Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. sú, sem hér er til umr., hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta þegar fara fram ýtarlega rannsókn færustu manna á orsökum hinna tíðu eldsvoða, sem valdið hafa miklu tjóni á atvinnutækjum þjóðarinnar, og gera hverjar þær ráðstafanir, sem þurfa þykir til að draga úr eldhættu í atvinnufyrirtækjum.“ Till. þessi hefur verið rædd á nokkrum fundum í allshn., og er n. sammála um að mæla með samþykkt hennar óbreyttrar. Nefndin hefur í fyrsta lagi leitað um þetta álits frá þremur þeirra tryggingarfélaga, sem mest munu hafa af brunatryggingum, og mæla þau öll með samþykkt till., og í öðru lagi frá Geir Zoëga f.h. brunavarnaeftirlits ríkisins, og hefur hann sent allýtarlega og athyglisverða greinargerð, sem hallast mjög í þá átt, sem till. gengur, og mælir því með samþykkt hennar. Ég mun ekki rekja grg. Geirs Zoëga, en hef vísað til hennar, því að hún er efnislega birt sem fylgiskjal með nál. Það kom fram í umr. n., að til eru ýmiss konar varnartæki gegn eldi, sem notuð eru af atvinnufyrirtækjum víðs vegar um heim, en eru mjög lítið í notkun hér á landi. Það komu einnig þær skoðanir fram við umr. n., að athuga þyrfti viðhorf tryggingarfélaga til þessara mála með tilliti til þess, hvort ekki væri hugsanlegt að fá verulegar lækkanir á brunatryggingariðgjöldum, ef atvinnufyrirtæki gerðu alvarlegar ráðstafanir til þess að fyrirbyggja eldsvoða. Loks var á það bent, að endurskoða þyrfti þá skipun, að Brunabótafélag Íslands greiði kostnaðinn við brunavarnaeftirlit, ekki sízt, ef horfið yrði að því ráði að auka þetta eftirlit. Með þessum athugasemdum vil ég skýra frá því öðru sinni, að allshn. mælir með því, að þessi till. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þessa till., sem við hv. 2. landsk. flytjum sameiginlega, flytjum við fyrir áeggjan og jafnvel áskorun bæjarstjórnar Vestmannaeyja. Það er eins og kunnugt er, að heimild til þess að láta greinar af aðalorkustrengnum austur um sveitir ná til Vestmannaeyja, var samþ. á þingi á árinu 1952. Þá var samþykkt að heimila ríkisstj. að fela rafmagnsveitum ríkisins að leggja aðalorkuveitu úr Landeyjum til Vestmannaeyja, og var um leið ríkisstj. heimiluð lántaka í þessu skyni. Það er nú þó nokkur tími síðan þetta var samþ., og er nú að vísu ekki þetta mál að fullu komið í framkvæmd. En þó hefur mikill undirbúningur verið gerður, sérstaklega hvað snertir rannsókn á sjávarbotninum á fyrirhuguðu svæði, þar sem strengurinn ætti að liggja um, og hefur sú rannsókn, að því er ég bezt veit, verið framkvæmd undir umsjón vitamálastjórnarinnar eða landhelgisgæzlunnar, - ég veit ekki vel, hvernig á að skilgreina það, en tel þó líklegra, að það hafi verið vitamálaskrifstofan, sem þá hafði með það að gera. Hún var undir forustu núverandi forstjóra landhelgisgæzlunnar. Þessi tilraun gaf góðan árangur og jákvæða niðurstöðu um það, að finna mætti færan botn úr Eyjafjalla- eða Landeyjasandi og út til Vestmannaeyja, þannig að vel mætti koma því í framkvæmd hvað það snerti að koma þessari orkulínu á. Í 10 ára áætlun rafmagnsveitna ríkisins er ráð fyrir því gert, að Vestmannaeyjaveitunni verði komið á, á árinu 1960. Það er að vísu að margra manna áliti, sérstaklega í Vestmannaeyjum, nokkuð langur biðtími og lengri, en æskilegt væri fyrir jafnþýðingarmikla framleiðslustöð eins og Vestmannaeyjar eru, og ekki hvað sízt er það von, að þetta þyki langt, þar sem vitað er, að Suðurnesin, sem hafa svipaða framleiðsluaðstöðu og Vestmannaeyjar, en þó ekki eins merkilega, eru þegar búin að fá samband við aðalorkuveitu ríkisins. Nú er eins og kunnugt er, að fyrir utan botnrannsóknina sjálfa þarf að undirbúa, sennilega bæði á landi og í Eyjum, ýmislegt, sem miðar að því, að þetta gæti komizt í framkvæmd. Tengingin yrði sennilega við Hvolsvöllinn eða á þann hátt, og er auðvitað á landi auðfarin leið austur í Landeyjar, þar sem hentugt þykir að leggja þennan streng út til Eyja. Nú er talið ákveðið, að hin nýja Sogsvirkjun, um þá gömlu er varla að ræða lengur í þessu skyni, hafi afgangsorku, en hin nýja Sogsvirkjun er talin verða til seint á árinu 1959. Er það þess vegna eindregin ósk okkar hv. 2. landsk. þm., sem er meðflutningsmaður með mér að þessari till., að nú þegar verði hafizt handa með þann undirbúning á öllum greinum, sem á vantar, þar með talin kaup á sæstreng og bygging spennustöðva o.s.frv. og fleira, sem ég kann nú ekki að nefna, sem er „tekniskt“ atriði í þessum málum, - að þessum undirbúningi sé svo hraðað, að þegar orkan er til, megi koma Vestmannaeyjum í samband þá þegar, en það sé ekki beðið með kaup á sæstreng o.fl. þangað til orkan í Efra Soginu er komin í veiturnar, því að þá getur vel farið svo, að ef Vestmannaeyjaleiðslan væri ekki til í tæka tíð, þá yrði komið eitthvað nýtt upp á teningnum og jafnvel orka Efra Sogsins væri þá ekki talin nóg til þess að fullnægja þörfum þessa byggðarlags. Á síðasta þingi vorum við líka að hugsa mikið um þetta mál, mér var úthlutað af okkur tveimur því hlutverki að tala við hæstv. raforkumálaráðh. um þessi mál, sem ég held að sé hæstv. forsrh., og ég gerði tilraunir til þess í nokkur skipti að vekja máls á þessu við hæstv. forsrh., aðallega til að herða á því, að kaup á nauðsynlegum sæstreng færu saman við kaup á öðrum strengjaspottum, sem þurfti að kaupa til landsins, allt með það fyrir augum, að Vestmannaeyjarafveitan gæti orðið tilbúin í tæka tíð. Hæstv, ráðh, tók þessu máli ekki fráleitt, en þó nokkuð á víð og dreif, þannig að mér gekk illa að festa hendur á nokkru vissu atriði eða loforði í því efni. Á hinn bóginn hafa Vestmanneyingar, bæði ég og aðrir, verið þráfaldlega í sambandi við rafveitu ríkisins og fylgjumst nokkurn veginn með því, hvað gerist á þessu sviði. Og eins og málið horfir núna við, þá vitum við það, að þess er kostur að kaupa strenginn og þennan streng eins og marga aðra, sem þarf að brúka. Svo er það upplýst, að hæstv. ríkisstj. hefur fengið erlent lán, sem m.a. á að nota til að ýta áfram rafveitukerfi landsmanna, og þar virðist okkur flm. þessarar till., að Vestmannaeyjar komi til greina, ekki síðar, heldur fyrr, en mörg önnur héruð, sem um er talað. Það er öllum þingheimi vel ljóst, hver feikilegur atvinnurekstur og gjaldeyrisöflun fer fram í Vestmannaeyjum, og ég man, að það birtist í Tímanum, blaði framsóknarmanna, ritgerð, sem framsóknarmaður, sem var bæjarfulltrúi og er bæjarfulltrúi í Eyjum, ritaði í þann blaðakost Framsfl. í Vestmannaeyjum, sem hann hefur aðgang að. En það er eins og vitað er, að Framsóknar-blaðakosturinn í Vestmannaeyjum er í höndum tveggja flokksmanna Framsfl., sem allir vita hvernig á stendur. Sá blaðakosturinn, sem Sveinn Guðmundsson bæjarfulltrúi ritaði í þessa grein um framleiðsluna í Vestmannaeyjum, hefur fylgt frekar lýðræðisflokkunum að málum, a.m.k. þar í Eyjum, en hinn hneigðist frekar að kommúnistum, og þar er það ólastað af öllum, sem til þekkja. Þessi merki bæjarfulltrúi framsóknarmanna í Vestmannaeyjum skrifaði sem sagt mjög athyglisverða grein og lýsti því með tölum og magni, hvað Vestmanneyingar legðu fram af gjaldeyrisöflun landsmanna. Og það var hvorki meira né mínna samkvæmt hans rannsókn en 100 millj. kr. árið 1956, sem gjaldeyrisöflun Vestmanneyinga hafði numið. Ætla ég, að það sé meira en tugur prósenta af heildargjaldeyrisöflun landsmanna. Þessi grein var svo síðan tekin upp, að ég hygg orðrétt, í Tímanum núna nokkru fyrir bæjarstjórnarkosningarnar, og var mér ánægja að sjá það, að jafnvel í því blaði var því líka gaumur gefinn, hvað Vestmanneyingar legðu af mörkum í þessu skyni. Það vita allir, að flotinn hefur farið þar sívaxandi s.l. ár og er einna stærstur núna, og þar með vitaskuld er kallað eftir meiri raforku til ýmissa hluta, bæði innan heimilis og utan, heldur en áður var, svo að ég tel líklegt, að hv. Framsfl. mundi vilja styðja þessa tili. um það að láta ekki Vestmanneyinga vera of lengi á biðlista hvað rafveitu ríkisins snertir, ekki sízt þegar tvö flokksblöð hans hafa tekið sig fram um það að lýsa því með skýrum tölum, hversu geysimikið framleiðslustarf er haft með höndum í Vestmannaeyjum og hversu mikið Vestmanneyingar leggja til gjaldeyrisöflunar þjóðarinnar. Eins og ég minntist á áður, er það vitað, að ríkisstj. hefur tekið lán, - kannske fleiri en eitt, - sem lýst hefur verið opinberlega að yrðu að hluta til brúkuð til þess að efla raforkuframleiðslu landsmanna. Og er það í samræmi við upphaflegan vilja Alþ., þegar samþ. var þetta atriði gagnvart Vestmanneyingum á þinginu 1952. Það styður þá líka að því, að sinnt sé þessu áhugamáli Vestmanneyinga, sem við tveir hv. þm. höfum leyft okkur hér að bera fram. Nú hafa, sé ég á þskj., meðan málið hefur verið bíðandi eftir að komast á dagskrá, ýmsir hv. framtaksmenn hv. Framsfl. tekið sig saman um að hnýta aftan í þetta brtt. Ég vil ekki gera að umtalsefni, hver nauðsyn hefur rekið eftir í aðalatriðum, eða gera till. efnislega að umtalsefni, en hitt vita allir, sem á þingi sitja og hafa setið undanfarið, og þeir bezt, sem lengst hafa hér setið, að það þykir aldrei vera til að greiða fyrir máli að vera að hengja aftan í það brtt, svo að segja endalaust. Hv. þm. N-Þ. (GíslG) hefur hér brtt., hv. þm. Barð. (SE) hefur hér líka till. í þessu efni, og svo er hnýtt aftan í hans till., að ég held, till. hv. þm. Dal. (ÁB), sem teygir hana og vill ganga enn þá lengra í þessu efni. Þessir hv. þm. gera náttúrlega grein fyrir sínu máli. En ég hefði haldið, að þeir hefðu bæði þekkingu og þrek til þess að bera fram sín áhugamál á Alþingi án þess að brjála málefni annarra héraða, og mér sýnist satt að segja vera seilzt nokkuð langt um hurð til lokunnar, þegar málefni, sem snertir Vestmannaeyjar sérstaklega, á að fá aftaníhnýtingu af áhugamálum Þingeyjarsýslu eða landshluta norðanlands. Um þessa till. er, eins og vitað er, af Alþingi ákveðin ein umr., og vildi ég þess vegna mælast til þess við hæstv. forseta, að þessari umr. yrði frestað og málið fengi athugun í þeirri n., sem sjálfsagt er, hv. fjvn., og gæti svo komizt á dagskrá fyrir þinglok, afgreitt af þeirri hv. nefnd. Ég vonast til, að hv. forseti hafi ekki verið svo mikið truflaður, að hann hafi mátt nema mitt mál.  Ég orðlengi svo ekki um þetta frekar. Þessi till. er fyrir eitthvert þrekmesta, afkastamesta framleiðslupláss landsins, og ég efast ekki um, að hv. Alþingi muni nú eins og oft áður fyrr sinna áhugamálum Vestmannaeyja, ekki síður þar sem hliðstæðir bæir og atvinnupláss eru fyrir löngu búnir að fá sína fullnægju í því efni, sem hér er farið fram á fyrir Vestmannaeyjar.



Herra forseti. Ég flyt viðbótartill. á þskj. 238 við þá till. til þál. á þskj. 128, sem hér er til umr. Till. mín er þess efnis, að hraðað verði lagningu rafmagnslínu frá Þverárvirkjun í Steingrímsfirði til Króksfjarðarness og nágrannahreppa, en rafmagnslína þessi er ákveðin í lögum frá 1956. Hv. þm. Vestm. (JJós) hefur vikið að þessari brtt, og fleirum í ræðu sinni áðan og fór um það þeim orðum, að honum þótti miður, að verið væri að brjála mál annarra héraða. Ég get ómögulega skilið, að ég né aðrir séu neitt að brjála mál annarra héraða, þó að við flytjum óskir úr okkar héruðum, alveg eins og hann flytur úr sínu, - eða mundi það breyta nokkru í þessu máli, þó að við hefðum flutt sjálfstæðar till. og fengið þær samþ. í stað þess að flytja brtt. við þessa till.? Fyrir málið í heild held ég að það skipti engu máli. Þó er síður en svo, að ég ætli að fara á nokkurn hátt að spilla fyrir till. hans eða þeirra hv. þm. hvað snertir Vestmannaeyjar, það er öðru nær. En hitt get ég ómögulega fallizt á, að mér eða hverjum sem er sé ekki fyllilega heimilt að flytja till., sem snerta hagsmunamál í rafmagnsmálum í mínu héraði, þrátt fyrir það þó að það sé brtt. við þessa. Till. mín er þess efnis, að hraðað verði þessari línu frá Þverárvirkjun til Króksfjarðarness og nágrannahreppa. Það þarf ekki að fjölyrða um það, hversu mjög fólk bíður eftir því í sveitum þessa lands að fá rafmagn til heimila sinna. Það er mjög eðlilegt, svo mikil lífsþægindi og svo miklir hagsmunir sem því fylgja að geta haft raforku til afnota, en rafvæðing dreifbýlisins nær harla skammt um sveitir Barðastrandarsýslu samkvæmt þeim ákvörðunum, sem þegar hafa verið teknar í þeim málum. Það er að vísu verið að leggja rafmagnslínu frá Mjólkárvirkjun til Patreksfjarðar, en sú lína er eingöngu fyrir tvö kauptún, Bíldudal og Patreksfjörð, eða svo að segja alveg eingöngu. Hins vegar er línunni frá Þverárvirkjun, sem till. mín fjallar um, ætlað að ná til tveggja sveitahreppa, Geiradalshrepps og Reykhólasveitar. Öll hin sjö hreppsfélögin í sýslunni eiga ekki von á neinu rafmagni á næstu tímum frá þeim virkjunum, sem nú eru í uppbyggingu. Ég verð að segja, að það er ekki til mikils mælzt fyrir þetta hérað, þó að það sé lagt til, að hraðað verði þessari línu, sem aðeins kemur til með að ná til tveggja hreppa af níu hreppsfélögum, sem eru utan kauptúna í sýslunni. Þessi tvö hreppsfélög, Geiradalshreppur og Reykhólahreppur, eru þéttbyggð og að ýmsu leyti búsældarleg. Þaðan eru litlir eða engir fólksflutningar nú í seinni tíð, og ég veit ekki til þess, að ein einasta jörð hafi farið þarna í eyði um langan tíma. En þrátt fyrir þetta eru lífsþægindi fólksins þarna mjög takmörkuð. Aðalatvinnuvegurinn og svo að segja eini atvinnuvegur þessa fólks er sauðfjárrækt. Markaður er enginn heima fyrir í héraðinu eða í nágrenninu. Skilyrði eru engin til þess að geyma t.d. sauðakjöt, svo að það verður að flytja það beint úr sláturhúsi á haustin til Reykjavíkur. Engin skilyrði eru til þess fyrir þetta fólk að afla sér fisks og geyma hann, vegna þess að ekki er rafmagn, en fiskveiðar eru engar til úr þessu héraði. Auðvitað er ekki um það að ræða, að þarna komi til greina nokkur iðnaður, í smáum eða stórum stíl, meðan rafmagnslaust er. En einna viðsjárverðast af öllu þessu er þó samgönguleysið við þessi héruð. Í fyrstu snjóum að hausti til lokast allt vegasamband þangað, en auk þess lokast allar leiðir á sjó líka tímum saman að vetri til vegna ísalaga, og þegar svo er komið, er fólkið þarna með öllu innilokað. Ofan á þetta bætist, að fólkið er læknislaust oft tímum saman, og þannig er þetta núna. Ég nefni þetta sem dæmi um það, hvernig lífskjörin eru hjá þessu fólki hvað þetta snertir. En þetta fólk kvartar ekki, Það flytur ekki burt, það yfirgefur ekki jarðirnar, og það gerir ekki harðar kröfur til hins opinbera. En það óskar þess, að lagningu þessarar rafmagnslinu til héraðsins, sem ákveðin hefur verið með lögum, verði hraðað. Það er allt og sumt. Ég vænti þess, að hv. þm. séu mér sammála um það, að öll sanngirni mæli með því, að þessu verki verði hraðað, að rafmagninu verði hraðað til þessa fólks, sem verður að sætta sig við allhörð tök náttúruaflanna í lífsbaráttu sinni, og að það þurfi ekki að spilla fyrir neinu öðru héraði, að það geti notið þeirra gæða, sem rafmagnið flytur jafnan með sér.



Herra forseti. Ég get að miklu leyti látið mér nægja þau rök, sem hv. þm. Barð. (SE) færði fyrir máli sínu hér, því að okkar till. eru mjög svipaðs eðils, og sú lína, sem þegar er fyrirhuguð í Dali, er framhald af þeirri línu, sem á að koma frá Þverárvirkjun í Steingrímsfirði og suður um Dali, eftir því sem ástæður leyfa. En jafnframt því, sem ég undirstrika þetta, vil ég benda á það, að við viljum allir viðhalda byggðum býlum í landinu og skapa fólkinu, sem þar býr, lífsskilyrði, sem jafnast á við þau þægindi, sem borgir eins og Vestmannaeyjar og annað þéttbýll í landi voru hefur nú þegar, því að rafmagnið veitir ekki einungis birtu og yl, heldur skapar það einnig ótal aðra möguleika og þá miklu meiri, en nokkur önnur orka í landi voru hefur gert til þessa. Þrátt fyrir gífurlegar framfarir á sviði raforkumálanna hér á landi á undanförnum árum, er það nú samt þannig, að það eru æðimargir, sem eru afskiptir þessum miklu þægindum, og það hefur því miður sýnt sig í ýmsum héruðum þessa lands, að unga fólkið, sem ekki nýtur þessara þæginda, flytur sig til ljóssins og ylsins, af því að það eygir ekki raforkuna hjá sér í náinni framtið, enda má segja, að raforkan sé sums staðar þegar orðin það algeng, að það fólk, sem býr við þau þægindi, sem sú orka skapar, finnur ekki lengur fyrir því, að hér sé um nein veruleg þægindi að ræða, frekar en þeir, sem lengst af hafa búið við nægjanlegt og gott neyzluvatn, en tapa því einn góðan veðurdag, þá finna þeir fyrst, hvers virði það er, En ein af þeim sýslum, sem hafa við mjög óhagstæð skilyrði að búa hvað virkjun innanhéraðs snertir, er Dalasýsla. Frá upphafi hafa ýmsar till. verið ræddar í því sambandi og síðast hefur verið um það rætt, eins og ég gat um áðan, að leiða rafmagnið í Dalina frá Þverárvirkjuninni í Steingrímsfirði, enda er talið, að þar sé nægjanleg orka fyrir hendi. Ég tel það vera brýna nauðsyn að hraða mjög framkvæmdum, sem veita Dalahéraði rafmagn, því að á meðan fólkið þar eygir ekki rafmagnið, reikar það burt til þeirra staða, sem hafa upp á þau þægindi að bjóða, sem raforkan býður hverjum og einum, og það jafnvel þrátt fyrir það, þótt önnur lífsskilyrði kunni að vera betri og sambærileg við það, sem annars staðar þekkist og þessi þægindi eru fyrir hendi. Við erum allir á því að viðhalda jafnvægi í byggð landsins og það ekki einungis meðfram ströndum þess, heldur og einnig inn til dala. Ein öruggasta leiðin til, að svo megi verða, er, að fólkið finni ylinn frá þjóðfélaginu streyma til sín í gegnum ljós og yl frá fallvötnum þessa lands, sem að mestu leyti bíða þess, að þau verði leyst úr læðingi. Ég vænti þess, að sú n., sem fær mál þetta, geri sitt bezta til að stuðla að því, að framkvæmdir á sviði raforkumálanna megi ávallt vera efst á blaði, svo að við megi una, jafnt inn til dala sem út með ströndum, enda er till. þessi flutt til þess að minna á, að svo megi jafnan vera.



Herra forseti. Á síðasta þingi flutti ég frv. til laga um að skylda unglinga á vissu aldursskeiði til að gangast undir glímukennslu í skólum. Þetta frv. fékk að vissu leyti góðar undirtektir, þ.e.a.s. hugmyndin um að reyna að efla veg glímunnar með aukinni glímukennslu í skólum, en þó létu margir í ljós þá skoðun, að það mundi of langt gengið að gera glímuna að skyldunámsgrein, hliðstætt því, sem sundið er. Ég hef nú á þessu þingi í samráði við marga kunnuga og góða menn, ekki sízt hv. 2. flm., fallizt á að breyta þessu máli og leggja ekki höfuðáherzlu á, að þetta verði gert að skyldu, en reyna heldur með þáltill. að fá því framgengt, að ýmiss konar ákvæði, sem þegar eru fyrir í lögum og reglugerðum, verði framkvæmd, en ekki látin liggja sem dauður bókstafur, en árangurinn verði væntanlega svipaður því, sem ég hafði hugsað mér í upphafi. Þess vegna kemur málið nú fram, flutt af fjórum hv. þm., í þessari breyttu mynd. Og þar sem höfuðtilgangur minn með því að hreyfa þessu í upphafi var sá að reyna að kynna fleiri ungum mönnum glímuna og stuðla að því að halda henni við með því að sýna henni meiri áhuga í skólunum og enn fremur að ég vænti þess, að þessi till. geti stuðlað verulega að þeim tilgangi, þá vil ég vona, að hún nái fram að ganga. Ég vil svo án frekari ræðu vísa til grg. og annarra augljósra staðreynda varðandi þetta mál, en leggja til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vil víkja nokkrum orðum að þessari till., en geta þess jafnframt, að í ræðu minni mun ég að nokkru leyti styðjast við grein, sem birtist í tímariti Rauða krossins, Heilbrigðu lífi, fyrir nokkru. Þar segir svo um glímuna: „Glíman er síður en svo barnaíþrótt. Til þess að iðka hana þarf stælta vöðva og mikinn líkamsþrótt, þar sem tveir einstaklingar keppast við að beita hver annan brögðum og fella andstæðinginn að velli. Hún er fyrst og fremst keppnisíþrótt, sem krefst bæði fimi, afls, lagni og karlmennsku. Allir þessir eiginleikar eru lítt eða ekki farnir að þroskast á bernsku- og gelgjuskeiðinu. Þeir gera venjulega fyrst vart við sig á unglingsárum, en þroskast síðan smám saman á síðara vaxtarskeiði og ná fullum þroska um 25 ára aldur. Það er því út í hött að ætla óþroskuðum börnum að æfa og iðka þessa íþrótt að staðaldri. Að vísu er glíman að sumu leyti fimleikar, þótt hún sé kannske fyrst og fremst fallin til sýninga áhorfendum og til ánægju.“ Það er rétt, að glíman er göfug íþrótt og gömul þjóðaríþrótt og full ástæða til þess, að hún falli ekki alveg í gleymsku. En það væri nær að láta íþróttafélög um það að halda henni við og efla þau til þess, en ekki leggja þær skyldur á herðar börnum, og því er ég andvígur þessari till. og er því ekki meðmæltur, að glíma sé iðkuð í skólum. Ég vil víkja hér enn að þessari sömu grein í Heilbrigðu lífi, en þar segir: „Sýnu alvarlegri mundu þó þau andlegu áhrif, sem þessi lögboðna drengjaglíma mundi hafa, einkum á líkamlega seinþroska og pasturslitla drengi, sem ætíð hlytu að verða undir í viðureign við stæltari félaga og yrðu síðan að þola spott og spé. Börn eru sérstaklega viðkvæm og næm fyrir þessu, og mundi það skapa hjá þeim minnimáttarkennd, sem síðar væri erfitt eða ómögulegt að ráða bót á, og yrði þannig til óbætanlegs tjóns. Óeðlilega mikil virðing skapaðist fyrir hnefaréttinum, og minnimáttarkenndin mundi vaxa við endurtekna ósigra. Allt þetta kann að valda taugaveiklun, sem er orðið eitt erfiðasta vanheilsuvandamál í nútíma þjóðfélagi. Hin réttu, sígildu glímubrögð eru fögur og fimleg, sé reglum fylgt af drengskap, en þau geta einnig orðið fantaleg, sé þeim beitt af ráðnum hug í illu, og þá getur kárnað gamanið. Óþokkar, ófyrirleitnir strákar hikuðu ekki við að nota glímukunnáttu sína til að lumbra á minni máttar skólabræðrum og meðborgurum sínum síðar, með ófyrirsjáanlegum afleiðingum.“ Samkvæmt framansögðu virðist auðséð, að það er síður en svo ástæða til þess að stuðla að því á einn eða annan hátt með lagaboði eða flutningi till. sem þessarar, að glíman verði iðkuð að staðaldri í skólum. Ég vil ekki tefja þingið með langri ræðu um þetta mál, en vil samt benda á það, að til þess að hægt væri að kenna glímu í skólum, þyrfti sennilega að byrja á því að kenna kennurum glímuna, því að vafalaust höfum við ekki völ á kunnáttumönnum í þessu efni, svo fágæt er glíman nú orðin. Við getum að sjálfsögðu verið jafngóðir Íslendingar, þó að við kunnum ekki glímu, og ég tel, að það sé ekki hlutverk Alþ. að stuðla að því, að slíkar skyldur séu lagðar á skólabörn landsins, og legg því til, að till. verði felld, en ekki vísað til nefndar.



Herra forseti. Þau sjónarmið, sem komu fram hjá hv. síðasta ræðumanni, eru engan veginn ný, og þau hafa heyrzt um alllangt skeið og hafa jafnvel komið fram í virðulegum tímaritum, eins og því, sem hann las upp úr tímariti Rauða krossins. Ég vil benda á, að grein sú, sem hann las upp, byggðist á því, að talað er um að kenna „óþroskuðum börnum“ glímu. Kann vel að vera, að allar þessar geysilegu hættur, sem stafi af glímunni, geti verið fyrir hendi, ef um væri að ræða kornung og óþroskuð börn. Hins vegar er nú í þessu máli látið ósagt og látið á vald skólayfirvalda, hversu þroskuð þau börn skuli vera, sem njóta þessarar kennslu, og getur þá alveg eins farið svo, að það verði unglingar eins og óþroskuð börn. Gæti það breytt verulega viðhorfi. Þá var talað um, að til væru seinþroska börn, sem gætu orðið undir í glímunni og yrðu að þola fyrir það háð og spott, sem mundi skapa hjá þeim minnimáttarkennd og ævilanga taugaveiklun. Það getur vel verið, en ég er hræddur um, að þetta sama megi segja um flestar aðrar íþróttir, sem iðkaðar eru í skólum og utan þeirra, og þessi rök mætti mjög vel nota til þess t.d. að krefjast þess, að afnumin verði öll próf í skólum, vegna þess að til eru seinþroska börn, sem geta orðið undir í prófunum, fengið lágar einkunnir og þolað fyrir það háð og spott og orðið taugaveik, það sem eftir er ævinnar. Ég held, að þessa röksemd megi leiða nokkuð langt, ef hún er viðurkennd. En við verðum í þessum efnum eins og svo mörgum öðrum að treysta á þroska okkar kennarastéttar, að hún fari vel með þessa hluti og framkvæmi sín störf þannig, hvort sem eru próf í andlegum fræðum eða líkamlegar æfingar, jafnvel glíma, að engin börn bíði af því tjón eins og það, sem hér er um að ræða. Það var á það bent, að glíman gæti verið fantaleg og vondir strákar gætu misnotað þetta til að klekkja á þeim, sem minni eru. Ég er hræddur um, að vondir strákar muni gera það, hvort sem þeir læra glímu eða ekki. En hins vegar mætti benda á, að ef þeir, sem ekki eru alveg eins sterkir eða alveg elns miklir fantar, fengju að læra nokkur varnarbrögð í skólunum, þá gæti vel verið, að þeir stæðu miklu betur að vígi við að verja hendur sínar gegn þeim vondu. Það má ræða þessa hluti fram og aftur. En ég held, að það muni ekki verða til þess að efla líkamlegan þroska þjóðarinnar, drengskap og annað, sem mjög gætir í glímunni, ef við tækjum þá stefnu að þurrka út úr þjóðfélagi okkar fyrirbrigði eins og þessa gömlu þjóðaríþrótt. Ég vil benda á það að lokum, að tveir af flutningsmönnum þessarar till. eru læknar, sem ég vænti að séu vel um það dómbærir, hvort þessi leikur er eins hættulegur og einstaka menn vilja vera láta. Ég vænti því, að till. verði hleypt áfram og hún endanlega samþykkt.



Herra forseti. Ég er ekki hræddur við það, sem hér hefur komið fram, að það hefði nein sérstaklega skaðleg áhrif, þó að unglingar, já, jafnvel á barnaskólaaldri, lærðu glímu. A.m.k. varð ég ekki var við það í mínu ungdæmi, að það hefði nein skaðleg áhrif á mig eða aðra unglinga, þó að þeir glímdu, en þá var það algengt, að drengir glímdu, þegar þeir hittust. Það hittust varla tveir strákar svo, að þeir færu ekki í glímu. Ég segi fyrir mig, ég hef aldrei glímumaður verið og stóð mig ekkert sérstaklega vel í glímu á mínum yngri árum, en ég varð ekki var við það, að það skapaði hjá mér neina minnimáttarkennd. Og ef glíman yrði viðhöfð á sama hátt eins og gert var í gamla daga, þá held ég, að það hefði engin skaðleg áhrif, því að það voru einmitt þeir mennirnir og þeir drengirnir, sem beittu fantabrögðum og níddust á þeim, sem minni máttar voru, sem urðu fyrir skömminni í gamla daga, en ekki þeir, sem fóru halloka. En það er annað atriði í þessu máli, sem hv. þm., sá sem hér hreyfði andmælum, vék aðeins að, hv. 7. landsk. þm., og hann komst þannig að orði, að það mundi ekki veita af að kenna kennurunum fyrst að glíma, áður en lögleidd væri glíma í skólum. Það er orðið svo með glímuna eins og fjöldamargt annað, að það eru bara einstakir menn nú, sem glíma. Þetta er orðið sérgrein að glíma. Eins var í gamla daga t.d. með sönginn. Í kirkjunum söng hver maður, og á samkomum víða var það svo, að þegar farið var að syngja á annað borð, þá sungu allir, en nú taka menn varla undir, heldur eru það sérstakir kórar, sem syngja. Eins eru það nú orðnir sérstakir menn, sem æfa glímur, sýna þær stundum, keppa stundum, en almenningur er hættur að glíma og hættur að kunna það. Og ég er alveg viss um það og hef nokkra þekkingu á því, að það eru til heilir skólar með mörgum kennurum, þar sem enginn einasti kennarinn kann að glíma og hefur aldrei glímt á ævinni. Ég er því ákaflega hræddur um, að þessi till. verði óframkvæmanleg, nema því aðeins að gerðar séu alveg sérstakar ráðstafanir til þess, og gæti hún þá ekki komið til framkvæmda, fyrr en eftir æði mörg ár, þó að ákveðið væri t.d. að taka upp glímukennslu í kennaraskólanum. Sums staðar er það, þar sem einn er kennari við smærri skóla, t.d. í sveit, að þar eru nú kvenmenn kennarar, og ég er hræddur um, að það gengi eitthvað illa, að þær kenndu glímu. Þó hef ég þekkt það, að einstaka kvenmaður hefur kunnað að glíma í gamla daga. Þess hef ég vitað dæmi. Ég vil vitanlega styðja að því, að þessi till. verði athuguð, en ég vil, að þetta atriði einmitt verði tekið til athugunar af þeim, sem eru því meðmæltir, að glímukennsla verði almenn í skólum, hvernig á að verða mögulegt að framkvæma slíkt, eins og nú er komið.



Herra forseti. Fá mál hafa vakið meiri almennan áhuga á landi hér, en samgöngumálin. Það er heldur ekki undarlegt, því að þjóð, sem býr í strjálbýlu landi, þarf mikið á samgöngum að halda. Íslendingar hafa líka á síðari árum miðað búskap sinn við viðskiptabúskap, og hefur því samgöngukerfið og þróun í þeim málum verið þeim gleðiefni. Á síðari árum hefur verið gert meira átak í samgöngumálum, en menn hafði áður grunað. Það, sem að dómi manna þá var talið ókleift, er nú talið smámunir einir, og við höfum náð meiri árangri í samgöngumálum, en við létum okkur detta í hug í þann tíð. Þegar við erum nú búnir að ná fyrstu áföngunum í samgöngumálum á landleiðum, ber að stefna að því leysa annan áfanga, sem verður að stytta leiðir milli héraða og annað það, sem má verða til þess að draga úr flutningskostnaði á landleiðum. Það er alkunna, að aðflutningar á landleiðum hafa mjög færzt í aukana á síðari árum, og mun svo verða um næstu framtíð. Það er nokkuð síðan kom upp sú hugmynd, að hyggilegast væri að brúa Borgarfjörð. Mun Sigurður Guðbrandsson mjólkurbússtjóri í Borgarnesi vera upphafsmaður að þeirri hugmynd, en síðar hefur henni verið hreyft á prenti og m.a. af Gunnari Bjarnasyni kennara að Hvanneyri. Þegar þessi hugmynd kom fyrst fram, fannst mönnum, að hér væri um nokkuð mikinn glannaskap að ræða, sem ekki væri hyggilegt að líta á á næstunni. Almennt var talið, að hér væri um draum að ræða, sem ekki mundi rætast. Margt hefur gerzt þó á seinni árum, sem bendir til þess, að nauðsyn beri til að athuga þessa leið með kostgæfni. Nú er unnið að því að gera tvo vegi á Vesturlandi, Heydalsveg vestur á Skógarströnd um Dali og svo veginn af Barðastrandarvegi til Vestfjarða og þar með landleiðina til Ísafjarðar. Þegar þessir vegir eru komnir í samband, mun aðalumferðin til Vesturlands liggja um Borgarnes og vestur Mýrar. Á þessu ári er gert ráð fyrir, að sementsverksmiðjan á Akranesi taki til starfa. Mun starfsemi hennar þess valdandi, að flutningar á landleiðum aukast mjög verulega. Það er því orðið tímabært að stytta leiðina til Vesturlands svo sem tök eru á, og þess vegna er þessi till. fram komin til þess að athuga möguleika á því, hvort ekki er hér um færa leið að ræða. Eins og fram er tekið í grg, þessarar till., er hér um að ræða vegalengd, sem er 1.8 til 2 km. Það mun ljóst vera, að ef horfið yrði að því að brúa Borgarfjörð, mundi brúin verða mun styttri eða sennilega innan við kílómetra. Um lágsjávað er þarna mikið útfiri, og er lítill hluti fjarðarins þá sævi eða vatni flotinn. Megnið af honum er þá þurrar fjörur, svo að það er allgott að vinna að þessu verki. Hins vegar má vel vera, að hér reynist um að ræða það dýra framkvæmd, að þess vegna verði ekki horfið að því ráði, en nauðsyn ber til, að það verði athugað. Ég vil líka segja, að þó að mönnum finnist hér nokkuð mikið í ráðizt, og það er það, þá er ég ekki viss um, að það sé um meira að ræða, þegar tillit er tekið til þekkingar okkar í dag og möguleika til þess að framkvæma verk, heldur en mörg þau atriði, sem við höfum leyst í samgöngumálum okkar á síðustu árum. Hvað sem úr verður um framkvæmd þessa verks, þá er hitt nauðsynlegt, að athuga þá möguleika, sem þarna eru til staðar, og mælir margt með því, að það verði gert. M.a. er það, að Borgarnes hefur frá upphafi verið það kauptún á landi hér, sem einna mesta þjónustu hefur veitt ferðamönnum. Þetta litla kauptún hefur byggt mjög myndarlegt hótel núna á síðustu árum og gert það með meiri myndarskap, en almennt er gert hér á landi. Ég hygg, að Hótel Borgarnes sé eitthvert myndarlegasta hótel hér á landi, og það sýnir, að Borgnesingar leggja sig mjög fram um að veita gestum góða þjónustu. Það er áríðandi fyrir fólk, sem þarf að fara á fjallvegi eða kemur af þeim, að njóta mikillar og góðrar fyrirgreiðslu, en þess mundi það njóta með ferð sinni um Borgarnes. Það er margt fleira, sem mætti tína hér til, en ég mun nú ekki þylja það að sinni, enda er flest af því fram tekið í grg. En ég vil endurtaka, að það verður stefna okkar á næstunni að reyna að stytta landleiðir, svo sem tök eru á, og leita eftir þeim möguleikum, sem þar eru til, og það er líka mín skoðun, að það verði ekki mjög langur tími, þangað til þetta mál þykir ekki nema myndarleg aðgerð, en ekki neitt glannafyrirtæki. Svo legg ég til að, að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til 2. umr, og til fjvn.



Herra forseti. Ég skal ekki leggja neinn dóm á það, hvort sú hugmynd, sem sett er fram í þessari till., er framkvæmanleg eða ekki með þeirri getu, sem íslenzka ríkið hefur yfir að ráða. Það kann vel að vera, að svo sé, eins og hv. flm, (HS) taldi líklegt, enda er till. ekki um annað en að rannsaka þetta, fela ríkisstj, að láta fara fram rannsókn á því, hvort þetta verk sé framkvæmanlegt og hvað það kostaði o.s.frv. En tilgangurinn með þessari till. virðist ekki vera sá að koma neinu nýju vegarsambandi á, heldur er tilgangurinn sá, ef þessi brú yrði byggð yfir Borgarfjörð, að stytta leiðir. Það er talað um það í grg., að þetta mundi stytta leiðina til Vesturlands, þ.e.a.s. um Mýrar, um 30 km og eitthvað norðurlandsleiðina. Ég held að vísu, að það mundi stytta norðurlandsleiðina ákaflega lítið. Ég hef oft farið þarna, og ég get ekki vel séð, að það mundi stytta þá leið mikið. En hitt er vafalaust, að það mundi stytta leiðina út á Mýrar og svo þaðan um Snæfellsnes og vestur á land. Og vitanlega er það mikið hagsmunamál allra, sem hlut eiga að máli, að stytta leiðir. En ég held í sambandi við þetta mál, að sú hv. n., sem fær það til meðferðar, ætti að taka fleira til athugunar í sambandi við þetta. Fyrir nokkrum árum fór fram einhver athugun á því t.d. að setja bílferju á Hvalfjörð. Ég man ekki eftir, að nokkur skýrsla hafi komið um þá athugun, en nokkuð er það, að í því máli hefur ekkert verið gert. Vitanlega, ef hægt væri að stytta sér leiðina inn fyrir Hvalfjörð, mundi það stytta leiðina bæði vestur á land frá Reykjavík og norðurlandsleiðina miklu meira, en þó að Borgarfjörðurinn eða neðsti hluti Hvítár væri brúaður þarna. Þetta er víst ætlunin að sé rétt á mörkum fjarðarins og árinnar. Ég vildi þess vegna mega mælast til þess, þó að till. sjálf gefi ekki það tilefni, að sú hv, n., sem athugar þessa till., spyrjist eitthvað fyrir um þá athugun, sem einhvern tíma fór fram um bílferju á Hvalfjörð, og jafnvel geri þá brtt. um það, ef sú athugun hefur ekki verið fullnægjandi, sem ég hygg að ekki hafi verið, að það sé athugað, því að það hygg ég að jafnvel hv, flm. þessarar till. játi, að ef hægt væri að losna við krókinn inn fyrir Hvalfjörð, þá kæmi það að miklu meiri notum, en þessi brú.



Herra forseti. Till., sem við þm. Vestm. leyfum okkur að flytja hér um sjálfvirka símstöð í Vestmannaeyjum, er þess efnis, að Alþ. skori á ríkisstj. að láta landssímann koma upp sjálfvirkri símstöð í Vestmannaeyjum hið fyrsta, er verða má. Það er alþm. kunnugra en svo, að það þurfi að rekja það mál sérstaklega, að á hverju Alþ. eru, um leið og fjárl. eru afgr., áætlaðar verulegar fjárfúlgur til handa landssímanum til eignaaukningar hjá sér, til byggingar símahúsa, pósthúsa, sömuleiðis til þess að ná fram nokkrum framförum, fylgjast með tækninni og stuðla að því, að landssíminn geti orðið fullkomnari stofnun frá ári til árs. Nú á síðustu árum hefur sú fjárfúlga, sem Alþ. hefur þannig heimilað landssímanum að verja til sinnar fjárfestingar, numið rúmlega 10 millj. kr. Þetta fé er sumpart tekið af ágóða af rekstri landssímans, en sumpart er það tekið af ríkisfé, og þá að sjálfsögðu kemur það í hlut Alþ. að ákveða, hvernig tekna skuli aflað til þess, svo að það er ekki nema eðlilegur hlutur, að Alþ. hafi einnig rétt á að segja sitt orð um það, hvernig því finnst réttlátast að verja fé í þessum efnum. Það má máske segja, að það geri Alþ. líka um leið og það afgr. fjárl., en þó er nú raunin sú, að þar er olnbogarúm Alþ. nokkuð takmarkað. Þegar búið er að leggja fram fjárlagafrv. með áætlunum um að gera þetta og hitt á þessum og hinum staðnum, þá kannast þingmenn við, að það er nokkrum erfiðleikum bundið að strika út þær áætlanir, sem þar eru fram komnar, og setja allt aðrar í staðinn. En að sjálfsögðu eru ekki tök á því að hækka þessar upphæðir takmarkalaust. Till., sem við flytjum hér, er flutt að áeggjan bæjarstjórnar Vestmannaeyja, sem - eins og bæjarbúar þar almennt - er orðin mjög langþreytt eftir því, að komið verði þar á sjálfvirkri símstöð. Fyrir um það bil 10 árum hóf póst- og símamálastjórnin þar byggingu á nýju húsi til afnota fyrir póst og síma, og var það hús byggt, og eru nálægt 8 ár síðan það var fullgert. Verulegur hluti af þessu stóra, dýra, mikla og vandaða húsi var upphaflega ætlaður fyrir sjálfvirka símstöð, og stendur sá hluti hússins auður æ síðan. Vestmannaeyjar eru hins vegar sá kaupstaður landsins, sem stærstur er af þeim, sem ekki hafa enn fengið sjálfvirka símstöð. Nú stendur hins vegar svo á, að landssíminn hefur pantað og ég vænti þess, að hann hafi þegar lagt út fé til kaupa á sjálfvirku símakerfi í ýmsa kaupstaði sem smærri eru en Vestmannaeyjar, og stendur nú aðallega á að koma þeim sjálfvirku stöðvum fyrir, - stendur það aðallega á því, að þar vantar húsrými fyrir þær. Ég fyrir mitt leyti get ekki talið mig ánægðan með það, að landssíminn verji þannig fé skipulagslítið eða a.m.k. með skipulagi, sem ekki er hafið yfir gagnrýni, án þess að það komi þegnunum að þeim notum, sem annars gæti verið. Ég tel þess vegna, að allt of lengi hafi dregizt að koma sjálfvirkri símstöð fyrir í Vestmannaeyjum. Þess skal getið, að símasambandi við Vestmannaeyjar er svo háttað, að lengstan hluta leiðarinnar til Vestmannaeyja fara þessi símtöl þráðlaust á milli sendistöðva, sem staðsettar eru önnur í Eyjum, en hin á Selfossi. Nú hefur hins vegar verið ákveðið, að Íslendingar endurnýi sitt sæsímasamband við umheiminn, og verður væntanlega lagður nýr sæsímastrengur til útlanda á komandi sumri. Þá verður jafnframt hætt við það að láta sæsíma Íslands til annarra landa liggja út frá Austfjörðum, og sæsími sá verður færður til Vestmannaeyja og kemur til með að liggja á milli Vestmannaeyja og Færeyja. Við þessa framkvæmd liggur í augum uppi, að enn ríkari nauðsyn ber til þess að fullkomna símakerfið í Vestmannaeyjum, og þó að segja megi, að bæjarkerfið þar muni nú ekki verka beint í þessu sambandi, þá verða miklar framkvæmdir hjá landssímanum af þessum sökum í Vestmannaeyjum, og væri einmitt mjög ákjósanlegt, að um leið og þær fara fram eða samhliða því, sem þær fara fram, yrði undinn bráður bugur að því að koma þar upp sjálfvirkri símstöð. Þótt segja megi, að það sé svolítið vafasamt, hvort það heyrir undir það dagskrárefni, sem nú er hér á dagskránni, þá vil ég samt leyfa mér að vekja athygli á því, að lögn þessa væntanlega sæsíma á milli Vestmannaeyja og Færeyja heimtar að sjálfsögðu, að það verður þar um slóðir á ferðinni sérstakt skip til kapallagninganna, og með því að hér var á dagskrá rétt áðan önnur till., sem fjallaði um væntanlega lögn á rafstreng, særafstreng milli Vestmannaeyja og lands, þá fyndist mér ekki ótilhlýðilegt að vekja athygli á því, að máske væri hægt að komast ódýrar út úr kostnaðinum við þessar lagnir, ef hægt væri að koma því saman að nota eitt og sama kapalskipið til þessara tveggja kapallagna, þó að það sé mál, sem að sjálfsögðu þarfnast verulegrar athugunar og ég geti auðvitað ekkert fullyrt um hvort henta mundi. En nú, að þessum ástæðum röktum, þykir mér hlýða að óska eftir því, að Alþ. skoði þetta mál og sjái að athugun lokinni ástæðu til þess að brýna það fyrir ríkisstj. og jafnframt fyrir póst- og símamálastjórn, að hér er um að ræða mál, sem þegar hefur beðið of lengi. Ég vil leyfa mér að leggja til við forseta, að að þessari umr. lokinni verði máli þessu vísað til fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja þessa þáltill. ásamt hv. þm. N-Ísf. Þetta mál er hv. þm. kunnugt að nokkru. Við fim. höfum áður lýst því hér á Alþingi, hvernig þessar byggðir hafa tengzt nánari böndum til eflingar atvinnulífinu á undanförnum árum. Eitt af því, sem vaxandi atvinnulífi er nauðsynlegast, er greið sambönd. Í fyrsta lagi góð hafnarskilyrði. Þau eru enn ekki fullnægjandi á neinum þessara staða nema Ísafirði, en Bolvíkingar og Hnífsdælingar hafa að vísu hafið undirbúning til þess að bæta úr hafnarskilyrðum hjá sér. Í öðru lagi er gott vegasamband nauðsynlegt. Það má heita allgott nú á milli þessara staða mestan hluta ársins, en þó er enn ekki fengin lausn á hættu af skriðuföllum og grjóthruni á Bolungavíkurvegi, þótt hugmyndir hafi verið uppi um lausn þess máls. Í þriðja lagi er nauðsynlegt að hafa gott og öruggt símasamband allan sólarhringinn, bæði af viðskipta- og öryggisástæðum. Við hv. þm. N-Ísf. fluttum þáltill. um úrbætur fyrir tveimur árum. Landssíminn brást mjög vel við því, og hefur tíminn, sem stöðvarnar eru opnar, verið lengdur verulega. En það má ekki láta staðar numið, fyrr en því takmarki er náð, að síminn sé opinn allan sólarhringinn milli þessara staða. Það er fyrst og fremst með það í huga, að lagt er til, að horfið sé að sjálfvirkum síma. Um símasambandið frá Vestfjörðum við aðra landshluta er svipaða sögu að segja. Það hefur nokkuð verið bætt undanfarið, en notkunin vex svo ört, að fljótt sækir í sama horf og áður, og er því nauðsynlegt að hraða þeirri áætlun, sem mun hafa verið gerð um úrbætur á því sviði. Koma þar einkum til greina örstuttbylgjusendar með stefnuloftnetum, sem farið er að nota og hafa gefizt vel hér á landi. Fást með því tiltölulega margar rásir langan veg með viðráðanlegum stofnkostnaði. Ég vil að lokum leggja áherzlu á, að okkur Ísfirðingum er meiri nauðsyn á bættu símasambandi en flestum öðrum, einmitt vegna þess, hvað við erum illa út undan um aðrar samgöngur. Samgöngur á sjó eru verri en fyrir aldarfjórðungi. Við höfum ekki akvegasamband, ekki einu sinni að sumrinu, nema með bílferju, sem annar ekki flutningum, þegar mest er eftirspurnin. Um flugsamgöngur er það að segja, að flugvöllur er enn svo lítill, að ekki geta lent á honum nema sjúkra- og einkaflugvélar, en til að anna sjóflugi, sem nú er notazt við, skortir verulega á flugvélakost, og talið, að ekki muni unnt úr því að bæta. Till. þessi er í samræmi við tillögur og áskoranir fjórðungsþings Vestfirðinga s.l. haust. Ég vil svo mælast til, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Árn. og ég höfum leyft okkur að flytja á þskj. 241 till. til þál. um vinnuskilyrði fyrir aldrað fólk. Ég vil nú með nokkrum orðum gera grein fyrir því, hvers vegna þessi till. er fram komin. Það er alkunna, að á síðari árum hefur fólk náð hærri aldri hér á landi, en áður fyrr. Stendur þessi þróun í beinu sambandi við betri lífsskilyrði og bætta heilsugæzlu. Nú munu vera um 10–12 þús. manns á aldrinum 67 ára og eldri, en á næstu árum mun þessu fólki fjölga mjög mikið, því að margt fólk tilheyrir þeim aldursflokkum. Það er því nokkur ástæða til að gera sér grein fyrir því, hvernig hægt er að nýta starfsorku þessa fólks betur en gert hefur verið, þar sem heilsufar þess er orðið betra og starfsorka þess endist lengur. Það er tvennt, sem er áríðandi í þessu sambandi. Það er að nota starfsorku þessa aldraða fólks til þess að skapa verðmæti í landinu og svo hitt, að láta það hafa verkefni, svo að ellin verði því ekki lítt bærileg. Í sambandi við þessar hugleiðingar vil ég víkja nokkuð að því, að fyrir röskum 20 árum voru sett hér lög um hámarksaldur opinberra starfsmanna og embættismanna. Þar er miðað við, að opinberir starfsmenn og embættismenn leggi niður störf sín, þegar þeir hafa náð sjötugsaldri. Þetta takmark er miðað við þá reynslu, sem þá var fyrir hendi um starfsorku manna, því að þá var almennt talið, að hún væri orðin það lítil, að menn gætu ekki setið í ábyrgðarmiklum stöðum. Það hefur hins vegar sýnt sig, eins og ég drap á að framan, að starfsorka endist nú lengur, og í sambandi við það tel ég, að það væri hyggilegt að fara að endurskoða þessi lög. Ég vil þá benda á, ef af endurskoðun yrði, hvort ekki væri hugsanlegt, að menn létu af störfum á annan hátt, en verið hefur, þannig ef þeir þyrftu ekki að fella seglin með einu handtaki, heldur gætu rifað þau nokkuð, t.d. fengið léttari störf eða sinnt starfl sínu að ein hverju leyti. Það væri t.d. ekki óeðlilegt, að kennarar gætu fengið að halda áfram kennslu, þar sem mikið er um stundakennslu í skólum almennt, þó að þeir hyrfu frá starfi sem fastir kennarar. Ég held, að það hafi sýnt sig, að starfsömum manni með mikla starfsorku er það mjög erfitt að þurfa að leggja niður sitt fyrra starf svo að segja fyrirvaralaust og eiga engan kost á því að starfa neitt að því eða við önnur störf. Það er því hyggilegt að athuga þá möguleika, að menn létu af starfi með minni hraða, en nú er gert. Hitt er okkur flm. ljóst, að þó að einhver breyting yrði á í þessu efni, mundi það ekki koma í staðinn fyrir þær aðgerðir, sem við teljum að þurfi að gera til að hagnýta starfsorku þessa fólks betur, en nú er gert, og þess vegna verði fleira að koma til. Um aldarfjórðungs skeið hafa starfað hér vistheimili fyrir aldrað fólk. Upphaflega munu þau hafa verið tvö, annað hér í Reykjavík, elliheimilið Grund, og á Ísafirði, og munu hafa hafið starfsemi sína nokkuð samtímis. Þessi heimili og þau, sem síðar hafa komið, - og eru alls orðin 11, og vistrúm fyrir aldrað fólk á þeim mun vera um 6–7 hundruð, - eru fyrst og fremst miðuð við að taka við fólki, sem hætt er störfum, og veita því samastað, en ekki vinnuskilyrði. Á síðari árum hefur þessum heimilum nokkuð fjölgað, og eru nú í byggingu, að ég held, eða a.m.k. unnið að því að koma þeim upp bæði í Keflavík, á Hvammstanga og ef til vill víðar. En það, sem okkur flutningsmönnum þessarar till. finnst eðlilegt að verði athugað í sambandi við þessi mál í framtíðinni, er að miða þessi dvalarheimili meira við það, að fólk, sem þar dvelur, geti notað þá starfsorku, sem það hefur yfir að ráða, bæði til þess að skapa verðmæti fyrir þjóðfélagið og svo til þess, að ellin verði því ekki þungbær, eins og ég drap á áðan. Ekkert er þessu fólki fjarlægara, en að sitja í iðjuleysi, og þess vegna er mikil nauðsyn að endurskoða þessi mál og skapa í þau meiri festu, en verið hefur. Það er skoðun okkar flm., að í þessu sambandi geti komið til greina nokkuð mikil breyting frá því, sem nú er, og það sé áríðandi að hugsa þessi mál raunhæft einmitt nú, þar sem vöxtur er nokkur í vistheimilamyndun og stórir hópar af öldruðu fólki munu koma hér á næstu árum. Okkur hefur fundizt, að það væri eðlilegt að athuga möguleika til starfsskilyrða og dvalar fyrir þetta fólk í sambandi við þau svæði hér á landi, þar sem hverahiti er. Það mun hafa verið gerð nokkur tilraun í þessa átt í Hveragerði á vegum Árnessýslu og Elliheimilisins Grundar, en lítið er þar aðhafzt enn þá. En ekki er úr vegi að láta sér detta í hug, að þar gæti verið staður fyrir slíka starfsemi og víðar á landinu, svo sem á Kleppjárns- reykjum, sem einmitt hentuðu þessu fólki og þar sem væru möguleikar til að skapa því starfsskilyrði við þeirra hæfi. Enn fremur teljum við, að athuga beri, hvort ekki á að byggja heimilin meira upp miðað við það, ef hjón dvelja þar, að þau geti skapað sér þar heimili betur en nú er, og þurfi ekki að hverfa eins inn í fjöldann og nú á sér stað almennt á dvalarheimilum aldraðs fólks. Við álítum, að það sé margt, sem hér komi til greina, og það sé mikið verkefni fram und- an í þessu máli, sem þjóðfélagið geti ekki lát- ið óleyst. Með meira þéttbýli og fjölgun á hinu aldraða fólki knýr þetta mál fastar á, og það á að vera höfuðsjónarmiðið í athugun á þessu máli, sem við leggjum til að verði gerð, að búa að þessu fólki svo, að það hafi skilyrði til að vera virkur þátttakandi í framleiðslustörfum þjóðarinnar og sköpun verðmæta, og skapa því hamingjusamari elli en nú er. Ég legg svo til, herra forseti, að umr. verði frestað, óska eftir því, og málinu vísað til hv. allsherjarnefndar.



Herra forseti. Það er ekki langur tími síðan það féll í minn hlut hér að flytja svipaða till. og þessa varðandi skipstjórnarmenn og þeirra réttindi. Það er sama í grundvallaratriðum, sem kemur til greina hér, þegar um er að ræða réttindi vélstjóranna eins og réttindi skipstjórnarmannanna. Það hefur orðið svo ör þróun í stækkun skipanna, sem notuð eru til fiskveiða, að hin gömlu ákvæði um stærðir og réttindi þessara manna hafa smátt og smátt orðið úrelt, og það var eins og ég lýsti því hér fyrrum með réttindi skipstjórnarmanna, að þetta lenti í því, að menn urðu að fá sem kallað var undanþágu til þess að mega taka þátt í fiskveiðunum á þessum skipum ár eftir ár, og hv. Alþingi féllst á þetta, og hæstv. ráðh., sá sem hafði með þau mál að gera þá, lét útbúa breytingar á löggjöfinni í þá átt að létta þessum mönnum aðgang að réttindum á þessu sviði, þannig að hægt væri að minnka a.m.k. mikið undanþágurnar, ef ekki að fella þær niður að öllu. Nú hefur þetta sama kannske um leið endurtekið sig, en einkum hef ég þó orðið var við það núna upp á síðkastið, að vélstjórar kvarta mjög undan því, að ekki sé til auðveldari leið að því að tryggja þeim rétt til að starfa á fiskiskipunum, þessum stærri vélbátum, heldur en er, og það er þeirra ósk, Vélstjórafélags Vestmannaeyja, sem hér er borin fram, hefur þó verið borin fram við hæstv. ríkisstj. fyrr, og veit ég ekki, það a.m.k. liggur ekkert fyrir um það, hvort hæstv. ríkisstj. hefur nokkuð sinnt því. Málinu til útskýringar skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp nokkurn kafla úr bréfi Vélstjórafélags Vestmannaeyja til sjútvmrh., og er það bréf dags. 16. jan.: „Á undanförnum árum hefur þróunin orðið sú, að vélar í fiskiskipum verða æ stærri og stærri að hestaflatölu og einnig í hlutfalli við tonnatölu skipsins, og vart finnast dæmi um, ef skipt er um vél í skipi, að nýja vélin sé ekki stærri en sú gamla, er í burtu er tekin. Fiskiskipin hafa og á síðari árum stækkað. Skipstjórarnir hafa fengið sín réttindi aukin í samræmi við þróunina, en vélstjórar verða að fá tímabundna undanþágu frá settum reglum til þess að mega fylgja skipstjóra sínum í áframhaldandi starfi. Margir vélstjórar hætta og leita frekar eftir starfi í landi, heldur en að standa í því vafstri og þeim óþægindum, sem réttindaleysið skapar. Við þetta er margt að athuga. Í fyrsta lagi: Sá hópur manna, sem vill og getur stundað sjómennsku, er sízt of stór, og löggjafanum ber skylda til að stuðla að frekari stækkun hans heldur en að útiloka menn frá sjómennskustarfinu. Í öðru lagi skapast við þetta hættur og örygglsleysi, þá er óvanir eða lítt reyndir vél- stjórar verða látnir taka við og gæta hinna dýru véla og hins ábyrgðarmikla starfs, þar sem handvömm getur valdið stórtjóni eða jafnvel riðið á lífi margra manna. Og til að undirstrika þá hættu, sem hér blasir við, leyfir Vélstjórafélagið sér að benda á, að á s.l, ári hefur hér í Eyjum orðið að lögskrá 50 vélstjóra, sem ekki hafa haft tilskilin réttindi, en orðið að fá undanþágu til starfsins.“ Þetta er kafli úr rökstuðningi vélstjóranna til hæstv. sjútvmrh. Um þetta mál hef ég ekki séð að kæmi fram neitt frv. á Alþingi, og liggur mér því við að ætla, að hæstv. ráðh. hafi enn dregið aðgerðir í því efni, en till. á þskj. 245, sem ég leyfi mér að bera fram, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta hið fyrsta fara fram endurskoðun á lögum þeim um atvinnu við siglingar, er sérstaklega snerta réttindi vélstjóra, og að undirbúa og leggja fyrir Alþingi frv. til laga um breytingar á þessu sviði til aukinna réttinda vélstjóranna í svip- aða átt og áður hefur átt sér stað um réttindi skipstjórnarmanna á sams konar fiskiskipum.“ Ég ætla, að ég þurfi ekki að hafa hér um öllu fleiri orð, vélstjórarnir hafa rökstutt sjálfir sitt mál svo greinilega í því bréfi, sem ég las kafla úr, til hæstv. sjútvmrh. Ég veit nú ekki, hvort það heyrir beint undir þann hæstv. ráðh. að gangast fyrir endurskoðun þessara laga, en þykist vita, að ef Alþingi fer fram á það við stjórnina, þá muni fara fram lík endurskoðun og átti sér stað á sviðinu um skipstjórnarréttindi áður, og vonast ég til, að Alþ. geti fallizt á þessa till. Það mun vera ákveðin aðeins ein umr. um málið, og þar sem þykir hlýða, að mál fari í n., er það mín ósk við hæstv. forseta, að umr. verði frestað og málið sent til allshn.



Herra forseti. Hinn 7. maí 1956 skipaði menntmrn. nefnd manna til þess að endurskoða gildandi lög og reglugerðir um vélfræðikennslu. Í þess- ari n. eiga sæti Þórður Runólfsson, formaður nefndarinnar, Davíð Ólafsson fiskimálastjóri og Steingrímur Jónsson rafmagnsstjóri. 5. júlí 1956 skipaði atvmrn. þriggja manna n. til þess að fjalla um eða til þess að endurskoða ákvæði laga um atvinnu við siglingar, nr.66 frá 1946, að því er snertir réttindi skipstjórnarmanna, þ.e.a.s. skipstjóra og stýrimanna. Í þeirri n. eiga sæti Friðrik Ólafsson skólastjóri, Einar Thoroddsen stýrimaður og Magnús Torfason prófessor. Það var þessi n., sem hv. flm. vék að í ræðu sinni áðan og skilaði bráðabirgðaáliti í fyrra. Á grundvelli þess bráðabirgðaálits afgreiddi Alþ. síðan ný lög eða breytingar á lögum um atvinnu við siglingar frá 1946, og voru þau staðfest 17. maí 1957. Á grundvelli þeirra hafa síðan verið haldin nokkur námskeið, ein þrjú námskeið, til þess að gera skipstjórnarmönnum kleift að afla sér nýrra réttinda, viðbótarréttinda til skipstjórnar. Hin n., sem þeir eiga sæti í Þórður Runólfsson, Davíð Ólafsson og Steingrímur Jónsson, starfar enn. Ég hef nýlega, af því að hún var skipuð af því rn., sem ég veiti forstöðu. gert ákveðnar ráðstafanir til þess, að starfi þeirrar n. ljúki alveg á næstunni. Hún fjallar einmitt um það mál, sem þessi till. fjallar um. Þess vegna er óþarfi að skora á ríkisstj. að láta hið fyrsta fara fram endurskoðun á lögum þeim um atvinnu við siglingar, er sérstaklega snerta réttindi vélstjóra, og undirbúa og leggja fyrir Alþingi frv. til laga um breytingar á þessu sviði til aukinna réttinda vélstjóranna, því að þessi n. er þegar búin að starfa í hátt á annað ár. Það er rétt, að það er of langur tími í máli, sem er jafnbrýnt og hér er um að ræða. Það hefur mér einmitt verið ljóst og hef því sem sagt alveg nýlega gert eindregnar ráðstafanir til þess, að n. ljúki störfum og skili tillögum. Ég skal raunar einnig geta þess, að gert hefur verið ráð fyrir því, að þegar vélfræðinefndin hafi lokið störfum, beri þessar tvær nefndir saman bækur sínar að því er varðar menntun skipstjórnarmannanna og vélstjóranna og fari síðan aftur sameiginlega yfir störf sín og taki lögin um atvinnu við siglingar sem heild til endurskoðunar. Ég skal geta þess, að sökum fjarvistar Davíðs Ólafssonar fiskimálastjóra nú um nokkurt skeið á næstunni hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að Þorsteinn Loftsson vélaeftirlitsmaður taki við störfum hans í nefndinni, þannig að engin töf þurfi að verða á því, að nefndin ljúki störfum vegna fjarvistar Davíðs Ólafssonar. Ég vildi láta þetta koma fram til athugunar fyrir þá hv. n., sem fær málið til meðferðar. Samþykkt till. sem þessarar mundi ekki geta flýtt fyrir því, að þetta mál fái þann enda, sem það á að fá, þar eð málið er þegar í endurskoðun eða í athugun og hafa þegar verið gerðar þær ráðstafanir, sem unnt er, til þess að tryggja, að þeirri athugun verði lokið svo fljótt sem unnt er.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Hæstv. menntmrh. hefur nú talað í þessu máli, og þakka ég honum fyrir þær upplýsingar, sem fram hafa komið. En mér finnst nú, að þó að það kunni að hafa þótt nauðsynlegt á einhverjum tíma að vera með tvær nefndir í þessu, hvar af önnur starfar, en hin ekki starfar, þá hefði verið betra að hafa hraðari vinnubrögð. Ég vil ekki rengja hæstv. ráðh. um það, að hann hafi hert á þessum mönnum, en ég óska líka eftir því, að hv. Alþingi fái tækifæri til að herða á eftir þessum störfum, sem eru mjög svo nauðsynleg, og þrátt fyrir yfirlýsingu hæstv. ráðh. um, að það muni ekki breyta miklu, hvað hér er sagt eða gert, þá er það Alþingi, sem á að ráða gerðum ríkisstj. Og þegar þetta dregst nú svona úr hömlu, að það er komið hátt á annað ár, sem þessir góðu menn, sem hæstv. ráðh, nefndi, hafa verið að bollaleggja þetta mál með sér, og vélstjórarnir í Vestmannaeyjum hafa núna um áramótin mjög eindregið óskað eftir að fá þessar breytingar fram, þá sé ég ekki, að till. sé óþörf. Hins vegar liggur það í valdi Alþingis að samþykkja hana eða ekki samþykkja, og ég álít ekki, að ráðherra ætti að hafa neitt á móti því, að Alþ. herti á þessum mönnum, sem hann hefur sett í starf, sem er nauðsynlegt að vinna, en sýnilega hefur verið trassað.



Ég hef leyft mér að flytja hér þáltill. um aukna landhelgis- gæzlu og að í því sambandi sé ríkisstj. falið að athuga í samráði við forstöðumann landhelgisgæzlunnar, hvort hagkvæmt mundi aðnota kafbát til landhelgisgæzlu hér við land, og ef sú rannsókn leiddi í ljós, að þetta teldist vera hagkvæm endurbót og efling á landhelgisgæzlunni, yrði ríkisstj. heimilað að festa kaup á kafbát í þessu skyni og verja til þess fé úr landhelgissjóði. Íslendingum er að sjálfsögðu mikil nauðsyn, að landhelgin hér við land sé vel varin, þetta arðgæfa tún þjóðar vorrar, ef svo mætti að orði kveða. Og nú liggur fyrir dyrum, að framkvæmd verði á þessu ári allmikil rýmkun eða útfærsla á því svæði, sem tekið verður undir íslenzka löggæzlu og Íslendingar einir mega stunda veiðar á, en þetta felur að sjálfsögðu í sér, að það verður að taka til nýrrar athugunar um tilsvarandi varnir í þessari stóru landhelgi, sem mörkuð verður hér við land. Það er skoðun kunnugra manna, að sá skipafloti, sem landhelgisgæzlan hefur yfir að ráða hér, sé orðinn harla úreltur, þannig að það sé í raun og veru aðeins eitt skip af sex skipum landhelgisgæzlunnar, sem teljast megi þeim vanda vaxið að verjast ágangi togara, eins og þeir eru nú orðnir úr garði gerðir, þ.e. varðskipið Þór. Um næststærsta skip landhelgisgæzlunnar, Ægi, er það að segja, að hann hefur allt of lítinn ganghraða. Hann gengur ekki nema 12 sjómílur, en það er vitanlega hvergi nærri fullnægjandi ganghraði fyrir slíkt gæzluskip. Auk þess er þetta skip nú bundið við önnur mikilsverð störf og hefur verið nú um nokkur ár, fiskirannsóknir og leit að nýjum miðum. Meðan ekki er fengið annað betra og hentugra skip, sem þó er mikil þörf á, til þessara fiskirannsókna, verður Ægir að sjálfsögðu við þetta bundinn. Hin minni fjögur skipin, sem nú eru notuð til landhelgisgæzlu, koma hvergi nærri til neinnar hlítar að gagni við landhelgisgæzluna, eins og nú er komið. Hins vegar er mikilsvert starfssvið fyrir þau í sambandi við fiskibátana, sérstaklega á vetrarvertíðinni, því að það ber oft við, að vélar bila, og þarf þá að hafa tiltæk skip til þess að geta dregið þessa báta að landi, og hlutverk þessara fjögurra minnstu skipa landhelgisgæzlunnar er því, eins og nú er komið, fyrst og fremst að sinna þessu að sjálfsögðu mikilsverða starfi. Auk þess er á það bent hér í grg., að það mundi ef til vill þurfa að grípa til þessara minni skipa, þegar farið verði að skipuleggja fiskveiðasvæðin hér, eins og nú er allmikið talað um, þannig að viss veiðarfæranotkun verði bundin við viss svæði. Þá kemur náttúrlega þar til eftirlit, sem þessi skip mundu vel geta innt af hendi. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað aflað mér um kafbáta eða hugsanlegan möguleika til nota á kafbátum í þessu skyni, hef ég fengið þær upplýsingar, að hvorki kaupverð þessara skipa né rekstrarkostnaður þeirra þyrfti neitt að vaxa okkur sérstaklega í augum, að hann yrði nokkuð meiri eða þungbærari, en tilsvarandi annarra skipa, sem inntu líkt starf af höndum, og mér er einnig sagt, að það mundi ekki verða neinum sérstökum erfiðleikum bundið að geta fengið kafbát, sem mundi þéna til þessarar starfsemi. En ég hef ekki í þessari till. gengið lengra en það, eins og líka sjálfsagt er, að mjög nákvæm athugun fari fram um þessa hluti. En hitt er óhjákvæmilegt, eins og nú er, að það verður að auka skipastól landhelgisgæzlunnar, bæði með tilliti til þeirrar landhelgi, sem nú er, og það þarf náttúrlega því fremur, þegar landhelgin stækkar, eins og gengið er yfirleitt út frá að gert verði á þessu ári, fyrr eða síðar. Kafbátur mundi þéna vel til þessara starfa. Kafbátar geta siglt bæði ofan- og neðansjávar, og þegar þeir sigla ofansjávar, ber lítið á þessum skipum, en togararnir hafa nú, eins og kunnugt er, orðið góð tæki til þess að fylgjast með öllum skipaferðum, og á venjulegum skip- um er orðið mjög erfitt að komast að þessum skipum við ólöglegar veiðar eða getur verið svo í mörgum tilfellum. Hins vegar er það vitað, að sú flugvél, sem nú um skeið hefur verið notuð við landhelgisgæzluna, hefur komið að ákaflega miklu liði, og það eru að sjálfsögðu miklar vonir bundnar í sambandi við landhelgisgæzluna við fluggæzluna. Flugvélin hefur gefið þá raun, að við vitum, að hún verður ávallt sterkur þáttur í landhelgisgæzlunni. Hins vegar eru henni takmörk sett, þannig að með henni þurfa að vera í starfinu öflug landhelgisgæzluskip, sem hafa mikinn ganghraða og geta boðið skipum, sem brotin eru á landhelgislögin, byrginn og náð þeim, til þess að fram verði komið sektum fyrir brotin. Það er þess vegna ekki neinn vafi á því, að með nauðsynlegri aukningu á skipastól landhelgisgæzlunnar getur tekizt mjög mikið og gott samstarf á milli gæzluskipanna og flugvélarinnar, og við það samstarf getum við bundið miklar vonir um, að landhelgin geti orðið vel varin í framtíðinni, svo sem okkur líka ber mikil nauðsyn til. Ég vænti þess, að það verði greidd gata þessarar tillögu hér og sú rannsókn, sem þar er bent til að fram fari, verði framkvæmd, og ef hún svo leiðir í ljós jákvæðan árangur, þá verði horfið að því ráði að kaupa kafbát til gæzlunnar. Ég vildi svo leyfa mér að lokinni þessari umr. að leggja til, að þessari till. verði vísað til fjvn.