Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Stefán Jóh. Stefánsson) [óyfirl.]: Allshn. hefir lesið og athugað þetta frv. og einnig átt samtal um það við nefnd frá Verzlunarráði Íslands, sem gerði nokkrar aths. við frv. Að lokum hefir allshn. orðið sammála um nokkrar smávægilegar brtt., sem hún flytur í nál. sínu á þskj. 768. N. telur þetta frv. yfirleitt til bóta, og eftirlit það, sem gert er ráð fyrir í frv., nauðsynlegt, en telur hinsvegar rétt, að gerðar séu þær breyt. á frv., sem áður er getið. N. leggur til að tvær breyt. verði gerðar á 7. gr. frv., og eru þær eftir till. frá þeirri nefnd frá Verzlunarráðinu, sem áður er getið. Þetta eru aðeins tiltölulega lítilfjörlegar orðabreytingar við 2. málsgr., þar sem sagt er: „Ráðherra má auk þess fela sérstökum eiðsvörnum kunnáttumönnum eða stofnunum, sem hafa kunnáttumönnum á að skipa, einstakar greinir eftirlitsins, og jafnvel stjórn þess í heild“. Leggjum við til, að upphaf mgr. orðist svo: „Ráðherra má auk þess, svo sem nauðsyn krefur, fela sérstökum eiðsvörnum kunnáttumönnum“ o. s. frv., og síðar í sama málsl. á undan orðinu „stofnunum“ komi orðið „opinberum“. Þetta er engin efnisbreyt., en á það var fallizt, að breytingin gerði ákvæði þessi viðkunnanlegri. Þá kom nefnd verzlunarráðsins með nokkrar fleiri breyt., sem allshn. fannst ekki brýn ástæða til að taka til greina. Þá leggur allshn. til, að 12. gr. frv. orðist um eins og hún var í frv., þegar það var lagt fyrir hv.Ed.Hv. Ed. breytti þessari gr. eða setti aðra nýja, sem allshn. telur óheppilegri en hina upphaflegu 12. gr. Í þeirri gr., sem allshn. hefir tekið upp, er gert ráð fyrir, að í dómi uppkveðnum samkv. þessum lögum, þar sem hinn kærði er dæmdur sekur um vörusvik, megi kveða svo á, að dómurinn verði birtur á kostnað hins seka, en ef kærður er sýknaður, þá á kostnað ríkisins. En í niðurlagi gr. segir, að í dóminum skuli ákveðið, hvernig sú birting eigi að fara fram. Eins og hv.Ed. afgreiddi frv. er aðeins gert ráð fyrir, að heilbrigðisstjórnin birti almenningi niðurstöður dóms; ef heilbrigðisstjórnin telur niðurstöðuna varða almenning. Okkur fannst hitt fyrirkomulagið eðlilegra, að það verði ákveðið í sjálfum dómunum, hvort og á hvers kostnað niðurstaða dómsins verði birt. Okkur fannst það líka eðlilegt, að birtingin færi fram á kostnað kærða, ef hann reyndist sekur, og á hinn boginn ef hann væri sýknaður, þá ætti hið opinbera að sjá um að kunngera það almenningi. Landlæknir benti okkur á, að það gæti orðið erfitt fyrir heilbrigðisstjórnina að ákveða, hvort og hvernig þetta skyldi gert, en ef þetta væri ákveðið af dómstólum, þá mætti gera ráð fyrir, að aðeins væri litið á hina objektivu hlið málsins. Allshn. fellst á þessi rök og hefir því gert brtt. um, að 12 gr. verði eins og hún var í upphaflega frv. Loks leggur allshn. til, að fyrirsögn frv. verði breytt. Upphaflega hét það frv. til l. um varnir gegn vörusvikum. Hv. Ed. breytti fyrirsögninni á þann hátt, sem allshn. hefir ekki viljað fella sig við, og leggur n. til., að frv. heiti frv. til 1. um eftirlit með matvælum og öðrum neyzlu- og nauðsynjavörum. Okkur finnst það skýra bezt þann höfuðtilgang frv. að tryggja með varúðarráðstöfunum heilbrigði í landinu. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem ég hefi nú gert grein fyrir.

Garðar Þorsteinsson Ég hefi að sinni engu við það að bæta, sem hv. 1. landsk. hefir hér sagt. Ég vil þó geta þess, að á þeim fundi, sem allshn. tók fyrir þetta mál, var einn nm., hv. 3. þm. Reykv., ekki viðstaddur. Hefir hann því athugað þetta mál sérstaklega, og höfum við eftir þá athugun ákveðið að flytja nokkrar brtt. við frv. við 3. umr. Sé ég ekki ástæðu til að fara út í þau atriði að þessu sinni, en vildi aðeins geta þessara væntanlegu brtt.

Frsm. (Þorsteinn Briem) Frv. þetta mun hafa verið borið fram vegna óska safnaðarins á Raufarhöfn í Norður-Þingeyjarsýslu, þar sem söfnuðurinn óskaði þess, að presturinn sæti í hans sókn, því hún væri fjölmennari. Það hefir verið venja, að breyt. á prestssetrum hafa verið afgr. með einföldum ráðherraúrskurði, eftir meðmælum. biskups. En hér hefir verið breytt út af þeirri venju og lagt sérstakt frv. um þetta fyrir Alþ., þó að svo virðist, að þess hafi ekki beinlínis þurft með. Þetta frv. hefir þegar gengið í gegnum hv.Nd. og n., sem hafði frv. til meðferðar þar, litizt svo á, að til þess lægju allríkar ástæður, að þessi breyt. yrði gerð. Allshn. þessarar d. hefir fallizt á að mæla með því, að frv. sé samþ. eins og það liggur fyrir. En jafnframt vill n. taka það fram, og leggja áherzlu á það, að þó að nú sé brugðið út af gamalli venju, með því að bera fram frv. um þetta og afgr. það í lagaformi, en ekki með ráðherraúrskurði, þá vill n. taka það fram, að hún ætlast til þess, að sú venja haldist, sem gilt hefir, að afgreiða þetta með ráðherraúrskurði, eftir meðmælum biskups. Með þessum formála legg ég til í nafni u., að frv. verði samþ.

Þorsteinn Briem Ég vildi í þessu sambandi skjóta fram lítilli aths. og beina máli mínu til hæstv. kennslumálaráðh. (HG) í framhaldi af því, sem hv. 5. landsk. sagði um þetta fólk, sem að undanförnu hefir haft smábarnakennslu með höndum, en hlutur þess er skertur, ef því verður ekki leyft að halda þeirri starfsemi áfram. En ég vil skjóta þeirri spurningu til hæstv. kennslumálaráðh., hvort hann vilji ekki taka það til athugunar, hvort ekki sé mögulegt að því er þetta fólk snertir að hafa fyrirkomulagið í þá átt, sem það var haft í sambandi við úrskurð kennslumálaráðh. í tíð fyrrv. stjórnar, þar sem um var að ræða kennslu nokkuð hliðstæða þessu. En þá var þeim, sem misstu rétt sinn, gefinn kostur á að vera einn vetur í kennaraskólanum og taka þar próf., svo að þeir öðluðust réttindi til þess að kenna. Ég vil nú beina þeirri spurningu til hæstv. kennslumálaráðh., hvort ekki sé hægt að láta þetta fólk, sem hefir haft smábarnakennslu með höndum, taka þátt í námskeiði að því er snertir smábarnakennslu. En á sviði smábarnakennslunnar hefir orðið mest breyt. frá því, sem áður var að því er snertir kennsluaðferð. Ég hygg því, að með þessu mætti vinna það tvennt í einu, að auka kunnáttuna og að bæta úr þeim órétti, sem fólki því, sem hefir haft það fyrir atvinnu að kenna smábörnum, er gerður með þessu frv.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég skal að sjálfsögðu taka til athugunar þessi tilmæli hv. 10. landsk. Að sjálfsögðu þarf að rannsaka áður, til hve margra kennara þetta muni ná. Ég hefi látið athuga, hversu margir kennarar, sem ekki hafa kennarapróf, en eru með réttindum frá því fyrir 1919, séu nú í kennarastöðum, og hefir komið í ljós, að þeir munu vera 12. Og af þeim er helmingurinn eldri menn, sem bráðlega munu falla undir lögin um hámarksaldur embættismanna, og því komnir að því að fara úr stöðum sínum. Hversu margir kennarar með réttindum frá því fyrir 1919 hafa á hendi smábarnakennslu, veit ég ekki um eins og nú standa sakir, en ég hygg, að þeir séu ekki margir. Annars fæ ég ekki séð, að enda þótt námskeið yrði sett fyrir þá, sem smábarnakennslu stunda og ekki hafa réttindi eftir l. frá 1919, að það út af fyrir sig geti veitt þeim réttindi. Réttindin er ekki hægt að veita þeim nema með sérstökum lögum. Hinsvegar er alveg sjálfsagt að athuga, hve margir, sem við smábarnakennslu fást með réttindum frá því fyrir 1919, misstu réttindi, ef frv. þetta verður að lögum.

Frsm. (Sigurður Einarsson) Af þessum breyt. á háskólal. eru aðeins tvær, sem nokkru skipta. Önnur er sú, sem stjórn háskólans hefir farið fram á, að námstími háskólans verði færður til samræmis við námstíma menntaskólanna, þannig að skólaárið byrji 15. sept. og endi að sama skapi fyrr. Þykir háskólaráði þetta hentug breyt., sökum atvinnu stúdentanna og af öðrum ástæðum. Hin aðalbreyt., sem frv. gerir ráð fyrir, er í því fólgin, að nokkuð verði breytt reglunum um starfstímabil rektorsins. Hefir hann hingað til verið kosinn til eins árs í senn, en háskólaráð leggur talsverða áherzlu á, að þessu verði þannig breytt, að hann verði framvegis kosinn til þriggja ára í einu. N. lítur svo á að rétt sé að taka þessar óskir til greina. Ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, og liggur hann í því, að í einum kafla frv. er gert ráð fyrir að við embættispróf skuli a. m. k. annar prófdómendanna vera utanháskólamaður. Tveir okkar í menntmn. lítum svo á, að undanfarin ár hafi próf. í skólum verið óþarflega kostnaðarsöm og að nokkuð mætti draga úr þeim kostnaði án þess þó að öryggi prófanna minnkaði nokkuð við það, með því að fela kennurunum sjálfum, meira en nú er gert, að annast prófin og dæma um þau, og höfum við lagt til breyt. í þessu skyni við aðra skóla. Mér og þeim, sem skrifaði undir nál. með fyrirvara, fannst það skjóta skökku við að mæla með háskólalagafrv. alveg athugasemdalaust, vegna þessarar afstöðu okkar. En þar sem nú er svo skammt eftir af þingtímanum, þá legg ég ekki beinlínis áherzlu á að nota þennan fyrirvara, ef það gæti orðið til þess, að málið næði fram að ganga á þeim tíma, sem eftir er af þessu þingi. Ég skal svo að endingu geta þess, að nál. kemur svo seint fram sem raun er á vegna þess, að málinu var vísað til menntmn. daginn áður en þinginu var frestað í vetur sem leið. Form. n. fór í ferðalag, og hinir tóku störfin að sér, en í sannleika sagt mundi enginn eftir því, að nokkurt annað mál lægi fyrir n. þangað til við vorum minntir á það af háskólaráði. Það var því ekki af því, að n. vildi koma þessu máli fyrir kattarnef, að þessi dráttur varð, heldur af ofangreindum ástæðum.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Það varð ágreiningur í n. um það, hvort mælt skyldi með því, að ekki væru hafðir aðkomuprófdómendur við embættispróf í háskólanum. Eins og við vitum hafa hingað til verið tveir prófdómendur við embættispróf í háskólanum. Annar þeirra hefir verið kennari í skólanum, en hinn utanskólamaður. Þetta gefur prófunum vitanlega meira öryggi. Hvað kostnaðarhlið þessa fyrirkomulags snertir, þá skal ég benda á það, að þetta hefir ekki haft meira en 1000 kr. kostnað í för með sér á hverju ári fyrir ríkissjóð. Ég held, að við nánari athugun muni menn sjá, að ekki sé bráðnauðsynlegt að spara þetta litla fé, þegar vissa er fengin fyrir því, að með þessu fyrirkomulagi séu prófin öruggari og komi að meira haldi en ella. Það gleður mig að heyra, að þeir hv.nm., sem skrifuðu undir nál. með fyrirvara, hafa fallið frá honum, og vænti ég þess, að frv. gangi fram eins og það liggur hér fyrir.

Magnús Torfason [óyfirl.]: Ég hafði ætlað að gera stutta grein fyrir atkv. mínu við 2. umr. þessa máls, en komst þá eigi að fyrir ös. Nú er þetta síðasta umr. málsins, og þykir mér því rétt að segja nokkur orð. Þetta frv. hefir tekið allmiklum stakkaskiptum frá því er það kom upphaflega frá hæstv. stj., og get ég ekki neitað, að eins og frv. er nú er það að ýmsu leyti myndarlegra heldur en það var þá. En það er líka færzt meira í fang og sennilegt er, að þessi l. verði til talsverðra útgjalda fyrir ríkissjóð, a. m. k. fyrst í stað. Ég hefði nú eiginlega haldið, að þessu frv. lægi ekki nein ósköp á. Þetta er nýmæli, sem hefir í för með sér mjög gagngerða breyt. á þeim hlutum, sem hér er um að ræða, og mér hefði satt að segja fundizt mega taka sér góðan umhugsunartíma og undirbúa málið vel, því það væri óneitanlega skemmtilegra, að þetta gæti farið vel af stað. Ég geri nú ekki mikið úr sumum þeim andmælum, sem komið hafa fram gegn þessu frv. og meðfram stafa af því, að sá, sem bezt og rækilegast hefir um málið talað, er kunnugur hér í Reykjavík, en ekki úti til sveita. Ég veit ekki betur en að í sveitum sé það siður, að kennararnir sjái um útvegun skólabóka, annaðhvort á þann hátt, að þeir geri næsta bóksala aðvart um, hvað mikils þarf við af hverri bók, eða þá að þeir panti sjálfir bækurnar og miðli þeim út á meðal barnanna. Ég get því ekki hugsað mér, að það yrði neitt óhóf við útbýtingu bókanna fremur hér eftir en hingað til, þó kennurunum sé ætlað að hafa hana með höndum. Ég get ekki heldur hugsað mér, að mikið þurfi að kvíða því, að illa verði farið með bækurnar, þótt þær fáist gefins, enda er til ósköp einfalt ráð við því. Það mætti taka upp þá reglu að leggja áherzlu á það, þegar gefnar eru einkunnir fyrir hegðun barnanna, hvernig þau fara með bækurnar, og það væri rétt þegar af þeim sökum, að það er talsvert uppeldisatriði í því fólgið að kenna börnunum að fara vel með bækurnar sínar; við það venjast þau á nýtni og þrifnað. En það er eitt í þessu máli, sem ég hefi ekki orðið var við, að hafi komið hér fram í umr. Ég verð að vísu að játa, að ég hefi ekki heyrt allar umr., en ég hlustaði á allmiklar umr. um þetta mál á þingi í fyrravetur og varð ekki var við, að sú hlið málsins væri tekin til athugunar. Ég á við það atriði, hvort sú missa, sem bóksalarnir verða fyrir, er aðeins missa þægilegs kaupmannságóða, eða hvort hér er eitthvað meira í húfi. Ég minnist á þetta vegna þess, að mér er kunnugt um það, að í öðru landi, þar sem talsvert var talað um að skipuleggja útgáfu og dreifingu námsbóka og taka hana af forlögum og bóksölum, var þetta atriði alls ekki talið þýðingarlaust, því námsbækurnar styddu menninguna í landinu að því leyti, að bóksalar, og einkum þó bókaforlög, launuðu rithöfunda og gæfu út listaverk og vísindarit, sem ekki borguðu sig peningalega, sér til frægðar, og notuðu til þess það fé, sem þeir m. a. fengju fyrir útgáfu og sölu kennslubókanna. Við vitum t. d. að Gyldendal-forlagið hefir marga rithöfunda á sínum snærum, sem það launar rétt eins og hverja aðra starfsmenn og sér þeim fyrir öllum þörfum þeirra. Hvort eitthvað líkt er ástatt hér, er mér ekki kunnugt um. En ef svo væri, að bókaforlög hér á landi hefðu styrkt höfunda þeim til framdráttar, og ef þau gæfu út góð ritverk, jafnvel þó þau töpuðu á því, þá er ekki því að neita, að það væri atriði, sem vel mætti koma til athugunar. Hv. 3. þm. Reykv. sagði um þetta frv., að það væri ekkert listaverk, og það er alveg víst, að það er ekki neitt laga-listaverk. Ég er ekki að tala um frv. eins og það kom upphaflega fram af hálfu hæstv. stj., en það hafa fleiri kokkar komið hér að og frv. öllu verið gerbreytt; og við það hafa að mínu viti komið þeir ljóðir á frv., sem jafnvel gera það að verkum, að það er spursmál um það, hvort mögulegt er að samþ. það eins og það liggur nú fyrir. A. m. k. þarf góðan vilja til þess, og ég er ekki í neinum vafa um það, að ef frv. verður samþ. eins og það er nú, þá mun þurfa annaðhvort að rétta það með bráðabirgðalögum, eða þá a. m. k. að breyta því þegar í stað á næsta þingi. Ég get t. d. bent á ákvæði 7. gr., þar sem sagt er, að ríkissjóður eigi að annast innheimtu nefskattsins hjá foreldrum. Þetta er dálítið undarleg fígúra, sem ég hefi ekki seð fyrr í l. Ég veit ekki almennilega, hvað meint er með þessu. Það eru vitaskuld dæmi til þess, að sjóðir hafa verið sendir til til þess að leita að peningum. Við vitum dæmi til þess, að þegar sjóður einn tapaði tveimum milljónum á einum sinna viðskiptavina, þá voru sendar aðrar tvær milljónir til að leita að þeim tveimur milljónum. Hitt er annað mál, hvort þær heimtast nokkurntíma aftur. En ég býst nú ekki við, að þetta sé meiningin. Og þá liggur næst að halda, bar sem ríkissjóður er í vörzlum ríkisféhirðis, að það sé einmitt ríkisféhirðir, sem á að sjá um þessa innheimtu. Eins og við vitum, þá er nú ríkisféhirðir í kjól, og við vitum líka, að sum verzlunarfyrirtæki hér í bænum láta kvenfólk vinna fyrir sig ýms störf, og gengur vel. Ég get vel trúað, að innheimtan gengi vel, ef ríkisféhirðir færi sjálfur á stað í kjól frá Printemps í París og parfúmeruð í Coty parfúmi til þess að sækja þetta fé; ég býst bara við, að honum yrði vel ágengt. Hitt er annað mál ef ríkissjóðurinn stæði opinn á meðan, hvort þá mundi ekki eitthvað fara úr honum meðan á þessu stæði. En svo ég sleppi nú þessu gamni, þá er það að segja, að þetta orðalag á alls ekki við, og hinsvegar vantar í gr. reglur um, hvernig á að innheimta þetta gjald. Það er því undarlegra, þar sem í 8. gr. eru settar reglur um, hvernig útbýta á bókunum. Ég hélt satt að segja, að ekki væri minni ástæða til að setja reglur um innheimtu gjaldsins heldur en um útbýtingu bókanna. Við höfum líka ákvæði um innheimtu í l. um annan nefskatt, sem þetta þing er búið að samþ., nefnilega ellitryggingagjaldið. Í þeim l. er 3. gr. um innheimtu, og auk þess er heimilað að setja um hana nánari reglur. Þessu atriði hefir algerlega verið sleppt hér, og því þarf að kippa í lag. Hæstv. ráðh., sem þetta heyrir undir, mun að sjálfsögðu upplýsa, hvernig hann hugsar sér þetta. Ég hefði búizt við, að það yrðu lögreglustjórarnir, sem ættu að innheimta þetta gjald. Þá skal ég geta þess, að síðast í 7. gr. er sagt, að námsbókasjóðurinn eigi að vera í vörzlum fjmrh. Þetta er líka annað orðalag heldur en venja er til. Ég hefði a. m. k. ekki hugsað mér, að það kæmi til mála, að sjóðurinn ætti að liggja inni í skip hjá fjmrh. Ég hefði búizt við, að þar sem Landsbankinn er ríkisstofnun með ábyrgð ríkisins, þá væri óhætt að trúa honum fyrir að geyma þetta fé og hafa einhverja vexti af því. Hinsvegar býst ég ekki við, að þetta ákvæði sérstaklega sé þannig vaxið, að það mætti ekki bíða að færa það í réttara horf, því ég geri ekki ráð fyrir, að það safnist mikið í þennan sjóð á næstu árum. það var þetta, sem ég vildi sagt hafa um frv. eins og það liggur nú fyrir; ég vildi ekki, að það færi svo frá þessari hv. d., að ekki kæmi fram, hvernig ég lít á sum atriði þess, enda þótt ég verði að viðurkenna, að aðaltilgangur frv. er að mörgu leyti merkilegur, og telji engan vafa á því, að fyrr eða síðar komist það lag á, sem hér er gert ráð fyrir.

Forseti (EÁrna): Mér hafa borizt svohljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Rang.: 1. Við 3. gr. Aftan við gr. bætist: Lausafjártryggingar allar mynda sérstakan flokk. 2. Á eftir 3. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Aftan við 6. gr. laganna bætist: 3. Tryggingarsjóður af iðgjöldum fyrir tryggingar á lausafé.

Frsm. (lngvar Pálmason) [óyfirl.]: Þessar brtt., sem hér eru bornar fram við þetta frv., hafa verið nokkuð lengi á leiðinni og búnar að tefja málið allmikið Það er mjög bagalegt, að brtt. skuli ekki hafa komið fram fyrr, til þess að allshn. gæti athugað þær, og nú er orðið svo áliðið þingtímann, að hver töf í málinu hér eftir getur valdið því, að það nái ekki afgreiðslu á þessu þingi, en það teldi ég illa farið, því ég álít, að aðalbreyt. í frv., sem er heimildin til þess að taka í eldsvoðaábyrgð lausafé frekar en félagið hefir haft heimild til, sé mjög aðkallandi, vegna þess að reynslan úti um land hefir sýnt, að það er bagalegt, að þessi heimild skuli ekki vera til. Ég gat þess við 2. umr. málsins og endurtek það nú, að það, að þessi heimild er komin inn í frv., er ekki eingöngu komið frá Brunabótafél. Ísl., heldur miklu fremur frá viðskiptamönnunum úti um land. Og ég færði þá fyrir því nokkur rök, að það er næsta óeðlilegt, að í sama húsi, sem er skyldutryggt hjá Brunabótafél., skuli aðeins heimilt að taka ábyrgð á lausafé frá eigandanum, en ekki frá leigjandanum. Hvers vegna á leigjandinn að vera skuldbundinn til þess að hlíta verri kjörum heldur en eigandinn? Brunahættan er alveg sú sama hjá þeim báðum. En það er auðséð, að þær brtt., sem fyrir liggja, eru aðallega bornar fram til þess að fá þetta út úr frv. - Ég reyndi að athuga þessar brtt. meðan hv. 2. þm. Rang. hélt sína ræðu, en ég skal játa, að tíminn var of stuttur til þess að ég gæti áttað mig nægjanlega á þeim. En ég þykist geta fundið það út úr þeim, að þungamiðja þeirra sé einmitt þess efnis, að fyrirbyggja það, að Brunabótafél. fái heimild til þess að taka í eldsvoðaábyrgð allt lausafé, - að undanskildum verzlunarvörum. Að því er snertir heimildina til þess að Brunabótafél. megi taka ábyrgð á húsum í Rvík, ef samningar takast um það, hefi ég ekki mikið að segja. Ég skal játa, að það er meiningin, ef til þess kæmi, að samningar tækjust, að það verði sérstakur flokkur í Brunabótafél. Ísl. Þetta veit ég, að hv.þm. er kunnugt, því ég geri ráð fyrir því, að hann hafi líka lesið svar framkvæmdarstjóra Búnaðarfél. Ísl. Þar er það tekið fram.

Það er ekki í l.

. Nei, það er rétt, en af svari framkvæmdarstjórans sest, að það er meiningin. Ég skal að vísu játa, að það hefði farið betur á því að hafa það í l., en það virðist vera óþarfi meðan maður veit ekki hvort til þessa kemur. Ég held, að það megi bara í samningunum ákveða, að brunatryggingar af húsum í Rvík skuli mynda sérstakan flokk innan Brunabótafél. Ísl. Ég tel því, að þó sú brtt., sem snertir þetta atriði, sé meinlaus, þá sé ekki ástæða til að breyta frv. þess vegna. En það, sem náttúrlega er þungamiðja brtt., er það, að fyrirbyggja, að Brunabótafél. geti tekið í eldsvoðaábyrgð lausafjármuni frekar heldur en það hefir heimild til nú. En heimildin er svona þröng eins og ég hefi lýst, að hún er bara bundin við lausafé þeirra, sem vátryggja hús sín hjá Brunabótafél. Þetta er ástæðulaust, eins og allir sjá, - því hvað er meiri hætta fyrir Brunabótafél. að vátryggja innanstokksmuni leigjanda í húsi, sem tryggt er hjá félaginu, heldur en innanstokksmuni húseigandans? - Ég verð að segja það, að ég lít svo á, að þessar brtt., sem hér liggja fyrir, séu til þess að gera að mjög litlu þær umbætur, sem meiningin var að fá á l. Brunabótafél. Íslands. Að því er snertir að vísa þessu máli til ríkisstj., get ég sagt það, að ég teldi það út af fyrir sig ekkert óeðlilega meðferð á málinu, en þar sem andstæðingar málsins eru gengnir inn á það, að heimildin til þess að taka í ábyrgð hús í Rvík skuli standa, þá sé ég ekki ástæðu til þess vegna lausafjártrygginganna. En maður getur vel skilið það, að þar sem andstaðan gegn þessu frv. er komin frá innlendum keppinaut, þá er það ekki nema eðlilegt, að sá keppinautur reyni að fyrirbyggja það, að dregin sé starfsemi úr höndum hans. Það er ekki nema eðlilegt. En ég held, að hver sá, sem les aths. Brynjólfs Stefánssonar og svör framkvæmdarstjóra Brunabótafél. Ísl., hljóti að sjá, að rök Brynjólfs Stefánssonar eru ekki það þung á metunum, að þau vegi á móti þeim óþægindum, sem vátryggjendur verða fyrir út af því að geta ekki vátryggt í Brunabótafél. Ísl. Það hefir skyldutryggingu í öllum kaupstöðum og kauptúnum úti um land, en Sjóvátryggingarfél. hefir aðallega umboðsmenn á stærri stöðunum. Og það er afaróþægilegt fyrir menn að þurfa að skipta við 2 aðilja í þessu efni. Ég get nú ekki séð, að Brunabótafél. stafi nein hætta af því að auka við sig lausafjártryggingunum. Reynslan frá 1932, þó hún sé ekki löng, hefir sýnt það, að iðgjaldataxtinn, sem félagið hefir ákveðið, hefir nægt. Það er ekkert, sem bendir í þá átt; að félaginu standi hætta af því, að iðgjöldin séu of lág. Það, sem hv. 2. þm. Rang. las upp úr erindi Brynjólfs Stefánssonar um tjónin og iðgjöldin af lausafjártryggingunum í Sjóvátryggingarfél. Íslands, sýndi að vísu, að iðgjöldin hafa ekki nægt eitt árið til þess að greiða tjónin, en niðurstaðan á þessum 4 árum var þó sú, að þau nægðu fyllilega.

Það er nú víst rétt þar um

. Ég held, að það hafi verið þó nokkur hagnaður. En ég veit ekki, hvað frádrátturinn er mikill. mér þykir líklegt, að hann þurfi ekki að vera meiri á þessu ári, en þetta gæti stafað af því, að Sjóvátryggingarfél. hefir með höndum tryggingar á verzlunarvörum. Og það er litið svo á af báðum aðiljum, Brynjólfi Stefánssyni og forstjóra Brunabótafél., að því fylgi meiri áhætta að tryggja verzlunarvörur, og það er ekki óeðlilegt, af því að þar er meira samansafn, ef bruna ber að höndum. Hvert einstakt tjón getur orðið miklu stærra. Enda er það skiljanleg varfærni hjá forstjóra Brunabótafél. að óska ekki eftir þessari heimild, af því að hann telur, að það þurfi annan iðgjaldataxta fyrir þær vörur. Það gæti því hugsazt, að það, sem veldur því, að Sjóvátryggingarfél. Ísl. hefir fengið slæma útkomu þessi ár, stafi að einhverju leyti af verzlunarvörunum. Það væri kannske hugsanlegt, að ástæða væri til að taka málið út af dagskrá, til þess að allshn. gæti athugað þessar brtt., sem fyrir liggja. En ég óska þess ekki fyrir mitt leyti, þó að ég telji það réttara á þessu stigi málsins heldur en að vísa því til ríkisstj. Því er skotið að mér nú, að þessar till. hafi legið fyrir Nd. og verið felldar þar.

1. brtt. er dálítið önnur

. Já, ég geri ráð fyrir því, en þessar brtt. munu samt ná nokkurnveginn því sama og þær brtt., sem lágu fyrir Nd. og voru felldar þar. - Ég fyrir mína parta mun greiða atkv. á móti þessum brtt., sem hér liggja fyrir, og mun ekki heldur æskja þess, að málið verði tekið af dagskrá mín vegna, þó ég hafi haft stuttan tíma til að athuga þær, en hinsvegar mun ég ekki, ef samnm. mínir í allshn. óska þess að fá málið til betri athugunar, setja mig á móti því.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég heyrði nú ekki nema síðari hlutann af ræðu hv. 2. þm. S.-M., svo að verið getur að ég taki upp eitthvað af því, sem hann sagði. Hv. flm.brtt. gerði of mikið úr því, hve starfsvið Brunabótafél. víkkaði mjög, ef þetta yrði að l. Nú er því þannig farið, að hjá Brunabótafél. eru skyldutryggingar á húsum í kaupstöðum og sveitabæjum og heimild til að tryggja búslóð húseigenda sjálfra. Í frv. er farið fram á heimild til að tryggja búslóð leigjenda, til viðbótar við þetta. Mér finnst áhættan af þessari viðbót ekki svo mikil, að varhugavert geti talizt að samþ. frv. Er þegar fengin nokkur reynsla af þessum búslóðatryggingum hjá Brunabótafél., og hún sýnir, að þessi viðbót getur ekki verið neinum vandkvæðum bundin. Ennfremur gerir frv. ráð fyrir, að tryggja megi allskonar lausafé í Rvík líka, en það hefir verið óheimilt. Þó er það einungis bundið við búslóð manna, en ekki verzlunarvörur, og er það gert af varúð að undanskilja þær. Ég hefi það t. d. fyrir satt, að hjá Sjóvátryggingarfél. hafi það sýnt sig, að meiri áhætta fylgir tryggingu verzlunarvara en búslóðar. Hvað það snertir, að óheimilt sé að nota tryggingarsjóði, sem fyrir eru hjá félögunum, þá er ég ekki sammála hv. 2. þm. Rang. Ef fara ætti að á þann hátt, sem fyrir honum vakir, kæmist maður í öfgar. Þorp, sem komast yfir 300 íbúa, ganga inn í sjóði kaupstaðanna. Sama er að segja um menn, sem koma úr sveitum í kaupstaðinn, að þeir njóta sjóðanna, sem þar eru fyrir. Ég álít ekki of mikið á þennan sjóð lagt, þó að teknar séu inn tryggingar á búslóðum í Rvík. Ef farið væri að ráðum hv.þm. og myndaður sérstakur tryggingarsjóður í Rvík, yrði fyrstu árin ekki til neitt tryggingarfé. Hinsvegar myndi Rvík ekki til lengdar reynast baggi á kaupstöðunum, en myndi einmitt létta undir með þeim síðar meir. Tryggingarnar yrðu þar öruggari, m. a. af því, að í Rvík eru betri brunavarnatæki en á öðrum stöðum landsins. Aftur yrði örðugt fyrir Brunabótafél. að taka upp sérstakar tryggingar í Rvík og taka þannig á sig alla áhættuna strax. Loks vil ég taka það fram, að ég sé ekki ástæðu til að vísa málinu til stj.

Frsm. 1. minni hl. (Páll Þorbjörnsson) [óyfirl.]: Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er komið frá hv.Ed. Hefir sjútvn. haft það til meðferðar, en meðmn. mínir hafa ekki orðið á eitt sáttir um, hvernig eigi að afgr. það. Hinsvegar er n. sammála um, að auka þurfi öryggið á sjónum. Við 2 nm., hv.þm. Ísaf. og ég, leggjum til, að frv. verði samþ., en 2 nm., hv. þm). Vestm. og hv. 6. þm. Reykv., vilja gera á frv. ýmsar breyt., og sé ég, að komið er fram frá þeim nál., sem þeir munu gera grein fyrir. 5. nm., hv.þm.N.-Þ., hefir ekki tekið afstöðu til málsins. Ég hygg, að ekki þurfi að eyða mörgum orðum að því, hve mikil nauðsyn er til þess, að skip, jafnvel þó þau flytji ekki farþega, hafi loftskeytatæki til þess að bjarga sér. Frv. gerir ráð fyrir, að hvert flutningaskip, sem fer á milli landa og hefir 12 manna áhöfn eða meira, og farþegaskip meira en 200 smálestir, skuli hafa loftskeytatæki. Það er svo, að mýmörg dæmi fyrr og síðar sanna, að eitthvert öruggasta björgunartæki eru loftskeyta- og miðunartæki. Ég mun ekki fara langt út í þetta nú, en benda á nærtækt dæmi, þegar nú fyrir nokkrum dögum, að enskur togari, sem staddur var austur af Vestmannaeyjum, missti skrúfuna, en gat samstundis sent út neyðarmerki, sem heyrðist til Vestmannaeyja, er sendi strax mótorbát til hjálpar. Einnig höfðu tveir botnvörpungar heyrt skeytin og komu á vettvang og drógu togarann til hafnar. Eru miklar líkur til, að hann hefði annars orðið að hrekjast lengi, og mjög óvíst um afdrif hans, ef hann hefði ekki haft loftskeytatæki. Vænti ég, að hv.þd. tefji ekki framgang þessa máls og að því verði tekið vel hér í hv. d., eins og í hv.Ed., og endalok þess verði á sama veg.

Frsm. 2. minni hl. (Sigurður Kristjánsson) [óyfirl.]: Eins og hv.frsm. 1. minni hl. sjútvn. hefir skýrt frá, er n. í raun og veru þrískipt, þó hún sé sammála um að setja reglur um aukið öryggi við utan- og innanlandssiglingar, en það skilur, hverjar leiðir skuli fara. Ég vil taka það fram, að hvergi í heimi mun vera til löggjöf, sem fyrirskipar skipum af þessari stærð að hafa loft skeytastöðvar. Það var ákaflega mikið vandamál fyrir okkur í n. að ráða fram úr, hvernig hægt er að auka öryggið á skipunum jafnframt því að koma ekki í veg fyrir, að Íslendingar geti tekið þátt í siglingum. Það er vitanlegt, að við Íslendingar siglum mikið dýrara en aðrir menn, t. d. Norðmenn þó nokkrir framtakssamir menn hafi reynt að halda þeim uppi. Okkur þótti því viðurhlutamikið að leggja stein í götu þeirra manna, sem eru að leitast við að ná siglingunum undir landsmenn sjálfa. Við hv.þm. Vestm. teljum, að við höfum fundið leið til þess að auka öryggið eftir því, sem til er ætlazt, án þess að kostnaður geri ókleift að halda uppi siglingum. Það verður ekki um deilt, að sé tilgangurinn sá einn að auka öryggi sjómannanna, verður það eins vel gert með leigustöðvum. Þá geta heldur ekki verið skiptar skoðanir um, að stöðina er eins gott að rækja með manni, sem hefir stýrimannspróf, eins og ef hann hefði það ekki. Ég hika ekki við að segja, að þeir menn, sem ekki vilja fallast á þessa úrlausn málsins, hafa ekki þann tilgang með frv. að auka öryggi skipanna, heldur þann að koma í veg fyrir, að þessi atvinnuvegur geti átt sér stað. Ég hygg, að geti skipin fengið stöðvarnar leigðar með bærilegum kjörum, eins og gert er ráð fyrir samkvæmt viðtali við landssímastjóra, að kostnaðurinn verði ekki meiri en svo, að útgerðin muni ekki setja harm fyrir sig. Hinsvegar eru nokkur vandkvæði á því að fá starfsmann á skipunum til að annast loftskeytin. Víða annarsstaðar tíðkast við stýrimannaskóla aukakennsla í loftskeytafræði. Mér hefir verið tjáð af manni, sem kennt hefir hér við stýrimannaskólann, að þó tekin væri aukakennsla í þessum fræðum, þyrfti það ekki að lengja námstímann, því það mætti taka jafnhliða sjómennskunámi. Erlendis leggja margir þetta á sig, til þess að tryggja sér betri atvinnu á eftir. Hefir reynzt svo annarsstaðar, að ekki er vandkvæðum bundið að fá menn með stýrimannsprófi til þess að taka þetta að sér útgerðinni að kostnaðarlausu. Ég býst við, að mörgum þyki hæpið að leggja smáflóabáta þann kostnað að hafa ritskeytastöðvar. En loftskeyti þjóðir hvort sent er riteða talskeyti, og getur ráðh. því heimilað hvora tegundina, sem betur hentar. Ég vil taka fram til skýringar, að brtt. okkar hv.þm. Vestm. er átt við skip með 12 manna áhöfn í millilandaferðum og farþegaskip, sem sigla með ströndum fram og eru yfir 200 smálestir. Minni bátar, sem sigla með ströndum fram, eru ekki skyldaðir til að taka talstöðvar um borð. Ég þarf svo ekki fleiri orð um fyrri brtt. - Seinni brtt. fer fram á að nema úr frv. síðasta málslið 3. gr., um að hlíta ákvæðum reglugerðar frá 27. nóv. 1933. Svo stendur á, að reglugerðin er sett samkv. l. frá 1917 um starfrækslu loftskeytastöðva hér á landi, en nær ekki til þessara stöðva. Ég geri ráð fyrir, að skoðanir verði skiptar um leiðirnar, en mér sýnist, að við hv.þm. Vestm. höfum fundið millileið, sem tryggi öryggi skipanna, en verði ekki þröskuldur á vegi útgerðarinnar eða þurfi að draga hana niður í samkeppninni við útlendinga. Ég hefi heyrt talað um, að það væri ekki meira fyrir flutningaskipin að hafa loftskeytamann um borð en togarana. En þetta hlýtur að koma af ókunnugleika, því hér er ólíku saman að jafna. Flutningaskipin hafa ekki þörf fyrir loftskeytatækin, nema sérstaklega standi á, svo sem að slys beri að höndum, og eru því mjög sjaldan notuð. En togararnir nota þau einnig vegna atvinnurekstrarins, bæði til þess að fregna um fiskigöngur og hafa samband við útgerðarstjórnina í landi um, hvert þeir eigi að fara, hvenær að losa o. s. frv. Vitanlega eru þau einnig höfð þar til öryggis, en það ætti ekki að vera minna, þó tækin væru leigð, en þó þau væru keypt eða þó loftskeytamaður hefði einnig stýrimannspróf. Ég vil vænta, að hv.flm. sýni, að frv. hafi verið flutt af einlægni og gangi inn á þá millileið, sem við hv.þm. Vestm. höfum bent á, því ég er hæddur um, að frv. muni falla að öðrum kosti.

Frsm. 1. minni hl. (Páll Þorbjörnsson) [óyfirl.]: Ég býst við, þó brtt. þeirra hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm. yrði samþ., eða a. m. k. 1. liður hennar, þá mundi það ekki limlesta svo frv., að það yrði til einskis gagns. En ég er hræddur um, á sá liður brtt., sem mælir fyrir um, á landssíminn setji stöðvarnar í skipin og leigi þær, verði frv. banabiti. Vitanlega gæti svo farið, að krafizt yrði að landssíminn láni stöðvar í öll skip, sem undir frv. heyra, og munu þau vera um 60. Nú eru loftskeytastöðvar í þeim flestum og eign útgerðarfélaganna, en mundu ef brtt. yrði samþ. allar verða eign landssímans í framtíðinni. Ég veit ekki hvort fjárhag símans er svo háttað, að hann gæti lagt fram fé fyrir 6-10 stöðvar á ári. Það þarf a. m. k. að athuga, áður en brtt. er samþ. Viðvíkjandi því, sem hv. 6. þm. Reykv. kom inn á, að láta mann með stýrimannsprófi annast um loft skeytastöðina, skal ég aðeins segja það, að enginn mun óska eftir að knésetja útgerðina með því að skapa henni óþörf útgjöld í þessu efni og munu því ekki hafa á móti því, ef öryggið er jafnt. En ég get ekki verið hv.þm. sammála um þetta. Þó nokkurt öryggi sé í því fyrir viðkomandi skip, verða stöðvarnar ekki opnar, nema þegar skipið þarf að nota þær sjálft, og heyra því ekki skeyti frá öðrum. En þegar stýrimenn starfrækja loftskeytastöðvar, þá er ekki hlustað eftir öllum skeytum, heldur eru stöðvarnar starfræktar nokkurn hluta dagsins, þegar von er sérstaklega á skeytum, sem skipverja varðar, svo sem veðurfregnum og skeytum frá útgerð skipsins, og þegar skipin þurfa að senda skeyti. Þá vildi hv. 6. þm. Reykv. halda því fram, að loftskeytastöðvar á flutningaskipum væru eingöngu öryggistæki og ekkert annað. Mesti kostur þeirra er öryggið, sem þær veita. En það er engan veginn þeirra eini kostur. Ég veit, að hv.þm. verður mér sammála um það. Það er alls ekki ótítt, að flutningaskip verða að sigla á aukahafnir, einungis til þess að fá fregnir frá sínu útgerðarfélagi. Þetta mundu þau losna við, ef þau hefðu loftskeytatæki. Ýmsar aðrar fregnir gætu þau einnig fengið gegn um loftskeytatæki, sem gætu haft fjárhagslega þýðingu fyrir skipin. Þá kom hv. 6. þm. Reykv. inn á annað atriði. Hv. þm. hélt því fram, að það mundi vera auðvelt fyrir stýrimannaskólanema, ef þeir vildu, að læra að fara með loftskeytatæki samtímis því, sem þeir stunduðu sitt skólanám, eins og því nú er háttað. Þetta held ég, að sé misskilningur. Ég get ekki trúað því að óreyndu, að sá maður, sem hefir haft kennslu þessara manna á hendi, láti það út úr sér, að maður, sem þarf að jafnaði nú 14-15 mánuði til þess að ljúka námi í siglingafræði, að hann geti hætt á sig, með því að leggja lítilsháttar meira á sig, námi, sem hingað til hefir tekið 5-6 mánuði. Ég hefi svo ekki meira að segja um þetta mál, en vænti, á hv.þm. sýni málinu velvild. Sérstaklega vil ég vekja athygli manna á síðastáminnstu atriði.

Frsm. 2. minni hl. (Sigurður Kristjánsson) [óyfirl.]: Ég hygg, að það sé á misskilningi byggt hjá hv.þm., að hætta mundi vera á því, að landssíminn þyrfti að leggja til 40 loftskeytatæki nú í einni svipan, þó að brtt. okkar hv.þm. Vestm. yrðu samþ., því að öll veiðiskip okkar hafa sín eigin tæki. Og þó að mönnum þætti það vera haganlegt fyrir sig að hafa leigutæki í skipum sínum, þá gæti það samt ekki komið nema smám saman. Ég get ekki hugsað mér, að landssíminn þyrfti að leggja fram nema svo sem 2-3 tæki á ári, þó að till. okkar yrði samþ. Nú er talað um það í brtt., að tækin skuli leigð gegn hæfilegri leigu, og ég hygg, að landssíminn sæi sér fært á leigja út slík tæki sér að skaðlausu, þó að leigan væri sanngjörn. Landssímastjóri sér heldur ekkert athugavert við þetta. Það er nú þegar komið á, að landssíminn leigir taltæki í fiskiskip. Það eru ódýr tæki, sem menn því standast við að borga hærri leigu af eftir verði heldur en af tækjum, sem kosta 5-6 þús. kr. Ég hygg, að engin hætta liggi í því, þó að þetta ákvæði væri samþ. Það er alveg rétt hjá hv. 3. landsk., að ef loftskeytastöðvar eru aðeins starfræktar eftir þörfum þeirra skipa, sem hafa þær, þá er að þeim minna öryggi fyrir önnur skip heldur en ef þær eru fullkomlega starfræktar. En ég held, að til séu almennar reglur um, að skip, sem eru í utanlandssiglingum, og hafa slík tæki, að þau séu skuldbundin til þess á hlusta á einhverjum vissum tíma dagsins eftir skeytum, sem er þá auðvitað styttri tími heldur en á veiðiskipum. Ég sagði ekki, að loftskeytatæki á flutningaskipum væru eingöngu öryggistæki, heldur sagði ég að þau væru það að mestu leyti, og það segi ég enn. Það er vitanlegt, að þegar stöð er komin í skip, þá er hún notuð eitthvað meira, eins og t. d. til þess að senda skeyti til útgerðarinnar og taka í móti skeytum frá henni, svo sem t. d. um á koma við á þessari eða hinni höfn. Það, sem okkur hv. 3. landsk. hér aðallega í milli, er um námstíma loftskeytamanna. Ég er því máli ekki persónulega kunnugur. Ég geri heldur ekki ráð fyrir, að hv. 3. landsk. sé kunnugur því sjálfur persónulega. Það mín rétt, að hjá þeim, sem taka meira próf, taki námið 11/2 vetur. Ég hefi marginnt Friðbjörn Aðalsteinsson, sem hefir haft skóla fyrir loftskeytamenn, eftir því, hvort ekki þyrfti að lengja námstíma þeirra nemenda við stýrimannaskólann, sem lærðu ásamt því á fara með loftskeytatæki, og kvað hann því fara fjarri. Sagði hann, á þetta væri ekki meira nám en svo, að þeir sem eitthvað vildu í sig leggja, gætu tekið þetta nám sent aukagrein. Ég vil vekja sérstaklega athygli á því, að talsverð hætta mun vera á því, að frv. þetta falli, ef þessi millileið verður ekki farin, að tækin verði leigð og ekki þurfi sérstaka loftskeytamenn í flutningaskipin. Ég vil að síðustu taka fram, að hér hefir verið óvenjulega mikil ókyrrð í d. á meðan þetta mál hefir verið flutt. Ég vil mælast til þess, ef hv.þm. þurfa endilega að tala saman í þingfundartíma, að hæstv. forseti sjái þá um, að þeir reyni að komast út úr d. til þess að mæla saman.

Forseti (JörB): Hv. 6. þm. Reykv. hefir rétt að mæla, að hér hefir nú verið allmikill ys í d. En ég hefi þrásinnis bent hv.þdm. á að hafa kyrrð, en ekki samtöl í d. á meðan þm. gera grein fyrir málum sínum.

Frsm. (Bergur Jónsson) [óyfirl.]: Við 2. umr. þessa máls var farið fram á það), að brtt., sem þá voru fluttar við frv. til framfærslulaga, væru teknar aftur og geymdar til 3. umr. og urðu flm. þeirra við því, en síðan hefir bætzt talsvert af brtt. við þetta mál. Ég ætla fyrst að geta um þær brtt., sem öll allshn. er sammála um og leggur til að verði samþ., þ. e. a. s. brtt. á þskj. 748. Það er þá fyrst brtt. við 15. gr., að aftan við síðari málsgr. bætist: „Áfrýja má úrskurði barnaverndarráðs til ráðherra“. - Við 22. gr. er sú brtt. að fella niður orðin sem hjá henni dveljast“. Það þykir óþarft að taka það fram, þar sem talað er um börn, sem eru á framfæri ekkju, að þau þurfi að dvelja hjá henni, eftir því sem gr. er orðuð. - við 27. gr. er gerð sú brtt. að setja „ráðherra“ í stað „atvinnumálaráðherra“. Þetta er gert vegna þess, að það getur komið fyrir, að þessi mál heyri einhvern tíma undir annan ráðherra en hann, sem veitir atvinnumálaráðuneytinu forstöðu, þó að oftast muni það vera þannig, að það heyri undir atvmrh. - Við 39. gr. er lagt til að bæta nýjum málslið á eftir 1. málsgr., svo hljóðandi: „Þar sem almenningsmötuneyti er starfrækt, er framfærslunefnd eða hreppsnefnd heimilt að mæla svo fyrir, að framfærsluþurfar skuli fá mat sinn þar, enda sé mötuneytið að dómi heilbrigðisnefndar að öllu svo útbúið, að sómasamlegt sé.“ Þessari brtt. er einnig öll n. samþykk. Það munu vera komin almenn mötuneyti í Hafnarfirði og á Akureyri, og ekki ástæða til þess að bregða fæti fyrir það. - við 12. gr. er brtt., sem er aðeins orðabreyt. - Við 44. gr. 2. málsgr. leggjum við til, að í staðinn fyrir „innansveitarmenn“ komi „aðrir“. Þar er um það að ræða, hverjir hafi rétt til að kæra yfir illri meðferð á börnum. Þykir okkur engin ástæða til þess, að auk sóknarprests, kennara og héraðslæknis séu það eingöngu innansveitarmenn, sem geta kært yfir illri meðferð á börnum. - Þá er lagt til, að við 62. gr. verði bætt, að sveitarstjórn hafi ekki rétt til að krefjast endurgreiðslu á styrk, sem er veittur mönnum 60 ára eða eldri. Þetta hefir lengi verið í l., en hefir, af vangá að því, er virðist, fallið burt. Þá er ein till., sem ég best við, að allir nm. séu sammála um, en það er brtt. á þskj. 771 frá fjmrh., þó með þeirri brtt., sem flutt er við hana á þskj. 795, um það að binda þá upphæð, sem endurgreiða má til sveitarsjóða úr ríkissjóði, við 250 þús. kr., ef fjárlög heimila ekki hærri upphæð. Í brtt. stendur 230 þús. kr., en n. vill hafa það 250 þús. með tilliti til þess, að í grg. frv. er gert ráð fyrir, að kostnaðurinn verði 250 þús. kr. Þessar till. allar mun n. vera sammála um. Þá koma brtt., sem komu fram við 2. umr. frá hv.þm. V.-Sk. og fleirum, á þskj. 740. Ég best við því eftir samtali við hv.þm. V.-Sk., að hann muni taka aftur 1. brtt. - 2. brtt. legg ég til, að verði samþ., og eins 3. brtt., um það, að þurfa skuli úrskurð yfirvalds til þess að vita, hvort maður sé fær um að greiða meðlag. - 4. brtt. vil ég einnig leggja til, að verði samþ. Það hefir verið regla hingað til, að úrskurðarvald í þessum efnum hafi yfirvöldin á hverjum stað, þar sem sú sveit er, sem úrskurðuð er til þess að greiða eitthvað. Það er í samræmi við það, að dómari ákveður ekki dóm nema yfir þeim, sem eru í hans umdæmi. Við hv.þm. V.-Sk. vorum sammála um, að það væri brot á almennum lögfræðilegum reglum að breyta þessu þannig, að yfirvöldin á öðrum stöðum gæfu úrskurð um skyldur manna. Það er yfirleitt hlutverk þess yfirvalds, sem er í sýslunni. Ég býst við, að ástæðan fyrir því, að hv.flm. hafa orðað frv. svona, hafi verið sú, að þeir hafi búizt við, að dómarar og sýslumenn væru hlutdrægir. Þar sem um er að ræða hreppa í þeirra umdæmi, en okkur finnst það ekki nægileg ástæða til þess að brjóta í bág við sjálfsagðar lögfræðilegar reglur, að hvert yfirvald úrskurði um skyldur manna innan síns umdæmis. - Fimmti liður ræðir um skilgreiningu á því, hvað sé lögheimili. Ég játa það fyllilega, að ástæða sé til að fá vel skilgreint hugtakið lögheimili, þar sem breyt. framfærslulaganna hnígur að því, að hver þurfalingur skuli þiggja, þar sem hann á lögheimili, en eigi að síður líkar mér ekki vel þessi skilgreining. - Sjötta brtt. leggur n. til, að verði felld. Aftur leggur hún ekki á móti sjöundu brtt. Eins og flm.brtt. hefir bent a, þá vantar í íslenzka löggjöf ákvæði um þá menn, sem þurfa að þiggja af sveit, en eiga ekki lögheimili hér á landi, enda þótt þeir séu íslenzkir ríkisborgarar, eins og t. d. barn íslenzkra foreldra, sem heima eiga erlendis. Ég tel brtt. frekar til bóta. - Áttunda, níunda, tíunda og ellefta brtt. verða teknar aftur, að því, er ég hygg, þó að undanteknum a-lið 9. gr., þar sem ræðir um framfærslumálastjórann. N. leggur á móti þessari brtt. - Tólfta brtt. er aðeins orðabreyt., sem ekki er ástæða til annars en samþykkja. -Þrettánda brtt. er aðeins til þess að færa til betra máls, og því sjálfsagt að samþykkja. Sama gildir um fjórtándu brtt. - Fimmtánda brtt. er um það, að bætt sé inn í 50. gr. skýringu á því, að kaupgjald það, sem styrkþegi er skyldur að vinna fyrir, ef hann á annað borð getur unnið, skuli miðast við kaupgjald á þeim stað, sem styrkþegi dvelur. Þetta er sjálfsagt atriði, því vitanlega er átt við, að kaupgjaldið skuli miðast við kauptaxta á hverjum stað. Hvað sextándu brtt. snertir, þá er ég einnig á sama máli um hana. - Seytjánda brtt. er orðabreyting, sem telja verður til bóta, og því rétt að samþykkja. - Átjánda brtt. best ég við, að verði tekin aftur, en í stað hennar höfum við 2. þm. Reykv., 1. landsk. og ég flutt brtt. á þskj. 789, sem ég legg til, að verði samþ. - Nítjánda brtt. mun verða tekin aftur. - Tuttugasta brtt. mun frekar verða til bóta, og því rétt að samþykkja hana. Tuttugasta og fyrsta brtt. fer fram á að lengja frest þann, sem sýslumenn og bæjarfógetar hafa til þess að senda atvinnumálaráðuneytinu skýrslur um skuldlausar eignir og skattmat fasteigna, frá 31. marz til 15. júnímánaðar. Þar sem breyt. þessi kann frekar að verða til þæginda fyrir sýslumenn og bæjarfógeta, þá þykir rétt að ganga inn á hana. Frh.

Páll Hermannsson Allshn. hefir á fundi í morgun athugað frv. þetta á ný, og ég get lýst því yfir fyrir hennar hönd, að hún er meðmælt því í öllum höfuðatriðum. Þó hefir n. í hyggju að bera fram brtt. við það fyrir 3. umr., sem aðallega eru formbreyt., og hagga því ekki við höfuðtilgangi frv., sem er sá, að gera upp lausar skuldir kaupstaða og sveitarfélaga, eins og gert hefir verið með skuldir bænda í Kreppulanasjóði. Sakir þess, hve skammt hefir verið á milli umræðna, hefir n. ekki unnizt tími til að koma fram með brtt. nú við þessa umr., og væntir hún þess, að það þurfi ekki að tefja framgang málsins.

Eiríkur Einarsson Það mætti auðvitað margt um þennan lagabálk segja, því sitthvað af ákvæðum hans orkar tvímælis, en ég læt það að þessu sinni liggja milli hluta og sný mér að þeim brtt., sem ég hefi borið fram við þetta frv. á þskj. 791, og þær brtt. lúta einungis að þeim skaðabótum, sem geta komið til greina við þær breyt., sem frv. hefir í för með sér, vegna skerðingar og skaða, sem eigendur veiðiréttar verða fyrir, er breyt. laganna koma til framkvæmda. Þessar brtt. eru fæstar annað en orðabreyt., sem að mestu leyti leiðir af sjálfu sér og stefna að því að gera ákvæði laganna skýrari, en þó ná nokkrar brtt. lengra. - Fyrst vil ég minnast á það, sem tekið er fram í 11. gr. hins nýja frv., að sá veiðieigandi, sem missir með öllu veiði með þeirri veiðiaðferð, er hann hefir notað, skuli fá bætur fyrir eftir mati. Við þetta ákvæði á eftir orðunum „misst hana með öllu“ vil ég bæta: „eða veiðin rýrnað“. Það segir sig sjálft og er ómögulegt að deila um það, ef veiðieigandi á á annað borð bótarétt, þá á vitanlega að bæta skaðann, hvort sem hlutaðeigandi hefir misst veiði sína með öllu eða hann hefir misst hana að meira eða minna leyti. Þetta er eftir grundvallarreglum allrar löggjafar sjálfsagt. Ég álít því, að við samningu frv. hafi aðeins gleymzt að taka þetta fram. Í öðru lagi legg ég til, þar sem talað er um síðar í sömu málsgr. kröfu til skaðabóta, að þar komi: „fullra skaðabóta“. Sú breyt. er í raun og veru lík þeirri fyrri, að hún er aðeins orðafylling, því eigi veiðieigandi rétt til skaðabóta, þá á hann auðvitað rétt til fullra skaðabóta. Þetta vil ég ennfremur láta taka fram, til þess að ná fyllra samræmi í heildarlögunum, því á öðrum stað í laxalögunum, þar sem talað er um í 52. gr. skemmdir, sem verði á landi vegna klakhúsbygginga eða annara mannvirkja, sem lögin gera ráð fyrir, skal landeigandi eiga rétt til fullra skaðabóta. Ég tel sjálfsagt, að einnig í þessu tilfelli eigi hlutaðeigandi rétt til fullra skaðabóta, en sé það ekki tekið fram í lögunum, gæti það valdið misskilningi vegna ósamræmisins. Þá vil ég einnig, að 2. málsgr. 11. gr. sé samræmd við önnur ákvæði laganna. Þar er talað um, að sá, sem fyrir skaða verður vegna laganna, skuli senda ráðh. skaðabótakröfu, en hann leggi hana fyrir veiðimálastjóra og veiðimálanefnd og skipi matsmenn til að meta skaðann. Ég vil, að þessu sé breytt þannig, að í staðinn fyrir, að ráðh. skipi matsmenn, komi, að ráðh. skuli ákveða matsgerð.  Þá er aðeins eftir síðasta breyt., sem helzt getur falizt efnisbreyt., og hún er um það, hvernig umræddar skaðabætur skuli greiðast. Í frv. stendur, að skaðabæturnar skuli greiðast að hálfu leyti úr ríkissjóði, en að hálfu leyti úr sjóði viðkomandi sýslu eða sýslna. Ég hefi leyft mér að leggja til, að skaðabæturnar skuli greiddar að 3/4 úr ríkissjóði, en að 1/4 úr viðkomandi sýslusjóði eða sjóðum. Þessi brtt. er ekki borin fram af neinu handahófi, heldur er hún studd af þeirri réttlætiskennd, að hlífa beri sýslunum svo sem verða má fyrir þeim bótakröfum, sem á þær kunna að falla. Í fyrsta lagi af því, að sé um verulegar bætur að ræða, þá gæti vel svo farið, að sýslufélögin yrðu þess ekki umkomin að greiða þær. Það er á allra vitorði, að mörg sýslufélögin eiga við fátækt að búa og eru í miklum vandræðum með tekjur til nauðsynlegustu árlegra útgjalda. Þess vegna tel ég varhugavert að krefjast þess, að sýslufélögin greiði helming skaðabótanna, sem kynnu að verða allverulegar. Ég hefði helzt viljað fría sýslufélögin alveg, en ég verð að viðurkenna, að til þess skortir mig kjark og lét því nægja að koma með þá till. að lækka kvöð þeirra um helming. Á það er líka að líta, að ég geri ráð fyrir, að sýslufélögin verði ekki til kvödd viðvíkjandi þessum bótum; þær verða ákveðnar að þeim fornspurðum, og vitanlega er það ekki lítil ástæða til að vægja þeim, og því hygg ég, að nóg sé að leggja á þau að greiða 1/4 af þeim bótum, sem fram kunna að koma. Ég veit t. d. um Árnessýslu, að þar eru stórar veiðiár. Sumstaðar meðfram þeim eru jarðir, sem ríkið á. Í þeim tilfellum hittir ríkið sjálft sig fyrir. Ef það græðir á breytingunni, er eðlilegt, að það beri einnig kostnaðinn. - Ég ætla svo ekki að fara um þessar brtt. fleiri orðum. Fyrri ákvæðin eru aðallega orðabreyt. til lagasamræmingar og hið síðasta á að samþ. af því það er sanngjarnt.

Frsm. (Jón Pálmason) Eins og hv.þdm. hafa sjálfsagt tekið eftir. flytur landbn. tvær brtt. við þetta frv. á þskj. 793. við 2. umr. hér í d. var samþ. að leyfa laxveiði frá 20. maí til 15. sept. ár hvert. Var það þannig fært aftur. Landbn. er því mótfallin og flytur nú brtt. um, að veiðin sé ekki heimil nema til 5. sept., og væntir n. þess, að hv.þd. geti fallizt á þessa brtt. Ég skal þó taka það fram, að einn nm., hv.þm. Hafnf., er mótfallinn þessari brtt. Þá flytur n. aðra brtt., við 7. gr., viðbót við það ákvæði, að aldrei megi girða meira en 1/3 breiddar ár, leiru eða óss, og viðbótin er sú, að girðing megi aldrei ná yfir straumlínu. Um þessa brtt. þarf ég ekki að ræða fremur en hina. Landbn. er öll sammála um hana, og má vænta þess, að hún verði samþ. Þá vil ég víkja nokkrum orðum til hv. 11. landsk. út af brtt. hans á þskj. 791, er hann var að tala fyrir áðan. Ég tek það fram, að landbn. er andvíg þessum brtt. Það hefir gengið svo með þetta mál, að þessi hv.þd. hefir á tveim undanförnum þingum, á aukaþinginu 1933 og aðalþinginu 1934, samþ. frv., sem strandað hafa í hv.Ed., eftir því sem ég hefi komizt næst, fyrir það, að hv.Ed. hefir ekki viljað fallast á þær skaðabætur til einstakra manna, sem frv. þessi hafa falið í sér. Nú er það svo, að þó að ýmislegt megi segja því til réttlætingar, að þessi brtt.hv. 11. landsk. hafi við nokkuð að styðjast, þá er það nokkurnveginn víst, og gerir ennþá líklegra en ella, að þetta frv. nái ekki fram að ganga eða neinar skaðabótakröfur í þessu sambandi. - Viðvíkjandi 1. brtt. er það að segja, að mér virðist hver og einn ætti að geta látið sér nægja þær skaðabætur, sem þeim væru metnar. Það er náttúrlega ákaflega erfitt að sanna, hvort veiði hefir rýrnað vegna ákvæða 1. eða af öðrum orsökum. Þessi brtt. er því þannig, að ég sé enga ástæðu til þess, að hún verði samþ., og ég held, að enginn í landbn. mæli með því, að hún verði samþ. - Um 2. brtt. vil ég segja það, að það er ætlazt til, að hlutaðeigendur fái fullar skaðabætur. Það er náttúrlega svo til ætlazt í 11. gr. frv., að menn, sem á annað borð hafa rétt til skaðabóta, fái þær greiddar að fullu. - Þá er 3. brtt. c-liður, um að hlutfallið á milli greiðslna ríkissjóðs og sýslusjóðs raskist. Það má ýmislegt færa því til réttlætingar, að ríkissjóður borgi þetta, en n. hefir orðið sammála um, að þeir greiði þetta að helmingi hvor, og ég hygg, að það verði til þess eins að koma í veg fyrir, að skaðabótaskyldan verði samþ. Ég vil þess vegna, ef hv.þm. vill ekki taka þessa brtt. aftur, að hún verði felld.

Magnús Torfason Því miður átti ég ekki kost á því að vera við 2. umr. þessa máls. Þótti mér það verra, því að þá hefði verið nægur tími til breyt. á þessu frv. og frekari athugunar, ef ég hefði getað komið með brtt. við þá umr. En við því verður ekki gert. Eins og menn vita, þá eru laxveiðil. afarmikill lagabaálkur og margþættur og erfiður viðfangs. Þau mega heita alveg ný löggjöf, sem sett var hér á Alþ. í stað laga frá 1887, en þau voru svo afarófullkomin, að það var fæst af því í þeim fram tekið, sem þarf í slíkum l. Það var gerður afarmikill undirbúningur að þeim l. af ýmsum laxveiðieigendum og málið var þætt lengi hér á þingi og loks eftir mikla mæðu komst á samkomulag um það. Þetta var ekki nema eðlilegt, að það gengi illa að setja l. um þetta efni. Það voru mörg sker, sem þurfti að synda framhjá. Þó að þetta hafi komizt í kring, þá var það sérstaklega erfitt að búa til ein l. um veiði í öllum ám á landinu, af því að munurinn á aðstæðum er svo geysimikill. Það getur átt við á einum stað, sem jafnvel er fráleitt á öðrum. Þessi l. voru því vitanlega, eins og þau voru samþ., nokkurskonar sáttalög eða sáttaákvæði milli þeirra einstöku hagsmuna, sem þar rákust á. - Nú er frá því að segja, að einmitt þau ákvæði, sem um ræðir í 1. gr. þessa frv., voru þau, sem erfiðast var að koma saman; og það var svo erfitt að koma þeim saman, að það varð að gefa yfirlýsingar um það úr ráðherrastóli, hvernig skilja ætti ýms ákvæði þessara l. Því er það með svona erfiðan lagabálk eins og hér er um að ræða, að það er engin von til, að hv.þm., hver um sig, geti sett sig inn í það, og að þeir verða að hafa laxal. við hendina og bera þau saman við þetta frv., og helzt að leita aðstoðar laxgengismanna um, hvað meint er með ákvæðum 1., og jafnvel leita í þingtíðindunum um það, hvernig ætlazt er til, að þau verði skilin. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég tel alveg óvíst, að menn rámi í, hver tilgangurinn er með þessum l., þ. e. a. s. þeim kafla, sem settur er inn í þessari hv. d. Til þess að skýra þetta lítið eitt, þá ætla ég að segja dálítið frá forsögu þessa máls. Þessar brtt. eru upprunnar í Árnessýslu út af ágreiningi um veiði í Ölfusá, og þá er rétt að byrja á því að lýsa, hvernig þarna er umhorfs. Neðri hluti árinnar, þegar kemur upp fyrir Óseyri, er afarbreiður, svo að talið er, að frá Kaldaðarnesbökkum út að Hamrendum sé míla vegar, og mun það víst áreiðanlega vera langbreiðasta fljót á landinu. Á þessu svæði var sama sem engin veiði þangað til nú fyrir nokkrum árum, að einn framfaramann á Eyrarbakka langaði til að vita, hvort ekki væri hægt að ná þar einhverri veiði í Eyrarbakkalandi, og til þess að hann gæti það, fékk hann leigð veiðiréttindin hjá Eyrarbakkahreppi, en Óseyri tilheyrir þeim hreppi. Hann fékkst við þessa veiði í tvö ár, en hún gekk ekki það vel, að hún gæti borið sig, meðfram af því, að hann hafði ekki afl til að koma upp þeim veiðivélum, sem með þurfti. Því var það, að hann leigði manni héðan úr Reykjavík réttindin það sem eftir var leigutímans, en rennur út næsta ár. Þessi maður setti þar upp allmiklar veiðivélar og veiddi sæmilega. Ég býst við, að hans veiði hafi oftast nær komizt upp í það að vera nálægt meðalveiði, þó að hún væri jafnan fyrir neðan Selfossveiðina, en þar í kring eru, svo sem kunnugt er, beztu veiðijarðir árinnar. Á móti þessum veiðivélum var ekkert haft, og menn veiddu á annan hátt eins og áður, og virtist heldur batna en versna veiði í ánni. Svo ber svo við í fyrra, að það þverr talsvert veiðin í ánni, svo að menn fá jafnvel ekki nema helming af því, sem þeir áður fengu - miklu færra að tölu til, en laxinn nokkuð stærri að meðaltali. Í fyrra komst veiðin svo upp undir 400 laxa í þessum veiðivélum, og svo kemur annað veiðileysisár nú í sumar, og þá fást upp undir 500 laxar í þessar veiðivélar. Og nú þegar veiðiþurrð er í ánni þetta ár líka, fór að aukast kurr í mönnum, og vilja þeir kenna þessum veiðivélum um. Ég fæ aldrei skilið það, að þegar veiðin var ekki meiri en þetta, þá hafi það getað verið henni að kenna, enda ýmsar getgátur um það, að það lægju blátt áfram eðlilegar ástæður til þessa, m. a. stórflóði um kennt, sem hafi þvælt seiðin burtu, og svo annað flóð, sem kom í ána og fór upp í hús á Selfossi. Það bendir til þess, að svo virðist, sem nokkrir árgangar af laxi séu gengnir til þurrðar í ánni, einir 4-5 árgangar, sem ekki sjást í ánni. Nú er þetta frv. komið fram og því er ætlað að rýra veiðina þarna niðri við ána. Nú veit ég ekki, hvort það muni vera rétt að gera slíkar ráðstafanir, og sérstakleg, þegar engin sannanleg ástæða væri til þess. Í því sambandi vil ég geta þess, að það er einmitt neðri hluti árinnar, sem er talsverð veiði í, og hið opinbera á talsvert þarna af veiðijörðum. Eyrarbakkahreppur á Óseyrarnes og Flóagafl. en ríkið á Arnarbælistorfuna, sem liggur þar að vestan og á mikið land þarna fram með ánni, svo að ég hélt, að það væri a. m. k. vel athugandi frá því sjónarmiði, hvort ætti að gera þetta. Eftir því, sem fróðir menn hafa sagt mér, er það tiltölulega lítið af laxi, sem fæst efst í ánni, en tilfellið er, að laxinn er ekki orðinn það góður, þegar hann er búinn að flækjast lengi í ánni, að hann sá útflutningshæfur. En einmitt þann lax, sem fæst í þessar veiðivélar, má senda til útflutnings, og það hefir verið gert; hann hefir verið sendur til Englands og nú síðast til Belgíu, og þótti ágæt útflutningsvara. Ég hefði því haldið, að það hefði verið rétt að láta þetta mál fá fulla athugun, en það myndi það ekki fá eins og nú er í pottinn búið. - Það er aðeins ein umr. eftir um málið í Ed., en þessi ákvæði komu inn í það hér í d. Að því er brtt., sem fram hefir komið, snertir, þá vil ég líka geta þess, að hún ber. ekki vott um sérstaklega mikla þekkingu á þessu máli. Ég á þar sérstaklega við síðustu brtt. á þskj. 793, sem segir, að aldrei megi leggja yfir straumlínu. Hvað þýðir nú þetta t. d. þarna á þessum stað? Það þýðir, að það verður aðeins einn höfuðáll vestan við Hraun, sem má leggja í. Af öllu því, sem fram hefir komið í þessu máli, sést, að það er ekki vert að hrapa að því. Það er margt, sem ég hefi við þetta frv. að athuga, en ég mun ekki þreyta menn á að gera það, eins og liðið er á þingtímann, en þó verð ég að víkja nokkuð að 2. tölul. 11. gr., um bæturnar. Sú grein er líka upp runnin í Árnessýslu. Það eru aðstæður þar, sem hafa gefið tilefni til þessara ákvæða. Eftir því sem laxgengismenn hafa sagt, þá er annaðhvort að leggja niður næstbeztu lögnina hjá Selfossi eða beztu lögnina í Hellnalandi. Nú skilja menn, að það er erfitt hér við að eiga og mjög hart fyrir hlutaðeigendur að verða af veiðiréttindum, sem hafa fylgt þessum jörðum alla tíð, en þó hefði mátt koma í veg fyrir þetta með öðru móti, - með því bara blátt áfram að setja lög, sem heimiluðu atvmrh., eftir till. veiðimálastjóra, að gera undanþágu í þessu efni. Mér finnst vel til fallið að gera þarna undanþágu, vegna þess að áin er svo breið á þessum stað og straumhörð. En sú leið hefir ekki verið farin, heldur hefir verið skellt hér inn till. um það, að ríkissjóður og sýslusjóður eigi að bæta þetta að jöfnu. Ég skal fúslega játa, að þetta er ekki nema eðlilegt, en það er eitt, sem ég vil biðja menn að athuga í þessu sambandi, og það er, að hér geta verið skaðabætur á ferðinni, sem myndu nema tugum þúsunda, og það er víst, að það verður aldrei hægt að meta þetta. Ef gengið er út frá þessu sem reglu, að meta skaðann svo hátt, að menn séu vissir um, að enginn einstaklingur verði fyrir halla, þá getur þetta numið talsverðri fjárhæð. Ég tel það ekki neitt mikið, þótt veiðiréttindi væru metin t. d. allt að 2000 kr. árlega. En þegar á að fara að borga þann höfuðstól, sem til þess svarar, þá getur það orðið allálitleg upphæð. En þó er annað, sem er ennþá verra í þessari till., og það er það, að sýslusjóðnum er gert að greiða þetta. Ég vil ekki halda því fram, að það sé neitt óeðlilegt, að hann greiði þarna eitthvað, en því vil ég halda fram, að á meðan sýslusjóðunum er ekki séð fyrir sæmilegum tekjum mg hagur manna er yfirleitt svo, að þeir geta ekki staðið í skilum, þá sé ekki rétt að demba slíkri byrði á sýslusjóðina að óathuguðu máli. Ég verð að játa, að brtt.hv. 11. landsk. bætir þar nokkuð úr, en ég heyri, að n. er henni öndverð og vill ekki líta við henni. Því tel ég fyrir mitt leyti, að alls ekki sé gerlegt að fella slíka skyldu á sýslusjóðinn, og þess vegna mun ég ekki geta greitt þessu frv. atkv., hvað sem aðrir gera. Ég hefi nú upplýst þetta mál frá minni hlið, og ég vil benda á það, að hér er um margar opinberar eignir að ræða og að allar horfur eru á, að ríkiseignum fjölgi þarna með ánni. Á það bendir fyllilega þessi nýja Síbería, sem hefir upp risið þarna í Flóanum.

Eiríkur Einarsson Þegar minnzt var á brtt. mínar áðan, sá ég við nánari athugun, að við samræmingu skaðabóta handa þeim, sem einhvers missa vegna ákvæða frv., hafði mér sézt yfir ákvæði 8. gr. um að bæta þeim skaða, sem missa af lögn. Ég vil því leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. um það, að sá, sem missir af lögn vegna ákvæða 8. gr., fái fullar bætur fyrir. Vil ég afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt., sem er til samræmis við fyrri brtt. mínar. Annars vil ég segja það um andsvör hv.þm. A.-Húnv., sem varð fyrir svörum f. h. hv. landbn., að mér þótti hann býsna ákveðinn á móti till. mínum. Hann skoraði á mig að taka þær aftur, ella yrði að fella þær. Mér fannst hann vera um of ákvörðunarfastur í þessu efni, samanborið við þau rök, sem hann færði fram á móti till., því þau voru sem sagt engin, önnur en þá þau, að frv. léki í þeim bláþræði, að hætta væri á, að það næði ekki fram að ganga í hv.Ed., ef brtt. væru samþ. Ég sé ekki betur en að brtt. mínar horfi til þess að bæta frv. og að hv.Ed. ætti því fremur að samþ. frv. sem það hefir verið meira fært til betri vegar. Ég skora á hv.frsm. landbn. að viðurkenna, að hv.n. hafi láðst að færa þessi atriði til viðunandi horfs, og ég vona, að hann játi, að það sé yfirsjón, og ekki fært án rökstuðnings að segja, að ekki megi breyta neinu í frv. frá því, sem það er, þegar það kemur frá hv. landbn. Ég býst við, að hann reynist þessu samþykkur, þegar ég sýni honum fram á, hver fjarstæða það er, að ekki sé ástæða til að ákveða skaðabætur fyrir veiðitap nema veiði missist með öllu, vegna þess að það sé svo erfitt að ákveða, hve mikill skaðinn sé, ef veiðin missist ekki að öllu, þótt viðkomandi verði fyrir stórtjóni. Hvað segir réttlætistilfinning hv.þm. A.-Húnv. um þetta? Ég hefi ekki heyrt meiri vitleysu sagða en að þetta sé réttlátt. Nú er gert ráð fyrir að fá sérfræðinga, sem hafa góða aðstöðu til að meta skaðann, og ég skora á hv.þm. A.-Húnv. að gera grein fyrir því, hvers vegna hann vill skjóta sér framhjá því að lagfæra slíkt handahófsákvæði. Svo er um orðið skaðabætur. Er meint með því fullar skaðabætur? Það hljóta menn að vita, að annaðhvort eiga hlutaðeigendur fullan skaðabótarétt samkv. 63. gr.stjskr. eða þeir eiga ekki kröfu á skaðabótum, - og því á þá ekki að standa þarna í lögum „fullar skaðabætur“? Í 53. gr. laxveiðilaganna er talað um fullar skaðabætur. Því á það þá ekki líka að vera orðað eins á öðrum stöðum í sömu lögum? Nei, ég legg til, að brtt. verði felldar, segir hv.þm. A.-Húnv., og þá líklega þessi líka. Væri það ekki nær að fara gætilega og semja ekki lög, sem brjóta í bágu við grundvallaratriði stjskr. um eignarrétt? Ef hv. landbn. er einlæg í málinu og vill með till. sinum ákveða, að veiðimissir skuli bættur samkv. stjskr. vorri, svo sem annar eignamissir, hvers vegna vill hún þá ekki setja í lögin, að þar, sem nokkuð takist af veiðiréttinum, skuli koma fullar bætur fyrir, heldur setja aðeins, að sá eigi kröfu til skaðabóta - ekki fullra skaðabóta -, sem missir veiði með öllu vegna ákvæðu laganna? Ég geri ráð fyrir, ef t. d. einhver hv.þm. ætti stóra jörð og missti nokkurn hluta hennar vegna ákvæða einhverra laga, sem sett væru, og eignarnám gerðist nauðsynlegt, að hann mundi þykjast eiga skaðabótarétt, þótt hann missti ekki alla eignina, og alveg það sama á við um mikil hlunnindi, og þótt ekki missist nema nokkur hluti af veiðiréttindum, þá er jafnsjálfsagt að bæta þann skaða, og bæta hann að fullu, eins og að bæta fyrir hluta af jörðum. Það er líka gert ráð fyrir endurmati á jörðum, þegar mikil skerðing verður á hlunnindum þeirra, og það er mjög eðlilegt, og ég hygg, að sumar jarðir geti rýrnað allverulega í verði, þótt ekki sé nema skertur veiðiréttur þeirra. Hv. frsm. nefndi ekki þá brtt. mína, að ráðh. „ákveði matsgerð“, í stað þess, að í frv. stendur, að ráðh. „skipi matsmenn“, en þessa brtt. á líklega að fella líka, til þess að halda frv. óbreyttu. - Um síðara atriðið í sömu brtt. minni skal ég ekki fjölyrða. Hv. 2. landsk. minntist á hana og tók í líkan streng og ég um hlutfallið á milli sýslusjóða og ríkissjóðs, og mælti með því, að sýslusjóðunum væri hlíft, enda á ríkissjóður viða stóreignir, og þar sem hann á þær jarðir, sem verða fyrir veiðimissi, þarf hann aðeins að greiða sjálfum sér skaðabæturnar. Mér heyrðist líka, að hv.þm. A.-Húnv. væri því hlynntur, að sýslusjóðunum væri hlíft, og ég vona, að allir hv.þdm. verði því hlynntir, þegar til atkv. kemur, og að þeir sjái sér fært að samþ. bæði þá og eins hinar aðrar brtt. mínar. - Læt ég svo máli mínu lokið og bið hæstv. forseta að leita afbrigða um hina skrifl. brtt. mína.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 11. landsk. við 8. gr. frv., svo hljóðandi: Sjá þskj. 839. Till. þessi þarf tvennskonar afbrigði, þar sem hún bæði er skrifl. og fram komin nú á fundinum.