Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Til þess að spara tíma við afgreiðslu málsins, þá vil ég koma hér á framfæri athugasemdum. Það hafa farið fram miklar umræður um þetta frv. og það er ágreiningur um það í nefndinni. Það hefur verið farið ítarlega yfir þessi ágreiningsefni hér í umræðum í þinginu þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að tíunda einstök ágreiningsefni með því að gera athugasemdir við allar greinar sem við vildum hafa öðruvísi. Meiri hlutinn er búinn að leggja hér fram 26 brtt. við þetta frv. og það er búið að boða fleiri. Það er búið að boða að það verði farið í að vinna við þetta frv. aftur á milli 2. og 3. umr. og við vonumst til þess að eitthvað af því sem við höfum verið að gera athugasemdir við verði tekið þar til greina. Við leggjum til að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar og ef það verður fellt, þá ætla ég a.m.k. að greiða atkvæði gegn þeim greinum í frv. sem við munum flytja brtt. við við 3. umr. og sitja hjá við aðrar greinar. Ég tel að þetta frv. sé ekki það vel unnið að það sé rétt að afgreiða það frá þinginu með þeim hætti sem meiri hlutinn vill. Og ég vil bara segja það hér í upphafi að ef einstakar greinar frv. koma til atkvæða, þ.e. ef frv. verður ekki vísað til ríkisstjórnarinnar, þá mun ég greiða atkvæði gegn 2., 8., 11., 12. og 26. gr. frv. og síðan sitja hjá við sumar brtt. meiri hlutans en greiða atkvæði með öðrum og tel ekki ástæðu til þess að gera grein fyrir því frekar hér.

Virðulegi forseti. Frv. þetta hefur verið þaulrætt og athugað mjög vandlega. Ég hef sem formaður nefndarinnar boðist til að taka ein tvö atriði þess til athugunar á milli 2. og 3. umr. og í ljósi þess kallað aftur 9. brtt. á þskj. 395. Þar eru nefndarmenn eftir því sem ég best veit algjörlega sammála um markmið. Ég tel að það orðalag sem er í brtt. meiri hlutans nái því markmiði, en hef eigi að síður fallist á að kalla tillöguna aftur til þess að fjalla nánar um það í nefnd á milli umræðna hvort nefndin geti eigi orðið öll sammála um orðalag sem nær því markmiði sem hún sannarlega er sammála um.

Virðulegur forseti. Þetta frv. fjallar um heimild til þess að leita að forúrskurðum hjá alþjóðlegum dómstóli, EFTA-dómstólnum sem settur er upp samkvæmt ákvæðum EES-samningsins. Þessi dómstóll er hugsaður sem sjálfstæð stofnun og íslenskur dómari sem þar situr er óháður íslenskri dómskipan. Íslenskir aðilar, bæði einstaklingar og fyrirtæki, sem teldu sig órétti beitta af eftirlitsstofnun EFTA yrðu að sækja mál sín fyrir þessum alþjóðlega dómstóli sem aðsetur hefur í Genf og Íslendingar gætu ekki leitað réttar síns fyrir íslenskum dómstóli í málum sem falla undir þennan dómstól. Hér er um skýlaust brot að ræða á íslenskri stjórnarskrá, á 2. gr. og 61. gr. hennar, og ég segi nei.

Hæstv. forseti. Á þskj. 422 er einnig brtt. sama efnis frá 2. minni hluta allshn. Rökin fyrir þeirri brtt. voru þau að fyrsta brtt. 2. minni hluta yrði samþykkt. Sú brtt. hefur nú verið felld og því eru ekki lengur þau rök fyrir hendi. Ég mun því ekki taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu. Ég vil jafnframt geta þess að ég vil kalla aftur til 3. umr. 3. brtt. á þskj. 422 þar sem á fundi allshn. í morgun kom fram hugmynd um breytingu við þessa brtt. að lokinni umræðunni í gær og ég vonast til þess að samkomulag geti orðið um þá brtt.

Hæstv. forseti. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 6/1986, um afréttamálefni, fjallskil o.fl., er hver sýsla fjallskilaumdæmi er skiptist í fjallskiladeildir eftir hreppum nema héraðsnefnd hafi fallist á aðra skiptingu. Kaupstaður er einnig sérstök fjallskiladeild og telst til fjallskilaumdæmis þeirrar sýslu sem kaupstaðalandið hefur áður legið undir. Samkvæmt 2. gr. laganna hefur héraðsnefnd á hendi yfirstjórn allra afrétta- og fjallskilamála í sínu umdæmi, en hreppsnefnd/bæjarstjórn annast stjórn og framkvæmd þeirra í hverri fjallskiladeild. Með sameiningu sveitarfélaga fækkar fjallskiladeildum fjallskilaumdæma nema héraðsnefnd og sveitarstjórn í sameinuðu sveitarfélagi ákveði að halda óbreyttri skipan fjallskiladeilda. Í þeim umræðum sem fram hafa farið um sameiningu sveitarfélaga hefur komið fram óvissa um fyrirkomulag afrétta- og fjallskilamála, sérstaklega að því er varðar upprekstrarrétt á einstaka afrétti og áhrif þeirra breytinga sem fylgja sameiningu sveitarfélaga á afnot afrétta ef sveitahreppar sameinast stærri heildum. 1. gr. frv. miðar að því að tryggja að sameining sveitarfélaga raski ekki núverandi fyrirkomulagi fjallskiladeilda og upprekstrar á einstaka afrétti nema sveitarfélög semji á annan veg. Hæstv. forseti. Ég legg til að þessu frv. verði vísað til hv. landbn. og 2. umr. Frv. er einfalt í sniðum og ætti að geta gengið greiðlega fram.

Hæstv. forseti. Það er aðeins ein spurning til hæstv. landbrh. Það vekur athygli mína að í 1. gr. er talað um að þessi skipan skuli standa óbreytt, þ.e. umdæmi fjallskiladeilda skuli haldast óbreytt nema um annað sé samið. Í skýringu við frumvarpið kemur hins vegar fram í síðustu málsgrein að þetta skuli standa svo að frumvarpið miði að því að raska ekki núverandi fyrirkomulagi fjallskiladeilda og upprekstrar á einstaka afrétti nema sveitarfélög semji um annað og þá vaknar upp sú spurning: Er þetta sem sagt hin rétta lögskýring, að valdið til að breyta fjallskiladeildunum færist þá til sveitarfélaganna og þá þess vegna hinna nýju og stækkuðu sveitarfélaga en verði ekki á hendi íbúa þess svæðis sem viðkomandi fjallskiladeild tekur til? Það mætti skilja lagagreinina sjálfa, 1. gr., þannig og það hlýtur þá auðvitað að vakna upp sú spurning hvort það sé ekki að mörgu leyti miklu eðlilegri túlkun. Ef svo er þá þarf það að koma alveg skýrt fram að það skuli ekki miða við þessa lögskýringu í greinargerðinni. Þetta er eina atriðið sem mér virðist vera þarna ofurlítið óljóst. Að öðru leyti vil ég taka fram að ég tel efni frv. skynsamlegt og ég tel að þetta hefði betur legið fyrir þegar sameiningarfárið gekk yfir hér í haust því að akkúrat atriði af þessu tagi voru meðal þess sem olli þeirri óvissu sem strandaði jafnvel skynsamlegum sameiningaráformum í vissum tilvikum. Ég tel frv. í sjálfu sér alveg fullnægjandi til að eyða þeirri óvissu og ég held að það gangi í rétta átt. Það er skynsamlegt að fjallskiladeildirnar geti starfað áfram sem sjálfstæðar einingar og gefur auðvitað auga leið til að mynda að ef samþykkt hefði verið sameiningin hér á höfuðborgarsvæðinu þá hefði það verið næsta hjákátlegt ef borgarstjórn Stór-Reykjavíkur hefði átt að fara að stjórna upprekstri og fjallskilum í Kjósinni, svo dæmi sé tekið. Það er auðvitað miklu gáfulegra að fjallskiladeildin þar geti starfað áfram og sinnt sínu hlutverki sem er öðrum tiltölulega óviðkomandi, þ.e. að stjórna upprekstri og fjallskilum á einhverri afmarkaðri afrétt. Ef hæstv. landbrh. gæti skýrt þetta eða þá eftir atvikum að hv. landbn. mundi athuga þetta atriði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að benda á ónákvæmt orðalag í greinargerð. Það verður að gæta þess vendilega að greinargerðin fái ekki lagagildi en lagabókstafurinn víki. Ég hygg því að það sé mjög nauðsynlegt að landbn. kveði skýrt á um það í nál. að hugmyndin sé sú að lagabókstafurinn standi.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru, sem ætlað er að leysa af hólmi lög nr. 53/1978, um eftirlit með framleiðslu á fóðurvörum, áburði og sáðvörum og verslun með þær vörur, ásamt breytingu á þeim lögum sem samþykkt voru síðla árs 1992 vegna gildistöku samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði. Frv. byggir á tillögu nefndar sem skipuð var á árinu 1992 til að endurskoða lögin frá 1978 í heild sinni. En jafnframt hefur nefndin það hlutverk að endurskoða gildandi reglugerðir á þessu sviði. Frv. er nú endurflutt en það var lagt fram á vorþinginu í fyrra en hlaut ekki afgreiðslu. Hv. landbn. fékk frv. til meðferðar og aflaði umsagna um það frá Skógræktinni, Landgræðslu, Áburðarverksmiðju, yfirdýralækni, Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Búnaðarfélagi. Búnaðarþing það sem starfaði á síðasta ári fékk frv. til meðferðar og mælti með lögfestingu þess enda var það mat þingsins að breytingar þær sem felast í frv. væru til bóta fyrir málaflokkinn en benti þó á að í breyttu viðskiptaumhverfi mundi trúlega versna aðstaða Íslands til að gera kröfur um gæði og hreinleika þeirra vörutegunda sem frv. tekur til. Ljóst er að gildistaka samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði leiðir af sér breytt viðskiptaumhverfi fyrir þær vörur sem hér um ræðir. Vegna þeirrar verndar sem viðskipti með landbúnaðarvörur hafa notið hefur með gildandi lögum og reglugerðum verið einfaldara að ná þeim meginmarkmiðum sem unnið er að með þessu frv. Um leið og markaðir opnast eykst þörfin á að skýra og skerpa þann ramma sem vinna verður eftir. Helstu breytingar sem felast í lögfestingu frv. eru eftirfarandi: Framkvæmd þeirrar tilkynningarskyldu sem kveðið er á um í 12. gr. gildandi laga er breytt í ljósi fenginnar reynslu. Frv. gerir ráð fyrir að svonefnt aðfangaeftirlit skrái alla þá aðila sem framleiða fóður, áburð og sáðvörur hér á landi, eða flytja þessa vöru til landsins. Sýna verður fram á fullnægjandi aðstöðu fyrir þá starfsemi sem rekin er og tilkynnt er um. Sama gildir um vöruna og er gert ráð fyrir sérstakri staðfestingu á skráningu aðfangaeftirlits. Tilkynningarskylda sem þessi er nauðsynleg til tryggingar því að virtar séu reglur um notkun fóðurefna og íblöndunarefna. Ákvæði 4. og 5. gr. frv. eru ítarlegri og skýrar orðaðar en 12. gr. gildandi laga. En á skorti að mati eftirlitsdeildar Rannsóknastofnunar landbúnaðarins að ákvæði hennar væri að öllu leyti uppfyllt. Í öðru lagi. Ákvæði sem nú gilda um vörulýsingar og skilgreiningar á vörum þarf að samræma eins og unnt er sambærilegum ákvæðum erlendis. Það verður gert með reglugerð sem sett verður skv. 2. mgr. 5. gr. frv. Í þriðja lagi. Gert er ráð fyrir að opinbert eftirlit verði ótvírætt hluti framkvæmdarvaldsins. Kveðið er á um að eftirlitsdeild Rannsóknastofnunar landbúnaðarins verði lögð niður og opinbert eftirlit, sem nefnt er aðfangaeftirlit í frv., færist undir yfirstjórn landbrh. Breyting þessi er mikilvæg að því leyti að hún tekur af allan vafa um stjórnsýslulega stöðu þessa málaflokks. Samkvæmt núverandi fyrirkomulagi er eftirlitsdeildin sem sinnt hefur opinberu eftirliti hluti af Rannsóknastofnun landbúnaðarins, stofnun sem jafnframt er framleiðandi sáðvöru sem er eftirlitsskyld samkvæmt núgildandi lögum og frv. Slíkt fyrirkomulag er í raun ótækt og ósamrýmanlegt nútímastjórnsýslu. Sú breyting sem frv. gerir ráð fyrir að þessu leyti leiðir til þess að eftirlitsstarfsemin verður óháð og stjórnsýslulega sambærileg við það sem gerist erlendis. Samkvæmt þeim ákvæðum sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið byggir á er ætlast til að hvert þjóðríki standi að opinberu eftirlit með líku sniði og hér er lagt til. Gert er ráð fyrir að til aðstoðar hinu opinbera eftirliti starfi þrjár nefndir, fóðurnefnd, sáðvörunefnd og áburðarnefnd og er skipun nefndanna lýst í 2. mgr. 3. gr. Að lokum skal vikið að því nýmæli 8. gr. að heimilt sé að innheimta svonefnt ,,sértækt eftirlitsgjald`` eftir reikningi. Átt er við gjald sem ætlað er að standa undir kostnaði við sérstakar rannsóknir sem gera þarf á vörum og eru umfram þær almennu vörulýsingar sem kveðið verður á um í reglugerð. Að mati fjárlagaskrifstofu fjmrn. hefur lögfesting frv. ekki í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð eða notendur vörunnar. Frv. fylgja tveir kaflar samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði, sbr. fylgiskjal II og III, sem fjalla um fóður og áburð. Þar er að finna sérákvæði sem varða íslenska hagsmuni með tilliti til hreinleika þeirra landbúnaðarvara sem framleiddar hafa verið hér á landi og við viljum að framleiddar verði eftirleiðis. Í II. kafla viðauka I, um fóður, er m.a. staðfest heimild fyrir Ísland til að viðhalda eigin löggjöf um sýklalyf í fóðri búfjár. Hér á landi er bann við allri lyfjanotkun í fóðri að undanteknu hníslasóttarlyfi í kjúklingafóðri. Í XIV. kafla viðauka II, fskj. III, sem fjallar um áburð er heimild til handa öllum EFTA-ríkjum til að takmarka aðgang að mörkuðum sínum varðandi kadmíum í tilbúnum áburði. Þungamálmurinn kadmíum sem er eitur er oft og tíðum fylgifiskur við vinnslu áburðarefna úr jörðu. Með því að velja hreinni áburð eins og gert hefur verið hér á landi, a.m.k. síðasta áratug, af Áburðarverksmiðju ríkisins hefur verið dregið úr neikvæðum umhverfisáhrifum af notkun tilbúins áburðar. Þessi réttur okkar helst við gildistöku samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði. Ég legg til, hæstv. forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.

Frú forseti. Ég fagna þessu frv. Það er fyllsta ástæða til að setja lög um eftirlit með þessum vörum sem um getur í frv. Þetta segi ég fyrir það að reynt hefur verið að koma inn vörum til landsins sem ekki eru löglegar. Ég vil geta þess að það hefur aðeins verið einn aðili, einn maður sem hefur haft eftirlit með þessu og er vel að það sé breytt um. En ég velti fyrir mér ákvæðum í 3. gr. frv. þar sem fjallað er um skipun þriggja nefnda. Ég tel að ein nefnd ætti að nægja til að fjalla um þessa málaflokka. Ég vil svo ræða aðeins um þau gjöld sem lögð verða á umræddar vörur. Ég held að þau eigi að renna til þess að reka eða sjá um þetta eftirlit með vöruflokkunum en ekki til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð eða aðrar stofnanir landbúnaðarins eins og verið hefur. Það hafa verið lögð gjöld á þessar vörur sem hafa verið látin renna til annarra hluta heldur en eftirlits með þessum vörum.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt hér fram frv. til laga um flutning á verkefnum Vitastofnunar til Landhelgisgæslu Íslands. Eins og segir í greinargerð þá er með frumvarpi þessu er lagt til að framkvæmd vitamála verði færð frá Vitastofnun Íslands til Landhelgisgæslu Íslands. Þannig taki Landhelgisgæslan við þeirri starfsemi er Vitastofnun hefur haft með höndum, aðallega á grundvelli laga nr. 56/1981, um vitamál. Þann 1. des. 1878 var kveikt á fyrsta vita landsins, Reykjanesvita, og var hann að heita má eini vitinn á landinu fram undir aldamót. Árið 1899 voru fyrstu lögin um vitamál sett, lög um afhendingu lóða til vitabygginga o.fl. Árið 1910 var landverkfræðingi falin umsjón með vitum landsins en embættisheitið vitamálastjóri var fyrst tekið upp árið 1918. Það var þó ekki fyrr en árið 1933 sem kveðið var á um stofnsetningu vitamálastofnunar með lögformlegum hætti. Samkvæmt lögum nr. 56/1981 heyrir Vitastofnun undir samgönguráðherra og fer hún með framkvæmd vitamála. Vita- og hafnamálastjóri veitir Vitastofnun forstöðu. Þá starfar svokölluð vitanefnd á grundvelli laganna og gerir frumvarpið ráð fyrir óbreyttu starfi nefndarinnar þrátt fyrir nýjan samstarfsaðila, þ.e. Landhelgisgæslu Íslands. Vitanefnd er skipuð fulltrúum farmanna, útgerðarmanna og fiskimanna og er hlutverk hennar m.a. að láta uppi álit sitt í öllum stefnumarkandi málum varðandi starfsemi Vitastofnunar, fjalla um vitagjald, nýbyggingar, endurbætur og breytingar á vitum, rekstur vitakerfisins, svo og verulegar breytingar á rekstrarfyrirkomulagi. Hlutverk Vitastofnunar á grundvelli gildandi laga er m.a. að sjá sjófarendum fyrir nauðsynlegum leiðbeiningum til öryggis siglingum við Íslandsstrendur og á fiskimiðunum í kringum landið. Þar fellur m.a. undir eftirlit með vitum og öðrum föstum merkjum á landi, fljótandi leiðarmerkjum og radíómerkjum til staðarákvörðunar. Stofnunin skal hlutast til um útgáfu upplýsinga um þau leiðbeiningarkerfi sem fyrir hendi eru og stuðla að útgáfu korta er innihaldi nauðsynlegar upplýsingar fyrir sjófarendur, annast veðurathuganir á vitastöðum og fara með framkvæmd laga og reglna um leiðsögu skipa. Nú eru í rekstri 106 vitar, 13 ljósdufl, 7 radarvarar og mörg leiðsögumerki, auk vita, leiðsögumerkja og ljósdufla sem eru rekin af hinum ýmsu sveitarfélögum (höfnum) landsins. Það er álit margra þeirra aðila er til þekkja að verkefni þau, er nú heyra undir Vitastofnun, falli vel að starfsemi Landhelgisgæslunnar og muni styrkja rekstur hennar. Þannig hafa Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Sjómannasamband Íslands, Fiskifélag Íslands og fleiri félög sjómanna og útgerðarmanna samþykkt ályktanir um að Landhelgisgæslan yfirtaki verkefni og tekjustofna Vitastofnunar. Sú breyting getur leitt til verulegrar hagræðingar og sparnaðar í ríkisrekstrinum jafnframt því sem öryggi sjófarenda mundi aukast á margvíslegan hátt. Samtök sjómanna hafa einnig deilt á ríkisvaldið fyrir þann samdrátt sem orðið hefur í rekstri og fyrir fækkun úthaldsdaga skipa Landhelgisgæslunnar. Er það ekki óeðlilegt þegar þess er gætt hve öryggismál sjómanna eru ríkur þáttur í starfi Landhelgisgæslunnar. Með fjölgun verkefna Landhelgisgæslunnar og þar með auknum tekjum yrði starfsemi hennar markvissari, úthaldsdagar fleiri og betri trygging fyrir öryggi sjófarenda en nú er. Frá 1. jan. 1969 sá Landhelgisgæsla Íslands, án endurgjalds og samhliða öðrum verkefnum, um að þjónusta annesja- og skerjavita og ljósdufl fyrir Vitastofnun og sparaði henni þannig veruleg útgjöld, en því samstarfi lauk 1. jan. 1993. Frá þeim tíma hefur Vitastofnun keypt þessa þjónustu frá hinum ýmsu björgunarsveitum og ferjuútgerðum. Augljóst er að slík framkvæmd skapar mikið óöryggi í rekstri vitakerfisins. Benda má á að ljósdufl, sem oft er komið fyrir vegna skerja, boða eða grynninga, sæfarendum til varnaðar, eru að jafnaði tekin upp árlega og þarf því nákvæma staðsetningu á vegum ábyrgra aðila þegar duflin eru sett út að nýju. Miðað við núverandi framkvæmd er slíkt öryggi ekki eins og best verður á kosið. Þetta eru þó ekki einu rökin fyrir að starfsemi vitamála verði flutt yfir til Landhelgisgæslunnar. Með tilliti til þeirra öryggiskrafna, sem gerðar eru til skipa á grundvelli innlendra reglna, svo og alþjóðasamþykkta sem Ísland er aðili að, er eðlilegt að löggæslumenn og öryggisverðir íslenska hafsvæðisins fari með eftirlit og viðhald vitakerfisins. Við Landhelgisgæslu Íslands starfa sem kunnugt er siglingafróðir menn. Þar á meðal eru skipherrar og stýrimenn sem hafa lokið námi við skipstjóradeild Stýrimannaskólans í Reykjavík. Þessir einstaklingar hafa m.a. sérmenntað sig í siglingafræðum sem nýtist einkar vel til staðsetningar ljósdufla og leiðar- og siglingamerkja og mælinga ljóshorna vita og í öðru því er lýtur að siglingalegum öryggisþáttum í sjókortum sem sjófarendur við Ísland verða með fullri vissu að geta treyst. Vegna eftirlits og viðhalds raf- og vélbúnaðar vita, radíóvita og radarsvara hafa flestir vélstjórar á varðskipum lokið 4. stigi í Vélskóla Íslands og hafa því mikla þekkingu og reynslu á sviði véla og rafmagns. Einnig má nefna að innan Landhelgisgæslunnar starfa Sjómælingar Íslands sem, auk sjómælinga, sjá um útgáfu sjókorta og tilkynningar til sjófarenda. Af framansögðu má ljóst vera að sérþekking og reynsla, sem starfsmenn Landhelgisgæslunnar hafa öðlast, kemur vitaþjónustunni til góða og mun verða mjög til hagræðingar á öllum rekstrarsviðum vitaþjónustu við Ísland. Stefna núverandi ríkisstjórnar er að leggja niður, hagræða eða sameina ríkisstofnanir. Er það rökrétt markmið þegar harðnar í ári. Mikilvægt er að styrkja stofnanir eins og Landhelgisgæsluna sem gegnir sérstöku hlutverki hvað varðar öryggi sjófarenda hér við land. Við afgreiðslu Alþingis á núverandi lögum um vitamál var gert ráð fyrir allróttækum breytingum frá þeirri skipan sem verið hafði. M.a. var gert ráð fyrir þeirri breytingu að vitamál skyldu heyra undir Landhelgisgæsluna. Þessi krafa kom m.a. frá sjómannasamtökunum og einnig tilmæli um að við Vitastofnun starfaði skipstjórnarmenntaður maður. Miklar breytingar hafa átt sér stað í íslensku efnahags- og atvinnulífi frá því að Vitastofnun var sett á fót. Viðhald og rekstur vitanna er með gjörbreyttum hætti með tilliti til nútímatækni og þeirrar framþróunar sem átt hefur sér stað. Þótt umdeilanlegt megi vera hver sparnaðurinn verði af þeirri lagabreytingu sem frumvarp þetta gerir ráð fyrir er ljóst að um hagræðingu er að ræða sem jafnframt tryggir öryggi sjófarenda við Ísland betur en nú er og betri nýtingu á fjármagni sem um leið leiðir af sér lengra úthald varðskipanna. Til þess að ná því markmiði, er frumvarp þetta stefnir að, að færa verksvið Vitastofnunar yfir til Landhelgisgæslu Íslands, koma fleiri en ein leið til greina. Sú leið er valin hér að breyta lagaákvæðum sem taka til starfsemi og yfirstjórnar Vitastofnunar þannig að Landhelgisgæslan taki við þeim verkefnum er stofnuninni voru áður ætluð með lögum, enda er ljóst að Landhelgisgæslan hefur mjög góðar aðstæður, jafnt á sjó sem á landi, til að sinna þeim verkefnum á sem bestan hátt. Í athugasemdum við einstakar greinar frv. segir m.a. um 1. gr.: ,,Lögð er til sú breyting frá gildandi lögum að dómsmrh. taki við yfirstjórn vitamála af samgrh. Þar sem með frv. þessu er lagt til að Landhelgisgæsla Íslands, sem heyrir undir dómsmrn. taki við starfsemi Vitastofnunar Íslands er um eðlilega breytingu að ræða með tilliti til þess að yfirstjórn og framkvæmd vitamála heyri undir sama ráðuneyti.`` Um 2. gr. segir svo: ,,Greinin felur annars vegar í sér breytingar sem nauðsynlegar eru á lögum nr. 56/1981 með tilliti til þess að Landhelgisgæsla Íslands taki við hlutverki Vitastofnunar og forstjóri Landhelgisgæslunnar fari með framkvæmd vitamála í stað vitamálastjóra. Hins vegar er lagt til að 2.--4. mgr. greinarinnar falli brott þar sem Vitastofnun Íslands mun ekki starfa áfram sem slík verði frv. þetta að lögum.`` Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. sept. á þessu ári og miðað við tímamörk er gert ráð fyrir að viðkomandi stofnanir hafi nægilegt ráðrúm til að gera nauðsynlegar breytingar sem leiðir af lögum þessum. Virðulegi forseti. Meðflm. minn að þessu frv. til laga er Eyjólfur Konráð Jónsson. Það er trú okkar að með því frv. sem við höfum lagt hér fram muni nást veruleg hagræðing í þætti þeim sem lýtur að rekstri ríkisins á þeim stofnunum sem hér hefur verið getið um og einkum og sér í lagi þegar litið er til þess vanda sem við hefur blasað nú um nokkuð langan tíma varðandi rekstur Landhelgisgæslunnar, þá er það bjargföst trú okkar að með þeirri hagræðingu sem af hlýst muni Landhelgisgæslan jafnframt styrkja starf sitt og stöðu sína og um leið styrkja það öryggi sem sæfarendum við Íslandsstrendur er mjög mikil nauðsyn á. Þess ber einnig að geta að það hlýtur að vera umhugsunarefni í því ástandi sem nú ríkir varðandi mörg erlend kaupskip sem sigla undir svokölluðum hentifánum að eftirlit með ströndum landsins verði hert, einkum og sér í lagi þegar til þess er gætt að Íslendingar lifa á sjávarfangi og þarf ekki mikið til að koma ef erlend olíuskip undir þægindafána með áhöfnum sem kannski hafa vafasama atvinnupappíra, mundu lenda hér í strandi og væri kannski hægt að benda á það að sá þáttur hefði ekki verið nægilega tryggur sem alltaf skyldi þó vera, þ.e. að leiðarmerki eða ljósvitar landsins hafi villt mönnum sýn vegna þess að þeir sýndu ekki rétt. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og eðlilegt að því sé vísað til samgn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka flytjendum þessa frv. fyrir að leggja þetta til. Ég held að það sé mjög þarft að koma þessu máli í umræðu, þ.e. að flytja eftirlit með vitum til Landhelgisgæslunnar. Við vitum að það getur orðið nokkuð þungt í vöfum samanber reynsluna af því að flytja stofnanir á milli ráðuneyta þar sem hér verður að flytja þetta frá samgrh. yfir til dómsmrh. ef það fer til Landhelgisgæslunnar. En ég vil vekja athygli á því að við gerð næstsíðustu fjárlaga, þ.e. fjárlög ársins 1993, þá var byrjað --- og kannski reyndar byrjað áður --- að skera mjög mikið niður framlög til Landhelgisgæslunnar. Landhelgisgæslan bauð þá að sjá m.a. um þetta verkefni og nota til þess aðeins hluta af fjármagni því sem Vitastofnun var ætlað. Ég hefði haldið að þar hefði getað náðst umtalsverður sparnaður í rekstri ríkisstofnana með því að færa þetta verkefni þá strax til Landhelgisgæslunnar sem, eins og ég sagði, bauðst til að sinna þessu verkefni fyrir mun minni fjármuni heldur en fyrirhugað hafði verið að Vita- og hafnamálastofnun, eða Vitastofnun eins og það er skilgreint, fengi. Það hefur einnig verið í umræðunni að sameina Siglingamálastofnun Vita- og hafnamálastofnun sem er liður í þessari hagræðingu sem fyrirhuguð er í ríkisstofnunum. Ég tel að það sé miklu eðlilegra mál að færa Vitastofnun til Landhelgisgæslunnar heldur en að sameina Siglingamálastofnun Vita- og hafnamálastofnun. Þær stofnanir eiga í raun og veru ekki neitt sameiginlegt en sú hagræðing sem hér er fyrirhuguð er mun eðlilegri að mínu mati. Og eins og segir í greinargerð með frv. hafa ýmis samtök sjómanna, Farmanna- og fiskimannasambandið, Sjómannasambandið, Fiskifélag Íslands og fleiri mælt mjög með því að þetta væri gert, það sem hér er lagt til. Mér finnst það liggja í hlutarins eðli jafnvel fyrir þá sem ekki hafa haft mikið saman að sælda við þessar stofnanir að það sé miklum mun eðlilegra að Landhelgisgæslan sjái um eftirlit með vitum --- það er mjög nauðsynlegt að sé gert rétt þegar verið er að taka ljósdufl upp og staðsetja þau aftur --- heldur en sú hagræðing sem ég nefndi áðan að færa Siglingamálastofnun yfir til Vita- og hafnamálastofnunar. Ég vildi koma hér á framfæri annarri athugasemd. Í 13. gr. segir: Lög þessi öðlast gildi 1. sept. 1994, en í athugasemdum með þessari grein segir: Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. jan. 1994. Þarna er smávilla sem ekki hefur verið leiðrétt. Hins vegar væri kannski eðlilegra að þetta mundi fylgja fjárlagaári þannig að þessi breyting yrði lögð til 1. jan. 1995, en sjálfsagt verður það að skoðast betur í þeirri nefnd sem skoðar þetta mál. En ég fagna því að þetta frv. skuli hafa komið fram og tel að það a.m.k. veki þá athygli á þeim málum hvaða verkefni er hægt að færa milli stofnana og hvernig er hægt að hagræða. Ég tel mjög nauðsynlegt að við reynum að styrkja Landhelgisgæslu Íslands t.d. með þessu verkefni heldur en draga sífellt úr framlagi til hennar og taka frá henni verkefni.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé góðra gjalda vert hjá hv. flm. að flytja þetta frv. Það ýtir kannski við þessum málum. Það er ástæða til þess að skoða þau, en kannski þarf líka að skoða þau í samhengi við önnur mál eins og hv. 6. þm. Vestf. kom að hér áðan, þ.e. hvernig er hagkvæmast að skipa þessum stofnunum niður og hvort flytja megi verkefni milli þeirra. Það hlýtur þá að vekja upp spurninguna um hvort það sé þá hægt að leggja niður stofnunina, þ.e. Vita- og hafnamálastofnun. Ég held að út af fyrir sig geti Vitamálastofnun verið í höndunum á fleiri aðilum heldur en hér hafa verið nefndir. Það er kannski ekki neitt vandamál tæknilega. Vitamálastofnunin á ekkert frekar heima hjá Vita- og hafnamálastofnun eins og hún er núna í sinni mynd heldur en hún gæti átt heima þess vegna hjá Vegagerðinni. Það er ekki mikill munur á aðstöðunni til þess að veita þá þjónustu þó að Vita- og hafnamálastofnun yrði lögð niður í heilu lagi og flutt undir Vegagerðina sem er hugmynd sem á að skoða alvarlega. Ég ætla ekki að fara mjög náið út í það hér en það hafa ýmsir bent á það og það hefur oft komið upp í umræðum að starfsemi Vita- og hafnamálastofnunar, þ.e. Hafnamálastofnunarinnar sem slíkrar, sé mjög skyld þeirri starfsemi sem Vegagerðin rekur og það væri þess vegna ástæða til að skoða hvort það eigi ekki að leggja Vita- og hafnamálastofnunina niður. Ef það yrði gert þá yrði hins vegar að ákveða hvort Vitamálastofnunin fylgdi, en ég held að það geti verið ágætislausn á því máli sem er lagt til í þessu frv. hér. En það sem ég er að reyna að koma hér á framfæri er að ég sé ekki annað en að menn verði að skoða þetta í samhengi. Það hefur orðið mjög mikill samdráttur á starfsemi Hafnamálastofnunar á undanförnum árum og þó að hún sé nýlega búin að byggja yfir sig húsnæði og koma sér mjög vel fyrir, þá má það ekki verða að ástæðu fyrir því að hún sé rekin áfram, heldur verði það skoðað nákvæmlega hvort ekki muni vera hagkvæmara að sameina hana annarri stofnun. Siglingamálastofnun hefur verið skoðuð sérstaklega í þessu sambandi og í það var sett nefnd sem ég veit ekki til að sé búin að skila af sér enn þá, en ég veit að sú nefnd hefur verið starfandi hér í vetur og út úr því hlýtur að koma fljótlega niðurstaða fyrir augu manna. Ég hef heyrt að það sé ekki algjör samstaða í þeirri nefnd um það hvað eigi eiginlega að gera í málinu. Mér þótti það miður þegar ég frétti að þessi nefnd ætti einungis að skoða þennan möguleika að sameina Siglingamálastofnun og Vita- og hafnamálastofnun, en hún ætti ekki að skoða þann möguleika sem ég nefndi áðan að sameina Vita- og hafnamálastofnun eða alla vega Hafnamálastofnun og Vegagerðina þannig að ég tel að það sé ekki búið að skoða þetta nægilega mikið enn þá. Ég tel að menn þurfi að velta þessum málum fyrir sér í samhengi, líka því sem hér er lagt til og gæti eins og ég sagði áðan ósköp vel orðið góð niðurstaða að lokum að flytja þá vita- og hafnamálin yfir til Landhelgisgæslunnar. Ég get ekki séð fyrir mér að það geti með neinum hætti þurft að vera dýrara heldur en það sem þetta kostar núna í höndunum á Vita- og hafnamálastofnun. Það hefur orðið miklu ódýrara núna með árunum að reka þessa vita. Ljósvitar eru komnir mjög víða. Það er verið að leggja niður störf vitavarða sem slíkra, þ.e. þeirra manna sem hafa þetta að aðalstarfi. Þetta er hlutastarf, eftirlit sem menn hafa með þessum vitum, og það þarf orðið bæði sjaldnar og minna að sinna þessum vitum heldur en áður þó að öryggið sé alveg jafngott. Ég sé engar vísbendingar um það að þetta þurfi að kosta meira þó að Landhelgisgæslan yfirtaki þennan rekstur og þess vegna finnst mér sjálfsagt að skoða það mál.

Virðulegi forseti. Fyrst út af því sem fyrri ræðumaður sagði hér áðan í sambandi við dagsetningar á þessu, þá hafa hér orðið smámistök á. Það er rétt, því miður. En það er hins vegar athyglisvert þegar verið er að ræða um flutning einnar ríkisstofnunar til annarrar, sérstaklega ef það er yfir girðingar ráðuneyta, að þá virðast ýmis ljón vera á veginum. Og það er athyglisvert hins vegar og umhugsunarefni margra undangenginna ríkisstjórna og þessarar sem nú situr að það virðist vera nokkur tregða til þess að hagræða heima í túngarðinum, sérstaklega ef svona gerist að menn leggja fram hugmyndir um það að samræma á þessum grundvelli sem byggist á því að flytja fyrirtæki frá einu ráðuneyti til annars. Ég veit að samgrh. hefur óskað eftir umsögnum um hvernig best megi standa að og hvernig staða stofnunarinnar sé, þ.e. Vita- og hafnamálastofnunar. Það er dálítið einkennilegt og merkilegt að alltaf þegar þetta mál er rætt þá er samgrh. ekki í salnum, og það gerir ekkert til, en það sýnir kannski afstöðu hans til málsins. En í minnisblöðum sem vita- og hafnamálastjóri hefur tekið og sent samgrn. varðandi Hafnamálastofnunina segir m.a., með leyfi forseta: ,,Hlutverk vita og hafna. Ísland er eyja og sjávarútvegur undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Því er mikilvægt að öll aðstaða til siglinga við landið og þjónusta við skip er þau koma að landinu sé sem best. Fyrir daga flugs og loftskeyta fór allt samband og flutningar til og frá landinu fram með skipum og enn í dag fara vöruflutningar til og frá landinu nær alfarið sjóleiðina. Fiskveiðar voru áður fyrr stundaðar með smábátum sem lágu á legu eða voru dregnir á land þegar veiðar lágu niðri. Hafnarmannvirki voru því í fyrstu byggð fyrst og fremst vegna flutninga og samgangna. Samfara öðrum breytingum í útgerðarháttum á þessari öld hefur hlutverk hafnanna breyst. Stærsta hlutverk hafnanna úti um allt land er í dag þjónusta við fiskiskipaflota landsmanna.`` Síðan eru hér skoðaðir vitarnir og þar á meðal bent á að síðustu gastækjunum í vitum hér við land hafi verið útrýmt þannig að flutningur á gasi heyri sögunni til. Af framanrituðu má ljóst vera að skarpari skil eru að verða á milli verkefna vita- og hafnamála og Landhelgisgæslu. Síðan segir þessi ágæti embættismaður: ,,Niðurstaða mín er sú að vita- og hafnamál séu hagkvæm rekstrareining eins og hún er í dag og alls ekki sé til bóta að brjóta hana upp. Í leit að leið til meiri hagræðingar á frekar að skoða þann möguleika að sameina stofnunina í heild sinni annarri stofnun eða stofnunum innan samgrn. eins og t.d. þekkist í Svíþjóð og Finnlandi.`` Það má sjálfsagt víða leita fanga til þess að finna þessum þáttum reksturs í öryggiskerfi ýmissa landa og finna þeim stað með öðrum hætti heldur en vita- og hafnamálastjóri nefnir hér. En það er athyglisvert hins vegar og ég vek sérstaka athygli á því sem hann segir: ,,Þá mun síðustu gastækjunum í vitum hér við land vera útrýmt í ár þannig að flutningur á gasi heyrir sögunni til.`` Það er rétt. En hvað þá með eftirit? Hafa menn tapað áttum varðandi vita við strendur landsins? Hafa menn gleymt því að sæfarendur eru notendur vitanna? Og ekki geta menn frá landi ekið út ljóshorn vitanna eða tekið það út hvort réttir séu, enda hefur það gerst, því miður ekki fyrir löngu síðan að gert var við einn vita frá landi án þess að hann væri sigldur út og síðan skilinn þannig eftir að hann sýndi ekki rétt leiðarljós inn í tiltekna höfn hér á landi. Sem betur fer hlaust ekki slys af en litlu mátti muna en í því tilviki varð um nokkurt tjón að ræða. Síðan segir þessi ágæti embættismaður: ,,Af framanrituðu má ljóst vera að skarpari skil eru að verða á milli verkefna vita- og hafnamála og Landhelgisgæslu.`` Og mér finnst eins og hann komi nákvæmlega að því sem hv. síðasti ræðumaður, Jóhann Ársælsson, var að segja áðan. Það er kannski orðin full ástæða til þess að brjóta þetta enn frekar upp þó að hann segi annað í sínum niðurlagsorðum. Er nokkuð óeðlilegt við það að vitarnir fari undir Landhelgisgæsluna og Hafnamálastofnunin undir Vegagerðina? Eða er stórkostlegur eðlismunur á brúargerð eða hafnargerð? Nei, en það sem kannski er erfiðasti ljárinn í þessari þúfu er það að flytja eina ríkisstofnun frá einu ráðuneyti til annars. Það er ótrúlegt tregðulögmál sem þá kemur í ljós. Ég vildi þá geta þess hér að ekki fyrir mörgum árum síðan flutti hv. núv. samgrh. ásamt þáv. þingmönnum Árna Gunnarssyni, Karvel Pálmasyni og Valdimar Indriðasyni, þáltill. um Landhelgisgæsluna. Og í greinargerð með þeirri þáltill. sem var um smíði nýs varðskips var sérstaklega fjallað um eðli þess og nauðsyn, og það væri svo sjálfsagt, að Landhelgisgæslan yfirtæki Vitamálastofnunina og sæi um vitakerfi landsins. Þannig að kannski er núv. samgrh., fyrrv. alþm. sem flutti þessa þáltill., sammála okkur þó að hann sé ekki hér í salnum og vilji eflaust sýna það í verki að hann hafi ekki mikinn áhuga á þessu máli og að þetta skuli ekki verða framkvæmt hvað vitamál snertir. Það var aðeins rætt um þá hugmynd sem fram hefur komið að sameina Siglingamálastofnun og Vita- og hafnamálastofnun. Ég held að menn ættu að athuga hvað það þýðir. Það þýðir að á spýtunni hangir líka að flokkunarfélögin, þau sem eru hér á landi og eru erlend, íslenskir aðilar sinna, það þýðir að Siglingamálastofnu en mun þá hætta að fylgjast með bol og búnaði, öryggistækjum og íbúðum áhafna um borð í skipunum. Ef þetta nær fram að ganga, þá mun hluti Siglingamálastofnunar aðeins fylgjast með skipum sem eru undir 100 brúttórúmlestum. Og þá erum við að fara í nákvæmlega sama kerfið eins og gerist í löndum þægindafánanna, þar sem engan varðar neitt um öryggisbúnað eða aðbúnað áhafnar. Það er aðeins að tryggingafélögin fylgist með því að skipið sé á floti og hafi vélarafl til þess að komast áfram. Um annað er lítt hugsað og þá er íslenski fáninn að verða hættulega litaður, samlitur þægindafánum annarra þjóða. Stöðugleiki, nei, það er ekki atriði flokkunarfélaganna. Það er aðeins skrokkur skipsins og vélbúnaður. Aðbúnaður, björgunarbúnaður er ekki í þeirra verkahring. Þannig er ekki allt sem sýnist í þessu. Það væri hins vegar umhugsunarefni með tilliti til alls þess hafsvæðis sem Landhelgisgæslan á að fylgjast með, þeirri auðlind okkar sem við sækjum allt okkar til, það er umhugsunarefni. Af hverju á ekki Landhelgisgæslan að fylgjast betur með og vera sá aðili sem fylgist með mengun í kringum landið og okkar dýrmætu fiskimið en öflugar en nú er? Eins og ég sagði hér áðan eru fjölmörg skip undir þægindafánum sem koma með olíu hingað til landsins og það er ekkert eftirlit með þeim, ekkert fyrr en þegar þau tilkynna að þau séu nánast að koma í höfn. Mér finnst Íslendingar vera gjörsamlega sofandi á verðinum varðandi þetta mál. Við höfum heyrt af því erlendis frá hvar stórslys hafa orðið við strendur ýmissa landa. Menn taka andköf yfir því ef olíuskip hefur strandað einhvers staðar nærri baðströnd þar sem fólk hefur baðað sig í sólinni og sjónum. Þar hafi orðið stórkostlegt mengunarslys. Hvað gerðist hér á Íslandi ef slíkur atburður yrði? Ég er hræddur um að það skipti þá ákaflega litlu máli allt kvótakerfið. Það væri nákvæmlega sama hvort það væri dautt eða lifandi. Við þyrftum ekki nokkrar áhyggjur að hafa af því. Það er svo merkilegt að á stundum vilja menn byggja Landhelgisgæsluna upp en þess á milli nánast rífa hana niður. Það er svona einhver blástursaðferð þannig að líftórunni er haldið í henni. En engu að síður skulu kröfurnar gerðar að fullu og hún skal verða til taks hvar sem er og hvenær sem er. Ef það er jarðskjálfti, flóð eða aðrar náttúruhamfarir í hinni dreifðu byggð landsins þá skal kalla til Landhelgisgæsluna en þess á milli má hún næstum því deyja drottni sínum. Menn hafa gleymt þorskastríðunum. Menn hafa gleymt hvað hún hafði mikið gildi fyrir okkur. Þá voru menn tilbúnir til að ræða um að það væri eðlilegt að gera enn meira fyrir Gæsluna, Landhelgisgæslan væri okkur nauðsynleg. Og þegar svo í öllum niðurskurðinum menn eru farnir að tala um að það sé eðlilegt að flytja nú Landhelgisgæsluna út á land þar sem þurfi að byrja á því að byggja hafnaraðstöðu, þá fer maður að efast um það að menn séu alveg sjálfum sér samkvæmir vegna þess að Landhelgisgæslan hefur haft hér hafnaraðstöðu í Reykjavík og ekkert borgað fyrir hana. Það er framlag Reykvíkinga til Landhelgisgæslunnar og mættu aðrir taka upp slíka hugsun sem Landhelgisgæslan hefur verið í hugum Reykvíkinga. Ég veit það og trúi ekki öðru en fólk í hinni dreifðu byggð vilji efla Landhelgisgæsluna, það vilji standa á bak við hana og vilji stuðla að því að hún hafi verkefni og að hún hafi fjármagn til eðlilegrar endurnýjunar og til þess að vera hinn eini sanni útvörður þessarar þjóðar bæði í orði og á borði.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi í ræðu sinni störf nefndar sem hæstv. samgrh. skipaði til að kanna möguleika á samstarfi eða sameiningu Vita- og hafnamálastofnunar og Siglingamálastofnunar. Þar sem ég var formaður þessarar nefndar sem var skipuð 30. sept. og skilaði áliti til ráðherra um miðjan janúar, þá finnst mér rétt að greina lítillega frá störfum nefndarinnar. Í skipunarbréfi nefndarinnar segir orðrétt, með leyfi forseta, að nefndin skuli kanna möguleika Vitastofnunar og Hafnamálastofnunar, hér nefnd Vita- og hafnamálastofnun, annars vegar og Siglingamálastofnunar ríkisins hins vegar á samnýtingu mannafla og aðstöðu eða sameiningu þessara stofnana í eina stofnun. Enn fremur hvort ná mætti fjárhagslegum sparnaði og/eða öðrum ávinningi með þessum aðgerðum eða á annan hátt með samvinnu þessara stofnana. Þá skyldi nefndin enn fremur kanna möguleika þess að flytja starfsemi annarra stofnana til þeirra stofnana sem hér hafa verið nefndar að einhverju eða öllu leyti. Loks skyldi nefndin leggja mat á það hagræði sem ná mætti með þeim breytingum sem lagðar yrðu til. Með mér í þessari nefnd sátu Benedikt Guðmundsson siglingamálastjóri, Benedikt Jóhannesson stærðfræðingur, Hermann Guðjónsson vita- og hafnamálastjóri og Jón Birgir Jónsson verkfræðingur. Nefndin ákvað það á fyrstu fundum sínum að einbeita sér að könnun á ákveðnum þáttum en fara ekki út í nákvæmar útfærslur sem væru tímafrekar og ótímabærar þar til ákvörðun væri tekin um framhald málsins. Á vegum nefndarinnar var fyrst kannað starfssvið hvorrar stofnunar um sig og reyndar eru Vitastofnun og Hafnamálastofnun formlega tvær stofnanir en eru reyndar reknar sem ein. Nefndarmenn voru sammála um að það væri löngu tímabært að setja lög þar sem rekstur vita og hafna væri formlega felldur undir eina skrifstofu og einnig var aflað gagna um hvernig þessum málum væri háttað annars staðar á Norðurlöndum eins og fyrr er að vikið. Nefndin fékk í hendur þau lög sem gilda um stofnanir og nokkrar reglugerðir. Starfsmannamál stofnananna og fjármál voru skoðuð af sérstökum hópum sem nefndarmenn sátu í ásamt starfsmönnum stofnananna og m.a. var rekstur og fjármál stofnananna skoðuð af fimm manna hópi sem m.a. voru í fjármálastjórar eða gjaldkerar beggja stofnananna. Sá hópur fór í gegnum rekstur stofnananna beggja fyrir árin 1990--1992 og setti fram hugmyndir um hvar mætti spara. Samkvæmt niðurstöðum þessa starfshóps var talið líklegt að sparnaður á hverju ári yrði um 45 millj. á fyrsta ári eftir sameiningu ef miðað er við árið 1992. Um helmingi þessa sparnaðar mætti ná fram án þess að sameina stofnanirnar, en líklegt er að þegar ein stofnun hefur tekið við af tveimur, þá verði hægt að draga enn saman í kostnaði, m.a. með fækkun í mannahaldi og minni húsnæðiskostnaði. Sá viðbótarsparnaður gæti numið um 3 millj. kr. á ári næstu árin og fimm árum eftir þessa sameiningu gæti heildarsparnaður verið orðinn allt að 60 millj. á ári. Kostnaður við flutning á stofnunum ef Siglingamálastofnun flytti í húsnæði Vita- og hafnamálastofnunar var áætlaður um 40 millj. kr. Þetta var í stórum dráttum niðurstaða þessarar nefndar hvað varðaði fjárhagslegt hagræði af þessari hugsanlegu sameiningu og/eða samvinnu. En ég vil ítreka það sem ég sagði hér í upphafi að þessi nefnd hafði mjög afmarkað verksvið og var ekki ætlað að gera tillögur um aðrar sameiningar eða tilfærslur á ríkisstofnunum.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. á þskj. 525 sem er 334. mál þessa löggjafarþings. Ásamt mér flytur þetta mál Eggert Haukdal. Það er um samgöngubætur í uppsveitum Árnessýslu. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að láta Vegagerð ríkisins gera athugun á kostnaði og þýðingu þess fyrir uppsveitir Árnessýslu að gera brú yfir Hvítá við Bræðratungu og uppbyggðan veg með slitlagi frá Laugarvatni að Gjábakka, frá Felli að Múla og yfir Torfastaðaheiði.`` Greinargerð hljóðar svo: ,,Brú á Hvítá hjá Bræðratungu og uppbyggður vegur með slitlagi að Gjábakka milli Laugarvatns og Þingvalla, frá Felli að Múla og yfir Torfastaðaheiði yrðu til þess að a. styrkja uppsveitir Árnessýslu sem eitt atvinnusvæði, b. efla átak í samvinnu og/eða sameiningu sveitarfélaga og c. efla ferðaþjónustu til nýrrar sóknar á þessu fjölfarna ferðamannasvæði. Suðurlandsundirlendið er það byggðasvæði á Íslandi sem á verulega möguleika til að eflast og veita höfuðborgarsvæðinu samkeppni um mannafla. Suðurland er auðugt af orku bæði í fallvötnum og jarðvarma. Slíkur auður verður dýrmætari með hverjum áratug sem líður. Ætla má að orkufrekur iðnaður, sem byggir á útflutningi, sé atvinnuvegur sem eigi mikla möguleika í Árnesþingi þar sem Þorlákshöfn yrði útflutningshöfn til markaða í Evrópu. Landbúnaður stendur hvergi jafntraustum fótum og á Suðurlandi með stærsta markað landsins innan seilingar og í bæjum og þorpum héraðsins hefur um áratugi þróast öflugur matvælaiðnaður og fullvinnsla landbúnaðarafurða, svo sem á Selfossi, Hvolsvelli og Hellu. Ekkert eitt atriði hefur jafnmikið að segja fyrir byggðarlög eins og góðar samgöngur. Uppsveitir Árnessýslu búa yfir miklum töfrum fyrir ferðamenn og sífellt fleiri höfuðborgarbúar eiga þar sitt sumarland. Þessi þingsályktunartillaga miðar að því að styrkja enn frekar uppsveitir Árnessýslu með samgöngubótum til að stuðla að framþróun og nýtingu auðlinda. Ofan við þennan mikla byggðahring vaka jöklar og ósnortið hálendi sem heillar útivistarfólk um allan heim hvort sem er að sumri eða vetri. Enn fremur býr svæðið yfir mestu ferskvatnslindum landsins. Flutningsmenn leggja til að vegur milli Laugarvatns og Gjábakka verði mun sunnar en núverandi vegur um Laugardalsvelli. Með því móti lægi vegurinn lægra og um yrði að ræða heilsársveg. Flutningsmenn telja að besta vegarstæðið væri upp hjá Eyvindartungu, norðan Lyngdalsheiðar að Gjábakka eða Arnarfelli. Leiðin frá Reykjavík um Mosfellsheiði til Þingvalla og þaðan að Laugarvatni mundi styttast um 20 km, yrði 75 km en er núna 95 km um Hellisheiði og Grímsnes. Enn fremur mundi með þessum nýja vegi, sem er um 15 km langur, opnast ný hringleið fyrir ferðamenn um Árnessýslu. Laugarvatn er öflugt menntasetur, auk menntaskóla er þar Íþróttakennaraskóli Íslands og Íþróttamiðstöð Íslands. Fullvíst má telja að þessi vegagerð og styttri leið til höfuðborgarsvæðisins mundi enn frekar efla Laugarvatn sem stað íþrótta og útivistar jafnframt því sem nýir möguleikar í skólahaldi eða þjónustu kynnu að opnast. Sömu sögu er að segja um ,,sumarlandið`` eða ferðaþjónustuna í uppsveitum. Um leið og þessi samgöngubót mundi efla mjög uppsveitir Árnessýslu styrkti hún allt héraðið og jafnaði umferð austur fyrir fjall og drægi úr umferðarþunga á Hellisheiði ekki síst á álagsdögum um helgar yfir sumarið. Enn fremur yrði þessi samgöngubót nýr hvati í umræðunni um hugsanlegan framtíðarveg á milli landsfjórðunga eða Suður- og Norðurlands um Sprengisand og síðar með tengingu til Austurlands. Brú á Þjórsá við Þjórsárholt í framhaldi af uppbyggingu landvegar opnar síðan enn meiri möguleika á samstarfi uppsveita Rangárvallasýslu og Árnessýslu í atvinnu- og menningarmálum. Mikið samstarf í atvinnumálum er milli sveitarfélaga á þessu svæði og í umræðu er skipulegt átak í atvinnumálum á milli Hrunamannahrepps, Biskupstungnahrepps, Gnúpverjahrepps, Skeiðahrepps, Laugardalshrepps og Grímsneshrepps. Miklar framfarir urðu í því efni þegar sveitarfélögin byggðu upp límtrésverksmiðju á Flúðum og síðan Yleiningu í Reykholti. Brú á Hvítá og vegur milli þessara vinnustaða og kjarnabyggða mundi styrkja atvinnusvæðið og nauðsynlegt samstarf. Vegalengd milli þessara staða er nú 35 km en yrði með brú á Hvítá aðeins 10 km. Fyrir liggur viljayfirlýsing um að brú á Hvítá hjá Hvítárholti og Bræðratungu sé næsta stórverkefni í vegagerð á Suðurlandi í framhaldi af Kúðafljótsbrú. Slík úttekt, sem felst í þessari þingsályktunartillögu, kynni að leiða til að þessari nauðsynlegu brúargerð yrði flýtt. Þegar liggur fyrir ákvörðun um uppbyggingu vegar frá Brúará að Múla. Enn fremur er mikilvægt að byggja upp ýmsa styttri vegi til að gera svæðið að heilsteyptu atvinnusvæði, svo sem Reykjaveginn sem er tenging milli Laugarvatnsvegar og Biskupstungnabrautar yfir Torfastaðaheiði. Einnig er mikilvægt að ljúka við að byggja upp veginn frá Felli í Biskupstungum að Múla sem er umferðaræðin í gegnum Biskupstungnahrepp en þar fara flestir um á leið sinni að Gullfossi og Geysi. Jafnnauðsynleg og brú á Hvítá hjá Bræðratungu er leysir hún ekki af hólmi brúna hjá Brúarhlöðum. Halda ber áfram og hraða uppbyggingu vegarins upp Hrunamannahrepp að Brúarhlöðum. Sá vegur er aðalvegur um öflugt framleiðslusvæði og hefur jafnframt fest í hugum ferðamanna sem óvenjufögur leið og hluti af ,,gullhringnum`` svokallaða, enda er brú á þessum stað byggð yfir klettagljúfur þar sem Hvítá fellur fram. Þessi brú tengir Hrunamannahrepp við Gullfoss og Geysissvæðið og auðveldar samskipti á milli fólks í uppsveitum Hrunamannahrepps og Biskupstungnahrepps. Vegur vestan Brúarhlaða hefur verið lagfærður og er allgóður og er því um að ræða tiltölulega stuttan vegarkafla að austanverðu sem byggja þarf upp til að ,,gullhringurinn`` verði í góðu ásigkomulagi. Vegur í Gnúpverjahreppi frá Árnesi inn í Þjórsárdal er enn í ófremdarástandi og þarf bæði vegna ferðamanna og ferða innan sveitar og vikurflutninga af Heklusvæðinu á uppbyggingu að halda sem fyrst. Hér er ekki minnst á Skálholtsveg en eins og flestum er kunnugt er ekki kominn vegur að Skálholti með bundnu slitlagi en nú þegar náðst hefur samstaða um vegarstæði fram hjá Skálholti hlýtur að vera samstaða um að ljúka gerð þess vegar þar sem þetta þúsund ára höfuðból kristni á Íslandi á í hlut. Í uppsveitum Árnessýslu búa nú 2.500 manns. Tilgangur þessarar þingsályktunartillögu er að gera úttekt á því hvort umræddar samgöngubætur mundu efla svæðið sem eina heild og styrkja það til nýrrar sóknar. Mikilvægt er að Byggðastofnun og samtök sveitarfélaga um átak í atvinnumálum í uppsveitum Árnessýslu taki fullan þátt í þessu verkefni.`` Hæstv. forseti. Með þessari þáltill. fylgir kort af svæðinu þar sem við merkjum sérstaklega þá vegi sem rætt er um í tillögunni. Ég er sannfærður um að með flýtingu þessarar vegagerðar mundum við styrkja þetta byggðasvæði mjög og auðvelda þjóðinni að nýta þær miklu auðlindir sem þarna liggja. Í greinargerðinni kemur fram að ótrúlegt sé að enn skuli ekki kominn varanlegur vegur að Skálholti og ekki að Gullfossi og Geysi. Þessum miklu ferðamannastöðum, þessum miklu náttúruperlum sem hver og einn einasti ferðamaður þekkir --- ég segi það, þessa staði, Þingvelli, Skálholt, Geysi, Gullfoss og Heklu. Þarna eru því miklar auðlindir sem kynna Ísland og eru þekktar.

Þeir þekkja nú kannski Mývatnssveit.

Hér er kallað fram í með norðlensku stolti að þeir viti einhver deili á Mývatnssveit. Ég tek undir með hv. þm. að svo mun nú vera að Mývatnssveit er nokkuð þekkt og hefur kynnt Ísland vel út um heim. Ég veit ekki hvort ég á að vera að hafa þessi orð öllu fleiri, hæstv. forseti. Tillagan og tilgangur hennar skýrir sig allvel og að þessari umræðu lokinni legg ég til að málinu verði vísað til síðari umr. og hv. samgn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 1. flm. fyrir glögga og greinargóða ræðu um þessa tillögu sem ég er meðflm. að. Það er litlu að bæta við þessa ágætu ræðu. Þessi tillaga minnir á að ekki er öllu lokið í vegagerð. Hún minnir á að næstu stórverkefni í brúargerð á Suðurlandi er brú á Hvítá hjá Bræðratungu. Tillagan minnir og á að fram úr uppbyggingu landvegar þarf að brúa Þjórsá hjá Þjórsárholti og þannig að tengja Árnes- og Rangárvallasýslu saman að ofanverðu með nýrri brú. Það er vert í þessu sambandi að draga það hér fram að núv. ríkisstjórn hefur vissulega látið mikið fjármagn í uppbyggingu stofnbrautanna um landið. Þær framkvæmdir hafa staðið yfir með myndarskap í öllum kjördæmum, þar á meðal í Suðurlandskjördæmi. En í vegáætlun undangenginna ára hefur vantað fjármagn fyrst og fremst í hliðarvegina, sveitavegina, hinar svokölluðu þjóðbrautir. Þar vantar að taka á og stórauka við fjármagn. Sem betur fer er hringvegurinn senn að lokast en í því máli, að bæta hliðarvegi í öllum kjördæmum, malarvegina, vantar mjög á. Ég sé ekki ástæðu til að segja meira um þessi mál. Þessi tillaga fær væntanlega þinglega meðferð. Eins og hér kemur fram er sumt af þessu þegar í undirbúningi. Þessi tillaga er fyrst og fremst til að minna á og gera tilraun til að hraða verkefnum því að bættar samgöngur eru meginmál fyrir sveitirnar í landinu.