Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Jónsson) [óyfirl.]: Svo er háttað um not og nauðsyn þessarar voru, sem nú er til umr., að telja má líklegt, að aukin jarðrækt eigi mikið undir því, hvort mönnum sé gert kleift að nota hana. Málið er, eins og hv. d. er kunnugt, búið að vera til meðferðar í Ed. og komið til þessarar deildar. Í Ed. var leitazt við að gera breytingar á frv., en þær náðu ekki fram að ganga. Það mun hafa verið eftir ósk Búnaðarfélagsins, að farið var fram á þessar breyt. um tilfærslu á vegalengdum og álagningu á tilbúnum áburði, sem er fluttur inn í landið. Það eru til lög frá 1928, sem gilda um þetta efni, en þar er ekkert rætt um þetta atriði út af fyrir sig, hvort bændur, er uppi í landinu búa, skuli njóta styrks til flutnings. En í reglugerðarákvæðum er gert ráð fyrir, að að þær vegalengdir, sem eru umfram 20 km., skuli styrktar af ríkinu eftir samkomulagi við atvinnumálaráðuneytið og Búnaðarfélagið. Þar er gert ráð fyrir, að álagið nemi 2%. Brtt. Ed. fer fram á, að vegalengdin sé færð úr 20 km. upp í 30 km. og álagningin fari úr 2% upp í 4%, en vegalengdin er 40 km. hjá Búnaðarfélaginu. Nú hefir Búnaðarfélagið óskað, að n. tæki ákvæðin í frv. eins og búnaðarþingið hafði samþ. nú hefir landbn. komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að fara aðra leið, millileið milli þess, sem Ed. vildi fara, og þess, sem búnaðarþingið samþykkti með öllum greiddum atkv. Þessi brtt. landbn. er á þskj. 287. N. hefir orðið sammála um það að ákveða vegalengdina 35 km. og álagið á vöruna 3%. N. er sammála um, að þetta sé líklegasta leiðin og vonar, að hv. d. taki því vel. En þó að deildinni sýnist önnurhvor leiðin réttari, sem Ed. vill fara og svo Búnaðarfélagið, eða þá einhver þriðja leiðin, þá er n. fús til að hlusta á það, þó að henni sé kærast, að frv. verði samþ. með þessum breyt. á þskj. 287. Ég legg ekki út í það að halda langa ræðu um nauðsyn málsins. Það vita þeir bezt, sem sveitum og jarðrækt eru kunnugir, að nauðsynlegt er, að liðlegheit fáist frá ríkinu til hjálpar mönnum, sem eiga erfitt með aðflutning. Ég býst við, að flestir eða allir þm., þó að þeir séu ekki kunnugir búskap í sveit, geti gert sér grein fyrir því, hverjum erfiðleikum er bundið með aðflutning fyrir þá, sem eiga heima 100 km. frá höfn, eða jafnvel 200 km., þar sem þessi þungavara á að koma til nota. Mun láta nærri, að flutningsgjald þeirra, sem lengst búa, nemi jafnmiklu og verð vörunnar. Sýnist mér því sanngjarnt að rétta þessum mönnum hjálparhönd. Landbn. og ég persónulega væntum hins bezta af deildinni, að hún samþ. það, sem n. hefir lagt til. - Til þess að tefja ekki tímann, ætla ég að láta nægja þessi fáu orð.

Hannes Jónsson Þessi ákvæði, sem gilt hafa um endurgreiðslu á flutningskostnaði á landi á tilbúnum áburði, hygg ég hafi reynzt alstaðar illa og erfiðlega í framkvæmdinni. Því ber ekki að neita, að menn hafa mismunandi aðstöðu í þessu efni. Þeir, sem lengst búa frá kaupstöðunum, standa verr að vígi en hinir, sem nær búa, um notkun þessarar voru. En það er ekki einstakt með þetta. Það er á mörgum sviðum öðrum, sem menn verða að gjalda þess, að þeir hafa verri aðstöðu en þeir, sem búa nær kaupstöðum. Þetta frv. miðar að því að upphefja þann aðstöðumun, sem stafar af mismunandi fjarlægðum frá höfnum eða öðrum erfiðleikum við flutning á áburði. En þá væri ekki síður þörf á að taka hann til greina á öðrum sviðum, t. d. við lánveitingar úr byggingar- og landnámssjóði. Það er ólíkt þægilegra að byggja upp fyrir þá menn, sem eiga skammt að flytja, en hina, sem búa uppi til dala eða úti til nesja og verða að flytja byggingarefnið sumpart langan veg og sumpart illan yfirferðar. Ég vil segja, að þegar um slíkt er að ræða, þá er aðstöðumunurinn enn tilfinnanlegri en í þeim tilfellum, sem þetta frv. fjallar um. Annað atriði er það, að enganveginn er einhlítt að miða flutningsstyrkinn við vegalengdirnar einar. Margt annað kemur þar til greina. Flutningsörðugleikarnir standa ekki ávallt í réttu hlutfalli við vegalengd þá, sem um er að ræða. Þar ræður mestu hvort vegurinn er góður eða illur. En n. hefir sýnilega ekki séð aðra leið til þess að takmarka styrkinn við en vegalengdirnar einar. Ég hefi átt tal um þetta mál við fjölda manna, m. a. við formenn margra búnaðarfélaga, og hefir álit þeirra eindregið hnigið í þá átt, að þessi breyt. svari ekki kostnaði, því að menn verði aldrei ánægðir, heldur lendi allt í endalausu reiptogi um styrkinn. Ég skal taka það fram, að þetta álit byggist alls ekki á neinni togstreitu milli hinna pólitísku flokka í þinginu, því að menn úr báðum flokkum eru á þessari skoðun. Menn telja þessa tilhögun aldrei verða nema til óþæginda á ýmsa lund, og að hún skapi alls ekki fullt réttlæti í úthlutun styrksins, enda ókleift að finna nokkurn mælikvarða, sem styrknum skuli úthlutað eftir. Ég mun ekki fjölyrða um þetta frekar, enda átti þetta einungis að skoðast sem grg. fyrir atkv. mínu. Það er langt frá því, að ég sé andvígur þessu máli í sjálfu sér, eða að ég telji þessa menn ekki vel styrksins verða, heldur eru það örðugleikar á framkvæmdinni, sem valda því, að ég get ekki verið málinu fylgjandi, a. m. k. ekki í þessari mynd.

Frsm. (Einar Jónsson) [óyfirl.]: Ég bjóst satt að segja ekki við, að menn létu sig í það að mótmæla þessu sjálfsagða máli, enda skal það viðurkennt, að það voru enganveginn frek mótmæli, sem komu fram í ræðu hv.þm. V.-Húnv. Hann taldi þetta mál viðsjárvert, að því leyti einkum, að styrkurinn kæmi ekki réttlatlega niður, og fleira fann hann til í þá átt og gat þess, að n. hefði ekki séð aðra leið færa til þess að jafna niður styrknum en að miða hann við vegalengdir. Þetta er alveg rétt. N. fann ekki aðrar leiðir líklegri né réttlátari, og þess má geta, að búnaðarþingið, sem hafði rétta mál til athugunar, komst einnig að sömu niðurstöðu, og um hv.Ed. er alveg það sama að segja, og svo er um alla hina mörgu og vísu menn, sem um þetta hafa fjallað, að þeir hafa ekki fundið aðra leið betri, svo að þess er tæplega að vænta, að landbn. þessarar hv. d. sé þeim vitringum skipuð, sem sjái betur en allir aðrir, hvað rétt er í þessu atriði. Hv. þm. var að tala um það, að hér væri um slíkt lítilræði að ræða, að engan munaði um, hvorki til né frá. En þessu er ekki svo varið, því að sannarlega munar þá mikið um að fá þennan styrk, sem langt eiga að flytja frá höfn eða kaupstað. Menn eiga erfitt með að gera þetta upp á eigin spýtur, og það er þess vegna ekki nema rétt og sanngjarnt, að ríkið hlaupi dálítið undir bagga með þeim, sem harðast verða úti. Ber og á það að líta, að með þessum styrk er fyrst og fremst verið að styðja að aukinni ræktun í sveitum, því að í mörgum tilfellum mundu bændur láta ógert að kaupa tilbúinn áburð, vegna hins gífurlega flutningskostnaðar. Um það, hvar mörkin skuli sett um vegalengdina, má vitaskuld deila, en hjá því varð ekki komizt, að setja þau einhversstaðar, og þess vegna tiltök n. 35 km., en vel má vera, að annað verði betra, enda er það ekkert aðalatriði. Ég vona svo, að menn sjái sér fært að greiða fremur fyrir þessu máli, þar sem hér er ekki um mikinn útgjaldaauka að ræða, en hinsvegar stórmikið nauðsynjamál að styðja að aukinni túnrækt í landinu. Á hinn bóginn er sjálfsagt að taka því með þökkum, er fram koma bendingar um eitthvað það, sem betur má fara í þessu frv., eða um aðrar leiðir, sem líklegri væru til betri árangurs.

Hannes Jónsson Það er að vísu rétt, að þetta er mér ekkert kappsmal, hvorki til né frá, en hitt þótti mér rétt að benda á, að bæði eru miklir örðugleikar á framkvæmd frv., og svo er það á hinn boginn fremur lítið og óverulegt, sem vinnst. Fáir bændur taka meira en sem nemur 1/2–1 tn. af áburði á ári, svo að flutningsstyrkurinn mundi tæplega nema meðalbónda meira en svo sem 20 til 40 kr. um árið, og suma bændur miklu minna. Það skal játað, að þessi útreikningur á ekki við hvað Suðurlandsundirlendið snertir, en er fremur miðaður við aðra landshluta, t. d. Norðurland, þar sem víðast er fremur skammt upp frá höfnum. Þess vegna er hér almennt ekki um neitt stórræði að tefla, a. m. k. í samanburði við þann aðstöðumun, sem kemur fram í flutningum t. d. byggingarefnis; þar nemur flutningskostnaðurinn mörgum hundruðum króna, en þó er ekki hið minnsta tillit tekið til þess við lánveitingar úr byggingar- og landnámssjóði. En ef á að fara að upphefja þennan aðstöðumun, þá lægi miklu nær að byrja annarsstaðar, þar sem þörfin er meiri. Á hitt hefi ég einnig bent sem staðreynd, að niðurjöfnun styrksins er svo miklum vandkvæðum bundin, að engin von er til, að menn verði ánægðir. Er þá illa farið, ef ekki stærra mál en þetta á að verða til þess að koma á sundrung og reiptogi innan sveitanna, og virðist það í öllu falli mjög varhugavert að lögbinda möguleikana fyrir því, eins og þetta frv. miðar að. Þess vegna hefi ég ekki talið það ómaksins vert fyrir ríkisvaldið að fara að hlaupa í skrapana fyrir þá, sem verri aðstöðu hafa hvað flutninga snertir. Annars er mér þetta svo sem ekkert kappsmál; ég veit það fyrir víst, að mínir kjósendur eru yfirleitt þessu andvígir, og sama hygg ég, að megi segja um fjölda manna um allt land. Ég get viðurkennt, að gildandi lög um þetta efni eru mjög gölluð, og má vera, að till.n. miði að sumu leyti í rétta átt, en yfirleitt er ég mótfallinn þessari stefnu frv., af þeim ástæðum, sem ég hefi þegar greint.

Lárus Helgason Ég skal ekki tefja umr. að ráði, enda hefir hv.frsm. reifað málið til nokkurrar hlítar, og þarf ég litlu við að bæta. Ég vil einungis segja það, að mér er alveg óskiljanlegt, hvernig hv.þm. V.-Húnv. fer að blanda saman þessu frv. og byggingar- og landnámssjóði. Ég sé ekki, að það tvennt sé nokkuð skylt. Ég sé enga skynsamlega ástæðu til þess, að þótt bændur eigi erfitt um flutning byggingarefnis, þá þurfi endilega að gilda hið sama um þessa voru. Þeir menn, sem styrksins eiga að njóta samkv. þessu frv., eiga að jafnaði erfitt með alla flutninga, en þetta frv. miðar til þess að létta undir með þeim um flutning þessarar vörutegundar, meðfram til þess að stuðla að aukinni notkun hennar, túnræktinni til eflingar. Hér er þess vegna bæði um sanngirnis- og nauðsynjamál að ræða, og mun ég ekki trúa því, fyrr en ég tek á, að hv.þdm. geti fengið af sér að bregða fæti fyrir þetta sjálfsagða mál.

Pétur Ottesen Mótmæli hv.þm. Húnv. gegn þessu frv. byggðust á því einkum, að yfirleitt séu ekki gerðar ráðstafanir til þess að gera aðstöðumun þeirra, sem langt eiga að flytja eða skammt, minni en hann er nú. Ég vil benda hv.þm. 5, að þetta er alls ekki aðalatriðið í málinu, heldur hitt, að með þessu frv. er verið að greiða fyrir mönnum um notkun tilbúins áburðar í þágu aukinnar jarðræktar í landinu. Hér er því fyrst og fremst um stuðning við jarðræktina að ræða. Með því að greiða einungis flutningskostnað á áburðinum til landsins, kemur flutningsstyrkurinn mjög ójafnt niður; þeir, sem búa við kaupstaði eða hafnir, fá greiddan allan flutningskostnaðinn, en hinir, sem búa lengra burtu, í mikilli fjarlægð frá þeim stöðum, sem áburðurinn er lagður á land, fá ekki greiddan nema lítinn hluta af þeim raunverulega flutningskostnaði. Víða er það svo, að flutningskostnaður áburðarins frá útlöndum til hafnar hér er ekki nema lítill hluti af flutningskostnaðinum frá höfn og heim til notenda. Það er því nokkurnveginn auðsætt réttlætismál, að gerðar séu ráðstafanir til þess, að þessi styrkur komi sem jafnast niður að tiltölu og sem bezt að notum, og með það fyrir augum er þetta frv. flutt. Það þýðir ekki fyrir hv.þm. V: Húnv. að blanda hér öðru óskyldu inn i. Mér er ekki heldur kunnugt um, að úthlutun styrksins hafi valdið sérstökum erfiðleikum, og ég sé enga ástæðu til þess að ætla slíkt, þótt þetta frv. yrði að lögum. Að styrkurinn mundi valda sundrung og óánægju, er fjarri öllu viti. Hinsvegar verður að taka nokkurt tillit til þess, að fram er komin áskorun frá nýafstöðnu búnaðarþingi um að láta þetta mál ganga fram, enda er full ástæða til að ætla, að vilji bænda almennt liggi að baki þessum till., og er það mjög að vonum. Það á vitaskuld við engin rök að styðjast, að það verði svo torvelt að skipta styrknum niður, að það eigi fyrir þá sök á hverfa frá þessu sjálfsagða fyrirkomulagi. Annars er það um okkur hv.þm. V.-Húnv. að segja, að við búum báðir nálægt höfnum, og við megum því í rauninni vera ánægðir með gildandi lög hvað snertir okkur sjálfa. En ég vil segja hv.þm. það, að við megum ekki kippa okkur upp við það, þótt okkar hlutur verði eitthvað minni fyrir það, að landflutningarnir verði eitthvað styrktir líka, og við megum alls ekki vera á móti málinu fyrir þá sök. Við verðum að líta á þörf þeirra, sem erfitt eiga um flutninga. Við verðum að hafa það hugfast, að með þessu erum við að styðja að aukinni túnrækt og nýyrkju í landinu.

Hannes Jónsson Ég stend upp til þess að bera af mér sakir. Hv. þm. Borgf. bar mér á brýn hlutdrægni í þessu máli og gaf í skyn, að afstaða mín til málsins væri af þeim rótum runnin. Þetta er tilhæfulaust með öllu, enda mælt gegn betri vitund. En hv.þm. Borgf. ætti sízt á þennan veg að mæla. Hann veit, að hann hefir miklu betri aðstöðu til heimflutninga en flestir aðrir, sem búa lengra frá höfnum, en þó vill hv.þm. ekkert gera til þess að jafna þennan aðstöðumun þar, sem hann er tilfinnanlegastur, en í þessu tilfelli, þar sem hann er óverulegastur og skiptir engu máli, vill hv.þm. sýna lit á að gera hann að engu. Þetta er skinhelgi hjá hv.þm., og hann ætti sízt að bregða öðrum um þær ávirðingar, sem hann er sjálfur þunglega haldinn af, enda er þessi afstaða hv.þm. ekki sprottin af góðgirni til máls og manna, heldur af siðferðishræsni og yfirdrepskap.

Bjarni Ásgeirsson Það er óþarfi að gera þetta að hitamáli, eins og nú virðast allar horfur á. Ég get tekið undir það með hv.þm. V.-Húnv., að með þessu frv. er langt frá fengið fullt réttlæti í úthlutun slíks styrks, en hitt er efamal, að nær verði komizt hinu rétta. Og með þessu frv. er mjög létt undir með þeim bændum, sem lengst eiga að flytja, t. d. bændum á Suðurlandsundirlendinu, og þegar hinsvegar er á það litið, að samkomulag varð um þetta á síðasta búnaðarþingi, þá ættum við að geta sætt okkur við að afgreiða málið í þessari mynd, en láta gamlar væringar í þessu máli falla niður. Ég held, að þessi lausn málsins verði í alla staði talin forsvaranleg og viðunanleg, en ef aðrar leiðir kynnu að finnast heppilegri, þá er sjálfsagt að athuga þær og breyta frv. með tilliti til þess, ef mönnum þykir það betur fara.

Pétur Ottesen Út af ummælum hv.þm. V.-Húnv., að þessi styrkur skipti engu verulegu máli fyrir bændur, sem langt eiga að flytja, þá nær slíkt vitanlega engri átt. Það er vitanlegt, að flutningskostnaður áburðarins á landi er sumstaðar margfaldur við það, sem kostar að flytja hann frá útlöndum og hingað upp til hafna. Og ef hv.þm. V.-Húnv. á annað borð viðurkennir, að styrkur til áburðarflutnings sé nokkurs virði fyrir þá, sem kaupa áburðinn, þá hlýtur hann að játa, að það er réttlátast, að þeir njóti hans hlutfallslega við aðra, sem lengst þurfa að flytja og oft og löngum um slæma vegi. Í þær sveitir, sem fjærst liggja kaupstöðunum, er flutningskostnaðurinn svo mikill, að hann fer hatt upp í verð áburðarins sjálfs. T. d. kostar 9 kr. að flytja tunnu af áburði frá Reykjavík austur í Hreppa. Hv. þm. vill, að þeir, sem næst búa kaupstöðunum, fái allan flutningskostnað greiddan, en hinir, sem lengra eiga að flytja, ekki nema lítinn hluta. En ég vil leyfa mér að mæla á móti slíkum tillögum, sem eru freklega ósanngjarnar og óeðlilegar. Hv. þm. talaði um það, að afstaða mín til þessa máls væri aðeins fyrirsláttur. Þetta er með öllu rangt; ég hefi sýnt það í verkinu, að mér er það fullkomið alvörumál, að styrkurinn til áburðarflutningsins komi sem réttlátlegast niður. En skilsmunurinn er, að hv.þm. V.-Húnv. brestur sanngirni til þess að fylgja mér í þessu, og getur ekki hafið sig upp úr þeirri þröngsýni að miða allt við sjálfan sig og þá, sem eins er ástatt um og hann, að þeir búa í kauptúnum.

Sigurður Eggerz Mér finnst þessar brtt.n. vera mjög góðar, og ég hygg, að ég muni að sjálfsögðu greiða þeim mitt atkv. á sínum tíma. Ástæðan til þess, að ég stóð upp, var aðeins sú, að mér datt í hug að beina því til n., hvort henni sýndist ekki, að færa mætti niður vegalengdartakmarkið fyrir styrkveitingu, t. d. í 25–30 km. úr 35 km., eins og það er í brtt.n. Sannleikurinn er sá, að víða í héruðum geta verið mjög slæmir vegir innan við 35 km. frá kaupstað, og virðist þá eigi með öllu sanngjarnt, að þeir fái engan styrk, er þar búa. Yfirleitt eru uppástungur n. góðar og miða til bóta, en ég vildi aðeins skjóta því til hv.n., hvort hún vildi ekki taka þessa bendingu mína um takmörkun vegalengdar til greina fyrir 3. umr. Það er aðeins sanngirniskrafa, sem ég geri ráð fyrir, að n. taki til greina, en að öðrum kosti mundi ég gera um það brtt. fyrir 3. umr.

Frsm. (Einar Jónsson) [óyfirl.]: Ég skal svara fyrir hönd n. fyrirspurn hv.þm. Dal. um það, hvort n. muni fús til að stytta takmarkið um vegalengdina viðvíkjandi styrknum úr 35 km. niður í 20 km. Ég hygg, að til muni vera þeir menn í n., er gjarnan vildu stytta eitthvað vegalengdartakmarkið, en n. fór í tillögum sínum mikið eftir því, er henni þótti sennilegt að mundi ná samþykki þingsins. Í Ed. var flutt till. um það að hafa takmarkið 30 km., en sú till. var felld, af því að það þótti of lágt. Aftur var þetta mál rætt á nýafstöðnu búnaðarþingi og þar samþ. að leggja til, að vegalengdin skyldi framvegis miðuð við 40 km. Landbn. þótti nú sennilegt, að ekki þýddi að hafa takmarkið neðar en 35 km., þar sem hærra takmarkið, 40 km., hafði verið samþ., en lægra takmarkið, 30 km., var fellt. Af þessum ástæðum tel ég, að n. muni ekki sjá sér fært að breyta till. sínum í þessu efni, þó að ég geti hinsvegar sagt það fyrir sjálfan mig, að ég gæti verið því hlynntur.

Hannes Jónsson Hv. þm. Borgf. hefir játað það, að tilgangurinn með þessu frv. eigi að vera sá, að jafna aðstöðuna milli þeirra, sem búa langt, og þeirra, sem búa skammt frá verzlunarstöðunum. Hann hefir einnig játað, að miklu stórvægilegri sé aðstöðumunurinn með tilliti til flutnings á efni til þeirra bygginga, sem byggingar- og landnámssjóður lánar til, og að full þörf sé að reyna að draga úr heim flutningskostnaði. Það er rétt hjá honum, að þar er um miklu stærra atriði að ræða, - en hvers vegna hefir hv.þm. ekki reynt að berjast fyrir því að jafna þann aðstöðumun? Annars hefir hann ekki að jafnaði virzt vera „spenntur“ fyrir því að gera alla jafna, en ef til vill er hann nú að hníga inn á þá braut, og þá útfærir hann sjálfsagt sína nýju stefnu á fleiri sviðum. En ég vil aðeins benda hv.þm. á, að eins og flutningsstyrk var úthlutað síðastl. ár samkv. gildandi lögum, þá hefir það verið reiknað út, að bændur austur í sveitum hafa fengið borgaðar nokkrar kr. á hverja tunnu fram yfir flutningskostnað, og ætti það að vera honum sönnun fyrir því, að þessi ákvæði um styrk til flutnings á landi voru lítt hugsuð af honum í upphafi, þó að nú sé að vísu nokkuð breytt til batnaðar.

Hákon Kristófersson [óyfirl.]: Ég tók ekki eftir því, hvað hv.frsm. sagði, að meint væri með brtt. á þskj. 287 um 3% álagningu á áburðinn, hvort ætlazt er til, að einkasalan fari að græða á þessari verzlun. En ég vil taka það fram, að ef svo er, þá er ég brtt. algerlega mótfallinn.

Þessi 3% eiga aðeins að vera fyrir kostnaði

. Fyrst svo er, þá er ég líklega ásáttur með þessa brtt. Ég vildi aðeins vita vissu mína um það atriði, og ef svo er, að þessi 3% eigi að fara til þess að greiða nauðsynlegan kostnað við verzlunina, þá sé ég mér ekki annað fært en að greiða atkv. með brtt. Hinsvegar get ég tekið það fram, út af ágreiningi milli þeirra hv.þm. Borgf. og hv.þm. V.-Húnv., að ég fellst miklu fremur á skoðun hv.þm. Borgf. Mér finnst, eins og hv. form. landbn. hefir tekið fram, að hér sé ekki um sambærileg mál að ræða, byggingar og ræktun. Þegar þetta mál var í fyrstu til umr. hér í þinginu, var ég mótfallinn ríkisstyrk til flutnings á áburðinum milli landa; ég taldi hann óeðlilegan, en hallaðist fremur að því, sem nú er komið á daginn, að styrkja þá til flutninga á áburði, sem lengst eiga að sækja til verzlunarstaða.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég hefi nú um hríð, meðan mál þetta hefir verið rætt, verð bundinn við umr. í Ed. og veit því ekki, hvað búið er að tala í málinu hér. Ég vil aðeins bera fram þakklæti mitt til landbn. fyrir það, að hún hefir einróma fallizt á þetta frv. Ég vildi þó aðeins geta þess, sem frsm. ef til vill hefir tekið fram, að þetta mál var rætt mjög ýtarlega á nýafstöðnu búnaðarþingi og að þessi brtt.hv.n. um styrk til þeirra manna, er þurfa að fá áburðinn fluttan meira en 35 km. veg, er mjög nálægt því, sem þar var samþ. að leggja til. Þá vil ég minnast á það fyrirkomulag um afgreiðslu á áburðinum, sem verður eftir brtt.n. og einnig samkv. því, sem búnaðarþingið lagði til að tekið væri upp, eftir leiðbeiningum frá þeim ráðunaut Búnaðarfélagsins, er mest hefir um þetta fjallað. má telja vist, að þetta fyrirkomulag verði betra heldur en það, sem gilt hefir síðan 1929 og reyndist vafningasamt og erfitt fyrir einkasöluna. Eins og kunnugt er, var felld í Ed.till. um 30 km. lágmark fyrir styrkinn, en ég býst við, að deildin muni samt fallast á þessa till. um að hafa lágmarkið 35 km., ef það verður samþ. hér í Nd.

Sigurður Eggerz Ég vildi vekja athygli hv. landbn. á því, að með því að ákveða skilyrði fyrir flutningsstyrk svona hátt, 35 km., þá verða sum héruð alveg útilokuð frá því að njóta þessa styrks; þannig er það um mitt kjördæmi. Úr því að n. vill ekki ganga inn á að lækka takmarkið, mun ég flytja brtt. um lækkun á því við 3. umr. Mér þykir það hart, ef gera á mitt kjördæmi að slíkri hornreku, sem er þó eitt bezta landbúnaðarhérað á landinu.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Efni þessa frv. er, eins og fyrirsögn þess bendir til, að heimila atvmrh. að veita Jóni Þorleifi Jósefssyni rétt til að vera vélstjóri á íslenzkum skipum. Svo er málið vaxið, að maður þessi hefir stundað járnsmíðar og vélsmíðar að nokkru leyti hér á landi, en mest þó í Noregi og hefir að sögn lokið prófi þar. Hann hefir því ekki rétt til vélstjórnar hér, þótt hann hafi það í Noregi. Hann hefir nú dvalið hér nokkur ár samfleytt og gegnt vélstjórastörfum lengst af þeim tíma. Þar sem telja má, að þessi maður hafi fengið svo mikla verklega þekkingu og æfingu, að hann sé fullfær um að standa vel í þessari stöðu sinni, mælir allt með því, að honum sé veitt trygging fyrir framtíðaratvinnu hér á landi. Hann hefir alltaf átt á hættu að missa atvinnuna við að flytjast milli skipa, því að undanþágur gilda ekki nema fyrir tiltekið skip. Allshn. hefir athugað málið rækilega, og þó að hún telji slíka heimild alls ekki veitandi nema gildar ástæður mæli með og sannað sé, að maðurinn sé a. m. k. eins vel fær og ef hann hefði lokið prófi við vélstjóraskólann í Reykjavík, þá telur hún, að þessi maður hafi uppfyllt öll nauðsynleg skilyrði, svo að rétt sé að veita atvmrh. leyfi til að gefa honum skírteini til vélstjórnar á íslenzkum skipum. Ég býst ekki við, að málið mæti neinum ágreiningi í hv. d., og sé því ekki ástæðu til að ræða það frekar.

Frsm. (Erlingur Friðjónsson) Þetta litla frv., sem hér er til 2. umr., er komið frá hv.Nd. og mun hafa gengið gegnum hana breytingalaust frá því er það var lagt fyrir þingið. Frv. felur í sér, að bifreiðastjórar geti innheimt kaup sitt með sömu réttindum og felast í lögum um greiðslu verkkaups. En þau eru aðallega í því fólgin, að skyldugt er að greiða verkafólki, sem vinnur algenga vinnu, vikulega kaup þess, nema öðruvísi sé um samið. Önnur réttindi eru þau, að ef menn þurfa að innheimta kaup með lögsókn, þurfa þeir ekki að greiða réttargjöld í slíkum málum, og þau sæta meðferð einkalögreglumála. Þar sem hv.Nd. hefir orðið sammála um að samþ. þetta frv. og allshn. þessarar deildar er henni samþykk um það að leggja til, að það verði samþ. óbreytt, tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið, enda hefi ég tekið fram, hvað er efni frv.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Ég þarf ekki að tala nema örfa orð um þetta frv., sem gengur út á það að létta undir með mönnum, sem eiga skuldir að heimta hjá öðrum, og létta kostnaði af þeim, sem greiða eiga, með því að heimila sáttanefndum að úrskurða um skuldarupphæð, sem nemur allt að 500 kr. Áður höfðu sáttanefndir aðeins úrskurðarvald yfir skuldum, sem ekki voru hærri en 50 kr. Þetta vald er þó ýmsum skilyrðum bundið, eins og tekið er fram í frv. Allshn. var sammála um, að þetta væri til bóta og leggur til, að frv. verði samþ., en með svo litlum orðabreytingum, að ég sé ekki ástæðu til að skýra þær. Efnisbreytingar eru þar engar, heldur aðeins breytingar um fyrirkomulagsatriði.

Haraldur Guðmundsson Ég vildi benda hæstv. forseta á það, að málið, sem nú er 9. mál á dagskrá, frv. til l. um breyt. á 1. nr. 55, 7. maí 1928, um bann gegn dragnótaveiðum í landhelgi, er enn ekki komið til 1. umr., þó að langt sé síðan frv. var útbýtt. Forseti hefir alltaf sett það í vonlaust sæti. ég vildi mælast til þess, að hæstv. forseti færði það til á dagskrá, eða að öðrum kosti tæki það sem 1. mál á morgun. ég vildi ámálga þetta við hæstv. forseta; mér finnst tæplega hlýða fyrir hann að hafa þetta mál að engu.

Forseti (JörB): Út af ummælum hv.þm. Ísaf. vil ég geta þess, að það er ekki nema að litlu leyti á valdi forseta, hvað malunum miðar áfram. Það munu vera um 20 frv., sem enn eru ekki komin til 1. umr., og sum þeirra eru jafngömul þessu frv. En ég mun hvað þetta frv. snertir reyna að greiða gotu þess. En það er ekki nema að litlu leyti á mínu valdi. Það er mest undir hv.þm. sjálfum komið, hversu fljótt gengur með afgreiðslu málanna, að þeir tefji ekki fyrir framgangi þeirra með óþarfa málæði, eins og stundum á sér stað.

Haraldur Guðmundsson Ég óskaði þess, að málið yrði annaðhvort fært fram á dagskrá í dag eða tekið sem 1. mál á morgun. Vill hæstv. forseti svara mér, hvað hann ætli að gera, en vera ekki með þessar vífilengjur?

Forseti (JörB): Það er ekki hægt að segja um það fyrr en seð er, hvernig dagskrá miðar áfram í dag.

Haraldur Guðmundsson Ég veit ekki til, að nokkurt frv. hafi beðið eins lengi og þetta frv. En málinu er þörf að komast áfram; það þarf að komast sem fyrst til sjútvn., vegna mála, sem snerta það og nefndin hefir þegar fengið til meðferðar.

Forseti (JörB): Ég vil benda hv.þm. á, að mörg frv. eru jafngömul þessu, og jafnvel eldri, og ekki komin enn til 1. umr. En til þess að greiða fyrir frv. skal ég taka það með fyrstu málunum á dagskrá á morgun. Síðar á sama fundi var frv. tekið til 1. umr.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ég vildi gjarnan, að hægt yrði að afgreiða þetta mál og vísa því til n., áður en fundi verður slitið, og skal því láta mér nægja að vísa til grg., sem frv. fylgir, um ástæðurnar fyrir því, enda er þm. þetta mál kunnugt, því að um það voru miklar umr. á þinginu 1928, þegar þau l, voru sett, sem hér er farið fram á breytingar a. Ef hinsvegar verður ekki hægt að afgreiða málið umræðulaust á þessum fundi, áskil ég mér að sjálfsögðu rétt til frekari framsögu.

Sigurður Eggerz Mér nægir ekki sá tími, sem eftir er til kl. 4, til þeirra aths., sem ég þarf að gera við þetta frv., og vildi því beina því til hæstv. forseta, að hann tæki málið út af dagskrá og frestaði umr.  (Nokkrir þm.: Það eru fleiri, sem þurfa að leggja hér orð í belg)  .

Forseti (JörB): Þar sem augsýnt er, að umr. getur ekki orðið lokið fyrir kl. 4, mun ég láta að ósk hv.þm. Dal. og fresta því umr.

Ólafur Thors Ég vildi leyfa mér að vekja athygli hæstv. forseta á því, að ég tel hann leika mig og mitt frv. (um síldarbræðsluverksmiðju) allhart, með því að setja það svo neðarlega á dagskrá, að það er sýnt, að það kemur ekki til umr. á þessum fundi, ef málin verða tekin fyrir eftir þeirri röð, sem þau eru í á dagskránni. Ég sætti mig ekki við það, að það verði ekki tekið fyrir fyrr en á eftir 5. máli (frv. um búfjárrækt), sem að sjálfsögðu verða miklar umr. um.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það er orðið samkomulag milli mín og hv.n. um brtt.n. við frv. um búfjárrækt, svo að ég býst ekki við löngum umr. um málið.

Ólafur Thors Þá er mér sama, ef svo er, þó mitt mál komi á eftir.

Forseti (JörB): Í tilefni af ummælum hv. 2. þm. G.-K. skal ég taka það fram, að ég hefi ætlað að hafa kvöldfund í kvöld, til þess að hægt verði að ljúka dagskrá.

Haraldur Guðmundsson Þar sem hæstv. forseti hefir lýst yfir því, að fundinum verði frestað til kl. 81/2 í kvöld, vil ég leyfa mér að benda hæstv. forseta á það, að þetta er í annað sinn, sem hann frestar fundi til 81/2 á mánudagskvöldi, en þar sem það er fastur flokksfundartími hjá Alþýðuflokknum, vænti ég þess, að hæstv. forseti geri breyting á þessari skipan og sliti fundinum.  (Margar raddir: Sjálfstæðisflokkurinn hefir einnig flokksfundi á þessum tíma)  .

Forseti (JörB): Þar sem svo virðist, sem þm. sé allnauðugt að sækja fund í kvöld, mun ég láta, að ósk hv.þm. Ísaf. og hafa ekki fund í kvöld. Á 41. fundi í Nd., 8. apríl, að lokinni atkvgr. um frv. um ræktunarsamþykktir, utan dagskrár, mælti

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég ætla að vona það, að ekki þurfi að verða eins langar umr. um þetta mál nú og við 2. umr. Ég vil geta þess, að hæstv.atvmrh. hefir nú setið á fundum með landbn. og að fullt samkomulag hefir fengizt milli hans og n. um þau atriði, er ágreiningur stóð um við 2. umr. Þó verð ég að geta þess, að einn nm., hv. 2. þm. Skagf., gat ekki setið nefndarfundinn og getur því verið, að hann kunni að hafa einhverjar brtt. eða að hann fallist ekki á brtt. nefndarinnar. Ég vil aðeins fara fáeinum orðum um þær brtt., sem að einhverju leyti eru breyttar frá því, sem var við fyrri umr. Þá er það 1. liður brtt. við 2. gr. frv., að þar er nú lagt til, að nautgriparæktarnefnd í bæjarfélagi sé skipuð af bæjarstjórn kaupstaðarins. Að athuguðu máli þótti það eðlilegt, að þessi nefnd væri skipuð á sama hátt og aðrar fastanefndir, sem annast malefni bæjarfélagsins. Með sama lið brtt. er einnig gert ráð fyrir þeirri breyt. á 2. gr., að þar sem um er að ræða nautgriparæktarfélög innan bæjarfélags, þá skuli stjórn þess því aðeins vera sjálfkjörin nautgriparæktarnefnd, að í félaginu sé meiri hluti kúaeigenda. Finnst n. ekki sanngjarnt, að annars sé stjórn félagsins sjálfkjörin sem nefnd. Brtt. við 7. gr. er aðeins orðabreyt. 3. liður brtt. fer fram á það, að sektir fyrir brot á ákvæðum I. kafla frv. renni til hlutaðeigandi nautgriparæktarfélags eða til nautahalds, en ekki í sameiginlegan sveitarsjóð. Þótti n. það eðlilegra. 5. brtt., við 29, gr., er nauðsynleg vegna þeirra breyt., sem gerðar voru á frv. við 2. umr., er það var fellt úr frv., að sveitarsjóðir skyldu taka þátt í kynbótakostnaðinum. N. hafði sézt yfir þetta atriði við 2. umr., en varð vör við það við síðari yfirlestur frv. Þá koma margar brtt. við 3. kafla frv., um sauðfjárræktina. En vegna þess að þær eru að mestu shlj. þeim brtt., sem n. flutti við 2. umr., er óþarfi að hafa mörg orð um þær að þessu sinni. Skal ég aðeins geta þeirra breyt., sem orðið hafa á brtt. síðan við 2. umr. Þá er fyrst að geta um 8. brtt., við 45. gr. frv. í brtt., sem n. flutti við 2. umr., var lagt til, að ríkisstj. væri heimilt að styrkja 4 sauðfjárræktarbú að auki, eitt í hverjum fjórðungi. Nú hefir orðið samkomulag um að leggja til, að stj. sé heimilt að styrkja 8 slík bú, eða 2 í hverjum fjórðungi. Að öðru leyti eru ákvæðin um búin eins og áður. Þá er varatill. við 45. gr., um að gefa Búnaðarfélagi Íslands rétt til að ráðstafa kynbótafénu og ákveða, hvar búið starfar áfram, í samráði við aðra styrkjendur þess, verði ábúendaskipti eða búið sé leyst upp. Þessi viðbót er mjög nauðsynleg. Það getur alltaf komið fyrir, að bú, sem starfað hefir um stund, verði að falla niður af einhverjum ástæðum fyrr en búizt var við. sé nú búið að koma þar upp góðum kynstofni, þá þarf að vera hægt að láta stofninn verða að notum áfram, og því nauðsynlegt, að Búnaðarfélagið hafi vald til þess að kaupa stofninn og fá hann í hendur manni, sem það treystir til að standa fyrir slíku búi. Þá kemur 12. brtt., við 50. gr., að í stað þess, að í frv. stendur, að hrútasýningar skuli halda í einstökum hreppum þriðja hvert ár, komi fjórða hvert ár. Við 2. umr. frv. lagði n. til, að 51. gr. felli niður. Ég gerði þá grein fyrir því, hvers vegna hún hafði ekki trú á því, að samkeppni þessi gæti komið að verulegum notum, vegna ólíkra staðhátta í hverjum fjórðungi landsins. En með því að reyna að synda fyrir þau sker, sem n. hræddist mest, hefir n, fallizt á að láta gr. standa í frv. áfram, með breytingum. N. fer fram á þá breyt., að samkeppnin verði bundin við ákveðna landshluta og samskonar staðhætti. Með því móti má verða gagn og fróðleikur að samkeppninni. Í brtt. er aðeins gert ráð fyrir, að farin sé ein umferð um landið til að byrja með, en að seinna megi endurtaka hana, ef samkeppnin verður að gagni, sem nm. vona að verði, og ef Búnaðarfélag Íslands óskar þess. Fannst n. rétt til samkomulags að hafa þetta ákvæði áfram. Þá er 15. brtt., að á eftir 52. gr. komi ákvæði um sektir. Hefir gleymzt að setja slíkt ákvæði við þennan kafla, er frv. var samið, og er það nú leiðrétt með þessari brtt. Þá er 16. brtt., við 55. gr., um nánari ákvæði um fóðurskoðanir, sem n. álítur, að vanti í frv. Sem sjá má, er farið fram á það í brtt., að fóðurskoðanir fari nægilega oft fram og að hinni fyrstu sé jafnan lokið fyrir 15. okt. ár hvert. 17. brtt., við 60. gr., er shlj.brtt.n. við 2. umr., að öðru leyti en því, að þá var gert ráð fyrir, að lán fóðurbirgðafélaga úr bjargráðasjóði skuli endurgreidd innan eins árs, en nú leggur n. til, að slík lán skuli greidd innan þriggja ára. Er það hagfeldara fyrir þau félög, sem þurfa að taka slík lán. Þá kemur 19. brtt., við 89. gr. Er þar lagt til, að héraðssýningar komi í stað „sýslusýninga“ í frv. Telur n. heppilegra, að fleiri sýslur en ein geti verið saman um sýningar, þar sem sýningarsvæðin ættu að afmarkast af staðháttum, en ekki sýslutakmörkum eingöngu. Í frv. er líka lagt til, að landinu sé skipt í 10 umdæmi og sýningar haldnar í þeim til skiptis. Síðari liður brtt. er aðeins orðabreytingar í samræmi við fyrri liðinn. Þá vil ég geta þess, að fram hafa komið 2 brtt. frá hv.þm. Barð., en þar sem ég tók ekki eftir þeim fyrr en ég hafði hafið mál mitt, á ég ekki gott með að átta mig á þeim í svipinn. En ég sé í fljótu bragði, að brtt. hans miða báðar að því að lækka þær styrkveitingar, sem n. hefir lagt til að veittar verði. Er ég mótfallinn því, að styrkir þessir verði færðir niður, og býst við, að ég geti tekið þá afstöðu gegn báðum brtt. fyrir n. hönd. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um málið að þessu sinni.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil þakka hv.n. fyrir afgreiðslu sína á þessu máli nú, og vil ég vona, að ekki verði slíkar deilur um frv. nú og við fyrri umr. málsins. Hefir nú orðið samkomulag milli mín og n. og hafa víða fundizt millileiðir, er báðir aðiljar gátu vel við unað. Ég sé því enga ástæðu til þess að tala um málið að þessu sinni, en vil aðeins óska þess, að hv. d. afgreiði frv. með þeim brtt., sem n. hefir lagt til.

Hákon Kristófersson Það er æfinlega ástæða til að gleðjast yfir góðu samkomulagi, en ekki hefði ég búizt við, að svo skjótt skiptist veður í lofti, að hæstv.forsrh. færi nú að syngja n. lof og prís, þó að hún beri nú fram brtt., sem hann lagði áherzlu á við síðustu umr., að ekki yrðu samþ. Mig furðar á því, að hæstv. ráðh. skyldi ekki gera neina grein fyrir ástæðunum til þessara snöggu veðrabrigða, þar sem ýmsar brtt.n. miða að því að fella niður eða breyta að mun gr., sem eru mjög þýðingarmiklar að áliti hæstv. ráðherra. Skal ég þá koma að brtt. mínum á þskj. 301, sem hv.frsm. minntist á. Það er rétt, að þær miða að því að færa skattinn niður, sem leggja skal til fóðurbirgðafélaga. Tel ég nauðsynlegt að fara mjög varlega í allri útþenslu á sköttum, sem Alþingi leggur til, að lagðir séu á landsmenn. En ég held, að þó að brtt. yrði samþ., þá sé hún þess eðlis, að greiðsla til félaganna yrði samt nægileg og stofnun þeirra mjög auðveld þrátt fyrir þessa breytingu. Hinsvegar álít ég, að n. gangi of langt í þessu efni. Eftir till. hennar á framlagið til fóðurbirgðafélaganna að vera hvorki meira né minna en 30 kr. á hvern félagsmann.

Þetta eru heimildarlög

. Já, en þau eru búin til í þeim skilningi, að heppilegast og bezt sé, að eftir þeim sé farið. Ég er alveg sammála hv.n. um nauðsyn slíkra félaga. En samkv. frv. þarf sveitarfélag, sem hefir 45 hlutaðeigendur, að greiða 1350 kr. til þessara félaga, en samkv. mínum till. 675 kr. Tel ég það betur í hof stillt, án þess að ég vilji þó gera lítið úr þeim hug, sem liggur að baki till.hv.n. Þá legg ég einnig til, að árlegt gjald búenda af hverjum nautgrip verði 30 au., en eftir frv. er það 50 au. Þetta er ekki till. til verulegrar niðurfærslu, og munar litlu frá till.n. En mér er ekki ljóst, hvers vegna n. vill hafa svo mikinn mun á gjaldi fyrir nautgripi og hesta, eða helmings mun fullan. Ég sé enga ástæðu til þess, að þeir, sem eiga fjölda óþarfa hrossa, er þeir setja á guð og gaddinn, greiði fyrir þau minna gjald en nautgripi sína. Samkv. frv. yrðu í hreppi með 100 kýr, 100 hross og 3000 fjár greiddar 225 kr. í þessu augnamiði, en samkv. brtt. minni yrðu greiddar 205 kr. Ég býst ekki við, að hv.n. telji þetta muna svo miklu, að hún geti ekki þess vegna fylgt till. mínum. Hinsvegar verður það að vera aðalatriðið fyrir Alþingi, að félögin séu stofnuð. Vegna þeirra laga, er nú gilda, gengur stofnun slíkra félaga ekki betur en svo, að enn eru ekki til nema 11 á öllu landinu. Önnur brtt. mín er við 7. brtt.n. á þskj. 294, og er þess efnis, að í stað 75 kr. styrks fyrir fyrstu verðlaunahrúta komi 45 kr. Finnst mér það ærið nóg, og get ég ekki séð, að það sé sambærilegt að veita svo háan styrk fyrir hvern kynbótahrút, en ekki nema 20 kr. fyrir hverjar 100 kynbótaær. - sé ég svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þessar brtt. Er það á valdi hv. dm. og hv.n., hvaða afstöðu þeir taka til þeirra. Í sambandi við 17. brtt, n. á þskj. 294 vildi ég gera þá fyrirspurn til hv.n., hvort samþykkt þessarar till. gæti ekki orðið til þess að titiloka hreppsfélögin frá því að fá lán úr bjargraðasjóði, sem þau hafa heimild til að fá samkv. bráðabirgðaákvæðum frá 1913, 12. gr. Þar er svo fyrir mælt, að hreppsfélög skuli eiga kost á að fá bráðabirgðalán til eins árs og vaxtalaust úr bjargráðasjóði. En ef það yrði nú samþ. að veita lán úr sjóðnum gegn 5% vöxtum, gæti það þá ekki orðið til þess að gera þessi bráðabirgðalan torfengnari en ella? Ég held, að ákvæðin um þessi lán standi enn óbreytt, og kynni ég þá betur við, að skírskotað væri til þeirra, ef frv. þetta verður að logum, sem ég efast ekki um, að það muni verða. Ég sé nú á till.n., að hún hefir fallizt á, að styrkja megi 8 sauðfjárræktarbú, eða 2 í fjórðungi hverjum. Upphaflega var ætlazt til, að þau yrðu í hverri sýslu, og því hélt hæstv. ráðh. fast fram, en nú hefir hann gengið svo langt til samkomulags, að hann hefir fallizt á, að þau séu aðeins 8 á öllu landinu. Ég fyrir mitt leyti hefði heldur kosið, að eitt bú yrði í hverri sýslu. Myndi þá verða að þeim miklu meiri not heldur en með því að hafa þau svo dreifð sem n. vill, þótt það bæti að vísu nokkuð úr, að nú hefir hún fært þau upp í 8 úr 4, sem hún lagði til, að þau skyldu verða við 2. umr. frv. - Hvað samkeppninni milli sauðfjárræktarbúa viðvikur, þá hefir hún 5000 króna kostnað á ári í för með sér fyrir ríkissjóð. Væri ekkert við því að segja, ef af henni gæti leitt veigamiklar umbætur, en að öðrum kosti álít ég verr farið en heima setið. Yfirleitt er ég samþykkur brtt.hv.n., og skal ég ekki orðlengja um þær frekar. En ég vildi gjarnan, að hv.frsm.n. vildi láta uppi skoðun sína um það, hvort ákvæði 17. brtt.n. geti ekki komið í bága við 1. um bjargráðasjóð, er ég talaði um í þessari ræðu minni.

Sigurður Eggerz Ég ætla ekki að tala mikið um brtt.n., því að ég get greitt atkv. með þeim yfirleitt. En ég stoð upp til þess að ítreka þá fyrirspurn, er ég gerði til hæstv. stj. við síðustu umr. þessa máls, um það, hvort bústofnslánadeild verði bráðlega komið á fót við Búnaðarbanka Íslands. Það er gert ráð fyrir því í 1. um Búnaðarbanka Íslands, að ríkið leggi fram og tryggi fé í þessu augnamiði, og ennfremur, að ríkið leggi til deildarinnar 300 þús. kr. stofnfé á 6 árum. Ég býst við, að ekkert sé þá til fyrirstöðu frá stj. hálfu, að þessu verði fullnægt, en ég held, að full ástæða sé til, í sambandi við þetta frv., að leggja sérstaka áherzlu á, að þessari deild Búnaðarbankans verði sem fyrst komið á fót. Þess vegna spurði ég um þetta við 2. umr. og ítreka fyrirspurn mína nú. Ég veit, að bændur leggja mjög mikla áherzlu á, að þessir lánsmöguleikar verði opnaðir þeim sem fyrst. Það hefir verið sýnt fram á það í umr. um þetta frv., hve mikilsvert atriði búfjárræktin sé fyrir landbúnaðinn. En það þarf möguleika fyrir lánum til þess að hægt sé að koma upp búum. Margir bændur hafa skrifað mér og beðið mig um að útvega sér lán úr þessari deild Búnaðarbankans. Ég hefi svo farið í bankann, og skýrði einn bankastjóranna mér frá því, að deildin myndi verða stofnuð eftir nýárið, en hún hefir ekki verið stofnuð ennþá. Er því gott, að skýrar raddir komi fram hér á Alþingi um, að þessu máli verði komið í rétt horf hið allra bráðasta. Skal ég svo ekki tala meira um málið, en vænti að fá svar frá hæstv. stj., er gangi í þá átt, að búast megi við, að deildin verði stofnuð bráðlega.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil frekar skoða það spaug en alvöru, sem hv.þm. Barð. sagði í upphafi ræðu sinnar. Hann fór að gera að umtalsefni einhver veðrabrigði, sem orðið hefðu í þessu máli. Ég held nú, að hv.þm., sem elskar friðinn, ætti heldur að vera glaður, þegar samkomulag hefir fengizt um þetta mál. En hvorki hv. landbn. eða ég höfum snúið við blaðinu. Fyrir tilmæli voru brtt. við vissa kafla frv. teknar aftur við 2. umr. og geymdar til 3. umr. Var það gert með það fyrir augum, að samkomulag gæti náðst um þessar brtt. nú er sú vinna unnin. Þá var það hv.þm. Dal., sem spurði um það, hvort bústofnslánadeildin væri stofnuð. Ég get svarað því sama og ég hefi áður sagt, að ég hefi lagt ríka áherzlu á, að hún væri stofnuð sem fyrst. Og ég hefi synt hug minn til þessa í frv. til fjárl. fyrir 1932, þar sem gert er ráð fyrir 50 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni. Þar er einnig jafnhá upphæð áætluð vegna smábýlanna. - Frá stj. hálfu er það því ákveðið, að þessi deild verði stofnuð við allra fyrsta tækifæri. Vona ég, að framkvæmd þess dragist ekki lengi úr þessu og að deildin verði stofnuð í síðasta lagi í vor eða sumar.

Héðinn Valdimarsson Ég vil óska þess, að áður en gengið verður frá málinu hér, vilji n. eða atvmrh. upplýsa það numið, sem ráðagerðir eru í frv. Það atriði hefir enn ekki verið upplýst.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Frsm. landbn. mun hafa orðið að fara upp í Búnaðarbanka, og er því ekki í bili hægt að fá upplýsingar hjá honum um þetta. En hann hefir í höndum yfirlit, sem við sömdum í Bf. Ísl., yfir það, hve miklu þessi kostnaður skv. frv. nemi. Hygg ég, að hann hafi vikið að því í framsöguræðu sinni. Ég hefi ekki í höndum þetta plagg. En þess vil ég geta, að mjög mikið af þessum kostnaði er nú þegar greiddur, því mestur hluti þeirrar starfsemi, sem hann er bundinn við, er nú ræktur af Búnaðarfélagi Íslands. Er því ekki um neinn þann nýjan kostnaðarauka að ræða, sem ástæða sé til að láta sér vaxa í augum. Samkomulag er fengið um það við fjvn., að styrkur skv. þessu frv. verði borinn fram sem brtt. við í jarl. fyrir 1932. En vitanlega lækkar þá sú upphæð, sem veita þarf til Bf. Ísl. Ég get ekki gefið upp þessa upphæð í krónutali, því plöggin eru hjá frsm. landbn. En þetta atriði má upplýsa nánar við 2. umr. fjárl.

Héðinn Valdimarsson Ég hefi hér fyrir framan mig upphæðina eins og gert er ráð fyrir henni næsta fjárhagstímabil. Ég játa, að samkv. þeirri áætlun vex hún ekki neitt gífurlega. En spurningin er, hversu mikið þetta muni vaxa á næstu árum, því vitanlega eiga login að gilda til frambúðar, og ráðh. sá, er flytur frv., hlýtur að hafa gert sér grein fyrir þeirri hlið málsins.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég verð að segja, að það er nokkuð rík krafa, ef hv.þm. ætlast til, að gerð sé áætlun um, hvern kostnað leiðir af þessu frv. um ófyrirsjáanlegan tíma. Ég tel á þessu stigi málsins nóg, ef lögð er fram áætlun um það, hve miklu kostnaðurinn nemi um fyrirsjáanlegan tíma, eða næsta ár. Þá verða lögin búin að sýna sig og þá koma dagar og þá koma ráð. Ég geri líka ráð fyrir því, að þessa löggjöf, eins og svo marga aðra, þurfi að endurskoða innan mjög langs tíma. En undir núverandi kringumstæðum er alger óþarfi að vera að gera spá um það, hvað kostnaðurinn geti orðið mestur, ef starfsemi sú, sem frv. gerir ráð fyrir, víkkar svo sem hún mest getur.

1) Með svofelldri greinargerð: Þar sem ég hefi ekki getað fengið fullnægjandi upplýsingar um fjárhagsatriði málsins, greiði ég ekki atkv.

2) Með svofelldri grg.: Með sömu forsendum og hv. 2. þm. Reykv. greiði ég ekki atkv.

Frsm. (Páll Hermannson) Það er flestum landsmönnum kunnugt, að sjúkdómar, sauðfjársjúkdómar, hafa borizt hingað fyrir tveim öldum, og hafa þeir gert landsmönnum meira tjón en flest annað og, sem að líkindum lætur, hafa Íslendingar verið hræddir við að flytja til landsins erlent sauðfé. Það, sem af er þessari öld, hafa verið uppi allháværar raddir um að flytja til landsins sauðfé í sérstöku augnamiði, ekki til kynbóta, heldur til einblendingsblöndunar og bóta á sláturfénu. Hingað til hefir verið svo mikil mótspyrna gegn þessum innflutningi, að leyfi til hans hefir aldrei fengizt. Þeir, sem hafa beitt sér móti þessu, hafa aðallega sett fyrir sig tvær ástæður; í fyrsta lagi óttast þeir, að ekki lánist að sporna við því, að erlendir sauðfjársjúkdómar flytjist hingað; í öðru lagi óttast þeir ekki síður, að landsmenn kynnu ekki með þessa fjárblöndun að fara, að þeim litist vel á einblendingana og þeir væru látnir lifa; en reyndin er, að slík kynblöndun gerir ekkert gagn, en venjulega það gagnstæða og getur orðið að mesta óliði. Ég veit ekki til, að nokkurntíma hafi verið komið lagi á þetta innflutningsmál, en nú hefir ríkisstj. lagt fyrir Alþ. frv., sem heimilar innflutning á sauðfé. Þetta frv. er í 4 köflum. 1. kafli er um að veita heimild til innflutnings, og ýmsar varúðarráðstafanir í sambandi við hann o. fl. 2, kafli er um sótthættuna, eftir að féð er komið hingað, og þær ráðstafanir, sem gera þarf til , að fyrirbyggja, að sjúkdómarnir geti leynzt og borizt út. 3. kafli er um einblendingsrækt, þá blöndun, sem á eingöngu að vera einblendingsblöndun, þannig, að blendingar verði ekki látnir lifa, nema sauðir eða geldingar. - 4. kafli er um það, að ætlazt er til, að fjárkynið verði hreinræktað, ef tilraunin þykir gefast vel, og landsmönnum síðan seldir hrútar. Landbn. hefir íhugað rækilega þetta frv., enda hefir hún líklegast haft nægan tíma til þess, og n. hefir komið sér saman um að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. Hinsvegar ber n. fram breytingar við frv., og eru sumar þeirra, og þá sérstaklega sú fyrsta, allverulegar. Er rétt að geta þess strax um 1. brtt., sem leggur til, að einnig verði heimilaður innflutningur á þýzku karakulafé, að um þessa brtt. er ekki fullt samkomulag í n.Hv. 2. landsk. er þeirri brtt. ekki samþykkur, og veit ég, að hann muni sjálfur gera grein fyrir sínum ástæðum. Þetta frv. gerir ráð fyrir, að flutt verði til Íslands brezkt holdafjárkyn, í því augnamiði að framleiða bæði stærra, þyngra og sérstaklega verðmeira sláturfé en hingað til hefir þekkzt hér. Útlend reynsla bendir til, að þetta mætti takast hér. Hún sýnir, að með því að blanda þessum bráðþroska fjárkynjum við önnur seinþroskaðri en þolnari og hraustari, má auka mjög verðmæti sláturfjár. Þetta kemur í ljós í Englandi; þegar bráðþroska holdafé er blandað við svarthöfðafé, þá fæst stundum tvöfalt og jafnvel þrefalt meira fyrir sláturlömbin en annars. Maður skyldi ekki láta sér detta í hug samskonar hlutföll her, þótt ísl. fjárkyni verði blandað við bráðþroska holdafjárkyn frá Englandi, en þó má búast við talsverðum tekjuauka, sérstaklega í sambandi við útflutt kælt og fryst kjöt, því að þessi fjárstofn gefur af sér kjöt sem líkast því, sem Bretar óska eftir, en þeim kvað ekki líka sem bezt okkar kjöt, eins og það er nú. Í sambandi við þessa innflutningstilraun á brezku, bráðþroska holdafé, berum við tveir nm. fram brtt. þess efnis, að leyfður sé líka innflutningur á þýzku karakulafé, sem hefir sérstakan eiginleika í sambandi við framleiðslu skinna. Þetta fé mun aðallega eiga heima sunnan til í álfunni, Þýzkalandi og Suður-Evrópu. Okkur er sagt, að við merkan landbúnaðarháskóla í Halle á Þýzkalandi sé þessi fjárstofn ræktaður með mikilli nákvæmni og einna bezt; þessi fjárstofn hefir þann eiginleika, að skinnið af lömbunum nýbornum er sérstaklega verðmætt sem tízkuvara, og auk þess, að kostirnir í fjárkyninu eru ríkjandi, ganga í ættir við einblendingsblöndun; afkvæmið í 1. lið líkist alltaf föðurnum, sé hann karakulahrútur. Sérstaklega var það sauðfjárræktarráðunautur Búnaðarfélags Íslands, hr. Páll Zóphóníasson, sem ól á því við n., að hún gerði þá brtt. við þetta frv., að leyfður yrði innflutningur á þessu fé, og benti hann á, að árlega færist mikill hluti lamba sem unglömb, einkanlega við sjávarsíðuna, þar sem um fjöruskjögur er að ræða. En með því að nota karakulahrúta, mætti gera sér allt að því eins mikið verðmæti úr því lambi, sem dæi sem unglamb, og því, sem lifði, og stundum jafnvel meira. Okkur tveimur nm. þótti rétt, eftir ákvæðinu, að gefa ríkisstj. jafnframt heimild til innflutnings á þessu fé sem hinu, sem áður er getið um. Við gerum okkur vonir um, að þegar ríkisstj. einni er gefin heimild til innflutnings og getur notað alla þá krafta, sem fyrir hendi eru, til að forðast sjúkdómana, þá sé ekki meiri hætta á, að tjón hlytist af þessum innflutningi en gæti átt sér stað um annan innflutning. Við viljum í öðru lagi vænta þess, að landsmenn séu orðnir svo þroskaðir og skilji það vel þetta mál, að ef tilraunin heppnast vel og reynist framkvæmanleg og árangurinn sæmilegur, þá verði í náinni framtíð nógir menn, sem trúandi væri til að fara með slíka kynblöndun. - Nefndin er öll sammála um að mæla með frv., en einn nm. (JBald) er ósamþykkur sumum brtt. 1. brtt. er um það, að jafnframt því, sem 1. gr. heimilar innflutning á brezku holdafé, verði heimilaður innflutningur á þessu þýzka karakulafé. Ég hefi áður gert grein fyrir þessari brtt. Með 2. brtt. við 2. gr. frv. er gert ráð fyrir, að flutt verði inn sérstakt fjárkyn, Oxfordshiredown og Leicester. Okkur þótti eðlilegra að tilgreina aðeins tegund fjárins, en ekki sérstök kyn og leggjum til, að í frvgr. verði ákveðið, að þetta skuli vera sauðfé með ákveðnum einkennum, bráðþroska holdafé. 3. og 4. brtt. eru aðeins orðabreyting ár, sem stafa af tillögunni um innflutning á karakulafé. Ég geri ráð fyrir, að ef till. um innflutning á karakulafé er felld, þá ættu 3. og 4. brtt. að vera teknar aftur - Í 5. gr. frv. er ákveðið að taka ákveðinn stað til sóttkvíunar og einangrunar. N. þótti heppilegra að binda þetta ekki, heldur gefa aðeins heimild, sem væri það rýmri, að hún dygði til að hafa við hendina þ að land, sem þörf væri á. - Í 6. gr. er gert ráð fyrir að hafa féð í sóttkví í 2 ár. Dýralæknir benti okkur n.mönnum á, að ekki væri hægt að ákveða fyrirfram neina tímalengd; reynslan sker úr því, hvað tíminn ætti að vera langur í sóttkví. Í 7. brtt. leggjum við til, að 7. gr. falli burt. Efni hennar er í greinunum á undan, einkum eftir að þær hafa tekið þeim breytingum, sem við ætlumst til, að á þeim verði gerðar. 8. brtt. er afleiðing af því, sem á undan er komið, en b-liður nemur burtu það ákvæði í 11. gr., að þær tilraunir, sem kynnu að verða gerðar, meðan féð er í sóttkví, verði sérstaklega miðaður við það, að ær verði fengnar úr öllum landsfjórðungum. Þetta er óþarft og fremur óheppilegt lagaákvæði. Ég mun svo ekki hafa fleiri orð um þetta nú, en vera má, að eitthvað hafi gleymzt, sem ég vildi minnast á, og geri ég það þá síðar.

Jón Baldvinsson Það er rétt hjá hv.frsm., að það er einróma till.n.; að frv. verði samþ. Aðeins hefi ég ekki viljað ganga eins langt og samn.menn mínir, um að auka þá heimild til innflutnings á erlendu fé, sem þeir bera fram tillögu um. Ástæður mínar eru þær, að mér virðist við eiga að gera tilraun um innflutning til þess að bæta holdafjárkynið. En ég vil ekki láta flytja inn fé til framleiðslu á „lúxus“vöru, en það fer till.n. fram á, þar sem hún vill leyfa innflutning á karakulafé. Ennfremur virðist mér fjárhagslegur ávinningur að því að flytja inn þetta fé ekki eins mikill og af innflutningi á holdafjárkyni. Eftir því, sem dýralæknir upplýsti fyrir n., má gera ráð fyrir, að skinnin af nýfæddum lömbum mundu vera a. m. k. 10–20 kr. virði. En mér skilst, að sá ávinningur, sem bændur kynnu að hafa af þessu, sé ekki svo mikill sem gróði af dilkum til frálags að haustlagi, því að kostnaður er ekki heldur mikill frá vori og þangað til hægt er að gera sér fé úr dilkunum. En hinsvegar er áhættutími á milli, lömbin geta drepizt á vorin og skinnin orðið lítilsvirði. Ég er ekki viss um, að það sé rétt leið til þess að bæta úr þessum slæma kvilla, fjöruskjögri í lömbum, að flytja inn þetta útlenda fé og slátra lömbunum nýfæddum, eða eins og dýralæknir taldi verðmest, að féð væri drepið, áður en lömbin fæddust. Það er ekki ábatasamt, heldur er hin leiðin betri, að finna ráð til þess að koma í veg fyrir fjöruskjögur, sem sennilegt er, að vísindamönnum takist von bráðar. Íslenzkur vísindamaður, sem dvelur í Kaupmannahöfn, Skúli Guðjónsson, hefir fengizt við þessar rannsóknir og talið er að honum hafi orðið mikið ágengt. En þótt ég leggist á móti till. meiri hl. n. um aukinn innflutning, þá geri ég það ekki að neinu kappsmáli. Mér fannst ég ekki sjá neinn verulegan ávinning við þetta. Dýralæknir sagði líka við n., að hann væri hræddari við innflutning frá Mið-Evrópu heldur en Skotlandi. Af þessum ástæðum ætla ég að greiða atkvæði á móti þeim till.n. á þskj. 286, sem snerta innflutning á þýzku fé. Hinsvegar er ég n. sammála um að binda ekki sóttkvíunartímann við 2 ár, eins og í frv. er gert, og vil heldur hafa það orðalag, sem n. ber fram. Þetta var sá fyrirvari, er ég hafði gagnvart þessu máli.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég þakka hv. landbn. fyrir mjög góðar undirtektir. Hún hefir fyrst og fremst orðið mér sammála um það, að hér sé um svo mikinn ávinning að ræða, að rétt sé að leggja út í þá áhættu að stofna til þessa innflutnings. Sömuleiðis hefir hún í öllum aðalatriðum orðið mér sammála um, með hverjum hætti þetta skyldi gert. Þykir mér vænt um undirtektir n. og vona því, að frv. nái fram að ganga í þessari hv. d. Hv. n. hefir á þskj. 286 borið fram nokkrar brtt., sem allar ganga í þá sömu átt, að rýmka ákvæði frv. um innflutning. Fyrst er sú till., sem vafalaust er til bóta, að telja ekki upp með nöfnum, hvaða sauðfjárkyn megi flytja inn. j frv. eru nefnd þau kyn, sem mest var talað um á Búnaðarþingunum. Ennfremur vill n. fella niður þann stað, sem nefndur er í 5. gr. til einangrunar fjárins, og er þetta sjálfsagt hvorttveggja rétt. En aftur á móti eru það hinar tillögurnar, sem ég er ekki viss um, að séu réttar. Þar er að vísu aðeins um heimildir að ræða, sem ekki er víst, að verði notaðar, og á að vísu að mega treysta því, að hvaða stj. sem með völdin fer, taki tillit til fagmannanna og noti þetta ekki gálauslega Fyrri heimildin er um innflutning á karakulafé. Ég skal ekki rökræða um það. Þegar frv. var samið, kom mjög til orða, hvort ætti að taka þessa heimild upp í frv., því að ráðunauturinn í sauðfjárrækt, Pall Zóphoníasson, lagði mikla áherzlu á það og benti á, að sum ár gæti verið um talsverðan gróða að ræða af þessu. En ég treysti mér ekki til að fara fram á svo rúma heimild við þingið. Það er réttilega fram tekið af hv. 2. landsk., að þetta er „lúxus“vara, og afleiðingin af því er sú, að undir sumum kringumstæðum falla þessar vörur í verði, svo að ef til vill verður enginn gróði af. Hinsvegar er þetta sérstaklega arðvænlegt fyrir þau héruð, þar sem fjörubeit er og bændur verða fyrir tjóni af lambamissi á vorin. Ég stend nú ekki vel að vígi með að mæla á móti þessu, því að ég er fulltrúi fyrir það kjördæmi, sem einna mest gagn mundi hafa af þessu. Ég mun láta þetta hlutlaust, þó að ég sé ekki óhræddur við þetta, enda treysti ég því, að ekki verði til þessa stofnað, nema með mjög mikilli aðgæzlu. Loks er till.n. um, að ekki sé ákveðið í frv., að sóttkvíunartíminn skuli vera 2 ár, heldur séu stj. gefnar frjálsar hendur um það, eftir því sem hún ráðgast við menn, er hafa sérþekkingu á þessu sviði. Þetta mun orka tvímælis. Ég gæti haldið, að í Nd. væru ekki fáir þm., sem þætti þarna of rúm heimild. En það situr ekki á mér, sem á að fá heimildina, að mæla á móti henni, en hinsvegar er vafasamt, vegna þess að hér er um mikla hættu að ræða, hvort á að slaka svo á klónni, sem n. leggur til. Ég vil endurtaka þakklæti mitt til hv.n. og leggja að öðru leyti á vald hv. d., hvort hún vill rýmka ákvæði frv.

Frsm. (Páll Hermannsson) Ég get tekið undir með hv. 2. landsk., að ég geri ekki ráð fyrir, að till.n. um innflutning á karakulafénu verði gerð að neinu kappsmáli. Ég veit, að innflutningur á karakulafé getur orkað tvímælis, og aðalatriðið verður auðvitað að flytja inn bráðþroska holdafjárkyn. Mér þykir vert að geta þess í sambandi við þennan innflutning, að ekki er hægt að komast hjá því, að hann kosti eitthvað. Ef ætti að kaupa verðlaunaða kynbótahrúta af brezku holdafjárkyni, mundu þeir ekki fáanlegir fyrir minna en 1000 –3000 kr. En við gerðum ráð fyrir, að keypt yrði gott og ungt fé og mætti þá fá veturgamlan hrút fyrir 500 kr. og veturgamlar ær fyrir 200 kr. Karakulaféð er aftur á móti miklu dýrara, og er okkur sagt, að hrútur muni varla fast fyrir minna en 1000 kr. Og ég verð nú að segja, að ef mun betra verð fæst fyrir „lúxus“vöru, þá finnst mér ekkert til fyrirstöðu að reyna það, þótt vitanlega verði það stopulla. Fyrir okkur n.mönnum vakti fyrst og fremst að skjóta inn í frv. heimild um þetta, svo að ekki þyrfti strax að breyta lögunum, ef nota þyrfti heimildina. Hinsvegar höfum við fengið glæsilegar fregnir af þessum skinnamarkaði. Búfjárræktarráðunauturinn sagði, að í Noregi hefðu verið gerðar um þetta tilraunir í sambandi við íslenzkar ær, og hefði komið í ljós, að okkar sauðfjárkyn væri heppilegt til þess, það gerði ullarlagið, þ. e. a. s. hvað ullin er gróf. Hann nefndi dæmi um eina á, sem drapst rétt fyrir burð og hafði í sér tvílembinga. og voru skinnin seld á 160 kr. Slíkt tilfelli er glæsilegt, þótt mér detti ekki í hug að túlka till. okkar á þessum grundvelli, því að slíkt er einsdæmi. En mér finnst, að ef innflutningstilraunirnar heppnuðust, gæti slíkt orðið búskaparbót. Að því er snertir ákvæði frv. um tveggja ára sóttkvíunartímann, fórum við í till. okkar eftir bendingu dýralæknis. Hann hélt því fram, að eftir misseri, eða a. m. k. ár, gætu dýralæknar fullyrt um heilbrigði fjárins, að svo miklu leyti, sem þeir gætu nokkuð um það sagt. En það er óheppilegt að hafa þetta tveggja ára ákvæði, ef svo kynni að reynast, að þess væri engin þörf, því að það er ókostur, að þetta útlenda fé þurfi að bíða hér svo lengi, áður en nokkurs hagnaðar er af því að vænta.

Pétur Magnússon Ég stend ekki upp af því, að ég ætli að bæta um neitt af því, sem hv.frsm. sagði. En það var eitt atriði í ræðu hv. 2. landsk., sem mér virtist hann ekki ganga svo inn á, sem ég tel ástæðu til. Það var út af innflutningi á karakulafénu. Hv. þm. sagði, eins og rétt er, að verðmæti skinnanna í venjulegu árferði sé milli 10 og 20 kr. Að vísu er það lágmarksverð, eftir því sem ráðunauturinn skýrði okkur frá. Þetta segir hann, að séu ekki meiri afurðir eftir ána en það sem hún gefur af sér, með því að selja lömbin að haustlagi. En hér hleypur hann yfir það, að með innflutningi á karakulafé er um tvær leiðir að ræða. Önnur er sú, að skera lömbin á vorin nýfædd, og yrði það gert, svo framarlega sem skinnin standa í þau verði, auk þess sem lömbin, sem deyja strax eftir burðinn, gefa með þessu afurðir. Ef skinnaverðið er hinsvegar lagt, mundu lömbin sett á og slátrað að hausti. Og eftir þeim upplýsingum, sem ráðunauturinn gaf n., á að mega gera ráð fyrir, að kroppþungi einblendingsdilka af þessu kyni verði nálega sá sami og nú er. Þetta stendur því þannig fyrir mér, að hér sé verið að minnka áhættuna frá því, sem nú er, þótt ef til vill sé rétt, að skinnaverðið sé talsverðum verðsveiflum háð. En þá er á það að líta, að hér standa tvær leiðir opnar, skinnin, þegar verðið er gott á þeim, og kjötið, þegar skinnin falla í verði. Út af því, sem hæstv.forsrh. sagði um lengd sóttvarnartímans, fæ ég ekki séð, að Alþingi hafi betri aðstöðu til þess að skera úr um, hve langur tíminn skuli vera, heldur en stj. eftir á með aðstoð dýralæknis og annara, sem helzt hafa vit á. Það má telja óöruggt, hverjir sem stj. skipa, að gætt verði frekustu varúðar sem unnt er, og því er engin ástæða til þess að lögbinda sóttvarnartímann.

Jón Baldvinsson Það ber nú ekki svo mikið á milli mín og hv. meiri hl. n. Ég held, að ég hafi bent á þetta sama, sem hv. 4. landsk. minntist á, um áhættuna af því að geyma lömbin til hausts. Þar er nokkur áhætta. En þess ber að gæta, ekki sízt við skinnaverzlunina, að þegar vara stendur í þau verði, þá eru svo margir, sem verða til þess að framleiða hana, að sjaldan líður langur tími, þangað til hún fellur. Hér eru menn heldur fljótir til að hagnýta sér nýjungar, og mundi þetta því hafa töluverð áhrif á verð á skinnum, ef margir bændur notuðu sér þetta. En þótt hægt væri að fá þetta umtalaða verð fyrir skinn af hverju lambi, þá verður það ekki meira en úr dilkunum, þótt eitthvað drepist á vorin og ekki kæmi allt af fjalli á haustin, þar sem viðurkennt er, að dilkar af karakulafé eru heldur rýrari en dilkar af okkar fé, og það þarf ekki að muna ákaflega miklu á hvern dilk, til að það verði töluverð fjárhæð. Þessar tvær leiðir, sem hv. 4. landsk. talaði um, eru því ekki sérlega glæsilegar. Ég tel því athugavert af þinginu að ganga út á þá braut að svo stöddu, en vil sjá fyrst, hvernig fer um innflutning á fé af holdafjárkyni. Svo er þess að gæta, að dýralæknir taldi meiri hættu af innflutningi þessa fjár. Menn hafa verið hræddir við innflutning á búfénaði og óttast, að hann kynni að flytja hingað skaðvæna sýki, sem hér yrði svo landlæg. Við höfum fyrir hér á landi kláðann, sem landið virðist aldrei ætla að losna við, þrátt fyrir allar þær ráðstafanir, sem hið opinbera hefir gert. Menn virðast hafa verið heldur trassafengnir við að reyna að útrýma honum, og kæmi hingað ný sýki með innflutningi þessa sauðfjár, er hætt við, að hún yrði hér líka landlæg. Mönnum þættu það þungar búsifjar, ef hér kæmi upp sýki, svo að þyrfti að skera bústofn bænda á grunuðu svæðunum. En þetta er að sjálfsögðu það, sem taka þarf með í reikninginn, þegar um er að ræða innflutning á lifandi fé. - Þetta verður ekki deilumál af minni hálfu, en ég álít ekki rétt að ganga lengra en ég hefi áður sagt.

Magnús Guðmundsson Mér þykir illt, að hæstv.forsrh. skuli ekki vera hér viðstaddur, því að við hann ætlaði ég aðallega að ræða, en ég vænti þess, að einhverjir flokksmanna hans riti það, sem ég segi, svo að honum gefist tækifæri til að sjá, hvað það er og hann geti svarað mér, ef hann vill. Hæstv. ráðh. lét í ljós undrun sína yfir því, hve miklar umr. hefðu orðið um þetta mál. Fæ ég þó ekki skilið, að það þurfi að vekja undrun hæstv. ráðh., þó að við, sem vorum á móti þeirri aðferð, sem höfð var í þessu máli, viljum benda á það, að spár okkar um þetta fyrirtæki hafa rætzt. Hæstv. ráðh. sagði, að þess hefði ekki verið krafizt, að verksmiðjan svaraði vöxtum og fyrningarkostnaði fyrsta árið, og svaraði hann þannig óbeinlínis fyrirspurn minni um það, hvort tap verksmiðjunnar hefði ekki verið meira en hann upplýsti. Nú er svo tilskilið í 1. frá 1929, að verksmiðjan borgaði vexti o. fl., og nemur þetta alls 15–20%, og sé tekið tillit til þessa, verða útreikningar hv. 2. þm. G.-K. sízt of háir. En ég vil benda á það, að fram hafa komið kvartanir um það, t. d. búnaðarþingsins, að mjölið frá þessari verksmiðju sé vont. Ég hefi líka heyrt, að lýsið væri svo gallað, að ekki hefði verið hægt að selja það við því venjulega verði, sem nú er á lýsi, og er það þó ekki hátt. Þetta hvorttveggja bendir til þess, að vélarnar í verksmiðjunni séu eitthvað gallaðar, eða þá að ekki sé réttilega með þær farið, og svo illt sem hið síðara er, er þó hið fyrra sýnu verra. Ég gleymdi að taka það fram viðvíkjandi þeim gjöldum, sem verksmiðjunni ber að inna af höndum, að ég fæ ekki séð, að stj. geti fellt niður þær greiðslur, sem lögskipaðar eru, á yfirstandandi ári, nema hún fái til þess heimild frá þinginu. Kemur þá auðvitað á ríkið að standa undir þessum greiðslum, og þegar tekið er tillit til þess, að verksmiðjan skilar 65 þús. kr. tekjuhalla, séest, að hún er þegar ekki orðin svo lítill ómagi á landinu. Er því miður hægt að gera ráð fyrir því, að þetta geti komið fyrir aftur, og er því hörmulegra til þess að vita, þar sem verksmiðjan borgaði minna fyrir hvert mál síldar en aðrar verksmiðjur. Mig undrar það því ekki, þó að hæstv.forsrh. viðurkenni það nú, að hér sé um meira áhættufyrirtæki að ræða en hann vildi láta í veðri vaka 1929. Hæstv. ráðh. hélt því og fram, að verksmiðjan hefði verið byggð til þess að hjálpa atvinnuvegunum. Fæ ég ekki séð, hvaða hjálp hefir orðið að henni fyrir atvinnuvegina, því að þeir, sem voru svo óheppnir að selja verksmiðjunni síld, fengu enn minna fyrir síldina en aðrar verksmiðjur greiddu, þrátt fyrir það, þó að ríkið hafi beðið mikinn halla þar að auki. Annars var það eftirtektarvert í ræðu hæstv.forsrh., er hann sagði, að tapið á verksmiðjunni hefði orðið ennþá meira, ef hún hefði byrjað fyrr en hún gerði. Verða ekki af því dregnar neinar glæsilegar ályktanir um framtíð þessa fyrirtækis, svo að auðsýnt er, að bezt hefði verið fyrir alla aðilja, að verksmiðjan hefði ekki tekið til starfa í sumar, enda skildist mér svo af ræðu hæstv.forsrh., að hann væri ekki eins fastur á réttmæti ríkisrekstrar nú og hann var 1928 og 1929.

Á 37. fundi í Nd., 30. marz, þá er lýst hafði verið í fundarlok dagskrá næsta fundar skýrði forseti frá, að sér hefði borizt frá 6 deildarmönnum (HV, SÁÓ, HG, MJ, JÓl, ÓTh) svo hljóðandi áskorun: „Samkvæmt 43. gr. þingskapa Alþingis óskum við undirritaðir alþingismenn þess, að á morgun verði tekið fyrir sem fyrsta mál á dagskrá í neðri deild frv. til l. um breyt. á l. nr. 11, 18. maí 1920, um þingmannakosning í Reykjavík (þskj. 194) og annað mál á dagskrá frv. til l. um virkjun Efra-Sogsins (þskj. 283)“. Í byrjun 38. fundar í Nd., næsta dag, lét forseti fram fara atkvgr. um kröfuna, og var samþ. að breyta dagskrá samkv. henni með 14:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: MG, MJ, ÓTh, PO, SE, SÁÓ, EJ, HG. HR, HV, JJós, JAJ, JÓ1, JS. nei: LH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, BSv. BSt, BÁ, GunnS, HStef. IngB, JörB. Þrír þm. (MT, ÁÁ, HJ) fjarstaddir. 1419 Samkv. þessum úrslitum var frv. tekið á dagskrá sem 1. mál til l.umr. Frv. of seint fram komið. - Deildin leyfði með 14:5 atkv., að það yrði tekið til meðferðar.

Jón Auðunn Jónsson Ég á brtt. við þetta frv. um að veita einum manni til ríkisborgararétt. En till. hefir enn ekki verið útbýtt; er ekki komin úr prentun. Ég vildi mælast til þess, að forseti vildi fresta umr. þangað til seinna.

Forseti (JörB): Ég mun verða við tilmælum hv.þm. (JAJ) að fresta málinu um stund.

Jón Auðunn Jónsson Mér barst hingað suður með síðasta pósti frá Ísafirði beiðni frá hr. Gunnari Axelson verzlunarstjóra á Ísafirði, um að honum verði veittur ríkisborgararéttur hér á landi. Ég hefi borið þessa beiðni undir hv.allshn. og hefi nú fengið samþykki allra nm. um hana. Brtt. fer fram á hin sömu réttindi fyrir þennan mann og aðra, sem nefndir eru í frv. um ríkisborgararétt. Þessi maður er fæddur í Noregi og fluttist hingað í ársbyrjun 1925. Hann er giftur íslenzkri konu, kann og skilur íslenzka tungu. Með umsókninni fylgir vottorð um, að hann hafi eigi þegið af sveit, sé áreiðanlegur maður og vandaður. Vænti ég þess, að hv. d. sjái sér fært, þar sem allshn. hefir fallizt á að taka hann með í frv., að samþykkja, að hann fái umbeðin réttindi.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Ég vil aðeins taka það fram, að það er rétt, sem hv.þm.N.-Ísf. segir, að allshn. hefir fallizt á að mæla með því, að þessi maður fái umbeðin réttindi.

Flm. (Erlingur Friðjónsson) Ég hefi leyft mér að flytja þetta frv. um merkingu á útfluttum saltfiski. Ástæður mínar eru þær, að ég tel rétt, að hið opinbera hafi afskipti af því, hvernig sú vara er merkt. Fyrst og fremst er nú orðin lögfest merking á kjöti og ull, og sérstaklega er þörf að fá fastar reglur um merkingu á þessari voru, sem merkja þarf með tilliti til tegundar, stærðar, verkunarstigs og gæða, og verður því merkingin að vera mjög margbrotin, til þess að sundurgreining sé nægileg, og skiptir því miklu, að fundin sé sem auðveldust leið í málinu. Fram á síðustu ár hefir ekki nema tiltölulega lítill hluti saltfiskjar verið merktur við útflutning. Merki er ekki hægt að setja á annan fisk en þann, sem fluttur er út í umbúðum. Og eins og kunnugt er, eru ekki nema ein 2–3 ár síðan tekin var upp sú regla að flytja fiskinn út í umbúðum. Það hefir verið svo og mun verða áfram, ef þingið hefir ekki afskipti af, að útflytjendur skipa fyrir um merkingu á fiskinum, eftir því sem þeir telja haganlegast fyrir sig. Útflytjendur hafa sitt merkið hver og breyta tíðum um merki frá ári til árs. Kemur það tíðum fyrir, að sami framleiðandi selur jafnvel 4 útflytjendum fisk sama árið, og verður seljandinn þá að breyta um merkingu á fiskinum eftir vilja hvers útflytjanda. Aðaltilgangur þessa frv. er að samræma merkingu á fiskinum og að sama aðalmerki geti gilt fyrir alla útflytjendur, þó svo, að útflytjendur geti sett sitt merki á hvern pakka, 2–3 stafi, í stað þess að þeir hafa sett heilt orð eða tvö orð auk tölustafa á hvern pakka. Merkingin, sem hér er gert ráð fyrir, er þannig t. d., að stórfiskur nr. 1., fullþurr, sé merktur: „l. A. 1.“ og þar undir orðið „Ísland“ á miðjum pakka, til þess að sýna, að hér sé um íslenzka voru að ræða. Útflytjandi hefir þá rétt til að setja merki sitt á efra horn pakkans til vinstri handar, en sé annar seljandi en útflytjandi, má setja merki seljanda í efri horn pakkans til hægri handar. Annars gæti komið þar merki landsfjórðungs eða útflutningsstaðar. Sama gildir um aðra flokka fiskjar. Breyting verður aðeins á tölustöfum og bókstöfum, þegar flokkað er eftir tegund, stærð, verkunarstigi eða gæðum. Þarna er um að ræða merkingu, sem getur orðið föst að öðru leyti en breyta þarf til um merki seljanda, sem oftast er sama og framleiðandi, og merki útflytjanda. Ég held, að það verði ekki varið, að það fyrirkomulag, sem nú ríkir í þessum efnum, er ekki hagstætt fyrir þá, sem fisk hafa til sölu, og þyrfti að bæta úr því. Hitt, að ég hafi fundið réttu leiðina að öllu leyti, er sjálfsagt vafamál, en þá stendur til bóta að finna aðra hagkvæmari merkingu. En ég skal geta þess, að þessi aðferð er fundin upp af manni, sem mjög mikið hefir fengizt við útflutning á fiski, og það tel ég talsvert mikla tryggingu fyrir því, að hér sé stigið í rétta átt. Eftir eðli málsins geri ég ráð fyrir, að þetta frv. ætti að lokinni umr. að fara til sjútvn., og legg ég til, að því verði vísað þangað.