Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Á þskj. 601 ber ég fram fyrirspurn til hæstv. iðnrh. um sölu Sementsverksmiðjunnar hf. 1. Eru enn uppi fyrirætlanir um að selja Sementsverksmiðjuna hf.? Ef svo er, hvenær er ætlunin að selja fyrirtækið? 2. Ætla stjórnvöld með einhverju móti að tryggja áframhaldandi framleiðslu sements á Íslandi eftir sölu fyrirtækisins? Ef svo er, með hvaða ráðum verður það gert? Þetta er spurning um stefnu. Mér hefur virst þessi stefna vera ákaflega mikið á reiki undanfarin ár. Það hefur verið á stefnuskrá fyrri ríkisstjórna að selja þetta fyrirtæki og komið hafa ítrekaðar yfirlýsingar frá iðnrh. þessara ríkisstjórna um sölu. Það vofði yfir allt síðasta kjörtímabil að þetta fyrirtæki yrði selt en horfið var frá því af einhverjum ástæðum fyrir síðustu kosningar. Þetta er mjög mikilvægt fyrirtæki hvað varðar atvinnu á Akranesi og þess vegna er mjög nauðsynlegt að menn viti hvað stjórnvöld ætlast fyrir í þessu máli. Nú hafa borist fréttir af því að mjög stórir erlendir aðilar, ef borið er saman við Sementsverksmiðjuna, hafi áhuga á því að flytja hingað inn sement og selja. Það tekur örugglega ekki mjög langan tíma fyrir slíkt fyrirtæki að leggja í rúst möguleika Sementsverksmiðjunnar til þess að framleiða sement á Íslandi. Því spyr ég þessara spurninga. Ég held að það sé mjög mikilvægt að stefna stjórnvalda í þessu máli liggi fyrir þannig að menn geti áttað sig á því hvaða leiðir sé hægt að fara til að tryggja þessa atvinnu ef það er þá hægt, því að auðvitað hlýtur það að fara eftir þeim eigendum sem munu eignast þetta fyrirtæki og líka þeim samkeppnismöguleikum sem hugsanlega gætu orðið fyrir hendi. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að ég ber fram þessa fyrirspurn og ég vona að hæstv. ráðherra geti eytt þeirri óvissu sem nú er í raun um það hvað stjórnvöld ætlast fyrir hvað varðar framleiðslu á sementi á Íslandi.

Hæstv. forseti. Heimild fékkst á fjárlögum ársins 1997 til að selja 25% hlutafjár í Sementsverksmiðjunni. Næstu missirin kannaði iðnrn. í samráði við einkavæðingarnefnd og heimamenn hvort og þá hvernig væri æskilegt að ríkið minnkaði hlut sinn eða losaði sig algjörlega út úr sementsrekstri. Sú ákvörðun var tekin að nýta hvorki fyrirliggjandi söluheimild né óska eftir heimild Alþingis til frekari sölu. Sú niðurstaða byggðist að miklu leyti á neiðkvæðri afstöðu heimamanna til sölu verksmiðjunnar. Engar áætlanir eru nú uppi um að selja verksmiðjuna. Ég er ekki hlynnt því að einkavæða fyrirtæki sem hafa markaðsráðandi stöðu. Ríkiseinokun er skaplegri en einkaeinokun. Hins vegar eru teikn á lofti um að staða verksmiðjunnar sé að breytast og virk samkeppni sé að skapast í þessari grein. Danskir framleiðendur hafa gefið út þá yfirlýsingu að þeir hyggist koma inn á íslenska sementsmarkaðinn. Skapist virk samkeppni í þessari grein þá kunna forsendur að breytast fyrir sölu verksmiðjunnar. Síðari spurningin hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Ætla stjórnvöld með einhverju móti að tryggja áframhaldandi framleiðslu sements á Íslandi við sölu fyrirtækisins? Ef svo er, með hvaða ráðum verður það gert?`` Eins og ég sagði áðan eru engar áætlanir nú uppi um sölu verksmiðjunnar. Hins vegar er það alveg ljóst að stjórnvöld munu aldrei geta tryggt áframhaldandi framleiðslu sements á Íslandi, ekki nema sú ákvörðun væri tekin að loka alfarið fyrir möguleika á innflutningi. Það er að sjálfsögðu ekki sú stefna sem við viljum taka.

Herra forseti. Ég vil bara fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra að það sé ekki á dagskrá að selja Sementsverksmiðjuna. Eins og hæstv. ráðherra nefndi hefur verið heimild til þess í nokkur ár að selja 25% hlutafjárins. Sú heimild hefur ekki verið nýtt og ég hef lýst því áður við umræður um þetta mál að ég telji ekki skynsamlegt að selja þessa verksmiðju vegna þess að ég tel að það muni leiða til hækkunar á sementsverði. Það er einfalt mál að þeir sem eignast verksmiðjuna, verði hún seld, munu væntanlega vilja fá arð af því fé sem þeir leggja í fyrirtækið. Þær arðgreiðslur mundu verða til þess að verð á sementi mundi hækka. Verksmiðjan er afskaplega vel rekin. Hún hefur farið í gegnum mjög mikla rekstrarlega endurnýjun. Afkoman hefur verið bærileg og það góð að fyrir rúmu ári var verð á sementi lækkað um 7% og voru það nú nokkur tíðindi þó hljótt færu. Ég held að Sementsverksmiðjan sé ágætlega í stakk búin til að takast á við þá samkeppni sem er að skapast. Menn eiga ekkert að vera hræddir við samkeppni. Hún mun efla fyrirtækið til að gera enn betur. Ég er ekki í nokkrum vafa um að fyrirtækið er í góðum gír í dag og ég fagna yfirlýsingu ráðherrans að það sé ekki á dagskrá að selja verksmiðjuna.

Virðulegi forseti. Ég kem upp fyrst og fremst til þess að fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. viðskrh. að hún hyggist ekki selja þessa verksmiðju strax, a.m.k. ekki fyrr en umhverfi hefur skapast hér fyrir ákveðna samkeppni. Ég tek undir það með henni að ríkiseinokun er þó skömminni skárri en einkaeinokun af tveimur slæmum kostum. Ég fagna því sérstaklega þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það að ástæða er til að þakka hæstv. ráðherra fyrir að upplýsa að ekki standi til að selja Sementsverksmiðjuna núna. Hins vegar finnst mér það ekki nóg. Ég tel að menn þurfi að fara yfir þetta mál núna einfaldlega vegna þess að fyrir liggja nýjar upplýsingar um stórt fyrirtæki sem er engin smásmíði á mælikvarða Sementsverksmiðjunnar því að það framleiðir held ég þrjár til fjórar milljónir tonna af sementi meðan þessi verksmiðja hér framleiðir ekki nema 120 þús. tonn á ári. Þó að hv. þm. Guðjón Guðmundsson hafi sagt áðan að sementsverksmiðjan okkar væri fullkomlega samkeppnisfær á þeim markaði þá er ég því miður ekki alveg jafnviss um það vegna þess að þær stóru verksmiðjur sem Sementsverksmiðjan þarf þá að keppa við framleiða náttúrlega margfalt á við það sem hún gerir. Ég tel þess vegna að full ástæða sé fyrir ríkisstjórnina að fara yfir málið núna, velta því fyrir sér hvaða aðstæður eru að skapast og taka afstöðu á þeim grundvelli. Það er ekki bara nóg að segja: ,,Við ætlum ekki að selja Sementsverksmiðjuna.`` Það verður líka að vera einhver stefna í því hvernig menn ætla að mæta þá þeim aðstæðum sem eru núna að koma upp. Og ef það verður ekki gert þá getum við staðið frammi fyrir því innan skamms að þetta fyrirtæki okkar lognist út af í samkeppni við erlendan innflutning. Það er betra að horfast í augu við það áður en til þess kemur en að bíða bara eftir því að Sementsverksmiðjan fari hreinlega á hausinn.

Hæstv. forseti. Mér finnst frekar erfitt að gera hv. þm. til hæfis í þessu máli ef hann er ekki ánægður með svörin. Auðvitað eru þessi mál alltaf til endurskoðunar þegar nýjar aðstæður skapast. Ég tel þó að það sé ástæða til þess að fullreyna hvort af því verður að þetta fyrirtæki, Aalborg Portland Holding, komi hér á markaðinn. Í sjálfu sér er ekkert annað hægt að gera en að fagna samkeppni á sementsmarkaðnum en hann hefur verið mjög einangraður fram að þessu. Ég vil bara taka undir það sem fram hefur komið í umræðunni að ég treysti Sementsverksmiðjunni hf. ágætlega til þess að takast á við samkeppni og óska því fyrirtæki velfarnaðar við þær nýju aðstæður sem skapast hafa.

Virðulegi forseti. Mjög víða um land hefur enn ekki verið lagt þriggja fasa rafmagn. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef fengið eru ekki áætlaðar breytingar í þeim efnum nema þar sem þarf að endurnýja línur vegna ísingarhættu og vegna þess hve lélegar þær eru. Það skiptir miklu máli að eiga aðgang að þriggja fasa rafmagni, sérstaklega fyrir þá sem vilja koma á fót atvinnustarfsemi þar sem er brýnt að eiga góðan vélakost. Þær vélar sem kalla má iðnaðarvélar eru flestar gerðar fyrir þriggja fasa rafmagn. Þær breytingar sem þarf að gera svo hægt sé að nota vélarnar kosta bæði fyrirhöfn og peninga. Á venjulegum búum þarf að nota mikið af tækjum til nútímabúskaparhátta. Þær vélar og tæki sem bændur fjárfesta í þar sem er einfasa rafmagn þurfa að vera stærri og öflugri, þau eru dýrari til að ná þeim afköstum sem þarf vegna t.d. lágrar spennu, en um leið þurfa vélarnar meira viðhald og endast skemur. Nútíminn kallar á aukna og fjölbreyttari þjónustu af ýmsum toga um allt land. Því er brýnt að koma þessum málum í lag. Ein leið til atvinnusköpunar í dreifbýli gæti verið sala á heimaraforku til samveitna. Nokkuð margir bændur og aðrir ábúendur jarða búa við góð skilyrði til virkjunar fyrir heimavatnsaflsstöðvar án þess að framkvæmdir þurfi að raska umhverfinu á nokkurn hátt. Þessar stöðvar geta sumar hverjar framleitt miklu meira rafmagn en viðkomandi býli þarf á að halda. Þarna má eygja leið til atvinnusköpunar og bættrar afkomu, þ.e. með því að selja umframorku. Mér skilst að það gæti verið hagkvæmt fyrir báða aðila, kaupanda og seljanda svo sem á jaðarsvæðum, þar komi sér vel aukin orka. Til þess að þetta sé raunhæfur möguleiki þurfa raforkulínur að vera fyrir þriggja fasa rafmagn. Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. iðnrh. er á þskj. 608. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hvað líður vinnu nefndar um þriggja fasa rafmagn í samræmi við þingsályktun sem samþykkt var á 123. löggjafarþingi (þskj. 1128, 204. mál) þar sem Alþingi fól ríkisstjórninni að skipa nefnd til að gera úttekt á því hve mikið vantaði á raflagnir fyrir þriggja fasa rafmagn í landinu, meta þörf atvinnulífs á landsbyggðinni fyrir þriggja fasa rafmagn og leggja mat á kostnað við að tryggja öllum landsmönnum aðgang að því?``

Hæstv. forseti. Með bréfi, dagsettu 16. febr. sl., þ.e. í síðustu viku, fól forsrn. iðnrn. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar framkvæmd þál. um þriggja fasa rafmagn. Ég hef ákveðið að skipa þriggja manna nefnd til að gera úttekt þá sem ályktunin felur í sér. Nefndinni verður einnig falið að kanna hvort og þá hvaða aðrar leiðir kunna að geta komið í stað þrífösunar rafmagns til að mæta þörfum atvinnulífsins á landsbyggðinni. Ráðuneytið hefur óskað eftir því að Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins tilnefni fulltrúa í nefndina en Þorkell Helgason orkumálastjóri verður formaður hennar. Ég á von á því að unnt verði að skipa nefndina í þessari eða næstu viku og að hún taki strax til starfa.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Helgu Erlingsdóttur fyrir að bera fram þessa fyrirspurn. Ég flutti þessa þáltill. á 123. þingi og það er ánægjulegt að heyra að iðnrh. mun tilnefna nú í þessa nefnd. Ég tel málið mjög mikilvægt. Þetta er mjög mikilvægt byggðamál. Þetta er afar mikilvægt þegar byggja á upp iðnaðarfyrirtæki í dreifbýli og hvað varðar búrekstur þá munar þetta gríðarlegaum fjárhæðum. Þegar bændur urðu að tankvæða upp á nýtt og kaupa sér nýja tanka, þá munaði um það bil 300--400 þús. kr. á einum mjólkurtanki fyrir eitt bændabýli þannig að þetta eru alveg gríðarlega miklir hagsmunir fyrir landsbyggðina.

Herra forseti. Ég vil einnig taka undir þakkir til fyrirspyrjanda, hv. þm. Helgu Erlingsdóttur, því það er sannarlega brýn þörf á að fara í þessa vinnu og ég þakka það að iðnrh. skuli hafa sett í þetta enn eina nefndina. Vonandi er að þriggja manna nefnd skili fljótt af sér og það verði lagt til og farið í þann kostnað sem þarf til að bæta stöðu þeirra sem búa við tveggja fasa rafmagn því að eins og hér hefur komið fram þá fellur óhemju kostnaður á íbúa þessara svæða og tefur og hamlar uppbyggingu atvinnuvega sem mögulega væri hægt að koma á í dreifðum sveitum. Við erum að tala hér um að reyna að styrkja fjölbreytt atvinnulíf, smáiðnað, og þetta er einn af þeim þáttum sem stöðvar allar þær hugmyndir.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda þessa fyrirspurn Það er mikil ástæða til þess að ræða stöðu orkumála og þrífösunar á landsbyggðinni. Ég vil geta þess að á Vesturlandi eru mikil vandamál uppi. Vestur í Staðarsveit t.d., nánar tiltekið á Miðhrauni, er rekin fiskverkun þar sem um er að ræða níu heilsársstörf og þar er mikill skortur á því að fá þá orku sem til þarf til þess að sinna þessari vinnslu. Ég hvet hæstv. iðnrh. til þess að taka sérstaklega á þar sem um er að ræða störf fyrir átta til tíu manns. Það er á við heila stórverksmiðju á Reykjavíkursvæðinu. Það skiptir máli ef við ætlum að halda byggð í landinu að þessu sé sinnt.

Herra forseti. Ég vil fagna þessari fyrirspurn frá hv. þm. Helgu Erlingsdóttur. Hún var virkilega tímabær. Það að hún var í farvatninu hefur kannski ýtt á eftir því að hæstv. iðnrh. hefur nú samkvæmt beiðni hæstv. forsrh. fengið erindi um að skipa nefnd um þetta. Ég fagna því í sjálfu sér og það er náttúrlega vonum seinna að efnd sé samþykkt þál. frá 123. löggjafarþingi um það. Því ber að fagna að þessi skref séu stigin því að þetta er virkilegt réttlætismál. Þetta er bara uppbyggingar- og þjónustumál. Þetta er það sem allir eiga rétt á að fá og það er mun nær að sjá tekið á málum með þessum hætti en að skera niður fjármagn til að byggja upp dreifikerfi raforku í sveitum eins og gert var við afgreiðslu fjárlaga. Ég vona því að hæstv. ráðherra ýti hratt og vel þarna úr vör.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þessa fyrirspurn. Ég hafði reyndar vænst þess að þessi vinna væri nú þegar komin vel af stað. Það hlýtur að valda vonbrigðum að svo skuli ekki hafa verið að fráfarandi iðnrh. hafi gert eitthvað í málinu. Þess þá heldur ber að þakka núv. hæstv. iðnrh. fyrir að hafa skipað þessa nefnd. Hér er auðvitað um mikið hagsmunamál að ræða. Ég vil því hvetja ráðherra til þess að leggja nefndarmönnum þannig til verkin að þeir vinni mjög hratt svo að sem fyrst komi niðurstaða úr því hve mikill kostnaður fylgir því að bæta úr þessu ástandi þannig að möguleiki sé á því að taka á þessu og uppbygging atvinnulífs í sveitum geti þá miðast við það.

Herra forseti. Mig langar til að byrja mál mitt á því að koma með smáleiðréttingu á því að Miðhraun sem um var talað áðan, er ekki í Staðarsveit heldur í Miklaholtshreppi. Allt annað sem sagt var er rétt hjá hv. þm. Gísla Einarssyni, bróður mínum og vini. Hins vegar vil ég fagna því að þetta mál er komið hér til umræðu. En það verður að drífa í þessu því að sveitirnar mega ekki bíða. Þriggja fasa rafmagn er í öllum stórum byggðarlögum landsins og því skyldi það þá ekki koma í sveitirnar líka. Ég tek undir þau orð sem hér hafa heyrst líka um að bændur geti selt rafmagn út á dreifikerfið því að rafmagnssala gæti einnig orðið mjög góð búgrein.

Herra forseti. Ég vil taka undir þann mikla áhuga sem hér hefur komið fram á þessu máli. Staðreyndin er náttúrlega sú að þriggja fasa rafmagn í sveitunum er eitt stærsta mál hinna deifðu byggða vegna þess að eftir tilkomu atvinnuþróunarfélaganna um allt land fyrir tveim, þrem árum þá hafa margir verið að reyna að byggja upp alls konar smáiðnað og litla starfsemi víða í strjálbýlinu en víða strandar það á því að menn hafa ekki þriggja fasa rafmagn. Þess vegna er þetta tvímælalaust einn af stóru punktunum í þeirri byggðastefnu sem við höfum verið að tala um hér á undanförnum mánuðum, þ.e. að þetta nái fram að ganga. Annað er að menn sætta sig heldur ekki við að fá ekki þriggja fasa rafmagn vegna þess að til skamms tíma fengu menn þetta fyrirhafnarlítið víða um sveitir. Fyrir nokkrum árum var ekki svo mikið mál að fá þetta á einstöku bæi. Nú er það ekki fyrir hendi þannig að þarna þarf að taka til hendinni og ég fagna því að hæstv. ráðherra lýsir því hér yfir að þetta verði sett í skoðun og vonandi leiðir vinna þeirrar nefndar sem skipuð verður til þess að málið fái farsæla niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Ég lýsi ánægju með að hæstv. iðnrh. sé búinn að koma af stað vinnu um þessi mál. Ég legg bara áherslu á að þessum málum verði hraðað sem frekast er unnt --- mér finnst liggja á --- þannig að sem allra flestir sitji við sama borð hvað varðar aðgang að þrífasa rafmagni. Ég þakka allar þær undirtektir sem ég hef fengið hér við þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég tek alveg undir það með hv. þingmönnum sem hér hafa tjáð sig að það er mjög brýn þörf á því að fara í þessa vinnu. En vegna þeirra orða sem hér féllu hjá hv. 2. þm. Austurl. þá er nú ekki við fyrrv. iðnrh. að sakast í þessum efnum þar sem iðnrn. fékk þetta mál ekki til meðferðar frá forsrn. fyrr en í síðustu viku þannig að það var brugðist allhratt við þegar málið barst, tel ég mig mega segja. Af því að hér hefur verið talað nokkuð um kostnað í sambandi við þetta --- hv. þingmenn velta því að sjálfsögðu fyrir sér --- þá kom fram við fyrirspurn á hv. Alþingi áður að kostnaður við að þrífasa rafmagn í kerfi Rariks var þá talinn vera um 8,6 milljarðar kr. og auk þess yrði talsverður kostnaður hjá Orkubúi Vestfjarða og hugsanlega einhverjum rafveitnanna. Kostnaðurinn liggur því einhvers staðar á því bili. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt er meiri hluti íbúa í sveitum landsins eingöngu með aðgang að einfasa rafmagni. Þetta er ekki bundið við ákveðin svæði eða landshluta heldur er kerfið þannig upp byggt að út frá aðveitustöðvum liggja þriggja fasa meginlínur og strengir um þéttbýlustu svæðin en að öðru leyti er um einfasa rafmagn að ræða. Þá er ástæða til þess að geta þess líka að hægt er að breyta einfasa rafmagni í þriggja fasa á hverjum stað fyrir sig. Að vísu er það allkostnaðarsamt. Ég tel að það sé líka mál sem þurfi að athuga, þ.e. hvort í einhverjum tilfellum sé það ódýrara en að leggja þrífasa rafmagn um allar byggðir.

Herra forseti. Á þskj. 609 hef ég lagt fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. iðnrh. um olíuleit við Ísland, með leyfi forseta: ,,1. Hve miklu fé hefur verið varið til rannsókna sem gerð var tillaga um í skýrslu starfshóps iðnaðarráðuneytisins um olíuleit frá 15. júní 1998? 2. Að hvaða tillögum starfshópsins hefur verið unnið? 3. Hvernig verður unnið áfram að tillögum starfshópsins um leit að olíu? 4. Eru hafnar viðræður í framhaldi af erindum tveggja erlendra olíufélaga til stjórnvalda um áhuga þeirra á olíuleit innan íslenskrar lögsögu, samanber orð þáverandi iðnaðarráðherra í Morgunblaðinu 31. október 1998? Ef svo er, hver er staða þeirra mála? 5. Hafa fleiri aðilar sýnt olíuleit áhuga?`` Eins og fram kemur skilaði nefnd iðnrn. af sér viðamikilli skýrslu. Nefndin var skipuð í framhaldi af þáltill. sem ég flutti hér fyrir nokkrum árum. Í þessari skýrslu, Leit að olíu, kemur fram m.a. það sem nefndin lagði til, þ.e. framhald könnunar og forgangsverkefni. Í fyrsta lagi var talað um að draga saman efni í skýrslu um olíulíkur á Tjörnesbrotabeltinu, í öðru lagi að afla bergsýna með skipulögðum hætti á Tjörnesi með grunnborunum, í þriðja lagi að kanna á hvern hátt þakberg og geymisberg gæti komið fyrir í heppilegri samstöðu á dýpi og í fjórða lagi að kortleggja hafsbotninn víðar og nákvæmar og einnig nokkuð niður í setlögin undir botninum. Í öðru skrefi er svo langtímaverkefni. Ef jákvæðar niðurstöður fást úr ofangreindum aðgerðum gætu þær hvatt til frekari athugana sem yrðu dýrari en gæfu ákveðnar vísbendingar. Sem dæmi má benda á tvo augljósa möguleika. Í fyrsta lagi borun í Grímsey. Talið er að setlög gætu náð undir eyna en rannsókn þeirra mundi gefa til kynna hvers konar setbergs sé að vænta. Í öðru lagi frekari margrása endurkastsmælingar, þ.e. bergmálsmælingar sem ná djúpt í jörðu. Núverandi net er mjög gisið. Viðtækari mælinga er þörf svo að greina megi betur lögun og lagbyggingu setlagsdældanna og síðan benda á mögulegar olíugildrur.

Hæstv. forseti. Undanfarin ár hefur árleg fjárveiting til landgrunnsrannsókna numið 2 millj. kr. Eftir að samráðsnefnd um landgrunns- og olíuleitarmál var skipuð í febrúar 1999 hefur hún lagt á ráðin um hvernig þessum rannsóknum skuli hagað. Á síðasta ári var 1,1 millj. kr. varið til verkefna sem samstarfshópurinn um olíuleit gerði tillögur um í áliti sínu 17. ágúst 1998 en 900 þús. kr. var varið til sérfræðiþjónustu við samráðsnefndina vegna viðræðna við olíufyrirtæki og við utanrrn. vegna hafréttarmála. Í sept. 1999 gerði samráðsnefndin tillögur um rannsóknir á árinu 2000 sem byggðu á tillögum starfshóps frá 1998 og hefðu kostað 8 millj. kr. Vegna óvissu um niðurstöður viðræðna við olíufyrirtæki var ekki tekin afstaða til þessara tillagna við gerð fjárlagaársins 2000 og því er fjárveitingin fyrir árið 2000 óbreytt eða 2 millj. kr. Samráðsnefndin hefur lagt til að mestur hluti hennar renni til sérfræðiþjónustu við gerð frv. til laga um leit og vinnslu kolefna auk sérfræðiþjónustu við nefndina. Jafnframt ítrekaði samráðsnefndin tillögur sínar um að fjárveiting til landgrunnsrannsókna og olíuleitar verði aukin um 8 millj. kr. Ráðuneytið hefur þessar tillögur nú til skoðunar. Að undanförnu hefur verið unnið að tveimur rannsóknarverkefnum sem starfshópurinn lagði til. Í fyrra verkefninu var unnið á sérstakan hátt úr dýptarmælingum sem Sjómælingar Íslands hafa gert á undanförnum árum úti fyrir Norðurlandi. Tilgangurinn með úrvinnslunni var að auðvelda frekari leit að stöðum þar sem olía eða gas gæti lekið til yfirborðs. Með úrvinnslunni tókst að staðsetja virkt misgengi þar sem setlögin eru hvað þykkust og olíulíkur ættu að öðru jöfnu að vera hvað mestar. Því mun nú kleift að kanna með tiltölulega ódýrum og einföldum hætti hvort olía eða gas leki til yfirborðs eftir misgengjunum. Í síðara verkefninu voru nýtt hagstæð skilyrði sem sköpuðust í tengslum við borun á jarðhitasvæðinu við Bakkaflöt í Öxarfirði. Olíugastegundum í sandinum var safnað með einföldum búnaði og þær greindar í sérstökum gasgreini sem notaður var við borunina. Athugunin sýndi að olíugas svipað því sem áður hefur fundist við Skógarlón streymir upp til yfirborðs víðar í Öxarfirði. Útbreiðslu uppstreymissvæðanna má kanna með þessari ódýru aðferð. Viðræður við olíufyrirtæki hafa sýnt að áhugi á olíu- og gasleit í íslenskri lögsögu er til staðar. Leit verður hins vegar fljótt svo kostnaðarsöm að hún verður ekki kostuð af ríkisfé. Því er nauðsynlegt að til komi fjárfesting annarra aðila. Erlend fyrirtæki sem líklegust eru til að kosta leit munu ekki koma að henni fyrr en sett hafa verið lög um starfsemina og hefur lagasetning því forgang. Ég hef því látið hefja smíði slíks frv. Forkannanirnar sem starfshópurinn um olíuleit gerði tillögur um eru ágætar. Þær hafa verið framkvæmdar að hluta og hefur ráðuneytið til skoðunar hvort skynsamlegt sé að þeim verði fram haldið á kostnað ríkissjóðs. Samráðsnefnd um landgrunns- og olíuleitarmál hefur annast samskipti við þau tvö erlendu olíufélög sem sýnt hafa áhuga á olíuleit innan íslenskrar lögsögu. Annað þeirra hefur einungis óskað eftir almennum upplýsingum en sérfræðingur á vegum hins heimsótti Ísland í ágúst í fyrra í þeim tilgangi að afla upplýsinga um möguleika fyrirtækisins á olíuleit og olíuvinnslu í íslenskri lögsögu. Hann lýsti yfir áhuga fyrirtækisins á að fá leyfi til olíu- og gasleitar allt frá Jan Mayen hrygg í norðri að Hatton-Rockall banka í suðri. Hann lýsti einnig yfir áhuga á setlagasvæðinu fyrir norðan landið þó að hann teldi það sísta svæðið. Fyrirtækið lagði einnig áherslu á að grundvallarforsenda fyrir því að það legði fé í olíu- og gasleit í íslenskri lögsögu væri að sett yrðu lög um leit að olíuefnum og vinnslu þeirra ásamt reglum um veitingu leitar- og vinnsluleyfa. Frekari viðræður hafa ekki farið fram milli fyrirtækisins og íslenskra stjórnvalda en í byrjun febrúar ársins 2000 bárust formlegar umsóknir fyrirtækisins um leyfi til olíu- og gasleitar í íslenskri lögsögu. Engir aðrir aðilar en þessi tvö fyrirtæki hafa sýnt áhuga á olíuleit í íslenskri lögsögu. Í ráðuneytinu liggur fyrir stöðuskýrsla samráðsnefndar um landgrunns- og olíuleitarmál um olíuleit við Ísland.

Herra forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með svör hæstv. iðnrh. og jafnframt þakka fyrirspyrjanda fyrir að halda þessu máli vakandi öll þessi ár. Mér heyrist einhver von til þess að rannsóknir og alvöru olíuleit geti hafist hér við landið. Það er nú vonum seinna því hjá flestöllum ríkjum hér í kringum okkur leggja menn ofurkapp á að finna slíkar auðlindir, til að leita af sér allan grun. Við höfum sett í þetta eina til tvær milljónir á ári og það eru náttúrlega hlægilegar upphæðir þegar um er að ræða slíka framkvæmd, þ.e. olíuleit á hafsbotni. Enda mun ekki talað um milljónir heldur milljarða og hundruð milljarða í þeim málaflokki þegar við lítum til frænda okkar Norðmanna. Auðvitað erum við ekki að tala um neitt í þeim dúr en eitthvað betra en ekki neitt.

Herra forseti. Ég hef fengið það leiða hlutverki á undanförnum árum, þegar þessi mál hefur borið hér á góma, að vara við óhóflegri bjartsýni á það að Ísland eigi eftir að verða í hópi meiri háttar olíuríkja. Ég er þeirrar skoðunar enn að því miður sé ótímabært að taka væntanlegan olíugróða inn í bókhaldið hjá okkur. Það breytir ekki því að sjálfsagt mál og þarft er að kanna þá möguleika sem þarna kunna að vera og ég útiloka alls ekki að einhvern tíma í framtíðinni kunni Ísland að gerast aðili að eða eiga hlutdeild í olíu- eða gasvinnslu, þó að ég efist nú um að það verði í stórum stíl. En rannsóknirnar eru þarfar og það vekur athygli á öðru, herra forseti, sem mér finnst stundum gleymast í áráttu manna til þess að leggja hagnýtt mat á alla hluti. Það er ósköp einfaldlega sú staðreynd hversu sorglega illa við erum á vegi stödd hvað varðar grunnrannsóknir af þessu tagi, t.d. á jarðfræði hafsbotnsins í kringum landið. Slíkar almennar grunnrannsóknir mundu svara mörgum af þeim spurningum sem við erum nú að ræða og tengjast mögulegri olíuvinnslu sérstaklega.

Herra forseti. Það er miður ef hv. þm. telja nauðsynlegt að vera í hlutverki þeirra sem hvetja til að hefjast ekki handa. Ég tel nauðsynlegt, herra forseti, að við höldum þessu máli áfram eins og hæstv. ráðherra hefur gert grein fyrir að ætlunin er. Ég tel raunar brýnt að við leggjum meira fé til þessa verks en gert hefur verið. Ég tel fleira liggja undir en hugsanleg olíuréttindi, sem engin vissa er fyrir. Hins vegar tel ég nauðsynlegt að við sýnum fram á vilja okkar til að rannsaka hafsbotninn. Það kunna að vera aðrar auðlindir þar undir sem jafnvel gætu skipt okkur meira máli. Ég tel rétt að endurvekja mál sem hér var oft rætt á árum áður, sérstaklega af einum hv. þm. sem ekki er lengur í þessum sölum, þ.e. að Íslendingar geri grein fyrir hugmyndum sínum og kröfu til réttinda við Hatton-Rockall. Ég tel nauðsynlegt í þessu máli sem öðrum að við gerum grannþjóðum okkar grein fyrir því að við teljum okkur eiga hagsmuni undir því hvernig gengið er um hafsvæði og hafsbotn langt út frá þessu landi. Við höfum ekki á miklu öðru að byggja og má vel vera að fleiri mál í dag víki að þessu efni. Það er rétt að fram komi, herra forseti, að við munum vera eina þjóðin eða eina ríkið á þessum slóðum sem ekki hefur þegar sett löggjöf um slíka leit og vinnslu.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu ákaflega áhugavert mál. Svo ber til að iðnn. var í heimsókn hjá Orkustofnun í gær og þá bar þessi mál á góma, möguleika til grunnrannsókna bæði á landi og á landgrunninu. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að veita fjármagn til þeirra forrannsókna sem þarf að vinna svo unnt sé að meta hvort ganga eigi til samstarfs við olíufyrirtæki um aðrar og viðameiri rannsóknir. Það er engan veginn ásættanlegt að hér sé veitt 1 millj. eða upp í 8 millj. kr. til svona verkefnis, það þarf að gera betur. Að sjálfsögðu mundu bara allra fyrstu rannsóknir lenda á okkar fólki hér heima. Þær rannsóknir eigum við að vinna en ekki að leggja mat á það að óskoðuðu hvort við höldum að olía sé hér við strendur Íslands. Ég tek undir með hv. þm. Árna Ragnari Árnasyni um að skoða þurfi landgrunnið allt.

Herra forseti. Ég vil nú þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að hreyfa þessu máli en hv. þm. hefur verið óþreytandi við að bera þetta mál inn í sali Alþingis á undanförnum árum. Sjálfur hef ég reyndar verið meðflm. hans að þáltill. um olíuleit við Ísland. Iðnn. Alþingis fór í heimsókn í Orkustofnun í gær þar sem við funduðum með forsvarsmönnum stofnunarinnar. Þar bar þessi mál nokkuð á góma og kom skýrt fram að menn telja að setja þurfi lög um olíuleit til þess að erlendu aðilarnir verði til viðtals um að koma það þessu máli. Þess vegna fagna ég því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra hvað það varðar. Það kom einnig fram að við þurfum að verja meira fé til hafsbotnsrannsókna, þetta eru aðeins 2 millj. í ár sem er of lítið. Því var einnig haldið fram að við þyrftum að tryggja réttindi okkar við Hatton-Rockall vegna þess að það væri kannski einna líklegasta svæðið. Þá minnist ég hins látna heiðursmanns, Eyjólfs Konráðs Jónssonar, sem óþreytandi var að brýna Alþingi í því máli ár eftir ár meðan hans naut við. En ég er ánægður með svar hæstv. iðnrh. og tel að það sem þar kom fram horfi í rétta átt. Við þurfum að fylgja þessu máli vel eftir og komast að því í eitt skipti fyrir öll hvort þarna eru möguleikar.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem mál þetta hefur fengið hér og þingmönnum fyrir að hafa tekið svo vel í málið. Einnig þakka ég hæstv. iðnrh. fyrir svör hans. Ég tek undir orð hv. þm. sem sagt hafa að allt of lág upphæð falli til þessara mála á hverju ári. Ég tel að við hefðum fyrr átt að taka tillit til nefndarinnar sem lagði til að a.m.k. yrði byrjað með 8 millj. og síðan aukið fjármagn til þess, virðulegi forseti, að gera þennan kost áhugaverðari fyrir erlend olíufélög. Varðandi það sem nefnt hefur verið hér og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á í máli sínu, að við ættum að taka væntanlegan olíugróða í bókhaldi okkar með öllum fyrirvara, þá er enginn að tala um það, virðulegi þingmaður. Við erum aðeins að tala um að eðlilegt sé að við vitum meira um hafsbotninn í kringum Ísland, eins og hv. þm. kom réttilega inn á að verulega vantar upp á. Þess ber þó að geta að ég flutti þáltill. um rannsóknir á hafbotni hér til suðurs sem hefur verið samþykkt. Sú þáltill. var samþykkt af Alþingi og liggur fyrir ríkisstjórn til úrlausnar og frekari meðferðar. En ég vil endurtaka þakkir mína til þingheims og virðulegs iðnrh. Ég vænti þess að meira fjármagni verði varið í þessar rannsóknir því við eigum hæfan hóp vísindamanna sem tilbúnir eru að leggja sig alla fram um að úrskurða um hvort við séum á villigötum eða hvort hér sé eitthvað sem við eigum að fylgja frekar eftir. Það má benda á Færeyjar, hvað þar er að gerast og á Grænland þar sem menn eru í rannsóknum og hafa trú á að þar sé olía. Svo koma Íslendingar og segja: Það getur ekki verið að það sé nokkur olía hér. En það er auðvitað allt of mikil svartsýni og afturhaldssemi. Við eigum auðvitað að rannsaka málin og fá fullvissu okkar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu og fyrirspyrjanda fyrir að koma fram með þessa fsp. Ég get tekið undir það að ástæða sé til að vara við allt of mikilli bjartsýni. Engu að síður er þetta mál þannig vaxið að full ástæða er til að skoða það frekar. Dýptarmælingar sem fram hafa farið á vegum Sjómælinga Íslands gera það að verkum að nú er miklu einfaldara og ódýrara að rannsaka þau setlög sem þykkust eru en þar eru líkurnar mestar. Eins og ég lét koma fram áður er undirstaða þess að eitthvað fari að gerast í þessum málum sú að Alþingi setji lög um olíuleit og olíuvinnslu. Þess vegna hef ég sett af stað vinnu við gerð frv. um það efni. Ég vonast til að það komist það fljótt á veg að hægt verði að leggja það fram á þessu þingi. Þá verður hugsanlega hægt að senda það til umsagnar þannig að vinnsla í haust gæti gengið tiltölulega fljótt fyrir sig. Það skapar okkur þann grundvöll sem við þurfum til þess að vinna frekar í málinu. Síðan vil ég bara vonast til að hv. fyrirspyrjandi verði dyggur stuðningsmaður við að fá aukið fjármagn í fjárlögum næsta árs til þessa mikilvæga verkefnis.

Herra forseti. Strax og fréttist af svartri skýrslu breska kjarnorkueftirlitsins á föstudaginn fór ég fram á þessa umræðu utan dagskrár um öryggismál í kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Sellafield, enda ástæðan ærin. Rannsóknir kjarnorkueftirlitsins höfðu leitt í ljós að um kerfisbundna fölsun öryggisprófana hefur verið að ræða í stöðinni, rangar magntölur um úrgang fluttar frá henni og sömuleiðis um ófrágengnar birgðir. Þá mun innra eftirlit stöðvarinnar vera í molum og vanhæfir starfsmenn hafa orðið uppvísir að því að endurnota gamlar skýrslur þegar gera hefur þurft nýjar. Allar þessar upplýsingar er að finna í niðurstöðum þríþættrar skýrslu um öryggismál stöðvarinnar sem breska kjarnorkueftirlitið gerði opinbera sl. föstudag. Herra forseti. Upplýsingar af þessu tagi valda vissulega miklu uppnámi í þeim löndum sem liggja næst Bretlandi og hafa ráðamenn á Írlandi og Norðurlöndunum ítrekað gert athugasemdir við rekstur endurvinnslustöðvarinnar í Sellafield. Nú síðast í gær voru umhverfisráðherrar Norðurlandanna með málið á dagskrá á fundi sínum og kemur fram í viðtali við hæstv. umhvrh. í Morgunblaðinu í morgun að full samstaða hafi verið meðal ráðamanna um að bregðast hart við þeim fréttum sem hér um ræðir. Og svo var send út ályktun, reyndar í kjölfar sendibréfa og símtala sem flestir ef ekki allir ráðherrarnir áttu við bresk yfirvöld strax á föstudaginn. En, herra forseti, er það ekki orðið alveg ljóst að sendibréf, símtöl og ályktanir hafa litlu breytt um losun geislavirkra efna í hafið frá kjarnorkuendurvinnslustöðvunum í Dounreay og Sellafield? Í 20 ár eða meira hafa ráðamenn lýst áhyggjum sínum vegna skaðvænlegra áhrifa sem þessar kjarnorkuendurvinnslustöðvar valda á lífríkinu og íslenskir ráðamenn hafa æ ofan í æ látið þessar áhyggjur sínar í ljósi við bresk yfirvöld einir sér eða í samráði við ráðamenn á hinum Norðurlöndunum. Alþingi Íslendinga mótmælti því harðlega með þál. 1993 þegar kjarnorkuendurvinnslustöðin í Sellafield var stækkuð og hafin var starfræksla THORP-endurvinnslustöðvarinnar þar en við þá stækkun var losun geislavirkra efna í hafið tífölduð frá því sem verið hafði fram að þeim tíma. Ég fullyrði, herra forseti, að þessar aðferðir hafa engan veginn skilað fullnægjandi árangri í baráttunni gegn losun geislavirkra efna í hafið. Það skiptir engu máli hvað bresk yfirvöld gefa oft út yfirlýsingar um að nú skuli tekið til hendinni sem aldrei fyrr. Tveir ráðherrar í bresku ríkisstjórninni, þeir John Prescott og Nick Brown sendu síðast frá sér yfirlýsingu 19. nóvember sl. þar sem þeir lofuðu takmörkun á losun og miklu hreinsunarstarfi. Þeir lofuðu bættu öryggiseftirliti og því að brugðist yrði við þeirri uppsöfnun birgða á geislavirkum úrgangi sem ekki hefur tekist að steypa saman við gler eða steinsteypu. Sannleikurinn er nefnilega sá, herra forseti, að kjarnorkuendurvinnslustöðin í Sellafield hefur ekki undan og nú fyrir skemmstu neituðu Japanir að taka við sendingu frá Sellafield á grundvelli falsaðra pappíra og krefjast þess að hún verði send aftur yfir hafið heim til Sellafield á kostnað þarlendra. Það væri hægt að halda áfram lengi að útlista það í hve miklum ólestri öll innri mál stöðvarinnar virðast vera í. En ég læt hér staðar numið með því að benda á fullyrðingar hæstv. umhvrh. í umræðum hér á þingi í haust þar sem hún svaraði fyrirspurn frá mér um aðgerðir íslenskra stjórnvalda í málefnum Sellafield og Dounreay og sagði um áhrif mótmæla íslenskra stjórnvalda, með leyfi forseta, að þau hefðu m.a. leitt til þess að miklar framfarir hafi átt sér stað í rekstri endurvinnslustöðvarinnar í Sellafield og mjög dregið úr losun á sesíum. Reyndar kom síðar fram í máli hæstv. ráðherra að ekki hefði að sama skapi tekist að draga úr losun á teknesíum-99. En þingheimi til fróðleiks má geta þess að niðurbrot teknesíum-99 er svo hægt í náttúrunni að það tekur 213 þúsund ár fyrir náttúruna að helminga það efni, sem þýðir að það tekur 426 þúsund ár fyrir náttúruna að brjóta efnið endanlega niður. Herra forseti. Er ekki hér um svo alvarleg áhrif að ræða að nauðsynlegt sé að gripið verði til afdrifaríkari aðgerða? Ég spyr hvort hæstv. umhvrh. hafi aldrei hugleitt það að kannski sé kominn tími til að sendiherra Íslands í Lundúnum verði hreinlega kallaður heim. Ég vil í a.m.k. hvetja hæstv. umhvrh. til að setja fram með formlegum hætti afdráttarlausa kröfu um að kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Sellafield verði lokað tafarlaust. Ég gæti vel hugsað mér að það tæki þrjú til fimm ár ef ákvörðun yrði tekin núna. Í ljósi þessa sem ég nú hef sagt langar mig að leggja til við hæstv. ráðherra og fá frá henni viðbrögð hér og nú að hún beiti sér fyrir því að á næsta fundi aðildarríkja OSPAR-samningsins sem haldinn verður í Kaupmannahöfn í júní nk. verði sett fram sameiginleg stefna a.m.k. Norðurlandanna og Írlands um það að stöðinni verði lokað innan þriggja til fimm ára. Og þá langar mig að fara þess á leit við hæstv. ráðherra að hún sæki þennan fund sjálf og hvetji samráðherra sína á hinum Norðurlöndunum 

Virðulegur forseti. Íslensk stjórnvöld hafa um árabil fylgst með og haft áhyggjur af kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Sellafield og því reynt eftir fyllsta megni að fylgjast með starfseminni þar. Skýrslan sem breska kjarnorkustofnunin birti í síðustu viku kom öllum á óvart, ekki síst breskum stjórnvöldum því alltaf hefur verið litið svo á sem ástand öryggismála í verksmiðjunni væri ásættanlegt. Í skýrslunni koma fram alvarlegir gallar varðandi öryggiseftirlit í verksmiðjunni. Niðurstöður skýrslunnar setja að mínu mati spurningarmerki við endurvinnslu kjarnorkueldsneytis og herða á kröfunni um gagngerar umbætur strax eða að öðrum kosti lokun stöðvarinnar. Um leið og fréttir bárust af skýrslu þessari sl. föstudag skrifaði ég bréf til Johns Prescott, breska umhverfisráðherrans. Í bréfinu krefst ég upplýsinga frá breskum stjórnvöldum um viðbrögð við skýrslunni. Ég legg mikla áherslu á þá hagsmuni sem Íslendingar eiga að gæta og því líti stjórnvöld hér á landi á innihald hennar alvarlegum augum. Skýrslan veki margar spurningar um öryggi þeirrar starfsemi sem þar fer fram og að mengunarslys í verksmiðjunni mundi hafa alvarlegar og ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir líf fólks hér á norðurslóðum. Í bréfinu krefst ég skýringa bresku ríkisstjórnarinnar og ítreka fyrri kröfur Íslands um að tryggt verði að losun geislavirkra efna verði eins nálægt engu og hægt er, þ.e. eins og sagði í bréfinu ,,as close to zero as possible``, ella hugleiði bresk stjórnvöld alvarlega að loka verksmiðjunni. Hæstv. utanrrh. mun síðar í þessari viku eiga tvíhliða viðræður við Robin Cook utanríkisráðherra Bretlands og mun hann fylgja eftir bréfi mínu og ítreka kröfur okkar og mun hann koma á framfæri þeirri skoðun íslenskra stjórnvalda að helst vildum við að stöðinni yrði lokað og að við lítum á að hér sé um mjög alvarlegt mál sé að ræða. Eins kom fram í máli hæstv. utanrrh. fyrr í vikunni hafði þegar verið ákveðið að taka málefni Sellafield upp áður en þau válegu tíðindi bárust sem nú eru í brennidepli. Í ljósi síðustu frétta af stöðu mála er ljóst að málið verður tekið upp af enn meiri þunga. Ísland hefur lengi haldið uppi mótmælum gegn losun geislavirkra úrgangsefna í hafið. Þau mótmæli hafa m.a. leitt til þess að framfarir hafa átt sér stað í rekstri endurvinnslustöðvarinnar í Sellafield. Dregið hefur til muna úr mengun af völdum sesíum en ástæða er til að hafa áhyggjur og mótmæla auknu magni af teknesíum-99 sem hefur núna á þriggja ára tímabili verið losað út í hafið alla vega, en það hefur nú þegar borist að ströndum Noregs og er spáð að það gæti komið inn á hafsvæði Íslands á næstu tveimur árum. Á norrænum vettvangi höfum við tekið sterkt frumkvæði í umræðunni um Sellafield-stöðina. Á fyrsta fundi mínum sem umhvrh. með norrænu umhverfisráðherrunum á Mývatni liðið sumar tók ég Sellafield-málið til umræðu. Í framhaldi af þeim fundi lagði ég fram tillögu að sameiginlegu bréfi norrænu ráðherranna til breska umhverfisráðherrans og var það sent út í nóvember sl. Í bréfi norrænu ráðherranna er sjónum einkum beint að þeirri hættu sem stafar af mengun af teknesíum-99 og Bretar hvattir til að uppfylla skuldbindingar þær sem þeir hafa tekið á sig með OSPAR-samningnum um að minnka í áföngum losun geislavirkra efna í hafið og stöðva losun árið 2020. Við höfum reyndar ítrekað að þeir geri það mun fyrr. Á fundi norrænu umhverfisráðherranna í Kaupmannahöfn í gær tók ég málið enn á dagskrá. Norrænu umhverfisráðherrarnir líta einnig á þetta mál mjög alvarlegum augum og var algjör samstaða um að senda yfirlýsingu til breskra stjórnvalda. Í yfirlýsingunni er minnt á fyrri erindi um málið og enn undirstrikuð sú ógn sem hafsvæðunum á Norðaustur-Atlantshafi stafar af mengun í Sellafield. Næsti fundur OSPAR-nefndarinnar verður í Kaupmannahöfn í júní í sumar en þar munu norrænu umhverfisráðherrarnir á fundinum ítreka að bæði Bretar og Frakkar standi við þær skuldbindingar sem þeir tóku á sig á ráðherrafundinum 1998 þess efnis að á árinu 2000 verði unnið að því að minnka til muna losun geislavirkra efna í hafið og að á árinu 2020 verði losun geislavirkra efna hætt. Í starfi mínu hef ég lagt mikla áherslu á varnir gegn geislamengun og hef m.a. þegar rætt það mál sérstaklega við Margot Wallström sem fer með umhverfismál í framkvæmdastjórn ESB.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda, Kolbrúnu Halldórsdóttur, fyrir að ljá máls á Sellafield-vandræðunum hér utan dagskrár á hinu háa Alþingi. Það er auðvitað ljóst, eins og hv. málshefjandi hefur sagt, að sendibréf, símtöl og ályktanir duga ekki lengur í þessu máli. Það þarf að grípa til annarra og áhrifameiri aðgerða og það er auðvitað verkefni hins háa Alþingis og ríkisstjórnar Íslands að koma sér saman um hverjar þær eru og hvernig hægt er að koma því mjög skýrt til skila við bresk stjórnvöld að við svo búið getum við ekki unað. Bresk stjórnvöld hafa samkvæmt OSPAR-samningnum ákveðnar skuldbindingar sem þau verða að uppfylla. En ég tel fulla ástæðu til þess að á fundinum í júní nk. verði þær skuldbindingar teknar til endurskoðunar og að það verði beinlínis hrein og klár krafa aðildarríkja þar og íslensku ríkisstjórnarinnar að þessari starfsemi verði hætt. Við vitum að hæstv. utanrrh. mun hitta starfsbróður sinn breskan á föstudaginn kemur og væntanlega verðum við einhverju nær um bresk tíðindi að þeim fundi loknum. Ég vil bara rétt að lokum nota tækifærið til þess að minna hv. þingmenn á það að umhverfismál eru mestu öryggismálin. Það sýnir dæmið um Sellafield. Öryggi Íslendinga, afkoma þessarar þjóðar byggir á góðri umgengni við umhverfið, ekki bara okkar heldur allra annarra.

Herra forseti. Í sambandi við þessa umræðu held ég sé rétt að minna á að sárlega skortir bindandi reglur og ákvæði um að bannað sé að losa kjarnorkuúrgang í hafið. Íslenskir þingmenn í Evrópuráðsþinginu voru mjög framarlega í því að leggja fram breytingartillögur í Evrópuþinginu um að slíkt yrði bannað. Þeir náðu þessu fram og þar var samþykkt áskorun til ríkisstjórna Evrópuráðsins, en Ísland er aðili að Evrópuráðinu, og áskoranirnar fjölluðu m.a. um bann við því að geislavirk efni yrðu losuð í hafið. Þar var samþykkt sú grundvallarregla að ríki sem framleiða geislavirkan úrgang skuli koma honum fyrir á eigin landi en ekki losa hann í sjóinn. Að lokum var líka samþykkt að lágmarka flutninga á sjó. Um þetta hefur hins vegar ekki náðst samkomulag milli ríkisstjórnanna og því vil ég spyrja hæstv. umhvrh. hvort hann hafi eða muni berjast fyrir því að ákvæði af þessu tagi verði tekin upp í ríkisstjórnarviðræðum því að þau hefðu, ef þau hefðu náð fram að ganga, komið í veg fyrir starfsemi eins og fer fram í Sellafield.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir þessa brýnu utandagskrárumræðu. Í gær mótmæltu ríkisstjórnir sex Evópulanda þeirri staðreynd að skýrslur um öryggismál hafa verið falsaðar kerfisbundið í kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Sellafield á Bretlandi. Þá hafa umhverfisráðherrar fimm Norðurlanda, þar með talið Íslands, lýst þungum áhyggjum sínum vegna málsins og hæstv. utanríkisráðherra, Halldór Ásgrímsson, hefur lýst því yfir að hann hyggist ræða þessi mál við Robin Cook, utanríkisríkisráðherra Breta, á fyrirhuguðum fundi þeirra nk. föstudag. Viðbrögð hafa sem sagt verið harkaleg við þessum válegu tíðindum og er það vel. Lífríki hafsins umhverfis Ísland er ógnað. Geislavirkni í hafi hefur hingað til mælst mjög lítil hér við land og við höfum verið vakandi yfir starfsemi kjarnorkuvera í öðrum löndum og flutningi með geislavirk efni. Rétt er að benda á í því sambandi að endurvinnsla á kjarnorkueldsneyti er ein helsta orsök mengunar af völdum geislavirkra efna í Norður-Atlantshafi. Herra forseti. Það er full ástæða til að hafa alvarlegar áhyggjur af þeim fréttum sem hafa borist af öryggismálum í Sellafield. Hingað til höfum við talið okkur geta treyst þeim upplýsingum um öryggisráðstafanir varðandi kjarnorkuvinnslu sem við höfum fengið, en nú hefur komið upp alvarlegur trúnaðarbrestur í samskiptum okkar við vinaþjóð. Ég vil geta þess að í stefnuskrá Frjálslynda flokksins í umhverfismálum er endurvinnslustöðvunum í Sellafield og Dounreay mótmælt vegna mengunaráhrifa þeirra. Herra forseti. Ég vil að lokum lýsa því yfir fyrir hönd Frjálslynda flokksins að við teljum að okkur Íslendingum beri hiklaust að krefjast þess að kjarnorkustöðinni verði lokað eins fljótt og auðið er.

Herra forseti. Það er að sönnu ánægjulegt að þegar kemur að því að mótmæla breskum kjarnorkuendurvinnslustöðvum þá geta allir Íslendingar sameinast í umhverfismálum enda snýr þá að öðrum en okkur sjálfum að taka til. Í málefnum kjarnorkuiðnaðarins hafa Bretar sýnt á sér heldur dapurlega hlið býsna lengi. Þeir hafa lítið gert með mótmæli grannþjóða og þeir hafa þumbast við með býsna svipuðum hætti og þeir gerðu þegar í hlut átti iðnaðarmengunin frá Bretlandseyjum sem mestu olli um súra regnið í Skandinavíu. Þrátt fyrir mótmælin og þrátt fyrir tilraunir til að koma á alþjóðlegum samningum sem tækju til þessarar starfsemi hafa Bretar rekið áfram bæði stöðina í Dounreay og stöðina í Sellafield og reyndar stækkað þá síðarnefndu og hafið þar endurvinnslu á kjarnorkueldsneyti. Báðar þessar stöðvar hafa affall til sjávar og í báðum tilvikum bitnar mengunin fyrst og fremst á öðrum þjóðum en Bretum sjálfum. Þetta segir sína sögu um þau viðhorf sem þarna hafa legið til grundvallar. Ég er sammála því sem hér hefur komið fram bæði hjá málshefjanda og fleirum að það er tímabært og þó fyrr hefði verið að við Íslendingar tökum afdráttarlaust upp þá stefnu að ekkert annað sé ásættanlegt fyrir okkur en lokun þessarar stöðvar. Og, eins og hv. þm. Tómas Ingi Olrich kom inn á, formaður utanrmn., þá eigum við auðvitað að herða róðurinn fyrir því að grundvallarreglan verði bann, bann við afrennsli frá kjarnorkustöðvum til hafsins. Þeir sem vilja vera í þessum bisness geta séð um hann sjálfir og urðað sinn úrgang sjálfir. Það er eina lausnin í þessum málum sem nokkurn tíma getur orðið einhver sátt um. Ég held að það hljóti að vera þannig, herra forseti. Ég er ekki að gera lítið úr þeim mótmælum sem uppi hafa verið höfð á undanförnum árum en ég held að tími sé kominn til --- og við höfum fengið tilefni til þess og vopn í hendur --- að ganga núna harðar fram en áður.

Herra forseti. Við Íslendingar eigum að krefjast þess að Sellafield-stöðinni verði lokað hið fyrsta. Breskir aðilar hafa brugðist því trausti sem við höfum sýnt þeim og við getum ekki tekið alvarlega lengur þær upplýsingar sem þeir setja fram í viðræðum við okkur um þessi alvarlegu mál. Þó höfum við gert það hingað til þegar við höfum mótmælt þessu válega framferði á vettvangi Norðurlandasamstarfsins. Við skulum minnast þess að þessi kjarnorkuendurvinnslustöð situr hér í skjóli nágrannaþjóðar, þjóðar sem við eigum mjög mikil viskipti við, þjóðar sem við eigum margra alda menningarsamstarf við og þjóðar sem við teljum til vinaþjóða okkar. Á sama tíma og við erum nú bæði í Evrópuráðinu, eins og kom hér fram áðan, og á öðrum vettvangi að setja lög og alþjóðasamninga um umhverfismál í samstarfi við Breta þá getum við ekki sætt okkur við að þeir haldi þessu máli í skjóli og ógni með því móti lífríki hafsins umhverfis Ísland og í Norðurhöfum, ógni dýrastofnum í Norðurhöfum og ógni efnahagslífi Íslendinga.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda þessa umræðu. Það er brýn nauðsyn að íhuga óhugnanlega stöðu mengunarmála frá Sellafield. Þingmenn Íslands á vettvangi alþjóðanefnda verða ávallt að vekja athygli á því sem verið er að gera lífríkinu með Sellafield-menguninni. Sú staðreynd liggur fyrir að þrávirk efni berast með hafstraumum upp með Noregi til Íslands og Grænlands. Það er staðfest að úrkynjun lægri dýrastofna er staðreynd. Úrkynjun mannsins eða hæfni til tímgunar er staðfest af vísindamönnum. Það er skylda hæstv. umhvrh. að hervæða alla þingmenn í alþjóðanefndum þannig að þeir séu ávallt reiðubúnir að kynna og tala fyrir málstað Íslands og vekja þannig athygli á þeim alvarlegu hlutum sem eru að gerast vegna mengunar frá kjarnorkuverum. Herra forseti. Það er ekki síður ástæða að minnast á að á Atlantshafsbotni liggja kjarnorkukafbátar. Í Rússlandi eru þeir tugum saman þar sem þeir grotna niður og þar bíður mikil vá. Ég tel að hv. Alþingi eigi enn að ítreka mótmælin vegna Dounreay og THORP-endurvinnslustöðvarinnar í Sellafield. Ég vitna til þál. frá 8. febr. 1988 og frá 17. des. 1993 og ég vitna til ítrekaðra fregna af andvaraleysi breskra stjórnvalda og skorts á vitneskju um athæfi þessara endurvinnslustöðva. Hæstv. umhvrh. Í þessu máli snúum við öll bökum saman með það að markmiði að ná árangri. Lokum Sellafield.

Herra forseti. Öryggismál í Sellafield og losun teknesíum-99 í hafið frá stöðinni er grafalvarlegt mál og löngu ljóst að þarna þarf að grípa inn í með mjög afgerandi hætti. Það verður einfaldlega að viðurkennast að tilburðir til að mótmæla hafa þjónað litlum tilgangi fram að þessu. Með OSPAR-samningnum skuldbundu Bretar sig til að vernda lífríkið í Norður-Atlantshafi fyrir geislavirkum efnum. Í umræðum við íslenska þingmenn í Árósum 1998 lofaði umhverfisráðherra Breta, Michael Meacher, því að skoða þetta í því augnamiði að hætta losun þessa efnis í hafið eða loka stöðinni í Sellafield ella. Það samkomulag sem síðar hefur orðið er að mínu áliti alls óviðunandi. Það getur aldrei orðið ásættanlegt af okkar hálfu að losun teknesíum-99 verði leyfð til ársins 2020 eins og hæstv. umhvrh. upplýsti hér í umræðunni sl. sumar að yrði niðurstaðan. Því má ekki gleyma að teknesíum-99 er ekki náttúrlegt efni og því verður aldrei um neinn náttúrulegan bakgrunn eða bakgrunnsígildi að ræða í hafinu af þessu efni. Helmingunartími teknesíum-99 er yfir 200.000 ár eins og komið hefur fram. Með öðrum orðum, það fer aldrei úr lífríkinu ef það er komið þangað á annað borð. Þessu efni er þessa stundina dælt í miklu magni frá Sellafield og hefur verið gert í nokkur ár. Herra forseti. Ef bresk stjórnvöld fá ein að ráða verður því haldið áfram til ársins 2020 eða lengur. Fyrir íslenskan sjávarútveg er þetta hreint skemmdarverk og gæti hafa haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar þegar efnið hefur mælst hér á þessu eða næsta ári. Framkoma Breta gagnvart okkur í þessu máli er allsendis forkastanleg. Herra forseti. Slíkri framkomu hlýt ég að mótmæla harðlega. Losun teknesíum-99 í hafið frá Sellafield í Englandi verður að stöðva strax. Ef það er ekki hægt af tæknilegum ástæðum er það krafa að endurvinnslustöðinni í Sellafield verði lokað nú þegar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að vekja máls á þessu grafalvarlega umhverfisvandamáli. Reyndar gerði hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir það einnig í þinginu hér á mánudaginn. Breskir aðilar hafa hreinlega brugðist trausti á alþjóðavettvangi og ég geri þá kröfu til þeirra að Sellafield-stöðinni verði lokað hið allra fyrsta þar sem hér er um afar brýnt hagsmunamál Íslendinga að ræða. Við getum sett okkur í þau spor, eins og fram hefur komið í þessari umræðu, hvað getur gerst hreinlega í lífríki sjávarins við Ísland og eins gagnvart nágrannaríkjum okkar. Þar sem ég tek þátt í Norðurlandasamstarfi þá mun ég gera hvað ég get til þess að vekja máls á þessu alvarlega máli og eins og kom reyndar fram í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þá held ég að óhætt sé að segja að allur þingheimur sé mjög samstiga í þessu máli. Það eigum við að vera og ég tel reyndar að hæstv. umhvrh., Siv Friðleifsdóttir, hafi brugðist hratt og vel við. Það kom fram í fréttum fjölmiðla í gær að á fundi umhverfisráðherra Norðurlandaráðs vék hún að þessu máli og það var til mikillar fyrirmyndar. Við eigum að snúa bökum saman. Við vitum líka að hæstv. utanrrh. tekur þetta mál upp í vikunni við stjórnvöld á Bretlandi. Við eigum að gera þá skýlausu kröfu að Sellafield-stöðinni verði lokað hið allra fyrsta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. svörin sem ég tel þó að hafi verið fullmild og hafa meiningar hennar verið betur yddaðar í annan tíma um önnur mál. Ég brýni hæstv. umhvrh. enn frekar í þessu máli. Ég vil ítreka spurningu mína sem ég lagði hér fram: Er hæstv. umhvrh. tilbúin að mæta fyrir okkar hönd á fundinn hjá OSPAR-ríkjunum í júní og setja fram þá skýlausu kröfu íslenskra stjórnvalda að Sellafield-stöðinni verði lokað? A.m.k. verður að hætta losun teknesíum-99 í hafið strax. Þetta er sú krafa sem verður að setja fram og ég óska eftir að hæstv. umhvrh. gefi okkur einhverjar vísbendingar um afstöðu sína, þ.e. hvort hún geti tekið svo djúpt í árinni við yfirvöld því að það er á vettvangi OSPAR-samningsins sem við þurfum að vinna þetta mál. Herra forseti. Írska ríkisstjórnin hefur formlega sett fram kröfu um að stöðinni verði lokað enda eru Írar næstu nábúar stöðvarinnar. Ég held að íslensk stjórnvöld verði til mikillar fyrirmyndar ef þau eru tilbúin til þess að fylkja sér að baki Írum ásamt því að taka Norðurlandaþjóðirnar með í þessa baráttu og styðja kröfu Íra sem þeir eru búnir að setja fram formlega, að stöðinni verði lokað, því að skýlausa kröfu af því tagi höfum við enn ekki fengið að heyra frá íslenskum stjórnvöldum. Hæstv. umhvrh. sagði áðan að hún væri til í að skoða þann möguleika eða að hún vildi sjá stöðinni lokað. Það hefur hæstv. utanrrh. líka látið í ljósi. En formlega hefur sú krafa ekki verið sett fram. Herra forseti. Hér þarf að bregðast við á miklu róttækari hátt en gert hefur verið. Íslendingar eiga rétt á því að losun geislavirkra efna í hafið hér rétt suður af verði hætt tafarlaust. Og ef sú krafa verður ekki sett fram og fast við hana haldið þá gætum við þurft að horfa upp á að fótunum yrði kippt undan sjávarútvegi okkar og íslenskum efnahag og hann lagður í rúst í einu vettvangi.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir afar góðar umræður um þetta stóra mál. Það er rétt sem hér hefur komið fram að þingheimur hefur sameiginlega afstöðu í málinu, telur að hér sé um alvarlegt mál að ræða og óásættanlegt að búa við það að Bretar losi geislamengandi efni í hafið og menn vilja loka stöðinni. Menn eru sammála um þetta. Þetta er stefna stjórnvalda og þeirra þingmanna sem hér hafa talað. Hér hefur verið sagt: Það er búið að senda sendibréf, símtöl hafa farið fram, sendar áskoranir, tvíhliða viðræður hafa átt sér stað. Það er búið að reyna allt en við náum ekki nógu góðum árangri. Og það er alveg rétt. Hugmynd sem hér kom fram var að senda enn eina áskorunina, þ.e. að láta Norðurlöndin safnast saman með Írum og skora á Breta að loka Sellafield á næstu fimm árum. Enn ein áskorunin og menn spyrja: Verðum við einhverju nær? Það má vel vera og ég vona það. Og mér finnst fyllsta ástæða til að taka þá hugmynd til skoðunar. Aðalatriðið er að nú eru Bretar skuldbundnir af því að hætta losun árið 2020. Við viljum hins vegar að það verði gert mun fyrr, miklu fyrr og við höfum sett fram skýra kröfu um það. Við höfum þá stefnu að loka helst Sellafield. Við erum andvíg stöðinni. Þetta kemur fram hjá hæstv. utanrrh. í fjölmiðlum. Hann mun eiga tvíhliða viðræður við bresk stjórnvöld síðar í vikunni. Hvað er hægt að gera meira en það sem við höfum gert? Hæstv. utanrrh. mun sitja augliti til auglitis við bresk stjórnvöld síðar í vikunni og fara fram með þá kröfu okkar að helst verði stöðinni lokað. Við viljum sjá meiri árangur en hingað til hefur sést.

Herra forseti. Eins og kunnugt er af fréttum hefur atvinnuástand í Ólafsfirði verið afar ótraust. Í vor greip um sig mikill geigur meðal íbúanna þegar ljóst var að eitt stærsta fyrirtækið á staðnum mundi líklega hætta starfsemi og það varð því miður niðurstaðan. Í sjónvarpsþætti hinn 19. október sl. þar sem rætt var um nýútkomna skýrslu Iðntæknistofnunar um möguleika á fjarvinnsluverkefnum varð það Ólafsfirðingum þó nokkur huggun að hæstv. forsrh. sagði Hagstofuna hafa það til skoðunar að flytja hluta af starfsemi sinni til Ólafsfjarðar. Orðrétt sagði hæstv. forsrh.: ,,Hagstofan er að vinna núna að skoðun á því að ákveðinn hluti af hennar starfsemi fari fram á Ólafsfirði.`` Jafnframt gat hann um áhugasaman hagstofustjóra sem hefði verið að vinna að þessu og taldi að með sama hætti gætu menn farið að skoða fleiri hluti. Sannarlega tek ég undir það, herra forseti. Ólafsfirðingum var það líka mikilvægt að fá þannig von um atvinnu fyrir vinnufúsar hendur og framtíðarsýn sem stendur til breikkunar á atvinnugrundvelli þeirra og stærri hlutdeildar í þjónustugeiranum því öllum er ljóst að fiskvinnsla mun ekki bæta við sig mannskap á næstu árum heldur mun tæknin þvert á móti fækka fólki. Já, sannarlega voru vaktar miklar vonir. Íslensk miðlun kom sér upp fyrirhugaðri starfsstöð í Ólafsfirði og allt var gert klárt. En svo leið og beið og í byrjun desember sl. hafði enn ekkert gerst sem handfast var. Þá lagði ég fram þá fyrirspurn sem hér er nú loks á dagskrá þar sem ég spyr hæstv. forsrh. hvað líði undirbúningi fjarvinnslustarfa á vegum Hagstofu Íslands í Ólafsfirði. Enda nærtækt að spyrja hann þar sem hann vakti svo miklar væntingar með ummælum sínum í nefndum sjónvarpsþætti. En þó að rúmur tveir og hálfur mánuður sé nú liðinn er málið enn á sama stað gagnvart Ólafsfirðingum. Engin eru störfin né heldur svörin. Í dag eru þar á milli 60 og 70 manns á atvinnuleysisskrá. Ég ítreka því spurningu mína til hæstv. forsrh. sem ég hef lagt fram á þskj. 300: Hvað líður undirbúningi fjarvinnslustarfa sem talað var um á vegum Hagstofunnar í Ólafsfirði?

Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur spurst fyrir um hvað líði undirbúningi fjarvinnslustarfa á vegum Hagstofu Íslands í Ólafsfirði. Svar mitt er þetta: Bæjarstjórinn í Ólafsfirði hefur lagt til að í því skyni að efla atvinnulíf á staðnum verði komið á fót miðstöð stjórnsýsluskráa í Ólafsfirði að norskri fyrirmynd. Að beiðni minni sem hagstofuráðherra og forsrh. hefur hagstofustjóri kannað þessa tillögu og haft um það samráð við ráðuneytisstjóra dómsmrn., fjmrn., iðnaðar- og viðskrn. enda snertir tillagan öll fjögur ráðuneytin. Helstu niðurstöður þessarar athugunar eru eftirfarandi: 1. Til álita kemur að setja á laggirnar skrifstofu eða fyrirtæki á Ólafsfirði sem yrði miðstöð nokkurra skráa sem sýslumenn færa og upplýsingagjafar úr þeim. Hér er m.a. um að ræða firmaskrár, skrá um lausafjármuni, kaupmála, eignarleigusamninga, gjaldþrot, skiptameðferðir, nauðarsamninga, greiðslustöðvanir og þess háttar. Væri þá gert ráð fyrir að frumskráning væri hjá sýslumönnum en upplýsingamiðstöð héldi utan um kerfið og stýrði aðgangi að og miðlaði upplýsingum úr því. 2. Annað verkefni slíkrar upplýsingamiðstöðvar gæti verið að annast söfnun, varðveislu, skráningu og miðlun upplýsinga úr ársreikningum fyrirtækja samkvæmt lögum um ársreikninga. 3. Eitt helsta verkefni skráningarstofu á Ólafsfirði og hugsanlega fjárhagslegur grundvöllur rekstrarins gæti verið að taka við, halda utan um og miðla á skipulegan hátt því mikla magni upplýsinga sem berst til landsins á rafrænan hátt og snertir viðskiptahagsmuni íslenskra fyrirtækja á Evrópska efnahagssvæðinu. Hér er fyrst og fremst um að ræða upplýsingar úr skrá Evrópusambandsins yfir opinber útboð á svæði evrópska efnahagssamningsins sem nú er eingöngu gefin út í rafrænu formi á netinu. Mikil vinna er fyrir einstök fyrirtæki að velja úr þau útboð sem þau telja athyglisverð en með sérsmíðuðum hugbúnaði er hægt að velja úr útboðsflokka og koma áleiðis til áskrifenda þjónustunnar. 4. Á hinn bóginn sýnist, eftir mikla athugun, ekki ráðlegt að beyta núverandi tilhögun félagaskráningar og slíta hana úr samhengi sínu. Í því sambandi verður að hafa í huga að skammt er síðan núverandi kerfi miðlægrar skráningar félaga var komið á fót í Hagstofu Íslands og var það ekki síst gert af hagkvæmnisástæðum bæði fyrir atvinnulífið og skráningarstarfsemina. 5. Við athugun þessa máls verður að gæta þess að uppsetning á nýjum heildarskrám og upptaka verkefna á vegum stjórnvalda hlýtur að ráðast af mati á þörf fyrir þær skrár og þau verkefni sem og með hliðsjón af kostnaðinum. Þau verkefni sem hér hafa verið nefnd krefjast öll mikils undirbúnings. M.a. þarf að gera lögfræðilega athugun hvað snertir fyrirmynd skráarverkefna og leggja drög að verk- og fjárhagsáætlun. Þá þarf enn fremur að kanna hvaða rekstrarform geti hentað fyrir þessa starfsemi, m.a. hvort heppilegt sé að starfsemin sé í höndum einkaaðila eða geti eftir atvikum nýtt sér þá sérþekkingu sem verkefnin mundu skapa til frekari markaðssóknar í öflun úrvinnslu og miðlun upplýsinga. Byggðasviði iðn.- og viðskrn. hefur verið falið að kanna þetta mál nánar í samráði við hlutaðeigandi stjórnvöld og í samræmi við það sem að framan hefur verið sagt. Þetta svar ber með sér að mál þetta hefur fengið mikla og góða athugun og að því hafa komið fjögur ráðuneyti til þess að undirbúa það vel. Við skulum átta okkur á því að ef menn ætla að koma starfsemi af því tagi sem hér er um að ræða fyrir annars staðar en í Reykjavík er afar þýðingarmikið að að því sé unnið skipulega og allir þættir séu grandskoðaðir þannig að menn séu ekki að tjalda til einnar nætur. Ég tel að þessi vinna sem einkum hinir fjórir ráðuneytisstjórar hafa komið að sé í góðum farvegi. Þó að ég vilji ekki tímasetja á þessu augnabliki nákvæmlega hvenær starfsemin geti hafist, þá er vinnan komin vel af stað og ákvörðun af því tagi hefur því verið tekin.

Herra forseti. Í svari hæstv. forsrh. kom vissulega fram að þarna gæti verið um mörg áhugaverð verkefni að ræða hvað varðar flutning á störfum með fjarvinnslu til Ólafsfjarðar. En hitt er svo annað mál og það kom líka fram í svarinu að þetta virðist allt í einu allt saman verða svo óskaplega flókið og tímafrekt og erfitt þegar á hólminn er komið. Þegar málin eiga að fara að komast af því stigi að tala um þau og yfir á hitt stigið að framkvæma þau, þá fer allt saman í þennan gír, þá er þetta orðið eins og ítölsku skriðdrekarnir með einn gír áfram og 13 gíra aftur á bak. Það er náttúrlega ekki von að málin gangi vel áfram. Vissulega þarf að undirbúa svona mál vel og ég er ekki að mæla með því að kastað sé til þess höndunum. En það er eitt sem ekki tekur mjög mikinn tíma og það eru hinar pólitísku ákvarðanir um að þetta verði gert. Menn mundu auðvitað sætta sig við að það taki eftir atvikum mánuði eða jafnvel missiri að hrinda því í framkvæmd en ég lýsi eftir pólitískri ákvörðun m.a. ráðherra Hagstofu Íslands að verkefnin verði flutt og kosti þann tíma sem til þarf.

Herra forseti. Það er rétt sem hefur komið fram að það getur skipt mjög miklu máli fyrir atvinnulífið á Ólafsfirði að lausn finnist á þessu fjarvinnsluverkefni. Ég held hins vegar að það liggi alveg ljóst fyrir að athuga þarf þessi mál mjög gaumgæfilega þannig að sú starfsemi sem þar verður sett upp styðjist við góðan undirbúning. Að því er varðar hina pólitísku yfirlýsingu þá liggur fyrir yfirlýsing um það að vinna að því að koma fjarvinnslumálum fyrir úti á landi. Hin pólitíska yfirlýsing hefur verið gefin, það er verið að vinna úr þessu og málið virðist vera í góðum farvegi.

Herra forseti. Ég hafði vænst þess að fá svör sem væru ögn nákvæmari. Nú er ég ekki að vanmeta það sem gert hefur verið og ég vænti þess að sú vinna sem þegar hefur farið fram og hæstv. forsrh. lýsti fyrir okkur áðan sé að hluta til vinna sem getur þá nýst öllum öðrum sem væntanlega eru að huga að sambærilegum flutningi verkefna. En vegna þess hversu fast var kveðið að orði nú þegar á haustdögum, þá hafði ég og vissulega fleiri vænst þess að málið væri komið lengra. Auðvitað þarf að vanda til vinnunnar en það er svo merkilegt, herra forseti, að þegar kemur að opinberu aðilunum, þá virðast málin vera mun þyngri heldur en þegar einkaaðilar eru að fela fjarvinnslustöðvum út um landið verkefni. Af því hef ég verulegar áhyggjur vegna þess að okkur finnst það oft vera þannig að það sé nánast einstefnuloki í gangi þegar um er að ræða tilflutning verkefna. Þau renna til Reykjavíkur en erfiðara er að ná þeim aftur til baka. Ég veit ekki, herra forseti, hvort ástæða er til að ítreka frekar á þessari stundu þau efnisatriði sem hér voru sett fram en ég vil þó freista þess að biðja hæstv. forsrh. um að vera ögn nákvæmari hvað varðar tímasetningar, hvort hann geti gefið því fólki sem bíður í óvissu örlítið nákvæmari upplýsingar um það hvenær megi vænta þess að störfum fjölgi og atvinnuleysið minnki.

Herra forseti. Það er vandsvarað ef menn skilja orð manns á tiltekinn hátt, til að mynda þau orð sem fyrirspyrjandi vitnaði í í upphafi að ég hefði sagt, að til athugunar væri að flytja eitthvað af starfsemi Hagstofunnar til Ólafsfjarðar og hv. fyrirspyrjandi segir að ég hafi kveðið fast að orði. Mér finnst sjálfum að þetta sé ekki mjög fast að orði kveðið. Ég hefði þá orðið að segja að til greina kæmi að kanna, skoða og athuga ef ég ætlaði að verða veikari en þetta. Þetta var afskaplega varfærið orðalag af minni hálfu, að til athugunar væri, ég sagði aldrei meira. Þess vegna vil ég líka gæta mín að nefna ekki einhverjar tímasetningar sem ég gæti hugsanlega ekki staðið við. En það má hins vegar vera að ég hafi ekki talað nógu skýrt áðan um að hin pólitíska afstaða og viljinn til þess að færa slík verkefni liggur þegar fyrir. Það hefur gerst að framsækin fyrirtæki sem hafa farið með starfsemi út á land eða viljað fara með starfsemi sína út á land hafa síðan lent í því að verkefni skortir. Þau eru komin með þjónustuna en verkefni fyrir þau skortir. Ég vil ekki að við byrjum þannig á Ólafsfirði. Ég vil að verkefni séu orðin tæmandi og það sé grundvöllur fyrir langvarandi starfsemi sem gæti undið upp á sig. Þannig vil ég að við vinnum að málinu.

Herra forseti. Á þskj. 564 hef ég lagt svohljóðandi fyrirspurn fyrir hæstv. forsrh. um notkun íslenska skjaldarmerkisins: ,,Hefur einstaklingum eða fyrirtækjum verið veitt heimild til notkunar skjaldarmerkis Íslands? Ef svo er, hver veitti leyfið, hvenær og á hvaða forsendum?`` Þess ber að geta að nefnd sem skipuð var á vegum forsrn. til að endurskoða lög um þjóðfána var jafnframt af hálfu hæstv. forsrh. falið að skoða lög um íslenska skjaldarmerkið. Þar segir svo, með leyfi forseta, í 1. gr.: ,,Skjaldarmerki Íslands er silfurlitur kross á heiðbláum feldi með eldrauðum krossi innan í silfurlita krossinum. Armar krossanna skulu ná alveg út í rendur skjaldarins á alla fjóra vegu.`` Og síðan er talið upp: ,,Skjaldberar eru hinar fjórar landvættir sem getur í Heimskringlu: Griðungur, hægra megin skjaldarins, bergrisi, vinstra megin, gammur, hægra megin, ofan við griðunginn, og dreki, vinstra megin, ofan við bergrisann. Skjöldurinn hvílir á stuðlabergshellu.`` Og í lögunum kemur fram að einungis handhöfum ríkisvalds sé heimilt að nota skjaldarmerkið. Virðulegi forseti. Þessi fyrirspurn er komin til út af því að íslenskt fyrirtæki, Thorspring, hefur notað íslenska skjaldarmerkið um nokkurra ára tímabil. Í þessum lögum er allur vafi af tekinn og það var rétt hjá hæstv. forsrh. þegar hann bætti þessum störfum við fánanefndina að eðlilegt væri að skjaldarmerkið væri tekið til athugunar líka vegna þess að nokkuð bar á því að merkinu væri lítil virðing sýnd eða rætt væri um það nánast í einhverjum hjáverkum. Það var þetta, virðulegi forseti, sem gaf mér tilefni til að varpa fram þessari fyrirspurn: Hvernig má á því standa að íslenskt fyrirtæki notar íslenska ríkisskjaldarmerkið á framleiðsluvöru sína?

Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. hefur spurst fyrir um eftirfarandi: ,,Hefur einstaklingum eða fyrirtækjum verið veitt heimild til notkunar skjaldarmerkis Íslands? Ef svo er, hver veitti leyfið, hvenær og á hvaða forsendum?`` Herra forseti. Svarið við þessari fyrirspurn er einnig einfalt. Engar slíkar heimildir hafa verið veittar einstaklingum eða fyrirtækjum. Ástæða þessa er sú að skjaldarmerki Íslands er fyrst og fremst auðkenni og tákn íslenska ríkisins eða þess sem falin er handhöfn opinbers valds. Notkun annarra á skjaldarmerkinu væri því ekki til annars fallin en villa um fyrir þeim sem slík notkun beinist að. Svo merkilegt sem það kann að vera var ríkinu ekki tryggður einkaréttur á þessu merki fyrr en árið 1998. Fyrir því beitti ég mér samhliða því að heimildir til að nýta þjóðfána voru rýmkaðar. Með 10. gr. laga nr. 67 frá 1998 var því bætt við lög nr. 34 frá 1944, um þjóðfána Íslendinga, ákvæði er hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Skjaldarmerki Íslands er auðkenni stjórnvalda ríkisins. Notkun ríkisskjaldarmerkisins er þeim einum heimil.`` Það dæmi sem hv. þm. kallar hins vegar til og vekur athygli á var komið til fyrir þessa lagasetningu og hefur athygli þessa fyrirtækis verið vakin á breyttum högum hvað þetta varðar. En ég hygg að flestir hafi talið fyrir lagasetninguna að íslenska ríkið eitt hefði þennan einkarétt á skjaldarmerki sínu en það einkaleyfi var ekki með lögum tryggt fyrr en 1998 með sama hætti og þá var breytt, m.a. fyrir forgöngu hv. fyrirspyrjanda, lögum er snúa að þjóðfánanum.

Herra forseti. Ég vil vegna þessa svars hæstv. forsrh. spyrja hvort það sé þá í heimildarleysi sem hluti af íslenskum hátíðarbúningi karla er með íslenska skjaldarmerkinu en tölurnar á þeim búningi eru með íslenska skjaldarmerkinu á. Þetta er búningur sem karlar eru farnir að bera mjög á hátíðastundum. Ég spyr því hvort það stangist á við lög að tölurnar á þeim búningi beri íslenska skjaldarmerkið, og munu stjórnvöld láta það afskiptalaust?

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans. Það er ljóst eins og kom fram í svari hans um skjaldarmerkið að lög um það voru sett 1998 og þar af leiðandi er kannski ekki mikið við því að segja eða hvað þá heldur að gera þó að þetta íslenska vatnsútflutningsfyrirtæki hafi notað skjaldarmerkið á framleiðsluvöru sína. Mér býður hins vegar svo í grun varðandi skjaldarmerkið að einhvers staðar hafi menn þó leitað álits hvort nota mætti, og hvort það var fyrrv. forsrh. sem veitti það leyfi gildir kannski einu, en mér finnst þá þetta svar liggja nokkuð ljóst fyrir og þakka fyrir það.

Herra forseti. Ég hygg að það hafi nú ekki verið fyrirrennari minn sem veitti leyfið en það má vera að því hafi verið svarað á sínum tíma úr ráðuneytinu að engin lög stæðu til þess að banna þá notkun vegna þess að einkaleyfið, eins og ég segi, var ekki lögverndað fyrr en 1998, aðstaðan var því sú. Varðandi hnappana sem hv. þm. nefndi til sögunnar þá hafa athugasemdir út af því borist ráðuneytinu og ráðuneytið hefur gert lögregluyfirvöldum viðvart um málið því að þetta er mál sem fer að hætti opinberra mála. Við höfum ekki með eftirlitshlutverkið að gera heldur vekjum aðeins athygli lögregluyfirvalda á hvað sé hér á ferðinni.

Herra forseti. Ég hef lagt fram á þskj. 565 fyrirspurn til forsrh. um notkun þjóðfánans og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hve margir einstaklingar eða fyrirtæki hafa sótt um leyfi til forsætisráðuneytisins um notkun þjóðfánans í vörumerki, á söluvarning eða umbúðir, með tilvísun til 12. gr. laga um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið eins og henni var breytt með lögum nr. 67/1998?`` Í greinargerð frá nefnd, sem forsrh. skipaði til að endurskoða lög um þjóðfánann, skilaði af sér segir að mælt hafi verið fyrir ályktun Alþingis um endurskoðun fánalaganna með skírskotun til þess að auka þyrfti frjálsræði um notkun fánans með sérstöku tilliti til markaðssetningar á íslenskri framleiðslu. Ekki geti orkað tvímælis að rétt sé að gera allt sem verða má til eflingar og framdráttar atvinnulífi og efnahag landsmanna en notkun fánans í þessum tilgangi yrði óhjákvæmilega háð því að í engu sé skert þýðing hans sem þjóðfána þar sem tákn og ímynd þjóðarvitundar og fullveldis. Það verði því að hafa í heiðri í verndarákvæðum 12. gr. fánalaganna. En í athugasemdum um þá grein, eins og lögunum var breytt, segir svo, að þar hafi sérstaklega verið tekið til endurskoðunar ákvæði 4. mgr. 12. gr. laganna þar sem segir að óheimilt sé að nota fánann í firmamerki, vörumerki eða söluvarning, umbúðir eða í auglýsingu á vörum. Hefur þá meginviðfangsefnið verið fólgið í því að leita leiða til að samræma mætti annars vegar með tilliti til helgi og virðingar við fánann og hins vegar notkun hans til markaðssetningar á vöru og þjónustu. Niðurstaðan hafi orðið sú að heimila beri þessa tilteknu notkun nema að því er varðar firmamerki. Í tillögu að reglugerð um málið segir, með leyfi forseta: ,,Sérheimild til notkunar fánans. Heimilt er að nota fánann í vörumerki eða á söluvarning, umbúðir um eða í auglýsingu á vöru eða þjónustu, með leyfi forsrn., enda sé fánanum ekki óvirðing gerð.`` Herra forseti. Þessi spurning er af mörgum toga spunnin, líka vegna þess að við höfum orðið vör við það að í þjóðfélaginu virðast menn ekki kunna fánareglurnar og mikils metið og gott fyrirtæki sem gefur út vasabækur hefur ekki gefið upp rétta fánadaga. Og það þykir mér athyglisvert þegar til þess er litið að þeim bókum er dreift meðal allra Íslendinga. Það segir okkur að full ástæða er til að leggja meiri áherslu á upplýsingar um lög og reglur og notkun íslenska þjóðfánans. Það er þess vegna m.a. sem ég taldi eðlilegt að leggja þessa fyrirspurn fram núna og enn fremur með tilliti til þess að nú hafa reglur verið rýmkaðar verulega og því er þessi spurning lögð fram til hæstv. forsrh.

Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. hefur lagt fram eftirfarandi fyrirspurn: ,,Hve margir einstaklingar eða fyrirtæki hafa sótt um leyfi til forsætisráðuneytisins um notkun þjóðfánans í vörumerki, á söluvarning eða umbúðir, með tilvísun til 12. gr. laga um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið eins og henni var breytt með lögum nr. 67/1998?`` Herra forseti. Svarið við þessari fyrirspurn er út af fyrir sig einfalt: Enginn hefur sótt um leyfi til að nota þjóðfánann eða skírskotun til hans með þessum hætti frá því að verndarákvæði fánalaganna voru sérstaklega rýmkuð í því skyni fyrir tæpum tveimur árum. Hvort þetta er til vitnis um almennt áhugaleysi framleiðenda á að auðkenna vörur sínar eða þjónustu með þessu upprunatákni skal ég ekki segja. Hitt get ég staðfest að forsrn. hefur ekki sérstaklega auglýst eða ýtt undir að eftir slíkum leyfum yrði leitað. Það kemur m.a. til af því að lagaheimild til að veita slík leyfi er ekki fastmótuð um þau skilyrði sem umsækjandi þarf að fullnægja til að hljóta leyfi. Heimildin er þvert á móti matskennd að því leyti að starfsemi sú sem í hlut á á að vera, eins og þar segir, með leyfi forseta ,,að gæðum samkvæmt því sem ráðuneytið mælir fyrir með reglugerð``. Eigi stjórnvöld að geta framfylgt slíkum ákvæðum af sæmilegu jafnræði gagnvart umsækjendum þarf að vera hægt að leggja einhvern hlutlægan mælikvarða á þau skilyrði sem umsókn þarf að fullnægja. Gæðahugtakið hefur ekki reynst sérstaklega auðvelt viðfangs í því tilliti því að það skírskotar í eðli sínu til huglægrar viðmiðunar sem er vart tækt að beita í opinberri stjórnsýslu. Huglægt mat er eins og kunnugt er breytilegt frá manni til manns, það sem einum þykir gott eða fagurt getur öðrum þótt miður eða ljótt og yfirleitt þykir hverjum sinn fugl fagur o.s.frv. eins og menn þekkja til. Í tillögu að reglugerð sem fylgdi frv. og hv. fyrirspyrjandi minntist á var að vísu gerð tilraun til að finna þessum gæðaviðmiðunum hlutlægar stoðir. Þar var gert ráð fyrir að hvers kyns vara eða þjónusta fullnægði lögboðnum gæðakröfum ef umsækjandi lýsti því yfir að rekstur hans, framleiðsla eða þjónusta fylgdi íslenskum stöðlum um gæðastjórnun og stjórnun umhverfisáhrifa. Enda þótt ekki sé vafa undirorpið að staðlar af þessu tagi stuðli að auknum gæðum þeirrar vöru og þjónustu sem framleidd er í samræmi við þá hefur ráðuneytið haft ákveðnar efasemdir um að þær viðmiðanir sem þeir veita komi að tilætluðum notum, bæði vegna þess að álitamál er hvort slíkir staðlar hafi raunverulega áunnið sér tilskilinn sess hér á landi en einkum og sér í lagi vegna þess að þeir gera í sjálfu sér ekki ráð fyrir að eftirlit sé haft með því hvort vara eða þjónusta fullnægi raunverulega þeim kröfum sem staðall setur nema fleira komi til. Yfirlýsing framleiðanda um að einhverjum slíkum staðli sé fylgt veitir því í sjálfu sér enga tryggingu fyrir því að svo sé jafnvel þótt framleiðandi kunni sjálfur að vera í góðri trú um það. Af þessum sökum hefur dregist að setja þá reglugerð sem lagabreytingin frá 1998 gerir ráð fyrir. Til þess liggja hins vegar að mínum dómi mjög málefnalegar ástæður. Á móti kemur að þeir sem lagabreytingarnar voru líklega helst gerðar vegna, útflutningsatvinnuvegirnir, hafa ekki sýnt þessu auðkenni þann áhuga sem hv. fyrirspyrjandi og ég sjálfur sem hér stend höfðu þó væntingar um.

Herra forseti. Það vekur óneitanlega athygli að ekki skuli nein beiðni hafa borist af hálfu framleiðenda um að nýta sér þá rýmkun á reglunum um þjóðfánann sem gerð var með lögunum frá 1998. Ég var ein þeirra sem töldu og telja þetta mjög mikið framfaraspor að breyta lögunum í þá veru að heimila að nota fánann í vörumerki eða söluvarning, umbúðir eða auglýsingu á vöru eða þjónustu. Það kemur þó óneitanlega upp í hugann hvort ástæðan sé sú að andi laganna eins og þau voru fyrir breytingu, þessi óttablandna virðing fyrir þjóðfánanum sem gerir það að verkum að Íslendingar hafa notað hann í mjög litlum mæli miðað við margar aðrar þjóðir, sé enn þá það sem er efst í hugum Íslendinga og hvort ekki væri verðugt verkefni fyrir forsrn. að fara út í sérstaka kynningu á þeim reglum þannig að sá andi laganna frá 1998 komi fram. Ég held nefnilega að þessi ótti við fánann sé mjög ríkur í þjóðarsálinni. Reglurnar eru það flóknar og þær eru það ítarlegar að fólk veigrar sér í rauninni við að nota fánann á eðlilegan hátt eins og þessi lög í núgildandi mynd þó leyfa.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, fyrir áhugann á þessu máli. Ég held að ég geti ekki tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni að virðing Íslendinga sé það mikil fyrir fánanum að þeir veigri sér við að nota hann í auglýsingaskyni. Mér finnst eins og aðrar þjóðir, við getum tekið Bandaríkjamenn, beri í raun miklu meiri virðingu fyrir sínum fána heldur en nokkurn tíma við fyrir íslenska fánanum, það hefur mér a.m.k. fundist. Danir hafa einnig borið mikla virðingu fyrir sínum fána og nota hann mjög mikið á auglýsingavörum. Ég er ekki viss um að íslenskir útflytjendur geri sér bara almennilega grein fyrir því enn þá að þetta sé heimilt ellegar þá að þeir hafi ekki kannað styrk þess að nota íslenskan fána. En ég er einn af þeim sem telja mjög eðlilegt að auglýsa hann með heimsóknum svo sem ríkisstjórna og ráðherra og forseta íslenska lýðveldisins og í sendinefndum sem eru á vegum þeirra í opinberum heimsóknum.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir hans svör hér og þátttöku þingmanna í umræðu um þetta mál. Það leiðir auðvitað hugann að því að í þeirri nefnd sem fjallaði um endurskoðun laganna var fulltrúi Ferðamálaráðs og jafnframt frá Útflutningsráði líka. En sá aðili lét að vísu af störfum um það leyti sem nefndin var að ljúka vinnu sinni. Það kann að vera hluti af skýringunni. Hitt er annað að ég tók sérstaklega eftir því þegar ég flutti þessa þáltill. hér á þingi að margir alþingismenn vöruðu yfir höfuð við því að hrófla nokkuð við lögum um íslenska þjóðfánann. Það segir kannski til um það hve verndarákvæði fánans voru djúpt meitluð í huga Íslendinga. Það hefur því kannski vantað verulega á að leiða hugann að því sem aðrar þjóðir gera. Ég nefni Dani. Það er ekki langt síðan, það var rétt fyrir jól, að ég kom í verslun til þess að kaupa kerti. Það var merkt með norska fánanum og var norsk framleiðsla. Það kemur mér því mjög á óvart í allri umræðunni um ofverndun fánans hér á árum áður að enginn skuli hafa sýnt því áhuga og leitað til forsrn. til þess að fá heimild til að merkja sína útflutningsvöru. Ég tala nú ekki um ferskan fisk sem sendur er út með flugi. Þessi umræða er auðvitað fyrst og fremst ætluð til að vekja athygli á málinu, vekja athygli útflytjenda á því hversu lög um fánann hafa verið rýmkuð. Það er rétt, eins og hæstv. forsrh. kom inn á, að auðvitað var nefndinni mjög í mun og átti í erfiðleikum með að koma þessu máli frá sér svo að vel væri vegna þessara miklu andstæðuhópa, annars vegar þeirra sem vildu engu breyta og hinna sem vildu gefa eftir jafnvel í það að frá 1. maí til 1. sept. mætti fáninn vera við hún allan sólarhringinn. Þar voru þessi miklu átök og þess vegna var þessi leið valin. En ég vona að hæstv. forsrh. reynist kleift að gefa út reglugerð svo að allir megi sæmilega vel við una og að hinn íslenski fáni fari víða um heim á góðri framleiðslu Íslendinga.

Herra forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við að bæta það sem hv. þm. sagði. Ég tek undir með honum að þetta áhugaleysi á notkun fánans í því skyni sem lögin heimila hefur komið okkur á óvart. Á hinn bóginn vil ég segja frá því að ég tel það út af fyrir sig ekki í mínum verkahring eða ráðuneytisins að auglýsa sérstaklega eftir notendum að fánanum. Mér finnst það ekki við hæfi. Mér finnst að menn verði að bera sig eftir því í samræmi við lögin en ekki að við séum að auglýsa fánann til notkunar. Mér finnst að þá værum við farin að ganga skrefinu lengra en smekklegt gæti talist.

Herra forseti. Svo sem kunnugt er þá er Flugstöð Leifs Eiríkssonar í rauninni samstarfsverkefni Íslendinga og varnarliðsins. Á hernaðartíma eða svokölluðum hættutímum má skilgreina flugstöðina sem hernaðarmannvirki. En að öllu jöfnu er þetta borgaralegt mannvirki þar sem megnið af alþjóðlegum flugsamgöngum Íslendinga fer um. Vegna þessarar sérstöðu mannvirkisins gilda þar ýmsir ólíkir staðlar, annars vegar íslenskir og hins vegar staðlar varnarliðsins. Einn þeirra staðla sem um bygginguna gilda vegna þess að hún er að hluta til má segja hernaðarmannvirki er að þar skuli neysluvatn klórblandað. Það má segja að í rauninni sé það afleitur kostur og hljómi jafnvel hálfhjákátlega á Íslandi, landi hreinleikans, landi hins ferska lofts og ferska vatns, að í mannvirki þar skuli drykkjarvatn eða neysluvatn vera klórblandað. Þetta er auðvitað afleitt fyrir starfsfólkið og það er kunnugt að margt starfsfólk þarf að taka með sér ferskt vatn að heiman til þess að geta hellt upp á könnuna í vinnunni. En það sem er e.t.v. alvarlegast er að ég tel að þetta skaði ímynd landsins. Um flugstöðina fara hundruð þúsund erlendra ferðamanna. Margir þeirra millilenda aðeins en kynna sér bæklinga í flugvélum um hreinleika Íslands og um hið ferska neysluvatn Íslendinga og veit ég dæmi um vonbrigði þessara sömu ferðamanna þegar hafa ætlað að bragða á hinu hreina og góða vatni Íslendinga í flugstöðinni og fundu þá klórbragð. Þetta á með öðrum orðum, tel ég, herra forseti, ekki við á Íslandi. Nú háttar svo til að fyrir dyrum stendur að leggja nýja vatnslögn yfir í Sandgerði um Miðnesheiði skammt frá flugstöðinni og ég tel að þar sé ágætt lag að taka örlítinn afleggjara af þeirri meginlögn yfir í flugstöðina en til þess þarf að sjálfsögðu leyfi varnarliðsins. Ég tel að einhver þurfi að taka frumkvæði í þessu máli, þ.e. leiða saman annars vegar Hitaveitu Suðurnesja og varnarliðið. Það er eðlilegt að utanrrn. taki það frumkvæði því að heimild þarf að fást frá varnarliðinu. Því beini ég þeirri spurningu til hæstv. utanrrh. hvort hann hyggist taka frumkvæði og beita sér í þessu máli.

Herra forseti. Utanrrn. hefur skoðað möguleikann á því að veita fersku vatni í Flugstöð Leifs Eiríkssonar síðan síðla á síðasta ári. Ástæða þess að klórblandað vatn rennur til flugstöðvarinnar er sú, eins og kom fram í þessari fyrirspurn, að vatninu er dælt þangað frá dælustöð varnarliðsins þar sem klórblöndunin og önnur íblöndun fer fram. Á þeim tíma sem flugstöðin ver reist réð engin önnur vatnsveita við þetta verkefni en vatnsveita varnarliðsins. Athugun ráðuneytisins nú hefur leitt í ljós að það þarf að leggja lögn milli aðalæðar Vatnsveitu Suðurnesja og aðalæðarinnar að flugstöðinni og reisa nýja dælustöð til að veita fersku vatni í flugstöðina. Ekkert hindrar að svo verði gert annað en það að ljóst er að slík framkvæmd mun kosta umtalsverðar fjárhæðir og það sýna frumathuganir að kostnaður gæti verið á bilinu 20--30 milljónir. Það er hins vegar eindreginn vilji til þess að flugstöðin og reyndar önnur íslensk atvinnustarfsemi á þessu svæði njóti aðgangs að fersku vatni og má þar einnig nefna byggingar Flugleiða og önnur mannvirki sem kunna að rísa á þessu svæði. M.a. af þeim ástæðum og að því er varðar flugstöðina þá leitar nú utanrrn. viðunandi lausnar á þessu máli. En það er ekkert sem hindrar að það verði gert því ástæðan hefur fyrst og fremst verið sú að engin önnur vatnsveita réð við þetta verkefni. Rétt er að geta þess að á sínum tíma þegar vatnsveitan var reist tók varnarliðið á Keflavíkurflugvelli mikinn þátt í kostnaði við þá mannvirkjagerð. Flugstöðin greiðir vatnsskatt nú til þeirrar vatnsveitu, sem ekki er mjög mikill. Flugstöðin mundi annars greiða vatnsskatt til þeirrar vatnsveitu sem hún fengi vatnið frá. En það er ekkert í samstarfi okkar við varnarliðið sem hindrar að við getum gert slíka samninga við nýjan aðila. Að því stefnum við og erum þegar byrjaðir á.

Herra forseti. Það eru að sönnu góðar fréttir að ekkert skuli felast í samningum við Bandaríkjamenn sem hindrar að það megi drekka hreint vatn í flugstöðinni í Keflavík og að það þurfi ekki um aldur og ævi að vera klórblandað. En ég held að þetta dragi nú athyglina að því í raun og veru að mörgu leyti afbrigðilega og óeðlilega ástandi sem ríkir um þetta mannvirki. Nú eru Íslendingar að ráðast í stækkun þess á sinn kostnað og ég leyfi mér að halda því fram að sambúðin við Bandaríkjamenn um þetta mannvirki hafi reynst okkur dýr og verði svo áfram þangað til þau samskipti komast á hreint. Ég held því að það ætti að nota tækifærið ef farið verður í viðræður við Bandaríkjamenn um hluti eins og vatnsveituna þarna upp eftir og láta á það reyna hvort ekki sé hægt að losa þá út úr þessum samskiptum þannig að síðan megi færa forræði fyrir þessu samgöngumannvirki undir samgrn. eins og önnur samgöngumannvirki og færa þetta þar með inn í samgöngugeirann og taka upp eðlilega stjórnsýslu á þessum stað. Því að þarna ríkir óeðlilegt ástand í raun og það er ekki til framdráttar samgöngu- og ferðamálum okkar að hafa þá tvískiptingu sem þarna hefur viðgengist. Það væri því fróðlegt að heyra hvort hæstv. utanrrh. er þeirrar skoðunar að á þessu mætti taka.

Herra forseti. Ég fagna því sem kom fram í máli hæstv. utanrrh. að til skoðunar er að starfsmenn á varnarsvæðunum fái hreint vatn. Þá meina ég ekki klórblandað sem er í sjálfu sér mjög óeðlilegt þegar eitt besta og heilnæmasta vatn sem hægt er að fá sem rennur eftir leiðslunni. Það er rétt sem hæstv. utanrrh. sagði að hún var greidd að hluta til af varnarliðinu. Vatnið er tekið við Svartsengi og því er dælt bæði til Reykjanesbæjar og upp á völl. Í dælustöðinni sjálfri eru svo klórblöndunartæki sem blanda eitthvert hlutfall af klór og vatni. Í sjálfu sér er því algjör óþarfi að leggja nýjar leiðslur, hélt ég. Það væri nægjanlegt að taka þetta klórblöndunartæki úr sambandi og þar með er komið ferskt vatn um allan völl. Hvort það er ekki hægt út af einhverjum öðrum ástæðum þekki ég ekki en í sjálfu sér ætti þetta mál að vera mjög einfalt ef vilji er fyrir hendi af hálfu yfirmanna varnarliðsins.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. svörin og lýsa sérstakri ánægju með þann vilja og frumkvæði sem ráðuneyti hans tekur í þessu máli. En ég tel ástæðu til að taka það fram að ég tel að samskipti um rekstur þessarar ágætu byggingar hafi hvað varðar íslensk stjórnvöld og varnarliðið verið ágæt. Hér er til umræðu einn þáttur sem þó má segja að agnúi sé á og hér hefur komið fram í svari hæstv. ráðherra að unnið er að því að leysa þennan vanda. En varðandi það hvort Íslendingar eigi að taka almennt við rekstri flugstöðvarinnar og þá flugbrautanna er rétt að draga það fram að af því hlýst verulegur kostnaður. Ætli við séum þá ekki að ræða um svona u.þ.b. einn milljarð kr. sem rynni úr ríkissjóði og á ég þá sérstaklega við rekstur brautanna. Það er líka vert að draga athyglina að því að mikill vöxtur er í kringum Flugstöð Leifs Eiríkssonar bæði á vegum Flugleiða og annarra fyrirtækja, Suðurflugs og annarra. Farþegafjöldi fer vaxandi. Vöruflutningar fara vaxandi. Það virðast vera nýjar byggingar að spretta þar upp og þess vegna er mjög mikilvægt að vatnsmál komist í lag þannig að bæði starfsfólk þar og ekki síður ferðamenn sem þurfa að hafa mjög jákvæða og góða ímynd af landinu fái að njóta þar þess drykkjarvatns sem við erum svo stolt af. Nú er lag að gera þetta þar sem verið er að leggja nýja vatnslögn yfir í Sandgerði. En e.t.v. er einhver önnur tæknileg leið er betri. Aðalatriðið er að taka frumkvæði í þessu máli. Það hefur komið fram í svari hæstv. utanrrh. að ráðuneyti hans mun gera það og því fagna ég.

Herra forseti. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að heppilegast af öllu væri að hætta að blanda klór í þetta vatn. Það er jafnframt blandað flúor í vatnið sem er mjög mikilvægt og er víða gert í heiminum vegna m.a. tannskemmda. En það er allt annað mál. Það er algjör óþarfi að blanda klór í þetta vatn. Ég minnist þess þegar stöð var á Stokksnesi fyrir austan að þá voru menn líka með vatnsveitu og þar var blandað klór í vatnið. En ég veit ekki betur en að menn hafi gleymt því eina nóttina og síðan hafi enginn kvartað undan því en allir verið glaðir. Ég held að það væri í sjálfu sér besta lausnin á þessu máli að menn gleymdu að setja klór í. En það er ekki undir okkur komið því varnarliðið tók mikinn þátt í þessari vatnsveitu á sínum tíma og greiddi mjög mikinn hluta stofnkostnaðarins þannig að þeir eru að sjálfsögðu í sínum fulla rétti. Ég tel að það mannvirki sé til fyrirmyndar eins og mörg önnur mannvirki sem reist hafa verið í samvinnu Íslendinga sem búa þarna á svæðinu og varnarliðsins. Það á einnig við um ýmis önnur mál sem ég ætla ekki að telja hér upp. Að því er varðar forræði í flugstöðinni þá er það allt annað mál. Það er fest í varnarsamninginn. Það er mjög mikilvægt að stjórnsýsla á Keflavíkurflugvelli sé á einni hendi. Á það hefur verið lögð áhersla í gegnum tíðina. Hvort svo eigi að vera um alla framtíð ætla ég ekkert að fullyrða um. Það má setja fram ýmsar skoðanir í þeim efnum. Svona er það og ég get hvorki lofað né gefið nokkur fyrirheit um neinar breytingar þar á á næstunni.

Herra forseti. Fyrr í þessum mánuði sendu mannréttindasamtökin Human Rights Watch frá sér skýrslu um afleiðingar loftárása NATO á Júgóslavíu. Í þeirri skýrslu kemur m.a. fram að um 500 óbreyttir borgarar féllu í loftárásunum, að mannfall varð í um 90 tilvikum en bandarísk hermálayfirvöld höfðu haldið fram að manntjón á óbreyttum borgurum hefði aðeins orðið í 20 til 30 tilvikum. Níu sinnum var framið brot á alþjóðalögum og alþjóðlegum mannúðarrétti að mati samtakanna þegar árásir voru gerðar á borgaraleg skotmörk eða skotmörk sem með engum hætti geta talist hernaðarleg eins og hitaveita, útvarpsstöð, brýr sem ekki höfðu hernaðarlegt gildi o.s.frv. Upplýst er að um 150 óbreyttir borgarar hafi fallið fyrir svonefndum klasasprengjum. Herra forseti. Þessar upplýsingar úr skýrslu samtakanna, auk þeirra deilna sem staðið hafa á alþjóðavettvangi um lögmæti aðgerðanna sem slíkra, að viðbættum þeim upplýsingum og þeim blekkingum í raun og veru sem ljóst er að beitt var í aðdraganda loftárásanna til að afla þeim fylgis og það hvernig vestrænir fjölmiðlar voru mataðir og létu mata sig á röngum upplýsingum, allt þetta og margt fleira kallar á það að alþjóðasamfélagið geri upp við þessa atburði, að reynt verði að grafast fyrir um það hvað gerðist þarna raunverulega og hver ber ábyrgð á hverjum þætti málsins fyrir sig. Og það er áskorun samtakanna til Atlantshafsbandalagsins og aðildarríkja þess þar sem farið er fram á ýmsar aðgerðir af hálfu ríkjanna og undir þá áskorun hefur verið tekið af fjölmörgum fleiri aðilum. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. utanrrh.: ,,Hver er afstaða ráðherra til áskorunar mannréttindasamtakanna Human Rights Watch á NATO og aðildarríki bandalagsins þar sem m.a. er farið fram á eftirfarandi: a. sett verði á fót óháð og alþjóðleg rannsóknanefnd til að rannsaka þau tilfelli þar sem loftárásir NATO hafi brotið í bága við alþjóðlegan mannúðarrétt, b. gerð verði óhlutdræg og sjálfstæð rannsókn á afleiðingum loftárásanna í níu tilvikum eða fleiri þar sem samtökin telja að um ólögmætar aðgerðir hafi verið að ræða, c. gerð verði úttekt á því hvernig sálfræðilegur hernaður sem felst í að áreita óbreytta borgara með loftárásum, fari saman við alþjóðlegan mannúðarrétt, d. upplýst verði um öll þau tilvik þar sem óbreyttir borgarar féllu af völdum loftárása NATO, e. aflétt verði leynd af öllum skýrslum sem gætu upplýst hvers konar vopn voru notuð í hverri árás um sig?`` Hér er einkum átt við upplýsingar sem snúa að notkun klasasprengja og notkun sprengjuodda með sneyddu úrani. Þetta eru aðeins, herra forseti, fimm af níu áskorunum samtakanna til stjórnvalda og ég leyfi mér að lýsa eftir afstöðu utanrrh. Íslands í þessu sambandi.

Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að rifja upp í þessu sambandi hvers vegna Atlantshafsbandalagið ákvað á sínum tíma að hefja aðgerðir gegn Sambandslýðveldinu Júgóslavíu. Það var í nafni mannúðar og mannréttinda. Og einungis Atlantshagsbandalagið hafði getu til að stöðva hinar skelfilegu þjóðernishreinsanir í Kosovo. Mér er vel kunnugt um skýrslu Human Rights Watch sem er innlegg í þessa umræðu um hinar skelfilegu afleiðingar af stefnu Milosevic í Kosovo. En ég vil jafnframt vekja athygli á öðrum skýrslum vegna þess að hv. þm. sagði að nauðsynlegt væri að gera þessa atburði upp og þá hljóta menn að líta til annarra átta jafnframt, skýrslur sem hafa hlotið einróma lof fyrir vandvirkni svo sem skýrsla ÖSE þar sem farið er ofan í víðtæk og skipuleg mannréttindabrot júgóslavneskrar lögreglu og hersveita í Kosovo áður en Atlantshafsbandalagið greip í taumana. Hv. fyrirspyrjandi virðist líta fram hjá slíkum skýrslum. Ég vil líka vekja athygli á því að í efni skýrslu Human Rights Watch er annað efni sem hv. þm. getur einskis um. Það er t.d. ekkert minnst á tillögur samtakanna í máli hans þar sem Atlantshafsbandalagið þótti hafa staðið vel að verki, eins og breytingar á tilhögun loftárása, upplýsingamiðlun um skipulag aðgerða og endurskoðun aðferða við val á sprengjutegundum og skotmörkum. Varðandi spurningarnar þá vil ég segja að því er snýr að liðum a og b: Bandalagið hefur reynt að forðast það til hins ýtrasta að stefna lífi og eigum óbreyttra borgara í hættu og fara í einu og öllu að alþjóðlegum mannúðarlögum. Höfundar þessarar skýrslu komast að þeirri niðurstöðu að í meginatriðum hafi bandalagið ekki brotið gegn alþjóðlegum mannúðarlögum. Atlantshafsbandalagið tekur allar ásakanir um brot gegn mannúðarlögum mjög alvarlega. Af þeirri ástæðu hafa fulltrúar þess átt fundi með fulltrúum óháðra félagasamtaka svo sem Amnesty International til að taka við og svara slíkum ásökunum. Fyrirspyrjandi spyr um afstöðu mína til stofnunar óháðrar alþjóðlegrar rannsóknarnefndar. Ég hef tilhneigingu til að treysta best hinum alþjóðlega stríðsglæpadómstóli sem stofnaður hefur verið í Haag til að fara ofan í málefni Sambandslýðveldisins Júgóslavíu. Dómstóllinn tekur á málefnum einstaklinga sem grunaðir eru um stríðsglæpi af ýmsu tagi. Hann er þegar að vinna í kærum sem honum hafa borist vegna loftárása bandalagsins og mér er kunnugt um að aðalsaksóknarinn, Carla del Ponte, hefur átt í viðræðum við fastaráð bandalagsins og sett fram ákveðnar fyrirspurnir. Enn sem komið er hefur hins vegar ekkert komið fram sem bendir til þess að tilefni sé til ákæru á hendur einstaklingum sem ábyrgð báru á framkvæmd loftárásanna. Stríðsglæpadómstóllinn nýtur virðingar og trausts á alþjóðlegum vettvangi fyrir óhlutdræg og sjálfstæð vinnubrögð og vandséð er að óháðar og alþjóðlegar rannsóknarnefndir, svo notuð séu orð fyrirspyrjanda, geti unnið betra verk. Mér er líka kunnugt um að á fundi aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins hafi verið tekið fram við aðalsaksóknara dómstólsins að þeir litu ekki svo á að bandalagið væri á nokkurn hátt hafið yfir lög og rétt og mundu þeir vinna með dómstólnum í góðri trú. Að því er varðar lið c þá gætir nokkurs misskilnings hjá fyrirspyrjanda. Sálfræðilegur hernaður felst ekki í því að gerðar séu loftárásir á óbreytta borgara heldur í útbreiðslu áróðurs og leiðandi upplýsinga til ríkisborgara, þar á meðal hermanna í því ríki sem tekist er á við til að breyta hugarfari og draga úr mótstöðu. Bandalagið rak virka upplýsingastefnu á meðan á aðgerðunum stóð en beitti ekki sálfræðilegum hernaði. Þvert á móti voru fjölmiðlum í hvívetna veittar sem gleggstar upplýsingar meðan á aðgerðunum stóð. Eins og þegar hefur komið fram beindust loftárásirnar sjálfar ekki gegn óbreyttum borgurum heldur mannvirkjum sem þýðingu höfðu fyrir styrjaldarrekstur Serba og herlið Serba. Að því er varðar lið d þá er því miður ekki hægt að veita slíkar upplýsingar og er ógerlegt að segja til um fjölda fallinna. Engum áreiðanlegum heimildarmönnum var til að dreifa í Kosovo áður en KFOR kom fyrst til sögunnar og enn er ekki hægt að útvega óháðar hlutlægar upplýsingar um mannfall sérstaklega í Serbíu. Þetta sjónarhorn endurspeglast meðal annars í umræddri skýrslu. Vonandi auðveldar hún almenningi að skilja hinar hörmulegu afleiðingar þjóðernishreinsana Milosevic forseta þrátt fyrir að skýrsla ÖSE, sem vitnað var til áðan, veiti enn betri innsýn í það efni. Herra forseti. Ég mun reyna að svara síðari hluta fsp. í seinni ræðu minni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin og tek á mig sök í því að hafa lagt fram margar fyrirspurnir þannig að utanrrh. hæstv. er vissulega vorkunn að ná ekki að svara þeim öllum. Ég held að ef við færum út í upprifjun á því hvers vegna farið var út í þessar loftárásir þá var það sannarlega svo að menn ætluðu að stöðva þann ógeðfellda hildarleik sem í gangi var í Kosovo og stöðva þær þjóðernishreinsanir sem þar voru sagðar í gangi. Á daginn hefur hins vegar komið að þær hófust fyrst fyrir alvöru eftir að loftárásirnar hófust og í skjóli þeirra. Og NATO skipti reyndar um markmið í miðjum loftárásunum. Síðari hluta árásartímans var það markmiðið að gera flóttamönnunum kleift að snúa heim. Einnig er komið á daginn að þær upplýsingar sem byggt var á og haldið var að fjölmiðlum í aðdraganda þess að loftárásirnar hófust hafa reynst stórlega rangar. Þannig hélt t.d. bandaríski varnarmálaráðherrann því fram að talið væri að allt að eitt hundrað þúsund manns hefðu verið myrtir í ofsóknum Serba í Kosovo nokkrum dögum áður en loftárásirnar hófust. Nú hefur sem betur fer komið í ljós að þarna var um gríðarlegt ofmat að ræða. Sem betur fer er þessi tala kannski nær því að vera 3--4 þúsund. Og það kemur á daginn að ekki er allur munur á hversu margir Serbar og hversu margir Albanar eða Kosovo-Albanar höfðu fallið í átökum frelsishers Kosovo svokallaðs og serbneska hersins í héraðinu vikurnar og mánuðina á undan. Ég veit ekki hvort stríðsglæpadómstóllinn, jafngóður og hann er og jafngleðilegt og það er að fastadómstóll skuli vera kominn til sögunnar, er endilega rétti aðilinn til að framkvæma rannsóknina sjálfa. Það er ljóst að til dómstólsins geta komið mál ef þau verða þangað send. En það sem samtökin eru að fara fram á er að óháðir aðilar dragi saman upplýsingar og framkvæmi rannsóknina. Menn telja, herra forseti, að það sé sálfræðilegur hernaður að vera með loftárásir á skotmörk sem fyrst og fremst virðast þjóna þeim tilgangi að valda truflunum á daglegu lífi almennings, óbreyttra borgara, og gera þeim erfiðara um vik og þreyta þá þar af leiðandi þannig en ekki að lama hernaðargetu andstæðingsins.

Herra forseti. Ég ætla að vitna í ÖSE-skýrsluna þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að serbneskar hersveitir hafi miskunnarlaust notað óbreytta borgara sem mannlega skildi við hernaðarleg skotmörk og þannig beinlínis stuðlað að því að óbreyttir borgarar týndu lífi. Skýrsla eftirlitsmanna Human Rights Watch flettir á hinn bóginn ágætlega ofan af blekkingum og áróðri serbneskra stjórnvalda sem hafa haldið því fram að fimm þúsund mann hafi fallið í valinn vegna aðgerða bandalagsins. Að þessu leyti staðfestir skýrslan vitnisburð Atlantshafsbandalagsins sem talið hefur að árásirnar hafi kostað mun færri einstaklinga lífið. Auðvitað liggur alveg ljóst fyrir að þessar árásir kostuðu marga einstaklinga lífið, því miður, þótt ég hafi ekki upplýsingar um hversu margir þeir hafi verið. Hv. þm. sagði að mun færri hafi verið teknir af lífi af Serbum og nefnir töluna 3--4 þúsund. Ég hef engar staðfestingar um það en ég hef heyrt tölur um að á bilinu 11--13 þúsund manns sé saknað. Talið er að á milli eitt og tvö þúsund Kosovo-Albanar séu enn þá í fangelsum í Serbíu og það er alveg ljóst að miklu meira mannfall hefur orðið Kosvo-megin og þar er um hrein morð og stríðsglæpi að ræða. Ég hafna því að reynt sé að leggja þetta að jöfnu. Ég bið hv. þm. að setja sig betur inn í þá stríðsglæpi sem þarna hafa átt sér stað af hálfu ríkisstjórnar Milosevic því þeir eru upphafið að þessu öllu saman. Það er aðalatriðið. Það er ekki hægt ávallt að vera með ásakanir í garð þeirra sem skökkuðu þennan leik.

Herra forseti. Fjármálastjórn og fjármögnun sjúkrahúsanna, ekki síst stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík, hefur verið títtnefnd í umræðum hér í vetur. Sú ítarlega umræða er löngu tímabær og hefði mátt eiga sér stað fyrir mörgum árum. Ég hef iðulega í máli mínu minnst á nauðsyn þess að almenna umræðu um heilbrigðismál, faglega og fjárhagslega heildarstefnu, ætti að hafa reglubundið á Alþingi. Sömuleiðis hef ég kallað eftir að nauðsyn væri að fá gleggra yfirlit yfir tilurð kostnaðar á sjúkrahúsunum. Slíkt er okkur nauðsynlegt til að skilja betur þá þróun sem orðið hefur á síðustu árum bæði faglega og tæknilega og reyna að meta betur breytingu á afköstum sjúkrahúsanna. Þannig tel ég að á Alþingi væri hægt að fjalla markvissar um fjármögnunina en verið hefur. Í mörgum löndum hefur um áraraðir verið stuðst við ýmis kerfi sem greina kostnað á bráðasjúkrahúsum, m.a. svokallað DRG-kerfi, allt frá því að greina kostnað við þjónustu hvers sjúklings miðað við sjúkdómsgreiningu og þær aðgerðir og aðra þjónustu sem sjúklingurinn fær. Þau kerfi hafa verið grundvöllur að fjármögnun sjúkrahúsa. Hérlendis hefur lengi farið fram umræða um nauðsyn kostnaðargreiningarkerfa en lítið bólað á þeim. Þó er mér kunnugt um að áhugi hefur verið fyrir hendi og einhver vinna hefur verið í gangi um árabil og hjúkrunarmatskerfi hefur verið notað á hjúkrunarstofnunum. En ástandið er þeim mun bagalegra þar sem nú stendur fyrir dyrum að sameina stóru sjúkrahúsin í Reykjavík og það án þess að nauðsynleg þekking sé á því hvernig kostnaður þeirra verður til eða hefur orðið til og hver afköstin eru eða þau voru og hver sé kostnaður eða öllu fremur sparnaður þjóðfélagsins af þeim framförum sem orðið hafa á undanförnum árum. Því verður erfitt að bera saman árangur af sameiningu spítalanna. Þess vegna spyr ég: Er ætlunin að breyta fjármögnunarkerfi sjúkrahúsa, einkum sjúkrahúsanna í Reykjavík, og í hverju verða þær breytingar fólgnar? Mig langar enn fremur til þess að spyrja ef unnt er að fá svör við því: Hvers konar matskerfi verður stuðst við við ákvörðun fjármögnunar? Hversu langt er vinna við slík kerfi komin innan hvers sjúkrahúss fyrir sig og innan heilbrrn.? Enn fremur spyr ég, ef ég má ganga svo langt: Hvernig telur hæstv. heilbrrh. að unnt verði að meta árangur af sameiningu sjúkrahúsanna með hliðsjón af hugsanlega nýju fjármögnunarkerfi?

Virðulegi forseti. Þessi fyrirspurn hefur legið mjög lengi margra hluta vegna. Í fyrsta lagi vil ég segja að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að innan heilbrigðisþjónustunnar verði skilið á milli hlutverks ríkisins sem kaupanda þjónustu annars vegar og veitanda hennar hins vegar í því skyni að auka ráðdeild. Heilbr.- og trmrh. kynnti í minnisblaði til ríkisstjórnarinnar 18. desember 1995 slíkar hugmyndir. Í framhaldi af því var lögð fram tillaga um lagabreytingar í tengslum við fjárlagaafgreiðslu vegna ársins 1996, eins og hv. þingmenn muna kannski, þar sem lagt var til að samstarfsráð sjúkrahúsanna í Reykjavík og framkvæmdastjórnir sjúkrahúsanna fengju það hlutverk að koma á fót vísi að slíkum aðskilnaði kaupanda og seljanda hvað varðar Sjúkrahús Reykjavíkur og Landspítala. Þessar breytingar náðu ekki fram að ganga. Frá þessum tíma hafa forsendur breyst verulega með tilkomu sameiginlegs forstjóra fyrir bæði stóru sjúkrahúsin í Reykjavík. Hvað varðar kaup og sölu á heilbrigðisþjónustu hafa á undanförnum árum átt sér stað miklar umræður. Eitt af því sem talið er mikilvægast er að tryggja að kaupandi þjónustunnar hafi svipaða og helst jafna þekkingu á þeirri þjónustu sem hann kaupir og veitandinn. Í fræðiritum er stundum talað um vanda hins óupplýsta þriðja aðila í þessu sambandi. Þessu hefur verið mætt með ýmsum hætti. Einna athyglisverðust er sú aðgerð sem Bretar beita og hafa þróað í rúman áratug. Þar eru peningar veittir til heilsugæsluumdæma eftir íbúafjölda, aldurssamsetningu íbúa og fleiri atriði eru tekin þar inn í. Umdæmin kaupa síðan alla þjónustu fyrir íbúa viðkomandi svæðis. Á Norðurlöndum hafa einnig farið fram margs konar tilraunir á þessu sviði undanfarin ár. Árangur þessara tilrauna hefur verið mismunandi. Flestir sem hafa reynslu af slíkum athugunum virðast þó sammála um að hér sé um að ræða leið sem skynsamlegt sé að kanna og geti, ef vel tekst til, skilað umtalsverðum árangri. Hér á landi hefur þetta fyrirkomulag með heilsugæslu sem kaupanda ítrekað verið rætt, m.a. í tengslum við uppbyggingu og sameiningu heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni sem þá fengju fjárveitingar til að kaupa heilbrigðisþjónustu, m.a. af stóru sjúkrahúsunum. Eins og fyrr er getið koma fleiri leiðir til greina og full ástæða er til þess að kanna slíka möguleika til hlítar. Til þess að kaup heilbrigðisþjónustunnar geri hana mögulega þarf að skilgreina þá þjónustu sem veitt er með einföldum mælingum og hugtökum. Heilbr. og trmrn. hefur þegar hafið notkun á svokölluðu RAI-kerfi sem stendur fyrir raunverulegan aðbúnað íbúa. Þetta er mælikerfi fyrir hjúkrunarstofnanir. Notkun þess kerfis var ein af forsendum þess að hægt var að bjóða út rekstur hjúkrunarheimilis. Þá hefur verið fylgst með þróun erlendis á mælikerfum fyrir bráðastofnanir samkvæmt DRG-kerfi sem hv. þm. minntist hér á og hefur ráðuneytið tekið þátt í norrænu samstarfi þar um. Til að stuðla að jafnri skiptingu og betri nýtingu fjármuna hefur heilbr.- og trmrn. ákveðið að láta smíða reiknilíkön fyrir rekstur heilbrigðisstofnana. Markmiðið með smíði reiknilíkana er að stuðla að sem bestri nýtingu fjármuna til reksturs og þjónustu, þjóna heilbrrn. sem hjálpartæki við að skipta fjárveitingu skipulega milli stofnana á grundvelli samræmdra forsendna og í samræmi við áherslur um þjónustustig. Einingakostnaður stofnana verði samræmdur frá því sem nú er að teknu tilliti til mismunandi aðstæðna og metið verður hvernig takmarkaðar heildarfjárveitingar nýtast best. Stefnt er að því að unnt verði að nýta reiknilíkön að einhverju leyti við fjárlagagerð árið 2001. Nú er ljósið farið að blikka á mig. En það er hægt að ræða um þetta miklu nánar. Mig langar að segja frá því svona í blárestina að núna á stóru sjúkrahúsunum er einmitt að verið er að stuðla að nútímalegra formi hvað varðar kaup og sölu á þjónustu. En til þess að svo megi verða þá þarf kostnaðargreiningin að vera ljós. Menn eru búnir að vinna að henni undanfarin þrjú ár og eru nú loksins komnir langt með þá greiningu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Láru Margréti Ragnarsdóttur fyrir að varpa fram þessari fyrirspurn sem er mjög viðeigandi einmitt þessa dagana. Hér er spurt um afar mikilvægt mál sem mikill áhugi er fyrir hjá stjórnendum sjúkrahúsanna í Reykjavík, einnig hjá heilbrigðisstéttum eins og ályktanir stjórna sjúkrahúsanna í Reykjavík bera með sér og ýmsar skýrslur, m.a. frá hjúkrunarfræðingum og læknum á undanförnum mánuðum bera vitni. Hugmyndin er að í stað þess að starfsemi sjúkrahúsanna verði fjármögnuð með föstum fjárframlögum eins og nú tíðkast þá verði fjármögnuninni skipt í þrjá þætti, fastar, breytilegar og árangursbundnar fjárveitingar. Ég vil vekja athygli á því að Ísland er eina landið í hinum vestræna heimi sem fjármagnar rekstur sjúkrahúsanna enn þá með föstum fjárlögum. Og með þessum breytingum í fjármögnun sem ég vonast til að verði að veruleika verður kostnaður við starfsemina ljós og fjármögnunin tekur mið af þjónustunni. Að því gefnu að samkomulag og sátt ríki milli aðila má gera ráð fyrir því að sá endalausi ágreiningur um kostnað við rekstur heilbrigðisþjónustunnar verði úr sögunni með nýju fjármögnunarkerfi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Láru Margréti Ragnarsdóttur fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Þetta er tímabær umræða sem hún vekur hér og í raun umræða sem við þyrftum að taka hérna, sérstaklega í ljósi þess hvað fram undan er í málefnum sjúkrahúsanna í Reykjavík. Það er mikilvægt að ríkið sem kaupandi þjónustu viti hvað hún kostar. Auðvitað veit ég að heilmikil vinna hefur farið fram hjá sjúkrahúsunum við að meta kostnað við læknisverk, þ.e. hvað þau kosta, hvað aðgerð kostar og hvað þjónusta kostar. En ég hef ákveðnar efasemdir um að þessi umræða og vinna sé komin nógu langt til þess að menn verði færir um að meta kosti og galla sameiningar sjúkrahúsanna. Þó er ég ekki viss um það og þess vegna tel ég mjög mikilvægt að við förum í þessa umræðu og að þingmenn taki hana áður en lengra verður gengið í sameiningaráformunum um sjúkrahúsin. Ég tek því undir orð hæstv. ráðherra um að þessa umræðu þurfi að taka og vonast til þess að það verði gert fljótlega í þinginu.

Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hæstv. heilbrrh. kærlega fyrir svörin. Spurning mín til hæstv. heilbrrh. beindist fyrst og fremst að fjármögnun stóru bráðasjúkrahúsanna í Reykjavík en ekki hjúkrunarstofnana eða annarrar heilbrigðisþjónustu, sem ég kem vonandi einhvern tíma seinna að. Ég fagna því að verið er að vinna að ýmsum atriðum og reiknilíkönum sem hafa munu áhrif á fjármögnun allrar heilbrigðisþjónustu í landinu. Það breytir þó ekki því að eftir öll þau mörgu ár sem við höfum rætt um nauðsyn þess að koma á kostnaðargreiningu og þeim undirbúningi sem verið hefur á undanförnum þremur árum þá er þó enn svo skammt á veg komið að einungis er í undirbúningi að gera tilraun með DRG-kerfið í náinni framtíð. Því miður er ekki unnt að nota nægilega góða mælikvarða á þá þjónustu bráðasjúkrahúsanna sem veitt er nú í dag og það gerir okkur þeim mun erfiðara, eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir nefndi hér áðan, að bera saman og meta árangur af fyrirhugaðri sameiningu spítalanna. En ég vil þakka bæði hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur og hv. þm. Ástu Möller fyrir þeirra innlegg í þessa fyrirspurn og þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svarið. Ég vona að okkur gangi vel að vinna þessa vinnu í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Þetta er umræða sem er og verður alltaf í gangi því það er alveg sama hvaða kerfi við setjum á, við þurfum sífellt að hafa það í endurskoðun. Við sjáum dæmi frá Norðurlöndunum, dæmi frá Bandaríkjunum og dæmi frá Bretlandi um mismunandi kerfi og þeir eru sífellt með sín kerfi í endurskoðun. Og það er ekkert sjálfgefið að það verði miklu meiri lukka innan sjúkrahússkerfisins þó að þessi breyting eigi sér stað. Ég vil minna á að strax 1995 benti ég á mikilvægi þess að breyta því kerfi sem við höfum í dag. En þá vantaði þetta kostnaðarmat sem ég minntist á áðan. Það er alveg nauðsynlegt að vita hvað hlutirnir kosta til þess að koma breyttu kerfi á. Það hefur hins vegar tekið töluverðan tíma en er núna komið mjög vel áleiðis og sú vinna sem er unnin t.d. í dag á stóru sjúkrahúsunum er náttúrlega grundvöllurinn fyrir því að við getum breytt þessu kerfi. Ég á von á því að árið 2001 getum við notað nýtt kerfi við fjárlagagerðina og það er auðvitað mjög spennandi verkefni sem bíður okkar þar. En ég segi að við hefðum ekki getað gert þetta nema af því að við erum komin svona langt varðandi sameiningu spítalanna og það hefur einmitt opnað þessa leið fyrir okkur til að ljúka þessu verki.

Herra forseti. Þau nýmæli hafa verið tekin upp hjá heilbrrn. að bjóða út byggingu og rekstur hjúkrunarheimilis. Þessi nýmæli eru í anda þeirrar stefnu ríkisstjórnarinnar að koma sem mestu af opinberri þjónustu í hendur einkaaðila. Sjómannadagsráð á og hefur rekið Hrafnistuheimilin til margra ára, á daggjöldum sem hafa átt að standa undir rekstri en ekki skilað neinum arði eða gróða til eigendanna. Fyrir ári síðan, þegar auglýst var eftir aðilum sem taka vildu þátt í forvali vegna útboðs á byggingu og rekstri 60 rúma hjúkrunarheimilis í Reykjavík, lýstu Hrafnistumenn yfir vilja til þátttöku í þessum nýja rekstri enda hafði staðið til að fara út í byggingu 60 rúma hjúkrunarálmu á lóð Hrafnistu í Laugarási til að auka þjónustuna og ná fram betri nýtingu á þeim stoðdeildum sem fyrir eru, t.d. eldhúsi, þvottahúsi, sjúkraþjálfun, auk þess að nýta það starfsfólk sem fyrir var í stjórnunarstörfum. Þessi hagkvæmi rekstur kom ekki til greina því að keppa þurfti á jafnréttisgrundvelli og hafa allan rekstur nýs hjúkrunarheimilis afmarkaðan við rekstur þessarar 60 rúma hjúkrunardeildar. Því gengu Hrafnistumenn frá útboðinu. Miðað við daggjöld undanfarinna ára þótti þeim ekki vera rekstrargrundvöllur fyrir sérrekstri á nýju hjúkrunarheimili. En jafnræðisreglan er ekki alls staðar fyrir hendi og nú hefur verið samið við Securitas/Verkafl um að byggja og reka hjúkrunarheimili við Sóltún á mun hærri daggjöldum en Hrafnistu er ætlað til að reka sína þjónustu. Daggjöld Hrafnistu eru nú um 8.440 kr. á sólarhring og eiga eingöngu að standa undir rekstri. Daggjöld til Securitas verða, miðað við vísitölu frá því ágúst 1990, 11.880 kr. vegna rekstrar og 2.420 kr. vegna húsnæðis eða 14.300 kr. samtals. Það eru um 67% hærri daggjöld hvern legudag. Því ber ég fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. heilbr.- og trmrh.: Hvers vegna var tilboði Securitas/Verkafls um að reisa og reka nýtt hjúkrunarheimili við Sóltún tekið í ljósi staðhæfinga um að aðrir hagkvæmari kostir kunni að hafa verið í boði?

Virðuleg forseti. Hv. þm. Þuríður Backman spyr hvers vegna tilboði Securitas/Verkafls um að reisa og reka nýtt hjúkrunarheimili við Sóltún var tekið í ljósi staðhæfinga um að aðrir hagkvæmari kostir kunni að hafa verið í boði. Tvö tilboð bárust í útboð heilbr.- og trmrn. í byggingu og rekstur hjúkrunarheimilis í Reykjavík. Báðum tilboðum var hafnað þar sem þau voru hærri en áætlanir höfðu gert ráð fyrir. Í framhaldi af því var gengið til samninga við Securitas hf. og Verkafl hf. á grundvelli þess að tilboð þeirra í áðurnefndu útboði hlaut hærri einkunn hvað varðar húsnæði, þjónustu og verð. Hið nýja hjúkrunarheimili mun rísa við Sóltún í Reykjavík og þar verða 90 hjúkrunarrými. Hjúkrunarheimilið við Sóltún mun verða frábrugðið þeim heimilum sem eru í rekstri í dag hvað varðar umönnunarþyngd og inntöku vistmanna. Heimilinu verður ætlað að bjóða upp á þjónustu fyrir þann hóp aldraðra sem þarfnast mestrar umönnunar án þess þó að þeir þarfnist sjúkrahússvistar. Við hönnun heimilisins er litið til framtíðar hvað varðar uppbyggingu á heilbrigðisþjónustu fyrir þá einstaklinga sem mesta þörf hafa á umönnun. Jafnframt er um hagkvæma lausn að ræða fyrir ríkisvaldið. Kröfur um inntöku eru meiri en á öðrum hjúkrunarheimilum. Gert er ráð fyrir að þeir einstaklingar sem verða á hjúkrunarheimilinu þurfi á meiri umönnun að halda en á öðrum hjúkrunarheimilum. Því eru kröfur um starfsmannafjölda meiri í Sóltúni en á öðrum heimilum. Mikill metnaður er sýndur frá hendi bjóðenda í húsnæði og þjónustu á nýju hjúkrunarheimili. Fyrirtækið hefur hópi ráðgjafa á að skipa með mikla reynslu í starfsemi hjúkrunarheimila. Áhersla er lögð á að heimilið takið við þeim sem hafa mesta þörf fyrir umönnun. Því verður heimilið byggt sérstaklega til að taka við öldruðu fólki af sjúkrahúsunum en þörfin fyrir þann hóp er orðin mjög brýn. Virðulegi forseti. Staðhæfingar um að aðrir hagkvæmari kostir kunni að hafa verið í boði eiga ekki við. Í nýja hjúkrunarheimilinu sem rísa mun við Sóltún í Reykjavík verða einstaklingar með meiri umönnunarþörf. Því eru meiri kröfur gerðar til húsnæðis og þjónustu en á öðrum hjúkrunarheimilum. Mestu skiptir að virkt eftirlit verður haft með þeirri þjónustu sem veitt er til að tryggja að vistmenn fái ávallt bestu þjónustu sem unnt er að veita. Virðulegi forseti. Hér er ég ekki að segja að ýmsir aðrir hefðu ekki getað tekið þessa þjónustu að sér en það voru aðeins tveir sem buðu í hana. 

Herra forseti. Það var athyglisvert að hlusta á hvernig hv. heilbrrh. lagði þetta mál upp. Þegar það tilboð sem hér er verið að ræða um er skoðað grannt má sjá að Hrafnistu var í fyrsta lagi ekki gert kleift að taka þátt í útboðinu vegna þess að talið var að við værum ekki á sama plani og fyrirtæki á hinum frjálsa vinnumarkaði. Við máttum t.d. ekki nota hagkvæmnisrekstur stóreldhúss. Í annan stað, varðandi daggjöld, var horfið frá því að taka tilboðunum frá þessum tveimur aðilum yfir í það sem gengið er frá núna í samningum. Ráðherra hafði orð á því í blaðaviðtali að þetta væru allt of dýr tilboð. En hvað gerist? Þarna var 60 rúma hjúkrunarálma. Hún er stækkuð upp í 90 rúm sem þýðir hagkvæmari rekstur og daggjaldamunur er 300 kr. á dag. Þar með er verið að tala um nákvæmlega sömu upphæð og þegar ráðuneytið hafnaði 60 rúma hjúkrunarálmunni. Í staðinn er samið um 90 rúma hjúkrunarálmu, bætt við 30 rúmum, og 

Herra forseti. Vissulega er ánægjuefni að hér skuli eiga að koma upp 90 rúma hjúkrunarheimili fyrir sjúklinga sem þarfnast mikillar umönnunar. Ég verð þó að segja að mér finnst eitthvað bogið við vinnubrögð hæstv. ráðherra í þessum málum. Við höfum góða reynslu af Hrafnistuheimilunum. Þau hafa sýnt það með mikilli vinnu fyrir aldraða og þá sem þurfa umönnun að þau eru starfinu vaxin. Ég veit ekki til hvaða reynslu hæstv. ráðherra var að vísa með Securitas. Ég kannast ekki við það að þeir hafi mikla reynslu í þessu. Þess vegna hef ég ákveðnar efasemdir um að þarna hafi verið farin rétt leið. Þarna hefði auðvitað átt að veita Hrafnistu sömu aðkomu og öðrum. Ég efast ekki um að þeir hefðu staðið jafnfætis Securitas eða a.m.k. ekki síður. Það er vissulega full ástæða til að ræða þetta mál og ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að koma með þessa umræðu inn í þingið.

Herra forseti. Ég vil þakka svör ráðherra. Í þeim svörum kemur fram að þetta eru 90 rúma hjúkrunarheimili, að þarna verði sjúklingar sem þarfnist meiri umönnunar en gert var ráð fyrir í upphafi og það eigi að skýra þennan mun á daggjöldum. En það skýrir ekki að ekki var hægt að fara þá leið að nýta hagkvæmni í uppbyggingu hjúkrunarheimilis á Hrafnistu. Með því að bjóða út rekstur og byggingu á almennum markaði mátti vera ljóst að einkafyrirtæki sem tækju þátt í slíku útboði mundu krefjast a.m.k. 10--12% arðsemi fjárfestingarinnar. Menn eru ekki í bisness af hugsjónum. Nú þegar heilbrrh. hefur tekið stefnu á útboðsleiðina við byggingu nýrra hjúkrunarheimila þá vaknar spurning um hvort það sé ekki siðferðileg skylda ráðuneytisins að tryggja öðrum hjúkrunarheimilum a.m.k. jafnvægi í rekstri þegar litið er til þess að rekstur nýja heimilisins kostar allt að 67% meira á legudag en hjá þeim hjúkrunarheimilum sem fyrir eru og mörg þeirra hafa mjög þunga sjúklinga. Eða eiga önnur hjúkrunarheimili að halda áfram að berjast í bökkum og taka því lengur að viðvarandi taprekstur gangi jafnvel á eigið fé þeirra? Eins mætti minna á vanda hjúkrunarheimila úti á landsbyggðinni sem þurfa auk þess að standa undir kostnaði við sjúkraflutninga um langan veg.

Virðulegi forseti. Auðvitað hafa mörg hjúkrunarheimili mjög þunga sjúklinga. Þarna erum við að tala um sjúklinga sem eru alveg á mörkum þess að þurfa að vera á sjúkrahúsi. En mig langar að segja við hv. þm. Guðmund Hallvarðsson að ég kann því illa þegar hann segir hér úr ræðustól að ég bókstaflega skrökvi. En það sagði hv. þm. hér áðan. Þá var hann að tala um útboðsmálin. Ég man ekki betur --- og nú ætla ég ekki að segja meira en svo --- en ég hafi fengið bréf frá hv. þm., undirritað af honum, þar sem hann taldi að þetta væru eðlilegar kröfulýsingar varðandi útboðið. Hann leiðréttir mig ef það er ekki rétt. Mér finnst það því einkennilegt ef að hann hefur algjörlega skipt um skoðun hvað þetta mál varðar. Auðvitað er eðlilegt, þegar farið er út í nýjungar eins og þær sem við erum núna að prófa, að skiptar skoðanir séu um þær. En ég tel að eðlilega hafi verið staðið að þessu máli, eðlilega gengið frá því á allan hátt og að við séum með þessu að bæta þjónustu við aldraða hratt og örugglega. Ég endurtek að mér finnst leitt ef ég er vænd um að hafa skrökvað þar sem ég tel mig hafa bréf, undirritað af hv. þm., um þetta efni.

Herra forseti. Það er einhver misskilningur hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. að ég hafi vænt hana um ósannsögli. Ég sagði aðeins það sem satt er. Í fyrsta lagi að þegar útboðið kom frá þeim, sem ætlar að byggja 90 rúma hjúkrunarálmu í Sóltúni, þá var miðað við 60 rúma hjúkrunarálmu. Þá var tilboð þessara aðila upp á 14.700 kr. tæpar ef ég man rétt. Þar munar ekki mörgum krónum. Ég sagði hins vegar að hæstv. heilbrrh. hafi látið hafa það eftir sér í viðtali að tilboðið væri óaðgengilegt vegna þess að það mundi kosta ríkið mikla fjármuni með tilliti til annarra hjúkrunarheimila sem eru að fá 8.000 kr. á dag. En að hverju er svo gengið? Það er gengið til samninga við þennan viðkomandi aðila upp á 14.300 kr. Hvað hafði þá gerst? Þá hafði rúmum verið fjölgað á þessu hjúkrunarheimili, úr 60 í 90. Samkvæmt því, vegna hagkvæmni rekstrarins eða rekstrareiningarinnar úr 60 rúmum í 90 rúm, erum við nánast að tala um sömu tölur. Það er líka athyglisvert að heyra hæstv. ráðherra segja að hér sé sérstakt hjúkrunarheimili fyrir aldraða því að það ætli að taka þá öldruðu sem hafa legið á spítölum svo og svo lengi og eru sérstaklega þungir samkvæmt RAI-mælingum. Ég bendi á að Grund hefur t.d. tekið núna á síðasta ári, þ.e. á árinu 1999, a.m.k. 60 aðila frá spítölunum. 
            

Hv. þm. fékk orðið til að bera af sér sakir en nú þykir forseta hann vera kominn örlítið út fyrir efnið.

Virðulegi forseti. Ég sný mér þá aftur að þeim sökum sem ég er borinn, þ.e. að ég hafi borið hæstv. heilbrrh. ósannsögli á brýn. Ég mótmæli því harðlega. Ég mótmæli því og tel mig ekki hafa gert það í ljósi þessara tölulegu staðreynda sem ég nefndi.

Hæstv. heilbrrh. hefur talað tvisvar en fær að gera örstutta athugasemd.

Virðulegi forseti. Ég átti nú ekki von á ræðu. En hv. þm. sagði að margar fullyrðingar mínar væru ekki sannar.