Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Undanfarna daga hefur það gerst nokkuð oft að við höfum komið hér í ræðustól til að tala um störf þingsins eða fundarstjórn forseta. Því miður hafa verið slæm tilefni að þeim umræðum hjá okkur, fyrirliðum stjórnarandstöðunnar og þingmönnum. Í gær voru haldnir þeir fundir sem við höfum verið að kalla eftir. Við höfum sest niður til þess að ræða með hvaða hætti megi farsællega ljúka þingstörfum hér og reyna að leggja mat á það hversu langan tíma það taki að ljúka nauðsynlegustu málum sem menn munu koma sér saman um. Fyrir liggur samkomulag á milli formanna þingflokka og forseta þar sem fjallað er um hvaða mál verða tekin fyrir í dag. Samkomulagið er um að ljúka umræðum um húsnæðismál og frv. um almannatryggingar og endurgreiðslu sérfræðikostnaðar, hugsanlega að taka einhver landbúnaðarfrv., ef tími vinnst til, og taka atkvæðagreiðslur um heilbrigðismálin og hugsanlega landbúnaðarmál. Síðan munum við gera hlé á þingstörfum til mánudagsins 25. maí og við höfum komið okkur saman um það hvernig umræðan verði tekin upp um þau stóru mál sem þá bíða. Mér finnst það mikilvægt, herra forseti, að á sama hátt og við höfum komið hér og talað um nauðsyn samkomulags um störf þingsins og um mikilvægi þess að ræða saman, þó að ósamkomulag sé um einstök mál og gífurlegur pólitískur ágreiningur um sum þeirra stóru mála sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að taka hér í gegnum þingið þá er afar mikilvægt jafnframt að koma hér og greina frá því þegar samkomulag hefur náðst og sátt er um hvernig þinghaldinu muni vinda fram. Þetta vildi ég láta koma fram hér úr ræðustól, herra forseti.

Herra forseti. Satt að segja held ég að býsna langt sé orðið síðan það jafnilla hefur litið út með þinglokin og í ár. Það hefur verið þannig að ekki hefur verið um að ræða nein samtöl að heitið geti á milli stjórnarandstöðu og þingforustu um hálfs mánaðar skeið. Það er algjör nýlunda á mínum þingferli að svo illa takist til, og í raun og veru leit mjög illa út á laugardaginn var þegar einn af þingmönnunum kastaði sprengju hér inn í salinn. Flestir hvöttu þó til þess, þó að hann gegni hárri stöðu sá maður, að þingið reyndi engu að síður að halda virðingu sinni og ljúka störfum með eðlilegum hætti. Ég vil nota þetta tækifæri til að fagna því sérstaklega, að þannig geti litið út að þingið ljúki störfum á þessu vori með þeim sóma sem Alþingi ber. Okkur ber að gæta að sóma þingsins og þingskapanna. Ég vil láta það í ljós, herra forseti, að ég fagna því að sú niðurstaða liggi fyrir. Þó að í sjálfu sér hafi ekki verið gengið frá tilhögun mála í einstökum atriðum þá tel ég þetta ánægjuefni fyrir stöðu Alþingis, líka stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég vil hins vegar undirstrika, af hálfu þingflokks Alþb. og óháðra, að sum þeirra mála sem eftir standa, aðallega húsnæðismálið og auðlindafrv., eru þannig að um þau er djúpstæður pólitískur ágreiningur. Við munum halda okkar sjónarmiðum til haga í umræðunum um þau mál þrátt fyrir þetta samkomulag, innan þess ramma sem okkur er markaður í þingsköpum og öðrum vinnureglum Alþingis.

Forseti vill staðfesta að gott samkomulag hefur tekist um framvindu þinghaldsins nú næstu daga og vonandi fram að þingfrestun. Forseti vill jafnframt nota tækifærið til þess að þakka þingflokksformönnum og ráðherrum þeirra þátt í lausn á þeim deilum sem staðið hafa að undanförnu.

Hæstv. forseti. Í ljósi þess að nú liggur fyrir samkomulag um framgang mála á Alþingi og fyrir liggur að frv. til laga um húsnæðismál verður ekki að lögum í þessari viku, þá leggur meiri hluti félmn. til að gerðar verði smávægilegar breytingar á tveimur greinum í frv. Í fyrsta lagi er um að ræða 52. gr. þar sem fram kemur að ákvæði um skipan húsnæðisnefnda sveitarfélaga öðlist gildi þegar í stað og komi fyrst til framkvæmda eftir næstu sveitarstjórnarkosningar, þ.e. gert var ráð fyrir því að þetta kæmi til framkvæmda eftir sveitarstjórnarkosningarnar sem fram fara um næstu helgi. Meiri hlutinn leggur til að þetta verði fellt niður, þ.e. að gert verði ráð fyrir því að þessi ákvæði öðlist gildi þegar í stað, eða þegar þetta frv. verður gert að lögum eftir sveitarstjórnarkosningar. Í öðru lagi, varðandi ákvæði VII til bráðabirgða, þá kemur fram í frv., eins og það liggur fyrir eftir 2. umr., að úthlutanir íbúða sem farið hafa fram og samningar sem hafa verið gerðir við einstaklinga um félagslegar eignaríbúðir, sem keyptar hafi verið eða eru á byggingarstigi fyrir 1. júní 1998, skuli halda gildi sínu. Hér er lögð til sú breyting að í stað orðanna ,,sem keyptar hafa verið eða eru á byggingarstigi fyrir 1. júní 1998``, komi: ,,sem keyptar hafa verið eða eru á byggingarstigi fyrir fyrir 15. júní 1998.`` Í öðru lagi, varðandi þetta bráðabirgðaákvæði, er á öðrum stað í 2. mgr. bráðabirgðaákvæðisins dagsetningin ,,1. júní 1998``. Þar leggur meiri hlutinn til breytingu sem miðar að því að þar komi fram dagsetningin ,,15. júní 1998``. Herra forseti. Þetta eru brtt. sem meiri hluti félmn. leggur til við 3. umr. og snúa fyrst og fremst að dagsetningum þeim sem fram koma í frv.

Hæstv. forseti. Þetta mikla deilumál, frv. til laga um húsnæðismál, er nú komið til 3. umr. Ég verð að harma það, hæstv. forseti, að meiri hlutinn skuli ekki leggja til meiri breytingar á frv. en hér má sjá. Ég hafði svo sannarlega vonast til þess að sú gagnrýni sem kom fram við 2. umr., ekki síst það sem snýr að starfsfólki Húsnæðisstofnunar, mundi hafa áhrif á meiri hlutann og að það yrði sett í lög að starfsfólk stofnunarinnar hefði forgang að störfum eftir breytinguna. Því miður er því ekki að heilsa en við í minni hlutanum ætlum að reyna að kippa því í liðinn. Frá því að 2. umr. lauk hefur borist áskorun frá sambandsstjórnarfundi Verkamannasambands Íslands sem, eins og aðrir hlutar verkalýðshreyfingarinnar, skora á félmrh. að draga til baka frv. um húsnæðismál sem nú er til meðferðar á Alþingi og taka boði verkalýðshreyfingarinnar um viðræður þannig að sátt megi nást um málið. Það má ljóst vera að við erum hér að hefja 3. umr. án nokkurrar sáttar um þetta mál. Mér finnst allt benda til þess að það eigi að afgreiða málið hvað sem tautar og raular, hvað sem þingheimur og aðrir, sem láta sig málið varða, segja um afleiðingar þess. Við 2. umr. kom fram að það eru einkum kvartanir íbúa í félagslega kerfinu sem valda því að lagt er út í þá miklu byltingu sem hér er á ferð. Ég hygg að þær kvartanir eigi eftir að aukast eftir að þessi breyting er fram gengin. Ég óttast að þetta frv. muni því miður hafa mjög alvarlegar afleiðingar á stöðu þess hóps eða hluta þess hóps sem hingað til hefur átt inni í félagslega kerfinu. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta hér, hæstv. forseti. Ég ætla fyrst og fremst að reyna að draga saman hvað verið er að gera í þessu máli, hvaða breytingar þetta eru og hvaða afleiðingar ég tel að þær muni hafa. Í fyrsta lagi er verið að leggja Húsnæðisstofnun ríkisins niður án þess að framtíð starfsfólksins sé tryggð. Eins og ég nefndi áðan þá finnst mér þetta algjörlega óviðunandi framkoma við starfsfólkið og ég skora enn og aftur á hæstv. félmrh. að gefa hér skýrt og skorinort til kynna hvers vænta megi varðandi framtíð starfsfólksins. Í öðru lagi er verið að gera grundvallarbreytingar á stöðu þessarar stofnunar í ríkiskerfinu. Hinn nýi Íbúðalánasjóður verður mun sjálfstæðari en Húsnæðisstofnun ríkisins er nú. Stjórn stofnunarinnar er skipuð af ráðherranum og vald ráðherrans er gríðarlega mikið vegna þess hve margar reglugerðir á að setja og hvernig hægt er að stýra í gegnum reglugerðirnar. Þar að auki hefur ráðherrann mikið vald til að setja reglur um gjaldtöku og á það var bent í umræðunni í gær, m.a. af hv. þm. Svavari Gestssyni, að þetta vald næði ekki nokkurri átt. Þetta mál hefur ekkert verið skoðað milli 2. og 3. umr. og því stendur væntanlega sú tillaga sem samþykkt var í gær. Með þessari breytingu á stofnuninni fara fulltrúar Alþingis út úr stjórn Húsnæðisstofnunar og ég segi enn og aftur að umræðan um það, um verkaskiptingu ríkisins, þ.e. framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins, hvað varðar hinar ýmsu stofnanir ríkisins, á einfaldlega eftir að fara fram. Gerðar hafa verið einhliða breytingar á nánast öllum þeim stofnunum og stjórnum sem við höfum verið að fjalla um í lagasetningu á undanförnum árum og ég verð að segja að ég er mjög ósátt við þetta. Ég er mjög ósátt við hvað þetta er óljós stefna og að við skulum ekki ræða það í mikilli alvöru hvernig þessi verkaskipting skuli vera og hvar hinir kjörnu fulltrúar eiga að koma að eftirlitshlutverki sínu í ríkisstofnunum. Hinn nýi Íbúðalánasjóður á að vera sjálfbær. Það er skýrt og skorinort og það var samþykkt í gær að það ættu ekki að vera breytilegir vextir hvað varðar viðbótarlánin heldur eigi vextirnir að fylgja þeim kjörum sem sjóðurinn fær við öflun fjár úti á markaði. Þetta þýðir auðvitað að greiðslubyrði þeirra sem taka lánin verður meiri. Þarna er sjóðurinn orðinn eins og hver önnur lánastofnun. Að vísu er gefinn kostur á þessum viðbótarlánum en þar sem þau verða á markaðsvöxtum er auðvitað ljóst að það eitt þrengir þann hóp sem mun ráða við þau kjör sem verða í boði. Töluverðar breytingar verða varðandi húsnæðisnefndir sveitarfélaganna og þar fara fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar út. Hlutverk húsnæðisnefndanna mun breytast. Töluverð vinna verður við það að ganga frá gamla kerfinu, vinna við það að taka inn endursöluíbúðir og að koma þeim út á markaðinn.  Við bentum á það í nál. minni hlutans að töluverð skörun verður milli verksviða húsnæðisnefnda og félagsmálanefnda sveitarfélaganna og ýmis sveitarfélög munu lenda í því að þurfa að skoða verkaskiptingu sína hvað þessi mál varðar því hér er það að gerast að lögð verður mun meiri áhersla en áður á leiguhúsnæði, hvort sem það gengur eftir eða ekki. Það á algjörlega eftir að koma í ljós og er einn af hinum óljósu þáttum. Ég held að sveitarfélögin hljóti að þurfa að stokka nokkuð upp störf sín í húsnæðismálum í kjölfar þessara breytinga en ég hef ekki heyrt minnst á það einu orði í þessari umræðu hvað þá úti í þjóðfélaginu þar sem sveitarstjórnarmenn eru að keppa eftir endurkjöri eða eru að bjóða sig fram. Því miður held ég að sú staðreynd að sveitarstjórnarmenn eru í kosningabaráttu hafi valdið því að þeir hafi ekki getað sinnt þessu máli og sett sig almennilega inn í hvað er verið að gera því að ég ætla að fullyrða að það er fjöldi sveitarstjórnarmanna sem átta sig ekkert á því hvaða afleiðingar þessar breytingar muni hafa fyrir sveitarfélögin í landinu. 
             Í stað þess að í gamla kerfinu voru veitt félagsleg lán, 90--100%, eftir því hvernig á stóð, verða nú veitt almenn lán, 65--70%, og viðbótarlán, 25--30%, á markaðsvöxtum, almennu lánin með stimpilgjöldum en viðbótarlánin verða án stimpilgjalda. Allt þetta þýðir aukinn kostnað fyrir þá sem ætla að taka þessi lán. Síðan eru það lánin til leiguíbúða og eins og ég gat um rétt áðan er allt mjög óljóst hvað þau varðar. Þar mun velta mjög mikið á sveitarfélögunum hvernig þau bregðast við, hversu viljug þau verða til þess að sinna því fólki sem er verið að vísa út á leigumarkaðinn og hvaða afl þau hafa til þess að byggja upp leigumarkaðinn. Við vitum að staða sveitarfélaganna er afskaplega mismunandi, skuldastaða þeirra misjöfn, ég held að þau séu flest nokkuð skuldug en hér erum við bara að ana út í algjöra óvissu. Það er algjör óvissa sem blasir við hvað varðar leigumarkaðinn en það kerfi sem við höfum búið við hefur þó lagt til ákveðinn fjölda nýrra íbúða á hverju einasta ári auk þess sem hundruð íbúða koma í endursölu á hverju einasta ári. Og þó að mikið til séu það breytingar innan kerfisins þá kemur líka töluverður hluti til úthlutunar til umsækjenda. Það er grundvallarbreyting að verið er að vísa hluta fólks út á leigumarkaðinn. Nú skal ég ítreka það enn og aftur að ekki ráða allir við að kaupa húsnæði og mér hefur fundist í þessari umræðu að menn séu oft að ætlast til þess að fólk sem hefur mjög lágar tekjur ráði við að kaupa húsnæði. Auðvitað þarf að skoða það dæmi vandlega. En sannleikurinn er sá að kjörin í núverandi félagslegu kerfi hafa verið þannig að margar einstæðar mæður, barnmargar, fátækar fjölskyldur, fatlaðir og jafnvel fólk komið upp undir eftirlaunaaldur hafa haft ráð á því að kaupa þessar íbúðir, jafnvel þó að tekjurnar væru lágar. En hér verða auðvitað miklar breytingar á kjörum. Maður spyr sig hver verði áhrifin á íbúðamarkaðinn. Hver verða áhrifin á leigumarkaðinn? Mun þetta ekki líka valda hækkun á leigu fyrir utan það að valda hækkun á íbúðaverði, a.m.k. tímabundið á meðan þessi breyting er að ganga yfir? Það er tvennt sem mér finnst vera meginþáttur þessa máls og veldur mér mestum áhyggjum. Það er annars vegar ef veruleg fækkun verður á starfsfólki hinnar nýju stofnunar og að við séum með þessum breytingum að vísa fólki út á vinnumarkaðinn þar sem kjörin gerast harla misjöfn. Ég hef ekki síst áhyggjur af þeim sem eru í hópi hinna eldri meðal starfsmanna og þá ekki síst konunum. Því miður er ekkert auðvelt fyrir konur sem komnar eru yfir fimmtugt að fá vinnu úti á vinnumarkaðnum og það er sérstakt viðfangsefni að fara að taka á því hvernig vinnumarkaðurinn bregst við reyndu og góðu starfsfólki. Hins vegar, og það sem vegur miklu þyngra í mínum huga, eru þær afleiðingar sem þessar breytingar munu hafa á þann hóp sem hefur hingað til átt inni í þessu kerfi en mun ekki ráða við kjörin eftir breytingarnar, það fólk sem vísað er út á leigumarkaðinn sem er ekki til. Það er alveg ljóst og það þarf ekki að fara langt til þess að átta sig á því að mikil samkeppni er um leiguhúsnæði, m.a. á Reykjavíkursvæðinu vegna skorts á því. Það er líka alveg ljóst, hæstv. forseti, að það mun taka sveitarfélögin töluverðan tíma að koma sér upp leiguhúsnæði. Hæstv. ráðherra ætlar sér tvö ár til þess að ræða við sveitarfélögin, til þess að ræða við verkalýðshreyfinguna, til þess að kanna leigumarkaðinn, kanna þörfina og væntanlega að gera einhverja áætlun til úrbóta. Hvað gerist á þessum tveimur árum? Hvað gerist eftir þessi tvö ár? Mun nást samkomulag við sveitarfélögin? Ég minni á það enn og aftur að Samband ísl. sveitarfélaga gerði þá kröfu í samþykkt sinni að áfram yrðu veitt lán á niðurgreiddum vöxtum til byggingar leiguhúsnæðis meðan það er algjörlega ljóst að öll hugmyndafræði þessa frv. gengur út á það að stofnunin sé sjálfbær. Eigi að vera mögulegt að veita lán á niðurgreiddum vöxtum getur það ekki gerst með öðrum hætti en þeim að annaðhvort afli stofnunin sér meiri tekna eða að framlög komi úr ríkissjóði. Ég hef ekki heyrt það í þessari umræðu að sérstaklega væri talað um að framlög kæmu úr ríkissjóði nema þau tvö ár sem ætluð eru í þessar breytingar. En við skulum ekki gleyma því, hæstv. forseti, og það er kjarni málsins, að þeir hópar sem við erum að ræða um og verður úthýst úr félagslega húsnæðiskerfinu eru einstæðar mæður, það eru barnmargar, fátækar fjölskyldur, það eru fatlaðir og það eru námsmenn og eflaust kunna að vera fleiri hópar inni í þessu en það er alveg ljóst að einstæðar mæður hafa verið aðalforgangshópurinn í félagslega kerfinu. Nú minni ég á það, hæstv. forseti, að nefnd Sameinuðu þjóðanna, sem hefur fylgst með framkvæmd barnasáttmálans, gerði þær athugasemdir varðandi Ísland að ekki væri réttlætanlegt hvernig börunum einstæðra mæðra væri mismunað hér á landi. Þessu er hægt að fletta upp í gögnum nefndarinnar, það væri alvarlegt ástand hér hvað varðar stöðu barna einstæðra mæðra sem eru eins og við vitum að miklum hluta til í láglaunahópum þessa lands sem eru nú reyndar býsna stórir. Aðstaða þessara barna er ekki nógu góð. Hvað gerist, hæstv. forseti, ef þessum hópi, forgangshópnum verður vísað út á leigumarkaðinn?  Það sem ég er að koma að, hæstv. forseti, er að ég hef miklar áhyggjur af þessum hópi og óttast að honum verði að stórum hluta til ýtt út á þennan leigumarkað sem er ekki til og mun taka allmörg ár að byggja upp ef yfir höfuð er vilji til þess. Þarna held ég að við séum að búa til nýtt og mjög alvarlegt vandamál í samfélagi okkar. Ég vil líka minnast sérstaklega á námsmenn áður en ég lýk máli mínu. Ég held það sé líka mjög alvarlegt ef enn meir dregur úr byggingu námsmannahúsnæðis. Þeir óttast að þau lánakjör sem boðið verður upp á muni hafa í för með sér hækkun á leigu og það verður einfaldlega meira en námsmenn ráða við því að þeir eru flestir á námslánum og þau eru ekki svo vel úr garði gerð nema barnafjöldinn bæti það upp. Við vitum að þörfinni fyrir námsmannahúsnæði er engan veginn fullnægt, þar er mjög langt í land og því lýsi ég ábyrgð á hendur ríkisstjórninni ef nú dregur úr byggingu námsmannaíbúða. Þessar breytingar munu hafa í för með sér aukinn kostnað fyrir sveitarfélögin. Það er alveg ljóst ef þau bregðast við þeirri breytingu sem á sér stað. Þetta mun hafa í för með sér töluverðan kostnað fyrir þau í húsaleigubótum, í lántökum og í fleiri liðum þar sem kostnaður leggst á þau og þetta mun hafa aukinn kostnað í för með sér fyrir þá sem ráða við þau kjör sem boðið verður upp á. Hæstv. forseti. Því miður er verið að gjörbreyta gamalgrónu kerfi sem hefur um margt reynst vel og á sér langa sögu. Ég held að miklu nær hefði verið að setjast niður við það verk að sníða af helstu agnúana, laga það sem þurfti að laga, taka á vanda þeirra sveitarfélaga sem hafa reist sér hurðarás um öxl en halda að öðru leyti í meginkosti þessa kerfis sem eru skipulagt framboð á íbúðum. Það mætti vera skipulagðara og þær íbúðir mættu vera dreifðari, t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Niðurgreiddir vextir og skipulagt framboð á íbúðum eru meginkostirnir. Ég held það hefði átt að halda í þetta en reyna að sníða af ýmsa aðra agnúa og vinna þær breytingar í sátt. Ég held það sé alltaf mjög slæmt að gera breytingar eins og þessar á kerfi sem snertir nánast hverja einustu fjölskyldu í landinu í slíkri ósátt við verkalýðshreyfinguna og ég efast ekkert um að verkalýðshreyfingin mun taka þessi mál upp í kjarasamningum þegar þar að kemur. Þá verður væntanlega komið í ljós hvernig kerfið virkar og hvernig sveitarfélögin hyggjast bregðast við. En því miður óttast ég mjög að verið sé að stíga óheillaspor og að það sé spor sem bitni á þeim sem verst eru staddir, einstæðum mæðrum og börnunum þeirra, fötluðum, námsmönnum og barnmörgum, fátækum fjölskyldum. Þetta er nokkuð sem ætti ekki að gerast á því herrans ári 1998.

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á að lesa upp áskorun frá sambandsstjórn Verkamannasambands Íslands. Sambandsstjórnin hélt fund í Reykholti dagana 15. til 17. maí. Hún hefur sent frá sér eftirfarandi áskorun: ,,Sambandsstjórn Verkamannasambands Íslands skorar á félmrh. að draga til baka frv. um húsnæðismál sem nú er til meðferðar á Alþingi og taka boði verkalýðshreyfingarinnar um viðræður þannig að sátt megi nást um málið.`` Þetta er áskorun frá Verkamannasambandi Íslands en innan raða þess eru þúsundir þeirra einstaklinga sem eru líklegir til að finna fyrir þeim breytingum sem verið er að gera á húsnæðiskerfinu. Það segir sína sögu að eftir að málið hefur fengið þessa umfjöllun á þingi og eftir að sýnt er að ríkisstjórnin er ákveðin í að reyna að keyra frv. í gegnum þingið og fá það afgreitt nú sér Verkamannasambandið ástæðu til að biðja eina ferðina enn um að það verði endurskoðað og þeirri áskorun er beint til hæstv. félmrh. og ríkisstjórnarinnar allrar. Fróðlegt væri að heyra viðbrögð hæstv. félmrh. á eftir við þessari ósk sem kemur frá Verkamannasambandi Íslands. Þau viðbrögð sem hafa hins vegar komið frá ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum birtust okkur hér eða komu í ljós í máli talsmanns meiri hluta félmn. þegar hann kynnti breytingartillögur ríkisstjórnarinnar við frv. Hann sagði að gera þyrfti smávægilegar breytingar á frv. Þrátt fyrir þá gagnrýni sem fram hefur komið á Alþingi, þrátt fyrir áskoranir sem fram hafa komið frá verkalýðshreyfingunni og nær öllum almannasamtökum þessa lands sér ríkisstjórnin ekki ástæðu til að gera annað en smávægilegar tæknilegar breytingar á frv. sem lúta flestar að dagsetningum sem er hnikað lítillega til. Þetta eru viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þeim þrýstingi sem komið hefur víðs vegar að úr þjóðfélaginu um að gerðar verði miklar og gagngerar breytingar á frv. og þær verði undirbúnar með nefndarstarfi í sumar. Við í minni hlutanum á Alþingi höfum rætt hvernig skuli brugðist við. Við ræddum um það í gær hvort rétt væri að gera tillögur um umfangsmiklar breytingar á frv. á þessu stigi og niðurstaðan varð sú að við létum það bíða til síðari tíma en hins vegar legðum áherslu á tvennt á þessu stigi máls eins og fram kom í máli hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur, formanns félmn. Það tvennt sem við leggjum áherslu á snýr að starfsfólki Húsnæðisstofnunar, að starfsöryggi þess verði tryggt í samræmi við þær yfirlýsingar sem hæstv. félmrh. hefur þegar gefið, að þeim yfirlýsingum verði fundinn staður í lögum. Hæstv. félmrh. hefur lýst því yfir við starfsfólkið að hann muni gera allt sem í hans valdi standi til að tryggja starfsöryggi þess. Hann hefur ekki staðið við yfirlýsingar sínar að því leyti að það er í hans valdi að beita sér fyrir því að ásetningur hans verði lögfestur og við gerum svohljóðandi tillögu, með leyfi forseta: ,,Við 52. gr. Við 6. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins skal hafa forgang um sambærileg störf hjá Íbúðalánasjóði.`` Það eru mörg dæmi þess að slíkt hafi verið gert við breytingar á stofnunum, bæði þegar ríkisstofnunum er breytt á einhvern hátt og má þar t.d. nefna Örnefnastofnun. Þar var sett inn í lagatextann að öllu starfsfólki skyldi tryggt starf við hina nýju stofnun. Þetta var gert þegar Pósti og síma var breytt í hlutafélag og má nefna fleiri dæmi um slíkt. Það var reyndar svolítið blendið vegna þess að að hluta til var verið að svipta starfsfólkið réttindum með þeim ákvæðum sem voru sett inn í lögin þannig að það var ekki allt til góðs í því efni. Engu að síður er ég að vekja athygli á því að hægt er með lögum að tryggja starfsréttindi starfsfólksins og það hefur verið gert. Ég spyr því: Hvers vegna vill hæstv. félmrh. ekki beita sér fyrir því að lagagrein af þessu tagi verði samþykkt? Nú má vel vera að hann muni koma til móts við okkur og beita sér fyrir því að þetta verði samþykkt og væri það hið besta mál. Hin lagabreytingin sem við leggjum til lýtur að ákvæði til bráðabirgða þar sem fjallað er um vinnuna fram undan. Bráðabirgðaákvæðið er svohljóðandi, reyndar er það nú IX. bráðabirgðaákvæði nýprentaðs frv. eftir atkvæðagreiðslu sem fram fór í gær, og er svohljóðandi: ,,Við samþykkt laga þessara skal félagsmálaráðherra í samráði við fulltrúa sveitarfélaga, aðra félagslega byggingaraðila, ASÍ og BSRB vinna að úttekt á leigumarkaði hér á landi og kanna þörf fyrir leiguíbúðir næstu ár. Á grundvelli samstarfs þessara aðila skal lögð fram framkvæmdaáætlun sem framlög ríkisins og sveitarfélaga skulu taka mið af í framtíðinni. Á meðan unnið er að áætlanagerð þessari og til ársloka 2000 er heimilt að veita lán til leiguíbúða, sbr. VIII. kafla laga þessara, með óbreyttum lánskjörum. Fjöldi og upphæð lána skal taka mið af framlagi ríkissjóðs á fjárlögum og áætluðum kostnaði.`` Það er þessi tenging við fjárlög sem veldur því að við erum með dagsetningar inni í tillögu okkar um þetta ákvæði. Við segjum í breytingartillögu okkar, með leyfi forseta: ,,Við ákvæði til bráðabirgða IX. 2., 3. og 4. málsl. orðist svo: Á grundvelli samstarfs þessara aðila skal lögð fram framkvæmdaáætlun sem framlög ríkisins og sveitarfélaga skulu taka mið af í framtíðinni og skal hún liggja fyrir 1. okt. 1998. Fjöldi lána og upphæð þeirra, sem og framlög ríkisins, skulu taka mið af þeirri áætlun. Lánskjör til leiguíbúða skulu vera samkvæmt gildandi lögum.`` Við teljum mikilvægt að þessari vinnu verði hraðað og erum þess vegna með tillögu um að starfi skuli verða lokið í október árið 1998 þannig að menn fái hér eitthvað handfast vegna þess að mesti og stærsti skammtímaveikleiki þessa frv. --- þegar til lengri tíma er litið eru veikleikarnir stærri og meiri --- er sá að allt of margir endar eru lausir og þar er ég ekki aðeins að tala um reglugerðirnar 28. Ég er að tala um þá óvissu sem sveitarfélögin og félagasamtök sem sinna félagslegu húsnæði búa við. Það er mjög mikilvægt að þetta verði skýrt hið fyrsta. Síðan er náttúrlega ljóst vegna þess að hér er á ferðinni hápólitískt mál, að menn þurfa að hafa vitneskju um hvað ríkisstjórnin, stjórnmálaflokkar og einstakir stjórnmálamenn vilja gera fyrir næstu þingkosningar. Þetta er stórmál sem verður að sjálfsögðu til umræðu í næstu kosningum. Það segir sig sjálft og þá þarf að hafa eitthvað handfast. Hver er vilji ríkisstjórnarinnar? Hver er vilji og ásetningur Framsfl. og hver er vilji einstakra stjórnmálamanna? Öll rök hníga því að því að rétt sé að hraða þessari vinnu og þess vegna gerum við kröfu um að þessi dagsetning verði fest í lög. Áður en ég skil við þessa þætti, þessar tillögur okkar, vil ég leggja mjög ríka áherslu á að ríkisstjórnin og meiri hlutinn íhugi mjög vel hvort hann vill ekki þrátt fyrir allt og sín sjónarmið í þessum málum koma til móts við okkur í þessum efnum. Ég veit það beint og milliliðalaust að starfsfólk í Húsnæðisstofnun hefur mjög þungar áhyggjur af framtíð sinni og það er mjög mikilvægt að taka þær áhyggjur og þær óskir sem þaðan hafa komið mjög alvarlega. Það má spyrja hvort menn geri sér almennt grein fyrir afleiðingum þeirra breytinga sem verið er að gera. Hvort alþingismenn geri sér t.d. almennt grein fyrir afleiðingum þessara breytinga sem verið er að gera í húsnæðiskerfinu. Ég hafði það á tilfinningunni í gær þegar verið var að greiða atkvæði eftir 2. umr. um einstakar greinar frv. og menn voru að gera grein fyrir því hvað lægi að baki hverri einstakri grein og sá ekki betur en það kæmi svolítið á suma. Ég sá ekki betur en að þegar menn fengju yfirsýn yfir málið í þessu samhengi þá hafi það runnið upp fyrir mörgum manninum að hér væri hugsanlega á ferðinni lagafrv. og breytingar sem væru kannski pínulítið meira en umdeilanlegar, sem væru mjög vafasamar og sem hefðu kannski ekki verið hugsaðar alveg í þaula. Ég er því ekki viss um að allir þingmenn stjórnarliðsins hafi gert sér fulla grein fyrir því hve alvarlegt frv. er hér á ferðinni. En hvað með aðra aðila? Skyldu aðrir aðilar hafa gert sér og gera sér grein fyrir þessum breytingum og hversu alvarlegar þær eru?  Í skýrslu OECD um íslensk efnahagsmál 1998 sem ég hef áður vitnað í úr þessum ræðustóli, segir á bls. 5 og menn eru þar að tala undir fyrirsögnum sem eru svohljóðandi: ,,Enda þótt fagna beri einkavæðingaráformum í þessu samhengi þá þyrftu þau að vera metnaðarfyllri og ná til húsnæðislánakerfisins.`` En svo segir að þetta sé ekki verra en svo að ýmislegt jákvætt sé að gerast í þessum efnum, að menn séu að stíga ýmis jákvæð skref, því hér segir í skýrslu OECD, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin er einnig að endurskoða hlutverk hins opinbera í fjármögnun íbúðarhúsnæðis. Húsnæðislánasjóðir í eigu ríkisins eru helsta uppspretta fjármagns til húsnæðisöflunar og eru þeir miklu stærri en þeir fjárfestingarlánasjóðir sem þjóna atvinnulífinu. Ríkið tekur enn lán fyrir hönd sumra þessara sjóða eða ábyrgist skuldabréf sem þeir gefa út. Enda þótt þessi aðferð lækki kostnað lántakenda leggur hún einnig byrðar á skattgreiðendur.`` Síðan segir að nú eigi að reyna að ná sama markmiði gegnum vaxtabótakerfið og það eigi að sameina þessa sjóði í eina stofnun og svo er haldið áfram, með leyfi forseta: ,,Þegar allt þetta hefur komið til framkvæmda verður væntanlega lítil ástæða til að halda þessari nýju stofnun í ríkiseign. Henni mætti breyta í húsnæðislánabanka sem hægt væri að selja einkageiranum.`` Þetta eru þau áform sem við höfum löngum vitað að væru uppi og ég minnti á það hér á sínum tíma að í umsögn sem félmn. barst um þetta frv. --- ég held hún hafi verið frá Ríkisendurskoðun --- var ekki talað um Íbúðalánasjóð. Þar var talað um hið nýja hlutafélag. Og við veltum því fyrir okkur hvort Ríkisendurskoðun hafi fengið rangt plagg eða einhver fyrri drög til umfjöllunar, en við nánari athugun hafi menn viljað fara hægar í sakirnar og ekki upplýsa þingið á þessu stigi um hvað raunverulega vakir fyrir mönnum. Reyndar held ég að það vaki ekki fyrir hæstv. félmrh. að breyta Íbúðalánasjóði í hlutafélag eða selja. Það held ég ekki. Ég held að honum hafi fundist hann hafa unnið mikinn og frækinn sigur gagnvart liðsmönnum fjmrn., Sjálfstfl., sem vildu í einu vetfangi færa þetta kerfi allt saman inn á verðbréfamarkaði --- ég skal gera hlé á máli mínu þangað til þessari samræðu er lokið.

Henni er lokið. Þessari umræðu er lokið.


             Það væri ástæða til að fá það upplýst hver hafi sent Ríkisendurskoðun drög til umfjöllunar þar sem vitnað er í hið nýja hlutafélag því að þannig fór það ekki frá félmn. sem hefur sent Ríkisendurskoðun og öðrum aðilum sem leitað var umsagnar um, frv. þegar það var komið fram. En ég er að vekja athygli á þessu samhengi og ég er að vekja athygli á því líka að Sjálfstfl. hefur lagt áherslu á að húsnæðismálin og öll fyrirgreiðsla í tengslum við húsnæðismál verði færð inn í banka og fjármálastofnanir. Hæstv. félmrh. hefur streist gegn þessum áformum og finnst hann þess vegna hafa unnið mikinn sigur og það er rétt að þessu leyti. En tapið er því miður enn þá meira og stærra og alvarlegra og það er það sem er að renna upp fyrir mönnum, að tapið er meira en ávinningurinn, því það sem gerist samhliða þessu er að allt kerfið er markaðsvætt. Það er allt markaðsvætt. Það er farið með alla fyrirgreiðslu sem áður var í formi lágra vaxta inn í markaðsvexti, inn í háa vexti markaðarins, þótt niðurgreiðslur eða stuðningur eigi að koma í gegnum vaxtabæturnar sem er að flestra dómi nauðsynleg aðferð fyrir stóran hluta samfélagsins en mjög varhugaverð og hættuleg þegar til lengri tíma er litið og mjög vafasöm vægast sagt fyrir þá sem verst standa að vígi í þjóðfélaginu og vissulega fyrir þá aðila sem sinna félagslegum þörfum húsnæðiskerfisins. Er ég þar að vísa til húsnæðissamvinnufélaga, námsmannahreyfinga, Öryrkjabandalagsins, Sjálfsbjargar og allra þeirra sem hafa sent okkur ályktanir og áskoranir með varnaðarorðum af þessu tagi. Þeir skilja þetta mjög vel hjá OECD, hvað er að gerast, og fagna þessu og telja þetta allt vera til mikilla bóta. Þeir gera sér líka grein fyrir því hjá Félagi fasteignasala. Þeir gera sér grein fyrir því hver ávinningur það er fyrir fasteignasala og þá sem höndla með húsnæði hér á markaði að fá allan mannskapinn, allt það fólk sem var í félagslega húsnæðiskerfinu og fékk fyrirgreiðslu þar, til sinnar skattheimtu. Því það er það sem er að gerast. Það verður ekki gert að kostnaðarlausu. Það er verið að afhenda þessum aðilum fólk til skattheimtu. Það er það sem er að gerast. Og þetta er umhugsunarefni fyrir Sjálfstfl. sem á sínum tíma vildi vera flokkur allra Íslendinga. Við bjuggum í stéttlausu þjóðfélagi, sagði Sjálfstfl. og Sjálfstfl. vildi tryggja hag hvers manns og einn hornsteinninn í þeirri stefnu var sjálfseignarstefna í húsnæðismálum, þ.e. að fólk gæti eignast sitt húsnæði og átt sitt húsnæði.  En það sem ég er að segja um Sjálfstfl. sem áður sagði að hann vildi að allir gætu eignast sitt húsnæði --- hann sagði það --- er það að núna er hann að leggja til, og það deilir enginn um það að frv. sem Sjálfstfl. stendur hér að verður þess valdandi, að færri geta eignast sitt húsnæði. Það er ekkert umdeilt. Það vita það allir. Það er ekki umdeilt að færra fólk getur eignast sitt húsnæði. En hvar koma þá einstaklingar Sjálfstfl. inn í dæmið? Hvar skyldu þeir koma? Jú, það eru þeir sem fá fólkið til skattlagningar, til að græða á því, sem geta gert sér fátækt fólk á Íslandi að féþúfu. Það er það sem er að gerast. Sjálfstfl. er að stilla sér þannig upp. Hann stillir sér upp með fjármagnsöflunum, með þeim sem núna fá aukið tækifæri til að græða á alþýðu manna. Og það er búið að samþykkja hér önnur lög sem gera þetta auðveldara. Á síðasta ári voru samþykkt gegn mótmælum stjórnarandstöðunnar, lög sem tóku þak, sem sviptu á brott þaki, sem hefur verið á þeim þóknunum sem fasteignasalar geta tekið fyrir viðskipti með húsnæði. Það var þak þar á. Mig minnir að það hafi verið 2%. Þetta þak var tekið til þess að gefa fasteignasölum skotleyfi út á húsnæðismarkaðinn. Það var tilgangurinn. Þegar menn voru að réttlæta þetta, þá sögðu menn: Ja, það mun ekkert hækka. Markaðurinn mun sjá um það. En ef sú var raunin, hvers vegna þá að taka þakið brott? Af hverju kepptu menn ekki fyrir neðan tvö prósentin? Nei, í því tilefni var farið að körfum sem komu úr þessari átt. Ég vek athygli á þessu vegna þess að ég er að benda á stórt púsluspil, stóra mynd sem er smám saman verið að fylla inn í. Þeir aðilar sem gera sér grein fyrir þessu, sérfræðingarnir hjá OECD, vita alveg hvað hæstv. félmrh. er að gera. Ég er ekkert viss um að hann geri sér grein fyrir því sjálfur. Ég segi þetta ekki til að vera móðgandi við þann ágæta mann. En ég held að það eigi við um hann og mjög marga aðra sem hafa komið að lagasetningu, og ekki bara núna heldur á síðustu árum, og breytt hafa öllum kjörum og skipulagningu samfélagsins til að auðvelda fjármagninu eftirleikinn. Þetta á við um þann hluta samfélagsins sem gerir sér grein fyrir því hvað er að gerast. Fasteignamarkaðurinn, sérfræðingar OECD, frjálshyggjan í heild sinni, er mjög meðvituð um hvað er að gerast. Hvað með aðra aðila, t.d. sveitarfélögin? Þar komu misvísandi yfirlýsingar. Annars vegar komu yfirlýsingar frá aðilum sem hafa með húsnæðismál að gera í sinni daglegu önn, þ.e. húsnæðisnefndir sveitarfélaganna. Þær eru allar gagnrýnar á það sem er að gerast. Það er rauður þráður í umsögnum þeirra, mjög hörð gagnrýni. Þar er tónninn þessi: Frestið samþykkt þessa frv. Síðan eru reidd fram dæmi sem sýna fram á þann vanda sem skapast verði þetta gert að lögum. Þetta á við um húsnæðisnefnd Reykjavíkur, þetta á við um húsnæðisnefnd Kópavogs, Akureyrar, Hafnarfjarðar og þannig mætti áfram telja. Þessir aðilar gera sér grein fyrir því. Hjá sveitarstjórnunum, Sambandi ísl. sveitarfélaga, hefur verið annar tónn. Þar áttu þau fulltrúa sem gætu hugsanlega verið að verja hendur sínar.  Þannig held ég að þetta hafi verið hjá mörgum sveitarstjórnarmönnum að menn eru samþykkir ýmsum prinsippum, ýmsum grunnatriðum í hugmyndafræði frv., t.d. um valfrelsi, án þess að menn skrifi upp á annað. Þegar það rennur síðan upp fyrir mönnum þegar sérfræðingar sveitarfélaganna setjast yfir málin og sýna fram á niðurstöðuna með útreikningum þá held ég að annað hljóð komi í strokkinn og það held ég að hafi víða gerst. Þetta held ég að skýri misræmið sem þarna er á milli að einhverju leyti. Þó að sveitarfélögin losni við kaupskylduna eru þau að fá aukna bagga á öðrum sviðum. Það sem gerist er að þau munu þurfa að reiða fram miklu hærri upphæðir í húsaleigubótum. Húsaleigubætur eru á ábyrgð sveitarfélaganna, þær eru á ábyrgð sveitarfélaganna þannig að þar verður stóraukinn baggi sem kemur til með að hvíla á sveitarfélögunum. Í annan stað verða lánskjör sveitarfélaganna við að reisa félagslegt húsnæði miklu þyngri, þau verða erfiðari. Þegar þetta kemur saman og einnig aðrir þættir þá held ég að sveitarfélögin muni almennt séð fara illa út úr þessum breytingum. Þeir sem fara hins vegar vel út úr þessum breytingum eru þeir sem sýsla með þessi mál á almennum markaði. Það er staðreynd.  Síðan hafa menn gerst slíkar agnar smásálir að þeir hafa reynt að finna út einhvern kostnað hjá þeirri stofnun sem sinnir þessu og blása hann út úr öllu samhengi. Sá kostnaður er ekki mikill. Húsnæðisstofnun hefur verið látin gjalda þess hve ríkið hefur vanrækt þennan málaflokk iðulega, t.d. Byggingarsjóð verkamanna. Hann hefur ekki fengið það fjármagn sem hann hefði þurft að fá til að geta staðið við skuldbindingar sínar og stefnir þess vegna í þrot upp úr næstu aldamótum, bara vegna þess að hann hefur verið vanræktur. En eftir þetta verður öllum þessum fjármunum velt í gegnum fjármagnskerfið sem kemur til með að taka sinn toll. Þetta kerfi verður þess vegna miklu dýrara fyrir einstaklingana og fyrir samfélagið þegar upp er staðið. Gerir fólk sér almennt grein fyrir því sem hér er að gerast? Gera einstaklingar og fjölskyldur sér almennt grein fyrir því sem hér er að gerast? Ég er ekki viss um að það hafi komist alveg nógu vel til skila og ég held að það eigi því miður eftir að gerast seinna. Menn einblína á hið jákvæða í þessu, einblína á að nú verði aukið valfrelsi til að ákveða hvar menn búa. Njótirðu félagslegrar aðstoðar í gegnum húsnæðiskerfið getur þú sjálfur tekið um það ákvörðun hvar þú býrð, sem er hið besta mál. Um leið er verið að reisa ýmsa þröskulda. Verið er að gera það erfiðara að eignast húsnæði, það verður miklu erfiðara og um það deilir ekki nokkur maður. Um það er ekki deilt. Allir eru sammála því að niðurstaðan verði sú. Menn eru einfaldlega að deila um það hvernig þessari þörf á leigumarkaði skuli mætt en ekki hitt að Framsfl. og Sjálfstfl. séu að draga úr möguleikum fólks, einstaklinga og fjölskyldna til að eignast húsnæði. Um það deilir enginn. Það er verið að gera þetta. Fólk á leigumarkaði kemur til með að þurfa að borga hærri leigu. Einhvers staðar þarf að mæta þessum kostnaði. Einhvers staðar þarf að mæta þeim aukna kostnaði sem kemur til með að leggjast á Búseta, á Öryrkjabandalagið, á Sjálfsbjörg, á námsmannabústaðina, á íbúðarhúsnæði námsmanna. Þaðan hafa komið miklar ályktanir með áhyggjum manna, bæði af Reykjavíkursvæðinu og víðs vegar að af landinu, t.d. Laugarvatni þar sem menn hafa verið að reyna að byggja upp heimavist. Þar þykir sýnt að verði ekki eitthvað að gert þá muni kostnaður þeirra aðila sem hafa sinnt þessari þörf stóraukast og þar af leiðandi muni húsaleigan hækka. Ég ætla síðan að ljúka máli mínu á því að vitna í þær áskoranir sem hafa komið fram frá verkalýðshreyfingunni og almannasamtökum sem sinna félagslegu húsnæði. Ég ætla ekki að fara nánar út í einstakar greinar frv., það hefur verið gert. Ég er búinn að gera það og aðrir þingmenn hafa gert það í ræðum sínum. Við gerðum þetta einnig við atkvæðagreiðsluna í gær. Þar komum við fram með skýringar við einstakar lagagreinar. Hér er samanheftaður bunki með yfirlýsingum og álitsgerðum sem félmn. barst. Mikill meiri hluta þeirra blaða sem hér eru saman heftuð hefur að geyma gagnrýni og varnaðarorð. Ég ætla ekkert að fara nánar í það. Það hefur verið gert í þingræðum en þess í stað ítreka ég þá ályktun sem birtist í dagblaði fyrir nokkrum dögum, 12. maí í Morgunblaðinu, og ætti að vera enn í gildi í dag, því að enn er ekki búið að samþykkja frv. Hér er þeirri áskorun beint til alþingismanna, að fresta húsnæðisfrv. Það er mikil bjartsýni sem einkennir þessa áskorun og þessa auglýsingu. Hvers vegna segir ég það? Jú, vegna þess að henni er beint til alþingismanna. Henni er ekki beint til ríkisstjórnarinnar, henni er ekki beint til hæstv. félmrh., henni er beint til alþingismanna. Menn trúa því að alþingismenn ætli að standa í fæturna í þessu máli. Gæti það verið? Gæti það verið að alþingismenn ætli að sýna sjálfstæði í þessu máli? Gæti verið að alþingismenn ætluðu að sýna sjálfstæði sitt í þessu máli en hrekjast ekki undan svipuhöggum úr Stjórnarráðinu í þessu máli eins og reyndar ýmsum öðrum? Hér er verið að kalla úti í sal og tala um svipuhögg minni hlutans. Sennilega er það tilraun til að lengja umræðuna, það er alveg guðvelkomið. Það er alveg guðvelkomið að tala um hvaðan svipuhöggin koma í þessu máli eins og reyndar ýmsum öðrum. Það sem alþingismenn hafa verið að gera í umræðunni, sumir í löngu og ítarlegu máli, er að gera tvennt. Það er að vekja athygli þjóðfélagsins á því sem hér er að gerast. Það gerum við í gegnum ræður okkar og fjölmiðla sem fylgjast með umræðunni og að hluta til er umræðunni sjónvarpað beint. Við erum að koma skýringum til fólks á því sem er á ferðinni og reyna að hafa áhrif á þingmenn. Staðreyndin er hins vegar sú að stjórnarþingmenn eru ekki viðstaddir umræður með örfáum undantekningum, hér eru hv. þm. Kristján Pálsson og Pétur H. Blöndal, menn sem eru mjög oft við umræður um þessi mál og ýmis önnur, það er rétt. Það gildir því miður ekki um alla félaga þeirra. Alþingismenn koma almennt til þess að greiða atkvæði. Vissulega geta menn setið á skrifstofum sínum og fylgst með sjónvarpsútsendingum en þeir koma til að greiða atkvæði. Þá á það við um þetta mál eins og mörg önnur að ef menn hafa ekki sett sig rækilega inn í málin hlýða menn fyrirskipunum úr Stjórnarráðinu eða frá flokkum sínum. Það er því miður þetta sem gerist. Ég er að segja að í því felist ákveðin bjartsýni, það felst í því bjartsýni hjá þeim sem standa að þessari auglýsingu og hvetja alþingismenn til að verða við óskum um að fresta frv. því að þeir sem greiða atkvæði þegar á hólminn kemur. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að lesa upp þau samtök sem standa að þessari áskorun.

Einu sinni enn.

Einu sinni enn, segir hv. þm. Pétur H. Blöndal. Á aftur að fara að tala um þessi samtök? Á aftur að fara að tala um stærstu samtök launafólks í landinu? Á aftur að fara að tala um Öryrkjabandalagið?  Undir áskorunina skrifa eftirtaldir: ASÍ; BSRB; Neytendasamtökin; Kennarasamband Íslands; Leigjendasamtökin; Landssamtökin Þroskahjálp; Geðhjálp; Félagsstofnun stúdenta; Búseti; Öryrkjabandalag Íslands; Sjálfsbjörg, Landssamband fatlaðra; Byggingarfélag námsmanna; Nemendagarðar Samvinnuháskólans; Félag einstæðra foreldra; Sjálfsbjörg, Félag fatlaðra á höfuðborgarsvæðinu; Landssambandið Þak yfir höfuðið; Hússjóður Öryrkjabandalagsins; Blindrafélagið; Húsnæðisfélagið SEM; Sólheimar; Félagsstofnun stúdenta á Akureyri; Bandalag ísl. sérskólanema; Nemendagarðar Bændaskólans á Hólum; Styrktarfélag vangefinna; Félag ábyrgra feðra; Landssamband eldri borgara. Þetta eru lokaorð mín. Ég legg til að við förum að óskum og kröfum þeirra aðila sem ég las upp.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hélt skörulega ræðu eins og honum er einum lagið. En hann fer náttúrlega frjálslega með eins og mér finnst minni hlutinn gera í þessu máli sem öðrum þegar verið er að reyna að túlka frv. fyrir alþjóð og heldur því fram úr ræðustóli að verið sé að vísa fátæku fólki á götuna. Þetta er alveg makalaus áburður og ég hef heyrt hann frá fleirum en hv. þm. Ögmundi Jónassyni, það hefur komið frá hv. þingkonu Jóhönnu Sigurðardóttur og fleirum. Ekkert hefur komið fram í málflutningi þeirra sem rökstyður þessa makalausu fullyrðingu.

Hvers slags bull er þetta?

Þetta er ekkert bull, frú Jóhanna. Það sem ég vil bara benda á í þessum ræðustóli er það að með þessu frv. er verið að tryggja leigumarkaðinn fyrir þá sem hafa ekki fram að þessu í rauninni staðið undir félagslegu eignarhúsnæði. Verið er að gera ráð fyrir því að félagshúsnæði, félagsíbúðir taki við þessu fólki. Það er gert með þeim hætti að samtök, ekki bara sveitarfélög, heldur verið að gera samtökum eins og samtökum fatlaðra, aldraðra og allra þeirra sem taldir eru upp í auglýsingunni, sem Ögmundur las upp með svo miklum ákafa, kleift að byggja leiguíbúðir með 1% vöxtum. Einstaklingarnir sem verða í þessum leiguíbúðum geta keypt þær og haft þær á sínu nafni, þeir geta það ef þeir kæra sig um, og verið áfram með 1% vexti af lánum, vexti af lánum sem ríkissjóður mun tryggja til að hægt sé að byggja leiguíbúðir af þessu tagi. Ég held því, herra forseti, að stjórnarandstaðan hafi lesið þetta frv. öfugt eins og svo margt annað undanfarnar vikur, hv. þm. stjórnarandstöðunnar.

Hæstv. forseti. Ef við höfum lesið þetta frv. öfugt þá hefur húsnæðisnefnd Reykjavíkur gert það líka, húsnæðisnefnd Kópavogs hefur gert það líka, húsnæðisnefnd Hafnarfjarðar hefur þá gert það líka, húsnæðisnefnd Akureyrar hefur gert það þá líka, ASÍ hefur gert það þá líka, BSRB hefur þá lesið það líka öfugt, Öryrkjabandalagið hefur lesið það öfugt. Búseti hefur misskilið allt málið. Leigjendasamtökin hafa misskilið allt málið Skyldi félmrh. hafa misskilið nokkuð? Skyldi ríkisstjórnin hafa misskilið nokkuð? Gæti verið að hv. þm. Kristján Pálsson hafi misskilið nokkuð? Hvað hafa menn meint með því að gera ráð fyrir 50 nýjum leiguíbúðum á tveimur árum, eins og menn hafa gert, á sama tíma og verið er að samþykkja frv. sem enginn deilir um að vísar fleira fólki inn á leigumarkað en verið hefur þar áður? Bara í Reykjavík einni er hátt á fjórða hundrað manns á biðlista hjá Húsnæðisstofnun eftir húsnæði. Hátt í tvö hundruð af þessum fjölda eru í forgangsröð, í brýnni þörf, og nú er verið að samþykkja lagabreytingar sem gera ráð fyrir því að það muni fjölga í þessum hópi. Mér finnst ábyrgðarhluti að koma upp og saka okkur í minni hlutanum á Alþingi um útúrsnúninga eða blekkingar, sem höfum haldið uppi málefnalegri umræðu, fært rök fyrir máli okkar í ítarlegu máli og vitnað í tölur í því sambandi. Menn verða þá að færa haldgóð rök fyrir máli sínu og ég vænti þess að hv. þm. Kristján Pálsson eigi eftir að koma upp og gera grein fyrir því í máli sínu á eftir hvað hann á nákvæmlega við. Ég gæti haldið áfram lengur en hér er komið rautt ljós og læt ég nú máli mínu lokið.

Herra forseti. Skyldu öll þau félagasamtök sem auglýstu í Morgunblaðinu hafa misskilið eitthvað? Þau eru reyndar ekki að tala um að þetta frv. eigi ekki að fara í gegn heldur að biðja um frestun á viðkomandi frv. fram á haustið. Það er mikill munur á því tvennu. Síðan vil ég bara segja það um þær húsnæðisnefndir sem hafa skilað áliti þvert á skoðanir sveitarstjórnanna að það er að sjálfsögðu eitthvað sem liggur þar að baki. En ekki er endilega víst að það sé vegna þess að þær treysti ekki sveitarfélögunum til þess að gera þetta með sama hætti og ríkinu heldur eru margs konar hagsmunir sem þar koma að, m.a. þeir að þessar húsnæðisnefndir munu missa töluvert af þeim störfum sem þar hafa verið á undanförnum árum og áratugum. Auðvitað er það ein ástæðan. Sveitarstjórnirnar sjá náttúrlega málið öðruvísi og líta það öðrum augum. Varðandi þetta mál almennt þá hef ég lýst skoðun minni hér í þinginu og gerði það á laugardaginn og hafði ekki hugsað mér að taka aftur til máls. En maður getur ekki orða bundist þegar þessi hrynjandi ríður yfir salinn dag eftir dag að verið sé að vísa fátæku fólki út á götuna. Auðvitað eru einhverjir biðlistar í Reykjavík eins og alltaf hefur verið. Fólk streymir hingað alls staðar að af landinu og auðvitað eru einhverjir biðlistar en aftur á móti er verið að vinna á þeim. Það á að setja upp nefnd sveitarfélaga, ríkis og hagsmunasamtaka sem á að reyna að leysa úr brýnni þörf á leigumarkaðnum hér á svæðinu og á landinu öllu. Ég treysti því að út úr þeirri nefnd komi niðurstaða sem allir geta sætt sig við. Þessar 50 leiguíbúðir voru hugmynd sem kom frá fjmrn. Í félmn. gerðum við okkur strax grein fyrir því að þetta var óraunhæf tala. Þess vegna hefur í störfum nefndarinnar hvergi verið talað um einhverja ákveðna tölu upp á 50 íbúðir.

Hæstv.forseti. Það er alveg rétt sem kemur fram í máli hv. þm. Kristján Pálssonar að fólk streymir til þeirra sveitarfélaga sem veita skárri félagslega þjónustu en gerist sums staðar annars staðar. Þetta mun að mínum dómi aukast. Eftir því sem auknar byrðar verða settar á sveitarfélög mun það gerast að þar sem íhaldssöm öfl ráða ferðinni og sinna ekki félagslegu hlutverki mun fólk hrekjast brott og vera hrakið brott. Ég hef talað um að það séu sum sveitarfélög, t.d. í nágrenni Reykjavíkur, sem ekki sinna skyldum sínum í þessum efnum. Ég hef talað t.d. um Garðabæ í þeim efnum og ég hef nefnt önnur sveitarfélög.  En mér fannst það kaldar kveðjur sem húsnæðisnefndum sveitarfélaganna voru sendar. Hv. þm. spurði hvað gæti legið að baki álitsgerðum þeirra. Það sem liggur að baki eru tölur og útreikningar og rökstuðningur og á þeim rökstuðningi tökum við mark. Varðandi félagasamtökin sem hv. þm. gat um áðan ...  Varðandi það sem hv. þm. sagði áðan um félagasamtök, Öryrkjabandalagið, Búseta og önnur slík, er staðreyndin sú að verið er að þyngja lánin sem þau koma til með að fá. Það er verið að fara með þetta inn í markaðsvaxtakerfi og mikill munur er á 1% vöxtum og 5% vöxtum. Bráðabirgðaákvæði sem kunna að vera þar inni eru til bráðabirgða og allt óljóst í þeim efnum.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. varðandi nýja frv. að aðalatriðið í því er að fólk getur valið sér íbúð og hann er a.m.k. ánægður með það í frv. En það leiðir líka strax af sér samkeppni því ef fólk getur valið sér íbúð er það ekki háð því að fá íbúðina hjá alveg sérstökum samtökum. Ég hef fylgst nokkuð með umræðunni og ég er búinn að hlusta á upplestur á þessari ágætu auglýsingu, ég held a.m.k. tvisvar eða þrisvar. Nú er ég ekki svo treggáfaður að ég geti ekki munað þetta deginum lengur og ég las meira að segja auglýsinguna sjálfur þannig að mér finnst fulllangt gengið að lesa þessa auglýsingu aftur og aftur. Það er eins og menn reikni ekki með því að þingmenn fylgist með umræðu yfirleitt. Hv. þm. talaði af miklu viti um fjármálamarkaðinn og var tíðrætt um völd kapítalsins. Aðalkapítal á Íslandi er kapítal lífeyrissjóðanna. Nú vill svo til að hv. þm. er í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins undir styrkri stjórn formannsins, sem er Indriði Þorláksson, skrifstofustjóri í fjmrn. Nú langar mig til að spyrja hann, sem þátttakanda í þessu mikla kapítali, hvað ráðstafaði hann mörgum milljörðum á síðasta ári sem stjórnarmaður í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins? Hvaða ávöxtun náði hann á þetta fé fyrir umbjóðendur sína?

Hæstv. forseti. Eitt af því sem þessi ríkisstjórn hefur gert er að setja lífeyrissjóðunum mjög strangar skorður og þvinga þá til þess að leita eftir hæstu ávöxtun sem þeim gefst hverju sinni. Ég var einn þingmanna sem greiddi atkvæði gegn þessu. Inni í lífeyrissjóðnum hef ég lagst gegn þessu. Ég hef alla tíð gert það og aldrei viljað ljá mitt nafn við þessari ákvörðun vegna þess að ég hef viljað að lífeyrissjóðir væru að hluta notaðir til félagslegra átaksverkefna af ýmsu tagi, t.d. að fjármagna húsnæðiskerfi. Mér hefur fundist það vera heppilegt og æskilegt og að það kæmi launafólki almennt til góða. Varðandi valið sem fólk á að hafa og standur frammi fyrir þá er ég fylgjandi því. Reyndar skal ég trúa þingmanni og öðrum fyrir því að þótt ég standi hér í pólitíkinni þá hef ég iðulega verið fylgjandi sjálfeignarstefnu. Ég hef verið það. Ég hef viljað það fyrir sjálfan mig. Og það sem ég vil fyrir sjálfan mig það vil ég líka fyrir aðra, að þeir eigi alla vega kost á slíku. Hins vegar er það að gerast í þjóðfélaginu að meiri vilji er að verða fyrir því almennt að taka upp leigufyrirkomulag ef þeim sem leigja húsnæði er búið öryggi. Ég er heldur ekki fylgjandi því sjálfseignarfyrirkomulagi sem menn ekki ráða við, þar sem fólk rís ekki undir byrðunum. Það sem er hins vegar að gerast hérna er að það er verið að vísa fólki út úr sjálfseignarfyrirkomulaginu án þess að því sé búið það öryggi sem nauðsynlegt er að tryggja fólki á leigumarkaði. Þetta er sá vandi sem við stöndum frammi fyrir og við erum að hvetja til þess að sá vandi verði leystur og botn fenginn í málið áður en gengið verður frá frv. Þess vegna höfum við lagt til að því verði frestað.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði ekki spurningu minni um það hvað hann ráðstafaði mörgum milljörðum á síðasta ári sem þátttakandi í þessu mikla kapítali sem honum verður svo tíðrætt um, þ.e. lífeyrissjóðakapítalinu og verkalýðs- og Vinnuveitendasambandskapítalinu. Og það er meginkapítalið á Íslandi því allt annað kapítal bliknar við hliðina á þessu kapítali. Hann lýsti því yfir áðan að hann fylgdi þeirri stefnu sem stjórnamaður Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins að gefa peninga og hann veit hver borgar þá peninga vegna þess að ríkissjóður ber beint og óbeint ábyrgð á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Það hækkar nefnilega iðgjaldið sem ríkið þarf að borga ef sjóðurinn skilar ekki ávöxtun. Hann er sem sagt að segja að hann ætli að taka peninga skattgreiðenda og gefa einhverjum samtökum peningana og hann ákveður hver fái. Hann ætlar að gefa peninga skattgreiðenda. Nú leitar á mann sú hugsun að hann í rauninni óttist samkeppni, bæði á fjármagnsmarkaðnum af því að hann hefur ekki náð þeim vöxtum sem honum ber sem vörslumanns ríkissjóðs alla vegana og eins óttist hann samkeppni á húsnæðismarkaðnum. Öll þau samtök sem skrifuðu undir þessa auglýsingu, eða flest þeirra, reka stór batterí með fjölda íbúða sem þau leigja út. Enginn getur sagt hvort sú leiga er of há eða lág, hvort þau reka þetta vel eða illa, vegna þess að það er engin samkeppni. Þau hafa hingað til fengið neikvæða eða lága vexti og getað keppt á þeim grundvelli, auk þess sem þau njóta skattfrelsis. Þau borga ekkert í tekjuskatt og þau njóta líka eignarskattfrelsis. Þau borga ekki eignarskatt. Hvernig á hinn almenni markaður að keppa við þetta kerfi á þessum forsendum? Þess vegna óttast þessir aðilar samkeppni. Leigan hjá þessum aðilum, t.d. Félagsstofnun stúdenta, er alls ekkert lág. Hún er ekki eins lág og bæði lágir vextir og skattfrelsi gefa tilefni til.

Hæstv. forseti. Fyrir nokkrum mínútum voru einhverjir sjálfstæðismenn hér í salnum og í hliðarherbergi var hæstv. félmrh. Eftir að hv. þm. Pétur Blöndal hóf mál sitt hér þá hurfu allir sjálfstæðismenn á brott og félmrh. fór til hliðar. Mönnum finnst nefnilega pínulítið óþægilegt þegar Pétur H. Blöndal fer að tala um samkeppnina, þegar Pétur H. Blöndal fer að tala um fjármagnsmarkaðinn, vextina og fjármagnsgróðann og þegar Pétur H. Blöndal fer að gagnrýna Verkamannasamband Íslands og Öryrkjabandalagið og Sjálfsbjörg, BSRB, ASÍ og Landssamband eldri borgara fyrir að óttast samkeppni. Hann talar um að gefa peninga og ég sé fylgjandi því að peningar verði gefnir, að lífeyrissjóðir gefi peninga. Ég vil upplýsa hv. þm. um að ég ætla ekki að standa fyrir neinum slíkum gjöfum. En ég ætla að leggja mitt af mörkum til þess að koma í veg fyrir að peningum almennings verði stolið af þeim sem hafa komist yfir mikinn gróða í krafti aðstöðu sinnar og auðs, tugi milljóna, hundruð milljóna, að fjármagnsmarkaðurinn sogi ekki þessa peninga til sín og níðist ekki á fátæku fólki. Við erum að segja að með þessu frv. sem verið er að samþykkja sé verið að gefa bröskurunum aukið svigrúm.

Lífeyrissjóðunum.

Lífeyrissjóðunum, segir hv. þm. Ég legg áherslu á að sá rammi sem lífeyrissjóðunum hefur verið gefinn, sú lögþvingun sem þeir eru núna beittir til þess að leita jafnframt eftir hæstu vöxtum er mjög vafasöm og óheillaspor að mínum dómi. Ég minnist þess að í byrjun síðasta áratugar 

Það kemur tími til þess, en nú er þessu andsvari lokið.

Pétur H. Blöndal um fjármagnsmarkaðinn.

Herra forseti. Þetta mál, frv. til laga um húsnæðismál, er nú tekið til 3. umr. en það var til atkvæðagreiðslu við 2. umr. í gær. Ég tel, herra forseti, varhugavert að taka þetta mál til 3. umr. svo skömmu eftir að 2. umr. og atkvæðagreiðslu um það lýkur einfaldlega vegna þess að ég tel að þeim sem hafa sent inn miklar athugasemdir, sem hér hefur verið farið yfir, eins og verkalýðshreyfingunni, húsnæðisnefndum og félagasamtökum, hefði átt að gefast tækifæri til þess að fara yfir málið eins og það liggur fyrir með þeim breytingum sem hafa verið við það samþykktar við 2. umr. Ég vil líka minna á að þetta mál er mjög sérstaks eðlis að því leyti að verið er að loka húsnæðiskerfinu. Hér eru ein níu ákvæði til bráðabirgða sem er mjög sjaldgæft að sjá í frv. eða lögum, þar sem kveðið er á um gildistöku áfram á ýmsum ákvæðum sem eru í núverandi húsnæðislögjöf, svo sem innlausn eldri íbúða, ráðstöfun innleystra íbúða, sölu og ráðstöfun eignaríbúða, leigu á kaupleiguíbúðir, framkvæmdaíbúðir, meðferð umsókna um félagslegar eignaríbúðir, varasjóðinn og könnun á leigumarkaði. Ég held að öll þessi ákvæði séu mjög mikið torf. Ég óttast að hugsanlega sé verið að setja fram löggjöf sem menn munu fljótlega komast að raun um að geti falið í sér ákveðna galla sem mönnum hefur yfirsést í þeirri hröðu afgreiðslu sem þetta mál fær í gegnum þingið. Við skulum muna að þetta stóra mál hefur ekki verið mjög lengi fyrir þinginu og ekkert svigrúm er gefið milli 2. og 3. umr. til þess aðskoða það. Við því er í sjálfu sér lítið að segja. Ég vildi þó hafa sagt þessi aðvörunarorð. Ég geri mér grein fyrir því að hér hefur náðst ákveðið samkomulag um þinghaldið og í því samkomulagi fólst að ljúka umræðu um húsnæðismálin í dag. Í gær fór fram atkvæðagreiðsla sem stóð yfir mjög langan tíma, ég held í tvær til tvær og hálfa klukkustund, vegna þess að það var auðvitað nauðsynlegt af hálfu stjórnarandstöðunnar að draga fram þá stóru galla sem eru á frv., bæði þeim sem snúa að íbúum og þeim sem aðstoð hafa fengið í félagslega íbúðakerfinu í 70 ár. Eins þurfti að huga að ýmsum annmörkum sem snúa að sveitarfélögunum og auknum byrðum á sveitarfélögin og síðan að sýna fram á hvað þetta gagnast lítið félagasamtökum sem núverandi húsnæðislöggjöf hefur gagnast mjög vel. Ég held núna við 3. umr. þessa máls að nauðsynlegt sé að fara yfir nokkra þessa þætti aftur og ýmsa þá sem mér gafst ekki tími til þess að ræða í við 2. umr. Sumum þótti það að vísu nokkuð löng umræða. Sumir lögðust það lágt að mæla umræðuna þannig að setja mælistiku kostnaðar á hana og voru með því að mæla tjáningarfrelsi sem þingmönnum er tryggt samkvæmt stjórnarskránni og ótakmarkaðan ræðutíma sem þingmönnum er tryggður samkvæmt þingsköpum við 2. umr. máls. Ég tel, herra forseti, afar ósmekklegt að leggja til grundvallar mælistiku kostnaðar fyrir Alþingi þegar um er að ræða stór mál sem hafa verulega þýðingu í framtíðinni eins og við höfum verið að ræða hér á síðustu dögum og vikum. Ekki bara að því er varðar húsnæðismálin heldur líka um auðlindir í jörðu. Í því frv. felst mikil eignatilfærsla og þar er jarðeigendum veittur sérréttur að skattgreiðendur þurfa að greiða þeim verulegar fjárhæðir ef almannahagsmunir þurfa á að halda að nýta gæði sem kunna að finnast á jörðum þeirra. Allir þekkja hálendisumræðuna og hvernig verið er að færa 4% þjóðarinnar ákvörðun um nýtingarrétt á hálendinu. Þess vegna er afar ósmekklegt, herra forseti, og ástæða til þess að minnast á það hér, að forsrh. skuli leggjast svo lágt að leggja mælistiku kostnaðar á þá umræðu. Auðvitað er ljóst að um þessi mál þurfti að fara fram mjög ítarleg umræða. Það er umhugsunarefni hvort að það sé ekki viðfangsefni forsn., herra forseti, að fjalla um þessi makalausu orð hæstv. forsrh. og hvernig hann lítur til þingsins, hvernig hann raunverulega segir að þingið eigi bara að vera afgreiðslustofnun fyrir ríkisstjórnina. Það er auðvitað athyglisvert líka og nokkur nýlunda að sjá, herra forseti, það sem var í Morgunblaðinu í morgun, að ráðherra boðar takmarkanir á ræðutíma þingmanna og hér er átt við forsrh. Þaðan kemur valdið, úr Stjórnarráðinu, sem boðar það að takmarka hér ræðutíma þingmanna. Þetta var afar sérkennileg uppákoma sem við fórum í gegnum á laugardaginn og skal ég ekki endurtaka það nú. Þó vil ég segja, herra forseti, að ég tel fulla ástæðu til þess að huga að því að óska eftir því að forsn. taki upp þau ósmekklegu ummæli sem forsrh. hefur viðhaft um málfrelsi þingmanna sem þeim er tryggt bæði í stjórnarskránni og í þingsköpum. Þótt ýmislegt hafi verið sagt um þetta mál þá er ýmislegt enn ósagt og nauðsynlegt þegar stefnir í lok þessarar umræðu að fara yfir helstu atriði þess. Ég tók eftir því í andsvari að hv. þm. Kristján Pálsson sagði að þau fjölmörgu félagasamtök, 26 talsins auk verkalýðshreyfingarinnar, væru bara að biðja um frestun. Hann lét að því liggja að þessir aðilar væru ekki að biðja um breytingar. En auðvitað eru þessir aðilar að biðja um það að reyna að ná sátt um málið og að það náist fram breytingar á frv. Þess vegna er verið að biðja um frest. Ég minni líka á að húsnæðisnefndirnar sem gerst þekkja til þessara mála hafa lagt fram mjög alvarlegar athugasemdir og í því felst frestunin þannig að mér finnst mjög lítið gert úr þessum samtökum að stilla málinu þannig upp að hér sé einungis verið að biðja um frest frestsins vegna en ekki að nýta eigi hann til að reyna að ná sáttum um málið. Við þingmenn erum enn að fá áskoranir frá verkalýðshreyfingunni um að fresta þessu máli, t.d. hvorki meira né minna en frá sambandsstjórn Verkamannasambands Íslands. Hana lásu hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir og hv. þm. Ögmundur Jónasson hér upp í morgun. Hún var gerð á síðustu dögum eða á sambandsstjórnarfundi í Reykholti 15.--17. maí, en þar er skorað á félmrh. að draga til baka frv. um húsnæðismál sem nú er til meðferðar á Alþingi og taka boði verkalýðshreyfingarinnar um viðræður þannig að sátt megi nást um málið. Hér er, herra forseti, gerð úrslitatilraun til þess að fá félmrh. til að fresta þessu máli þannig að það skuli ekki verða hans saga í stóli félmrh. að slíta friðinn við verkalýðshreyfinguna í landinu eins og gert hefur verið með þessu frv. um húsnæðismál. Ég óttast, herra forseti, að gangi þetta mál fram sem nú horfir þá munum við hugsanlega í næstu viku sjá frv. gert að lögum óbreytt og að þá muni þetta mál kannski verða meginviðfangsefni verkalýðshreyfingarinnar í næstu kjarasamningum árið 2000, þ.e. að hrinda þessari atlögu sem nú er hafin að láglaunafólki á Íslandi. Það gæti farið svo, herra forseti, að það gæti kostað fólk í næstu kjarasamningum einhverjar kjarabætur --- þá er ég að tala um launahækkanir -- ef verkalýðshreyfingin verður nauðbeygð til þess að setja þetta mál sem aðalmál í næstu kjarasamningum til að hrinda þessari atlögu. Eina leiðin, herra forseti, vegna þess að ég spái því að þetta verði svona, til þess að verkalýðshreyfingin þurfi ekki að kaupa þetta með launahækkunum hjá launþegum þessa lands í næstu kjarasamningum, er að við taki ný ríkisstjórn að ári sem hafi það sem sitt verkefni að breyta þeirri atlögu sem hér er gerð að félagslega íbúðakerfinu. Við erum að upplifa nokkuð sögulega stund hér, að vísu mjög sorglega, þar sem verið er að loka félagslega íbúðakerfinu á Íslandi og loka þeirri bók, 70 ára sögu þess, sem hefur að geyma mjög merkilegt efni um það hvernig íslenska þjóðin vill búa að þeim sem verst standa í þjóðfélaginu, hvernig hún vill í verki og framkvæmd sýna þessu fólki, sínum minnstu meðbræðrum, að það geti líka átt öryggi í húsnæðismálum eins og aðrir sem betur eru settir og meira hafa á milli handanna. Herra forseti. Við erum ekki að tala um fólk sem ekki vinnur sína vinnu og á þess vegna ekki fyrir því að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Nei, við erum að tala um fólk sem vinnur hörðum höndum myrkranna á milli en á varla fyrir sinni framfærslu þrátt fyrir það. Það er með laun kannski einhvers staðar á milli 60--70 þús. kr. Þess vegna er verið að skrifa hér lokakaflann, herra forseti, í mjög merkilega sögu um félagslega aðstoð við fátækt fólk á Íslandi sem við mörg hver hér inni, og stjórnarandstaðan í heild sinni, lítum á að sé skilið eftir úti í kuldanum í miklu öryggisleysi með sín húsnæðismál í framtíðinni. Við í stjórnarandstöðunni erum raunverulega að gera úrslitatilraun við 3. umr. til að taka m.a. á því máli. Við flytjum tvær brtt. Önnur lýtur að starfsöryggi starfsfólks Húsnæðisstofnunar sem ég ætla aðeins að koma inn á hér á eftir. Hin lýtur að því að skilja þetta fólk ekki eftir í fullkomnu öryggisleysi um það hvernig því verði tryggt húsaskjól í framtíðinni því að ríkisstjórnin ætlar að taka sér tíma til ársloka 2000 þar til sú niðurstaða liggur fyrir. Reyndar veit enginn hvort eða hvernig verður tekið á þessum málum á árinu 2000. Allar líkur eru á því sem við í stjórnarandstöðunni höfum bent á, og fyrir því eru margar vísbendingar sem fram hafa komið hér, að færa eigi vextina á leiguíbúðunum sem nú eru 1% upp í markaðsvexti. Þá sjá allir í hendi sér --- og af þeim sem hér eru inni kannski helst, herra forseti, sá sem situr í forsetastóli því hann gjörþekkir sveitarstjórnarmálin og hefur verið bæjarstjóri --- að ekki felst mikil hvatning í því fyrir sveitarfélögin sem ekki hafa byggt ýkja mikið af leiguíbúðum þrátt fyrir að vextirnir hafi verið 1%, að fara nú í mikið átak og uppbyggingu á leiguíbúðum sem full þörf er á, ef sú verður niðurstaðan að færa vextina á leiguíbúðum upp í markaðsvexti. Ég held að það sé alveg deginum ljósara og það óttumst við. Við gerum því raunverulega tvennt með þeirri brtt. sem við flytjum. Við gerum ekki athugasemd við að gerð verði úttekt á leigumarkaðnum og könnuð þörf fyrir leiguíbúðir á næstu árum í samráði við fulltrúa sveitarfélaga og ASÍ og BSRB, þó að vissulega bendum við á að til eru áætlanir í þessum stærstu kaupstöðum um það hver þörfin verður. Meira að segja liggja núna fyrir, að ég best man, t.d. frá Akureyri, Reykjavík, Kópavogi, gott ef ekki Hafnarfirði líka, áætlanir um hver þörfin fyrir leiguíbúðir verður á næsta ári, herra forseti, verði frv. þetta að lögum. En á það skal hér minnt að þegar liggja fyrir biðlistar, einkum í Reykjavík eðli málsins samkvæmt, stærsta bæjarfélaginu, þar sem eru einhvers staðar á bilinu 1.000--1.500 manns á biðlista þegar við tökum félagasamtökin með, bæði sveitarfélög og félagasamtök eins og t.d. Öryrkjabandalagið. En við segjum: Það á ekki að bíða með það til ársloka 2000 að finna út niðurstöðuna í því efni. Við óttumst þessa setningu sem nú hefur verið samþykkt við 2. umr., að heimilt sé til ársloka 2000 að veita lán til leiguíbúða með óbreyttum lánskjörum. Af einhverjum ástæðum telja menn ástæðu til þess að nefna hér óbreytt lánskjör og það teljum við að boði að þessi ríkisstjórn vilji fara að hækka vextina á leiguíbúðum upp í markaðsvexti, enda er það í samræmi við þá stefnu sem mörkuð er með Íbúðalánasjóðnum, að hann á að vera sjálfbær og standa undir sér með gjaldtöku og vöxtum. Og ef hann á að geta staðið undir sér með gjaldtöku og vöxtum og veita lán til leiguíbúða þá gerist það auðvitað ekki öðruvísi en með vaxtahækkunum af því það á að þurrka út öll ríkisframlög. Ég flyt þessa breytingartillögu ásamt hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, Ögmundi Jónassyni og Rannveigu Guðmundsdóttur. Í henni segir, með leyfi forseta: ,,Á grundvelli samstarfs þessara aðila [þ.e. verkalýðshreyfingarinnar og sveitarfélaganna] skal lögð fram framkvæmdaáætlun sem framlög ríkisins og sveitarfélaga skulu taka mið af í framtíðinni og skal hún liggja fyrir 1. október 1998.`` Þarna hefði réttara átt að segja eigi síðar en 1. október 1998 en engu að síður stendur hér 1. október 1998. Við teljum að það sé fullnægur tími til þess á þeim mánuðum sem eru til stefnu, til 1. október 1998, að kortleggja þessa þörf, gera þessa framkvæmdaáætlun og að fulltrúar ríkis og sveitarfélaga setjist niður yfir fjármögnunina, en að þessu fólki sé ekki gert að bíða í tvö til þrjú ár eftir því að fá þessa niðurstöðu. Hvað verður, herra forseti, um allar þessar fjölskyldur á þessum tíma? Biðlisti eftir leiguíbúðum í Reykjavík er sennilega um tvö ár og Reykjavíkurborg hefur sótt um 100 leiguíbúðir. Þær voru nú aðeins til umræðu, ég held það hafi verið á Hótel Borg í gær, þar sem tekinn var upp þáttur með fulltrúum Reykjavíkurlistans og D-listans þar sem fulltrúi Reykjavíkurlistans var einmitt að nefna þessar 100 leiguíbúðir sem Reykjavíkurlistinn vill byggja á næsta ári og fulltrúi D-listans sagði: ,,Af hverju hefur það ekki verið gert áður?`` Og auðvitað er svarið við því --- og líka þá hvort Reykjavíkurlistinn geti byggt þessar leiguíbúðir á þessu ári eins og hann áformar verði hann áfram við völd --- að fjmrh. veiti þá stuðning til þess og legði fram fé í, ekki bara í 50 íbúðir á næstu tveim árum, þ.e. 25 á ári, heldur hundruð leiguíbúða. Það þyrfti hann þá að gera. Á því stendur t.d. núna að Reykjavíkurborg geti farið í þessi áform sín. Þess vegna viljum við, herra forseti, að þetta liggi fyrir í október 1998. Þessi lög eiga að taka gildi um næstu áramót og það er auðvitað það eina rétta að við vitum eitthvað hvað verður um þetta fólk áður en lögin taka gildi. Síðan segjum við, sem er mjög mikilvægt, að fjöldi lána og upphæð þeirra sem og framlög ríkisins skulu taka mið af þeirri áætlun, þ.e. að ef menn eru að gera framkvæmdaáætlun sem á að byggja á þá þarf auðvitað, ef menn meina eitthvað með því sem þeir eru að segja, að tryggja öryggi þessa fólks og að það verði ekki skilið eftir á götunni að veita ríkisframlög eða framlög í samræmi við þá áætlun bæði af hálfu ríkis og sveitarfélaga. Við erum sérstaklega að tryggja hér það sem snýr að ríkisvaldinu, þ.e. að framlög ríkisins verði þá í samræmi við þessa áætlun sem liggur fyrir í október 1998. Þriðja atriðið í 2. tölulið brtt. er að lánskjör til leiguíbúða skulu vera samkvæmt gildandi lögum. Þetta er efni brtt. Við teljum mjög mikilvægt að tryggja þetta vegna þess að ef það verður ekki, herra forseti, þá getum við bara gleymt því að sveitarfélögin treysti sér í uppbyggingu á félagslegum íbúðum, þ.e. á leiguíbúðum. Það er ekki svo að þessi kjör sem meiri hlutinn segir að eigi að vera óbreytt í tvö ár, þ.e. lán til 50 ára og 1% vextir sé eitthvað nýtt, að það sé verið að létta sveitarfélögunum að fara í þessar leiguíbúðir frá því sem nú er, vegna þess að þessi kjör hafa verið til staðar. Þrátt fyrir allt er fjöldi leiguíbúða með lánum úr Byggingasjóði verkamanna, þ.e. leiguíbúðir sveitarfélaga, ekki nema 450 gegnum öll þessi ár. Til fæstra þeirra hefur verið veitt lán í tíð núv. hæstv. félmrh., það eru örfá lán vegna þess að lánin sem veitt hefur verið til úr Byggingarsjóði verkamanna, bæði til félagslegra íbúða og leiguíbúða, hafa snarhrapað niður, herra forseti. Þau voru flest á árunum 1991--92 um 800. Þau eru nú komin niður í 170. Af sjálfu leiðir að þess vegna hafa verið veitt lán til miklu færri leiguíbúða en á árunum á undan. Lán hafa verið veitt til 450 leiguíbúða sveitarfélaga, 350 leiguíbúða námsmanna, 160 leiguíbúða aldraðra og 220 leiguíbúða öryrkja. Þetta er allnokkur fjöldi, um 1.200 leiguíbúðir, herra forseti. Heildarfjöldi leiguíbúða í eigu sveitarfélaga er 610 íbúðir og fjöldi kaupleiguíbúða í leigu, þ.e. kaupleiguíbúðir í eigu sveitarfélaga eru 900. Við sjáum að kaupleigukerfið, sem hefur ekki fengið að vera mjög lengi við lýði, hefur skilað mjög verulegu að því er varðar það að bæta hag íbúa í sveitarfélögum sem hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að koma sér sjálf þaki yfir höfuðið. Búsetasamtökin, sem virðast vera skilin eftir úti í kuldanum, það á ekkert að afgreiða lögin um þau, hafa komið sér upp í gegnum þetta kerfi um 240 íbúðum, herra forseti. Það sem við erum líka að gera í þeirri brtt. sem ég mæli fyrir er að við leggjum til að við 52. gr. frv. við 6. gr. bætist nýr málsliður: ,,Starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins skal hafa forgang um sambærileg störf hjá Íbúðalánasjóði.`` Hér er ekkert nýtt á ferðinni þegar verið er að breyta starfsumhverfi opinberrar stofnunar. Hér er bara verið að fylgja því fordæmi sem verið hefur gegnum árin. Ávallt hefur verið hugað að forgangi þess starfsfólks sem er í viðkomandi stofnun þar sem verið er að breyta starfsumhverfinu, að þetta fólk hafi forgang til sambærilegra starfa þegar verið er að breyta opinberri stofnun. Það vill svo merkilega til að það er ráðherra atvinnumála, vinnumarkaðsmála sem er að skrifa nýjan kafla í samskiptum við opinbera starfsmenn, þ.e. að þeir hafi í fyrsta sinn ekki forgang til starfa þegar verið er að leggja niður stofnun og búa til nýja. Það er mjög merkilegt að það komi í hlut hæstv. félmrh., vinnumarkaðsráðherra, að skrifa þennan kafla í samskiptum við opinbera starfsmenn. Herra forseti. Því er gerð tilraun til þess með þessari brtt., að sami háttur verði hafður á og þegar verið er að breyta öðrum opinberum stofnunum. Það hefur náttúrlega gerst af og til gegnum árin en þarna er tekin upp ný starfsmannastefna gagnvart opinberum starfsmönnum sem lengi, vel og dyggilega hafa þjónað, eins og í þessu tilviki, í Húsnæðisstofnun, stofnun sem á nú að leggja niður. Áskorun hefur komið fram frá starfsfólki um að það verði tryggt með þessum hætti. Við gerum tilraun til þess í minni hlutanum, þó að ég verði að segja, herra forseti, að harla lítil von virðist til þess miðað við það sem á undan hefur gengið í þessu máli, að meiri hlutinn ætli nokkuð að hlýða á athugasemdir og ábendingar stjórnarandstöðunnar, verkalýðshreyfingarinnar, félagasamtaka, húsnæðisnefnda eða starfsfólks Húsnæðisstofnunar. Ég velti raunverulega fyrir mér, herra forseti, hvað sé að gerast á þessum vinnumarkaði undir forustu þessarar helmingaskiptastjórnar. Þá er ég að tala bæði um samskipti verkalýðshreyfingarinnar og samskiptin við launþega og starfsfólk Húsnæðisstofnunar í þessu tilviki. Hvort hér er verið að skrifa nýjan kafla, hvort með þessu frv. sé upphafið að nýrri starfsmannastefnu, nýjum viðhorfum ríkisvaldsins til opinberra starfsmanna. En þessi tilraun er gerð. Nú kann einhver að spyrja, herra forseti: Stjórnarandstaðan sem hefur talað ítarlega undir þessum umræðum til þess að flytja mál sitt og skýra sjónarmið sín og hefur haft ótal athugasemdir við þetta frv., margar greinar þess, nálægt því hverja eina og einustu nema hugsanlega það sem snertir ákvæði húsbréfa, sem við höfum búið við um nokkurra ára skeið, --- af hverju í ósköpunum gerir stjórnarandstaðan ekki fleiri tillögur en þessar tvær? Því er til að svara að þetta frv. á að verða að lögum um næstu áramót. Því hefði verið nægjanlegur tími til þess að leita sátta í málinu, það vil ég að komi fram. En það liggur á þessum tveimur ákvæðum sem ég hef hér nefnt, þ.e. forgangi starfsfólks Húsnæðisstofnunar til sambærilegar starfa hjá Íbúðalánasjóði, og að hraða því að gerð verði framkvæmdaáætlun sem byggð verði á ríkisframlög og það liggi fyrir 1. okt. 1998, þ.e. þremur mánuðum áður en lögin taka gildi þannig að um leið og lögin taka gildi sé hægt að hefja uppbyggingu á þessum leiguíbúðum með nýjum fjárlögum sem við afgreiðum á haustþingi þannig að ríkisstjórnin hafi tækifæri til þess að sýna á fjárlögum hvað hún vill gera fyrir þessa láglaunahópa. Því er nauðsynlegt að þessi framkvæmdaáætlun liggi fyrir við næstu fjárlagaafgreiðslu í haust. Við höfum einnig gagnrýnt mjög mörg önnur atriði sem snerta viðbótarlánin, kostnað sem fólk verður fyrir þegar það fer inn í kerfið, kostnað sem fólk verður fyrir þegar það fer út úr kerfinu, vaxtabæturnar, forkaupsréttarákvæði o.s.frv., og ég mun stikla á stóru í máli mínu hér á eftir. Þau geta hugsanlega beðið þangað til við komum til næsta þings. Ég hygg að stjórnarandstaðan muni þá hugleiða hvort ekki sé ástæða til þess að fara yfir það ítarlega með verkalýðshreyfingunni að reyna að betrumbæta þessa löggjöf. Út af fyrir sig, miðað við þá reynslu sem við höfum af þessum stjórnarflokkum, ætla þeir sér með góðu og illu að ná þessu máli svo til óbreyttu í gegn og hlusta ekki á ítarlegan rökstuðning um breytingar á þessu frv. Þess vegna erum við að gera þessa tilraun með einungis tvær brtt. núna sem liggur á að lögfesta þannig að hægt sé að vinna í því máli, aflétta því óöryggi sem starfsfólk Húsnæðisstofnunar býr við og fara að vinna í þeirri framkvæmdaáætlun sem á að liggja fyrir í haust, og munum þá skoða síðan aðrar breytingar þegar þing kemur saman hugsanlega að hausti. Þetta held ég að sé mikilvægt að komi fram. Í gær fórum við yfir brtt. í atkvæðagreiðslu og þær brtt. voru nokkuð margar. Mig minnir að þær hafi skipt einhverjum tugum frá stjórnarliðum. Þær voru ekki ýkja merkilegar. Þetta voru mest ýmiss konar orðalagsbreytingar og örfáar efnisbreytingar, m.a. til þess að forða því að félmrh. þyrfti að fara að greiða fólki skaðabætur vegna þess að það átti að svipta fólk, með ákvæðum frv., ákveðnum rétti sem það hafði þegar áunnið sér, t.d. varðandi kaupleiguíbúðir. Þeir sem gert höfðu samninga og greitt inn á samninga en ekki verið afhentar íbúðir sem tæki mið af núverandi kerfi. Þessu átti bara að svipta fólki, herra forseti. Meiri hlutinn bjargaði ráðherranum fyrir horn í því máli og er það út af fyrir sig vel. Að öðru leyti voru breytingarnar ekki merkilegar. Ég verð t.d. vör við það varðandi breytingu við 40. gr. að þeir sem var farið að líða illa að þurfa að samþykkja þetta frv., töldu sig geta hangið í því haldreipi að meiri hlutinn fékk félmrh. greinilega til þess að fallast á að setja inn ákvæði sem var samþykkt við 2. umr., og hljóðar svo, herra forseti: ,,Aðilum, sem byggja eða kaupa leiguíbúðir, er heimilt að selja leigutaka, sem uppfyllir skilyrði 1. mgr., eignarhlut í íbúð með þeim kvöðum að eignarhluti kaupanda standi óhreyfður í íbúðinni á meðan hann hefur afnot af henni en greiðist síðan með fullum verðbótum samkvæmt vísitölu neysluverðs, án vaxta. Nánari reglur um eignarhlut leigutaka skulu settar í reglugerð.`` Þetta fundu þeir upp, herra forseti, af sinni alkunnu snilld, stjórnarliðar og ráðgjafar félmrh., til þess að róa nokkra stjórnarliða sem voru orðnir órólegir út af því sem þeir væru að taka þátt í með því að loka félagslegu íbúðakerfi. Stjórnarliðar hafa mjög bent á að þetta sé nú hið besta ákvæði og þetta muni sveitarstjórnirnar nýta sér, að heimila aðilum sem byggja eða kaupa leiguíbúðir að selja leigutaka eignarhlut í íbúðinni. Þetta var engin ný uppfinning, herra forseti, þetta var engin ný uppfinning. Minnir mig að hv. þm. Kristján Pálsson hafi stundum bent á þetta ákvæði sem var verið að taka upp hjá nefndinni að þetta væri hið besta mál og þarna væri búið að leysa allan vanda. Það var varla hægt að skilja annað. En þetta var bara alls ekki ný uppfinning, herra forseti, vegna þess að ráðgjafar ráðherrans fundu að það væri bara mjög sniðugt að taka upp gamalt ákvæði úr húsnæðislöggjöfinni frá 1983--1984 sem er næstum orðrétt það sama og nú er tekið inn í löggjöfina 1998. Þannig hljóðar það í löggjöfinni 1983: ,,Heimilt er aðilum er byggja leiguíbúðir, samkvæmt c-lið 33. gr., að selja eignarhlut í íbúð með þeim kvöðum að eignarhluti kaupanda standi óhreyfður í íbúðinni á meðan hann hefur afnot af henni, en greiði síðan með fullum verðbótum samkvæmt lánskjaravísitölu auk vaxta.`` Ég held að eina breytingin sé sú að hér stendur ,,lánskjaravísitölu`` en í þessum nýja texta sem var samþykktur í gær er talað um vísitölu neysluverðs. Síðan segir: ,,Nánari reglur um eignarhluta leigutaka skulu settar í reglugerð.`` Ég reyndi að athuga hverjum þetta hefði gagnast á sínum tíma, 1983--84 af því þetta er megindúsan, herra forseti, sem verið er að stinga upp í þá stjórnarliða sem hafa einhvern snefil af samviskubiti yfir því að fara svona með láglaunafólk. Samkvæmt því sem ég kemst næst hafði ekki eitt einasta sveitarfélag nýtt sér þetta ákvæði sem var inni í lögunum 1983--84 og þá allar götur sennilega þangað til kaupleigukerfið tók við 1988, eða í fjögur ár. Enginn sá ástæðu til þess að nýta sér þetta, herra forseti. Ég hef ekki haft tíma til að skoða það nákvæmlega hve mikið félagasamtök hafa nýtt sér þetta, svo mikið liggur á að keyra frv. í gegn. Eitthvað var það, en alls ekki mjög mikið, er mér tjáð. Búseti, sem hafði enga möguleika á þeim tíma, það var ekki komin nein lagastoð undir búseturéttaríbúðir, gat nýtt þetta ákvæði og byggt á grundvelli þess örfáar íbúðir. Nú spyr maður: Er einhver ástæða til þess að ætla, þegar þessi opnun verður, að sveitarfélögin fari nú að nota þetta ákvæði mikið og selji leigutökum eignarhlut í íbúðum með þeim kvöðum að eignarhlutur kaupenda standi óhreyfður á meðan hann hefur afnot af íbúðinni? Ég hef bent á það, herra forseti, reyndar við umræðuna í gær, að ég teldi að þetta ákvæði yrði haldlítið. Ég tel, eftir þann stutta tíma sem ég hef haft til að skoða það milli 2. og 3. umr., að það muni ekki skila miklu. Ég held því að þetta ákvæði muni gagnast ákaflega fáum og vil í því sambandi benda á að húsnæðisnefnd Reykjavíkur, undir forustu Páls Magnússonar að því er ég best veit, lagði til ákveðna leið að því er þetta ákvæði varðar. Hefði sú leið verið farin og sú tillaga verið samþykkt, þá er ég sannfærð um að hún hefði skilað miklu meira fyrir láglaunafólk en ætla má að raunin verði varðandi þetta ákvæði. Húsnæðisnefnd Reykjavíkur lagði til að ákvæðið yrði útfært þannig að samhliða leigusamningi yrði gerður samningur um greiðslu 10% útborgunar sem dreifa mætti á tiltekinn árafjölda. Mig minnir að þar hafi verið nefnd fimm ár. Ég held reyndar að það þyrfti að dreifa honum á lengri árafjölda eða á 5--10 ár, en ekki það að fólk sé að borga leigugreiðslur og þurfi síðan að greiða tiltekinn hluta í kaupverðinu á sama tíma. Þeir lögðu til að þegar 10% útborgun væri greidd, sem leigan gengur upp í, þá gæti kaupandi nýtt sér kauprétt sinn og fengið húsbréfalán auk viðbótarláns ásamt afsali fyrir íbúðinni. Ég held að ef sú leið væri valin mundi þetta gagnast betur. Nú á að vísu eftir að setja reglugerð um útfærslu á þessum eignarhluta. En miðað við hvernig þessi ríkisstjórn er innstillt gagnvart láglaunafólki, sem hún virðist engar áhyggjur hafa af, geri mér litlar vonir um, herra forseti, að það verði gerður samningur við láglaunafólk um að það geti greitt 10% útborgun á tilteknum árafjölda, eins og húsnæðisnefnd Reykjavíkur lagði til, eða á 5--10 árum. Þá fyrst mundi það gagnast. En við skulum sjá til. Ég á ekki von á að svo verði og bendi á að þetta ákvæði var í gildi árin 1983 og 1984. Það var í gildi í fjögur ár og fáir nýttu sér það. Eftir því sem ég best veit --- annað verður þá að koma í ljós --- þá nýtti ekkert sveitarfélag á þessum árum þetta ákvæði. Ég sagði, herra forseti, að það sem ég þyrfti raunverulega að gera væri að fara í mjög grófum dráttum yfir helstu atriðin sem hvað verst koma niður á sveitarfélögunum og láglaunafólki. Mér gafst lítill tími til þess þó að ég hafi flutt langa ræðu sem hæstv. forsrh. sat yfir á skrifstofu sinni og tímamældi. Það er ekki mikið að gera hjá hæstv. forsrh. að sitja yfir tíu klukkustunda ræðu minni uppi í Stjórnarráði með klukku og samlagningarvél, til þess að athuga hvað hún væri löng og hvað hún kostaði. Ég hafði ekki einu sinni tíma til þess, þó að ég hefði verið sögð lesandi upp úr skýrslum og afmælisritum, að fara ítarlega yfir meginatriðin í þessum fjórum umsögnum, sem eru hvað gagnrýnastar á þetta frv., þ.e. húsnæðisnefndanna fjögurra sem ég nefndi. Ég að vísu stiklaði á þeim, ég fór ítarlega yfir umsögn ASÍ. Það sem liggur fyrir, eins og hefur komið fram, er markaðsvæðing á þessu kerfi og lokun á félagslega íbúðakerfinu. Það sem raunverulega er að gerast er að þegar þetta frv. tekur gildi, þá hækka hér vextir á láglaunafólki, úr 2,4% í 5%. Húsbréfalánin bera núna 5% vexti, þá mun láglaunafólk þurfa að taka á sig. Þær vonir sem við gerðum okkur um það að viðbótarlánin mundu ekki bera meira en 2,4% vexti brugðust við 2. umr. þessa máls. Meiri hlutinn fékk ábendingu, hvort sem það var frá Seðlabankanum eða fjmrn. eða báðum, um að það samræmdist ekki því að þessi sjóður ætti að standa undir sér með vöxtum og tekjum, að hafa þessi viðbótarlán ekki á markaðsvöxtum. Þannig mun 90% lán sem þetta fólk fær ekki verða með 2,4% vöxtum, eins og það hefur í dag, heldur með 5% vöxtum. Hér erum við því að ganga í gegnum það, þegar menn eru að tala um jafnvægi á markaðnum o.s.frv., að vextir á einn hóp í landinu verða hækkaðir úr 2,4% í 5%. Mér finnst hafa farið ansi hljótt um það þó að menn hafi talað mikið í þessu máli. Það er verið að hækka vexti á láglaunafólki um 2,6%. Hæstv. samgrh. Halldór Blöndal hefði nú þurft að hafa einhver orð um það, þegar hann var hér í stjórnarandstöðunni, ef ég hefði þá beitt mér fyrir því að hækka vexti á láglaunafólk. Svo mjög þurfti hæstv. ráðherra að ræða um þau mál á sínum tíma að hann hefði örugglega, herra forseti, þurft að hafa um það mörg orð. Forsrh. hefði örugglega þurft að grípa til reikningsvélarinnar og tímamælingarinnar á þann mann, herra forseti, ef vaxtahækkunin á láglaunafólk hefði orðið það mikil á þeim tíma. Þetta er eini hópurinn í landinu sem er verið að hækka vexti á þessa dagana að því ég best veit. Þá segja menn: En vaxtabætur, við erum að flytja niðurgreiðsluna yfir í vaxtabætur. Það höfum við náttúrlega farið í gegnum, herra forseti, og lítil ástæða til þess að nefna það. Ég skal ekki gera það nema bara í örfáum setningum af því að við eigum eftir að ræða hér frv. um vaxtabætur. Það liggur fyrir að 60% af því fólki sem notið hefur aðstoðar í félagslega kerfinu, þ.e. einstæðir foreldrar og einstaklingar, munu verða verr settir þegar niðurgreiðslan verður tekin í gegnum vaxtabótakerfið en ekki með niðurgreiðslu á vöxtunum. Það höfum við reiknað út, og lagði ég fram þann útreikning, að hér gæti munað allt að 63 þús. kr., eða sem samsvarar nálægt einum mánaðarlaunum á ári, eða sem nemur einum mánaðarlaunum t.d. einstæðrar móður. Þetta á þessi einstæða móðir að taka upp úr vasa sínum án þess að fá bætt. Það hefði hún þó fengið í gegnum félagslega kerfið. Hún á sjálf að leggja þessa upphæð á borðið og greiða með þessu láni. Nú vil ég bara halda því til haga, af því að við eigum eftir að ræða hér vaxtabætur og skal ég því ekki eyða mörgum orðum í það, að minni hluti efh.- og viðskn. hefur sent útreikninga mína, sem ég hér nefni og er hér að vitna í, til fjmrn. og fengið það staðfest af fjmrn. að þeir útreikningar séu réttir. Ef einhver skyldi ekki trúa því að ég hefði sett fram rétta útreikninga þá hafa þeir verið staðfestir af fjmrn. Það liggur því fyrir að ef einstæðir foreldrar fara í sambærilegar íbúðir, eins og þeir hafa getað gert í félagslega kerfinu, íbúðir sem kosta kannski 6 milljónir kr. og einstætt foreldri þarf oft á því að halda, við skulum segja að viðkomandi sé með tvö börn, ég tali nú ekki um þrjú, þá er niðurgreiðslan með þeim hætti að þessir einstæðu foreldrar þurfa að leggja meira úr vasa sínum með þessu láni. Ekki nóg með það heldur höfum við líka farið yfir kostnaðinn við að komast inn í kerfið og þar er ljóst að nýjar gjaldtökur hafa bæst við sem fólk í félagslega kerfinu hefur ekki þekkt áður. Þá ætla ég aðeins að fara yfir stimpilgjöldin, herra forseti. Við í minni hlutanum bundum lengi vonir við það, og töldum að það yrði reyndar ofan á hjá meiri hlutanum einnig, að stimpilgjöldin yrðu felld niður, ekki bara af viðbótarláninu heldur af húsbréfunum einnig. Niðurstaðan, eftir að hafa fengið fyrirmæli úr fjmrn., sem hæstv. félmrh. hlýðir mjög gjarnan, var að einungis mátti fella niður stimpilgjöldin af viðbótarláninu, þessum 20--25%. Eftir stendur, varðandi stimpilgjöldin, að fólk þarf að greiða þau af húsbréfalánunum. Ekki nóg með það heldur er opnað fyrir að félagasamtök geti fengið húsbréfalán, sem er gott og gilt út af fyrir sig. Félagasamtök sem hafa ekki áður þurft að greiða stimpilgjöld þurfa nú allt í einu að fara að greiða stimpilgjöld af húsbréfaláni. Þ.e. félagasamtök, Búsetahreyfingin o.s.frv. Það sem er enn nýtt í þessu, og ég skal rétt ljúka máli mínu með þann þáttinn, er að þeir sem fá greiðsluerfiðleikalán þurfa nú að greiða stimpilgjöld af greiðsluerfiðleikalánum.

Nú vill forseti ekki grípa inn í ræðu hv. þm., en hann hafði áformað að gera matarhlé í 30 mínútur og spyr því hvort hv. þm. sé nokkuð að ljúka ræðu sinni eða hvort að hún vilji gera hlé á henni.

Nei, ég á nokkuð eftir og vildi gjarnan gera hlé.

Þá verður forseti við því og gerir nú hlé í 30 mínútur.

Herra forseti. Fyrir matarhlé fór ég í gegnum þær brtt. sem við í minni hlutanum flytjum við 3. umr. um húsnæðismál. Ég flyt þær tillögur ásamt hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, Ögmundi Jónassyni og Rannveigu Guðmundsdóttur. Brtt. fela í sér í fyrsta lagi að fela starfsfólki Húsnæðisstofnunar forgang um sambærileg störf hjá Íbúðalánasjóði. Í staðinn fyrir að fólk muni, eftir að þetta frv. verður að lögum, búa við mikið óöryggi í húsnæðismálum allt fram til ársloka 2000, þá áformar ríkisstjórnin að liggi fyrir áætlun milli ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna um hvernig háttað verði uppbyggingu á félagslegum íbúðum og hvernig þær verði fjármagnaðar, þá höfum við lagt til að slík áætlun liggi fyrir 1. október 1998 svo taka megi tillit til þeirrar framkvæmdaráætlunar við gerð næstu fjárlaga. Einnig er mjög mikilvægt að framlög ríkisins taki mið af þeirri áætlun sem á ráðast í og lánskjör til leiguíbúða verði með sama hætti og er í gildandi lögum, þ.e. að vextir verði 1%. Sú hætta vofir hins vegar yfir yfir og allt bendir til þess að vextir á leiguíbúðum hækki líka upp í 5%. Nóg er nú að gert hjá þessari ríkisstjórn, eins og ég fór yfir áðan hækkar hún vexti á félagslegum íbúðum úr 2,4% í 5%, ekki bara að því er varðar húsbréfahlutann heldur einnig á viðbótarlánunum. Ég hef sýnt fram á að vaxtabótakerfið muni ekki koma til móts við fólk til þess að það verði jafnsett eftir sem áður, þ.e. að það þurfi ekki að bera meiri greiðslubyrði en er í núverandi kerfi. Þvert á móti munu það einkum vera einstæðir foreldrar og einstaklingar sem munu þurfa að taka á sig þyngri greiðslubyrði vegna þessarar vaxtahækkunar. Ég var komin þar í sögunni að ég var að ræða annan aukinn kostnað sem fólk verður fyrir við þessa breytingu, þ.e. stimpilgjöldin. Auðvitað er þar ýmis annar nýr kostnaður sem á að taka upp samkvæmt þessu frv. og eitthvað hefur verið farið yfir í 2. umræðu. Stimpilgjöldin eru kapítuli út af fyrir sig af því þau vega þyngst í þessum aukna kostnaði. Áform ríkisstjórnarinnar er að fella niður stimpilgjöld af viðbótarlánum en ekki af húsbréfalánum. Það er nýtt, þ.e. stimpilgjöld af húsbréfalánum, sem fólk í félagslega kerfinu þarf að bera. Eins er það athyglisvert að nú þurfa greiðsluerfiðleikalánin að bera stimpilgjöld ásamt sérlánum til dagvistarstofnana og fatlaðra, sem hafa verið við lýði í Byggingarsjóði ríkisins. Ekki er nóg með það, herra forseti, heldur er ljóst að þessi sérlán sem verið hafa til staðar hjá Byggingarsjóði ríkisins eru í óvissu. Einungis verður heimilt að veita slík lán ef Íbúðalánasjóður svo kýs þannig að ekkert er fast í hendi um að þessi lán sem ýmis félagasamtök, eins og Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp, sem hafa nýtt sér þennan möguleika varðandi sérlán til fatlaðra, eigi kost á slíku áfram. Þannig er eitt með öðru í þessu frv. og óvissan virðist vera víða þegar þessi lög hafa verið samþykkt. Eitt tel ég brýnt að koma inn á nú við 3. umr. Ég hygg að fljótlega eftir að þessi lög hafa tekið gildi um næstu áramót muni það renna upp fyrir mönnum. Nú veit ég ekki hvort ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hafi augun opin varðandi það hvað komið geti fyrir þá sem eru í félagslegum íbúðum. Þá er ég að tala um staði þar sem markaðsverð er lágt en áhvílandi lán kannski mjög há. Átta stjórnarflokkarnir sig á því hvaða áhrif þetta frv. getur haft að því er varðar stöðu þessara hópa? Ég hef orðið vör við það, meðan þetta mál hefur verið til umfjöllunar hjá þinginu, að þeir sem búa við þær aðstæður að hafa farið inn í félagslega kerfið hafi keypt sér þar íbúðir með þá tryggingu í huga, að sveitarfélögin kaupi þá af þeim íbúðirnar og innleysi þær síðan þannig að viðkomandi fjölskyldur og einstaklingar þurfi ekki að bera mismuninn á markaðsverði og áhvílandi lánum. Þá var það auðvitað með þeirri kvöð sem fólkið keypti íbúðirnar, að sveitarfélögin mundu leysa þessar íbúðir til sín. Ég fór nokkuð í gegnum það við 2. umr., að lítið hefur verið byggt á almennum markaði úti á landsbyggðinni af því að fólk hefur hreinlega ekki treyst sér til þess að byggja þar á almennum markaði. Markaðsverð er lágt og byggingarkostnaðurinn er kannski sambærilegur um land allt. Þó þar geti munað einhverju þá gerir fólk sér grein fyrir því að það situr kannski í ákveðnum átthagafjötrum ef það er að kaupa á almenna markaðnum en ekki í félagslega kerfinu. Þess vegna hefur öll uppbygging úti á landsbyggðinni á undanförnum 10--15 árum verið í gegnum félagslega íbúðakerfið. Hverju er raunverulega verið að breyta núna? Það er ekki verið að breyta kaupskyldunni, hún helst, þannig að fólk sem er í þessum íbúðum og kaupskyldan hvílir enn á, getur verið öruggt svo lengi sem kaupskyldan hvílir á íbúðinni. Þar er ekkert breytt. En þegar komið er fram yfir þessa kaupskyldu og forgangsréttarákvæðin taka við, í staðinn fyrir kaupskyldu, þá er það fólk í nokkurri óvissu. Það er það fólk sem hefur haft samband við okkur. Í þessu frv. er verið að gera sveitarfélögunum auðveldara en áður, varðandi forgangsréttarákvæðin, að stytta þann tíma sem er til 30 ára að mig minnir. Það hefur verið ákveðinn hemill í núgildandi löggjöf sem hefur komið í veg fyrir að sveitarfélög hafi hafnað forkaupsrétti hingað til. Ég man ekki eftir því að sveitarfélög hafi hafnað forkaupsrétti þannig að íbúar í sveitarfélögum, þar sem markaðsverð er lágt, hafi síðan staðið uppi með miklu hærri áhvílandi lán. Þessi ventill, öryggisventill fyrir fólk sem hefur verið inni í núgildandi kerfi, hverfur. Hann hefur verið þannig, herra forseti, að sveitarfélög sem hafna forkaupsrétti í núgildandi kerfi fá ekki lán úr Byggingarsjóði verkamanna næstu þrjú árin. Það hefur verið hvati og reyndar nægjanlegt, herra forseti, til þess að sveitarfélögin hafni ekki forkaupsréttinum. Ef þau fara nú í miklum mæli að hafna forkaupsréttinum, sem líklegt er að þau geri --- þau hafa raunverulega engan ávinning af því að halda í þessi forkaupsréttarákvæði, það er búið að loka kerfinu --- þá getum við staðið uppi með það að fólk með íbúðir, komið fram yfir kaupskyldu, standi frammi fyrir því að sveitarfélögin hafni forkaupsréttinum. Þá stendur það frammi fyrir því að geta selt íbúðina á kannski á helmingi lægra verði en áhvílandi lán eru. Þetta, herra forseti, óttast ég að við munum fara að sjá strax á næsta ári. Þá hygg ég að það fari að renna tvær grímur á landsbyggðarþingmenn sem standa fyrir þessum breytingum hér, ef einhver hópur fólks stendur frammi fyrir þessu. Ég hef orðið mjög vör við að fólk hefur þessar áhyggjur. Ég hef verið að spyrja hæstv. félmrh. hvort ekki sé ástæða til þess að hafa áhyggjur af þessu. Svör ráðherrans, herra forseti, hafa vægast sagt verið mjög sérkennileg. Hann segir um þetta ákvæði að ef svo sé komið að markaðsverð sé lægra en áhvílandi lán þá hafi íbúðin bara verið yfirveðsett. Þetta ber hæstv. ráðherra á borð fyrir okkur hér. Það segir mér að annaðhvort viti ráðherrann ekki betur --- sem ég held að ég verði nú frekar að trúa, þ.e. að hann viti ekki betur --- eða þá að hann hafi ekki skilning á þessu. Þetta getur orðið stórt vandamál. Ég vildi a.m.k. hafa varað menn við í þessu máli. Ég hygg að við verðum að skoða það, áður en þessi lög taka gildi um nk. áramót og gera það þá á næsta þingi, hvort stjórn og stjórnarandstaða gætu ekki sameinast um að búa svo um hnútana að íbúðirnar sem eru í núverandi kerfi og íbúar þess hafi áfram sömu tryggingu og þeir hafa haft varðandi sölu á íbúðum sínum og að þessi eignaupptaka geti ekki átt sér stað hjá fjölda fólks úti á landsbyggðinni. Ég tel mjög brýnt að halda þessu til haga, herra forseti. Í ræðu minni við 2. umr. málsins fór ég lítið yfir mjög vandað álit minni hlutans, nánast ekkert, herra forseti. Vafalaust hefur verið farið í gegnum það af fulltrúum minni hlutans þannig að ég staldra nú ekki lengi við það. Ég hlýt þó að vekja athygli á því hvernig þessi lög snúa að námsmönnum. Fyrir því er mjög skilmerkilega gert grein fyrir í tiltölulega stuttum kafla í áliti minni hlutans, hvaða áhrif frv. muni hafa á húsnæðismál námsmanna. Þeir sjálfir, námsmenn og forustumenn þeirra, hafa vissulega gert Alþingi og félmn. grein fyrir því í ítarlegu áliti sínum og umsögnum um frv. Það er vissulega svartur lestur, herra forseti, og fór ég nokkuð yfir það við 2. umr. málsins. Það er svolítið hlálegt í þessu öllu saman að þeir sem standa þannig að árás á húsnæðisaðstöðu námsmanna, þeir sem þar eru í fararbroddi, skuli vera framsóknarmenn. Framsóknarmenn alltaf talið sig reisa flaggið nokkuð hátt til varnar námsmönnum. Því velti ég t.d. fyrir mér hvort mikill baráttumaður fyrir miðhálendinu, Ólafur Örn Haraldsson, 11. þm. Reykv. sem ég man ekki betur en að hafi í kosningunum sýnt málefnum námsmanna skilning, hafi farið yfir umsagnir námsmanna um það hvernig fara á með þá möguleika sem námsmenn hafa haft í núgildandi löggjöf. Í svona stóru máli, þar sem við erum að fjalla um fjöregg þúsunda fjölskyldna, þá hljóta menn sem greiða þessu atkvæði að hafa haft fyrir því að fara yfir áhrif frv. á einstaka hópa. Það verður hins vegar að draga í efa að svo hafi verið gert. Hér er sagt í áliti minni hlutans: ,,Algjör óvissa ríkir um kjör lántakenda þegar til lengri tíma er litið.`` Sagt er að hætta sé á því að þetta geti þróast úr 1% vöxtum í 5% vexti að því er varðar námsmannaíbúðirnar en einungis er gert ráð fyrir niðurgreiddum vöxtum næstu tvö árin og þá hafa menn ítrekað nefnt þessar 50 íbúðir á tveimur árum sem fram hefur komið í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. Ég held að ekki þurfi mikinn spámann til þess að sjá að námsmannahreyfingin og Félagsstofnun stúdenta, sem hafa séð um uppbyggingu á þessum íbúðum, hafa gert mikið átak við erfiðar aðstæður og þó hafa kjörin verið 1% vextir. Ef fara á með vextina upp í 5% er alveg ljóst að annað tveggja gerist, stöðvuð verði uppbygging á íbúðum námsmanna með því ójafnrétti til náms sem því fylgir eða að kostnaðinum verði velt yfir á námsmennina, þ.e. kostnaðinum af þessari vaxtahækkun. Eins og segir hér: ,,Gagnvart þeim félagasamtökum sem t.d. hafa byggt námsmannaíbúðir þýðir það verulega hækkun á leigu eigi þau nú að fara að standa undir markaðsvöxtum og bankalánum til framkvæmda af því að nú verða ekki lengur veitt framkvæmdalán.`` Það er einmitt þetta framkvæmdalán sem ég ætla að stoppa við, sem hefur gert þeim leiðina greiðari sem standa í uppbyggingu á félagslegum íbúðum, þ.e. framkvæmdalánin sem falla nú alveg brott hafa verið með hagstæðari kjörum og gert það mögulegt að byggja t.d. námsmannaíbúðirnar ódýrari en verið hefur en framkvæmdalánin eru til skamms tíma áður en lánin sem eru síðan til 50 ára eru yfirtekin. Námsmenn hafa sýnt fram á að mikill skortur er á námsmannaíbúðum á höfuðborgarsvæðinu og benda á að Félagsstofnun stúdenta við Háskóla Íslands eigi langt í land með að uppfylla lágmarkskröfur fyrir námsmannaíbúðir. Þarna erum við aftur að reka okkur á að það er langt í land fyrir stúdenta eða námsmenn að byggja upp þessar námsmannaíbúðir til þess að fullnægja þörf. Sama sagan er hjá Reykjavíkurborg þar sem biðlistarnir geta verið kannski tvö ár að meðaltali og núna eru bara 300 eða tæplega 400 á biðlista eftir leiguíbúðum, fyrir utan langa biðlista, sennilega álíka, að því er varðar aldraða. Við rekum okkur enn á það að þeir sem fá ekki aðgang nú í félagslega kerfinu koma ekki að málum þannig að þeir verði fyrstir í biðröð eftir leiguíbúðum þegar þær á annað borð verða byggðar heldur eru langar biðraðir þegar fyrir hendi. Ég hef bent á að um 1.000--1.500 manns bíða eftir leiguíbúðum enda þekki ég ekkert land, a.m.k. af þeim löndum sem við berum okkur saman við, sem er með eins fáar leiguíbúðir og félagslegar íbúðir hlutfallslega miðað við heildina og Ísland. Vissulega er bent á það að ef dregur úr byggingu námsmannahúsnæðis hafi námsmenn afar takmarkaða möguleika til að greiða hærri leigu en þeir gera nú. Síðan er sagt: ,,Verði hækkun á leigu námsmannaíbúða hefur það áhrif á þann kostnaðargrunn sem gengið er út frá hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna og þar með kröfur um hærri námslán.`` Ég minni á í því sambandi, herra forseti, að ég hef gert tilraunir til þess, t.d. við 2. umr., að fá fram álit hæstv. menntmrh. að því er varðar námsmannaíbúðirnar og hvaða afleiðingar þetta hefur á námslánin og þörfina á hærri námslánum nái þetta fram að ganga en það hefur reynst árangurslaust, herra forseti. En hæstv. menntmrh. verður sjálfsagt kallaður fram á völlinn af námsmönnunum sjálfum þegar við í stjórnarandstöðunni fáum engu um þokað að leiða menn til betri vegar í þessu máli. Síðan er náttúrlega bent á að: ,,Það sem kann að sparast á einum stað í ríkiskerfinu verður tekið aftur á öðrum, nema ætlunin sé að skerða kjör námsmanna. Hið sama gildir að sjálfsögðu um íbúðir fatlaðra sem flestir búa við afar kröpp kjör. Þeir mega engan veginn við hækkun leigu.`` Það er nefnilega svo sem við höfum verið að ræða í stjórnarandstöðunni að hæstv. félmrh. og ríkisstjórnin hefur ekki farið út í þá grunnvinnu sem þarf þegar verið er að loka félagslega kerfinu sem starfað hefur í 70 ár. Ekkert hefur verið farið út í það, herra forseti, að kanna áhrif þeirra breytinga, að leggja niður félagslega kerfið, á einstaka þjóðfélagshópa, eins og námsmenn, fatlaða, aldraða eða einstæða foreldra. Ekkert hefur verið farið í þá grunnvinnu, sem er auðvitað nauðsynlegt, ef menn vilja á annað borð viðhafa skynsamleg vinnubrögð sem þarf auðvitað að vera, að kanna áhrifin á fasteignamarkaðinn eða verðbréfamarkaðinn svo dæmi sé nefnt. Ég minnist þess að þótt ekki væri margt bitastætt í umsögn frá Vinnuveitendasambandinu þá benda þeir einmitt á þetta og mig minnir að Samtök iðnaðarins hafi einnig gert það. Allir renna blint í sjóinn með það hvaða áhrif þetta frv., ef að lögum verður, mun hafa á fasteignamarkaðinn og verðbréfamarkaðinn og á húsbréfin. Nýr hópur er að bætast inn á húsbréfamarkaðinn sem þarf að fá húsbréf, og hvaða áhrif mun það hafa, herra forseti? Hvaða áhrif mun þetta frv. og ákvæði þess hafa t.d. á fasteignamarkaðinn og íbúðaverð? Við höfum farið yfir það hve fasteignasalar kætast að fá nú sölulaun hjá nýju fólki sem er að koma inn á almenna markaðinn sem hefur ekki verið þar áður. En þarna er að koma nýr kaupendahópur sem mun sækja í þá stærð af íbúð, sem er tveggja til þriggja herbergja íbúð, og fasteignasalar hafa þegar gefið vink út í þjóðfélagið því að formaður Félags fasteignasala segir að þetta geti haft einhver áhrif til hækkunar á verði þessara íbúða því að ekki er einasta verið að fara þá leið að það þarf skilyrðislaust að vera þannig að fólk geti reitt fram 10% útborgun af íbúð heldur getur verið að íbúð sem kostar 6 milljónir í dag, tveggja herbergja til þriggja herbergja íbúð, verði eftir að þessi nýi kaupendahópur kemur inn á markaðinn kannski komin í 6,2 eða 6,3 milljónir, og að 10% útborgunin, sem væri í dag 600 þús. kr. hjá þessu fólki sem hafði áður möguleika á 100% láni gæti því orðið enn hærri. Þetta er því allt með öðru, herra forseti, mjög óvandað, svo ég taki ekki dýpra í árinni hvernig að þessum breytingum er staðið. Ég hygg að það verði lengi í minnum haft, herra forseti, og við munum lengi vera að súpa seyðið af þessari löggjöf, það muni aftur og aftur verða flutt inn í þingið frv. um endurbætur á því en það sem stendur þó upp úr, herra forseti, er það sem verður aldrei of oft sagt í þessum ræðustól að á Alþingi Íslendinga 1998 er stór hluti fólks, hundruð fjölskyldna skildar eftir í miklu óöryggi í húsnæðismálum. Það sem hefur komið okkur mjög mörgum á óvart er afstaða sveitarfélaganna til þessa frv., herra forseti, og það hvernig þau afgreiða málið hingað til þingsins í umsögnum sínum. Þau vísa bara á Samband ísl. sveitarfélaga og afstöðu þeirra til þessa máls. Ég held að það sé eitt af því sem við munum verða mjög vör við þegar á næsta ári þegar þetta frv. kemur til framkvæmda og kannski fyrr ef sveitarfélögin fara virkilega ofan í málið og þurfa ekki út af fyrir sig að gera meira en að fara yfir umsagnir eigin húsnæðisnefnda sem ég verð að segja að líklegt sé að mörg þeirra hafi ekki gert, þá munu þau vakna upp við það að verið er að setja töluverðar byrðar á þessi sveitarfélög ef menn vilja nota ,,byrðar`` í sambandi við félagslega aðstoð og kannski mun meiri en nú er. Ég segi ekki ,,kannski`` vegna þess að ég held að það sé miklu meira en er miðað við núgildandi lög. Hér er vikið að því í áliti minni hlutans og sagt: ,,Aukinn kostnaður felst í því að sveitarfélögin munu þurfa að fjármagna byggingu eða kaup á leiguhúsnæði að hluta til á markaðsvöxtum eða á þeim vöxtum sem verða á húsbréfum hverju sinni ... Þá verður sveitarfélögunum gert að greiða 5% af hverju viðbótarláni í sérstakan varasjóð sem einnig getur numið verulegum fjárhæðum. Þá hefur aukinn fjöldi leigjenda í för með sér aukin útgjöld sveitarfélaganna vegna húsaleigubóta. Ekkert mat liggur fyrir á þessum aukna kostnaði sveitarfélaganna.`` Auðvitað þarf að liggja mjög markvisst fyrir að sveitarfélögin hafi verið vöruð við þessu við umræðuna og að þau hafi haft tækifæri til þess að bregðast við í þessu máli sem þau hafa ekki gert nema húsnæðisnefndirnar sem hafa staðið virkilega í stöðu sinni og bent á hvaða áhrif þetta hefur haft fyrir sveitarfélögin þannig að, herra forseti, ég hygg að ekki sé við húsnæðisnefndirnar að sakast sem hafa sinnt mjög vel skyldum sínum í þessu máli eins og fram kemur í vönduðum umsögnum þeirra. Þó að ég sé nú búin að tala í þessari umræðu í einn eða einn og hálfan tíma --- forsrh. hefur örugglega tölu á því uppi í Stjórnarráði --- hef ég ekki verið að þreyta hæstv. félmrh. með því að kalla á viðveru hans við umræðuna vegna þess að einhver er búinn að taka það saman að hæstv. ráðherra hefur þurft að sitja við umræður um þetta frv. og miðhálendismálið í einhverja tugi klukkustunda. Það er það sem menn gera, að reikna það bara út, en ekki að ræða innihaldið í þessu máli. Ég hefði gjarnan viljað leggja fyrir hann eina spurningu sem snýr að sveitarfélögunum og get ég út af fyrir sig beðið með það ef hæstv. ráðherra er vant við látinn þó æskilegt hefði verið að hann væri í kallfæri þegar við þurfum að ónáða hæstv. ráðherra með fyrirspurn. Það væri a.m.k. æskilegt að vita, herra forseti, hvort ráðherrann sé í húsinu.

Forseti getur upplýst að hæstv. ráðherra er í húsinu.

Það væri kannski gott að vita að hann vissi það að ég hefði áhuga á að ræða aðeins við hann.

Forseti gerir ráðstafanir til þess að hann fái þá beiðni.

Samband íslenskra sveitarfélaga, þótt það hafi almennt verið jákvætt fyrir þessum breytingum sem félmrh. er að leggja til af ástæðum sem ég skil hreinlega ekki, hefur þó gert ákveðnar athugasemdir. Mig langar að beina til hæstv. félmrh. sem er mættur í salinn því sem þeir segja í erindi sínu 24. apríl, í ályktun um húsnæðismál, með leyfi forseta: ,,Fulltrúaráðið leggur ríka áherslu á að framlög ríkisins til afskrifta og niðurgreiðslna eldri lána Byggingarsjóðs verkamanna mæti þörfum þeirra sveitarfélaga sem þurft hafa að innleysa íbúðir á verði sem er langt yfir markaðsverði í samræmi við bráðabirgðaákvæði frv. um varasjóð. Um framlag ríkisins verði samið áður en frv. verður afgreitt.`` Hafi það farið fram hjá mér þá biðst ég velvirðingar á því en mér nægir að hæstv. ráðherra segi já eða nei úr sæti sínu, hefur verið samið?

Ekki enn.

Það hefur ekki enn verið samið við Samband sveitarfélaga um framlag ríkisins til afskrifta og niðurgreiðslna eldri lána Byggingarsjóðs verkamanna. Þeir leggja áherslu á að samið verði um framlag ríkisins áður en frv. verður samþykkt. Það má vera að hæstv. ráðherra sé svo heppinn að allir sveitarstjórnarmenn séu á bólakafi í sveitarstjórnarkosningum og það hafi farið fram hjá þeim að það sé verið að afgreiða þetta frv. við 3. umr., að þeir átti sig ekki á því að ganga til þeirra verka og krefjast þess að samið verði við ríkisvaldið um framlag til þessara afskrifta og niðurgreiðslna. Þá liggur það fyrir, herra forseti, og á því er vakin athygli af þeirri sem hér stendur í ræðustól, að þessi ósk sveitarfélaga hefur ekki gengið eftir, að samið sé við þau um þetta framlag áður en frv. verður afgreitt. Nú spyr ég hæstv. ráðherra, þar sem ekki á nú að ganga til atkvæða um þetta mál í dag, heldur eftir helgi. Má vænta þess að búið verði að semja um þetta áður en þetta mál verður tekið til atkvæða? Það er ekki bara þetta sem er óljóst gagnvart sveitarfélögunum heldur er það líka skilið eftir hvernig fara eigi með uppbyggingu á leiguíbúðum og hvernig sveitarfélögin og ríkið eigi að koma því máli. Ég hefði talið ástæðu, m.a. út af þessu máli, að taka málið aftur inn í nefnd milli 2. og 3. umr. Það verður ekki gert úr þessu, herra forseti. Ég vakti athygli á því í upphafi máls míns um hádegið að ég tel það ekki hafa verið skynsamleg vinnubrögð að taka þetta mál svo fljótt til 3. umr. Það er m.a. að koma í ljós út af þessu að það vantar þann samning sem kallað var eftir. Eins hefði ég viljað fá skýringu á því sem ég nefndi við 2. umr. og held að hæstv. ráðherra hafi ekki komið inn á og vil þá halda því til haga ef hæstv. ráðherra tekur þátt í lokaumræðunni um þessi mál. Það eru útgjöldin til húsaleigubóta. Er þetta framlag sem samið var um fyrir jólin til sveitarfélaganna vegna húsaleigubóta endanlegt? Hæstv. ráðherra hélt því fram fyrir jólin að það hefði endanlega verið gengið frá samskiptum milli ríkis og sveitarfélaga að því er varðar húsaleigubætur og öll aukning sem kemur fram út af húsaleigubótum væri þá útjöld sveitarfélaganna einna. Sé það rétt, þá hefur til að mynda Karl Björnsson, sem fyrir hönd Sambands sveitarfélaga kynnti sveitarstjórnarmönnum þann þátt málsins á fulltrúaráðsfundi á Egilsstöðum fyrr á árinu, ekki sagt satt og rétt frá þegar hann heldur því fram að hægt sé að fara með það til ríkisins ef útgjöld sveitarfélaganna vegna húsaleigubóta aukast. Síðan spyr ég ráðherrann að því hvort hann hafi beitt sér fyrir því sem sveitarfélögin leggja mikla áherslu á, þ.e. hvort við megum eiga von á því á næsta þingi að ráðherrann fái Sjálfstfl. til liðs við sig í því að skattlagningu húsaleigubóta verði hætt. Hefur hæstv. ráðherra gefist upp við að ná því fram að skattlagningu húsaleigubóta verði hætt? Hafi hæstv. ráðherra reynt það veit ég að fyrrv. fjmrh. Friðrik Sophusson var mjög erfiður í því máli. Ég reyndi það sjálf, í lok tíma míns í ráðuneytinu þegar verið var að koma húsaleigubótum á, að fá sjálfstæðismenn til að falla frá því að skattleggja húsaleigubætur. Nú er nýr fjmrh. kominn til sögunnar og því spyr ég: Mun hæstv. félmrh. reyna til þrautar á næsta þingi að fá samstarfsflokkinn til liðs um það að hætta skattlagningu húsaleigubóta? Er ráðherrann kannski bara sammála því að húsaleigubætur eigi að skattleggja? Það er auðvitað mjög sérstætt ef svo er og þyrfti þá að koma fram því auðvitað er argasta óréttlæti í því fólgið, herra forseti, ef vaxtabæturnar eru skattfrjálsar en þeir sem verst hafa það í þjóðfélaginu, sem minnst hafa milli handanna, fá húsaleigubætur og hafa ekki annan kost en vera á leigumarkaði, þurfa að fullu að greiða skatta af húsaleigubótunum. Nú minnist ég þess, af því ég er að vísa á nýjan fjmrh. og höfða til hans og skilnings hans á kjörum þeirra lægst launuðu, að sá hv. þm. hafði mikinn skilning á t.d. 100% láninu sem er nú verið að leggja af, þ.e. þessi 10% sem vantar upp á 100% lánin, og fylgdi því nokkuð fast eftir man ég hér á þingi fyrir örfáum árum og hæstv. núv. fjmrh. sagði svo: ,,Undirritaður hefur staðið í þeirri meiningu að félagslega íbúðakerfinu væri einmitt ætlað að hjálpa því fólki sem lakast er sett til að koma þaki yfir höfuðið. Það er undarleg félagshyggja hjá ábyrgðarmönnum þessa frv. og ríkisstjórninni að vilja draga úr aðstoð við þetta fólk og vísa því á leigumarkaðinn.`` Hæstv. fjmrh., þá þingmaður, hélt því mjög á lofti að þessi 100% lán yrðu að vera til staðar. Vera má, herra forseti, að hæstv. núv. fjmrh. hafi þá meiri skilning á því því að þetta er argasta óréttlæti. Ég hygg að jafnaðarmenn hljóti að skoða það, komist þeir til valda, að hafa jafnræði þarna á milli að því er varðar skattlagninguna á húsaleigubótum og vaxtabótum. Síðan vil ég spyrja, af því ég er að tala um vaxtabæturnar og samtímagreiðslur á vaxtabótunum sem á að taka upp frá næstu áramótum. Mér finnst það mjög gott og ég fagna því en vil þó rifja upp að samtímagreiðslurnar verða bara til þeirra, ef ég skil málið rétt, sem taka húsbréfalán eftir áramótin. Hefur hæstv. ráðherra látið skoða hvaða áhrif það hefur á húsbréfin og afföllin þegar fólk, sem ætlar að gera ráðstafanir á þessu ári að því er varðar húsnæðiskaup, hefur fengið spurnir af því að ef það bíður með sín fasteignakaup fram í janúar á næsta ári fái það samtímavaxtabætur en geri það sín íbúðakaup fyrir áramót fái það ekki vaxtabætur fyrr en einu og hálfu ári seinna? Hvað þýðir það, herra forseti, fyrir húsnæðismarkaðinn og afföllin ef fólk fer, tugum og hundruðum saman að bíða eftir því að geta fengið samtímavaxtabætur og frestar þá húsnæðiskaupum sínum? Það er skynsamlegra að gera þau ekki í október, nóvember og desember heldur bíða með þau fram í janúar, út frá þeim sjónarhóli sem vaxtabæturnar eru, að fá þá samtímavaxtabætur fremur en að gera kaupin fyrir áramót og fá þá ekki vaxtabæturnar fyrr en einu og hálfu ári síðar. Hefur ráðherra látið kanna það hvaða áhrif þetta hefur á afföll í húsbréfakerfinu? Hefur hann látið Seðlabankann skoða þann þátt og hvað það þýðir að hleypa nýjum hópi inn í húsbréfakerfið, naglasúpuna sem hæstv. ráðherra kallaði svo fyrir nokkrum árum? Hvaða áhrif hefur þetta á markaðinn? Um þetta átti ég erindi við hæstv. félmrh. í augnablikinu og vil spyrja hann líka, meðan ég hef hann, um afstöðu hans til þeirra tveggja tillagna sem minni hlutinn flytur. Í fyrsta lagi er það um starfsmennina og forgang þeirra til starfa sem við flytjum hér. Í öðru lagi um að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að þessi framkvæmdaáætlun um leigumarkaðinn geti legið fyrir 1. okt. þannig að hægt sé að taka tillit til framlaga ríkisins til leiguíbúða samkvæmt þeirri framkvæmdaáætlun við næstu fjárlagagerð. Þetta eru spurningarnar sem ég hef til ráðherrans og hvort ráðherrann telji það forsvaranlegt að láta láglaunafólk bíða eftir þessari framkvæmdaáætlun og nauðsynlegu fjármagni til að hrinda henni í framkvæmd, til ársins 2000. Þótt ég reyni, herra forseti, þá næ ég ekki að átta mig á því af hverju það tekur yfir tvö ár að gera þessa framkvæmdaáætlun. Ég man að ég lét gera áætlun um íbúðaþörf til einhverra ára, mig minnir að það hafi verið til fjögurra ára, þegar kaupleigukerfinu var komið á og ég man ekki eftir að það hafi tekið nema tiltölulega stuttan tíma, herra forseti. A.m.k. tók það ekki þau tvö ár sem hæstv. ráðherra ætlar nú þessu láglaunafólki að bíða eftir að fá úrlausn mála sinna. Þetta finnst mér að þurfi að draga saman núna við lokayfirferð þessa máls, herra forseti, og hæstv. ráðherra ætti þá að gera okkur grein fyrir. Ég hef alveg gefist upp við það, herra forseti, og ætla ekkert að gera frekari tilraun til þess, þó við séum komin að þessari lokaumræðu, að fara í gegnum það sem máli skiptir. Hér vantar nægjanlegt framboð af leiguíbúðum og hægt væri að fjalla um greiðslumatið. Ég rek mig alltaf á vegg, herra forseti, þegar ég er að reyna að spyrja hæstv. ráðherra um greiðslumatið og hvernig því verði breytt. Hæstv. ráðherra vísar í tvennt. Hann vísar í það að lánin sem þessu fólki standi til boða séu til 40 ára og það hafi áhrif á greiðslumatið. Hann vísar til þess að verið sé að undirbúa, sem mér skilst að Íbúðalánasjóðurinn eigi að gera ef ég skil málið rétt, neyslustaðal sem taki mið af framfærsluþörf, eignum og tekjum fólks og væntanlega fjölskyldustærð. Við höfum bara mismunandi mat á því. Ég segi að það breyti litlu þótt það séu 40 ára lán og það hafi lítil áhrif á greiðslumatið. Við erum að tala um einhverjar 1.000 kr. á mánuði að því er varðar 3 millj. kr. lán. Ég segi að ef þessi nýi greiðslustaðall á að sýna framfærslukostnað hjá fólki, þá muni það frekar þrengja greiðslumatið og verða til þess að færri fái fyrirgreiðslu í hinum nýja Íbúðalánasjóði. Úr þessu, herra forseti, verður bara reynslan og framtíðin að skera, þegar þetta liggur fyrir. Það er mjög slæmt að það skuli ekki geta legið fyrir núna, því það hefur veruleg áhrif á mat okkar á þessu frv. Síðan finnst mér það líka mjög sérstakt, af því að hæstv. ráðherra talar mjög mikið um 40 ára lánin, að það eru mjög fáir sem hafa talið sér hagstætt að nýta þau eins og við höfum farið yfir. Ég skal ekki endurtaka það. Þá spyr maður: Hvers vegna í ósköpunum ættu þá þeir sem eru verst settir, lægst launaða fólkið, fremur að geta nýtt sér það en þeir sem betur eru settir? Það er erfitt að fá það til að koma heim og saman, herra forseti. Síðan hefur hæstv. ráðherra algerlega láðst, þegar hann er að fullyrða, m.a. í frv. sjálfu, að greiðslubyrðin sé miklu lægri fyrstu árin í þessu nýja kerfi, að taka með útreikninga þar sem um það er að ræða að fólk kaupir gamlar íbúðir með gömlum lánum sem greitt hefur verið af um einhvern tíma. Hann tekur ekki með hvaða áhrif það hefur á greiðslubyrðina. Það hafa fulltrúar BSRB sett hér fram og tekið dæmi um yfirtekin lán eftir 20 ár, þ.e. 4,6 millj. kr. lán, þar sem greiðslubyrðin fer hátt í það að vera helmingi meiri og rúmlega það fyrstu árin ef gömul lán eru yfirtekin. Það getur alltaf gerst og gerist örugglega oftar en ekki þegar keyptar eru gamlar og notaðar íbúðir með gömlum lánum sem eitthvað hefur verið greitt af, frekar en ef nýjar íbúðir eru keyptar. Síðan finnst mér, af því ég er svo heppin að hafa ráðherrann hér inni, að ég hafi aldrei fengið fullkomin svör við því hjá hæstv. ráðherra hvort þetta nýja lánakerfi bjóði upp á að kaupa gamlar íbúðir sem þurfa mikilla endurbóta við. Við skulum segja að kaupverðið sé tiltölulega lágt af því að fara þarf í miklar endurbætur á íbúðinni. Endurbæturnar gætu kostað --- við getum nefnt tölu --- 1 eða 2 millj. Gæti þetta fólk þá fengið lán í þessum nýja Íbúðalánasjóði fyrir endurbótunum um leið og það fær lán fyrir 90% kaupverðs af íbúðinni sjálfri? Ég man að ég spurði eftir þessu á fundi sem ég sat í félmn. og mér sýndist að ráðgjafar ráðherrans sem þar voru til svara hefðu þá ekkert áttað sig á svörunum við því þannig að það hefur greinilega ekki verið skoðað fremur en ýmislegt annað sem hér hefur verið dregið fram, eins og áhrifin á einstaka hópa, á verðbréfamarkaðinn og fasteignamarkaðinn. Herra forseti. Þegar ég hélt ræðu mína við 2. umr. málsins fór ég aðallega yfir umsögn ASÍ og BSRB en minna yfir það sem húsnæðisnefndirnar höfðu fram að færa. Það er þó með því athyglisverðasta sem kemur fram í umsögnum sem eru upp á, ætli það séu ekki 100--200 bls. Þar hafa húsnæðisnefndirnar gert sér far um að skoða það sem hæstv. ráðherra hefur ekki gert, þ.e. áhrif breytinganna fyrir kaupendur og seljendur. Ég vil því, herra forseti, aðeins fara yfir það. Hér kemur fram um áhrif breytinganna á kaupendur og seljendur, með leyfi forseta: ,,Ekki má líta fram hjá því að þeir sem kaupa félagslegar íbúðir eru eignalitlir og tekjulágir og hafa ekki efni á að axla þá áhættu sem fylgir sveiflum í markaðsverði á íbúðum. Þegar lánshlutfall er orðið 90% þá þarf ekki mikið út af að bera til þess að leigan og oft margra ára sparnaður sé horfinn og jafnvel að höfuðstóllinn sé orðinn negatífur.`` Á þetta er bent og síðan sagt, með leyfi forseta: ,,Ef allt verður sett á frjálsan markað er líklegt að verð á ódýrari íbúðunum hækki vegna aukinnar eftirspurnar.`` Þetta er einmitt það sem við höfum bent á. En af því hæstv. ráðherra var ekki í salnum þegar ég fór yfir það sem svo margir hafa áhyggjur af, vil ég meðan það kemur upp í hugann ...

Ég hlustaði á það.

Hæstv. ráðherra getur bara orðið lesið hugsanir mínar. Það er nú mjög gott.

Þetta er í sjónvarpsútsendingu.

Ég hef náttúrlega farið inn á mörg atriði, en hæstv. ráðherra þykist þá vita hvað ég ætlaði að taka fyrir en það var um það ef sveitarfélögin hafna forkaupsrétti hjá einstaklingum. Ég var að nefna það atriði þannig að hæstv. ráðherra sé alveg klár á því. Það eru margir sem hafa áhyggjur af þessu að því er varðar markaðsverðið og áhvílandi lán og að sveitarfélögin hafni forkaupsrétti af því þessi hvati er ekki lengur inni sem áður var, um það að þau fái ekki lán í þrjú ár ef þau hafna forkaupsréttinum. Af því hér er einmitt, hjá fulltrúaráði Sambands sveitarfélaganna, lögð áhersla á að sveitarfélögin séu dekkuð fyrir þessu gegnum þennan sjóð og framlög ríkisins, þá spyr ég fyrir hönd þessa fólks: Er þessi hætta fyrir hendi? Mér finnst að ráðherrann skuldi þessu fólki, sem óttast þetta nokkuð, svar við því hvort það komi til með að standa frammi fyrir slíkri eignaupptöku. Því er þá komið til skila, herra forseti, og þá vænti ég að ráðherra svari þeim sem hafa áhyggjur af þessu. Hér hafa verið könnuð áhrifin af þessari breytingu og það verið sett fram að þetta geti haft áhrif á það að verð á ódýrari íbúðum hækki. Þetta kemur fram hjá húsnæðisnefndinni á Akureyri. Það er mjög merkilegt þegar hún fer inn á það sem við höfum verið að nefna hér stundum, sem er eignarmyndunin, og dregur upp alveg sömu mynd, með sama hætti og húsnæðisnefnd Reykjavíkur nefnir, að það verði minni eignarmyndun í þessu nýja kerfi vegna þess að vextirnir komi til með að hækka. Þá er sett hér upp línurit um eignarmyndun þar sem vextir eru 2,4% og hins vegar 5,1% og notuð 1% fyrning í báðum tilvikum. Mér finnst nokkuð athyglisvert, af því það er einmitt það sem menn hafa svolítið haft út á þetta kerfi að setja, varðandi eignarmyndunina, hve hún sé hæg í félagslega kerfinu. Svo virðist vera að í nýja kerfinu verði hún enn hægari og er sett upp ákveðið línurit sem sýnir það. Síðan segir í minnispunktum um frv. til laga um húsnæðismál frá húsnæðisnefnd Akureyrar, með leyfi forseta: ,,Ef vextir verða hækkaðir í 5,1% og vaxtabætur verða óbreyttar kallar það í flestum tilvikum á lægra greiðslumat og meiri greiðslubyrði hjá einstaklingum og fjölskyldum. Það sem gerist er að vaxtagreiðslur tvöfaldast og að kaupendur þurfa að borga alla vexti umfram hámarkið á vaxtabótum.`` Þetta er akkúrat það sem við höfum verið að segja og svo virðst sem hæstv. ráðherra hafi ekki haft erindi sem erfiði, ef hann á annað borð hefur gengið eftir því, við að hækka þakið á vaxtabótum. Af því ráðherrann hélt því fram um daginn í sinni svarræðu að fólk fengi lántöku- og stimpilkostnað bætt í vaxtabótunum og ég hélt því fram að svo væri alls ekki í öllum tilvikum, þá kemur það fram hjá húsnæðisnefnd Akureyrar ef hæstv. ráðherra trúir mér ekki. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að lántöku- og stimpilkostnaður fæst sjaldan endurgreiddur í vaxtabótum þar sem hámarksendurgreiðslu er náð.`` Það er aðallega hjá einstæðum foreldrum og einstaklingum eins og við höfum farið hér í gegnum. Þannig er niðurstaðan, eins og hér segir, með leyfi forseta: ,,Þannig má vera ljóst að í flestum tilvikum er kostnaður hjá kaupendum mun meiri á fyrsta ári.`` --- Herra forseti. Það sem hér segir er þvert á það sem ráðherrann heldur fram: --- ,,Hér gæti verið um að ræða 150 til 300 þús. kr.`` Þetta er nú miklu hærri tala en ég hef dirfst að nefna úr þessum ræðustól. Hér er því haldið fram, hjá húsnæðisnefndinni á Akureyri, að kostnaðurinn geti beinlínis orðið 150 til 300 þús. kr. meiri. Það er nú ekkert smátt. Við erum að tala um að láglaunahóparnir eigi að taka það á sig. Ég hef ekki farið ofan í þá útreikninga sem húsnæðisnefnd Akureyrar setur fram, um 5 millj. kr. íbúð og laun 70 þús. á mánuði. Þar er sýnd staðan fyrir og eftir breytingu, bæði hjá einstæðum foreldrum og einstaklingum. Ég hef haldið því fram að greiðslubyrðin væri miklu hærri og þessir hópar yrðu ekki jafnsettir í vaxtabótakerfinu og með niðurgreiðslunum. Ég hef nefnt tölur. Ég hef sagt að þar geti munað 63 þús. kr. Hér er farið miklu hærra í mismun, hvað greiðslubyrðin er meiri í þessu nýja kerfi. Hér er tekið einstætt foreldri og sagt að á fyrsta ári séu vextir að frádregnum vaxtabótum í núverandi kerfi 57.600 en verði 190.981 fyrir einstætt foreldri í nýja kerfinu. Ég hef ekki stúderað þessa útreikninga. Þeir eru þó alltént settir á blað af ekki ómerkari aðila en húsnæðisnefnd Akureyrar. Algengt er að nefndur sé 50 til 100 þús. kr. mismunur. Það er því ekki skrýtið þótt við stöldrum við þetta. Síðan fer húsnæðisnefndin yfir það hvaða áhrif þetta hefur á sveitarfélögin. Í stuttu máli, án þess ég fari að lesa það upp, herra forseti, er tekið hér undir það sem við höfum sagt um áhrifin á sveitarfélögin. Hér er nefnt t.d. hve mikið þurfi að fjölga leiguíbúðum. Án þess að fara yfir það sem sagt er á undan, ætla ég þó að lesa það sem hér er sagt: ,,Ljóst er að stór hluti þeirra sem kaupir sér félagslega íbúð í dag uppfyllir ekki skilyrði um greiðslumat eftir breytingu. Einhvers staðar verða þeir að búa. Mikil ásókn er í leiguíbúðir á vegum Akureyrarbæjar í dag. Mun sú eftirspurn aukast verulega ef frv. nær fram að ganga í óbreyttri mynd. Brýnar skyldur eru lagðar á sveitarfélög um að útvega íbúum sveitarfélagsins, sem eru í neyð, leiguíbúð á vegum sveitarfélagsins. Ætla má að stór hluti þeirra sem keypt hafa eignaríbúðir hjá húsnæðisnefnd þurfi á leiguhúsnæði að halda. Um 100 fjölskyldur og einstaklingar kaupa íbúð á ári í félagslega kerfinu hér á Akureyri. Um þriðjungur á eitthvað upp í útborgun, eða að meðaltali um 450 þús. kr. Ef við gerum ráð fyrir að þeir sem ekkert eiga upp í útborgun þyrftu á leiguíbúð að halda eftir breytinguna þá þyrfti Akureyrarbær að fjölga íbúðum um 60 á ári. Næstu árin kostar það um 42 millj. kr. í útborgun (10% af verði) og um 9 millj. kr. í lántökukostnað miðað við að íbúðarverð sé að meðaltali 7 millj. kr. Síðan þarf að greiða leigutap. Ætla má að leigutap geti numið 5% til 10% af leigutekjum.`` Því næst fara þeir í það hvað húsaleigubætur aukast mikið miðað við fjölgun leiguíbúða á vegum sveitarfélaga ef meðaltal útgreiddra húsaleigubóta er um 120 þús. kr. á ári og bótaþegum fjölgar um 300. Þá eru það um 36 millj. kr. og hluti af því fer í skattgreiðslur til ríkisins. Við erum því að tala um hátt í 100 millj. kr. í útgjöld fyrir bæjarsjóðinn á Akureyri, eingöngu vegna þessara breytinga og það á ári, herra forseti. Ég ætla ekki að fara neitt ítarlegar yfir þessar umsagnir þó mér finnist það freistandi. Ég hef gert það að litlu leyti. Ég hef alls ekki farið yfir öll þau gagnrýnisatriði sem húsnæðisnefndirnar hafa sett fram. Mér finnast þau svo alvarleg að ég hygg að í mörgum tilvikum, ef ekki væri um að ræða þessa stífni hæstv. ráðherra sem virðist mjög mikil, að undir eðlilegum kringumstæðum hefði verið tekið tillit til jafnalvarlegra athugasemda og hér koma fram. Eins og ég nefndi við 2. umr. nefnir Kópavogur að breytingin sem þetta mun fela í sér, þ.e. að vísa fólkinu svona hundruðum saman á leigumarkaðinn, þýði sprengingu á leigumarkaðnum og afleiðingarnar séu ekki fyrirsjáanlegar því augljóst sé að sveitarfélögin hafi ekki fjárhagslegt bolmagn til að standa undir þeirri gífurlegu aukningu á leiguhúsnæði sem þyrfti að verða. Þeir nefna líka verulega aukningu á kostnaði bæjarsjóðs Kópavogs og nefna þann kostnað, 80 millj. kr. Það er kostnaður sem mun leggjast aukalega á bæjarsjóð Kópavogs. Það er því ekki skrýtið þótt það veki mann til umhugsunar að umsagnir sveitarfélaganna skuli vera allt öðruvísi en húsnæðisnefndunum. Þeir telja líka til þennan kostnað sem ég hef verið að nefna og fólk þarf að greiða meira en er í dag. Mér sýnist að tölurnar séu þar nálægt því sem ég hef verið að halda fram. Húsnæðisnefnd Reykjavíkur telur að fjölga þurfi leigu\-íbúðum um 180. Ég nefndi að þegar væru 400 á biðlista. Þá er bara verið að tala um aukningu á ári, herra forseti, og ekki búið að telja til sögunnar þá aukningu á útgjöldum sem verður vegna húsaleigubótanna. Þau útgjöld sem frv. kallar á virðast því vera mjög alvarleg fyrir sveitarfélögin og hefur þó ekki verið farið yfir allt, herra forseti, að því er þetta varðar. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara miklu ítarlegar yfir þetta mál en ég hef gert. En ég taldi þó ástæðu til þess við 3. umr. að vekja athygli aftur og enn og draga saman helstu áhrifin fyrir sveitarfélögin og einstaklingana sem hafa fengið félagslega aðstoð í þessu kerfi. Ég held mjög brýnt sé að halda því til haga. Þó hefði verið full ástæða til að fara miklu ítarlegar yfir þetta og raunverulega enginn, ekki húsnæðisnefndir sveitarfélaga, ekki verkalýðshreyfingin, ekki félagasamtök --- þetta eru þó þeir sem mest hafa haft með þetta félagslega kerfi að gera --- fellst á eða samþykkir þær breytingar sem ráðherrann leggur til. Þvert á móti er því haldið fram og vakin athygli á því að félagslega húsnæðiskerfið hafi reynst vel en á því hafi komið fram nokkrir gallar sem þurfi að sníða af. Ég fór yfir þá í máli mínu við 2. umr. og skal ekki endurtaka það, herra forseti, þar sem ég hrakti lið fyrir lið þau rök sem hæstv. ráðherra teflir fram fyrir nauðsyn þess að loka húsnæðiskerfinu, þ.e. auðu íbúðirnar, framlögin í Byggingarsjóð verkamanna sem hann hefur skorið grimmt niður, vanskilin í félagslega kerfinu hjá Byggingarsjóði verkamanna sem eru innan við 1%, miklu minni en í bankakerfinu. Það er hneisa og þetta kerfi á betra skilið en svona handónýtum rökum sé teflt fram fyrir því að loka þessu kerfi. Niðurstaða minni hlutans í félmn. var sú að leggja til að frv. verði endurskoðað með þátttöku þeirra aðila sem málið snertir, svo sem samtaka launafólks, sveitarfélaganna, námsmannasamtaka, Búseta og fleiri. Minni hlutinn nefnir það sem enn og aftur skal haldið til haga að þetta kallar á stóraukinn kostnað fyrir sveitarfélögin og verið er að vísa fjölda fjölskyldna út á leigumarkað sem er ekki til. Áhrifin á verðbréfamarkaðinn og húsnæðismarkaðinn eru óljós. Búast má við að íbúðaverð hækki, í það minnsta fyrst um sinn vegna aukinnar eftirspurnar á almennum markaði. Þarna er þetta dregið saman að því er varðar fjölskyldurnar og sveitarfélögin og auðvitað má hafa um það miklu stærri orð og fleiri en hér hefur verið gert. Ég vil, herra forseti, í lok míns máls mótmæla því sem hæstv. ráðherra heldur hér aftur og aftur fram, að hann sé bara að taka upp tillögur ASÍ og BSRB í húsnæðismálum, aðallega ASÍ. Þeir hafa mótmælt því mjög harkalega hvernig hæstv. ráðherra fer með sannleikann í því efni og auðvitað væri ástæða til að fara yfir tillögur ASÍ í þessu máli. Ég sé hvergi, þótt ráðherrann telji sig sjá það, að verið sé að leggja til hjá ASÍ að félagslega húsnæðiskerfinu verði lokað. Ég sé það hvergi í tillögum ASÍ að hækka eigi vexti úr 2,4% í 5%. Það er hvergi í tillögum ASÍ. ASÍ leggur mikla áherslu á að gert verði raunverulegt átak í því og fjármagn í það sett að byggja upp leigumarkaðinn. Það sést hvergi í tillögum ráðherrans. Að halda því fram, herra forseti, að hér sé verið að fara eftir tillögum verkalýðshreyfingarinnar og ASÍ er því auðvitað fjarstæða. Þvert á móti er hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin að slíta friðinn við verkalýðshreyfinguna í landinu. Ég óttast að hér sé ekki bara verið að vísa hundruðum fjölskyldna á leigumarkað sem ekki er til og setja þær í algera óvissu. Það sem er þyngst í framfærslu heimilanna er húsnæðiskostnaðurinn. Fólk veit ekkert hvar það stendur eftir að þetta hefur verið sett í lög. Ég spái því, herra forseti, eins og ég sagði í upphafi míns máls að þetta verði eitt af þeim stóru málum sem verkalýðshreyfingin þurfi að taka upp í næstu kjarasamningum, það muni verða eitt af þeim stóru málum sem hún þarf að taka upp til að endurheimta félagslega aðstoð við fátækt fólk sem hefur verið við lýði í marga áratugi, miklu lengur en ráðherrann núv. hefur lifað sem ber þetta á borð fyrir láglaunafólkið í landinu. Ég spái því, herra forseti, að breytingarnar gætu orðið til þess að láglaunafólk þurfi að kosta þær að einhverju leyti með kjarabótum í næstu samningum. A.m.k. er ljóst að þegar áhrifin af þessu koma í ljós og menn fara að átta sig betur á þessu, þá mun mörgum bregða við og þá verður krafan mjög hörð úti í þjóðfélaginu, herra forseti, um að breyta þeirri löggjöf sem hér er verið að setja og sem gengur gegn hagsmunum þúsunda láglaunafólks og fátæks fólks hér á landi. Það er fyrst og fremst verið að ráðast að námsmönnum, einstæðum foreldrum, fátæku barnafólki, fötluðum og félagasamtökum sem hafa byggt um 1.100 íbúðir á nokkurra ára tímabili frá 1988 gegnum þetta kerfi. Þessi félagasamtök sjá ekkert ljós í frv. ráðherrans sem hér á að fara að samþykkja. Ég held, herra forseti, að frv. sem hér er verið að leiða í lög muni gera fátækar fjölskyldur fátækari en þær eru. Ég spyr: Er það boðlegt fyrir Framsfl. að bjóða fólki upp á þetta, fólki sem er með 60--80 þús. kr. í laun, að svipta það öllu öryggi í húsnæðismálum? Ég held, herra forseti, að þessi löggjöf, þótt fleira mætti tína til, verði ævarandi minnisvarði um skömm Framsfl. og hvernig hann fer með fátækt fólk á Íslandi, hvernig þessi flokkur hefur misst allt frá sér sem heitir félagsleg hugsun. Þegar flokkar hafa aðstöðu til þess þá þarf að hugsa ekki síst um þá verst settu í þjóðfélaginu. Eitt er víst, herra forseti, að ég lýsi hér dautt og ómerkt slagorð framsóknarmanna um fólk í fyrirrúmi. Í þessari löggjöf er fólk ekki haft í fyrirrúmi, herra forseti, svo langt í frá. Ég held því, herra forseti, að þetta frv. muni verða Framsfl. til ævarandi skammar. Það mun verða honum til ævarandi skammar að hafa staðið að því og fyrsta verk okkar jafnaðarmanna þegar við komumst til valda, vonandi ekki síðar en á næsta ári, verður að breyta þessu ósvífna frv., þessari blautu tusku sem hér er verið að setja framan í láglaunafólk á Íslandi. Það verður höfuðviðfangsefni okkar jafnaðarmanna þegar framsóknarmenn sem vegna ósvífni og atlögu að fátæku fólki á Íslandi verða komnir á stjórnarandstöðubekkinn.

Herra forseti. Ég hafði vonað að ekki kæmi til þessarar umræðu, þ.e. 3. umr. um þetta frv., að ekki kæmi til hennar á þessu vori. En það er nú svo að enginn má við margnum og því stöndum við nú hér og ræðum þetta frv. í 3. umr. Ég verð að segja, herra forseti, í upphafi máls míns að það er að mínum dómi alvarleg staða að við skulum ítrekað standa frammi fyrir því að við séum neydd til að afgreiða mál í svo alvarlegum ágreiningi sem hér um ræðir og sem hefur mætt svo mikilli andspyrnu þeirra sem málið varðar fyrst og fremst og sem hafa lagt fram svo eindregnar óskir um að fá aukið ráðrúm til að fjalla um málið. Það er mikið umhugsunarefni hvernig þessir hlutir hafa gengið fyrir sig, hvernig atburðarásin hefur verið á hv. Alþingi undanfarna daga. Ég er mjög ósátt við þá mynd sem reynt hefur verið að draga upp af því sem hér hefur verið að gerast, þar sem stjórnarandstaðan hefur verið sett á bekk hinna óábyrgu sökudólga sem eyði tíma þingsins og jafnvel fjármunum í tilgangslaus ræðuhöld og að því er manni skilst til þess eins að þrasa og tefja. Þetta eru þau skilaboð sem reynt er að senda út í þjóðfélagið. Það er ómaklegt að mínum dómi. Staðreyndin er auðvitað sú að Alþingi afgreiðir fjölda mála í sátt og samlyndi á hverju einasta þingi og mætti nefna mörg dæmi um góð vinnubrögð í nefndum og á þingfundum og um gott samstarf þar sem hv. þm., bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, leggja saman krafta sína af fullum heilindum og vinna saman að lausn mála og ná sameiginlegri niðurstöðu. En það þykir einfaldlega ekki fréttnæmt og þess vegna berast ekki fréttir af því þegar samkomulag er gott heldur er fyrst og fremst sagt frá því sem miður fer eins og gjarnan er í fréttum fjölmiðla. Samkomulag á að vera það venjulega, ósamkomulag það óvenjulega og það er einfaldlega eðli fjölmiðla að segja frá því sem er óvenjulegt. Ég fullyrði það, herra forseti, að miklu fleiri mál eru afgreidd á hverjum vetri í sátt en í sundurþykki en auðvitað greinir menn á og það er hlutverk og skylda stjórnarandstöðunnar að gagnrýna og veita ríkisstjórn og meiri hluta aðhald. Það er hlutverk hennar, það er skylda stjórnarandstöðunnar og þá skyldu rækir stjórnarandstaðan vel og er ekki vanþörf á oft og tíðum. Hér er vitaskuld tekist á um mál og það er skylda okkar að takast á um þau mál sem koma til meðferðar okkar. Nú á þessu vori hafa verið óvenjustór og mikil átakamál sem reka hér hvað annað. Þetta eru grundvallarmál og grundvallarágreiningur um lausn þeirra. Þau eru því miður illa unnin, ekki síst það sem hér er til umræðu og því hafa þau vakið svo hörð og mikil viðbrögð þeirra sem málið varðar og okkar sem skipum stjórnarandstöðuna og rækjum það hlutverk okkar að veita ríkisstjórn og meiri hluta Alþingis aðhald. Ég fullyrði, herra forseti, að það er fyrst og fremst undirbúningur þessara þingmála sem ræður þeirri atburðarás sem orðið hefur á hv. Alþingi. Það er það sem ræður því ástandi sem hefur ríkt hér innan dyra undanfarna daga og vikur og veldur því að hér stöndum við enn og sitjum yfir málum í stað þess að hafa lokið þinghaldi eins og til stóð og upphafleg starfsáætlun þingsins gerði ráð fyrir. Það mál sem við erum enn að ræða er geysilega stórt og geysilega afdrifaríkt, og ég hlýt að taka undir þau orð sem féllu hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 13. þm. Reykv., Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég held að menn eigi eftir að sjá og sannreyna hvaða áhrif það muni hafa á kjör fjölda manna í þjóðfélaginu og þess vegna höfum við reynt að beita öllum þeim ráðum sem stjórnarandstaðan kann til að opna augu meiri hlutans og hæstv. félmrh. og ríkisstjórnarinnar fyrir því hvað er að gerast og hvaða afleiðingar það kann að hafa. En hæstv. félmrh. er væntanlega orðinn þreyttur á að hlusta á þessi varnaðarorð og þau hrína ekki á honum og þar sem ég hef ekki mikla von um að hann skipti um skoðun þótt ég reyni enn að leggja orð í þennan belg ætla ég ekki að krefjast þess að hann komi til að vera við umræðuna. Ég býst við að hann sé einhvers staðar nálægt og heyri það sem hann vill heyra. Þetta mál er einfaldlega þannig vaxið að hér er verið að gerbylta húsnæðiskerfinu og í raun er verið að afnema félagslega íbúðakerfið eða húsnæðiskerfið. Það er mjög alvarlegur hlutur enda hefur fjöldi félaga og félagasamtaka mótmælt harðlega og eindregið skorað á hv. þm. að fresta afgreiðslu málsins og gefa ráðrúm til að skoða það og reyna að fá breytingar á þessu þingmáli. Það er ekki bara verið að fara fram á frestun til að fá frestun heldur til þess að reyna að opna augu manna fyrir því hvaða afleiðingar þessar breytingar hafa sem hér eru boðaðar og reyna að fá menn til að skoða betur, hafa opnari augu fyrir því hvað hér er verið að gera og væntanlega að breyta einhverju í málinu sem gæti gert það bærilegra. Skyldi engan undra þótt þessir aðilar ákalli þingmenn og skori á þá þegar litið er til þess hvað á að gera. Félagslega húsnæðiskerfið hefur að flestu leyti reynst vel og tryggt hundruðum einstaklinga og fjölskyldna öruggt húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Það er einföld lýsing á því sem þetta kerfi hefur verið. Ekki er þar með sagt að það sé óumbreytanlegt og ekki þurfi að endurskoða það en fyrr má nú rota en dauðrota eins og sagt var og hér er allt of langt gengið og alls ekki farið rétt að. Þeir sem muna ástandið fyrr á árum, sumir hv. þm. hafa í rauninni aðeins lesið um það, ekki reynt það á sjálfum sér og þekkja það aðeins af afspurn en það þætti ekki boðlegt nú á tímum sem fólk varð að sætta sig við áður fyrr, þrengslin og aðbúnaðurinn hreint með ólíkindum. Á þeim hartnær 70 árum sem liðin eru síðan fyrst voru sett lög um félagslegt húsnæði hefur orðið slík bylting á öllum aðstæðum fólks að þessu leyti að það er engan veginn sambærilegt. 10.600 félagslegar íbúðir eru til í landinu og það eru því ekki neitt fáir einstaklingar og fjölskyldur sem notið hafa þeirra gæða sem þetta kerfi í raun hefur boðið upp á. Nú á að afnema þetta kerfi og rökin eru fyrst og fremst þau að þetta kerfi sé komið í þrot. Allir viðurkenna að það þarf að breyta kerfinu en hverju skyldi nú vera um að kenna að þetta kerfi skuli vera á leiðinni í þrot ef ekki er að gert? Jú, þar er því vitaskuld um að kenna að ríkisvaldið hefur ekki lagt það til þessa kerfis sem það hefur þurft til að standa undir sér. Það hefur skorið niður fjármagn til félagslega húsnæðiskerfisins á hverju ári og þannig þrengt stöðugt að kerfinu svo að það er vitaskuld lasið, hæstv. forseti. Ríkisvaldið hefur heldur ekki sinnt tillögum og áskorunum um að auka byggingu leiguíbúða og þannig má áfram telja að ríkisvaldið hefur í rauninni verið andvaralaust um í hvað stefnir. Það hefur gert Byggingarsjóði verkamanna að taka lán á miklu hærri vöxtum en þeim sem síðan eru á útlánum byggingarsjóðsins og við það verður ekki búið. Ég minnti á það í ræðu minni við 2. umr. málsins að þarna er um svipað ástand að ræða, svipaða klemmu að ræða og Lánasjóður ísl. námsmanna var settur í með því að gera honum sífellt að taka lán á háum vöxtum og lána það síðan að sjálfsögðu út á miklu lægri vöxtum og þannig var smám saman þrengt svo að sjóðnum að hann gat ekki gegnt hlutverki sínu. Þetta er sama staðan og Byggingarsjóður verkamanna hefur verið settur í. Fjárframlög hafa verið skorin niður og þannig smám saman þrengt þannig að sjóðnum að hann er að komast í þrot. Önnur ástæða sem hefur verið lögð til grundvallar þessum stórfelldu breytingum er að íbúðir í félagslega lánakerfinu standi auðar vítt og breitt um land. Það er margbúið að fara yfir það mál í umræðum um þetta þingmál. Það er fjarri því að um stórtækt vandamál sé að ræða í þessu efni heldur er hér aðeins um að ræða u.þ.b. 1% af þeim fjölda félagslegra íbúða sem hafa verið byggðar og ekki hægt að segja að það vandamál geti verið rök fyrir því að umbylta og afnema félagslega húsnæðiskerfið eins og hér er lagt til. Það er sértækt vandamál sem verður að taka á með sértækum hætti og hlýtur að skoðast sem slíkt. Meginástæðan fyrir því að svo er gengið fram sem hér liggur á borðinu hefur reyndar lítið verið til umræðu nema af einum hv. þm., þ.e. hv. 17. þm. Reykv., a.m.k. hafa hv. þm. Framsfl. ekki haft það mjög á orði svo ég hafi heyrt og hef ég þó reynt að fylgjast með þessari umræðu. Hún er vitaskuld sú stefna að einkavæða þetta kerfi og eins og hv. 17. þm. Reykv. hefur vitnað, er þessu lýst í nýlegri skýrslu OECD um íslensk efnahagsmál 1998, sem er athyglisverð skýrsla og kom í hólfin okkar fyrir örfáum dögum. Þar er einmitt minnst á þetta atriði og því að sjálfsögðu fagnað að ríkisstjórnin sé að endurskoða hlutverk hins opinbera í fjármögnun íbúðakerfisins. Minnt er á að húsnæðislánasjóðir í eigu ríkisins séu helsta uppspretta fjármagns til húsnæðisöflunar og minnt á að þeir séu miklu stærri en þeir fjárfestingarlánasjóðir sem þjóna atvinnulífinu. Í samræmi við þróun í átt að auknu gagnsæi opinberra fjármála á Íslandi liggi fyrir Alþingi frv. þess efnis að hætt skuli að veita húsnæðislán með lágum vöxtum en nýta í sama tilgangi vaxtabætur sem tengdar eru skattkerfinu. Og að þessa húsnæðislánasjóði eigi að sameina í eina stofnun og þegar þetta verður nú allt komið til framkvæmda verði væntanlega lítil ástæða til að halda þessari nýju stofnun í ríkiseign, henni mætti breyta í húsnæðislánabanka sem væri hægt að selja einkageiranum og vegna hinnar hröðu þróunar á fjármagnsmarkaði og vaxtar almennra lífeyrissjóða yrði slíkur banki í aðstöðu til að afla fjár á fjármagnsmörkuðum og þyrfti ekki að reiða sig á ríkisábyrgðir. Þetta er stefnan sem liggur til grundvallar þessu frv. til laga um húsnæðismál að einkavæða þetta kerfi. Vel má vera að það megi takast að búa svo um hnútana að einhverjir verði a.m.k. jafn vel settir eftir en ég er ekki viss um að þetta verði mjög félagslegt, ef við skiljum það orð rétt. Verið er að leggja niður Húsnæðisstofnun ríkisins og setja nýja, opinbera stofnun á fót, hversu lengi sem hún verður opinber, þ.e. Íbúðalánasjóð. Í þessu sambandi er rétt að minna á að því er ekkert að leyna að starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins er sett í mikla óvissu og því finnst að sér vegið þegar það er meðhöndlað öðruvísi en gert hefur verið í sambærilegum tilvikum því að nú hefur verið unnið að ýmsum breytingum innan opinbera geirans, hlutafélagavæðingin í algleymi. Ég minni t.d. á formbreytingu á rekstri Pósts og síma og fleira. Þar var reynt að gera þær breytingar bærilegar fyrir viðkomandi starfsfólk og er svo önnur saga hvernig til hefur tekist en það var þó reynt að taka á þeim vanda sem blasir við fólki þegar það er skyndilega svipt því starfsöryggi sem það hefur talið sig búa við. Þótt verið sé að leggja niður Húsnæðisstofnun ríkisins er ég ekki þar með að segja að það sé fullkomlega að ástæðulausu. Það er ekki rétt stefna að mínu mati að leggja áherslu á það að viðhalda einhverju um aldur og ævi sem einu sinni hefur verið sett á stofn. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að hvers konar starfsemi á vegum hins opinbera, stofnanir og verkefni, beri að endurskoða með jöfnu millibili, skoða hvort sömu forsendur eigi við og þegar efnt var til slíkra verkefna og kanna hvort ástæða sé til að halda því áfram. Og það er út af fyrir sig rétt að skoða vel hvort fyrirkomulag geti ekki verið annað á því verkefni sem Húsnæðisstofnun ríkisins hefur haft með höndum. Það sama er að segja um Byggingarsjóð ríkisins sem nú á að sameina Byggingarsjóði verkamanna og gera að íbúðalánastofnun. Byggingarsjóður ríkisins er búinn að ljúka sínu hlutverki eftir að húsbréfakerfið hefur tekið við. En það er rangt að Byggingarsjóður verkamanna hafi gert það. Hann átti að sjálfsögðu að verja og efla og gera honum raunverulega kleift að gegna sínu hlutverki. Það hefði átt að fara yfir það mál allt saman, sníða agnúa af því kerfi og efla sjóðinn svo hann gæti staðið undir sínum verkefnum og því hlutverki sem hann hefur þjónað frá upphafi. Menn verða auðvitað að gera sér fulla grein fyrir því hvað slíkar breytingar hafa í för með sér sem hér er verið að gera, hvernig verið er að breyta þjónustunni við það fólk sem þessi stofnun á að þjóna. Það er satt að segja æðimargt óljóst í þessu efni. Það sem blasir við er að í staðinn fyrir 90%--100% lán á 1%--2,4% vöxtum til kaupa á félagslegu húsnæði er fólki nú vísað á almenna húsnæðiskerfið eða almenn lán fyrir allt að 65%--70% af íbúðaverðinu og síðan allt að 20%--25% viðbótarlán sem eiga að vera á ábyrgð sveitarfélaganna. Félagslega aðstoðin á að vera í gegnum vaxtabótakerfið. En það er margra trú og margir hafa áhyggjur af því að það muni ekki reynast jafnmikil félagsleg aðstoð og niðurgreiðsla vaxta hefur reynst. Þetta er auðvitað aðalatriðið og meginbreytingin auk þess sem nú eru lántakendur ekki bundnir af því að kaupa einhverjar tilteknar íbúðir á einhverjum tilteknum stað heldur er þeim beint út á markaðinn og geta varið lánunum til kaupa á íbúðum þar sem þeir kjósa sjálfir, að því frátöldu raunar að sveitarfélögin geta næstu tvö árin skyldað þá sem fá viðbótarlán til að kaupa íbúðir innan núverandi félagslegs kerfis. Það er reyndar kostur og ég hef lýst því áður að það er kostur fyrir fólk og hefur lengi verið til athugunar að hafa aukið val, að það sé ekki bundið við ákveðnar íbúðir og ákveðna staði. En það hefur líka vissa hættu í för með sér. Ég sé ákveðna hættu í þessu fyrirkomulagi, t.d. að mikil þensla verði á íbúðamarkaðnum þegar mönnum er vísað út á almenna markaðinn á þennan hátt auk þess sem viss hætta er á því að hlutskipti margra verði lélegra húsnæði en boðist hefur í félagslega kerfinu þegar það er ekki lengur framleitt eða byggt samkvæmt ákveðnum stöðlum eins og gilt hafa og samkvæmt kröfum um ákveðin gæði heldur verði tilhneigingin hugsanlega sú að kaupa sem ódýrast og e.t.v. ekki nógu vandað. Þetta er viss hætta. Það er líka mikil hætta vegna þess að nú breytist greiðslumatið. Greiðslumatið sem beitt verður við ákvörðun þess t.d. hverjir hljóta viðbótarlán mun hafa mikil áhrif á fjölda lánanna og það hverjir verða skildir eftir utan dyra. Allt er í óvissu um áhrif greiðslumatsins og ástæða er til að minna á að hæstv. ráðherra gat engu svarað við 2. umr. málsins um það við hvaða hlutfall af brúttótekjum yrði miðað í greiðslumati hjá þeim sem nú er vísað á húsbréfakerfið. Rétt er að minna á í þessu samhengi að þeir sem fá viðbótarlán og fara út á almenna íbúðamarkaðinn til kaupa á íbúð verða að leggja fram 10% íbúðarverðsins. Það er búið að margfara yfir það í þessum ræðustóli og vitna til umsagna frá fjölda aðila um það að fjöldi manna ræður ekki við að leggja fram 10% íbúðarverðsins. Svo þarf ekki að minna á ýmiss konar annan kostnað sem bætist við eins og stimpilgjöld, gjaldtöku húsnæðisnefndarinnar og sölulaun til fasteignasala. Þetta þýðir að sjálfsögðu að kjör þeirra sem hingað til hafa átt inni í félagslega kerfinu munu versna. ASÍ og BSRB hafa bent á að þak á hámarksupphæð vaxtabóta hefur í för með sér að svigrúm fólks í nýja kerfinu til að kaupa íbúðir yfir ákveðnum mörkum er verulega takmarkað ef greiðslubyrði á ekki að aukast. Margt láglaunafólk mun því fljótlega reka sig upp í þak vaxtabótakerfisins og mun því eingöngu geta keypt sér litlar og ódýrar íbúðir sem við hljótum að efast um að búi þeim jafngóðar aðstæður og hingað til hefur verið. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, þá er mikil hætta fólgin í þeirri breytingu að hætta niðurgreiðslu vaxta eins og verið hefur og vísa á vaxtabótakerfið. Vissulega er til bóta að breyta fyrirkomulagi vaxtabótagreiðslna í þá átt að greiða þær fjórum sinnum á ári og fyrir fram og það hefur lengi verið baráttumál. En það hefur vitanlega í för með sér aukinn kostnað fyrir ríkið og alltaf er sú hætta fyrir hendi að ríkið kippi að sér hendinni, að ríkisvaldið kippi að sér hendinni þegar illa árar, einmitt þegar fólk má síst af öllu við því. Þegar illa árar hjá ríkissjóði þá árar yfirleitt ekki betur og jafnvel miklu verr hjá almenningi. Niðurgreiddir vextir eru mun öruggari aðstoð fyrir láglaunafólk. Það er líka ástæða til að hafa áhyggjur af þeim sem eiga félagslegar íbúðir á svæðum þar sem markaðsverð íbúða er undir kostnaðarverði. Þetta fólk hefur fjárfest í félagslegum íbúðum af sínum litlu efnum vegna þeirra trygginga sem felast í kaupskyldu sveitarfélaganna. Fólk spyr eðlilega um tryggingar og sjálfsagt segja markaðshyggjumenn að það sé ekki annað en menn búi við í almenna kerfinu að þeir hætta á lækkun markaðsvirðis íbúða sinna. En menn eru bara einfaldlega misjafnlega í stakk búnir til að mæta slíku. Sumir geta það alls ekki og þess vegna höfum við haft þetta félagslega kerfi. Herra forseti. Niðurstaðan er auðvitað sú að allt of margir þættir eru óljósir í þessu máli, allt of margir endar eru lausir til að forsvaranlegt sé að afgreiða málið í þessum búningi frá þinginu. Það eru engar tryggingar fyrir það fólk sem hefur átt skjól í félagslega húsnæðiskerfinu. Fólki er í raun og veru í hundraðatali vísað á leigumarkaðinn og það missir þá möguleika sem það hefur haft til þess að eignast mannsæmandi húsnæði á viðráðanlegum kjörum og það mun ekki eiga annars kost en að leigja húsnæði. Þar liggur stærsti vandinn og stærsti gallinn í þessu máli öllu. Leigumarkaðurinn er einfaldlega vanbúinn og það er ekkert ljóst um þróun hans. Meiri hlutinn hefur áttað sig á þessu, þ.e. meiri hluti hv. félmn., og varnaðarorð og hávær gagnrýni bæði stjórnarandstöðu og fjölmargra félaga og félagasamtaka, húsnæðisnefnda sveitarfélaganna og fleiri sem hafa gefið umsagnir um þetta frv., hefur ekki síst snúið að þessum þætti, að verið sé að vísa fólki á þennan vanbúna, vanþróaða og litla leigumarkað. Sá þáttur virðist hafa sloppið inn fyrir glufurnar á heyrnartólum meiri hlutans. Lögð var fram brtt. um könnun á leigumarkaðnum og samþykkt við 2. umr. og var nú vonum seinna að láta sér detta í hug að kanna ástandið á leigumarkaðnum sem verið er að vísa fólki á. Þetta er auðvitað gleggsta dæmið um óvandaðan undirbúning þessa frv. vegna þess að vitanlega átti að kanna aðstæður á leigumarkaði vítt og breitt um landið áður en menn tóku þá ákvörðun að leggja til þær breytingar á húsnæðiskerfinu sem þetta frv. boðar. Ég skil hreinlega ekki það ábyrgðarleysi að standa svona að verki. Það er mikið umhugsunarefni hvernig undirbúningi er iðulega og allt of oft háttað undir stórmál og þetta endurspeglast t.d. í miklum fjölda brtt. í meðförum þingsins. Það gerðist í þessu máli og það hefur gerst í fjölda tilvika. Ég minnist ýmissa dæma um slíkt þar sem brtt. hafa jafnvel verið fleiri en greinar viðkomandi frv. og segir það nú sitt um undirbúninginn. Og hefur það þó kannski ekki dugað til eins og í sambandi við afgreiðslu skipulags- og byggingarlaga þar sem brtt. voru umfangsmeiri en frv. sjálft heldur þurfti síðan að hefja þetta þing á að leggja fram tillögur um breytingar á þessum nýsamþykktu lögum. Það er ekkert einsdæmi og þetta er náttúrlega hvorki til marks um vandaðan undirbúning né nægilega umfjöllun í þinginu. Þekki ég þó mætavel það mál og veit hversu mikla umfjöllun það fékk og hversu mikil vinna var lögð í það í þinginu en þetta er því miður nokkuð algengt og það er afar gagnrýnivert. Frumvarpshöfundar í þessu máli hafa stefnuna algerlega á hreinu. Hún felst í því að afnema félagslega húsnæðiskerfið, vísa þeim sem bolmagn hafa inn í almenna húsbréfakerfið, breyta félagslegri aðstoð í húsnæðismálum frá takmörkun vaxtaprósentu í vaxtabætur sem margir óttast að skapi miklu meira öryggisleysi vegna þess að frá því vaxtabótakerfið var tekið upp fyrir u.þ.b. áratug hefur ítrekað verið krukkað í það. Fjórum sinnum hefur verið krukkað í þetta kerfi og engar tryggingar fyrir því að svo verði ekki gert eftir geðþótta þeirra sem ráða hverju sinni. Verið er að skerða stórlega möguleika láglaunafólks til að eignast eigið húsnæði og vísa því út á vanbúinn og óöruggan leigumarkað. Margir óttast eða spá því að íbúðaverð muni hækka við þessar breytingar, sömuleiðis að húsaleiga muni hækka og þar veldur að sjálfsögðu lögmálið um framboð og eftirspurn, áhrifin á verðbréfamarkaðinn og húsnæðismarkaðinn eru algerlega óljós og ókönnuð, vaxtabótakerfið mun þenjast út og mikil hætta á að stöðugt verði höggvið að því. Miklum byrðum er velt yfir á sveitarfélögin sem eiga að sjá um byggingu leiguíbúða sem taki við af þeim kostum sem hafa verið í boði. Að sjálfsögðu gera sveitarfélögin kröfu um að áfram verði boðið upp á lán með niðurgreiddum vöxtum til að standa undir því verkefni og er vandséð hvernig hægt er að verða við slíkri kröfu, hvernig slík krafa komi heim og saman við þær breytingar sem verið er að gera með því að leggja niður Húsnæðisstofnun ríkisins, sameina byggingarsjóðina og stofna nýjan sjóð, Íbúðalánasjóð sem á að vera sjálfbær, standa undir sjálfum sér, sem þýðir auðvitað að tekjur og gjöld eiga að standast á. Þessum þætti frv. og flestum öðrum þáttum þess er einfaldlega vísað út í óvissuna, vísað í einhvern viðræðuferil eða athuganir, reglugerðasetningu og fleira sem enginn veit hverju skilar. Því miður virðist ljóst að meiri hluti Alþingis ætlar að láta sig hafa það að þrýsta þessu frv. í gegn á næstu dögum, hvað sem tautar og raular. Það er engin miskunn hjá Magnúsi. Herra forseti. Að öllu samanlögðu eru fáir kostir í þessu frv. en margir stórir gallar og þeirra stærstur er sú óvissa sem þeim er boðið upp á sem áttu áður skjól í félagslega húsnæðislánakerfinu. Ég harma að meiri hluti Alþingis skuli hafna því að gefa ráðrúm til að skoða þetta mál betur eins og fjöldi félaga og félagasamtaka með tugþúsundir manna á bak við sig hafa farið fram á, kanna alla þætti þess og draga skýrt fram hvaða afleiðingar þessar breytingar hafa í för með sér. Ég harma það.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fjalla um aðdraganda eða sögu þessa máls sem við erum að ræða, húsnæðismálin eða húsnæðiskerfið, ekki þær einkavæðingartilhneigingar sem í frv. eru og ekki heldur þá galla sem hér hafa verið reifaðir, m.a. þá óvissu sem ýmsir mega búa við ef það verður að lögum. Ég ætla fyrst og fremst í lok umræðunnar að fara yfir það sem hafa verið helstir vonarpeningar þeirra sem binda vonir við þetta frv., þá vonarpeninga sem sýndir hafa verið. Ég ætla rétt að fara yfir þær væntingar sem einstaklingar og sveitarfélög hafa bundið við frv., væntingar sem að mínu mati eru því miður byggðar á sandi. Mér finnst ekki hægt að ljúka umræðunni öðruvísi en farið sé yfir hvað það er sem menn eru að vonast eftir og benda á það að í þessu frv. er því miður harla fátt sem vísar til þess að þær væntingar verði að staðreynd þótt frv. verði að lögum. Mig langar fyrst, herra forseti, að fjalla um það sem á bls. 23 í frv. er kallað ,,Félagsleg aðstoð til einstaklinga``. Margoft hefur verið farið yfir það að félagsleg aðstoð til einstaklinga muni gjörbreytast. Það sem við þekkjum sem félagslegt íbúðalánakerfi verður ekki lengur til en það hlýtur að vekja athygli þegar fjallað er um félagslega aðstoð við einstaklinga að hér stendur, með leyfi forseta: ,,Félagsleg aðstoð (jöfnun) verður annars vegar í formi húsbréfaláns, 65--70% láns, og hins vegar í formi 20--25% viðbótarláns.`` Hin félagslega aðstoð, eða jöfnun eins og það er kallað innan sviga, felst sem sagt í því að þetta fólk má fá húsbréfalán, þ.e. ef það stenst greiðslumat. Hin félagslega aðstoð felst í því að þessir einstaklingar verða að búa við sömu kjör og allir aðrir. Það er e.t.v. einhver nýr skilningur sem kemur hér fram á því hvað felst í félagslegri aðstoð en mér finnst rétt að draga þetta fram, herra forseti, vegna þess að hér er verið að fjalla um hluti sem skipta verulegu máli. En það er sem sagt annars vegar þetta 65--70% lán sem menn eiga rétt á, sem er það sem allir eiga rétt á, og síðan viðbótarlánið, 20--25%, þ.e. lán sem fólk getur fengið sem verður á markaðsvöxtum og vísitölutryggt. Hér liggur því fyrir, herra forseti, hin félagslega aðstoð. Annað sem lýtur að frelsinu góða sem menn hafa horft nokkuð til sem ég vildi líka fara yfir en það stendur á sömu blaðsíðu í frv., með leyfi forseta: ,,Einstaklingar geta valið úr öllum íbúðum á markaði, en ekki fyrir fram ákveðnum fjölda íbúða.`` Herra forseti. Ekki er hægt að ljúka umfjöllun um þetta mál öðruvísi en að fara nokkrum orðum um það loforð sem hér er gefið, loforðið um það að einstaklingar geti valið úr öllum íbúðum á markaði því að ekkert er fjær sanni ef menn skoða síðan texta frv. Við skulum byrja við veitingu viðbótarlána: ,,Við veitingu viðbótarlána`` --- en viðbótalánið er þá forsenda þess að þeir einstaklingar sem lítið eiga geti farið út á markaðinn og keypt --- ,,skal höfð hliðsjón af fjölskyldustærð, eignum, tekjum, íbúðarstærð og gerð húsnæðis.`` Það er sem sagt ekki hægt að velja hvað sem er, það þarf að líta til ýmissa þátta og það er ekki eins og einstaklingurinn geti komið og tilkynnt að nú ætli hann að fara út á markaðinn og kaupa sér hvaða íbúð sem er og velja. Nei, hann þarf að fá samþykki sveitarfélags síns og síðan þarf hann að undirgangast rannsókn á því hver fjölskyldustærð hans er, hverjar eru eignir, tekjur og síðan verður litið til þess hvernig húsnæðið er. Það verður nefnilega ekki sama hvaða húsnæði það er sem viðkomandi ætlar að fara að kaupa. Ekki nóg með það, herra forseti, ekki er nú frelsið komið þegar viðkomandi er búinn að uppfylla þau skilyrði sem hér eru upp talin, því að á næstu tveimur árum eftir gildistöku þessara laga geta sveitarfélögin skilyrt viðbótarlánið, sem þessi einstaklingur þarf að fá, því að hann taki einhverja af þeim íbúðum sem áður höfðu verið inni í félagslega kerfinu en sveitarfélagið hefur leyst til sín. Þetta er allt frelsið, herra forseti. Viðkomandi verður að lúta því að um sé að ræða tiltekna gerð húsnæðis ef hann á annað borð fær grænt ljós á viðbótarlán hjá sveitarfélagi sínu og hann gæti á næstu tveimur árum þurft að sæta því að velja íbúð sína eða taka íbúð úr hópi þeirra íbúða sem sveitarfélagið hefur leyst til sín. Mér hefur fundist það vera alveg ótrúleg blekking sem hefur verið viðhöfð gagnvart fólkinu í landinu þegar umfjöllun um þessi mál hefur verið höfð í frammi. Mig langar til að styðja mál mitt með tilvitnun í lögfræðiálit Gylfa Thorlacius, sem hann vann fyrir Reykjavíkurborg, en þar segir, herra forseti: ,,Það er rétt að benda á að á sumum íbúðum hvíla ekki einungis lán frá Byggingarsjóði verkamanna heldur einnig lán frá Byggingarsjóði ríkisins og því nauðsynlegt að bæta Byggingarsjóði ríkisins inn í greinina.`` --- Það er rétt að það komi fram, herra forseti, að þetta hefur þegar verið gert. Til þessa hefur verið tekið tillit. --- ,,Síðar, í 3. gr., er ákvæði um að sveitarfélagi sé heimilt að skilyrða veitingu tiltekins fjölda viðbótarlána við að lántakendur kaupi íbúðir sem sveitarfélagið hefur leyst til sín.`` --- Og Gylfi heldur áfram: --- ,,Ég vil leggja sérstaka áherslu á að nauðsynlegt er að hafa mjög skýrar reglur varðandi þetta.`` --- Nú talar hann fyrir hönd sveitarfélags en ekki fyrir hönd þeirra einstaklinga sem búið er að lofa hinu mikla og víðtæka frelsi en hann segir fyrir hönd sveitarfélagsins sem er Reykjavík: --- ,,Í sveitarfélagi eins og Reykjavík geta innleystar íbúðir orðið stór fjárhagslegur baggi á sveitarfélaginu ef ekki er fullkomlega tryggt að hægt sé að skilyrða lántöku úr Íbúðalánasjóði á þann hátt að áður en handhafar viðbótarlána fari á frjálsan markað losni sveitarfélagið við þær íbúðir sem innlausnarskyldan hvílir á.`` Með öðrum orðum, herra forseti, að fólkið þurfi fyrst að hreinsa upp þær íbúðir sem sveitarfélagið hefur leyst til sín áður en það hefur frelsi til að fara út á markaðinn, en áður en það getur farið út á markaðinn þarf það að undirgangast skoðun á fjölskyldustærð, eignum, tekjum og gerð húsnæðis. Svo mikið um frelsið, svo mikið um þann vonarpening sem hefur verið settur í loftið og einhverra hluta vegna hefur virst girnilegur fyrir ýmsa þá sem hafa verið inni í félagslega húsnæðiskerfinu og er allt eins víst að biðji um innlausn á íbúð sinni þegar frv. verður orðið að lögum til að geta nú nýtt frelsið sem felst í því að fara út á markaðinn með viðbótarlánin. Það er hætt við að ýmsum bregði þá í brún, herra forseti. En þá er það hinn aðilinn sem er með væntingar. Ég veit, herra forseti, að ýmis sveitarfélög eru með væntingar og ég ætla að fjalla aðeins um það. Menn hafa velt því dálítið fyrir sér hér af hverju svo mikill munur er annars vegar á umsögnum sveitarfélaganna og hins vegar húsnæðisnefndanna. Húsnæðisnefndirnar eru sá faglegi aðili sem fjallar um húsnæðismálin fyrir hönd sveitarfélaganna en það er líka annað í þessu. Fyrir örfáum árum fóru endurskoðendur að gera þá kröfu að í reikningum sveitarfélaganna væru birtar þær skuldbindingar sem eru annars vegar lífeyrissjóðsskuldbindingar og hins vegar þær skuldbindingar sem hvíla á sveitarfélögunum vegna félagslega húsnæðiskerfisins. Það verður að segjast eins og er að ýmsum brá í brún þegar þeir sáu þessar tölur og við höfum séð viðbrögð við hvoru tveggja. Viðbrögðin við lífeyrissjóðunum voru t.d. þau að Vestmannaeyjabær ákvað að stöðva aðild starfsmanna sinna að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og stofna annan lífeyrissjóð. Viðbrögð annarra sveitarfélaga í landinu, margra hverra, hafa verið þau að menn hafa verið að skoða möguleika á stofnun sérstaks lífeyrissjóðs fyrir sveitarfélögin. Með þeim hætti eru sveitarfélögin að reyna að uppfylla skyldur sínar ódýrarar en þau hafa gert hingað til, einfaldlega vegna þess að þeim brá í brún þegar þau sáu hve háar tölur þessar skuldbindingar sýndu í reikningunum. Sama á við um félagslega húsnæðiskerfið. Þegar menn sáu þær skuldbindingar sem sveitarfélögin höfðu undirgengist í reikningum sínum, og rétt er að taka fram, herra forseti, að þær skuldbindingar eða sú tala er auðvitað miðuð við að menn þurfi að innleysa allar íbúðirnar á einum og sama deginum sem gerist auðvitað ekki, hrukku menn í kút. Þegar menn fá svo tilboð um að ýmsum kröfum sem hafa fylgt félagslega húsnæðiskerfinu verði af þeim létt, sjá menn auðvitað fyrir sér eða láta sig dreyma um það að þessi tala muni snöggtum lækka í reikningunum og staða sveitarfélagsins verði öll önnur. Þetta held ég að sé skýringin á því af hverju sveitarfélögin hafa verið í besta falli hlutlaus eða dregið sig í hlé eða ekki haft sig mjög í frammi þegar húsnæðisfrv. er annars vegar. Þau hafa látið Samband sveitarfélaga tala fyrir sig og bíða síðan átekta en ég óttast, herra forseti, að staðreyndin verði ekki ósvipuð þeirri sem einstaklingarnir munu horfa framan í þegar kemur að raunveruleikanum. Ef við lítum á frv. eins og það liggur fyrir er hlutverk sveitarfélaganna skilgreint í 5. og 6. gr. þar sem segir í fyrsta lagi: ,,Sveitarstjórn ber ábyrgð á og hefur frumkvæði að því að leysa húsnæðisþörf þess fólks í sveitarfélaginu sem þarfnast aðstoðar við húsnæðisöflun. Í því skyni skal sveitarstjórn fylgjast með þörf á húsnæði í sveitarfélaginu.`` Þetta er býsna víðtækt hlutverk, herra forseti, og má ugglaust beita með ýmsum hætti en þó er alveg ljóst að það er sveitarstjórnin sem ber héðan í frá ábyrgð á og ekki bara ábyrgð, heldur á að hafa frumkvæði að því að leysa húsnæðisþörf þess fólks sem þarfnast aðstoðar við húsnæðisöflun. Kvöðunum er því ekki alfarið aflétt, en segja má að þær séu óljósari að ýmsu leyti og ómótaðri en áður og af því skapast það óöryggi sem mikið hefur verið fjallað um. Í öðru lagi, herra forseti, skulu sveitarstjórnir skipa húsnæðisnefndir til að fara með stjórn og samræmingu húsnæðismála á vegum sveitarfélaganna. Húsnæðisnefndirnar eiga síðan að hafa ýmis og fjölbreytileg hlutverk og að hluta til er hlutverk þeirra nokkuð opið. Þær hafa þó þann sess að kjósa á formann þeirra sérstaklega, sem er óvenjulegt, en hlutverk þeirra eða verkefni eru, sbr. 5. gr., að hafa milligöngu um og að þær geti átt, eins og greinin hljóðar núna, frumkvæði að því að aflað verði húsnæðis í því skyni að aðstoða einstaklinga við húsnæðisöflun. Mér er ekki ljóst, herra forseti, hvort því hefur verið svarað hvort í þessu felst heimild sveitarfélags eða húsnæðisnefndar til að kaupa eða byggja fasteignir en það er ljóst að ákvæðið er mjög opið. Einnig eiga sveitarfélögin í gegnum húsnæðisnefndir sínar að leggja mat á þörf einstaklinga á viðbótarláni. Það þarf að leggja mat á þörf einstaklinga á viðbótarláni og slíkt mat þurfa húsnæðisnefndir og sveitarstjórnir greinilega að leggja áður en fjárhagsáætlun er gerð á hverju ári því að auðvitað þarf að áætla fyrir þeim fjármunum sem fara á hverju ári í að greiða í varasjóðinn þau 5% af þeim viðbótarlánum sem viðkomandi sveitarfélag reiknar með að þurfa að hafa milligöngu um. Síðan er hlutverk húsnæðisnefndar í þriðja lagi að hafa milligöngu um töku lána hjá Íbúðalánasjóði til öflunar leiguhúsnæðis fyrir einstaklinga. Hér er stórmál á ferðinni sem ég mun fjalla betur um á eftir, þ.e. aðkomuna að möguleikum þess fyrir sveitarfélögin að viðhalda og eignast leiguhúsnæði, viðhalda því leiguhúsnæði sem þau hafa í dag og eignast frekara húsnæði. Síðan eru ákveðnir þættir sem eru nokkuð opnir eins og aðstoð við aldraða og fatlaða, almennar upplýsingar og fleira. Í lokin í síðustu málsgrein er síðan tekið fram að heimilt sé að taka gjald fyrir kostnað við þjónustu sem veitt er samkvæmt gjaldskrá sem sveitarstjórn staðfestir. Þarna kemur sem sagt inn kostnaðarliður þar sem húsnæðisnefndin getur orðið sjálfbær eins og vinsælt er að tala um í dag, heyrist mér, þ.e. hún lætur þá sem þurfa á aðstoð hennar að halda, þá einstaklinga sem þurfa slíka aðstoð, leigjendur og þá sem þurfa að fá viðbótarlán, þá sem lakast eru staddir, greiða kostnað við störf nefndarinnar en athyglisvert er að komin er brtt., viðbót í þá veru að þessi gjöld megi þó ekki nema hærri upphæð en þeirri sem nemur kostnaði við þjónustuna. Þetta er athyglisvert, herra forseti, í ljósi þess að á milli umræðna breytti hv. félmn. ekki frv. til sveitarstjórnarlaga hvað varðaði hið nýja ákvæði, brtt. sem félmrh. kom með um að sveitarstjórnir mættu setja ákveðin hagnaðarmarkmið af stofnunum sínum og rekstri. En það er tekið sérstaklega fram, herra forseti, að sveitarstjórnirnar mega ekki reka húsnæðisnefndirnar með hagnað í huga. Þær mega ekki taka til þess bragðs að reyna að auka tekjur sínar með því að láta þetta fólk borga meira en nemur þeirri þjónustu sem fólk fær. Maður veltir því fyrir sér, ef fólk þarf að greiða fyrir þá þjónustu sem það fær frá húsnæðisnefndunum hvað sé eftir af hinu félagslega í þessu dæmi öllu. Það er harla erfitt að koma auga á það og það hefur ekki verið útskýrt fyrir mér þannig að ég átti mig á því. En ég var að fjalla um hlutverk sveitarfélaganna sem menn eru ekki sammála um hvert muni verða. Í upphafi máls míns talaði ég um og gat þess að mörg þeirra binda vonir við að þetta frv., ef að lögum verður, verði til þess að létta af þeim bæði fjárhagsbyrði og ýmsum þeim skyldum sem sveitarfélögin hafa haft gagnvart félagslegu húsnæði, en ef horft er á það hvað hinir faglegu aðilar sveitarfélaganna, þ.e. húsnæðisnefndirnar hafa um það mál að segja, vil ég, herra forseti, fá að vitna í umsögn húsnæðisnefndar Hafnarfjarðar um þetta mál, en sú húsnæðisnefnd segir, með leyfi forseta: ,,Kostnaður við þessa breytingu lendir hins vegar þungt á sveitarfélögunum og því þyngra sem viðkomandi sveitarfélag hefur tekið meiri þátt í uppbyggingu félagslegs húsnæðis.`` --- Hefur tekið meiri þátt, ég sé ástæðu til að endurtaka það. --- ,,Við innlausn íbúða samkvæmt eldri lögum er varasjóði ætlað að mæta tapi vegna sölu íbúðanna að því marki að greiða upp áhvílandi lán Byggingarsjóðs verkamanna, en 10% eignarhluti fyrri eiganda lendir alfarið á sveitarfélaginu, við söluhagnað hirðir varasjóðurinn mismuninn. Má leiða að því líkur að dýrari íbúðir muni fyrst og fremst koma til innlausnar, hinar ódýrari muni verða seldar á frjálsum markaði. Tap sveitarfélags með margar íbúðir byggðar á því tímabili þegar húsnæði var í hámarksverði mun verða tilfinnanlegast. Fyrir utan framangreint er sveitarfélögum ætlað að byggja upp, að hluta til, umræddan varasjóð með 5% framlagi af hverju viðbótarláni sem veitt er í sveitarfélaginu.`` Frá húsnæðisnefnd Reykjavíkur koma tilskrif varðandi þetta efni þar sem segir að húsnæðisnefndin vilji benda á að eins og frv. er úr garði gert í dag sé hætta á stórauknum útgjöldum sveitarfélaga í væntanlegan varasjóð og vegna fjölgunar leiguíbúða á vegum sveitarfélaganna. Ég vil líka nefna það sem kemur fram í ágætri umsögn frá húsnæðisnefnd Akureyrar en þar segir að það verði að tryggja að vextir til leiguíbúða á vegum sveitarfélaga hækki ekki --- og ég mun koma að því nánar á eftir, herra forseti, af hverju þessi varnaðarorð eru sögð. Að sveitarfélögunum verði tryggt fjármagn til að fjölga leiguíbúðum --- og er nú ekki að undra þótt menn hafi áhyggjur af því að eiga að láta sér nægja 50 íbúðir á næstu tveimur árum miðað við þá þörf sem auðsjáanlega er fyrir hendi. Að tekin verði út ábyrgð sveitarfélaga á viðbótarláni og að lánveitingin verði áfram á ábyrgð ríkisins --- þetta er athyglisverður punktur og hefur nokkuð verið ræddur. Að tryggja að framlag ríkisins í varasjóð til afskrifta á íbúðum yfir markaðsverði dugi fyrir allri afskriftinni --- og er síðan bent á að í umsögn frá fjmrn. sé gert ráð fyrir að afskriftir eldri lána séu óverulegar, geti orðið allt að 10 millj. kr. á ári en telja að þetta sé stórlega vanmetið, og ég tek undir það. Ástæða er til, herra forseti, að tíunda þetta vegna þess að eins og ég sagði, sveitarfélögin hafa verið látin standa í þeirri trú að hér væri um þá breytingu að ræða fyrir þau að fjárhagslegar skuldbindingar þeirra yrðu minni á eftir en á undan. Í 40. gr. á bls. 10 í frv. er fjallað um ráðstöfun leiguhúsnæðis en þangað verður öllum þeim vísað sem geta ekki fengið viðbótarlán og sem ekki eiga 10% af kaupverðinu en eins og fram hefur komið þurfa menn að eiga 10% af kaupverði héðan í frá og skyldi engan undra að fólk þurfi að eiga 10% af kaupverði þegar vextirnir verða markaðsvextir. Það var þó sök sér að menn gætu fengið 100% lán á meðan vextirnir voru niðurgreiddir svo mjög sem verið hefur en nú er allt annað uppi á teningnum. En í 40. gr. segir: ,,Um rétt til leiguhúsnæðis fer eftir félagslegum aðstæðum umsækjanda og því hvort tekjur hans og eignir hans séu innan tekju- og eignamarka, sem nánar skulu ákveðin í reglugerð er félagsmálaráðherra setur að fenginni umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga.`` Hér er um hliðstæð ákvæði að ræða og voru til þeirra sem fengu áður lán til að kaupa íbúðir í félagslega húsnæðiskerfinu. Nú eru þær settar gagnvart leiguíbúðunum og skyldi engan undra þótt leggja mætti það að jöfnu, vegna þess, herra forseti, að ótti minn er sá að þær íbúðir, margar hverjar, sem eru í sveitarfélögunum í dag sem félagslegar eignaríbúðir og eru í eigu fólks úti í bæ, muni einfaldlega skipta um eigendur en ekkert endilega um íbúa, þ.e. að þessar íbúðir muni koma til innlausnar og ef á þeim hvílir kaupskylda þá muni sveitarfélögin leysa þær til sín. Ef ekki, ef á þeim er eingöngu forkaupsréttarákvæði, þá muni því verða hafnað og íbúarnir ekki geta selt þær á frjálsum markaði vegna þess misgengis sem orðið hefur á markaðsverði og uppreiknuðu verði eða eignarhlut en ef um kaupskyldu er að ræða að þá muni sveitarfélagið leysa íbúðina til sín en síðan muni sá sem seldi einfaldlega sitja uppi með íbúðina, annaðhvort að kaupa hana aftur eða að leigja hana. Þetta, herra forseti, er auðvitað dæmi sem við eigum eftir að sjá og fólk mun eiga eftir að kvarta undan. Vegna leiguíbúðanna langar mig að benda á, annars vegar það sem segir í áliti húsnæðisnefndar Kópavogs, en þeir segja að sú breyting, sem verður á greiðslumati og það hversu fáir í rauninni komast inn í kerfið eins og það er núna, muni valda sprengingu á leigumarkaðnum og afleiðingarnar séu ekki fyrirsjáanlegar því augljóst sé að sveitarfélögin hafi ekki fjárhagslegt bolmagn til að standa undir þeirri gífurlegu aukningu leiguhúsnæðis sem þyrfti að verða. Í 5. gr. frv. er ákvæði um að sveitarstjórnir beri ábyrgð á og hafi frumkvæði að því að leysa húsnæðisþörf þess fólks sem þarfnast aðstoðar við húsnæðisöflun. Í umsögn frá húsnæðisnefnd Akureyrar segir, herra forseti: ,,Ljóst er að hér er verið að þrengja verulega möguleika fjölskyldna og einstaklinga á að kaupa sína eigin íbúð og tryggja sér þannig öryggi í húsnæðismálum.`` Ef ætlunin með frv. er að draga úr því að fólk geti keypt sér íbúð þarf að koma til aukning í niðurgreiddum lánum til leiguíbúða. Í frv. er enga tryggingu að finna fyrir því. Þá vil ég koma að því, herra forseti, sem lýtur að möguleikum sveitarfélaganna til að fjölga leiguíbúðum og fjölga þeim þannig að skaplegt geti talist. Það er talað um þessar 50 leiguíbúðir á næstu tveimur árum en miðað við þær áætlanir að bara Reykjavíkurborg þurfi 180, þá hrekkur þetta skammt. Hins vegar er það spá mín að íbúðirnar sem nú eru inni í félagslega kerfinu muni sumar hverjar skipta um eigendur þó þær skipti ekki um íbúa. Það er ákvæði hér í frv. sem ég vil endilega vekja athygli á, ekki síst vegna þess að hv. þm. Kristján Pálsson kom hér upp áðan og talaði eins og það væri sjálfsagt mál að sveitarfélögin gætu byggt leiguíbúðir með 90% lánum til 50 ára á 1% vöxtum. Þess sér hvergi stað í frv. Hins vegar er ljóst að ýmis sveitarfélög hafa skuldbreytt lánum og hafa gert það í gegnum Byggingarsjóð verkamanna, á félagslegum íbúðum sem þau hafa innleyst. Þau hafa skuldbreytt þessum lánum og eru nú með lán sem einmitt eru eins og hv. þm. Kristján Pálsson lýsti, lán til 50 ára á 1% vöxtum. En í frv. stendur hins vegar --- og við eigum væntanlega að trúa því sem þar stendur --- í 2. tölulið bráðabirgðaákvæðis III, með leyfi forseta: ,,Sveitarstjórn getur ákveðið að leigja íbúðina út.`` --- Nú er gert ráð fyrir því að um sé að ræða íbúð sem sveitarstjórnin hefur leyst til sín. --- ,, Áður skal sveitarstjórn greiða upp áhvílandi lán sem veitt hafa verið af Byggingarsjóði verkamanna. Við þær aðstæður skal sveitarfélagið eiga rétt á nýju láni úr Íbúðalánasjóði skv. VIII. kafla laga þessara.`` Sveitarfélagið skal eiga rétt nýju láni úr Íbúðalánasjóði. Hvernig lán eru það? Jú, það eru húsbréfalán. Hvernig eru vextirnir á þeim? Jú, þeir eru klárlega ekki 1%. Herra forseti. Ég er ansi hrædd um að ýmis sveitarfélög sem bundu vonir við að þetta frv. létti þeim byrðarnar verði fyrir vonbrigðum. Ég tel að þau muni verða nokkur ramakveinin sem upp verða rekin. Það væri ákjósanlegt að hæstv. félmrh. tæki nú mark á því sem húsnæðisnefndirnar eru að segja. Ekki bara vegna einstaklinganna, þó að það út af fyrir sig nægi. Ekki bara vegna þeirra blekkinga sem bornar hafa verið fram gagnvart einstaklingunum, heldur og ekki síður vegna þess hvernig mörg þeirra sveitarfélaga, sem verst hafa farið með sig á núverandi kerfi þar sem hið félagslega verktakakerfi hefur á tímabili náð að grassera, hafa bundið vonir við að þessar breytingar á lögunum geti a.m.k. orðið að veruleika í einhverju tilliti. Eins og ég hef hér rakið, herra forseti, þá eru hins vegar litlar vonir til þess. Staða sveitarfélaganna er þannig að þau mega breyta íbúðum sem þau leysa til sín í leiguíbúðir en þá verða vextirnir hærri. Þau þurfa að fjölga leiguíbúðunum og þess vegna þurfa þau að setja umtalsverða fjármuni til þessara hluta. Þau þurfa að annast viðbótarlán eða milligöngu um viðbótarlán og þá þurfa þau að greiða í varasjóðinn. Þau mega selja íbúðirnar sem þau leysa til sín, en þá þurfa þau að gera upp áhvílandi lán. Hver á að taka á sig það sem í milli ber? Það hefur hingað til verið akkilesarhællinn. Ég sé ekki, herra forseti, að þetta frv. leysi það með neinum þeim hætti sem um munar. Þau mega breyta félagslegum eignaríbúðum í leiguíbúðir en ég er búin að fara yfir vankantana sem á því eru, a.m.k. verður það dýrara en það kerfi sem er í dag. Herra forseti. Ekki hefur verið hlustað á verkalýðshreyfinguna í þessu máli. Ekki hefur verið hlustað á húsnæðisnefndirnar. Það virðist ekki eiga að hlusta á stjórnarandstöðuna. Það hefur verið hlustað á sveitarfélögin. Ég hef verið að reyna hér, herra forseti, að útskýra af hverju staða þeirra hefur verið svo hlédræg sem hún hefur verið. Ég óttast, herra forseti, að ég hafi rétt fyrir mér. Ég vona að ég hafi það ekki en við skulum sjá. Ég vona að hæstv. ríkisstjórn skynji hversu stórt þetta mál er og taki það til frekari skoðunar áður en það verður að lögum.

Herra forseti. Þetta verða aðeins nokkur orð af minni hálfu hér undir lok þessarar umræðu, enda nánast komið að þeim tímamörkum sem mér skilst að samið hafi verið um fyrir fundahaldið í dag. Ég vil að sjálfsögðu virða það samkomulag. Ég fagna því að það hafi tekist og ekki síst að það skyldi takast þrátt fyrir tilraunir hæstv. forsrh. til að spilla því endanlega að eðlilegt ástand gæti ríkt hér milli stjórnar og stjórnarandstöðu um fundahald, með frammistöðu sinni með miklum endemum á laugardaginn var. Það er þrennt, herra forseti, sem stendur upp úr við lokaafgreiðslu þessa máls. Það fyrsta er að með þessu frv. og framgöngu hæstv. ríkisstjórnar er slitið áratuga samstarfi verkalýðshreyfingarinnar, félagasamtaka, heildarsamtaka ýmissa og stjórnvalda um húsnæðismál. Hér verður einhliða rofið það samstarf sem um þessi mál og þennan málaflokk hafa verið um áratuga skeið. Mörgum stærstu grettistökunum í húsnæðismálum á undanförnum árum og áratugum hefur einmitt verið lyft með slíku samstarfi. Þessu samstarfi hafnar nú hæstv. ríkisstjórn og hæstv. félmrh. gengur fram fyrir skjöldu í þeim efnum, bæði með því að undirbúa þetta mál án samstarfs við verkalýðshreyfinguna og önnur slík heildarsamtök og með því að gera ekkert með tilmæli heildarsamtaka launafólks og félagasamtaka, eins og Öryrkjabandalagsins, Leigjendasamtakanna og fleiri slíkra, um að fresta afgreiðslu frv. Í öðru lagi, herra forseti, stendur það upp úr að með frv. er verið að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið í landinu. Í þriðja lagi stendur það upp úr, herra forseti, að með þessu frv., eins og það er úr garði gert, sýnir hæstv. félmrh. opinberum starfsmönnum hjá opinberri stofnun sem hér á undir einstaka fyrirlitningu þannig að leitun er á öðru eins. Varðandi það að hér sé verið að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið, herra forseti, þá held ég að ástæða sé til að nefna nokkur lykilatriði í því sambandi. Hæstv. félmrh. og fleiri talsmenn stjórnarflokkanna hafa með ótrúlegri leikfimi í röksemdafærslu reynt að halda hinu gagnstæða fram. Það er að mínu mati eins kristalstært og nokkuð getur verið að hér er verið að jarðsyngja félagslega húsnæðiskerfið í landinu. Það er verið að því. Það er verið að því í fyrsta lagi, herra forseti, með því að leggja niður Byggingarsjóð verkamanna, leggja niður aðgreindan sjóð sem fjármagnar húsnæðiskerfi lágtekjufólks. Í öðru lagi, herra forseti, er það gert með því að ákveða og beinlínis banna að fjárframlög komi til frá ríkinu til að mæta hagstæðari lánakjörum í slíkum aðgreindum sjóði. Í þriðja lagi stuðlar að þessu ákvæði um að sjóðurinn skuli standa undir sér. Ég vil helst ekki, herra forseti, nota það orðskrípi sem menn hafa í þessu samhengi notað, að sjóðurinn eigi að vera sjálfbær. Ég held að það sé misskilningur á því hugtaki, sem tengist umhverfismálunum og er grundað í þeirri hugsun sem tengist sjálfbærri nýtingu og varðveislu auðlinda, að fara að færa það yfir á fyrirbæri eins og lánasjóð. Sjóðurinn á að standa undir sér eins og það heitir á íslensku. Með öðrum orðum: Hann á ekki að fá stuðning af einum eða neinum toga til þess að gera honum kleift að bjóða upp á hagstæðari lánskjör en markaðsvexti. Í fjórða lagi er síðan yfirlýsing um að félagslegt húsnæðiskerfi sé liðið undir lok, að öll lánskjör skuli vera markaðskjör. Í fimmta lagi, herra forseti, er verið að jarðsyngja félagslegt húsnæðislánakerfi í gegnum það að tækið sem menn hafa haft til þess að veita lágtekjufólki, einstæðum forseldrum, námsmönnum, öldruðum eða öðrum slíkum forgang, er lagt niður og markaðurinn einn verður eftir. Markaðurinn, herra forseti, gerir ekki greinarmun á einstæðum foreldrum og öðrum foreldrum. Hann er blindur, grimmur og miskunnarlaus. Það er alveg sama hvernig hæstv. félmrh. reynir að halda öðru fram, þetta er grundvallarbreyting sem menn komast ekki fram hjá. Tækið er þar með er úr höndum stjórnvalda, til velja úr þá hópa sem mesta þörf hafa fyrir stuðning og búa um þeirra mál samkvæmt sérstökum reglum í sérstökum aðgreindum sjóðum. Í sjötta lagi og ekki síst, herra forseti, er hið félagslega húsnæðiskerfi jarðsungið með því að afnema 10% lán, til viðbótar handa þeim sem ekki ráða við útborgun eins og það hefur verið í félagslega húsnæðiskerfinu. Með því er verið að ákveða að hámarksfyrirgreiðsla úr hinu opinbera húsnæðislánakerfi geti mest orðið 90%. Með öðrum orðum verða menn að eiga fyrir tíu prósentunum vegna þess að það er augljóst að það fólk sem þegar á í erfiðleikum með að uppfylla hinar ströngu greiðslumatskröfur fyrir 90% lánveitingunum, almenna láninu og plús viðbótarláninu, hefur ekki möguleika til þess að taka þar á ofan að láni 10% sem á vantar. Enda sagði hæstv. félmrh. hér sjálfur að dæmið væri þannig að til þess að einstæð móðir gæti keypt sér íbúð þá þyrfti hún að eiga 500 þúsund á bók. ,,Og þá er allt í lagi``, sagði hæstv. ráðherra, eins og að hér gangi um þjóðfélagið þúsundum saman einstæðar mæður með 500 þúsund krónur á bankabók og bíði eftir því að kaupa sína fyrstu íbúð. Þannig er það og síðan 600 þúsund ef það er 6 milljóna íbúð o.s.frv. Herra forseti. Þetta er eins skýrt og nokkuð getur verið að þarna er verið að leggja niður það fyrirkomulag sem hefur sérstaklega verið sniðið að raunverulegum aðstæðum lágtekjufólksins sem á almennt ekki 500 þúsund kr. í handraðanum til þess að kaupa fyrstu íbúð sína. Það er þvert á móti þannig, því miður, herra forseti, sem hæstv. félmrh. ætti að vita manna best, að þúsundum saman eru þessar fjölskyldur að berjast við að ná endum saman og þær skulda matarúttektirnar sínar og Visa-reikningana og velta jafnvel neyslunni mánuðum saman þannig á undan sér. Það er þar af leiðandi út í hafsauga, því miður, hjá mörgum þessum fjölskyldum að komast nokkurn tíma í þær aðstæður að eiga 500 þús. kr. í peningum til að leggja inn í dæmi af þessum toga enda er reynslan sú að einhver mikilvægasta hjálpin við lágtekjufjölskyldurnar er sá möguleiki sem hefur verið fyrir hendi í félagslega kerfinu. Í sjöunda og síðasta lagi en ekki síst, herra forseti, er það auðvitað skýr yfirlýsing um það að félagslegt húsnæðiskerfi er lagt niður á Íslandi að þetta fyrirkomulag gengur ekki út á að tryggja að framboð sé fyrir hendi af húsnæði sem þetta fólk ræður við að komast inn í. Það gerir það ekki og ég vísa þar til umræðunnar um það að menn eru að fleipra með að 50 leiguíbúðir eða eitthvað því um líkt komi í staðinn fyrir félagslega kerfið sem var að bæta hér við á markaðinn frá 300 og upp í 500--600 íbúðum á hverju ári þegar best lét í því kerfi. Þetta framboð á húsnæði, sem var sérstaklega frátekið fyrir það fólk sem hafði lægstu tekjurnar, gjörbreytti stöðunni á húsnæðismarkaðnum hvað þetta varðar. Ekki verður um neitt slíkt að ræða í hinu nýja kerfi vegna þess að engin aðgreining verður á því húsnæði sem kann að bætast við á markaðskjörum fyrir hverja það er ætlað sérstaklega. Herra forseti. Þeir sjö liðir sem ég hef hér talið upp eru allir, hver og einn og til samans, mjög skýr yfirlýsing um það að með þessu frv. er hinni félagslegu hugsun útrýmt úr kerfinu. Það er þannig. Herra forseti. Eins og ég sagði í þriðja lagi stendur það upp úr við þetta mál, þessi dæmalausa framkoma hæstv. félmrh. við starfsfólk Húsnæðisstofnunar. Það er með hreinum ólíkindum að það skuli vera hæstv. félmrh. sem foraktar þannig atvinnuöryggi og tilfinningar þessa starfsfólks sem undir hann heyrir, að hann skuli ganga lengra og miklu lengra hvað varðar fólsku í þessum efnum en samráðherrar hans í þessari ríkisstjórn og ráðherrar í fyrri ríkisstjórn gerðu. En í heilli kippu af einkavæðingarfrumvörpum sem hafa litið dagsins ljós á undanförnum árum, hvort sem það voru síldarbræðslurnar eða bankarnir eða fjárfestingarsjóðirnir eða aðrir slíkir hlutir, voru þar inni ákvæði um að tryggja skyldi starfsfólki hinna opinberu stofnana eða sjóða eftir því sem kostur væri og möguleikar væru, sambærileg störf í hinum nýju fyrirtækjum. Í sumum tilvikum var beinlínis kveðið á um að fólkið skyldi njóta sambærilegra kjara og ganga inn í sömu störf. Í sumum tilvikum var meira að segja gert alveg skýrt að það tæki til allra, þar með talið yfirmannanna, og ég bendi t.d. á þegar fjárfestingarlánasjóðurinn var stofnaður, þegar Fjárfestingarbankinn var stofnaður við sameiningu sjóða sem voru opinberir og hálfopinberir, og í tengslum við hann var settur á fót svonefndur Nýsköpunarsjóður. Þá var þannig frá því gengið að það fólk sem fékk ekki vinnu við Fjárfestingarbankann átti forgang að vinnu hjá Nýsköpunarsjóðnum. Það var því reynt að koma fólkinu fyrir samkvæmt öllum úrræðum sem fólust í málinu. Það er alveg yfirgengilegt að hæstv. félmrh. og vinnumarkaðsmálaráðherra skuli merkja sig með þessum hætti og þessari framgöngu. Herra forseti. Ég tel að áhrif þessara breytinga verði víðtæk. Þær munu lýsa sér í öryggisleysi lágtekjufjölskyldna á komandi árum hvað varðar það að eiga aðgang að húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Ég óttast mjög að þær muni leiða til minna framboðs á nýju húsnæði sem er viðráðanlegt fyrir þetta fólk. Það mun gerast. Þetta mun í öðru lagi þýða hækkandi leiguverð. Það er eiginlega algjörlega borðleggjandi að leiguverðið á markaðnum mun hækka. Ekki er það nein blessun fyrir lágtekjufólkið. Þetta mun í þriðja lagi væntanlega leiða til hækkandi fasteignaverðs vegna þess að hugsunin er sú að það þurfi í raun og veru ekki að beita neinum sérstökum úrræðum til að tryggja að húsnæði bætist við og sé ávallt til reiðu sem mæti þörfum þessa fólks. Hver var grunnhugsunin í kerfinu sem nú er verið að taka af lífi? Hún var sú að framkvæma mat á húsnæðisþörfinni í sveitarfélögunum og síðan tryggja á grundvelli þess mats, eftir því sem kostur var og fjármagn leyfði á hverjum tíma, að þeirri þörf væri mætt með nýju húsnæði. Þar af leiðandi, herra forseti, verða áhrifin að mínu mati einnig þau að tekjulægsta fólkið, það fólk sem hefur erfiðastar aðstæðurnar í þessum efnum, eignalaust fólk, verður dæmt á leigumarkaðinn og/eða í kjallaraholurnar. Það verður þannig.  Herra forseti. Það er alveg ljóst hvað er í fyrirrúmi hjá hæstv. ríkisstjórn, það er ekki fólk. Það er a.m.k. ekki lágtekjufólk, það er ekki almenningur í landinu. Það kann að vera að þeir menn sem hæstv. ríkisstjórn telji vera Fólkið með stórum staf og eigi að hafa í fyrirrúmi séu þeir sem eiga húsnæði og ætla sér að græða á því að leigja það og það sé kerfið og það séu fasteignasalar. Þannig að það sé fjármagnið og kerfið sem sé í fyrirrúmi en ekki fólkið hjá Framsfl. um þessar mundir. Skyldi það nú ekki geta verið svo? Ég tel, herra forseti, að útkoma hæstv. félmrh., útreið hans í þessu máli sé hraksmánarleg. Ég lýsi því þannig að hæstv. félmrh. sé með allt á hælunum. Ég velti því fyrir mér hér í gær ... 

Herra forseti. Mig langar til þess að segja örfá orð við lok þessarar löngu umræðu. Að vísu er næstum liðinn sá tími sem við höfum samið um að hún skyldi taka. Ég bendi á það að ég held að það sé bara einn af þeim þingmönnum sem talað hafa strítt á móti þessu máli sem telur núverandi kerfi gallalaust. Allir hinir líta svo á að ýmislegt þurfi að laga í kerfinu.  Varðandi framtíð hins ágæta starfsfólks hjá Húsnæðisstofnun vil ég taka fram að ekkert þýðir að vitna í háeffun á bönkum eða síldarverksmiðjum því að hér er ekki um einkavæðingu að ræða. Ekki er verið að einkavæða þessa stofnun og það er alveg sama hvað umsagnaraðilar hafa látið í sér heyra um það að þeir telji ráðlegt að gera það, það ætlum við ekki að gera. Ég er ekki að einkavæða þessa stofnun og það verður ekki gert í minni tíð. Það er verið að gera grundvallarbreytingu á húsnæðislöggjöfinni og ég tel að verið sé að taka upp skynsamlegra og ódýrara fyrirkomulag. Reglugerðarvaldið sem menn hafa verið að gagnrýna er eins og ég fór yfir áður mjög hliðstætt því sem er í gildandi lögum. Menn hafa vitnað mikið í umsagnir. Sumpart eru þessar umsagnir úreltar að því leyti til að komið hefur verið til móts við athugasemdir sem hafa komið fram í þessum umsögnum og margar brtt. voru samþykktar í gær, og ég tel að menn eigi að ræða frv. eins og það er núna. Ég undirstrika enn og aftur að greiðslumatið verður ekki óbreytt, þ.e. miðað við 18% tekna. Ég leyfi mér að fullyrða það en það er alveg rétt að greiðslumatið er ekki tilbúið, enda ekki hægt að láta það fæðast af því að stjórn Íbúðalánasjóðs er ekki komin til starfa. Komið hefur verið til móts við ábendingar eins og að valfrelsið væri skert með því að hægt væri að vísa á innlausnaríbúðir. Það var komið til móts við það, tíminn sem hægt er að vísa á innlausnaríbúðirnar takmarkaður við tvö ár og sett hefur verið í gang könnun út af leiguíbúðaþörfinni. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að húsnæðisnefndir verði alfarið kjörnar af sveitarstjórn. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að stjórnunarleg og fjárhagsleg ábyrgð fari ætíð saman og það er í samræmi við frv. sem hv. 5. þm. Reykn. flutti þegar hún var félmrh. Það er nokkuð athyglisvert að sjá mismuninn á umsögnum sveitarstjórnanna og húsnæðisnefndanna. Þær eru bara ekki á sömu línu, sveitarstjórn í viðkomandi sveitarfélagi og húsnæðisnefnd, í einhverjum tilfellum. Það hefur komið í ljós og ég vil láta það koma fram hér, jafnvel þó að ég sé ekki að taka gilda útreikninga hv. 13. þm. Reykv. og síður en svo að samsinna þeim, að þá trúi ég henni þó betur en framkvæmdastjóra húsnæðisnefndarinnar á Akureyri. Varðandi félagslega þáttinn er alls ekki verið að hverfa frá félagslegri aðstoð í húsnæðismálum og það er bara rangfærsla. Félagsleg aðstoð er flutt frá niðurgreiddum vöxtum í fyrir fram greiddar skattfrjálsar vaxtabætur. Það er eðlilegra fyrirkomulag og hagkvæmara fyrir fátækt fólk. Sveitarfélögin hafa auðvitað ríkar skyldur í húsnæðismálum að sjá til þess að húsnæði sé fyrir hendi í sveitarfélaginu og sú kvöð verður styrkt í félagsþjónustulögum sem eru til endurskoðunar. Núverandi íbúar félagslega kerfisins, og það er mjög mikilvægt að svara því afdráttarlaust, halda öllum sínum réttindum samkvæmt núgildandi lögum. Aðstaða þeirra breytist ekkert. Meðan kaupskylda sveitarfélaganna varir á íbúðunum samkvæmt gildandi lögum gildir hún fyrir viðkomandi einstaklinga og þeir geta skilað íbúðum sínum. Það er alls ekki hugmyndin að úthýsa fólki og eins og fram hefur komið þá getur einstæð móðir með atvinnuleysisbætur keypt litla íbúð ef hún á 10% af verðinu.  Varðandi útgjöldin til húsaleigubóta sem hér var spurt um, þá var það staðfest í lögum að það skyldu vera 280 milljónir á ári með samningi sem gerður var í fyrravetur. Nú hafa kringumstæður breyst nokkuð. Ég tel eðlilegt að ef forsendur breytast þá verði skoðað hver þörf sveitarfélaganna kynni að verða fyrir viðbótarframlag vegna húsaleigubóta. Það kemur inn í önnur fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Á hverju hausti er gert samkomulag á milli ríkis og sveitarfélaga um fjármálaleg samskipti. Sem betur fer hefur það tekist í miklu bróðerni þann tíma sem ég hef verið í félmrn. Spurt var hvort margir biðu eftir því að komast inn í nýtt kerfi. Það er rétt að ekki hefur farið fram nein könnun á því. Ég veit að margir bíða eftir því að komast inn í nýtt kerfi og það finnst mér vera viðurkenning á því að fólki geðjist að því. En talning á þeim hefur ekki farið fram. Varðandi þá sem kaupa gamalt húsnæði eða húsnæði með lánum, þá þarf enginn að yfirtaka gömul lán með íbúð sinni ef hann ekki svo kýs. Hann getur fengið húsbréf og viðbótarlán fyrir allri upphæðinni og borgað gömlu lánin ef honum sýnist að greiðslubyrði verði lakari með því að halda í gömlu lánin. Fólk á rétt á endurbótalánum. Það er tvímælalaust að það á rétt á endurbótalánum ef það endurbyggir íbúð, enda sé náttúrlega veð fyrir framkvæmdinni.

Þá fær það lán til endurbóta?

Þá fær það lán fyrir endurbótum. Ég ætla að stytta mál mitt. Ekki hefur skort hrakspár um þetta nýja kerfi úr munni stjórnarandstæðinga. Ég vil fullyrða að það eru engir fantar í ríkisstjórninni, í stjórnarliðinu eða í sveitarstjórnum landsins og þeir hafa ekki neina löngun til að fara illa með fátækt fólk. Það er síður en svo. Það er okkar sannfæring að hér sé verið að létta undir og aðstoða tekjulitla einstaklinga við það að lifa farsælu lífi. Nú kann að vera, og ég veit það að hér er ekki verið að byggja neitt þúsund ára ríki, að menn sjái einhverja ágalla á þessum lögum í ljósi reynslunnar. Það er ekkert við því að segja og þá er bara að vinda sér í að laga þá ef þeir koma fram alveg eins og þegar í ljós komu ágallar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem samþykkt voru hér á síðasta vori. Ég bar fram frv. um breytingar sem sníða af þá annmarka sem á þeim lögum voru. Ég tel einboðið að í ljósi reynslunnar, ef eitthvað lukkast ekki í þessu kerfi, að þá sé auðvitað hægt að laga það síðar.

Herra forseti. Ég tel út af fyrir sig að það sé eðlilegt miðað við allar aðstæður að líta þannig á að búið sé að halda til haga öllum meginatriðum þessa máls. En ég vil segja að þó að umræðunni ljúki hér og atkvæðagreiðsla fari einhvern tíma fram þá er þetta mál ekki búið. Ég er sannfærður um að í næstu kosningnum verði barist fyrir nýju fyrirkomulagi félagslegra íbúða í landinu. Í næstu kjarasamningnum hlýtur að verða barist fyrir nýju kerfi félagslegra íbúða í landinu fyrst og fremst vegna þess að þeir sem standa að verkalýðshreyfingunni og róttækri vinstri stefnu í þessu landi geta ekki liðið það að fólk sé borið út eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. og að þetta félagslega íbúðakerfi sé eyðilagt. Þess vegna nota ég þetta andsvar til að segja við hæstv. félmrh.: Það er engin hætta á því að þetta sé þúsund ára ríki. Það er spurning hvort það nær einu sinni þúsund dögum, herra forseti.

Herra forseti. Í framhaldi af þessu vil ég láta það koma fram að ég ber ekki nokkurn kvíðboga fyrir því að þessi húsnæðislöggjöf komi mér í koll í næstu kosningnum.

Herra forseti. Ég er alveg sannfærður um að það er rétt hjá hæstv. ráðherra vegna þess að hann hefur þessa skoðun og hann lagar allar sínar niðurstöður að því hvað kemur honum vel eða illa í næstu kosningum. Ég þekki alveg nógu vel til hans til þess. Það breytir ekki því að veruleikinn er þessi. Hann verður örugglega boðinn velkominn í félagsskap þess fólks sem eftir næstu kosningar vill breyta þessu kerfi á nýjan leik og ég er alveg viss um að hann hefur aðlögunarhæfileika til þess að skipta um skoðun.

Herra forseti. Það hefur enginn þingmaður haldið því fram hér að núverandi löggjöf væri gallalaus heldur að við viljum öll ná sátt um hana við verkalýðshreyfinguna, en ekki sparka í hana. Það á að leiðrétta á henni annmarka en ekki loka kerfinu eins og ráðherra er hér að gera. Ég spurði ráðherrann um afstöðu hans til skattskyldu á húsaleigubótum og hvort hann mundi beita sér fyrir því að hún yrði afnumin. Ég óska eftir að hann svari því. Ég spurði um afstöðu hans til tillögu okkar í minni hlutanum um að þessi framkvæmdaáætlun um leiguhúsnæði liggi fyrir 1. október 1998 þannig að fólk þyrfti ekki að bíða í óvissu, hundruðum saman, til ársloka 2000. Ég spyr um afstöðu til þess. Ég spyr ráðherrann líka um það þegar hann segir að hægt sé að endurmeta framlög ríkisins til húsaleigubóta: Er hann að gera dauð og ómerk orð fjmrh. sem sagði hér fyrir áramót að það væru sjálfkrafa tillögur um aukin útgjöld til sveitarfélaganna ef tilefni gæfist til þess, vegna þess að ráðherrann er hér að opna á það? Og hvað með ósk fulltrúaráðsins um að samið verði um framlag ríkisins til afskrifta og niðurgreiðslna á eldri lánum áður en frv. verður afgreitt? Það hefur ekki verið gert. Ég spyr hvort það liggi fyrir, af því að þetta er lokaumræða um þetta mál, þ.e. hvort samið verði um það áður en gengið verði frá frv. eins og nú er stefnt að. Mér finnst afstaða hæstv. ráðherra mjög óljós til starfsmannanna og til tillögu okkar sem liggur hér fyrir um það, einnig varðandi forkaupsréttarákvæðið og það að fólk þurfi ekki að bera mismuninn á markaðsverði íbúðar og áhvílandi lánum. Ráðherrann hefur sagt það og verður að standa við það ef síðar kemur í ljós að fólk þurfi að gera það.

Herra forseti. Mér þótti gott að heyra að hv. 13. þm. Reykv. sér einhverja galla á húsnæðislöggjöfinni. Þá erum við öll orðin pínulítið sammála þó mikið beri enn í milli. En varðandi þetta með skattskylduna á húsaleigubæturnar, þá var gengið frá því við lagasetningu í vetur að þær bæru skatt. Mér finnst að það sé álitamál hvort að þær eigi að bera skatt eða ekki. Sumt mælir með því að þær séu skattaðar vegna þess að það er einfaldara kerfi og það er líka einungis hjálp við hina tekjuhærri ef þær eru skattlausar. Þeir sem eru undir skattleysismörkum og taka húsaleigubætur hagnast ekkert á því þó þær séu skattlausar. Ekki liggur fyrir samkomulag við sveitarfélögin og það er ekki hægt að gera það. Það tekur lengri tíma en ætlast er til í þessari brtt. frá minni hlutanum.

Herra forseti. Það var athyglisvert að hlýða á afstöðu hæstv. ráðherra til þess hvort að húsaleigubætur eigi að vera skattskyldar. Hann taldi að raunverulega væri allt í lagi að húsaleigubætur væru skattskyldar þó að vaxtabætur væru það ekki. Þó erum við að tala hér um lægst launaða fólkið. Hver er afstaða ráðherrans til tillögu okkar í minni hlutanum um að aflétta því öryggisleysi sem fólk þarf að búa við næstu tvö árin ef tillögur ráðherrans ná fram að ganga? Tillagan er um að þessu verði flýtt og að niðurstaða liggi fyrir 1. október 1998 þannig að framlög ríkissjóðs á næstu fjárlögum geti tekið mið af öllum þeim fjölda leiguíbúða sem þarf að byggja hér á næstu árum. Um það spyr ég hæstv. ráðherra og ég held að það sé mjög nauðsynlegt að fá svar við því, herra forseti. Afstaða hans til þess að lægst launaða fólkið eigi að bera skatt af húsaleigubótum var athyglisverð og það er athyglisverð kveðja til láglaunafólks að það sé allt í lagi að húsaleigubætur séu skattskyldar meðan vaxtabætur eru það ekki. Það er athyglisverð niðurstaða hér við þessa umræðu.

Herra forseti. Það er ekkert nýtt í afstöðu minni til skattalegrar meðferðar húsaleigubóta. Ég veit ekki betur en að ég hafi borið hér fram frv. um húsaleigubætur fyrir jól og fengið það samþykkt þar sem gengið var út frá því að þær væru skattaðar. Ég held mig við þá afstöðu og ég hef ekkert snúist í því. Það er Alþingis að ákveða við fjárlagagerð á næsta hausti eða á næsta vetri hve miklu fé verður varið til niðurgreiðslu á lánum til leiguíbúða.

Hver er afstaðan til till. minni hlutans?

. Ég ætla ekki að samþykkja tillögu minni hlutans.

Hæstv. forseti. Í ræðu sinni áðan sagði hæstv. félmrh. að sitthvað þyrfti að skoða í þessu frv. Það þyrfti að ganga frá reglugerðum og skoða leigumarkaðinn og það þyrfti að skoða hitt og annað. Hvers vegna ekki, höfum við spurt, að gefa sér tíma til að ganga frá málum, ekki bara skoða þau heldur ganga frá málum og forða okkur frá stórslysum í húsnæðismálum? Hæstv. félmrh. sagði að varðandi framtíðaröryggi starfsfólks, þá dygði ekki að vísa í stofnanir sem gerðar hefðu verið að hlutafélögum eða aðrar stofnanir sem breytt hefði verið að formi til. Við erum ekki að gera það. Við höfum gert það í málflutningi okkar að vísu að draga upp hliðstæður. En við höfum vitnað í orð hæstv. félmrh., Páls Péturssonar, sem gaf starfsfólki Húsnæðisstofnunar fyrirheit um að hann mundi gera allt sem í hans valdi stæði til að tryggja starfsöryggi starfsfólksins. Ef félmrh. er alvara með að standa við gefin fyrirheit þá samþykkir hann og styður þá tillögu sem við höfum lagt fram og talað fyrir í morgun um að starfsöryggið verði tryggt með lögum.

Herra forseti. Það er ekki hægt að binda alla enda fyrr en lögin hafa verið samþykkt. Það er nú svo einfalt. Fyrst er að ákveða hvort við förum þessa leið. Þegar við erum búin að ákveða að fara þessa leið, þá er hægt að binda endana. Varðandi starfsfólkið þá endurtek ég það sem ég hef margoft sagt að ég mun beina því til stjórnar eða forráðamanna Íbúðalánasjóðs að þeir láti núverandi starfsmenn Húsnæðisstofnunar ganga fyrir í þau störf sem þarf hjá Íbúðalánasjóði. Þetta er svolítið öðruvísi en með Örnefnastofnun vegna þess að Íbúðalánasjóður þarf ekki á jafnmörgu starfsfólki að halda og Húsnæðisstofnun og það er vandinn í málinu.

Spurningin er þessi: Hafa menn vilja til að leysa málin? Ef menn hafa vilja til að leysa málin þá er enginn vandi fyrir hendi. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram við umræðuna að þessu máli er engan veginn lokið. Hér verður reist krafa á pólitískum vettvangi og á vettvangi samtaka launafólks og á þeim vettvangi sem birtist í heilsíðuauglýsingu í Morgunblaðinu fyrir fáeinum dögum og er undirrituð af öllum helstu almannasamtökum þessa lands: ASÍ, BSRB, Búseta, Öryrkjabandalaginu, Sjálfsbjörg, gervallri námsmannahreyfingunni, Félagi eldri borgara og þannig mætti áfram telja. Þessu máli er ekki lokið. Við munum hefja þessa baráttu að nýju.

Herra forseti. Ég treysti því þegar þessari hríð linnir að þá takist okkur að ná góðu samstarfi við öll þau merkilegu og ágætu samtök sem stóðu að þessari auglýsingu og þau megi sæmilega við una. Það er alls ekki hugmynd okkar að fara að traðka á rétti námsmanna, öryrkja eða annarra sem áttu fulltrúa þarna.

Virðulegi forseti. Ég hafði beint máli mínu til hæstv. félmrh. við 1. umr. til þess að leita eftir sjónarmiðum hans á því með hvaða hætti hann teldi að málefni láglaunafólks, námsmanna, fatlaðra og annarra með tekjur undir 80 þús. kr. á mánuði yrðu leyst í þessu nýja kerfi. Hvaða hugmyndir hefur hæstv. félmrh. um það? Ekkert hefur komið fram síðan 1. umr. fór fram sem fær mann til að trúa því að hugsað sé fyrir þessu fólki í þessu kerfi. Hvernig sér hæstv. félmrh. t.d. að búsetumálum fatlaðra verði borgið í nýju kerfi? Telur hann að það fólk sem hefur rétt rúmlega 60 þús. kr. í tekjur á mánuði ráði við það að greiða húsaleigu sem er byggð á markaðsvöxtum á hverjum tíma?

Herra forseti. Ég held ég hafi talað dálítið um málefni láglaunafólks í þessari umræðu eða síðan 1. umr. fór fram og þarf ekki að endurtaka það. Það er möguleiki fyrir láglaunafólk að komast í eigið húsnæði samkvæmt þessu kerfi eins og ég hef margoft farið yfir. Varðandi búsetumál fatlaðra þá þarf auðvitað að skoða þau. Það er alls ekki meining okkar að fara að skerða þeirra hlut að einu eða neinu leyti. Einmitt með tilliti til búsetumála fatlaðra kvaddi ég til fulltrúa frá Öryrkjabandalaginu í þá nefnd sem á að gera úttekt á leigumarkaðnum, ásamt með fulltrúum námsmanna, verkalýðshreyfingar, sveitarfélaga og ráðuneyta.

Virðulegi forseti. Það fólk sem hefur þær tekjur sem öryrkjar hafa almennt, og ég geri ráð fyrir því að hæstv. félmrh. þekki þær tekjur, hefur ekki möguleika á því að standa undir dýrari húsaleigu en það greiðir í dag. Segja má að bylting hafi orðið í húsnæðismálum fatlaðra þegar þeir fengu heimild til þess að byggja mannsæmandi íbúðir í félagslega kerfinu fyrir sitt fólk. Ég tel að með þessu kerfi þar sem ekki er gert ráð fyrir öðru en markaðsvöxtum, verði veruleg hækkun á húsaleigu, það er hætt að niðurgreiða vexti, og verið sé að stefna þessu kerfi í voða. Telur hæstv. félmrh. að fatlaðir og öryrkjar geti staðið undir þeim kjörum sem þarna verða í boði?

Herra forseti. Starf Öryrkjabandalagsins að húsnæðismálum hefur verið stórmerkilegt og það hefur gjörbreytt lífi fjölda öryrkja.  Auðvitað er rétt að yfirleitt er það svo að þetta fólk er með lágar tekjur og það hefur ekki mikla greiðslugetu og það verður að koma til móts við það og það er hugmyndin að gera það. Varðandi leiguíbúðirnar er uppi hugmynd, sem mér finnst eðlilegt að skoða, að í staðinn fyrir niðurgreidda vexti verði styrkur út á hverja íbúð, einhver ákveðin upphæð sem eftir er að semja um, sem gæti fært byggingarkostnað það niður að húsaleiga yrði lág, a.m.k. ekki hærri en hún hefur verið núna.

En af hverju þarf að fara með alla peningana í gegnum fjármagnskerfið?


            

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá landbn. og gríp niður í nál. Þar segir: ,,Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á V. kafla laga um búfjárhald sem fjallar um forðagæslu, eftirlit og talningu búfjár og er með breytingunum stefnt að því að auka við heimildir og auðvelda störf búfjáreftirlitsmanna og að auðvelda sveitarstjórnum að sinna skyldum sínum. Þá er lagt til að landbúnaðarráðherra verði heimilt að ákveða að eigendum búfjár sé skylt að merkja allt búfé sitt eftir viðurkenndu merkingar- og skráningarkerfi samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð. Nefndin ræddi sérstaklega ákvæði 2. gr. frumvarpsins um að lögreglu sé skylt að fara með búfjáreftirlitsmanni til skoðunar og eftirlits og hversu langt sú heimild ætti að ná. Í samræmi við ákvæði laga um dýravernd leggur nefndin til að málið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 2. gr. Orðin ,,eða um land jarðar`` í 5. málsl. 2. efnismgr. falli brott.`` Undir þetta rita allir nefndarmenn í landbn., samstaða um málið. 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá landbn. Ef ég gríp niður í kjarna þessa nál. þá segir þar: ,,Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um lax- og silungsveiði. Markmið breytinganna er í fyrsta lagi að færa stjórnsýsluverkefni frá landbúnaðarráðherra til veiðimálastjóra, í öðru lagi að treysta lagaákvæði er varða verndun og viðhald náttúrulegra stofna laxfiska og í þriðja lagi að efla Fiskræktarsjóð. Nefndin ræddi meðal annars ákvæði 27. gr. frumvarpsins en samkvæmt þeirri grein mun veiðimálanefnd nú ein fara með stjórn Fiskræktarsjóðs. Með þessu er sjálfstæði nefndarinnar aukið. Með hliðsjón af þeim breytingum sem gerðar hafa verið og lagðar eru til í frumvarpinu á verksviði veiðimálastjóra er lagt til að hann eigi ekki lengur sæti í stjórn sjóðsins. Þá ræddi nefndin nauðsyn þess að setja reglur sem kveða nánar á um það í hvaða tilvikum megi veita undanþágur til flutnings milli vatna eða til að setja nýja stofna í vötn. Nefndin mælir með því að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.`` Þetta mál er afgreitt frá landbn. 27. apríl sl. og undirritað án fyrirvara af öllum nefndarmönnum.

Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hv. frsm. nefndarinnar að því hvort mál þetta hafi jafnhliða fengið umfjöllun í efh.- og viðskn., hvort það gæti ekki verið ráð frekar að leggja málið undir hæstv. viðskrh. heldur en umhvrh. og veiðimálastjóra með tilliti til þess sem mest hefur verið rætt í þjóðfélaginu að undanförnu.

Hæstv. forseti. Það léttir stundina að eiga hér húmorista.

Herra forseti. Í ræðu við 1. umr. gerði ég fjölmargar athugasemdir við þetta lagafrv. og mér sýnist að engin þeirra hafi verið tekin til greina. Ég vek sérstaklega athygli á því, herra forseti, að ég færði rök fyrir breytingu á b-lið 4. gr. þar sem segir að hægt sé að friða tiltekin svæði í sjó til verndunar villtra laxastofna. Ég greindi frá því að ég teldi mörg rök hníga að því að þessu ákvæði yrði breytt þannig að það tæki ekki einungis til verndunar villtra laxastofna heldur þyrfti að orða það með þannig að hér yrði rætt um villta stofna laxfiska því að undir það falla líka fiskar á borð við sjóbirting. Ég tel að nauðsynlegt sé að þessi grein nái líka til þeirra. Þess vegna ætla ég núna að greiða atkvæði með því að þetta mál fari til 3. umr., en ég áskil mér allan rétt, herra forseti, til þess að ræða þetta lítillega síðar við 3. umr. og leggja fram brtt. við þetta.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá landbn. Í nál. segir: ,,Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að lánstími lána frá Lánasjóði landbúnaðarins lengist úr 25 árum í 40 ár þegar lánað er til nýrra bygginga, jarðakaupa, ræktunar og þeirra framkvæmda sem teljast varanlegar. Þetta er lagt til þar sem það er talið skipta miklu að greiðslubyrði verði viðráðanleg. Nefndin mælir með því að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hjálmar Jónsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Þetta mál var afgreitt frá landbn. 22. apríl 1998 og tveir hv. nefndarmenn landbn., þeir Ágúst Einarsson og Lúðvík Bergvinsson, skrifa undir með fyrirvara. Allir hinir eru án fyrirvara og styðja þetta mál.

Herra forseti. Þetta frv. er ekki stórt í sniðum. Það er í raun ein lína og u.þ.b. 14 orð. Þess vegna þarf svo sem ekki vegna stærðar þess að hafa um það mörg orð. En þannig er málum háttað að fulltrúar jafnaðarmanna í landbn. hafa skrifað undir álit þetta með fyrirvara og þeir eru báðir með fjarvist í dag. Hins vegar hef ég fallist á það að við ljúkum 2. umr. um þetta mál og vek á því athygli og áskil þeim rétt til að koma ábendingum sínum um þetta litla frv. á framfæri við 3. umr. sem mér skilst að verði ekki tekin í dag.