Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. kemur frá Ed. og hefur tekið þar ofurlitlum breytingum frá því að það var afgreitt hér í þessari hv. d., og það mun vera samkv. þingsköpum, að n., sem hefur fjallað um frv., láti álit sitt í ljós um það. Landbn. Nd. ræddi þetta mál í morgun og bókaði hjá sér, að hún féllist á þær breytingar, sem gerðar voru þar, og leggur til og mælir með, að það verði samþ. eins og það kemur frá Ed.



Herra forseti. Mál það, sem hér er til umr., frv. til l. um breyt. á l. nr. 62 frá 18. maí 1967 um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu, felur í sér, ef samþ. verður, frekari veiðiréttindi með botnvörpu innan fiskveiðilandhelginnar. Hér er ekki aðeins um viðkvæmt mál að ræða frá tilfinningalegu sjónarmiði manna heldur einnig og ekki síður frá hinu hagsmunalega. Það síðarnefnda liggur ljóst fyrir, þegar hafðar eru í huga skiptar skoðanir útgerðarmanna og sjómanna í sömu verstöð, sem byggja allflestir sitt mat á sínum einkahagsmunum, stærð fleytunnar og því veiðarfæri, sem viðkomandi aðili telur, að gefi sér bezta raun. Við þetta bætast skiptar skoðanir milli verstöðva á hagnýtu gildi þessara þátta að ógleymdu þýðingarmiklu atriði, sem inn í þetta mál blandast og ég vil kalla staðbundna föðurlandsást sumra hv. þm. og margra annarra. Við þetta bætast síðan landfræðileg rök, vísindalegar staðreyndir og efnahagsleg þörf þýðingarmikilla atvinnuvega og þjóðarinnar í heild. Þegar þetta allt er haft í huga, mun enginn mæla á móti því, að málið sé svo margbrotið, að eðlilegt sé, að nokkurn tíma taki að finna þá lausn, sem flestir geta unað við. Sú lausn finnst ekki. þótt það frv.. sem hér liggur fyrir, verði samþ., enda fram tekið í 8. gr. frv., að ákvæði 2. og 3. gr. þess skuli aðeins gilda til ársloka 1971, ef samþ. verða, enda ber einnig að hafa í huga. að með þessu frv. er landhelgismálan. aðeins að skila hluta af því verkefni, sem henni var falið að vinna eins og ég mun víkja að síðar. Á þeim tæpu 10 árum. sem ég hef átt sæti hér á hv. Alþ., hafa mörg frv. verið flutt, sem að efni til fólu í sér till. um betri hagnýtingu fiskveiðilandhelginnar að dómi flutningsmanna. Frv. þessi hafa fengið misjafnar undirtektir, sum hafa verið samþ., önnur felld og enn önnur dagað uppi. Sammerkt með öllum umr., sem orðið hafa um frv. þessi, er, að fram hafa komið þau sjónarmið, sem ég gat um í upphafi míns máls, og einnig það, að í umr. þessum hafa þó nokkrir talað langt mál, án þess að hafa mikið vit á því, sem um var rætt, og geri ég ráð fyrir því, að svo verði einnig nú. Hin margumtöluðu og tíðu landhelgisbrot þeirra vélbáta, sem togveiðar hafa stundað á undanförnum árum, hafa ábyggilega átt sinn þátt í því, að verulegur hljómgrunnur var fyrst fyrir hendi á Alþ. á fyrri hluta þessa þings og hjálpaði til þess að koma fram tiltölulega róttækum en þó tímabundnum breyt. á þessum málum á þann veg að heimila bátum allt að 200 brúttórúmlestum að stærð að stunda togveiðar allt upp að 3 mílum frá strandlengju við Suðurland og allt að 4 mílum frá grunnlínum við Norðurland. En hér hefur vissulega meira komið til. Vaxandi skilningur þjóðarinnar allrar á því, að margra ára barátta okkar fyrir útfærslu fiskveiðilögsögunnar var ekki háð til þess að ala upp nytjafisk fyrir útlendinga, heldur var um tvenns konar tilgang að ræða, annars vegar friðun uppeldissvæða í allra þágu og hins vegar friðun veiðisvæða fyrir erlendum fiskiskipum, svo við sjálfir gætum nýtt í okkar eigin þágu á sem hagkvæmastan hátt þær auðlindir, sem við Íslendingar eigum innan fiskveiðilögssögunnar. Sú kenning, að aðstaða okkar út á við gagnvart öðrum þjóðum mundi verða veikari í baráttu okkar fyrir landgrunninu öllu, ef við hefðum frekari togveiðar í fiskveiðilandhelginni, var þegar hrakin að mínu mati, er við sóttum mál okkar á alþjóðavettvangi fyrir 12 mílna útfærslunni og reyndar miklu fyrr, því að fulltrúar Íslands á erlendum vettvangi hafa ætíð haldið því fram, að Íslendingar gætu sjálfir ákveðið, hvernig fiskimiðin innan landhelginnar yrðu hagnýtt, og við höfum ekki gert ráð fyrir öðrum togveiðum okkar sjálfra, Íslendinga, í fiskveiðilandhelginni en við finnum hliðstæðu fyrir hjá öðrum þjóðum og sem aðrar þjóðir gera í sinni eigin fiskveiðilandhelgi í sambandi við hagnýtingu þeirra fiskimiða, sem þær hafa þar. Það er því engin ástæða til þess að óttast, að þótt við setjum nýjar reglur um nýtingu fiskimiða í okkar eigin fiskveiðilandhelgi, muni slíkar aðgerðir gera okkur erfiðara fyrir í baráttu okkar að því markmiði að ná fullum yfirráðarétti yfir öllu landgrunninu. Það verður að teljast bæði eðlilegt og sjálfsagt, að við eins og aðrar þjóðir nýtum okkar fiskveiðilandhelgi eins og við teljum bezt og hentugast fyrir okkur, ekki sízt þegar haft er í huga. að grundvöllur góðs efnahags þjóðarinnar nú og í ófyrirsjáanlegri framtíð byggist á góðum afla okkar fiskiskipa og sjómanna bæði að magni og gæðum. Við þetta má svo bæta þeirri skoðun fiskifræðinga, að við eigum ekki að byggja okkar fiskveiðipólitík á því eingöngu að ala upp vertíðarfisk, sem helzt ekki má snerta fyrr en hann kemur til hrygningar og þá frekast með öngli, heldur verðum við að kosta kapps um að nýta allan hinn veiðibæra hluta stofnsins, eftir því sem frekast er hægt frá fiskifræðilegu og efnahagslegu sjónarmiði. Hvort þessi hluti stofnsins er veiddur á línu. í net, nót, botnvörpu eða dragnót, skiptir engu máli frá líffræðilegu sjónarmiði, og hef ég í þessum orðum vitnað til orða Jóns Jónssonar fiskifræðings. Ótti manna við skaðsemi bæði botnvörpu og dragnótar vegna skefjalauss dráps á ungviði á rætur sínar að rekja til liðinna ára og ekki að ófyrirsynju. En þá mun hin almenna möskvastærð þessara veiðarfæra hafa legið milli 70–80 mm á möskva. Það síast nú inn í huga æ fleiri og fleiri, að niðurstöður þeirra rannsókna, sem gerðar hafa verið hér heima, en þó í miklu stærra mæli hjá fremstu fiskveíðiþjóðum heims, um áhrif aukinnar möskvastærðar - og reyndar einnig hafa þessar rannsóknir verið gerðar á vegum Alþjóðahafrannsóknaráðsins, en bæði rannsóknir og um leið kvikmyndun þessara tilrauna á sjávarbotni hafa sýnt, að þessar niðurstöður, sem þeir hafa komizt að í þessum rannsóknum, séu óvefengjanlegar. Enda hafa þær sannað ótvírætt, að náið samhengi er milli möskvastærðar í botnvörpu og dragnót og stærðar þess fisks, sem aflast, og byggist þetta á því, að möskvarnir haldast opnir, þegar varpan eða nótin er á ferð. Núgildandi reglur kveða á um 130 mm möskvastærð, og sjá allir, hve gífurlega mikil breyting hefur hér orðið á. Þótt svo að einhver smáfiskur fylgi með í lokin, þegar togi er lokið, í þessi veiðarfæri, annaðhvort neðst í belg eða poka, þá er um slíkt örbrot að ræða af allri þeirri mergð fiskjar, sem í sjónum er, að ég leyfi mér að fullyrða, að það, sem þannig fer forgörðum, sé aðeins lítið brot þess, sem ferst vegna, ja, við getum sagt bæði foráttubrims og fugla loftsins. Veiðarfærinu sjálfu, aðferðinni, sem notuð er, og hagnýtu gildi þessa veiðarfæris á ekki að kenna um, þó að þeir, sem leyfi fá til að nota slík tæki, misnoti það traust, sem þessum aðilum er sýnt með því að leyfa þeim að nota þau, og í sambandi við þetta atriði vil ég leyfa mér, herra forseti, að vitna til orða, sem fylgja með frv. því, sem hér er til umr., og hljóða á þessa leið, með leyfi forseta: „Landhelgismálanefnd hefur fengið upplýsingar um, að nokkur brögð séu að því, að settar reglur um gerð og notkun veiðarfæra séu ekki virtar og í nokkrum tilfellum getur verið um alvarleg brot að ræða. Forstjóri Landhelgisgæzlunnar greindi frá því, að þeir hefðu aðeins einn mann til þess að rannsaka sérstaklega, að gerð veiðarfæra sé samkv. settum reglum. Eðlilega getur einn maður engan veginn ráðið við svo mikið viðfangsefni. Landhelgismálanefnd er fyllilega ljóst, að við svo búið má ekki lengur standa. N. vill hér með undirstrika nauðsyn þess, að virkt eftirlit sé með veiðarfærum í landinu og það sé tryggt, að settar reglur séu virtar um gerð veiðarfæra og einnig um fjölda netja í sjó. Þess vegna vill n. benda á nauðsyn þess, að sérstök deild hjá Landhelgisgæzlunni sé skipulögð, sem annist eftirlit með gerð veiðarfæra og notkun og hafi frjálsan aðgang að veiðarfærum, hvar sem þau eru á sjó og landi. Starf þessarar deildar nái einnig til báta, er stundi veiðar með netum, en orð fer af því. að menn hafi miklu fleiri net í sjó en leyfilegt er samkv. reglugerð. N. leggur ríka áherzlu á, að eftirlit verði raunhæft og þeir sem brjóta lög og reglugerðir sæti tafarlaust ábyrgð samkv. l.“ Og enn fremur í orðum Jóns Jónssonar fiskifræðings, en hann segir í bréfi sínu, sem fylgir sömu grg. með þessu frv., með leyfi forseta: „Allar reglur um möskvastærð standa og falla með samvinnu við sjálfa sjómennina. Það á skilyrðislaust að svipta þá menn veiðileyfi, sem misnota það traust, sem þeim er sýnt. Þeir eyðileggja ekki einungis fyrir sjálfum sér, heldur öllum hinum, sem fara eftir settum reglum.“ Og undir þessi varnaðarorð og ábendingar ber öllum að taka, og þau eiga auðvitað einnig að ná yfir ekki aðeins veiðarfærin, heldur einnig hin viðurkenndu uppeldissvæði, þar sem stærsti hluti þess afla, sem fæst, er óhæfur eða illnýtanlegur til vinnslu vegna smæðar. Auk þess, sem ég hef hér drepið á, er enn fleira, sem hefur orsakað þá hugarfarsbreytingu í afstöðunni til betri hagnýtingar landhelginnar hjá ekki aðeins hv. alþm., sbr. þau lög, sem sett voru í desember, heldur hjá þjóðinni allri. Við útfærslu fiskveiðilögsögunnar 1958 og það bann, sem þá var sett á botnvörpuveiðar innan hennar, var mörgu skipinu þröngur stakkur skorinn, minni skipin útilokuð frá þessum veiðum á grunnmiðum og þau illnotandi til slíkra veiða á dýpra vatni. Á vetrarvertíð nýttust flestir þessara báta við línu-, neta og færaveiðar. En stærsti hluti þeirra er þó þannig staðsettur, að útilokað var að gera þá út til þessarar veiði yfir sumar- og hausttímann nema með miklum rekstrarhalla, sem ekki aðeins gekk af útgerðinni dauðri. heldur orsakaði einnig, að sjómenn fengust ekki til slíkra sportveiða, eins og ég vil kalla það, ekki sízt á þeim tímum, er atvinna var næg og sjómönnum var boðið gull og grænir skógar, ef þeir vildu koma til starfa í landi. Nokkur hluti þessa flota, en Íslendingar munu nú eiga um 400 vélbáta af stærðinni frá 15–200 rúmlestir, fékk viðurkennda þessa erfiðleika, og um leið var tilraun gerð til úrlausnar á vanda þeirra með setningu l. nr. 40 frá 9. júní 1960 um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelginni undir vísindalegu eftirliti. Þessi lög eru enn í gildi óbreytt, og er ráðh. heimilað að veita allt að 45 brúttórúmlesta bátum leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelginni. Og þetta takmarkaða leyfi er bundið við tímabilið frá 15. júní til 31. október, og er eins og hv. þm. mun kunnugt um ýmsum skilyrðum háð. Og þótt dragnótaveiðar séu bannaðar í innfjörðum og flóum, þá má segja, að hin síðustu ár hafi þær verið leyfðar á vissum svæðum allt í kringum landið á þessu tímabili. Þessar veiðar gengu mjög vel fyrstu árin, en hin síðari ár hefur dregið úr þessum veiðum, sérstaklega hér við Faxaflóa, bæði vegna aflabrests á miðum þessara litlu báta á þeim tíma, sem þeim var leyft að veiða með dragnótinni, og einnig vegna þess, að flestir þessara báta, sem bæði stærð og getu höfðu til, tóku þátt í togveiðikapphlaupinu, sem ég vil kalla svo, þótt bannað væri, því að þeir, sem leyfi höfðu til dragnótaveiðanna, sáu, ekki síður en þeir, sem enga fyrirgreiðslu fengu á þessu sviði, að botnvarpan var í senn ódýrasta, hagkvæmasta og um leið stórvirkasta veiðarfærið um leið og öllum þeim, sem fiskvinnslu stunda, ber saman um, að hráefni úr slíkum veiðarfærum er eitt hið bezta, sem vinnslustöðvar geta fengið. komi ekki til ill meðferð, bæði um borð í bátum og í landi. Til viðbótar þessum skipum varð ljóst strax á árunum 1963–1964, að skip a.m.k. allt að 200 brúttórúmlestir, jafnvel ný og nýleg skip, urðu úr leik í síldarævintýrinu vegna breyttrar göngu síldarinnar. Þá þegar var öllum mönnum ljóst, að hin harða sókn á fjarlæg mið á skipum með bæði takmarkað burðarmagn og sérstaklega það, takmarkað burðarmagn, var bæði óhagkvæm fyrir eigendurna og jafnvel hættuleg fyrir áhöfnina. Og það var stór hluti þessara skipa. sem bættist í hóp þeirra, sem þá stunduðu togveiðar á forboðnum fiskimiðum. Til þessarar stærðar skipa tók Alþ. tillit í I. frá í desember, sem ég vitnaði til áðan, þótt landhelgismálan. leggi til með því frv., sem hér er til umr., að stærðartakmörk hinna minni skipa verði nú miðuð við 105 brúttórúmlestir. Og er ég þá kominn að því atriðinu, sem ekki hefur hvað minnsta þýðingu og væri að mínu persónulega mati eitt sér nægilegt til þess, að farið væri í þá breytingu, sem lögð er til með þessu frv., en það er það, sem ég mun nú koma að. Það er ekki aðeins hér í höfuðborginni og ekki heldur í kaupstöðunum, heldur í nær hverju einasta byggðarlagi á landinu, að sama reglan gildir, að útgerð og fiskvinnsla er þýðingarmesta atvinnugreinin og í mjög mörgum tilfellum sú eina, sem máli skiptir fyrir viðkomandi byggðarlag. Það eru ekki aðeins þeir, sem bæði í æði og gleypigangi hafa fjárfest miklu meira en þörf er á í fiskiðnaðinum, heldur einnig hinir skynsamari. sem hafa séð, að því bezt standa fyrirtæki þeirra undir stofnfjár- og rekstrarkostnaði, að fyrirtækin hafi ekki aðeins gott hráefni og gott fólk til að vinna úr því, heldur einnig að nýting þeirra sé sem jöfnust allt árið. Þeir, eins og þjóðfélagið í heild, hafa orðið áþreifanlega varir þess, að fiskvinnslufyrirtækin og þau milljónahundruð, sem í þeim eru bundin, hvorki geta né eiga að standa undir sér með nýtingu, sem aðeins miðast við 3 mánuði ársins, eða á meðan vetrarvertíð stendur. Verkafólk og allur almenningur á þessum stöðum, sem hafa fiskvinnslu að aðalatvinnuvegi, þetta fólk hefur skoðanir, sem falla í sama farveg og eigendanna, hvað þetta atriði snertir. Lífsafkoma þessa fólks byggist beinlínis á því, að fiskvinnslustöðvarnar hafi sem mest og jafnast hráefni til úrvinnslu sem mestan hluta ársins. Því fólki, sem fiskiðnaðinum er nauðsynlegt og að honum vinnur, nægir ekki að hafa góða vinnu yfir hávertíðina, og þótt net og lína geti staðið undir nauðsynlegri hráefnisöflun í nokkrum landshlutum eða nokkrum landssvæðum sumar og haust, nægir það ekki alls staðar, auk þess sem sú staðreynd er viðurkennd, að á sömu miðum geta verið áraskipti að því, hvaða veiðarfæri gefist bezt. Hitt er ljóst og hefur verið ljóst, að togveiðarnar skila árangri, sem nægir til að halda uppi sæmilegri atvinnu bæði á hinum stærri og smærri stöðum, sem beinlínis byggja tilveru sína á útgerð og fiskvinnslu. Það þótti því mörgum orðið tímabært, þegar hæstv. sjútvmrh. skipaði svo kallaða landhelgismálanefnd samkv. tilnefningu allra þingflokkanna í byrjun október s.l. til að vinna að verkefni því, sem þannig var orðað í skipunarbréfi þeirra, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að skipa 5 manna nefnd samkv. tilnefningu stjórnmálaflokkanna til þess að gera till. til ríkisstj. um fiskveiðar í fiskveiðilandhelginni. Till. eiga að miðast við sem bezta hagnýtingu fiskveiðilandhelginnar fyrir sjávarútveginn í heild og einstök útgerðarsvæði, og skulu þær ná til allra skipastærða og veiðiaðferða. Við tillögugerð sína skal n. gæta sérstaklega, að nauðsynlegt er að forðast ofveiði nytjafiska.“ Hluti þessa verkefnis, sem n. var falið, hefur verið unninn. og kemur árangurinn af verkum n. í ljós í því frv., sem við erum hér að ræða. Sjútvn. þessarar hv. d. hefur rætt og gagnrýnt þetta frv. En n. skilar shlj. áliti þess efnis, að hún mælir með samþykkt frv. með einni breytingu þó við 3. gr. þess, en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Í ljósi þeirra skýringa á störfum n., sem fram koma í grg. með frv., og því, sem bæði sjútvn. hv. d. og reyndar allir þm., sem áhuga hafa á þessum málum, hafa reynt af störfum þessarar n. finnst mér tilhlýðilegt, að þeim séu hér af mér sem frsm. sjútvn. færðar þakkir fyrir störf sín til þessa. Vissulega erum við ekki þeim allir sammála, og væri slíkt í hæsta máta óvenjulegt, ef horft er til alls þess, sem ég hef þegar drepið á. En okkur hlýtur öllum að vera ljóst, að landhelgismálanefndin hefur ekki aðeins leitazt við að kynna sér skoðanir allra þeirra, sem áhuga höfðu á málinu og hagsmuna höfðu að gæta, heldur hefur hún leitazt við um leið og hún horfði á þetta viðkvæma vandamál í heild að finna sameiginlega lausn, öllum þolanlega, þótt enginn sé kannske ánægður, samkomulagslausn, því að mikið getur riðið á, að ekki verði rofið um of, svo að nokkur lausn finnist á heildarvandamálinu, með samþykkt þessa frv. Brtt. sjútvn., sem flutt er á þskj. 609 og er við 3. gr. frv., eins og ég tók fram, er í fyrsta lagi leiðrétting. Það hefur fallið niður orð í frv., en síðan leggur n. til, að til viðbótar komi ný mgr., sem hljóðar á þessa leið, með leyfi forseta: „Ráðh. er heimilt að veita frekari togveiðiheimildir en greindar eru í lögum þessum um takmarkaðan tíma og á tilteknum veiðisvæðum, ef hafís lokar venjulegum fiskimiðum innan fiskveiðilandhelginnar, enda komi til meðmæli Hafrannsóknastofnunarinnar.“ Rökin fyrir þessari till. ættu að vera öllum auðsæ hafandi í huga þýðingu fiskveiðanna fyrir sjávarplássin á þeim landssvæðum, sem hafísinn getur ógnað. Að sjálfsögðu yrði ekki farið í slíkar leyfisveitingar, ef um mjög skamman tíma er að ræða, sem ís þekur þau fiskimið, sem botnvörpuveiðar eru leyfðar á, og sjútvn. á sínum fundum hefur talið sjálfsagt, að Hafrannsóknastofnunin hafi fullt samráð við Veðurstofu Íslands um álit hennar, áður en hún gefur álit sitt til ráðh., sem leyfi á að veita. Þetta atriði mun hafa verið rætt í landhelgismálan., og eru þeir nm., sem ég hef rætt við, helzt þeirrar skoðunar, að slík till. hafi fallið niður úr till. n. Hún hafi átt að vera þar, og þá er úr þeim vanda bætt með þessari till. frá sjútvn. d. Sjútvn. þessarar hv. d. varð sammála um það, að í þessu frv. væri aðeins um lausn á hluta þess verkefnis, sem landhelgismálan. var falið, að ræða. Og það þarf ekki annað heldur en minna á orðalag skipunarbréfsins, sem ég las hér áðan, en í því segir, að n. eigi að gera till., sem nái til allra skipastærða og veiðiaðferða. Ég dreg þetta atriði sérstaklega fram vegna frv., sem hefur verið til afgreiðslu hjá hv. Ed., um breytingar á l. um dragnótaveiðar og fjallar um bann við dragnótaveiðum í Faxaflóa. Ég tel, að þessi n., sem á samkv. skipunarbréfi sínu að starfa áfram, eigi að taka til meðferðar og fyrirgreiðslu m.a. dragnótaveiðarnar, eins og þær eru nú hér á landi eða í kringum landið, og gera till. til Alþ. um það, hver sé hin heppilega og um leið kannske raunhæfa lausn í þeim málum. Margir okkar og kannske sérstaklega við, sem vorum kjörnir á sínum tíma í n. á vegum þingflokkanna fyrir hönd Reykjavíkurþm., munum sakna þess, að enn hefur ekki komið fram nein till. um önnur veiðarfæri. Og að sjálfsögðu, eins og ég tók fram, eru hér aðeins fyrir hendi till. í sambandi við botnvörpuna og botnvörpuveiðarnar. Ég minnist þess, þegar þessi n., sem ég vitnaði til og var kjörin fyrir hönd Reykjavíkurþm., tök til meðferðar ekki aðeins það atriði úr skipunarbréfi landhelgismálanefndar, sem fjallaði um auknar togveiðiheimildir, heldur einnig það atriði, sem fjallaði um skiptingu veiðisvæða og reyndar um veiðiaðferðir líka. Og kem ég þá í máli mínu núna um leið og ég hef lýst þeim skoðunum, sem fram hafa komið í sjútvn. Nd., að brtt. þeim, sem ég flyt persónulega, og mun ræða nokkuð um þær, en þær eru á þskj. 610 og eru við frv. þetta. Eins og ég tók fram áðan, höfðu allir nm. rétt til þess að hafa fyrirvara. Þeir nm. úr sjútvn. hv. d., okkar d., sem sæti áttu í landhelgismálanefndinni, gerðu ekki fyrirvara, en við hinir í n. gerðum fyrirvara og áskildum okkur rétt bæði til þess að flytja og fylgja brtt., sem fram kunna að koma, og þar af er minn fyrirvari kominn. Það er að vísu mjög skiljanlegt, að n. hafi ekki á þessum stutta tíma, sem hún hefur starfað - og út af fyrir sig er það sérstakt og aðdáunarvert, hve miklu starfi þessi n. hefur skilað til þessa - lokið því starfi. sem henni var falið. Hins vegar verð ég persónulega að lýsa yfir vonbrigðum mínum í því, að ekki skyldi t.d. í till. nú liggja frá n., ja, skyldu ekki nú liggja fyrir frá n. till. um verstu hluta þess, sem tilheyrir netaveiðunum svo kölluðu. Og t.d. í frv. þessu um botnvörpuveiðarnar er ekkert tillit tekið til þess, sem hlýtur að vera ljóst öllum mönnum, að það verði að banna fiskimönnum, skipstjórum og sjómönnum að setja net í sjó, áður en páskahelgin gengur í garð, hafandi í huga, að þeir ekki aðeins láta netin, ef þannig stendur á, vera í sjó yfir alla páskadagana og koma með ekki aðeins skemmda vöru að landi, heldur verði jafnvel líka í löggjöf að hafa vit fyrir þeim, að þeir ekki eyðileggi sín veiðarfæri, þannig að tugum, ef ekki hundruðum þúsunda og jafnvel milljónum skiptir það tjón, sem þeir verða fyrir af þessum orsökum - að það skuli ekki vera gert ráð fyrir því í þessu frv., að þegar þannig stendur á, séu net ekki í sjó á svæðum, þar sem göngufiskur gengur, og að togveiðiskip megi nýta þau svæði. Það þarf enginn að halda því fram, hvorki við mig eða aðra. sem fiskveiðar hafa stundað, að sá fiskur, sem var, þegar þeir tóku sín net úr sjónum, bíði eftir þeim, þegar þeir koma aftur, allra sízt á þessum tíma, þegar göngufiskur fer um miðin. Það er hinn mesti misskilningur. Sá fiskur kemur ekki þar aftur. Hins vegar á hinum stærri togveiðiskipum, sem taka ekki páskahelgina jafn hátíðlega eins og bátamenn gera hér í kringum land í gegnum sína samninga, þeir eiga auðvitað að hafa frjálsan og fullkominn rétt til þess að ná þessum fiski. áður en hann hverfur bæði frá þeim og öðrum fiskimönnum. Ég sakna þess, að það skuli ekki vera ákvæði um þetta atriði í frv. Hins vegar hafa einstakir nm. sagt mér, að viss atriði og viss vandamál í sambandi við netaveiðarnar verði tekin upp á seinna stigi í störfum n., og ég vil enn undirstrika bæði mína skoðun og annarra og reyndar skoðun hæstv. sjútvmrh., sem kemur fram í skipunarbréfinu, að n. hafi ekki skilað nema litlum hluta þess verkefnis, sem henni var falið, enn þá. Áður en ég kem að þeim brtt., sem ég flyt, vil ég aðeins fara nokkrum orðum um þær brtt., sem fram hafa komið til þessa frá öðrum hv. þm. Á þskj. 613 eru brtt. frá hv. 1. þm. Vestf., Sigurvin Einarssyni, o.fl., sem fela í sér, ef samþ. verða, að ekki verður leyft að veiða með botnvörpu í tveimur - og þá vitna ég til þess til minnis hv. þm., og þeir hafa vonandi líka kortið fyrir framan sig, þá verður ekki leyft að veiða í þeim tveimur hólfum, sem áætlað var, að tímabundnar og takmarkaðar veiðar yrðu leyfðar með botnvörpu í á norðanverðum Breiðafirði. Þeir hv. þm., sem flytja þessa brtt., og reyndar nokkrir spekingar til viðbótar, flytja aðra brtt. á þskj. 614, sem felur í sér, ef samþ. verður, að nokkur hluti af utanverðum Húnaflóa verði lokaður, þótt landhelgismálan. mæli með, að hann verði opinn að takmörkuðu leyti. Í sjálfu sér er það nýtt fyrir mig og sjálfsagt marga aðra, þegar það kemur í ljós, að hv. þm. Vestf., sem töldu sig verða hvað verst úti í sambandi við stækkun fiskveiðilandhelginnar á sínum tíma og töldu sig ekki hafa annað til umráða heldur en það litla hafsvæði, sem varð út af þeirra fjörðum, þegar þeir með þessum till. láta í það skína, að þeirra sé yfirráðaréttur ekki aðeins yfir hálfum Breiðafirði, heldur líka yfir Húnaflóa. Og má segja, að skörin færist líka upp í bekkinn, þegar bæði Skagstrendingar, Hólmvíkingar og stórútgerðin á Borðeyri taka í sama streng. Ég drep á þetta vegna þeirra skoðana, sem koma fram í áliti fyrrnefndrar Reykjavíkurnefndar, sem á var drepið áðan í mínu máli, að við, sem vorum flestir og erum flestir gamlir sjómenn, erum algerlega á móti því, að stærð fleytunnar eða heimilisfang ráði nokkru veiðisvæði. Það hefur alltaf verið aðall íslenzkra fiskimanna að geta leitað sér fanga, hvar sem veiðivon var, þannig hefur þetta verið frá ómunatíð á Íslandi, og þannig á það að vera. Það getur enginn helgað sér ákveðinn rétt og sagt: Þetta er minn sjór, og þetta er mitt haf. Það á ekki að þekkjast hér hjá okkur, og þetta er brot á persónufrelsi, eignarrétti og mætti svo lengi telja áfram, ef menn hirtu um að fara í slíkt upptal. En ég vildi nú aðeins taka þetta fram vegna þessara till., sem fram hafa komið frá þessum hv. þm. Reyndar hefur komið fram önnur till. frá hv. þm. Geir Gunnarssyni og félögum hans, hv. 6. landsk., þar sem hann leggur til, að þetta litla hólf í Faxaflóa, sem landhelgismálanefnd leggur til, að verði opið fyrir togveiðum, það svæði verði lokað. Persónulega vil ég alveg mæla gegn því, að slík till. verði samþ., því að um leið og hún verður samþ., þá auðvitað er það siðferðileg skylda okkar um leið að loka Breiðafirðinum öllum, og ekki nóg með það, þá mundi ég segja það, að það væri tímabært fyrir okkur að draga frv. þetta algerlega til baka og ekki afgreiða það, því ég held, að með þessum till. landhelgismálan. í sambandi við togveiðarnar í Faxaflóa þá sé eins skammt gengið eins og hægt sé, enda hafa þeir fulla varúð á því og fyrirvara um það, að þeir vilji gæta allrar varúðar og fyllstu varúðar á þessum 2 árum, sem þessi l. eiga að vera í gildi, og að nokkru leyti get ég undir það tekið með þeim, og kem ég þá að till. mínum, sem eru um stærð skipanna. Ég tók það fram áðan, að bæði sjómenn, sérstaklega sjómenn, vildu ekki láta hneppa sig í eitt eða annað miðað við heimili þeirra eða skrásetningarstað fleytunnar og því síður, að þeir yrðu bundnir af stærð skips síns, og að manni á minni fleytu væri gefinn meiri réttur heldur en manni á stærri fleytu eða öfugt, ef í það færi. Þetta hefur nú samt hv. landhelgismálan. kosið að gera. og ég er henni alls ekki samþykkur í sambandi við þetta. Þarna er um að ræða sama veiðarfærið hjá öllum þessum skipum, það er mismunandi stórt, það er rétt. Við getum talað um það, þeir sem til þekkja, að höfuðlína botnvörpunnar sé mismunandi löng, en það er orðinn anzi lítill munurinn á þessu stærðarmarki, þegar skipið er orðið 350 brúttórúmlestir annars vegar og hins vegar, þegar um er að ræða 700 tonna 20 ára gamlan togara. Þannig að ég fæ ekki skilið, nema það sé vegna þess, eins og fram hefur komið bæði hér og annars staðar að undanförnu, að um sé að ræða það hjá sumum hv. þm., að þessi skip, þessir gömlu togarar okkar, þeir séu staðsettir aðallega á 3 stöðum, Reykjavík, Hafnarfirði. Akureyri og til viðbótar Siglufirði og Akranesi. Því að mér hefur heyrzt það á sumum hv. þm., sem ég hef talað við, að það væri alls ekki sama, hvaðan skipin væru. Þeim er alls ekki sama, hvaða skip tekur aflann úr sjó, og þeim er alls ekki sama, hvar honum er landað, og út af fyrir sig má segja, að þetta sé skiljanlegt, en fyrir íslenzkan sjómann þá er það alveg sama. Hann telur, að hann eigi rétt til þess að fara yfir allt það hafsvæði, sem íslenzka þjóðin ræður yfir, og hann telur sig hafa rétt til þess að veiða á öllum þeim miðum, sem opin eru samkv. l., og það eigi ekki að fara í þann mismun að segja: „Ja, þetta skip er með stærri botnvörpu heldur en annað skip, af einhverjum sérstökum ástæðum þá viljum við heldur leyfa minna skipinu að nýta þessi fiskimið.“ Fyrir utan það, að við fulltrúar Reykjavíkurþm. vorum sammála um það á sínum tíma, að það gæti verið mótandi fyrir framtíðaruppbyggingu Íslendinga á þeim flota, sem á að afla fiskvinnslustöðvunum hráefnis, hvað yrði gert í till. hv landhelgisn., og ég er viss um, að það á eftir að verða mótandi, þótt sú skoðun hafi komið fram frá fulltrúum þessarar n. í hv. sjútvn., að þeir væru með sínum till. að miða þessa stærð við 105 tonn, að þá væru þeir fyrst og fremst að hugsa til þeirra skipa, sem hafi orðið útundan eins og ég hef þegar drepið á á undanförnum árum, og eiga ekki annarra kosta völ og eiga ekki um leið möguleika á því að sækja á önnur fjarlægari mið heldur en sínar heimaslóðir, og á vissan hátt þá skal ég taka undir þetta, að þá vil ég meina, að með þessari till. sé verið að móta á nokkurn hátt, ja, þarna er stærðin, sem heppilegust er, ég er alls ekki kominn til þess að samþykkja það, ég er heldur ekki kominn til þess að mótmæla þessu. Það má vel vera, að þetta verði heppilegasta stærðin í sambandi við landróðrabáta og hráefnisaflara fyrir fiskvinnslustöðvarnar hér í kringum land, en það getur alveg eins verið stærð, sem heitir 120 tonn eða 150 tonn, þegar við höfum í huga, að þessi skip þurfa jafnvel á sumum tímum árs að sækja frá landinu. Ég hef sjálfur bent á það hér í hv. deild, að það væri ekki óskynsamlegt fyrir okkur að beina vissum bátastærðum a.m.k. öryggisins vegna, að það yrðu ekki of litlir bátar, sem færu á mið við Austur-Grænland, þegar ís, veður og annað slíkt leyfir, og ég tel það, að við eigum að stefna að því, að þessi skip, sem fái og hafi réttindi og styrk og stuðning frá því opinbera bæði til þess að veiða og starfa innan okkar fiskveiðilögsögu, eigi ekki aðeins að vera þannig úr garði gerð, að ef hafís lokar ákveðnum hafsvæðum og ef afli bregzt á heimamiðum, þá eigi þessi skip að geta leitað á önnur mið, þau eigi að vera það stór þótt þau eigi ekki að vera of stór, því að það kostar líka sinn pening, og um leið, að þau geti stundað veiðar allt árið. að þetta séu ekki sportbátar, sem séu notaðir aðeins yfir hásumarið, og þau geti um leið, þessi skip, gætt og fylgt og sýnt það öryggi, sem þeir menn, sem eru á þeim, þarfnast. Það virðist nokkuð vefjast fyrir mér að koma að mínum eigin brtt., en ég bið hv. þdm. í hv. deild að virða það mér til vorkunnar. Þetta er mál, sem er auðvitað bæði mér og mínu stéttarfélagi og mínum félögum ekki þýðingarlítið. Það er ekki aðeins, að það sé þjóðarinnar, heldur er það náttúrlega fyrst og fremst þeirra, sem að þessum störfum vinna. Ég legg það til í mínum brtt., að í frv. því, sem við erum hér að ræða, verði felld niður stærðarmörkin 350 brúttórúmlestir og minni. Að sjálfsögðu hefði ég átt að vera sjálfum mér samkvæmur og flytja brtt. um það líka og vitna þá til frv., sem samþ. var hér í desember á hæstv. Alþ., þá hefði ég átt að flytja brtt. um það, að minni stærðin væri ekki miðuð við 105 brúttólestir heldur við 200, vegna þess að ég álít, að skip 200 tonna og þar yfir séu mikið til sjálfbjarga og séu ekki bundin á heimamiðunum, en ég mundi segja það, að í mörgum tilfellum, þá eru skip allt að því bundin þessu, en það er ekki nóg með það, að þau geti verið sjálfbjarga annars staðar heldur en á heimamiðum, heldur eiga þessi skip og stærri skilyrðislausan rétt á því, ef þannig stendur á, að geta bætt sinn hag með því að stunda grunnmið og heimamið, sem við erum nú að gera till. um að opna fyrir togveiðum, það á ekki að loka þessu fyrir ákveðnum stærðum. Þannig að ég hefði eins og ég sagði átt að flytja þá brtt., en ég hef kosið, vegna þess að ég er ákveðinn í því jafnvel þó að mínar brtt. verði felldar, að fylgja frv. þar á eftir óbreyttu fram, því að ég tel, að hér sé um svo þýðingarmikið mál að ræða fyrir þjóðina í heild, að það megi ekki láta til þess koma, að við stöðvum þennan atvinnurekstur, sem nú er hafinn í sambandi við togveiðarnar. Ég get samt sem áður ekki annað heldur en flutt þá brtt., að þessi svokölluðu mörk verði ekki sett við 350 brúttórúmlestir, heldur verði þessir gömlu kláfar okkar, sem margir hv. þm. hafa oft fjasað um, að þeim hafi fækkað togurum á undanförnum árum, að ríkisstj. hafi ekki gætt sín sem skyldi og aðrir aðilar í sambandi við aukningu og eflingu togaraflotans. Ég sé ekki annað en með þessum till. eigi að halda því áfram. sem hafið var á sínum tíma, að svipta þessi skip því, sem þau höfðu á sínum tíma, fiskimiðum, og sem þau voru byggð á sínum tíma fyrir að veiða á. Við skulum ekki gleyma því, að um leið og við erum að taka tillit til skipa, sem eru allt að 105 tonn að stærð, og jafnvel hér í desember til skipa, sem eru allt að 200 tonna, vegna þess að síldargöngurnar höfðu breytzt þá, og með dragnótalöggjöfinni frá 1960 líka, þá erum við að viðurkenna það, að það hefur orðið þarna mikil breyting á. Við verðum að gera eitthvað fyrir þessa blessaða menn. Við verðum að opna landhelgina, til þess að þessir menn fari ekki á hausinn og þeir geti starfað áfram með sín skip og rekið sína útgerð áfram. En hvað er að gerast með togarana? Jú, þeir máttu fara út í það, sem ég vil leyfa mér að kalla hér, með leyfi forseta, Ballarhaf, þar áttu þeir að vera, jafnvel þótt þeir væru byggðir til þess að stunda þau mið, samtals 45 þús. ferkm, sem voru tekin af togurunum með l. frá 1958 og þeim reglugerðum, sem þá voru settar. Nei, það er kannske vegna þess, að þessir togarar eru staðsettir hér í Reykjavík, Hafnarfirði og Akureyri, sem hv. dreifbýlisþm. af Vestfjörðum og aðrir slíkir segja: „Þeir mega ekki starfa.“ Við höfum kannske ekkert atvinnuleysi við að búa hér í Reykjavík í dag, við þurfum ekki að reka þessi skip, er það? Ég vil leyfa mér að benda hv. þd. á það, að togararnir okkar byggðu ekki aðeins upp Reykjavík og Hafnarfjörð og fleiri staði, heldur vil ég meina það, að á sínum tíma hafi þessi þjóð komizt úr fátækt til bjargálna með togaraútgerðinni á Íslandi, en það gildir náttúrlega það sama um þá eins og annað, að gleymt er þegar gleypt er, og þeir hafa verið utanveltu fram til þessa hjá okkur. Ég vil, og hef þess vegna flutt þessa brtt. til þess að sjá þá þm., og ég vil taka það fram við forseta nú þegar, að ég óska nafnakalls um þessa till. mína, til þess að sjá framan í þá hv. þm., a.m.k. héðan úr Reykjavík, Hafnarfirði og frá Akureyri, sem segja við togarasjómenn, togaraútgerðarmenn og allt það fólk, sem nýtur góðs af afla þessara skipa, sem skiptir þúsundum tonna, sem þeir landa hér heima, að ógleymdu því, sem þeir landa erlendis, sjá framan í þá segja: „Nei, við skulum sleppa þessum skipum, þau eru ekki í okkar persónulegu þágu.“ Staðbundna föðurlandsástin nær ekki til þeirra, en ég vil gjarnan sjá framan í þm. Reykv., sem hafa þá skoðun líka. Það mætti reyndar tala langt mál um einstök veiðisvæði, og ég mun þá kannske koma að því á seinna stigi. M.a. er fólgin í minni brtt. till. um það, að syðra hólfið fyrir Vestfjörðum verði opið öllum togskipum, með þeim takmörkunum, sem sett eru í frv. Þetta er gert að yfirlögðu ráði, og reyndar nyrðra svæðið líka, einfaldlega vegna þess að ég þori að draga það mjög í efa, að nokkur af þeim skipum, sem staðsett eru á Vestfjörðum, kannske utan eins eða tveggja, geti togað á þeim botni, sem þar er, og í því straumvatni, sem þar er. Það er ekki nema fyrir hin stærri og togmeiri skip að veiða þar. Sama má reyndar segja um mörg svæðin, sem hv. landhelgisn. hefur ekki gert till. sínar um að opna, en sem margir aðilar, sem gott vit hafa á málunum, hafa lagt til, að gert yrði í sambandi við kolamið, og þar skulum við koma aðeins aftur inn á norðurhluta Breiðafjarðar, sem hv. þm. leggja til, að verði algerlega lokaður vegna þess, að nú eiga Vestfirðingar það svæði, sem ég er ekki enn þá búinn að samþykkja. Ég veit ekki, hvað þeir ætla að veiða þar annað heldur en, ja, það eru nokkrar trillur, sem fara að sumri til í sólskini og góðu veðri suður fyrir Bjarg til þess að veiða smátitt á öngul. Ég vil aðeins benda þessum hv. þm. á það, að það hefur líklega aldrei komið annar eins afrakstur af neinum veiðum eins og af þeim bátum og stóru togveiðiskipum, sem fiskuðu kola í sína botnvörpu á þessu svæði á s.l. hausti, sama má reyndar segja um fleiri svæði. Mættu þeir gjarnan - þeir eru mjög margir gjarnir á það að vitna og glugga í opinberar skýrslur - vitna stundum til þeirra talna, sem koma í ljós, þegar þessir bátar höfðu selt erlendis fyrir upp að því 30 kr. kg af þessum sama góðfiski, sem aldrei fæst á þennan silfuröngul þeirra vestra. Herra forseti, ég skal nú fara að stytta mál mitt, enda heyrist mér, að sumum sé nú orðið brátt að komast hér upp til þess að segja nokkur orð í þessu sambandi. Ég skal taka það fram, að sjútvn. d. bárust ekki aðeins tilmæli frá Fél. ísl. botnvörpuskipaeigenda um breyt. á frv. - þau tilmæli fara nokkuð saman við þá brtt., sem ég hef gert - heldur kom líka till. frá Útvegsmannafélagi Reykjavíkur, sem lagði til, að togveiðisvæði Faxaflóa væri aukið að mun. Persónulega er ég á móti því, þótt ég hins vegar telji, að að því geti komið, að við þurfum og eigum að stækka togveiðisvæðið og um leið að flytja dragnótaveiðiheimildirnar yfir á það svæði, eins og reyndar er gert í frv., en hefur sáralitla þýðingu eins og er, einfaldlega vegna þess að þau skip geta ekki veitt með dragnót á því dýpi eða í því straumvatni, sem leyfir þeim það samkvæmt frv., ef samþ. verður. Við í n. höfum ekki viljað gangast inn á till. þeirra, ekki að þessu sinni. Við teljum, að hér sé um tilraun að ræða, ja, tilraun, sem þegar hefur sýnt sig, að stenzt og mun standast, en ég er sammála landhelgisn. og við í sjútvn. erum reyndar sammála henni líka um það, að það eigi að fara varlega í þetta, og ég held, að það frv., sem hér liggur fyrir hjá hv. deild til umr., einmitt sýni það, að það hafi bæði verið reynt að gæta hagsmuna allra, taka tillit til jafnvel tilfinningasjónarmiðanna og eignarréttarins, sem sumir telja sig eiga í sjónum í kringum okkur, og um leið hafi þeir haft í huga, að þetta er aðeins til tveggja ára og á því tímabili á ekki aðeins landhelgisn. að skila till. um aðra þætti okkar fiskveiða, heldur líka um breyt. á þessum l., ef eitthvað það kemur í ljós, sem breyta þarf. Ég legg til, herra forseti, að lokinni þessari umr., að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvort rétt er að fara mjög út í hina skörulegu ræðu hv. frsm. sjútvn. Þó kom sitthvað fram þar. sem ástæða hefði verið til að drepa á. Hann byrjaði á að tala um, að hér í hv. deild væru ekki nema sumir, sem hefðu neitt vit á þessu máli. Og mönnum er víst bezt að passa sig að tala nú ekki, þessir, sem ekki hafa vit á því. Sérstaklega fengu Vestfjarðaþingmenn þann vitnisburð  Hann minntist líka á það, að Vestfirðingar teldu sig eiga yfirráðarétt yfir Breiðafirði, af því að þeir flytja till. um að fella niður þarna hólf. Ég veit ekki til, að þeir hafi nokkurs staðar haldið því fram, að þeir eigi yfirráðarétt yfir neinu umfram aðra, neinum fiskimiðum við landið umfram aðra, og að neinir eigi neinn sérstakan yfirráðarétt. Ég þekki það ekki, ég er nefnilega alveg sammála honum um það, að það á aldrei að fara að skipta fiskimiðum hér við land á milli ákveðinna staða, og er heldur ekki lagt til í þessu frv. Ég gat þess við 2. umr. þessa máls, að við Vestfjarðaþm. allir, sem eigum sæti í þessari hv. deild, erum andvígir auknum veiðiheimildum við Húnaflóa, ég minnti á það þá, að Strandamenn hefðu m.a. mætt á fundinum, sem landhelgisn. hélt á Sauðárkróki í vetur, og hefðu mótmælt till. um að heimila togveiðar inni í Húnaflóa. Ég veit ekki betur en þessi skoðun sé ríkjandi á Norðurlandi, vestanverðu a.m.k. Ég þekki heldur ekki neitt dæmi til þess, að komið hafi fram óskir, hvorki frá Vestfjörðum eða Norðurlandi að vestanverðu, um það að teygja togveiðar inn á Húnaflóa, eins og gert er í þessum till. Þess vegna er það, sem við Vestfirðingar ásamt 3 hv. þm. Norðurl. v. flytjum brtt. á þskj. 614, þar sem við leggjum til. að niðurlagsorðin í staflið a - l í 2. grein frv. falli niður, þ.e.a.s. að nýjar veiðiheimildir inni í Húnaflóa komi ekki til, en hins vegar gildi sömu reglur úti fyrir Húnaflóa eins og eiga að gilda úti fyrir Norðurlandi, samkv. ákvæðum þessa frv. Þarna er gerð undantekning um Húnaflóann og teygt sig þar alllangt inn eins og ég hef áður sagt, á móts við Selsker, en við hins vegar erum samþykkir því, að veiðarnar úti fyrir flóanum verði leyfðar eins og eiga að gilda fyrir Norðurlandi, en hér sé engin undantekning gerð. Þá kem ég að Breiðafirði. Samkv. frv. er lagt til að leyfa botnvörpuveiðar í fyrsta lagi öllum skipum stórum og smáum allt árið um kring á 8 mílna belti að fjögurra mílna mörkunum milli Öndverðarness og Bjargtanga. Þetta mun vera það, sem nú er, og við erum samþykkir því, að þetta haldist. Síðan er lagt til, að á fjögurra mílna belti, sem þá er eftir upp að grunnlínunni, eigi að leyfa botnvörpuveiðar líka öllum skipum af hvaða stærð sem er á norðurhluta Breiðafjarðar 16. september til 1. janúar, eins og felst í frv., en ég vil benda mönnum á sérkort, sem fylgir þessu frv., yfir veiðarnar. Þetta hólf er úti fyrir Breiðafirði og er merkt F2 á sérkorti. Þar stendur á kortinu, að heimilar veiðar frá 16. september til 31. desember séu fyrir skip 105 brúttósmálestir til 350 brúttósmálesta, en þetta er rangt á kortinu. Í frv. sjálfu, og það gildir, er þetta fyrir öll skip af hvaða stærð sem er. Þarna hafa orðið mistök, sem ég hlýt að benda á og er mjög slæmt, að slík mistök verði, því menn átta sig illa á till. n. nema líta jafnframt á kort og sjá, hvernig þessi hólf eru. Þetta hólf, merkt F2, er því fyrir öll skip á þessu tímabili, sem ég nefndi. Og loks á að leyfa 2 hólf inni í Breiðafirði, eins og ég nefndi, hinum smærri fiskibátum, minni en 105 smálesta, syðra svæðið 1. júní til 15. september og nyrðra svæðið 16. september til 31. desember. Með þessum till. yrði þá veiðiheimildin orðin nokkuð langt inn í Breiðafjörð, að mér virðist um 35 mílur frá ytri mörkum núv. fiskveiðilandhelgi. En þegar komið er þar inn fyrir, inn fyrir línu milli Skorar og Búlandshöfða, er harla lítið um fiskimið að ræða, því að eftir því, sem ég veit bezt, eru þau um þetta bil og þar fyrir utan yfirleitt. Það er liðin sú tíð, þegar fiskaðist inni í Bjarneyjaflóa eða yfirleitt þarna í Breiðafirðinum fyrir innan þessa línu. Við Vestfjarðaþm. getum ekki fallizt á, að svo víðtækar veiðiheimildir verði leyfðar, og það er auðvitað vegna þess, að línuveiðar og handfæraveiðar Vestfirðinga, allra báta meira eða minna frá Bolungarvík suður til Patreksfjarðar, sækja á vissum tímum á þessi mið. Ég vil vekja athygli á því, að þegar við Vestfjarðaþm. flytjum slíkar till. sem þessar, þá er það engin uppfinning okkar eða fyrir einhvern sérstakan ókunnugleika, að ég tali nú ekki um heimsku, eins og hér var bent á áðan, heldur er þetta vegna þess, að við höfum kannað rækilega skoðanir útgerðarmanna og sjómanna á Vestfjörðum, og við vitum, hvernig þeir líta á þessi mál. Það er líka eftirtektarvert, að á Ísafjarðarfundinum í vetur með landhelgisnefndinni komu fram óskir aðeins um tvö veiðihólf innan landhelginnar hvað varðaði Vestfirðinga, og við höfum fallizt á bæði þessi hólf þrátt fyrir það, að það voru sárafáar raddir, sem óskuðu eftir þeim, en mjög margir, sem andmæltu þeim harðlega. Við höfum því sannarlega tekið tillit til þeirra, sem vilja fá veiðiheimildir inni í fiskveiðilandhelginni. En ekki ein einasta rödd kom þar fram mér vitanlega um það að fara að opna veiðiheimildir í Húnaflóa eða Breiðafirði, eins og gerðar eru till. um nú. Till. okkar eru vegna reynslu þeirra sjálfra fyrir vestan, sem fyrst og fremst eiga afkomu sína undir fiskveiðum. Þeir eru að hugsa um sjálfa sig, sína eigin hagsmuni, og við þm. erum að reka erindi þeirra hér á Alþ. Allar aðrar aðdróttanir eiga ekki hér heima, og læt ég þær lönd og leið. Það eru þessi tvö hólf á Breiðafirði, sem við eigum mjög erfitt með og getum ekki sætt okkur við fyrir hönd Vestfirðinga, að verði leyfð, þ.e. hólf F2. þar sem öll skip eiga að hafa rétt á vissum tíma til þess að veiða, bæði smá og stór, og það er hólf F4. Hvað sem hér kann að verða sagt um okkur Vestfjarðaþm. og þm. Norðurl. v., sem flytja till. með okkur um Húnaflóa, held ég, að ekki verði með sanngirni sagt annað en að við förum sem allra nákvæmast eftir þeim skoðunum, sem við þekkjum bezt heima í þessum héruðum, og viljum fylgja þeim fram. Ég vænti því þess, að hv. dm. geti fallizt á þessar till. okkar og það þurfi ekki að fara að draga frv. til baka né hafa áhrif annars staðar við landið, hvað menn samþykkja og hvað menn vilja fella, þó að slíkar till. verði samþykktar frá okkur, enda væri það alveg nýtt, ef frv., sem flutt er á Alþ., fengi ekki fram að ganga eða mætti ekki ganga fram, ef einhver brtt. yrði flutt við það, sem þm. flytur.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt 8 öðrum hv. þm. brtt. á þskj. 622. Hv. 6. landsk. þm. gerði rækilega grein fyrir þessum till. við 1. umr. frv., og ég sé ekki ástæðu til að bæta þar við löngu máli, en fáein orð vildi ég segja svona til frekari áréttingar. Það eru byggðarlög undir Jökli sunnanvert, fámenn að vísu, á Arnarstapa og á Hellnum, og þessi byggðarlög byggja afkomu sína að miklu leyti á sjávarafla. Sá afli fæst allur á smábáta, trillur, mest á færi, en nokkuð á línu. Helztu mið þessara báta eru sunnanvert við nesið næst umræddum byggðarlögum, og á undanförnum árum hafa þau orðið fyrir miklum búsifjum af völdum dragnótabáta frá hinum stóru útgerðarstöðum. Má segja, að ásókn dragnótabáta hafi stofnað í mikla hættu afkomumöguleikum þessara byggðarlaga, enda leggja íbúar þeirra mikla áherzlu á það, að dragnótin verði með öllu bönnuð í Faxaflóa, og eru það eflaust gleðifréttir fyrir það fólk, sem býr í þessum byggðarlögum, að nú skuli í Ed. hafa verið samþ. frv. þess efnis að banna með öllu dragnótina í Faxaflóa. Og eflaust bíður þetta fólk með eftirvæntingu eftir því, að frv. verði einnig samþ. hér í þessari hv. d., þó að einhver dráttur kunni nú að verða á því og ástæðulaust að vera með allt of mikla bjartsýni í því sambandi, koma þar sjálfsagt til sögunnar ýmis sjónarmið og hagsmunir, en við skulum þó vona hið bezta. En nú gerist það, að ofan á þau vandræði, sem þessi byggðarlög hafa orðið fyrir af völdum dragnótaveiðanna, þá bætist það, að samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, er ætlunin að taka af þessum byggðarlögum þarna undir Jökli - og þarna eiga líka hlut að máli trillumenn frá Hellissandi, sem sækja mikið á þessar slóðir, sem hér um ræðir - það á að taka af þeim drjúgan hluta af þeim miðum, sem. sjómenn frá þessum byggðarlögum hafa sótt á. Það yrði gert með því að leyfa togveiðar alveg upp undir kletta undir Svörtuloftum eða eftir endilöngu Snæfellsnesinu framanverðu. Þetta má ekki verða. Það er algert lágmark, að togveiði verði bönnuð út í mílu undan strandlengjunni þarna, þannig að smábátamenn frá byggðarlögunum undir Jökli geti sótt á þessi mið með færi sín og verið þar í friði, þegar þar er fisk að fá. Ég vænti þess, að hv. þm. sýni það með því að samþykkja þá brtt. um þetta efni, sem við níumenningarnir flytjum, að þeir séu okkur sammála um það, að nóg hafi verið níðzt á þessum fámennu byggðarlögum og nóg sé yfirleitt níðzt á fámennum byggðarlögum við strendur þessa lands, þó að þarna sé ekki þessu bætt ofan á, að taka drjúgan hluta af miðum sjómanna frá þessum byggðarlögum og ofurselja þau togveiðunum. Varðandi aðrar till. okkar tel ég óþarft að hafa langt mál. Eins og ég sagði, gerði hv. 6. landsk. þm. rækilega grein fyrir þeim hér í ræðu sinni við 1. umr., en þetta vil ég taka fram: Frv. það. sem hér liggur fyrir, er að mínum dómi neyðarúræði og margt í því mjög varhugavert, að ég ekki segi hættulegt, þar á meðal sú ráðstöfun að ætla togskipum stór svæði á Breiðafirðinum. Afleiðingar af slíku gætu orðið mjög alvarlegar. Afli hefur brugðizt á Breiðafirðinum nú undanfarin tvö ár, og hvað sem líður fullyrðingum formælenda togveiðanna og hvað sem líður yfirlýsingum vissra vísindamanna, þá er það almannarómur í Breiðafirðinum  (og sagt hefur verið: sjaldan lýgur almannarómur)  , að togveiðar hafi átt einna mestan þátt í þessu, og lækningin við þessu meini sé sízt af öllu sú að lögleiða nú togveiðar þarna á stórum svæðum. Ég hafði hugleitt að flytja þá brtt. við frv., að togveiðar yrðu með öllu bannaðar á Breiðafirði. En ég hikaði við, enda er mér vel kunnugt um það, að ákvæði um þetta í frv, er árangur af löngum og erfiðum samkomulagsumleitunum um þetta með útvegsmönnum og öðrum þeim á Snæfellsnesinu, sem helzt hafa þarna hagsmuna að gæta. Landhelgismálanefndin og aðrir þeir aðilar, sem málið snertir, höfðu lagt mikla vinnu í það að ná samkomulagi um þetta, samkomulagi að nafninu til a.m.k. Nú er hins vegar komin fram till. frá hv. þm. Vestf. um það að loka alveg helmingi þessa svæðis á Breiðafirðinum, þar sem samkv. frv. er gert ráð fyrir að leyfa togveiðar, þ.e.a.s. nyrðra svæðinu. Og verði sú till. samþ., hlýt ég - og ég þykist vita, að í því muni einnig fylgja mér flestir þm. Vesturl. - ég hlýt við 3. umr. að flytja till. um það að loka einnig syðra svæðinu, þ.e.a.s. loka þá Breiðafirðinum öllum fyrir togveiðum. Betra er, að þarna sé alveg lokað heldur en mið þau. sem næst liggja Snæfellingum og mega heita þeirra heimamið, þurfi ein að mæðast undan skemmdum og tjóni, sem kann að verða af togveiðum á Breiðafirði. Í framhaldi af því, sem ég hef hér sagt, vil ég leggja sérstaka áherzlu á þýðingu þeirrar brtt. frá okkur nímenningunum. að lög þau, sem hér eru á döfinni, verði aðeins látin gilda til ársloka 1970 í staðinn fyrir 1971, þ.e.a.s. gildistími þeirra verði styttur um eitt ár. Ef illa fer, eins og við óttumst margir, yrði tjónið þeim mun minna, sem fyrr gæfist tækifæri til að endurskoða málið og snúa við, þar sem voði kynni að blasa við. Hinu er svo ekki að neita, að ástand það, sem ríkt hefur í þessum málum á undanförnum árum, þegar landhelgisbrot í stórum stíl töldust sjálfsagðir hlutir, það var algerlega óviðunandi og þjóðinni til skammar. En ástæðan til þess var það stjórnleysi og það skipulagsleysi og dáðleysi, sem valdhafar þessa þjóðfélags hafa gerzt sekir um á öllum sviðum. En þetta ástand má aldrei aftur yfir okkur koma. Og því segi ég það, að þó að hér sé á döfinni löggjöf, sem mörgum virðist næsta hæpin og jafnvel háskaleg, þá hlýtur hún þó að verða til bóta frá því ástandi, sem dáðleysi og stjórnleysi valdhafanna hafði yfir okkur kallað. Niðurstaða mín, þegar ég met þetta mál, verður því sú, að svo illa má stjórna einu landi, að jafnvel hin hæpnasta löggjöf, jafnvel hin verstu lög, geti kallazt bjargráð.



Herra forseti. Í sambandi við þessa umr. get ég nú mjög gjarnan tekið það til mín. sem fram kom í ræðu hv. frsm. hér áðan, að um þetta mál mundi verða talað af lítilli þekkingu. Og ég skal fúslega játa það, að ég hef aldrei stundað sjómennsku og hef í þessu máli sem mörgum fleirum sótt mér eða farið til fanga um þekkingu til þeirra, sem við þurftu að búa og höfðu miklu að deila og gátu þess vegna deilt mér af sinni þekkingu. Um málið vil ég annars segja það, að ef mitt viðhorf mætti ráða um afgreiðslu málsins, þá er ég mjög neikvæður gagnvart allri togveiði og útfærslu eða innfærslu í landhelginni, eins og hér er lagt til. Hins vegar hefur það verið svo, m.a. fyrir störf þeirrar mþn., sem þetta mál hefur unnið, sem ég vil nú byrja með því að þakka fyrir þá vinnu, sem hún hefur lagt í þetta verk, og ég verð að segja það af þeim kynnum, sem ég hef hér af þingstörfum og undirbúningi mála, að þá hefur verið lögð meiri vinna, svo að séð verður, og meira gert í því að hafa samband við fólkið um afgreiðslu mála hjá landhelgisnefndinni heldur en öðrum slíkum nefndum. Og þetta þakka ég mjög vel. Við þm. Vesturl. sátum fund þann, sem n. hélt vestur í Stykkishólmi. Það leyndi sér ekki, að það voru skiptar skoðanir, en áður en sá fundur var haldinn, var haldinn fundur hér með þeim Breiðfirðingum út af þessu máli í Reykjavík hér fyrir áramótin og þeir beðnir, heimamenn, að reyna að undirbúa málið eins og tök væru til. Á þessum fundi í Stykkishólmi komu fram mörg sjónarmið, og af útvegsmönnum heima fyrir hafði verið reynt að ná samstöðu um málið, og að nokkru leyti hafði það tekizt. Og af hálfu landhelgisnefndarinnar og þeirrar nefndar, sem heima starfaði, var skipzt á sjónarmiðum og málin skýrð. Ég vil taka það fram, að sá árangur eða sú niðurstaða, sem kemur fram í þessu frv., er að verulegu leyti það, sem var sjónarmið manna á þessum fundi. Þó er það svo, að úr því hefur verið dregið. Það svæði, sem heimamenn breiðfirzkir fóru fram á í Breiðafirði, var verulega stærra heldur en hér er lagt til. Og á fundum, sem haldnir voru hér í Reykjavík með breiðfirzkum útvegsmönnum og sjómönnum í sambandi við páskana, varð niðurstaðan sú, að dregið var úr Breiðafjarðarsvæðinu, og þetta er næst því samkomulagi, sem þar var hægt að ná. Þess vegna er það svo með menn eins og mig og fleiri, að þó að við hefðum sjálfir kosið að ganga skemmra í þessu, höfum við fallið fyrir þeim rökum, sem þessir menn með þekkinguna lögðu okkur til. Við treystum því, að þeir hafi verið það framsýnir, að við stefnum ekki málum í ónýtt efni og sköðum ekki það, sem við viljum í raun og veru vinna, heldur verði það eins og hv. 4. þm. Vestf. tók fram áðan það, sem við erum auðvitað að keppa að, og þarf enginn að lá okkur, að við erum með afstöðu okkar að sveigja okkar tilfinningar og okkar hugsun í þessu í þeirri von, að við séum að skapa byggðarlögum okkar betri aðstöðu til þeirrar lífsafkomu, sem þau byggja á, og það þarf held ég enginn að undrast það, þó að okkar afstaða sé miðuð við það. Það eru tvær breytingar, sem landhelgisnefndin leggur til, sem eru á annan veg heldur en við höfðum sem næst náð samkomulagi um. Fyrri breytingin er sú, að í okkar hugsun og okkar till. hér á norðursvæði Breiðafjarðar þá var það okkar till., að það yrði fylgt því, sem segir hér í kortinu á bls. 26 um, að ytra svæðið á norðursvæði Breiðafjarðar sé opið frá 16. sept. til 31. des. fyrir bátastærðina frá 105 upp í 350. Við höfðum aldrei gengið inn á það, að togurunum yrði hleypt inn á þetta svæði, og okkar hugsun og samþykkt var sú, að þetta yrði bundið við stærðarmörkin 350 í hámarki. Hitt er það að fara með veiðarnar alveg upp undir Svörtuloft eða upp að Öndverðarnesinu, þar höfðum við með samkomulagi við okkar útvegsmenn og sjúmenn komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri hægt að sætta sig á eina mílu undan nesjunum. Eins og hv. 4. landsk. þm. benti á, er hér um að ræða, að það er gengið hér inn á smábátasvæði eða trillubátasvæði þeirra íbúa sunnan Jökuls á Stapa og Hellnum, sem er þeim mikils virði, og þessar tvær breytingar teljum við mjög æskilegar. Hitt er mín skoðun eftir því sem ég hef tileinkað mér hana frá útvegsmönnum og sjómönnum á Breiðafirði, að ef till. þeirra Vestfirðinganna um að fella út nyrðra svæðið á Breiðafirði yrði samþ., þá sé algerlega vonlaust að opna Breiðafjörð að nokkru, þá verði að loka honum öllum eins og fram kom í ræðu hv. 4. landsk. þm. Það er algerlega vonlaust, að því er þessir menn telja, að halda syðra svæðinu opnu, ef þessu væri lokað. Þess vegna sé ég ekki, að ef það næði fram að ganga að loka nyrðra svæðinu fyrir allri veiði, eins og lagt er til í till. þeirra Vestfirðinga, annað heldur en Breiðafjarðarmálið sé þar með búið. Þetta vildi ég biðja hv. alþm. að hugleiða. Ég skil vel sjónarmið þeirra Vestfirðinga, að það fer í þeim efnum eins og mitt og okkar Breiðfirðinga, sem höfum umboð fyrir Snæfellinga og hér á suðursvæði Breiðafjarðar. að við höfum tekið tillit til till. þeirra, sem þarna búa og bezt þekktu. En ég vil benda á þetta, að í þessu er fólgin sú hætta, að það mundi verða talið óframkvæmanlegt að hafa suðursvæðið opið, ef þessu væri lokað. Ég hafði gert ráð fyrir því - af því að svo mikil vinna hafði verið lögð í þetta frv. og reynt að ná sem beztri samstöðu, þannig að það væri ekki blandað í þetta sjónarmiði stjórnmálaflokka eða öðru þvíumlíku. heldur fyrst og fremst sjónarmiði þeirra, sem við áttu að búa að það yrði reynt að fylgja þessu máli eftir hér í þinginu með sem mestu samkomulagi og mestri lipurð. Þess vegna kom framsöguræða hv. 10. þm. Reykv. mér mjög á óvart áðan, og mér raunverulega fannst það vera alveg ólíkur þáttur í öllum vinnubrögðum um þetta mál. Ég hefði nú viljað vona, að um þetta mál næðist samstaða hér á hv. Alþ., og teldi, að það skipti verulegu máli, að það hefði verið hægt að ná henni, því að hér er verið að fjalla um mál, sem við erum allir sannfærðir um, að við gerum því aðeins, að við erum að reyna að tryggja afkomu okkar kjósenda, okkar byggðarlaga hver á sínu sviði og landsins í heild. Ég hefði því viljað vona, að það næðist samstaða um það að gera þá breytingu um nyrðra svæðið á Breiðafirði, að ytri línan yrði eingöngu fyrir bátastærðina frá 105–350, eins og kortið sýnir, og innri línan aftur fyrir minni bátana. Þetta hefði ég haldið, að væri skynsamleg leið, og tel, að þær breytingar á ytra svæðinu. sem búið er að gera með því að gera það veiðisvæði allt árið, eigi að nægja þeim. sem stærri eru og geta farið til fanga víðar heldur en heimaflotinn, sem yfirleitt er lítill. Ég hefði því mjög viljað biðja þá hv. alþm., sem í fjvn. sitja, að reyna að leita eftir að fá þessa lausn á málinu, svo að við stefndum því ekki í hættu. Ég hefði mjög viljað mælast til þess við þá menn, sem þar sitja, að það yrði reynt að leita að þessari samkomulagsleið. Þetta er ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, að ég vildi skýra mitt persónulega viðhorf. Ég vildi láta það koma fram, að ég met mikils störf manna, sem leggja sig verulega í starfið og leita eftir því að ná samstöðu landsmanna, eins og þarna hefur verið leitazt eftir. Ég treysti því, að þeim anda eða þeirri stefnu verði fylgt við afgreiðslu málsins, en ekki farið út í neinn slagorðadans eða héraðameting, eins og kom hér fram, því miður, við framsögu málsins í hv. d. Og ég endurtek, að ég treysti hv. sjútvn. til þess að skoða það enn á ný, hvort ekki er hægt að finna samkomulagsleiðir um málin til þess að við lendum ekki í meiri vandræðum en við erum þó með málið í dag. Og þá bendi ég á Breiðafjarðarsvæðið nyrðra sem eitt af því, sem þyrfti að ná samkomulagi um.



Herra forseti. Ég skal nú vera stuttorður og reyna að haga orðum mínum þannig. að þau þurfi ekki að gefa tilefni til andsvara eða deilna. Mér þótti þó rétt að gefa í mjög stórum dráttum yfirlit yfir þau störf, sem þarna hafa verið unnin í landhelgisnefnd í sambandi við þær till., sem hér hafa komið fram til breytinga. Ég skal taka fram, að þó að till. komi fram um breytingar á þessu frv., þá er síður en svo, að ég fari í nokkra fýlu í því sambandi. Við reiknum alltaf með því, að það hljóti að koma, en ég vil undirstrika það mjög, að þetta mál í heild eins og það hefur verið sett fram hangir raunverulega allt saman saman. Hvert veiðisvæði bindur annað nokkuð, og verði gerðar róttækar breytingar á einu veiðisvæði, þá hefur það óneitanlega áhrif á aðstöðu frá öðrum verstöðvum. Ég vil mjög biðja menn að athuga þetta, því að vissulega fékk n. ábendingar um margt. bæði frekari opnanir og frekari lokanir, en hún reyndi að vinna þannig að þessum málum, að það væri mætt svona sjónarmiðum sem flestra aðila á þann veg, að ekki þyrfti að koma til neinna stórdeilna um málið eða annars slíks. Í sambandi við till. á þskj. 622 frá Geir Gunnarssyni o.fl., þar sem lagt er til, að hólfið í Faxaflóa verði nú látið niður falla. fellt út, þá hygg ég, að allir sjái, sem nokkuð þekkja inn í þessi mál, hafa kynnt sér þau, að það hlýtur óhjákvæmilega að hafa nokkur og allveruleg áhrif á Breiðafjarðarsvæðið og aðstöðu þeirra báta, sem þaðan eru gerðir út. Hvort þessi eina míla, sem þar er lagt til, að verði farið utar við Snæfellsnes sjálft, það tel ég alveg sjálfsagt að skoða og eins það, sem hv. 3. þm. Vesturl. benti á með hólfið utan til í Breiðafirði, sem ætlað var öllum skipum, hvort það yrði látið ná til allra eða þá smærri skipa, eins og hann var nú með í huga. Það er sjálfsagt að skoða það einnig, en Breiðafjarðarhólfið er sett alveg eins og það kemur fram á kortum, alveg eins og hv. 3. þm. Vesturl. réttilega sagði, þetta virtist vera það, sem gat orðið samkomulag við þá aðila, sem þarna stunda útgerð. Ég skal viðurkenna, að við vorum ekki með sjónarmið Vestfirðinga í huga, þegar var verið að setja þetta svæði niður, og ég minnist þess ekki, það má vel vera, að það sé rangt hjá mér, en ég minnist þess ekki, að á Ísafjarðarfundinum hafi komið ábendingar eða mótmæli um Breiðafjarðarsvæðið. Má vel vera, að þetta hafi farið framhjá mér, en ég minnist þess ekki, þannig að við vorum þarna í sambandi við þennan stað mjög að fara eftir till. þeirra aðila, sem þarna stunda veiðarnar mest. Það vita Vestfjarðabátar, þeir stunda sérstaklega yfir vetrarvertíðina veiðar inni á Breiðafirði og út af Breiðafirðinum, en ég hygg, að það svæði, sem þarna er um að ræða norðan til og gert er ráð fyrir, að sé opnað frá 16. september til áramóta - það er þá af ókunnugleika mínum. en ég hélt, að þetta væri á þeim tíma ákaflega lítið stundað af Vestfjarðabátum. Nú má það vel vera, eins og ég segi, að það sé af ókunnugleika mínum, að ég viti ekki um það, en ég hef staðið í þeirri meiningu, að á þessum tíma, september og til áramóta, stunduðu Vestfjarðabátar lítið veiðar þarna inni á Breiðafirðinum. Með Húnaflóasvæðið voru vissulega uppi raddir og till. um það að fara miklu róttækara í Húnaflóann heldur en við gerðum. Það voru ábendingar um að fara að taka hólf inn í Húnaflóann, langt inn fyrir það, sem nú er gert ráð fyrir. Við vissum um harða andstöðu gegn þessu og tókum það því út aftur. vegna þess að við vildum ekki setja málið í kannske beina hættu eða fá mjög harða andstöðu við slíkri till. og fórum því inn á það að færa þetta utantil nokkuð innar heldur en þm. Vestfirðinga vilja fallast á, en slepptum aftur því, sem mjög var mikið rætt um, að taka hólf inn í sjálfan Húnaflóann. Um það, sem kemur fram í till. Geirs Gunnarssonar o.fl., að hafa þetta aðeins bundið til ársloka 1970, ég mundi telja það of stuttan tíma. Að mínum dómi þarf meiri reynslu á það heldur en við getum fengið á þessum tíma, sem þar um ræðir. Ég hygg, að skemmsti tíminn, sem við getum reiknað með að afla okkur nokkurrar verulegrar reynslu á í sambandi við þetta, sé að þetta standi til ársloka 1971, eins og gert er ráð fyrir í I. Ég hygg, að nm. hafi allir verið sammála um það. Það voru hugmyndir um að hafa svigrúmið lengra, en þetta varð samkomulagsatriði, en ég held, að við höfum allir talið, að þetta væri sá stytzti tími, sem mætti vera, til þess að við gætum aflað okkur reynslu í málinu og framkvæmd þess. Í sambandi við till., sem fram kemur á þskj. 610 frá Pétri Sigurðssyni, um að veita togurum sama rétt og öðrum stærri bátum, þá var þetta vissulega mjög mikið rætt í n. Það sem ég hygg, að fyrir okkur öllum hafi vakað, er það, að við vildum sýna þarna meiri gætni heldur en þessi till. gefur tilefni til. Þó að það sé talað um, að höfuðlína sé, eins og rétt er, kannske ekki mikið lengri á stórum togara heldur en stórum bát, þá er það alveg vitanlegt, að þarna er um mun aflmeiri og kröftugri skip að ræða og þau geta farið yfir svæði, sem bátar ná ekki til að fara yfir, og það vakti fyrir mér nokkur ótti um togarana. Þó að þeir séu ekki fleiri en þeir eru í dag. þá gæti það farið svo víðar, að það hefðu kannske allir minna út úr því heldur en eðlilegt væri, bæði togarar og bátar, og þetta gæti orðið að því leyti til þess að skemma fyrir öllum, sem þessar veiðar vilja stunda. Af því var þetta sett eins og við gerðum. En ég skal geta þess í sambandi við togarana, að þó að kannske einstaka mönnum finnist, að þeirra málum hafi verið lítið sinnt af n., þá er það þó svo, að hinir fyrstu aðilar, sem komu að tala við okkur frá togaramönnunum, þeir vissulega settu fram kröfur um það, að togarar fengju nákvæmlega sama rétt og bátar eða önnur skip, sem togveiðar stunduðu. Þetta var þeirra aðalkrafa, en þegar farið var að ræða um þann hugsanlega möguleika, að þetta mundi ekki nást fram á Alþ., jafnvel þó að n. hefði viljað leggja það til, þá mundi það ekki nást fram á Alþ., þá bentu þeir þarna vissulega á ákveðna staði, sem mundu verða þeim til hagræðis, ef þeir yrðu opnaðir. Það var talað bæði um Kolbeinsey, Hvalbak, aðstæðurnar við Eldey og aðstöðuna út af Faxaflóa. Þetta minntumst við allt á, að mundi verða þeim eitthvað til hagræðis, og auðvitað er þetta nokkuð þeim til hagræðis, að þarna hefur verið opnað meira fyrir þeim. mun meira á þessum stöðum öllum heldur en áður var, þó að ég þykist vita, að þeir hafi sömu afstöðu og áður og telji, að þarna eigi engin skipting að vera á milli, en það er bara þetta, sem ég a.m.k. tel, að verði að hafa mjög vakandi auga fyrir, að það verði ekki farið það róttækt í þetta, að það verði til þess að skemma meira og minna fyrir öllum, þannig að það komi ekki út úr þessu, hvorki fyrir bátana né togarana, það sem hægt er með öðru móti að fá út úr því, því að miðin eru því miður yfir sumartímann ekki það sterk, að það verður vissulega að gæta alls hófs í sambandi við veiðarnar á þeim tíma. Herra forseti. Ég sagði í upphafi, að ég mundi verða stuttorður, og ég skal standa við það. Ég tel ekki, að ég þurfi að fara fleiri orðum um þetta nú við þessa umr., en ég hygg, að við séum allir sammála um það að skoða þau smærri atriði, sem hér hefur verið bent á, skoða þau að nýju. En ég vil mjög undirstrika það, sem ég gerði í upphafi, að málið hangir allt saman saman. Veiðarfærin eru sett eins og þar er gert að mjög yfirveguðu, þrautyfirveguðu, máli og byggt á þeim óskum og ábendingum og niðurstöðum þeirra viðræðna, sem urðu eftir margvísleg samtöl við einstaka hagsmunahópa og einstaklinga víðs vegar og ég vil segja um land allt, þannig að ég vona það, að þetta mál leysist í stórum dráttum, eins og frv. er lagt fram, og það verði til þess að ná þeim árangri, sem við, sem trúum því, að það megi nokkuð bæta aðstöðu vélbátaflotans með auknum togveiðum - það verði til þess að sá árangur, sem við væntum, komi síðar í ljós, ef frv. verður samþ. og bátunum gefin til reynslu þennan tveggja ára tíma aðstaða til þess að nýta fiskimiðin á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í frv.



Herra forseti. Ég er nú hálffeiminn við að taka til máls eftir að sá, sem vitið hefur, hv. frsm. sjútvn., hefur talað, en það er þá bót, að fáir eru áheyrendur, og ég skal ekki við þessa umr. hafa mörg orð um það mál, sem hér liggur fyrir. Ég gerði við 1. umr grein fyrir skoðunum mínum á því, hverjar breytingar ég teldi óhjákvæmilegar að gera á frv., og hef nú ásamt 8. hv. þm. flutt brtt. í samræmi við það. Við 1. umr. sagði ég áherzlu á það, að þegar við Íslendingar vorum að hefja fyrir alvöru baráttuna fyrir þeim lífshagsmunum þjóðarinnar að stækka landhelgina og tryggja viðgang fiskistofnanna með aukinni friðun, þá lögðum við, vopnaðir rökum þeirra fiskifræðinga okkar, sem mest hafa verið metnir, fyrst og framst áherzlu á friðun Faxaflóa fyrir allri botnvörpuveiði. Þetta var byggð ániðurstöðum vísindalegra rannsókna, sem staðfestu að Faxaflói er sérstök uppeldisstöð nytjafiska og friðun hans mundi stuðla að auknum vexti fiskistofnanna og aukinni veiði jafnt innan sem utan landhelginnar. Þess vegna hef ég lagt áherzlu á það, að þau ákvæði þessa frv., sem heimila botnvörpuveiði inni í miðjum Faxaflóa, verði felld úr frv. Ég ætla ekki að fara að rifja upp það, sem ég við 1. umr. rakti úr skýrslum Faxaflóanefndar um mikilvægi Faxaflóa sem uppeldisstöðvar, og þær athuganir, sem staðfesta það. En gegn þessu sjónarmiði hef ég aðallega heyrt tvennu haldið fram, og ég man nú ekki lengur að tilgreina, hvað af því hefur komið fram hér í umr. um þetta mál úr þessum ræðustóli og hvað hefur komið fram, þegar ég hef átt viðræður við einstaka hv. þm. um þetta mál, enda skiptir það ekki öllu. Fyrra atriðið er, að því er haldið fram, að ekki sé að marka þá ýtarlegu skýrslu Faxaflóanefndar, þar sem því er slegið föstu, að Faxaflói sé sérstök uppeldisstöð sem nauðsynlegt sé að friða. Faxaflói skeri sig á engan hátt úr öðrum svæðum við landið að þessu leyti. Þetta sjónarmið hefur komið fram hjá einstökum þm., en ég legg áherzlu á það, að slíkt hefur ávallt verið staðhæft án nokkurra raka. Það er hins vegar mín skoðun, að ef menn vilja bera brigður á þær niðurstöður rannsókna hinna færustu vísindamanna frá ýmsum þjóðum, sem liggja til grundvallar till. n. um lokun flóans, verða menn að byggja slíka staðhæfingu á einhverjum raunhæfum og raunverulegum rökum, sem eru a.m.k. reist á ámóta rannsóknum og Faxaflóanefndin studdist við og farið höfðu fram í tvo áratugi. engar slíkar rannsóknir, sem afsanna niðurstöðu Faxaflóanefndar eru til, og hv. Alþ. hefur beinlínis fellt till. mína fyrir nokkrum árum, um að slíkar rannsóknir verið látnar fara fram. Ég er mjög fýsandi þess, að slíkar rannsóknir fari fram, og ég er ekki í vafa um, að þær mundu stafesta fyrri rannsóknir, en því miður hafa þær ekki farið fram, og afneitun á niðurstöðum hinna ýtarlegri eldri rannsókna eru bláberar staðhæfingar án minnstu raka. Þegar hlustað er að slíkar staðhæfingar án nokkurra raka frá mönnum sem ekki hafa einu sinni kynnt sér rannsóknirnar, sem Faxaflóanefndin leggur til grundvallar niðurstöðum sínum, staðhæfingar án raka, þá fer manni sað skiljast, við hvað hv. formaður landhelgisnefndar á með ummælum sínum í nál. með dragnótafrv. því, sem hér liggur fyrir á hv. Alþ., þegar hann segi, að einhverjir Íslendingar kunni að vera á spákonustiginu varðandi þessi mál. Ég veit þá ekki, hvað það er að vera á spákonustiginu í þessum efnum, ef það er ekki að berja höfðinu við steininn, hafna niðurstöðum 20 ára rannsókna, hafna reynslunni af friðun Faxaflóa og styðjast síðan við staðhæfingar einar. Ég hef eins og ég áðan sagði, lagt til, að sérstakar fiskirannsóknir verið látnar fara fram í flóanum, og hefði sú till. verið samþ. á sínum tíma, hefðum við nú við nýrri rannsóknir að styðjast til viðbótar hinum eldri, en meðan svo er ekki og meðan þessar einu rannsóknir eru grundvöllur að niðurstöðu Faxaflóanefndar um það, að flóinn sé sérstök uppeldisstöð, og meðan þær niðurstöður koma heim og saman við reynslu þeirra sem fylgzt hafa með fiskisæld Faxaflóa, þegar hann hefur verið friðaður fyrir botnvörpu og dragnót og ördeyðunni, þegar botnvörpu- og dragnótaveiðar hafa verið stundaðar þar, þá haggar ekkert þeirri skoðun minni, að Faxaflói sé sérstök uppeldisstöð nytjafiska, uppeldisstöð, sem hv. Alþ. ber skylda til að friða fyrir botnvörpuveiðum með tilliti til framtíðarnhagsmuna. Einkum er Faxaflói mikilsverð uppeldisstöð fyrir ýsu, og það er ástæða til að hafa það í huga, þegar minnzt er orða þeirra amerísku aðila, sem hér hafa verið á ferð þessa dagana til athugunar á hráefnisöflun til framleiðslu fiskrétta og viðtal var við í sjónvarpinu nú fyrir fáum dögum. Þeir voru spurðir að því, hvaða fisktegund þeir hefðu mestan áhuga á að fá, og svarið var ýsa, fyrst og fremst. Eigum við nú að fara að samþykkja hér á hv. Alþ. að hleypa heilum flota togveiðibáta inn á aðaluppeldisstöðvar ýsunnar? Ég held, að okkar skylda sé allt önnur og við eigum að fella úr frv. heimildirnar um botnvörpuveiða inni í miðjum Faxaflóa. Þá hefur það sjónarmið komið fram í umr. um heimild til togveiða inni í flóanum, að þótt Faxaflói kunni að vera uppeldisstöð á heildina litið, þá eigi það ekki við um þetta svæði inni í flóanum. Það sé dýpsta svæðið og þar sé einungis um stærri fisk að ræða , en dýpsta svæðið og þar sé einungis um stærri fisk að ræða, en dýpsta svæðið í Faxaflóa er norðan við þennan bás. Dýpið inni í básnum og inni í Rennunum er ekki meira en 40-50 metrar, eða innan við 30 faðmar, og það er grunnsævi miðað við venjulega veiði með botnvörpu. Eins og ég rakti í ræðu minni við 1. umr., voru gerðar togveiðitilraunir á þessu svæði, þegar þær rannsóknir fóru fram, sem voru grundvöllur að niðurstöðu Faxaflóanefndar, sem mælti með lokun flóans. Ef skoðuð er tafla um veiðina annars vegar norðar og utar í flóanum og dýpra og hins vegar á veiðistöð einmitt á því svæði sem nú er lagt til að opna, þá kemur í ljós, að á ytra svæðinu eru aðeins 10% aflans innan við 55 cm. en á stöðinni inni í básnum, sem nú á að opna , vöru annars vegar 47% innan við 55 cm og hins vegar 74% en 60% af aflanum var innan við 55 cm og hins vegar 74% en 60% af aflanum var innan við 45 cm að stærð. Þessar rannsóknir sýna, að ekki er síður mikilvægt að friða þessa svæði en önnur í flóanum, og sú niðurstaða, að Faxaflói sé mikilsverð uppeldisstöð, á ekki síður við um þetta svæði. Það ber því allt að sama brunni. Ef Alþ. samþykkir nú að leggja miðsvæði Faxaflóa undir botnvörpu, þá erum við að ganga gegn öllum okkar eldri rökum um nauðsyn þess að friða uppeldisstöðvarnar. Sú niðurstaða Faxaflóanefndar hefur ekki verið hrakin, að við botnvörpuveiðar í flóanum hefur verið um stórfellda eyðileggingu að ræða á þessari uppeldisstöð, og mikið magn hefur verið drepið af fiski meðan verðmæti hans var lítið miðað við það, sem síðar hefði orðið. Nú eigum við algerlega við sjálfa okkur og okkur eina um það, hvernig við förum með þessa uppeldisstöð, og það yrði sannarlega óheilladagur, þegar hv. Alþ. samþykkti vitandi vits að löghelga sams konar eyðileggingu á þessum uppeldisstöðvum og Faxaflóanefndin, nefnd vísindamanna fjölmargra þjóða. lagði til, að yrði stöðvuð með því að loka flóanum fyrir botnvörpuveiðum. Friðun Faxaflóa var eitt sin helzta baráttumál hins merka fiskifræðings, Árna heitins Friðrikssonar, og honum tókst með vísindalegum rökum að tryggja atfylgi erlendra vísindamanna við þá stefnu að friða þessa uppeldisstöð í samræmi við lífshagsmuni íslenzku þjóðarinnar. Mundi það ekki vera ærið kaldhæðnisleg niðurstaða, ef stjórnvöld þjóðarinnar vísuðu á bug öllum kenningum þessa vísindamanns og verulegum hluta æfistarfs hans, rétt eftir að þau hafa skírt nýtt fiskleitarskip og fiskirannsóknarskip okkar nafni hans. Aðalatriðið er þó, að hv. Alþ. ber fyrst og framt skylda til þess nú, þegar það er að samþykkja ýmsar eðlilegar viðbótarheimildir til botnvörpuveiða inni í landhelgi, að ganga ekki jafnframt svo langt að stofna uppeldisstöðvum ungfisks í framtíðarhættu með botnvörpuveiði á uppeldisstöðvum, enda þótt einhverjir sem ætla að gera skip sín út á botnvörpuveiðar, vilji fá sem stært svæði fyrir báta sína til að athafna sig á og það geti verið eðlilegt sjónarmið út af fyrir sig. Við höfum næga og dýra reynslu af því, að slíkar botnvörpuveiðar og botnsköfuveiðar inni í flóum og fjörðum hafi rýrt fiskistofnana og valdið eyðingu á þeim. Ég minni á skýrslu Hafrannsóknarstofnunarinnar frá 1958, um að meðalstærð ýsu, sem veiddist í Faxaflóa 1955 að aflokinni friðun frá árinu 1952, var sjö sinnum meiri en á árunum 1934-1948. Við eigum þess nú kost, þegar eftirspurn eftir ýsu mun stóraukast á mörkuðum okkar, að friða uppeldisstöðvar ýsunnar, og með þeirri friðun eykst aflinn í botnvörpuna á þeim svæðum sem við teljum eðlilegt að veita heimild til að veiða á , og ég vil að lokum segja það, að ég er ekki undrandi á því að engin rök hafa verið færð fram fyrir því, að stætt sé að leyfa botnvörpuveiðar inni í miðjum Faxaflóa. Það leiðir að sjálfu sér, að þau rök hafa ekki komið fram vegna þess að reynsla okkar fyrr og síðar og allar rannsóknir erlendra sem innlendra sérfræðinga sanna það og staðfesta, að það er að sjálfsögðu ekki hægt að færa nein rök fyrir því, að það sé til góðs fyrir viðgang og vöxt fiskistofna við landið að leyfa botnsköfuveiði á uppeldisstöðvum þessa fisks inni í flóum og fjörðum. Fyrir því eru auðvita engin rök til. Öll rök hníga að því að vernda þessi svæði, og hv. Alþ. ber skylda til að gæta hagsmuna allrar þjóðarinnar í þessum efnum. Þess vegna skora ég enn einu sinni á hv. alþm. að fella úr þessu frv. lið E-6 um heimild til botnvörpuveiða inni á miðjum Faxaflóa.



Herra forseti. Hv. þm. eiga hér við erfiða þraut að glíma. Ég hef hugboð um, að það kynni að vera æskilegt, að hv. sjútvn. gæfist kostur á því að athuga nokkru nánar viss atriði í frv. á grundvelli þeirra aths., sem fram hafa komið, og kynni það e.t.v. að laða eitthvað frekar saman skoðanir manna. Ég vildi því mega mælast til þess við hæstv. forseta, að umr. um málið yrði nú frestað.



Herra forseti. Þegar þetta mál var til umr. í hv. deild s.l. föstudag, var gert hlé á umr. með það fyrir augum, að sjútvn. deildarinnar gæti athugað þær brtt., sem fram eru komnar í deildinni við málið. Í morgun var haldinn fundur í sjútvn. og brtt. athugaðar. Það náðist ekki samkomulag um þær allar, en sjútvn. kom sér saman um að flytja sameiginlega brtt. um 4 atriði í frv., og skal ég nú gera grein fyrir þeim brtt. Því miður hefur ekki unnizt tími til að prenta þær, svo ég verð að flytja þær hér skriflega og fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða fyrir þeim. 1. till. er við 2. gr. frv., lið B6, um að á eftir honum komi nýr liður, sem verði B7 og orðist þannig: „Heimilt er að veiða með botnvörpu og flotvörpu á tímabilinu frá 1. september til 1. nóvember utan línu, sem dregin er í þriggja sjómílna fjarlægð frá grunnlínu (grunnlínupunktar 10-11 ) á svæði, sem takmarkast af línu. sem dregin er réttvísandi austur frá Álftavíkurtanga sunnan Húsavíkur, og línu, sem dregin er réttvísandi austur frá Dalatanga.“ Eins og sést af þessu. er þarna um að ræða að leyfa togveiðar á mjög takmörkuðu svæði við Austfirði á tímabilinu frá 1. september til 1. nóvember, og upplýsti hv. 4. þm. Austf., sem á sæti í sjútvn., að um þetta atriði væri fullt samkomulag milli þm. Austf. Þess vegna tekur sjútvn. upp þessa brtt. Þá leggur sjútvn. í öðru lagi til þá breyt. við 2. gr., að í stað orðanna „upp að meginlandi“ í lið E8 komi „upp að í sjómílu frá fjörumarki.“ Mér skilst, að við umr. s.l. föstudag hafi það sætt gagnrýni, að á þessum stað átti, samkv. till. landhelgisn., að leyfa að veiða alveg upp að meginlandi, og að þm. Vesturl. hafi óskað eftir, að sú lágmarksbreyt. yrði gerð þar á, að ekki mætti fara nær landi en í sjómílu. Um þessa brtt. er fullt samkomulag í sjútvn. Í þriðja lagi er lagt til, að í stað orðanna .,til 1. maí“ í liðnum E9 komi „til 15. maí.“ Þessi liður, E9, fjallar um það, að ráðh. skuli heimilt að banna með reglugerð botnvörpu- og flotvörpuveiðar á tímabilinu 1. jan. til I. maí, eftir því sem þörf þykir, á tilteknum svæðum í Faxaflóa. Útgerðarmenn á Suðurnesjum munu hafa átt viðræður við landhelgisn. og óskað eftir því, að þessi tímamörk yrðu miðuð við 15. maí í stað 1. maí, þar sem það félli betur saman við vertíðarlokin í þessum landshluta. Þess vegna hefur sjútvn. tekið þessa till. upp. Þá kem ég að 4. og síðustu till., sem n. flytur. Hún er flutt meðfram til þess að koma til móts við 2. brtt., sem hér liggur fyrir og flutt er af hv. 6. landsk. þm. o.fl.. varðandi viðurlög gegn brotum á l. Í brtt. hv. 6. landsk. þm. o.fl. er gert ráð fyrir því, ef ég man rétt, að unnt sé að svipta skipstjórnarmenn réttindum til veiða með botnvörpu og flotvörpu ef þeir gerast sekir um ítrekuð brot á l. Þetta fyrirkomulag á refsiákvæðinu þótti sjútvn. ekki alls kostar heppilegt, en n. vill koma til móts við það sjónarmið, sem í brtt. felst, og leggur fram þá brtt., að aftan við 6. gr. l. komi ný málsgrein á þessa leið: „Nú gerist skipstjóri sekur um ítrekuð brot á l. þessum, og er þá heimilt að svipta hann skipstjórnarréttindum um tiltekinn tíma.“ Þarna er að sumu leyti gengið lengra en í till. hv. 6. landsk., þar sem gert er ráð fyrir, að unnt sé að svipta skipstjórnarmann skipstjórnarréttindum um tiltekinn tíma, ef hann gerist sekur um ítrekuð og alvarleg brot á l. Á hinn bóginn er gengið skemmra í þessari till., því að hún gerir aðeins ráð fyrir heimild til þess að beita þessu refsiákvæði, en í till. hv. 6. landsk. þm. o.fl. var það fortakslaust, að það skyldi gert. Ég vil taka það alveg sérstaklega fram, að fyrir sjútvn. vakir með þessari till., að slíkri refsingu verði einungis beitt ef um ítrekuð og mjög alvarleg brot er að ræða. Ég hef þá, herra forseti, gert grein fyrir þeim brtt., sem sjútvn. er sammála um að leggja fyrir hv. deild. Um aðrar till., sem fram hafa komið við frv., náðist ekki samkomulag í sjútvn. Hlýtur þess vegna að fara um þær sem fara vill og atkvgr. í deildinni að ráða örlögum þeirra.



Herra forseti. Ég var ekki hér við á föstudag, þegar umr. fóru fram, en skal ekki halda langa ræðu þar fyrir. Ég flutti á sínum tíma frv. um lausn á þessu máli. en hún gekk skemmra en þessi. þannig að þar var aðallega miðað við minni báta og ekki jafn ákveðnar reglur settar og eru í þessu frv. Ég vil á engan hátt vanþakka þessari n. hennar störf, hún hefur unnið þarna mikið verk og reynt að kynna sér þetta, en það eru viss atriði, sem ég er ekki sammála. Það, sem næst mér er, er Húnaflóasvæðið. Í því atriði er breytt frá þeirri grunnlínu, sem gildandi er, og farið eftir gamalli grunnlínu inn að Selskeri, það er sem sagt leyft stærra svæði til veiða fyrir stærri togara og rýmkað ákaflega mikið fyrir þá. Ég sé ekki, að það sé bein ástæða til þess. Við höfum ekki óskað eftir þessu í Norðurl. v., og ég veit ekki til þess um Vestf., ég held, að þeir séu á móti því líka. Ég held allir. Ég veit þess vegna ekki, hvaða ástæða hefur verið fyrir n. að fara að miða við eldri grunnlínu, en ekki þá, sem nú er. Hins vegar er ég ánægður með þær till. að hafa 2 mílur eingöngu fyrir báta. Ég tel raunar óþarft að leyfa togurunum að fara jafn mikið inn fyrir landhelgislínuna eins og gert er, bæði á Húnaflóa og eins víðar. Til þess höfum við stór skip, að þau geti veitt á meira dýpi og fjarlægari miðum, og ef þau geta það ekki, þá hafa þau enga kosti umfram bátana. Ég var samferða manni suður í gær, sem hafði verið á togara. Sigurði, s.l. vor. Hann sagði mér, að á 3 dögum hefðu þeir fyllt hann af karfa við Grænland, svo að segja innan um ísinn. Þarna eru möguleikar fyrir þessi skip að veiða, sem ekki er fyrir minni bátana. Ég ætla ekki að skipta mér af því hérna við Suðurlandið. Mér virðast þeir hafa gengið of langt, en ég ætla ekki að gera neinar till. um það eða deila á þær ákvarðanir, en ég get ekki neitað því, að mér finnst vera gengið of langt þar, því sums staðar er leyft að veiða alveg upp að fjöruborði. Við vitum, að smáfiskurinn heldur sig meira fyrir norðan, þar vex hann upp, svo það má vera, að þetta sé ekki svo skaðlegt. Ég vil ekki fullyrða það. En þó þykir mér nokkuð langt gengið, einkum vestan við Eyjar, en þeir um það. Reynslan sker úr um það. hvað hentugt er. En ég sé enga ástæðu fyrir þm. að vera á móti þessari brtt. okkar um Húnaflóasvæðið. Við óskum eftir þessu þm. Norðurl. v. og eins þm. Vestf., og ég sé þess vegna enga ástæðu fyrir þm. að leyfa okkur ekki að koma þeirri breyt. fram. Ég sé ekki, að það sé nein ástæða fyrir n. að gera það að miklu metnaðarmáli að fá frv. svo að segja alveg óbreytt í gegn. Það er eins og gerist og gengur, n. semja frv. og leggja þau fram, og svo geta komið fram brtt. og er ekkert óeðlilegt. Viðvíkjandi bátunum þá er það þannig, að það er farinn að koma ís nokkuð oft fyrir norðan, og þá verður það þannig í framkvæmd, að þeir fara ekki nákvæmlega eftir þessu, ef aðstaðan er þannig, að þeir geti ekki veitt annars staðar, enda heimilt samkvæmt því frv., sem nú liggur fyrir, ef samþ. verður að veita undanþágur í slíkum tilfellum. Hvað snertir Faxaflóa og Breiðafjörð á að veita stærri togurum og stærri bátum leyfi til að veiða á vissum svæðum inni í fjörðum. Það verður í framkvæmdinni þannig, að þessi skip veiða bara þar sem þeim sýnist í þessum fjörðum. þar sem togveiðisvæði eru, og þannig verður það með bátana líka. Þið sannið til, hvernig gengur að halda þeim við einhverja vissa geira. þegar þeir vita, að varðskipin eru ekki á stjái og ekki flugvélar, þá skjótast þeir eitthvað inn fyrir línuna. Annars mun reynslan skera úr um það. En ég er sammála því, sem Jón Árnason hefur haldið fram, að við ættum að friða Faxaflóann fyrir dragnót og togveiði. Ég er sannfærður um, að þarna eru miklar uppeldisstöðvar. Ég hef ekki ómerkari mann fyrir mér heldur en Jón Axel bankastjóra, hann sagði mér, að hann hefði verið við veiðar á Faxaflóa, þeir hefðu reynt smáriðna nót, sem hann sagði, að hefði verið alveg full af seiðum, ufsaseiðum, ýsuseiðum og þorskseiðum. Hins vegar segir Jón Jónsson fiskifræðingur, að þorskseiðin haldi sig aðallega fyrir norðan og þar sé þeirra aðaluppeldisstöð. En þeir, sem hafa verið við veiðar á Faxaflóa með smáriðnar nætur, hafa sagt mér, að það sé fullt af þessum seiðum hér í Faxaflóa. Við vitum, að straumarnir liggja þannig og hafa alltaf legið, að þeir liggja til vesturs fyrir Reykjanesið og svo inn á flóann. Hvernig fóru öndvegissúlur Ingólfs? Hvernig fóru öndvegissúlur Þórólfs mostrarskeggs? Þær bárust til Stykkishólms. Það þarf enginn að segja mér, þótt þeir segi, að þorskseiðin haldi sig aðallega fyrir Norðurlandi, að það sé ekki fullt af þeim hér á innfjörðunum líka. Annað atriði drap ég á í n., og það var það, að við legðum til, a.m.k. færðum það í tal hér, að stækka möskvastærðina. Ég hef átt tal um þetta við Jón Jónsson fiskifræðing, og hann sagði mér, að hann væri því frekar meðmæltur, að hún væri stækkuð a.m.k. í 135–140 mm. Það eru dálitlar deilur um það. hversu mikið möskvarnir dragast saman, þegar togað er, Jón heldur því fram, að þeir dragist ekki mikið saman, og þykist hafa myndir af því, hafa rannsakað það. En aftur hafa vanir togveiðimenn sagt mér, að þeir dragist mjög mikið saman. Ég hef ekki fengizt við togveiðar, svo ég get ekki persónulega fullyrt neitt um það. En hvað sem því líður, þá er það atriði út af fyrir sig, að það er skaðaminna í öllum tilfellum að veiða í tog með því að hafa möskvastærðina meiri, og það ættum við að geta gert okkur að skaðlausu. Reynslan sýnir, að bátar norðanlands veiða mjög vel í tog, og við hefðum alltaf getað haft nóg hráefni, ef togveiðar hefðu verið stundaðar. En þó togveiðar séu hagkvæmar og hentugar, þá þurfum við að hafa viss takmörk fyrir því, hversu langt er gengið í því efni. Ég held, að við ættum að athuga það vel með Faxaflóann að leyfa ekki togveiðar og dragnótaveiðar eins mikið og verið hefur. Auk þess væri hentugt að friða þetta svæði fyrir togveiði og þar væru stundaðar línuveiðar og færaveiðar. Þetta er hentugt fyrir fólk hér í bænum, bæði skólafólk og fleiri, að hafa möguleika til þess að stunda þessa atvinnu að sumrinu a.m.k. Ég efast um. að við höfum efni á að hafa jafnmörg prósent af þjóðinni í alls konar þjónustustörfum og gert er nú, og þá geti verið gott fyrir þá, sem hættu störfum hjá ríkinu, að hafa aðstöðu til færaveiða í Faxaflóa, þannig að ég held, að frá hagnýtu sjónarmiði geti það verið mjög hagkvæmt að friða einmitt Faxaflóann fyrir togveiðum og stunda þar færaveiðar og línuveiði og e.t.v. veiði í þorskanet, því að þorskanetin taka ekki smáfiskinn, þannig að ef þetta frv., sem Jón Árnason flytur í Ed., kemur hér í deildina. þá geri ég ráð fyrir, að ég muni styðja það. Ég er á móti því að leyfa togveiðar í Faxaflóa og mun greiða atkv. með þeirri brtt. Ég hef einnig samúð með því að banna togveiðar á Breiðafirði, þó má vera, að það geri minna til, ég skal ekki fullyrða það, en ég er sannfærður um það með Faxaflóann í gegnum viðtöl við vana fiskveiðimenn, að það er stórkostleg uppeldisstöð bæði fyrir ýsu og ufsa. Geri ég ráð fyrir, að Breiðafjörður sé það líka.



Herra forseti. Það var í sambandi við það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér, hv. 5. þm. Norðurl. v., varðandi Húnaflóann, sem ég vildi segja nokkur orð. Ef litið er á það kort, sem frv. fylgir og prentað er á bls. 6. þá sést það mjög greinilega, að við strendur landsins er um að ræða 3 mjög stóra firði og flóa, þ.e. Faxaflói, Breiðafjörður og Húnaflói. Það kom mjög til álita hjá landhelgisn. að taka einnig hólf fyrir smærri báta inn í Húnaflóa, þar sem togveiðar yrðu leyfðar, annaðhvort tímabundið eða þá allt árið. Það kom einnig til umtals hjá n., að nokkuð svipaðar reglur og nú eru í gildi með þeim bráðabirgðaráðstöfunum, sem gerðar voru fyrir áramót, yrðu látnar halda áfram og teknar upp í það lagafrv., sem hér liggur fyrir, en það var fyrir ábendingu, að ég heyrði, Norðurlandsþm. eða þm. úr Norðurl. v. og einnig Vestf., að ekki voru gerðar róttækari till. heldur varðandi þetta svæði, heldur en um er að ræða í frv. Það var fallið frá því að fara með nokkurt hólf inn í Húnaflóa, og einnig var línan fyrir Norðurlandi færð allverulega út frá því, sem nú er í gildi, en eins og þm. munu vita, þá gildir þar sú regla, að þar má veiða í dag allt upp að 4 mílunum, ef um tiltekna skipastærð er að ræða. Ég hygg því, að það sé óhætt að segja það, að n. í þessu tilfelli hafi gengið eins skammt og frekast var hægt að ætlast til af henni og mikið skemmra heldur en ég hygg, að margir okkar hafi jafnvel viljað, og mikið skemmra heldur en mjög margar ábendingar voru um til n. frá ýmsum aðilum, sem telja sig hafa hagsmuna að gæta í þessu sambandi. Ég mundi því telja mjög miður farið, ef farið væri að gera breyt. á frv. eins og það hefur verið lagt fram að þessu leyti. Varðandi alfriðun Faxaflóa fyrir togveiði, sem nokkuð var rædd hér, þegar frv. var til umr. s.l. föstudag, og einnig það, sem nú kom fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. v., þá vil ég benda á, að þær friðunarráðstafanir, sem mjög hefur verið vitnað í, með Faxaflóa. að þá giltu þær reglur, að öllum skipum innlendum sem erlendum var á þeim tíma heimilt að veiða allt upp að 3 mílunum að ég hygg frá ströndu. Möskvastærð, lágmarksstærð möskva, var þá ákveðin 70–80 mm, en er nú ákveðin 130 mm. Það liggur alveg ljóst fyrir, að allt aðrar aðstæður voru fyrir hendi, þegar friðun Faxaflóans fyrir togveiðum var á sínum tíma samþykkt, heldur en eru í dag. Ég held, að menn verði að gera sér þetta ljóst, og einnig það, að í till. n. er aðeins um að ræða eitt litið hólf, aðeins lítinn hluta af öllu Faxaflóasvæðinu. Það hefur verið mjög sótt eftir því af þeim aðilum, sem hagsmuna hafa að gæta, þ.e. útgerðarmönnum hér í Reykjavík, að fá mun víðtækari veiðiheimildir með botnvörpu í Faxaflóa heldur en n. féllst á. Ég hygg því, að þarna hafi verið gætt þess og reynt að fara bil beggja og verða nokkuð við ákveðnum tilmælum þeirra aðila, sem þarna hafa mestra hagsmuna að gæta, og einnig að verða nokkuð við þeim ábendingum, sem fram hafa komið um meiri friðun í Faxaflóa heldur en frv. gerir ráð fyrir. Og ég vil enn undirstrika það, sem ég sagði hér við umr. s.l. föstudag, að ef deildin gerir jafn róttækar breyt. á frv. eins og ég tel, að gert yrði með því að fella út hólfið í Faxaflóa og jafnvel í Breiðafirði, þá er nokkuð búið að raska grundvelli frv., því þær till., sem n. skilaði frá sér og fram koma að mestu leyti óbreyttar í frv., bindast allar saman, það er um að ræða samhangandi auknar veiðiheimildir allt í kringum landið, stórfelld röskun á einum stað hlýtur að þýða það, að grundvellinum undan till. n. er kannske ekki kippt burtu. en honum er breytt. í mjög veigamiklum atriðum, sem ég teldi mjög miður farið. Ég vildi af þeim orðum, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. beindi til þm. varðandi Húnaflóa, láta það koma hér fram, að þar er gengið skemmra heldur en víðast hvar annars staðar, og mun skemmra heldur en n. gjarnan hefði viljað og margir aðilar, sem samband höfðu við n., mjög eindregið óskuðu eftir.



Herra forseti. Ég mun ekki gera einstök atriði í þessu máli að umtalsefni, en ég get ekki stillt mig um að segja fáein orð, og þá fyrst og fremst til þess að láta í ljósi ánægju mína yfir því, hvernig mþn. hefur unnið að þessu vandasama máli. Mér finnst ásræða til, að það sé tekið eftir því, hvernig n. hefur starfað, vegna þess að það er nokkuð óvenjulegt. Málið er ákaflega erfitt viðfangs og ómögulegt að leysa það nema með víðtæku samkomulagi og óhugsandi, að slíkt samkomulag geti komið til greina nema með gífurlega mikilli undirbúningsvinnu. Þess vegna mega menn ekki álasa n. fyrir það, þó hún hafi, áður en málið kom fyrir Alþ., orðið að eiga mörg viðtöl við einstaka þm. og fleiri um þetta mikilsverða mál, það er síður en svo ástæða til þess. Mál af þessu tagi verða aldrei leyst, þau verða alveg óskapnaður, ef ekki eru viðhöfð einmitt þau vinnubrögð, sem n. hefur tekið upp. Ég álít, að n. hafi unnið þannig, að verk hennar séu til fyrirmyndar. Auðvitað er þetta málamiðlun, sem hér liggur fyrir, t.d. er það þannig með mig, að ég hef alltaf verið ákaflega tregur til þess að vera með nokkurri verulegri opnun fyrir fiskveiði með togveiðarfærum í landhelginni. Ég hefði getað hugsað mér, að það yrði gengið skemmra í því en n. gerir ráð fyrir. Ég hef samt sem áður ákveðið að standa með n. og fylgja henni gegnum þykkt og þunnt í þessu, af þeirri einföldu ástæðu, að ég sé, að ef farið verður að flísa út úr þessari málamiðlun, jafnvel æðistór stykki, þá getur orðið lítið úr því mikla verki. sem í þessu hefur verið unnið, og raunar sú hætta fyrir hendi, að þetta þing geri ekki neitt í þessu máli, sem að mínu viti væri hið mesta slys. Ástandið í þessum efnum hefur verið alveg óviðunandi fyrir alla, og mér liggur við að segja, að sæmd Alþ. liggi nálega við, að hægt verði að komast að niðurstöðu um þetta mál nú á þessu vori, á þessu þingi. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég hef með þessu gert grein fyrir mínu viðhorfi til málsins og fer ekki út í einstök atriði. Ég geri ráð fyrir því, áð nálega hver einasti þm. geti ævinlega sagt um mál af þessu tagi, að hann hefði viljað hafa það öðruvísi heldur en það, sem ofan á verður. En öll flókin málaafgreiðsla á Alþ. hlýtur að byggjast á málamiðlunum, ef vel á að fara. Menn mega alls ekki gleyma þessu, og þess vegna má ekki hver um sig fylgja fram með ofurkappi öllum sínum sérsjónarmiðum, því þá getur orðið eins og ég tók fram, hið mesta óhapp. Ég læt þessi fáu orð nægja til að gera grein fyrir afstöðu minni, og ég held, að það væri mjög hyggilegt, að hv. þm. færu eitthvað svipað að í þessu.



Herra forseti. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni til þessa máls við fyrstu umr. og tel ekki ástæðu til þess að endurtaka það aftur, sem ég sagði þá, en ég vildi, áður en þessari umr. lyki, gera fsp. til hæstv. ríkisstj.: Er það ekki rétt, sem mér hefur skilizt, að hæstv. ríkisstj. hafi hafið sókn fyrir því á erlendum vettvangi að fá friðaðar vissar mikilvægar uppeldisstöðvar úti fyrir Norðausturlandi, sem eru utan við 12 mílna mörkin? Það kemur öllum saman um það, að hér er um mjög mikilvægar uppeldisstöðvar fyrir fiskinn að ræða, og þess vegna væri mikilvægt fyrir okkur að fá þetta svæði friðað. Nú vil ég beina þeirri fsp. til hæstv. ríkisstj., og þá sérstaklega þeirra, sem hér eru í fyrirsvari, hvort hún álíti, að það muni verða til þess að bæta fyrir okkur í þessari sókn, ef á sama tíma og við förum fram á að fá þessar uppeldisstöðvar friðaðar, þá beitum við bæði dragnót og botnvörpu gegn engu minna mikilvægum uppeldissvæðum á Faxaflóanum? Ég óttast það fullkomlega, að verði þessum drápstækjum beitt á uppeldisstöðvunum í Faxaflóa á komandi árum, þá verði það til þess að torvelda okkur sóknina fyrir því að fá uppeldisstöðvarnar fyrir Norðausturlandi friðaðar.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Sunnl. ræddi hér um till. okkar viðvíkjandi Húnaflóa. Satt að segja skil ég ekki í þessum áhuga, eða hverjir voru það, sem vildu endilega fá að veiða langt inn eftir Húnaflóa? Það voru stóru togararnir, það voru ekki bátaeigendur, sem báðu um það. Ég er ekkert á móti því, að þetta svæði yrði leyft fyrir báta, en ég er á móti því, að stóru togurunum sé hleypt svona langt inn eins og gert er ráð fyrir, vegna þess að ég sé enga ástæðu til þess, þeir hafa nóga möguleika til þess að veiða utar. Það eru þeir, sem reka stærri togarana, sem óska eftir því að fá að fara inn í þessa firði, fyrst og fremst. Það eru ekki útgerðarmenn úr okkar kjördæmi, ekki af Vestfjörðum eða úr Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum, það eru aðrir aðilar. Nú hefur yfirleitt verið tekið tillit til þess, sem menn hafa óskað á viðkomandi svæðum. Ég er sannfærður um það t.d. á Skagaströnd, að þeir eru mjög mótfallnir því, að það sé þrengt að þessu horni, sem við fengum við breytinguna, sem gerð var 1961, og við fengum friðað þá, og það hefur verið okkur mjög mikils virði. Ég sé enga ástæðu til þess að ganga lengra í þessu efni heldur en þeir menn óska, sem búa í þeim kjördæmum, sem að þessum svæðum liggja, þó einhverjir aðrir, sem hafa önnur veiðarfæri, óski þess. Það er gott og elskulegt að koma sér vel saman, en það er ekki neitt sérstaklega æskilegt að koma sér vel saman um hluti, sem eru skaðlegir. Við þekkjum kýrnar, að þær hafa gaman af því að komast í það, sem þeim er bannað að fara í, og finnst þær tuggurnar miklu betri, og þannig var með Evu sálugu. Þetta hefur verið þannig frá upphafi alda, og þó að stóru togararnir vinni ekki nokkurn skapaðan hlut við það að veiða svona nærri landi, þá langar þá til þess að prófa það. Það er nauðsynlegt fyrir bátana að hafa aðstöðu til þess að veiða á grynnra vatni og nær landi heldur en stóru togararnir, og þess vegna 



Herra forseti. Ég vildi gera hér nokkrar athugasemdir við það, sem hér hefur komið fram í umr. um þetta mál, og þá alveg sérstaklega það. þegar því er haldið hér fram, að hér liggi fyrir till. um óeðlilega rúmar togveiðar í Faxaflóa, á Breiðafirði og í Húnaflóa. Ég hef sagt það hér áður í þessum umr., en hlýt að undirstrika það enn einu sinni, að hver sá, sem vill virða fyrir sér þau kort, sem hér liggja fyrir, og kynna sér málið, eins og það er í raun og veru, hann hlýtur að sjá það, að eftir sem áður verður langsamlega mesta friðunin fyrir botnvörpuveiðum við allt landið á þessum 3 svæðum, í Faxaflóa, á Breiðafirði og í Húnaflóa, og þó allra mest í Húnaflóa, sem síðasti hv. ræðumaður var hér að tala um. Húnaflói er auðvitað enginn smáræðis fjörður. Breiddin á honum er 25–35 mílur, og það er ekki verið að tala um það að leyfa mönnum að veiða með botnvörpu inn um allan Húnaflóa. Hinn eiginlegi Húnaflói, sem jafnan hefur verið talinn markast af línu, sem dregin er frá Skaga og þvert yfir flóann að Selskeri úti fyrir Ströndum, og þó er Selsker þar nokkru norðar - það er ekki talað um að heimila neinar veiðar á hinum eiginlega Húnaflóa með botnvörpu, ekki neinar, hvorki fyrir litla né stóra báta. Deilan stendur aðeins um það varðandi Húnaflóa, sem menn kalla hér, hvort eigi að leyfa á svipaðan hátt veiðar með botnvörpu úti fyrir Ströndum norðanverðum. eins og leyft er svo að segja allt í kringum landið. þar sem m.a. bátaveiðar eru stundaðar í stórum stíl frá nærliggjandi byggðarlögum. Að halda því fram, að það sé óeðlilegt að leyfa togveiðar fyrir norðanverðum Ströndum, þar sem ekki er um nein sjávarbyggðarlög að ræða nærliggjandi, leyfa þar svipaðar veiðar með botnvörpu eins og t.d. er á tímabili úti fyrir Vestfjörðum, úti fyrir Austfjörðum og annars staðar kringum landið, er vitanlega hreint ofstæki í þessum efnum og ekkert annað. Hér er því ekki um það að ræða, að hér sé verið að ganga verulega nærri í þessum efnum. Og nokkuð svipað er að segja um Faxaflóa, sem hér hefur verið rætt allmikið um, að þar er gert ráð fyrir því í þessum till., að nánast verði Faxaflói allur, hinn eiginlegi Faxaflói, sem miðast þá við línu, sem dregin er frá Garðskaga, reyndar 4 sjómílur í vestur af Garðskaga, og að Malarrifi á Snæfellsnesi, að það verði ekki leyfðar neinar togveiðar þarna fyrir innan þessi mörk að frátöldu því, að minnstu togveiðibátar, upp að 105 rúmlesta stærð, megi veiða seinni part ársins eða yfir sumarið og haustið á litlu takmörkuðu svæði, miðað við flóann sem heild. Þetta eru auðvitað miklu minni togveiðiheimildir á Faxaflóa heldur en annars staðar við strendur landsins, það hljóta allir að sjá. Og ég fullyrði það, að þetta er mun minna, ef staðið verður vel að framkvæmdinni á þessum reglum, heldur en hefur verið í framkvæmd að undanförnu, eins og að þessum málum hefur verið staðið. Það er minna. Menn geta svo í sambandi við þessi mál farið að rifja upp fyrri baráttutíma Íslendinga um Faxaflóa, þegar jafnt okkar fiskifræðingar og þjóðin öll sameinaðist um það hér fyrir 2 áratugum síðan, að það þyrfti á aukinni fiskfriðun að halda við strendur landsins og m.a. þyrfti að snúa sér að því að auka fiskfriðun í Faxaflóa og taka upp gömul skrif og gamlar ræður frá þessum tíma, en þá var svo ástatt og hafði verið svo ástatt hér við land um langan tíma, að ekki aðeins allir íslenzkir togarar, heldur einnig allir erlendir togarar, máttu stunda togveiðar inn um allan Faxaflóa og elta þriggja mílna mörkin miðað við strandlengju inn um allan flóa allt árið, því að þá gilti hér þriggja mílna landhelgi eftir þessari reglu. Þá var þjóðin auðvitað sammála um það. að hér væri gengið allt of nærri og að við þyrftum hér á aukinni fiskfriðun að halda, og okkar fiskifræðingar börðust þá fyrir því, að aukin yrði friðun í Faxaflóa, og síðan höfum við náð því fram og friðað Faxaflóann á þann hátt, að hann hefur samkvæmt reglum nánast verið lokaður fyrir botnvörpu. Það hefur verið heimiluð nokkur dragnótaveiði í flóanum, en hreint ekki mikil. Það er rétt, að það hefur verið brotið nokkuð, en nú er um það að ræða að reyna að setja reglur og setja hömlur á þetta. Það er auðvitað alger fjarstæða að ætla að fara að koma með grg. frá þessum fyrri tíma í þessa átt, og þeir, sem það gera, ættu bara að lesa t.d. bók, sem Árni Friðriksson fiskifræðingur, sem hér var vitnað í í þessum efnum, gaf út varðandi togveiðar og dragnótaveiðar, þar sem hann mælir eindregið með því að heimila dragnótaveiði allt í kringum landið og um allan Faxaflóa og telur, að hér sé um álíka fordóma að ræða í sambandi við það að leyfa dragnótaveiðar, m.a. í Faxaflóa, eins og það hafi verið á sínum tíma, þegar menn börðust á móti því, að það mætti nota beitu á krókana, og vildu banna slíkt, og það var bannað, og ýmsar aðrar hliðstæðar reglur voru þá í gildi. Við skulum alveg gæta að því, að jafnhliða því, sem við viljum halda hér uppi eðlilegum reglum, sem verndað geta fiskistofnana við landið, svo dýrmætir sem þeir eru fyrir okkur, þá skulum við ekki setja þannig reglur, að við getum ekki nýtt þessa fiskistofna með eðlilegum hætti. Mér dettur ekki í hug að neita því, að það getur verið hættulegt að heimila hér of miklar botnsköfuveiðar inn um þessa þýðingarmiklu flóa eins og Faxaflóa, Húnaflóa, Breiðafjörð og aðra flóa við landið, en ég vil ætla það, að þær till., sem hér liggja fyrir núna varðandi þessi mál, taki fyllilega tillit til þessa, og það er í mesta máta óeðlilegt, þegar menn standa þannig að málum, að þeir vilja ætlast til þess, að áfram verði haldið að heimila togveiðar einnig fyrir hina stærstu togara t.d. fyrir öllu Suðurlandinu og hálft árið fyrir öllu Austurlandi og víðar, ýmist upp að fjögurra mílna mörkum eða upp að þriggja mílna mörkum, en á sama tíma gera menn kröfur um það, að flóar eins og Faxaflói séu með öllu lokaðir, jafnvel þó ytri mörk landhelgisfiskveiðimarkanna séu um 50 mílur frá landi út af miðjum Faxaflóa. Það gefur auðvitað alveg auga leið, að ef slíkum till. ætti að fylgja, þá hlyti það að leiða af því, að það yrðu gerðar breytingar á þessum mörkum líka annars staðar við landið. Ég verð að játa það með mig, að ég get ekki fengið mig til þess að hugsa á þann hátt. sem sá hv. þm. gerir, sem hér talaði næstur á undan mér, hv. 5. þm. Norðurl. v., en hann sættir sig prýðilega við það, eftir hans málflutningi, að loka meginhlutanum af Norðurlandi fyrir togveiðum, fyrir því að menn geti þar veitt smáan fisk, vegna þess að hann hefur það í huga, að þessi fiskur eigi eftir að synda síðar meir suður fyrir land og veiðast af þeim í Vestmannaeyjum, sem ætla sér að toga allt upp í landsteina þar. Ég geri mér grein fyrir því, að það er rétt, að sá fiskur, sem er hér á fiskimiðunum við landið, er í öllum höndum sami fiskurinn fyrir norðan og fyrir sunnan. Landsmenn eru allir að ganga hér með sínum veiðum í einn og sameiginlegan sjóð. Það er engin von til þess, að einn landshluti hagi sínum málum þannig. að hann neiti sér um að fiska, til þess að annar landshluti geti svo fiskað þennan fisk síðar meir. Það er engin von til slíks. Ég held, að það þurfi sjómenn og útgerðarmenn af alveg sérstakri tegund til þess að fallast á þetta sjónarmið. Því er það, að ef togveiðar eru leyfðar við landið, þá verða að gilda um það nokkuð svipaðar reglur allt í kringum landið. Og ég verð nú að segja það, að varðandi þá, sem búa í kringum Húnaflóa og hafa verið á margan hátt harðast leiknir á undanförnum árum vegna atvinnuleysis og lélegrar afkomu, að það er lítil huggun fyrir þá að loka sínum veiðisvæðum, m.a. fyrir botnvörpu, þó að þeir í Vestmannaeyjum fiski þeim mun betur í staðinn. Ég er ekki í neinum vafa um það fyrir mitt leyti, að það væri hægt með eðlilegum hætti að koma á land til vinnslu við Húnaflóann margföldu því fiskmagni, sem þar hefur komið á land að undanförnu, ef menn stæðu að veiðunum með eðlilegum hætti. Ég tel, að þær till., sem hér liggja fyrir, séu, eins og við höfum tekið fram, sem að þessum till. stöndum, málamiðlunartill. Og það er hreint ekki gengið langt í þá átt að opna fyrir togveiðum og alls ekki lengra en svo, að það fær fyllilega staðizt. Og ef þessum reglum verður framfylgt á eðlilegan hátt, ætti að vera hér betur staðið að málum en hefur verið í reynd, eins og framkvæmdin hefur verið á landhelgismálunum. Það hefur verið gerð hér grein fyrir því, að sjútvn. þessarar d. hefur viljað fallast hér á nokkrar brtt., sem hafa komið fram, efnislega séð. Ein þeirra var um það að heimila ekki togveiðar alveg eins nærri landi og gert var ráð fyrir í tillögunum á litlu svæði framan á Snæfellsnesi, og því sjónarmiði, sem fram kom í brtt. um það efni, hefur í rauninni verið mætt í aðalatriðum. Þá hefur n. einnig fallizt á það, að sett verði inn í frv. ákvæði þar að lútandi, að ef skipstjóri gerist brotlegur við þessar reglur ítrekað, skuli heimilt að svipta hann skipstjórnarréttindum um tiltekinn tíma. Og þá verður það auðvitað að metast af dómstólunum hverju sinni, hversu brotið er alvarlegt, og réttindasviptingin að fara eftir því. Nú, það var nokkuð leitað eftir því í sjútvn. hvort hægt væri að skapa samstöðu eða meiri samstöðu um afgreiðslu málsins en hér virðist vera, með því að eitthvað yrði gengið til móts við þær till., sem fram hafa komið til breyt. á frv. En það reyndist nú ekki vera, og því liggja till. fyrir að öðru leyti eins og þær komu hér fram í frv. Ég hef lýst því yfir sem minni skoðun, að ef svo fer, að gerðar verði á þessu frv., sem er samkomulagsfrv., breyt., sem fela í sér verulega efnisbreyt. eins og t.d. sú till. að ætla sér að halda sig við það að friða Faxaflóann fyrir botnvörpu algerlega, þýðir það, að ég fyrir mitt leyti mun ekki fylgja frv. eins og það liggur fyrir og breyta afstöðu minni til opnunar á öðrum stöðum líka. Ég tel alveg sjálfsagt, að þá verði Breiðafirði lokað á sama hátt, ef á að loka öllum Faxaflóa. Og þá verður af skiljanlegum ástæðum einnig að gera breytingar á veiðiheimildum annars staðar við landið. Hv. 4. þm. Reykv. lagði hér spurningu fyrir ríkisstj. varðandi þýðingarmikið mál hér, um það hvort ekki yrði að telja, að aðstaða okkar Íslendinga kynni að versna í því máli að fá aukna friðun á tilteknum fiskimiðum fyrir utan 12 mílna fiskveiðimörkin fyrir Norðausturlandi umfram það, sem nú gildir, ef við samþykktum frv. af þeirri gerð, sem hér liggur fyrir. Ég ætla mér nú ekki að fara að svara fyrir hæstv. ríkisstj., það gerir hún að sjálfsögðu sjálf. En ég vil láta uppi mína skoðun varðandi þetta atriði, því að hér er um þýðingarmikið atriði að ræða. Það fer auðvitað ekkert á milli mála, að við Íslendingar og aðrir þeir, sem veiða hér fisk við Ísland, veiðum allmikið af smáum fiski langt fyrir utan okkar fiskveiðitakmörk. Það er nú einu sinni svo, að smái fiskurinn heldur sig ekki eingöngu inni í fiskveiðilandhelginni. Nú að undanförnu hafa t.d. togveiðiskip fyrir Austurlandi veríð að afla allvel og veitt mjög smáan fisk, en veiðislóð þeirra hefur verið um 30 sjómílur suðaustur af Hvalbak, sem er útsker alllangt úti í hafi. Við höfum ekki aðstöðu til þess að setja þar einir reglur um veiðar á þessum slóðum, og svona er þessu farið víða í kringum landið, og það er vitanlega mikið áhugamál fyrir okkur Íslendinga, að hægt verði að fá samkomulag um það við aðrar þjóðir, sem veiðar stunda hér við land, að takmarka með settum reglum smáfiskveiðarnar hvar sem er hér við landið. Ég get ekki ætlað, að það ætti að draga úr möguleikum okkar til þess að fá samkomulag við aðrar þjóðir í þessum efnum, þó að við leyfum nokkra veiði í okkar fiskveiðilandhelgi með botnsköfuveiðarfærum, þegar það liggur fyrir, að allar aðrar þjóðir, sem stunda fiskveiðar hér við land, leyfa botnvörpuveiðar í sinni eigin fiskveiðilandhelgi í miklu ríkara mæli en við gerum. Og hvernig ættu þær þá að geta krafizt þess af okkur, að við lokuðum einir allri okkar fiskveiðilandhelgi fyrir botnvörpuveiðum, til þess að þeir vildu eiga við okkur samkomulag um reglur varðandi þessi mál? Ég get því ekki séð það, að samþykkt á þessu frv. ætti á nokkurn hátt að spilla okkar stöðu varðandi þetta mál. Því aðeins gæti það verið að mínum dómi, að því yrði haldið fram með réttu, að við værum að ganga óeðlilega hér á fiskistofnana með smáfiskveiði okkar. Nú liggur það hins vegar fyrir í opinberum skýrslum frá Alþjóðahafrannsóknastofnuninni, að engin þjóð, sem veiðar stundar hér við land, veiðir jafnlítið hlutfallslega af smáum fiski og við Íslendingar. Allar hinar þjóðirnar veiða miklum mun meira af smáum fiski miðað við heildarveiðimagn sitt en við gerum. Okkar staða í þessum efnum er því mjög sterk. Ég hef ekki neina ástæðu til þess að ætla, að breytingar á þessu hlutfalli yrðu neitt teljandi, þó að þetta frv. yrði samþykkt. Nú. ég skal svo ekki ræða frekar um þetta mál að sinni, en vil nú vænta þess, að þeir hv. þm., sem hér hafa einkum komið fram með óánægju út af þeim till., sem hér liggja fyrir, reyni að átta sig til hlítar á því, hvernig till. eru í raun og veru miðað við þær reglur, sem í gildi hafa verið, og að þeir reyni að setja sig í þau spor, að það verði að gilda nokkuð svipaðar reglur um veiðarnar allt í kringum landið. Það geta ekki gilt allt aðrar reglur í Faxaflóa en í Breiðafirði, og það geta ekki gilt allt aðrar reglur um veiðar í Breiðafirði en annars staðar við landið. Auk þess er rétt, að menn hafi það í huga, að þetta frv. er þannig upp byggt, að það á ekki að gilda nema í tvö og hálft ár. Þá ganga þessar reglur samkv. lögunum sjálfum úr gildi. Lögin verða að endurskoðast, og hafi Alþ. ekki sett nýjar reglur fyrir árslok 1971, eru þessar reglur úr gildi fallnar, svo að hér er um tilraunatímabil að ræða, þar sem stefnt er að því að reyna að leysa mikið vandamál, sem allir viðurkenna. að hefur verið komið í hið mesta óefni hjá okkur núna að undanförnu, því að það er í rauninni ekki hægt að búa við það ástand, sem upp var komið, það viðurkenna allir. Ég vil því mega vænta þess, að við nánari athugun geti nú meiri hl. þdm. fallizt á það, að þær reglur, sem er að finna í þessu frv., séu réttlátar miðað við allar kringumstæður.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. mikið, enda hef ég ekki ástæðu til þess. En það voru viss atriði, sem komu fram í ræðu seinasta hv. ræðumanns, sem mér finnst rétt að víkja nokkrum orðum að. Hann er nú orðinn svo mikill áhugamaður í þessu máli, að hann gengur alveg fram fyrir skjöldu ráðh. og svarar fsp., sem er beint til þeirra. Nú, það getur vel verið, að ráðh. láti þetta svar gilda, svoleiðis að það komi ekki annað frá þeim. En í tilefni af því finnst mér rétt að segja þetta: Alþ. hefur sett það takmark í landhelgismálunum, að fiskveiðilandhelgin nái til alls landgrunnsins. En það hefur nú verið heldur lítill skriður á því máli að undanförnu. Það getur vel farið svo, þrátt fyrir vonir okkar, að það tefjist eitthvað enn, að okkur takist að koma þeirri stefnu fram, að fiskveiðilandhelgin nái til alls landgrunnsins. Það er því hægt að hugsa sér þann milliveg, á meðan þessi stefna fæst ekki fram, að það sé leitað eftir alþjóðlegu samkomulagi um það, að viss svæði utan fiskveiðimarkanna, eða 12 mílna markanna, sem eru talin vera mikilvæg sem hrygningar- og uppeldisstöðvar fyrir fiskinn, njóti sérstakrar friðunar. Um það hefur verið sérstaklega rætt í þessu sambandi, að því er mér skilst. að vinna að því að fá slíka friðun fyrir allstórt svæði úti fyrir Norðausturlandi, þar sem eru mikilvægar uppeldisstöðvar fyrir fiskinn. Ég held, að það sé meginatriði, ef við ætlum að koma þessari stefnu fram eða þessum sjónarmiðum okkar fram, að fá aðra til þess að viðurkenna friðun á vissum svæðum utan 12 mílna markanna, að þá þurfum við að vernda á svipaðan hátt þau svæði innan 12 mílna markanna, sem við ráðum yfir, að þar muni verða látin gilda svipuð vernd og við ætlumst til, að verði á þessum svæðum utan 12 mílna markanna. Ég held, að ef við höldum þannig á þessum málum, að við beitum bæði dragnót og botnvörpu á þeim svæðum innan fiskveiðimarkanna, sem eru mikilvægar uppeldisstöðvar. verði það til þess, að okkur gangi lakar að fá aðra til að fallast á það, að svipuð vernd eigi sér stað á svæðum utan 12 mílna markanna. Það er af þessum ástæðum, sem ég hef gerzt alveg sérstakur talsmaður þess, að Faxaflói njóti sérstakrar verndar, vegna þess að það hefur um langt skeið verið viðurkennt af öllum aðilum, sem til þessara mála þekkja, að þar sé um mjög mikilvægar hrygningar- og uppeldisstöðvar að ræða, sérstaklega fyrir ýsustofninn. Það, sem ég sagði hér áðan, gilti alls ekki um allar þær innfærslur, sem eiga sér stað samkv. þessu frv., heldur fyrst og fremst Faxaflóa. Ég tel, að friðun hans sé eitt mikilvægasta skilyrðið til þess að við getum haldið uppi í framtíðinni gifturíkri sókn í landhelgismálunum út á við. Þess vegna tel ég. að sú till., sem hér er flutt af nokkrum þm., um að fella niður veiðileyfið á Faxaflóa, sé byggð á fullum rökum og fyllstu nauðsyn, vegna þess að þar sé verið að leggja eina undirstöðuna að því, að við getum haldið uppi fullri sókn í landhelgismálunum á komandi ári. Ég hygg, að hv. 4. þm. Austf. geri sér þetta ljóst, með því að athuga þetta mál nánar. Ég skal viðurkenna það, að ef ég væri í hans sporum og hugsaði eingöngu um hagsmuni Austfjarða, mundi ég sennilega vera með þessu frv. En það þarf að hugsa um fleiri landshluta en Austfirði og alveg sérstaklega um þau veiðisvæði, þar sem eru hrygningar- og uppeldisstöðvar fiskstofnsins. Þau svæði á að undanþiggja, eins og Faxaflóa. Ég vænti þess, að það séu þm. hér, sem geri sér grein fyrir því, að verndun Faxaflóa er ekki neitt sérstakt mál okkar hér á Suðvesturlandi, enda er talsvert um það deilt hér syðra. Það eru vissir aðilar, sem vilja komast inn í landhelgina. Ég tel, að verndun Faxaflóa eða friðun Faxaflóa sé mál landsins alls, því að með því að sýna það í verki, að við sjálfir verndum slíkar uppeldisstöðvar, þar sem við ráðum sjálfir, þá er miklu auðveldara að gera kröfur um það til annarra, að þeir fallist á það, að hliðstæð svæði séu vernduð utan fiskveiðilandhelginnar. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að þegar við vorum að sækja okkar mál á sínum tíma í sambandi við útfærslurnar bæði 1952 og 1958, var lögð á það megináherzla í okkar málflutningi, að hér væri ekki um að ræða eingöngu hagsmunamál okkar, heldur allra þeirra þjóða, sem stunduðu fiskveiðar á Íslandsmiðum, vegna þess að sú verndun, sem fengist með þessari útfærslu hjá okkur, yrði til þess að auka fiskstofnana, og við mundum ekki aðeins njóta góðs af því sjálfir, heldur líka aðrar þær þjóðir, sem stunduðu veiðar í nálægð við Ísland. Það hefur líka komið í ljós, að þessi friðun, sem hefur fengizt við útfærslurnar 1952 og 1958, hefur ekki orðið til þess tjóns fyrir erlenda fiskimenn, sem þeir óttuðust, vegna þess að friðunin hefur orðið til gagns fyrir þá alveg eins og okkur. Og á þessum grundvelli hljótum við að sækja þetta mál áfram, að með aukinni friðun á vissum mikilvægum stöðvum hér við land séum við ekki aðeins að vinna fyrir okkur, heldur líka almennt fyrir þá, sem stunda veiðar á þessu hafsvæði. Ég sagði það við fyrri umr., að ég gæti vel fallizt á það, að það eigi sér stað innfærsla á vissum svæðum, þannig að þar séu leyfðar auknar togveiðar. En ég álít, að við verðum að gæta þess vel, að þessar auknu togveiðiheimildir nái ekki til þýðingarmikilla uppeldisstöðva eins og Faxaflóa. Það tel ég, að sé grundvallaratriði að áframhaldandi sókn okkar í landhelgismálinu.



Herra forseti. Ég geri lítið af því að tala þrisvar í málum, en það var vegna þess að hv. 4. þm. Austf. lét mín sérstaklega getið og Húnvetninga, að mig langar til að segja örfá orð. Hann skildi ekki í þeim hugsunarhætti. að ég vildi ekki hirða smáfisk fyrir norðan, en leyfa honum að fara suður og láta Vestmannaeyinga veiða hann þar og aðra. sem stunda fiskveiðar hér fyrir sunnan land. Ég álít þetta vera víðsýni hjá mér. Ég lít á hag þjóðarinnar í heild og álít það ekki neina sérstaka búmennsku, að við förum að drepa unglömbin til þess að passa það, að aðrir njóti þeirra ekki, þegar þau eru orðin stór. Við njótum þeirra líka, þegar þau verða stór, og ég álit það sameiginlegt hagsmunamál fyrir alla landsmenn að drepa ekki stofninn fyrr en hann er orðinn það stór, að hann sé einhvers virði. Hv. þm. var að tala um fátækt og eymd okkar Húnvetninganna. Við erum óvanir þessu, Húnvetningar. Við lítum á okkur eins og frekar efnafólk. En það hefur verið þannig, að við höfum ekki verið neinir forgöngumenn í sjávarútvegsmálum, ég skal játa það, og það kemur meðfram af því, að sjávarþorpin liggja tiltölulega langt frá miðum, miðað við annars staðar á landinu. Og annað það, að við búum í heldur góðu landbúnaðarhéraði, þannig að þeir, sem eru orkumeiri, hafa heldur snúið sér að landbúnaðinum, þótt það tryggara. En hv. þm. Lúðvík Jósefsson verður að játa, að yfirleitt hafa verið betri bændur í Árnessýslu og Húnavatnssýslu en víðast hvar annars staðar á landinu, og þetta getur hann séð, ef hann vill fara yfir búfjárskýrslur. Enn fremur verður hann að athuga það, að Húnvetningar hafa lagt öllu meiri rækt við andleg efni en Austfirðingar, þó að ég geri engan veginn lítið úr þeim og þeirra gáfum. Flateyjarbók var skrifuð í Húnavatnssýslu, á meðan Austfirðingar kunnu ekki að lesa, og á flestum sviðum höfum við lagt til forgöngumenn. Við höfum t.d. lagt til Nordalana með sína miklu bókmenntaþekkingu og fjármálavit, eins og sést á stjórn Seðlabankans. Við höfum lagt til afburðalækna eins og Hjalta frá Hjaltabakka og Sigurð landlækni og Guðmundana alla o.s.frv. Það er fleira einhvers virði en síld í tvö eða þrjú ár, við verðum að meta hina andlegu auðlegð líka. Það eina, sem við förum fram á, þessir menn, þm. Vestf. og Norðurl. v., það er, að tekið sé tillit til óska okkar, sem við vitum, að er líka vilji fólksins heima fyrir, að miða við þá grunnlínu, sem nú er í gildi. Ég get lýst því yfir fyrir mitt leyti. að ég get sætt mig alveg við þessa línu. ef stærri togurunum væri ekki hleypt inn í þetta horn. Fiskurinn gengur fyrir Vestfirðina og inn í flóann, og við höfum reynslu fyrir því, að togararnir hafa elt hann vor eftir vor. Við höfum reynslu fyrir því líka, að þegar stærri togararnir komu inn á fjarðarmynnið og verið var að veiða þar með línu, hvarf línufiskurinn að meira eða minna leyti. Ég get ekki skilið, að það sé neitt við það að athuga, þó að einhverjar smábreytingar séu gerðar á þessu frv. Það er metnaðarmál orðið hjá þessari nefnd að fá allt samþykkt óbreytt. Ég mundi ekki koma með neina till. viðvíkjandi Faxaflóanum, ef þm. þeirra legðu það ekki eindregið til sjálfir. Ég ætla að styðja þá í því, af því að ég álít, að þeir hafi rétt fyrir sér.  Ég vona, að þetta leysist allt saman vel og í bróðerni. Það fer hver eftir sinni sannfæringu, þetta er ópólitískt mál, og við skulum ekkert vera að hleypa æsingi í það. Og við látum það skríða í gegn, þótt það sé meira og minna vitlaust, ef við fáum ekki komið þeim breytingum fram, sem við álítum til bóta. En hinu mótmæli ég algerlega að fara að tala um okkur Húnvetninga sem andlega og efnalega kotunga, og allra sízt vil ég, að Austfirðingar geri það.



Herra forseti. Ég verð að biðja hæstv. forseta að reyna að ná í hæstv. fjmrh. hingað á fundinn, því að ég þarf að bera fram fsp. til hans út af þessu máli.

Hæstv. fjmrh. er því miður ekki staddur í húsinu. Ég vil biðja hv. þm. að halda áfram ræðu sinni. Fsp. hans skal komið á framfæri.

Ég þarf að fá svar við henni, og ég vil helzt hafa það milliliðalaust, er þá ekki hægt að fresta málinu til næsta fundar og ráðh. yrði þá við, það verður nú sennilega fljótlega afgr. þetta mál, héðan af og ætti ekki að gera til? Ég þarf endilega að fá svar við þessu, sem ég ætla að spyrja um, og vil nú þess vegna fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá núna ef ekki er hægt að ná í ráðh. áður en fundi verður slitið, annars mætti bara fresta því um sinn, ef von er um að hann verði hér á ferð innan skamms eða áður en dagur þessi er liðinn.

Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að það eru fleiri hv. þm. á mælendaskrá um málið, sem kynnu að geta talað að hæstv. fjmrh. fjarstöddum. Á meðan hugleiðir forseti, hvort unnt muni vera að fresta málinu, ef hv. þm. vildi þá rýma ræðustólinn.

Ég vil halda mínum ræðumannsrétti að sjálfsögðu, en ég hef ekkert á móti því, að aðrir tali á meðan, ef hæstv. ráðh. kynni að koma.



Herra forseti. Við 1. umr. um þetta mál í þessari hæstv. d. komu nokkuð til tals athugasemdir, sem endurskoðendur hafa gert við reikningsfærslur Ríkisútvarpsins, þar er raunverulega um að ræða deilur um bókhaldsfyrirkomulag, en af þessu voru dregnar ýmsar ályktanir, sem ég fyrtist við og vildi ekki láta standa ómótmælt. Í tilefni að þessu máli hefur Ríkisútvarpið gert stutta grg., sem mér finnst nauðsynlegt að komi hér fram, og vil ég leyfa mér að lesa þessa grg. með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af athugasemdum yfirskoðunarmanna ríkisreiknings við ársreikninga Ríkisútvarpsins fyrir árið 1967 leyfir stofnunin sér hér með að gefa hinu háa Alþ. eftirfarandi skýringar. 1. Með skattskýrslueyðublöðum fyrir árið 1966 voru send sérstök eyðublöð frá Ríkisútvarpinu til könnunar á útvarps- og sjónvarpsviðtækjaeign landsmanna. Úr svörum var unnið á árinu 1967. Kom í ljós, að allmargar þús. manna höfðu haft hljóðvarps- og sjónvarpsafnot, án þess að stofnunin hefði um það vitað. Reikningar til þessara nýju viðskiptamanna Ríkisútvarpsins voru svo sendir út síðari hluta árs 1967. Við ákvörðun á þeim tíma, sem krafa var gerð fyrir vangreiddum afnotagjöldum, var viðhöfð sú regla að gera mönnum að greiða 3 ár aftur í tímann, ef ekki var önnur vitneskja fyrir hendi. Var fyrir fram vitað, að frá þessari kröfu yrði að falla í mörgum tilfellum að einhverju leyti, enda hefur sú raunin orðið. Í árslok 1967 námu ógreidd afnotagjöld hljóðvarpsins fyrir það ár 5 518 435 kr. Með hliðsjón af því, hversu vafasamar hinar áður umtöluðu kröfur voru samkvæmt framansögðu, var ekki talið fært að telja þær nærri allar til tekna ársins. Var sú aðferð viðhöfð að færa 3/4 af þessari upphæð, eða 4 138 826 kr., í fyrningarsjóð afnotagjalda. Í árslok 1968 er enn óinnheimt af brúttótekjum ársins 1967 4 448 054 kr. eða hærri upphæð en færð var í fyrningarsjóð. Má af því sjá að enn hefur umrædd og umdeild ráðstöfun Ríkisútvarpsins ekki reynzt á röngum forsendum byggð. Þess má að lokum geta í þessu sambandi, að að sjálfsögðu kemur það fram síðar sem tekjur, ef og þegar að því kemur, að eftirstöðvar útistandandi afnotagjalda frá árinu 1967 fara niður fyrir þá upphæð, sem færð var í fyrningarsjóð, þ.e. hinar margumtöluðu kr. 4 millj. 138 þús. 826. 2. Sömu meginforsendur og hér voru raktar lágu til grundvallar áætlun Ríkisútvarpsins á tekjum af afnotagjöldum fyrir sjónvarpsdeild. Var þar bæði ágreiningur um tíma á sama hátt og hjá hljóðvarpi, en til viðbótar hafa útsendar kröfur oft á tíðum reynzt meira og minna vafasamar vegna skorts á fullnægjandi sjónvarpsskilyrðum á ýmsum svæðum, þar sem dreifikerfið var í uppbyggingu, og var þetta fyrir fram vitað. Verður þetta eigi rakið hér tölulega, en niðurstöður eru í meginatriðum hinar sömu og í hljóðvarpsdeild. 3. Í 2. málsgr. 16. gr. 1. nr. 52 13. maí 1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, segir svo: „Beinir skattar skulu færðir á álagningarárinu með frádrætti fyrir vanhöldum framkomnum eða áætluðum við reikningslokun.“ Ákvæði þetta var haft í huga, þegar reikningi ársins 1967 var lokað á þann hátt, sem gert var. F.h. Ríkisútvarpsins Gunnar Vagnsson.“ Herra forseti. Ég tel rétt, að þessar skýringar komi hér fram. Eins og ég sagði við 1. umr., þá vil ég ekki blanda mér inn í deilur um bókfærsluatriði, og vænti þess, að það náist samkomulag um það, hvernig þau eiga að vera, en ég get ekki látið ómótmælt ýmsum ályktunum, sem dregnar voru af því, hvers vegna Ríkisútvarpið hefði hagað reikningum sínum á þennan hátt, og tel ég því rétt, að þessi skýrsla komi hér fram.



Herra forseti. Út af skýringu þeirri, sem hv. 5. þm. Vesturl. gaf fyrir hönd Ríkisútvarpsins, vil ég leyfa mér að vekja athygli á þeim vinnubrögðum, sem fjármálastjóri Ríkisútvarpsins hefur í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Eins og hjá öðrum þeim, þar sem aths. voru gerðar, fékk hann í hendur aths. þær, sem yfirskoðunarmenn gerðu við reikningsfærsluna, og ég leyfi mér að þakka hv. fjhn. þessarar d. fyrir það, að hún hefur fallizt á þær og tekið undir þá afgreiðslu, sem óskað var eftir. En Ríkisútvarpið sá ekki ástæðu til að gefa skýringu þá, sem hv. 5. þm. Vesturl. er látinn gefa nú. Það var eðlilegt, eins og beðið var um, að Ríkisútvarpið léti í té útskýringu, ef einhver sérstök ástæða var fyrir þessari reikningsfærslu Ríkisútvarpsins, og eftir því var óskað í þeim fsp., sem sendar voru til Ríkisútvarpsins. Það sá hins vegar ekki ástæðu til þess að gera það, heldur sneri út úr aths. og svaraði á þá leið, að hér væri um hrapallegan misskilning að ræða, og það væri þess vegna ekki hægt að gefa svör við fsp. Ég vil taka undir það, að eftir því var leitað, hvort nokkur sérstök ástæða væri til þess, að svo var með farið. Það var hins vegar ekki skýrt, þó að það sé að koma fram nú. Hins vegar vil ég enn á ný undirstrika það, að það er gróft í farið og brot á öllum venjulegum reglum að taka þannig á máli að afskrifa 75–80% af því, sem útistandandi var, eins og Ríkisútvarpið gerði í þessi tilfelli. Ef lesinn er reikningur Ríkisútvarpsins sjálfs, þá er þar sett upp afskrifað, en ekki fært til fyrningarsjóðs, enda er fyrningarsjóðurinn ekki talinn til eigna á reikningum Ríkisútvarpsins. Þess vegna er ég að undirstrika það, að meðferð málsins af hendi Ríkisútvarpsins er mjög skrýtin og hlýtur að vera í einhverjum ákveðnum tilgangi gerð. Það hefði verið eðlilegra að gefa þær skýringar, sem á vissan hátt gátu skýrt málið, eins og þá, að svo og svo mikið hefði verið útistandandi vegna þess, að aukaútsending hefði verið á innheimtunni. Það var enginn hlutur eðlilegri en að skilja það, og hefði verið tillit til þess tekið. Til þess sá Ríkisútvarpið ekki ástæðu, heldur svaraði fsp. að verulegu leyti út af, og þess vegna verður það að gefa núna út aukaskýringar á máli sínu. Ég vona, að Ríkisútvarpið eða fjármálastjóri þess sjái ástæðu til að breyta þessum vinnubrögðum, og endurtek það, sem áður hefur komið fram og hv. d. hefur tekið undir með afgreiðslu ríkisreikningsins við 2. umr., að þessi vinnubrögð eru óeðlileg og óvenjuleg og þeim verður að breyta.



Herra forseti. Það er misskilningur hjá hv. þm., að ég hafi verið látinn flytja einhverjar skýringar, því að eftir 1. umr. málsins óskaði ég eftir grg. sem formaður útvarpsráðs, enda þótt fjárhagsmálin heyri nú ekki beint undir útvarpsráð. En mér er annt um stofnunina og ég vil sem þm. reyna að gæta orðstírs hennar hér. Ég harma það mjög, ef afgreiðsla á þessu máli hefur ekki verið á viðunandi hátt af útvarpsins hendi til yfirskoðunarmanna ríkisreiknings, og ég er sannfærður um, að það hlýtur að stafa af einhverjum misskilningi. Þó vil ég benda á það, að einmitt á þessu tímabili, undanförnum missirum, hafa verið mannaskipti á æðstu stöðum, og kann það að eiga einhvern þátt í því. Ég vil vona, að það komi ekki fyrir aftur, að yfirskoðunarmenn fái ekki umyrðalaust allar þær skýringar, sem um er beðið. Hins vegar gerðu yfirskoðunarmenn eina aths., sem ekki er umdeild hér á þessu stigi núna, sem var á þá lund, að þeir virtust hafa skilið reikninga svo, að það væri verið að gefa útvarpsnotendum eftir skuldir sínar í stórum stíl. Þetta leiðrétti útvarpið. Þarna var um veigamikinn misskilning að ræða, svo ég hygg, að ef útvarpið hefur notað orðið misskilning, þá hafi það fyrst og fremst átt við um það atriði. Það er ekki verið að velja úr einhverja skulduga útvarpsnotendur og gefa þeim eftir, heldur er verið að reyna að haga þessu reikningshaldi þannig, að það gefi sem sannasta og réttasta mynd af raunverulegum hag stofnunarinnar. Það, sem hér er deilt um, er, hvort það hefði átt að hafa í bókum stofnunarinnar sem eign yfir 4 millj. kr. í óinnheimtum afnotagjöldum frá 1967. Í árslok 1968 hefur það komið í ljós, að þessi tala stendur enn óinnheimt. M.ö.o.: á bókhaldið að vera þannig, að bókhaldið sé að burðast með tölur, sem það veit af reynslu og eflaust allir vita að eru háðar þessum annmörkum? Að þessu leyti er útvarpsgjaldið mjög sérstætt, því þegar einhver borgari hér kaupir hljóðvarps- eða sjónvarpstæki af einhverrí verzlun, þá er hann þegar skráður og þá fær hann reikning. Það geta verið ýmsar ástæður, eins og t.d. að menn eru fljótir að kaupa sér sjónvarpstæki, en endurvarpsstöðvarnar, sem ná til þeirra, koma kannske ekki fyrr en löngu seinna. Við eigum við að stríða mörg hundruð notendur, ef ekki þúsundir. sem þannig er ástatt um núna, en þeir fara óhjákvæmilega inn í bókhald Ríkisútvarpsins sem nýir notendur, þó að skýringarnar á því, hvers vegna þeir geta ekki orðið greiðendur strax, komi ekki fyrr en löngu seinna. Ég vil vona, að það takist í framtíðinni það gott samstarf á milli yfirskoðunarmanna og Ríkisútvarpsins að það verði hægt að leiðrétta allan misskilning og það verði unnið að því að koma þessu reikningshaldi þannig fyrir, að það geri stofnuninni og ríkinu sem mest gagn með þessu og gefi sem sannasta og réttasta mynd af því, hvernig fjárhag stofnunarinnar raunverulega er hagað.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að þreyta hér umr. um þetta, en vil þakka hv. 5. þm. Vesturl. fyrir að hafa gengizt í það að fá þessar upplýsingar, sem ég hélt nú, að Ríkisútvarpið hefði átt frumkvæðið að, því að frá mínum bæjardyrum séð þá skýrir það málið verulega, að þarna var um sérstaka innheimtu að ræða. Hins vegar útskýrir það ekki, hvers vegna þurfti að ganga eins langt og raunverulega var gert, sem ég álít að hafi verið allt of mikið, að afskrifa 12% af ársinnheimtunni er allt of mikið frá mínum bæjardyrum séð. Ég vil svo taka undir það, að ég tel æskilegast að þarna sé eðlilegt og gott samstarf á milli og það komi fram í skýringu, sem misskilningi geti valdið og ég lít svo á, að miðað við eðlilega álagningu, sem ég hélt að væri nú yfirleitt með útvarpsgjaldið, séu þessar eftirstöðvar innheimtu of miklar. Við erum að deila á ríkissjóð, sem innheimtir þó yfir 90% af sinni ársálagningu, og það er þess vegna of mikið, þegar útvarpið innheimtir ekki nema kannske rúmlega 80%. Það verður að koma eðlileg skýring á því, hvers vegna svo mikið skortir á.



Herra forseti. Ein af athugasemdum yfirskoðunarmanna við ríkisreikninginn var um 200 millj., sem innheimtumenn víðs vegar um land voru búnir að innheimta fyrir ríkissjóðinn, en áttu eftir að skila af sér til eigenda fjárins í árslok 1967. Um þetta var nokkuð rætt við 2. umr. frv. Ég hélt því þá fram, að ríkissjóður ætti að opna viðskiptareikninga fyrir sig í bönkum og sparisjóðum, þar sem innheimtumennirnir eiga heima, og það ætti að láta þá leggja inn á þessa reikninga ríkissjóðs jafnóðum það, sem þeir innheimta fyrir hann. Hæstv. fjmrh. sagði, að reikningarnir í bönkum og sparisjóðum væru á vegum embættanna, en ekki ríkissjóðs, og taldi það ekki skipta máli. Ég hélt því hins vegar fram, að þetta gæti skipt máli. Nú er það vitað mál, að af þessu fé, sem geymt er í bönkum og sparisjóðum, eru greiddir vextir, og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. um það, hvort sýslumennirnir hafi skilað til ríkissjóðs vöxtum, sem þeir hafa fengið greidda frá bönkum og sparisjóðum af því fé, sem þeir hafa geymt þar, sem er eign ríkissjóðs? Ég vil spyrja hann um það, hvort þeir hafi skilað til ríkissjóðs vöxtum af þessu fé hans?



Herra forseti. Þessari spurningu er mjög einfalt að svara. Að sjálfsögðu hafa embættismennirnir skilað vöxtum, vegna þess að þeir hafa enga heimild til þess að eigna sér vexti af þessu fé, það er ekki þeirra fé, það er fé embættanna, og þess vegna skiptir það ekki öllu máli, hvort það er á nafni ríkissjóðs eða viðkomandi embættis. Ég tel, að það væri óeðlilegt með öllu, að ríkissjóður væri með reikninga, sem tilteknir embættismenn hefðu svo öll ráð yfir. heldur eigi það að vera á ábyrgð viðkomandi embættismanns. Það eru ákveðin fyrirmæli um það, að allir slíkir reikningar skuli vera á nafni embættanna, en ekki einkareikningum viðkomandi innheimtumanna, og vitanlega ganga allir slíkir vextir til ríkissjóðs.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þetta svar. En ég sný ekki til baka með það, að ég tel að ríkissjóður ætti að hafa þessa reikninga, og hann ætti að hafa ráð yfir þessum reikningum, en ekki embættismennirnir. Fjmrh. ætti að hafa ráð á þessum reikningum, því að þá gæti hann gefið út ávísanir á þá jafnóðum og þar myndast innistæður og notað þá peninga til þarfa ríkissjóðs strax, þegar þeir eru komnir inn í þessa banka og sparisjóði. Hitt tel ég mjög óeðlilegt, að þetta sé á vegum embættanna, sem hann nefnir svo, en það er þá sama sem á vegum sýslumannanna. Ég tel, að þetta sé óeðlilegt og það eigi að breyta þessu.



Herra forseti. Ég veit, að hv. þm. er mjög vel kunnugur bankamálum, og ég las eftir hann grein á sínum tíma. Að vísu var hann nú ekki mjög hrifinn af þeirri starfsemi, sem upp er tekin í bönkum og hversu flókið það er og vélrænt allt saman, en ég veit þó, að hann veit nægilega mikið um bankamál til þess að vita, að það er auðvitað ekki hægt að ávísa á reikninga, sem aðrir eiga. Sýslumennirnir verða auðvitað að hafa sinn eigin viðskiptareikning, það verður ekki fram hjá því komizt. Það yrði þá um tvo reikninga að ræða í viðkomandi banka, reikning, sem sýslumaðurinn hefði og ávísaði þá á sjálfur, og síðan reikning ríkissjóðs, sem hann legði inn á. Mér finnst sannast sagna, að úr þessu yrði næsta skringilegt fyrirbrigði og mundi á engan hátt verða til þess að lagfæra þann vanda, sem hér er um að reða, síður en svo. Ég held því, að það hafi enga þýðingu að vera að deila um þetta atriði. Þetta leysir ekki vandann. Við erum sammála hv. þm. og ég um það, að það þurfi að sjá til þess, að þessir peningar komi til ríkisins sem skjótast, en þetta er ekki úrræði í þá átt. Það þarf allt aðrar ráðstafanir til þess.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að embætti sýslumanna hafa með fleira að gera en mál ríkissjóðs og innheimtu á fé til ríkissjóðs. Sýslumenn hafa líka yfirstjórn sýslusjóða, og þeir geyma fé, sem er eign sýslusjóðanna, og er það nú rétt að grauta þessu öllu saman og setja þetta allt á bankareikninga, sem kallað er að séu á vegum embættanna? Hvernig fara þeir þá að því að greina í sundur vexti af því fé, sem ríkissjóður á og sýslusjóðirnir eiga? Það er miklu einfaldara að vera ekkert að blanda þessu saman. Ríkissjóður á að hafa reikninga á þessum stöðum, í þessum bönkum og sjóðum, og þangað eiga sýslumenn að leggja inn, í reikninga ríkissjóðs, jafnóðum allt, sem þeir innheimta fyrir ríkið, og það er fjmrh., sem á að geta ávísað á það fé, en ekki sýslumennirnir. Þeir eru búnir að skila því af sér um leið og þeir eru búnir að borga inn á þessa ríkisreikninga, svo það kemur bara ekki þessu máli við, þó að þeir hafi aðra reikninga í bönkum, þar sem fé sýslusjóða er eða annað, sem þeir hafa með höndum, sem ekki kemur ríkinu við. Þetta er hið eina rétta í þessu máli, hitt getur leitt til ófarnaðar að grauta þessu öllu saman, og það á ekki við. Þess vegna vil ég skora enn á hæstv. ráðh. að breyta þessu og stofna svona reikninga fyrir ríkissjóð í bönkum og sparisjóðum, þar sem sýslumennirnir eiga heima og fyrirskipa þeim að greiða þar inn jafnóðum allt, sem þeir innheimta fyrir ríkið.



Herra forseti. Þessi jörð, sem hér er um að ræða, jörðin Þykkvibær I í Landbroti, var afhent Kirkjubæjarhreppi með gjafabréfi 15. des. 1913 og fylgdu þeirri gjöf margháttuð skilyrði, þ. á m. það, að jörðin skyldi vera ævarandi eign Kirkjubæjarhrepps, nema ákvæðum um þetta yrði breytt á Alþingi. Það voru flókin fyrirmæli í þessu gjafabréfi, og er ekki ástæða til að lengja tíma með því að rifja það allt upp, en fyrir gefendum vakti það, að þeirra afkomendur ættu fyrsta rétt til þess að fá þessa jörð leigða. Þetta frv. var lagt fyrir Alþ. í fyrra og þá voru ýmis vandkvæði á því að afgreiða það. Það tók nokkuð langan tíma að athuga þessi gögn öll, svo að það dróst á langinn, að frv. næði fram að ganga. Nú hefur frv. hins vegar gengið í gegnum Ed. og fengið þar afgreiðslu, að því er ég hygg nokkurn veginn samhljóða, og að baki þeirrar afgreiðslu liggur það, að náðst hefur fullkomið samkomulag, að því er mér er tjáð, milli þeirra aðila, sem þetta mál snertir, þ. e. a. s. ættingja hinna upphaflegu gefenda, sem láta þetta mál sig einhverju varða. Hreppsnefndin telur, að það sé nauðsynlegt að selja jörðina þeim ábúanda, sem nú er og óskar að fá hana, til þess að hann geti gert þar nauðsynlegar umbætur og byggingar og það muni velta á því, hvort þessi söluheimild fáist á Alþingi, hvort jörðin haldist í byggð eftirleiðis. Þeir, sem eru búnir að kynna sér þetta mál frá öllum hliðum, telja nú eðlilegt, að Alþingi veiti þessa heimild og á sama máli er landbn. Nd. og leggur til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég hef litlu við að bæta þau orð, sem ég sagði við flutning þessa máls fyrir nokkrum dögum, en vil þó geta þess, að menntmn. sendi frv. til umsagnar skólaeftirlitinu eða nánar tiltekið Aðalsteini Eiríkssyni, sem stendur fyrir því. Hann er allra manna kunnugastur framkvæmd laga um skólakostnað, bæði eldri laga og einnig þeirra laga, sem nú hafa gengið í gildi frá 1967. Ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa kafla úr álitsgerð hans um þetta frv., sem hljóðar svo: „Við afgreiðslu 1. nr. 49/1967 var, svo sem kunnugt er, samþykkt, að húsmæðraskólar mættu vera áfram undir ákvæðum l. nr. 41/1955, ef sveitarfélög óskuðu þess, þar sem sýnt þótti, að ákvæði hinna nýju l. yrðu sveitarfélögum mjög í óhag, hvað snerti þennan skólakostnað. Sama gildir og um skóla eins og héraðsskólann á Laugum. Var það raunar vangá ein, að ekki var vakin athygli á þessum eina héraðsskóla, sem nú er kostaður sameiginlega af ríki og sveitarfélögum. Það mun ekki hafa verið ætlunin með setningu hinna nýju skólakostnaðarlaga að þrengja hag sveitarfélaga. Þess vegna var samþ., að húsmæðraskólarnir kæmu undir áðurnefnda undanþáguheimild, ef þess yrði óskað, og það hafa allir hlutaðeigendur gert. Nákvæmlega sömu rök liggja til þess, að sama gildi um héraðsskólann á Laugum. Að honum stendur eitt sýslufélag, er kostar hann móti ríkinu, og hlutur þess verður allmiklu meiri eftir ákvæðum nýju l. en hinna eldri. Vísast um þetta atriði til meðfylgjandi samanburðaryfirlits miðað við kostnað 1967.“ Svo fylgir hér yfirlit um þann kostnað, sem hefði fallið á þennan tiltekna skóla 1967, ef þau ákvæði hefðu verið í gildi þá, sem nú eru í gildi samkv. l., sem ég nefndi áðan frá 1967. Það kemur í ljós, sem ég raunar vissi, að þarna þyngist allmikið hlutur sýslufélagsins, og það, sem þetta frv. á að koma til leiðar, er það, að sýslufélagið sitji við sama borð og áður, ef það á annað borð ekki kýs að afhenda skólann ríkinu, eins og aðrir héraðsskólar hafa þegar verið afhentir því. Ég hygg, að það þurfi ekki um þetta mál mikið að ræða. Ég vænti þess, að það þyki eðlilegt, að þetta frv. verði samþ., og ég vil geta þess, að sá samanburður á kostnaði, sem þarna er birtur á þskj. 615, er gerður eftir ósk frá menntmrn. og var því eftirlitsmaðurinn viðbúinn að afhenda okkur það, þegar þess var óskað. Menntmn. leggur svo til að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um frv. um menntaskóla á mörgum fundum, leitað álits skólastjóra, kennara og nemenda menntaskólanna, rætt við höfunda frv. og ýmsa fleiri aðila og fengið till. víðar að. N, er sammála í afstöðu sinni til frv., telur það stórmerkan áfanga í þróun menntaskólanna og leggur áherzlu á, að það verði gert að lögum og síðan framkvæmt af heilum hug. N. er sammála um nokkrar brtt. og mun ég síðar gera grein fyrir þeim. Fyrst tel ég rétt að geta um afgreiðslu menntmn. á umsókn Kvennaskólans í Reykjavík um heimild til þess að útskrifa stúdenta. Þessi umsókn hafði verið send þeirri n., sem samdi frv. um menntaskóla, og hún hafði um hana fjallað. Þannig barst umsóknin til Alþ. í grg. þessa frv. Menntmn. kynnti sér formsatriði þessa máls og komst að niðurstöðu, sem fólst í bréfi, sem n. skrifaði hæstv. menntmrh. Þetta bréf hljóðar svo, með leyfi forseta: „ Menntmn. Nd. hefur rætt um ósk Kvennaskólans í Reykjavík um leyfi til að útskrifa stúdenta, en sú umsókn er gerð að umtalsefni í grg. menntaskólafrv. N. er ljóst, að hugsanlegt sé að túlka 5. gr. frv. svo, að samkv. henni gæti ráðh. gert kvennaskólann að menntaskóla þrátt fyrir 4. gr. Þó telur n. þetta hæpna málsmeðferð og ekki æskilega. N. vill minna á, að auk menntaskólanna hafa tveir skólar heimild til að útskrifa stúdenta. Um þá er ekki fjallað í frv., enda eru þeir ekki menntaskólar. Í samræmi við þetta telur n rétt, að um heimild til að leyfa kvennaskólanum að útskrifa stúdenta verði fjallað í sérstöku frv. Menntmn. samþykkti á fundi í dag að skrifa hæstv. menntmrh. og tjá honum þessi sjónarmið. Virðingarfyllst“ Og síðan koma undirskriftir. Þetta var sú afgreiðsla, sem þetta mál fékk í menntmn., og kemur að sjálfsögðu ekki fram í þessu, hvort nm. eru efnislega fylgjandi því, að kvennaskólinn fái þessi réttindi eða ekki, en ég vil geta þess, að um þau virtust vera nokkuð skiptar skoðanir. Ég mun þá gera grein fyrir þeim brtt., sem menntmn. gerir við frv. Þessar till. eru á tveimur þskj., þskj. 550 og þskj. 611. 1. till. á þskj. 550 er við 1 gr., en um hana var mjög rætt við 1. umr. frv. í þessari hv. d. Kom þar fram sú eindregna skoðun, að í þessari gr. ætti að telja upp þá menntaskóla, sem þegar hefur verið ákveðið í lögum, að reistir skuli verða. Menntmn. hefur orðið við þessari ósk og leggur til, að 1. gr. hljóði svo: „Menntaskólar skulu vera svo margir sem þörf er á, þar á meðal tveir í Reykjavík, einn á Akureyri, einn að Laugarvatni, einn á Ísafirði og einn á Austurlandi. Kostnaður við stofnun og rekstur menntaskóla greiðist úr ríkissjóði, eftir því sem fé er veitt til á fjárl.“ Síðari mgr. í frv. er um, að velta megi einkaaðilum eða sveitarfélögum leyfi til að byggja og reka menntaskóla. N. leggur til, að það atriði verði fellt niður úr l., og telur, að ef slík atvik koma upp, einhverjir slíkir aðilar væru reiðubúnir til að koma á fót menntaskóla og gætu það, yrði eðlilegast, að það mál yrði þá afgreitt á Alþ. Eins og n. leggur til, að 1. gr. verði afgreidd, eru þar taldir upp þeir skólar, sem þegar eru taldir upp í lögunum. N. barst bréf, þar sem óskað var að bæta í þessa upptalningu Reykholti í Borgarfirði. N. varð þess vör, að þm. í fleiri kjördæmum hafa hugsað til þess að fá lögbundna staði í þessa gr., og nú síðast hafa borizt í fréttum óskir frá bæjarstjórn Hafnfirðinga. Í sjálfu sér eru nm. í menntmn. ekki sammála um þetta atriði. Sumir telja æskilegast að nefna engan skóla í þessari gr., aðrir eru reiðubúnir til að nefna fleiri, en öll n. sameinaðist um þá málamiðlun að telja upp þá, sem þegar hafa verið lögfestir. En ég vil undirstrika, að eins og gr. er samkv. till. n., mundi, eftir að reistir hafa verið skólar á þessum stöðum, verða óþarfi að lögfesta fleiri staði, því að þá verður hægt að reisa menntaskóla, eftir því sem ákveðið er á fjárlögum. Það er mikilvægt, að menn geri sér grein fyrir þessu, að þegar uppfyllt hafa verið þau loforð, sem felast í gildandi l. í dag, þá tekur þessi gr. við á þann hátt, að menntaskólar skuli vera svo margir sem þörf er á og byggjast eftir því sem ákveðið er í fjárlögum. 2. brtt. á þingskjali 550 er við 9. gr. og fjallar eingöngu um formsatriði, sem ástæðulaust er að fjölyrða um. Á þingskjali 611 er brtt. við 11. gr., sem einnig er formsatriði, sem óþarfi er að ræða hér frekar. Þá kem ég að brtt. við 13. gr. Á fyrra skjalinu, þingskjali 550, er brtt. við 13. gr., sem menntmn. tekur aftur. Í hennar stað kemur brtt., sem er á seinna þingskjalinu. N. leggur í raun og veru ekki til efnisbreytingar á þessari grein, hins vegar hefur hún orðið við mjög eindregnum óskum menntaskólakennara um að breyta nokkrum starfsheitum. Það, sem í frv. heitir yfirkennari (konrektor), verður nú kallað aðstoðarskólastjóri. Og í staðinn fyrir einn lið komi tveir liðir: annars vegar deildarstjórar, sem hafa umsjón með kennslu, námsefni og tækjum í einstökum námsgreinum eða greinaflokkum, hins vegar yfirkennarar, sem gegnt hafa fullri kennslu við menntaskóla í 16 ár, en eru þó ekki deildarstjórar. Með því að bæta þarna inn í þessum lið og halda yfirkennaranafninu, er verið að ganga til móts við margra áratuga, ef ekki aldagamla hefð, því að í menntaskólunum - eða í menntaskólanum, sem lengi vel var einn, hafa kennarar orðið yfirkennarar eftir ákveðinn árafjölda. 4. brtt. á þskj. 550 er við 15. gr. Sú till. er tekin aftur, en á síðara skjalinu er ný brtt. við 15. gr. Eftir að n. hafði lokið störfum, magnaðist mjög hörð deila um það, hvaða kröfur eigi að gera til þeirra, sem geti orðið menntaskólakennarar, og var komið á framfæri við n. mismunandi sjónarmiðum í sambandi við það, sem n. voru raunar kunn áður, en nú af nýjum krafti. Menntmn. kom til móts við þá aðila, sem þarna áttu hlut að máli, en það voru annars vegar menntaskólakennarar og hins vegar samtök háskólagenginna kennara. N. ræddi við báða þessa aðila á nýjan leik, hún hafði haft samband við þá áður, og endirinn varð sá, að n. samþ. að gera nýja till. um 15. gr., till. á þskj. 611. N. leggur því til, að gr orðið svo: „Þeir einir geta orðið fastir kennarar skólanna, er lokið hafa háskólaprófi í þeim aðalgreinum, sem þeir eiga að kenna. Þeir, sem lengri hafa eðlilegan námstíma, ganga fyrir, ef umsóknir eru sambærilegar að öðru leyti. Kennarar skulu hafa lokið prófi í uppeldis- og kennslufræðum. Þessi ákvæði ná eigi til þeirra, sem nú eru fastir kennarar skólanna. Undanþágu frá þessum ákvæðum má veita, ef sérstaklega stendur á. Þess skal vandlega gætt, að hver skóli hafi á að skipa nægilegum fjölda kennara með fyllstu menntun til að stjórna kennslu í hverri grein. Setja má í reglugerð ákvæði um frekari kröfur til kennara í einstökum greinum.“ Í frv. og fyrri brtt. eru tilgreind 2 háskólapróf sem eins konar viðmiðun í sambandi við það, hverja megi ráða sem fasta kennara menntaskólanna. Annars vegar cand. mag.-próf við Háskóla Íslands og hins vegar B. A.-próf við Háskóla Íslands. Eftir því sem meira var um þetta mál fjallað, komst menntmn. lengra inn á þá skoðun, að rétt væri að telja ekki upp nein sérstök próf, enda eru háskólapróf nú sífellt að breytast og próf, sem bera sama nafn, hafa mismunandi gildi í mismunandi löndum, og fleiri ástæður mætti færa fram til þess, að hyggilegt sé að nota þá reglu, sem gilti í gömlu l., að tiltaka ekki ákveðin próf. Ég vil taka það fram, að það er tvímælalaust skilningur menntmn., að till. um orðalag gr. á þskj. 611 sé þannig, að hún nái til B. A.-prófa. Um það má ekki vera neinn vafi. Hins vegar vil ég taka fram, að n. lítur svo á, að stjórnir einstakra menntaskóla hafi með þessu nýja orðalagi frjálsari hendur en áður og meiri möguleika til þess að ráða því, hver menntun þeirra kennara verður, sem ráðnir eru að skólunum, og hafa þannig áhrif á það, hvernig menntun kennara við skólann verður varið í framtíðinni. Þá er settur þarna dálítill varnagli með því, að setja megi í reglugerð ákvæði um frekari kröfur til kennara í einstökum greinum. Þetta er tvímælalaust hyggilegt, af því að l. gera ráð fyrir því, að kennslugreinum geti fjölgað verulega, þar komi til ný fjölbreytni, og tæknin er svo breytileg, að það getur skapazt ástæða til þess að setja einhver alveg sérstök skilyrði varðandi nám til kennslu í einstökum greinum. 5. brtt. n. á þskj. 550 er við 18. gr., og er óþarfi að skýra hana frekar. 6. brtt. er við 19. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að veita megi menntaskólakennurum leyfi frá störfum til að semja kennslubækur. Þetta er mjög þýðingarmikið atriði, af því að skortur á hentugum kennslubókum, sérstaklega kennslubókum á íslenzku, er vaxandi vandamál fyrir þessa skóla. Það vandamál mun vaxa enn, þegar frv. þetta verður að lögum og verður framkvæmt. Í frv. stendur, að það megi aðeins veita menntaskólakennurum leyfi frá störfum til að skrifa kennslubækur fyrir menntaskólastigið. En við leggjum til, að þetta verði fellt niður, þannig að það geti eins komið til, að menntaskólakennari sé rétti maðurinn eða eini maðurinn, sem geti samið góðar kennslubækur fyrir fleiri skólastig í sinni grein. Við 21. gr. er 7. brtt. Þar kemur fyrir orðið bókasafn. Það er lagt til, að í þess stað standi: safn bóka og annarra kennslugagna. Segja má, að orðið bókasafn geti náð yfir þetta allt saman, ef það er túlkað á þann hátt, en nú þegar eru til í menntaskólunum söfn af hljómplötum, sem lánuð eru út, og enginn vafi er á því, að í nánustu framtíð munu bætast þarna við hljóðbönd, myndbönd og fjöldamörg önnur tæki, og er hugmyndin með þessari breyt. sú, að öll slík tæki eigi að rúmast innan ramma gr. 8. brtt. er við 22. gr., en hún fjallar um skólaráð. Er lagt til, að 2. málsl. orðist svo: „Skólaráð skipa aðstoðarskólastjóri, fulltrúar almenns kennarafundar og nemenda (sbr. 23. gr.).“ Í fyrsta lagi er breytt orðinu yfirkennari í aðstoðarskólastjóri, og byggist það á því, að till. um 13. gr. verði samþ. Í öðru lagi gerir frv. ráð fyrir því, að nemendur hafi aðeins einn fulltrúa í skólaráði, en brtt. okkar er á þá lund, að tala kennara og nemenda sé ekki föst í frv., enda getur sú tala farið mjög eftir stærð skólanna og ýmsum öðrum atriðum. 9. brtt. er við 23. gr., og hún er afleiðing af þeirri síðustu um það, að nemendaráð kjósi fulltrúa í skólaráð með þeim réttindum, sem tiltekin eru í ákvæðum reglugerðar um það. Loks er 10. brtt. við 26. gr. Þar er lagt til, að 1. málsliður orðist svo: „ Menntmrn. setur skólunum, að höfðu samráði við skólastjórnir, reglugerð um framkvæmd þessara l. strax eftir gildistöku þeirra, og skal þar m. a. kveðið nánar á um þessi atriði.“ Hér hefur verið bætt inn í setningunni „að höfðu samráði við skólastjórnir.“ Í viðræðum menntmn. við skólastjórana, sem sömdu frv., og ekki síður við menntaskólakennarana kom í ljós, að allir þessir aðilar gera sér ljóst, að hér er um rammalöggjöf að ræða og reglugerðirnar, sem settar verða samkvæmt henni, hafa því meginþýðingu fyrir framvindu menntaskólanna. Allir þessir aðilar lögðu mikla áherzlu á það, að reglugerðirnar yrðu settar þegar í kjölfar laganna og að til þeirra yrði mjög vandað. Þykir menntmn. ekki óeðlilegt, að það standi í l., að hafa skuli samráð við skólastjórnir, en í skólastjórnunum eru skólastjórar, kennarar og fulltrúar nemenda, enda þótt það sé ljóst, að menntmrn. muni að sjálfsögðu ráðgast við þessa aðila, hvort sem það er tekið fram í l. eða ekki. Hins vegar þótti þessum aðilum í menntaskólunum heldur betra að hljóta þá viðurkenningu, að þetta stæði í lögunum. Herra forseti. Hér er um veigamikið mál að ræða, sem getur haft mikla þýðingu fyrir framvindu menntaskólanna. Samkvæmt upplýsingum, sem menntmn. voru veittar, má búast við því, að á nokkru árabili framundan muni nemendum í menntaskólunum fjölga um allt að helming. Augljóst er, að gera verður þær breyt., sem hér eru lagðar til, að breikka starfssvið skólanna, að breyta stúdentsprófinu úr því tiltölulega þrönga menntamanna- og húfuskírteini, sem það var áður fyrr, í próf, sem er áfangi ungra Íslendinga á sem flestum menntaleiðum. Ég geri fastlega ráð fyrir því, að þess verði ekki langt að bíða, að menntaskólapróf í einhverri mynd, stúdentspróf, muni koma fyrir ofan iðnskólana og tækniskólana og opna þar leiðir til framhaldsnáms, þannig að á þessu sviði verði mun meiri fjölbreytni og sérstaklega, að þetta nám tengist atvinnuvegum þjóðarinnar meira og betur en verið hefur í fortíð. Menntmn. vill því mæla með frv. með þessum breyt. Við höfum ekki lagt til neinar teljandi breyt. á grundvallaratriðum frv., enda þótt tvær eða þrjár af breytingunum snerti atriði, sem eru vissulega þýðingarmikil, t. d. varðandi menntun kennara. Við viljum því vænta þess, að málið fái góðan framgang og tekið verði tillit til þeirra brtt., sem n. hefur lagt til að samþ. verði, eftir samráð við þá aðila, sem eiga að framkvæma þetta frv. og búa við það, þegar að lögum verður.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós þakklæti til hv. menntmn. fyrir það, hversu vel og ötullega hún hefur unnið að afgreiðslu þessa máls, og jafnframt þakklæti fyrir jákvæða afstöðu hennar til þess. Því vildi ég svo einungis bæta við varðandi málefni kvennaskólans, að það er auðvitað rétt, eins og hv. frsm. gat um í sinni ræðu, að n. skrifaði menntmrn. og taldi ekki eðlilegt, að beiðni kvennaskólans um að fá að brautskrá stúdenta yrði sinnt á jákvæðan hátt með því móti að hagnýta undanþáguheimild 5. gr. frv., eins og það liggur fyrir, en höfundar menntaskólafrv. höfðu lýst því yfir, að þeir teldu menntmrh. hafa samkvæmt þeirri grein heimild til þess að velta skóla eins og kvennaskólanum leyfi til þess að brautskrá stúdenta, ef hann teldi, að slíkt ætti að gera. Ég hafði lýst yfir í framsöguræðu minni með frv., að ég teldi eðlilegast, að Alþ. tæki ákvörðun um það mál, og skil ég niðurstöður hv. menntmn. þannig, að hún sé einnig á því máli, og þess vegna hefur hún skrifað menntmrn. og stungið upp á því, að sérstakt frv. yrði flutt um þessi réttindi kvennaskólans. Ég er því persónulega fylgjandi, að kvennaskólanum verði veitt slík réttindi, en ég hef kynnt mér málið meðal hv. þm. og raunar veit um afstöðu einstakra nm. í menntmn. um þetta efni, og með hliðsjón af því, að einhver ágreiningur mun vera uppi um málið í öllum fjórum stjórnmálaflokkunum á Alþ., þá taldi ríkisstj. að athuguðu máli það vera eðlilegasta afgreiðslu málsins, að menntmn flytti sérstakt frv. um þetta efni, ef meiri hl. reyndist í n. fyrir flutningi slíks frv. Í morgun munu hafa átt sér stað viðtöl milli formanns menntmn. og embættismanna í menntmrn. um framkvæmd þessa máls, enda hafði rn. tilkynnt menntmn. þessa afstöðu ríkisstj. En sem sagt, í morgun munu hafa átt sér stað viðtöl milli menntmn. og embættismanna í menntmrn. um málið og niðurstaðan orðið sú, að sjálfsagt sé af hálfu menntmrn. að láta í té tæknilega aðstoð við samningu slíks frv., sem menntmn. Nd. fengi síðan til þeirrar meðferðar, sem hún teldi æskilegasta. Ég vona, að í hv. menntmn. reynist meiri hl. fyrir því, að slíkt frv. nái fram að ganga. Ég vona líka, að á Alþ. reynist meiri hl. fyrir því, en það á og verður að koma í ljós á sínum tíma, þegar hv. alþm. fá slíkt frv. til meðferðar og það fær lögmælta afgreiðslu á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Enginn efi er á því, að þetta frv. markar merkilegt spor í okkar skólamálum og greiðir fyrir því, að menn fái alhliða menntun í þeim skólum, sem hér er um fjallað. Ég vil einungis láta það uppi, að skoðun mín er sú, að þó að menntaskólar séu að vissu marki til undirbúnings fyrir háskólamenntun, þá er það síður en svo, að að því þurfi að stefna eða æskilegt sé, að allir stúdentar þurfi að sækja háskóla, og þess vegna sé fyrst og fremst í þessum skólum miðað við undirbúning undir framhaldsnám. Enginn efi er á því, að það verður þörf fyrir alhliða menntun í öllum stéttum þjóðfélagsins, eftir því sem tímar líða, og það má síður en svo koma þeim skilningi inn hjá alþjóð og þá allra sízt hjá æskulýð, að það sé nokkur uppgjöf eða hálfmenntun, þó að menn hverfi frá námi að stúdentsprófi loknu. Það er mjög mikilsvert, að menn hafi á þessu réttan skilning. Einmitt þess vegna er æskilegt, að í menntaskólunum séu möguleikar til menntunar á fleiri en einn veg, ef svo má segja. Um hitt má svo deila, hvort þetta frv. þurfi frekari íhugunar við heldur en hefur gefizt á þeim tiltölulega stutta tíma, sem það hefur verið hér til meðferðar, einmitt vegna þess, hve merkilegar nýjungar það hefur í sér fólgnar. En ef Alþ. getur gefið sér tíma til þess að skoða málið ofan í kjölinn og afgr. það nú á þessu þingi, er að sjálfsögðu ekki nema gott um það að segja. En hitt ber einnig að hafa í huga, að stórmál, slík sem þetta, hafa oft gott af því að meltast nokkuð með mönnum. Ég staðfesti það, sem hæstv. menntmrh. sagði, að ríkisstj. hefur eftir atvikum orðið því samþykk, að flutt yrði sérstakt frv. um heimild Kvennaskólans í Reykjavík til þess að útskrifa stúdenta. Sjálfur hefði ég þó talið eðlilegra, og ég vil, að það komi hér fram, að í þessu frv. sjálfu væri skýr heimild til þess og ákvæði um það, með hverjum hætti mætti veita skólum slík réttindi. Þetta hefur stundum áður verið gert án nokkurrar lagaheimildar. Nú er talað um, að það sé tvísýnt, hvort ákvæði frv. heimili þetta eða heimili þetta ekki. Ég mundi telja æskilegra, að um þetta væru alveg skýr ákvæði í frv., með hvaða skilyrðum menntmrh. væri heimilt að veita slík réttindi. Þetta krefst að sjálfsögðu vinnu. En er þá ekki eðlilegra, úr því að verið er að setja heildarlöggjöf um menntaskólana, að þá séu öll ákvæðin um þá í einu frv., heldur en við nú alveg samtímis þessu frv. förum að afgr. annað frv. um einn anga málsins? Úr því að menntmn. þessarar hv. deildar hefur talið annan hátt réttari, þá tel ég ekki ástæðu til að beita mér á móti því, að þvílíkt frv. yrði samið og samþ., enda hafa auðvitað allir heimild til að flytja slík frv. En úr því að málið er hér til umr. og ég hér staddur, finnst mér þó rétt að fá nánari rök fyrir því, af hverju menn vilja ekki setja um þetta skýr ákvæði í frv. sjálft. jafnframt vil ég lýsa því sem minni skoðun, að ég er mjög eindregið fylgjandi því, að kvennaskólinn fái þessa heimild. Það er enginn efi á því, að það hefur greitt fyrir menntun fjölda manna og ekki orðið ríkissjóði og ríkisvaldinu til neins baga, þó að verzlunarskólinn fengi slíka heimild, og eins á að vera hægt að setja fullnægjandi fyrirmæli um þessi efni varðandi kvennaskólann. Varðandi 1. gr. frv. og eftir brtt. hv. n., sem mér skilst að taki til allrar 1. gr., sýnist mér þar dálítið óljóst til orða tekið. Með leyfi hæstv. forseta, hljóðar brtt. n. á þessa leið: „Menntaskólar skulu vera svo margir sem þörf er á, þ. á m. 2 í Reykjavík, 1 á Akureyri, 1 á Laugarvatni, 1 á Ísafirði og 1 á Austurlandi. Kostnaður við stofnun og rekstur menntaskóla greiðist úr ríkissjóði, eftir því sem fé er veitt til á fjárl.“ Hver á að taka ákvörðun skv. þessu um fjölda menntaskóla? Er ætlunin sú, að um það sé sett sérstök löggjöf hverju sinni? Er það nóg, að það sé veitt fé til þess á fjárl., og er þá menntmrh. skyldugur til þess að stofna skóla, jafnvel þó að hann sé því andvígur? Eða getur menntmrh. stofnað skóla, en það bíði þó að komast í framkvæmd, þangað til fé sé veitt á fjárl.? Mér skilst, að ef ætlunin sé, að samþykki beggja þurfi að koma til eða ákvörðun beggja, bæði menntmrh. og fjárveitingarvaldsins, þurfi að taka það skýrt fram, að menntmrh. geti fjölgað menntaskólum, þegar veitt sé til þess fé á fjárlögum, eins og þarna stendur. Helzt ber að skilja þetta svo nú, að fjárveitingarvaldið eitt, án atbeina menntmrh., geti stofnað slíkan skóla, en það er væntanlega ekki meiningin. Þetta finnst mér ekki nógu ljóst, og ég hygg, að það sé mjög eðlilegt, einmitt í sambandi við þetta frv., að þá geri menn hug sinn upp um það, hvaða skólar eigi að hafa réttindi til þess að útskrifa stúdenta. Á að kveða á um það í löggjöf hverju sinni, á að kveða á um það í fjárl., eða á menntmrh. að hafa valdið? Vel er hægt að hugsa sér þann hátt á, og mér finnst ekki betra að tala um það í sambandi við neitt annað mál en þetta, að greina þarna á milli: annars vegar menntaskóla, sem ríkissjóður stendur undir að öllu, og svo skóla eins og kvennaskólans, sem heldur áfram að vera ungmennaskóli með sama hætti og verið hefur, en ríkið tekur ekki á sig byrðina eitt, nema þá eingöngu að því er varðar stúdentsdeildina. Mig minnir, að verzlunarskólinn standi einn undir byrðinni og þeir, sem bera kostnað af honum, - er það ekki svo?

Jú.

- og einungis sá almenni styrkur, sem er veittur skólanum. Hér eru nokkuð misjafnar reglur, og mér finnst vera eðlilegast, að menn geri sér grein fyrir þessu öllu, samtímis því sem verið er að setja löggjöfina. Ég játa þó, að ég er fylgjandi því, að Kvennaskólinn í Reykjavík fái þessi hlunnindi og vil styðja það frekar en að málið falli niður, að um það sé sett sérstakt frv. En ég tel og vildi benda á, að þetta sé svo veigamikill hluti málsins, að menn eigi að gera sér grein fyrir því, samtímis því sem þetta frv. er afgreitt, og hafa það sem einn hluta þess.



Herra forseti. Ég skal ekki gera að sérstöku umtalsefni ræðu hæstv. forsrh., en vil aðeins víkja að því, sem hann nefndi, að menntaskólar þyrftu að mennta fólk á fleiri en einn veg, eins og hann orðaði það. Ég held, að menn séu yfirleitt sammála um það og að sú er ætlunin, enda er svo fyrir mælt í þessu frv. í 11. gr., að með reglugerðarákvæðum megi ákveða námsefni og prófkröfur svo, að menntaskólanámi ljúki með öðru fullnaðarprófi en stúdentsprófi, svo að þarna er áreiðanlega opnuð leið til þess að hafa fjölbreytni í námi og það geti orðið um annað próf en stúdentspróf að ræða, sem nemendur ljúka frá menntaskóla. Hann talaði einnig um, að það mundi vera þörf á því, að þetta frv. yrði látið meltast eitthvað lengur. Það er búið að standa yfir í 6 ár að undirbúa þetta frv., og ég er ekki viss um, að það breytist mjög til batnaðar, þó að lengri tími fari í þetta. Menntmn. hefur náttúrlega gert sína skyldu. að kanna málið eftir öllum leiðum, eftir því sem hún hefur getað, og held ég, að það sé ekki hægt að sakast um neitt við hana. En út af því, sem hér hefur borið á góma um Kvennaskólann í Reykjavík, vil ég segja það, að það kann að vera rétt hjá hv. frsm. n., að það sé ágreiningur um það, hvort kvennaskólinn eigi að fá rétt til þess að útskrifa stúdenta. Ég rengi það ekki neitt, að það kunni að vera. En sá ágreiningur kom ekki fram í menntmn., þ. e. a. s. það reyndi ekkert á það þar, af því að n. komst að þeirri niðurstöðu, að til þess að svo yrði gert, þyrfti sérstakt frv. Að öðru leyti fjallaði n. ekki um það atriði. Hins vegar hef ég lýst því yfir í n., og ég ætla, að það sé rétt hjá mér, að hv. 9. þm. Reykv., Hannibal Valdimarsson, hafi lýst því yfir líka, að við styðjum það eindregið, að kvennaskólinn fái þessi réttindi, og við leggjum áherzlu á það, að hann fái þau ekki síðar en þetta frv. er afgreitt. Það hefur dregizt því miður nokkuð, að þetta frv. kæmi fram, og það er fyrir mistök, sem ég get ekki ásakað neinn sérstakan um, að bréfið hefur einhvers staðar mislagzt, sem átti að fara til menntmn., en kom ekki fyrr en í morgun, en er þó skrifað fyrir viku í menntmrn., þar sem óskað er eftir, að n. flytji slíkt frv. En frv. sjálft er bara ósamið. Og ég held, að við séum sammála um það í menntmn., að það væri æskilegast, að það yrði samið í menntmrn., enda mun það nú verða gert, og eftir því sem hæstv. ráðh. hefur tjáð mér, mundi þá slíkt frv. koma fram núna einhvern allra næstu daga. Hins vegar er ég ekki sammála þeim skoðunum, sem fram hafa komið, að samkv. 5. gr. frv. sé heimild til þess að leyfa kvennaskólanum að útskrifa stúdenta, því að 5. gr. fjallar eingöngu um það, að stofna megi menntaskóla í tilraunaskyni. En það hefur enginn farið fram á það að gera kvennaskólann að menntaskóla, það hefur engin ósk komið fram um það frá skólanum sjálfum, heldur aðeins um heimild til þess að útskrifa stúdenta. Sumir segja, að þetta sé alveg það sama, að hafa þessa heimild til þess að útskrifa stúdenta, og að vera menntaskóli, en ég held, að það sé alls ekki. Verzlunarskólinn er ekki menntaskóli, kennaraskólinn er ekki menntaskóli, enda eru þeir hvorugir nefndir í þessu frv. En það er miklu meiri breyting á skóla að gera hann að almennum menntaskóla en að veita honum rétt til þess að útskrifa stúdenta, það vitum við. Verzlunarskólinn fékk þessi réttindi, án þess að nokkur sérstök lög væru fyrir, sem veittu heimild til slíkrar útgáfu reglugerðar. Kennaraskólinn fékk sín réttindi með ákveðnum lögum frá 1963. Ég vil ekkert vera að mótmæla því, sem hæstv. forsrh. hélt hér fram, að það væri kannske eðlilegast, að í menntaskólalögum fælist ákvæði um heimild fyrir ríkisstj. til að leyfa ákveðnum skólum að útskrifa stúdenta. Það getur vel verið, að það eigi heima þar, en það getur líka átt heima í sérstökum lögum, þarf ekki endilega að vera í menntaskólalögum. Ég vil aðeins endurtaka það, að ég er því mjög fylgjandi, að kvennaskólinn fái þessi réttindi og fái þau ekki síðar en þetta frv. verður afgreitt, sem ég vona, að geti orðið á þessu þingi.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. gerði nokkrar athugasemdir um þetta frv. og óskaði eftir nánari upplýsingum um það, hvað fyrir menntmn. vekti varðandi 1. gr. frv., m. ö. o. hann óskaði eftir skýrum heimildum og ákvæðum um það, með hverjum hætti væri hægt að stofna menntaskóla eða veita réttindi til þess að útskrifa stúdenta. Ég vil taka það fram, að n. vill gera skýran mun annars vegar á hreinum menntaskólum og hins vegar á öðrum skólum, sem fá heimild til þess að útskrifa stúdenta. Þetta frv. fjallar aðeins um menntaskóla, sem eru eingöngu menntaskólar og eru algerlega kostaðir af ríkinu. Við lítum svo á, að þetta frv. komi ekki í veg fyrir það, að aðrir skólar geti fengið heimild til þess að útskrifa stúdenta, og má gera ráð fyrir, að stúdentsdeild sé aðeins partur af starfsemi þess skóla, eins og er með kennaraskólann og verzlunarskólann. Verður að gera ráð fyrir því, að þeim skólum geti fjölgað í framtíðinni, og á ég þar ekki aðeins við Kvennaskólann í Reykjavík, ég er persónulega stuðningsmaður þess, að hann fái umbeðið leyfi, en t. d. er mjög líklegt, að tækniskólinn fái áður en langt um líður heimild til þess að útskrifa stúdenta. Þegar skilið er á milli þessara tveggja tegunda af skólum, verður augljósara, hvað fyrir menntmn. vakir. Þetta frv. er aðeins um menntaskóla. Eins og ég skýrði frá, varð ekki samkomulag um það í n. að telja upp fleiri skóla en þá, sem þegar eru í l., en að öðru leyti er 1. gr. hugsuð þannig, að það verði fyrst og fremst með samþykkt á fjárveitingu frá Alþ., sem nýir menntaskólar yrðu stofnaðir. Ég tel, að stofnun nýrra menntaskóla í framtíðinni mundi þá gerast á þann hátt, að gerð mundi verða fyrir frumkvæði menntmrn. skólaáætlun. Það er þegar búið að leggja mikið starf í slíka áætlun. Sú áætlun hlýtur, eins og áætlanir um framkvæmdir á öðrum sviðum, að gera ráð fyrir svo og svo mikilli aukningu á menntaskólum í landinu. Síðar mundi sú áætlun af ráðh. og rn. verða send til Alþ. og Alþ. síðan ákveða að framkvæma hana, eftir því sem það sér, sér fært, með fjárveitingum á fjárl. Þess vegna er hugmyndin sú, að það þurfi ekki löggjöf hverju sinni eða breyt. á gildandi l., þegar stofnaðir verða menntaskólar umfram þá, sem getið er í þessum lögum. Vænti ég þá, að það ætti að geta verið nokkuð ljóst, hvað fyrir n. vakir, og ég vænti þess, að það þurfi ekki að vefjast fyrir neinum, hvernig þetta er af nefndarinnar hálfu hugsað. Ef hv. þm. eða ráðh. óska eftir því að velta vöngum yfir þessu frekar og íhuga það, þá er sjálfsagt, að þeim gefist tóm og tækifæri til þess, en af hálfu menntmn. liggur málið svona fyrir.



Herra forseti. Þegar þetta frv. var lagt fram og hæstv. menntmrh. fylgdi því úr hlaði, lét ég í ljós vantrú á, að því væri ætlað að komast í gegn á þessu þingi, enda hafði og menntmrh. talað í þeim dúr í sjónvarpsviðtali þá nokkru áður. Ég leyfði mér að segja, að þetta væri ekki annað en skrautsýning, sem hæstv. menntmrh. hefði fengið að setja á svið fyrir sakir metnaðar síns, og fjárveitingavaldið mundi svo sjá til þess, að málið yrði svæft í viðkomandi nefnd, þ. e. a. s. menntmn., eins og annað ágætt stjórnarfrumvarp í fyrra, æskulýðsmálafrv., sem fulltrúar stjórnarflokkanna undir forustu formanns menntmn., hv. 5. þm. Vestf., fengust ekki til að samþ., vegna þess að það hafði í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Ég lét sem sagt í ljós ótta við, að menntaskólafrv. mundi alls ekki eiga afturkvæmt úr n. frekar en æskulýðsmálafrv. í fyrra. Þeim mun meira ánægjuefni er það mér nú, að frv. skuli vera komið aftur úr n. og að n. skuli einróma mæla með samþykkt þess. Þar með er að vísu ekki sagt, að frv. nái samþykki á þessu þingi, og kann að vera, að þetta sé aðeins nýr þáttur í einni og sömu skrautsýningunni. En víst er, að um slík endalok yrði ekki við að sakast einstaka nm. og þá allra sízt hv. formann menntmn., sem mér er tjáð, að hafi unnið vel að framgangi málsins í n. og sýnt því mikinn áhuga. Fyrir þetta er mér skylt að þakka honum, og þá ekki sízt vegna þess, að ég gagnrýndi hann harðlega fyrir þá meðferð, sem hann beitti við æskulýðsmálafrv. í fyrra, þá svæfingu, sem hann veitti því í n. þá. Batnandi mönnum er bezt að lifa. En af því að ég minnist nú á æskulýðsmálafrv., þá væri kannske ekki úr vegi að spyrja, hvað sé að frétta af því. Má ekki búast við því, að það - 



Herra forseti. Ég get svarað þeirri fsp., sem til mín hefur verið beint, um leið og ég þakka þann óvænta heiður, að hv. þm. skuli tala svo hlýlega til mín, því að ég hef vanizt því, þó að við séum góðir vinir, að eigast við í mismunandi mikilli hörku á Vesturlandi. Frv. það, sem hann hefur tekið upp og flutt um æskulýðsmál, hefur lítillega verið rætt í menntmn., en ég hef kannað það í stjórnarflokkunum, hvort afstaða til þess hafi nokkuð breytzt, frá því að það var síðast til umr., og ég hef fengið því miður neikvæð svör um það. Hins vegar hef ég ekki dregið dul á það í n., að ég er efnislega fylgjandi þessu frv. og vildi gjarnan, að það yrði að lögum, en ég vænti þess, að hv. þm. viti, hvernig samstaða stjórnarflokka um fjármál verður að vera. Ég veit ekki, hvað minni hl. n. gerir, hvort hann afgr, frv. frá sér, en afstaða stjórnarflokkanna er á þessu stigi málsins óbreytt frá því í fyrra því miður.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, er flutt af n., sem skipuð var 1. ágúst 1967. Laxveiðilögin, sem núna eru í gildi, eru frá árinu 1957. Laxveiðilöggjöfin er mjög viðkvæm, og um hana standa stöðugt deilur. Þess vegna var m. a. skipuð n. 1963 til þess að endurskoða þessi lög, þótt þau væru ekki þá nema 6 ára gömul. Sú n. skilaði áliti 1965, og var það frv. lagt fyrir Alþ. með nokkrum breytingum frá rn., og það var endurflutt 1966, þá um haustið. Frv. þetta var sent búnaðarþingi, og gerði það ýmsar brtt. um málið, og sýnt þótti, eftir að það hafði komið frá ýmsum umsagnaraðilum, að þetta frv. mundi ekki geta orðið lögfest, og varð því að ráði að skipa n. til þess að semja nýtt frv. Í því frv., sem hér er um að ræða, eru nokkrar breytingar frá gildandi lögum, sem eru allveigamiklar N, sem fjallaði um frv. og endurskoðun á laxveiðilöggjöfinni, var nokkuð fjölmenn, 9 manna n., en í þeirri n. voru Gizur Bergsteinsson hæstaréttardómari, formaður, Bjartmar Guðmundsson alþm., Guðmundur J. Kristjánsson deildarstjóri, Gunnlaugur E. Briem ráðuneytisstjóri, dr. Halldór Pálsson búnaðarmálastjóri, Jakob Hafstein lögfræðingur, Þórir Steinþórsson fyrrv. skólastjóri og Þór Guðjónsson veiðimálastjóri. Og 22. ágúst 1967 var einum manni bætt við í n., Jóni Ármanni Héðinssyni alþm., sem starfaði svo með n. eftir það. N. hélt marga fundi og fékk fjölda bréfa frá veiðibændum og veiðimönnum og samtökum þeirra. N. varð ekki sammála, en að því frv., sem hér er flutt, stendur meiri hl. n., þeir Gizur Bergsteinsson, formaður n., Gunnlaugur E. Briem, Þór Guðjónsson og Þórir Steinþórsson, enn fremur Bjartmar Guðmundsson og Halldór Pálsson, en þessir tveir síðast töldu nm. styðja þó frv. með fyrirvara, sem a. m. k. annar þessara manna gerir grein fyrir, en þeir voru báðir í aðalatriðum fylgjandi því frv., sem hér er um að ræða. Helztu nýmæli í frv. þessu má nefna aukna friðun fyrir netaveiði um 12 stundir á viku. En það er einmitt netaveiðin, sem virðist vera ákaflega viðkvæm. Veiðibændur, sem netaveiðar stunda, eru vitanlega á móti styttingu á veiðitímanum, en þeim, sem búa ofar við árnar, finnst, að netaveiðin taki oft of mikið af veiðinni, og kenna því jafnvel um, að þess vegna veiðist ekki ofar í ánum eða í hliðarám, sem renna í aðalána. Sumir hv. nm. vildu ganga mun lengra í friðuninni en þetta, en meiri hl. n. leggur til, að friðunin verði aukin um 12 stundir. Þetta er vitanlega alltaf álitamál og verður vitanlega til athugunar bæði í þeirri n., sem þetta frv. fær, og meðal alþm., hvort nauðsyn þyki bera til að stytta friðunartímann eða hvort of skammt er gengið í friðuninni með þessu. Það hlýtur að vera matsatriði og til nánari athugunar. Aðrar merkar nýjungar í frv. eru m. a. breytingar á félagslegu skipulagi veiðimála. Lagt er til, að fiskiræktarfélög verði lögð niður, enda er talið, að þau hafi eigi náð þeirri hylli eða útbreiðslu, sem vænzt var í upphafi. Ætlazt er hins vegar til, að veiðifélög verði starfandi samkv. l. við öll fiskihverfi landsins, m. a. á afréttum, þar sem slík félög geti náð yfir fleiri en eitt fiskihverfi eftir aðstæðum. Það er fyrirhugað að breyta þeirri tilhögun, sem nú er, þ. e. að veiðifélög starfi við sum fiskihverfi og eigi við önnur, enda er stjórn og rekstur veiðimála í góðu lagi, þar sem veiðifélögin starfa, til mikils gagns og hagsbóta fyrir veiðibændur. En þar sem veiðifélög eru eigi starfandi, er skipulagsleysi ríkjandi og fiskirækt vart hugsanleg vegna skorts á samstarfi. Í frv. er gert ráð fyrir stofnun fiskræktarsjóðs, sem hafi það hlutverk að efla fiskrækt og fiskeldi í landinu með beinum styrkjum og lánum. Með fiskræktaraðgerðum, eins og t. d. með fiskvegagerð og með því að sleppa seiðum, má auka veiði í ám og vötnum til mikilla muna frá því, sem nú er, og að því er vitanlega stefnt. Nútíma fiskrækt byggist að verulegu leyti á fiskeldi, þar sem aliseiðum af mismunandi stærðum er sleppt í veiðivötn. En fisk má enn fremur ala upp til neyzlu, og má gera fiskeldið þannig að sérstakri framleiðslugrein. Þá eru í frv. till. um breytt skipulag í sambandi við eftirlit með fisksjúkdómum og gerð till. um skipun sérfræðinganefndar til að fylgjast með og vinna gegn fisksjúkdómum, sem kynnu að koma upp í landinu, en með aukinni fiskrækt og fiskeldi er aukin hætta á, að fisksjúkdómar komi upp. Verðmæti lax og silungs hefur vaxið mjög hin síðari ár og ásækni manna aukizt í að veiða þessar fisktegundir ólöglega. Ber því nauðsyn til að vernda þær í vaxandi mæli gegn ólöglegri veiði og auðvelda, að komið sé fram viðurlögum við brotum gegn laxveiðilöggjöfinni. Í frv. eru ákvæði um að létta eftirlitsmönnum leit að ólöglegu veiðifangi, að Landhelgisgæzlan taki að sér veiðieftirlit úr lofti og sérstakur veiðidómari rannsaki og dæmi veiðilagabrot. Þá hefur refsimörkum verið breytt og þau gerð víðtækari og sektir fyrir laxveiði í sjó verið hækkaðar verulega. Frv. þetta var lagt fyrir síðasta búnaðarþing, og samþykkti búnaðarþing frv. í aðalatriðum, og nokkrar brtt. þingsins eru teknar upp í frv. Eins og ég hef þegar tekið fram, er það meiri hl. n., sem stendur að þessu frv., og minni hl. styður það einnig í aðalatriðum. Þótt hann vildi ganga lengra í breytingum á nokkrum atriðum, t. d. með því að tryggja fiskræktarsjóði fjárframlög úr ríkissjóði og stofnfé, þá var minni hl. í aðalatriðum á sömu bylgjulengd og meiri hl., þótt hann vildi á ýmsum sviðum ganga nokkru lengra. Og ég tel sjálfsagt, að álit minni hl. komi til þeirrar nefndar, sem fær þetta mál til meðferðar, og einnig að öðrum hv. alþm., sem þess óska, verði gefinn kostur á að kynna sér álit minni hl. Minni hl. gerði ákveðnar till. um auknar tekjur fyrir fiskveiðasjóð og breytingu á skipulagi við stjórn veiðimálanna. Enn fremur gerði minni hl. till. um meiri friðun fyrir netaveiði heldur en öll n. gat fallizt á eða meiri hl. hennar. Það er enginn vafi á því, að nú í seinni tíð er orðinn mjög aukinn áhugi á fiskrækt, og með tilkomu fiskeldisstöðvarinnar í Kollafirði er vitanlega stigið stórt spor í þá átt að koma hér upp fiskeldi í landinu. Til fiskeldisstöðvarinnar í Kollafirði hefur nú þegar verið varið allmiklum fjármunum, bæði í stofnkostnaði og rekstri í seinni tíð. Og nú mun fiskeldisstöðin í Kollafirði hafa mikið af gönguseiðum, sem flýtir mjög fyrir fiskræktinni. Vona allir, að fiskeldisstöðin í Kollafirði, sem er í senn fiskræktarstöð og tilraunastöð, sem allir, sem að fiskeldi vilja vinna, geta notið góðs af, geti orðið til þess að ýta þessum málum áfram. Margir einkaaðilar hafa þegar hafið fiskrækt hér syðra og á Vesturlandi, Norðurlandi og jafnvel á Vestfjörðum, og fleiri munu á eftir koma. Okkar straumvötn og stöðuvötn eru vel til þess fallin, að þau séu fyllt af fiski, og að því ber að stefna, og sá áhugi, sem nú þegar er fyrir hendi hjá öllum almenningi, mun vitanlega styðja það bezt og miklu fremur en aukin fjárframlög úr ríkissjóði, sem þó kunna að vera nauðsynleg til þess að þoka þessum málum áfram. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að svo stöddu að hafa þessi orð öllu fleiri. Ég geri ekki ráð fyrir, að þetta frv. nái fram að ganga nú á þessu þingi, en þótti eigi að síður eðlilegt að sýna það, til þess að hv. alþm. gætu gert sér ljóst, hvað í frv. felst, og tekið það til athugunar. Það verður svo að sjálfsögðu endurflutt á næsta þingi, því að nauðsyn þykir bera til að gera breytingar á núgildandi laxveiðilögum. Og mér er alveg ljóst, að ýmislegt, sem í frv, er, geti orkað tvímælis og eðlilegt, að hv. Alþ. geri sér grein fyrir því, hvort halda ber sig við það, sem í frv. felst, eða gera nokkrar breytingar þar á. Og ég vil segja það, að ég er til viðtals um það að taka ýmis atriði frv. til nánari athugunar. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég vil minnast með örfáum orðum á eitt atriði í þessu frv. Það er 7. gr. þess. Hún hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „1. málsliður 2. mgr. 15. gr. orðist svo: Eigi má leggja net né hafa ádrátt í sjó nær ósi straumvatns á tímabilinu frá 1. marz til 1. október en 1000 metra, ef meðalvatnsmagn ár er innan við 25 m3 á sekúndu, en 2000 metra, ef vatnsmagnið er meira.“ Ég bendi á það, að í l., eins og þau eru nú, er þetta bann við að leggja net eða hafa ádrátt í sjó látið ná yfir 500 m svæði frá ósi straumvatns. Þarna á að lengja þetta upp í 1000–2000 metra. Ég vil vekja athygli þeirrar hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, á því, að það er nauðsynlegt að tryggja rétt þeirra manna, sem búa á sjávarjörðum, í sambandi við þessa till., sem þarna er flutt. Ef þeim er meinað að nytja veiði eða bannað að nota þann rétt, sem þeir hafa til að veiða fyrir sínu landi, þá verða þeir vitanlega að fá bætur fyrir þetta, sem yrðu annaðhvort með því að þeim yrðu metnar einhverjar skaðabætur, ef þessi réttur er af þeirra jörðum tekinn, eða þá þeim væri ákveðinn hluti í veiði vatns samkv. arðskrá. Mér er ekki vel ljóst, hvernig ákvæði eru um þetta í núgildandi l., en ég vildi mjög mælast til þess, að hv. landbn. tæki þetta til sérstakrar athugunar, því að þeir, sem þarna eiga að glata sínum rétti samkv. þessu til þess að veiða fyrir landi sinna jarða í sjó, þeir verða að fá þetta bætt, og ef um mat er að ræða á skaðabótum, ættu þeir að fá það framkvæmt án þess að þurfa að bera af því nokkurn kostnað. Annað ætla ég ekki að gera að umtalsefni í þessu frv. að svo stöddu.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er nú á dagskrá og til umr., um breyt. á l. um lax- og silungsveiði, er flókið mál og grípur inn á viðkvæm hagsmunamál einstakra manna og einnig hópa manna, sem láta sig slík mál varða af ýmsum ástæðum. Þar koma til ólík sjónarmið, bæði af hugsjóna- og hagsmunaástæðum. En hér er einnig um mál að ræða, sem varðar alþjóð, því að fiskrækt í ám og vötnum og veiði nytjafiska snertir þjóðarbúskapinn í heild. Ekki má ganga fram hjá þeirri staðreynd, þegar fjallað er um þetta mál, að hlunnindi í veiðiám og vötnum hafa, frá því að menn fyrst settu mörk á milli bújarða sinna, verið partur af landsnytjum jarðanna, veiðin verið eins konar hluti jarðanna, óaðskiljanlegur frá þeim, og það svo, að sumar jarðir voru og eru raunar enn í dag óbyggilegar, ef þeim fylgdi ekki fiskveiði í ám og vötnum, sem þær eiga hlutdeild í. Þess vegna er það mjög viðurhlutamikið verk, þegar löggjafarvaldið tekur sér fyrir hendur að færa til þessi hlunnindi með löggjafarákvæðum, minnka veiðimöguleika hjá sumum jörðum, sem alla tíð hafa búið við betri veiðiskilyrði en aðrar, og auka með einum eða öðrum hætti hjá öðrum á kostnað hinna fyrrtöldu. Ýmsir vilja halda því fram, að í einu og sama vatnahverfi hljóti allir, sem land eiga að á, læk eða vatni, að eiga fiskinn sameiginlega, sem um þann ós gengur, er flytur þessi vötn til sjávar. Þetta er að mínum dómi langt frá því að vera rétt, því að skilyrðin til veiðiskaparins eru ólík og misjöfn eftir því, hvernig til hagar á hverjum stað, og eftir því, hvar er á vatnasvæðinu. Ég tel mig vera nokkuð kunnugan þessu á Suðurlandi, þar sem hin stóru vatnasvæði eru, og á ég þá sérstaklega við Ölfusár-Hvítársvæðið í Árnessýslu. Segja má, að öll vötn í Árnessýslu falli að einum ósi, þar sem er álfusárós. Í þetta vatnasvæði gengur oft mjög mikið af laxi. Ef ekki væri veitt í net í Ölfusá og Hvítá, yrði þessi mikla laxamergð að tiltölulega litlum notum, en mörg tonn af laxi úr Ölfusá og Hvítá eru árlega flutt til annarra landa fyrir gott verð og gefa í þjóðarbúið allgóða upphæð í gjaldeyri. Alveg sama er að segja um Þjórsá, að þar nýtast veiðihlunnindin ekki nema með því, að veitt sé í net. Það er óhugsandi að nýta veiðihlunnindin í Þjórsá á annan hátt. En þótt þessar stórár séu svona gjöfular, er aðstaða jarðanna við þessar ár til þess að njóta hlunnindanna mjög misjöfn, og hafa þar sumir lítið og aðrir jafnvel ekkert, og hefur svo verið frá fyrstu tíð. Þennan aðstöðumun telja sumir menn að eigi að jafna með félagsveiði og arðsúthlutun, sem minnki bilið milli jarðanna. Var töluvert gengið í þá átt, þegar síðast var gerð arðskrá fyrir allt þetta mikla vatnasvæði, Ölfusár- og Hvítársvæðið, sem Veiðifélag Árnesinga nær yfir. Ég tel hins vegar, að slík stefna sé ákaflega hæpin og hún byggist á skökkum forsendum, þó að segja megi, að jöfnuður sé alltaf fagurt hugtak í sjálfu sér. En ég lít svo á, að hver jörð eigi að njóta eða gjalda sinna náttúruskilyrða, alveg á sama hátt og menn njóta dugnaðar síns eða gjalda að nokkru ódugnaðar. Félagsveiði var um 20 ára skeið stunduð á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár, og hver jörð fékk arð eftir arðskráreiningum sínum. Útkoman varð sú, að flestir fengu svo lítið út úr þessu, að litlu máli skipti, hvort þeir fengu þennan arð, sem þeim var úthlutað, eða þeir fengu hann ekki. Það skipti menn litlu máli, meðan félagsveiðin var stunduð. Félagsveiðin var stofnuð í þeim tilgangi að jafna aðstöðu veiðiréttareigendanna til þess að fá arð af veiðirétti sínum, og svo átti með þessu að auka laxgengdina. Það var einn þátturinn í þessu starfi. Það átti að auka laxgengdina og koma í veg fyrir ofveiði, sem margir héldu, að hætta væri á, ef allir væru að fást við veiðiskap. Vonir manna um árangur af þessu brugðust algjörlega, og þess vegna var horfið aftur að því ráði að hver veiddi fyrir sínu landi, annaðhvort í net eða leigði fyrir stangarveiði. Veiðin hefur farið mjög vaxandi í jökulánum í netin, en það hefur ekki, dregið úr fiskgengd í bergvatnsárnar, heldur mun fiskur ekki hafa síður gengið í þær en áður. Í hvert sinn sem laxveiðilög eru endurskoðuð virðist áhugi flestra, sem um það mál fjalla, beinast að því að takmarka veiði í net og helzt útiloka þá veiðiaðferð. Þó er vitað af reynslunni, að sú veiðiaðferð í hinum stóru og vatnsmiklu jökulám hefur ekki gengið á fiskstofninn, svo sem skýrslur sanna, og liggja fyrir nægar skýrslur til að sanna það. Það er líka vitað, að hlunnindi þessara vatnsfalla verða ekki nýtt á annan arðgæfan hátt, því að stangaveiði í jökulvatni er lítil. Því veldur hið mikla vatnsmagn jökulánna og hinn mikli jökulkorgur, sem þær flytja. Og eins og allir vita, eru net eitt af elztu veiðitækjum sem til eru, það er eitt af elztu veiðitækjum, sem menn hafa fundið upp, og netaveiddur lax er mjög verðmæt og eftirsótt vara til útflutnings, en lax veiddur á stöng er í litlu verði til útflutnings og gefur því laxveiði á stöng ekki gjaldeyri, sem neinu nemur, nema því aðeins að um sé að ræða miklar leigur til erlendra manna, sem verða að greiða í erlendum gjaldeyri. Útfluttur stangaveiddur lax er í mjög lágu verði á markaði, en hins vegar selst sá lax, sem veiddur er í net, fyrir mjög hátt verð erlendis. Eins og ég sagði, beinist áhugi flestra að því að útiloka netaveiðina, og það er af eins konar, að ég hygg, misskildum ótta við það, að hún fremur en önnur veiðiaðferð útrými fiskstofninum. Í laxveiðilögunum, sem sett voru 1932, var friðunartíminn fyrir netaveiðina 60 klst. á viku. Þegar þau l. voru endurskoðuð, sem var raunar 1947, þá var ekki friðunarákvæðunum breytt, en þegar þau voru endurskoðuð 1957, var friðunartíminn færður úr 60 klst. upp í 84 klst. á viku, og nú á með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að auka þennan friðunartíma enn og nú upp í 96 klst. á viku. Ef það nær fram að ganga, hefur friðunartíminn fyrir netaveiði verið lengdur síðan 1957 um 60%. Ég verð að telja, að hér sé mjög langt gengið á eignarrétt manna, og vil ég þó og mun styðja, að fullrar varkárni sé gætt í sambandi við netaveiði og raunar alla veiði, því að fleiri veiðiaðferðir en netaveiði eru hættulegar. Það má einnig og kannske fremur á margan hátt spilla veiði með öðrum aðferðum. Menn virðast ekki óttast, að stangaveiði geti verið fiskstofnum neitt sem talizt geti hættuleg. Þó vita allir, að vatnslitlar og spegiltærar bergvatnsár, þar sem hver fiskur er sjáanlegur augum veiðimannsins, eru lítil vörn fyrir fiskinn með þeirri veiðitækni, sem nú er hægt að beita, þó að engin net séu höfð í spilinu. Jökulárnar leyna hins vegar vel með sínum mikla, litaða vatnsflaumi þeim fiski, sem þar á veg um eða þar dvelst í hyljum eða álum. Ég tel, að með þeim mjög svo lengda friðunartíma, sem lagt er til að lögfesta með þessu frv. fyrir netaveiði, og öðrum þeim hindrunum fyrir slíkri veiði sem nú eru í l., sé mjög gengið á eignarrétt þeirra bænda, sem búa við jökulárnar og ekki hafa aðra möguleika til þess að nytja hlunnindi sín en veiða í net. Það er sjálfsagt að vernda sem bezt öll gæði landsins og gæta hófs um að veiða fiskinn í ám og vötnum, og ég skal verða síðastur manna til að mæla á móti slíku. En það er hægt að ganga svo langt, að það geti valdið beinum skaða, því að sjálfsagt er að nytja landgæðin að því, marki sem nauðsynlegt er, án þess að ganga á þau um of, enda á líka klak og eldi seiða, sem sleppt er í árnar, að vega á móti því, sem tekið er, og er slík kostnaðarsöm ræktun til lítils, ef hennar sér ekki nokkurn stað. Mér er óhætt að fullyrða, að klakið, sem Veiðifélag Árnesinga hefur séð um og sett í vatnasvæðin, hefur átt mikinn þátt í vaxandi veiði á því svæði. Félagið er núna nýbúið að reisa stóra klakstöð, sem á að geta framleitt 3 milljónir seiða á ári, og þar að auki vera hægt að geyma þar klaklax í þremur þróm sem allar ná þvert yfir þetta mikla hús, svo að þar hafa verið sköpuð gífurlega mikil skilyrði til fiskræktar með því að reisa þetta mikla og vandaða klakhús, sem byggt var undir Ingólfsfjalli s. l. sumri í landi jarðarinnar Laugarbakka. Þetta var mjög kostnaðarsamt fyrirtæki, en það á að geta aukið veiði á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár. En vera kann, að það verði að minna gagn fyrir þá, sem lagt hafa í þetta kostnaðarsama fyrirtæki, en til var ætlazt, ef svo fara leikar, að kvæði í þessu frv., sem gera ráð fyrir hinum lengda friðunartíma fyrir netin, verða gerð að lögum. Friðunartíminn er nú, eins og ég hef áður drepið á, hálf vikan, 84 klst., en það á að auka hann nú með frv. í 96 klst. Það er um 15% aukning frá því, sem var, og er það allmikið, þess er gætt, að áður var með lögum 1957 friðartíminn aukinn um 45%. Ég álít, að hér sé gengið feti framar en skynsamlegt geti talizt. Fiskurinn hefur áreiðanlega haft greiðan gang til þess að komast um vatnasvæðið og dreifa sér um það, þegar hann hefur haft í hverri viku hálfa vikuna, getað ferðazt um vatnasvæðið hálfa vikuna án nokkurrar hindrunar af netum. Með þessari friðunaraukningu, sem núna er fyrirhuguð í þessu frv., verða hlunnindi þeirra, sem ekki geta veitt fisk nema í net, - en jökulárnar bjóða ekki upp á aðrar aðferðir til veiði,- þessi hlunnindi verða skert að mun og það á sama tíma og komin er af stað stóraukin klakstarfsemi, sem auðvitað kostar stórfé, eins og ég var áðan að drepa á, að Veiðifélag Árnesinga hefur nú með höndum. Ég verð að álíta, að þeir, sem leggja þetta til, fari ekki nógu búmannlega að ráði sínu, og vil vona, að hv. landbn., sem mun fá þetta mál til meðferðar, athugi þetta atriði mjög vandlega og hv. alþm. yfirleitt skoði málið vandlega, áður en þeir fallast á hinar auknu friðunartillögur fyrir netaveiðinni, a. m. k. hvað snertir vatnasvæði Ölfusár og Hvítár og Þjórsár, og ég hygg, að það gildi nokkurn veginn það sama um Hvítá í Borgarfirði. Vera kann, að svo sé víðar, en þetta munu þó vera aðalsvæðin, sem um er að ræða, sem ekki verða verulega nýtt til gagns fyrir eigendur og fyrir þjóðarbúið með öðrum hætti en þeim að taka þar fisk í net á tímabili sumarsins. Veiðitíminn er skv. l. nú og á að vera áfram skv. því frv., sem hér liggur fyrir, að ég hygg, 3 mánuðir á sumri hverju. Og þá er naumast um að ræða nema 2 mánuði af þessum tíma fyrir þá, sem í net veiða, sú hefur a. m. k. verið reynslan. Það er hvort tveggja, að úr því að kemur fram í miðjan ágústmánuð, er veiði í net farin svo að minnka, að ekki er eftir miklu að slægjast úr því, og svo hitt, að laxinn fer þá venjulega að breyta svo útliti og gæði hans að rýrna, að hann er úr því mjög léleg og verðlítil verzlunarvara, borgar sig yfirleitt ekki að stunda veiði, úr því að kemur fram í miðjan ágústmánuð. Verði horfið að því ráði, sem lagt er til í þessu frv., að lengja friðunartímann enn fyrir netaveiðina úr hálfrar viku friðun í 96 klst. á viku, sé ég ekki annað en margir bændur verði alveg að hætta veiði og tapi þess vegna alveg hlunnindum jarða sinna af laxveiðum. Netaveiði kostar allverulega fjárfestingu. Menn skyldu gera sér það ljóst, að hún kostar allverulega fjárfestingu fyrir utan mikla vinnu, sem hver veiðibóndi verður að leggja fram. Netin eru dýr, bátar kosta allmikið fé og þurfa viðhald, og annar útbúnaður kostar einnig fé. Veiðitækin munu kosta hið sama, þó að veiðitíminn styttist. Það verður enginn sparnaður í sambandi við veiðitækin, þó að veiðitíminn styttist, og vinnan við allan undirbúning verður einnig sú sama. Jökulárnar bera oft mikil óhreinindi í netin og í látrin, og allt þetta þarf að hreinsa og undirbúa, áður en lagnirnar eru settar niður. Þetta kostar alveg sömu fyrirhöfnina og jafnmikið fé, þó að veiðitíminn sé svo styttur sem gert er ráð fyrir í frv., eins og þó að hann væri lengri. Þess vegna geri ég ráð fyrir því, að ef svo fer, að veiðitíminn verði styttur svona mikið, eins og gert er ráð fyrir í frv., þá verði ýmsir bændur að yfirgefa það að nytja laxveiðihlunnindi sín, þeir sem búa með jökulánum á Suðurlandi. Hinir, sem áfram halda við laxveiði í netin, verða auðvitað einnig fyrir stórskaða, og jarðir allra þessara manna stórfalla í verði. Þar við bætist svo það, að sveitarfélög þau, sem fyrir þessu verða, missa tekjur við það, að draga skuli úr þeirri tekjuöflun hjá hlutaðeigandi bændum, sem þeir hafa áður haft, svo sem gert er ráð fyrir með þeirri rýrnun á þessum hlunnindum, sem hlýtur að verða, ef þetta nær fram að ganga. Ég get ekki betur séð en hinn lengdi friðunartími fyrir netaveiðinni, sem frv. gerir ráð fyrir, leiði af sér óbeina og lævíslega eignaupptöku fyrir þeim bændum, er búa við þau hlunnindi að hafa getað drýgt tekjur sínar með því að veiða laxfiska í net. Þeir munu missa verulegar tekjur og ekkert kemur á móti. Jarðir þeirra munu falla í verði og tekjuöflun viðkomandi sveitarfélaga rýrna til muna. Þetta verður afleiðingin. Sjálfsagt er til þess ætlazt, að hlutur einhverra annarra batni að sama skapi við þessar aðgerðir. En í því hygg ég, að menn verði fyrir miklum vonbrigðum. Ég hygg, að það nái ekki tilgangi sínum sú hugsun að bæta hlut annarra, og því er nú miður, að það getur þó ekki einhver haft gott af þessu. Með stjórnarskránni á eignarrétturinn að vera friðhelgur, og ef almannaheill krefst þess, að það verði að taka af mönnum eignir eða rétt til afnota af eignum þeirra, eiga þeir að fá fullar bætur fyrir. Ég tel því alveg víst, að ef veiðiréttur þeirra bænda, sem ekki geta haft not af veiðihlunnindum sínum í ám og vötnum nema á þann hátt að veiða í net, verður rýrður eða af þeim tekinn, þá muni hið opinbera, ríkið sjálft, verða að bæta slíkt tjón með stórfelldum fébótum. Ég hef að vísu tekið eftir því, að í 56. gr. frv. er nýtt ákvæði um skaðabótaskyldu til þeirra, sem verða fyrir tjóni af framkvæmd á ákvæðum, sem samkv. frv. verða að lögum, ef þau ná samþykki. Er þessi skaðabótaskylda nú lögð á eigendur veiðiréttar í fiskihverfi því, sem í hlut á, eftir ákvörðun matsnefndar, eins og frá þessu er gengið í þessari 56. gr. Í núgildandi lögum er skaðabótaskyldan lögð að hálfu á ríkissjóð og að hálfu á hlutaðeigandi sýslusjóð. Ég er ákaflega hræddur um, að það sé mjög hæpin lagasetning, svo að ekki sé nú meira sagt, að ætla einhverjum mönnum, sem eru í sama fiskihverfi, að borga öðrum í því sama fiskihverfi skaðabætur fyrir eignatjón, sem þeir verða fyrir af setningu laga, ekki sízt ef það nú kemur í ljós, að þessir aðrir eigendur veiðiréttar í fiskihverfi því, sem í hlut á, hafa ekkert bætt sinn hlut við það, að hlunnindin voru rýrð hjá öðrum í fiskihverfinu eða af þeim tekin. Og hvenær og hvernig verður það sannað, að annarra hlutur hafi svo batnað, að þeir eigi að borga skaðabæturnar? Ég hygg, að í mörgum tilfellum geti orðið erfitt að sanna slíkt. Og ætli það geti ekki orðið erfitt að innheimta þetta fé, jafnvel þó að lögtaksheimild sé fyrir hendi í frv.? Ég er ákaflega hræddur um, að það gæti orðið erfitt að innheimta slíkar skaðabætur hjá ýmsum aðilum, og ég vil þess vegna eindregið biðja n., sem málið fær til meðferðar, að athuga þetta atriði mjög vandlega. Þá vil ég taka það fram, að ég tel, að það geti reynzt varhugavert í sambandi við ákvarðanir í veiðifélögum, að menn geti haldið áfram að skipta jörðum sínum í mörg lögbýli til að fjölga atkv. í veiðifélaginu og veiðitækjum eða veiðivélum í ám eða vatni. Mér virðist, að þessi ákvæði standi óbreytt í þessu frv. og það sé ekki ætlazt til, að þeim verði breytt. Ég álít, að þarna séu mjög varhugaverð ákvæði í l., eins og þau eru núna, og þyrfti að breyta til batnaðar. Eins og l. eru núna, geta menn skipt niður jörðum sínum, fjölgað atkv. í veiðifélögum og einnig um leið fjölgað veiðivélum fyrir landi þeirrar jarðar, sem skipt hefur verið í fleiri býli. Ég hygg, að þetta hafi talsvert átt sér stað, og mér sýnist, að það hafi ekki verið neitt sett undir þennan leka í frv. Mér hefur skilizt, að margir séu að komast á þá skoðun, að ekki sé heppilegt upp á framtíðarþróun búnaðarmála, að jarðir séu brytjaðar niður í smábýli, og ég get vel fallizt á það sjónarmið. Ég álít, að atkvæðisrétturinn í veiðifélögunum verði þess vegna að vera bundinn við einhverja ákveðna stærð jarðar, en megi ekki miðast við, að hver maður, sem nær með einhverjum hætti og við margskiptingu jarðar eignar- eða ábýlisrétti, geti skilyrðislaust að öðru leyti eignazt atkvæðisrétt og þá um leið með hverju nýju lögbýli fjölgað veiðitækjum. Ég hygg, að atkvæðisréttinn ætti kannske að miða við jarðirnar eins og þær voru, þegar l. voru upphaflega sett árið 1932, a. m. k. ekki seinna en 1940. Veiðimál eru, eins og hæstv. ráðh. sagði áðan, viðkvæm mál og vandmeðfarin og ég álít, að það sé eitthvert það vandamesta löggjafaratriði, sem Alþingi fær til meðferðar, að setja skynsamleg lög um notkun fiskivatna og veiðiréttar í ám og vötnum hér á landi og ganga svo frá, að menn geti sæmilega við það unað. Veiðihlunnindin eiga að mínum dómi að fylgja jörðunum, eins og þau hafa frá fornu fari gert. Það á að auka og efla þessi hlunnindi með vísindalegum hætti, og stuðlar þetta frv. að því að vissu leyti. Ég skal taka undir það og játa það, að frv. gengur á ýmsum sviðum í rétta átt, m. a. með stofnun fiskræktarsjóðsins, sem ákvæði er um í frv., og mun ég geta stutt það af heilum hug. Ég tel, að eitt hið nauðsynlegasta í veiði- og fiskræktarmálum sé öflugt eftirlit með því, að lögum og reglum um veiðina sé hlýtt í einu og öllu og komið sé í veg fyrir skemmdarstörf í ám og vötnum. Ef löggjafinn setur þjösnalegar reglur, sem eigendum veiðiréttar þykja óréttlátar og ganga um of á sinn rétt, þá er hætta á því, að erfitt reynist að gæta þess, að þeim verði í öllu hlýtt. Það er kunnugt, að í okkar stóra og strjálbýla landi er erfitt um alla gæzlu með veiðiám og vötnum og slík gæzla kostar mikið fé. Ég tel þess vegna skynsamlegast, að það sé farið með fullri gát og kosti veiðiréttareigenda verði ekki þröngvað svo, að þeir telji gengið á sinn rétt umfram það, sem þjóðhagslega er nauðsynlegt. Hvert veiðisvæði á að mínum dómi að hagnýta á þann hátt, sem bezt samrýmist hagsmunum eigendanna og því markmiði að vernda hlunnindin fyrir ofnotkun. Þeir, sem njóta arðs af þessum hlunnindum, og hinir, sem njóta fyrst og fremst yndis af því að veiða, þurfa að skilja hverjir aðra og taka hæfilegt tillit hver til annars. Þetta sjónarmið verður löggjafinn að hafa í huga, þegar hann setur ný lög, svo að sem flestir geti orðið sæmilega ánægðir eða a. m. k. við þetta unað. Svo bezt getur þjóðin öll haft full not af gæðum landsins á því sviði, sem hér er um að ræða, að það sé tekið tillit til þeirra, sem hlunnindin eiga, þess þjóðarhags, sem þau geta veitt, og þess yndis, sem fjöldi manna hefur af því að taka þátt í veiðiskap. Þá langar mig að lokum að fara fáum orðum um 20. gr. frv., þar sem segir: „Skylt er mönnum að gera með sér félagsskap um skipulega veiði í hverju fiskihverfi, svo fljótt sem kostur er. “ Um þetta ákvæði frv. er sagt í aths., með leyfi forseta: „Hér er kveðið á um eitt aðalefni frv., þ. e. að mönnum skuli skylt að stofna veiðifélög í fiskihverfi hverju.“ Það er eins og höfundar frv. séu stoltir af þessu nýja lagaákvæði, sem ég held að sé einsdæmi í lagasmíði. Ég hef aldrei heyrt lagða þá skyldu á nokkurn mann með lögum, að hann sé skyldugur til þess að stofna félag. Ég held, að þarna sé um brot að ræða á persónufrelsi því, sem íslenzkum mönnum á að vera tryggt með stjórnarskránni. Ég er síður en svo á móti því, að menn gangi í félög, og tel, að slíkt sé eðlilegt í þeim tilfellum, sem hér er átt við, en þó því aðeins, að meiri hl. manna t. d. í fiskihverfi, eins og hér er um að ræða, vilji slíkt af frjálsum vilja. Ég hygg, að ekkert gott geti af því leitt að þvinga menn til slíks. Og ég ætla ekki að öfunda veiðimálastjórann af því að koma slíkum félagsskap á, en hann mun eiga að sjá um þetta, koma þeim félagsskap á, sem hér um ræðir, þar sem meiri hluti manna og kannske allir í sumum tilfellum eru slíku mótfallnir. Og hvernig skyldu höfundar þessa frv. hugsa sér, að það verði hægt að fá menn til þess að starfa í veiðifélagi og stjórna því, ef þeir vilja ekki hafa með sér slíkan félagsskap? Ég hef staðið í þeirri meiningu, að félagsskap sé ekki hægt að hafa, nema viljinn til slíks komi að innan frá hjá mönnum, a. m. k. hjá meiri hl. á hverjum stað. En hér er gert ráð fyrir lagaskyldu í þessu efni og skipunum um það frá veiðimálastjóra. Mér finnst þetta ákvæði frv. minna á það, sem gerist hjá einræðisherrum, sem stjórna með tilskipunum og líta á þegna sína sem eign, líkt og um skepnur væri að ræða. Mér finnst það svo fráleitt að setja þetta í lög. Ég vona, að Alþ. láti það ekki henda sig að lögfesta þetta fáránlega ákvæði um, að menn séu skyldugir að stofna veiðifélög, hvort sem þeir vilja eða ekki. Hitt er allt annað mál, að stuðla að slíku, stuðla að því að stofna veiðifélög, þar sem vilji er til slíks, og að reynt sé að glæða þann vilja, þar sem hann er daufur fyrir í þeim efnum og menn telja nauðsyn á slíkri félagsstofnun. Með frjálsum hætti eru líkur til árangurs, en ekki með nauðung, þar sem um það gæti verið að ræða, eins og menn ímynda sér, að væri sums staðar. Ég þekki t. d. tvö dæmi um það, að það hefur hvað eftir annað verið reynt að stofna veiðifélög í fiskihverfi, og það hefur ekki verið hægt, vegna þess að menn hafa ekki viljað það. En nú ætti að gera þetta með lagaboði. Ég held, að það sé ekki mikils eða góðs árangurs að vænta af slíku. Þetta er eitt af því, sem ég vildi nú biðja hv. n. að líta á og hvort mönnum gæti ekki sýnzt líkt og mér, að þarna væri um atriði að ræða, sem þyrfti að breyta í frv. Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að taka fleiri þætti þessa máls til athugunar að þessu sinni, en þrátt fyrir það, þó að mér væri kunnugt um það, að málið mundi ekki eiga fram að ganga núna, og heyrði yfirlýsingu hæstv. landbrh. um það, þá vildi ég ekki láta það dragast að láta þessi atriði koma fram, sem ég hef drepið á hér.