Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú verður forseti að viðurkenna það að honum láðist að endurtaka hringingu á bjöllu og hv. 8. þm. Reykn. fór þó nokkuð fram úr tíma sínum, en vill minna hv. þingmenn sem eiga eftir að tjá sig um þingsköp á að ræðutími er 5 mínútur að hámarki í hvert sinn.

Virðulegi forseti. Það hefur verið talið sjálfsagt og eðlilegt á Alþingi til þessa að ef fulltrúar flokka í stjórnum, nefndum eða ráðum hafa sagt af sér á kjörtímabilinu, sama hvaða ástæða liggur að baki þeirri afsögn, þá hefur þingið samþykkt það að viðkomandi flokkur gæti gert tillögur á Alþingi um menn í staðinn og fallist á að kjósa samkvæmt beiðnum viðkomandi flokks. Þetta er sú siðvenja sem hefur ríkt hér. Hv. alþýðubandalagsmenn boðuðu það hér fyrir nokkru síðan að þeir mundu veita þessari ríkisstjórn mjög harða, málefnalega andstöðu. Andstaðan er svona eins og hún hefur komið fram hér í dag. Ég held að það væri mjög ákjósanlegt að þeir hv. alþýðubandalagsmenn, sem hér hafa talað í þessari umræðu, haldi því áfram með þeim hætti sem þeir hafa gert. Ég vil aðeins minna á að það er ekkert ýkja langt síðan átti að ganga til kosninga hér á Alþingi um stjórn í annarri ekki síður mikilvægri stofnun en útvarpsráði. Það var í stjórn Seðlabanka Íslands. Einum sólarhring áður en ganga átti til þeirra kosninga sagði fulltrúi Alþb. í stjórn Seðlabankans, Þröstur Ólafsson, af sér vegna pólitísks ágreinings við formann Alþb. sem hér var að tala rétt áðan. Formaður Alþb. óskaði þá eftir því að kosningunni sem fyrirhugað var að fram færi daginn eftir yrði frestað svo að Alþb. gæfist kostur á að finna nýjan frambjóðanda. Á það var fallist og kosningunni var frestað í þrjár vikur á meðan formaður Alþb. leitaði að nýjum manni og engum datt í hug að hreyfa við því andmælum eða krefja formanninn sagna um það hvort hinn nýi fulltrúi Alþb. í stjórn Seðlabankans hefði traust formannsins sem Þröstur Ólafsson hafði ekki eða öllu heldur hafði formaðurinn ekki traust hans. Þetta er furðuleg umræða sem hér á sér stað og ég held að það væri mjög æskilegt fyrir ríkisstjórnina að hún héldi sem allra lengst áfram og að þeir sömu menn sem taka þátt í umræðunni af hálfu Alþb. haldi sinni þátttöku áfram. Ég er sérstaklega ánægður með það að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson skuli hafa kvatt sér hljóðs hér aftur.

Virðulegi forseti. Það eru örfá orð. Ég vil taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, hæstv. heilbrrh. Þessi umræða er á marga lund dálítið sérstök og lýsir kannski nýjum vinnubrögðum hv. stjórnarandstöðuþingmanna, málefnalegum umræðum. Mig langar til að benda á að í þessari umræðu hefur komið fram að hv. starfandi formaður þingflokks sjálfstæðismanna hefur tjáð þingheimi að hæstv. menntmrh. vilji láta þessa kosningu fara fram. Hann hefur ekki beðið um frest. Hann er tilbúinn til að láta þessar kosningar fara fram. Þá koma hér upp annars vegar formaður Alþb., hins vegar formaður þingflokks Framsfl. og segja: Við tökum ekki mark á þessu, við viljum fá að heyra þetta frá hæstv. ráðherra sjálfum. Ég veit ekki hvort það eigi að draga lærdóm af því sem hér er sagt, en sé svo, þá eru þessir tveir ágætu menn að segja við okkur hér: Það á ekki að taka mark á formönnum flokka. Það á ekki að taka mark á formönnum þingflokka þegar þeir bera boð innan úr þeirra þingflokkum. Ef það eru þau nýju vinnubrögð sem á að taka upp, þá bið ég þessa ágætu hv. þingmenn að huga vel að því hvort þeir vilja að slík vinnubrögð verði tekin upp hér á þingi, að það verði ekki tekið mark á orðum hv. 8. þm. Reykn. þegar hann talar fyrir hönd Alþb. né heldur hv. 1. þm. Norðurl. v. þegar hann mælir fyrir hönd þingflokks Framsfl. Svo kann að fara að innan tíðar þurfi að kjósa í nefndir og ráð, t.d. bankaráð. Það hagar þannig til í bankaráði Landsbankans að stjórnarmeirihlutinn á þingi hefur minni hluta í bankaráði. Ef menn vilja taka upp ný vinnubrögð og láta kosningar í eiginlegri merkingu fara fram þegar menn falla frá, forfallast af einhverjum ástæðum eða segja af sér, þá er það nýlunda. Ég hef ekki heyrt að hv. stjórnarandstæðingar hafi farið fram á það. Ég hef ekki heyrt það. En ég vek athygli á því að svo er ekki til að dreifa í þessu máli. Hér er farið að mjög gamalli venju þar sem einn þingflokkanna tilnefnir auðvitað menn í stað þeirra sem þar voru að störfum. Það hefur oft verið gert. T.d. sagði hv. þm. Svavar Gestsson af sér þegar hann sat í stjórnarnefnd ríkisspítala. Annar var kjörinn umsvifalaust í hans stað. En það eru til dæmi um það að menn hafa sagt af sér vegna þess að þeir töldu sig ekki hafa trúnað við flokksforustu og ef hv. 8. þm. Reykn. má vera að því að hlusta, þá vil ég rifja upp eitt dæmi sem er hvað þekktast. Margrét Björnsdóttir var fulltrúi Alþb. í Þróunarsamvinnustofnun. Hún sagði af sér vegna þess að hún taldi að það væri ekki trúnaður lengur á milli hennar og  Ég minni á þetta vegna þess að þetta afhjúpar málflutning stjórnarandstæðinga og sýnir að hér er aðeins verið að reyna að ýfa upp mál innan Sjálfstfl. Það tekst ekki því að innan þess flokks eru menn fyllilega sammála um það hvernig standa ber að þessu kjöri og ég vil taka undir með þeim ræðumönnum sem hér hafa talað og bent á að ef breyting verður á, þá sé um að ræða algjöra nýlundu þingsögunni.

Virðulegi forseti. Það er allmerkileg lífsreynsla fyrir þann sem búinn er að sitja yfir 30 þing að hlusta á þessar umræður sem nú hafa staðið í næstum því klukkutíma. Ég á aðeins eitt orð til yfir þessar umræður: Skrípaleikur. Það er staðreynd að þrír menn hafa sagt sig úr útvarpsráði og þeir eru úr sama flokki. Það er staðreynd að flokkur sem á þrjá fulltrúa og þrjá varafulltrúa á nú samtals þrjá fulltrúa. Með öðrum orðum: Það á ekki að leyfa honum að eiga nema aðalmenn þannig að það er ekki upp á neitt að hlaupa ef einn maður forfallast, þá á að láta vanta. Umhyggja þeirra hv. ræðumanna stjórnarandstöðunnar fyrir menntmrh. er auðvitað sérkapítuli í þessari umræðu allri. Það er þingflokkur viðkomandi flokks sem tekur ákvörðun bæði um þessar nefndir sem aðrar. Það hefur aldrei skeð í Sjálfstfl. að ráðherrar flokksins hafi eitthvert neitunarvald eða alræðisvald um það hverjir eigi að vera í nefndum og stjórnum sem undir viðkomandi ráðherra heyra. Ég var ráðherra í átta ár. Ég gerði aldrei kröfu til þess varðandi þær nefndir, sem heyrðu undir þau ráðuneyti sem ég fór með, að ég ætti að segja hvaða þingmenn eða aðila flokkur veldi í slíkar nefndir. Þetta eru alveg ný vinnubrögð. Það er orðið meira ráðherradekrið í þessum hv. stjórnarandstæðingum. Það er eins og þeir hafi bara ekki áttað sig á því að þeir eru komnir úr ráðherrastólunum. Það gengur bara ekki að vera með svona gremju hjá fullorðnum mönnum. Menn koma og fara. Ég vil benda hv. stjórnarandstæðingum á það að lífið er ekki allt búið, það er ekki búið að slíta þingi þó að Alþingi kjósi núna í útvarpsráð. Þeir geta talað við menntamálaráðherra síðar. Það eru hér uppi möguleikar að bera fram fyrirspurnir, utandagskrárumræður. Ég hélt að menn vissu um þetta hvort tveggja. Það er ekkert verið að varpa frá sér neinum slíkum rétti. Ég vil nú í fullri vinsemd, þó að hv. 2. þm. Vestf. hafi hú hafið þennan söng með sínu lagi, segja að það er ekki ástæða fyrir aðra að taka undir með þessum hætti. Og ég er afar leiður yfir því hvernig hv. þm. Svavar Gestsson talaði hér áðan. Þetta var orðið miklu líkara leiksýningu heldur en alvöruumræðu og alvörutali. Í sannleika sagt þurfum við ekki eftir neinu að bíða. Þetta eru hlutir sem alltaf hafa viðgengist að þegar forföll hafa orðið í nefndir og stjórnir, þá hefur viðkomandi flokkur alltaf haft tækifæri til og samþykkt af öllum öðrum að tilnefna og láta kjósa nýja aðila. Ég mun ekki taka þetta sem fordæmi ef það kemur eitthvað slíkt fyrir hjá öðrum flokkum, heldur ganga til kosninga athugasemdalaust. Ég veit það að hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni er alltaf umhugað um friðinn en hann óskaði eftir því að það væri friður um Ríkisútvarpið. Það hefur ekki alltaf verið friður á því heimili frá því að það var stofnað eins og menn vita sem kynna sér söguna og alltaf geta einhverjir hnökrar orðið, en ég tel að hér sé ekki ástæða til frekari umræðna á þessu stigi. Það er sjálfsagður réttur og sjálfsögð kurteisi að þetta kjör fari hér fram og ég tel að þeir sem eiga vantalað við hæstv. menntmrh. glati ekkert tækifærinu þó að þessi kosning fari fram.

Herra forseti. Geðprýði hv. 1. þm. Vestf. í garð menntmrh. efa ég ekki. Hann mun sjálfsagt eiga við hann orðastað af prúðmennsku eins og við búumst allir við. Ég vænti þess að hann fari í utandagskrárumræðu og ræði við hæstv. menntmrh. á næstu dögum. Hæstv. umhvrh. aftur á móti lýsti því yfir að það yrði skaði ef fréttamenn mundu birta það sem hér hefur farið fram og auðvitað er það lágmarkskurteisi að bera þá hógværu ósk fram að þeir hlífi hæstv. umhvrh. við að geta um hans þátt í þessum umræðum. En ég vil undirstrika það að hér hefur ekki verið deilt um hin óskráðu lög, þau óskráðu lög í vinnubrögðum þingsins að stjórnarflokkar eða stjórnarandstæðingar sem tapa mönnum af ýmsum ástæðum úr stofnunum fái að setja aðra menn í staðinn. Það hefur ekki verið deilt um þetta, ekki minnst á þetta einu einasta orði. En það er fróðlegt að sá sem var talsmaður hins ýtrasta réttar, hv. 3. þm. Reykv., skuli ekki gera sér grein fyrir því að ef hinn ýtrasti réttur væri notaður, þá er það stjórnarandstaðan sem hirðir annan manninn af Sjálfstfl. og þar með meiri hlutann í útvarpsráði. Kannski yrði það bara leyst með nýrri lagasetningu, einn, tveir, þrír til að hægt væri að kjósa upp á nýtt. Slík hótun hefur ekki farið fram vegna þess að hér eru menn þeirrar skoðunar að óskráð lög geti átt rétt á sér. Og varðandi forsætisnefndina þá hef ég aldrei skilið þær talnakúnstir að komast að þeirri niðurstöðu að Sjálfstfl. eigi tvo í nefndinni eins og fréttamenn hafa haldið fram. Ég veit ekki hvor af forsetunum er genginn úr flokknum. Ég vil aftur á móti undirstrika það að okkur er ljóst að það er tekist á um stefnu í útvarpsráði. Það er tekist á innan Sjálfstfl. um stefnu í útvarpsráði. Við vitum ekki hver ágreiningurinn er. Við viljum gjarnan að menntmrh. láti svo lítið, gegni þingskyldu, sé hér við og svari örfáum spurningum áður en þessar kosningar fara fram. Er það til of mikils mælst? Eru það engin tíðindi þegar þrír menn hlaupa frá sínum trúnaðarstörfum sem enginn efar að þeir ætluðu að gegna af trúmennsku fyrir flokkinn. Það er eitthvað stórt og mikið sem hefur gerst. Ég ætla ekki að bera það á þessa menn að það séu átök vegna þess hver varð útvarpsstjóri sem valdi þessu. Ég ætla ekki að bera það á þessa menn. Ég tel að þarna sé tekist á um stefnu. Þess vegna er leitað eftir því að fá menntmrh. hér til að gera grein fyrir stöðunni, hvort þessi átök verða viðvarandi eða hvort hér sé þá saminn friður í þessum efnum. Mér eru það mikil vonbrigði að í þessari umræðu gerist það að menn hafa ekki heiðarleika til þess að tala um það eina atriði sem hér var beðið um, þ.e. frestunina. Menn tala um allt aðra hluti, allt aðra hluti út og suður. Það er látið í það skína að stjórnarandstaðan ætli að fara að hrifsa til sín völd þó að það sé yfirlýst að hún ætlar ekki að bjóða fram á móti, þó að það sé yfirlýst að sá er munurinn á þessari kosningu og kosningunni í vor að þá gat Sjálfstfl. tekið þessa fulltrúa en núna fær hann þá vegna þess að hin óskráðu lög þingsins eru á þann veg og menn ætla að virða þau. Það má vel vera að það sé rétt að það komi fram að stjórnarandstaðan ætlar að virða hin óskráðu lög og þarf engar leiðbeiningar frá 1. þm. Vestf. í þeim efnum. Engar. Það kom fram áður en hann kom hér í ræðustól. 

Hæstv. forseti. Það er í raun annað tilefni en hér varð upphaf umræðunnar sem gerir það að verkum að ég sé mig knúinn til að gera hér athugasemd. Það er að vísu skaði að það er enginn hæstv. ráðherra í salnum. En ég vil vekja athygli á þeirri slæmu byrjun sem hér er augljóslega að verða á fyrstu dögum þinghaldsins í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu. Hér komu ekki færri en þrír hæstv. ráðherrar upp í þessum umræðum um þingsköp og í máli þeirra allra fólust beinar ögranir í garð stjórnarandstöðunnar. Beinar ögranir. Þær voru að vísu sverastar í máli hæstv. umhvrh., sem hér er okkur til mikillar ánægju genginn í salinn, en þær voru engu að síður alvarlegar í máli hæstv. heilbrrh. og fjmrh. Þar var gerð tilraun til þess að kenna stjórnarandstöðunni einni um, og einhliða, það slys sem varð hér þegar meiri hlutinn kaus að beita valdi við kosningu forsætisnefndar. Þar er verið að snúa hlutunum við. Ég held að þessi viðbrögð hæstv. ráðherra og hv. stjórnarliða beri vott um þá slæmu samvisku sem þeir nú hafa eftir að hafa áttað sig á þessum miklu mistökum sem augljóslega hafa spillt hér mjög andrúmsloftinu í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu þegar í byrjun þingsins. Ég held að hæstv. ráðherrar ættu að hugsa sinn gang, ég tala nú ekki um áður en þeir vaða upp í þennan virðulega ræðustól með þeim hætti sem hæstv. umhvrh. gerði hér áðan. Er hann að undirbúa gott samstarf um þingstörfin með sínum málflutningi og sínum ögrunum í garð stjórnarandstöðunnar? Er hann að greiða götu sinna mála hér á þingi eða hvað? Og er stjórnarliðið með virðingu sinni hér trekk í trekk við lýðræðislegar hefðir í þinginu að leggja inn gott orð fyrir sig í vetur? Það er von að maður spyrji. Hæstv. heilbrrh. --- ég vil skjóta því að af því að hann er í hliðardyrunum --- taldi það vera meiri hlutanum eða stjórninni mjög til hagsbóta að stjórnarandstaðan héldi áfram málflutningi eins og hér hefur verið í þingsköpum. Það má hann halda. En ég fullyrði hitt að fátt er stjórnarandstöðunni meira til hagsbóta og ríkisstjórninni erfiðara en að hæstv. heilbrrh. haldi áfram því striki sem hann hefur siglt í sumar, og hefur það þegar mælst í skoðanakönnunum eins og kunnugt er. Virðulegur forseti. Ég vil tala út frá þeim mistökum sem hér urðu þegar forsætisnefndin var kjörin af því að ég óttast að hér séum við að upplifa ákveðnar afleiðingar af því í því andrúmslofti sem augljóslega endurspeglast í þessari umræðu. Hér var borin fram ósk eins og mjög venjulegt er í þingstörfum að einstakir þingmenn, þingflokkar, ég tala nú ekki um þegar stjórnarandstaðan gerir það, bera fram einhverja ósk sem þá eru yfirleitt hefðir fyrir að orðið er við, hér var borin fram ósk um frestun á máli sem er á dagskrá og ekki hafa verið færð fram nein rök fyrir að sé svo afgerandi og brýnt að ekki megi verða við þeirri frestun. Og það voru færð fram skýr rök hvers vegna var beðið um frestunina. Menn hafa áhuga á því að eiga orðastað við hæstv. menntmrh. áður en dagskrármálið verður afgreitt. Það er mjög slæmt að það skuli ekki vera hægt að verða við þessari ósk. Það er búið að bera hana fram, hún hefur verið studd rökum og það er mjög slæmt, það er vond byrjun á þessum samskiptum að ekki skuli vera hægt að verða við henni. Og það versta sýnist mér vera að þetta er til marks um þau miklu mistök sem áttu sér stað hér í þinginu þegar stjórnarmeirihlutinn kaus að beita valdi með alkunnum afleiðingum við kjörið í forsætisnefnd. Þetta held ég að ætti að verða forseta, hæstv. ráðherrum og öllum öðrum auðvitað hér á hinu háa Alþingi umhugsunarefni þegar þessari umræðu lýkur og áður en menn þurfa að mæta nýjum, slíkum uppákomum.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að tala hér aftur, enda tel ég að það sé búið að orða óskirnar til hæstv. forseta nægilega skýrt í þessari umræðu. En þegar hæstv. ráðherrar koma hér upp og fara með ósatt mál í vörn sinni fyrir það sem hér er að gerast, þá er auðvitað óhjákvæmilegt að menn komi upp og greini þinginu frá því að ráðherrarnir eru farnir að grípa til þeirrar aðferðar að skrökva í ræðustólnum hvað eftir annað og gera það sem heitir á hversdagslegu máli að ljúga upp á aðra þingmenn til þess að finna einhver rök til stuðnings máli sínu. Hæstv. heilbrrh. flutti hér langa lýsingu á því að ég hefði óskað eftir frestun á kosningu manns í bankaráð Seðlabankans vegna þess að Þröstur Ólafsson hefði sagt sig úr bankaráðinu og Alþb. síðan kosið mann í staðinn fyrir Þröst Ólafsson. Það er ekki flugufótur fyrir þessu. Eina skýringin sem ég veit er að hæstv. heilbrrh. hafi dreymt þetta eða þá fengið sér eitthvað af bestukaupalistanum og sé þess vegna farinn að sjá veruleikann í undarlegu ljósi. Það vill nú svo til að Þröstur Ólafsson ræddi aldrei við mig úrsögn sína úr bankaráði Seðlabankans og ég er reyndar fyrst að heyra það núna að hann hafi sagt sig úr bankaráði Seðlabankans. Ég hef spurst fyrir um það á skrifstofu þingsins hvort það sé eitthvert bréf um það að hann hafi sagt sig úr bankaráði Seðlabankans og það hefur ekki fundist hér á skrifstofunni. Ég bað þingið að fletta því upp hvort hér hefði einhvern tíma verið á dagskrá þingsins sl. vetur kosning manns í bankaráð Seðlabankans í staðinn fyrir Þröst Ólafsson. Það hefur aldrei verið dagskrárefni hér á þinginu. Lyfin á bestukaupalistanum hafa því greinlega verið sterk. Þetta er bara einhver draumsýn í heilbrrh. að lýsa atburðarásinni með þessum hætti. Þetta hefur aldrei gerst, virðulegi forseti, bara aldrei gerst. Kosningin í bankaráð Seðlabankans var fyrst á dagskrá hér 26. nóvember sl. og síðan fór kosningin fram 28. nóv. Það er að vísu rétt að Alþb. óskaði eftir því að kosningunni frá 26. nóv. yrði frestað til 28. nóv. vegna þess að við vildum ræða við þáv. viðskrh. hvernig yrði með formennskuna í bankaráði Seðlabankans og varaformennskuna. Það var fullburða kosning fulltrúa allra flokka í bankaráð Seðlabankans samkvæmt hlutfallskosningu hér á Alþingi. Það hefur aldrei verið viðfangsefni hvort mitt né þingsins að kjósa mann í staðinn fyrir Þröst Ólafsson í bankaráð Seðlbankans, aldrei, bara ekki til í veruleikanum. Það er auðvitað mjög vont þegar ráðherrar koma hér upp og fara með hreinan hugarburð með þeim myndugleika sem heilbrrh. er tamur. Ég verð að segja við forseta þingsins ef hann er að reyna að leita fordæmis í þessari lýsingu heilbrrh.: Þetta hefur aldrei gerst. Í öðru lagi kemur svo fjmrh. og fer með þá lýsingu að ástæðan fyrir því að þingið kaus sér fulltrúa í staðinn fyrir Margréti Björnsdóttur í stjórn Þróunarstofnunar hafi verið trúnaðarbrestur milli mín og hennar. Það er líka algerlega rangt og ekki flugufótur fyrir því. Margrét Björnsdóttir hafði sagt sig formlega úr Alþb., var ekki lengur í flokknum og henni fannst þess vegna eðlilegt fyrst hún var ekki lengur í flokknum sem valdi hana að fulltrúa að flokkurinn veldi annan fulltrúa. Fullkomlega heiðarleg og rétt afstaða og hafði ekkert með mig að gera persónulega, formann Alþb., vegna þess að þessi kosning fór fram eftir að Margrét Björnsdóttir hafði sagt sig úr Alþb. Ef það eru fordæmin sem hæstv. fjmrh. vitnar til að menn eigi að fara eftir og líkir þessu við það þegar menn segja sig úr stjórnmálaflokkum, þá er það satt að segja harðorðari yfirlýsing á því hvað gerst hefur hjá Sjálfstfl. en við hinir höfum haft uppi í ræðustól. Báðar þessar lýsingar tveggja hæstv. ráðherra á fordæmunum eru þess vegna fullkomlega út í hött. Það er vont að hv. þm. Matthías Bjarnason er genginn úr salnum og væri æskilegt að í hann væri náð því að hann fór sem aldursforseti þingsins með föðurlega áminningu til mín og hv. þm. Svavars Gestssonar sérstaklega um það hvernig við ættum að haga okkur gagnvart ráðherrum. Og af því að ég ber mikla virðingu fyrir þessum aldna Ísfirðingi þá þakka ég ábendingarnar. En ég hef líka hlustað í sumar á sýnikennslu Matthíasar Bjarnasonar í því hvernig eigi að tala við ráðherra. Hún er yfirleitt á þann veg að forsrh. hafi dottið á höfuðið, fengið stein í hausinn, hann hafi aldrei heyrt neitt vitlausara og hann ætli ekki að tala aftur við þessa menn, svo að ég fari með eftir minni nokkrar setningar sem hv. þm. Matthías Bjarnason hefur notað í garð ráðherra eigin flokks. Hann sé hættur að tala við þá á þingflokksfundum, hann tali bara við þá í þingsalnum, sagði hann í sumar. Það er einmitt það sem við erum að gera. Við erum að fylgja fordæmi Matthíasar Bjarnasonar og tala við menntmrh. í þingsalnum. En ég þakka hins vegar ábendingarnar. Hins vegar vil ég segja forseta það til huggunar að við hér frá stjórnarandstöðunni ætlum ekki að temja okkur ummælastíl Matthíasar Bjarnasonar við ráðherrana í vetur. Virðulegi forseti. Að lokum bara þetta: Eins og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson hefur sagt þá er stjórnarandstaðan að virða hér þau óskráðu lög í þinginu að við stillum ekki upp á móti Sjálfstfl. við þessar kosningar og er sjálfsagt og eðlilegt og hefur aldrei hvarflað að okkur að gera annað. Það hafa líka verið óskráð lög í þinginu að þegar þingmenn tveggja flokka óska eftir frestun á máli sem enga brýna nauðsyn ber til að ljúka á þeim degi er orðið við þeirri frestun hvað sem öðrum þingmönnum finnst um ástæðurnar. Þetta hafa verið óskráð lög, virðulegi forseti, og það væri mjög vont ef nú ætti að fara að brjóta þessi óskráðu lög af forseta þingsins. Þess vegna vil ég biðja þá forustu Sjálfstfl. sem hér situr að vera ekki að setja þessar þvinganir á forsetann og samþykkja að líkt og við virðum þau óskráðu lög að Sjálfstfl. hafi rétt til þess að tilnefna, þá virði þeir líka þau óskráðu lög að það sé orðið við óskinni um frestun svo að við getum átt hér orðastað við menntmrh.

Virðulegi forseti. Ég veit það eins og aðrir alþingismenn að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson datt úr ráðherrastól ekki alls fyrir löngu. En ég vissi það ekki fyrr en nú að hann hefði komið svona illa niður því það er bæði auðsætt og auðheyranlegt að hann er enn þá mjög særður og finnur afskaplega mikið til. Ég vildi bara óska eftir því að hv. þm. leitaði leiða til þess að fá lyfjaskírteini svo að hann þyrfti ekki að hafa áhyggjur af fjárhag sínum þó að hann þyrfti að leita sér læknishjálpar út af þessu mikla áfalli sem hann varð fyrir. En hins vegar er meinlaust gaman að sumu sem ráðherrann fyrrv. segir. Það er enginn trúnaðarbrestur, segir hann, við formann í stjórnmálaflokki þó maður segi sig úr flokknum. Það er ekki trúnaðarbrestur. Það er ekki trúnaðarbrestur milli manns í trúnaðarstöðu fyrir flokk og formannsins þó maðurinn í trúnaðarstöðunni segi sig úr flokknum. Hvernig er hægt að staðfesta trúnaðarbrestinn milli forustu og flokksmanns með rækilegri hætti en að segja sig úr flokknum? Hvar er bréfið, spyr hv. þm., hvar er bréfið sem Þröstur Ólafsson skrifaði þegar hann sig úr Alþb. og sagði af sér trúnaðarstöðunni í þess þágu? Hann er búinn að gleyma því líka. Það er ekki í þinginu.

Jú.

Nei, nei, nei. Það er í hans eigin fórum vegna þess að Þröstur Ólafsson skrifaði honum sjálfum. Og ég ætla að minna hv. þm. á það að það var ekki að ástæðulausu sem það sat ekkert bankaráð í Seðlabankanum í þrjár vikur. Umboð bankaráðs Seðlabankans féll niður um mánaðamótin október/nóvember. Það var búið að ákveða að kjósa í bankaráðið áður en umboð starfandi bankaráðs félli niður. Rétt áður en átti að ganga til þeirra kosninga tilkynnti Þröstur Ólafsson, sem búið var að ræða við að yrði áfram fulltrúi Alþb. í því ráði, að hann gæfi ekki kost á sér. Hv. formaður Alþb. óskaði þá eftir því að kosningum yrði frestað og á það var fallist. Þeim var frestað það lengi að kosningarnar fóru ekki fram fyrr en 28. nóv. og var Seðlabankinn þá búinn að vera stjórnunarlaus 28 daga. Ekkert bankaráð yfir Seðlabankanum. Jóhannes ríkti einn ásamt sínum kollegum. Það var ekki ástæðulaust.  Ég trúi því ekki að þegar hv. þm. datt úr ráðherrastólnum hafi hann komið svo illa niður að hann hafi gleymt þessu líka.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem fram hefur komið í umræðunum að hv. stjórnarandstæðingum sem fýsir að ræða við menntmrh. mun gefast óteljandi tækifæri til þess á þinginu í vetur. Mér finnst það ekki málsástæða fyrir því að verða við ósk þeirra um að þessari kosningu sé frestað. Ég vil einnig geta eins vegna þeirra umræðna sem hér hafa farið fram í dag en ég hélt að ég þyrfti ekki að taka það upp á þessum fundi. Í morgun efndi forseti til fundar með formönnum og fulltrúum þingflokkanna og þar var þetta mál tekið fyrir og bent á að það yrði hér á dagskránni. Svavar Gestsson mætti þar fyrir hönd þingflokks Alþb. og sagði að hann mundi gera athugasemd við málið í ræðustól. Aðrir hlýddu á það en engar komu óskir fram um það að þessari kosningu yrði frestað eða málið yrði tekið af dagskrá og látið bíða. Ég kom því í góðri trú inn á þennan fund vitandi það að hér yrðu umræður og fús til að taka þátt í umræðum um þingsköp vegna þessa máls en að taka þátt í þeim almennu stjórnmálaumræðum sem hér hafa farið fram ætla ég ekki að gera. Ég legg þetta mál fram með þeirri sanngirnisósk að það verði afgreitt eins og venjur standa til í þinginu og ætla ekki að blanda mér í þær deilur sem hér hafa orðið. Við gerðum þetta í góðri trú, sérstaklega eftir fundinn í morgun. Ég segi við því að ég tel að forseti hafi einnig verið í góðri trú um að það mundi ekki verða hreyft athugasemdum við það að málið næði fram að ganga á þingfundinum í dag. Það var sagt að hreyft yrði athugasemd við málið en að það yrði reynt að tefja fyrir framgöngu þess með þeim hætti sem raun ber vitni um kom ekki fram. Ég tel ekki ástæðu til þess og tel að það séu einnig óskráð lög í samskiptum þingmanna að um slíkt mál eigi að ríkja sá trúnaður að þegar efnt er til samráðsfunda eins og við efndum til í morgun þá gangi mál fram, enda eru þau sett fram af fullri sanngirni. Varðandi það sem hv. þm. Svavar Gestsson nefndi áðan, þegar ég sagði ,,við`` í ræðu minni fyrr, þá var ég að svara fyrirspurn frá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni þar sem hann var að kvarta undan því að við sjálfstæðismenn hefðum ekki borið þetta mál upp fyrr á þinginu en raun ber vitni um. Ég sagði að frá okkar bæjardyrum séð væri þetta fyrsta tækifærið sem við höfðum til þess. Og ég taldi að í orðum hans fælist brýning um að nauðsynlegt væri að bægja frá því óvissuástandi sem nú ríkir í útvarpsráði og hér hefur verið margrætt. En ég tel að það séu óskráð lög í samskiptum þingmanna að eins og framganga málsins hefur verið höfum við sjálfstæðismenn, og ég leyfi mér að fullyrða forseti þingsins líka, verið í góðri trú allan tímann eftir þann fund sem við fulltrúar þingflokkanna áttum með henni í morgun að þetta mál mundi ná fram að ganga. Ef hv. þingflokksformenn hefðu á fundinum í morgun vakið máls á þessu með þeim hætti að við hefðum séð ástæðu til að draga okkar tillögur til baka, þá hefðum við vafalaust tekið málið upp á nýjum forsendum. En mér finnst að ég verði að láta það koma fram í fullri hreinskilni að við erum ekki með neinn átroðning á nokkurn mann heldur höfum við viljað að þetta mál næði fram að ganga, en við getum ekki finnst mér á þeim forsendum sem hafa komið fram í þessum umræðum orðið við þeim óskum að draga málið til baka.

Virðulegi forseti. Enn á ný verð ég að byrja ræðu mína á þann veg að ég hafði ekki ætlað mér að tala hér aftur. En þegar ráðherrar fara enn á ný með fullkomin ósannindi er óhjákvæmilegt að mótmæla þeim. Hæstv. heilbrrh. fór aftur með einhverja furðusögu um kosningu í bankaráð Seðlabankans sem er í engu samræmi við raunveruleikann. Það kom aldrei til umræðu í þingflokki Alþb. að Þröstur Ólafsson yrði endurkosinn fulltrúi flokksins í bankaráð Seðlabankans, heldur var þingflokkurinn snemma búinn að ákveða það að hv. fyrrv. þm. Geir Gunnarsson yrði fulltrúi flokksins í bankaráði Seðlabankans sem og varð. Ástæðan fyrir því að málinu var hins vegar frestað, m.a. að okkar ósk, í þinginu var að milli stjórnarflokkanna þáverandi fóru fram viðræður um það hverjir af þeim fulltrúum sem allir voru búnir að ákveða að yrðu í ráðinu gegndu embætti formanns og varaformanns. Alþfl. gerði kröfu til þess að eiga líka formann í Seðlabankanum þó hann ætti formann í bankaráði Landsbankans. Sumum stjórnarflokkanna, m.a. Borgfl. og okkur í Alþb. og ég held líka Framsfl., fannst það óeðlilegt að Alþfl. væri með formennsku í bankaráðum tveggja banka. Það var ástæðan fyrir því að kosningunni í bankaráði Seðlabankans var frestað um smátíma á þinginu sl. vetur og hafði ekkert með Þröst Ólafsson að gera, kom aldrei til tals né í huga nokkurs manns. Það er auðvitað mjög erfitt, virðulegi forseti, ef ráðherrarnir ætla að taka upp þann hátt að fara með hugarburð sinn og næturdrauma í ræðustólnum og reyna að sannfæra okkur hina og þjóðina um að það sé einhver veruleiki. Það greiðir alla vega ekki fyrir umræðum. Ég vona þess vegna að hæstv. ráðherrar hætti að koma upp með svona skrök og hugaróra í ræðustólinn svo að maður þurfi ekki hvað eftir annað að koma hér upp og segja eins og við litla krakka: Allt í lagi, allt í lagi, þetta gerðist ekki, þig bara dreymdi það.

Virðulegi forseti. Fulltrúar stjórnarflokkanna beggja hafa haldið sýnist mér einar 8--10 ræður í dag. Þeir hafa með öðrum orðum sett á mjög sérkennilegt málþóf og málalengingar í þessum virðulega sal undir forustu þriggja ráðherra sem hafa veist mjög harkalega að einstökum þingmönnum stjórnarandstöðunnar með undirleik hv. 3. þm. Reykv. Ég verð að segja það að ég hef verið hér í nokkuð langan tíma en ég man ekki eftir því að ráðherrar hafi beitt sér í þingskapaumræðum með þeim hætti sem hér hefur farið fram í dag. Það er mjög athyglisvert og mjög umhugsunarvert. Það er greinilega tekin upp sú nýja stefna að framkvæmdarvaldið og starfsmenn þess ætli að beita sér sérstaklega gagnvart þingræðinu og segja þingræðinu fyrir verkum eins og hæstv. umhvrh. áðan sem réðst af mikilli grimmd og ósvífni gegn einstökum þingmönnum fyrr í dag. Ég kvaddi mér hér hljóðs til þess að vekja athygli á þessu en líka öðru, virðulegi forseti, því samkvæmt þingskapalögum er það þannig að forsætisnefndin á að hafa samráð við formenn þingflokkanna. Og ég mætti á fund fyrir þingflokk Alþb. í dag að beiðni hæstv. forseta Alþingis. Þar voru einnig fulltrúar annarra þingflokka. Þar var rætt um þinghaldið og ég held að það sé ekki hægt að neita því að við gerðum eins og við gátum til þess að greiða götu þinghaldsins í þeim umræðum sem fram fóru og hirði ég ekki um að rekja það hér vegna þess að það tíðkast ekki í þinginu að rekja ummæli annarra manna af þeim fundum eins og t.d. hv. 3. þm. Reykv. gerði áðan. Ég hygg að allir viðstaddir menn á þeim fundi geti borið um það að við, fulltrúar stjórnarandstöðunnar þar, gerðum það sem við gátum til þess að greiða fyrir eðlilegri meðferð mála. Þetta er eini samtalsvettvangurinn sem forsætisnefndin hefur við þingið í dag, við stjórnarandstöðuna. Og við leggjum á það áherslu að menn vandi sig og menn vinni þá hluti vel. Þess vegna er það auðvitað alveg ofboðslegur hlutur að ummæli manns á fundi af þessu tagi séu afflutt með þeim hætti sem hv. 3. þm. Reykv. gerði áðan. Ég frábið mér a.m.k. slíkar trakteringar af hálfu forsætisembættisins vegna þess að það sem liggur fyrir er það að þegar þessi dagskrárliður var sérstaklega kynntur á fundi forsætisnefndarinnar og formanna þingflokkanna í morgun, þá lét ég það koma fram að svo gæti farið að einhverjir þingmenn vildu gera athugasemdir við þennan lið. Ég sagði ekki að ég mundi óska eftir frestun á honum eða taka hann til umræðu. Ég vakti eingöngu athygli á því að málið væri sérkennilegt. Síðan á að knýja málið áfram til afgreiðslu í dag á þeim forsendum að við höfum ekki beðið um frestinn í morgun. Ég segi alveg eins og er að það er orðið nokkuð vandlifað fyrir stjórnarandstöðuna á þingi ef ummæli einstakra þingmanna sem geta þó oft tekið skýrt til máls eru afflutt með þeim hætti sem hér hefur verið gert og þetta eigi að nota til þess að neita þeirri einföldu og sanngjörnu ósk sem borin hefur verið fram. Sem er hver? Sem er þessi: Við förum fram á það að málinu verði frestað. Við erum ekki að biðja um neitt annað en að málinu verði frestað. Ég er sannfærður um það, virðulegi forseti, að við þekkjum öll hvernig háttar til um meðferð mála, umræður og afgreiðslur í ýmsum stofnunum, ekki aðeins hér á þingi heldur t.d. einnig í sveitarstjórnum. Hér sitja í salnum mjög reyndir sveitarstjórnarmenn sem hafa jafnvel farið með meiri hluta í viðkomandi sveitarfélögum um árabil. Ég er sannfærður um það að þegar stjórnarandstaða þar eða minni hluti óskar eftir fresti á máli er orðið við því. Í borgarráði Reykjavíkur og borgarstjórn er hlutum þannig háttað að þegar mál kemur í fyrsta sinn á dagskrá er venjulega beðið um frestun á afgreiðslu þess og það er alltaf orðið við þeirri beiðni hvort sem stjórn eða stjórnarandstaða ber þá beiðni fram. En hér í þessari stofnun, allt í einu svo sem upp úr þurru og algerlega að ástæðulausu, nema þá kannski til að þjóna geðvonskunni í hæstv. umhvrh. sem eru engin rök að mínu mati, gersamlega í raun og veru að ástæðulausu, á að hella yfir þingið afgreiðslu af þessu tagi og ég spyr hæstv. forseta áður en ég fer hér úr ræðustólnum: Ætlar forsetinn að reyna að afgreiða þetta mál í dag? Hyggst hæstv. forseti Alþingis afgreiða málið með þessum hætti þrátt fyrir þær hógværu óskir stjórnarandstöðunnar sem fram hafa komið og snúast bara um eitt: Að þessu máli verði frestað. Það er svo nauða, nauða einfalt. Ég skora á forseta að taka tillit til þessarar óskar.

Frú forseti. Það er sýnilega viðurhlutamikið að sitja fundi með forseta Alþingis nú um stundir þegar maður getur átt von á því að upp á mann verði vitnað hér í þingsalnum. Það var að vísu alveg rétt hjá hv. 3. þm. Reykv. að ég hreyfði ekki mótmælum í morgun við því að kosningar yrðu hér á dagskrá, gerði enga athugasemd þar um. Hins vegar kom það skýrt fram hjá einum fundarmanni að um það yrðu umræður og ég taldi ekki ástæðu til þess að árétta það. Hér hafa komið fram óskir um frestun á málinu og þær hafa verið rökstuddar og rökstuddar bara mjög gildum rökum. Ég hef hæfileika til þess að skipta um skoðun, hv. 3. þm. Reykv., og ég tel það frekar þroskamerki að geta lagað sig að breyttum aðstæðum og vera ekki eins og eintrjáningur því að venjulega farnast þeim mönnum illa í pólitík sem eru eins og eintrjáningar. Í ljósi þeirra umræðna sem hér hafa farið fram lít ég málið öðrum augum heldur en ég gerði í morgun. Hér hafa þrír ráðherrar haldið uppi umræðum og ég tel það alveg óþarfi fyrir hæstv. umhvrh. að láta sér renna í skap út af þessu atriði. Hann hefur nóg tækifæri til þess að ergja sig síðar í vetur yfir stærri hlutum en þessum. Ég minnist þess aldrei að það hafi verið neitað að fresta kosningu. Ég minnist þess heldur aldrei að kosningu hafi borið að með sama hætti og þessa og ég skil ekkert í því, frú forseti, að forseti skuli ekki verða við þessari eðlilegu ósk okkar. Ég vek athygli á því að þetta er í fyrsta skipti sem þessi kosning er á dagskrá. Venjan er sú þegar um kosningar er að ræða að þær eru hafðar oftar en einu sinni á dagskrá áður en þær fara fram. Þegar af þeirri ástæðu er eðlilegt að láta þær ekki fara fram í dag. Ég vek athygli hæstv. fjmrh. á því að við erum ekki að stilla upp á móti kandídötum Sjálfstfl. Ég sé hins vegar enga ástæðu til þess að glúpna fyrir hótunum hans um það að Sjálfstfl. fari að beita valdi til þess að taka viðbótarmenn í bankaráði Landsbankans eins og hann lét sig hafa hér áðan. Hæstv. fjmrh. fullyrti að um þessa uppstillingu til þessarar kosningar í útvarpsráð væri fullkomin eining innan Sjálfstfl. Ég leyfi mér að efast um að hæstv. ráðherra fari með rétt mál. Þrír gegnir sjálfstæðismenn hafa sagt sig úr útvarpsráði og væntanlega hafa þeir verið óánægðir þegar þeir gengu út. Mér er ekki kunnugt um að þeir hafi sagt sig úr Sjálfstfl. Það kann að vera að svo sé. Mér er ekki kunnugt um það og ef þeir eru enn í Sjálfstfl. þá held ég að það sé hæpið að treysta því að fullkomin eining sé í Sjálfstfl. um uppstillinguna. Og ég árétta enn og aftur ósk mína við hæstv. forseta með vísan til þess að ég tel að forseti eigi að reyna að sýna stjórnvisku þegar hún hefur tækifæri til að fresta þessum kosningum.

Virðulegi forseti. Ég sá fram til þessa ekki ástæðu til að taka þátt í þessari umræðu en að gefnu tilefni verð ég að gera það. Það er þá einkum vegna þess sem gerðist á fundi í morgun. Mér finnst réttara að ég greini sjálf frá því hvað ég sagði eða ekki sagði á þeim fundi heldur en aðrir gefi það til kynna. Það mátti ætla á máli hv. 3. þm. Reykv. að ég hefði ekki rætt um þetta. Það er ekki alls kostar rétt. Ég verð að viðurkenna að það vakti undrun mína að þessi kosning átti að fara fram núna í dag. Ég vakti athygli á því á fundinum í morgun og nú er ég að vitna bara til minna orða og tel mig mega það. Ég spurðist fyrir um hvort það lægi á að kjósa fyrr en 24. okt. þegar aðrar kosningar fara fram og ég taldi fulla ástæðu til þess að koma með þessa athugasemd inn á fundinn. Ég ætla hins vegar ekki að rekja hvað aðrir sögðu. Þeir geta gert það sjálfir. Í öðru lagi vil ég að það komi fram að stjórnarsinnar bera fulla ábyrgð á þeirri umræðu sem verið hefur um þingsköp í dag. Í þriðja lagi vil ég taka það fram að það lá ekki ljóst fyrir, alla vega ekki í mínum huga í morgun að þessi kosning mundi fara fram án nærveru hæstv. menntmrh. Það gat ég ekki séð fyrir. Það má vera að aðrir hafi getað gert það.

Hæstv. menntmrh. er fjarverandi og verður það í tvær vikur. Að gefnu tilefni er rétt að taka það fram. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs um þingsköp. Hér hafa mörg orð verið látin falla, misþung í hita umræðunnar eins og oft gerist hjá okkur, en því hefur verið beint til forseta að fresta því að láta þessa kosningu fara fram, að það sé sanngjörn krafa og eðlileg rök fyrir henni. Forseti sagði það fyrr á þessum fundi að hún gæti ekki séð að það væru eðlileg rök fyrir þeirri kröfu af þeirri einföldu ástæðu að hér er aðeins um það að ræða að einn þingflokkur þarf að endurnýja umboð fulltrúa sinna í þessu tiltekna ráði, útvarpsráði. Forseti sagði aldrei að það væri við venjulegar aðstæður heldur einmitt við óvenjulegar aðstæður. Þetta gerist hjá Sjálfstfl. að þessu sinni. Þetta getur komið fyrir hjá hvaða flokki sem er, það þekkjum við öll. Það hefur gerst þó að það hafi ekki endilega verið í tiltekið útvarpsráð heldur í aðrar stjórnir eða nefndir að þurft hefur að endurnýja umboð manna á óvenjulegum tíma við óvenjulegar aðstæður og það hafa aldrei verið gerðar athugasemdir við það af öðrum þingflokkum heldur slíkt látið fara fram eins og viðkomandi þingflokkur hefur óskað eftir. Nú liggur fyrir að þingflokkur Sjálfstfl. hefur þegar valið nýja fulltrúa í útvarpsráð í stað þeirra sem óskuðu eftir því að vera leystir frá störfum. Forseti hefur þessi bréf undir höndum. Það er mjög skýrt og skorinort frá þeim öllum, hverjum fyrir sig, að þeir óska eftir því að verða leystir frá störfum á þeim degi sem bréfin eru skrifuð. Þess vegna telur þingflokkur Sjálfstfl. nauðsynlegt og óskar eftir því að fá að láta kjósa nýja fulltrúa í útvarpsráð. Og ég er þess fullviss að þingflokkur Sjálfstfl. mundi aldrei koma í veg fyrir það að annar þingflokkur sem óskaði eftir slíku né einhver annar tiltekinn þingflokkur koma í veg fyrir það undir slíkum kringumstæðum. Það hefur komið fram í þessum umræðum núna að hér séu óvenjulegar aðstæður sem eru m.a. raktar til þess að það sé öðruvísi stjórnun á þinginu. Forseti getur ekki fallist á það. Forseti er sannfærður um að hvaða forseti sem væri mundi verða við þessari ósk. Aðstæðurnar eru óvenjulegar af því að við erum að byrja þingstörfin og ýmis viðkvæm mál hafa verið á döfinni og skapa þessar umræður. Nú bið ég hv. þm. að sýna þann skilning og þetta umburðarlyndi gagnvart þeim þingflokki sem óskar eftir að þessi kosning fari fram og láti þar við sitja. Þetta er ósk forseta til hv. þm. vegna þess að forseti telur að ef þessu máli verður frestað nú sé verið að skapa fordæmi sem geti átt eftir að endurtaka sig hvað eftir annað í framtíðinni þegar slíkar óvenjulegar aðstæður koma upp.

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað með athygli á ræðu forseta. Ég verð því miður að segja það að forseti vék ekki einu orði í ræðu sinni að þeirri staðreynd að forustumenn tveggja þingflokka hafa óskað eftir þessari frestun. Hvað sem líður vilja Sjálfstfl. þá er það staðreynd að tveir þingflokkar hafa óskað eftir þessari frestun. Það komu ekki fram nein rök hjá hæstv. forseta fyrir að skapa það fordæmi en ég hygg að væri í fyrsta sinn sem það væri gert að þegar tveir þingflokkar óska eftir frestun á máli neiti forsetinn þeirri ósk. Forsetinn spurði hvort við vildum verða við þessum tilmælum forsetans að ganga nú til kosninga. Svarið er skýrt. Við endurtökum ósk okkar um frestun, ekki vegna þess að við viljum leggja neinn stein í götu þess að Sjálfstfl. geti valið sína fulltrúa, það munum við aldrei gera. En við viljum nýta okkur þann þingræðislega rétt að heyra yfirlýsingu hæstv. menntmrh. hér í þingsalnum um Ríkisútvarpið og útvarpsráð áður en kosningin fer fram. Það er kjarni málsins, virðulegi forseti. Við höfum óskað eftir því að fá að hlýða á menntmrh. í þingsalnum áður en kosningin fer fram. Þess vegna endurtek ég þá ósk að þessari atkvæðagreiðslu verði frestað. --- Fundarhlé.

Það hefur nokkrum sinnum komið fram í þessum umræðum að menn hafa óskað eftir að þessari kosningu væri frestað. Nú vill forseti fá það staðfest hvort þetta er ósk frá þingflokkum.

Virðulegi forseti. Það er rétt til getið að þessi ósk er af okkar hálfu borin fram af þingflokki Alþb.

Frú forseti. Það er ósk þingflokks framsóknarmanna að þessari kosningu verði frestað.

Þar sem það liggur nú ljóst fyrir og staðfest að það er ósk þingflokka Alþb. og Framsfl. að þessari kosningu verði frestað, þá verður orðið við því og vill forseti jafnframt taka það skýrt fram að þessi beiðni verður á engan hátt fordæmisskapandi í framtíðinni.

Frú forseti. Ég vil bara þakka fyrir að forseti skyldi sýna þessa stjórnvisku. Ég tel að hér hafi fengist viturleg niðurstaða og öllum til sóma, ekki síst forseta Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að gera að umræðuefni það mál sem hér hefur verið rætt í dag, vil hins vegar taka undir þakkir til hæstv. forseta fyrir að fara að sjálfsagðri beiðni tveggja þingflokka um frestun á máli. Það er venja. Það sem ég vil leyfa mér, hæstv. forseti, að gera hér að umtalsefni er þetta: Á morgun fer fram umræða um stefnuræðu hæstv. forsrh. Í fréttum síðustu daga hafa fréttamenn verið að tala um stjórnarsáttmála. Þann stjórnarsáttmála hef ég ekki enn þá séð. Ég hygg að svo sé um fleiri hv. þm. Ég hlýt því að spyrja hæstv. forseta hvort þingmenn megi gera ráð fyrir því að stefnuræða hæstv. forsrh. sé byggð á einhverjum stjórnarsáttmála. Venjan hefur verið sú að þegar ríkisstjórn er mynduð er hún mynduð um sáttmála. Ég hlýt fyrir hönd hv. þm., leyfi mér a.m.k. að gera það fyrir hv. þm. Alþb. að óska að okkur verði sýndur þessi sáttmáli áður en dagur er á enda. Það er afar erfitt fyrir þá hv. þm. sem eiga að taka þátt í þessari umræðu og hitta alþjóð að máli um stefnu hinnar nýju ríkisstjórnar, sem vitanlega er beðið með eftirvæntingu í þjóðfélaginu öllu, að hafa ekki séð það samkomulag sem stjórnarflokkarnir hafa gert með sér. Þetta held ég að hver einasti maður hljóti að viðurkenna og hver einasti hv. þm. og ég vil beina þeirri ósk til hæstv. forseta að hún segi okkur frá hvort von sé á stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar áður en umræða um stefnuræðu hæstv. forsrh. fer fram. Annað örlítið erindi á ég við hæstv. forseta sem er nú annars eðlis, en er mér þó nokkurt mál, ekki vegna þess að það komi mér til ógagns. Ég vil benda hv. þingmönnum og hæstv. forseta á að hér hefur verið lagt fram á þskj. 21 frv. til laga um breytingu á lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti. Engin mál voru mér erfiðari þegar ég settist fyrst inn á hið háa Alþingi en einmitt mál af þessu tagi. En þegar þessu fylgir síðan viðauki sem heitir að vísu á gamla málinu foreldra okkar ,,Tilskipun ráðs Evrópubandalagsins frá 10. sept. 1984 um villandi auglýsingar`` en síðan er afgangurinn af þessu skjali á enskri tungu, þá spyr ég, hæstv. forseti: Er það orðið inngönguskilyrði til að gerast þingmaður á Íslandi að vera læs á enska tungu? Ég vil benda á að utanrmrn. eitt eyddi umfram fjárveitingu 58 millj. vegna samninga við Evrópubandalagið og EFTA og skýringin sem fjárln. var gefin var að mikið af þessu væri þýðingarkostnaður. Ég held að það hefði þá ekki getað munað mikið um að þýða þennan viðauka með framlögðu þingskjali upp á heila 41 síðu. Jafnvel við sem erum allsæmilega að okkur í enskri tungu eigum fullt í fangi með að lesa um flókna viðskiptahætti á öðrum tungumálum en okkar eigin. Og ég mælist til þess eins og ég hef gjört svo oft áður hér á hinu háa Alþingi að hv. þingmönnum sé ekki boðið upp á að þau gögn sem þeir þurfa að nota í starfi sínu séu á enskri tungu.

Hv. 14. þm. Reykv. spurði um stefnuræðu hæstv. forsrh.

Stjórnarsáttmála.

Hún spurði hvort það væri von til þess með tilliti til stefnuræðunnar sem eigi að flytja á morgun hvort hv. þingmenn fengju að sjá stjórnarsáttmála sem fréttamenn hefðu verið að fjalla um en þingmenn ekki séð. Forseti getur að sjálfsögðu lítið svarað því hvernig fréttamenn hafa fengið stjórnarsáttmála sem ekki liggur fyrir prentaður. Því getur forseti ekki svarað, en það eru kannski einhverjir aðrir sem geta svarað því hvenær von er á stjórnarsáttmálanum tilbúnum til prentunar. En það þykist forseti vita að um leið og það gerist þá verði honum útbýtt til hv. þingmanna. Varðandi þetta þingskjal sem var verið að útbýta í dag kemur það forseta líka á óvart að stór hluti skjalsins er á enskri tungu og getur tekið fyllilega undir athugasemdir hv. 14. þm. Reykv. um að að sjálfsögðu eiga slík skjöl að vera þýdd og munu verða þýdd.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði hér áðan um stjórnarsáttmála þá var frá því greint við myndun ríkisstjórnarinnar að á haustmánuðum yrði gefin út ,,hvítbók`` eins og sagt var þar sem nánari grein væri gerð fyrir stefnu stjórnarinnar. Það hefur verið unnið að gerð þessarar bókar, eða skjals, að undanförnu. Þeirri vinnu er ekki lokið. Hún er á lokastigi. Hins vegar heyrist mér af fréttum að einhver fréttamaður hafi komist yfir vinnuskjal með efni þessarar bókar á einhverju stigi. Sumt af því sem hermt hefur verið í fréttum úr því er rétt, annað er rangt vegna þess að það hefur breyst í umræðum og samtölum milli flokkanna og þessari vinnu er ekki lokið. Ég get ekki fullyrt hvenær þetta skjal verður tilbúið til prentunar og dreift til þingmanna og annarra, en þess verður áreiðanlega ekki langt að bíða. Hins vegar hygg ég að hv. þm. Guðrún Helgadóttir hafi eins og aðrir þingmenn fengið í trúnaði senda stefnuræðu hæstv. forsrh. sem hann mun flytja annað kvöld. Varðandi hitt atriðið sem hún gerði hér að umtalsefni áðan, þ.e. skjal sem fylgdi frv. um breytingu á lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, þá er það nú í rauninni ekki þingskjal en ég tek fyllilega undir það að mér finnst ekki rétt að dreifa hér eingöngu á erlendum málum skjölum sem þingmönnum eru ætluð til glöggvunar. Sem starfandi viðsiptaráðherra um sinn mun ég beita mér fyrir því að þetta verði fyrirliggjandi þingmönnum til handargagns og gagns á íslensku. En ég veit ekki hvar þýðingarvinna við þetta plagg er á vegi stödd, það gæti tekið einhvern tíma að koma því yfir á kjarngott og skiljanlegt mál vegna þess að þetta er torf á því máli sem það er ritað á, en ég mun beita mér fyrir því.

Frú forseti. Ég vil, svo að ekkert fari nú á milli mála, formlega óska eftir því fyrir hönd þingflokks framsóknarmanna að þessu riti sem kallað hefur verið hvítbók verði komið í hendur þingmanna flokksins og þá alþingismanna allra áður en stefnuræðan fer fram. Svo sem kom fram hjá hæstv. umhvrh. hér áðan telur hann ekki þetta plagg fullunnið. Enn lifir mikið dags og kunna þeir nú að geta bætt þar úr. En það er ákaflega óheppilegt að mínum dómi og óeðlilegt að hefja hér annað kvöld umræður um stefnuræðu forsrh. ef slík grundvallargögn, eins og mér skilst að þessi hvíta bók eigi að vera, liggja ekki fyrir. Varðandi þá athugasemd að ekki sé búið að prenta bókina þá nægir okkur alveg að fá hana í vélrituðu eða ljósrituðu formi fyrst um sinn og ég óska eftir því að hún liggi hér fyrir áður en umræður um stefnuræðu fara fram, því að sjálfsögðu er þarna um stefnuskrá ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar að ræða og það er mjög óeðlilegt að hún sé ekki þingmönnum tiltæk með eðlilegum fyrirvara áður en umræðan fer fram. Ég man nú ekki betur en að í vor hafi hæstv. forsrh. lýst því yfir eða látið að því liggja að bók þessi mundi verða tiltæk í þingbyrjun. Nú er þingið komið af stað og bókin hefur ekki borist okkur. Ég vil formlega óska eftir því fyrir hönd þingmanna Framsfl. að við fáum þessa bók í hendur enda liggur ljóst fyrir að fréttamenn hafa hana undir höndum.

Virðulegi forseti. Ég mun að sjálfsögðu koma þessum skilaboðum hv. formanns þingflokks Framsfl. til formanna stjórnarflokkanna sem hvorugur eru hér að þessu sinni. Ég hef kannski ekki talað alveg nægilega skýrt áðan en ég vil bara ítreka það að bókin er ekki fullsamin. Um leið og hún verður fullsamin verður henni að sjálfsögðu dreift, að sjálfsögðu samstundis og hún hefur verið prentuð. Ég veit ekki með hvaða hætti fréttamaður hefur komist yfir eitthvert vinnuplagg frá einhverjum tíma sem, eins og ég sagði áðan, hefur verið vitnað í bæði rétt og rangt. En þessum skilaboðum mun ég að sjálfsögðu koma til skila.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær óskir sem hér hafa komið fram og jafnframt bæta því við að ég bar þær fram í morgun á fundi með formönnum þingflokka og forsetum að skjal þetta yrði lagt fram hið fyrsta. Ég fer hér úr þessum virðulega ræðustóli með formlegum hætti fram á það að þingflokkar stjórnarflokkanna taki það mál fyrir núna á eftir, hvort ekki megi dreifa gagni þessu til þingmanna þannig að þeir geti haft það undir höndum og til athugunar þegar umræða fer fram á morgun. Það er auðvitað mjög bagalegt að hafa ekki skjalið við höndina þegar umræða fer fram um stefnuræðu forsrh. Það eru mjög mikilvæg atriði í þessu sem snerta þingmál sem þegar er búið að dreifa hér, eins og tillögur um sölu á ríkisfyrirtækjum og fleira. Ég vil því mjög eindregið ítreka héðan þá ósk sem ég bar fram í morgun um að formenn þingflokka stjórnarflokkanna fjalli um það á fundum sínum á eftir að skjali þessu verði komið í hendur stjórnarandstöðuþingmanna hið allra fyrsta.

Virðulegur forseti. Ég á erindi við hæstv. forseta út af málum sem hafa borið að í þingnefndum á þessu þingi og á nýliðnu sumarþingi þar sem það hefur gerst í tveimur nefndum þar sem ég á sæti að leitað hefur verið upplýsinga frá ráðuneytum, en þingnefndunum verið meinað um þær upplýsingar. Það sem um er að ræða er í fyrsta lagi það að umhvn. þingsins á síðasta þingi fór fram á það bréflega 12. sept. sl. við umhvrn. og hæstv. umhvrh. að fá tiltekið málsgagn vegna athugana á starfsleyfi fyrir álbræðslu á Keilisnesi. Þessari beiðni nefndarinnar var synjað af hæstv. ráðherra og þetta gerðist á þeim tíma sem auglýsing var um það að heimild væri til athugasemda vegna þessa starfsleyfis. Viðbrögð minni hlutans í umhvn. komu fram á fyrsta degi þessa þings og raunar fyrir þingsetningu og hefði ég út af fyrir sig ekki verið að taka þetta mál fyrir sérstaklega hér á nýju þingi ef ekki hefði bæst við sérstakt tilefni í gær þegar það kom fram á fundi menntmn. þingsins að beiðni frá mér um tilteknar upplýsingar frá menntmrn., nánar tiltekið varðandi málefni Kennaraháskóla Íslands á liðnu sumri og samskipti menntmrn. og Menntaskólans við Hamrahlíð, þar sem ráðuneytið var að óska eftir breytingum á námsskrám, var synjað af menntmrn. og hæstv. ráðherra að sjálfsögðu. Ég tel að hér séu í rauninni mjög alvarleg tíðindi á ferðinni í samskiptum Alþingis og framkvæmdarvaldsins og vil vekja athygli hæstv. forseta á þessum sérkennilegu viðbrögðum og jafnframt athygli þingheims á því sem þarna hefur gerst. Ég tel það vera afar alvarlegt mál ef sú regla verður upp tekin í samskiptum þings og framkvæmdarvalds að þingnefndir fái ekki aðgang að málsskjölum eins og þeim sem hér er um að ræða og raunar almennt. Nú er það svo að það hafa ekki verið sett lög um upplýsingaskyldu stjórnvalda, en á síðasta þingi, og raunar á þinginu þar á undan, kom fram frv. þar að lútandi. Það væri fróðlegt fyrir menn að kynna sér það frv. þó að ýmissa mati væri ekki gengið nógu langt í þeim efnum í því frv., sem ekki var afgreitt og ekki hefur verið lögfest, í tengslum við það mál sem ég er hér að vekja athygli á. Virðulegur forseti. Ég óska eftir að heyra viðhorf hæstv. forseta til þessa máls og óska eftir atbeina forseta þingsins til þess að breytingar fáist fram í samskiptum sem þessum, jafnnauðsynlegt og það er fyrir eðlileg störf þingsins nú og framvegis.

Forseti hefur heyrt þessar athugasemdir og óskir hv. 4. þm. Austurl. og mun kynna sér þær nánar við fyrsta tækifæri. Forseti hafði vænst þess að fá nú tækifæri til þess að koma öðru dagskrármálinu til nefndar sem er aðeins atkvæðagreiðsla og vill beina því til hv. þingmanna hvort það mætti verða.

Virðulegi forseti. Ég ætla bara að segja hérna örfá orð. Þetta er auðvitað ekki einungis í umhvn. eða menntmn. sem þingmenn hafa orðið fyrir því að neitað væri um upplýsingar. Við höfum ekki fengið að sjá þau drög að samningi um álver á Keilisnesi sem sagt er að liggi fyrir í öllum meginatriðum, heldur einungis greinargerðir iðnrn. um þau mál og ég vil sem iðnaðarnefndarmaður óska eftir því að forsetinn rannsaki einnig vinnubrögð formanns iðnn. í þessu sambandi.

Forseti hefur heyrt þessa ósk og mun kynna sér þetta mál án þess að farið verði út í nokkra rannsóknamennsku.

Virðulegi forseti. Mér er nú nokkur vandi á höndum og kannski fleiri þingmönnum vegna þess að á þeim tækjum sem hér eru fyrir framan þingmenn eru fimm hnappar. Ég hef spurt sessunauta mína hvað hnappurinn yst til hægri og hvað hnappurinn yst til vinstri merki og sessunautar mínir hafa hvorugur getað gefið mér svör við því. Nú er það auðvitað þannig og við erum fullfær hér í þingsalnum að ýta á rauða hnappinn, alla vega við í Alþb., og umhvrh. kannski fullfær að ýta á græna hnappinn og Sjálfstfl. á núll-hnappinn, en vandinn er sá að okkur hefur verið sagt að með því að ýta á annan hvorn þessara hnappa sem eru yst til vinstri eða yst til hægri sé hægt að fá skráningu á því hvaða þingmenn taki þátt í atkvæðagreiðslunni. Og af því að okkur kann að vera nokkur forvitni á því að fá að vita hvernig menn greiða atkvæði og hverjir séu viðstaddir og hverjir ekki, hvort það séu t.d. við í stjórnarandstöðunni sem séum að hjálpa ríkisstjórninni við að koma þessu máli í gegn af því að það séu kannski fleiri stjórnarandstæðingar hér í þingsalnum heldur en stjórnarliðið --- og það sýnir nú samvinnulipurð stjórnarandstöðunnar við ríkisstjórnina og forsetann að það séu kannski atkvæði stjórnarandstæðinga hér í salnum sem verði til þess að hægt sé að koma þessu frv. til nefndar --- þá tel ég nauðsynlegt að fá leiðbeiningar forsetaembættisins um það á hvaða hnapp ég á að ýta til þess að ég geti fengið það skráð hvert sé hlutfall stjórnarþingmanna og stjórnarandstöðuþingmanna í þessari atkvæðagreiðslu svo að á spjöldin komi skýrt fram hve sanngjarnir, samvinnuliprir 

Forseti vill nú létta þessum áhyggjum af hv. 8. þm. Reykn. að þessu sinni því að forseti ætlar hreinlega að láta fara fram handauppréttingu núna. Það stendur þannig á að forseti telur að þingmenn, forseti og allir aðrir, þurfi að fá tækifæri til þess að prófa þetta kerfi þegar þar að kemur. Það hafa staðið yfir prófanir á því núna. Forseti getur gert þá játningu að hann er sjálfur ekki farinn að fullreyna það og vill gjarnan fá tækifæri til þess til að gera nú engar vitleysur þegar þar að kemur, þannig að nú munum við bara greiða atkvæði með gamla, góða laginu.