Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins á þskj. 643. Frv. samhljóða þessu að undanskildu gildistökuákvæði 9. gr. var lagt fyrir síðasta þing en hlaut eigi afgreiðslu. Um það mun hafa orðið samkomulag milli forvera míns í starfi fjmrh. og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamanna að nokkrar breytingar yrðu gerðar á lögunum um lífeyrissjóðinn þótt ljóst sé að brýn nauðsyn er að endurskoða lögin í heild sinni. Frv. það sem hæstv. fráfarandi fjmrh. lagði fram var samið af stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins en í þeirri stjórn sitja fulltrúar fjmrh. og launþegasamtakanna. Atriðið sem mestu máli skiptir í þessu sambandi er það ákvæði 1. gr. frv. að ellilífeyrir, örorkulífeyrir og makalífeyrir skuli miðaður við starfshlutfall sjóðfélaga þegar á ævina er litið í heild en ekki þegar hann lætur af störfum eins og nú er. Nú er það svo að maður, sem er búinn að vera í fullu starfi nær allan sinn starfstíma en fer svo í hálft starf seinustu ár ævinnar, fær ekki nema hálfan lífeyri meðan aftur á móti maður, sem hefur verið í hálfu starfi kannske nær alla ævi en fer svo í fullt starf seinustu árin, eða bara seinasta árið, fær fullan lífeyri. Auðvitað sjá allir að þetta er ekki réttlátt og því er hér gert ráð fyrir að miðað sé við starfshlutfallið í heildina tekið. Þetta er meginbreytingin sem í frv. felst, langsamlega veigamesta breytingin. Þetta er sanngirnismál. Vissulega felst í þessu að menn geta ekki lengur notað sér að sveigja hjá anda laganna með því að vera í hálfu starfi mestalla ævi og afla sér svo óskerts lífeyris með fullu starfi á síðustu árunum. Mér sýnist hitt þó mikilsverðara, að menn geti minnkað við sig starf á seinustu starfsárum sínum án þess að þurfa að gjalda fyrir það í lífeyri. Það er það sem opinberir starfsmenn leggja að sjálfsögðu mesta áherslu á. Ég vil geta hér strax ákvæða til bráðabirgða, en þar segir að þeir sjóðfélagar sem þegar hafa lokið greiðslu iðgjalda í 32 ár og enn eru í starfi eiga rétt á því að kaupa sér lífeyrisrétt vegna hlutastarfs fyrir liðinn tíma sem ekki hafa verið greidd iðgjöld fyrir í samræmi við 4. mgr. 10. gr. Tilkynningar um slík réttindakaup skulu hafa borist stjórn lífeyrissjóðsins fyrir árslok 1984, ella fellur réttur þessi niður. Ákvæðið til bráðabirgða er breyting frá fyrra frumvarpi. Margar greinar laganna, er fjalla um bótaákvæði, breytast í samræmi við þær breytingar er ég gat um. Vísa ég til greinargerðar með frv. til nánari skýringar. Sú breyting er gerð skv. 7. gr. frv. að menn njóta verðtryggðs lífeyris eftir að þeir hafa verið 3 ár í störfum hjá ríkissjóði eða ríkisstofnunum. Nú geta menn verið allt að 15 ár í störfum hjá ríkinu án þess að njóta verðtryggðs lífeyris. 7. gr. er því veruleg réttarbót fyrir sjóðfélaga, enda er ekki hægt að sjá nokkra sanngirni í því að menn þurfi að hafa verið 15 ár í starfi hjá ríkinu til þess að njóta verðtryggðs lífeyris. Ég vil þó vekja sérstaka athygli á að sú réttarbót sem hér um ræðir nær ekki að fullu til makalífeyris, enda hafa hugmyndir manna um makalífeyri breyst mjög á síðari árum. Að lokum vil ég benda á 8. gr. frv. sem er ákaflega mikilvæg grein frá sjónarmiði ríkisins, en þar segir með leyfi forseta: „Lífeyrissjóður skal ávaxta a. m. k. 40% af heildarútlánum sínum í verðtryggðum skuldabréfum ríkissjóðs, enda ábyrgist og greiði ríkissjóður og aðrir þeir launagreiðendur, sem aðilar eru að sjóðnum skv. 4. gr. laganna, einungis þann hluta hækkunar lífeyrisins sem lífeyrissjóðurinn getur ekki risið undir með tekjum sínum af vöxtum og verðbótum af þessum 40% af verðtryggðum heildarúttánum.“ Hér er sem sagt verið að skuldbinda lífeyrissjóðinn til að ávaxta eigi minna en 40% af heildarútlánum sínum í verðtryggðum skuldabréfum ríkissjóðs. Það hefur tíðkast um nokkurra ára skeið að lífeyrissjóðurinn taki á sig þá kvöð að ávaxta hluta af útlánum sínum í verðtryggðum skuldabréfum ríkissjóðs, en með þessu frv. er sú kvöð aukin. Hins vegar er ótvírætt að ekki er þetta lakari ávöxtun en sú áð lána sjóðfélögum fé sjóðsins. Þetta er að sjálfsögðu heldur hagstæðari ávöxtun, enda eru verðtryggð skuldabréf ríkissjóðs með allra hagstæðustu lánakjörum sem tíðkast á markaðinum. Það er hins vegar samdóma álit stjórnarinnar að mæla með því að á þetta verði fallist. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. þessu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr. að lokinni þessari umr.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til 1. um breytingu á lögum nr. 44 frá 25. maí 1976 um Fiskveiðasjóð Íslands með síðari breytingum. Ástæðan til þess að frv. þetta er flutt í framhaldi af ákvörðun um stjórn botnfiskveiða fyrir árið 1984 er að nauðsynlegt þótti að gera ýmsar ráðstafanir í fjárhagsmálum sjávarútvegsins og hafa þau mál áður komið hér til umr. T. d. var allítarlega gerð grein fyrir því máli í frv. til l. um breytingu á lögum um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Hins vegar er Fiskveiðasjóði heimilt í lögum að veita lán sem nemur allt að 3/4 hlutum kostnaðar eða matsverðs. Ein af forsendum þeirrar skuldbreytingar sem nú er verið að vinna að á vegum Fiskveiðasjóðs er sú að lán megi nema allt að 90% af húftryggingarverðmæti skipanna. Eins og áður hefur komið fram er gert ráð fyrir því að lánalengingin verði allt upp í 25 ár. Það mun að sjálfsögðu taka nokkurn tíma að ganga frá málum þessum en Fiskveiðasjóður hefur tekið að sér forustu málsins og er þegar hafin vinna við það fyrir nokkru. Þar er ekki aðeins um lán Fiskveiðasjóðs að ræða heldur hefur sjóðurinn einnig samstarf við aðra aðila eins og Ríkisábyrgðasjóð, Byggðasjóð og bankastofnanir. Gert er ráð fyrir því að kjör þessara skipa verði samræmd eftir því sem nokkur kostur er. Ég ætla ekki að rekja þá erfiðleika sem steðja að útgerðaraðilum vegna skulda og greiðslubyrðar en ég tel rétt og nauðsynlegt að hv. sjútvn. kalli til þá aðila hjá Fiskveiðasjóði sem vinna nú að þessum málum til að fá sem best yfirlit yfir þá vinnu. Ég tel vart mögulegt að gera viðhlítandi grein fyrir máli þessu í þessari framsögu og tel það eðlilegri vinnubrögð að til þessara aðila verði leitað til þess að nefndin geti gert sér sem best grein fyrir því hvernig mál þetta stendur en það er nú á vinnslustigi. Ég vil leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Virðulegi forseti. Ég á ekki sæti í þeirri nefnd sem um þetta mál mun fjalla og langaði þess vegna til að koma til skila tveimur spurningum sem ég tel nauðsynlegt að menn fjalli um, hver svo sem endanleg afstaða þeirra til málsins verður. Það er annars vegar hvernig farið verður með mál einstakra skuldaaðila við Fiskveiðasjóð, þ. e. hvort allir aðilar eru jafnréttháir gagnvart sjóðnum eða ekki þegar til þessara aðgerða kemur. Hins vegar er þessi grundvallarspurning: Eru þessar aðgerðir, sem hér er verið að fara fram á að heimila, virkilega sú úrbót sem vænst er, þ. e. er þetta endanleg lausn á þeim vanda sem verið er að fjalla um eða er þetta bara enn ein bráðabirgðalausnin sem síðan verður að kippa í liðinn innan mjög skamms tíma aftur?



Virðulegi forseti. Ég tel það af og frá að hér sé um endanlega lausn á vandamálum sjávarútvegsins að ræða.  Að vísu hafa komið ár þar sem ekki hafa verið erfiðleikar í sjávarútvegi en flest árin hefur verið við veruleg vandamál að etja og e. t. v. ekkert óeðlilegt svo mikilvæg sem þessi atvinnugrein er í þjóðfélaginu. Ég vil taka það fram að hér er um almennar reglur að ræða, sem þýðir að aðilar eru jafnir gagnvart þeim reglum sem settar hafa verið. Hins vegar má segja að ekki liggi enn nægilega skýrt fyrir hvað verði um aðila sem skulda mun meira en 90% reglan gerir ráð fyrir. En því miður skulda allnokkur skip töluvert yfir 100% af húftryggingarverðmæti. Þar verða að fara fram samningar og viðkomandi aðilar að setja aðrar tryggingar sem sjóðurinn tekur gildar. Ekki er frágengið hvaða tryggingar verða teknar gildar í því sambandi enda hlýtur að þurfa að meta nokkuð hvert einstakt tilvik þegar svo stendur á. Hins vegar er mikilvægt, og ég legg á það áherslu, að í öllum aðalatriðum gildi þar almennar reglur þannig að ekki sé um mismunun að ræða. Segja má að menn hafi gengið eins langt í þessu og talinn hefur verið kostur. Ekki er talið eðlilegt að lánstími sé lengri í nokkru tilviki en 25 ár. Segja má að það sé sá hámarksendingartími skipa sem hægt er að vonast eftir, sérstaklega að því er varðar skip sem mikið eru notuð. Einnig hefur verið ákveðið að veita vaxtaafslátt á þessu ári, 60%, þ. e. það verða 10% vextir til Fiskveiðasjóðs en síðan verður veittur sérstakur vaxtaafsláttur á árinu 1984 þannig að vextir verða 4% af svokölluðum SDR-lánum. Það má því segja að hér sé gengið eins langt og talið hefur verið fært. En ég vil taka undir það að þar með er ekki nein trygging fyrir því að það leysi öll þau vandamál sem menn eiga við að etja, enda vart hægt að gera ráð fyrir því í okkar þjóðfélagi að hægt sé að leysa öll slík vandamál. Því hlýtur alltaf að verða nokkuð um það að eigendaskipti verði á skipum og nýir aðilar taki við í þeim tilfellum sem fyrri eigendur treysta sér ekki til áframhaldandi reksturs.



Virðulegi forseti. Þetta mál er búið að vera alllengi fyrir þessari hv. deild. Hér er um að ræða staðfestingu brbl. frá í fyrrasumar, en þar segir að í stjórnarsáttmála ríkisstj. séu ákveðnar víðtækar efnahagsráðstafanir og brýna nauðsyn beri til að hrinda þeim í framkvæmd og þar á meðal séu ráðstafanir til að lækka tolla og þar með verðlag á ýmsum nauðsynjavörum heimilanna. Um þetta mál hefur hv. fjh.- og viðskn. mjög mikið fjallað á liðnum vetri, bæði í sambandi við þetta sérstaka þingmál og tolla- og skattamál í heild, enda hefur hæstv. fjmrh. marglýst því yfir að hann vinni að því eða hans starfsmenn að gera uppskurð, skulum við segja, á þessum tollum og neyslusköttum, sem eru í mörgum tilfellum gífurlega háir eins og menn vita. Nefndin hefur sem sagt aflað sér mjög mikilla upplýsinga um þetta mál og það er enn þá til meðferðar. En allir nm. eru sammála um að mæla með samþykkt þessa frv., en áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða styðja. Hv. þm. Stefán Benediktsson sat fundi nefndarinnar þegar fjallað var um málið og var samþykkur afgreiðslu þess. Eins og menn sjá er nál. dags. 21. mars 1984 og hefur þess vegna alllengi staðið á því að ég flytti hér framsögu af nefndarinnar hálfu, en það hefur verið án gagnrýni af öðrum nefndarmönnum, og skýringin er ósköp einfaldlega sú, að mikið hefur verið um það rætt að undanförnu að hugsanlega yrðu lagðir á einhverjir nýir neysluskattar í sambandi við gatið margfræga og mér fannst ekki við hæfi að afgreiða þetta mál út úr nefndinni fyrr en það lægi fyrir að ekki yrði dengt á einhverjum nýjum neyslusköttum því að þá hefði vissulega verið ástæða til að huga að brtt. við þetta frv., ákveða miklu meiri lækkun skattanna en er í frv. og jafnvel marga flokka aðra. En við höfum nú fengið af því fréttir góðu heilli að horfið hafi verið frá nýjum neyslusköttum og þess vegna get ég með ánægju lagt til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til umfjöllunar frv. til l. um húsaleigu, sem fylgir breytingu vísitölu húsnæðiskostnaðar, og leggur einróma til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur haft frv. til l. um breyt. á lögum nr. 65 frá 1970, um skipan opinberra framkvæmda, til athugunar. Frv. er komið frá Nd. og leggur nefndin til að það verði samþykkt óbreytt.