Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur unnið að málinu á milli 2. og 3 umr., svo sem venja er til. Hún hefur athugað þau erindi, sem til viðbótar hafa borizt n., frá því að 2. umr, lauk, og tók til athugunar öll þau erindi, sem borizt höfðu n. fram til hádegis s.l. þriðjudag, en eftir þann tíma var í rauninni hætt að taka á móti erindum til afgreiðslu, eða þau erindi, sem eftir þann tíma hafa borizt, hafa ekki fengið afgreiðslu hjá n., þar eð of stuttur tími var til stefnu, til þess að þau yrðu athuguð, svo sem með þótti þurfa. Samstaða hefur ekki orðið í n, um tillöguflutning við 3. umr. Í n. voru allar þær till., sem meiri hl. flytur á þskj. 189, bornar upp og samþ., sumar með öllum atkv. nm., en minni hl. n., þ.e.a.s. fulltrúar Sjálfstfl., taldi sig andvígan sumum till., og er því ekki samstaða um flutning þeirra, og þýðir það að sjálfsögðu ekki, að minni hl. sé andvígur öllum till., sem á þskj. 189 eru fluttar af hálfu meiri hl. Um þennan þátt undirbúnings fjárl. og þær till., sem hér eru gerðar, má segja svipað og um undirbúning fjárl. í heild, að ég geri ráð fyrir því, að enginn nm. í hv. fjvn. vildi nú persónulega óska eftir því að taka ábyrgð á eða beita sér persónulega fyrir öllum þeim till., sem þar eru lagðar fram, en till. og samstaðan um þær er að sjálfsögðu árangur af samstöðu, sem leitað hefur verið eftir. Við 2. umr. málsins var þess getið, bæði í framsögu og einnig í nál. meiri hl., að n. eða nefndarmeirihl. ynni að því að leggja fram nokkrar till. um sparnað á útgjaldaliðum ríkissjóðs við þessa umr. Það er gert hér á umræddu þskj., og nema þær till., sem heyra beint til sparnaði á ríkisrekstrinum, 21/2 millj. kr. eða því sem næst. Að sjálfsögðu er þá ekki um það að ræða að telja til sparnaðar þá niðurfærslutill., sem gerð er við 19. gr. fjárl. vegna dýrtíðarráðstafana, því að hún er ekki hugsuð sem sparnaður, heldur er þar um að ræða óleyst verkefni, sem komið verður að síðar í sambandi við skýringar á einstökum tillögum meiri hl. Meiri hl. n. hafði boðað, að við endanlega afgreiðslu fjárl. mundu verða af meiri hl. hálfu gerðar till. um, að jöfnuður næðist á greiðslum og tekjum ríkissjóðs, og er svo ráð fyrir gert í þessum till., eins og yfirlit í nál. sýnir. Varðandi einstakar till. skal nokkuð á þær minnzt, og er þar fyrst til að nefna brtt. við 2. gr. frv., en hún er um tekjur ríkisins af sköttum og tollum. Þar er gert ráð fyrir að hækka þessar áætlunartölur, sem þar um ræðir, um samtals 16 millj. kr. Er þar hæst hækkun á söluskatti, sem áætlaður er 110 millj. í frv., en meiri hl. leggur til að áætlaður verði 115 millj., en verðtollurinn hækki frá frv. um 4 millj. kr. og verði 174 millj. í staðinn fyrir 170, sem frv. gerir ráð fyrir. Á nokkrum öðrum liðum í þessum skatta- og tollabálki er gert ráð fyrir einnar millj. kr. hækkun á liðum, og eru till. á þessari gr. samtals um hækkun, sem nemur 16 millj. Við 3. gr. frv. eru gerðar tvær brtt., sem snerta tekjuáætlun ríkissjóðs. Eru þær viðkomandi Áfengisverzlun ríkisins og tóbakseinkasölunni. Með hliðsjón af fenginni reynslu yfirstandandi árs þykir fært að hækka tekjuáætlun Áfengisverzlunar ríkisins um 6 millj. kr. og tekjuáætlun tóbakseinkasölunnar um 4 millj. kr. Þarna er því um að ræða till. til hækkunar á tekjum ríkissjóðs, sem nema 10 millj. kr. Að öðru leyti er gerð brtt, við 3. gr. fjárl. varðandi póst og síma. Sú till. byggist, eins og í skýringum framhaldsnál. meiri hl. segir, á því, að á rekstri landssímans hafa á yfirstandandi ári orðið umframgreiðslur, sem nema 1 millj. 140 þús. kr. N. þótti ekki fært að hækka útgjöld ríkissjóðs sem þessu nemur á árinu 1958 frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, og gerir því till. um, að fjárveitingar til eignabreytinga landssímans, þær sem greiddar verða á n.k. ári, lækki nokkuð frá frv., eða samtals sem nemur 900 þús. kr., en hins vegar þótti fært að hækka tekjuáætlun landssímans, að því er rekstur hans varðar, um 240 þús. kr. Breytingarnar, sem gerðar eru við eignabreytingalið landssímans, eru þess vegna þess eðlis, að fyrst eru nokkrir tilteknir liðir lækkaðir til samræmis við það, sem áætlað er að greiða til þeirra á næsta ári, en síðan er umframgreiðslunum bætt ofan á, eins og liðirnir voru þá orðnir. Stærsta breytingin, sem þar um ræðir, er afborganir af lánum og til húsakaupa. Þar kemur ofan á áætlaða upphæð 370 þús. kr., sem gerð er till. um í brtt. meiri hl. Enn fremur er H. liður í eignabreytingabálki landssímans fyrst lækkaður niður í 2 millj. kr., þ.e. til viðauka við símakerfi og til smærri efnis- og áhaldakaupa, en síðan bætt ofan á þann lið umframgreiðslunni, sem á þessu ári hefur orðið, 150 þús. kr. Ofan á III. og IV. lið í eignabreytingum landssímans, sem eru til talstöðvakaupa í báta og skip og til loftskeytastöðva í skip, er bætt umframgreiðslunum, sem orðið hafa á yfirstandandi ári, en það er á hinn fyrri lið 40 þús. kr. og á hinn síðari, loftskeytastöðvar í skip, er um að ræða 30 þús. kr. Liðurinn til nýrra landssímalína og fjölgunar talrása er lækkaður um 100 þús. kr., úr 900 þús. kr. í 800 þús. kr. VI. liðurinn, til notendasíma í sveitum, er fyrst lækkaður úr 1.3 millj. kr. niður í 900 þús. kr., en á þeim lið varð umframgreiðsla á yfirstandandi ári, sem nemur 200 þús. kr., og er henni síðan bætt ofan á liðinn, svo að gerð er till. um, að hann verði 1 millj. og 100 þús. kr. Um þennan lið er það helzt að segja, að svo langt er komið lagningu notendasíma í sveitum, að segja má, að það verkefni sé komið að lokum, að svo nálægt sé komið því marki, að allir þeir sveitabæir, sem óskað hafa eftir að komast í símasamband, hafi fengið það, að líkur séu til, að þessi liður fari lækkandi á næstu árum. Þá er gerð brtt. við liðinn til póst- og símahúss á Raufarhöfn, að hann lækki úr 400 þús. kr. í 300 þús. kr. Enn fremur er gerð till. um, að inn komi þarna við eignabreytingar landssímans nýr liður: til stuttbylgjusambands við Borgarnes 350 þús. kr. Þeim framkvæmdum er lokið, og þessi liður er eingöngu til að heimila þá umframgreiðslu, sem orðin er. Þær breytingar, sem ég nú hef lýst og gerðar eru af hálfu meiri hl. varðandi landssímann, valda þess vegna ekki neinni röskun á fjárframlögum ríkissjóðs til þessarar stofnunar, þar eð mismunurinn á tekjuafgangi stofnunarinnar sjálfrar og eignabreytingarliðnum er sá sami og áður, en það er einmitt hann, sá mismunur, sem greiddur er úr ríkissjóði samkvæmt fjárl. Við 5. gr. fjárl. gerir meiri hl. brtt., sú grein er áætlun um óvissar tekjur ríkissjóðs, að sú áætlun verði hækkuð úr 6 millj. kr. í 61/2 millj. Tekjuáætlun ríkissjóðs hefur þar með verið hækkuð af hálfu meiri hl. í þeim brtt., sem hér liggja fyrir, um 261/2 millj, kr. samtals. Við 11. gr. fjárlfrv. eru gerðar nokkrar brtt. á þskj. 189. Er þar fyrst till. um, að fjárveiting til sakadómaraembættisins, annar kostnaður, hækki um 70 þús. kr., og þykir sakadómari hafa sýnt fram á það, að áætlunarupphæðin, sem frv. gerir ráð fyrir embættinu til handa á þessum lið, sé of lág sem þessari upphæð nemur. Varðandi embætti sýslumanna og bæjarfógeta er liðurinn „annar kostnaður“ hækkaður um 20 þús. kr., vegna þess að sýnt þótti fram á, að vart yrði hjá því komizt að greiða sem svarar þessari upphæð eða örlitið hærri vegna lögreglubifreiðarkaupa í Kópavogskaupstað, en áður hafa alloft verið veittir styrkir úr ríkissjóði til lögreglubifreiðakaupa, og er hér ekki um neitt nýmæli að ræða. Varðandi 11. Gr. B. um opinbert eftirlit, eru gerðar brtt. við rekstrarliði tveggja stofnana, skipaskoðunar ríkisins og öryggiseftirlitsins. Varðandi skipaskoðun ríkisins er launaliðnum breytt með tilliti til þess, að stofnuninni verði heimilað að ráða nýjan skipaskoðunarmann, þ.e.a.s. mann, sem hefur sérstaklega með að gera skoðun véla í skipum, og einnig, að gerð verði leiðrétting á launagreiðslum féhirðis stofnunarinnar. Nema þessar breytingar til hækkunar samtals um 70 þús. kr., en hins vegar er gerð áætlun um, að tekjur þessarar stofnunar hækki nokkuð. Hún tekur skoðunargjöld af skipum, og er gert ráð fyrir, að tekjur hennar af þeim skoðunargjöldum hækki frá því, sem fjárlfrv. áætlar, og að rekstur þessa embættis verði ríkissjóði hagkvæmari um rúmlega 100 þús. kr., nánar tiltekið 111 þús. kr., á næsta ári heldur en frv. gerir ráð fyrir. Öryggiseftirlit ríkisins hefur farið fram á að fá að ráða tvo nýja starfsmenn. Öryggiseftirlitið er talið innheimta sjálft fullar greiðslur fyrir störf þessara manna, og á það þess vegna ekki að raska niðurstöðutölum öryggiseftirlitsins að því er ríkissjóð varðar. Stofnuninni er heimilað að fastráða tvo nýja starfsmenn og tekjur stofnunarinnar hækkaðar til samræmis við það, en tekjur þeirrar stofnunar og gjöld standast á, svo að ríkissjóði er ekki ætlað að bera kostnað af þeirri stofnun. Varðandi 12. gr. fjárl., sem er um heilbrigðismál, eru gerðar brtt. varðandi rekstur Landsspítalans. Er gert ráð fyrir, að Landsspítalanum verði heimilað að ráða einn lækni til viðbótar því starfsliði, sem þar er nú, og hefur stofnunin fært að því rök, að slíkt sé nauðsynlegt og óhjákvæmilegt. Er gert ráð fyrir, að launaliður þeirrar stofnunar verði hækkaður með tilliti til þessa. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að annar kostnaður landsspítalans verði hækkaður um 220 þús. kr., þar eð forráðamenn stofnunarinnar hafa gert grein fyrir því, að mikla nauðsyn beri til, að í landsspítalann verði keypt sérstakt rannsóknartæki vegna hjartasjúkdóma, sem nú þykir mjög skorta þar, enda er talið, að æði margir sjúklingar með hjartasjúkdóma séu sendir erlendis upp á von og óvon um það, hvort þeir geta fengið þar nokkra bót meina sinna eða ekki, vegna þess að fullkomin rannsókn á sjúkdómi þeirra geti ekki farið fram hérlendis. Þykir sem það sé ekki alls kostar við það unandi, að menn séu látnir taka á sig verulegan kostnað af slíkum ferðum, ef hægt væri að ganga úr skugga um það, áður en í slíka för er lagt, að hún yrði máske ekki til neins gagns, eins og stundum hefur við brunnið. Enn fremur er líklegt, að þetta megi verða til þess, að slíkar aðgerðir verði í fleiri tilfellum gerðar hérlendis, en nú tíðkast. Varðandi fjárveitingu til heilsuverndarstöðva utan Reykjavíkur, sem áætlað er til 1/2 millj. kr. í fjárlfrv., er gerð brtt, um, að þessi upphæð verði færð niður í 150 þús. Ástæðan fyrir þessari lækkun er ekki sú, að þetta sé sá liðurinn, sem eðlilegast væri að spara á, heldur hitt, að þessar greiðslur hafa ekki verið sóttar. Heilsuverndarstöðvar úti á landi hafa ekki komið rekstri sínum í það horf, að þær séu styrkhæfar fyrir allri þeirri upphæð, sem fjárl. hafa gert ráð fyrir, og þykir því fært að færa þessa upphæð niður af þeim sökum, enda er hér um að ræða áætlunarupphæð. Þá er einnig lagt til, að liðurinn til héraðshjúkrunarkvenna verði lækkaður um 50 þús. kr. Það hefur ekki reynzt auðið að fá hjúkrunarkonur til þeirra starfa, sem hér er gert ráð fyrir. Ekki þykir þó fært að má liðinn út úr fjárl. með öllu, ef einhver breyting kynni að verða hér á næstunni, þó að hún sé því miður ekki fyrirsjáanleg, og eru því látnar standa á þessum lið 25 þús. kr. Er þá komið að 13. gr. frv., en þar gerir n. nokkrar brtt., fyrst varðandi hafnarmannvirki. Þar er gert ráð fyrir, að Hafnarfjarðarhöfn fái 250 þús. kr. framlag í staðinn fyrir 200 þús. kr., sem nú standa í frv., einnig að hafnargerðin í Grindavík, Járngerðarstaðir, eins og hún heitir í frv., verði hækkuð úr 200 þús. í 250 þús. kr., að inn komi framlag til Kópavogshafnar, 100 þús. kr., hún hafði það framlag í fyrra, enn fremur að gerð verði lítils háttar breyting við hafnarframlagið til Þórshafnar, sem nú er í frv. með 215 þús. kr., að hún fái 300 þús. kr. framlag. Þá er gert ráð fyrir, að inn í frv. komi nýr liður: til Seyðisfjarðarhafnar í samráði við vitamálastjóra, 100 þús. kr. Er hér um að ræða hafnarframkvæmdir, sem eiga að sjálfsögðu að falla undir hafnarlög og greiðast að 2/5 af ríkissjóði, en að 3/5 af viðkomandi hafnarsjóði, eins og önnur hafnarframlög. Þá er gerð till. um að lækka framlag það, sem í frv. stendur til ferjuhafnarinnar á Brjánslæk, úr 365 þús. í 165 þús. kr. Gert er ráð fyrir, að inn komi nýr liður í lendingarbótalið frv.: til lendingarbóta á Skálmarnesi, Skálanesi og Reykjanesi, samtals 100 þús. kr. Samvinnunefnd samgöngumála hefur lagt fram brtt. varðandi framlög til flóabáta, og mun verða gerð grein fyrir þeirri till. af hálfu þeirrar nefndar. Gert er ráð fyrir í sambandi við brtt. við 14. gr., að framlag til framkvæmda í Skálholti lækki úr 1.7 millj. kr. í 1.2 millj., enda er allt óráðið um framtíð þess staðar, og þykir ekki ástæða til að hraða framkvæmdum þar örar en svo, að 1.2 millj. geti vel nægt á næsta ári. En það eru hitaveituframkvæmdir á staðnum, sem fyrirhugaðar eru, til þess að halda við og hita upp þau hús, sem þegar eru risin þar á staðnum. Gerð er till. um að hækka lítillega framlag til bændaskólans á Hvanneyri til kaupa á kennsluáhöldum, um 15 þús. kr. Talið er, að þann skóla vanti sérstaklega kennsluáhöld í eðlisfræði. Þá er gerð till. um að hækka nokkuð framlög til verzlunarskólanna í landinu, til verzlunarskólans í Reykjavík um 40 þús. og til samvinnuskólans í Bifröst í Borgarfirði um 20 þús. kr., en báðir þessir skólar eru reknir með tapi. Þeir eru í eigu annarra aðila, en ríkisins og ekki reknir af því, og er hér aðeins um styrk að ræða. Er þá komið að brtt. þeim, sem varða skólabyggingarnar í landinu. Um þær byggingar gilda sérstök lög um greiðslu skólakostnaðar, og er efni þeirra laga í megindráttum það, að um leið og ríkissjóður ákveður fjárveitingu til skólabyggingar, skuldbindur ríkið sig til þess að greiða kostnaðinn við bygginguna á fimm árum, eftir þeirri áætlun, sem fyrir hefur legið, þegar fyrsta fjárveiting var ákveðin. Það er greinilegt, að fram um 1961 mun þessi kostnaður fara vaxandi, jafnvel þótt farið yrði mjög sparlega í eða jafnvel fellt niður að veita fé til nýrra skólabygginga, sem flestum mun nú þykja lítt hugsanlegt. Fjvn. hefur því reynt að fara eins sparlega í það og mögulegt þótti að veita leyfi fyrir nýjum skólabyggingum, og er ekki að efa, að margir þeir aðilar, sem synjun hafa fengið, þ.e.a.s. þeir aðilar, sem ekki hafa fengið fjárveitingu til nýrra skóla á næsta ári, en eiga inni umsóknir um það, munu verða fyrir nokkrum vonbrigðum. N. hefur þó reynt að teygja sig eins langt og hún sá mögulega fært í þessu efni og hefur lagt til, að leyfðar verði fjárveitingar til 9 nýrra barnaskóla og eins gagnfræðaskóla á n.k. ári. Þær fjárhæðir, sem hér ræðir um, eru því til nokkurrar hækkunar frá gildandi fjárl. og til mikillar hækkunar, miðað við fjárlagafrv. Samtals nema þær hækkanir um 5.2 millj. frá frv., eins og það liggur fyrir. Samtals verða því fjárveitingar til skólabygginga á frv. að samþykktum þessum till. 9 millj. 760 þús. kr. varðandi barnaskólana, en varðandi gagnfræðaskólana 3 millj. 599 þús. kr. Lagt er til, að veittar verði á þessari gr., 14. gr. B. 200 þús. kr. til byggingar fjóss og hlöðu á Laugarvatni, en þar er um að ræða framkvæmdir, sem þegar hefur verið samið um og eru í tengslum við héraðsskólann á Laugarvatni. Þær framkvæmdir eru nú yfirstandandi, og þótti ekki fært, þó að fallið hafi niður úr frv., að fella fjárveitinguna til þeirra niður á þessu stigi. Gerð er till. um, að fjárframlagið til byggingar húsmæðraskóla verði lækkað úr 760 þús. kr., eins og gert er ráð fyrir í frv., niður í 500 þús. kr. Varðandi farkennslu í íþróttum, sem einkum fer fram í þeim skólum, sem ekki hafa aðstöðu til leikfimiskennslu, verði sá liður hækkaður úr 40 þús. kr. í 60 þús. kr. Till. er gerð um það, að styrkur til Skáksambands Íslands verði hækkaður um 10 þús. kr., úr 20 þús. í 30 þús., en það samband hefur aukið mjög starfsemi sína á síðari árum, og í sambandi við aukna starfsemi þarfnast það að sjálfsögðu aukins fjármagns. Er lítillega komið til móts við óskir sambandsins með þessari till. Í brtt. meiri hl. við 15. gr. fjárl. er gert ráð fyrir, að þeir Sigurður Þórarinsson og Finnur Guðmundsson, sem báðir eru starfsmenn náttúrugripasafnsins, fái sérstaka greiðslu, 8 þús. kr. hvor, vegna ritstarfa í þágu safnsins. Þá er gert ráð fyrir því í brtt. n., að veittur verði 5 þús. kr. bókakaupastyrkur til Fiskebókasafnsins við Cornell-háskólann í Íþöku í Bandaríkjunum, en það safn er talið hafa algera sérstöðu meðal íslenzkra bókasafna við erlenda háskóla, t.d. er þar íslenzkur bókavörður. Bandalag íslenzkra listamanna hefur ekki haft neinn styrk á fjárl. að undanförnu, en hafði það þó raunar fyrr á árum. Það hefur sótt um að verða tekið inn í fjárl. að nýju, og gerir meiri hl. n. till. um, að svo verði gert og því verði veittur 20 þús. kr. styrkur. Magnús Guðnason, aldraður hugvitsmaður, sem nýlega hefur verið skrifað mjög um í blöðum, býr við þröngan kost með þau tæki, sem hann hefur gert, teiknað og smíðað, og mörgum þykja hugvitssamleg að ýmsu leyti. Hann hefur á fjárl. undanfarinna ára haft 5 þús. kr. styrk vegna tækja sinna, og er hér lagt til, að sá styrkur verði hækkaður í 10 þús. kr. Þá er lagt til, að inn í bálkinn um leikfélög verði bætt Leikfélagi Bolungavíkur með 8 þús. kr. framlagi, svo sem tíðkast um flest leikfélög, og inn í bálkinn um tónlistarskóla verði bætt tónlistarskólanum í Keflavík með 10 þús. kr. styrk. Þá leggur n. til, að Friðrik Ólafsson skákmeistari, sem haft hefur 15 þús. kr. styrk á fjárl., fái styrk sinn hækkaðan um 10 þús. kr., þannig að hann nemi 25 þús. kr. á næsta ári, en óþarfi mun að eyða orðum að því, að Friðrik hefur mjög orðið landi sínu til sóma erlendis á undanförnum mánuðum og þykir líklegur til að verða það áfram. Niður hafði fallið við samningu frv. samningsbundið framlag Íslands til norrænnar rannsóknarstöðvar í fræðilegum atómvísindum, en það er talið nema 15 þús. kr., eða 15.775 kr. nákvæmlega tiltekið, og er lagt til, að það framlag verði tekið hér upp, enda var það á fjárl. síðasta árs. Varðandi 16. gr. fjárl. er gerð till, um, að í A-lið, sem fjallar um landbúnað, verði tekinn upp svolítill styrkur, 14 þús. kr., til að standa straum af stofnkostnaði við tilraunauppeldisstöð fyrir æðarfugl. Í ráði er að koma upp útungunarstöð og stöð, sem elur upp æðarunga til þriggja vikna aldurs, en selur þá síðan þeim bændum, sem hug hafa á því að auka æðarvarp á jörðum sínum eða koma því á fót, og standa vonir til, að hægt verði með þessu móti að auka æðarvarpið í landinu, en dúntekja hefur farið minnkandi á undanförnum árum, svo sem kunnugt er. Þá eru gerðar nokkrar brtt. varðandi fyrirhleðslur til varnar gegn landbroti, og er þar um að ræða samtals 65 þús. kr. hækkun frá því, sem nú er í frv. Nú þykir svo langt komið greiðslum ríkissjóðs vegna iðnskólabyggingarinnar í Reykjavík, að ekki sé knýjandi nauðsyn að leggja til þess á næsta ári 900 þús. kr. úr ríkissjóði, eins og frv. gerir ráð fyrir, heldur muni fært að lækka þá upphæð í 500 þús. kr., og gerir meiri hl. n. það að till. sinni. Elliheimilin í landinu hafa á undanförnum árum fengið lítils háttar styrk úr ríkissjóði, en hann hefur staðið óhreyfður nú um sinn, og gerir n. till. um, að honum verði breytt nú, þannig að elliheimilið Grund, sem er stærsta elliheimili landsins, fái hækkun á styrk sínum úr 40 þús. kr. í 60 þús. kr., en önnur elliheimili utan Reykjavíkur, sem munu vera 9 talsins, fái hækkun á sínum styrk 10 þús. kr. hvert, þ.e.a.s. styrkur þeirra hækki úr 30 þús. kr. í 40 þús. kr. Nema því till. meiri hl. n. að því er þennan lið varðar, elliheimilin, samtals 110 þús. kr. til hækkunar, Verkakvennafélagið Framtíðin í Hafnarfirði hefur með höndum byggingu myndarlegs dagheimilis fyrir börn í Hafnarfirði og fékk á gildandi fjárl. nokkurn styrk til þeirra framkvæmda. Það var ekki tekið upp í frv. að nýju, en hér er lagt til, að félagið fái 40 þús. kr. byggingarstyrk. Er það 10 þús. kr. hærri styrkur, en í fjárlögum er nú. Gerð er brtt. varðandi rekstur dvalarheimilis fyrir afvegaleidd börn og unglinga. Hér er um að ræða rekstur Breiðavíkurheimilisins, en sýnt þykir, að ekki sé hægt að reka heimilið fyrir það framlag, sem því nú er ætlað á fjárl. og stendur óbreytt í fjárlagafrv. Er því gerð hér till. um, að rekstrarstyrkur heimilisins verði hækkaður úr 250 þús. kr. í 450 þús. kr. Þá er gert ráð fyrir, að tekinn verði upp nýr liður í frv.: til vatnsöflunar í Vestmannaeyjum gegn a.m.k. jafnmiklu framlagi Vestmannaeyjakaupstaðar, 150 þús. kr. Það er alkunna, að aukin vatnsöflun kallar mjög að í Vestmannaeyjum. Það eru ekki fyrst og fremst íbúarnir sjálfir, sem til heimilisnota eru verr settir nú en áður, en fiskvinnslustöðvarnar eru að komast í mikil vandræði, vegna þess að þróun fiskiðnaðarmálanna er með þeim hætti, að sífellt er þörf á meira vatnsmagni með hverju nýju ári, sem líður, til afnota hjá fiskvinnslustöðvunum. Hinar nýju vélar, flökunarvélar og aðrar fiskvinnsluvélar, þurfa mikið vatn, þegar þær eru í notkun, og ef notaður er á þær sjór, hættir mjög við, að þær verði fyrir tæringu og endingarlitlar. Er nú svo ástatt á flestum vinnslustöðvunum í Vestmannaeyjum, að reynt er að nota vatn á þessar vélar fyrsta klukkutímann, sem unnið er, og aftur þann síðasta, en sjó þar í milli, og er það ákaflega erfitt og óhentugt. En auk þess þarf til þessa mikið vatn, og meira en hægt er með skaplegu móti að afla, eins og nú standa sakir. Í sumum vinnslustöðvunum hefur því orðið að nota eingöngu sjó á þessar vélar, en því fylgir sá annmarki, að óhugsanlegt er að halda vélunum nothæfum nema gangsetja þær daglega, einnig þá dagana, sem þær eru ekki í notkun, ef eingöngu er notaður sjór, og verða þær þó fyrir mikilli tæringu, og ending þeirra verður vafalaust miklum mun minni, en ef hægt væri að nota vatn á þær með sama hætti og ætlazt er til. Vestmanneyingar ráðgera nú, eftir að þeir hafa fengið úr því skorið, að ekki muni unnt að afla aukins vatns með borunum, eins og vonir manna stóðu þó til, að taka vatn úr fjallshlíð mikilli með skurðum og nýjum vatnsbólum, sem mun verða kostnaðarsöm framkvæmd. Þá er gerð brtt. um það, að upp verði tekin fjárvelting fyrir stofngjaldi og tillagi Íslands í Alþjóðakjarnorkumálastofnunina, en Íslendingar gerðust aðilar að henni á fundi, sem haldinn var hjá þeirri stofnun í Vínarborg á s.l. sumri. Er hér gerð till. um, að upp verði tekið í þessu skyni 46.116 kr., en það er tillag Íslands fyrir yfirstandandi ár og næsta ár. Íslandi er gert að greiða sama hlutfall kostnaðar stofnunarinnar og Íslendingar greiða við kostnað Sameinuðu þjóðanna. Við 18. gr. fjárl. eru gerðar allmargar breytingar, bæði til að taka út nöfn og framlög, sem inni eru á þeirri gr., og einnig að bæta þar nýjum nöfnum og nýjum fjárframlögum inn á gr. Á eftirlaunagreinina hafa stöku sinnum verið teknir einstakir embættismenn með fjárveitingu, sem samsvarar að meðtöldum lífeyrissjóðsgreiðslum þeirra óskertum embættislaunum þeim, sem viðkomandi menn höfðu, áður en þeir létu af embætti. Varðandi nýja aðila, sem n. gerir till. um, er tekin upp sú regla, að 80% fullra launa skuli vera algert hámark. Með fullum launum er þá átt við embættislaun að frádregnu lífeyrissjóðsgjaldi. Meiri hl. n. telur rétt, að þegar samið verði frv. til fjárlaga fyrir næsta reglulegt Alþingi, þ.e.a.s. til fjárlaga fyrir árið 1959, verði endurskoðaðar fjárveitingar þær, sem á greininni hafa staðið. Það munu sjaldan hafa verið gerðar jafnlitlar hækkunartill. við þessa grein og nú, en samtals mun hækkunin á gr. þó nema rúml. 130 þús. kr. umfram lækkanir. Er þar bæði um að ræða grunnframlög og verðlagsuppbót á þau. Varðandi 19. gr. fjárl. eru gerðar tvær brtt., og mun sú fyrri þeirra varðandi liðinn dýrtíðarráðstafanir þykja dálítið með sérstökum hætti. Það er till. um, að niður verði felldar af þeim 105 millj. kr., sem frv. gerir ráð fyrir í þeim lið, 65 millj. kr. og eftir standi 40 millj. kr. Það er þó ekki ætlunin, að niðurgreiðslum, sem þetta fé var ætlað til, verði hætt. Hins vegar myndast hér verkefni, sem síðar verður að ráða fram úr, að svo miklu leyti sem greiðslur fjárlagafrv., eins og þær yrðu að samþykktri þessari till., hrökkva ekki fyrir greiðslunum. Þá er gerð till. um það, að liðurinn óviss útgjöld, einnig á 19. gr. fjárl., verði hækkaður um 100 þús. kr., m.a. vegna þess, að með brtt. meiri hl. n. er ráðgert að leggja niður vistheimilið á Kvíabryggju, en ríkið rekur það nú, og má búast við, að einhver kostnaður falli á ríkið á næsta ári, þótt ákveðið sé að leggja ríkisrekstur á heimilinu niður. Einnig er ráðgert í frv., eins og það var upphaflega samið og ekki hafa verið gerðar neinar brtt. um, að ríkið hætti rekstri á upptökuheimilinu í Elliðahvammi, og gæti einnig fallið kostnaður á ríkið á næsta ári af þeim rekstri, þótt honum verði hætt um áramót eða í upphafi næsta árs. Um þá till. n. sérstaklega að leggja niður vistheimilið að Kvíabryggju, sem gerð er till. um við 11. gr., er það að segja, að ríkið hefur alls lagt til þess heimilis rúmlega 21/2 millj. kr. á undanförnum árum. Á tveim síðustu árum hefur ríkið lagt því heimili til yfir 1.3 millj. kr., og fjárlfrv. áætlaði kostnað ríkissjóðs af rekstri þess heimilis á yfirstandandi ári 725 þús. kr. Þetta heimili er nánast tiltekið skuldafangelsi, sem rekið hefur verið til að auðvelda einu bæjarfélagi landsins innheimtu barnsmeðlaga, og sýnist meiri hl. n. sem vart sé verjandi, að ríkið leggi til sem svarar 170 barnsmeðlögum árlega til rekstrar á þessu skuldaheimili, eins og það nú er rekið, og gerir nefndarmeirihl. því till. um, að rekstur þessa heimilis verði lagður niður sem ríkisrekstur. Er þá komið að fjárfestingarliðum ríkissjóðs, þ.e.a.s. 20. gr. fjárl. Við hana gerir n. þær breytingar, að vegna smíði Vestmannaeyjaskips verði fjárframlagið hækkað frá frv. um 200 þús. kr., úr 1.8 millj, í 2 millj., og verði jafnhátt í fjárl. næsta árs og það er nú í fjárl. Skipasmíð þessi er í undirbúningi, og munu teikningar vera því sem næst að verða fullbúnar, þannig að hægt verði að bjóða út smíði skipsins á næstu mánuðum. Þá er gerð till. um, að framlag til byggingar eða viðbótarhúsnæðis ríkisspítalanna verði hækkað um 600 þús. kr. og verði 4 millj. 740 þús. Þessi till. þykir nauðsynleg, einkum með tilliti til þess, að landsspítalinn, sú stóra viðbygging, sem á döfinni er við hann, geti haldið áfram, þannig að einhver hluti úr þeirri byggingu verði gerður nothæfur á nálægum tíma. Þá er gerð till. um, að framlagið til flugvallagerðar hækki um 600 þús. kr. og verði 6 millj. 135 þús. kr., eða svipað og er í núgildandi fjárl., en flugvallagerðir kalla víða mjög að og er fast eftir þeim sótt, einkum á þeim stöðum, sem ekki eru í sambandi við þjóðvegakerfið og þurfa meira að byggja á flugsamgöngum en þeir, sem notað geta aðrar leiðir. Einkum er þar um að ræða þjóðvegakerfið. Þá er gerð till. um það, að tilraunastöð háskólans í meinafræði, tilraunastöðin á Keldum í Mosfellssveit, fái möguleika til þess að auka húsnæði sitt. Það eru ekki deilur um það, að sú rannsóknarstöð hefur þegar unnið gott verk og hefur mikilvæg verkefni með höndum, en býr nú orðið við þröngan húsakost, og þykir sýnt, að auka verði húsnæði hennar, til þess að eðlileg starfsemi hennar geti haldið áfram og þróazt nokkuð. Er því lagt til, að til viðbótarhúsnæðis á Keldum verði veitt 700 þús. kr., og er það hugsað sem þriðjungur af stofnkostnaði viðbótarhúsnæðis, þannig að ríkið standi undir þeirri greiðslu á þrem árum, en forráðamenn stofnunarinnar telja, að viðbótarbyggingin þar muni kosta nálægt 2 millj. kr. Gerð er till. um, að niður falli fjárframlagið til byggingar vegna heimavistar íþróttakennaraskólans. Brýnni þörf hefur þótt, að bændaskólinn á Hvanneyri gæti komið upp nothæfri heimavist við sína skólastarfsemi, og er gerð till. um, að hann fái til þess 185 þús. kr. fjárveitingu. Frv. gerir ráð fyrir, að 900 þús. kr. verði veittar til byggingar lögreglustöðvar í Reykjavík. Hér er um að ræða fé, sem til þessa hefur verið söfnunarfé, og ekki hafizt handa um byggingarframkvæmdir, og hefur meiri hl. þótt fært að gera till. um lækkun á þessu framlagi úr 900 þús. í 800 þús. kr. Mörg ár eru nú liðin síðan hér á Alþ. var samþ. þáltill. um, að byggt yrði sérstakt Kjarvalshús í Reykjavík til heiðurs listmálaranum Jóhannesi Kjarval, hús, þar sem hann gæti haft aðsetur sitt og orðið til þess að lyfta undir list hans. Af mistökum hefur ekki enn verið hafizt handa um byggingu þessa húss, en nú þykir nógu lengi hafa dregizt, að svo verði gert, og er hér gerð till. um, að í framkvæmdir þessarar húsbyggingar verði varið 300 þús. kr. á næsta ári, en fyrir mun vera nokkurt geymslufé til framkvæmdanna, svo að sýnt þykir, að þá muni auðið að byrja á Kjarvalshúsi á næsta ári. Varðandi ábyrgðarheimildir þær, sem gerðar eru till. um, tel ég ekki mikla ástæðu til að ræða. Þó skal ég aðeins víkja að þeim. Fyrsta till. n. um heimild er það, að inn í heimildagreinina, 22. gr. fjárl., verði tekinn nýr liður, að heimila ríkisstj. að ákveða, að landssíminn innheimti ekki stofngjöld og afnotagjöld síma árið 1958 hjá allt að 10 blindum mönnum eftir tilnefningu Blindrafélags Íslands. Menn þessir séu heimilisfeður eða vinni einir á vinnustað. Það þarf að sjálfsögðu ekki að skýra það, hve blindir menn eru illa settir í tilverunni, og þykir hlýða að gefa þeim kost á því að hafa síma afnotagjaldalaust. Hér er þó ekki gengið lengra, en svo að binda þetta við hámark, 10 menn alls, og einnig við það, að þeir, sem þessara hlunninda geti notið, séu eingöngu heimilisfeður eða menn, sem vinna einir á vinnustað. Þá er gerð till. um það, að ríkinu verði heimilað að ábyrgjast 71/2 millj. kr. lán fyrir Síldarvinnsluna h/f í Neskaupstað, sem hyggst koma upp síldarverksmiðju þar á staðnum, og eru þess mörg dæmi, að ríkið ábyrgist fé eða lánveitingar til stofnkostnaðar í slíkum atvinnufyrirtækjum. Enn fremur er gerð till. um það, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast 1 millj. kr. lán til greiðslu á stofnkostnaði við að koma upp heilmjölsvinnslutækjum í Krossanessíldarverksmiðjunni, sem Akureyrarbær rekur, en heilmjölsvinnsla er mjög hliðstætt fyrirtæki og soðkjarnatæki, sem ýmsar síldarverksmiðjur hafa komið upp hjá sér og miða að því að fá fullkomnari vinnslu úr því hráefni, sem verksmiðjunni berast. Þá er gerð till. um það, að hámark ábyrgðarheimilda ríkisstj. vegna þurrafúa í fiskibátum verði hækkað úr 4.8 millj. í 8 millj. kr. Þessi heimildarhækkun nemur 3.2 millj. kr., en þurrafúi í fiskibátum verður æ alvarlegra vandamál fyrir ríkissjóð. Ríkissjóður hefur til þessa bætt, þegar eftir hefur verið leitað, eða ábyrgzt lán til viðgerðar í slíkum tilfellum, sem nemur 90% af viðgerðarkostnaði, og eru nú uppi ráðagerðir um það, þar sem þessar greiðslur fara vaxandi ár frá ári, að taka verði upp annan hátt á í þessum efnum og taka upp tryggingar, sem tryggja útgerðarmenn eða eigendur skipa fyrir tjóni af þurrafúa, á svipaðan hátt og skip eru tryggð fyrir ýmsum öðrum áföllum eða tjóni. En á meðan sú skipan kemst ekki á, þykir óhjákvæmilegt, að ríkissjóður hlaupi hér undir bagga með ábyrgðum, svo sem tíðkazt hefur, og er fullvist, að þá verður ekki komizt af með öllu lægri upphæð en þá, sem hér er gerð tillaga um. Þá er gerð till. um, að ríkissjóði verði heimilað að endurgreiða prestakallasjóði helming láns til kirkjubyggingasjóðs, 250 þús. kr., en sá sjóður sækir mjög á um aukin fjárframlög sem ekki hafa verið gerðar till. um, en varðandi þessa skuld hans er gerð till. um þessa ábyrgðarheimild. Ýmsir aðilar í Stykkishólmi hafa ákveðið að mynda með sér félag til kaupa á togara, og mun nú vera um það bil afráðið, að þeir kaupi togarann Jörund, og er ráðgert, að ríkið veiti ábyrgð fyrir þeim lánum, sem til þeirra kaupa þarf, allt að 90% af kaupverði skipsins eða að hámarki 5 millj. 850 þús. Í fjárl. hefur á undanförnum árum verið heimild til ábyrgðar fyrir Hveragerðishrepp til þess að leggja hitaveitu þar í þorpið, og er sú heimildargrein tekin hér upp óbreytt frá s.l. ári í till. meiri hl. Meiri hl. er ljóst, að hér er í rauninni teflt á tæpt vað um það, að greiðslujöfnuður verði á fjárlfrv., því að á rekstraryfirliti munu verða, að till. meiri hl. samþykktum og að samþykktri till. samvinnunefndar samgöngumála, en að öðru óbreyttu, tekjur, sem nema 804 millj. kr. rúmlega, og gjöld, sem nema 721 millj., eða rekstrarafgangur 83 millj. 627 þús. En á sjóðsyfirliti, þar sem einnig koma fram útgjöld ríkissjóðs vegna fjárfestingar, mun verða greiðsluafgangur, sem nemur aðeins 295 þús. kr., ef rétt er reiknað, en að sjálfsögðu vil ég hafa þann fyrirvara á, að þessar tölur eru ekki eins þaulprófaðar og skyldi. Þó á ég þess síður von, að þær séu rangar. Með þessum till. telur meiri hl. sig hafa gert þær till., . sem hann áður boðaði, - till., sem miða að því, að fjárl. verði afgr. án greiðsluhalla, Enn fremur hefur meiri hl. gert sínar till. um sparnað, þó að sá sparnaður nemi að vísu minnu en við, sem að þeim till. stöndum, hefðum gjarnan viljað, en margt af því, sem til mála kom að spara, er lögbundið og verður vart sparað með fjárlagaafgreiðslu einni saman. Á hinn bóginn þykir sjálfsagt að vinna að því, að sparnaði verði við komið á fleiri liðum en þeim, sem hér eru gerðar till. um, og mun verða að því unnið áfram. Ég tel þá, að af meiri hl. hálfu hafi að sinni verið gerð grein fyrir þeim till., sem fyrir liggja, eins og ástæða þykir til, en aðrar till., sem fram hafa komið við málið, hefur meiri hl. ekki kynnt sér, enda er þeim nýlega útbýtt. En hitt þykir sýnt, að ekki verði samþ. neinar teljandi brtt. til hækkunar á útgjöldum ríkissjóðs, nema því aðeins, að á móti komi samþykkt á sparnaðartill. eða til greiðsluhalla á fjárl. leiði.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. n. hefur nú gert grein fyrir þeim till., sem fluttar eru á þskj. 189 sem brtt. frá meiri hl. n. Mér þykir rétt í upphafi máls míns að víkja nokkuð að þessum till., til þess að það komi skýrt fram, hver afstaða okkar í minni hl. n. er til þeirra. Þær till., sem fluttar voru við 2. umr., voru fluttar í nafni n. allrar, en við fulltrúar Sjálfstfl. gerðum hins vegar grein fyrir því, að um einstakar þeirra till. værum við ekki alls kostar ásáttir meiri hl., þótt við gerðum ekki ágreining um þær og féllumst á að flytja till. frá n. í heild, þar sem við höfum verið samdóma meiri hl. um allan þorra tillagnanna. Í sambandi við brtt. meiri hl. n. nú við þessa umr. kom í ljós, að um sumar þeirra erum við svo mjög á öðru máli en meiri hl., að við töldum rétt, að till. í heild yrðu þá fluttar sem till. meiri hl. n., en við kæmum þá í nál. og framsögu að okkar afstöðu til þeirra. Minni hl. n. hefur skilað allýtarlegu nál., þar sem vikið er að okkar afstöðu til till. í stórum dráttum, og get ég því verið fáorður. Mig langar þó til þess að víkja að þeim till. n., sem við höfum einhverjar aths. við að gera, en við erum sammála þeim till., sem ég ekki sérstaklega geri hér athugasemdir við, eða a.m.k. teljum ekki ástæðu til að hreyfa andmælum gegn þeim. Ég mun koma síðar í máli mínu að tekjuáætlun hv. meiri hl. n., en eins og allur sá málatilbúnaður var, liggur í augum uppi, að við getum enga ábyrgð tekið á þeim till. til tekjuhækkunar hjá ríkissjóði, sem þar eru fram bornar og deilt er niður á ýmsa tekjuliði, bæði tolltekjur og ríkisstofnanir. Við erum algerlega andvígir till. þeim, sem fyrir liggja um eignabreytingar landssímans, en þær till. eru í því fólgnar að draga frá fjárveitingum til landssímans á næsta ári umframgreiðslur, sem orðið hafa á einstökum framkvæmdaliðum í ár. Þetta hefur ekki verið áður gert og hlýtur að draga úr nauðsynlegum framkvæmdum á vegum símans, og erum við andvígir þessum aðferðum. Ein af sparnaðartill. hv. meiri hl. n. er sú að fella niður rekstur vinnuhælis að Kvíabryggju, þ.e.a.s., að ríkið hætti að reka þetta hæli. Upphaflega var hæli þetta sett á stofn til þess, að þangað væri hægt að ráðstafa vanskilamönnum, sem ekki hirtu um að greiða lögboðin barnsmeðlög, og varð það að samkomulagi milli bæjarstjórnar Reykjavíkur annars vegar og ríkisstj. hins vegar, að bæjarstjórn legði fram stofnkostnað til þessa hælis, en ríkisstj. tæki síðan að sér að annast rekstur hælisins. Við lítum svo á í minni hl. n., að með þessari till. sé verið að rjúfa samkomulag, sem gert hefur verið, og hins vegar sé þann veg háttað ástandi í þessum málum, að ógerlegt sé með öllu að hætta rekstri þessa hælis. Það er vitað mál, að hælið hefur haft mjög góð áhrif varðandi innheimtu þessara óreiðuskulda, og það hlýtur að leiða tii nýs ófremdarástands í þeim efnum, ef hælið verður lagt niður. Það er ekki aðeins Reykjavíkurbær, sem hér á hlut að máli, heldur hafa einnig önnur sveitarfélög notið góðs af þessari stofnun, og nú mun vera þannig ástatt, eftir því sem mér er tjáð, að mikil þörf er að koma þangað allmörgum mönnum vegna mjög mikilla vanskila á þeim gjöldum, sem þeir eiga að inna af hendi. Okkur í minni hl. sýnist því, að ógerlegt sé með öllu að hætta rekstri þessa heimilis og ótilhlýðilegt sé að samþykkja af ríkisins hálfu að falla frá uppfyllingu þess samkomulags, sem gert var á sínum tíma, nema þá að undangengnu nýju samkomulagi um það efni. Meiri hl. n. leggur til að jafna að nokkru greiðsluhalla þann, sem er á skipaskoðun ríkisins, og ég vil taka það sérstaklega fram, að við í minni hl. n. erum mjög ásáttir þeirri till. og teljum í meginatriðum, að hinar opinberu eftirlitsstofnanir eigi að standa straum af tilkostnaði sínum. Við í minni hl. n. erum algerlega andvígir 20. brtt, meiri hl. um að fella niður fjárframlag til leirbaða í Hveragerði. Hveragerðishreppur hefur ákveðin áform um framkvæmdir í þessu efni og hefur ekki horfið frá þeim áformum sínum, og það var gert ráð fyrir því á s.l. ári, að ríkið veitti nokkurn styrk í þessu skyni, og teljum við ekki fært á þessu stigi að fella niður þessa styrkveitingu. Þá kem ég að þeim liðnum, sem er langstærstur í till. meiri hl. n. nú, en það er varðandi skólamálin. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, var komið hið mesta ófremdarástand á fjármál skólanna, þegar sérstök lög voru sett um það efni að tilhlutan fyrrv. menntmrh. Var þá komið föstu skipulagi á þessi mál og ákveðnar reglur settar um greiðslur ríkisins til skólabygginga. Hirði ég ekki að fara nákvæmlega út í þær reglur, þær eru öllum hv. þm. kunnar, en einmitt vegna þess skipulags, sem þá var tekið upp, eru nokkuð fastar reglur um það, hvernig haga skuli fjárveitingum til barnaskóla- og gagnfræðaskólabygginga í framtíðinni. Það er um mjög verulega hækkun að ræða á framlögum til nýbyggingar skóla frá því, sem er í fjárlagafrv., eins og ríkisstj. lagði það fyrir Alþingi, og teljum við í minni hl. n. þá hækkun mjög ánægjulega, þó að málið liggi þannig fyrir og þarfirnar séu svo brýnar, að það hefði vissulega verið þörf á að hækka þessar fjárveitingar enn meir. Það er þó ekki ágreiningur um þessa heildartölu, sem er meginatriði málsins, heldur er annað, sem ég vildi vekja athygli á, og það er aðferðin við úthlutun þessa fjár og skiptingu þess niður á einstaka skóla. Það er auðvitað alltaf álitamál, eftir hvaða reglum á að fara í því sambandi, en við í minni hl. n. teljum mjög varhugavert að fara inn á handahófsreglu í þessu efni, eins og gert hefur verið af meiri hl. n. Við álítum, að það sé mjög mikils um vert til þess að forðast óánægju og árekstra út af þeim takmörkuðu fjárveitingum, sem hér er um að ræða, að föstum reglum sé fylgt og enginn geti sagt með réttu, að hans hlutur sé fyrir borð borinn. Þess var enginn kostur á þeim nauma tíma, sem var til athugunar á till. meiri hl. um þetta efni, að mynda sér skoðun um það, hvaða reglum væri æskilegast að fylgja í þessu efni, það hefði þurft að ræða það nánar og ýtarlegar. En við í minni hl. teljum þó ástæðu til þess að láta það sjónarmið koma hér fram við þessa umr., að við teljum nauðsynlegt, að þessi úthlutun verði í föstu formi og fyrir afgreiðslu næstu fjárlaga komi menn sér saman um einhverjar ákveðnar reglur, sem eftir verði farið, þannig að allir aðilar, sem í skólabyggingum standa, viti, á hverju þeir mega eiga von og að hve miklu leyti þeir geta gert sinn rétt gildandi. Það var aflað um þetta mál upplýsinga, bæði frá fjármálaeftirliti skólanna, sem lét í té mjög glöggar sundurliðanir á fjárveitingum til skóla og þörfum í því efni samkvæmt gildandi lögum, og jafnframt frá fræðslumálastjóra, sem lét n. í té álitsgerð um það, hvar þarfir væru brýnastar á nýjum skólum. Ég verð að láta í ljós í því sambandi nokkra óánægju, vegna þess að í þeim efnum var ekki nema að nokkru leyti farið eftir þeirri niðurröðun, sem fræðslumálastjóri gerði um hinar brýnustu þarfir í þessu efni. Auðvitað má segja, að þetta sé alltaf nokkurt álitamál einnig, þannig að það megi rökstyðja það til og frá, en það verði þó hins vegar sem meginregla að leitast við að fylgja ábendingum þeirra trúnaðarmanna, sem bezta aðstöðu hafa til þess að meta þessi mál hlutlaust og ekki eru haldnir af neinum sérstökum sjónarmiðum í því efni, sem að sjálfsögðu hlýtur alltaf að gæta nokkru meira hjá þm., sem eru fulltrúar ákveðinna kjördæma og hafa jafnan allir, hver og einn okkar, margvíslegar óskir og teljum þá oft og tíðum, - og það er einnig mannlegt, - að þarfirnar séu þar mestar, sem við þekkjum bezt til. Varðandi útgjöld í sambandi við fjárfestingarliðina tel ég ekki sérstaka ástæðu til þess að gera athugasemdir. Við erum sammála þeim öllum að því undanskildu, að ég tel rétt, að það komi fram, að við teljum ekki skynsamlega fjárfestingu þá, sem hafin hefur verið á Laugarvatni, og vorum í n. andvígir fjárveitingu til byggingar fjóss og hlöðu á Laugarvatni. Ein sparnaðartill. hv. meiri hl. n. var um það að skera niður, um meira en helming, fjárveitingu til iðnskólans í Reykjavík, sem verið hefur á fjárlögum undanfarin ár. Það lágu nú ekki fyrir fullkomnar upplýsingar um, hversu sakir stæðu með eftirstöðvar þeirra skulda, en hins vegar var þó upplýst af meiri hl. n., að þessi niðurskurður stafaði ekki af því, að það mundi ekki vera réttur til þessarar greiðslu allrar úr ríkissjóði, heldur að það mætti biða að greiða þetta framlag nema að hluta til. Við í minni hl. vildum ekki fallast á að skera niður þessa fjárveitingu, því að sannleikur málsins er sá, að fjárframlög til þessa skóla hafa mjög verið á eftir áætlun hjá ríkissjóði, þannig að bæjarsjóður Reykjavíkur hefur orðið fyrir fram að leggja fram stórar fjárhæðir upp í ríkishlutann. Varðandi bjargráðin sjálf mun ég ræða nánar síðar, en enn einn sparnaðarliður hv. meiri hl. var að skera niður um 100 þús. kr. fjárveitingu til byggingar lögreglustöðvar í Reykjavík. Ég hygg nú, að það sé e.t.v. fátt, sem er nauðsynlegra af sambærilegum fjárfestingarliðum en einmitt bygging lögreglustöðvar hér í Reykjavík vegna þess öngþveitis, sem hér er ríkjandi í þeim efnum og margoft hefur verið að vikið á opinberum vettvangi. Úr þeim málum verður ekki bætt nema með því að koma hér upp nýrri lögreglustöð sem skjótast, og það er þess vegna mjög einkennilegt að leggjast sérstaklega á þennan fjárfestingarlið og draga úr honum, þegar þörfin er jafnbrýn og hér er tvímælalaust um að ræða. Við í minni hl. erum því andvígir þessari till. Þá vil ég leyfa mér að víkja nokkuð að brtt. minni hl. n. á þskj. 192, en að því loknu mun ég ræða viðhorfin, eins og þau eru, eftir að bjargráðatill. hv. meiri hl. n. og ríkisstj. eru fram komnar. Við í minni hl. n. leggjum fram 23 eða raunar 24 brtt, við fjárlögin. Ég skal taka það fram, að það eru að sjálfsögðu mörg önnur atriði, sem við hefðum mjög gjarnan viljað taka upp og teljum að brýn þörf sé að hrinda áleiðis, en við höfum viljað miða till. okkar við það, að það yrði hóf í þeim efnum, þótt hins vegar liggi í augum uppi, að það er óhjákvæmilegt, að bæði frá einstökum kjördæmum og einnig frá minni hl. n. hljóti að koma fram ýmis sérsjónarmið og séróskir, sem verði að taka tillit til og sé ekki hægt að lasta, þó að fram komi, ef þær eru í hófsemi fram bornar og með fullri hliðsjón af öllum atvikum málsins. Meiri hl. n. hefur haft aðstöðu til þess að móta till., sem fram hafa verið lagðar annaðhvort af n, allri við 2. umr. eða meiri hl. n. einum nú, og þó að þær falli saman í mörgum efnum við óskir okkar í minni hl., fer þó auðvitað ekki hjá því, að ýmis sjónarmið eru þar, sem ekki falla þar alveg saman, og sérstakar óskir, sem við hljótum að bera fram og ekki er óeðlilegt að komi fram. Eins og ég gat um við 2. umr. fjárlagafrv., lögðum við sjálfstæðismenn til í n., að n, tæki til sameiginlegrar athugunar úrræði til sparnaðar í ríkisrekstrinum. Þessari till. okkar um samstarf innan n. var hafnað, og hefur ekki úr því síðar orðið, enda hefur tími mjög verið naumur til stefnu og því litið svigrúm til allra íhugana í því efni frá þeim tíma, sem raunveruleg afgreiðsla mála hófst í n. og fyrst var tilefni til að bera fram einhverjar ákveðnar till. Þrátt fyrir það, þó að aðstaða okkar í minni hl. n. hafi fyrir margra hluta sakir verið erfið í þessu efni, bæði vegna þess, að okkur hefur verið neitað um upplýsingar, svo sem ég mun síðar koma að, og enn fremur vegna hins, að fyrir stjórnarandstöðu í n. er að sjálfsögðu miklum mun erfiðara að afla í gegnum ríkisstofnanir og ráðuneyti ýmissa upplýsinga heldur en meiri hl. n., sem styðst við ríkisstj. og ríkiskerfi og getur fengið allar þær upplýsingar og leiðbeiningar, sem nauðsynlegar eru. Þrátt fyrir þetta höfum við í minni hl. viljað freista þess að flytja nokkrar brtt, til sparnaðar, sem ég skal stuttlega víkja að. Fyrsta till. okkar er um tekjuauka. Það er ekki hægt að telja það sparnaðartill., heldur um það, að rekstrarhagnaður bifreiðaeftirlitsins verði tekinn inn sem sérstakur tekjuliður fyrir ríkissjóð. Þar er um að ræða 1 millj. kr. tekjur, sem líklegt er að fari fremur vaxandi, en minnkandi, og er ástæðulaust annað, en að reikna með því sem tekjum fyrir ríkið, úr því að útgjöld annarra eftirlitsstofnana eru allar færðar út, þar sem halli er á þeim. Sú skoðun hefur jafnan verið uppi, að það væri nauðsynlegt, að þjónusta póstsins væri rekin hallalaust. Halli á póstsjóði er orðinn mjög mikill, og er nú gert ráð fyrir honum 1.1 millj. kr. í fjárlagafrv. Við í minni hl. n. leggjum til, að ráðstafanir verði gerðar til þess að lækka þennan halla um 750 þús. kr., sem gera má ráð fyrir að ekki sé hægt að gera nema með hækkun póstburðargjalda. En þessari þjónustu sýnist okkur óeðlilegt að sé haldið uppi af öðrum tekjustofnum ríkissjóðs eða það skuli þurfa að afla sérstakra tekna til þess að standa straum af þessari starfsemi. Þá er þriðja till. okkar um það að lækka „annan kostnað“ ráðuneytanna um 400 þús. kr. Ég þykist mega ganga út frá því, að hæstv. ríkisstj. sé mjög ásátt um þessa till., vegna þess að henni muni vera umhugað að sýna í verki, að hún sé samkvæm sinni stöðvunarstefnu og vilji því ekki fara að hækka stórkostlega ýmsan kostnað ráðuneytanna sjálfra, Sparnaðartill. okkar gengur ekki lengra, en það að leggja til, að varið sé til þessara þarfa ráðuneytanna sömu fjárhæð og er í fjárlögum þessa árs, og samkvæmt kenningunni um það, að enginn tilkostnaður hafi hækkað, ætti ekki að vera þörf á því að hækka þessa fjárveitingu. Þá leggjum við til, að lækkaðar séu um 160 þús. kr. fjárveitingar til þátttöku í ýmsum alþjóðaráðstefnum. Sparnaðarnefnd, sem starfandi var á árinu 1954, benti á það, að þátttaka í alþjóðaráðstefnum væri kostnaður, sem væri æði mikill, enda er hann yfir 1 millj. kr., og vakti athygli á því, að æskilegt væri að koma því þannig fyrir, að fulltrúar ríkisins í viðkomandi landi yrðu oftar látnir mæta á þessum ráðstefnum, en nú er gert og hefur raunar einnig verið gert að undanförnu. Við verðum í þessum efnum sem öðrum að gæta hófs, þó að það sé hins vegar okkur fullkomlega ljóst í minni hl. n., að vegna þátttöku Íslands í margvíslegu alþjóðlegu samstarfi, sem allir eru sammála um, sé nauðsynlegt, að við eigum okkar fulltrúa á þeim ráðstefnum, sem haldnar eru í sambandi við þau alþjóðlegu samtök. Hins vegar teljum við, þegar um það er að ræða að gera sérstakar ráðstafanir til að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, að þá sé ekki óeðlilegt, að reynt sé að hafa nokkurt aðhald í þessu efni. Ég vék áðan að viðhorfi okkar í minni hl. til tillagna meiri hl. um að lækka halla skipaskoðunar ríkisins með hækkuðum gjöldum. Við leggjum í minni hl. einnig til, að hækkuð verði gjöld löggildingarstofunnar eða dregið úr kostnaði hennar á annan hátt, þannig að greiðsluhalli hennar verði jafnaður. Þá leggjum við til, að hið svokallaða matvælaeftirlit, sem er rekið sem sjálfstæð stofnun, verði lagt niður. Matvælaeftirlitið mun fyrst og fremst, ef ekki eingöngu hafa eftirlit með mjólkursölu. Það er vissulega þarft og nauðsynlegt að hafa slíkt eftirlit, en mjög vafasamt, hvort á að hafa sérstaka stofnun til slíks eftirlits. Okkar till. er sú, að þetta eftirlit verði falið iðnaðardeild atvinnudeildar háskólans, sem mun annast á ýmsum sviðum matvælaeftirlit, og verði iðnaðardeildinni veittar 150 þús. kr. vegna þessa nýja verkefnis, en hins vegar afgangurinn komi fram sem sparnaður hjá ríkissjóði. Þá leggjum við til, að fjárveiting til húsaleigueftirlits verði felld niður. Með þessari till, er ekki verið á neinn hátt að leggja til, að dregið verði úr húsaleigueftirliti, en ég hygg, að það sé öllum hv. þm. kunnugt, að húsaleigueftirlit í því formi, sem það nú er, er gersamlega tilgangslaust og hefur enga minnstu þýðingu. Það er rétt, að til þess að fella niður þennan kostnaðarlið mun þurfa lagabreytingu, en ef samkomulag yrði um það hér á Alþingi að fella þennan útgjaldalið niður, ætti að mega skjótlega koma fram lagabreytingu í því sambandi, þannig að það gæti komið ríkissjóði til góða á næsta ári. Samkvæmt fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að skattstofan í Reykjavík bæti við sig mjög auknu húsrými, þannig að húsaleiga hennar hækki um 320 þús. kr. frá fjárlögum þessa árs. Nú er ekki kunnugt um, að starfsemi skattstofunnar hafi svo stórkostlega aukizt á þessu ári, að það geti verið nauðsyn að taka svo stórt nýtt húsrými til ráðstöfunar. Við í minni hl. teljum, að í þessu efni sé ástæða til að hafa nokkurt hóf, viðurkennum, að skattstofan muni þurfa eitthvað að rýmka við sig, en leggjum hins vegar til, að húsaleiguliður skattstofunnar verði lækkaður um 150 þús. kr. Það eru jafnan uppi margar óskir um fjárveitingar til ýmiss konar heilbrigðisstofnana, og þarfirnar eru þar jafnan meiri, en svarar þeim framlögum, sem ríkið hefur getað lagt til þeirra hluta. Ríkið mun skulda nú verulega til heilbrigðisstofnana í Reykjavík og einnig til sjúkrahúsa víðar. Í fjárlagafrv. eru ákveðnar fjárveitingar í þessu skyni, en við leggjum til, að þær fjárveitingar verði hækkaðar samtals um 750 þús. kr., sem skiptist þannig, að 500 þús. kr. verði til læknisbústaða og sjúkraskýla víðs vegar um landið, en 250 þús. kr. til heilbrigðisstofnana í Reykjavík, og er sú skipting í hlutfalli við þær fjárveitingar, sem nú eru í frv. Náttúrulækningafélag Íslands hefur leitað til n. um aukinn byggingarstyrk vegna heilsuhælisins í Hveragerði. Meiri hl. n. hefur ekki talið sér fært að fallast á að veita aukinn styrk til þessarar byggingar. Við í minni hl. viljum hins vegar mæta óskum félagsins á þann hátt að veita því til viðbótar 100 þús. kr. á næsta ári. Þá kem ég að 13. till. okkar, sem er veigamesta sparnaðartill., en hún er þess efnis að lækka fjárveitingu til Skipaútgerðar ríkisins um 3 millj. kr. á næsta ári. Þróunin í þessu efni hefur verið til sífelldrar hækkunar, og skipaútgerðin er orðin mjög þungur baggi á ríkissjóði. Hér á Alþingi hafa á undanförnum árum komið fram margar till. í sambandi við þetta mál. Hirði ég ekki að rekja þá sögu, en ég hygg, að öllum hv. þm., hvar í flokki sem þeir eru, sé ljóst, að hér sé um mikið vandamál að ræða. Samgöngur, bæði á landi og í lofti og raunar á sjó líka, hafa vaxið mjög mikið á undanförnum árum og batnað, en þetta hefur aftur leitt til þess, að skipaútgerðin hefur haft minna verkefni að gegna, og rekstrarhalli hennar hefur því farið vaxandi. Það hefur ekki þótt fært að draga úr skipaferðum skipaútgerðarinnar, enda þótt það liggi nú ljóst fyrir og hafi verið á undanförnum árum, að stóran hluta ársins sé engin þörf fyrir bæði hin stærri skip skipaútgerðarinnar, og hefur því sá kostur verið valinn að láta annað skipið vera í ferðum til útlanda, sem ekki hafa gefið skipaútgerðinni, a.m.k. ekki nú síðustu árin, neinn sérstakan hagnað, heldur jafnvel halla. Að halda uppi skipi með stórkostlegum rekstrarhalla til slíkrar starfsemi verður að teljast mjög óheppilegt og óeðlilegt, ef ríkið hefur ekki úr því meira fé að spila, sem það veit ekki, hvað það á að gera við. Till. okkar um þennan sparnað byggist á því, að við leggjum til, að Esja verði seld. Það er í samræmi við þá skoðun, sem kom fram í áliti sparnaðarnefndarinnar frá 1954, Esja er elzt skipanna. Rekstrarhalli hennar á næsta ári er áætlaður rúmar 5 millj. kr. Við gerum okkur grein fyrir því, að halda verði út til vorsins þeirri áætlun, sem skipið gengur eftir, auk þess náttúrlega að, að sjálfsögðu þarf nokkra athugun á því, hvernig koma eigi fyrir sölu skipsins, þannig að við reiknum með því, að hún gangi áfram til vors. Í sumar er engin þörf fyrir skipið, það liggur óvefengjanlega upplýst fyrir, og mætti þá taka Heklu til þeirrar starfsemi hér í kringum landið. En miðað við þær stórauknu samgöngur, sem eru nú bæði á landi, í lofti og á sjó, ætti að vera hægt að koma því þannig fyrir með samningum við skipafélögin fyrir næsta haust, að ekki þyrfti að draga úr þjónustu við þá staði, sem sérstök nauðsyn hefur verið að halda uppi samgöngum við, með ferðum Esju. Það mun nú vera þannig, að þarfirnar eru mestar, enda óskirnar alltaf háværastar um að fá þjónustu frá hinum minni strandferðaskipum, þannig að ég býst við, að ef ætti á einhvern hátt að bæta úr skipakosti skipaútgerðarinnar og auka hann á öðrum sviðum, þá yrði heppilegast að kaupa aftur heldur lítið skip, ef það yrði talið nauðsynlegt við nánari athugun. En ég hygg, að það sé á engan hátt óraunhæft að leggja til, að Esja verði seld. Með þessu reiknum við að sparist 2.5 millj, kr., en 1/2 millj, kr. upphæðin, sem eftir er, leggjum við til að spöruð sé á þann veg, að vöruafgreiðsla skipaútgerðarinnar sé rekin hallalaust. Hún er nú með um 1/2 millj. kr. halla, og hefur forstjórinn lagt á þetta áherzlu, enda sýnist það vera óverjandi með öllu að reka ekki þá starfsemi hallalaust og láta þjóðina verða að greiða til hennar með skattaálögum.*** Hér höfum við í minni hl. endurflutt till. okkar frá s.l. ári varðandi ferðaskrifstofu ríkisins. Félag sérleyfishafa hefur ákveðnar óskir uppi um það, enda er þörfin brýn að koma hér upp afgreiðslumiðstöð í Reykjavík fyrir sérleyfisbifreiðar, en hér hafa sérleyfisbifreiðar víðs vegar að af landinu afgreiðslu á mjög mörgum stöðum, og fólk hefur ekki hugmynd um, hvar það á að hafa samband við þessar bifreiðar. Það er því hin mesta nauðsyn að koma þessari starfsemi allri á einn stað, og vel getur verið þörf á því að koma síðar upp afgreiðslustöðvum í minni stíl á öðrum stöðum á landinu. Eina vonin til þess, að þetta þokist eitthvað áleiðis, er að nota til þess sérleyfissjóðinn, en með þeirri ráðstöfun að láta sérleyfissjóðinn greiða halla af ferðaskrifstofunni safnast þessum sjóði ekkert fé. Till. okkar er sú um þær fjárhæðir, sem ætlunin var að sérleyfissjóður greiddi af halla ferðaskrifstofunnar á árunum 1954–57, að þeim árum báðum meðtöldum, sem mun vera um 1.2 millj. kr., að ríkissjóður endurkrefji sjóðinn ekki um þetta fé og jafnframt verði felld niður úr fjárlfrv. nú ákvæði um það, að halli ferðaskrifstofunnar greiðist úr sérleyfissjóði. Ef þessar ráðstafanir verða gerðar, er lagður grundvöllur að því, að hægt verði að hefjast handa um framkvæmdir varðandi byggingu afgreiðslumiðstöðvar. Stúdentaráð og stjórn lánasjóðs stúdenta hafa sótt um að fá hækkun fjárveitingar til lánasjóðsins vegna fjölgunar stúdenta og vaxandi fjárþarfar sjóðsins. Við leggjum til í minni hl., að fjárveitingin verði hækkuð um 150 þús. kr. og jafnframt verði styrkur til stúdentaráðs vegna aukinnar starfsemi ráðsins hækkaður um 10 þús. kr. Þá leggjum við til, að nokkuð sé komið til móts við óskir góðtemplarareglunnar í Reykjavík, sem á undanförnum árum hefur sótt mjög fast á að fá nokkurn styrk til þess að koma upp húsi fyrir starfsemi sína hér í bænum, og leggjum til, að 100 þús. kr. verði veittar í þessu skyni, sem að sjálfsögðu er ekki stór fjárhæð. Ríkið hefur vitanlega engar skuldbindingar í sambandi við þessa byggingu, og það leiðir því ekki af sér neinar sérstakar kvaðir, þó að þessi fjárveiting væri veitt nú. Fyrir nokkru hefur verið rætt í Alþingi um hina miklu nauðsyn þess að koma áfram byggingu kennaraskólans. Ég þarf ekki að rekja það mál, það var rætt þá mjög ýtarlega, enda mun hv. þm. öllum vera kunn þessi mikla nauðsyn. Kennaraskólinn annar nú ekki einu sinni því að útskrifa nægilega marga kennara til þess að fullnægja eftirspurninni á hverju ári, og er því sjáanlegt, að það þarf að gera sérstakar ráðstafanir varðandi skólann og bæta aðstöðu hans á margan hátt, ef ekki eiga að verða alger vandræði í þessu efni. Það er að vísu ekki stór fjárhæð, 200 þús. kr., en þó nokkur viðleitni samanborið við aðrar fjárveitingar, og leggjum við til, að fjárveitingin í fjárlfrv. verði hækkuð um þessa upphæð. Í fjárlfrv. var lækkuð um 1.5 millj, kr. fjárveiting til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu. Við í minni hl. n. leggjum til, að þessi fjárveiting verði aftur hækkuð í 15 millj. kr., sem er í samræmi við það, sem hæstv. ríkisstj. lýsti yfir sem vilja sínum á s.l. Alþingi, og enn fremur í samræmi við það, sem er lagt til í frv., sem er flutt hér á Alþingi og flutt hefur verið hér nokkur undanfarin ár af nokkrum þm. Sjálfstfl, varðandi fjárframlög til jafnvægissjóðs. Það hefur verið allmikið rætt um ráðstöfun þessa fjár, og það hefur ekki náðst samkomulag um að koma neinni fastri skipan á úthlutun þess, heldur hefur ríkisstj. á hverjum tíma haft það til ráðstöfunar og getað úthlutað því að eigin vild. Þetta er að sjálfsögðu gersamlega óviðunandi ástand og því meir óviðunandi sem fjárveitingin er hærri. Í fyrra var þessi upphæð hækkuð í 15 millj., og miðað við sömu fjárhæð og raunar einnig þó að ekki væru veittar nema 13.5 millj., verður að teljast algerlega óhæfilegt að setja ekki nein ákvæði um úthlutun þessa fjár. Miðað við það, að Alþingi er hér að skipta margvíslegum smáfjárveitingum til ýmissa þarfa, teljum við í minni hl. ekki óeðlilegt, að þingið hafi afskipti af þessu máli, og leggjum því til, að sameinað Alþingi kjósi 5 manna n. til þess að ráðstafa þessu fé, og vonum við, að ef sú skipan kæmist á, að ákveðnir aðilar fengjust við þetta af þingsins hálfu, þá yrði auðveldara um vik að koma einhverju föstu skipulagi á þessi mál. Þá er hér till. um að heimila Tóbakseinkasölu ríkisins að leggja 3% á heildsöluverð allra tóbaksvara, og er ætlunin, að þær tekjur renni að hálfu til Skógræktar ríkisins og að hálfu til sandgræðslunnar. Það hefur verið í gildi heimild um að setja merki landgræðslusjóðs á tilteknar vindlingategundir og að sá tekjuauki rynni til skógræktarinnar. Þetta mun nema á þessu ári um 1.2 millj, kr. og hefur að sjálfsögðu orðið skógræktinni til mjög mikils framdráttar, sem verðugt og maklegt er. Fyrir fjvn, hafa legið óskir frá sandgræðslunni um auknar fjárveitingar í ýmsu skyni, m.a. til þess að kaupa flugvél, og er ætlunin að nota hana bæði til frædreifingar og til að dreifa áburði yfir beitilönd. Það er að sjálfsögðu hin brýnasta nauðsyn hér að auka gróðurlendið með auknum bústofni, og verður það eigi gert betur með öðru móti, en efla þessa starfsemi, sem sandgræðslan hyggst nú færa út meir, en gert hefur verið. Sérstök n. er starfandi að þessum málum nú, en þrátt fyrir það, þótt hennar till. liggi ekki fyrir, hefur n. mjög óskað eftir því að fá nú þegar aukin fjárráð til ákveðinna verkefna, svo sem kaupa á flugvél, eins og ég gat um. Það virðist ekki þægilegt um vik, að leggja stórfjárhæðir úr ríkissjóði beint til þessarar starfsemi, en hér hefur verið rudd brautin með fjárveitingu til skógræktarinnar á þennan hátt, og við teljum ekki óeðlilegt, að sandgræðslan njóti sömu fyrirgreiðslu, og skiptist féð þá að hálfu milli þessara aðila og ætti, miðað við sölu á vörum tóbakseinkasölunnar nú, að geta numið um 1.5 millj. kr. til hvors aðila, þannig að hlutur skógræktarinnar mundi einnig batna að nokkru. Ríkissjóður á stöðugt vangoldin framlög til hafnarframkvæmda, og fara þau vangoldnu framlög hækkandi. Á s.l. ári námu þau um 10 millj. Nú um næstu áramót munu þau nema um 13.5 millj. Allir hv. þm., sem hafa einhver afskipti af hafnarmannvirkjum og hafnargerðum, og það mun nú vera í flestum kjördæmum landsins, þekkja þá miklu erfiðleika, sem eru hjá sveitarfélögunum að afla síns hluta af framlagi til hafnargerða, hvað þá ef leggja á einnig út hluta ríkissjóðs. Því hefur verið hreyft af ýmsum aðilum, að gera yrði einhverjar ráðstafanir í þessu sambandi. Á síðasta þingi fluttum við í minni hl. n, till. um 25 millj. kr. lán, sem í senn skyldi varið til greiðslu vangoldinna framlaga og til nýrrar fjáröflunar til að endurlána sveitarfélögunum. Við takmörkum nú till. okkar við það að taka 10 millj. kr. lán til að greiða upp í hin vangoldnu framlög og teljum, að slíkt ætti að vera viðráðanlegt fyrir hæstv. ríkisstj., miðað við aðrar fjárútveganir, sem yfirleitt eru alltaf í gangi og eru leystar eftir venjulegum leiðum hér innanlands. Að lokum er till. um að lána Geðverndarfélagi Íslands allt að einni millj. kr., ef félagið ræðst í að kaupa eða byggja hús til þess að reka þar heimili fyrir öryrkja vegna geð- og taugasjúkdóma. Ég þarf ekki að útskýra nauðsyn þessa máls fyrir hv. þm. Það hefur áður verið rætt hér í Alþingi og flutt um það frv., og ég hygg, að allir hv. þm. séu á einu máli um, að það sé hin brýnasta nauðsyn að ráða fram úr því vandræðaástandi, sem ríkjandi er í þessum efnum, því að ekki er nándar nærri hægt að taka til meðferðar á heilsuhælum þeim, sem nú eru til, þá sjúklinga, sem haldnir eru geð- og taugasjúkdómum, og það er hin brýnasta nauðsyn að koma hér á sérstöku heimili, sem nokkuð sé svipað heimilinu í Reykjalundi, þar sem öryrkjar vegna þessara sjúkdóma geti notið nauðsynlegrar aðhlynningar. Till. okkar í minni hl. n. til útgjalda nema 3.1 millj. kr., en till. til sparnaðar 5 millj, 46 þús., og tekjuauki vegna bifreiðagjalda 1 millj., þannig að tekjuhlíðin hækkar samkvæmt þessu um 6 millj. 48 þús., og greiðslujöfnuður, þ.e.a.s. tekjuauki umfram gjaldaauka á okkar till., ef samþ. yrðu, mundi vera tæpar 3 millj. kr. Held ég, að ekki verði með neinu móti sagt, að þær till. séu á ábyrgðarleysi byggðar, né heldur það, að sparnaðartill. okkar séu ekki byggðar á raunsæi. Það kann auðvitað vel að vera, að það séu einhver sérstök atvik, sem geti verið til trafala, varðandi framkvæmd einstakra liða, sem okkur hefur ekki verið kunnugt um, En við höfum þó reynt að bera fram þær till. einar, sem við töldum að væri nokkurn veginn öruggt að hægt væri að koma í framkvæmd, því að vitanlega eru ýmsir aðrir liðir, sem komu til álita hjá okkur. Ég orðlengi ekki frekar um þessar sérstöku till. okkar í minni hl. n., en leyfi mér þá að víkja að öðrum atriðum og þá fyrst að vinnubrögðum varðandi undirbúning frv. til 3. umr. Þrátt fyrir aðfinnslur okkar við 2. umr. málsins hafa ekki orðið neinar úrbætur varðandi vinnubrögð í n. Þetta stafar auðvitað að meginhluta til af því, hversu til var stofnað við 2. umr. og ekkert tóm til athugunar milli 2. og 3. umr. En það verður þó mjög að átelja, að vissum atriðum málsins var haldið algerlega leyndum fyrir okkur í minni hl. n. þar til á síðustu stundu. Ég gat þess í framsöguræðu minni við 2. umr. fjárl., að til þess að geta myndað sér einhverja heildarsýn yfir fjármálastefnuna og væntanlega afkomu ríkissjóðs á næsta ári, yrðu að liggja fyrir till. um, hvernig ætti að brúa bilið milli gjalda og tekna, og áætlanir um tekjuhorfur á næsta ári. Upplýsingar um bjargráð ríkisstj. fengum við í minni hl. n. rétt fyrir kl. 11 að kvöldi á síðasta fundi n., og var það síðasta málið, sem fyrir n. var lagt, áður en hafizt var handa um að semja nál. Jafnframt var okkur tjáð um nál. okkar og till., að það væri ætlunin, að þeim yrði útbýtt daginn eftir á hádegi, þannig að til athugunar á þessum málum var okkur aðeins eftir skilin nóttin. Það var því sannarlega ekki vonum fyrr, að við fengum að sjá þessi snjöllu úrræði hæstv. ríkisstj., og kann nú að vera, að mönnum skiljist, þegar þeir sjá úrræðin, af hvaða ástæðu var dregið svo lengi að sýna þau. Þá vil ég jafnframt geta þess í tilefni af ummælum hæstv. fjmrh. við 2. umr. fjárl., að við í minni hl. n. hefðum nákvæmlega sömu aðstöðu og meiri hl, til að fá upplýsingar um alla skapaða hluti, að þrátt fyrir óskir um að fá vitneskju um álit n., sem starfaði á vegum ríkisstj. í sumar til að kanna úrræði og leiðir til sparnaðar í ríkisrekstrinum, var það aldrei fengið okkur í hendur og hæstv. fjmrh. mun hafa neitað óskum formanns n. um að veita n. aðgang að þessu áliti. Þetta held ég að liggi nú í augum uppí að sé ekki beinlínis hægt að segja að sé að veita okkur sömu aðstöðu og meiri hl. n., nema þá það sé þannig, að meiri hl. n. hafi ekki fengið að sjá þetta heldur, þannig að þetta sé eitthvert leynivopn, sem eigi að notast einhvern tíma seinna og enginn megi sjá nema hæstv. fjmrh. og þá væntanlega sparnaðarnefndarmennirnir bundnir fullkominni þagnarskyldu. Ef hæstv. ráðh. kæmi til með að segja hér, að þessi n. hefði verið sett ríkisstj. til ráðuneytis til þess að gera till. til hennar og því ekki eðlilegt, að n. fengi þetta til afnota, þá vil ég minna hann á, að 1954 var starfandi n., einmitt með nákvæmlega sama verkefni og skipuð af ríkisstj, sjálfri, einn fulltrúi fyrir hvert ráðuneyti. Álit þessarar n. var afhent fjvn. og engin leynd yfir því, enda engin ástæða til þess að vera að leyna slíkum plöggum, sem vissulega ættu að vera þm. og þá ekki hvað sízt fjvn. til leiðbeiningar um leiðir til raunhæfra ráðstafana til sparnaðar í ríkisrekstrinum. En af hvaða ástæðum sem það er, var nú þessu áliti svona vandlega leynt fyrir okkur í minni hl. nefndarinnar. Varðandi tekjuáætlun hv. meiri hl. n. er það að segja, að sú áætlun var ekki lögð fyrir okkur fyrr, en síðast á síðasta fundi n., eins og till. n. um úrræði til að jafna halla á frv. að öðru leyti. Ég verð að finna að þeim vinnubrögðum nokkuð, að þegar þessar till. voru lagðar fram, var ekki gerð hin minnsta grein fyrir því, á hverju þær byggðust. Við höfum að vísu fengið yfirlit um rekstrarafkomu ríkissjóðs til mánaðamóta nóvember–desember. Hins vegar er það yfirlit þannig, að það er ákaflega erfitt um samanburð við fyrri ár, bæði vegna þess, að tekjuliðir hafa breytzt nokkuð, vegna þess að skattaálögum hefur verið breytt, m.a. hefur söluskattur í smásölu verið felldur niður, og einnig vegna hins, að algerlega nýir tekjuliðir hafa komið inn. Á undanförnum árum hefur sú tilhögun verið á þessu höfð, að ákveðnir trúnaðarmenn n. hafa rannsakað þetta mál niður í kjölinn og gefið n. skýrslu um, hvaða horfur væru með afkomu ríkissjóðs á líðandi ári, og þá jafnframt gert grein fyrir, hvernig ástatt væri um horfur varðandi gjaldeyrisöflun og innflutning af þeim sökum, þannig að hægt væri, að svo miklu leyti sem unnt er, að mynda sér einhverja raunhæfa skoðun á afkomu ríkissjóðs og hans tekjuhorfum. Þetta var ekki gert nú, vafalaust vegna hins nauma tíma eða hæstv. fjmrh. hefur ekki haft sína pappíra tilbúna, heldur voru aðeins lagðar fram till. um að hækka um 1 og 2 og upp í 4 og 6 millj. einstaka tekjuliði án þess að gera nokkra grein fyrir heildarhorfunum. Þetta tel ég mjög miður farið og torvelda vinnubrögð. Ég hef reynt lauslega að gera mér hugmynd um það, hvernig tekjuhorfur séu hjá ríkissjóði á þessu ári, og er sú áætlun þó með öllum fyrirvörum varðandi það, sem ég áðan sagði, að það eru margvíslegir erfiðleikar að mynda sér á þessu skoðun, eins og erfitt er um samanburð og ýmiss konar raskanir hafa verið í sambandi við innflutning á þessu ári. En samkvæmt þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, er þannig ástatt, að tekjur ríkissjóðs til 30. nóv. nema 675.4 millj. kr. Tekjur í nóvembermánuði hafa farið nokkuð fram úr tekjum í nóvembermánuði í fyrra, eða um rúmar 3 millj, kr., eru 84 millj. í stað 81.1 millj. Í desembermánuði í fyrra urðu tekjur ríkissjóðs 140.8 millj., en það er vafalaust ekki óvarlegt að áætla, að tekjur ríkissjóðs nú verði allt að 150 millj., og sennilega verða þær meira. En um þetta er ákaflega erfitt að mynda sér skoðun nema hafa yfir þeirri þekkingu að ráða, sem rn. eitt hefur í sínum höndum. En ef ganga má út frá þessari tölu, virðast horfur á, að tekjur ársins í ár verði 825–830 millj. kr., en voru í fjárl. áætlaðar 811 millj., ef ég man rétt. Það sýnist því sem tekjur ríkissjóðs fari nú nokkuð fram úr áætlun, þó að það sé miklum mun minna en undanfarin ár, og útkoman verði að því leyti betri en hæstv. fjmrh. taldi horfur á, er hann flutti fjárlagaræðu sína í haust. Samkvæmt áætlun meiri hl. n. nú eru tekjur á næsta ári áætlaðar 806.8 millj. kr., þannig að miðað við það, að tekjur yrðu sömu á næsta ári og má gera ráð fyrir að þær verði í ár, þá ætti að vera þarna mismunur 20–25 millj., sem gera má ráð fyrir að tekjuáætlunin fari fram úr áætlun. Auðvitað kann þetta að breytast margvíslega vegna gjaldeyrisástandsins. Það hefur hins vegar verið talið sérstaklega erfitt í ár og oft verið á það bent af hæstv. ríkisstj., að það væri óvenjulega erfitt ár. Eftir því sem manni skilst, eru miklar lántökur í aðsigi erlendis, og slíkt hlýtur að sjálfsögðu að hafa áhrif á tekjur ríkissjóðs til hækkunar, ef innflutningur vex, sem vafalaust verður í sambandi við þær lántökur, eða a.m.k. verður þá meiri gjaldeyrir til ráðstöfunar, þannig að það virðist á engan hátt óvarlegt að gera ráð fyrir því, að tekjurnar verði a.m.k. ekki lægri á næsta ári. Þetta taldi ég rétt að kæmi hér fram, og þætti mér vænt um, ef hæstv. fjmrh. gæti hér upplýst mig um það, hvort þessar tölur mínar væru nærri sanni eða hvort vegna skorts á upplýsingum kunni myndin að vera eitthvað á annan veg. Þegar fjárlfrv. var lagt fram í haust, var því yfir lýst af talsmönnum tveggja stjórnarflokka, hv. form. Alþfl. og hæstv. félmrh., sem talaði fyrir Alþb., að þeir teldu, að möguleikar væru til að afgr. fjárl. á þann einfalda hátt að spara á ýmsum liðum og jafnframt að hækka tekjuáætlunina meir, en hæstv. fjmrh. hafði gert. Um þetta komst hæstv. félmrh. svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „En það er skoðun Alþb., að vandann beri að leysa með varlegri, en þó réttri tekjuáætlun, eftir þeim horfum, sem við kunna að blasa undir áramót, og síðan, ef með þarf, með niðurskurði útgjalda, þar til greiðslujöfnuði er náð. Slík fjárlagaafgreiðsla væri líka í fullu samræmi við þá viðnáms- og stöðvunarstefnu gegn verðþenslu og vaxandi dýrtíð, sem ríkisstj. fylgir.“ Hv. þm. Hafnf. sagði um þetta: „Greiðsluhallabilið efast ég ekki um að megi brúa á venjulegan hátt við nákvæma yfirferð og endurskoðun hinna einstöku liða fjárlfrv, hjá fjvn., sem nú fær málið til meðferðar. Þó að einstaka gjaldaliðir þurfi jafnvel að hækka, a.m.k. eitthvað, eins og ég hef áður bent hér á, virðist mér við fljótan yfirlestur, aðrir liðir vera þannig, að þeir mundu þola nokkra lagfæringu, bæði tekjuliðir til hækkunar og gjaldaliðir til lækkunar í þá átt að ná endunum saman, ef vilji er fyrir hendi og án þess að rýra verulega gildi frv. nokkuð sem nemur fyrir alla alþýðu manna.“ Hæstv. fjmrh, taldi hins vegar, að það mundi þurfa verulega nýja tekjuöflun. Varðandi úrræði til sparnaðar var hann ekki eins bjartsýnn og þeir hv. fulltrúar Alþb. og Alþfl., sem ég vitnaði til, því að hann sagði í sinni ræðu: „Fjmrn. hefur á undanförnum árum sífellt óskað eftir till. um sparnað í ríkisrekstrinum.“ Sjálfur flutti hann enga till. um það efni og hefur því væntanlega ekki talið, að mikil úrræði væru til sparnaðar. En ég get þó ekki látið það liggja á milli hluta, hversu kynlega það hlýtur að hljóma, að sá maður, sem á að hafa forgöngu um að benda á úrræði í þessu efni, skuli fyrst og fremst fara þá leið að auglýsa eftir till. annarra um þá hluti, sem hann hlýtur stöðu sinni samkvæmt að eiga að hafa forgöngu um að meta. Við sjáum nú fyrir okkur í fjárlagafrv., eins og það er lagt fram af hv. meiri hl. fjvn. til 3. umr., hver hefur orðið útkoman á þessum sparnaðarboðskap hæstv. félmrh. og hv. þm. Hafnf. Það liggja fyrir frá meiri hl. n. sparnaðartill. upp á 2.5 millj. kr. Það er nú allt og sumt, þangað til kemur að stóra sparnaðinum, sem ég veit ekki, hvort þeir hafa átt við í byrjun, að þeir hafi þá haft í huga að leggja til, eða hvort það er samkvæmt þeirra till., að sú leið er farin að taka út úr fjárlagafrv. 65 millj. kr., eða raunar 85 millj. kr., því að það er upplýst í grg, frv., að ekki séu þar meðtaldar niðurgreiðslur, sem muni kosta ríkissjóð á árinu 20 millj. kr. Á þennan einfalda hátt hefur bilið milli tekna og gjalda verið brúað. Ég held, að varla muni finnanleg í víðri veröld öllu lélegri brú. Og þó að maður hefði grun um, að þessa leið hafi átt að fara, þá sannast sagna vildi ég þó ekki í lengstu lög trúa því, að hæstv. fjmrh. hugkvæmdist að fara þessa leið. Það getur vel verið, að hæstv. ríkisstj. sé kappsmál að slá met og þá helzt heimsmet, og það hefur ríkisstj. og hæstv. fjmrh. áreiðanlega tekizt með þessari dæmalausu till., sem hér liggur fyrir, því að hafi fjárlagafrv. áður verið falsað og gefið ranga mynd af raunverulegri fjárhagsafkomu ríkissjóðs, eins og oft hefur verið bent á af okkur sjálfstæðismönnum, þar eð útgjöld til útflutningsframleiðslunnar eru ekki meðreiknuð, þá keyrir þó nú um þverbak. Það má þó á vissan hátt rökstyðja það að halda í sérstökum sjóði því fé, sem varið er til útflutningsuppbóta, því að það eru að sjálfsögðu gjöld, sem eru nokkuð sérstaks eðlis, þó að vísu tekna til þessara þarfa sé aflað á sama hátt og til annarra þarfa ríkissjóðs. En að láta sér hugkvæmast að taka út úr fjárlagafrv. hluta af fjárveitingu til niðurgreiðslna á vöruverði, er eitthvert það furðulegasta uppátæki, sem hægt er að hugsa sér. Látum vera, að öll upphæðin hefði verið tekin. Þá mætti kannske segja að væri einhver heil brú í þeirri setningu í nál. meiri hl. n., þar sem þeir segja: „Verður að teljast eðlilegt og líklegast til samræmingar, að sá þáttur efnahagsvandamálanna, sem þessi fúlga var ætluð til, verði leystur samtímis öðrum þáttum þeirra mála á framhaldsþinginu eftir áramótin, að lokinni þeirri athugun framleiðslu- og efnahagsmálanna, er nú stendur yfir á vegum ríkisstj.“ Hvernig í ósköpunum er nú hægt að bera það á borð fyrir nokkurn mann, að það sé til samræmingar að taka út úr frv, niðurgreiðslur á mjólk, en halda eftir í frv, niðurgreiðslum á kjöti? Það þarf sannarlega alveg sérstakt hugvit og sérstaka „innstillingu“ til þess að láta sér hugkvæmast að hafa slík ummæli um hönd, hvað þá, svo að maður sleppi nú hugvitinu, að láta sér detta aðra eins endaleysu í hug. Ég verð satt að segja, að segja það, að ég hefði óskað hæstv. fjmrh. annars hlutskiptis eftir stjórn hans á fjármálum ríkisins um margra ára bil, en hann kæmist inn á aðra eins óhappabraut og hér er gengið inn á. Það liggur við, að maður ímyndi sér, sem hefur haft kynni af hæstv. ráðh., að hann sé undir dáleiðsluáhrifum og sé alls ekki sjálfs sín húsbóndi, þegar honum hugkvæmist að leggja til aðra eins fásinnu og hér er á borð borin fyrir þjóðina. Hefði nú átt að lækka þessi útgjöld, þá væri ekkert nema gott um það að segja. En það er upplýst í nál. meiri hl. n., að það sé alls ekki ætlunin, heldur eigi að geyma þessa gjaldaliði, af því að ríkisstj. hafi nú gersamlega gefizt upp við að benda á leiðir til að brúa bilið. Það getur litið vel út á pappírnum, en ég veit ekki, hversu farsælt það yrði í búreikningum hvers og eins okkar, ef við tækjum upp á því, ef hölluðust þar metin, að taka t.d. kostnað við matvælakaup út úr reikningnum og segja svo: Ja, þetta lítur ljómandi vel út, þetta hlýtur að vera ágætt, nú get ég lagt þetta plagg fram til að sýna mína afkomu. Það þarf í rauninni ekki að eyða mörgum orðum um þetta atriði, því að hvað sem hæstv. ríkisstj. og hv. meiri hl. fjvn. reynir að gera til að vefja þetta í einhverjar umbúðir, þá mun það áreiðanlega ekki takast. Með þessari játningu sinni og þessari till. sinni hefur ríkisstj. auglýst algert gjaldþrot sitt í þessum málum, og nú er það eina sagt, eins og hæstv. ríkisstj. er mjög tamt að segja, að málin séu í athugun og till. komi síðar. Og hver hefur átt þátt í þessum loddarabrögðum, veit ég ekki, en ábyrgðin hlýtur að sjálfsögðu að falla á hæstv. fjmrh. Niðurstöður fjárlaga í þessu efni með þessum aðferðum eru gersamlega falsaðar og þjóðin blekkt um afkomu ríkissjóðs í heild. Og það sem verra er, að með því að taka upp fjárlagaafgreiðslu sem þessa, hlýtur að skapast hætta á tortryggni hjá erlendum fjármálastofnunum í garð Íslendinga, því að ég efast um, að slíkt þekkist í víðri veröld, að fjárlög séu afgreidd á þann máta, sem hér er gert. Og það er það alvarlegasta í þessu máli. Hæstv. ríkisstj. hefur stundum verið að bera fram á hendur okkur sjálfstæðismönnum gersamlega að ástæðulausu sakir um það, að við með ýmsum upplýsingum okkar varðandi ástandið í landinu værum að spilla fyrir lántökum þeim, sem ríkisstj. starfaði að erlendis. Ég held sannast sagna, að ef nokkuð getur spillt fyrir því, að aðrar þjóðir vilji veita okkur lán, sé það, ef farið er að gera af ríkisvaldsins hálfu tilfæringar í þá átt að blekkja og gefa algerlega rangar hugmyndir um fjárhagsafkomu ríkissjóðs. Þau úrræði, sem hér hefur verið gripið til af hæstv. ríkisstj., eru áður óþekkt í okkar fjármálasögu. Hæstv. fjmrh, hefur tekizt þar að slá met, sem ég hygg að sé heimsmet, en ég get ekki óskað honum til hamingju með og áreiðanlega þjóðin mun síður en svo, gleðjast yfir sjálfs sín vegna, hvað sem því líður, að hve miklu leyti hún ber umhyggju fyrir hæstv. ríkisstj., sem fer nú tvímælalaust minnkandi dag frá degi. Og ég skil ekki í, að það verði margir, sem vilji ljá sig til þess að verja það dæmalausa fálm og úrræðaleysi, sem hæstv. ríkisstj. hefur gerzt ber að með þessum till. sínum.



Herra forseti. Ég flyt hér nokkrar brtt. við fjárlögin, sem ég vildi leyfa mér að gera að umtalsefni, þó að þær séu ekki komnar úr prentun enn þá. Það eru í fyrsta lagi brtt. varðandi framlög til skólabygginga, og snerta þær þau framlög, sem ætluð eru í fjárlögum til byggingar barnaskóla og gagnfræðaskóla í Reykjavík. Er þar skemmst frá að segja, að Reykjavíkurbær fær þar ekki nema tiltölulega lítinn hluta af því fé, sem óhjákvæmilegt er að veita til skólabygginga í bænum. Á s.l. ári vann fræðsluskrifstofa bæjarins ýtarlegt verk í því efni að gera áætlun um, hversu mikið af skólahúsnæði þyrfti að byggja á næstu 5 árum til þess að fullnægja fræðslulögunum, en eins og kunnugt er, hefur Alþingi sett skólalöggjöf með skólaskyldu, og er ætlazt til þess, að bæjar- og sveitarfélögin sjái m.a. fyrir húsnæði, til þess að slík kennsla geti farið fram. Athugun fræðsluskrifstofu bæjarins og sérstakrar nefndar sérfróðra manna, sem í þetta var sett, var á þá lund, að byggja þyrfti á ári hverju í Reykjavík næstu 5 ár skólahúsnæði, sem næmi a.m.k. 25 nýjum almennum kennslustofum á ári auk sérkennslustofa og annars slíks húsnæðis. Framkvæmdir hafa síðan verið við þetta miðaðar af bæjarstjórn Reykjavíkur á þessu ári, sem nú er að líða, í frv. því til fjárhagsáætlunar fyrir Reykjavíkurbæ, sem lagt verður fram í bæjarstjórn Reykjavíkur í dag. Er svo gert ráð fyrir, að byggðar séu á næsta ári ekki færri en 25 almennar kennslustofur til að fullnægja þessari þörf. Er þar skemmst frá að segja, að áætlanir um byggingarkostnað þessara skóla, sem eru bæði á barna- og gagnfræðastigi, munu vera um 19 millj. kr. Þetta fé á að skiptast til helminga milli ríkissjóðs og bæjarsjóðs samkvæmt skólalöggjöfinni. Í frv. að fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar er því veitt 91/2 millj. í þessu skyni á næsta ári til að standa undir helmingi þessa kostnaðar. Til samræmis við þessar óhjákvæmilegu byggingarfyrirætlanir flyt ég svo ásamt 5 öðrum hv. þm. till. um að færa fjárveitingar í fjárlögum í það sama horf, þannig að ríkissjóður standi við sinn helmingshluta til þessara byggingarframkvæmda. Ástæðurnar fyrir þessari miklu byggingarþörf þarf að sjálfsögðu ekki að rekja. Þær stafa fyrst og fremst af skólalöggjöfinni annars vegar og hins vegar af þeirri miklu íbúafjölgun, sem hefur orðið og er í Reykjavík um þessar mundir. En þó að almenn íbúafjölgun sé allmikil, er þó fjölgun skólaskyldra barna og unglinga hlutfallslega miklu meiri. Þannig fjölgar skólaskyldum börnum á hverju ári um 4–5%, og mun þurfa á næsta ári eingöngu vegna þess a.m.k. 7 almennar kennslustofur. Unglingum á gagnfræðastigi fjölgar hins vegar hlutfallslega miklu meira, eða um 15% árlega, og þarf jafnmikinn skólastofufjölda til að mæta þeim þörfum. Auk þess hefur síðustu árin orðið að þrísetja í nokkrar kennslustofur, en það er mjög óæskilegt, að ég kveði ekki sterkara að orði, og þarf að koma í veg fyrir, að sama kennslustofan sé meira en tvísett. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en þó aðeins taka það fram, að við athugun skólafróðra manna hefur komið í ljós, að sú stefna, sem verið hefur ríkjandi, að aðgreina algerlega skólahús, barnaskólahús annars vegar og gagnfræðaskólahús hins vegar, sé ekki rétt eða heppileg. Svo er mál með vexti, að hver skólabygging þarf í rauninni, a.m.k. á hinum stærri stöðum, að vera margir smærri skólar, því að hér er svo margt sameiginlegt, eins og heilbrigðiseftirlit, samkomusalir, handavinnustofur, leikfimihús o, fl., þannig að það er talið hlutfallslega ódýrara að byggja stærri skólabyggingar saman, þar sem bæði yrði barnafræðsla og gagnfræðakennsla, en hins vegar yrði þessum byggingum skipt sundur, það yrði sameiginlegt allt, sem sameiginlegt yrði hægt að hafa, en skólarnir að öðru leyti aðgreindir. Af þessum ástæðum hefur Reykjavíkurbær nú sótt um leyfi til þess að byggja barna- og gagnfræðaskóla sameiginlega að nokkru leyti, og vil ég því segja, að ég tel, að sú skipting, sem nú er í fjárlagafrv. og till. fjvn., sé að sumu leyti úrelt orðin og þurfi að athugast nánar fyrir næsta þing. Því miður hefur orðið á því mikill misbrestur, að meiri hl. fjvn, skildi þær þarfir, sem hér eru í höfuðborg landsins, og leggur til, að miklu minna fé sé veitt til skólabygginga, en brýnustu þarfir krefjast. Og það er ekki aðeins, að það hafi verið skorið niður almennt, heldur gætir því miður ekki réttlætis milli byggðarlaganna innbyrðis í þessum till., og fer því fjarri. Ég vil nefna sem dæmi einu till. um byggingu nýs gagnfræðaskólahúss á öllu landinu, - það er nú öll rausnin hjá meiri hl. fjvn., að það er aðeins lagt til, að hafin sé bygging eins nýs gagnfræðaskólahúss, og það er í Kópavogi, og er ég sannfærður um, að það er nauðsyn á því. En á sama tíma sem fjvn. leggur það til, neitar hún um einn eyri í tvo nýja gagnfræðaskóla í Reykjavík, sem á að hefja byggingu á á næsta ári. Þegar maður nú athugar, að fjölgun gagnfræðaskólanemenda er varðandi 1. og 2. bekk, og á ég þá aðeins við skólaskylduna, fjölgunin ein í Reykjavík er 172 á einu ári, eða 50% meira, en allir nemendur á gagnfræðastigi til samans í Kópavogi, þá sér maður náttúrlega, hversu fráleitt það er, um leið og þessi fjárveiting er, sem ég tel nauðsynlega, til Kópavogs, að neita þá algerlega um að hefja byggingu nokkurs nýs gagnfræðaskóla í Reykjavík. Það náttúrlega fær ekki staðizt. Ég vil taka það fram, vegna þess að stundum verður vart nokkurs misskilnings í sambandi við þessar skólafjárveitingar í fjárlögum, að með þessu er auðvitað ekki verið að fara fram á neina styrki eða ölmusu til Reykjavíkur eða annarra héraða. Málið liggur þannig fyrir, að Alþingi sjálft hefur sett skólalöggjöf, þar sem er ákveðin skólaskylda og sveitarfélögunum er lögð sú skylda á herðar að byggja skólahús og hafa nægilegt skólahúsnæði til að framfylgja þessum lögum gegn því loforði ríkisins að greiða helming byggingarkostnaðar. Það, sem hér er um að ræða, er eingöngu það, að Alþingi standi við gefin fyrirheit, samkvæmt skólalöggjöfinni, og er í rauninni ekki sæmandi, ef Alþingi ætlar ár eftir ár að skjóta sér undan þeirri lagaskyldu. Þá er hér önnur brtt., sem ég flyt ásamt sömu hv. þm. Það er varðandi heilbrigðisstofnanir í Reykjavík. Á undanförnum árum hefur Reykjavíkurbær haft tvær stórbyggingar í smíðum. Annað er heilsuverndarstöðin, sem nú er tekin til starfa, og hitt er bæjarsjúkrahús. Skv. lögum á ríkissjóður að greiða 2/5 af stofnkostnaði slíkra bygginga. Það hefur síðustu árin og m.a. í fjárlagafrv, nú verið veitt 11/2 millj. kr. til þessara stofnana, og fer því fjarri, að það sé fullnægjandi til greiðslu á þessum 2/5 hlutum ríkissjóðs. Það er nú svo komið, eins og ég gat um, að heilsuverndarstöðin er tekin til starfa, en hinn mikli bæjarspítali, þar sem eiga að vera um 300 sjúkrarúm, er í smíðum. Um þessi áramót mun ríkissjóður vera á eftir með sinn hlut um 51/2 millj. kr. Á næsta ári er gert ráð fyrir að vinna fyrir um 6 millj. kr. í bæjarspítalanum, og af því á þá ríkissjóður að greiða 2.4 millj. Ef aðeins er veitt 11/2 millj, á næsta ári, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., mundi skuld ríkisins í árslok 1958 vegna þessara framkvæmda verða um 6.4 millj. kr. Með brtt. okkar er ekki farið fram á, að þetta sé greitt að fullu eða varið til þess fé að fullu, heldur aðeins að sýna þó lit á því að hækka þessa 11/2 millj. upp í 2 millj. Fleiri brtt. skal ég ekki gera hér að umtalsefni. Ég er meðflm. nokkurra annarra, sem aðrir hv. þm. munu gera grein fyrir. En mér þykir rétt út af einni brtt. meiri hl. fjvn. að segja nokkur orð. Það er 15. till. n. um að fella niður fjárveitingu til rekstrar vinnuhælis að Kvíabryggju. Svo er mál með vexti, að í framfærslulögunum er svo ákveðið, að sveitarstjórn sé heimilt að afla sér úrskurðar valdsmanns, í Reykjavík sakadómara, um, að styrkþega, sem hefur ekki fyrir heimili að sjá, skuli skylt að vinna af sér á vinnuhæli meðlag eða barnalífeyri, sem sveitarsjóður hefur orðið að greiða með barni hans, skilgetnu eða óskilgetnu, enda þótt hann hafi verið til þess fær. Þetta ákvæði er í framfærslulögunum frá 1947. Nú hefur það orðið reynsla margra sveitarfélaga, að innheimta slíkra barnsmeðlaga gengur ákaflega erfiðlega. Hér er oft um að ræða einhleypa menn, sem jafnvel hafa ekki heimilisfang á föstum ákveðnum stað, og innheimtuaðgerðir reynzt mjög erfiðar. Sú eina ráðstöfun eða innheimtuaðgerð, sem verkað hefur verulega, hefur verið þessi, sem hér er heimild til í framfærslulögunum, þ.e. að fá slíka vanskilamenn úrskurðaða af valdsmanni eða sakadómara til að afplána þessa skuld á vinnuhæli. Nú er það svo, að ríkinu ber skylda til þess að sjá fyrir vinnuhælum til þess að afplána bæði refsingar og m.a. þessi barnsmeðlög. Nú var svo komið fyrir nokkrum árum, að ríkið stóð ekki við sína lagaskyldu í þessu efni. Það eina vinnuhæli, sem ríkið rekur, er vinnuhælið að Litla-Hrauni, og það var ekki einu sinni hægt að koma þangað þeim refsiföngum, sem áttu að afplána refsidóma, og þurfti oft að láta slíka menn, sem biðu þess að afplána dóma, bíða árum saman, til þess að þeir afplánuðu þá. En þar sem svo stóð, var gersamlega loku fyrir það skotið, að hægt væri að láta á vinnuhælið nokkurn af þessum vanskila barnsfeðrum. Því miður var ekki skilningur fyrir því hjá fjárveitingavaldinu, að ríkið þyrfti að gegna sinni skyldu betur með því að sjá fyrir nægilegum vinnuhælum og fangelsum. Til þess hins vegar að reyna að koma einhverri hreyfingu á þetta mál, bauðst Reykjavíkurbær til þess að koma upp vinnuhæli á sinn kostnað, að Reykjavíkurbær byggði sjálfur eða greiddi allan stofnkostnað slíks hælis, sem skv. lögum ríkissjóður á að greiða, gegn því, að ríkið tæki að sér rekstur hælisins. Ríkisstj. tók þá - það var árið 1950 - þessu tilboði fegins hendi, taldi sig ekki hafa bolmagn til þess að reisa á ríkisins kostnað slíkt vinnuhæli, en sem sagt tók þessu tilboði Reykjavíkurbæjar fegins hendi og skuldbatt sig til þess að taka við rekstri þess á kostnað ríkisins, þegar slíkt vinnuhæli væri tilbúið. Þetta var samþykkt af þáverandi ríkisstj. og m.a. af núverandi hæstv. fjmrh., sem þá einnig var fjmrh. Nú hefur þetta hæli verið starfrækt í að ég ætla tvö ár eða á þriðja ár og kostnaður þess greiddur af ríkinu. Þetta er ekki aðeins til þess, að þeir barnsfeður, sem standa í skuld við bæjarsjóð Reykjavíkur, afpláni þar sínar skuldir, heldur hefur staðið opið öllum öðrum sveitarfélögum að nota það. Með því að hafa þennan möguleika hefur innheimta þessara vanskilaskulda að sjálfsögðu batnað stórlega og það svo mjög, að í stað þess að um tíma var innheimtuprósentan af þessum skuldum fallin niður í milli 20 og 30%, hefur hún nú upp á siðkastið komizt upp í 60% af þessum skuldum, sem endurgreiddar hafa verið, eingöngu fyrir áhrif þess, að þarna var fyrir hendi vinnuhæli, sem var hægt að úrskurða mennina á, og hótunin um það hefur þessi miklu áhrif til innheimtunnar. Ég verð að segja, að það vekur því alveg stórkostlega furðu, að stjórnarflokkarnir og hæstv. fjmrh. skuli leyfa sér að leggja til, að ríkisvaldið gangi gersamlega á gerða samninga og á bak orða sinna með því að leggja niður þetta hæli, án þess þó að hægt sé að benda á annað vinnuhæli, sem geti við tekið. En því fer fjarri, að svo sé. Sakadómarinn í Reykjavík hefur skýrt mér svo frá seinast í gær, að það sé hvorki meira né minna, en um eitt hundrað dæmdir menn, refsifangar, sem bíða eftir plássi á Litla-Hrauni til þess að afplána sína refsingu, og meðan svo sé, komi auðvitað ekki til mála að hans dómi, og ég býst við, að það sé álit þeirra, sem um þessi mál fjalla, að vanskilamenn, sem skulda barnsmeðlög, verði látnir afplána. M.ö.o.: ríkið stendur ekki við sínar skuldbindingar um að sjá sjálft fyrir nægum vinnuhælum, en ætlar svo ofan á það að ganga á gerða samninga við Reykjavíkurbæ og hætta rekstri þessa hælis, sem ríkið hefur lofað að taka að sér og hefur starfrækt núna undanfarin ár. Ég tel þetta svo langt fyrir neðan virðingu Alþingis og ríkisstj., að ekki tekur nokkru tali. Fyrir utan það að ganga þannig á gerða samninga og bregðast þeim skyldum, sem á ríkinu hvíla, er það náttúrlega fjarri öllu lagi að ætla sér að eyðileggja þannig þær aðgerðir, sem gerðar hafa verið í þessu. Hins vegar er það auðvitað ljóst, að þessar tiltektir mundu vekja mikinn fögnuð í hjörtum allra þessara vanskilamanna, þessara barnsfeðra, sem hafa látið vangoldin barnsmeðlög hrúgast upp svo að þúsundum og tugum þúsunda skiptir. Nú munu þeir auðvitað hrósa sigri, þegar ríkisstj. hefur þannig og þingmeirihl. gengið í lið með þeim og bent þeim á, að nú sé engin þörf á því lengur að standa í skilum. Ég sannast sagna kemst ekki hjá því að lýsa yfir sérstakri undrun minni yfir þessu framferði og þykir það furðulegt, ef stjórnarflokkarnir ætla að láta þá vansæmd um sig spyrjast ofan á allt annað að ganga þannig á gerða samninga og fella niður rekstur þessa hælis.



Herra forseti. Áður en ég kem að því að tala um fjárlagaafgreiðsluna í heild, vildi ég minnast hér fyrst á tvær brtt. frá hv. minni hl. Það er fyrst, að þá leggur hv. minni hl. til að heimila ríkisstj. lántöku vegna hafnargerða. Ég vil út af þessu máli minna hv. þm. á, að ríkisstj. álítur óhjákvæmilegt að láta útvegun lánsfjár til sementsverksmiðjunnar, til ræktunarsjóðs, til fiskveiðasjóðs og til raforkuáætlunar dreifbýlisins sitja fyrir öðru og hefur miðað lánsumleitanir sínar við þetta sjónarmið. Þær lánsumleitanir, sem standa yfir og hafa staðið yfir, miðast við það fyrst og fremst að fá fjármagn til þessara framkvæmda. Fjárþörf þessara framkvæmda er svo mikil, að lántaka til hafnargerða hefur ekki komizt að enn þá, en lánsvonir, sem hafa verið metnar, eins og þessi mál standa, einhvers staðar í kringum jafnvirði 7 millj. dollara eða eitthvað þar í kring. Það er náttúrlega allmikil fjárhæð, en þó sýnir það sig, þegar fjárþörf einstakra fyrirtækja er skoðuð, að það fé verður allt að ganga til þessara fjögurra framkvæmda, og mundi ekki verða hægt að taka neitt til hafnarlána af því. En ríkisstj. hefur lýst því yfir áður, og ég vil endurtaka það í tilefni af þessari till., að lántökur til hafnargerða koma í hennar starfsáætlun næst á eftir þessum fjórum framkvæmdum, sem ég þegar hef gert að umtalsefni, og togarakaupunum, og sú stefna er óbreytt. Enn fremur vil ég taka greinilega fram, að það skortir ekki lánsheimildir til þess að notfæra sér möguleika, sem kynnu að verða fyrir hendi til að taka lán í hafnargerðir. Lánsheimildir eru nógar fyrir hendi, bæði í einstökum hafnarlögum og eins hefur Framkvæmdabankinn miklar lánsheimildir ónotaðar, sem hægt væri áreiðanlega að nota í þessu sambandi, ef tækifæri gæfist til að útvega slíkt lán. Þessi till. hv. minni hl. er því óþörf og ástæðulaust að samþykkja hana. Þá vil ég út af annarri till., sem hv. minni hl. flytur um að leggja ofan á tóbaksverð og verja því fé til sandgræðslu og skógræktar, taka það fram, sem raunar kom fram hjá hv. talsmanni minni hl. fjvn., að sandgræðslumálin eru til sérstakrar athugunar í mþn., og sýnist alveg sjálfsagt að bíða eftir till. þeirrar n. varðandi hvað gera skuli í þeim málum, og því sýnist ekki ástæða til að sinna þessari till. Sandgræðslumálin verða vafalaust tekin fyrir, þegar heildarálit n. liggur fyrir. - Þessar tvær till. vildi ég gera að umtalsefni. Þá vil ég segja örfá orð almennt um afgreiðslu fjárl. Fyrst vil ég taka fram um tekjuáætlun fjárl., eins og hún er gerð af hv. meiri hl. fjvn., að ég tel hana óvenjulega teygða orðna. Miðað við reynslu á þessu ári, mun þessi tekjuáætlun t.d. ekki gefa nægar umframtekjur til þess að standa undir óhjákvæmilegum umframgreiðslum á næsta ári, ef næsta ár verður ekki betra afla- og framleiðsluár en það, sem nú er að líða. Hér er því að mínum dómi komið á fremstu nöf um tekjuáætlunina, að ekki sé meira sagt. Næsta ár þarf sem sé að verða betra framleiðsluár en það, sem nú er að líða, til þess að áætlun þessara fjárl., sem nú er verið að ganga frá, fái staðizt. Í þessu sambandi vil ég enn upplýsa það, að augljóst er, að það verður greiðsluhalli á ríkissjóði á þessu ári. Það er ekki hægt að nefna tölur enn þá í því sambandi, enda ekki von, þar sem árið er ekki einu sinni liðið. En það er þó augljóst, að það verður greiðsluhalli, og sýnilegt, að tekjur ríkissjóðs fara miklu minna fram úr áætlun, en nokkru sinni hefur áður verið undanfarið, ef þær fara þá nokkuð fram úr áætlun. En á hinn bóginn eru talsverðar umframgreiðslur, eins og alltaf vill verða, þó að þær séu sízt meiri, en áður hefur verið, að undanskildum greiðslum vegna niðurborgunar á vöruverði, sem fara talsvert mikið fram úr áætlun, því að það hefur verið aukin niðurgreiðsla á ýmsum vörutegundum einmitt á þessu ári umfram það, sem fjárl. gerðu ráð fyrir. Hv. 2. þm. Eyf., frsm. minni hl., kvartaði yfir því, að minni hl. hefði vart haft sömu aðstöðu til þess að kynna sér um þessi mál eins og hv. meiri hl. En þetta er alveg á misskilningi byggt hjá hv 2. þm. Eyf., því að hv. meiri hl. hefur ekki haft annað við að styðjast í þessu, en bráðabirgðauppgjör þau, sem til eru um afkomu ríkissjóðs á þessu ári, og þar með upplýsingar um tekjur til nóvemberloka, og eru það sömu gögn og hv. minni hl. hefur aðgang að. Ríkisstj, hefur lagt áherzlu á, að fjárl. gætu orðið afgr. fyrir áramót. Mikill halli var á fjárlagafrv., og ótaldar voru á því verulegar fjárhæðir vegna niðurgreiðslna, ef halda á áfram að greiða niður vöruverð innanlands, eins og nú hefur verið gert. Það hefur orðið að ráði að taka út af fjárl. verulegan hluta dýrtíðargreiðslnanna, en skilja þó eftir fé til þess að mæta þessum greiðslum næstu mánuðina, á meðan ráðið er fram úr þessum málum. Þetta er gert til þess, að unnt sé að afgreiða fjárl. nú fyrir áramót, enda þótt óákveðið sé, hvernig þetta vandamál verður leyst, hvernig það bil verður brúað, sem niðurgreiðslurnar valda, enda liggur ekki fyrir nú, hver niðurstaða verður þeirrar athugunar, sem fram fer á málefnum framleiðslunnar og efnahagsmálunum yfirleitt. En eðlilegt er, að saman fari sem mest afgreiðsla framleiðslumálanna og dýrtíðar- og efnahagsmálanna yfir höfuð. Verða því ákvarðanir um það, hvernig mæta skuli þeim vanda, sem fyrir liggur, að bíða framhaldsþingsins eftir áramótin, eins og svo oft áður, þegar svipað hefur staðið á um afgreiðslu framleiðslu- og efnahagsmála. Það gerir einnig þessa málsmeðferð tiltækilegri, að greiðslur til þess að lækka vöruverð innanlands eru alveg sérstaks eðlis og eiga ekki skylt við önnur ríkisútgjöld, en eru hliðstæðar uppbótagreiðslum og öðrum slíkum ráðstöfunum, sem uppbótakerfinu fylgja. Samkvæmt því, sem fyrir liggur nú við þessa 3. umr. fjárl. og lokaafgreiðslu þeirra, er mikill vandi óleystur, því að það liggur nú fyrir, að það vantar nálega 90 millj. kr., til þess að hægt væri að greiða niður vöruverð innanlands, eins og nú er gert, allt næsta ár. Í þessu sambandi vil ég einnig rifja það upp, að ríkisstj. hefur gefið fyrirheit um að lækka skatta á lágtekjum, enda samrýmist slíkt afgreiðslu greiðsluhallalausra fjárl., og enn fremur hefur ríkisstj. lýst því yfir, að hún muni beita sér fyrir hækkun þess sérstaka frádráttar á skattframtölum, sem fiskimönnum er heimilaður vegna sérstöðu þeirra. Þá hef ég og ríkisstj. sem heild mikinn hug á að taka upp á framhaldsþinginu hjónaskattsmálið, eins og það er kallað, en það veltur m.a. á því, hvort hægt verður að ná samkomulagi um tekjuöflun á móti. Allt þetta sýnir, að verulegir þættir í þessum málum eru óleystir og biða framhaldsþingsins, og er það út af fyrir sig ekkert nýstárlegt, því að þannig hefur það oft verið á undanförnum árum. Hv. talsmaður minni hl., 2. þm. Eyf., viðhafði talsvert stór orð um þá afgreiðslu, sem hér væri fyrirhuguð á fjárl., og það sama gerir hv. minni hl. í nál. Þar stendur, held ég, hvað eftir annað, að með þessu séu fjárl. fölsuð, og hv. 2. þm. Eyf. sagði, að með þessu væri þjóðin blekkt, sem sé með því að taka út úr fjárlagafrv. þessar dýrtíðargreiðslur, án þess að ráðið væri fram úr því, hvernig þeim skuli mætt. En ekkert af þessu fær staðizt hjá hv. minni hl. eða hv. frsm. Hér er ekkert dulið fyrir neinum, ekki farið dult með neitt. Þvert á móti liggur þetta mál núna miklu skýrara fyrir þjóðinni, af því að þessi háttur er á hafður, heldur en ef hin aðferðin hefði verið viðhöfð, að afgreiða fjárl. alls ekki fyrir áramót og láta þetta allt liggja í þoku. Með þessu móti er myndin alveg skýr á þessa lund, sem ég hef lýst. Hér hefur því ekki verið farið dult með neitt, og hér er einmitt enginn blekktur, heldur er með þessu móti brugðið upp skýrri mynd af vandamálinu, eins og það liggur fyrir. Hv. minni hl. getur þess í nál. sínu, og hv. 2. þm. Eyf. kom að því einnig í framsöguræðu sinni, að hv. fjvn, eða a.m.k. minni hl. hefði ekki fengið aðgang að því, sem hann kallaði sparnaðarnefndarálitið. Um þetta efni er það að segja, að í fyrravetur fékk ríkisstj. sér til aðstoðar þrjá menn til að íhuga og gefa bendingar um, hvar tiltækilegt gæti þótt að gera ráðstafanir til sparnaðar í ríkisútgjöldum eða aðhalds í ríkisrekstrinum. Þessir menn hafa gefið ríkisstj. vissar bendingar í þessu efni, sem hún hefur haft til athugunar og hefur enn til athugunar, og á m.a. eftir að hafa samráð við þessa sömu menn um þessi efni, þannig að í þessum málum liggur ekkert fyrir endanlegt. Þess vegna hef ég ekki talið ástæðu til að efna til birtingar á þessum hendingum að svo vöxnu máli a.m.k. Hv. 2. þm. Eyf. ræddi um, og það er getið um það líka í nál. minni hl., að minni hl. hefði erfiða aðstöðu til þess að kanna úrræði til sparnaðar. Ég held, að þetta verði nú að teljast fullkomin tyllirök, þegar þess er gætt, að forustumenn hv. minni hl. hafa setið í ríkisstj. samfleytt í 17 ár og eru nýlega þaðan komnir og fáir menn á landinu munu kunnugri ríkisrekstrinum yfir höfuð, en sumir af forráðamönnunum í stjórnarandstöðunni. Þetta eru þess vegna fullkomin tyllirök hjá hv. minni hl., en á að gilda sem afsökun fyrir því, hversu magrar eru uppástungur þeirra um sparnað. Þessi röksemdafærsla fær sem sé á engan hátt staðizt, auk þess sem hv. minni hl. hefur að sjálfsögðu aðgang að upplýsingum margvíslegum til viðbótar þeirri þekkingu, sem þeir hafa á ríkisrekstrinum. Ég vil þá aðeins víkja fáeinum orðum að sparnaðartill. hv. minni hl. eða lækkunartill., en skal ekki vera langorður um þær. Það er fyrst, að þeir vilja minnka hallann á póstrekstrinum um 750 þús. kr. Því miður fór fram hjá mér það, sem hv. frsm, sagði um þetta atriði, en ég geri ráð fyrir því, að þetta hljóti að vera hugsað þannig, að það eigi þá að hækka póstgjöldin, því að um minnkaða póstþjónustu getur alls ekki verið að ræða. Þvert á móti er alltaf krafizt síaukinnar póstþjónustu. En póstgjöldin hafa nú ekki alls fyrir löngu verið hækkuð, að vísu með dálítlum undantekningum, og ég veit ekki, hvort það er hægt að kalla það nokkra sparnaðartill. að gera till. um að hækka afnotagjöldin fyrir póstþjónustuna. Það er mjög vafasamt, að það geti kallazt sparnaðartill., að ekki sé meira sagt. Þá er næsta till. Hún er um að lækka þá fjárhæð, sem áætluð er fyrir ýmsum kostnaði í stjórnarráðinu eða ráðuneytunum, og þau rök færð fyrir henni, að þessi fjárhæð sé þarna sett hærri, en í gildandi fjárlögum, en rétt sé, að stjórnin komist af með það sama og áður. Þessi fjárhæð mun nú vera miðuð við reynsluna í þessum efnum. Þetta er áætlunarfjárhæð, og mun vera sett miðað við reynsluna, og þess vegna hefur þessi till. náttúrlega engin áhrif í raun og veru á það, hversu mikið fé er notað í þessu skyni. Þá kemur næst till. um að lækka fjárveitingu til þess að standast kostnað við þátttöku í alþjóðaráðstefnum. Þetta er einn af þeim liðum, sem mjög hefur borið á góma í umr. á milli hv. meiri hl., stuðningsmanna stjórnarinnar í fjvn., og ríkisstj., og hefur komið fram í þeim umr. mikill vilji til þess að reyna að draga úr þessum kostnaði, ef það væri mögulegt. M.a. hefur hv. meiri hl. fjvn. verið þessa mjög hvetjandi, og ég hef fyrir mitt leyti verið þessa mjög hvetjandi, og ráðh. þeir, sem hér eiga hlut að máli aðallega, þeir sem ákvarða mest sendingar á slíkar ráðstefnur, hafa þetta mál til athugunar hjá sér í framkvæmdinni. Það verður þess vegna áreiðanlega reynt að draga úr, og ég vona, að það verði einhver árangur af því. En það hefur engin áhrif á þetta mál, hvort þessi till. hv. stjórnarandstæðinga verður samþ. eða ekki. Það verður reynt eins og mögulegt er að draga úr þessum kostnaði, og ef tækist að gera það, þá eyðist ekki öll fjárhæðin, sem á fjárlagafrv. er, og þá mætir það óhjákvæmilegum umframgreiðslum annars staðar. En það er út af fyrir sig engin sparnaðartill. að leggja til að lækka þennan lið. Reynslan ein getur skorið úr um það, hvort hér verður raunverulega komið við sparnaði eða ekki, og áreiðanlega hefur hv. meiri hl. fjvn. í viðræðum sínum við ríkisstj. veitt allt það aðhald í því og gert allar þær áskoranir um það efni, sem að haldi geta komið. Þá er það fjórði liðurinn, að lækka fjárveitingu til mjólkureftirlits um 200 þús. kr. Verð ég að segja, að mér sýnist ekki röksemdafærsla hv. minni hl. benda neitt til þess, þótt þessi liður yrði lækkaður, að það yrði þá raunverulega hægt að komast af með þá fjárhæð, sem eftir væri á fjárlagafrv. Yrði þá aðeins stofnað til umframgreiðslu á liðnum, Þá er till. um að lækka fjárveitingu til húsaleigu skattstofunnar um 150 þús. kr. Um þetta skal ég ekkert fullyrða. Forráðamenn skattstofunnar hafa talið sér alveg nauðsynlegt að hafa þetta húsnæði eins og það er og hafa talið, að þeir hafi undanfarið búið við algerlega óviðunandi húsnæðisskilyrði. Um húsaleigueftirlitið er það að segja, að félmrn. telur ekki fært að fella þann lið niður, það verði að halda uppi þessum kostnaði, og ef það er nauðsynlegt, verður hann að vera á fjárl., því að annars verður umframgreiðsla, sem þessari lækkun svarar, enda skilst mér, að lögboðið sé að hafa þetta eins og gert er ráð fyrir í fjárl. Loks kemur svo aðaltill. um að fella niður eða lækka um 3 millj. framlagið til strandferða. Það er fróðlegt að sjá, að þegar Sjálfstfl. loksins flytur örfáar smátill. til niðurfærslu, er aðaltill. um að skera niður strandferðaframlagið, Það er fróðlegt að sjá, að það er þarna, sem þeim finnst helzt vera hægt að skera niður. Það má vel vera, að það ætti að breyta til á næstunni, eitthvað um skipakost skipaútgerðarinnar, en víst er, að þjónustan má ekki rýrna, og þá er óraunhæft að skera niður framlögin til strandferðanna, enda er þessi till. líka óraunhæf að því leyti til, að þessi sparnaður mundi aldrei koma fram á næsta ári, jafnvel þótt farið væri eftir till. tillögumanna um að kippa Esjunni úr umferð. Sú stefna að selja bara Esju og ætla einu skipi farþegaflutningana mundi valda stórfelldri afturför í samgöngum á sjó við strendur landsins, og þetta mál allt saman, strandferðamálið, er miklu vandasamara og meira mál en svo, að það sé hægt að afgreiða það með till. eins og þessari, sem kastað er fram óundirbúið og verður raunar að teljast yfirskin eitt, eins og hún liggur fyrir, a.m.k. að því er varðar sparnað af framkvæmd hennar næsta ár. Það kemur nú fram af þessu, sem ég hef sagt, alveg glöggt, að flestar af þeim till., sem hv. minni hl. telur sparnaðartill., eru einvörðungu málamyndatill., sem engin áhrif mundu hafa á ríkisbúskapinn og alls ekki hafa þau áhrif á næsta ári, sem látið er í veðri vaka af hv. tillögumönnum. Ég vil svo að lokum aðeins benda á, að hv. minni hl. hefur mjög gagnrýnt þá afgreiðslu á fjárl., sem fyrirhuguð er, og fært fyrir því ástæður frá sínu sjónarmiði. En þeir eiga enn eftir það, sem mikilsverðast er, og það er að gera grein fyrir því, hvernig þeir vildu þá afgreiða fjárl., fyrst þeir telja slíka óhæfu að afgreiða þau á þann hátt, sem nú er gert ráð fyrir. Þeir telja alveg óhæfu að taka dýrtíðargreiðslurnar út að einhverju eða öllu leyti. Það er gert ráð fyrir að taka út 65 millj., sem þeir eru á móti, og þeir mundu sjálfsagt í framhaldi af því telja eðlilegt, að inn væru settar 20–23 millj. til að standa undir þeim niðurgreiðslum, sem ekki eru taldar á frv. Þetta eru samtals um 88 millj. Og þó að við tækjum málamyndatill. þeirra til lækkunar til greina, sem nema 5 millj., mundi eftir þeirra mati vera a.m.k. um 83 millj. kr. bil, sem ætti að brúa. Og þá kemur spurningin: Hvernig vilja þeir brúa þetta bil? Hvernig vilja þeir afgreiða fjárl., fyrst þeim finnst alger fjarstæða að afgreiða þau á þann hátt, sem meiri hl. stingur upp á? Það mun áreiðanlega verða tekið eftir því, hverjar till. þeir hafa um þetta, því að ég trúi því ekki, að það sé raunverulega þannig, að allar till. þeirra séu komnar fram og að þeir ætli ekki að leggja fram till. um það, hvernig eigi að afgr. fjárl., því að um það hefur engin till. komið af þeirra hendi. Þetta er allt í þoku, engin mynd af því, hvernig þeirra afstaða er í heild. Eins og afstaða þeirra liggur nú fyrir, endar þar allt í botnleysu.



Herra forseti. Samgöngumálanefndir beggja þingdeilda hafa unnið að því sameiginlega, eins og venja er, að undirbúa till. um framlög til flóabáta og vöruflutninga, og liggur álit samvinnunefndarinnar fyrir á þskj. 197. Ekki er hægt að komast hjá því að hafa í rekstri báta á allmörgum stöðum kringum strendur landsins til þess að veita þjónustu þeim byggðarlögum, sem afskekkt eru og hafa mjög takmarkaða aðstöðu til þess að njóta samgangna á landi eða með flugvélum. Ég skal fara örfáum orðum um þær till., sem samvn. gerir að þessu sinni, og drepa á meginatriðin, sem þar koma til greina. Djúpbáturinn annast ferðir um Ísafjarðardjúp til byggðanna, sem liggja inn með Djúpinu, og að vetrarlagi verður hann að halda uppi ferðum allt til Önundarfjarðar a.m.k., vegna mjólkurflutninga, þegar landleiðin er lokuð. Á þessu svæði eru vegasambönd mjög torveld, og er því ekki hægt að komast hjá að hafa þennan bát í förum. Samvn. leggur til, að rekstrarstyrkur til Djúpbátsins verði ákveðinn hinn sami og s.l. ár, 460 þús. kr., en að auki verði veittar 75 þús. kr. vegna endurbóta á bátnum, sem óhjákvæmilegar eru. Enn fremur leggur n. til, að heimilað verði í 22. gr. fjárl. að greiða á næsta ári, ef óhjákvæmilegt reynist, rekstrarhalla vegna Djúpbátsins, allt að 50 þús. kr. Strandabátur heldur uppi ferðum milli Hólmavikur og nyrztu byggða Strandasýslu. Norðurlandsbátur heldur uppi ferðum um Skagafjörð og Eyjafjörð og m.a. til Grímseyjar. Framlagi vegna Haganesvíkurbáts hefur verið varið til þess að greiða fyrir samgöngum á því svæði, í Haganesvík og byggðunum þar í grennd, en Hríseyjarbátur heldur uppi ferðum milli Hríseyjar á Eyjafirði og byggðanna þar í grennd. Nefndin leggur til, að framlag til Hríseyjarbáts hækki um 2.000 kr. frá því, sem var skv. fjárlögum þessa árs, en framlög til hinna bátanna, sem ég nefndi, standi óbreytt frá því, sem nú er. Hið sama er að segja um Flateyjarbát á Skjálfanda, að hann heldur uppi ferðum milli Húsavikur og Flateyjar á Skjálfanda. En Flateyingar hafa ekki aðstöðu til þess að njóta flugsamgangna, og strandferðaskip ríkisins koma mjög sjaldan við í Flatey, svo að nær einu samgöngurnar, sem íbúar eyjarinnar njóta, eru þessi bátur, sem siglir til eyjarinnar frá Húsavík. Nefndin leggur til, að það framlag, sem veitt er til rekstrar þess báts, haldist óbreytt frá því, sem það er á þessu ári. Loðmundarfjörður er fámenn byggð, en sú fámenna byggð er mjög illa sett að því er samgöngur snertir. Þangað liggur ekkert vegarsamband og ekki flugsamgöngur, svo að eina þjónustan, sem sú byggð hefur hvað samgöngur snertir, er bátur, sem gengur milli Loðmundarfjarðar og Seyðisfjarðar. Samvn. leggur til, að framlag til þess báts haldist óbreytt að því er rekstrarkostnað snertir, en vegna sérstakra viðgerða, sem þurftu að fara fram á bátnum, leggur n. til, að veittar verði 10 þús. kr. Um Mjóafjörð er mjög svipað að segja og Loðmundarfjörð, að það er fremur fámenn byggð og mjög einangruð. Ekki er hægt að komast hjá því að halda uppi samgöngum við það byggðarlag með bát, sem gengur milli Mjóafjarðar og Norðfjarðar að staðaldri, m.a. vegna flutnings á afurðum bændanna í Mjóafirði. Nefndin leggur til, að rekstrarstyrkur til Mjóafjarðarbáts verði óbreyttur frá því, sem er á þessu ári, að styrkur, sem veittur hefur verið til vélakaupa, haldist að nokkru leyti, en lækki þó um 10 þús. kr. frá því, sem nú er. En upp í till. n. er tekinn nýr liður, 30 þús. kr., vegna ferða þessa báts milli Norðfjarðar og Seyðisfjarðar. En mikil þörf þykir á því yfir vetrarmánuðina að halda uppi þeim ferðum, þegar vegir eru tepptir vegna snjóalaga. Vestur-Skaftafellssýsla hefur um mörg undanfarin ár notið nokkurs styrks vegna sérstakra erfiðleika á vöruflutningum svo langan veg sem Vestur-Skaftfellingar þurfa að fara til verzlunarstaða. Gert er ráð fyrir því í þessum till., sem hér liggja fyrir, að það framlag verði óbreytt frá því, sem er í fjárl. þessa árs. Hið sama er að segja um framlag vegna vöruflutninga til Öræfa í Austur-Skaftafeilssýslu og um styrk vegna bátaferða á Hornafirði, að n. gerir ráð fyrir, að það framlag haldist óbreytt frá því, sem nú er, og ferðunum verði hagað á sama hátt og verið hefur. Vestmannaeyjar eru mjög illa settar að því leyti, sem snýr að framleiðslu landbúnaðarafurða. Óhjákvæmilegt er fyrir svo fjölmenna byggð sem Vestmannaeyjar eru orðnar að fá mjólkurafurðir fluttar eftir þörfum neytenda í Eyjum. Undanfarin ár hefur verið séð fyrir þeim flutningum á þann hátt að halda uppi ferðum báts, að staðaldri, milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. Á næsta ári verður að sjálfsögðu að halda þeim ferðum uppi á sama hátt og verið hefur, og leggur samvn. samgm. til, að framlag vegna þeirra ferða verði hið sama og nú er veitt samkvæmt fjárl. þessa árs. En eins og kunnugt er, þá er unnið að því að láta smíða sérstakt skip fyrir Vestmannaeyjar og nálægar hafnir, og þegar það skip verður fullbúið og tekið í þjónustu eyjanna, má vænta þess, að þessar bátaferðir leggist niður, Hlutafélagið Skallagrímur í Borgarnesi fékk nýtt skip og vandað á árinu 1956 í sína þjónustu, og heldur það skip uppi daglegum ferðum milli Reykjavíkur annars vegar og Akraness og Borgarness hins vegar. Sótt hefur verið til samvn. samgm. um mjög mikla hækkun á framlagi vegna þessara ferða. Umsókn stjórnar Skallagríms h/f er um 900 þús. kr. framlag vegna ferða skipsins. Hún er rökstudd með því, að í fyrsta lagi reynist halli á rekstri skipsins. í öðru lagi hvíli á hlutafélaginu mikil skuldabyrði vegna stofnkostnaðar, eða hátt á 3. millj. kr., og standi sú skuld í Danmörku. Og í þriðja lagi hafi félagið orðið að ráðast í kaup á gúmmíbjörgunarbátum, sem því hafi verið gert skylt að tilhlutun stjórnarvalda að hafa sem öryggistæki í skipinu, það séu 12 20 manna bátar og kostnaður af því nemi um 150 þús. kr. Á hinn bóginn er á það að líta, að taxtar fyrir vöruflutninga á þessari leið eru mun lægri, en taxtar hjá Skipaútgerð ríkisins. Stjórn hlutafélagsins, sem annast rekstur þessa skips, hefur gert grein fyrir því, að hún hafi oftar en einu sinni farið þess á leit við verðlagsyfirvöldin að fá að hækka taxtana að nokkrum mun og færa þá nær töxtum Skipaútgerðar ríkisins, en nú er og auka tekjur fyrirtækisins á þann hátt. En þessari beiðni hefur fram að þessu verið synjað af verðlagsyfirvöldum, sjálfsagt með það sjónarmið í huga að halda þessum flutningatöxtum niðri og þar af leiðandi koma í veg fyrir verðhækkun þeirrar vöru, sem þannig er flutt. Samvn. telur, að ekki sé hægt að komast hjá því til lengdar að leyfa útgerðarstjórn skipsins að hækka taxta sína að nokkrum mun og færa þá nær töxtum Skipaútgerðar ríkisins, en nú á sér stað. Og með sérstöku tilliti til þess hefur n. talið, að komast mætti af með að hækka styrkinn til Akraborgar um 50 þús. kr., og er till. n. byggð á því. Á Breiðafirði sigla í raun og veru 3 bátar, sem halda uppi samgöngum við strönd Breiðafjarðar bæði að sunnan og norðan. Lagt er til, að svonefndur Langeyjarnesbátur, sem fer ferðir á Skógarströnd og til nokkurra staða í Dalasýslu, haldi óbreyttu framlagi eins og honum er veitt samkvæmt fjárl. þessa árs. Gert er ráð fyrir, að svonefndur Flateyjarbátur á Breiðafirði, sem heldur uppi ferðum á marga staði í Barðastrandarsýslu, fái hækkun á sínu framlagi, sem nemur 10 þús. kr. En n. hefur kynnt sér, að fjárhagur þess útgerðarfélags, sem rekur svonefndan Stykkishólmsbát, stendur mjög höllum fæti, m.a. vegna mikils viðgerðarkostnaðar, sem óhjákvæmilegt var að leggja í nú í haust. Með tilliti til þess leggur n. til, að framlag til þess báts hækki um 100 þús. kr. frá því, sem það er samkvæmt fjárl. þessa árs. Þá hefur n. leyft sér að verða við eindregnum umsóknum, sem fyrir henni lágu um lítils háttar stuðning til bátaferða á Dýrafirði og Arnarfirði, og tekur upp í till. sínar 10 þús. kr. til hvors þeirra. Samkvæmt till. samvn., sem ég hef nú gert grein fyrir í einstökum atriðum, nema framlög til flóabáta og vöruflutninga samtals 3 millj. 78 þús. og 600 kr., og er það 287 þús. kr. hærri fjárhæð, en veitt er í sama skyni á þessu ári.



Herra forseti. Það er rétt, að við sjálfstæðismenn höfum furðað okkur mikið á fjárlagaafgreiðslunni nú, en við 2. umr. var þó nokkuð í vændum, að stjórnarliðið ætti þess enn einhverja möguleika að rétta sig við, og a.m.k. minnir mig, að hæstv. fjmrh. hafi lofað því, að þeir skyldu þó, áður en lyki, koma með sínar till. En hefur hæstv. fjmrh. staðið við það? Það var töluvert meiri móður í hæstv. fjmrh. við 2. umr. en nú og er það ofur skiljanlegt. Í fyrra, þegar fjárl. voru lögð fram, var hæstv. ríkisstj. ekki enn tilbúin með efnahagsmálatill. sínar. Og í haust, þegar fjárl. voru lögð fram eða þegar þing kemur saman, voru till. ekki til, af því að það vantar samráð við stjórnarflokkana. Þegar svo kemur fram undir jólin, eru ekki enn þá till. til, og nú, þegar verið er að ljúka þessari svokölluðu afgreiðslu fjárl., er ekki enn þá lokið athugun hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarflokka á efnahagsmálum þjóðarinnar og hvað til bragðs eigi að taka. Það, sem síðast er svo haldreipið hjá hæstv. fjmrh., er þetta: Ja, enda þótt við séum nú komnir að því að ganga frá hinni svokölluðu afgreiðslu fjárlaga og enda þótt mönnum dyljist þá ekki, að við höfum í raun og veru ekki komið með þær till., sem með réttu er hægt að ætlast til og við í raun og veru lofuðum, þá verða menn þó að gera sér grein fyrir því, að þó að við höfum ekki staðið okkur vel, þá sé ég ekki, að hæstv. stjórnarandstaða standi sig miklu betur, því að ekki er hún farin að koma með till. enn um það, hvernig eigi að afgreiða fjárlög. Því hefur verið haldið hér fram, að það hafi verið auglýst eftir, úr fjmrn., till. í sambandi við afgreiðslu fjárl., og stjórnarflokkarnir hafa auglýst eftir till. frá hv. stjórnarandstöðu. En menn verða að átta sig á því, að í þessum efnum fara menn villir vegar. Það á ekki að auglýsa eftir till. um afgreiðslu fjárl. frá þeim, sem bera ábyrgð á afgreiðslu þeirra, heldur á að auglýsa eftir fjmrh. Hæstv. fjmrh, segir: Það verður tekið eftir því, að stjórnarandstaðan hefur ekki komið með till. um það, hvernig á að brúa það djúp milli útgjalda og tekna, sem stjórnarsinnum og ríkisstj. hefur ekki tekizt að brúa. - Og hann sagðist ekki trúa því, að stjórnarandstaðan ætti ekki enn eftir að koma með till. um þetta, og ef hún kæmi ekki með till. um þetta, þá endaði allt í botnleysu. Þetta voru óbreytt orð hæstv. fjmrh. Ef nú hér eftir koma ekki fram till. frá stjórnarandstöðunni um það, hvernig raunverulega á að brúa djúpið, þ.e.a.s. greiðsluhalladjúpið, sem raunverulega er á fjárlfrv., þá segir hæstv. fjmrh.: Ja, þá lendir allt í botnleysu. - Við vitum þá, að það er í botnleysu, eins og gengið er frá þessu af hæstv. fjmrh. og hv. stuðningsflokkum ríkisstj. En við sjálfstæðismenn höfum marglagt áherzlu á það, að efni málsins er þannig, að það er ekki hægt að ætlast til þess, að stjórnarandstaða, hvorki hér né í öðrum löndum, sem svipað stjórnarfar og stjórnskipun hafa og við, geri till. um, hvernig eigi að afgreiða fjárl., þegar úrræðaleysið hefur ráðið öllu hjá sjálfri ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar. Og við höfum bent á það, að í sumum löndum, sem skyldast stjórnarfar og stjórnskipun hafa og við, hefur ekki stjórnarandstaðan einu sinni leyfi til þess að bera fram till. til breytinga á fjárl. Þar er þetta höfuðverkefni ríkisstj. Hún verður svo að standa og falla með því, hvernig þessar till. og hvernig fjárl. eru gagnrýnd af hálfu stjórnarandstöðunnar og hvaða dóm kjósendurnir fella um stjórnmálaforustuna á hverjum tíma eða þegar þeir hafa aðstöðu til þess. Ég held, að í raun og veru sé naumast hægt að hugsa sér lélegri frammistöðu hjá neinum ráðh. í meðferð nokkurs málaflokks en þessum, sem fer með fjármál og auglýsir stöðugt eftir till. stjórnarandstöðunnar, og ef þær ekki komi fram, þegar á að fara að ganga til síðustu atkvgr., þá lendi allt í botnleysu. Hæstv. fjmrh. sagði: Það er engu leynt við meðferð þessa máls, eins og hún er. Ef fjárlagaafgreiðslunni hefði verið frestað fram yfir áramót, þá var verið að leyna almenning því, hvað verða mundi, því að þá vissi enginn, hvað við tæki. Það er ekkert í þessari fjárlagaafgreiðslu, sem nú fer fram, sem máli skiptir, sem menn hefðu ekki getað gert sér grein fyrir, þó að fjárlagaafgreiðslu hefði verið frestað. Það, sem menn biðu eftir í sambandi við síðustu afgreiðslu fjárl., var meginstefnan í efnahags- og fjármálunum og hvernig ríkisstj., sem lagði fram fjárl. með greiðsluhalla upp á nærri 100 milljónir króna, ætlaði að ráða fram úr þessum vanda. Það var það, sem menn ekki vissu, og það var það, sem menn biðu eftir með mestri eftirvæntingu. Og það er það, sem menn bíða eftir enn að sjá. M.ö.o.: almenningur hefur ekki orðið neins vísari við þá meðferð málanna, sem hér er um að ræða. Hins vegar er það von stjórnarflokkanna, að almenningur misskilji málsmeðferð þeirra þannig, að þeir hafi ekki látið standa upp á sig að afgreiða fjárlög næsta árs fyrir áramótin. Það er engu leynt með þessu, segir hæstv. fjmrh. Hvað segja stjórnarblöðin? Hvað segir blað stærsta stjórnarstuðningsflokksins í morgun? Þjóðviljinn segir þar: „Fjárlagafrv. verður afgreitt án tekjuhalla.“ Hann segir enn fremur, að meiri hl. fjvn. hafi skilað framhaldsnál. í gær og lagt fram brtt. sínar, séu þær bæði við tekju- og gjaldabálkinn og miði við, að fjárl. verði afgr. með 83.6 millj. kr. rekstrarafgangi og 235 þús. kr. greiðsluafgangi. Þetta er það, sem fólkinu er boðað. Það er búið að ganga þannig frá fjárl. Það er enginn greiðsluhalli á þeim, mikill tekjuafgangur. Er þetta ekki nóg? Höfum við ekki staðið okkur vel? Það er ekkert verið að leggja áherzlu á það, að til þess að gera þetta er frestað því, sem máli skiptir. Það, sem hæstv. fjmrh. viðurkennir hér í ræðunni áðan fyrir framan þm., er alveg rétt. Honum dettur ekki í hug að fara að reyna að blekkja þm. í þessu sambandi. En það á að blekkja þjóðina. Það á að leyna þjóðina, það á að svíkjast aftan að þjóðinni í þessu máli eins og öðrum veigamiklum málum hjá hæstv. ríkisstj. Það er þess vegna, sem þessi fjárlagaafgreiðsla verður í sögu þingsins eftir á talin sú aumasta fram að þessum tíma, sem nokkru sinni hefur átt sér stað. Mönnum geta að vísu verið mislagðar hendur við afgreiðslu fjárl. og e.t.v. tekið stefnu, sem eftir á verður talin röng. En fjárlagaafgreiðslan nú byggist á fullkomnu stefnuleysi, úrræðaleysi og þögn fram á elleftu stund, því að því er frestað, sem máli skiptir, og það er gert með þeim stórfurðulega hætti, að það, sem nú á að kalla greiðsluhallalaus fjárl., er það, eins og fram kom hér við 2. umr., að teknir eru út úr fjárl. útgjaldaliðir upp á 65 millj. kr., ekki felldir niður og ekki tekin út öll útgjöldin til þess að greiða niður dýrtíðina í landinu, heldur brot af þeim og partur af þeim. Af hverju þetta brot? Af hverju ekki meira brot? Það er sama stefnuleysið og úrræðaleysið, fálmíð og fumið, en samt skulu fjárl. fram, að nafninu til án greiðsluhalla, og sá boðskapur skal ganga yfir þjóðina, væntanlega í áramótaboðskap þessarar hæstv. ríkisstj.: Fjármálaspekingur Framsfl. og fjármálaspekingur ríkisstj. lét ekki á sér standa. Hann lét afgreiða fjárl. eins og vanalega, og þau voru greiðsluhallalaus. - Þetta verður látið klingja. Hitt má svo bíða, fyrst og fremst fram yfir bæjarstjórnarkosningar. En hvað á þá að gera? Um það er ekkert orð sagt. Um það fær enginn orð að vita, hvorki varðandi útflutningsframleiðslu þjóðarinnar, hvaða ráðstafanir á þar að gera, til þess að brúa bilið, sem enn er í fjárl. og hefur verið dregið út. Stuðningsmenn Framsfl, eru þegar í dag farnir að tala um það hér á götunum á Reykjavík: ja, eftir bæjarstjórnarkosningar verður auðvitað ekkert um annað að gera, en bara að fella gengið. - Þeir eru farnir að tala um það. En það verður auðvitað ekki gert fyrr, en eftir bæjarstjórnarkosningar. Og þá þarf ekki þessa niðurgreiðslu, segja sumir. Þess vegna er þetta ágæt ráðstöfun. Engu skal ég spá um það, hvað verða vill, en eitt er víst og það liggur fyrir, að framan í till. stjórnarinnar í efnahagsmálum og í raunverulega afgreiðslu fjárl. fær þjóðin ekki að sjá fyrr, en eftir bæjarstjórnarkosningar og sveitarstjórnarkosningar, sem nú fara í hönd. Það má mikið bjóða mönnum í þessu landi, ef þetta á að þykja góð og gild vara, og sannast að segja heyrðist það nú ósköp glöggt á hæstv. fjmrh., að honum er farið að skiljast, að hér hefur verið skotið yfir markið, og hér hefur verið gengið of langt. Ég hef sjaldan heyrt hann bljúgari, en í síðustu ræðu hér í ræðustólnum. Ég veit ekki, hvort hann reynir að spenna sig eitthvað upp hér eftir, svona eins og þegar menn eru í andarslitrunum. Þegar gripir eru í andarslitrunum, koma fjörkippir í þá undir lokin. Ég er ekki með þessu að spá því, að hæstv. fjmrh. hrökkvi upp af, ég óska honum alls góðs persónulega og vona, að hann hafi góða jólagleði, en hann er í andarslitrunum í hugskoti manna sem fjmrh., því að enda þótt hann komi til með að sitja áfram eitthvað í ráðherrastól, þá er þessi hæstv. ráðh. búinn fullkomlega að vanrækja meginskyldur sínar sem ráðh. Hann getur þess vegna setið áfram sem ráðh. og fjármálaráðherranefna, en meira getur hann ekki. Það er líka margt annað, sem styður að því, að hæstv. fjmrh. mætti gjarnan taka sér frí frá störfum sem slíkur. Hann leyfir sér að segja hér í síðustu ræðu sinni: Það hefur engin áhrif á málið, hvernig Alþingi afgr, fjárl. Þegar sjálfstæðismenn, minni hl. í fjvn., bera fram till. til lækkunar í ákveðnum tilgangi, þá segir hæstv. fjmrh.: Það hefur engin áhrif á afgreiðslu málsins. - M.ö.o.: hann segir: Þetta verður bara afgr. eins og mér sýnist. Mér er alveg sama, hvernig þetta verður samþ. Það breytir ekki nokkrum sköpuðum hlut, hvort við samþ. þessa till., hvort fjárveiting er hundrað eða hundruðum þús. kr. hærri eða lægri, það kemur ekkert málinu við, það hefur engin áhrif á málið, segir hæstv. fjmrh. Að hugsa sér slíka lítilsvirðingu fyrir þinginu, þegar það er að afgr. fjárl. Og þeir menn eru langt gengnir, sem láta sér verða annað eins og þetta á munni, að það hafi engin áhrif um það, hvað þingið segi í raun og veru um afgreiðslu fjárl., það fari bara eftir því, hvernig honum þóknist að haga málunum, þegar fjárlagaafgreiðslu er lokið. Hæstv. fjmrh. segir: Ja, meiri hl. hefur verið að ræða um það við stjórnina að haga þannig málum, að það verði sparað á þessum lið. Samt sem áður viljum við ekki lækka hann. Nei, nei, því að það hefur engin áhrif, hvað þingið ákveður í þessu sambandi. Nei, þetta tvennt, að ef á síðustu stundu komi nú ekki einhverjar till. frá sjálfstæðismönnum eða stjórnarandstöðunni við afgreiðslu fjárl., þá lendi nú allt í botnleysu, og í öðru lagi hafi það engin áhrif á málið, hvaða till. sjálfstæðismenn bera fram eða hvernig þær verða afgr., - það er ótrúlegt, að jafnþaulreyndum og gömlum þm. og jafnreyndum manni og hæstv. fjmrh. er, skuli verða slíkt á eins og þetta og í ekki lengri ræðu, en áðan var þó flutt og af ekki meiri móði. Ekki var hægt að segja, að hann hefði talað af sér í einhverjum æsingi, það var siður en svo. Þetta er bara svo fast í hugskoti hæstv. ráðh., þessir meingallar á meðferð fjármálanna, að þeir skjótast upp úr honum, án þess að hann hafi áttað sig á því. Hæstv. fjmrh. segir, að tekjuáætlunin sé orðin teygð, - já, hún er orðin teygð, bara held ég yfirteygð. Hvenær höfum við ekki heyrt þetta hjá hæstv. fjmrh. á undanförnum árum, við afgreiðslu fjárl.? Það má ekki fara lengra í að áætla tekjurnar hærri. Þetta er orðið teygt. Ef við lítum á þessi mál á undanförnum árum, kemur í ljós, að á árinu 1956 eru tekjurnar áætlaðar í fjárl. 648 millj., verða 752 millj., eða tekjurnar verða 104 millj. meiri en áætlað var. 1955 eru tekjurnar áætlaðar 513 millj. í fjárl., fullteygðar, að dómi hæstv. fjmrh., reynast svo 646 millj., eða 133 millj. fram úr áætlun fjárl. 1954: 443 millj. kr., fullteygð áætlun að dómi hæstv. fjmrh., verða 551 millj. kr., eða 108 millj. kr. fram úr áætlun. 1953: 418 millj. kr. tekjuáætlun í fjárl. og verða 510 millj., eða 92 millj. kr. fram úr áætlun. Hæstv. fjmrh, hefur alltaf öll þessi ár sagt, að tekjuáætlun væri óvarleg og að hún væri fullteygð. Það verður þess vegna og ber að taka mjög varlega dóm hæstv. fjmrh. í þessu efni. Hitt er svo rétt, að tekjurnar hafa ekki farið eins mikið fram úr áætlun á fyrsta ári hæstv. núverandi ríkisstj., vinstri stjórnarinnar í landinu, og munar þar miklu frá því, sem áður var. Og hæstv. fjmrh. heldur kannske, að það sé búið að teygja svo fjárþol manna í landinu og atvinnuveganna við hálfs annars árs stjórn núverandi hæstv. ríkisstj., að það sé betra að fara hér mun varlegar í þessum efnum, en áður. Að því leyti get ég verið þessum hæstv. ráðh. sammála, að meiri varúðar þurfi að gæta nú í þessum efnum, en áður. Hitt er svo augljóst mál, eins og hv. 2. þm. Eyf. sýndi fram á, að töluverður greiðsluafgangur verður á árinu 1957, þó að hæstv. fjmrh. léti í það skína við fjárlagaumræðuna á sínum tíma, að sennilega, ef ég man rétt, mundi upp á vanta þessar tekjur. Þess vegna er full ástæða til að ætla, enda þótt þessi stjórn fái að sitja við völd næsta ár, að vænta megi töluverðra tekna umfram það, sem nú er áætlað af stjórnarliðinu, og spurningin er þá um hitt, að viðkomandi aðilar, sem fara með ríkisfjármálin og bera ábyrgð á þeim, verða þá að kappkosta meir, en verið hefur, að útgjöldin fari ekki fram úr því, sem áætlað er. Við sjálfstæðismenn teljum því, að okkur sé fullkomlega réttmætt að bera fram viðbótartill. við þessi fjárl. í ljósi þeirrar reynslu, sem fyrir liggur, og þess bezta mats, sem við höfum aðstöðu til að hafa á því, hvað ætla megi tekjurnar, og þar af leiðandi munum við bera fram nokkrar till. til útgjaldahækkunar á fjárl. án þess að bera fram sérstakar till. til tekjuhækkunar. Það væri að vísu hægt að fara sömu leið og hv. meiri hl. fjvn., hækka 170 millj. kr. tekjur um 4–6 millj., 80–90 millj. kr. tekjur á þessum lið um 2-3 millj., 36–37 millj, kr. tekjur á þriðja liðnum um 1 millj. o.s.frv., þetta væri hægt og hægt að ná því marki, sem miðað er við í útgjaldatill. okkar, hvað sem það kann nú að verða, en við teljum það ástæðulaust. En við teljum líka alvarlegt að afgr. fjárl. hér á þann hátt, að það er full ástæða til þess að ætla, að tekjurnar verði umfram það, sem áætlað er, og að núv. hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar fái fé umfram áætlaðar tekjur til að bruðla með. Þessum hæstv. herrum er ekki treystandi til þess. Það er betra að hafa það bundið og fyllilega bundið, sem ætla verður að tekjurnar geti orðið. Mér finnst svo ekki ástæða til á þessu stigi málsins að hafa fleiri orð um þessa hlið afgreiðslu fjármálanna, hina almennu hlið hennar. Það er auðvitað að verða bæði þingheimi öllum og öllum almenningi ljóst, hversu gersamlega er hér farið að öðruvísi, hygg ég, en nokkru sinni áður fyrr og hversu áberandi úrræðaleysi hæstv. ríkisstj. er. Það hefur ekki enn þá verið útbýtt þeim till., sem ég ásamt nokkrum öðrum þm. Sjálfstfl. flyt, en ég mun engu að síður gera þær nú þegar að umtalsefni. Ég vil þá í fyrsta lagi víkja að framlögunum til íþróttasjóðs. Ég hef á undanförnum þingum æ ofan í æ borið fram till. um hækkuð framlög almennt til íþróttasjóðs til þess að mæta hinni miklu þörf, sem fyrir hendi er í raun og veru alls staðar á landinu, og einnig borið fram sérstakar till. um aukin framlög til íþróttaleikvangsins í Laugardal, sem er aðalíþróttaleikvangur landsins. Þetta hefur því miður mætt litlum skilningi, bæði nú upp á siðkastið og eins af fyrrverandi hæstv. ríkisstjórnum, og hef ég í sjálfu sér ekki fram til þessa gert neitt þar upp á milli. Vil ég alveg sérstaklega taka það fram, að þegar svo var komið, að hinn nýi íþróttaleikvangur í Laugardalnum var á s.l. sumri opnaður hér til fyrstu leika, án þess að honum væri fulllokið, þá tók ég það greinilega fram að, að mínum dómi hefði skort á það, bæði fyrr og nú, að nægjanlega mikið fé væri ætlað til íþróttasjóðs og einnig sérstaklega til íþróttaleikvangsins í Laugardalnum. Ég talaði um það þá, að það væri mikið fé, sem á vantaði, að íþróttasjóður gæti staðið við áætlaðar skuldbindingar sínar til íþróttaleikvangsins í Laugardal. Ég var sérstaklega víttur fyrir þetta af hæstv. menntmrh., sem ekki lét sér nægja að láta birta í öllum stjórnarblöðunum stórorðar fyrirsagnir um, að ranghermi mitt og fleipur og ósannindi í þessu máli væri leiðrétt af honum, heldur lét hann einnig birta það í ríkisútvarpinu. Það, sem ég sagði um þetta, var það, með leyfi hæstv. forseta: „Laugardalsnefnd gerði tilraun til þess að fá fjárframlög umfram venju frá bæ og ríki. Bæjarstjórn Reykjavíkur lét ekki á sér standa, þó að fyrri fjárframlög hennar hafi af sumum verið talin eftir. Alþingi féllst ekki á að veita aukaframlag, og á þó íþróttasjóður ríkisins vangoldnar fleiri millj. kr. til þessara framkvæmda.“ Út af þessum ummælum taldi hæstv. menntmrh. sig þurfa að leiðrétta mig, bæði í ríkisútvarpinu og öllum stjórnarblöðunum. Ég hef sem formaður Laugardalsnefndar móttekið á hverju einasta ári frá íþróttanefnd undanfarið yfirlit yfir það, hvernig greiðslur stæðu bæði til íþróttamannvirkisins í Laugardalnum og einnig annarra íþróttaframkvæmda, og hefur ævinlega á þessum yfirlitum verið talið vangreitt og vangoldið svo og svo mikið til Laugardalsframkvæmdanna eins og annarra íþróttamannvirkja. Þessi mál stóðu þannig í júlímánuði í sumar, að þá var hinn ógreiddi hluti íþróttasjóðs orðinn nærri 4 millj. kr. til þessa aðalíþróttaleikvangs landsins, eða 3.7 millj. kr. þann 18. júlí s.l. Hins vegar er það svo, að til þessara framkvæmda hefur íþróttanefnd ríkisins ekki talið sig geta varið nema eftirtöldum upphæðum vegna þess, hve framlögin til íþróttasjóðs hafa verið lág: Árið 1947 106 þús., 1948 94 þús., 1949 50 þús., 1950 40 þús., 1951 100 þús., 1952 420 þús., 1953 70 þús., 1954 110 þús., 1955 120 þús. og 1956 160 þús. 1957 var úthlutað af íþróttanefndinni 200 þús. kr. Nú geta menn gert þetta reikningsdæmi upp við sig, ef þessu á að halda áfram svona, hversu langan tíma það muni taka, að hægt sé að uppfylla það, sem fyrir löngu hefur verið áætlað, að úr íþróttasjóði væru greidd 40% af kostnaði íþróttaleikvangsins, 40%, því að þegar vangoldið er í sumar um 4 millj. kr., þá er rétt að hafa í huga, að síðan var unnið nokkuð á kostnað bæjarsjóðs Reykjavíkur, síðari hluta árs, að þessum framkvæmdum, og nú eru á fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar aftur 2 millj. kr. á árinu 1958 til íþróttaleikvangsins í Laugardal. Og af því mundu 40% gera 800 þús. kr., þannig að ef ekki verður um að ræða önnur og meiri framlög, en undanfarin ár, þá mundi skuldin við íþróttaleikvanginn í Laugardal, sem er aðalíþróttaleikvangur landsins, vera orðin í lok næsta árs nærri 5 millj. kr. Ég tel, að hæstv. menntmrh. sérstaklega hafi haft gullvægt tækifæri til þess að leiðrétta það, hversu réttur annars vegar Reykvíkinga og hins vegar íþróttaæskunnar almennt í landinu hefur verið fyrir borð borinn í þessum málum, og ekki sízt vegna þess, að hann gerði sérstakan reka að því að reka af sér slyðruorðið á s.l. sumri í þessu sambandi. Mér er kunnugt um, að þing Íþróttasambands Íslands gerði ályktanir um það - og þær munu hafa borizt hæstv. ráðh. - að auka stórlega framlögin til íþróttasjóðs. En hvað skeði svo, þegar fjárlögin eru lögð fram? Þá er framlagið til íþróttasjóðs lækkað um 300 þús. kr. Þetta hefur verið leiðrétt, og var lagt til af meiri hl. fjvn., að það yrði aftur hækkað upp í það sama, eða 1 milljón og 600 þús. kr. En við munum nú, sjálfstæðismenn, þm. Reykv., gera tilraun til þess enn einu sinni, hvort ekki á að sýna þá sanngirni af hálfu þingsins að koma hér nokkuð til móts við annars vegar hin gífurlegu framlög Reykjavíkurbæjar og hins vegar íþróttaæskuna, ekki aðeins hér í Reykjavík, heldur á gervöllu landinu. Það eru þegar uppi ráðagerðir og áætlanir um að vígja þennan aðalíþróttaleikvang landsins á næsta vori með allsherjar íþróttamóti, þar sem mæta munu íþróttamenn úr öllum sveitum landsins, og þannig mun það einnig verða í framtíðinni, að um leið og byggðir eru íþróttaleikvangar víðs vegar úti um land, mun þessi leikvangur gegna því hlutverki að vera aðalíþróttaleikvangurinn, þar sem stærstu landsmótin verða háð og þar sem millilandakeppni við aðrar þjóðir mun fram fara. Alþingi á þess enn kost að leiðrétta misfellur, sem átt hafa sér stað, og við leggjum til, að til viðbótar við þessa 1.6 millj. kr. verði ákveðið 2 millj. kr. framlag til íþróttasjóðs til þess að greiða hluta af þeim kostnaði, sem þessum sjóði ber að greiða, til þessa mannvirkis, og er ekki nema lítill hluti af því, því að eins og ég sagði áðan, er skuldin þegar orðin yfir 4 millj. kr. Ég vil alveg sérstaklega mega vænta stuðnings hæstv. menntmrh. við þessa till. okkar eftir það, sem er á undan gengið, og einnig vegna þess, að hann er nú þm. Reykv., og það verður að ætla að a.m.k. þm. Reykv. í stjórnarliðinu reyni þó á einhvern hátt að sýna lit á því að standa með þeim sanngjörnu kröfum, sem fram eru bornar vegna þeirra kjördæmis. En sannleikurinn er sá, að þetta mál, sem hér er fram borið, á ekki aðeins við Reykjavík, heldur allt landið, eins og ég sagði, en á fjöldamörgum öðrum sviðum hefur réttur Reykvíkinga fullkomlega verið fyrir borð borinn við afgreiðslu þessara fjárlaga. Þessi núverandi hæstv. ríkisstj. hefur einkennt sig sem stjórn, sem er sérstaklega óvinveitt Reykvíkingum og hagsmunum þeirra. Hún vinnur sýknt og heilagt að því að gera aðstöðu Reykvíkinga erfiðari, og hún ann þeim ekki sama réttar og öðrum borgurum í þessu þjóðfélagi, og það má mikið vera, ef Reykvíkingar eru svo geðlausir menn, að endalaust geti það gengið svo, að þeir láti ekki hæstv. núverandi stjórnarsinna finna það, að þeir ætlast til þess, að þeir fái að njóta a.m.k. svipaðs réttar og aðrir borgarar í þessu þjóðfélagi, en það sé ekki sýknt og heilagt og í einu og öllu gengið á þeirra rétt. Og a.m.k. vænti ég þess, að þeir kunni að vera þess minnugir við þær kosningar, sem nú fara í hönd, og það er enginn vafi á því, að það er það, sem núverandi hæstv. stjórnarflokkar skilja bezt, þegar kjósandinn lætur til sin heyra. Þetta er ein af þeim till., sem við þm. Reykv. berum fram. Önnur till. er við 17. gr. fjárlaga, en þar er ákveðið framlag 4 millj. kr. skv. 16. gr. laga nr. 42 frá 1957, um húsnæðismálastofnun, byggingarsjóð ríkisins, útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis o.fl. Við höfum borið fram frv., sjálfstæðismenn, um að hækka þetta framlag upp í 12 millj. kr., og mundi það vera lágmark til þess að mæta þeim þörfum, sem fyrirsjáanlegar og augljósar eru, til þess að sveitar- og bæjarfélögin geti unnið sómasamlega að útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, annars vegar Reykjavík og hins vegar aðrir staðir á landinu. Allir bæjarfulltrúar í Reykjavík, hvar í flokki sem þeir eru, stóðu að slíkri ályktun og áskorun og beindu sérstaklega til þm. Reykv. að beita sér fyrir því og í samráði við fulltrúa sveitarstjórna, sem sæti eiga á Alþingi, að þeir freistuðu þess að fá þetta framlag hækkað. Ég leitaði hófanna um það að fá samstöðu við stjórnarflokkana um flutning þessa máls sérstaklega, en fékk ekki áheyrn. Engu að siður tel ég ekki rétt að gefa upp alla von um það, að þessir menn sjái að sér, og við sjálfstæðismenn freistum því að bera fram till. um það, að fyrir utan þetta framlag ákveði Alþingi viðbótarframlag til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis gegn jafnháu framlagi frá sveitarfélögunum, 8 millj. kr., og yrði þá heildarframlagið 12 millj. kr. í samræmi við áskorun bæjarstjórnar Reykjavíkur og eins og ætla má og sýna má fram á að sé það minnsta framlag frá ríkissjóði, ef hann vill viðurkenna skyldu sína til þess að koma til móts við bæjar- og sveitarfélögin til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Í dag eru aðstæðurnar þannig, eins og ég hef áður sýnt fram á, í þessu máli, að á undanförnum þremur árum hefur bæjarsjóður Reykjavíkur varið til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis 341/2 millj. kr., á sama tíma sem Reykjavík hefur fengið frá ríkissjóði í þessu skyni 10 millj. kr. Á enn við svo búið að standa, að í þessu máli eins og öðrum séu Reykvíkingar settir á annan bekk, en aðrir borgarar þessa þjóðfélags? Það er greinilegt, að það verður ofvaxið getu bæjarsjóðs Reykjavíkur að halda þessu máli þannig áfram, og þegar einnig er vitað, að lánsfjármöguleikarnir eru takmarkaðir eða kannske engir til þess að mæta þörfunum, þá er það beinlínis á ábyrgð núverandi hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar, ef komið verður í veg fyrir, að hægt sé að halda áfram þeim áætlunum, sem gerðar hafa verið til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði og fyrst og fremst til þess að rífa herskálana hér í höfuðstaðnum og annars staðar, þar sem þeir enn eru notaðir til íbúðar í landinu. Og vilja hæstv. stjórnarflokkar taka á sig þessa þungu ábyrgð, þverskallast stöðugt við jafnsanngjörnum kröfum og hér eru fram bornar af hálfu þeirra, sem búa í höfuðstaðnum, sem er þó jafnstór hluti og raun ber vitni um af borgurunum í landinu í heild, og einnig þegar haft er í huga, hversu mikill hluti af ríkistekjunum á hverjum tíma er einmitt tekinn af borgurunum í Reykjavík og þeirri atvinnustarfsemi, sem þar fer fram? Ef hæstv. stjórnarlið vill skella skollaeyrum við hverri einustu till., sem hér er fram borin til þess að rétta við aðstöðu Reykvíkinga aðeins til samræmis við aðra, þá mun heldur engum dyljast, að stjórnin hefur beinlínis tekið sér fyrir hendur að mismuna Reykvíkingum miðað við aðra borgara í þjóðfélaginu. Það er alveg rétt, að sumum finnst vera byggt nægilega mikið í þessu landi og of mikið, en ég vil halda því fram, að af öllu því, sem byggja þarf, hvort sem það er mikið eða lítið, er þetta forgangskrafa, að bæjarfélögin og valdhafarnir í þjóðfélaginu beiti fyrst og fremst kröftum sínum, eins og nú standa sakir, til þess að útrýmt verði heilsuspillandi húsnæði, að útrýmt verði herskálunum frá stríðsárunum hér, sem ekki er sök - í þessu tilfelli Reykjavíkurbæjar - að standa enn sem ófullkomið íbúðarhúsnæði, ekki sök Reykvíkinga, fremur en annarra borgara í þessu þjóðfélagi og utanaðkomandi áhrifa, sem engir gátu á sínum tíma fengið við ráðið. Þá vil ég víkja að þriðju till., sem ég flyt einn og varðar ábyrgðir og ábyrgðarheimildir ríkisstj. Ég vék að því við 2. umr. fjárlaga, að ég teldi, að við værum komnir eða þingið væri komið allt of langt á þeirri braut að veita ríkisstj., hverri sem hún væri, stórfelldar heimildir, tugi milljóna króna til þess að takast á hendur ábyrgðarskuldbindingar fyrir hina og aðra aðila í þjóðfélaginu, einstaklinga, félög eða bæjarfélög og hreppsfélög, og mér sýndist, að það væri fullkomin ástæða til, að þessi mál væru tekin fastari tökum, en verið hefur. Fyrir um það bil 8 árum, þá held ég, að ábyrgðarskuldbindingarnar, sem ríkið stóð í af slíkum sökum, hafi verið um 250 millj. kr., en munu vera líklega um 500 millj. kr. í árslok 1955, þ.e.a.s. samkvæmt þeim ríkisreikningi, sem síðast hefur komið út. Síðan hefur stórlega við þetta bætzt, á árinu 1956 og á yfirstandandi ári, og í 22. gr. fjárlaganna núna er ríkisstj. heimilað að taka á sig ábyrgðarskuldbindingar allt að um það bil 80 millj. kr. Ég ætla ekki nú, fremur en á fyrra vettvangi, þar sem ég hef minnzt á þetta mál, að sakast við einn flokk eða einstaka menn, en ég held því fram, að þinginu beri skylda til að taka þessi mál öll traustari tökum, en verið hefur, að á sama hátt og þegar ábyrgðarheimildir eru veittar í sérstökum lögum, þá hefur þingið fjallað um ábyrgðarheimildirnar á venjulegan hátt, við þrjár umr. í hvorri deild, og málið verið athugað í nefndum, að þá beri að setja almenna löggjöf um ábyrgðarskuldbindingar ríkissjóðs og hvernig hátta skal framkvæmdum þessa máls á hverjum tíma. Meðan hins vegar sú löggjöf hefur ekki verið sett, sem ég tel að þurfi að vinna mjög vandlega að, þá sé tímabært orðið nú, að Alþingi samþykki bráðabirgðaákvæði, sem lýtur að nokkru frekari afskiptum þingsins af þessum málum í framkvæmd, en verið hefur. Ég leyfi mér þess vegna að flytja brtt. við 22. gr., þar sem margvíslegar heimildir eru veittar af ríkisstj., að við hana bætist ákvæði til bráðabirgða, svo hljóðandi: Ábyrgðarheimildir samkv. fjárlögum má ríkisstj. ekki nota nema að fengnum till. fimm manna nefndar, sem kosin skal í sameinuðu Alþingi, þar til sett verða almenn lög um ábyrgðir ríkissjóðs og heimild ríkisstj. til að takast á hendur ábyrgðarskuldbindingar fyrir ríkissjóð. Það hefur verið ákvæði í fjárlögunum, bæði fyrr og nú, sem átt hefur að veita nokkuð svipað aðhald til bráðabirgða, meðan löggjöf hefur ekki verið um það sett á öðrum sviðum, eins og t. d, það, sem nú er í 25. lið 22. gr., að ríkisstj. er heimilt að ákveða, að fjölgun starfsmanna ríkis og ríkisstofnana skuli vera háð samþykki fjármálaráðherra, þar til sett verða lög um ráðstafanir til þess að draga úr kostnaði við opinberan rekstur. Þetta hefur staðið áður. Nú hefur verið flutt á þinginu frv. að slíkri löggjöf, og ég tel, að þetta bráðabirgðaákvæði hafi vissulega minnt á mjög verulega og mikla þörf, sem þarna var fyrir hendi, og eins muni verða, ef þingmenn fallast á samþykkt slíkrar till. sem þessarar, hún geti þegar veitt nokkru meiri afskipti sjálfs Alþingis af framkvæmd málanna, sem ég tei ekki að neinn þurfi að sakast um eða til sín að taka, hvað þá sem nokkurt vantraust, heldur að þetta sé eðlileg skipan málanna, en til bráðabirgða, þangað til traustari meðferð þessa máls í heild verður upp tekin, því að ég fæ ekki betur séð, en að alveg á sama hátt og það þykir hæfa og vera rétt í einstökum veigamiklum málum, að sett sé löggjöf, sérstök löggjöf um ríkisábyrgðir í tilteknum tilfellum, þá sé eins rétt, að það sé sett almenn löggjöf, sem skapar þann almenna ramma í löggjöfinni, sem fara beri eftir, þegar sérstök og tiltekin löggjöf hefur verið sett um málið. Ég vona, að hv. þm. taki vel þessari vísbendingu, og vildi mega vænta þess, að slík till. eins og þessi næði fram að ganga. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Öllum þessum till. verður útbýtt, eins og ég sagði, þó að útbýting hafi ekki enn fram farið.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. gerði ég nokkra grein fyrir skoðun minni á þeirri stefnu, sem fram kæmi í þessu frv., og fjármálaástandinu yfirleitt. En þó að það hafi að engu leyti breytzt, síðan sú umr. fór fram, ætla ég ekki að fara neitt að ítreka af því, sem ég sagði þá, eða fara inn í almenna umræðu um frv. í heild sinni, en segja hér fáein orð út af tveimur atriðum. Það er þá í fyrsta lagi brtt., sem ég flyt á þskj. 199, VIII., um nokkra hækkun á framlagi til Skagastrandarhafnar. Svo undarlega hefur við brugðið, að hv.fjvn. flytur till. um, að það skuli einungis borga til þessarar hafnargerðar 50 þús. kr. á árinu 1958, og samkv. upplýsingum hv. frsm. meiri hl. var svona lág fjárveiting ætluð vegna þess, að höfnin átti svo lítið inni í ríkissjóði, einkum vegna þess, að það hafði verið varið til dýpkunar meðfram bryggjunum á s.l. sumri 360 þús. kr. og það lánað til bráðabirgða úr hafnarbótasjóði og lagt fram frá vitamálaskrifstofunni. Nú hefur sú breyting á þessu orðið, að eins og ég upplýsti hér við 2. umr. og hæstv. sjútvmrh. hafði sagt mér, þá var gert ráð fyrir því, þegar þetta verk var hafið, að Síldarbræðslur ríkisins borguðu það að meiri hluta til og höfnin að einhverju leyti. Nú hefur sjútvmrn. staðfest þetta, og einnig hefur vitamálaskrifstofan með bréfi staðfest, það sömuleiðis, að lagt er til, að þessi upphæð skiptist þannig, að Síldarbræðslur ríkisins borgi 2/3 af upphæðinni, eða 240 þús., og hitt færist á höfnina, 120 þús. Náttúrlega má segja, að það skipti kannske ekki öllu máli í raun og veru, hvort það eru Síldarbræðslur ríkisins eða höfnin, sem greiðir svona framkvæmd, því að hvort tveggja eru ríkisfyrirtæki, síldarbræðslurnar eru, eins og vitað er, eign ríkisins og Skagastrandarhöfn er þannig, að það má heita ríkisfyrirtæki. En ég get ekki unað því, að það sé svo langt gengið, að það sé alveg skorið niður framlag til hafnarinnar af þessum orsökum ofan í 50 þús. kr. Þess vegna hef ég flutt hér brtt. og einungis um það, að þetta sé hækkað upp í 150 þús. kr., sem er náttúrlega alls ófullnægjandi til þess, sem þarna þarf að gera. Ég hef með bréfi sent hv. fjvn. skýrslu um það og áætlanir frá vitamálastjórninni um það, hvað þarna þurfi að gera, og það er nú hvorki meira né minna en það, sem þarna er áætlað, að það, sem þurfi að gera, kosti 2 millj, 560 þús. Þar af er að vísu meiri hluti viðbætur, en um það bil milljón í kostnaði er viðgerðir, sem er alveg óumflýjanlegt að gera til þess að tryggja þau mannvirki, sem búið er að setja þarna upp og áætlað er að þurfi að vinna fyrir á næsta sumri. Nú er það vitað, að svona fyrirtæki eins og Skagastrandarhöfn hefur ákaflega litla möguleika til lánsfjárútvegunar, og ef ekki er hægt að fá þar aðstoð frá ríkisins hálfu, þá eru möguleikarnir til þess mjög litlir, en þarna eru í veði miklu meiri fjármunir í þessu mannvirki, en þessu nemur. Ég vil þess vegna mega vænta þess, að þessum upplýsingum fengnum, að hv. þm. geti fallizt á þessa litlu brtt., sem ég flyt í þessu skyni. Að öðru leyti skal ég ekki um það fjölyrða. En um leið vil ég hér segja fáein orð út af tillögum hv. samvn. samgm., sem ég er í, en ég hef skrifað undir nál. hennar með fyrirvara, ekki af því, að ég álíti fært að óbreyttu skipulagi að halda uppi þessum bátaferðum, sem þarna er um að ræða, en eins og kunnugt er, var fyrir 2 árum samþykkt hér á Alþ. að skipa mþn. til þess að gera tillögur um breytingu á skipulagi á strandferðunum yfirleitt, og þessar sífelldu hækkanir, sem eru á því sviði, eru orðnar þannig, að ég get ekki leynt því, að mig hryllir við því ástandi að hækka þetta alltaf sí og æ frá ári til árs. Samkv. þessum tillögum er það hvorki meira né minna en í 19 liðum, sem þessar bátaferðir eru, og það er komið í það ástand, að það eru flóabátar til afnota fyrir allar sýslur í landinu nema þrjár, og þær þrjár sýslur, sem engin afnot hafa af þessum flóabátaferðum, eru Húnavatnssýslur og Norður-Þingeyjarsýsla. Alveg hringinn í kringum landið - alls staðar annars staðar - eru einhverjir flóabátar í gangi með síhækkandi kostnaði. Þá má náttúrlega segja um fjórðu sýsluna, sem er Rangárvallasýsla, að hún hafi þarna sáralítil afnot af, en hún hefur þó gagn af mjólkurflutningum, sem flóabátur flytur milli lands og Vestmannaeyja. En þessi kostnaður er í raun og veru að nokkru leyti mælikvarði á þá óhóflegu dýrtíðaraukningu, sem hefur gerzt síðustu tvö árin og aldrei hefur farið eins hratt á undanförnum árum, því að samkv. fjárlfrv. fyrir árið 1956 voru til þessara flóabáta áætlaðar 1.700 þús. kr., en núna er það komið yfir 3 millj., sem þýðir, að það er 76% hækkun á þessu á tveimur árum. Nú vil ég segja það, ekki einasta um flóabátana, heldur líka strandferðaskipin yfirleitt, að ég sé ekki nokkra skynsemi í því að láta allan þann kostnað og kostnaðarauka, sem við þetta er, falla með sívaxandi þunga á ríkissjóð og innheimta það með sköttum og jafnframt séu ekki hækkuð nein farmgjöld, sem hafa ekki verið hækkuð mjög lengi, í stað þess að láta þessa starfsemi að sem allra mestu leyti, - það er náttúrlega ekki hægt alveg, maður getur aldrei búizt við því, - en meira en verið hefur, standa undir sér með því, að farmgjöldin séu hækkuð. Það álítur líka forstjóri þessarar stofnunar mjög sanngjarnt og eðlilegt, en segir, að verðlagsyfirvöldin hafi alveg neitað því að fá þarna hækkun á. En þegar svo er komið, að til strandferða, að flóabátunum meðtöldum, er ætlað á þriðju milljón hærra, eins og er í þessu frv., - á þriðju milljón hærra, en til allra þjóðvegalagninga um allt land, þá þykir mér vera komið út í svo miklar öfgar, að ég sé ekki, hvernig á að halda þeirri starfsemi áfram. Það, sem verður að gerast í því sambandi, er það, að það þarf að breyta þarna verulega um skipulag á. En það geta allir menn séð, að ein þingnefnd, eins og hv. samvn. samgm., verður að taka þetta eins og það kemur fyrir og getur ekki annað, en lagt þær tillögur til, sem hún hefur þó mjög dregið úr, samkv. því, sem sótt hefur verið um. Ég vildi skýra frá því, að minn fyrirvari undir nál. er byggður á þessari skoðun, en ekki fyrir það, að ég sé í raun og veru í einstökum atriðum á móti þeim tillögum, sem hér hefur verið mælt fyrir af form. og frsm. hv. samvn. samgm. Að öðru leyti skal ég ekki fara hér neitt inn á það að fjölyrða um frv, og láta þetta að þessu sinni nægja, en seinna í kvöld kann að vera, að ég segi fáein orð um brtt., sem ekki er komin fram eða ekki er búið að útbýta.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við frv. til fjárl, á þskj. 199, sem er sú XV. þar í röðinni, og vildi segja um hana nokkur orð, þó að ekki þurfi þar langt mál við. Í lögunum um ferðaskrifstofu ríkisins frá 1947 mun ákveðið, að heimilt sé að greiða úr sérleyfissjóði þann halla, sem verða kann af rekstri ferðaskrifstofu ríkisins. Fyrst í stað var heimildin notuð, og samkv. athugun standa þessi mál nú svo sem hér segir: Halli ferðaskrifstofunnar var fullgreiddur úr sérleyfisgjaldasjóði til ársloka 1951 og þó aðeins betur. Á árunum 1952 –56, að báðum meðtöldum, var hallinn á ferðaskrifstofunni samtals kr. 902.685.30, en sú upphæð hefur enn þá ekki verið greidd úr sjóðnum, það sem bezt er vitað. Í sérleyfisgjaldasjóði voru um áramót s.l. kr. 1.426.778.00 sem innstæður í bönkum. Sérleyfisgjaldasjóður er þannig til kominn og fær tekjur sínar á þann hátt, að með lögum er sérleyfishöfum skylt að greiða svokallað sérleyfisgjald, sem er 3% af seldum farmiðum. Samkv. lögunum um skipulag fólksflutninga með bifreiðum skal þessu gjaldi aðallega varið til að greiða kostnað við eftirlit og stjórn fólksflutninga með bifreiðum svo og til byggingar afgreiðslustöðva fyrir sérleyfisbifreiðar, enda komi ríkisstj. og sveitarstjórnir sér saman um fjárframlag í þessu skyni. Töluvert hefur verið gert að því á undanförnum árum ýmist að lána eða veita styrki úr sjóðnum til veitinga- og gistihúsa, þótt heimild til þess sé hvergi skýr í lögum. Til dæmis mun fyrrv. samgmrh. hafa veitt úr sjóðnum til þessa um 200 þús. kr. árið 1956, og á þessu ári mun vera búíð að láta um 230 þús., kr. í sama tilgangi eða fyllilega það, sem eftir varð af tekjum sjóðsins á s.l. ári, þegar greiddur hafði verið kostnaður á því ári við eftirlit og stjórn fólksflutninga með bifreiðum, eins og skipulagslögin gera ráð fyrir. Þar sem nú er vel á rekspöl komið, að því nauðsynjamáli verði hrundið í framkvæmd, að byggð verði afgreiðslustöð í Reykjavík fyrir sérleyfisbifreiðar, hópferðir, vöruflutninga o. fl., eru það eindregin tilmæli Félags sérleyfishafa til hæstv. fjvn. Alþ., að sérleyfisgjaldasjóður verði undanþeginn þeirri kvöð að greiða halla ferðaskrifstofunnar nú og framvegis og að sú upphæð, sem fallin er nú þegar í gjalddaga, verði ekki tekin úr sjóðnum. Þessari ósk Félags sérleyfishafa sá hv. meiri hl. fjvn, sér ekki fært að verða við, og þess vegna er brtt. þessi flutt. Flutning till. þessarar ber þó ekki að skilja sem andúð gegn starfsemi ferðaskrifstofunnar, nema síður sé. Hér er einungis farið fram á, að sama ástand ríki í þessum málum um greiðslur úr sjóðnum og ríkt hefur frá árslokum 1951, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara frekari orðum um tillöguna. Hún er lítil í sniðum og auðvelt að sjá, hver tilgangur hennar er. Ég vænti að lokum stuðnings hv. alþm. við tillöguna til framgangs því, sem ég hef hér á drepið



Herra forseti. Ég vil aðeins með fáum orðum gera grein fyrir nokkrum tillögum, sem ég ber fram á þskj. 199. Þær eru 4 talsins og þó í rauninni ekki nema 3, því að 1. og 2. tillaga heyra saman, þannig að aðra leiðir af hinni. Ein af þessum tillögum er í hækkunarátt. Það er till., sem ég flutti við 2. umr. og tók þá til baka og flyt nú enn. Hún fjallar um, að rekstrarstyrkur til St. Jósefs-spítalanna verði hækkaður úr 525 þús. upp í 750 þús. kr. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þá till., því að eins og ég sagði, þá gerði ég grein fyrir henni við 2. umr. Ég vil aðeins taka það fram, að mér þykir það illt, ef hv. þingheimur hefur ekki skilning á þörfum annarra sjúklinga en þeirra, sem eiga því láni að fagna að komast í landsspítalann, þar sem ekkert er til sparað og hverri ósk um aukinn kostnað fullnægt. Í St. Jósefsspítölunum dveljast um 200 sjúklingar dag hvern. Til þeirra hefur opinber styrkur veríð klipinn við nögl og talinn eftir til þessa, og auðvitað bitnar það á sjúklingunum fyrst og fremst. Þetta þarf að laga og leiðrétta, og í þá átt miðar þriðja till. mín á þskj. 199. Ég flyt tvær till., sem miða í lækkunarátt, og vil nú fara um þær örfáum orðum. Fyrri till. er þess efnis, að 9. liður í 10. gr. falli niður, en það er skrifstofa fastafulltrúa Íslands hjá NATO. Ísland hefur í París ekki eitt sendiráð, heldur tvö. Kostar annað þeirra á aðra millj. kr. á ári. Hitt sendiráðið, sem heitir: skrifstofa fastafulltrúa Íslands hjá NATO, kostar þjóðina liðlega hálfa milljón. Er gert ráð fyrir því í fjárlfrv., að kostnaðurinn hækki nú um tæpar 48 þús. vegna sívaxandi dýrtíðar í Frakklandi, eins og það er orðað. Ég hef heyrt marga og þ. á m. ekki svo fáa hv. alþm. halda því fram, að engin þörf væri á að hafa tvö sendiráð í París, eitt gæti sem bezt annað störfum beggja. Mín sannfæring er sú, að þetta sé rétt. Það er hrein sóun á verðmætum að halda uppi tveim sendiráðum í sömu borg eða sama landi. Stjórn fámennrar þjóðar á ekki að leyfa sér slíkt, og sízt af öllu getur stjórn hinna vinnandi stétta látið það viðgangast. Í þessu tilfelli er verið að skattleggja þjóðina um hálfa milljón króna að þarflausu. Ég veit ekki sönnur á því, en heyrt hef ég, að í því Parísarsendiráðinu, sem árlega sogar til sín á aðra millj. kr. frá íslenzkum almenningi, séu störfin unnin af einni franskri stúlku. Ég hef aldrei komið í þetta sendiráð, en einhverjir hv. alþm. munu hafa komið þar og geta borið um, hvort þetta sé rétt. En hvað sem um það er, þá eru tvö íslenzk sendiráð í sömu borg hreinasta háðung. Því legg ég til, að kostnaðarsama sendiráðinu verði falin störf beggja og 58.6924 kr. þannig sparaðar. Þeim krónum má sannarlega verja betur. Síðari lækkunartillaga mín fjallar um ríkislögregluna á Keflavíkurflugvelli. Í fjárlfrv. er gert ráð fyrir rúmlega 3 millj. kr. fjárveitingu til ríkislögreglu á Keflavíkurflugvelli. Ókunnugir hljóta að reka upp stór augu, þegar þeir heyra þetta. Ekki er tollgæzla á vellinum með í þessu, því að henni er annars staðar í frv. ætluð tæp 1 millj. kr. Ríkislögreglukostnaður á Keflavíkurflugvelli er viðlíka hár og framlag ríkissjóðs til löggæzlu í Reykjavík. Ef finna ætti út með samanburði við Reykjavík tölu íslenzkra manna á þessum flugvelli og miða við lögreglukostnað á báðum stöðum, þá kæmi út, að um 15 þús. Íslendingar dveldust á vellinum að staðaldri. Ég veit ekki, hve margir þeir eru í rauninni, en efast um, að þeir séu meira en 1.500 talsins, svo að mikið er þarna i borið um lögregluvernd. Ég lít svo á, að kostnaðarliðurinn ríkislögreglan á Keflavíkurflugvelli nái engri átt, og legg til að kostnaðurinn sé lækkaður um þriðjung. Mun samt sem áður fullvel séð fyrir nauðsynlegri löggæzlu þar. Ég flyt aðeins þessar tvær brtt. um lækkun á útgjöldum ríkissjóðs á næsta ári. Ég flyt þær, þótt ég geri tæpast ráð fyrir, að þær verði samþ. Lækkunartillögurnar hefðu mátt vera fleiri og koma fyrr fram í umr., en áhuginn á slíku virðist ekki mikill þessa stundina hjá meiri hl. hv. þingheims. Að mínu áliti hefði vel mátt lækka kostnað vegna þátttöku í alþjóðaráðstefnum um nokkur hundruð þúsundir króna öllum að skaðlausu. Það hefði mátt draga örlítið úr kostnaði við ríkislögreglu í Reykjavík. Þá þætti mér ekki ólíklegt, að minnka mætti nokkuð hinn geipilega skrifstofukostnað flugmálastjórnar, eins og hann er uppfærður í frv. Kennslumál eru viðkvæm, þegar um lækkun á kostnaði er að ræða. Námsstjórastöðurnar eru af mörgum taldar meira til skrauts en gagns og mættu þá gjarnan leggjast niður. Þessar stöður skipa nú mikilhæfir menn, sem vafalítið ynnu þó meira gagn sem skólastjórar eða yfirkennarar. En það er til lítils að telja upp fjárlagaliði, sem unnt væri að lækka, úr því að það verður ekki gert. Ég stend í þeirri meiningu, að þjóðin ætlist til þess af hæstv. ríkisstj., að hún beiti sér fyrir sparnaði í ríkisrekstrinum og niðurskurði þeirra útgjalda, sem óþörf eru. En mér finnst hæstv. ríkisstj. enn ekki nógu mikilvirk í þessu efni. Ég veit þó, að hv. þm. Alþb. hafa beitt sínum áhrifum í þessa átt, bæði í hæstv. ríkisstj. og í hv. fjvn., og orðið nokkuð ágengt. En betur má, ef duga skal. Sparnaður í ríkisrekstri er eitt af áhugamálum hæstv. ríkisstj. Enn þá hefur hún ekki nema að mjög litlu leyti framkvæmt það áhugamál. Það þarf þó senn að fara að gerast. Það er góðra gjalda vert, að nú er fram komið frv. til laga um ráðstafanir til að draga úr kostnaði við opinberan rekstur. Það felur í sér ákvæði, sem miða að því að koma í veg fyrir óþarflega fjölgun starfsmanna ríkis og ríkisstofnana. Er það út af fyrir sig mikilvægt spor. En það þarf líka að skrúfa niður, þar sem hægt er, og það hefði mátt gera betur, en gert var í sambandi við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. að mínum dómi.



Herra forseti. Ég vildi mega byrja á því, að ég á hér á þskj, 206 eina brtt. um það að hækka tillag til verzlunarskólans frá því, sem er í fjárlagafrv. Hlutfallið á milli verzlunarskólans og samvinnuskólans hefur undanfarin ár verið 1 á móti 3. Nú er svo komið, að verzlunarskólanum eru ætlaðar 440 þús. kr. og samvinnuskólanum 320 þús. kr. í till. meiri hl. fjvn, Það hefur á undanförnum árum jafnan verið farið fram á það, að styrkur til þessara tveggja skóla á hvern nemanda væri hinn sami. Nú hefur því verið haldið fram og ef til vill að nokkru leyti með réttu, að samvinnuskólanum beri tiltölulega hærri styrkur vegna þess, að hann sé nú orðinn heimavistarskóli, en samkvæmt þessum till. fær samvinnuskólinn nú 5.000 kr. á hvern nemanda, á sama tíma og verzlunarskólinn fær 1.300 kr. á hvern nemanda. Þessi mismunur er orðinn svo gífurlegur og óréttlátur, að Alþingi ætti að sjá sóma sinn í því að leiðrétta þetta. Eins og till. mín er, að verzlunarskólinn fengi 825 þús. á móti 320 þús. til samvinnuskólans, væri hlutfallið þannig, að verzlunarskólinn fengi 2.500 kr. á nemanda, en samvinnuskólinn 5.000 kr. á nemanda, og mundu margir hyggja, að þessi mismunur væri nægilegur til þess að vega á móti því, að samvinnuskólinn er nú orðinn heimavistarskóli. Ég flyt ekki þessa till. til þess að reyna að rýra hlut samvinnuskólans, síður en svo, en mér finnst það vera ranglæti að gera svo, eins og hér er gert, upp á milli tveggja alveg hliðstæðra skóla. Ég er að vísu ekki mjög bjartsýnn, að þessi till. nái fram að ganga, en ég taldi sjálfsagt, að hún kæmi fram, til þess að vakin væri athygli á þessu ranglæti, sem hér kemur fram. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að frv. það, sem hér liggur fyrir, mundi mörgum þykja með nokkuð undarlegum hætti. Ja, ég verð að segja, að það er ekki furða, þó að maðurinn hafi fundið til þess, að einhverjum mundi þykja frv., sem hér er lagt fram, með dálítið undarlegum hætti. Hann sagði, að þó að þessar 65 millj. kr. væru teknar út úr frv., sem væru ætlaðar til dýrtíðarráðstafana, þá væri ekki ætlunin, að dýrtíðarráðstöfunum væri hætt að svo miklu leyti, sem ekki verða tök á að standa undir þessum útgjöldum að óbreyttu. Af þessu mætti ráða, að það sé meining ríkisstj. að reyna að róa eins lengi og hún getur með þessar 40 millj. í dýrtíðaruppbætur, sem n. hefur skilið eftir á frv., en mér telst til, að það mundi endast stjórninni í fjóra mánuði. Hv. frsm. talaði mjög borginmannlega um þann sparnað, sem stuðningsflokkar ríkisstj. hefðu sýnt í meðferð fjárlaganna, og sparnaðurinn er 21/2 millj. kr. Ekki var það lítið af 800 millj. kr. fjárlögum. Það má segja, að af nokkru sé að státa. En hann gat þess ekki í sömu andránni, að margfaldar útgjaldatillögur á við þessa fjárhæð hefðu verið fram bornar af þessum stuðningsmönnum stjórnarinnar um sama leyti, og svo sagði hann í sambandi við þessar 65 millj. kr., sem þeir taka út af fjárl., að þetta væri nú að vísu ekki sparnaður að taka út þessar 65 millj. kr. Það er ekki að furða, þótt hann þyrfti að skýra það fyrir hv. þm., að þetta væri nú í rauninni ekkí sparnaður, þótt það væri tekið út af fjárl. Mér finnst það raunar furðulegt, að hann skuli afneita þessari fjöður í sparnaðarhattinn, því að svo virðist sem þessi fjöður hafi þó hreinsað úr hálsinum kökkinn, sem mest stóð í stjórnarliðinu. Hæstv. fjmrh. bar fram sína gömlu spurningu, þegar hann talaði hér í kvöld: hvernig vilja sjálfstæðismenn afgreiða fjárl.? Það er mikið um þetta spurt, hvernig sjálfstæðismenn vilji afgr. fjárl., og það er ekki að furða, þó að ráðh. og stjórnarliðið spyrji um þetta, því að síðan 10. okt. og til þessa dags hefur stjórnarliðið með hæstv. ráðh. í broddi fylkingar ekki fundið neina leið til þess að brúa bilið, sem er á fjárl., og það má segja, að hæstv. fjmrh. hafi gefizt upp við þetta verk á mjög ömurlegan hátt. Ég vil nú spyrja: Til hvers eru þessir menn að taka að sér stjórn landsins, ef þeir geta ekki sjálfir ráðið fram úr þeim vandamálum, sem þeir hafa tekið að sér? Sjálfstæðismenn eru reiðubúnir að leysa vandamál efnahagsmálanna, ef þeim verður það falið eða ef hæstv. ríkisstj. vill viðurkenna formlega uppgjöf sína og vanmátt til þess að stjórna landinu og ráða fram úr þeim vandamálum, sem við er að stríða. Mér þykir leitt, að hæstv. fjmrh. er ekki í salnum, vegna þess að mig langaði til þess að víkja til hans nokkrum orðum. Eysteinn Jónsson hefur nú verið fjmrh. í þessu landi í 12 ár, að vísu ekki samfleytt, en lengur en nokkur annar maður hefur haft á hendi stjórn fjármála á Íslandi. Það mætti því ætla, að hann hefði meiri reynslu í því, en nokkur annar maður, að fást við þessi mál. Hann er glöggur maður og greindur, enda venjulega varfærinn í slíkum málum, ef flokkahagsmunir villa honum ekki sýn. En það getur nú komið fyrir hann eins og marga aðra góða menn. Enginn maður hefur verið jafndásamaður af málgögnum flokks síns og Eysteinn Jónsson, sem jafnan hafa talið hann mesta fjármálasnilling þjóðarinnar. Enginn nema hann í þeirra augum getur farið með fjármál ríkisins, svo að vel fari, eða fetað hina réttu braut í þessum vandasömu málum. Fáum mönnum hefur verið hampað jafnmikið fyrir viturlega fjármálastjórn á undanförnum árum. En þrátt fyrir allt þetta mikla hól er fjmrh. sýnilega að missa tökin á sjálfum sér, síðan hann gekk í björg með kommúnistum. Varfærni hans og glöggskyggni virðist nú með öllu horfin. Hann gengur um þögull og þungbúinn, eins og hann sé undir fargi eða undir valdi einhvers dávalds, sem hafi ósýnilegt vald yfir honum. En stundum örlar þó á hans gamla varúðartón, sem að vísu nú hljómar aðeins sem hversdagslegur barlómur. En þá rís dávaldurinn upp og klappar á öxlina á honum og segir, að þetta sé nú ekki eins slæmt og hann heldur, og hæstv. fjmrh. róast þá og heldur áfram sinni krossgöngu. Þeir, sem starfað hafa með honum, hafa kunnað að meta það, sem hann hefur til brunns að bera, og harma nú einlæglega að sjá, hvert hlutskipti hans er orðið í þeim óholla félagsskap, sem hann hefur verið í um sinn. Ógæfan hefur setzt í götu hans, og hún hefur búið honum hlutskipti, sem fáir trúðu að hann mundi hljóta. Eftir 12 ára fjármálastjórn, sem að vísu er ekki hafin yfir gagnrýni, en hefur þó verið mörkuð að verulegu leyti af ákvörðunum, sem hann eftir beztu vitund taldi réttar, hefur nú hent hann það óskiljanlega lánleysi að leggja fram við 3. umr. á Alþingi herfilegustu og háðulegustu fjárl., sem Alþingi hefur nokkurn tíma verið beðið um að samþykkja. Þannig endar oft ferill merkra manna og jafnvel mikilla þingskörunga, þegar þeir af pólitísku ístöðuleysi ganga til samstarfs við erkióvini sína og lúta þeirra leiðsögn gegn samvizkunnar og skynseminnar mótmælum. Hann byrjaði á því í upphafi þings, eins og kunnugt er, að leggja fram fjárl. með 71 millj. kr. halla. Það var fyrsta áfallið. Ég hygg, að Eysteini Jónssyni hafi aldrei komið til hugar, að það ætti fyrir honum að liggja að leggja fram á Alþingi fjárl. með slíkum greiðsluhalla. Þegar hann hélt ræðu sína á þinginu 16. okt. s.l. um fjárl., var tónninn mjög aumur, svo að vægt sé til orða tekið, Hann sagði sér til afsökunar m.a.: „ Ríkisstj. hafði ekkert tækifæri til að ráðgast við stuðningsflokka sína á Alþ. um fjárlagafrv., áður en það væri lagt fram.“ Það var sem sé aðalástæðan hjá hæstv. fjmrh. fyrir því, að hann leggur fyrir þingið frv. með 71 millj. kr. greiðsluhalla, að hann hefur ekki haft tækifæri til að tala við stuðningsflokka sína um málið. En látum það gott heita. Síðan 16. okt. og til þessa dags er nú liðið á þriðja mánuð. Á þessum tíma hlýtur hann að hafa haft tækifæri til þess að tala við stuðningsflokka sína, og eftir því sem ég hef heyrt, hefur hann setið á löngum ráðstefnum með þeim. En hver er árangurinn? Árangurinn er enginn. Eftir allan þennan tíma geta þeir ekki fundið lausnina á því, sem hæstv. ráðh. hafði ekki getað lagfært, af því að hann hafði ekki getað talað við fylgismenn sína. En hæstv. félmrh. hélt líka ræðu 16. okt., og hann sagði m.a.: „Þeir flokkar, sem að stjórninni standa, munu áreiðanlega verða sammála um það og sjá örugglega um, að fjárl. næsta árs verði afgreidd frá þinginu greiðsluhallalaus.“ Þetta hefur þeim nú tekizt, því að eins og hæstv. félmrh. segir, kemur ekki til mála annað en „við“ afgreiðum frv, hallalaust frá þinginu. Og skoðum til, nú er þessi vandi leystur. En hann segir enn fremur: „Það er kunnugt, að fjmrh. Eysteinn Jónsson gætir jafnan fyllstu varfærni.“ Já, við getum víst tekið undir það líka. Það má segja, að þetta er ekki ljótur vitnisburður frá slíkum manni. Hæstv. fjmrh, sagði meira 16. okt. Hann sagði m.a.: „Og svo kemur í ljós, eins og ég sagði, að tekjur hafa brugðizt verulega á þessu tímabili (þ.e. frá janúar til ágúst) og útlit er mjög alvarlegt.“ Og enn segir hann: „Er nú raunar þegar fyrirsjáanlegt, að greiðsluhalli verður hjá ríkissjóði.“ Ég vil nú gjarnan spyrja: Er þetta aðeins barlómur? Er hann að haga sér hér eins og góður bóndi, sem kann að berja sér? Ég skal engan dóm leggja á það, enda var ég jafnnær eftir þær upplýsingar, sem hæstv. ráðh. gaf hér í deildinni í kvöld einmitt um þetta efni. Ég var sem sagt jafnnær eftir skýringar hans. En eftir að hæstv. fjmrh. hafði málað ástandið svo dökkum litum eins og hann gerir í þessum setningum, þá kom hæstv. félmrh. á eftir með sína ræðu, klappar á öxlina á fjmrh. og segir m.a.: „Ég bíð rólegur, að reynslan skeri úr um það, hverjar verði tekjur þessa árs, um það er lýkur. Mætti þá svo fara, að rekstrarhalli fjárlagafrv. væri til muna minni orðinn undir áramótin, en hann er nú talinn.“ Og svo segir hann enn fremur: „Mætti að skaðlausu skera nokkuð niður útgjöld fjárlaganna.“ Já, þá komum við brátt að því, það er niðurskurður kommúnista á fjárlögunum til þess að nema burt greiðsluhallann. Ég kem að því seinna. Hér virðast koma fram greinilega tvær stefnur hjá ríkisstj. Önnur kemur fram hjá hæstv. fjmrh., sem segir, að ástandið sé mjög alvarlegt. En svo kemur annar ráðherra, sem segir, að hann bíði rólegur og það sé mjög auðvelt að skera niður útgjöldin í fjárlagafrv. til þess að ná jöfnuði á frv. Hann var ekki smeykur við slíkan vanda. Það er kunnugt, að kommúnistar hafa haldið því fram, að mjög auðvelt sé að skera niður ýmsa liði í frv. til þess að ná jöfnuði. Þeir hafa einnig skýrt frá því víða, að engin þörf sé á að greiða útveginum meiri styrk og þess vegna þurfi ekki að leggja á neina nýja skatta til þess að fá fé til þess að standa undir þeim styrk. En þetta stingur dálítið í stúf við það, sem hæstv. fjmrh. segir einmitt um sama efni. En sparnaður kommúnistanna hefur ekki séð dagsins ljós. Þessar 21/2 millj. kr., sem formaður meiri hl. fjvn. var svo borginmannlegur yfir, brúa ekki bilið, sem er á fjárlögunum, og barlómur Eysteins hefur einnig lítinn árangur borið. Sá 71 millj. kr. tekjuhalli, sem var á frv., þegar hann lagði það fram, er nú orðinn að 90 millj. kr. greiðsluhalla, eins og hann hefur sjálfur skýrt frá hér í dag og eins og blað hans, Tíminn, skýrir einnig frá í morgun. En tekjuhallinn hefur verið tekinn út, því að Eysteinn lætur ekki fjárlög ganga í gegnum þingið með tekjuhalla. Slík fjármálasnilli sem hér kemur fram hefur víst aldrei fyrr verið sýnd á Íslandi. Það má segja, að fjárlögin hafi verið hv. stjórnarflokkum eins og óþægur foli, og folinn reyndist þeim svo erfiður að beizla, að þeir tóku upp þá gömlu aðferð hestamanna, þeir réðust í að gelda folann, og þá var burt numið það, sem hefur valdið óróanum, og nú er allt fallið í ljúfa löð. Þetta var náttúrlega þjóðráð, og a.m.k. verður að segja það, að stjórnarflokkarnir eru stóránægðir með þetta þjóðráð, sem þeir hafa fundið upp. Það leynir sér ekki í því, sem fram hefur farið. Það er öllum vitanlegt, að þó að þessum 65 millj. kr. sé kippt út úr frv., verður að greiða þessar 65 millj. Að vísu getur stjórnin lifað eitthvað til að byrja með á næsta ári. Mér telst til, eins og ég sagði áðan, að hún gæti lifað í 4 mánuði. En ef hún hefur ekki peninga til áframhaldandi dýrtíðargreiðslu eftir þann tíma, þá getur hún ekki lifað deginum lengur. Þá eru hennar dagar taldir. Slík fjármálaafgreiðsla hefur held ég aldrei sézt hér á landi, og segja verður, að það er ekki vansalaust að leggja slíkar fjármálatillögur fyrir Alþingi. Menn spyrja nú: Á að fella niður dýrtíðargreiðslurnar á næsta ári? Þeir segja nei. Það á ekki að fella þær niður. Þá er spurt aftur: Á þá að leggja þessar 90 millj. kr., sem nú eru teknar út úr fjárlögunum, sem nýja skatta á landsmenn eftir nýárið? Er þetta gert eingöngu til þess að blekkja þjóðina í tvo mánuði, blekkja þjóðina, meðan hún gengur til bæjarstjórnarkosninga, til þess að menn haldi, að þessir skattar séu ekki á leiðinni? Kommúnistar sögðu: Við ætlum að skera niður útgjöldin. - Þeir þorðu ekki að skera niður útgjöldin. Þeir komu með sinn sparnað, 21/2 millj., sem ekki mun hafa nokkur áhrif á mismuninn á fjárlögunum. Þeir sögðu: Útgerðin þarf ekki meiri styrk, og þess vegna þarf ekki heldur að leggja á skatta til þess að standa undir slíkum styrk, - Það er slúður, sem þeir þora heldur ekki að standa við. Útgerðin þarf að líkindum 90–100 millj. kr. viðbótarstyrk. Það er að vísu ekki hægt að fullyrða um þessa upphæð nákvæmlega, en eftir því sem kröfur útvegsmanna hafa verið undanfarið, telja kunnugir menn líklegt, að þörfin fyrir aukinn styrk til útvegsins sé eitthvað í námunda við þessa fjárhæð. En af hverju er þá ekki þingið látið fjalla um þetta vandamál? Af hverju er ekki fundin á þinginu leið til þess að komast út úr þessu vandamáli, í staðinn fyrir að senda þingið heim í hálfan annan mánuð, eða kalla þingið saman strax eftir áramótin og taka þá til óspilltra málanna til þess að leysa úr vandanum? Nei, það er ekki gert. Og af hverju er greiðsluhalli fjárlaganna tekinn út til geymslu? Það er af því, að stjórnarflokkarnir þora ekki að afla nýrra tekna fyrir bæjarstjórnarkosningarnar. Ef þeir þyrðu að afla nýrra tekna fyrir bæjarstjórnarkosningarnar, mundu þeir kalla þingið saman 6. eða 10 jan. og láta það ganga frá tillögum. Ef hv. stjórnarflokkar hafa ekki nú neina hugmynd um það, hvernig þeir ætli að taka á málunum, eftir þann umhugsunartíma, sem þeir hafa haft, síðan hæstv. fjmrh. lagði fram fjárlögin, er þá nokkur, sem hefur von um, að þeir fái nokkrar nýjar hugmyndir, þangað til þingið kemur aftur saman? Þeir þora ekki að horfa framan í kjósendur, því að þá mundu þeir verða að koma eins og jólasveinar með pokann sinn fullan af álögum. Einmitt það þora þeir ekkí að gera, vegna þess að bæjarstjórnarkosningarnar geta haft meiri áhrif á örlög ríkisstj. en menn vilja nú láta uppi. En þingið kemur saman eftir janúarlok, og þá verða líka kosningarnar um garð gengnar. Þá er hægt að samþykkja hvaða álögur sem eru, vegna þess að þá er langur tími til næstu kosninga, og það er sagt, að kjósendurnir séu yfirleitt fljótir að gleyma. Þá verður komið aftan að kjósendunum, og þá verður ekki hikað við að leggja nýja skatta á fyrir 200 millj. kr., ef þess er þörf, og það er allt, sem bendir til þess, að ekki verði hjá því komizt. Að vísu veit ég, að hæstv. útvegsmálaráðherra lofar öllum öllu fögru, en ég er ekki viss um, að það eitt út af fyrir sig brúi bilið, sem nú er á milli hans og útvegsins. En á meðan á þessu stendur, er neitað öllum sköttum. Því er neitað, að von sé á nokkrum nýjum sköttum frá stjórnarliðinu, þegar þingið kemur saman aftur. Við skulum sjá, hvernig þær efndir verða. En á meðan geymir hæstv. fjmrh. greiðsluhallann sinn í ís, svo að hann verði ekki fyrir skemmdum fram yfir kosningar. Ég segi eins og hæstv. félmrh.: það er kunnugt, að Eysteinn Jónsson gætir jafnan fyllstu varfærni.



Herra forseti. Það er fyrst og fremst til þess að mæla fyrir nokkrum brtt., sem ég flyt hér í sambandi við hagsmuni míns kjördæmis, sem ég kveð mér hljóðs að þessu sinni. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 204,V um, að teknar verði upp fjárveitingar til tveggja ferjubryggna, í fyrsta lagi að Mýri á Snæfjallaströnd, 70 þús. kr., og í öðru lagi í Grunnavík. Ég vil gefa þá skýringu á þessum brtt., að unnið er að vegagerð út með Ísafjarðardjúpi norðanverðu. Endastöð þjóðvegarins er nú á Melgraseyri. Að vísu er orðið akfært lengra út með Djúpinu, allt út að Mýri, en fullkominn vegur hefur ekki verið lagður um leiðina frá Kaldalóni út í miðjan Snæfjallahrepp, en stefnt er að því, að á þessum stað, Mýri, verði um skeið endastöð fyrir langferðaleiðir að Djúpi. Mundi það stytta sjóleiðina yfir til Ísafjarðar um, um það bil klukkutíma, þannig að í staðinn fyrir að langferðafarþegar verða nú að sitja 2 –21/2 klukkutíma í bát, áður en þeir komast til Ísafjarðar, mundu þeir þurfa að fara aðeins rúmlega klukkutíma sjóferð, ef unnt yrði að hafa endastöð á Mýri. Það er því aðeins hægt, að þar verði byggð ferjubryggja, sem Djúpbáturinn geti lagzt að. Það er þegar byrjað að undirbúa þetta mál. Á þessu ári var veitt lítil upphæð af atvinnubótafé, 20 þús. kr., í þessu skyni, og ég hef leyft mér að fara fram á, að Alþingi veitti fé á móti. Ég geri þó ráð fyrir, að miklu hærri upphæð þyrfti til þess að byggja þetta mannvirki, enda þótt þarna sé fremur aðdjúpt, eða í nágrenni við þennan bæ, þannig að ekki muni þurfa að byggja þar langa bryggju. Hv. þm. kann nú að virðast það hljóma einkennilega, að krafizt sé framlaga án mótframlags til bryggjugerðar, en ég vil aðeins minna á, að það er engin ný bóla hér á hv. Alþingi. Það hafa verið byggðar allmargar ferjubryggjur og þá fyrst og fremst á Vestfjörðum, þar sem samgöngur eru lélegastar á landi, þar sem ferjubryggjurnar verða hluti af vegunum, og það er staðreynd, sem ekkí verður sniðgengin, að flóabátasamgöngurnar koma ekki að fullu gagni, nema því aðeins að bændur geti flutt afurðir sínar niður á ferjubryggjur og fengið nauðsynjum sínum skipað upp á slíkar bryggjur. Það hafa verið byggðar samtals 7 slíkar bryggjur við Ísafjarðardjúp, nokkrar í Barðastrandarsýslu og einhverjar í Suður-Múlasýslu, ein eða tvær, að mig minnir, í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Hér er því ekki um neina goðgá að ræða, og ég vænti, að á því Alþingi, sem lýtur forustu ríkisstj., sem lýst hefur því sérstaklega yfir, að hún vilji berjast fyrir hagsmunum dreifbýlisins, eigi till. eins og þessi ekki að eiga erfitt uppdráttar, ekki sízt þegar á það er litið, að á undanförnum árum hafa fyrrv. ríkisstj. talið sjálfsagt og eðlilegt að sinna þessum verkefnum, sem hefur mjög mikla þýðingu fyrir heimilin að leyst verði. Svipuðu máli gegnir um brtt. þá, sem ég flyt um Grunnavík. Þar hefur verið byggð bryggja, sem þarf að lengja. Þar er nokkur útgerð, og hefur nú verið keyptur þangað stærri bátur en áður, og er því nauðsynlegt að lengja nokkuð þessa bryggju. Sú byggð, sem þarna er, berst í bökkum. Það fólk, sem þar er nú, vill dveljast þar áfram, en á í miklum erfiðleikum vegna strjálbýlis, samgangnaleysis og þeirra erfiðleika, sem að hinum afskekktustu byggðum steðja á síðustu tímum. Þá er 3. brtt. mín um, að tekin verði upp fjárveiting til viðbótarbyggingar við barnaskólann í Bolungavík. Þar er allmyndarlegur barnaskóli, sem þó er orðinn allt of lítill, og ákveðið hefur verið að byggja við hann viðbyggingu. Ég legg til, að veittar verði 150 þús. kr. í því skyni. Aðrar brtt. hef ég ekki flutt við fjárlagafrv. eða við brtt. hv. fjvn. varðandi mitt kjördæmi. Ég vil þó segja það, að þetta sprettur ekki af því, að þörf sé ekki fyrir hendi fyrir allmiklu hærri fjárveitingar. Hitt er mála sannast, að ég hef ekki talið líklegt til árangurs að flytja hækkunartill., t.d. um aukin framlög til vega, hafnargerða o s.frv. Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir það, að hún hefur tekið upp í brtt. sínar till. um 8.000 kr. framlag til leikstarfsemi í Bolungavík. Ég tel rétt, að hv. Alþingi viti það, um leið og það lítur með velvild á þessa till., að í þessu byggðarlagi er alveg sérstaklega mikil og fjölþætt leikstarfsemi. Á s.l. leikári voru í þessu 800 manna byggðarlagi sýnd hvorki meira né minna en 11 leikrit, mörg þeirra stór og löng, og um þessar mundir er verið að æfa leikritið Syndir annarra eftir Einar H. Kvaran. Annað hef ég ekki að segja um fjárveitingar til míns kjördæmis, en ég vil aðeins taka undir það, sem sagt hefur verið um þann einstæða hátt, sem nú er á hafður um afgreiðslu fjárlaga. 85 millj. kr. útgjöldum er kippt út úr fjárlagafrv. og þannig náð saman endum gjalda og tekna. Ef til vill sýnir þetta greinilegar, en nokkuð annað, út í hvílíkt öngþveiti fjármál ríkisins eru komin undir forustu núv. hæstv. fjmrh. og ríkisstj. í heild. Hæstv. ríkisstj. settist á stóla sína með fögrum loforðum og fyrirheitum og þó fyrst og fremst um það að leggja fram till. um ný úrræði, nýja stefnu í efnahagsmálum. Hún hét því, að nú skyldi brotið í blað og rækileg „úttekt“ fara fram á öllu þjóðarbúinu og allt það sukk krufið til mergjar, sem átt hafi sér stað á undanförnum árum. Því miður hefur ekki enn þá bólað á þessari nýju stefnu. Það hefur hvorki farið fram úttekt á þjóðarbúinu né heldur verið brotið í blað í efnahagsmálum okkar. Niðurstaðan af allt að því eins og hálfs árs setu hæstv. núv. ríkisstj. er sú yfirlýsing, sem kemur fram í framhaldsnefndaráliti hv. meiri hl. fjvn., þar sem komizt er að orði á þessa leið: „Verður að teljast eðlilegt og líklegast til samræmingar, að sá þáttur efnahagsvandamálanna, sem þessi fúlga var ætluð til, verði leystur samtímis öðrum þáttum þeirra mála á framhaldsþinginu eftir áramótin að lokinni þeirri athugun framleiðslu- og efnahagsmálanna, er nú stendur yfir á vegum ríkisstj.“ Þetta er rökstuðningurinn fyrir þeim einstæðu vinnubrögðum, að til þess að jafna greiðsluhalla fjárl. er kippt 85 millj. kr. út úr frv. Og lengra er þá hæstv. ríkisstj. ekki komin með undirbúning hinnar nýju stefnu og nýju úrræða í efnahagsmálunum en svo, að athugun framleiðslu- og efnahagsmálanna stendur nú yfir á vegum ríkisstj. Þetta er vissulega raunaleg yfirlýsing fyrir hæstv. ríkisstj., ekki sízt þegar á það er litið, að einn af ráðh. hæstv. stjórnar lýsti því yfir, um leið og fjárlfrv. var lagt fyrir á s.l. hausti, að í raun og veru væri hér ekki við neinn vanda að etja. Eins og hv. 2. þm. Reykv. benti á, sagði hæstv. félmrh. þetta: framleiðslan væri mikil, gjaldeyrisástandið væri ágætt, kapphlaupið milli kaupgjalds og verðlags væri stöðvað og ef eitthvað lítillega skyldi nú á bresta, að auðvelt væri að koma fjárl. saman endanlega, væri ekki um neitt annað að gera, en skera lítillega niður af fjárl. Það mætti skera töluvert niður. Mér virðist þessi yfirlýsing hæstv. félmrh. ekki vera í sérstaklega góðu samræmi við þær staðreyndir, sem liggja fyrir í nál. meiri hl. fjvn. og í ræðu hæstv. fjmrh. hér í kvöld. Þá get ég ekki komizt hjá því að minnast lítillega á það, að nú er svo komið, að hv. stjórnarflokkar hafa gersamlega gefizt upp við að finna nokkrar leiðir til sparnaðar. Þangað til fyrir einu og hálfu ári voru kommúnistar og Alþfl. í stjórnarandstöðu. Þá fluttu þeir sífellt till. um að fella niður ýmis útgjöld. Þeir fluttu að vísu aðallega till. um að bæta á ríkissjóðinn nýjum útgjöldum, en þeir þóttust geta bent á allháar fjárfúlgur, sem unnt væri að spara. Minnist ég í því sambandi sérstaklega fjárveitinganna til utanríkismála. Þar voru þó ekkí kommúnistar og Alþýðuflokksmenn einir um brtt., því að þann rúmlega eina áratug, sem Ísland hefur verið sjálfstætt lýðveldi, hafa framsóknarmenn lagt mikla áherzlu á það, að auðvelt væri að spara stórlega í utanríkisþjónustunni. Þeir hafa bent á allmörg sendiráð, sem sjálfsagt væri að leggja niður, og spara mætti millj. kr. með því að framkvæma þessa breytingu á utanríkisþjónustunni. Nú hefur fyrrverandi stjórnarandstaða komizt í stjórn með hv. framsóknarmönnum, og hvers vegna skyldu þessir menn þá ekki hafa snúið sér að því að framkvæma þessar till.? Það bólar ekki mikið á þeim enn þá. Á skömmum tíma undanfarið hafa losnað öll sendiherraembættin á Norðurlöndum, í Stokkhólmi, Osló og Kaupmannahöfn. Á þessu tímabili hafa Framsfl. og Alþfl. farið með stjórn utanríkismálanna. Það hefur verið skipað í öll þessi embætti að nýju, og það orðar það enginn nú, að þau beri að leggja niður. Ég vek ekki athygli á þessu vegna þess, að ég telji, að það hafi verið hægt að leggja þessi sendiráð Íslands niður, þó að af því leiddi allverulegan sparnað á ríkisfé. En ég bendi á þetta sem eitt lítið dæmi um það, hversu lítið þessir flokkar hafa meint með till. sínum um það á undanförnum árum, að gera bæri stórkostlega skipulagsbreytingu á einum þætti ríkisstarfseminnar. Þeir hafa þegar á fyrsta valdaári sínu étið þetta gersamlega ofan í sig. Stefna þess fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, er fyrst og fremst stefna vaxandi verðbólgu og dýrtíðar, og af þessari staðreynd ber allt atvinnulíf og efnahagslíf Íslendinga fyrst og fremst svip í dag. Á síðasta hv. Alþingi, nokkru fyrir jól, voru lagðir á 300 millj. kr. nýir skattar til þess að tryggja rekstur útflutningsframleiðslunnar, og var þá talið, að svo vel hefði verið gert við a.m.k. sjávarútveginn, að öruggt mætti telja, að ekki þyrfti að grípa til nýrrar tekjuöflunar um næstu áramót og nýrra ráðstafana til þess að auka stuðninginn við sjávarútveginn. Hæstv. sjútvmrh. sagði fyrir nokkrum vikum á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, að hann áliti, að starfsgrundvöllur fyrir sjávarútveginn yrði að liggja fyrir um miðjan desember. Nú er kominn 19. des. og Alþingi að fara í jólafrí. Viðræður standa yfir milli fulltrúa útvegsmanna og fulltrúa frá hæstv. ríkisstj. Eftir þeirri vitneskju, sem ég hef, eru ákaflega litlar líkur til þess, að samkomulag hafi tekizt fyrir jól a.m.k. um nýjan starfsgrundvöll fyrir útgerðina, og ekki virðist mér það benda til þess, að skilningur sé fyrir hendi á aðstöðu framleiðslunnar hjá hv. stjórnarflokkum, að hv. frsm. meiri hl. fjvn. sagði við 2. umr. fjárlagafrv., að í raun og veru hefði ekkert gerzt, sem réttlætti kröfur útvegsins um aukinn stuðning, annað en það, að minna hefði aflazt á þessu ári en undanfarið. Ég benti honum þá á það, að samkvæmt upplýsingum, sem ekki hefðu verið vefengdar, hefði tilkostnaður útvegsins á einstökum nauðsynjum hans hækkað um allt að 38% og það sem bein afleiðing af ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. sjálfrar, þeim sömu ráðstöfunum sem áttu að vera til þess að tryggja afkomu útvegsins. Því miður horfumst við í dag í augu við þá staðreynd, að þær gífurlegu skattaálögur, sem lagðar voru á þjóðina í fyrra og þýddu 9.500 kr. skatt á hverja einustu fimm manna fjölskyldu í landinu, hrökkva nú engan veginn til þess að halda útflutningsframleiðslunni gangandi. Ég skal ekki fullyrða neitt um það, að treysta megi fullkomlega þeim upplýsingum, sem útvegsmenn og samtök þeirra gefa sjálf um ástand útvegsins nú í dag. En á aðalfundi L.Í.Ú. var það upplýst að, að óbreyttu fiskverði og stuðningi ríkisins við bátaútveginn reiknaðist afurðasölunefnd og verðlagsráði samtakanna svo til, að 140 þús. kr. halli mundi verða á meðalvélbát á næstu vertíð, og var þá miðað við fimm ára meðaltalsafla og róðrafjölda. Jafnframt var því lýst yfir, að rekstrarhalli togara á næsta ári mundi verða um 1.1 millj. kr., að óbreyttu fiskverði og þeim stuðningi, sem ríkisvaldið hefur veitt togaraútgerðinni. Svo koma hæstv. ráðh. og aðrir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. og segja, að framkvæmd hafi verið verðstöðvunarstefna, eins og þeir kalla það. Ég held, að þessar tölur og þetta ástand hjá aðalútflutningsframleiðslu þjóðarinnar sanni það greinilega, að kapphlaupið milli kaupgjalds og verðlags hefur haldið áfram og það í ríkum mæli, því miður, enda er það staðreynd, sem ekki verður gengið á snið við, að á 14. þús. manns innan tuga verkalýðsfélaga og launþegasamtaka hafa fengið kauphækkanir, sem nema allt frá 4% upp undir 40% á þessu ári, og á þessu ári hafa staðið yfir lengstu verkföll, sem háð hafa verið í þessu landi. Einnig þetta er staðreynd, sem ekki verður sniðgengin. Í íslenzkum efnahagsmálum ríkir því meiri óvissa í dag, en oftast áður. Þetta er undirstrikað af því örþrifaúrræði hæstv. fjmrh. að jafna greiðsluhalla fjárlaganna með því að kippa nærri 100 millj. kr. gjaldalið út úr þeim og láta liggja á milli hluta, enginn veit hve lengi, hvernig tekna verði aflað til þess að mæta þessum útgjöldum. Við höfum að vísu grun um það, að þess muni nú ekki verða miklu lengra að bíða, en svona hálfan annan mánuð, rétt fram yfir janúarlok, að sýnt verði framan í nýja skatta og tolla af hálfu hæstv. fjmrh. Ég segi: Þetta er mikill ósigur fyrir ríkisstj., sem byggir grundvöll sinn og tilveru og fyrirheit öll á því að taka upp nýja stefnu, láta fara fram allsherjarúttekt og brjóta í blað í efnahagsmálum. Ég efast um, að nokkurri ríkisstj. hafi á jafnskömmum tíma tekizt að vanefna jafnmörg loforð og þessari hæstv. ríkisstj., sem nú situr, og ég held, að það sé ekki ofmælt, að það fjárlagafrv., sem hér er til umræðu, sýni gleggst niður í það hyldýpi úrræðaleysis og stefnuleysis, sem allt starf núv. hæstv. ríkisstj. mótast af.



Herra forseti. Það á að láta það svo heita, að Alþingi ljúki afgreiðslu fjárlaga nú fyrir þinghléið. Í rauninni er slík afgreiðsla þó aðeins á pappírnum, því að öll vandamál, sem Alþingi ber að leysa í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, eru enn óleyst og skotið á frest. Hv. þm. stjórnarflokkanna hefur orðið fátt um svör við gagnrýni okkar sjálfstæðismanna á þessari dæmalausu fjárlagaafgreiðslu, er nú fer fram, og er það að vonum. Eina hálmstrá þeirra virðist vera að segja sem svo, að sjálfstæðismönnum farist ekki að vita úrræðaleysi og eymd stjórnarliðsins í þessum málum, því að þeir geti ekki sjálfir bent á nein úrræði til lausnar efnahagsvandamálunum. Hæstv. fjmrh, innti m.a. mjög eftir því við 2. umr. fjárlaganna, hver væru úrræði Sjálfstfl. í efnahagsmálum. Þegar hann talaði hér við þessa umr., var hann að vísu ekki eins kröfuharður, en lét sér nægja að krefjast till. okkar um það, hvernig brúa eigi greiðsluhallabilið, en að því atriði mun ég lítillega víkja síðar. Að gefnu þessu tilefni verður það meginefni máls míns hér að gera grein fyrir þeirri aðstöðu, sem stjórnarandstöðunni er búin til þess að gera heildartill. um lausn efnahagsvandamálanna og er slík, að þess verður ekki með neinni sanngirni af stjórnarandstöðunni krafizt að mínu áliti, svo sem í pottinn er búið. En áður en rædd verður sú aðstaða, sem við stjórnarandstæðingar höfum til þess að bera fram till. þessum málum til úrlausnar, verður fyrst að gera sér grein fyrir því, í hverju það vandamál er fólgið, sem leysa þarf. Það hefur mikið verið um það talað, að dýrtíðarmálin svokölluðu væru erfiðustu vandamál efnahagslífsins í okkar þjóðfélagi. Þetta má vissulega til sanns vegar færa. En þó er það ekki alltaf ljóst, hvað átt er við með dýrtíð eða hvaða mælikvarða á að nota á hana. Ráðstafanir þær, sem hv. stjórnarflokkar hafa gert til framkvæmdar verðstöðvunarstefnu sinni, er þeir nefna svo, hafa einkum verið í því fólgnar að hagræða vísitölunni þannig, að hún sýni ekki rétta mynd af þróun verðlagsins. Ef hlutirnir væru kallaðir sínu rétta nafni, en það forðast hv. þm. stjórnarflokkanna hér eins og á öðrum sviðum, væri í rauninni réttara að tala um vísitölustöðvunarstefnu en verðstöðvunarstefnu. En jafnvel þótt vísitalan væri ekki fölsuð á svo markvissan hátt, sem átt hefur sér stað í tíð núv. hæstv. ríkisstj., væri ekki hægt að einblína á hana eina, sem óvefengjanlegan mælikvarða á dýrtíðina. Grundvallarorsök aukinnar dýrtíðar er venjulega sú, að þjóðfélagsstéttirnar ætla sér að skipta á milli sín meiri verðmætum, en nemur þjóðarframleiðslunni. Þetta getur m.a. komið fram á þann hátt, að framleiðslunni er ætlað að bera hærra kaupgjald og annan tilkostnað og álögur, en samsvara þeim verðmætum, sem hún skapar. Afleiðingin verður þá aukin dýrtíð, hvort sem hún kemur fram í hækkaðri vísitölu þegar í stað eða ekki. Sama máli gegnir, ef bankarnir lána út meira fé, en nemur því sparifé, innlendu og erlendu, er þeir hafa yfir að ráða. Þriðja orsökin til myndunar dýrtíðar er greiðsluhalli á fjárlögum. Þegar eitthvað af þessu þrennu á sér stað, myndast aukin dýrtíð eða fölsk kaupgeta, eins og hinn glöggi fjármálamaður, Jón heitinn Þorláksson, nefndi það réttilega, því að það, sem raunverulega skeður, er að falskar ávísanir eru gefnar út á verðmæti framleiðslunnar, - ávísanir, sem ekki er innstæða fyrir. Það ætti að vera ljóst, að þjóðfélagið sem heild bætir ekki hag sinn með þessu, en á hinn bóginn hefur þetta ýmsar óheppilegar afleiðingar. Þessar afleiðingar koma í fyrsta lagi fram sem verðhækkanir, en í öðru lagi í því, að framleiðslan ber sig ekki og stöðvast, nema til komi opinberir styrkir. Af þessu tvennu tel ég að ríkisframfærsla atvinnuveganna sé öllu skaðvænlegri, en verðhækkanirnar, þótt þær séu auðvitað líka óæskilegar. Styrkjafyrirkomulagið lamar allt framtak og framfaraviðleitni í atvinnurekstrinum, þegar það er komið í slíkan algleyming sem nú er hér á landi. Atvinnurekendur komast smám saman í sömu aðstöðu og fastlaunaðir embættismenn, þannig að það hefur ekki lengur nein áhrif á afkomu þeirra, hvort fyrirtækin eru vel eða illa rekin. Öllum hv. þm. er kunnugt, hvernig nú er komið með útflutningsframleiðsluna. Hún getur ekki borið sig nema með háum opinberum styrkjum, og sú regla, sem nú er fylgt við ákvörðun þessara styrkja, er yfirleitt sú, að hæð styrkjanna fer eftir þörf, eins og það er orðað, þannig að þeim mun afkastarýrari framleiðslu sem um er að ræða, þeim mun hærri verða uppbæturnar eða styrkirnir. Af þessu leiðir, að það kemur atvinnurekendunum í þessum greinum í sjálfu sér ekki að neinu gagni, þótt þeir fái t.d. hærra verð fyrir sína framleiðslu og leggi stund á að breyta framleiðslu sinni þannig, að hún gefi meira af sér, því að það leiðir aðeins til lækkunar á styrkjunum, þannig að fyrirhöfn þeirra í þessu sambandi verður ekki til neins eða kemur a.m.k. þeim sjálfum ekki til góða. Það er meira að segja komið þannig, að kaupmennirnir eða þeir, sem annast vörudreifingu, eru orðnir svipað settir og fastlaunamenn. Þeir fá skammtaðan sinn innflutning og skammtaða um leið þá álagningu, sem leggja má á vörurnar. Hins vegar er það þannig einmitt vegna innflutningshaftanna, að innflytjendur geta verið nokkurn veginn öruggir um að geta selt allt, sem þeir flytja inn. Ef verðlagsákvæði eru nú þannig, eins og raun er á hjá okkur, að þau verði ákveðin sem hámarksálagning, þá verður afleiðingin í rauninni sú, að þeim mun lakari innkaup sem kaupmaðurinn gerir, þeim mun meira ber hann úr býtum, en geri hann góð innkaup, þá leiðir það aðeins til þess, að álagningin verður lækkuð og hann fær minna fyrir þá þjónustu að dreifa vörunni. Af þessu leiðir, að innkaupakerfi okkar er í rauninni algerlega lamað, og hlýtur það að hafa í för með sér stórfellda gjaldeyrissóun, því að eins og réttilega hefur verið bent á, þá skiptir það í raun og veru engu minna máli fyrir gjaldeyrisafkomuna, að hagkvæm innkaup séu gerð, en hitt, að útflutningsvörurnar seljist á hagkvæmu verði. Að áliti mínu og okkar sjálfstæðismanna er það kjarni efnahagsvandamálanna að fá því ófremdarástandi, sem nú hefur verið lýst í fáum orðum, kippt í lag. Framleiðslan þarf að geta borið sig án opinberra styrkja, þannig að áhætta sú, er atvinnurekstrinum fylgir, hvíli á herðum atvinnurekenda, en ekki almennings. En skilyrði þess, að atvinnurekendur fáist til að bera slíka áhættu, er það, að einhver von sé um hagnað, ef vel gengur. Skattarnir mega ekki vera svo háir, að þeir gleypi allt, sem fyrirtækin kunna að bera úr býtum, umfram rekstrarkostnað. En hvaða leiðir eru þá færar til þess að koma efnahagsmálunum þannig á kjöl, að stöðvuð sé aukning dýrtíðarinnar og atvinnuvegunum sé gert kleift að standa á eigin fótum án opinberra styrkja? Í því efni duga ekki neinar kákráðstafanir, heldur verður að gerbreyta ýmsum grundvallaratriðum efnahagskerfisins frá því, sem nú er. Ákveðnar till. í því efni verða ekki gerðar nema að undangenginni víðtækri rannsókn á efnahagsmálum þjóðarinnar og upplýsingasöfnun, sem stjórnarandstaðan hefur enga aðstöðu til að framkvæma. Þessu til frekari sönnunar skal það nokkuð rakið í megindráttum, hvaða upplýsingar það eru, sem safna þarf, áður en slíkar till. eru gerðar. Það þarf þá í fyrsta lagi að gera sér grein fyrir því, hvað miklar tekjur útflutningsatvinnuvegirnir þurfa til þess að geta staðið á eigin fótum, en öllum upplýsingum um afkomu útvegsins, sem lagðar hafa verið til grundvallar ákvörðun þeirra uppbóta, er hann fær, hefur hingað til verið haldið stranglega leyndum fyrir öðrum en ríkisstj, og þeim sérfræðingum, er með henni hafa unnið að lausn þessara mála. Þessi ástæða ein er næg til þess, að stjórnarandstaðan hefur enga aðstöðu til þess að leggja fram ákveðnar till. í þessu efni. En fleira kemur hér einnig til. Það er ekki nóg að gera sér grein fyrir því, hvað útgerðin þarf til þess að geta staðið á eigin fótum, heldur líka því, hvað útgerðin á að fá í stað uppbótanna. Hér koma margar leiðir til greina, svo sem niðurfærsla innlends verðlags, gengisbreyting, almennur gjaldeyrisskattur o.fl. Verður sú leið að sjálfsögðu valin, sem minnsta röskun hefur í för með sér fyrir efnahagsstarfsemina og minnstum óþægindum veldur almenningi, en til þess að gera sér grein fyrir því, hvaða úrræði hér verður að telja bezt, þarf að framkvæma viðamikla útreikninga og safna upplýsingum, - verk, sem ríkisstj. ein hefur aðstöðu til að láta framkvæma. Samkvæmt áður sögðu er það heldur ekki nóg, að atvinnuvegunum sé skapaður rekstrargrundvöllur. Það þarf líka að gera þær breytingar á skattakerfinu, að vel rekin fyrirtæki haldi einhverju eftir af hagnaði sínum, þannig að hann gangi ekki óskiptur til hins opinbera. En slíkar breytingar á skattakerfinu verða ekki framkvæmdar nema í samvinnu við embættismenn skattheimtunnar og á grundvelli upplýsinga frá þeim, sem þeir eðlilega telja sér hvorki skylt né heimilt að láta öðrum í té en ríkisstj. og trúnaðarmönnum hennar. Af þessu öllu ætti að vera ljóst, að stjórnarandstöðunni er ekki mögulegt að gera till. um heildarlausn efnahagsvandamálanna og þá ekki heldur um einstaka þætti þeirra, þar sem slíkt er tilgangslitið nema sem liður í heildarlausn, og hér hef ég sérstaklega í huga einmitt till. um það, hvernig brúað skuli nú tekjuhallabilið. Um það er ekki hægt að gera till. nema sem lið í heildarlausn efnahagsvandamálanna. Ég býst nú við, að því verði til svarað við þessu af hálfu hv. stjórnarsinna, að þá sé heldur ekki hægt að heimta það af ríkisstj., að hún leggi fram till. um að brúa þetta greiðsluhallabil öðruvísi, en í sambandi við þær heildartill., sem hún hafi að gera í efnahagsmálunum. En þessu skal ég svara strax. Aðstaða hæstv. ríkisstj. er hér auðvitað allt önnur, en okkar stjórnarandstæðinga. Hæstv. ríkisstj, hefur í sínum fórum hina frægu úttekt, sem áður hefur verið nefnd hér, og auk þess hefði hún strax á miðju s.l. sumri eða jafnvel fyrr, getað byrjað á undirbúningi undir það að leggja fram heildartill. sínar í efnahagsmálunum. Nei, hæstv. ríkisstj. getur ekki borið fyrir sig tímaleysi í þessum efnum, enda er það öllum vitanlegt, að það er annað en það, sem veldur því, að hún hefur ekki lagt slíkar till. fram, áður en fjárlög voru afgreidd, en þessi ástæða er sú, að ekki þykir hagkvæmt að sýna kjósendum framan í þessar væntanlegu till. fyrir bæjarstjórnarkosningar þær, sem í hönd fara. Það væri vissulega hægt að bæta aðstöðu stjórnarandstöðunnar í þessum efnum þannig, að kröfur mætti gera til þess, að hún legði fram heildartill. um lausn efnahagsvandamálanna, og í þessu efni hefur verið á það bent, að í nágrannalöndum vorum væru starfshættir flokka í stjórnarandstöðu öðruvísi, en hér gerist, þar sé það siður, að stjórnarandstaða leggi að jafnaði fram um það till. í einstökum atriðum, hvernig hún vill leysa efnahagsvandamálin í heild og einstaka þætti þeirra. En í þessu sambandi ber þess að gæta, að aðstaðan hvað snertir aðgang að nauðsynlegum upplýsingum o.s.frv. er önnur þar, en hér. Má þar í fyrsta lagi á það benda, að tölulegar upplýsingar um efnahagsmál, sem almenningi eru birtar, eru miklu ýtarlegri og aðgengilegri en hér. Í öðru lagi má á það benda, að hér hefur að jafnaði verið sá háttur hafður á, þegar gerðar hafa verið rannsóknir á efnahagsmálunum, - og skal það fúslega viðurkennt, að þar hafa starfshættir hæstv. núv. ríkisstj, yfirleitt ekki verið frábrugðnir því, sem tíðkazt hefur, - að slík rannsókn hefur aðeins verið falin þeim hagfræðingum, sem viðkomandi ríkisstj. hefur talið sér hliðholla, og svo embættismönnum, sem bundnir eru trúnaði við ríkisstj. sem slíkir, en stjórnarandstöðu er að jafnaði ekki veitt nein hlutdeild að slíkum rannsóknum. Í okkar nágrannalöndum er þessu yfirleitt öðruvísi varið, þannig að slíkir rannsóknarnefndir, er þær eru skipaðar þar, eru jafnan skipaðar þannig, að sem flest sjónarmið komi fram. Þannig mundi það vera, ef maður tæki sem dæmi land eins og Svíþjóð, en þar fara jafnaðarmenn, sem kunnugt er, einir með stjórnina nú. Ef þar ætti að skipa rannsóknarnefnd hagfræðinga, mundi ríkisstj. ábyggilega ekki detta í hug að skipa hana eingöngu flokksbundnum sósíaldemókrötum, en hugsunarhátturinn er þar, annar en hér. En hvað sem því atriði líður og hvað sem æskilegt er í þeim efnum, þá leiðir af þessu, sem hér hefur verið sagt, að ríkisstj. getur ekki gert þá kröfu á hendur stjórnarandstöðunni, að hún komi með heildartill. í þeim efnum, sem hér er um að ræða. Að lokum vil ég nefna þriðja atriðið í sambandi við þetta, og í því efni hefur aðstaða stjórnarandstöðunnar, síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, verið til mikilla muna lakari, en aðstaða stjórnarandstöðu var í þessum efnum, t.d. meðan samstjórnir Framsfl. og Sjálfstfl. sátu að völdum. Í þessu sambandi mætti nefna gengislækkunarfrv. og undirbúning þess. Þar voru öll þau gögn, sem safnað hafði verið, birt, ekki eingöngu útreikningar um það, hver áhrif gengislækkunarleiðin mundi hafa, heldur líka útreikningar um það, hvernig aðrar hugsanlegar leiðir mundu verka á hag hinna ýmsu stétta og þjóðfélagið í heild. Aðstaða þeirra flokka, sem þá voru í stjórnarandstöðu, til þess að bera fram aðrar till. í því efni, var til mikilla muna betri, en tilfellið er nú. Annað mál er það, að þeir munu ekki hafa haft fyrir því sérstakan áhuga, því að í hjarta sínu voru flestir stjórnarandstæðingar, sem þá voru, sjálfsagt sannfærðir um það, að þær till., sem þá voru fram lagðar, væru eftir atvikum þær beztu, sem völ var á, miðað við þær aðstæður, sem þá voru. Í þessum efnum hefur hæstv. núv. ríkisstj, hins vegar haft annan hátt á, eins og kunnugt er. Að vísu var það básúnað út í blöðum hæstv. ríkisstj., eftir að hún tók við völdum, að nú ætti að framkvæma úttekt í augsýn alþjóðar, eins og það var orðað. Þessi úttekt mun að vísu að einhverju leyti hafa verið framkvæmd. Það voru kallaðir hingað til lands erlendir sérfræðingar í þeim tilgangi o.s.frv., en úttektin kom aldrei í augsýn alþjóðar. Hún mun ekki einu sinni hafa komið í augsýn þeirra hv. þm., sem ríkisstj, styðja. Hæstv. ríkisstj. hefur a.m.k. fram að þessu valið þann kost að halda algerðri leynd yfir öllum þeim gögnum og upplýsingum, sem hún hefur safnað í efnahagsmálunum, og meðan svo er, þá getur hæstv. ríkisstj. ekki krafizt þess með neinni sanngirni, að stjórnarandstaðan, sem algerlega hefur verið meinaður aðgangur að þessum upplýsingum, leggi fram neinar heildartill. í þessum efnum. Það getur skeð, að á þessu eigi eftir að verða breyting, en þá skapast ný viðhorf, sem ekki liggja fyrir nú.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr, neitt og mun ekki fara að kappræða hér mjög fram og aftur almennt ummálið, en tvö höfuðatriði vil ég aðeins minnast á örfáum orðum. Annars vegar virðist deilt um, að hv. stjórnarandstæðingar segja, að við, sem stöndum fyrir afgreiðslu fjárlaganna á þennan hátt, séum að gera það til þess að dylja þjóðina, hversu ástatt sé í efnahagsmálunum, og blekkja hana, og annað þar fram eftir götunum, sem hv. andstæðingar bera okkur á brýn. Og hv. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, lagði mikla áherzlu á þetta atriði, sem er vitaskuld stórt atriði. Hann sagði, að málflutningur málgagna ríkisstj. bæri þess vott, að til þess væri stofnað að dylja, hversu ástatt væri, einmitt með þessari afgreiðslu. En hann gat litið um það, sá hv. þm., hvernig þessi málflutningur væri. Ég ætla að bæta ofur lítið úr því til þess að sýna, hversu réttmæt þessi aðfinnsla er. Ég ætla að lofa mönnum að heyra um þetta. Hv. þm. kannast við það, en ég vil, að það sé bókfært í þingtíðindunum, hvernig sagt er frá þessu máli í Tímanum, málgagni Framsfl. Þar er fyrirsögnin á þessa lund: „Verulegur hluti af dýrtíðargreiðslum tekinn út af fjárlögunum, og verður fjallað um það mál á framhaldsþingi. Að óbreyttum niðurgreiðslum vantar um 90 millj. til þess að mæta þeim.“ Þetta eru aðalfyrirsagnir blaðsins um fjárlagaafgreiðsluna. Þá eru það hin stjórnarblöðin. Ég hef ekki gætt nákvæmlega að því, en ég sá, að í Þjóðviljanum var lögð mikil áherzla á, að 65 millj. af dýrtíðargreiðslunum hefðu verið teknar út og ætti að fjalla um það mál á framhaldsþinginu. Þetta hvort tveggja stangast heldur illilega við þessar ásakanir hv. þm. Sjálfstfl. og sýnir glöggt, að einmitt með því að haga afgreiðslu fjárlaganna á þessa lund, er þjóðinni gefin rétt mynd af því, hvernig ástatt er. En ef þessum málum öllum hefði verið frestað, hefði þetta verið allt hulið móðu. Þá er það aðalatriðið, sem um er deilt. Við höldum því fram, að hv. stjórnarandstæðingum sé skylt að gera till, um það, hvernig þeir vildu afgreiða fjárlögin, en hv. stjórnarandstæðingar eyða meginhluta ræðutíma síns hér til þess að sýna fram á, hvað það sé óskaplega ósanngjarnt að ætlast til þess, að þeir geri till. um það, hvernig afgreiða eigi fjárlögin. Út af þessu get ég ekki stillt mig um að minnast á það, að einu sinni var hér forsrh., sem var að ræða við stjórnarandstöðuna einmitt um þetta mál, sem nú er deilt um, og hann sagði svo, - það er tekið upp úr þingtíðindunum frá 1953, B-deild, dálki 507, hann var að ræða við formann stjórnarandstæðinga, annan af tveimur, sem þá voru, og þessi hæstv. forsrh. sagði: „Þessi hv. þm. gleymdi að segja, hvað hann vill láta gera. Ég skora nú á hann að leiða rök að því, að hægt sé að hverfa frá stefnu ríkisstj., og segja til, hvaða ráða hann ætlar að grípa þá til í staðinn. Þá dugir ekki að segja: Leiðir má finna, - eins og hann sagði hér áðan, Hann verður að finna þessar leiðir og sýna mönnum þær, því að á neikvæðum belgingi lifir enginn til lengdar.“ Hver var þessi forsrh., sem þarna talaði á þessa lund um skyldur stjórnarandstöðunnar við annan formann stjórnarandstöðuflokksins? Það var form. Sjálfstfl., hv. þm. G-K., Ólafur Thors. Ég hygg, að það væri hollt fyrir talsmenn Sjálfstfl. að leggja sér á hjarta þessi orð formannsins í stað þess að reyna að fleyta sér hér á neikvæðum belgingi, - því að á neikvæðum belgingi lifir enginn til lengdar, eins og þessi hv. formaður þeirra svo spámannlega sagði.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir það, sem hún hefur tekið til greina af þeim tilmælum, sem ég og hv. 2. landsk. þm. beindum til hennar varðandi mitt kjördæmi. Þó er það nú svo, að ýmsar óskir, sem ég bar fram og við bárum fram, eru eftir óuppfylltar í hv. nefnd, og vildi ég þess vegna freista þess að bera fram nokkrar brtt. þetta mál varðandi, þær sem engum skilningi hafa mætt hjá hv. nefnd eða þá svo seint voru fram komnar, að ekki vannst tími til að leggja þær formlega fyrir nefndina. Sumt annað, sem ég hef fram að færa, snertir ekki beinlínis mitt kjördæmi, en það er og getur sjálfsagt ekki heitið neitt stórmál. En það eru tveir dyggir og trúir starfsmenn þess opinbera, sem á þessu ári munu hafa orðið að hætta störfum fyrir aldurs sakir, það eru Þórhallur Gunnlaugsson, fyrrv. símastjóri í Vestmannaeyjum, og umdæmisstjóri fyrrv. á Seyðisfirði, Þorsteinn Gíslason. Þeir eru báðir sem sagt búnir að verja svo að segja mannsævi í þjónustu landssímans og höfðu báðir, annar með eigin hendi, en hinn fyrir milligöngu síns alþingismanns, farið fram á það við fjvn., að þeir yrðu, eins og venja hefur verið með slíka menn og raunar fleiri, teknir til greina á 18. gr. fjárlaganna með viðbótarstyrk við þeirra löglegu lífeyrissjóðslaun. Ég held, að menn í slíkri stöðu sem þessir menn hafa gegnt séu eins þarfir og störf þeirra beri að meta eins vel og ekki síður, en margra annarra í þjóðfélaginu, sem hafa gegnt kannske betur borguðum störfum, sem minna snerta þó allan almenning, og eigi skilið, að það sé að fullu leyti tekið tillit til þeirra, þegar þeir eru komnir á þann háa aldur að geta ekki sinnt eða mega ekki sinna sínum störfum lengur, En hv. fjvn. hefur gengið fram hjá þessum báðum starfsmönnum, m.ö.o. skilið þá algerlega eftir úti í kuldanum að þessu leyti, og ég fyrir mitt leyti, bæði að því leyti sem ég er kunnugur öðrum þeirra og sem ég ber kennsl á störf hins mannsins líka, kann því illa og vil gjarnan, að hv. Alþingi ráði nokkra bót á. Mér hefur verið gefin sú skýring í viðtali við hv. fjvn.-menn, að þetta tómlæti gagnvart þessum tveimur velvirtu fyrrverandi starfsmönnum landssímans stafi af því, að hv. fjvn, hafi, að því er mér skilst, nú tekið upp einhverja nýja reglu í þessu efni, sem ekki hefur verið viðhöfð áður, og samkvæmt þeirri reglu var það hverfandi lág upphæð, sem þeir töldu að þeir hefðu getað átt, ef þeim hefði verið unnt svo mikils sannmælis að láta þá njóta þess fyllsta styrks, sem samkvæmt hinni nýju reglu hefur verið ákveðinn, eða 80% af embættislaunum, eins og þau voru. En annað tveggja hefur hv. n, ekki álitið þessa menn svo verðuga, að jafnvel þessu væri sinnandi, eða þá að henni hafa eitthvað mismetizt þeirra verðleikar, og þykir mér það undarlegt, því að næg persónuleg þekking á starfi a.m.k. annars þessa manns sem opinbers starfsmanns var fyrir hendi í hv. fjvn. Ég vil ekki orðlengja mjög um þetta. Ég vil skjóta því til Sþ. að gera nokkra uppbót hér á og hef þess vegna á þskj. 199 leyft mér að bera fram brtt. við 18. gr. um það, að hvor þessara manna fái 5 þús. kr. á 18. gr., sem aðaltill., en sem varatill., ef þetta þætti of há upphæð, hef ég leyft mér að fara fram á 3 þús. kr. Og í þeim mikla fjáraustri, sem fjárlagafrv, fjallar um að öðru leyti, virðist mér það ekki vera óhóflegt, þó að menn, sem komnir eru á áttræðisaldur og hafa starfað allt sitt líf, meðan þeir gátu starfað, vel og dyggilega í þjónustu landssímans, fái þessa viðurkenningu á 18. gr. í þau 33 eða 34 ár, sem ég hef verið hér á hinu háa Alþingi, þá held ég a.m.k. að mér sé óhætt að fullyrða, að ég hafi upplifað það, að margir minna verðugir hafi verið teknir inn á þessa grein með hærri upphæðir, en ég hef leyft mér hér að bera fram. Það kann vel að vera, að þessi nýi siður hjá þeim nýju herrum eigi svo mikinn rétt á sér, að meiri hl. vilji ekki taka aðaltill. til greina, en jafnvel þó að hinn nýi siður væri í fullum heiðri haldinn, og hann er ekki enn þá samþykktur af Alþingi í heild sinni, ættu varatill. að geta farið í gegn. Ég skýt því til réttdæmis hv. alþm. að sinna þessum mönnum nokkuð, sem mér finnst hafa mætt allt of kuldalegri meðferð í hv. fjvn. Það hefur mikið verið talað um það, eins og eðlilegt er, hver vá atvinnuvegum landsmanna hér og ekki sízt sjósókninni stafar af því, hvað fáir fást til þess að ráða sig til sjós, og þykir margt og mikið á sig leggjandi bæði í skattaeftirgjöfum og öðru slíku til þess að fá breytingu á því og fá menn til að sinna meira þessum dýrmætu framleiðslustörfum, sem byggjast á sjósókn m.a. Og þá er sennilega óhætt að benda á, að eitt af því, sem rétt er að gera gagnvart sjómönnum og verkamönnum við framleiðslustörfin, er að freista þess að gera þeim lífið viðkunnanlegt og bærilegt á þeim stöðum, þar sem þeir stunda sína atvinnu, t.d. þeir, sem eru við land og ekki beint fastráðnir á togara eða því um líkt. Ég veit, að á Siglufirði er ákaflega mikil hjálp allra aðkomumanna, sérstaklega sjómanna og verkamanna, það sem templarar þar hafa framkvæmt til að halda uppi sjómannaheimill. Ég hef sjálfur heimsótt það sem aðkomumaður á Siglufirði og tel það mjög til blessunar, þeirra starf, og það gerir mikið til þess að gera aðkomumönnum, hvort þeir heldur eru sjómenn eða annars háttar aðkomumenn, vistina bærilegri, en ella væri. Í Vestmannaeyjum er það svo nú orðið, að það er algerlega breyttur aldarháttur á því, hvern aðbúnað aðkomusjómenn og verkamenn hafa á móts við það, sem var t.d. þegar ég var að alast upp í Eyjunum. Þá var það siður, að hver útvegsmaður tók sína menn, bæði landmenn og sjómenn, á sín heimili, og þeir höfðu þar sama aðbúnað sem annað heimilisfólk þann tíma, sem þeir dvöldust við störf sín. Þessi aldarháttur hefur breytzt ákaflega mikið, síðan útgerðin og fiskvinnslan komst meira í stóriðjuform, og þessir menn, sem áður höfðu ákveðin heimili í bænum að halla sér að í sínum tómstundum, hafa það ekki nú. Þeir hafa kannske svefnpláss á bærilegum stöðum, þeir geta matazt á matsöluhúsum eða í mötuneytum, sem ég skal engan veginn lasta, en það eru þó engin heimili fyrir þá. Á þessum stöðum hafa templarar reynt að hafa forgöngu til að byggja sjómanna- eða ég gæti eins vel sagt félagsheimili fyrir sjómenn og verkamenn. Bygging þess hefur staðið yfir í nokkur ár, og meðan ég mátti mín nokkurs á sviði fjárveitinga, stuðlaði ég að því, að þeir fengu talsvert drjúgan opinberan styrk í ein tvö, þrjú skipti. En þeir eru komnir að vísu langt með bygginguna, en eins og allir geta skilið, þá vantar mikið á það, að hún sé fullgerð. En hennar er á þessum stað sannarlega mikil þörf. Það er mjög nauðsynlegt fyrir hinn mikla fjölda aðkomumanna, sem dvelst vetrarvertíðina í Vestmannaeyjum og oft langt fram á vor, að þeir þurfi ekki að eyða tómstundum sínum annaðhvort á götunni, í sjoppum eða einhvers staðar þar, sem oftast nær fjöldi þeirra lendir í óreglu, að þeir geti leitað til almennilegs sjómannaheimilis eða félagsheimilis, sem hafi hlýleg og vistleg húsakynni til að bjóða þeim. Það er siðmenningarmál mikið fyrir þennan mikla hóp manna, og ég skal taka það fram, að það eru ekki búsettir menn í Vestmannaeyjum, sem þurfa sérstaklega þessa aðhlynningu. Það eru aðkomumennirnir, og þeirra tala er svo að segja „legió“ á vertíð, bæði norðan, austan og vestan af landi. Ég ritaði hv. fjvn. ýtarlegt erindi um þetta og lagði enn fremur fram í afriti erindi húsbyggingarnefndar þeirrar, sem á vegum templarafélaganna þar austur frá stendur fyrir byggingunni, svo að hv. n. var engra upplýsinga um þetta mál dulin, og ég veit til þess, að vissir menn í n. beittu sér fyrir því, að erindi mitt yrði að einhverju litlu leyti til greina tekið, en meiri hl. n. gat ekki á það fallizt. Ég vildi ekki láta þetta mál gersamlega niður falla og mun ekki, meðan ég stend uppi, og í þetta sinn hafði ég leyft mér að leggja hér fram till., brtt. við fjárlagafrv. um þetta efni, þar sem segir: Til framhaldsbyggingar félagsheimilis fyrir sjómenn og verkamenn í Vestmannaeyjum 200 þús. og til vara 150 þús. Ég fullvissa hv. þm. um, að það er nauðsyn, að slíku heimill sé komið upp, og það yrði vel varið þeim 150 eða 200 þús., sem í þessu efni væru veittar, en að öðru leyti á ég þess engan annan kost, en leggja það á vald hv. Alþingis, að hve miklu leyti þessu máli verður sinnt. Ég hef litlu við að bæta mína ræðu, en vil þó gera skil þeim brtt., sem ég er með að öllu leyti. Ég minntist á það í upphafi, að sum af erindum frá Vestmannaeyjum hefðu ekki borizt svo snemma, að hv. fjvn. hefði getað tekið þau til meðferðar á formlegan hátt, og átti ég þar við aðallega erindi frá Björgunarfélagi Vestmannaeyja, sem hyggst byggja þar dráttarbát og hjálparbát í félagi við slysavarnardeildina Eykyndil og sjálfsagt hafnaryfirvöldin að einhverju leyti. Það er ætlazt til þess, að þessi bátur hjálpi skipum, þegar þau eru að hafna sig og losa sig úr höfn, en sé að öðru leyti tiltækur sem björgunarbátur á næsta sviði við Eyjarnar þann tíma sér í lagi, sem hin samningsbundna varðgæzla ríkisskipanna, varðskipanna, er ekki fyrir hendi. Björgunarfélag Vestmannaeyja munu allir kannast við. Það er gamalt og virðulegt félag og hefur átt sinn stóra þátt í að hrinda af stað björgunarmálum þjóðarinnar og landhelgisvarnarmálefnum á sínum tíma. Ég skal ekki fara að segja sögu þess hér. Það verkefni, sem varð þess hlutskipti, varð þjóðhollustustarf, og mun það viðurkennt um allt land, að upphaf alvarlegrar sjóbjörgunar og landhelgisgæzlu átti sína vöggu í Vestmannaeyjum fyrir það, að þetta félag var á sínum tíma stofnað. Félagið lifir enn og sinnir eftir megni þeim málefnum heima í héraði, sem eru aðkallandi hverju sinni, og þar ráða hinir mætustu menn, reyndir sjómenn, miklu í stjórninni og raunar mestu, og það er fyrir þeirra atbeina og bænarstað, að ég hef hreyft þessu máli hér á þingi, að hinn nýi bátur, sem félagið ætlar að beita sér fyrir að komist upp, er orðinn nauðsynlegur nú, einkum og sér í lagi vegna þess, að til Vestmannaeyjahafnar leita æ stærri og stærri skip og sá litli hafnarbátur, sem þar er til þess að aðstoða þau, er einskis megnugur orðinn í því efni, þegar veður eru hörð. Annað atriði, sem ýtir undir framkvæmd þessa máls á þann veg, sem Björgunarfélagið hefur hugsað sér, er það, að nú hin síðustu ár og ég vil segja jafnvel hin allra síðustu ár hafa fiskveiðar sjómanna í Vestmannaeyjum að vissu leyti breytzt að nokkru leyti, ekki í höfuðatriðum, þar er sóttur sjór náttúrlega á stórum og viðamiklum vertíðarbátum eins og var, og þeim mjög stórum og sjófærum. En nú hefur trillubátaútgerð aukizt ákaflega mikið hin síðari árin og var seinast á þessu hausti mjög arðvænleg fyrir fjölda manna. Trillubátar og litlir úreltir mótorbátar, sem jafnvel voru seldir í burtu úr plássinu, hafa verið keyptir aftur og eru nú í höndum þeirra manna, sem stunda handfæraveiðar á þessum litlu bátum. Og til þess að hjálpa þeim mundi öflugur hafnarbátur, sem um leið væri útbúinn sem björgunarbátur, fyllilega nægja, því að þeir leggja ekki svo langt á haf út, að þar þurfi varðskip að koma þeim til hjálpar. Með því að erindi það, sem hér var um að ræða, barst ekki fyrr en gengið var tölulega í hv. fjvn. frá frv. og brtt., hef ég leyft mér að bera fram við 22. gr. heimildarbrtt., sem hljóðar svo: „Að ábyrgjast fyrir Björgunarfélag Vestmannaeyja lán, er það kann að taka til þess að láta byggja eða kaupa dráttarbát til aðstoðar skipum á Vestmannaeyjahöfn eða utan hennar, allt að 3/4 kostnaðar bátsins, gegn þeim tryggingum, er ríkisstj, metur gildar.“ Ég hef farið þá leið í þessu að fara fram á ríkisábyrgð á 3/4 hlutum kostnaðar skipsins. Ég skal geta þess, að fyrir utan það, að það eru valdir menn í stjórn Björgunarfélagsins nú eins og oft áður, hafa þeir haft ráð skipaskoðunar ríkisins og eins Péturs Sigurðssonar landhelgisgæzlustjóra um það, hvernig slíkur bátur sem þessi fyrirhugaði á að vera útbúinn, og er skipaskoðunin nú reiðubúin til þess að ganga frá vinnuteikningu. Skipulags- og útlitsteikningu hefur hún þegar útbúið eða Hjálmar Bárðarson fyrir þeirra hönd. Þetta vil ég benda á til þess að sýna það og sanna, að hinir mætustu menn utan Vestmannaeyja á þessu sviði hafa skilið þörfina og vilja rétta Vestmanneyingum hjálparhönd í þessu máli og hafa fullan skilning á nauðsyn þess, svo að það ætti að vera alveg óhætt fyrir hið háa Alþ, að rétta Björgunarfélaginu þarna hjálparhönd, eins og það á sínum tíma gerði, þegar það hóf sitt aðalstarf fyrir mörgum árum. Ég skal svo ekki lengja tímann með því að gera aðrar brtt. að sérstöku umtalsefni. Ég er samþykkur mörgum af þeim brtt., sem hv. minni hl. fjvn. hefur lagt fram á þskj. 192, og finnst, að þeirra röksemdir, sem færðar hafa verið fyrir þeim breytingum, séu það sterkar, að það ættu sem flestir að taka undir þær. Ég vil sérstaklega benda á brtt., sem er tölusett með 200 og er um úthlutun atvinnubótafjár, sem enn þá er í frv. gert ráð fyrir að séu 15 millj., en hv. minni hl. leggur til, að Sþ. kjósi fimm manna n., er ákveði um ráðstöfun þessa fjár, og má setja þau skilyrði um mótframlög og annað, er n. telur nauðsynlegt. Ég tel þetta vera sjálfsagða ráðstöfun og hefði átt að vera gert fyrir löngu, að úthlutun atvinnubótafjár sé í höndum n., sem kosin er af Sþ. Það hefur borið allt of mikið á því í ýmsum framkvæmdum og það ekki eingöngu hjá þessari hæstv. ríkisstj., sem nú situr, og á ég þá t.d. sérstaklega við það, sem hefur verið afgangs. Þetta afgangsfé, sem hæstv. fjmrh. hefur haft upp á vasann núna nokkur ár, af því að tekjurnar hafa orðið miklu meiri en Alþ. ákvað á sínum tíma, hefur, eins og búið er að sýna hér fram á í þingræðum af öðrum en mér við þessa umr., núna undanfarin ár skipt tugum og hundruðum þús., sem hæstv. ráðh. hefur haft upp á vasann umfram það, sem hefur þurft til greiðslna, vegna þess, hve Alþingi hefur verið örlátt með þá tekjuöflun, sem fjmrh. hefur þurft að fá og talið sig þurfa að fá. Og ár eftir ár hefur Alþ. látið telja sér trú um, eða það virðist svo vera, að það hafi látið telja sér trú um, að áætlanir hæstv. fjmrh. og barlómur hans um það stæðust, að þessi tekjuliður mundi ekki nema nema svo og svo. Og það hefur orðið til þess, þegar Alþ, hefur fallizt á þetta, sem liggur við að hafi orðið fölsun á fjárl., - því að ég get ekki ímyndað mér marga, sem um þetta hafa fjallað í fjvn. á undanförnum árum, að þeir hafi verið svo blindir, að þeir hafi ekki getað séð vel, að tekjuliður a og b og c og d mundi skila miklu meiru en hæstv. fjmrh, hefur haldið fram, - að svo hefur þessu fé verið útbýtt, ekki á þann hátt, að Sþ. hefði þar hönd í bagga, heldur hefur orðið þarna nokkurs konar aukaríkissjóður beint í höndunum á ríkisstj. eða stjórnarflokkunum, sem Alþ, sem slíkt hefur eiginlega ekki ráðið um hvert færi. Í þessa átt má ekki lengur halda á þessu sviði, og þess vegna er ég fyrir mitt leyti ákaflega fylgjandi því, að atvinnubótafé, sem skiptir mörgum milljónum, sé útbýtt á svipaðan hátt og segir í brtt. hv. minni hl. fjvn. Hér hafa verið haldnar margar og miklar ræður um þessi fjárl. og afgreiðslu þeirra, og verð ég fyrir mitt leyti að kannast við það, að þetta mál ber nú að á nokkuð nýstárlegan hátt, og getur tæplega heitið, að það sé fjárlagaafgreiðsla, samanborið við þá fjárlagaafgreiðslu, sem Alþ. hefur tamið sér, svo að tugum ára skiptir, fram að því að hér er farið að taka upp algerlega nýja siði í afgreiðslu fjárlaga. Það mun hafa verið í tíð fyrrv. stjórnar, að hæstv. fjmrh. fékk því framgengt að kljúfa útflutningssjóðinn frá hinum almenna ríkissjóði og afla svo tekna, eins og gerðist á síðasta þingi, með sérstökum álögum og tollum, sem fara í útflutningssjóðinn. Þegar ég frétti af þessu á því þingi, er það gerðist, - þá var ekki sú stjórn ríkjandi, sem nú er, - þá taldi ég það sízt af öllu til bóta. Ég vissi vel, að þetta gæti orðið til þess að létta hæstv. fjmrh. afgreiðslu sjálfra fjárl., en ég vissi líka, að það mundi verða miklu verra fyrir almenning í landinu, að átta sig á hinum opinberu útgjöldum, þegar þannig væri klofið á milli. Og þegar svo hæstv. ráðh. hafði upp á vasann umframtekjurnar til þess að láta í hvippinn og hvappinn, eins og gerðist, þá mátti segja, að það væru orðin þrenn fjárl. á ferðinni. Það var erfitt, ég vissi það vel, þann tíma sem ég var fjmrh., að koma fjárl. saman. Ég skal játa, að það var mjög erfitt verk, og ég gat ekki sett menn þannig upp við vegginn, þó að ég hefði haft metnað til þess, að heimta, að fjárl. væru afgreidd fyrir hátíðir, eins og hæstv. núverandi fjmrh. virðist hafa vald á að gera gagnvart sínum fylgismönnum. Þá voru fiskuppbæturnar og fjárl. afgreidd undireins, og það var heldur látinn líða nokkur tími fram yfir hátíðir og leið stundum langur - og allt of langur að mínum dómi - til þess að ná sáttum um það í þinginu yfirleitt, hvernig afla skyldi tekna til útflutningsuppbótanna og til annarra útgjalda ríkisins, og fjárl. svo afgreidd þannig, að í fjárl. mátti sjá öll útgjöldin og allar tekjurnar eins og þær voru áætlaðar. Nú verður að leita að þessu á mörgum stöðum. Ég vissi, að mér var sérstaklega af Framsfl. eða blaðakosti þeirra legið mjög á hálsi fyrir þetta, og hæstv. fjmrh. og sumir aðrir hv. alþm., sem líka voru til í mínum flokki, töluðu mjög háum rómi um það, að þess háttar styrkir við útveginn og fiskuppbæturnar voru í stjórnartíð Stefáns Jóhanns, væru komnir í það öngþveiti, að þeim yrði ekki haldið áfram. Hvað gerðist svo? Svo fóru þessir hæstv. herrar, ráðh. og stjórn, út í gengisfellingu, og hún var svo ekki nóg. Síðan hafa þeir komizt út á þá braut að hafa beinlínis greiðslur, ef ekki úr ríkissjóði, þá úr öðrum sjóði, sem ég er nú búinn að gleyma nafninu á, sem var í stjórnartíð Ólafs Thors og nú heitir Útflutningssjóður. Þeir eru komnir sem sagt, bæði hæstv. fjmrh. og aðrir hans meðstarfsmenn, sem þá voru, úr öskunni í eldinn í þessum efnum, Og málið horfir enn þá flóknara við í dag, en það hefur nokkurn tíma horft. Ég vil taka undir það, sem kom fram í ræðu hv. alþm., er síðast talaði á undan hæstv. ráðh., Ólafs Björnssonar, að útlitið í efnahagsmálunum er nú í meiri óvissu, en það hefur nokkurn tíma verið, að því er virðist. En klofningur hæstv. fjmrh, á fjárlfrv. þróast og heldur áfram, því að nú virðist með þessari afgreiðslu vera tilgangurinn, að taka eigi út gríðarstóran útgjaldapóst, þ.e.a.s. dýrtíðarráðstafanapóstinn að 2/3, og skilja hann eftir óafgreiddan og án þess að nokkur viti, með hvaða sköttum og tollum á að mæta þeim útgjöldum, sem þar óhjákvæmilega koma til að liggja fyrir. Ég hef ekki trú á, að þessi klofningsaðferð hæstv. fjmrh, leiði til neins góðs. Hann var að tala um það hér áðan eða bera það af sér, sem honum fannst að hefði verið borið á sig, að þetta væri gert til þess að blekkja þjóðina. Ég vil engan veginn taka undir það, ef einhver hefur haldið því fram, að hæstv. ráðh. væri beint að gera þetta til þess að blekkja þjóðina. En ég vil á hinn bóginn segja, að þessi máti að afgreiða fjárl. ríkisins og annað þeim viðkomandi blekkir þjóðina. Hún á miklu verr með að átta sig á í raun og veru, hvert er stefnt og hvað er gert, þegar þessi aðferð er viðhöfð. Það er náttúrlega ósköp einföld lækning á fjárlfrv. að taka út svona stóran gjaldalið og láta hann ekki koma til upptalningar. Þá er hægt að jafna tekjuhalla og gera gróða á pappírnum, þar sem annars væri halli, eins og hér liggur núna fyrir. Mér dettur í hug í þessu sambandi að minna ekki eingöngu hæstv. fjmrh., heldur hv. stjórnarlið, á gamla sögu, sem gekk einu sinni um danska þingið, þar sem deilt var um eitthvert ákveðið atriði og einn, er fyrir því talaði, sagði, að það þýddi ekki að deila um þetta, það væri fakta. Og það varð fleyg setning, sem einn af þm. frá Jótlandi sagði í því efni: Jeg nægter fakta. - Ég neita staðreyndum, sagði hann, og það þótti fleygt. Og það er engu líkara, þegar maður horfir á það, að hv. fjvn. og þeir, sem henni eru samþykkir, tekur út úr fjárlfrv., kippir því bara í burtu, viskar það út, 65 millj., sem ætlaðar voru af hæstv. fjmrh. til dýrtíðarráðstafana og vissulega þarf að nota. Það er engu líkara en hv. n. taki sér þessi orð í munn: Jeg nægter fakta. Ég vil ekki sjá þessa staðreynd. Ég er orðinn hálfþreyttur á að hlusta á þetta strákslega orðatiltæki, sem hæstv. fjmrh. var enn að taka sér í munn, eða a.m.k. verja það núna í sinni síðustu svarræðu, um það, að stjórnarandstaðan sé skyldug til að koma með till. til úrbóta á einu og öðru sviði. Nú í fjárl. liggja að vísu fyrir till. frá hæstv. ráðh. og hans fylginautum um lausn fjárlfrv. eða afgreiðslu þess. Hv. minni hl., stjórnarandstæðingar, hefur líka gert till. um afgreiðslu fjárl. En það liggja þó fyrir í því efni till. frá ríkisstj. En þessi „éttu hann sjálfur tónn“ hjá hv. stjórnarliði, sem hæstv. fjmrh. virðist tileinka sér svo fjarska mikið í þessum öllum umr., er ákaflega óviðurkvæmilegur, einkum og sér í lagi þegar fjallað er, eins og í efnahagsmálunum, um atriði, sem stjórnarherrarnir einir hafa fullkominn aðgang að, að rannsaka, hvernig liggur, en stjórnarandstaðan sama sem engan aðgang til þess að gera slíkt hið sama. Við fyrri umr. þessa máls var það hent á lofti af hæstv. ráðh. og blaðakosti hans, að sjálfstæðismenn hefðu játað, að þeir hefðu ekki þekkingu á þessum málum til þess að geta borið fram till. í þessu efni. Ja, það er hægt að halda þekkingunni bæði frá sjálfstæðismönnum og öðrum með því að fela fyrir þeim plögg og skjöl og staðreyndir, sem liggja fyrir, og það er sannanlegt hér á Alþ., að stjórnarherrarnir, ríkisstj., beinlínis liggur á og felur upplýsingar í efnahagsmálunum, sem hún ein hefur aðgang að. Það getur verið, að einhverjir hennar þm. hafi það, en a.m.k. stjórnarandstaðan hefur engan aðgang að þeim skjölum. Það var minnzt hér í ræðu, sem var haldin hérna fyrir andartaki, á hina frægu rannsókn, sem hæstv. forsrh. gumaði mest yfir og átti að fara fram fyrir opnum tjöldum og hefur verið lýst eftir að fá að vita, hvað hefði leitt í ljós, af stjórnarandstöðunni, og hæstv. ráðh. og meðráðh. hans hafa enn þá fram til þessa dags falið það vendilega eins og margt annað, sem snertir þessi mál. Og aðstaða og meðferð hv. minni hl. fjvn., sbr. þeirra nál., sýnir það einna gleggst, hvað vendilega stjórnarliðið hefur reynt að fela og tefja fyrir andstæðingum sínum að komast að upplýsingum, sem fyrir liggja, og fela fyrir þeim áform sín. Það þarf ekki annað, en líta á viðaukanál, hv. minni hl. fjvn. núna, sem liggur fyrir, til þess að ganga úr skugga um þetta. Allt þetta er, ef ég mætti svo að orði kveða á þessum hættulegu og erfiðu efnahagslegu tímum, sem yfir þetta land ganga, frá hinum vonda. Það er ábyggilegt, að sú stefna hæstv. ríkisstj., sem hún hefur tamið sér frá byrjun, frá því að hún kom hér til valda, að fela fyrir stjórnarandstöðunni sem allra mest af upplýsingum, halda þeirra áhrifum á gang málanna eins fjarri og hæstv. ríkisstj, hefur verið unnt, er óholl, hún er ekki þjóðholl, því að það eru vissulega svo alvarlegir tímar, sem núna ganga yfir þetta land, að ef það væru vitrir menn, sem í stjórnarráðinu sætu, þá mundu þeir leitast við, ekki einasta að upplýsa fyrir stjórnarandstöðunni eins og fyrir öllum öðrum þátttakendum á hinu háa Alþ. hið sanna í þessum vandamálum, en þeir mundu líka leitast við að fá þeirra meðhjálp og samstarf til þess að leysa þessi mjög svo örðugu vandamál, sem þeir sýnilega ráða lítið við og ráða kannske ekkert við, eins og sakir standa. Ef þessi hugsunarháttur hæstv. ríkisstj. um að hafa það fyrir höfuðstefnu í sínu starfi að láta stjórnarandstöðuna, sem þó hefur umboð stórmikils hluta þjóðarinnar til að vera hér á þessu þingi, ef þessi stefna er borin saman við stefnur hinna menntuðustu lýðræðisþjóða, eins og t.d. Bandaríkjamanna, þá er hægt að sjá, hversu geysilegur gæfumunur er á milli þessara hv. stjórnarherra, þó að hvorir tveggja telji sig til lýðræðisríkja. Það var birt í útvarpi og blöðum hér fyrir fáum - ja, kannske vikum eða dögum, að þegar stjórnarforseti Bandaríkjanna, Eisenhower, hugði á ferð sína til Parísar, á hinn mikla NATO-fund með öllum forsætisráðherrum NATO-landanna, þá lét hann sér ekki nægja að ráðgast einungis við sína republikana þar í landi, heldur var leitað líka til andstæðinga republikana. Foringi demokrata, maðurinn, sem hafði barizt á móti Eisenhower í kosningunum um forsetatignina, var kvaddur til ráða, eins og alþjóð hér er kunnugt. Hugsum okkur muninn á skilningi lýðræðisins hjá þessum mönnum eða hjá okkur í þessu litla kotríki hér á hjara veraldar. Ég hef ekki trú á því, að efnahagsvandamálin, dýrtíðarvandamálin, fjárhagsvandamálin og hvað þau nú öll nefnast, þessi miklu vandamál, sem íslenzka þjóðin á við að búa í dag og voru mér að kenna í gær og þér að kenna í dag og guð veit hverjum á morgun, sem allir svo að segja, bæði innan þings og utan, hafa átt, ekki kannske visvítandi í öllum tilfellum, en stundum visvítandi og stundum óafvitandi, sinn þátt í að þróa, - þessi öfugþróun í okkar efnahagsmálum leysist ekki með eingöngu „partisku“ átaki, jafnvel þó að það sé vinstri stjórn, sem ræður þar stefnunni eða stefnuleysinu. Það þarf þjóðarsamstarf til þess að leysa svo stór vandamál sem við eigum nú að horfast í augu við. Og ég vildi óska þess, að ríkisstj. Íslands núverandi öðlaðist svo mikið af sönnum lýðræðisskilningi og svo mikið af heilbrigðri skynsemi, að þeir tækju upp opinskárri og réttlátari vinnubrögð til að leysa þessi mál, en hingað til hefur bólað á.



Herra forseti. Það kemur fram hjá forseta, að það sé jafnvel hæpið, að unnt sé að ljúka umr. í nótt, þó að haldið verði áfram, a.m.k. verði það ekki fyrr, en mjög seint. Það kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjvn. í dag, að þá hefði n, ekki unnizt tími til að athuga fram komnar brtt., ekki einu sinni frá minni hl. n. Síðan hefur svo að segja ætíð verið látlaus fundur og mjög ólíklegt, að n. hafi gefizt færi á því að kynna sér þetta efni. Það má segja, að þessi umr. sé í raun og veru eina umr. fjárl., vegna þess að engar till. um heildarafgreiðslu lágu fyrir við 1. eða 2. umr. Nú eru þær að vísu mjög ófullkomnar, en formlegar till. liggja þó nú fyrir, þannig að þetta er fyrsta og eina tækifærið, sem Alþ. Íslendinga fær til þess að skoða málið í heild, og ég vil mjög vara við því og raunar mótmæla, að sá háttur verði hafður á, að málið sé keyrt í gegn nú á dagparti og síðan einni nóttu. Ég tel alveg óhjákvæmilegt, ef málið á að fá þinglega meðferð, að það verði hafðir skipulegir fundir hér, það sé ekki óeðlilegt að vísu, að á síðasta spretti verði hafðir næturfundir, ef umr. dragast úr hófi fram. En enn þá sé ég engin merki þess. Venja hefur verið, að umr. um fjárl. hafa staðið dögum saman og enginn undrazt. Þetta er aðalstarf þingsins, og ég vil sem sagt mjög mótmæla því, að sá háttur verði hafður á, að málið verði keyrt í gegn nú í nótt eða umr. lokið, nema því aðeins að menn falli frá orði, sýnt sé, að hér hafi enginn neitt að tala. En mér heyrðist á ummælum hæstv. forseta, að það væri allt annað í efni.

Forseti (EmJ): Ástæðan til þess, að umr. um fjárl. er flýtt nokkru meira, en kannske æskilegt væri, er sú, að það hefur komið fram ósk frá allmörgum þm., sem eiga heima utanbæjar, að reyna að komast heim, það snemma fyrir jólin, að þeir lentu ekki alveg á síðustu dögunum fyrir þau með sitt ferðalag. Þess vegna var það talið rétt að reyna að mæta þeim óskum, eftir því sem fært væri. Ég geri þess vegna ráð fyrir, að umr, verði haldið áfram eitthvað fram eftir nóttu og séð, hvernig gengur, áður en gefizt verður upp við þá hugsun að reyna að ljúka umr. nú.



Herra forseti. Ég met mjög mikils þá upplýsingu, sem kemur fram fyrir því, að halda á þennan næturfund. En er ekki rökrétta ályktunin af þeim upplýsingum, sem hæstv. forseti gaf, að það sé ekkí tími til hvors tveggja, að þm. þeir, sem hér eiga hlut að máli, nái heim svo snemma fyrir jól sem þeir óska og að unnt sé að afgreiða fjárl. með stjórnskipulegum hætti fyrir jólin? Ég get ekki dregið aðra ályktun, að annaðhvort verði menn að gefa sér tíma til þess að hafa hér skaplega og skipulega umr., þó að það kosti það, að þeirra jólafrí styttist, eða þá að það verði að hætta við að afgreiða fjárl. fyrir jól. En ég tek undir það með hæstv. forseta, að það er ekki æskilegt að afgreiða fjárl. með þeim hætti, sem nú er ráðgert, og ef um það tvennt er að ræða, að ganga á svig við settar reglur um meðferð fjárl. eða menn komist heim til að halda jólahátíðina, þá verður að meta meira að afgreiða fjárl. á skaplegan hátt. En það er hægt að sleppa fram hjá vandanum við þetta með því að gefa bráðabirgðafjárl. í skyndi, greiðsluheimildir þangað til um miðjan febrúar, og leyfa þm. að fara strax heim í nótt, ef þeir óska.

Forseti (EmJ): Ég sé ekki, að það þurfi að fara neitt á svig við þingsköp eða almennar venjur, hvort sem umr. verður haldið áfram nú í nótt eða verður haldið áfram á morgun. Það hefur oft komið fyrir í Alþ. áður, að umr. einmitt um fjárl. hefur verið haldið áfram að næturlagi. Það verður því gefið fundarhlé í hálfa klukkustund rúmlega, og fundur hefst síðan að nýju stundarfjórðung yfir kl. 12. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær tillögur á þskj. 204, lið XIII og XIX. Fyrri tillagan er um 700 þús. kr. fjárveitingu til uppeldisskóla fyrir ungar stúlkur samkv. 37. gr. laga nr. 29 1947, um vernd barna og ungmenna, og til vara er lagt til, að veittar verði í þessu skyni 500 þús. Þetta ákvæði í lögum, að þessum uppeldisskóla skuli komið á fót, er nú orðið allgamalt, og árið 1955, 4. apríl, var samþ. svo hljóðandi breyting á þessu ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „Hefja skal þegar undirbúning að stofnun og rekstri vistheimilis fyrir stúlkur. Ríkisstjórninni er heimilt að leita eftir hentugu húsnæði, sem til kann að vera, fyrir vistheimili og gera samninga um afhendingu þess og afnot. Enn fremur er heimilt að taka til þessara nota húsnæði, sem ríkið á eða hefur umráð yfir.“ Í samræmi við þetta var þetta sama vor skipuð nefnd af þáverandi menntmrh. til að undirbúa og athuga fyrirkomulag uppeldisskóla fyrir stúlkur. Síðar á árinu skilaði nefndin mjög ýtarlegu áliti. Í samræmi við álit nefndarinnar voru bornar fram fjárveitingartillögur við afgreiðslu næstu fjárlaga, en þær náðu þá ekki fram að ganga. Á næsta þingi þar á eftir var einnig mjög knúið á um framgang þessa máls, en allt kom fyrir ekki. Þó var veitt heimild í 22. gr. fjárl. til þess að festa kaup á landi til að reisa á uppeldisskóla fyrir ungar stúlkur, og þóttist þá hæstv. núverandi ríkisstjórn hafa vel borgið þessu máli. Barnaverndarnefndir og lögreglan hafa lengi knúið mjög á um lausn þessa máls, en það er því miður fjárveitingarvaldinu til lítils sóma, hvernig um það hefur farið og hvernig það horfir nú. Ég vil ekki trúa öðru, en skilningur sé meðal hv. þm. á vandamálum þeirra unglinga, sem hér er um að ræða, og ég hygg, að þeir séu flestir sjálfir feður og þeir mundu ekki horfa í aukaútgjöld, ef svo illa væri komið fyrir þeirra eigin börnum, sem er um börnin, sem hér er um að ræða. Alþ, getur ekki lengur látið undir höfuð leggjast að veita þetta fé, enda ekki mikil fúlga, sem farið er fram á. Raunin hefur oft orðið sú um þessi börn, sem hér er um að ræða, að þau hafa flækzt á milli staða, þegar ekki hefur verið hægt að koma þeim á neitt sérstakt uppeldisheimili eða skóla. Hafa þá uppeldisáhrif af þeim vistum orðið mjög tvísýn. Eina raunhæfa lausnin á þessu er að koma upp þeim uppeldisskóla, sem raunar er skylt samkv. lögum, og það er margítrekað af þeim, sem mesta reynslu hafa í þessum efnum og hafa mest starfað að barnavernd og unglinga. Slíkur uppeldisskóli ætti að koma þeim unglingum, sem leiðzt hafa á afbrotabrautir, á réttan kjöl og verða öðrum til varnaðar, bæði unglingunum sjálfum og foreldrum þeirra. Nú er mér engin launung á því, að ég tel, að það væri mun heppilegri lausn á þessu máli, ef hægt væri að vista þessa unglinga einn og einn á heimilum fólks til frambúðar. En því miður hefur raunin orðið sú, að það hefur alls ekki reynzt unnt að fá nægilega mörg og nægilega góð heimili til þess að gera þetta, og þessum heimilum hefur oft reynzt erfitt að halda í unglingana. Þess vegna er uppeldisskóli eina lausnin á þessu máli. Í fyrra var veitt heimild á 22. gr. fjárl. til þess að festa kaup á landi til þess að reisa á uppeldisskóla fyrir ungar stúlkur, og ætla mætti, að samkv. þeirri heimild hefði verið talað við landeiganda, sem vildi selja jörð í þessu skyni. Það er þó komið á daginn, að það hefur alls ekki verið gert, hvorki þá né síðar. Það hefur verið bent á ýmsar jarðir í þessu skyni og þá fyrst og fremst jörð í Grímsnesinu, Ormsstaði, sem er nágrannajörð við Sólheima. Hefur hún verið talin mjög heppileg að ýmsu leyti, og gæti heimilið, ef það væri staðsett þar, notið jarðhitaréttinda frá Sólheimum. Það er einnig að ýmsu öðru leyti heppilega í sveit sett, og mun jörðin vera föl, a.m.k. að hluta. En því miður hefur heimildin í fjárl. ekki verið notuð, hver sem ástæðan kann að vera. Eins og kunnugt er, þá er hæstv. ríkisstj. hvers konar nefndarskipun mjög hugleikin. Ýmist eru skipaðar nefndir til að marka stefnu í mikilvægum málum, nefndir til að leggja blessun sína yfir verk, sem aðrar nefndir, skipaðar af fyrirrennurum hæstv. ráðherra, hafa unnið, og svo nefndir til ýmiss konar rannsókna og alls konar ráðuneytis. Ef til vill var líklegt, að sá hæstv. ráðh., sem uppeldismálum sinnir helzt, kynni að skipa nefnd í þetta mál, fljótlega eftir að hann fékk heimild til að kaupa land í þessu nauðsynlega skyni, en raunin varð sú, að það leið mestur hluti ársins, án þess að það yrði gert, Það var gert nú fyrir rúmum mánuði og þar með fengin kærkomna afsökun fyrir því að láta fjárveitingu nú undir höfuð leggjast, þar eð málið væri aðeins á byrjunarstigi í rannsókn í nefnd. En á þessi rök munu þeir ekki geta fallizt, sem vita, að raunverulega er undirbúningi þessa máls lokið. Þó að það fólk, sem hæstv. ráðh. hefur skipað í nefnd þessa nú, sé að öllu leyti hið mætasta fólk og hafi vel vit á þessum málum, er ekki endalaust hægt að skipa nefndir á nefndir ofan til að athuga hlutina. Væri mun nær, að hafizt væri handa um þetta mál á grundvelli þeirra rannsókna, sem þegar liggja fyrir. Auk þess munu þeir heldur ekki fallast á þessi rök, sem raunverulega vilja hraða þessu máli og skilja, hverja nauðsyn ber til, að þessi uppeldisskóli rísi sem fyrst. Það hefur æ ofan í æ verið bent á það, hve erfitt bæði almennu lögreglunni, kvenlögreglunni og barnaverndarnefndum er gert fyrir, með því að láta dragast svo úr hömlu að koma á fót þessu uppeldisheimili. Þannig fá þessir aðilar aftur og aftur mál sömu ungmennanna, sem óhætt er að segja að ómögulegt sé að hjálpa, nema til sé slíkt uppeldisheimili. Það er áreiðanlegt, og hefur rækilega verið á það bent hér í dag og oftar, að ferill hæstv. ríkisstj, er allt annað, en blómum stráður, og ætla ég mér alls ekki að rekja þann raunaferil. Þó tel ég mér skylt að benda á örfá atriði í sambandi við þann nýjasta áfanga á þessum ferli, sem þetta fjárlfrv. er. Á því eru margir stórir blettir, en svo er að sjá sem einn svartasti bletturinn sé, að ýmsar ákvarðanir hæstv. núverandi valdhafa bitna beinlínis á þeim, sem sízt skyldi, þ.e.a.s. börnunum í landinu. Á ég hér við m.a., hvernig á fjárveitingum til skóla í Reykjavik er haldið. Hvergi nærri er staðið við það, sem lögboðið er um framlag ríkisins til skólabygginga í Reykjavík, og bitnar þröngt húsnæði að sjálfsögðu á þeim börnum, sem skóla borgarinnar koma til með að sækja. En tilgangurinn er hins vegar sá, og ég hygg, að öllum sé það ljóst, að geta sagt það í blöðum hæstv. ríkisstj., að Reykjavíkurbær sjái ekki börnum sínum fyrir nægilegu skólahúsnæði. Það verður varla nægilega á það bent, hver nauðsyn ber til, að ríkið geri skyldu sína í þessum efnum og fallizt verði á þær till., sem sjálfstæðismenn bera fram um þessi efni. Þá bitnar það á þeim börnum, sem einna erfiðast eiga fyrir, að ekki er enn þá tekin upp fjárveiting til uppeldisskóla þess, sem tillögur mínar fjalla hér um, og veldur sá dráttur sívaxandi vandamálum. Ég vil því beina því til hv. þingmanna, að þeir geri sitt til þess að þvo þennan blett af frv. með því að styðja þær tillögur, sem að þessum málum lúta. Vegur hæstv. ríkisstj. yrði ögn meiri, ef þær yrðu studdar. Tillögurnar eru svo hógværar, að það ætti síður, en svo að vera ofraun að veita þeim stuðning.



Herra forseti. Við 2. umr, lýsti ég þörf á stækkun flugvallarins á Skipeyri við Ísafjörð og skýrði frá því, að ég áskildi mér rétt til að bera fram brtt. um framlag til þess að stækka hann við þessa umr., sem nú fer fram. Nú hefur hv. fjvn. fallizt á að hækka framlag til flugvallagerðar á 20. gr. um 600 þús. Hæstv. 2. landsk., form. n., gat þess í ræðu sinni við þessa umr., að hv. fjvn. hefði einmitt sérstaklega haft í huga þá kaupstaði, sem ekki eru í sambandi við akvegakerfi landsins og eru því háðari flugsamgöngum, en aðrir. Ég þakka nefndinni fyrir skilning á nauðsyn þessari og vona, að þessi hækkun geri kleift að hefjast handa um úrbætur. Til viðbótar þessari 600 þús. kr. hækkun gæti einnig orðið til umráða nokkur fjárhæð samkv. heimildarákvæði 22. gr., ef rekstur flugvalla verður hagkvæmari, en ráð er fyrir gert í þessum fjárl. Ég mun því ekki bera fram tillögu um sérstaka fjárveitingu til þessa flugvallar, sem ég hafði annars haft í huga. Þá hafði ég einnig lýst því við fyrri umr., að nauðsyn bæri til að hækka framlag til steyptra og malbikaðra vega í kaupstöðum, sem hefur verið á fjárl. undanfarinna ára ein 100 þús., og gerði ég grein fyrir því, hver nauðsyn er á að auka þetta framlag, þar sem nú er komið að því, að kaupstaðirnir neyðist til að bæta um þá vegagerð, sem hefur verið þar undanfarið, og enda sumir þeirra þegar byrjaðir á framkvæmdum í því efni. Er þá augljóst, að ef ríkið á að styrkja það eitthvað í átt við það, sem ætlunin var, þegar lögin um benzínskattinn voru sett, þá er þetta nánast hlægileg upphæð, þessi 100 þús., sem til þess eru ætluð á fjárlögum núna og hafa verið um mörg undanfarin ár. Ég leyfi mér því að leggja til, að í stað þessara 100 þús. komi 1 milljón, og er enginn vafi á, eins og ég gat um hér við 2. umr., að þetta er mjög hófleg upphæð og vafalaust miklu minni, en ef samþ. hefði verið sú breyting á lögunum, sem ég gerði till. um á síðasta þingi og var í þá átt að færa lögin til þess horfs, sem þau upphaflega voru og hefði verið fullkomið sanngirnismál við kaupstaðina að gert væri. Þá hef ég einnig leyft mér að bera fram till. um, að við 13. gr. A, XII. lið, komi 100 þús. í staðinn fyrir 75 þús., sem er í frv., og gerði ég grein fyrir því einnig við 2. umr., hvernig á þessari hækkunartillögu minni stæði, og hirði ekki um að endurtaka það hér. Þá vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um till. frá hv. þm. N-Ísf., Sigurði Bjarnasyni, þar sem hann leggur til, að veitt sé til ferjubryggju á Mýri á Snæfjallaströnd 70 þús. Það er svo með þessar ferjubryggjur þarna í Djúpinu, að það eru einkum tveir staðir, sem má segja að hafi verið fullkomnar ferjubryggjur, þannig að þangað eru ferjaðir þeir, sem þurfa að fara landleiðina frá Ísafirði og öðrum stöðum við Djúp til Reykjavíkur eða annarra staða, þaðan sem hægt er að komast um þjóðvegi landsins. Það hefur verið sívaxandi umferð þessa leið á undanförnum árum. Nú er leiðin það löng, að Djúpbáturinn, sem annast þessar ferðir, annar ekki að fara nema 2 eða í hæsta lagi 3 ferðir á dag, en það kom margsinnis fyrir í sumar, að svo mikið var að flytja bifreiðar og farþega, að þetta nægði ekki til þess að anna flutningaþörfinni, og það hefur verið svo undanfarin sumur, að það hefur komið fyrir, t.d. fyrir þá, sem hafa þurft að fara með bifreiðar frá Ísafirði eða til Ísafjarðar, að það hefur þurft að panta far fyrir bifreiðarnar með allt að því hálfs mánaðar fyrirvara, og skilja allir, hver annmarki er á því. Ef vegurinn hins vegar væri kominn nokkru lengra, eins og verið er nú að leggja hann, -það má jafnvel gera sér vonir um, að hann komist nú í sumar, ef vel gengur, í Ögur að vestanverðu við Djúp, en að norðanverðu við Djúpið er búið að undirbyggja veg út að Mýri, þar sem lagt er til að þessi ferjubryggja sé gerð, en þar er nú engin ferjubryggja, - en eftir að vegurinn væri kominn á þessa staði, hvort heldur væri í Ögur eða að Mýri, þá styttist svo verulega sjóleiðin, að báturinn ætti auðvelt með að fara fleiri ferðir, þegar þörf er á, og væri þá meiri von um, að við það mætti notast, á meðan ekki kemur vegasamband, sem viðhlítandi er. Það er því ekki einasta nauðsyn fyrir þá, sem þarna búa, heldur einnig fyrir aðra, sem búa við Djúpið, á Ísafirði og í þorpunum þar í kring, að greitt sé fyrir því, að vegurinn komist lengra og þar sem hann endar hverju sinni sé nothæf ferjubryggja, þannig að vegirnir komi að notum. Vildi ég því ekki láta undir höfuð leggjast að skýra frá þessu hér, svo að menn gætu skilið betur nauðsynina.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær almennu umræður, sem hér hafa orðið um afgreiðslu fjárl., jafnvel þó að margt hafi verið sagt hér, sem mér fyndist, ef tími væri til, ástæða til að svara. Ég vil þó aðeins segja það út af því, sem hér kom fram utan dagskrár áðan, að ég álít, að það ætti ekki einasta að vera nú, heldur ævinlega, að fjárlög væru afgreidd og tilbúin, þegar þau eiga að réttu lagi að ganga í gildi, m.ö.o. um áramót, og tel ég því rétt, að þingið reyni að ljúka fjárl. fyrir áramót nú, eins og ég tel það ævinlega rétt, að svo sé gert. En ég skal ekki fjölyrða um þetta. Tilefnið til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er það, að ég flyt ásamt samþm. mínum, hv. 2. þm. Eyf. (MJ), brtt. við fjárl. Það er III. liður á þskj. 199. Hann er um það að hækka framlagið til Múlavegar, sem á að tengja saman Ólafsfjörð og innhéruð Eyjafjarðar í vegasamband, úr 200 þús. kr. í 500 þús. kr. Ég hef fullan skilning á því, að það er ekki fært að hækka gjaldahlið fjárlaganna verulega frá því, sem nú er. En ég lít svo á, að það mætti ná þessari upphæð á auðveldan hátt með því að lækka suma aðra liði á fjárl., og það væri sanngjarnt. Það er ekki búið að slita umræðunni enn, og hv. fjvn. gæti vel tekið það til athugunar Við þm. Eyfirðinga sáum þó ekki fært að bera slíkar tillögur fram, því að vitanlega þýðir það lítið fyrir einstaka þm., slíkar tillögur þyrftu að koma frá fjvn. Mér finnst t.d., án þess að ég leggi neina sérstaka áherzlu á það, að það sé töluverð rausn af ekki stærra þjóðfélagi, en okkar þjóðfélag er að ætla á aðra milljón kr. til skálda og rithöfunda fyrir utan þá fjárhæð, sem menntamálaráð veitir að sínu leyti. Það er orðinn töluvert annar andi hér í hinu háa Alþ. en var, þegar það kostaði harða baráttu að fá 600 kr. fjárveitingu til Þorsteins Erlingssonar. Ég hæli því ekki og óska ekki eftir, að þeir tímar komi aftur, að höfuðskáldi eins og Þorsteini Erlingssyni sé neitað um litla fjárhæð, en ég efa mjög, að allir þeir menn, sem þessu fé er skipt á milli, séu raunverulega skáld. En það er þó annar liður á fjárl., sem ég hef einkum í huga, og kem ég að því nú. Ólafsfjörður og Siglufjörður eru nágrannabæir, eins og allir vita, og það er margt líkt um þessa bæi, atvinnuhætti þeirra og annað. Báðir þessir bæir eru tengdir við vegakerfi landsins að nokkru þannig, að vegur liggur frá þeim yfir fjöll vestur til Skagafjarðar, og þannig tengjast þeir vegir vegakerfi landsins, þó að þeir séu lélegir á kafla, þeir koma saman og eru sami vegurinn, þegar kemur vestur í Fljótin. Nú er það svo, að í fyrra var veitt hálf milljón til nýs vegar frá Siglufirði og vestur, svokallaður Siglufjarðarvegur, en það voru á sama tíma veittar 200 þús. kr. til nýs vegar, sem byrjað er á og á að tengja Ólafsfjörð við innhéruð Eyjafjarðar, eða til Múlavegar. En fyrir þessar 200 þús. kr., sem veittar voru til Múlavegar, var ekki unnið í fyrra. Sú upphæð var ekkert notuð. Mér fyndist eðlilegt, að þessir tveir vegir, Siglufjarðarvegur og Múlavegur, fylgdust að, og þar sem nú Siglufjarðarvegur fékk 500 þús. á fjárl. í fyrra eða fjárl. yfirstandandi árs, en Múlavegur 200 þús., sem ekki var þó notað, þá fyndist mér ekkert óeðlilegt eða ósanngjarnt, þó að nú væri skipt um og þá væru fjárframlög til þessara vega jöfn. Ég beini því til hv. fjvn., af því að enn er tími til að gera brtt., hvort það væri ekki réttara í þetta sinn að lækka þessa upphæð til Siglufjarðarvegar og bæta því við Múlaveginn. Þá væru þeir jafnir um fjárframlög úr ríkissjóði, og síðan væri veitt jöfn fjárhæð árlega. Ég get ekki séð, að þessi till. sé beinlínis hliðstæð till. um vegi innan héraða, því að raunverulega er þetta fjallvegur, ætlaður til að tengja saman byggðir, sem ekki hafa haft beint vegarsamband. Og þegar litið er á fjárveitingar í fjárlfrv., eins og það er nú eftir 2. umr., eftir að hv. fjvn. hefur um það fjallað, þá getur hver maður séð, að Eyjafjarðarsýsla er einna lægst af sýslum landsins um fjárveitingar til vega. Hitt skal ég aftur játa, að til hafnargerða er þar veitt töluvert, og kvarta ég ekki yfir því. Ég skýt þessu aðeins til athugunar fyrir hv. fjvn. Henni getur ekki komið þessi till. okkar þm. Eyf. neitt á óvart, því að þær óskir, sem við þm. Eyf. bárum fram við fjvn., voru einmitt á þann veg, að til Múlavegar yrði veitt þessi upphæð, sem við nú leggjum til að verði veitt. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar, en vil segja það að lokum, að ég tel Ólafsfjarðarkaupstað alveg eins nauðsynlegt, ef ekki nauðsynlegra, að komast í beint vegarsamband við byggðir Eyjafjarðar eins og Siglufirði er að fá nýjan veg meðfram sjónum til Skagafjarðar. Ég vona, að áður en umr. lýkur, athugi fjvn. þessa till. okkar að einhverju leyti, og mundum við sjálfsagt verða til viðtals um einhverja lægri upphæð jafnvel. En við getum ekki sætt okkur við það, að upphæðin standi óbreytt til þessa vegar, og þá jafnframt með tilliti til þess, hvað gert er í næsta nágrenni, þar sem við sjáum ekki að sé neitt meiri þörf.



Herra forseti. Á þskj. 204, II. lið, flyt ég ásamt þrem öðrum hv. þm., þm. Snæf. (SÁ), þm. Dal. (ÁB) og 11. landsk. (PP), brtt. við frv. til fjárl., sem miðar að því, að fjárveiting til Heydalsvegar verði hækkuð um helming, úr 150 þús. í 300 þús. kr. Ég hygg, að ekki sé þörf á því að fara mörgum orðum um þennan veg. Ég ætla, að flestir hv. þm. þekki þessa leið nokkuð, a.m.k. af afspurn. Þetta mál hefur nefnilega oft borið á góma, síðan Heydalsvegur var tekinn í tölu þjóðvega árið 1943 eða 1944, að mig minnir. Á síðasta Alþingi fluttu sömu þm. till. um, að fjárveiting í þessu skyni, sem í frv. s.l. vetur var ákveðin 150 þús., yrði hækkuð upp í 500 þús. kr., en til vara í 300 þús. kr. Báðar þessar till. voru felldar. Því er þó ekki að neita, að talsvert hefur áunnizt í þessu máli undanfarin ár. Þjóðvegurinn um Dalasýslu út Hörðudal að sýslumörkum Dala- og Snæfellsnessýslu er nú stórbættur, sérstaklega eftir þá vegargerð, sem þar var framkvæmd s.l. sumar. Einnig hefur talsvert miðað áfram sunnan á nesinu. Eftir er þó enn talsvert drjúgur spölur yfir Heydalinn sjálfan og nágrenni hans að norðan og sunnan. Þetta verk þyrfti að vinnast til fulls á næstu tveim sumrum, en þeim áfanga verður ekki náð, meðan fjárveitingin er skorin við nögl svo mjög sem nú er gert. Hins vegar er að sjálfsögðu unnt að fara þá leið að afla lánsfjár til bráðabirgða til að fullvinna verkið, en út á þá braut er ekki hyggilegt að fara, fyrr en komið er lengra áleiðis og nær lokatakmarkinu, en nú er. Það er víða beðið um og vonazt eftir auknu fé í vegi úti um byggðir landsins. Flestir eru vegir þessir meira og minna gagnlegir og æskilegir, en ekki jafnnauðsynlegir allir. Meðan fé er svo mjög takmarkað til vegagerðar, verður að leggja höfuðáherzlu á vissar meginleiðir, sem koma að sem mestu gagni. Þjóðvegurinn um Heydal er áreiðanlega í allra fremstu röð þeirra vega, sem hraða ber af fullum krafti. Hann verður einna lægsti fjallvegur á landinu, aðeins á annað hundrað metra yfir sjávarmál. Hann tengir saman byggðarlögin norðan og sunnan Snæfellsnesfjallgarðs og opnar greiðari vetrarleið um Vesturland og jafnframt áfram til Norðlendingafjórðungs. Ég verð því að ætla, að till. þessi eigi fylgi að fagna, a.m.k. hjá hv. þm. vestan- og norðanlands. Það hefði verið ærin ástæða til að hreyfa fleiri till. um hækkuð framlög til nytsamra hluta, svo mjög sem þeim er haldið niðri, en ég hef þó ekki talið það fært. Þeim mun ríkari áherzlu vil ég leggja á það, að brtt. þessi um aukið fé til Heydalsvegar verði samþ.



Herra forseti. Ég er ekki hingað kominn vegna þess, að ég hafi flutt brtt. við frv., og er það ekki vegna þess, að ég hafi ekki haft miklar ástæður til þess að reyna að fá slíkar till. samþ., heldur er það vegna þess, að ég hef þreifað fyrir mér áður hjá fjvn. um þær óskir, sem ég hafði þar komið á framfæri, og orðið þess var og reyndar sannfærzt um, að það var þýðingarlaust að bera fram till. í því skyni að fá þær samþ., enda hefðu þær till., sem ég hefði flutt, orðið til þess að hækka verklegar og nauðsynlegar framkvæmdir, en það virðist vera erfiðast í sambandi við afgreiðslu þessa máls að fá það fram, sem er nauðsynlegast. Hitt gengur jafnvel fyrir, sem mætti frekar bíða, og frekar keppzt um að samþ. það, sem ekki ætti í fjárl. að vera. Ég get tekið undir með þeim þm., sem töluðu hér síðast, og lýst því yfir, að ýmislegt af því, sem nauðsynlegt er fyrir kjördæmin, svo sem meira til vegagerðar og annarra nauðsynlegra framkvæmda, þyrfti nauðsynlega að hækka. Það er svo með vegaféð í mínu kjördæmi, Rangárvallasýslu, að vandræði voru að þessu sinni að skipta því upp, því að eins og geta má nærri eru miklar þarfir fyrir vegi í kjördæmi, sem er hafnlaust, er 90 km að lengd og víða 50–60 km að breidd. Að þessu sinni er skipt sömu upphæð og er á fjárl. yfirstandandi árs, og er því ljóst, að fjárveitingin hefur raunverulega lækkað, þar sem vitað er, að minna fæst fyrir hverja krónu á næsta ári, en á líðandi ári. Í öðru lagi er framlag til skóla, en þrír hreppar í Rangárvallasýslu hafa sameinazt um að byggja barnaskóla, og hlýtur það að vera rétt stefna, að skólahéruðin sameinist, því að rekstur slíkra skóla verður miklu ódýrari, en að hver hreppur sé út af fyrir sig. Áætlun um byggingarkostnað á þessum skóla er 3.6 millj., og til viðbótar 400 þús. kr., sem gert er ráð fyrir að innanstokksmunir muni kosta, eða 4 millj. alls. Hús þetta er komið undir þak, og hefur kostað 1.200 þús. kr. að gera það fokhelt. Gert er ráð fyrir í þeim till., sem hér liggja fyrir, að fjárveitingin á næsta ári verði 500 þús. Ríkissjóður á lögum samkvæmt að greiða 3/4 af byggingarkostnaðinum, þar sem þetta er heimavistarskóli. Skólalöggjöfin gerir ráð fyrir, að sá hluti ríkissjóðs sé greiddur á 5 árum. Hér er um nærri 4 millj. að ræða, og er því augljóst, að með þessari fjárveitingu, ef hún yrði ekki hærri síðar, yrði hluti ríkissjóðs ekki greiddur á fimm árum, enda hefði hluti ríkissjóðs á næsta ári átt að vera um 750 þús. kr. til þess að vera í samræmi við skólalöggjöfina og að greiðslum væri lokið á tilsettum tíma. En vegna þess, að vonlaust er að fá þetta hækkað, þótt ég sýndi till. hér í hv. Alþingi, þá hef ég ekki séð ástæðu til þess að gera það, en vil vekja athygli á því, að hér er mjög þrengt að hlutaðeigandi hreppum, þar sem þeir fá ekki þá fjárveitingu, sem þeir höfðu reiknað með, og erfiðleikar á að útvega lánsfé til þess að koma byggingunni áfram eru miklir, eins og allir hv. alþm. vita. Eitt var það, sem ég gerði tilraun til að fá samþ. í fjvn. og ekki tókst, það var landþurrkun í Landeyjum. Farið var fram á, að liðurinn yrði hækkaður um helming, úr 40 þús. í 80 þús., en það fékk ekki nægilegt fylgi í n., og stjórnarliðið treysti sér ekki til þess að ganga á neinn hátt á móts við Landeyinga í þessu efni. Þá er eitt mál, sem snertir okkur Sunnlendinga austan Hellisheiðar mjög, og það er endurlagning hinna gömlu vega, þ.e. vegarins í Ölfusinu, Flóanum og Holtunum. Vegamálastjóri hefur sótt mjög fast á stjórnarvöldin að þessu sinni um það að fá fjárveitingu til endurlagningar á gömlum vegum hækkaða, en vegamálastjóri fékk daufar undirtektir, og stjórnarliðið sá sér ekki fært að hækka þennan lið. Vitað er þó, að fleiri gamlir þjóðvegir eru þannig, að nauðsynlegt er að endurbyggja þá, og 800 þús. kr., eins og nú er á frv., er vitanlega allt of lítil upphæð, og er það leitt og mjög skaðlegt, að þessar aðalleiðir skuli sökkva ofan í mýrarnar og ekki vera vel færar með þung ökutæki nema yfir sumarmánuðina, enda er það stöðug áskorun hjá vegamálastjóra á vorin og þegar færð fer að þyngjast að fara nú ekki með þessa þungu bíla með fullu hlassi yfir vegina vegna þess, hvað þeir séu veikir. En við, sem búum á þessu svæði og höfum ekki höfn, þurfum að draga allt að okkur á bifreiðum, og við höfum hin síðari árin reynt að stækka bifreiðarnar til þess að leitast við að gera flutningana ódýrari, en þeir verða því aðeins ódýrari, að það verði leyft að hafa fullt hlass á bifreiðunum. Það er gerður að þessu leyti reginmunur á þeim sýslum, sem eru hafnlausar og verða að draga að sér allt á hinum stóru vörubílum, og öðrum héruðum, sem nota strandferðirnar, því að ríkissjóður greiðir árlega miklar hækkanir í taprekstur með strandferðunum, á meðan flutningar á landi er skattlagðir í stórum stíl og ekki telst fært að endurleggja hina gömlu vegi og fjölförnu samgönguleiðir á hafnleysissvæðinu, og ekki aðeins það að láta það vera að endurleggja þessa vegi, heldur hefur núverandi hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar skattlagt þessi flutningatæki stórkostlega, þannig að stórir dieselvagnar hafa hækkað um 40–50 þús. kr. á einu ári vegna skattlagningar hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokka, en því var þó lofað, þegar rætt var um jólagjöfina stóru á s.l. ári, að svo nauðsynleg tæki sem vöruflutningabifreiðar skyldu ekki hækka. Ég vil aðeins minna á þetta hér í sambandi við afgreiðslu fjárl., enda þótt mér sé ljóst, að talað er fyrir daufum eyrum og stjórnarherrarnir hafa ekki mikinn skilning á þessum málum, og um leið og þeir tala um fjármagnsskort hjá ríkissjóði, er ekki gerð tilraun til þess að draga úr rekstrarkostnaði Skipaútgerðar ríkisins eða sparnaðarviðleitni sýnd á nokkurn hátt. Ég tel ekki, að það sé sparnaðarviðleitni, þótt hv. meiri hl. fjvn., stjórnarliðið, komi með sparnaðartill. þær, sem nú liggja fyrir upp á 21/2 millj. kr. Það er ekki sparnaðarvilji, og það eru ekki efndir á þeim loforðum, sem stjórnarliðið hefur gefið undanfarið og þá sérstaklega um það leyti, sem núverandi stjórnarflokkar tóku við völdum. Það fer með sparnaðarviðleitnina hjá hæstv. ríkisstj. í afgreiðslu fjárl. og þau loforð, sem gefin eru í sambandi við það, eins og önnur loforð þessarar hæstv. ríkisstj., og það er áberandi, að sumir hv. stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. geta ekki á sér setið að vekja athygli á þessu og flytja raunalestur yfir því, að hæstv. ríkisstj, hefur ekki sýnt viðleitni í sparnaðarátt. Þetta eru þeir hv. stjórnarliðar, sem leyfa sér að tala af hreinskilni, eins og einn hv. stuðningsmaður hæstv. ríkisstj. gerði hér í kvöld, og verð ég að segja, að slíkt er virðingarvert. Það er í öðru orðinu talað um, að ekki sé til fé til hinna nauðsynlegustu framkvæmda, en svo að hinu leytinu ekki á neinn hátt dregið úr óþarfaeyðslu og fjárveitingar veittar til þeirra framkvæmda, sem sýnast ekki vera nauðsynlegar eða þarfar. Ég veit, að þeir eru t.d. fáir, sem skilja nauðsynina á því að veita á fjárl. fyrir yfirstandandi ár 200 þús. kr. til þess að byggja fjós á Laugarvatni og svo aftur á næsta árs fjárl. einnig 200 þús. kr. í þessu skyni. Ég býst við, að þeir séu margir hv. þm., sem teldu, að það mætti verja þessu fé betur á annan hátt, og þeir munu vera fáir, sem skilja, að það hafi verið nauðsynlegt að byggja svona dýrt fjós, jafnvel þótt á Laugarvatni sé. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi um margt af því, sem hv. stjórnarlið samþykkir að þessu sinni í sambandi við afgreiðslu fjárl. Og það mætti, ef ekki væri svo langt liðið á kvöldið, telja mýmörg dæmi þessu lík, en þess gerist tæplega þörf, vegna þess að hv. þm. sjá tillögurnar, sem eru fluttar, hafa frv. fyrir framan sig og eru dómbærir á þetta, og margir í hv. stjórnarliði munu hugsa eitthvað svipað og hinn hreinskilni hv. þm., sem talaði hér í kvöld af einlægni, þótt aðrir hv. stjórnarstuðningsmenn láti það vera að láta hug sinn uppi. Hv. stjórnarlið hefur nú ákveðið, hvernig fjárl. skuli vera afgr., og Þjóðviljinn og önnur stjórnarstuðningsblöð hafa lýst því yfir, að fjárl. séu afgr. greiðsluhallalaus, en það eigi á framhaldsþinginu samt sem áður að afla tekna til þess, sem vantar. Sumir hv. stjórnarstuðningsmenn segja, að það vanti 65 millj. til dýrtíðarráðstafana, sem teknar voru út af frv. Aðrir segja, sem rétt er, að það séu a.m.k. 85 millj., og getur vitanlega orðið mun meira, ef gjöld fara fram úr áætlun, eins og oftast hefur átt sér stað. Fjárl. verða því að þessu sinni afgr, greiðsluhallalaus, eins og stjórnarliðið segir, en þó vantar allt að 100 millj. kr. í tekjur, til þess að unnt verði að standa við þær skuldbindingar, sem hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarlið hefur tekið, um leið og fjárl. eru afgr., því að engum dettur í hug að halda, að niðurgreiðslum verði hætt. Ég hitti í dag einn hv. framsóknarmann hér í bænum, og hann sagði: Það verður gengislækkun á framhaldsþinginu, og þá strikast þetta allt saman út. - En ég spurði þann góða mann að því, hvort hann héldi, að unnt væri að hætta niðurgreiðslum að öllu leyti, þótt gengislækkun yrði framkvæmd. Mundi vera unnt að taka niðurgreiðslurnar af mjólkinni og láta útsöluverðið verða 5 kr. í staðinn fyrir kr. 3.48, sem mig minnir, að það sé núna? Niðurgreiðslurnar á hvern mjólkurlitra núna eru kr. 1.52, en voru aðeins 86 aurar um það leyti, sem stjórnarskiptin urðu. Ég býst við því, að þótt stjórnarliðið hverfi að því ráði að lækka gengið í vetur, eins og margir spá, en ég skal ekkert fullyrða um, þá verði tæplega unnt að hætta niðurgreiðslum. Og hvað mundu launþegar segja, ef mjólkin hækkaði um kr. 1.52 í útsölu, og ef niðurgreiðslu á kjöti væri einnig hætt? Mundu þá ekki koma fram kröfur um kauphækkanir, og mundi þá ekki árangurinn af gengislækkuninni verða harla lítill? Ég hygg, að það verði að reikna með því, að niðurgreiðslur verði áfram. Ég hygg þess vegna, að það verði illt fyrir hæstv. ríkisstj. að losna undan því að afla tekna, sem nema allt að 100 millj. kr., til þess að jafna hallann á þeim fjárl., sem hæstv. ríkisstj. segir í dag að séu greiðsluhallalaus. Og það er vitanlega miklu meira en þetta, sem hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar þurfa að afla til tekna, áður en lýkur, og því hefur verið lýst bæði við þessa umr. og 2. umr. þessa máls, hvernig stendur með útgerðina að þessu sinni. Vitað er, að sjómannafélögin hafa sagt upp, vitað er, að útgerðarmenn telja sig ekki geta gert út nema fá eitthvað meira, og vitað er, að bankarnir, hvað sem útgerðarmenn sjálfir vildu gera, munu segja við útgerðarmennina: Til þess að þið getið fengið nauðsynleg rekstrarlán og útgerðarlán, til þess að svo megi verða, verðið þið að sýna okkur, að það sé einhver rekstrargrundvöllur fyrir hendi, - því að bankarnir hætta að lána þeim fyrirtækjum og þeirri útgerð, sem fyrir fram er dæmd til taprekstrar. Ég er þess vegna hræddur um, því miður, að hæstv. ríkisstj. komist ekki hjá því að afla nýrra tekna vegna útgerðarinnar, og það hefur verið gizkað á, að það þyrfti allt að 200 millj. kr. í nýjar tekjur fyrir útgerðina og fyrir fjárlögin. Þess vegna er það, að hæstv. ríkisstj. frestar tekjuöfluninni, að hún er hrædd um, að það verði óvinsælt núna fyrir bæjarstjórnarkosningarnar að láta fólk sjá framan í úrræðin, láta fólk taka á móti annarri jólagjöf svipaðri og þeirri, sem fólkinu var rétt við síðustu áramót. Það getur jafnvel verið, að hæstv. ríkisstj. geri sér grein fyrir því, að með því að láta fólk sjá framan í þetta í skýru ljósi, þá detti henni í hug, að allur almenningur í landinu trúi ekki lengur, að hæstv. ríkisstj. sé fær um að leysa efnahagsmálin og hún hafi horfið frá því í einu og öllu að standa við hin stóru loforð, sem gefin voru fyrir síðustu alþingiskosningar, sem gefin voru haustið 1956, þegar leysa átti efnahagsmálin án Sjálfstfl. og umbótaflokkarnir allir tækju saman höndum, léttu byrðunum af almenningi í landinu, sköpuðu heilbrigðara atvinnu- og fjármálaástand, en þessu var lofað, ég verð að segja: var lofað af miklu yfirlæti. En nú hefur risið lækkað á hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarflokkum, vegna þess að nú lýsa þeir eftir úrbótatillögum frá Sjálfstfl. og spyrja: Hvað hafið þið að segja, hverjar eru ykkar till., því að við, stjórnarherrarnir, við höfum engar till.? - Það er sannleikurinn í málínu, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar hafa engar till, í efnahags- og fjármálum þjóðarinnar í dag. Hæstv. fjmrh. talaði um það við 1. umr. fjárl. í haust, að það hefði ekki gefizt tími til þess fyrir hæstv. ríkisstj. að ráðgast við stuðningsflokkana, vegna þess að þm. hefðu ekki verið í bænum. Síðan er liðinn langur tími, a.m.k. níu vikur, en hæstv. ríkisstj. virðist vera á svipuðum punkti nú og þegar Alþingi kom saman, Hún veit ekkert frekar nú en þá, hvað á að gera, og þess vegna m.a. biður hún um frest og aftur frest. Ég man, að það er ekki lengra síðan, en í haust, að stjórnarherrarnir lýstu því yfir, að þeir ætluðu að leysa þessi mál með stuðningsflokkum stjórnarinnar, og það átti ekki að tala við Sjálfstfl. Sjálfstæðismenn munu ekki láta á sér standa að fylgja góðu máli og góðum till., og sjálfstæðismenn munu gera till. í efnahags- og fjármálum þjóðarinnar, þegar að því kemur, að þeir verða í alvöru kvaddir til ráðuneytis og ráða, og þegar það liggur fyrir, hvað hæstv. ríkisstj. hefur til málanna að leggja, munum við sjálfstæðismenn segja ákveðið um það, hvort við erum með eða á móti. En sú hæstv. ríkisstj., sem hefur lýst því yfir, að hún ætlaði að leysa efnahagsmálin með stuðningsflokkum sínum án þess að tala við stjórnarandstöðuna, og sú hæstv. ríkisstj., sem enn hefur ekki fundið neinar till. til að bera fram til úrbóta, getur ekki ætlazt til, að stjórnarandstaðan, á meðan svo stendur, beri fram till. í þessa átt. Ef hæstv. ríkisstj, er alveg úrræðalaus, eins og hún virðist vera, þá á hún vegna velferðar þjóðarinnar að segja sannleikann og gefast hreinlega upp, til þess að aðrir taki við og úrræði verði fundin. Hæstv. fjmrh. á að hafa forustuna í því að bera fram till. í efnahags- og fjármálum þjóðarinnar, en hann hefur ekki till. fyrir hendi. Hann hefur þó komið með „patent“, sem er alveg nýtt í þingsögu Íslendinga og er sennilega alveg óþekkt um allan heim, en það er þetta „patent“ að taka einn stærsta útgjaldalið fjárl. í burt af fjárlögunum og leggja hann til hliðar í frysti, eins og sagt var hér í kvöld, fram yfir bæjarstjórnarkosningar. En ég býst við því, að þótt sumum finnist þetta vera gott „patent“, þá verði þeir fleiri, sem í alvöru hugsa um þetta og telja, að hér sé meira ábyrgðarleysi á ferðinni, en unnt sé að una við, og ég veit, að þeir verða margir, sem vildu taka undir áskorun til hæstv. fjmrh, að segja af sér, þegar á þann hátt sem hér er lýst er alger uppgjöf. Hæstv. fjmrh. og stjórnarliðið allt ætlaði að stöðva dýrtíðina, ætlaði að vinna gegn verðbólgunni, en hefur hins vegar þrátt fyrir þessi miklu loforð orðið að horfa á það, að fjárl. hafa hækkað gífurlega, eins og öllum er þegar ljóst. Síðustu fjárl. fyrrverandi stjórnar voru aðeins 661 millj. kr., fjárl. yfirstandandi árs 811.6 millj., en fjárl. næsta árs, ef allt er með talið, sennilega yfir 900 millj. kr., og fjárl. hafa aldrei hækkað meira, en í tíð núverandi hæstv. ríkisstj. Ég skal ekki fara öllu fleiri orðum um vöxt dýrtíðarinnar, um getuleysi hæstv. ríkisstj. til þess að standa við gefin loforð, um greiðsluhallann og hina fáheyrðu og nýju aðferð til þess að fá fjárl. greiðsluhallalaus á pappírinn, - ég held, að þess gerist naumast þörf, svo augljós fölsun sem þetta er. Það mundi vera sagt um hvert fyrirtæki, sem léki leik á þennan hátt, þótt í smáum stíl væri, að það falsaði bókhaldið. Slíkt varðar við lög á Íslandi, og þeir, sem ábyrgð bera á fölsuðu bókhaldi, ef á þá sannast, eru dregnir fyrir lög og dóm. En þótt fjárl. íslenzka ríkisins séu fölsuð á þann hátt, sem hér er verið að gera, liggur ekki við refsing samkvæmt lögum. En refsingu munu þeir fá eigi að síður, sem ábyrgð á þessu bera, því að almenningur í þessu landi hlýtur að skilja, hvað hér er á ferðinni og hvaða dilk þetta dregur á eftir sér, ef þessu á að halda fram nú og eftirleiðis. Hlýtur ekki þetta að leiða til þess, að eftirleiðis, á meðan þetta ástand varir og á meðan þessi stefna ræður með hæstv. ríkisstj. í broddi fylkingar, að öll þjóðin missi trúna á Alþingi Íslendinga og þeirri forustu, sem fer með atvinnu- og fjármál þjóðarinnar? Hlýtur ekki þetta, ef það á að halda áfram, að færa allt úr skorðum, færa allt úr jafnvægi, vinna að upplausn, gera hlut alls almennings í landinu verri? Og mun ekki þetta verða til þess að setja okkar þjóðfélag í alvarlega hættu, að setja þjóðina og sjálfstæði hennar í alvarlega hættu fjárhagslega séð, efnalega séð og pólitískt séð? Eru ekki margir hv. stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., sem gera sér ljóst, hvert er stefnt, þótt þeir þegi? Ég hafði gert mér vonir um, að ýmsir hv. stuðningsmenn ríkisstj. geri sér grein fyrir því, að það er farin óheillabraut og það verður að snúa við. Það virðist vera sem sumir, er tala fyrir hönd hæstv. ríkisstj, við þessi fjárl. um afgreiðslu málsins, um stefnu hæstv. ríkisstj. eða stefnuleysi, séu dálítið kaldrifjaðir. Það virðist svo, að þeir brynji sig, og þeir láta svo, að allt sé í lagi, að þjóðarskútunni sé siglt í lygnum sjó og engin hætta sé á ferðum. Hæstv. ríkisstj. virðist hafa það að markmiði að slá lán erlendis til flestra þeirra hluta, sem gera skal í landinu. Það virðist vera algerlega horfið af þeirri braut að vinna verklegar framkvæmdir í þessu landi með spöruðu fé alþjóðar eða tekjuafgangi ríkissjóðs, eins og gert var í tíð fyrrv. ríkisstj. Þegar ég sagði hér við 2. umr. þessa máls, að 4 millj. dollara lánið, sem tekið var við síðustu áramót, væri eyðslulán, þá virtist sem sumir hv. stjórnarstuðningsmenn og hæstv. ráðherrar yrðu hneykslaðir yfir þessari fullyrðingu. En ég sagði, að það væri eyðslulán, vegna þess, að það var notað til þess að greiða venjulegan innflutning á erlendum varningi til landsins, en ekki notað til þess að byggja upp framkvæmdir, sem auka framleiðsluna og síðar mundu greiða þessi erlendu lán, og ég sagði, að það væri eyðslulán, vegna þess að lánið var fyrst og fremst tekið til þess að borga eyðslu, sem orðið hafði vegna stefnuleysis hæstv. ríkisstj, og vegna þess, að í stað tekjuafgangs, sem verið hafði undanfarið á fjárlögum, kom greiðsluhalli. Ég hef lesið um það í Tímanum tvo síðustu daga, að úr því að ég kallaði þetta eyðslulán, væri ég sennilega á móti því, að ræktunarsjóður Búnaðarbankans og byggingarsjóður, raforkuframkvæmdir og fiskveiðasjóður gætu fengið fé til sinnar starfsemi. Mér er alveg sama, þótt Tíminn segi, að ég sé sennilega á móti þessum framkvæmdum. Það skiptir mig engu máli. En ég vil benda á, að áður, í tíð fyrrverandi ríkisstj., var þessum sjóðum séð fyrir fé, þá voru framkvæmdir unnar á vegum þessara sjóða í ekki smærri stíl, en eftir að erlenda lánið var tekið til þessara framkvæmda, og það var vegna þess, að þá var þjóðarbúskapurinn rekinn á allt annan hátt en nú. Þá hafði hæstv. núverandi fjmrh. Sjálfstfl. með sér í stjórn, þá hafði fólkið í landinu traust á stjórninni og stjórnarstefnunni, þá safnaði þjóðin sparifé, og þá var ríkisbúskapurinn rekinn með þeim hætti, að það var hægt að halda uppi meiri framkvæmdum á því þriggja ára tímabili, sem fyrrv. ríkisstj. sat, heldur en nokkru sinni áður án erlendrar lántöku. Og það er þessi stefna, sem er nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að halda áfram, því að það eru takmörk fyrir því, hvað við megum taka af erlendum lánum, lánum, sem við verðum, ef við ætlum að teljast sjálfstæð þjóð, að endurgreiða aftur. Það er heilbrigðari og eðlilegri stefna, að miklar framkvæmdir séu gerðar í landinu fyrir innlent fé, eins og gert var í tíð fyrrv. stjórnar. Ég skal viðurkenna, að það er nauðsynlegt að taka erlend lán til hinna stærri framkvæmda, svo sem til stórvirkjana eins og Sogsins, því að það getum við ekki unnið með eigin fjármagni og slíkar framkvæmdir eiga að standa undir sér og skila beint eða óbeint aukinni framleiðslu, þannig að það á að gera þjóðinni hægara með að standa undir vöxtum og afborgunum erlendra lána, en áður, og það er ekki rétt, að ég kallaði Sogslánið eyðslulán. Ég tók fram, að 5 millj. dollara lánið, sem ætlað var til efniskaupa í Sogsvirkjunina, væri lán, sem tekið væri með eðlilegum hætti. Hitt hefur alltaf verið talið vafasamt og ekki heppilegt, að taka erlend lán fyrir innlendum kostnaði þeirra framkvæmda, sem eru unnar í landinu. Ég tel þó, að Sogsvirkjunin sé það stór framkvæmd, að það sé tæplega mögulegt að vinna að henni án þess að taka erlent lán fyrir innlenda kostnaðinum, að nokkru leyti að minnsta kosti, og ég vítti þá lántöku ekkert við 2. umr. fjárl., þótt Tíminn hafi viljað láta í það skína, en í rauninni afsannað fullyrðingu sína með því að birta ræðukafla minn, því að þar er ekki talað um eyðslu í þessu sambandi, heldur nefndi ég þetta lán því nafni, sem það hefur alltaf verið nefnt manna á milli, einnig á meðal stuðningsflokka stjórnarinnar, það er matarlán. Þetta er ekki peningalán. Við fáum þetta lán að mestu leyti í matvörum frá Bandaríkjunum, og síðan á að nota andvirði þessara vara til greiðslu á innlenda kostnaðinum. En Tíminn og hæstv. fjmrh. segir, að það sé skömm að nefna þetta réttu nafni. Þeir um það. En sjálfir hafa þeir margir, hv. framsóknarmenn, borið þetta nafn á vörum sér, þegar þeir tala um þetta lán sín í milli. Ég býst við því, að mönnum sé nú að verða ljósara, en áður, að það var óheillaspor að fylgja ekki till. okkar sjálfstæðismanna í ársbyrjun 1956 og stöðva dýrtíðina, eins og við þá vildum, og halda ríkisbúskapnum að mestu eða öllu leyti í því formi, sem hann var rekinn í tíð fyrrverandi ríkisstj. Ég býst við því, að margir hv. stuðningsmenn ríkisstj. geri sér það ljóst nú, að þetta var óheillaspor, að þetta var ábyrgðarleysi, að þetta var gönuhlaup og ævintýrapólitík, sem gengið var út í með því að knýja fram kosningar vorið 1956 og láta allt laust, mynda ríkisstj. á þann hátt, sem gert var, - ríkisstj., sem á engan hátt hefur getað staðið við kosningaloforðin, en flýtur nú sofandi að feigðarósi og horfir aðgerðalaus á það, að dýrtíðin hækkar, að fjárlögin eru afgreidd með allt að 100 millj. kr. greiðsluhalla, að útgerðin vegna vaxandi dýrtíðar krefst stöðugt aukinna styrkja, að efnahags- og atvinnuástandið í landinu er nú á þann veg, að menn eru kvíðandi um sinn hag og horfa nú um þessi jól dimmum huga á það, sem fram undan er. Það dugir ekki að reyna að leiða athyglina frá staðreyndunum, Staðreyndirnar verða staðreyndir. Það dugir ekki að reyna að hylja þessar staðreyndir reykskýi, því að menn vita, hvernig ástandið er, að núverandi hv. stjórnarflokkar hafa raunverulega gefizt upp og horfa nú á, að þjóðarskútan stefnir að strandi, og ég spurði hæstv. fjmrh. við 2. umr., hvort það væri meiningin að bæta á katlana og keyra upp í landsteina eða hvort hæstv. stjórn vildi freista þess að sveigja til hliðar og gefa öðrum tækifæri til þess að bjarga þjóðarfleyinu. En það virðist vera, að hæstv. stjórn ætli að fara upp á skerið og vilji ekki fá björgun. Ég skal ekki orðlengja þetta öllu meira. En ég vil þó, áður en ég lýk máli mínu, minna enn á eitt, sem hefur verið gert mjög að umtalsefni, bæði við þessa umr. og við 2. umr., og það er úthlutunin og meðferðin á atvinnubótafénu. Hæstv. fjmrh. hefur upplýst, að breyting hafi verið gerð á við úthlutun atvinnubótafjárins frá því, sem gilti í tíð fyrrverandi ríkisstj., en þá var sú regla viðhöfð, að þrír ráðuneytisstjórar gerðu megintill. um þessa skiptingu, gerðu till. um þetta af kunnugleika og af samvizkusemi og sjaldan sem ríkisstj. þurfti þar nokkru um að breyta. En hæstv. fjmrh. upplýsti, að það hefði verið skipt um menn, sem fjalli nú um þessi mál, og ég vil spyrja: hvers vegna var skipt um menn? Var það vegna þess, að þessir þrír ráðuneytisstjórar voru ekki hlutdrægir og gerðu till. sínar af kunnugleika og samvizkusemi? Ég fullyrði, að þeir gerðu það. Er hæstv. núverandi ríkisstj. á móti því, að það verði einnig gert nú, eða ef hún vill láta gera það svo, hvers vegna var þá skipt um menn? Ég hef séð lista um úthlutun atvinnubótafjárins, og það er ýmislegt í þeim lista, sem bendir til þess, að úthlutunin hafi ekki farið fram með svipuðum hætti og áður, enda höfum við orð eins hæstv. ráðh. fyrir því, að úthlutunin hafi verið gerð á mjög óviðeigandi hátt. Það mætti margt fleira segja í sambandi við afgreiðslu og meðferð fjárl., en það er orðið áliðið nætur, og ég hef þegar talað nokkuð lengi. Það virðist vera vonlítið og reyndar vonlaust að fá nokkru breytt að þessu sinni um niðurstöður, en ég hef talið mér skylt að vekja athygli á því, að það verður að breyta um stefnu, að okkar unga og fámenna lýðveldi má ekki við því að rekast stjórnlaust, eins og það gerir nú, því að það er raunverulega stjórnlaust, þar sem hæstv. ríkisstj. er gersamlega úrræðalaus í hinum mestu vandamálum og hefur lýst því yfir, að hún viti ekki enn, hvað hún ætli að gera.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Rang. (IngJ), sem nú var að ljúka máli sínu, fyrrv. ráðh. í samstjórn Sjálfstfl. og Framsóknar, kom hér lítið inn á þau úrræði, sem Sjálfstfl. mundi hafa, ef hann væri nú í ríkisstj. En það mátti nokkurn veginn ráða af hans ræðu, hver úrræðin mundu vera. Hann var að bjóða upp á, að það yrði skipt um, og hann var að minna á, hve blómlegt það hefði verið með afgreiðslu fjárl., á meðan Sjálfstfl. hefði haldið um stýrið í því sambandi, og hann minntist líka á, að það væru jafnvel til menn í öðrum flokkum en Sjálfstfl., sem vildu styðja að þeirri stefnu, sem greinilegt er að Sjálfstfl. mundi taka upp, ef hann nú fengi að ráða, en hann þorði ekki að nefna orðið sjálfur, en það var auðséð, hvað það var, það er gengislækkun. Það er alveg greinilegt, að það, sem mundi dynja yfir þjóðina nú, ef Sjálfstfl. fengi að ráða á þann gamla hátt, er gengislækkunin á ný. Af hverju var blómlegt og þægilegt að eiga við fjárlögin eftir 1950? Af því að notuð var sú aðferð að lækka gengið og tollarnir hækkuðu af sjálfu sér og útgjöldin voru raunverulega skorin niður með því að halda sínu nafngildi áfram. Það er þægilegt að fara þannig að, þó að Sjálfstfl. sé hins vegar feiminn við að koma fram með þetta sem sín úrræði, en reyni hins vegar á allan hátt að stefna að því, að til slíkra úrræða sé gripið. Það er þess vegna óþarfi fyrir flokk, sem þannig stjórnar, þegar hann hefur völd, og leiðir slíkt yfir þjóðina, að vera að tala um nú, að það sé verið að sigla einhverju í strand, að það sé ægilegt útlit, að menn horfi, svo að ég noti hans orð, með dimmum huga fram á veginn. Það var búið að sigla í strand, þrátt fyrir það, þó búið væri að lækka gengið og hækka dýrtíðina, frá því að gengið var lækkað, um 80%, og það er verið að reyna að losa þjóðina undan afleiðingunum af þeirri strandsiglingu allri saman. Ég persónulega flyt enga till. við þessa 3. umr. fjárl., og við þm. Alþb. flytjum engar till. hér persónulega, nema þá til lækkunar helzt, og það kemur til af því, að við álítum nauðsynlegt að reyna að komast hjá nema sem allra minnstri aukningu útgjaldanna, á meðan ekki sé búið að koma sér niður á meiri sparnað á ríkisbákninu eða aðrar tekjuöflunaraðferðir en þær, sem hafa verið notaðar fram að þessu. Það er alveg gefið mál, að það verður að taka sjálft ríkisbáknið til endurskoðunar. Það getur ekki gengið á þeim tíma, sem ríkið segir við almenning, að hann skuli ekki hækka sínar tekjur eða sín útgjöld, segir við verkalýðsfélögin, að þau skuli ekki hækka kaupið helzt, að ríkið hækki stórkostlega ár frá ári. Það þarf að reyna að stöðva þetta. Ríkisbáknið verður að láta sama lögmál gilda um sjálft sig og það fyrirskipar öðrum. Það er gefið, að síhækkandi fjárl. með almennum álögum á almenning leiða að lokum til gengislækkunar, og þessa þróun þarf að stöðva. Það er gefið mál, að gengislækkun er sú hætta, sem alþýðan í landinu óttast mest, og sú hætta, sem alþýðan berst mest á móti. Verkalýðssamtökin hafa hindrað slíka gengislækkun fram að þessu, og þau munu hindra hana áfram, og Sjálfstfl. má vita það, þó að hann geri kröfu til þess að fá að komast að með áhrif í ríkisstj. nú, að verkalýðurinn í landinu mun koma í veg fyrir slíkt, enda efast ég um, að Sjálfstfl. þori að koma fram með sín gengislækkunarúrræði frammi fyrir fólkinu í landinu. Það er siðurinn venjulega að reyna að skella slíku á eftir kosningar, eins og var gert 1950. En það mun ekkí takast, og það verður ekki gert. Það er verið að mála hér upp tapreksturinn á sjávarútveginum og öðru slíku, og það er verið að skírskota til banka, eins og hv. 1. þm. Rang. gerði hér áðan. Ég held, að það sé óþarfi að vera að skírskota til bankanna í sambandi við slíkt. Ég veit ekki betur, en það séu bankarnir fyrst og fremst, sem græða á því, sem kallað er taprekstur útgerðarinnar. Ég veit ekki betur en öll þjóðin græði á því, að sjávarútvegurinn sé rekinn, og bankarnir hvað mest og það hafi varla dregið úr þeim 70–80 millj. kr. afgangi, sem þeir hafa haft undanfarin ár, þannig að það situr sízt á bönkunum og bankastjórunum að vera að tala eitthvað í slíku sambandi. Ég held, að þeir megi þakka fyrir að fá þann gjaldeyri, sem þeir fá, og græði nóg á honum, og það er óþarfi að vera að reyna að nota þetta svokallaða orð um taprekstur útgerðarinnar sem einhver rök fyrir því, að það liti illa út hjá þjóðinni. Ég veit ekki betur, en það sé þó mjög sæmilegt um kaupgetu almennings nú. Ég veit ekki betur, en viðast hvar úti um land horfi menn bjartar á framtíðina, en áður. Ég veit ekki betur, en meira að segja fólksflutningarnir utan af landi hingað til Reykjavíkur séu frekar að stöðvast. Og menn eru ekki hræddir við framtíðina hérna núna, vegna þess að það er þó a.m.k. verið að byrja á því að leggja drög að því, að við getum verið öruggari um framtíðina, en verið hefur, með því að afla okkur framleiðslutækja. Það er verið að undirbyggja okkar efnahagslíf með öflun nýrra framleiðslutækja, og það er það, sem þurfti að gera, og það var það, sem var vanrækt, meðan hv. 1. þm. Rang. var í ríkisstj., og þar áður yfirleitt síðustu átta árin. Þess vegna er komið sem komið er, að þjóðin hefur ekki næg tæki til þess að framleiða með til þess að standa undir sínum lífskjörum. Og það þarf að skapa þessi tæki, það þarf að setja þessar stoðir undir þjóðarbúið, sem var verið áður að brjóta niður eða vanrækt að setja. Þess vegna er það gefið, að það verður að reyna þennan tíma, þangað til búið er þannig að búa betur í haginn fyrir almenning með öflun slíkra framleiðslutækja, að halda hófi um aukningu ríkisbáknsins, að reyna að komast af þannig, að útgjöldin séu aukin sem minnst, og reyna að knýja fram sparnað. Ég veit, að það er hægara um það að tala, en í það að komast. Við höfum gert nokkrar tilraunir um þetta. Við höfum gert okkar tilraunir til þess að fá fram allmikinn sparnað, jafnvel svo að mundi nema tugum millj., í ríkisbákninu. Það hefur enn sem komið er náðst samkomulag um ofur lítið af þessu, og ég veit, að það muni vera möguleikar síðar meir á því, þegar menn þá athuga þetta betur, að ná samkomulagi um fleira seinna meir. Það vita allir, að það er nokkuð erfitt að koma slíku í gegn, það tekur sinn tíma. Við vitum, að ríkisvaldið hefur vaxið á vissan hátt eins og villiskógur á undanförnum árum og ekki hvað sízt dómsmrn. í tíð hv. 1. þm. Reykv. (BBen), sem nú var að kalla fram í til mín. Það er gefið, að það er miklu erfiðara að skera niður í slíku ríkisbákni, þegar búið er að fylla stofurnar af mönnum, þannig að það eru varla til stólar eða gólfpláss fyrir fleiri. Það er óhægara um að segja upp, en var áður að bæta við. Það strandar á þeirri almennu tregðu, sem er hjá fólki að breyta þannig um, þegar búið er að búa svona í haginn En það er gefið mál hins vegar, að inn á þessa braut verður að fara. Það er byrjað, þótt smátt sé nú, og þarf að stíga stærri skref fram, og ég veit, að núverandi stjórnarflokkar munu komast að samkomulagi um slíkt, þegar til lengdar lætur. Ég vil enn fremur taka það fram, að auðvitað þurfa útgjöld ríkisins á ýmsan hátt að vaxa. En það verður þá að reyna að mæta því með því að taka til handa ríkinu tekjur, sem núna renna í ríkum mæli til einstaklinga, t.d. með því að þjóðnýta einhvern hluta af verzluninni. Ég sé satt að segja ekki á vörusölunni í Reykjavík nú, að kaupgeta yfirstéttarinnar hér í Reykjavík hafi minnkað, þó að mikið hafi verið kvartað um, hvernig gengið hafi verið á hana, og ég held, að það séu þar ekki önnur ráð til en beinlínis þjóðnýting á hluta af verzluninni. Hitt er gefið, að svo lengi sem ekki fæst staðið undir útgjöldunum með slíkum sparnaði eða með slíkri þjóðnýtingu, þá getur verið nauðsynlegt að leggja álögur á, en þá á þær vörur, sem minnst eru nauðsynlegar, á eyðsluna fyrst og fremst. Það er talað allmikið um fjárfestingarmálin hér, og það er verið að ráðast á jafnvel þá stefnu að taka lán, og það má ýmislegt að því finna. En þó held ég, að hvað snertir fjárfestingarmálin sérstaklega í þeim fyrirtækjum, sem sjálf standa undir sér, þá megum við gjarnan vera djarfari, en við höfum verið þar, Íslendingar, sérstaklega að hagnýta okkur þær aðstæður, sem við höfum til þess að taka lán, þegar við getum fengið þau jafnvel með 2 og 3% vöxtum, Það er gefið mál, að þjóð, sem er eins stórhuga og okkar, og þjóð, sem gerir eins mikið og okkar, þarf á því að halda að geta tekið erlend lán til margs af því, sem við ekki viljum bíða eftir, þangað til við getum unnið það sjálfir af eigin sparnaði, og það er lítil sem engin hætta í slíku, allra sízt á meðan við erum öruggir um það að geta borgað öll slík útlend lán með okkar eigin afurðum. Það er nauðsynlegt að gera sér það ljóst, þegar maður reynir að vinna að því, að fjárl. séu hækkuð sem minnst og sparað sé á ríkisbákninu, að öll slík barátta er um leið barátta á móti gengislækkuninni. Og þeim, sem við vitum að búa yfir gengislækkuninni sem aðalúrræðinu í þessum málum, eins og Sjálfstfl. gerir, ferst sannarlega ekki að vera að tala mikið um, að þeir vilji spara í ríkisbákninu, því að það yrði lítið úr slíkum sparnaði, svo framarlega sem ráðizt væri í gengislækkunina rétt á eftir. Við skulum alveg gera okkur það ljóst, að með því að reyna að halda í horfinu eins og nú er og með því að reyna að hindra, að unnið sé í áttina til gengislækkunar, þá er verið að reyna að festa og efla núverandi efnahagslegan grundvöll okkar þjóðfélags. Það er hrein vitleysa, að það sé eitthvert hrun, sem vofir hér yfir okkur, að það sé einhver voði, sem hérna sé fyrir dyrum. Þjóðin er í dálitlum vandræðum. Út af hverju? Hún er í vandræðum út af því, að í átta ár hefur verið vanrækt að skapa þann eðlilega grundvöll fyrir hennar framleiðslu. Í átta ár hefur verið vanrækt að kaupa ný framleiðslutæki til landsins. Ekki einn einasti togari hefur verið keyptur. Fimm þúsund bílar hafa verið keyptir á sama tíma. Og við þessu höfum við tekið og verðum síðan að byrja á því að kaupa togara, að fullgera hraðfrystihúsin, að panta bátana, og nú þegar eru slík tæki í pöntun fyrir yfir 170 millj. kr., sem eru nú þegar að byrja að koma, eru að koma á næsta ári og verið að bæta fleiri við. Það er verið að vinna upp vanrækslu síðustu átta ára. Það er vanræksla þessara átta ára, sem hefur stofnað þjóðarbúskapnum í voða undanfarið. Það er verið að bjarga honum út úr þeim voða með því að reisa eðlilegar stoðir undir þjóðarbúið. Það er í því, sem úrbæturnar felast. Hv. 1. þm. Rang. var að lýsa eftir úrbótum hér áðan, Hverjar voru úrbæturnar á þessum tíma, þessum átta ára tíma? Gengislækkun og 80% hækkun á dýrtíðinni frá því 1950, tímabil, sem m.a. leiddi atvinnuleysi og vandræði yfir fólkið hérna í Rvík, þannig að meira að segja mjólkurneyzlan minnkaði í Rvík, hvað þá annað. Það er talað um, að vanti núna og skorti heilbrigt fjármálaástand. Var það heilbrigt fjármálaástand? Það leit kannske nógu vel út stundum með fjárlögin. Það er hægt að lækna þau með gengislækkun. Það er ósköp auðveldur hlutur, þegar allar tekjur hækka af sjálfu sér svo að segja og öll útgjöld eru raunverulega skorin niður. En heilbrigt fjármálaástand, það er ástand, þegar byggt er þannig undir þjóðarbúið, að það fær risið undir þeim lífskjörum, sem almenningur hefur. Það er við þá vanrækslu þessara átta ára, sem við búum, og það tekur ofur lítinn tíma að bæta úr henni, af því að það tekur ofur lítinn tíma að smíða skip og gera þannig þjóðarbúið ríkara og gera þannig fólkið í landinu betur efnum búið og tekjur þess og lífskjör. En þetta munum við gera. Þetta munum við sjá um að verði gert. Og á þessu er byrjað að gera, og það mun fara að bera ávöxt. Þannig verður skapað heilbrigt fjármálaástand hjá þjóðinni, ekki með hinum úrræðunum. Hv. 1. þm. Rang. var að auglýsa eftir forustunni í atvinnulífinu. Hver var forustan í atvinnulífinu í átta ár, meðan keyptir voru fimm þúsund bílar til landsins og ekki einn einasti togari? Var það forusta, var það fyrirhyggja? Ég gæti trúað, að það væri komið svo á Íslandi nú, að þessir bílar brenndu meira benzíni, en flotinn eyðir í olíu. En það er úr þessu, sem við erum að bæta. Það er með þessu, sem við erum að setja þær stoðir undir þjóðfélagið, að það standi undir lífskjörum, batnandi lífskjörum, - þær stoðir, sem voru rifnar burt eða vanrækt var að setja áður. Það tekur sinn tíma að fá fram ýmislegt, sem þyrfti að gera í slíku sambandi. Ég efast ekki um, að það muni fást fram að lokum, með vaxandi samstarfi og vaxandi skilningi á hvers annars hugsunum og tillögum í þessu efni muni núverandi stjórnarflokkar ná samkomulagi, líka um sparnað í ríkisbákninu, líka um að draga úr þeirri aukningu, sem sköpuð var, meðan Sjálfstfl. réð mestu, líka jafnvel í dómsmála- og lögregluapparatinu. Ég held, að það sé nauðsynlegt, að þetta komi fram nú. Það er síður en svo, að núv. stjórn hyggi á nokkra uppgjöf, eins og hv. 1. þm. Rang. var að auglýsa eftir. Þvert á móti. Það felst engin uppgjöf í þessum málum. Við vitum, að ef þessi stjórn hefði ekki setið, þá hefði verið gefizt upp fyrir þessu, þá hefði verið hlaupið út í gengislækkunina eins og 1950. Það er ákaflega þægileg leið. En það er einmitt til þess að hindra, að slík leið verði farin, sem það verður heldur að reyna að láta vera að gera margt af því, sem maður gjarnan vildi, á meðan ekki fæst fram að gera það með þeim hætti, m.a. stórum sparnaði, þjóðnýtingu á vissum hlutum og slíku, sem væru heilbrigðustu leiðirnar til þess. Ég efast ekki um, að samkomulag mun nást um þá stefnu, sem þarna er nauðsynleg, samkomulag á milli núv. stjórnarflokka. Þeir hafa þegar borið gæfu til þess að gera samkomulag um það, sem er grundvöllurinn að þessu öllu saman, um undirstöðu okkar efnahagslífs, um sjálft framleiðslulífið í landinu, og það hefur verið tryggt og það er tryggt. Og allar hrakspár, sem hv. 1. þm. Rang. var með hér áðan, - ég man nú ekki, hvað hátt hann var kominn, hann var að smáspenna það upp, 65 millj. voru orðnar 88 millj. og fóru fljótt upp í hundrað og svo slumpaði hann ofan á það, sem útgerðin mundi nú vera að tapa, og ég held, að hann hafi verið kominn upp í 200 millj. kr. Jú, það mundi líklega ekki vanta að reikna út, ef þessir herrar og fyrrverandi ráðherrar Sjálfstfl. ættu að reikna aftur í ríkisstj. núna. Það hefði víst ekki verið lengi að sýna fram á, að það vantaði núna 200 millj. kr. og það væri ekki hægt að útvega það nema með gengislækkun. Ég er bara hræddur um, að þeir eigi eftir að sjá framan í dálítið annað, að þeir eigi meira að segja eftir að sjá framan í, að útgerðin gangi og það þótt það kosti ekki neinar 200 millj. kr. og kannske ekki einu sinni 25, hvorki það né minna. Við munum reyna að beita okkur fyrir því, eins og við höfum beitt okkur fyrir því í sambandi við þær umr., sem farið hafa fram milli stjórnarflokkanna, að meiri sparnaði verði komið á, í framkvæmd á ríkisapparatinu. Það er hægt að spara þar, svo að skiptir tugum milljóna. Það tekur sinn tíma máske að undirbúa slíkt, fá samkomulag um slíkt, en það er eitt af því, sem þarf að gerast. En það, sem er þó nauðsynlegast af öllu, og það, sem er framtíðargrundvöllurinn undir öllum tekjum ríkissjóðs líka, það er aukningin á framleiðslulífinu sjálfu, þar með stóraukning útflutningsins og þar með líka um leið aukningin á innflutningnum, þar með bætt lífskjör hjá almenningi og þar með líka án sérstakra álagna batnandi afkoma fyrir ríkissjóð, og þetta er það eina heilbrigða ástand, sem hægt er að skapa í landinu. Allt hitt, öll hin ráðin, ráðin, sem við vitum að Sjálfstfl. hyggur á, eins og gengislækkun, það eru ráð, sem setja allt í öngþveiti á ný og eyðileggja allt, sem gert hefur verið fram að þessu til þess að skapa heilbrigt efnahags- og fjármálaástand í okkar landi. Það er alltaf svo við afgreiðslu fjárlaga, að menn hefðu óskað eftir ýmsu öðruvísi en er. En við það, sem samkomulag er gert um, stendur maður, og það, sem er höfuðatriðið, ekki aðeins í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, heldur í sambandi við ákvörðunina, stefnuna í efnahagslífinu, það er, að heilbrigt sé stefnt viðvíkjandi aukningu sjálfra framleiðsluaflanna í landinu, sjálfra framleiðslutækjanna, og þar er nú stefnt í rétta átt og stefnt með stórum skrefum, í staðinn fyrir að það var ekki stigið eitt einasta skref og jafnvel stigið aftur á bak 8 árin þar á undan.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður talaði nú m.a. hátt um gengislækkun, sagði, að sjálfstæðismenn stefndu að henni, en hann og hans flokkur mundi standa á móti, svo að gengislækkun yrði ekki framkvæmd. Þá veit maður það. En minnast nokkrir hv. þm. þess, að þessi sami hv. þm. hafi nokkurn tíma haft hátt um hersetu hér á landi, um kosningasvik Hræðslubandalagsins við síðustu kosningar o.fl.? Jú, menn minnast þess. En hann hefur nú þegar kingt öllum þeim stóryrðum, hann skyldi þó ekki eiga eftir að kingja þeim stóryrðum, sem hann viðhafði nú í ræðu sinni, áður en hálfur annar eða tveir mánuðir eru liðnir. Annars ætla ég aðeins nokkrum orðum að minnast á tvær brtt., sem meðþingsmaður minn, hv. 1. þm. Árn., og ég flytjum við fjárlagafrv. Önnur er um framlag til byggingar fjórðungssjúkrahúss á Selfossi og hin er um framlag til tveggja lítilla brúa í Árnessýslu. Um þessar till. ætla ég að fara nokkrum orðum. Í Árnessýslu, Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu munu nú vera um 12.000 manns eða nálægt því og fer fjölgandi. Á þessu svæði eru nú 8 læknishéruð með 8 starfandi héraðslæknum og þar að auki einn embættislaus starfandi læknir á Selfossi, eða níu læknar alls, en sjúkrahús ekkert, ekki svo mikið sem sjúkraskýli er að finna á þessu svæði. Og hvaða slys sem að höndum ber eða bráð veikindi, er ekki um annað að ræða, en bráðabirgðaaðgerð á staðnum og síðan að flytja sjúklinginn til Reykjavíkur, oft um 100–200 km langan veg, og eru það, eins og geta má nærri, oft erfiðar ferðir, þegar um vonda færð er að ræða að vetri til, og eru dæmi til, að oft hafi orðið að slysum. Það er langt síðan farið var að ræða um að byggja sjúkrahús á Suðurlandsundirlendinu, þó að það mál sé ekki komið lengra nú, en raun ber vitni um. Til þessa liggja ýmsar orsakir, sem ég mun ekki fara mikið hér út í, en þó get ég ekki stillt mig um að minnast á nokkur atriði í þessari sögu. Það var um 1920, sem svo var langt komið eftir mikinn undirbúning heima í héraði, að hafizt var handa um að byggja sjúkrahús á Eyrarbakka. Áður en þetta hús var fullgert, skorti fé til áframhalds, svo að það varð að hætta við bygginguna, og höfðu þá einnig safnazt á það skuldir fyrir utan það fé, sem hafði verið safnað heima í héraði og lagt í það. Sú saga endaði svo, að þáverandi ríkisstj. eða ríkisvaldið tók húsið í sínar hendur ásamt áhvílandi bankaskuldum og gerði húsið - ekki að sjúkrahúsi eins og vantaði lítið á að væri gert, - nei, ríkisstj. gerði það að fangahúsi, og fangahús er það enn í dag. Allt það fé, sem félög og einstaklingar á Eyrarbakka og í héraðinu öllu höfðu lagt í sjúkrahúsbygginguna, en það fé var mikið á þeim tíma, lá grafið í steinsteyptum veggjum fangahússins, sem ríkið var nú orðið eigandi að og nefndi „Vinnuhælið á Litla-Hrauni“. En hugmyndin um sjúkrahúsbyggingu á Suðurlandi féll ekki niður, þó að illa færi með þessa byrjunarframkvæmd. Undanfarin ár hefur verið unnið að málinu að forgöngu sýslunefndar Árnesinga, og þeim undirbúningi er nú þar komið, að sjúkrahúsinu hefur verið valinn staður á Selfossi, þar sem fengin er ágæt og rúmgóð lóð fyrir það. Teikning var gerð að byggingunni 1955 undir umsjón húsameistara ríkisins, samþykkt af honum. Heilbrmrh., sem þá var Ingólfur Jónsson, samþykkti einnig teikningarnar og leyfði bygginguna fyrir hönd heilbrigðismálastjórnarinnar. Fjársöfnun til byggingarinnar hefur farið fram í héraðinu. Samkvæmt tilmælum sýslunefndar Árnesinga hafa allir hreppar sýslunnar lofað byrjunarframlagi, sem nemur um 100 kr. á hvern íbúa hreppanna. Þá hafa margir einstaklingar og félög innan sýslunnar lagt fram drjúgan skerf og halda áfram að safna. Má af félögum sérstaklega nefna kvenfélög Árnes- og Rangárvallasýslna, sem nú síðast stóðu að myndarlegu happdrætti, sem gefur sjúkrahússjóði verulega upphæð. Þá hafa ýmis önnur félög staðið að fjársöfnunum, og nefni ég þetta aðeins til þess að sýna hinn lifandi áhuga, sem fyrir er í héraðinu um framkvæmd þessa verks. En þátt fyrir fjársöfnun heima fyrir, sem ég nú hef getið um, hefur ekki enn verið fyrir hendi nægilegt fé, til að hefja framkvæmdir við bygginguna. Þó stóðu vonir manna til á s.l. ári, að hægt yrði að byrja á yfirstandandi ári. Sótt var um fjárveitingu á fjárl. ársins 1957, en ríkið á samkvæmt sjúkrahúsalögunum að greiða 3/5 af byggingarkostnaðinum, og um fjárfestingarleyfi var einnig sótt, en hvorugt fékkst. Þegar þessar staðreyndir blöstu við snemma á þessu ári og sýnt var, að 3–4 ár mundu líða a.m.k., þangað til sjúkrahúsbyggingin yrði svo langt komin, að sjúkrahúsið gæti tekið til starfa, þó að kleift yrði að hefja framkvæmdir á árinu 1958, vakti héraðslæknirinn á Selfossi, Bjarni Guðmundsson, máls á því við meðnefndarmenn sína í sjúkrahúsnefndinni, hvort ekki mundi fást samþykki sýslunefndar og annarra aðila til þess að taka læknisbústaðinn á Selfossi fyrir bráðabirgðasjúkraskýli og reka hann sem sjúkrahús til að byrja með. Bauðst læknirinn til þess að flytja úr bústaðnum, ef hann gæti fengið annað viðunandi húsnæði. Og úr þessu varð. Þetta er nú í undirbúningi, en hefur tafizt nokkuð, vegna þess m.a., að dregizt hefur í nokkra mánuði að fá nauðsynleg innflutningsleyfi og gjaldeyrisleyfi fyrir allra nauðsynlegustu áhöldum í þetta væntanlega sjúkraskýli, en vonandi leysist þetta og önnur formsatriði þessari framkvæmd viðkomandi næstu daga. Gert er ráð fyrir, að í læknisbústaðnum verði hægt að koma fyrir 10–12 sjúkrarúmum. Það skal tekið fram, að hér er aðeins um bráðabirgðaúrlausn að ræða. Undirbúningnum að byggingu sjúkrahússins verður haldið áfram jafnt fyrir þessu. Samkvæmt sjúkrahúsalögunum skal eitt af fjórðungssjúkrahúsum í landinu vera á Suðurlandsundirlendinu. Gert er ráð fyrir, að væntanlegt sjúkrahús á Selfossi verði talið til þess flokks sjúkrahúsa. Í fjárlögum hvers árs er á 12. gr. veitt fé til læknisbústaða, sjúkraskýla og sjúkrahúsabygginga, annarra en fjórðungssjúkrahúsa. Á fjárlfrv. því fyrir 1958, sem nú er til meðferðar, er þessi upphæð 3 millj. kr. Þá er veitt á sérstökum lið til Fjórðungssjúkrahúss á Akureyri 300 þús. kr. Væntanlegt sjúkrahús á Suðurlandi fær ekkert fé af þeim 3 millj., sem veittar eru til sjúkrahúsanna, sem ég gat um áðan. Því var það, að ég og hv. samþingsmaður minn fórum fram á það við hv. fjvn., að hún tæki nú upp í till. sínar fjárveitingu í þessu skyni, en n. hefur ekki séð sér fært að verða við þeim tilmælum okkar. Því er það, að við flytjum nú brtt. við fjárlfrv. á þskj. 199, þar sem við leggjum til, að veittar verði á fjárl. fyrir 1958 500 þús. kr. til fjórðungssjúkrahúss á Suðurlandi, því að ekki verður hægt að hefja framkvæmdir við þetta, nema ríkisframlagið fáist. Þá flytjum við brtt. við 13. gr. frv. á sama þskj., undir rómv. V, að veittar verði 200 þús. kr. til brúargerðar á Fossá og Dalsá hjá Tungufelli í Hrunamannahreppi. Þarna er um tvær venjulega frekar vatnslitlar ár að ræða, sem þó sérstaklega að vetri til geta orðið verulegur farartálmi, en yfir þessar ár eiga sex bændur að sækja, sem flytja mjólk frá búum sínum á hverjum degi. Árnar eru nokkuð langt frá bæjunum, og oft kemur fyrir, að þær eru ófærar, þegar að þeim er komið. Verður þá frá að hverfa og flytja mjólkina aftur heim til bæjar. Þegar svo fer, er bæði um afurðatap að ræða og mikil vinna og tími fer til einskis. Við þm. Árn. höfum áður á nokkrum undanförnum þingum gert tilraunir til að fá fjárveitingu til þessara brúa og reyndar fleiri, en án árangurs. Verð ég að segja, að það er illa farið, þar sem hér er um litla upphæð að ræða til þess að gera, en mjög brýn þörf fyrir framkvæmdina. Þess má geta, að þessar litlu ársprænur geta orðið svo illar yfirferðar, að legið hefur við slysum, þegar reynt hefur verið að brjótast yfir þær. Þá hef ég minnzt á þessar tvær brtt., sem við flytjum við fjárlfrv. En það er eitt atriði enn viðvíkjandi fjárl., sem ég ætla að fara nokkrum orðum um. Á fjárlfrv., eins og það var lagt fyrir af hæstv. fjmrh. í byrjun þings, var ákvæði í 12. gr., undir rómv. lið XIII, sem hljóðar um 50 þús. kr. framlag til leirbaða í Hveragerði. Þessi liður var áfram í frv. eftir 2. umr., en á síðustu stundu, þ.e.a.s. þegar frv. kemur til 3. og síðustu umr., skeður það, að meiri hl. fjvn. leggur til, að þessi fjárveiting skuli felld niður. Þessa till. meiri hl. er að finna á þskj, 189, 20. brtt. á því skjali. En hvaða stofnun er það, sem hér um ræðir, leirböðin í Hveragerði, sem hv. Alþingi hefur þrívegis áður veitt 50 þús. kr. til, en nú skal svipt þeim styrk? Ég vil fara nokkrum orðum um þetta vegna þessa tilefnis, sem hér um ræðir. Það er álit þeirra, sem kynnt hafa sér málið, að í hveraleir og hveragufu búi lækningarmáttur. Þeir vísindamenn, sem leitað hefur verið álits hjá, hafa látið þá skoðun í ljós, að í Hveragerði væru möguleikar að reisa heilsuhæli, þar sem fólk gæti fengið bætta heilsu sína með hjálp hveragufu og hveraleirs. Einkum á þetta við um gigtveikt fólk og lamað. En til að reisa slíkt fullkomið heilsuhæli verða vitanlega að fara á undan nákvæmar rannsóknir, og þetta verður ekki framkvæmt nema með miklu fé. En það er hægt að byrja, þótt í smáum stíl sé, og það hefur verið gert í þessu tilfelli, Árið 1950 hóf landsspítalinn fyrir forgöngu prófessors Jóhanns Sæmundssonar lækningar með leirböðum í Hveragerði. Þessar tilraunir, sem hafnar voru, fóru fram í mjög ófullnægjandi húsnæði, enda gerðar sem tilraun, og var ekki haldið uppi undir forustu landsspítalans nema eitt sumar. En tilraunin hafði gefið það góða raun, að ekki þótti rétt að hætta með öllu. Þá var það, að hreppsnefnd Hveragerðishrepps ákvað að sjá um, að leirböðin störfuðu áfram, og kostaði þau. Starfsemin fór fram í því ófullnægjandi húsnæði, þar sem þau byrjuðu, en hreppsnefndin hóf undirbúning til að byggja hús, sem böðin gætu farið fram í, en úr framkvæmdum hefur ekki orðið enn vegna féleysis. En fé það, sem Alþingi hefur veitt undanfarin ár og vonazt var eftir að áfram héldi, átti að nota til byggingarinnar, það var m.ö.o. ekki rekstrar- eða eyðslufé. Aðalráðunautur hreppsnefndarinnar í þessu máli hefur verið dr. Sigurður Sigurðsson heilsugæzlustjóri, og hefur hann nú komið fram með þá hugmynd að ætla leirböðunum rúm í fyrirhuguðu sundlaugarhúsi, sem á að byggja við hina stóru og myndarlegu sundlaug hreppsins. Hefur sú hugmynd verið rædd við landlækni, íþróttafulltrúa og menntmrh., eftir því sem oddvíti hreppsins hefur tjáð mér, og þessir aðilar allir tekið hugmyndinni vinsamlega og virzt vera henni hlynntir. Staðreyndir málsins eru þá í stuttu máli þessar: Hreppsnefnd Hveragerðishrepps hefur starfrækt leirböðin undir lækniseftirliti við mjög ófullkomnar aðstæður hvað hús og annan umbúnað snertir, en með ótrúlega góðum árangri. Hefur margur fengið þar meina sinna bót, einkum gigtveikt fólk og lamað. Hreppsnefndin hefur einnig unnið ötullega að því að bæta aðstæðurnar og þá með nýrri byggingu við böðin. Nú hefur meiri hl. fjvn. lagt til að svipta hreppsnefndina þeim litla styrk, sem veittur hefur verið undanfarin ár, og þar með lagt þann stein í götu þessa merkilega máls, sem hæglega gæti orðið því að fótakefli, þar sem að því stendur enn sem komið er ungt og því fjárvana hreppsfélag, sem ekki getur komið þessu fram, eins og ég hef bent á, nema með utanaðkomandi hjálp. Ég legg eindregið til, að þessi till. meiri hl. fjvn. verði felld.



Herra forseti. Það er nú svo langt liðið á nóttu, að ég mun ekki lengja þessar umr. og aðeins minnast hér á fá atriði. Hins vegar gat ég ekki vegna ýmissa ummæla hæstv. fjmrh. í tilefni af till. minni hluta n. annað en sagt hér nokkur orð þeim til andsvara. Áður en ég vík að þeim athugasemdum mínum, vildi ég aðeins minnast örfáum orðum á ræðu þá, sem hv. 3. þm. Reykv. flutti hér áðan. Ég skildi nú ekki eiginlega, í hvaða tilgangi sú ræða var hér flutt, en engu að síður var hún þó að ýmsu leyti fróðleg, þó að hún snerti lítið afgreiðslu þess máls, sem hér er um að ræða. Í henni var að finna ýmsar töluvert eftirtektarverðar vísbendingar. Það, sem var einna eftirtektarverðast varðandi hugmyndir hv. þm. um það, hvernig ætti að leysa efnahagsvandamálin, var helzt að þjóðnýta verzlunina, og ástæðan til þess, að nauðsynlegt var að þjóðnýta verzlunina, sýndist helzt vera sú, að það þyrfti með einhverjum ráðum að koma í veg fyrir það, að fólk gæti keypt eins mikið og hv. þm. hefði orðið var við að nú ætti sér stað í verzlunum fyrir jólin. Þessi boðskapur hljómar nú sennilega nokkuð einkennilega, ekki sízt frá þessum hv. þm., og það virðist næsta kynlegt, ef það á að vera sérstök ógæfa, að fólk hafi tækifæri til þess að kaupa sér ýmsa hluti fyrir jólahátíðina, og til þess að bæta úr því þurfi að þjóðnýta verzlunina. Samkvæmt þessu virðist því ekki ætlunin með þjóðnýtingu verzlunarinnar vera sú að bæta verzlunarkjör almennings, heldur nota verzlunina sem tæki til fjáröflunar fyrir ríkissjóð, sem sannarlega hefur mikla þörf á hverju ári fyrir nýtt fé. Þetta þótti mér eftirtektarverð yfirlýsing, og sennilega hefur hv. þm. borið hana fram til þess að undirbyggja fullyrðingu sína um, að ekki yrði gengislækkun, eða a.m.k. gera hana það sennilega, að líklegt væri, að einhver hlustaði á þá fullyrðingu með alvöru. Þá hélt hv. þm. því fram, að þetta væri svo sem allt í lagi, vegna þess að núv. ríkisstj. hefði hafizt handa um svo stórfellda eflingu atvinnutækjanna við sjávarsíðuna, að þetta mundi nánast allt lagast af sjálfu sér, þegar þessi tæki væru komin. Það er auðvitað ekki nema gott og blessað að kaupa ný framleiðslutæki, sízt ber að lasta það. En hins vegar er ekki endalaust hægt að vitna í það, sem eigi að gera, þegar lítið sem ekkert er af því gert. Það þýðir lítið að tala um kaup á togurum, þegar ekki er hafizt handa um að kaupa neina togara, og það er enn við að glíma þann óleysta vanda, sem ríkisstj. stendur andspænis í vaxandi mæli, að það þarf að ráða erlenda menn til þess að vinna á okkar fiskiskipaflota, og það er því auðvitað ekki nægilegt að kaupa ný og góð skip, ef þarf að sækja til útlanda alla þá, sem á skipunum eiga að vinna, Það verður þá jafnframt að gera mjög róttækar ráðstafanir til þess, að líklegt sé, að Íslendingar fáist til að vinna á þessum framleiðslutækjum. Önnur eftirtektarverð yfirlýsing var í ræðu hv. 3. þm. Reykv., sem hefur nú sennilega átt að vera afsökun á því, að ekki hefur orðið að veruleika fullyrðing hæstv. félmrh. við 1. umr. fjárlaga, að bilið milli tekna og gjalda yrði jafnað með niðurskurði útgjalda. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því hér fram, að hann og hans flokksbræður hefðu í ríkisstj. lagt fram till. um mjög mikinn niðurskurð ríkisbáknsins, eins og hann orðaði það. Varðandi þetta atriði hlýtur að vakna sú spurning: Hver er það, sem hefur á móti þessum sparnaði? Naumast getur það verið, að fjmrh. ríkisins hafi á móti því að draga úr útgjöldum og spara í ríkisbákninu. Það væri harla fróðlegt að fá upplýsingar um þetta atriði. Það er svo jafnan efst í huga þessa hv. þm. og raunar kommúnista almennt, að ef eitthvað þarf að spara, þá hljóti fyrst og fremst að verða að þurfa að spara á lögreglunni. Þeir mega aldrei heyra minnzt á lögregluna, þá fara þeir fyrst fyrir alvöru að sjá rautt. Af hvaða ástæðum það er, sem kommúnistar mega ekki heyra minnzt á lögreglu, skal ég láta ósagt. Ég býst við, að flestir hv. þm. renni grun í það. Hvort hæstv. forsrh. fellst á þá ósk kommúnista að afnema löggæzlu í landinu, skal ég láta ósagt um, en það væri áreiðanlega það, sem hann gæti þarfast gert til þess að greiða götu þeirra síðar meir og þeirra áhugamála. Hv. 3. þm. Reykv. vildi gera lítið úr þeirri fullyrðingu 1. þm. Rang., að það mundi vanta stórfé til þess að jafna halla á fjárlögum og útflutningssjóði. Það eru ekki orð hv. 1. þm. Rang., að það vanti 85–90 millj. kr. til þess að jafna hallann á fjárlögum, það er yfirlýsing hæstv. fjmrh. sjálfs, sem hér er við að styðjast. Það er auðvitað enn alger óvissa um það, hvað þarf til þess að jafna metin varðandi útflutningsframleiðsluna, og það er vissulega mjög eftirtektarverð yfirlýsing hjá hv. 3. þm. Reykv., ef það þarf ekki einu sinni 25 millj. kr. til þess að jafna þau met. Við skulum sleppa öllum fullyrðingum um það efni og bíða og sjá, hver niðurstaða verður af þeim samningum, sem nú standa yfir. Því færi betur, að ekki þyrfti meiri upphæð en þetta, en ég er nú ákaflega hræddur um, að þessi upphæð hrökkvi skammt til að mæta þeim þörfum. Það var svo að lokum mjög skiljanleg athugasemd hjá hv. 3. þm. Reykv., að það væri ekkert nýtt að bíða fram yfir kosningar með að skella á nýjum álögum. Við vitum það mætavel, að það er einmitt það., sem á að gera nú í þetta sinn, og því eðlilegt, að hv. þm. reyni að afsaka það. Ég vil þá leyfa mér að víkja örfáum orðum að ræðu hæstv. fjmrh. eða þeim atriðum í ræðu hans, sem sérstaklega voru gagnrýni á till. okkar í minni hl. fjvn., og þá skal ég í því efni takmarka mig við ummæli hans um sparnaðartill. okkar. Hann staðfesti það í ræðu sinni, að hann hefði synjað fjvn. um álit sparnaðarnefndar þeirrar, sem skipuð var á s.l. vori og mér er kunnugt um að mun hafa skilað till. til ríkisstj„ þannig að sú álitsgerð liggur fyrir. Það eru því hreinar vífilengjur hjá hæstv. ráðh. og undanbrögð að reyna að afsaka þetta með því, að það liggi ekki fyrir neinar ákveðnar till. frá þessari nefnd. Það er einhver önnur ástæða, sem veldur því, að ekki má upplýsa þetta mál, og þegar hann talar um það, að málið sé á því stigi, að það sé ekki hægt að koma því á almannavitorð eða dreifa því plaggi út, þá er enginn að tala um það efni. Hann gat ósköp vel afhent fjvn., sem hefur með þetta mál að gera af hálfu Alþingis, þetta plagg með þeim skilyrðum þá, að ekki yrði opinberlega til þess vitnað, en til leiðbeiningar og athugunar í sambandi við væntanlegar till., sem n. kynni að gera eða nefndarhlutar. En með þessum synjunum sínum hefur hæstv. ráðh. valdið því, að starf n. hefur torveldazt, og það hefur því ekki við hin minnstu rök að styðjast hjá hæstv. ráðh., þegar hann heldur því fram og ítrekar þá fullyrðingu sína, að minni hl. n. hafi haft nákvæmlega sömu aðstöðu til þess að bera fram sparnaðartill. eins og meiri hl. Hæstv. ráðh. sagði, að till. okkar í meiri hl. n. um sparnað væru magrar. Ef þær eru magrar, þá lízt mér ekki á holdafarið á till. meiri hl., því að við gerum þó till. um 5 millj. kr. sparnað, en þeir um 21/2 millj. Það var svo eftirtektarverðast af öllu - þótti mér - í ræðu hæstv. ráðh., að hann sá ekki nokkur úrræði til að fara eftir nokkurri af okkar sparnaðartill., ekki einni einustu. Og það kannske fara þá að verða skiljanleg orð hv. 3. þm. Reykv., þegar þetta er íhugað, að það sé þá eftir allt saman ef til vill hæstv. fjmrh, sjálfur, sem finnur alla annmarka á að spara á öllum sviðum. Hann sagði, að það væri enginn sparnaður að hækka póstgjöldin og jafna þannig metin varðandi þá stofnun. Hvernig er þá hægt að kalla það sparnað hjá meiri hl. n. að lækka útgjöld Skipaskoðunar ríkisins með því að hækka gjöldin þar? Það hlýtur þá að vera jafnlítilmótleg sparnaðartill., og vitanlega er það sparnaður fyrir ríkissjóð, þegar af honum er létt gjöldum, þó að það sé á þann hátt að hækka þá þjónustu, sem látin er í té. Þá segir hæstv. ráðh., að það hafi engin áhrif á kostnað ráðuneytanna sú lækkun á fjárveitingum til þeirra, sem við gerum ráð fyrir. Ég vil alveg ákveðið leyfa mér að halda því fram, að þegar till. er gerð frá þinginu um ákveðna fjárveitingu, þá beri ríkisstj. að fara eftir þeirri till. og þeirri samþykkt þingsins og það sé óhæfilegt með öllu, að sá hugsunarháttur ríki hjá hæstv. fjmrh., að það eigi eftir atvikum að fara eftir því, svona eftir því hvernig ástatt sé hverju sinni. Sannleikurinn er sá, að þetta sýnir ljóslega árangurinn af því, sem gerzt hefur um raunar langt skeið í okkar fjármálastjórn, að ekki nema hluti af raunverulegum útgjöldum ríkissjóðs er tekinn inn í fjárlagafrv. og fjárlögin, heldur er um að ræða stórfelldar umframgreiðslur. Þetta leiðir allt til þess, að fjármálaráðherra á hverjum tíma fer að líta á fjárlögin sem plagg, sem að vísu sé gott að hafa til hliðsjónar, en hins vegar geti hann nokkurn veginn hagrætt því í hendi sinni eins og hann vill. Þetta er hugsun, sem ekki má festa rætur, og fjmrh. má ekki láta sig henda að festa í huga sínum slíka skoðun. Ég verð að segja, að mér eru það mikil vonbrigði og bendir ekki til mikils sparnaðarvilja hjá hæstv. ríkisstj., ef hún ekki einu sinni getur hugsað sér að halda í horfinu varðandi útgjöld til ráðuneytanna sjálfra. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri mikill áhugi um það að lækka útgjöld vegna þátttöku í alþjóðaráðstefnum, en þó væri engin þörf á till. minni hl. um það efni. Ég held, að allur varinn sé nú beztur. Ef mikill áhugi er á að lækka þetta, þá ætti það ekki að koma að sök, þó að fjárveiting í þessu skyni væri lækkuð. Ráðh. taldi mjög hæpið um lækkun á mjólkureftirliti og fann á því öll tormerki, að það fé mundi nægja, sem við leggjum til að veita í því skyni. Engin fullgild rök færði hann þó fram sínu máli til stuðnings í því efni, þannig að þær mótbárur voru ekki veigamiklar. Varðandi húsrými skattstofunnar hafði hann það eitt að segja, að skattstofustjóri teldi, að skattstofan þyrfti meira húsrými. Mér skildist, að það hefði ekkert verið kannað nánar, heldur þegjandi og hljóðalaust fallizt á að greiða úr ríkissjóði 300 þús. rúmar til aukins húsrýmis fyrir skattstofuna. Ég held, að það verði að liggja fyrir í því sambandi, að verkefni skattstofunnar hafi aukizt mjög, því að hér er um að ræða mjög mikla stækkun á húsrými skattstofunnar, og það verði að sjálfsögðu að hafa hóf í því efni. Þá upplýsti hæstv. ráðh., að félmrh. vildi ekki afnema húsaleigueftirlitið. Ég benti á það í minni frumræðu, að húsaleigueftirlitið í því formi, sem það er nú, hefur gersamlega enga þýðingu og hefur ekki minnsta aðhald varðandi ákvörðun húsaleigu, þannig að hér er um algerlega óþarfan útgjaldalið að ræða hjá ríkissjóði. Mér þótti mjög einkennilegur tónn hæstv. ráðh., þegar hann fór að ræða um aðaltill. okkar varðandi sparnað á Skipaútgerð ríkisins. Það var svo sem ekki að heyra á hæstv. ráðh., að hann hefði miklar áhyggjur af þessum útgjaldalið, sem vex um milljónir á hverju einasta ári, heldur var hann nánast með skæting í garð okkar sjálfstæðismanna fyrir, að við skyldum leyfa okkur að fara að ætlast til að draga úr þeirri þjónustu, sem þarna er um að ræða. Það er að sjálfsögðu aldrei hægt að spara, ef menn sjá alltaf draug í hverju horni, ef bent er á einhver úrræði, og það sýnist helzt vera það ástand hjá hæstv. fjmrh. Við höfum ekki lagt til að draga neitt úr þeirri þjónustu, sem hér er veitt, heldur að hafa hliðsjón af þeim breytingum, sem orðið hafa með samgöngumöguleika í landinu, og við höfum bent á það úrræði, sem bent hefur verið á áður og verið töluvert athugað og komið til orða, að selja elzta skip skipaútgerðarinnar. Við höfum bent á, hvaða sparnaður gæti af þessu orðið. Þetta er það skipið, sem rekið er með mestum halla, og við teljum, að það elgi að vera hægt með skynsamlegu móti að koma því þannig fyrir með samningum við skipafélögin, að það þurfi ekki að draga úr þjónustu við fólkið í þeim byggðarlögum, þar sem erfiðast er um samgöngur vissa tíma á árinu eða um háveturinn, þannig að mér finnst, að hæstv. ráðh. hefði átt að taka þessari till. í nokkuð öðrum anda, en hann gerði í sinni ræðu. Það kann vel að vera, að á þessu séu einhverjir annmarkar, sem við höfum ekki haft aðstöðu til að rannsaka, en hann hefði gjarnan mátt ræða málið frá því sjónarmiði, en ekki byrja á að reyna í sinni ræðu að nota þessa till. okkar í þeim pólitíska tilgangi að telja, að hún sannaði einhvern fjandskap okkar við hagsmuni strjálbýlisins. Það er auðvitað enginn kostur á því að hafa uppi neina till. til sparnaðar, ef á þeim er tekið á þann hátt, sem hæstv. ráðh. hér gerði. Og ég get vel undir það tekið, sem hv. 1. landsk. þm. (AG) sagði hér í kvöld, að það sýndist ekki vera mikill áhugi á sparnaði yfirleitt og litlar tilraunir gerðar í þá átt. Eftir alla þá yfirlegu, sem verið hefur í sambandi við sparnað í rekstri ríkisins, verður það að segjast, að það kom nokkuð á óvart, að till. meiri hl. fjvn. um sparnað skyldu ekki nema nema 21/2 millj. og helmingur þess sparnaðar fenginn með því einu að skera niður vissa framkvæmdaliði, en ekki um neinn sparnað í ríkisrekstrinum sjálfum að ræða. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að allar okkar till. um þetta efni væru málamyndatill. Þetta er auðvitað jafnan hægt að segja um allar till., ef af hálfu valdhafanna er ekki sýndur nokkur áhugi á því að sinna málunum af alvöru, heldur aðeins að tala og tala um það, að þetta þurfi að gera. Hæstv. ráðh. auglýsti eftir því við 1. umr. fjárlaga og sagðist hvað eftir annað hafa auglýst eftir sparnaðartill. Ef svo einhver minnist á sparnað á einhverjum lið, þá telur hæstv. ráðh., að það sé gersamlega ómögulegt, þetta sé ekki hægt, það sé ekkert vit í þessu, þetta sé málamyndatill. og þar fram eftir götunum. Og ég held nú sannast sagna, úr því að ráðh. hefur að engu þær ábendingar, sem til hans er beint eftir auglýsingu hans sjálfs, að þá fari að verða tímabært, ef hæstv. ráðh. ætlar eitthvað áfram að gegna þessari stöðu sinni, að óska eftir því, að hann sem ráðh. komi þá með einhverjar vísbendingar sjálfur. Það er ekki nóg að skipa nefnd eftir nefnd til þess að gera sparnaðartill. Aldrei er eftir till. þeirra nefnda farið. Þær eru lagðar niður í skúffu, og svo er ekki meira um þær talað, heldur aðeins skipuð ný nefnd, Og ef bent er á leið til sparnaðar, þá er allt ómögulegt. Ég held, að öllum fari nú að verða ljóst, að það eru ekki þægileg viðureignar þessi mál, þegar öllum hugmyndum til úrræða í þessu skyni er tekið á þann hátt, sem hæstv. ráðh. gerir. Ég lofaði því að vera ekki orðmargur um þetta og er e.t.v. búinn að hafa um þetta fleiri orð, en er í samræmi við þá yfirlýsingu mína. En mér fannst ég þó ekki geta annað, en rætt sérstaklega um þessi viðbrögð hæstv. ráðh. varðandi sparnaðarhugmyndir okkar í minni hl. n. Við gerum okkur fulla grein fyrir því, að hér erum við ekki að velta neinum þungum björgum úr vegi, hér er aðeins um ábendingar að ræða, sem gerðar eru nánast í skyndi, vegna þess að allur aðbúnaður að okkur til undirbúnings till. var með svo óhæfilegum hætti, að erfitt var um allan málefnatilbúning í þessu sambandi. Við höfðum vænzt þess eftir boðskap meiri hl. n. og boðskap hæstv. ráðh., að fram mundu koma viðtækar sparnaðartill. á síðasta stigi málsins, og biðum þeirra till. Þær komu fram, þessar mjög svo mögru till., á lokafundi n. á þriðjudagskvöldið, og höfðum við því litið svigrúm til þess að undirbúa okkar till., þótt við leggjum þó þessar ábendingar hér fram, sem fá svo þessar þokkalegu móttökur hjá hæstv. ráðh. Það hefur áður verið minnzt á þá kynlegu fullyrðingu ráðherrans, að eftir að hæstv. ríkisstj, og hann þá fyrst og fremst sjálfur hefur gersamlega gefizt upp við að jafna greiðsluhallann á fjárlfrv. með eðlilegu móti, þá stendur hann hér upp í ræðustól og segist ekki vilja trúa því að óreyndu, að þessum umr. ljúki svo, að sjálfstæðismenn bendi ekki á, hvernig eigi að jafna þennan halla. Það er næsta fróðleg yfirlýsing frá hæstv. ráðh., að eftir að búið er að mynda hina svokölluðu vinstri stjórn, af því að ómögulegt sé að finna nokkur úrræði á neinu vandamáli með Sjálfstfl., þá, eftir að sú stjórn er búin að gefa sína gjaldþrotayfirlýsingu, er eina vonin sú til þess að bjarga heiðri stjórnarinnar við afgreiðslu þessara fjárlaga, að sjálfstæðismenn geti á síðasta stigi málsins bent á einhverjar leiðir, sem hæstv. ráðh. geti farið til þess að þurfa ekki að afgr. fjárlögin með þeim eindæma ómyndarskap, sem hér er lagt til.



Herra forseti. Það verður að játa, að þetta er óvenjulegur tími til þess að taka þátt í og eiga nú fyrst færi á því að taka þátt í einu umr. um fjárlögin, því að eins og störfum hefur verið háttað, þá er sannleikurinn sá, að nú fyrst við þessa svokölluðu 3. umr. liggja hinar endanlegu till. stjórnarinnar fyrir, hæstv. stjórnar, ef till. skyldi kalla, þær till., sem áttu að vera fyrir hendi, strax og Alþingi kom saman í haust. En þar sem ákveðið er að leyfa mönnum ekki að tala nema nú í nótt um þetta mikilvæga mál, þá mun ég ekki láta þann tíma nætur, sem nú er, varna mér máls, heldur taka fram þau atriði, sem ég tel að á þurfi að minnast. Ég vil þá fyrst óska hæstv. fjmrh. til hamingju og viðurkenna það, að hann er í raun og veru sigurvegarinn í þessu máli, enda lýsti það sér glögglega í því, að sá eini þm., sem lagt hefur lið þeirri afgreiðslu fjárlaganna, sem nú er ráðgerð, er einmitt 3. þm. Reykv. (EOl), að það eru þeir félagsbræður, sem saman fóru til Moskvu á dögunum, sem nú hrósa sigri og hafa að velli lagt hinn mikla fjármála-, ja, mér leyfist kannske að segja dólg, hæstv. forseti, ég veit ekki, hvort það er þinglegt orðbragð, - hæstv. fjmrh., sem hafði svo sterk orð um það í haust, um það bil sem Alþingi kom saman, að nú þyrfti mikilla og stórra átaka, enda mundi nú ekki standa á stjórnarflokkunum um að koma með hin varanlegu úrræðin, sem svo lengi hefur verið lofað. En þá var það, að upp reis enn meiri fjármálajöfur, hæstv. félmrh., klappaði á kollinn á hæstv. fjmrh. og sagði í alþjóðar áheyrn, að ekkert væri að marka orð þessa blessaða óvita, hann væri að tala um mál, sem hann hefði lítil kynni af, í bezta lagi væri hann að berja sér, sem góðum búmanni sæmdi, en raunin mundi verða sú, að hægt væri að hækka tekjurnar, án þess að skattar yrðu auknir, og draga eitthvað úr gjöldunum, þannig að allt væri í stakasta lagi. Það er þessi stefna, sem nú hefur orðið ofan á, og það er vissulega ekki að ástæðulausu, að hæstv. fjmrh. er eini ráðherrann, sem ekki skammast sín fyrir að vera viðstaddur þessar umr. Allir hinir hafa verið í felum í dag, fundið sér til hinar og þessar ástæður til að skjótast á burt. Hæstv. fjmrh. mest af öllu tekur kollhúfur, ef hann kemur inn í deildina, og reynir að láta sem minnst á sér bera, en sá, sem veit, að hann hefur sigrað, situr hér brosmildur og ánægður og fagnar því, sem orðið hefur, og hann hefur líka fulla ástæðu til þess, hæstv. ráðh., og ég endurtek mínar heillaóskir honum til handa. Hv. 3. þm. Reykv. kom hér og hélt snarplega ræðu um það, að sjálfstæðismenn hefðu aðeins eitt úrræði ákveðið og fyrirhugað og það væri gengisfelling og þeir mundu, strax og þeir hefðu færi á, nota þetta sitt uppáhaldsúrræði. Ég hef ekki séð neins staðar á þessum vetri eða undanfarna mánuði stungið upp á gengisfellingu nema í einu blaði og að vísu af einum rithöfundi. Það er aðalefnahagsmálaráðunautur ríkisstj., Haraldur Jóhannsson, sem hefur skrifað greinaflokk um fjárfestingarmál í Þjóðviljann. Þar hefur hann ýtarlega og hvað eftir annað sagt, að íslenzka krónan væri ofskráð, og hann hefur sagt, að ekki væri von til þess að menn mundu sækjast eftir að stunda sjávarútveg, nema þessi ofskráning yrði lagfærð. Hann hefur að vísu tekið fram, að ýmsar fleiri ráðstafanir þyrfti að gera samtímis, en aðallega hefur hann getið þess, að það þyrfti að gera svo mikla útreikninga í þessu sambandi, að þeir mundu taka nokkra mánuði. Þetta var sagt - hygg ég - í október–nóvember, Nú, það sýnist vera, að nokkrir mánuðir muni verða liðnir skömmu eftir að bæjarstjórnarkosningum er lokið, svo að það skyldi þó aldrei fara svo, að 2. þm. Árn. yrði sannspár um það, að eftir einn eða tvo mánuði talaði hv. 3. þm. Reykv. jafnfjálglega hér um nauðsyn gengisfellingar eins og hann talar nú fjálglega um nauðsyn og sífellt nánara samstarf við hernámsflokkana, landráðamennina, sem hann hefur áður lýst og ofan á allar sínar fyrri syndir hafa beinlínis svikið þau loforð, sem þeir óneitanlega gáfu hv. 3. þm. Reykv., þegar hann tók ákvörðun um það í fyrra að láta sína menn ganga í stjórn með þeim? Nú á hann ekki nógu fögur orð um það, að eftir því sem þeir kynnist betur, hann og þessir svikarar, þeim mun betur muni með þeim á fallast, og ætli það verði þá ekki til þess að bræða þá endanlega saman, ef þeir í sameiningu svíkja öll loforð um það að standa aldrei að gengisfellingu og hún í einu eða öðru formi komi áður, en mjög langt um líður? Um það skal ég ekkert segja nú og ekki gerast neinn spámaður. Við vitum það allir, að þetta tal um úrræðin, sem eiga að vera á næstu grösum og hver er að heimta af öðrum, er í raun og veru tómt tal. Það er alger misskilningur, sem sagt hefur verið, að á undanförnum árum hafi allt verið komið hér í strand og hrörnun. Sannleikurinn er sá, að atvinnulíf og framkvæmdir hafa aldrei á Íslandi verið örari, en nú samfleytt síðasta einn og hálfan áratuginn. Með eðlilegum hætti hefur á mismunandi árum þessa tímabils verið lögð ólík áherzla á ólík viðfangsefni. Á vissu bili var eðlilega lögð mikil stund á það að endurnýja togaraflotann. Þá varð um skeið, m.a. fyrir þröngsýni og þvermóðsku Framsfl., landbúnaðurinn aftur úr. Það var eðlilegt, að síðan yrði að gera átak til þess að koma landbúnaðinum í sæmilegt horf. Það er eitt af því, sem þessi efnahagsráðunautur ríkisstj. hefur haldið fram í Þjóðviljanum og Tíminn hefur aldrei gefið sér tíma til að mótmæla, eitt af því, sem þessi ráðunautur hefur haldið fram að sé ískyggilegast í þróun efnahagsmála Íslands, það mikla fé, sem farið hafi í að byggja upp landbúnaðinn, og sú óhófseyðsla, sem lýsir sér í því að rafvæða sveitirnar. Ég skammast mín ekki fyrir, verandi bæjarmaður, fæddur hér, uppalinn, þm. fyrir Reykvíkinga og unandi mínum hag hér vel, að ég tel, að íslenzku þjóðinni sé ekki síður nauðsyn á því að efla sinn landbúnað, heldur en sjávarútveginn og það sé þjóðarvoði, meiri en orð fá lýst, ef sveitirnar færu í meiri auðn en komið er. Íslenzk menning er fyrst og fremst sveitamenning, og ég vona, að við eigum engir okkar og engir Íslendingar eigi eftir að lifa þann tíma, að íslenzkur landbúnaður verði ekki eftirsóttur og þannig að hér geti þróazt holl menning og æskumenn telji framtíð sinni vel borgið með því að gerast bændur í sveit, jafnframt því sem það er nauðsynlegt, að menn vilji sækja sjóinn og starfi við iðnað. En allt þetta verður að haldast í hendur. Og ég segi það líka skömmustulaust, að Ísland, sem engar járnbrautir hefur og er háð farartækjum, þarf ekki að skammast sín fyrir að endurnýja öðru hvoru sína bílaeign. Það er rétt, að bílarnir taka mikið benzín, og það má vel vera ágreiningur um það, hvort þeir eigi að vera hundraðinu fleiri eða færri. En stuðningsmenn núverandi ríkisstj., sem leyfa með hverju skipi 10, 20, 50 nýja bíla inn í landið, hafa ekki ástæðu til þess að koma og býsnast yfir því, að bílainnflutningur undanfarin ár hafi verið allt of mikill. Og hverjir voru það, sem á sínum tíma báru fram till. um það að hjálpa togaraflotanum eitt ár með sérstökum skatti af bílainnflutningi, af því að gömlu bílarnir voru orðnir of margir hlutfallslega og borgaði sig ekki að halda þeim út? Það var n., þar sem sjálfur núverandi sjútvmrh. var einn fulltrúinn í og hæstv. núverandi forsrh, var einnig fulltrúi í, þó að hann að vísu hafi, að því er ég hygg, fengið annan mann til þess að vinna starfið fyrir sig, eins og honum er stundum hent. Sú ráðstöfun er út af fyrir sig ekkert til þess að skammast sín fyrir. En hún er heldur hvorki til að þakka né kenna neinum einstökum flokki, vegna þess að af fáum bjargráðum, sem gerð hafa verið á seinni árum, þá hygg ég, að þetta sé það eina bjargráð, sem allir flokkar stóðu að. - Ég held ég hafi gleymt einu stórmenninu, sem var með í að gera till. af núverandi stjórnarsinnum, hæstv. forseta Sþ. Ég man ekki betur, en hann væri einnig í þessari n., sem till. bar fram um þetta. Svo tala þessir menn um það sem eitthvert ódæði, að bílarnir hafi verið fluttir inn. En hvernig ætla þeir að komast um þetta land án þess að hafa bíla? Og af hverju stöðva þeir þá ekki algerlega bílainnflutninginn sjálfir nú? Nei, tilfellið er það, að við höfum haldið áfram látlausri uppbyggingu í þessu landi, örari, stórfenglegri og nytsamari, en í nokkru öðru þjóðlandi, á sama tíma og breytingarnar á Íslandi til góðs frá því, sem var fyrir 20 árum, eru ævintýri líkastar. Samfara þessu hafa svo skapazt ýmis vandamál. Ég er alveg sammála því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það er í raun og veru ofboðslegt, þegar verið er að tala um það, að hér sé alltaf allt að kollsteypast vegna þessara vandamála. Við eigum vissulega við mikla örðugleika að etja. En þessi fjárhagsvandamál eru ekki meiri en svo, að hver einasta ríkisstjórn, fyrrverandi stjórnir allar, góðar eða bölvaðar sem þær hafa verið, og núverandi ríkisstj., jafn frámunalega léleg sem hún er, hafa allar ráðið við það verkefni að halda atvinnuvegunum gangandi. Og það getur verið, að það sé vafamál, hvaða úrræði á hverjum tíma sé heppilegast til þess að gera þetta. En þetta hefur út af fyrir sig alltaf lukkazt. Og það, sem við gagnrýnum núverandi hæstv. ríkisstj. fyrir, bæði nú og í fyrra, er út af fyrir sig ekki, að hún heldur áfram á þeirri sömu braut og lagt hafði verið inn á. Við bendum á, að ríkisstj. geri þetta, þó að hún væri búin að lofa því að finna nýjar leiðir og hennar tilvera helgaðist af því, að gömlu leiðirnar væru svo bölvaðar, að eitthvað nýtt yrði að reyna. Auðvitað bendum við á það sem hennar andstöðumenn og sem hafandi fengið deilur fyrir að fylgja gömlu leiðinni, þá bendum við á: Þið getið ekkert annað eftir öll ykkar stóru orð, heldur en fetað í okkar fótspor og sannast að segja magnað og gert allt miklu verra af því, sem var hæpnast í okkar ráðstöfunum. En það varhugaverðasta er út af fyrir sig ekki þetta, heldur að eftir að búið er að taka þann hátt upp, að ríkið á að sjá fyrir öllu með samningum um hver áramót og vitanlega að setja sér fjárlög nú eins og áður, svo sem stjórnarskráin mælir fyrir um, þá er Alþingi svipt möguleikanum til þess að átta sig á, hvers eðlis þær ráðstafanir eru, sem gerðar eru. Það var svipt möguleikanum til þess í fyrra. Ráðstafanirnar komu þá ekki fram fyrr, en á síðustu stundu. Og við þurfum ekki að ræða um það hér, við vitum það allir, að engir alþm., allra sízt við í stjórnarandstöðunni, en heldur ekki þið, góðir stjórnarliðar, fenguð þá að vita, hvert var raunverulegt efni þess, sem verið var að samþykkja. Það er heldur ekkert leyndarmál, að hinir stjórnarflokkarnir hafa sett sérstaka eftirlitsmenn með hæstv. sjútvmrh. nú, sem fylgja honum eftir hvert fótmál í þeim samningum, sem standa yfir þessa daga og nætur, til þess að þeir viti, hverju hann lofar, hvað hann segir, svo að flokkarnir standi ekki uppi jafngersamlega eins og glópar og í fyrra eftir samninga hans við útgerðarmenn, þegar enginn í ríkisstj., enginn á Alþingi og sennilega ekki ráðh. sjálfur vissi, hvað hann hafði samið um. Það eru slíkir stjórnarhættir, sem við erum að vita, og það vita allir, að það er ekkert vit í því og ekki hægt til þess að ætlast, að stjórnarandstaða, sem fyrst fær að sjá till. tveimur eða þremur dögum áður, en þær endanlega eru samþykktar, till., sem sérfræðingar hafa unnið að vikum og mánuðum saman, - að stjórnarandstaða geti á þeim tíma gagnalaust byggt upp sjálfstæðar till. Hún hefur rétt til þess, og hennar skylda er að benda á veilurnar. Við höfum sagt og segjum enn: Í þessu eru engin töframeðul til, og menn verða að feta sig áfram til þess að sleppa úr og frá þeim erfiðleikum, sem fyrir höndum eru. - Við teljum, að hæstv. ríkisstj, og hennar fylgdarliði hafi tekizt þetta miður en skyldi og þó hafi aldrei keyrt jafnt um þverbak eins og nú, þegar meðferð Alþingis og áhrifavald þess á fjárlög ríkisins er í raun og veru tekið burt. Það má segja: Það hefur sótt í þetta far undanfarin ár, munurinn er ekki ýkja mikill nú frá því, sem verið hefur, það munar þó ekki nema tveim, þrem dögum, viku eða eitthvað svoleiðis. Það er bitamunur, en ekki fjár. - Ja, það er hér eins og ella. Það má benda til þess versta og hæpnasta, sem gert hefur verið, magna það, taka það versta til fyrirmyndar og gera það þeim mun verra, að það er gert að hreinni skrípamynd. Það er það, sem nú er verið að gera, og ég segi ykkur, að fjárlagaafgreiðslan núna verður í þingsögunni talin lágmark þess, sem Alþingi láti bjóða sér, hún verður talin slíkt hneyksli, að hún verður að eilífu höfð sem víti, er beri að varast. Ég hef ekki löngun til þess að segja spádóma, en þetta þori ég að segja, og ég segi, að það verða fáir þingmenn, hvaða stjórnar sem er, er situr héðan í frá, sem láta bjóða sér svipaða meðferð og hv. fjvn. hefur nú, - ja, af eðlilegri hollustu við þá ríkisstj., sem hún fylgir, látið yfir sig ganga, - og þó að stjórnarliðar allir á morgun rétti upp sína hönd, og eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði: Við það, sem maður var búinn að semja um, það stendur maður. Þetta skiljum við. En auðvitað berið þið allir skömmustu í ykkar brjósti. Þið vitið, að þið eruð að gera rangt. Þið vitið, að þið eruð að draga niður virðingu og sæmd Alþingis, gera ykkar trúnaðarstarf að engu, það, sem fólkið hefur falið ykkur, og það er ósköp eðlilegt, að fjmrh. skammist sín fyrir að vera viðstaddur þær umr., sem hann hefur leitt Afþingi út í með þessum hætti, enda það sjaldan sem hann rekur inn hausinn, þá hverfur hann burt aftur eins og draugur, ef hann sér mennska veru, sem ekki er hinu illa, ofurseld. Með leyfi hæstv. forseta, þá segir svo í athugasemdum við sjálft fjárlagafrv., 4. mgr. o.s.frv.: „Samkvæmt stjórnarskrá ber að leggja fram fjárlagafrv. í upphafi Alþingis. Ríkisstj. telur sér engan veginn fært að ákveða það án náins samstarfs við þingflokka þá, sem hana styðja, hvernig leysa skuli þann vanda, sem við blasir í efnahagsmálum landsins, þ. á m. hvernig mæta skuli þeim mikla halla, sem fram kemur á fjárlagafrv. Ríkisstj. hefur ekkert tækifæri haft til þess að ráðgast við stuðningsflokka sína á Alþingi um fjárlagafrv. né viðhorfið í efnahagsmálunum, eins og það er nú eftir reynsluna á þessu ári. Þess vegna er fjárlagafrv. lagt fram með greiðsluhallanum, en ríkisstj. mun í samráði við stuðningsflokka sína á Alþingi taka ákvarðanir um það, á hvern hátt tryggð verði afgreiðsla greiðsluhallalausra fjárlaga. Niðurstöður frv. gefa á hinn bóginn glöggt til kynna, að slíkt er ekki auðvelt viðfangsefni.“ Þarna sögðu þeir satt einu sinni, vegna þess að fjmrh, hefur hreinlega gefizt upp og stungið af, sannast að segja. Þarna segir hann: Ég neyðist til þess að leggja frv. fram, vegna þess að stjórnarskráin fyrirskipar það. - En í þessu felst játning á því, að frv. er ekki eins og það á að vera, Hann segir: Við munum vitanlega tryggja þetta. - En hvar er tryggingin? Ja, við vitum allir, hvernig frv. er. Önnur eins ósköp hafa aldrei sézt né þvílíkur málflutningur til stuðnings. Svo lýsir það nokkuð andanum, sem þessir menn lifa í og hrærast, hvernig orðbragðið er. Ríkisstj. telur sér engan veginn fært að ákveða, hvernig leysa skuli vandann. Svo segir: En ríkisstj, mun í samráði við stuðningsflokka sína á Alþingi taka ákvarðanir um það, á hvern hátt tryggð verði afgreiðsla greiðsluhallalausra fjárlaga. Ég hefði nú haldið, að venjulegir menn hefðu sagt: ríkisstj. mun gera till. um það til Alþingis, til þess að Alþingi ákveði. Ég hef ekki vitað enn, að búið væri að breyta stjórnarskrá íslenzka lýðveldisins á þann veg, að ríkisstj., jafnvel þótt vinstri stjórn sé, eigi að ákveða þetta. Hún getur ákveðið sínar till., en það er Alþingis að ákvarða, Nei, hún segist ætla að ákveða í samráði við þá, sem ákvörðunarvaldið hafa eftir lögum. Ja, þessir herrar kunna að taka stórt upp í sig, en þeir kunna heldur ekki að standa við stóru orðin. Þegar kemur að efndunum, þá verður minna úr. Þá eru þeir fegnir að fela sig og hafa sig ekki inni í þingsalnum. Svo var hæstv. fjmrh. Hann kom hér og sagði, að það væri algerlega rangt, sem sagt hefði verið, að sú aðferð við afgreiðslu fjárlaganna, sem fyrirhuguð hefur verið, væri til þess löguð, að menn héldu, að fjármálavandinn væri leystur, að fjárlögin væru í raun og veru afgreidd tekjuhallalaust. Hann kom með mjög örugga heimild í því sambandi, það var Tíminn, jafnsannsögull og hann nú er, og hann vitnaði í Þjóðviljann. Ég hygg nú, að það sé fróðlegt að athuga, hvað Þjóðviljinn segir. Þjóðviljinn er þó málgagn stærsta stjórnarflokksins og þess flokks, sem ofan á hefur orðið um afgreiðslu fjárlaganna, - og hvernig hljóðar fyrirsögnin í þessu málgagni stærsta stjórnarflokksins? „Fjárlagafrv, verður afgreitt án tekjuhalla.“ Þetta er aðalfyrirsögnin. Það er að vísu rétt, að í undirfyrirsögn kemur nokkur fyrirvari og síðan tekin upp aðvörunarorð úr nál. hv. frsm. fjvn. Þjóðviljinn hefur þarna nokkuð haft vaðið fyrir neðan sig. En það er hér annar, sem hefur tekið þetta heldur of bókstaflega. Það er málgagn næststærsta stjórnarflokksins, Alþýðuflokksins. Alþýðublaðið í morgun segir: „Fjárlögin tekin til 3. umr. á Alþingi í dag. Meiri hluti fjvn. hefur lagt fram brtt. sínar. Fjárlög hallalaus að þeim samþykktum.“ Og þó að greinin sé lesin með logandi ljósi, sem frá þessu segir, þá er ekki vikið einu orði þar að því, að brotttaka þessara milljónatuga úr frv. sé ekki annað, en blekking. Það er ekki vikið einu orði að því, að svo sé, að þarna sé verið að leika skollaleik. Nei, þeir, sem lesa Alþýðublaðið, hljóta að telja, að um raunverulega hallalausa afgreiðslu fjárlaga sé að ræða. Auðvitað var hæstv. fjmrh. búinn að lesa þetta og vissi, hvernig hans eigið stuðningsblað tók hans till., þegar hann kom hér upp og var að vitna í blöðin, alveg gagnstætt því, sem þau raunverulega segja, alveg eins og hæstv. fjmrh. leyfir sér að koma hingað og vitna til ummæla hv. þm. G-K., Ólafs Thors, þar sem hann skoraði á stjórnarandstæðing að koma með sínar till., vegna þess að á neikvæðum belgingi lifir enginn til lengdar. Það er alveg rétt, að Ólafur Thors viðhafði þessi orð 1953, en Ólafur sagði töluvert meira. Ólafur byrjaði það, sem hann segir um þetta, svona: „Stefna og aðgerðir stjórnarinnar er kunn“ o.s.frv. Getur nokkur maður sagt nú, að stefna og aðgerðir þessarar stjórnar sé kunn? Nei, þeir segja sjálfir: Ja, það er vandi. Við vitum bara ekkert hvernig á að leysa hann. Við ætlum að fresta honum fram yfir bæjarstjórnarkosningar. Þetta er það eina, sem við heyrum. Er þetta stefna? Ég mundi halda, að þetta væri stefnuleysi, þetta væri uppgjöf, þetta væri flótti, slíkur sem hæstv. fjmrh, sýnir í verki, þegar hann þorir ekki að vera við þessar umræður. En svona leyfir þessi hæstv. ráðh. sér að koma og lesa bæði upp úr blöðum og alþingistíðindum og gefa alranga mynd af því, sem sagt hefur verið. Maður jafn veraldarvanur og jafngreindur og Eysteinn Jónsson, sem leiðist til slíkra vinnubragða, er vissulega orðinn mjög að þjarmaður, hans málefnaaðstaða er orðin svo veik, að hann kann ekki lengur að rökstyðja hana. Hann kann ekki lengur að berjast með heiðarlegum og ærlegum vopnum, hann þarf að grípa til þess, sem ekki fer hjá að hann viti sjálfur að eru blekkingar. Hvenær hefur það heyrzt, að fjmrh. leyfi sér að leggja til, að fjárlagafrv, sé afgreitt og kallað tekjuhallalaust, með því að vísa á það, að einhvern tíma síðar og helzt einhverjir aðrir eigi að nokkrum mánuðum liðnum að finna úrræðin til þess að bjarga fjárlögunum? Og ef taka má þessar 65 millj. burt af fjárlögunum, af hverju mátti þá ekki alveg eins taka þær 40, sem eftir eru, og skaffa þannig bara drjúgan tekjuafgang? Svo eru vinnubrögðin. Auðvitað vitum við allir og höfum raunar vitað þessa síðustu 10 daga, að ríkisstj. ákvað, hvað gera skyldi, á ríkisstjórnarfundum 7. og 8. des., áður en hæstv. forsrh, og hæstv. utanrrh. fóru á Parísarfundinn. Það er óhugsandi, að hæstv. forsrh. hafi horfið úr landi án þess að vita, hvernig slíkt meginatriði skyldi afgreitt, enda var einmitt á þeim fundum, sem haldnir voru, áður en þessir ráðherrar fóru, ákveðið að afgreiða fjárlögin. Hið minnsta, sem hægt var að gera vegna virðingar Alþingis, - látum vera tillitið til stjórnarandstöðunnar, en vegna virðingar Alþingis og vegna virðingar við kjósendur og íslenzku þjóðina var það minnsta, að þá þegar hefði verið sagt frá því, hver úrræðin ættu að vera. Það er að vísu eðlilegt, að mennirnir skyldu skammast sín fyrir að segja frá þessu og hugsuðu: frestur er á illu beztur. En það má líka segja: bezt er illu af lokið. Og þeir hefðu þó sýnt nokkurn manndóm með því að skýra frá þessu, strax og þeir höfðu tekið ákvörðunina. Nei, aðferðin er höfð sú, að það er bókstaflega beðið fram á elleftu stundu hins 17. des. eða jafnvel 12. stundu. Þá er loksins tilkynnt, hvernig eigi að bjarga fjárhagnum og fullnægja þeim metnaði hæstv. fjmrh. að leyfa honum að afgreiða fjárlögin fyrir áramót, að nafninu til tekjuhallalaus, með þeim félega hætti, sem það er gert. Þá er það vitað, að stjórnarandstaðan, þó að hún hefði viljað búa sig undir, hvernig þessu átti að taka, hafði engan frest. Hæstv. fjmrh. hafði neitað aðspurður að skýra frá þessu í vikunni áður, sem hann þá sannanlega hlaut að vita, en það sýnist einungis vera gert til ögrunar. En það er fyrst og fremst til þess að gera mennina enn þá minni sjálfa, að vera að þessum skollaleik, sem engum kemur að gagni, en sýnir einungis þeirra illu samvizku. Sparnaðartill. eru svo fólgnar í því, að reynt er að níðast á Reykjavík. En Reykvíkingar eru því ekkert óvanir, þegar þessir vinstri herrar eru við völd, að á þeim sé níðzt. Menn muna ósköp vel eftir framkomu hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. á eymdarárunum 1934–39 og þeim anda, sem þá blés til höfuðstaðarins. Menn bjuggust við því, að sami blásturinn kæmi aftur, og hann er kominn. Það munar kannske ekki svo mikið um þetta fé, en við skiljum, hvað er á ferðum. Við vitum, hvers er von, og Reykvíkingar munu kunna að svara fyrir sig. Það er reynt að hverfa frá samningum, sem gerðir voru um rekstur - það má kalla það: fangelsisdeildar að Kvíabryggju, það er ekkert annað. Ríkinu ber skylda til þess að sjá fyrir fangelsi í þessu skyni, það er lagaskylda, staðfest með samningi. Nú á að hverfa frá þessu. Það á að níðast á Reykvíkingum og varna þeim að fá reista barnaskóla, draga úr því að iðnskólanum ljúki. Það á að hindra það, að því ófremdarástandi verði aflétt, sem er yfir fangageymslunni í kjallara lögreglustöðvarinnar við Hafnarstræti, og annað slíkt. Þetta eru mannúðarmálin, sem þessir herrar nú hreykja sér hæst yfir. Um það þarf ekki að fara mörgum orðum. Þau verk lýsa sér bezt sjálf. Ég vildi svo víkja hér að brtt., sem ég hef flutt. Ég get vel stytt mál mitt um þær. Ég vísa til þess, sem þeir hafa sagt, samþingismenn mínir, sem eru flm. að till. varðandi heilbrigðisstofnanir og skóla, leikvanginn og húsnæðismál, og sé enga ástæðu til þess að rifja það upp. Þeir hafa gert fulla grein fyrir því. Ég vil hins vegar vekja athygli á till., sem ég og hv. 2. þm. Reykv. flytjum um að hækka framlagið til ríkisútgáfu námsbóka í 900 þús. kr. Þetta er óhjákvæmilegt, ef hin nýju lög um aukið starf námsbókaútgáfunnar eiga að hafa tilætlaðan árangur. Hafi það verið ætlunin á sínum tíma, að þær viðbótarskyldur, sem útgáfunni voru lagðar á herðar, væru tómur bókstafur, þá er skiljanlegt, að fjárveitingunni sé haldið eins og hún er. Við sjálfstæðismenn töldum ekki tímabært þá að gera þessa breytingu, vegna þess að útgáfan hefði ekki enn getað valdið því verkefni, sem henni fyrst og fremst var fengið, og vildum láta hana valda því fyrst. En úr því að lögin eru sett, þá er nauðsynlegt, að hún fái fjármagn til þess að geta gegnt skyldu sinni. Ég vil svo almennt geta þess, að ég hef hugboð um það, að á mörgum stöðum í þessu fjárlagafrv. sé of lágt ætlað til ýmiss konar starfrækslu. Slíkt er einungis til þess að blekkja sjálfan sig og að vísu aðra einnig og kemur ekki að neinu haldi. Ég veit ekki, í hvaða skyni það hefur verið gert, en mín skoðun er sú, að útgjöldin séu að ýmsu leyti vanmetin í þessu frv., jafnvel óhjákvæmileg útgjöld. Þá ber ég fram till. um það, að úthlutunarnefnd á listamannastyrk sé fimm menn í stað fjögurra. Ég ber fram þá till. vegna þess, að ég tel það almennt réttara, að slíkar nefndir séu skipaðar fimm mönnum, þá einnig þessi nefnd, frekar en að ég hafi nokkuð sérstakt við störf þessarar nefndar að athuga. En ég tel, að það ætti að gera gangskör að því að koma allsherjarreglu á um þetta, og mun kannske flytja frv. um það síðar á þinginu, taldi þó rétt, að sú hugmynd kæmi einnig fram hér. Þá flyt ég till. um það að hækka fjárveitingu til sögulegra málverka. Það er hugmynd, sem ég hreyfði fyrir einu eða tveimur árum. Fjmrh. stóð þá á móti og gat stöðvað. Nú hefur hæstv. menntmrh. fengið smáfjárveitingu í þessu skyni, og met ég það og tel ágætt. En ég vil hafa fjárveitinguna töluvert hærri, hækka hana upp í 200 þús. kr., og nánari reglur um það, hvernig verkið skuli unnið: fyrst, að það séu sérfróðir menn, sem velji þau verkefni, sem mála á, og síðan sé samið af menntamálaráði við sérstaka listamenn um framkvæmd þess. En ég tel, að hér sé um verk að ræða, sem taki nokkurt árabil og ekki megi skera um of við nögl sér, en muni gera mikið gagn, áður en yfir lýkur. Þá legg ég til, að fjárveitingin til umbóta á Þingvöllum sé hækkuð um 200 þús. kr. með það fyrir augum, að byrjað verði á framkvæmdum um tilfærslu vegarins úr Álmannagjá. Það er vitað mál, að vegurinn, þar sem hann er nú, er orðinn stórhættulegur. Það, sem mestu máli skiptir þó, er það, að það eru alger helgispjöll að láta veginn liggja þar í Almannagjá, sem hann gerir, og sannast sagt þjóðarhneyksli. Í þriðja lagi er svo það, ef hann væri fluttur úr Almannagjá, þá mundi skapast varavegur í sveitirnar fyrir austan fjall, sem kæmi oft að góðu gagni. Þá legg ég til, að úr fjárveitingunni til menntaskólahúss á Laugarvatni verði fellt niður, að skólinn skuli vera á Laugarvatni, heldur að skólinn skuli vera í sveit. Þetta er í samræmi við þáltill., sem ég hef flutt og ekki hefur enn verið tekin afstaða til, að rannsakað verði, hvort mögulegt sé að flytja skólann og ráðlegt. Ég tel skólann illa settan á Laugarvatni, og það yrði til mikils góðs, ef hann yrði fluttur. Þá legg ég og hv. 2. þm. Reykv. til, að fjárveitingin til byggingar stjórnarráðshúss verði hækkuð um eina millj. Það er það sama og hún hefur verið. Við sjálfstæðismenn fengum því áorkað, þegar haldið var 50 ára afmæli innlendrar stjórnar, að ríkisstj. beitti sér fyrir því, að nýtt stjórnarráðshús yrði byggt. Menn féllust þá á það, að vísu með mismunandi miklum áhuga. Nú kemur í ljós, hverjir streittust þar á móti. Það á að fara að skera þetta niður. Kotungsandinn hefur náð sér á strik aftur. Núv. stjórnarráðsbygging er í sjálfu sér allsendis ófullnægjandi. Ég vil segja óýkt, að það sé beinlínis heilsuspillandi að vinna þar. Húsið er ekki hæft til starfrækslu nema þá með stórkostlegum viðgerðum, auk þess sem það er ekki hæft sökum útlits sem íverustaður æðstu stjórnar á landinu, sýnir kotungshátt, og er óboðlegt. Það er skemmtileg saga í nýkominni æviminningu Jessens skólastjóra, sem Guðmundur Hagalín hefur skrifað, þar sem Jessen segir frá því, þegar hann í fyrsta skipti kom til Reykjavíkur og átti að heimsækja ráðherrann og ætlaði að fara upp í stjórnarráð, og honum var bent á húsið hvað eftir annað, en hann fór í önnur hús, vegna þess að honum gat ekki til hugar komið, að þetta væri æðsta stjórnarbyggingin á Íslandi. Þetta mun hafa verið 1911. Það, sem þá þótti of auvirðilegt, hefur verið látið endast síðan. Ég hef ekki á móti því, að stjórnarráðshúsið gamla sé látið standa sem eins konar forngripur. Það hefur sögulegar minjar. En til að gegna því hlutverki, sem það gegnir nú, er það allsendis óhæft. Og ég vil vona, að þingmenn án tillits til stjórnmálaskoðana verði sammála um, að það taki því ekki að vera að skera þessa milljón af og draga þar með úr líkunum fyrir því, að úr þessari þjóðarhneisu sé bætt. Þá er síðast á þessu þskj. till., sem ég gerði grein fyrir við 2. umr. svokallaða hér í Sþ., þess efnis, að umframfjárveitingar megi ekki inna af höndum, nema samþykki allra ráðherranna komi til. Þetta er hliðstætt því, sem tíðkast um bráðabirgðalög, og er sannast sagt með öllu ástæðulaust að hafa þann hátt á, að einn ráðherra geti valsað með ríkissjóðinn eins og honum sýnist, sérstaklega þegar litið er til þess, að tekjur ríkissjóðs umfram fjárlög hafa á árunum 1953–56, að báðum meðtöldum, numið hvorki meira né minna en 437 millj. kr. á þessu stutta árabili. Það er með öllu óverjandi að láta einn ráðherra hafa slíkt fé að miklu eða jafnvel þó að einungis sé að nokkru leyti til ráðstöfunar. Það er sjálfsagt, að um allar umframgreiðslur sé það fastmælum bundið, að samþykki allra ráðherranna sé fengið, eða þá önnur ámóta fullnægjandi skipun gerð. Jafnframt vil ég benda á, að þessi mikla fjárhæð, sem komið hefur í ríkissjóð umfram það, sem áætlað hefur verið, ber auðvitað nokkuð vitni þess, hve mikið er að marka áætlanir hæstv. núv, fjmrh., hversu þær eru gersamlega út í bláinn sannast að segja. Það er og engan veginn óvarlegt, þó að við nú leggjum til að verja nokkru fé umfram það, sem segja má, að þetta slitur af fjárlagafrv. geri ráð fyrir að fyrir hendi verði, vegna þess að það er sannarlega ekki neitt að marka. Loksins vil ég minna á þrjár litlar till., sem ég flyt ásamt tveimur öðrum þingmönnum Reykv., Gunnari Thoroddsen og Jóhanni Hafstein, þar sem við leggjum til, að starfsfræðsla í skólum fái 20 þús. kr., barnamúsíkskóli í Reykjavík fái 20 þús. kr. og starfskvennaskóli Reykjavíkur hækki um 25 þús. kr. Þetta er allt þörf starfræksla, munar litlu fyrir ríkið, þó að við þessu sé orðið, en getur komið að miklu gagni fyrir þá aðila, sem hlut eiga að máli og vinna þörf störf.



Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð áliðið nætur, enda skal ég ekki lengja þessar umr. mikið, heldur kvaddi mér hljóðs einungis til þess að segja hér fáein orð um litla brtt., sem ég flyt á þskj, 206 ásamt hæstv. forseta sameinaðs þings. Þessi till. er um það, að bætt sé inn á 18. gr. einni ekkju, Guðrúnu Helgadóttur, með 5.000 kr. Þessi kona er ekkja hins ágæta manns, Jóns Jóhannessonar prófessors, sem féll frá s.l. vor. Umsókn um þessa fjárveitingu á 18. gr. lá fyrir hv. fjvn. og var send þangað í samráði við ráðuneytisstjórann í fjmrn., sem taldi eðlilegt að taka einhverja upphæð inn til hækkunar. En þetta hefur nú ekki orðið, og auðvitað er alltaf álitamál um, hvað eigi að taka á þessu sviði. En eftir því sem mér er sagt, þá hefur hv. n. ekki tekið neina upphæð inn til þessarar ekkju, vegna þess að hún hefur haldið áfram kennslu, sem hún og gerði áður, og fengið fyrir það nokkurt fé, En þess er þá að geta, að hún, sem hefur erfitt heimili, þrjú börn og þ. á m. eitt á fyrsta ári, verður að halda dýra ráðskonu, og fer í það töluvert mikill hluti af þeim launum, sem hún fær sem kennari. Nú er það svo, að samkvæmt launaskrá fjárlagafrv. eru prófessorslaunin 48 þús. kr. í grunn, en það, sem þessari ekkju ber samkvæmt lögum af lífeyrissjóði, eru 13 þús. kr. í grunn, auk hins lögboðna barnastyrks. Það mun því ekki vera neitt í ósamræmi við það, sem viða á sér stað á þessari grein, þó að þarna sé bætt 5.000 kr. við. Að vísu er það svo, að á 18. gr. er erfitt að koma auga á nokkurt verulegt samræmi, og hefur svo lengi verið. Þar hafa ýmsir embættismenn fengið full laun, þó að þeir hafi látið af starfi, og meira að segja sumir þeirra fengið þó nokkrar upphæðir fyrir önnur störf samtímis o.fl., o.fl., sem nefna mætti í þessu sambandi. En allt eru það svo persónuleg mál, að ég vil ekki vera að draga það inn í umræður að nauðsynjalausu til samanburðar. En þar sem hér er um smáupphæð að ræða handa fátækri og sorgmæddri ekkju, sem stendur í miklum vanda með það, hvort hún getur haldið sínu húsi, sem var verið að enda við að byggja, þegar maður hennar dó, og hún þess vegna í gífurlega miklum skuldum, - vegna þessa alls, þá væntum við flm., að hv. þm. taki þessari litlu till. með velvild, svo að um hana þurfi ekki að standa neinar deilur. Að öðru leyti skal ég ekki um þetta fjölyrða, nema eitthvert tilefni gefist til, og ekki fara út í neinar aðrar umr. um fjárlagafrv. Það er búið að ræða það svo mikið, að ég sé ekki ástæðu til að bæta þar við.

forseti (EmJ) : Áður en gengið er til dagskrár, vil ég leyfa mér að minnast nokkrum orðum látins fyrrv. alþm., Guðmundar Eggerz fyrrum sýslumanns, er andaðist á heimili sínu hér í bæ s. l. mánudag, 16. desember, 84 ára að aldri. Guðmundur Eggerz fæddist á Borðeyri 30. september 1873, sonur Péturs Eggerz verzlunarstjóra þar og konu hans, Sigríðar Guðmundsdóttur bónda á Kollsá í Hrútafirði Einarssonar. Hann brautskráðist úr lærða skólanum í Reykjavík 1894 og lauk lögfræðiprófi við Kaupmannahafnarháskóla 1902. Að námi loknu var hann um skeið fulltrúi í embættisskrifstofum í Danmörku. Árið 1905 var hann settur málaflutningsmaður við landsyfirréttinn, settur sýslumaður í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu um hríð á árinu 1906, settur sýslumaður í sömu sýslum í annað sinn 1908 og skipaður sýslumaður þar á sama ári. 1911–1919 var hann sýslumaður í Suður-Múlasýslu, varð sýslumaður í Árnessýslu 1917, en fékk lausn frá því embætti sökum heilsubrests síðla árs 1920. Síðan var hann um 5 ára skeið starfsmaður Áfengisverzlunar ríkisins í Reykjavík, fulltrúi bæjarfógetans í Vestmannaeyjum 1927–1931, fulltrúi sýslumannsins í Ísafjarðarsýslum og bæjarfógetans á Ísafirði 1932–1934, varð 1934 fulltrúi sýslumannsins í Eyjafjarðarsýslu og bæjarfógetans á Akureyri og gegndi því starfi fram um 1950, er hann lét af störfum sökum aldurs. Hann var þm. Sunnmýlinga 1913–1915, sat á þremur þingum. Á þingmannsárum Guðmundar Eggerz var róstusamt á þingi og skipun manna í landsmálaflokka að riðlast. Hann lét þar að sér kveða og tók mikinn þátt í umræðum. Hann átti sæti í mþn. í vatnamálum, svonefndri „fossanefnd“, á úrunum 1917–1919 og stóð að minnihlutaáliti ásamt Sveini Ólafssyni í Firði, þótt þá greindi á um sum atriði. Guðmundur Eggerz ólst upp á höfðingssetri og var settur ungur til mennta. Hann átti sér langan starfsaldur og kynntist mönnum og málefnum í öllum fjórðungum landsins. Hann kunni frá mörgu að segja og var gæddur góðri frásagnargáfu, eins og fram kemur í minningabók þeirri, er hann samdi, eftir að hann lét af opinberum störfum. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast hins látna fyrrv. alþm., Guðmundar Eggerz, með því að rísa úr sætum. - Þm. risu úr sætum.