. Hann þykist styðja þá. Hann talar niður til þeirra af ótrúlegum hroka. Íslenskir bændur eiga fullt traust og þeir standa sig vel. Þeir hafa verið að þróa atvinnuveg sinn örar en aðrir í þessu þjóðfélagi undir þeim samningum sem þeir hafa gert við ríkisvaldið. Hér er upp risinn mikill vitringur meðal vor sem segir að stefna Evrópusambandsins sé nú arfavitlaus í landbúnaðarmálum en íslenska stefnan sé þó vitlausari. Hér er vitringur upp risinn sem ég átta mig ekki á hvaða tillögur hefur fram að færa aðrar en gera lítið úr öllu því sem gert er hér og gera lítið úr íslenskum landbúnaði við þessa umræðu sem kemur mér töluvert á óvart. Landbúnaðarafurðir á Íslandi til neytenda eru ekki hlutfallslega dýrari en annað. Þær hafa hækkað minna í verði á síðustu árum en margt annað eins og ég rakti í ræðu minni 

Frú forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra ruglar saman landbúnaðarkerfinu og bændum. Hæstv. landbúnaðarráðherra er að skýla sér á bak við bændur á meðan hann ver vonlaust landbúnaðarkerfi. Ég hef sagt áður og segi það hér að ég hef meiri trú á íslenskum bændum en þetta. Ég hef þá trú að við þurfum ekki að búa til sérstakt og afar kostnaðarsamt verndarkerfi í kringum íslenska bændur. Þeir geta spjarað sig að öllu leyti við venjulegar markaðsaðstæður 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson segir að markaðslögmálin séu algild, þau hafi sannað sig og þau eigi að gilda óheft í íslenskum landbúnaði sem annars staðar. Hv. þm. er ekki fyrstur til að halda fram sjónarmiðum af þessu tagi. Það gerði Adam Smith. Það gerði Hayek. Það gerði Friedman. Það gerði Hólmsteinn. En sem betur fer hafa félagshyggjumenn víðs vegar í heiminum og einnig á Íslandi risið upp gegn þessari óheftu markaðshyggjuhugsun. Ég held að víðtæk samstaða sé um það í íslensku samfélagi að hleypa óheftum markaðslögmálum ekki inn í matvælaframleiðslu okkar, að þar eigi að reisa skorður til að tryggja framleiðslu á góðum vörum en einnig til að horfa til byggðarinnar í landinu vegna þess að við látum ekkert greina okkur annars vegar í bændur og hins vegar neytendur. Við erum öll saman hluti af íslenskri þjóð og viljum sýna fulla ábyrgð sem slík. Nú spyr ég hv. þm.: Þegar hann stillir upp tveimur valkostum um hvar eigi að skera niður gagnvart íslenskum bændum og íslenskum landbúnaði eða Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, eigum við þá virkilega ekki að horfa í aðrar áttir þegar kemur að því að sýna ráðdeild með fjármuni almennings? Þá horfi ég til utanríkisþjónustunnar, til stuðningsins við hernaðinn, 500 milljónanna sem fara í NATO-hítina. 

Frú forseti. Það er jákvætt að hv. þm. Ögmundur Jónasson átti sig á því að hér er um að ræða sama pottinn. Það er rétt að bera saman ein ríkisútgjöld við önnur. Við þurfum að velja á milli. Það er ekki hægt að gera öllum til hæfis. Stjórnmál eru spurning um forgangsröð. Mér finnst afskaplega erfitt að réttlæta útgjöld upp á 4 milljarða króna í vonlaust kerfi sem ekki er neinum til hagsbóta á sama tíma og við getum ekki sinnt grunnþjónustunni almennilega  Svo ég víki að fyrri hluta andsvars hv. þm. Ögmundar Jónassonar þá tel ég að markaðslögmálin hafi sannað sig aftur og aftur. Þeir sem hafa talað gegn þeim hafa farið á hausinn, hvort sem það eru einstaklingar, fyrirtæki eða lönd. En markaðslögmálin eiga ekki að búa við óheft umhverfi. Við jafnaðarmenn höfum aldrei talað fyrir því. Við viljum öfluga samkeppnislöggjöf. Hæstiréttur Bandaríkjanna kallaði samkeppnislöggjöf stjórnarskrá atvinnulífsins. En ef við færum okkur aftur að þeim frumvörpum sem hér eru til umræðu þá á einmitt að klippa á gildissvið samkeppnislaga því hæstv. landbúnaðarráðherra vill ekki að samkeppnislög gildi um landbúnaðinn. Hann vill eiga samráð og finnst það alveg agalegt ef 

Ég bið hv. þingmenn um að virða ræðutíma sem er svo stuttur.

Hæstv. forseti. Þetta var ágæt áminning til okkar allra um það hvers vegna stjórnmálaflokkurinn Vinstri hreyfingin -- grænt framboð var stofnaður vinstra megin við Samfylkinguna því hér er verið að boða óhefta markaðshyggju. Markaðslögmálin eru algild. ,,Þau hafa sannað sig og þeim á að beita óheft á öllum sviðum þjóðlífsins.`` Þetta var hv. þm. að segja. Ég vil spyrja um eitt þegar talað er um að hafa trú á íslenskum bændum. Er það ekki að hafa trú á íslenskum bændum að ganga til samninga við samtök þeirra og er það ekki að hafa trú á íslensku samfélagi almennt að ganga til samninga við helstu samtök launafólks í landinu og hafa þau með í ráðum um gerð þessara samninga? Vísa ég þar til BSRB og ASÍ sem hafa 

Frú forseti. Ég held að við hv. þm. Ögmundur Jónasson verðum seint sammála um gildi markaðslögmála. Það er ástæðulaust fyrir mig að munnhöggvast eitthvað við hann um þau. Að mínu viti hafa þessi lögmál sannað sig. En það er rangt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að ég sé að tala fyrir óheftum markaðslögmálum sem fái að leika óheft um öll svið mannlífsins eða samfélagsins, eins og hann orðaði það. Ég talaði ekki um það. Ég talaði um að markaðslögmálin og samkeppnin ættu að fá að njóta sín í landbúnaðarkerfinu. 

Hæstv. forseti. Hér talaði hjarta Samfylkingarinnar svo sannarlega. Að mínu mati kom þarna fram skoðun Samfylkingarinnar í landbúnaðarmálum þegar hv. þm. talaði um að hann vildi fara aðrar leiðir og vildi hafa frjálst kerfi og annað þess háttar. Sem betur fer sagði hann að Evrópusambandskerfið væri arfavitlaust. Það þótti mér mjög gott því að ég er algerlega sammála honum þar. Ég tel að okkar íslenska landbúnaðarkerfi sé mun betra en það. Þessi samningur er mjög góður. Hann er gegnsær. Beingreiðslur eru ekki bara fyrir bændur. Beingreiðslur eru ekki síður fyrir neytendur. Beingreiðslur eru til að halda vöruverðinu til neytenda niðri. Veit hv. þm. hvað margir hafa atvinnu af úrvinnslu í landbúnaði? Líklegast vinna um 5 þúsund manns bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi beint og óbeint við úrvinnslu landbúnaðarafurða. Þetta er ekkert lítill hópur miðað við allar þær ræður sem voru haldnar fyrir helgina um ákveðið fyrirtæki sem menn töldu að verið væri að hluta í sundur. Aðeins til að halda því til haga þá talaði hv. þm. um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Það er alrangt. Það er verið að bæta í þann málaflokk á hverju ári milljónum, tugum milljóna í það kerfi. En það virðist ekki duga til. Það þýðir afskaplega lítið að bera saman eins og hv. þm. gerði áðan. Við erum að halda uppi heilu þjóðfélagi, heilu samfélagi.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að vera kallaður hjarta Samfylkingarinnar. Látum það nú vera hvort ég sé það, sem ég reyndar efa.  Samningurinn er ekki góður. Hann er kostnaðarsamur. Hann er dýr. Hann viðheldur kerfi sem hefur margsinnis sýnt sig að virkar ekki og hann stuðlar ekki að bættu kerfi sem við ættum að vera að tala um hér. Að sjálfsögðu eigum við að bera þetta saman við önnur ríkisútgjöld. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir talar um engan niðurskurð á Landspítalanum. Hún getur þá sagt það því fólki sem er búið að segja upp á Landspítalanum frá áramótum. Hv. þm. getur komið með þennan málflutning næsta haust þegar hinn raunverulegi niðuskurður hefst, 

Hæstv. forseti. Hér eru mjög rangar fullyrðingar á ferð. Hvaða skoðun er hv. þm. að fara fram með hér, að búið sé að sanna að þetta kerfi sé alrangt, mjólkursamningurinn við bændur? Hann hefur verið afskaplega gegnsær. Hann hefur verið skilvirkur. Hann hefur orðið til þess að hagræðing hefur orðið í greininni. Það hefur orðið fækkun. Það hefur orðið stækkun. Fækkun bænda og stækkun búa hefur gerst á frjálsum markaði. Menn hafa verið að kaupa og selja mjólkurkvóta á frjálsum markaði. Sjálfstæðisflokkurinn vill að íslenskur landbúnaður fái að dafna. Sjálfstæðisflokkurinn vill að íslenskir bændur búi við sömu starfsskilyrði og bændur í öðrum löndum í kringum okkur. Það er engin þjóð á meðal þjóða sem ekki getur brauðfætt sig sjálf, hv. þm.

Frú forseti. Það kerfi er ekki gott sem býður upp á eitt hæsta matvörðuverð fyrir neytendur í heimi.

Það er rangt.

Það er ekki gott kerfi sem veldur því að landbúnaðurinn krefjist einna hæstu styrkja sem þekkjast meðal OECD-þjóða. Sú staðreynd er samkvæmt frumvarpi hæstv. landbúnaðarráðherra sjálfs. Það er ekki gott kerfi sem veldur því að bændur, sérstaklega sauðfjárbændur, eru ein fátækasta stétt landsins. Þessir punktar benda til að kerfið sé gallað. Það er eitthvað að. Bændur eru ekki ofsælir af kerfinu. Neytendur eru ekki ofsælir af kerfinu. En til er ákveðin klíka sem vill viðhalda þessu vonlausa kerfi og lokar á alla umræðu um að feta okkur í aðrar áttir. Hún vill halda í status quo. Hún vill festa þetta vonlausa kerfi í átta ár í staðinn fyrir að trappa hægt og rólega niður og frá þessu kerfi. Bændur munu ekki hagnast á þessu kerfi til lengri tíma. Það á að treysta íslenskum bændum til að standa á eigin fótum, líka hæstv. landbúnaðarráðherra. 

Hæstv. forseti. Ég kem upp til að ræða um þau tvö mjólkurfrumvörp sem fyrir liggja og vil byrja á því að lýsa ánægju minni með að þessi frumvörp skulu vera fram komin. Með þeim höfum við þingmenn fengið mikið úrval gagna og mikla skýrslu sem veitir okkur allítarlegar upplýsingar um mjólkurframleiðsluna, bæði frumframleiðsluna og mjólkuriðnaðinn. Gögn þau sem hér eru fram lögð held ég að sanni fyrir okkur að þótt sumum virðist þessi iðnaður kannski flókinn þá er hann þrátt fyrir allt töluvert gegnsær og þar eru málin skýr og uppi á borði. Sá farvegur hefur mótast þar í gegnum síðustu ár að menn hafa unnið að framgangi iðnaðarins í góðu samstarfi aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingar, samtaka bænda og stjórnvalda. Þessi frumvörp eru áframhaldandi staðfesting á því og það tel ég vera mjög af hinu góða. Mjólkuriðnaðurinn er mjög sérstakur iðnaður. Hann er einstaklega fjármagnsfrekur í tækjabúnaði. Hann er mjög viðkvæmur. Það vita allir. Það er langeinfaldast að ímynda sér hvað mjólkin er fljót að súrna þegar maður gleymir henni á borðinu. Nákvæmlega þannig er iðnaðurinn. Ég held að enginn vilji drekka sjálfsýrða mjólk og það vill enginn hafa súran iðnað. Því er mikilvægt að halda stöðugleika í iðnaðinum. Mönnum er tíðrætt um að í honum eigi að vera miklu meiri samkeppni en er með þessu frumvarpi. Að mínu viti er ekki svo. Þessi iðnaður er, eins og ég segi, viðkvæmur. Í öllum okkar næstu nágrannalöndum gilda um hann mjög sérstök lög. Bændur í flestum nágrannalöndunum semja um sín kjör við ríkisvaldið með einhvers konar aðkomu annarra aðila samfélagsins, vinnumarkaðarins eða annarra og staðfestir það að jafnvel í miklu stærri samfélögum gilda mjög stífar umferðarreglur um þennan iðnað. Það er alveg ljóst að í hinu fámenna samfélagi okkar er engin von til þess að koma upp samkeppni innan mjólkuriðnaðarins sjálfs. Það mun aldrei finnast einn flötur á því að sú samkeppni muni geta verið á nokkurn hátt virk. Samkeppnin við mjólkuriðnaðinn kemur frá öðrum matvælaiðnaði, öðru því sem fólk lætur í sig og, eins og hér hefur margoft komið fram, frá stöðugt opnara alþjóðaumhverfi. Það höfum við séð á síðustu árum að þaðan fær mjólkuriðnaðurinn aðhald. Því er mikilvægt að um hann gildi þær stífu umferðarreglur sem verið hafa, að þar sé mikið gegnsæi og allar upplýsingar séu þar öllum aðgengilegar. Ég veit að ef þingmenn lesa þau gögn sem hér fylgja með, skýrsluna sem hér hefur verið unnin og er fylgiskjal með samningnum, þá er ekki mörgum spurningum ósvarað þar á eftir. Ég segi að samkeppnin komi utan frá og held einmitt að þessi samningur taki mjög mið af framtíðinni. Samningurinn tekur mið af því að yfir standa GATT-umræður. Það eru kannski aðallega þeir samningar sem snerta okkur í þessari grein. GATT-samningarnir voru raunar lagðir á ís núna á síðasta ári og þar verða næst teknar upp umræður í alvöru um áramót eða undir áramót, í desember. Það er mál manna að ekkert muni gerast í þessum alþjóðasamningum fyrr en í fyrsta lagi góðan tíma eftir að forsetakosningum í Bandaríkjunum er lokið. En þessi samningur er framsýnn að því leyti til að hann opnar á það að taka tillit til þess sem ef til vill hugsanlega mun gerast í næstu GATT-samningum. Þar er heldur ekkert verið að missa fótanna yfir einhverju sem við óttumst að muni gerast. Það sem gerist í næstu GATT-samningum og næstu alþjóðasamningum er ekkert sem er að koma yfir okkur á næstu missirum, ekkert alveg á næstunni. Það eru mörg ár í það. Auk þess er venjan í þannig samningum að góð og ítarleg aðlögun mun verða gefin að málinu. Samningurinn tekur einmitt til þess vegna þess að ef svo ólíklega vildi til að eitthvað gerðist sem þarf að taka tillit til þá eru í honum endurskoðunarákvæði. Auk þess er verið að færa hluta greiðslnanna yfir í aðrar greiðslur. Þetta eru beint framleiðslutengdar greiðslur sem virðast vera það sem stefnt er að. Eins og ég er búinn að segja nokkrum sinnum þá eru í skýrslunni og gögnunum sem fylgja með samningnum ítarleg gögn um mjólkuriðnaðinn. Með því til dæmis að fletta upp á blaðsíðu 20 og skoða mynd 3-1 þá sjá menn stærð mjólkuriðnaðarins miðað við landbúnaðinn. Nautgripaafurðir eru helmingur búvöruframleiðslunnar og hefur svo verið alllengi þannig að við sjáum raunar að við erum að tala um lífæð landbúnaðarins og um leið og það er sagt þá vitum við öll að lífæðar byggða landsins fá ansi mikla næringu út úr þessari grein. Þegar rætt er um hagræðingu kemur það einnig fram í þessari skýrslu að mikil hagræðing hefur orðið í mjólkuriðnaði og mjólkurframleiðslu síðustu árin. Á sömu síðu, 20, sést ágætis súlurit yfir fækkun kúabúa í frumframleiðslunni og stærð þeirra. Einnig hefur orðið mikil fækkun í mjólkuriðnaði. Þar hefur eignarhaldið einmitt einnig breyst á síðustu árum þannig að segja má að iðnaðurinn sé allur undir beinni stjórn bænda og fellur undir beina ákvörðunartöku þeirra sem mestra hagsmuna eiga að gæta framleiðslumegin. Það er svolítið gaman að nefna það sem ég held að komi einnig fram í þessu þó ég geti ekki vísað í kökurit --- ég er ekki búinn að finna það --- að raunar allan seinni hluta síðustu aldar eða alla vega frá því milli 1960 og 1970 hefur verið framleitt sama magn af mjólk í landinu. Mjólkurmagnið hefur legið í þetta 100 milljónum lítra. Það fór hæst í 120 milljónir rúmlega í kringum 1968--1970. Annars hafa bændur landsins framleitt nánast jafnmikla mjólk allan tímann. Það gefur því augaleið að þar hefur verið mikil hagræðing. Tekjumunstrið er allt annað bæði í frumframleiðslunni og iðnaðinum núna en var fyrir 30--40 árum síðan sem segir okkur að það hefur orðið hagræðing og vörubreyting. Það er löngu þekkt, og staðfest í mjólkuriðnaði að öll bestu lögmál vöruþróunar eiga þar við, að ef iðnaðurinn þróast ekki áfram deyr hann smátt og smátt af sjálfu sér. Við getum nefnt mörg dæmi úr iðnaði um það. En ef við tölum um mjólkuriðnaðinn þá sjáum við að þar er mjög öflug vöruþróun. Til er þumalfingursregla --- þó merkilegt sé er hún ekkert fjarri því sem við sjáum í hugbúnaðargeiranum --- um að vörumunstur fyrirtækis breytist á tíu ára fresti og raunar enn fyrr. Þær tekjur sem við lifum á í dag, þær vörutegundir sem útvega okkur mestar tekjur í dag eru allt öðruvísi en þær sem það gerðu fyrir fimm og tíu árum. Þarna samræmast einmitt hagsmunir mjólkurframleiðslunnar neytendamunstrinu enn einu sinni. Ég veit vegna starfa minna í mjólkuriðnaði að mikil áhersla er lögð á hollustu og heilbrigt fæði. Mikill kraftur er settur í samstarf við heilbrigðisstéttir og fyrirbyggjandi aðgerðir og mikil áhersla er lögð á börn og skólamjólk og þar held ég að okkar iðnaður standi raunar enn framar en hjá mörgum nágrannaþjóðum okkar. Við ítarlegan lestur þessarar skýrslu sér maður að ekki vantar hagræðinguna. Orðið hefur mikil hagræðing. Auðvitað má alltaf deila um hvort nóg sé og hagræðingin eigi að vera meiri en hér kemur fram. Það er umdeilanlegt. En skýrslan staðfestir alla vega að hér hefur orðið ánægjuleg framþróun. Það er sérstaklega nauðsynlegt í þessum iðnaði að halda hægfara en öruggri þróun eins og ég sagði í upphafi máls míns. Þessi iðnaður þolir engar stórbyltingar. Hann á að fá að þróast hægt og rólega. Í sjálfum úrvinnsluiðnaðinum voru árið 1992 15 mjólkurbú. Nú eru þau eftir níu. Því er ljóst að þessi iðnaður hefur tekið á sig mikla hagræðingu. Í töflu á blaðsíðu 45 sér maður til dæmis bornar saman útreiknaðar kostnaðarhækkanir í mjólkuriðnaði og það sem fengist hefur bætt upp í verðlaginu. Þar sést að menn hafa tekið á sig allverulega hagræðingu síðustu árin miðað við aðrar kostnaðarhækkanir í landinu. Í umræðunum minntist einhver á gífurlega mikið upp safnað eigið fé í mjólkuriðnaðinum. Það er vissulega rétt og ég held að menn eigi að líta á það sem mjög ánægjulega staðreynd. Menn geta velt því fyrir sér hvað eigið fé eigi að vera mikið. Það er mjög mikið í mjólkuriðnaði. En það er algjör forsenda þess að geta tekist á við samkeppni erlendis frá. Þaðan kemur hún hægt og bítandi á næstu árum. Ég held einmitt að með þessari stöðu í mjólkuriðnaði þurfi menn ekki að óttast hana. Hæstv. forseti. Vegna þessa fagna ég þessum frumvörpum. Ég lýsi mig mjög sammála því að um mjólkuriðnaðinn, eins og raunar marga aðra starfsemi í landinu, þurfi að gilda sérlög. Samkeppnislög eiga að mínu viti ekki við á þessum pínulitla markaði. Þessi samningur styrkir það starf sem hefur verið mótað á síðustu árum og undirbýr bændur landsins betur undir vaxandi opnari heimsviðskipti, vaxandi samkeppni og stuðlar að stöðugleika í framleiðslunni og í því sem við örugglega öll viljum fá. Við viljum hafa hér öflugan innlendan matvælaiðnað.

Hæstv. forseti. Við erum nú að ræða frumvarp um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Það kemur nokkuð seint hér inn. Það er svo sem ekki vitað á þessari stundu, hæstv. ráðherra, hversu langan tíma við höfum. Alla vega er nokkur óvissa um hvernig þinghaldinu reiðir fram. Það hefur að minnsta kosti ekki verið upplýst enn þá, viti hæstv. forseti þingsins hver áætlunin er. Þar af leiðandi gefst okkur ef til vill nægur tími til að vinna það mál sem hér er til umræðu. Ég tel mjög gott að þetta mál skuli koma inn í þingið hvort sem okkur tekst að klára það eða ekki. Það væri að mörgu leyti æskilegt að klára það. Ég held þó að málið sé kannski ekki í uppnámi þó við mundum ekki klára það fyrr en snemma á næsta hausti. Enn er nokkur tími til stefnu. Ég tek hins vegar undir að það er eðlilegt að menn reyni að klára svona mál enda skiptir þá starfsstétt sem hér um ræðir, mjólkurframleiðendur, kúabændur verulega miklu máli hvernig til tekst með framtíðina. Hæstv. forseti. Við í Frjálslynda flokknum höfum lýst því yfir að við vildum gjarnan sjá ákveðnar hægfara breytingar í landbúnaðinum. Við höfum ekki verið talsmenn þess að leggja af styrki til landbúnaðarframleiðslunnar. En við höfum hins vegar velt því upp við framsetningu okkar á málinu að hugleiða vandlega það fyrirkomulag sem verið hefur á styrkjagreiðslum í landbúnaði, framleiðslustyrkjunum, og höfum bent á að eðlilegt væri að horfa til þess í framtíðinni, eins og reyndar er gert í þessum samningi að hluta til, að breyta því sem við köllum greiðslur á framleiddan lítra mjólkur yfir í það sem við höfum sett fram í samræmi við okkar hugmyndir, að svokallaðir byggðastyrkir, það er að segja búsetustyrkir, styrkir á hvert bú og landnýtingarstyrkir tækju við í meira mæli miðað við framleiðslustyrkina. Að nokkru leyti er farið inn á það í þessu frumvarpi og talað um greiðslur sem færast yfir á gripi. Reyndar má til gamans geta þess að eins og ég les þetta alla vega, og er ég kannski enginn sérfræðingur í þessu, þá sýnist mér að kýrnar verði að minnsta kosti að hafa fætt einu sinni til þess að fá þennan fæðingarstyrk, hæstv. landbúnaðarráðherra, og að það skuli vera gaumgæfilega vottað að svo hafi verið.  ,,Fyrir 1. september 2006 skal liggja fyrir samkomulag milli aðila um ráðstöfun greiðslna samkvæmt þessum lið til óframleiðslutengdra og/eða minna markaðstruflandi stuðnings, m.a. til eflingar jarðræktar.`` Þetta er auðvitað í samræmi við þann samning sem menn hafa verið að líta til, það er að segja WTO-samningagerðarinnar. Í þeim samningi er grænn stuðningur skilgreindur svo að hann geti náð til aðgerða eins og almennrar þjónustu við landbúnaðinn, rannsókna, tekjutengingaráætlana, ótengds tekjustuðnings, byggðastuðnings, stuðnings áætlana í þágu umhverfis og svo framvegis. Ég held að það sé rétt af okkur að horfa til þess kannski í meira mæli en við gerum í þessum samningi þó það sé hér að vissu leyti óútfært þannig lagað þá var tekið fram að 1. september skuli þetta koma fram. Ég vil spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra til að fá upplýsingar í 1. umr. --- ég ætla ekki að hafa mjög langt mál að þessu sinni --- hvað sé nýjast að frétta af viðræðum um WTO-samninginn og frá þeim viðræðum öllum og hvert þeir stefni. Það væri gaman að fá nokkur orð frá hæstv. ráðherra um það í ræðustól á eftir. Síðan er gert ráð fyrir því í 9. gr. þessa samnings sem er undirstaða frumvarpsins sem hér er rætt um að skipaður verði þriggja manna gerðardómur til að skera úr um ágreiningsefni. Mig langar að spyrja, hæstv. forseti, hvort slíkt fyrirkomulag hafi verið í fyrri samningum, hvort þar hafi verið einhvers konar gerðardómur sem hafi skorið úr um ágreiningsefni. Það segir einmitt hér að úrskurður gerðardóms sé bindandi fyrir samningsaðila. Á að líta svo á að það þýði að ágreiningi úr gerðardómi verði ekki skotið til dómstóla? Þýðir það það í raun og veru? Þessari spurningu vildi ég gjarnan fá svarað við 1. umr. málsins. Hér hefur réttilega verið vikið að ýmsum málum, til dæmis kjötframleiðslunni og því þegar bankastofnanir tóku það sér fyrir hendur að standa fyrir mikilli svína- og kjúklingaframleiðslu. Það er auðvitað gagnrýni sem mér finnst eiga fullan rétt á sér. Reyndar hafa bankarnir í vaxandi mæli á fleiri sviðum verið að taka beinan þátt í atvinnulífinu með eignaraðild. Það er auðvitað spurning hvernig menn ætla að láta það þróast á komandi árum og missirum. Nú er það þekkt að þrátt fyrir að bankarnir hafi vafalaust tapað einhverju fé á þessari kjúklinga- og svínakjötsframleiðslu eru þeir að græða sem aldrei fyrr og spurning hvort það sé framtíðin að fjármálastofnanir hagnist verulega í þessu landi en aðrar atvinnugreinar eigi undir högg að sækja. Það er áhyggjuefni að horfa á hvernig skuldir landbúnaðarins hafa verið að þróast. Ef maður lítur á blaðsíðu 40 þar sem er meðaltal langtíma- og skammtímaheildarskulda í sérhæfðum kúabúum samkvæmt uppgjöri búreikninga þá verður að segjast alveg eins og er að skuldasöfnunin stefnir ansi mikið upp á við. Þessi mikla skuldasöfnun tengist að sjálfsögðu örugglega uppkaupum á mjólkurkvótum og þar með fækkun búa. Því fylgir sjálfsagt hagræðing í geiranum. Þetta er samt geigvænleg skuldasöfnun. Ef litið er á blaðsíðu 45 í þessari skýrslu og maður skoðar neðstu töfluna þar sem er um skuldsetningu búanna þá sést að skuldsetningin hefur aukist mjög mikið. Hækkun skulda er 53% samkvæmt fyrra gagnasafni, ef ég les rétt úr þessu, og 20% samkvæmt öðru gagnasafni sem ég er ekki alveg nákvæmlega með á hreinu hvað þýðir. Það er talað um gagnasafn 1 og gagnasafn 2. Mér finnst, hæstv. ráðherra, ákveðin varúðarmerki vera í þessari miklu skuldaaukningu. Ég spyr í framhaldi af því hvort líta megi svo á að sú stefna sem mótuð er í frumvarpinu varðandi gripagreiðslurnar --- í raun hverfa þær út, ef ég skil þetta rétt, þegar gripir eru orðnir fleiri en 200 í fjósi, mjólkandi kýr. Hlutfall gripagreiðslnanna skerðist eftir fjölda gripa, fjölda kúa --- ég vildi gjarnan að hæstv. landbúnaðarráðherra svaraði því hvort sú stefnumótun sem hér er lagt upp með, það er að segja að draga í raun úr stuðningi við bú sem eru komin með yfir 200, hvort það sé álit hæstv. landbúnaðarráðherra að það þjóni ekki hagsmunum landbúnaðarins og þá sérstaklega byggðar í þessu landi að stuðla frekar að því að búin stækki mikið umfram þetta. Þegar við fjöllum um þennan umrædda samning erum við vissulega að ræða hvernig byggð þróast í þessu landi. Sá sem hér stendur hefur verið mikill talsmaður þess að viðhalda byggð í landinu og talið að það væri þjóðinni verðmætt til framtíðar. Ég er ekki sérlega hlynntur því að stefna hér í einhvern algeran stórrekstur kúabúa. Auðvitað væri hægt að hugsa sér að mjólk yrði nánast eingöngu framleidd á Suðurlandinu, í Eyjafirði og Skagafirði. Slíkt gæti gerst ef menn ætla að láta samþjöppunina ganga til enda. Ég ekki hlynntur því að stuðla að þeirri þróun að bændur safnist saman við stórbúarekstur á tiltölulega fáum svæðum á landinu. Ég tel að það eigi að vera markmið, og vona að það séu þau viðhorf sem hér er verið að lýsa, að reyna að halda landinu í byggð og tryggja búsetu í landinu meðal annars með því hvernig þessi samningur er útfærður. Ég óska eftir að hæstv. ráðherra fjalli um það. Ég held að ég sé efnislega búinn að víkja að flestu í upphafi máls sem ég hefði viljað fá svör við frá hæstv. ráðherra. Þó er eitt sem mig langar að spyrja um. Á blaðsíðu 13 í þessari skýrslu kemur fram að fyrir framleiðslu mjólkur innan núgildandi samnings, það er greiðslumark, fá framleiðendur greitt 47,1% af afurðaverði frá ríkinu en 53 tæp frá afurðastöðvunum. Nú kom það fram að heldur er dregið úr stuðningi í þessum samningi og síðan er verið að breyta hluta af greiðslunum yfir í bláar og grænar greiðslur, það er að segja gripagreiðslur og landnýtingarstyrki eða búsetustyrki. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvað hann telji að þetta hlutfall breytist mikið á samningstímanum. Má áætla að hlutur afurðastöðvanna í verðinu nálgist ef til vill 60% í lok samningstímans og að greiðslur frá ríkinu í afurðaverðinu verði þá lægri sem því nemur eða um 40%? Hvernig telur hæstv. ráðherra að þessar tölur þróist á gildistíma samningsins með tilliti til þess sem í samningnum er um hinar bláu og grænu greiðslur sem ég vék að áðan? Það er algerlega ljóst að við erum að tala um mjög mikilsvert mál þegar við ræðum um bændur í þessu landi, mjólkurframleiðendur í þessu tilviki og viðhald byggðar í landinu. Mér finnst það skipta verulega miklu máli og okkur í Frjálslynda flokknum finnst að það skipti verulega miklu máli hvernig til tekst við að halda landinu í byggð. Ég ítreka enn og aftur að við höfum ekki lagt til að ganga þannig um í sambandi við breytingar í landbúnaði að við værum að hætta byggðinni eða vega að byggðum í landinu. Við viljum að þessar breytingar gerist hægt. Spurningin er: Er hér ekki heldur of hægt farið í breytingum á þessum greiðslum? Hér er um að ræða annars vegar bændur og síðan auðvitað ríkið og hagsmuni okkar af þeim fjármunum sem við látum í þennan samning, það er rekstur mjólkurstöðvanna eða afurðastöðvanna. Sá sem hér stendur vill alla vega mjög gjarnan að afurðastöðvarnar úti á landi haldi velli. Ég tel að það skipti verulega miklu máli fyrir byggð og atvinnustefnu í landinu. Ljóst er að niðurgreiðslan sem felst í þessum samningi tryggir auðvitað neytendum lægra verð og vonandi heilnæma vöru og það er auðvitað meginmarkmiðið, það er að tryggja heilnæma vöru. Sem betur fer njótum við þess frá íslenskum landbúnaði að hafa gæðavöru bæði í mjólk og kjötframleiðslu. Ég tel að við eigum að hlúa að því og hlúa að okkar sérstöðu í því. Það er líka mikilsvert að smásölumarkaðurinn sé með þeim hætti að menn geti nálgast mjólkurafurðir sem víðast og að sala þeirra safnist ekki á tiltölulega fáar hendur stærri verslana. Ég tek undir að nauðsynlegt er að hafa ákveðna festu í þessum samningi, ekki síst með tilliti til þeirrar skuldasöfnunar sem hefur verið á undanförnum árum í þessari framleiðslugrein, mjólkurframleiðslunni. Bændur hafa verið að auka skuldir sínar. Þess vegna get ég alveg tekið undir orð hv. þm. Drífu Hjartardóttur áðan um að mikilvægt sé að samningurinn gildi um einhvern tíma, lengri tíma, þannig að menn sjái nokkuð fram á veginn og að samningurinn verði festur í sessi með nokkrum fyrirvara áður en núverandi samningur fellur úr gildi. Ég hef hins vegar gert grein fyrir þeim áherslum sem ég hefði viljað sjá í ríkari mæli við útfærslu þessa samnings. Þar er blaðið ekki fullskrifað eins og fram kemur í samningnum. Ég vil aðeins segja að með sömu rökum og hv. þm. Drífa Hjartardóttir tók undir að hér hlyti framtíðin að verða að vera nokkuð viss þá hefði ég talið að framtíð smábátamanna þyrfti líka að vera nokkuð viss en henni er stefnt verulega í uppnám með því sem ríkisstjórnin er að setja frá sér núna. Ég undrast að einn flokkur og þeir þingmenn sem hafa áhuga á byggðum landsins skuli taka undir það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra býður hér upp á.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom víða við í máli sínu. Hann spurði út í WTO-viðræðurnar. Eins og öllum er kunnugt strönduðu þær í Cancún í september síðastliðnum. Þar ætluðu menn að ná niðurstöðu en ekki sýndist líklegt að árangur yrði bráð. Þó er hægt að segja um það nú á þessu stigi að þær umræður eru á ný á fullri ferð og er búist við því að útlínur verði lagðar ef saman um einhverjar útlínur næst í sumar. Það er svo sem lítið hægt að segja um þetta mál á þessu stigi. Það er í þessu ferli. Hvað gerðardóminn varðar sem hv. þm. minntist á þá var hann einnig í hinum fyrri samningi. Gerðardómur er bindandi. Þessi gerðardómur fer samkvæmt lögum um gerðardóma þannig að hann er bindandi og hann er samkvæmt þeim lögum sem Alþingi hefur sett um gerðardóma. Ég get tekið undir með hv. þm. um varúðarmerki hvað skuldaukningu varðar. Menn eru að fjárfesta og horfa langt fram í tímann og byggja upp sín bú með nýrri tækni og öflugri. Þar er þróunin í atvinnugrein sem er lifandi og er að horfa fram í tímann að hún eykur auðvitað skuldir sínar. Ég gæti tekið undir með hv. þm. að í einhverjum tilfellum sjáum við þar einhver hættumerki. Það góða við mjólkurframleiðsluna er kannski það að þar eru heilmiklar framkvæmdir og hafa verið. Menn eru að undirbúa sig undir framtíðina. Hvar línan breytist svo, við 47% eða 53%? Ríkið hefur samið þarna um ákveðið þak, aldrei hærra en 47% og síðan gerist þessi breyting auðvitað á samningstímanum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Ég vona að í síðara svari hæstv. ráðherra geti hann komið inn á það sem ég spurði um varðandi það hvort líta eigi á það sem ákveðna stefnumótun af hálfu hæstv. landbúnaðarráðherra að setja takmörkun á gripagreiðslurnar með þeim hætti sem hann gerir, það er að segja að þær fari stigminnkandi upp í 200 kýr og síðan ekkert eftir það, hvort líta eigi svo á, eins og ég leyfi mér, að hæstv. ráðherra sé í raun með þessu að segja að ekki sé æskilegt að hér stækki bú upp úr öllu valdi og að fækkun búa verði mikil og samþjöppun þá mikil í stórrekstrarbúum.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt að landbúnaðarráðherra sá sem hér stendur varð frægur á síðasta vetri fyrir rómantíska umræðu um landbúnað, fallega draumsýn um fjölskyldubú þar sem hann gaf það sterklega til kynna sem hann meinar að við eigum ekki að stefna til stóriðju eða stórbúa eins og þau gerast hjá búum sem eru á heimsmarkaði. Við erum með ákveðna byggðastefnu í framkvæmd og við vitum að fjölskyldubúin eru betur rekin og mjög vel reknar einingar í okkar búskap. Ég var því að leggja áherslu á að halda vel utan um þá rómantík og þá hugsun. Sú stefnumótun sem hér sést er því auðvitað um að þannig viljum við sjá framtíðina að þeir sem hverfa til þeirra og hagræða mjög og stækka búin verða auðvitað að taka hana á sig að stærri hluta í framtíðinni. Ríkisstyrkirnir til þeirra munu dragast saman. Það sést kannski best í töflu númer 2 á baðsíðu 8 þar sem þetta er útskýrt, það er að upp í 40 kýr er gripastuðningurinn 100% eða 15 þúsund krónur á grip og síðan frá 41--60 75%, 12 þúsund, 61--80 50% eða 10 þúsund og 81--100 niður í 25% eða 7.500 og svo núll yfir hundrað. Eins og hv. þm. rakti koma svo aftur skerðingar og stuðningurinn við þau bú sem stærst verða fellur alveg út. Stefnumótandi? Þetta er svona sú framtíðarsýn um að við höldum í skynsamlega þróun, skynsamlegan búskap og gerum okkur grein fyrir því að við trúum því að við getum rekið kúabú um allt land og eigum að gera það með þeim hætti að styrki byggðina.

Hæstv. forseti. Ég vonast til þess að fjölskyldubúin á Íslandi verði ekki bara draumur heldur verði sem sagt niðurstaðan. Við búum í landi þar sem tíðarfar getur vissulega verið mjög breytilegt og landið getur verið harðbýlt. Þó að nú hafi árað nokkuð vel í nokkur ár þá er það ekki sjálfgefin framtíð. Það þekkjum við það auðvitað úr Íslandssögunni. Ég er þeirrar skoðunar eins og hæstv. ráðherra að fjölskyldubúin séu eðlileg eining hér á landi. Ég er ekki hlynntur þeim stórrekstrarhugmyndum sem víða hefur borið á að menn teldu að landbúnaðurinn ætti að þróast í. Ég tel að eðlileg fjölskyldubú vel rekin séu það sem við eigum að byggja á. Vissulega hafa verið miklir tilflutningar á mjólkurkvóta á undanförnum árum. Hagræðing fylgir því að ákveðnu marki. En því fylgir líka mikil skuldsetning. Afurðastöðvarnar og jafnvel sveitarfélög hafa lagt mönnum lið við kaup á mjólkurkvóta. Spurning er hversu lengi það getur gengið í framtíðinni. Ég hef ákveðnar efasemdir um það og tel í raun að verð á mjólkurkvótanum sé verulega of hátt miðað við innkominn nýliða í þessa grein. Í öllum atvinnugreinum þarf að verða nýliðun. Það er alveg sama í hvaða atvinnugrein það er. Ég vonast til þess að við hæstv. ráðherra deilum þeirri skoðun að tryggja þurfi ákveðna nýliðun í þessari grein og að skuldsetningin megi ekki verða of mikil og að menn séu almennt að horfa hér til vel rekinna fjölskyldubúa í framtíðinni og það sé ekki draumur heldur vonandi veruleiki.

Herra forseti. Ég vil fá að koma að nokkrum atriðum til viðbótar í þessari umræðu. Í fyrsta lagi langar mig aðeins að ræða við hæstv. landbúnaðarráðherra um þau atriði sem hann kom inn á og hafði að meginmáli við setningu búnaðarþings nýverið. Þar gat hann þess að hann hefði í hyggju að hefja gerð heildarstefnumótunar um starfsumhverfi landbúnaðarins til næstu 15--20 ára og vinna svokallaða grænbók landbúnaðarins, en markmiðið, og nú vitna ég beint ræðu hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Meginmarkmiðið hlýtur að þurfa að vera að auka sveigjanleika í íslenskum landbúnaði og landnýtingu almennt, með áherslu á aukna aðlögunar- og samkeppnishæfni landbúnaðarins, bæði í samfélagslegu og alþjóðlegu samhengi.`` Ég tek undir þennan áhuga og vilja hæstv. ráðherra í þessum efnum. En mig langar til að forvitnast um hvernig ráðherra ætli að skipa þennan hóp sem á að vinna að gerð heildarstefnumótunar fyrir starfsumhverfi landbúnaðarins. Í þeirri tillögu sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fluttum í þingbyrjun lögðum við eindregið til að Alþingi kysi nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka til að vera stjórnvöldum og Bændasamtökunum til samstarfs og ráðuneytis við mótun nýs grundvallar fyrir búvöruframleiðsluna og gera tillögur um ráðstafanir til að treysta byggð í sveitum. Svo eru önnur atriði sem við leggjum þarna áherslu á. Þetta er á sömu nótum og ráðherra hefur síðan tekið upp í sinni ræðu við setningu búnaðarþings og er nokkur breyting fá þeirri stefnu sem hann hefur áður framfylgt í landbúnaðarmálum. Ég lýsi stuðningi við þá yfirlýsingu hæstv. ráðherra. Það er afar mikilvægt að málefni landbúnaðarins og málefni þessa atvinnuvegar sem skiptir svo miklu máli við landnotkun, landnýtingu, búsetu og atvinnulíf í hinum dreifðu byggðum landsins séu unnin í eins mikilli sátt og nokkur kostur er við helstu hagsmunaaðila í þjóðfélaginu en ekki hvað síst af hálfu Alþingis. Það skiptir afar miklu máli að á Alþingi ríki sem ríkust sátt um þær aðgerir og þá umgjörð sem þessum atvinnuvegi er búin. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann vilji bera gæfu til þess að skipa þennan starfshóp sem á að hefja gerð heildarstefnumótunar um starfsumhverfi landbúnaðarins, þannig til dæmis að allir þingflokkar á Alþingi komist þar að þannig að alveg frá fyrstu byrjun í þeirri vinnu sé af hálfu ráðherra lögð áhersla á vönduð vinnubrögð og líka samstöðu og aðkomu Alþingis og þingmanna, þingflokka að þeirri vinnu. Ég tel það mjög mikilvægt og hvet ráðherra eindregið til þess að vinna mál með þeim hætti. Að öðru leyti um þau atriði sem ég átti eftir að koma að varðandi þennan samning þá vil ég ítrekað benda á að hér er verið að semja um lækkun á framlagi af hálfu ríkisins inn í mjólkursamninginn. Það er verið að semja um að hann lækki í heild sinni um 1% á ári á næstu átta árum. Ég tel það mjög miður. Ég tel að menn hefðu átt að sýna þann styrk til að halda að minnsta kosti óbreyttum fjárframlögum inn í þennan samning ekki síst til þess að skapa grundvöll fyrir þann sveigjanleika sem er alveg ljóst að verður að koma inn í þessa grein, inn í mjólkurframleiðsluna, þegar við fáum inn nýjar kvaðir vegna alþjóðlegra samninga um að hverfa í auknum mæli frá beingreiðslum til annarra greiðslna. Hér eru meira að segja greiðslur á grip, sem eiga að vera ein leið til að draga áhersluna frá framleiðslutengdum greiðslum og yfir á óframleiðslutengdar greiðslur, lækkaðar. Á árinu 2006--2007 eiga þær að vera 396 milljónir en eiga að vera komnar í samningslok niður í 376 milljónir. Ekki einu sinni á þessum póstum sem verið er þó að færa yfir á óframleiðslutengda þætti geta menn haldið sjó. Það tel ég mjög miður. Ég tel að ráðherra hefði átt að beita sér fyrir því að við höldum að minnsta kosti sjó í þeim greiðslum sem eru óframleiðslutengdar. Ég legg áherslu á að við ræðum það ítarlegar í hv. landbúnaðarnefnd hvernig það megi gerast. Einnig vil ég benda á stöðu nautgripakjötsframleiðslunnar. Í þessum samningi er gert ráð fyrir að greiðslur komi á grip. 

Kýrskýr.

,,Kýrskýr,`` segir hæstv. ráðherrann sem er ávallt kýrskýr í sínum orðum. Ekki þegar verið er að hæla hæstv. ráðherra. Ég tel mjög mikilvægt að þetta hefði átt að koma inn í nú þegar varðandi þær kýr sem nýttar eru eingöngu í kjötframleiðslu. Þetta hefði átt að koma nú þegar inn til styðja kjötframleiðsluna. Það er 1% skerðing núna. Samningurinn veldur því að þetta skerðist um 1% á ári. Í stað þess að láta þetta skerðast um 1% á ári hefði átt að vera hægt að taka þá peninga til þess að styrkja nautakjötsframleiðsluna með þeim óbeina hætti sem hér er lagður til, ekki beint tengt á hvert framleitt kíló kjöts heldur á grip. Það finnst mér að hefði átt að skoða. Auk þess er allt afar loðið hér um það hvernig eigi að ráðstafa þessum óframtengdu greiðslum. Áætlað er að þær séu tæpar 50 milljónir árið 2007--2008. Þær eiga að vera komnar upp í 282 milljónir 2011--2012. En í samningnum er ákaflega lítil grein gerð fyrir því hvernig ætlunin er að verja þessum greiðslum önnur en að þær eiga ekki að vera beint framleiðslutengdar. Engu að síður skiptir samt máli að menn sjái fyrir í hvaða átt verið er stefna, líka í þessum efnum. Ég tel reyndar að menn megi búa sig undir í auknum mæli að færa stuðninginn yfir í óframleiðslutengda þætti. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra: Í núgildandi samningi eru ákvæði um ákveðna tollvernd eða viljayfirlýsing um að tollar verði ekki lækkaðir á þeim landbúnaðarvörum sem fluttar hafa verið inn samkvæmt kvótum þar um. Þessi viljayfirlýsing um að tollar verði ekki lækkaðir er felld úr þessum samningi. Það gætu verið pólitísk skilaboð um að ekki sé vilji til að beita þessum ákvæðum við að verja íslenska framleiðslu. Ég hefði viljað fá rökstuðning hæstv. ráðherra fyrir því af hverju þetta er fellt núna út úr þessum samningi. Auk þess er svo hér líka óljóst ákvæði um einhvers konar kvótamarkað í viljayfirlýsingu sem ég vil að hæstv. ráðherra geri nánari grein fyrir. Þetta er viljayfirlýsing landbúnaðarráðherra sem fylgir með samningnum, með leyfi forseta: ,,Til að bæta samkeppnisstöðu mjólkurvara og auka hagkvæmni í mjólkuriðnaði lýsir landbúnaðarráðherra yfir vilja sínum til að skoðað verði sérstaklega hvort hægt sé að draga úr opinberum eftirlitsgjöldum ... Jafnframt lýsir landbúnaðarráðherra yfir vilja sínum til að láta kanna möguleika á samnýtingu greiðslumarks tveggja eða fleiri lögbýla.`` Einnig er viljayfirlýsing frá Bændasamtökunum um hvernig koma megi á einhvers konar kvótamarkaði eða þar sem kaupendur og seljendur greiðslumarks muni hafi aðgang að nauðsynlegum upplýsingum er varða viðskipti með greiðslumark. Þetta er sem sagt ákveðin viljayfirlýsing um kanna það að taka upp kvótamarkað eða einhvers konar markað fyrir mjólkurkvóta. Það getur svo sem haft bæði kosti og galla. Þetta er engu að síður mál sem hefur verið mjög umrætt og skiptar skoðanir um. Þess vegna finnst mér ástæða til að landbúnaðarráðherra geri alveg sérstaklega grein fyrir þessu hér. Að öðru leyti vil ég árétta það sem ég sagði áðan 

Hæstv. forseti. Já, það er rétt hvað grænbók varðar og stefnumótun framtíðarinnar að ég ræddi það við setningu búnaðarþings og hef síðan unnið að því máli. En það er ekki formlega farið af stað og mun ég skoða allar hugmyndir í þeim efnum. Hv. þm. ræðir um nautakjötið. Í fyrri ræðu sinni í morgun talaði hann eins og hér væri ekkert nautakjöt framleitt lengur og að sú framleiðsla væri að fara úr landinu. En hún hefur verið mjög stöðug eins og þessi tafla sýnir hér. Hún er í 3.600 tonnum og hefur verið mjög stöðug. En af því að hér talaði frjálshyggjumaður úr Samfylkingunni eða Alþýðuflokknum gamla, þessi ungi þingmaður, þá er hér mjög athyglisverð tafla sem sýnir hvernig þróunin hefur verið á verði á nautgripakjöti hvers árs til bænda annars vegar og til neytenda hins vegar ásamt vísitölu neysluverðs. Við sjáum að vísitala neysluverðs stígur í þessa áttina. Smásöluverðið til neytenda er þar fyrir ofan og hefur hækkað en verðið til bændanna hefur fallið niður þannig að svo virðist sem markaðslögmálin hafi virkað bara á þann hátt að stórlækka verðið til bændanna og hækka það meira en sem nemur neysluvísitölu til neytenda. Þetta er því kannski það markaðumhverfi sem þessi grein hefur búið við og er verðugt að rifja það hér upp. Mikill pólitískur vilji kemur fram í þessu til þess að standa við landbúnaðinn af hálfu þeirra flokka sem nú mynda ríkisstjórn. Tollalögum verður aldrei breytt nema frá Alþingi og ástæðulaust að taka það fram. Ef WTO-samningar eiga sér stað og niðurstaða þeirra kemur fram þá er það auðvitað sérmál sem kemur til þingsins og þess vegna er boðað í samningnum að hann geti tekið einhverjum breytingum. Ég kem að kvótamarkaði í mínu síðara andsvari.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil taka undir með hæstv. ráðherra um skipan starfshóps til að kanna stöðu landbúnaðarins og marka honum framtíðarstefnu í nýju og breyttu umhverfi til næstu áratuga. Ég tel afar mikilvægt að það sé gert þannig að Alþingi eigi sem bestan aðgang að þeirri vinnu. Það gerist best með því að fulltrúar þeirra stjórnmálaflokka sem eiga sæti þar hafi aðgang að því og komi formlega að starfshópnum. Það skiptir svo miklu máli að eins mikil sátt og skilningur náist um þetta mál og nokkur kostur er, ekki síst hjá hinu háa Alþingi. Hæstv. ráðherra nefndi nautakjötið. Hann sagði alveg nákvæmlega það sem ég var að segja, að verð á nautakjöti til framleiðenda hefur verið að snarlækka þannig að afkoma í þeirri grein er mjög erfið. Þeir hafa staðið í samkeppni við annað kjöt sem hefur annaðhvort verið niðurgreitt erlendis frá eða bankaframleitt kjöt eins og kjúklinga- og svínakjöt eða annað því um líkt. Samkeppnisstaða þeirra sem stunda framleiðslu á íslensku nautakjöti hefur því verið mjög erfið. Ég tel skipta máli að hér skapist eðlilegur samkeppnisgrunnur fyrir nautakjötsframleiðsluna í samkeppni við aðra kjötframleiðslu í landinu, ákveðinn grunnur þannig að tryggð verði holl og góð, örugg framleiðsla á íslensku nautakjöti og þess vegna eigi að taka sjónarmið þeirra inn í þennan samning eða inn í aðgerðir af hálfu ríkisvaldsins til að tryggja að svo sé. Það tel ég að væri jafnvel hægt í þessum samningi án þess að það skaðaði mjólkurframleiðendur nokkuð.

Hæstv. forseti. Við höfum margrætt inngrip bankanna í kjötmarkaðinn sem var mjög óheppilegt og raskaði honum. Það er stórmál út af fyrir sig hvernig það hefur þróast og hvernig menn fóru offari í ákveðnum greinum eins og svínaræktinni sem olli miklu tjóni fyrir einstaklinga og, ég vil segja, fyrir neytendur með gjaldþrotum og svo framvegis. Glæsilegur búskapur er í miklum þrengingum eftir þær hamfarir allar sem geisuðu og óeðlilegt inngrip bankanna fannst mér vera mjög óheppilegt. En kjötmálin eru ekki hér til umræðu í dag og eru ekki tekin inn í þetta mál. Það snýst um mjólkina. Hv. þm. minntist á kvótamarkað. Bændurnir hafa látið fylgja þessum samningi viljayfirlýsingu af sinni hálfu til að auka gagnsæi í viðskiptum, segja þeir, með greiðslumark og til að auðvelda aðgang að upplýsingum, lýsa Bændasamtök Íslands því yfir að þau munu taka upp og starfrækja miðlun með greiðslumark til mjólkurframleiðslu, þar sem kaupendur og seljendur greiðslumarks hafi aðgang að nauðsynlegum upplýsingum er varða viðskipti með greiðslumark. Einnig skulu þeir sem vilja eiga viðskipti með greiðslumark geta skráð þar inn upplýsingar um það magn sem þeir óska eftir að kaupa eða selja. Ég hygg að bændurnir séu þarna að hugleiða það fyrst og fremst að þessi viðskipti fari óáreitt fyrst og fremst fram á milli bænda, að bóndi selji bónda, að það sé ekki banki sem ákvarði verðið eða afurðastöð eða mjólkurbú. Þetta er sú hugsun sem þeir setja fram og ég vona auðvitað að þeir útfæri þessa hugsun. Þarna er kannski ein leið til að sjá hlutlausan aðila halda utan um sölu á greiðslumarki í mjólk. Ég álit þetta mjög mikilvæga yfirlýsingu og ég trúi að þeir muni vinna úr henni og að hún muni verða til farsældar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýringar sínar á þessari yfirlýsingu. Ég held að það sé alveg hárrétt að einn vandinn í mjólkurframleiðslunni sé einmitt gríðarlega hátt kvótaverð og það að fjármálastofnanir, hvort sem eru bankar eða afurðastöðvar, hafa með einum eða öðrum hætti orðið eins konar millikaupendur eða milliaðilar fyrir kaup og sölu á mjólkurkvóta. Ég tek alveg undir með hæstv. ráðherra að það geti verið afar hæpið. Ég tel að mjög mikilvægt sé að finna leið sem gæti virkað til þess að halda kvótaverði niðri og að verslun með kvóta yrði á eðlilegum forsendum, ef svo má segja, án þess þó að verið sé að byggja upp eitthvert nýtt bákn sem fer að krefjast fjármagns til eigin rekstrar eða eigin starfsemi eins og til dæmis opinber kvótamarkaður gæti orðið. Það þarf að finna góða millileið sem nær þeim markmiðum sem þarna er að stefnt. Í lokin ítreka ég það að ég tel afar mikilvægt að landbúnaðarframleiðslan, bæði mjólkurframleiðsla og kjötframleiðslan, búi við sanngjörn og framsýn skilyrði, að henni sé útbúinn rammi sem er bæði framleiðendum og neytendum til góða til að skaffa öruggar og góðar vörur á markaði hér til þess að standa undir öflugum og góðum landbúnaði vítt og breitt um landið. Til þess þurfum við að marka öllum þessum þáttum eðlilegan starfsramma.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns segja að ég er almennt þeirrar skoðunar að þess eigi freista að aflétta eins mikið og hægt er hömlum á verslun með landbúnaðarafurðir í heiminum. Ég tel að það skipti miklu máli í viðleitni okkar Vesturlandabúa til þess að hjálpa fátækari þjóðum heims til að brjótast til bjargálna að gera þeim kleift með þeim hætti sem hæfir aðlögunarhæfni markaða okkar að flytja frá sér alls konar varning, líka landbúnaðarvarning eftir því sem verkast vill, inn á markaðssvæði okkar. Það mun þegar fram í sækir í senn leiða til aukins jafnræðis í veröldinni allri. Það mun leiða til þess að þeir sem framleiða landbúnaðarafurðir og aðrar afurðir á þeim svæðum sem heyra til fátækari svæða heimsins munu fá meira til þess að skipta sín á milli. Jafnframt mun þetta hafa hagræði í för með sér fyrir okkur vegna þess að við eigum kost á því þá að fá vörur við lægra verði en ella. Ég er því þeirrar skoðunar að frelsi í viðskiptum sé líklega haldbesta ráðið þegar upp er staðið til þess að jafna kjör manna í heiminum. Við Vesturlandaþjóðir höfum oft eytt töluverðum fjármunum í að hjálpa öðrum fátækari þjóðum til að byggja sig upp. Það hefur oftar en ekki lent í vösum þeirra sem síst skyldi. Það er að verða tiltölulega útbreidd skoðun, ekki síst meðal jafnaðarmanna, að viðskiptafrelsi sé best fallið til þess að auka jöfnuð í heiminum. Málinu sem við erum að ræða hér vil ég skipta í tvennt. Við höfum tvö frumvörp undir. Annað varðar sérstaklega breytingar á samkeppnislögum. Hitt er um markaðsumhverfi mjólkurframleiðslu hér á landi. Ég vil segja um bæði þessi mál að ég tel af Samfylkingarinnar hálfu sjálfsagt að skoða þau með jákvæðum huga og kanna hvernig þau er vaxin. Ég vil segja um breytinguna sem á að gera, vegna þess að það hefur verið ákveðin togstreita milli búvörulaga hins vegar og samkeppnislaga hins vegar, að hæstv. ráðherra hefur sagt að hún sé gerð til þess að aflétta ákveðinni réttaróvissu, herra forseti. Réttaróvissan hefur falist í því að ákvæði eru í búvörulögum um verðlagningu mjólkur og mjólkurvara sem hæstv. landbúnaðarráðherra og ráðuneyti hans hefur talist ganga framar almennum lögum um samkeppnismarkmið. Samkeppnisráð hefur óskað eftir því við landbúnaðarráðuneytið með sérstökum úrskurði að tiltekin ákvæði einna þriggja greina búvörulaganna frá 1993 verði úr gildi felld eða þeim breytt þannig að þau samrýmist markmiðum samkeppnislaga. Þegar maður skoðar hvaða ákvæði þetta eru þá verð ég að segja að á mig renna tvær grímur vegna þess að ákvæðin sem hér um ræðir eru heimildir sem búvörulög gefa afurðastöðvum til þess að gera samninga sín á milli, bæði um verðtilfærslur milli tiltekinna afurða og jafnframt um verkaskiptingu sín á milli. Nú mætti kannski segja í fljótu bragði að þetta væri málefnaleg ósk með tilliti til þess að afurðastöðvarnar eru fáar og segja mætti að það væri fallið til þess að fá sem mest út úr framleiðsluþáttunum að haga verkaskiptingunni með þessum hætti. Ég hlýt hins vegar samt sem áður að gjalda varhuga við því að þessi leið verði farin og samþykkt á þinginu nema þá við skoðum þetta ákaflega vel. Það kann að vera að fyrir þessu séu sterkari rök en ég sé í fljótu bragði við 1. umr. En ég fæ ekki betur séð en að með því að hliðra til lögum um samkeppni á Íslandi til þess að leyfa afurðastöðvunum að gera þetta séum við í reynd að skapa þeim lagalegt rými til þess að koma á fót eins konar einokun á tiltekinni framleiðslu. Nú þegar er ég þeirrar skoðunar, og tel að það hafi komið fram í umræðunni í dag, að þó að bændur séu ekki ofsælir af sínum hlut þá verður að segjast að afurðastöðvarnar eru fullsælar af sínum hlut. Það hefur komið fram að eigið fé afurðastöðvanna er um það bil 7,5 milljarðar og væri nánast 8,5 milljarðar ef mjólkursamlag KEA hefði ekki tekið út fyrir stofnun Norðurmjólkur einar 700--800 milljónir í arð. Ég hygg að hæstv. ráðherra hafi ekki alltaf verið ákaflega ánægður með þann gerning. Herra forseti. Ég segi þetta hér vegna þess að þegar ég skoða þau plögg sem liggja undir í umræðunni þá blasir við að staða afurðastöðvanna er mjög sterk. Þær hafa safnað miklu fé. Þær hafa meira eigið fé en nokkur önnur fyrirtæki eða skyldur fyrirtækjahópur hefur í atvinnulífinu á Íslandi. Síðan finnst mér líka blasa við að afurðastöðvarnar hafa heldur betur getað haldið sínum hlut í þeim upplýsingum sem koma fram í skýrslunni sem hæstv. ráðherra hefur flutt okkur með frumvarpinu. Þar kemur til dæmis fram, þegar maður skoðar verðbreytingar frá árinu 1999--2002, að smásöluverð hefur hækkað aðeins minna en breytingar á verðlagi almennt. En mér finnst auðvitað dálítið merkilegt þegar ég ber saman hækkun á smásöluverði og heildsöluverði að ef við tökum til dæmis nýmjólk, léttmjólk, undanrennu, osta og síðan það sem flokkast undir aðrar mjólkurvörur þá er hækkun í smásölu hlutfallslega töluvert minni en heildsöluhækkun. Ég tek það svo, herra forseti, að þetta spegli sterka stöðu afurðastöðvanna og að þær hafi náð að hækka tekjur sínar, hækka afurðir sínar sem þær selja í heildsölu töluvert um fram það sem smásalan hefur hins vegar leyft sér. Þó að verðið hafi --- og guði sé lof og þökk fyrir það --- hækkað í smásölu minna en verðlag að öðru leyti þá er það ekki að þakka afurðastöðvunum því ef maður skoðar hækkanir í heildsölunni kemur bara í ljós að þær eru fyllilega eða fast að því að halda sínum hlut í takt við verðlagsþróun. En það er hins vegar smásalan og þá væntanlega samkeppnin í smásölunni sem veldur því að þokkalegar hlutfallslegar lækkanir hafa orðið miðað við verðlagsþróun. Það ber auðvitað að þakka. Þegar maður skoðar síðan þróun á verði mjólkurafurða til framleiðenda kemur í ljós að þær hafa á þessu tímabili hækkað um 3,1% umfram vísitölu verðlags. Það þýðir auðvitað, herra forseti, sé ég að lesa þetta rétt, að það er ekki hagræðingin í greininni og það er ekki hagræðingin í afurðastöðvunum sem hefur leitt til þess að við erum að njóta ákveðins ávinnings varðandi mjólkurafurðir. Það virðist fyrst og fremst sem það sé aukin samkeppni og slagsmál á smásölumarkaðnum sem skapa þessar hagsbætur fyrir neytendur. Þetta skiptir töluvert miklu máli, ekki síst í ljósi þess að hæstv. landbúnaðarráðherra sagði hér --- og ég var sammála honum um það --- að orðið hefði töluverð hagræðing í mjólkurframleiðslunni sem hefði skilað sér til neytenda. En af þessum tölum sem ég er að fara með þá finnst mér sem í skýrslunni --- ég hef þessar tölur allar úr skýrslunni sem ég skimaði yfir --- þá finnst mér sem upplýsingar í henni renni ekki stoðum undir þessar fullyrðingar hæstv. ráðherra. Sá ávinningur sem við neytendur erum að fá stafar fyrst og fremst af því að svo virðist sem álagning í smásölu sé minni en áður var. Heildsölurnar, afurðastöðvarnar eru ekkert að lækka álagningu sína. Bændur fá svolítið meira en áður og þeir eru ekkert of sælir af því. Ég er ekkert að sjá eftir því. En þetta bendir til þess að við þurfum alla vega að skoða það ákaflega vel hvort hagræðingin sem við höfum talið að væri að gerast í mjólkurframleiðslunni skili sér með réttum hætti til okkar neytenda. Það blasir við samkvæmt þeim upplýsingum sem koma fram í skýrslunni að frá árinu sem ég settist á þing og til ársins 2002 hefur mjólkurbúum fækkað úr 1.501 í um það bil 875. Þetta er alveg gríðarleg fækkun. Ég er ekki jafnkunnugur högum sauðfjárbændanna og hæstv. landbúnaðarráðherra en mér er til efs að nokkur atvinnugrein í landinu hafi með þessum hætti gengið í gegnum stórkostlegar breytingar eins og endurspeglast í þessum tölum. Það er alveg gríðarlega mikið sem í þessu felst. Herra forseti. Þetta leiðir mig að samkeppnislögunum sem ég hóf mál mitt á. Mér finnst af þessum tölum sem ég hef nú rakið úr skýrslu sem nefnd hæstv. ráðherra hefur lagt fram að ég hafi fulla heimild til þess að telja að staða afurðastöðvanna í dag sé mjög sterk og hún sé svo sterk að það sé vafamál að réttlætanlegt sé að skjóta þeim undan ákvæðum samkeppnislaganna með þeim hætti sem lagt er til í frumvarpi hæstv. ráðherra. Það frumvarp leggur til að tekinn sé af vafi um að afurðastöðvarnar geti fært ákveðinn hluta af verði á milli tegunda. Það þýðir í reynd að þær geta notað hagnað af einni tegund til þess að greiða niður aðra. Ég er ekki viss um að þetta sé í samræmi við það viðhorf í rekstri og gagnsæi sem menn almennt eru sammála um að eigi að ríkja í dag. Ég er nú ekki einn um þessa skoðun, herra forseti. Ég rakst á það í skýrslunni sem hér er lögð til grundvallar frumvarpinu að skýrsluhöfundar eru sammála mér um þetta. Þeir telja að það sé í takt við breytinguna sem hefur orðið almennt á viðhorfi neytenda og réttindum neytenda að það sé ekki farið að með þessum hætti. Ég á að minnsta kosti eftir að sjá rök sem sannfæra mig um að rétt sé að svipta með þessum hætti mikilvægum greinum samkeppnislaga frá mjólkuriðnaðinum og gefa afurðastöðvum sem búa í besta falli við fákeppni og í versta falli við einokun heimild til þess að haga verkaskiptingu sín á milli með þessum hætti og síðan að flytja kostnað af einni tegund yfir á aðra og láta það koma fram gagnvart neytendum. Ég er bara ekki viss um að það sé rétt, herra forseti. Ég er ekki viss um að það sé gott fyrir neytendur og ég er ekki viss um að afurðastöðvarnar eigi það skilið. Ef þetta er svona eins og ég hef rakið, að ávinningurinn sem við neytendur höfum talið að væri vegna hagræðingar í mjólkurframleiðslunni, ef hann er fyrst og fremst vegna þess að það er greinilega lægri álagning í smásölunni vegna þess að smásöluverðið hefur verið að hækka töluvert minna heldur en heildsöluverðið hlutfallslega þá sýnist mér sem alger óþarfi sé að láta afurðastöðvarnar fá þetta mikla vopn sem verið er að rétta þeim þarna til þess að treysta enn tök sín á markaðnum. Ég segi það hins vegar af því að við erum að ræða málið við 1. umr. að ég er algerlega reiðubúinn til að skoða rökin í málinu. En almennt er ég og minn flokkur þeirrar skoðunar að ekki sé heppilegt að skáskjóta nokkurri atvinnugrein undan því stranga agavaldi sem samkeppnislögin eru. Herra forseti. Það er nauðsynlegt að það komi skýrt fram, eins og hefur reyndar komið fram í máli mínu fyrr í dag, að mér finnst nauðsynlegt að auka möguleika bænda til þess að hagræða og þeir hafa svo sannarlega verið að gera það. Ég rakti tölur áðan eins og hæstv. ráðherra fyrr í dag um mikla fækkun búa. Búin eru skuldsett í dag og það stafar af þrennu. Það stafar af því að þau hafa verið að kaupa til sín framleiðslukvóta. En þau hafa góðu heilli líka verið að fjárfesta í tækninýjungum og þau hafa líka, eins og kemur fram í þessari skýrslu, verið að fjárfesta í nýjum húsum. Menn hafa verið að byggja fjós upp á nýtt í takt við tímann. Þetta hefur leitt til þess samfara því að orðið hafa kynslóðabreytingar og nýtt fólk að koma inn að greinin er skuldsettari en áður og hún er töluvert skuldsett. Hins vegar tel ég vart að treysta þeim tölum sem maður hefur heyrt um ákaflega slaka eiginfjárstöðu bænda almennt í þessari grein því ef ég skil þetta rétt þá er það svo að menn slá lán sem hafa verið skuldfærð vegna þess að þeir eru að kaupa kvóta sem eru ekki eignfærðir á móti þannig að ég held að staðan sé ekki alveg eins slæm og mönnum þykir. Ég hef reyndar sjálfur af mínum takmörkuðu kynnum af mjólkurframleiðslu í dag þó að ég sé, herra forseti --- og það er gott fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra að vita það --- gamall kúarektor af Mýrunum, þá hefur mér samt sem áður virst að mjólkurbændur hafi sem betur fer náð því að komast í þokkalegar álnir að meðaltali. Mér finnst sem staða mjólkurbænda sé miklu betri en hún áður var. En þessi hagræðing sem hefur og er að verða í greininni þarf, eins og ég hef áður sagt, að skiptast á milli allra aðila málsins og aðilarnir eru þrír. Það er ríkissjóður sem stendur straum fyrir hönd skattbogaranna og neytenda af beingreiðslunum. Það eru neytendur sem verða að fá í sinn hlut part af þessari hagræðingu. Síðan er auðvitað nauðsynlegt að skapa svigrúm fyrir mjólkurbændur til þess að greiða niður þær skuldir sem þeir hafa tekið á sig til þess að auka framleiðnina. Ég vil líka að það komi alveg skýrt fram þrátt fyrir þær ádrepur sem ég hef veitt afurðastöðvunum að ég geri mér grein fyrir því að þeim hefur fækkað. Ég veit ekki hvað mikið, úr 14--15 niður í níu. Það kemur fram í skýrslunni að framleiðni þeirra hefur aukist um 7%. En það kemur ekki fram í þróun heildsöluverðs á afurðum frá þeim. Herra forseti. Ég held að þegar við erum að gera samning sem er til svona langs tíma verðum við að hafa hugfast að það eru að verða verulegar breytingar á alþjóðasamningum um tollvernd og viðskiptahömlur á þessu sviði. Ég var algerlega ósammála hv. þm. Þórarni Sveinssyni áðan þegar hann sagði að við hefðum tímann fyrir okkur. Hann taldi að næstu niðurstöður í samningalotum um þetta mál væru mörg ár fram í tímann. Ég vek eftirtekt á því að það kemur fram í þessari skýrslu hæstv. landbúnaðarráðherra að það er ætlað að næstu lotu innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar sem kennd er við Dohar ljúki síðla árs 2005. Ég veit síðan að það tekur tíma að koma slíkum breytingum, ef samkomulag næst um, inn í lög. Eigi að síður finnst mér að við þurfum að horfa fram í tímann, greina þróunina og laga okkur eins og við getum fyrir fram að henni. Þetta er ekki skoðun Samfylkingarinnar einnar og sér. Þetta er skoðun sem við lesum aftur og aftur úr þeim skýrslum og greinargerðum sem koma frá bændaforustunni. Hún leggur mikla áherslu á að umhverfinu á Íslandi sé flýtt til þess horfs sem má vænta að verði umhverfi morgundagsins. Þegar ég skoða síðan greinar þess samnings sem undir liggur finnst mér að allt of lítið af þeim miklu fjármunum sem í hann fer sé lagt í rannsóknir. Ég er þeirrar skoðunar, og byggi það á þeim upplýsingum sem komið hafa fram í nýliðinni umræðu um hvort leyfa eigi að flytja inn norskt kúakyn, að kynbætur á þessu sviði séu miklu árangursríkari en margir töldu áður. Ég taldi sjálfur að það tæki verulega langan tíma að ná miklum árangri á því sviði. En samkvæmt þeim upplýsingum sem maður las í þeirri umræðu virðist til dæmis að hér á landi höfum við verið að ná ansi miklum árangri í því að auka nyt kúa. Því spyr ég auðvitað að minnsta kosti sjálfan mig ef ekki hæstv. landbúnaðarráðherra: Er þetta ekki allt of lítið sem við erum að láta af hendi rakna til kynbóta á sviði nautgriparæktunar? Mundi til dæmis hv. 1. þm. Norðausturkjördæmis ekki vera sammála mér um að 100 milljónir á ári sé allt of lítil upphæð til þess og gæti þá kannski nýst til þess að lyfta líka örlítið undir eitt hornið á einhverjum landbúnaðarskólanum norðan lands ef gert væri.

... ef 1. þm. Norðausturkjördæmis hafi selt kýrnar.

Herra forseti. Við hv. þm. Halldór Blöndal gætum vafalaust deilt reynslu okkar af því að elta kúarassa á okkar yngri árum. Almennt vil ég segja að þessi frumvörp vil ég auðvitað skoða. En eins og hæstv. landbúnaðarráðherra hefur heyrt þá hef ég vissar efasemdir um ákveðna lykilþætti í þeim eins og nauðsynina á því að breyta samkeppnislögunum með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, formanni Samfylkingarinnar, fyrir um margt mjög málefnalega ræðu og ítarlega. Það er alltaf fagnaðarefni þegar menn fara þannig inn í þessa umræðu. Ég get tekið undir með hv. þm. að kynbætur og ræktunarbúskapur eru undirstaða framtíðarinnar og kannski er aldrei nóg hugað að því. Ég get tekið undir það að rannsóknir og kynbætur skipta mjög miklu máli. Hv. þm. segist tilbúinn að taka rökum. Hann er auðvitað félagshyggjumaður eins og sá sem hér stendur. Það sem er að gerast í þessu er að við teljum að á Íslandi alveg eins og í Evrópusambandinu og Noregi sé mjólkuriðnaður dálítið sérstakur. Ég fór yfir það í morgun. Það kemur fram í skýrslu sérfræðinganna eða lögmannanna að í flestum nágrannalöndum okkar Íslendinga sem við berum okkur saman við er að finna sérreglur um framleiðslu og viðskipti með landbúnaðarafurðir. Þetta stafar af sérstöðu landbúnaðar sem þykir víðast hvar vera slík að almennar reglur markaðskerfis eigi ekki að öllu leyti við um allar landbúnaðarafurðir. Undir það er verið að taka hér. Ráðherraráðið í Evrópusambandinu ræður mjög miklu um landbúnaðarafurðir. Ég gæti tekið undir með hv. þm. að frelsi í viðskiptum sé best fallið til að auka jöfnuð milli manna og þróa atvinnulíf. Þá er þessi mikla sérstaða. Hér er mjög mikilvægt að mjólkuriðnaðurinn fái að starfa. Ef hann hefði farið undir samkeppnislögin þá hefðu menn ekki mátt skipuleggja hann, ekki eiga samráð, jafnvel ekki reka Osta- og smjörsöluna. Miklar breytingar hafa orðið og það hefur verið mjög erfitt fyrir mjólkuriðnaðinn. Þarna ríkti mikil réttaróvissa hvað bændurnir mátu í þessu og hvað ríkisvaldið mat í þessum samningum. Menn vildu koma þessu á hreint og hafa þetta núna þannig að hann gæti starfað áfram næstu árin undir 

Herra forseti. Ég greini annars vegar á milli þeirra frávika frá markaðslögmálum og frelsi í viðskiptum sem birtast í því að við erum að hafa áhrif á markaðinn með niðurgreiðslunum, með beingreiðslunum. Við erum að gera það fyrir tveggja hluta sakir. Það er aðstoð við greinina en það er líka verið að greiða niður nauðsynjavörur handa neytendum. Síðan er hinn hluturinn sem er staða afurðastöðvanna. Ég velti því fyrir mér hvort réttlætanlegt sé að veita þeim þessa sérstöðu og undanþágu frá samkeppnislögunum. Þegar ég horfi á tölurnar sem liggja fyrir í þessari skýrslu þá blasir í fyrsta lagi við að eigið fé þeirra er alveg gríðarlegt. Í öðru lagi hefur þeim verið veitt þessi heimild þrátt fyrir andspyrnu frá Samkeppnisstofnun og þeir hafa getað beitt þeim verðtilfærslum og þeir hafa í reynd getað skipt markaðnum upp á milli sín frá sjónarhóli framleiðslutegunda. Samt sem áður blasir við að frá tímabilinu 1. september 1998 til ársloka 2003 hækkuðu þeir afurðir sínar nánast í takt við breytingar á vísitölu verðlags. En við sjáum allt aðra mynd birtast í smásölunni. Þar kemur fram lækkunin og þar kemur fram samkeppnin. Ég velti því fyrir mér í fullri alvöru hvort ekki þurfi svipaða samkeppni milli afurðastöðvanna. Ef þær eru of fáar innan lands þá hlýtur þessi spurning að vakna: Mundi ekki samkeppni við innfluttar afurðir leiða til þess að þær mundu hagræða enn meira en þær hafa gert sem mundi leiða til meira en þessarar 7% framleiðniaukningar sem við sjáum hjá þeim?

Hæstv. forseti. Það vill svo til að íslenskir neytendur eru mjög ánægðir með sínar mjólkurvörur.

Það veit ég vel.

Það kemur fram í þessari skýrslu að neysla innfluttra vara innan lands er 1,2%. Mjólkuriðnaðurinn nýtur þess í hversu góðu formi hann er og hversu framleiðslan er góð og hversu miklum árangri hún hefur náð á heimsvísu hvað okkar góða iðnað varðar. Það ber ekki að harma kannski sterka stöðu fyrirtækja heldur að þakka fyrir hana. Ég tel að opinber verðlagning með aðilum ASÍ og BSRB í verðlagsnefndinni áfram sé mikil trygging fyrir neytendur. Vel kann að vera að bændur verði að breyta því þegar WTO-samningar verða gerðir því að opinber verðlagning er metin hátt sem innanlandsstuðningur í WTO-samningunum þannig að þeir gætu orðið að breyta einhverju eins og kemur fram í skýrslunni. En ég held að það sé mjög mikilvægt núna næstu árin að mjólkuriðnaðurinn fái að starfa undir þessu félagshyggjukerfi eins og hann hefur gert. Ekki væri heppilegra að hann færi í eitt fyrirtæki. Ég held að neytendur sé mjög sáttir við að verkaskipting sé eins og hún er, framleiðsla í Búðardal, á Akureyri, í Flóabúinu, á Sauðarárkróki og svo framvegis. Það hefur allt saman gefist heldur vel og er til heilla.

Herra forseti. Það skiptir öllu máli að það takist að ná fram breytingum á næstu árum þannig að verðið til neytenda lækki. Það er mergur alls þess máls sem ég hef haft í frammi í dag. Hæstv. ráðherra segir að trygging sé fyrir því í þessu kerfi og að það séu fulltrúar ASÍ og BSRB og það kann vel að vera. Hugsanlega dugar það til þess að ná fram þessum lækkunum. En það sem auðvitað skortir á bæði í frumvarpinu og líka varðandi þær tillögur sem er að finna í skýrslunni er hvernig eigi að ná fram þessari lækkun. Hvernig á að tryggja að neytendur fái þessa lækkun í formi lægra verðs á þeim mjólkurafurðum sem þeir fá? Ég sé það ekki alveg. Nú er það svo að í fjórum markmiðum sem koma fram í 3. gr. frumvarpsins lúta tvær beinlínis að því að lækka verðið. En ég spyr: Hvernig á að tryggja það? Út á það gengur þetta allt, að ná fram lægra verði.

Herra forseti. Hér hefur formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, farið nokkrum orðum um frumvarpið sem hér liggur frammi. Hann fór að mörgu leyti jákvæðum orðum um þetta frv. Hann hefur kynnt sér málið, fór yfir það vel að mínu mati. Mig langar að leggja spurningu fyrir formann Samfylkingarinnar sérstaklega eftir að hafa hlýtt á hans mál, mál annarra þingmanna Samfylkingarinnar og sérstaklega hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar sem talaði mikið um markaðskerfi og vill ná mikilli hagræðingu eins og við öll í þessari atvinnugrein. En hann talaði tæpitungulaust um að hann vildi taka fjármuni út úr kerfinu frá landbúnaðinum. Hann nefndi sérstaklega þær fjárhæðir sem í þessum samningi eru. Þrátt fyrir það vildi hann að bændurnir ættu að spjara sig og verð ætti að lækka til neytenda. Spurning mín eftir að hafa hlýtt á nokkra þingmenn Samfylkingarinnar er þessi: Hver er stefna Samfylkingarinnar hvað þennan samning varðar og þessi frumvörp? Ég hef ekki áttað mig á því í dag þrátt fyrir að ég hafi hlustað á nokkrar ræður þingmanna Samfylkingarinnar hvort þeir séu með málinu eða á móti því. Ég held að það væri mjög athygli vert að fá það hér fram, ekki síst fyrir það að ég kem úr Suðurkjördæmi þar sem um það bil helmingur eða tæplega helmingur af þessari framleiðslu fer fram. Það er mikil úrvinnsla á því svæði. Ég hygg að þeir sem þar hafi hagsmuni vilji gjarnan heyra skoðun formanns Samfylkingarinnar ekki síst fyrir það að hér er enginn þingmaður úti í kjördæmi frá Samfylkingunni við þessa umræðu.

Herra forseti. Það er ekki alveg sanngjarnt þetta síðasta sem hv. þm. sagði. Hann ætti að vita betur. Við hæstv. landbúnaðarráðherra erum báðir ættaðir frá Eyrarbakka. Ég skal hins vegar koma alveg fullkomlega ærlega með þá játningu varðandi þau frumvörp sem hér liggja fyrir að mér og okkur í Samfylkingunni hefur ekki gefist tóm til þess síðustu daga, vegna þess að önnur mál hafa verið mjög aðkallandi, að fara mjög djúpt í þetta. Eins og hv. þm. sagði hefur formaður Samfylkingarinnar kynnt sér málið. Ég hef til dæmis lesið þessa skýrslu og finnst hún merkileg að mörgu leyti. En í mjög fljótu bragði mundi ég segja eftirfarandi: Ég hef miklar efasemdir eins og ég rökstuddi áðan um að það eigi að leyfa afurðastöðvunum að vera frjálsar frá samkeppnislögunum með þeim hætti sem lagt er til í öðru frumvarpa hæstv. ráðherra. Ég dreg enga dul á að ég hefði viljað sjá töluvert meiri peninga, reyndar margfalt meira af þessum háu fjárhæðum í að efla rannsóknir og kynbætur vegna þess að ég held að það séu fjárfestingar sem skili beinhörðum arði. Ég hefði líka viljað sjá hærri grænar greiðslur og ég hefði viljað sjá þær miklu fyrr en á síðasta eða næstsíðasta ári samningstímans. Svo mætti lengi telja. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að reyna að hagræða í þessari grein og það eigi að gera með aukinni samkeppni, meiri samkeppni en nú er til staðar. Ég vil hins vegar fara að þeim breytingum með þeim hætti að það slái engan til jarðar, herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það verði að gerast á þann hátt að fótum sé ekki kippt undan neinum, það er að segja heilli atvinnugrein og að ekki sé heldur vegið að hagsmunum neytenda. Eins og ég reyndi að segja áðan í ræðu minni þá er ég dálítið hissa á því að þessi hagræðing sem hefur orðið, þessi mikla fækkun búa, skuli ekki hafa leitt til meiri lækkunar á verði til neytenda en raun ber vitni. Ég hef grun um að einhvers staðar á leiðinni sé svampur sem sjúgi þetta í sig, afurðastöðvar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir svarið. Ég skil það svo að málflutningur hans sé stefna og skoðun Samfylkingarinnar hvað þessi frumvörp varðar en ekki sá málflutningur sem hér var uppi hafður af hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni sem var á allt annan veg. Ég fagna því vegna þess að ég held að við séum að stíga þarna rétt skref. Þess má geta, hæstv. forseti, að við í iðnaðarnefnd erum að fjalla um lagafrumvarp er varðar Landsnet og raforkumálin. Þar er svipað módel uppi þar sem ákveðin hagræðingarkrafa er innbyggð. Mér heyrist nánast að það sé það sem þingmaðurinn er að tala hér um.

Herra forseti. Hv. þm. sem hér talaði áðan veit að annar félagi hans í þingflokknum, hv. þm. Pétur H. Blöndal, vill selja Ríkisútvarpið. Mér kemur ekki til hugar að halda því fram að það sé stefna Sjálfstæðisflokksins. Það er einfaldlega þannig að í svona málaflokkum er oft blæbrigðamunur á skoðunum manna. Ég hef talað hér sem formaður Samfylkingarinnar og í nákvæmlega sama dúr og hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir talaði fyrr í dag. Okkar mál hefur legið í nákvæmlega sama farvegi. Hv. þm. spurði hvort mergurinn málsins væri ekki sá að inn í kerfið væri byggð hagræðingarkrafa sem neytendur, framleiðendur og ríkið nytu öll góðs af. Svarið er jú. Helsti gallinn við málið sem hér liggur fyrir er að ekkert tryggir að neytendur njóti ávinnings og það finnst mér vera langverst við málið.

Hæstv. forseti. Hér talaði hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samfylkingarinnar. Hann flutti alveg prýðisgóða ræðu á margan átt. Ég vil bara ítreka að markmið búvörulaganna er til dæmis að vernda byggðastefnu og tryggja að landbúnaðarvörur, sérstaklega ferskar mjólkurafurðir sem eru á dagvara, verði á viðráðanlegu verði fyrir alla landsmenn. Verðlag ferskra mjólkurafurða hefur bein áhrif á útgjöld allra heimila í landinu. Því hefur verið talið nauðsynlegt og þess vegna er þetta frumvarp fram komið að tryggja ákveðið hámarksheildsöluverð á þeim til allra smásala óháð hvar þeir eru staðsettir á landinu. En óheilbrigð samkeppni hefur verið í verslun með landbúnaðarafurðir, allar nema mjólkurafurðir. Við höfum séð það í viðskiptum með egg, kjúklinga, svínakjöt, nautakjöt og grænmeti. Þetta hefur allt verið frjálst undanfarin 10--15 ár. En þetta hefur verið með ákveðna innflutningsvernd. Aðeins vegna þess að hv. þm. var að ræða skuldastöðu bænda þá var það alveg hárrétt sem fram kom hjá honum að menn eru að byggja ný fjós. Þetta hefur orðið úrelding í greininni og þetta hefur greinin tekið á sig sjálf. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að gríðarlegar breytingar hafa orðið hjá bændum. Trúlegast hefur engin stétt í landinu orðið fyrir eins miklum breytingum og íslenskir bændur.

Frú forseti. Við erum sammála um markmiðin, kannski ekki alveg um leiðirnar. Ég tel að ef til dæmis væri frjáls markaður með mjólk þá kynni það að leiða til verðstríðs eins og einhver sagði í morgun eða harðrar samkeppni. Hún mundi hins vegar ekki hafa áhrif á greinina í heild eins og hún er stödd núna, tel ég, þar sem jafnvægi er milli eftirspurnar og framleiðslu. Hún mundi hins vegar leiða til þess að þeir sem eru langlakastir hvað framleiðni varðar yrðu grisjaðir út. Við eigum aldrei að setja upp kerfi sem er þannig að það haldi yfir hlífiskildi yfir þeim sem ekki standa sig nógu vel. Það má aldrei verða, að minnsta kosti ekki til langs tíma þannig að ég held að samkeppni gæti leitt til þess að bæði greinin og neytendur hefðu betri stöðu eftir á en áður. Að því er varðar svo afurðastöðvarnar þá er í reynd verið að leggja til lögfestingu á stöðu sem er best lýst með orðunum fákeppni og hugsanlega einokun. Það þarf nú að skoða ákaflega vel áður en menn fallast á það. En ljóst er að afurðastöðvarnar eru sennilega svo fáar eða þær hafa skipt svo rækilega á milli sín verkum að engin samkeppni er á milli þeirra. Ég vil hins vegar sem neytandi verða að njótandi þeirra gæða sem samkeppnin hefur í för með sér. Þegar við jafnaðarmenn vorum í ríkisstjórn vorum við að reyna það með því að breyta lögum og leyfa ákveðinn innflutning á landbúnaðarvörum og það var leyft. En það er einfaldlega svo lítið eins og hæstv. landbúnaðarráðherra sagði, 1--2% af neyslunni innan lands, að það hefur engin áhrif þannig að ég velti því fyrir mér hvort það væri ekki bara gott fyrir neytendur og fyrir greinina, hugsanlega ekki fyrir afurðastöðvarnar fyrsta kastið, að leyfa aukinn innflutning á unnum mjólkurafurðum og efla þannig samkeppnina.

Hæstv. forseti. Hv. þm. kallar eftir samkeppni í mjólkuriðnaði. Ég held að það væri mjög erfitt í mjólkurframleiðslu. Ég tel að kerfið sem er við lýði núna sé afar gott. Eins og kom fram fyrr í dag hefur orðið mikil samþjöppun. Það hefur orðið fækkun vegna þess að það hefur fengið að gerast af sjálfu sér. Markaðurinn hefur í rauninni fengið að ráða hvernig mjólkurframleiðslan hefur orðið. Þar hefur orðið frjáls sala. Einmitt það sem verið er að kalla eftir hér. Það hefur orðið frjáls sala og kaup á kvóta manna á milli. Þannig hefur þróunin komið af sjálfu sér en ekki ofan frá. En miklar kröfur eru gerðar til bænda sem framleiða mjólk. Það eru miklar hreinlætiskröfur. Það eru miklar gæðakröfur og bændur fá í rauninni greitt eftir því hvernig vöru þeir framleiða.

Frú forseti. Svo vill til að ég er ekki alls ókunnur harðri samkeppni á sviði landbúnaðarframleiðslu. Ég bjó um 15 ára skeið hjá föður mínum og móður sem ráku stórt eggjabú utan við borgina. Ég sá auðvitað hvernig samkeppnin svarf að framleiðendum þegar hún harðnaði. En drottinn minn, hún leiddi til alveg gríðarlegra hagsbóta fyrir neytendur, að minnsta kosti um langt skeið. Við þurfum að ná þarna ákveðnu jafnvægi. Ég tel að samkeppni sé af hinu góða og að hún sé ákaflega mikill hvati á það að framleiðendur auki og hagræði hjá sér eins og hægt er í framleiðslunni. Það leiðir til þess að hagnaður þeirra ætti að vera meiri. Jafnframt leiðir það til þess að þeir ættu að geta lækkað verð á vörum sínum. Ég sé bara að samkeppnin í smásölugeiranum í verslun með mjólkurafurðir hefur leitt til þess að þar hækkar verðið hægar en hjá afurðastöðvunum.

Þess vegna verðum við að leyfa litla kaupmanninum að lifa.

Hæstv. forseti. Landbúnaðurinn er mikilvæg grein. Ég held að allir á Alþingi séu sammála um það. Stuðningur við landbúnað hefur verið mikill á Íslandi. Ég held að það séu ekki margir í sölum Alþingis sem vilja að honum verði kippt í burtu og þannig fótunum undan þessari grein. En ekki er þar með sagt að menn séu almennt sammála um það hvernig að þessum málum hefur verið staðið. Í gegnum tíðina hefur stuðningur ríkisins og Alþingis við landbúnað verið slíkur að alþingismenn og ríkisstjórnir hafa í gegnum tíðina nánast rekið landbúnaðinn á Íslandi með ótrúlegustu uppátækjum eins og því að styrkja hinar ýmsu framkvæmdir og tiltekna framleiðslu eða verkefni bænda. Því er auðvitað haldið áfram. Ég minnist þess að þegar ég var á Alþingi einhvern tíma á kjörtímabilinu frá 1990--1995 voru enn styrkir til bænda til þess að byggja haughús. Á hvaða braut eru menn í landi þar sem almennt ríkir frelsi í atvinnuvegunum og ábyrgðin er almennt hjá þeim sem reka fyrirtækin í landinu þegar Alþingi er farið að taka ákvarðanir um slíka hluti sem þá? Við erum hér með átta ára áætlun íslenska ríkisins sem gengur út á það að reka landbúnaðinn með tilteknum hætti. Ríkisbúskapur af þessu tagi var lagður af fyrir löngu víðast hvar. En það er merkilegt að hér skuli menn halda áfram að vinna í svipuðu kerfi og hefur verið því það er ekki hægt að flýja morgundaginn. Það er öllum ljóst að til frambúðar mun þetta ekki getað staðið með þeim hætti sem það er. Ég hefði þess vegna vonast eftir því að í þessum samningi, úr því að menn ákváðu að gera hann til svona langs tíma, yrðu umtalsverð skref í þá átt að breyta styrkjunum í landbúnaði. Þá er ég ekki að tala um að draga úr þeim. Ég vil taka það sérstaklega fram að ég er ekki að tala um að draga úr styrkjum til þeirrar landbúnaðarframleiðslu sem er eða atvinnustarfseminnar í byggðum landsins. En fyrir langa löngu varð mikil nauðsyn á því að á komist eðlilegt ástand í landbúnaði á Íslandi, þar sem verður atvinnufrelsi, þar sem nýliðar eiga möguleika á að koma inn í atvinnugreinarnar á svipaðan hátt og gerist í öðrum atvinnugreinum. Það getur ekki gerst í landbúnaði. Mér finnst það vera stórkostlegur galli á þessum samningi að þarna skuli menn ekki reyna að fóta sig á einhverri framtíðarhugsun hvað þetta varðar. Hér er um að ræða verulegan stuðning við landbúnaðarframleiðsluna og allt gott um það. Þetta eru 12 þúsund krónur á hvert einasta mannsbarn í landinu á hverju ári. Það er ekki lítið. Hæstv. landbúnaðarráðherra er ákaflega ánægður og sæll með sig með þennan samning vegna þess að samningurinn tryggir honum eða ég tel að minnsta kosti ólíklegt að hann sitji svo lengi í embætti landbúnaðarráðherra að hann þurfi að hafa áhyggjur af því að gera annan samning sem þennan nema að til verði (Gripi fram í.) nýjar reglur hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni sem setja Íslendinga í þann vanda að þurfa að hugsa um morgundaginn. En það er ekki gert í þessum samningi. Hér hafa menn talað að sumu leyti eðlilega út frá aðstæðum okkar og þeim samningum við bændur sem hafa verið. Auðvitað eru í þessu jákvæðir hlutir ef maður hugsar það bara út frá þeim samningi sem hefur verið og ekki neinu öðru, ekki neinni annarri framtíðarhugsun. Þetta er vandamálið í þessu og mér finnst mikill skaði að menn skuli ekki hafa horfst í augu við það. Það er mjög merkilegt finnst mér að Sjálfstæðisflokkurinn skuli sætta sig við að hér skuli ekki hafa verið tekið á málum með neinum afgerandi hætti hvað þessa hluti varðar. Ég tók til dæmis eftir tillögu Sambands ungra sjálfstæðismanna um að nota ætti skuldabréf til að leysa ríkið út úr vandamálum sauðfjárbænda á sínum tíma. Ýmsar tillögur hafa verið uppi af hálfu sjálfstæðismanna og gagnrýni á núverandi kerfi. Þær gagnrýnisraddir virðast vera gjörsamlega þagnaðar. Ég veit ekki betur en hv. þm. Pétur Blöndal sé til dæmis bara harðánægður með þennan samning, finnist hann bara góður. Hann mun auðvitað bera það til baka hér í ræðustól ef ég er að hafa rangt eftir skoðanir hans á samningnum. Hér er til dæmis gert ráð fyrir því að sérstakt ákvæði verði um landbúnað þar sem menn mega hafa sama hátt á og var hafður í Öskjuhlíðinni á sínum tíma og þótti ekki par gott. Það skal gilda í landbúnaði. Áfram skal það gilda í landbúnaði að menn geti verslað með stuðningi ríkisins sín á milli en nýliðarnir sem hugsanlega vildu fara inn í þessa atvinnugrein fá enga möguleika til þess öðruvísi en að kaupa réttindin af þeim sem fyrir eru. Enn skal það standa áfram að allur aðalstuðningur við landbúnað á Íslandi skuli fara til sauðfjárframleiðslunnar og mjólkurframleiðslunnar og að öðrum sé haldið utan við stuðningskerfið. Ég get ekki sagt að ég sé ánægður með slíkan samning til átta ára þar sem ekki er horfst í augu við morgundaginn. Það er mín skoðun að frelsa þurfi bændur undan forustu Bændasamtakanna og pólitískra foringja sem hafa viljað tryggja þessa stefnu til framtíðar. Það sem segir kannski mikla sögu um hvað þetta sé góður samningur er til dæmis fullkominn stuðningur Vinstri grænna við samninginn og kröfur þeirra um að meira verði gert af þessu tagi, stærri áætlunarbúskapur á vegum ríkisins. Ég hefði talið að það væri ekkert sérstaklega eftirsóknarvert nema síður væri að lækka stuðning við atvinnulíf í sveitum eins og hér er í raun verið að gera þó ekki sé það mikið og nota ekki tækifærið til þess að breyta stefnunni þannig að stuðningur ríkisins yrði í framtíðinni meira og meira í átt til þess að styðja atvinnulífið í dreifbýli landsins, styðja atvinnulífi í sveitum. Það er gefið til kynna varðandi breytingarnar eða tilflutninginn á styrknum til þeirra sem þessi samningur gildir um --- og hann gildir um alla mjólkurframleiðsluna --- að þarna sé á ferðinni einhver stefnubreyting. En í raun og veru er þessi tilfærsla bara innan greinarinnar. Engar aðrar greinar fá neitt út úr því sem þarna er lagt til sem að neinu marki nemur. Þessar gripagreiðslur sem verið er að breyta stuðningnum að hluta til í munu fara að langmestu leyti til greinarinnar sjálfrar. Einhver pínulítill hluti mun fara til þeirra sem framleiða kjöt. Það væri kannski góð spurning til hæstv. ráðherra hve mikill stuðningur af þessum gripagreiðslum gæti hugsanlega komið í hlut þeirra framleiða nautakjöt sérstaklega. Ég hef á tilfinningunni að það verði ekki mjög mikið. Þetta eru gallarnir á þessum samningi. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að það þurfti að gera samning við bændur, mjólkurframleiðslubændur. Ég er ekki að setja út á það. Ég held því fram að nota hefði átt tækifærið til að breyta landbúnaðarstefunni þannig að hún yrði stefna morgundagsins en ekki gærdagsins. En það er hún svo sannarlega áfram.

Hæstv. forseti. Það er í rauninni sorglegt --- ég segi sorglegt --- að hlusta á svona ræðu. Hún er slíkt afturhald, hún er slík niðurlæging á þróun sveitanna sem hefur verið síðustu árin. Orðræða hv. þm. staðfestir það að hann hefur ekkert kynnt sér í landbúnaðarmálum. Hann er hér með gamla frasa og sýnir að Samfylkingin --- hér talaði formaður hennar áðan og var mjög málefnalegur. Hann talaði af töluverðri þekkingu landbúnaðinn. Svona koma hér hv. þingmenn, einn úr þessari áttinni og annar úr hinni. Ég held að þessi hv. þm. sjái hvorki morgundaginn né sólina og hefur ekkert kynnt sér það sem hefur gerst í íslenskum sveitum á síðustu árum. Hv. þm. fordæmir allt sem hefur verið gert. Hann fordæmir þennan samning. Hann er að rugla, hæstv. forseti, um hluti sem ekki eiga sér stað. Hv. þm. styður Evrópusambandið, ef ég veit rétt. Yfir 50% af fjárframlögum Evrópusambandsins renna til landbúnaðar eftir mjög flóknum og erfiðum leiðum. Við höfum þó verið hér með sjáandi kerfi og gert þetta eftir tiltölulega skýrum leiðum. Sagt er að danskir bændur sem kunna á tölvu og séu mikið í flugvélum hafi mest út úr styrkjum Evrópusambandsins. Svo flóknir eru þeir að þá samninga skilja víst fáir. Ég verð því að harma svona málflutning. Hér talar hv. þm. um Öskjuhlíðarsamninga. Ég spyr: Þegar ASÍ og BSRB komu inn í verðlagsnefnd með fulltrúa sína til að taka þátt í verðlagningu mjólkurafurða --- þeir hafa gert það um áratugi --- er það svívirðing við launþega þessa lands? Hv. þm. skal gera sér grein fyrir því að þá Öskjuhlíðarsamninga sem hann talar um gerðu menn sem voru ekki undir opinberri verðlagningu heldur töldu sig menn frelsisins. Þeir höfðu samráð en höfðu ekki heimild til þess. 

Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að hæstv. landbúnaðarráðherra svíði þegar á það er minnt að hér er engin stefnubreyting á ferðinni og að halda á áfram í sama farinu eins og verið hefur í gegnum tíðina. Það að ég hafi ekki kynnt mér þetta mál er auðvitað rangt. Ég hef kynnt mér þetta mál og ég gerði mér grein fyrir því fyrir löngu sem hæstv. ráðherra virðist ekki hafa gert sér grein fyrir, að það þarf að breyta þessu fyrirkomulagi. Hæstv. ráðherra talar hér eins og gærdagurinn geti orðið morgundagurinn. En það getur hann ekki og það veit hæstv. ráðherra. Það þurfti að setja í samninginn að ef gerður yrði samningur við Alþjóðaviðskiptastofnunina um landbúnaðinn þá yrði að taka þennan samning upp. En skrefin í átt til þess að gera mögulegt að hafa landbúnaðinn á Íslandi í góðri stöðu þegar kemur að þeim samningi eru svo örstutt að þau mælast ekki. Það er ég að setja út á hér. Ég hélt því ekki fram og ég tók það skýrt fram --- hæstv. ráðherra hefur ágæta heyrn og hefur örugglega heyrt það --- að ég væri ekki að fara fram á að stuðningur við landbúnað í landinu yrði minnkaður. Ég fer fram á að menn skoði þetta umhverfi með þeim gleraugum að það verði að breyta styrkjafyrirkomulaginu í landbúnaðinum. Ef maður kemur að samkeppninni líka þá hlýtur hæstv. ráðherra að gera sér grein fyrir því að skapa þarf samkeppnisumhverfi bæði milli bænda og afurðastöðva við bændur. Til frambúðar mun það aldrei geta staðist að Ísland reki eitt allsherjar mjólkurbú á vegum ríkisins.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega mikill útúrsnúningur að telja að ríkið reki landbúnaðinn. Hvers vegna má ríkisvaldið ekki gera samninga við frjálsa bændur alveg eins og það gerir samninga við frjálsa verkalýðshreyfingu, við atvinnulífið um starfsumhverfi? Þetta er fyrst og fremst samningur um starfsumhverfi landbúnaðarins. Hv. þm. segir að hér hafi ekkert gerst í íslenskum landbúnaði og engin þróun verið. Ég fór yfir það í ræðu minni að til dæmis kúabændum --- og það kallast hagræðing --- hefur fækkað frá 1991 úr 1.509 niður í töluna 870 í dag. Ég hef farið yfir það að búin hafa stækkað úr 70 þúsund lítrum að meðaltali í 122 þúsund. Ég hef farið yfir það að á sama tíma hefur nytin úr íslensku kúnni og kynbæturnar og bætt fóðurgerð gert það að verkum að meðalframleiðsla eftir hverja kú er í dag 5.100--5.200 lítrar en var 1991 um 4 þúsund lítrar þannig að framfarirnar undir þessari samningsgerð sem ríkisvaldið hefur gert við kúabændur hafa skilað sér mjög bæði í hagræðingu og bættum búskap. Ég er sannfærður um að sá samningur sem nú er gerður mun skila þróun þar sem landbúnaðurinn íslenski með sínar frábæru afurðir úr okkar hreinu náttúru stendur miklu sterkari og viðbúnari til að taka á móti aukinni samkeppni. Hann er talinn af mörgum í dag sem hingað koma og við eigum viðskipti við einn fremsti landbúnaður í veröldinni. Þetta er fjölskyldurekstur og búin eru ekki stór en skila af sér frábærum afurðum. Þetta á við um mjólkurafurðirnar. Þetta á við um lambakjötið 

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra bregður á vana sinn að gera mönnum upp orð. Ég hef ekki 

Virðulegi forseti. Mjólk er góð, sömuleiðis jógúrt og ostur er veislukostur að sjálfsögðu. Það breytir því ekki að réttmætt er og ástæða til að gagnrýna það kerfi sem við notumst við við framleiðslu á þessum afurðum. Ég vil nota þetta tækifæri í 1. umr. til að gera örlítinn fyrirvara fyrst og fremst vegna þess að ég tel að í þessu frumvarpi sé ekki nægjanlega horft til framtíðar. Ég get ekki séð í frumvarpinu hver sé í rauninni framtíðarsýnin fyrir íslenska landbúnað, hvað þá þegar horft er til lengri tíma en þeirra átta ára sem samningurinn nær til. Ekki er horft til þess hvernig þessi grein eigi að komast úr ríkisrekstri til sjálfsbjargar. Ekki er tekið á því hvernig þessi grein muni í framtíð geta nýtt sér krafta markaðarins. Ég er þeirrar skoðunar að samkeppni og lögmál markaðarins séu þeirrar gerðar að þau efli og styrki sérhverja starfsgrein. Ég held að landbúnaðurinn sé engin undantekning þar á. Ég held að samkeppni sé ekki síður neytendum holl og heppileg. Ég sakna þessa að í þessu frumvarpi sé ekki með einhverjum hætti tekið á þeirri spurningu hvernig þessi undirstöðuatvinnugrein á landsbyggðinni eigi að lifa okkur af, okkar kynslóð. Ég er ekki talsmaður byltinga eða gagngerra breytinga á skömmum tíma. Ég held að það sé afar mikilvægt að það sé stöðugleiki í svona mikilvægri atvinnugrein. Stöðugleikinn er nauðsynlegur þar sem við vitum að fjöldi bænda hefur fjárfest verulega í þessari grein, hefur skuldbundið sig til marga ára. Því er nauðsynlegt að stöðugleiki ríki í þessari grein. Einmitt þess vegna þurfa menn að hafa sýn til framtíðar. Því miður finnst mér nálgun stjórnvalda eða ríkisstjórnar í þessu máli minna mig gjarnan á fyrirtæki sem neita að horfast í augu við veruleikann, neita að draga upp mynd af framtíð sinni í nýjum heimi en eru stöðugt að hörfa frá einni varðstöðinni í aðra. Því miður finnast mér vinnubrögð og viðhorfin sem að baki þessu frumvarpi liggja líkjast um of þessu. Það er verið að hörfa. Það er ekki verið að takast á við þá stóru spurningu hvernig við getum leitt þessa grein til þess að standa á eigin fótum, að nýta krafta markaðarins, að sjálfsögðu bændum og neytendum til blessunar. Þennan fyrirvara vil ég hafa og vonast til þess að geta betur gert grein fyrir máli mínu í störfum landbúnaðarnefndar þar sem við munum fyrr en seinna taka á þessu. Virðulegi forseti. Ég held að tími sé kominn til þess að helmingaskiptaflokkarnir sem hafa ráðið þessum málaflokki í áratugi og stundum á þann hátt 

Frú forseti. Við fjöllum enn einu sinni um þessa furðulegu samninga sem gerðir eru við fulltrúa bænda af hendi ríkisins. Íslenskur landbúnaður hefur í áratugi, í hálfa öld og lengur verið bundinn í mjög þröngar viðjar sem hafa gert hann að algerum ómaga. Það er furðulegt að upplifa það í núverandi umhverfi frjáls flæðis fjármagns, fólks og fyrirtækja að við séum að gera svona samning. Þetta er svipað og að sjá óræktarblett í iðjagrænu túni. Þarna eru sem sagt tveir hæstv. ráðherrar að semja við fimm fulltrúa bænda um greiðslur ríkisins til bænda í sjö ár. Greiðslurnar eru um 4.000 milljónir árlega til að byrja með. Það er um 4,5 milljónir á hvert bú og ef maður tekur tillit til þess að þetta er að mestu leyti skattfrjálst þá mundi þetta svara til um það bil 500 þúsund króna á mánuði sem um er að ræða til bændanna. Þeir hafa ekki þessi laun, því miður. Það segir mér að framleiðni kúabúa er minni en ekki neitt. Það sem þeir afla, launin sem þeir hafa, eru undir styrknum sem ríkið er að veita. En þarna erum við að glíma við áratuga langa bindingu landbúnaðar í viðjar hafta og banna. Að þessu sögðu, frú forseti, er ég afskaplega ánægður með þennan samning, það er að segja ef við þurfum að gera svona samninga, ef það er meiningin að hafa svona stefnu þá er ég ánægður með samninginn vegna þess að hann gefur nefnilega ákveðið ljós. Hann gefur ákveðið tákn til bænda sem ég hef nefnt í fyrri umræðum um fyrri búvörusamninga að skorti á. Hann segir nefnilega að búvörusamningurinn skuli lækka um 1% á ári. Þetta er sem sagt ekki endalaus samningur til bænda heldur er hér sagt að hann muni lækka um 1% á ári. Það er jákvætt. Það gerir það reyndar að verkum að hann lækkar um helming á 68 árum, en samt, frú forseti. Því miður er kjörum bænda mjög misskipt. Sauðfjárbændur hafa búið lengi vel við að mega ekki framselja sinn kvóta. Þeim er haldið í litlum búum af einhverri rómantík og þeir skulu vera fátækir og fátækari og fátækari. Önnur er staða mjólkurbænda. Þeim var heimilt mjög snemma að framselja sinn kvóta og þeir hafa gert það í stórum stíl. Búunum hefur fækkað um 40% eins og hér hefur komið fram frá 1991. Þau eru orðin það stór að afkoma þeirra er orðin þokkaleg. Menn hafa talað um að verðið hafi ekki lækkað til neytenda. Það getur vel verið að samkeppni vanti þar. En alla vega er afkoma þessara búa betri og miklu betri en afkoma sauðfjárbænda. Sauðfjárbændur, sem eiga í mjög harðri samkeppni á kjötmarkaði og spurning er yfirleitt hvort þeir geti lifað af, þyrftu því alveg sérstaklega að hafa meira frelsi til þess að framselja og fara út úr atvinnugreininni og fara í eitthvað annað. En þeir eru með framleiðslukvöð. Þeir verða að framleiða ákveðinn hluta til að fá styrkina og þeir hafa ekki mátt framselja nema alveg undir það síðasta. Kannski mun staða þeirra því batna þannig að þeir geti stækkað búin. Inni í þessu eru bláar greiðslur og grænar greiðslur. Grænar greiðslur eru umhverfisvænar og bláar greiðslur eru til að takmarka búin. Þarna er inni nokkuð sem heitir gripagreiðslur sem er hugsað sem styrkur við litlu búin. Enn er sú hugsun í gangi í landbúnaðarráðuneytinu að lítið sé fallegt og að rómantík eigi að vera þarna og ef menn vilja endilega hafa stórbú þá ætla þeir að reyna að þvinga þá niður í lítil bú þó það sé kannski ekki hagkvæmt á nokkurn máta. Það er gert með því að bú sem eru með 40 kýr eða færri fá fullan styrk. Þau sem eru með 41--60 fá 75% styrk og svo framvegis. Ef þeir eru með fleiri en 100 gripi fá þeir ekki neitt og svo ef þeir skyldu nú slysast til að eiga meira en 171 grip þá byrja greiðslurnar sem þeir fá að skerðast þannig að bú þar sem eru 200 gripir fær ekki neinar gripagreiðslur. Þarna er sem sagt verið að hvetja og styrkja bændur sem eru með lítil bú í staðinn fyrir að láta bara hagkvæmni stærðarinnar gilda þarna ef hún er til staðar. Nú er ekkert endilega víst að betra sé að hafa stór bú heldur en lítil. En það virðist samt sýna sig. Mikið skortir á samkeppni enn þá og enn er mjög mikið af kvöðum á bændum. Ég er viss um að hagur bænda mundi vænkast ef menn gengju örlítið hraðar í þessari hægfara breytingu á því að minnka kvaðir á bændum. Það er reyndar verið að vinna að því en mjög hægt. Vel má vera að unnið sé nægilega hratt til að bændur séu undir þá samkeppni búnir sem þeir munu óhjákvæmilega lenda í eftir nokkur ár eða svo. Ég tel að það ætti að slaka meira á klónni í landbúnaðarráðuneytinu og alveg sérstaklega gagnvart sauðfjárbændum. Frú forseti. Ég vildi sem sagt segja að það er gleðilegt merki í þessum samningi að hann eigi að lækka um 1% á ári.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu nýr mjólkursamningur og í stórum dráttum er ástæða til að fagna honum. Það er ástæða til að fara yfir það að fyrir liggja skýlausar niðurstöður hagrannsókna um að með síðasta mjólkursamningi tókst að ná verulegum árangri í landbúnaði. Á síðustu tíu árum hefur sú gleðilega þróun verið á Íslandi að meðalhækkun eða vöxtur almenns kaupmáttar hefur verið um 25%. Bændur í mjólkuriðnaði hafa ekki náð þessum kaupmáttarauka. Þó liggja fyrir skýrslur um að líklega hafi kaupmáttur þeirra vaxið á bilinu 13--15%. Á sama tíma og kaupmáttur almennings hefur aukist um 25% liggur alveg skýrt fyrir að kaupmáttur almennings í mjólkurafurðum hefur aukist mun meira eða um 35% þannig. Því er mjög rangt þegar menn segja að neytendur hafi ekki fengið að njóta árangurs í mjólkuriðnaðinum. Það er langt í frá. Það er líka ástæða til að fagna því sem þessar tölur sýna svo glögglega að sannarlega hefur verið um að ræða verulega framleiðniaukningu í greininni. Afurðaverð á Íslandi í mjólkurvörum hefur farið mjög lækkandi og er að verða mjög sambærilegt við það sem er á öðrum Norðurlöndum. Þessu ber öllu að fagna. Ég er ekki í neinum vafa um það, virðulegi forseti, að það ber fyrst og fremst það að þakka að við höfum verið með mjög ákveðna pólitík í gangi varðandi stuðninginn við mjólkina. Stuðningurinn hefur verið alveg hreinn og skýr. Peningarnir hafa farið til beingreiðsluhafanna og framsal hefur verið frjálst. Menn hafa getað hagrætt. Menn hafa stækkað búin mjög mikið og tölurnar sýna á óyggjandi hátt að stór bú eru nauðsynleg til þess að ná árangri. Því er það, virðulegi forseti, að um leið og ég fagna því í sjálfu sér að tekist hefur að ná nýjum mjólkursamningi þá harma ég líka að menn skyldu ekki halda sér alveg við það strik sem við höfðum áður, að vera með þessar greiðslur alveg beint, eins og það var, til framleiðsluhafa. Í athugasemdum við þetta frumvarp má lesa eftirfarandi: ,,Þá hefur einnig verið samið um að 20% af heildarstuðningi eða nærri 800 millj. kr. á lokaári samningsins verði nú beint í annan farveg stuðnings eða í svokallaðar ,,grænar greiðslur`` annars vegar og ,,bláar greiðslur`` hins vegar. Grænar greiðslur eru ekki framleiðslutengdar en bláar greiðslur eru skilgreindar sem framleiðslutakmarkandi greiðslur. Þetta er m.a. gert í þeim tilgangi að mæta hugsanlegum breytingum á skuldbindingum Íslands á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO).`` Svo mörg eru þau orð. Ég harma það að menn skuli alltaf vera fullir af ótta. Það er alveg ástæðulaust að öllu leyti. Okkur stafar ekki nein hætta af WTO. Það er langt í frá. Menn eiga ekki alltaf að vera svona lafhræddir við erlenda samninga. 

Hæstv. forseti. Hér talaði sá hv. þm. sem var í liðinu sem leiddi okkur inn í GATT-samninga og inn í Brussel, opnaði landamærin í samstarfi við Alþýðuflokkinn og talar nú eins og hann hafi hvergi komið að áður.  Ég vil biðja hv. þm. að tala ekki af neinni minnimáttarkennd og átta sig á því að Ísland er landbúnaðarland. Ísland er nefnilega miklu betra landbúnaðarland en menn hafa gert sér grein fyrir. Menn sjá það á þeim afurðum sem við framleiðum, hinu frábæra grasi sem vex á okkar jörð. Hér er nóttlaus voraldar veröld þar sem víðsýnin skín. Hér er bjartur dagur allan sólarhringinn fram undan, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, og þá sprettur dag og nótt þannig að við erum ekki langt á eftir Evrópu. Ég geri ykkur grein fyrir því að hér er kornuppskera að verða eins og hún er í Evrópu á mörgum stöðum, meira að segja í Skagafirði og fyrir sunnan. Ég verð að segja líka að tré vaxa hér eins og í Evrópu. Við erum því hér með mjög gott landbúnaðarland og eigum ekki að þurfa að tala af mikilli minnimáttarkennd eins og mér fannst koma fram í máli hv. þm. áðan. Ég hygg að þær breytingar sem gerðar eru frá síðasta samningi 

Virðulegi forseti. Ég hélt mig hafa haldið ræðu um að síðustu samningar hefðu gengið vel. Ég hélt mig hafa haldið ræðu um að menn ættu ekki að breyta því sem vel hefur reynst. Ég taldi mig hafa haldið ræðu um að það sem væri helst að þessum samningi væri að menn væru að hverfa frá því sem áður var, menn væru að taka upp, því miður, fyrsta áfangann í Brussel-bullinu, að dreifa þessum greiðslum í stað þess að hafa þær til framleiðendanna sem svo vel hefur reynst. Ég er ekki að tala um minnimáttarkennd. Ráðherra snýr þessu öllu á haus. Ég er einmitt að segja að Ísland á af fullri reisn að krefjast þess, rétt eins og aðrar þjóðir gera, að tillit sé tekið til þeirra landfræðilegu legu. Við vitum að aðrar þjóðir í norðanverðri Evrópu hafa fengið samþykkt að miða þar við 62. breiddargráðu. Við sem erum á 66. breiddargráðu eigum fullan rétt á því að við styðjum okkar landbúnað. Við eigum að þora að tala um það af fullri reisn. Það er engin minnimáttarkennd í því fólgin að hafa kjark til þess að benda á rétt Íslands til þeirra hluta. Hæstv. landbúnaðarráðherra snýr hér öllu á hvolf. Menn skulu átta sig á því að það er reginmunur á greiðslum okkar til mjólkurafurðanna og mjólkurbændanna en til sauðfjárbændanna og við megum einmitt ekki hverfa frá þessum mun. Við eigum að halda áfram að láta greiðslurnar ganga til framleiðendanna. En því miður hafa menn tilhneigingu til að fara út í hin flóknu mál. Ég var í ræðu minni einmitt að segja að þessi samningur hefði gengið mjög vel þrátt fyrir að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi farið nokkrum óvarlegum og ekki mjög vitlegum orðum um þetta. Hann talaði um að við ættum ekki að stækka búin heldur vera með lítil bú. Við þurfum nefnilega svo mjög brýnt að stækka búin.

Hæstv. forseti. Gefur nú hv. þm. enn á ný og heldur áfram útúrsnúningi við saklausan mann  Ég vil segja að þeir peningar sem fara í beingreiðslu til mjólkurinnar fara beint til bænda og ekki í neina flækju. Það er útúrsnúningur af hálfu hv. þm. Ég ætla að bjóða honum í sérstaka heimsókn upp í landbúnaðarráðuneyti þar sem ég sný ofan af þeim útúrsnúningi sem hann hefur viðhaft í dag. Hann segir að 60% af peningum sem fara í sauðfjársamninginn fari til bænda og 40% út um grundir og mýrar. Þetta er alrangt. Megnið af þeim peningum fer til bænda. Ég fullyrði að af 2,6 milljörðum fara um 2,4 beint til þeirra. Kann ég þá ekki að reikna ef þetta er niðurstaða úr útreikningi hv. þm. Ég vil í lokin minna á að Ísland er tiltölulega gott landbúnaðarland. Veðráttan hefur batnað. Það hefur verið mjög góð veðrátta í minni landbúnaðarráðherratíð 

Virðulegur forseti. Ég fagna því að verða boðinn í landbúnaðarráðuneyti. Það verður fagnaðarfundur þegar ég kem þangað. Ég ætla þá að nýta tækifærið þegar ég kem ef hæstv. landbúnaðarráðherra getur ekki séð að nákvæmlega 60% af styrknum, beingreiðslunum í sauðfjárræktinni, fer til sauðfjárræktarinnar. Ef hann vill ekki fallast á það þá býðst ég til þess að hjálpa honum með litlu margföldunartöfluna þegar ég kem í heimsókn þangað. Þá getum við farið yfir það aftur og gáð hvort við verðum ekki sáttir um að þetta séu 60% sem ég vona innilega að takist. Mér finnst að hæstv. ráðherra ætti heldur að beina kröftum sínum í einhverjar aðrar áttir en að mótmæla þeim manni sem hefur þó verið að gagnrýna þennan samning fyrir það eitt að hann muni gagnast bændum betur ef menn væru ekki að fara eftir þessu Brussel-rugli. Hann ætti að fagna því að slíkur talsmaður væri á Alþingi. Honum er styrkur í því frekar en hitt vegna þess að það þarf mjög á því að halda að þora að tala um þetta, þora að segja að þetta sé engin niðurlæging eins og oft er verið að segja bændum heldur sé rétt og mjög þjóðhagslega nauðsynlegt að styrkja okkar landbúnað. Það er sérstaklega ánægjulegt þegar við getum bent á það með óyggjandi rökum að sá styrkur hefur gengið til þess að efla hann, auka framleiðnina í greininni og auka kaupmáttinn í afurðunum fyrir Íslendinga.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Meginatriði þessa frumvarps er það að lagt er til að sú breyting verði gerð á 6. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, að leyfilegum sóknardögum fækki um 10% á næsta fiskveiðiári og verði 18 miðað við að viðmiðunarfjöldi sóknardaga á yfirstandandi fiskveiðiári er 19 sóknardagar. Sóknardögum fækki hins vegar ekki frekar enda aukist viðmiðunarafli þeirra báta sem verða í sóknardagakerfinu ekki frá því sem hann var á fiskveiðiárinu 2002/2003. Þá verði útgerðum báta sem leyfi hafa til handfæraveiða með dagatakmörkunum gefinn kostur á að stunda veiðar samkvæmt veiðileyfi með krókaaflamarki. Til móts við þessa breytingu verði hins vegar settar takmarkanir á leyfilegan fjölda handfærarúlla um borð í hverjum báti og jafnframt ákveðið að aukning á vélarstærð hafi áhrif á fjölda sóknardaga. Loks er lagt til að lagfært verði lítillega orðalag ákvæðis er snertir úthlutun aflaheimilda til stuðnings sjávarbyggðum. Frú forseti. Ástæða þessa frumvarps er sú að þeir útgerðarmenn sem gert hafa út báta á sóknardögum hafa talið það ástand þar sem dögunum mundi fækka um nánast einn á ári í fyrirsjáanlegri framtíð óþolandi og skapa of mikla óvissu um framtíð þeirra útgerða. Þeir hafa því farið fram á að gólf verði sett í dagana, eins og kallað er, þannig að dögunum muni ekki fækka umfram ákveðið mark. Upphaflega var þessum hópi ætluð 2.100 tonn af óslægðum afla og gert ráð fyrir því að dögunum mundi fækka úr 23 þar til kæmi að því að 2.100 tonnum yrði náð, en 2.100 tonn voru þrisvar til fjórum sinum meiri afli en þessir bátar voru að veiða á þeim tíma. Frá þeim tíma hefur aflinn aukist og fer nærri að hann hafi tvöfaldast. Það hefur verið sótt fast af hálfu hagsmunasamtaka þessara aðila að gólf verði sett í dagana. Hagsmunaaðilar hafa hins vegar líka verið tilbúnir til þess að setja takmarkanir á sóknina til þess að ná jafnvægi í sókninni þannig að hún haldi ekki áfram að aukast. Undir það sjónarmið hef ég jafnframt tekið. Ég hef átt í viðræðum við ýmsa hagsmunaaðila sóknardagabáta um að ná lendingu sem allir gætu við unað í þessu sambandi. Þess vegna er lagt til að 18 dagar verði gólf hvað sóknardagabáta varðar og að rúllutakmarkanir og vélastærðatakmarkanir ásamt öryggisákvæðum miðað við árið 2002/2003 taki gildi. Á meðan á þessum viðræðum hefur staðið hefur komið fram hópur útgerðarmanna sóknardagabáta sem hefur sýnt áhuga á því að breyta úr sóknardagakerfinu og yfir í kvótakerfi. Þar sem út frá fiskveiðistjórnarsjónarmiði skiptir ekki höfuðmáli hvort fiskurinn er veiddur í sóknardagakerfi eða í kvótakerfi þá hef ég ekki séð ástæðu til annars en að leggja til í þessu frumvarpi að þeim verði gefinn kostur á því að velja um það hvort þeir veiði áfram í sóknardagakerfi eða fari í kvótakerfi á næsta fiskveiðiári og þá er um að ræða krókaaflamarkskerfi. Ég á erfitt með að sjá að aðilar geti verið andstæðir því að gefa mönnum slíka möguleika á því að velja um kerfi og skipta yfir í krókaaflamarkið. Það á ekki að koma niður á neinum. Sú veiðireynsla sem þar mundi fylgja er í samræmi við það sem þessir aðilar hafa verið að veiða í sóknardagakerfinu og ætti þar af leiðandi ekki að koma niður á neinum miðað við að þær takmarkanir sem settar eru í sóknardagakerfið leiði til þess að aflinn þar aukist ekki heldur náist þar jafnvægi. Ég hef orðið var við talsverða andstöðu frá þeim sem eru í aflamarkinu. Þeir hafa talið að hér væri verið að taka frá einum hópi og færa öðrum. Ég tel í þessu sambandi að engu slíku sé til að dreifa því að hér er um löglegar veiðar að ræða. Sá afli sem hér er verið að tala um hefur verið veiddur á undanförnum árum og fyrirsjáanlegt er að hann verði veiddur í einhverju svipuðu magni á næstu árum. Þegar við lítum til stofnstærðarinnar og þess aflamarks sem reiknað er út frá stofnstærðinni kemur það til lengri tíma litið í sama stað niður hvort þessir aðilar eru í sóknardagakerfi eða í krókaaflamarkskerfi, hvað aflamarksbátarnir fá í kvóta. Það er einfaldlega um það að ræða að menn eru þá með lægri prósentu eða lægri hlutdeild í stærri potti en áður var reiknað. Herra forseti. Ég held þess vegna að hér sé um að ræða frumvarp sem ekki ætti að skapa miklar deilur. Það er verið að koma til móts við kröfur um gólf í dagana í samræmi við það sem fulltrúar sóknardagabátamanna hafa verið tilbúnir til að setja takmarkanir á sóknina. Það er verið að gefa þeim sem það vilja kost á því að færa sig yfir í krókaaflamarkskerfið og það á ekki að leiða til þess að afli annarra til lengri tíma litið muni skerðast. Vonast ég til þess að um þetta megi verða málefnalegar umræður og legg til, frú forseti, að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til hv. sjávarútvegsnefndar.

Frú forseti. Fiskveiðistjórn á að snúast um fiskvernd. Það er nokkuð ljóst að þeir 300 bátar sem um er að ræða hér ógna ekki fiskstofnum landsins. Þess vegna er óskiljanlegt að verið sé að þvinga þá inn í kvótakerfi. Ég vil ekki segja að þetta sé neitt val. Ég tel að hér sé verið að nauðga þessum bátum inn í kvótakerfið vegna þess að þeim eru settir ákveðnir afarkostir. En mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra um 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` Ef þetta frumvarp verður að lögum þá mun það koma mjög illa við Norðvesturkjördæmið. Það hefur komið ítrekað fram að mestum hluta aflans eða fjórum fimmtu hluta aflans er landað í Norðvesturkjördæminu. Nú hafa verið umræður á þingi um slæma stöðu Norðvesturkjördæmisins. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið skoðað hvernig þetta komi við Norðvesturkjördæmið. Það var í fréttum að Guðmundur Halldórsson á Bolungarvík taldi að þetta frumvarp væri bein aðför að Vestfjörðum. Ég hlýt að ætla að hæstv. ráðherra hafi farið eftir markmiðum laganna og skoðað byggðaáhrif þessa frumvarps. Því væri fróðlegt að fá að heyra svör hans um það hvernig hann telji að þetta snúi að Norðvesturkjördæminu.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. þessi bátaflokkur ógnar ekki fiskveiðistjórnarkerfinu eða lífríkinu frekar en einstakir aðrir hópar báta í hinum íslenska flota ógna lífríkinu eða fiskstofnunum. Þegar saman er lagt hins vegar allt magnið, ef það er umfram það sem stofnarnir þola, þá ógnum við stofnunum. Við þurfum því að hafa styrka stjórn til að ná utan um þann afla þannig að hann standist þær kröfur sem við gerðum um sjálfbærar veiðar. Með þessu frumvarpi er hvorki verið að þvinga né nauðga eða halda afarkostum að einum eða neinum. Þeir sem eiga að veiða samkvæmt því sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir geta valið um það hvort þeir eru í krókaaflamarki eða í sóknardagakerfi. Ég þekki ágætlega 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Ég hef líka nokkra hugmynd um hvaða áhrif þetta mundi hafa á Norðvesturkjördæmi. Ég held að þetta mundi hafa sáralítil áhrif á það hversu lítill afli er unninn í Norðvesturkjördæminu. Það gæti hugsanlega haft einhver áhrif á það hversu miklu er nákvæmlega landað í kjördæminu. Þetta mun hins vegar hafa jákvæð áhrif á eiginfjárstöðu þeirra útgerða sem kjósa að fara inn í aflamarkskerfið og þar með jákvæð áhrif á það hvernig þeim byggðum sem hýsa þær útgerðir muni vegna. Hins vegar verðum við líka að gera okkur grein fyrir því að þeir bátar sem um er að ræða eru líka gerðir út frá öðrum kjördæmum og jafnvel þótt þeir um einhvern tíma hafi landað afla sínum á Vestfjörðum þá þýðir það ekki að þær hafnir séu áskrifendur að sóknardagaafla um ókomna tíð. Ef það veldur einhverjum vandræðum að það minnki um einhvern tíma þá munu þau jákvæðu áhrif sem af þessu hljótast ef menn velja til dæmis að fara í krókaaflamarkið vega þar upp á móti.

Frú forseti. Mér fannst hæstv. ráðherra gefa í skyn að hann hefði ekki kannað það en þó væri hugsanlegt að þetta hefði talsverð áhrif á landaðan afla í Norðvesturkjördæminu. Ef svo er að menn komast að þeirri niðurstöðu í nefnd væri hann væri þá tilbúinn að endurskoða þetta, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. utanríkisráðherra hefur haldið því fram að sérstaklega beri að huga að atvinnuástandi í Norðvesturkjördæminu vegna þess að þar er staðan slæm? Menn geta varla komið með frumvarp alveg þvert á byggðastefnu. Mér finnst alveg með ólíkindum að láta sér detta það í hug. Síðan er annað atriði. Hefur hæstv. ráðherra hugað að því að þetta mun ef til vill hvetja til brottkasts á fiski, það er að landaður afli mun ekki endurspegla veiddan afla? Telur hann ekki að það muni virka sem aukinn hvati til brottkasts í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu að koma rúmlega 300 bátum í kvótasetningu?

Herra forseti. Einkennilegur málflutningur þetta. Lagt hefur verið upp með að landaður afli mun minnka í Norðvesturkjördæminu. Segjum nú að það sé rétt. Miðað við það að heildaraflinn sé sá sami þá mun landaður afli aukast í öðrum kjördæmum, ekki í Suðvesturkjördæminu eða Reykjavík suður eða Reykjavík norður heldur í öðrum landsbyggðarkjördæmum. Er það slæmt? Á að þvinga menn með því að festa þá inn í kerfi til þess að landa á einhverjum sérstökum stöðum? Eins og ég sagði áðan  Varðandi síðan það hvort ég telji að þessi breyting muni leiða til aukins brottkasts þá tel ég að svo muni ekki verða. Orðið hafa gríðarlega miklar breytingar á brottkasti á Íslandsmiðum á undanförnum árum og ég tel enga ástæðu til að ætla að brottkast muni aukast við það að bátar þessir fari úr sóknardagakerfi yfir í krókaaflamarkið, sem ég veit ekki hvað verða margir.

Hæstv. forseti. 17. maí árið 2004 er svartur dagur í fiskveiðisögu íslensku þjóðarinnar. Þetta frumvarp sem liggur hér fyrir er svo vont að mig verkjar í augun þegar ég les það. Þetta er svívirðileg aðför að sjávarbyggðum Íslands. Það er svívirðileg aðför þetta frumvarp. Það er gersamlega óskiljanlegt að menn skuli láta sér detta það í hug að leggja þetta fyrir hið háa Alþingi og ég vona að þetta verði kolfellt. Ég mun alla vega sjá til þess að reyna að vinna að því af öllum mætti að það verði kolfellt. Hæstv. forseti. Þegar ég les frumvarpið hnýt ég um nokkur atriði sem mig langar til að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra um. Í fyrsta lagi: Hvernig hafa höfundar frumvarpsins fundið það út að aldrei megi vera fleiri en fjórar handfærarúllur um borð í báti? Hvaða vísindalegar rannsóknir liggja því til grundvallar að þessi tala er ákveðin, fjórar rúllur á bát? Þetta er mín fyrri spurning, hæstv. forseti. Mín síðari spurning er: Hvaða vísindalegu rannsóknir liggja að baki því að settar eru reglur um sóknardagafjölda út frá vélarstærð báta? Mér þætti vænt um að hæstv. sjávarútvegsráðherra gæti vitnað í hvaða vísindalegu rannsóknir liggja þarna að baki því eins og við öll vitum er hann mjög hrifinn af öllu sem viðkemur vísindum þegar fiskveiðar og fiskveiðistjórn er annars vegar.

Frú forseti. Það er ekki á hverjum degi sem maður fær hálfan þingflokk í andsvar við sig við sömu ræðuna. 

Hæstv. forseti. Ég er svo gæfusamur að vera vísindamenntaður einmitt í fiskveiðistjórnarfræðum og fiskifræði. Ég kannast ekki við hugtakið reynsluvísindi þegar fiskveiðistjórn er annars vegar. Hins vegar má segja að kannski sé kominn tími til að beita slíkum vísindum í meira mæli við fiskveiðistjórn. Eru það þá ekki góð reynsluvísindi að skoða til dæmis hver reynslan sé af þessum flota, hver reynslan sé af þessu sóknarkerfi, af þessum bátum? Er þá ekki rétt að reyna að skoða hversu jákvæð áhrif þessir bátar hafa haft á atvinnulífið vítt og breitt í kringum landið? Ég mun koma inn á þetta á eftir, hæstv. forseti, í ræðu minni. En það er hafið yfir allan vafa að þessir bátar stunda vistvænar veiðar. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur sjálfur viðurkennt að þeir ógni ekki neinum fiskstofnum. Þeir hafa mjög jákvæð áhrif á mannlíf allt í kringum landið. Ég held að það væri viskubrunnur sem mætti sækja í fyrir þessa nýjustu vísindagrein hæstv. sjávarútvegsráðherra, reynsluvísindi.

Herra forseti. Ég vildi glaður eiga höfundarréttinn að reynsluvísindum. Á ensku heitir þetta ,,trial and error`` og ég trúi ekki öðru en að háskólamenntaður maðurinn hafi heyrt talað um slíkar niðurstöður í rannsóknum og slík vísindi. Hv. þm. sagði hins vegar að ég hefði sagt að þessi hópur báta ógnaði ekki lífríkinu og það er rétt að sem slíkur einn og sér ógnar hann ekki lífríkinu. Enginn annar hópur ógnar heldur einn og sér lífríkinu. En þegar veiðar eru taldar saman og ef þær fara fram yfir það sem er raunhæft vegna sjálfbærrar nýtingar þá ógna þeir lífríkinu. Þess vegna þarf að hafa stjórn og þarf að vera hægt að takmarka afla allra þessara hópa, sóknardagabátanna sem annarra. Reynsluvísindin sýna að þó sóknardagabátarnir, eins og þeir hafa verið fram til þessa, hafi haft jákvæð áhrif á byggðirnar þá hafa þeir veitt um fram það sem þeim var upphaflega ætlað að veiða. Það er meðal annars tilgangur þessa frumvarps ásamt öðru að reyna að ná tökum á því.

Hæstv. forseti. Í stuttu andsvari gefst ekki tilefni nema til að spyrja hæstv. ráðherra örstuttra spurninga til að fá betri útskýringar svo ég ætla ekki að fara mikið inn í umræðu frumvarpið sem hér hefur verið lagt fram. Ég geri það kannski á eftir. Mig langaði að spyrja út í c-liðinn þar sem fjallað er um breytingar á skráðri hestaflatölu véla miðað við 10. maí 2004. Af hverju er dagsetningin 10. maí valin 

Herra forseti. Ef ég man rétt var frumvarpið kynnt hagsmunaaðilum 10. maí. Þar af leiðandi þótti rétt að miða við þá dagsetningu þegar upplýsingar um hvað til stæði að gera kæmu fram og er þetta í samræmi við það sem gert var þegar frumvarp var lagt fram á Alþingi sem varðaði svipaðar breytingar, þegar felld var úr lögunum heimild til þess að fjölga sóknardögum við það að stærð bátanna var minnkuð. Þá var það miðað við dagsetningu sem fundin var á svipaðan hátt og staðið að þessu á sama hátt og hér er um að ræða. Ef það er gert á einhvern annan hátt er hætta á því að menn rjúki til og geri ráðstafanir til þess að bregðast við því sem þarna er ætlast fyrir um sem mundu ganga gegn markmiðum frumvarpsins. Eins ef miðað væri við dagsetningar aftur í tímann vegna samninga eða slíkra hluta þá væri hætt við að menn færu að gera ráðstafanir gagnvart þeim samningum, hvernig þeir líta út, sem gengi gegn markmiðum frumvarpsins. Það eru því þau vísindi, fyrst það er orðið vinsælt orð í þessari umræðu, sem þarna liggja að baki og byggja á reynslu hv. sjávarútvegsnefndar þegar hún vann að því máli sem ég minntist á áðan varðandi stærð bátanna og fjölgun daganna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsáðherra fyrir þetta svar. Ég er hins vegar ekki alveg tilbúinn að kaupa þessa skýringu þó að ég skilji vel að einhverja dagsetningu verði að setja þannig að menn rjúki ekki upp til handa og fóta eftir að frumvarpið er komið fram. Mér finnst að ég hafi heyrt að tilkynning til Landssambands smábátaútgerðarmanna um þetta frumvarp hafi komið fram 7. maí. Frumvarpið var hins vegar lagt fram 14. maí. Það er spurningin. Ég er alls ekki talsmaður fyrir því að menn geti farið eitthvað á svig við þetta með því henda að afla milli báta úr einu kerfi yfir í annað til að fá sér meiri heimild. Mér finnst ekki heldur að menn geti rokið upp til handa og fóta og gert þetta núna. En mér finnst hrammurinn koma fullharkalega í höfuðið á þeim sem sannarlega geta lagt fram kannski reikninga, smíðalýsingar eða annað fyrir bát sem verið er að smíða núna og þeim verður svo refsað. Virðulegi forseti. Ég tel mig vera að tala skýrt og ég er ekki að tala um að menn geti farið að spila á kerfið. Það á aldrei að eiga sér stað. En til eru sannarlega þeir sem munu heldur betur fá ríkishramminn í hausinn miðað við þetta.

Herra forseti. Ég skil hvað hv. þm. á við hvað þetta varðar. Það er hins vegar afskaplega erfitt, eins og kom fram í hans ræðu, að velja einhverjar aðrar dagsetningar. Reynslan hefur verið sú að það er ágætt að gera þetta á þennan hátt. Ég kynnti þetta mál fyrir Landssambandi smábátaeigenda á mánudaginn fyrir viku síðan. Það fór í ríkisstjórn daginn eftir og í þingflokka á miðvikudeginum. Ég trúi að það hafi komið inn í þingið annaðhvort á miðvikudeginum eða fimmtudeginum. Síðan var því dreift næsta dag þannig að ég held að atburðarásin og röð atburða í þessu samhengi sé alveg í samræmi við það sem ætti að vera og engin sérstök ástæða til þess að gagnrýna það á þeim grundvelli.

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp er hluti af þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur rekið í sjávarútvegsmálum. Þar eru menn ekki í rónni á meðan nokkur branda sem syndir í kringum Ísland er munaðarlaus, meðan hún er ekki í eigu einhvers. Það hefur verið þannig alveg frá því að ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins tók við að þarna hefur verið reynt að finna allar leiðir til þess að taka tegundir inn í kvóta og koma þeim út úr smábátakerfunum sem hafa þar verið. Við stöndum frammi fyrir því núna að sjávarútvegurinn er orðinn harðlokuð atvinnugrein og að þau pínulitlu skráargöt sem voru í þessari atvinnugrein, hafa verið í smábátakerfinu, verði í framtíðinni líka lokuð. Í nánustu framtíð er ekki sjáanleg nokkur einasta nýliðun og varla hefur verið hægt að gefa henni það nafn á undanförnum árum. Stjórnvöld sýna enga viðleitni í þá átt að opna þessa atvinnugrein með nokkrum hætti fyrir nýjum aðilum. Afleiðingin er sem sagt þessi: Atvinnugreinin er lokuð. Það er álíka kerfi í gangi og í landbúnaðinum hvað atvinnuréttindi manna varðar. Afleiðingarnar fyrir byggðarlögin eru auðsæjar fyrir langalöngu, það er að unga fólkið í byggðarlögunum sér ekki framtíð í sjávarútvegi, missir trúna á byggðarlögin og flytur í burtu. Núna hefur hæstv. ráðherra lagt fram frumvarp sem ber með sér alveg klárlega, ef það verður að lögum á Alþingi, endalok dagakerfisins þar sem lítils háttar aukning á veiði hefur orðið á undanförnum árum vegna þess að menn hafa þar verið að stækka báta og gera þá hæfari til veiða. Þetta hefur farið svo fyrir brjóstið á þeim sem telja sig eiga Íslandsmið að þeir hafa ekki verið í rónni. Þarna eru munaðarlausar bröndur og það verður endilega að finna eigendur þeirra. Núna er frumvarp komið fram þar sem notaðar eru tvær aðferðir. Önnur er þvingandi aðferð sem setur menn í þá stöðu að fjárfestingar sem þeir hafa farið í eru ónýtar og að útgerðin sem þeir keyptu getur ekki gengið til framtíðar. Eina leið þeirra margra er þá sú að flytja sig yfir í krókaaflamarkið og selja veiðiheimildirnar vegna þess að svo mikið minnkar réttur þeirra til veiða að þeir munu ekki geta framfleytt sér á því að gera út bátana sína í framhaldinu. Ég held því fram alveg hiklaust að um sé að ræða verulegan hóp manna sem eru í þessum útgerðum. Hæstv. ráðherra sagði áðan í ræðu sinni að komið hefði fram hópur sem hefði þrýst á að fá kvótann á. Ætli honum hafi ekki verið tekið fagnandi þessum hópi akkúrat vegna þess að stjórnvöld hér hafa gjarnan viljað og hafa haft viðleitni til þess alla tíð að losna við þetta kerfi. Byggðaáhrif þessara aðgerða munu auðvitað verða þau að á þeim stöðum þar sem dagabátar hafa verið björgin á sumrin, aukning í atvinnulífinu, mun þetta hverfa og við munum sjá fram á að það sem það gerði fyrir þessi byggðarlög er úr sögunni. Þetta mun koma að langmestu leyti niður á Norðvesturkjördæmi og alveg sérstaklega niður á Vestfjörðum. Mér finnst full ástæða til þess að þingmenn Norðvesturkjördæmis ræði þessi mál nú við þessa umræðu. Sérstaklega vil ég minna á stóran fund sem var haldinn á Ísafirði fyrir ekki löngu síðan þar sem ég hygg að langflestir þingmenn Norðvesturkjördæmis tóku sér fyrir brjóst og sögðu að þeir mundu sjá til þess að dagakerfið fengi að vera áfram við lýði. Ekki sýnist mér að efndir séu að verða á þeim svardögum með því frumvarpi sem hæstv. ráðherra er að leggja fram. Hæstv. utanrríkisráðherra, væntanlegur forsætisráðherra 15. september í haust, lét hafa eftir sér að nú væri komið að byggðaaðgerðum fyrir norðvestursvæði landsins. Það er komin ástæða til þess að hann svari því hvort þetta sé sú byggðaaðgerð sem hann átti þá við. Ég er hræddur um að hún muni ekki færa mörg störfin í það kjördæmi sem hér um ræðir og mun verða mest fyrir barðinu á því sem hér er að gerast því það er alveg ljóst að þetta mun gerast. Það er svo einfalt að þetta frumvarp mun hafa í för með sér að þeir sem flytja sig yfir í krókaaflamarkskerfið munu langflestir hætta að sigla á þessa staði til að veiða á sumrin. Bæði er það vegna þess að réttur þeirra til veiða mun í tonnum talið minnka ákaflega mikið. Þeir munu þess vegna ef þeir koma annars staðar frá reyna að veiða á einhverjum öðrum tímum og reyna að fá hærra verð en þeir hafa fengið. Ráðherrann talaði í ræðu sinni eins og hann væri að efna eitthvert loforð um að setja gólf í þetta svokallaða dagakerfi. Það er ekki aldeilis þannig. Það er ekkert vafamál hverjir verða eftir í dagakerfin. Það verða þeir sem verða með svo litlar veiðiheimildir að þeir treysta sér ekki til að flytja sig yfir. Þar með verður potturinn sem er á bak við þá svo lítill að það er alveg klárt mál miðað við ákvæði frumvarpsins að dagafjöldi þeirra mun minnka mjög mikið og hratt. Það er þess vegna ekki verið að setja gólf í dagakerfið. Svo er annað. Takmarkanir á vélarstærð voru nefndar áðan. Það er alveg ljóst að það ákvæði er afturvirkt og stenst ekki og örugglega verða gerðar skaðabótakröfur á stjórnvöld vegna þessa ákvæðis. Menn sem hafa tekið ákvarðanir um fjárfestingar í þessu kerfi munu lenda í virkilega erfiðum málum. Ég tel að hér hafi menn stofnað til máls sem ekki geti farið í gegnum Alþingi í því formi sem það er lagt fram og ég tel að full ástæða sé til þess að skoða það vandlega í sjávarútvegsnefnd þingsins með það fyrir augum að breyta því þannig að staðið verði við yfirlýsingarnar um að standa við bakið á byggðarlögunum í landinu, sjávarbyggðunum, en að það verði ekki gert með þeim hætti sem hér er til stofnað að draga verulega úr möguleikum þar í framtíðinni til þess að hafa atvinnu af sjávarútvegi. Merkileg niðurstaða hefur orðið þarna. Hún gengur út á að búa til kvóta með tilteknum reiknireglum sem eru þannig fram settar að ég giska á að bátar sem flytja sig yfir í krókaaflamarkið fái liðlega 50% eða á milli 50% og 60% af þeirri veiðireynslu sem til staðar er á hverjum bát. Þrenns konar skerðingar eru á ferðinni eða þrenns konar reiknireglur til skerðingar eru notaðar. Í fyrsta lagi velja menn betra árið af tveimur síðustu árum. Svo þegar búið er að reikna út hve mikið hópurinn fær út úr því þá er skert niður í tiltekna tölu sem er á milli 11 og 12 þúsund tonn sem mun samkvæmt útreikningum þeirra hjá Landssambandi smábátaeigenda þýða 22% lækkun frá þeirri tölu. Þar eftir skulu menn fá 80% af 50 tonnum sem þeir hafa hugsanlega fengið í aflareynslu og síðan 60% af afganginum. Til viðbótar kemur svo skerðing sem verður þannig til að allir sem hafa minna en 15 tonn í veiðireynslu skuli fá þá veiðireynslu ef þeir flytja sig yfir í krókaaflamarkskerfið. Þeirri viðbót sem verður þar til í aflaheimildum, það er að segja það sem upp á vantar til að þeir hafi 15 tonna veiðireynslu, er síðan jafnað út á allan hópinn þannig að töluverð skerðing mun verða á öllum hópnum vegna 15 tonna lágmarksins sem þarna kemur til. Það mun þýða að við erum farin að halla nær 50% af því sem menn hafa haft í aflareynslu en 60 að mínu viti. Þetta er nú aðferðin. En aðferðin mun örugglega virka. Það er alveg ljóst að þeir sem hafa veitt lítið á undanförnum árum og eru að gera út einhvern part úr sumri sér til gamans eða af einhverjum öðrum ástæðum, nota lítinn tíma og litla sókn í þessu kerfi, munu auðvitað flytja sig yfir í krókaaflamarkið vegna þess að 15 tonna kvótinn er kannski 12 milljón króna virði. Þeir geta þá selt það sem út af stendur fram yfir það sem þeir hafa verið að veiða á undanförnum árum og haldið svo sínu striki við að veiða það sem þeir hafa veitt; 4, 5, 6 tonn. Þetta er hið besta mál fyrir slíka aðila. En fram undan er ekkert annað fyrir þá sem lenda inni í dagakerfinu en stöðug skerðing áfram niður. Þetta eru áhrifin af þessari tillögu hæstv. ráðherra. Ég vil segja eins og er að mér finnst ekki mjög líklegt að mikil hrifning sé í sjávarbyggðum yfir þessum tillögum hæstv. ráðherra þar sem þessir bátar hafa verið uppistaðan í atvinnulífi þann tíma sem þeir mega veiða. Ég ætla ekki að hafa mál mitt miklu lengra við 1. umr. málsins. Ég fæ tækifæri í sjávarútvegsnefnd til að ræða þetta betur. Ég segi bara: Það er ekki skynsamlegt út frá sjónarmiðum atvinnu og byggða að velja þessa leið. Mér finnst það líka svolítið köld gusa framan í þá sem hafa stundað þessa atvinnugrein að verðlauna þá sem hafa verið að svindla í þessu kerfi. Það veit hæstv. ráðherra manna best að lítill hópur manna hefur fiskað þvílík býsn á handfæri að til þess eru engar líkur að það hafi komið á krókana hjá þeim allt saman. Þessir menn fara út úr kerfinu með gullið hringlandi í vösunum. Mér finnst að hæstv. ráðherra hefði átt að velja aðra til að verðlauna en þá og það hefði verið hægt að gera. Það hefði verið hægt að komast hjá hlutum eins og þessum. En það hefur svo sem gerst áður í þessu kerfi að menn hafa verðlaunað á sem síst skyldi. Það finnst mönnum líklega allt í lagi.

Herra forseti. Enn eina ferðina er komið hingað inn á þing frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Enn eina ferðina eru stjórnvöld að hakka niður fiskveiðar og fiskveiðistjórnarkerfi sem gat nýst strandbyggðunum, sem gat nýst hinum minni atvinnurekendum í útgerð. Nú er ráðist endanlega á sóknardagakerfið. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lagt fram þingmál um að fiskveiðistjórnarkerfið í heild eigi taka til endurskoðunar á allt öðrum forsendum þar sem tekið yrði annars vegar á stöðu strandveiðiflotans og veiðum á grunnslóð og hins vegar veiðum á djúpmiðum og á alþjóðlegum miðum. Veiðar meðfram ströndum landsins á grunnslóð eru hluti af þeirri auðlind sem tilheyrir viðkomandi byggðum og þar á að miða við að aflinn geti borist sem næst daglega að landi þannig að nýting hans verði sem best. Við höfum lagt áherslu á að hluti af heildarfiskveiðiheimildunum verði bundinn byggðunum, bundinn því fólki sem býr í byggðunum vítt og breitt um landið og hefur átt jafnan hlut og ekki síðri hlut en útgerðarmenn í að gera fiskveiðiauðlindina að þeirri auðlind sem við nú búum við í dag og hefur reyndar verið stoð okkar í uppbyggingu atvinnulífs og velsældar hér á landi. Það er því alveg frumskilyrði af okkar hálfu, og við teljum það skynsamlegast, að menn færu í --- við ættum reyndar að vera búin að því fyrir löngu --- heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu með þetta að markmiði, með það markmið sem sett er í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða sem lýtur að því að fiskveiðiauðlindin sé nýtt á sem vistvænstan hátt og jafnframt til að styrkja byggð og atvinnulíf vítt og breitt um landið. Það hefur ekki verið að gerast með þeirri fiskveiðistjórnarstefnu sem nú hefur verið tekin upp. Þetta frumvarp um stjórn fiskveiða lýtur að dagabátunum. Með því er verið að vega svo harkalega að því kerfi að óvíst er hvort það standi, verði til, ef frumvarpið nær fram að ganga. Það er svo alveg furðulegt hversu mikill fleinn það er í holdi stjórnvalda er kemur að stjórn fiskveiða að menn geti sótt sjóinn á jafnræðisgrunni án þess að búið sé að marka fyrir fram eignarhald á fisknum í sjónum óveiddum. Sóknardagabátarnir hafa haft gríðarlega þýðingu sem einn liðurinn í að byggja upp og viðhalda strandveiðunum og nýta á sem vistvænstan og hagkvæmastan hátt fiskinn á grunnslóð. Jafnframt hefur þessi floti átt ríkan þátt í því nú að viðhalda þeirri strandmenningu sem hefur tengst fiskveiðunum á grunnslóð um áratugi og aldir. Hluti af þeirri menningu er samofin þjóðlífi okkar í heild bæði í smáu og stóru. Nú á að vega að þessu. Hér er boðið upp á að þeir bátar sem enn eru í sóknardagakerfinu eigi kost á því að færa sig yfir í aflamarkskerfið og er beitt hálfgerðum mútum til að fá menn til að færa sig þar á milli. Í frumvarpinu þykjast menn vera að setja eitthvert lokagólf niður í 18 daga. En ef greinargerðin er lesin vandlega stendur að það eru alls ekki nein lok. Á blaðsíðu 3 í frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpi þessu er gengið út frá því að viðmiðunarfjöldi sóknardaga verði 18 sóknardagar. Gripið verði þó til frekari takmarkana á fjölda sóknardaga í upphafi fiskveiðiárs eftir fiskveiðiárið 2004/2005 ef viðmiðunarafli þeirra báta sem verða í sóknardagakerfinu fer á einhverju fiskveiðiári yfir það magn sem hann var á fiskveiðiárinu 2002/2003.`` Menn áskilja sér sem sagt enn rétt til þess að skera sóknardagana niður þannig að grundvöllurinn bresti endanlega. Ég vil rifja upp að í hv. sjávarútvegsnefnd er til meðferðar frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Flutningsmenn þess eru hv. þm. Grétar Mar Jónsson, varaþingmaður Frjálslynda flokksins og sá sem hér talar fyrir hönd Vinstri grænna. Við lögðum fram þetta frumvarp til laga skömmu eftir áramótin sem fól í sér að setja mun skynsamlegri botn á sóknardagakerfið þannig að þetta gæti orðið lífvænlegur atvinnuvegur áfram. Með leyfi forseta ætla ég að vitna til tillagna okkar: ,,Leyfilegir sóknardagar hvers fiskveiðiárs skulu aldrei vera færri en 23 og skal þeim fjölgað um einn fyrir hver 20 þúsund tonn leyfðs heildarþorskafla umfram 230 þúsund tonn á hverju fiskveiðiári.`` Við höfum þar haft til hliðsjónar ályktanir Landssambands smábátaeigenda og ályktanir fjölda samtaka bátasjómanna um þetta mál. Ég leyfi mér að vitna í ályktun 19. aðalfundar Landssambands smábátaeigenda frá 16. og 17. október árið 2003. Þar segir, með leyfi forseta: ,,1. Barist verði fyrir 23 daga gólfi. Aðalfundur LS leggur til að barist verði af fullum krafti fyrir því að gólf verði sett í daga sóknardagabáta þannig að dagar verði aldrei færri en 23 á ári. 2. Heimilað verði að nýta sóknardaga allt árið. Aðalfundur LS leggur til að veiðar dagabáta verði leyfðar allt árið, náist það ekki í gegn verði miðað við 1. mars í stað 1. apríl. 3. Flutningur sóknardaga milli ára. Aðalfundur LS leggur til að heimilt verði að flytja 20% sóknardaga milli ára.`` Vilji Landssambandsins er alveg augljós, virðulegi forseti. Rétt er og að rifja upp að í umræðunum í haust eða fyrr í vetur þegar verið var að koma á þeirri málamyndalínuívilnun sem eins og við munum var knúin hér í gegn --- línuívilnun sem tók mið af afar sértækum aðstæðum, það er að segja að línuna átti að beita í landi, hana átti að handbeita og svo framvegis. Afar sértækar aðgerðir varðandi línuívilnun voru knúnar hér í gegn jafnframt því sem byggðakvótar sem höfðu áður verið til ráðstöfunar til að mæta skakkaföllum einstakra byggðarlaga voru verulega skertir. Þá var þessi línuívilnun knúin í gegn. En þá var einmitt rætt að taka ætti á stöðu dagabátanna. Þeirri umræðu var reyndar frestað þá en lofað að á því yrði tekið strax eftir áramótin. Ég leyfi mér að minna á að í hv. sjávarútvegsnefnd kom hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson með drög að tillögu um að leyfilegir sóknardagar fyrir dagabáta yrðu 23 en að heimilt yrði að takmarka sóknarmáttinn með tilliti til vélarafls eftir nánar settum reglum. Í nefndinni hefur því þessi tillaga um að lágmarkið yrði 23 verið rædd áður og er þar inni. Þess vegna kemur það mjög flatt upp á okkur í sjávarútvegsnefnd, okkur sem tókum þátt í umræðum um hina svokölluðu línuívilnun fyrr í vetur, að nú skuli sjávarútvegsráðherra koma fram með frumvarp sem lýtur að því að stórskerða möguleika dagabátanna og nánast pína þá eða að minnsta kosti leggja þannig snörur fyrir þá að menn velji að fara úr dagabátakerfinu yfir í aflamarkskerfið. Gólfið í dagabátakerfinu er sett svo neðarlega að rekstrargrundvöllur fyrir dagbáta er afar hæpinn svo vægt sé til orða tekið þvert ofan í alla þá umræðu sem mér fannst einkenna þennan þátt bæði á Alþingi fyrr í vetur og eins í hv. sjávarútvegsnefnd. Ég skil ekki á hvaða miðum hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur verið. Alla vega hefur hann ekki verið á þeim fiskimiðum sem við höfum talið okkur skylt að róa á. Útgerð dagabáta hefur haft mikil áhrif á atvinnulíf á ákveðnum stöðum á landinu. Þetta snertir ekki einungis einstaka útgerðarmenn, einstaka bátasjómenn. Þetta snertir líka byggðarlögin sem þessir bátar hafa gert út frá. Stórum hluta afla þessara báta hefur verið landað á norðan- og norðvestanverðu landinu. Þetta hefur verið liður í því að skapa umsvif í höfnunum og í landi og hefur líka gefið þann möguleika að vinna þennan fisk þar á staðnum. Í því sambandi vil ég ítreka stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að í fiskveiðistjórnarkerfinu ætti það að vera bundið að landa og nýta ákveðinn hluta fiskveiðiheimildanna í strandbyggðum en þar sem svo er ekki skipa dagabátarnir mikilvægan sess í veiðum, vinnslu og atvinnumöguleikum á þessum landsvæðum. Það er gríðarlegur styrkur fyrir til dæmis Skagaströnd að fá stóran bátaflota þangað ákveðinn tíma ársins sem skapar tekjur fyrir höfnina og skapar umsvif í landi vegna vista og annars því um líks sem því tengist. Margs konar þjónusta byggist þá upp og nýtur góðs af umsvifum vegna báta sem þangað koma auk þess sem það getur styrkt fiskvinnsluna þar. Ætli ekki láti nærri að að minnsta kosti þrír fimmtu til fjórir fimmtu alls afla dagabáta sé einmitt landað á Norður- og Norðvesturlandi. Þetta er einmitt það svæði sem stendur höllustum fæti hvað aðra atvinnu varðar, hvað varðar atvinnu í sjávarútvegi þar sem stórútgerðirnar hafa með einum eða öðrum hætti náð til sín aflaheimildum Vestfirðinga. Þær standa líka höllum fæti vegna þess að stóriðjuframkvæmdir sem hafa verið settar í gang og taka til sín gríðarlegt afl, fjármagn og áherslur, eru í öðrum landshlutum. Þær eru á Austurlandi og svo á suðvesturhorninu. Þessi landshluti á því í sjálfu sér undir högg að sækja í mörgum tilvikum þannig að þær aðgerðir sem hér er verið að gera munu koma mjög hart niður á þessum landshluta. Ég tel að fyllilega sé ástæða til þess að þingmenn Norðvesturkjördæmisins komi saman til fundar og ræði sérstaklega þessar aðgerðir, hvernig þær koma út fyrir þennan landshluta. Það er ekki einleikið hvernig hann er að því er virðist ofsóttur af stjórnvöldum. Kannski er það vegna þess að hann er mjög háður fiskveiðum. Hann er mjög háður strandveiðunum og verður þess vegna einna harðast úti í því stjórnkerfi fiskveiða sem við búum við. Þarna er um að ræða landsvæði þar sem stutt er á miðin. Það hefur byggst upp vegna þess að menn voru í nánd við auðlindina. Það býr við nokkuð einhæft atvinnulíf sem einmitt tengist fiskvinnslu og fiskveiðum og verður þess vegna miklu viðkvæmara fyrir þeim breytingum sem leiða til þess að afli og fiskur hvorki berist þar á land né að möguleiki sé að vinna hann á svæðinu. Þessar aðgerðir hæstv. sjávarútvegsráðherra koma því mjög hart niður á þessum landshluta sem hefur einmitt nýtt sérstöðu sína til að styrkja atvinnulíf sitt. Hæstv. forseti. Ég vona að við í sjávarútvegsnefnd fáum tækifæri til þess að fara mjög nákvæmlega ofan í frumvarpið og breyta því í þá veruna að dagabátum verði gert kleift að stunda sjóinn á viðunandi grunni, að við höldum okkur áfram við að sett verði lágmark upp á 23 daga í sókn þessara báta. Setja má hugsanleg takmörk og alveg sjálfsagt er að skoða það að setja takmörk sem tengjast vélarafli skipanna eða stemma sókn þeirra með öðrum hætti, við fimm rúllur til dæmis, ef menn vilja fara út í svoleiðis tæknileg atriði. Ég tel þó að fara eigi mjög varlega í það. Þessi fiskveiðimáti er talinn með þeim vistvænstu sem við eigum völ á. Afli sem berst á land á að hafa alla möguleika á því að verða sá besti sem völ er á. Hann kemur ferskur að landi, á alla möguleika á því að koma mjög ferskur að landi þannig að hráefnið verði eins gott og nokkur kostur er. Þess vegna ætti sérstaða þessa bátaflota að vera nokkur og talsvert mikil út frá vistvænum sjónarmiðum á umgengni við auðlindina. Þessir bátar koma með allan afla að landi. Ekki er ekki hætta á að þeir verði vændir um brottkast af annarlegum hvötum. Þessir bátar eiga öll tök á því að koma með ferskastan fiskinn að landi. Vinnslurnar eru í æ ríkari mæli farnar að byggja á útflutningi á ferskum fiski þar sem ferskleikinn skiptir máli. Þar ætti þessi floti að hafa alla burði til þess að vera samkeppnisfær. Auk þess er ekki heldur er rétt að gera lítið úr þætti þessa flota í fiskveiði- og strandmenningu þjóðarinnar. Þó að nú sé lögð áhersla á kvótasetningu eða aflaheimildir þessara skipa, að ekki megi selja hana upp fyrir sig eða upp í aflaheimildir hinna stærri skipa, þá vitum við að lítið þarf til að þrýst verði á að það verði gert. Þegar stórútgerðin kallar er viðstaðan engin eins og við þekkjum frá undanförnum árum þannig að engu er að treysta þar. Virðulegi forseti. Ég ítreka að þetta er stórmál. Þetta er prinsippmál. Þetta er grundvallarmál. Ég vonast til þess að við í hv. sjávarútvegsnefnd fáum svigrúm til þess að breyta frumvarpinu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur hér lagt fram í þá veru að hægt sé að tryggja varanlegan rekstrargrundvöll og starfsdaga sóknardagabátanna um alla framtíð.

Hæstv. forseti. Í ljósi ummæla hæstv. sjávarútvegsráðherra. áðan um að hlutar þessa frumvarps styddust við svokölluð reynsluvísindi datt mér í hug grein eftir mikilvirkan og góðan rithöfund sem því miður er nú genginn á vit feðranna. Þessi ágæti maður hét Ásgeir Jakobsson og skrifaði margar bækur um sögu sjávarútvegs á Íslandi en einnig margar greinar um sjávarútvegsmál og þá einkum og sér í lagi fiskveiðistjórn. Þessar greinar birtust í blöðum hér á landi um margra ára skeið og eru margar hverjar ansi góðar og vel skrifaðar. Það er gaman að lesa bók sem kom út fyrir nokkrum árum síðan, tveimur, þremur árum síðan að ég held, eftir Ásgeir Jakobsson. Sú bók heitir Fiskleysisguðinn. Í þessari bók er ritgerðasafn Ásgeirs heitins Jakobssonar, greinar hans um fiskveiðistjórn. Mig langar því til að hefja mál mitt núna á því að lesa úr grein sem heitir: Rabbað við fuglinn með kýrhausinn. Hún hefst svona, með leyfi forseta: ,,Fuglinn með kýrhausinn er sá hluti þjóðarinnar sem heldur sig kunna flest ráðin í þjóðmálunum. Hann flýgur hátt um loftið blátt og horfir niður yfir landið og sér það skógi vaxið og epli á hverri grein og hann heldur, fuglinn, að hann sé að nema land og þar hafi ekki þjóð verið fyrr og því gefur hann flestu sín heiti. Í kýrhaus fuglsins er vit hans og þar stjórnað fluginu. Kýrhaus er vissulega ekki alheimskur haus ef hann er á réttri skepnu sem stendur fjórum fótum á jörð og bítur gras. En þó hann sé góður þeirri skepnu þá er hann það síður fugli í þunnu háloftinu. Þar ruglast margt í kýrhaus auk þess sem hann reynist fuglinum framþungur, leitar til jarðar, og flug fuglsins verður reikult. Í hausnum eru sérfræðingar þjóðarinnar, einkum þeir sem búa við ótraust fræði sín til að nota á jörðu niðri. Úr háloftunum rignir svo ráðum þeirra eins og skæðadrífu yfir jarðgöngufólk og það má finna fólk sem heldur að allar sendingar úr háloftunum séu frá æðri máttarvöldum og horfir gapandi til lofts og gleypir þau ráðin sem ofan yfir rigna. Fluggangur fuglsins hefur sem sé náð að festast í jarðlífi þjóðarinnar og má þess glöggt kenna í fjármálum, landbúnaðarmálum, heilbrigðismálum, skólamálum, tryggingamálum, húsnæðismálum, löggjöf og stjórnsýslu. Allt snýst þetta fyrir vindi háloftanna. Nú er röðin komin að sjávarútveginum.`` Þetta skrifaði Ásgeir Jakobsson árið 1991. Nú er komið að sjávarútveginum. Þá var komið að sjávarútveginum, hæstv. forseti. Þá var komið að því að sjávarútvegurinn yrði fyrir barði fuglsins með kýrhausinn, að hann yrði fyrir barðinu á þeim takmörkuðu vísindum sem fiskifræðin er, illu heilli, hæstv. forseti. Og nú, rúmum tólf árum síðar, er kominn tími til að þessi litli floti, svokallaður sóknardagafloti sem veiðir með handfærum, verði líka lagður undir vísindi fuglsins með kýrhausinn. Nú á að setja hann inn í kvótakerfi fuglsins með kýrhausinn, kvótakerfi sem við vitum öll, allir sem vilja vita, að byggir á afskaplega takmarkaðri vísindalegri þekkingu, kvótakerfi sem því miður hefur ekki skilað því sem vænst var til. Það vita allir sem vilja það vita. Hv. þm. Jón Bjarnason minntist áðan á að Frjálslyndi flokkurinn og Vinstri grænir hefðu staðið saman að frumvarpi til laga sem mælt var fyrir í þessum stól í mars og hefur síðan verið að velkjast í sjávarútvegsnefnd. Frumvarpið hefur að vísu fengið þar eðlilega meðferð ef svo má segja. Komnar eru ótal umsagnir við frumvarpið. Þetta frumvarp þessara tveggja flokka, Frjálslynda flokksins og Vinstri grænna, gengur út á það, hæstv. forseti, að leyfilegir sóknardagar hvers fiskveiðiárs skuli aldrei vera færri en 23. Það er líka tekið fram að þeim skuli fjölgað um einn fyrir hver 20 þúsund tonn af leyfðum heildarþorskafla umfram 230 þúsund tonn á hverju fiskveiðiári. Þetta eru 23 dagar á ári þar sem þessum flota skal vera leyft miðað við núverandi reglur að veiða á tímabilinu 1. apríl til loka október ár hvert. Þetta er nú allt og sumt, hæstv. forseti, 23 dagar. Maður skyldi ætla að ekki sé verið að biðja um mikið. En svo er því miður ekki. Hér er eins og verið sé að biðja fólk um að láta lífið fyrir einhvern málstað, að manni skilst, á málflutningi sumra sem hafa verið að andskotast af öllum mætti út í þennan litla flota á undanförnum árum, þennan litla flota sem veiðir með vistvænum veiðarfærum, hefur verið að veiða þetta á bilinu 5.500 til 11--12 þús. tonn af þorski á ári. Það er nú allt og sumt, herra forseti. Það er allt og sumt sem þessi litli floti er að veiða á hverju ári. Samt skal honum komið fyrir kattarnef með öllum tiltækum ráðum. Það hlýtur að skjóta mjög skökku við að menn skuli vera svo uppteknir af þessum litla flota að þeir séu reiðubúnir að ganga svona langt til að koma honum fyrir kattarnef þegar við vitum að breyturnar í samspili náttúrunnar, í því sem hefur áhrif á stærð fiskstofna, vöxt þeirra og viðgang, eru svo ótal margar. Ótal margir aðrir hlutir hafa eflaust miklu meiri áhrif á vöxt og viðgang nytjastofna í kringum Ísland en þessar trillur. Í fyrradag var birt frétt frá Hafrannsóknastofnun sem sagði skarfur er talinn éta um 10 þús. tonn af fiski á ári, skarfur, þessi eina fuglategund. Hvað skyldu þá allir hinir éta?  Eins og ég minntist á áðan, hæstv. forseti, höfum við lagt fram tillögu um 23 daga. Við höfum líka lagt til þetta með aukninguna, að þeim skuli fjölgað um einn fyrir hver 20 þús. tonn leyfðs heildarþorskafla umfram 230 þús. tonna heildarkvóta á hverju fiskveiðiári. Ég get lýst því yfir hér og nú að við erum reiðubúnir til að falla frá þessu aukningarákvæði en halda eftir 23 dögunum, að héðan verði afgreitt frá hinu háa Alþingi nú í vor frumvarp sem segir einfaldlega að leyfilegir sóknardagar hvers fiskveiðiárs handa þessum flota skuli aldrei vera færri en 23 og við það skuli sitja. Við skulum síðan láta þennan flota í friði, láta þetta duglega fólk sem gerir þessa báta út af mikilli elju í friði hér eftir, leyfa því að stunda sína atvinnu í friði fyrir peningafíklum sem reyna að gera sér mat úr kvótakerfi og nota til þess öll tiltæk ráð og róa af öllum mætti í stjórnarliðum eins og við höfum séð á undanförnum árum. Ég hygg að þetta yrði mjög skynsamleg ráðstöfun. Það má síðan fallast á að veiðigetu þessara báta verði stýrt með einhvern veginn. Ég sé að sjávarútvegsráðherra hefur sett ákvæði í frumvarpið um að ekki skuli heimilt að hafa fleiri en fjórar handfærarúllur um borð í báti. Ég get fallist á svona reglur. Þetta eru nefnilega mjög skynsamlegar reglur. Út á þetta gengur sóknarstýring. Sóknarstýringin gengur út á það að veiðigetu flotans á hverjum tíma er stjórnað og það gerir maður einmitt svona, með því að stjórna þeirri veiðarfæranotkun sem hver bátur getur leyft sér að hafa, það er að segja í þessu tilfelli fjölda handfærarúlla, ef um væri að ræða línubáta, lengd línu, netabáta, fjölda neta, trollbáta og dragnótabáta, stærð þeirra veiðarfæra. Þetta er mikilvæg breyta í því sem kallað er sóknarstýring. Þessari breytu hefur ekki verið beitt fram að þessu á þennan flota. Henni hefur alls ekki verið beitt og þar hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra brugðist hlutverki sínu. Hann hefur brugðist hlutverki sínu sem æðsti yfirmaður fiskveiðistjórnar við Ísland einmitt með því að leggja ekki inn svona breytur í reglugerðirnar, til dæmis fjölda rúlla. Ég er ekki sammála því að vélarstærð hafi nokkuð hér að segja og tel að það sé algert bull að innlima það í þessa lagasetningu. En hægt er að fallast á fjölda handfærarúlla. Minnst hefur verið á það, og náttúrlega er auðvelt að færa rök fyrir því, að þessi floti skiptir miklu máli fyrir byggðir landsins. Hann skiptir miklu máli fyrir atvinnulífið í sjávarbyggðum þessa lands. Þessi floti hefur orðið fyrir stanslausum skerðingum á undanförnum árum. Á síðasta ári höfðu þessir bátar 21 dag. Í ár stefnir í að þeir verði aðeins 19. Dögunum hefur hríðfækkað á undanförnum árum. Fiskveiðiárið 1996 höfðu þessir bátar alls 84 daga á árlega. Síðan var þeim fækkað í 40. Núna eru þeir sem sagt komnir niður í 19. Þess ber þó að geta til að gæta sanngirni að kerfinu hjá þessum bátum var breytt úr heilum dögum yfir í klukkutíma fyrir nokkrum missirum. Það var mikil bót og gerði þetta miklu manneskjulegri veiðiskap. Þegar við erum farnir að tala um það held ég að alveg væri rétt líka að afnema --- og ég býst við því að við förum að krukka í lögin í kringum þessa báta --- þá reglu að þessir bátar megi bara veiða hluta ársins, það er að segja frá 1. apríl til loka október. Það ákvæði á að fella á brott þannig að þeir sem eiga þessa báta muni hafa 23 daga, að sett verði þak á það hversu margar rúllur þeir mega vera með um borð og síðan að þeim verði í sjálfsvald sett hvenær þeir vilja róa til fiskjar á hvaða tíma ársins sem er. Það er í raun alveg fáránlegt að mönnum skuli meinað að sækja sjó við Ísland yfir vetrartímann því eins og við vitum geta oft komið langir kaflar með mjög góðu sjóveðri um hávetur. Þessi floti hefur ótvírætt haft mjög jákvæð áhrif á byggðir landsins, atvinnulífið allt í kringum landið eins og ég hef nefnt í ræðu minni. Þessir bátar fara allt í kringum landið, ef svo má segja. Þetta er mjög hreyfanlegur floti. Hann hefur mikla aðlögunarhæfni að veiðum á hverjum tíma og að gæftum á hverjum tíma. Við getum skoðað tölur yfir veiðar þessara báta. Ég er með svar við fyrirspurn sem ég lagði fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra í vetur um þróun aflamarks og veiðar smábáta. Þar vildi ég meðal annars fá að vita hver afli þessara báta hefði verið fiskveiðiárið 1998/1999 og til fiskveiðiársins 2002/2003 veiddur á handfæri. Ég hvet þá sem vilja kynna sér þessa fyrirspurn nánar að nálgast hana. Það er hægt að nálgast hana á vef Alþingis. Við sjáum að þessir bátar skipta töluverðu máli fyrir ýmsar hafnir allt í kringum landið og það er nokkuð stöðugt hvað landað er á hverjum stað. Ég get farið í tölurnar og nefnt til dæmis Sandgerði, Arnarstapa, Rif, Ólafsvík, Stykkishólm, Brjánslæk, Patreksfjörð, Tálknafjörð, Flateyri, Suðureyri, Bolungarvík, Norðurfjörð, Skagaströnd, Siglufjörð, Grímsey, Þórshöfn, Stöðvarfjörð og Djúpavog. Þetta eru allt staðir þar sem afli af svokölluðum krókabátum er samtals árlega yfir 100 tonn. Það mjög algengt að þessi skelfilegi floti, sem miðað við málflutning sumra er alveg stórhættulegur og á að vera að stela fiski frá mönnum sem telja sig eiga fiskinn í kringum landið, er kannski að landa á þessum plássum eitthvað á bilinu 100--350, 400 tonn árlega, á hverju fiskveiðiári. Það er nú allt og sumt í raun og veru, hæstv. forseti. Eins og ég nefndi áðan er þessi floti mjög hreyfanlegur. En samt, hæstv. forseti, sýnir þessi floti heimahöfnum sínum tiltölulega mikla tryggð. Það sýna tölurnar líka. Bátarnir frá Grindavík eru nokkuð hreyfanlegir og landa 40--80% af sínum afla í heimahöfn. Hið sama gildir um Keflavíkurbátana. Bátarnir á Akranesi landa hins vegar nánast öllum afla sínum í heimahöfn og hafa gert í gegnum árin. Þeir í Ólafsvík eru hreyfanlegir, bregða sér eflaust oft vestur. Grundfirðingarnir eru mjög tryggir sínum heimahögum. Svo eru það þeir í Hólminum, Stykkishólmi og Brjánslæk. Í Hólminum virðast þeir leita á önnur mið en heimamið og líka þeir á Brjánslæk. Drangsnesbátarnir eru mjög tryggir sínum heimamiðum, landa nánast öllu sínu þar. Hið sama gildir um bátana á Sauðárkróki og Grímseyingar eru að sjálfsögðu líka tryggir sínum heimaslóðum. Hið sama má segja um Hríseyinga, Akureyringa, 100%, Grenivík, 100% nánast öll árin, Húsavík, Kópasker, Þórshöfn, Borgarfjörð eystra, Seyðisfjörð, Neskaupstað, Fáskrúðsfjörð, Djúpavog og Hornafjörð. Þarna eru bátarnir mjög tryggir sínum heimahögum, landa nánast öllu í heimabyggð. Það er engum vafa undirorpið, hæstv. forseti, að þessi floti hefur mikið að segja fyrir atvinnulíf á þessum stöðum þennan tíma á hverju ári sem hann má veiða. Hann hefur mikið að segja. Það er mikil þjónusta í kringum þessa báta, töluvert mikil umsvif við landanir, frágang á fiski og öðru þess háttar, líka hvað varðar viðhald á tækjum og búnaði. Ég er því ekki í nokkrum vafa um að þessir bátar skilja tiltölulega mikið eftir á þeim stöðum sem þeir róa frá. Þá er ég að tala um peninga og atvinnu. En nú vilja menn sem sagt ganga milli bols og höfuðs á þessu. Það er alveg ljóst að ef á setja á hluta af þessum flota í kvótakerfi þá munu þó nokkuð margir velja kvóta. Síðan munu þeir bátar hverfa einn af öðrum. Þeir munu gufa upp og hverfa. Allt í einu sjást þeir ekki lengur. Þeim mun fækka. Eftir sitja hinir enn færri en áður, sóknardagabátar, og samstaða þeirra mun líka veikjast og eftir nokkur ár verður sama uppi á teningnum ef sú stjórn lafir áfram sem nú er við völd, sem ég vona náttúrlega að verði ekki. Þá mun áfram haldið að ganga í skrokk á þessum litla flota. Það tel ég mjög slæma þróun, hæstv. forseti, því þessi floti hefur svo mikið gildi. Ég er ekki enn farinn að tala um menningarlegt gildi þessa flota. Ég er ekki farinn að tala um gildi þessa flota fyrir félagslegar aðstæður á þessum stöðum. Ég er ekki farinn að tala um gildi þessa flota til dæmis fyrir ferðaiðnaðinn. Það er nefnilega svo að þegar þessir bátar koma inn til að landa á þessum litlu stöðum úti á landi þá hafa þeir mjög mikið aðdráttarafl til að mynda fyrir ferðamenn. Ég hef margoft séð erlenda ferðamenn standa á bryggjum og taka myndir af þeim, fylgjast með löndun úr þessu bátum þegar menn koma inn eftir daginn. Þó þetta sé hversdagslegt fyrir okkur þá er þetta sýn sem erlendir ferðamenn gleyma seint því þeir eru ekki vanir að sjá fiski landað nánast lifandi, úrvalshráefni úr Norður-Íshafinu landað úr bátum sem stunda vistvænar og manneskjulegar veiðar. Betri auglýsingu fær íslenskur sjávarútvegur ekki. Það er ég alveg sannfærður um. Betri auglýsingu fær hann ekki. Þessir bátar setja mikinn svip á hafnirnar allt í kringum landið. Þess vegna eru þeir mikilvægir. Annað getum við nefnt líka og það er nýliðun. Þessi litli floti hefur núna á undanförnum árum verið nánast eini möguleikinn fyrir unga, duglega menn til að komast inn í fiskveiðistjórnarkerfið, hefja eigin útgerð, verða eigin herrar, standa á eigin fótum, afla sér og sínum farborða með fiskveiðum. Þetta hefur verið nánast eini möguleikinn. En þessu ætlum við algerlega að loka núna. Þetta er alger fásinna. Það á að eyðileggja þetta fyrir einhver 11 þús. tonn af þorski. Þetta tekur engu tali. Menn verða að átta sig á því hvað þeir eru að gera, hvers konar óhæfuverk stefnt er í með því að ganga svona í skrokkinn á þessum flota. Nei, herra forseti. Við skulum miklu frekar setjast niður og smíða löggjöf, eins og ég sagði áðan, þar sem sett er 23 daga gólf fyrir þennan flota. Við getum takmarkað fjölda rúlla. Við skulum leyfa þeim að róa allan ársins hring þannig að menn geti hagað sínum veiðum með hagkvæmustum hætti, til dæmis róið um veturinn þegar fiskur er oftast hærra og láta síðan þessa menn og þetta fólk í friði, leyfa því að lifa sínu lífi, afla sér og sínum farborða heiðarlega með því að lifa á sinni mikilvægustu auðlind sem er fiskurinn í sjónum. Mér finnst ekki til of mikils mælst, hæstv. forseti, að hlusta á þessar raddir og verða við þessum óskum. Ég tel alveg sjálfsagt að skella á nefið á þeim sem nú eru að koma og ætla sér að reyna að væla út kvóta á trillurnar til þess að geta braskað með hann, til þess að geta selt sig út úr kerfinu og braskað með hann. Það tel ég gersamlega ótækt. Það verður að stöðva og koma í veg fyrir.

Herra forseti. Handfærakerfi var komið á með lögum að tillögu meiri hluta sjútvn. Alþingis í janúarmánuði 1999, eins og ég fór yfir og rakti í umræðu fyrr í vetur um annað frv. Síðan þá hefur töluvert verið rætt um löggjöfina um það kerfi og mikill áhugi á að koma á stöðugleika í því, að fá því lagaákvæði breytt sem kveður á um að dögum skuli fækka um 10% á ári og sett fast gólf í dagafjöldann, menn geti þannig náð jafnvægi í kerfið hvað varðar sóknarmöguleika. Það var líklega í marsmánuði á síðasta ári, fyrir síðustu kosningar áður en þing lauk störfum, að kynntar voru fyrir sjútvn. Alþingis hugmyndir sem Landssamband smábátaeigenda hafði lagt fyrir hæstv. sjútvrh. og höfðu verið í umræðunni á þeim tíma án þess að samkomulag næðist. Þær hugmyndir fólu í sér að setja lágmark á dagafjöldann og að á móti yrðu settar takmarkanir á sóknargetu bátaflotans, bæði hvað varðar fjölda á rúllum um borð í hverjum bát og vélarafl hvers báts þannig að menn gætu einnig náð stöðugleika í aflanum og komið í veg fyrir að þar yrði áfram aukning frá því sem verið hefur. Þetta mál var mikið til umræðu í síðustu alþingiskosningum, sérstaklega á þeim stöðum landsins þar sem handfæraveiðar hafa verið mikið stundaðar. Þær eru, eins og menn geta séð þegar þeir kynna sér gögn málsins, mikið stundaðar á norðvestanverðu landinu og þá sérstaklega á Vestfjörðum af þeirri einföldu ástæðu að þegar menn hafa takmarkaðan tíma til veiða þá leitast þeir við að vera þar sem fiskurinn gefur sig, líklegast til að veiða sem mest magn á þeim tíma sem til umráða er, sem er eðli sóknardagakerfis. Eftir því er farið á miðunum fyrir Vestfjörðum sem hefur leitt til þess að veiddur afli og landaður er að langmestu leyti á því svæði. Ef litið er til norðvesturkjördæmisins í heild þá er langsamlega stærstum hluta afla dagabáta landað þar. Hann er mikið unninn í sjávarplássum þar sem aflanum er landað eða á nærliggjandi stöðum. Má þar t.d. nefna Suðureyri, þar sem á annað þúsund tonn á ári kemur í land og er mestur hluti þess afla unninn á staðnum. Atvinnuleg áhrif þessa kerfis dreifast því öðruvísi en dreifingin á bátunum og það er ljóst að breytingar sem leiða til þess að menn veiði eftir öðru kerfi hafa mest atvinnuáhrif á þessu svæði landsins. Ég hef unnið að þessu máli eftir þeim línum sem menn lögðu á síðasta ári, að viðhalda dagakerfinu, viðhalda því handfærakerfi sem verið hefur en ná samkomulagi um gólf í dagafjöldann á móti takmörkunum á sóknargetu. Ég minni á að þetta mál var mikið til umræðu í sjútvn. á haustþingi þegar við ræddum um línuívilnun. Niðurstaðan í desember, þegar því máli var lokið, var að skilja eftir dagamálin. Meiri hluti sjútvn. setti í nefndarálit sitt ákvæði þar sem greint var frá því að málefni þeirra hefðu verið rædd í nefndinni en ekki hefði reynst unnt að leggja til tillögur um framtíðarskipan á málefnum þeirra. Hins vegar var lögð áhersla á að þeirri vinnu bæri að hraða. Með því var hæstv. sjútvrh. í raun falið að taka upp viðræður við Landssamband smábátaeigenda og ná samkomulagi við þá um framtíðarskipulag kerfisins, út frá því að kerfið yrði áfram, að sóknardagakerfið yrði áfram. Það eru þær forsendur sem ég tel að menn hafi unnið eftir, a.m.k. þær forsendur sem ég hef unnið eftir í málinu. Það urðu því veruleg vonbrigð að sjá að frv. sem hér kemur í þingsalinn felur ekki í sé samkomulag, eins og sjá má í Morgunblaðinu sl. föstudag, 14. maí. Þar er haft eftir framkvæmdastjóra Landssambands smábátaeiganda að hann sé afar ósáttur við frv. og fyrirsögn greinarinnar er ,,Gerir út af við dagakerfið``. Ég tel afar slæmt að ekki hafi tekist að ljúka þessu í samkomulagi hagsmunaaðila og hæstv. sjútvrh. sem hægt væri að leggja fyrir þingið til samþykktar. Ég hefði talið eðlilegt að fylgja því ef það hefði endað svo. Ég skal ekki leggja dóm á það hvers vegna ekki náðist samkomulag í málinu. Það gerir stöðuna miklu flóknari og erfiðari auk efnisatriðis frv. um að taka upp val, þannig að þeim sem eru í sóknarkerfinu er boðið upp á að velja að vera áfram í sóknardagakerfinu annars vegar eða hins vegar fara í krókaaflamarkið. Að mínu viti er það ekki það sem að var stefnt. Ég tel að það sé ekki í samræmi við það sem menn ætluðu sér, að leggja til breytingar sem gerðu út af við dagakerfið, sem er mat framkvæmdarstjóra Landssambands smábátaeigenda. Ég bendi á að þeir útgerðarmenn í dagakerfinu sem vilja fara yfir í krókaaflamarkið geta það. Þeir geta valið sér það að óbreyttum lögum. Það þarf ekki að setja sérstök lög til að leyfa þeim að velja það. Þeir geta einfaldlega selt báta sína og daga og notað andvirði þess til að kaupa sér bát og veiðiheimildir í krókaaflamarki. Þeim er þetta fullkomlega frjálst og hafa alla möguleika til þess. Það þarf ekki að útbúa sérákvæði í lögum til að gera þeim kleift að fara á milli kerfa. Pólitíska spurningin er: Vilja menn hafa dagakerfið áfram? Mitt svar er já. Ég vil hafa það áfram. Ég tel verulegan ávinning af því af ýmsum ástæðum. Ég vil gjarnan ná niðurstöðu í þessu máli þannig að sú verði reyndin. Afstaða mín í þessu máli er því ákaflega skýr. Ég tel það einnig galla á tillögu hæstv. ráðherra að hún kemur af stað illindum að óþörfu. Tillagan gerir ráð fyrir því, ef ég hef dregið réttar ályktanir af frumvarpstextanum, að dagabátarnir, færu þeir allir yfir í krókaaflamarkið, séu að veiða ekkert mjög langt frá því sem þeir hafa í reynd verið að veiða, þar sem þeim gefst kostur á að fá það ríflegan kvóta að kvótastaðan þeirra verður ekki miklu minni en heildarstaðan hefur verið. Á móti kemur að draga þarf frá aflamarkskerfinu þann kvóta sem þessir bátar fá að frádregnu því sem gert er ráð fyrir í lögunum, sem er um 1% af úthlutuðu þorskaflamarki. Þetta gætu verið 5--6 þús. tonn sem þarf að færa af aflamarksskipunum yfir á þessa nýju krókaaflamarksbáta, ef við gefum okkur að allir dagabátarnir færu þangað. Það hlýtur að vekja upp mjög hörð viðbrögð af hálfu aflamarksmanna. Ég bendi á að þetta er um tvöfalt meiri tilfærsla en fólst í línuívilnuninni sem samþykkt var í desember. Við þekkjum hvernig fulltrúar aflamarksbátanna eða LÍÚ a.m.k. tóku í þá tillögu. Ég tel þetta afleita lausn. Það væri miklu betri lausn að hafa þetta eins og er, að dagabátarnir veiði svipað og þeir hafa verið að veiða, aflamarksbátarnir hafi áfram þann kvóta sem þeir hafa í dag. Það vekur þá ekki upp deilur vegna þess að þar væri ekki um að ræða neina millifærslu. Gallinn við það að setja sóknardagabátana í kvóta er að það færir afla þeirra undir aflamarkið og leiðir til þess að lækka verður aflamark flotans sem því nemur sem þeir fá umfram það sem gert er ráð fyrir í lögunum. Því fylgja gríðarleg illindi ef þetta gengur eftir óbreytt. Ég held að menn eigi að forðast það ef kostur er að stofna til slíkra átaka. Ég bendi líka á annað sem ég held að hljóti að fylgja því að velja þá leið sem frv. gerir ráð fyrir. Ef valkostirnir verða eins og þar er teiknað upp er augljóst að langflestir hljóta að velja sér kvóta. Þá opnast sá möguleiki fyrir þessa handfærabáta að veiða sinn afla á línu. Þetta er fyrst og fremst þorskur og þar af leiðandi eiga þeir rétt á línuívilnun. Þá munu fleiri sækja línuívilnunina og ef menn ætla ekki að skapa meiri þrýsting á það eða enn meiri illindi í kringum hana þá verður að stækka línuívilnunarpottinn til að taka á móti hinni auknu sókn sem fylgir fleiri bátum sem nýta þann möguleika. Ég tók eftir því, herra forseti, í máli hæstv. ráðherra að hann taldi að hjá þeim útgerðum sem veldu sér aflamarkið, eða krókaaflamarkið, yrðu áhrifin á eiginfjárstöðuna jákvæð. Ég hygg að það sé rétt mat hjá hæstv. ráðherra. En hvað felst í þeim orðum að þetta hafi jákvæð áhrif á eiginfjárstöðu þessara útgerða? Það felst í því að það er verið að færa þeim veiðiheimildir sem eru verðmætari en þær veiðiheimildir sem þeir hafa í dag. Í því felst að til þeirra eru færð verðmæti umfram það sem þeir hafa í dag. Þau verðmæti eru auðvitað tekin af hinum, þ.e. aflamarksflotanum. Þess vegna verða átök um tilfærsluna sem ég tel að menn geti komist hjá. Ég tel hins vegar, herra forseti, að vilji menn búa til val, sem ég tel algeran óþarfa, verði valið að vera jafngilt. Valið má ekki fela í sé þá skoðun að menn ætlist til að menn velji bara annan kostinn. Það er ekkert val að stilla hlutunum þannig upp að búa til tvo kosti þar sem annar kosturinn er vondur og hinn er góður. Það er nánast fyrir fram gefin niðurstaða. Ég veit ekki, herra forseti, hvernig menn ætla sér að telja það sanngjarnt val á milli tveggja kosta þegar þeir hafa ekki einu sinni náð því marki sem þeir hafa stefnt að lengi, að setja gólf í sóknardagana. Það er ekkert gólf í þessu frv. Þeir bátar sem verða áfram í sóknardagakerfinu búa ekki við gólf því veiði þeirra verður meiri en veiði þeirra á fiskveiðiárinu 2002--2003. Þá fækkar dögunum frá þeim 18 sem hér eru settir fram. Það er auðvitað ekki sanngjarnt val að hafa annars vegar vel útilátna kvótabeitu og hins vegar kerfi sem á að vera með gólfi en ekkert gólf er í. Menn verða þá að endurhanna valkostina þannig að þeir séu sanngjarnir. Ef menn telja sanngjarnt að færa mönnum aukin verðmæti þannig að það hafi ákvæð áhrif á eiginfjárstöðu bátanna þá verður það að gerast í báðum kostunum. Það er ekki eðlilegt, að mínu mati, að stilla upp kostum þar sem annar færir mönnum verðmæti, sem menn að sjálfsögðu geta tekið út með því að selja veiðiheimildirnar, og hinn sem rýrir verðmæti þeirra sem róa í dag í sóknardagakerfinu. Það verður að vera jafngilt, herra forseti, til þess að það sé raunverulegt val. Að öðrum kosti eru menn að leggja fram frv. um einn kost, að kaupa menn yfir í kvótakerfið. Menn geta auðvitað haft þær skoðanir að það eigi að koma öllum yfir í kvótakerfi og síðan þessum tveimur kvótakerfum yfir í eitt kerfi, sem ég spái reyndar að sé fram undan, að það sé næsta skref í umræðunni um stjórn fiskveiða. Þeir sem eru í krókaaflamarkskerfinu munu fara að þrýsta á að sameina kerfin í eitt. Ég spái því að það sé fram undan á næstunni í þeim efnum. Herra forseti. Ég held að þetta frv. endurspegli á engan hátt þær væntingar sem menn hafa gert á undanförnu einu og hálfa ári um niðurstöðu í dagakerfinu. Það er ekki í samræmi við það sem við höfum talað um og lagt til og sagst ætla að stefna að. Ég vil halda mig við það sem ég hef sett fram í þessum málum og leitast við að fara yfir þetta mál með því hugarfari að það sé í samræmi við þau fyrirheit sem við höfum gefið. Við verðum svo að sjá til hvernig mönnum tekst í þeim efnum. Ég er jafnvel ekki frá því að það kunni að vera betra að þetta frv. liggi í sumar fremur en samþykkja það óbreytt. Ég held að það væri mikil afturför fólgin í því ef menn ætla sér að samþykkja þetta frv. óbreytt. Mér líkar satt að segja ekki að menn fari þá leið að bera kvóta á menn umfram það sem eðlilegt getur talist miðað við þær forsendur sem menn hafa gefið sér. Þess vegna er þetta frv. ekki mér að skapi. Ég skal engu spá um framhaldið, herra forseti. Það verður að koma í ljós við vinnu málsins í sjútvn. hvaða breytingu menn kunna að ná saman um og hver niðurstaðan verður. Það verður að koma í ljós í fyllingu tímans en afstaða mín til málsins liggur skýrt fyrir, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil fá að þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir mjög góða, skýra og málefnalega ræðu. Hann varpaði ljósi á ýmsa hluti sem ég hygg að margir hafi kannski ekki alveg fyllilega velt nógu vel fyrir sér áður en þeir settust niður og fóru að semja frv. Mig langar bara til að fá að heyra það alveg skýrt frá hv. þm. hvort hann geti hugsað sér að styðja eitthvað í frv. eða styður hann enn þá hugmyndina um 23 daga gólf eins og mig minnir að hann hafi reyndar lýst yfir á fjölmennum fundi sem haldinn var á Ísafirði þann 15. september í haust?

Herra forseti. Afstaða mín í þeim efnum er alveg óbreytt. Ég tel að menn eigi að vinna að því að ná samkomulagi um gólf í sóknardagakerfið eins og er. Ég vil að það gólf verði 23 dagar. Ég er tilbúinn til að vinna að samkomulagi um það. Ekki er hægt að fullyrða um það hvar menn næðu saman í þeim efnum, ég get verið tilbúin að fylgja samkomulagi t.d. milli hagsmunasamtaka og ráðherra sem fæli í sér eitthvað lægra gólf ef um það væri samkomulag. Það er skýr afstaða mín í málinu. Hins vegar finnst mér frv. vera svo langt frá því sem við höfum stefnt að að það þurfi að taka verulegum breytingum, að mínu viti, til þess að hægt sé að ætlast til að menn búi við það.

Herra forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson velti því fyrir sér hvort tilboðin, eins og hann orðar það, séu jafngild. Að mínu mati eru valkostirnir jafngildir. Þeir eru jafngildir hvað varðar fiskveiðiheimildirnar eða möguleikana til þess að veiða þorsk og það er það sem skiptir máli út frá sjónarmiði fiskveiðistjórnarinnar. Það gildir einu hvort fiskurinn er veiddur í kvótakerfi eða dagakerfi þegar kemur að því að meta stofnstærðina og aflamarkið. Þess vegna er ekki frá neinum tekið því verið er að veiða ekki 209 þús. tonn eins og aflamarkið segir til um heldur 220 þús. tonn plús vegna þess afla sem hér um ræðir og hann hefur alveg sömu áhrif á stofnstærðina innan og utan kvótakerfisins. Því eru þessi tilboð jafngild hvað aflamarkið áhrærir. Hvað varðar gólfið þá snerist umræðuefnið milli mín og Landssambands smábátaeigenda um það annars vegar að setja gólf í dagana og hins vegar að takmarka sóknina. Hvernig á að takmarka sóknina? Það er ekki eitthvað sem menn geta verið öruggir með. Þess vegna er öryggisákvæðið sett inn í frv. Öryggisákvæðið er miðað við afla fiskveiðiársins 2002/2003. Þá voru menn að veiða á 21 degi. Nú er gert ráð fyrir að gólfið verði 18 dagar á næsta fiskveiðiári og það eru bara þeir sem ekki vilja raunverulega takmarka veiðina með því að setja gólf í dagana sem ekki eru tilbúnir til að fallast á öryggisákvæði sem er þetta miklu hærra en heimildirnar verða með 18 daga gólfinu. Loks það að ég telji að eiginfjárstaðan batni við að menn velji að fara inn í kvótakerfið. Hv. þm. á ekki að vera neitt hissa á því að ég telji bæði eiginfjárstöðuna og rekstrarstöðuna verða betri í kvótakerfi en í sóknardagakerfi.

Herra forseti. Varðandi dagana. Ef að líkum lætur miðað við þetta tilboð munu þeir einir verða eftir í dagakerfinu sem hafa lélega viðmiðun. Þeir hafa ekki veitt mikið á þessu tiltekna fiskveiðiári og þeir mega lítið bæta við sig til þess að verða fyrir viðbótarskerðingu. Þetta ákvæði virkar því í raun og veru mjög fljótt til þess að skerða dagana niður fyrir 18. Það er auðvitað ekki að undra þótt hæstv. ráðherra segi að eiginfjárstaða manna batni þegar þeir fá svona ríflegan kvóta miðað við það magn sem flotanum er ætlað í lögunum. Kvótatilboðið er svo vel útilátið að það bætir eiginfjárstöðuna. Þegar menn reikna út hvað þeir eru með í verðmætum sem þeir geta selt eru það hærri fjárhæðir en það sem menn reikna út í dag þegar menn reikna verðmæti daganna og sérstaklega þegar verðmæti daganna rýrnar frekar en hitt vegna þeirrar óvissu sem er um framtíð kerfisins að óbreyttu. Það er því alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði að menn fá meiri verðmæti í hendurnar með kvótatilboðinu og það er gert vísvitandi til þess að lokka menn yfir í það kerfi.

Frú forseti. Við þurfum ekki að vera neitt ósammála hvað varðar eiginfjárstöðuna. Það er einfaldlega svo að veiðiheimildir í kvótakerfi eru verðmætari en veiðiheimildir í dagakerfi. Það er bara þannig. Það hefur hins vegar ekkert með magn heimildanna að gera, magnið sem er veitt. Það er alveg það sama. Þess vegna skiptir mig engu máli hvað varðar fiskveiðistjórnina hvort magnið er í dagakerfi eða aflamarkskerfi og að það séu meiri verðmæti hjá fiskimönnunum og útgerðarmönnunum í aflamarkskerfinu. Það skiptir engu máli upp á fiskveiðistjórnina. Síðan varðandi það sem hv. þm. sagði um þá báta sem hann ímyndar sér að verði eftir. Ég veit ekkert hverjir verða eftir eða hvort einhverjir yfir höfuð fara úr kerfinu, að þeir hafi svo litla viðmiðun og þeir geti ekki bætt við sig. En það sem Landssamband smábátaeigenda hefur verið að fallast á í umræðum við okkur og hefur verið með tillögur um sem hann vitnaði í frá því í fyrra, um vélastærðina og rúllutakmarkanirnar, er einmitt gert til þess að þeir sem hafa veitt lítið að undanförnu bæti ekki við sig því eitt af markmiðunum með málinu, og á það hafa bæði smábátaeigendur og ráðuneytið fallist á, er að ná jafnvægi í veiðarnar þannig að þessi hópur báta sé ekki alltaf að bæta við sig veiðiheimildum ár frá ári. Því er tómt mál að tala um það að þeir sem hafa litla viðmiðun hafi ekki möguleika samkvæmt frv. til að bæta við sig vegna þess að markmiðið er að þeir hafi þá ekki og það er markmið sem Landssamband smábátaeigenda deilir með mér og öðrum sem að þessu hafa komið.

Herra forseti. Það er býsna mikil leikfimi í röksemdafærslunni hjá hæstv. ráðherra. Málið er mjög skýrt. Menn ætluðu að setja gólf og það er ekkert gólf. Það þarf ekki að hafa fleiri orð um það. Menn ná ekki markmiðinu eða er það ekki markmið ráðherrans að setja gólf? Frv. ber ekki annað með sér en að það hafi aldrei verið markmið ráðherrans að setja gólf og hann náði ekki samkomulagi við Landssamband smábátaeigenda eins og að var stefnt og verkefni hans var. Hvers vegna skyldi það vera? Vegna þess að það er ekkert gólf. Og þegar menn ná ekki meginmarkmiðinu sem að er stefnt er ekki von að menn nái saman. Hæstv. ráðherra þarf einfaldlega að gera betur. Ég tel að hann hefði átt að reyna betur í þessum efnum. Ég vil svo segja af því að ég hafði ekki tíma áðan til að svara fyrsta atriðinu sem hæstv. ráðherra var með í fyrra andsvari að það er auðvitað mikill munur á því hvort sú veiði sem dagabátarnir í dag eru með á síðustu árum er eins og það er gert eða hvort menn færa það inn í kvótakerfið og færa veiðiheimildir á milli útgerðarflokka eins og stendur til með þessu frv. Það er frá öðrum tekið, hitt er það ekki. Alveg eins og línuívilnun var sett þannig inn að hún er dregin frá aflamarki aflamarksskipa en hins vegar er hafróaflinn og annað slíkt ekki dregið frá neinu því það er afli sem er utan við það sem ákvarðað er til aflamarks. Hæstv. ráðherra veit að það skiptir auðvitað sköpum varðandi það hvort friður er um niðurstöðuna eða ekki hvort menn rýra veiðiheimildir annarra báta á móti veiðiheimildum þeirra sem verið er að laga málin fyrir.

Frú forseti. Frumvarp hæstv. sjútvrh. um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, byggir á því að leyfilegum sóknardögum sóknardagabáta fækkar um 10% á næsta fiskveiðiári og miðað við viðmiðunarfjölda sóknardaga á yfirstandandi fiskveiðiári fækkaði þeim úr 19 í 18 daga. Meginbreytingin er sú og ber sérstaklega að fagna henni að nú er útgerðum báta með dagatakmörkun sem hafa leyfi til handfæraveiða gefinn kostur á að stunda veiðar og fá veiðileyfi með krókaaflamarki. Í frv. er gerð grein fyrir hvernig reiknigrunnur er fundinn út með tilliti til aflareynslu hvers báts í þorski og ufsa á öðru hvoru fiskveiðiárinu 2001/2002 eða 2002/2003. Reiknigrunnur hvers báts í krókaaflahlutdeild byggir á viðmiðunarreynslu hans og teljast 80% af upp að 50 lesta reynslunni og 60% af því sem umfram er og er miðað við óslægðan fisk. Virðulegi forseti. Þá er einnig tekið tillit til þeirra sem hafa lítið veitt. Lágmark er sett og skal reiknigrunnur í þorski aldrei vera lægri en 15 lestir miðað við óslægðan fisk. Andstæðingar þess að gefa útgerðum handfærabáta sem eru með dagatakmarkanir möguleika á að fara í aflamarkskerfið segja að nú sé verið að færa mönnum einhvern gjafakvóta. Það er mjög ósanngjarnt og gerir ekkert annað en skapa tortryggni í garð þessara manna. Sóknardagakerfið býður upp á að hægt er að kaupa og selja sóknardaga, þ.e. þeir eru framseljanlegir, og er það ekki ólíkt þeirri þróun um viðskipti sem er í stóra kerfinu. Verið er að gefa þessum aðilum tækifæri að velja um hvort þeir vilji sóknardaga eða fara í krókaaflahlutdeild í þorski og ufsa á næsta fiskveiðiári. Í áranna rás hefur verið mikill ágreiningur um sóknardagabáta og hefur mest borið á því fyrir alþingiskosningar hverju sinni. Vonandi linnir þessum ágreiningi ef þetta frumvarp nær fram að ganga. Fiskistofa hefur út frá forsendum frumvarpsins reiknað út hver valkostur hvers báts er miðað við aflamark og ef við skoðum hvernig sú skipting er í óslægðum þorski, virðulegi forseti, þá fá 55 bátar 15 tonn, 66 bátar fá úthlutað á bilinu 15--25 tonn, 75 bátar fá úthlutað á bilinu 25--35 tonn, 52 bátar fá úthlutað á bilinu 35--45 tonn, 29 bátar fá úthlutað á bilinu 45--55 tonn, 11 bátar fá úthlutað á bilinu frá 55--65 tonn og 4 bátar eru með meira en 65 tonn. Þetta eru 292 bátar með 8.800 tonn sem er tæplega 31 tonn á bát að meðaltali. Virðulegi forseti. Í áranna rás hefur verið mikill ágreiningur um sóknardagabáta og hefur mest borið á því fyrir kosningarnar eins og ég sagði. Ég tel þetta frumvarp skapa tækifæri til að ná meiri sátt í þessum hluta fiskveiðistjórnarkerfisins. Ég fagna því jafnframt að ekki er gefinn kostur á því að selja sig út úr þessu kerfi, það er að þeir stóru gætu keypt aflamark þeirra minni. Það er mjög mikilvægt. Ég skal viðurkenna að ég hefði viljað hafa þennan valkost skýrari. Þar á ég við það að miðað við þann fjölda eigenda skipa sem hafa valkosti gilti sú regla að ef 60--65% þeirra sem velja annan valkostinn frekar en hinn þá væri það niðurstaða fyrir alla. Þá kæmi í ljós hvort við ætlum að vera áfram í sóknardagakerfinu eða færa alla þessa aðila yfir í krókaafla að hluta til. Með því lokuðum við þessum ágreiningi og sköpuðum töluvert meiri vinnufrið hjá þessum aðilum, svo og stjórnmálamönnum. Virðulegi forseti. Ég skal viðurkenna að þegar maður kemur úr sjávarplássi þar sem útgerðarfyrirtæki hafa lagt mikið undir og verið í aflamarkskerfinu hafa veiðar smábáta alltaf verið að taka meira til sín og skerða hjá þeim sem eru í stærra kerfinu. Í sóknardagakerfinu árið 1998/1999 voru 5.575 tonn veidd af þorski, 1999/2000 6.914, 2000/2001 8.437, 2001/2002 12.424 tonn og 2002/2003 11.009 tonn. Það hafa margir dagakarlar, eins og þeir nefna sig þegar þeir kynna sig, hringt í mig eða sent mér tölvupóst ásamt því að ég hef fengið senda undirskriftarlista um 100 eigenda dagabáta þar sem þeir hafa hvatt til þess að fá umræðu um málefni sóknardagabáta á þeim forsendum að fara í svokallað kvótakerfi í stað sóknarstýringar. Eftir að hafa kynnt mér þessi mál og þær forsendur sem þeir leggja fram tel ég það vera sanngjarna kröfu og frumvarp sem hæstv. ráðherra leggur fram býður fram þann valkost. Þetta snýst um atvinnuöryggi 400--500 fjölskyldna og tryggir að hægt sé að byggja á þessu til framtíðar og gera áætlanir í samræmi við það. Þó svo að kvóti þessara aðila verði minni en þeir hafa verið að veiða þá eru margir kostir sem hjálpa til að vega upp þann mismun. Má þar nefna að hjá mörgum er lausafjárstaðan mjög erfið, enda er mikil óvissa um úthlutun sóknardaga á hverju ári. Í sóknardagakerfinu mega dagabátar einungis róa frá 1. apríl til 31. október ár hvert. Með því að fara í kvótakerfið geta þeir aðilar sjálfir ákveðið hvenær og hvert þeir sækja fisk í sjó. Með því að stjórna sinni sjósókn sjálfir geta þeir valið stærri og betri fisk með því að veiða á öðrum árstíma og fengið þannig hærra verð sem vegur töluvert þungt þegar borinn er saman mismunur annars vegar á veiði síðastliðinna ára og úthlutunar á krókaaflamarki. Það er líka staðreynd að það tekur oft meiri tíma að sækja betri fisk en stunda veiðar á smáfiski yfir sumartímann. Gæði smáfisksins eru ekki sambærileg og töluvert meira er af ormi í smáfiski. Réttilega hefur verið bent á að minna komi af fiski yfir sumartímann með þessum breytingum og það er líklega rétt að mínu mati. Aftur á móti er verið að skapa mikil aflaverðmæti og meira gæðahráefni en er í dag ef þessar breytingar ná fram að ganga. Þróun á veiðum sóknardagabáta hefur verið með þeim hætti að veidd hafa verið upp í 12 þúsund tonn af þorski á einu ári eins og áður hefur komið fram. Virðulegi forseti. Í frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra eru settar reglur um leyfilegan fjölda handfærarúlla um borð í hverjum bát og breytingar á vélum báta sem leiða til aukningar á vélarafli í hestöflum og hafa áhrif á fjölda sóknardaga. Það er staðreynd að fjöldi handfærarúlla um borð í báti og ganghraði hans skiptir veigamiklu máli fyrir aflagetu hans. Ef engar takmarkanir verða settar er ljóst að það þarf að fækka dögum enn frekar ef við ætlum að vera áfram í sóknardagakerfinu því þessir bátar eru margir orðnir það öflugir að þeir munu einungis skerða veiðar þeirra minni og aflvana þar sem töluverður hluti af tíma þeirra fer í siglingu til og frá þeim fiskimiðum sem þeir róa á. Virðulegi forseti. Í sjávarútvegsnefnd hefur þingmannafrumvarp um gólf á sóknardögum ekki verið tekið til afgreiðslu þar sem von var á frumvarpi frá hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það er ljóst miðað við þær umræður sem ég hef orðið var við á þingi að ágreiningur er um þetta mál. Einhverjir hefðu viljað á gólf og eingöngu sóknartakmarkanir. Aðrir viljað breytingar og setja alla þessara dagabáta í kvóta. En hæstv. sjávarútvegsráðherra fer bil beggja í þessum málum. Ég er einn af þeim, eins og áður hefur fram komið í ræðu minni, sem vildu sjá alla dagabáta í aflamarki og trúi ekki öðru að ef stærri hluti þeirra aðila sem gera út dagabáta vilja fara þá leið þá fái þeir sterkt bakland Landssambands smábátasjómanna til þess að svo geti orðið því þeir eiga að vinna að hagsmunum sinna manna í félaginu. Virðulegi forseti. Ég hef einnig orðið var við að töluverður ágreiningur er af hálfu LÍÚ um frumvarpið og það er ekkert óeðlilegt þegar við skoðum sögu og þróun veiða smábáta. Vonandi verður hægt að vinna þetta mál faglega og við erum skyldug að taka mest tillit til þeirra aðila sem eru í þessari atvinnugrein en þó með þeim takmörkunum sem setja þarf um veiðar úr þorskstofninum. Við ræðum mikið um kostnað við hafrannsóknir og eftirlit. Er hægt að hagræða og spara á einhverju sviði og jafnvel auka fjárframlög sem því nemur í enn meiri hafrannsóknir? Það er mitt mat að ef við færum með alla sóknardagabáta í aflamarkskerfi þá væri hægt að spara töluvert. Það er dýrt að vera með tvö kerfi. Við það gæti því skapast nokkur sparnaður. Með tvískiptu kerfi hefur skapast mjög mikill ágreiningur milli útgerðarhópa og við stjórnmálamenn höfum einnig komið töluvert inn í þær deilur og oft skapað meiri vandræði en minni. Allt of oft hefur orðið að bregðast við með sértækum aðgerðum. Af framansögðu er ljóst að breytingar hæstv. sjávarútvegsráðherra eru byggðar á framtíðarsýn og styrkingu núverandi fiskveiðistjórnarkerfis, það er aflamarkskerfis. Virðulegi forseti. Í fyrramálið er fundur í sjávarútvegsnefnd. Þar munu fulltrúar Fiskistofu og sjávarútvegsráðuneytisins mæta og fara yfir frumvarpið. Þar munu jafnvel liggja fyrir upplýsingar um fjölda skipa miðað við heimahöfn, löndun í hverri höfn og vinnslu í hverri höfn þannig að það eru mjög gagnlegar upplýsingar sem þar liggja fyrir og mjög athyglisverðar. Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra sem við erum að fjalla um verði afgreitt nú á þessu þingi sem senn fer að ljúka. 

Frú forseti. Þetta mál snýst ekki eingöngu um þá sem eru fyrir í kerfinu. Mig langaði að beina þeirri spurningu að formanni sjávarútvegsnefndar þingsins hvort það muni auðvelda nýliðun að breyta þessu í kvótakerfi.

Virðulegi forseti. Í þessu kerfi í dag eru 292 bátar. Það er þannig með nýliðun að aðilar eru að kaupa sóknardaga. Það er engin breyting þar á. Það verður verðmyndun líka á aflaheimildum eins og er í öðru kerfi þannig að ég sé ekki að nein breyting verði á því. Menn þurfa náttúrlega að hafa hluta af eigin fé þegar þeir fara í fjárfestingar og bakland síns banka þegar menn fjárfesta og það er grunnur að nýliðun.

Frú forseti. Þetta svar stangast á við það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði. Hann sagði að þetta muni hækka eiginfjárstöðu fyrirtækjanna og það verður mun erfiðara að komast inn í greinina. Telur fulltrúi Sjálfstæðisflokksins það ekki vera alvörumál? Ég hélt að þetta kerfi væri nógu lokað. Ég hefði talið að menn ættu að reyna að tryggja nýliðun í sjávarútvegi. Hefur formaður sjávarútvegsnefndar engar áhyggjur af því?

Virðulegi forseti. Kerfið er lokað í dag með 292 bátum. 

Hæstv. forseti. Það var alveg með ólíkindum að hlusta á hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, formann sjávarútvegsnefndar flytja ræðu sína. Ég trúði varla mínum eigin eyrum. Hann sagði að þessi breyting mundi leiða til aukinnar sáttar. Sáttar um hvað? Hefur hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, formaður sjávarútvegsnefndar, ekki lesið þær umsagnir sem hafa borist nefndinni um frumvarp Frjálslyndra flokksins og Vinstri grænna um að setja 23 daga gólf, um að staðið yrði við loforðin, dýru loforðin úr kosningabaráttunni frá þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, ekki síst í Norðvesturkjördæmi? Hefur formaðurinn ekki lesið þessar umsagnir? Þær eru nánast einróma frá félögum trillukarla allt í kringum landið og hagsmunasamtökum þeirra og snúast um það að þeir styðja þetta frumvarp. Þeir styðja 23 daga gólf og vilja ekkert annað. Svo er verið að tala um að það verði einhver sátt. Heyr á endemi! Ég held líka að hv. þm. ætti að kynna sér ályktanir Landssambands smábátaeigenda síðustu mörg undanfarin árin. Einróma, hæstv. forseti, allt í kringum landið eru trillukarlar sammála um að verja beri gólf fyrir dagabátana og að þetta gólf eigi helst að vera 23 dagar. Síðan eru aðrar óskir, til dæmis þær að menn fái að haga sókn sinni eftir eigin höfði og þeir fái að róa allan ársins hring ef þeir kæra sig um. Ég tel að ef farið yrði eftir þessum óskum frá því fólki sem hefur atvinnu sína og lífsviðurværi af þessum bátum mundi nást sátt. Ástæðan fyrir því að aldrei hefur náðst nein sátt um þetta er sú að það hefur verið mjög mikil óvissa í kringum rekstur þessara báta. Hverjum skyldi það nú vera að kenna, hæstv. forseti? Jú, það er hæstv. sjávarútvegsráðherra sem ber fyrst og fremst ábyrgð á því og síðan er það ríkisstjórnin. Flóknara er það ekki.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson spyr hvað ég væri að meina með sátt við fiskveiðistjórnarkerfið. Ég segi: Ég vil fá að sjá alla í aflamarkskerfinu. Það er ekki flókið. Þú sagðir að komið hefðu góðar umsagnir um frumvarp ykkar. Það var mjög einfalt. Þar var bara valkostur um 23 daga. Núna eru tveir valkostir í þessu frumvarpi. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson segir að allir vilji þetta. Þá segi ég: Eigum við þá ekki bara að una niðurstöðu þeirra aðila sem eru í kerfinu? Þeir kjósa um það. Það getur vel verið að það komi aðrar umsagnir þegar reynir á mennina sjálfa. Landssambandið er kannski á móti þessu og hefur tilkynnt okkur það. En það er 292 aðilar í þessu kerfi. Erum við bara ekki sammála um það, ég og þú, að ef meiri hlutinn kýs 

Forseti vill áminna hv. þingmann og þingmenn um að ávarpa forseta en ekki hverjir aðra í þingsal.

Já.

Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að ekki hefur náðst sátt er einfaldlega sú að þessum litla flota, þessum svokallaða dagaflota sem er aðeins að veiða í kringum 10 þúsund tonn á ári, hafa ekki verið tryggð rétt rammaskilyrði, stöðug rammaskilyrði og óvissu um framtíð hans eytt. Um það snýst málið. Svo er annað. Umsagnir þær sem hafa borist eru mjög samhljóma frá trillukörlum allt í kringum landið. Ályktanir Landssambands smábátaeigenda eru líka mjög samhljóma. Er hv. þm. Guðjón Hjörleifsson að fullyrða að félög smábátaeigenda allt í kringum landið, forsvarsmenn þeirra og síðan forsvarsmenn Landssambands smábátaeigenda, séu ekki að vinna í umboði félagsmanna sinna, vinna þau störf og gæta þeirra hagsmuna sem þeir voru kosnir til? Hvers konar málflutningur er þetta?

Virðulegi forseti. Ég sagði að gefin hefði verið umsögn um eitt frumvarp með 23 daga. En það er ekkert verið að ræða það í dag. Nú er verið að ræða frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra og þar eru tveir valkostir. 

Varst þú ekki kjörinn á þing til að semja lög?

Ég er sáttur við þetta frv.

Frú forseti. Fyrst vil ég segja að hið umrædda val í frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra er ansi bágborið því að í fyrsta lagi er ekki sett gólf í því vali þegar dagabátasjómenn velja sér áfram sóknarmark heldur er talan 18 sett inn. Hún er í dag 19 og ekkert gólf er sett á þar að lútandi. Í öðru lagi eru takmarkanir á handfærarúllum og svo framvegis. Ég vil spyrja hv. þm. Guðjón Hjörleifsson hvort hann hafi skoðað --- ég heyrði hann minnast á það í ræðu sinni áðan að viðbætur í heildarafla til handa smábátamönnum dragast náttúrlega af kvóta þeirra sem eru í stóra kerfinu og þá mikið til af kvóta útgerðarmanna í Vestmannaeyjum sem jafnan eru með stór skip og stóra báta. Telur hv. þm. Guðjón Hjörleifsson það heilaga reglu að fiskur sem veiðist í reit númer eitt þurfi endilega að dragast af fiski sem er veiddur í reit númer tvö? Til að skýra þessa spurningu betur þá er það svo að í hvert skipti sem breytingar eru gerðar á kerfi smábátasjómanna þá reiðir LÍÚ sverðið til höggs og reynir að vega að þeim breytingum sem um er að ræða. Ástæðan er einföld og í raun skiljanleg því að í hvert skipti sem aukning verður hjá annars mjög arðbærri útgerð smábátasjómanna þá minnkar heildarþorskvóti Íslendinga og þeir tapa á því. Þess vegna finnst mér það grundvallarmisskilningur í ráðuneytinu að halda að fiskur sem er veiddur í reit númer eitt þurfi endilega að dragast af fiskum sem eru veiddir í reit númer tvö. Hefur hv. þm. Guðjón Hjörleifsson velt þessu fyrir sér?

Virðulegi forseti. Ef við skoðum söguna og þróun þessara veiða þá sagði ég að frá 1999 hefði þessi afli farið úr 5.500 tonnum í 12.400, sem er besta árið, en var 11.009 á síðasta ári. Hæstv. ráðherra sagði að ef þetta færi í aflamark þá færi aflamarkið úr 209 þúsund tonnum í 220 þúsund tonn þannig að við erum að setja þetta í einn heildarpott. Það sem gerist með breytingunni er að prósentuhlutfall hjá smábátamönnun hækkar, það lækkar hjá þeim stóru, en miðað við að þetta sé sami afli upp úr sjó í tonnum. Það er engin breyting. Þetta reiknast sem ein heild. Það er bara þróunin, 5.500 tonn í 12.400 tonn á þremur árum sem kallar á viðbrögð.

Frú forseti. Hv. þm. Guðjón Hjörleifsson svaraði ekki spurningu minni. Ég held að hann hafi ekki skilið hana. Það er einu sinni svo í störfum Hafrannsóknastofnunar Íslands sem leggur til gögn og tekur í raun ákvörðun með sjútvrh., þó kannski eingöngu sjútvrh., um heildarafla á þorski á Íslandsmiðum, að þá eru 5 eða 10 þúsund tonn til eða frá í þessu kerfi orðnar ansi litlar tölur í samanburði ef við tökum dæmi. Ég var frystitogarasjómaður í fjögur ár. Á frystitogurum er til að mynda verið að vinna þorsk á Bretlandsmarkað, roðlausan með beini. Ákveðinn nýtingarstuðull er tekinn fyrir en nýtingin er í raun 5--6% minni eins og allir sem til þekkja vita. Gefum okkur það að frystitogarar hér við land séu að veiða 100 þúsund tonn af þorski og það sé 5--6% munur á nýtingarstuðli Fiskistofu og raunnýtingu á þeim afla sem kemur upp úr skipinu. Þá eru það 5.000--6.000 tonn. Þetta skiptir ekki máli þegar verið er að finna út úr því hvað við eigum að veiða mikið af þorski á hverju fiskveiðiári. Það er ekki horft á þessar breytur. Til að mynda er ekki einu sinni horft til áætlaðs brottkasts sem menn vita ekki einu sinni hvað er mikið. Þess vegna finnst mér ótrúlegt að í hvert skipti sem þessi litli floti sem dagabátasjómenn eru berst fyrir rétti sínum og lífsviðurværi, hvort sem það eru 2, 3, 4 eða 5 þúsund tonn til eða frá, að það sé grundvallarregla að fiskur í reit einum skuli dragast af fisk í reit tvö. Því verð ég að beina þeirri spurningu aftur til hv. þm. Guðjóns Hjörleifssonar: Telur hann það rétt í ljósi þeirra óljósu veiða 

Virðulegi forseti. Við erum komin mjög djúpt í umræðuna í andsvörum að fara að ræða um málefni frystitogara en ég ætla að segja að miðað við þær breytingar sem eru að gerast þá fara þessar aflaheimildir í 4,8% af heild. Það er alveg ljóst. Og talandi um brottkast, að það verði langtum meira, þá er alveg ljóst að miðað við þá niðurstöðu sem liggur fyrir --- við verðum líka að treysta sjómönnunum, þeir eru líka ákveðnir eftirlitsmenn fyrir okkur  
            

Við skulum leyfa hv. þm. að ljúka ræðu sinni.

Netabátar og trollbátar eru með töluvert meira aflaverðmæti en smábátar á þessum tíma. Þess vegna vilja þeir ná betri nýtingu á hærra verði til að geta rekið þá eins og menn í betra rekstrarumhverfi.

Frú forseti. Eins og oft áður þegar við ræðum frumvörp eða þáltill. sem tengdar eru sjávarútvegi þá tala menn af mikilli tilfinningu og oft og tíðum vilja málefnin skolast að einhverju leyti til en þó er eitt alveg ljóst af þeim umræðum sem farið hafa fram í dag og þarf enga meðalgreind til að gera sér grein fyrir því að um það frv. sem hér hefur verið lagt fram eru ákaflega skiptar skoðanir, bæði í þingsal og milli þeirra aðila sem stunda þær veiðar sem hér er um að ræða og annarra sem hafa tjáð sig um frv. eins og það liggur frammi. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagðist hafa orðið fyrir vonbrigðum þegar hann sá þetta frv. hæstv. sjútvrh. og er hann kannski ekki sá eini sem orðið hefur fyrir vonbrigðum með það því ég verð að lýsa því líka fyrir mína hönd að þegar ég sá frv. varð ég einnig fyrir vonbrigðum. Það kom fram í máli hv. þm. Guðjóns Hjörleifssonar, formanns sjútvn., að legið hefði fyrir ansi lengi eða frá því á haustdögum þingmannafrv. um bátana í sóknarkerfinu og að það frv. snerist um að setja gólf í svokallað dagakerfi. Hann hefði ekki treyst sér til að taka það frv. fyrir í sjútvn. vegna þess að von væri á frv. frá hæstv. sjútvrh. og höfum við í raun beðið eftir því alveg frá því snemma á haustdögum á síðasta ári. Okkur var tjáð að hæstv. sjútvrh. væri að semja við Landssamband smábátaeigenda og væri að reyna að ná einhverri sátt í málinu og hann mundi síðan koma með niðurstöðu sína í þingið og eins til hv. sjútvn. þegar hann hefði náð samkomulagi við Landssamband smábátaeigenda. Það er kunnara en frá þurfi að segja að um það frv. sem hér er lagt fram er ekki sátt við Landssamband smábátaeigenda. Þeir hafa sagt sjálfir að um það sé ekki samkomulag og þessar tillögur geri út af við það sem við þekkjum sem dagakerfi. Það eru einnig skiptar skoðanir milli varaformanns og formanns sjútvn. og það er kannski ekki oft þegar mál eru lögð fram af hæstv. ráðherra að við upplifum það að formaður í nefnd eins og sjútvn. og varaformaður í sömu nefnd séu algerlega á öndverðum meiði um efni frv. sem lagt er fram.  Hvað er það sem við erum að velta fyrir okkur þegar við sjáum þetta frv.? Ég verð að segja eins og er að ég hef haft helgina til að kynna mér frv. Ég varð fyrir vonbrigðum með efni þess og ég varð líka fyrir vonbrigðum þegar ég heyrði að sjútvrh. var að kynna frv. um sóknarkerfið og dagabátana á fréttamannafundi úti í bæ áður en það var lagt fram á þingi þannig að við þingmenn og sjávarútvegsnefndarmenn gætum kynnt okkur efni þess áður en það færi í fjölmiðla. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir miður að við skulum upplifa það varðandi mál sem hefur tekið jafnlangan tíma í umræðu og við höfum verið að bíða jafnlengi eftir og raun ber vitni, þingmenn og sjávarútvegsnefndarmenn, að heyra það fyrst á fréttamannafundi í fjölmiðlum um hvað frv. snýst áður en það er lagt fram í þingsölum. Kemur þetta kannski aðeins inn á virðingu framkvæmdarvaldsins gagnvart Alþingi eins og við höfum upplifað það undanfarnar vikur og sérstaklega undanfarna daga. En að því slepptu, hvað sjáum við í frv. þegar það kemur loks fram? Þetta er ekki, eins og komið hefur fram, frv. um gólf í dagabátakerfi. Hér er verið að bjóða mönnum tvo kosti, tvo jafngilda kosti, segir hæstv. sjútvrh. Það þarf ekki að lesa lengi til að gera sér grein fyrir því hvað hér er verið að bjóða. Annars vegar er verið að bjóða aðila sem er að velta fyrir sér að byggja hús eða kaupa hús að hann geti fengið einbýlishús á sjávarlóð í föstu skipulagi og húsið getur alltaf gengið kaupum og sölum og mikið af seljendum og kaupendum og hins vegar er verið að bjóða honum kofa með moldargólfi eða engu gólfi í óskipulögðu hverfi sem hann getur hugsanlega átt von á að verði minnkaður frá ári til árs ef hann er svo vitlaus að velja kofann. Auðvitað er alveg stórundarlegt að hlusta á hæstv. sjútvrh. þegar hann stendur í pontunni og segir: Að sjálfsögðu erum við að bjóða tvo jafngóða kosti. Hæstv. ráðherra kemur upp í andsvar og spilar sig nánast heimskan þegar hann er spurður út í sín eigin ummæli um eiginfjárstöðu fyrirtækja fyrir og eftir ef þau velja kvóta. Að sjálfsögðu skilur hæstv. ráðherra nákvæmlega um hvað málið snýst. Annars vegar er verið að bjóða mönnum það sem hægt er að líta á sem ,,varanlega eign`` sem getur gengið kaupum og sölum, nánast eins og peningaseðlar eða verðbréf, og hins vegar er verið að bjóða mönnum heimild til að fara út á sjó og ná í fisk þó með því fororði að dögunum geti fækkað verulega milli ára og ekkert lágmark þannig að dögunum gæti fækkað og enginn veit fyrir fram hvar þeir mundu enda. Það er því alveg ljóst þegar hæstv. sjútvrh. leggur fram þetta frv. að honum er eitt í hug. Honum er það í hug að bjóða mönnum einn kost til að reyna að koma til móts við þá sem hafa verið að tala um gólf í dagabátakerfið, sumir þeirra í hans eigin flokki. Við skulum ekki gleyma því að hv. þingmenn Norðvest. hafa flestallir talað um það í sölum Alþingis að setja þurfi gólf í dagabátakerfið, ekki verið að tala um kvóta þar, þannig að þau sjónarmið eru uppi innan flokks hæstv. sjútvrh. Við heyrðum varaformann sjútvn. úr Framsfl. lýsa sjónarmiði sínu hér og við höfum heyrt sjónarmið fleiri framsóknarmanna sem ganga í sömu átt þannig að hæstv. ráðherra er í raun að reyna að gera það sama og hann gerði með línuívilnunina. Hann er að snasa þá sem hafa verið að kalla eftir þessu með því að leggja fram tillögur sem ganga alls ekki í þá átt sem menn eru að biðja um, en þeir standa frammi fyrir einhverju frv. sem kallað er dagabátafrumvarp og þar er boðið upp á að menn haldi áfram í sóknarkerfi. Við getum ekki þrætt fyrir það, það er boðið upp á það þó að sá kostur sé, eins og ég sagði, kofinn á móti einbýlishúsinu þegar verið er að bjóða. Það er því ekkert val. Ef frv. fer í gegn eins og það er sett fram þýðir það endalok sóknarkerfisins. Það þýðir endalok dagabátanna. Það þýðir að allir bátar fara í kvótakerfi og þeir bátar sem hér um ræðir, þeir 292 bátar, fara allir í krókaaflakerfið. Við getum spurt: Er það svo slæmt? Ég hef ekki myndað mér endanlega skoðun á því hversu slæmt eða gott það er. En það er alveg ljóst að gerist það horfum við fram á verulegar breytingar á sóknarmunstri þeirra báta og við horfum fram á talsvert miklar breytingar á því hvernig þeir ná í sinn afla, hve mikill sá afli verður og hvar honum verður landað og hvar hann verður unninn. Það getur vel verið að það sé ekkert sniðugt að vera með slíkt kerfi að þeir sem eiga smábáta flykkist vestur yfir sumarið, reyni þar eins og þeir mögulega geta að ná í sem flest tonn á sem skemmstum tíma, þurfa að fara burt frá fjölskyldum sínum og lifa í verbúð í þorpi vestur á fjörðum til þess að reyna að hámarka afkomu sína. Það getur vel verið að þetta sé ekki sniðugt kerfi. En þessir sóknardagar eru kerfið sem við höfum núna og við eigum þá bara að segja eins og er, ef við erum að bjóða mönnum upp á það eða setja mönnum stólinn fyrir dyrnar um að halda áfram í því kerfi, og segja við þá: Þið þurfið að fara í kvóta. Við eigum þá bara að segja það. Við eigum ekki að sigla undir fölsku flaggi og setja fram tvo valkosti þar sem auðsjáanlega gengur ekki að velja annan kostinn. Það er þá miklu hreinna að segja bara: Allir þessir bátar fara í kvóta. Annað sem mig langar að tala aðeins um í frv. er 10. maí. Áður hefur verið talað um 10. maí í umræðunni og það er sú dagsetning sem miða skal við þegar verið er að velta fyrir sér vélarstærð báta. Ég held að við hljótum að velta því fyrir okkur, eins og fram kom í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, að við gætum verið eða erum örugglega að setja afturvirk lög með þessum hætti vegna þess að þeim mönnum sem gerðu smíðasamning eða samning um að breyta vél í bát sínum fyrir nokkuð mörgum mánuðum síðan gat alls ekki verið ljóst á þeim tíma að það þýddi að dagarnir þeirra mundu skerðast ef þeir ætluðu í það kerfi. Við hljótum að velta því fyrir okkur í fullri alvöru í sjútvn. með hvaða hætti við getum komið til móts við þá aðila sem svo er ástatt um því að það er ekki mönnum bjóðandi að setja lög þar sem menn hafa verið að vinna við fyrirtæki sitt í góðri trú og gera það eins vel og þeir mögulega geta og fá svo, eins og hv. þm. Kristján Möller sagði í umræðunni, ríkishramminn í höfuðið algerlega án þess að geta nokkuð borið hönd fyrir höfuð sér eða vitað að hrammurinn sé á leiðinni. Ég vil ekki segja reglustrika heldur ríkishrammur. Hvað þýðir það ef frv. verður að lögum og bátarnir fara allir að velja kvótann? Hvað þýðir það? Það kom fram áðan að þetta væru 292 bátar. Það eru eins og fram kom hjá hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni, sem mér þætti vænt um að sjá framan í, 55 bátar sem fengju lágmarkið sem verið er að bjóða í kvótanum, 15 tonn. Hvaða bátar eru það? Að einhverju leyti geta það verið bátar sem einhverra hluta vegna náðu ekki stærri viðmiðun á þeim árum sem miðað er við en að mestu leyti má reikna með að þetta séu það sem sumir hafa viljað kalla hobbíkarlar. Það má reikna með að þetta séu tiltölulega vanbúnir bátar sem hafa verið að sækja meira í sportveiði yfir sumarið en í alvöruveiði og séu með aflareynslu upp á kannski 4 til 8 tonn en tilboð hæstv. sjútvrh. til þeirra er að þeir fái 15 tonna kvóta. Það þýðir fyrir þessa aðila, marga hverja, þó að þetta séu bara 15 tonn að þetta er gott tilboð vegna þess að það sem þeir gera og hljóta að gera er einfaldlega að halda áfram sínu hobbíi að fara út á sjó yfir sumarið og ná í 4, 5, 6 tonn en þá selja þeir líka frá sér 8, 9, 10 tonna rétt eftir að þeir eru komnir inn í þetta kerfi og með því að selja frá sér 10 tonna rétt eru þeir að hafa í kringum 7 millj. fyrir það í varanlegu krókaaflamarki, en halda samt sem áður áfram að gera nákvæmlega það sama og þeir hafa verið að gera. Með því að ríkið ákveður að setja þessi lög færir það þessum aðilum 6, 7, 8 millj. í vasann og þeir halda áfram að gera nákvæmlega það sama og þeir hafa gert hingað til. Hvað gerir þetta fyrir þá sem hafa veitt mest? Það eru ekki margir bátar. Það eru sex bátar sýnist mér sem fengju yfir 65 tonna viðmiðun. Sá sem fengi mest fengi 93 tonn. Það er alltaf gott að velta fyrir sér hvaða áhrif þetta hefur í praxís. Það er enginn vandi að fara yfir lagatexta og lesa hann fram og til baka og halda að maður viti hvað hann þýðir, en best er að setja hann í praxís. Hvað þýðir það fyrir þá sem starfa undir þeim lögum sem við erum að setja? Sá bátur sem hefur mestu reynsluna og fengi hæsta krókaaflamarkið, 93 tonn, er kominn þarna með varanleg verðmæti, ígildi peningaseðla, ígildi skuldabréfa sem tryggur greiðandi er að upp á 72--73 millj. kr. Í dag eru menn í sóknarkerfi og dagarnir eru ekki verðlausir, ég geri mér fulla grein fyrir því, 18 dagar á því verði sem þeir hafa verið að ganga í kaupum manna í millum á 900 þús. til ein milljón. Ef við reiknum 950 þús. á daginn eru 18 dagar í kringum 17 millj. kr. Það er svo einfalt. En hvers virði eru dagar í því kerfi sem hæstv. sjútvrh. er að bjóða upp á? Hvers virði eru dagar þegar þeir eru búnir að velja sig út úr kerfinu sem það vilja gera og einhverjir aðrir bátar einhverra hluta vegna, vegna vandræða sem þeir hafa lent í eða vegna þess að þeir geta ekki valið sér kvóta út úr kerfinu og séu einfaldlega komnir á hausinn strax og reyna að hanga inni í kerfinu með þá von eins og hingað til hefur oft gerst að með því að vera í slíku kerfi geti menn kannski samið seinna um að fá aðeins meira og aðeins meira og svo endað með því að fá varanlegan kvóta. Ég held að þeir aðilar sem eru með daga í dag, 18 daga að verðmæti 17 millj. kr. ef þeir selja þá frá sér, séu með verðlausa vöru ef lögin ganga eftir, algerlega verðlausa vöru. Ef við tölum hins vegar um að setja 23 daga gólf eins og margir hafa talað um, ég hef heyrt marga þingmenn tala um 23 daga í gólf bæði hér inni, í sjútvn. og ég tala nú ekki um fyrir kosningar þegar menn fara um á fundum. Ef við gefum okkur að verðmætið sé það sem það hefur verið, í kringum 950 þús., þýðir 23 daga gólf verðmæti upp á tæpar 22 millj. kr. fyrir alla sem eru í kerfinu. Ef menn geta treyst því að þetta sé gólfið þá munu þessir dagar taka verð og það mun vera varanlegt þannig að allir þeir aðilar sem eru þó í þessu kerfi vita að hverju þeir ganga. Það er fast verð á dag en það fer ekki eftir einhverri reynslu sem ómögulegt var að gera sér í hugarlund að mundi skila þessu verðmæti sem nú er verið að bjóða í frv. hæstv. ráðherra. Ég sagði í upphafi máls míns, frú forseti, að það væru skiptar skoðanir um frv. og það er ekki ofsagt. Það eru mjög skiptar skoðanir um það. Ég sem sjávarútvegsnefndarmaður hef fengið mörg tölvubréf frá þeim sem starfa í þessu kerfi og sitt sýnist hverjum. Fer það svolítið eftir því í hvaða stöðu menn eru. Sumir eru í þeirri stöðu að þeir vilja endilega fá kvóta og ég skil það ósköp vel. Auðvitað skil ég menn sem eru í þeirri stöðu að með því að setja lög veita þau þeim varanlega í hendur peningaseðil eða verðbréf að verðmæti tugi milljóna króna. Auðvitað skil ég slíka menn. En við sem setjum lögin verðum að horfa á heildarhagsmuni og velta fyrir okkur hvernig munstur við viljum sjá. Viljum við sjá sóknardagakerfið hverfa? Það er í raun verkefnið hjá okkur í sjútvn. þegar við förum yfir lagafrv. Það er spurningin. Viljum við sjá sóknardagakerfið hverfa? Ef við viljum sjá það hverfa breytum við frv. þannig að við tökum út valkostinn um kofann sem enginn getur valið og veltum þá fyrir okkur hvernig hinn kosturinn getur litið út fyrir alla. Er það eðlileg skipting sem verið er að bjóða upp á að þeir sem fá 15 tonn geti selt frá sér fyrir 6--7 millj. og haldið áfram að gera það sem þeir voru að gera eftir sem áður? Er það eðlileg skipting að einhver fái 70--80 millj. kr.? Við þurfum að velta því fyrir okkur ef við viljum fara þá leið að leggja af sóknardagakerfið. Ég held reyndar að það sé engin sátt um að gera það en við hljótum að þurfa að velta því fyrir okkur, þegar við hlustum á hæstv. sjútvrh. mæla fyrir frv. sínu, hlustum svo á hv. formann sjútvn., sem ég er alltaf að leita að í salnum, og varaformann sjútvn. með allt annað sjónarmið en formaðurinn, við hljótum að gera okkur grein fyrir að við þurfum að setjast niður og við þurfum að velja. Mér sýnist að ef við reiknum aflaheimildirnar eins og þær eru miðað við tillögur sjútvrh. sé heildarverðmætið upp á rúma 7 milljarða kr. á markaði, þ.e. bara rétturinn til að sækja, ef menn selja kvótann varanlega frá sér sé hann rúmir 7 milljarðar kr. í verðmæti. Aftur á móti ef við kíkjum bara á dagana og 18 daga eins verið hefur þá hafa þeir gengið á markaði fyrir um það bil 4,9 eða tæpa 5 milljarða kr. Þarna munar u.þ.b. 2 milljörðum kr. í tilboði ráðherrans til þeirra sem eru í kerfinu og við hljótum að velta því fyrir okkur hvort verið sé að yfirbjóða til þess að losa sig við sóknardagakerfið sem hæstv. ráðherra hefur ekki hingað til viljað hafa og hefur verið eitur í hans beinum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson kom aðeins inn á dagakerfið, að það væri ekki fullkomið kerfi. Eflaust má tína til röksemdir sem segja að það sé ekki fullkomið kerfi. Það má tína til slíkar röksemdir varðandi allar tegundir fiskveiðistjórnar. Það má finna á þeim bæði kosti og galla. Ég er sannfærður um að þetta kerfi hafi það marga kosti að það sé fyllilega á vetur setjandi. Það er svo ótal margt sem mælir með því að ég tel að það ætti frekar að leyfa því að lifa, endurbæta það og byggja það frekar út. Til að mynda eins og ég nefndi í ræðu minni fyrr í dag með því að setja gólf í kerfið, við getum sett veiðitakmarkanir á bátana, þ.e. ákveðið hámarksrúllufjölda, og síðan finnst mér sjálfsagt og eðlilegt að þessum bátum sé leyft að róa allan ársins hring. Það mundi sennilega gera það að verkum að menn leituðust meira við að róa frá sinni heimahöfn. Ég tala nú ekki um ef við mundum síðan rýmka aðeins meira til og láta þá hafa fleiri daga en 23 þannig að menn hefðu þá tíma til að sinna veiðunum ef svo má segja og þá haga veiðum sínum frá sinni heimahöfn þar sem þeir eru með hús sín og fjölskyldur í staðinn fyrir að lifa eins og hálfgerðir kúrekar hafsins í dag á þeytingi allt í kringum landið með tilheyrandi kostnaði. Ég tel að þetta væru hlutir sem við ættum miklu frekar að íhuga og við eigum ekki einu sinni að hugsa þá hugsun sem hv. þm. Jón Gunnarsson gaf í skyn að maður ætti hreinlega bara að vera heiðarlegur og ganga hreint til verks og setja þessa báta inn í kvóta. Mig langar síðan að nota síðustu sekúndurnar sem ég hef til umráða til að spyrja hv. þm. Jón Gunnarsson Samf. hvort hann sé eindregið þeirrar skoðunar að sóknardagakerfið eigi að vera áfram og hvort hann styðji það að sett verði gólf eins og lofað hefur verið, 23 daga gólf.

Frú forseti. Ég hef stutt það í atkvæðagreiðslu í þinginu þannig að óþarfi er að spyrja um það. Það er rétt hjá hv. þm. að dagakerfið eins og við þekkjum það er ekki fullkomið kerfi. Auðvitað er ákveðin rómantík í því fólgin að geta farið út á sjó og veitt meðan pláss er í bát og gott fiskirí er, en það er ekki fullkomið kerfi þegar við vegum saman magn, gæði, atvinnu, hvenær fiskur er tekinn o.s.frv. En ég er alls ekki á því að við eigum að leggja það kerfi af eða slá það af því ég held að það að vera með möguleikann á að sækja með þeim hætti sem smábátarnir hafa verið að gera, séum við þó með tæki sem segir okkur hvert fiskiríið er, þ.e. við vitum ef vel fiskast að það er mikill fiskur á slóðinni. Í því kvótakerfi sem við erum með í dag höfum við yfirleitt aldrei hugmynd um það því ef það er fiskur og mikið fiskirí forða menn sér og reyna ekki einu sinni að ná þeim fiski sem hægt er vegna þess að þeir eiga ekki kvóta eða aflaheimildir fyrir honum. Hv. þm. sagði að ég hefði sagt að kerfið væri varla á vetur setjandi en nú þekkir hann náttúrlega eins og ég að þetta er sumarkerfi að mestu leyti en ekki vetrarkerfi þannig að ég held því fram að það sé ekki á vetur setjandi enn þá a.m.k. að vera með sóknarkerfi á smábátum yfir veturinn. En ég þarf ekki að svara því skýrar en ég hef gert, ég hef greitt því atkvæði í atkvæðagreiðslu að sett verði 23 daga gólf þegar menn voru að velta því fyrir sér. Og ef við ætlum að halda í sóknardagakerfið verðum við að gera það eins og menn, við verðum að gera það þannig að hægt sé að lifa á því annars er betra að leggja það af.

Hæstv. forseti. Gera það eins og menn og gera það þannig að menn lifi af því. Ég er alveg hjartanlega sammála þessu. Ég fagna því þó að heyra þá yfirlýsingu frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að hann styðji þetta 23 daga gólf sem við erum að reyna að berjast fyrir. Það þýðir þá að öll stjórnarandstaðan ætti að geta verið sammála um þetta í þeirri pólitísku baráttu sem nú fer í hönd, einmitt til að verja þetta kerfi, baráttu sem ég tel að sé gríðarlega mikilvæg og verði hreinlega að vinnast. Það verður að hrinda aðförinni að þessum flota. Hann er svo mikilvægur í mörgu tilliti. Ég minntist ekki á einn hlut í ræðu minni áðan, þann að þessi floti er, eins og hv. þm. Jón Gunnarsson sagði, mjög mikilvægt tæki fyrir okkur til að fylgjast einmitt með fiskigengd og aflabrögðum á grunnslóð. Þetta er floti þar sem brottkast er til að mynda ekki vandamál, þar sem menn velja ekki fisk eins og hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, formaður sjútvn., komst svo skemmtilega að orði áðan í ræðu sinni, að menn gætu valið fisk ef þeir væru komnir í kvótakerfi en það gætu þeir ekki í dag. Það er alveg rétt. Í dag velja menn ekki fisk. Menn hirða þann fisk sem þeir fá, draga inn fyrir borðstokkinn og koma með hann í land vegna þess að allur fiskur er peningar og í sóknardagakerfinu er tíminn peningar. Ég tel að margt af því sem menn hafa sagt miður um þetta sóknardagakerfi, eins og það að menn stundi veiðar í kapp við tímann, mundi á margan hátt lagast af sjálfu sér ef þeir hreinlega slökuðu aðeins á þessu kerfi, létu menn ekki vera að veiða undir þessari pressu, leyfðu þeim að veiða allan ársins hring ef þeir kjósa svo og gæfu þeim rúman tíma. Það er ekki það mikill afli sem þessir bátar eru að fiska. Þetta eru 8--12 þús. tonn af þorski á ári. Það er allt og sumt. Af hverju getum við ekki unnt þeim þess?

Frú forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni að handfæraveiðar í sóknarkerfi eru mikilvægur hluti til að mæla fiskigengd á grunnslóð. Gleymum því ekki að við erum að nota sóknarmælingar í kerfinu okkar. Togararallið er ekkert annað en sókn. Það er farið og sótt og mælt hver afli er á sóknareiningu. Sama er með netarallið eins og það var. Það var ekkert annað en sókn, við notuðum sókn til að mæla hvaða fiskur væri á slóðinni með því að fara á sömu staði á sama tíma og framkvæma þær veiðar með sama hætti og gert hafði verið áður. Mælingar með sókn eru fyrir hendi í kerfinu og þær munu alltaf þurfa að vera fyrir hendi í kerfinu. Ef aftur á móti allir smábátar færu í kvóta yrðum við að setja upp það sem við kölluðum smábátarall. Við yrðum að búa til einhvers konar sóknarrall á smábátum til að mæla fisk á grunnslóð. Við þurfum ekki að gera það í dag vegna þess að allir þessir bátar eru í raun mælingartæki og mæla hver aflinn er á grunnslóð. Ég hlakka, frú forseti, til að heyra í fleiri stjórnarliðum hér. Tveir eru búnir að tala. Annar talaði í suður og hinn talaði í norður og ég bíð spenntur eftir því hvort við heyrum ekki í fleirum þannig að hér tali kannski einhver í austur og svo kannski kemur einhver þingmaður frá Framsfl. og talar í vestur. Þá höfum við allar höfuðáttirnar og vitum hvert verkefni okkar er í sjútvn.

Virðulegi forseti. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns vil ég segja að ég panta að fá að tala í norðvestur. Það veiðistjórnarkerfi sem gilt hefur um hluta smábátanna og við höfum kallað dagabátakerfið er mjög mikilvægt. Það fer ekkert á milli mála og það birtist m.a. í því að 300 útgerðarmenn hafa kosið sér þetta fyrirkomulag til að stunda útgerðir sínar á og þessi veiðiskapur hefur verið mjög þýðingarmikill fyrir einstakar byggðir landsins, sérstaklega veiðihluti þessa kerfis vegna þess að það hefur skilað býsna miklum afla á land í tilteknum höfnum og þannig auðvitað skapað heilmikla vinnu. Hins vegar er mjög mikilvægt að menn átti sig á því að þetta er sumarkerfi eins og margoft hefur komið fram í þessari umræðu. Þetta er kerfi sem fyrst og fremst býr til verðmæti hluta úr árinu, yfir hásumarið í meginatriðum, og er þess vegna ekki grundvöllur til atvinnusköpunar á heilsársgrunni. Þetta er hins vegar gríðarlega mikilvæg viðbót og búbót í mörgum byggðarlögum og hjá mjög mörgum sjómönnum og útvegsmönnum og ég held að enginn ætti að gera neitt lítið úr því. Það er a.m.k. alls ekki það sem ég geri. Ég hef þvert á móti verið mjög mikill talsmaður þessa kerfis og unnið að því eins og ég hef getað, bæði að verja það og styrkja á undanförnum árum. Ef við skoðum þetta í dálitlu samhengi sjáum við að á undanförnum árum hefur dagakerfið, seinna klukkutímakerfið, styrkst á margan veg. Það er alveg ljóst mál að veiði þessara báta hefur aukist og sýnir það með öðru að þetta kerfi hefur verið að styrkjast. Grundvöllur útgerða þessara báta hefur verið að styrkjast og það hefur m.a. komið fram í því að útgerðarmenn bátanna hafa verið að endurnýja þá. Við höfum verið að sjá öflugri báta koma inn í þetta kerfi. Við höfum líka brugðist við með ýmsum hætti, t.d. þegar fyrirkomulag svokallaðra þakbáta, báta sem máttu veiða tiltekið magn í tiltekinn tíma, var tekið upp og það afnumið. Við tókum um það ákvörðun á sínum tíma og mig minnir að um það hafi verið sæmileg sátt í þinginu. Það er þá eitt af því fáa í þessu fiskveiðistjórnarkerfi sem sæmileg sátt var um. Svo var það lagt niður og þá var málunum stillt þannig upp að það var búið til tiltekið val sem var auðvitað mjög á annan veginn. Það var augljóslega miklu betra fyrir þakbátana að velja sig inn í dagabátafyrirkomulagið. Þannig var það og þannig fjölgaði þessum bátum og þessi útgerðarflokkur varð miklu fjölmennari en áður. Þetta með öðru hefur líka orðið til þess að efla kerfið, gera það miklu sterkara en það var. Síðan höfum við verið að bregðast við eindregnum óskum smábátasjómanna víða af landinu með því t.d. að koma á þessu klukkutímafyrirkomulagi sem ég býst við að allir fagni. Þetta var hins vegar mikið baráttumál, það var hvorki auðsótt né augljóst vegna þess að mjög margir voru á móti því, mjög margir töldu að þetta yrði til þess að auka afla þessa útgerðarflokks. Mjög margir eru á móti því. Það er ekki eins og menn hafa stundum látið í veðri vaka og mér hefur fundist aðeins votta fyrir í þessari umræðu að annars vegar séu hinir stóru vondu útgerðarmenn innan LÍÚ sem séu á móti kerfinu og hins vegar allir hinir. Það er ekkert þannig. Það eru mjög skiptar skoðanir um þetta fyrirkomulag eins og við þekkjum og þess vegna hefur verið eilíf varnarbarátta að verja það og tryggja í sessi. Þetta er engu að síður gríðarlega mikilvægt fyrirkomulag og þess vegna höfum við reynt að treysta það til lengri tíma. Menn hafa dálítið verið að tala um nýliðunina, aðganginn inn í kerfið, bera saman við kvótakerfið o.s.frv. Ég vil hins vegar líka vekja athygli á því að það er mjög mikilvægt að átta sig á því að þetta veiðifyrirkomulag er að því leytinu eins og kvótakerfið að hér er um að ræða einstaklingsbundinn veiðirétt, framseljanlegan einstaklingsbundinn veiðirétt. Mönnum er að vísu ekki úthlutað kílóum eða grömmum, en mönnum er hins vegar úthlutað dögum. Dagarnir hafa svo verð, eins og hv. þm. Jón Gunnarsson fór svo ágætlega yfir áðan. Af hverju skyldu þeir hafa verð? Vegna þess að þeir gefa mönnum rétt, rétt sem aðrir hafa ekki sem ekki eiga þessa daga. Síðan velta menn fyrir sér af hverju verðmæti daganna sé eins og það er. Það felur í sér væntingar, þegar menn telja að aflinn geti orðið mikill og menn geti haft miklar tekjur hækkar verðmæti daganna að því gefnu að verðið á fiskinum sé hið sama. Ég er þeirrar skoðunar að þetta fyrirkomulag sé prýðilegt og grundvöllur þessa fyrirkomulags sé fyrst og fremst sá að þetta sé einstaklingsbundið kerfi, kerfi sem er úthlutað til tiltekinna útgerða og útgerðirnar geta síðan framselt það. Þetta er algjört grundvallaratriði. Eitt af því sem mundi styrkja verðmæti þessa kerfis í sessi er gólf. Þegar menn hafa það í huga og vita að það mun aldrei lækka umfram eitthvað tiltekið verður það mjög líklega til þess að hækka verðmæti daganna. Mér finnst mikilvægt að menn átti sig á þessu vegna þess að mér finnst að menn slái þessu saman eða geri ekki greinarmun á því. Auðvitað verður það þannig að ef við festum í sessi dagakerfið, búum til gólf, verður til verð og það verður auðvitað að öllum líkindum til enn þá hærri aðgangstakmörkun inn í þetta kerfi. Þannig er þetta bara. Ef menn fara virkilega að trúa því að þetta kerfi festi sig í sessi og menn geti treyst því að þetta séu 18 dagar sem menn síðan geta höndlað með sín á milli til að skapa sér betri lífsafkomu, menn fari að hafa af því hagsmuni að einn veiði meira, einn hafi fleiri daga og annar noti færri, mun þetta einfaldlega valda því að verðmæti þessa fyrirkomulags mun aukast. Við höfum líka séð það á undanförnum árum, dagarnir hafa verið að fá verð, ekki síst eftir að framsalið kom og líka vegna þess að menn hafa séð möguleikana á því að auka afla sinn með því að stækka bátana, gera þá öflugri. Ég er ekki sammála hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni um það t.d. að stækkun véla og þess háttar hafi ekki áhrif á veiðigetuna. Við sjáum það á þeim tölum sem Landssamband smábátaeigenda hefur kynnt fyrir okkur nokkrum sinnum á sjávarútvegsnefndarfundum að það er greinileg línuleg samsvörun þarna á milli, þegar bátarnir verða öflugri með stærri vélar o.s.frv. eykst veiðigeta þeirra. Það er bara þannig. Fyrir því eru mjög margar ástæður. Þegar afli dregst saman á veiðislóðinni geta menn kippt og fært sig til. Ef þeir eru á öflugri bátum geta þeir gert út með miklu öflugri hætti. Það liggur alveg fyrir að þannig er þetta. Sá sem hér stendur hefur verið, og er, talsmaður þessa kerfis. Ég er alveg sannfærður um að dagafyrirkomulag, sóknartengt fyrirkomulag, getur verið ef vel er á málum haldið fullkomlega jafngott kerfi efnahagslega og aflahlutdeildarkerfi eða kvótakerfi. Þá þurfa að vera til staðar ákveðnir hlutir, t.d. þurfa menn líka að hafa tæki til þess að stjórna sókninni, ekki bara með dögunum heldur líka með afli skipanna. Þannig er það framkvæmt alls staðar í heiminum þar sem ég þekki til þar sem þetta er gert af einhverju viti og menn eru í raun og veru að reyna að stjórna sókninni. Það hefur komið fyrir í þessari umræðu að menn hafa verið að víkja að sjónarmiðum okkar þingmanna í Norðvest., m.a. sjálfstæðismanna. Ég vil a.m.k. tala fyrir mína hönd í þeim efnum, ég hef alltaf talað mjög skýrt í þessum efnum. Á fundi á Ísafirði sem haldinn var einhvern tíma í fyrra, 13. september hygg ég það hafi verið, sem menn hafa vitnað til var ég spurður að því af góðum félaga mínum hver afstaða mín til dagakerfisins væri. Ég svaraði því þar og nú verð ég að byggja á frásögn eða endursögn eða uppritun skulum við segja, endurritun, Magnúsar Þórs Hafsteinssonar og geng út frá því að þetta sé hið kórrétta svar. Ég man það a.m.k. ekki öðruvísi og leyfi mér að lesa það, með leyfi virðulegs forseta, þannig að það liggi alveg fyrir hver afstaða mín í þessu máli hefur verið, og er. Þar segir svo, virðulegi forseti: ,,Fyrst og fremst vil ég bara árétta það sem ég var að segja hér áðan. Ég held að það þurfi að gera tvennt varðandi dagakerfið, þ.e. annars vegar að setja í það gólf og hins vegar að tryggja það að sóknarmátturinn aukist ekki í heild sinni. Það er mjög mikilvægt til þess að verja þetta dagakerfi í heild sinni að það sé líka gert jafnframt því að gólfið sé sett í kerfi því við vitum að ef það er ekki gert, þá mun sóknarmátturinn halda áfram að aukast og þá verður ekkert sem ver þetta kerfi. Þannig að ég er eindregið þeirrar skoðunar og menn eiga að tala hreint út um það`` --- og líka Jón Bjarnason og vík ég nú að mínum ágæta kollega --- ,,að það þurfi að koma tvennt til til þess að verja kerfið, bæði gólfið og líka hitt að koma í veg fyrir það að sóknarmarkið vaði upp úr öllu valdi því þá getum við, enginn okkar, varið þetta kerfi. Menn eiga að tala heiðarlega um það.`` Þannig er þetta. Þetta er það sjónarmið sem ég hef haft uppi í þessu. Það yrðu að koma til mjög strangar sóknartakmarkanir ef við ættum að verja þetta kerfi. Það er algjörlega útilokað eins og frv. hv. þingmanna Frjálsl. og Vinstri grænna leggur til, að setja bara gólf við 23 daga og síðan ekki söguna meir. Þannig er það frv., algjörlega ábyrgðarlaust frv. og alveg handónýtt fyrirkomulag við stjórn á veiðum, hvort sem er á 300 smábátum eða einhverju öðru. Það er einfaldlega alveg útilokað að menn geti stundað slíka fiskveiðistjórn því að það er engin fiskveiðistjórn. Ef menn ætla að stjórna með sóknarmættinum verða menn að hafa líka kjark til þess að segja hvaða áhrif það hefur. Ef það á að ná tilskildum árangri mun það auðvitað eiga að tryggja tiltekinn sóknarmátt. Hins vegar er sóknarkerfið þess eðlis að við vitum að aflinn eykst við tilteknar aðstæður og hann dregst síðan saman. Það er ekki hægt að mæla það upp á kíló og gramm. Það er bara þannig. Eitt árið getur aflinn farið eitthvað upp og annað árið fer hann niður og við sjáum það t.d. núna að það er engin tilviljun að afli smábátanna er svona mikill núna. Það er bæði vegna aukinnar veiðitækni og þekkingar manna á þessum veiðiskap með nýrri tækni en líka hitt, sem skiptir gríðarlega miklu máli, að ástandið á grunnslóðinni er eins og allir þekkja. Það hefur bara einfaldlega verið gjöfult á grunnslóðinni. Þetta er hins vegar kerfi sem er að því leytinu mjög viðkvæmt að þetta er handfærakerfi og það er sóknartengt. Sérstaklega meðan við höfðum sólarhringsfyrirkomulagið olli þetta kerfi því að menn voru stundum í vandræðum með að ná dögunum sínum. Einhver hv. þingmaður talaði um það áðan að það væri svo óskapleg pressa eða kapp í þessu kerfi og þá vil ég vekja athygli á því að eins og málin hafa verið að þróast hafa mjög margir klukkutímar brunnið inni vegna þess að þetta kerfi hefur verið sveigjanlegra en áður og margir dagar brunnið inni vegna þess að menn voru að bíða eftir gæftunum. Í morgun hringdi í mig ágætur félagi minn sem er dagakall, klukkutímakall eins og ég kalla nú orðið, og sagðist hafa sett á flot núna 1. maí og hann er búinn að fara einn róður. Við sjáum að náttúran takmarkar þetta og handfæraveiðarnar eru þess eðlis að þær hafa þessi áhrif. Það er alveg rétt að afli þeirra báta sem hér um ræðir hefur verið gríðarlega mikilvægur fyrir einstakar hafnir. Ég ætla ekki að gera lítið úr því, nema síður sé. Þetta er gífurlega mikilvæg búbót í atvinnuskyni á tilteknum árstímum í tilteknum höfnum. Þarna kemur á land gríðarlega mikill afli og auðvitað veldur hann umsvifum. Hann hækkar tekjur hafnanna o.s.frv. Ef menn ætla að vera alveg vissir í sinni sök er út af fyrir sig hægt að segja sem svo að þá ættum við ekki að breyta neinu í þessu kerfi. Ég tók hins vegar eftir því að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson boðaði hér ansi mikla breytingu. Hann lagði það til að við hyrfum frá þessu sumarkerfi á handfærum sem er frá 1. maí til 1. september. Hann sagði sem svo, og lagði mjög mikla áherslu á það í hverju andsvarinu á fætur öðru, að það væri gríðarlega mikilvægt og mikið framfaraspor fyrir fiskveiðistjórnarkerfið, afkomumöguleika útgerðarmannanna o.s.frv. að þeir gætu veitt allan ársins hring. Hann sagði að það væri hálfgert kúrekalíf, að hans mati, að menn færu frá heimabyggðum sínum siglandi vestur eða norður fyrir landið til þess að stunda veiðar fjarri heimilum sínum. Hann sá fyrir sér að með því að hægt væri að opna á það að menn væru á þessum veiðum allan ársins hring, alltaf þegar veðurfar leyfði mönnum að stunda þessar veiðar, mundi það hverfa, þá gæti Akurnesingurinn stundað sínar veiðar frá Akranesi og Þorlákshafnarbúinn frá Þorlákshöfn, Eyjamaðurinn frá Vestmannaeyjum og þar fram eftir götunum. Hvaða áhrif ætli þetta mundi hafa? Hvaða áhrif ætli þetta mundi hafa á hafnir eins og Bolungarvík, Suðureyri eða Skagaströnd? Menn ræða þetta ákaft og ég sjálfur er mjög að velta því fyrir mér. Það er augljóst mál. Ef þessi framtíðarsýn hv. þingmanns gengi eftir væri augljóst mál að það hefði þau áhrif að veiðin mundi færast suður fyrir landið þar sem blíðara er yfir háveturinn. Við vitum það að menn stunda ekki  Vandinn sem við höfum hins vegar staðið frammi fyrir er af mörgum toga. Ég vildi aðeins vekja athygli á því að þróunin í þessu kerfi hefur verið slík að við höfum séð að það hefur verið mikil veiði og mikil löndun í þeim höfnum sem hafa verið næstar þessum miðum. Það hefur auðvitað verið kostur við þetta kerfi. Það er það sem ég hef alltaf séð sem meginkostinn við þetta sóknartengda kerfi, það að skaka afla inn á hafnir sem næstar eru miðunum. Það er ótvíræður kostur frá mínum bæjardyrum séð. Það sem er hins vegar athyglisvert í þessu sambandi, samkvæmt tölum sem ég fékk í hendur eftir að ég óskaði eftir þeim frá Fiskistofu, er að skoða annars vegar samhengi veiðinnar í höfnunum og hins vegar vinnslunnar á þessum sama afla. Þá koma fram alveg tvær myndir. Ef við skoðum veiðina eða löndunina í einstökum höfnum er hún mest í Bolungarvík, um 1.600 tonn, Grímsey 1.200, Suðureyri 1.100 og Skagaströnd rúm 1.000 tonn. Ef við skoðum hins vegar hvar mest var unnið af þessum afla kemur alveg gjörólík mynd. Langmest er unnið í Reykjavík, 1.726 tonn, en aflinn sem þar er hins vegar lagður á land af þessum bátum er sáralítill. Ég ætla að reyna að finna það hér, já, 52 tonnum var landað en 1.700 tonn unnin. Flateyri, 928. Þar var landað held ég 300 tonnum, Suðureyri 674 en landað 1.100. Árskógsströnd, 628. Við sjáum að aflinn kemur á land í tilteknum höfnum þar sem best er auðvitað að sækja sjóinn en hins vegar er það að mínu mati áhyggjuefni hversu illa okkur hefur gengið víða að tryggja að þessi afli nýttist líka til vinnslu á svæðinu. Þetta höfum við oft og tíðum rætt og við höfum svo sem engar patentlausnir. Það sem hér er á ferðinni er að nú liggur fyrir frv. hæstv. sjútvrh. þar sem verið er að bregðast við tvenns konar kröfum, annars vegar kröfum manna sem hafa viljað viðhalda sóknardagakerfinu, og sá sem hér stendur er óneitanlega í þeirra hópi, en líka að bregðast við sjónarmiðum sem hafa komið fram um kvótasetningu. Menn hafa sagt: Er sátt um málið? Nei, það er ekki fullkomin sátt um þetta mál, það vitum við. Hæstv. sjútvrh. átti þrjá kosti. Hann gat sagt sem svo: Höldum bara núverandi kerfi áfram, gerum ekkert. Það var einn kosturinn. Annar kosturinn var sá að ganga algjörlega að kröfu hópsins sem krafðist þess að hafa sóknartengt kerfi, eins og ég og fleiri lögðum til. Þriðji möguleiki hæstv. ráðherra var svo sá að bregðast við ósk þeirra sem vildu setja þetta allt inn í kvóta, loka kerfinu eins og menn hafa kallað --- sem ég held að sé mikill misskilningur, við erum með lokað kerfi líka, sóknartengda kerfið --- og ljúka þessu máli með því að allir færu í kvóta. Hæstv. ráðherra tekur hins vegar fjórðu ákvörðunina. Hún er sú að segja: Látum þá sem eru starfandi í kerfinu velja sér hvora leiðina þeir telja hentugri. Það er það sem þetta frv. gengur út á. Það sem við þurfum hins vegar að skoða í hv. sjútvn. er hvort þetta séu jafngildir kostir. Erum við að bjóða mönnum upp á að velja sér aðra hvora leiðina á grundvelli jafnræðis í hugsuninni? Við gerðum það ekki þegar við tókum þakbátana út úr fiskveiðistjórnarkerfinu. Við gerðum það þá þannig að það var alveg augljóst, fyrir nánast hvern einasta útgerðarmann, að það var betra fyrir hann að fara inn í dagakerfið. Það sem ég tel algjört grundvallaratriði í þessu máli er að við veljum hér út frá tveimur jafngildum kostum. Út á það gekk þessi umræða þegar menn voru að lokum að komast niður á þetta, að valið yrði þá að vera til staðar, úr því að það væru ósættanleg öfl sem tækjust á, m.a. innan smábátakerfisins, um þetta mál. Það er samt alveg hárrétt sem Landssamband smábátaeigenda hefur bent á, samtök þeirra hafa öll ályktað fyrir dagakerfinu. Þess vegna skyldi maður ætla að við værum með tvo nokkuð sambærilega kosti. Auðvitað getur maður alltaf deilt um hvað er sambærilegt því að það er gríðarlega teygjanlegt og óljóst hugtak í sjálfu sér. Ef það er skoðun yfirgnæfandi hóps innan Landssambands smábátaeigenda að þeir vilji fremur dagakerfið, að því gefnu að það séu tveir sambærilegir kostir eða sem næst sambærilegir kostir, mun það væntanlega koma fram í þessu vali. Virðulegi forseti. Þetta er 1. umr. málsins og ég kaus að reyna að fara yfir þessi mál dálítið almennt vegna þess að mér fannst nauðsynlegt að við ræddum þau í þessum anda. Við þekkjum býsna vel ýmsar útfærslur sem við erum að fjalla um en við þurfum líka að setja þetta í hið nauðsynlega samhengi og gera okkur grein fyrir hvers konar kerfi við erum að ræða um sem við köllum dagakerfi eða klukkutímakerfi.

Herra forseti. Ég hlýddi á Auðlindina í dag og heyrði þar viðtal við Guðmund Halldórsson. Ef ég heyrði rétt taldi hann að 1.600 tonn af þorski kæmu á land í Bolungarvík og mestmegnis af aðkomubátum. Var á Guðmundi Halldórssyni að heyra að ef þetta frv. yrði samþykkt væri það aðför að Bolungarvík. Ég vil því í framhaldinu spyrja hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson hvort hann ætli að styðja frv.

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála frænda mínum Guðmundi Halldórssyni um að þetta frv. sé aðför að Bolungarvík, enda mundi ég ekki styðja slíkt frv. Það þarf ekki að orðlengja um það, það er svo augljóst mál. Það er hins vegar alveg rétt að 1.600 tonn af þorski komu að landi í Bolungarvík á síðasta fiskveiðiári, bæði af heimabátum og aðkomubátum. Ég hef fyrir framan mig lista yfir dagabáta í landinu og sé, mér til ánægju, að Bolungarvík er einna sterkasta höfnin að því leytinu að þaðan eru gerðir út 13 bátar. Það er því ekki eins og menn séu algjörlega vopnlausir. Þessi afli hefur væntanlega komið bæði af dagabátum og öðrum. Við vitum hins vegar ekki hvernig menn munu velja sig inn í kerfið. Mjög margir þessara útgerðarmanna eru menn sem ætla sér að vinna áfram í þessu kerfi, og ég hygg allir sem ég þekki til þarna á svæðinu. Aðalatriðið er samt það að við séum að fjalla um sambærilega hluti þegar menn eru að velja á milli og það var það sem mál mitt gekk út á allan tímann í þeim viðræðum sem ég kom að í þessu máli.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson talaði um að stjórnarsinnar töluðu norður, austur og vestur en mér fannst hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson tala út og suður. Hann hafði fyrr í ræðu sinni minnst á að hann ætlaði að svara skýrt, að hann gerði það venjulega og ætlaði að tala skýrt. Ég skildi þetta ekki. Hann fann því allt til foráttu að samþykkja þetta frv. fyrir Bolungarvík og fyrir Vestfirði vegna þess að þarna færi mikill afli á land og ef þetta yrði sett í kvóta mundi aflinn minnka. Ég bið um skýr svör við spurningunni um hvort hv. þingmaður ætli að styðja þetta frv. eða ekki.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem mér tekst ekki að gera mig skiljanlegan gagnvart hv. þingmanni. Ég hef tekið eftir því að þegar hann vitnar í það sem ég hef sagt og skrifað er það yfirleitt í formi einhvers konar útúrsnúnings þannig að það út af fyrir sig kemur mér ekkert á óvart. En ég taldi mig hafa talað býsna skýrt í þessum efnum. Ég fór yfir þetta mál, ég gerði grein fyrir sjónarmiðum mínum, gerði grein fyrir því ... 

Hæstv. forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann geti séð að jafngildir kostir geti komið út úr því þegar um er að ræða að menn hafa verið að veiða úr sameiginlegum potti þar sem menn hafa í raun og veru verið að keppa um aflaheimildir sín í milli úr pottinum og því að láta suma fara út. Þá munu þeir líkast til fara út úr pottinum sem eru með hæstu viðmiðunina og hinir sitja eftir sem eru með þá lægstu. Möguleikar til að keppa við hina um aflaheimildirnar eins og eru fyrir hendi í þessum sameiginlega potti eru ekki sambærilegir þegar um er að ræða sóknardagakerfi eins og við erum að tala um. Er hv. þm. að tala um að búa til nýjan kost þar sem raunverulegur samanburður yrði á milli kerfa? Það getur ekki verið slíkur kostur sem hér er settur upp í þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég sló einn varnagla í ræðu minni áðan þegar ég var að tala um þessa jafngildu kosti og sagði, sem er auðvitað tilfellið, að það er ekki alveg einfalt að bera þetta saman. Það er t.d. alveg ljóst mál að sá sem fer í krókaaflamarkið og fær að veiða á línu er út af fyrir sig búinn að fá ákveðið forskot í þeim efnum. Hann getur veitt fleiri tegundir, hann getur veitt yfir lengri tíma á árinu, eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði áðan, og þar fram eftir götunum. Það er ekki einfalt að bera þetta saman. Ég held að þegar maður skoðar þetta svona eigi samt sem áður að vera hægt að búa til einhverja grófa nálgun sem geri það að verkum að ekki eigi að vera lakari kostur að veiða í kerfi með dögum og gólfi en í kvótakerfi enda höfum við séð að menn hafa verið að velja sig inn í þetta kerfi, menn hafa kosið á fyrri stigum að veiða eftir þessu kerfi jafnvel þótt þeir hafi vitað að lögin gerðu ráð fyrir því að dögunum mundi fækka. Alþingi hefur að vísu stöðugt verið að grípa inn í. Við höfum verið að bæta í degi aftur, stoppa fækkunina, búa til klukkutímakerfi o.s.frv. Engu að síður tóku menn áhættuna á sínum tíma, 300 manns, og kusu að berjast í þessu kerfi.

Hæstv. forseti. Ég vil þá spyrja hv. þingmann hvort hann sé tilbúinn að fara yfir það í nefndinni að búa til sambærilegan kost í heildina sem byggist á því að þessir bátar verði áfram á dögum þannig að þá sé hægt að velja milli þessarar hugmyndar hæstv. sjútvrh. og þess að bátarnir verði áfram á dögum.

Virðulegi forseti. Grundvallarmálið í þessu frv. er að verið er að leggja til val handa smábátaútgerðarmönnunum. Þeir eiga að geta valið hvort þeir fara fremur í dagakerfi eða krókaaflamarkskerfi. Ég tel ekki skynsamlegt, eins og komið er málum, að við göngum til baka að því leytinu og segjum að annar hópurinn eigi að velja fyrir hinn, að kvótamennirnir geti hugsanlega í krafti meiri hluta valið kvóta fyrir alla hina. Ég held að það sé mjög óskynsamlegt og því er hæstv. sjútvrh. í rauninni að hafna með þessu. Ég held þvert á móti að það eigi að teikna valkostina sem skýrasta og sem jafnasta eins og við getum gert þannig að menn velji út frá jafngildum forsendum hvora leiðina þeir vilji fara. Ég hefði kosið að niðurstaðan hefði einfaldlega orðið sú að 

Herra forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson gerði mikið úr vilja Landssambands smábátaeigenda. Sá vilji hefur legið fyrir í ályktunum þeirra samtaka missirum og árum saman. Þess vegna ætti ekki að vera ástæða til að bjóða upp á valkosti. Skoðun þeirra hefur verið afdráttarlaus, þeir vilja sóknardaga. Þetta fer að minna mann á Evrópusambandsaðildarumsóknina hjá Norðmönnum. Það er kosið um aðildina, hún er felld og daginn eftir byrja aðildarsinnar aftur að kvaka um það að nú þurfi að hafa aftur kosningu vegna þess að niðurstaðan var ekki ásættanleg fyrir þá sem töpuðu. Eins er það hér, stjórnvöld sætta sig ekki við þá eindregnu skoðun sem hefur endurspeglast í ályktunum Landssambands smábátaeigenda um að þeir vilji sóknardaga og vilji rekstrargrundvöll á grundvelli sóknardaga. Hvers vegna verðum við ekki bara við því?

Virðulegi forseti. Víst er mér kunnugt um vilja Landssambands smábátaeigenda og hef stutt hann. Ég hef talið langskynsamlegast að við værum með sóknardagakerfið, dagakerfið og klukkutímakerfið með gólfi og ströngum sóknartakmörkunum. Það hefur auðvitað verið vilji þess sem hér stendur og mjög margra annarra. Hins vegar hafa mjög margir aðrir allt aðrar skoðanir, ekki bara hagsmunaaðilar, ekki bara Landssamband íslenskra útvegsmanna. Það eru líka til sjónarmið innan Landssambands smábátaeigenda sem hafa verið að koma fram. Við höfum örugglega orðið varir við þau núna upp á síðkastið. Svo skulum við ekki gleyma því, virðulegi forseti, að á hinum pólitíska vettvangi eru líka mjög sterkar skoðanir uppi um að þessum veiðum skuli alls ekki stjórna með dagafyrirkomulagi heldur með kvótafyrirkomulagi. Þessi varð niðurstaðan. Til þess að skera úr um þetta, til þess að höggva á þennan hnút var það niðurstaða hæstv. sjútvrh. að bjóða upp á þessa valkosti fyrir þá sem eiga að vinna í kerfinu. Nú vitum við ekki nákvæmlega hvernig þetta mál endar en aðalatriðið er að ef sú leið verður farin að vera með valkosti verða þeir auðvitað að vera sambærilegir.

Herra forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson lét að því liggja að það lægi klárt fyrir um endanlegt gólf, 18 daga. Svo er alls ekki. Það gæti verið endanlegt gólf fyrir næsta ár, og punktur og basta. Svo er ekkert tryggt fyrir framtíðina þannig að það gæti haldið áfram að lækka. Þau mörk sem hér eru sett eru álíka fljótandi og þau hafa verið. LÍÚ hefur fengið sitt og mér finnst að hvað varðar þessar veiðar eigi Landssamband smábátaeigenda með sömu rökum að fá rekstrargrundvöll fyrir sinn flota. Þeir telja að gólfið þurfi að vera 23 dagar með einhverjum sóknartakmörkunum sem geta fallið að því kerfi. Hér eru hins vegar settir fljótandi 18 dagar. Svo er boðið upp á val og það er ekkert frjálst val. Það liggur við að þar sé hálfgert mútuval á ferðinni.

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að LÍÚ hafi fengið sitt. Þeir hafa staðið á öskrunum undanfarna daga út af þessu máli og ég held að öllum sé ljóst að þeir eru síður en svo ánægðir með þetta. Það fer ekkert á milli mála.

... sjálfir öskrað.

Menn hafa verið að tala um að þetta sé leikaraskapur og eitthvað slíkt en við vitum auðvitað betur. Hv. þm. talaði um að gólfið sem lagt væri til í þessu frv. væri ekki endanlegt gólf, þetta væri fljótandi gólf. Ég vil orða þetta sterkar. Þetta er ansi fúið gólf.

Já, ég ...

Virðulegi forseti. Af því að við erum smiðirnir sem eigum að búa til þessi lög verðum við auðvitað að skoða hvort við getum ekki styrkt undirstöður þessa gólfs.

Hæstv. forseti. Í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar kom fram áðan að hann sagðist ekki geta stutt framkomið frv. til laga frá Frjálsl. og Vinstri grænum vegna þess að þar væri bara talað um 23 daga og svo búið spil. Ég held að þarna sé smámisskilningur á ferðinni hjá hv. þingmanni. Við sem smíðuðum það frv. á sínum tíma litum svo á að allt sem varðaði sóknartakmarkanir á bátunum --- við getum í sjálfu sér alveg fyllilega tekið undir að það er mikilvægur hluti af sóknarstýringu, við gerum okkur grein fyrir því --- væri í raun og veru ekkert annað en reglugerðarútfærsla frá sjútvrn., þ.e. við myndum þennan ramma, ákveðum hversu margir dagarnir eiga að vera en síðan er það ekkert annað en reglugerðarútfærsla hvernig sóknardagabátur í þessu kerfi á að líta út og hversu mikið af veiðarfærum hann á að bera á þessum tíma. Það er mjög einfalt mál þannig að ég held að þarna sé misskilningur á ferðinni.

Virðulegi forseti. Ef það er svona sem hv. þm. hefur hugsað þetta líst mér enn þá verr á.

Nú?

Sannleikurinn er sá að það sem við höfum einmitt verið að reyna að vinna í á undanförnum árum er það að færa valdið út úr sjútvrn. Mjög margir hafa fundið að því að vald sjútvrn. væri allt of mikið. Við höfum bent á að eðlilegra væri að skipa þessum málum með lögum en með reglugerð. Ég tel að það væri óþolandi valdaafsal af hálfu Alþingis ef einmitt þeir þættir sem hv. þm. var að tala um væru ekki á forræði Alþingis. Ég held að þeir sem við þetta búa mundu alls ekki að kjósa sér slíkt fyrirkomulag. Hvað sem hver segir um fiskveiðistjórnina --- menn geta haft mismunandi skoðun á henni --- er a.m.k. eitt sem menn hafa almennt verið sammála um og það er að í svona kerfi verði menn að sjá aðeins fram fyrir tærnar á sér til þess að skapa öryggi í rekstrargrundvellinum, til þess að skapa verðmæti í greininni. Þess vegna held ég að það væri miklu verra að hafa þetta í formi reglugerðar. Ég er ósammála hv. þingmanni um það. Ég tel að það ætti einmitt að skipa þessum málum með lögum.

Hæstv. forseti. Ég kaupi ekki þessar skýringar hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og bendi á að nú þegar fyrirfinnast miklir reglugerðarbálkar sem samdir hafa verið í sjútvrn., einmitt um gerð og búnað veiðarfæra og útbúnað skipa. Það er mjög löng hefð fyrir því að ráðuneytið sjái um þessa tegund reglugerða. Ef hv. þm. vill hins vegar fá einhverja lagasetningu og lagasmíð í kringum þetta skal ég meira en gjarnan taka þátt í þeirri vinnu með honum. Það er ekkert mál. Ég væri alveg til í það þannig að það sé á hreinu. Annað sem mig langar til að spila inn og spyrja hv. þingmann um er að við höfum sagt að við værum reiðubúnir til að fella út ákvæðið í frv. okkar um fjölgun um einn dag fyrir hver 20 þús. tonn umfram 230 þús. tonna heildarkvóta af þorski á ári. Þá standa eftir þessir 23 dagar og síðan þá möguleikinn á að við förum út í að skoða sóknargetuútfærslu á bátunum. Mér sýnist að þá sé ekkert mjög langt í að við náum saman, ég og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, um nýja lagasetningu.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. sagði áðan, það eru ansi miklir reglugerðarbálkar í lögum um stjórn fiskveiða. Við höfum mjög mörg frekar haft áhyggjur af að þetta sé fullmikið en að bæta ætti í. Ég get ekki tekið undir með hv. þingmanni að svo skuli böl bæta að bíði annað verra, það skuli bara bæta í reglugerðafrumskóginn, að úr því að hvort sem er sé til ansi myndarlegur skógur handan við hornið eigum við bara að planta fleiri trjám í þennan frumskóg þannig að hann verði enn þá flóknari og torveldari umferðar.  Hv. þm. bauð mér upp á að við færum að semja ný lög úr ræðustólnum. Ég ætla ekki að gera það. Ég er í ríkisstjórnarsamstarfi og mun á þeim vettvangi fyrst og fremst reyna að beita mér fyrir því að við breytum þeim lögum sem við viljum breyta en ég held að við gerum ekki pólitískt samkomulag úr ræðustólnum um þessi mál, hv. þingmaður.

Herra forseti. Það mál sem við erum að ræða er mjög mikilvægt. Það er ekki bara mikilvægt fyrir 300 útgerðarmenn, eða hvað þeir eru margir. Það er mikilvægt fyrir sjávarbyggðirnar í landinu og það er ekki einkamál útgerðarmanna hvernig það verður útfært, heldur snýr þetta að sjávarbyggðunum. Ef menn eru að hugsa um sjávarbyggðirnar fyrir vestan, eins og ég tel að hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson ætti að gera, ættu þeir að vera menn til að hafna þessu frv. en ekki fara út og suður og svara engu þegar hann er spurður út í afstöðu sína til frv. sem mun án efa verða Bolungarvík og mörgum byggðum fyrir vestan mjög dýrkeypt. Þess vegna á hann auðvitað að standa með sínu fólki og hafna frv. Hver er að biðja um frv.? Ekki er það LÍÚ. Þeir sendu frá sér yfirlýsingu 14. maí undir yfirskriftinni: LÍÚ leggst gegn frumvarpi um sóknardagabáta. Í henni segir, með leyfi forseta: ,,Landssamband íslenskra útvegsmanna leggst eindregið gegn því að frumvarp sjávarútvegsráðherra um sóknardagabáta verði samþykkt ...`` --- Þetta er sem sagt ekki fyrir þá. Ekki er það fyrir Landssamband smábátaeigenda. Og ekki er þetta fyrir fiskvernd, það er alveg á tæru. Það skiptir ekki öllu máli fyrir fiskstofna í landinu hvort veidd séu 8 eða 12 þús. tonn af þorski. Þetta eru ekki nema um 5% af þorskaflanum. Hvað liggur að baki? Ég spyr sjálfan mig eftir að hafa hlýtt á menn tala um að hér séu tveir jafngildir kostir. Það hefur hins vegar komið fram í umræðunni að svo er alls ekki og það er hrein fjarstæða að halda slíku fram. Það er talað um eitthvert gólf en svo hefur komið í ljós í umræðunni að það er ekkert annað en fallhleri. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson sagði sjálfur að þetta væri mjög fúið gólf. Síðan er það hinn hlutinn, að menn fái kvóta sem er söluvara. Hvort vilja menn þá fá milljónir í formi kvóta eða fúið gólf, fallhlera? Ég held að það sé engin spurning. Það er verið að kasta á glæ sjálfu sóknardagakerfinu og það er það sem við eigum að ræða. Hvers vegna erum við að því? Ég spyr: Hvers vegna eru menn að gera það? Ættum við ekki frekar að fara í aukna stýringu á fiskveiðum með sóknarstýringu? Í Færeyjum stjórna menn veiðum með sókn en hér með kvótum og ef við berum saman árangur þjóðanna, Færeyinga annars vegar og Íslendinga hins vegar, er engin spurning að Færeyingum hefur tekist mun betur upp en okkur Íslendingum. Hvers vegna förum við þá ekki yfir og skoðum með hvað þeim tekst vel upp? Í annan stað eru þessar smábátaveiðar vistvænar. Það má sjá af gögnum frá Hagstofunni. Þar kemur fram að olíukostnaður er 3,3% af tekjum á bátum undir 10 brúttólestum. Að vísu eru kannski bátar sem eru að einhverju leyti á aflamarki inni í því en ef við skoðum ísfisktogara er kostnaðurinn rétt um 11%. Við erum að tala um vistvænar veiðar smábátanna, góða umgengni um vistkerfi sjávar og hvað eru menn þá að einbeita sér að því að eyða þessum flokki og agnúast út í hann? Ættum við ekki frekar að reyna að stuðla að því að menn færu út í þetta kerfi? Ég hefði talið að svo væri ef menn notuðu skynsemina. Hver er ástæðan fyrir því að kerfið fær ekki að vera í friði? Það er greinilegt að það ógnar ekki fiskstofnunum hringinn í kringum landið. Þessi fræði sem er boðið upp á, vísindi eða hvað það kallast, reynsluvísindi eins og hæstv. sjútvrh. kallaði speki sína, finnast mér vafasöm. Úr því að vísindi ber á góma vil ég nefna að ég spurði hann um daginn út í ákveðin vísindi sem ég hef ávallt efast um og fyrst hann er í salnum vil ég ítreka þá spurningu. Hún varðar sveiflujöfnunina. Hann sagði að ...

... á þennan hátt.

Nei, það tókst ekki en ég er sjálfur líffræðingur og hef rætt þetta í framhaldinu við fleiri líffræðinga og allir eru mjög hissa á þessari sveiflujöfnun. Ég veit ekki betur en að hæstv. sjútvrh. hafi bent á að hann ætlaði að ljósrita eintak af henni og senda mér til þess að ég gæti rifjað upp tölfræðina. Það hefur eitthvað staðið fast í ljósritunarvélinni í ráðuneytinu því að ég er ekki enn þá búinn að fá þessa skýrslu þrátt fyrir að hafa beðið um hana nokkrum sinnum. Ég óska þá eftir að fá hana sem allra fyrst. Ég á ekki von á öðru en að hæstv. ráðherra verði við þeirri ósk. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði, það skiptir ekki öllu máli hvort fiskur er veiddur í sóknarkerfi eða kvótakerfi. En hvers vegna leggjum við í Frjálsl. til að hann verði veiddur í sóknarkerfi? Jú, ef hann er veiddur í sóknarkerfi er enginn hvati til að henda honum. Það eru allar líkur á því að smærri fiskur komi frekar í land í sóknarkerfi en í kvótakerfi. Þetta játa allir. Meira að segja kom það fram í skýrslu sem Tony Blair lét semja í Bretlandi fyrir skömmu. Þar er lagt til að menn íhugi það að fara gaumgæfilega í sóknarstýringu í blönduðum botnfiskveiðum vegna þess að það tryggir að allur afli komi á land. Hvers vegna er það svo mikilvægt? Jú, eins og áður sagði --- við vorum að ræða um vísindin --- til að tryggja að landaður afli endurspegli veiðina. Hann fer inn í reiknilíkönin og aldursaflagreiningin segir til um hvað fiskstofnarnir eru stórir út frá því. Ef menn henda smáfiskinum gefur það augaleið að menn vanmeta nýliðun í fiskstofnum og sú er hættan sem fylgir þessu frv., að við hvetjum til brottkasts með því að setja litlu bátana í kvóta. Þá er ekki sami hvati til þess að koma með lítinn fisk að landi og ég er sannfærður um að hæstv. ráðherra er mér sammála í þessu máli. Ef hann er það ekki óska ég eftir að hann geri grein fyrir því hvers vegna.

Ég er búinn að því.

Það væri þá ágætt að fá að heyra það á ný. Breskir vísindamenn sem bjuggu til þá skýrslu sem Morgunblaðið hefur vitnað í segja að það eigi að fara yfir og skoða kosti og galla sóknarstýringar. Bretar eru ekki einir um það heldur hefur ágætur þingmaður, hv. þm. Hjálmar Árnason, talað ítrekað um það. Hann stærði sig af því í viðtali við horn.is að búið væri að samþykkja slíkt frv. og að verið væri að vinna einhverja úttekt á færeyska kerfinu. Ég hef ekkert frétt af þeirri vinnu. Þó höfum við ítrekað spurt um hana. Við megum ekki gleyma því að þetta snýr ekki bara að þessum 300 útgerðarmönnum heldur snýst þetta líka um sjávarbyggðirnar og þess vegna verðum við að horfa á heildarmyndina. Eins og ég minntist á í andsvari við hv. þm. Guðjón Hjörleifsson tel ég að verði frv. að lögum muni það koma í veg fyrir nýliðun, loka fyrir hana. Það er íhugunarefni fyrir Sjálfstfl. árið 2004 að hann er dag eftir dag að tala um kvóta og höft. Nú er verið að tala um kvóta og höft í sjávarútvegi. Í fyrradag voru það höft varðandi fjölmiðla og skerðing á atvinnufrelsi. Ef þetta frv. verður að lögum er verið að loka þessum klúbb enn frekar. Ég hefði talið jákvætt að fá nýliða inn og þess vegna ætti sjútvrh. að leggja fram frv. um hvernig eigi að fá inn nýliða. Nýliðar eru mjög mikilvægir. Þeir koma með nýjar hugmyndir inn í atvinnugreinina en hér virðist það vera rosalegt vandamál hjá kvótaflokkunum, Sjálfstfl. og Framsfl., sem reyna að girða af útveginn. Í öðru lagi setja nýliðarnir ákveðna pressu á þá sem fyrir eru í atvinnuveginum. Mér fannst röksemdafærslan í svari hv. þm. Guðjóns Hjörleifssonar fjarstæðukennd þegar hann talaði um að menn væru jafnsettir og áður með að komast inn í útgerð eftir þessa lagasetningu. Hann talaði um vexti og ég veit ekki hvað. Það væri fróðlegt að fara yfir það svar frá hv. þingmanni því að mér fannst það vera tóm della, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. sjútvrh. hafði talað um að það mundi hækka eiginfjárstöðu þessara fyrirtækja. Hvernig má það vera þegar tekjurnar munu að öllum líkindum lækka, færri fiskar munu koma á land? Það er eitt af markmiðunum með þessu frv. Það verður líka fróðlegt að fylgjast með hvernig stjórnarþingmenn í Norðvest. munu bregðast við og hvort þeir muni samþykkja þetta frv. Ég tel að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi lýst því yfir á fundi um línuívilnun að hann styddi 23 daga gólf í dagakerfi. Ég skildi hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson á sama veg en nú ber hann það til baka. Hann talar út og suður um þetta. Ég hefði viljað sjá hann í fylkingarbrjósti þeirra manna sem vildu hrinda þessu frv. og vernda dagabátana í stað þess að tala hér með óljósum hætti um að sé valið jafnt muni hann styðja frv. en hann sjái mögulega, eins og hvert mannsbarn ætti að sjá, að að líkindum muni allir fara í kvótann. Ég furða mig á afstöðu hans í þessu máli. Það verður einnig fróðlegt að fylgjast með framsóknarmönnum. Ef maður les atvinnumálastefnu flokksins frá 27. flokksþingi Framsfl. sem haldið var 2003 segir þar að unnið verði að því að koma í veg fyrir brottkast afla. Þetta frv. hvetur til brottkasts. Það verður mjög undarlegt að horfa upp á framsóknarmenn kyngja þessu frv. en þeir eru mjög duglegir að kyngja þessa dagana. Mér skilst að fjölmiðlafrv. sé komið hálfa leið niður kokið, svo er það að útræðisréttur strandjarða verði virtur á ný og staðfestur í fiskveiðilögum. Erum við að gera það hér? Ég spyr, ágætu framsóknarmenn: Erum við að gera það hér eða er þetta bara til skrauts í atvinnumálastefnu flokksins? Er engin meining á bak við þetta? Síðan er það aftur þetta gamla góða: Gerð verði úttekt á sóknardagakerfi Færeyinga, hvernig staðan er þar og hvernig það yrði í framkvæmd á Íslandi með tilliti til dagafjölda og úthlutunar daga. Ég á von á því að hv. þm. Hjálmar Árnason hafi staðið að þessu. Mér skilst líka að hann sé á mælendaskrá og komi jafnvel á eftir mér í ræðustól. Þá verður fróðlegt að fylgjast með því hvort hann greini okkur frá hvernig þessari úttekt miði. Hann verður spurður um hana. Hann hefur lýst því yfir í vefriti að hann styðji gólf í dagakerfið. Ég spyr hvort hann styðji þá þetta frv. Það kæmi mér algerlega á óvart því það hefur komið fram að frv. felur ekki í sér gólf, eða þá í mesta lagi fúið gólf eins og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson nefndi. Hann ætti ekki að geta stutt frv. enda væri það í algerri andstöðu við sjávarútvegsstefnu Framsfl. Hvað sem því líður hafa fleiri lofað, m.a. lofaði hæstv. utanrrh. Norðvesturkjördæminu að nú kæmi að því. Þar er atvinnuástand bágt eins og hann viðurkenndi og hann viðurkenndi að Framsfl. hefði staðið sig mjög illa þar og hefði staðið sig heldur skár annars staðar á landinu. Ég spyr: Er þetta þessi atvinnuuppbygging sem á að fara fram í Norðvest., þetta frv. sem við erum að ræða hér? Það mun fara í þveröfuga átt og nær allir hafa viðurkennt það. Síðan hafa fleiri stórsnillingar tjáð sig um málefni landsbyggðarinnar. Það ber að minnast á hæstv. forseta þingsins, sjálfan Halldór Blöndal, en hann ritaði mjög merka grein 15. apríl sem heitir Fólk vill hafa fast land undir fótum á landsbyggðinni. Ég get verið honum sammála um það en ég er ekki sammála því að þetta frv. muni tryggja fast land undir fætur fólks á landsbyggðinni. Þvert á móti er verið að kippa grunninum undan atvinnu í Norðvest. Ef það er að marka það sem hv. þm. segir ætti hann að standa með okkur í stjórnarandstöðunni og koma þessu frv. frá. Hann segir m.a. í ágætri grein, með leyfi forseta: ,,Lausnin fyrir sjávarplássin er ekki að einblína á þorskinn og efna til stríðs milli útgerðarflokka og byggðarlaga.`` --- Ég get tekið undir það. Auðvitað eigum við ekki að kippa stoðunum undan stöðum eins og Bolungarvík, Suðureyri, Skagaströnd og þessum stöðum. Við eigum að fara eftir 1. gr. laga um stjórn fiskveiða en þar segir að við eigum að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Erum við að gera það með þessu frv.? Það tel ég alls ekki vera. Ef við berum sóknarkerfið saman við kvótakerfið er það rétt að enginn á rétt á að fá kvóta í þessu kerfi út frá þeirri sóknarstýringu sem við höfum haft. Menn hafa haft jafna möguleika og nú er verið að færa þessa jöfnu möguleika þeim sem hafa nýtt sér þá í meira mæli en aðrir og gera þá að einhverri séreign. Það er furðulegt að menn skuli hafa fyrir augunum vont kerfi, kvótakerfi, og bera það ekki saman við það sem við höfum gert vel, þ.e. þar sem fiskveiðum hefur verið stjórnað með árangri. Árangur okkar í kvótakerfi er mjög slæmur, bæði hvað varðar byggðaröskun og síðan hvað varðar landaðan afla. Árangurinn af þessu kerfi er að þorskaflinn upp úr hafinu við Ísland er helmingi minni nú en fyrir daga kerfisins. Ættu menn ekki að nota skynsemina og spyrja sig: Hvað getum við gert betur? Er ekki rétt að staldra við og skoða aðstæður þar sem menn hafa náð árangri og stýrt fiskveiðum eins og t.d. í Færeyjum? Þar ná menn upp úr hafinu svipuðum afla, ef ekki meiri, með sóknarstýringu. Að vísu verður að segja eins og er að þeir reyndu kvótakerfi. Leiðin lá beint niður og þar lá við að aflinn minnkaði árlega. Þeir sáu að við það varð ekki búið þannig að þeir breyttu um stefnu og fóru yfir í sóknarstýringu. Hvers vegna fara menn ekki að t.d. ályktunum framsóknarþingsins og skoða í alvöru stjórn fiskveiða í Færeyjum? Ég hefði talið að menn ættu að gera það og reyna að ná árangri. Að lokum vil ég koma því að skýrt og greinilega að þetta mál snýr ekki eingöngu að útgerðarmönnunum heldur snýr það að sjávarbyggðunum og hvernig við ætlum að ná árangri við að stjórna fiskveiðum á Íslandsmiðum.

Hæstv. forseti. Hér erum við að ræða frv. sjútvrh. um breytingu á veiðikerfi svokallaðra sóknardagabáta sem oft eru nefndir handfærabátar. Margt hefur verið dregið inn í umræðuna varðandi þá, m.a. vakti hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson athygli á því að talsverður hluti þess afla sem kæmi á land á sumartíma væri ekki endilega unninn úti á landsbyggðinni þar sem hann bærist að landi heldur væri hann fluttur til um langan veg og ef ég man töluna rétt voru m.a. um 1.700 tonn unnin í Reykjavík. Það er alveg hárrétt að þessi afli flakkar um landið því að mikið af honum er boðið upp. Eins og lög gera ráð fyrir stunda menn annars vegar þessar veiðar miðað við það að liggja við bestu fiskimiðin og miðað við fiskigengd eins og menn þekkja hana og hins vegar veðurfar. Það er líka ljóst að menn landa þessum afla í höfnum þar sem er sáralítil fiskvinnsla eða var a.m.k. til skamms tíma. Við getum nefnt Stykkishólm þar sem var sáralítil fiskvinnsla, mikil skelfisksvinnsla hins vegar, en vegna hruns skelfisksstofna hafa menn núna verið að efla þar fiskvinnslu. Þar hefur jafnan verið landað á undanförnum árum 250--350 tonnum af fiski af handfærabátum samkvæmt svari sem sjútvrh. gaf við fyrirspurn hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar um þróun aflamarks og veiðar smábáta. Brjánslækur, þar hefur verið landað um 200 tonnum, þar hefur ekki verið fiskvinnsla. Á Haukabergsvaðal hefur verið landað 70--80 tonnum, þar hefur ekki verið fiskvinnsla. Á Arnarstapa hefur verið landað 300--400 tonnum en ég held að ekki hafi verið mikil fiskvinnsla þar. Það má nefna fleiri staði. Við Norðurfjörð á Ströndum hefur verið landað hátt í 700 tonnum, þar er ekki fiskvinnsla. Skagaströnd, landað þar á síðustu tveimur árum yfir þúsund tonnum. Þar var ekki fiskvinnsla, búið að stofna þar saltfisksvinnslu núna og loka rækjuverksmiðjunni sem var. Þar var lítil fiskvinnsla. Siglufjörður, ég hygg að þar hafi verið frekar lítil fiskvinnsla. Þó er sennilega búið að opna þar fiskvinnslustöð seinni árin. Það var gert út frá ýmsum stöðum þar sem ekki var endilega mikil fiskvinnsla. Því var eðlilegt að afli sem þar kom á land væri ekki endilega unninn á stöðunum en hann skapaði hins vegar mikla vinnu bæði í höfnunum og við þjónustu við þessa báta. Hún skipti verulega miklu máli. Mér er fullkunnugt um stöðu manna á Skagaströnd t.d. þar sem smábátaútgerðin hefur farið vaxandi á undanförnum árum vegna þess að það hefur verið mikill fiskur á Húnaflóasvæði, Hornbankasvæði og Skagagrunni. Hefur verið reynt að sækja hann frá Skagaströnd, sérstaklega þegar líður á sumar. Menn hafa miklar áhyggjur á þeim stað af því hvað verði ef svo fer að mikill fjöldi þeirra báta sem núna eru gerðir út á handfæraveiðar og hafa sóst í að vera á þeim svæðum þar sem mestur afli hefur fengist vegna dagakerfisins fer að færast til. Ekki síður hafa menn áhyggjur af því hvað gerist þegar þessi kvóti er orðinn að söluvöru eins og annar kvóti í kvótakerfinu. Við höfum séð hvernig þróunin hefur orðið á undanförnum árum þegar smábátarnir hafa verið kvótasettir, og það hefur gerst nokkrum sinnum, að mikil samþjöppun hefur orðið og uppkaup á aflaheimildum þessara smærri báta. Menn hafa ekki getað kortlagt það en greinilega hefur komið í ljós hvernig það hefur átt sér stað. Það er eitthvað sem menn þurfa að hafa miklar áhyggjur af, þegar búin er til þessi leið sem sjútvrh. er með hér, að setja upp kerfi þar sem mönnum er ætlað að velja, og sérstaklega þegar valkostirnir eru ekkert jafnir. Það er það sem menn þurfa að leggja sérstaka áherslu á, að valið eins og það kemur mér fyrir sjónir er bundið. Í dagakerfinu er boðið upp á 18 daga og síðan fækkun. Ætla má að þeir sem eru með mestu veiðireynsluna velji sig út úr sóknardagakerfinu og það er ekki víst að dagakerfið sem eftir verður verði mjög aðlaðandi. Þetta vildi ég almennt segja um tillögu hæstv. ráðherra. Ég held þó að líka sé nauðsynlegt að hæla ráðherranum fyrir eitt, og segja það alveg hreinskilnislega, að það er mikil framför af hálfu hæstv. sjútvrh. að hann skuli nú hafa viðurkennt að hin gamla og handónýta viðmiðun upp á 2 þús. tonn af þorski sem ævinlega voru ætluð þessum flota er nú farin fjandans til. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það og vona að ég sjái þá viðmiðun aldrei aftur. Það er sem sagt búið að taka inn í þessa viðmiðun rúm 11 þús. tonn, fiskveiðiaflann á árinu 2002/2003, og fyrir það ber að þakka. Loksins er búið að viðurkenna raunveruleikann í þessum veiðum. Það er leitt til þess að vita að sjútvrh. hafi þurft svona rosalega mörg ár til að átta sig á þessu en samt ber að gleðjast yfir því þegar sellurnar virka.

... á ári.

Menn eiga að eiga það sem gott er og núna liggur fyrir að það er búið að viðurkenna þessa viðmiðun upp á 11 þús. tonn.

Er þá ekki ráðherrann orðinn óábyrgur?

Ja, ég hugsa að LÍÚ finnist hann frekar óábyrgur, enda snerust þeir allt í einu 180 gráður, menn sem eru búnir að mæla með því að þessi floti verði kvótasettur út á einhverja viðmiðun, 2 þús. tonn.

Er hann ekki vanhæfur? Það er svo í tísku núna.

Þeir eru algjörlega á móti því að sú leið verði farin þegar á að fara að miða við raunverulega veiðireynslu. Þeir hafa hins vegar sjálfir í gegnum alla sína tíð krafist þess að fá viðmiðun af allri sinni veiðireynslu, hvort sem hún hefur verið í úthafskarfa, kolmunna, norsk-íslenskri síld, rækju, hverri viðbót sem þeir hafa fengið. Þegar þeir voru með allan íslenska flotann sem leiguliða og við vorum uppi í Smugu að mynda nýjan veiðirétt skyldi alltaf LÍÚ fá fyrir skipin sín úthlutun miðað við veiðireynsluna þótt aðrir hefðu haldið saman útgerðinni á Íslandsmiðum með því að borga þeim sérstakan arð fyrir að nota þær heimildir sem þeir notuðu ekki sjálfir. Það var auðvitað líkt þeim að þeir skyldu núna snúa blaðinu algjörlega við þegar sjútvrh. loksins viðurkenndi að það yrði að taka raunviðmiðun við afla þessara báta. Ég fór mjög gaumgæfilega yfir þetta í grein sem ég skrifaði í Fiskifréttir fyrir nokkru síðan. Ég dró þar fram skilmerkilega hvernig ávallt hefur verið miðað við raunafla þegar menn hafa verið að leita að viðmiðun í flotaeiningum og notuð einhver tala sem gaf heildaraflann miðað við það. Það ber auðvitað að þakka það sem vel er gert og við erum þá a.m.k. komin á þann stað að við erum að tala um sóknarkerfi út frá þessari raunveruleikaviðmiðun upp á 11.700 tonn sem var á síðasta ári, hæstv. ráðherra. Frammi fyrir þessu stöndum við en mér finnst hins vegar að uppsetningin á sóknardagavalinu sé ekki aðlaðandi eins og hún er sett upp. Það verður auðvitað að skoða alveg sérstaklega í sjútvn. þessa daga eins og þeir eru settir upp sem val á móti kvótaúthlutuninni. Þeir eru algjörlega óásættanlegir að mínu viti, ekki síst þegar ráðherrann er líka búinn að setja inn í takmörkun á rúllufjöldanum á hvern bát sem þýðir auðvitað sóknarminnkun. Það var svar manna við sóknardagahækkuninni að bæta við rúllum og ná meiri afla. Ef það er beint samhengi milli vaxandi hestaflafjölda og afla svo sem ráðherrann sagði áðan má ég þá spyrja til baka: Ef menn mundu minnka vélina, ætti þá ekki að láta þá hafa fleiri daga?  Ég legg mikla áherslu á að ég tel útfærsluna varðandi sóknardagana mjög ósanngjarna og órökstutt að útfæra hana eins og hún er. Þar fyrir utan --- ég mun koma að því í máli mínu að ég er almennt ekki hlynntur því að breyta þessu kerfi yfir í aflamarkskerfi. Fyrir því eru margar ástæður, m.a. sú sem hv. þm. Jón Gunnarsson vék að áðan. Það fer ekkert á milli mála að afli handfærabátanna í sóknarkerfi er mæling á aflabrögðum, mæling á fiskmagni í hafinu. Ekki ómerkari stofnanir en Hafrannsóknastofnun hafa viðurkennt að það yrði að viðhalda stofnmælingu með sóknarmælingu í botnfisksveiðum, trolli, til að fá viðmiðun við dreifingu afla og aflamarks á Íslandsmiðum. Það er líka gert í netarallinu. Menn hafa stuðst við það og í sóknardagakerfi handfærabátanna höfum við haft sjálfvirka aflamælingu miðað við sóknardaga. Það sem meira er, við höfum séð aflasamsetninguna, við höfum séð árgangaskipanina í veiðinni. Hún er ekki falin eins og stundum kemur fyrir í aflamarkskerfinu. Bæði smáfiskurinn, undirmálsfiskurinn og stærri og millifiskurinn kemur að landi. Þó að menn sækist vissulega eftir að vera í góðum fiski hafa menn engan hag af því að losa sig við smæsta fiskinn. Við höfum verið með rauntölur í afla handfærabátanna en ég held því fram að við séum ekki alltaf með rauntölur í afla aflamarksskipa. Þar af leiðandi hefur mér stundum fundist að LÍÚ sæi ofsjónum yfir því þegar verið er að bera saman ólík kerfi sem gæfu ólíka aflasamsetningu. Það var talað um að það væri vont í sóknarkerfi að menn ykju vélarafl og afkastagetu. Má ég benda hæstv. sjútvrh. á hans eigin skýrslu? Þú hlýtur að kannast við þessa, hæstv. ráðherra.

Hún var fyrir mína tíð.

Ja, hún er úr ráðuneytinu.

Já.

Hér er sýnt vélarafl skipa yfir 10 brúttólestum, og hvernig hefur það þróast frá dögum kvótakerfisins? Miðað við 340 hér og upp í tæplega 400 árið 1997. Þróunin er þessi í útgerðinni, að menn hafa verið að auka aflið, og í þessu línuriti erum við eingöngu að tala um aflamarksskip, hæstv. ráðherra. Það er bara eins og það er. Ég hygg að menn snúi því ekki aftur á bak að vélarnar eru eins stórar og menn telja sig þurfa að hafa og hafa not fyrir á hverjum tíma. Það er staðreynd máls. Ég veit ekki hvort menn muna eftir þessu korti þar sem er sýndur landaður afli krókaaflamarksbáta, reyndar fyrir daga kvótasetningarinnar í ýsu, ufsa og steinbít. Hér kemur í ljós að það eru dreifðar byggðir úti um allt land sem höfðu geysilega hagsmuni í þessu kerfi eins og það var meðan það hét þorskaflahámark og það hafði áhrif á hinar dreifðu byggðir þegar kvótasett var í aukategundunum sem var algjörlega ónauðsynlegt eins og dæmin sanna varðandi ýsustofninn og síðan veiðarnar á steinbítnum. Það þurfti ekki, það var vont fyrir okkur og vont fyrir hinar dreifðu byggðir landsins að við skyldum fara í kvótasetningu á þessum aukategundum. Þá vil ég spyrja, hæstv. ráðherra: Hvað með þann aukaafla sem kemur á handfæri og er ekki þorskur eða ufsi? Í svari hæstv. ráðherra sem ég vitnaði til áðan er nokkur aukaafli, ekki mikill en það er þó aðeins af keilu, karfa og ýsu. Hvað á að verða um þann aukaafla, hæstv. ráðherra? Fyrr í umræðunni var sagt, ég held að það hafi verið hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, að það væri nauðsynlegt að vita fyrir fram um þá kosti sem okkur stæðu til boða í veiðum. Ég tek algjörlega undir það með hv. þingmanni. Það er auðvitað búið að vera mjög snúið fyrir þá menn sem gera út á sóknardagakerfi í handfærakerfinu á undanförnum árum að hafa þurft að una við það að sitja upp með einhverja viðmiðun aftan úr grárri forneskju upp á 2 þús. tonn vitandi það að textinn í lögunum var þannig að það var sjálfvirk niðurtalning á dögum. Nú er hæstv. ráðherra búinn að viðurkenna í þessu frv. að þessi eldgamla reynsla, sem ég reyndar benti á í skrifum fyrir nokkru síðan, væri ósanngjörn. Henni hefur verið hent og ný viðmiðun tekin inn miðað við fiskveiðiárið 2002/2003 sem mig minnir að sé um 11 þús. tonn. Við stöndum þá uppi með það að þessi smábátafloti, handfæraflotinn, er búinn að öðlast nýja viðmiðun. Þá er ákaflega fróðlegt fyrir smábátamenn að velta fyrir sér hvort þeir séu ekki í ágætri stöðu með því að velja daga, allir sem einn.

Það held ég nú. Jæja.

Hvaða tala kemur út úr því? Ætli það sé ekki sama tala og viðmiðunartalan? Það verður, hæstv. ráðherra, að breyta þessu frv. yðar. Það er algjörlega óásættanlegt að reyna að segja mönnum að þeir hafi tvo jafna valkosti og það er bara annar sem gefur helling af peningum. Það er verið að hengja upp gulrót. Ég hef bara orðað þetta svo að það er verið að bera fé á menn til að láta þá velja. Það er ekki jafnt val. Ég hef líka komið að því að það skipti verulegu máli fyrir byggðir landsins að viðhalda þessu sóknarkerfi, þetta skipti verulegu máli til þess að ungir og kraftmiklir menn eigi möguleika á að komast inn í kerfið. Það þarf talsverða líkamsburði og dugnað til að standa í þessum veiðum og ungir og kraftmiklir menn treysta sér til að kaupa sig inn í þetta kerfi í þeirri vissu að þeir hafi burði og kraft til að gera betur en sá sem er að selja. Það er samt ekki eins og menn þurfi að fara út úr því sem fátæklingar. Hafi þeir staðið sig sæmilega í veiðunum á sínum ferli ættu þeir eftir nokkur ár í dagakerfinu að vera með skuldlitla eða skuldlausa báta. Eins og hér kom fram í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar áðan eru menn að tala þar um einhverja tugi milljóna fyrir sölu báts með dögum. Það er ekki eins og menn lepji dauðann úr skel við það og ég tel að ekki eigi að hengja upp þessa gulrót með kvótaúthlutuninni og láta menn velja það því þá er aðeins verið að hygla þeim sem hafa haft ákveðna viðmiðun á undanförnum árum. Það er ekki verið að hugsa um hvaða afleiðingar það hefur á byggðir landsins, hvað gerist í hinu dreifðu byggðum þegar útgerðarmynstrið breytist. Það er ekkert verið að hugsa um fólkið sem býr í þessum byggðum, sem hefur haft atvinnu af því að þjónusta þessa báta, taka við þessum afla eða vinna hann. Það er enn á ný fyrst og fremst verið að hugsa um það að þeir sem hafa verið að gera út, hafa búið til viðmiðun, geti valið sér hana og fái fyrir það talsvert mikið fé. Þess vegna orða ég það svo að verið sé að bera fé á menn. Þetta verður að mínu viti eitt höggið enn þá fyrir landsbyggðina og ekki er á bætandi. Ég vil enda ræðu mína á því að vitna í orð Halldórs Ásgrímssonar, formanns Framsfl., hv. þm. Hjálmar Árnason, 

Virðulegur forseti. Hér hafa verið haldnar margar langar og  Ég lít, virðulegur forseti, svo á að það frv. sem hér er verið að fjalla um byggi, eins og fram hefur komið, á viðræðum hæstv. sjútvrh. við Landssamband smábátaeigenda og einstaka hópa í þeim geira, getum við sagt, meðal smábátaeigenda. Aðalmálið sem við öll hv. þingmenn hljótum að horfa á, hvort heldur við erum að ræða um smábáta eða aðra, er að finna lausn sem leiðir til aukinnar sáttar innan greinarinnar. Þegar við segjum ,,aukinnar sáttar innan greinarinnar`` er það ekki síst innbyrðis, meðal krókakarla, en ekki síður á milli litla kerfisins og stóra kerfisins sem oft eru kölluð. Það hlýtur að teljast einn veikleiki greinarinnar, sjávarútvegs, það stríð í rauninni sem lengi hefur staðið illu heilli milli þessara tveggja kerfa og þeirra sem það stunda. Ef það frv. sem hér er til umræðu og afgreiðslu er skref í þá átt að auka á sátt innan greinarinnar er það mikilvægt skref. Hér í umræðunni hafa verið nefndar samþykktir frá Landssambandinu og einstökum félögum innan þess um smíði gólfs í dagakerfið. Það byggir auðvitað á því að þeir sem hafa verið í dagakerfinu hafa búið við gífurlega mikla óvissu, vitandi það að með hverju árinu sem líður fækkar dögum. Menn hafa bent á ýmsar skynsamlegar lausnir í því. Það frv. sem hér er til umræðu felur í sér tvær leiðir og er væntanlega niðurstaða af þeim viðræðum sem fram hafa farið milli hæstv. sjútvrh. annars vegar og hins vegar aðila í smábátakerfinu þar sem gert er ráð fyrir því að smábátasjómenn, þ.e. þeir sem eru á núverandi dagakerfi, geti valið, þeir eigi þetta val sem hér hefur verið nú um hríð til umræðu, megnið af þessum degi, og hins vegar gólfið sem sumir kalla að sé reyndar nokkuð veikburða vegna þess að í því eru innbyggðar ákveðnar takmarkanir. Hvor þessara leiða er sú réttari  Það er líka rétt, virðulegur forseti, að draga það fram hér að við erum í sjálfu sér ekki að taka neina nýja prinsippákvörðun, einfaldlega vegna þess að prinsippskrefið um það að krókakarlar geti valið sig inn í kvóta hefur verið tekið. Fjölmargir völdu sig inn í það. Þess vegna er rökrétt að velta upp spurningunni: Hvers vegna skyldu þeir sem enn eru eftir í dagakerfi ekki einnig fá að velja sömu leið? Af því að prinsippskrefið hefur þegar verið stigið. Hér er ekki verið að fara neinar nýjar leiðir í þessu, heldur að bjóða fleirum að fara það sem aðrir hafa áður farið. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna enda eins og ég sagði áðan er afskaplega stutt í að sjútvn. byrji að hnoðast á þessu máli og vinna í því. Ég vil þó draga fram það sjónarmið sem ég sjálfur hef heyrt frá fjölmörgum körlum sem eru í dagakerfinu núna, nefnilega það sjónarmið að í því að vera á dögum felist ákveðið stress. Ég heyrði fyrir örfáum dögum af einum sem var búinn að vera úti í eina 5--6 tíma og fékk lítið. Hann stressaðist auðvitað mjög yfir því sem ég skil vel því að dagurinn nýttist afskaplega illa og hann greip til þess ráðs að stíma í land. Annað sem fylgir dagakerfinu er það sjónarmið að það er afskaplega lítið fjölskylduvænt. Eins og við vitum eru dagakarlar á þeysistími landshornanna á milli. Þeir elta fiskinn og þegar verið er að ræða um atvinnuöryggi einstakra byggðarlaga í tengslum við þetta eru það ekki rök sem halda því að smábátaflotinn, ekki síst dagabátaflotinn, heldur sig þar sem helst gefur fisk. Það var um hríð við Suðurlandið. Menn voru mikið í Þorlákshöfn, á Suðurnesjum og Hornafirði. Menn hafa verið fyrir vestan, menn hafa verið við Langanesið og þar búa dagakarlar kannski ekki við þær bestu aðstæður sem til eru. Þeir eru fjarri fjölskyldum og það sem er meira er að þeir hafa enga möguleika á því að skipuleggja fjölskyldulíf, sumarleyfi með fjölskyldu sinni eins og flestir aðrir geta gert. Þetta eru sjónarmið sem ég heyri frá körlum sem eru í dagakerfinu núna. Þeir hafa einfaldlega áhuga á því að geta tekið upp annað mynstur til þess að eiga samvistir við fjölskyldu sína, til þess að geta losað sig við þetta stress. Ef þeir hafa ákveðinn kvóta geta þeir frekar sjálfir ráðið því hvenær þeir róa, þeir geta skipulagt jafnvel sumarleyfi, ég tala ekki um veiðiferðir í fallegar íslenskar ár með veiðifélögum sínum eða fjölskyldum. Það sem er kannski mest um vert er að þeir geta miðað róður sinn við þann tíma sem verð á mörkuðum er hæst. Þetta eru sjónarmið sem við heyrum frá körlum í dagakerfinu og ber auðvitað að hlusta eftir og taka tillit til. Ég skil þess vegna þau sjónarmið þeirra sem vilja velja sig inn í kvóta og að sjálfsögðu skil ég líka og virði sjónarmið þeirra sem kjósa að vera í dagakerfinu með þessu gólfi með sínum takmörkunum. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, virðulegur forseti, og tel að sjútvn. þurfi að fara gaumgæfilega yfir málið, hlýða á þau sjónarmið sem uppi eru, en ekki síst vil ég nefna það að ef þetta kann að leiða til aukinnar sáttar eru stigin mikilvæg og góð skref fyrir sjávarútveginn.

Hæstv. forseti. Mig langar til að heyra frá hv. þingmanni sem oft hefur bæði talað og skrifað um það að koma á sóknarkerfi og nefnt til færeyska kerfið, flutt um það tillögu o.s.frv., hvort honum finnist ekki undarlegt að koma inn á Alþingi og tala fyrir því að leggja af þetta pínulitla sóknarkerfi sem er við lýði á Íslandsmiðum. Finnst honum ekki full ástæða til að viðhalda slíku kerfi, a.m.k. til samanburðar við hitt þannig að menn geti aðeins haft augað á öðrum leiðum til að stjórna fiskveiðum en að gera það með kvótakerfinu? Hvenær umpólaðist hv. þm. svona í þessu máli? Eða hvað er það, finnst honum þetta gólf sem boðið er upp á vera eitthvert val? Er þetta ekki bara kjallari?

Virðulegur forseti. Nú veit ég að hv. þm. Jóhann Ársælsson er skipasmiður en ekki húsasmiður en það veit ég þó að gólf eru niðri. Hér er verið að tala um gólf, en gólf er ekki uppi, það er kallað loft og við erum að fjalla um gólf. Hvort 18 dagar samkvæmt þessu frv. er rismikið gólf eða ekki, um það má örugglega deila. Hvað varðar færeyska kerfið er það rétt hjá hv. þingmanni að ég hef viljað að farið yrði í þá vinnu, sem því miður hefur ekki verið gert, að skoða kosti og galla færeyska kerfisins. Þegar það verður búið eigum við að taka afstöðu til þess. Sjálfur þekki ég, eins og hv. þm. veit, nokkuð til í Færeyjum og að mörgu leyti hefur færeyska kerfið virkað vel þar, en þar hafa líka verið að koma upp önnur sjónarmið vegna þess að núna þegar fer að reyna á kerfið hafa komið fram skiptar skoðanir um það.

Hæstv. forseti. Kannski er ástæðan komin fram nú þegar, kannski er hv. þm. þegar búinn að fá þær upplýsingar frá Færeyjum að hann telji það kerfi ekki henta hér. Þá eru það út af fyrir sig fréttir. Mér finnst samt full ástæða til að halda áfram með þetta gólf sem hv. þm. kallar svo því að ég get ekki betur séð en að því gólfi sé ætlað að hrynja niður í kjallarann eins og svona er til stofnað. Ég spyr hv. þingmann hvort honum finnist það allt í lagi líka og að það sé sambærilegt val að lenda þeim megin í því kerfi sem verið er að bjóða upp á.

Virðulegur forseti. Niðurstaðan er sem sagt sú að gólfið sé falskt loft. Ég þarf ekkert að fara frekar út í það enda hafa menn velt því fyrir sér ítrekað í dag hvort 18 dagar með þeim takmörkunum sem þar eru séu eðlilegir og þar fram eftir götunum. Engu er við það að bæta. Ég vil leiðrétta eitt hafi hv. þingmaður ekki heyrt. Ég var ekki að blása færeyska kerfið af, síður en svo. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason flutti frekar einkennilega ræðu og fór um víðan völl. Hann nefndi m.a. framkomið frv. hæstv. sjútvrh. en í því kemur greinilega fram að þar er ekki sett neitt gólf á dagafjölda fyrir þá sem hugsanlega mundu velja sér daga. Nú man ég það að í kosningabaráttunni fór Hjálmar Árnason mikinn, m.a. á fundum og í greinaskrifum þar sem hann lýsti því yfir að Framsfl. mundi vilja beita sér fyrir því að sett yrði gólf í dagakerfið. Þetta er til í greinum. Svo er annað. Hvenær ætlar hv. þm. Hjálmar Árnason að standa við stóru orðin og sjá til þess að þeirri þáltill. sem hann fékk samþykkta, um að gera ætti úttekt á færeyska kerfinu og skila skýrslu til Alþingis í mars sl., verði fylgt eftir með úttektinni? Hann hlýtur að bera ábyrgð á því. Hann lofaði þessu fyrir kosningarnar.

Herra forseti. Í fyrsta lagi varðandi þál. um að skoða kosti og galla færeyska kerfisins urðu lyktir þær að hún gat þó komist út úr nefnd og var vísað til ríkisstjórnar. Sannarlega vona ég að hæstv. sjútvrh. muni fylgja henni eftir ef hann er ekki þegar byrjaður á því. Ég veit að ég og hv. þingmaður munum örugglega spyrja hæstv. sjútvrh. að því. Hvað varðar gólfið er það alveg rétt, menn hafa talað um gólf og hér er a.m.k. vísir að gólfi þó að búið sé að kalla það falskt loft sem sé á leið niður í kjallara. Það skiptir miklu máli, finnst mér, í þessu samhengi að kominn er fram eindreginn vilji hjá þeim sem eru í dagakerfinu núna til að velja sér kvóta. Það er einfaldlega sjónarmið sem ber að hlusta á. Hér er mönnum gefinn kostur á að velja.

Hæstv. forseti. Já, ég held að hv. stjórnarþingmaðurinn Hjálmar Árnason eigi einmitt að beita sér fyrir því að hans eigin ríkisstjórn standi við það sem lofað var og að farið verði í þessa vinnu. Það er alveg ótrúlegt sleifarlag og alveg með ólíkindum að menn skuli fara í kosningabaráttu, lofa svona löguðu út og suður, margendurtekið, og síðan er ekki staðið við neitt, ekki nokkurn skapaðan hlut, þáltill. sem fara í gegnum nefndir og þingið eyðir tíma í að ræða, leitað eftir umsögnum o.s.frv., mikil vinna er lögð í þetta. Tillögur eru þess vegna samþykktar með samhljóða atkvæðum allra sem voru í þingsalnum á þeim tíma, ég hef athugað þetta, og síðan ekki söguna meir. Þetta eru forkastanleg vinnubrögð, hæstv. forseti. Svo er hitt, að komið hafi fram eindreginn vilji hjá þeim sem eiga dagabáta í dag að komast í kvóta. Ég hef ekki orðið var við þennan eindregna vilja í þeim umsögnum sem liggja nú fyrir hv. sjútvn. Ég hvet hv. þm. Hjálmar Árnason til að kynna sér þær umsagnir um framkomið frv. Frjálsl. og Vinstri grænna. Þær umsagnir eru allar á einn veg. Menn vilja daga.

Herra forseti. Nú háttar svo til að ég get kannski frætt hv. þingmann með alveg glænýjum upplýsingum sem hæstv. sjútvrh. veitti mér áðan. Þegar er byrjuð vinna við úttekt á kostum og göllum færeyska kerfisins og vona ég að hv. þingmanni verði nokkuð rórra við þær upplýsingar. Ég vonast til þess að við sjáum þær upplýsingar fyrr eða síðar svo að við getum rætt þær.

... fljótræði ... taka þetta af?

Hvað svo varðar hitt atriðið --- nú datt úr mér hvert hitt atriðið var sem hv. þm. nefndi í lokin. Það verður svo að vera, það datt úr mér.

Það eru óskir dagamanna.

Já, það eru óskir dagamanna. Það er einfaldlega svo að fjölmargir af þessum dagakörlum hafa haft samband og það er einmitt eitt af því sem við þurfum að gera í hv. sjútvn., að kanna hver vilji þeirra er. Sé vilji þeirra virkilega sá, eins og sögusagnir herma skulum við segja, að þeir vilji fara þessa leið, eigum við þá að leggjast gegn því? Eigum við að hunsa þann vilja?

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir hjartnæma ræðu þar sem fólk átti að geta valið fram og aftur. Ég spyr þá hv. þingmann hvort krókaaflamarksbátar geti ekki bara valið til baka ef úttektin sýnir að færeyska kerfið sé eitthvað sem má búa við. Ég held að við þurfum í raun og veru ekki að spyrja okkur þeirra spurninga hvort færeyska kerfið, sóknarkerfið, sé betra. Ég held að það gefi augaleið að kerfi sem hvetur ekki til brottkasts eins og aflamarkskerfið gerir, kvótakerfið, sé betra fyrir þjóðina. Það er líka einmitt það sem stefna Framsfl. segir á síðasta flokksþingi sem haldið var 2003, framsóknarmenn segjast vilja koma í veg fyrir brottkast. Ég tel að þá eigum við að stefna óhikað að sóknarkerfi, ekki vera að breyta þessum leiðum okkar að sóknarkerfi heldur bíða eftir úttektinni.

Frú forseti. Heldur fannst mér hv. þm. fara út og suður. Þetta frv. snýst einmitt um val á milli tveggja leiða, þ.e. að þeir sem eru í dagakerfi geti valið sér, annars vegar það að fá 18 daga með takmörkunum eða valið sig inn í kvóta. Lengra nær það ekki, eins og hv. þm. var að gefa í skyn, og menn eiga ekki að velja fram eða aftur. Það eru þessir tveir kostir sem á að velja um. Hvað varðar brottkast hefur komið fram að m.a. með aðgerðum sem hér hafa verið teknar, með breytingum á lögum, hefur stórlega dregið úr brottkasti. Ég hygg að hv. þingmaður hafi kannski ekki nein vísindaleg rök fyrir því að brottkast sé miklu meira í því kerfi sem við erum með núna eða sóknardagakerfi. Eins og hv. þm. veit var brottkast alþekkt á árum áður þegar hugtakið kvóti var varla einu sinni komið inn í íslenska tungu. Meira að segja eru til margar ljósmyndir af því, frægar af Halamiðum og víðar.

Frú forseti. Við megum ekki gleyma því og ég ætla að minna hv. þm. Hjálmar Árnason á það að það mál sem við erum að ræða hér snýr ekki eingöngu að þessum útgerðarmönnum. Hann verður að gera sér grein fyrir því. Ef hann hefur gleymt lögunum um stjórn fiskveiða verður hann að lesa þau aftur yfir. Þar segir í lok 1. gr. að markmiðið sé að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Menn geta ekki neitað að horfast í augu við þá staðreynd að 4 / 5 þess afla sem kemur úr sóknarkerfinu er landað í Norðvest. Sjálfur formaður Framsfl. hefur sagt að það sé komið að Norðvest. í atvinnuuppbyggingu. Ég spyr: Er þetta byrjunin á því, að kippa fótunum undan þeim byggðarlögum sem byggja hvað mest á dagakerfinu? Eigum við ekki að doka við?

Frú forseti. Nú hygg ég að hv. þingmaður geti ekki frekar en aðrir fullyrt að verði þetta frv. að lögum kippi það stoðum undan byggðarlögum, t.d. í Norðvest. af því að hann nefnir það sérstaklega, ekkert frekar en að lagasetning muni breyta því að fiskigengd breytist og aðkomubátar í Norðvest. elti fiskinn. Oft eru þeir við Langanes. Þeir hafa verið við Suðurland. Þeir eru þar sem fiskurinn er. Þar að auki ber okkur að hafa í huga að af þeim afla sem á land kemur af þessum bátum, m.a. á Vestfjörðum, er ekki nema hluti sem verður eftir þar. Hinn fer meira að segja hingað suður til sjálfrar höfuðborgarinnar og hann skapar þá ekki atvinnu á Vestfjörðum, fiskur sem kemur til vinnslu hér.

Frú forseti. Það rifjaðist upp fyrir mér þegar ég hlýddi á hv. þm. Hjálmar Árnason að þegar hann fór í framboð til Alþingis í fyrsta sinn fór hann mikinn og boðaði í raun og veru sérstaka sjávarútvegsstefnu, einhvers konar Suðurnesjastefnu framsóknarmanna þar sem hann hugðist taka veiðiheimildir af togurum og stærri bátum og stærri skipum og flytja á bátaflotann og efla mjög þá útgerð, strandveiðiflotann ef við köllum hann svo. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni gott minni. Það er einmitt rétt að muna hvernig ástand var meðal smábáta 1995. Ef ég man rétt var dagakerfið yfir línuna komið niður í eina 7--8 daga. Ég held að hv. þingmaður muni það því að ef ég man rétt var hv. þm. þá í sjútvn. Síðan hefur auðvitað mjög mikið gerst, sérstaklega meðal smábáta, minna gerst meðal hinna svokölluðu punga vertíðarflotans en það hefur orðið veruleg aukning í því sem smábátar veiða. Ég minni hv. þingmann á að 400--500 smábátar munu nú þegar vera í kvóta og eru afskaplega farsælir fyrir þau byggðarlög sem þeir leggja upp í. Ekki hafa orðið nein endalok hjá útgerðum þeirra aðila heldur eru þeir afskaplega sáttir.

Hæstv. forseti. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að taka þurfi málefni smábátaútgerðarinnar og bátaútgerðarinnar til endurskoðunar í heild sinni. Okkur vantar samræmt kerfi fyrir þann útgerðarflokk sem nýtir grunnmiðin næst landinu sem fellur eðlilega að eðli þeirra veiða. Í því sambandi er veruleg eftirsjá að því ef sóknartakmarkandi fyrirkomulag hverfur með öllu út úr fiskveiðistjórn við Ísland og þeirri sögu lýkur þannig. Margir telja og ekki síst þegar veiðar smærri skipanna eiga í hlut að það gæti verið góður kostur að skoða slíka möguleika eins og hv. þm. kom reyndar inn á og nefndi áhuga manna á því að skoða færeyska kerfið. Það er ekki nýtt af nálinni því að ég man ekki betur en að ég og hv. þingmaður höfum farið sem nefndarmenn í sjútvn. í ágæta kynnisferð til Færeyja á árum áður. Ég hef alltaf átt mér þann draum að einhvern tíma kæmi að því að menn tækju þetta heildstætt til endurskoðunar. Það er auðvitað með blendnum hug sem maður horfir til einstakra aðgerða af þessu tagi ef maður jafnvel telur að þær þrói kerfið í öfuga átt.

Frú forseti. Í fyrsta lagi er náttúrlega ekki vitað hvert valið verður. Það á eftir að koma í ljós verði þetta frv. að lögum. Í annan stað má spyrja hvað gerist þegar búið verður að endurskoða kerfið í heild sinni. Hvað kemur út úr þeirri endurskoðun? Það er eins með öll mannanna verk er lúta að breytingum á fiskveiðistjórninni, þar eru alltaf átök. Og þótt við tækjum allt smábátakerfið til heildarendurskoðunar hygg ég að um það yrðu sömu umræðurnar, jafnvel sömu deilurnar. Ég ítreka að 400--500 smábátar eru á kvóta. Það hefur skapað þeim ákveðið atvinnuöryggi, fjölskylduöryggi og þar fram eftir götunum, þeim sem það völdu. Þess vegna skil ég að einhverjir af dagakörlum skuli vilja fara þá leið því þeir hafa séð reynsluna og þann stöðugleika sem þessu fylgir. Ég tek samt undir með hv. þingmanni, för okkar til Færeyja var ánægjuleg en þar komu líka fram ákveðnar efasemdir, ekki síst hjá fiskifræðingum í árdaga færeyska kerfisins.

Frú forseti. Það frv. sem við ræðum er um breytingu á fiskveiðistjórnarlögum, þ.e. breytingar á svokölluðum dagabátum, enn ein breytingin sem greinilega mun valda miklum deilum eins og hér hefur komið fram, ekki eingöngu milli stjórnar og stjórnarandstæðinga, heldur því miður líka meðal smábátasjómanna sem eru í þessu kerfi. Það er auðvitað miður. Ég sagði í stuttu andsvari við sjútvrh. í dag að upplýsingar mínar hefðu verið um það að hann hafi kynnt frv. 7. maí. Nú hefur komið í ljós að það var 10. maí og vil ég leiðrétta það hér með. Ég vil líka segja að ég hef hlustað með athygli á marga hv. þm. ræða um kosti og galla þessa frv., kosti og galla sjávarútvegskerfisins. Því miður má segja að miklar deilur séu og verði kannski eitthvað áfram um sjávarútvegsstefnuna. Er það mjög miður, virðulegi forseti. Ég vil taka það skýrt fram. Ég hef sagt það áður og vil segja enn einu sinni að ég tel eitt af brýnustu verkefnum Alþingis og alþingismanna að reyna að skapa miklu meiri sátt um sjávarútvegskerfið. Við getum ekki búið við það að þessi aðalatvinnuvegur okkar lifi sífellt í óvissu og í þessum deilum þegar við svo bætast líka ýmsar breytingar úti í heimi sem við höfum engin áhrif á, þ.e. gagnvart þeim sem ætla að kaupa þessar afurðir okkar. Það er mjög alvarlegt mál vegna þess að við Íslendingar erum sennilega manna fremstir í sjósókn, vinnslu afla, öllum nýjungum og öllu því en það dugar ekki til, virðulegi forseti, ef enginn verður til að kaupa afurðirnar á því verði sem við viljum fá fyrir þær. Á þeim 20 mínútum sem ég hef til að ræða þetta mál get ég ekki farið yfir mikið en vildi nefna þetta í byrjun. Svo ætla ég að snúa mér að þessu frv. vegna þess að það er auðvitað það sem hér er fyrst og fremst á dagskrá. Kannski gefst tækifæri til annars við 2. umr. ef hún verður yfirleitt um þetta frv. áður en þing fer heim. Það er ekkert víst. Mér er ákaflega minnisstætt, virðulegi forseti, að þegar ég var vestur í Bolungarvík, í þeim ágæta bæ --- ég gerði mér það oft til dundurs að labba niður á brjót og fylgjast með körlum koma að landi --- spurði ég einn gamlan nemanda minn í hvaða kerfi hann væri. Hann svaraði mér því til að hann væri í taugakerfinu. Þá var það dagakerfið, þá var ekki klukkustundakerfið, og hann kallaði það taugakerfi. Ég vil helst ekki hafa eftir, virðulegi forseti, það sem hann sagði að ættingjar sínir kölluðu kerfið vegna þess að það var orð sem ég vil helst ekki segja upphátt. Ályktanir frá Landssambandi smábátaeigenda hafa verið gefnar út um þetta dagakerfi og talað hefur verið um gólf. Það er rétt að á aðalfundi Landssambands smábátaeigenda var ályktað og fjallað um þetta. Þar lýsti m.a. hæstv. sjútvrh. því yfir, ef ég man rétt, líkt og hann gerði á fundi Landssambands íslenskra útvegsmanna að þetta sóknardagakerfi væri eitt af þeim málum sem þyrfti að leysa. Í bréfi sem Landssamband smábátaeigenda hefur ritað sjútvn. sem umsögn um það mál sem hér hefur lítillega borið á góma, sóknardagakerfið, sem var flutt fyrir áramót er því lýst hvernig þetta hefur gengið fyrir sig. Samkvæmt því hefur kannski ekki gengið allt of vel en þar er verið að fjalla um þessi atriði, þ.e. að setja gólf, setja dagana fasta, rætt um að fækka handfærarúllum sem má nota og að takmarka vegna vélastærðar. Mér finnst t.d. mjög athyglisvert sem kemur fram í einhverri skýrslu og skoðun sem gerð var, sem ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að lesa hér, að lögleiðing vélatakmarkanaþáttar hefði þýtt 511 tonnum minni afla á síðustu tveimur fiskveiðiárum hjá þeim 41 bát sem athugunin náði til. Er ekkert meira í raun og veru um það að segja. Það er ljóst að sóknardaganefnd Landssambands smábátaeigenda hefur verið í viðræðum eins og segir í þessu bréfi til hæstv. sjútvrh., dagsettu 2. apríl 2004. Með leyfi forseta vil ég grípa aðeins niður í það: ,,Að lokum harmar sóknardaganefnd LS að samtímis viðræðum skulið þér ræða við þrjá einstaklinga sem gera út sóknardagabáta um breytingar á veiðikerfi því sem hér um ræðir. Samkvæmt þeirra frásögn hafið þér lýst áhuga á annars konar útfærslu en viðræður yðar við sóknardaganefnd Landssambands smábátaeigenda hafa byggst á. Þetta hefur aldrei komið fram í viðræðum sóknardaganefndar við yður. Sóknardaganefndin hefur starfað af fullum heilindum í viðræðum við yður...`` o.s.frv. Það sem verið er að ýta á er að það þurfi að fara að draga til tíðinda. Svo segir í þessu bréfi: ,,Til þeirra tíðinda hefur svo dregið með því frumvarpi sem við erum hér að ræða um með þeim kostum og göllum sem þar eru.`` Nú geri ég ráð fyrir því, virðulegi forseti, að mjög margir þingmenn, sérstaklega þeir sem hafa setið yfir þessari umræðu, m.a. þeir sem sitja í sjútvn., hafi fengið fram sjónarmið margra þeirra smábátasjómanna sem vinna í þessu kerfi. Það virðist sem margir vilji fara þessa leið, þeir hafa fært fyrir því rök, og aðrir harðneita þeim og hafa fært fyrir því líka gild rök. Þetta er eiginlega járn í járn. Virðulegi forseti. Eins og oft áður vil ég nálgast þetta mál og horfa á það einnig út frá byggðasjónarmiði. Hvaða áhrif hefur þessi breyting á landsbyggðarstefnu? Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég er orðinn ákaflega þreyttur á aðgerðaleysi Alþingis gagnvart hinum dreifðu byggðum og svo er ég líka ákaflega þreyttur á þeim aðgerðum sem eru beinlínis til að draga frekar þróttinn úr viðkomandi byggðum. Ég óttast að þetta frv. geri m.a. það, ég óttast það. Kem ég að því síðar. Þegar sú gulrót er sett upp um að skipta og fá kvóta í staðinn og verðgildið sem í því liggur óttast ég að þessum bátum fækki mjög, um 100--150 báta á 1--2 árum, með þeim alvarlegu afleiðingum sem það hefur fyrir mjög marga staði á landsbyggðinni. Ég vitnaði líka vestur á firði í hina miklu og góðu skuttogara sem þar voru á gullaldarárunum og bar saman við stöðuna í dag. Hún hefur breyst svo mikið að ýmsir smástaðir úti á landi eiga engan séns annan en að gera út smábáta. Það er meira að segja svo komið að sums staðar eru jafnvel ekki til sjómenn nema á nokkra smábáta þar sem áður voru til sjómenn í heilar skipshafnir á stórum togurum. Þessir smábátar sem slíkir hafa eflt margar byggðir og dregið úr frekari hrörnun þeirra ef svo má að orði komast. Þessi breyting sem hefur e.t.v. kallað á ekkert sérstaklega fallega orðnotkun, þar sem talað er um að hálfpartinn sé verið að bera fé á menn, er auðvitað mjög alvarlegt mál. Við það að setja þetta yfir í kvóta gerist líka annað. Sú hætta er fyrir hendi að brottkast aukist. Sú hætta er ekki bara fyrir hendi, það er nánast fyrirsjáanlegt. Það er nokkuð ljóst að manni sem má draga aðeins 20 tonn að landi er ósköp hætt við brottkasti. Í bók sem mig minnir að Landssambandið hafi gefið út og gefið öllum alþingismönnum er mér ákaflega minnisstætt þegar einn lýsti kvótakerfinu á þann hátt að það væri alveg ótrúlegt hve margir fiskar dyttu af önglunum hjá honum eftir að kvótakerfið komst á. Það getur vel verið að það hafi verið þannig áður, en sumir kalla þetta brottkast. Það sem gerist er að menn taka þessar töflur, t.d. þorskafla sóknardagabáta síðustu fimm fiskveiðiár eins og sýnt er í Morgunblaðsgrein, 11 þús. tonn fiskveiðiárið 2002/2003, og skoða. Þá kom allur afli að landi. Engu var hent. Hvað gerist þegar þetta verður komið í kvóta? Ég óttast, virðulegi forseti, að þá verði farið að sortera. Af því að mér verður tíðrætt um vini mína vestur í Bolungarvík er mér líka mjög í fersku minni þegar ég fór niður á brjót og sá tvo báta liggja þar hlið við hlið, gamla kunningja sem voru að landa, og annar báturinn var kjaftfullur með fjöldamörg kör en hinn aðeins með tvö. Þegar ég gerði grín að aðilanum sem fiskaði svona lítið fékk ég fljótlega skýringu á því þó að ég ætli ekki að hafa eftir þau orð sem hann viðhafði. Hann skildi ekki hvers konar blábjáni ég væri að fatta þetta ekki. Athygli mín var vakin á því að annars vegar var sóknardagabátur og hins vegar krókaaflamarksbátur með kvóta. Mér skilst að þeir hafi farið út á sama tíma að morgni, komið inn á sama tíma að kvöldi og verið á svipuðum miðum. Hvað gerðist? Ætli það hafi ekki dottið svo margir fiskar af önglinum hjá öðrum þeirra? Þetta er sú hætta og þetta er einn af þeim ókostum sem þarna kemur upp. Ég hef í dag tekið nokkrar töflur sem mér hafa borist, skellt þeim inn í excel-skjöl ef þær hafa ekki komið þannig og leikið mér svolítið með þær. Ég vil taka það skýrt fram, virðulegi forseti, að þessar tölur sem ég er að nefna eru nefndar með þeim fyrirvara að það hefur kannski ekki gefist nægur tími til að afla allra upplýsinga frá meiri kunnáttumönnum um ýmsar forsendur málsins. Engu að síður liggja nokkrar tölulegar staðreyndir fyrir sem munu á næstu dögum dúkka upp í hv. sjútvn. sem ég á sæti í, þ.e. þegar við förum að fara yfir málið og kalla eftir tölum. Menn hafa verið að tala um að þetta sé mjög skipt eftir kjördæmum. Þingmenn Norðvest., vinir mínir þar, hafa verið að tala um að þetta hafi áhrif þar og aðrir tala um að þetta hafi engin áhrif í öðrum kjördæmum o.s.frv. Ég verð að segja alveg eins og er að ég nálgast þetta ekki út frá kjördæmum. Ég nálgast þetta út frá landsbyggð, frá byggðalegu tilliti og í mínum huga er landsbyggð alls staðar á landinu, sama hvort hún er í mínu kjördæmi eða öðrum kjördæmum. Mér er annt um byggðir vestur á fjörðum eða Snæfellsnesi eða í mínu kjördæmi fyrir norðan land. Skiptingin er einhvern veginn þannig að í Norðvest. eru þessir bátar 164 með 4.800 tonn. Í Norðaust. 73 bátar með 2.500, í Suðurk. 34 bátar með rétt rúm þúsund tonn, í Suðvest. 10 bátar með 218 tonn og í Reykjavíkurkjördæmunum báðum 11 bátar með 295 tonn. Samtals 8.869 tonn sem mér sýnist vera sama tala og maður skoðar í excel-töflu sem ég er með undir höndum og held að sé frá Fiskistofu. Hún sýnir þessa sömu tölu. Þar taka menn betra árið og gera þessa útreikninga sem hér er fjallað um. Þá kemur þessi niðurstaða út. Það kemur líka út, virðulegi forseti, að alls 24 bátar verða með 50 tonn og meira og alls 158 bátar með minna en 30 tonn. Svo skiptist það aftur á annan hátt á hin tonnin þar á milli eins og t.d. 48 bátar með milli 40 og 50 tonn, 62 bátar með milli 30 og 40 tonn, 69 bátar með milli 20 og 30 tonn, 34 bátar með milli 15 og 20 tonn og 55 bátar með 15 tonn, lágmarkið. Ef maður skoðar þetta svo, virðulegur forseti, og setur sig í spor þeirra aðila sem munu fá þessa breytingu sér maður að til eru bátar sem, að því er mér virðist og ég vil enn ítreka fyrirvara minn á að allar þessar tölur séu réttar, fiska um 150--160 tonn á betra árinu. Útreiknaður kvóti viðkomandi báta getur farið upp undir 90 tonn. Að mér skilst selja menn svona í dag fyrir einar 800 kr. kílóið og það þýðir með öðrum orðum, virðulegi forseti, að hægt er að selja þennan kvóta fyrir 70 millj. kr. Ég verð að segja alveg eins og er, lái mér hver sem vill, að ég get vel ímyndað mér að þeir aðilar sem hafa verið að basla í þessu taugakerfi séu kannski búnir að fá nóg. Þegar menn fá svona úthlutanir munu þeir kannski frekar taka sig til og selja kvótann, hætta, fara út úr greininni eins og hefur verið að gerast í stóra kerfinu. Það er auðvitað einn af ókostunum í viðbót að menn geta gert þetta að miklum fjármunum, selt sig út úr þessu. Þeir kaupa sem vilja og vantar meira og vilja leggja þetta á sig, skuldsetja sig sem því nemur. Það er engin trygging fyrir því að peningar þeirra sem fara út úr greininni haldist inni í sjávarútveginum, engin. Fræg er sagan þegar loðnuskipið var selt um árið og í staðinn voru keypt þrjú eða fjögur verslunarpláss í Kringlunni og reiknaðar herrafataverslanir. Frægar eru þær tölur. Þetta er einn af ókostunum. Tökum dæmi um bát með 100 tonn sem fiskar fyrir 10--11 millj. Hann getur selt fyrir 70--80, getur fiskað fyrir 10--11. Ég kann ekki að reikna það út í dag hvað hann hefur út þegar búið er að borga allan kostnað en ég hygg að ekkert voðalega mikið sé eftir. Hvað væri hægt að gera við þessar 80 millj.? Segjum sem svo að þetta hafi verið ráðdeildarsemi í gamalli útgerð sem skuldi ekkert voðalega mikið --- það er til í dag sem betur fer --- það væri ekki dónalegt að leggja þessar 80 millj. inn á bók með 10% vöxtum, 8 millj., geta kannski komið því þannig fyrir að borga bara 10% fjármagnstekjuskatt, 800 þús. Hvað er eftir? 7,2 millj. Hvers vegna í ósköpunum ætti viðkomandi aðili að standa í útgerðarbasli og fá kannski í heildartekjur 11 millj. þegar hægt er að gera þetta svona? Stundum hafa menn kallað þetta skjalatöskuútgerð. Svo getum við líka rabbað um þá blessuðu menn sem fá aðeins 15 tonnin, fara út á viðkomandi fjörð og dorga sér í soðið, gamlir sjómenn jafnvel að dunda sér við það á sumrin. Auðvitað er mjög freistandi að selja kannski bara 10 tonnin, eða 13 tonnin og eitthvað, og eiga eitthvert smotterí eftir til að dunda sér við. Svo koma aðrir og segja: Við það að ég fái kvóta er ég ekki skyldugur til að vera í þessu klukkutímaharki, þessu taugakerfi og standa í því. Ég get farið að gera þetta eins og ég vil o.s.frv. Þetta eru þau sjónarmið sem togast á en ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég er dauðhræddur við þessa breytingu eins og margar breytingar sem eiga sér stað í sjávarútvegskerfinu vegna þess að þær koma svo misjafnlega við menn og byggðarlög og það verður að segja alveg eins og er að margar af þessum litlu byggðum sem berjast í bökkum hafa e.t.v. haldið lífi vegna smábátaútgerðar. Ég trúi ekki öðru en að einhvern tíma renni upp sá dagur á Íslandi, virðulegi forseti, að okkur fari að takast að skapa meiri sátt um þetta þannig að hér verði ekki standandi deilur, menn blóðugir upp fyrir axlir að rífast um sjávarútvegskerfi o.s.frv., þennan undirstöðuatvinnuveg eins og ég var að tala um í byrjun. Ég óttast að þetta frv. sé innlegg í þennan ófrið. Ég óttast að þetta frv. sé innlegg inn í það að draga enn frekar úr ýmsum smábyggðum landsins. Þá finnst mér betra að láta þetta eiga sig eins og það er, taka meiri tíma og bíða. Ég heyrði áðan að e.t.v. tekst okkur ekki að klára þetta mál. Það fer eftir því hvað stjórnarmeirihlutinn er traustur í því og hvað þeir þingmenn stjórnarflokkanna sem enn hugsa um hinar dreifðu byggðir, taka tillit til þeirra og horfa m.a. á hagsmuni þeirra, hugsa í þessum efnum. Þó að ég hafi hlustað á sjónarmið þessara andstæðu afla eru líka vankantar á þessu sem ég gerði grein fyrir í stuttu andsvari við hæstv. sjútvrh. í morgun. Ég mun taka það frekar upp í sjútvn. þegar það mál kemur þangað. Það sem snýr að vélarstækkun og bátum sem kannski er bara verið að sjósetja einhvern næstu daga er auðvitað dálítið alvarlegt mál þegar aðilar fara út í að kaupa --- sumir segja að menn séu glannar að fjárfesta í þessu kerfi og kaupa sér nýja báta vegna þess að það hafi verið fyrirsjáanlegt að einhverjar breytingar yrðu gerðar. Það getur vel verið að það séu skilaboð til ungra manna vítt og breitt um landið sem vilja halda áfram að berjast fyrir byggð sinni, hafa lífsviðurværi sitt heima hjá sér og fá að búa þar áfram, ekki gefast upp og flytja hingað suður og kannski bara fá sér vinnu hjá ríkinu, gerast ríkisstarfsmaður eins og mest er í tísku. Með fullri virðingu fyrir ríkisstarfsmönnum er samt ýmislegt sem gerir það að verkum að ég óttast að það sem ég hef verið að lýsa sem varnaðarorðum mínum og hræðslu muni ganga eftir við þessa breytingu sem hér er boðuð. Þá er ég stórlega efins um að þessi breyting sé til góðs.

Hæstv. forseti. Það hefur verið nokkuð áhugavert að hlusta á þingmenn, sérstaklega stjórnarþingmenn, flytja ræður um þetta mál sem er mjög svo mikilvægt fyrir hinar dreifðu byggðir landsins. Það var til að mynda einkar áhugavert að hlusta á hv. 6. þm. Suðurk., Hjálmar Árnason, flytja ræðu sína áðan. Það var ekki að heyra á honum að kosningaloforð hans frá því í vor stæðu lengur en svo að Framsfl. mundi vilja setja gólf fyrir dagabáta í krókakerfinu. Ég átti satt best að segja, hæstv. forseti, von á því að ræða hv. þm. Hjálmars Árnasonar yrði eitthvað á þessa lund og að það kæmi fram í þeirri ræðu að þetta loforð frá því í vor væri í raun og veru ansi léttvægt og raunar búið að kasta því fyrir róða. Ég gat ekki heyrt betur en að stefna Framsfl. væri eitthvað í þá veru núna að þetta gólf skipti ekki lengur svo miklu máli. Nú skiptir aðallega máli að menn geti valið milli þess að fara í kvóta eða einhvers konar dagakerfis sem hefur í raun og veru ekkert gólf eins og skýrt kemur fram í frv. hæstv. sjútvrh. Til gamans langar mig að draga upp einmitt grein frá því í vor eftir hv. þm. Hjálmar Árnason þar sem fleiri loforð eru tíunduð, loforð Framsfl. í sjávarútvegsmálum, og maður fer virkilega að spyrja sig: Hvaða stefnu hefur þessi flokkur í sjávarútvegsmálum yfir höfuð? Hér talar hv. þm. Hjálmar Árnason um að hann vilji hækka veiðiskyldu upp í 85%. Hann vill taka upp línuívilnun með landbeitingu. Það hefur reyndar verið efnt að nokkru leyti eftir mikið japl, jaml og fuður. Hann vill setja gólf fyrir dagabáta í krókakerfinu, skoða kosti og galla færeyska kerfisins og hann segir hér: Tillaga mín um það var samþykkt á Alþingi í vor. Eftir úttektina getum við svo tekið afstöðu til þess hvort skynsamlegt sé að taka upp kerfið. Hv. þm. Hjálmar Árnason vildi banna flottroll á loðnuveiðum og hann vildi endurskoða fiskveiðiráðgjöfina með aðild fleiri en Hafró. Þetta var brot af loforðaflaumnum en ekkert af þessu hefur verið efnt nema þá kannski þessi línu\-ívilnun þó að hún hefði verið öll í skötulíki þegar loksins tókst að draga hana út úr híbýlum ríkisstjórnarflokkanna, nánast með glóandi töngum. En það er önnur saga, hæstv. forseti. Það er líka athyglisvert og rétt að nota þá tækifærið núna til að rifja upp hvað aðrir stjórnarliðar hafa sagt, til að mynda um þetta gólf. Fjölmennur fundur var haldinn vestur á Ísafirði í fyrrahaust, einmitt um línuívilnun þar sem reynt var að fá ríkisstjórnarliða til að standa við þetta loforð sitt. Þessi fundur var haldinn 13. september, mjög fjölmennur fundur í íþróttahúsinu á Ísafirði og hann var haldinn af sveitarfélögum á Vestfjörðum og Eldingu, félagi smábátamanna á norðanverðum Vestfjörðum. Þar voru mættir þingmenn, m.a. allir þingmenn Norðvest., og þar voru fluttar snjallar framsöguræður. Síðan var fyrirspurnum úr sal svarað. Þar kom greinilega fram að Kristinn H. Gunnarsson styður 23 daga gólfið í þetta kerfi og hann ætlar að standa við það loforð. Það kom skýrt fram í ræðu hans fyrr í kvöld, en hvað skyldu hinir stjórnarliðarnir sem voru þarna hafa sagt? Það er einkum og sér í lagi athyglisvert að lesa hvað hv. 9. þm. Norðvest. Einar Oddur Kristjánsson sagði. Guðrún Pálsdóttir, útgerðarmaður á Flateyri, spurði þingmennina, með leyfi forseta: ,,Ég er með spurningu til alþingismanna. Væru þeir tilbúnir að styðja frumvarp um að sóknardagar handfærabáta yrðu aldrei færri en 23 en nú eru þeir aðeins 19?`` Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson svaraði: ,,Ég hef margsinnis lýst því yfir að það sé lífsnauðsynlegt fyrir dagabátana að hafa þetta gólf, margsinnis lýst því yfir að ég er tilbúinn að styðja þessa 23 daga og svarið er já áfram, já.`` Hæstv. forseti. Það er varla hægt að orða þetta með skýrari hætti en hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, enda er hann þekktur að allt öðru en því að tala þannig að menn skilji ekki mál hans. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson svaraði sömu spurningu, að vísu með nokkuð loðnari hætti en þó skýrt svo langt sem það náði. Hann sagði eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Í vor var langt komið samkomulag á milli stjórnvalda og Landssambands smábátaeigenda varðandi gólf í dagakerfið. Ég hef orðað það þannig að menn voru ekki komnir í höfn með málið en menn voru svona komnir í hafnarkjaftinn. Þetta samkomulag fól það í sér að setja gólf í dagakerfið og jafnframt að stemma stigu við aukningu sóknarmáttar í kerfinu. Ég tel að það eigi að ljúka málinu á þeim grundvelli sem menn voru að ræða þarna saman og ég trúi því að menn geti gert það nú í haust og mundi styðja það.`` Nú í haust og mundi styðja það, sagði hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson. Nú er komið vor, hæstv. forseti. Það er liðinn heill vetur og nú loksins fáum við að sjá frv. frá hæstv. sjútvrh. en ekki fyrr en það liggur fyrir að frv. Frjálsl. og Vinstri grænna liggur inni í sjútvn. og er tilbúið til afgreiðslu út úr nefndinni. Það er einmitt frv. sem kveður á um það að dagafjöldinn hjá þessum bátum eigi aldrei að fara niður fyrir 23. Ég sagði það í fyrri ræðu minni og segi það enn og aftur, bara svo að það sé alveg skýrt, að við erum reiðubúnir að falla frá ákvæðinu um aukningu í dögum og við erum líka reiðubúnir til að fallast á einhver ákvæði sem takmarka sóknargetu bátanna, bara svo að það sé alveg morgunljóst. Við erum reiðubúnir til að vinna með ríkisstjórnarflokkunum að einhvers konar lausn í þessu máli sem færi í þá átt en við erum ekki reiðubúnir til að taka þátt í kvótasetningu þessara báta. Það skal vera alveg ljóst. Það munum við aldrei samþykkja. Rætt hefur verið töluvert um að komið hafi fram óskir, einhvers konar óskilgreindar óskir frá smábátamönnum um að þeir vildu fara í kvóta. Ég hef bent á það í andsvörum að ég geti ekki séð þessar óskir í umsögnum frá samtökum smábátamanna allt í kringum landið og heldur ekki í ályktunum sem hafa komið undanfarin ár frá aðalfundum Landssambands smábátaeigenda. Ég tel að þetta sé svo mikilvægt mál að jafnvel þó að fram komi óskir frá einhverjum eigendum dagabáta um að vera settir í kvóta eigi alls ekki að verða við þeim tilmælum. Þetta er ekkert einkamál þess fólks sem gerir út og á þessa báta í dag. Þetta er miklu stærra og meira og mikilvægara mál en svo að við getum leyft okkur að hygla einhverjum örfáum eigendum þessara báta á kostnað hinna dreifðu sjávarbyggða á Íslandi. Þetta er miklu stærra mál. Þó að þessir bátar hafi ekki veitt mikið á ársgrundvelli undanfarin tvö ár, 12 þús. tonn og síðan 11 þús. tonn í fyrra, ef ég man rétt, eitthvað þar um bil, þetta eru ekki háar tölur, skipta þeir víða máli, m.a. í Suðurk., kjördæmi formanns sjútvn. Ég er með svar, sem ég hef veifað fyrr í dag, við fyrirspurnum sem ég sendi til hæstv. sjútvrh. í haust, einmitt vegna þess að mig grunaði að frv. um þessa dagabáta væri á leiðinni og ég vildi fá upplýsingar til að nota í umræðunni. Þessar upplýsingar liggja nú fyrir og ég tók saman áðan að gamni mínu hversu mikill afli hefði borist af þessum svokölluðu dagabátum á hafnir í Suðurk. Þetta eru ekki margar hafnir en við höfum þó hérna Vestmannaeyjar, Þorlákshöfn, Grindavík, Sandgerði, Keflavík og síðan Hornafjörð. Á árunum 1998--2003 lönduðu þessar litlu trillur í þetta kjördæmi tæplega 3 þús. tonnum af bolfiski. Það munar um minna. Og staður sem heitir Sandgerði, staður sem hefur farið mjög illa út úr kvótakerfinu, er hæstur af þessum höfnum. Þar hafa menn verið að landa á bilinu 200--240 tonnum á þessu tímabili. Það munar um minna á þessum stöðum. Og ætlum við að slá þetta bara af? Ég segi nei. Ég segi að það komi ekki til greina. Þetta kerfi hefur sannað sig og sýnt að það er fyllilega þess virði að við leyfum því að lifa áfram. Við þurfum að hlúa betur að því, við þurfum að bæta það, ég skal viðurkenna það og ég er reiðubúinn að taka þátt í þeirri vinnu af heilindum en að ætla að fara að slá þetta af, kvótasetja það, kemur ekki til greina. Ég vil svo að lokum ráðleggja þeim sem fylgjast með umræðunni að lesa ágæta bók sem mér áskotnaðist á dögunum. Hún heitir Þeir fiska sem róa, smábátaútgerð á Íslandi, og kom út í fyrra. Þetta er afskaplega stórt, mikið og vandað rit og þegar maður flettir því og les það sér maður einmitt hvað þessir smábátar skipta gríðarlega miklu máli fyrir hinar dreifðu byggðir landsins.