Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú verður minnist látins fyrrverandi alþingismanns. Matthías Á. Mathiesen, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, lést í gærmorgun eftir stranga sjúkdómslegu, áttræður að aldri. Matthías Árni Mathiesen var fæddur í Hafnarfirði 6. ágúst 1931. Foreldrar hans voru hjónin Árni Matthías Mathiesen, lyfjafræðingur og síðar kaupmaður, og Svava E. Mathiesen húsmóðir. Hann lauk stúdentsprófi frá MR 1951 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1957 og hlaut síðar málflutningsréttindi fyrir héraðsdómi og Hæstarétti. Að loknu háskólanámi hóf Matthías störf í atvinnumálaráðuneytinu en varð 1958 sparisjóðsstjóri Sparisjóðs Hafnarfjarðar og gegndi því starfi í tæpan áratug. Eftir það rak hann málflutningsskrifstofu með nokkrum hléum. Matthías gekk ungur til liðs við Sjálfstæðisflokkinn, var formaður ungra sjálfstæðismanna í Hafnarfirði um nokkur ár og síðar fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna þar í bæ. Hann átti sæti í miðstjórn Sjálfstæðisflokksins 1965–1991. Matthías fór fyrst í framboð til þings fyrir flokk sinn 27 ára gamall í Hafnarfirði í sumarkosningunum 1959 og vann þar eftirminnilegan sigur, en aðalandstæðingur hans var Emil Jónsson, þáverandi forsætisráðherra. Frá og með haustinu 1959 varð hann svo alþingismaður Reyknesinga og eftir fráfall Ólafs Thors 1964, forustumaður Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu í röskan aldarfjórðung. Hann var fjármálaráðherra 1974–1978, viðskiptaráðherra 1983–1985, utanríkisráðherra 1986–1987 og loks samgönguráðherra 1987–1988. Hann átti sæti á Alþingi samfleytt til 1991 eða í 32 ár og sat alls 35 þing. Hann er í hópi þeirra rúmlega 20 þingmanna sem lengsta þingsetu eiga. Matthíasi voru falin margvísleg trúnaðarstörf utan þings sem ekki verða öll talin hér, en hann átti sæti í bankaráði Landsbanka Íslands í tæpa tvo áratugi og sæti í stjórn Sparisjóðs Hafnarfjarðar lengi, og lengst af sem formaður, en um þá stofnun lét hann sér mjög annt. Hann var virkur í alþjóðlegu samstarfi þingmanna. Einkum vann hann á vettvangi Norðurlandaráðs og var tvívegis forseti ráðsins, 1970 og 1980, en einnig í þingmannasamtökum NATO og var formaður þeirra samtaka í eitt ár. Matthías var mjög áhugasamur um störf og starfshætti Alþingis og beitti sér fyrir umbótum í kjörum og starfsaðstöðu alþingismanna sem voru með fornlegu sniði þegar hann kom hingað fyrst til þings. Hann var varaforseti neðri deildar um skeið og forseti deildarinnar 1970–1971. Er hann lét af þingmennsku var hann í áratug formaður Félags fyrrverandi alþingismanna. Matthías Á. Mathiesen var ungur að árum er hann tók sæti á Alþingi í fyrsta sinn og starfaði hér blóma sinnar starfsævi. Hann var öflugur málsvari kjósenda sinna og síns kjördæmis og ræktaði samband sitt við kjósendur afar vel. Er hann hafði öðlast þingreynslu var hann valinn í forustusveit flokks síns og gegndi mikilvægum ráðherraembættum í tæpan áratug. Hann lét mjög til sín taka í öllu starfi þingsins og var vel metinn fyrir frjálslegt viðmót og lipurð í samskiptum. Hann leitaði jafnan málamiðlana þegar ágreiningur var uppi. Í málflutningi sínum gætti hann hófs og hjó ekki fast í andstæðinga sína úr ræðustól. Þannig var skapferli hans. Vinsældir hans voru almennar og hann vinamargur, ekki hvað síst í heimabæ hans, Hafnarfirði, en þeim stað unni hann heitt og því fólki sem þar býr. Sögu Hafnarfjarðar og Hafnfirðinga kunni hann betur en flestir aðrir. Ég bið þingheim að minnast Matthíasar Á. Mathiesens með því að rísa úr sætum. - 
            

Forseta hefur borist tilkynning frá þingflokksformanni Framsóknarflokksins um mannabreytingar í nefndum, samanber 16. gr. þingskapa. Siv Friðleifsdóttir tekur sæti í allsherjar- og menntamálanefnd í stað Eyglóar Harðardóttur. Eygló Harðardóttir tekur sæti Sivjar Friðleifsdóttur í velferðarnefnd. Þessi mannaskipti skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um til að ljúka megi 2. umr. um fjáraukalög 2011 ef á þarf að halda. Tillagan skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu.

Til svara eru fjármálaráðherra, iðnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Það er mikið um að vera í Evrópusambandinu þessa dagana og ekki hvað síst akkúrat núna því að Ítalía hefur bæst í hóp þeirra ríkja sem lítur út fyrir að geta ekki staðið undir skuldbindingum sínum hjálparlaust. Fyrst var því haldið fram að eingöngu Grikkland gæti þurft aðstoð, svo bættist Írland við, svo var þrætt fyrir að Portúgal mundi fylgja í kjölfarið en að sjálfsögðu leið ekki á löngu áður en það varð og nú má sjá fyrirsagnir um að Spánn og jafnvel Frakkland séu hugsanlega næst í röðinni. Viðbrögðin við þessu ástandi eru meðal annars þau að menn ræða nú, m.a. þýskir embættismenn eins og Reuters-fréttastofan upplýsir um í dag, uppskiptingu evrusvæðisins. Baroso lýsti því yfir í dag eða í gærkvöldi að slíkt sé mjög raunverulegur möguleiki vegna þess að þarna sé um að ræða tvenns konar Evrópusamband, ólíkt samband mismunandi ríkja, og þetta bætist auðvitað við fullkomna óvissu um hvers lags fyrirbæri Evrópusambandið verður, hvort það verði eitt eða hvort þessi tveggja ríkja lausn verði ofan á og þá með hvaða hætti það verði gert. Það þarf ekki að rekja stöðu sjávarútvegs- og landbúnaðarmála innan Evrópusambandsins. Þau mál eru öll í endurskoðun og ljóst að sú endurskoðun mun líklega ekki klárast fyrr en á árinu 2013 og þar af leiðandi ekki hægt að semja við Íslendinga um þá málaflokka í millitíðinni. Er ekki ljóst að Íslendingar hafa í rauninni engu að tapa og að eina vitið í þessari stöðu sé að bíða með áframhald viðræðna, setja það í einhvers konar biðstöðu á meðan Evrópusambandið kemst að raun um hvers konar samband það ætlar að vera, á meðan menn finna út úr því hvernig sjávarútvegs- og landbúnaðarstefnan verður og hvort Evrópusambandið og evrusamstarfið verði yfirleitt til staðar?

Frú forseti. Ég vil snúa þessu við sem hv. þingmaður sagði og segja: Hafa Íslendingar einhverju að tapa með því að halda áfram þessum samningum? Við erum komin vel áleiðis, ætli við séum ekki búin með tvo þriðju af því ferli sem við upphaflega skilgreindum. Ferlið hefur verið ódýrara en við töldum í upphafi. Við erum núna komin í beina samninga. Það hefur alltaf legið fyrir að Evrópusambandið er síkvikt, dínamískt og það breytist, stundum dag frá degi eins og hv. þm. Þór Saari sagði á sínum tíma. Ég tel að það sé fyllilega ótímabært að slá einhverju föstu um það hvernig sú þróun sem nú er í gangi í Evrópu endar. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, eins og við höfum áður rætt um, að í suðurhluta Evrópu voru óuppgerðar fjármálalegar sakir millum og innan ríkja og það er alveg ljóst að evran er í uppnámi og á í miklum erfiðleikum núna. Ég held hins vegar að þegar upp verður staðið komi hún sterkari út, hugsanlega með öðruvísi þverbitum, hugsanlega með öðruvísi umbúnaði. Menn læra af reynslunni. Fyrir okkur Íslendinga sem þurfum að taka afstöðu til aðildarsamnings að lokum í þjóðaratkvæðagreiðslu er það gott að þetta skeið er frá. Við vissum að evran mundi sigla í gegnum brimskafla og þá mun evran  
            

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að gefa ræðumönnum hljóð í ræðustóli.

Virðulegur forseti. Hæstv. utanríkisráðherra virðist hafa mikla spádómsgáfu og meiri þekkingu á þróun efnahagsmála en nokkur hagfræðingur í Evrópusambandinu eða nokkur þeirra sem hefur verið að tjá sig um þessi mál í erlendum fjölmiðlum.  Hvað varðar lægri vexti minni ég hæstv. ráðherra á að ítalska ríkið þarf nú að borga yfir 7% vexti í evrum svoleiðis að sú kenning að einn gjaldmiðill tryggi sömu vexti er löngu liðin. En spurningin hlýtur að vera, miðað við þessa miklu spádómsgáfu hæstv. ráðherra: Hvort vill hæstv. ráðherra að Ísland gangi í Evrópusamband Frakklands og Þýskalands eða Evrópusamband Bretlands, Danmerkur og fleiri ríkja? 

Frú forseti. Eins og jafnan þegar ég fæ svona fræðilegar spurningar vísa ég til orða fyrrum forsætisráðherra Breta, Margrétar Thatcher, sem sagði, með leyfi forseta: „We don't answer hypothetical questions.“ Við skulum bara sjá hvernig þetta þróast. Við skulum sjá hvort hv. þingmaður hefur rétt fyrir sér eða hvort það sé hugsanlegt að honum, þá væntanlega í fyrsta skipti að eigin mati, bregðist spádómsgáfan. Hv. þingmaður hefur ekki alltaf haft rétt fyrir sér þegar hann hefur verið að spá fyrir um efnahagslega framvindu. 
             Ég get svo fullvissað hv. þingmann um það að utanríkisráðherra fer helst ekki að sofa á kvöldin öðruvísi en að eyða svona klukkutíma í það að lesa um stöðu evrunnar. Það skiptir mjög miklu máli  Hv. þingmaður veltir því fyrir sér hvort ég eigi að bjóða fram starfskrafta mína gagnvart þeim löndum sem í erfiðleikum eiga núna. Ég held að það sé ekki ráðlegt. Hins vegar hef ég manninn sem ég gæti boðið fram, það er hæstv. fjármálaráðherra sem hefur staðið sig afburðavel við að stýra Íslandi í gegnum efnahagslega kreppu  
            

Forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til ráðherrans en vil fyrst hafa smáaðdraganda að henni. Á NATO-þinginu, sem haldið var fyrir tæpum mánuði í Rúmeníu, varð ég vitni að undarlegum vinnubrögðum við samþykkt á ályktun um netárásir og -öryggi í nefnd sem ég á sæti í. Í ályktuninni var lagt til að við sem eigum sæti í nefndinni þrýstum á stjórnvöld og þingheim í heimalöndum okkar að gera nýja stefnu NATO um netöryggi og -árásir að okkar án þess þó að hafa aðgengi að þessari stefnu, en enginn þingmaður á NATO-þinginu hefur heimild til að sjá stefnuna. Það finnst mér ólíðandi vinnubrögð og gagnrýndi það með því að leggja til að þessi grein ályktunarinnar yrði fjarlægð. Því miður fékk ég aðeins stuðning þriggja þingmanna frá þremur öðrum þjóðlöndum við þessa tilraun til meira gagnsæis svo NATO-þingið sé lýðræðislegur vettvangur en ekki aðeins skraut til stuðnings leynistefnu NATO í þessum málum sem öðrum. Mig langar því að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvernig framkvæmd innleiðingar á stefnu NATO fer fram hérlendis. Fékk þingið þessa stefnu um netárásir og viðbrögð við þeim til umfjöllunar? Hvernig hefur þessum málum verið háttað þegar NATO-stefnur eru innleiddar? Eru þær innleiddar án þess að þingið hafi nokkuð um það að segja? Hafa NATO-innleiðingar eða „pólisíur“ farið fyrir þingið á þann veg að ráðherra leggi fram frumvarp þess efnis sem kæmi til kasta ákvæða þingsins? Hvernig er þessum málum háttað hjá öðrum NATO-ríkjum? Ég vil vekja athygli hæstv. ráðherra á því að samkvæmt þessari stefnu hefur NATO dregið línu í sandinn um hvenær netárás jafngildir hernaðarlegri árás og réttlætir þar af leiðandi stríðsátök við landið þar sem talið er að árásin eigi upptök sín. Ég vil jafnframt vekja athygli ráðherrans á því að auðvelt er að láta það líta svo út að annað land standi fyrir slíkri árás. Þetta er hættuleg þróun og hættuleg stefna sem mér finnst ótrúlegt að hafi ekki verið í það minnsta kynnt fyrir utanríkismálanefnd áður en hún var samþykkt á vettvangi NATO.

Frú forseti. Eins og ég skil spurningu hv. þingmanns ætlar hún að NATO hafi í reynd samþykkt það að netárás á eitt ríki falli undir 5. gr. sáttmálans og því jafngilda árás á öll þeirra. Ég held að það sé misskilningur. Sú stefna sem hér um ræðir, eftir því sem ég best veit, varðar ekki ytra öryggi ríkjanna heldur innra öryggi búnaðar NATO sjálfs. Hygg ég að segja megi að stefna sem varðar innra öryggi NATO hafi yfirleitt ekki verið lögð fyrir þingin eða viðkomandi ríkisstjórnir. Það eru tæknisérfræðingar sem um það fjalla. Um það skal ég þó reyna að ganga úr skugga frekar. Að öðru leyti um það hvernig stefna NATO er innleidd þá höfum við dæmi um það þegar grunnstefna NATO, sem er sú eina umfangsmikla stefnubreyting sem hefur orðið í okkar tíð saman á þinginu, var innleidd. Hófst það með því að utanríkismálanefnd voru kynntar hugmyndir Íslands. Það var sett á laggir sérstök nefnd sérfræðinga sem fór á milli landanna og við fengum einmitt sérfræðing hingað sem síðar varð utanríkisráðherra Lettlands. Hann kynnti stöðu mála þá fyrir utanríkismálanefnd í þeim trúnaði sem þar ríkir. Anders Fogh Rasmussen kom sömuleiðis hingað til lands og ræddi þetta mál við utanríkismálanefnd. Ég held að ég hafi síðan upplýst utanríkismálanefnd tvisvar eða þremur sinnum um stöðu mála þannig að það er það samráð sem hefur verið haft við þingið. Þegar því lauk lá það alveg fyrir með hvaða hætti átti að samþykkja grunnstefnuna á sínum tíma, eins og var gert í Lissabon, þannig að þingið, fulltrúar allra flokka gátu fylgst mjög vel með því. Hún greinir líka frá því að í því ferli öllu breyttust áherslur meðal annars vegna þess að viðhorf komu fram úr hópi þingmanna. En ég held sem sagt að hér sé um að ræða misskilning að því er varðar 5. gr. og skilgreiningu á netárás sem utanaðkomandi árás.

Forseti. Það dugar mér ekki að hæstv. utanríkisráðherra haldi bara eitthvað. Það væri mjög gott að fá staðfestingu á því nákvæmlega hvað er í þessari nýju pólisíu. Mig langar að hvetja hæstv. ráðherra til að lesa skýrslu sem kom frá núverandi formanni nefndar þeirrar sem ég sit í á NATO-þinginu, Lord Joplin. Það er alveg sjálfsagt að senda þér þessa skýrslu. En mér þykir svolítið skringilegt og mig langar að vita nákvæmlega hvaða viðhorf það voru sem ráðherrann nefnir sem tekið hafi verið tillit til. Mig langar jafnframt að vita hvernig þessu er háttað í öðrum NATO-ríkjum. Hefur hæstv. ráðherra einhverjar upplýsingar um hvort þingið sé eingöngu áheyrnarfulltrúar eða hvort það sé raunverulegt samráð?

Forseti vill minna hv. þingmenn á að beina máli sínu til forseta.

Frú forseti. Mér er ekki kunnugt um að neinar ákvarðanir hafi verið teknar um að skilgreina netárás sem árás utanaðkomandi ríkis undir 5. gr. og þar með á þau öll. Hins vegar veit ég að það hafa verið umræður í einstökum hópum og meðal einstakra ríkja að breyta því með þeim hætti, en þær umræður eru a.m.k. ekki komnar á það stig að þær hafi verið kynntar ríkisstjórn Íslands. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum haft, a.m.k. í þessu eina tilviki þar sem hefur orðið veruleg breyting á grunnstefnu NATO, mjög ríkt samband við þingið í gegnum utanríkismálanefnd og það var ekkert kvartað yfir því á þeim tíma. Hv. þingmaður spyr síðan hvað hafi breyst í meðferð. Það voru áherslur Íslands, m.a. á stöðu kvenna og sömuleiðis mannréttindaáherslan. Hún kom að lokum fram í fyrsta skipti.

Virðulegi forseti. Þorvaldur Gylfason, prófessor við Háskóla Íslands, hefur greint frá eftirfarandi á opinberum vettvangi. Með leyfi virðulegs forseta, vitna ég beint í hann: „Fyrrverandi seðlabankastjóri sagði við mig í gær að ein ástæðan til þess að bankarnir starfa undir leyndarhjúp frekar en fyrir opnum tjöldum sé sú að mikið sé af óhreinu fé í umferð. Hann var að tala um Ísland. Mig langaði að segja við manninn: Hvers vegna ertu að hvísla þessu að mér? Hvers vegna skrifarðu ekki um þetta í blöðin?“ Þetta eru athyglisverð ummæli fyrir a.m.k. tveggja hluta sakir. Hér er verið að halda því fram að inni í bankakerfinu okkar sé á ferð mikið af „óhreinu fé“. Þetta verður ekki skilið öðruvísi en svo að um sé að ræða það sem kallast á lagamáli peningaþvætti og varðar að sjálfsögðu við lög. Við slíku athæfi er þung refsing og þá alveg sérstaklega ef um er að ræða peningaþvætti í stórum stíl eins og prófessorinn hefur eftir ónafngreindum heimildarmanni. Hitt atriðið er að prófessorinn segir það beinlínis að þessi vitneskja liggi fyrir hjá ótilgreindum fyrrverandi seðlabankastjóra. Nú ætla ég ekki að vefengja þessa frásögn því að eins og áður hefur verið sagt „annar eins maður og Oliver Lodge fer ekki með neina lygi“. Því verður maður að ætla að nú þegar standi yfir einhvers konar rannsókn á þessu máli. En hitt er óhugsandi að sá sem liggur inni með upplýsingar af þessu tagi komi þeim ekki á framfæri til þar til bærra yfirvalda. Ella væri hér um að ræða meinsæri af þeirri tegund að útilokað hlýtur að teljast, ekki síst frá manni sem hefur gegnt embætti seðlabankastjóra hér á landi. Því vil ég inna hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eftir þessu: Hver eru viðbrögð hæstv. ráðherra? Telur hann ástæðu til að draga sannleiksgildi þessara orða í efa? Fer nú fram rannsókn á þessum upplýsingum, sem ég leyfi mér að kalla svo, og ef svo er, hvar fer slík rannsókn fram? Sé hún ekki í gangi, sem ég trúi varla, vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra eftir áliti hans á því hvort ekki sé mikilvægt að farið sé ofan í svona alvarlegt mál. Þetta mál er nefnilega af því tagi að það er ekki nægilegt að um það sé skrifað í blöðin, eins og prófessorinn hvatti til. Rannsókn af opinberu tagi hlýtur að vera aðkallandi sé hún ekki nú þegar í gangi.

Virðulegi forseti. Þau tilvitnuðu orð prófessorsins sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni eru svo sem nokkuð torræð og ekki auðvelt að átta sig á að fullu til hvers þar er vísað. Við búum nú við umhverfi gjaldeyrishafta. Við vitum að bankar fjármagna sig í dag nær alfarið með innlánum þannig að það hlýtur að takmarka möguleikana til að það geti verið mikið „óhreint fé“ í umferð á Íslandi í dag. Ég vænti þess að sjálfsögðu að Seðlabankinn upplýsi um það ef hann telur ástæðu til að ætla að það sé „óhreint fé“ í íslensku fjármálakerfi og það er auðvitað starfsskylda Seðlabankans. Ég geng út frá því að Seðlabankinn viti af grunsemdum sem einhverjir seðlabankastjórar kunna að hafa og upplýsi þá um þær. Ég vænti þess að það sé gert og þar sem það hefur ekki verið gert geri ég ráð fyrir að það sé ekki endilega efnisleg innstæða fyrir ummælunum. En það er Seðlabankans að svara fyrir það.

Virðulegi forseti. Ég hefði nú vænst skýrari svara frá hæstv. ráðherra. Ég ætla aðeins að rifja málið upp. Hér talar prófessor við Háskóla Íslands, prófessor í hagfræði. Hann vitnar til tiltekins ónafngreinds fyrrverandi seðlabankastjóra. Með öðrum orðum, hann virðist styðja mál sitt miklum rökum. Þá er tvennt til; að við vefengjum orð prófessorsins, ég ætla ekki að gera það, eða að einhver slík rannsókn sé í gangi. Það er algerlega óhugsandi, þegar svona ásakanir eru bornar fram, þegar svona upplýsingar eru reiddar fram, að slík rannsókn sé ekki í gangi. Nú segi ég: Ég tel að hæstv. ráðherra hafi ákveðið frumkvæðishlutverk. Hæstv. ráðherra ber að mínu mati að ganga eftir því við Seðlabanka Íslands að ummæli af þessu tagi séu rannsökuð, því að séu þau sönn er hér um mjög alvarlega hluti að ræða. Prófessorinn talar um að hér sé á ferðinni mikið af „óhreinu fé“. Hér er greinilega verið að vísa til ólögmætra 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er auðvitað augljóst að það verður að fást botn í það hvort um það geti verið að ræða að „óhreint fé“ sé á ferð í landinu. Það er Seðlabanka Íslands að upplýsa um það. Ég vænti þess að Seðlabankinn upplýsi um það ef svo er. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni minnisblað efnahags- og viðskiptaráðherra til innanríkisráðherra vegna hugsanlegra kaupa kínversks auðjöfurs á Grímsstöðum á Fjöllum. Þar er margt fróðlegt, t.d. rifjað upp hvað stendur í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna um að stuðla beri að beinum erlendum fjárfestingum. Þar er minnt á samning við Kína frá árinu 1994 þar sem hvatt er til fjárfestinga. Þar er minnt á að stjórnvöld eiga hlut í jörðinni og hafa þannig mikil áhrif á öll nýtingaráform, væntanleg, og þar er sömuleiðis vakin athygli á því að viðkomandi hefur hug á því að afsala sér vatnsréttindum, styðja við þjóðgarð og þannig væru almenningshagsmunir betur tryggðir en ef ekki yrði samið við viðkomandi. Þá er því einnig lýst að ef ríkið grípur inn í og takmarkar eignarrétt núverandi eigenda sé hugsanlega um bótaábyrgð að ræða. Þá er það einnig rifjað upp að Ísland hefur þurft og mun þurfa erlent fjármagn til hagvaxtar. Uppbygging með erlendu lánsfé leggur mestalla áhættuna á innlendu aðilana á meðan uppbygging með beinu eignarhaldi erlendra aðila færir hins vegar áhættuna til hins erlenda aðila. Aukinheldur má ekki gleyma því að erlend fjárfesting í ferðaþjónustu fellur vel að þeim áherslum sem jafnaðarmenn vilja hafa í uppbyggingu atvinnulífsins. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hver er skoðun hans á fyrirhugaðri uppbyggingu við Grímsstaði á Fjöllum? Hver er skoðun hans á þeim hugsanlegu kaupum sem þar eru í farvatninu? Ég vil ég spyrja hann, bæði sem leiðtoga Vinstri grænna, þingmann kjördæmisins og ekki síður sem fjármálaráðherra landsins, vegna þess að um það erum við flest sammála að hér þarf að ráðast í auknar fjárfestingar til að skapa atvinnu og fátt er fýsilegra til þess en að fá hér inn erlenda fjárfestingu í vaxandi atvinnugreinar.

Frú forseti. Almennt er að sjálfsögðu mikilvægt að ná fjárfestingarstiginu upp, en ég er ekki í þeim hópi sem gerir kannski stærstan greinarmun á því hvort um erlenda eða innlenda fjárfestingu er að ræða. Aðalatriðið er að hér aukist fjárfesting í arðbærum verkefnum sem falla vel að okkar áherslum í atvinnumálum og að öðru leyti til framtíðar litið. Að sjálfsögðu geta erlendar fjárfestingar verið vænlegur kostur í þeim efnum og í tilvikum meiri háttar fjárfestinga hefur það að sjálfsögðu jákvæð áhrif ef eigið fé kemur inn með þeirri fjárfestingu og styrkir grundvöll hennar. Þetta mál er hins vegar á forræði innanríkisráðherra og er þar til skoðunar og úrvinnslu þó að vissulega megi segja að fjárfestingarmál almennt varði fleiri ráðuneyti. Það er ljóst að samkvæmt gildandi lögum þarf undanþágu frá lögum sem heimila ekki fasteignakaup eða landakaup aðila utan EES-svæðisins nema beitt sé sérstakri undanþágu og þá í þágu skilgreindra og réttmætra atvinnuhagsmuna sem viðkomandi hafi sýnt fram á. Í þessu tilviki hefur kannski mesta athygli vakið að um er að ræða mikið landflæmi, eða 300 ferkílómetra að upplýst er, og það hreyfir eðlilega við tilfinningum margra og ég viðurkenni fúslega að ég er í þeim hópi. Það hringir engum sérstökum hrifningarbjöllum hjá mér að mjög stór landsvæði komist í hendur utanaðkomandi einkaaðila. Ég geri minni greinarmun en kannski margir á því hvort um er að ræða innlenda eða erlenda einkaaðila. Ég geri aðallega greinarmun á því hvort land er þá í eigu þeirra sem búa á landinu og nýta það eða einhverra utanaðkomandi aðila sem fjárfesta í því í öðru skyni. Áform hins vegar um uppbyggingu í umhverfisvænni ferðaþjónustu þar sem auðnin og öræfakyrrðin er orðin að söluvöru eru mjög áhugaverð og að gera þar út á markað vel borgandi dvalargesta væri sömuleiðis nýmæli í íslenskri ferðaþjónustu. 

Virðulegi forseti. Ef hæstv. ráðherra gerir ekki greinarmun á milli erlendrar og innlendrar fjárfestingar hlýtur maður að spyrja sig í ljósi þeirra orða sem hér voru látin falla: Hefur viðkomandi ráðherra í hyggju að ráðast inn í kaupin og kaupa landið og gera að ríkiseign? Í raun og veru skilur maður ekki hvert vandamálið er. Viðkomandi aðili hefur lýst því yfir að hann sé tilbúinn til að afsala sér vatnsréttindum. Mjög mikilvægt er að laða að erlenda fjárfestingu, mikilvægt er að styðja við ferðaþjónustuna, auka arðsemi, lengja ferðamannatímann og mikilvægt er að styðja við þetta landsvæði sem kallast „kalt“ í atvinnulegu tilliti. Greining utanaðkomandi aðila gerir ráð fyrir að hér sé hægt að skapa um 1.500 varanleg störf ef áætlanir ganga eftir. Skoðun þingmanna Samfylkingarinnar liggur algjörlega ljós fyrir og fleiri en einn ráðherra hafa mælt á þann veg í opinberri umræðu. En hins vegar gengur hægt að afgreiða þetta mál og þess vegna hlýtur maður að spyrja sig: Er raunverulegur vilji til að láta þetta mál ganga eftir?

Frú forseti. Málið er í þeim eðlilega farvegi sem stjórnsýsla og lög bjóða, það þarf auðvitað að kanna hvort forsendur séu til staðar til að beita undanþáguheimildinni sem er að finna í lögunum. Hún er skilgreind upp að vissu marki og eðlilegt er að kanna hvort forsendur hennar séu uppfylltar, hvort um sé að ræða þá eðlilegu og réttmætu viðskiptahagsmuni sem eiga að vera forsenda þess, eins og ég skil anda laganna, að veita undanþágu. Lögin eru eins og þau eru, svo geta menn haft allar skoðanir á því hvort þau eigi að vera einhvern veginn öðruvísi til framtíðar litið. Ég held að persónulegar skoðanir skipti kannski ekki mestu máli hér heldur hitt hvort stjórnvöld komist í sæmilegu samkomulagi að skynsamlegri niðurstöðu í málinu. Ég ætla ekki að segja meira en það sem ég sagði áðan, mér finnst eðlilegt og sjálfsagt að taka málið til efnislegrar skoðunar og láta á það reyna hvort hægt sé að sætta að mörgu leyti þau gagnstæðu sjónarmið sem eru uppi. Við skulum líka horfast í augu við það að margir eru viðkvæmir fyrir því 

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið á opnum fundi með iðnaðarráðherra í atvinnumálanefnd í morgun. Ítrekað hefur komið fram, bæði hjá Landsvirkjun og hæstv. ráðherra, að ekki sé unnið annars staðar að uppbyggingu í orkufrekum iðnaði en á norðaustursvæðinu vegna þess að ákvarðanir skortir um næstu skref á öðrum landsvæðum. Í framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar til ársins 2025 er gert ráð fyrir að hefja framkvæmdir við virkjanir m.a. í neðri Þjórsá á næsta ári. Til að sú áætlun geti gengið eftir þurfa framkvæmdir að fara af stað á næsta ári og koma þannig af fullum þunga inn í efnahagsumhverfi þjóðarinnar á árinu 2013. Það er samdóma álit þeirra sem um erfiða stöðu okkar fjalla, að tækifærið til að vinna okkur sem best út úr erfiðum aðstæðum kreppunnar liggi í því að nýta orkuauðlindir landsins. Í framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar er gert ráð fyrir því að hefja virkjanir í neðri Þjórsá á næsta ári eins og ég segi. Til að svo megi verða þarf að taka ákvarðanir í vetur um næstu skref. Það eru í raun og veru engir aðrir virkjunarkostir sem hægt er að taka ákvörðun um en virkjanir í neðri Þjórsá. Engir aðrir virkjunarkostir eru komnir eins langt í undirbúningi þannig að ekki er raunhæft að taka ákvörðun um virkjanir á öðrum svæðum. Nú hefur landsfundur Vinstri grænna og þingmenn þeirra lagt ríkisstjórnarsamstarfið að veði, þeir bjóða ekki upp á neinar málamiðlanir varðandi rammaáætlun. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Sér hún það sem möguleika að ákvarðanir um næstu skref til heilla fyrir íslenska þjóð verði teknar í vetur eða sér hún fyrir sér að 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vísar hér í framkvæmdaáætlun og eina af sviðsmyndunum sem lögð er fram í svokallaðri GAMMA-skýrslu sem unnin var fyrir Landsvirkjun, eina sviðsmynd af fjórum. Í þeirri áætlun kemur mjög skýrt fram að byggt sé á þeim forsendum sem koma fram í tillögu að rammaáætlun sem nú er í opnu umsagnarferli, þannig að hugmyndir Landsvirkjunar snúa að því að vinna með rammaáætlun og það eigum við þingmenn að gera líka. Hv. þingmanni er tíðrætt um ályktanir þeirra sem eru andsnúnir virkjunum í neðri Þjórsá en þá skulum við ekki gleyma því að inn á þing hafa líka komið tillögur í hina áttina, þ.e. að Þjórsá verði tekin út úr rammaáætlun og virkjuð. Þetta er því aldeilis á báða bóga, virðulegi forseti. Sú sem hér stendur er fyrst og fremst talsmaður rammaáætlunar. Ég vil að við ljúkum afgreiðslu rammaáætlunar með faglegum hætti í vetur þannig að hægt sé að gera áætlanir um hvar verði virkjað og hvar verði verndað til lengri framtíðar litið. Hættum að taka einstaka kosti út með þeim hætti sem hér hefur verið gert í umræðunni og skoðum loksins það verkfæri sem við höfum með rammaáætlun þar sem við höfum faglegar forsendur til að meta kost á móti kosti og höfum heildarsýn yfir 69 mögulegar virkjunarframkvæmdir. Virðulegi forseti. Þetta er lykilatriði og það er ekki hægt að koma hér ítrekað upp og segja að Vinstri grænir eða einhverjir sem álykti gegn því að virkja í neðri Þjórsá séu að rjúfa frið um rammaáætlun. Það er líka gert á hinn veginn. Við skulum því fyrst og fremst horfa á það að skapa og nýta okkur þann sáttagrundvöll sem felst í rammaáætlun í vetur og afgreiða hana með sæmd frá hinu háa Alþingi á vordögum. 
            

Virðulegi forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra vera í miklu bjartsýniskasti. Það er ljóst að annar samstarfsflokkurinn í ríkisstjórn hafnar allri málamiðlun um rammaáætlun. Það liggur fyrir að einstakir þingmenn Vinstri grænna hafa lagt ríkisstjórnarsamstarfið að veði varðandi virkjanir í neðri Þjórsá. Það liggur fyrir að ekki er hægt að taka ákvarðanir um næstu skref í orkufrekum iðnaði og uppbyggingu virkjana á Íslandi nema um virkjanir í neðri Þjórsá. Ef við tökum ekki ákvarðanir um það munum við framlengja kreppuna um nokkur ár vegna þess að engir aðrir raunhæfir virkjunarkostir eru á borðinu. Undirbúningur er kominn svo skammt á veg annars staðar að ekki er hægt að taka ákvörðun um það. Í ljósi yfirlýsinga Vinstri grænna er útilokað að hugsa sér að vinnu við rammaáætlun ljúki í þinginu í vetur vegna þess að ríkisstjórnarsamstarfið liggur að veði. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að hún svari því skýrt og skorinort hvort hún sé sammála 

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að það skipti mjög miklu að við næðum samstöðu um rammaáætlun í þinginu. Hún er verkfæri til að skapa grunn að sátt í samfélaginu um einstakar virkjunarframkvæmdir. Þetta verkfæri ætlum við okkur að skapa og rammaáætlun á að standa til langs tíma, í fyrsta skipti erum við að horfa til langs tíma í virkjunarframkvæmdum. Þetta finnst mér vera algjört lykilatriði og hvorki Sjálfstæðisflokkurinn né Vinstri hreyfingin – grænt framboð má stökkva frá því borði.  
            

Gefa ráðherra ráðrúm til að svara.

Það væri vel þegið ef fyrirspyrjandi gæfi mér ráðrúm til að svara, virðulegi forseti. Annað þykir mér helber dónaskapur af hans hálfu vegna þess að ég er að reyna að koma máli mínu að því sem hann spyr um. Virðulegi forseti. Ákvörðun um neðri Þjórsá verður tekin í þinginu á vordögum.  
            

Frú forseti. Ég ætla ekki að leggjast gegn þessari skýrslubeiðni, henni er beint til fjármálaráðherra. En ég vek athygli virðulegs Alþingis á því, og kannski ekki síst forsætisnefndar og formanna þingflokka, að hér er í raun og veru um að ræða beiðni um skýrslu frá fjármálaráðuneytinu um tilteknar pólitískar áherslur í skattamálum. Ekki er verið að biðja um greiningu á einhverju hlutlægu ástandi heldur er verið að biðja um að fjármálaráðuneytið leggi í umtalsverða vinnu til þess að gera útreikninga á rammpólitískri stefnu Sjálfstæðisflokksins í skattamálum. Ég vil vekja athygli á því að það er umhugsunarefni fyrir þingið hvort skýrslubeiðnir og upplýsingaöflun og fagleg umfjöllun um mál, en það er sjálfsagður og mikilvægur réttur þingsins að geta krafist skýrslna, 

Forseta láðist að geta þess í upphafi fundar þegar tilkynnt var um mannabreytingar í nefndum, að við varamannssæti Sivjar Friðleifsdóttur í allsherjar- og menntamálanefnd tekur Eygló Harðardóttir.

Virðulegi forseti. Ég geri alvarlega athugasemd við fundarstjórn forseta og hvernig forseti heldur á málum í þinginu akkúrat núna. Ég furða mig á því að hæstv. fjármálaráðherra lýsi því jafnframt yfir að hann muni ekki koma í sérstaka umræðu um framtíð sparisjóðakerfisins eins og óskað var eftir þar sem hæstv. fjármálaráðherra er búinn að sitja í fyrirspurnatímanum og er með næstu þingmál á eftir. Það er alveg með ólíkindum og óskiljanlegt að hæstv. ráðherra skuli ekki gefa færi á því að ræða framtíð sparisjóðakerfisins. Virðulegi forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir óskaði eftir að spyrja hæstv. ráðherra um sama málefni, um sparisjóðina, en hæstv. forseti ákvað að hleypa þingmanninum ekki að með þá fyrirspurn. Ég hlýt að velta því fyrir mér hvort það séu samantekin ráð forseta og fjármálaráðherra að koma í veg fyrir  
            

Forseti …

og tekur fram að hér bárust mjög margar óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra. Það eru fimm fyrirspurnir sem komast að og það er forseta að meta hvaða fyrirspurnir það eru. ) Akkúrat, það er forseta að meta það.

Forseti verður við því að hv. þm. Eygló Harðardóttir taki til máls en forseti vill geta þess áður en hv. þingmaður tekur til máls að það er ekki til umræðu hér hvernig forseti raðar inn óundirbúnum fyrirspurnum. 

Virðulegi forseti. Ég virðist enn á ný sitja undir hótunum frá forseta. Fram kom fyrir þennan þingfund að hygðist ég koma með óundirbúna fyrirspurn um banka, um fjármálastofnanir, til hæstv. fjármálaráðherra yrði ekki af sérstakri umræðu um framtíð sparisjóðakerfisins. Það virðist vera að hæstv. forseti telji að þessi málefni séu svo einföld að það dugi ein sérstök umræða um þau eða ein fyrirspurn. Ég spyr hæstv. forseta: Hvernig stendur á því að hún telur sig þurfa halda einhverjum verndarvæng yfir fjármálaráðherra?

Já, hvernig stendur á því?

Hvernig stendur á því?

Jafnaðarmennska.

Er það eðlilegt að forseti taki hreinlega frelsi af þingmönnum til að tjá sig, eins og forseti gerði áðan? 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þá umræðu sem var fyrir fundarhlé um röðina á óundirbúnum fyrirspurnum til ráðherra. Ég veit að forseta er vandi á höndum við að reyna að koma öllum að þegar tíminn er knappur og aðeins fimm fyrirspurnir komast að. Ég kem hingað til að lýsa furðu minni og taka undir orð hv. formanns þingflokks Framsóknarflokksins varðandi þá sérstöku umræðu sem beðið hafði verið um af hálfu þingmanns Framsóknarflokksins um sparisjóðina. Ég geri það vegna þess að það var sérstaklega rætt á þingflokksformannafundi fyrr í vikunni. Þar kom glögglega í ljós sú áhersla sem Framsóknarflokkurinn lagði á þá umræðu. Mér þykir það furðu sæta að hæstv. ráðherra geti neitað að taka umræðu um málið þegar viðkomandi ráðherra er augljóslega í húsi, hann er á staðnum og það sem meira er, hæstv. ráðherra á sviðið í allan dag.  
            

Frú forseti. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að blanda mér í uppröðun mála á dagskrá þingsins að öðru leyti en því að upplýsa að ég fékk um það skilaboð síðdegis í gær að áhugi væri á því að taka umræðu um framtíð sparisjóðanna. Ég kom þeim skilaboðum áleiðis að ég sæi ekkert því til fyrirstöðu að gera það í næstu viku. Ég hafði hins vegar erfiðar aðstæður til að gera það með innan við sólarhrings fyrirvara. Það hefur verið nokkuð þéttskipuð dagskrá hjá mér, bæði í gær og fram á daginn í dag, auk þess sem það stendur þannig á að fundarhöld verða í ráðuneytum og milli ráðuneyta um nákvæmlega þetta mál báðum megin helgarinnar þannig að ég reikna með því að það væri í þágu umræðunnar að hún færi fram vel undirbúin á fyrstu dögum í næstu viku. Réttur þingmanna til að beiðast utandagskrárumræðu er mikilvægur en ég kannast ekki við annað en að ég hafi yfirleitt brugðist nokkuð vel við slíkum beiðnum og verið allþolinmóður í þeim efnum, til dæmis tekið nokkuð reglubundið utandagskrárumræðu um sama mál við hv. þm. Guðlaug Þ. Þórðarson með tveggja, þriggja vikna millibili. 

Virðulegi forseti. Það kemur mér á óvart að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki vera undirbúinn fyrir það að ræða málefni sparisjóðanna. Ég hélt að fjármálaráðherra hefði alveg einstaklega mikla þekkingu á því sem þar er búið að gerast og gert er. Það kemur mér líka á óvart að hæstv. ráðherra hafi fengið skilaboð síðdegis í gær um að ósk hefði komið fram um þessa umræðu því að það lá fyrir á þriðjudaginn að við vildum ræða það mál við hæstv. ráðherra í dag. Ég hlýt hins vegar að gera athugasemdir við að ráðherra skuli ekki grípa tækifærið þegar hann eyðir öllum deginum með þingmönnum til að ræða þetta mál sem er væntanlega eitt af stærstu málunum sem ráðherrann glímir við í ráðuneyti sínu. Við það geri ég alvarlegar athugasemdir og ég fæ ekki betur séð en að ráðherrann sé að reyna koma sér undan því að ræða þetta mál við hv. þm. Eygló Harðardóttur sem sótt hefur það mjög fast að ræða það við hæstv. ráðherra. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að taka þá umræðu á eftir. Ég veit að forseti er tilbúinn að liðka fyrir í dagskrá þingsins til að umræðan geti farið fram. Það er vel hægt að gera það áður 

Frú forseti. Þetta eru fullkomlega ómaklegar ásakanir og dylgjur hjá formanni þingflokks Framsóknarflokksins, hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni. Hann hefur engin efnisleg rök fyrir því að veitast að mér og tala um að ég sé að koma mér undan því að taka þessa umræðu. Ég rakti hvernig málið er. Má ekki segja hlutina eins og þeir eru? Nei, þá er strax byrjað að snúa út úr. Það er til lítils að eiga þá skoðanaskipti og upplýsa um hluti ef þeim er alltaf tekið með þeim hætti. Það er ákaflega framsóknarlegt, verð ég að segja. Ég var í útlöndum á þriðjudaginn á Ecofin-fundi fjármálaráðherra Evrópuríkja og hafði enga hugmynd um að þetta hafi verið rætt á Alþingi enda var ég ekki viðstaddur. Það er eins satt og nokkuð getur verið satt að það var síðdegis í gær sem ég fékk um það skilaboð frá ritara mínum að óskað væri eftir því að taka þessa umræðu. Eftir að hafa athugað málið lauslega bað ég um að þeim skilaboðum yrði komið til baka að það mundi standa vel á að taka umræðuna í næstu viku og þá gæti hún orðið tímanleg og vel undirbúin. Óundirbúnar fyrirspurnir eru til að taka málið upp óundirbúið en utandagskrárumræður eru eðli málsins samkvæmt þannig að það er eðlilegt að báðir  
            

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2011. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar og í því skyni leitað skýringa hjá fjármálaráðuneyti og fagráðuneytum varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Auk þess óskaði fjárlaganefnd eftir áliti frá Ríkisendurskoðun um frumvarpið. Nefndin hefur enn fremur farið yfir þau erindi sem hafa borist nefndinni. Meiri hlutinn gerir breytingartillögur við frumvarpið sem samtals nema tæpum 2,6 milljörðum kr. til hækkunar gjalda og rúmlega 2 milljörðum kr. til lækkunar tekna á rekstrargrunni. Í heild munu því útgjöld ríkissjóðs hækka um 16,8 milljarða í fjárauka en tekjurnar aukast á móti um 8,2 milljarða. Nokkur mál er varða kjarasamninga, velferðar- og innanríkismál bíða 3. umr. um frumvarp til fjáraukalaga. Að mati Ríkisendurskoðunar hefur framkvæmd fjárlaga verið ámælisverð um langan tíma en eins og stofnunin bendir á „er á ábyrgð Alþingis, ráðuneyta og forstöðumanna stofnana að sjá til þess að fjárlög séu virt“. Ríkisendurskoðun bendir á að á tímabilinu 2003–2007 námu fjáraukalög að meðaltali um 6% af samþykktum fjárlögum hvers árs. Árið 2008 var þetta hlutfall tæplega 8% enda var þá brugðist við ýmsum kostnaði vegna falls bankanna þá um haustið. Í fjáraukalögum fyrir árið 2009 voru útgjöld hækkuð um rúmlega 2% frá fjárlögum, en árið 2010 voru þau lækkuð lítillega. Frumvarp þetta gerir ráð fyrir hækkun útgjalda sem nemur 2,8% frá fjárlögum ársins 2011. Að mati Ríkisendurskoðunar er agi meiri nú en áður þegar kemur að því að samþykkja ný útgjöld í fjáraukalögum en við eigum nokkuð í land þegar horft er til fjárlagagerðar nágrannaríkja þar sem aukning samkvæmt fjáraukalögunum er um 1%. Frú forseti. Ég mun nú fjalla um breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar við frumvarp til fjáraukalaga árið 2011. Fyrst vil ég ræða um breytingartillögu varðandi tekjur og ég fer, frú forseti, yfir mikilvægustu og stærstu breytingarnar hvað það varðar. Tekjurnar munu lækka um 4 milljarða vegna skatts á fjármagnstekjur lögaðila en samkvæmt frumvarpinu áttu þær að lækka um 5 milljarða en það dregur úr þeirri lækkun í breytingartillögunum. Á móti koma tekjur vegna tekjuskatts lögaðila sem er aukning upp á um 2,3 milljarða og eins vegna vörugjalda af innfluttum ökutækjum upp á 400 milljónir. Þetta eru skattstofnar sem færa okkur heim sanninn um að umsvif í hagkerfinu eru að aukast og það er ánægjulegt. Þá er 700 millj. kr. tekjuaukning af kolefnisgjaldi. Í heimsókn fulltrúa fjármálaráðuneytisins kom fram að nokkur óvissa ríkir með álagningu út af þeim sköttum enda er um nýja skatta að ræða og tekur stundum tíma að átta sig á með hvaða hætti þeir innheimtast í ríkissjóð, en það er sem sagt 700 millj. kr. aukning í tekjum vegna þessa skattstofns. Þá vil ég að lokum nefna varðandi tekjuhlutann, frú forseti, liði sem varða samkomulag ríkisvaldsins við fjármálastofnanir og lífeyrissjóði vegna skuldavanda heimilanna sem gerður var í árslok 2010. Það hefur gengið mjög illa að innheimta þá 6 milljarða og nú er enn óleyst um 2,1 milljarður af þeim 6 milljörðum auk þess sem eftir á að finna leiðir til að fá þá 1,4 milljarða kr. sem lífeyrissjóðirnir eiga að greiða af þessu gjaldi. Mikilvægt er að hafa í huga að þarna eru fjármálastofnanir og lífeyrissjóðir að svíkja samkomulag þar sem þeir áttu að taka þátt í því með ríkissjóði að bæta heimilum mikinn vaxtakostnað sem m.a. má rekja til óábyrgra og óheftra lánveitinga til heimila í aðdraganda hrunsins. Þetta er eitthvað sem fjárlaganefnd mun veita sérstaka athygli vegna fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2012. Frú forseti. Ég mun nú fjalla um breytingartillögur meiri hlutans vegna heimildarákvæða í fjáraukalagafrumvarpinu. Meiri hlutinn gerir tillögur um breytingar á 3. gr. frumvarpsins sem varðar þann hluta lánveitingar ríkisins til Vaðlaheiðarganga hf., til fjármögnunar gangaframkvæmda, sem áætlað er að greiðist félaginu á þessu ári. Þá eru gerðar breytingar á 4. gr., heimildargrein, sem einnig varða Vaðlaheiðargöng. Vaðlaheiðargöng eru framkvæmd utan vegáætlunar og því mikilvægt að sátt sé milli Alþingis og sveitarfélaga á svæðinu um framkvæmdina. Þó að göngin séu mikilvæg samgöngubót er ljóst að aðrar framkvæmdir eru taldar brýnni á vegáætlun. Því er mikilvægt að vandað sé til verka og áætlanir og samningar séu raunhæfir og í samræmi við markmið. Að öðrum kosti er hætta á deilum, kjördæmaríg og ófyrirséðum útgjöldum úr ríkissjóði. Framkvæmdin á sér stoð í lögum um stofnun hlutafélaga um vegaframkvæmdir, nr. 97/2010. Forsendan fyrir framkvæmdum samkvæmt þeim lögum er sú að framkvæmdin beri sig sjálf og veggjöld greiði kostnaðinn. Alþingi veitir nú fjármálaráðherra heimild til að veita lán til verksins en almenn skilyrði eru að sjálfsögðu þau að verkáætlun uppfylli þau skilyrði sem sett eru í lögum. Það þarf með öðrum orðum að vera tryggt að verkið beri sig og valdi ekki kostnaði fyrir ríkissjóð. Ráðherra ber skylda til að ganga úr skugga um að svo sé. Eftirlitshlutverk Alþingis felst í því að ganga úr skugga um að undirbúningur og framkvæmd verksins sé eins og best verður á kosið og í samræmi við þær forsendur sem lagt var upp með. Þetta er Alþingi að gera með eftirfarandi hætti: Umhverfis- og samgöngunefnd hefur þegar leitað eftir því að Ríkisendurskoðun yfirfari þær áætlanir sem gerðar hafa verið vegna verkefnisins og ber að benda á að samkvæmt nefndaráliti með áðurnefndum lögum nr. 97/2010 er ljóst að kynna þarf umhverfis- og samgöngunefnd þá samninga sem gera á. Með leyfi forseta, vil ég vitna í það nefndarálit samgöngunefndar, þ.e. fyrrverandi hv. samgöngunefndar, sem er nú hv. umhverfis- og samgöngunefnd. „Nefndin áréttar að hún telur þörf á því að þeir samningar sem gerðir verða um framkvæmdir á grundvelli frumvarpsins verði kynntir samgöngunefnd áður en stofnað er til skuldbindingar samkvæmt þeim.“ Í nefndaráliti meiri hlutans með fjáraukalögum er það skilyrði sett að fjárlaganefnd séu kynntir samningar áður en stofnað er til skuldbindingarinnar og fjárlaganefnd geti kynnt sér þá með fullnægjandi hætti. Meiri hlutinn gerir fleiri breytingartillögur við 4. gr. frumvarps til fjáraukalaga. Ég vil nefna þar tvær veigamiklar. Það er annars vegar breyting á lið 7.19 í frumvarpinu, um að selja eignarhlut ríkisins í Byr hf., sem stofnaður var á grundvelli 1. mgr. 1. gr. laga nr. 125/2008 og semja í stað víkjandi láns, eins og fjallað er um í fjáraukalagafrumvarpinu, um allt að 5 milljarða kr. mögulega lausafjárfyrirgreiðslu við kaupanda félagsins. Efnislega hefur verið bætt við liðinn, og eins og hann yrði með samþykkt þessarar breytingar er heimild til þess að semja um lausafjárfyrirgreiðslu við kaupanda félagsins sem er Íslandsbanki. Í samþykktu kauptilboði er gert ráð fyrir að ríkissjóður veiti kaupandanum í þessu skyni víkjandi lán að fjárhæð 5 milljarða kr. en með breytingunni er lagt til að um hefðbundna lánveitingu til bankans verði að ræða. Ástæður lánveitingarinnar felast í kröfum eftirlitsstofnana um að lausafjárhlutfall bankans lækki ekki óhæfilega við yfirtöku hans á þeim skuldbindingum sem í kaupunum felast. Sé það hins vegar fast í hendi að bankinn hafi heimild til slíkrar lántöku skoðast umrædd fjárhæð sem hluti af lausafé bankans jafnvel þó að hún verði ekki nýtt. Þá er heimildarákvæði sem kemur nýtt inn, 7.23, um að veita Hörpu skammtímalán þar til samið hafi verið um langtímafjármögnun verkefnisins. Um skeið hefur staðið yfir undirbúningur vegna skuldabréfaútboðs til endurfjármögnunar á sambankaláni Hörpu. Þau kjör sem bjóðast á markaðnum um þessar mundir eru hins vegar þess eðlis að talið hefur verið rétt að bíða eins og kostur er með endurfjármögnunina með von um að kjör fari batnandi. Kjör á núverandi sambankaláni Hörpu hafa í sjálfu sér ekki kallað á endurfjármögnun enda eru þau talsvert hagstæð um þessar mundir. Vandamálið hefur hins vegar verið að sambankalánið hefur ekki nægt til að fjármagna verkefnið að fullu. Til að brúa það bil er lagt til að heimilt verði að veita Hörpu skammtímalán. Slíkt lán gerir Hörpu kleift að hinkra um tíma með heildarfjármögnunina með von um að hagstæðari fjármögnun bjóðist á næstu mánuðum. Mjög mikilvægt er að áliti eigenda Hörpu að hún njóti eins hagstæðrar langtímafjármögnunar og kostur er vegna rekstrar verkefnisins til framtíðar. Gert er ráð fyrir að hlutur ríkisins í slíku skammtímaláni verði um 400 millj. kr. Frú forseti. Ég mun að lokum fara yfir þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir við útgjöld og fara yfir helstu atriði sem rædd voru í nefndinni. Í breytingartillögum meiri hlutans er lagt til að rúmlega 38 millj. kr. fari til þess að greiða fasteignagjöld sem Reitum, eigendum Borga á Akureyri, láðist að innheimta frá árinu 2007 og eru nú rukkuð af ríkisstofnunum í heilu lagi. Þau mistök í innheimtu þessa fyrirtækis kosta okkur nú á yfirstandandi fjárlagaári rúmar 38 milljónir. Þá eru útgjöld upp á 205 milljónir, annars vegar 135 millj. kr. kostnaður vegna Herjólfs af því að skipið hefur þurft að hafa stærri áhöfn og nýta meiri olíu þar sem ekki hefur verið hægt að sigla í Landeyjahöfn eins og allir vita, og hins vegar útgjöld upp á 70 milljónir vegna dýpkunar Landeyjahafnar. Þá eru einnig útgjöld sem koma til vegna heimildarákvæða og þar er lagt til að veitt verði 1.230 millj. kr. vegna fyrirhugaðra kaupa ríkisins á landi og jarðhitaauðlind í landi Kalmanstjarnar og Junkaragerðis á Reykjanesi. Með kaupunum á Kalmanstjörn og Junkaragerði verður jarðhitaauðlind sem nýtt er af virkjuninni öll í eign ríkisins sem hefur mikið hagræði í för með sér enda munu nýtingargjöld þá öll renna til ríkisins án flókinnar skiptingar milli eigenda auðlindarinnar. Eigandi landsins og auðlindarinnar er nú sveitarfélagið Reykjanesbær. Kaupverðið greiðist að hluta með skuldajöfnun við Reykjanesbæ upp á tæplega 900 millj. kr. en það er það sem Reykjanesbær skuldar innheimtumanni ríkissjóðs vegna fjármagnstekjuskatts, og þarna er leið ríkisins til að fá upp í þær skuldir. Þá eru umtalsverð aukin útgjöld vegna vaxtabóta. Í frumvarpi til fjáraukalaga er 500 millj. kr. útgjaldaaukning og hér bætast við 850 milljónir, annars vegar vegna hefðbundinna vaxtabóta, 390 milljónir, og hins vegar 460 milljónir sem var vanáætlun á sérstökum vaxtaniðurgreiðslum. Þetta er enn eitt dæmið um útgjaldakostnað ríkissjóðs vegna þeirrar séreignarstefnu sem hefur verið rekin hér áratugum saman og vegna óábyrgrar lánastarfsemi fjármálastofnana til húsnæðiskaupa. Þá vil ég fara nokkrum orðum um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Þar er lögð til breyting þannig að auknar verði heimildir upp á 120 millj. kr. Það þýðir að á þessu ári verða heimildir til 317 millj. kr. greiðslu vegna endurgreiðslu á kostnaði til kvikmyndagerðar á Íslandi. Samkvæmt yfirliti frá iðnaðarráðuneytinu er ljóst að sú skuldbinding verður alls um 700 millj. kr. á árinu en í tillögunni er gert ráð fyrir að greiðslur vegna þeirra viðbótarskuldbindinga fari fram á næsta ári. Við ræddum þetta mjög mikið í nefndinni, enda eru lögin sem þær greiðslur byggja á - þau opna í raun og veru á útgreiðslur úr ríkissjóði án þess að heimildir séu fyrir þeim fyrr en eftir á. Þetta er eitthvað sem nefndin mun fjalla frekar um í framhaldinu, en það er líka mikilvægt að muna að 700 milljónir eru endurgreiddar, sem þýðir að vegna framleiðslu á þeim kvikmyndum sem frumsýndar hafa verið á þessu ári á Íslandi hefur verið 3,5 milljarða velta sem er auðvitað umtalsvert og skiptir sköpum, ekki síst á tímum sem þessum. Þá er hér í lokin einn gleðilegur liður sem dregur úr vaxtagjöldum ríkissjóðs upp á rúmlega hálfan milljarð og það skýrist aðallega af því að vaxtakjör á ríkisbréfum hafa verið ívið betri en reiknað var með áður. Frú forseti. Undir nefndarálit meiri hlutans rita Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Björn Valur Gíslason, Björgvin G. Sigurðsson, Oddný Harðardóttir og Árni Þór Sigurðsson. Við leggjum til að breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar við frumvarp til fjáraukalaga 2011 verði samþykktar.

Forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann aðeins út í tiltekið atriði varðandi nefndarálit meiri hluta sem lýtur að tillögu sem gerð er um breytingu á heimildargrein sem varðar Vaðlaheiðargöng hf. Það hefur verið í umfjöllun frá því í gær að settur verði milljarður til verkefna en í bókuninni kemur fram að meiri hlutinn leggi áherslu á að áður en stofnað sé til skuldbindinga komi málið aftur til fjárlaganefndar og verði kynnt henni með fullnægjandi hætti. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvaða þýðingu þessi bókun eða tillaga meiri hluta fjárlaganefndar hafi að hennar mati fyrir framgang verksins, hvort eitthvað sé hægt að gera þarna áður en þetta ákvæði eins og það er sett í orð sé fullnustað.

Frú forseti. Ég vona að þetta andsvar hv. þingmanns sé ekki vísbending um að hann hafi efasemdir um að þær upplýsingar sem berist nefndinni verði aðrar en í anda þess sem lögin gera ráð fyrir. Það er gott að heyra að svo er ekki, en það er ljóst að þessi tillaga kom mjög seint inn í fjárlaganefnd og til að geta greitt fyrir málinu þótti okkur nauðsynlegt að við fengjum ítarlega kynningu á því áður en til skuldbindingarinnar yrði stofnað.

Forseti. Mér er alveg fullljóst að málið er umdeilt, við sáum það birtast ágætlega í störfum nefndarinnar í gær, það tafði fyrir störfum hennar og þingstörfunum einnig. En spurning mín er tiltölulega einföld: Mun þessi bókun, eins og hún er sett fram, koma í veg fyrir að hægt sé að vinna áfram að framgangi þessa máls af hálfu þess hlutafélags sem heimildin tekur til? Í annan stað vildi ég spyrja hv. þingmann hvaða eðlismun hún telji í raun vera á þeirri fjárveitingu eða afgreiðslu sem hér er lögð til vegna Vaðlaheiðarganga hf. og fjárveitingunni sem lögð er til byggingarfélagsins vegna Hörpu, þ.e. til Austurhafnar. Hver er eðlismunurinn á þeim fjárhagslegu fyrirgreiðslum sem um ræðir í þessum tveimur tilvikum?

Frú forseti. Varðandi eðlismun á tónlistar- og ráðstefnuhúsinu Hörpu og Vaðlaheiðargöngum þá eru þetta hvort tveggja verkefni sem hið opinbera hefur tekið að sér að fjármagna. Nú erum við að veita heimild til verkefnisins Hörpu sem ríki og borg sitja með í fanginu nú þegar. Verkefnið er orðið að staðreynd og var tekin ákvörðun um það fyrir alllöngu síðan. Með ákvörðuninni um heimild til Vaðlaheiðarganga erum við að ýta úr vör nýju verkefni. Við erum ekki að fara yfir það núna hvort ríkið eigi að koma að fjármögnun Hörpu. Það hefur þegar verið tekin ákvörðun um það. Varðandi Vaðlaheiðargöng þá eru þau nýtt verkefni til að efla atvinnustig í landinu og fjárlaganefnd þarf að taka ákvörðun um hvort verkefnið sé raunhæft.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja hana út í tvennt sem í henni kom fram. Annars vegar sagði hún að Vaðlaheiðargöng væri ekki að finna á vegáætlun.

Forseti vill minna hv. þingmann á að ávarpa þingmenn eins og venja stendur til.

Já, ég biðst afsökunar á þessu, virðulegi forseti. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir nefndi að Vaðlaheiðargöng væri ekki að finna á vegáætlun. Mig langar til að spyrja hvort hún hafi ekki átt við samgönguáætlun. Og í annan stað: Er það ekki rétt að Vaðlaheiðargöng hafi verið á samgönguáætlun sem sérstök framkvæmd frá því á vordögum árið 2007? Ég skildi hv. þingmann þannig að þetta væri ný framkvæmd og hana væri ekki að finna á vegáætlun. Ég held að hún hafi væntanlega átt við samgönguáætlun. Ég hef ekki tíma til að spyrja seinni spurningarinnar en ég kem að henni á eftir.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að hér er um samgönguáætlun að ræða. Það er líka rétt að það sem ég átti við í máli mínu er að önnur verkefni eru sett framar í forgangsröð. Verkefnið um Vaðlaheiðargöng er byggt á lögum um hlutafélög um vegaframkvæmdir til þess að efla atvinnustig í landinu en er ekki sett inn út frá forgangsröðun samkvæmt samgönguáætlun.

Virðulegi forseti. Ég tek ekki alveg undir þessi orð. Ég tel að Vaðlaheiðargöng hafi verið sérstök framkvæmd og hún hafi einfaldlega verið sett til hliðar. Hún er hvorki fyrir framan né aftan önnur verkefni. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í orð hennar um að bankar og lífeyrissjóðir hafi svikið samkomulag við ríkið. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um lokafjárlögin segir, með leyfi forseta: „Hér er um að ræða fjármögnun á sérstakri aðgerð vegna skuldavanda heimila samkvæmt samkomulagi stjórnvalda við fjármálastofnanir frá desember 2010. Engar tekjur voru aftur á móti bókfærðar hjá ríkissjóði. sem fjárframlag vegna þessa samkomulags á árinu 2011. Hins vegar var lagður sérstakur viðbótarskattur á fjármálafyrirtæki samkvæmt lögum nr. 155/2010. Þessi skattheimta náði ekki til lífeyrissjóða.“ Nú liggur fyrir að verið er að færa þetta sem einhvers konar tekjur jafnvel þó að ekki sé búið að ná samkomulagi við lífeyrissjóði og því spyr ég hv. þingmann: Er það ekki rétt samkvæmt ríkisendurskoðanda að það eigi ekki að bókfæra þetta? Getur verið að það þurfi einfaldlega að setja þennan viðbótarskatt 

Frú forseti. Það eru mikil vonbrigði að fjármálastofnanir og lífeyrissjóðir hafi ekki staðið við gert samkomulag. Vegna fjárlaga ársins 2012 þurfum við að fara mjög rækilega yfir þetta atriði, enda er þetta stórt hagsmunamál fyrir íslensk heimili og mjög óeðlilegt að þessar stofnanir og fyrirtæki axli ekki sína ábyrgð í þessu máli. Varðandi meðferð þessara fyrirhuguðu greiðslna í bókhaldi ríkissjóðs þá las ég líka gagnrýni Ríkisendurskoðunar og sat fund með þeim, en ég tel þetta vera hluta af þeirri vinnu sem við erum að fara í í fjárlaganefnd að skoða það rækilega út frá vilja fjárlaganefndar hvernig við viljum að svona málum sé komið fyrir í ríkisbókhaldi.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur um það sem stendur í meirihlutaálitinu um Vaðlaheiðargöng: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að áður en stofnað er til skuldbindinga ríkisins komi málið aftur til fjárlaganefndar og verði kynnt henni með fullnægjandi hætti.“ Er ekki rétt að það megi skilja þetta sem svo að þetta mál verði ekki afgreitt endanlega úr fjárlaganefnd, þ.e. það fari aftur til nefndarinnar milli 2. og 3. umr. og verði þar þangað til komin er niðurstaða í þá rannsókn sem umhverfis- og samgöngunefnd er að láta fara fram á málinu, því að fjárlaganefnd byggir þetta nefndarálit á þeim upplýsingum sem koma fram í gögnum frá Vaðlaheiðargöngum hf. og í forsendunum sem þeir gefa sér er ekki ein einasta tala um áætlaðar tekjur fyrirtækisins, ekki ein einasta tala um hverjar tekjur þess verða? Það er alveg skýrt í lögum að fyrirtækið á að standa undir 

Frú forseti. Með þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar boðar er verið að veita fjármálaráðherra þessa heimild. Vegna þeirra umræðna sem hafa verið m.a. í þinginu um þetta mál telur nefndin eðlilegt að ráðherra komi fyrir nefndina og kynni málið ítarlega áður en hann skrifar undir nokkrar skuldbindingar af hálfu ríkisins. En um þessa framkvæmd gilda skýr lög og að sjálfsögðu mun fjármálaráðherra fara að þeim lögum sem kveða á um að framkvæmdin eigi ekki að valda kostnaði fyrir ríkissjóð.

Frú forseti. Skil ég það rétt að hv. fjárlaganefnd hafi veitt þessa heimild á forsendum þar sem kemur ekki fram ein einasta tala um það hverjar tekjur af þessari framkvæmd verða og afhendir málið fjármálaráðherra, en þetta virðist meira vera hans persónulega áhugamál? Það er augljóst að þetta mun ekki standa undir sér, hvorki í nútíð né í framtíð, miðað við þær forsendur sem hér er lagt upp með, og ótrúlegt miðað við þær forsendur meðal annars að ekki skuli fást einkafjármögnun í þetta mál því vaxtakostnaðurinn við það er það hár að hvaða fjármálafyrirtæki sem er mundi stökkva á þetta og fjármagna þetta að öðrum kosti. Það er því greinilega eitthvað mjög mikið að þessum forsendum. Ég geri alvarlega athugasemd við það ef fjárlaganefnd ætlar að afgreiða þetta mál endanlega frá sér án þess að hafa upplýsingar um hverjar tekjur verkefnisins verða.

Frú forseti. Það er mjög skýrt að forsenda Alþingis fyrir þeirri ákvörðun að ráðist yrði í gerð Vaðlaheiðarganga hefur verið sú að framkvæmdir standi undir sér að öllu leyti. Sú forsenda stendur enn og ég endurtek að lög kveða skýrt á um að framkvæmdin megi ekki fela í sér kostnað fyrir ríkissjóð. Fjármálaráðherra mun að sjálfsögðu fara að lögum.

Forseti. Ég þakka hv. framsögumanni fyrir framsögu sína og vil að hér komi fram, í tengslum við umræðuna um Vaðlaheiðargöng, að umhverfis- og samgöngunefnd, hin háa, núverandi arftaki samgöngunefndar, sem áður var - formaður hennar hefur skrifað bréf til forsætisnefndar með beiðni um að forsætisnefnd fái Ríkisendurskoðun til að gera úttekt, með leyfi forseta: „á áætluðum kostnaði og þeim tekjuforsendum og öðrum forsendum sem liggja að baki við gerð Vaðlaheiðarganga. Jafnframt óskar nefndin eftir því að gerð verði heildarúttekt miðað við breytingar á forsendum (næmnigreining) og á getu Vaðlaheiðarganga ehf. til greiðslu afborgana og vaxta af lánsfjármögnun án aðkomu ríkissjóðs“ o.s.frv. Fagnefndin hér á þinginu, sú sem fjallar um samgöngumál, er því að vinna ákveðna vinnu og ég vænti þess að fjárlaganefnd afgreiði málið ekki endanlega frá sér fyrr en þeirri vinnu er lokið og óska staðfestingar á því hjá hv. þingmanni.

Frú forseti. Meiri hluti hv. fjárlaganefndar hefur lagt til í breytingartillögu að ráðherra verði veitt þessi heimild. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur fjallað um málið að einhverju leyti og sent til Ríkisendurskoðunar. Ég hef sagt það opinberlega að ég fagna því og tel það mikilvægt og hluta af eftirlitshlutverki þingsins en þessi heimild hefur verið veitt. En það er Alþingi sem hefur fjárveitingavald og hefur líka vald til að endurkalla heimildir ef svo ber undir.

Forseti. Það er kannski ekki alveg rétt að þessi heimild hafi verið veitt, þó að meiri hluti fjárlaganefndar hafi skrifað þau orð á blað að hann hafi lagt það til við þingheim. Ég vil að öðru leyti þakka fyrir svarið. Það er rétt að það er mjög mikilvægt að Alþingi sinni eftirlitshlutverki sínu í tengslum við sitt fjárveitingavald. Það er þeim mun mikilvægara í þessu máli að hæstv. innanríkisráðherra hefur skrifað bréf sem hann afhenti okkur í þessari háu nefnd á opnum fundi um daginn, til Vaðlaheiðarganga hf., þar sem hann lýsir stuðningi við verkefni þeirra að því gefnu að því fylgi enginn kostnaður fyrir ríkissjóð eins og skilyrt var í nefndaráliti sem hv. þingmaður las hér upp, nefndaráliti samgöngunefndar um stofnun þessa fyrirtækis á sínum tíma. Í bréfinu er tekið fram að Vaðlaheiðargöng hf. verði sjálf að sýna fram á þetta og þar með er hæstv. innanríkisráðherra í raun og veru að segja: Héðan í frá er þetta verkefni annars vegar Alþingis og hins vegar Vaðlaheiðarganga hf. og Alþingi verður, forseti, að standa sig í því máli að taka á þessu verkefni fulla ábyrgð.

Frú forseti. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að þessi heimild verði veitt. Hún er veitt á grundvelli laga sem eru skýr um það að framkvæmdin verði að standa undir sér og það er fjármálaráðherra að tryggja að svo sé þegar hann skuldbindur ríkissjóð með þessum hætti. Ef svo verður, þegar Alþingi fer með sitt eftirlitsvald, að í ljós kemur að eitthvað er með öðrum hætti þá bregst Alþingi auðvitað við með viðeigandi hætti. 
            

Forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. formanni fjárlaganefndar, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, framsögu hennar og þakka það samstarf sem við höfum átt í fjárlaganefnd, þó að ég komi líka í örfáum orðum að vinnubrögðum í því nefndaráliti sem ég mæli fyrir. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta sem að standa auk mín hv. þingmenn Illugi Gunnarsson, Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir og Höskuldur Þórhallsson. Ég vil í upphafi geta þess hér að meginástæðan fyrir því að fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks standa saman að nefndaráliti um fjáraukalög er einfaldlega sá knappi tími og sá naumi starfsrammi sem okkur er gefinn til að vinna þá vinnu sem nauðsynleg er. Því miður er því þannig varið og vísa ég ábyrgðinni ekki alfarið á hendur meiri hluta fjárlaganefndar heldur miklu fremur út fyrir það, í þingflokka stjórnarinnar ásamt þeim starfsramma sem nefndum Alþingis er sniðinn af forsætisnefnd þingsins. Ég geri verulegar athugasemdir við það. Ekki fer hjá því, þegar rætt er um fjáraukalögin, að upp fyrir manni rifjist ýmsir gamlir standardar, ef ég má sletta. Ég var satt að segja að vænta þess að menn létu af því. Þegar maður horfir á nefndarálit meiri hlutans kom þetta óhjákvæmilega upp í hugann. Þar er vitnað í Ríkisendurskoðun um að aginn sé sem betur fer að aukast við fjárlagagerðina. En hafa ber í huga að við höfum líka fyrir okkur þær staðreyndir, og meðal annars í fyrri álitum Ríkisendurskoðunar, að nú á síðustu árum, sérstaklega þremur, hafi verið tekin upp útgjaldastýring, en áður fyrr var frekar horft til þess að stýra fjármálum ríkisins í ljósi afkomu. Þegar talað er um það í nefndaráliti meiri hluta að aðhaldið sé að aukast gleyma menn að nefna þann þátt að hér fyrr jukust tekjurnar líka langt umfram þær áætlanir sem voru í fjárlögum. Menn horfðu frekar, við stjórn ríkisfjármála, á afkomuna en útgjaldahliðina. Ég er ekki endilega að mæla þessu bót, því verklagi, en þannig var þetta og þá ber að geta þess. Einnig má nefna það hér, sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans, að þegar við blasir að um er að ræða ákveðna framúrkeyrslu úr útgjaldaheimildum koma skýringarnar líka við það um leið, í orðunum: „enda var þá brugðist við ýmsum kostnaði“. Það hefur alla tíð verið gert þannig að ástæða er til að nefna þetta. Þegar þessi samanburðarfræði og pólitík eru í gangi má heldur ekki gleyma því að með fjárlögum fyrir árið 2010 var tekin upp sú nýbreytni, sem ég er í grunninn sammála, að settur er ófyrirséður liður, ófyrirséð útgjöld, að fjárhæð hátt í 5 milljarða kr., sem hlýtur þá um leið að draga úr þörfinni fyrir fjáraukalög. En þrátt fyrir þennan lið, ófyrirséð útgjöld, upp á hátt í 5 milljarða, blasir engu að síður við að aðhaldið er að slakna og það er miður. Ég vil líka nefna það hér að Ríkisendurskoðun gerir þetta að umtalsefni í umsögn sinni um fjáraukalögin og þessu er sleppt í þeirri endursögn sem meiri hluti fjárlaganefndar nefnir. En ég tel ekki ástæðu til að draga fjöður yfir þetta, við skulum bara horfast í augu við veröldina eins og hún er. Ríkisendurskoðun nefnir að þrátt fyrir að ekki beri á öðru en að meiri agi sé á þessum málum séu þessir vankantar engu að síður til staðar og ræða beri hlutina í því ljósi. Ég mun auk þess nefna hér á eftir í framsögu minni nokkur dæmi sem sanna að ekki eru öll útgjöld talin til sem ástæða væri til í þeim tillögum sem liggja fyrir frá meiri hluta nefndarinnar. Ég vil enn fremur nefna það hér að í texta meiri hluta fjárlaganefndar er sérstök setning, svo að ekki sé meira sagt, með leyfi forseta: „Viðhorf stjórnvalda og Alþingis til ríkisfjármála hefur breyst verulega til batnaðar að undanförnu.“ Er það nýskeð að viðhorfin séu að breytast, bara á síðustu vikum?  Við getum líka tekið athugasemdir Ríkisendurskoðunar við ríkisreikning 2009 í fleiri þáttum ef við viljum og síðan geta pólitískir andstæðingar mínir tekið mál frá fyrri tíð og nuddað mér upp úr ef vilji er til þess. Ég tel að viðhorf Alþingis til ríkisfjármála hafi dregið dám af aðstæðum hverju sinni. Það er rangt að gefa í skyn að orðin sé einhver grundvallarbreyting í því á síðustu tveimur til þremur árum. Ég held að afstaða Alþingis til þeirra hafi í öllum meginatriðum á öllum tímum verið rétt í ljósi þeirra aðstæðna sem Alþingi var að vinna í hverju sinni. Annað mál eru áhrif þeirra ákvarðana sem teknar eru. En viðhorfin eru í mínum huga í grunninn alltaf hin sömu og hægt er að tína það til. Ég held og raunar ætla það, forseti, að önnur merking sé í þessari setningu, sem ætlunin hefur verið að koma til skila í þessu áliti. Það er líka annað atriði í þessari sömu málsgrein sem ég vil gera örstutta athugasemd við sem lýtur að skilningi á hlutverkum hvers og eins. Þar stendur: „Sú ábyrgð hvílir á Alþingi að fylgja fjárlögum hvers árs eftir og sjá til þess að útgjöld ríkisins séu ávallt innan ramma fjárlaga.“ Alþingi á ekki að sjá til þess að útgjöld ríkisins séu innan ramma fjárlaga. Til þess hefur Alþingi Stjórnarráð og ráðuneyti sem eiga að sjá til þess að starfsmenn ríkisins á öllum stöðum virði ákvarðanir og lagasetningu þingsins. Ég bið því hv. meirihlutamenn í fjárlaganefnd að gæta að þessum orðum og vona að við höfum sama skilninginn á þessu og þarna sé á ferðinni önnur ónákvæmni í orðfæri sem full ástæða sé að staldra aðeins við. En sú afsökun er að sjálfsögðu móttekin að tími meiri hluta fjárlaganefndar til að semja nefndarálit sitt var álíka knappur og minni hlutans þannig að ég ætla að þetta sé ekki meining meiri hlutans heldur sé um að ræða ónákvæmni í orðafari. Ég hef hingað til álitið það sameiginlegan skilning fjárlaganefndar að hennar væri eftirlitshlutverkið með fjárlagagerðinni en hún ætti ekki að sjá til þess að stofnanir væru reknar innan heimilda sem búið væri að samþykkja, það væri annarra að annast um þann þátt mála. Ég nefndi áðan að minni hlutinn teldi ástæðu til að gera athugasemdir við það hvernig fjáraukalagafrumvarpið er hér borið fram fyrir 2. umr. af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Við sem að þessu minnihlutaáliti stöndum teljum að ástæða sé til að færa nokkra gjaldaliði inn í fjáraukann sem ekki eru taldir þar fram. Við höfum fengið gesti á fund nefndarinnar sem hafa gert athugasemdir við ýmsa þætti sem að þessu snúa en sá galli er á gjöf Njarðar að ef tekið er tillit til þeirra athugasemda verður útkoman ekki jafnfalleg og vilji stendur til í áliti meiri hlutans að gefa. Við í minni hlutanum teljum að ef rétt sé haldið á spilunum sé heildarjöfnuður ekki neikvæður um 46 milljarða kr. eins og kemur fram í tillögum meiri hlutans heldur neikvæður um 59,1 milljarð kr. að lágmarki og er þá fullrar varúðar gætt. Þessi mismunur upp á rúma 13 milljarða kr. er settur saman af ýmsum athugasemdum sem hafa meðal annars komið fram í máli fulltrúa fjármálaráðuneytisins sem bentu strax á að ákveðnir veikleikar væru í fjáraukalagatillögu ríkisstjórnarinnar sem lýtur að gerð kjarasamninga eða 300 millj. kr., og í því sem lýtur að kostnaði vegna kaupa Landsbankans á Sparisjóði Keflavíkur. Samkomulag er þó um gólfið í þeim viðskiptum eða 11,2 milljarðar kr. Og til að gæta sem mestrar sanngirni í samanburðinum metum við gjaldfærsluna að lágmarki 11,2 milljarða kr. og hún er stór hluti af þeim 13 milljörðum sem ber á milli í áliti meiri hlutans og minni hlutans. En það er mat þeirra sem um þessi mál véla að ríkissjóður komist aldrei hjá því að greiða að lágmarki 11,2 milljarða kr. þannig að við leyfum meiri hlutanum að njóta sanngirni í þessum samanburði okkar þegar við berum saman stærðir og útkomu. Tilhneigingin hefur fram til þessa hefur alltaf verið sú, og þess vegna varð ég fyrir allnokkrum vonbrigðum með álit meiri hluta fjárlaganefndar, að reyna að bera á borð einhverja glansmynd af stöðunni fyrir þingið og þjóðina og til þess að á hana falli ekki ryk er alltaf verið að smápíra út viðbótarupplýsingum eftir því hvað hentar. En birtingarmyndin á fjáraukanum var sú að heildarjöfnuðurinn versnaði ekki nema um 3,9 milljarða kr. við 1. umr. fjáraukalaga, samkvæmt þeirri tillögu sem ríkisstjórnin lagði fram. Svona hefur þetta verið alla tíð við fjáraukalagagerð frá því að ég kom á Alþingi og hefur verið sérstaklega áberandi síðustu tvö ár. Það er vel innan þeirra marka sem meiri hlutinn skilgreinir í nefndarálitinu sem „að undanförnu“. Þegar við höfum fengið fjárlögin og einnig fjáraukalögin er segin saga að stærðirnar hafa alltaf komið smátt og smátt og jafnvel við 3. umr. fjárlaga eða fjáraukalaga. Þá hefur þetta endað í því að fallega myndin sem fjármálaráðherra birti upphaflega fyrir hönd ríkisstjórnar er orðin ansi rykug svo ekki sé meira sagt. Það er svo í þessu tilviki fjáraukans eins og ég hef reynt að skýra hér í máli mínu. Ég ætla satt að segja ekki að trúa því að meiri hluti fjárlaganefndar taki ekki mark á athugasemdum sem settar hafa verið fram um gjaldfærsluna vegna kaupa Landsbankans á Sparisjóði Keflavíkur, m.a. af hálfu Ríkisendurskoðunar, þar er þetta einfaldlega orðað þannig, með leyfi forseta: „Fjárheimild var ekki í fjárlögum ársins 2011 og verður því“ - ég endurtek - „og verður því að afla hennar í fjáraukalögum 2011 samanber umfjöllun um frumvarp til fjáraukalaga síðar í bréfinu.“ Ég trúi því ekki að fjárlaganefnd taki ekki tillit til þessarar sterku fullyrðingar. Þannig mætti líka nefna fleiri dæmi sem snúa að sölunni á Byr. Í máli fulltrúa fjármálaráðuneytisins var upplýst að óumdeilt er að koma þarf til gjaldfærslu í ríkisreikningi vegna þessa og vitneskja liggur fyrir um það hvaða fjárhagsstærðir þar eru á ferðinni. Ef sú vitneskja liggur fyrir hvers vegna í ósköpunum er hún þá ekki tekin inn í fjáraukalögin? Nei, það á að beita þeirri taktík sem beitt hefur verið, að bíða fram á árið 2012 og taka þetta inn í ríkisreikningi til að fela þessa stærð þar. Ég er sannfærður um að ætlun manna er að fara nákvæmlega eins með gjaldfærsluna vegna Sparisjóðs Keflavíkur vegna þess að fulltrúar meiri hlutans treysta sér ekki til þess að fara fram fyrir alþjóð með þá staðreynd að fjárlög ársins 2011 standast ekki í neinum meginatriðum og alls ekki að því sem lýtur að áætlun fjárlaga um heildarjöfnuð í ríkisfjármálum á því herrans ári 2011. Það er langur vegur frá, því miður. Ég set þetta ekki fram sem eitthvert gleðiefni, þetta eru harmafregnir sem eru því miður í algjörri mótsögn við þann stertimannsskap sem einkennt hefur framsetningu hæstv. fjármálaráðherra á fjárlögum hvers árs. Þegar nánar er að gáð er, eins og sagði í ævintýrinu, keisarinn bara allsnakinn. Hér stendur ekki steinn yfir steini. Eitt ágætt dæmi um það sem við gerum að umtalsefni í nefndaráliti okkar lýtur að skuldavanda heimilanna. Hver kannast ekki við slagorðið um skjaldborg heimilanna? Ég ætla ekki að nudda hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar, sem ég met mikils, upp úr því hvernig það slagorð var efnt. En skuldavanda heimilanna ber á góma í tengslum við fjáraukalög ársins 2011, eðlilega, vegna þess að í fjárlögin 2011 voru settar miklar bætur sem voru vaxtabætur almennings og síðan sérstakar vaxtaniðurgreiðslur. Þær voru áætlaðar 6 milljarðar kr. til gjalda og hvernig átti að fjármagna það? Jú, með 6 milljarða kr. tekjuauka á móti. Hann átti að koma frá fjármálafyrirtækjum og lífeyrissjóðum. Hér ræddi hv. formaður fjárlaganefndar um það áðan að lífeyrissjóðir og fjármálastofnanir hefðu svikið það samkomulag. Mér finnst það dálítið drjúg fullyrðing að aðilar samkomulags hafi svikið það eins og gert var að umtalsefni. Ég fullyrði aftur á móti að ekkert samkomulag var fyrir hendi. Það þarf tvo til til að gera samkomulag og miðað við þá frásögn sem við höfum fengið í fjárlaganefnd er loksins búið að gera samkomulag við fjármálastofnanir sem ætla að borga 2.066 millj. kr. í þennan pott. Síðan verða 400 millj. kr. settar í pottinn í gegnum hagnað ríkissjóðs af gjaldeyrisútboðum. Þá standa eftir 2.116 millj. kr. Ætlunin er að taka þá 1.400 millj. kr. af lífeyrissjóðunum en um það stendur ágreiningurinn. Samkvæmt því „samkomulagi“ sem gert var telja lífeyrissjóðirnir sig vera búna að standa við sitt með þessum 400 millj. kr. í gjaldeyrispottinn. Ríkisvaldið er ekki sammála. Eftir stendur engu að síður spurningin um það hvort þessar 1.400 milljónir náist. Hvernig á síðan að færa þetta? Er þetta lán, er þetta styrkur eða er þetta skattur? Við höfum ekki enn fengið svör við því. Þetta er ágætisdæmi um það hvernig þetta mál var á sínum tíma undirbúið við fjárlagagerðina fyrir árið 2011. Það verður að segjast alveg eins og er að sá undirbúningur er ríkisstjórninni til vansa, þetta lendir allt í fanginu á henni og þannig mætti taka fleiri mál. Ítrekað var varað við þessum áformum, að ekki væri búið að fullnusta þau eða tryggja að þessi 6 milljarða kr. tekjupóstur, hvaða nafni svo sem hann nefnist, væri í hendi og því miður hefur komið á daginn að svo er ekki. Og til viðbótar liggur fyrir að bæta þarf um 460 millj. kr. við þessar sérstöku vaxtaniðurfærslur þannig að sveiflan í þessu er 450 millj. kr., plús um það bil 4 milljarðar. Ég vil nefna annað atriði sérstaklega sem ítrekað var varað við í öllu fjárlagagerðarferlinu fyrir árið 2011, ekki bara af viðskotaillum fulltrúum minni hlutans í fjárlaganefnd, langur vegur frá, heldur líka sérfræðingum á því sviði sem um ræðir, heilbrigðissviði. Loks var kallað eftir áliti Sjúkratrygginga Íslands, sem benti ítrekað á það að áætlunin í fjárlögunum frá heilbrigðisráðuneytinu eða velferðarráðuneytinu - ég man nú ekki hvað það hét fyrr á árinu - væri röng. Ríkisendurskoðun hefur líka bent á þessar röngu áætlanir. Á þetta er ekkert hlustað heldur keyra menn fram úr, svo koma fjáraukalögin og bingó, öll heimsins vandamál leyst með fjáraukalagagerðinni. Og við höfum ekki hugmynd um hvort innan ráðuneytisins hafi einhverjir verkferlar verið endurskoðaðir við gerð fjárlagatillagnanna eða annað í ljósi þessarar reynslu. Þannig væri hægt að tína til ótal dæmi og ástæðulaust að vera að lengja mál mitt með því. Ég tel að almennt standi vilji fjárlaganefndarmanna til að bæta úr þessu en af einhverjum ástæðum gengur okkur lítt að koma á breytingum í þessu efni. Ég get heldur ekki látið hjá líða að nefna það sem lýtur að óráðstöfuðu fé, heimildinni sem var veitt í fjárlögum ársins 2010, 2011 og er núna í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2012 til fjármálaráðherra til að ráðstafa lið 09-999 Óráðstafað fé, þar sem inni eru á bilinu 4–5 milljarðar kr. Það var samþykkt af Alþingi að settar yrðu reglur um ráðstöfun á þessum fjármunum. Ítrekað hefur verið kallað eftir því af fjárlaganefnd að fá þær en það hefur ekki fengist. Þrátt fyrir allt þetta og allar þessar athugasemdir virðist sem svo að nokkrar áherslubreytingar séu að verða í fjármögnun einstakra verkefna. Nægir í því sambandi að minna á umræðuna hér áðan í andsvörum um Vaðlaheiðargöngin. Ég kallaði líka eftir eðlismuninum á Austurhöfn og Vaðlaheiðargöngum. Svo hef ég gert að umtalsefni að gjaldfærslu vantar vegna sölu á Byr þó svo að menn hafi haft væntingar um, og hæstv. fjármálaráðherra hafði væntingar um, að fá til baka þó ekki væri nema 900 millj. kr. af því sem lagt var inn í Byr á sínum tíma, en upplýst er að meira að segja það kemur ekki til baka. Þá er ástæða til að staldra við samkomulagið sem þar liggur fyrir um að veitt verði trygging fyrir lausafjárfjármögnun upp á allt að 5 milljarða kr. sem yrði þá í formi einhvers konar láns frá ríkissjóði til Íslandsbanka. Jafnframt er verið að veita lánsfé til Austurhafnar vegna tónlistar- og ráðstefnuhússins upp á 700 millj. kr. Síðan á að lána Vaðlaheiðargöngum hf. Þetta er ákveðin þróun og vaxandi. Fyrir það fyrsta teljum við eðlilegt að aðilar á markaði ættu að hafa lánastarfsemi sem þessa með höndum, en í annan stað má setja spurningarmerki við það hvort það sé í rauninni eðlilegt og samræmist þeim reglum sem um fjárreiður ríkisins gilda að standa að þessum þáttum eins og hér er gert. Um það hafa verið miklar efasemdir á undanförnum árum og mér finnst frekar að menn færist í aukana ef eitthvað er. Ég vil nefna hér, þó að þess sé ekki getið í nefndaráliti okkar, að fram undan er umræða um enn eitt verkefni sem er utan efnahagsreikningsins en það er bygging Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ég minni á það í því sambandi að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur óskað eftir úttekt Ríkisendurskoðunar á öllum þeim ábyrgðum sem á ríkissjóði hvíla af ýmsum verkefnum. Samkvæmt upplýsingum sem Ríkisendurskoðun bar okkur í fjárlaganefndinni má gera ráð fyrir því að tvær til þrjár vikur séu í þá úttekt og niðurstöður hennar. Ég vil undir lok máls míns nefna sérstaklega að sá mismunur sem ég gat um í ræðu minni á niðurstöðutölunum sem fjáraukinn og tillaga ríkisstjórnarinnar ber með sér og í framsetningu meiri hluta fjárlaganefndar, og þeirri uppsetningu sem minni hluti fjárlaganefndar leggur hér fram er rúmir 13 milljarðar kr. sem er gríðarlega há fjárhæð og mikil frávik. Af einhverjum ástæðum gerir Ríkisendurskoðun það að sérstöku umfjöllunarefni í umfjöllun sinni um fjáraukalagafrumvarpið að áherslan í kynningu á því sé farin að fara af heildarniðurstöðunni, niðurstöðutölu rekstrarreikningsins, yfir í það að reyna að fjalla meira og sem mest um frumjöfnuðinn sjálfan. En vandinn sem við er að glíma birtist ekki eingöngu þar heldur er þetta millistærð í reikningum, vandinn sem við erum að glíma við er niðurstöðutalan, heildarjöfnuðurinn. Samkvæmt þeim áherslum sem minni hluti fjárlaganefndar leggur hérna fram er full ástæða til að hafa áfram sama vara á sér og gjalda varhuga við því að færa fjárlögin eins og gert hefur verið.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð í garð bæði formanns og hv. nefndar í upphafi ræðu sinnar. Þarna sýndi hann að hann er vanari en ég því að ég hefði að sjálfsögðu átt að þakka nefndinni fyrir gott samstarf og ekki síður fyrir liðlegheit svo við gætum flýtt afgreiðslu þessa máls. Geri ég það hér með og hef væntingar til áframhaldandi góðs samstarfs. Þegar íslenska fjármálakerfið og gjaldmiðillinn hrundu samtímis haustið 2008 var gefin út yfirlýsing um að allar innstæður í fjármálastofnunum væru tryggðar. Væntanleg útgjöld ríkissjóðs vegna SpKef eru til komin m.a. vegna þeirrar yfirlýsingar sem var liður í því að verja landið fullkomnu hruni. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að hann teldi það firru að fjárlög stæðust í megindráttum þegar búið væri að bæta við túlkun minni hlutans, sem ég held að eigi að mörgu leyti fullan rétt á sér. Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Telur hann maklegt að orða það með þessum hætti? Ég tel að fjárlög standist í öllum megindráttum að því er lýtur að mögulegu valdsviði ríkisstjórnarinnar til þess að framfylgja þeim. Síðan kemur til kostnaður vegna hruns bankakerfisins og það er kostnaður sem var auðvitað mestur í fyrstu en fer síðan minnkandi smám saman. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann maklegt að dæma 

Forseti. Já, ég tel það maklegt vegna þess að niðurstaðan er önnur en kynnt var og að var stefnt. Ég veit ekki hvernig staðið var að þeim ákvörðunum sem lúta að yfirtöku eða kaupum Landsbankans á Sparisjóði Keflavíkur, ég veit það eitt að skoðanir um það voru mjög skiptar í þjóðfélaginu öllu og innan beggja stjórnarflokkanna. Það er eitthvert matsatriði sem kemur fram í öllum þeim aðdraganda og síðan liggur fyrir að það á eftir að semja um ákveðna hluti. Hv. þingmaður nefndi tryggingu innstæðna. Það er alveg rétt að ríkisstjórnir hafa sennilega í tví- eða þrígang gefið slíka yfirlýsingu, Alþingi hefur aldrei staðfest slíkt. Hversu lengi telur hv. þingmaður að slík yfirlýsing eigi að standa, þ.e. að skattgreiðendur eigi að ábyrgjast sparifé allra annarra? Á það að vera um aldur og ævi? Burt séð frá því er afdráttarlaust í mínum huga að áætlun fjárlaga á að standa og hún á að gilda og ríkisstjórn Íslands hefur alla forgöngu um að sú áætlun gangi eftir. Henni er falið það hlutverk. Hún er borin uppi af meiri hluta Alþingis og treyst fyrir því verki. Útkoman er allt önnur en að var stefnt og það er ástæðulaust að draga fjöður yfir það því að þar birtist sá vandi sem við þurfum að glíma við. Við þurfum ekki að glíma við að ná niður 30 eða 40 milljarða kr. halla, við munum þurfa að glíma við áhrif af hallarekstri upp á 55–60 milljarða kr. að lágmarki og þá eigum við að 

Herra forseti. Ég er ekki að draga fjöður yfir neitt. Ég bendi bara á að ríkisstjórninni hefur tekist með eftirtektarverðum hætti að fylgja áætlun um hallalaus fjárlög. Við erum að sjálfsögðu ekki komin þangað enda gerðu áætlanir ekki ráð fyrir því.

Jú.

En það hefur haft ófyrirsjáanlegan kostnað í för með sér það loforð sem gefið var af þáverandi ríkisstjórn, og var síðar ítrekað, að full trygging væri á innstæðum í fjármálakerfinu til þess að koma í veg fyrir enn alvarlegra hrun en þó varð. Það er ómaklegt og beinlínis rangfærsla að mínu mati að dæma framgöngu þessarar ríkisstjórnar í ríkisfjármálum út frá skuldbindingum sem falla á ríkið vegna þessarar yfirlýsingar.

Forseti. Fyrst vil ég segja við hv. þingmann, ef hann ljær því eyra, að það er ekki ríkisábyrgð á innstæðum. Það er yfirlýsing ríkisstjórnar. Í annan stað er það rangt að ekki hafi verið áætlanir um hallalaus fjárlög. Þeim var breytt og er verið að breyta af núverandi ríkisstjórn, nú er verið að fresta því að ná heildarjöfnuði. Það er ekkert leyndarmál og þarf heldur ekki að draga fjöður yfir það. Það er tilgangslaust að halda því fram að niðurstaðan eins og hún blasir við í fjáraukalagatillögum meiri hlutans standist þær áætlanir sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hafa gert, það er beinlínis rangt. Því miður heyrist mér hv. þingmaður vera dottinn í sama farið og hæstv. fjármálaráðherra gerir iðulega þegar hann leggur fram fjárlög eða fjáraukalög, að píra út upplýsingar þannig að heildarmyndin blasi ekki strax við. Hvers lags leikfimi er það? Af hverju í ósköpunum geta menn ekki bara viðurkennt og rætt það að hér stefni í það að heildarjöfnuður á fjárlögum ársins 2011 verði nær 60 milljörðum en þeim 37 sem fjárlögin gerðu ráð fyrir? Hvers vegna má ekki ræða það heiðarlega og opið í stað þess að leita einhverra leiða til að kenna einhverjum öðrum um en þeim sem um málin véla? Það er bara svona og orðræða breytir því ekki neitt. Vandinn sem við okkur blasir birtist í þeirri niðurstöðu sem við ræðum um, ekki því hvað var gert eða hvernig, hverjum um er að kenna o.s.frv. Vandinn sem blasir við okkur er ekki sá. Hann er sá að heildarjöfnuður á árinu 2011 stefnir í að verða um 60 milljarðar ísl. kr.

Herra forseti. Það eru tvö atriði sem ég vildi gjarnan spyrja hv. þm. Kristján Þór Júlíusson um, sem hélt hér ágæta ræðu. Hann kom víða við. Annað er varðandi Héðinsfjarðargöng sem fóru 2,3 milljarða umfram fjárhagsáætlun. Hvar er það eiginlega bókað og hvernig eru svoleiðis upphæðir greiddar sem vantar inn í fjárlögin og væntanlega fjáraukalögin líka? Í stjórnarskránni stendur að ekkert gjald megi greiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Hvað gerist þegar menn greiða það út? Síðan er það varðandi Sparisjóð Keflavíkur, herra forseti. Vitað var 22. apríl 2010 að hann væri í miklum vanda. Síðan kom í ljós í febrúar 2011 að bankinn var kominn með stórlega neikvætt eigið fé þannig að sú staða liggur alveg fyrir og var á vakt hæstv. fjármálaráðherra. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur fjárlaganefnd fengið upplýsingar um það hvers vegna ekki var brugðist við strax þegar sú staða lá fyrir? Hún lá fyrir í marga mánuði, þ.e. að Sparisjóður Keflavíkur gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar, og líklega hefur vandinn stóraukist á þeim tíma sem það gerðist og þeir sem um það véluðu hljóta að hafa vitað það. Ég spyr hv. þingmann: Komu einhverjar upplýsingar fram í hv. fjárlaganefnd um það hvað gerðist á þessum tíma, frá því 22. apríl 2010 til febrúar 2011, þegar eigið fé var komið niður í mínus 11,2 milljarða, sem er ekki lítil tala?

Forseti. Þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr fjárlaganefndarmenn út í ýmis atriði gerir hann engan greinarmun á stjórnarmeirihluta eða stjórnarandstöðu og það er vel, ég er mjög ánægður með það, en aðgengi stjórnarandstöðunnar að upplýsingum er miklu minna en stjórnarmeirihluta, það er sá veruleiki sem við blasir. Svo ég svari þessu beint þekki ég ekki þetta mál um uppgjörið á Héðinsfjarðargöngunum til að geta svarað því með fullri vissu og vildi fá tækifæri til að afla mér frekari upplýsinga. Ég ætla að þá liggi fyrir einhverjar heimildir til uppgjörs og vona svo sannarlega að svo sé. Varðandi Sparisjóð Keflavíkur er eina umfjöllunin sem fjárlaganefnd hefur fengið í hendur um það mál sú greinargerð sem fylgdi fjáraukalagafrumvarpi því sem hæstv. fjármálaráðherra lagði hér fram fyrir réttum mánuði. Þar er allnokkur umfjöllun um Sparisjóð Keflavíkur, Landsbankann og þá stöðu sem þar er uppi. Af henni er ekki hægt að draga neinar þær ályktanir sem gefa svar við þeim spurningum sem hv. þm. Pétur Blöndal dró hér upp og kallaði eftir. Fjárlaganefnd hefur enn ekki farið yfir þetta mál enda var sá tími sem gefinn var til að fjalla um fjáraukalagafrumvarpið sáralítill og alls ekki nægur til að vanda til þeirrar skoðunar sem þyrfti á þeim tillögum sem komu frá ríkisstjórninni við 1. umr. né, og allra síst, við síðari umræður. Það eina sem við fengum þar í hendur var minnisblað frá fjármálaráðuneytinu um samskipti Sparisjóðs Keflavíkur og Landsbankans.

Herra forseti. Ég á ekki sæti í hv. fjárlaganefnd þannig að ég þarf að reiða mig á upplýsingar frá nefndarmönnum. Ég komst ekki í andsvar við hv. formann nefndarinnar vegna þess að fjórir skráðu sig til andsvara á undan mér. Það sem ég hef sérstakan áhuga á eru heimildir samkvæmt 4. gr. í fjáraukalögunum sem eru án upphæða. Þar bara stendur að það eigi að ganga frá uppgjöri og greiðslu, algjörlega án upphæða. Ég hef mikinn áhuga á að vita hvernig það rímar saman við stjórnarskrána þar sem segir að ekki megi greiða neitt út nema það standi í fjárlögum og fjáraukalögum. Getur verið að menn túlki þessar heimildir galopnar, að það megi borga út 100 milljarða eða 200 milljarða eða hvað sem er á grundvelli þessarar heimildar? Þarf ekki að standa einhvers staðar upphæð sem menn borga út þegar þeir skrifa tékka? Spurningin er: Er búið að skrifa einhverja tékka? Hefur hv. fjárlaganefnd frétt eitthvað af því að búið sé að skrifa einhverja tékka til að greiða fyrir Sparisjóð Keflavíkur? Vandi hans var mjög mikill, það vantaði 11,2 milljarða í febrúar, það er nærri komið heilt ár síðan. Spurningin er: Eru þessir 11,2 miljarðar einhvern veginn svífandi eða er búið að greiða þá? Ég ætlaði að spyrja hv. þingmann hvort þessar upplýsingar hefðu komið fram í hv. fjárlaganefnd en svo áttaði ég mig á því að það er náttúrlega alveg gífurlegur hraði á öllu í þessari vinnslu og Alþingi á náttúrlega ekki að láta bjóða sér svoleiðis.

Forseti. Ég deili áhyggjum með hv. þingmanni af þessum heimildarákvæðum. Ég verð að segja alveg eins og er að heimildarákvæðin, eins og þau eru sett fram og eins og þau hafa verið nýtt, eru galopin heimild fyrir fjármálaráðherra til að ráðstafa fé. Eina talan sem fjárlaganefnd hefur á blaði er útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum undir fjármálaráðuneytinu í frumvarpi til fjárlaga. Þar stendur núna, ef ég man rétt, 350 millj. kr.  Það er bráðnauðsynlegt að fá á þessu mikla bót. Þær tillögur komu meðal annars frá okkur í starfshópi fjárlaganefndar um breytingar á fjárlagagerðinni, þ.e. að innleiða það sem ég vil kalla útgjaldaheimild, að hennar sé leitað áður en til slíkra útgjalda er stofnað. Ég vona að það sé ágæt samstaða um slíkt og ætla að það verklag yrði til mikilla bóta þannig að þá kæmi fram rökstuðningur og ósk um að fá að ráðstafa tilteknu fé og þar yrðu líka leidd fram áhrifin á fjárhag ríkissjóðs ef af greiðslunni yrði. Við þurfum að gera miklar bætur á þessu regluverki öllu og vonandi tekst okkur að gera það.

Virðulegi forseti. Það er fámennt en góðmennt í salnum og vona ég að félagar mínir í fjárlaganefnd fari að skila sér hingað inn. Ég ætla nefnilega að byrja á því að þakka þeim fyrir samvinnuna í nefndinni. Við erum ósammála um margt en þó sammála um ýmislegt og vinnan hefur gengið ágætlega. Við í minni hlutanum vorum sammála því að flýta umræðunni um heila viku. Þess vegna er hún í dag en ekki í næstu viku eins og boðað var í starfsáætlun þingsins. Ríkisstjórnin hefur sett sér áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013 og þau markmið koma helst fram í skýrslu sem fjármálaráðherra sendi frá sér í júlí. Þar segir, með leyfi forseta: „Í áætlun þeirri, sem hér er birt, eru dregin saman þau markmið í ríkisfjármálum sem íslensk stjórnvöld hafa einsett sér að ná á komandi árum.“ Fyrir fáeinum vikum síðan ræddum við frumvarp til fjárlaga við 1. umr. málsins. Þar kom fram áhersla ríkisstjórnarinnar á frumjöfnuð, þ.e. að ríkisstjórnin hefði náð að auka tekjurnar það mikið að þær væru orðnar hærri en útgjöldin. Ég gagnrýndi þá framsetningu harðlega vegna þess að ég taldi að hún sýndi ekki rétta mynd af stöðu þjóðarbúsins því að þar vantaði alla fjármagnsliði eins og vaxtakostnað. Það er eins og í heimilisbókhaldi fjölskyldu sem dregið hefur saman seglin þannig að útgjöldin eru minni en tekjurnar en vaxtakostnaðurinn af húsnæðinu og bílnum er settur til hliðar. Í skýrslunni einsetti ríkisstjórnin sér ekki bara að ná fram ákveðnum markmiðum varðandi frumjöfnuð heldur líka varðandi heildarjöfnuð, hagvöxt og verðbólgu. Á bls. 4 kemur fram að í þjóðhagsspá fyrir árið 2009–2013 segir að hér gæti verið um 4,4% hagvöxtur á árinu 2011. Eins og flestir vita var það markmið langt frá því sem við búum við í dag þegar hagvöxturinn mælist rétt um 1,5%. Og ekki eru horfurnar góðar vegna þess að ASÍ spáir því að hér verði um 1% hagvöxtur á næsta ári, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn spáir um 1,6% en Seðlabankinn hefur reyndar hækkað spá sína upp í 2,9%. Engu að síður eru þessar hagvaxtarspár langt undir þeim markmiðum sem ríkisstjórnin setti sér sjálf. Það er afar sérstakt, verð ég að segja. Áður en ég held lengra verð ég að viðurkenna að það er mjög sérstakt að ræða þetta mikilvæga mál fyrir tómum sal jafnvel þótt einn ágætur þingmaður hafi nú birst í salnum. Mér þætti vænt um ef hægt væri að athuga hvort ráðherrar, formaður fjárlaganefndar og fleiri vilji ekki sýna Alþingi þann sóma að sitja undir umræðum.

Það eru allmargir þingmenn og a.m.k. einn ráðherra skráðir í hús og þess er að vænta að þeir heyri mál þingmannsins.

Gott og vel. Ég treysti því að þeir séu að fylgjast með annars staðar. En ég var búinn að ræða hagvöxtinn og ég tel að ríkisstjórninni hafi mistekist hvað hagvöxtinn varðar enda eru svo sem engar áætlanir, hvergi er að finna merki um erlenda fjárfestingu til að hækka hagvöxt. En það er annað markmið og það er verðbólgumarkmiðið. Við búum við verðbólgu sem mælist nú um 5,7%. Það hefur áhrif á skuldir heimilanna sem þurfa svo nauðsynlega á aðstoð að halda og kannski fyrst og fremst skilningi frá stjórnvöldum. En markmiðið sem ríkisstjórnin setti sér var að á árinu 2011 yrði vísitala neysluverðs um 1,7%. Þarna munar einum 4% sem er gríðarlegt frávik og enn eitt dæmi um árangursleysi ríkisstjórnarinnar í fjármálum. Þess ber að geta að þetta eru markmið sem ríkisstjórnin setti sér sjálf og ég hefði talið að miðað við þann undirliggjandi styrk sem býr í efnahagskerfi þjóðarinnar hefði jafnvel verið hægt að setja markið hærra en ríkisstjórnin gerði. Ríkisendurskoðun gaf út umsögn sína um frumvarp til fjáraukalaga, það frumvarp sem hér er til umræðu, auk umsagnar um frumvarp til fjárlaga 2012 og lokafjárlaga 2010. Það er gott að sjá og finna að Ríkisendurskoðun tekur undir gagnrýni mína á framsetningu á rekstraryfirliti ríkissjóðs. Þar segir á bls. 4, með leyfi forseta: „Í 1. gr. fjárlaga, [um] rekstraryfirlit ríkissjóðs, eru notuð hugtökin heildarjöfnuður og frumjöfnuður. Þetta er hliðstætt því sem gert var í frumvarpi til fjárlaga og í fjárlögum 2011 (nema þar var talað um heildartekjujöfnuð). Þessi framsetning hafði hins vegar ekki tíðkast fram til þess tíma. Með frumjöfnuði er átt við afkomu ríkissjóðs án vaxtagjalda. Samkvæmt 22. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, skal í frumvarpi til fjárlaga sýna áætlaðan rekstrarreikning fyrir ríkisaðila í A-hlut[a]. Samkvæmt því á ekki að sýna millistærð rekstrarreiknings ríkissjóðs sem lokaútkom[u] reikningsins, þ.e. að sýna áætlaða jákvæða afkomu að fjárhæð 16,9 milljarða kr. í stað áætlaðs tekjuhall[a] að fjárhæð 36,4 milljarða kr.“ Með öðrum orðum, það á ekki að leggja ofuráherslu á frumjöfnuð heldur heildarjöfnuð. Svo segir áfram, með leyfi forseta: „Ætla verður að fyrir stjórnvöldum vaki með þessari nýju framsetningu að leggja sérstaka áherslu á frumjöfnuðinn. Að mati Ríkisendurskoðunar ætti fremur að sýna frumjöfnuð sem millistærð á undan vaxtagjöldum í rekstraryfirlitinu.“ Ég vek athygli á töflu í nefndaráliti meiri hlutans þar sem greinilega má sjá að það verður að vera búið að taka frumjöfnuð og vaxtajöfnuð saman þegar við förum yfir stöðu hvers árs og stöðu ríkissjóðs. Það gerir það að verkum að í lokaútkomu reikningsins er sýnd jákvæð afkoma í fjáraukalögum upp á 16,9 milljarða kr. en áætlaður tekjuhalli nemur hins vegar 36,4 milljörðum kr. Minni hlutinn telur að ríkisstjórnin eigi að fylgja fyrirmælum laganna og sýna frumjöfnuð sem millistærð á undan vaxtagjöldum á yfirlitinu. Eins og áður sagði vorum við í 2. minni hluta ósátt við framsetningu meiri hlutans og framsetningu fjármálaráðherra þannig að við tókum okkur til og færðum inn í töfluna ýmis útgjöld og jafnvel minni tekjur sem við teljum að sýni rétta niðurstöðu. Það sem gerist er að heildarjöfnuðurinn fyrir 2011 verður neikvæður um 59,1 milljarða kr. sem er ríflega 13 milljörðum kr. verri afkoma en fram kemur í yfirliti fjármálaráðuneytisins. Þá ber sérstaklega að geta þess að töluverðar líkur eru á að gjöldin hækki enn meira og að afkoman verði þeim mun verri ef niðurstaða úrskurðarnefndar í sparisjóðsmálinu, svo dæmi sé tekið, verður ríkissjóði óhagfelld. Ef við tökum sérstaklega fyrir breytingu á tekjum er í frumvarpinu felld niður áætlun um arðgreiðslur Landsvirkjunar að fjárhæð 800 millj. kr. en alls er gert ráð fyrir að arðgreiðslur lækki um helming frá áætlun fjárlaga. Þó svo að ekki sé gert ráð fyrir miklum breytingum á heildartekjum eru frávik fjárlaga í nokkrum tekjutegundum umtalsverð. Þess vegna er vakin athygli á því að þótt tekjur vegna innheimtu kolefnisgjalds skili um 700 millj. kr. hærri tekjum en gert var ráð fyrir í fjárlögum liggja ekki fyrir upplýsingar frá fjármálaráðuneytinu sem skýra ástæðurnar. Ráðuneytið getur heldur ekki greint frá því á hvaða atvinnugreinar gjaldið leggst. Þess vegna verð ég enn á ný að taka undir ábendingar Ríkisendurskoðunar um að færa skattafrádrátt vegna kostnaðar fyrirtækja við nýsköpunarverkefni á gjaldalið þess í stað þess að draga hann frá tekjum þó svo að framsetningin breyti ekki afkomu ríkissjóðs. Okkur í minni hlutanum og meiri hlutanum greinir reyndar á um áherslur Ríkisendurskoðunar vegna þess að í áliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Að mati Ríkisendurskoðunar er agi meiri nú en áður þegar kemur að því að samþykkja ný útgjöld í fjáraukalögum …“ Ég fór yfir álit Ríkisendurskoðunar og ég finn hvergi þá setningu. Ég sat á fundinum með Ríkisendurskoðun og kannski hef ég upplifað hann öðruvísi en meiri hlutinn, ég geri ráð fyrir því, en ég minnist þess ekki að hann hafi hrósað meiri hlutanum sérstaklega fyrir vandaðri vinnubrögð og meiri aga nú en áður. Þá vil ég, líkt og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, gagnrýna setningu í meirihlutaáliti fjárlaganefndar þar sem segir að viðhorf stjórnvalda og Alþingis til ríkisfjármála hafi breyst verulega til batnaðar að undanförnu. Við eigum virkilega langt í land og ég held að á þeirri vegferð sé engum greiði gerður með að fullyrða út í loftið án þess að fyrir því liggi haldbær rök eða staðreyndir. Ég er sammála því að æ fleiri geri sér grein fyrir mikilvægi þess að góð stjórn sé á fjármunum ríkisins og að vanda þurfi bæði áætlanagerð og eftirfylgni með útgjöldum. Ef svo væri væri minni hlutinn ekki með margra blaðsíðna álit sem gerir í rauninni lítið annað en að gagnrýna það verklag sem því miður er enn þá á fjárlagagerð. Eitt af stærstu málum ríkisstjórnarinnar þegar fjárlögin fyrir árið 2011 voru samþykkt í desember á síðasta ári var að þar var gert ráð fyrir 6 milljarða tekjum vegna hlutdeildar banka, sparisjóða og lífeyrissjóða í sérstökum vaxtaniðurgreiðslum til heimila. Í ljósi þess var lagður sérstakur skattur á fjármálafyrirtæki samkvæmt lögum nr. 155/2010, en sú skattheimta náði ekki til lífeyrissjóða. Ég veit að nú standa yfir einhvers konar samningaviðræður um að lífeyrissjóðirnir komi með fjármagn upp á 1,4 milljarða inn í ríkissjóð en það liggur ekkert fyrir í hvaða formi sú fjárhæð verður, hvort hún verður í formi skatts eða einhvers konar styrks. Eins og Ríkisendurskoðun bendir réttilega á er ekki hægt að gera ráð fyrir þeim tekjum fyrr en þær eru 100% í hendi. Ég er þeirrar skoðanir núna að í staðinn fyrir að meiri hlutinn kalli á bankana, á lífeyrissjóðina, taki meiri hlutinn af skarið - þeir eru í ríkisstjórn, þeir stjórna - og setji lög um viðbótarskatt sem gerir það að verkum að ekki þarf að standa í stappi við banka og lífeyrissjóði og við þurfum ekki að koma upp í ræðupúlt Alþingis til að ræða það mál trekk í trekk. Mig langar til að víkja sérstaklega að Vaðlaheiðargöngum vegna þess að ég finn að þau eru hugðarefni margra þingmanna, sérstaklega þeirra sem eru búsettir á höfuðborgarsvæðinu. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég undrast dálítið þá umræðu. Ég undrast að umhverfis- og samgöngunefnd skyldi hafa tekið málið upp, mál sem er 100% á forræði fjárlaganefndar, en gott og vel. Ég tel nefnilega miklu meiri þörf á því að við ræðum byggingu hátæknisjúkrahúss, stærstu framkvæmd Íslandssögunnar ef af henni verður. Þar er fjármögnunin svipuð og á Vaðlaheiðargöngum fyrir utan eitt mikilvægt atriði, þ.e. að íbúar á Norðurlandi eða þeir sem keyra í gegnum Vaðlaheiðargöng ætla að greiða fyrir göngin. En ég tel að hátæknisjúkrahús verði ekki greitt öðruvísi en úr vasa skattgreiðenda og þá allra skattgreiðenda og þar er mikill munur á að mínu mati. Síðan vil ég vekja athygli á því, vegna þess að hér hafa heyrst raddir um að göngin hafi ekki verið á samgönguáætlun, að Vaðlaheiðargöng hafa vissulega verið á samgönguáætlun sem sérstök framkvæmd sem á að standa undir sér. Henni var ekki stillt upp fram fyrir einhver önnur verkefni eða fyrir aftan. Ég skora á ríkisstjórnina að halda áfram með þau verkefni sem þar eru fremst í flokki, eins og t.d. Norðfjarðargöng. Ég sé ekki hvernig þessi framkvæmd á að hafa nokkur áhrif á að Norðfjarðargöng verði að veruleika. Ég vil líka segja að ég tel að göngin muni standa undir sér og mér finnst þær áætlanir sem stjórn Vaðlaheiðarganga hefur sett fram varlegar ef eitthvað er. Í dag er reiknað með að um 1163 bílar keyri þar í gegn á dag og þar eru allir sammála um að greiða hóflegt veggjald, eitthvað í kringum 1 þús. kr. Það þýðir að göngin verða greidd upp á 25–26 árum. Ég vil samt taka það fram að allar þær tölur eru frekar varlega áætlaðar heldur en hitt. Nýlegar rannsóknir sýna að til dæmis keyra mun fleiri bílar í gegnum Héðinsfjarðargöng en í upphafi var talið. Nú er tími minn á þrotum. Ég ítreka þakkir mínar til nefndarmanna í fjárlaganefnd og vonast til að eiga þar gott samstarf.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Ég hjó eftir tvennu og ég vona að ég hafi heyrt rétt. Hv. þingmaður sagði að það ætti að vinda sér í, meira að segja að ráðuneytið ætti að vinda sér í, að semja lög um að skattleggja lífeyrissjóðina til að ná í þá peninga sem vantar upp í vaxtabætur. Ég vil spyrja hvort ég hafi heyrt rétt. Auðvitað er það Alþingi sem samþykkir lög en ekki ráðuneytið og ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann sér þetta fyrir sér. Í öðru lagi eru það Vaðlaheiðargöngin. Þar er forsendan sú að 90% af bílum muni keyra í gegnum dimm göng á björtum sumardegi í staðinn fyrir að keyra eilítið lengra um hið fallega Víkurskarð út með Eyjafirði. Telur hv. þingmaður þetta raunhæft? Ég mundi miklu frekar vilja keyra í sólskininu úti og horfa á Eyjafjörðinn meðan ég keyri þarna fram hjá, svo ég tali ekki um Víkurskarðið sjálft sem er mjög sérstakt. Hvað gerist ef áætlanir eða forsendur stjórnar Vaðlaheiðarganga hf. bregðast og allt í einu vantar pening eins og núna í Hörpunni? Hver ber þá ábyrgð? Mun einhver annar borga það en ríkissjóður?

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að til að leysa skuldavanda heimilanna þurfi ríkið að taka stærri og ákveðnari skref en það hefur gert hingað til. Leitað hefur verið eftir því að ná samkomulagi, samkomulagi sem hver og einn banki framkvæmir eftir því sem honum þykir henta best eins og kom fram í eftirlitsskýrslunni sem var kynnt á Alþingi fyrr í haust. Það sama á við lífeyrissjóðina, ég held að það þurfi einfaldlega að taka af skarið og skattleggja þá ef lífeyrissjóðirnir eru ekki reiðubúnir að koma að borðinu. En ef ég hef sagt að ráðuneytið eigi að beita sér fyrir því þá biðst ég velvirðingar á því. Ég held reyndar að ég hafi verið að tala um ríkisstjórnina, að ríkisstjórnin ætti að beita sér fyrir því, en þetta er að sjálfsögðu ákvörðun Alþingis á endanum. Varðandi Vaðlaheiðargöng þá er Víkurskarðið fallegt, já já. Það er Hvalfjörðurinn líka og menn hafa örugglega sagt í umræðunni um Hvalfjarðargöng að einhverjir mundu frekar vilja keyra hinn fallega Hvalfjörð. Ég held að nákvæmlega það sama muni gerast með Vaðlaheiðargöng; stór hluti bílanna, ef ekki allur fyrir rest, mun fara í gegnum göngin vegna þess að þeir sem keyra Víkurskarðið reglulega, þar á meðal ég, átta sig á því að það er mjög hættulegur vegur. Þar varð alvarlegt slys fyrir ekki svo mörgum árum síðan og ég held að það sé bara tímaspursmál hvenær slíkt gerist aftur. Ef forsendur bregðast eins og hv. þingmaður spurði mig um, vil ég segja að þá mun hinn aukni kostnaður einfaldlega lenda á greiðendum í göngin, væntanlega með lengri lántöku. Ég reikna með að eins og með allar framkvæmdir verði reynt að endurfjármagna lán á einhverju árabili, en ég vona þó ekki. 

Frú forseti. Ef gjöldin fyrir umferðina duga ekki til að greiða vexti af láninu, og þá tala ég um raunvexti, mun lánið hrannast upp og þá dugar ekkert að skuldbreyta eða framlengja í lánum heldur mun einhvern tíma þurfa að taka á vandanum. Ég hef grun um að það geri enginn nema ríkissjóður, enginn annar. Varðandi lífeyrissjóðina vil ég bara spyrja hv. þingmann: Hverjir skyldu eiga réttindi í lífeyrissjóðunum? Hverjir eru það aðrir en sjóðfélagar? Og á móti réttindunum standa allar þessar miklu eignir þannig að ég fullyrði að sjóðfélagarnir eiga réttindin og þar með eignirnar sem standa á móti réttindunum. Það eru sem sagt heimilin í landinu sem eiga lífeyrissjóðina, eign sem nemur um 17 millj. kr. á hvert einasta heimili. Það sem hv. þingmaður er að tala um er að skattleggja heimilin. Hann er að tala um að skattleggja heimilin til að bjarga einhverjum öðrum heimilum. Þar fyrir utan gleymir hv. þingmaður því að stórir lífeyrissjóðir eins og LSR eru með ríkisábyrgð og þurfa að hækka iðgjaldið, bæði til A- og B-deildar, ef einhverjar álögur eru lagðar á þá. Sjóðfélagar í almennu sjóðunum þurfa því að sætta sig við skerðingu á réttindum sínum vegna skattlagningar því að eignirnar verða minni á móti réttindunum og réttindin verða talin minna virði, og þeir þurfa líka að sætta sig við að borga hærri skatta vegna hærra iðgjalds ríkisins til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þau eru því lestuð tvöfalt, þ.e. hin almennu heimili þar sem ekki er um að ræða opinbera starfsmenn.

Virðulegi forseti. Vaðlaheiðargöng og framkvæmdin við þau er auðvitað háð einhverjum breytum og ýmis atvik geta gerst. Ég átta mig á því. En ég vil samt taka mjög skýrt fram að allar áætlanir um umferð í gegnum göngin eru mjög varlega áætlaðar og þær hafa frekar orðið varfærnari á undanförnum mánuðum en hitt. Ef eitthvað bregður út af mun kostnaðurinn lenda á þeim sem keyra í gegnum göngin. Ég vil taka sérstaklega fram að íbúar í Þingeyjarsýslu eru reiðubúnir að leggja fram mikið hlutafé í gegnum sveitarfélögin sín, hærra hlutafé, sem þýðir einfaldlega að hluti skatttekna þeirra fer í framkvæmdina. Það sýnir viljann á svæðinu til þess að hún verði að veruleika. Ég skora á hv. þingmenn að einbeita sér frekar að hátæknisjúkrahúsinu og þeirri framkvæmd vegna þess að við getum verið sammála um að þar kemur allur peningurinn úr vasa skattgreiðenda, allra skattgreiðenda, ekki bara þeirra sem nota hátæknispítalann. - Ég sé að ég á heilar átta og hálfa mínútu til að svara hv. þingmanni og er það ágætt. Varðandi lífeyrissjóðina held ég að okkur greini svolítið á um þá. 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga sem er til að rétta aðeins af fjárlögin frá því í fyrra. Að mestu leyti er ekki annað hægt að sjá í því en það sem kallast má eðlilegt eftir svona skipbrot eins og íslenskt samfélag og efnahagslíf beið árið 2008. Enn þá hefur ýmislegt verið óvissu háð við gerð fjárlaganna og fjáraukalögin taka mið af því og það er ýmislegt sem þarf einfaldlega að leiðrétta, sérstaklega vegna hrunsins. Ég get ekki betur séð, þó ég sé áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd og hafi þar af leiðandi ekki mætt á sérstaklega marga fundi þar, miðað við meirihlutaálitið og vinnu í nefndinni en í flestum tilfellum sé um eðlilega hluti að ræða sem eru ekki stórpólitísk deilumál. Mig langar hins vegar að vekja athygli á því að enn er verið að safna skuldum og ábyrgðum og bæta við þá gríðarlegu skuldahengju sem hangir yfir bæði ríkissjóði, sveitarfélögum og samfélaginu öllu með ríkisábyrgðum, endurlánum og alls konar annars konar ábyrgðum. Ég er með samantekt á skuldastöðu Íslands þar sem skuldir ríkissjóðs, ásamt með skuldum sveitarfélaga, voru við lok síðasta árs 1.560 milljarðar kr. sem er 101% af landsframleiðslu. Af þessu var ríkissjóður með 1.345 milljarða kr. um síðustu áramót. Svo eru það ríkisábyrgðirnar. Þær ríkisábyrgðir sem taldar eru upp og eru settar á samkvæmt lögum um ríkisábyrgðir eru 1.184 milljarðar kr. til viðbótar. Ábyrgðir sveitarfélaga eru 324 milljarðar kr. og svokallaðar aðrar ríkisábyrgðir, sem eru ekki fengnar með lögum um ríkisábyrgðir heldur með vísan í neyðarlögin sem af einhverjum óskiljanlegum ástæðum eru enn þá í gildi, eru 1.542 milljarðar. Þar af eru ríkisábyrgðir vegna Arion banka og yfirtöku á eignum SPRON/Dróma 76 milljarðar kr., ríkisábyrgðir til Íslandsbanka vegna yfirtöku á eignum Straums – Burðaráss 52,3 milljarðar kr. og svo blankó ríkisábyrgð á öllum innstæðum í öllum viðskiptabönkum og fjármálastofnunum upp á 1.413 milljarða kr.

Það er ekki ríkisábyrgð á þeim.

Það er ríkisábyrgð á þeim já.

Nei.

Jú, samkvæmt yfirlýsingum fjármálaráðherra er ríkisábyrgð á þeim. Í heildina gera ríkisábyrgðir og ábyrgðir sveitarfélaga hvorki meira né minna en 3.050 milljarða kr. en sú upphæð ein og sér er 198% af vergri landsframleiðslu. Svo getum við bætt skuldum ríkissjóðs ofan á það. Við getum bætt við ófjármögnuðum lífeyrisskuldbindingum ríkissjóðs og ófjármögnuðum lífeyrisskuldbindingum sveitarfélaga. Við getum bætt við skuldum Seðlabankans og endum þá í tölu sem samanlagt er tæplega 5.300 milljarðar kr. Þetta veldur mér áhyggjum því að ég held að þetta sé stabbi sem Ísland muni einfaldlega ekki komast út úr öðruvísi en með stórfelldum afskriftum skulda. Meðal annars vegna þess geri ég alvarlegar athugasemdir við það hvernig verið er að afgreiða ábyrgðir ríkisins til Vaðlaheiðarganga hf. Það er einkaframkvæmd að nafninu til og það eitt í sjálfu sér vekur upp spurningar um á hvaða vegferð Vinstri hreyfingin – grænt framboð er þegar verið er að einkavæða vegaframkvæmdir í landinu. Það gengur þvert gegn öllu því sem flokkurinn hefur staðið fyrir frá stofnun. En engu að síður er hann núna að berjast af fullum krafti fyrir einkavæðingu þjóðvegakerfisins. Önnur ástæða fyrir athugasemdum mínum er sú að þarna endurlánar ríkið peninga til hlutafélags. Ég hef alltaf sagt og segi það einu sinni enn að ég efast ekki um að Vaðlaheiðargöng eru hin besta samgöngubót. Ég keyri þessa leið oft á ári, ég er mikið á Norðausturlandi á sumrin og hef keyrt Víkurskarðið að vetri til og það er einfaldlega mjög erfið leið. En framkvæmdin eins og hún er sett inn hér er fyllilega óeðlileg. Hún er óeðlileg vegna þess að þær forsendur sem fjárlaganefnd hefur tekið tillit til við veitingu heimildar til ráðherra eru í raun glórulausar og standast ekki. Mér finnst að fjárlaganefnd eigi ekki, þegar hún ákveður að veita heimild til lántöku fjármálaráðherra, að styðjast við forsendur eins og þær sem hér eru lagðar fram. Í þeim forsendum sem fyrirtækið hefur lagt fyrir og hafa m.a. borist umhverfis- og samgöngunefnd er ekki ein einasta tala, hvergi nokkurs staðar í öllu planinu, um hverjar tekjur fyrirtækisins af göngunum munu verða. Það er rennt algerlega blint í sjóinn. Þarna eru áætlanir um að umferð á dag yfir árið verði 1.163 bílar og þeir gefa sér það sem forsendu að 90% þeirrar umferðar muni fara í gegnum göngin. En FÍB bendir m.a. á að vetrarumferð um Víkurskarð sé ekki nema 20% af meðalumferðinni. Ekkert er talað um þetta í forsendum Vaðlaheiðarganga hf. og þetta veit fjárlaganefnd og afgreiðir samt málið. Varðandi fjármögnun segir að Vaðlaheiðargöng hf. muni fá lán á 5,23% vöxtum. Þessi tala var á sínum tíma með 60 punkta álagi sem lífeyrissjóðirnir áttu að fá í sinn vasa fyrir að fjármagna þetta og ætluðu að fjármagna framkvæmdina á þeim forsendum. Þeir voru tilbúnir að setja pening í þetta með 60 punkta álagi. Vegna þróunar á ávöxtunarkröfu bréfa síðan þá er 60 punkta álagið núna komið í 237 punkta. Hvert einasta fjármálafyrirtæki á landinu mundi stökkva á þessa framkvæmd með þá gulrót fyrir framan sig en þau gera það ekki. Hvers vegna skyldi það vera? Þessu gátu fulltrúar MP-banka ekki svarað þegar þeir voru í heimsókn hjá umhverfis- og samgöngunefnd. Gert er ráð fyrir ákveðinni aukningu umferðar. Það getur svo sem vel verið að það standist en kostnaður vegna innheimtu veggjalda er miklum mun minni en almennt er af jarðgöngum. Það getur svo sem verið að það standist líka vegna þess að ég veit að fyrirhugað er að nota nútímatækni við innheimtu veggjalda en ekki varðmenn í hliðum. Ég geri athugasemd við annað stórt atriði og það er stofnkostnaðurinn sem er áætlaður rétt tæpir 11 milljarðar kr. Nú hafa aldrei nokkurn tíma verið gerð jarðgöng á Íslandi án þess að kostnaðurinn við þau hafi farið langt fram úr áætlunum.  Frú forseti. Mér finnst þetta óboðleg vinnubrögð og ég benti á það í fjárlaganefnd að áður en fjáraukinn var lagður fram fóru menn eftir lögbundnum leiðum og fengu Ríkisábyrgðasjóð að borðinu til að leggja blessun sína yfir framkvæmdina og fjármögnunina. Ríkisábyrgðasjóður óskaði eftir því að fá að meta framkvæmdina sjálfstætt og svarið var nei, hann fékk það ekki. Þá neitaði sjóðurinn að skrifa upp á hana þannig að þessi framkvæmd er ekki gerð með uppáskrift Ríkisábyrgðasjóðs eins og yfirleitt er gert áður en fjárauki eða fjárlög eru lögð fram. Samkvæmt lögum ber Ríkisábyrgðasjóði líka að leggja mat á heimildina þegar hún kemur til framkvæmda, þ.e. þegar búið er að afgreiða fjáraukalögin og þau koma til framkvæmda. Það sama gerist náttúrlega þá, Ríkisábyrgðasjóður mun reyna að leggja eitthvert mat á það en fjármálaráðuneytið mun ekki hlusta á það. Það liggur fyrir að umhverfis- og samgöngunefnd óskar eftir því að Ríkisendurskoðun fari yfir forsendurnar og búi til sviðsmyndir af því á hvaða forsendum þessi framkvæmd geti hugsanlega gengið upp og þingið hafi þá tölur í höndunum um hvað er verið að ræða. Ég skil ekki af hverju fjárlaganefnd bíður ekki eftir því áliti. Ég legg til að málið verði kallað inn til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. og það verði einfaldlega beðið eftir þeirri umsögn og lögð áhersla á það við ríkisendurskoðanda að þeir flýti umsögn sinni um málið áður en það verður afgreitt endanlega frá þinginu. Eins og ég sagði áður tel ég að Vaðlaheiðargöng yrðu ágætissamgöngubót en það á ekki að reka ríkissjóð og ríkisframkvæmdir með þeim aðferðum sem hér er gert. Þetta er alls ekki boðlegt. Þetta eru 2007-aðferðir og við eigum að hafa lært af þeim. Ég geri mér grein fyrir því að hv. formaður fjárlaganefndar er undir mikilli pressu með þetta mál og mikið ósamkomulag er innan raða stjórnarflokkanna með afgreiðsluna á því. Ósamkomulagið er ekki síst út af því verklagi sem farið er fram með. Þetta eru leifar af þeirri hefðbundnu kjördæmapólitík sem hefur verið Íslandi og verið Íslendingum svo dýrkeypt í gegnum tíðina, þingmenn í einstaka kjördæmum þurfa að hafa einhver mál til að láta kjósa sig út á og keyra þau svo í gegn. Ég leyfi mér bara að benda á að í þessu tilfelli eru einfaldlega fleiri kjósendur á Akureyri en í Norðfirði. Þess vegna erum við að tala um Vaðlaheiðargöng en ekki Norðfjarðargöng sem eru miklu brýnni framkvæmd öryggisins vegna. Mér finnst þetta vera mjög ljótt mál og leiðinlegt að sjá það í þinginu og að það sé keyrt áfram með þessum hætti. Mér finnst að Alþingi Íslendinga ætti að hafa lært af reynslunni og ætti að vera vaxið upp úr svona vinnubrögðum. Ég vona svo sannarlega að fjárlaganefnd taki það upp hjá sér, þegar málið kemur inn til nefndarinnar að lokinni 2. umr., að bíða eftir áliti Ríkisendurskoðunar á þessum forsendum sem Vaðlaheiðargöng ehf. hafa lagt fram því þær eru algerlega glórulausar. Það er ekki til sóma fyrir Alþingi að afgreiða málið með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Árið 1999 settist ég á Alþingi og hef setið þar síðan. Það eru stór orð en ég held að ég hafi aldrei fyrr orðið vitni að ræðu á Alþingi sem er jafnröng og sett fram með eins kolvitlausum fullyrðingum og sleggjudómum og hv. þm. Þór Saari hefur gert núna á þeim sjö eða tíu mínútum sem hann notaði í ræðustól í umræðum um Vaðlaheiðargöng. Þvílíkt og annað eins. Ég frábið mér ekki málefnalega umræðu um verk hér á Alþingi. En það sem sett var fram hér var með þvílíkum ósköpum að ég hygg að það verði skráð á spjöld sögunnar um síðustu þing. Virðulegi forseti. Ég mun fara betur yfir þetta mál í ræðu minni á eftir og vona að hv. þingmaður verði þá í þingsalnum en í þessu andsvari ætla ég að spyrja hv. þingmann út í eitt vegna þess að hann sagði í ræðu sinni og á fundi umhverfis- og samgöngunefndar að jarðgangaframkvæmdir hefðu farið tugi prósenta og gott ef hann nefndi ekki 80–90% fram úr kostnaðaráætlun. Ég endurtek, fram úr kostnaðaráætlun. Þetta voru stór orð og eru mikil gagnrýni á Vegagerðina og þá sem þar vinna og verkfræðistofur úti í bæ sem vinna verk fyrir Vegagerðina eins og t.d. gerð kostnaðaráætlana. Nú hefur Vegagerðin birt á heimasíðu sinni útlistingar þar sem þessu er andmælt, m.a. vegna orða hv. þingmanns og þar segir: Þetta er kolrangt. Bolungarvíkurgöng fóru ekkert fram úr áætlun þrátt fyrir að þar hafi komið fram setlög og ýmislegt annað,  Virðulegi forseti. 

Frú forseti. Þær tölur sem Vegagerðin setti fram í gær eru réttar að því leytinu til að í þeim er tekið tillit til verðbólgu og gengisfalls. Fyrirtæki og stofnanir sem gera áætlanir á Íslandi án þess að gera ráð fyrir verðbólgu í áætlunum sínum gera ekki réttar áætlanir. Fyrirtæki á Íslandi sem gera áætlanir um hluti án þess að taka tillit til gengisstigs, sérstaklega þegar við erum að ræða fjárgreiðslur til erlendra aðila 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan; önnur eins ræða hefur sennilega ekki verið flutt með jafnmiklum sleggjudómum og útúrsnúningum og hv. þingmaður gerði og bætti um betur í þessu andsvari í svari við spurningu minni. Spurningin er einföld: Telur hv. þingmaður sig ekki þurfa að biðja þessar stofnanir afsökunar á þeim sleggjudómum sem hann hefur fellt og röngum fullyrðingum um framúrkeyrslu við þau verk sem hér er verið að ræða um vegna þess sem Vegagerðin segir í gögnum sínum núna? Virðulegi forseti. Ég sé það á heimasíðu Alþingis að hv. þingmaður er með MA-próf í hagfræði frá New York University 1985. Þess vegna er ég meira undrandi á því að hann setji svona fullyrðingar fram. Hér er verið að tala um aðra kostnaðaráætlun, frá því í janúar 2006. Við höfum fengið hagfræðikenningu um það að stofnanir landsins skuli á þessum tíma hafa gert ráð fyrir gengishruni krónunnar og því efnahagshruni sem hér varð. Það er alveg með ólíkindum að þetta skuli sett fram og er mjög ósanngjarnt, ég ítreka það, ósanngjarnt hjá hv. þingmanni að setja þetta svona fram gagnvart þeim stofnunum, verkfræðingum og verkfræðistofum út um landið og í þessum bæ sem hafa unnið þessar áætlanir eftir bestu getu og bestu þekkingu og sem standast jafn vel og hér kemur fram, Bolungarvíkurgöng á núlli eða undir áætlun í þeirri efnahagskreppu sem varð. Mér finnst þetta meiri háttar afrek hjá þeim sem gera þessar áætlanir og vil þakka þeim fyrir það. En ég ítreka spurningu mína til hv. þingmanns og mun koma betur inn á ýmislegt í ræðu minni á eftir um þá sleggjudóma og útúrsnúninga sem hv. þm. Þór Saari tekur sér í munn og notar sem alfa og omega í árásum sínum á framkvæmdir á landsbyggðinni sem hér er verið að tala um.

Frú forseti. Þetta eru kunnugleg rök landsbyggðarþingmanna í kjördæmapotsleiðangri að stilla upp landsbyggðinni  Þetta er ekki þannig, hv. þm. Kristján L. Möller, að ég sé á móti framkvæmdum á landsbyggðinni. Ég hef alla tíð sagt það í umræðu minni um Vaðlaheiðargöng að ég telji þau vera prýðisgóða samgöngubót en hún er hins vegar ekki forgangsatriði á samgönguáætlun og aðferðin við að koma henni í framkvæmd er mjög óeðlileg. Ég stend við það. Mér var kennt í hagfræði að gera vandaðar áætlanir og í vönduðum áætlunum taka menn tillit til hugsanlegrar verðbólgu og sveiflu á gjaldeyrismörkuðum til dæmis og kaupa sér tryggingar gegn slíku. Með sömu rökum hv. þingmanns væri hægt að núllstilla skuldir allra sveitarfélaganna á landinu af því að það kom verðbólga eftir á og gengisfall eftir að þau gerðu áætlanir sínar og þess vegna skulda þau ekki neitt í dag. En niðurstaðan er einfaldlega sú að skattgreiðendur borga reikninginn þegar upp er staðið, hvort sem það verður verðbólga eða ekki, reikningurinn verður bara hærri því hærri sem verðbólgan er. Framkvæmdakostnaður við jarðgöng hefur ævinlega verið hærri en menn hafa reiknað með. Vonandi fara þær tölur að lagast vegna þess að Íslendingar eru búnir að afla sér allmikillar sérfræðiþekkingar í jarðgangagerð núorðið og væri því óskandi að áætlanir í framtíðinni stæðust betur. En úr því að hv. þingmaður segir að ég sé með sleggjudóma, spyr ég: Hvers vegna er ekki í forsendum fyrirtækisins Vaðlaheiðarganga hf., þar sem hv. þingmaður er meðal annars í stjórn, ein einasta tala eða áætlun um tekjur fyrirtækisins, hvergi?

Frú forseti. Ég vil byrja á að nefna það sem hv. formaður fjárlaganefndar kom inn á í upphafi ræðu sinnar að auðvitað undirstrikar frumvarp til fjáraukalaga ágætan og mikinn árangur í ríkisfjármálum á síðustu árum, og undirstrikar það að öllu leyti, bæði hvað varðar viðsnúninginn í stöðu ríkissjóðs sem átti sér stað á þessum tiltölulega stutta tíma og eins það sem Ríkisendurskoðun áréttar hér að agi sé nú meiri og vinnubrögð vandaðri en hafa viðgengist áður. Auðvitað er það sérstakt fagnaðarefni sem er ágætt að draga fram og allir sem í nefndinni sitja og hafa setið og að þessum málum koma svo og hæstv. ráðherrar eiga að sjálfsögðu lof skilið fyrir það. Það má með sanni segja um aðdragandann að þessu frumvarpi að þar var vandað mjög til verka, enda sést það á frumvarpinu og þeirri umræðu sem fer fram hér í dag. Ég ætla að reifa nokkur atriði, fyrst í því máli sem mesta athygli vekur og mesta athygli fær í umræðunni sem eru Vaðlaheiðargöngin. Það má segja að með þessu frumvarpi séu þau formlega komin af stað og til framkvæmda þegar þetta samþykki gengur fram. Varðandi afstöðu mína til þess, þá eru hagsmunir mínir hvað varðar kjördæmahagsmuni og byggðahagsmuni sem slíka engir, ég hef ekki aðra hagsmuni en almannahagsmuni í þessu máli og hef alltaf verið mikill stuðningsmaður þessa verkefnis af margvíslegum ástæðum. Þetta er eitt af stærstu og mikilvægustu verkefnum í samgöngumálum á Íslandi öllu. Þetta hefur mikil byggðaleg áhrif á tiltölulega stóru svæði, opnar greiðar leiðir á milli stórra og þéttbýlla svæða á Norðausturlandi. Í öðru lagi er hægt að fullyrða að sú byggðastefna sem mestu máli skiptir og hefur fært okkur mestan samfélagslegan ábata á síðustu árum er þegar okkur hefur tekist að stytta leiðir, greiða samgöngur og stórbæta umferðaröryggi frá því sem áður var og opna á milli landsvæða. Má telja upp mörg verkefni þessu til stuðnings. Af því að hér var rætt um kjördæmahagsmuni - og eins og ég sagði áðan er þetta ekki í mínu kjördæmi, ég hef ekki aðra hagsmuni en bara djúpa sannfæringu fyrir því að þetta sé gott mál út frá almannahagsmunum - þá má nefna nýlega samgöngubót sem sumir kalla samgöngubyltingu, sérstaklega fólkið sem býr á því svæði, og það er Suðurstrandarvegur. Hann opnaði nýja leið á milli tveggja 2 þús. manna samfélaga, Grindavíkur og Þorlákshafnar í Ölfusi og sameinaði auðvitað tvö 20 þúsund manna svæði í eitt, má segja, með frábærum vegi eftir suðurströndinni og undirstrikar rækilegar og betur en margt annað hve samgöngubæturnar geta valdið mikilli byggðarlegri byltingu. Ég held að Vaðlaheiðargöngin eigi eftir að gera það. Ég held að bæði þeir sem hafa efasemdir um forsendurnar og þeir sem eru ákafastir stuðningsmenn framkvæmdanna geti vel við þessa niðurstöðu unað, af því að hér er sleginn ákveðinn varnagli gagnvart þeim sem hafa efasemdir um að full vissa um forsendur muni liggi fyrir. Ég held að báðir hóparnir - og skiptir þá engu máli þó að það hafi verið ágreiningur innan einstakra þingflokka um málið, það er bara eðlilegt, samgöngumál eru þess eðlis að stuðningur eða fylgi við einstakar framkvæmdir hafa ekki endilega svo mikið með flokkslínur almennt að gera: En hérna stendur, með leyfi forseta: „Forsenda Alþingis fyrir ákvörðun um að ráðist verði í gerð Vaðlaheiðarganga hefur verið að framkvæmdin standi undir sér að öllu leyti. Sú forsenda er óbreytt. Meiri hlutinn leggur áherslu á að áður en stofnað er til skuldbindinga ríkisins komi málið aftur til fjárlaganefndar og verði kynnt henni með fullnægjandi hætti.“ Þetta er alveg prýðileg niðurstaða og ekki síst fyrir þá sem vilja ganga varlega um en um leið er verið að veita afdráttarlausa heimild til þess að í þetta verði farið, þessi fyrsti milljarður, og auknar heimildir þarf alltaf að sækja aftur þannig að hér er varlega farið og skynsamlega í gríðarlega stóru og mikilvægu verkefni. Vaðlaheiðargöngin voru ásamt tvöföldun vega á suðvesturhorninu, á Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi á sínum tíma, tekin út fyrir sviga í samgönguáætlun og stefnt að því að fara í sérstaka framkvæmd er þau varðaði og yrði greitt með veggjöldum eða notendagjöldum. Ég held að það hafi verið mikil vonbrigði að okkur skyldi ekki takast að lenda Suðurlandsveginum og Vesturlandsveginum og suðvesturhornsframkvæmdunum, Sundabrautinni, með sambærilegum hætti. Að einhvers konar hófleg notendagjöld yrðu innheimt með rafrænum hætti þannig að ekki þyrfti, eins og hv. þingmenn hafa nefnt, að stoppa við gjaldskýli heldur væru þetta í rauninni notendagjöld sem kæmu að einhverju leyti í staðinn fyrir veltuskattinn sem við borgum núna í gegnum eldsneytið. Við borgum himinháar fjárhæðir í gegnum hvern keyptan lítra af olíu og bensíni. Ég hef alltaf verið á þeirri skoðun og ég held að þetta sé bara ágæt þróun að við borgum fyrir notkun á akbrautunum með þessum hætti. Það var mjög leitt og það voru vonbrigði, eins og ég sagði, að þetta skyldi ekki takast eða hafi ekki enn tekist með veginn á Suðvesturlandi. Það hefði orðið aflvaki mikilla framkvæmda og verið miklar samgöngubætur öryggisins vegna, greiðari leið og styttri leið. Við sjáum það á þeim 7 kílómetra kafla var verið að taka í notkun á Suðurlandsvegi, tvöfalda kafla, þar aka menn aðskildar akbrautir í rauninni alveg frá Skíðaskálanum og 7 kílómetra niður fyrir Litlu kaffistofuna, og öryggis- og umferðarbótin af þessu er alveg gríðarleg fyrir okkur sem ökum þetta nánast daglega. Það er þvílíkur léttir og þvílíkt öryggi og fólk er fljótara á milli einfaldlega af því að það hægir ekki eins á umferðinni sem gengur auðvitað á tvöföldum hraða þar sem er ekki sami hámarkshraði fyrir litla bíla og stóra o.s.frv. Niðurstaðan um Vaðlaheiðargöngin er að þau fara af stað og þessi mikla samgönguframkvæmd, byggða- og atvinnuframkvæmd verður að veruleika. Þegar summan er tekin saman af öllum þessum þáttum er það mikið ánægju- og fagnaðarefni að Vaðlaheiðargöng skuli fara af stað og að við höfum lent þessu máli með þeim hætti að um leið séu þeir fullvissaðir um forsendur sem vildu stíga varlega til jarðar. Ég er alls ekki að gera lítið úr sjónarmiðum þeirra á neinn hátt, það er ekkert óeðlilegt við það að fólk vilji hafa fullvissuna fyrir framan sig um stór verkefni sem ríkið kemur að. Ég held að lendingin hjá formanni fjárlaganefndar og þeim sem hana fundu sé þeim til mikils sóma og ég fagna því. Hitt málið sem ég vildi nefna sérstaklega er eitt stærsta málið í fjáraukalögunum og það verðskuldar umræðu af því að þar er um að ræða miklar fjárhæðir bæði fyrir ríkissjóð og Reykjanesbæ. Þar er lagt til að fjárheimild til fjármálaráðuneytisins verði aukin um tiltekna upphæð. Með leyfi forseta, stendur hér: „Lagt er til að veittar verði 1.230 millj. kr. vegna fyrirhugaðra kaupa ríkisins á landi og jarðhitaauðlind Kalmanstjarnar og Junkaragerðis á Reykjanesi. Landið og auðlindin eru nú nýtt til raforkuframleiðslu Reykjanesvirkjunar sem er í eigu HS Orku hf. Íslenska ríkið á fyrir um helming þeirra orkuauðlinda sem virkjunin nýtir vegna eignarhalds á ríkisjörðinni Stað á Reykjanesi. Með kaupum á Kalmanstjörn og Junkaragerði verður jarðhitaauðlind sem nýtt er af virkjuninni öll í eigu ríkisins, sem hefur mikið hagræði í för með sér, enda munu nýtingargjöld þá öll renna til ríkisins án flókinnar skiptingar milli eigenda auðlindarinnar. Eigandi landsins og auðlindarinnar nú er sveitarfélagið Reykjanesbær.“ Kaupverðið greiðist að hluta með skuldajöfnun upp á tæplega 900 millj. kr. Þetta er fjármagnstekjuskattur sem Reykjanesbær skuldar ríkinu þannig að stærstur hluti kaupvirðisins er skuldajöfnun þannig að rétt um milljarði króna er þar með létt af skattgreiðendum. Skuldaklafa upp á milljarð er létt af skattgreiðendum í Reykjanesbæ með þessari skuldajöfnun sem hlýtur að vera mjög heppileg niðurstaða bæði fyrir ríki og bæ þar sem ríkið eignast þarna auðlindir, og það tengist aftur deilunum um auðlindirnar, kaup Magma og fleira. Þannig að ríkið á þessar miklu auðlindir og til ríkisins rennur þá afgjaldið, nýtingargjaldið af auðlindunum. Um leið tryggir Reykjanesbær sér tekjur og auðlindin er áfram í opinberri eigu, skuldaklafi og skuldabyrðar Reykjanesbæjar og bæjarsjóðs léttast um nánast einn milljarð. Það hlýtur að bæta stöðu sveitarfélagsins töluvert mikið að ríkið komi með svo myndarlegum og rausnarlegum hætti að málefnum bæjarfélagsins, sem eins og mörg önnur sveitarfélög glímir við skuldavanda. Með þessari skuldajöfnun upp á tæpar 900 millj. kr. er miklum skuldaklafa létt af skattgreiðendum í Reykjanesbæ og niðurstaðan eru viðskipti sem báðir geta haft sóma og mikinn ábata af. Í lokin stendur: „Gert er ráð fyrir að afgangurinn verði greiddur með beinu framlagi úr ríkissjóði.“ Fyrir utan þessa 900 millj. kr. skuldajöfnun renna svo 330 millj., þriðjungur úr milljarði í bæjarsjóð Reykjanesbæjar þannig að þessi viðskipti hljóta að vera mikið ánægjuefni og fagnaðarefni þeim sem fara með forræði í Reykjanesbæ og um leið getur ríkið tryggt sér yfirráð yfir auðlindunum þó að búið sé að leigja nýtinguna á þeim til lengri tíma í gegnum HS Orku. Það sem um er að ræða, til að varpa aðeins betra ljósi á málið, er að Reykjanesveita sækir orku sína annars vegar í land Staðar sem ég nefndi áðan sem er í eigu ríkisins og hins vegar í land Kalmanstjarnar og Junkaragerðis sem er í eigu Reykjanesbæjar. Sameiginleg heitavatnsréttindi eru þannig í eigu tveggja aðila og ágreiningur þeirra á milli um hvernig eigi að skipta þeim réttindum getur auðvitað þvælst fyrir nýtingu á þessari mjög svo mikilvægu auðlind. Kaup ríkisins leysa úr þessum ágreiningi. Það kemur fram í upplýsingum frá fjármálaráðuneytinu að það fékk til liðs við sig Daða Má Kristófersson, dósent við Háskóla Íslands, til að leggja mat á orkugetu svæðisins svo og um hugsanlega nýtingarmöguleika og verðmæti réttindanna. HS Orka hefur þegar leyfi frá Orkustofnun til að nýta orku allt að 180 megavöttum en verksmiðjan framleiðir núna 100 megavött. Þarna eru því mjög miklir hagsmunir undir, miklir möguleikar á að framleiða mikla raforku. Þess vegna skiptir eignarhaldið miklu máli og að það sé ekki ágreiningur um nýtinguna og eignarhaldið sem geti þvælst fyrir áformum HS Orku eða annarra til að nýta ónýtta orku í jörðinni. Verðmatið sem þarna liggur fyrir byggist á því að réttindi til þessara virkjunarmöguleika verði nýtt, þ.e. að þessi 80 megavött verði nýtt auk þeirra 100 sem eru nýtt fyrir. Þegar gengið var til þessara viðskipta þurfti að ná niðurstöðu bæði um væntingar kaupenda og seljenda sem varð sú að fá ráðgjafa frá ráðuneyti og annan frá Reykjanesbæ til að ná niðurstöðu sem varð svo grundvöllur að þessum samningi sem er hægt að kalla endanlegan samning. Á þessum grundvelli sættust samningsaðilar á að kaupverð fyrir heitavatnsréttindi og landið ofan þeirra skyldi metið á 1.230 millj. kr. Verðmætið grundvallast þannig í aðalatriðum á því afgjaldi sem ríkið fær frá HS Orku fyrir nýtingarréttinn af núverandi virkjun og þeim réttindum til nýtingar sem þessu fylgir. Áformað er að skrifa undir samninginn á morgun, með fyrirvara um samþykki Alþingis á fjáraukalögunum, og jafnframt fyrirvara um samþykki eigenda HS Orku sem krafa er gerð um að falli frá ýmsum réttindum sem þeir höfðu við Reykjanesbæ. Þetta er flókið mál og stórt og hefur örugglega tekið sinn tíma en það er mjög vel að málinu staðið, bæði af hálfu fjármálaráðuneytisins og Reykjanesbæjar, og ég held að niðurstaðan hljóti, eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni, að vera mikið ánægjuefni bæði fyrir ríkissjóð og Reykjanesbæ. Miklum skuldaklafa er létt af Reykjanesbæ þar sem skuldin út af fjármagnstekjuskattinum er þá uppgerð auk þess sem hann fær laust fé til reksturs. Annað sem ég vildi rétt tæpa á snýr að Landeyjahöfn sem er ein af þeim miklu samgönguframkvæmdum sem við höfum ráðist í á síðustu árum þó hún hafi verið umdeild út af því hvernig gengið hefur að nota hana, sem orsakaðist að einhverju leyti út af miklum burði efna úr öskugosinu í Eyjafjallajökli og víðar og eins af því að Herjólfur sem þarna siglir á milli er ekki það skip sem áætlað var að mundi sigla heldur minna og grunnristara skip. Þá hefur þurft að leggja til auknar fjárheimildir til að hægt sé að halda þessu mikla mannvirki opnu, sem á sínum tíma kostaði yfir 4 milljarða, enda er mikið undir að hægt sé að halda þessari leið opinni. Þarna er ekki nema hálftíma sigling á milli lands og Eyja á meðan ferð til Þorlákshafnar tekur margfalt lengri tíma. Hér er lögð til 135 millj. kr. fjárheimild vegna aukinnar fjárþarfar við rekstur Herjólfs þar sem forsendur fyrir rekstrinum hafa ekki gengið eftir og gert var ráð fyrir níu manna áhöfn í siglingu til Landeyjahafnar en þegar sigla þurfti til Þorlákshafnar varð að fjölga aftur í áhöfn um þrjá menn. Þetta er mjög mikilvægt mál og mikilvæg heimild sem hér er lögð til til að samgöngur á milli lands og Eyja geti gengið eins hnökralítið og hægt er á meðan sigla þarf til skiptis í hafnirnar eftir því hvernig vindar blása. Hér er því lögð til 70 millj. kr. fjárveiting til Landeyjahafnar til viðbótar við 60 millj. kr. fjárheimild sem þegar hefur verið gert ráð fyrir í frumvarpinu. Í fjárlögum ársins 2011 var veitt 203 millj. kr. fjárveiting sem byggist á samgönguáætlun áranna 2009–2012 þar sem gert var ráð fyrir nýrri höfn og nýju skipi en í þeirri fjárveitingu er ekki gert ráð fyrir jafnmikilli dýpkun og nauðsynleg er til að tryggja siglingar Herjólfs milli Eyja og Landeyjahafnar. Ástæðurnar fyrir þeirri dýpkun eru öllum ljósar. Það er annars vegar út af náttúruhamförum og eldgosum þar sem gríðarlegt magn jarðefna barst fram sem var auðvitað ekki gert ráð fyrir upphaflega en hefði aldrei valdið þeim töfum á siglingum ef minna og grunnristara skip hefði siglt þarna á milli eins og gert var ráð fyrir í upphafi. Í það heila er um að ræða mörg mikilvæg mál sem lent er í frumvarpi til fjáraukalaga. Hef ég nefnt þau stærstu sem eru Vaðlaheiðargöngin annars vegar og hins vegar samningur ríkisins og Reykjanesbæjar um kaup á landi og jarðhitaauðlind Kalmanstjarnar og Junkaragerðis á Reykjanesi. Vil ég lýsa sérstakri ánægju minni með niðurstöðu þess máls sem, eins og ég sagði, hefur lengi verið unnið að og held ég að báðir aðilar geti verið mjög ánægðir og ásáttir um þann samning sem náðist þarna.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir þær þakkir sem hafa verið færðar formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, fyrir samstarfið í nefndinni og eins til annarra nefndarmanna fyrir samstarfið þar. Þessi nefnd starfar að mjög flóknum úrlausnarefnum hvað varðar eftirlit með fjárreiðum ríkisins og um leið að því að leggja drög að fjárlögum fyrir næsta ár. Jafnframt hafa staðið yfir breytingar á starfsemi nefndarinnar sem gera það að verkum að ýmsir þættir eru með nokkuð öðru sniði á þessu ári en verið hefur um langa tíð. Um leið gefur það nefndinni og Alþingi tækifæri til að breyta ýmsu í starfsfyrirkomulagi nefndarinnar og gerir nefndinni betur kleift að sinna skyldum sínum, sinna eftirliti með ríkisfjármálunum. Um leið hafa menn kannski dregið að nokkru úr, og það er breytingin sem hefur orðið á hinum svokölluðu safnliðum, aðkomu nefndarinnar að slíkum málum. Ég vænti þess að niðurstaðan verði sú að efla getu nefndarinnar til að sinna þeim skyldum sem ég hef nefnt. Hvað varðar fjáraukalögin eru nokkur atriði sem ég vil gera að umtalsefni. Ég vil byrja á því að ræða aðeins, eins og margir aðrir sem hér hafa talað, um Sparisjóð Keflavíkur og uppgjörið á honum með aðkomu ríkisins og hvernig þetta er síðan fært í fjáraukalög. Það er rétt að hafa þá reglu í heiðri þegar kemur að umræðu um hvernig færa skuli þessa þætti að þegar um er að ræða tekjur eiga menn að vera mjög gætnir í því að færa þær nema full vissa sé fyrir því að þær skili sér inn og um leið eiga menn að vera mjög á tánum um það að færa þann kostnað sem menn óttast að falli á ríkið. Ef menn telja líkur til þess að kostnaður falli á ríkið er eðlilegt að færa slíkan kostnað, varúðarsjónarmið með öðrum hætti. Við höfum séð til dæmis í tillögugerð hjá framkvæmdarvaldinu þegar frumvarp til fjáraukalaga er lagt fram að þar var gert ráð fyrir því að tekjur skili sér vegna sérstakra aðgerða ríkisins á vaxtabótum þar sem áætlaðar voru tekjur upp á 6 milljarða, þar af 1,4 milljarða frá lífeyrissjóðunum sem byggðu á því að samkomulag næðist við lífeyrissjóðina um slíka greiðslu. Það samkomulag er ekki enn þá fast í hendi. Samt sem áður eru tekjurnar færðar í áætlanir. Úr því að menn eru tilbúnir að ganga svo langt að færa tekjur á grundvelli samkomulags sem alls er óvíst að gangi fram, og virðast vera áhöld um hvaða skilning menn leggja í það samkomulag, hefði ég talið að um leið væri hægt að gera þá kröfu að menn færu í það minnsta mjög varlega í að vanáætla kostnað á sama tíma. Það liggur núna fyrir, og það liggja fyrir yfirlýsingar af hálfu ríkisvaldsins og framkvæmdarvaldsins um það, að vegna yfirtökunnar á SpKef muni ríkið þurfa að greiða að minnsta kosti 11,2 milljarða. Ég tel þess vegna eðlilegt í ljósi þess sem ég sagði áðan um þau varúðarsjónarmið sem þurfa að vera uppi um þessar færslur að það sé varúðarsjónarmið og eðlileg krafa að færðir séu í fjáraukalögin að minnsta kosti þessir 11,2 milljarðar þar sem ríkið sjálft hefur lýst því yfir að það sem út af stendur sé munurinn á milli þeirra krafna sem standa vegna innstæðna annars vegar og vegna þeirra eigna sem yfirteknar voru hins vegar. Síðan er sjálfsagt að geta um það í skýringum að það er möguleiki að krafan verði enn hærri, að ríkissjóður þurfi að greiða út enn hærri upphæð því að nú er í einhvers konar gerðarferli sú krafa Landsbankans að ríkið þurfi að greiða töluvert miklu meiri fjármuni og inna af hendi hærri greiðslu vegna þess að í staðinn fyrir að út af standi einir 11,2 milljarðar standa að mati Landsbankans út af um 30,6 milljarðar sem er auðvitað umtalsvert hærri tala. Ég er ekki að mæla með því að slík tala verði sett í ríkisreikningana en að lágmarki þessir 11,2 og síðan getið um þær kröfur sem á ríkið standa. Þannig tel ég eðlilegast að færa þetta bókhald. Annað atriði úr 4. gr. frumvarpsins sem snýr að 6. gr. fjárlagafrumvarpsins, heimildargreinunum svokölluðu, er það sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson nefndi í ræðu sinni um kaup ríkisins á Kalmanstjörn og Junkaragerði. Í sjálfu sér ætla ég ekki að gera ágreining um þau kaup. Það kann að vera ágætisrökstuðningur fyrir þeim. Þó hefði ég talið eðlilegt að áður en fjárlaganefnd og síðan þingið gefur heimild fyrir þessari upphæð upp á einar 1.230 milljónir hefði í það minnsta komið til fjárlaganefndar rökstuðningur fyrir verðmati að baki þessum kaupum. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fór ágætlega yfir það vinnuferli sem liggur að baki þeirri ákvörðun og þeirri niðurstöðu, en ég tel að það hefði verið skynsamlegt og eðlilegt að formaður fjárlaganefndar hefði til dæmis beitt sér fyrir því að slíkar upplýsingar hefðu komið inn til nefndarinnar og nefndin getað tekið afstöðu til þeirra. Má ég þá benda á að í þeirri umræðu sem hér hefur verið um Vaðlaheiðargöng er sérstaklega gert ráð fyrir því að ekki verði ráðist í neinar framkvæmdir og ekkert gert fyrr en fjármálaráðherra hefur mætt á fund nefndarinnar til að gera grein fyrir því hvort þessi framkvæmd standi undir sér eða ekki og þeim rökum sem þar eru undir. Ég tel að við afgreiðslu þessa liðar um Kalmanstjörn og Junkaragerði hefði verið eðlileg krafa af hálfu þingsins að það sæi nákvæmlega hvernig þetta verðmat var unnið upp á einar 1.230 milljónir sem auðvitað er alveg umtalsverð fjárhæð. Annað atriði, herra forseti, sem ég vil gera að umtalsefni snýr að Kvikmyndasjóði, eða öllu heldur kvikmyndagerð. Í fjárlögum fyrir árið 2011 var gert ráð fyrir því að 157 milljónir kynnu að renna til endurgreiðslu á kostnaði við kvikmyndagerð. Reglurnar eru þannig að allt að 20% af kostnaði við kvikmyndagerðina geta fengist endurgreiddar úr ríkissjóði. Hugmyndin að baki því er sú að laða til landsins erlenda kvikmyndagerð sem síðan skilar störfum og umsvifum í hagkerfinu og það réttlæti útgreiðslur úr ríkissjóði. Þetta mál á sér nokkra forsögu. Þegar þessar reglur voru settar minnir mig að endurgreiðsluhlutfallið hafi verið 12% og það síðan verið hækkað upp í 20% á árinu 2009. Enn hafa ekki skilað sér nein stór erlend verkefni en það kann auðvitað að vera að það verði á næstu árum og þá vil ég í það minnsta vekja athygli á því að þarna er, ef svo má að orði komast, opinn krani og ef um er að ræða mjög stór verkefni, innlend eða erlend, er hér um að ræða töluverð útgjöld fyrir ríkissjóð. Vissulega koma tekjur á móti en ég hef ekki enn þá séð á vettvangi fjárlaganefndar úttekt á því hversu miklum tekjum hefur verið skilað til ríkissjóðs vegna þessarar kvikmyndagerðar. Um er að ræða, eins og ég nefndi áðan, heimild í fjárlögum á árinu 2011 upp á 157 milljónir. Nú er talið að áfallinn kostnaður á árinu sé um 700 milljónir sem er langt umfram það sem áætlað var að yrði á árinu 2011. Þar af hefur iðnaðarráðuneytið nú þegar greitt út 350 milljónir og eftir standa um 400 milljónir ógreiddar sem hugmyndin er að verði færðar yfir á næsta ár. Hér er óskað eftir heimild til að setja inn í fjáraukann ákveðinn hluta þeirrar fjárhæðar. Í fyrsta lagi verð ég að játa að mér finnst þetta svolítið á skjön við þá umræðu sem hefur verið um fjárframlög til kvikmyndagerðar á Íslandi. Mér þykir þetta nokkuð há upphæð. Ég get ekki orða bundist með það að mér finnst 700 milljónir út úr ríkissjóði vera umtalsverð fjárhæð. Þess vegna tel ég rétt og eðlilegt að við beitum okkur fyrir því að fá einhvers konar greiningu á því hvað ríkissjóður fær til baka vegna þessarar starfsemi. Í öðru lagi þurfum við að hugsa um hvernig við viljum haga þessum málum í framtíðinni. Það skapar heilmikla óvissu um ríkisútgjöldin ef það er svo opið kerfi að ef viðkomandi aðilar uppfylla ákveðnar kröfur geti þeir sjálfvirkt fengið greiðslur úr ríkissjóði. Ég er ekki með þessum orðum að segja að ég telji að íslensk kvikmyndagerðarlist sé ofhaldin, en þetta eru háar tölur og við stöndum frammi fyrir gríðarlega miklum erfiðleikum í rekstri ríkissjóðs. Það er rétt að velta fyrir sér hvort þetta fyrirkomulag geti verið til langs tíma. Hvað varðar Vaðlaheiðargöng sem hér hafa nokkuð verið rædd tek ég undir þær athugasemdir sem hafa komið fram hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni og fleirum um það fyrirkomulag sem hér er lagt upp með. Auðvitað liggur líka fyrir um leið, og Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt á það mikla áherslu, að ráðist verði í átak í vegamálum, bæði vegna þess að það er um margt mjög skynsamlegt fyrir uppbygginguna um allt land en líka vegna þess að umferðaröryggi og tengingar á milli landshluta skila heilmiklu til baka í ríkiskassann. Það skiptir máli. Einbreiðar brýr eru slysagildrur sem og erfiðir vetrarvegir. Í gær hlustuðum við í þingsalnum á umræðu um vegamál á sunnanverðum Vestfjörðum. Það verður að segjast að það er fullkomið hneyksli hvernig búið er að koma þeim málum öllum fyrir. Ég geri því ekki athugasemd við að ráðist sé í þessar framkvæmdir, en ég velti því upp hvort ekki sé ástæða til að við skoðum á vettvangi þingsins og í samráði við borgarstjórn Reykjavíkur hvaða verkefni hægt er að ráðast í á Reykjavíkursvæðinu. Ég tel einsýnt að menn fari að hefjast handa við Sundabrautarverkefnið sem er margbúið að rannsaka, margbúið að fara í gegnum og margbúið að ræða. Þetta er gríðarleg samgöngubót fyrir okkur Reykvíkinga og það er alveg nauðsynlegt, rétt eins og það er nauðsynlegt að hefjast handa víða um land, að koma þeim framkvæmdum af stað. Að mínu mati ber Reykjavík, höfuðborg landsins, heilmiklar skyldur í samgöngumálum. Ein er sú að hér verði áfram flugvöllur sem þjóni öllu landinu. Ég tel það gríðarlega mikilvægt mál, en um leið tel ég líka mjög mikilvægt að það sé skilningur á Alþingi fyrir því að samgöngubætur í borginni eru mikilvægar út frá öryggissjónarmiðum og um leið mjög hagkvæmar. Rétt eins og það þarf að vera skilningur á því hjá okkur í Reykjavík að hér þurfi að vera flugvöllur sem sinnir öllu landinu þarf líka að vera skilningur á því í þingsalnum að nauðsynlegt er að fara í samgönguframkvæmdir í Reykjavík sem eru bæði hagkvæmar og auka öryggi. Það er góður tími til þess núna, herra forseti, að fara í slíkar aðgerðir. Það er eftirspurn eftir því í öllum verktakageiranum að hafist verði handa við slík verkefni. Að lokum vil ég nefna, herra forseti, að alltaf er uppi umræða um eðli fjáraukalaganna, núna sem áður. Það er uppi það vandamál og það agaleysi að inn á fjáraukann eru sett atriði sem í raun ættu ekki að vera þar inni. Á fjáraukann eiga að koma útgjöld vegna kjarasamninga, ófyrirséðra atburða og lagasetningar. Þess vegna velta menn til dæmis fyrir sér útgjöldum vegna afmælis Háskóla Íslands sem ég fullyrði að var fyrirsjáanlegur atburður. Það hefði átt að finna slíkum útgjöldum stað í fjárlögum ársins 2011, það hefði mátt vera búið að skipuleggja það. Ýmis önnur atriði eru í ólagi varðandi fjáraukann sem of langt mál er að telja upp en beinir sjónum okkar aftur að því verkefni og þeim breytingum sem eru að verða núna á starfsemi fjárlaganefndar. Eitt af því sem væri umhugsunarvert, sérstaklega í ljósi þeirrar þróunar sem við höfum séð við fjármögnunina á Hörpu, tónlistar- og ráðstefnuhúsinu, og nýtt hátæknisjúkrahús, hvernig þessum hlutum er komið fyrir í ríkisreikningi, er hvort ekki sé líka eðlilegt að við hugum að langtímaplönum fyrir ríkissjóð, byggðum á þeim lögum, reglum og útgjöldum sem liggja fyrir á hverju ári og menn reyni að sjá þá fyrir sér næstu tíu árin og jafnvel 20 þegar kemur að fjárlögum ríkisins. Þar væri þá gerð grein fyrir öllum þeim útgjöldum sem búið er að samþykkja og menn sæju þau með svipuðum hætti og var gert í tilviki Hörpu, tónlistar- og ráðstefnuhúss. Ég held að það gæti verið áhugavert fyrir okkur, nú þegar verið er að endurskipuleggja starfsemi og starf fjárlaganefndar. Herra forseti. Það voru ekki öllu fleiri atriði sem ég ætlaði að gera að umtalsefni í þessari ræðu minni. Við fáum væntanlega til okkar í fjárlaganefnd fleiri tillögur til breytingar á fjáraukanum, ég óttast það að minnsta kosti og tek undir orð sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hafði í sinni ræðu um að það er ekki góður bragur á því þegar verið er að smáýta þessum hlutum í gegnum þingið. Við þyrftum að hafa meiri aga hvað þessa hluti varðar þannig að strax komi fram þeir þættir sem eiga að fara inn í fjáraukann. Ég ítreka það og kalla eftir því að það verði skoðað milli 2. og 3. umr. hvort hvort það endurspegli ekki varfærnissjónarmið að færa til dæmis inn í fjáraukann núna það sem við vitum að mun falla á ríkið vegna Sparisjóðs Keflavíkur. Þar með mættum við því varúðarsjónarmiði að það sem við sjáum fram á að verði kostnaður fyrir hið opinbera, fyrir ríkið, verði fært til bókar en ekki mjakað áfram. Það gefur um leið réttari mynd af stöðu ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir flest það sem fram kom í prýðilegri ræðu hv. þingmanns. Umræðan í dag hefur að hluta til verið um samgöngumál sem ekki er óeðlilegt þar sem um er að ræða stórt og mikið verkefni sem þar er í brennipunkti, Vaðlaheiðargöngin. Það beinir sjónum okkar að öðrum stórum samgönguverkefnum sem hugsanlega væri hægt að velta af stað með svipuðum hætti þegar ekki er til fjármagn í ríkissjóði til að fara í hefðbundnar ríkisframkvæmdir. Stórar framkvæmdir gætu orðið mikill aflvaki í samfélaginu þar sem notendagjöld í einhverri mynd gætu staðið undir fjármögnuninni. Oft hefur verið talað um skuggagjaldaleið, að ríkið mundi greiða fyrir notkun, en það er ekki í boði núna. Vaðlaheiðargöng eru leyst með þessum hætti sem ég held að sé mikið gleðiefni eins og ég lýsti áðan. Ég tek undir það sem hv. þingmaður nefndi með Sundabrautina, það er eitt af þessum risastóru samgönguverkefnum á Íslandi sem mikill ávinningur væri af að komast í. Samfélagslegur ávinningur af því væri mjög mikill. Eins nefndi ég áðan að það hafi verið mikil vonbrigði á sínum tíma að ekki skyldi nást samstaða um útfærslu á tvöföldun vega á suðvesturhorninu, samkomulag sem sveitarfélögin, ríkið, lífeyrissjóðirnir og aðrir fjármögnunaraðilar væru sáttir. Það varð einhvern veginn að engu í bili og þar með frestast mikilvægar framkvæmdir. Þá fer ekki mikið fjármagn inn í atvinnulífið, en á því er þörf. Ég spyr hv. þingmann hvort ekki sé meira en skoðunar virði að fara sömu leið með Sundabraut og farið er með Vaðlaheiðargöng, að fara með hana í einkaframkvæmd þannig að notendagjöld mundu standa undir framkvæmdinni. Það er nefnilega annar kostur til hliðar fyrir þá sem ekki vilja greiða gjöldin 

Herra forseti. Ég er svo sem ekki mjög vel að mér um alla tæknilega möguleika í gjaldtöku. Ef við horfum á það fyrirkomulag sem er við gjaldtöku í Hvalfjarðargöngunum gæti slíkt fyrirkomulag augljóslega ekki gengið upp við Sundabrautina. Menn geta séð fyrir sér þær biðraðir sem mundu myndast. Síðan er önnur umræða hvort hægt sé að koma einhvers konar staðsetningartækjum fyrir í bílum til að reikna út gjöld. Menn hafa bent á kosti og galla við slíkt fyrirkomulagi, m.a. persónuverndarrök. Mönnum finnst það ekkert sérstaklega þægileg tilhugsun að hið opinbera viti nákvæmlega hvar þeir hafi verið að keyra eða hvert þeir hafi átt erindi. Það eru því rök með og á móti því. Sundabraut er vegur inni í byggð okkar í Reykjavík og vissulega eru aðrar leiðir færar, en ég er ekki viss um að ég mundi taka undir slíka gjaldtöku. Ég tel að það sé öðruvísi en með Hvalfjarðargöngin eða Vaðlaheiðargöngin vegna byggðarinnar. Ég er í hópi þeirra Reykvíkinga sem líta á það sem metnaðarmál höfuðborgarbúa að bjóða upp á að hér verði flugvöllur sem þjónað geti öllu landinu. En í því er fólgin heilmikil fórn og sú fórn felst meðal annars í því að samgöngur verða erfiðari fyrir okkur Reykjavíkurbúa, það er bara staðreynd. Það er alveg eðlilegt að við gerum þá kröfu að ráðist verði í þær framkvæmdir sem standa augljóslega til bóta, munu stytta umferðartíma alveg gríðarlega í borginni og eru þjóðhagslega hagkvæmar, bæði núna, vegna þeirrar kreppu sem við erum í, og líka til langs tíma, með því að stytta umferðartímann og fækka slysum.

Herra forseti. Þetta er athyglisverð umræða og nauðsynlegt að fara vel í gegnum hana. Það er alltaf álitaefni hvort forsvaranlegt sé að taka upp gjaldtöku á leiðir. Við ræddum Hvalfjarðargöngin á sínum tíma, Vaðlaheiðargöngin núna. Það er annar valkostur. Eins og hv. þingmaður nefndi áðan erum við ekki sérfræðingar í slíkri gjaldheimtu en til grundvallar liggur, ef greiða á einstakar framkvæmdir niður með notkun á þeim, eins og með Sundabraut, hugsanlega tvöföldun á Vesturlandsvegi og þar áfram eða Suðurlandsvegi, einhvers konar rafræn innheimta gjalda. Tollahlið koma aldrei til greina á svo fjölförnum leiðum. Það yrði einhvern veginn að koma því þannig fyrir að persónuverndarsjónarmiðum og öðru yrði fullkomlega mætt. Það er útfærsla sem við sjáum ekki enn í hendi okkar hvernig verður en er algjörlega nauðsynleg. Þegar útfærslan á því er í höfn, þegar við getum sem sagt útfært rafræna innheimtu notendagjalda, ætti hún að einhverju leyti að koma í staðinn fyrir eldsneytisgjöldin þannig að við borguðum beint fyrir notkunina. Þannig gætum við hleypt af stað stærri verkefnum sem annars yrði ekki af. Umræðan um Vaðlaheiðargöng snýst ekki um að ef ekki verði farið í þau verði farið í eitthvað annað, þetta er fjármagn sem kæmi ekki inn í samgöngumannvirki nema af því að Vaðlaheiðargöng verða fjármögnuð þannig. Eins mætti segja með Sundabraut og hugsanlega Vesturlandsveg og Suðurlandsveg að tugmilljarðasamgönguframkvæmdir færu af stað ef við veldum þessar leiðir. Ég ítreka því við hv. þingmann að mikilvægt er að menn nái samstöðu þvert á flokka, sveitarfélög, ríki, borg og bæi um að skoða það vandlega að fara þessa leið, Vaðlaheiðarleið, með stórar framkvæmdir eins og Sundabraut áður en við sláum þær út af borðinu. Við gætum þannig komið gríðarlega mikilvægum framkvæmdum af stað sem ella færu ekki af stað 

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, ef til kæmi einhvers konar gjaldtaka eins og hann lýsti hér þyrfti að sjálfsögðu að fella niður eða lækka bensíngjöldin. Bensíngjöldin eru notkunargjöld og eru aðferð sem við höfum til að láta menn greiða fyrir akstur sinn. Eftir því sem menn keyra meira, þeim mun meira greiða þeir. Það er þá óháð því hvaða götur eru farnar. Þegar kemur að gjaldtöku vegna ferða innan byggðar held ég að ég sé ekki tilbúinn að lýsa því yfir að ég styðji gjaldtökuhugmyndir. Á stofnvegakerfinu öllu, þjóðvegunum, geta menn hins vegar velt þessu fyrir sér sem valkosti gagnvart bensíngjaldinu þegar fram líða stundir. Það er sjálfsagt að hugsa þessa hluti og það er sjálfsagt að vera opinn fyrir öllum nýjum hugmyndum um þetta. Hagsmunirnir eru mjög miklir fyrir okkur Reykvíkinga. Við erum tilbúin að fallast á það, í það minnsta ég og margir aðrir, að flugvöllurinn verði hér áfram. En þá verður líka að mæta því af skilningi af hálfu Alþingis gagnvart Reykjavík að ráðist verði í samgönguframkvæmdir sem stytta umferðartímann í borginni. Það eru tugþúsundir manna sem sitja allt of lengi fastar í umferðinni á hverjum einasta degi og það er mjög dýrt. Það er alveg sérstakt mál hvernig það verður fjármagnað, en ég ítreka að ég get ekki tekið undir hugmyndir um sérstaka gjaldtöku með sama hætti og gert verður með Vaðlaheiðargöng eða Hvalfjarðargöng á brautir innan borgarinnar, ekki frekar en ég mundi opna á þá hugmynd með til dæmis Hafnarfjörð eða Akureyri. Ég ítreka að það liggur á að sátt náist um slíkar framkvæmdir og að í þær verði ráðist, að fundin verði leið til að fjármagna þær. Það skiptir miklu máli.

Herra forseti. Við 2. umr. um frumvarp til fjáraukalaga, eftir yfirferð fjárlaganefndar, hefur umræðan í dag að mestu leyti ekki verið um fjáraukann heldur um samgönguframkvæmdir. Sem fyrrverandi samgönguráðherra fagnaði ég því, ég fagna því alltaf þegar mikil og góð umræða er um samgönguframkvæmdir á Íslandi vegna þess að ekki veitir af. En sitt sýnist hverjum og hér hefur komið fram í umræðunni sá ágreiningur og skoðanaskipti sem oft og tíðum eru milli þingmanna þegar að slíkum framkvæmdum kemur. Eins og ég hef áður sagt eru landsbyggðarþingmenn ásakaðir um kjördæmapot, ef rætt er um einhverjar vegaframkvæmdir eða annað, en þegar þingmenn höfuðborgarsvæðisins voru að pota áfram Hörpu til byggingar eftir hrunið 2008 var ekki kallað neitt kjördæmapot. Það var eitthvað allt annað. Til að byrja með ætla ég að gera þrjú atriði að umtalsefni í breytingartillögum við þann fjárauka sem hér liggur fyrir. Það er tónlistarhöllin Harpa og síðan kaup á auðlindum á Reykjanesi og svo Vaðlaheiðargöng. Fyrst um Hörpu. Ég sat í þeirri ríkisstjórn sem fékk þetta í höfuðið þegar hrunið varð og hálfbyggð Harpa. Ég var algjörlega sammála því að halda ætti áfram og klára það verk vegna þess að ekki gat hún staðið á fegursta stað Reykjavíkur sem hálfkarað verk, sem minnisvarði um hrunið. En ég hef tekið eftir því hvernig framkvæmdir hafa gengið og hef lesið um það sem menn skrifa um áhyggjur af glerhjúpnum og annað, það á eftir að koma í ljós eins og gengur og gerist. En þetta er búið sem betur fer og við getum verið stolt af því en þetta kostaði sitt. Í breytingartillögum frá hv. fjárlaganefnd kemur hins vegar beiðni um 700 millj. kr. til Hörpu, skammtímalán, þar til samið hefur verið um langtímafjármögnun verkefnisins. Komið hefur fram að hlutur ríkisins er 400 millj. kr. Gott og vel, það verður að klára verkið og auðvitað verður að borga reikninga, jafnvel reikninga fyrir það sem fer fram úr áætlun eins og gengur og gerist, sama hvort það er bygging Hörpu, jarðgöng eða önnur verkefni. Svo geta menn spurt um hvort áætlanir hafi verið vitlausar eða verkinu breytt, bætt við o.s.frv. Það sem vekur athygli mína og ég vil gera að umtalsefni er að hv. fjárlaganefnd setur ekki fram nein skilyrði um þá peninga sem þarna koma fram líkt og gert er við annað verkefni sem ég ætla að ræða á eftir, þ.e. Vaðlaheiðargöng. Það finnst mér dálítið skrýtið. Og þótt tekin hafi verið ákvörðun fyrir nokkuð mörgum árum að byggja Hörpu er þetta samt sem áður ekki endalaust þannig að hægt sé að taka bara við reikningum og verið að bæta við. Mér finnst það mjög faglegt hvernig fjárlaganefnd er farin að vinna og fara í gegnum verk og skoða, vill hafa allt saman klappað og klárt og allt 100% og róa fyrir allar víkur. Því undrast ég að það skuli ekki vera gert þarna. Hið sama á við, virðulegi forseti, um það sem heitir í frumvarpinu að heimilt sé að kaupa „land og jarðhitaréttindi í landi Kalmanstjarnar og Junkaragerðis á Reykjanesi af Reykjanesbæ“. Hér kom fram hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni að þetta væru um 1.230 millj. kr. ef ég man rétt. Það kemur sem sagt inn sem heimildarákvæði til að kaupa þetta og ég spyr: Hvaða reiknilíkön og arðsemisútreikningar hafa verið gerðir við kaup á því landi? Hvenær verða þessi kaup búin að borga sig upp? Er þetta arðbær fjárfesting? Stendur hún undir sér líkt og talað er um með Vaðlaheiðargöng eða lendir þetta á ríkissjóði og skattborgurum landsins? Eða er verið að taka þetta af Reykjanesbæ, sem ég þekki sem fyrrverandi ráðherra sveitarstjórnarmála að er stórskuldugt sveitarfélag? Ég man að það skuldaði fjármagnstekjuskatt út af einhverju skuldabréfi, gott ef það var ekki vegna sölu á HS Orku. Þarna á að skuldajafna hvað það varðar. Engu að síður eru þetta að sjálfsögðu peningar sem koma úr ríkissjóði og verða notaðir þarna. En hvaða arð mun fjárfestingin bera? Hefur sú skoðun verið gerð? Er ekki eðlilegt að það sé gert? Þá kem ég að því sem hér hefur verið mest rætt um, þ.e. þeim heimildum sem þarf að setja inn í fjáraukalög vegna framkvæmda við Vaðlaheiðargöng. Ég vil taka skýrt fram að ég sit í stjórn þess fyrirtækis sem fulltrúi fyrir ríkið svo það sé haft á hreinu. Ég vil fara aðeins aftur í forsögu þessa máls og segja, virðulegi forseti, að til þessa alls var stofnað af hæstv. ríkisstjórn með svokölluðum stöðugleikasáttmála sem gerður var árið 2009, ef ég man rétt á þeim ágæta degi 25. júní. Þar voru rituð inn ýmis verkefni, og ég hef sagt áður að ég sem þáverandi samgönguráðherra sá þá, þegar þetta var kynnt, þau hliðargögn sem voru með um samgönguframkvæmdir, þ.e. framkvæmdir á suðvesturhorninu, Reykjanesbraut, Vesturlandsvegur og Suðurlandsvegur til Selfoss, Vaðlaheiðargöng og þar kom inn stækkun flugstöðvar á Akureyri og bygging samgöngumiðstöðvar við Reykjavíkurflugvöll. Ég, sem þá var samgönguráðherra, fékk það verkefni að vinna að þeim málum og fara í viðræður við lífeyrissjóðina sem stóðu árin 2009 og 2010. Þarna var tekin ákvörðun af aðilum vinnumarkaðarins og ríkisstjórn samþykkti að fara í þær framkvæmdir í nafni þess að skapa líka vinnu og auka hagvöxt o.s.frv., en ég vil leggja mikla áherslu á grundvallaratriðið, að auðvitað spiluðu þar fyrst og fremst umferðaröryggismál inn í. Á höfuðborgarsvæðinu átti að fara sums staðar í 2+1 veg og annars staðar 2+2 en aðalatriðið var að aðgreina akstursstefnur. Þetta vil ég láta koma fram. Viðræðurnar stóðu árin 2009 og 2010 og þetta voru mikil og góð áform. Upp úr viðræðunum slitnaði í desember 2010, þá slitum við fulltrúar ríkisins viðræðum eftir að ég hætti í ríkisstjórn sem samgönguráðherra, en þá bað hæstv. forsætisráðherra mig og hæstv. innanríkisráðherra að halda viðræðum áfram og þeirri vinnu, sem ég og gerði. Það slitnaði sem sagt upp úr viðræðum í desember 2010 af því að okkur, fulltrúum ríkisins, fannst lífeyrissjóðirnir fara fram á allt of háa ávöxtun hvað það varðaði sem þá var. Samþykkt var þó í ríkisstjórn 10. desember 2010 og tilkynnt með fréttamönnum að ríkissjóður ætlaði samt sem áður að halda áfram og fara í þetta verkefni. Í heimildargrein í fjárlögum 2010 var sett, sem var samþykkt, sú upphæð sem þá mátti vera samkvæmt reglum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, 6 milljarðar kr., fyrir bæði þessi verkefni eins og við kölluðum þau, bæði hlutafélögin. Það var sem sagt samþykkt og áfram var unnið, af mér sem stýrði þessum viðræðum, eftir því plani og ákvörðun ríkisstjórnar. Það leiddi meðal annars til þess að haldnir voru fundir, bæði hér sunnan lands með sveitarstjórnarmönnum og þingmönnum Suðurkjördæmis og fyrir norðan með aðilum sem koma að félaginu sem hét Greið leið, félagi sem hóf umræðu um Vaðlaheiðargöng fyrir sennilega sjö, átta árum. Þar mætti hæstv. innanríkisráðherra og við fórum yfir þessi mál öllsömul og skipst var á skoðunum, málið rætt og kynnt. Málið gagnvart Vaðlaheiðargöngum fékk áframhaldandi mjög jákvæðar viðtökur hjá þeim sem sátu fundinn, þ.e. fulltrúum heimamanna. Innanríkisráðherra orðaði það þannig í lokaræðu sinni að við skyldum ýta þessu fleyi úr vör og fara í að stofna félagið og halda áfram af fullum krafti hvað þetta varðaði. Og það var gert. Ég tók að mér að sitja í stjórn þessa félags fyrir hönd ríkisins. Svona þokuðust málin áfram. Vegagerð og verkfræðistofur unnu að frekari hönnun og undirbúningi, félagið var stofnað, farið með verkið í forval og viðræður áttu sér stað við fjármálaráðuneytið um hvernig ætti að útfæra þennan fjármögnunarsamning á byggingartímanum sem leiddu til þess að skilmálaskrá var undirrituð á Akureyri milli fjármálaráðuneytis og Vaðlaheiðarganga hf. og verkið þar með komið á það stig að komið var að útboði. Og það var gert. Tilboð voru opnuð 11. október sl., fjögur eða fimm bárust, lægsta tilboð 95% af kostnaðaráætlun. Þetta er ferlið, virðulegi forseti, sem rétt er að hafa í huga á hinu háa Alþingi. Að þessu hefur verið unnið samkvæmt samþykkt Alþingis og samþykkt ríkisstjórnar allt fram á þennan dag. Þess vegna er það sem fjármálaráðuneytið vill setja þetta inn í fjárauka, annars vegar gagnvart því sem þarf að greiða á þessu ári, sem auðvitað er fallinn kostnaður til sem er innan kostnaðaráætlunar verksins og svo þá væntanlega fyrirframgreiðslu, held ég að það heiti, til verktakans þegar skrifað verður undir samning. Virðulegi forseti. Hins vegar hafa aðilar í þjóðfélaginu haft ímugust á þessu verki alveg frá byrjun. Ég hika ekki við að segja að þar fari fremst í flokki Félag íslenskra bifreiðaeigenda. Félag íslenskra bifreiðaeigenda á að sjálfsögðu að hafa skoðanir á samgöngumálum en það sem ég hef gagnrýnt mest hjá Félagi íslenskra bifreiðaeigenda er hvað það fer frjálslega með staðreyndir og upplýsingar, setur fram rangfærslur og er mjög ósanngjarnt í sinni helför gagnvart þessu verki sem ég hika ekki við að segja að eigi sér stað á vegum Félags íslenskra bifreiðaeigenda. Framkvæmdastjóri þess og formaður líka hafa sagt að fyrrverandi samgönguráðherra, sá sem hér stendur, hafi ætlað að setja framkvæmdir í gang á suðvesturhorninu og taka þar há veggjöld til að greiða niður Vaðlaheiðargöng. Þetta eru rangtúlkanir. Ég veit ekki hvaða orð ég á að nota annað um það í ræðustól Alþingis á þeim málflutningi Félags íslenskra bifreiðaeigenda, sem er alveg með ólíkindum og er ekki annað hægt að segja en að áframhaldandi árásir þess félagsskapar séu á þetta verkefni. Síðan hefur það gerst að sett var í gang undirskriftasöfnun til að mótmæla hugmyndum um vegtolla í ofanálag við ofurháa eldsneytis- og bifreiðaskatta og birt á heimasíðu FÍB mynd af gjaldtökuskýli og ég veit ekki hvað og hverju upp við Kollafjörð - ég hugleiddi að taka þátt í þeirri undirskriftasöfnun vegna þess að ég gat alveg gert það, þ.e. vegna ofanálags á háa eldsneytisskatta. En það var aldrei meiningin, enda sagði ég þegar ég flutti frumvarp um samgöngufyrirtækin, og eftir að hafa verið spurður út í það kerfi, með leyfi forseta: „Ég hef sagt, virðulegi forseti, að ég tel að við eigum að taka upp besta kerfið sem verið er að hanna í Evrópu. Búið er að taka það í notkun í nokkrum löndum. Það verði rafræn innheimta í gegnum gervihnött.“ - Á framhaldið legg ég mikla áherslu. - „Þá falla öll önnur gjöld niður, eins og olíugjöld og bensíngjöld, og verður aðeins um eitt gjald að ræða. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði, þetta eru hálfgerð notkunargjöld, notendagjöld eftir stað og stund.“ Virðulegi forseti. Það var ætlun okkar í samgönguráðuneytinu þá að þverpólitísk nefnd, sem var byrjuð að starfa óformlega yrði gerð formleg, og sem hefði það verkefni fyrir hönd allra flokka á Alþingi og hagsmunaaðila að búa til kerfi sem væri framtíðartekjuöflunarkerfi fyrir vegagerð og vegarekstur á Íslandi. Sagt var að við hefðum tíma til ársins 2015 og þar yrði að taka tillit til jafnræðis án tillits til orkugjafa; sanngirni, nýir tímar og ný framtíðarsjónarmið. Eitt framtíðarkerfi í stað olíugjalds, bensínskatts, litarolíu, gúmmígjalds og ýmissa annarra gjalda sem var verið að setja á. Má ég minna á að við neyðumst til þess núna að setja olíugjald á steinolíu vegna þess að hún er gjaldfrjáls og af henni er ekki greitt. En þetta er staðreynd málsins og ég vil leyfa mér að segja á þeim mínútum sem ég á eftir að á vegum stjórnar Vaðlaheiðarganga hefur verið unnið að þessu að mínu mati á mjög faglegan hátt. Það hafa verið óháðir sérfræðingar og það er enn ein fullyrðing - ég óskaði eftir að hv. þm. Þór Saari yrði hér í salnum en hann sér það sér sennilega ekki fært - það hefur verið farið í gegnum þetta af óháðum aðilum. Þeir eru ekkert tengdir Vaðlaheiðargöngum og ég bendi á, virðulegi forseti, að þeir aðilar sem eru velþekktir ráðgjafar á sínu sviði leggja að sjálfsögðu nafn sitt og fyrirtækisins við þá útreikninga sem gerðir hafa verið. Við í stjórn Vaðlaheiðarganga höfum ekki haft neina ástæðu til að ætla að það væri eitthvað óljóst í þeim reiknireglum. Meira að segja biðum við með frekari útfærslu á lánasamningnum við ríkissjóð þar til að tilboðin voru opnuð vegna þess að við sögðum að ef við fengjum tilboð sem væru langt yfir kostnaðaráætlun, 10–20% yfir, yrði sennilega ekkert af verkinu. Þá þyrftum við ekki að vera búin með þá vinnu. Síðan kom tilboðið, eins og ég sagði áðan, sem var gott og undir kostnaðaráætlun og þá var enn einu sinni farið inn í reiknilíkanið og þær breytur allar settar inn sem skipta miklu máli, sem er auðvitað fyrst og fremst stofnkostnaður, í öðru lagi vextir og í þriðja lagi umferðarmagn. Vextirnir eru orðnir þekktir í samtölum og í samningnum við fjármálaráðuneytið og umferðarspáin hefur verið færð niður miðað við það sem er í dag, en sú spá er mjög varfærin. Þar er til dæmis ekki gert ráð fyrir framkvæmdum sem eru að hefjast á norðausturhorninu, bæði við mikla orkuöflun og uppbyggingu iðnfyrirtækja á Bakka við Húsavík. Þetta hefur verið unnið eftir bestu getu og af færum mönnum og sett inn sem sýnir það einfaldlega að þetta verkefni er eins og til var ætlast, á að vera þannig að veggjöld standi undir afborgunum og vöxtum, framkvæmd og kostnaði. Í reiknilíkani okkar höfum við sett fram sem nokkurs konar hámark 1 þús. kr. fyrir einstaka ferð sem þýddi þá í kringum 850–870 kr. með afslætti. Við getum líka, virðulegi forseti, sett inn í reiknilíkanið að ef við segjum að við borgum þessi göng til baka á 30 árum eða 35 árum, hvaða veggjöld þyrftu þá að vera? Þá væri það lægra. Það má auðvitað spyrja sig að því hvað við eigum að borga upp 11 milljarða kr. framkvæmdir við jarðgöng á mörgum árum. Þetta mannvirki mun standa í 100–150 ár og verða notað að lágmarki, ef ekki endalaust. Þá er eðlilegt að spyrja: Eigum við að borga slíkt verkefni upp á 30 árum eða 35, eða 25 árum? Fram hefur komið í útreikningum okkar að breytist eitthvað í forsendum, t.d. minni umferð, eða komi til einhver aukakostnaður á framkvæmdartíma, sem enginn getur auðvitað sagt til um að verði ekki - ég minni á að 5% er komið undir kostnaðaráætlun og það er töluvert há upphæð þótt FÍB geri lítið úr þeirri tölu - í óvissu í kostnaðaráætluninni sem Vegagerðin og verkfræðingar úti í bæ hafa gert. Þá hafa menn einfaldlega sagt: Þá verður það bara þannig að vegfarendur þurfa að borga veggjald lengur, í fleiri ár, ef þess þarf. Þá verður einfaldlega lengt í lánum. Þetta vildi ég láta koma fram, en ég ítreka það sem ég sagði áðan, mér finnst alveg með ólíkindum sú herferð sem FÍB er í gagnvart þessu verki og sem ég tek eftir að nokkrir alþingismenn, sama hvort þeir sitja í umhverfis- og samgöngunefnd eða fjárlaganefnd eða annars staðar eða ekki í neinum nefndum, sem er nú reyndar enginn, að þá er hlaupið til og teknir inn hlutir frá FÍB sem eru rangtúlkanir og árásir þeirra á það verk sem ég hef gert hér að umtalsefni. Það er sorglegt til þess að vita að Félag íslenskra bifreiðaeigenda, sem gefur sig út fyrir að vera annt um umferðaröryggi á landinu, skuli hafa farið í herferð gegn því mesta umferðaröryggisátaki sem nokkurn tímann hefur verið undirbúið á Íslandi. Því hefur tekist með aðstoð annarra að drepa þær hugmyndir sem áttu að vera á suðvesturhorninu og er í þessari herferð og linnir sennilega ekki látum fyrr en það er búið að koma í veg fyrir framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng líka. Í því sambandi er kannski rétt að geta þess sem er í umræðunni í dag. Gagnrýni kemur fram meðal annars frá FÍB um að Vegagerðin ætli sér að spara 10 millj. kr. á ári með því að slökkva á öðrum hverjum ljósastaur á Reykjanesbrautinni. Þetta eru ummæli sem koma fram frá FÍB og eru í gögnum, sem ég sá í fyrsta skipti fyrir tíu mínútum, sem félagið sendi til umhverfis- og samgöngunefndar. Ég má til með að geta þess að formaður og varaformaður Félags íslenskra bifreiðaeigenda gengu á minn fund í samgönguráðuneytinu fyrir nokkrum mánuðum eða árum, í mesta lagi tveimur árum, og hvað voru þeir þá að ræða? Þeir lögðu fyrir mig tillögur um að rétt væri að slökkva á öllum ljósastaurum á Reykjanesbrautinni og taka staurana niður. Það voru tillögur FÍB í umferðaröryggismálum á Reykjanesbrautinni. Þeir lögðu til að slökkt yrði á öllum ljósastaurunum. Nú koma þeir og gagnrýna Vegagerðina fyrir að ætla að leggja þetta til. Virðulegi forseti. Það var líka á vegum FÍB sem sagt var af formanni FÍB, með leyfi forseta, þar sem rætt var um hvort vegir ættu að vera 2+1 eða 2+2: „Mitt mat er að Suðurlandsveg eigi að tvöfalda alla leið til Selfoss enda eru aðrar lausnir samanber 2+1 aðeins skammtímalausn.“ Það var formaður Félags íslenskra bifreiðaeigenda sem sagði þetta. „Rök um að ódýrara sé að leggja 2+1 veg eiga einfaldlega ekki við um fjölfarna vegi eins og Suðurlandsveg.“ Þetta sagði stjórnarformaður FÍB 

Herra forseti. Ég get verið sammála hv. þm. Kristjáni Möller um margt er varðar framfarir í vegagerð og samgöngumálum og -bótum á landinu. En ég verð að segja að mér þykir það mjög miður hvernig hv. þingmaður og reyndar ýmsir fleiri reyna alltaf að slíta sundur friðinn í þessum sal og í þessu landi með því að skipta okkur upp í tvo hópa, annars vegar landsbyggðina og hins vegar höfuðborgarsvæðið. Í ræðu sinni gerði hv. þingmaður því skóna að öðru máli gilti um Hörpu en Vaðlaheiðargöng. Vegna hvers? Vegna þess að Harpa sé á þeim stað sem hann kallaði þann fallegasta í höfuðborginni. Og að eitthvað óeðlilegt sé við endurfjármögnun lána sem tekin voru til þess að byggja þetta góða tónlistarhús okkar landsmanna allra, og það sé af því sprottið að það sé á höfuðborgarsvæðinu og sé eign höfuðborgarbúa - það er einfaldlega ekki rétt. Ég vil rifja það upp hvernig að Hörpu var staðið á sínum tíma. Auðvitað var í allt of mikið lagt og mannvirkið allt of dýrt og mikið. Það var ekki bara framúrkeyrsla og lúxus, það varð líka tiltekinn forsendubrestur út af hruninu, hv. þingmaður. Þegar ríkið kom að verkinu á sínum tíma eftir hrun var um þrennt að ræða: Að moka ofan í holuna, láta hana standa sem minnismerki um hrunið eða halda áfram. Það voru tvær kjarkmiklar konur, Katrín Jakobsdóttir, hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, og Hanna Birna Kristjánsdóttir, þáverandi borgarstjóri, sem tóku þá ákvörðun að halda verkinu áfram. Ég segi fyrir mig að við eigum að vera þakklát fyrir að eiga þetta fallega hús og við eigum að viðurkenna að það er húsið okkar allra og það er hús fyrir alla tónlist í landinu.

Herra forseti. Hv. þingmaður talar um að verið sé að slíta í sundur friðinn á Alþingi. Já, það getur vel verið, en ég spyr: Hver er að því? Við landsbyggðarmenn megum sífellt sitja undir því hér og úti í þjóðfélaginu að allt sem við gerum eða komum að eða leggjum til eða færum til Alþingis sé kjördæmapot, sem eru þá óskir frá íbúum og fólk hefur rætt við þingmenn sína, sem er mjög eðlilegt. Mér finnst mjög eðlilegt að rætt hafi verið um framtíðaruppbyggingu Hörpu við þingmenn Reykjavíkurkjördæma. Þeir eiga að vera sérfræðingar á því sviði og tala um þau mál á Alþingi þegar þess gerist þörf. Ég er mjög sáttur við það fyrirkomulag. Þetta er eiginlega deildaskipt, má segja, eins og deildaskipting í fyrirtæki. Það er ekkert að því að það sé þannig. En það er ekki alltaf talað um kjördæmapot í tengslum við þingmenn Reykjavíkurkjördæmis eða höfuðborgarsvæðisins þegar einhverjum málum er fylgt eftir. Ég segi ekki að það sé kjördæmapot, ég segi að það séu eðlileg vinnubrögð að menn vinni með þingmönnum sínum sem eiga að vera meira inni í hlutunum á ýmsum stöðum, alveg eins og við setjum okkur inn í verkefni okkar í kjördæmum okkar og umbjóðendur okkar tala um verkefni okkar, og svo framvegis. Virðulegi forseti. Ég átti þátt í því að tala fyrir því að haldið yrði áfram með byggingu Hörpu eftir hrun og ég er stoltur af því. Ég er stoltur af því að hafa lagt mitt lóð á vogarskálarnar hvað það varðar og að húsið sé næstum tilbúið. Það kostaði sitt og það er allt í lagi með það. Vonandi verður það okkur til framdráttar og það verður það um ókomin ár. Þetta er tónlistarhöll okkar Íslendinga allra, það er rétt. Forsendurbrestur? Jú hann var líka á öðrum stöðum þó að ýmsir menn séu nú ekki tilbúnir að viðurkenna það. Það sem ég gerði að umtalsefni var: Af hverju er ekki farið í gegnum ýmsa aðra þætti í þessum fjáraukalögum eins og t.d. kaupin á orkusvæðinu á Reykjanesi eða viðbótarfé til Hörpu eða reiknað út og hvað Harpa 

Herra forseti. Þá hlýtur hv. þingmaður líka að gleðjast yfir þeim möguleika sem við höfum nú á endurfjármögnun á óhagkvæmum lánum vegna Hörpu. Verið er að bera saman epli og appelsínur þegar talað er um fjármögnun nýframkvæmda annars vegar og hins vegar endurfjármögnun eins og þar er um að ræða. Það er lán, 700 millj. kr. lán, 400 frá ríkinu, 300 frá borginni með 5% vöxtum og 20 punkta álagi. Það er bara allt annað mál en hitt sem hv. þingmaður ber svo saman. Hitt málið, skuldaskilin við Reykjanesbæ, uppgjör á skattaskuldum sem Reykjanesbær réð ekki við að borga, 900 millj. kr. Ríkið gat jú auðvitað bara farið með það í innheimtuaðgerðir en það var líka hægt að semja um það. Það var það sem ríkið gerði og samningurinn er hér á borðum. Þetta er 1.230 millj. kr. eign sem er tekjuskapandi inn í framtíðina sem ríkið fær í stað þeirra 900 milljóna sem Reykjanesbær skuldar klárlega. Það er líka mjög hagkvæmt og allt annað mál en nýframkvæmdir í vegagerð sem standa eiga undir sér sjálfar og borga á með veggjöldum. Svo það verði ekki misskilið vil ég að taka fram að ég styð vegagerð og umbætur í samgöngumálum alls staðar á landinu og ég hef alltaf stutt alla jarðgangagerð. Meira að segja voru hin óvinsælu Héðinsfjarðargöng mér metnaðarmál. Ég tel að við eigum að gera miklu meira af því að búa til örugga vegi og bora okkur í gegnum fjöll hér á landi. Það er mitt mat og ég styð hv. þingmann og alla aðra góða menn í því vegna þess að þó að ég búi ekki öðrum hvorum megin við Vaðlaheiðargöngin tilvonandi  
            

Herra forseti. Ég held að ég og hv. þingmaður séum ekkert ósammála um eitt eða neitt í því sem sett er fram.

… allra landsmanna.

Að sjálfsögðu. Hér hefur verið rætt um nokkuð sem heitir framkvæmdalán til Hörpu og nú er Harpa tilbúin og þá á að fara í framtíðarútboð og endurfjármögnun á óhagkvæmum lánum, endurfjármögnun á öllu verkinu og hafa það kannski til 30 eða 40 ára. Það hljómar kunnuglega fyrir mér, mér finnst það vera eitthvað svipað og annað verkefni sem við ræðum hér en eru miklu meiri deilur um.

Vaðlaheiðargöng.

Hárrétt, hv. þm. Þór Saari grípur hér fram í og brosir breitt, Vaðlaheiðargöng, akkúrat.

Akkúrat.

Þar er sama leið farin. Ríkissjóður og Reykjavíkurborg leggja fram framkvæmdalán vegna Hörpu á byggingartímanum. Svo er verkinu lokið og þá liggur kostnaður fyrir. Þá er farið í framtíðarfjármögnun, útboð, sem íslensku lífeyrissjóðirnir kaupa vonandi hlut í og það verða arðbær kaup sem standa undir sér og styrkja lífeyrissjóðakerfið. Við borgum svo Hörpu upp á 35 eða 40 árum. Ég hygg nefnilega að lengst hafi í þeim tíma sem við höfum til að borga upp Hörpu vegna þess að verkið er dýrara m.a. út af hruni og öðru slíku. Kannski hefur eitthvað bæst við, ég veit það ekki. 
             En þetta er sama aðferð, virðulegi forseti, og verið er að tala um varðandi Vaðlaheiðargöng. Hv. þingmaður upplýsti mig um það sem ég vissi ekki áður, að talað er um ákveðin vaxtakjör á láninu og álag ofan á það fyrir ríkissjóð, sem er sennilega nákvæmlega sama tala og er í samningnum sem gerður var við fjármálaráðuneytið um framkvæmdalánið vegna Vaðlaheiðarganga. Varðandi kaupin á orkulindunum á Reykjanesi andmæli ég því ekki, ég tók það bara sem dæmi um 

Forseti. Þetta eru ágætisumræður hér í þinginu. Í upphafi máls míns vil ég taka fram, að þegar framkvæmdir við Hörpu stöðvuðust á sínum tíma hefði mér helst hugnast að hún yrði bara látin standa eins og hún var þangað til að til væru til peningar til að klára hana, sem minnismerki um þá bilun sem var hér í gangi í samfélaginu. Ég segi eftir á að hyggja, sem betur fer fékk ég ekki að ráða þessu því að þegar upp er staðið er Harpa mjög glæsileg bygging og til sóma fyrir allt landið. Hún er dýr, en af því að við gerum hér fjármögnun Hörpu að umtalsefni sem og Vaðlaheiðargöng, þá er grundvallarmunur þar á. Hjá Hörpu er til tekjuáætlun á móti skuldunum. Sú tekjuáætlun byggist að vísu að mestu leyti á tekjum frá ríkissjóði og frá sveitarfélaginu Reykjavík en það er til tekjuáætlun. Í forsendum fyrir Vaðlaheiðargöng, sem ég ítreka enn einu sinni að ég tel að séu hin mesta samgöngubót, er ekki til nein tekjuáætlun á móti þeim lánum sem á að veita og heimildum til lána. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. Kristján Möller, sem er í stjórn Vaðlaheiðarganga hf.: Hvar er tekjuáætlunin fyrir Vaðlaheiðargöng hf.? Og að auki, þar sem mér finnst svolítið óeðlilegt að hv. þingmaður sé í stjórn þessa fyrirtækis og tali jafnframt fyrir því hér á þingi, fær hann greitt fyrir stjórnarsetuna í því fyrirtæki?

Herra forseti. Mér heyrðist hv. þingmaður segja að eftir á að hyggja hafi verið gott að sjónarmið hans fékk ekki ráða um framkvæmdir við Hörpu og ekki farið eftir því sem hann vildi, að láta hana standa ókláraða sem minnisvarða um ruglið. Og hann sé núna hinn kátasti með það að Harpa sé byggð og hafi verið byggð upp fyrir lánsfé  Ég vil spyrja hv. þingmann sem jafnframt er hagfræðingur: Er það ekki bara nokkuð góð hagfræði að við vinnum eftir því að ríkið eigi að koma inn og framkvæma á samdráttartímum, á meðan aðrir gera það ekki, og haldi að sér höndum á þenslutímum hvað varðar uppbyggingu og fari þá út af markaðnum? Má ekki eiginlega segja að þetta sé hagfræði 101? Hv. þingmaður sagði að til væri tekjuáætlun fyrir Hörpu, sem felst í framlögum frá Reykjavíkurborg og ríkinu næstu 35–40 ár, um það bil 450 millj. kr. frá ríkinu á hverju einasta ári í 40 ár. En það er til tekjuáætlun, herra forseti, fyrir Vaðlaheiðargöng og hún er að sjálfsögðu í reiknilíkaninu. Af hverju í ósköpunum bað ekki umhverfis- og samgöngunefnd eða fjárlaganefnd, sem hv. þingmaður situr í, stjórn Vaðlaheiðarganga að koma á eðlilegan fund með þeim nefndum til að sýna reiknilíkanið líkt og við gerðum, að okkar frumkvæði, með FÍB á föstudaginn var? Virðulegi forseti. Má ég geta þess að stjórn Vaðlaheiðarganga fékk síðdegis á sunnudag óskir um að senda inn gögn til umhverfis- og samgöngunefndar? 

Herra forseti. Ég fagna því að við fáum að sjá tekjuáætlunina fyrir Vaðlaheiðargöng, það er eitt af því sem vantar í umræðuna  Varðandi það að ríkið framkvæmi á samdráttartímum er það einfaldlega alþekkt keynesísk hagfræði sem var mikið notuð fyrir nokkrum áratugum. Nýfrjálshyggjan ýtti henni út af borðinu og núverandi ríkisstjórn hefur ekki verið með mikla burði í þá átt að framkvæma á vegum ríkisins með aukinni lántöku, einfaldlega vegna þess að skuldastaða þjóðarbúsins og ríkissjóðs er með þeim ólíkindum að það er ekki hægt. Slík efnahagsstefna hugnast mér hins vegar. Það er hins vegar ekki gert með Vaðlaheiðargöng, þau eru einhvers konar blanda af einkaframkvæmd og ríkisframkvæmd sem er mjög flókin samsuða og erfitt að henda reiður á. Ég mun vafalaust keyra einhvern tíma í gegnum Vaðlaheiðargöngin ef þau verða að veruleika en mig langar að ljúka andsvari mínu á því að segja að ég skal gera það brosandi ef hv. þm. Kristján L. Möller lofar því að fjárans jólasveinaskiltið sem er efst í Víkurskarðinu verði tekið þaðan og sett inn í göngin.

Herra forseti.  Það sem ég hef gagnrýnt mest, virðulegi forseti, meðal annars í málflutningi hv. þm. Þórs Saaris og FÍB sem ég gagnrýndi mjög harkalega áðan og mér þykir leitt að þurfa að gera en þegar haldið er fram svona vitlausum fullyrðingum og rökum og beinlínis rangfærslum er engu að síður ekki annað hægt en að taka til varna. Ég gerði það að umtalsefni áðan og skal gera það einu sinni enn, að forsvarsmenn FÍB voguðu sér að segja að ætlun mín sem samgönguráðherra og þáverandi samgönguyfirvalda og ríkisstjórnar hefði verið að fara í framkvæmdir á suðvesturhorninu og rukka síðan há veggjöld á þremur vegum þar til að greiða niður framkvæmdina við Vaðlaheiðargöng í kjördæmi ráðherrans, eins og sagt var. Þetta er svakalega smekklegt eða hitt þó heldur. Það var aldrei meiningin og hefur aldrei verið, enda standa lögin fyrir sínu, verkið skal endurgreiðast með veggjöldum, það er skýrt í lögunum sem ég mælti hér fyrir og Alþingi samþykkti með 43 atkvæðum og enginn var á móti. Enginn var á móti en nokkrir sátu hjá, þar á meðal þingmenn Hreyfingarinnar sem tóku ekki afstöðu í þessu máli frekar en ýmsum öðrum. Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að við eigum að hætta þessu karpi um þetta verk. 

Herra forseti. Við ræðum hér álit frá hv. fjárlaganefnd um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2011. Í sjálfu sér gleðst ég yfir því að þetta er tiltölulega snemma á ferðinni. Ég hefði hins vegar viljað sjá fjáraukalögin fleiri. Ég flutti fjáraukalög í kjölfar kjarasamninga í vor þegar fyrir lá hvað þeir mundu kosta í lífeyrisgreiðslum. Mér finnst sjálfsagt að fjáraukalögin séu oft á ári og taki á þeim atburðum og uppákomum sem orðið hafa, í kjölfar samninga, í kjölfar lagasetningar, eldgosa eða annars slíks, sem breyta fjárlögum. Fjárlög eru spá um afkomu ríkissjóðs næsta ár og líka ákveðin viljayfirlýsing. Fjárlög eiga að standa nema eitthvað óvænt komi upp á sem menn reiknuðu ekki með. Fjárlögin eru spá, síðan gerist eitthvað óvænt og á því eiga fjáraukalög að taka. Ég mundi gjarnan vilja að fjáraukalögin kæmu bara eftir hendinni þegar eitthvað hefur gerst þannig að menn sæju strax hver staðan væri, í kjölfarið kæmi svo ríkisreikningur og ekki allt of seint. Hvers vegna erum við yfirleitt með fjárlög? Það er til að skattgreiðendur geti áttað sig á skuldbindingum sínum. Hvað skulda ég? Hvað bíður mín? Börnin mín, hvað eiga þau að borga o.s.frv.? Í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands segir, í 41. gr: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Þegar talað er um gjald má það ekki vera algjörlega ótakmarkað, það þarf að vera einhver upphæð. Það finnst mér en greinilega ekki öllum. Það er vaxandi tíska, sem ég man fyrst eftir þegar Hörpu var laumað inn í heimildargrein, grein sem mér yfirsást - það voru mikil mistök hjá mér, mér yfirsást pínulítil heimildargrein í fjárlögum um að fjármálaráðherra væri heimilt að gera samning við Portus og sagði mér ekki nokkurn skapaðan hlut. Allt í einu horfi ég þar upp á 35 milljarða dæmi, 27 milljarða er það bókfært á, og skuldbindingu upp á 500 milljónir í 35 ár fyrir ríkissjóð. Þetta er hvergi nokkurs staðar í fjárlögum. Þessi upphæð, 500 eða 600 milljónir, ég veit ekki hvað þetta er komið upp í, í 35 ár, er hvergi. Þetta er í raun lántaka, herra forseti. Ríkissjóður er að taka lán, hann lofar að borga þetta. Fjármálaráðherra framtíðarinnar getur ekkert hætt við þetta og sagt: Ég á ekki aur, ég ætla að skera þetta niður, hann getur það ekki. Þetta er skuldbinding. Nú vantar þá pening og þeir segja að staðan á lánamörkuðum, til endurfjármögnunar, sé slæm þannig að nú á ríkissjóður að hlaupa undir bagga með einhver hundruð milljóna, reyndar til skamms tíma en engu að síður er þetta til viðbótar því sem menn höfðu áætlað. Þessar heimildargreinar eru að mínu mati ákveðin tilraun til að plata skattgreiðendur og sérstaklega skattgreiðendur framtíðarinnar. Það er viðbúið að þeir sem tóku ákvörðun um Hörpu borgi ekki í 35 ár, alla vega ekki allir, þessar greiðslur. Það verða börnin okkar sem greiða það á endanum. Fyrir utan það hef ég ekki enn séð neina áætlun um hvernig menn ætla að reka þetta dót. Það vantar algjörlega. En samkvæmt lögum um opinberar framkvæmdir á áætlun um rekstur að liggja fyrir. Þetta er fyrsta dæmið um feluleik af þessu tagi og hann færist í vöxt og það er mjög slæmt. Það minnir mig dálítið á stöðuna í Grikklandi, ég verð að segja eins og er. Þegar ég keyri fram hjá Hörpu - ég velti því um leið fyrir mér hvort hún er falleg eða ekki, ég sé það ekki alveg, er ekki alveg búinn að átta mig á því enn hvort hún er falleg, en alla vega er hún dýr. Það setur að mér óhug þegar ég keyri þarna fram hjá vegna þeirra gífurlegu skuldbindinga sem liggja í þessu húsi. Ef allt gengur vel, ef þarna verður reist fimm stjörnu hótel og hingað streyma moldríkir erlendir ferðamenn sem hafa gaman af að hlusta á óperur á kvöldin, drekka rauðvín og borga mikla peninga fyrir, getur vel verið að þetta gangi upp, ég er ekkert að útiloka það. En mér finnst að skattgreiðandinn á Íslandi eigi ekki að taka svona áhættu, hann eigi ekki að gera það, það er bara mitt sjónarmið. Í vaxandi mæli sjáum við dæmi af þessu tagi út um allt. Þegar ný ríkisstjórn tók við áttum við von á að hér yrði allt gegnsætt og bjart, siðlegt og fínt, en svo var allt í einu komið lán til Saga Capital - 19 milljarðar með 2% vöxtum og verðtryggingu las ég einhvers staðar. Ég hugsaði: Ja, margt heimilið hefði nú gott af að fá svona lán til svona langs tíma. Svo fór að Saga Capital breytti sér í Hilda og svo allt í einu var Saga Capital farið, ég veit ekkert hvað varð um þessa 19 milljarða. Þeir voru sennilega ástarbréf frá Seðlabankanum sem var kannski ekki mikils virði, en mér fannst það fyrsta stílbrotið hjá núverandi ríkisstjórn að hafa ekki staðið í lappirnar þarna og alla vega lækkað hlutaféð þegar þeir lánuðu þessi ósköp. Síðan gerist það að LSH er komið á fulla ferð. Þar er komið fullt af fólki sem vinnur við að hanna þetta hús o.s.frv. Ég var í heimsókn þar í vikunni og aftur setti að mér ákveðinn óhug af því þar á þetta að greiðast með hagræðingu. Ég man eftir því - ég man allt of mikið úr fortíðinni og kannski hef ég upplifað of margt - þegar Landspítalinn og Borgarspítalinn voru sameinaðir og gífurlegur hagnaður átti að koma út úr því. Ég horfði síðan á það ár eftir ár í kjölfarið að alltaf var farið fram úr fjárlögum með rekstur þessa sameiginlega spítala sem heitir Landspítali – háskólasjúkrahús, legg sérstaka áherslu á háskólaheitið. Þessi spítali fór alltaf fram úr fjárlögum þrátt fyrir sameininguna. Ég gat aldrei séð hvar sameiningin var. Og framúrkeyrslurnar voru afskrifaðar trekk í trekk með neyðarfundum og aftur var farið fram úr, aftur var afskrifað o.s.frv. En nú er nýr maður kominn við stýrið sem hefur farið að fjárlögum, merkilegt nokk, sýnist mér. Það er mikil breyting og hamingja fyrir fjármálaráðherra að hafa slíka menn, því að þetta voru mjög háar upphæðir sem háskólasjúkrahúsið eyddi um fram fjárlög. Mörg önnur dæmi eru að koma í ljós. Ítarlega hefur verið rætt um Sparisjóð Keflavíkur. Ég ætla ekkert að fara nánar út í það, nema að þar er aftur einhver skuldbinding sem hlóðst upp á einhverjum tíma. Ég er búinn að spyrjast fyrir um hvernig innstæðurnar uxu í þessum bönkum. Ég man eftir því að S-24 - ég held það hafi heyrt undir hann þó að ég sé ekki alveg viss um það, þetta eru svo mörg ný nöfn - bauð mjög góða vexti, það var mikil eftirspurn eftir að leggja þar inn. Voru þessir bankar sem voru að fara á hausinn - og Fjármálaeftirlitið vissi það alla vega og hæstv. fjármálaráðherra átti að vita það - að sanka að sér innstæðum á sama tíma og þeir voru að sigla í þrot? Þeir voru að auka skuldbindingu ríkissjóðs, því að fjármálaráðherra lítur þannig á að ábyrgð sé á innstæðum, alla vega hefur hann lofað ábyrgð á innstæðum, en það er að sjálfsögðu engin ríkisábyrgð á innstæðum því að það þarf að vera í fjárlögum og fjáraukalögum, samkvæmt títtnefndri 41. gr. Voru þeir að safna innstæðum sem juku skuldbindinguna þannig að hún var allt í einu komin upp í 10,2 milljarða? Svo eru menn að fara aftur í gang. Vaðlaheiðargöngin eru dæmi um það. Mér finnst það einkenni á öllum þessum framkvæmdum, herra forseti, að það dettur allt í einu eitthvað af himnum ofan og það er enginn sem borgar. Þetta er þannig. Harpa, hún dettur að himnum ofan, stendur þarna allt í einu svakalega glæsileg, hún var opnuð ég veit ekki hve oft, ég var ekki viðstaddur neina þeirra - hún bara stendur þarna og mörgum finnst hún glæsileg og enginn á að borga. Það er alla vega ekki nefnt í fjáraukalögum eða neins staðar. Það á líka að fara að byggja fangelsi. Það á líka að detta af himnum ofan og enginn á að borga það. Háskólasjúkrahúsið, það á enginn að borga það, það á bara að borgast með rekstrarhagræðingu í framtíðinni. Vaðlaheiðargöngin eiga að greiðast með veggjöldum og gert er ráð fyrir að 90% af þeim sem fara þarna um vilji borga þúsund kall og keyra í gegnum dimm göng í staðinn fyrir að keyra í sólinni. Mér finnst þetta ekki vera nógu gott. Menn eru að lofa of miklu inn í framtíðina. Ég er í nefnd um endurskoðun almannatrygginga. Þar ætla menn - ég held að það sé ekkert leyndarmál - að koma með nýja hugmynd, hún á kosta 2,3 milljarða, herra forseti, en árið 2013. Lífeyrisþegar eiga að japla á loforðunum þangað til og 2013 á hún að kosta 2,3 milljarða fyrir þann fjármálaráðherra sem þá situr. Ég kann ekki að meta svona. Það er alltaf verið að lofa inn í framtíðina. Það er alltaf verið að horfa á litlu börnin okkar og segja: Getur þú ekki borgað, vinurinn? Það er þannig. Það eru litlu börnin sem eiga að borga einhvern tímann í framtíðinni. Mér finnst þetta vera ósiðlegt. Ég vil að menn fari að hætta þessu - bara hreinlega hætta að koma með heimildir í 4. gr. þar sem stendur ósköp lítið og nett, í grein 7.18, með leyfi herra forseta: „Að ganga frá uppgjöri og greiðslu til Landsbankans hf. vegna mismunar á eignum og innstæðuskuldbindingum SpKef sparisjóðs á grundvelli endanlegs eignamats í tengslum við ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 5. mars 2011, um samruna SpKef sparisjóðs og Landsbankans hf., sbr. samning um yfirtökuna milli íslenska ríkisins og Landsbankans hf. frá sama degi.“ Þarna er einhver setning og ekki ein einasta krónutala í henni og samt heita þetta fjárlög. Ég veit ekkert hvað er á bak við þetta. Eru þetta 10,2 milljarðar, eru þetta 15 milljarðar, eru þetta 8 milljarðar? Hvað er á bak við þetta eiginlega? Maður veit það ekki. Mér sýnist að fjárlaganefnd viti það ekki heldur. Við þurfum að taka burtu þessa 4. gr. um heimildir. Jú, kannski er í lagi að selja fasteignir, Hrauntungu við Álftanesveg í Garðabæ, það er í lagi mín vegna að selja eignir, þá kemur peningur inn í ríkissjóð. En að vera að gera samninga sem skuldbinda ríkissjóð, það á ekki að vera í heimildum. Ég skora á hv. formann fjárlaganefndar að hætta að vera með opnar heimildir. Við erum ekki að tala um upphæðir fyrir karamellum, þetta eru alveg gífurlegar fjárhæðir. Ég minni á að einn milljarður er um það bil 200 árslaun Íslendings, einn milljarður er gífurleg upphæð. Ég vil að allar tölur standi í fjárlögum og menn horfist í augu við hlutina. Ef menn ætla að byggja fangelsi þá á að standa í fjárlögum hvað það kostar. Ef menn ætla að byggja spítala upp á 33 milljarða á það að standa í fjárlögum, ekki vera að fela það. Ef menn ætla að byggja Vaðlaheiðargöng - sem ég er mjög ánægður með, herra forseti, ég sat einu sinni fastur í Víkurskarði um nótt um vetur, það var ekkert sérstaklega ánægjulegt, þá hefði ég gjarnan viljað hafa þessi Vaðlaheiðargöng, ég hefði jafnvel borgað þúsund kall fyrir það. En það er ekki nógu sniðugt að vera að fela þetta svona. Það á bara að standa: Vaðlaheiðargöng, 10 milljarðar, skuldbinding á ríkissjóð. Punktur. Það á ekki að vera að fela það, annars getum við lent í sömu stöðu og Grikkir. Mig langar ekkert voðalega mikið til þess, herra forseti. Ég ætla rétt aðeins að ljúka þessu með því að fara í gegnum kjarasamningana. Það kemur reyndar hvergi greinilega fram í þessu fjáraukalagafrumvarpi hvaða áhrif þeir hafa á ríkissjóð, en ljóst er að 50 þús. kallinn hafði - ég ætlaði nú reyndar alltaf að reikna það út, ég er ekki búinn að því, en í fyrsta lagi er borgað tryggingagjald, 8% af þessum 50 þús. kalli, það er 4 þús. kall, síðan er borgað í lífeyrissjóð o.s.frv. - fyrirtækin hafa þurft að borga um það bil 60 þús. kall fyrir þennan 50 þús. kall. Launþegi borgar svo um þriðjunginn af þessu, svona 17 þús. kall, þannig að það má segja að launþeginn haldi eftir helmingnum af því sem fyrirtækin greiða í þennan 50 þús. kall. Og hver heldur restinni? Að mestu leyti hæstv. fjármálaráðherra, ríkissjóður, og svo lífeyrissjóðirnir og aðrir slíkir. Skattlagningin er nefnilega orðin alveg gífurlega mikil. Þess vegna sýnist mér þessir kjarasamningar hafa svona 6–10 milljarða jákvæð áhrif á fjáraukalög, en mínus 5,5 milljarða áhrif á lífeyrisbætur. Þegar dæmið er gert upp hefði ríkissjóður grætt á kjarasamningunum. Það er svo merkilegt að ríkissjóður græðir því meir á kjarasamningum sem þeir eru óraunhæfari og óraunsærri. Svo kemur verðbólga á eftir og það eykur skuldbindingu heimilanna og ég hugsa að ríkissjóður græði á því líka, af því að þá fær hann meiri tekjur næsta ár. Kjarasamningar af þessu tagi geta komið mjög undarlega út fyrir alla aðra en launþegana sem sjá minnst af því sem um er samið. Í þessu frumvarpi til fjáraukalaga er of mikið af óljósum skuldbindingum. Ég vil að í fjárlögum og fjáraukalögum sé upphæð tilgreind, í krónum og aurum. Ég vil að þau séu í samræmi við 41. gr. stjórnarskrárinnar. Ég velti því fyrir mér hvað gerist, samkvæmt svona óljósri grein eins og heimildargreininni, með þann mann sem skrifar út tékkann, hvort sem það er ríkisféhirðir eða hver sem hann er, á grundvelli óljósrar heimildar. Hvað er hann eiginlega að gera? Þegar stendur í 41. gr., með leyfi herra forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Hvað gerist með þann mann sem greiðir út þessa upphæð, segjum 10 milljarða, til Landsbankans, vegna SpKef? Eða hvað gerist með þann hæstv. fjármálaráðherra sem gefur skipun um að slíkt skuli gert? Hvað er eiginlega að gerast? Ég get ekki séð að þetta sé í samræmi við stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Ég byrja á því eins og fleiri nefndarmenn í fjárlaganefnd hafa gert og þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, formanni fjárlaganefndar og öðrum nefndarmönnum það góða samstarf sem verið hefur í nefndinni. Þetta er áhugaverð og skemmtileg vinna. Ég vil að fram komi að eftir 10 daga setu í fjárlaganefnd upplifi ég þetta sem mjög skemmtilega og áhugaverða vinnu og mér finnst fólk vera þar mjög samstiga að flestu leyti. Minni hluti fjárlaganefndar leggur fram álit sitt og ég tek undir það og geri athugasemd við hvað málið var afgreitt með miklum flýti úr nefndinni. Ég átta mig vel á því að tíminn var knappur en svo knappur tími gerir líka manneskju eins og mér, sem aðeins hefur setið í 10 daga á þingi, erfiðara fyrir að mörgu leyti og væri betra ef hægt væri að hafa lengri tíma til að klára málin. Venjulega gegni ég stöðu sveitarstjóra lítils sveitarfélags úti á landi og mig langar að flétta inn í mál mitt samanburð á því verklagi sem við höfum í sveitarstjórnunum og ég er vön dagsdaglega, ef svo má að orði komast, og þann ramma sem sveitarstjórnir setja sér t.d. við fjárhagsáætlunargerð og þann ramma sem ný sveitarstjórnarlög sem samþykkt voru frá Alþingi setja sveitarstjórnarmönnum í störfum þeirra. Samkvæmt beiðni fjárlaganefndar vann Ríkisendurskoðun umsögn sem nokkrir þingmenn hafa rætt. Þar fór Ríkisendurskoðun yfir fjárlögin 2012, fjáraukalög 2011 og lokafjárlög 2010. Í umsögninni koma fram ábendingar og undir þær er tekið í minni hluta fjárlaganefndar. Þar er tekið sérstaklega undir ábendingu varðandi samanburð við nágrannaríkin þar sem aukning útgjalda samkvæmt fjáraukalögum nemur um 1% frá fjárlögum og því sé enn nokkuð í land varðandi það að ná þeim aga í ríkisfjármálum sem þar hefur tíðkast. Undir það tók hv. formaður í ræðu sinni þegar hún mælti fyrir nefndarálitinu. Varðandi ábendingar Ríkisendurskoðunar sem minni hlutinn tekur undir og dregnar eru sérstaklega fram í nefndarálitinu ber fyrst að nefna framsetninguna á rekstraryfirlitinu þar sem minni hlutinn er sammála athugasemdum Ríkisendurskoðunar sem gerðar voru við þann þátt. Þá eru nefndir nokkrir gjaldaliðir. Þar telur minni hlutinn ástæðu til að færa inn nokkra gjaldaliði sem ekki koma fram í yfirlitinu frá fjármálaráðuneytinu en koma fram í yfirliti meiri hluta nefndarinnar. Þessi tafla kemur fram í áliti minni hluta nefndarinnar á bls. 2. Ástæðan fyrir því að taflan er sett þannig upp er að okkur sem undir álitið rita fannst óhjákvæmilegt að gjaldaliðirnir færu þarna inn til að draga fram heildarjöfnuð sem skekkist þá eða verður lakari sem því nemur. Ríkisendurskoðun gerir athugasemd við meðhöndlun t.d. skattafrádráttar þar sem við tökum undir ábendingu um að færa beri skattafrádrátt vegna kostnaðar fyrirtækja við nýsköpunarverkefni og gjaldalið í stað þess að draga hann frá tekjum þó svo að framsetningin breyti ekki afkomu ríkissjóðs. En ég hef lært það í þessum efnum að það er mjög mikilvægt að gætt sé samræmis við slík tilvik því að ég gat ekki skilið annað á fundi fjárlaganefndar með Ríkisendurskoðun að ekki gætti alltaf fulls samræmis í því að þegar um verkefni væri að ræða sem kölluðu bæði á tekjur og gjöld, væru tekjurnar ýmist færðar að fullu og síðan gjöldin og sums staðar virtist vera um eins konar nettóleið að ræða. Ég held að það sé mjög mikilvægt að gætt sé samræmis hvað það varðar af því að það breytir ekki heildarniðurstöðunni. Ef ég tala almennt um útgjaldahliðina er dregið fram í umsögn Ríkisendurskoðunar, sem mér finnst áhugavert og ég tek undir að þurfi að skoða, að talsverð útgjaldaaukning er lögð til í frumvarpinu og er þá vert og mikilvægt að halda því til haga. Samt sem áður er gert ráð fyrir ófyrirséðum lið upp á 4,8 milljarða kr. í fjárlögunum 2011. Í því ljósi er þar um talsverða útgjaldaaukningu að ræða. Jafnframt kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu að almennt er ekki óskað fjárheimilda vegna nýrra verkefna eða aukins umfangs. Þrátt fyrir það eru tillögur í frumvarpinu sem nema samtals 4 milljörðum kr. Þær tillögur sem eru að baki þeirri fjárhæð eru raktar í nefndarálitinu, bæði hjá meiri hluta og minni hluta. Eins og ég kom inn á áðan er þetta tíundi dagurinn minn í fjárlaganefnd og borið hefur á því, sem ég þekki svo sem úr sveitarstjórnargeiranum, að allir senda inn erindi til fjárlaganefndar. Í ljósi niðurskurðar síðustu ára ímynda ég mér að það sé meira álag varðandi fjáraukalögin 2011 og fjárlögin 2012 í þeim efnum. Því hefur verið fylgt eftir með heimsóknum og því sem brennur á fólki. Þá verður mér aftur hugsað til þess vettvangs sem ég starfa alla jafnan við, sveitarstjórnar, varðandi áherslur og forgangsröðun. Mig langar að koma með smáhvatningu til nefndarinnar og þingheims alls og í ljósi umræðunnar í dag að við þurfum að gæta að forgangsröðun þar sem við setjum fram áherslur og hugsa þá um landið allt. Ég tek jafnframt undir það sem fram hefur komið í dag þegar talað er um áherslur varðandi höfuðborg og landsbyggðina. Við hljótum að þurfa að forgangsraða, eftir ég má kannski nota það orð, vegna mikilvægis þess sem í húfi er. Þá er mér efst í huga heilbrigðiskerfið. Þá var dálítið í vinnu nefndarinnar og þeim gögnum sem fyrir okkur voru lögð sem kom mér á óvart og það var heimildarákvæði nokkurt. Það kom mér mjög spánskt fyrir sjónir, svo ekki sé sterkara til orða tekið, sérstaklega þegar ég áttaði mig á því hvernig þau virka í raun. Ég tók sérstaklega eftir þessu þegar við fengum gögn varðandi fjárlögin 2012 að þar var gert ráð fyrir útgjaldaheimild, ákveðinni fastri fjárhæð og í barnaskap mínum taldi ég að tekjur sem þar kæmu inn og síðan útgjöld væru nettótala og innan þess yrði að halda sig. En ég hef komist að því að það er dálítið annað sem þar um ræðir, þetta virðist að miklu leyti vera opin heimild til fjármálaráðherra. Þarna eru taldir upp liðir sem ráðherra óskar eftir, og ég hef svo sem fullan skilning á því að þarna er margt sem þarf að vera inni sem þarf jafnvel að bregðast við á árinu, en ég tek jafnframt undir það sem sagt hefur verið að það er mjög mikilvægt að því fylgi áætlun um fjárhæðir sem fram koma. Það sem mér er efst í huga er kannski að breyta þarf verklaginu. Ef ég fer aftur yfir í sveitarstjórnargeirann höfum við þann háttinn á þegar við gerum fjárhagsáætlun okkar að þegar verkefni koma sem kalla á skuldbindingar umfram þær innkaupareglur sem við höfum sett okkur er það tekið fyrir jafnóðum og vísað í endurskoðun. Ég hafði hugsað að það sama ætti að geta átt við um fjáraukalög, þau yrðu í raun búin til jafnóðum yfir árið. Fyrr í dag talaði hv. þm. Illugi Gunnarsson um varúðarsjónarmið varðandi færslu á tekjum, gjöldum, skuldum og eignum í bókhaldi, að það hefði alltaf verið talin góð regla í reikningsskilum. Undirstrikaði hv. þingmaður mikilvægi þess að ríkisreikningur sýndi rétta mynd af fjármálum. Þá langar mig í því samhengi sérstaklega að nefna Sparisjóð Keflavíkur. Fjárlaganefnd fékk í hendurnar gögn frá fjármálaráðuneytinu og liggur fyrir mat um að eigið fé sparisjóðsfé sé neikvætt um 11,2 milljarða. Mér finnst vægast sagt skrýtið að það sé ekki fært af því að það er matið þótt endanlega eigi eftir að ganga frá samkomulagi. Það gæti orðið meira og jafnvel minna, en samt sem áður er það mat ráðuneytisins og ætti með þessi varúðarsjónarmið að leiðarljósi að færa þetta. Það er álit minni hlutans að heilmikið vanti inn í fjáraukalögin, bæði hvað varðar útgjöld og skuldbindingar, og er farið greinilega yfir það í nefndarálitinu. Ég ákvað, ekki síst í ljósi umræðunnar í dag, að ég ætla að sleppa samgöngumálum. Ég verð að segja að ég hélt stundum að við værum að ræða samgönguáætlun en ekki fjáraukalögin. Ég þakka þeim þingmönnum sem minntust á Vestfjarðaveginn, ef við tölum aftur um forgangsröðun, en ég ætla ekki að fara út í samgöngumálin undir þessum lið. Það er mat mitt að færa skuli allar skuldbindingar og ég set stórt spurningarmerki við það sem ég kalla „bankastarfsemi ríkisins“ þar sem ríkið lánar fé, ekki síst þegar það kallar á auknar lántökur af hálfu þess sjálfs. Ég nefndi áðan sveitarfélögin, fjárhagsáætlanir og vinnulag og ég vil að ítreka það. Ég tel að það sé mjög gott vinnulag sem við höfum varðandi endurskoðun á fjárhagsáætlunum og annað og ný sveitarstjórnarlög sem Alþingi setti sveitarfélögunum setja þeim góðan ramma. Sveitarfélögin fögnuðu því að slíkt fyrirkomulag yrði tekið upp. Ég tel mjög mikilvægt fyrir okkur sem förum með ábyrgð opinberra fjármuna að settar séu um það skýrar reglur. Allt frá haustinu 2008, þegar sveitarfélögin fóru í mjög markvissar aðgerðir, hefði ég viljað sjá slíkt verklag hjá ríkinu, en þeirri breytingu ber að fagna. Jafnframt segir í Ríkisendurskoðun varðandi aukið fé vegna fjáraukalaga að það hafi dregist saman, en betur má ef duga skal. Þá langar mig aðeins að koma inn á eftirlitið með framkvæmd fjárlaga. Það er hlutverk fjárlaganefndar og Alþingis og ég tel mjög mikilvægt að það virki í reynd. Ég heyri á öðrum þingmönnum að það er vilji fyrir því að taka upp slíkt verklag. Við þurfum að virkja hlutverk nefndarinnar betur þannig að fjárlögin og fjáraukalögin verði unnin jafnt og þétt yfir árið. Hv. þm. Pétur H. Blöndal fór vel yfir hlutverk og þýðingu fjárlaga fyrir þetta land. Það þarf að halda áfram á þeirri braut og eins og ég fór yfir í upphafi og margir hv. þingmenn eru mér sammála um er það verðugt markmið að frumvarp til fjáraukalaga geri ráð fyrir að hækkun útgjalda verði að hámarki 1%. Þá ítreka ég jafnframt nauðsyn þess að fram komi allar þær skuldbindingar sem ríkið hefur tekist á hendur. Þær á að færa í ríkisbókhaldið. Virðulegi forseti. Að lokum langar mig að endurtaka þakkir mínar til formanns og nefndarmanna og hvatningu, þar sem þingsetu minni mun ljúka eftir daginn á morgun, til að fjárlögin virki sem það áætlunar- og stjórntæki sem þeim er ætlað að vera.

Forseti. Ég fór örlítið yfir það í ræðu minni við 1. umr. um frumvarp til fjáraukalaga að fjáraukalagafrumvarp hvers árs væri ákveðinn kompás, ákveðin afstilling á því hvernig gengið hefði á yfirstandandi fjárlagaári að halda fjárlög, halda rekstri ríkisins á því plani sem lagt var upp með í upphafi árs, og þeim áætlunum sem lagt var upp með, bæði tekju- og útgjaldamegin, og mæta jafnframt þeim áföllum sem koma auðvitað upp á hverju einasta ári. Ég var þeirrar skoðunar þá og er þeirrar skoðunar enn að fjáraukalagafrumvarpið sem við förum hér yfir sé vísbending um að okkur miði í rétta átt. Um það eru mörg teikn á lofti, bæði í frumvarpinu og utan úr samfélaginu, hjá innlendum og erlendum aðilum sem leggja mat á stöðu ríkissjóðs, og fleira mætti nefna. Fjáraukalagafrumvarpið er óbeinn mælikvarði á það hvernig okkur hefur tekist að nota fjárlögin sem það stjórntæki sem hv. þm. Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir nefndi í lok ræðu sinnar áðan og það á auðvitað að vera. Ég tek undir það sem hv. þingmaður nefndi, ég hélt sömuleiðis um tíma að við værum að ræða annað mál en fjáraukalagafrumvarp, en hér er hvorki um að ræða frumvarp um húsbyggingar né vegamál svo því sé haldið til haga, þó að það, rétt eins og önnur frumvörp er varða fjármál ríkisins, snerti auðvitað þá þætti með óbeinum hætti. Ég sagði í upphafi að fjáraukalagafrumvarpið væri vísbending um hvernig okkur miðaði og í hvaða átt við stefnum. Hér hefur talsvert verið vitnað í álit Ríkisendurskoðunar á fjáraukalagafrumvarpinu, bæði til að draga úr trúverðugleika fjármálastjórnarinnar hjá ríkinu og ekki síður til að undirstrika það sem jákvætt hefur verið. Ég ætla að leyfa mér að vitna í álit Ríkisendurskoðunar hvað þetta varðar, með leyfi forseta. Í því segir orðrétt: „Fjáraukalög hafa lengi verið notuð til þess að auka á útgjöld miðað við fjárlög viðkomandi árs. Á tímabilinu 2003–2007 námu fjáraukalögin þannig að meðaltali 6% af samþykktum fjárlögum hvers árs. Árið 2008 var þetta hlutfall tæplega 8%, enda var þá brugðist við ýmsum kostnaði vegna falls bankanna þá um haustið. Í fjáraukalögum fyrir árið 2009 voru útgjöld hækkuð um rúm 2% frá fjárlögum, en árið 2010 voru þau lækkuð lítillega. Frumvarp til fjáraukalaga 2011 gerir ráð fyrir hækkun útgjalda upp á 2,8% frá fjárlögum. Samkvæmt þessu verður ekki annað ráðið en að meiri aga gæti nú en oftast áður þegar kemur að því að samþykkja ný útgjöld í fjáraukalögum.“ Þarna er kannski ekki kveðið mjög sterkt að orði, en það er hafið yfir allan vafa að við erum þó á réttri leið. Ríkisendurskoðun hnykkir auðvitað á því að við höfum ekki náð viðmiðunarlöndum okkar í þessu sambandi þar sem fjáraukalög fara ekki umfram 1% af fjárlögum, en þangað ætlum við okkur auðvitað að fara. Á þessu kunna líka að vera ýmsar skýringar þannig að samanburður á milli landa í þessu er ekki alltaf sanngjarn eða réttmætur. En á réttri leið erum við, ég er ekki í nokkrum vafa um það og hef margsinnis fært rök fyrir því úr ræðustól þingsins. Umræðan hér hefur öðru fremur snúist um nokkur tæknileg atriði, þ.e. hvernig á að færa til bókar skuldir og skuldbindingar og hugsanlegar og væntanlegar tekjur, áætlaðar tekjur eða áætluð gjöld. Þar hefur m.a. verið nefnd færsla á tekjum þar sem við væntum þess að lífeyrissjóðir greiði upp í þá rúmu 6 milljarða sem fóru í sérstakar vaxtagreiðslur og lífeyrissjóðunum var ætlað að taka þátt í. Rætt hefur verið um hugsanleg útgjöld og þar hefur verið dálítill áherslumunur hvort rétt sé að færa tekjur sem ekki eru í húsi í bókhaldið, sem menn eru almennt ekki fylgjandi, en svo segja menn í næsta orði að auðvitað eigi að færa gjöld sem ekki eru fallin, áætluð áfallin gjöld, í bókhaldið til að fá sem réttasta mynd. Þetta eru meira og minna tæknileg atriði sem við höfum auðvitað rætt í fjárlaganefnd, bæði við Ríkisendurskoðun, við fjármálaráðuneytið og aðra sem málið varðar. Hinu ber auðvitað að halda til haga að um þessi mál er getið í fjáraukalagafrumvarpinu sjálfu sem lagt var fram fyrr í haust, sérstaklega varðandi skuldbindingar og hugsanlegar skuldbindingar sem þarf að taka tillit til í kafla um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir. Sömuleiðis í kafla um sjóðstreymi ríkissjóðs. Þar er m.a. ítarlega farið yfir stöðu málefna Sparisjóðs Keflavíkur hins fyrrverandi, kaupa Landsbankans á því þrotabúi og hugsanlegum áföllum sem ríkið gæti lent í hvað það varðar. Um þetta er ítarlega fjallað í frumvarpinu, ég ætla nú ekki að lesa það hér upp en hvet þingmenn til að kynna sér það. Þar kemur fram sú varúðarregla sem menn hafa ítrekað bent á og ekki er dregið úr því að þarna getur verið talsverð áhætta á ferð. Við erum ekki að færa okkur undan því með nokkrum hætti með fjáraukalagafrumvarpinu eða þeirri breytingu sem við gerum á frumvarpinu með því áliti og breytingartillögu sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt fram. Sömuleiðis hefur verið rætt um nokkur tæknileg atriði varðandi hugtakið frumjöfnuð sem er mörgum mjög kært á meðan aðrir gera minna úr því. Í nefndaráliti sínu bendir minni hluti fjárlaganefndar á að ekki sé rétt að nota hugtakið í þessu sambandi. Orðrétt segir í áliti minni hlutans, með leyfi forseta: „Nú eru notuð hugtökin heildarjöfnuður og frumjöfnuður til að draga fram tilteknar upplýsingar. Minni hlutinn er sammála athugasemdum Ríkisendurskoðunar sem gerðar voru við þessa framsetningu í umsögn stofnunarinnar dagsettri 7. nóvember 2011.“ Ríkisendurskoðun segir í áliti sínu, með leyfi forseta: „Í 1. gr. fjárlaga, rekstraryfirlits ríkissjóðs, eru notuð hugtökin heildarjöfnuður og frumjöfnuður. Þetta er hliðstætt því sem gert var í frumvarpi til fjárlaga og í fjárlögum 2011. Þessi framsetning hafði hins vegar ekki tíðkast fram til þess tíma.“ Þetta er dálítið undarleg umræða, virðulegi forseti, bæði af hálfu Ríkisendurskoðunar og annarra sem hafa tjáð sig um þetta mál. Haustið 2008 var gert ákveðið samkomulag á milli ríkisstjórnar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og annarra landa sem voru að reyna að hjálpa Íslandi á fæturna. Það samkomulag fólst í að Ísland mundi setja sér að ná tilteknum markmiðum í efnahagsmálum. Í skýrslu sem flutt var hér í sumarbyrjun 2009 um það mál segir, með leyfi forseta: „Í áætlun þeirri sem hér er birt, eru dregin saman þau markmið í ríkisfjármálum sem íslensk stjórnvöld hafa einsett sér að ná á komandi árum. Þessi markmið eru í samræmi við og byggð á samstarfsáætluninni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þau miða að því að koma á jafnvægi og stöðugleika í ríkisfjármálum og þjóðarbúskapnum, og þar með að skapa forsendur fyrir nýja uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi. […] Til að ná þessum meginmarkmiðum er gert ráð fyrir að frumjöfnuður ríkissjóðs verði …“ Síðan kemur upptalning á því hver hann á að vera næstu árin. Ítrekað er í skýrslunni og í gögnum frá þessum tíma, allt frá því við lögðumst í þá vegferð að reyna að ná tökum á ríkisfjármálunum í samstarfi við aðrar þjóðir, og lögð áhersla á það að ná tilteknum markmiðum í frumjöfnuðinum sem er auðvitað grunnhugtak í þessu sambandi. Hann segir okkur umfram annað hvort við erum að ná tökum á rekstrinum, hvort reksturinn er að skila einhverju upp í vaxtagjöld, hvort reksturinn er að ganga, skila afgangi eða er það dapur að við náum ekki einni einustu krónu upp í það sem þarf að greiða í vexti af skuldum. Því er fráleitt að halda fram að hér sé um einhverja millitölu að ræða, eitthvað sem segir okkur ekki nokkurn skapaðan hlut. Þetta er ein af grunnforsendum þess hvort við getum lagt mat á árangur eða árangursleysi í rekstri ríkisins hverju sinni. Um þetta hélt ég að væri ekki deilt almennt. Þrjú mál hafa verið hér öðrum málum fremur til umræðu, þ.e. heimild til að fara í framkvæmdir við gerð Vaðlaheiðarganga, endurfjármögnun á tónlistar- og ráðstefnuhúsinu Hörpu og kaup á landi Reykjanesbæjar. Það er skiljanlegt. Þarna er um háar tölur að ræða. Í öllum þessum tilfellum hefur hvert skref sem stigið hefur verið verið vel undirbúið, sérstaklega þó ákvörðun um að heimila fjármálaráðherra að fjármagna gerð Vaðlaheiðarganga. Allt frá vorinu 2010 þegar það mál kom til umræðu á Alþingi og í samgöngunefnd, hafa allar ákvarðanir í því máli verið vel valdaðar og varðar af samþykktum Alþingis, ríkisstjórnar, ákvörðun ráðherra og fyrirtækisins sjálfs, þ.e. Vaðlaheiðarganga hf., allt fram á þennan dag. Um þetta mál hefur margsinnis verið fjallað á Alþingi og af hálfu ríkisstjórnarinnar auk þess sem ráðherra hefur margsinnis tjáð sig um það og lýst áhuga sínum og hvatt til þess að því yrði haldið áfram. Það er ekki með nokkrum góðum rökum hægt að halda því fram að hér sé um einhverjar skyndiákvarðanir að ræða eða illa undirbúið mál. Nú er einfaldlega komið að því að taka ákvörðun, byggða á þeim gögnum sem unnin hafa verið í þessu máli árum saman. Sú vinna og þau gögn gefa fullt tilefni til að ætla að framkvæmdin geti gengið eftir samkvæmt lögum sem Alþingi samþykkti um hana í júní á síðasta ári. Annað málið varðar Hörpu. Einfalt mat eigenda fyrirtækisins, þ.e. Austurhafnar, Reykjavíkurborgar og ríkisins, á stöðunni er að ódýrara sé fyrir eigendurna og fyrirtækið að eigendurnir fjármagni um skamman tíma umframkostnað við Hörpu upp á 700 millj. kr., þar af er hlutur ríkisins rétt tæpar 400 millj. kr., þar til ráðist verður í endurfjármögnun allra skulda fyrirtækisins sem verða þá upp undir 18 milljarðar kr. Hvers vegna fer fyrirtækið ekki á lánamarkað? Hvers vegna bankar það ekki upp á hjá einhverju fjármálafyrirtæki og óskar eftir fyrirgreiðslu? Til er einfalt svar við því eins og forsvarsmenn fyrirtækisins upplýstu fjárlaganefnd um: Fyrirtækið á ekkert veð. Það er ekki talið lánshæft. Það getur ekki lagt fram neinar tryggingar fyrir þeim lánum sem það þarf á að halda. Einfalt mat er að þetta sé ódýrasta leiðin fyrir alla aðila og sömuleiðis sú hagstæðasta fyrir ríkið. Varðandi kaup á landi á Reykjanesbæ, er í stuttu máli verið að gera upp skuld Reykjanesbæjar við ríkið sem ekki hefur tekist að innheimta og Reykjanesbær hefur ekki getað greitt öðruvísi en framselja land fyrir skuldinni, auk þess að fá greitt tiltekinn hluta í milligjöf upp í það verðmat sem lagt var á landið og kaupin á landinu af þar til bærum aðilum. Ég nefni þessi þrjú mál hér sérstaklega af því að þau hafa verið öðrum málum fremur til umræðu í dag og snerta auðvitað fjárlög ársins og fara sum væntanlega inn á næsta ár, það sem ekki nýtist á þessu ári. Allt eru þetta mál sem hafa verið í ágætum undirbúningi og fyrir liggja ítarleg gögn um þau öll og á þeim eru ákvarðanir og tillögur meiri hluta fjárlaganefndar byggðar. Það er því tillaga fjárlaganefndar til Alþingis að fallist verði á þær tillögur að fjármálaráðherra verði veitt ótvíræð heimild um að ráðast í að fjármagna gerð Vaðlaheiðarganga, að lánað verði til Austurhafnar, þ.e. eignaraðila Hörpu, til að brúa umframkostnað þar til tekst að endurfjármagna fyrirtækið, og að gera upp skuld við Reykjanesbæ með því að kaupa af þeim land. Það myndar auðvitað eign á móti hjá ríkinu, auk þess sem ríkið fær væntanlega einhverjar tekjur af rekstri landsins og þeim auðlindum sem þar eru. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu frekar en orðið er, virðulegi forseti, en vil þakka fyrir það sem liðið er af henni. Ég tel að umræðan hafi að stærstum hluta verið mjög málefnaleg og góð og tekist á um málin með sanngjörnum hætti. Fyrst og fremst vil ég undirstrika að ég tel að fjáraukalagafrumvarpið sem við ræðum hér sé vísbending um að stjórnvöld séu komin með ágætistök á rekstri ríkisins.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði eiginlega ekki að koma hér í seinni ræðu en ég áttaði mig á því að ég gleymdi að svara spurningu sem hv. þm. Þór Saari bar fram í andsvörum áðan. Í þeirri spurningu gerði hv. þingmaður það að umtalsefni að ég sæti í stjórn Vaðlaheiðarganga og spurði hvort ég þægi laun fyrir það. Því skal svarað alveg klárt, virðulegi forseti: Nei, ég þigg engin laun fyrir að sitja í stjórn Vaðlaheiðarganga, hef ekki fengið og mun ekki taka við ef til stendur. Reyndar hefur aldrei verið rætt um að greiða stjórnarmönnum laun. Hinu atriðinu get ég þá svarað um leið, vegna þess sem ég setti fram hér áðan. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. innanríkisráðherra báðu mig, 2. september í fyrra, við ráðherraskipti, að halda áfram með lífeyrissjóðaviðræðurnar vegna þess að ég hefði stýrt þeim sjálfur sem samgönguráðherra - ég lagði mikið upp úr þeim viðræðum og vildi taka þátt í þeim sjálfur til að hafa það algjörlega á hreinu hvernig þær gengju og gæti upplýst ríkisstjórnina um það, meðal annars á vikulegum fundum sem þá voru oft haldnir út af atvinnumálum. Hæstv. innanríkisráðherra spurði um greiðslur fyrir það og ég sagði strax að það kæmi ekki til greina, ég tæki ekki við neinum greiðslum fyrir það. Ég vil láta þetta koma fram, vil ekki láta þennan dag líða, eða þessa umræðu, án þess að svara þessari spurningu. Hér hefur svolítið verið rætt um barnaskap. Það getur vel verið að það hafi verið barnaskapur af mér en ég hygg að það hafi þá frekar verið vegna áhuga, kannski af kappi, á atvinnusköpun og að koma hjólum atvinnulífsins í gang, og ekki síst út af umferðaröryggismálum, sem ég féllst á að stýra viðræðum við lífeyrissjóðina, sem svo var slitið 10. desember, og að sitja í stjórn Vaðlaheiðarganga, eftir beiðni frá tveimur hæstv. ráðherrum, til að fylgja því máli líka eftir þar. Vel má vera að ég komist að þeirri niðurstöðu síðar að það hafi verið barnaskapur og það hafi ég einfaldlega ekki átt að gera, það er annað atriði. En þetta gerði ég eingöngu vegna áhuga, vegna þess að mér fannst það mikilvægt. Það var líka skemmtilegt og lærdómsríkt að eiga í viðræðum við lífeyrissjóðina og fylgja því verki eftir sem hér hefur verið til umræðu, þ.e. framkvæmdum við Vaðlaheiðargöng. Ég held að þessu sé svarað. Það er alveg klárt að sá þingmaður sem hér stendur, og var spurður af hv. þm. Þór Saari, hefur ekki tekið við neinum launum fyrir þá stjórnarsetu og mun ekki gera. Af því að ég er kominn hingað í ræðustól vil ég geta þess í leiðinni, vegna þess að það hefur ekki komið nógu vel fram, sem er dálítið sérstakt, að 51% hlutafélagsins Vaðlaheiðarganga er í eigu Vegagerðarinnar og 49% eru í eigu sveitarfélaga og fyrirtækja á Norðurlandi. Það er til marks um að sveitarfélögin og fyrirtækin leggja fram tæpar 200 millj. kr. í hlutafé í Vaðlaheiðargöng og heimild er til að auka það þannig að sveitarfélögin og fyrirtækin gætu verið að leggja fram 300 millj. kr. sem eru töluverðir peningar fyrir lítil sveitarfélög, og almennt fyrir sveitarfélög sem berjast í bökkum, að leggja fram. Það er kannski dæmi um þann áhuga sem er á Norðurlandi fyrir því verki sem hefur verið aðalumræðuefnið hér í dag, að sveitarfélögin eru tilbúin að leggja slíka fjármuni fram. Ég vildi láta þetta koma fram vegna þess að mikilvægt er að þetta atriði komi hér til umræðu. Þetta sýnir þann áhuga sem Norðlendingar, hagsmunaaðilar, fyrirtæki, sveitarfélög og aðrir hafa á þessu verki. Það er mjög mikilvægt hvað varðar atvinnusköpun en mikilvægast varðandi umferðaröryggismál eins og áður hefur komið fram. Ég vildi líka geta þess, það kom fram á opnum fundi á Húsavík um atvinnusköpun á því svæði, að forstjóri Landsvirkjunar lýsti því yfir að það væri ein af grundvallarforsendum fyrir atvinnuuppbyggingu á norðausturhorninu að Vaðlaheiðargöng kæmu, vegna þess að fjárfestar sem væru að spá í að fjárfesta á Bakka við Húsavík til að nýta þá orku sem þar er verið að afla, á þessu aðalorkuöflunarsvæði Landsvirkjunar, líta á það sem mjög mikilvægan þátt að Vaðlaheiðargöng verði byggð. Með þeim orðum lýkur ræðu minni að þessu sinni um frumvarp til fjáraukalaga þegar það er hér til 2. umr.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka þá umræðu sem farið hefur fram um frumvarp til fjáraukalaga 2011, 2. umr. Hún hefur verið efnismikil og þingmenn hafa rætt ýmsar hliðar frumvarpsins en ekki síður ríkisfjármálanna almennt. Eins og ég fór yfir í fyrri ræðu bendir Ríkisendurskoðun, í umsögn sinni um frumvarpið, á að agi sé að aukast í ríkisfjármálum. Á vegum fjármálaráðherra er hafin vinna við endurskoðun fjárreiðulaga sem hefur það að markmiði að fjárreiður ríkissjóðs Íslands verði sambærilegar við það sem best gerist. Fjárlaganefnd hefur einnig uppi metnaðarfull áform um að efla eftirlitshlutverk sitt. Nefndin steig þessi fyrstu skref undir forustu fyrrverandi formanns, hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur. Það er tvennt sem ég vil helst nefna sem dæmi um þau metnaðarfullu áform, þ.e. sameiginlegt álit nefndarinnar á skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 2009 þar sem fram kemur þverpólitískur vilji til að stórefla eftirlitshlutverk nefndarinnar. Þá voru svokallaðir safnliðir fluttir frá fjárlaganefnd í lögbundna sjóði og menningarsamninga en markmiðið með þeim flutningi er faglegri úthlutun fjármuna. Ekki síður eru þær breytingar til þess fallnar að skerpa sýn nefndarinnar á stóru línurnar í ríkisfjármálum. Ég hef miklar væntingar um að frekari skref verði stigin í þá átt með endurskoðun fjárreiðulaga. Mín von er sú að við munum fljótlega breyta verklagi þannig að Alþingi samþykki útgjaldaramma í apríl á ári hverju þar sem ákveðin verði útgjöld fyrir hvern málaflokk. Slíkar breytingar krefjast mun betri áætlana af hálfu framkvæmdarvaldsins og rýningar okkar hér á Alþingi á þeim áætlunum og skýrir jafnframt þær áherslur, hinar pólitísku áherslur, í ríkisfjármálunum. Til framtíðar litið vona ég að það verði svo að ráðuneytin muni vinna út frá þeim römmum sem við setjum í apríl og leggja fram frumvarp að hausti á grundvelli þeirra ramma. Þá er ekki síður mikilvægt að fá rammafjárlög til fjögurra ára og langtímaáætlanir fyrir rekstur og útgjöld ríkissjóðs til allt að 30 ára. Með því móti fáum við mun betri tæki til að ræða þróun útgjalda ríkissjóðs og fjárfestingar og fjárfestingaráform eins og þau sem við höfum rætt í dag. Þá getum við hv. þm. Pétur H. Blöndal skipst á skoðunum um það hvort við séum að leggja óeðlilegar byrðar á börnin okkar með samþykktum sem við gerum hér eða hvort þetta sé eitthvað sem sé ásættanlegt og skynsamlegt. Ég vil að lokum þakka nefndinni fyrir málefnalegt og gott samstarf. Ég vil ekki síst þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þá vinnu sem hann hefur hrundið af stað varðandi endurskoðun fjárreiðulaga. Ég óska hans fólki velfarnaðar í þeirri vinnu og vona svo sannarlega að við fáum frumvarp til nýrra fjárreiðulaga, eða breytinga á núverandi fjárreiðulögum, til meðferðar í þinginu strax næsta vor.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í þessari umræðu fyrir hana, málefnalega og ágæta umræðu um þetta frumvarp til fjáraukalaga sem hér er til 2. umr. Ég fagna líka tímanlegri afgreiðslu á fjáraukalagafrumvarpinu, sem ég held að sé hluti af framför í þessum efnum, að það fái eins tímanlega afgreiðslu innan almanaksársins og mögulegt er þannig að ráðuneyti geti á grundvelli nýrra fjárheimilda, eða breyttra, notað það sem eftir lifir ársins til að ganga út frá í störfum sínum. Ég vil að sjálfsögðu líka þakka fjárlaganefnd fyrir gott samstarf um málið og vinnu hennar. Ég tek undir það með formanni fjárlaganefndar að enn er verk að vinna í því að bæta umgjörðina utan um tilurð fjárlaga, undirbúninginn og ýmislegt sem tengist framkvæmdinni líka og eftirfylgni en öllu miðar því þó, að mínu mati, í heldur rétta átt. Ég minni til að mynda á að lokafjárlög fyrir 2010 eru nú þegar komin til fjárlaganefndar, mun fyrr en áður hefur tekist og ef við náum að færa þetta ferli framar í tíma er það til mikilla bóta. Það liggur fyrir samkvæmt nýjum þingsköpum, ef ég veit rétt, að fjárlagafrumvarp mun þá koma fram um miðjan september á næsta ári og verður þar af leiðandi nokkuð fyrr á ferðinni, sem kallar aftur á að undirbúningurinn sé unninn tímanlegar, m.a. vegna sumarleyfa. Í raun þarf að vera komin mun skýrari mynd á meginútlínur fjárlaga fyrr á árinu en ella. Síðan þegar því verður við komið að færa þetta alla leið yfir í aðferðafræði rammafjárlagagerðar sem þingið komi þá að að samþykkja á fyrri hluta árs. Til þess þarf ýmsar breytingar, svo sem þær að breyta ákveðnum atriðum fjárreiðulaga sem vissulega er orðin þörf á að endurskoða hvort sem er, enda þau komin nokkuð til ára sinna, komin hátt á annan áratug í aldri. Æskilegt væri að ríkisreikningur gæti sömuleiðis legið fyrir sem fyrst á árinu fyrir undangengið ár þannig að hægt væri að taka mið af honum, og fleira mætti nefna. Ég vil láta þess getið að sérfræðingahópur á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, ein af síðustu og kannski síðasta slík heimsóknin sem við fengum, er nýlega farinn af landi brott eftir að hafa verið hér í hálfan mánuð við að skoða einmitt þá þætti og væntanlega kemur skýrsla frá hópnum þar sem ýmsar ábendingar koma fram þar sem betrumbæta megi enn í þeim efnum hjá okkur. Varðandi útkomuna á þessu í heild miðað við það sem hér er undir, breytingartillögur og fjáraukalagafrumvarpið sjálft, verð ég að segja að ég tel að við getum eftir atvikum mjög vel við það unað ef við náum að klára árið með vel innan við 50 milljarða halla, 46 milljarða eins og hér er lagt upp, í ljósi þess að innan ársins urðu umtalsverðar breytingar og þá fyrst og fremst með gerð kjarasamninga á öllum vinnumarkaðnum í síðastliðið vor sem höfðu í för með sér umtalsverð útgjaldaáhrif strax innan ársins. Það fór eiginlega betur en á horfðist þegar í byrjun var verið að reyna að meta áhrifin, að þau yrðu þyngri á útgjaldahliðina en minni á tekjuhliðina, en þegar upp er staðið vex þó hallinn ekki meira, þrátt fyrir þær breytingar og aðrar sem að langstærstum hluta eru beintengdar útgjaldaáhrifum kjarasamninganna, en svo að hann fer úr 37–38 milljörðum í 46. Það er eftir sem áður miklu betri útkoma en við höfum áður séð á þessum þrengingarárum og er ávísun upp á halla sem er í nágrenni við 2,8% af vergri landsframleiðslu og erum við þá auðvitað komin langan veg frá þeim 14,6% sem árið 2008 endaði í eða 10% ársins 2009. Frávikið frá fjárlögum er sömuleiðis minna en við höfum séð á löngum árabilum að meðaltali eins og hér hefur verið farið yfir, bæði af formanni fjárlaganefndar og varaformanni. Það er tvímælalaust á réttri leið. Það hefur verið nefnt hér og kemur fram í nefndaráliti minni hluta að auðvitað eru ákveðnir óvissuþættir enn uppi í þessu sem búast má við og tengjast eftirhreytum af bankahruninu. Þar hafa menn aðallega staldrað við eitt mál, skiljanlega, sem er spurningin um þann kostnað sem á endanum lendir á ríkinu vegna Sparisjóðs Keflavíkur vegna allsherjarábyrgðar ríkisins á öllum innstæðum í bönkum og sparisjóðum. Niðurstaða liggur ekki fyrir í því, það er ljóst að nokkuð mikið ber á milli mats annars vegar þess sem stuðst var við þegar ríkið tók á sínum tíma ákvörðun um að sameina sparisjóðinn Landsbankanum og hins vegar mats Landsbankans sjálfs á verðmæti þessa eignasafns. Það mál er í þeim farvegi að náist ekki um það samningar sem horfir kannski ekki vel með, samanber það hve mikið ber á milli, fer málið væntanlega í úrskurð þar til bærs aðila í samræmi við þann samning sem gerður var og þá fyrst liggur endanleg tala fyrir, en það verður auðvitað að gera ráð fyrir að hún liggi einhvers staðar innan þess bils sem er á milli mats málsaðila. Þar er þó, sem betur fer, á ferðinni óreglulegur einskiptisliður og þeim fer nú vonandi fækkandi, áföllum af því tagi sem ríkið þarf enn að búa sig undir að geta þurft að taka á sig vegna eftirstöðva af bankahruninu. Ég geri mér góðar vonir um að það verði stærsti slíki liðurinn sem eftir sé varðandi endurreisn fjármálakerfisins sjálfs og að á komandi árum fari ríkið fremur að fá eitthvað af fjármunum sínum til baka sem það hefur lagt í endurreisn fjármálakerfisins en öfugt. Í ljósi þess við hversu óvissar aðstæður fjárlagagerð og fjárlagasetning hefur verið undanfarin ár held ég að færa megi fyrir því sterk rök að árangurinn og það hversu nálægt hefur tekist að lenda fjárlögum hverju sinni hljóti að teljast mjög athyglisverður vegna þess að öllum er ljóst að miklum vandkvæðum hefur verið bundið að áætla í raun bæði útgjöld og tekjur við þær óvissu aðstæður sem við höfum búið við. Gangi þetta í grófum dráttum eftir sem hér er undir tel ég sömuleiðis að við getum vel við árið 2011 unað. Við erum tvímælalaust að ná gríðarlega stórum áföngum í að draga niður hallarekstur ríkissjóðs og stöðva skuldasöfnunina og það skyldi enginn vanmeta mikilvægi þess. Náist niðurstaða á næsta ári sem verður í nágrenni við það sem fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp felur í sér, halla á heildarjöfnuði í nágrenni við 1% af vergri landsframleiðslu og umtalsverðan afgang á frumjöfnuði, mun það sömuleiðis teljast mjög marktækur árangur sem menn hafa þannig náð við erfiðar aðstæður. Menn hafa rætt talsvert það sem er í breytingartillögum meiri hlutans og snýr að tiltekinni samgönguframkvæmd. Ég þarf í sjálfu sér ekki að blanda mér mikið í það. Ég minni bara á og árétta að það mál hefur lengi verið í undirbúningi, það hefur verið undirbúið í nánu samráði við Alþingi, Alþingi hefur sett lög um þær framkvæmdir og síðan hefur það ítrekað verið afgreitt á mismunandi stigum í ríkisstjórn í samræmi við framvindu málsins eins og hún hefur verið. Málið er því mjög vel valdað, bæði í formi lagaheimildar frá Alþingi og samþykkta í ríkisstjórn, og hefur verið farið með það nákvæmlega í anda þess sem var lagt upp með, að mjög freistandi væri og spennandi að ráðast í þá góðu framkvæmd ef forsendur væru til þess að gera það á sjálfbærum grunni, að samgöngumannvirkið stæði undir sér sjálft og borgaði sig upp með veggjöldum í fyllingu tímans. Á því eru góðar horfur og nokkuð traustar forsendur eftir því sem hægt er, sérstaklega í ljósi þess að nú liggur fyrir tilboð í framkvæmdina. Framkvæmdakostnaður ætti því að liggja nokkuð vel fyrir eða eftir atvikum eins vel og hægt er þegar ráðist er í framkvæmd af þessu tagi. Hún hefur lengi verið á listum stjórnvalda yfir fjárfestingu og framkvæmd sem æskilegt væri að reyna að ráðast í við þessar aðstæður en þó þannig að það bindi ekki fé ríkissjóðs og væri ekki ávísun á útgjöld og frekari skuldsetningu ríkissjóðs. Það að ríkið sé félaginu innan handar um fjármögnun á byggingartíma hefur að sjálfsögðu engin áhrif þar á því að þar er um að ræða lán til félagsins með veðum og kröfu á það og vaxtaálagi sem ríkið nýtur þá góðs af þannig að ríkið á ekki að verða fyrir neinum útgjöldum, nema síður sé, af þeim sökum. Að sjálfsögðu er rétt og skylt að skoða allar slíkar forsendur vel áður en endanlega er gengið frá skuldbindandi gerningum og það verður gert og fjárlaganefnd, eins og hún hefur óskað eftir, upplýst um það mál þegar það er tímabært í framhaldi af þeirri umfjöllun sem um málið hefur verið núna að undanförnu í fjárlaganefnd og fleiri þingnefndum. Það stendur að sjálfsögðu ekkert annað til en að þetta mál verði unnið áfram með sama hætti og það hefur verið meðhöndlað hingað til í góðu samráði við viðkomandi aðila innan þings og utan. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta frekar, virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar til fjárlaganefndar fyrir vinnu hennar og veit að við munum eiga gott samstarf áfram um þau verkefni önnur sem á okkar borðum eru og kalla á náið samstarf fjármálaráðuneytis, Alþingis og fjárlaganefndar og snýr þá bæði að afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins sjálfs og eins þess sem komið var inn á af formanni fjárlaganefndar og snýr að aðferðafræðinni og vinnu almennt við undirbúning fjárlagafrumvarpa, endurskoðun fjárreiðulaga og tengda hluti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, nr. 1/1997, með síðari breytingum. Í þessu litla frumvarpi er lögð til breyting á 2. málslið 4. mgr. 13. gr. laganna og er það gjört í kjölfar athugasemda sem Fjármálaeftirlitið gerði til stjórnar LSR um að stjórninni bæri að hækka iðgjöld vegna tryggingafræðilegrar stöðu A-deildar LSR. Samkvæmt athugasemdum Fjármálaeftirlitsins lítur eftirlitið svo á að lögin um LSR séu sérlög sem gildi um LSR og gangi framar almennum ákvæðum lífeyrissjóðslaga, laga nr. 129/1997, og því eigi 39. gr. þeirra laga ekki við um A-deild LSR með sama hætti og hún gildir almennt um lífeyrissjóði, heldur 2. málsliður 4. mgr. 13. gr. laganna um LSR, þ.e. laga nr. 1/1997. Þessi túlkun var mönnum ekki áður kunn og eru reyndar efasemdir um hana af hálfu margra sérfræðinga innan fjármálaráðuneytisins. Fundað hefur verið um þetta mál í framhaldinu, m.a. átti fjármálaráðuneytið fund með Fjármálaeftirlitinu í maí sl. þar sem farið var rækilega yfir þær athugasemdir og ræddar mögulegar leiðir til að bregðast við, og það er í sjálfu sér einfalt að þær geta verið nokkrar. Í fyrsta lagi er hægt að skerða réttindin til að draga úr skuldbindingum sjóðsins. Í öðru lagi væri að sjálfsögðu hægt að gefa út skuldabréf eða jafna stöðu sjóðsins með fjármunum úr ríkissjóði. Þriðji kosturinn væri að hækka umtalsvert framlag launagreiðenda. En í fjórða lagi, og það er það sem lagt er til hér, er að vikmörk 39. gr. laga um almenna lífeyrissjóði, nr. 129/1997, verði ótvírætt látin taka sömuleiðis til A-deildar LSR. Það sé þá gert með skýrri lagabreytingu þannig að það sé hafið yfir vafa að sams konar sveiflujöfnun megi viðhafa í uppgjöri LSR þessi árin og gripið hefur verið til gagnvart almennum lífeyrissjóðum. Allt frá árinu 2000 hefur tryggingafræðileg staða A-deildar verið neikvæð og alltaf án athugasemda frá eftirlitsaðilum fram að þessu. Stjórn LSR hefur ávallt talið að 39. gr. laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, ætti við um A-deild LSR og þar af leiðandi talið sig fyllilega innan marka laganna þegar iðgjaldaprósentunni hefur verið haldið þar óbreyttri síðustu ár þrátt fyrir þann halla sem hefur verið á deildinni. Það er að sjálfsögðu rétt og skylt að taka hér af allan vafa og því er með frumvarpinu lagt til að farin verði þessi leið og lögum um LSR breytt á þann hátt að sömu reglur gildi um A-deild LSR og aðra lífeyrissjóði hvað varðar svigrúm fyrir sveiflur á þessum tímabundnu erfiðleikatímum í stöðu lífeyrissjóðanna. Þetta fyrirkomulag er að sjálfsögðu ekki hugsað til langrar framtíðar heldur eingöngu á meðan lífeyrissjóðirnir eru að komast yfir það óróleikatímabil sem gengið hefur yfir í þeirra málum eins og almennt í efnahagslífi okkar. Málefni lífeyrissjóða almennt eru í víðtækri skoðun í sérstökum þar til bærum nefndum þar sem unnið er að því að ná saman um framtíðarfyrirkomulag þeirra mála og þar á meðal hvernig hinn opinberi hluti lífeyrissjóðakerfisins verði gerður sjálfbær hvað framtíðina snertir og tekist verður á við uppsafnaðan fortíðarvanda sem að sjálfsögðu þarf að undirbúa að mæta á komandi árum. Það er önnur saga. Hér er á ferðinni mjög einföld lagabreyting sem öll rök að mínu mati standa til að grípa til núna þannig að þessi lagatúlkun flækist þá ekki frekar fyrir mönnum. Ég vænti þess að þingið fallist góðfúslega á að gera þessa litlu breytingu og því fyrr því betra þannig að stjórn LSR, Fjármálaeftirlitið og fjármálaráðuneytið og aðrir sem að málinu koma séu þá sáttir við stöðu mála Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði vísað til hv. fjárlaganefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kom aðeins inn á það atriði sem mig langar til að spyrja hann um í fyrra andsvari mínu. Í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er bent á að nokkrir lífeyrissjóðir á almennum markaði hafi frá árinu 2009 skert réttindi sjóðfélaga sinna með breytingum á samþykktum sínum til að koma á samræmi milli skuldbindinga og réttinda. Er það gert út frá tryggingafræðilegum sjónarmiðum og það er einmitt það sem þetta frumvarp gengur út á, að leyfa meiri vikmörk en lögin gera ráð fyrir, en það er samkvæmt bráðabirgðaákvæði sem gildir líka um almennu sjóðina. Þessi ábending fjárlagaskrifstofunnar endurspeglar muninn á lífeyriskerfum opinberra starfsmanna annars vegar og starfsmanna almenna markaðarins hins vegar. Svo kom hæstv. ráðherra inn á það að samstarf væri milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar um heildarendurskoðun í lífeyrismálum. Að því er ég man rétt var ákvæði um þetta í stöðugleikasáttmálanum árið 2009. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvenær hann eigi von á að einhver niðurstaða komist í þessi mál. Nú er þetta starf búið að vera í gangi í rúmlega tvö ár. Þetta eru auðvitað mjög umfangsmikil kerfi og varða grundvallarréttindi launafólks, en hitt er annað mál að brýnt er að fara að ræða af alvöru breytingar á skipan lífeyrismála á Íslandi.

Frú forseti. Það er rétt að einhverjir lífeyrissjóðir hafa gripið til skerðinga og það er þeim í sjálfsvald sett að sjálfsögðu í hvaða mæli þeir nota sér það svigrúm sem þeir þó hafa tímabundið til að gera upp meiri halla en áður var heimilt í von um að afkoma þeirra batni síðan og þeir rétti sig af. Aðrir hafa nýtt sér svigrúmið í einhverjum mæli þannig að það er að nokkru leyti í sjálfsvaldi hverrar stjórnar hvernig með það er farið. Varðandi endurskoðun lífeyrismálanna og þess stóra verkefnis sem við erum þar með í höndunum er það sömuleiðis rétt að strax við gerð margfrægs stöðugleikasáttmála var mikið fjallað um þau mál og vinna sett af stað, síðan hnykkt á því aftur í tengslum við gerð kjarasamninga nú á síðasta vori. Þessu tengjast að sjálfsögðu áform aðila almenna vinnumarkaðarins um að byggja upp réttindin í því kerfi í áföngum, aðallega á árunum eftir gildistíma núverandi kjarasamninga og fram til 2020 þannig að réttindaávinnslan í því kerfi nálgist það sem nú er í opinberu sjóðunum hjá ríki og sveitarfélögum. Það tengist þeirri heildarhugsun að réttindin þróist saman í átt að tiltölulega einsleitu lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn með svipaðri réttindaávinnslu og að sjálfsögðu í sjálfbæru kerfi sem standi undir réttindaávinnslunni með iðgjöldum. Því tengist líka vinna, sem er í sérstakri nefnd, sem er milli ríkisins og stéttarfélaga opinberra starfsmanna um að skoða málefni LSR sérstaklega og reyna að ná líka landi þar um hvernig tekist verði á við að rétta af A-deildina og gera það kerfi betur sjálfbært til frambúðar. Hallinn þar er að vísu ekki tiltakanlegur og það er ekki stórt í heildarsamhenginu að ná utan um það. Menn mundu svo einnig 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég verð þó að segja að ég tel að fara þurfi að flýta því að ákveðið verði með hvaða hætti þetta verði til framtíðar þó að réttindin séu að nálgast. Ég er þeirrar skoðunar að mjög mikils virði sé að skoða hvort ekki sé ráðlegt að koma á einu lífeyriskerfi í landinu í stað þeirra tveggja sem við lifum við nú. Skýrsla bíður umræðu og umfjöllunar í hv. fjárlaganefnd um lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs sem hlaupa á hundruðum milljarða, eru allt á fjórða hundrað milljarða kr. Við vitum að í mörgum nágrannaríkjum okkar er hart tekist á um lífeyrismál. Þetta eru afskaplega viðkvæm pólitísk mál af því að þau varða, eins og ég sagði, grundvallarréttindi launafólks. Ég held að það sé til mikils unnið að koma á kerfi sem er skýrara þannig að fólk þekki réttindi sín. Nú er mjög algengt að fólk fari á milli hins almenna vinnumarkaðar og opinbers vinnumarkaðar og viti í raun og veru ekki almennilega hvaða réttindi bíða þess þegar að eftirlaunaaldri kemur. Við eigum vinnu í vændum og auðvitað er hæstv. ráðherra byrjaður á þeirri vinnu og hún er eitthvað komin á veg. En ég held að við verðum að horfast í augu við margar óþægilegar spurningar sem við þurfum að svara og vera kann að hækka þurfi t.d. eftirlaunaaldur eða eitthvað slíkt án þess að ég ætli að spá fyrir um það. Þarna er um umtalsverðar skuldbindingar að ræða og við verðum að vita með hvaða hætti 

Frú forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni, það er mjög stórt og brýnt viðfangsefni að komast áfram með þessi mál. Sem betur fer hefur tekist að halda öllum saman við borðið og menn hafa haldið fundi og ráðstefnur og greint þessi mál mjög vel og ýmis slík vinna hefur verið unnin sem gagnast við að bera þetta saman og leggja línur til framtíðar litið. Ég er sömu skoðunar að það er að sjálfsögðu mjög margt unnið með því að gera lífeyrisréttindi landsmanna almennt sem sambærilegust og að vinnumarkaðurinn verði einsleitur að þessu leyti. Það mun hins vegar líka kalla á að endurskoða kjörin og samræma þau því að um leið og við samræmum lífeyrisréttindin og ávinnslan þar verður sambærilegri við vinnumarkaðinn er náttúrlega þess að vænta að menn geri þá líka kröfur um að þeir njóti nokkurn veginn sambærilegra kjara á almennum jafnt sem opinberum vinnumarkaði. Ef hvort tveggja er til staðar er ljóst að vinnumarkaðurinn er sveigjanlegri og þá skiptir menn minna máli hvort þeir eru að vinna tímabundið hjá einkaaðilum eða hinu opinbera, ef réttindaávinnslan er nokkurn veginn einsleit og kjörin svipuð. Í heildina og til framtíðar litið held ég að það sé best fyrir þjóðina að þessi réttindi séu jöfnuð og þá sem mest upp á við, að sjálfsögðu, þannig að allir landsmenn búi við góð skilyrði þegar þeir láta af störfum og hafi þá lagt vel í sjóð til að eiga fyrir lífeyrisgreiðslum sínum. Já, það er talsverður uppsafnaður vandi frá fortíðinni sem enn þarf að takast á við en hið góða er þó það að við eigum nokkurn tíma á höndum til að undirbúa okkur undir það. Því fyrr sem við erum komin með afgang á ríkissjóði og getum farið að leggja til hliðar og borga inn á þær framtíðarskuldbindingar, þeim mun betra er það, og það ber ábyrgum stjórnvöldum að gera, að 

Frú forseti. Það er eiginlega vel við hæfi að ræða hér þetta frumvarp í kjölfar frumvarps til fjáraukalaga. Það er sami vandinn hér, það er verið að lofa til framtíðar. Málið er að í ljós hefur komið að iðgjöldin í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eru of lág. Það hefur svo sem lengi verið vitað, sennilega eru fimm eða tíu ár síðan í ljós kom að það vantar iðgjöld, menn hafa bara ekki tekið á vandanum. Þetta eru um 4% af launum opinberra starfsmanna. Ég var að reyna að slá á það í tölvunni og mér sýnist það vera um 4 milljarðar á ári sem þyrfti að hækka iðgjaldið, þ.e. það yrði skuldbinding á ríkissjóð sem þyrfti að auka einmitt við fjáraukalögin eða fjárlagaliðina að sjálfsögðu. Ég nefndi það í ræðu hér 3. maí 2005 að lífeyrissjóðakerfi opinberra starfsmanna væri tímasprengja á vinnumarkaðnum. Það er vegna þess að við erum með þrenns konar kjör í lífeyrismálum stórt séð, ef við sleppum séreignarsparnaðinum sem er frjáls. Fyrst er að nefna almennu lífeyrissjóðina sem tóku til starfa 1970, hafa sem sagt starfað í 41 ár með lagaskyldu frá 1974 og öðrum lögum frá 1980. Svo erum við með Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem hefur starfað frá 1920, að mér skilst, hann hét Lífeyrissjóður presta fyrst, og hefur sem sagt alla opinbera starfsmenn meira og minna innan borðs, reyndar ekki starfsmenn sveitarfélaga. Árið 1997 þegar þau lög sem við erum að ræða breytingu á voru sett var það í kjölfar þess sem kallað var aðlögunarsamningar. Dagvinnulaun opinberra starfsmanna voru þá orðin óeðlilega lág miðað við raunveruleg laun. Það var verið að greiða alls konar sporslur, óunna yfirvinnu og ég veit ekki hvað það hét allt saman. Það var greitt í lífeyrissjóðinn af dagvinnunni þannig að þeir áttu mjög lélegan rétt yfirleitt. Sumir voru jafnvel með tvöfalt hærri laun en nam dagvinnunni þannig að þeir voru tiltölulega illa tryggðir. Þá kom aukin krafa um að leiðrétta þetta, laga launin að greiddum launum, og þá kom upp vandi með lífeyrisréttindin. Þau voru miklu betri miðað við grunninn en hjá öðrum stéttum en þegar grunnurinn var helmingi lægri voru þau náttúrlega ekkert voðalega góð. Það sem menn vildu þá gera og ég lagði til var að opinberir starfsmenn gætu valið að hafa há laun eins og almenni markaðurinn og sambærilega léleg lífeyrisréttindi og þar eru. Þar þarf ekki nema 12% iðgjald til að standa undir réttindunum en 19% í A-deildinni. Ella gætu þeir verið með góð lífeyrisréttindi og þá lægri laun. Mér fannst að menn ættu að geta valið þar á milli og það er hægt að reikna út nánast upp á kommu og prik hvað launin ættu að vera miklu lægri fyrir betri lífeyrisrétt. Það endurspeglast nokkurn veginn í mismunandi iðgjaldi. Þetta var ekki gert. Opinberir starfsmenn fengu hvort tveggja, bæði há lífeyrisréttindi og góð laun, a.m.k. hærri laun en hafði verið þangað til, launin voru sem sagt aðlöguð greiddum launum. Margir tvöfölduðu lífeyrisréttindi sín, ég hitti einmitt kennara sem ég gat glatt með að hann hefði tvöfaldast í lífeyrisréttindum vegna þess að grunnurinn tvöfaldaðist hjá honum. Síðan var stofnuð þessi B-deild sem er algjört fyrirbæri í öllu þessu umhverfi og veitir miklu betri ellilífeyrisrétt, sem er reyndar með lakan örorkulífeyrisrétt, og þar hefur hlaðist upp skuldbinding vegna þess að grunnurinn hefur fylgt launum opinberra starfsmanna. Hann er verðtryggður miðað við laun sem hafa hækkað mjög umtalsvert umfram allt verðlag og allt annað sem A-deildin er bundin við. Þeir sem völdu B-deildina, menn gátu valið á milli, eru mjög vel settir í dag með mjög háan lífeyri. Það vill svo til að tekjuhæstu starfsmenn ríkisins eru með mjög háan lífeyri. Ég hef ekki spurt að því en ég hugsa að mjög margir séu með yfir hálfa milljón á mánuði í lífeyri, jafnvel 700–800 þús. Þetta þyrfti að kanna. Þessi tímasprengja sem ég kalla svo vegna þess að þegar þarf að hækka iðgjaldið sem hér stendur til, eða þyrfti að gera, um 4% þýðir það 4 milljarða fyrir ríkið á hverju ári. Það gæti þýtt hærri skatta upp á 4 milljarða sem lenda á sjóðfélögum almennu lífeyrissjóðanna. Þeir eru með lakari lífeyrisrétt sem endurspeglast í 12% iðgjaldi. Á sama tíma og núna þarf að skerða þá, m.a. vegna lélegrar ávöxtunar og áfalls af hruninu, þurfa þeir að standa undir hærri greiðslum til opinberra starfsmanna inn í A-deildina, svo maður sleppi nú alveg að tala um B-deildina sem er ófærð í ríkissjóð. Börnin okkar borga það væntanlega, frú forseti. Það er ófært, það er ekki búið að færa þá skuldbindingu upp á 200 eða 300 milljarða, eitt stykki Icesave, inn í ríkissjóð. Einn munur á þeirri greiðslu og Icesave er að Icesave átti að borga í erlendum gjaldeyri en þetta getum við borgað í krónum, það er mikill munur á því. Þetta er tímasprengja vegna þess að skuldbinding B-deildarinnar vex og vex og það á eftir að greiða hana og það þarf að bæta við 4% iðgjaldi í A-deildina. Það er þá greitt af fólkinu í almennu sjóðunum sem er verið að skerða. Það er verið að skerða út af áfallinu en líka út af því að ekki nást lengur viðmiðunarvextirnir 3,5% sem gert var ráð fyrir í útreikningum á lífeyrissjóðunum. Það er algjör misskilningur sem fram hefur komið, frú forseti, að það sé einhver ávöxtunarkrafa. Sjóðirnir geta að sjálfsögðu ekki gert neina kröfu. Ef þeir fá ekki 3,5% ávöxtun verða þeir bara að sætta sig við það sem þeir fá. Ef þeir kaupa ekki skuldabréf með til dæmis 3% vöxtum sitja þeir uppi með þá á bankareikningi með 0,15% vöxtum. Sjóðirnir eru í þeirri klemmu að þurfa að fjárfesta og tapa um leið á lægri ávöxtun en þetta ávöxtunarviðmið gefur til kynna. Ef það verður mjög lengi sem þetta ávöxtunarviðmið næst ekki þurfa menn að sjálfsögðu að fara að skerða lífeyrinn eða hækka iðgjaldið - eða hækka ellilífeyrisaldurinn sem ekki hefur verið bent á í þessum tillögum. Það er það sem ég legg til. Ég ætla meira að segja að flytja frumvarp um að hækka ellilífeyrisaldurinn. Fólk er svo miklu sprækara núna, getur alveg unnið lengur og vill það oft og tíðum. Mér finnst að þeir sem vilji vinna lengur eigi endilega að fá að gera það og borga þá skatta og skyldur, og inn í lífeyrissjóð og afla sér meiri réttinda í lífeyrissjóði og hjálpa þannig til að standa undir þessu kerfi. Það eru sem sagt þrjár leiðir, þar af að hækka iðgjaldið eða skerða réttindin og hvort tveggja er slæmt. Það er mjög erfitt að hækka iðgjaldið sem stendur, atvinnulífið stendur ekki undir því og ríkissjóður ekki heldur. Þess vegna væri eitt ráð að hækka ellilífeyrisaldurinn, t.d. að hætta að banna opinberum starfsmönnum að vinna eftir sjötugt. Margir þeirra eru mjög færir og ég vil að þeir megi vinna til áttræðs þess vegna. Góður kennari getur alveg unnið til 75 ára aldurs eða áttræðs ef hann hefur löngun til þess og hann heldur áfram að vera góður kennari þótt hann verði 75 ára, ég lofa því. Ef hann hefur hins vegar verið slakur kennari verður hann það áfram. 
             Þetta frumvarp segir mér að þetta er eiginlega allt í sama stíl og fjáraukalögin og fjárlögin. Það er verið að lofa inn í framtíðina. Nú á bara að beita þessu ákvæði um 15% mun á eignum og skuldbindingum sem var sett einu sinni. Einu sinni var það 10% en eftir hrun var það sett upp í 15%. Margir lífeyrissjóðir hafa hins vegar ekki notað sér að þeir gætu frestað vandanum, þeir hafa tekið á honum og skert vegna þess að það er alveg eins gott að gera það strax. Það er alveg eins gott að skerða strax og að fresta vandanum. Þetta vita líka hagsýnar húsmæður. Ef það er fjara í buddunni og heimilisbókhaldinu byrja þær strax að skerða útgjöldin, þær eru ekkert að bíða eftir því að eitthvað enn þá verra dynji yfir þær eftir tvö, þrjú ár. Þessi hugsun hér gengur út á það að bíða, leyfa vandanum að malla og blómstra og er eiginlega í takt við það að láta börnin okkar borga skattana.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins, þskj. 201, mál 196, um skilgreiningu á sameiginlegum hagsmunum Vestur-Norðurlanda í ljósi breyttrar stöðu norðurslóða í alþjóðakerfinu af völdum loftslagsbreytinga. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að standa fyrir skilgreiningu, í samstarfi við Færeyjar og Grænland, á sameiginlegum hagsmunum Vestur-Norðurlanda í ljósi þeirra breytinga sem hlýnandi loftslag hefur á undanförnum áratugum haft í för með sér fyrir norðurskautið og alþjóðakerfið allt. Ráðstefna verði haldin á vegum utanríkisráðuneyta landanna með þátttöku stjórnmálamanna og sérfræðinga til að ræða og vinna að samkomulagi um sameiginlega stefnu landanna gagnvart þessum breytingum.“ Greinargerðin hljóðar svo: „Tillaga þessi er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins, nr. 1/2011/, sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 24. ágúst 2011 á Bifröst. Verulegar breytingar á umhverfi og veðurfari hafa átt sér stað á Vestur-Norðurlöndum undanfarna áratugi. Þessar breytingar hafa haft ýmsar afleiðingar, ekki síst aukin efnahagsleg umsvif í tengslum við nýtingu á þeim auðlindum sem á svæðinu er að finna sem og auknar siglingar um norðurskautið. Í kjölfar þessara breytinga sýna nú sífellt fleiri ríki svæðinu aukinn áhuga. Staða Vestur-Norðurlanda í alþjóðakerfinu er því í mikilli þróun. Mikilvægt er að löndin þrjú tryggi sér miðlægt hlutverk í pólitískri ákvarðanatöku varðandi málefni norðurslóða og Norður-Atlantshafsins og verði þannig betur í stakk búin til að vernda eigin hagsmuni. Í ljósi þessa telur Vestnorræna ráðið tímabært að vestnorrænu löndin standi fyrir skilgreiningu á hagsmunum sínum með tilliti til þessara breyttu aðstæðna til að geta staðið vörð um hagsmuni sína á svæðinu. Löndin gætu mótað sameiginlega stefnu um málefni norðurslóða en slíkt mundi styrkja pólitíska vigt landanna þriggja og veita þeim aukin tækifæri til að hafa áhrif á þróun mála á svæðinu. Sem fyrsta skref er lagt til að utanríkisráðuneyti landanna standi fyrir ráðstefnu þar sem leitast yrði við að skilgreina sameiginlega hagsmuni landanna þriggja í málefnum norðurslóða. Sérstaklega yrði litið til þeirra álitamála sem upp kunna að koma vegna aukinna efnahagslegra umsvifa á svæðinu og til hlutverks alþjóðlegs samstarfs í lausn deilumála sem upp kunna að koma vegna auðlindanýtingar.“ Ég mun hér næst mæla fyrir tillögu til þingsályktunar frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins um að gefa íbúum vestnorrænu landanna kost á að flytja ...

Forseti biður hv. þingmann um að geyma flutning á næsta þingmáli þar til forseti hefur tekið það til afgreiðslu eða til kynningar. Hv. þingmaður hafði lokið máli sínu með framsetningu á skilgreiningu á sameiginlegum hagsmunum Vestur-Norðurlanda.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins á þskj. 202, mál 197, um að gefa íbúum vestnorrænu landanna kost á að flytja inn matvörur til eigin neyslu við millilendingu á Íslandi. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að finna leiðir til þess að gera íbúum vestnorrænu landanna kleift að flytja inn tilgreindar þjóðlegar matvörur til eigin neyslu þegar millilent er á Íslandi á leiðinni til annarra vestnorrænna landa.“ Tillaga þessi er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 24. ágúst 2011 á Bifröst. Eitt af því sem vestnorrænu löndin eiga sameiginlegt er einmitt að kunna að meta þjóðlegar matvörur sem framleiddar eru með hefðbundnum aðferðum í löndunum þremur. Ekki er hins vegar hægt að taka með sér matvörur frá hinum vestnorrænu löndunum til Íslands jafnvel þótt um sé að ræða varning sem er eingöngu ætlaður til eigin neyslu. Farþegar sem millilenda á Íslandi verða fyrir því að matvörur þeirra eru gerðar upptækar við komu. Það kemur einnig fyrir að farþegar sem koma með flugi frá Austur-Grænlandi til Íslands eingöngu vegna þess að ekki var hægt að lenda á áfangastað þeirra á Grænlandi vegna veðurs og verða að gista eina nótt á Íslandi verða fyrir því að matvörur þeirra, sem aldrei var ætlunin að flytja til Íslands heldur aðeins innan lands á Grænlandi, eru gerðar upptækar. Vandamálið er einnig til staðar hvað varðar áhafnir fiskiskipa, sem geta ekki heldur tekið með sér matvörur til eigin nota þrátt fyrir að aðeins eigi að flytja þær frá flugvelli til skips. Ísland hefur á síðari árum orðið í æ ríkari mæli miðstöð fyrir farþegaflutninga milli vestnorrænu landanna og því er mikilvægt að leitað verði leiða til að leysa þetta vandamál svo að íbúar vestnorrænu landanna verði ekki fyrir ónauðsynlegum hindrunum á ferðum milli landanna. Ákvörðun um hvaða matvæli yrði leyft að flytja inn á þennan hátt yrði tekin í samráði við viðeigandi stofnanir, t.d. Matvælastofnun.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins á þskj. 203, mál 198, um vestnorrænt samstarf um meðferð á endurvinnanlegu brotajárni. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta, í samvinnu við Færeyjar og Grænland, skilgreina sameiginlega hagsmuni landanna með tilliti til meðferðar á endurvinnanlegu brotajárni og gefa Vestnorræna ráðinu skýrslu um hvernig meðferð þess er háttað í löndunum þremur.“ Tillaga þessi er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 24. ágúst 2011 á Bifröst. Vestnorrænu löndin einkennast af því að vera eyríki þar sem öll meðhöndlun á endurvinnanlegu brotajárni veltur á að járnið sé flutt sjóleiðis þangað sem hægt er að taka það til frekari meðhöndlunar. Til að geta varpað ljósi á möguleika þeirra sem áhuga kynnu að hafa á að kaupa og selja endurvinnanlegt brotajárn í vestnorrænu löndunum er nauðsynlegt að hafa yfirsýn yfir hvernig meðferð þess er hagað. Skorað er á ríkisstjórnir landanna að kanna möguleika á að byggja upp sameiginlegt kerfi í kringum söfnun á endurvinnanlegu brotajárni og sérstaklega möguleikana á flutningi þess. Ríkisstjórnirnar skiptist á upplýsingum um þær áskoranir og vandamál sem upp koma hvað varðar meðferð á endurvinnanlegu brotajárni til að hægt sé að byggja upp hagkvæmt og umhverfisvænt kerfi til að safna því og endurnýta það sem hægt er. Vegna krafna nútímasamfélagsins, um meðferð á endurvinnanlegu brotajárni og endurnýtingu þess, er þörf á að þeir sem kynnu að vilja koma inn á markaðinn hafi yfirsýn yfir hvernig löndin þrjú haga meðferð þess. Vestnorræna ráðið telur að sameiginleg skýrslugjöf ríkisstjórnanna um þetta efni gæti orðið til þess að fyrirtæki sem áhuga kynnu að hafa gætu betur en ella áttað sig á möguleikum þess að fjárfesta í endurnýtingu brotajárns í löndunum, t.d. með tilliti til hugsanlegrar stærðarhagkvæmni.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins, þskj. 204 og mál 199, um vestnorrænt samstarf um listamannagistingu. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að kanna möguleika á samstarfi við Færeyjar og Grænland um að gefa listamanni frá einu af vestnorrænu löndunum árlega kost á gistingu í öðru vestnorrænu landi. Tilgangurinn væri sá að gera vestnorrænum listamanni eða rithöfundi kleift að dvelja um skeið í öðru vestnorrænu landi og njóta innblásturs frá náttúru og menningu þess lands í listsköpun sinni.“ Tillaga þessi er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 24. ágúst 2011 á Bifröst. Vestnorrænu löndin eiga sér sameiginlega sögu og menningu og er samstarf þeirra á menningarsviðinu eitt af mikilvægustu markmiðum Vestnorræna ráðsins. Með tilliti til þessa hefur ráðið átt frumkvæði að ýmsum atburðum og má þar nefna barna- og ungmennaverðlaun ráðsins, sem veitt eru vestnorrænum rithöfundi annað hvert ár. Ráðið hefur einnig unnið að því að árlega sé haldinn vestnorrænn menningardagur. Vestnorrænu löndin hafa upp á mikið að bjóða á menningarsviðinu. Það er til að mynda rík sagnahefð í löndunum þremur og margir vestnorrænir rithöfundar hafa notið alþjóðlegrar velgengni. Í vestnorrænu löndunum er mikill gagnkvæmur áhugi á list og menningu landanna. Þetta býður upp á ýmsa möguleika. Markmið með tillögu þessari er að þróa enn frekar samstarf vestnorrænu landanna á menningarsviðinu og styrkja vináttu þeirra og menningartengsl með því að gefa vestnorrænum listamönnum og rithöfundum tækifæri til að eiga vinnudvöl í einu hinna vestnorrænu landanna til að njóta innblásturs frá menningu þess og list í listsköpun sinni. Rétt er að taka fram að ekki er um að ræða að byggja sérstaka listamannabústaði, aðeins að boðið verði upp á aðgang að gistirými sem þegar er til. Þetta gætu til dæmis verið íbúðir eða hús í eigu hins opinbera, leiguíbúðir, bændagisting o.s.frv. Þá mundu ríkisstjórnir landanna aðeins taka að sér að greiða fyrir gistingu, ekki mat eða önnur útgjöld. Þessi ráðstöfun fæli því í sér tiltölulega takmarkaðan kostnað fyrir hið opinbera.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins, þskj. 205, mál 200, um ráðstefnu um tónlistarhefðir vestnorrænu landanna og möguleika til tónlistarmenntunar til hagsbóta fyrir vestnorrænu löndin. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að halda ráðstefnu í samvinnu við Færeyjar og Grænland um tónlistarhefðir vestnorrænu landanna með þátttöku tónlistarmanna og hagsmunaaðila. Tilgangurinn með ráðstefnunni verði annars vegar að lýsa tónlistarhefðum landanna þriggja og hins vegar að varpa ljósi á hvaða möguleika löndin þrjú hafi til að þróa tónlistarhefðir sínar og viðhalda þeim.“ Tillaga þessi er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 24. ágúst 2011 á Bifröst. Sérstaða vestnorrænu landanna kemur skýrt fram í tónlistarhefðum þeirra. Þær hafa verið óaðskiljanlegur hluti af sjálfsmynd landanna þriggja og þjóna enn þá því hlutverki að viðhalda lífsmáta fólksins og sjálfstæðum tjáningarformum. Þær eru ómetanlegur þáttur í menningarlegum hæfileikum þess. Það er því vestnorrænu löndunum í hag að tryggja varðveislu upplýsinga um hinar fornu en lifandi tónlistarhefðir sínar og auka skilning á og virðingu fyrir þeim. Það er því eðlilegt að menningarsamstarf Vestnorræna ráðsins líti til tónlistar og skyldra listgreina. Vestnorrænu löndin hafa einnig þá sérstöðu að vera lítil og strjálbýl og því er erfitt að bjóða upp á tónlistarnám fyrir alla. Ráðstefnan mundi einnig gera tillögur að lausn á því vandamáli. Ráðstefna um vestnorrænar tónlistarhefðir í breiðum skilningi gæti átt þátt í að skapa grundvöll fyrir frekari þróun á þessu sviði, ekki einungis með því að varðveita tónlistarhefðir eins og þær eru nú, heldur einnig með því að tryggja að eðlileg þróun þeirra haldi áfram og með því að komandi kynslóðir hafi þær í hávegum. Hægt væri að halda ráðstefnuna í framhaldi af þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins og gætu stjórnir landanna þriggja skipulagt hana í samvinnu við Vestnorræna ráðið. Lagt er til að hvert land leggi fram 550.000 kr. til ráðstefnunnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins, þskj. 206, mál 201, um vestnorrænt samstarf á sviði kvikmynda- og sjónvarpsþáttagerðar. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á mennta- og menningarmálaráðherra að láta gera athugun á möguleikum þess að auka vestnorrænt samstarf um framleiðslu á kvikmyndum og sjónvarpsþáttum sem hefjist með ráðstefnu með þátttöku fagfólks á sviði kvikmynda- og sjónvarpsþáttagerðar í vestnorrænu löndunum þremur.“ Tillaga þessi er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins, nr. 2/2011, sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 24. ágúst 2011 á Bifröst. Eitt af sérkennum vestnorrænu landanna er sérstakt landslag og náttúra sem gefur fjölmarga áhugaverða möguleika á framleiðslu kvikmynda og sjónvarpsþátta. Framleiðsla á slíku efni er þó nokkuð takmörkuð á Vestur-Norðurlöndum, að hluta til vegna skorts á tækniþekkingu og reynslu. Vestnorræna ráðið telur að aukið samstarf á þessu sviði gæti falið í sér mikilvægt framlag til menningarstarfsemi landanna þriggja og veitt vestnorrænu löndunum möguleika á að læra af reynslu hvers annars og þekkingu á þessu sviði. Aukið samstarf og tækniþekking á sviði kvikmynda- og sjónvarpsþáttagerðar gæti einnig haft í för með sér efnahagsleg tækifæri, t.d. með auknum útflutningi á vestnorrænum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum til annarra landa.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um aðför, nr. 90/1989. Flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Lilja Mósesdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Róbert Marshall, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Sigurður Ingi Jóhannsson og Þráinn Bertelsson. 1. gr. er svohljóðandi: „Við 63. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Fjárnámi verður ekki lokið án árangurs hafi sýslumaður lokið gerð gagnvart sama gerðarþola án árangurs á síðustu þremur mánuðum.“ 2. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Með frumvarpi þessu er lögð til breyting á aðfararlögum á þann hátt að sýslumönnum verði ekki heimilt að ljúka gerð með árangurslausu fjárnámi ef sami gerðarþoli hefur, á síðustu þremur mánuðum, þurft að sæta árangurslausu fjárnámi fyrir annarri kröfu. Bannið sem ákvæðið felur í sér hefur ekki áhrif á fyrningarfrest krafna þar sem hann er rofinn við það tímamark þegar beiðni um fullnustu berst héraðsdómara eða sýslumanni, samanber 18. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda, nr. 150/2007. Með breytingunni munu kröfuhafar ekki tapa réttindum sínum heldur er um að ræða frestun á fullnustu gerðar á meðan í gildi er árangurslaust fjárnám. Samkvæmt 1. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, getur lánardrottinn krafist þess að bú skuldara verði tekið til gjaldþrotaskipta m.a. ef fjárnám hefur verið gert hjá skuldara án árangurs að einhverju leyti eða öllu á síðustu þremur mánuðum fyrir frestdag. Flutningsmenn telja því óþarft að fleiri kröfuhafar sækist eftir því að gera árangurslaust fjárnám hjá skuldara innan þessara þriggja mánaða. Í ljósi þess að gerðin telst óþörf samkvæmt lögum á þessu tímabili telja flutningsmenn að um sé að ræða ráðstöfun sem feli í sér óþarfakostnað fyrir gerðarbeiðanda og óþarfavinnu og -kostnað fyrir hið opinbera. Flutningsmenn telja óbreytt fyrirkomulag geta ýtt undir að innheimtuaðilar krafna krefjist gerða sem óþarft sé að framkvæma samkvæmt lögum í ljósi þess að þeir fái greitt fyrir hvert árangurslaust fjárnám. Þau miklu skuldaskil sem fara fram eftir efnahagshrunið 2008 mega ekki vera féþúfa innheimtuaðila. Með breytingunni kemur fram skýr vilji löggjafans til þess að kröfuhafar nýti árangurslaus fjárnám annarra kröfuhafa innan þriggja mánaða frá gerð þeirra til þess að krefjast gjaldþrotaskipta eða eftir atvikum að afskrifa kröfur sínar, hvort sem um er að ræða innheimtuaðila hins opinbera eða einkaaðila. Á mannamáli og í hnotskurn þýðir þessi breyting á lögum um aðför að í stað þess að kröfuhöfum sé heimilt að nýta árangurslaus fjárnám annarra kröfuhafa til að óska eftir gjaldþrotaskiptum skuldara eða að afskrifa kröfu er beinlínis ekki gert ráð fyrir öðru en á þessu þriggja mánaða tímabili ætli kröfuhafi að óska gjaldþrotaskipta á búi skuldara eða afskrifa kröfu. Breytingin á að leiða til þess að sýslumenn þurfi ekki að annast óþarfa vinnu en þeir eru auðvitað undir miklu álagi undir þeirri niðurskurðarkröfu sem á þá hefur verið sett undanfarin ár. Gerðarbeiðendur þurfa ekki að greiða fyrir innheimtuaðgerð sem er óþörf og gerðarþoli þarf ekki ítrekað að mæta samkvæmt boðun til sýslumanns til þess að lýsa yfir eignaleysi sínu. Að lokum legg ég til að málið hljóti málsmeðferð í hv. allsherjar- og menntamálanefnd að lokinni umræðu.

Virðulegi forseti. Ég byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að leggja fram þetta frumvarp, ég veit að hún hefur yfirgripsmikla þekkingu á málaflokknum. Mig langar að spyrja hv. þingmann varðandi breytingu á lögum um aðför hvort hv. þingmaður telji að þarna muni sparast miklar fjárhæðir og vinna. Vinna kostar peninga. Geta falist í þessu lægri útgjöld fyrir gerðarbeiðanda og ríkið miðað við umfang slíkra mála undanfarin missiri? Getur hv. þingmaður lagt eitthvert mat á hvað það gæti sparað samfélaginu? Ég skil þetta þannig að það eigi að gera það, það feli ekki bara í sér vinnuhagræðingu hjá sýslumannsembættunum.

Virðulegi forseti. Ég treysti mér ekki til að slá á einhverja krónutölu í þessum efnum um hvað þetta á að spara ríkissjóði eða gerðarbeiðendum. Hitt er annað mál að það fara fram mikil skuldaskil núna eftir hrunið og eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sagði kostar vinna peninga. Það fer talsverð vinna í það hjá sýslumönnum að taka fyrir gerðir og það felst líka kostnaður í því að boða til fyrirtöku, þannig að það felst talsverður kostnaður í þessu hjá sýslumanni. Eins og þingmaðurinn benti á felur þetta líka í sér sparnað fyrir gerðarbeiðendur sem láta kröfur sínar í innheimtuþjónustu, en innheimtuaðili gerir árangurslaust fjárnám jafnvel þótt þess þurfi ekki. Já, ég tel að það sé talsverður sparnaður í þessu fólginn en ég get ekki slegið tölu á það í krónum og aurum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég vil fara aðeins lengra með þetta og spyrja hvort hv. þingmaður geri sér grein fyrir fjölda slíkra mála sem hægt væri að ljúka með þessum hætti. Er eitthvað hægt að segja til um hve mörg mál af þessu tagi koma upp á ársgrundvelli sem þessar breytingar snerta? Ég veit vel að það er erfitt að meta þetta en það sem ég spyr um er hversu mikilvægt þetta mál er í raun. Ég lýsi undrun minni á því að frumvarp til laga um breytingu á lögum um aðför hafi ekki komið fyrr fram. Það hefði átt að gera það fyrir löngu. En það er mjög gott að málið komi fram nú frá þingmanni sem þekkir það vel.

Virðulegi forseti. Ég er hrædd um að það yrði algjör ágiskun af minni hálfu ef ég mundi slá tölu á hversu mörg mál það eru. Ég treysti mér hreinlega ekki til þess að slá tölu á það en það er talsverður fjöldi mála, það er alveg klárt mál, hjá sýslumannsembættum hringinn í kringum landið. Ég get ekki slegið tölu á það hversu mikill fjöldi mála það er en það er talsverður fjöldi. Það hefur líka vakið undrun mína að ekki skuli neinn hafa vakið máls á þessu fyrr en nú, en ég tel að þetta sé mjög brýnt mál. Þetta er ekki bara mál sem varðar krónur og aura og vinnusparnað hjá ríki og gerðarbeiðendum, þetta er líka spurning um að við gerum innheimtukerfið aðeins mannseskjulegra og að við köllum ekki skuldara inn til sýslumanna ítrekað og að óþörfu til þess eins að þeir lýsi yfir eignaleysi sínu.