Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í þessu frv. felst það, að nýjum hópum námsmanna á Íslandi er veitt aðild að Lánasjóði íslenzkra námsmanna. Er hér um að ræða nemendur í kennaradeild stúdenta, menntadeild og framhaldsdeild Kennaraskóla Íslands og nemendur í 1. hluta Tækniskóla Íslands. Um þessa nemendur gildir, að þeir eru stúdentar eða hafa að baki sér jafnlangt nám og stunda nám, sem er hliðstætt námi á 1. ári við Háskóla Íslands eða erlenda háskóla og erlenda tækniskóla. Gildandi lög gera ráð fyrir því, að heimilt sé að veita námslán og styrki stúdentum við Háskóla Íslands og námsmönnum við erlenda háskóla og tækniskóla. Að því er nám á Íslandi snertir, er því aðild að Lánasjóði íslenzkra námsmanna bundin við stúdenta við Háskóla Íslands. Kennaraskóli Íslands og Tækniskóli Íslands eru hins vegar nýir skólar, og við þá báða er nú stundað nám, sem er hliðstætt 1. árs námi í háskólum eða tækniskólum erlendis. Þeir stúdentar, sem stunda nám í kennaradeild stúdenta eða framhaldsdeild Kennaraskólans, gætu að sjálfsögðu eins verið við nám á 1. ári í Háskólanum og mundu þá eiga aðild að Lánasjóðnum. Þeir, sem stunda nám í menntadeild Kennaraskólans, hafa að baki sér nám, sem er jafnlangt menntaskólanámi, þ.e.a.s. fjögurra ára nám eftir landspróf eða hliðstætt gagnfræðapróf. Þeir, sem stunda nám í 1. hluta Tækniskóla Íslands, hefðu getað fengið inngöngu sem námsmenn á 1. ári í tækniskóla erlendis og hefðu þá getað orðið aðilar að Lánasjóðnum, enda eru ýmsir stúdentar í þessum hópi. ÖII rök virðast því mæla með því, að þessir námsmenn á Íslandi fái aðild að Lánasjóðnum, enda hefur stjórn Lánasjóðsins einróma mælt með því, að svo yrði. Var gert ráð fyrir þessum breytingum á lánakerfinu, þegar fjárlagafrv. var samið, þannig að fjölgun aðila að Lánasjóðnum skerðir ekki hlut þeirra, sem fyrir eru. Síðan ákvörðun var tekin um gengislækkun íslenzku krónunnar hafa námsmenn og aðstandendur þeirra, sérstaklega námsmenn erlendis og þeirra aðstandendur, mjög um það spurt, hvaða ráðstafanir ríkisstj. hyggist gera í lána- og styrkjamálum námsmannanna. Ríkisstj. hefur þegar tekið ákvarðanir sínar í þessum efnum, og viðræður hafa farið fram við bankana um þátt þeirra í lausn málsins. Munu verða fluttar till. um breytingar á fjárlagafrv. í samræmi við þetta. Skal ég nú skýra frá niðurstöðum í þessu máli. Fyrir gengisbreytinguna var gert ráð fyrir því, að lán, styrkir og útgjöld Lánasjóðs íslenzkra námsmanna yrðu sem hér segir: Lán áttu að nema 34 millj. 182 þús. kr., þar af 20 millj. 499 þús. kr. til námsmanna erlendis, en 13 millj. 683 þús. kr. til námsmanna hér heima. Til hinna svo nefndu stóru styrkja áttu að ganga 1 millj. 776 þús. kr., þar af 1 millj. 66 þús. til námsmanna erlendis, en 710 þús. kr. til námsmanna hér heima. Til ferðastyrkja áttu að ganga 4 millj. 475 þús. kr. og til kandidatastyrkja 1 millj. Rekstrarkostnaður sjóðsins og afborganir lána áttu að nema 1 millj. 60 þús. kr. Ákveðið hefur verið að hækka allar þær fjárhæðir, sem ganga til íslenzkra námsmanna erlendis, um 54,4%, eða sem svarar hækkun erlenda gjaldeyrisins, þannig að lán og styrkir til íslenzkra námsmanna erlendis verða á næsta ári jafnhá í erlendum gjaldeyri og þau voru fyrir gengislækkunina. Lán og styrkir til íslenzkra námsmanna hér heima munu á næsta ári hækka um 18% frá því, sem ráð var fyrir gert. Lánin hækka því alls í 47 millj. 796 þús. kr., þar af til námsmanna erlendis í 31 millj. 650 þús., en til námsmanna hér heima í 16 millj. 146 þús. Stóru styrkirnir hækka í 2 millj. 484 þús., þar af til námsmanna erlendis í 1 millj. 646 þús. og til náms manna hér heima í 838 þús. Ferðastyrkirnir hækka í 6 millj. 909 þús. kr. og kandidatastyrkirnir í 1 millj. 544 þús. kr. Útgjöld til rekstrarkostnaðar og afborgana lána haldast óbreytt. Eins og kunnugt er, hefur stjórn Lánasjóðs íslenzkra námsmanna fylgt vissum reglum við úthlutun námslána, og hefur upphæð námslánanna verið misjafnlega hár hundraðshluti af námskostnaði eða réttara sagt þeim hluta námskostnaðarins, sem eigin tekjur námsmannanna hafa ekki nægt til að greiða. Hafa lánin verið lægstur hundraðshluti á fyrsta ári, en síðan farið stighækkandi. Hafa lánin numið frá 30–80% af áætlaðri fjárþörf nemenda erlendis, en 25–80% af fjárþörf stúdenta við Háskóla Íslands. Þar eð gengislækkunin bitnar að sjálfsögðu þyngst á þeim, sem lægstan hundraðshluta fá að láni, þ.e.a.s. námsmönnum á 1. og 2. ári, hefur ríkisstj. ákveðið að leggja til, að Lánasjóðurinn fái nokkra viðbótarfjárveitingu, auk þeirra hækkana sem ég hef þegar getið um, að upphæð 1 millj. 659 þús. kr., til þess að gera Lánasjóðnum kleifi að létta sérstaklega undir með þessum námsmönnum eða öðrum, sem hún telur brýnasta þörf á að hjálpa. Samkv. þeim till., sem ríkisstj. mun leggja fram í sambandi við afgreiðslu fjárlagafrv., mun því ráðstöfunarfé Lánasjóðsins á næsta ári verða alls 61 millj. 552 þús. kr. Lánasjóðurinn fær fé sitt úr þrem áttum. Meginhlutinn er beint framlag ríkisins á fjárl. Þá hafa bankarnir sýnt starfsemi Lánasjóðsins sérstaka velvild með því að lána honum fé og að síðustu hefur sjóðurinn sem þegar er orðin öflug stofnun, nokkrar eigin tekjur. Áður en gengisbreytingin var ákveðin, var gert ráð fyrir því, að ríkisframlagið næmi 31 millj. 745 þús. kr., bankalán 9 millj., en tekjur af eigin fé 4.2 millj. Nú er gert ráð fyrir því, að ríkisframlagið hækki í 44 millj. 752 þús. og bankalánin hækki í 12 millj. 600 þús. Hækkunin nemur því samtals 16 millj. 607 þús. kr. Þessar ráðstafanir hafa verið gerðar í samráði við stjórn Lánasjóðsins, en í henni eiga sæti fulltrúar stúdenta við Háskóla Íslands og erlendra stúdenta, Háskólans og fjmrn., auk formanns skipaðs af menntmrn. Ég vona, að um þessar ráðstafanir megi segja, að þær beri vott um, að íslenzk stjórnarvöld hafi fullan skilning á gildi æðra náms, bæði hér heima og erlendis, fyrir íslenzkt þjóðfélag. Ég vona líka, að hið háa Alþ. líti á það aukna verksvið Lánasjóðsins, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, sem endurbót, þannig að frv. fái skjóta afgreiðslu á hinu háa Alþ. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að að lokinni þessari l. umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. gerði hér grein fyrir þeim breytingum, sem felast í frv. því til l., sem hér liggur fyrir til umr. Breytingin, sem í því felst, er ekki mjög stórvægileg, enda þótt hún sé tvímælalaust til bóta. Við Alþýðubandalagsmenn höfum lengi bent á nauðsyn þess, að námslánakerfið verði útvíkkað. Þegar lög um námslán og námsstyrki voru afgreidd frá Alþ. fyrir tveimur árum tæpum, lögðum við á það sérstaka áherzlu, að þetta kerfi næði ekki nema til hluta af nemendum í framhaldsnámi. Við vildum, að þetta kerfi næði einnig til 1. hluta Tækniskólans, til kennaraskólanema og menntaskólanema og jafnvel víðar, svo að við töldum fyrir tveimur árum mikla nauðsyn á því að veita nemendum í t.d. menntaskólum námsstyrki, og það má tvímælalaust segja, að nauðsynin sé enn brýnni nú, eftir að atvinnuástand hefur stórversnað og fjöldamargir menntaskólanemar hafa litla atvinnu eða enga á sumrin. Það er sem sagt komið aftur það ástand, sem einu sinni var, að börn lágtekjumanna hafa talsvert minni möguleika að ganga menntaveginn en börn efnaðra foreldra, a.m.k. ef börnin eru fleiri en eitt, sem vilja ganga menntaveginn. Jafnrétti til menntunar er tvímælalaust lágmarkskrafa í siðuðu þjóðfélagi. Þetta var ekki svo áberandi vandamál fyrir nokkrum árum, er unglingar gátu fengíð mikla atvinnu 4 mánuði ársins, en nú, þegar atvinnuleysið hefur haldið innreið sína, verður að reisa þá kröfu af fullum þunga, að nemendur í menntaskólum, kennaraskólum og öðrum framhaldsskólum fái námsstyrki, ef þeir þurfa þess með eða a.m.k. foreldrar þeirra eigi kost á vaxtalausum lánum. Ég vil sem sagt ítreka það, að þó að það sé góðra gjalda vert, að hér sé námslánakerfið útvíkkað, þá þarf betur, ef duga skal. Annars vil ég í tilefni af framkomnu frv. ræða hér alveg sérstaklega um námslán og námskostnað stúdenta erlendis, eins og viðhorfin eru nú, eftir þá stórfelldu gengisfellingu, sem nýlega var framkvæmd, og með sérstöku tilliti til ræðu hæstv. menntmrh. hér áðan. Í leiðara Alþýðublaðsins nú fyrir skömmu gat að líta fáein orð um námsaðstoð við stúdenta, og ég vil leyfa mér að lesa upp þessi fáu orð, með leyfi forseta. En þau voru þannig: „Margir hafa haft áhyggjur af hlutskipti íslenzkra námsmanna, sem eru erlendis, eftir gengislækkunina. Er augljóst, að þeir mundu verða fyrir miklu skakkafalli, ef ekkert væri að gert. Gylfi Þ. Gíslason menntmrh. hefur á undanförnum árum gengizt fyrir stórfelldri aukningu á lána- og styrkjastarfsemi fyrir námsmenn, komið upp nýju kerfi til að gegna því verkefni. Nú hefur hann unnið að því, að námsmenn verði skaðlausir af gengislækkuninni, ef þess er nokkur kostur. Er málið komið vei áleiðis og verður birt um það tilkynning innan skamms.“ Þetta sagði það ágæta blað, Alþýðublaðið, fyrir fáum dögum. Og þessi tilkynning, sem Alþýðublaðið boðaði í leiðara, hefur sem sagt séð dagsins ljós núna, en ég er hins vegar anzi hræddur um, að þessi málalok, sem hæstv. menntmrh. kynnti hér áðan, eigi eftir að vekja talsvert mikil vonbrigði meðal námsmanna og aðstandenda þeirra. Alþýðublaðið lofaði, eins og ég tók hér fram, að námsmenn skyldu vera skaðlausir af gengislækkuninni. En það er svo sannarlega komið í ljós, að það mun víst vera býsna fjarri lagi, að svo verði. Allt það, sem ríkisstj. hyggst gera til hjálpar námsmönnum, virðist samkv. ræðu hæstv. menntmrh. vera það að hækka lánin í hlutfalli við gengisbreytinguna, svo að lánin haldi áfram að vera eins og þau hafa verið, að meðaltali um 30% af meðalfjárþörf stúdenta erlendis, á sama hátt og raunar var gert eftir seinustu gengisfellingu. Ég held, að það hljóti að vera öllum heilvita mönnum ljóst, hve hróplegt öfugmæli það er, að námsmenn séu skaðlausir af gengisfellingu, þótt lán séu hækkuð í hlutfalli við gengisbreytinguna. Lán og styrkir eru, eins og ég tók fram hér áðan, yfirleitt aðeins þriðjungur af námskostnaði, og þótt ríkið hækki lánin, svo að þau haldi áfram að nema 1/3 námskostnaðar, er hitt auðvitað aðalatriðið, að 2/3 hlutar námskostnaðar hækka í hlutfalli við gengisbreytinguna. Það mun nú víst flestum landsmönnum vera ljóst, að gengisfellingin felur í sér gífurlega kjaraskerðingu fyrir almenning á Íslandi. 54% hækkun á erlendum gjaldeyri er talin skerða lífskjör manna hérlendis um 15–20% að áliti hinna vísustu hagspekinga. En áfallið, sem íslenzkir stúdentar erlendis verða fyrir, er hins vegar þrefalt meira, 54% gengisfelling táknar hreinlega 54% hækkun á námskostnaði þeirra, og ef lánin væru ekki hækkuð til jafns við gengisbreytinguna, væru lífskjör stúdenta erlendis skert um meira en nemur gengisbreytingunni. Áfallið, sem þeir yrðu fyrir þá, væri sem sagt um það bil fjórfalt meira en almenningur á Íslandi verður fyrir, en þökk sé hæstv. menntmrh., þá stendur nú til, að þetta áfall verði ekki meira heldur en þrefalt meira en það, sem almenningur á Íslandi verður fyrir. Erlendur gjaldeyrir hefur almennt hækkað í verði síðan um miðjan nóvember í fyrra um 104%. Þó hefur danska krónan, pundið og nokkrar fleiri myntir hækkað aðeins minna eða rétt um 100%. Þrátt fyrir hækkun lána á seinasta ári og þessa fyrirhuguðu hækkun, sem menntmrh. hæstv. hefur boðað, er sem sagt óhætt að segja, að á einu ári hefur aðstaða stúdenta erlendis versnað um meira en 100% á einu ári, þó að með talin sé sú aðstoð, sem hæstv. menntmrh. hyggst veita þeim. Námskostnaður í hinum ýmsu löndum er mjög mismunandi, en meðalnámskostnaður fyrir einu ári mun hafa verið á 9 mánaða námstíma um 90 þús. kr. Við gengisfellinguna í fyrra fór meðalnámskostnaður upp í á að gizka 120 þús. kr., og eftir seinustu gengisfellingu er hann kominn upp fyrir 180 þús. kr., og ég tek það fram, að þetta er meðalnámskostnaður, hann er lægri í sumum löndum og hærri í öðrum. En sem sagt þetta meðaltal námskostnaðar, sem ég hef að vísu ekki nákvæmlega fyrir framan mig, en ég held, að það sé tala, sem ekki sé fjarri lagi - meðalnámskostnaður hefur þannig hækkað um 90 þús. kr. á einu ári. Ef fyrirhuguð hækkun lána er meðtalin, má hins vegar gera ráð fyrir, að meðallán og styrkur sé kominn upp í 60 þús. kr. á ári. Það sem sagt er að gerast núna þessa dagana, að allt lánið og styrkurinn nægir ekki einu sinni til þess að greiða þá hækkun, sem orðið hefur á námskostnaði á einu ári, breytingin, sem orðið"hefur á þessu eina ári, jafngildir því, að öll lán og allir styrkir, sem áður voru veittir, væru afnumdir með einu pennastriki og námskostnaður þar að auki hækkaður um þriðjung, og þetta er það, sem Alþýðublaðið leyfir sér að kalla „að námsmenn muni verða skaðlausir af gengisfellingunni“. Ég held, að annað eins öfugmæli hafi ekki lengi sézt í nokkru íslenzku blaði. Ég er sannfærður um, að verði ekki gerðar frekari ráðstafanir til styrktar stúdentum erlendis en þær, sem hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið að gera, mun stór hluti stúdenta flosna upp frá námi. Það var hugsanlegt í fyrra, að menn réðu við 60 þús. kr. námskostnað, þegar lánin voru frá dregin, en hvernig eiga menn-ég spyr-hvernig eiga menn að halda sér úti við nám, þegar þeim er ætlað að útvega á eigin spýtur að meðaltali um 120 þús. kr. á ári? Mér er það algerlega óskiljanlegt. Um 600 námsmenn munu uppfylla skilyrði til lánveitinga úr Lánasjóðnum og stunda núna nám erlendis. Þetta fólk er erlendis, vegna þess að Háskóli Íslands er enn of einhæfur, býður ekki upp á menntun nema í tiltölulega fáum greinum. Ég tel það hörmulega þróun, ef ríkisstj. ætlar að stuðla að því, að íslenzkir stúdentar leiti í enn ríkara mæli en nú er í þær tiltölulega fáu greinar, sem hægt er að leggja stund á við Háskólann. Íslenzkt þjóðfélag hefur þvert á móti þörf fyrir, að stúdentar hljóti miklu fjölbreyttari menntun en núna er, það verður ekki gert öðruvísi en þeir eigi þess kost að stunda nám við erlenda háskóla. Ef þjóðfélag okkar þykist ekki hafa efni á að “styrkja áfram til náms þá, sem búnir eru að vera erlendis í nokkur ár og verða nú að gefast upp í miðju námi, má sannarlega segja, að það sé nokkuð seint séð. Það hefði áreiðanlega verið betra, að þessir ungu menn hefðu aldrei farið utan og aldrei fengið eina einustu krónu að láni, heldur en að vera nú slegnir niður í einu höggi og neyðast svo til að snúa heim próflausir með nokkurra ára námsskuldir á bakinu. Eða ég spyr: Hafa Íslendingar ekki efni á að láta námsmenn sína sitja í skólum erlendis? Erum við tilneyddir vegna ástandsins í sjávarútvegsmálum og vegna gjaldeyrisvandræða að leggja slíkar drápsklyfjar á stúdenta erlendis, sem nema yfir 100% hækkun námskostnaðar á einu einasta ári? Ég get upplýst, um hve mikla fjármuni hér er að tefla. Námsmenn erlendis eru um 600, og meðalhækkun á námsmann með seinustu gengisfellingu er sennilega ekki fjarri því að vera einhvers staðar í kringum 60 þús. Upphæðin, sem gengisfellingin tekur frá námsmönnum erlendis og færir íslenzkum atvinnurekendum, er því sennilega einhvers staðar yfir 30 milljónir, ég gæti gizkað á, að það væri nálægt 36 milljónum. Þar af hefur nú hæstv. menntmrh. lýst yfir, að hann ætli að bjarga með hækkuðum lánum svona á að gizka 12 milljónum. Mér sýnist því, að það, sem til þarf til þess að stúdentar erlendis losni við áhrif gengisbreytingarinnar og til að koma í veg fyrir að verulegur hluti af íslenzkum námsmönnum flosni upp frá námi, sé ekki mikið meira en svona 24–25 millj., en ég tek það fram að þetta eru að sjálfsögðu ágizkanir, en sennilega ekki mjög fjarri lagi, ágizkanir, sem sýna, að hér er svo sannarlega ekki um stóra fjármuni að tefla. Við Alþýðubandalagsmenn álítum, að þetta fjármagn verði að útvega. Það er unnt að gera það með ýmsum leiðum, en kannske væri einfaldast, að ákveðið væri sérstakt námsmanna-gengi, sem væri talsvert hagstæðara en núverandi gengi. Það væri sem sagt tekinn upp sérstakur námsmannagjaldeyrir til þeirra, sem uppfylltu viss skilyrði, og þeir fengju sem sagt gjaldeyrinn á eitthvað lægra verði heldur en almennt væri. En hvaða leið, sem valin væri til stuðnings námsmönnum, þá held ég; að hitt sé ljóst, að stuðningurinn fyrir íslenzka námsmenn verður að vera margfalt meiri en það eitt, að námslán séu hækkuð í réttu hlutfalli við gengisbreytinguna. Sú ráðstöfun er ekki nema sjálfsagður hlutur, sem í raun og veru þarf varla að ræða um. Mér datt ekki annað í hug en að þær ráðstafanir, sem gera ætti, væru eitthvað veglegri en bara þessi sjálfsagði hlutur, að lánin væru hækkuð til jafns við gengisbreytinguna eða í hlutfalli við hana. Nei, ég spyr enn: Hafa Íslendingar ekki efni á að láta námsmenn sína sitja í erlendum skólum? Þessar gífurlegu byrðar, sem lagðar eru á íslenzka námsmenn, eru á þá lagðar vegna þess að ríkisstj. gat ekki hugsað sér neitt annað úrræði til bjargar íslenzku efnahagslífi en að fella gengi íslenzku krónunnar. Hæstv. menntmrh. fjallar einnig um viðskiptamál. Hann gat ekki hugsað sér að skerða óskabarn sitt, viðskiptafrelsið margrómaða, á nokkurn hátt eða setja hömlur á eyðslu erlends gjaldeyris aðrar en þær að hækka gjaldeyrinn svo í verði, að menn treystu sér ekki til að kaupa hann. Fyrstu fórnardýr þessarar stefnu eru auðvitað námsmenn okkar erlendis. Þeir verða að gefast upp, og þjóðin sparar dýrmætan gjaldeyri. Síðan geta Íslendingar haldið áfram að flytja inn í landið fisk í dósum fyrir nokkrar milljónir á ári í erlendum gjaldeyri, eins og við höfum gert á undanförnum árum. Formaður stjórnar Lánasjóðs íslenzkra námsmanna hefur til skamms tíma, ef ég man rétt, verið dr. Jóhannes Nordal, bankastjóri Seðlabankans. Þótt Jóhannes Nordal hafi ekki lengur yfirstjórn sjóðsins með höndum, mun víst óhætt að segja, að hann beri nú nokkra ábyrgð á því, að tekjustofnar sjóðsins hafa verið nokkuð visnir, svo að sjóðurinn stefndur nú algerlega févana gagnvart þeim verkefnum, sem við honum blasa. Ég nefni nú þetta fyrst og fremst vegna þess, að seðlabankastjórinn og hæstv. menntmrh. hafa starfað mikið saman á öðru sviði, og þegar þeir hafa lagt saman, dr. Gylfi Þ. Gíslason bankamálarh. og dr. Jóhannes til stuðnings öðrum skjólstæðingi sínum, Seðlabankanum, þá hefur ekki verið að því að spyrja, að nógir peningar hafa verið fyrir hendi. Það eru ekki nema 7 ár síðan Seðlabankinn kom í þennan heim úr móðurkviði Landsbankans og varð að sjálfstæðri stofnun. En þetta afkvæmi doktoranna Jóhannesar Nordal og Gylfa Þ. Gíslasonar hefur dafnað býsna vel á uppvaxtarárunum. Nú þegar bankinn hefur starfað í 71/2 ár, munu starfsmenn hans vera orðnir nokkuð á 2. hundrað talsins. Þessi stofnun, sem ekki var til fyrir fáeinum árum, hefur nú fleiri starfsmenn en öll ráðuneytin samanlagt. Ég nefni þetta aðeins sem eitt dæmi af mörgum. Það hefur líka verið upplýst hér á Alþ., að á 9 árum hafa 4 ríkisbankar fjárfest til eigin þarfa 328 millj. kr. Það vantar sem sagt ekkí fjármagnið, þegar skjólstæðingar hæstv. bankamálarh. eiga í hlut. En ég spyr: Hvers eiga skjólstæðingar menntmrh., námsmennirnir, að gjalda, að á þá skuli vera lagðar meiri byrðar með seinustu efnahagsráðstöfunum en alla aðra íslenzka þegna?



Herra forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs vegna þess, að ég undrist það nokkurn skapaðan hlut, að hv. síðasti ræðumaður, þm. Alþb., vanþakki það, sem gert er fyrir íslenzka námsmenn bæði heima og erlendis. Ég hefði aldrei látið mér detta annað í hug en úr þeirri átt kæmi vanþakklæti fyrir hvað eina, sem gert er, enda yrði mér engin ánægja að þakklæti úr þeirri átt. Ég kveð mér aðeins hljóðs til þess að taka það fram eða benda á það, að hann fór algerlega rangt með grundvallarstaðreyndir varðandi þetta mál, þ.e.a.s. um það, hvern þátt lánin og styrkirnir eiga í því að greiða námskostnað námsmannanna. Hann sagði, að lánin næmu 30% af námskostnaðinum. Ég tók það skýrt fram í ræðu minni, og það hélt ég, að allir, sem þessum málum eru eitthvað kunnugir eða vilja kynnast, geri sér ljóst eða eigi að vita, að lánin eru 30–80% - 30% á fyrsta ári og upp í 80% á 6. ári - af svo kölluðum umframkostnaði námsmannanna, þ.e.a.s. þeim námskostnaði, sem þeir greiða ekki með framtöldum vinnutekjum. Og hér í Háskólanum hafa lánin numið 25–80% af námskostnaðinum. Ég hef ekki handbærar upplýsingar um það, hvert meðaltalið sé. Það er auðvelt að útvega þær, en ég átti ekki von á því, að hér mundu slíkar fjarstæður bornar á borð, að ég þyrfti á þeim upplýsingum að halda við þessar umr. En augljóst er, að þegar þær reglur, sem námsmennirnir sjálfir hafa sett sér - þessar reglur eru settar af stjórn Lánasjóðsins, ekki af rn., og að því er ég bezt veit með samróma atkv. þar, þó að þær hafi verið nokkuð umdeildar í hópi stúdenta - þá gefur alveg auga leið, að þegar lánin eru 30–80% hjá erlendum stúdentum af kostnaðinum og 25–80% af kostnaðinum hjá stúdentum við Háskóla Íslands, þá er meðaltal einhvers staðar þarna á milli, en auðvitað ekki 30%, eins og hv. þm. hélt fram. Sú staðhæfing hans, að gengislækkunin bitni á 2/3 hluta kostnaðarins, er því algerlega út í bláinn. Hann endurtók staðhæfingu, sem oft hefur verið við höfð af hans flokksmönnum undanfarið, að lífskjörin muni skerðast á næsta ári vegna gengisbreytingarinnar um 15–20%, og bar vísa menn fyrir því, vísir menn telja, að þetta sé svona. Enginn vís maður hefur látið sér þetta um munn fara. Það eru einungis áróðursmenn Alþb., sem svona hafa talað. Ef vitna á í vísa menn um þetta efni, þá hafa þeir sagt, áætlað, að lífskjaraskerðingin mundi á næsta ári verða einhvers staðar á milli 10 og 12%, og hér ber greinilega á milli þess, sem áróðursmenn Alþb. segja, og þess, sem hann kallaði vísa menn. Það er enn fremur rangt hjá honum, að það, sem hér er verið að gera, sé aðeins það að hækka gengið, hækka lánin og styrkina sem svarar gengislækkuninni. Ég tók það skýrt fram í ræðu minni áðan, að það er gert meira. Lánasjóðurinn fær 1.7 millj. kr. til viðbótar þessu öllu saman til þess að rétta hlut þeirra, sem eru á 1. og 2. ári og fá minnstan prósenthluta af sínum námskostnaði greiddan með lánum eða styrkjum. Stjórnin tjáði mér að vísu, að hún vildi ekki binda sig við það að nota alla þessa upphæð 1.7 millj., til þessara manna. Það gæti verið, að hún teldi æskilegra að rétta öðrum en mönnum á 1. og 2. ári hjálparhönd með þessu fé, sem hún var mjög glöð yfir að fá og þakklát fyrir. Og það er henni auðvitað að sjálfsögðu frjálst. Og þá vil ég taka það fram enn, sem ég gat um áðan, að þessar breytingar eru gerðar í samráði við stjórn Lánasjóðsins, og mér er óhætt að segja það, að í þeim hópi ríkti almenn ánægja með þessar ráðstafanir. Ég segi auðvitað ekki, að stjórn Lánasjóðsins hefði ekki viljað fá enn þá meira fé. Hún hefði auðvitað viljað fá sem allra, allra mest fé. En þar eru ábyrgir menn, sem gera sér grein fyrir því, að ekki er hægt að verða við öllum óskum, bókstaflega öllum óskum. Og ég endurtek það, að í stjórn Lánasjóðsins var engin rödd, sem ekki taldi þetta vera sanngjarna, skynsamlega og réttláta lausn á miklum vanda, því að sannarlega er það mikið átak að auka þessa stofnun, auka starfsgetu hennar um 17 millj. kr. í einu lagi, eins og nú hefur verið gert, og það er sannarlega mikið, að stofnun fyrir námsmenn í landinu, 600 námsmenn erlendis og 700–800 námsmenn hér við Háskóla Íslands, skuli fá til ráðstöfunar í lánum og styrkjum hvorki meira né minna en 62 millj. kr. á næsta ári. Það hefði þótt saga til næsta bæjar fyrir nokkrum árum, ef það væri vitað, að slíkar fjárhæðir rynnu til þess að styrkja og lána námsmönnum á einu ári. Að síðustu svo örfá orð varðandi Seðlabankann og vöxt hans. Það er rétt, að starfsmenn Seðlabankans munu vera eitthvað örlítið á 2. hundrað, en þess verður að geta, að Seðlabankanum hefur verið falinn fjöldi nýrra verkefna á undanförnum árum, og hann tók með sér frá Landsbankanum ýmis þeirra verkefna, sem eru hvað frekust á starfskrafta, t.d. ófaglærða starfskrafta stúlkna. Verulegur hluti þessa starfsmannafjölda eru stúlkur, sem annast seðlatalningu og mynttalningu, mjög einfalt starf, en samt sem áður mjög tímafrekt, svo að það er auðvitað að gera algerlega rangan samanburð að bera saman þessa rúmlega 100 starfsmenn Seðlabankans og t.d. starfsmenn stjórnarráðsins. Starfsmenn stjórnarráðsins eru, ef ég svo mætti segja, hákvalifiseraðir starfsmenn bókstaflega allir, en starfsmenn Seðlabankans vinna margir hverjir mjög einföld og stöðluð verk. Ég nefni sem dæmi um það t.d. þessa seðlatalningu og myntvörzlu. En fjmrn. hefur falið Seðlabankanum myntútgáfu, sem áður var í höndum fjmrn. Ef teknir eru sambærilegir starfsmenn í Seðlabankanum við starfsmenn ráðuneytanna, þ.e.a.s. menn með háskólapróf eða mikla starfsreynslu, þá er tala þeirra ekki nema hluti af þessari tölu, sem hv. þm. nefndi.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. taldi það mikla fjarstæðu, sem ég færi hér með, og kom með ýmsar tölur máli sínu til sönnunar. Ég held nú, að flestum sé ljóst, að hæstv. ráðh. á fáa sína líka í meðferð talna. Hann er einstakur snillingur á því sviði, og honum brást nú sannarlega ekki bogalistin í því að snúa út úr mínu máli hér áðan og gera það hvítt, sem ég sagði svart. Ég sagði, að lánin væru um það bil 30% af námskostnaði. Hann segir:„Þetta eru bara ósannindi. Annaðhvort veit maðurinn ekki, hvað hann er að segja, eða hann hefur ekki kynnt sér - hann er með hrein ósannindi. Hér er um að ræða lágmarkstöluna 30 og allt upp í 80%.“ Hér stendur sem sagt staðreynd gegn staðreynd og ekki svo auðvelt að hrekja slíkan málflutning með ekkert í höndunum. Hins vegar sá ég, held ég, hver er mergurinn málsins í þessu efni. Það er það, að við miðum ekki við sömu hugtökin. Það, sem ég talaði um, var námskostnaðurinn almennt, námskostnaðurinn, eins og hann er hjá stúdentum, það, sem þeir verða að greiða erlendis yfir allt árið. En það, sem hæstv. ráðh. kemur með, er ekki sú tala, þó að hann færi pent með það og léti lítið bera á því. Hann er ekki að tala um námskostnaðinn almennt. Hann er að tala um hugtak, sem er kallað umframnámskostnaður. Og hvað er þessi umframnámskostnaður? Jú, það er námskostnaðurinn, þegar búið er að draga frá honum alla þá fjárhæð, sem telja má líklegt, að nemandinn geti náð upp á árinu í vinnu. Það er búið sem sagt að draga alla tekjumöguleika nemandans frá. Og þá segir Gylfi Þ. Gíslason: „Ja, við lánum 30–80% af þessum umframfjárkostnaði“, umframnámskostnaði heitir það víst. En eftir stendur það, sem ég sagði hér áðan - ég nefndi að vísu bara meðaltal og þar af leiðandi mundi allt svo lægri talan hjá mér vera langt undir 30. Meðaltalið, hið rétta meðaltal mun vera nærri 30% af námskostnaði. Lánin og styrkirnir nema ekki miklu meira heldur en því. Og það stendur þar af leiðandi óhaggað, sem ég sagði hér áðan, að þeir 2/3 hlutar, sem eftir eru, hækka um 54% af völdum gengisfellingarinnar. Ég get ekki séð, að hæstv. ráðh. geti hrakið það með nokkrum skynsamlegum rökum. Svo bætti hæstv. ráðh. því við, að þar að auki væri nú ekki öll sagan sögð hjá mér, því að þar að auki ætti að koma til greina 1.7 millj. til viðbótar. Ég get ekkert um það annað sagt en að hver sá, sem lítur á þá tölu og lítur svo á þörfina á þessu sviði, veit, að þörfin, sem þarna er um að ræða, nemur milli 20–30 millj. kr. Hann veit, að 1.7 millj. er aðeins dropi í hafið. Nýlega hefur stjórn Lánasjóðsins látið framkvæma rannsókn á því, hver er orðinn námskostnaður í ýmsum löndum, og ég hygg, að þm. geti þótt það nokkuð lærdómsríkt að frétta um niðurstöður þeirrar rannsóknar. Nokkur dæmi. Samkv. þessari rannsókn, sem miðuð er við verðlag erlendis í nóvembermánuði í ár, síðasta mánuði, og gengi, sem ákveðið var 12. nóvember s.l., er námskostnaður í Danmörku fyrir einhleypan pilt kominn upp í 174 þús. kr. miðað við námstíma, sem er 91/2 mánuður á ári. En verði maðurinn að vera þar við nám allt árið, 12 mánuði, eins og mörg dæmi eru um, er kostnaðurinn kominn upp í 191 þús. kr. Í Svíþjóð er kostnaðurinn 211 þús. Í Bandaríkjunum er hann 293 þús. fyrir einhleypan pilt. Þriðji hluti námsmanna erlendis er kvæntur, og þar verður kostnaðurinn auðvitað miklu meiri. Í Danmörku er hann fyrir barnlaus hjón 305 þús. kr. á ári, í Svíþjóð 336 þús. og í Bandaríkjum Norður-Ameríku 448 þús. kr. á ári. Og þar við bætist, að talsverður hluti þessara námsmanna hefur börn á framfæri sínu einnig, og þá fer kostnaðurinn enn hækkandi. Ég held, að hæsta dæmið í þessari bók sé um tilkostnað, sem kominn er upp í 1/2 millj. kr. á ári. Það hlýtur að vera á vitorði allra hv. þm., að verulegur hluti námsmannanna erlendis er þannig settur, að hann getur ekki ráðið við þennan tilkostnað af eigin rammleik. Því er mikil hætta á því, að ekki aðeins tugir,.heldur hundruð námsmanna verði að hætta við nám í miðjum klíðum og hverfa heim. Hér er ekki aðeins um að ræða stórfellt persónulegt vandamál fyrir þessa námsmenn, heldur einnig vandamál fyrir þjóðfélagið í heild, og mér finnst það vera siðferðileg skylda Alþ. að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að til slíkra stóráfalla komi. Ég flutti till. við 2. umr. fjárl. um beint framlag í þessu skyni, 25 millj. kr. Sú till. var felld. Hins vegar flyt ég hér nú ásamt tveimur öðrum nm. úr hv. menntmn., hv. 1. þm. Vestf. og hv. 9. þm. Reykv., till. á þskj. 184. Hún er svo hljóðandi, að á eftir 2. gr. komi ákvæði til bráðabirgða: „Á árinu 1969 er ríkissjóði heimilt að taka 20 millj. kr. lán og nota það sem aukaframlag til Lánasjóðs íslenzkra námsmanna.“ Ég vil vekja athygli á því, að hér er aðeins um að ræða lánsheimild, þ.e.a.s. hæstv. ríkisstj. hefur þá heimild Alþ. til þess að taka slíkt lán og nota það á þennan hátt, ef í ljós kemur það, sem ég óttast, að mjög stór hluti námsmanna verði að hætta námi og hverfa heim. Þarna er ekki verið að skuldbinda hæstv. ríkisstj. Þarna er verið að opna fyrir henni þessa leið til þess að bjarga mönnum út úr miklum vanda. Og ég vil vænta þess, að bæði hæstv. ríkisstj. og hv. alþm. líti á þessa till. af fullri velvild. Komi það í ljós, að slíkrar aðstoðar sé ekki þörf, yrði slíkt lán að sjálfsögðu ekki tekið. Mér virðist, að með þessari hugmynd sé stigið það varlegt skref í þessu máli, að það ætti ekki að geta verið andstaða gegn því. En ég held, að okkur sé það skylt, bæði vegna þess að okkur ber að hugsa sérstaklega um hag þessara u.þ.b. 500 Íslendinga, sem bera alveg óvenjulegar byrðar, og eins vegna þjóðfélagsins í heild. Mér skilst af viðtölum við sérfróða menn um þessi mál, að sá baggi, sem lagður hefur verið á þessa 500 námsmenn, muni vera um 40 millj. kr. á ári. Sú hugmynd, sem ég er með um lántöku, er um helmingur þessarar upphæðar. Till. er að öllu leyti mjög varleg.



Herra forseti. Það er ekki furða, þó að hæstv. viðskmrh. sé hróðugur, þegar hann er að tala um aðstöðu íslenzkra námsmanna erlendis núna. Hv. þm. tóku eftir því, að hann sagði með áberandi gleðibragði, að það hefði þótt saga til næsta bæjar fyrir nokkrum árum, ef þetta og þetta hefði verið gert. Það vill nú svo til, að ég þekki nokkuð inn á það, hvað það kostar fyrir menn að nema erlendis, og hvernig aðstaða hefur verið til þess að greiða það, bæði nú og eins áður fyrir 10 árum eða þar um bil. Þá var það svo, að dugandi maður, sem hitti á góða sumarvinnu, fór langt með að vinna fyrir því, sem þurfti umfram námslán. Og ef það var mjög duglegur maður og lenti í sérstaklega góðri sumarvinnu, þá gerði hann það fyllilega. Ég vil leyfa mér að fullyrða, að slíkt sé útilokað nú. Það almenna er, að menn fá litla, mjög takmarkaða, vinnu á sumrin til þess að vinna fyrir sínum námskostnaði á þeim stutta tíma, sem menn yfirleitt hafa til umráða, þeir, sem nám stunda í öðrum löndum. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. neitt, en mig langar bara til þess að fá að vita það, hvort það er rétt skilið hjá mér, að efndirnar á því fyrirheiti sem lesa mátti í grein Alþýðublaðsins, sem hér hefur áður verið vitnað til, felist í því einu saman að gera nokkrar lagfæringar eða leiðréttingu á lánamálunum, hvort þær felist í því einu saman, sem hér er fram komið, eða hvort von er á leiðréttingum eða aðstoð varðandi þann hluta námskostnaðar, sem ekki fæst í gegnum lánin. Ef það er svo, að það er eina leiðréttingin, þá fæ ég ekki annað séð heldur en ummæli Alþýðublaðsins um það, að erlendir námsmenn skyldu sleppa skaðlausir, séu fleipur eitt. Hæstv. ráðh. hefur hagrætt hér tölum, þó að lítið beri á, í fleiri greinum heldur en þeim, sem hv. þm. Ragnar Arnalds vék að áðan. Það var hægt að lesa það út úr hans ummælum, að sú upphæð, sem nú á að bæta við Lánasjóðinn, væri bein leiðrétting, hreinn viðauki við það, sem verið hefur. En það er ástæða til þess að gera sér grein fyrir því, að um leið og bætt er við fé eru stórkostlega aukin verkefni sjóðsins, og þau nýju verkefni hljóta, að mér skilst, einnig að kosta fjármagn. En erindi mitt í ræðustól var nánast það að fá að vita ákveðið, hvort þetta eru efndirnar á því fyrirheiti, sem blað hæstv. ráðh. gaf.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. þm. vitnaði einnig í grein Alþýðublaðsins um þetta mál fyrir nokkrum dögum. Ég hef hana ekki við hendina, en ég tók svo eftir, að hv. fyrri ræðumaður hafi sagt, að í greininni hafi verið svo kveðið að orði, að unnið væri að því að rétta hag íslenzkra námsmanna erlendis, eftir því sem kostur væri, eða eitthvað því um líkt. Þannig heyrðist mér hann lesa, og það er þetta, sem ríkisstj. hefur verið að gera og mun leggja fram till. fyrir hið háa Alþ. um. Á öðrum ráðstöfunum en þessum er ekki von í þessu sambandi. Þann misskilning vildi ég hins vegar leiðrétta hjá hv. síðasta ræðumanni, að hin nýju verkefni, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, rýri hag hinna, sem fyrir eru. Ég tók það einmitt fram, að þessi ákvörðun um stækkun, fjölgun á aðild að sjóðnum, var tekin í sumar, áður en fjárlagafrv. var samið, og það var tekið tillit til þessarar stækkunar sjóðsins, þegar fjárlagafrv. var samið. Útgjaldaaukning vegna fjölgunarinnar er inni í fjárlagatölunum, og þess vegna þurfti ekki að taka tillit til þess aftur, þegar leiðrétting var gerð vegna gengisbreytingarinnar og afleiðinga hennar. Að síðustu vildi ég svo segja, að síðasti ræðumaður var annars hógvær í sínum ummælum. Þó sagði hann hluti, sem valda því, að ég neita mér ekki um að segja, að sú var tíðin, að ég var í stjórn með Framsfl. Ég var menntmrh., og Framsfl. hafði fjmrh., og ég verð að segja það, að ég minnist með lítilli ánægju viðskipta minna við þann fjmrh. um málefni námsmanna.



Herra forseti. Já, ég vil aðeins þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans varðandi fyrirheitin í Alþýðublaðinu. Það mál liggur þá alveg ljóst fyrir eftir þetta. Þær fjölskyldur, sem eiga námsmenn erlendis og vilja greiða fyrir þeim, vita þá alveg, hvað til þeirra friðar heyrir. Ég vil enn fremur segja það, úr því að ég er kominn hér upp, að nú vantar það til viðbótar frá hæstv. ráðh., að hann taki sér tíma til þess að útlista það, hvernig íslenzkir námsmenn erlendis eiga að kljúfa það að stunda þar nám eins og nú er komið. Það hefur farizt fyrir hjá þessum hæstv. ráðh. sem og öðrum talsmönnum hæstv. ríkisstj. að gera grein fyrir því, hvernig íslenzkt alþýðufólk á yfirleitt að lifa, eftir að kjaraskerðing gengisbreytingarinnar er komin að fullu til framkvæmda. Þetta hefur ekki verið skýrt almennt. Og nú bætist það við, þegar þessar upplýsingar liggja fyrir, að skýra þetta, hvernig námsmenn erlendis eiga að komast áfram. Og ég held, að hæstv. ráðh. hefði varið ræðutíma sínum betur við útvarpsumr. síðustu með því að skýra þetta fyrir mönnum heldur en að flytja þá ræðu, sem hann flutti þar þá.



Herra forseti. Frv. það, sem ég flyt á þskj. 98, lýtur að því að breyta reglunum um skipun barnaverndarráðs Íslands. Nú er barnaverndarráð skipað 5 mönnum, og velur ráðh. þá alla án tilnefningar. Meðan einungis þrír menn áttu sæti í barnaverndarráði, var einn tilnefndur af Sambandi ísl. barnakennara, annar af Prestafélagi Íslands, en ráðh. skipaði formann án tilnefningar. Eins og ég hef tekið fram í grg. frv., er það ekki flutt sem gagnrýni á störf þeirra manna, sem nú eiga sæti í barnaverndarráði, heldur til þess að styrkja starfsgrundvöll ráðsins með því, sem ég tel eðlilegra skipulag en nú er. Það er að mínu áliti heppilegt, að þau samtök, sem frv. gerir ráð fyrir, að tilnefni fulltrúa í barnaverndarráð, öðlist þannig ábyrga aðild að ráðinu. Gera má ráð fyrir, að Kvenfélagasamband Íslands tilnefni konu í ráðið, en engin kona á þar nú sæti. Læknafélag Íslands mundi væntanlega tilnefna lækni, Prestafélagið prest og Samband ísl. barnakennara kennara. Ráðh. mundi síðan skipa lögfræðing sem formann ráðsins. Með þessari skipan er stefnt að tvennu: Í fyrsta lagi, að a. m. k. ein kona verði skipuð í barnaverndarráð, en ég tel mjög óheppilegt, að engin kona skuli eiga aðild að því að fjalla í barnaverndarráði um vernd barna og ungmenna, jafnvandasöm og viðkvæm mál og þar er um að ræða og þar sem konur hafa að sjálfsögðu mikinn áhuga á þessum málum og öll skilyrði til þess að fjalla um þau af þekkingu og reynslu, og í öðru lagi tel ég mikilvægt, að þau félagssamtök, sem nefnd eru í frv., öðlist ábyrga aðild að störfum barnaverndarráðs með tilnefningu fulltrúa til starfa í því. Með tilnefningu þeirra aðila, sem frv. gerir ráð fyrir, tel ég fullvíst, að barnaverndarráð mundi jafnan verða skipað mjög vel hæfum mönnum, sem hefðu sjónarmið þýðingarmikilla samtaka á sviði uppeldis-, heilbrigðis- og menningarmála að leiðarljósi í starfi sínu. En ég er sammála því ákvæði, sem nú er í l. um skipan formanns barnaverndarráðs, að hann skuli vera lögfræðingur. Æskilegt tel ég, að fleiri tilnefningaraðilar en Kvenfélagasamband Íslands tilnefndu konur í barnaverndarráð, en ekki virðist mér ástæða til þess að binda það í l., og eru allir tilnefningaraðilar, einnig Kvenfélagasamband Íslands, frjálsir að því samkv. frv. að tilnefna, hvort sem þeir vilja, konur eða karla til setu í ráðinu. Samkv. gildandi l. um barnaverndarráð á barnaverndarráð að ráða í þjónustu sína uppeldisfræðilega menntaðan mann. Barnaverndarráð er mjög þýðingarmikil stofnun að því er barnaverndarmál varðar, og geta ákvarðanir þess ráðið örlögum margra manna til góðs eða ills. Með þessu frv. er leitazt við að treysta skipulagsgrundvöll barnaverndarráðs. Ég tel ástæðulaust að hafa um þetta frv. fleiri orð. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Í frv. því á þskj. 99, um breyt. á l. nr. 50 31. júlí 1959, um eftirlit með skipum, sem ég flyt ásamt hv. 4. landsk. þm., er lagt til, að varðskipum ríkisins verði beitt til eftirlits og löggæzlu að því er varðar öryggisbúnað skipa. Eins og nú er háttað lögum, geta einungis sérstakir eftirlitsmenn Skipaskoðunar ríkisins framkvæmt skoðanir á skipum og búnaði þeirra. Hér er sem sé lagt til, að skipverjum varðskipanna verði falið að framkvæma skoðanir á hafi úti á öryggisbúnaði og siglingatækjum og geti þeir framkvæmt þær skoðanir hvenær og hvar sem er. Það hefur lengi skort töluvert á það hjá okkur, að fyrirmælum laga og reglugerða um öryggi skipa væri hlýtt. Talið er, að vanræksla á þessu sviði hafi leitt til slysa og skiptapa, og það ætti því að vera okkur kappsmál að hindra slíkt, eftir því sem við bezt getum. Hér eigum við svo mikið í húfi, að einskis má láta ófreistað, sem stuðlað geti að auknu öryggi. Aðstæður hér við land eru þannig, að nauðsynlegt er, að skip séu vel og sterklega byggð og jafnframt útbúin beztu tækjum, sem gera þau hæfari til að ná höfn við allar aðstæður, svo og til að bjarga áhöfn, ef illa fer fyrir skipi. Hér eru gerðar allstrangar kröfur í þessum efnum um frágang og búnað skipa, en það eitt nægir ekki. Reynslan hefur, sem fyrr segir, sýnt, að ætíð er viss hætta á vanrækslu og kæruleysi, e. t. v. vegna þess, að aðhald hefur ekki verið nógu mikið eða stöðugt. Þær skoðanir, sem nú eru framkvæmdar í höfnum, oftast aðeins einu sinni á ári, hafa ekki reynzt nægilegt aðhald, og hefur oft komið í ljós, að mikilvæg tæki vantar eða eru í ólagi, þegar til þarf að taka. Þá er í frv. þessu og lagt til, að varðskipsmenn geti beint löggæzluaðgerðum að skipum, sem augsýnilega eru ofhlaðin eða haffærni þeirra raskað á annan hátt. Hefur það hvað eftir annað skeð á undanförnum árum, að skipum hefur hvolft og þau sokkið bersýnilega vegna ofhleðslu. Ég tel, að í þessum málum eigi hið sama að gilda og um skoðun bifreiða. Þær eru skoðaðar reglulega einu sinni á ári af skoðunarmönnum bifreiðaeftirlitsins, en alla aðra daga ársins geta bifreiðaeigendur átt von á því, að lögreglumenn stöðvi þá í akstri til athugunar á ástandi bifreiðar. Enn ríkari ástæða sýnist mér til að lögbinda slíka löggæzlu og eftirlit með skipum, þar sem þar er oftast bæði um fleiri mannslíf og meiri verðmæti að tefla. Ég held, að varðskipsmenn eða yfirmenn varðskipanna, sem mundu hafa yfirumsjón með þeim skoðunum, sem framkvæmdar yrðu, séu nú þegar fullfærir um að inna þetta verkefni af hendi. Þessir menn eru bezt að sér og lærðastir íslenzkra sjómanna um þau tæki, sem hér um ræðir, og meðferð þeirra. Það er hins vegar nauðsynlegt, að náið samráð verði á milli landhelgisgæzlu og skipaskoðunar um framkvæmd þessara mála og settar yrðu nánari reglur um framkvæmd þessa eftirlits og ef ástæða þætti til haldið námskeið fyrir áhafnir varðskipanna til að gera þær hæfari til að sinna þessu verkefni. Að lokum vil ég benda á, að slíkt eftirlit og löggæzla á hafi úti er ekkert einsdæmi, og má í því sambandi t. d. benda á bandarísku strandgæzluna, sem mér er tjáð, að hafi sig töluvert í frammi við eftirlit með öryggisútbúnaði skipa. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.