Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Í gærmorgun felldi Mannréttindadómstóll Evrópu dóm um að lögbundin innheimta á iðnaðarmálagjaldi bryti mannréttindasáttmála Evrópu sem hv. Alþingi hefur lögfest. Hæstiréttur hefur dæmt í sama máli að innheimtan væri í lagi. Reyndar var einn hæstaréttardómari, Ólafur Börkur Þorvaldsson, á öndverðum meiði við aðra dómara en nú hefur sem sagt Mannréttindadómstóllinn kveðið upp úr um að þetta brjóti mannréttindi. Í gær ræddi ég þetta á hinu háa Alþingi og varð ekki mikil umræða. Það tók enginn þátt í henni fyrir utan mig. Öðruvísi mér áður brá, frú forseti, því að margir þingmenn hafa sýnt mannréttindum mikinn áhuga í gegnum tíðina, en það getur vel verið að það breytist og menn fari að sýna málinu áhuga. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra sem yfirmann ríkisstjórnarinnar og verkstjóra: 1. Þarf ekki að afnema lög um innheimtu iðnaðarmálagjalds sem fyrst og hætta að innheimta gjaldið? 2. Þarf ekki að bjóða upp á endurgreiðslu gjaldsins innan fyrningarfrests? Um hvaða fjárhæð gæti þar verið að ræða? Auðvitað mun einhver áfram vilja borga þetta gjald og alla tíð en aðrir munu vilja fá endurgreitt, sérstaklega í þeirri kreppu sem ríkir í dag. 3. Þarf ekki að afnema önnur lög sem skylda ríkið til að innheimta félagsgjöld til ýmissa félaga, eins og búnaðargjald, fiskiræktargjald, 1%gjald af tölvum til STEF og síðast en ekki síst skyldugreiðslu opinberra starfsmanna til lögboðins stéttarfélags sem er án hámarks og er fyrir utan það að brjóta félagaréttindi stjórnarskrár framsal á skattlagningu og ákvörðun skatts? Ég vil fá skýr svör frá hæstv. forsætisráðherra sem ég veit að hefur áhuga á að halda við mannréttindum í landinu og standa vörð um stjórnarskrána.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hún kemur mér sannarlega ekki á óvart frá þessum hv. þingmanni sem oft og iðulega hefur tekið þetta mál fyrir. Nú liggur fyrir þessi niðurstaða frá Mannréttindadómstólnum. Við ræddum málið í ríkisstjórn í gær strax eftir að niðurstaðan lá fyrir. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin þarf að fara mjög vandlega yfir þessa niðurstöðu og skoða þetta mál. Því var þremur ráðherrum falið að fara ítarlega yfir málið og meta hvaða afleiðingar og áhrif dómurinn hefur. Hv. þingmaður spyr sérstaklega hvort þá verði hætt innheimtu á þessu gjaldi og hvort það verði endurgreitt þeim sem það hefur verið lagt á í gegnum tíðina. Það þarf auðvitað að skoða. Mér finnst ólíklegt að um endurgreiðslu geti orðið að ræða, en auðvitað þarf að taka þetta alvarlega og skoða hvort ekki þurfi að hætta innheimtu þessa gjalds. Við viljum gefa okkur aðeins tíma til að meta þetta og skoða stöðuna. Hv. þingmaður taldi upp nokkur önnur gjöld til viðbótar. Að gefnu tilefni skal ég beita mér fyrir því að þau gjöld sem hv. þingmaður nefndi verði sérstaklega skoðuð. Ég tel þó ólíklegt að þau muni fá sömu niðurstöðu og iðnaðarmálagjald.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin sem voru greinargóð nema þetta síðasta. Ég get ekki séð af hverju í ósköpunum menn þurfa að borga búnaðargjald sem er sett á með nákvæmlega sama hætti. Ég get ekki séð af hverju í ósköpunum 1% gjald fari yfir til STEF þegar ég kaupi mér tölvu. Mestallur hugbúnaðurinn í tölvunni er ljósmyndir, sem ég hef tekið sjálfur og á höfundarrétt á og fæ ekkert greitt úr STEF, og forrit sem ég hef keypt. Höfundar forrita fá ekki greitt úr STEF. Þetta er bara nákvæmlega það sama og ég skora á hæstv. forsætisráðherra að standa nú vörð um mannréttindin og taka öll þessi gjöld til endurskoðunar með opnum hug því að ég hef grun um að þau brjóti með nákvæmlega sama hætti stjórnarskrána og mannréttindaákvæði og iðnaðarmálagjaldið gerir.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, þetta mál verður tekið til rækilegrar skoðunar. Vonandi fáum við niðurstöðu sem allra fyrst í þessu máli. Þau gjöld önnur sem hv. þingmaður nefndi, eins og STEF-gjald, held ég að séu óskyld en engu að síður skal ég beita mér fyrir því að þetta verði allt skoðað í samhengi.

Frú forseti. Nú hefur komið í ljós að það stefnir í 100 milljarða kr. halla á fjárlögum þetta árið og eins höfum við séð að sá skattur sem menn hafa áætlað skilar sér illa. Við síðustu áramót voru, ef ég man rétt, 112 milljarða kr. vangreiddir skattar frá fyrirtækjum. Sýnir þetta okkur ekki enn eina ferðina hversu alvarlegt ástand efnahagsmála er og þar af leiðandi hversu mikilvægt er að efnt sé til aukins samstarfs og samráðs um úrlausn þeirra mála? Þess vegna þykir mér undarlegt hvernig ríkisstjórnin hefur í raun stöðugt fjarlægst stjórnarandstöðu, nú síðast með því að segja skilið við hana í Icesave-málinu og senda frá sér yfirlýsingu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Sú yfirlýsing er reyndar dálítið sérkennileg í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra var búin að marglýsa því yfir að það væri fráleitt að tengja saman málefni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Icesave-deiluna. Hvernig stendur þá á því að hæstv. forsætisráðherra undirritar þessa yfirlýsingu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem gengur miklu lengra en fyrri yfirlýsing, yfirlýsing sem í raun var ekki undirrituð af forsætisráðherra þess tíma heldur einungis fjármálaráðherra og seðlabankastjóra? Nú kemur hæstv. forsætisráðherra til leiks og sendir yfirlýsingu sem gengur miklu lengra. Svo bárust í framhaldi af þessu þau svör að það mundi losna um einhver lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem hægt væri að nota til að halda uppi gengi krónunnar og raunar væru menn þá líka búnir að skuldbinda sig til að ráðast ekki í frekari aðgerðir til aðstoðar íslenskum heimilum eftir október á þessu ári. Ber þetta ekki allt að sama brunni? Við erum að festast í hefðbundinni alþjóðagjaldeyrissjóðsgildru þar sem lán frá sjóðnum verða notuð til að halda uppi gengi gjaldmiðilsins um ákveðinn tíma á meðan þeir sem sitja fastir losa peningana sína út. Eftir situr íslenskur almenningur með skuldirnar.

Virðulegi forseti. Ég get ekki verið sammála hv. þingmanni sem segir að við í stjórnarliðinu séum að segja skilið við stjórnarandstöðuna í Icesave-málinu. Ég hef ekki upplifað það með þeim hætti sem hv. þingmaður gerir. Það hefur verið ágætissamstarf milli flokkanna á undanförnum vikum í þessu máli og ég sé ekki að sú yfirlýsing sem hv. þingmaður vísar til sem send var Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í tengslum við endurskoðunina að því er varðar þann kafla sem snýr að Icesave gangi nokkurn skapaðan hlut lengra en flokkarnir voru búnir að koma sér saman um þó að niðurstaða sé ekki fengin í þeirri deilu. Ég spyr bara hvað hv. þingmaður er að meina með því vegna þess að það var rækilega farið yfir það af okkar hálfu. Ég ítreka fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að við óskum eftir góðu samstarfi við stjórnarandstöðuna í þessu máli sem öðrum. Vissulega eru erfiðir tímar fram undan að því er varðar ríkisfjármálin sem hv. þingmaður nefndi. Það er mjög nauðsynlegt að við getum haft gott samráð um það. Það stefnir eins og hv. þingmaður nefndi í verulegan halla á ríkisfjármálum og við þurfum að fara í mikinn niðurskurð, það er alveg ljóst. Við erum að reyna að skoða leiðir þannig að ekki þurfi að fara eins djúpt í hann og í stefnir. Það stefnir í 50 milljarða kr. niðurskurð og/eða aukna gjaldtöku og við erum þessa dagana að skoða hvort við þurfum að fara eins djúpt í það mál og munum leita m.a. samráðs við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um það. Við teljum okkur hafa forsendur til að þurfa ekki að fara eins djúpt í niðurskurðinn og í stefndi.

Frú forseti. Það er erfitt að skilja hvernig það má vera að þegar kemur í ljós að afkoma ríkisins er miklu verri en menn höfðu gert ráð fyrir þurfi að ráðast í minni niðurskurð en áætlað hafði verið. Þetta er eftir öðru hjá þessari ríkisstjórn, eins og yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra varðandi Icesave og aðkomu stjórnarandstöðunnar þar. Menn leyfa sér að halda því fram, þrátt fyrir að þessi dæmalausa yfirlýsing sem gengur miklu lengra en allt annað hafi verið send til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að enn sé verið að vinna með stjórnarandstöðunni að úrlausn þess máls. Stjórnarandstöðunni og raunar öllum öðrum í þessu landi en ráðherrunum sem undirrituðu yfirlýsinguna var haldið utan við það og þeir ekki upplýstir um hvað þar hefði farið fram fyrr en daginn sem gögnin voru opinberuð af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Því vil ég enn eina ferðina biðja hæstv. forsætisráðherra að líta á staðreyndir málsins og fara að huga að ráðstöfunum sem eru í samræmi við það hversu alvarleg staðan er.

Virðulegi forseti. Ég bjóst við að hv. þingmaður mundi fagna því sem ég sagði, að við værum að leita leiða til að ekki þyrfti að fara eins djúpt í niðurskurð og í stefndi. Í stað þess agnúast hv. þingmaður út í það. Ég geri mér alveg grein fyrir því sem hv. þingmaður sagði, skatttekjur eru minni en að var stefnt, en engu að síður erum við að skoða leiðir til þess að skera minna niður. Það er búið að skera mjög mikið niður og það verður mjög erfitt að fara í mjög djúpan niðurskurð núna án þess að uppsagnir þurfi að koma til hjá hinu opinbera nema við finnum aðrar leiðir til þess. Það er það sem við erum að gera. Út af því sem hv. þingmaður heldur hér ítrekað fram, og mér skilst að sé ekki í fyrsta skipti í þessum ræðustól, að við göngum miklu lengra varðandi yfirlýsinguna í þessu bréfi til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en um var samið á milli flokkanna, held ég að það sé alveg nauðsynlegt að við formenn flokkanna setjumst yfir það og skerum úr um það í eitt skipti fyrir öll hvort þar sé farið lengra eins og hv. 

Frú forseti. Eins og við vitum öll hafa bankar neyðst til að leysa til sín fyrirtæki af ýmsum ástæðum, fyrirtæki sem glíma við skuldir sem þeim eru ofviða. Mörg þessara fyrirtækja eru í samkeppnisrekstri í allt frá matvörum til fasteigna, frá ritföngum til steypustöðva o.s.frv. Sem betur fer hefur mörgum fyrirtækjum tekist að sigla í gegnum þennan efnahagslega ólgusjó. Þetta eru fyrirtæki í ágætum rekstri og gætt hefur verið hófsemdar á undanförnum árum í rekstri þeirra. Það er því ekki aðeins spurning um sanngirni gagnvart þessum aðilum heldur ekki síður um almenna skynsemi, að þess verði gætt við endurreisn atvinnulífsins að engum verði refsað fyrir ráðdeild og fyrirhyggju. Það eru engin skilaboð verri í frjálsu samfélagi en þau. Í ljósi þessa beini ég eftirtöldum spurningum og ábendingum til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra: 1. Er hann tilbúinn að beita sér fyrir því að bönkum verði gert skylt að koma upp sameiginlegri kauphöll eða kauphallartorgi fyrir allar eignir og fyrirtæki sem þær yfirtaka? Þar verði auglýst til sölu með svipuðum hætti og gert er í útboðum og/eða hlutabréf þeirra skráð á kauphallartorgi og gangi þar kaupum og sölum. Þetta er hugsanlega hægt að gera í samvinnu við íslensku Kauphöllina. 2. Bönkum verði skylt að birta ársfjórðungslega allar helstu upplýsingar um rekstur og efnahag þeirra fyrirtækja sem þeir hafa yfirtekið og í þeim efnum fylgt sömu reglum og gilda um skráð fyrirtæki í Kauphöllinni. 3. Bönkum verði bannað með öllu að skipa eigin starfsmenn eða starfsmenn eigin eignarhaldsfélaga í stjórnir fyrirtækja sem þeir yfirtaka.

Forseti beinir því til hv. þingmanna að ávarpa hæstv. ráðherra á tilhlýðilegan hátt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og vil jafnframt nota tækifærið til að bjóða hv. þingmann velkominn í þingsalinn. Ég hef ekki átt orðaskipti við hann í þessum stól áður en hef reyndar löngum átt orðaskipti við hann á öðrum vettvangi, fyrr og lengi. Þær hugmyndir sem hv. þingmaður viðraði eru vel umræðunnar virði. Ég get kannski ekki tekið undir þær að öllu leyti en þó er sumt af því sem hann nefnir ekki mjög fjarri þeirri hugsun sem ég tel rétta í þessum málum. Ég vil ekki ganga svo langt að skylda fjármálafyrirtæki til að selja öll fyrirtæki eða aðrar fullnustueignir sem þau fá núna í þessu umróti í einhvers konar kauphöll eða á öðru opinberu uppboði en ég tel engu að síður rétt að sú leið verði skoðuð, sérstaklega hvað varðar stærstu fyrirtækin, að útgönguleiðin, ef við köllum það svo, fyrir bankana frá þessum rekstri verði fólgin í því að skrá vænleg rekstrarfélög á markað, hugsanlega selja þá einhvern hluta hlutafjár í fyrstu og svo afganginn síðar. Ég held hins vegar að sú leið henti ekki mjög vel fyrir allan rekstur og allra síst fyrir smæstu fyrirtækin enda er rekstur þeirra oft mjög nátengur einstökum persónum, fjölskyldufyrirtæki eða eitthvað slíkt, og það er vandséð hvernig hægt væri að nota þetta fyrirkomulag fyrir slíkan rekstur. Ég tel einnig rétt að bankarnir og önnur fjármálafyrirtæki veiti upplýsingar um rekstur fyrirtækja sem starfa undir verndarvæng þeirra. Ég get upplýst hér að ég veit til þess að það er verið að skoða í meðförum á frumvarpi til breytinga á lögum um fjármálafyrirtæki að skylda þau til þess, en þar er reyndar talað um sex mánaða frest frekar en þriggja.

Frú forseti. Ég skal reyna að læra til verka og ávarpa menn með tilhlýðilegum hætti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hann á að vísu eftir að svara mér um skipan stjórna og gerir það kannski í sínu seinna svari. Ég er alveg sammála því að það er ekki hentugt að setja öll fyrirtæki undir þetta ákvæði. Þau þurfa að uppfylla ákveðna stærð og ég miða við að þetta séu fyrirtæki sem að öðru leyti mundu falla ágætlega undir skráningu í opinbera kauphöll. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra efnahags- og viðskiptamála tali skýrt og sendi bönkunum skýr skilaboð um það hvernig þeir eiga að höndla þessar eignir til að koma í veg fyrir þá miklu tortryggni sem ríkir svo sannarlega meðal stjórnenda og eigenda fyrirtækja sem eru að berjast í óeðlilegri og ósanngjarnri 

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn spurði í fyrri ræðu sinni um réttmæti þess að bankar skipi starfsmenn sína eða dótturfyrirtækja sinna í stjórnir fyrirtækja sem starfa undir verndarvæng bankanna. Ég get alveg tekið undir að í mörgum tilfellum kann það að orka tvímælis. Ég vil ekki ganga svo langt að banna þetta með öllu en bendi hins vegar á að Samkeppniseftirlitið fær mörg þessara mála inn á borð til sín sem samrunamál og það hefur nú, eftir nýfallinn úrskurð áfrýjunarnefndar samkeppnismála, talsvert róttækar heimildir til að hlutast til um hvernig staðið er að málum. Ég held að það sé rétta stjórnvaldið til að setja kvaðir bæði um skipan stjórnarmanna og önnur tengsl bankans við 

Frú forseti. Fyrirspurn mín lýtur að skuldamálum heimilanna. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin ætlar að leggja megináherslu á að fara í sértækar aðgerðir til að endurskipuleggja skuldir heimila, eins og það er kallað, það á að fara í að bjóða fólki upp á greiðsluaðlögunarferli í stórum stíl. Þetta hefur virkað illa hingað til en við skulum vona að þær betrumbætur sem felast í frumvörpum hæstv. félagsmálaráðherra sem nú eru til meðferðar í þinginu muni gera þessa ferla betri og skjótvirkari. Hugmyndafræði ríkisstjórnarinnar er sem sagt að einstaklingum bjóðist að fara í greiðsluaðlögun með skuldir sínar og það er talað um að aðlaga skuldirnar þannig að fólk geti lifað, eins og það er kallað, mannsæmandi lífi, geti haft efni á afborgunum eftir endurskipulagningu skuldanna og geti jafnframt haft nægilegt fé til ráðstöfunar eftir á og þetta sé kannski fimm ára tímabil sem fólk gengur í gegnum. Þá blasir hins vegar við ein mjög aðkallandi og mikilvæg spurning. Á Íslandi eru ekki til nein opinber neysluviðmið. Nefnd á vegum viðskiptaráðherra komst að þeirri niðurstöðu með skýrslu sem var birt 5. október 2006 að koma ætti á fót opinberum neysluviðmiðum. Það hefur hins vegar ekki verið gert og við búum við það ástand að neysluviðmið eru í rauninni fjölmörg á Íslandi. Atvinnuleysistryggingasjóður styðst við eitt viðmið, bankarnir við annað, Tryggingastofnun við eitt og Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna er með mjög naumt skammtað viðmið. Það gerir ráð fyrir að einstaklingur lifi á 60.000 kr. á mánuði og hjón með börn á 150.000 kr. á mánuði. Nú langar mig að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, nú þegar við ætlum að fara að endurskipuleggja skuldirnar þannig að fólk eigi að lifa einhverju mannsæmandi lífi: Við hvað á að miða og hvað er að frétta af vinnu 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Ég get reyndar ekki tekið undir formálann að henni, þ.e. að ríkisstjórnin ætli að leysa vanda heimilanna almennt með sértækum aðgerðum. Það er að mínu mati alls ekki rétt lýsing á þeim úrræðum sem kynnt hafa verið. Þau eru auðvitað fyrst og fremst almenn en hins vegar liggur fyrir að því miður er staða allmargra heimila það slæm að almennar aðgerðir, svo sem greiðslujöfnun, duga ekki til og þess vegna er einnig í boði það sem kalla má sértækar aðgerðir, bæði greiðsluaðlögun og ýmsar aðrar sem m.a. fjármálafyrirtækin hafa kynnt sjálf. Því fer fjarri að verið sé að reyna að leysa allan vandann með sértækum aðgerðum, enda held ég að það hefði verið rangt. Varðandi það sem þingmaðurinn spurði sérstaklega um, þ.e. opinbert neysluviðmið, er vissulega rétt hjá honum að menn hafa ekki eitt samræmt ríkisneysluviðmið, það er ekki til. Þess vegna nota menn ýmis viðmið og komast eðli máls samkvæmt ekki alltaf að sömu niðurstöðu. Ég skil vel vandann í þessu en ég verð hins vegar að vera alveg heiðarlegur með það að ég held að það sé ákveðin tálsýn ef menn halda að hægt sé að reikna út í eitt skipti fyrir öll hvað fjölskylda af ákveðinni fjölskyldustærð með ákveðinn fjölda barna ætti að nota í útgjöld á hverjum tíma. Menn geta auðvitað neglt niður einhverjar tölur með einhverjum aðferðum en sú tala mun eiga við eitthvert meðaltal. Hún mun ekki eiga við allar þær fjölmörgu mismunandi fjölskyldur sem þurfa að fara í gegnum einhverjar aðgerðir sé miðað við slíkt neysluviðmið. Þó að ég geti að vissu leyti tekið undir að það væri kannski betra að hafa aðeins meiri samræmingu í þessu vil ég ekki vekja með mönnum neinar vonir um að hægt sé að komast að einni réttri niðurstöðu í svona máli.

Frú forseti. Mér þótti þetta nokkuð merkilegt svar. Annars staðar á Norðurlöndunum eru neysluviðmið. Af hverju er það tálsýn á Íslandi að við skyldum setja okkur neysluviðmið? Ég á svolítið erfitt með að skilja það. Áðurnefnd skýrsla var mjög vönduð og færð að því sterk og góð rök að það væri engin tálsýn að koma á fót opinberu neysluviðmiði á Íslandi. Ég vek enn og aftur athygli á því hversu nauðsynlegt þetta er núna vegna þess að við verðum vitni að því að hæstv. ráðherrar tala um það í blöðunum að hinar sértæku skuldaaðgerðir eigi að tryggja fólki að það geti lifað með reisn, eins og það er kallað, það geti lifað mannsæmandi lífi, en við vitum öll sem sitjum hér inni að þetta er algjörlega óskilgreint. Hvað er það að lifa með reisn? Neyslukönnun Hagstofunnar á árabilinu 2006–2008 leiddi í ljós að meðalútgjöld heimilis til neyslu eru 427.000 Þau eru 180.000 kr. fyrir einstakling. Þetta er meðaltal, það er miklu hærra en t.d. Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna gerir ráð fyrir. Á hvaða fjármunum 

Virðulegi forseti. Við erum kannski ekki alveg að tala um sama hlutinn. Það er auðvitað engin tálsýn að hægt sé að setja af stað einhverja vinnu og búa til reglur um hvernig á að reikna út neysluviðmið. Það er alveg hægt. Það er hægt að fá út úr því einhverjar tölur og þær tölur verða þá einhvern veginn, þ.e. að fjölskylda með tvö börn sem býr í Kópavogi þurfi a.m.k. svo margar krónur en fjölskylda með þrjú börn sem býr í Hveragerði þurfi eitthvað fleiri krónur, eða færri eftir atvikum. Þetta er allt hægt. Spurningin er: Hvaða svör veita þessar tölur? Ég held að það sé tálsýn að þessar tölur veiti einhver endanleg svör um það hvað fjölskylda þarf. Það verður alltaf tekist á um það. Það verður tekist á um hvað á að vera inni í neysluviðmiðinu. Er t.d. eðlilegt að fjölskylda geti rekið bíl? Er eðlilegt að fjölskylda geti farið í utanlandsferðir á einhverra ára fresti o.s.frv.? Hver er eðlileg neysla fjölskyldna? Það svar fæst ekki í eitt skipti fyrir öll með því að setja nefnd í málið.

Frú forseti. Ég vil gera að umtalsefni skuldameðferð fjármálastofnana á fyrirtækjum í þessu landi og beini fyrirspurn til efnahags- og viðskiptaráðherra í framhaldi af frétt sem kom fram undir lok síðustu viku um yfirlýsingar bankastjóra Íslandsbanka um þá höfuðstólslækkun sem bankinn hyggst bjóða fyrirtækjum frá og með þessari viku. Í örstuttu máli gengur þessi aðgerð út á að fyrirtækjunum sem eru með tekjur í íslenskum krónum en lán í erlendri mynt muni standa til boða að sækja um höfuðstólslækkun þannig að höfuðstóllinn færist aftur til þess tíma sem hann var 29. september 2008, þ.e. fyrir bankahrun. Um leið verður lánunum breytt í verðtryggð eða óverðtryggð lán í íslenskum krónum. Afleiðingin er sú að höfuðstóll erlendra lána þessara fyrirtækja getur lækkað um allt að 30%. Mig langar að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann hafi upplýsingar um það hvort sambærileg úrræði séu væntanleg frá hinum fjármálastofnununum, sérstaklega þeim banka sem ríkið á hér að stærstum hluta, þ.e. Landsbanka Íslands. Ef ekki, hvort hann hafi eða sé tilbúinn að beita sér fyrir því að öllum fyrirtækjum í atvinnulífinu sem eru í þeirri þröngu stöðu að vera með þung lán í erlendri mynt standi til boða sambærileg eða svipuð úrræði hjá fjármálastofnunum óháð því hvaða nafni þau nefnast.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Sú leið sem Íslandsbanki kynnti fyrir nokkrum dögum er vitaskuld eitt af mörgum úrræðum fyrir skuldsett fyrirtæki sem þessi banki og aðrir bankar hafa kynnt og að mínu mati ágætisviðbót við þá flóru úrræða sem hefur verið í boði. Hún tekur m.a. á þeim vanda að bæði lánveitandi og lántakandi hafa í þessum tilfellum gengisáhættu hvor í sína áttina. Fyrir fyrirtæki sem ekki eru með neinar eignir eða tekjur í erlendri mynt er þungbært að vera berskjölduð fyrir gengissveiflum og bankinn sem getur ekki fjármagnað sig í erlendri mynt og hefur mjög takmarkaða burði til þess nú um stundir er með gengisáhættu sem er að sumu leyti í hina áttina en auk þess er hann með skuldaraáhættu vegna þess að ef gengi krónunnar leikur skuldarann mjög grátt mun það fyrirsjáanlega koma mjög illa við lánveitandann. Þessi aðgerð er mjög eðlileg og ég veit reyndar til þess að menn hafa í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja undir ýmsum öðrum áætlunum farið svipaða leið, þ.e. fyrirtæki sem voru með miklar skuldir, að einhverjum hluta í erlendri mynt, fara í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu og koma út úr henni með skuldir að mestu eða öllu leyti í krónum, vitaskuld þá eitthvað hærri vexti eins og vaxtaumhverfið er hér. Þetta held ég að sé eðlileg og nauðsynleg aðgerð, og styð hana. Ég þori ekki að svara fyrir hönd annarra banka, hvorki Landsbankans né Arions, eða sparisjóðanna, en ég tel þó allt eins víst að þeir muni, hafi þeir ekki þegar gert það án þess að ég hafi tekið eftir því, kynna einhverjar svipaðar leiðir vegna þess að þetta eru mjög rökrétt viðbrögð við þeim vanda sem þeir eru að reyna að leysa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir svör hans. Ég skil þau þannig að hann styðji þá aðgerð sem þessi tiltekni banki hefur gripið til. Ég vil hins vegar ítreka þá skoðun mína að ég tel afar mikilvægt að fyrirtæki geti treyst því að þau njóti úrræða af þessu tagi og það sé ekki háð því hjá hvaða fjármálastofnun þau eru með viðskipti sín. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir því sérstaklega að gengið verði úr skugga um það að aðrar fjármálastofnanir muni bjóða upp á valkosti af þessu tagi hið fyrsta þannig að ekki skapist ójafnræði á markaðnum hvað þetta varðar.

Ég tek aftur undir orð hv. þingmanns um að þetta er eðlilegt og gott úrræði. Ég fæ ekki betur séð en að allar líkur séu á því að það verði almennt í boði, einfaldlega vegna þess að ég sé ekki neitt sem ætti að koma í veg fyrir það. Þetta er hagur bæði lántakanda og lánveitanda og enginn annar verður fyrir skaða við svona breytingar þannig að ég fæ ekki betur séð en að þetta ætti að geta gengið eftir án þess að hið opinbera beiti sérstökum þrýstingi en auðvitað getum við fylgst með því. Þetta er einn angi af miklu stærra máli sem er það að íslenskt efnahagslíf - stærstu krónutölurnar voru auðvitað hjá fyrirtækjum en því miður líka miklar skuldir hjá heimilum - skuldsetti sig langt umfram það sem eðlilegt var í erlendri mynt. Reyndar voru skuldirnar líka mjög miklar reiknaðar í innlendri mynt en þessar skuldir í erlendri mynt eru núna vandi sem þrotabú bankanna og nýju fjármálafyrirtækin eru að fást við og þetta er ein leið til þess.

Hæstv. forseti. Eins og alþjóð man væntanlega ræddum við þingmenn talsvert um Icesave-málið á liðnum mánuðum og dögum og við þær umræður var ýmislegt fullyrt. Meðal annars var fullyrt að orðræða stjórnarandstöðunnar hefði kostað íslensku þjóðina tugi milljarða og kostnaðurinn vegna tafa Icesave-málsins næmi tugum milljarða. Ég taldi því rétt að fá hæstv. forsætisráðherra til að útskýra það fyrir okkur í hverju þessi kostnaður er falinn og hvernig hann sundurliðast. Eða er þetta einfaldlega slagorð sem slegið var fram hér í umræðunni æ ofan í æ til þess að reyna að fá hv. þingmenn stjórnarliðsins til að kjósa rétt við atkvæðagreiðsluna? Mörg orð féllu í umræðunni um Icesave. Það var margt sem kom fram í þinginu og m.a. kom hér til umræðu póstur sem hét Rauði þráðurinn, sem dreift var á einhvern póstlista hjá Samfylkingunni, þar sem fullyrt var að valið stæði á milli Icesave eða ísaldar. Þar segir, með leyfi forseti: „Sjálfstæðisflokkurinn með Morgunblaðið sem safnaðarblað er að framkalla nýtt efnahagshrun á Íslandi, nýja ísöld í fjármálalífi þjóðarinnar.“ Nú vitum við öll hvernig þetta mál endaði, þótt ekki sé búið að klára það er það í ákveðinni stöðu. Forsetinn synjaði því að staðfesta lögin um Icesave og ég kannast ekki við það að hér hafi brostið á ísöld þrátt fyrir það. Þegar menn viðhafa stór orð héðan úr ræðustól er ágætt að rukka þá um hvað þau þýða í raun og veru og nú er einfaldlega komið að því. Ég óska eftir skýringu á því: Hvað átti hæstv. forsætisráðherra við í munnlegri skýrslu sinni, sem flutt var þann 8. mars sl., um stöðuna að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu, þar sem fram kom um kostnaðinn? Í ræðu hæstv. forsætisráðherra segir, með leyfi forseta: „Engum blöðum er um það að fletta að tafirnar á lausn Icesave-málsins kosta okkur milljarðatugi.“ Hvað er átt við með þessum orðum, hvernig sundurliðast þessi fjárhæð og hvernig í ósköpunum er þessi fullyrðing rökstudd?

Hæstv. forseti. Kostnaður vegna tafa á lausn Icesave-deilunnar er í megindráttum þríþættur. Í fyrsta lagi hamlar það framgangi efnahagsáætlunar í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þrátt fyrir að 2. endurskoðun efnahagsáætlunarinnar hafi nú verið samþykkt í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er hætta á frekari töfum ef lausn fæst ekki í Icesave-deiluna á næstu vikum eða mánuðum. Framgangur efnahagsáætlunarinnar nú er mikið áhyggjuefni en hann eyðir ekki þeirri óvissu sem óleyst Icesave-deila veldur íslenska hagkerfinu og nægir að vísa í nýlega skýrslu Moody's um það efni. Af þessum sökum getur orðið töf á losun gjaldeyrishafta sem dregur verulega úr skilvirkni hagkerfisins og þar með hagvexti. Í öðru lagi hamlar óleyst Icesave-deila fjárfestingum vegna þeirrar óvissu sem hún skapar í efnahagslífinu. Í þriðja lagi hefur Icesave-deilan leitt til hærri fjármögnunarkostnaðar ríkisins og annarra aðila í hagkerfinu, samanber hærra skuldatryggingarálag, þar með talið sveitarfélaga og orkufyrirtækja sem hafa haft aðgang að erlendri fjármögnun. Það er erfitt að meta beinan kostnað af þessum þáttum en ljóst er að hann er umtalsverður. Augljósasti kostnaðurinn er vegna tafa á fjárfestingu í orkufrekum iðnaði vegna efnahagslegar óvissu og erfiðs aðgengis að fjármagni. Almennt virðist vera samhljómur um að tafir á Icesave-viðræðum og framgangi efnahagsáætlunarinnar hafi leitt til þess að samdráttur ársins 2010 verði meiri en ella, hugsanlega nærri 2% meiri en áður var spáð, sem samsvarar 30 milljörðum kr. og í atvinnuleysi 1–2% hærra. Áhrif af töfunum aukast með tíma, bæði vegna minni fjárfestinga, t.d. í orkuiðnaði, og vegna hærri fjármögnunarkostnaðar stórra aðila í hagkerfinu. Seðlabanki Íslands taldi í nóvemberspá sinni að ef tafir verða á Helguvík yrði samdráttur 2010 rúmlega 4% í stað rúmlega 2% sem samsvarar rúmlega 30 milljörðum kr. og í spá Seðlabankans frá því í janúar er reiknað með nærri 3% samdrætti í landsframleiðslu. Atvinnuleysi fer í 11% í stað tæplega 10% og gengi krónunnar yrði einnig lægra á tímabilinu. Hagdeild ASÍ telur að ef framkvæmdir við Helguvík og stækkun Straumsvíkur tefjist um eitt ár verði landsframleiðslan 12,5 milljörðum lægri árið 2010, 16,5 árið 2011 og tæpum 13 milljörðum árið 2012. Þetta þýðir að á þessum þremur árum verður landsframleiðslan 48 milljörðum minni en ella. Verði stróriðjuframkvæmdir slegnar af hækkar sú tala umtalsvert og uppsöfnuð lægri landsframleiðsla árin 2010–2012 yrði um 133 milljarðar kr. Icesave-deilan hefur leitt til þess að lánshæfismat ríkissjóðs hefur lækkað niður í flokk áhættufjárfestinga hjá einu fyrirtæki og að neikvæðum horfum í síðasta þrepi fjárfestingaflokks hjá hinum. Í kjölfar 2. endurskoðunar hjá AGS hefur Moody's hins vegar breytt horfum aftur í stöðugar. Af þessu mati ýmissa greiningaraðila má ljóst vera að kostnaður vegna tafa á lausn Icesave-málsins er verulegur fyrir samfélagið þó að verulega hafi tekist að draga úr skaðlegum áhrifum þess með 2. endurskoðun efnahagsáætlunar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Það var engu líkara en við værum komin aftur til vetrarins sem nú er nýliðinn því að hæstv. forsætisráðherra var farinn að tala aftur um kaldan frostavetur sem hún hótaði þá. Þetta eru sömu hótanir sem beitt er hér í dag en því miður er komið sumar og hér er allt í lagi enn og hinn sami kaldi frostavetur ekki enn kominn. Það er hreint með ólíkindum að forsætisráðherra á Alþingi Íslendinga skuli tala með þessum hætti. Stjórnarandstaðan er búin að spara þjóðarbúinu a.m.k. 100 milljarða á því að standa í fæturna hvað varðar Icesave-samninginn. Þökk sé forseta vorum að hafa staðið með þjóð sinni og minni hlutanum á Alþingi í því máli. Hæstv. forsætisráðherra á fyrst og fremst að tala upp til þjóðar sinnar, hvetja hana áfram til dáða en ekki nota þann tíma sem hún 

Frú forseti. Ég held að þetta svar hæstv. forsætisráðherra við fyrirspurn hv. þingmanns hafi staðfest að það var ekkert að marka fyrri yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um að skella mundi á efnahagslegur frostavetur ef Icesave-málið yrði ekki leyst strax. Sá efnahagslegi frostavetur er ekki skollinn á, lífið hefur bara haldið áfram. 

Frú forseti. Ummælin frá hæstv. forsætisráðherra bera vott um óvandaða umræðu. Hér hefur margt gengið í haginn eftir að forseti vor neitaði að skrifa undir lögin og komið hefur fram að við erum í betri samningsstöðu. Það er búið að sameina bankana, ganga frá því, gengið er að styrkjast o.s.frv., það er bara allt í sæmilegum gangi. Ég held að hæstv. forsætisráðherra og aðrir þingmenn sem studdu lögin, sem sett voru 30. desember sl., skuldi þjóðinni skýringu á því hvað þeir voru að gera.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal um að hér er allt í ágætum gangi, það er það sem ríkisstjórnin hefur verið að segja. Ákveðnir þingmenn hafa hins vegar gert það að ákveðnu þingtæknilegu listformi að lýsa ástandi sem væri hægt að jafna við efnahagslegan frostavetur. Ég minni á ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar í gær og ræðu formanns Framsóknarflokksins hér áðan. Staðreyndin er sú að vegna Icesave eru gjaldeyrishöftin enn þá. Það gerir það að verkum að ekki hefur tekist að ná gjaldeyri inn í landið, ná peningum inn í landið til þess að ráðast í ákveðnar fjárfestingar. 

Hæstv. forseti. Það má vera að það teljist pólitískt kraftaverk af hálfu ríkisstjórnarinnar að fá Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til þess að standa við það sem alltaf hefur verið sagt af hálfu þess sjóðs, alltaf hefur verið sagt af hálfu framkvæmdastjóra þess sjóðs og annarra talsmanna hans.  Á hinn bóginn verðum við að horfast í augu við það að þær aðstæður sem sköpuðust voru líka vegna skýrra skilaboða frá íslensku þjóðinni, sem komu í þjóðaratkvæðagreiðslu hér í byrjun mars, sem voru ríkisstjórninni ekki mjög þóknanleg.

Frú forseti. Stutt athugasemd: Þjóðaratkvæðagreiðslan 6. mars fór fram. Í aðdraganda hennar hefði að öllum líkindum mátt ná samkomulagi við samningsaðila. Það tókst því miður ekki af ástæðum sem formenn allra stjórnmálaflokka hér á landi þekkja betur en sú sem hér stendur. Síðan þá hefur ekkert gerst.  
            

Hæstv. forseti. Það er rétt að rifja upp ummæli hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur um að það væri annaðhvort ríkisstjórnin eða forsetinn sem þyrfti að segja af sér þegar forsetinn synjaði lögunum staðfestingar þannig að það eru ýmis orð sem hafa fallið. Ég vil þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í þessa umræðu í dag. Hún hefur verið hressileg enda er hér um gríðarlega stórt mál að ræða. Við í stjórnarandstöðunni sátum undir því ámæli af hálfu stjórnarflokkanna, og þar fór fremst í flokki hæstv. forsætisráðherra, að við værum að skapa þær aðstæður að hér væri að skella á frostavetur af því að við vildum ekki samþykkja Icesave-samning ríkisstjórnarinnar. Það hefur hins vegar sannast að við höfðum rétt fyrir okkur. Samningsstaða landsins hefur batnað og það kemur mér á óvart að hæstv. forsætisráðherra talar um það að hún treysti á mat Moody's. Ég hélt að við hefðum lært það af hruninu að það væri best að gera sínar eigin áætlanir en ekki treysta á þá ágætu ráðgjöf. 
             Það er gæfa okkar allra að standa saman. Það gerði íslenska þjóðin í Icesave-málinu á endanum. Sem betur fer var það ekki gert sem ríkisstjórnin lagði upp með í júní í fyrra, að samþykkja þann samning sem dreginn var hér upp án þess að stjórnarflokkarnir hefðu fengið að sjá hann.

Við hefðum nú betur samþykkt hann.

- Við hefðum betur samþykkt hann, segir hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir.  Það getur vel verið að hæstv. utanríkisráðherra líti á það sem pólitískt kraftaverk að ríkisstjórnin nái einhverjum árangri með eitthvað. En þetta fólk var kosið til þess að stjórna hér landinu og fólk á þá að vinna sína vinnu en ekki að leggja stein í 

Virðulegi forseti. Þetta er býsna athyglisverð umræða. Það sem upp úr henni stendur er mikið fagnaðarefni fyrir okkur stjórnarsinna, hér kemur hver stjórnarandstæðingurinn á fætur öðrum og lýsir mjög góðu efnahagsástandi, segir að hér sé allt í besta lagi og skammar þá sem standa fyrir svartagallsrausi, þá sem tala efnahagsástandið niður og tala um frostavetur. Nú veit ég ekki hvort hv. þingmenn hafa fylgst með því sem ég sagði hér þegar ég svaraði, að ég vísaði hér í merka aðila eins og ASÍ,  Ég vil segja við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að hún ætti aðeins að fara í læri hjá sínum fyrrum formanni sem sagði um Framsóknarflokkinn og m.a. Icesave-málið að flokkurinn hafi týnt áttum, dottið niður í vel meint en vanhugsað vinsældakapphlaup um ófæra flata skuldalækkun, um þrákelkni í Icesave-málinu og einangrunarstefnu andspænis Evrópu en almenna framtíðarstefnu virtist skorta. Framsókn þyrfti að losa sig úr faðmlagi sjálfstæðismanna  
            

Frú forseti. Þessi fyrirspurn er þess eðlis að hún hefði allt eins átt heima undir óundirbúnum fyrirspurnum en þar eiga stjórnarliðar stundum erfitt með að komast að af einhverjum ástæðum sem mér eru óskiljanlegar þannig að ég lagði hana fram í formlegum fyrirspurnatíma. Hún er einföld, hún er til hæstv. utanríkisráðherra. Spurt er hvað líði framlagningu þróunarsamvinnuáætlunar sem hæstv. ráðherra ber að leggja fram, ef ég hef skilið rétt, eigi síðar en á þessu ári. Ný lög um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands tóku gildi í október árið 2008. Að þeim var mikil lagabót fyrir starfsumhverfi þróunarsamvinnunnar og annað henni tengt hér á landi. Þeim fylgir að leggja skal fram áætlun til fjögurra ára þar sem farið er yfir markmið, stefnumótun og verkefni, ef ég skil lagagreinina rétt. Mig fýsir að vita hvar þessi vinna er stödd í utanríkisráðuneytinu og hvort þess megi vænta að áætlunin verði lögð fram á yfirstandandi löggjafarþingi og jafnvel hvort hæstv. ráðherra gæti gefið okkur innsýn í efni áætlunarinnar og þá stefnumótun og þau markmið sem þar á að setja. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því að plaggið verður lagt fram hér á hinu háa Alþingi og fer til umfjöllunar í utanríkismálanefnd en ég vildi vekja athygli á þessu af því að þetta er nýnæmi í löggjöfinni og ég verð að segja eins og er, frú forseti, að ég hlakka til að sjá áætlunina þegar hún lítur dagsins ljós.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir áhuga hennar á þróunarmálum og þróunarsamvinnu. Hv. þingmaður hefur alltaf beitt sér dyggilega í þágu slíkra verka hér á hinu háa Alþingi og haldið bæði þingi og sínum flokki vel við efnið. Hv. þingmaður gat þess réttilega að gerð hefði verið ákveðin bót á lögum að því er varðar þróunarsamvinnuáætlunina, ég er sammála henni um það. Að öðru leyti vildi ég nota ferðina til þess að segja að það er mjög margt í þeim lögum sem ég er ósammála. Ég tel að það séu lög sem utanríkismálanefnd í samvinnu við utanríkisráðherra þurfi að taka til endurskoðunar í ákveðnum afmörkuðum en þó nokkuð veigamiklum atriðum. Að því er varðar innihald áætlunarinnar sem hv. þingmaður spyr um veit hún það af langri reynslu og kynnum af utanríkisráðherra að þar er ekki lengur neinn byltingarsinni á ferð þannig að það er engra byltinga að vænta frá fyrri stefnu í þessum efnum. Þar er sú stefnumörkun sem verið hefur við lýði nánast óbreytt, þ.e. áherslurnar eru hinar sömu á tiltekin tvíhliða verkefni í Afríku, á áherslur sem varða bættan hag kvenna í tilteknum hlutum heimsins og mætti lengi áfram telja um það. Um líðan þessarar áætlunar er það að segja að hún er bara í bærilegu standi. Eins og hv. þingmaður sagði er það lagaskylda að leggja fram annað hvort ár áætlun til fjögurra ára. Sú áætlun verður lögð fram í haust af minni hálfu. Hún liggur hins vegar fyrir í drögum af hálfu ráðuneytisins. Hafinn var strax á síðasta ári undirbúningur að því að vinna hana innan ráðuneytisins. Þá voru settir upp tveir óformlegir vinnuhópar sem voru samsettir af starfsmönnum ráðuneytisins og Þróunarsamvinnustofnunar. Annar fjallaði aðallega um áherslusvið og markmið og hinn um samstarfsaðila en einnig framkvæmd. Þessu var skilað til mín í drögum í febrúar. Ég óskaði síðan eftir því að það yrði sent út til ákveðinna aðila sem tengjast ráðuneytinu, m.a. tiltekinna sendiráða og fastanefndar til þess að fá þeirra álit. Síðan hafa þau drög verið örlítið breytt og er búið að senda þau út, sennilega fyrir tveimur, þremur vikum, til þróunarsamvinnunefndar sem lögum samkvæmt á fyrst að fjalla um þau. Það er nú sérkennilegur skapnaður sem þingið skaut inn í þessi lög á sínum tíma forustulaust og hefur ekki stórt hlutverk. Þar er þetta núna til umfjöllunar, ég held að fundur verði 10. maí. Þegar umfjöllun lýkur verður málið sent til þróunarsamvinnuráðs. Af því að formenn Framsóknarflokksins hafa komið til umræðu hér í dag er rétt að geta þess að formaður þróunarsamvinnuráðs er einmitt undir forustu eins af hinum mörgu fyrrverandi formönnum Framsóknarflokksins, fyrrverandi utanríkisráðherra Valgerðar Sverrisdóttur. Svona er staðan því núna. Núverandi tímarammi gerir ráð fyrir því að á miðju sumri verði þetta tilbúið og hugsanlega breytt eftir það lögbundna samráð sem á að hafa við ráðið og nefndina og að ég leggi að síðan fram hér í haust. Það er auðvitað kreppa í landinu. Við þurfum eigi að síður að rísa undir ákveðinni alþjóðlegri ábyrgð. Við höfum pólitískum og siðferðislegum skyldum að gegna á alþjóðasviðinu. Það er engin launung að það hefur reynst nauðsynlegt að draga úr framlögum til þessa málaflokks meira en manni þykir oft gegna góðu hófi. Samt er ég pínulítið stoltur af því að jafnvel á þessu ári, þar sem hæstv. fjármálaráðherra hefur verið að sigla í gegnum hvern brimskaflinn á fætur öðrum, þó með dyggri aðstoð sumra á planinu, hefur eigi að síður tekist að halda framlögum sem hlutfalli af landsframleiðslu hinu sama og það var á því margfræga og jafnvel alræmda ári Íslandssögunnar, 2007.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra svörin. Ég vil vegna orða hans hér undir lok ræðunnar minna okkur öll á að það er kannski ekki að ástæðulausu að hlutfallið helst vegna gengis krónunnar, án þess að við förum út í það nákvæmlega hér. Það skiptir ekki máli í sjálfu sér en það er ástæða fyrir því og ber að fagna því að hlutfallið skuli haldast, hverjar svo sem hinar innri ástæður eru. Ég tek heils hugar undir með hæstv. ráðherra um hinar pólitísku og siðferðislegu skyldur okkar á sviði þróunarsamvinnu. Þrátt fyrir mjög erfitt efnahagsástand hér á landi er Ísland enn í hópi ríkustu þjóða heims og við berum skyldur í alþjóðlegu samhengi á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum. Ég geri þá ráð fyrir að áætlunin verði lögð fram lögum samkvæmt eigi síðar en í haust, á haustþingi eða vetrarþingi, og þá fer hún í meðferð á hinu háa Alþingi. Það sem ég vildi inna hæstv. ráðherra frekar eftir varðar stefnuna í fjárframlögum til þróunarmála, því að höfum skuldbundið okkur til þess að auka framlögin. Það væri forvitnilegt að heyra hvaða hugmyndir ráðherrann hefur um þróunina á næstu fjórum árum og hvort áætlunin muni þá fela í sér áætlun um aukin framlög til þróunarsamvinnu. Allra síðast vildi ég gjarnan heyra nánar um skoðanir hæstv. ráðherra á þeirri löggjöf sem nú er í gildi og hvort hann hefur í hyggju að leggja fram breytingar á henni á næstunni. Það er auðvitað rétt og í undirbúningi þeirrar löggjafar sem við vinnum eftir núna hefur það m.a. verið orðað að það ætti að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og setja hana inn í ráðuneytið. 

Frú forseti. Það þarf nú mikinn kjark til þess að koma hingað og svara spurningu hv. þingmanns um hvaða hug núverandi ráðherra hefur til fjárframlaga varðandi þetta með hæstv. fjármálaráðherra sitjandi hér til vinstri handar. Ég hef auðvitað mikinn hug á því að auka þau framlög, það er bara svo. Það var sammæli um það meðal þingmanna einmitt í þann mund sem hv. þingmaður settist fyrst á þing að ráðast í að auka þessi framlög. Ég hef stundum sagt það í skammardembum sem ég hef beint að Framsóknarflokknum að hann á þó hrós skilið fyrir það og forusta hans, sem nú er reyndar mjög afneitað af núverandi þingflokki.  Ég hef ekki í hyggju og það er ekki ætlan mín að leggja af Þróunarsamvinnustofnun, ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég tel hins vegar að við þurfum að skoða þessi lög. Það er t.d. hin svokallaða þróunarsamvinnunefnd sem eru fimm fulltrúar skipaðir af þingflokkunum til þess að efla tengslin við þingflokka. Mér vitanlega hafa þingflokkarnir ekkert notað það til þess að viðhalda þeim tengslum við þennan málaflokk. Það er dálítið sláandi í lögunum - þessu var bætt við að tillögu utanríkismálanefndar - að ekki er gert ráð fyrir því að það sé neinn formaður í þróunarsamvinnunefnd. Ekki er gert ráð fyrir því að hún sé kölluð saman með neinum sérstökum hætti. Ég dreg þá ályktun að fyrst þingið hefur ekki tekið ákvörðun um að hafa forustu í nefndinni hafi það gert það af ráðnum huga þannig að ég treysti mér ekki til þess að beita reglugerðarvaldi til þess að setja um það reglur. Væntanlega er það til þess að draga úr einhvers konar valdskörun á millum þróunarsamvinnuráðsins og þróunarsamvinnunefndar,  
            

Frú forseti. Ég tek hér aftur upp mál sem ég vakti athygli á fyrir sex mánuðum í þinginu. Ég spurði þá hæstv. fjármálaráðherra út í heimildina sem var veitt varðandi útgreiðslu séreignarsparnaðar, sem er mál sem ég hef beitt mér mikið fyrir og veit að hefur gagnast mjög mörgum. Þetta var heimild sem var veitt á sínum tíma og var síðan framlengd aftur á þessu ári. Síðast þegar ég spurði hæstv. fjármálaráðherra út í þetta mál veitti hann þær upplýsingar að tæplega 40.000 einstaklingar hefðu nýtt sér þessa heimild og að um 24 milljarðar hefðu verið greiddir út úr sjóðunum, þar sem hluti af þessum upphæðum rennur til bæði ríkis og sveitarfélaga í formi skatttekna, 6 milljarðar líklega til ríkisins og 3 milljarðar til sveitarfélaga. Ég veit að það eru, eins og ég sagði hér áðan, margir sem hafa nýtt sér þetta og aukið þar með ráðstöfunartekjur sínar og ekki síður notað þessa fjármuni til að greiða niður óhagstæð skammtímalán, t.d. eins og yfirdráttarlán eða víxla. Þetta eru líklega um 100 þús. kr. og eftir skatt eru þetta um 70 þús. kr. sem einstaklingar geta fengið greiddan út mánaðarlega og munar nú um minna. Í ljósi reynslunnar af þessu fyrirkomulagi er ég mjög forvitin að heyra í hæstv. fjármálaráðherra um stöðuna núna. Hann sagði á sínum tíma, þegar ég spurði hann hér í þinginu 21. október 2009, að til greina kæmi að endurskoða þetta, eða sem sagt að framlengja þetta, sem hefur verið gert. Nú langar mig til þess, í ljósi þess hversu vel þetta hefur gagnast, að fylgja þessu frekar eftir og spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann telji koma til greina að rýmka þetta enn frekar þannig að þeir einstaklingar sem það vilja geti tekið út að fullu sína inneign. Auðvitað þarf að hafa í huga áhrifin á lífeyrissjóðina en samkvæmt mínum upplýsingum hafa þessar útgreiðslur ekki haft nein veruleg áhrif á lífeyrissjóðina. Þær hafa hins vegar gagnast þessum einstaklingum sem í hlut eiga mjög miklu máli. Samkvæmt mínum upplýsingum hlaupa þær upphæðir sem langflestir einstaklingar eiga þarna inni ekki á milljónum, enda hafa lögin ekki verið til mjög lengi. Ég vildi því freista þess að fá fram afstöðu hæstv. ráðherra til þessa fyrirkomulags og hvort honum finnist koma til greina að opna þetta þannig að fólk geti tekið út að fullu það sem það á inni í þessum sjóðum.

Frú forseti. Það er kærkomið að fá tækifæri til þess að fara aðeins yfir stöðu þessa máls og upplýsa um hvernig þróunin hefur verið. Eins og kunnugt er var með lögum nr. 13/2009 tímabundnu ákvæði bætt inn í viðeigandi lög þannig að vörsluaðilar séreignarsparnaðar fengu heimildir til að greiða út á tímabilinu 1. mars 2009 til 1. október 2010 séreignarsparnað sem myndast hefur af viðbótariðgjaldi að fjárhæð allt að 1 millj. kr. Þetta var síðan framlengt með lögum nr. 130/2009 til 1. apríl 2011 og hámarksfjárhæðin hækkuð í 2,5 millj. kr. Staðan í dag er þannig að rúmlega 45.000 einstaklingar hafa sótt um útborgun séreignarsparnaðar frá upptöku þessara heimilda og þar af höfðu rúmlega 42.000 einstaklingar þegar sótt um útgreiðslu um síðustu áramót þegar heimildin kom til rýmkunar. Nú hafa rúmlega 8.000 sótt um útgreiðslu umfram 1 millj. kr. og ég er með gögn og meira að segja línurit sem sýna þá þróun sem ekki er hægt að lýsa hér í töluðum orðum. Við gildistöku upphaflegu laganna, laga nr. 13/2009, var áætlað að landsmenn ættu nálægt 300 milljörðum kr. í séreignarlífeyrissparnaði og þar af var talið að um 200 milljónir væru tilkomnar vegna viðbótariðgjalds og af þeim mundu 80–90 milljarðar verða lausir til ráðstöfunar við gildistöku laganna. Áætlanirnar gerðu ráð fyrir að allt að helmingur þessarar fjárhæðar kynni að verða leystur út, þ.e. 40–50 milljarðar kr. Rétthafar séreignarsparnaðar voru við gildistöku laganna nálægt 120.000 og má af því sjá að meðaleign hvers rétthafa í frjálsri séreign var í kringum 2 millj. kr. Samtals hefur í dag verið sótt um útgreiðslu rúmlega 37 milljarða kr. á grundvelli heimildanna frá 31 vörsluaðila. Þar af hafa sótt um útgreiðslur upp á tæpa 33 milljarða kr. þeir sem eru hjá 10 stærstu vörsluaðilunum sem mest hafa greitt út, eða munu greiða út. Langstærstur hluti þessara greiðslna fór fram á árinu 2009 og hefur útstreymi lækkað nokkuð jafnt og þétt þó að nokkur kippur kæmi í það aftur eftir framlenginguna. Aftur er ég með línurit hér í gögnum sem sýnir hvernig þessi þróun hefur nákvæmlega verið og ég get með gleði afhent hv. fyrirspyrjanda það á eftir. Þess má geta að um 900 millj. kr. hafa verið greiddar út til einstaklinga með lögheimili erlendis og fyrir liggja gögn um það hvernig greiðslurnar skiptast á sveitarfélög. Má sjá að sum þeirra hafa þar fengið verulega búbót, eins og sveitarfélagið Reykjavík, en mér sýnist að útgreiðslur í því sveitarfélagi einu séu um 13 milljarðar kr. Nú er það svo að séreignarsparnaðurinn er að sjálfsögðu mikilvægt sparnaðarform fyrir flesta rétthafa en engu að síður hafa stjórnvöld ákveðið að heimila þessar útgreiðslur. Það var gert til að aðstoða það fólk sem ætti í fjárhagserfiðleikum, að auðvelda því aðgang að þessari eign sinni, og vonast til að andvirðinu yrði t.d. ráðstafað til skuldalækkunar, til þess að gera upp eða lækka yfirdrætti og aðrar slíkar skuldir og einfaldlega til þess að auðvelda mönnum framfærslu við okkar erfiðu aðstæður. Þar með leiðir útgreiðslan að sjálfsögðu til aukinnar eftirspurnar í hagkerfinu og það er enginn vafi á því að þessi aðgerð hefur gert það. Í það heila tekið tel ég að hún hafi heppnast mjög vel og sem betur fer hafa ekki reynst innstæður fyrir efasemdum og áhyggjum sem uppi voru um framkvæmdina, að þetta mundi valda miklum erfiðleikum eða vandkvæðum, heldur hið gagnstæða. Almennt höfum við í fjármálaráðuneytinu ekki orðið vör við annað en ánægju með þetta fyrirkomulag. Spurningunni um það hvort ganga eigi lengra en þegar hefur verið gert kýs ég að svara þannig að á þessu stigi málsins eru ekki áform um það. Þær vísbendingar sem við sjáum úr útgreiðslunum og umsóknunum benda til þess að stærstur hlutinn sem taldi sig hafa þörf fyrir að nýta sér þessa fjármuni hafi þegar gert það. Og fjölgunin hefur ekki orðið svo mikil að það bendi til þess að veruleg eftirspurn væri eftir því að ganga lengra eða heimila útgreiðslur að fullu, enda er ljóst að allmargir tæma að sjálfsögðu sinn séreignarsparnað með fjárhæðum sem eru orðnar þetta rúmar 2,5 millj. kr. Það er líka áhugavert að skoða aldursdreifinguna og fleira í samsetningu þeirra sem hafa nýtt sér þessi úrræði og úr því má lesa ákveðnar vísbendingar. Þannig að svarið er að að svo stöddu 

Virðulegi forseti. Fram kom í máli hæstv. fjármálaráðherra að tæpir 40 milljarðar hafa nú þegar runnið út úr séreignarlífeyrissjóðakerfinu frá því að þessi lagasetning var gerð. Ég lít þetta mjög alvarlegum augum því að samkvæmt lögum má ekki gera fjárnám í lífeyri eða greiðslu úr viðurkenndum lífeyrissjóði. Þeir sem hafa tekið þessar upphæðir út af séreignarlífeyrissjóðum sínum hafa nú þegar eytt þeim að stórum hluta og ráðstafað þeim til greiðslu á fasteigna- og bílalánum og gera þá lífeyrissjóðina tæknilega aðfararhæfa. Ég lít þetta mjög alvarlegum augum því að nú hefur ríkisstjórnin gefið það út að ekki komi fleiri úrræði til hjálpar fjölskyldum og heimilum í landinu. Nú reynir á og eftir 1. október 2010 eru þessi mál í uppnámi. Það eru örugglega margar fjölskyldur sem hafa tekið út þennan séreignarsparnað sem lenda í vandræðum, gjaldþroti og aðför 

Frú forseti. Þann 6. mars 2009, fyrir rúmu ári, flutti ég breytingartillögu við frumvarpið um að lífeyrissjóðum væri heimilt að skuldajafna þar sem fólk skuldaði mikið ef allar forsendur væru til þess að það mundi duga fólki. Ríkisstjórnin fór allt aðra leið. Hún fór þá leið að borga fólki út 70 þús. kr. á mánuði sem yfirleitt dugar ekki til þess að leysa bráðavanda heimilanna, sem eðli málsins samkvæmt hleypur á miklu stærri tölum, 5 eða 10 milljónum. Þeir eiga kannski 5 eða 10 milljónir í séreignarsparnaði. Ég flutti breytingartillögu um það að það mætti skuldajafna inneigninni í séreignarsparnaði og það yrði gert með þeim hætti tæknilega að það kæmi ekki niður á lífeyrissjóðunum og greiðsluhæfi þeirra því að þeir mundu gefa út skuldabréf til að greiða útsvarið og skattinn.

Forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra þær upplýsingarnar sem hér hafa komið fram. Hæstv. ráðherra sagði að ekki stæði til að koma með frekari breytingar varðandi það að einstaklingar sem eiga þennan séreignarlífeyrissparnað inni gætu tekið meira út af honum. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort fyrirhugað sé hjá hæstv. ríkisstjórn við gerð fjárlaga árið 2011 að nýta sér þær tillögur sem Sjálfstæðisflokkurinn lagði fram um fyrirframskattlagningu séreigna til þess að þurfa hvorki að fara í niðurskurð á velferðarkerfinu né skera frekar niður í útgjöldum ríkissjóðs og stofnana ríkisins, sem væri þó þarft.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra svarið og þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðum. Ég verð þó að segja að ég varð fyrir pínulitlum vonbrigðum með svar hæstv. fjármálaráðherra þess efnis að engin áform væru um það á þessu stigi að ganga lengra. Ég vek athygli á því að hér er um séreignarsparnað að ræða, þetta er ekki sameign. Fólk getur fengið þessa fjármuni greidda út ef það óskar eftir því í einu lagi við 60 ára aldur. Mér finnst líka sú hugmynd sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi um skuldajöfnun athyglisverð og ég tók á sínum tíma undir það hér í þinginu. Ég vil fylgja spurningunni eftir gagnvart hæstv. fjármálaráðherra. Hann benti á að ekki væri það mikil eftirspurn í augnablikinu eftir því að fá séreignarsparnaðinn greiddan út. En ég vil spyrja hann hvort honum finnist koma til greina að opna fyrir það þannig að þeir sem eiga þó einhverja fjármuni í sjóðunum, þeir aðilar sem eru illa staddir og skulda jafnvel mikið, gætu sótt um það með þeim skilyrðum að það væri skuldajafnað, ekki til þess að það færi í neyslu eða eitthvað slíkt heldur að fjármunirnir væru klárlega notaðir í skuldajöfnun eins og hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á. Ég er enn þeirrar skoðunar, sem ég hef alla tíð verið í þessu máli, að þessir fjármunir, þó þeir séu ekki miklir, nýtist fólki. Við sjáum það á þeim tölum sem hæstv. fjármálaráðherra nefndi hér áðan, 45.000 einstaklingar hafa nýtt sér þetta úrræði þó að einungis sé um það að ræða að fólk fái útgreitt eftir skatt um 70 þús. kr. á mánuði. Það segir mér að þetta úrræði  Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra er því þessi: Finnst honum þessi skuldajöfnunarleið koma til greina?

Frú forseti. Bara til að það sé á hreinu eru það 37 milljarðar kr. sem sótt hefur verið um útgeiðslur á. Það er ekki búið að greiða allar þær fjárhæðir út og vantar auðvitað talsvert upp á. Þessar útgreiðslur munu verða í gangi út þetta ár og eitthvað inn á árið 2011 á grundvelli þeirra heimilda sem þegar eru til staðar. Ég er ósammála hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að þessi aðgerð hafi ekki verið réttlætanleg, ég tel þvert á móti að hún hafi verið vel heppnuð. Ég þekki fjölmörg dæmi þess að fólk hafi haft samband og þakkað fyrir þetta og upplýst að það hafi gagnast því við að vinna úr sínum málum, t.d. gagnvart hlutum eins og þeim að komast út úr yfirdráttarskuldum. Foreldrar hafa haft samband og þakkað fyrir að fá aðgang að þessu, kannski fólk sem ekki hefur alveg náð sextugsaldri en fær þarna aðgang að fjármunum sem það hefur notað til að aðstoða annaðhvort sjálft sig eða börn sín og þar fram eftir götunum. Ég vil biðja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur að bera bara fram fyrirspurn um skattatillögur Sjálfstæðisflokksins, það er dálítið snúið að fá fyrirspurn inn í fyrirspurninni um jafnstórt og erfitt mál. En í hnotskurn þekkjum við skoðanaskiptin um það mál og séreignarsparnaður verður náttúrlega ekki notaður í margt í einu. Hann nýtist okkur og tugum þúsunda mjög vel á grundvelli þeirra heimilda sem við höfum innleitt og tekjur til ríkis og sveitarfélaga skila sér í leiðinni og hjálpa þó að það sé ekki eins mikið eins og ef þeir seildust í þær allar, eins og hugmyndir sjálfstæðismanna gengu út á. Sparnaðarformið sem slíkt hefur ákveðið þanþol og útgreiðslugeta vörsluaðilanna er náttúrlega ekki takmarkalaus þannig að við þurfum að hafa í huga líka: Ætlum við þá í raun og veru að sætta okkur við að við lokum eða leggjum meira og minna af þetta form ef við göngum svo langt í útgreiðslum? Varðandi það að opna þetta t.d. með skuldajöfnunaraðferðum, hleypur séreignarsparnaðurinn ekki frá okkur. Ég hef ekki útilokað neitt í þeim efnum, ég get alveg endurtekið yfirlýsingar mína um að ég er tilbúinn að fylgjast með þróuninni og skoða þetta mál ef það getur á grundvelli einhverra skynsamlegra tillagna gagnast okkur enn betur en það hefur gert hingað til. 

Virðulegi forseti. Erfiðleikar og hrun sparisjóða upp á síðkastið hafa valdið mjög miklum erfiðleikum víða í byggðum landsins, ekki síst hjá stofnfjáreigendum. Má ætla að við þessa erfiðleika og hrun séu hundruð milljóna króna að hverfa úr efnahagsumhverfi heilu byggðarlaganna, jafnvel lítilla byggðarlaga, og þegar allt er talið telst þetta örugglega í milljörðum króna. Áfall stofnfjáreigenda er auðvitað mjög alvarlegt, við höfum þegar rætt það, og það er sums staðar svo að það er stóralvarlegt fyrir heilu byggðirnar sem eiga mjög mikið undir í þessum efnum. Það er mjög mikilvægt að menn leiti lausna í þessum efnum. Við ræddum það fyrr í þessari viku þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra flutti skýrslu sína um stöðu sparisjóðamálanna. Það er annar hluti þessa máls sem einnig þarf að ræða, það er staða þeirra sveitarfélaga sem í hlut eiga. Áfallið við hrun sparisjóða í litlum byggðarlögum og áfallið vegna erfiðleika í rekstri sparisjóða í litlum byggðarlögum, er auðvitað mjög alvarlegt. Það hefur auðvitað áhrif á almenning. Það hefur áhrif á stofnfjáreigendur og það hefur bein áhrif á sveitarfélögin, m.a. vegna þess að ýmis sveitarfélög eiga stofnfé í þessum sparisjóðum sem er annaðhvort allt tapað vegna hruns tiltekinna sparisjóða, eða, eins og blasir við, að stofnféð í flestum þeim sparisjóðum sem eftir standa verður fært niður mjög mikið, 90–95% eru tölur sem heyrst hafa að ég hygg, m.a. frá hæstv. fjármálaráðherra. Það er því ljóst mál að þetta mun hafa víðtæk áhrif á sveitarfélögin í landinu. Gleymum því ekki að staðan er sú núna að þeir sparisjóðir sem þegar hafa orðið að hætta starfsemi voru með um 90% af efnahagsreikningi heildarsparisjóðakerfisins í landinu. Ég hef stundum vakið athygli á þessu í þingræðum, sérstaklega því sem snýr að sveitarfélögunum sjálfum. Ég hef kallað eftir viðbrögðum við þessu sem ég hef ekki fengið. Í ræðu 9. júlí á síðasta ári sagði ég t.d. um sparisjóðina að þeir væru einstæð fyrirtæki að því leytinu að þeir væru oft og tíðum að bjóða fram atvinnustarfsemi af því tagi sem ekki þekkist annars staðar og þeir koma líka til skjalanna þegar aðrar bankastofnanir hafa brugðist atvinnulífinu í þessum byggðum. Ég sagði þá: Þetta er áfall. Hefur hæstv. samgönguráðherra ekki komið að þessu máli? Hefur ráðherra sveitarstjórnarmála ekki neina skoðun á þessu máli? Hefur ráðuneyti sem á að fara með hagsmuni sveitarfélaga ekki velt því fyrir sér hvernig það ætlar að bregðast við þegar litlu sveitarfélögin úti á landi verða fyrir svona áfalli? Þetta eru í hnotskurn þær spurningar sem ég hef lagt fram með formlegum hætti til hæstv. 

Hæstv. forseti. Sem svar við fyrri spurningu hv. fyrirspyrjanda, Einars K. Guðfinnssonar, er þetta að segja: Eins og hv. þingmaður kannast við var lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, breytt á síðasta ári á þann veg að settar voru reglur um niðurfærslu stofnfjár í þeim tilgangi að greiða fyrir fjárhagslegri aðstoð frá ríkinu til styrkingar á eiginfjárstöðu einstakra sparisjóða sem voru í vanda. Unnið hefur verið að því síðustu mánuði að gera samninga við átta sparisjóði í landinu um styrkingu á eigin fé þeirra og þar af leiðandi niðurfærslu stofnfjár á grundvelli laganna. Eins og fram kom hjá hæstv. viðskiptaráðherra þegar hann flutti þinginu munnlega skýrslu um stöðu sparisjóðanna í fyrradag lá fyrir að margir þeirra hefðu þörf fyrir að auka stofnfé sitt til að styrkja eiginfjárgrundvöll og rekstrarhæfi auk rekstrarhagræðingar. Nú hefur það hins vegar gerst að ríkið þurfti að grípa til aðgerða á grundvelli neyðarlaganna og yfirtaka Byr sparisjóð og Sparisjóð Keflavíkur þar sem ekki tókust samningar við kröfuhafa. Því fóru stjórnir sjóðanna þess á leit við Fjármálaeftirlitið að það tæki yfir starfsemina. Þar með er ljóst hvað þessa sparisjóði varðar að stofnfé þar er glatað. Ljóst er að margir tapa miklu. Það á einnig við um þau sveitarfélög sem áttu stofnfé í Sparisjóði Keflavíkur. Samkvæmt ársreikningum 2008 áttu níu sveitarfélög stofnfé í þeim sparisjóði. Hjá þeim var bókfært virði þess um 455 millj. kr. og því er um talsvert tjón að ræða, ekki síst hjá þeim sveitarfélögum sem tóku ákvörðun um aukningu stofnfjár við samruna nokkurra sparisjóða við Sparisjóð Keflavíkur. Það kemur t.d. fram við athugun ársreikninga að Vesturbyggð átti 165 millj. kr. í stofnfé í sparisjóðnum, Tálknafjörður átti um 60 milljónir og Húnaþing vestra um 180 millj. kr. Benda má á að þessi eignarhlutur er samkvæmt bókfærðu verði um eða yfir 30% af skatttekjum Vesturbyggðar og Húnaþings vestra en um 37% af skatttekjum Tálknafjarðarhrepps miðað við ársreikning árið 2008. Hvað aðra sparisjóði varðar mun hin endanlega þörf fyrir aðkomu ríkisins að fjárhagslegri endurskipulagningu ráða afskriftaþörfinni. Mögulegt tjón sveitarfélaga vegna niðurfærslu stofnfjár liggur því ekki fyrir í þeim tilvikum. Önnur spurning hv. þingmanns er svohljóðandi: „Hefur verið hugað að mögulegum úrræðum til handa þeim sveitarfélögum sem geta orðið fyrir efnahagslegu tjóni vegna hugsanlegrar lækkunar á stofnfé í sparisjóðum?“ Varðandi seinni spurninguna hefur samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið ekki hugað að mögulegum úrræðum til handa þeim sveitarfélögum sem orðið hafa eða geta orðið fyrir efnahagslegu tjóni af þeim sökum. Í sjálfu sér hyggst ráðuneytið ekki hafa frumkvæði að viðræðum varðandi það tjón sem viðkomandi sveitarfélög hafa orðið fyrir eða kunna að verða fyrir vegna tapaðs stofnfjár. Leiði tap hins vegar til þess að einhver sveitarfélög af þessum komist í fjárþröng eða lendi í erfiðleikum með sinn rekstur, gilda ákveðnar reglur sem skilgreindar eru í VII. kafla sveitarstjórnarlaga þar sem fjallað er um eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga. Ekkert liggur hins vegar fyrir hvort umrætt tjón leiði til slíkra aðstæðna hjá viðkomandi sveitarfélögum. Þeirri spurningu verða viðkomandi sveitarfélög að svara og gera grein fyrir áhrifum þess tjóns á afkomu sína, eins og áður hefur verið sagt. Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður þekkir hefur gott samráð verið milli ráðuneytisins og sveitarfélaganna í kjölfar efnahagshrunsins og ég lýsi mig að sjálfsögðu reiðubúinn til að ræða þetta mál við einstök sveitarfélög, telji þau þörf á því vegna þess fjárhagslega tjóns sem þau hafa orðið fyrir. Eftir slíkum fundi hefur hins vegar ekki verið leitað.

Frú forseti. Ég verð að segja að svar hæstv. ráðherra veldur verulegum vonbrigðum. Hann þuldi hér upplýsingar sem voru hrollvekjandi um hugsanleg áhrif og hvað sveitarfélög víða um land tapa nú miklum fjármunum. Hann lýsir því síðan yfir að ráðuneytið ætli ekki að hafa forgöngu um neinar aðgerðir. Það verði bara farið eftir svipuðum leikreglum í eftirlitsskyldu ráðuneytisins eins og giltu t.d. um Álftanes og komu ekki í veg fyrir erfiða fjárhagsstöðu þess sveitarfélags. Við bíðum kannski eftir því að eftirlitsnefnd sveitarfélaga skoði málið með svipuðum hætti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim sem tóku þátt í umræðunni að öðru leyti. Það eru auðvitað mjög alvarleg tíðindi sem hæstv. ráðherra flytur okkur hér. Hann greinir okkur frá því að þrjú sveitarfélög eru í þeirri stöðu vegna hruns eins sparisjóðsins að þau tapa sem svarar 30–40% af skatttekjum sínum. Það er mikið áfall. Fram hjá þessu máli getur ráðherra sveitarstjórnarmála ekki horft. Hann getur ekki leyft sér að horfa á þetta og bíða eftir því að einhver sérstök viðbrögð komi af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga. Þessi mál hafa legið fyrir mjög lengi. Ríkisstjórnin lagði fram frumvarp og fékk það samþykkt á síðastliðnu sumri. Það fól það í sér að veitt var heimild til þess að færa niður stofnfé sparisjóðanna. Það lá þegar í loftinu að af því yrðu miklar afleiðingar fyrir sveitarfélögin. Eigi veldur sá er varar. Ég vakti athygli á þessu 9. júlí síðastliðinn. Ég kallaði eftir viðbrögðum hæstv. samgönguráðherra. Þau voru engin. Ég spurði hvort samgönguráðuneytið væri ekki að hyggja að þessu máli, því var ekki svarað. Nú liggur það hins vegar fyrir að ráðuneytið hefur ekki verið að huga að þessum málum, það hyggst ekki hafa frumkvæði að þessu. Ég hlýt að gagnrýna þetta. Þetta er mál af þeirri stærðargráðu að ráðuneytið verður að hafa af því bein afskipti og hafa frumkvæði að því. Nú er ekki allt upp talið. Það liggur fyrir að það á að reyna að bjarga þeim sparisjóðum sem eftir standa. Það mun hafa það í för með sér að gildandi lögum að stofnfé í þessum sparisjóðum verður fært mjög mikið niður, um 90–95%. Fleiri sveitarfélög eiga eftir að bætast í hópinn. Ég heiti á hæstv. samgönguráðherra að snúa við blaðinu og hefja þegar viðræður við sveitarstjórnirnar og sérstaklega Samband ísl. sveitarfélaga til þess að hægt sé að reyna að bregðast við. Menn geta ekki sofið svona á verðinum. Það er búið að vara við þessu. Nú liggur þetta 

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Óla Birni Kárasyni og hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni, verðum við að átta okkur á því að sjálfstæði sveitarfélaga er mikið og það er varið. Ég hef stundum sagt að því miður er það það mikið að sveitarfélögin hafa jafnvel sjálfstæði til þess að setja sig á hausinn. Við erum hins vegar í endurskoðun á sveitarstjórnarlögum. Við erum líka að vinna að því að setja fjármálareglur fyrir sveitarfélög í sátt við Samband ísl. sveitarfélaga. Vonandi leiðir það til þess að ráðuneyti sveitarstjórnarmála fái frekari úrræði til að grípa fyrr inn í. En hv. þm. Óli Björn Kárason ætti að átta sig á því að það er sveitarfélaganna að koma til ráðuneytisins þegar þau telja sig vera komin í fjárþröng. Af því að hv. þingmaður ræddi hér um sveitarfélagið Álftanes kom það allt of seint til ráðuneytisins vegna deilna sem voru innan sveitarstjórnarinnar. Ég vildi óska þess að við hefðum heimildir til að ganga hraðar fram í þessi máli. Við skulum vona að þingheimur verði sammála því þegar ný sveitarstjórnarlög koma fram að það verði stutt af þingheimi að gera það, vegna þess að fjármálareglur þurfum við sannarlega að setja. Svona getur þetta ekki gengið. Hvað varðar hv. fyrirspyrjanda, Einar Kristin Guðfinnsson, og bæði fyrri og seinni ræðu hans, hafa umrædd sveitarfélög ekki leitað til ráðuneytisins vegna þess vanda sem hér er varðandi stofnfé í sparisjóðnum. Það hefur ekki verið gert og við getum spurt okkur að því hvaða úrræði sveitarstjórnarráðuneytið hefur. Jú, við höfum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Við erum með eitt sveitarfélag í fjárhaldsstjórn, ég veit ekkert hvernig það endar. Ef við förum að taka peninga úr jöfnunarsjóði í þetta og kannski bæta við einhverju öðru skulum við átta okkur á því að þá verður minna til skiptanna fyrir hin sveitarfélögin. Það gæti verið að þau lentu í vandræðum í framhaldi af því. Þetta eru sértækar aðgerðir sem þarf að fara í og skoða. Ríkisvaldið greip í raun og veru ekki inn í einn sparisjóð sem ég hygg að hv. þingmaður þekki vel til, sá er í hans kjördæmi, Sparisjóður 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra að fá að bera fram þessa fyrirspurn. Við erum búin að reyna í nokkuð langan tíma að koma henni á dagskrá. Ég vil taka það fram að það er ekki við hæstv. ráðherra að sakast að við höfum ekki hist fyrr hér vegna þessa máls. Það er nú eiginlega búið að svara þessum spurningum með verklegum hætti, ef ég get orðað það þannig, en ég held að sé ágætt að við förum samt sem áður aðeins yfir þær spurningar sem ég sendi til hæstv. ráðherra og nýtum tímann til þess að ræða þessa bráðamóttöku. Fyrirspurnirnar voru tvær. Sú fyrri hljóðar þannig: Hver er heildarkostnaður við að sameina bráðamóttöku Landspítala á einn stað í Fossvogi? Það er vitanlega verið að spyrja um þann heildarkostnað sem hlytist af allri framkvæmdinni, þar á meðal kostnað sem er ekki beinn framkvæmdakostnaður, heldur flutningskostnaður og hvað það kann nú að kallast. Síðan er í öðru lagi spurt: Er áformað að byggja við slysadeildina í Fossvogi? Ef svo er, hver er áætlaður kostnaður við þá framkvæmd? Nú er búið að byggja þetta hús þannig að það er væntanlega áformað að byggja við slysadeildina, en það er ágætt að fá upplýsingar um kostnaðinn þrátt fyrir að hann hafi komið fram í fjölmiðlum og annars staðar. Við höfum áður rætt aðeins þessar breytingar og þá leið sem verið er að fara þarna með nýrri bráðamóttöku. Við veltum því fyrir okkur einhvern tímann, ef ég man rétt, hvort það væri skynsamlegt í ljósi þess að það ætti að loka húsinu í Fossvoginum, að vera að fara í svona framkvæmdir á þessum tíma. Það hefur hins vegar komið fram af hverju það var gert. Það eru spurningar uppi sem við getum áfram velt fyrir okkur varðandi framkvæmdaþjónustu og annað slíkt. Einhvern tímann ræddum við hér einnig áhyggjur mínar af því hvers konar fyrirkomulag yrði t.d. á bráðamóttöku vegna hjartasjúklinga og annars. Það er svo sem eitt og annað sem ekki er alveg jafngott og áður, t.d. er bráðaþjónustan fyrir hjartasjúklinga opin virka daga við Hringbraut en ekki um helgar. Þá þarf að fara inn í Fossvog, ef ég skil þetta rétt, en það er nú annað mál. Hér er ég að spyrja um framkvæmdakostnað við bráðamóttökuna og hef loks komið þeim hér á framfæri.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir þessa fyrirspurn sem ég vil reyna að svara þótt seint sé og verð að gangast við því að nokkrum sinnum hefur það verið vegna fjarveru minnar sem ekki hefur tekist að koma þessu máli hér á dagskrá. En spurningin lýtur að tvennu, annars vegar að heildarkostnaði við að sameina bráðamóttöku Landspítala á einum stað í Fossvogi og hins vegar kostnað við viðbyggingu sem nú er, eins og hv. þingmaður sagði, orðin að veruleika. Tvær stærstu bráðamóttökur Landspítalans, sú í Fossvogi og við Hringbraut, sameinuðust í eina bráðadeild í Fossvogi í lok mars 2010. Áfram verða starfræktar við Hringbraut bráðamóttaka barna, bráðamóttaka kvenna og bráðaþjónusta geðdeildar þannig að í staðinn fyrir fimm bráðamóttökur á Landspítalanum eru þær nú orðnar fjórar. Þetta voru tvær stærstu. Heildarkostnaður við sameininguna er áætlaður um 226 millj. kr. og skiptist þannig að gert er ráð fyrir að húsnæðisbreytingarnar í Fossvoginum kosti 184 milljónir. Síðan er kostnaður við undirbúning og þjálfun starfsfólks áætlaður 12 milljónir og endurnýjun búnaðar og tækja er talinn kosta 30 millj. kr. Húsnæðisbreytingarnar í Fossvogi felast m.a. í 160 m² viðbyggingu sem spurt var um og er áætlaður kostnaður við hana 60 millj. kr. og er hann þriðjungur af áætluðum heildarkostnaði við húsnæðisbreytingarnar. Aðrar húsnæðisbreytingar hafa miðað að því að lagfæra núverandi húsnæði á 2. hæð til þess að taka við auknum fjölda bráðasjúklinga, bæta móttöku fjöláverkasjúklinga, aðstöðu til forflokkunar og forgangsröðunar sjúklinga, einnig til þess að bæta vinnuaðstöðu starfsmanna og lögreglunnar og ekki síst að bæta aðstöðu sjúklinga. Frú forseti. Nú eru um þrjár vikur frá því að bráðadeildirnar voru sameinaðar. Það er skemmst frá því að segja að árangurinn af þessari sameiningu virðist hafa verið mjög góður. Fyrstu dagana var reyndar óvenju mikil aðsókn eins og menn þekkja og fyrstu vikuna komu að meðaltali fleiri á sameinuðu deildina heldur en til samans á báðar deildirnar áður. Þetta má rekja til ákveðinna áfalla í samfélaginu. Ég vil nefna þar eldgosið í Eyjafjallajökli, en vegna eldgossins hefur þurft að manna samhæfingarstöð Almannavarna við Skógarhlíð stöðugt og það eykur á álag starfsmanna bráðadeildarinnar. Það er skemmst frá því að segja að þetta reyndi auðvitað mjög á alla verkferla nýsameinaðrar bráðadeildar en deildin stóðst álagið. Þar munar að sjálfsögðu mest um mannauðinn. Árangurinn byggir á því frábæra starfsfólki sem þarna er en einnig á undirbúningnum að þessari sameiningu sem hefur verið skipulagður í þaula og hefur verið unnið að í allt að tvö ár. Deildin stóðst þetta mikla álagspróf fyrstu dagana og er það vel. Ég vona að þessar upplýsingar veiti svör við fyrirspurn hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Ég vil lýsa ánægju minni með að það skuli hafa gengið svo vel á þetta skömmum tíma frá því að þessi sameining átti sér stað. Ég verð að viðurkenna það voru ákveðnar efasemdir uppi um að fara í þessa framkvæmd einmitt núna og leggja í þann kostnað sem af þessu hlýst, ekki síst í ljósi þess að mig minnir að stefnt sé að því að loka spítalanum í Fossvogi árið 2016, þ.e. húsinu. Það er að vísu vitanlega háð því að framkvæmdir og annað gangi eftir þannig að það getur vitanlega breyst. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að allt gangi eins og í sögu og er gott að heyra að hið frábæra starfsfólk okkar í heilbrigðisþjónustu hafi staðist þessa prófraun. Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu tilefni til ýmissa spurninga í kringum þessa framkvæmd, í kringum breytingar á bráðamóttökunni, þar á meðal varðandi hjartadeildina. Við verðum að skoða hvort við komum því í aðra fyrirspurn því að hún á klárlega ekki heima hér.

Frú forseti. Ég vil aðeins bæta við af því tilefni sem hv. þingmaður nefndi hér, sem er fyrirhuguð nýbygging Landspítalans við Hringbraut þar sem vænta má einnar sameinaðrar bráðamóttöku í stað fjögurra sem nú eru og fimm áður, að ég tek undir þau orð hv. þingmanns um að það er óskandi að engar tafir verði þar á. Ég lýsi því yfir að ég hef ekki komið auga á neinn bakkgír í þeim vagni sem þar er á ferð, sem betur fer. Við undirbúning sameiningar bráðamóttökunnar komu fram ábendingar og athugasemdir sérfræðinga í viðkomandi sérgreinum. Það snerti einkum hjartasjúklinga annars vegar og krabbameinssjúklinga hins vegar. Var tekið tillit til þeirra ábendinga við skipulagningu þjónustu við þessa tvo sjúklingahópa. Það er auðvitað stöðugt endurmat í gangi og þegar nýir verkferlar eru settir af stað verður að fylgjast mjög vel með þeim. Álagsprófið var, eins og ég sagði, raunverulegt fyrstu dagana. Áður höfðu flest komið 340 manns á báðar bráðamóttökurnar á dag, ef ég man rétt, en þeim fjölgaði í 380 og það í fleiri en einn dag þessa fyrstu daga. En þetta verður stöðugt í endurskoðun og er háð reynslunni í áframhaldandi rekstri.

Frú forseti. Samkvæmt lögum nr. 6 frá 2007 er kveðið á um tekjur og tekjustofna Ríkisútvarpsins. Þar var afnotagjaldi breytt í útvarpsgjald og í V. kafla, þar sem fjallað er um tekjur Ríkisútvarpsins í 11. gr., segir svo með leyfi forseta: „Samkvæmt sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggja á samhliða álagningu opinberra gjalda skv. 93. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt. Gjaldskylda hvílir á þeim einstaklingum sem skattskyldir eru skv. 1. gr. og þeim lögaðilum sem skattskyldir eru og bera sjálfstæða skattaðild skv. 2. gr. laga nr. 90/2003 …“ Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig heimtur þessa útvarpsgjalds voru á árinu 2009, bæði hvað varðar einstaklingana og hins vegar hvað varðar lögaðila Í öðru lagi langar mig að velta upp þeirri spurningu við hæstv. ráðherra hvort hún hafi íhugað að fella niður útvarpsgjald á lögaðila. Ástæða þess að ég nefni þetta er sú að æðimargir einyrkjar sem hafa stofnað einkahlutafélög í kringum rekstur sinn eru hugsanlega iðnaðarmenn með rekstur og einir og sér, þeir hafa stofnað fyrirtæki í kringum rekstur sinn á annarri kennitölu en sinni eigin. Þeim finnst mörgum hverjum að þeir borgi í það minnsta tvöfalt útvarpsgjald. Þeir koma af heimili þar sem eru hugsanlega tvö börn yfir 18 ára aldri. Þar er, ef á heimilinu eru hjón og tvö börn, um að ræða ferfalt útvarpsgjald á því heimili, plús það sem einyrkinn greiðir sem lögaðili. Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að Ríkisútvarpið nýtur opinberra styrkja að sjálfsögðu í gegnum útvarpsgjaldið og mikið hefur verið rætt um Ríkisútvarpið á auglýsingamarkaði: Er spurning hvort þess sé gætt í þjónustusamningi að þeir fjármunir sem ríkið veitir til útvarpsins séu nýttir í það sem kallast „almannaþjónusta“ og ekki nýttir til þess að fara í samkeppni við aðra fjölmiðla sem eru á markaði? Hefur úttekt verið gerð á þessu og erum við enn þá, eins og mér skilst, á undanþágu hvað þetta varðar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn sem er þó, kannski einkum seinni hluti hennar, allyfirgripsmikil umræða en vonandi getum við tæpt á helstu atriðum. Í fyrsta lagi hvað varðar heimtur útvarpsgjalds einstaklinga annars vegar og lögaðila hins vegar á árinu 2009 er það svo að miðað við álagningu á einstaklinga var gert ráð fyrir að innheimtast mundu rúmlega 3,2 milljarðar. Þann 20. mars sl. var búið að innheimta rúmlega 2,9 milljarða kr. eða ríflega 90%. Hvað varðar lögaðila gerði álagning ráð fyrir að það mundu innheimtast ríflega 540 millj. kr., 20 mars sl. var búið að innheimta ríflega 480 millj. kr. sem gera um 68% heimtur á því gjaldi. Samkvæmt fjárlögum 2010 fær Ríkisútvarpið 3.218 milljónir eða 3,2 milljarða í ríkisframlag. Samkvæmt yfirliti frá Fjársýslunni nam álagt útvarpsgjald 3,766 millj. kr. við álagningu í ágúst af tekjum 2008 og þar hafa innheimst 3,299 milljónir. Það má gera ráð fyrir því að álagningin verði heldur lægri í ágúst 2010 vegna þess að launatekjur hafa lækkað og lögaðilum hefur fækkað. Að sama skapi má reikna með að innheimta verði hugsanlega lakari en þar rennum við auðvitað blint í sjóinn. Hvað varðar það að fella niður útvarpsgjöld á lögaðila er mér kunnugt um þá umræðu sem hv. þingmaður vísar í. Það hefur ekki enn komist í umræðu hér á Alþingi að breyta þessu fyrirkomulagi en ég tel hins vegar mjög mikilvægt, af því að þetta er nýtt fyrirkomulag hlutfallslega, að við metum núna reynsluna af því eftir þessa fyrstu innheimtu og skoðum hvernig þetta gefst. Það hefur hins vegar ekki komið til sérstakrar umræðu að fella þetta niður sisvona. Þegar lögin voru sett á sínum tíma, fyrir mína tíð, voru ákveðin rök með því að þetta yrði skattur jafnt á einstaklinga sem lögaðila. Hins vegar þurfum við að fara yfir fyrirkomulagið og munum væntanlega gera það nú í sumar. Ég á ekki von á að það verði breytingar fyrir næsta gjalddaga en það gæti hins vegar komið til umræðu hér á Alþingi næsta vetur ef við metum það svo. Í þriðja lagi hvað varðar hina opinberu styrki er í 61. gr. EES-samningsins kveðið á um að óheimilt sé að veita ríkisstyrki sem raska samkeppni með því að ívilna ákveðnum fyrirtækjum. Frá þeirri meginreglu eru nokkrar undantekningar þar á meðal ríkisaðstoð sem er veitt til starfsemi sem hefur almenna efnahagslega þýðingu og felld er undir d-lið 3. mgr. 41. gr. samningsins. Þar fellur ríkisstyrkur í formi afnotagjalda til að standa straum af útvarpsþjónustu í almannaþágu undir þennan flokk, og sú sérstaða, útvarpsþjónusta í almannaþágu, byggist m.a. á bókun við Amsterdam-sáttmálann frá 1997 sem kölluð er Amsterdam-bókunin. Þar er kveðið á um að fyrirkomulag útvarpsþjónustu í almannaþágu standi í beinu sambandi við lýðræðislegar, félagslegar og menningarlegar þarfir hvers samfélags, jafnframt þörfina á að standa vörð um fjölbreytni fjölmiðla. Það sem þá hvílir á hverju ríki er að skilgreina þessar þarfir þegar veittir eru styrkir til útvarpsþjónustu í almannaþágu, þ.e. að skoða hvernig þessar þarfir eru uppfylltar og hvort styrkurinn nýtist til þeirra. Kveðið er á um þetta í alllangri bókun sem ég ætla ekki að nýta minn tíma hér til að lesa upp orðrétt en þetta er megininntakið. En hins vegar er þar líka kveðið á um að þetta eigi ekki að skerða viðskiptaumhverfi og samkeppni innan Evrópusambandsins. Í þessari ályktun er lögð áhersla á að almennur aðgangur að fjölbreyttum dagskrárrásum og útvarpsþjónustu sé nauðsynleg forsenda þess að allir hafi án aðgreiningar jöfn tækifæri til að njóta þjónustunnar til þess að uppfyllt sé skyldan um útvarpsþjónustu í almannaþágu. Enn fremur er lögð áhersla á að almannaútvarp nýti sér tækniframfarir þannig að almenningur njóti góðs af nýrri hljóð- og myndmiðlaþjónustu og nýjum miðlunarleiðum og til þess að stuðla að þróun og fjölbreytni á stafrænni öld. Enn fremur segir þar að útvarpsþjónustu í almannaþágu verði að vera fært að bjóða áfram upp á úrval efnis í samræmi við almannaþjónustuhlutverkið eins og það er skilgreint af aðildarríkjunum þannig að þjónustan eigi erindi við samfélagið í heild sinni. Í því sambandi sé það lögmætt hlutverk að leitast við að höfða til breiðs hlustenda- og áhorfendahóps. Þannig er útvarpsþjónustan skilgreind. Stjórnvöldum í hverju landi er í sjálfsvald sett hvernig þessi þjónusta er skipulögð en þetta hefur verið haft að leiðarljósi við samningu núgildandi þjónustusamnings og við endurskoðun hans núna verður þetta yfirmarkmið, þ.e. að skilgreina almannaþjónustuhlutverkið þannig að við uppfyllum þessa EES-tilskipun. Ég get farið nánar yfir það í síðara svari mínu hér.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég þakka líka hæstv. ráðherra það hvernig hún svarar því hvort hún hafi íhugað að fella niður útvarpsgjald á lögaðila, að það séu hlutir sem séu til skoðunar innan ráðuneytisins. Hæstv. ráðherra nefndi fjölbreytileika fjölmiðla eða fjölbreytni. Nú er það svo hér heima að við eigum Ríkisútvarpið og svo höfum við frjálsa fjölmiðla. Þeir frjálsu einkafjölmiðlar sem eru á markaði hafa um áratugaskeið kvartað yfir því að RÚV skuli vera á auglýsingamarkaði og telja að það skaði samkeppnina vegna þess að RÚV hafi í forskot rúma 3 milljarða frá ríkinu í rekstur sinn. Nú spyr ég hæstv. ráðherra enn og aftur: Hefur verið farið verulega ofan í saumana á því hvernig Ríkisútvarpið nýtir þá fjármuni sem það fær frá ríkinu, hvar þeir fjármunir liggja og hvort farið sé inn á samkeppnissvið þegar þeir fjármunir eru nýttir? Ef svo er er það samkvæmt 61. gr. klárlegt brot á samkeppnislögum. En þó Ríkisútvarpið brjóti lög um samkeppni virðist því ekki fylgt eftir að það lagfæri og bæti það sem að er.

Virðulegi forseti. Að þessu leyti vil ég minna á að ástæða þess að þessi þjónustusamningur var gerður á sínum tíma var auðvitað sú að það átti að fanga þetta almannaþjónustuhlutverk. Þar hefur til að mynda verið litið til svonefnds Altmarks-dóms Evrópudómstólsins sem hefur fordæmisgildi fyrir okkur EES-ríki og EFTA-ríki, og þar var ákveðið að fjárveiting til að standa straum af kostnaði við að veita opinbera þjónustu teldist ekki vera ríkisstyrkir ef ákveðin skilyrði væru uppfyllt samtímis. Þar er kveðið á um í fyrsta lagi að heimild frá stjórnvöldum til að reka útvarpsþjónustu í almannaþágu verði að koma fram með lögformlegum hætti þar sem viðfangsefni almannaútvarps séu skilgreind. Þau geta verið víðtæk, þau geta falið í sér fjölbreytta dagskrá með upplýsingum, afþreyingu, íþróttum, og það skiptir máli, að mati eftirlitsstofnunarinnar, að tryggja að skilgreiningarnar séu eins nákvæmar og unnt er. Stjórnvöld þurfa líka að tryggja aðkomu sjálfstæðra innlendra eftirlitsaðila með almannaþjónustuhlutverkinu og viðfangsefnum almannaútvarpsins og það hefur líka verið reynt að uppfylla það með því að menntamálaráðuneytið hafi eftirlit í gegnum þennan samning. Í síðasta lagi þurfa stjórnvöld að tryggja að fjármögnun útvarpsþjónustu í almannaþágu sé í hlutfallslegu samhengi við kostnað og það að ríkisframlag megi ekki fara umfram kostnað við almannaþjónustu. Við höfum upplýsingar frá Ríkisútvarpinu um kostnað við dagskrárliði og við getum sagt sem svo að að sjálfsögðu lítum við svo á að innlend dagskrárgerð og fréttir til að mynda, sem samanlagt eru u.þ.b. 2 milljarðar, séu hluti af almannaþjónustuhlutverkinu. Við erum með kostnað við dreifikerfi sem við getum litið á sem almannaþjónustuhlutverk. Það breytir því ekki að þar sem við erum með almannaútvarpsstöð, til að mynda á Norðurlöndum eða í Bretlandi, sem er ekki á auglýsingamarkaði, eru miklu hreinni skil á milli þar sem ekki þarf að hafa áhyggjur af því, ríkisframlagið fer beint í það sem gert er og auglýsingatekjurnar koma þar ekki að. Að því leytinu til má segja