Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Foreldrar hafa alltaf búið við mikinn ótta um að eitthvað hendi börnin þeirra. Sá ótti hefur snúið að því að þau yrðu alvarlega veik, lentu í slysum en oft líka að þau lentu í slæmum félagsskap. Þegar við vorum að alast upp, þýddi það að lenda í slæmum félagsskap allt annað en það þýðir nú. Í dag er það mesta skelfing foreldra ef börnin lenda í þannig félagsskap að þau kynnast fíkniefnum og ég tala ekki um ef þau láta til leiðast að prófa og verða eyðileggjandi efnum að bráð. Í vetur, í desember, áttum við öflugar samræður um þessi mál, stjórn og stjórnarandstaða, í efnislegri utandagskrárumræðu um fíkniefnamál. Stjórnarandstaðan lýsti því yfir að hún vildi í þessu alvarlega máli taka höndum saman við stjórnvöld og að sameiginlega mundu þingmenn, hvar í flokki sem þeir stæðu, sameinast um að leita allra leiða til að afstýra því að börn og ungmenni yrðu fíkniefnum að bráð, leita allra leiða í forvörnum og afstýra því að efni komist á markað og inn í landið af því að við vitum að í sambandi við fíkniefnin þá erum við best sett hvað varðar eftirmeðferðina og verst sett með að afstýra því að þessi vá dynji yfir. Sjálf lagði ég til þá að félmn. og heilbrn. og e.t.v. fleiri nefndir þingsins mundu sameiginlega halda fund þingmanna með öllum þeim sem ríkisstjórnin boðaði að væru að fara að taka á þessum málum og að við, stjórnarliðar og stjórnarandstaða, mundum þannig fá upplýsingar um hvernig ríkisstjórn, á hverjum stað, í hverju ráðuneyti, ætlaði að taka á þessum málum, gætum fylgst með og staðið að og bakkað upp og látið í okkur heyra að stjórnvöld og Alþingi eru saman að taka á þessum vanda. Slíkur fundur hefur ekki orðið og ég árétta það hér og hef talað um það við formenn þessara nefnda að staðið verði að því að hafa slíkan fund. Það væri vissulega hægt að gera tilraun með opinn nefndarfund einmitt um þetta mál þannig að fjölmiðlar fengju að fylgjast með hvað væri að gerast í hverju einasta ráðuneyti í þessum málum. Virðulegi forseti. Það bárust skelfilegar upplýsingar í fréttum sjónvarps 9. október um að 200 börn undir 16 ára aldri séu ofurseld fíkniefnum. Ég setti strax fram þessa fyrirspurn án þess að átta mig á því að félmrh. yrði fjarverandi á næstu vikum og ég síðan í framhaldi. Það skiptir ekki öllu máli hvenær slík fyrirspurn er tekin fyrir. Aðalmálið er að við fáum svör og reynum að fá yfirlit yfir stöðuna í þessum málum til þess, eins og ég hef áður sagt, að reyna allt sem við getum til að lagfæra þessi mál.

Herra forseti. Hér er um grafalvarlegt mál að ræða sem ástæða er til að fjalla um. Það komu fréttir í Ríkisútvarpinu, sjónvarpinu um að í Reykjavík og nágrenni væru 200 börn undir 16 ára aldri neytandi fíkniefna. Það virðast nú flestir, við nánari athugun, vera sammála um að vandinn hafi verið orðum aukinn í fréttinni sem betur fer. Þrátt fyrir eftirgangsmuni hefur ekki fengist upplýst hvaðan fréttastofu bárust þessar upplýsingar og það hefur verið gripið til þess ráðs að leita upplýsinga hjá þeim aðilum sem hafa afskipti af ungmennum sem lenda í vanda af þessu tagi. Leitað var til Barnaverndarstofu sem safnaði upplýsingum frá Rauðakrosshúsinu, barna- og unglingageðdeild Landspítalans, lögreglunni í Reykjavík, Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar, Rannsóknarstofnun uppeldismála, Fræðslumiðstöð Reykjavíkur, SÁÁ og Teig, áfengisskor geðdeildar Landspítalans. Upplýsingar sem þaðan bárust til Barnaverndarstofu eru margvíslegar og fróðlegar og ég vil biðja starfsmenn þingsins um að dreifa þeim. Ég get ekki fjallað um málið nægilega í örstuttum fyrirspurnatíma. En ég tel að það sé gott fyrir þingmenn að hafa þessar upplýsingar í fórum sínum. Barnaverndarstofa bað um að það yrði lagt mat á umfang fíkniefnaneyslu ungmenna í ljósi RÚV-fréttarinnar og var beðin um upplýsingar um hve mörgum börnum viðkomandi stofnun hefði haft afskipti af sjálf og talið að vandi þeirra væri að meginstofni til neysla fíkniefna. Þá var beðið um aðrar upplýsingar um áfengis- og fíkniefnaneyslu sem varpað gætu ljósi á hve mörg börn væru ofurseld neyslu vímugjafa. Neysla fíkniefna er oft einn þáttur í margslungnum vanda ungmenna og mikilvægt að gera sér grein fyrir því að neyslumunstur barna og fullorðinna er ólíkt. Kannanir á fíkniefnaneyslu unglinga þurfa að taka mið af þessum mun. Að mati þeirra stofnana sem sérhæfa sig í rannsóknum, meðferð, eftirliti, ráðgjöf og annarri þjónustu við börn í vímuefnavanda virðist fíkniefnavandi ungmenna fjarri því eins mikill eins og ráða má af fréttaflutningi fréttastofu sjónvarps. Það merkir þó ekki að hann sé ekki mjög alvarlegur og við honum þarf að bregðast. Það væri nær lagi að álykta að hámarksfjöldi barna í þessum aldurshóp sem eru illa haldin af neyslu fíkniefna sé um 50 og þar af séu 20--40 á hverjum tíma á stofnunum í því skyni að leita sér hjálpar. Það er vandasamt verk að fjalla um fíkniefnaneyslu ungmenna og það verður að fara gætilega með upplýsingar. Ef hún er ofmetin getur það gefið ungu fólki skilaboð um að neysla fíkniefna sé miklu almennari og eðlilegri en hún raunverulega er. Rangar upplýsingar geta líka orðið til þess að gripið sé til rangra viðbragða. Eins og kom fram í svari lögreglunnar í Reykjavík er meðferðarþörf vegna neyslu vímuefna líkast til mest í aldurshópnum 16--18 ára en ekki í yngsta aldurshópnum Það er náttúrlega í samræmi við mat Barnaverndarstofu. En umræddur fréttaflutningur gæti beint sjónum manna frá þessari staðreynd. Þær upplýsingar sem okkur hafa borist segja okkur að mikilvægt sé að efla forvarnir þegar um yngstu aldurshópana er að ræða. Þær segja okkur einnig að til er hópur barna yngri en 16 ára sem þarfnast meðferðar vegna neyslu vímuefna. Þetta eru ekki ný tíðindi og félmrn. hefur verið þetta ljóst. Undanfarin missiri hefur verið unnið að því í ráðuneytinu og Barnaverndarstofu að endurskipuleggja meðferð unglinga vegna fíkniefnaneyslu. Þessi börn þurfa að sjálfsögðu einnig að eiga greiðan aðgang að viðeigandi meðferðarþjónustu. Þegar eru reknar sex meðferðarstofnanir sem sinna þessum aldurshópi og ákveðið hefur verið að bæta þeirri sjöundu við á næsta ári. Það meðferðarheimili verður sérstaklega ætlað börnum sem þarfnast langtímameðferðar vegna vímuefnavanda. Á þessu heimili munu 5--6 börn fá meðferð og það mun verða staðsett í Eyjafjarðarsýslu. Jafnframt því að setja á stofn meðferðarheimili fyrir börn sem hafa leiðst út í neyslu vímuefna hefur félmrn. í samstarfi við borgarstjórn Reykjavíkur hafið undirbúning að sérstöku átaki í grunnskólum Reykjavíkur á vormissirinu 1997 til að sporna við og uppræta fíkniefnaneyslu grunnskólanema í borginni. Vímuefnavandinn hefur verið til umfjöllunar, 

Virðulegi forseti. Það væri fróðlegt að tína það saman hversu oft hefjast umræður um fíkniefnavanda á Alþingi og hversu oft þær hafa byrjað hér á undanförnum árum og hversu margar fallegar og góðar ræður hafa verið fluttar. Fyrir það bera að þakka. Á sama tíma liggur það fyrir og verður að segja það alveg eins og það er, að tök stjórnvalda á þessu máli hafa stundum verið fálmkennd. Þar er mér efst í huga sú ákvörðun stjórnvalda að leggja niður meðferðarheimilið á Tindum en ákveða í staðinn að stofna ný heimili sem var auðvitað nauðsynlegt að gera úr því Tindar höfðu verið lagðir niður, þ.e. á Stuðlum og svo nýtt heimili núna norður í Eyjafirði. Ég tel að það átak sem nú á að efna til í grunnskólum Reykjavíkur með ráðuneytinu og borgaryfirvöldum sé afar jákvætt í þessu sambandi. Ég nefni það hér af því það hefur verið nefnt við 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrir að taka þetta upp hér og vitna til þeirra frétta sem voru í ríkissjónvarpi og útvarpi fyrir nokkrum dögum síðan. Ég vil einnig þakka hæstv. ráðherra fyrir þær upplýsingar sem Barnaverndarstofa safnaði og var verið að dreifa og er náttúrlega ekki nokkur vegur á stuttum tíma að renna yfir þær. En ég rek mig þó strax í fullyrðingar lögreglunnar í Reykjavík þar sem segir að enginn undir 16 ára aldri hafi verið handtekinn á síðasta ári eða hefur verið handtekinn það sem af er þessu ári. Enginn 15 ára eða yngri dæmdur vegna fíkniefnamála á árinu 1995, hvorki fyrir sölu né neyslu. En í dómum sem hafa fallið á 15 og 16 ára börn er þess í fæstum tilvikum getið í dómsorði að um áfengisneyslu eða neyslu annarra vímuefna hafi verið að ræða heldur fyrst og fremst afbrotið sem framið hefur verið. Og samkvæmt upplýsingum og samstarfi sem ég hef átt við Útideild Reykjavíkur eru þar nú þegar í meðferð sjö eða átta 15 ára unglingar sem flokkaðir eru sem síbrotamenn, 15 ára gamlir.

Virðulegi forseti. Ég þakka svör félmrh. Það er alveg rétt að það er erfitt að taka einhverja umræðu um þessi mál í stuttum fyrirspurnatíma enda er spurningin afmörkuð og sett fram við mjög alvarlegar aðstæður. Ég er mjög ánægð að heyra að vandinn er ekki svona stór þó hins vegar, við snöggt yfirlit á þessum upplýsingum, sjáum við að þær tölur sem hér koma fram eru auðvitað alvarlegar tölur vegna þess að jafnlítið land og okkar ætti að eiga möguleika á því að setja á þannig vinnu að hægt væri að afstýra vandanum betur í okkar þjóðfélagi en í stórum þjóðfélögum annarra landa. Ég er að koma heim frá þingi Sameinuðu þjóðanna og þar valdi ég að fylgjast með málum í svokallaðri þriðju nefnd. Eitt af stóru málunum þar var hvernig tekið er á fíkniefnavandanum úti um allan heim og ólík sjónarmið komu náttúrlega upp. Í tengslum við umræðu sem var í þessari nefnd var haldin eins konar ráðstefna félagasamtaka og þar var fólk sem á alþjóðlegum vettvangi hefur reynt að skoða hvernig er hægt að taka á málum. Sá boðskapur sem kom fram á þeirri ráðstefnu hjá fólki sem hefur starfað til margra ára að þessum málum og skoðað þennan vanda, er að það verði að taka á honum á sveitarstjórnarstigi. Það verði að taka á honum á grunnstiginu og að félagasamtök, sveitarstjórnir með stuðningi stjórnvalda séu þau einu sem eigi möguleika á þessu. Og hugsandi um foreldraröltið sem hefur tíðkast í sumum stærri bæjunum þar sem reynt er að hafa samstarf við viðkomandi bæjaryfirvöld um að taka á því þegar upp hafa komið hópar sem setjast að á hinum og þessum stöðum og foreldrar að leita að ungum börnum sínum til að vita hvort þau séu á þessum hræðilegu stöðum, þá er það augljóst að ríkisvaldið þyrfti að styðja sveitarstjórnir í að taka á þessum málum.

Herra forseti. Ég vil ekki viðurkenna að tök stjórnvalda hafi verið neitt fálmkennd. Það var óverjandi að halda áfram rekstri Tinda. Tveir unglingar voru í meðferð þegar þeim var lokað. Þarna voru 13 eða 14 stöðugildi. 

Virðulegi forseti. Ég hef lagt svohljóðandi fyrirspurn fram til félmrh. varðandi móttöku flóttamanna: ,,Hefur ríkisstjórnin markað stefnu um móttöku flóttamanna til landsins? Hefur ráðherra lagt fyrir ríkisstjórnina tillögu um að tekið verði á móti ákveðnum fjölda flóttamanna á ári hverju eins og flóttamannaráð lagði til?`` Það var þýðingarmikil gjörð að setja á flóttamannaráð í tíð fv. ríkisstjórnar og í henni fólst að stjórnvöld ætluðu markvisst að axla sína ábyrgð í samfélagi þjóðanna og taka betur á en áður í þessu hjálparstarfi. Ég minnist þess að félmrh. hafi talað um að í ráðherratíð sinni myndi hann leggja til að tekið yrði á móti ákveðnum hópum flóttamanna en hafði einhver orð um það að hann myndi nú ekkert vilja binda hendur komandi ríkisstjórna. Þjóðin öll fylgdist gjörla með komu flóttafólks frá Bosníu síðasta vetur. Engum blandaðist hugur um þakklæti fólksins sem var að eignast ný heimkynni á nýjum fjarlægum slóðum, heimkynni í landi sem er svo ólíkt heimalandi þess. Það kom jafnframt fram hvað þetta fólk hafði miklar væntingar um nýja dvalarstaðinn og hvað fólkið var jákvætt þrátt fyrir ólík tungumál, ólíkt veðurfar, óblíð náttúruöfl og það ókunna sem beið. Það var til fyrirmyndar og kom mér reyndar ekki á óvart hvernig Ísfirðingar tóku á móti flóttafólkinu. Allur bærinn virtist leggja hönd á plóg. Hver fjölskylda fékk stuðningsfjölskyldu, allt var jákvætt og fólkið var velkomið. Við erum reyndar í gegnum árin frá því að við tókum fyrst á móti fólki frá Víetnam búin að byggja upp og læra hvernig við þurfum að veita þjónustu ef við erum að taka á móti flóttafólki og ef við erum að opna landið okkar í einhverjum mæli fyrir fólki sem á um sárt að binda. Rauði krossinn hefur þar unnið mikið brautryðjendastarf. Það hefur verið tekið til fyrirmyndar á málum hjá Námsflokkum Reykjavíkur og þeir hafa haft miklu hlutverki að gegna gagnvart því fólki sem hingað hefur komið og þurft að læra nýtt mál og nýja siði. Við erum búin að byggja upp ákveðna þekkingu varðandi þarfir þess fólks sem kemur. Og því spyr ég ráðherra: Hefur ríkisstjórnin markað stefnu um móttöku flóttamanna til landsins? Hefur ráðherra lagt fyrir ríkisstjórnina tillögu um að tekið verði á móti ákveðnum fjölda flóttamanna á ári hverju eins og flóttamannaráð lagði til? Eða hyggst hann bjóða slíku fólki að koma hingað núna og er hann með einhverjar áætlanir ef hann hefur ekki lagt þetta til við ríkisstjórn?

Herra forseti. Ég hef ekki gert tillögur í ríkisstjórninni um að við hefðum ákveðinn kvóta. Ég hef hins vegar sagt að ég muni, á meðan ég er ráðherra, gera árlega tillögu um að taka á móti einhverjum hópi flóttamanna. Eins og fram kom hjá ræðumanni vildi ég ekki binda hendur komandi ráðherra með kvóta og ég vildi sjá hverju fram yndi með þennan hóp sem við buðum heim. Við buðum heim fyrst 25 flóttamönnum en það urðu verulegar tafir á að þeir kæmu en þær voru ekki okkur að kenna. Það var vegna þess að Alþjóðaflóttamannastofnunin vildi sjá hverju fram yndi í ríkjum fyrrum Júgóslavíu áður en ákveðið væri hvaða flóttamenn það yrðu sem kæmu til Íslands. Síðan fór nefnd út til að taka á móti flóttafólkinu. Nefndarmenn hringdu heim og óskuðu eftir að fá að taka sex flóttamenn í viðbót. Ég fór með það í ríkisstjórn og það var samþykkt umyrðalaust að bjóða heim sex flóttamönnum til viðbótar. Að vísu heltist einn úr lestinni. Það voru hjón sem skildu og annað þeirra kom ekki. En það voru sem sagt 30 flóttamenn sem komu. Þeir fóru til Ísafjarðar og við höfum öðlast mjög dýrmæta reynslu á þessum samskiptum á Ísafirði. Það var öðruvísi staðið að móttöku þessara flóttamanna en áður hefur verið gert og það hefur gefist aldeilis frammúrskarandi vel. Ísfirðingar eiga sérstakar þakkir fyrir gestrisni sína og hvernig þeir hafa staðið aðdáanlega að móttöku þessara flóttamanna. Þeir hafa gert það með þvílíkri prýði og við vitum ekki annað en að allir þessir nýju Íslendingar uni sér vel. Samkvæmt upplýsingum sem ég fékk í morgun eru allir karlar í vinnu nema einn. Hann er bílstjóri og byrjar að keyra á mánudaginn kemur. Hann hefur ekki haft vinnu nema eitthvað stopult fram að þessu en á mánudaginn byrjar hann í nýrri vinnu og þá eru þeir allir komnir til starfa. Konurnar allar eru útivinnandi nema ein. Sú er heima vegna þess að maðurinn hennar vinnur svo langan vinnudag. En horfur eru á að hún byrji að vinna í desember og maðurinn minnki eitthvað við sig vinnuna. Nám þeirra hefur gengið með miklum ágætum. Allt þetta fólk er farið að geta bjargað sér á íslensku. Börnin ganga í skóla með sínum aldursflokkum og vegnar vel. Ein stúlka þurfti sérstakrar þjálfunar við og fær hana á Ísafirði. Það eina sem kannski hefur komið á óvart, og þó ekki, er að fólkið þurfti miklar tannviðgerðir og það er eini liðurinn sem hefur orðið dýrari en við reiknuðum með í upphafi. Það hefur verið staðið frammúrskarandi vel að þessu og hefur verið ódýrara en við áttum von á. Ég tel því að á þessu höfum við lært hvernig á að taka á móti flóttamönnum og ég hef áhuga á að standa þannig að þar sem ég á eftir að koma að þessum málum. Ég held að það hafi tekist með mikilli prýði á Ísafirði. Ég átti tal við bæjarstjórann í morgun og spurði hvort Ísfirðingar mundu vilja bjóða svona hópi heim aftur. Það mundu þeir vilja, taldi hann, ef aðstaða væri til. Það er gert ráð fyrir að þetta fólk njóti félagslegs framfæris eða stuðnings í eitt ár en að því loknu sé það orðið fullgildir borgarar og geti séð um sig sjálft. Ef svo er ekki mun að sjálfsögðu félagsþjónusta og sú þjónusta sem Ísfirðingum býðst standa þessu fólki líka til boða.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrirspurnina en vil lýsa furðu minni á því hvers vegna hæstv. félmrh. telur sig ekki geta bundið hendur annarra ríkisstjórna í þessu máli. Hann ber ábyrgð á því að móta stefnu í málefnum flóttamanna og hvernig Íslendingar hyggist í framtíðinni taka á móti flóttafólki annars staðar frá. Það eru 25--30 millj. manna á flótta frá heimilum sínum í heiminum í dag annaðhvort innan sinna eigin landa eða utan þeirra. Það er einfaldlega siðferðileg skylda okkar að hjálpa þar. Koma að því verki. Til þess þarf auðvitað að vinna verkið vel eins og gert hefur verið núna í ár við móttökuna á Ísafirði. Til þess þarf auðvitað stefnu og við þurfum einfaldlega að ákveða hvað við höldum að við getum tekið á móti mörgum flóttamönnum á hverju ári bæði innan svokallaðs kvóta og einnig hvernig við ætlum að huga að málum þeirra sem leita hér hælis af öðrum ástæðum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda og einnig hæstv. félmrh. fyrir greið svör. Ég tel að ástæða sé til að fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra að hann muni gera á ári hverju tillögu um að taka á móti tilteknum hópi flóttamanna einfaldlega vegna þess að ég held að það sé rétt, sem fram hefur komið, að við höfum auðvitað mikla siðferðilega skyldu til að koma til aðstoðar því fólki sem er á hrakningi vegna aðstæðna í þeirra heimalöndum. Þess vegna held ég að þessi yfirlýsing hæstv. ráðherra sé mjög þýðingarmikil og ég held að Alþingi eigi að sýna vilja sinn í verki í þeim efnum. Ég held að reynslan frá Ísafirði sýni okkur að við erum mjög vel undir það búin að taka á móti hópi flóttamanna eins og þar. Reynslan af móttökunni á Ísafirði hefur, eins fram kom í máli hæstv. ráðherra, að öllu leyti verið mjög góð. Það er gott fyrir okkar þjóðfélag að auka það með komu erlendra ríkisborgara sem færa okkur nýja þekkingu, nýja reynslu og gera þjóðfélag okkar á allan hátt miklu æskilegra til búsetu. Þess vegna held ég að það séu margvísleg rök sem mæla með því að við tökum á móti erlendum flóttamönnum. Fyrst og fremst vegna þeirra siðferðilegu skuldbindinga sem við hljótum að hafa gagnvart fólki sem stendur höllum fæti í heiminum.

Hæstv. forseti. Ég vil sömuleiðis þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir spurninguna og hæstv. félmrh. fyrir greið svör. En þegar þetta mál er rætt kemur mér í hug annað erlent fólk, sem hefur komið hingað á undanförnum árum, í mjög miklum mæli, sem að stórum hluta má kalla efnahagsflóttamenn. Það eru aðallega konur sem hafa komið hingað til lands og gifst íslenskum ríkisborgurum og með því fengið landvistarleyfi hér og eru búsettar víða um land. Sumar hafa þær komið með mörg börn með sér. Ég verð að segja að því miður hefur ekki verið staðið að aðstoð við þetta fólk með sama myndarskap. Ég þekki það mjög vel sjálf. Ég vildi óska að sú góða reynsla, sem hefur fengist á Ísafirði, yrði nýtt þessu fólki til hagsbóta.

Virðulegi forseti. Ég þakka 8. þm. Reykn. þessa þörfu og góðu ábendingu og vona að félmrh. skoði það mál. Það var mjög áhugavert að hlusta á svar félmrh. og heyra hann lýsa því hversu vel þeim einstaklingum farnast sem komu til Ísafjarðar. Mér finnst, eins og öðrum sem hér hafa talað, að einmitt það hvað þetta gengur vel og hvað þetta hefur verið með miklum myndarbrag eigi að segja okkur að við eigum að gera meira af þessu. Við eigum að þora að bregðast við og hjálpa í þessum efnum og axla okkar samfélagslegu ábyrgð. Ég hafði mjög mikinn áhuga á þessu máli þegar það var í undirbúningi og fylgdist með því og ræddi við marga á undirbúningsstigi þess. Ég heyrði þá m.a. að töf af þessu tagi, eins og varð með komu þessa flóttafólks, hefði ekki verið gagnvart öðrum Norðurlöndum. Ég heyrði þá staðhæfingu að það væri miklu farsælla fyrir okkur að vinna slík mál með Norðurlöndunum og jafnvel í gegnum Norðurlönd. Og ef ég man rétt, ég hef nú ekki litið á þetta í gögnum mínum, í gegnum Svíþjóð. Flóttamannaráðið gerði tillögu um kvóta. Flóttamannaráðið var sett á laggirnar af ríkisstjórn sem viljayfirlýsing um að nú skyldum við gera betur en áður í þessum málaflokki. Flóttamannaráðið mótaði stefnu, gerði tillögu um kvóta og að Ísland tæki árlega á móti hópi. Mér finnst eðlilegt að ríkisstjórn þori að taka slíka ákvörðun. Ríkisstjórnir eru ævinlega að taka ákvarðanir fram í tímann og binda fjárhagslega komandi ríkisstjórnir í ríkum mæli. Ég tel það ekki goðgá þó að aðrar ríkisstjórnir framtíðarinnar séu bundnar af því að taka á móti 20--30 flóttamönnum vegna þess að það er góðgjörðastarf sem getur verið skapandi fyrir okkar þjóðlíf.

Herra forseti. Það verður að hafa það þótt hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sé furðu lostin. Ég tel að óskynsamlegt hefði verið í fyrra að fastsetja kvóta. Ég get tekið undir það með henni og öðrum sem hér hafa talað að okkur ber siðferðileg skylda til að taka á móti flóttamönnum og við eigum að reyna að standa að því með reisn og reyna að gera það eins vel og við mögulega getum. Stjórnvöld hafa stutt að málinu. Mörg byggðarlög gætu leikið eftir það sem Ísfirðingar hafa gert og munu vafalaust gera. Reynslan af þessu hefur verið góð og það er sjálfsagt að halda áfram. Þetta er miklu betur gert núna en forverar mínir hafa gert. Við tókum á móti stærri hópi heldur en flóttamannaráð lagði til og ég tel að við höfum staðið myndarlega að þessu öll sömul. Ég er þakklátur Ísfirðingum, Rauða krossinum og öllum þeim sem að móttöku þessara flóttamanna hafa komið. Ég tel að við eigum að ráða því sjálf og ekki hengja okkur aftan í Svía eða aðra Norðurlandabúa hvernig við stöndum að móttöku flóttamanna. Þetta tókst vel og þessa leið vil ég fara í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Sú fyrirspurn sem borin er fram til menntmrh. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Er unnið í skólum landsins samkvæmt verkefnaáætlun gegn útlendingaandúð?`` Þessi fsp. er tengd annarri sem var sett fram á sama tíma til samstarfsráðherra Norðurlandanna en hún hljóðaði svo: Hvers eðlis var átakið ,,Norðurlönd gegn útlendingaandúð``? Hvað var gert hér á landi? Þetta átak var sett á laggir fyrir tveimur eða þremur árum. Ég minnist þess sjálf því að ég átti sæti þá sem formaður menningarmálanefndar Norðurlandaráðs og tók þátt í undirbúningi þess að þetta átak yrði gert. Það hefur hins vegar lítið heyrst um það hér en ég þykist þess fullviss að unnið hafi verið samkvæmt því hér á landi. Petrína Baldursdóttir bendir á varðandi þessa fsp. að á undanförnum árum hefur sú breyting orðið hér á landi, eins og annars staðar, að fleiri innflytjendur hafa sest að á Íslandi og vorum við jafnframt að ræða það mál rétt áðan og tengist í raun þessi fsp. því sem við vorum að ræða. Fólk hefur ættleitt börn af erlendu bergi og íþróttamenn hafa sest hér að og oft er um að ræða fólk frá þeim stöðum sem geta lent í því, ef hugarfar er ekki rétt þar sem fólk sest að, að það verði fyrir útlendingaandúð. Hér ganga börn í skóla, hér er fólk á vinnumarkaði og það er alveg ljóst að útlendingaandúð hefur verið fyrirferðarmikil á síðustu árum erlendis þar sem rasistar, nýnasistar, hafa fengið aukinn hljómgrunn í þjóðfélögum Evrópulanda. Við Íslendingar viljum venjulega telja okkur til hópa sem öðruvísi standa að málum og á meðan nágrannar okkar hafa haft áhyggjur af því, miðað við þá áherslu sem þar hefur verið lögð á, að finna hvað gerist í þeirra samfélagi þegar innflytjendur eiga undir högg að sækja. Það hefur orðið fjölgun á innflytjendum til Íslands eins og ég kom inn á og mikilvægt er að íslensk stjórnvöld hafi stefnuáætlun um það að upplýsa Íslendinga um menningu innflytjenda, íslensk stjórnvöld hafi forgöngu um að uppræta neikvæð viðhorf gagnvart fólki. Það er eðlilegt að í skólum landsins sé unnið markvisst að því að innræta börnum frá byrjun ákveðna hluti og fordómaleysi gagnvart útlendingum. Fordómar verða venjulega til af þekkingarleysi og óöryggi. Börn eru mjög opnir einstaklingar, venjulega fordómalaus og hægt er með jákvæðum áróðri að innræta þeim ákveðna hluti gagnvart mönnum og málefnum. Því er spurningin endurtekin: Að hvaða marki er unnið gegn útlendingaandúð í skólum landsins og er verkefnaáætlun í gangi?

Herra forseti. Í lögum um grunnskóla nr. 66/1995 segir í 29. gr.: ,,Við setningu aðalnámskrár, skipulagningu náms og kennslu og við gerð og val námsgagna skal þess sérstaklega gætt að allir nemendur fái sem jöfnust tækifæri til náms, sbr. 2. gr. Markmið náms og kennslu og starfshættir grunnskóla skulu vera þannig að komið sé í veg fyrir mismunun vegna uppruna, kyns, búsetu, stéttar, trúarbragða eða fötlunar. Í öllu skólastarfi skal tekið mið af mismunandi persónugerð, þroska, hæfileikum, getu eða áhugasviðum nemenda.`` Ætlast er til að allir grunnskólar starfi í þessum anda. Við endurskoðun aðalnámskrár verða þessi lagaákvæði túlkuð og stefnt er að útgáfu næstu aðalnámskrár fyrir grunn- og framhaldsskóla árið 1998. Í aðalnámskrá grunnskóla frá 1989 er sérstök umfjöllun um umburðarlyndi. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Umburðarlyndi tengist lýðræðinu og kristnu siðgæði og byggist á sömu forsendum. Það verður að ætla öllum rétt til sjálfstæðra skoðana og tækifæri til að tjá þær og reyna að vinna þeim fylgi, að því tilskildu að það sé gert á heiðarlegan hátt og réttur annarra til hins sama virtur. Gagnkvæmni er grundvallaratriði í umburðarlyndi. Það skiptir mestu máli fyrir þá sem eru í minni hluta eða víkja verulega frá ríkjandi hefð.`` Herra forseti. Ég les annars vegar þessa lagagrein og hins vegar þennan kafla úr aðalnámskrá grunnskóla til að árétta það að samkvæmt þessu ber íslenskum skólum að starfa. Að öðru leyti hefur ekki verið samin sérstök verkefnaáætlun gegn útlendingaandúð til notkunar í íslenskum skólum. Eins og hér kemur fram er unnið að því við endurskoðun aðalnámskrár, bæði fyrir framhaldsskóla og grunnskóla, að útfæra þau markmið sem lögin setja að því er varðar jafna stöðu allra án tillits til kyns, búsetu, uppruna, stéttar, trúarbragða eða fötlunar, eins og það er orðað. Menntmrn. hefur á hinn bóginn tekið þátt í ýmsum verkefnum sem lúta að því að sporna gegn kynþáttamisrétti og má þar nefna verkefni á vegum Evrópuráðsins og sú nefnd sem þar starfaði tengdist einnig þeirri verkefnaáætlun á vegum Norðurlandanna sem hv. fyrirspyrjandi vék að. Ýmis félagasamtök og æskulýðsfélög tilnefndu fulltrúa í þessa nefnd sem stofnuð var 1994 og var Guðmundur Árnason, skrifstofustjóri í forsrn., formaður hennar. Lauk nefndin störfum í desember 1995. Nefndin ákvað að meginverkefni hennar væri að hlutast til um að gerð yrði rannsókn á högum nýbúa hér á landi í samvinnu við Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála. Gerður var sérstakur samningur við stofnunina um framkvæmd slíkrar rannsóknar á högum nýbúa á Íslandi og þá einkanlega yngra fólks. Er ætlunin að niðurstöður þessarar rannsóknar verði kynntar í sérstakri skýrslu og er við það miðað að könnuninni verði lokið nú fyrir árslok. Þetta eru þau tvö atriði eða þrjú atriði sem ég vildi sérstaklega nefna sem svar við fyrirspurn hv. þm. en árétta að af hálfu menntmrn. er ekki unnið eftir sérstakri verkefnaáætlun gegn útlendingaandúð og í skólum landsins er ekki um slíkar áætlanir að ræða af hálfu ráðuneytisins. Hins vegar hafa verið af hálfu ráðuneytisins undirbúin verkefni sem lúta að því að auðvelda nýbúum á Íslandi að kynnast íslensku þjóðfélagi, læra íslensku og laga sig að íslenskum siðum. Þetta verkefni hefur verið unnið á undanförnum missirum og það hefur nú að verulegu leyti flust til sveitarfélaganna eftir að grunnskólarnir fluttust þangað, en ráðuneytið hefur lagt grunn að þessu starfi. Þar tel ég að hafi verið unnið mjög merkilegt og mikilvægt starf, bæði fyrir þá einstaklinga, sem notið hafa þeirrar þjónustu í skólanum sem veitt hefur verið, og einnig til undirbúnings því að við getum með skipulegum hætti mótað þær áætlanir sem hér er spurt um og unnið að því að setja þær fram og inn í þær námskrár sem eru í undirbúningi og unnið verður að og ætlunin er að taki gildi á árinu 1998.

Virðulegi forseti. Eiginlega kemur þetta svar mér á óvart. Þegar ég hlusta á ráðherra lesa upp markmið úr aðalnámskrá grunnskóla eru þetta auðvitað mjög almenn ákvæði um siðgæði og umburðarlyndi, nauðsynleg og sjálfsögð í landi eins og okkar en afskaplega fátæk í raun og veru þegar á að reyna að festa hönd á því hvað sé gert gagnvart því verkefni að reyna að uppræta eða vinna gegn útlendingaandúð. Ég minnist þess við utandagskrárumræðu meðan hæstv. ráðherra var þingmaður og formaður utanrmn. var einmitt rætt þetta átak sem fram undan var á vegum Evrópuráðsins og Norðurlandaráðs og við tókum þátt í því, bæði tvö, að koma því á framfæri við Alþingi að þannig ætti að taka á málum. Mér finnst mjög mikilvægt að verkefni sé í gangi til að auðvelda nýbúum að aðlagast. Maður hefur heyrt svo margt um erfiðleika nýbúa. En ég verð að segja að átak sem er sett á laggirnar af Norðurlandaráði með því hugarfari, sem það var sett af stað með, þá held ég að menn hafi ekki séð það fyrir sér að í einhverju landi fælist það eingöngu í átakinu að gerð yrði rannsókn á högum nýbúa og einkum yngra fólks. Ég sá það fyrir mér að farið yrði í markvissar aðgerðir til að vinna gegn því að útlendingaandúð væri í landinu eða yrði. Ég hvet ráðherra til þess, þar sem engin verkefnaáætlun er í skólum og þar sem á eftir að útfæra þessi markmið í aðalnámskrá grunnskóla, að hann beiti sér sérstaklega fyrir því að þetta sé gert markvisst þannig að við fáum þessa vinnu í gang.

Herra forseti. Í nefnd þeirri sem skilaði af sér á síðasta ári og vann að þessu í tengslum við ályktanir Evrópuráðsins var þetta meginkjarni í hennar tillögum. En hún beitti sér einnig fyrir öðrum verkefnum sem unnt er að tíunda ef menn vilja fara ofan í slíka þætti. En spurningin snerist ekki um það heldur snerist spurningin um það hvort í skólum landsins væri unnið samkvæmt verkefnaáætlun gegn útlendingaandúð. En eins og ég sagði starfa skólar landsins eftir lögum og eftir aðalnámskrá og eru þau meginstjórntæki sem ráðherra menntamála hefur til að hafa áhrif á starf í skólunum. Aðalnámskráin er í endurskoðun. Þessi mál verða tekin þar til athugunar og skoðunar í ljósi þeirra viðhorfa sem uppi eru og þeirra ráðstafana sem taldar eru nauðsynlegar til að veita fræðslu á þeim forsendum sem nú eru í þjóðfélaginu og þar mótast þau stjórntæki sem yfirvöld menntamála hafa til að beina sérstökum tilmælum til skóla og hafa áhrif á innra starf þeirra. Og það á að gera m.a. í samvinnu við þingflokka því að stefnumótun varðandi námskrárgerðina verður unnin í samvinnu við þingflokkana og hafi flokkar sérstök áhersluatriði í þessu sambandi, þá er hægt að koma því inn í þá vinnu. Það er það stjórntæki sem menn hafa. Einstakar áætlanir kunna að skila árangri en aðalatriðið er að þetta sé lifandi og eðlilegur þáttur í starfi skólanna og það sé miklu mikilvægara en einstök átaksverkefni og ég vona, að nýja námskráin verði þannig úr garði gerð að menn geti sinnt þessum verkefnum þar.

Virðulegi forseti. Á þskj. 96 hefur Petrína Baldursdóttir lagt fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. sjútvrh. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins: ,,Hve mikið fé hefur Þróunarsjóður sjávarútvegsins veitt í styrki til úreldingar fiskiskipa síðan lögin um sjóðinn tóku gildi árið 1994? Hvað hefur verið gert við skipin sem úrelt hafa verið? Telur ráðherra að með lögum um sjóðinn hafi náðst árangur í hagræðingu innan sjávarútvegsins?`` Alþingi samþykkti lög um Þróunarsjóð sjávarútvegsins árið 1994. Hlutverk sjóðsins á að vera, eins og segir í 1. gr. laganna, að stuðla að aukinni arðsemi í sjávarútvegi. Sjóðurinn á í því skyni að kaupa fiskvinnslustöðvar, framleiðslutæki þeirra, greiða styrki vegna úreldingar fiskiskipa til að draga úr afkastagetu í sjávarútvegi. Sjóðnum er enn fremur ætlað að stuðla að skipulagsbreytingum í sjávarútvegi í samvinnu við lánastofnanir enda leiði slík endurskipulagning til verulegrar hagræðingar. Frv. um Þróunarsjóðinn má rekja til umræðu sem var í þjóðfélaginu um mikla skuldastöðu og offjárfestingu í sjávarútvegi. Þegar umræður um Þróunarsjóðinn áttu sér stað á hinu háa Alþingi voru mjög skiptar skoðanir um stofnun Þróunarsjóðsins. Minna má á að þegar sjútvn. sendi málið út til umsagnar voru flestallir mjög neikvæðir á tilurð sjóðsins og vöruðu við að enn einn sukksjóðinn skyldi setja á laggir. Menn töluðu um skatt á sjávarútveginn, að útvegurinn hefði nóg á sinni könnu, að skuldir þyrfti frekar að lækka heldur en bæta við álögum. Á þeim tveimur árum sem liðin eru frá því lögin tóku gildi má reikna með að komin sé einhver reynsla á tilurð sjóðsins og því eru spurningarnar settar fram sem ég hef borið fram til ráðherra.

Herra forseti. Sem svar við fyrstu fsp. er rétt að taka fram að sjóðurinn hefur greitt út 366 styrki til að úrelda jafnmörg fiskiskip og varið til þess 2,5 milljörðum kr. Enn fremur hefur sjóðurinn gefið loforð sem ekki hafa komið til útborgunar um að úrelda 102 skip til viðbótar og nema þau styrkloforð rúmlega 307 millj. kr. Þessu til viðbótar eru nú í afgreiðslu hjá sjóðnum 96 umsóknir um styrki til úreldingar á fiskiskipum. Um annan lið fsp. er það að segja að í tíð eldri laga var gerð sú krafa að skip sem fengu úreldingarstyrk yrðu afmáð af skipaskrá, sem þýddi að annaðhvort þurfti að selja þau úr landi eða eyða þeim áður en til útborgunar styrksins kom. Þessum lögum var breytt með lögum frá 1995 og nú þarf annaðhvort að liggja fyrir að skipið hafi verið tekið af skipaskrá eða að þinglýst hafi verið kvöð um það að skipið stundi ekki framar fiskveiðar innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi. Það liggur í augum uppi að í tíð eldri laga var skipum ráðstafað í samræmi við þær kröfur sem þar voru gerðar. Eftir að lögunum var breytt hafa flest skipin staðið áfram á skipaskrá ýmist sem vinnuskip hjá Siglingamálastofnun eða sem skemmtiskip en nokkur skip hafa verið seld úr landi. Varðandi þriðju fsp., um mat á því hver árangurinn hafi verið af störfum sjóðsins, er það að segja að vitaskuld getur verið erfitt að kveða upp einhliða dóm þar um. En á þeim tíma sem liðinn er frá 1994 hefur skipum með aflamarksleyfi fækkað úr 1.310 niður í 1.011 eða um 300 skip og það er veruleg fækkun. Jafnframt hefur bátum með krókaleyfi fækkað úr 1.117 niður í 1.009 eða um rúmlega 100. Það má búast við að í því sérstaka átaki sem nú stendur um fækkun krókaleyfisbáta muni þeim bátum fækka eitthvað meir. Ugglaust hefði orðið einhver fækkun á fiskiskipum án aðgerða af þessu tagi. Erfitt er að segja til um hversu mikil og eflaust hefði hún tekið lengri tíma. Ég tel þess vegna að þetta átak hafi skilað verulegum árangri. En í eðli sínu er rétt að mínu mati að millifærslusjóðir af þessu tagi séu tímabundnir og miðist við tímabundin viðfangsefni en ekki viðvarandi. Og ég held að í ljósi þess ágæta árangurs, sem nú liggur fyrir, hafi það verið skynsamleg ákvörðun sem nú hefur verið tekin þar sem stefnt er að því að ljúka allri starfsemi sjóðsins um áramót. Í stað þeirra úreldingarstyrkja sem áður var gert ráð fyrir að greiddir yrðu á næstu árum tæki sjóðurinn að sér að fjármagna að stærstum hluta kaup á nýju hafrannsóknaskipi. Starfsemi sjóðsins í framhaldi af því yrði þá bundin við að innheimta gjöld til að standa undir skuldbindingunum og gera þær upp en ráð er fyrir því gert að það taki þann tíma að því verði ekki lokið fyrr en árið 2009. Á þessum tímamótum held ég að hafi verið skynsamlegt að taka þessa ákvörðun, ekki síst í ljósi þess að átakið hefur skilað umtalsverðum árangri og að því leyti er betra jafnvægi milli sóknargetu fiskiskipastólsins og afrakstursgetu fiskstofnanna en áður var þó að við höfum ekki náð fullnægjandi árangri í því efni.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svörin. Mér sýnist að það séu um það bil 3 milljarðar sem hafa farið í þessa úreldingarstyrki. Mér heyrist líka að ekki sé lengur verið að eyðileggja báta eða skip sem úrelt eru. Ráðherra nefndi að flest skip standi áfram á skipaskrá en nokkur seld úr landi. Ég árétta að fá upplýsingar um hvort að bátum eða skipum sé eytt. Það er ljóst miðað við svar ráðherrans að ákveðnum skipum, eins og þeim með aflamarkskerfi, hefur fækkað um 300 og bátum með krókaleyfi um 100 en það er mjög erfitt að átta sig á hvort árangur í hagræðingu innan sjávarútvegsins hafi náðst eða orðið. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að vísa til svars sem ég fékk við fsp., sem ég beindi til ráðherra í fyrra, sem var um fjölda og stærð fiskiskipa, aldur úreltra fiskiskipa og spurningu um hvaða fiskiskip hafi komið í stað þeirra sem úrelt hafi verið og hver sóknargeta fiskiskipaflotans væri. Hvort hún hefði aukist eða minnkað sem er grundvallaratriði í því að reyna að meta hagræðinguna. Hvort hagræðing varð af því kerfi sem var sett á, og reyndar var spáð að yrði með upptöku kvótakerfisins --- að það hlyti að gerast að hagræðing yrði í flotanum. Við þessu svari fékk ég bara upplýsingar um að ráðuneytið hefði kannað endurnýjun í skipastólnum frá Fiskistofu og setti upp töflu þar um með upplýsingum um veiðileyfi og heildartonnatölu. En þegar maður skoðar þetta þá er mjög erfitt að átta sig á hvað felst í þeim tölum sem Fiskistofa setur fram um heildargetu vegna þess að í svarinu hlyti að eiga að koma fram hver getan er og hver þörfin er. Ég vil beina þessu til ráðherra varðandi fsp. okkar í framtíðinni.

Herra forseti. Það er engum vafa undirorpið að gífurleg hagræðing hefur orðið í sjávarútvegi á undanförnum árum og ekki síst í fiskveiðunum. Meginástæðan fyrir því er það markaðskerfi, sem við notumst við, við stjórnun fiskveiða. En þetta sérstaka átak til úreldingar á fiskiskipum hefur, eins og hér hefur komið fram, hjálpað til í því efni. Það er auðvitað rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að fjöldi skipa segir ekki allt í þessu efni. Auðvitað eru ný skip yfirleitt betur tækjum búin og oft betur til þess fallin að stunda fiskveiðar en eldri skip og sóknargetan verður því ekki mæld einvörðungu með fjölda skipa eða rúmlestatölu þeirra. Það er heldur ekki hægt að setja upp neina formúlu í því efni hvað er þörf á mörgum fiskiskipum. Það getur verið breytilegt og er auðvitað breytilegt. En hitt er líka ljóst að fari svo að óskir okkar og spár um að fiskstofnar séu að styrkjast, eins og til að mynda þorskstofninn, er líka augljóst að við þurfum færri skip en áður vegna þess að afli á sóknareiningu eykst og áfram verður mikil þörf á áframhaldandi hagræðingu vegna þessa. Ýmsir hafa kannski talið að vaxandi þorskstofn kallaði á fleiri fiskiskip en því er í raun og veru þveröfugt farið. Vegna þess að styrkari stofn á að þýða að við fáum meiri afla á hverja sóknareiningu. Það er atriði sem ég er sannfærður um að mun þróast á þeim grundvelli sem lagður hefur verið með fiskveiðistjórnuninni að greinin aðlagar sig smám saman að breyttum og nýjum aðstæðum og reynsla undangenginna ára sýnir að svo hefur verið.

Eins og tilkynnt hafði verið hefst nú utandagskrárumræða. Málhefjandi er hv. þm. Ágúst Einarsson. Til andsvara verður starfandi utanrrh., hæstv. landb.- og umhvrh. Guðmundur Bjarnason. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskpa og stendur í hálftíma. Efni umræðunnar er framkvæmd GATT-samningsins.

Herra forseti. Reynslan af GATT-samningnum hefur verið slæm hérlendis. GATT átti að leiða til fjölbreyttara vöruúrvals, meiri samkeppni og aðlögunar íslensks landbúnaðar að nútímalegri viðskiptaháttum, en jafnframt veita eðlilega vernd á aðlögunartíma. Þetta hefur ekki gerst. Ríkisstjórnin útfærði samninginn þannig með löggjöf að fest var í sessi núverandi landbúnaðarstefna sem er bæði neytendum og bændum óhagkvæm. Það lögðust allir gegn löggjöf ríkisstjórnarinnar nema þröngir hagsmunir bændaforustunnar og varðhundar staðnaðs kerfis í stjórnarflokkunum. Ráðherrarnir bera allir ábyrgð á þessu þótt hlutur Framsóknar sé sýnu stærstur. Hæstv. utanrrh. svarar fyrir sjálfan samninginn, landbrh. fyrir steinrunna landbúnaðarstefnu og viðskrh. fyrir atlögu að neytendum. Benda má á að á landsfundi Sjálfstfl. var gagnrýni á framkvæmd GATT-samningsins felld úr ályktunardrögum um viðskipta- og neytendamál. Neytendafjandsamleg stefna Sjálfstfl. þegar kemur að landbúnaðarmálum er skýr. Við lögfestinguna í fyrra voru tollar ákvarðaðir himinnháir. Við lögfestingu GATT-samningsins í fyrra töldu Neytendasamtökin, verkalýðshreyfingin og talsmenn jafnaðarmanna á Alþingi að útfærsla ríkisstjórnarinnar með ofurtollum bryti í bága við anda GATT-samningsins og mundi leiða til verðhækkana og ofverndunar íslensks landbúnaðar. Ég tel að reynslan staðfesti þetta og spyr starfandi utanrrh., hæstv. landbrh.: Mun hann beita sér fyrir breytingum á löggjöf til að lækka tolla? Í reynd var með löggjöfinni hindraður lágmarksinnflutningur til landsins sem þó var samningsbundið. Markmið um lágmarksinnflutning landbúnaðarvara, þ.e. 3--5% af innanlandsneyslu, virðist síður en svo hafa náðst. Þannig hefur af ýmsum vöruflokkum verið flutt einungis inn um 0,08% til 1,4% af lágmarksaðgangi á fyrsta ári GATT-samningsins, svo sem af svínakjöti, alifulgakjöti og smjöri. Ég spyr hæstv. ráðherra: Í hve miklu umfangi hefur lágmarksinnflutningur orðið miðað við innanlandsneyslu? Þessi mál varða vitaskuld neytendur sem hafa orðið fyrir þungum búsifjum vegna löggjafar ríkisstjórnarinnar. Hæstv. viðskrh. mun taka þátt í umræðunni og ég óska eftir að hann svari tveimur spurningum. Á síðustu 19 mánuðum hafa skuldir heimilanna hækkað um 1.300 millj. sem má rekja til 47% hækkunar á grænmeti og kartöflum. Ástæða hennar er fyrst og fremst slæm útfærsla GATT-samningsins. Hvernig ætlar ráðherranna að bæta heimilum landsins þessa hækkun skulda þeirra? Telur hann eðlilegt að svona mikil vernd fyrir fáa framleiðendur bitni af slíkum þunga á svo stórum hópum landsmanna? Í öðru lagi er eitt af yfirlýstum markmiðum GATT-samningsins að afnema viðskiptahindranir og stuðla smám saman að samkeppni um verð og gæði framleiðslu og viðskiptum með landbúnaðarvörur. Telur ráðherrann ástæðu til að endurmeta núgildandi löggjöf um landbúnaðarmál til að örva samkeppni og tryggja betur hag neytenda? Herra forseti. Landbúnaðarstefna ríkisstjórnarinnar er gjaldþrota. Við verjum sex milljörðum á ári vegna búvöruframleiðslunnar sem er meira en allir framhaldsskólar landsins kosta og meira en rekstur Sjúkrahúss Reykjavíkur kostar á ári samkvæmt fjárlögum. Auk þess er gífurleg tollvernd til að hindra innflutning. Tekjur bænda lækka sífellt í vondu kerfi og neytendur njóta hvorki eðlilegs verðs né vöruúrvals. Skattlagning neytenda vegna þessarar fortíðarstefnu er ótrúlega mikil og þjónar hvorki neytendum né bændum. Ég spyr hæstv. starfandi utanrrh. að lokum: Stuðningur við íslenskan landbúnað er sá fjórði mesti af ríkjum OECD, tollvernd og framlög á fjárlögum nema á annan tug milljarða á ári og matarverð er hærra hér en annars staðar. Hyggst ráðherrann í ljósi þessa grípa til aðgerða og lækka þennan stuðning og tryggja neytendum lægra matarverð?

Hæstv. forseti. Þar sem spurningum hv. málshefjanda er beint til starfandi utanrrh. er rétt að taka fram í upphafi að Íslendingar hafa ekki fengið neinar athugasemdir frá WTO við framkvæmd landbúnaðarhluta GATT-samningsins. Þeim fyrirspurnum sem bornar hafa verið fram af einstökum aðildarríkjum á fundum landbúnaðarnefndarinnar hefur verið svarað að fullu. Nákvæm grein hefur verið gerð fyrir því hvernig Íslendingar hafa staðið að úthlutun tollkvóta og innanlandsstuðningi við landbúnaðinn og ekki verið gerðar athugasemdir þar við. Varðandi spurningu sem síðan er beint beint til mín, ég tel nú reyndar fremur sem landbrh. en starfandi utanrrh., um það að reynslan staðfesti, að mati fyrirspyrjanda, að GATT-samningurinn hafi leitt til verðhækkana og ofverndunar íslensks landbúnaðar, sé í raun órökstudd fullyrðing. Ég tel fráleitt að hægt sé að alhæfa í þessu sambandi. Það er hins vegar rétt hjá fyrirspyrjanda að landbúnaðarhluti GATT-samningsins mun trúlega leiða til hærra vöruverðs landbúnaðarvara á heimsmarkaði og þetta eru upplýsingar frá FAO, frá Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna, þar sem samningurinn gerir ráð fyrir almennri lækkun innanlandsstuðnings og útflutningsbóta aðildarríkjana. Hvað varðar verðlag á mjólkur- og kjötvörum innan lands hefur raunverð þeirra lækkað verulega á gildistíma búvörusamningsins. Verð á grænmeti er og verður ætíð sveiflukennt þar sem framboð og eftirspurn endurspeglast í verði þess hvort sem um er að ræða innlent eða erlent grænmeti. Rétt er að benda á að til þess að draga úr óheppilegum verðsveiflum hefur tollvernd verið sett á og eða tekin af í þrepum, til að draga úr sveiflum eftir mætti. Þannig er einnig rétt að upplýsa að í mörgum tilfellum er leyfileg tollvernd ekki notuð nema að hluta til og í sumum tilfellum er ekki um neina tollvernd að ræða í framkvæmdinni eins og hún hefur verið hér hjá okkur, en tímans vegna er erfitt að telja upp einstakar tegundir í þessu sambandi. Talið er að verð á blómum hafi ýmist staðið í stað eða jafnvel lækkað eftir gildistöku samningsins. Það er eðlilegt að endurmeta löggjöfina á hverjum tíma og á ákveðnum tímapunkti í ljósi þeirrar reynslu sem hefur fengist og er að fást. Mig langar í því sambandi að vitna til orða hæstv. forsrh. er hann lét falla hér við lok umræðu um lagafrv. á sínum tíma, með leyfi forseta. Þar sagði hæstv. forsrh.: ,,Ég vildi gjarnan vegna brtt. sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur kynnt gefa yfirlýsingu af ríkisstjórnarinnar hálfu um að ríkisstjórnin er tilbúin til þess að lýsa því yfir að lögð verði fram greinargerð fyrir árslok 1996 um þróun mála samkvæmt þeim heimildum sem við erum að leggja til að verði lögfestar hér þannig að ríkisstjórn og þing geti hvort í sínu lagi eða sameiginlega tekið ákvörðun um það hvort endurskoðunar sé þörf og þá í hvaða mæli.`` Við þessa skýrslugerð verður að sjálfsögðu staðið. Varðandi aðra fyrirspurn hv. þm. má segja að þetta er í raun fyrsta árið sem leyfður hefur verið innflutningur samkvæmt lágmarksaðgangi og reglur hafa auðvitað verið að mótast af því að menn hafa verið að þreifa sig áfram frá því að hér ríkti nær algjört bann við innflutningi á þessum vörum og yfir í það að móta eðlilegar eða gagnsæjar reglur um framkvæmdina, einkum hvað varðar heilbrigðisvarnirnar sem eru áskildar af okkar hálfu í þessu efni. Því finnst mér hafa gætt nokkurrar óþolinmæði í þessari umræðu þar sem það er líka ljóst að fyrirtækin hafa þurft að laga sig að þessu breytta umhverfi, svo sem að koma á viðskiptasamböndum, finna út hvaða vörutegundir henta á markaði og svo framvegis. Þetta hefur allt tekið sinn tíma og innflutningur hefur því e.t.v. verið minni þetta fyrsta ár en ella. Þegar auglýstur hefur verið tollkvóti um lágmarksaðgang hafa umsóknir í nær öllum tilfellum verið meiri en sá kvóti sem í boði var nema í smjöri. Það hefur ekki reynst neinn áhugi á innflutningi yfirleitt, m.a. vegna hagstæðs verðs á smjöri hér á landi. Innflutningur osta- og eggjaafurða uppfyllti þennan lágmarksinnflutning og rúmlega það. Þá var innflutningur á unnum kjötvörum rúmlega helmingur þess magns sem gert var ráð fyrir. Varðandi svín og alifugla má geta þess að það hefur að fullu verið úthlutað samkvæmt því sem markaðsaðgangurinn gerir ráð fyrir en innflutningurinn hefur ekki, a.m.k. ekki enn, náð lágmarksaðgangi. Það sem skiptir máli í þessu sambandi er að stjórnvöld hafa skapað skilyrði fyrir því að þessi innflutningur geti átt sér stað, en þau bera ekki ábyrgð á því ef fyrirtækin sjá sér ekki hag í því að stunda þennan innflutning. Ég vil líka segja að það er misskilningur ef menn halda að það sé skylda stjórnvalda að það sé flutt inn tilgreint magn sem kemur fram í samningnum. Það er fyrst og fremst um að ræða að gefinn sé kostur á því. Sem svar við þriðju fyrirspurninni sem hv. þm. beindi til mín, en það má segja að hún eigi kannski fyrst og fremst erindi til landbrh. þar sem verið er að tala um stefnumótun í landbúnaði, en síður kannski utanrrh., þá var með búvörusamningnum sem gerður var 1991 mörkuð sú stefna að takmarka opinberan stuðning við innanlandsneyslu. Útflutningsbætur voru aflagðar og stefnt að almennri hagræðingu í landbúnaði. Hvernig til hefur tekist, sé miðað við þróun þessara mála í OECD-ríkjunum, má miklu frekar lesa af þeirri þróun sem orðið hefur á þessum tíma heldur en að bera saman reikningslegar stærðir því samanburður milli landa á þennan hátt getur orkað tvímælis. En samanburður á þróun milli landa yfir lengri tímabil lýsir því best hvað gerst hefur frá ári til árs. 

Herra forseti. Ekki á ég nú von á því að við knýjum hæstv. landbrh., settan utanrrh., eða iðnaðar- og viðskrh. til þess að breyta um stefnu í þessum málum í þessum umræðutíma í þessum ræðustól. Ég hygg að það taki ögn lengri tíma enda er bardaginn við landbúnaðarkerfið búinn að standa í ansi marga áratugi og með litlum árangri. Það hefur þó mjatlast í því að draga úr skattpíningu á almenning til stuðnings þessu úrelta og ónýta kerfi en samt stendur eftir að við erum í fjórða efsta sæti í heimsbyggðinni að því er það varðar. Hæstv. ráðherra var spurður margra spurninga af því einfalda tilefni að verðhækkun á nítján mánuðum á nokkrum tegundum af grænmeti upp á tæplega 50% hefur síðan þær afleiðingar að hækka skuldir heimilana um 1,3 milljarða sem þýðir greiðslubyrði á ári upp á 300 millj. kr. Hver eru svör hæstv. ráðherra í þessu? Þau eru út af fyrir sig engin. Þeir árétta þó að þeir hafi ekki verið dregnir fyrir lög eða dóm í útlöndum út af þessu máli. Það er alveg laukrétt hjá þeim að þeir hafa hvorki verið dregnir fyrir dómstóla né dæmdir. Það eina sem þeir hafa gert er að þeir hafa beitt þó nokkrum klókindum, búhyggingum, kænsku og tæknibrellum til að stilla þessa ofurtolla þannig af að þeir eru alveg undir þeim heimildarhámörkum sem samningurinn heimilaði. Það dugar til þess að þeir sleppa við skuldbindinguna um það að þrepa þessa tollvernd niður í áföngum þannig að við erum eina landið sem framkvæmum GATT-samninginn með þeim hætti að það er enginn samdráttur í tollverndinni á aðlögunartímanum. Tollverndin er afstillt í upphafi slík sem hún er. Með öðrum orðum, landbúnaðinum og þó sérstaklega landbúnaðarkerfinu er ekki gert að laga sig að nýju umhverfi. Þetta er gert í þágu sérhagsmuna, ekki í þágu neytenda, ekki í þágu bænda. Þetta er gert af ásettu ráði til þess að viðhalda úreltu og ónýtu kerfi sem situr yfir hlut bæði bænda og neytenda.

Hæstv. forseti. Það mátti skilja svör hæstv. landbrh. og sitjandi utanrrh. á þann veg að þetta væri nú eiginlega allt í lagi vegna þess að það hefðu ekki verið gerðar athugasemdir við það hvernig Íslendingar hafa framfylgt GATT-samningnum. Það er ástæða til að rifja upp til hvers verið var að endurskoða þennan samning á sínum tíma. Það var annars vegar gert til þess að auðvelda heimsviðskipti og hins vegar til þess að draga úr verndaraðgerðum, til þess einmitt að auka viðskiptin, til þess að aðstoða þriðja heiminn og stuðla að því að það ríki eðlileg viðskipti á sem flestum sviðum. Afleiðingin eða útfærslan hér á landi er, eins og hér hefur komið fram, sú að grænmeti sérstaklega hefur hækkað í verði. Það hefur valdið lækkun á kaupmætti og aukið skuldir heimilanna sem minna okkur enn á þá hringavitleysu sem ríkir í þessum vísitölum, þ.e. að hækkun á einni vörutegund eða nokkrum vörutegundum skuli verða til þess að hækka skuldir heimilanna. Þetta eru hlutir sem verður að endurskoða. Hækkun á grænmeti gengur þvert á þá manneldisstefnu sem hér hefur verið í framkvæmd eða á að vera í framkvæmd, sem er að auka grænmetisneyslu og maður heyrir allt of mörg dæmi þess að fólk veigrar sér við að kaupa grænmeti vegna þess hversu dýrt það er. Að mínum dómi hefur hér verið gengið allt of langt í því að koma til móts við hagsmuni bænda sem óttuðust mjög þennan samning. Ég vil skora á hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn að fara nú rækilega í gegnum þetta mál og gæta þess að hagsmunirnar eru ekki bara á eina hlið. Þeir eru þjóðarinnar í heild og ekki síst neytenda og við þurfum að horfa á þessa hluti í samhengi. Aukin grænmetisneysla mun koma bændum til góða og hún mun koma þjóðinni allri til góða. Ég ítreka það að ég skora á hæstv. landbrh. að fara rækilega í gegnum þessi mál og láta það ekki á sig fá þó ekki hafi komið athugasemdir erlendis frá. Við eigum að sjá til þess að tilgangurinn nái fram að ganga.

Herra forseti. Það eru nú fleiri sem koma við þessa sögu en garmurinn hann Ketill. Forustuflokkur ríkisstjórnarinnar, Sjálfstfl., hefur sagst vera málsvari frjálsra viðskipta, málsvari opinna markaða, málsvari eðlilegrar samkeppni. Hann þykist fylgjandi þátttöku Íslendinga í samningum þjóða um að létta af hömlum, kvöðum og miðstýringu. En hvernig framfylgir forustuflokkur ríkisstjórnarinnar þessum stefnumálum sínum? Hann framfylgir þeim ekki. Hver er tilgangur þessa flokks sem getur sér helst orð í þessari umræðu fyrir að vera fjarverandi. Hvar eru ráðherrar Sjálfstfl.? Hvar er formaður Sjálfstfl. sem bannaði 1.700 flokksþingsfulltrúum fyrir nokkru síðan svo mikið sem að impra á gagnrýni á GATT? Og hver er tilgangur flokksins með þeirri stefnu sem hann hefur beitt sér fyrir? Var tilgangurinn með GATT-samningnum að gera mikilvæga neysluvöru dýrari eftir GATT en fyrir GATT, eins og á við um t.d. grænmeti? Var tilgangurinn með GATT-samningnum að auka skuldir heimilanna? Var tilgangurinn með GATT-samningnum að torvelda frjálsa samkeppni? Var tilgangurinn með GATT-samningnum að viðhalda miðstýrðu landbúnaðarkerfi? Var tilgangurinn með GATT-samningnum að koma í veg fyrir fjölbreyttara úrval neysluvöru á innlendum markaði? Var tilgangur Sjálfstfl. með GATT-samningunum að leggja 700% tolla á hollustu og mikilvægustu neysluvörur íslenskra heimila? Þetta er ekki það sem Sjálfstfl. boðar, en þetta er það sem hann framkvæmir. Þess vegna eru allir ráðherrar Sjálfstfl. fjarverandi í þessum umræðum. Virðulegi forseti, vonandi er það vitni um að þeir skammast sín fyrir hlutdeild sína í þessu máli en ég er bara því miður ekki alveg viss um það.

Herra forseti. Hv. þm. beindi til mín tveimur spurningum. Sú fyrri snýr að því að hækkanir á grænmeti og kartöflum hafi leitt til þess að skuldir heimilanna hafa aukist. Það kemur fram hjá hv. þm. að hækkanir á grænmeti stafi fyrst og fremst af slæmri útfærslu GATT-samningsins. Það er ekki rétt og ég veit að hv. þm., sem hagfræðingur, veit auðvitað miklu betur. Það eru lítil rök eða vísbendingar um að þessar verðhækkanir sem orðið hafa á grænmeti og kartöflum að undanförnu, tengist GATT-samningnum. Verðsveiflur á þessum vörutegundum eru ekki bara bundnar við innlenda framleiðslu, þær eru líka bundnar við innflutninginn. Dæmi um þetta má nefna af því að hv. þm. telur að um sé að ræða 1.300 millj. kr. hækkun. Í sumar sem leið hækkuðu kartöflur um 52% í júlí. Þessu var slegið upp í fjölmiðlum. Það var talið að þessi hækkun ylli 0,18% hækkun á vísitölu neysluvöruverðs. Þetta leiddi til hækkunar á skuldum heimilanna um 540 millj. kr. Þegar kartöflurnar lækkuðu aftur í ágúst um 0,10% þá leiddi það til lækkunar á skuldum heimilanna um 300 millj. kr. Síðan í október lækkuðu þær aftur um 0,08%. Það leiddi til 240 millj. kr. lækkunar á skuldum heimilanna. Þannig að þegar menn horfa á alla þessa mynd, verða menn að halda öllu til haga í þessum efnum en ekki slá bara upp einhliða tölum um það hve skuldir heimilanna hafa hækkað og vera þar af leiðandi með rangar forsendur sem menn gefa sér í því hvað leiði til þessarar skuldahækkunar. Ríkisstjórnin hefur hins vegar verið að láta kanna að undanförnu hvort verðlag á grænmeti hafi verið að hækka á síðustu missirum. Fyrstu vísbendingar eru í þá veru að svo sé ekki. Í öðru lagi spyr hv. þm. hvort afnema beri þessar viðskiptahindranir og hvort ég telji að það sé rétt að fella úr gildi eða breyta búvörulögunum. Ég hef aldrei litið á löggjöfina um landbúnaðinn sem heilagan hlut sem ekki megi breyta. Ég tel hins vegar að hér sé hvorki staður né stund til þess að taka þá umræðu. Nú er að hefjast önnur samningalota varðandi GATT-málin. Þar eru landbúnaðarmálin undir. En löggjöfin um landbúnaðinn er ekki heilög að mínu viti frekar en önnur löggjöf sem þarf sífellt að vera í endurskoðun.

Herra forseti. Það er einkennileg árátta forustumanna Alþfl. að gera meira úr ætluðum breytingum vegna GATT-samningsins nú þegar þeir sitja ekki í ríkisstjórn, en þeir gerðu þegar þeir sátu í ráðherrastólunum því að þá sögðu þeir hér í þessum ræðustóli að ekki væri að vænta mikilla breytinga á vöruverði vegna GATT-samningsins. Ég verð hins vegar að segja að ég er sannfærður um að GATT-samningurinn, bæði á meðan hann var í vinnslu og eins eftir að hann var orðinn að samningi, hefur haft áhrif til aukinnar samkeppni og meiri fjölbreytni á okkar innlenda matvörumarkaði og þar með leitt til lækkaðs vöruverðs. Þetta getum við séð á tölum yfir verð á landbúnaðarvörum síðustu árin. Þetta er út af fyrir sig góður árangur vegna samningsins og þess vegna var hann okkur mikilvægur. Það hafa hins vegar verið hnökrar á framkvæmd samningsins. Slíkt þarf að leiðrétta og ég treysti hæstv. landbrh. til að gera það. Það hefur auðvitað verið umdeilt að bjóða upp kvóta á þann hátt að greiðslan fyrir kvótann hækki vöruverðið. Eins má það ekki gerast að aðilar tengdir innlendum framleiðendum fái úthlutað kvótum sem þeir síðan nýta ekki. Þar er verið að nota kerfið til að koma í veg fyrir að aðrir geti flutt inn. Ég treysti hæstv. ráðherra til þess að slétta úr þessum hnökrum.

Hæstv. forseti. Það hefur komið fram við þessa umræðu eins og oft áður að allar aðstæður sem GATT krafði íslensk stjórnvöld um eru fyrir hendi, allar aðstæður eru fyrir hendi. Það hefur verið farið eftir þeim samningum sem við Íslendingar gerðum. Og það kom fram hjá hæstv. ráðherra að það væru engin klögumál erlendis frá. Við finnum það í þessari umræðu að þó að menn standi hér upp, hafi hátt og gagnrýni hið miðstýrða kerfi og bölvi því, er staðreyndin sú að hafi einhvers staðar eitthvað gerst þá er það í hinu frjálsa kerfi þar sem menn eru ekki undir neinu miðstýrðu kerfi. En ég vil vekja athygli á því að menn eru í þessari umræðu að glíma við rangan aðila. Það kemur hér upp og er á hvers manns vörum að það er vísitalan. Við Íslendingar búum við arfleifð sem heitir lánskjaravísitala og stjórnvöld hafa haft hug á að afnema hana árum saman. En það hefur ekki orðið að veruleika. Skuldir koma og skuldir fara. Hér var t.d. hv. þm. Eggert Haukdal. Hann glímdi í 16 ár við lánskjaravísitöluna og náði ekki árangri. Hvernig væri nú að kratarnir tækju sig til og færu að glíma við lánskjaravísitöluna þannig að þetta einkennilega verðmyndunarkerfi þar sem skuldir koma og skuldir fara, hætti að valda þessum óróa? Ég vil að auki segja að ég er auðvitað undrandi á blekkingarumræðu sem kemur frá virtum samtökum úti í bæ, þ.e. Alþýðusambandi Íslands, að hagfræðingum þeirra samtaka skuli leyfast að tala eins og þeir gera. Þeir fara með rangar fullyrðingar um GATT. Þeir hafa ekki verið kjörnir sem forsvarsmenn þeirra samtaka og ég undra mig á því hvernig íslenskur verkalýður sem hefur atvinnu af landbúnaði leyfir þeim að láta. Þeir líkjast í mörgum atriðum krötunum sem þó eru að verða sýnu stilltari því að þeir skilja þó að árangur hefur náðst. Og þó að þeir láti svona hér í dag, þá verða þeir að viðurkenna með sjálfum sér að stjórnvöld hafa farið að þeim samningum sem þau gerðu.

Herra forseti. Ræða seinasta hv. þm. minnti á þau gömlu heilræði úr Kvennafræðaranum að ef hitastig sjúklings væri of mikið, þá væri annaðhvort að brjóta hitamælinn eða kannski að skipta úr Celsius yfir í Farenheit. Þeir sem bölva mælikvarðanum á verðhækkanir eru ekki að koma með mjög haldgóð ráð fremur en sá ræðumaður sem talaði áðan, hv. 2. þm. Reykn. Árni Mathiesen. Hann varð frægur í þingsögunni þegar hann lýsti því yfir aðspurður hvað hann væri að gera á þing, dýralæknirinn. Hann taldi að sérfræðikunnátta sín í dýralækningum mundi koma þingflokki sjálfstæðismanna að mjög góðum notum. Nú reyndi hann að beita þessari sérfræðiþekkingu sinni á GATT. Og hver er niðurstaðan? Niðurstaðan er þessi: Í tíð fyrri ríkisstjórnar urðu hatrammar deilur milli Alþfl. og Sjálfstfl. um útfærsluna á þessum hlutum.  Því miður eru þessi fræði ögn flóknari en svo að þau verði útkljáð á þessum tíma. En ég veit að hv. þm. Ágúst Einarsson á eftir að ljúka máli sínu.

Herra forseti. Mér finnast þetta slæm svör frá hæstv. ráðherrum sem fagna því að ekki hafa komið athugasemdir erlendis frá. Það er alveg rétt. Ég hef aldrei haldið því fram að GATT-samningurinn væri ólöglegur, að löggjöfin væri ólögleg. En það stendur sem ég sagði: Hún brýtur í bága við anda GATT-samkomulagsins vegna þess að lagt var upp með Úrúgvæ-lotuna út frá allt annarri hugmyndafræði en ríkisstjórn Íslands lögfesti. Það liggur fyrir að nær ekkert hefur verið flutt inn. Ekki vegna þess að stjórnvöld hafi ekki skapað skilyrði fyrir innflutning, það er ekki þeirra hlutverk, sagði ráðherra. Þau beinlínis hindruðu það, komu í veg fyrir það með tollaútfærslunni og nýttu sér allar smugur í GATT-samningnum til að hafa tollana það háa að það yrði enginn innflutningur. Meira að segja ekki þessi 3%--5% innflutningur en meiri hluti efh.- og viðskn. reyndi þó á síðustu stigum málsins í fyrra að breyta löggjöfinni þannig að sá innflutningur myndi verða. Það hefur ekki einu sinni náðst fram að ganga. Og síðan einu og hálfu ári seinna að viðurkenna ekki staðreyndir og segja: Gott og vel, við þurfum að lækka hér tollana. Nei, það á að ríghalda í þetta kerfi. Það liggur fyrir að stuðningur okkar er fjórði hæsti í heiminum, það eru einungis Sviss, Japan og Noregur sem eru fyrir ofan okkur. Þá er yppt öxlum og sagt: Ja, alþjóðlegur samanburður, hann er nú svona og svona. Þetta er ekki verjandi vegna þess að það eru neytendurnir landinu sem eru að borga. Ég rakti hér skilmerkilega að skuldir hafa hækkað upp á 1.300 milljónir 

Hæstv. forseti. Aðeins fyrst út af því sem fram kom bæði hjá hv. málshefjanda í lokin og hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, að allt væri í lagi af því að ekki hefðu komið kærur erlendis frá. Það var nú alls ekki megininntakið í mínum málflutningi. Þar sem staðgengill utanrrh. var spurður taldi ég rétt að láta það koma fram hvaða meðferð okkar skýrslur hafa fengið í þessu efni og okkar framkvæmd á samningnum. Það var fyrst og fremst það sem ég var að draga fram, ekkert um fullyrðingar um ólögmæti eða lögmæti. Það kom hvergi fram í máli mínu. Í öðru lagi held ég að ég hafi svarað fyrirspurnum hv. málshefjanda mjög málefnalega og farið yfir þessa framkvæmd og m.a. að ljóst er að verðlag á mjólkur- og kjötvörum hefur farið lækkandi á undanförnum árum, ekki endilega GATT-samningi að kenna eða þakka eftir atvikum, heldur vegna búvörusamnings. Það vill nú svo til að það mál, sem hér er aðallega til umræðu og veldur kannski mestum deilum sem er grænmetisverðið, að það er sú landbúnaðarafurð sem hefur frjálsa verðlagningu. Aðrar eru smám saman að verða það. Eins og allir hv. þm. vita var í búvörusamningnum, sem gengið var frá á síðasta þingi, gert ráð fyrir að horfið yrði frá opinberri verðlagningu á þeim hluta landbúnaðarafurða, sem þar var samið um, á næstu árum. Þannig að hér er verið að stíga skref í þessa átt, stór skref og mikilvæg skref. Og furðulegt er að það skuli vera gert lítið úr því af þeim sem mest tala um frelsi í þessum efnum. Samningur um mjólkurafurðir er nú að hefjast og því ótímabært að gefa sér fyrir fram hvað út úr honum kann að koma. En það er grænmetið sem í raun hefur verið á frjálsum verðmarkaði. Ég ætla ekki út af fyrir sig að deila við hagfræðinga eða reiknimeistara um útreikning á 1.300 milljónunum en vil geta þess af því það er ekki hægt að koma að tölulegum upplýsingum hér í stuttu máli, að við höfum tekið saman upplýsingar um verðþróun á tíu grænmetistegundum frá árunum 1993--1996 sem sýnir að hækkunin er í raun ekki mikil og á sumum tegundunum er hún nánast engin. Það var umtalsverð verðlækkun á grænmeti á árinu 1994 vegna hagstæðra framleiðsluskilyrða en ef borið er saman við lengra tímabil þá kemur í ljós að  Hjá hv. þm. Árna Mathiesen komu fram þær væntingar að málin yrðu skoðuð og lagfærð og vissulega hafa komið fram hnökrar á framkvæmdinni sem voru lagfærðir strax í fyrrasumar þegar á það reyndi. Það var strax gengið í að reyna að koma framkvæmdinni á betri rekspöl og ekki hafa verið uppi háværar athugasemdir