Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga frá efnahags- og viðskiptanefnd um breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum (skatthlutfall og fjárhæðarmörk tekjuskattsstofns). Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2014 er boðað að miðþrep í tekjuskatti einstaklinga lækki úr 25,8% í 25% frá og með 1. janúar 2014 og hefur sú breyting þegar verið lögfest. Jafnframt hefur ríkisstjórnin lýst því yfir að hún hyggist beita sér fyrir heildarendurskoðun á tekjuskattskerfinu í áföngum með einföldun að markmiði. Í ljósi stöðu kjaraviðræðna er í frumvarpi þessu lögð fram tillaga um aðra útfærslu á ofangreindri breytingu. Lagt er til að skatthlutfall í miðþrepi tekjuskatts einstaklinga verði 25,3%, jafnframt því að efri mörk lægsta þreps tekjuskatts hækki í 290 þús. kr. á mánuði frá og með 1. janúar 2014. Að teknu tilliti til hækkunar launavísitölu síðastliðna tólf mánuði hefðu mörkin að óbreyttu orðið 256 þús. kr. á mánuði. Áfram er stefnt að því að tekin verði frekari skref í átt til einföldunar skattkerfisins þegar við framlagningu frumvarps til fjárlaga 2015. Hv. þingmenn Árni Páll Árnason, Steingrímur J. Sigfússon og Guðmundur Steingrímsson standa að flutningi málsins með fyrirvara. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt eins og það er á þskj. 488.

Virðulegur forseti. Hér er verið að koma til móts við tillögur Alþýðusambands Íslands um tekjuskattslækkun sem við í Samfylkingunni gerðum að okkar við umfjöllun fjárlaga en stjórnarmeirihlutinn felldi. Hér er því miður aðeins komið að hluta til til móts við þær tillögur og enn fremur voru uppi í kjaraviðræðunum óskir um það að í stað þess að lækka tekjuskatt, einkanlega á þá sem eru í hátekjuþrepinu um hálft prósent, yrði persónuafsláttur hækkaður þannig að kæmi til góða þeim sem lægst eru launaðir. Ég undrast það hvers vegna Framsóknarflokkurinn, eftir yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um að hækkun á persónuafslætti kæmi vel til greina í þessu sambandi, skuli leggjast gegn því að 10% lægst launaða fólksins í landinu fái hækkun á persónuafslætti og haldi svo fast við það að lækka eigi tekjuskattinn hjá okkur alþingismönnum og öðrum þeim sem eru í hátekjuþrepinu mest í landinu. 40 þús. kr. fyrir hæst launaða fólkið í landinu í skattalækkun en hafnað að hækka persónuafsláttinn til góða fyrir þá lægst launuðu. Hvernig stendur á þessu, hv. þm. Frosti Sigurjónsson?

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka nefndinni fyrir skjót viðbrögð. Hér erum við að ræða frumvarp sem á rætur sínar í viðræðum ríkisstjórnarinnar við aðila vinnumarkaðarins, en ríkisstjórnin hefur átt í samskiptum við aðila vinnumarkaðarins undanfarnar vikur og mánuði. Af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur verið litið svo á að þær aðgerðir sem þegar hefur verið gripið til með fjárlögum og öðrum aðgerðum sem nýlega hafa verið kynntar, og ég get þar sérstaklega nefnt aðgerðir til að lækka skuldir heimilanna, hafi margt verið gert til að liðka fyrir samningum. Hins vegar hefur verið svo að ríkisstjórnin hefur ekki útilokað frekari aðkomu að gerð kjarasamninga enda lægi fyrir að aðilar væru að ná saman. Endanleg staðfesting á því að svo var barst ekki fyrr en eftir klukkan eitt í dag, en innan klukkutíma hafði þó nefndin komið saman til að fjalla um það frumvarp sem hér er komið á dagskrá á þinginu. Af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur nú verið brugðist fljótt og örugglega við kröfum um breyttar áherslur varðandi breytingar á tekjuskattslögum. Eins og sjá má af frumvarpinu er tekjuskattslækkunin í miðþrepi örlítið lægri en á móti kemur hækkun á tekjumörkum neðsta þrepsins. Það kemur hér upp í umræðunni hvort ekki hafi komið til álita að hækka jafnframt persónuafsláttinn en það er aðgerð sem út frá ríkisfjármálum er mjög kostnaðarsöm. Hún er ekki heldur sérstaklega markviss vegna þess að hún gengur upp allan launastigann. Hún hefur ekki komið til álita af hálfu ríkisstjórnarinnar að þessu sinni. Ég vil láta þess getið að í bréfi sem fór til aðila vinnumarkaðarins í dag og í yfirlýsingu sem nú hefur verið birt koma fram frekari aðgerðir sem ríkisstjórnin hyggst beita sér fyrir samhliða því frumvarpi sem nú er til umræðu. Þar er fyrst og fremst um að ræða aðgerðir til þess að halda aftur af verðbólgunni, aðgerðir til að halda aftur af gjaldskrárhækkunum, krónutölusköttum og -gjöldum næstu árin, enda haldi forsendur kjarasamninga að öðru leyti atvinnulífi aftur af launaskriði og hækkunum á vöru og þjónustu. Ríkisstjórnin hefur jafnframt lýst því yfir að hún muni beita sér fyrir því að fyrirtæki í ríkiseigu, þar með talin orkufyrirtæki, gæti ýtrasta aðhalds við gjaldskrárbreytingar og áfram verði unnið að umbótum í menntamálum, sérstaklega þeirra sem litla menntun hafa og í því efni verði haldið áfram góðu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins. Fleiri atriði koma fram í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, eins og um samskipti hins opinbera og aðila vinnumarkaðarins um undirbúning næstu kjarasamninga að koma á fót fastanefnd, eins og lesa má í yfirlýsingunni sjálfri. En ég vil fyrst og fremst stíga hér upp til að lýsa mikilli ánægju með að hér virðast vera í fæðingu nýir kjarasamningar sem munu tryggja aukinn stöðugleika, eyða óvissu, en það er eitt helsta markmið ríkisstjórnarinnar að reyna að eyða óvissuþáttum þar sem óvissan ein og sér getur dregið úr fjárfestingu og athafnagleði í landinu. Þannig munu nýir kjarasamningar, sem vonandi verða staðfestir á næstunni, innan fárra vikna, vera einn hornsteinninn í mikilvægu nýju framfaraskeiði sem mun einkennast af vexti og stöðugleika. Ríkisstjórnin hefur lagt sitt af mörkum með hallalausum fjárlögum og langtímaáætlun um að halda aftur af verðbólgunni. Við höfum tækifæri núna þar sem krónan hefur verið stöðug og með samningum á þeim nótum sem virðast vera í fæðingu erum við komin á rétta braut. Ég þakka nefndinni fyrir skjót viðbrögð, jafnframt þinginu öllu, öðrum þingflokkum fyrir að hafa sýnt því skilning að þingi skyldi ekki lokið í gær og að frestur skyldi gefinn til að láta á það reyna hvort það gæti hjálpað í þessu efni að koma inn með þetta frumvarp. Það skiptir alla aðila mjög miklu, þjóðfélagið allt.

Virðulegur forseti. Það kemur svo sem ekki á óvart að Framsóknarflokkurinn treysti sér ekki til að svara spurningum um þetta efni. En það er fagnaðarefni að hæstv. fjármálaráðherra hrekst nú til baka með hluta af þeim fyrirætluðu tekjuskattslækkunum á okkur í hátekjuþrepinu sem ríkisstjórnin ætlaði að samþykkja í gær og komi þó að einhverju leyti til móts við fólk með meðaltekjur og lægri, eins og krafa Alþýðusambandsins hefur verið um. En það er hörmulegt til þess að vita að í tekjuskattslækkununum, sem út af fyrir sig eru fagnaðarefni, er venjulegt vinnandi fólk með 250 þús. kr. á mánuði og þaðan af lægra, fólk á strípuðum töxtum, fólk í hlutastörfum, í umönnunarstéttum og úti um allt samfélagið, kannski 10% tekjulægsta fólksins á vinnumarkaði, skilið algjörlega eftir, fær enga léttingu á sínum byrðum í þessum aðgerðum. Sem betur fer tekst núna að knýja ríkisstjórnina til þess að koma sérstaklega til móts við fólk á bilinu 250–290 þúsund og láta fólk með millitekjur njóta eilítils ávinnings, en haldið er rígfast í það að tekjuhæsti hópurinn, fólkið í hátekjuþrepinu fái á fjórða tug þúsunda króna í skattalækkun meðan lægst launaða fólkið á vinnumarkaði fær ekki neitt. Og jafnvel þó að hæstv. fjármálaráðherra sé hægri maður og formaður Sjálfstæðisflokksins hlýtur maður spyrja: Hvernig réttlætir hann það að sneiða þannig algjörlega fram hjá lægst launaða fólkinu í landinu en færa okkur sem hér sitjum á fjórða tug þúsunda í skattalækkun?

Virðulegi forseti. Spegilmyndin af þeirri aðgerð sem við erum að kynna hér í dag eru aðgerðir fyrri ríkisstjórnar. Við erum að taka til baka í dag um það bil þriðjunginn af skattahækkunum fyrri ríkisstjórnar fyrir meðaltekjuhópana. Ef menn líta þannig á að meðaltekjuhóparnir, sem fá núna um 20 þúsund kr. skattalækkun - það gildir fyrir þá sem hafa meðaltekjur - geta menn séð að fyrri aðgerðir sem leiddar voru í lög á síðasta kjörtímabili höfðu um það bil þrefalt þau áhrif í hina áttina, til skattahækkunar. Það sem við erum að gera er að vinda ofan af skattahækkunum vinstri stjórnarinnar sem var hér við völd síðustu fjögur ár. Við stígum ekki skrefið til fulls enda bjóða ríkisfjármálin ekki upp á það að þessu sinni, en þegar menn skoða aðgerðina í þessu ljósi á að fást svar við þeirri spurningu sem hv. þingmaður ber hér upp: Hvers vegna leggst aðgerðin svona misjafnt í krónum talið á einstaka launahópa? Það er vegna þess að fyrri ríkisstjórn gerði þó það sem hún gat til þess að hlífa þeim sem lægst launin höfðu og skapaði nýtt sérstakt skattþrep fyrir þann hóp. Sá hópur hefur að því leytinu til verið í sérstöku skjóli. Millitekjufólkið hefur ekki verið í skjóli. Það hefur fengið á sig miklar skattahækkanir og við stígum núna fyrstu skrefin til að létta þeim skattahækkunum af og eðlilega koma þá fleiri krónur til þess hóps til baka þegar þær aðgerðir eru kynntar til sögunnar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að staðfesta að við höfum staðið vörð um fólkið með lægstu tekjurnar á síðustu árum. Ég fagna því líka að fólkið með millitekjurnar nýtur núna nokkurs ávinnings, þökk sé Alþýðusambandinu sem beygði ríkisstjórnina til breytinga í gær. En ég harma það að helmingurinn af aðgerðunum eigi eftir sem áður fyrst og fremst að koma til góða þeim sem eru með á áttunda hundrað þúsund kr. í mánaðarlaun, einstaklingar, en að 10% lægst launaða fólksins á vinnumarkaði eigi ekki að fá neitt í tekjuskattslækkun. Ég tel að alveg eins og við vörðum tekjulægsta fólkið í kreppunni þurfum við engu að síður að láta það taka þátt í lífskjarabatanum og þeim skattalækkunum sem sem betur fer er hægt að ráðast í í dag.

Virðulegi forseti. Varðandi lægst launuðu hópana er það ánægjuefni að það virðast vera að takast samningar milli aðila vinnumarkaðarins um að þeir fái einmitt frekari kjarabætur en aðrir hópar. Það er ekki eingöngu hlutverk ríkisstjórnarinnar að sjá til þess að svo sé, það verða að takast samningar um kaup og kjör milli aðila vinnumarkaðarins í þeim efnum. En það hefur aldrei neitt annað staðið til en að eiga gott samstarf við aðila vinnumarkaðarins, þar á meðal ASÍ, af núgildandi ríkisstjórn, og það er ágætt að hv. þingmaður fagni því að samstarfið skuli fara vel af stað við þessa aðila af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Það var öðru til að dreifa á síðasta kjörtímabili þegar hver höndin var upp á móti annarri meira eða minna ár eftir ár þar til upp úr sauð og stöðugleikasáttmálanum var sagt upp, hann yfirgefinn af þeim sem að honum stóðu. Það er ekkert feimnismál fyrir þann sem hér stendur að lýsa því yfir að hann vilji eiga góð samskipti við aðila vinnumarkaðarins. Það er sérstaklega gert að umtalsefni í ríkisstjórnarsáttmálanum að skapa þurfi betri frið á vinnumarkaði, eyða óvissu, og til þess munu menn þurfa að teygja sig. Af okkar hálfu lá það alltaf fyrir að frekari aðgerðir en þær sem þegar höfðu verið kynntar kæmu þá einungis til greina að fyrir lægi að aðilarnir hefðu náð saman. Við fengum tilkynningu um það núna á milli kl. eitt og hálftvö í dag og við því er brugðist strax með framlagningu þessa frumvarps. Ekki er hægt að gefa skýrari yfirlýsingu um það af hálfu einnar ríkisstjórnar að hún sé tilbúin til að bregðast skjótt og örugglega við ef á þarf að halda til að tryggja stöðugleika í landinu og vinnufrið fyrir fólkið.

Virðulegi forseti. Ég stend sem nefndarmaður í efnahags- og viðskiptanefnd að því frumvarpi sem hér er til umræðu en með fyrirvara. Fyrirvarinn lýtur að því að ekki er nægjanlega að gert. Ég stend auðvitað að þessu frumvarpi vegna þess að með því er verið að snúa ríkisstjórninni við á einstefnuleið hennar í átt að auknu misrétti og í átt að frekari ójöfnuði í samfélaginu. Það er verið að hemja ríkisstjórnina í öfugþróuninni og það er fagnaðarefni. Við í Samfylkingunni lögðum til fyrir rétt um viku ítarlegar tillögur í skattamálum til þess að greiða fyrir gerð kjarasamninga. Þær tillögur voru felldar í gær en nú er verið að innleiða þær að hluta hér í kjölfar samkomulags við aðila vinnumarkaðarins. Ég varaði hæstv. ríkisstjórn ítrekað við því á hvaða vegferð hún væri, minnti á að það þyrfti að haga skattbreytingum þannig að fólk með venjuleg laun á bilinu 250–600 þús. kr. þyrfti að fá eitthvað út úr þeim í staðinn fyrir að forgangsraða þeim öllum í þágu ríkasta fólksins í landinu. Hér voru haldnar á langar ræður af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um það að fyrir henni vekti varðstaða um millistéttina  Það sem hefur náðst núna er áfangasigur. Hann felst í því að undið er ofan af ósanngirninni, en það er ekki farið alla leið. Þá komum við auðvitað að þessu: Hver er ábyrgð ríkisstjórnar við slíkar aðstæður? Hún er mikil. Hún þarf auðvitað að brúa bilið og stíga inn og færa fram aðgerðir sem hjálpa til við að tryggja sanngjarna lausn. Það hefur þessi ríkisstjórn klikkað á að gera. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær hofmóðugur að frumkvæði ríkisstjórnarinnar hefði valdið því að saman væri að ganga með aðilum vinnumarkaðarins vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefði komið með hugmyndir til þess að létta undir með þeim lægst launuðu. Hvað kemur í ljós núna? Það er ekkert í tillögupakka ríkisstjórnarinnar um hina lægst launuðu. Ríkisstjórnin hafnar tillögum Alþýðusambandsins, sameiginlegum tillögum aðila vinnumarkaðarins, um að nýta fé betur, hætta við skattbreytingar sem nýtast fyrst og fremst ríkasta fólkinu og flytja hluta af ávinningnum til lægst launaða fólksins. Ég fagna þeirri breytingu sem er að verða því að hún flytur 20 þúsund manns úr miðtekjuþrepi í neðsta þrepið og ekkert sýnir betur skynsemi þess að hafa fjölþrepa skattkerfi í þessu landi, hversu mikilvægt það er að halda fast í það kerfi sem við komum á hér á síðasta kjörtímabili, fjölþrepa skattkerfi sem tryggir réttláta dreifingu byrða og betri tækifæri fyrir fólk á lágum og meðaltekjum. Það er ánægjuefni að við séum núna að ná að festa það kerfi í sessi og koma í veg fyrir þær tilraunir ríkisstjórnarinnar sem augljósar hafa verið á undanförnum vikum, að reyna að hola það kerfi að innan, skaða það og skemma þannig að á endanum verði að leggja það af. Í tillögum aðila vinnumarkaðarins var komið með hugmynd að nýrri útfærslu, þann þátt sem við ræðum hér og að því viðbættu að í staðinn fyrir að lækka skatt í millitekjuþrepi um 0,5%, sem nýtist fyrst og fremst best launaða fólkinu, yrði þeim sömu fjármunum varið í að hækka persónuafslátt um 1 þús. kr. Það liggur fyrir að áhrif af slíkri tilfærslu væru engin á ríkissjóð. Þetta bara spurning um réttlæti.  Hverju er fórnað? Sjálfstæðisflokkurinn er náttúrlega ekki að fórna neinu. Hann hefur stefnt að því leynt og ljóst að hlaða undir þá sem mest hafa á milli handanna. En Framsóknarflokkurinn, sem hefur stundum sett á sig grímu félagshyggju, af og til, er leiddur í þessa herferð  Virðulegi forseti. Þegar allt þetta er greint og á það litið blasir við ósanngirnin í þeim skattbreytingum sem ríkisstjórnin gengst nú fyrir. Við gagnrýndum þær í gær en við fengum ekki skýrt dæmi um öfugþróunina, svona skýrt dæmi eins og við erum að fá núna, að þegar ríkisstjórninni býðst að lækka alla um 1 þús. kr. kýs hún að passa að fátækasta fólkið fái ekkert og ríkustu 10% fái 3.500. Það er forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar, það er val hennar og það er þannig sem hennar verður minnst,  Virðulegi forseti. Umfjöllun ríkisstjórnarinnar og viðbrögð hennar við tillögum aðila vinnumarkaðarins um að halda aftur af verðlagshækkunum er kapítuli út af fyrir sig. Hún flytur okkur sérkennilegan boðskap um það að hún ætli að reyna að halda aftur af sumum, þessum og hinum, og hún ætli ekki að hækka verð meira en sem nemur verðbólgumarkmiði Seðlabankans. Hverjir eiga þá að hækka minna en hæstv. ríkisstjórn? Þegar ríkisstjórnin sem ber ábyrgð á verðstöðugleika í landinu og ber ábyrgð á því að halda samfélaginu saman tilkynnir fyrir fram að hún ætli að hækka allt verð um 2,5%, gefi sig einhver fram sem ætlar að hækka um 1% eða 1,5%. Sá mun ekki fyrirfinnast. Með þessum hætti kyndir ríkisstjórnin undir verðbólgu, elur á vanda og tekur ekki í útrétta hönd sveitarfélaganna sem eru búin að marka stefnu um að halda aftur af gjaldskrárhækkunum. Frumkvæði Reykjavíkurborgar var mikilvægt að því leyti.  Það er gott að búið er að ná kjarasamningum þrátt fyrir þessa ríkisstjórn, þrátt fyrir getuleysi hennar og viljaleysi til að mæta þeim sem minnst hafa á milli handanna. Áhyggjuefni mitt er að kjarasamningarnir muni ekki fá nægilega góðar viðtökur út af þeirri staðreynd að óréttlætið blasir við öllum  Virðulegi forseti. Eins og ég hef hér rakið er mikilvægt að styðja þetta mál vegna þess að með atbeina aðila vinnumarkaðarins er verið að snúa ríkisstjórninni af öfugþróunarleiðinni sem hún fetaði glöð og fús í gær. Það var enginn efi í huga nokkurs stjórnarþingmanns þegar samþykktar voru óréttlátar skattbreytingar á meðaltekjuþrepið. Við getum þakkað fyrir að hafa svo ábyrga aðila vinnumarkaðarins að þeir koma og hjálpa okkur að troða ofan í kokið á ríkisstjórninni hluta af skattkerfisbreytingum Samfylkingarinnar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni, formanni Samfylkingarinnar, fyrir ræðuna. Nú hafa náðst samningar sem eru bundnir því skilyrði að þetta frumvarp verði samþykkt. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort þessi ræða sé í samræmi við breytta umræðuhefð sem hann lofaði eftir kosningar.

Virðulegi forseti. Við stöndum að samþykkt þessa frumvarps vegna þess að það er þróun í rétta átt. Ræðan sem ég flutti hér áðan er nákvæmlega í anda breyttrar og betri umræðuhefðar vegna þess að hún snýst um efnisatriði mála, ekki hjóm, enga froðu og ekkert bull og engar lygar. Hún snýst um að fletta ofan af þeirri staðreynd að ríkisstjórnin sem við búum við í landinu hefur ákveðið að snúa af braut kjarajöfnuðar, auka misskiptingu, setja mestan hluta skattalækkana í hendur þeirra sem mest hafa á milli handanna, létta álögum af best stæðu fyrirtækjunum í landinu og svona mætti lengi telja. Ræðan byggir á efnislegri greiningu á aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar og meiri hlutans sem að baki hennar stendur. Það er nákvæmlega þannig sem umræður á Alþingi verða að vera. Þær verða að snúast um raunveruleikann, ekki eitthvert fals eða einhverja froðu.

Herra forseti. Mér leið nefnilega undir ræðu hv. þingmanns eins og ég hefði heyrt hana hundrað eða þúsund sinnum áður á liðnu kjörtímabili og á liðnum kjörtímabilum, þannig að mér fannst lítið hafa breyst. Ég vil nefna það, svo að ég fari nú í sama hjólfar, að þessi ríkisstjórn er ríkisstjórn 4 milljarða í heilbrigðiskerfið, 5 milljarða í skattalækkun til þeirra sem hafa þurft að sæta auknum skattahækkunum á undanförnum áratugum og 6 milljarða til aldraðra og öryrkja.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki á því hvernig hv. þingmaður hefur heyrt þessa ræðu áður því að það er nýtt að ríkisstjórn sem fær um það ósk frá aðilum vinnumarkaðarins að koma að því að brúa kjarasamninga hafni því að koma með úrlausn fyrir þá sem minnst hafa á milli handanna, fólkið á lægstu laununum, þó að bent hafi verið á leið til að fjármagna það. Það er líka nýtt að ríkisstjórn skuli spila út skattbreytingum í tengslum við gerð kjarasamninga sem leiða það af sér að 10% þeirra sem minnst hafa á milli handanna fá ekkert en þau 10% sem mest hafa á milli handanna fá 3.500 kr. á mánuði.  
            

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ánægjuefni ef aðilar á vinnumarkaði eru að ná saman um kjarasamninga, stærstur hluti almenna vinnumarkaðarins, og almennt er það að sjálfsögðu fagnaðarefni að óvissa í þeim efnum víki. En auðvitað er stór hluti vinnumarkaðarins með lausa samninga, fram undan er opinberi vinnumarkaðurinn og sjálfsagt einhverjir hópar á hinum almenna vinnumarkaði. Mér býður þó svo í grun að nokkuð blendnar tilfinningar séu á bak við þessa samningagerð hjá býsna mörgum innan verkalýðshreyfingarinnar og meðal launafólks og einkanlega þeirra sem eru á lægstu kauptöxtunum. Það er að sjálfsögðu ágætt ef um þetta semst þannig að 8 þús. kr. eða þar um bil komi í sérstaka krónutöluhækkun og að öðru leyti verði um 2,8% launahækkun að ræða almennt, sem er reyndar þó nokkuð undir verðbólgu. Ársverðbólga í gær, miðað við mælingar frá Hagstofunni, var 4,2%. Ég held því að allir verði að hafa hemil á gleði sinni gagnvart því verkefni sem forsvarsmenn stéttarfélaga eiga í vændum, að fara heim með þessa niðurstöðu og ætlast til þess að félagsmenn þeirra samþykki hana, almenna launahækkun verulega undir verðbólgu, eins og hún er að mælast þessi árin, og þó ekki meir sem lagt er í að reyna að hífa upp allra lægstu kauptaxtana í landinu þegar við bætist að hæstv. ríkisstjórn hefur að mínu mati sýnt alveg ótrúlega stífni í því að koma til móts við óskir verkalýðshreyfingarinnar og kannski Starfsgreinasambandsins sérstaklega. - Má ég spyrja, virðulegur forseti, er þetta ekki nógu mikilvægt til að fjármálaráðherra tolli í salnum eða hvað? Á ég kannski að beina máli mínu til forsætisráðherra, ætlar hann að hlaupa í skarðið og svara fyrir ríkisstjórnina?

Hæstv. forsætisráðherra er hér á mælendaskrá á eftir.

Já, já, það er gott. Ég vil fá skýringar á því: Af hverju ríghélt ríkisstjórnin svo í útfærslu sína á tekjuskattslækkun á miðþrepi að við lá að samningarnir færu í sundur? Búið að kosta nokkrar nætur að reyna að þjarma þessu saman og ríkisstjórnin gefur þó ekki meira eftir en raun ber vitni. Í grófum dráttum má segja, og það er að sjálfsögðu til bóta, að um 3/8 fimm milljarða tekjutaps ríkisins eru notaðir í að færa tekjumörkin milli fyrsta og annars þreps en meiri hlutinn, 5/8, er áfram notaður í hina flötu prósentulækkun á miðþrepi. Úr því að menn voru á annað borð opnir fyrir því að hreyfa þessu eitthvað, af hverju var þá ekki gengið lengra til móts við þá sem voru að reyna að gæta hagsmuna lágtekjufólks, tekjulægsta fólksins í landinu? Um það hafa átökin staðið á bak við tjöldin innan verkalýðshreyfingarinnar og á milli aðila vinnumarkaðarins. Ég vil héðan úr ræðustól færa þeim þakkir sem reyndu þó að halda á lofti baráttunni fyrir tekjulægsta fólkið í landinu. En þeir eiga því miður á brattann að sækja gagnvart ýmsum félögum sínum, gagnvart viðsemjendum sínum og sérstaklega gagnvart ríkisstjórn Íslands. Þetta er veruleikinn úr Karphúsinu eins og ég þekki hann og veit hann bestan. Vita menn hvaða kauptaxta Starfsgreinasambandið var að reyna að hífa upp? Eru það ekki 194–196 þús. kr. eða svo? Og stór hluti samninganna, taxtanna, liggur þaðan og á bilinu upp í 215–220 þús. kr. Það er veruleikinn. Verið er að reyna að hífa þennan hryllilega lága botn upp með krónutöluhækkun, en auðvitað hefði það hjálpað mikið til ef skattkerfið hefði verið látið styðja við þá viðleitni með því að nota sem mest af þeim fjármunum sem ríkið er að afsala sér í skattalækkanir til að bæta frekar kaupmátt þessa hóps, en það er ekki gert. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á línuriti sem fylgir með frumvarpinu. Fátækleg voru nú gögnin og kannski skiljanlega því að þetta er allt gert á örfáum mínútum. En líti menn á línuritið sem er í greinargerð með frumvarpinu, þetta er ekki flókið mál og langlesið, stærð A4 og það er rétt rúmlega blaðsíða sem fer í allt málið. En þó er sett upp línurit, einhverjir hagir menn hafa sett upp línurit til að láta þetta allt saman líta vel út. Og við sjáum að svo lítur út sem talsverður tekjuauki komi fyrir ákveðinn hóp. En hvar byrjar línuritið, hvar byrjar það? Það byrjar í 3,5 milljónum, 290 þús. kr. í mánaðarlaun. Af hverju nær línuritið ekki lengra niður? Af því að það vill enginn sýna að það sem er fyrir neðan fær ekki neitt. Það er veruleikinn og það er snyrtilega falið með línuriti sem við fengum og settum með í greinargerðina, að allt þarna fyrir neðan fær ekki neitt. Um að gera að fela það. Byrja á 3,5 milljónum í árslaun, 290 þús. kr. á mánuði. Bíddu, hvernig voru taxtarnir sem ég nefndi áðan og verið er að reyna að hífa upp? 190 og eitthvað þúsund upp í 215–220 þús. kr. Ég veit að afar blendnar tilfinningar eru og reyndar mikil óánægja víða innan verkalýðshreyfingarinnar og meðal þeirra sem sérstaklega voru að reyna að berjast fyrir hagsmunum þessa hóps, og hann ber því miður allt of lítið úr býtum. Í grófum dráttum þýðir þetta miðað við álagninguna eins og hún er í ár að af fyrstu 106 þús. kr. eða þar um bil, sem yfir höfuð koma til skatts, verður engin lækkun. Miðað við skattleysismörkin í ár upp á 135 þús. kr. og upp í tekjumörkin milli lágþreps og milliþreps eins og þau stóðu núna í tæpum 241.500 kr., fær þessi hópur ekki neitt, færist auðvitað örlítið upp í krónum talið með verðlagsbreytingum milli ára en í aðalatriðum er bilið þarna. Það jákvæða er að það fjölgar talsvert í þeim hópi sem greiðir þá eingöngu skatt á lægsta þrepi, greiðir eingöngu 22,9% tekjuskatt af launum sínum, 15–20 þúsund manns bætast við þau sirka 15 þúsund sem fyrir voru, en það sorglega er um leið …  Það sorglega er í leiðinni að þetta sýnir okkur að yfir 30 þúsund manns á íslenska vinnumarkaðnum eru með svo lág laun að þeir ná ekki upp í milliþrep í skatti, um leið og hægt er í sjálfu sér að gleðjast yfir því að þessi breyting og sú hækkun fjárhæðarmarkanna, sem er þá orðið það eina jákvæða í þessu, kemur ákveðnum hópi til góða, en það er dapurleg birtingarmynd hinna lágu grunnlauna sem eru við lýði á Íslandi. Skattkerfið á náttúrlega að hjálpa til í þessum efnum og styðja við lífskjör þess fólks. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra sem hélt áðan mjög hlýlega ræðu um það sem fyrri ríkisstjórn gerði í skattamálum og sagði réttilega að með þrepaskipta skattkerfinu og lágtekjuþrepinu sem tekið var upp sérstaklega hefði tekist að hlífa algerlega tekjulægsta fólkinu á Íslandi við skattahækkunum í kreppunni, og það er rétt og reyndar rúmlega það, því að tekjulægsti þriðjungur landsmanna hefur undanfarin þrjú ár borgað heldur lægra hlutfall heildartekna sinn í skatt en áður. Það er auðvitað góður árangur. Þannig notuðum við skattkerfið til að verja sérstaklega þann hóp, tekjulægstu launamennina og allan þorra þeirra sem reiða sig á bótakerfið um afkomu sína, því að þeir eru á þessu sama tekjubili. Nú kemur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og notar þessar breytingar fyrri ríkisstjórnar en því miður sem rök fyrir því að gera núna ekkert fyrir þennan hóp, og ég er því ósammála að þannig sé að málum staðið. Ég satt best að segja skil ekki af hverju menn notuðu ekki, þó ekki væri nema örlítið af þessum 5 milljörðum til þess að lækka líka lágtekjuþrepið um núll komma eitt, tvö, þrjú prósent. Það hefði strax litið betur út og tiltölulega einfalt að útfæra það. Það er eitthvað þarna á ferðinni, held ég, meira en bara það sem snýr að núinu. Skyldi það vera það að hæstv. fjármálaráðherra, Sjálfstæðisflokkurinn, er með í undirbúningi að fletja skattkerfið út aftur og fara niður í tvö þrep kannski í fyrri áfanga? Og vissulega er sjálfsagt draumur margra að fara síðan alla leið að lokum í eitt skattþrep, eina prósentu á alla, þannig að tekjuhæstu hópar landsins fái aftur gríðarlega skattalækkun. Núverandi kerfi er að sjálfsögðu alveg þokkalega prógressíft, og mikil ósköp borið saman við það sem var. En þó er það þannig að það er ekki nema 8,9 prósentustiga munur á tekjuskattinum sem lágtekjufólk og tekjuhæsta fólkið borgar. Það eru 22,9% og síðan 31,8% sem tekjuhæsti hópurinn borgar af laununum ofan við milliþrepsmörkin, það er nú ekki meira. Ef eitthvað væri mætti gagnrýna okkur fyrir að hafa ekki haft þetta enn þá prógressífara og það vildum við auðvitað. Hugur manns stóð til þess að reyna að lækka prósentuna í lægsta þrepinu og það er það sem á að stefna að, ekki fletja út kerfið, ekki færa hátekjufólki stórkostlegar skattalækkanir aftur. Muna menn ekki það sem gert var í þenslunni á árunum 2003–2007 þegar staðið var við hin glórulausu kosningaloforð um að fella hátekjuskattinn niður, sem var nú svo sem ekki neitt neitt, 6–8% ofan á allra, allra hæstu launin? Og það var gert á sama tíma og ofurlaunin héldu innreið síðan á Íslandi sem aldrei fyrr. Tekjuhæsti maður Íslands 2007 borgaði 70 millj. kr. minna í skatt en hann hefði gert vegna þess að búið var að fella hátekjuþrepið niður. Þegar einstaklingar voru með tekjur á þáverandi verðlagi upp undir 1 milljarð kr. Stórkostleg gjöf til þeirra frá hægri stjórninni sem flatti út skattkerfið á því kjörtímabili. Ég verð því að segja að það hversu stíf hæstv. ríkisstjórn, og sérstaklega væntanlega fjármála- og efnahagsráðherra, hefur verið í þessu máli, setur að mér ónotahroll um að það kunni að tengjast áformum inn í framtíðina, vegna þess að ef svo væri ekki hefði maður haldið að menn væru sveigjanlegri gagnvart því að koma til móts við mjög réttmætar kröfur verkalýðshreyfingarinnar um að láta skattkerfisbreytingarnar styðja betur við kaupmátt tekjulægsta fólksins. En það er sem sagt ekki gert nema að mjög litlu leyti. Aðstæðurnar hér eru vissulega sérstakar, að sjálfsögðu. Séu að nást samningar er það jákvætt og maður vill greiða götu þess. Frumvarpið er þrátt fyrir allt örlítið skárra, þetta er örlítið til bóta frá því sem var reyndar lögfest hér í gær, svo fyndið er þetta nú, og síðan hefur Alþingi setið á vakt að bíða eftir því hvort ekki eigi að breyta sólarhringsgamalli löggjöf, og það er núna að verða niðurstaðan. En þetta er þó í rétta átt og í því ljósi mun ég styðja þetta, en það er með þessum sterka fyrirvara, og það er alls ekki vegna þess að ég sé sáttur við þessa niðurstöðu, því fer í raun mjög fjarri. Ég er eiginlega hryggur yfir því að ekki skuli vera hægt að ná saman um eitthvað betri blöndu, meiri málamiðlun. Ég skil svo sem þau sjónarmið að mönnum finnist sumum „dýrt“ að taka þetta allt í beina hækkun persónufrádráttar, en það má þó segja að það er mjög sambærileg aðgerð og við krónutöluhækkun í kjarasamningum og skilar auðvitað mestu til þeirra sem minnst fá, en hún skilar öllum. Það má því líka glíma við það að ná sambærilegum markmiðum til dæmis með því að lækka prósentuna á lágtekjuþrepinu og færa upp fjárhæðarmörkin. Ef ég hefði mátt ráða hefði ég notað alla 5 milljarðana í það, að mínu mati hefði besta dreifingin komið út úr því þegar það er svo keyrt hversu hátt hlutfall launamenn borga að endingu í skatt. Og það er það sem skiptir máli, þ.e. kúrfan og hvar skurðpunktar hennar eru. En ég verð að segja að það er frekar dapurlegt að þurfa að styðjast við gögn sem virðast vera sett fram með það alveg sérstaklega í huga að fela þá döpru staðreynd að með því að byrja uppi í miðjum tekjuskalanum eða talsvert langt uppi í tekjuskalanum fær tekjulægsti hópurinn ekki neitt út úr þessu.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að við hv. þingmaður deilum ekki sýn á þörfina fyrir skattkerfisbreytingar en mér finnst jákvætt og uppbyggilegt að geta hér í þinginu tekist með málefnalegum hætti á um það hvernig við eigum að hafa skattkerfið. Ég vonast til þess að sú umræða haldi áfram og hún skili einhverju. Mig langar að gera nokkrar athugasemdir við ræðu hv. þingmanns þegar kemur að því hvernig skattkerfið virkar og hvaða áhrif þær breytingar sem við mælum fyrir munu hafa. Í fyrsta lagi er um að ræða skattalækkun. Það kemur mér á óvart hversu mikill hvellur verður í þinginu vegna þess að lækkunin nær ekki niður í allra lægstu laun. Þá er mikilvægt að hafa það í huga að ríkið fær engan tekjuskatt til sín fyrr en laun eru komin yfir um 230 þús. kr. vegna þess að ríkið tekur að sér að standa skil á útsvari til sveitarfélaganna vegna skatts á launum sem eru undir þeim mörkum. Í öðru lagi hefur kerfið þróast þannig á undanförnum árum að með þriggja þrepa kerfi og miklum tekjutengingum á barnabótum, á vaxtabótum og annars staðar í bótakerfinu erum við komin með þá stöðu að fyrir hjón með meðaltekjur, segjum í kringum 400 þúsund, það dugar að vera komin í um 500 þús. kr. í laun á mánuði og upp í 1 milljón kr., sem væru dæmigerð meðallaun fyrir hjón, eru jaðarskattarnir út af tekjutengingum í bótakerfinu komnir yfir 50% þannig að meira en önnur hver króna í launahækkun fer í skerðingu bóta eða í beinar skattgreiðslur. Þær breytingar sem við erum nú að mæla fyrir eru til þess fallnar að byrja að draga úr jaðaráhrifum skatta. Það finnst mér vera gríðarlega mikilvægt.

Herra forseti. Ég tek undir það með hæstv. fjármálaráðherra að vonandi getum við, a.m.k. sum hver, átt málefnalegar rökræður um það hvernig er best að haga skattkerfinu og alveg einkum og sér í lagi álagningu tekjuskatts á einstaklinga því að það er eitt stærsta og öflugasta tækið sem við höfum í höndum til þess að reyna að vinna t.d. gegn vaxandi launamun og bremsa vinnumarkaðinn af í þeim efnum o.s.frv. Ég tel það í sjálfu sér ekki vera nein rök, þó að rétt sé, að ríkið fái ekki út úr tekjuskatti manna fyrr en launin eru komin yfir 230 þúsund vegna fyrirkomulags sem hefur verið langalengi við lýði, að ríkið bæti sveitarfélögunum upp það sem á vantar í fullt útsvar af launum þar fyrir neðan. Það er bara hluti af hinum föstu tekjusamskiptum ríkis og sveitarfélaga og hefur verið svo mjög lengi. Það er að vísu rétt að ríkið hefur axlað þyngri byrðar seinni árin vegna þessa fyrirkomulags því að menn hafa fært verkefni frá ríki til sveitarfélaga og fjármagnað þau með hækkun útsvars. Þar með er útsvarið orðið stærri hluti tekjuskattsstofnsins og þegar upp á vantar verður dýrara að bæta það upp. Sveitarfélögin hafa kannski ekki metið þetta að verðleikum sérstaklega. Þau fengu t.d. þennan mun alveg ókeypis þegar málefni fatlaðra voru færð yfir og ríkið færði yfir 1,2 prósentustig sem jók auðvitað þennan halla og kostnað ríkisins við að bæta upp fullt útsvar. Varðandi jaðaráhrifin í kerfinu eru þau að sjálfsögðu til staðar og hafa að einhverju leyti aukist vegna skarpari tekjutengingar, t.d. vaxtabótanna, en þau eru þó ekki nema u.þ.b. 50% - það er algengast. Það er talsvert betra en það var hérna í eina tíð þegar jaðaráhrifin fóru alveg upp í 65% og jafnvel meira ef tekjutengdar afborganir námslána voru teknar með.

Virðulegi forseti. Ég tel að það ætti að vera alveg sérstakt kappsmál hjá okkur að einfalda og gera skattkerfið gagnsærra þannig að fólk geri sér betur grein fyrir því hver réttindi þess eru í kerfinu. Í dag tel ég að fólk átti sig á því að mestu leyti þegar það hefur loks fengið álagningarseðil eftir að hafa talið fram hver áhrifin eru. Þetta mun t.d. gilda um þá kjarasamninga sem nú eru í burðarliðnum. Fólk mun þurfa að taka saman: Hver er árleg vaxtabyrði mín? Á hvaða aldri eru börnin mín? Hversu mörg eru þau? Hver er eignarstaðan? Þegar menn hafa tekið alla þessa þætti með inn í myndina og borið saman við það sem ríkisstjórnin er að gera annars vegar og menn hafa komið sér saman um á vinnumarkaði hins vegar getur hver og einn fundið út úr því fyrir sig hverjar kjarabæturnar á endanum verða. Mig langar að segja örstutt varðandi aðgerðir fyrri ríkisstjórnar sem snúa að lægsta tekjuhópnum. Það er rétt, eins og ég tók fram, að skapað var sérstakt nýtt skattþrep fyrir tekjulægsta hópinn. Það eru þó einungis 600 milljónir sem koma inn í ríkiskassann frá þeim sem eingöngu greiða skatt í neðsta þrepinu. Það eru 600 milljónir af rúmlega 100 milljörðum, þ.e. innan við 1%. Rétt um 6% launþega eru eingöngu í neðsta þrepinu. En þessi hópur þurfti auðvitað líka að horfast í augu við það á síðasta kjörtímabili að yfir ákveðið tímabil var persónuafslátturinn ekki verðtryggður, en einmitt þá geisaði verðbólga í landinu og af því hlaust kjaraskerðing fyrir þennan hóp. Þegar við ræðum um það hvernig hann komst frá síðasta kjörtímabili verður að taka þá mikilvægu lagabreytingu með í reikninginn og þá kemur ekki alveg jafn falleg mynd út. En það er kannski hægt að segja fyrrverandi ríkisstjórn til varnar að það hefði verið gríðarlega dýr aðgerð á þeim tíma þegar fyrir séð var að mikil verðbólga var í kortunum að tryggja persónuafsláttinn. En höfum í huga að hann mun hækka núna um 

Herra forseti. Það er alveg rétt, persónufrádrátturinn mun taka fullri verðlagsuppfærslu, þökk sé lagabreytingu sem við réðumst í strax og við töldum okkur ráða við það. Það var fyrst og fremst í eitt ár sem eiginlega allar fjárhæðir kerfanna voru frystar og fylgdu ekki verðlagi. Það gilti um öll bótakerfin og persónufrádráttinn. Það var botnár kreppunnar. Hæstv. fjármálaráðherra gerði hér mikilvægan þátt að umtalsefni þar sem eru jaðaráhrifin í kerfinu og notaði það núna sem sérstök rök fyrir því að lækka m.a. prósentuna á miðþrepi. Það er svolítið stutt síðan hæstv. fjármálaráðherra var ekki upptekinn af jaðaráhrifum og heldur ekki meiri hlutinn. Það var í gær og fyrradag þegar vaxtabætur voru skertar um 500 milljónir. Hvernig var það útfært? Með því að herða á tekjutengingunni sem eykur stórkostlega jaðaráhrifin á ákveðnu launabili. Þetta er kannski aðeins snúnara, herra forseti, en menn vilja stundum vera láta. Ég gæti auðvitað haldið um það talsverða ræðu hversu svakalega ríkisstjórnin og meiri hluti hennar jók með þessu jaðaráhrifin, ef menn vilja. Þetta er nú bara eins og það er. Varðandi svo aftur tekjuskattinn og samskipti við sveitarfélögin, það er út af fyrir sig rétt að nettó situr ekki mikið eftir í ríkiskassanum af skattgreiðslum þeirra sem hafa greitt á lágtekjuþrepi en á móti kemur að býsna drjúgur hluti útsvarstekna sveitarfélaganna fellur til þar og ríkið bætir þá upp slakann eins og fram hefur komið. Það er hluti af þeim miklu tekjusamskiptum sem við höfum verið að ræða. Tekjuskatturinn er náttúrlega mikilvægasta kjölfestan í skattkerfinu og tekjuöflunarkerfi ríkisins. Við Íslendingar ættum að muna eftir því áður en við göngum glannalega um gleðinnar dyr í sambandi við tekjuskattinn að það var þó hann sem 

Herra forseti. Skattstefna Pírata hefur ekki verið útfærð að neinu sérstöku leyti en grunnmarkmiðið þar er gegnsæi þannig að ef við horfum á þessa breytingu sem er verið að leggja til núna með þessum lögum, og eins og rætt var um í nefndinni, eru það samningar milli ASÍ og Samtaka atvinnulífsins sem er verið að innleiða í lög. Þetta er sent utan úr bæ inn á þing og svo á að hraða því í gegn til þess að aðilar vinnumarkaðarins geti náð sátt um kjarasamninga. Það er það sem er í gangi hérna í dag. Það hvernig þeir 5 milljarðar sem um ræðir leggjast á mismunandi tekjuhópa þýðir að þeir sem eru undir 280 þús. kr. á mánuði fá ekki neitt af þessum 5 milljörðum í sinn hlut. Þá skulum við hafa í huga að við erum að tala um fólk frá lágtekjumörkunum sem eru um 190 þús. kr. og upp í þessi 280 þús. kr., það fólk fær ekkert. Aftur á móti rís þetta línurit hérna mjög skarpt upp og svo jafnast það út. Það rís mjög skarpt upp af þeim sem eru með 295 þús. kr. á mánuði að meðaltali. Svo jafnast það út til þeirra sem eru með 650 þús. kr. á mánuði og þá fer það að leggjast þyngra á þá sem eru með yfir 650 þús. kr. á mánuði. Þessir 5 milljarðar fara í þessar breytingar. Í allri þessari skattaumræðu sjáum við þær breytingar sem eiga sér stað, auðlegðarskattur er farinn, gjöld eins og nefskattar eða önnur gjöld sem eru lögð sérstaklega á sérstaka málaflokka, eins og til menntamála og Ríkisútvarpsins, eru öll tekin í ríkissjóð. Eins og oft hefur komið fram í umræðu á Alþingi eru þetta gjöld eða skattar sem fara flatir þannig að við sjáum tilhneiginguna sem er sú að fletja skatta. Það er skiljanlegt enda er það stefna Sjálfstæðisflokksins og kannski að einhverju leyti Framsóknarflokksins líka. Hæstv. forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, mun tala á eftir mér og kannski útskýra nánar hvort það sé líka stefna Framsóknarflokksins að fletja skatta. Það er alveg ljóst að það er stefna Sjálfstæðisflokksins að fletja skatta meira. Ef ég kem inn á stefnu Pírata í þessum málum, um meira gegnsæi, er alveg ljóst að þrepaskipt skattkerfi, eins gott og það er, er ógegnsætt fyrir þá sem eru á þessu þrepi. Það veit ekki alveg hver skiptingin er, ef það vinnur örlítið meira, ef það fær örlítið meira hér eða þar borgar það kannski meiri skatta. Þetta er galli. Ég veit ekki lausnina á vandamálinu. Sjálfstæðismenn virðast ætla að afnema þessi þrep, a.m.k. í þrepum, taka það hægt og rólega, en ég hef spurt hvernig þeir geti tryggt ákveðið grunnprinsipp. Margir sjálfstæðismenn vilja alveg flatan tekjuskatt. Ókei, en það eru samt sem áður sjálfstæðismenn, ég hef talað við þá í þinginu, sem vilja ekki alveg flatan tekjuskatt. Í því ljósi langar mig að vitna í föður kapítalismans, Adam Smith, og það sem hann sagði um skattlagningu, hvort hún ætti að vera flöt eða leggjast hlutfallslega örlítið þyngra á þá sem eru ríkari. Ég vitna þá í hann, með leyfi forseta: „It is not very unreasonable that the rich should contribute to the public expense, not only in proportion to their revenue, but something more than …“

Forseti treystir því að hv. þingmaður muni nú þýða þennan enska texta.

Forseti getur treyst því. Þetta er í þingsköpum, við þekkjum þau vel, báðir tveir. Mig minnir að það sé 91. gr. Man forseti það? Nei, en við þekkjum báðir þingsköpin. Ég hef þennan lestur aftur og svo mun ég að sjálfsögðu annaðhvort þýða hann eða endursegja, eins og segir í þingsköpum. Adam Smith, svo ég vitni aftur í hann, faðir kapítalismans, sagði, með leyfi forseta: „It is not very unreasonable that the rich should contribute to the public expense, not only in proportion to their revenue, but something more than in that proportion.“ Það sem Adam Smith er að segja þarna er að tekjuskattur skuli ekki vera flatur, að tekjuskattinn eigi að leggjast hlutfallslega þyngra á þá sem eru ríkari, þá sem hafa hærri tekjurnar. Ég veit að þetta er ekki hugmyndafræði allra sjálfstæðismanna en ég vildi samt benda á að þetta er hugmyndafræði Adams Smiths. Menn ættu kannski að lesa sér til um það í fræðum Adams Smiths hvernig hann réttlætir þetta, hver hugmyndafræðin er, á hvaða grunni hann kemst að þessari niðurstöðu. Við sjáum að það á að fletja skatta, í þessu tilfelli með þessari sérstöku lagabreytingu sem kemur utan úr bæ eftir samninga aðila vinnumarkaðarins til að ná kjarasamningum. Þeir sem eiga að njóta góðs af þessari breytingu eru þeir sem eru með meira en 280 þús. kr. og upp að 650 þús. kr. Þeir sem eru með lægri tekjur, frá 190 þús. kr. og upp í þessi 280 þús. kr. fá ekkert. Svo leggst byrðin örlítið þyngra á þá sem eru með meira en 650 þús. kr. þannig að vitaskuld er verið að gera þetta aðeins brattara. Eins og hæstv. Bjarni Benediktsson nefndi áðan er verið að jafna þetta, þetta er fyrir þá sem eru með millitekjur. Ef það á að fara í að fletja út skattkerfið og á sama tíma gera það gegnsærra - ég veit ekki hver rétt útfærsla á þessu væri en ég vil bara skilja það eftir í hugum landsmanna hvað þeim sjálfum finnst sanngjarnt, hvort þá ætti ekki að hækka persónuafsláttinn, hækka þau mörk þar sem tekjuskattur byrjar þannig að þeir sem njóta mest þess tekjuafsláttar séu þeir sem minnstar tekjur hafa. Mest af tekjum þeirra fer í nauðsynjar. Þeir hafa rosalega lítið eftir. Ef menn vilja virkilega geta tekið afstöðu til þess, ekki bara vitræna afstöðu heldur tilfinningalega afstöðu og hafa fundið það á eigin skinni, prófið þá að eyða aðeins minna, enda á því að þurfa að passa upp á hvern þúsundkall og svo kannski hvern fimmhundruðkall og hundraðkall. Þetta væri mjög óvitlaus tilraun. Það er tvennt sem græðist á þessu, fólk getur lagt örlítið til hliðar, sparað og safnað í smásjóð á sama tíma og það fær að kynnast því hvernig er að lifa við mjög þröngan kost. Ég vil skilja landsmenn eftir með þetta og það hvernig þetta lagafrumvarp og hin eilífa skattabarátta milli vinstri og hægri spilast fram í þinginu.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs til að greiða fyrir þingstörfum. Á undanförnum dögum höfum við hvað eftir annað, daglega, horft upp á keppni formanns þingflokks Samfylkingarinnar, hv. þingmanns, og hv. þingmanns, formanns Samfylkingarinnar, horft upp á þá keppa um það hvor geti verið með meiri skæting, sérstaklega í garð stjórnvalda, í von um að koma því í kvöldfréttir og vekja athygli á sjálfum sér. Þannig birtast þessir tveir hv. þingmenn hér aftur og aftur eins og millistríðsárasósíalistar hvor á sínum ölkassanum að öskrast á um hvor sé meiri byltingarsinni. Þetta er algjörlega óþörf umræða og eins og bent hefur verið á fyrr í þessari umræðu ekki til þess fallin að leiða okkur að bestu niðurstöðunni. Hér er um að ræða breytingar sem eru til bóta fyrir alla hópa samfélagsins. Erindi mitt í ræðustól að þessu sinni er að setja hlutina í samhengi, benda mönnum á að það sé óþarfi að koma hér upp hver á fætur öðrum til að reyna að sanna sig með því að öskra og steyta hnefann í allar áttir. Setjum það aðeins í samhengi hvað er að gerast hér og hvers vegna þingmenn geta bara leyft sér almennt að vera tiltölulega sáttir og fara að huga að jólunum. Hér eru að nást kjarasamningar sem munu leggja grunn að stöðugleika og raunverulegri kaupmáttaraukningu fyrir alla tekjuhópa á næstu árum. Það er líka verið að ráðast í aðgerðir í þágu skuldsettra heimila sem munu skipta sköpum fyrir tugþúsundir íslenskra heimila og munu hafa jákvæð áhrif á þróun efnahagsmála til viðbótar við þann stöðugleika sem kjarasamningarnir vonandi veita. Þessi niðurstaða í kjarasamningunum nú verður til með aðkomu stjórnvalda sem er líka munur frá því sem við höfum séð á undanförnum árum og er þá væntanlega og vonandi vísbending um að áfram muni eiga sér stað uppbyggilegt samstarf og samráð stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Það er unnið að heildarlausn á vandanum sem menn standa frammi fyrir í húsnæðiskerfinu til að bregðast við því ófremdarástandi sem skapast hefur þar á undanförnum árum. Hér er í dag verið að klára hallalaus fjárlög sem fela í sér - ef frá er talinn sá gúmmítékki sem var kallaður fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar - verulega aukningu framlaga til allra mikilvægustu málaflokka, ekki hvað síst til velferðarmálanna. Þar er meðal annars um að ræða mestu fjárveitingar til félagsmála sem nokkurn tímann hafa sést, á sama tíma og menn ná hallalausum fjárlögum, og tekjur aukast á flestum sviðum, m.a. í sjávarútvegi þar sem menn horfa nú fram á mestu tekjur af sjávarútvegi sem nokkurn tíma hafa skilað sér í sögu landsins. Með öðrum orðum, til að taka þetta allt saman, stefnir í að árið 2014 verði betra en öll undanfarin ár fyrir alla hópa samfélagsins, þar með talið alla tekjuhópa. Þetta ætti að vera til þess fallið að gleðja menn og senda þá tiltölulega sátta inn í jólahaldið. Jú, það er verið að gera hér ákveðnar breytingar á skattkerfinu til að ýta undir verðmætasköpun og reyna að koma sífellt fleirum í hærri tekjuhópa í stað þess að búa til fátæktargildrur, fyrirkomulag sem heldur fólki í lægstu tekjuhópunum. Þetta er það sem menn hafa verið að gera annars staðar á Norðurlöndum - ég veit að íslenskir jafnaðarmenn líta töluvert þangað - þar hafa menn endurskoðað skattkerfið til að innleiða aftur jákvæða hvata og koma sem flestum úr lægstu tekjuhópunum og í millitekjuhópa. Það hefur skipt sköpum við að menn næðu sér efnahagslega á strik í þeim löndum. Tökum þetta nú saman, virðulegi forseti, því að ég ætla ekki að verja löngum tíma í ræðuhöld hér: Það er verið að ráðast í gríðarlega umfangsmiklar aðgerðir í þágu skuldsettra heimila. Það er verið að gera klára kjarasamninga sem munu að öllum líkindum tryggja stöðugleika og leggja grunn að auknum hagvexti á næstu árum og bæta kjör allra tekjuhópa til næstu ára. Við erum að afgreiða hallalaus fjárlög með verulegri aukningu framlaga til velferðarmálanna, heilbrigðismálanna, félagsmálanna og auka tekjur ríkissjóðs á ýmsum sviðum. Virðulegur forseti. Ég vildi bara fara stuttlega yfir þetta til að benda þingmönnum á að í dag er ekki dagur til að æsa sig eða öskra og steyta hnefann í allar áttir. Í dag er dagur til þess að gleðjast yfir þeim árangri sem er að nást og ég vona að þingmenn stjórnarandstöðu finni það hjá sér líka að það megi gleðjast þegar hlutirnir eru að þróast í rétta átt en upplifi það ekki þannig að þegar hlutir þróast í rétta átt sé það á einhvern hátt ógnun við stjórnarandstöðuna og þess vegna þurfi menn að fara í millistríðsáraræðuhöldin. Það er ekki svo, við skulum nýta þennan árangur sem er að nást núna til að leggja grunn að betra samstarfi stjórnarmeirihluta og minni hluta á næstu árum við það að halda áfram að byggja undir þennan árangur sem nú er farinn af stað.

Virðulegi forseti. Ég gleðst með hæstv. forsætisráðherra. Ég vil gleðjast með honum yfir því að hann felldi tillögur Samfylkingarinnar um hækkun miðjuþrepsins í tekjuskatti í gær en verður hér á eftir píndur til þess að samþykkja slíka hækkun fyrir tilverknað afla sem hann hefur blessunarlega ekki stjórn á. Ég mun fagna því. Hæstv. forsætisráðherra getur ekki flutt hér yfirlætisfullar ræður og breitt þar með yfir þá staðreynd að hann hefur sjálfur hvatt til hækkunar á persónuafslætti en kemur þeirri tillögu ekki í gegn hjá samstarfsflokknum. Hann hefur sjálfur sagt að skynsamlegt sé að hækka persónuafslátt. 

Virðulegur forseti. Við sjáum að keppnin heldur áfram. Ef mér missýndist ekki kemur hér næstur hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar og mun reyna að toppa formann sinn, og svo sjáum við í fréttunum í kvöld hvor verður ofan á. Athugasemdir hv. formanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Árna Páls Árnasonar, eru svolítið sérkennilegar. Í fyrsta lagi virðist hv. þingmaður gera ráð fyrir því að forsætisráðherra eigi að stjórna Alþýðusambandinu og telur að ég hafi ekki stjórnað Alþýðusambandinu og við séum hér að horfa upp á afleiðingar þess. Það er ekki svoleiðis, virðulegur forseti, þó að slíkt hafi kannski verið reynt á síðasta kjörtímabili með mjög litlum árangri. Það sem hér er að gerast er að stjórnvöld sýna árangur af samráði við aðila vinnumarkaðarins, nokkuð sem vantaði algjörlega á undanförnum fjórum árum. Hér er að nást árangur af samráði milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Með því samstarfi held ég að ég megi fullyrða að mjög góð niðurstaða sé að fæðast. Svo nefnir hv. þingmaður hækkun á persónuafslætti. Ég veit ekki til þess að samstaða sé um það hjá Alþýðusambandinu að fara þá leið. Ég hef reyndar heyrt forseta Alþýðusambandsins lýsa áhuga á því. Ég hef líka sagt að það sé sannarlega þess virði að skoða það, enda kemur fyrir að ég og forseti Alþýðusambandsins séum sammála. En það var ekki krafa Alþýðusambandsins, a.m.k. er það þá breyting á allra síðustu dögum sé það nú orðin krafa sambandsins, og hefði ekki verið líklegt til þess að skila þeim árangri sem nú hefur náðst, þ.e. að menn eru að ná saman, stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins eru að ná saman að því marki að kjarasamningar verða kláraðir fyrir áramót, nokkuð sem ég held að fáir 

Virðulegi forseti. Það leit ekki byrlega út með kjarasamninga vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar vegna þess að hún klúðraði því að halda aftur af verðlagshækkunum, hún gengur ekki einu sinni alla leiðina í því efni núna með yfirlýsingu sinni, og vegna þess að hún mætti ekki aðilum vinnumarkaðarins. Það er mjög athyglisvert ef hæstv. forsætisráðherra hefur ekki heyrt af þeirri ósk aðila vinnumarkaðarins að ríkið kæmi að málum með því að hækka persónuafsláttinn í þessum kjarasamningum. Það eru þær heimildir sem ég hef frá verkalýðshreyfingunni að sú ósk hafi beinlínis verið borin fram við ríkisstjórnina. Hafði enginn fyrir því að tala við hæstv. forsætisráðherra? Hafnaði fjármálaráðherrann þessu bara einn og óstuddur? Spurði hann aldrei forsætisráðherra? Staðreynd málsins er sú að til þess að ná sameiginlegri niðurstöðu núna var afstaða aðila vinnumarkaðarins að annars vegar þyrfti að koma til það sem við erum að fara að samþykkja hér, sem er viðsnúningur á dagsgamalli samþykkt þessarar ríkisstjórnar, þ.e. að hækka neðra þrepið í millitekjuskatti, og hins vegar þyrfti að koma 1 þús. kr. hækkun á persónufrádrætti til að lægst launaða fólkið fengi eitthvað. Þessu hafnaði ríkisstjórnin samkvæmt þeim heimildum sem ég hef. Það verður athyglisvert að heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi aldrei verið spurður út í þetta. Ef hann var hins vegar spurður út í þetta, hvernig gat hann þá, hafandi sjálfur sagt að hækkun persónufrádráttar væri skynsamleg, samþykkt að fallast ekki á þessa kröfu? Virðulegi forseti. Ég gleðst yfir því að hægt sé að koma vitinu fyrir hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnina og að hægt sé að vinda ofan af öfugþróun hennar í skattkerfismálum. Þó að við náum ekki fullum sigri í dag gleðst ég yfir þeim áfangasigri sem við náum hér á eftir þegar hæstv. forsætisráðherra greiðir atkvæði með tillögum Samfylkingarinnar um hækkun neðra þrepsins í millitekjuskatti.

Virðulegur forseti. Ég efast ekki um að hv. þingmaður hafi ágætisheimildir úr verkalýðshreyfingunni en ég geri reyndar ráð fyrir að þær séu allar úr sömu áttinni, sömu átt og tillögur þingflokks Samfylkingarinnar um breytingar á fjárlögum komu.

Er það vond átt eða hvað?

Það er hins vegar mikilvægt að hlusta á fleiri en eina rödd og það er kannski það sem hv. þingmaður ætti að temja sér í samskiptum við verkalýðshreyfinguna. Það er alveg rétt, eins og ég gat um áðan, að forseti Alþýðusambandsins hefur viðrað hugmyndir í ætt við þær sem hv. þingmaður rakti hér og ég hef lýst mig opinn fyrir að skoða, en það var engin samstaða um það innan verkalýðshreyfingarinnar á þeim tíma. Það kann að hafa orðið einhver breyting á því en ég veit ekki til þess að það sé orðin almenn samstaða um það innan verkalýðshreyfingarinnar að hafa áhersluna þar.  
             Hér horfum við sem sagt upp á lausn sem hv. þingmaður, formaður Samfylkingarinnar, stjórnarandstöðuþingmaður, er búinn að lýsa yfir að hann gleðjist yfir. Ég gleðst yfir lausninni, aðilar vinnumarkaðarins gleðjast yfir því að ná samningum fyrir áramót og m.a.s. hv. stjórnarandstaða og formaður Samfylkingarinnar gleðjast. Er þetta ekki ástæða til að vera glaður? Eiga ekki allir að fagna því að hér sé komin niðurstaða sem stjórnarandstaðan gleðst yfir, stjórnarmeirihlutinn gleðst og aðilar vinnumarkaðarins líka? Svona á þetta að vera í aðdraganda jóla.

Virðulegur forseti. Það er broslegt hvað hæstv. forsætisráðherra er jafnan viðkvæmur fyrir gagnrýni. Auðvitað er gleðiefni að hann hafi verið hrakinn til baka með niðurskurðinn á Landspítalanum með þeirri gagnrýni. Sú gagnrýni hefur hrakið til baka fyrirætlanir um sjúklingaskatt, hrakið til baka áætlanir um að taka desemberuppbót af atvinnuleitendum, hrakið til baka skerðingu á barnabótum, hrakið til baka niðurskurð á skattaívilnunum fyrir nýsköpunarfyrirtæki og þannig gætum við haldið áfram. Það er sannarlega ástæða til þess að gleðjast yfir því en umræðan hér í ræðustól þingsins á út af fyrir sig ekki að snúast um það yfir hverju við gleðjumst sérstaklega í dag heldur um efni mála. Spurningin sem hæstv. forsætisráðherra þarf að svara er þessi: Er það sanngjarnara að hans mati að hækka persónuafslátt, sem kemur þá líka til góða og með sama hætti fólkinu sem lægst laun hefur á vinnumarkaði, en að lækka fyrst og fremst hlutfallslega okkur sem erum í hátekjuþrepinu? Er það skoðun forsætisráðherra, eins og hefur mátt ætla af fjölmiðlaviðtölum við hann, og pólitísk sannfæring hans sem formanns Framsóknarflokksins að betra sé að hækka persónuafslátt en að lækka skatta á okkur í hátekjuþrepinu um 0,5% sem skilar hverju okkar eitthvað á fjórða tug þúsunda í skattalækkunum? Er sanngjarnara að láta kjarabæturnar koma í gegnum persónuafsláttinn sem kemur öllum til góða, mér og hæstv. forsætisráðherra með sömu krónutölu og hinum sem eru að vinna lægst launuðu störfin á vinnumarkaði?

Virðulegur forseti. Mér sýnist allt vera í járnum milli hv. þm. Árna Páls Árnasonar og hv. þm. Helga Hjörvars. Hv. þm. Helgi Hjörvar á þó eitt andsvar eftir. Hvað varðar athugasemdir hv. þingmanns bera þær vott um svolítið sérkennilega nálgun. Reyndar eru þær mjög líkar þeirri afstöðu sem birtist í andsvörum hv. þm. Árna Páls Árnasonar, þ.e. að ef menn semji við fólk eða reyni að eiga samráð, t.d. við aðila vinnumarkaðarins, þá beri það merki þess að stjórnvöld séu að láta beygja sig. Þetta skýrir kannski ýmislegt um hvers vegna hlutirnir gengu fyrir sig eins og þeir gerðu á síðasta kjörtímabili. Þar töldu menn greinilega að það að eiga samráð og reyna að komast að niðurstöðu sem sem flestir gætu sætt sig við væri á einhvern hátt veikleikamerki fyrir stjórnvöld. Það er öðru nær. Hins vegar verð ég líka að geta þess að þau atriði sem hv. þingmaður taldi upp voru ekki rétt. Til dæmis þegar hv. þingmaður sagði að ríkisstjórnin hefði haft fyrirætlanir um að taka til baka desemberuppbót til atvinnulausra. Hvað var um að ræða þar? Þar var um að ræða fjárlög ársins 2013, fjárlög síðustu ríkisstjórnar sem hafði ekki sett nógu mikið fjármagn í þau fjárlög til þess að menn hefðu efni á því að greiða desemberuppbót. Hæstv. félagsmálaráðherra lýsti því strax yfir að að sjálfsögðu vildi ráðherrann greiða út desemberuppbót en það væru ekki til peningar í sjóðnum, þeir væru búnir. En það tókst að finna þá sem gerði ráðherranum kleift að greiða út uppbótina. Þannig hefur hvert vandamálið á eftir öðru verið leyst við þessa fjárlagagerð nú á lokasprettinum en enn eru fjárlögin hallalaus, nokkuð sem við sáum aldrei á síðasta kjörtímabili 

Virðulegur forseti. Það er sannarlega ástæða til að ítreka gleðiefnin sem greinilega truflar dálítið hæstv. forsætisráðherra að séu rifjuð upp, þ.e. niðurskurðurinn á Landspítalanum gengur til baka, niðurskurðurinn á barnabótunum gengur til baka, sjúklingaskattarnir ná ekki fram að ganga og þar fram eftir götunum. Hæstv. forsætisráðherra forðaðist það í allar tvær mínúturnar, þó að sérstaklega væri kallað fram í og leitað eftir því, að svara þeirri einu spurningu sem sett var fram í andsvari. Það var auðvitað vegna þess að það er viðkvæmt fyrir hæstv. forsætisráðherra að svara því. Hann var bara spurður hvort honum þætti sanngjarnara að hækka persónuafslátt en að lækka tekjuskattsprósentuna hjá mér, honum og öðrum í hátekjuþrepi, hvort honum fyndist það sanngjarnt að hafa afnám auðlegðarskattsins í forgangi eins og ríkisstjórn hans gerir en ekki að létta skattbyrði hinna lægst launuðu sem hefur því miður þyngst. Þeir eiga líka að njóta þess nú þegar loksins er að skapast svigrúm. Það er sannfæring mín. Ef einhver áhöld eru um það að verkalýðshreyfingin vilji það eða vilji það ekki þá held ég að það hljóti að kalla á að efnahags- og viðskiptanefnd kanni hvernig málið stendur. Ef það er vilji hæstv. forsætisráðherra að hækka persónuafsláttinn og vilji er til þess í verkalýðshreyfingunni í tengslum við kjarasamninga þá hljótum við einfaldlega að gera breytingar í þá veru til að tryggja það að lægst launaða fólkið á vinnumarkaði verði ekki skilið eftir í þessum aðgerðum.

Virðulegur forseti. Nú telst mér til að hv. þingmaður sé búinn að fara með nógu margar rangfærslur til að hafa náð forustu í keppninni við formann sinn og spái ég því að þingflokksformaður Samfylkingarinnar verði fyrr í fréttum kvöldsins. Ég óska honum til hamingju með það. Eitt af því sem hv. þingmaður fór rangt með var að núverandi ríkisstjórn hefði ákveðið að afnema auðlegðarskattinn. Það var ekki núverandi ríkisstjórn, hún gerði ekkert með það, það var síðasta ríkisstjórn sem ákvað hvenær auðlegðarskatturinn ætti að detta upp fyrir. 

Ég vil biðja þingmenn um að gefa ræðumanni sem er í ræðustól tækifæri til svara og vil biðja aðra þingmenn um að hafa hljóð á meðan.

Ég veit að þetta er viðkvæmt en hv. þingmaður verður að stilla sig svo að ég hafi hér ráðrúm til að svara ítrekaðri spurningu hans, en hún sneri að því hvaða fyrirkomulag skattlagningartekna hugnaðist mér best. Því er auðsvarað. Það er það fyrirkomulag sem gerir sem flestum kleift að bæta kjör sín og skapar hvata fyrir bæði vinnuveitendur og launþega til að auka tekjur. Það er það fyrirkomulag sem menn hafa verið að færa sig yfir á Norðurlöndunum á undanförnum árum, m.a. í Svíþjóð og í Danmörku, og það er það fyrirkomulag sem unnið er að nú, að gera fólki kleift að vinna sig upp, afla meiri tekna og bæta kjör sín í stað þess að viðhalda fyrirkomulagi sem í rauninni heldur fólki í lægsta tekjuþrepinu og lokar það þar af. En það hefur stundum geðjast sósíalistum best vegna þess að þeir telja að þeir nái ekki árangri nema fólk hafi það slæmt efnahagslega. Það er ekki stefna þessarar ríkisstjórnar. Stefna hennar er að bæta kjör allra.

Virðulegi forseti. Mér finnst mikilvægt að leggja orð í belg um það frumvarp sem við höfum nú til umræðu. Ég vil fyrst segja að að sjálfsögðu boðar þetta frumvarp breytingar til batnaðar frá því sem hér var samþykkt í gær. Við erum að bæta kjör verulegs hóps fólks og að sjálfsögðu er það fagnaðarefni að kjarasamningar séu að nást. Af því að hæstv. forsætisráðherra spurði sérstaklega um það hvort stjórnarandstaðan leyfði sér ekki að gleðjast þá vil ég segja það við hæstv. forsætisráðherra að að sjálfsögðu leyfum við okkur að gleðjast en það breytir því ekki að Alþingi á alltaf að vera vettvangur fyrir skoðanaskipti og gagnrýna umræðu. Þó að við getum glaðst yfir því sem vel gengur eigum að viðra önnur sjónarmið. Ég vona að hæstv. forsætisráðherra gefi sér tíma til að hlusta á mína stuttu ræðu um þessi mál. Þær skattkerfisbreytingar sem voru boðaðar í haust sem og fjárlög eru auðvitað til marks um mjög skarpa hugmyndafræðilega breytingu. Hér hefur verið rætt um þær breytingar og ég get líka tekið undir það og við náum að ræða það lítillega á eftir þegar við göngum frá fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar að vissulega hafa verstu agnúarnir verið sniðnir af því frumvarpi í meðförum þingsins og ekki síst núna á lokametrunum. Eigi að síður er það mitt mat að fjárlögin sem verða samþykkt hér á eftir feli í sér niðurskurð á sóknarfærum. Þá vísa ég sérstaklega til menntunar, nýsköpunar og rannsókna sem því miður fara illa út úr því fjárlagafrumvarpi sem liggur fyrir. Þar hefði ég viljað sjá markvissari örvun tækifæra sem skipta máli til að efla hér vöxt og ekki síst í greinum sem ganga ekki á takmarkaðar auðlindir landsins Þótt breytingarnar séu til batnaðar tek ég undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem er fulltrúi okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í efnahags- og skattanefnd og stendur að þessu frumvarpi með fyrirvara. Ég hefði viljað sjá meiri umbætur fyrir lægst launaða hópinn af því að með skattkerfinu og uppbyggingu þess höfum við gríðarleg áhrif á það hvernig samfélag við byggjum. Þar getum við haft ýmis sjónarmið að leiðarljósi. Við getum stuðst við ákveðna hugmyndafræði, við getum stuðst við ákveðnar kenningar, við getum spurt út frá nytjastefnunni hvaða breytingar á skattkerfinu hagnast flestum best, en við megum ekki gleyma því að spyrja líka hvað við teljum réttlátar breytingar og hvað við teljum ranglátar breytingar. Ég tel þessar breytingar vera í réttlætisátt en staðreyndin er hins vegar sú að tekjulægstu hóparnir sitja eftir. Það er það sem kemur út úr skattkerfisbreytingunum. Þar með er ég ekki að fella dóm um kjarasamningana sem vissulega munu skila þeim hópi einhverju, þó líklega ekki nægilegu til að standa straum af verðbólgunni. Við verðum að horfa til þessa hóps. Hæstv. fjármálaráðherra hefur nefnt þessa ríkisstjórn ríkisstjórn hins vinnandi fólks, gerði það í ræðu hér á dögunum. Horfum bara á þær fréttir sem voru í Ríkisútvarpinu um daginn, fréttir af opinberum starfsmönnum með laun í kringum 210 þúsund, vinnandi fólki sem hefur ekki efni á húsnæði öðru en því að leigja sér herbergi í iðnaðarhúsi úti í bæ. Hér er orðið erfitt um vik, ekki síst fyrir sívaxandi hóp leigjenda, fólk sem hefur ekki efni á að fjárfesta í húsnæði, fólk sem hefur ekki efni á að leigja sér almennilegt húsnæði og vinnur samt fullan vinnudag á allt of lágum launum. Þetta eru kjörin sem við bjóðum þessum lægst launaða hópi upp á. Ef það er á einhvern hátt möguleiki fyrir hæstv. ríkisstjórn að hafa þau áhrif að bæta kjör þessa hóps þá eru það breytingar í réttlætisátt. Við hljótum að spyrja okkur um réttlætið í því að við horfum upp á stóra hópa vinnandi fólks sem býr ekki við mannsæmandi aðstæður. Það er kannski nokkuð sem við ættum að velta fyrir okkur og hæstv. ríkisstjórn þegar við gerum slíkar breytingar, ekki aðeins út frá nytjahyggjurökum heldur eigum við líka að hugsa um réttlæti og ranglæti, hvort við teljum að breytingarnar séu nægilega réttlátar og hvort skattkerfið sem við byggjum hér upp sé nægilega réttlátt. Við styðjum þetta mál með þeim fyrirvörum sem hér hafa verið viðraðir. Ég tek auðvitað undir það sem hér hefur verið sagt að vissulega hefur sú gagnrýni á skattkerfisbreytingarnar sem boðaðar voru hér í haust verið uppi allt haustið. Það er jákvætt að fallist hefur verið á rökin og hlustað á þá gagnrýni. Það skiptir nefnilega máli hvað er sagt í umræðunni. Það er ekki eins og hér sé allt sagt í einhverjum annarlegum tilgangi heldur er einmitt verið að reyna að hafa áhrif á mál til góðs. Mér finnst jákvætt að það hefur verið hlustað á gagnrýni frá stjórnarandstöðu og aðilum vinnumarkaðarins, mér finnst það gott. Ég ítreka að ef við viljum hafa réttlátt kerfi þá skiptir mestu máli að líta til þeirra sem bágust kjörin hafa og ráða hreinlega ekki við að búa í samfélaginu hér og nú. Það finnst mér að við ættum að hugsa um í aðdraganda jólahátíðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir ræðuna. Ég skal viðurkenna að ræða hennar var mun málefnalegri en ýmislegt annað sem hefur komið hér fram fyrr í dag frá fulltrúum Samfylkingarinnar. Það er þakkarvert. Það er mikilvægt að hafa í huga að hér er um aðfarasamning að ræða, eins og menn hafa kallað hann, til stutts tíma og það liggur fyrir vilji frá hendi ríkisstjórnarinnar og aðilum vinnumarkaðarins til að setjast niður og ræða ýmsa grundvallarþætti til að byggja upp framtíðarstöðugleika. Ég er sérstaklega ánægð með að þar undir eru líka þættir sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega í ræðu sinni. Ég tek undir áhyggjur hennar af því að við horfum upp á vinnandi fólk í þeirri stöðu að eiga í erfiðleikum með að borga af húsnæði. Þar er komið inn á framtíðarskipan húsnæðismála. Ég held að það sé grundvallaratriði að við hugum að því. Ég hef haft verulegar áhyggjur eftir að hafa séð fréttir undanfarnar vikur og mánuði af erfiðri stöðu t.d. barnafjölskyldna, einstæðra foreldra, einstæðra karla, fólks sem er í vinnu. Síðan vil ég líka nefna það sem snýr að mér, mótun nýrrar vinnumarkaðsstefnu. Ég held að þar séu virkilega tækifæri til að gera góða hluti. Síðan hefur hæstv. fjármálaráðherra verið að huga að skattkerfisbreytingum og ýmsu öðru sem kemur til góða. Ég vona svo sannarlega að við getum unnið þetta í góðri samstöðu og samvinnu við stjórnarandstöðuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir athugasemd hennar og andsvar. Ég fagna þeirri vinnu sem stendur yfir um framtíðarstefnumótun í húsnæðismálum. Það er ekki vanþörf á. Við erum komin í ógöngur hvað varðar leigumarkað, við erum komin í ógöngur hvað varðar muninn á fasteignaverði um land allt og erfiðleika ungs fólks við að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Þannig er staðan. Ég fagna því þessari vinnu. Að sjálfsögðu munum við taka þátt í henni af heilum hug. Ég vil þó segja um þá áherslu sem hefur verið lögð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar á skuldaleiðréttingar að ég tel að þær muni vissulega koma einhverjum hópi til góða en þær muni líka koma hópi til góða sem þarf ekki endilega á þeirri hjálp að halda sem ég tel að miklu stærri hópar þurfi á að halda úti í samfélaginu. Þá horfi ég sérstaklega til leigjendanna, sem hefur fjölgað, og fólksins sem kemst í raun og veru ekki inn í það séreignarkerfi sem hér hefur verið byggt upp á undanförnum árum og áratugum þrátt fyrir að vera með meðaltekjur en klýfur samt ekki það markmið að fá greiðslumat og koma sér fyrir í öruggu húsnæði en framboð á öruggu leiguhúsnæði er af skornum skammti eins og hæstv. ráðherra þekkir mætavel. Ég vil segja það hér, og við eigum eftir að ræða það ítarlega á vorþingi hvernig þær leiðréttingar sem hæstv. ríkisstjórn hefur boðað muni gagnast ólíkum hópum, að ég hef áhyggjur af því að þær muni ekki gagnast þeim sem þurfa mest á því að halda að við stöndum þétt við bakið á þeim.

Virðulegi forseti. Hvað varðar skuldaleiðréttinguna þá er mjög mikilvægt að hafa það í huga að hún er stór hluti af aðgerðaáætlun stjórnvalda til að taka á skuldavanda heimilanna en hún er sannarlega ekki eini þátturinn í þeirri aðgerðaáætlun. Mótun nýrrar húsnæðisstefnu eða hvernig við ætlum að hafa húsnæðismál til framtíðar er hluti af því líka. Ég hef lagt mjög mikla áherslu á að það sem kemur út úr þeirri vinnu varði öll heimili landsins óháð því hvaða búsetukost þau velja, að það verði ekki þannig að við beinum öllum út í það að kaupa og heldur ekki öllum út í það að leigja heldur hafi fólk möguleika á því að velja. Ég tel einmitt að það sé mjög mikilvægt að við náum að byggja hér upp virkari leigumarkað og að sama skapi að fólk sem ákveður að kaupa sér húsnæði búi við meira öryggi. Ég held að það sé enginn ágreiningur milli mín og hv. þingmanns hvað það varðar. Í samtölum mínum við þingmenn virðumst við í raun og veru öll vera að huga að þessu. Það er því mikilvægt að út úr þessari vinnu komi skilgreining á hvernig við ætlum að taka á félagslega þættinum í húsnæðiskerfi okkar. Ég hef t.d. haft áhyggjur af því hvernig sveitarfélögin hafa skilgreint hlutverk sitt hvað varðar að tryggja fólki félagslegt húsnæði. Eitt af því sem þarf að fara betur yfir er hvort það sé nægilega skýrt í lögum að sveitarfélögum sé skylt að tryggja fólki, sem hefur enga aðra möguleika og er í erfiðri stöðu, húsnæði. Því miður virðast menn hafa túlkað frjálslega hvað löggjafinn vill með því.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og taka undir með hæstv. ráðherra að því miður virðast ansi margir ekki komast í gegnum það þrönga nálarauga að eiga kost á húsnæði. Við sjáum þess dæmi bæði úr fjölmiðlum og í almennri umræðu hvar fólk hefur í raun og veru komið sér fyrir. Það hlýtur að þýða að við verðum að endurskoða hlutverk sveitarfélaganna. Það er líka mitt mat að ef við viljum horfa til Íslands sem lands þar sem ungt fólk vill búa og starfa þá skipta ákveðnir hlutir máli. Mér hefur orðið tíðrætt um menntakerfið og að hér verði byggt upp fjölbreytt atvinnulíf þar sem fólk getur skapað sér eigin tækifæri, en húsnæðiskerfi og velferðarkerfið almennt eru auðvitað lykilatriði fyrir ungt fólk þegar það velur hvar það ætlar að búa. Þegar við horfum núna á heiminn þar sem fólk getur í raun farið um og komið sér fyrir hvar sem er þá á það að vera kappsmál stjórnvalda að húsnæðismarkaðurinn sé boðlegur fyrir ungt fólk sem horfir til framtíðar og að sjálfsögðu líka fyrir eldri kynslóðirnar sem hafa það kannski ekki í sér að flytja héðan burt og sitja þá uppi í óboðlegu kerfi. Ég endurtek að við erum að sjálfsögðu reiðubúin til öflugs samráðs um hvernig við sjáum framtíðarhúsnæðisstefnu verða til.

Virðulegur forseti. Með hvaða hætti hafnað var að hækka persónuafsláttinn en staðinn vörður um tekjuskattslækkun fyrir þá í hátekjuþrepinu einkanlega er greinilega viðkvæmt mál fyrir hæstv. forsætisráðherra því að hann reynir að villa um fyrir mönnum í umræðunni hér í Alþingi og fara rangt með. Hann sagði í ræðu sinni áðan að hann undraðist það ef það hefði verið krafa verkalýðshreyfingarinnar því að hann vissi betur, að ekki hefði verið samstaða um það í verkalýðshreyfingunni. Þess vegna væri ekki hægt að tala um að hækkun á persónuafslætti hafi verið krafa í samningunum og valkostur sem hafi verið hafnað af ríkisstjórninni. Hann vildi sem sagt ekki gangast við því að hafa hafnað því að hækka persónuafslátt í stað þess að gæla við fólkið í hátekjuþrepinu. Nú er það svo að formlegt tilboð aðila verkalýðshreyfingarinnar til ríkisstjórnarinnar var kynnt fyrir efnahagsráðgjafa forsætisráðherra í gær, að hækka fremur persónuafsláttinn en að lækka tekjuskattinn á þá sem eru í efri endanum á millitekjuþrepinu og einkum á þá í hátekjuþrepinu. Það sem kom til baka úr því var að ríkisstjórnin hafnaði þeirri tillögu. Ég geri ráð fyrir að það sé ríkisstjórn þessa sama hæstv. forsætisráðherra, Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, og undrast það hvers vegna hann gengst ekki við því hér á þingfundi að ríkisstjórn hans og hans eigin efnahagsráðgjafi hafi fengið formlegt erindi um þetta og hafi hafnað því í gær. Það getur ekki verið svo langt um liðið að hæstv. forsætisráðherra muni ekki að hann hafnaði tillögu um þetta efni í gær. Eða var það einhver önnur ríkisstjórn sem hafnaði erindinu um hækkun á persónuafslættinum? Nei, virðulegur forseti. En það er eðlilegt að forsætisráðherra vilji ekki gangast við því að hafa hafnað því í gær vegna þess að hann hefur sjálfur sagt á opinberum vettvangi að það sé sanngjarnast að hækka persónuafsláttinn, það sé góð tillaga. Þess vegna er það beinlínis í andstöðu við hans eigin málflutning að ríkisstjórnin hafni síðan tillögu um það efni. Ein af ástæðunum fyrir því að við höfum áhyggjur af þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar - þ.e. ekki af tekjuskattslækkuninni því hún er fagnaðarefni, við hefðum bara lagt til aðra útfærslu á henni - er einmitt vegna útfærslunnar en hún þjónar pólitískum tilgangi. Það sem átti að reyna að gera var að lækka miðþrepið um 0,8% sem einkum kemur hinum tekjuhæstu til góða en það var ekki aðalmarkmið Sjálfstæðisflokksins með breytingunni. Aðalmarkmið Sjálfstæðisflokksins er öllum ljóst sem þekkja íslenska skattkerfið. Það er að draga úr muninum á neðsta þrepinu og millitekjuþrepinu til að gera það auðveldara að leggja niður þrepaskipt skattkerfi til að skapa þá röksemd að það sé orðinn svo lítill munur á neðsta þrepinu og miðþrepinu að ekki séu lengur efnisleg rök til að vera með tvö þrep heldur sé best að hafa það bara eitt. Eftir svar hæstv. forsætisráðherra áðan við andsvari um það hvernig hann teldi rétt að skipa tekjuskattsmálum þá er ástæða til að hafa af því áhyggjur að þessi fastheldni á að lækka tekjuskattsprósentuna, einkum fyrir fólk í hátekjuþrepinu, stafi af því að Framsóknarflokkurinn deili þeim pólitíska áhuga Sjálfstæðisflokksins að hverfa frá þrepaskiptu skattkerfi eins og tíðkast annars staðar á Norðurlöndunum og hverfa aftur í það tekjuskattskerfi sem skóp hér hinn mikla ójöfnuð í aðdraganda efnahagshrunsins á Íslandi.

Herra forseti. Ég vil fyrst segja að mér finnst bagalegt í þessari umræðu, sem er ekki löng heldur tiltölulega stutt um stórt mál, að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra séu ekki viðstaddir. Ég sé að hæstv. fjármálaráðherra gengur nú í salinn en ég hefði gjarnan viljað eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra vegna ræðu hans áðan. Breytingar á skattkerfinu yfirleitt, skattkerfismál og skattamál, eru stórpólitískt mál í sjálfu sér og það er eðlilegt að í slíkum málum fari fram ítarleg umræða um áherslur stjórnmálaflokkanna. Auðvitað verður að viðurkennast að það mál sem hér kemur inn kemur inn við sérstakar aðstæður þegar þingi var í raun að ljúka og er liður í því að tryggja að samningar á almennum vinnumarkaði geti náðst. Ég get tekið undir það sem hér hefur verið sagt um það mál, það er ánægjuefni og það skiptir okkur öll máli að það náist samningar sem tryggja stöðugleika til nokkurs tíma. Þess vegna er eðlilegt að þessi ríkisstjórn geri eins og svo margar á undan henni hafa gert, þ.e. leggi eitthvað af mörkum til að slíkir samningar geti náðst. Það er ávinningur af því fyrir allt efnahagslífið að tryggja stöðugleika og eyða óvissu sem sannarlega fylgir því ástandi þegar samningar eru lausir, ég tala nú ekki um ef deilur um kjaramálin eru langvinnar og erfitt að ná samningum. Eins og kom fram í máli hv. þm. Steingríms Sigfússonar sem á sæti í efnahags- og viðskiptanefnd stöndum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að þessu máli og viljum gjarnan greiða götu þess. Við höfum átt ágætt samstarf og samskipti við stjórnarmeirihlutann í því efni en við höfum vissulega ákveðna fyrirvara á þeirri útfærslu sem hér er farin. Hæstv. forsætisráðherra talaði um það í sinni ræðu að menn ættu á þessum tímamótum að gleðjast. Að sjálfsögðu á að gleðjast yfir því sem vel gengur. Við gerum það. Hæstv. forsætisráðherra hefði kannski líka mátt segja að hann gleddist yfir því góða búi sem hann tók við á miðju ári. Það er einmitt sá árangur sem náðist í efnahagsmálum og ríkisfjármálum á liðnu kjörtímabili sem tryggir þann árangur sem núverandi hæstv. ríkisstjórn er að gleðjast yfir vegna hallalauss fjárlagafrumvarps á árinu 2014. Það hefði ekki verið hægt ef ekki hefði verið markvisst tekið á þeim mikla halla á ríkisfjármálunum sem blasti við í kjölfar efnahagshrunsins 2008 og síðasta ríkisstjórn fékk í fangið og glímdi við á öllu síðasta kjörtímabili, að ná niður halla ríkissjóðs úr yfir 200 milljörðum niður í kannski 20 milljarða á þessu ári. Það er geysilega mikill árangur og á þeim árangri byggir núverandi hæstv. ríkisstjórn og tryggir að hún getur lagt fram frumvarp um hallalaus fjárlög. Hæstv. forsætisráðherra sagði líka í ræðu sinni að hjá ríkisstjórn síðasta kjörtímabils hefði niðurstaðan verið sú að bæta sífellt skuldum á ríkissjóð. Á þetta verður að horfa í því samhengi sem ég nefndi, að hallinn á ríkissjóði var yfir 200 milljarðar kr. og hann hefur náðst niður á þessu ári í um 20 milljarða og á næsta ári verður hann vonandi hallalaus, ef fjárlögin ganga upp. Það sem við höfum haft mestar athugasemdir við eru þau megineinkenni þessara skattbreytinga og hvernig þær koma út fyrir einstaka hópa. Hér hefur talsvert verið rætt um hvort hækka hefði átt persónuafsláttinn. Ég get tekið undir með hæstv. fjármálaráðherra þegar hann sagði áðan í ræðu sinni að hækkun persónuafsláttarins væri dýr og ómarkviss aðgerð. Ég held að það verði að horfa á þetta þannig að hækkun persónuafsláttarins geti vel komið til álita, sérstaklega ef svigrúmið til skattalækkunar almennt er mikið og ef efnahagslegar aðstæður eru til staðar. Þá nýtist lækkun persónuafsláttarins hlutfallslega best þeim sem hafa lægstar tekjur Við þær aðstæður sem núna eru, að svigrúmið er ekkert óskaplega mikið og það er brothætt ástand í efnahagsmálum okkar, er ég þeirrar skoðunar að það sé markvissara að beina því svigrúmi sem þrátt fyrir allt er í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár, upp á 5 milljarða, að tekjulægstu hópunum. Þess vegna er það einmitt hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Steingrími Sigfússyni, í greinargerð með þessu frumvarpi þar sem birt er sérstakt línurit sem sýnir hvernig tekjuskattslækkunin kemur við einstaka tekjuhópa hefði þurft að sýna það niður tekjuskalann, líka fyrir neðan 3,3 millj. kr. á ári sem er um 290 þús. á mánuði og til að sjá hvernig það hefði þá komið út fyrir allra lægstu tekjuhópana. Sú mynd blasir auðvitað við að þeir hópar fá ekki út úr þessari tekjuskattslækkun. Það er líka rétt að halda því til haga að ýmsir í verkalýðshreyfingunni, sérstaklega Starfsgreinasambandið sem berst fyrir þá sem hafa allra lægstu launin, vildu hafa annan svip á þessari skattaaðgerð þannig að meira færi í þágu þeirra sem hafa lægstu launin. Þetta er sá fyrirvari sem við höfum á þessu máli. Við erum sammála því að þetta mál fái hér hraða meðferð í meðförum Alþingis og verði að lögum. Við teljum að það sé farið í rétta átt með þessari breytingu en við hefðum gjarnan viljað sjá þessum fjármunum markvissar ráðstafað í þágu þeirra sem hafa allra lægstu launin. Það er mikilvægt í þessari umræðu að þetta komi fram. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið. Við viljum gjarnan greiða fyrir þessu þingmáli og þingstörfunum almennt á þessum tímapunkti en þegar um svo stórt pólitískt mál er að ræða er engu að síður nauðsynlegt að þessar áherslur komi fram af okkar hálfu. Við sjáum þetta með öðrum hætti og hefðum lagt til aðrar breytingar, eins og hér hafa verið raktar í máli hv. þingmanns, fulltrúa okkar í efnahags- og viðskiptanefnd, en engu að síður teljum við að þetta skref sé í rétta átt og munum þess vegna greiða atkvæði með því.