Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég gat þess við 2. umr. fjárlaganna, að það mundi ekki vera hægt að treysta þeim tekjustofnum, sem ríkisstjórnin hafði í lögum, til að standa undir útgjöldum. Síðan þetta var, hefur þetta verið athugað nánar, miðað við tekjur til 1. des. Þessi athugun var gerð til þess að vita, hvort auka þyrfti tekjurnar. Þessi athugun sýndi, að útlitið í þessum efnum væri enn verra en búizt var við. Einkum eru ískyggilegar horfur um tekjur af verðtolli. Þær munu ekki verða nema 60 millj. kr. í stað 78 millj. kr., sem gert var ráð fyrir. Það getur skakkað einhverju litlu í þessum útreikningi, en ekki stórkostlegu. Aðrir tekjustofnar fara naumast fram úr áætlun, nema hagnaður af einkasölum, er vegur á móti einhverju af þessu. En þó er augljóst, að afkoma ríkissjóðs er lakari en ráð var fyrir gert, og ekki mun nást sá greiðslujöfnuður, sem ætlazt var til í vor. Þetta er ákaflega slæmt, og þessi rýrnun teknanna er meiri en nokkurn grunaði. Mér hefur þó verið ámælt fyrir það, að ég væri að fela væntanlegar ríkistekjur og þyrfti því ekki að hafa tollana eins háa. Það er nú augljóst, að þessar ásakanir hafa ekki haft við neitt að styðjast. Stjórnin verður að halda fast við þá ákvörðun að ná greiðslujöfnuði á fjárlögum. Nú verður að taka ákvörðun um það, hvað gera á við launauppbótina, og nú er launavísitalan 122 stig. Ég sé enga ástæðu til að fara dult með það, að ég álit skynsamlegast að hætta að greiða launauppbót. Ég álit, að það sé ekki neinn hagur fyrir launastéttirnar að fá greidda þessa launauppbót, því að það hefur sýnt sig, að hún étur sig upp jafnharðan sjálf. Nú hefur hins vegar niðurstaðan ekki orðið sú, og verður haldið áfram að greiða launauppbótina. Þess vegna flyt ég till. við 3. umr. fjárl. um að bæta við tekjuáætlunina 5 millj. kr. Það er ekki hægt að afgreiða tryggingalagafrv. eins og gert hafði verið ráð fyrir, og verður þá að hækka framlagið til almannatrygginganna. Þá koma þarna samtals 61/2 millj. kr. Við endurskoðun tryggingalagafrv. á að hækka gjald frá ríkinu til sjúkrasamlaga um 200 þús. kr., og þarf þá samtals að bæta inn á fjárlagafrv. hátt á 7. millj. kr. Við þetta bætast enn nokkrar upphæðir, svo að reikna má með, að bæta þurfi við fjárlagafrv. a.m.k. 10 millj. kr. E.t.v. þyrfti það að vera ríflega það. Eins og nú lítur út fyrir með tekjurnar í ár, þá horfir þetta ekki vænlega, en við verðum að gera okkur ljóst, að ef við ætlum okkur að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög, þá verðum við að afla nýrra tekna til viðbótar. Ég taldi rétt að stöðva greiðslu launauppbótanna og sjá síðan hvað yrði. En sú leið var ekki valin. Því hef ég lagt hér till. þessar fram fyrir hönd ríkisstj., og mér þykir rétt að geta þessara till. og gera þær ljósarí fyrir hv. þingmönnum. Brtt. á þskj. 364 er um það, að í stað „200%“ komi: 250%. - Undir þetta kemur ekki nema lítill hluti af vörutollinum. Margt er hér undanskilið. Ég áætla, að þetta muni nema í 11/2 millj. kr. Þá er aðaltillagan á þskj. 370 um að hækka söluskattinn upp í 7% úr 6%. Ég hef áætlað, að þetta muni nema um 5 millj. kr. Loks eru smærri till. um að auka gjald á innlendum tollvörutegundum um 20%, og gerir þetta 1.3 millj. 900 þús. fást af stimpilgjöldum. Svo er 20% viðauki á afgreiðslugjöldum skipa. Mikið af skipagjöldunum hefur verið greitt í erlendri mynt og staðið í stað hingað til. - Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar, en úr því að menn vilja ekki hætta við að greiða launauppbætur, þá er ekki önnur leið fyrir hendi til að ná greiðsluhallalausum fjárlögum. Og ég efast um, að nokkur geti mælt með að hafa greiðsluhalla á fjárlögum.



Herra forseti. Ég finn að þessari aðferð hæstv. ríkisstj., að leggja þetta fram nú við 3. umr. Það er ekki mikil háttvísi í því og algerlega brugðið út af venjum. Þessar nýju tekjur eiga þá að fara í gegnum þingið í tveimur umræðum. Það verður að teljast ekki beint í samræmi við þingsköp. Satt að segja hefði maður getað vænzt þess, að þessar till. hefðu átt að fá athugun í nefnd. Þetta var nú viðvíkjandi meðferð málsins. Hæstv. fjmrh. leggur til, að vörumagnstollurinn hækki úr 200% í 250%. Þegar gengislækkunarlögin voru samþykkt á síðasta þingi, þá var það tekið fram sem forsenda fyrir samþykkt þeirra, að lækkun tolla og skatta mundi koma á eftir, þess vegna þyrftu gengislækkunarlögin ekki að verða svo þungbær. Nú er það komið á daginn, að tollar og skattar eiga þvert á móti að hækka, og það er af því, að gengislækkunarlögin hafa ekki náð þeim árangri, sem til var ætlazt. Vöruverð átti ekki að hækka nema um 11–13%, en hefur hins vegar hækkað um 23%. Þannig hafa verið lögð tvöföld gjöld á almenning. Og nú ætlar ríkisstj. sér að hækka tollana enn. Það sýnir, að allur reikningur gengislækkunarforkólfanna hefur verið skakkur. Ég hef rætt þó nokkuð um það áður, hvort ekki sé til heppilegri leið til að afla þessara tekna. Ég hef bent á, að það er vel hægt að fá meiri tolltekjur án þess að hækka tollinn, með því að leyfa landsmönnum að flytja inn meira af vörum. Af sumum hefur þetta verið tekið sem öfugmæli. Ég vil leiða rök að því, að við getum framleitt meira innanlands og selt meira út en við gerum. Þá gætum við keypt meira inn af vörum, og ég held þetta sé sök hæstv. ríkisstj., að við fáum ekki meiri vörur. Hér liggja vörur í landi, sem við gætum selt fyrir milljónir króna og því flutt inn meiri vörur. Það er hægt að selja freðfiskinn o.fl. vörur. Ef ríkisstj. ætlar að hækka tollana og halda samt öllum einokunarböndum, þá verður þetta alltaf erfiðara, eftir því sem tíminn liður, og allt ein hringavitleysa. Hið eina, sem var réttlætanlegt í sambandi við gengislækkunina, var það, að hún átti að örva viðskiptin. En þetta hefur ekki orðið. Það hefur ekki fengizt að flytja meira út, framleiðslan er fjötruð í einokunarbönd. Útgerðarmenn hafa ekki getað náð hagnaðinum frá heildsölunum, og ríkisstj. kinokar sér við því að sleppa þeim einokunarböndum, sem heildsalarnir hafa. Meðan vöruinnflutningurinn er svona skorinn við nögl, þá er sagt, að það verði að hækka tollana, og hvað er þá langt þangað til farið verður að heimta nýja gengislækkun? Fáum við þá ekki aftur sömu hringrásina? Meinið er það, að hér er sérréttindastétt, eins konar léns- eða aðalsstétt, og hennar réttindi má ekki skerða. Ég kem inn á þetta atriði, af því að það er óhugsandi að ræða þetta mál, tollahækkanirnar, sem er afleiðing gengislækkunarinnar, án þess. Þetta vil ég segja viðvíkjandi vörumagnstollinum. Þetta, að ætla sér að hækka tollana jafnt og þétt, er að leggja þungar byrðar á almenning, en vilja aldrei taka af þeim, sem græða mest. Ég vil minnast þess, að við vorum að samþykkja frv. um skattfrelsi Eimskipafélagsins, og síðan er haldið áfram að þyngja álögurnar á almenningi og hækka tollana á sjávarútveginum, sem gerir það að verkum, að við stöndum enn verr að vígi, hvað framleiðslu okkar snertir, eftir því sem lengra líður. Þess vegna hefði verið nær að taka eitthvað af þessum kostnaði með slíku móti, ef ómögulegt var að fá neinu þokað til viðvíkjandi einokunarböndunum. - Ég ætla ekki að fjölyrða að neinu leyti um þetta. Það er svo oft, sem við höfum minnzt á þessi mál hér. Og það er náttúrlega alltaf það sama, sem við komum að, sömu prinsipin, sem þar rekast á. Hins vegar hefði ég álitið, þegar hæstv. ríkisstj. kemur fram með svona till., að þá hefði átt að gera nokkra grein fyrir því, hvernig á því stendur, að hún sjálf fæst ekki til að slaka nokkurn skapaðan hlut til í sambandi við útflutningsverzlunina og hvort hún sjálf hefur enga trú á, að það mundi örva tekjur ríkisins. - Ég læt þess vegna þetta nægja að sinni og mun fyrir mitt leyti greiða atkv. á móti þessari till. hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég vildi aðeins, út af till. hæstv. fjmrh. um hækkun á vörumagnstollinum úr 200% í 250% og með hliðsjón af þeim upplýsingum og rökum, sem fram komu í ræðu hans, lýsa yfir andstöðu minni og Alþfl. gegn þeirri brtt., sem fyrir liggur nú, og gegn þeim boðuðu brtt., sem að nokkru leyti hafa verið lagðar fram í þessari hv. d. og einnig í hv. Ed. Ég skal um leið taka fram, að það gladdi mig að heyra yfirlýsingu hæstv. ráðh. um það, að ríkisstj. sæi sér ekki annað fært en að hlíta gildandi fyrirmælum gengisl. um greiðslu uppbóta vegna hækkaðrar dýrtíðar. En hæstv. fjmrh. lýsti yfir því, að sú hækkun á vísitölunni, sem þegar væri vituð, væri 7 stig hvað snertir kaupgreiðsluvísitölu og mundi kosta ríkissjóð fram yfir það, sem áætlað er í fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj., um 5 millj. kr. Ég lýsi ánægju minni út af því, að ríkisstj. hefur hætt við þær meira eða minna fastar hugleiðingar um það að brjóta eða virða að vettugi þau loforð, sem voru gefin launamönnum öllum í löggjöfinni um gengislækkun með greiðslu á uppbótum eftir hækkandi dýrtíð. Ég lýsi einnig ánægju minni yfir því á vissan hátt, að hæstv. fjmrh. hefur látið undan síga af þeim þunga, sem hann vafalaust hefur orðið var við varðandi almannatryggingalöggjöfina, svo að það er þó gert ráð fyrir, að þar verði gerðar nokkrar endurbætur hvað snertir greiðslu bótanna til samræmis við vísitölu, meir en fyrirhugað var í fjárlagafrv. Og þær auknu bótagreiðslur mundu kosta ríkissjóð að sjálfsögðu eitthvert fé, og reiknaði hæstv. fjmrh. með því, að sú breyt., sem hann og hæstv. ríkisstj. vildi ganga inn á, bæði varðandi tryggingarnar sjálfar og sjúkrasamlögin, mundi nema 1,7 millj. kr. - Ég lýsi ánægju minni út af þessu út af fyrir sig, svo langt sem það nær, að þessi réttlætismál hafa verið viðurkennd, að greiða eigi bæturnar eftir gildandi kaupgjaldsvísitölu, þó að ég telji ekki varlega áætlað að telja það 122 stig, sem eigi að greiða uppbæturnar eftir, því að það uggir mig, að svo gæti farið, þegar búið væri að samþykkja hin stóru skattafrv. hæstv. ríkisstj., að vöruverð hækkaði verulega, þegar kæmi fram á árið 1951. Og eftir gildandi gengislækkunarlöggjöf á að reikna út þessa vísitölu árið 1951. Ég tel líka, að það þurfi að fara hærra í uppbótargmeiðslum en að miða við 122 stig. Ég verð líka að lýsa yfir, að skref hæstv. ríkisstj. er ekki nema hálft í áttina til sanngirni og réttlætis gagnvart tryggingamálunum, því að það hefði þurft að gera endurbætur á almannatryggingalöggjöfinni, sem nokkurn veginn einróma var komið gegnum hv. Ed. á síðasta þingi frv. um, og vitað er, að meginhluti þjóðarinnar mundi telja til stórbóta, ef gerðar væru þær endurbætur. Og vissulega er þörf á að gera þær. Ég vil því að þessu leyti gera þennan fyrirvara um viðurkenningu mína til hæstv. ríkisstj. og fjmrh. varðandi þessi tvö atriði, að í sambandi við tryggingalöggjöfina álít ég, að ekki sé gengið nærri eins langt og þyrfti að gera, og ég álít líka of lágt áætlaða launauppbótina til opinberra starfsmanna, að miða við 122 stig til greiðslu á árinu 1954. - Þetta tek ég fram, áður en ég vík að frv., sem fyrir liggur, eða brtt. Ég vil þá víkja nokkuð að þeim þegar boðuðu og sýndu brtt. frá hálfu hæstv. ríkisstj. varðandi verulega hækkun á tollum og sköttum. Það er eitt í röksemdafærslu hæstv. fjmrh., sem ég fyrir mitt leyti get alls ekki fallizt á, enda kom það greinilega í ljós af hálfu Alþfl. við 2. umr. fjárl. Og það var það, að það væru ekki of lágt áætlaðir ýmsir tekjuliðir á fjárlagafrv. Ég hygg, að fulltrúi Alþfl. í fjvn. hafi sýnt fram á það með skýrum rökum, eftir þeirri reynslu, sem fyrir liggur frá árinu 1949 og fram til mánaðamóta október og nóvember þ.á. að ýmsir tekjuliðir á fjárlagafrv. væru áætlaðir allt of lágir. Nú segir að vísu hæstv. fjmrh., að við nýrri athugun, sem hann hafi látið fram fara sérstaklega á vissum tekjuliðum, þá sé útlitið jafnvel verra en hann hefði búizt við áður. Nú dettur mér ekki í hug að rengja þær upplýsingar, sem hæstv. fjmrh. flytur hér og áreiðanlega eru réttar, svo langt sem þær ná. En þær snertu aðeins ákveðna, takmarkaða tekjuliði á fjárlagafrv. Og má vera, að reynslan, sem var af þessum liðum fram til síðustu mánaðamóta, hafi verið verri en bæði ég og hæstv. fjmrh. höfðum búizt við. Þó tók hann fram, að það væri að vísu eftir sá mánuðurinn sem hann lét í skína að mundi gefa töluvert auknar tekjur, þar sem búizt er við einhverjum innflutningi enn á þessu ári.

Það er búið að reikna með því.

En ég vil líka benda á, að það er vafalaust, að það hafa ekki brugðizt - ef nota mætti það orð í þessu sambandi - á sama hátt þær tekjuvonir, sem voru gerðar viðkomandi áfengis- og tóbakssölu. Nú var sýnt fram á það við 2. umr. fjárl., að það mætti áætla hagnað af áfengissölu 6 millj. kr. hærri en gert er á fjárlagafrv., og 7 millj. kr. hærri hagnaðinn af Tóbaksverzlun ríkisins heldur en á fjárlagafrv. er gert ráð fyrir. Og skynsamlegt hygg ég að áætla, að tekjur af þessum tveimur liðum muni verða um 13 millj. kr. meiri en gert er ráð fyrir á fjárlagafrv. - Nú reiknar hæstv. fjmrh. með því, að þau auknu útgjöld, sem hann gerir ráð fyrir að komi fram yfir það, sem gert er ráð fyrir á fjárlagafrv., þannig, - og þar eru stærstu liðirnir, annars vegar uppbætur á laun opinberra starfsmanna og hins vegar hækkun á útgjöldum almannatrygginganna, - að alla liðina áætlar hann samtals um 40 millj. kr. Og þá er þetta samt ekki nema tíu þrettándu af þeim auknu tekjum, sem búast má við að falli í skaut ríkissjóði af þeim einkasölum, sem ég áðan nefndi. Ég hef líka ríka ástæðu til að ætla, að sumir tekjuliðir, sem hæstv. ráðh. nefndi ekki, svo sem innflutningsgjald af benzíni og gjald af innlendum tollvörutegundum, bifreiðaskattur o.fl., muni reynast hærri en gert er ráð fyrir á fjárlagafrv. - Allt ber þetta að sama brunni, nefnilega það sýnir, hve óþarft er að leggja á þjóðina nú nýja tolla og skatta til þess að fullnægja þeirri réttlætiskröfu, sem stjórnin hefur nú svignað undan að vissu leyti, um auknar uppbætur á laun opinberra starfsmanna og svolitla réttarbót í samhandi við almannatryggingarnar. Af þessum ástæðum erum við Alþfl.-menn á móti þessum till. hæstv. ríkisstjórnar. Ég þarf ekki að ítreka það, að það er svo víðs fjarri, að það, sem rétt er að þjóðinni sem jólagjöf, sé í samræmi við þau fyrirheit, sem ríkisstj. gaf henni í sambandi við setningu gengislækkunarlöggjafarinnar, - í sambandi við það mikla mál, sem það var kallað hér á hæstv. Alþ. á sínum tíma. En þó að því sé sleppt og haldið sé sér bara við staðreyndir fjárl. og skynsamlega áætlun á tekjuliðum fjárl. fyrir 1951, miðað við óbreytta löggjöf að öllu leyti, þá ætla ég, að það sé allsendis óþarfi að hækka það mikið skatta og tolla eins og hæstv. ríkisstj. leggur til. Þess vegna er Alþfl. andvígur þessu og telur, að með þessu móti sé hæstv. fjmrh. - sem er ágætur búmaður og er sýnt um fjármál - að safna í kornhlöðu. En því, sem þannig er safnað, með óþörfum en þungbærum tollum og sköttum, er safnað af heilu holdi þjóðarinnar. Og fjöldi manna má sízt við því, eins og nú standa sakir. Ég reikna með því sem gefnu og þekki það frá fyrri og síðari tímum, að gagnslaust sé að eyða löngu máli í að andæfa þessum till. hæstv. ríkisstj., þar sem sjálfsagt eru stjórnarfl. búnir að koma sér saman um þetta, og þeir hafa mikinn meiri hl. Alþ. Ég vildi aðeins af hálfu Alþfl. láta falla þessi ummæli nú á þessu stigi. Og ég vil líka segja, að mér þykir leitt, að þessar stórfelldu nýju skattaálögur skuli koma svona rétt áður en til þingfrestunar kemur, og það virðist ekki tími né nægilegt tækifæri til að safna þeim gögnum, sem nægja til þess að rökstyðja afstöðu stjórnarandstöðunnar eða Alþfl. til þessa máls. - En þetta læt ég nægja á þessu stigi til andmæla þessari till. út af frv. á þskj. 5.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð út af því, sem komið hefur fram frá hv. form. flokkanna beggja. Fyrst, út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, vil ég taka fram, að það er rétt, að æskilegra væri, að það þyrfti ekki að leggja fram till. til breyt. á skattal. eins og hér er gert. En það eru þær ástæður, sem hv. þm. vita, að það hefur verið og er verið að íhuga allar leiðir til þess að komast hjá að þurfa að hækka skattana. Og ástæðan til þess, að þetta frv. kemur svo seint fram, er, að beðið hefur verið með að koma fram með það, til þess að sjá, hvort afkoma þessa árs yrði ekki þannig, að hægt væri að sleppa því. Menn voru þannig í lengstu lög að vona, að afkoman mundi verða sú, að það mundi ekki þurfa að leggja á meiri skatta. En svo fór ekki. - Það er líka rétt, að það þyrfti að komast hjá því að leggja fram brtt. um verulega efnisbreyt. á máli á síðasta stigi málsins. Samt sem áður hefur þetta verið hlutskipti mitt nú og annarra líka, sem í sömu sporum hafa staðið, sem neyðzt hafa til að bera fram brtt. á þennan hátt. En slíkt er alls ekki æskilegt. Það er neyðin, sem rekur menn til þess að vinna þannig. Um það, sem hv. 2. þm. Reykv. tók fram, um það, sem hann taldi, að það kæmi fram af því, að stefnan væri skökk í fjármálapólitíkinni, að þörf væri fyrir þessa hækkun tolla, en ef hún væri rétt, þyrfti þess ekki, - þá get ég ekki nú rætt þetta í einstökum atriðum. Það er kjarninn í öllu málinu, hvort hægt hefði verið að hafa aðra stefnu í fjárhags- og viðskiptamálunum, svo að þjóðinni hefði vegnað betur en raun ber vitni nú. Er þetta mjög umdeilt mál. En ég tek fram, að ríkisstj. hefur gert það, sem ég tel að í hennar valdi hafi staðið til að greiða fyrir atvinnu- og viðskiptamálunum. Og það virðist ætla að verða árangurinn, að framleiðslutækin verði notuð þetta ár, þrátt fyrir ýmsa erfiðleika, og að framleiðslan seljist öll, þegar til kemur. Og þetta út af fyrir sig er nokkuð mikill árangur. Hvort hægt hefði verið að koma meiru fjöri í þetta, það mætti lengi um það ræða. Ríkisstj. hefur nú til alvarlegrar athugunar að gera verulegar breyt. frá því, sem verið hefur, einmitt viðkomandi verzlunar- og fjárhagsmálum. En ég get ekki gefið neinar yfirlýsingar um það í dag, hvað afgert verður í þeim efnum eða hver verður árangurinn. En þó. að ríkisstj. hafi þetta til athugunar, þá þykir mér ekki annað hlýða en að afgr. þessi fjárl. eftir því, sem ástandið er í þessum efnum í dag. Og fram hjá því verður ekki hægt að komast. Og verða þessi fáu orð að nægja til þess að svara því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði. Um það, sem hv. 8. landsk. þm. tók fram, þar sem hann lýsti afstöðu Alþfl. með tilliti til tekjuöflunar, um leið og hann lýsti ánægju flokksins yfir því, að ákvörðun hefði verið tekin um að greiða uppbót á laun og fé til trygginganna, um það, sem hv. þm. sagði, vil ég taka fram, að það er byggt á misskilningi hv. þm., að tekjustofnar ríkisins að óbreyttum l. séu þannig, að þeir geti staðið undir því, sem nú er ráðgert að veiði bætt á fjárl. Það væri betur, að þetta væri búmennska af minni hendi og aðeins sérlega varlega farið. En ég verð að hryggja hv. þm. með því, að þær upplýsingar, sem ég gaf síðast, eru réttar, og þær áttu ekki aðeins við um verðtollinn. - Ég verð að bæta því við, að þegar litið er á tekjurnar í heild á þessu ári, sem af er og áætlaðar tekjur í des., þá get ég ekki séð, að tekjur ríkissjóðs á þessu ári í heild sinni muni fara fram úr áætlun. Og það þýðir verulegan greiðsluhalla, því að það vita allir, að það hljóta að verða einhverjar greiðslur umfram tekjur eftir fjárl. á þessu ári, hversu sem menn leggja sig fram. Það verður því miður greiðsluhalli í ár. Og ég get ekki séð, að af þessu sé hægt að draga aðra ályktun en þá, að það væri alveg óforsvaranleg bjartsýni að gera ráð fyrir, að á næsta ári gætu þessir tekjustofnar staðið undir meiru en gert er ráð fyrir á fjárlagafrv. - Ég vil ekki deila um þetta, en bendi á, að hér er að endurtaka sig sama sagan eins og gerðist í vor. Þá var haldið fram, að óþarft væri að framlengja söluskattinn og að hægt hefði verið að hafa tekjuvonir ríkisins 30–40 millj. kr. meiri en gert var. En það hefði þýtt nú, ef svo hefði verið ráðið, að við hefðum staðið með um 40 millj. kr. greiðslu. halla í árslok. Það er algerlega óhrekjanlegt. Þess vegna vil ég alvarlega vara við þessari bjartsýni hv. þm. og benda á, að það á enga stoð í veruleikanum að treysta svo mjög á þessa tekjustofna sem hv. 8. landsk. þm. gerir. - Ég get vel trúað, að óþægilegt er fyrir flokkana, sem eru í stjórnarandstöðu, að vera með till. um tollahækkanir. Maður skilur það. Hins vegar er óhjákvæmilegt að leggja áherzlu á, að þetta, sem hér er lagt til að gera, er ekki gert af öðru en brýnni nauðsyn. - Ég skal þá líka taka fram viðvíkjandi því, sem hv. þm. sagði um launabæturnar og áætlunina þeim viðkomandi, að ríkisstj. hefur ekki tekið ákvörðun um meiri launabætur en miðað við 122 stig. Og þess vegna er þessi áætlun miðuð við það, sem stjórnin hefur tekið ákvörðun um að greiða. Ég skal svo ekki fara lengra út í þessi mál. Þau eru hv. þingmönnum kunn. En ég vil taka það fram, að það var ekki fyrir dónaskap, að ég verð nú að vera fjarverandi ofurlitla stund frá umr., heldur af því, að ég þurfti að koma á framfæri upplýsingum um frv. í hv. Ed. En einhverjir af ráðh. verða hér áfram til að hlýða á það, sem hv. þm. kunna að taka fram um þetta mál umfram það, sem þegar hefur verið gert. Og hér er á eftir annað mál, sem er þáttur í þessu sama.



Herra forseti. Ég sé, að það eru nú víst einhverjir af hæstv. ráðh. viðstaddir. - Út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði um afstöðu ríkisstj. yfirleitt í fjárhagsmálum, vildi ég aðeins gera smá-aths. Hæstv. fjmrh. virtist hafa þá hugmynd, og sagði það beinlínis, að hæstv. ríkisstj. hefði gert allt, sem hún hefði getað, til þess að örva framleiðsluna. Ég er ekki á þessari skoðun. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. hefur bókstaflega dregið stórkostlega úr framleiðslunni í ár, þ.e. útflutningnum, og sumpart látið voldugustu ríkisfyrirtækjunum haldast uppi að skipuleggja slíka minnkun framleiðslunnar. Ég á þar við, að annars vegar hefur ríkisstj. sjálf, eða hennar fjárhagsráð, neitað um útflutning á íslenzkum afurðum gegn því að flytja inn fyrir þær vörur erlendar nauðsynjavörur, og hefur komið í veg fyrir, að vörur, sem enn liggja óseldar í landinu, verði fluttar út og inn verði fluttar nauðsynjar fyrir þær til landsins. Það liggja enn þá hér í landinu a.m.k. 2 þús. smál. af freðfiski óseldar, sem hefði verið hægt að vera búið að selja fyrir nokkrum mánuðum síðan í vöruskiptum á sambærilegu verði við enskt verð fyrir nauðsynjar. Og það hafa legið tilboð fyrir frá eigendum varanna um að selja þetta þannig. Það kann að vísu að vera, að ríkisstj. sjálf fylgist ekki vel með þessu og láti nægja, að hennar nefnd komi í veg fyrir þetta. Ég skal ekkert segja um það. Í öðru lagi hefur hæstv. ríkisstj. látið Landsbankanum haldast uppi að minnka framleiðsluna með því að draga úr sínum lánveitingum til hraðfrystihúsa, og minnka þannig stórkostlega freðfiskframleiðsluna í landinu. Við komumst upp í 30 þús. tonn í freðfisksframleiðslunni eitt árið. Við förum líklega niður í 16–17 þús. tonn í þeirri framleiðslu í ár. Ég efast ekki um, að það hefði verið auðvelt að framleiða hér á Íslandi a.m.k. 25 þús. tonn af freðfiski í ár, þrátt fyrir það þó að við hefðum haldið saltfiskframleiðslunni eins og hún var, og enn fremur, að auðvelt hefði verið að selja allt þetta magn út úr landinu. Hins vegar hefur Landsbankinn, með því að draga úr sínum lánveitingum til hraðfrystihúsanna, knúið hraðfrystihúsin til að minnka framleiðslu á þessum fiski. Ég held þess vegna, að með þessari pólitík hafi hæstv. ríkisstj. dregið úr framleiðslunni; í fyrsta lagi dregið úr útflutningnum og þar með dregið úr innflutningnum líka. Hæstv. fjmrh. þóttist vera mjög vel ánægður með útkomuna á þessu ári. Hann sagði, að framleiðslan hefði selzt öll, og það væri góður árangur Ég get ekki verið sammála því, að það sé góður árangur, að framleiðsla, sem nam um 30 þús. smálestum, hafi minnkað um helming. Slíkt verður varla talinn góður árangur. Ég held, að afleiðingarnar af pólitík hæstv. ríkisstj. séu ekki svo slæmar, ef ekki kæmi einnig til of mikil þröngsýni. Ég held, að það sé enginn vandi að hafa framleiðsluna meiri og selja hana alla, og þá væri hægt að flytja meiri vörur inn í landið. Framleiðslan á freðfiski hefur minnkað um 15 þús. tonn, og það væri ekki svo lítill vörumagns- og verðtollur, sem ríkið hefði fengið, ef 15 þús. tonnum meira hefði verið flutt út og síðan fluttar inn í landið vörur fyrir verð það, sem fengizt hefði fyrir þann fisk. Og þessu hefði verið hægt að koma til leiðar í haust. Ég heyrði, að hæstv. ráðh. var að segja, að ríkisstj. hefði í hyggju að koma fram með breytingar á verzlunar- og viðskiptapólitík sinni. Það er að vísu ekki nema gott eitt um slíkt að segja, en furðu seint finnst mér sú breyting koma. Ef ég hefði haft að gera með skipulagningu á framleiðslu og inn- og útflutningsverzlun á sjávarafurðum, þá hefði ég ekki haft á sama hátt og hæstv. ríkisstj. hefur gert. Ég hefði séð svo til, að aukning framleiðslunnar hefði getað farið fram og samningar um sölu afurðanna hefðu farið fram í nóvember og desember, svo að þegar vertíðin hæfist í miðjum janúar, þá vissu útgerðarmenn, hve mikið aflamagn væri hægt að selja. Þegar ákveðið er um verð á fiski, þá er mjög ólíkt, hvort hægt er að segja í des., að hægt verði að selja og þar með óhætt að framleiða 30 þús. smálestir, og það er allt öðruvísi en þegar aðeins er reiknað með 15 þús. smálesta framleiðslu og sú framleiðsla látin bera vaxtabyrðina og annað slíkt. Það er því algerlega rangt af hæstv. ríkisstj. að fresta svo ákvörðunum í þessu efni. Ég bar í haust fram í deildinni frv. um breyt. á l. um sölu og útflutning á vörum og hélt, að bað mundi fá sæmilegar undirtektir í þinginu, ef dæma bæri eftir kosningaloforðum hv. þm. Frv. var vísað til fjhn., og þar var enginn af nm. á móti því og heldur enginn með því. Ég held, að það sé búið að tapa sölumöguleikum, sem nema 20–30 millj. kr.. vegna tafa, sem orðið hafa á þessum málum. Ég segi ekki, að við höfum ekki enn möguleika til að selja vörur okkar, en hvern mánuð, sem það dregst, a$ hagnýta þessa markaði, þá er a.m.k. ekki hægt að selja þann fisk, sem étinn hefði verið í þeim mánuði, svo að allur slíkur dráttur er þjóðhagslegt tap. Og sá aukni útflutningur og innflutningur, sem af þessu gæti leitt og er sennilega 20–30 millj. kr., það mundi svara því, sem ríkisstj. þyrfti í auknar tolltekjur. Það er mjög leitt, að hæstv. ríkisstj. skuli vera svo sein á sér að boða, hvaða stefnu hún ætli að taka upp í fjármálapólitík sinni, og ég held satt að segja, að hún væri ekki svo sein á sér að birta, hvað hún hefur í pokahorninu, ef hún hefði eitthvað gott að boða, svo að ég er kvíðinn vegna leyndar hæstv. fjmrh. Það er hins vegar auðséð, að hér duga ekki langar umr., enda ekki meiningin að halda þeim uppi. Ég vil segja það að lokum, að mér finnst það undarlegur reikningur að reikna með vísitölu 122 stigum, eða er það meining hæstv. ríkisstj. að binda kaupgjaldið við það, þó að vitað sé, að miklar hækkanir koma í byrjun næsta árs á mörgum sviðum, og auk þess eru öll áhrif gengislækkunarinnar ekki enn komin fram? Og sú gífurlega hækkun, sem kemur á skófatnað og vefnaðarvöru, á eftir að koma hér fram og kemur á fyrstu mánuðum næsta árs, svo að það er algerlega óraunhæft að reikna með 122 stiga vísitölu, nema gera eigi einhverjar ráðstafanir til að halda verðlagi niðri, eða þá að enn eigi að höggva í hinn sama knérunn og gert var með gengisbreytingarlögunum á síðasta þingi. - Ég læt svo útrætt um málið að sinni. En ég verð að segja, að það er slæmt að koma með svo umfangsmiklar breytingar, þegar málinu er jafnlangt komið og hér er.



Herra forseti. l~g vildi aðeins segja nokkur orð út af ræðu hæstv. fjmrh., en þau munu aðeins verða mjög fá, af því að hæstv. ráðh. er nú sem stendur í Ed., og auk þess gefur ræða hans um athugasemdir mínar ekki mikið tilefni til andsvara. Hæstv. ráðh. andmælti ekki með einu einasta orði, að það væri álíka mikil upphæð, sem aukinn ágóði af áfengis- og tóbakssölu næmi á þessu ári, eins og hæstv. ráðh. taldi að nú þyrfti að setja inn á fjárl., og þó að heildarniðurstaðan væri ekki glæsileg, þá væru tekjur af þessum sökum um 10–20 millj. kr. hærri 1951 en áætlað er. Og með tilvísun til fyrri orða minna tel ég, að allt, sem ég sagði, standi óbreytt.



Herra forseti. Af því að hv. 2. þm. Reykv. er nú aftur kominn í d., vildi ég svara honum nokkrum orðum út af því, sem sí og æ klingir hjá honum bæði í tíma og ótíma, en það er það, hvað þjóðin tapi á því, að ekki er meira verzlað við vissar þjóðir. Hann sagð5, að þjóðin tapaði á því ca. 20–30 millj. kr. árlega í útflutningi, og síðan væri hægt að flytja inn í landið vörur fyrir þessa upphæð, og af því mundu skapast miklar tolltekjur. En viðskipti þessi eru ekki eins hagstæð og hann vill vera láta, en það ræðir þessi hv. þm. aldrei um. Vöruskiptin við Austurríki má telja að séu að vissu leyti hreinasta neyð, en þau voru gerð til að selja vörur, sem við áttum óseldar í landinu, og það má segja, að verðið sé sæmilegt, en vörur þær, sem við fáum í staðinn, eru seldar miklu hærra verði en við eigum að venjast, og það kemur svo aftur niður á neytendum í landinu. Það má segja, að það sé hagstætt að framleiða vörur og geta selt þær, en slíkt fer að verða hæpinn gróði, ef við verðum að taka í staðinn vörur, sem eru 30–100% dýrari en á frjálsum markaði, og slíkt er enn vafasamara, ef um er að ræða helztu nauðsynjar almennings. Á þessu sést, að mál þetta hefur tvær hliðar, sem vandlega verður að skoða, þegar málið er athugað. Ég veit, að hv. 2. þm. Reykv., jafngreindur maður sem hann er, sér þetta vel, en hann kærir sig bara ekki um að láta það koma fram í umr. - Þá sagði hv. þm., að áhrif gengislækkunarinnar væru ekki öll komin fram enn þá. Það er að vísu erfitt að fullyrða nokkuð um slíkt, en ég held að segja megi, að þessar hækkanir séu nú að fullu komnar fram og hækkanir af völdum gengisbreytingarinnar verða mjög litlar hér eftir, en aftur á móti má búast við verðhækkunum á ýmsum nauðsynjum á erlendum mörkuðum, en við slíkt getum við ekki ráðið og ekki hægt að spá örugglega fyrir um, hve miklar þær verði, því að sú hækkun stafar af þeirri ófriðarhættu, sem nú er ríkjandi, en ef svo vel tekst, að þeirri hættu verði bægt frá, þá má gera ráð fyrir, að þessar hækkanir komi ekki fram. Það er því ekki rétt að ásaka ríkisstj. fyrir, að hún geri ekki ráð fyrir slíkri hækkun, sem ekki er komin fram og enginn veit, hvort nokkurn tíma kemur.



Herra forseti. Út af því, sem hæstv. viðskmrh. sagði, vildi ég leiðrétta það hjá honum, sem hann sagði, að ég hefði oft haldið því fram, að ég vildi koma á ótakmarkaðri eða takmarkalausri vöruskiptaverzlun. Ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. hefur lesið frv. mitt á þskj. 23, en hafi hann gert það, þá er bað vægast sagt ekki rétt hjá honum, að ég vilji koma á takmarkalausum vöruskiptum. því að um þetta eru ströng ákvæði í frv. mínu. Í fyrsta lagi, að ríkisstj. setur lágmarksverð á útfluttar vörur, og má enginn selja þær lægra verði en þar er ákveðið. Í öðru lagi er sett það ákvæði, að innflytjandi vara eftir þessu ákvæði er skyldaður til að hlíta lágmarksákvæðum þeim, sem sett verða samkv. frv., og segir í 4. gr. frv., með leyfi hæstv. forseta: „Skulu vörur þessar verðlagðar samkvæmt venjulegum álagningarreglum, og einnig heimilt, ef þörf þykir, að setja á þær sama hámarksverð í smásölu og gildir um samsvarandi vörutegundir keyptar inn í landið fyrir frjálsan gjaldeyri.“ Með öðrum orðum, þá ætlast ég til, að þessar vörur verði seldar á sama verði og vörur bær, sem keyptar eru fyrir frjálsan gjaldeyri. Í þriðja lagi legg ég til í frv., að ríkisstj. sé heimilt að banna innflutning vissra vörutegunda, sem þjóðin er ekki talin hafa efni á að flytja inn. Ég ætlast sem sé til, að takmarkanir í sambandi við þessa verzlun séu svo miklar, að hún sé þjóðinni jafngagnleg og verzlun gegn frjálsum gjaldeyri. en sumar þjóðir, sem við getum átt verzlunarviðskipti við, geta ekki verzlað fyrir pund og dollara. Ég hef oft minnzt á þetta áður, en ég hef aldrei getað fengið hæstv. ríkisstj. til að ræða málið á raunhæfum grundvelli. Ég veit, að sumir munu segja út frá þeirri reynslu, sem skapazt hefur á sumum vöruskiptum, sem við höfum gert. að þetta sé ekki hægt, en ég held því fram, að það sé hægt, en þó því aðeins, að náin samvinna sé um inn- og útflutningsverzlunina, því að þetta gengur oft hvort út yfir annað. Hæstv. ráðh. veit, að oft er hægt að fá gott verð fyrir freðfisk í vöruskiptalöndunum, en vara er þar dýrari en hægt er að fá með frjálsum dollaraviðskiptum. Með þessu fyrirkomulagi, að út- og innflutningsverzlun sé aðskilin, þá fá framleiðendur hátt verð fyrir sína vöru, en innflytjendur verða að setja hátt verð á sína vöru, og þegar ekki er jafnað þar á milli, bitnar allt á kaupendum hinna innfluttu vara. Þegar verzlað er við Bandaríkin, er 20% lægra verð fyrir fiskinn, en líka 20% lægra vöruverð. Það er því alrangt, að varan sé dýrari í vöruskiptalöndunum, heldur er hér aðeins um að ræða skipti milli inn- og útflutningsverzlunar. Ef kaupa á hveiti fyrir útfluttan fisk, hefur það ekkert að segja, hvort verðið er 20% hærra eða lægra á því, ef fiskurinn fylgir aðeins sömu hlutföllum, en það hefur mikið að segja fyrir inn- og útflytjendur, ef það er aðskilið. Innflytjendur græða á verzlun við Bandaríkin, en útflytjendur á verzlun við vöruskiptalöndin. Ég held því, að með þeim takmörkunum, sem felast í frv. mínu, þá sé engin röksemd til gegn því, að þetta sé algerlega raunhæft, og sé þetta raunhæft, þá sé ég enga röksemd gegn því að auka framleiðsluna og út- og innflutning með því að taka upp slík viðskipti. En til að koma í veg fyrir aukna verðbólgu í landinu, þá verður að jafna á millí útflutnings- og innflutningsverzlunarinnar. Hið háa verð á hveitinu frá Ungverjalandi stafar af því, að slíkur jöfnuður er ekki gerður. En hæstv. ríkisstj. mun hafa leyft framleiðendum að hagnýta sér hið háa vöruverð þar í landi til að bæta þeim það tap, sem þeir hafa orðið fyrir af Bandaríkja-viðskiptunum. Og af þessum ástæðum er hægt að koma fram með slíkar blekkingar gagnvart frv. mínu eins og gert hefur verið. En það er mjög óheppilegt fyrir þjóðina, að það hefur ekki þegar verið samþ. Ég hefði búizt við því, að hæstv. viðskmrh. væri mér sammála í því, að eina lausnin fyrir hæstv. ríkisstj. á þeim vandræðum, sem steðja að, sé sú, að efla útflutning og þá um leið innflutning til landsins. Ég held því, að hæstv. ríkisstj. ætti heldur að mæla með frv. mínu, sem þegar hefur legið í tvo mánuði fyrir þinginu, í stað þess að standa gegn því með hæpnum rökum, því að frv. er mjög vel athugað og hugsað. Hæstv. ráðh. minntist á viðskiptin við Austurríki, en ég held því fram, að það hefði verið hægt að framkvæma þau betur, ef þeir, sem önnuðust þau viðskipti, hefðu haft frjálsari hendur. Sumar vörur er praktískt að kaupa þar, og sumar vörur er ekki praktískt að kaupa þar, en fjárhagsráð segir til um, hvað eigi að kaupa þar og hvað ekki, og þess vegna er með þessum skriffinnskuframkvæmdum verið að gera alla framkvæmd þessara mála hringavitlausa. Framleiðendur hefðu haft aðhald og hafa nóg vit á því, hvað kaupa átti og hvað hefði verið heppilegast að kaupa þar, en þeir eru skyldaðir til að gera hringavitlaus kaup, og þjóðin verður að bera afleiðingar þeirrar ráðsmennsku, en hæstv. ríkisstj. og fjárhagsráð bera ábyrgðina.



Herra forseti. Ég mun ekki deila á hv. 2. þm. Reykv., því að ég veit, að hann hefur ekki leyfi til að svara fyrir sig aftur. Ég var ekki að ræða um frv. hans, heldur ræður, og frv. er engin sönnun fyrir því, hvað hann hefur sagt í sínum löngu ræðum.



Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hæstv. viðskmrh. sagði hér um vöruskiptaverzlun, og vék í því sambandi að vöruskiptunum við Austurríki. Ég er að vísu ekki vel kunnugur, en þó nokkuð, þessum málum, en ég veit þó, að vöruskiptin hafa verið óhagstæð fyrir innflutninginn að sumu leyti, því að hveitiverðið hefur verið hátt. En fiskverðið er einnig hátt, og það ber að gæta að því og taka það með í reikninginn. Mér er líka kunnugt um það, að þeir, sem hafa annazt þessi vöruskipti, hafa kvartað undan því, að þeir fengju ekki að ráða því, hvaða vörur þeir keyptu inn með þessum vöruskiptum, og að þeir væru neyddir til að kaupa vörur á óhagstæðu verði af fjárhagsráði. Ráðherrann minntist á vöruskiptin við Ungverjaland, er 1000 tonn af fiski voru seld gegn greiðslu í hveiti, og hugðist sýna fram á það með dæmi sínu, að þessi viðskipti hefðu gefizt illa. Nú vildi ég spyrja hæstv. ráðherra: Er það ekki rétt, sem komið hefur fram bæði hér og í blöðum, að það hafi verið keypt hveiti fram að þessum tíma á sama verði og þetta hveiti er á, sem kemur sem greiðsla fyrir þennan fisk? Er það ekki rétt, að það hveiti, sem hægt hefur verið að fá í Bandaríkjunum. hafi verið á svipuðu verði og mjög lítið lægra? Og er það líka rétt, að áður hefðum við getað fengið ódýrara hveiti í Kanada fyrir frjálsa dollara? Og stendur það til boða enn að fá hveiti með allmiklu lægra verði frá Kanada en er á ungverska hveitinu, eða hefur verðinu verið breytt þar líka? Og er þá nokkur kostur að kaupa þetta lægra hveiti fyrir frjálsa dollara á annan hátt en selja fisk til Bandaríkjanna með lægra verði en við fáum fyrir hann með vöruskiptunum? Er hægt að afla þessara dollara á annan hátt? Og hefur hæstv. ráðh. gert sér ljóst, að þetta fiskverð, sem við fáum með vöruskiptunum, er svo hagstætt fyrir frystihúsin, að þau fá jafnvel uppbót á þann fisk, sem er seldur til Bandaríkjanna, svo að þau geti staðið undir framleiðslukostnaðinum? Ég held, að það sé nauðsynlegt að láta þetta koma fram, og þar sem ég veit, að hæstv. ráðh. er kunnugt um þessa hluti, þá legg ég þessar spurningar fram.



Ég ætla ekki að tefja umr. miklu lengur, en út af því, sem hv. 2. landsk. spurði um í sambandi við hveitiverðið, þá er það alveg rétt, að það hefur verið keypt hveiti frá Ameríku fyrir hærra verð en hveiti þar er nú, en það hveiti. sem við getum fengið núna í Ameríku, er 45%, lægra en hveitið, sem við fáum frá Austur-Þýzkalandi. Það er sú staðreynd, sem við verðum að byggja á. Og nú er Ísland orðið aðili að samtökum um hveitisölu, sem tryggja það, að það geti fengið hveiti fyrir þetta verð bæði fyrir dollara og pund. Ísland var ekki aðili að þessum samtökum áður, en hjá þeim var hveitiverðið alltaf á lægra verði en það, sem fékkst fyrir Marshallfé. En við notuðum Marshallféð vegna þess, að við höfðum ekki annað fé til þess.



Mér sýnist á þessum upplýsingum hæstv. ráðh., að það sé satt, sem mér hefur verið sagt, að það sé staðreynd, að hveitiverðið hafi verið svipað og það verð, sem hér um ræðir. En ég ítreka þá spurningu, hvort hægt sé að fá þetta hveiti fyrir frjálsa dollara í Kanada nú fyrir sama verð.

Ég veit ekki annað en svo sé hægt.

Það kemur þá ekki skýrt fram, hvort það er hægt eða ekki. En miðað við það ástand, sem nú er, er hér um tvímælalausa bót að ræða, því vöruskiptin hækka fiskverðið svo mikið, og þótt það væri hægt að fá hveitið með lægra verði, þá verða þessi viðskipti máske svipuð, en lakari verða þau aldrei.



Herra forseti. Meiri hl. fjhn. flytur brtt. á þskj. 369, en í nál. - þskj. 324 - var boðað, að meiri hl. mundi leggja fram brtt. Fyrsta brtt. er ekki efnisbreyting, aðeins umorðun. Í annarri brtt. er lagt til, að bætt verði 3 gr. í frv. Er þar í fyrsta lagi lagt til, að 24. gr. í þeim kafla laganna frá 1948, sem er til framlengingar, verði breytt, og er aðalbreytingin sú, að lagt er til, að söluskattur verði greiddur fjórum sinnum á ári, en hefur hingað til verið greiddur þrisvar á ári. Þessu hefur verið hagað þannig, að þeir, sem hafa átt að greiða þennan skatt, gefa upp söluskattsveltuna þrisvar á ári. Hér er lagt til, að skýrsla um sölu sé afhent eftir hvern ársfjórðung og skatturinn greiddur. Þetta er bæði hentugra fyrir ríkissjóð og fyrir þá, sem greiða skattinn, því að með því að safna skuldum hefur reynzt örðugra að greiða skattinn. Einnig er í þessari grein lagt til, að sett verði ný ákvæði um innheimtu skattsins, og eru þær till. bornar fram í samráði við tollstjóra, sem innheimtir þennan skatt. Þar er m.a. gert ráð fyrir, að hann geti gert ráðstafanir til að stöðva atvinnurekstur, ef dregizt hefur að greiða skattinn fram yfir ákveðinn tíma. B-liður þessarar till. er umorðun á 26. gr. laga frá 1948, en því bætt við, að söluskatti skuli bætt við álagningu á vörurnar. 30. gr. er efnislega óbreytt. 3. brtt. er umorðun á 2. gr., sem verður 5. gr., um gildistöku l., að ákvæði þeirra taki til alls þess söluskatts, sem gjaldkræfur verður eftir gildistöku l. Verði þessar breyt. samþ., breytist greinatala frv. samkv. því. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þær brtt., sem meiri hl. fjhn. flytur.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að svara því, sem beint var til hæstv. fjmrh. um það, hvað þessi skattur af bifreiðum væri mikill á ári, ég veit það heldur ekki. Hins vegar snertir það mig sem ráðh., sem rætt var um innflutning bifreiða. Það er alveg rétt, að innflutningur er sem stendur bannaður á fólksbifreiðum, og það er ekki líklegt, að mikill innflutningur á þeim verði á næstunni. En það er svona samt. Þetta getur alltaf breytzt, og þess vegna gæti verið óþægilegt, að ekkert stæði í lögunum um skattinn. Setjum nú svo, að Austur-Þýzkaland vildi eingöngu selja okkur bíla fyrir freðfisk. Þá gæti vel verið, að við yrðum að neyðast til að flytja inn bíla, til að geta selt freðfiskinn, jafnvel þó að þeir yrðu dýrir og verðmunur væri svipaður og á hveitinu. Þá er gott að hafa þetta ákvæði í lögum, svo að hægt sé að ná af þeim skattinum.



Herra forseti. Það er út af athugasemdum hv. 2. þm. Reykv., sem ég ætla að segja nokkur orð. - Hv. þm. telur, að í till. okkar sé gengið hart að þeim mönnum, sem eiga að innheimta þennan söluskatt fyrir ríkið og skila honum til ríkissjóðs, þar sem gert er ráð fyrir, að ef dregst fram yfir ákveðinn tíma frá gjalddaga að skila þessu fé, þá geti komið til mála að stöðva viðkomandi atvinnurekstur. Út af þessu vil ég benda á, að fé það, sem þarna er um að ræða, er ekki raunveruleg eign þessara manna. Söluskatturinn er því að verulegu leyti frábrugðinn öðrum sköttum og útsvörum, og það er skýrt fram tekið í lögunum, að þennan skatt megi viðkomandi aðilar leggja á og bæta við verð þeirrar vöru og þjónustu, sem þeir selja. Þeir taka með því að sér innheimtu á þessu fé fyrir ríkið. Þetta er ekki þeirra eign, og þeim ber því vitanlega að halda þessu aðskildu frá öðru fé, og þeir eiga að skila því af sér á réttum tíma. Sem betur fer mun það vera svo með marga einstaklinga og félög, sem innheimta þennan söluskatt fyrir ríkið, að þeir skila honum á réttum tíma til innheimtumanna ríkissjóðs. Hins vegar hefur orðið nokkur dráttur á því hjá öðrum, og er vitanlega sjálfsagt að gera ráðstafanir til, að skil á þessu fé verði betri en verið hefur að undanförnu. - Hv. þm. sagði, að ríkið gripi fram fyrir hendurnar á mönnum í viðleitni þeirra til að láta atvinnureksturinn bera sig, og nefndi þar til dæmis verzlanir og iðnað. Mér hefur oft skilizt á hv. þm., að hann teldi verzlun og iðnað ábatasaman atvinnurekstur, en ekki hið gagnstæða, eins og nú kom fram í ræðu hans. En hvað sem um það er, þá er með lögunum um söluskattinn aðeins verið að fela þeim, sem verzlun og iðnað hafa með höndum, innheimtu á fé fyrir ríkið. Í brtt. okkar er lagt til, að þessi skattur verði greinilega aðskilinn frá hinni venjulegu og löglegu álagningu verzlana og annarra fyrirtækja. Þá vík ég að 31. gr. l. frá 1948, sem hv. 2. þm. Reykv. gerði að umtalsefni. Hún er um sölugjald af bifreiðum, sem seldar eru hér innanlands. Eins og þingmenn muna, kom fram till. við 2. umr. frv. frá hv. þm. V-Ísf. um að fella þessa grein niður, en sú till. var felld. Hv. þm. sagði, að sér hefði skilizt á meiri hl. fjhn., að þetta ákvæði 31. gr. yrði tekið til nánari athugunar. En hafi hann skilið það þannig, að við mundum leggja til, að skatturinn yrði felldur niður, þá hefur hann misskilið. Við vildum fá nánari vitneskju um þennan tekjustofn. Þær upplýsingar fengust, að fyrstu 10 mán. ársins hefur þetta sölugjald af bifreiðum, sem seldar hafa verið innanlands, numið 1278000 kr., það má því gera ráð fyrir, að þessi tekjustofn verði 11/2 millj. kr. yfir árið, og við í meiri hl. fjhn. litum svo á, að eins og nú er ástatt, megi ríkissjóður ekki missa af þessum tekjum, enda vil ég segja það, að ég tel vafasamt, þegar á það er litið, hvað bifreiðar hafa gengið kaupum og sölum fyrir hátt verð, að hægt væri að finna annan tekjustofn, sem sanngjarnari væri, til að ná þessari upphæð, og ríkissjóður þarf vafalaust á henni að halda á næsta ári ekki síður en á því, sem er að líða. - Fleira held ég að það sé ekki, sem ég sé ástæðu til að taka fram út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði.



Herra forseti. Ég er hér með 2 brtt., sem ég þarf að fá afbrigði fyrir. Í fyrsta lagi brtt. við brtt. á þskj. 369,2, um að síðasti málsl. 4. málsgr. falli niður. Út af því, sem hv. þm. V-Húnv. sagði um þetta, vil ég segja, að ég var ekki að draga það neitt í efa, að það væri eign ríkissjóðs, sem þessir menn innheimta, en ríkið felur þessum mönnum innheimtuna án þess að greiða neitt fyrir hana. Að mestu leyti lendir þetta á þeim, sem selur vöruna síðast til neytandans, t.d. þegar um verzlun er að ræða, þá á smákaupmanninum. Og af því að hv. þm. V-Húnv. sagði, að ég væri stundum að tala um gróða hjá verzlunarmönnum, þá vil ég segja, að ég átti ekki við smákaupmenn og kaupfélög, heldur við hærri staðina. Háttvirtur þingmaður þekkir það vel til sjálfur viðvíkjandi kaupfélögunum, að hann veit, að ekki muni vera mikill gróði á þeirra rekstri. Ég var ekki að draga það undan, að það þyrfti að innheimta þennan skatt. En eitthvað má á milli vera, ef lögreglan á að hafa tafarlausa heimild til að stöðva atvinnurekstur, svo framarlega sem ekki er búið að greiða viðkomandi skatt 30 dögum eftir að hann hefur verið innheimtur. Og þó að deila kunni að standa um skattskylduna, þá getur það eitt hæglega sett mann á höfuðið að lenda í deilu við ríkið um, hvort hann sé skattskyldur eða ekki. Ég held þess vegna, að það sé alveg misskilningur að auka svona í sífellu rétt ríkisins sem innheimtuaðila. Þá er það í öðru lagi brtt. við sjálft lagafrv. um, að á eftir 1. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: „31. gr. skal þó ekki ná til þeirra bifreiða, er atvinnubilstjórar selja, enda hafi þeir átt þær a.m.k. eitt ár.“ Ég hef ekki getað hugsað nákvæmlega, af því að ég bjóst við brtt. frá meiri hl. n., hvaða skilyrði það opinbera þyrfti að setja í þessu sambandi, til þess að ekki væri hægt að misnota þetta, þannig að menn færu að kaupa bifreiðar til að selja og yrðu þannig aðeins milliliðir í viðskiptunum. Meiningin er sú, að þeir atvinnubilstjórar, sem vilja losa sig úr þessari stétt, vegna þess hve atvinnan er lítil, og eiga alla sína eign í einni fólksbifreið, verða að greiða 20% af eign sinni til ríkisins. Ég gat þess við 2. umr. þessa máls, að margir, sem stundað hafa þessa atvinnu, vilja gjarnan setjast að í sveit. Menn vita, hve mikið fé þarf til þess, og ef þeir nú vilja selja sinn bíl og leggja peningana í búrekstur, þá finnst mér, að ekki eigi að taka 20% af eign þeirra. Mér finnst ákaflega sanngjarnt, að þessum mönnum, sem vilja losna úr stéttinni, sé gert það þægilegt. Og með þessu, sem ég bætti við, „ ... enda hafi þeir átt þær a.m.k. eitt ár“, ætti það að vera tryggt, a.m.k. næsta ár, að menn færu ekki að kaupa bifreiðar til að selja þær aftur, enda eru nægilegar heimildir í lögum til að koma í veg fyrir það. Ég vil mælast til, að þingmenn og ríkisstjórn íhugi, hvort þeim finnst þetta ekki sanngjarnt. Ég skal ekki segja, hve mikið af þeim tekjum, sem ríkið hefur haft af söluskattinum, hefur verið frá atvinnubílstjórum; líklega hefur það verið mjög lítið, svo að ég gæti trúað, að tap ríkisins af þessu yrði ekki mikið, en þetta væri áreiðanlega réttlætismál. Mér finnst nú, þegar hæstv. ríkisstj. kemur á þessu eina kvöldi með álögur, sem nema 81/2 millj. kr., sé ekki of mikið, þó að hún létti þarna undir. Ég veit eiginlega ekki, hvers bifreiðastjórar í Hreyfli og Þrótti ættu sérstaklega að gjalda frá hálfu hæstv. ríkisstj. og hennar flokka, ef ekki er hægt að verða við svona litlum og sanngjörnum kröfum. Ég vil eindregið mælast til þess, að hv. þdm. geti samþ. þessar brtt. Þá ætla ég að víkja að því, sem hæstv. viðskmrh. sagði viðvíkjandi innflutningi fólksbifreiða. Ég heyri á honum, að hann er farinn að hafa áhuga á viðskiptum við A.-Þýzkaland. Ég held nú, að jafnvel þó hægt væri að gera viðskiptasamning við A.-Þýzkaland upp á að flytja fólksbifreiðar hingað, þá ætti ekki að gera það. Ég held, að fólksbifreiðar séu eitt af því fyrsta, sem ætti að setja í þann flokk vörutegunda, sem ég lagði til í því frv. mínu, sem legið hefur í 2 mánuði fyrir Alþingi og ráðh. er ekki farinn að kynna sér ennþá. Það ætti að vera eitt af því fyrsta, sem bannað væri að flytja til landsins, og ekki gera neinn möguleika á, að það væri hægt. Ég tel hins vegar víst, að í einhverju landi mætti fá bifreiðar fyrir íslenzkar vörur, og selja svo bifreiðarnar til annars lands og fá fyrir þær vörur, sem við þurfum á að halda, og það veit hæstv. ráðh., að það eru víða miklir möguleikar á slíkri verzlun, og það er slíkur þríkantur, sem er auðvelt að gegnfæra í viðskiptum, og gæti verið mjög heppilegur. En ég álít, að við eigum ekki að hafa neina smugu í lögunum, sem hægt væri að nota sem átyllu til að flytja inn bifreiðar. Það er einmitt þessi aðferð, sem ég kann ákaflega illa við, þ.e. að hafa alltaf möguleika til sífelldra undanþágna. Ef það er bannað með lögum að flytja inn bifreiðar, en í þeim lögum felst möguleiki til að veita undanþágur, þá mun sífellt verið að nöldra við ríkisstjórn og fjárhagsráð um að flytja þessa hluti inn. Og ef það eru réttir menn og rétt firmu, sem áhuga hafa á innflutningnum, þá væri kannske veitt undanþága, og þetta mundi beinlínis leiða til spillingar í þjóðfélaginu. Ef Íslendingar álita, að þeir hafi ekki efni á að flytja inn bifreiðar, þá á engar að flytja inn. Ef við álítum samt, að einhver flokkur manna þurfi að fá fólksbifreiðar fluttar inn, t.d. læknar, þá ætti jafnvel að ákveða í lögum tölu þeirra bifreiða. En þetta, að láta þessar hliðardyr standa opnar og hafa þannig möguleika til sífellds áróðurs við þá, sem með þetta hafa að gera, þ.e. ríkisstjórn og fjárhagsráð, það er ópraktískt fyrir þá sjálfa og leiðir til spillingar. Og hvað snertir þessi verzlunarviðskipti, sem hv. viðskmrh. var að minnast á, þá mundi það beinlínis gera enn þá verri aðstöðuna fyrir þeim mönnum, sem vöruskiptaverzlun ætla að gera erlendis, ef það land, sem þeir flytja vöruna til, vill selja þeim bila í staðinn, og ef þeir vita, að það er ekki bannað, fara viðkomandi menn e.t.v. að flytja þá inn. Þess vegna er miklu betra að banna það, og þannig ætti að vera með fleiri vörutegundir, sem við höfum ekki efni á að flytja inn. Þetta var viðvíkjandi þeim athugasemdum, sem fram komu. Ég vil aðeins geta þess viðvíkjandi því, er hæstv. viðskmrh. kom inn á, hvað ég hafði sagt, þá held ég, að hann hafi ekkert vitað um það, því að hann hafi ekki hlustað á það og geti því lítið vitað, hvað ég hef sagt. Ég hef sagt, í samræmi við það mál, sem ég hef lagt fyrir og hæstv. ráðh. hefur ekki haft tíma eða áhuga á að kynna sér, að vöruskipti við A.-Þýzkaland ættu ekki að fara fram í sambandi við bíla, en allar þær vörutegundir, sem ég veit, að hægt er að fá frá A.-Þýzkalandi, eru taldar upp í grg. fyrir frv. mínu. Ég ætla svo ekki að orðlengja frekar um þennan stóra, nýja 5 millj. kr. skatt, sem hér liggur fyrir. Ég vil ekki tefja fyrir þessu máli, þó að það sé á allan hátt þannig inn komið á þingið, að segja megi, að það sé tæpast forsvaranlegt af ríkisstj. að láta afgreiða svona álögur við 3. umr. og á síðara degi hennar, að koma eiginlega við 6. umr. með þetta stórar breytingar og láta þær ganga í gegn á þennan hátt. Ég vil svo biðja forseta að leita afbrigða fyrir þessum 2 skriflegu brtt.

Forseti (SB): Mér hefur borizt skrifl. brtt. við frv. frá hv. 2. þm. Reykv. - Þar sem brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifl., þarf tvöfaldra afbrigða fyrir henni.

Einar Olgeirsson (frh.): Herra forseti. Því miður var hæstv. flugmrh. fjarverandi í gær, þegar ég ræddi nokkuð þetta mál, svo að sumt, sem ég segi nú, verður ef til vill endurtekning, þar sem hæstv. ráðh. er nú við. Ég vildi í fyrsta lagi viðvíkjandi frv. segja það, að höfuðtilgangurinn er sá að breyta til um embættismann, sem ákveðið var að skipa 1947. Sú breyting, sem nú á að gera, á að kollvarpa því fyrirkomulagi, sem þá var ákveðið, og er tilgangurinn auðsær. Hann er sá að koma þeim flugmálastjóra, sem settur var í upphafi, frá, og nú eru notuð sömu rökin til að afnema embættið og notuð voru 1947 til að setja það á stofn. En með þessu móti er verið að fara inn á þá braut að gera hvaða ríkisstj. sem er mögulegt að setja embættismenn frá án þess, að nokkur ljóður sé fundinn á ráði þeirra eða venjulegar ástæður fyrir því að láta menn fara frá. Það er sem sé tekin upp sú regla í afstöðu íslenzka ríkisins til sinna embættismanna, sem áður þóttu allfriðhelgir m.a. vegna ákvæða stjskr., að ef skipt er um nöfn á embættum þeirra, þá er hægt að breyta um menn jafnframt. Þetta þýðir, að ef nafni vitamálastjóra væri t.d. breytt í samgöngumálastjóra, þá væri hægt að losa sig við hann, enda þótt hann hefði staðið vel í stöðu sinni. Ég man til þess, að þetta hafi verið gert einu sinni áður, og ég man vel, hvað Sjálfstfl. sagði, þegar Jónas Jónsson gerði þetta fyrir allmörgum árum. Nú á að gera þetta að reglu og gera öryggi embættismannanna að engu, en til þess öryggis hefur jafnan verið vitnað og það með nokkrum rétti, þegar þeir hafa farið fram á kauphækkanir eða einhver hlunnindi. Það á sem sé að innleiða hlutdrægnina sem reglu. Það á ekki að fara eftir því, hvernig embættismaðurinn hefur staðið sig, heldur hinu, hvers konar velþóknun valdhafarnir hafa á honum í það og það skiptið. Það hefur einnig verið í því visst öryggi fyrir borgarana, að embættismennirnir hafa ekki verið háóir stjórnarskiptum, sem hér hafa verið mjög tíð. Það hefur varla komið fyrir, að ríkisstjórn hafi talið sér fært að breyta svona löguðu. Um það eru aðeins örfá dæmi, sem má telja á annarri hendi. Það er visst öryggi fyrir almenning í því, að hann geti nokkuð treyst því, að afgreiðsla embættismannanna sé án tillits til þess, hvaða pólitískar skoðanir séu ríkjandi hjá þeim ráðh., sem eru æðstu menn ríkisstofnananna á hverjum tíma. Þetta hefur aukið öryggi borgaranna gegn því, að pólitískur ráðh. misbeiti valdi sínu. Þetta hefur hjálpað til þess að tryggja óhlutdrægni ríkisvaldsins gagnvart þegnunum. En það, sem nú á að gera, skapar fordæmi, þannig að ef Sjálfstfl. fengi t.d. meirihl. aðstöðu hér á Alþingi, þá er hann að gefa fyrirheit um það, að allir embættismenn Alþfl. og Framsfl., sem ekki vildu þá söðla um, yrðu settir af með einföldum nafnbreytingum á embætti þeirra. Vitamálastjóra mætti t.d. kalla samgöngumálastjóra og brunabótaforstjóra mætti kalla eldvarnaforstjóra, og svo yrði ein allsherjar skírnarveizla úti í Holstein, og embættismenn, sem kannske hefðu starfað 20–30 ár við góðan orðstír, látnir fokka ósköp einfaldlega, en ungir Heimdellingar settir sem forstjórar ríkisstofnana, sem þeir hefðu ef til vill aldrei áður komið inn í. Ég vil láta þetta koma greinilega fram, svo að þeir hv. þm., sem samþ. þetta, viti, hvaða fordæmi er hér verið að skapa. Þá er í öðru lagi viðvíkjandi þessu embætti: Í umsögn frá öðru aðalfélaginu, sem á öryggi sitt undir flugmálastjóra, Loftleiðum, hafa komið fram eftirtektarverð ummæli og gagnrýni á þessu stjórnarfrv. Það er bent á það á bls. 3 í fskj., að það hafi verið af hálfu flugráðs og flugvallastjóra seilzt inn á verksvið flugmálastjóra og hafi af þessum aðilum verið lagt út í framkvæmdir, sem hafi orðið tífalt kostnaðarmeiri en áætlað var, enda hafi enginn í flugráði eða flugvallastjórn verkfræðiþekkingu, sem flugmálastjóri aftur á móti hefur. Það er eftirtektarvert, að þegar hæstv. ríkisstj. talar sem mest um sparnað, þá skuli hún ætla að gera þá menn alvalda í flugmálum landsins, sem hafa gert sig seka um slíka eyðslusemi. Hvorki frá hæstv. ráðh. né öðrum hefur komið fram annað en viðurkenning á flugmálastjóra, og það er vægast sagt óviðfelldið, þegar á að setja af þennan óhlutdræga og viðurkennda embættismann. Forystumenn Loftleiða segja, að þeir geti ekki treyst því, að flugráð verði óhlutdrægt. Í umsögn félagsins segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og flugráð er nú skipað, getur félag vort ekki treyst því sem óhlutdrægum aðila, og teljum því ekki ráðlegt að færa meira af þessum málefnum undir það.

Það á heldur ekki að veita því aukið vald.

Því er með þessu gefið allt vald þessara mála, því að með þessu frv. er kippt burt eina sjálfstæða embættismanninum, og hæstv. ráðh. verður að athuga, að flugvallastjóri er formaður flugráðs, og þegar talað er um hann, þá er það sama og að tala um flugráð, og hann og tveir aðrir, sem upphaflega voru skipaðir í flugráð, sátu sem þrír stjórnarmeðlimir og framkvæmdastjóri Flugfélags Íslands. Þannig eru tengslin milli flugráðs og flugvallastjóra annars vegar og Flugfélags Íslands hins vegar óheppilega náin. Þetta þýðir raunverulega það, að öðru aðalflugfélaginu er gefið eins konar einkavald í flugmálum landsins, og býst ég við, að hæstv. ráðh. geti ekki mótmælt þessu. Það á að kippa burtu þeim embættismanni, sem gat gætt þess, að félögin væru ekki beitt hlutdrægni, og forystumenn Loftleiða líta svo á, að verið sé að stofna einveldi þess félags, sem þeir eru að keppa við. Þessi ummæli má ekki skilja sem last um Flugfélag Íslands, nema síður sé. Ég viðurkenni dugnað og brautryðjendastarf þess, en það getur ekki gengið, að ríkisstj. láti vaxa saman stjórn ríkisins á ákveðnum stofnunum og einstök hlutafélög í landinu. Flugfélag Íslands er nú að miklu leyti eign Eimskipafélags Íslands, sem hér var rætt um að veita skattfrelsi í gær, eins og verið hefur hingað til, og það er hörð samkeppni milli Flugfélags Íslands og Loftleiða, svo að það er ekki rétt, að ríkisstj. gefi öðrum aðilanum rétt til þess að fara með ríkisvaldið gagnvart hinum. Ég held, að hæstv. ráðh. geti ekki mótmælt því, að verið sé að sameina vald annars flugfélagsins og ríkisvaldið og láta þetta félag fá ríkisvaldið gagnvart keppinaut sínum. Ég deildi á það í gær, að Eimskipafélag Íslands skuli vera skattfrjálst á sama tíma og keppinautar þess eru látnir greiða skatt. Það er óréttmætt að gera þannig upp á milli aðila, og alveg sama gildir um það, sem nú á að gera gagnvart flugfélögunum. Ég vil leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á það, að það er að verða óþolandi„ hvernig einstakar stofnanir eru að fá ríkisvaldið í sínar hendur og geta þannig haft ákvarðanir ríkisvaldsins í sínum höndum. Það er eins og nokkrar fjölskyldur séu að verða runnar saman við ríkisvaldið. Það er að verða sama fyrirkomulagið í þessum málum og í innflutningsmálunum, þar sem tveir voldugir aðilar skipta gjaldeyrinum á milli sín. Þetta skapar spillingu í þjóðfélaginu, vaxandi öryggisleysi fyrir borgarana. Á endanum, þegar farið er svo að búa að öryggismálunum, þá er verið að gera upp á milli einstakra aðila, sem með þetta hafa að gera, og þær kvartanir, sem komið hafa fram frá Loftleiðum h/f, veit hæstv. ráðh. að standa ekki í sambandi við neinn pólitískan flokkadrátt, þar sem forstöðumaður þeirra er sjálfstæðismaður og meðframbjóðandi hæstv. ráðh. hér í Reykjavík. En það er að verða bókstaflegt öryggisleysi líka fyrir þá menn, sem eru á sömu pólitískri skoðun og hann, með þessum ráðstöfunum á ýmsum sviðum. Þá vill ráðh. með þessum l. setja reglugerð um fastar flugferðir og veita sérleyfi til fólksflutninga. Þetta er því vafasamara, sem ráðh. fer hér fram á, þegar það er gert á sama tíma og öðrum þeim aðila, sem fer með þessi mál, er svo að segja fengið einokunarvald í þessum málum með l. Það þýðir, að þeim er fengið allt vald ekki aðeins yfir þeim, sem hafa með þessi mál að gera, heldur og þeim, sem með flugvélum ferðast. Ég held, að það sé fullkomin ástæða til þess, að Alþingi athugi sinn gang, áður en það fær honum þessi völd góðfúslega í hendur. - Það var á það bent í fskj. frá flugmálastjóra. Það er á það bent í fskj. frá formanni Loftleiða h/f, að skv. l. frá 1947 skyldi sett reglugerð um starfssvið flugmálastjóra og flugvallastjóra og þeim fengin erindisbréf. Þetta hefur hvorugt verið framkvæmt, ríkisstj. hefur ekki staðið við sínar skyldur hvað þessi l. snertir. Það er því augljóst, að það er ekki vegna svo góðrar reynslu af flugráði, að þessi tilhögun er tekin upp. Nei, heldur á að ryðja burt manni, sem flugráð og núv. ríkisstjórn hafa ekki velþóknun á. Enn fremur býst ég við, að margt af því, sem hefði verið hægt að vinna á sviði flugmála, t.d. reglugerð varðandi vinnutíma og öryggisráðstafanir, hefði verið hægt að setja út frá heimildum í gömlu l., ef aðeins hefði verið höfð hugsun á því. Enda líka er það valdastreitan, sem hefur vaxið síðan 1947, fremur en um raunverulegar umbætur hafi verið að ræða í þessum efnum. Það er og rétt að geta þess hér, að fyrir liggur samþykkt frá starfsmönnum flugvallanna, þar sem kvartað er yfir því öryggisleysi, sem felist í þessum aðgerðum fyrir starfsmenn flugmála yfirleitt. Ég held því, að þetta frv. sé eitt af þeim málum, sem hv. Alþingi eigi að fella. Alþingi væri með samþykkt þess að gefa fordæmi um það, að ef maður stendur vel í sinni stöðu, þá beri að refsa honum, en auka á vald þeirra manna, sem ríkisstj. hefur velþóknun á, án tillits til annarra borgara í þjóðfélaginu. Ég held, að það sé rétt, þegar svona mál eru rædd, að þetta komi fram hreinskilnislega. Það er til lítils að vera að fara í felur með það, sem er að gerast, það er búið að fara í kringum þetta í tvö ár, og því hef ég nú orðið berorðari en ella. En ég held, að þm. ættu að athuga, hvaða fordæmi þeir eru að gefa með þessu, það er vissulega fordæmi, sem gerir þeim hægari eftirleikinn, sem vilja feta í sömu fótspor. Og það var sú tíð, að Sjálfstfl. þótti það hart aðgöngu og þótti vera kippt burt reglum um „fair play“, um heiðarleika í embættisstörfum í embættisrekstri ríkisins, ef svo var að farið sem hér. En ef þetta er byrjunin, þá er ekki gott að segja, hvar það muni enda. - Ég mun nú ekki ræða þetta mál meira nú í svipinn, en ég held, að það sé öllum aðilum heppilegast, að það sé rætt hreinskilnislega og undirmálalaust.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur atriði, sem ég ætla að gera að umræðuefni, og mun það ekki lengja umr. mikið. Mig langar til að leggja fyrir hæstv. ráðh. nokkrar spurningar viðvíkjandi þessu frv. Mér skilst, að tilefni þess eigi að vera það að koma við sparnaði í stjórn flugmála. Það er líka minnzt á þetta atriði í grg., er meiri hl. samgmn. sendir frá sér. Nú vil ég leyfa mér að spyrja: Hvaða líkur eru til þess, að samþykkt þessa frv. gæti leitt til sparnaðar í þessum efnum? Hefur verið gerð áætlun um það, hve mikið mundi sparast, og hvernig er það skýrt, að hægt sé að koma honum við? Það er sem sagt kunnugt, að skv. gildandi l. hefur sá embættismaður haft mjög umfangsmikið starf með höndum, svo umfangsmikið, að furðu vekur, að einn maður skuli hafa annað þeim störfum einn. Undir hann hafa fallið: Loftferðaeftirlit, öll mál varðandi slys, orsakir þeirra og ráðstafanir til þess að fyrirbyggja þau, öryggisþjónustan yfir öllu Íslandi og stóru svæði á Norður-Atlantshafi, öll útgáfa á reglugerðum og skírteinum varðandi flugmál og síðast en ekki sízt umsjón og stjórn á nýbyggingu allra flugvalla ríkisins. Ég ætla, að þessi störf hafi verið ærið verk einum manni. Og ef nú á að láta þennan mann víkja, þá skyldi maður ætla, að þarna hafi verið falinn annar starfskraftur, sem lítið hafi haft að gera og geti nú tekið við þessum störfum. Er það svo, að flugvallastjóri, sem settur var með l. 4947, hafi verið gagnslítill starfsmaður, en eigi nú að taka við þessum störfum, er flugmálastjóra er sagt upp? Er þessum málum svo farið? - Þá er hitt atriðið, sem ég vil spyrja um. Hefur verið athugað, hvort hægt sé að víkja þessum starfsmanni úr embætti, svo að ekki verði að halda launagreiðslum áfram til hans? Þegar launal. voru rædd hér á Alþingi, heyrði ég sagt, að ekki væri hægt að víkja launuðum embættismanni úr starfi öðruvísi en svo, að honum væru greidd áfram laun sín. Jafnvel heyrði ég, að ekki væri hægt að lækka laun fastra embættismanna, og væri svo gert, þá kæmi það ekki niður á þeim embættismanni, er þá sæti, heldur einungis niður á eftirmanni hans. Hefur þetta verið athugað? En ef svo er, að þetta sé hægt, þá gefur það auga leið, að hægt sé að leggja niður öll embætti landsins, hvenær sem meiri hl. þingsins kýs svo. Það væri hægt að gera alveg það sama við vitamálastjóra. Skipa nýjan mann og kalla hann t.d. hafnarmálastjóra, og síðan tæki hann við þeim störfum, en vitamálastjóri væri látinn víkja úr störfum. Það mætti gera það við vegamálastjóra, setja nýjan mann, kalla hann t.d. samgöngumálastjóra og víkja síðan vegamálastjóra frá með lagaboði, ef meiri hl. teldi það hagkvæmt. Mér þætti fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðh., hvernig hann lítur á þetta atriði. Hvort ekki verði að greiða áfram laun, eða hvort slá eigi því föstu sem meginreglu, að hægt sé að losna svo við fasta embættismenn með því að fara þessa leið, hvenær sem meiri hl. Alþingis býður svo við að horfa. Það væri fróðlegt að fá úr þessu skorið, að fá að vita vilja Alþingis og ríkisstj. í þessu máli upp á síðari tíma. Eins og ég gat um áðan, er tilgangur þessa frv. ekki sá að koma við sparnaði í stjórn flugmálanna, þó að svo sé látið í skína, né heldur er tilgangurinn sá að fá bætt skipulag. Tilgangurinn er sá einn að losna við ákveðinn embættismann, sem núv. ríkisstjórn hefur ímugust á, enda þótt hann hljóti einróma lof allra, sem til þekkja og vit hafa á þessum málum. Í grg. frv. stendur: „Með lögum nr. 65/1947, um breyt. á lögum nr. 24/1945, um flugvelli og lendingarstaði fyrir flugvélar, er ákveðið um stjórn flugmála, og er flugráði falið að annast stjórn og rekstur flugvalla ríkisins. Undir stjórn flugráðs var svo flugmálastjóra og flugvallastjóra falið að hafa á hendi framkvæmd þessara mála“. Þessi greining er alröng og stangast á við það, sem í l. stendur, að flugvallastjóri skuli hafa á hendi rekstur og viðhald flugvalla ríkisins undir stjórn flugráðs, en flugmálastjóri skal annast öll önnur störf, er flugið varða, nýbygging flugvalla, loftferðaeftirlit og öryggisþjónustu. En grg. heldur áfram með þessa skekkju: „Þann tíma, sem flugráð hefur starfað, má segja, að góð reynsla hafi fengizt á þeirri tilhögun, að það hefði á hendi stjórn og rekstur flugvallanna undir yfirstjórn ráðherra“. Þó að það sé flugvalla. stjóri, sem hefur átt að hafa á hendi yfirstjórn þeirra mála. Og enn heldur grg. áfram: „Hins vegar hefur það komið í ljós, að ekki er heppilegt og því síður nauðsynlegt að skipta framkvæmdastörfum milli tveggja jafnrétthárra embættismanna, flugvallastjóra og flugmálastjóra“. M.ö.o. það er þessi verkaskipting milli tveggja jafnrétthárra embættismanna, sem er aðalþyrnirinn í augum ríkisstj. Í l., sem kveða greinilega á um aðalverkefni þessara embættismanna, stendur: „Flugmálastjóri skal undir stjórn flugráðs fara með störf þau, er hér greinir: Nýbyggingu flugvalla, loftferðaeftirlit, öryggisþjónustu og önnur störf, er flugið varða og ekki snerta rekstur flugvalla“. Enn fremur segir þar: „Flugvallastjóri skal annast rekstur og viðhald flugvalla ríkisins undir stjórn flugráðs“. Nánari ákvæði átti svo að setja um þetta atriði í reglugerð, sem aldrei var sett. Aðalrök grg. er afnám þessarar tvískiptingar og sparnaður sá, sem af henni leiði. Þessi röksemdafærsla er öll röng, og það, sem sagt er um sparnaðinn, er aðeins sagt að yfirvarpi, og heldur engin rök fyrir því færð, í hverju sá sparnaður eigi að vera fólginn. Líka er það rangt, sem sagt er um óheppilega tvískiptingu á starfi þessara tveggja manna, þeir höfðu fullkomlega afmarkað verksvið hvor um sig. Með lagabreytingunni 1947 var starf flugvallastjóra tekið út úr starfi flugmálastjóra, en nú á að taka það allt. En þetta þykir ekki heppilegt að viðurkenna. Þessi maður, flugmálastjóri, hefur reynzt ágætur maður í sínu starfi, og hann hlýtur einróma lof allra þeirra, sem til þekkja og undir hans stjórn hafa unnið, og þegar svo á að víkja honum úr starfi hans, þá fá þm. ekki að vita, hver sé raunverulega skýringin á, að nauðsynlegt sé að gera þessa breytingu. Ég skal nú ekki fara fleiri orðum um þetta mál að sinni, ég býst við, að hæstv. flugmrh. gefi skýringu á þeim bótum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir í sambandi við flugmálin, og hvað hann áætlar sparnaðinn mikinn af þeim.



Herra forseti. Ég sé, að þeir hv. þm., sem talað hafa, hafa haft löngun til að draga þessar umr. fram eftir kvöldinu, og skal ég ekki hindra þá í því. - Ég skal þá koma að því atriði í ræðu hv. síðasta þm., þar sem hann spurði, hvort ríkið yrði ekki að greiða þeim embættismanni laun áfram, sem vikið er úr embætti. Ég veit ekki, hvernig hv. þm. hugsar sér það, að embættismaður ríkisins, sem búið er að víkja úr embætti, geti haft sín laun áfram. Það er almennt viðurkennt, að sé embætti lagt niður, þá er viðkomandi embættismanni gefinn ákveðinn uppsagnarfrestur. Þar sem hér er verið að leggja niður embætti, þá er þessum embættismanni sagt upp með hæfilegum fyrirvara. Hv. 2. þm. Reykv. gat þess hér áðan, að þetta mál væri undir hlutdrægum ráðherra. Þetta mál er auðvitað lagt undir Alþingi, og það getur rætt það eins og það vill og síðan skipað sínum ráðh. fyrir eftir samþykki meiri hlutans. - Aðallega vil ég leiðrétta þann misskilning hjá hv. 2. þm. Reykv., að hér sé verið að auka vald nokkurra manna með því að leggja niður embætti flugmálastjóra. Hér er engin breyting á þessu hvað þetta snertir. Embætti flugmálastjóra hefur heyrt undir flugráð, og hér verður engin breyt. á þessu, og ekki er verið að færa valdið saman frá því, sem áður var. Breytingin er engin. - Hv. 2. þm. Reykv. sagði enn fremur, að hér væri verið að veita öðru flugfélaginu sérstöðu. Ekki er þetta rétt. Flugfélagi Íslands er ekki gefin nein sérstaða með þessu. En það er rétt, að í flugráði eru menn, sem eru í stjórn Flugfélags Íslands, og af því munu umrædd ummæli sprottin. Ég hef aldrei vitað, að um það hafi veríð kvartað, að þeir menn úr Flugfélagi Íslands, sem eru í flugráði, hafi misnotað sína aðstöðu að nokkru leyti. En ég skil, að hitt flugfélagið sé óánægt yfir því að hafa ekki fengið menn inn í flugráð líka, þegar þessi breyt. var gerð. Ég vil halda því fram, að þessi ummæli um sérdrægni hafi ekki við rök að styðjast. Hins vegar má segja, að æskilegast væri að hvorugt flugfélagið hefði aðild í flugráði, því að félögin þurfa mikið undir flugráð að sækja. Þegar þessi skipun var gerð, var ekki verið að breyta því mannvali, sem fyrir var, enda rennur nú tími flugráðs bráðum út, og má þá vel athuga það, hvort ekki sé æskilegt að gera breyt. á flugráði. - Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það væri hæpið að leggja þetta vald í hendur ráðherra, eins og segir í frv. Um þetta er beðið vegna þess, að samkeppni beggja félaganna hefur farið út í öfgar. Það er eðlilegt að gera ráðstafanir til þess að þessi dýru tæki og eldsneyti þeirra sé ekki eytt að óþörfu í svo öfgafullri samkeppni. Flugmálastjóri segir að vísu í bréfi til samgmn., að ráðh. hafi vald til að gera þetta. Það má oft um það deila, hversu víðtækt vald lög veita ráðherra. Mér hefur veríð bent á þetta, en ég tel þessa lagagrein svo tvíræða, að þetta orki tvímælis. Þá má deila um það, hvort þessi 1. gr. veiti ekki ráðh. heimild til að skipa fyrir, en vegna þess, hversu þetta er mikið hitamál hjá viðkomandi aðilum, þá vil ég hafa ótvíræða heimild, ef ég á að framkvæma þetta.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. smeygði sér undan því að svara því, hver væri aðaltilgangur þessa frv. Það þarf enginn að fara í grafgötur með það, að tilgangurinn er ekki sá að breyta skipulagi flugmálanna, sem geri rekstur þeirra betri og ódýrari, heldur er hér um að ræða að bola burt ákveðnum manni. Mér finnst þetta ólíkt ráðh. að geta ekki viðurkennt þetta í hreinskilni, heldur að vera með þennan blekkingavef og vera svo illa staddur að flýja burtu úr salnum, þegar umræður fara fram. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sjái til, að ráðh. geti verið viðstaddur.

Þess hefur verið æskt, að umræðu verði haldið áfram.

Mér sýnist þetta meir en lítill hrokagikksháttur, að ráðh. skuli neita að vera viðstaddur, og ætla því að bíða um stund.

Ráðherra er ekki viðlátinn og umræðu verður haldið áfram.

Ég fer fram á það, að ráðh. geti hlýtt á mál mitt, og vil þá að umr. verði frestað, 

Ekki er það hægt. Ég hef gert allt, sem hægt er, til að fá ráðh. til að koma og hlusta á hv. ræðumann, og ég hygg, að hið sama yrði uppi á teningnum, þótt málinu yrði frestað, því að ráðherra virðist ekki hafa áhuga á að hlusta á hv. ræðumann.

Finnst forseta það sæmandi af hæstv. ráðh. að skipa að halda málinu áfram og hlaupa síðan í burtu? Vill forseti þá ekki fresta málinu fyrst um sinn? Ég veit ekki dæmi til þess, þegar fram hafa komið eindregin tilmæli frá þingmönnum, að ráðh. neitaði að hlýða á mál þeirra.

Þá kemur ráðh., og getur nú hv. þm. haldið áfram ræðu sinni.

Herra forseti. Mér þykir sárt, ef ég hef truflað hæstv. ráðh. í þýðingarmeiri störfum, en ég vil ekki fallast á, að ráðh. geti haldið ræðu og farið síðan brott úr salnum, en skipi svo fyrir, að umr. skuli haldið áfram. - Ég tók það fram, að hver, sem liti á þskj. 119, hlyti að sjá, að þetta frv. er ekki borið fram til að breyta skipulagi flugmálanna, heldur í þeim smáskítlega tilgangi að bola burt ákveðnum manni úr þjónustu ríkisins. - Nú er því haldið fram, að það sé heppilegt að tengja saman þessi tvö embætti, og finnst mér það skjóta nokkuð skökku við frv. það, sem borið var fram á Alþingi 1947 um breyt. á lögum nr. 65 frá 1945. Þegar þetta frv. var lagt fyrir þingið, þá var talið, að þróun flugmálanna hefði verið svo ör, að það væri nóg starf fyrir 1 mann að annast rekstur flugvallanna, nýbyggingarmál o.fl. Þá var talið nauðsynlegt að skipta þessu. Þá var líka bent á, að það væri ekki nein þörf á þessari skiptingu, en ríkisstj. barði hausnum við steininn og stofnaði 2 embætti. Nú er það komið á daginn, að það er ekki tilgangurinn að gera flugþjónustuna betri, heldur þetta smáskítlega sjónarmið að bola starfsmanni í burt. Ég vil leyfa mér að minna hæstv. ráðh. hér á greinargerð, sem fylgdi frv., sem var hér á Alþ. 1947, um breyt. á l. nr. 65 frá 4945. Þar segir svo: „Þessi þróun hefur haft það í för með sér, að stjórn og rekstur flugmála hefur orðið sífellt umfangsmeiri“. Og síðar í sömu grg.: „Skv. lögum hefur ríkið tekið að sér rekstur allra flugvalla í landinu. Er þetta nú þegar orðinn mjög mikill rekstur, og þó sérstaklega rekstur Reykjavíkurflugvallarins“. Og að lokum segir í grg.: „Gert er ráð fyrir því í frv., að tveir menn annist stjórn daglegra framkvæmda í flugmálum, þ.e. flugmálastjóri og flugvallastjóri. Þarf sú skipan í raun og veru ekki mikilla skýringa við. Hún er mjög eðlileg og að vandlega íhuguðu ráði þannig fyrir komið, að flugmálastjóri hafi með höndum öryggiseftirlit, nýbyggingu flugvalla og önnur störf, er snerta flugmálin almennt, og flugvallastjóri ríkisins verði framkvæmdastjóri fyrir flugvellina. Er eðlilegt að skilja þetta að. Má í því sambandi minna á, að sú starfsskipting, sem hér er fyrirhuguð, er ekki ólík því, sem nýlega hefur verið á komið í raforkumálum þjóðarinnar“. - Þetta eru nú rökin, sem voru borin fram 1947. Þá vildi enginn ráðamanna hafa einungis flugvallastjóra og flugráð. Þá var það nauðsynlegt að hafa embættin tvö. Nú 1950 virðast flugmálin ekki eins umfangsmikil, því að nú er hægt að sameina þetta. Og skulum við bera saman greinargerðina, sem fylgir þessu frv., og les ég, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir m.a.: „Ráðuneytið hefur því talið rétt, að þessi óþarfa tvískipting sé afnumin og að flugvallastjóri ríkisins annist einn framkvæmdastjórn flugvallanna og annað, sem flugið varðar. Gerir þetta hvort tveggja í senn, að koma á samræmdri og samhentari stjórn flugvallanna og um leið spara þeim nokkur útgjöld. Er því lagt til, að embætti flugmálastjóra sé lagt niður.“ - Ég verð að segja, að það er ekki mikið samræmi í gerðum stjórnarvaldanna, og þó eiga hér hlut að máli sömu menn og sömu flokkar. Ef þetta er borið saman, þá sést, að tilgangurinn er ekki skipulagslegs eðlis. Hvað hefur breytzt í flugmálum okkar frá 1947, þegar talið var nauðsynlegt að hafa 2 menn til þessa? En nú 1950 er það óþarfi. Og síðan 4947 hafa verið byggðir margir flugvellir, keyptar margar flugvélar, allt flug innanlands aukizt til stórra muna, - og samt er óþarfi að hafa 2 menn til þessa starfs nú, sem var bráðnauðsynlegt 1947. Það er, sem sagt, alveg ljóst af þessum samanburði, að hér er verið með loddaraskap og verið að fela eitthvað, sem hæstv. ríkisstj. - og beini ég því sérstaklega til viðkomandi ráðh. - ekki þorir að segja. Og lítilmannlegt finnst mér, að hæstv. ráðh. getur ekki hreinskilnislega um, hvað fyrir honum vakir. Það er kannske ekki neitt við þessu að segja, þó hæstv. ráðh. vilji bola einhverjum manni frá starfi. En það er lítilmannlegt að fara svona að því. - Það hefur verið bent á, að undir því yfirskini, að verið sé að framkvæma skipulagsbreyt., sé hægt að bola frá starfi hvaða manni sem vera skal. T.d. væri hægt að stofna hafnarmálastjóraembætti ásamt vitamálastjóraembættinu, undir því yfirskini, að hafnar- og lendingarbætur væru svo miklar, að eftirlitið með þeim væri svo umfangsmikið, að þar þyrfti sérstakan embættismann til að gegna því. Og svo væri hægt eftir einn eða tvo mánuði að segja: Tvískipting á þessu er óþörf, og það er sparnaður fyrir ríkið að gera þetta einfaldara og sameina þessi tvö embætti og afnema vitamálastjóraembættið. Svona framkoma af hendi valdamannanna er vægast sagt ákaflega misheppnuð og í raun og veru mjög auðvirðileg. Þegar svona áberandi vöntun á einurð kemur fram hjá ráðamönnunum, þá finnst mér þeir lýsa yfir, að þeir séu ekki færir um að standa í þeim ábyrgðarstöðum, sem þeir hafa að sér tekið. Enda finnst mér, að hæstv. ráðh. vilji koma sér hjá að ræða þessi mál. Hann nefnir einhverja smávægilega breyt. í sambandi við gjaldeyriseftirlit til flugmála og að það sé ástæða til að gera eitthvað í því efni skýrara en verið hefur. Þetta er í raun og veru fjarstæða, því að í gildandi l. eru skýr fyrirmæli, og ráðh. getur samkv. l. gert skýr fyrirmæli um flugmál. Því að á viðskiptasviðinu held ég, að ekki sé einn einasti hlutur, sem ráðh. geti ekki gert tilskipun um. Svo mikil eru viðskiptahöftin hér í landinu. Þetta er því alveg út í bláinn. Enda er þetta sagt í þeim kringumstæðum, að ráðh. hreytir þessu út úr sér og fer svo af fundi, af því að hæstv. ráðh. hefur engin rök. - Það, sem við erum að innleiða með þessum vinnubrögðum, er það, að hver sú ríkisstjórn, sem tekur við völdum, skuli hafa rétt til þess, ef henni sýnist, að víkja frá störfum hverjum opinberum starfsmanni, sem henni líkar ekki við, án þess þó að nefna nokkur rök fyrir því, að viðkomandi embættismaður hafi ekki verið starfi sínu vaxinn, bara af því, að hann fellur ekki í geð pólitískum andstæðingum eða þ.h. Hér er verið að innleiða nýjar reglur og skapa fordæmi. Og þessi ráðh., sem fyrir því stendur, virðist ætla að láta sér sæma að gera það þannig, eins og honum finnist hann ekki þurfa að bera fram nein rök fyrir till. sínum. Það má náttúrlega segja sem svo, að við þessu sé ekkert að segja, að ríkisstj. taki upp þessa siði, að gera þetta að almennri reglu, að hver ríkisstjórn, sem við völdum tekur, skuli skipa alla embættismenn ríkisins eftir sínum höfðum. Þetta þekkist í landi því, sem hæstv. ráðh. telur fullkomnasta ríki veraldarinnar, Bandaríkjunum. Þar er föst regla, að þegar forsetaskipti verða í því landi, er skipt um alla embættismenn ríkisins, frá þeim efsta og til þess lægsta. Og fylgi við flokkana þar byggist á því, að ýmsir fylgismenn þeirra gera sér vonir um að verða aðnjótandi þeirra embætta, sem fylgismenn flokka þar fá, þegar stjórnarskipti verða. Þetta virðist eiga að innleiða hér. - En síðasta ræða hæstv. ráðh. hefur alveg tvímælalaust sýnt, að hann hefur engin rök hér fyrir þeim till., sem hann er að flytja fram hér, heldur er hér verið með bolabrögð við einstaka embættismenn, sem ríkisstj. vill bola frá störfum. Það eina, sem þessi hæstv. ráðh. gat sagt við ásökunum þeim, sem fram höfðu komið um, að hér væri um hlutdrægni að ræða og misbeitingu valds, var, að það gæti ekki talizt hlutdrægni af ráðh., sem með þessu frv. væri staðfest, ef þingið samþ. frv. Eina vörn þessa ráðh. var sem sagt þetta: „ef þingið samþ. það“. Hann gaf upp að verja það, að þetta væri skipulagsbreyting, og hæstv. ráðh. finnur sig alveg rökþrota. Og það seinasta, sem hann grípur til, er að segja: Ja, ef þingið samþykkir þetta, þá er það ekki hlutdrægni. En málið er ekki svo einfalt. Það vita allir, hvernig fylgi þingmanna er. Hæstv. ríkisstj. er vön að ákveða málin bak við tjöldin og leggja þar bönd á sína stuðningsmenn, og þeir koma hér járnaðir inn í deildina og fylgja því, sem fram er borið af hæstv. ríkisstj. Og við höfum dæmi um það í sambandi við skattamálin, sem hæstv. ráðh. hefur komið með inn í þingið sem brtt. við frv. við 3. umr. þess, eftir að þingið er búið að fjalla um málið við 2. umr. og það er búið að vera til athugunar í n. Hæstv. fjmrh. kemur þá með brtt. við frv., við 3. umr., um skattaálögur, sem nema um 6 til 7 millj. kr. álögum á þjóðina, án þess að nokkur n. hafi athugað það efni, sem er í brtt., og hafa þær þó eytt sínum tíma til athugunar á málum, sem óþarfara væri um að fjalla en efni þeirrar brtt., þessi skattauki. Þetta sýnir, hvernig hæstv. ríkisstj. stjórnar sínum fylgjendum hér á þingi. Og það er í skjóli þess, að handjárnin bili ekki, sem stjórnin er búin að leggja á sína menn, að hæstv. ráðh. finnur nú þessa afsökun, sem ég nefndi, fyrir því auðvirðilega athæfi sínu, og með því hyggur hann, að hann verði leystur undan öllum grun um hlutdrægni í þessu máli, að meiri hl. hv. þm. greiði atkv. með þessari tili. hans. Ég veit ekki, hvort allir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. ætla að gera það. En ég hef ástæðu til að ætla, að þeir séu svo handjárnaðir, sem að ríkisstj. standa, að það gefi hæstv. ráðh. alls ekki neina afsökun fyrir sínu athæfi, þó þeir samþ. frv. þetta. Í stað þess að færa fram rök fyrir till. sínum í þessu frv., hefur hæstv. ráðh. leitazt við að vera sem minnst viðstaddur hér í hv. þd., þegar um þetta mál er rætt hér. Hann hefur komið snöggvast og talað hér einhver afsökunarorð fyrir þessu frv., meira og minna úr lausu lofti gripin, og svo sem allra skjótast á eftir verið hlaupinn á brott úr fundarsalnum, en hann hefur jafnframt gefið hæstv. forseta d. fyrirmæli um það, að málinu skuli fram haldið og umr. um það lokið á fundinum, þó hæstv. ráðh. treysti sér ekki til að bera fram nein rök í þessu máli. Hæstv. ráðh. segir, að það sé ekki verið að auka völd neinna manna með þessu frv. Það er að vísu rétt, ef maður ber saman lögin frá 1947 og þetta frv., þá er ekki verið að auka vald þessara manna. En staðreyndin er sú, að þegar l. frá 1947 voru sett, voru fulltrúar annars flugfélagsins settir inn í flugráð, sem átti að hafa yfirstjórn flugmálanna. En nokkur trygging var það í sambandi við rekstur flugmálanna, að bygging flugvalla væri undir sérstakan embættismann gefin og embættismann, sem ekki væri tengdur vissu flugfélagi. Og það var á allan hátt verra fyrir félögin að geta haft þar hönd í bagga. En það er óheppilegt, að flugfélög hafi nokkuð með stjórn flugmála að gera. Því að veigamesti þátturinn í starfi flugmálastjóra eru öryggismálin. Við höfum orðið fyrir stórkostlegum flugslysum, og ég held, að engin þjóð hafi orðið fyrir meiri slíkum slysum hlutfallslega. Við höfum misst flugvél á hræðilegan hátt, þar sem 25 menn fórust, og aðra þannig, að vélin eyðilagðist, en fólkið slapp fyrir mikla mildi lifandi, en þó eitthvað slasað sumt. Við höfum auk þess misst flugvél á Hellisheiði fyrir ekki löngu og enn fremur smærri flugvélar. Það er ekki minnsti efi á því, að þess er full þörf, að öryggiseftirlitið með flugferðum og flugförum sé mjög strangt. Það er ekki verið að væna flugfélögin um, að þau viljandi stofni til slysa. En hitt er hins vegar ómótmælanlegt, að það er ekki nema mannlegur veikleiki, að flugfélögin sjái gegnum fingur í sambandi við strangar öryggiskröfur, sem valda félögunum stórfelldum útgjaldagreiðslum og kannske útgjöldum, sem þau telja óeðlilega há, miðað við þær tekjur, sem flugfélögin telja sig hafa af flugferðunum. Einmitt með tilliti til þessa nær það engri átt að láta menn úr stjórn flugfélags vera í þeirri stjórn, sem hefur með yfirstjórn flugmálanna að gera. - Ég vil ekki láta loka ráðherraherberginu, því að ég er að tala við hæstv. ráðh. Hann virðist ekki vilja hlusta hér á umr. Er þá ekki rétt af hæstv. forseta að fresta umr. málsins, úr því að hæstv. ráðh. er svo léttlyndur, að hann vill ekki hlusta hér á umr.?

Ég vil nú biðja hv. þm. að vera ekki of hótfyndinn við forseta. Forseti hefur ekki nema takmarkað vald ýfir því, hverjir eru inni í hv. þd. Þegar ekki er atkvgr., þá er vald forseta til að hemja hv. þm. í sætum sínum takmarkað.

Ég vil ekki viðurkenna, að það sé hótfyndni hjá mér, að ég vil, að hæstv. forseti mælist til þess við hæstv. ráðh., sem sérstaklega hefur krafizt þess, að málinu verði fram haldið, að hann leggi það á sig að vera inni í deildinni, meðan verið er að ræða málið. Mætti ekki reyna, hæstv. forseti, að hringja í hæstv. ráðh. og vita, hvort hann vill ekki koma.

Ég endurtek, að ég hef gert ítrekaðar tilraunir í þessu efni, og þær hafa borið árangur, því hæstv. ráðh. er hér viðstaddur á næstu grösum. (Hurðin að ráðherraherberginu opnast.)

Ég vil aðeins víta framkomu hæstv. ráðh. Hún er óviðeigandi og mjög einkennileg. Og mér virðist þessi hæstv. ráðh. temja sér meiri hroka í umgengni við þm. heldur en ég hef vanizt hjá öðrum ráðh., enda hefur hann einn ráðherranna látið sér sæma að brjóta skýlaus fyrirmæli þingskapa með því að neita að svara spurningum. Þó hann hefði ekki talið sig geta aflað sér þeirra upplýsinga, sem hann var spurður um, þá var það hans skylda að svara þeim spurningum, sem fyrir hann voru lagðar, samkv. þeim upplýsingum, sem hann hafði. En hann kaus að sýna þinginu þá óvirðingu og hvað hann væri mikill maður, einmitt með því að neita að svara. Þessi framkoma er í alla staði ósæmileg. Og mér finnst, vægast sagt, það vera dómur um það, að hæstv. forseti okkar hv. d. hér sé um of undir valdi þessa hæstv. ráðh., ef hann ekki getur komið til leiðar öðru eins og því, að þessi hæstv. ráðh. sé viðstaddur hér. En ég ætla ekki að fara að deila við hæstv. forseta hér og mun því halda áfram ræðu minni. Ég var að ræða öryggismálin í sambandi við flugið. Það er vitað, að sá maður, sem gegnir starfi flugvallastjóra ríkisins, er í Flugfélagi Íslands, var lengi form. þess félags, um mörg ár. Og það er vitað, að félagið hefur mikil samráð við hann. Enda vil ég benda á, að þegar fyrst var um að ræða að koma skipan á íslenzk flugmál, þá var þetta félag mjög áberandi þáttur í því eða vildi pota sér inn í það að verða mjög fyrirferðarmikill aðili í sambandi við stjórn flugmálanna. Það var lagt einu sinni fram frv. í þessari hv. d. - og það mun hafa verið lagt fyrir af hæstv. núv. viðskmrh., og flugmálaráðh. var meðlimur í stjórninni. Ég man ekki, hvort flugmálin flokkuðust þá undir hann, það kann að hafa verið Vilhjálmur Þór, sem þau mál flokkuðust undir. En þetta frv. var lagt fram á þinginu 1943. Og þá var í 6. gr. þess frv. ákvæði, sem ég vil lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Atvinnu- og samgöngumálaráðuneytið hefur yfirstjórn allra flugmála. Vegamálastjóri skal fyrst um sinn stjórna framkvæmdum í þessum málum í samráði við stjórn Flugfélags Íslands . “ o.s.frv. Þetta frv. var lagt fram hér sem stjfrv. Það var sem sagt skoðun þeirrar ríkisstj., sem þá var og núv. viðskmrh. var ráðh. í, að það ætti að hafa samráð um þetta við Flugfélag Íslands. Enda hefur framkvæmdin verið sú, að menn úr Flugfélagi Íslands voru í flugráði. Og ég vil ekki væna þessa menn um að hafa beitt óviðurkvæmilega þessu valdi, heldur vil ég segja, að það er ekki nema mannlegur veikleiki að sjá í gegnum fingur í sambandi við þær öryggisráðstafanir, sem settar eru gagnvart flugfélagi, en kosta mikið fé. Og það er af þessum og þvílíkum ástæðum, að það er viðurkennt á öllum sviðum, þar sem það opinbera þarf að beita öryggisráðstöfunum til að fyrirbyggja slys, þá er reynt að komast hjá því af þeim, sem fyrirtækjum stjórna, að leggja í mikinn kostnað vegna öryggisins. Ég vil líka benda á, að í n. um þetta mál voru skipaðir þeir Geir Zoëga vegamálastj., sem vitanlega hefur ekki flugþekkingu, Agnar Kofoed-Hansen flugvallastjóri ríkisins og Örn Johnson flugmaður. Og þessi n. var skipuð 1943 af utanþingsstjórn Björns Þórðarsonar, þar sem núv. hæstv. viðskmrh. átti sæti í. Þá kom fram frv., sem lagt var hér fyrir þingið, og þar er sagt í grg. þessa frv. á þá leið, að vitanlega verði það flugmálaráðunautur ríkisins og Flugfélag Íslands, sem leggi á ráðin um sérgreinar flugmálanna. Þarna er því enn haldið fram, að það eigi að vera Flugfélag Íslands, sem eigi að hafa þarna ráð um, hvernig flugmálunum skuli fyrir komið, og þar með öryggismálunum í sambandi við flugmálin. Þegar þetta kom fyrir þingið, þótti hv. þm. þáverandi ekki við þetta hlítandi, og var þessu því breytt. Þingið taldi ekki rétt, að stjórn flugmálanna væri á nokkurn hátt undir áhrifum stjórnar einstakra flugfélaga. Og ég er viss um, að rökin voru þau, að ekki var talið, að öryggið í flugmálunum væri nægilega tryggt með því, ef þeir menn væru til kvaddir til að sjá um það öryggi, sem hefðu hagsmuni af því fyrir sitt félag að sjá í gegnum fingur við eftirlitið með örygginu á einhvern hátt með því að vera ekki of strangir, heldur kynnu að freistast til þess að vera slappari í kröfum um það heldur en góðu hófi gegndi um öryggiseftirlitið. Þessi nefnd var líka mjög afturhaldssöm og þröngsýn í sambandi við möguleika þess að byggja flugvelli. Sú n. setti Vestmannaeyjar í 4. flokk í sambandi við byggingu flugvalla, af því að hún komst að þeirri niðurstöðu, að flugskilyrði þar væru mjög örðug. Sem sagt, þeir töldu ekki mögulegt að útbúa þarna flugvöll, sem nú hefur þó verið gert og með góðum árangri, sem hefur orðið til þess, að stöðugum flugsamgöngum hefur verið haldið uppi við þetta íslenzka eyríki, til hagræðis fyrir alla, sem við Vestmannaeyjar þurfa að skipta. En þessi n., sem ég gat um, komst að þeirri niðurstöðu, að þetta væri ekki heppilegt, - og vafalaust af því, að flugfélagið taldi sig ekki hafa handhægar flugvélar til þess að annast flug til Eyja. Þannig hafa sérhagsmunir eins félags haft áhrif á skoðanir þessara manna. Þetta er ekki nema mannlegur breyzkleiki. Og ég vil ekki draga í efa, að þetta hafi verið gert í góðri meiningu, en reynslan hefur sýnt, að mjög hefði verið óheppilegt að fara að ráðum þessara manna, hefðu þeir verið látnir vera ráðunautar í flugmálum. Nú hefur hins vegar verið horfið inn á þá braut að halda uppi flugi til Vestmannaeyja, sem ég tel mjög heppilegt. Það er ákveðinn klukkustundafjöldi, sem flugvélar mega fljúga á milli þess, sem skoðun fer fram á vélunum. Slík skoðun kostar mikið fé, og kannske er ekki hægt að framkvæma hana hér á landi. Og það er nú ekki nema mannlegt, að þeir menn, sem veita þessu flugfélagi forstöðu, sem hefur þessa sérstöðu um stjórn flugmálanna, hugsi sem svo, að það sé nú hægt kannske að draga það nokkrum flugklukkustundum lengur eða nokkrum vikum lengur, að þessi allsherjarskoðun fari fram á flugvélunum, og beiti þá áhrifum sínum til þess. En ástandið er þannig með flugvélar, að ef bilun verður meðan vél er á lofti, þá er nær útilokað, að það leiði ekki til slyss, en það er sá stóri munur á þessu farartæki og öðrum farartækjum. Bifreiðar má oft keyra á meðan þær ganga og þær gera ekki meira en stöðvast, og leiðir slíkt sjaldnast til slyss, en komi slíkt fyrir flugvél, er nærri víst, að það leiðir til slyss. Það er því mjög óheppilegt að láta flugfélögin hafa áhrif á sviði flugmálanna, og ég býst ekki við, að dæmi séu til um það meðal nágrannaþjóða okkar, að flugfélögin hafi menn í stjórn þeirra stofnana, sem sjá um öryggismál í sambandi við flugið, hvað þá að einu flugfélagi sé gert hærra undir höfði í þessum efnum en öðru, og er slíkt algerlega ósæmilegt af hæstv. ríkisstj. En Flugfélag Íslands er hér tekið fram yfir hin félögin, og það kemur fram hjá Loftleiðum, að það félag er á móti þessu fyrirkomulagi og telur sínum kosti þröngvað með því að gefa keppinaut sínum þetta vald. Ég hef nú rakið rök á móti þessum tiltektum hæstv. ráðh. og ríkisstj., svo að nú stendur ekki steinn yfir steini í röksemdum þeirra, og hæstv. ráðh. staðfestir það með því að víkja af fundi, því að hann er kominn í alger rökþrot, eins og síðasta ræða hans sannaði bezt. Ég vil undirstrika það, að það er vottur um pólitíska spillingu hjá hæstv. ríkisstj. og hæstv. flugmrh. að beita sér sérstaklega fyrir því, að ríkið reki þá embættismenn úr þjónustu sinni, sem ríkisstj. eða ráðh. hafa ekki velþóknun á, þó að engin frambærileg rök séu fyrir slíkri ráðstöfun. Það er sjálfsagt að víkja þeim úr embættum, sem ekki eru starfi sínu vaxnir, en slíkt á að rökstyðja með réttum rökum, en að læðast svona aftan að mönnum með augljósu falsi, eins og hér er gert, það er andstyggilegt og hlutur, sem ísl. alþýða fordæmir og ísl. valdamenn hafa forðazt, en þessi hæstv. ráðh. tekur upp af hroka og drambi og telur sig mann að meiri, einkum ef hann kemur því fram á Alþ., en ég vil minna hann á, að dramb er falli næst, og sá hroki, sem hann hefur sýnt deildinni og þinginu, veit ekki á gott um framtíð hans sem leiðandi stjórnmálamanns, og margir, sem með misjöfnu áliti á honum hafa ýtt honum þetta áfram, munu varla verða honum svo fylgispakir til langframa.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvort hæstv. flugmrh. er hér nálægur, en það væri gott, ef hann væri látinn vita, því að ég vildi gjarnan, að hann væri hér inni. Annars vildi ég út af framkomu hæstv. ráðh. segja, að nærri visst samstarf ríkir á milli stjórnarandstöðunnar og hæstv. ríkisstj. á Alþ., sem gengið er út frá, að báðir aðilar virði. Það hefur verið svo, að þó að stjórnarandstaðan hafi haft ástæðu til að gera ríkisstj. erfitt fyrir með að fá mál í gegnum þingið, þá hefur hún ekki gert það og það er visst „loyaltet“, sem því ræður. En slíkt getur ekki verið bara á aðra hliðina, og ein ríkisstjórn verður að venja sig á að taka tillit til slíks, þegar á hana er deilt og upplýsinga krafizt, og vegna þess, að forseti þarf á tilhliðrun að halda, þegar hann þarf að koma málum fljótt fram, þá er rétt fyrir hann að skapa ríkisstj. aðhald, þegar hún vill fá mál fram, og hún verður að sýna fulla kurteisi. Við tókum eftir því áðan í umr. um III. kafla l. um dýrtíðarráðstafanir, að þessar álögur voru gagnrýndar af hálfu stjórnarandstöðunnar, en mjög stutt, en hæstv. fjmrh. baðst afsökunar á, að þetta skyldi koma fram, og eins að hann þyrfti að fara úr d. á fund í Ed., og er slíkt til fyrimyndar um þetta samstarf, en nú, þegar hæstv. flugmrh. er hér með frv. við 2. umr., sem var mjög lítið rætt við 1. umr., þá er það það minnsta, sem hann getur gert, að vera viðstaddur. Ég er hér að svara ræðu hæstv. ráðh. og vildi mælast til, að athugað væri, hvort hann muni koma.

Vald forseta nær ekki til að neyða hæstv. ráðh. til að vera viðstaddir umr. Og ég vil mælast til þess, að hv. þm. haldi áfram ræðu sinni.

Jú, forseti getur algerlega ráðið slíku, þegar hann er beðinn að flýta máli, og ráðh, eru ekki yfir- heldur undirmenn forseta, svo að ráðh. hefur enga afsökun gegn forseta, þó að hann ljúki máli, þegar ráðh. er ekki viðstaddur. Ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. fór svo í kringum sjálfan sig áðan, að ég má til með að benda honum á það. Ég held því, að það væri bezt að senda eftir hæstv. ráðh., því að það er svo mikill tvíverknaður að tala fyrst við tóman stólinn og síðan við hæstv. ráðh.

Ég vildi segja hv. þm. það, að ég hygg, að hæstv. ráðh. muni ekki taka aftur til máls og hann hefur þegar skipzt orðum við hv. 2. þm. Reykv., svo að ég held, að það hafi ekki svo mikla þýðingu að sækja hann nú.

Það skiptir miklu máli, að hæstv. ráðh. viti, hvaða gagnrýni kemur fram á verkum hans. Það er viðkunnanlegra, að ráðh., sem ætlar að píska mál sem þetta í gegnum þingið og afsaka sig síðan með þingviljanum, sé viðstaddur. Það er gott, að hv. þm. viti, að ef einhver hlutdrægni er hér framin, þá segir þessi hæstv. ráðh., að ábyrgðin af því hvíli á Alþ., en það er hans ábyrgð, og ef hv. þm. stjórnarflokkanna gera það af tryggð við ráðh. að fylgja frv., þá er málið á hans ábyrgð, án þess að það dragi úr því, að þeir, sem samþ. það, taka einnig nokkra ábyrgð á sig. Ég vildi spyrja, hvort ekki hefðu komið hér fram brtt.

Ekki formlegar.

Ég hefði gjarnan viljað ræða brtt., sem hér koma fram. Viðvíkjandi því, sem hæstv. ráðh. sagði, þá talaði hann um, að engin breyting væri í þessum l. á aðstöðu embættismanna, þá er það markleysa ein, því að hann fór eins og köttur í kringum heitan grautarpott um það, sem var að gerast, og þorði ekki að koma að því, sem er meginatriði málsins, og hefur ekki fengizt til að ræða það. Viðvíkjandi svörum hans, þá sagði hann, að engin breyting hefði orðið á afstöðu flugfélagsins og afstöðu þess til flugráðs, en þar er því til að svara, að með þessum l. er verið að kippa burt þeim eina embættismanni, sem er óhlutdrægur gagnvart félögunum. Hann sagði orðrétt, að ekki hefði verið kvartað undan því, að stjórn flugfélagsins misnotaði afstöðu sína, en fyrir hæstv. ráðh. liggur fylgiskjal nr. 3. en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í lögunum frá 1947 er t.d. ákveðið, að nýbyggingar flugvalla skuli heyra undir flugmálastjóra, en viðhald þeirra og rekstur heyra undir flugvallastjóra. Þessu hefur í ýmsum tilfellum verið snúið við, þar sem flugvallastjóri hefur ákvarðað um og látið gera flugvelli, væntanlega með samþykki flugráðs; þar sem kostnaðurinn hefur stundum orðið tífaldur við það, sem þessir aðilar hafa áætlað í byrjun, enda hefur enginn þessara manna verkfræðiþekkingu, en flugmálastjóri, sem er verkfræðingur, ekki fengið að hafa þar æskileg áhrif á eða gefa þar ráð um, enda þótt slík verk heyri undir hann samkvæmt lögum. Að ýmsu þessu athuguðu teljum vér, að nær lægi að gera ráðstafanir til að lögin frá 1947 verði framkvæmd að öllu leyti, til þess að full reynsla fengist, heldur en að setja ný lög, sem ekki virðast hafa neitt nýmæli til bóta, nema síður sé. í þessu sambandi viljum vér taka fram, að vér álítum, að núverandi flugmálastjóri hafi rækt starf sitt vel, eftir því sem aðstaða hans hefur leyft, og hefur okkur virzt hann algerlega óhlutdrægur og réttsýnn gagnvart flugfélögunum. Eins og flugráð er nú skipað, getur félag vort ekki treyst því sem óhlutdrægum aðila, og teljum því ekki ráðlegt að færa meira af þessum málefnum undir það. Þegar núverandi flugráð var skipað, var þannig háttað vali manna í ráðið, að 3 aðalmenn þess af 5 voru 2 stjórnarmeðlimir Flugfélags Íslands og framkvæmdarstjóri þess; síðar gekk þó núverandi flugvallastjóri úr stjórn Flugfélagsins, en sem varamaður flugvallastjóra í flugráði var þá tekinn 1. flugstjóri Flugfélags Íslands. Hins vegar var félagi voru aðeins gefinn kostur á 1 varamanni af öllum aðalmönnum og varamönnum flugráðs. Teljum vér, að ýmis störf og ákvarðanir flugráðs beri þess glöggt merki, að sömu menn eru ráðandi á báðum þessum stöðum, Flugfélagi Íslands og flugráði. Það er því ákveðin skoðun vor, að nauðsyn beri til, að flugráð verði skipað á annan hátt, þar sem jafnt tillit sé tekið til beggja flugfélaganna og að framkvæmdir þess verði að öllu leyti óhlutdrægar. Virðingarfyllst, Loftleiðir h.f. Kr. Jóh. Kristjánsson, form.“ Hæstv. ráðh. var að sleppa orðinu, að enginn hefði kvartað, en ég var að lesa það, sem stendur hér á bls. 3 á þskj. 316, en það er yfirlýsing frá flokksbróður og samframbjóðanda hæstv. ráðh. Og svo segir hæstv. ráðh., að ekki hafi verið kvartað, og þegar hann er búinn að segja, að ekki hafi verið kvartað, þá segir hann, að ummæli þeirra hafi ekki við rök að styðjast. Jú, það hafa sem sé komið kvartanir, og þar með viðurkennir hann, að það sé rangt, sem hann var að enda við að segja, en þessar kvartanir hafa bara ekki við rök að styðjast; flokksbróðir hans í stjórn Loftleiða er því að dómi hæstv. ráðh. að fara með rakaleysu, en af hverju reynir hann ekki að hrekja það, heldur fullyrðir bara, að það hafi ekki við rök að styðjast, heldur hleypur bara frá því? En hann er ekki fyrr búinn að sleppa þessu en hann kemur með þriðju ummælin og segir að hvorugt félagið ætti að hafa slíka aðstöðu.

Ég sagði aðild.

Ég hafði nú samt skrifað hitt hjá mér. Hann segir, að hvorugt félagið ætti að hafa slíka aðild. En hvers vegna segir hann það? Er það ekki vegna þess, að honum finnst, að Loftleiðir hafi verið órétti beittar? Hæstv. ráðh. segir því: 1. Enginn hefur kvartað. 2. Kvartanirnar hafa ekki við rök að styðjast. 3. Kvartanir þessar hafa við þau rök að styðjast, að hvorugt félagið ætti að hafa aðild að flugráði. - Ég veit ekki, hvað verður eftir af frv. rakalega séð, þegar hæstv. ráðh. er búinn að halda tvær til þrjár slíkar ræður, og er sannarlega ekki að furða, þó að hann vilji koma sér hjá frekari umr. um málið, enda finnur hann, að hver setning í ræðu hans byltir þeirri næstu. En hvað gerir svo hæstv. ráðh., þegar hann segir, að hvorugur aðilinn eigi að hafa aðild að flugráði? Hann ber fram frv. hér í þinginu, sem hefur það í för með sér, að fyrrv. form. og brautryðjandi Flugfélagsins á að vera í einu flugvallastjóri og flugmálastjóri ríkisins. Maður. sem Flugfélagið treystir algerlega og hefur haft aðild fyrir félagið, hann á að vera alvaldur í flugmálum Íslendinga. Þetta er afleiðingin af þeirri niðurstöðu, að hvorugt félagið skuli hafa aðild að flugráði. Ég er hræddur um, að það sé vissara fyrir hæstv. ráðh. að ræða málið ekki mikið, ef hann heldur margar slíkar ræður, og er auðséð, hvert hann mundi stefna með því, hann mundi rífa frv. algerlega niður. Ég neita því ekki, að margar röksemdir mæla með því, að rétt sé að skipta niður leiðum milli aðilanna, sbr. 3. gr., en það er ef til vill ekki nægilegt að sjá, hvað er skynsamlegt. Það er nauðsynlegt að gæta sanngirni gagnvart þegnunum, og svo lengi sem um einstaklingsrekstur er að ræða, þá er óheppilegt, að beim aðilum, sem hagsmuna hafa að gæta, séu gefin of mikil áhrif. Ef skipta ætti flugrútum, þá mundi vera leitað til flugráðsins, sem er nokkuð það sama og Flugfélag Íslands. Nú vil ég biðja hæstv. ráðh. að stinga hendinni í eigin barm. Við skulum segja, að skipuleggja ætti öl- og gosdrykkjaframleiðsluna í landinu og setja ætti öl- og gosdrykkjaráð, sem ákveða skyldi, hvaða verksmiðjur framleiddu hvað. Hér eru nú gamlar verksmiðjur, sem hafa kannske naumt af því, sem þær eru vanar að framleiða, eins og t.d. maltöli, sem er hollt handa börnum og sjúklingum. Hins vegar eru svo verksmiðjur eins og Vífilfell, sem hæstv. ráðh. kannast ef til vill við, sem vantar ekkert, sem hún þarf til sinnar framleiðslu. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh., ef öl- og gosdrykkjaráðið væri nú skipað að meiri hluta mönnum úr stjórn h/f Vífilfells og hæstv. ráðh. ætti að taka ákvarðanir um það, hvaða gosdrykkjategundir mætti framleiða svo og svo mikið af, - hvort mundi honum finnast viðfelldið, að hann með hliðsjón af því, sem öl- og gosdrykkjaráð legði til, tæki ákvarðanir um það, hvernig þeirri framleiðslu yrði háttað? Það væri gaman að heyra skoðun hæstv. ráðh. á þessum málum, hvort honum fyndist viðfelldið að taka slíkt vald í sínar hendur. Það er sitt hvað, þó ráðh. hafi áhrif á það, hve þessar stofnanir fá mikinn sykur, hve þær hrifsa mikinn sykur frá húsmæðrunum. En hvað mundi gerast, ef hæstv. ráðh. fengi það vald, sem hann fer hér fram á? Hvert ætti hann að leita umsagnar viðvíkjandi þessum málum? Jú, auðvitað til flugráðs og flugvallastjóra, sem er nokkurn veginn það sama og leita til Flugfélags Íslands h/f, eftir að aðilar í þessum málum, sem ekki mun vera hægt að saka um pólitíska afstöðu til málsins, hafa lýst því yfir, að þeir geti ekki treyst flugráði sem óhlutdrægum aðila. En þetta er það, sem hæstv. ráðh. fer fram á, og svo þegar hann er spurður, hvort honum finnist þetta ekki hlutdrægni, svarar hann: Það er ómögulegt að segja, að ég sé hlutdrægur þarna. Ef það er einhver, þá eru það þingmennirnir. Nú veit hæstv. ráðh., að þegar komið er fram með mál eins og þetta og þar sem líka annar ráðh. er því hlynntur, þá er bara sagt í þingflokkunum sem svo, að þetta mál verði að ganga fram, þó að þingmenn séu óánægðir. Sú óánægja er bæld niður. Og ég man ekki betur en það kæmi í ljós hjá hæstv. forseta, sem var frsm. meiri hl. samgmn. í þessu máli, að hann væri ekki fastur í trúnni á það, að það væri hægt að vera öruggur um óhlutdrægni. Ég man ekki betur en hæstv. forseti léti orð falla í þá átt, að það þyrfti að taka tillit til beggja flugfélaganna. Það er enginn vafi á því, að það hafa fæðzt efasemdir hjá hv. þm. í sambandi við þetta mál. Og það er eftirtektarvert, að sá flokkur, sem átti flugmálaráðherra 1947 og lagði þá mikla áherzlu á, að lögin um þetta efni næðu þá fram að ganga, sá flokkur, Framsfl., lætur nú ekkert frá sér heyra. Það er eins og honum sé ljóst, að nú er verið að gera að skrípaleik allt það, sem hann gerði í þessum málum þá. Ég tók eftir því það augnablik, sem hæstv. ráðh. kom hér inn í deildina áðan, að honum leizt ekki á blikuna, er farið var að leiðrétta það, sem hann sagði, og er hann sá mótsagnirnar í ræðu sinni, svo að hann hvarf skjótt á brott. Ég held, að þegar ráðh. kemur þannig fram í sambandi við mál, sem hann flytur, þá beri Alþingi að fella það.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi gera athugasemdir við ummæli nefndarform. út af brtt. n. Það hlyti að vera heppilegra að taka þær greinar upp úr 3. kafla, sem eiga að gilda áfram. Þetta er orðið svo ruglingslegt svona. Þannig verður það miklu aðgengilegra, með því að lögin eru nógu flókin, og þá sérstaklega tollaálögurnar. Hvað viðvíkur brtt. á þskj. 369 - annar liður um ákvæði viðvíkjandi innheimtu söluskatts - vil ég segja það, að skiljanlegt er, að ríkið gangi strangt eftir sínu, - en verður þetta ekki fullmikið? Við megum ekki líta eingöngu á þetta frá sjónarmiði ríkisins, sem á hér hagsmuna að gæta, en þegnarnir eru hér svo að segja réttlausir. Þeir, sem innheimta skattinn, eiga að standa skil á honum. Þarna er gengið svo langt, að ef einn maður hefur ekki greitt skatt sinn á tilsettum tíma, má setja atvinnurekstur hans undir innsigli. Það getur verið, að menn hafi þetta fé ekki handbært í bili, sérstaklega er þess er gætt, að margir þessara manna reka verkstæði sín með tapi, og svo ákveður ríkið álagninguna á vöruna, sem þeir selja. Þeir hafa enga möguleika á að afla sér annars hráefnis. Ef maður hefur verkstæði, hindrar ríkið, að hann fái hráefni til að halda rekstri sínum áfram. Ef skatturinn er ekki greiddur á tilteknum tíma, er hægt að loka öllum atvinnurekstri. Ég held, að þetta sé of strangt, og er ekki fylgjandi því. Tíminn er ekki eins áríðandi og það, að skatturinn verði greiddur. Viðkomandi maður getur átt í deilu við ríkisvaldið um það, hvort hann eigi að greiða slíkan skatt, og úrskurður enn ekki fenginn. Þá má með lögum, ef skatturinn hefur ekki verið greiddur, loka atvinnurekstri þess manns. Það hefði einhvern tíma verið sagt, að ríkinu væri gefið alvald, ef þessi till. væri komin frá öðrum. Eins og ég tók fram um breytingar á lögtökum, væri ekkert við þetta að athuga, ef breytingin væri þannig gagnvart þegnunum, að nóg væri flutt inn af þeim vörum, sem ríkið áliti, að þjóðin hefði efni á að flytja inn. Ríkið hefur tekið allan inn- og útflutning í sínar hendur, svíkur þegnana og leiðir yfir þá atvinnuleysi og hækkar alla skatta. Svo kemur sá, sem innheimtir skattinn, og segir: Ég loka, ef ekki er búið að greiða skattinn innan mánaðar. - Þetta er ofríki, sem ríkið hefur ekki rétt til. Ef þegnarnir væru frjálsir með inn- og útflutning, væri ekkert við þetta að athuga. Ég er á móti þessum kafla, 4. málsgr. síðasti liður, og kem með brtt. um að fella hann burt. Mér skilst, og ég spyr frsm. meiri hl. fjhn., hvort með þessari brtt. sé ekkert haggað við 31. gr., þótt ekkert sé tekið fram um 1. lið hennar. Nú var brtt. við 2. umr. um að fella hana niður, en hún var felld. Ég vildi leita upplýsinga, hvort mér hafi skjátlazt, að form. n. væri tilbúinn að gera undanþágu með atvinnubilstjóra. Ég bjóst við, að borin yrði fram brtt. um það, og vil reyna að bera fram brtt. núna um það, að þeir, sem eiga bíla, séu undanþegnir c-lið till. um innflutningsgjöld af fólksbifreiðum, sem nemur 39% af leyfisfjárhæð. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh., hvort hann gangi út frá miklum tekjum af þessum innflutningi. Ég hef skilið það þannig, að búið væri að banna innflutning á bifreiðum, þó sérstaklega fólksbifreiðum. Mig langar til að vita, hvort ríkisstj. hefur í hyggju að flytja inn fólksbifreiðar og geyma þetta 39% gjald. Þá vildi ég einnig fá upplýst, hvort það sé meiningin að flytja inn fólksbifreiðar og fá þá þetta gjald. Þá ætla ég að víkja að því, sem er aðalatriðið, en það er brtt. hæstv. fjmrh. á þskj. 370 um hækkun söluskattsins úr 6% í 7%, og þær tekjur eiga að nema 5 millj. kr. eftir hans útreikningi. Ég hef farið nokkrum orðum um þá stefnu, sem kemur fram í þessu, í því, sem ég sagði um síðasta mál, sem við vorum að ræða, viðvíkjandi verðlagsdómi. Svo fráleitt sem það var, þá er þetta enn fráleitara. Það eru engar spurnir um það, og ég sé, að það er allt við það sama. Það er ekki aðeins ranglætið í álagningu söluskattsins, sem á að haldast, þ.e. hvernig hann er lagður á nauðsynjar almennings, heldur á vitleysan líka að haldast. Ríkið á að borga af þeim fyrirtækjum, sem það er að koma upp, söluskatt til sjálfs sín. Þessi fyrirtæki þurfa svo að eltast við lánsstofnanir til að útvega peninga til að borga söluskattinn, síðan þurfa þær að fara til ríkisstj. til þess að vita, hvort hún getur ekki haft áhrif á Landsbankann, svo að hann láni ríkinu peninga til að borga sjálfu sér þennan skatt! Dæmið, sem ég nefndi, var um Sogsvirkjunina, sem varð að greiða 5 millj. kr. söluskatt, og borga hann til ríkisins, og ekki við það komandi að fá það fé hjá ríkinu, þó að ríkið eigi helming fyrirtækisins. Nei, þetta er orðin slík hringavitleysa, að ég er hissa á, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa þessa undarlegu innheimtuaðferð, fyrir utan það, að það þýðir, að allt, sem ríkið ræðst í, verður mun dýrara. Það er beinlínis verið að gera okkur á öllum sviðum ósamkeppnisfæra í stað þess að hæstv. ríkisstj. heldur fram, að hún sé að koma því til leiðar, að við verðum samkeppnisfærir. Ég sagði mitt álit á söluskattinum þegar þetta var til umræðu alveg nýlega, og ætla ég ekki að fara að endurtaka það. Ég er sem sé á móti þessari brtt. og mun nú semja þessar 2 litlu brtt., sem ég tilkynnti, og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þeim.



Herra forseti. Ég flyt brtt. um að færa söluskattinn úr 6% upp í 7% og vísa til fyrri umræðna minna um brtt., sem ég átti við þetta mál og fjallar um framlengingu á viðauka.