Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Til þess, að íslenskt saltkjöt gangi á útlendum markaði sem 1. flokks vara, útheimtist það að dýralæknir, eða einhver annar læknir með nægri þekkingu á því sviði, hafi skoðað það og sett á það löghelgaðan stimpil. Það er öllum vitanlegt, að kaupendur kjötsins hafa enga aðra tryggingu fyrir því, að þeim sje ekki selt kjöt af sjúkum skepnum, enda á vottorð læknisins að fylgja stimpluninni. Það er líka öllum háttv. þgdm. kunnugt, að stimpilmerki þetta er sett með bláum lit á 6 stöðum á hvern kindarkropp, og til þess að það verði varanlekt er blekið sett á kroppinn þurran, áður en saltað er niður. Nú er í 2. gr. frv. gert ráð fyrir, að víkja megi frá þessari nauðsynlegu reglu, með öðrum orðum, að læknir geti skoðað og stimplað kjötið, eftir að það hefir verið saltað niður. Landbúnaðarnefnd sá strax, að þetta var mjög athugavert því að læknisskoðunin verður erfið eftir að kjötið hefir verið saltað: auk þess verður stimplunin illmöguleg, þar sem merkið vill þá líta út frá sjer og klessast á blautu kjötinu. En að framkomnum athugasemdum við þetta atriði við 2. umr. málsins, og eftir að nefndin hafði borið þetta undir álit þriggja dýralækna, sem allir töldu óviðeigandi að víkja frá þessari meginreglu, hefir nefndin komið fram með þessar brtt. á þgskj. 176, og hefir hún þá um leið tekið aftur brtt. á þgskj. 143. Í greinargerð stjórnarinnar fyrir frv. er það tekið fram um 2. gr., að til sjeu tveir vegir í málinu, þar sem erfitt er að framkvæma læknisskoðun og stimplun. Önnur leiðin er einmitt sú, að nota þetta undantekningarákvæði, að taka kjötið upp úr tunnunum þegar búið er að flytja það á útflutningsstaðinn og skoða það þar og merkja. En eins og áður hefir verið bent á, þá hefir sú leið ýmsa galla meðal annars aukinn kostnað og áhættu fyrir seljendur. En hin leiðin er það, sem fólgið er í brtt. nefndarinnar á þgskj. 176, að kjötið sje alls ekki skoðað af lækni, og megi veita þá undantekningu fyrir eitt ár í senn, ef brýn nauðsyn krefur og virðist það bæði eðlilegra og rjettara heldur en að setja, ef jeg mætti svo að orði kveða, falskan stimpil á þessa útflutningsvöru. Auðvitað verður kjötið jafngott fyrir þessu og alveg eins útgengileg vara innanlands. Auk þess eru þessir staðir fáir, og lítið um kjötsölu á hverjum þeirra. Annars held jeg að ekki sje gerlegt að fara aðrar leiðir en þessa, að veita undanþágu frá stimpluninni. Jeg sje svo ekki, að nauðsynlegt sje að tala meira um málið að svo stöddu, en vil að eins óska þess fyrir nefndarinnar hönd, að brtt. verði samþ. og málið fái fram að ganga.

Hákon Kristófersson Jeg vildi að eins leyfa mjer að gera örstutta fyrirspurn. Hún er um það, hvernig eigi að skilja það, sem stendur í brtt. nefndarinnar á þgskj. 176: „Læknisskoðun og stimplun skal fara fram á öllu saltkjöti, sem til útflutnings er ætlað, áður en söltun fer fram“. En hvernig er hægt að tala um saltkjöt áður en kjötið er saltað? Mjer virðist helst, að hjer sje hver meiningin upp á móti annari. Jeg vildi að eins vekja athygli á þessu, svo að það geti ekki valdið neinum misskilningi.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Þetta mál, sem till. fjallar um, hefir áður verið á dagskrá hjer á þingi. Á þingi 1916–1917 var borin fram samskonar till. Á þingi 1917 var borin fram fyrirspurn til stjórnarinnar um, hver afskifti hún hefði haft til framkvæmda þingsál. frá 1916–1917. Það var ekki við því að búast, að stjórnin gæti komið af stað neinum verulegum framkvæmdum í þessa átt á jafnskömmum tíma. En hins vegar hefði mátt búast við, að þetta þing fengi eitthvað frekara að vita um aðgerðir stjórnarinnar, hvort hún hefði ekki sjeð sjer fært að hrinda málinu eitthvað til vegar og þá borið till. sínar fram í frumvarpsformi. En þetta hefir ekki verið gert, og því mætti ætla, að stjórnin hafi látið undir höfuð leggjast að verða við áskorun þingsins 1916–1917. Ef svo er, tel jeg ekki vanþörf á að endurnýja þessa áskorun. Jeg vona að heyra skýrslu frá stjórninni um, hvort hún hefir nokkuð gert í málinu. En þó að stjórnin hefði ekki sjeð sjer fært að greiða neitt fyrir máli þessu, þá er það þó alþjóðarálit, að brýn nauðsyn beri til, að löggjafarvaldið geri það, sem í þess valdi stendur, til þess að ljetta undir baráttuna með landbúnaðinum, og það því fremur, sem þessi barátta er farin að verða ærið hörð. Bankarnir hafa hingað til sint meira sjávarútveginum en landbúnaðinum, og er það síst að lasta. Sú hjálp hefir orðið mikil lyftistöng fyrir þjóðfjelagið. En hins er ekki að dyljast, að landbúnaðurinn þarf meiri aðstoð en hann hefir fengið hingað til. Það er mjög eðlilegt, að bankarnir vilji fremur hlaupa undir bagga með sjávarútveginum heldur en landbúnaðinum. Sjávarútvegurinn gefur fljótar arð í aðra hönd og getur fljótar goldið þau lán, sem veitt eru til hans. Landbúnaðurinn þarf aftur á móti lán til langs tíma og með hentugum kjörum. Og þrátt fyrir þessa banka, sem hjer eru, er landbúnaðurinn litlu betur settur en áður. Af þessum ástæðum er þingsál. sú fram borin, er hjer liggur fyrir. Og hún er samkvæm óskum margra þingmálafunda og síðast áskorun landbúnaðarþingsins, sem skoraði á stjórnina að taka þetta mál að sjer. Annars er mál þetta mjög gamalt á þingi. Á Alþingi 1883 flutti stjórnin frv. til laga um lánsstofnun fyrir landbúnaðinn. Margir merkir þm. voru málinn fylgjandi, og Hilmar Finsen var stuðningsmaður þess. Þetta sýnir, að þörfin á slíkri lánsstofnun er ærið gömul. Mjer eða öðrum þm. var ókleift að bera fram frv. um þetta mál, því að til þess þarf sjerfræðinga í bankamálum. En slíkir menn eru hjer í bænum, sem stjórnin á sjálfsagt kost á að fá sjer til aðstoðar. Og hún ætti að telja það vera skyldu sína að verða sem fyrst við þessum margítrekuðu óskum þingsins. Mig brestur þekkingu til að gera nánar grein fyrir fyrirkomulagi slíkrar lánsstofnunar. En stjórnin má ekki láta þann þröskuld standa í veginum fyrir nauðsynlegum undirbúningi málsins. Jeg býst að lokum við að heyra skýrslu og álit atvinnumálaráðherrans á málinu og hvað stjórnin telur sjer fært að vinna að því framvegis. Að endingu vil jeg óska, að málinu sje vísað til landbúnaðarnefndar og þessari umr. frestað.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það fór að vonum að flm. byggist við, að málið yrði vakið af stjórninni á þessu þingi. Jeg hafði hugsað mjer að hreyfa málinu nú á þinginu og skýra frá afstöðu stjórnarinnar, en var að bíða eftir tækifæri. Tækifærið er nú komið. Jeg veit, að bændum er mjög ríkt í huga að fá lánsstofnun, til þess að geta rekið landbúnaðinn á heppilegri hátt en kostur hefir verið á hingað til. Því að ekki er hægt að gera ráð fyrir neinum stórfeldum umbótum á landbúnaðinum, t. d. breytingu á áhöldum o. þ. u. l. - sem mikil nauðsyn er þó á - án hagkvæmari lánskjara en hann hefir átt kost á til þessa. Þetta hefir stjórnin líka sjeð, ekki síst jeg sem er gamall bóndi, og henni hefir verið ríkast í huga, hvernig kleift væri að bæta úr þessu. Bótin er ekki enn þá komin, og þá er að íhuga ástæðurnar, sem að því liggja. Hjer á landi er lítið um bankafróða menn. En stjórnin ræddi málið við Búnaðarfjelagið, til þess að reyna að fá drög til frv. um slíka lánsstofnun. En Búnaðarfjelagið gat ekki gefið neinar bendingar í þessa átt. Þá sneri stjórnin sjer til Landsbankans, sem er best kunnugt um þörf landbúnaðarins. Þegar bankastjórarnir fóru utan síðastliðinn vetur, lagði stjórnin ríkt á við þá að kynna sjer slíkar lánsstofnanir í Danmörku. Þær hafa lengi átt góðu gengi að fagna þar í landi, en verið með ýmiskonar sniði, og var ráð fyrir gert, að þeir veldu það formið, sem hjer hentaði best. En þegar þeir fóru að athuga málið, komust þeir að raun um, að það krafði miklu lengri tíma en þeir höfðu ráð á. Það landið, sem mestan fróðleik getur látið oss í tje í þessum efnum, hefir verið og er lokað. Hjer á jeg við Þýskaland. Stjórnin vildi ekki hrófla upp neinni frumvarpsmynd, af meiri eða minni þekkingarskorti á málinu. Því hefir hún ekki sjeð sjer fært að leggja málið fyrir þetta þing. Að mínu áliti þarf þingið að fá mann með sjerþekkingu, senda hann utan, til þess að kynna sjer málið, og ætti hann síðan að undirbúa það í samráði við stjórnina. Þessu ætti að geta verið lokið fyrir næsta þing. En stjórnin hefir ekkert fje til þess. Það ætti að vísu að vera vel liðið, þó að stjórnin verði einhverju fje til þess, en hún hefir samt ekki treystst til að leggja frv. í þá átt fyrir þetta þing. Jeg býst við, að hv. þingdeild sje nú ljóst, að það er ekki að kenna vanhirðu hjá stjórninni, að máli þessu er ekki komið lengra en raun er á. Hv. flm. stakk upp á, að málinu væri vísað til landbúnaðarnefndar. Jeg vil bæta við þessa till., að landsstjórninni verði heimilað að verja fje til framkvæmda málsins.

Bjarni Jónsson Það væri að bera í bakkafullan lækinn að telja rök til þess, að landbúnaðurinn þyrfti betri lánskjör en hann hefir hingað til átt kost á. Allir viðurkenna, að honum sje ókleift að ráðast í nokkrar verulegar jarðabætur með slíkum lánskjörum. Afborgunarskilmálarnir eru svo óhagkvæmir og vextirnir svo háir, að þeir geta sett bóndann á höfuðið. Þetta þarf ekki að reikna. Það vita allir, að lán til túnasljettu borgar sig ekki þegar þarf að endurgreiða það á 10–20 árum. Og veðdeildarlán fást ekki, nema með okurkjörum. Það er dálítið kynlegt, að allan þennan tíma, síðan 1883, hafa menn haft vakandi auga og verið ljós þörfin á hagkvæmari lánsstofnun fyrir landbúnaðinn, en hverjar eru svo framkvæmdirnar? Jeg man, að þegar jeg kom fyrst á þing, árið 1909, urðu umræður um málið. Og þegar jeg var erlendis í þjónustu landsins, átti jeg tal um þetta mál við sænskan bankamann, Knut Vallenberg, sem síðar varð ráðherra. Hann lofaði mjer, að jeg mætti bera þau boð til stjórnarinnar, að hann væri fús til að lesa yfir alla íslenska bankalöggjöf og reyna að finna ráð til þess, hvernig best mætti haga slíkri lánsstofnun. Jeg skrifaði stjórninni um þetta. Síðan eru nú liðin 10 ár, og engum hefir enn komið til hugar að hagnýta sjer tilboð þessa manns, sem er talinn langbesti bankamaður á öllum Norðurlöndum og hefir útvegað Svíum öll þeirra lán um 30 ára skeið.  (G. Sv.: Það er ekki víst, að ráð hans hefðu komið að gagni hjer á landi.)  Jeg veit ekki, af hverju stjórnin hefir ekki sint tilboði hans. Menn hafa tilfært það sem ástæðu með framkvæmdarleysi sínu í þessu máli, að hjer vantaði sjerfræðinga, sem hægt væri að snúa sjer til. Jeg býst við, að seint verði að seilast til lokunnar yfir þá vanþekkingarhurð. Þess má geta, að hjer er þó ekki örsneitt um slíka menn. Einn þeirra Ólafur Björnsson, er nú að vísu dáinn. En þá má nefna Þorstein Þorsteinsson, hagstofustjóra, Georg Ólafsson og Hjeðin Valdemarsson, sem allir eru sjerfræðingar á þessu sviði. Fjórði maðurinn er Jón Dúason, sem nýlega hefir lokið prófi í hagfræði, duglegur maður og gáfaður. Hjer er því um 4 menn að velja, sem numið hafa bankafræði, og 3 þeirra haft hana fyrir aðalnámsgrein. En þetta eru alt ungir menn og geta ekki spunnið úr sjer neinar tillögur um þetta efni rannsóknarlaust. En ef þeir fengju tækifæri til þess að fara til annara landa og kynnast slíkum stofnunum, sem hjer um ræðir, mundu þeir efalaust koma með góðar tillögur. Jeg skal ekki áfellast neinn fyrir þann drátt, sem orðið hefir á málinu. Jeg veit ekki, hvort hann er nokkrum að kenna sjerstaklega. Hann er sprottinn af þessum svefni, sem hvílir yfir þeim, sem fara með mál þjóðarinnar. Við erum allir syfjaðir. Og ef einhver vill eitthvað áfram, þá er sagt, að hann vilji auðga sjálfan sig með því að komast á landssjóðinn. Ef á að koma með till., sem landbúnaðurinn gæti grætt á miljónir, þarf eitthvað að leggja í sölurnar fyrir slíka till. Hún fæst ekki fyrir ekkert. Jeg og aðrir, sem viljum leggja eitthvað í kostnað atvinnuvegum landsins til þrifnaðar, erum í raun og veru sparsömustu mennirnir.

Magnús Guðmundsson Jeg ætla að eins að benda á, að hjer eru til ýmsir sjóðir, eign landsins, sem ekki eru ætlaðir til eyðslu. Þar til má nefna viðlagasjóðinn, sem nú er orðinn rúm 1½ miljón króna; þá er ræktunarsjóðurinn um 770 þúsund krónur, og kirkjujarðasjóðurinn, um 815 þúsund krónur. Ef það er fastur ásetningur þings og þjóðar að hafa þessa sjóði eigi fyrir eyðslufje þá er ekki útilokað að hagnýta þá til þess að koma fótun, undir þessa lánsstofnun fyrir landbúnaðinn. Jeg veit ekki, hvort allir hv. þingdeildarmenn hafa tekið eftir því, að í fjárlagafrv. stjórnarinnar er gert ráð fyrir, að eftirleiðis verði haft sjerstakt reikningshald fyrir viðlagasjóð og hann fullkomlega greindur frá ríkissjóði. Hann er að miklu leyti úti í lánum, og má búast við, að af honum og ræktunarsjóðnum, sem líkt stendur á með, muni koma inn á ári um ½ miljón króna í vexti og afborganir. Væru þessir sjóðir teknir sem undirstaða undir lánsstofnuninni, væri það mikill styrkur til að byggja ofan á. Ræktunarsjóðurinn er einmitt stofnaður í líku augnamiði og lánsstofnun þessi, en gallinn er þar sá, að lánin úr honum eru veitt til of skamms tíma og hinar einstöku lánsupphæðir svo lágar, að þær koma engan veginn að fullu haldi. Aðalatriðið er þetta að vjer eigum til töluverða sjóði, sem jeg sje ekki að verði betur varið til annars en að koma fótum undir hina fyrirhuguðu lánsstofnun. Jeg veit, að þeir eru að vísu helst til litlir, en geta orðið vísir til annars meira. Á þessu vildi jeg vekja athygli nefndar þeirrar, sem gera má ráð fyrir að kosin verði í málinu, og vona jeg, að hún taki það til íhugunar. Það má og ef til vill nota fleiri sjóði í þessu augnamiði, t. d. varasjóð veðdeildanna og bjargráðasjóðinn, þótt að vísu sje tvísýnt, hve heppilegt sje að festa hann þannig. Hins vegar má gera ráð fyrir, að ræktunarsjóðurinn og kirkjujarðasjóðurinn muni vaxa mjög næstu árin, því að líklega muni ekki langt um líða, þangað til flestallar þjóðjarðir og kirkjujarðir verða seldar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg ætla að bæta nokkrum orðum við ræðu atvinnumálaráðherra (S. J.). Þegar tilrætt varð í stjórnarráðinu um að koma á fót lánsstofnun fyrir landbúnaðinn, þá kom það þar til orða að nota einmitt ræktunarsjóðinn sem grundvöll undir lánsstofnun þessa. Maður, sem mikið hafði verið riðinn við ræktunarsjóðinn, var svo fenginn til að semja tillögur um lánsstofnunina. Hafði jeg þær með mjer til Kaupmannahafnar í fyrra og bar þær þar undir Jón Krabbe skrifstofustjóra, sem gott skyn ber á slíkar lánsstofnanir. Honum leist ekki alls kostar á tillögurnar. Taldi hann það mundi betra, að Landsbankinn hefði þessa lánsstofnun; hann hefði nú veðdeildarbrjef til sölu, og mundi best, vegna sölu á peningamarkaði, að ein væri tegund veðdeildarbrjefa eða þesskonar verðbrjefa. Þrátt fyrir þetta hallast jeg fremur að tillögu hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) um, að sjóðir þeir sem hann nefndi, sjeu notaðir til að koma lánsstofnuninni á fót. Jeg er hræddur um, að nú sem stendur muni vera örðugt að selja íslensk verðbrjef á heimsmarkaðinum, nema þá með miklum afföllum; og eigi býst jeg við, að jafnhægt sje að fá ódýr lán erlendis sem hv.þm. Dala. (B. J.) gerði ráð fyrir; aftur á móti mun ekki jafntorvelt að fá þau til langs tíma. Jeg vil skjóta því til nefndar þeirrar, sem jeg geri ráð fyrir að skipuð verði í málinu, að hún athugi vandlega tillögu hv. 1. þm. Skagf. (M. G.). Sjerstaklega liggur beint við að hagnýta ræktunarsjóðinn til að styðja stofnun þessa. Að öðru leyti get jeg ekki vænst þess, að þingnefnd geti ráðið máli þessu til lykta; eigi að síður getur það verið stuðningur fyrir stjórnina að heyra tillögur hennar og fá bendingar hjá henni.

Flm. (Hákon Kristófersson) Jeg og hv. 1. þm. Árn. (S. S.) höfum leyft okkur að koma fram með frv. þetta. Fer það, eins og það ber með sjer, í þá átt, að bæta ullarmatslögin, sem nú gilda, en eins og kunnugt er, hefir framkvæmd þeirra þótt fara misjafnlega úr hendi. Þetta má þó ekki skilja svo, að jeg telji þá, sem unnið hafa að ullarmatinu, ekki hafa verið starfa sínum vaxna. Að ósamræmi hefir átt sjer stað mun frekar hafa komið til af því, að menn hafa litið misjöfnum augum á málið, og líka því, að þegar margir eiga að sjá um hið sama, verða að mínu áliti framkvæmdir miklu síður samræmanlegar, enda laun yfirullarmatsmanna svo lítil, að engin furða væri, þó að þeir hefðu ekki gefið sig við starfanum eins og nauðsynlegt hefði verið, ef vel átti að vera. Á þessu stigi málsins hygg jeg, að litlu þurfi við það að bæta, sem stendur í greinargerð frv. - Þó vil jeg geta þess, að við samning þessa frv. nutum við flm. (H. K. og S. S.) stuðnings góðra manna, svo sem þeirra Sigurgeirs Einarssonar og Björns bónda í Gröf. Hefir hinn síðar nefndi sýnt sjerstaklega mikinn áhuga fyrir þessu máli; hefir hann bæði skrifað um það opinberlega í blöðunum, og reynt að vekja áhuga á því á annan hátt. - Nokkur hluti greinargerðarinnar er frá honum runninn, og jeg býst við, að menn telji það ekki óveruleg atriði, sem þar eru fram færð. Mjer finst óþarfi, að fjölyrða mikið um þetta frv., og vil jeg leyfa mjer að gera þá till., að því verði vísað til landbúnaðarnefndar að umr. lokinni.

Flm. (Bjarni Jónsson) Eins og menn sjá, hefi jeg komið fram með frv. þetta í þeim tilgangi, að þegar á þessu þingi verði numin úr hegningarlögunum þau ákvæði, sem ekki geta samrýmst samningum þeim, sem gerðir voru á síðasta þingi um fullveldi Íslands. Af þeim samningum leiðir meðal annars það, að jafnvel frá sjónarmiði þeirra manna, sem haldið hafa, að Ísland hafi lotið Dönum, getur það ekki komið til mála að dæma Íslendinga fyrir landráð við Danmörku, fremur en önnur ríki veraldarinnar. Jeg reyndi nú að ganga í gegnum lögin og taka þau ákvæði, sem eiga þar ekki lengur heima, en jeg verð að játa, að ekki er víst, að það sje með nægri vandvirkni gert. Stafar það af því, að lög þessi eru mjer ekki nógu kunn, þar sem jeg hefi lítið við þau sýslað, og tími hefir einnig verið naumur. Verð jeg því eins og áður að vera kominn upp á náðir nefndar þeirrar, sem frv. verður vísað til, og vona jeg, að hún athugi það og lagfæri. En eftir eðli málsins mun það eiga að fara til allsherjarnefndar, og vil jeg gera að tillögu minni, að svo verði, að umr. þessari lokinni.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg býst við, að þetta sje frv., sem hv.þm. Dala. (B. J.) sagði að stjórnin hefði lofað að koma með, en ekki gert. Það er satt, að háttv.þm. (B. J.) mintist á það við mig, og svaraði jeg því, að þess væri þörf, en loforð held jeg að jeg hafi ekki gefið. Það er rjett, að hjer þarf að breyta til, en um hitt er jeg ekki eins viss, að á ríði, að því sje breytt endilega nú, enda hygg jeg, að dæma mætti þau brot, sem um ræðir í frv., eftir núgildandi lögum, samkvæmt lögjöfnuði. Það er annars margt fleira í lögum, sem breyta þarf, en stjórninni hefir ekki unnist tími til að leita í lögunum að því, er breyta þyrfti. Stjórnin hafði ekki mikinn tíma til lagasmíða í þetta skifti, og held jeg þó, að ekki verði hægt að saka hana um, að hún hafi ekki gert talsvert í því efni. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að ræða frekar um mál þetta.

Gísli Sveinsson Jeg stend upp til þess að eins, að beina því til nefndarinnar, sem kemur til með að fjalla um þetta mál, og væntanlega verður háttv. allsherjarnefnd, að hún athugi málið á víðtækari grundvelli en frv. háttv.þm. Dala. (B. J.) gefur tilefni til. Það er alveg rjett athugað bæði hjá hv.flm. (B. J.) og hæstv. forsætisráðh. (J. M.), að það orðalag, sem nú er víða á hegningarlögunum, getur ekki samrýmst því sambandi, sem nú er milli Íslands og Danmerkur. En mjer er nú svo farið, að jeg tel orðin ekkert aðalatriði, og jeg held, að það hafi lítið að segja viðvíkjandi fullveldi Íslands, hvaða orðalag er á hegningarlögunum. Þau lög eru hvort eð er allgömul orðin, og jeg tel það hafa litla þýðingu, að fara nú að káka við einstöku orðabreytingar einar saman, því að þess gerist full þörf að gera á lögunum gagngerðar breytingar, ekki að eins á orðfæri, heldur og einkanlega að efni til. Jeg þykist líka vita, að þó að þar stæðu setningar, eins og t. d. „hið danska ríki“, þá mundu fáir hneykslast á því, þótt stæði eitt eða tvö ár enn, nú þegar fullveldisviðurkenningin er fengin í raun og veru. Ef aftur á móti spurningin um efni og orðaval hegningarlaganna verður tekin upp í einu, þá tekur það talsverðan tíma, og væri sjálfsagt að njóta stuðnings af þeirri rannsókn og undirbúningi, sem verið er að gera í Danmörku og víðar á Norðurlöndum, viðvíkjandi endurbótum refsiákvæða. En það er ekki von, að hv.þm. Dala. (B. J.) fari að gefa sig út í það mál. Að því er hann sjálfur segir, og vafalaust er satt, er hann því lítt kunnugur, enda stendur öðrum það nær. Hans frv. fer því í þá einu átt, að koma orðabúningnum í samræmi við það ástand, sem nú ríkir hjer á landi eða milli landanna, en jeg vil, að nefndin taki lögin til rækilegrar athugunar, og má þá þetta orðalag standa óbreytt þar til fullnægjandi breytingar er hægt að gera á refsilöggjöfinni.

Flm. (Bjarni Jónsson) Mjer þykir vænt um, að þetta mál fær góðar undirtektir í hv. deild, enda þóttist jeg þess viss. Jeg hlýt að játa, að þetta frv. fer ekki fram á neinar efnisbreytingar á hegningarlögunum, heldur er það eitt ákvörðun þess að koma orðalagi þeirra í samræmi við stjórnarfyrirkomulag landsins nú. Tel jeg ekki ráðlegt að liggja lengi með endurminningar, er síst eru góðar. Mjer finst, að minna verði ekki gert til þess að auglýsa fullveldi Íslands en að láta ekki lengur standa hið danska orðalag á lögum þess. Þetta gekk mjer til, en hitt var jeg ekki hræddur um, að Íslendingar yrðu dæmdir fyrir landráð, þó öðruvísi væri. Það, sem aftur hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) mintist á endurskoðun hegningarlaganna, þá get jeg verið honum sammála um það, að þess gerist full þörf. Það er að vísu satt, að jeg er þessu máli ekki mikið kunnugur, en þó var það um eitt skeið, að jeg kynti mjer talsvert ýmsar refsingaraðferðir, og fanst mjer sú stefnan sönnust, er færa vildi þær frá hegningaraðferðinni í áttina til betrunaraðferðarinnar. Jeg hefi, frá því jeg varð fulltíða maður, talið rjett að færa hegningarlögin í búning, sem samboðinn væri mentaðri þjóð, en það verður ekki sagt um þau lög, er nú gilda, enda mun það satt vera, að dómarar kynoka sjer við að dæma eftir þeim, nema þeir sjeu nauðbeygðir til þess. En jeg fór ekki inn á þá braut nú, af því jeg taldi tímann ónógan, enda veitti ekki af því, að þingið gerði sjerstaka ráðstöfun viðvíkjandi þessu máli, og veitti þá ekki af að skipa nefnd sjerfróðra manna, er ynnu að þessu um nokkur ár. En það þætti mjer ilt, ef þessar breytingar, er frv. mitt fer fram á, verða látnar bíða svo lengi, enda eru þær algerlega sjálfstæðar.

Flm. (Hákon Kristófersson) Jeg býst við, að þeir sjeu ekki margir hjer í hv deild, er þekkja til, hvernig landslag er á þeim stöðum, sem meint er með till. að leggja síma um; fyrir því vil jeg leyfa mjer, þar sem jeg er flm. þessarar till., að fara nokkrum orðum um, hvernig til hagar. Eins og kunnugt er, liggur þessi hreppur nyrst í Barðastrandarsýslu. - Liggur hann út með Arnarfirði að vestanverðu. Eru þarna torfærur miklar, svo ekki er að eins örðugt að komast hreppa á milli, heldur er það jafnvel miklum örðugleikum bundið, sjerstaklega að vetrinum, að komast ferða sinna bæja á milli. Það er því ekki ófyrirsynju, að óskað er eftir, að sími verði lagður á þessum stöðvum. En eins og gefur að skilja, er það nauðsynjamál að rannsaka nákvæmlega, hvar best sje að sú lína liggi, og er því þessi till. fram komin, að undinn verði sem bráðastur bugur að slíkri rannsókn. Í till. er gert ráð fyrir, að síminn lægi frá Tálknafirði ofan í Hvestu í Dalahreppi og út í Selárdal. En hins vegar er engu slegið föstu um það, að hann mætti ekki alveg eins liggja frá Bíldudal, út svo nefndar Hvestufjörur. En að till. var orðuð svona, kemur af því, að þeir, sem best þekkja til vestur þar, telja það mjög vanhugsað að leggja símann frá Bíldudal vegna ýmsra torfæra. - Átti jeg tal um þetta efni við Forberg landssímastjóra, og heyrðist mjer á honum, að hann teldi ekki óhugsandi að leggja símann frá Bíldudal, og mundi jeg láta mjer það lynda, því aðalatriðið er, að síminn komi, og það sem allra fyrst. Hitt er auðvitað alveg á valdi símastjóra, hvort síminn verður lagður frá Bíldudal eða Tálknafirði. - Þetta finn jeg mjer skylt að taka fram, þar sem í till. er tekið fram, að hann eigi að leggjast frá Tálknafirði. Á því er brýn nauðsyn. Í hreppum þessar eru miklar fiskiveiðar, og stunda menn þar róðra bæði vor og haust, og er þá oft mannmargt af aðkomumönnum. Lifa þessir hreppar mestmegnis á sjávarútvegi. Eins og gefur að skilja, þurfa bæði vermenn og útgerðarmenn að ná oft til síma, en hann er ekki nær en á Bíldudal. Er oft með öllu lítt framkvæmanlegt að ná t. d. frá Selárdal í síma á Bíldudal, því að það má varla heita fært yfirferðar að vetri til, nema í allra besta veðri, bæði sökum vegalengdar og ófærðar. Er því vaknaður mikill áhugi manna fyrir því, að fá síma um þessar slóðir, og mundu margir vilja leggja mikið á sig til þess að fá þessu máli hrundið fram. Vona jeg því fastlega, að hv. deild taki þessari till. vel og samþ. hana óbreytta, því það getur ekki heldur haft neinn tilfinnanlegan kostnað í för með sjer. Hv. þm.N.-Ísf. (S. St.) hefir borið fram till., er að efni til fer nokkuð í sömu átt. Hefir hann óskað þess, að sú till. yrði sett í nefnd, en þar sem mín till. er öllu einfaldari og ekki hliðstæð, þá lít jeg svo á, að óþarft sje að vísa henni til nefndar; þó mun jeg ekki setja mig upp á móti því. Jeg hefi átt tal við Forberg landssímastjóra, og hann tjáði mjer, að hann hefði ekkert á móti því, að rannsókn þessi færi fram svo fljótt, sem mögulegt væri. Með till. þessari er, eins og gefur að skilja, ekkert ákveðið, nær lína þessi yrði lögð; þó vil jeg taka það fram, að sjálfsagt teldi jeg, að það yrði gert samhliða því, er sími yrði lagður um Barðastrandarsýslu, er í ráði mun vera að gert verði á árunum 1922 og 1923, í seinasta lagi.

Flm. (Benedikt Sveinsson) Jeg flyt þessa till. eftir ósk tveggja þingmálafunda, er háðir voru nyrðra í sumar. Var annar háður á Sauðanesi, en hinn að Skálum á Langanesi. Báðir töldu það mjög æskilegt, að hið hv. Alþingi ljeti rannsaka símleiðina milli Þórshafnar og Skála, og að landssjóður legði fje fram til rannsóknarinnar og síðar meir til þess að leggja símalínu milli þessara staða. Þar sem mönnum hjer mun ekki vera kunnugt, hvernig hagar til þar norður á landshorni, vil jeg lýsa því nokkuð. Á síðari árum hefir risið upp á Skálum allmikið fiskiver. Eru þaðan gerðir út milli 30 og 40 bátar, og sækja þangað síðari hluta sumars um 200 vermenn. Þarna er mjög fiskisælt, og má því búast við, að verið stækki óðum. Til þess að gera mönnum skiljanlegt, að afli er þarna mikill, vil jeg geta þess, að síðastliðið sumar hafa þaðan verið flutt frá 1300–1600 skp. af þurrum fiski. Auk þessa kemur þarna fjöldi útlendra og innlendra skipa, og reka útlendingarnir, sem mest eru Færeyingar, allmikla verslun við landsmenn. Kaupa þeir ís og síld, en láta aftur landsmenn hafa lifur. Er það ekki lítill hagnaður, sem bæði útgerðarfjelög og einstaklingar hafa haft af þessum viðskiftum. En þar sem svona mikil útgerð er á þessum stað, er það augljóst, að mikill bagi er að því, að geta ekki stöðugt náð í síma. En nú sem stendur er hann hvergi nær en á Þórshöfn, og milli þessara tveggja staða eru 35 km„ og vegur hinn torsóttasti mest af leiðinni. En það er ekki fiskiverið eitt, sem mikinn hag hefði af þessum síma, heldur eru það úgerðarmenn um alla Austfjörðu og jafnvel víðar. Vantar þá oft síld, er fram á sumarið kemur; hafa þeir símasamband við Eyjafjörð og Siglufjörð, og verða því að ná síldinni þaðan, en það er bæði löng leið og erfið, enda kemur það iðulega fyrir, að beitan kemur of seint og er orðin forskemd eftir svo langan flutning. Nú hagar svo til, að á Skálum er oft mikil síldargengd, er kemur fram í ágústmánuð; mundu allir Austfirðir sækja þangað síldina, ef þeir hefðu símasamband við verið, og gætu þannig vitað, er síldin væri komin. Væri það ekki lítið hagræði fyrir útgerðarmenn um alla Austfjörðu, þar sem vegalengdin er svo stórum minni en til Eyjafjarðar eða Siglufjarðar. Fyrir útgerðina á Skálum væri það mikill hagur að hafa einatt markað fyrir nýja síld. Það er og eitt, er mikið mælir með því, að Skálar komist inn í símasambandið, hve sá staður liggur vel við til þess að athuga síldargöngur. Nú er það kunnugt, að oft er það miklum vandkvæðum bundið fyrir síldveiðaskip að hitta síldargöngur, og fer oft mikill tími til þess eins, að leita þeirra um sjóinn. Ef sími væri á Skálum, þyrftu útgerðarmenn á Eyjaf. og Sigluf. ekki annað en að síma þangað, og gætu þeir þá komist að fullri vissu um, hvort nokkuð þýddi að leita göngunnar þar eða ekki. Gæti því þeta orðið til feiknamikils hagsmunar fyrir allan síldarútveg á Norðurlandi, bæði Norðlendinga sjálfra og annara, sem þar stunda síldveiðar. Enn fremur vil jeg benda á eitt atriði, sem gerir það mjög svo æskilegt, að sími komi að Skálum. Fyrir skipaferðir allar milli Norðurlands og Austfjarða er mikið undir, að hægt sje að vita með vissu, hvort ís liggi við Langanes eða ekki, en þar er hættast við ís með öllu landinu, næst Horni. Frá Þórshöfn er aftur örðugt að segja nokkuð um ísinn með vissu, því að hún liggur inni við fjarðarbotn, en ilt er að sjá til hafsins þegar ís er, því að þá eru oft þokur og dimmvirði. Þá er það og stórkostur, að ekki er mikill kostnaður við að koma staurunum. Má flytja þá sjóveg að Þórshöfn og þaðan aftur sjóveg á fjóra lendingarstæði; er þá lítill kostnaður við að flytja þá á landi þann spöl, sem eftir er. - Þetta mál kom fyrir fiskiþingið í vor, og var þar talið sjálfsagt, að síminn fengist. Sömuleiðis hefir verið talað við landssímastjórann um málið, og taldi hann þetta hið mesta nauðsynjamál. Fyrir þinginu liggja nú ýmsar beiðnir um nýjar símalinur. Vil jeg gera það að till. minni, að þessu máli, sem öðrum líkum, verði vísað til samgöngumálanefndar og umr. frestað.