Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Hannes Hafstein) Jeg vona að þurfa ekki að tefja háttv. deild á langri framsögu í þessu máli, nema sjerstakt tilefni verði gefið til þess. Nefndin athugaði þetta frv. og hafði það til meðferðar á mörgum fundum; varð hún sammála um, að það væri talsvert góð rjettarbót að því, og þótt það hafi nokkurn kostnað í för með sjer, þá sje ekki í það horfandi, móts við þann hagnað, sem af því leiðir. Laun starfsmanna eru ekki gerð mikil; það er ætlað 2500 kr. laun handa forstöðumanni og 500 kr. til ferðakostnaðar, og loks 8000 kr. til þess að koma skrifstofunni á stofn. Nefndinni þykir að vísu líklegt, að sá kostnaður, sem hjer er talinn, muni reynast oflágur, auk þess sem gera má ráð fyrir launahækkun starfsmanna síðar meir, en hagnaðurinn á hinn bóginn svo mikill, að ekki sje í það horfandi, þótt kostnaður verði talsvert meiri en gert er ráð fyrir í frv. Það er einróma álit nefndarinnar, að efni frv. sje gott, og hefir hún ekki fundið ástæðu til að stinga upp á sjerstökum efnisbreytingum. En þar á móti þótti oss málið á frv. ekki sem best. Jeg hefi heyrt, að frv. hafi verið samið á skrifstofu stjórnarráðsins í Kaupmannahöfn, og er eðlilegt, að hún sje ekki jafnleikin í því að rita gott mál eins og vjer í háttv.Ed. Alþingis hljótum að vera, þó að hún hafi góðum starfskröftum á að skipa. En vjer nefndarmenn höfum eftir föngum reynt að lagfæra málið á frv. Jeg veit, að því muni vera mikið ábótavant enn, þó að það sje mikið til bóta, sem vjer höfum stungið upp á. Jeg álít óþarft að fara að tína upp og skýra háttv. deild frá hverri breytingu; vona, að háttv.þm. hafi athugað þær, og að háttv. deild treysti því, að nefndin hafi gert það eins vel og hún gat. Vona, að háttv. deild leyfi málinu að ganga áfram.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Þetta mál ér hingað komið frá háttv.Nd. Það var bjargráðanefnd þeirrar háttv. deildar, sem kom fram með það, og hefir hún mælst til, að því yrði hraðað sem mest. Eins og kunnugt er urðu allmiklar umræður um málið í háttv.Nd., sjerstaklega um 7,-10. gr. frv., sem ræða um leigutöku á brauðgerðarhúsum. Fanst sumum það vafasamt, að heimild mundi til þess vera í núgildandi lögum að framkvæma það, sem þar er farið fram á, og þótti við því búið, að húseigendur mundu verða hart úti. Brtt. um að nema þetta burt úr frv. kom að vísu fram, en var feld, þó ekki með stórvægilegum meiri hluta atkv. Að svo stöddu mun jeg ekki fara frekar út í einstök atriði frv., en leyfi mjer að eins að óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr., og til bjargráðanefndar þessarar háttv. deildar.

Frsm. (Magnús Torfason) Eftir að nefndin fjekk mál þetta til meðferðar hafa, eins og hv. þingdm. er kunnugt, þau tíðindi gerst, að frv., sem mál þetta stóð í nokkru sambandi við, er sofnað sælum svefni. Sakir þessa hefir orðið að breyta frv. að nokkru; er það sjerstaklega 1. gr., þar sem talað er um það, yfir hvert svæði umdæmi bæjarins nái. Auk þess hefir orðið að breyta tölu bæjarfulltrúa og niðurjöfnunarnefndarmanna og ákvæðum um kosning nefndarinnar. Þá hefir nefndin lagt til, að 14. gr. frv. verði breytt eins og er í frv. um breyting á bæjarstjórnarlögum Akureyrarkaupstaðar; gerður sá munur frá upphaflega frv., að formaður skólanefndar hafi að eins umræðu- og tillögurjett á fundum bæjarstjórnar, en ekki atkvæðisrjett. Þetta er nefndinni að vísu ekkert kappsmál, en getur hins vegar vel fallist á, að rjettara sje að hafa það eins í báðum kaupstöðunum. Í 19. gr. frv. er komist svo að orði: Niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum nær til þeirra, er lög segja fyrir um. Hjer er vitanlega átt við sveitarstjórnarlög, á hvaða tíma sem er. Nefndin álítur, að þau lagaákvæði eigi að vera landslög, og rjettara sje að gera breytingar á slíkum ákvæðum í landslögum heldur en í sjerstökum lögum. En með því að þetta hefir ekki verið regla, hefir það orðið til þess, að kaupstaðir hafa ekki fylgst með lögunum í þessu efni, og komið fyrir, að þeir þess vegna hafa orðið af talsverðum fúlgum. Aðrar breytingar eru ekki annað en orðabreytingar, sem jeg vona að háttv. deild, eins og nefndin, álíti að sjeu til bóta. Jeg skal svo láta þá ósk mína í ljós, að frv. verði látið ganga áfram til 3. umr.

Magnús Kristjánsson Jeg vildi að eins leyfa mjer að leggja þá fyrirspurn fyrir háttv.frsm. (M. T.), hvort það sje rjett, sem stendur í brtt. nefndarinnar, að orðin »árið 1918- eftir 2 ár« falli burt úr 6. gr. frv.  (M. T.: Jú, það er rjett)  . Ef svo er, finst mjer sambandið milli fyrri hluta greinarinnar og niðurlagsins nokkuð laust. Jeg vil leyfa mjer að beina því til háttv. nefndar, hvort hún vilji ekki athuga þetta áður en gengið verður til atkvgr.

Frsm. (Magnús Torfason) Jeg vil að eins benda á það, út af athugasemd háttv.þm. Ak. (M. K.), að, eins og nú er ástatt á Ísafirði, fer annar þriðjungur bæjarstjórnarinnar frá 31. des. 1917. Þess vegna kemur ekki til hlutkestis, og þarf ekki annað ákvæði en að bæjarfulltrúar skuli kosnir til 3 ára. Ákvæðið um hlutkesti má því falla burt.

Magnús Kristjánsson Það er lítil ástæða fyrir mig að leggja orð í mál þetta. En jeg verð að halda fast við það, að jafnvel þótt ekki sje hjer um beina hugsunarvillu að ræða, þá er greinin óljóst orðuð og þarf leiðrjettingar við. Jeg vænti þess því, að háttv. nefnd, við nánari athugun, komist að raun um, að athugasemd mín er á rökum bygð. Ef brtt. nefndarinnar yrði samþykt, mundi greinin hljóða svo: »Bæjurfulltrúar skulu kosnir til 3 ára, þriðjungur árlega. - Fari fulltrúi af öðrum ástæðum frá á kjörtímabilinu, skal þegar kjósa í hans stað fyrir þann tíma, sem eftir er af því«. Jeg get ekki sjeð annað en að hjer vanti alt samhengi, og tel jeg því heppilegra, að þetta yrði athugað nánara.

Framsm. (Magnús Torfason) Nefndin hefir sjálfsagt ekkert á móti því að taka þetta til nánari athugunar fyrir 3. umr.

Flm. (Kristinn Daníelsson) Sjávarútvegsnefnd hefir leyft sjer að koma fram með þetta litla frv. Það er nýmæli, sem í felst tillaga um breyting á lögum frá 13. mars 1891, um að fá útmældar lóðir í kaupstöðum og á löggiltum kauptúnum. Samkvæmt lögunum er að eins hægt að fá útmældar lóðir í verslunarstöðum, en nefndin vildi einnig ná til að fá lóðir útmældar, þótt utan kauptúna væri, t. d. í veiðistöðum, hvort sem væri til sjávarútgerðar, verslunar eða iðnaðar. Nefndin vildi einnig taka með iðnað, þótt hún væri aðallega að hugsa um sjávarútveginn, því að iðnaður er í lögunum nefndur, þótt ekki sje heimilað að taka eignarnámi lóðir, sem ætlaðar eru fyrir iðnað, og virtist því nefndinni eftir atvikum rjett að taka hann með. Að öðru leyti vil jeg vísa til greinargerðar þeirrar, er frv. fylgir. Þá stendur frv. í nánu sambandi við frv. það, sem samþykt var um notkun hafna. Það er nefnilega gagnslaust að hafa reglugerð um notkun hafna nema sjeð sje um að hafa nægilegar lóðir á landi til þess að geta notað höfnina. Jeg hygg, að ekki sje fleira við þetta, er útskýringa þurfi. Vona jeg, að háttv. deild veiti þessu máli sömu vinsamlegu viðtökurnar og frv. um notkun hafna.