Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég bið hv. þingmenn að minnast þess í framtíðinni að þegar sá tími er kominn að fundur skuli hefjast séu allir hv. þingmenn sestir og sitji hljóðir.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þingfundar ræða við hæstv. forsætisráðherra um fjárreiður stjórnmálaflokkanna og löggjöf nýsetta af hálfu Alþingis. Í 1. gr. þeirra laga segir svo um markmið og tilgang: „Tilgangur laga þessara er að kveða á um fjárframlög til stjórnmálasamtaka og stjórnmálastarfsemi, draga úr hættu á hagsmunaárekstrum og tryggja gagnsæi í fjármálum. Markmið laganna er að auka traust á stjórnmálastarfsemi og efla lýðræðið.“ Lögin öðluðust gildi 1. janúar 2007. Í framhaldinu urðu stjórnmálaflokkarnir sammála um að takmarka auglýsingar við ákveðna upphæð í svokölluðum landsmálamiðlum. Andi þessara laga og þessa samkomulags var góður og markmiðið háleitt. Nú gerðist það að DV, í eigu eins öflugasta fyrirtækis landsins, var gefið út í 100 þús. eintökum miðvikudaginn fyrir kosningar. DV-blöðin voru tvö talsins þann miðvikudag. Aukablaðið hét „Þitt blað – uppgjörið“ og var afgerandi í afstöðu sinni með og á móti flokkunum. Enn fremur gerðist það daginn fyrir kosningar að auglýsingar birtust í öllum dagblöðunum þar sem einn mesti áhrifamaður atvinnulífsins, bæði þekktur og vinsæll, gekk til liðs við og hvatti fólk til að kjósa ákveðinn stjórnmálaflokk þótt í sömu auglýsingu væri hvatning til að strika þingmann og sitjandi ráðherra burtu. Nú vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra og þess vegna forsvarsmenn annarra flokka: Hver er skoðun hæstv. ráðherra á aukablaði DV og sannarlegu inngripi í kosningabaráttuna? Ræddu forustumenn flokkanna um hættu á því að svona lagað gæti gerst? Verður nú í ljósi þessara atburða sem ég hef farið yfir að endurskoða lögin með það í huga að fyrirtækin geti ekki í krafti peninga komið í raun „hina leiðina“ til stuðnings við flokk eða þannig gengið gegn stjórnmálaflokki eða -flokkum og einstökum stjórnmálamönnum eins og Björn Bjarnason mátti sæta? Telur hæstv. forsætisráðherra að forustumenn stjórnmálaflokkanna eigi í ljósi þessara atburða 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur með athyglisverðar ábendingar varðandi hin nýju lög um fjármál stjórnmálaflokkanna og atburði sem urðu í kosningabaráttunni. Það er alveg ljóst að fyrir okkur sem beittum okkur fyrir lagasetningunni fyrir jólin vakti það að draga úr óeðlilegum afskiptum, sérstaklega fyrirtækja, af stjórnmálabaráttunni og um það náðist gott samkomulag sem markaði ákveðin tímamót á því sviði. Flokkarnir sem þá sátu á Alþingi gerðu síðan einnig samkomulag um að takmarka auglýsingar eins og hv. þingmaður rakti en þó voru ný framboð að sjálfsögðu ekki bundin af því. Það sem gerðist síðan í baráttunni og hv. þingmaður rakti kom okkur auðvitað á óvart. Ég sagði það þegar ég var spurður um þetta blað, DV, í kosningabaráttunni að það ætti að færa það á auglýsingareikning þáverandi stjórnarandstöðuflokka. En menn verða að láta ýmislegt yfir sig ganga í svona kosningabaráttu, hversu ósmekklegt sem það er, alveg eins og hv. þingmaður nefndi varðandi tilteknar auglýsingar sem birtar voru hér til höfuðs tilteknum frambjóðanda. Við þurfum að fara yfir þetta allt, það er rétt hjá hv. þingmanni, við þurfum að fara yfir reynsluna af þessum lögum og skoða með hvaða hætti þeir mánuðir sem liðnir eru frá því að þau voru sett geta nýst okkur til endurmats á þessum lögum. Það þarf jafnframt að hafa í huga og margir bentu á það þegar verið var að undirbúa þessi lög að það yrði að gæta þess að höggva ekki nærri prent- eða tjáningarfrelsinu í landinu og að sú hætta gæti verið fyrir hendi að upp mundu spretta hliðarsamtök eða stofnanir við hliðina á stjórnmálaflokkunum og heyja baráttu fyrir þeirra hönd. Við kynnum að eiga erfitt með að höndla slíkt nýtt vandamál. Og það fer ekki hjá því að eitthvað í þá áttina hafi gerst í þessari kosningabaráttu því að tiltekin samtök hafa með beinum eða óbeinum hætti lýst fylgi eða stuðningi við tiltekna flokka í þessari baráttu. Allt er þetta tilefni til að skoða að nýju og 

Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Suðurk. fyrir að taka þetta mál hér upp. Það er eðlilegt að núna í kjölfar þingkosninga sé þetta mál tekið upp til frekari umræðu. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vorum ánægð með þá löggjöf sem sett var um fjármál stjórnmálaflokkanna á sínum tíma. Það var mikil framför fólgin í henni. Að vísu hafði hún ekki mjög miklar breytingar í för með sér fyrir okkur því að við höfum frá fyrsta degi haft fjármál okkar opin. Ég hygg að í tengslum við þá löggjöf sem sett var og samkomulag flokkanna í kjölfarið hafi verið rætt um að takmarka inngrip utanaðkomandi aðila þannig að kosningabaráttan yrði ekki með svipuðu sniði og við höfum séð í löndunum í kringum okkur, sérstaklega í Bandaríkjunum. Niðurstaðan mun hafa orðið sú eftir því sem ég best veit að gera það ekki, a.m.k. ekki fyrsta kastið. Það er hins vegar full ástæða til að taka þetta nú til frekari umfjöllunar eins og hér er vakið máls á af hv. þingmanni, og ég heyri að hæstv. forsætisráðherra tekur undir það. Það samkomulag sem gert var um auglýsingar af hálfu flokkanna fyrir þessar kosningar var gott svo langt sem það náði, en að sjálfsögðu er full ástæða til að reyna að styrkja það. Ákjósanlegt er að gera það með góðum fyrirvara þannig að flokkarnir séu ekki í tímaþröng í aðdraganda kosninganna sjálfra og ég hvet þess vegna til þess að forustumenn flokkanna reyni að endurnýja það samkomulag og eins og ég segi geri það með góðum fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýr svör og í rauninni afdráttarlausa afstöðu þar sem hann fordæmir það inngrip sem átti sér stað í kosningabaráttuna í vor og að hann telji í ræðu sinni mikilvægt á ný að fara yfir þessa löggjöf. Ég þakka þá umræðu. Ég sakna þess auðvitað að forustumenn Samfylkingarinnar hafi ekki tjáð sig því að hæstv. forsætisráðherra sagði að þetta DV-blað hefði verið gefið út í þágu stjórnarandstöðuflokkanna. 

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga atriði en ég verð að segja að það kemur mér töluvert á óvart með hvaða hætti umræður hafa verið hér í dag. Það er vikið að því með hvaða hætti ákveðið dagblað hagaði rekstri sínum og útgáfu rétt fyrir kosningar og það er vikið að því að þar hafi verið skrifað með einhverjum mjög sérkennilegum og sérstökum hætti. Hæstv. forsætisráðherra sagði að það hefði mátt ætla og verið eðlilegt að færa það á reikning stjórnarandstöðunnar. Þá spyr ég: Hvað vilja menn gera? Eigum við að færa Staksteinaskrif Morgunblaðsins á reikning Sjálfstæðisflokksins, eða leiðaraskrif í því blaði? Eða það sem skrifað er í Fréttablaðið af fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins? Ef menn vilja fara út í þessa umræðu, hvert er þá komin spurningin um tjáningarfrelsið? Hvar er þá spurningin og mörk varðandi eðlilega blaðamennsku? Það er nú einu sinni þannig í þessu þjóðfélagi að við gefum einstaklingunum svigrúm, hvort sem þeir eiga peninga eða ekki því að tjáningarfrelsið gildir fyrir alla. Hversu smekklegt eða ósmekklegt sem okkur kann að finnast framsetningin gildir það þannig að tjáningarfrelsi og málfrelsi er bundið í stjórnarskrá og við getum ekki vikið frá því og við eigum ekki að gera það, heldur styðja við það atriði, jafnvel þótt okkur mislíki það sem sett er fram. Ég get tekið undir þau efnislegu sjónarmið sem hafa verið sett fram varðandi þá auglýsingu sem vísað var til þar sem vikið var að einum ráðherra í ríkisstjórninni, mér fannst með öllu óeðlilegt að standa þannig að málum en þannig var það, þannig er það og það er heimilt. Við getum ekki komist fram hjá því og við eigum ekki að reyna það. Ég var ekki sáttur við þá lagasetningu sem sett var á sínum tíma um fjármál stjórnmálaflokkana. Ég hefði viljað hafa hana með öðrum hætti en gott og vel úr því sem komið er. Við búum í lýðfrjálsu landi þar sem fólk hefur málfrelsi 

Virðulegi forseti. Þegar lögin um fjárreiður stjórnmálaflokkanna voru sett var vitað að ýmis tækifæri væru til þess að koma á annan hátt að kosningabaráttunni. Menn vissu af þessu og menn ræddu það en töldu mikilvægt samt að fara þá leið sem farin var. Nú hefur reynt á hana í einum kosningum og það er án efa rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að það þarf að skoða þetta mál og hugsanlega velta fyrir sér hvað megi betur fara og hvar hugsanlega kunni að hafa orðið einhverjir misbrestir. Vandinn í þessari umræðu er hins vegar sá að hér á landi er tjáningarfrelsi og það er prentfrelsi og það er erfitt að setja mönnum skorður um það hvað menn setja fram. Hér var áðan vísað til skrifa Morgunblaðsins sem hugsanlega hallast að því að standa með tilteknum flokki og það blað kemur út í hundruðum þúsunda, eða milljónum eintaka á ári, ef menn vilja fara út í þetta. Ég man eftir að einhvern tíma tók Bændablaðið sérstaklega fram að minn flokkur væri bændum hættulegur. Ekki datt okkur í hug að reyna að fara að tengja það við einhverja stjórnmálaflokka. Þetta er vandinn í umræðunni, þetta er vandinn sem við er að etja og verður alltaf. Hvort hægt sé að setja einhverjar reglur til að koma til móts við þetta þekki ég ekki, a.m.k. sé ég ekki leiðina, en það breytir ekki hinu að það er fínt að taka þessa umræðu og skynsamlegt. Við eigum að ræða þetta en ég sé í sjálfu sér ekki neina þá lausn í þessu að við komum í veg fyrir að einstaklingar í samfélaginu tjái sig á einn eða annan hátt.

Frú forseti. Það er eðli stjórnmálanna að við sem tökum þátt í þeim veitum oft pústra og lamstur og að sama skapi verðum við líka að vera reiðubúin að taka því sama. Hv. þm. Guðni Ágústsson er einn af þeim sem hefur hvað stærstan hramm að skekja hér í þessum sölum og hann lætur hramma sína oft skella ofan í hausa andstæðinga sinna, þar á meðal þess sem hér stendur. Menn kveinka sér kannski undan því, en þeir taka því. Hv. þm. Guðni Ágústsson verður að vera maður til þess að taka þeim pústrum sem honum eru veittir á móti. Við erum að tala hér um grundvallaratriði. Við erum að tala hér um stjórnarskrárvarin réttindi manna til þess að tjá sig. Hv. þm. Guðni Ágústsson veit nákvæmlega hvað ég t.d. hef sagt og skrifað um þá menn sem hann gerði hér að umræðuefni og kýs ég nú ekki, þingskapa vegna, að rifja upp þau orð sem ég einu sinni hafði uppi um þau. En þeim lyktaði með hinni ágætu setningu: You ain't seen nothing yet. Herra forseti. Ég er ekki reiðubúinn til að ganga svo langt að setja lög um það hvað Hreinn Loftsson má skrifa. Sá maður hefur heldur betur tekið í lurginn á þeim sem hér stendur og mig sveið undan því. En ég verð bara að bera það. Þeir menn sem taka að sér þá ábyrgð að vera formenn stjórnmálaflokka eiga ekki að koma vælandi hvað eftir annað og kvarta undan því að það sé einhverju blaði að kenna sem kannanir sýna að 5% þjóðarinnar lesa. Það kann að vera að það hafi verið þessi 5% sem Framsóknarflokkurinn tapaði á síðustu metrunum. Ég veit það ekki. En ég tel fyrir mitt leyti að hv. þingmaður sé að fara inn á mjög varhugaverða braut hér. Hins vegar er búið að setja lög sem taka fyrir það sem áður var, t.d. eins og var staðfest fyrir síðustu kosningar. Einn tiltekinn stjórnmálaflokkur, flokkur hv. þingmanns, var í mánaðarlegri áskrift hjá Baugi og fékk 173 þús. kr. á hverjum mánuði 

Ómerkilegt.

Herra forseti. Ég vil bara halda því til haga við afgreiðslu þessa máls að við hana hefur verið brotin áratugahefð í þingsögunni. Formenn stjórnarflokkanna leggja fram tillögu að breyttum þingskapalögum sem ekki hefur gerst um áratugaskeið. Við það er síðan beitt afbrigðum en afbrigðum beitir maður ekki nema eitthvað afbrigðilegt sé í gangi og rík ástæða til. Það var alls ekki í þessu tilviki. Það segir beinlínis í þingskapalögum: „Fastanefndir skal kjósa á fyrsta fundi hvers þings“ og frá skylduákvæðum grípur maður ekki til afbrigða. Það er merkilegt að hugsa til þess að ríkisstjórnin leggur í stefnuyfirlýsingu sinni upp með það að segjast ætla að eiga gott samstarf við stjórnarandstöðuna. Hæstv. utanríkisráðherra leggur upp í eldhúsdagsumræðu um að eiga þetta góða samstarf og leita sáttaleiðar innan þessara mála. Það var sáttaleið í þessu máli, algjörlega augljós, kjósa þessar nefndir og kjósa svo að nýju þegar þingskapafrumvarpið hefði verið afgreitt í nefnd með faglegum hætti sem ekki var gert. Það var tekið þar í gegn með offorsi. Þessu vil ég halda til haga og ítreka þann rökstuðning sem ég flutti í 2. umr. um þetta frumvarp. Ég vona hins vegar svo sannarlega að þetta fall ríkisstjórnarinnar endurtaki sig ekki og sé fararheill í samskiptum við stjórnarandstöðuna. Þarna var einfaldlega unnt að finna sáttaleið og leysa málið til lykta. Það hefði tekið 10 mínútur af tíma Alþingis en í stað þess höfum við eytt löngum stundum í karp um þetta offors og þetta sem ég kalla „lýðræðislegt ofbeldi“.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þremur frumvörpum til innleiðingar á tveimur tilskipunum Evrópuþingsins og Evrópuráðsins, tilskipun um markaði með fjármálagerninga og tilskipun um gegnsæi. Þessi frumvörp eru frumvarp til laga um verðbréfaviðskipti, frumvarp til laga um kauphallir og frumvarp til laga um breytingar á lagaákvæðum um fjármálafyrirtæki o.fl. Frumvörpum þessum er ætlað að innleiða hér á landi tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins um markaði með fjármálagerninga sem birt var í Stjórnartíðindum EB 30. apríl 2004 og tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar í apríl 2005. Tilskipunina bar að innleiða í landslög fyrir 20. janúar sl. og skulu reglur hennar taka gildi 1. nóvember nk. Áður en ég fer í efni sjálfrar tilskipunarinnar er rétt að líta til bakgrunns þessara mála sem er sá að umbreytingin á íslensku atvinnulífi á undanförnum árum hefur m.a. leitt til mikillar framrásar ýmiss konar alþjóðlegrar þjónustustarfsemi og þar á meðal fjármálastarfsemi. Ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hefur lýst í stjórnarsáttmála sínum ríkum vilja til að slík starfsemi vaxi mjög hér á landi og sótt verði inn á ný svið í samkeppni við önnur markaðssvæði. Þess vegna er mjög brýnt að innleiða þær tilskipanir sem hér um ræðir í dag til að íslenskur fjármálamarkaður fái tíma til að laga sig að nýju umhverfi og breyttum reglum af því að tilskipunin tekur gildi alls staðar í Evrópu þann 1. nóvember eins og ég nefndi áðan og mun nefna enn frekar á eftir þegar ég fer efnislega í málið. En áfram um bakgrunninn. Í árslok 2006 má áætla að hlutdeild fjármálafyrirtækja hafi numið um 10% af landsframleiðslu, staðið á bak við einn þriðja, að áætlað er, af hagvexti undanfarinna ára þannig að umfang fjármálastarfsemi og fjármálaþjónustu á Íslandi er orðið mjög mikið, og verðmæti útflutningsþekkingar og þjónustu hafi numið um 60 milljörðum á því ári. Í fyrra komu um 52% af tekjum viðskiptabankanna erlendis frá sem undirstrikar það hve mikilvægt er að þessi lög taki hér gildi þannig að þeir njóti sambærilegrar stöðu og fjármálastarfsemi erlendis. Þótt erlendar tekjur vátryggingafélaga séu enn þá ekki svipur hjá sjón miðað við viðskiptabankana stefnir þróunin þar í sömu átt og hjá viðskiptabönkunum. Þessar staðreyndir sýna svo ekki verður um villst að útrás fjármálageirans hefur orðið mjög afgerandi og hefur mikla þýðingu í efnahagslífi okkar og gerir ekkert annað en að margfaldast og stigvaxa á komandi árum ef við byggjum myndarlega undir þessa starfsemi í atvinnulífi okkar. Innganga Íslands í Evrópska efnahagssvæðið 1994 og innleiðing Evrópureglna í íslenska löggjöf gerðu EES-löndin að mögulegum heimamarkaði íslenskra fyrirtækja og þeir möguleikar, sem sameiginlegar reglur sköpuðu, hafa síðan verið nýttir með miklum myndarbrag og hafa m.a. orðið til hinnar miklu útrásar okkar fjármála- og þjónustufyrirtækja á síðustu árum sem er nokkuð einstök í sinni röð og þar er langmesti vöxtur einstakra greina á Íslandi á seinni tímum. Þeir möguleikar sem sameiginlegar reglur sköpuðu hafa skipt þarna miklu máli og að sjálfsögðu skiptir þar meginmáli að á leikreglum viðskiptalífsins sé gagnkvæm þekking og skilningur og að fjármálakerfi og fjármálamenning á Íslandi njóti trausts og góðs álits annars staðar frá. Það er sameiginlegt verkefni markaðarins og opinberra aðila að byggja upp og viðhalda því orðspori sem svo mikilvægt er til að slík starfsemi fái skotið rótum og eflist á erlendri grundu. Þar liggur að sjálfsögðu til grundvallar orðspor og undirstaða fjármálastarfseminnar hér á landi þannig að hún fái notið sín erlendis og skjóti rótum þar. Í stjórnarsáttmálanum segir að tryggt skuli að íslensk fyrirtæki búi við bestu samkeppnis- og rekstrarskilyrði sem völ er á. Af því leiðir að nauðsynlegt er að innleiða tímanlega hér á landi þær gerðir ESB sem að fjármálaþjónustu snúa til að lög og reglur um fjármálageirann á Íslandi verði í meginatriðum sambærileg við það sem gildir í öðrum EES-löndum frá og með 1. nóvember nk. Þess vegna mæli ég nú fyrir þessum þremur frumvörpum til innleiðingar á þeirri tilskipun um fjármálagerninga, sem í daglegu tali hefur gengið undir nafninu MiFID-tilskipunin, sem kemur til framkvæmda á Evrópska efnahagssvæðinu þann 1. nóvember nk. Væri örðugt að bíða haustþings til að ljúka innleiðingunni vegna hins skamma tíma sem íslenskur fjármálamarkaður hefur til að laga sig að hinu breytta umhverfi. Inntak frumvarpanna þriggja sem hér eru til umræðu eru breytingar á lagaákvæðum um fjármálafyrirtæki o.fl., um verðbréfaviðskipti og um kauphallir. Fyrrnefnd tilskipun er hluti af skilvikrum innri markaði um fjármálaþjónustu, svo sem styttri viðbragðstíma, skilvirkara eftirliti og öflugri neytendavernd. Markmiðið með tilskipuninni er að skapa skilvirkari innri markað en verið hefur og efla hlutverk Fjármálaeftirlitsins. Frumvörpum þessum er jafnframt ætlað að innleiða hér á landi tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins um gagnsæi. Tilskipunin var birt í Stjórnartíðindum EB 31. des. 2004 og var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar frá 30. september 2005 og bar að innleiða hana hér í landslög fyrir 20. janúar sl. Þessi mál hafa að geyma mikilvægar samevrópskar reglur á sviði verðbréfaviðskipta eins og áður hefur verið nefnt og bar að innleiða hér fyrr á þessu ári. Ákvæði tilskipunar um markaði með fjármálagerninga skuli taka gildi á Evrópska efnahagssvæðinu 1. nóvember nk. Frumvörp þessi voru lögð fram á síðasta þingi en komu ekki til efnislegrar umræðu þá. Mikilvægt er að innleiðingu þessara gerða verði hraðað eins og kostur er og þar liggja ýmsar ástæður að baki sem skýra það að málin koma inn á sumarþingið sem er að störfum nú og stendur kannski ekki lengi fram eftir sumri, mikilvægt er að freista þess að taka málin fyrir núna og sjá hver afdrif þeirra verða. Í fyrsta lagi eru hagsmunir íslenskra fjármálafyrirtækja miklir af því að frekari töf verði ekki á innleiðingu þessara gerða. Íslensku fjármálafyrirtækin gætu misst af þeim tækifærum sem felast í því að aðlagast nýjum reglum á tilsettum tíma. Þá gæti slík töf torveldað þeim að starfa óhindrað á Evrópska efnahagssvæðinu. Í öðru lagi er mikilvægt að hraða vinnu við frumvörp þessi til að íslenska ríkið standi við skuldbindingar sínar samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið en mikil áhersla hefur verið lögð á það af hálfu Evrópusambandsins að tímafrestir til innleiðinganna standist. Í þriðja lagi er mikilvægt fyrir trúverðugleika íslensks fjármálamarkaðar að lagaumhverfi hér á landi sé ávallt með því besta sem gerist í Evrópu. Viðskiptaráðuneytið sendi frumvörp þessi til umsagnar hagsmunaaðila og annarra umsagnaraðila í vor. Umsagnir hafa þegar borist og er óhætt að segja að þær séu jákvæðar og aðilar á verðbréfamarkaði leggi áherslu á mikilvægi frumvarpanna. Tilskipun um markaði með fjármálagerninga hefur að geyma reglur um starfsleyfi fjármálafyrirtækja til að stunda verðbréfaviðskipti og kauphalla til að reka skipulega verðbréfamarkaði. Þá er kveðið á um innra skipulag fjármálafyrirtækja og viðskiptahætti þeirra gagnvart viðskiptavinum. Þar er að finna ákvæði um upplýsingagjöf, um tilboð og viðskipti með verðbréf og gilda þær reglur um skipulega verðbréfamarkaði, markaðstorg fjármálagerninga svo og fjármálafyrirtæki. Þá er þar að finna ákvæði um tilkynningarskyldu fjármálafyrirtækja um viðskipti með fjármálagerninga. Í lok tilskipunarinnar eru ákvæði um eftirlit og samvinnu eftirlitsyfirvalda innan EES-svæðisins. Gegnsæistilskipunin mælir einkum fyrir um samræmingu reglna um birtingu reglulegra upplýsinga um útgefendur verðbréfa sem tekin hafa verið til viðskipta á skiptanlegum verðbréfamarkaði. Þá fjallar hún um birtingu upplýsinga um breytingu á verulegum hlut atkvæðisréttar eða svokallaðar flöggunarreglur. Þær reglulegu upplýsingar sem útgefendum verðbréfa sem tekin hafa verið til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði ber að birta opinberlega samkvæmt frumvarpinu, eru eftir atvikum ársreikningur, árshlutareikningur vegna fyrstu sex mánaða og greinargerð frá stjórn. Þá vík ég, virðulegi forseti, að frumvarpi um verðbréfaviðskipti en með því er gerð tillaga að nýjum lögum um verðbréfaviðskipti sem leysi af hólmi núgildandi lög um verðbréfaviðskipti. Eins og áður sagði er frumvarp þetta lagt fram samhliða frumvarpi til laga um kauphallir og frumvarpi til laga um breytingar á lagaákvæðum um fjármálafyrirtæki almennt. Lagt er til að lögin skiptist í alls 16 kafla en þar af eru 6 kaflar sem eru að mestu samhljóða núgildandi lögum. Í frumvarpinu eru gerðar auknar kröfur til fjármálafyrirtækja með leyfi til verðbréfaviðskipta, hvernig þau skipuleggja rekstur sinn og til viðskiptahátta þeirra gagnvart viðskiptavinum sínum. Er kveðið á um auknar kröfur til upplýsingagjafar fjármálafyrirtækja til viðskiptavina og skyldu þeirra til að meta hvort verðbréfaviðskipti séu við hæfi viðskiptavina. Frumvarpið hefur að geyma ítarlegar reglur um kvaðir á fjármálafyrirtæki, að ná bestu mögulegu niðurstöðu fyrir viðskiptavini sína, og kveðið er á um upplýsingagjöf fjármálafyrirtækja um tilboð og viðskipti, bæði gagnvart markaðnum og Fjármálaeftirlitinu. Þá er að finna nýjar reglur um markaðstorg fjármálagerninga og í frumvarpinu er einnig gerðar tillögur um auknar kröfur um upplýsingagjöf útgefenda verðbréfa sem tekin hafa verið til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði og auknar kröfur um flöggun í kjölfar breytinga á verulegum hlut á atkvæðisrétti. Með frumvarpinu um kauphallir er gerð tillaga að nýjum lögum um kauphallir sem leysi af hólmi núgildandi lög um starfsemi kauphalla og skipulega tilboðsmarkaði. Í frumvarpinu er m.a. lagt til að skipulegur tilboðsmarkaður verði lagður af, hugtakið kauphöll verði notað yfir hlutafélag sem rekur skipulegan verðbréfamarkað. Lagt er til að skýr greinarmunur verði gerður á opinberri skráningu og töku fjármálagerninga til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Í frumvarpinu er jafnframt gerð tillaga að nýjum reglum um gagnsæi á skipulegum verðbréfamarkaði. Lagt er til að Fjármálaeftirlitið muni hér eftir veita og afturkalla starfsleyfi skipulegra verðbréfamarkaða. Þá er lagt til að hægt verði með tilteknum skilyrðum að taka verðbréf til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði án samþykkis útgefanda. Með frumvarpi til laga um breytingar á lagaákvæðum um fjármálafyrirtæki er gerð tillaga að breytingum á lögum um fjármálafyrirtæki og lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í frumvarpinu er m.a. lagt til að fjárfestingar, ráðgjöf og rekstur markaðstorgs fjármálagerninga verði starfsleyfisskyld starfsemi. Lagt er til að gerðar verði mismunandi eiginfjárkröfur til verðbréfafyrirtækja með hliðsjón af ólíkum starfsheimildum þeirra. Lagt er til að breytingar verði gerðar á undanþágum frá starfsleyfisskyldri starfsemi og lagt til að Fjármálaeftirlitið veiti kauphöll leyfi til að reka markaðstorg fjármálagerninga. Þá er lagt til að Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með tilteknum þáttum varðandi starfrækslu erlendra útibúa á sviði verðbréfasviðskipta og hafi heimildir til að grípa til tiltekinna úrræða vegna þess eftirlits. Loks eru lögð til fyllri ákvæði varðandi hæfi stjórnarmanna og framkvæmdastjóra og tilkynningarskyldu fjármálafyrirtækja um breytingar á skipan slíkra aðila. Virðulegi forseti. Hér er um að ræða viðamikil frumvörp sem varða mikilvæga hagsmuni eins og komið var inn á áðan og er ekki tóm hér til að rekja miklu frekar efni þeirra. Ég hef því farið yfir mikilvægustu þættina og mælt fyrir frumvörpunum þremur.

Virðulegi forseti. Þau frumvörp sem hér eru til umræðu voru unnin í tíð síðustu ríkisstjórnar og eru lögð fram af hæstv. viðskiptaráðherra óbreytt. Frumvörpin voru fyrst unnin undir forustu Valgerðar Sverrisdóttur, fyrrverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra, og síðan undir forustu Jóns Sigurðssonar, einnig fyrrverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sem lagði þau fram undir lok síðasta kjörtímabils. Með nýju frumvarpi er verið að innleiða tilskipun Evrópuþingsins, nr. 39/2004, svokallaða MiFID-tilskipun en hún miðar að því að auka eftirlit með fjármálafyrirtækjum, efla neytendavernd og skapa skilvirkari fjármálamarkað. Frumvörpin munu því styrkja stöðu íslenskra fjármálafyrirtækja og auka möguleika þeirra til enn frekari útrásar innan Evrópusambandsins. Það er engum blöðum um það að fletta að íslenskur fjármálamarkaður hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og skilar nú inn í þjóðarbúið tugum milljarða sem aftur nýtast í að efla og styrkja velferðarkerfi okkar. Þegar þróunin verður eins ör og raun ber vitni skiptir öllu máli að íslenskir og erlendir neytendur hafi traust á íslenska fjármálamarkaðnum. Ég fagna því að nýr hæstv. viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, skuli hraða þessu máli. Frumvarpið mun án efa styrkja samkeppnisstöðu íslensks fjármálamarkaðar á erlendum vettvangi auk þess að skapa honum nauðsynlegt traust bæði heima og erlendis. Þá mun frumvarpið án efa styrkja stöðu Fjármálaeftirlitsins og því fagna ekki bara íslenskir neytendur heldur líka fjármálastofnanir landsins.

Frú forseti. Þetta er mikill bálkur af efni sem tilheyrir þessum þremur frumvörpum og þar er auðvitað frumvarpið um verðabréfaviðskiptin sýnu mest þar sem fram eru sett ný heildarlög um þau mál. Það er lítill tími til að fara ofan í saumana á þessu í smáatriðum á þessu stutta vorþingi en eftir sem áður er skylt að reyna að átta sig eitthvað á því hvað hér er á ferðinni. Ég geri í sjálfu sér ekki neinar athugasemdir við að hæstv. ráðherra reyni að fá þessi mál afgreidd vegna þess að það er skiljanlegt að menn vilji hafa einhvern tíma fyrir sér til að undirbúa gildistökuna í haust. Það hefði auðvitað verið æskilegt að þetta hefði náð hér inn á þing á síðasta vetri og getað fengið rækilegri skoðun en unnt verður að gera hér á fáeinum dögum, af því að upp að vissu marki eru í þessu ákvörðunaratriði sem ekki eru sjálfgefin. Þó svo að um sé að ræða lögfestingu tiltekinna Evróputilskipana höfum við visst svigrúm eða visst val í ákveðnum tilvikum um það t.d. hvað við bindum í lög og hvað sett er í reglugerðir og stjórnvaldsfyrirmæli og um slíka hluti væri eðlilegt að Alþingi fjallaði. Það eru nokkur atriði sem ég vil aðeins drepa á og eftir atvikum beina til hæstv. ráðherra eða fara fram á að skoðuð verði í nefnd, sem reyndar er ekki til enn þá til að taka við þessu máli. Það er í fyrsta lagi að hér er um að ræða rammatilskipun sem síðan er hugsuð þannig að á grundvelli hennar fær framkvæmdastjórn Evrópusambandsins heimildir til að setja ítarlegri reglur. Þá vaknar spurning um það hvernig EES-ríkin standa að vígi gagnvart því ef í raun og veru er búið að framselja til framkvæmdastjórnarinnar reglugerðarsetningarvald sem er þá, ef ég skil rétt, jafnvel að einhverju leyti utan þess hefðbundna samráðsferlis sem á sér stað á grundvelli stofnana eða regluverks EES-samningsins þegar gerðir eru á undirbúningsstigi innan Evrópusambandsins. Hvernig er aðkoma EES-ríkjanna hugsuð að frekari þróun þessara mála þegar settar verða ítarlegri reglur, eins og þegar er byrjað á reyndar, á öðru stigi einhvers ferils sem kenndur er við Lamfalussy og veit ég nú ekki hver sá góði maður er eða hvað það nafn stendur fyrir. Ferlið er einhvern veginn svona upp sett og það kunna að vera fyrir því rök, að þetta sé svo flókið og viðamikið og verði að takast í áföngum að framkvæmdastjórninni er falið þetta hlutverk á grundvelli þessarar rammatilskipunar. Vangaveltur mínar lúta sem sagt að því: Hver er staða EES-ríkjanna og hver getur aðkoma þeirra verið að málinu á undirbúningsstigi? Er þarna um að ræða framsal sem gengur þá jafnvel lengra en núgildandi aðild okkar að samkeppnisréttinum á grundvelli EES-samningsins hefur gert hingað til? Í öðru lagi er svo sú staðreynd að hér er verið að hverfa frá því að evrópsk fyrirtæki, vissulega bara á þessu sviði, sviði fjármálaumsvifa, séu skráningar- og eftirlitsskyld í því landi sem starfsemin fer fram. Nú þekki ég það ekki út í hörgul en mér er nær að halda að hér sé verið að brjóta í blað í þessum efnum með því að heimila að eftirlit, starfsleyfi, skráning og allt sem að því lýtur, heimalandsins gildi þó að viðkomandi aðili setji á fót formlega starfsstöð, útibú eða hafi starfsemi í öðru EES-ríki. Þetta er kunnugleg hugsun því að þetta var akkúrat útgangspunktur hinnar illræmdu þjónustutilskipunar sem kennd var við Bolkenstein nokkurn og reynt var að koma á og hefur verið í undirbúningi innan Evrópusambandsins að reyna að knýja í gegn og átti vissulega að ganga miklum mun lengra vegna þess að þá átti ekki bara eftirlit heldur beinlínis allar reglur, og þar með talið allt sem laut að starfskjörum og réttindum starfsmanna, að lúta heimalandinu sem hefði þýtt að þjónustuaðili, t.d. portúgalskur, sem væri með starfsemi hér hefði verið í fullum rétti til að borga starfsfólki sínu á Íslandi, sem starfaði fyrir hans hönd að því að veita tiltekna þjónustu, portúgölsk laun og hafa það á portúgölskum starfskjörum og portúgölskum réttindum. Þetta var náttúrlega og er eitt allra umdeildasta ákvæðið í þessari fyrirhuguðu þjónustutilskipun og hefur andstaða ekki síst Norðurlandanna leitt til þess að hún hefur ekki náðst í gegn en hér er, þó að kannski í litlu sé, farið út á sömu braut í gegnum það að valdið til að hafa eftirlit með ýmissi starfsemi fjármálafyrirtækjanna flyst frá gistiríkinu, landinu þar sem starfsemin fer fram, þar sem útibúið er, og til heimalandsins. Þetta er þáttur sem ég tel að fara þurfi mjög rækilega yfir. Við eigum sjálfsagt ekki mikið val í þessum efnum þar sem þetta er væntanlega óaðskiljanlegur hluti af MiFID-tilskipuninni eða þessu regluverki, þessu móverki öllu saman. Það er engu að síður svo að pólitískt hljótum við að velta því fyrir okkur hvað þarna er að gerast og reyna að átta okkur á því hvernig það liggur. Ofan í þessa þætti málsins, virðulegur forseti, hefði ég talið sérstaka ástæðu til að fara þó að auðvitað sé þarna örugglega margt, margt fleira á þeim hundruðum blaðsíðna sem um þetta fjalla sem ástæða væri til að skoða eftir því sem tími vinnst þá til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir umræðuna um þetta mál. Við munum að sjálfsögðu fara eins vel yfir þetta og kostur er þegar málið fer til afgreiðslu í nefnd og skoða hvaða svigrúm við höfum gagnvart því hvað sett er í lög og hvað í reglugerðir og hvernig rammatilskipunin um framsal reglugerðarvaldsins kemur að þessu máli. Það var athyglisverður punktur sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom með um fjármálaeftirlit í heimalandi og gistiríki hins vegar og þetta munum við allt skoða við yfirferðina þegar málið fer héðan eftir 1. umr. Talið er að ekki verði um að ræða meira framsal en áður hefur verið hvað þetta varðar en það er sjálfsagt að skoða þennan punkt sérstaklega. Þetta kemur að mjög mikilvægum þætti hvað varðar Evrópska efnahagssvæðið og þann samning sem við höfum starfað eftir núna í 11, 12 ár. Það skiptir að sjálfsögðu alltaf máli þegar uppi eru vísbendingar um að framsal gangi lengra en gert hefur verið hingað til og áður. Við munum fara sérstaklega yfir þetta allt í nefndarvinnunni sem fram undan er og hvernig þessu verður öllu háttað. Hér er um að ræða yfirgripsmikla bálka og auðvitað hefði verið ákjósanlegt að hafa meira rými til að fara í gegnum þetta. Málið er brýnt og um það virðist ríkja nokkur samstaða. Það er ýtt mjög á að við höfum þann aðlögunartíma sem kostur er og það er stutt eftir. Ef það hefði komið inn á haustþinginu fyrst það kláraðist ekki á síðastliðnum vetri hefði kannski ekki verið um að ræða nema örfáa daga frá því að Alþingi afgreiddi málið og þangað til tilskipunin tæki gildi 1. nóvember um alla Evrópu. Ég þakka þessa umræðu og við munum fara ítarlega í þessa punkta og marga aðra í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra. Um er að ræða fyrstu breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, og breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999. Eins og fram kom í stefnuræðu forsætisráðherra á Alþingi þann 31. maí síðastliðinn munu málefni yngstu og elstu kynslóðanna njóta forgangs hjá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Ríkisstjórnin mun jafnframt leggja áherslu á að bæta kjör þeirra hópa sem standa höllum fæti og vinna að víðtækari sátt í samfélaginu um aðgerðir, m.a. á sviði félagsmála. Frumvarp þetta miðar að því að bæta stöðu aldraðra. Það er í fullu samræmi við þann vilja ríkisstjórnarinnar að bæta sérstaklega kjör aldraðra að því er varðar bætur almannatrygginga, svo sem fram kemur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 27. maí síðastliðnum. Í stefnuyfirlýsingunni segir um almannatryggingar að unnið verði að einföldun almannatryggingakerfisins og að samspil skatta, tryggingabóta, greiðslna úr lífeyrissjóðum og atvinnutekna einstaklinga verði skoðað sérstaklega til að tryggja meiri sanngirni og hvetja til tekjuöflunar og sparnaðar. Enn fremur segir að dregið verði úr tekjutengingum og skerðingum bóta í almannatryggingakerfinu, m.a. verði skerðing tryggingabóta vegna tekna maka afnumin og skoðað verði hvort undanskilja megi hluta af lífeyrissjóðstekjum eldri borgara skerðingum í almannatryggingakerfinu. Þá segir að stefnt verði að hækkun frítekjumarks vegna atvinnutekna fyrir aldurshópinn 67 til 70 ára og að almennt skerðingarhlutfall í almannatryggingakerfinu lækki í 35%. Að lokum segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að stefnt skuli að því að ríkissjóður tryggi ellilífeyrisþegum lífeyri frá lífeyrissjóði að lágmarki 25.000 kr. á mánuði. Virðulegi forseti. Kraftmikið efnahagslíf er forsenda þessara víðtæku umbóta í almannatryggingakerfinu. Eitt brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar er að tryggja stöðugleika í efnahagslífinu í þágu heimila og atvinnulífs. Framangreindar umbætur verða tímasettar í ljósi þessara markmiða. Gert er ráð fyrir að settur verði á laggirnar samráðsvettvangur milli ríkisins, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga um aðgerðir og langtímamarkmið á sviði efnahags-, atvinnu- og félagsmála. Frumvarp þetta gerir ráð fyrir breytingum á ákvæðum 16. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar, og 26. gr. laga nr. 125/1999, um málefni aldraðra. Í þessum ákvæðum eru skilgreindar þær tekjur sem lagðar eru til grundvallar við útreikning á fjárhæð ellilífeyris, tekjutryggingar, vistunarframlags, vasapeninga og greiðsluþátttöku vistmanna. Í núgildandi ákvæðum segir að tekjur ellilífeyrisþega og vistmanna af atvinnu skuli hafa áhrif við útreikning á fjárhæðum þessara bóta og greiðsluþátttöku. Í frumvarpinu er lagt til að atvinnutekjur ellilífeyrisþega og vistmanna sem eru 70 ára eða eldri hafi ekki áhrif á fjárhæð bóta eða greiðsluþátttöku. Samkvæmt 1. og 2. gr. frumvarpsins munu atvinnutekjur þeirra frá 1. júlí næstkomandi ekki hafa áhrif á útreikning ellilífeyris, tekjutryggingar, vasapeninga og vistunarframlags frá Tryggingastofnun ríkisins og greiðsluþátttöku vistmanna í dvalarkostnaði á stofnunum fyrir aldraða. Ég tel að þessi ráðstöfun muni hafa mikil jákvæð áhrif, bæði þjóðhagslega og félagslega. Atvinnulífið og hagkerfið munu í auknum mæli njóta krafta og verðmætrar reynslu þeirra sem eru 70 ára eða eldri. Það er hægt að færa rök fyrir því að tekjuskattur og skattar á aukin umsvif muni að stórum hluta greiða aukinn kostnað ríkisins af þessu frumvarpi en það á auðvitað eftir að koma í ljós ef frumvarpið verður að lögum. Aldraðir gegna mikilvægu hlutverki í samfélaginu og þeir hafa oft áhuga á að stunda launaða vinnu. Það er vel þekkt að flest fólk á öllum aldri hefur mikla ánægju af vinnu sinni, vinnufélögum og því hlutverki sem það hefur á vinnustaðnum. Það er því mjög persónubundið hvort áhugi er fyrir því að hætta alfarið á vinnumarkaði þegar lífeyrisaldri er náð. Ég tel skynsamlegt að vinnumarkaðurinn bjóði upp á sveigjanleika því aðstæður eldra fólks eru mismunandi eins og allra annarra aldurshópa. Við megum aldrei gleyma því að við erum að fjalla um sjálfstæða einstaklinga. Ég tel mikilvægt að það myndist sátt í þjóðfélaginu um að bætur úr almannatryggingakerfinu fyrir 70 ára og eldri skerðist ekki vegna atvinnutekna og litið verði svo á að þetta fólk hafi skilað sínu framlagi til samfélagsins. Ellilífeyrir frá lífeyrissjóðunum skerðist almennt ekki vegna tekna af atvinnu en sá er munur á þessum lífeyrisgreiðslum að á bak við ellilífeyrisgreiðslur lífeyrissjóðanna er sjóður eign sem mynduð hefur verið með iðgjöldum sjóðfélaganna og vinnuveitenda þeirra í áratugi. Greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins eru aftur á móti fjármagnaðar af skattfé hverju sinni, svokölluðu gegnumstreymi. Sem dæmi má nefna að þegar um er að ræða tvo launþega sem vinna hlið við hlið verður sá yngri að fallast á það þegar hinn eldri verður 70 ára að hinn síðarnefndi fái óskertar bætur frá Tryggingastofnun ríkisins. Áætlað er að árleg útgjöld vegna frumvarpsins verði á bilinu 560–700 millj. kr. Erfitt er að meta kostnaðinn nákvæmlega þar sem ekki liggja fyrir upplýsingar um hve margir ellilífeyrisþegar verða nú fyrir skerðingu bóta eða meiri greiðsluþátttöku vegna atvinnutekna. Í kostnaðaráætlun er reiknað með að atvinnutekjur 70 ára og eldri hafi hvorki áhrif á eigin bætur né hugsanlegar bætur maka frá Tryggingastofnun. Virðulegi forseti. Ég tel brýnt að frumvarp þetta hljóti afgreiðslu á sumarþinginu þannig að Tryggingastofnun ríkisins geti hafið framkvæmdina 1. júlí 2007. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að fagna þessu frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra svo langt sem það nær. Það er löngu tímabært að vinda sér í að laga og bæta kjör aldraðra og öryrkja. Það á að vera öllum ljóst að lífeyrir eins og hann er í dag tryggir ekki framfærslu, hann er ekki nægilega hár til að tryggja framfærslu lífeyrisþega, hvort heldur er öryrkja eða aldraðra. Skerðingarhlutföllin eru allt of há og tekjutenging við tekjur maka ætti að vera löngu afnumin eða aldrei komið á í upphafi. Því er það fagnaðarefni að þau fyrstu skref skuli vera tekin núna að afnema tengingu við tekjur lífeyrisþega, bæði þeirra sem eru öryrkjar og hinna sem hafa verið heilir heilsu og eru komnir á ellilífeyrisaldur, þ.e. að tekjutenging sé afnumin eftir 70 ára aldur. Því miður eru ekki gefin nein fyrirheit um tímasetningar um frekari réttarbætur fyrir öryrkja og aldraða, heldur vísað til efnahagsástandsins í landinu um hvenær megi koma á þeim bótum að draga úr skerðingarhlutfalli eða hækka bætur. Ég tel að það hefði verið mjög jákvætt að fá fram núna strax á sumarþingi ábendingar um hvað verði lagt fram á haustþinginu en vonandi nýtir ríkisstjórnin vel sumarið til að vinna áfram að tillögum að bótum fyrir aldraða og lífeyrisþega um bættan lífeyri. Það sem er jákvætt er að þessar breytingar eiga að taka strax gildi. Það er ekki svo mjög há upphæð sem ætlað er að fari í breytingarnar á þessu ári. Kostnaðurinn er áætlaður 560–700 millj. kr. og það eru örugglega miklir óvissuþættir í þeirri áætlun, ekki vitað hversu margir geta og munu nýta sér þessi réttindi. Eitt er þó ljóst, það er erfitt fyrir þann sem er fimmtugur, hvað þá sextugur, hvað þá sjötugur, að fara út af vinnumarkaði og koma inn á hann aftur. Ef skerðingarnar á milli 67 ára og 70 ára eru óbreyttar verður það áfram svo að margir hætta að vinna vegna þessa þó að þeir hafi heilsu til. Það verður erfitt að koma inn á vinnumarkaðinn aftur þó að þeir gætu þá aflað sér tekna. Ég tel að með þetta bil, 67 til 70 ára, verði að fara í mjög nána, góða og markvissa samvinnu við Öryrkjabandalagið og Landssamband eldri borgara og ná samkomulagi um það hvernig eigi að draga úr skerðingum svo að þessar bætur sem núna eru verði virkar. Auðvitað eigum við að hvetja til þess að fólk sem heldur fullri heilsu og bæði vill og getur unnið eftir 67 ára aldurinn geri það. Það á að hvetja til þess. Vinnumarkaðurinn verður þá að vera opinn fyrir því að taka inn og halda í vinnu reynslumiklu fólki sem er á mörgum sviðum hæfara til að vera í þjónustu en það fólk sem hefur varla slitið barnsskónum. Sem dæmi er hægt að taka margar verslanir og ýmsa þjónustu sem aldraðir með góða og mikla reynslu sinna af alúð og veita betri þjónustu en þeir sem hafa aldrei komið út á vinnumarkaðinn. Auðvitað eigum við að hvetja til þess. Öryrkjar verða ellilífeyrisþegar þegar þeir ná 67 ára aldri og lækka þá í tekjum. Þetta tel ég að sé eitt af mörgu sem eigi að skoða samhliða þessu. Þjónusta við öryrkja sem heldur áfram að vera öryrki, sem fótur vex ekki á eða verður skyndilega hraustur eins og aðrir lífeyrisþegar sem hafa haldið fullri heilsu, minnkar ekki, kostnaður hans minnkar ekki, lyfjakostnaður og annað, þannig að ég hvet til þess að í heilbrigðisnefnd verði einnig farið yfir þessar skerðingar og hvaða rök geti þá legið áfram því til grundvallar að lækka lífeyri öryrkja við 67 ára aldur. Hvað varðar hækkun skattleysismarka vona ég að hæstv. ríkisstjórn setji það í forgang að hækka frítekjumarkið því að það mun ekki eingöngu vera lífeyrisþegum góð kjarabót, heldur öllu láglaunafólki og fólki með minni tekjur. Hækkun skattleysismarka mun gagnast stórum hópi fólks og láglaunafólki. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um frumvarpið við þessari 1. umr. en tel það til bóta svo langt sem það nær. Það er hluti af stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og sá þáttur sem er útgjaldaminnstur í fyrstu atrennu og ég hvet þá hæstv. ríkisstjórn til að halda vasklega áfram og vinna að enn frekari bótum fyrir þá sem eru yngri en sjötugir. Ég tel að frumvarpið þurfi að fá góða umræðu í hv. heilbrigðisnefnd og að fyrir þá nefnd verði kallaðir þeir fulltrúar sem eiga þarna hagsmuna að gæta.

Hæstv. forseti. Í aðdraganda alþingiskosninganna í síðasta mánuði voru málefni eldri borgara mjög á dagskrá eins og öllum er vel kunnugt um. Mikil og almenn umræða fór fram í fjölmiðlum um þennan málaflokk, einstaklingar og fjöldasamtök létu í sér heyra á opinberum vettvangi og stjórnmálaflokkarnir, flestir ef ekki allir, lögðu áherslu á úrbætur í málefnum sem snúa að eldri borgurum. Um tíma stóð jafnvel til að efna til nýrra framboða sérstaklega, þá í nafni eldri borgara, þannig að það var vissulega mikill grundvöllur og full ástæða fyrir hv. Alþingi og hæstv. ríkisstjórn til að taka mið af þessum umræðum og þeim hljómi sem barst úr grasrótinni. Það fer heldur ekkert á milli mála að aðgerða var og er þörf til að rétta hlut aldraðra í þjóðfélaginu. Það er almennur útbreiddur skilningur á slíkum úrbótum meðal almennings og stjórnmálaflokkanna. Hann kemur líka fram í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar sem mynduð var í kjölfar kosninganna þar sem lögð er sérstök áhersla á að málefni annars vegar barna og unglinga og hins vegar eldri borgara hafi forgang. Þessari yfirlýsingu fagna ég fyrir mitt leyti og tel að svo sannarlega sé kominn tími til að sýna eldri kynslóðinni viðeigandi virðingu. Er þá jafnt átt við aðbúnað og þjónustu í elli- og/eða dvalarheimilum, heimaþjónustu og hjúkrun og umönnun á sjúkrastofnunum, og sömuleiðis og ekki síst að því er varðar lífeyri, bætur og skattaumhverfi þessa fólks. Gamla fólkið á ekki að vera afgangsstærð, skilið eftir á köldum klaka þegar starfsævinni er lokið og þetta fólk hefur skilað sínu dagsverki. Það á betra skilið og það á það inni hjá þjóðinni að njóta ævikvöldsins. Það frumvarp sem hér liggur fyrir og er til afgreiðslu er góðra gjalda vert og spor í rétta átt. Ég vil árétta og undirstrika að ég lít svo á að þetta skref sem nú er stigið sé aðeins byrjunin á þeirri vegferð af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að gera mun betur og meir í málefnum eldri borgara. Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar, eins og kom fram í máli hæstv. heilbrigðisráðherra, kveður á um það og það er hljómgrunnur fyrir því í stjórnarflokkunum báðum, og reyndar held ég líka í öllum stjórnmálaflokkunum og úti í öllu samfélaginu. Okkur er hins vegar öllum ljóst að það krefst skoðunar og meiri tíma að samræma þetta samspil eða þau tengsl sem eru á milli lífeyris, almannabóta og skatta og það þarf að skoða tengingu ellilífeyris fyrir tekjur maka, það þarf að skoða skattleysismörk, frítekjumörk, grunnlífeyri og tengsl almannatryggingakerfisins við lífeyrissjóðstekjur einstaklinga. Þetta er allt mjög flókið dæmi, svo flókið að jafnvel eru fæstir sem skilja það. Ég hef þess vegna fullan skilning á því að stjórnvöld þurfi að fara vel ofan í saumana á þessu kerfi öllu áður en tillögur eru lagðar fram til að skynsamleg niðurstaða fáist. Ég treysti því að sú vinna hefjist sem allra fyrst og skili sér fljótt, og strax nú í haust í nýjum og fleiri frumvörpum sem taka á þeim augljósa vanda og þeim kjörum sem snúa að eldri borgurum þessa lands.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra þar sem lagt er til að atvinnutekjur þeirra sem eru orðnir 70 ára og eldri og njóta lífeyris frá almannatryggingum hafi hvorki áhrif á upphæð lífeyris almannatrygginga lífeyrisþega né maka hans. Verði lögin samþykkt taka þau gildi um næstu mánaðamót, 1. júlí nk. Með þessu er tekið enn eitt stórt skref til að minnka tekjutengingar vegna eigin tekna og tekna maka á lífeyri almannatrygginga. Málefni eldri borgara voru í brennidepli í kosningabaráttunni til Alþingis sem er nú nýafstaðin og með sanni má segja að allir stjórnmálaflokkar hafi lagt áherslu á að koma með tillögu til að bæta hag og stöðu eldri borgara. Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins sem haldinn var í aprílmánuði sl. í aðdraganda kosninganna kynnti formaður Sjálfstæðisflokksins áherslur flokksins um hvernig hann vildi bæta fjárhagslegan hag eldri borgara fengi flokkurinn stuðning til áframhaldandi setu í ríkisstjórn eftir kosningar. Þessar áherslur voru í þremur liðum og þeirra má sjá stað í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar frá 27. maí sl. Allir þessir þrír liðir voru mótaðir af nokkrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins á fundum sem voru haldnir með fulltrúum frá Landssambandi eldri borgara síðla vetrar. Í fyrsta lagi er sá þáttur sem frumvarp það sem hér er til umræðu tekur til sem er afnám tekjutenginga launatekna 70 ára og eldri við lífeyri almannatrygginga. Frumvarpið gerir ráð fyrir að atvinnutekjur ellilífeyrisþega og vistmanna 70 ára og eldri hafi ekki áhrif á fjárhæð ellilífeyris, tekjutryggingar, vasapeninga og vistunarframlags frá Tryggingastofnun ríkisins. Þá munu atvinnutekjur vistmanna 70 ára og eldri ekki hafa áhrif á greiðsluþátttöku þeirra í dvalarkostnaði á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Gert er ráð fyrir að atvinnutekjur maka hafi ekki áhrif á upphæð lífeyris almannatrygginga hjá hinum makanum eins og kemur fram í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins á frumvarpinu. Eftir gildistöku laganna um næstu mánaðamót munu því ellilífeyrisþegar 70 ára og eldri geta aflað sér atvinnutekna að vild án þess að það hafi nokkur áhrif á eigin lífeyri almannatrygginga eða maka hans. Um 21 þús. manns í þessum aldurshópi, 70 ára og eldri, fá lífeyri frá almannatryggingum. Ekki liggja hins vegar fyrir upplýsingar um hversu stór hluti þeirra hefur atvinnutekjur í dag en fjárlagaskrifstofan áætlar að kostnaður ríkisins vegna þessara breytinga verði á bilinu 560–700 millj. kr. á ári. Það er einnig erfitt að meta hve margir þeir eru sem nú þegar hafa náð 70 ára aldri og hafa ekki sótt um lífeyri frá almannatryggingum og hve margir munu fara að vinna í kjölfar þessara breytinga. Að sama skapi er nær ómögulegt að meta hve margir fara í launaða vinnu við þessar breytingar og skila auknum skatttekjum til ríkissjóðs á móti. Það er hins vegar ljóst að þessar breytingar eru til þess fallnar að hafa góð áhrif á hag eldri borgara með bættum kjörum og aukinni virkni í samfélaginu hjá þeim sem hafa vilja og getu til að stunda launuð störf eftir 70 ára aldur. Jafnframt er ljóst að aukin atvinnuþátttaka getur haft jákvæð áhrif bæði á líkamlega og andlega heilsu þessa aldurshóps. Aukin atvinnuþátttaka eldri borgara getur einnig vegið upp á móti vinnuaflsskorti sem er hér á landi, t.d. í þjónustustörfum, en ýmis fyrirtæki hafa séð sér hag í að auglýsa eftir eldri borgurum til starfa og sækjast eftir að nýta þekkingu þeirra og reynslu í störfum innan sinna raða. Aðrir þættir í tillögum Sjálfstæðisflokksins fyrir síðustu kosningar sem hafa ratað í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar varða atriði um hvernig bæta eigi hag þeirra ellilífeyrisþega sem verst eru settir og um minnkun tekjutenginga í almannatryggingakerfinu. Þannig lagði Sjálfstæðisflokkurinn áherslu á það í kosningabaráttunni að tryggja þeim ellilífeyrisþegum sem verst eru settir að lágmarki 25 þús. kr. tekjur úr lífeyrissjóði til hliðar við lífeyri almannatrygginga. Þeir sem hafa engan eða lítinn rétt á greiðslum úr lífeyrissjóðum og litlar aðrar tekjur eru sá hópur aldraðra sem telja má að séu verst settir. Þetta eru t.d. þeir sem hafa verið öryrkjar og ekki verið á vinnumarkaði, konur sem hafa aflað sér lítils réttar með launavinnu utan heimilis og þeir sem af einhverjum ástæðum hafa ekki greitt lögbundin iðgjöld til lífeyrissjóðanna. Frumvarp þessa efnis um 25 þús. kr. greiðslur úr lífeyrissjóðum verður lagt fram á haustþingi eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Um þriðjungur ellilífeyrisþega er í þeirri stöðu að réttur þeirra í lífeyrissjóði er undir 25 þús. kr. á mánuði og mun sá þriðjungur aldraðra njóta þessara aðgerða en þó í mismunandi mæli. Þetta þýðir að lágmarkstekjur sem stjórnvöld tryggja einstaklingum verða 140 þús. kr. á mánuði í stað rúmlega 126 þús. kr. í dag sem er óskiptur lífeyrir almannatrygginga. Lágmarkstekjur hjóna hækka úr 207 þús. í um 240 þús. kr. á mánuði og þá er við það miðað að þau hafi engar aðrar tekjur. Þetta eru lágmarkstekjur og þau þurfa fullkomlega að treysta á tekjur frá almannatryggingakerfinu. Með þessum breytingum munu jafnframt vasapeningar þeirra sem eru á stofnunum og hafa engar aðrar tekjur hækka um rúm 50%, úr 28.600 í 43.600 þegar allt er talið. Í þriðja lagi lagði Sjálfstæðisflokkurinn áherslu á að lækka skerðingarhlutfall lífeyris almannatrygginga vegna annarra tekna. Skerðingarhlutfall lífeyris almannatrygginga vegna annarra tekna var á árinu 2003 lækkað úr 67% í 45% og síðan aftur í tæp 40% um síðustu áramót og á að lækka í 38,5% um næstu áramót samkvæmt breytingum á lögum um almannatryggingar sem samþykkt voru á Alþingi í desember sl. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram að þetta hlutfall fari niður í 35% og gerist það á kjörtímabilinu. Fyrir 2003 voru tekjutengingar við lífeyri almannatrygginga með þeim hætti að hverjar 10 þús. kr. tekjur úr lífeyrissjóði eða vegna atvinnu viðkomandi lækkuðu lífeyri almannatrygginga um 6.700 kr. Fari hlutfallið í 35% munu hverjar 10 þús. kr. tekjur úr lífeyrissjóði - en ekki atvinnutekjur því að þær eru núna teknar út fyrir sviga - hafa áhrif til skerðingar á lífeyri almannatrygginga um 3.500 kr. Þetta er stór áfangi. Þannig hafa stór skref verið tekin á undanförnum missirum í átt að því að minnka tekjutengingar lífeyris almannatrygginga við eigin tekjur og tekjur maka. Um síðustu áramót var tekjutenging milli hjóna minnkuð verulega og um næstu áramót munu lífeyrissjóðstekjur maka ekki hafa nein áhrif á upphaf lífeyris almannatrygginga hins makans. Fullt afnám tekjutengingar á lífeyrissjóðsgreiðslur maka um næstu áramót og afnám tekjutenginga lífeyris almannatrygginga við atvinnutekjur sem kemur til framkvæmda um næstu mánaðamót, verði það frumvarp sem nú er til umfjöllunar samþykkt, þýðir að hvorki lífeyrissjóðstekjur maka né atvinnutekjur þeirra sem eru orðnir 70 ára munu hafa áhrif á lífeyri almannatrygginga hins makans. Einungis fjármagnstekjur maka hafa áhrif á lífeyri almannatrygginga hins makans eftir það. Þetta hefur verið mikið baráttumál eldri borgara, ekki síst kvenna því að tekjutengingar lífeyris almannatrygginga milli hjóna hafa yfirleitt leitt til meiri skerðingar á lífeyri kvenna en karla þar sem karlar hafa að öllu jöfnu bæði meiri rétt í lífeyrissjóðum og oft meiri atvinnutekjur sem hefur þá haft áhrif til skerðingar á lífeyri kvenna í almannatryggingum. Þetta hefur valdið sérstakri óánægju meðal eldri kvenna. Þessar breytingar þýða einnig, sem er líka mikilvægt, að grunnlífeyrir verður alfarið óháður greiðslum úr lífeyrissjóðum og atvinnutekjum eftir 70 ára aldur. Grunnlífeyrir er í dag óháður tekjum úr lífeyrissjóði en eftir 70 ára aldur munu atvinnutekjur ekki heldur hafa áhrif á grunnlífeyri. Þetta er mikil breyting. Jafnframt munu þessar hugmyndir þegar þær eru komnar að fullu til framkvæmda einfalda verulega almannatryggingakerfið því að færri þættir hafa áhrif á útreikninga og upphæð lífeyris almannatrygginga en áður. Jafnframt vil ég benda á það atriði í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 27. maí sl. að skoðað verði hvort undanskilja megi hluta af lífeyrissjóðstekjum eldri borgara skerðingunni í almannatryggingakerfinu. Ekki liggur fyrir hvernig þetta verður útfært. Virðulegur forseti. Á síðustu árum hafa eldri borgarar myndað sterka rödd og öflugt þrýstiafl í að koma áherslumálum sínum á framfæri við stjórnvöld og stjórnmálaflokka. Þetta hefur markað stjórnmálaumræðu síðustu ára. Það hefur einnig orðið til þeirrar jákvæðu þróunar að stjórnvöld og talsmenn eldri borgara undir hatti Landssambands eldri borgara hafa haft með sér formlegan samráðsvettvang á undanförnum árum. Þetta samstarf hefur borið ávöxt í formi þess að gert hefur verið samkomulag milli þessara aðila um bættan hag eldri borgara sem snúa bæði að kjörum aldraðra og aðbúnaði þeirra þegar heilsa og geta til sjálfsbjargar brestur. Þannig var gert samkomulag á árinu 2002 sem m.a. tók til hækkunar tekjutryggingar og tekjutryggingarauka. Þá var skerðingarhlutfall lífeyris almannatrygginga vegna annarra tekna lífeyrisþega lækkað úr 67% í 45%. Áður hafði verulega dregið úr tekjutengingu milli maka lífeyrisþega í kjölfar öryrkjadómsins svokallaða en stjórnvöld ákváðu að niðurstaða Hæstaréttar í hinum svokallaða öryrkjadómi tæki einnig til aldraðra. Með því var ákveðinn sjálfstæður réttur lífeyrisþega óháður tekjum maka. Önnur atriði í samkomulagi milli Landssambands eldri borgara og ríkisstjórnarinnar frá árinu 2002 vörðuðu m.a. ráðstafanir til að auka heimahjúkrun og stuðning við aldraða við að búa lengur heima hjá sér, m.a. með því að fjölga úrræðum vegna dagvistunar og hvíldarinnlagna. Þá tók samkomulagið einnig til fjölgunar hjúkrunarrýma til nýtingar Framkvæmdasjóðs aldraðra og um sveigjanleg starfslok. Þessi atriði gengu öll eftir. Meginþungi í samkomulaginu frá árinu 2002 varðaði því hækkun tekjutryggingar og tekjutryggingarauka, minni tekjutengingar við lífeyri almannatrygginga og síðast en ekki síst eflingu þjónustu við aldraða. Í júlí á síðasta ári var á ný undirritað samkomulag við Landssamband eldri borgara þar sem tekið var á ýmsum áherslum í málflutningi þeirra á missirunum þar á undan. Megináherslan í því samkomulagi var á kjör aldraðra, þ.e. að hækka lífeyri almannatrygginga og minnka áhrif eigin tekna og tekna maka á lífeyri almannatrygginga og síðast en ekki síst að afnema áhrif tekna maka á lífeyrissjóðina og lífeyri almannatrygginga hjá hinum makanum. Í umfjöllun Alþingis síðasta haust var reyndar gengið enn lengra en samkomulag milli Landssambands eldri borgara og ríkisstjórnarinnar frá síðasta sumri gerði ráð fyrir. Þannig var gildistíma ýmissa ákvæða samkomulagsins flýtt verulega og ýmsum atriðum breytt til bóta fyrir aldraða og reyndar einnig öryrkja. Þessar breytingar komu til framkvæmda við síðustu áramót eins og áður getur og munu taka að fullu gildi um næstu áramót. Þessar breytingar hafa þegar haft víðtæk áhrif á kjör eldri borgara og ekki síst konur. Réttur kvenna, eins og ég hef sagt hér áður, sem eru komnar á efri ár og fá greitt úr lífeyrissjóði er að öllu jöfnu lakari en maka þeirra. Það ræðst ekki síst af því að atvinnuþátttaka kvenna hefur í gegnum tíðina verið mun minni en karla. Tíðarandinn var sá að konur voru í meira mæli heimavinnandi, komu seinna út á vinnumarkaðinn, gerðu hlé á vinnu utan heimilis vegna barneigna eða unnu hlutavinnu. Þetta leiðir til þess að réttur kvenna til lífeyris úr lífeyrissjóðum er almennt lakari en hjá körlum. Fram til síðustu áramóta var helmingur af lífeyrissjóðstekjum maka talinn til tekna hins makans. Frá síðustu áramótum hefur einungis 25% af lífeyrissjóðstekjum maka verið talið til tekna hins makans og um næstu áramót falla niður tengingar lífeyris almannatrygginga við lífeyrissjóðstekjur hins makans. Í kjölfar þessara breytinga hækkaði lífeyrir almannatrygginga, ekki síst hjá konum og af þeirri ástæðu sem ég hef áður getið. Annar þáttur í samkomulaginu frá því í júlí í fyrra varðaði lækkun skerðingarhlutfalls tekna úr 45% í 38,5%. Jafnframt var ákveðið frítekjumark vegna eigin tekna að upphæð 300 þús. kr. á ári eða 60% af atvinnutekjum eftir því hvort var hagstæðara. Hugmyndin með frítekjumarki vegna atvinnutekna var að hvetja eldra fólk sem á þess kost og hefur hug á að afla sér tekna með atvinnu til að bæta hag sinn og heilsu án þess að það hafi of mikil áhrif á rétt þess til lífeyris almannatrygginga. Það frumvarp sem við erum nú með til umfjöllunar gengur enn lengra í þá veru með fullkomnu afnámi á þessum tryggingum. Önnur atriði í samkomulagi við eldri borgara frá síðasta sumri vörðuðu hækkun vasapeninga um 25% og heimild til að dreifa eigin tekjum sem stafa af fjármagnstekjum og séreignarlífeyrissparnaði sem er leystur út á einu ári í stað allt að 10 ára samkvæmt óskum lífeyrisþega. Þá fól samkomulagið í sér mikilvægt ákvæði um sveigjanleg starfslok og möguleika á hækkun lífeyrisgreiðslna úr almannatryggingum um 0,5% á mánuði, þ.e. 6% á ári, fyrir hvert ár umfram 67 ára aldur sem lífeyristöku er frestað. Með því á einstaklingur að geta aukið rétt sinn til lífeyris í almannatryggingakerfinu um allt að 30% ef hann frestar lífeyristöku til 72 ára aldurs. Varðandi þjónustu við aldraða var áhersla lögð á að auka þjónustu við þá með því að færa áherslu eins og stofnanaþjónustu með stóraukinni heimaþjónustu, með auknu fjármagni til uppbyggingar öldrunarstofnana, m.a. með byggingu 400 hjúkrunarrýma á næstu árum. Auk þess var lögð áhersla á fullnægjandi framboð þjónustu og öryggis íbúa. Það sem einkenndi samkomulagið frá síðasta sumri má segja að hafi verið fyrst og fremst áhersla á minni tekjutengingar milli maka og minni skerðingar vegna eigin atvinnutekna og lífeyrissjóðstekna. Þannig gagnaðist það fyrst og fremst hjóna- og sambúðarfólki og þeim sem hafa einhverjar aðrar tekjur en tekjur frá almannatryggingakerfinu. Aldraðir eru hins vegar ekki einsleitur hópur og aðstaða þeirra, vilji og geta er eins mismunandi og þeir eru margir. Áhersluatriðin eru því margvísleg og snerta hvern einstakling og hver hjón eða sambúðarfólk með mismunandi hætti. Þess bera baráttumál eldri borgara merki en þess má líka geta að mörg þeirra hafa náð fram að ganga á síðustu missirum. Um langt skeið bentu t.d. eldri borgarar á óréttmæti þess að greiða eignarskatt af skuldlausu eða skuldlitlu eigin húsnæði. Þess er skemmst að minnast að eignarskattur var aflagður á síðasta kjörtímabili. Eldri borgarar hafa í málflutningi sínum lagt áherslu á auknar ráðstöfunartekjur með hækkun lífeyris almannatrygginga og hækkun skattleysismarka. Á síðasta kjörtímabili var tekjuskattur lækkaður um 3%, virðisaukaskattur á matvæli var lækkaður verulega og skattleysismörk hækkuð. Eldri borgarar hafa lagt áherslu á að minnka tekjutengingar lífeyris almannatrygginga við eigin tekjur úr lífeyrissjóði, við atvinnutekjur og tekjur maka. Jafnframt hafa þeir lagt áherslu á að bæta hag þeirra sem hafa minnstar tekjur en þeir hafa aflað sér minnsts réttar úr lífeyrissjóðum. Með þeim breytingum sem gerðar voru á almannatryggingalögum í desember sl., og fyrr eins og ég hef áður nefnt í ræðu minni, og þeim hugmyndum sem koma fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er komið verulega til móts við þessar hugmyndir. Í kosningabaráttunni til Alþingis nú nýverið lögðu allir stjórnmálaflokkar áherslu á að styrkja stöðu og bæta hag aldraðra og öryrkja. Með þeirri niðurstöðu sem hér hefur verið til umræðu og að viðbættum þeim atriðum sem þegar hafa verið lögfest má segja að tekist hafi að koma til móts við stærri hópa aldraðra með ólíkar þarfir, ólíka hagsmuni og mismunandi aðstæður. Það er vel og því fagna ég því skrefi sem tekið er í dag með því að undanþiggja atvinnutekjur 70 ára og eldri áhrifum við lífeyri almannatrygginga.

Virðulegi forseti. Í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar eru töluvert mikil fyrirheit hvað varðar úrbætur í málefnum aldraðra og öryrkja og er það vel. Það voru því miklar væntingar sem lágu í loftinu þegar kynnt var að nú skyldi stigið fyrsta skrefið í þá átt sem þar var lýst - en jafnframt nokkur vonbrigði sem fylgja því að líta þetta plagg hér augum. Einkum tel ég svo vera fyrir öryrkja. Það sem vekur athygli mína er að það er ekkert fyrir þann hóp sem er 67–70 ára sem er hópur sem er alla jafna betur í stakk búinn til að afla sér atvinnutekna en hópurinn sem er 70 ára og eldri. Vegna þess að hv. þm. Ásta Möller vakti athygli á því að þetta frumvarp er í samræmi við kosningastefnu Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningarnar, ekki Samfylkingarinnar, þá spyr ég: Af hverju horfði Sjálfstæðisflokkurinn ekki í kosningastefnu sinni og í þessu frumvarpi til þess hóps sem er 67–70 ára?

Virðulegi forseti. Það er nú ekki alls kostar rétt hjá hv. þingmanni að það hafi engan veginn verið horft til þeirra sem eru 67 ára eða eldri. Það má m.a. geta þess að skerðingarhlutfall verður lækkað úr 40% í 35% á kjörtímabilinu og það mun nýtast öllum öldruðum. Það sem hins vegar var hugmyndafræðin bak við það að miða við 70 ára aldurinn en ekki 67 ár, er að mjög stórir hópar aldraðra fara á lífeyri um sjötugt. Það er t.d. miðað við 70 ára aldur hjá opinberum starfsmönnum, að þeir hafi heimild til að starfa til sjötugs og mjög stórir hópar fara á lífeyri þá. Það kom fram í ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra að við þurfum að sætta okkur við það að þeir sem eru 70 ára og eldri og eru í fullu starfi fái auk launa sinna að starfa við hliðina á öðrum á sambærilegum launum en fá til viðbótar lífeyri almannatrygginga. Það var miðað við að þeir sem eru 70 ára og eldri hefðu skilað sínu til samfélagsins og eftir það gætu þeir verið á vinnumarkaði án þess að það leiddi til skerðinga á almannatryggingunum. Það var með ráðum gert að horfa á þá sem væru orðnir 70 ára en ekki þá sem væru á aldrinum 67–70 ára. Í því sambandi má líka benda á að það voru gerðar breytingar á lögum um almannatryggingar í desember síðastliðnum sem miða að því að hvetja eldra fólk til að halda áfram að vinna, m.a. með því að auka rétt þeirra í almannatryggingakerfinu þannig að það getur aflað sér aukinna réttinda um hálft prósent fyrir hvern mánuð sem það frestar töku lífeyris. Það má eiginlega segja að ef við hefðum miðað við 67 ára aldur þá væri verið að vinna gegn þeim hugmyndum sem við lögðum fram í desember síðastliðnum, þ.e. að fólk geti aukið rétt sinn í almannatryggingakerfinu. Þetta voru svona í grófum dráttum og á stuttum tíma þau sjónarmið sem við lögðum til grundvallar og 

Ég þakka þessa skýringu, hæstv. forseti. Lagasetning sem þessi mun væntanlega hafa áhrif á það hvernig menn haga starfslokum sínum. En maður hlýtur að spyrja að því hvort lagasetning sem þessi standist jafnræðisreglu. Er eitthvert réttlæti í því að undanskilja hópinn 67–70 ára þegar lög sem þessi eru sett? Ég leyfi mér að efast um að svo sé. Að minnsta kosti er það vert skoðunar.

Virðulegi forseti. Í fljótu bragði get ég ekki séð að þetta stríði gegn jafnræðisreglu en auðvitað munum við skoða það ef þau sjónarmið eru uppi og þá taka það upp í nefndinni.

Herra forseti. Í ræðu hv. þm. Ástu Möller og reyndar í greinargerð með þessu frumvarpi kemur fram að það skuli stefnt að því að ríkissjóður tryggi ellilífeyrisþegum lífeyri að lágmarki 25 þús. kr. á mánuði frá lífeyrissjóði og muni frumvarp þess efnis verða lagt fram á haustþingi 2007. Ég spyr hv. þingmann að því af hverju þessi greiðsla kemur ekki beint frá almannatryggingakerfinu, af hverju þessar skuldbindingar eru lagðar á lífeyrissjóði sem byggja á iðgjöldum og hafa skyldur til að greiða út eftir því en geta ekki tekið á sig skyldur samkvæmt þessum yfirlýsingum í frumvarpinu án þess að fá þá fjármagn frá ríkissjóði til að mæta þeim skuldbindingum. Það er því nokkuð brýnt að það komi skýrt fram fyrir lífeyrissjóði í landinu hvernig ríkisstjórnin hyggist standa að þessum málum. Ætlar hún að grípa inn í það ferli sem lífeyrissjóðirnir byggja á og þann samningsgrundvöll sem þeir byggja á, frjálsum samningum, og skylda þá til þessa? Að lokum vil ég segja það, ég á nú einhvern örlítinn tíma eftir, að hér er lýst háleitum og góðum markmiðum og málum sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði munum fylgjast vel með og leggja allt okkar að mörkum svo vel til takist.

Virðulegi forseti. Þeir sem stóðu að þessari tillögu lögðu höfuðið töluvert í bleyti til að finna út hvaða hópar væru með lægstu tekjurnar, væru verst settir. Það var niðurstaða okkar eftir að hafa skoðað mörg gögn og eftir ítarlega yfirferð að þetta væri einmitt sá hópur sem hefði lægstar tekjur í lífeyrissjóðum. Eins og kom fram í ræðu minni áðan er um þriðjungur ellilífeyrisþega með undir 25 þús. kr. tekjur úr lífeyrissjóði. Niðurstaðan varð sú að til að hitta einmitt þann hóp fólks þá væri rétt að beina þessu í gegnum lífeyrissjóðina eins og hér er lagt til. Hugmyndin er sú að ríkissjóður muni bæta það að fullu. Þær upphæðir sem þarna er um að ræða koma ekki úr sjóðum lífeyrissjóðanna heldur beint úr ríkissjóði. Sá hópur sem er með svona lítinn rétt í lífeyrissjóði fer hins vegar minnkandi. Fólk sem nú er að fara á lífeyri er með meiri rétt í lífeyrissjóðum og þeir sem eldri eru og hafa lítinn rétt falla frá og þá mun fækka í þessum hópi. Það er því alveg ljóst að ríkissjóður mun bæta þetta. Þetta eru tæplega 25 þús. kr. sem bætast við lífeyri almannatrygginga og eru meðhöndlaðar með sama hætti og lífeyrissjóðstekjur annarra sem eru með þessa upphæð eða hærri.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi skilmerkilegu svör. Ég hefði sjálfur talið mun hyggilegra að fara með þessar greiðslur beint í gegnum almannatryggingakerfið en blanda ekki lífeyrissjóðunum inn í það. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það eru konur sem standa höllustum fæti í þessu máli og það er mjög gott markmið að tryggja þeim, þ.e. þeim konum sem hafa verið heimavinnandi húsmæður helftina af ævi sinni, að tryggja þeim lífeyri á við karlmenn sem hafa unnið alla sína starfstíð úti og áunnið sér fullan lífeyrisrétt eins og lög um lífeyrissjóði mæla fyrir um, þ.e. að eftir 42 ára starfstíma þá ná launamenn 60% af launum sínum. Það er viðmiðunin. Þetta er mjög gott markmið. Ég hygg samt að mun æskilegra sé að fara með þetta beint í gegnum almannatryggingakerfið en ekki að blanda frjálsum lífeyrissjóði þar inn.

Virðulegi forseti. Við erum þá ekki sammála um leiðir en þetta varð sú niðurstaða sem við komumst að. Fyrstu viðbrögð lífeyrissjóðanna eru í þá veru að þeir hafa ekkert á móti þessu hlutverki sínu, að taka þetta yfir þann tíma sem til þarf. Hins vegar tek ég undir með hv. þingmanni að það eru sérstaklega ánægjulegir þættir í þeim breytingum sem hafa orðið á lífeyristryggingakerfinu á síðustu árum sem mæta sérstaklega konum. Þá á ég við að annars vegar minnka tekjutengingar á milli maka, sem við sáum að höfðu sérstaklega mikil áhrif á konur. Ég sá dæmi um það í ákveðnu tilviki þar sem maki konu hafði háar lífeyrissjóðstekjur sem hafði áhrif á lífeyri almannatrygginga til hennar en við breytingarnar sem urðu um síðustu áramót hækkaði tiltekin kona um 40 þús. kr. á mánuði, sem skipti verulega miklu máli. Jafnframt lýsi ég sérstakri ánægju með tillöguna um 25 þús. kr. vegna þess að sú upphæð mun bæta kjör kvenna sérstaklega, því eins og kom fram í ræðu minni áðan þá hafa konur haft færri tækifæri til þess að afla sér réttinda í lífeyrissjóðum en karlar vegna þeirra þjóðfélagsaðstæðna og viðhorfa í samfélaginu sem ríkti hér, ekki síst á árum áðum.

Hæstv. forseti. Hér er verið að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra. Hér er um mjög gott mál að ræða sem ég styð svo langt sem það nær. Það fjallar m.a. um að lagt er til að atvinnutekjur þeirra sem eru 70 ára og eldri hafi ekki áhrif á greiðslur lífeyristrygginga. Í kostnaðarmati er gert ráð fyrir að þetta kosti um 560–700 millj. kr. árlega. Hér er því um mikið hagsmunamál að ræða fyrir eldri borgara. Það kemur í raun og veru ekki á óvart að á fyrstu dögum nýs þings séu málefni aldraðra og lífeyrisþega til umræðu. Þessi málefni hafa verið til mikillar umfjöllunar á síðasta kjörtímabili og mörg skref hafa verið stigin í þá átt að bæta hag aldraðra og öryrkja á síðasta kjörtímabili sem og metnaðarfull áform í því að bæta þjónustu og búsetuúrræði þar að lútandi. Því verkefni er svo sannarlega ekki lokið. Í aðdraganda síðustu kosninga urðum við vör við það, frambjóðendur allra flokka, að þessi málefni brunnu mjög mikið á landsmönnum öllum, ungum sem öldnum og snertu okkur flestöll. Því kom ekki á óvart að allir stjórnmálaflokkar sem nú eiga sæti á Alþingi lögðu fram mjög metnaðarfulla stefnuskrá til þess að bæta aðstöðu, búsetuúrræði og kjör þessa hóps og veitir svo sannarlega ekki af. Með því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram eru stigin ákveðin skref í þá átt að bæta kjör þessa hóps. Við framsóknarmenn lögðum mikla áherslu á málefni aldraðra í aðdraganda síðustu kosningabaráttu og segir m.a. í kosningastefnuskrá okkar að við viljum stuðla að sveigjanlegum starfslokum á vinnumarkaði, hækka frítekjumark á atvinnutekjur lífeyrisþega og frítekjumark verði sett á greiðslur úr lífeyrissjóðum og að einfalda eigi almannatryggingakerfið, svo fátt eitt sé nefnt. Enda er hér um umfangsmikinn málaflokk að ræða. Það leiðir því af sjálfu sér að við framsóknarmenn styðjum það ágæta mál sem hér er lagt fram, en eins og ég sagði hér áðan, svo langt sem það nær. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvort við skilgreinum ekki aldraða sem einn hóp, 67 ára og eldri. Í því frumvarpi sem hér er lagt fram er gert ráð fyrir því að þessum hópi verði skipt upp í tvennt, þ.e. 67–70 ára og 70 ára og eldri, gagnvart kjörum. Þannig að atvinnutekjur ellilífeyrisþega og vistmanna 70 ára og eldri hafi ekki áhrif á fjárhæð ellilífeyris, tekjutryggingar, vasapeninga o.s.frv. Það er því eðlileg spurning sem vaknar í þessari umræðu hvort menn og stjórnvöld tryggi jafnræði ellilífeyrisþega með þeim hætti og hvort við séum í rauninni að framfylgja því sem flestir stjórnmálaflokkar og stjórnmálamenn töluðu fyrir í síðustu kosningabaráttu. Þá ræddum við um hversu starfskraftar eldra fólks væru dýrmætir fyrir íslenskt atvinnulíf, reynsla þess og allt þar fram eftir götunum. Með því frumvarpi sem hér er er því miður ekki verið að bæta kjör eldri borgara 67–70 ára. Reyndar er kveðið á um að lækka eigi skerðingarhlutföllin á kjörtímabilinu. En ég tel að við þyrftum að skoða það í fúlustu alvöru hvort það sama eigi ekki að gilda yfir allan hóp eldri borgara. Það eru að minnsta kosti sjónarmið í þessari umræðu. Ef menn meina eitthvað með því að við viljum stuðla að því að þeir sem eru hressir og heilir heilsu geti stundað atvinnu án þess að verða fyrir miklum skerðingum, að það sé virkilegur hvati fyrir fólk sem er á besta aldri, 67 ára til sjötugs, ef við viljum virkilega stuðla að því að þetta fólk verði áfram á íslenskum vinnumarkaði og jafnvel vel fram yfir sjötugt, rétt eins og verið er að gera með þessu frumvarpi, þá held ég að við þurfum að spyrja okkur þessarar spurningar og skoða þessi mál nánar. Ég á von á að við munum fara vel yfir þetta hér í þinginu og að þetta verði tekið til sérstakrar skoðunar. Annað sem við höfum rekið okkur á í umræðunni eru hinar miklu tekjutengingar á milli maka sem oftar en ekki hafa bitnað á húsmæðrum, eldri konum sem hafa kosið að vera heima og sjá um bú sitt ala upp börn sín, og hafa þar af leiðandi ekki verið mikið úti á vinnumarkaðnum. Þessi hópur kvenna hefur verið skertur óhóflega mikið vegna tekna maka. Ég veit að við höfum mörg séð svæsin dæmi um það. Ég held að allir stjórnmálaflokkar hafi verið sammála því að þessu þyrfti að breyta. Það er því sérstakt fagnaðarefni að til standi að gera þessum hópi hærra undir hópi hvað þetta varðar. Því þessar tekjutengingar hafa verið allt of miklar og í rauninni þurfum við að breyta þessu svo fljótt sem verða má. Reyndar er ekki tekið sérstaklega á því hvenær það verði gert á kjörtímabilinu. Ég tel brýnt að við komum til móts við þennan hóp og nú er lag að mörgu leyti. Við búum við mjög öflugan ríkissjóð og það þarf að koma til móts við þennan hóp. Hér er í raun um réttlætismál og jafnréttismál að ræða fyrir þær konur sem hafa komið börnum sínum til manns, séð um heimilið á meðan tíðarandinn var sá að karlarnir voru frekar á vinnumarkaði en konur. Það þarf að koma til móts við þennan hóp. Ég vil, hæstv. forseti, minna á að þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar sem við ræðum nú kemur bara þeim til góða sem hafa fulla heilsu til vinnu. Við framsóknarmenn viljum jafnframt horfa til þeirra sem eru heilsuveilir og/eða öryrkjar og bæta hag þeirra. Þetta frumvarp sem við ræðum hér tekur ekki á því, því miður. Árið 2005 voru 8.809 manns á aldrinum 70–74 ára. 1.240 af þeim voru á vinnumarkaði eða rúm 14%. Sama ár voru 16.926 75 ára og eldri. 780 af þeim voru á vinnumarkaði eða 4,6%. Staðreyndin er sú að töluverður hópur af því fólki sem er á þessu aldursbili getur ekki sinnt vinnu og þar af leiðandi þurfum við að koma með öðrum hætti til móts við þennan hóp. Það er eins og ég sagði áðan ekki gert með þessu frumvarpi. Ég hef trú á því, miðað við hvað stjórnmálamenn og flokkar lögðu til fyrir síðustu kosningar, að það verði komið til móts við þennan hóp. Þannig að ég tel að hér sé um fyrsta skref að ræða til þess að bæta almennt hag aldraðra í samfélagi okkar. Hæstv. forseti. Nú nýlega hefur verið skipt um forustu hjá Landssambandi eldri borgara. Í DV í dag, 6. júní, er viðtal við nýjan formann, Helga K. Hjálmsson og vil ég hér úr stóli Alþingis óska honum góðs gengis í formennsku sinni. Það er mikilvægt starf, að halda stjórnvöldum á hverjum og einum tíma við efnið varðandi málefni aldraðra. Í viðtalinu segir Helgi K. Hjálmsson, m.a. með leyfi forseta: „Kjaramálin eru númer eitt, tvö og þrjú. Við erum með okkar ákveðnu skoðanir í þeim málum. Í fyrsta sæti set ég hækkun á grunnlífeyri. Þar næst hækkun skattleysismarka. Loks vil ég tekjutengingu bóta burt.“ Formaður Landssambands eldri borgara setur hækkun á grunnlífeyri í fyrsta sætið og þar næst hækkun skattleysismarka. Miðað við fyrirheit ríkisstjórnarinnar vil ég trúa því að það verði ráðist í úrbætur hvað þessi atriði varðar. Það er ekki að finna í því frumvarpi sem hér er lagt fram. Enda er það svo að ríkisstjórnin er nú rétt nýlega tekin við og við skulum gefa henni umþóttunartíma til þess að standa við þau fögru loforð sem þeir flokkar sem að þeirri ríkisstjórn standa hafa gefið. Við sem erum í stjórnarandstöðu munum veita ríkisstjórnarflokkunum aðhald, að þeir muni standa við þau stóru orð og þau metnaðarfullu áform sem lögð voru til í aðdraganda kosninga. Hér er um mikilvægan málaflokk að ræða, við getum gert betur hér. Ég dreg ekki dul á það að mörg, mjög góð skref voru stigin í tíð fyrrverandi hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, Sivjar Friðleifsdóttur, og miklir fjármunir voru settir í þennan málaflokk. En hins vegar er þeirri vegferð svo sannarlega ekki lokið. Ég vil óska nýkjörnum heilbrigðisráðherra velgengni í þessum mikilvæga málaflokki. Ég hef ekki getað gert það hér áður úr þessum stóli. Hér er um mjög stóran og mikilvægan málaflokk að ræða. Menn skulu standa við stóru orðin sem féllu í aðdraganda síðustu kosninga og við í stjórnarandstöðunni munum sannarlega koma með okkar tillögur í þessum málaflokki. Ég hef trú á því að við munum veita ríkisstjórninni mjög öflugt aðhald hvað þetta varðar. Við munum ekki, eins og fyrrverandi hv. stjórnarandstaða, m.a. í fjárlagagerð, skila auðu. Við munum koma með okkar tillögur því við lofuðum ákveðnum hlutum og við viljum stuðla að því að það verði gerðar úrbætur í málefnum eldri borgara. Þetta er fyrsta skrefið í þeirri vegferð og ég óska ríkisstjórninni og Alþingi öllu góðs gengis í því að bæta kjör eldri borgara.

Herra forseti. Frumvarpið sem hér er lagt fram um breytingar á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra er fagnaðarefni. Við sjálfstæðismenn lögðum eins og aðrir flokkar á það áherslu í nýafstöðnum kosningum að kjör aldraðra yrðu bætt. Með því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram af hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra er vissulega stigið skref í þá átt að auka rétt aldraðra til tekjuöflunar án skerðingar á ellilífeyri. Við höfum á undanförnum mánuðum séð að ýmis fyrirtæki hafa sóst eftir starfskröftum hinna eldri og reyndari. Með þessu frumvarpi er þeim einstaklingum sem áhuga hafa á atvinnuþátttöku meðan heilsan leyfir og vilji er fyrir hendi gefinn kostur á því án þess að það leiði til skerðingar á lífeyri almannatrygginga. Í aðdraganda nýafstaðinna alþingiskosninga varð ég vör við, eins og fleiri hv. þingmenn, að bætt kjör ellilífeyrisþega var mál sem brann mjög á fólki á öllum aldri, ekki aðeins á eldri borgurum. Ég er sannfærð um að nú séu þær efnahagslegu forsendur til staðar að mögulegt sé að bæta hag þessa aldurshóp eins og nú er lagt til. Herra forseti. Það er sannfæring mín að þær breytingar sem hér er lagt til að gerðar verði að lögum um almannatryggingar verði þeim eldri borgurum sem þær ná til til hagsbóta og betri kjara. Í stjórnarsáttmálanum er einnig gert ráð fyrir frekari úrbótum í málefnum aldraðra en mál þess efnis verða lögð fram á haustþingi. Það er því ljóst að hæstv. ríkisstjórn hefur í hyggju að taka strax á þeim málum sem snúa að málefnum aldraðra. Því ber að fagna.

Virðulegi forseti. Það ber að fagna því frumvarpi sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur talað fyrir, um breytingar á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra. Þau skref sem hér eru stigin eru í fullu samræmi við málflutning okkar sjálfstæðismanna sem og annarra flokka fyrir kosningarnar í vor, sem og stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um öfluga velferðarþjónustu sem byggir á traustum grunni fyrri ára. Markmið þessa frumvarps, herra forseti, er að bæta hag ellilífeyrisþega með því að draga úr vægi viðmiðunartekna gagnvart greiðslum lífeyristrygginga og einnig er lagt til að atvinnutekjur þeirra sem eru 70 ára og eldri hafi ekki áhrif á greiðslur lífeyristrygginga. Þessi skref eru þau fyrstu af mörgum í velferðargöngu sem styrkja mun stöðu eldri borgara. Þau eru afar mikilvæg samfélagslega. Eldri borgarar búa yfir mikilli reynslu og þekkingu og mikil verðmæti eru fólgin í því að geta nýtt starfskrafta þeirra sem þess óska að vinna áfram. Þau skipta ekki síður máli hin auknu lífsgæði sem felast í því fyrir þá eldri borgara sem vilja að geta tekið virkan þátt í atvinnulífi þjóðarinnar og hafa um leið möguleika á að bæta hag sinn. Virðulegi forseti. Engum blandast hugur um að einföldun almannatryggingakerfisins er löngu tímabær og frumvarp hæstv. heilbrigðisráðherra á þessu vorþingi markar tímamót þar um. Samspil skatta, tryggingabóta, greiðslna úr lífeyrissjóðum og atvinnutekna einstaklinga þarf að skoða gaumgæfilega til að tryggja meiri sanngirni og ekki síður til að hvetja til tekjuöflunar og sparnaðar. Það er afar mikilvægt, hæstv. forseti, að hækka grunnlífeyri, að draga úr tekjutengingum og skerðingum bóta í þessu flókna kerfi almannatrygginga. Það eru mannréttindi allra, kvenna jafnt sem karla, að skerðing tryggingabóta vegna tekna maka verði að fullu afnumin. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Skoðað verði hvort undanskilja megi hluta af lífeyrissjóðstekjum eldri borgara skerðingum í almannatryggingakerfinu. Jafnframt skal stefnt að því að ríkissjóður tryggi ellilífeyrisþegum lífeyri að lágmarki 25 þúsund krónur á mánuði frá lífeyrissjóði. Almennt skerðingarhlutfall í almannatryggingakerfinu lækki í 35%.“ Ég leyfi mér að vona, herra forseti, að ekki verði aðeins skoðað og stefnt að heldur framkvæmt. Það er sanngjörn krafa og í raun réttlætismál að eldri borgarar búi við fjárhagslegt öryggi. Í allsnægtaþjóðfélagi okkar ætti það að vera metnaðarmál ráðamanna. Virðulegi forseti. Það blasir við að mörg verkefni og ólík í málum sem snerta eldri borgara bíða hæstv. heilbrigðisráðherra á næstu missirum og fylgja honum góðar óskir í vandasömu starfi. Fjölgun hjúkrunarrýma er nauðsyn. Hraða á byggingu 400 rýma og það er vel. Mestu máli skiptir þó að þeir sem eru sjúkir aldraðir fái þá þjónustu sem þeir þurfa á að halda hverju sinni óháð stað og stund. Þá þjónustu þarf ekki endilega að veita á hjúkrunarheimilum eða öðrum stofnunum. Það kann að vera hagkvæmt - það er í það minnsta íhugunar virði, herra forseti - að auka enn frekar búsetuúrræði og veita eldri borgurum val um að búa þar sem þeir kjósa. Til þess að svo megi verða þarf að efla heimaþjónustu, heimahjúkrun, samhæfa alla þjónustu betur og gera hana bæði einstaklingsmiðaðri og skilvirkari. Í dag skarast verkefni ríkis og sveitarfélaga í öldrunarmálum og það kallar iðulega á árekstra sem koma niður á þeim sem á þjónustunni þurfa að halda. Því þarf að breyta. Það gerum við best með því að færa þennan málaflokk ásamt heilsugæslunni frá ríki til sveitarfélaga. Sveitarfélögin, herra forseti, eru mörg hver vel í stakk búin til að taka við verkefnum frá ríkinu og hafa sýnt það í verki. Öldrunarmálin eru nærþjónusta og hana á að veita af þeim sem gleggst þekkja til. Sveitarfélögin hafa einnig sýnt að þau eru óhrædd við að fara ótroðnar slóðir og leita nýjunga í uppbyggingu og rekstri og slíkt gæti nýst á margan hátt í öldrunarþjónustu því að þarfir eldri borgara, væntingar þeirra og óskir, eru mismunandi og þjónusta nærsamfélagsins þarf að endurspegla þá staðreynd. Það er grundvallaratriði og í raun mannréttindi að sjálfræði eldri borgara um val á þjónustu sé virt þegar þeir þurfa á stuðningi samfélagsins að halda. Virðulegi forseti. Öldrunarmál sem einn þáttur heilbrigðismála skiptir alla máli. Á Íslandi er afar góð heilbrigðisþjónusta og frábært starfsfólk. En ég vil sjá fjölbreyttari úrræði í þessum málaflokki, hæstv. heilbrigðisráðherra, hvort sem um vistun, heimaþjónustu, heimahjúkrun eða læknisþjónustu er að ræða. Ég vil sjá fjölbreyttara rekstrarform og leyfa einkaaðilum að spreyta sig í þessum málaflokki í miklu meiri mæli. Hið opinbera heldur áfram að greiða fyrir þjónustuna þó svo að einkaaðilar veiti hana. Það er sátt í samfélagi okkar og í íslenskum stjórnmálum um að skattfé okkar sé varið til að halda úti öflugu velferðarkerfi. Á því verður engin breyting. En kraftur einkaframtaksins hefur með frábærum hætti gjörbreytt háskólaumhverfi á Íslandi og ég er sannfærð um að það yrði einnig þróunin í þessum málaflokki. Herra forseti. Við þurfum að vera opin fyrir nýjum leiðum og hugmyndum á þessu sviði sem og öllum öðrum. Frumvarp hæstv. heilbrigðisráðherra um breytingar á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra eru vonandi aðeins fyrstu skref í metnaðarfullum áformum ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar um að bæta hag eldri borgara á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að fagna frumvarpi hæstv. heilbrigðisráðherra sem snýst um að bæta kjör eldri borgara með því að afnema að fullu tekjutengingar vegna atvinnutekna 70 ára og eldri. Frumvarpið undirstrikar þá áherslu sem núverandi ríkisstjórn leggur á málefni eldri borgara. Þetta er einungis fyrsta skrefið af mörgum í þá veru að bæta afkomu eldri borgara. Því miður hefur kerfið sem við búum við í dag í raun refsað þeim eldri borgurum sem hafa viljað vinna þar sem skerðingarhlutföll eru of há, þrátt fyrir að þau hafi verið lækkuð mjög mikið á undanförnum árum. Þetta hefur orðið til þess að þvinga eldri borgara út af vinnumarkaði þar sem þeim hefur verið refsað fyrir að vinna með alls kyns skerðingarákvæðum. Herra forseti. Eins og ég kom inn á er þetta aðeins fyrsta skrefið hjá ríkisstjórninni. Það hefur líka komið fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að hún vill bæta sérstaklega kjör þeirra eldri borgara sem verst hafa kjörin með því að ríkissjóður tryggi lífeyrisþegum að lágmarki 25 þús. kr. á mánuði frá lífeyrissjóðum. Þetta er mjög mikilvægt því að við vitum að fólk á erfitt með að lifa af strípuðum bótum frá ríkinu. Það kunna að vera margar skýringar á því hvers vegna fólk hefur ekki öðlast lífeyrisréttindi en stærsti hópurinn mun vera konur sem voru hlutfallslega lítið úti á vinnumarkaðnum á starfsævi sinni og oft á tíðum aðeins í hlutastörfum, ef þær voru þá á annað borð úti á vinnumarkaðnum. Það er mikilvægt að draga almennt úr skerðingarhlutföllum. Því er gott til þess að vita að búið sé að setja það inn í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að almennt skerðingarhlutfall í almannatryggingakerfinu lækki í 35%. En það er fleira en fjármagn það sem eldri borgarar hafa á milli handanna sem skiptir máli, ekki síður þarf að huga vel að þjónustu við þennan hóp. Mikilvægt er það markmið ríkisstjórnarinnar að allir sem rétt hafa á hjúkrunarrýmum og öðrum þeim búsetu- og þjónustuúrræðum sem eru á hendi ríkisins fái notið þeirra. Það er vitað að það má létta mikið á eftirspurn eftir hjúkrunar- og þjónusturýmum með því að veita þeim eldri borgurum sem það kjósa betri þjónustu heima við. Því er mikilvægt að færa ábyrgð á lögbundinni þjónustu við aldraða og fatlaða á eina hendi, þ.e. frá ríki til sveitarfélaga. Með því mun sambandið á milli þeirra sem þjónustuna nota og þeirra sem veita hana verða mun skýrara og boðleiðir styttast til muna. Með slíku fyrirkomulagi ætti líka að vera hægt að koma í veg fyrir að sveitarfélögum sé mismunað hvað varðar þjónustuframboð. Virðulegi forseti. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hefur sagt að hún muni leggja áherslu á bætta þjónustu og bættan hag eldri borgara. Horft verður sérstaklega til þess að þjónustan og sá lagarammi sem þeim verður búinn taki mið af mismunandi þörfum hvers og eins og að þjónustan verði einstaklingsmiðuð. Hér er sleginn tónn í þessa veru, tónn sem er táknrænn fyrir það sem koma skal á þessu kjörtímabili hjá nýrri ríkisstjórn og undirstrikar að hún mun leggja áherslu á málefni eldri borgara númer eitt, tvö og þrjú.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp frá hæstv. heilbrigðisráðherra og ég vil byrja á því að óska honum til hamingju með starfið og vona að hann verði landi og þjóð til gagns. Ég efast reyndar ekki um það. Það sem menn þurfa að átta sig á er að til þess að hafa gott velferðarkerfi þurfa menn gott og heilbrigt atvinnulíf. Ég hef lýst því þannig, ef við tökum myndlíkingu af þjóðarskútunni, að fyrstu kjörtímabilin sem Sjálfstæðisflokkurinn var við völd fóru í það að koma í gang vélinni sem þá hökti og síðan koma mannskapnum í gott skap, áhöfninni, og nú erum við komin að því að sinna velferðarkerfinu. Þar sem vélin gengur á miklum hraða og áhöfnin hefur fengið miklar launahækkanir vil ég að þetta kjörtímabil verði helgað velferðarkerfinu sem nýtist síðan okkur öllum, launþegum á vinnumarkaði, börnum og öllum öðrum. Það er hluti af lífskjörum þjóðarinnar. Og verkefni þessa kjörtímabils ættu að vera að velferðarkerfið verði skilvirkt og einfalt. Ef við skoðum einstaka hópa í þjóðfélaginu fá þeir alls konar félagsleg skilaboð. Þeir sem eru 15 ára fá þau skilaboð að þeir eigi að hegða sér eins og vitleysingar af því að þeir eru unglingar. Þeir gera það reyndar ekki nema einstaka maður en þeir fá samt þau skilaboð frá þjóðfélaginu. Þeir sem eru öryrkjar fá líka ákveðin skilaboð frá þjóðfélaginu. Þeir eru ör-yrkjar, eiga bara ekkert að geta unnið. Svo eru löggilt gamalmenni, herra forseti, sem fá líka ákveðin skilaboð. Þau eiga að vera löggilt gamalmenni. Þau eiga sko ekki að dansa eða fara á línuskauta og annað slíkt. Þetta er mjög hættulegt. Öll kerfi okkar ganga út á að undirbyggja svona skilaboð. Við eigum að vinna gegn þessu. Ég hef meira að segja grun um að konur fái frá þjóðfélaginu skilaboð um að þær eigi að sætta sig við lægri laun sem er náttúrlega alveg ótrúlegt. Þetta eru þau skilaboð sem menn búa við og mjög margir fara eftir þeim. Ég held að það eigi sérstaklega við um aldraða. Ég held að við þurfum að fara að líta á getu öryrkja og aldraðra miklu meira en á einhvern aldur eða einhverja fötlun. Það er einmitt markmiðið á bak við starf örorkunefndarinnar sem skilaði af sér í mars og er núna farin að vinna að útfærslu, þ.e. að líta á getu öryrkja en ekki fyrst og fremst vangetuna. Og ég vil að það sama sé gert gagnvart öldruðum. Aldraðir eru miklu sprækari núna en þeir voru fyrir 40 árum. Maður sem var orðinn sextugur fyrir 40 árum var orðinn fjörgamall. Ekki í dag, alls ekki í dag. Ég hitti fólk á elliheimilunum sem er komið yfir nírætt og ekkert amar að. Mjög sprækt fólk og vel hugsandi. Og ekkert að því nema að það er bara gamalt. Það er það eina. Þess vegna held ég að við þurfum að hugsa allt kerfið upp á nýtt. Margir líta á vinnuna sem kvöð, áþján. Hún er það ekki. Í augum flestra er vinnan mjög merkilegt fyrirbæri, t.d. gefur hún manninum þá tilfinningu að hann hafi hlutverk, hann hafi hlutverk í lífinu sem er það að sinna þessari vinnu. Þegar hann missir vinnuna, hvort sem það er vegna atvinnuleysis, elli, verður svokallað löggilt gamalmenni, eða örorku, missir hann þetta hlutverk. Hann er ekki lengur gjaldgengur í þjóðfélaginu. Þetta er mjög alvarlegt áfall fyrir einstakling að lenda í. Við eigum að reyna að hindra þetta. Það hefur líka sýnt sig í könnunum á öldruðum að dánarlíkur aldraðra aukast mjög mikið fyrstu mánuðina eftir að þeir fara á ellilífeyri sennilega vegna þess að þeir hafa ekki lengur tilgang. Við eigum að gefa þeim tilgang, þeim sem það vilja. Vinna er meira en þetta. Hún er líka félagsskapur góðra vinnufélaga. Hún er ákveðin skemmtun. Hún er ákveðin regla í lífinu fyrir fólk þannig að við þurfum að breyta hugsuninni. Þetta frumvarp sem við erum með er að hluta til viðleitni í þá átt að þeir sem vilja og langar til geta haldið áfram að vinna án þess að vera refsað af velferðarkerfinu með því að skerða bætur. Hv. þingmenn þurfa þó að gera sér grein fyrir því að þeir eru að búa til vanda. Þeir verða að átta sig nákvæmlega á því hvaða vanda þeir eru að búa til. Ég hef ekki heyrt það neitt rætt hér í dag, eða lítið. Það eru til aldraðir sem geta ekki unnið, þeir fá ekki vinnu. Þeir njóta ekki þessa. Þeir þurfa að horfa upp á jafnaldra sína sem eru kannski í góðri vinnu, hafa góðar tekjur og fá óskertar bætur. Það er einn vandinn. Það er samanburðurinn á þeim bæ. Svo erum við líka með vinnandi fólk sem vinnur hlið við hlið eins og nefnt var í framsöguræðu hæstv. heilbrigðisráðherra. Það geta verið tveir menn á vinnustað. Annar þeirra verður sjötugur einn daginn og allt í einu fær hann 140 þús. kr. til viðbótar, eða reyndar 126 þús. kr. á meðan 25 þús. kallinn er ekki kominn. Hann fær það bara til viðbótar sisvona, úr hinum sameiginlegu sjóðum sem sá sem er við hliðina á honum vinnur fyrir og borgar. Segjum að þeir séu með 300 þús. kr. í tekjur hvor um sig og haldi þeim áfram en svo er allt í einu annar kominn með 426 þús. kr. á mánuði ef hann býr einn og er aldraður. Menn þurfa að átta sig á þessu. Þess vegna er ekkert voðalega auðvelt að fara með þessi mörk niður af því að þá vex samanburðurinn enn frekar. Þetta eru skýringarnar á því. Einu sinni voru skerðingar á þessari tekjutryggingu. Þetta hét tekjutrygging, og heitir það. Það er verið að tryggja þeim tekjur sem ekki hafa tekjur annars staðar, hvorki úr lífeyrissjóði, af atvinnu né af fjármagni. Þetta heitir tekjutrygging og þess vegna voru skerðingarnar mjög miklar til að byrja með, 67% ef ég man rétt, fóru síðan niður í 45%. Við erum búin að lækka þær niður í tæplega 40% á þessu ári og fer niður í 38,35% á næsta ári og síðan er stefnt að því í lok kjörtímabilsins að þetta fari niður í 35%. Þetta býr líka til vanda. Öryrki sem vinnur við hliðina á einhverjum öðrum hefur þá enn meira til ráðstöfunar en sá sem vinnur við hliðina á honum. Menn þurfa að átta sig á því. Þess vegna er ekkert voðalega auðvelt að fara með skerðingarnar niður í 0. Það er nánast útilokað út af samanburðinum. Það mundi búa til félagslegt óréttlæti í þjóðfélaginu af því að þessar bætur er borgaðar af öllum, líka manninum sem vinnur við hliðina á hinum aldraða eða öryrkjanum. Það er annað með lífeyrissjóðina. Þar hafa menn borgað inn iðgjöld alla tíð og eiga eignina sem þeir njóta lífeyris frá. Þess vegna hefur enginn talað um það að lífeyrir frá lífeyrissjóðum verði einhvern veginn háður tekjum mannsins. Hann má bara vinna ef honum dettur það í hug þegar hann er orðinn gamall. Það er reginmunur þarna á. Annað er borgað úr sameiginlegum sjóðum en hitt úr uppsafnaðri eign. Staða aldraðra, herra forseti, er afskaplega misjöfn. Það eru stóreignamenn á meðal aldraðra. Það eru hátekjumenn á meðal aldraðra. 800 aldraðir voru með meira en 300 þús. kr. í tekjur úr lífeyrissjóðum á mánuði árið 2005 og fengu grunnlífeyririnn þess vegna óskertan, 25 þús. kr. Svo er annað eins og kom fram í máli hv. þm. Ástu Möller sem flutti mjög góða ræðu hérna um þetta, þ.e. þriðjungur aldraðra nær ekki 25 þús. kr. úr lífeyrissjóði. Staða þeirra er afskaplega misjöfn. En það eru ekki bara peningarnir sem skipta máli. Alls ekki. Við skulum horfa á hina félagslegu stöðu aldraðra. Sumir eru í þeirri stöðu að þeir búa innan um börnin sín, í íbúð kannski í kjallaranum, í daglegu sambandi. Barnabörnin koma á hverjum einasta degi, sem sagt mjög virkt samband við fjölskylduna. Svo hef ég heyrt af öðrum sem búa á elliheimilum og hafa ekki fengið heimsókn í mörg ár þótt ættingjarnir búi kannski í næstu götu. Sú staða er ekki góð. Ég held að einsemd aldraðra sé töluvert mikil. Það er eitthvað sem við ættum líka að horfa á. Það er reyndar unnið mjög mikið og gott starf á vegum sveitarfélaganna til þess að vinna gegn einsemd aldraðra. Heilbrigði aldraðra hefur verið mikið í umræðunni og ég hugsa að margt ungt fólk í dag haldi að allir aldraðir séu með alzheimer eða séu öðruvísi veikir. Það er gjörsamlega út í hött. 80% aldraðra búa heima hjá sér og eru heilbrigðir. Meginþorri þeirra er bara heilbrigður og ekkert að honum.  Við þurfum að fara að aðgreina heilbrigðisþjónustu almennt. Hún á að vera góð fyrir alla aldurshópa, jafnt aldraða sem yngri, og við eigum að hætta að einblína eingöngu á aldraða. Það er orðið hættulegt. Við getum lent í sömu stöðu og landsbyggðin þegar búið var að tala svoleiðis vandamál inn á hana að hún bara koðnaði niður. Landsbyggðin var gerð að aumingjum. Sem betur fer sáu menn að sér og hættu vælinu og þá batnaði staðan heilmikið á sumum stöðum, eins og t.d. á Dalvík - ég sé hérna fyrrverandi bæjarstjóra Dalvíkur. Þar var bjartsýni og ekkert væl. Hið sama gildir um aldraða. Staða þeirra er yfirleitt góð. Það eru til dæmi um menn sem hafa það fjárhagslega slæmt, mjög slæmt, og við erum einmitt að grípa undir með þeim með tillögunum um 25 þús. kr. sem fara í gegnum lífeyrissjóðina svipað og umsjónarnefnd eftirlauna hér í eina tíð vegna þess að það sýndi sig að koma best við þá sem verst eru settir. Það eru ekki bara heimavinnandi húsmæður og þeir sem eru orðnir fjörgamlir sem aldrei gátu borgað í lífeyrissjóð, heldur eru líka sjóðfélagar í nokkrum lífeyrissjóðum í landinu eins og Lífeyrissjóði bænda og Lífeyrissjóði leigubifreiðastjóra sem fá lífeyri langt undir 25 þús. kr. Sjóðirnir eru að borga lífeyri upp á 5 þús. kall á mánuði. Það fólk mun njóta þessara breytinga. Svo er fólk sem hefur verið heima yfir veikum börnum alla ævi o.s.frv., aðallega konur náttúrlega, eiginlega eingöngu konur. Aðgerðin upp á 25 þús. kr. held ég að sé fjárhagslega ein besta aðgerð til að bæta stöðu þeirra sem verst eru settir. Það kom fram í máli hv. þm. Ástu Möller að lágmark þess sem aldraður sem býr einn fær í dag er 126 þús. kr. Það fær enginn minna en það. Ef 25 þús. kr. verða komnar til viðbótar er það komið upp í 138 þús. kr. sem er lágmark þess sem einhver fær, sá sem er aldraður og býr einn. Algjört lágmark. Ég vil minna á að lægstu laun í landinu eru um 125 þús. kr. Það er fólk á þeim launum, því miður. Í samanburði held ég að þessi staða sé orðin góð því að ellilífeyrisþegar borga ekki iðgjald í lífeyrissjóð eðli máls samkvæmt sem er 4% og þeir borga heldur ekki félagsgjald í stéttarfélag. Þessar tölur eru ekki alveg sambærilegar og eru hinum aldraða í hag. Ég held að ég hafi þetta ekki lengra. Ég er mjög ánægður með þetta frumvarp og vona að næsta úrræði sem er 25 þús. kr. verði afgreitt sem fyrst. Ég tel að það sé öllu mikilvægara því að þar er verið að aðstoða þá sem alverst eru settir fjárhagslega. Svo koma lækkandi skerðingar seinna meir á kjörtímabilinu en þær nýtast náttúrlega líka þeim sem hafa hærri tekjurnar og miklu betri. Ég minni á að hækkun á grunnlífeyrinum mun líka gagnast hátekjufólki.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að lýsa því yfir að ég tel að þetta frumvarp sé til bóta svo langt sem það nær. Hins vegar er líka rétt að vekja athygli á að sumt af því sem hv. þm. Pétur Blöndal fór yfir áðan vekur upp margar spurningar varðandi þá útfærslu sem hér er verið að leggja til. Það er auðvitað vegna þess, eins og hann benti réttilega á, að réttur okkar allra í þjóðfélaginu er mjög misjafn, að hvar svo sem við höfum starfað á ævinni eigum við misjafnan rétt. Fyrsti misjafni rétturinn sem við öðlumst þegar við verðum eldri borgarar er sá að geta valið hvort við förum að taka út lífeyrisgreiðslur okkar sextug. Það getum við flest, við eigum það val. Við getum líka valið að fresta því til sjötugs í lífeyrissjóðunum yfirleitt. Það val sem þarna er til staðar ræðst sjálfsagt af því hvort fólk er heilbrigt þegar það kemst á aldursmörkin 60 ára eða ekki, hvort það velur að taka út lífeyri sinn eða hvort það velur að gera það ekki og jafnvel safna upp auknum lífeyrisrétti eins og hægt er í nokkrum lífeyrissjóðum, m.a. Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Næsta mismunun sem er kannski rétt að vekja athygli á í þessari umræðu er auðvitað sú að réttur starfsstétta í lífeyriskerfinu er misjafn. Almennur réttur lífeyrisþega, þ.e. á almennum vinnumarkaði, er sá að menn afla sér samkvæmt lögum um almenna starfsemi lífeyrissjóða að mig minnir 56% af inngreiðsluviðmiðun yfir starfsævina, miðað við 42 ár eins og kom fram áðan. Ég held að því hafi ekki verið breytt, það var nefnt hér að hún væri 60%, ég held að hún sé enn þá 56%, þó kann að vera að mig misminni í því og þessu hafi verið breytt. Opinberir starfsmenn komast hins vegar yfirleitt í þá stöðu að geta eignast 70% lífeyrisrétt af viðmiðunarstöðunni, af þeirri stöðu sem sá gegnir sem við tók, og eru þar af leiðandi með verðtryggðan lífeyri miðað við launakjör opinberra starfsmanna á vinnumarkaði. Síðan eru ýmsir aðrir lífeyrissjóðir eins og Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga sem fylgir einnig opinberu lífeyrissjóðunum en þar eru kannski svolítil sérréttindi, ég ætla ekki að fara nánar út í það, ég ætla að fara út í almennu reglurnar. Hverjir ætli séu næstir í röðinni, ætli það séu ekki alþingismenn sem eiga rétt á lífeyri sem samþykktur var hér með lögum og vinna sér inn núna að meðaltali 3% á ári af þingfararkaupi? Prósentan var misjöfn áður. Við alþingismenn fáum 12% af þingfararkaupi eftir eitt kjörtímabil og svo geta allir reiknað þetta út eftir því hvað menn sitja lengi á þingi. Þar ofan á eru auðvitað ráðherrarnir sem fengu sérstaka lagfæringu í pakkanum okkar, miklu meiri lagfæringu og betri réttindi en almennir alþingismenn. Breyting almennra alþingismanna var ekkert mjög mikil, það fer svolítið eftir því á hvaða starfsaldursbili alþingismenn voru, hvort þeir voru búnir að vera 12 ár eða 16 ár, vegna þess að prósentan var misjöfn áður en er núna 3% flöt. Ráðherrarnir hafa þarna mun víðtækari rétt eins og ég gat um og þar af leiðandi er ég væntanlega búinn að gera grein fyrir því hve staða hinna vinnandi stétta í íslensku þjóðfélagi er misjöfn. Ofan á þessu trónir ein stétt sem er tryggð í stjórnarskrá Íslands og engin önnur stétt hér á landi, mér vitanlega, hefur sömu réttindi og hún, það eru hæstaréttardómarar þar sem stendur í stjórnarskrá að þeir skuli einskis í missa í launum sínum í hverju sem þau eru greidd þegar þeir komast á lífeyri. Þetta er aðeins kortlagning á því í stuttu máli hvernig lífeyriskerfið okkar er, það er nefnilega misjafnt. Þess vegna er tryggingakerfið okkar að mörgu leyti misjafnt og óréttlátt af því að við höfum ekki gætt þess nægilega, hæstv. forseti, að tryggja að þeir sem lægst hafa launin og lökust hafa lífeyrisréttindin, eru veikir og örkumla, njóti betri réttar en hinir sem hafa enn þá mikla starfsorku og miklar tekjur og þetta er auðvitað verkefni sem við í hv. Alþingi þurfum að fást við. Þess vegna er það rétt sem hv. þm. Pétur Blöndal vék að áðan að útfærslan er vandasöm. Ég vil trúa því að allir alþingismenn, hvar í flokki sem þeir standa, vilji tryggja að þeir sem lakast eru settir á efri árum og öryrkjar njóti lágmarkskjara sem dugi þeim til eðlilegrar framfærslu. Ég hef litið svo á að menn vildu það. Um það varð hins vegar löng og mikil umræða á síðasta hausti á hv. Alþingi þar sem stjórnarandstaðan þáverandi lagði til sérstakan frumvarpsbálk um það hvernig taka ætti á því að bæta tryggingakerfið, tekjutengingarnar og stöðu aldraðra og öryrkja. Ég ætla ekki að fara yfir þann pakka allan en hann byggðist á því í grófum dráttum að vera með miklu hærra frítekjumark en núna hefur verið sett, þ.e. 75 þús. kr. frítekjumark en ekki 25 þús kr., að skerðingarprósentan væri 35% frá síðustu áramótum, ekki tæp 40% eða 39,95 eins og hún er nú en lækkar í 38% um næstu áramót, að skoðað yrði sérstaklega hvernig taka mætti á lífeyristekjum með tilliti til þess hvaða skerðingarreglur ættu að virka á lífeyristekjur, þ.e. frá lífeyristekjunum á tryggingakerfið því að þannig virkar þetta, talað var um tekjutengingu maka sem ríkisstjórnin er nú sammála um að verði felld niður og allir eru væntanlega sammála um það á hv. Alþingi. - Hæstv. ráðherra, ég óska þér til hamingju með starfið. Ef við veltum hins vegar fyrir okkur ýmsu sem hér er sagt, ég tek undir að þau skref sem hér eru stigin eru til bóta, þá finnst mér vanta skýringu á því hvers vegna ekki er talað um 67 ár og skilið þarna eftir bil frá 67 upp í 70 ár. Ég vænti þess að ráðherra fari fleiri orðum það en lesa má út úr greinargerðinni. Mér finnst líka þurfa að ræða sérstaklega þó að það sé ekki í þessu frumvarpi heldur boðað á næsta hausti frumvarp um að lífeyrissjóðir greiði þeim 25 þús. kr. sem hafa minni rétt en 25 þús. kr. úr lífeyrissjóði. Við megum ekki gleyma því þegar við tölum um þetta að lífeyristekjur skerða allar bætur frá Tryggingastofnun nema grunnlífeyrinn. Það er bara grunnlífeyririnn, 24.800 kr., sem lífeyristekjur skerða ekki. Að öðru leyti skerða lífeyristekjur bætur Tryggingastofnunar sem áður hétu tekjutrygging og tekjutryggingarauki en heita núna ný tekjutrygging upp á 79 þús. kr. Sú tala skerðist öll, 79 þús. kr., ef menn hafa nógu miklar tekjur úr lífeyrissjóði. Hvað gerist í raun og veru ef menn ætla að lagfæra þetta með 25 þús. kr. greiðslum úr lífeyrissjóði sem ríkissjóður greiðir væntanlega til lífeyrissjóðanna því að ekki ætlum við að skerða þá sem fyrir eru? Eins og gert var með 60 ára reglu sjómanna sem var eingöngu lögð á þá sem voru fyrir í sjóðnum, sem allar ríkisstjórnir og allir fjármálaráðherrar meðan ég var í Farmanna- og fiskimannasambandinu neituðu að lagfæra þó að það þýddi í raun og veru bara skerðingu á lífeyrisrétti sjómanna í lífeyrissjóðnum? Við urðum að gera svo vel að ganga í gegnum það og þola margar skerðingar á þeim réttindum. Ekki nóg með það, ekkjurnar í Lífeyrissjóði sjómanna þurftu líka að taka því að ekknabætur voru skertar og þær eru skildar eftir á köldum klaka eftir þrjú ár. Þannig er það. Huga þarf að þessu máli varðandi ekkjur og ekkla í lífeyrissjóðakerfinu almennt og huga þarf að bændakonum sem eru sérhópur með afar slök lífeyrisréttindi. Hvers vegna skyldi það vera? Það er vegna þess að oftast nær voru bændur með svo lág laun að ekki var hægt að reikna fulla endurgreiðslu til konunnar. Það var yfirleitt bóndinn, ef hann var karlmaður - stundum var bóndinn kona - sem fékk inngreiðsluna en svo var kannski hugsanlegt að reikna 50% laun á konuna og þá var lífeyrisgreiðslan inn í Lífeyrissjóð bænda í samræmi við það. Þess vegna eru það ekki bara bændur einir og sér sem hafa slakan lífeyri vegna lágra tekna heldur makar þeirra, eiginkonur hafa jafnvel enn verri lífeyrisrétt. Því miður eru dæmi um fólk sem enn er að fá minna en 10 þús. kr. úr lífeyrissjóði sínum. Þetta mun auðvitað breytast á komandi árum þegar allir hafa greitt í lífeyrissjóð af öllum tekjum sínum en það var lengi ekki gert eins og allir vita. Stundum var greitt af dagvinnunni, sjómenn greiddu af hálfri hásetatryggingu, síðan fullri hásetatryggingu o.s.frv. og ekki fyrr en 1987 af öllum launum í lífeyrissjóð. Ég undirstrika þegar við tölum um þessi mál, um lífeyrisrétt og skerðingarreglur, að staða íslenskra ríkisborgara er misjöfn, hún er afar misjöfn eftir því hvort þeir voru venjulegir launþegar, opinberir starfsmenn, alþingismenn, ráðherrar eða hæstaréttardómarar. Ef við tökum einhvern sem er með aðeins 15 þús. kr. lífeyrisréttindi í lífeyrissjóði og ríkissjóður hyggst bæta við 10 þús. kr. til að hífa viðkomandi upp í 25 þús. kr. úr lífeyrissjóði, hvað gerist þá í raun og veru? Af 10 þús. kr. er tekin 40% skerðing eða núna 39,95%, þ.e. 4 þús. kr. fara þar. Svo kemur skattur á restina og afraksturinn er þá 2.160 kr. Skerðingin alls veldur því að sá sem ríkissjóður ætlaði að greiða 10 þús. kr. svo að hann fengi 25 þús. kr. úr lífeyrissjóði fær raunuppbót upp á 3.840 kr. Það er rauntekjuaukningin þegar búið er að skerða tekjutrygginguna á móti og skattinn hinum megin vegna þess að persónuafslátturinn er lágur. Þegar hv. þm. Ásta Möller sagði áðan að skerðingarreglan hefði einu sinni verið 67% og hefði síðan verið lækkuð í 45% til hagsbóta fyrir alla þá er það alveg rétt tölulega en skilaði það sér til eldri borgara? Nei. Hvers vegna ekki? Vegna þess að persónuafslátturinn var látinn síga á móti, hann hélt ekki raungildi sínu. Og af því að persónuafslátturinn hélt ekki raungildi sínu breyttust skattleysismörkin og þeir sem áður töldu að þeir væru að fá mikla kjarabót, frá 67 niður í 45, fengu hana ekki. Það var tekið í ríkissjóð eftir annarri leið. Þess vegna er það grundvallaratriði, hæstv. ráðherra, þegar við förum í gegnum þessi mál að við skoðum þau alveg ofan í kjölinn, samspil skatta og skerðinga, samspil bóta og skerðinga, samspil atvinnutekna annars vegar og lífeyrisgreiðslna hins vegar, stöðu hvers hóps, stöðu fólks sem á réttindi í mismunandi lífeyrissjóðum. Besta verkið sem hæstv. ráðherra gæti unnið fyrir okkur til að undirbúa okkur fyrir næsta haust væri að biðja alla lífeyrissjóði landsins um útkeyrslu á bótaþegum sem hafa undir 10 þús. kr., undir 20 þús. kr., undir 30 þús. kr. út úr lífeyrissjóði þannig að við vitum nákvæmlega á næsta hausti hvaða vandamál við erum að tala um, hvernig við ætlum að leysa það, því að væntanlega ætlum við að leysa það þannig að staða þeirra sem lakast eru settir batni mest. Það hlýtur að vera tilgangurinn ef við meinum það að fólk eigi að komast af á lágmarkstekjum sínum. Ég tók það a.m.k. þannig í síðustu kosningabaráttu, það var skilningur okkar að tryggingakerfið, lagfæring þess og aðkoma okkar að því að bæta kjör aldraðra fælist í því að þegar upp væri staðið gætum við sagt við okkur sjálf: Það komast allir af. Það hlýtur að vera markmiðið. Til þess verðum við að horfa á öll þau atriði sem ég hef minnst hér á. Ég þarf ekki að lengja mál mitt meira að þessu leyti, ég held að ég hafi skýrt það sem ég á við.

Herra forseti. Umræðan í dag um frumvarp um breytingu á lögum um almannatryggingar gaf mér tilefni til að biðja um orðið. Það vita allir sem vilja vita að lífeyriskerfið sem við búum við í dag er afar óréttlátt, mismunar fólki herfilega og verst í því eru ef til vill þau lög sem við settum á Alþingi um lífeyrisréttindi alþingismanna, þó sérstaklega ráðherra. Ég nefndi í dag að ég teldi eðlilegra að þær aukagreiðslur sem boðað er að lífeyrissjóðir greiði fari í gegnum almannatryggingakerfið. Ég er fastur á þeirri skoðun og vildi minna á að þegar lífeyrissjóðakerfið var sett á stofn árið 1968 var tekin ákvörðun um að bæta því fólki það upp sem var um miðjan aldur eða komið yfir miðjan aldur þegar kerfið var tekið upp. Þeir einstaklingar sem fæddir voru fyrir 1914 fengu uppbót úr almannatryggingakerfinu. Það voru sem einstaklingar fæddir fyrir 1914 og ég hygg að það eigi að fara þá leið til að bæta konum skert lífeyrisréttindi vegna þess að þær hafa verið heimavinnandi hluta starfsævinnar eða jafnvel alltaf verið heimavinnandi. Staða þeirra kvenna sem húsmæðra og skertur lífeyrisréttur fylgir þeim alveg fram á ævikvöldið, fram á grafarbakkann. Hér í salnum hafa menn nefnt mismunun sem snýr að húsmæðrum. En mismununin á sér fleiri hliðar. Hér búum við við kynbundinn launamun sem er talinn allt að 18%. Það er mismun á launum karla og kvenna fyrir sambærileg og jafnverðmæt störf. Það er brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og svona hefur staðan verið í fjögur kjörtímabil Sjálfstæðisflokksins og þrjú kjörtímabil Framsóknarflokksins. Það er til ævarandi skammar að við skulum láta þau mannréttindabrot líðast. Það er til ævarandi skammar. Það hefur ekkert tommast á ríkisstjórnarárum Sjálfstæðisflokksins né Framsóknarflokksins. Því miður er það svo að stefnuyfirlýsingin er að mínu mati ekki nógu afgerandi um þetta. Þegar rætt er um óútskýrðan launamun þá er verið að fela eitthvað. Það er kynbundinn launamunur sem er brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Þessi kynbundni launamunur fylgir konum síðan inn í ellilífeyrisaldurinn og til æviloka. Annar munur fylgir konum inn á ellilífeyrisaldurinn. Það er vanmat þjóðfélagsins á umönnunarstörfum. Heildartekjur kvenna eru aðeins um 63% af heildartekjum karla. Þar er tæplega 40% munur. Þær breytingar sem hér eru lagðar til megna ekki að leiðrétta þann mun á kaupi og kjörum karla og kvenna. Það er ekki stigið nema stutt skref í þeim efnum. Vanmatið á umönnunarstörfum er allsráðandi og gegnsýrir allt þetta þjóðfélag. Jafnvel grunnstoðir þess, heilbrigðiskerfið og annað, á í vök að verjast í starfsmannahaldi. Sjálfstæðisflokkurinn hefur líka haft 16 ár til að leiðrétta þennan mun og rétta hlut kvenna, og Framsóknarflokkurinn 12 en ekkert hefur tommast í þeim efnum. Á sama tíma og þessar staðreyndir liggja fyrir um stöðu kvenna á vinnumarkaði og stöðu heimavinnandi kvenna þá ákveður Seðlabankinn, bankastjórnin á fundi, hækkun á launum seðlabankastjóra um 200 þús. kr. á mánuði. Maður spyr sig: Er þessi bankastjórn ekki í raunveruleikatengslum? 200 þús. kr., takk fyrir. Og það er farið bakdyramegin með þessa hækkun. Af hverju segi ég bakdyramegin? Jú, vegna þess að fyrst byrja bankastjórarnir á að hækka laun undirmanna sinna verulega. Svo koma bankastjórarnir og segja: Það er nú svo, háttvirta bankastjórn, að laun undirmanna okkar hafa hækkað svo mikið að við verðum líka að fá hækkun. Hverjir skyldu nú hafa tekið þátt í þessari ósvinnu í bankastjórninni? Fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar, greiddu atkvæði með þessu. Sama gilti um fulltrúa Framsóknarflokksins. Eini fulltrúinn sem stóð í lappirnar við þessa ákvörðun var Ragnar Arnalds, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Seðlabankanum. Þetta er skammarlegt. Ég skammast mín fyrir hönd Seðlabankans. Sagt er að seðlabankastjórar séu með hærri laun en meira að segja seðlabankastjóri Bandaríkjanna og jafnvel á tvöföldum launum, jafnvel með lífeyri frá öðrum stöðum sem ráðherrar úr fyrri störfum þeirra. Það er ótrúlegt að sjá þetta gerast enn þann dag í dag. Þetta er eins og blaut tuska framan í venjulegt launafólk. Þetta er eins og blaut tuska framan í konur sem sinna umönnunarstörfum. Þetta er gjörsamlega ólíðandi. Hér á Alþingi eru boðaðar umbætur fyrir konur og breytingar á almannatryggingalögum meðan með vinstri hendinni er verið að sólunda fé uppi í Seðlabanka. Hægri höndin veit fullkomlega hvað sú vinstri er að gera í þessum efnum. Ég lýsi fullri ábyrgð á ríkisstjórnarflokkana í þessum efnum, fyrir þessa gustuk sem seðlabankastjórum var veitt, 200 þús. kr. á mánuði og ég lýsi fullri ábyrgð á hendur fulltrúa Framsóknarflokksins. Varðandi breytingar síðan á þessum almannatryggingalögum þá standa hér upp fulltrúar, hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, berja sér á brjóst og segja: Sjáið þið hvað við erum glæsileg? Sjáið þið hvað Sjálfstæðisflokkurinn stendur með öldruðum? Hvað er verið að gera? Jú, það er verið að leiðrétta skerðingar síðustu 16 ríkisstjórnarára Sjálfstæðisflokksins. Þær eru ekki núllstilltar. Skerðingarnar standa áfram. Þetta er leiðrétt eitthvað en langt í frá til fulls. Að berja sér á brjóst og hrósa sér yfir þessu segir meira en mörg orð. Sextán ríkisstjórnarár, 16 ára samfelld skerðing, 16 samfelld ár kynbundins launamunar og mannréttindabrota á hverri klukkustund í hverri viku, í hverjum mánuði. Það er ekki sæmandi.

Herra forseti. Það er eins og himinn og jörð séu að farast þegar þessi ágæti hv. þingmaður talar um þessi mál. Ég hef tekið þátt í því að skammast hressilega út í Sjálfstæðisflokkinn fyrir svipaða hluti. En hann gæti þó alla vega sagt að batnandi mönnum væri best að lifa og að verið væri að leiða þá frá villu síns vegar. Ef menn vilja sjá hið jákvæða í þessu máli. Ég kem aðallega upp til þess að mæla nokkuð mildilega til hv. þingmanns en vanda þó um við hann og segja að það sé kannski heldur langt til seilst, og jafnvel um hurð til lokunnar, þegar hv. þingmaður kemur upp og segir að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sé ekki fast að orði kveðið um jafnréttið. Herra trúr! Það segir í stefnuyfirlýsingunni að gera eigi áætlun um að minnka óútskýrðan kynbundinn launamun hjá ríkinu og stefna að því að hann minnki um helming á kjörtímabilinu. Hv. þingmaður hefur tækifæri til þess að mæla árangur þessarar ríkisstjórnar þegar kemur að lokum kjörtímabilsins. Það segir líka, með leyfi forseta: „Endurmeta ber sérstaklega kjör kvenna hjá hinu opinbera. Einkum þeirra stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta.“ Er það ekki þetta sem hv. þingmaður hélt um langar, góðar og bara fjandi snjallar ræður, þegar hann kom inn sem varaþingmaður á síðasta kjörtímabili? Jú, það var um þetta. Svo er búið að negla þetta hér inn í ríkisstjórnarsáttmálann og þá kemur hv. þingmaður og segir: Þetta er ekki nóg. Herra forseti. Þetta er nánast nákvæmlega sama orðalagið og flokkur hv. þingmanns tók þátt í að setja niður á vegum Reykjavíkurlistans. Orðum það þannig að það hafi verið forverar hans. Það situr hér kona úti í sal sem tók þátt í því. Nákvæmlega þetta var sett niður og það var gert. Ég segi nú: Er ekki allt í lagi að bíða eftir því að sjá hvort þetta gerist áður en hv. þingmaður fer að dansa hérna stríðsdansinn? Í öllu falli finnst mér ósanngjarnt að segja að þetta sé 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra vil ég svara föðurlegum ummælum hans þannig að upplýsa hann um að ég flutti ræðu í dag þar sem ég hrósaði þeim skrefum sem stigin eru með þessu frumvarpi. Ég taldi hins vegar of skammt gengið. Þar byrjaði mitt innlegg í þessa umræðu. Ég kalla það metnaðarleysi, þegar við búum hér við mannréttindabrot, brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar hvað kynbundinn launamun varðar, að minnka mannréttindabrotin um helming. Það kalla ég metnaðarleysi. Og stefnuyfirlýsingin er ekki afgerandi í kvenfrelsismálum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að það er ekkert minnst á kynbundið ofbeldi sem grasserar hér nánast átölulaust af réttarkerfinu? Hvernig stendur á því að ekkert er minnst á klámvæðinguna? Gleymdist það? Að minnka kynbundinn launamun um helming er metnaðarleysi og snautlegt. Ég hélt að Samfylkingin hefði meiri metnað að því leyti. Þetta nægir mér að minnsta kosti ekki.

Herra forseti. Það gerist oft á þessum þingdögum sem við eigum saman að við sjáum merki þess sem mætti kalla pólitískt sykurfall. Hv. þingmaður kemur í glöðu og góðu skapi í dag og hrósar sáttmálanum. En svo gerist eitthvað þegar líður á daginn. Hugsanlega er það pólitískt sykurfall. Hv. þingmaður hefur núna gjörsamlega tapað gleði sinni. Það sem ég kom upp til þess að mótmæla hjá hv. þingmanni varðaði ummæli hans um kynbundinn launamun. Ég segi það í fullri einlægni. Það er ekki annað en vanþakklæti hjá hv. þingmanni að halda því fram að það sé ekki í gadda slegið þegar talað er um það að minnka kynbundinn launamun um helming. Nú ætla ég að upplýsa hv. þingmann um að það tók flokkssystur hans og flokksbræður hjá Reykjavíkurborg, í samstarfi við Samfylkinguna og Framsóknarflokkinn, sex ár að ná þessum áfanga. Það tók sex ár vegna þess að þetta er flókið og erfitt mál. Því skyldi hv. þingmaður gera aðrar og meiri kröfur til ríkisstjórnarinnar en til þeirrar borgarstjórnar þar sem skoðanasystkini hans voru hluthafar? Mætti ég kalla það hræsni af hv. þingmanni? Hugsanlega, en ég ætla ekki að gera það. En hv. þingmaður þarf að gá að sér. Hann þarf að vera samkvæmur sjálfum sér. Það sem hann hefur sjálfur blessað og hans flokkssystkini úti í Ráðhúsi og hrósar sér með réttu af í kosningabaráttu fyrir sléttu ári, hann getur ekki komið hingað og afflutt það með þessum hætti. Það er skinhelgi. Að því er varðar ágætar athugasemdir hv. þingmanns um kynbundið ofbeldi og klámvæðingu þá vil ég segja að hv. þingmaður ætti að taka sér góðan nætursvefn og koma hress og kátur til umræðu á morgun. Þá verður þetta rætt í þingsályktunartillögu sem lögð er fram af félagsmálaráðherra Samfylkingarinnar. Þar sér þessa stað. Hugsanlega þó ekki með jafnskýrum hætti og hv. þingmaður vill, vegna þess að hann sér ekkert nægilega skýrt eins og kemur fram í umræðu okkar um kynbundinn launamun.

Herra forseti. Líkt og áður þegar maður á viðræður við hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar þá fór hæstv. iðnaðarráðherra í að tala um að ég væri svo gremjuþrunginn að það væri ekki hægt að tala við mig út af því. Nú stendur hv. þingmaður Atli Gíslason hér með pólitískt sykurfall. Er þetta nú boðleg rökræða? Auðvitað ekki. En það er allt í lagi og boðlegt að sýna tilfinningar, hafa tilfinningar og nota tilfinningaleg rök í bland við málefnaleg rök sem ég færi fram. Ég ítreka að það að minnka kynbundinn launamun um helming dugir mér ekki  Ég mun fylgja þessu verki eftir í vetur á þinginu. Ég mun leggja fram tillögur um stjórnvaldsúrræði fyrir ríkisstjórnina til að taka á kynbundnum launamun. Ég mun líka leggja fram tillögur um kynbundið ofbeldi. Ég skora á hæstv. ráðherra að verða samferða mér í þeim leiðangri. Ég skora á hann til þess. Reykjavíkurborg þarf líka að gera miklu betur. Það er mér fyllilega ljóst. Væntanlega verður það gert með þeim stjórnvaldstækjum sem ég hyggst leggja Reykjavíkurborg í hendurnar ef frumvörp okkar um þau mál í vetur ná fram að ganga.

Virðulegi forseti. Það er freistandi að taka hér til umræðu þann árangur sem Reykjavíkurlistinn náði í því að jafna að hluta kynbundinn launamun starfsmanna borgarinnar.

Skammaðu þá Atla fyrir kjaftháttinn.

Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra kærlega fyrir að eigna öðrum en fyrsta og fyrrverandi borgarstjóra Reykjavíkurlistans, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, hæstv. utanríkisráðherra, þau verk. Satt best að segja hefur mér þótt svolítið skorta á að menn gættu þess að þar var ekki einhver einn einstaklingur við stjórnvölinn þegar að þeim málum kom.

Það var líka Steinunn Valdís.

Það náðist ekki allt þar fram sem menn vildu en menn þurfa ekki að sætta sig við það fyrir fram að ná ekki fullum árangri. Ég hygg að um það getum við nú verið sammála ef við leggjumst á árar að setja okkur metnaðarfullt markmið og reyna að ná því, ekki gefa fyrir fram afslátt á hlutum. En hér er til umræðu, virðulegi forseti, frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra sem miðar að því að atvinnutekjur ellilífeyrisþega og vistmanna sem eru 70 ára og eldri skerði ekki lífeyrisgreiðslur til þeirra. Það er vel. En það er ákveðið hænufet sem hér er um að ræða. Það var virkilegt fagnaðarefni að í kosningabaráttunni og sérstaklega undir lok hennar var kastljósi beint að stöðu aldraðra og öryrkja. Það var kannski ekki síst fyrir mikla vinnu samtaka þeirra sem það tókst að gera málefni og stöðu þessara hópa, sem eru svo sannarlega illa settir í samfélagi okkar, sýnilega og að átakapunkti í kosningabaráttunni. Staðreyndin er auðvitað sú að í almannatryggingakerfinu okkar eru skerðingarnar allt of miklar og lífeyririnn sjálfur er einfaldlega of lágur. Í könnun sem félagsmálaráðuneytið, samtök öryrkja og eldri borgara, félagsmálasviðið hjá Reykjavíkurborg og Gallup stóðu að á síðasta ári kom í ljós að 24% aldraðra og öryrkja höfðu í fyrra, á árinu 2006, innan við 80 þús. kr. á mánuði í ráðstöfunartekjur. Það voru 40% sem bættust við þegar 110 þús. kr. ráðstöfunarmarkið er skoðað sem segir okkur að 65% aldraðra og öryrkja höfðu innan við 110 þús. kr. í ráðstöfunartekjur á síðasta ári. Þetta er auðvitað með bullandi skerðingum og skattlagningu eins og við þekkjum og skerðingum vegna tekna maka. En lífeyririnn er einfaldlega of lágur eins og ég nefndi áðan. Það var því eðlilegt og gott og sjálfsagt að umræða um þetta mikla óréttlæti skilaði sér inn í stjórnarsáttmála nýviðtekinnar ríkisstjórnar. Ég hygg að hvaða flokkar sem hefðu skipað nýja ríkisstjórn hefðu gert það. Orðalag í stjórnarsáttmálanum sem varðar bættan hag aldraðra og öryrkja, eins og þar segir, gefur líka vissulega tilefni til væntinga og bjartsýni. Það er miður að þetta frumvarp hér gerir lítið annað en að endurtaka þau fyrirheit sem þar eru sett. Í stjórnarsáttmálanum segir m.a., með leyfi forseta: „Tekjutenging launatekna 70 ára og eldri við lífeyri almannatrygginga verði að fullu afnumin sem og skerðing tryggingabóta vegna tekna maka.“ Það er ekki aðeins að einungis hluti af þessari málsgrein um bættan hag aldraðra og öryrkja sé lagður hér fram í frumvarpsformi, heldur er það aðeins hluti af þessari setningu sem er hér í frumvarpsformi. Hér er ekkert að finna um seinni hluta setningarinnar sem og skerðingu tryggingabóta vegna tekna maka. Það er í þessu sem vonbrigðin eru fólgin með þetta mál sem og tvö önnur atriði sem hafa komið hér til umræðu í dag, annars vegar er ekkert horft á þann stóra hóp 67–70 ára sem er þó sá hópur sem hefur hvað mesta möguleika á að afla sér tekna. Það er ekki minnst á hann í þessu frumvarpi. Og það sem verra er, það er ekki litið til annarra lífeyrisþega en aldraðra. Það er sem sagt horft fram hjá atvinnutekjum öryrkja í þessu efni nema þá þeirra sem orðnir eru 70 ára gamlir og flokkast þá ekki lengur sem öryrkjar, því miður, heldur sem aldraðir og tapa tekjum við hækkaðan aldur. Þetta veldur, virðulegi forseti, virkilegum vonbrigðum. Menn hafa hins vegar auðvitað bent á það hér að fagna beri hverju skrefi sem tekið er í rétta átt. Fyrirheitin eru þó í engu samræmi við það sem hér liggur fyrir. Og ræðurnar sem hv. stjórnarliðar hafa flutt í dag hafa þess vegna allar verið inn í framtíðina og hafa lítið dvalið við þetta skref sem hér er verið að taka. Mig langar, virðulegi forseti, til að fara aðeins yfir stefnu okkar vinstri grænna í málefnum aldraðra og öryrkja. Stefna Sjálfstæðisflokksins var rakin hér í langan tíma í dag sem og „afrekalisti“ fráfarandi ríkisstjórnar síðustu fjögur árin. Mig langar aðeins til að vekja athygli á því að grunnþátturinn í stefnu okkar vinstri grænna varðandi aldraða er að hækka grunnlífeyrinn og tekjutrygginguna og koma á afkomutryggingu. Við viljum bæta félagslega stöðu og lífsgæði bæði öryrkja og eldri borgara með því að auka þátttöku þeirra á vinnumarkaði án þess að bætur skerðist og við viljum hækka frítekjumarkið þannig að menn geti haft tekjur upp á 75–100 þús. kr. á mánuði áður en tekjutrygging fer að skerðast. Það er grunnatriði í stefnu okkar að afnema skerðingar lífeyrisgreiðslna vegna tekna maka og allar skerðingar vegna tekna öryrkja. Enn fremur leggjum við vinstri græn mikla áherslu á það að tryggja öryrkjum óskert réttindi eftir 67 ára aldur. Við leggjum líka mjög mikla áherslu á sveigjanleg starfslok og eins og ég nefndi fyrr í dag í andsvari hefur lagasetning sem þessi mikil áhrif út í samfélagið. Þess vegna er svo mikilvægt að horfa til þess að hafa þau áhrif jákvæð og víðtæk, að vera ekki að sortera út eins og hér er með þrengingu niður í smæsta mögulega hóp sem hugsast getur. Við þurfum að horfa til öryrkjanna allra þegar við erum að tala um þessar skerðingar og við þurfum að horfa á aldurinn 67 ára til sjötugs. Rannsókn hagfræðideildar Háskólans á Bifröst hefur sýnt fram á að skerðingar í bótakerfinu skerða ekki aðeins möguleika aldraðra og öryrkja, þ.e. lífeyrisþega, til tekjuöflunar og skerða ekki einungis tekjur einstaklinganna sem um er að ræða heldur einnig tekjur ríkissjóðs með því að þjóðhagsleg áhrif aukinna tekna og aukið vinnuframlagi aldraðra og öryrkja verður til þess að auka beinar og óbeinar skatttekjur. Þetta er mjög athyglisverð rannsókn sem kynnt var alveg í lok kosningabaráttunnar og væri vert að hv. heilbrigðisnefnd tæki til skoðunar þegar metið er hversu dýrt hvert skref er í þessum efnum. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis sem fylgir þessu frumvarpi er ekki tekið tillit til þess að lækkun og afnám skerðinga í lífeyriskerfinu geti einmitt haft þau áhrif að auka tekjur ríkissjóðs. Það er þó kannski ekki aðalatriðið heldur fyrst og fremst það að hægt er að auka lífsgæði og tekjur manna með því að leyfa þeim að vinna án þess að taka það allt í skerðingar til baka. Ég vænti þess að þetta frumvarp fái góðan byr í hv. heilbrigðisnefnd. Það er mikilvægt að horfa til þess að þetta er bara eitt lítið skref og við munum væntanlega, fulltrúar Vinstri grænna í heilbrigðisnefndinni, leita leiða til þess að stækka þann hóp sem hér um ræðir og þá með þeim rökum sem ég nefndi áðan, að þetta getur gefið tekjur í aðra hönd fyrir ríkissjóð. Þetta er ekki einungis útgjaldaauki.

Herra forseti. Ég velti fyrir mér hvernig ræður hv. þingmanna VG verða hér eftir fjögur ár þegar búið verður að hrinda þessu í framkvæmd. Gefum okkur að það takist ekki.  Hv. þingmaður veit að sá sem hér talar hefur töluverða reynslu af því að vera í stjórnarandstöðu. Hann hefur 12 ára reynslu af því. Menn þurfa úthald og menn þurfa líka aðeins að sýna ábyrgð og hafa hemil á sjálfum sér í málflutningi ef þeir ætla að renna skeiðið á enda og þá má ekki þrjóta örendið áður en þangað er komið. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og Atli Gíslason sögðu hér í dag. Ég er algjörlega sammála þeim um að ekki hefur verið farið nægilega vel að öldruðum og öryrkjum í þessu samfélagi. Ég hef haldið margar ræður um það. Við höfum í Samfylkingunni lagt fram ítarlega stefnu um það mál. Hv. þingmaður gladdist yfir því að ég skyldi þó gefa öðrum en bara borgarfulltrúum Samfylkingarinnar, sem nú er, heiðurinn af því að á sex árum tókst að minnka kynbundinn launamun um helming úti í Ráðhúsi.

Um einn þriðja.

Ég er algjörlega klár á því að það var samstillt átak allra þeirra sem í þeirri borgarstjórn sátu. Ég er ekkert að reyna að stela rjómanum af því sameiginlega afreki sem þar var unnið. Jafnvel þótt hv. þm. Atli Gíslason sé vanþakklátur gagnvart Reykjavíkurlistanum og telji að hann hafi ekki staðið nægilega vel að verki er þetta samt sem áður eitt af því sem Reykjavíkurlistinn getur alltaf litið til sem glæsilegs minnisvarða um feril sinn úti í Ráðhúsi. Það er alveg klárt. Þess vegna er ég pínkulítið spældur, svo ég sé ærlegur, út í hv. þm. Atla Gíslason fyrir að telja þetta ekki merkilegan áfanga. Hann var merkilegur áfangi, alveg eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur réttilega sagt hér. Ef það var merkilegur áfangi úti í Ráðhúsi hlýtur hann líka að verða jafnmerkilegur í Stjórnarráðinu ef tekst að vinna hann. Takið eftir því. Hæstv. forseti. Ég vona að hv. þingmaður taki eftir því að með þessu er auðvitað verið að gefa dálítið stórt loforð sem sýnir það að þessi ríkisstjórn er reiðubúin til að leggja sig töluvert undir í þessu máli. Það er vert að sýna og færa hv. þingmönnum heim sanninn um að hugur fylgi máli. Ég er svo algjörlega hjartanlega ósammála hv. þm. Atla Gíslasyni um að þetta sé loðið orðalag. Það er algjörlega fráleitt að halda því fram. Hv. þingmaður getur drepið niður tám sínum hér og hvar í þessari stefnuyfirlýsingu og sagt að hér mætti og þarna mætti hafa verið fastara að orði kveðið og ég er honum sammála um það. En í þessu efni get ég komið hérna alveg hiklaust og sagt: Ég er stoltur af þessu ákvæði. Hvers vegna? Vegna þess að ég hef líka ákveðna arfleifð að verja. Það er arfleifð Reykjavíkurlistans. Það sem við erum að leggja til hérna og segja að við ætlum að gera er að nota sömu vinnubrögð og voru notuð í Ráðhúsinu til að ná þessu í gegn. Hverjum er það falið, herra forseti? Það er falið hæstv. félagsmálaráðherra. Þetta fellur undir hennar málaflokk, hennar málasvið. Ég veit að við hv. þm. Atli Gíslason getum við sammála um að hennar tími sé kominn. Herra forseti. Því hóf ég þessa litlu ræðu mína um Ráðhúsið að ég hnaut um það í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að hún var að velta því fyrir sér hverjir það væru sem hefðu komið þessum málum á dagskrá í kosningabaráttunni. Með leyfi og í fullri vinsemd, herra forseti, var það Samfylkingin sem lagði málefni aldraðra undir í kosningabaráttunni og það var hennar harða áhersla, auðvitað annarra flokka líka, en það var áhersla Samfylkingarinnar á þessi mál sem gerði það að verkum og það hversu fastheldin hún var á þessi félagslegu markmið sín. Að lokum var þetta ekki bara undiralda, heldur brimalda kosningabaráttunnar. Það er nú bara málið. Svo koma hv. þingmenn og segja að það sé ekki nægilega skýrt að orði kveðið um t.d. aldraða. Hvað er það í þessu samfélagi sem við getum sagt að þurfi hvað harðast og stríðast að bæta í dag? Er það ekki að berjast fyrir því að komið verði upp hjúkrunarrýmum til að bæta úr neyð þeirra 400 sem bíða svo sárlega eftir rými á hjúkrunarheimilum? Og hvað segir í þessari stefnuyfirlýsingu? Þar segir að það eigi að hraða uppbyggingu 400 hjúkrunarrýma fyrir aldraða og fjölga einbýlum. Hv. þm. Atli Gíslason þekkir manna best hvað er brot á mannréttindum og hvað ekki og fáir hafa flutt hér snjallari ræður um það en hann. Hann hlýtur að vera mér sammála um að það er brot á mannréttindum eins og við skiljum þau í dag og höfum reynt að virða, sá aðbúnaður sem öldruðum einstaklingum er boðið upp á í dag í fjölbýlunum þar sem mönnum er kannski hrúgað saman með fólki sem það þekkir alls ekki neitt. Ég veit að hv. þingmaður hlýtur þess vegna, ef hann metur þetta nú yfirvegað og rólega eins og ég veit að hann getur, að taka undir með mér að það hlýtur að vera áfangi þegar ríkisstjórn segir þetta. Við vitum sömuleiðis að sumir þeirra sem eru á þessum biðlistum og þeir sem eru í sárustu neyð hafa kannski enga fjölskyldu til að liðsinna sér meðan á biðinni stendur. Þetta þekkjum við kannski af eigin raun. Það segir í þessari stefnuyfirlýsingu að sólarhringsþjónusta verði efld og einstaklingsmiðuð þjónusta aukin. Þessu er beinlínis beint að því að létta undir með þeim sem bíða eftir því að þeim áföngum sem er lofað í stefnuyfirlýsingunni verði náð. Er það loðið? Það get ég ekki falllist á með hv. þingmönnum þótt mér heyrist það á máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Svo öllu sé til haga haldið fór hún líka jákvæðum orðum um ýmsa parta hérna. Ég er algjörlega sammála hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um að það beri að stefna að því í framtíðinni og auðvitað sem allra fyrst að gera þeim sem vilja vinna og eru komnir á aldur það mögulegt án þess að skerða það sem þeir hafa úr að spila. Það er alveg rétt hjá henni að fyrir liggja rannsóknir sem komu fram undir lok kosningabaráttunnar sem benda til þess að það sé þjóðhagslega hagkvæmt. Það hafa allir hag af því. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að stefna að samfélagi valfrelsis þar sem fólk hefur val, fólk hafi val um það hvar það vill búa þegar það er orðið gamalt, t.d. á hjúkrunarheimilum, eða ef það vill búa heima hjá sér á samfélagið að hjálpa því til þess að hrinda því vali í framkvæmd. Ef fólk vill vinna á samfélagið ekki að koma í veg fyrir það. Sérstaklega er það brýnt á tímum eins og okkar þar sem er skortur á vinnuafli og við vitum að vinnuframlag aldraðra og margvísleg reynsla þeirra á ýmsum sviðum getur uppfyllt ákveðnar þarfir í samfélagi sem er að springa af þenslu og hefur verið að gera það síðustu árin. Hvernig sem menn líta á þetta er það jákvætt. Samt sem áður er fólk sem hefur engan hag af þessu. Við hjálpum ekki þeim sem búa við varanlega skerta starfsgetu með því að hrinda burt einhverjum skerðingum sem tengjast vinnuframlagi þeirra. Við verðum að gera það með öðrum hætti. Hv. þingmaður gat um aðferð til þess áðan sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt til. En það eru ýmsar leiðir að því marki. Hv. þingmaður gæti ábyggilega rifið sig niður í rass yfir því að ekki sé tekið nægilega skýrt á því í þessari stefnuyfirlýsingu. En það er fyrirheit þarna sem stjórnarflokkarnir eru sammála um og þar segir svo, með leyfi forseta: „Jafnframt verði komið til móts við þann hóp sem er með varanlega skerta starfsgetu.“ Ég skal trúa hv. þingmanni og herra forseta fyrir því af hverju þetta stendur svona. Vegna þess að það er tæknilegum örðugleikum háð að ná utan um þennan hóp og finna þá lausn sem beinlínis kemur honum til góða. En ég veit að það er góður vilji meðal þingmanna og þeirra sem sitja í heilbrigðisnefnd til þess að koma til liðs við ríkisstjórnina í þessu máli. Þeir geta lagt fram góðar hugmyndir um þetta og ég er viss um að það verður vel á þá hlustað. Þetta er eitt af viðfangsefnunum sem ríkisstjórnin glímir við. Hún vill hjálpa þessum hópi og hún ætlar sér að finna þá bestu leið sem hægt er að finna til þess. Ég veit að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og örugglega hinn velviljaði hv. þm. Atli Gíslason munu ekki liggja á liði sínu eða spara atgervi sitt til að benda á réttar leiðir til þess. Að lokum, herra forseti, vil ég bara segja eins og ég hóf mína ræðu á að ég er maður sem er búinn að sjá svo margt og reyna svo margt í stjórnmálum að ég er hættur að hneykslast á pólitískum samferðamönnum mínum. Það stappaði þó nærri því að ég gerði það þegar ég hlustaði á hv. þm. Atla Gíslason koma hér fyrr í þessari umræðu og hneykslast á því hvað orðalagið um að útrýma kynbundnum launamun væri loðið í þessari stefnuyfirlýsingu. Ef eitthvað er skýrt í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er það einmitt þetta ákvæði. Þar segjum við beinlínis að við ætlum að nota þær aðferðir sem Framsóknarflokkurinn, Vinstri grænir og Samfylkingin hafa notað úti í Ráðhúsi með svo frábærum árangri að á sex árum tókst að minnka kynbundinn launamun um helming. Ég heyri að vísu í frammíköllum hjá hv. þm. Atla Gíslasyni að hann kallar bara þriðjung. Hann verður þá að eiga það við félaga sína í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem hafa haldið öðru fram.

Virðulegi forseti. Það er greinilegt að hæstv. iðnaðarráðherra er ekki alveg kominn úr stjórnarandstöðuhamnum. Honum hefur ekki tekist á þeim fáu dögum frá því að ríkisstjórnin var mynduð að temja sér það fas sem hæfir þeirri stöðu sem hann nú skipar. Það sem mér finnst einna athyglisverðast við ræðu hæstv. ráðherra er að hann segir að nú ætli Sjálfstæðisflokkurinn, sem hann er með í ríkisstjórn, að fara að byggja á arfleifð Reykjavíkurlistans varðandi kynbundinn launamun. Öðruvísi mér áður brá að Sjálfstæðisflokkurinn tæki slíkt í mál. En batnandi mönnum er best að lifa og kannski það muni takast. Markmiðið sem menn settu sér í Reykjavíkurlistanum var auðvitað að aflétta kynbundnum launamun. Það sem við erum að gagnrýna hér og hv. þm. Atli Gíslason hefur leyft sér að gagnrýna er þessi markmiðssetning, að hún sé ekki mjög metnaðarfull. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Atla Gíslasyni og það er ekki nema von að hæstv. ráðherrann bregðist svona við, sannleikanum verður hver sárreiðastur. Hæstv. ráðherra sagði að við ættum að bíða eftir að fá reynslu af meiri hlutanum hér á þingi. Það er komin nokkur reynsla, hæstv. iðnaðarráðherra. Meðal annars höfum við nú á þessum örfáu dögum fengið þá reynslu að beitt hefur verið pólitískum og ólýðræðislegum þvingunum í þessum sal til þess að ná fram vinnubrögðum sem ekki eru við hæfi að margra mati. Við höfum líka þá reynslu að það er venjulega Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur fengið að tala fyrir hönd Samfylkingarinnar og hvað eftir annað hefur þurft að draga fulltrúa Samfylkingarinnar í ræðustól. Í þriðja lagi er þetta frumvarp sem hér er til umræðu aðeins eitt lítið hænufet og hvaðan skyldi það komið? Það er reynsla okkar, 

Herra forseti. Hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð einhverja sérstaka forskrift um það hvernig ráðherrar eigi að vera og hvernig þeir eigi að tala? Er það skoðun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að ráðherrar hafi ekki málfrelsi hér? Nú ætla ég að segja hv. þingmanni það sem er mála sannast að ég er bara eins og ég er með öllum mínum göllum, sem allir þeir sem hér starfa þekkja mætavel, og hugsanlega einhverjum kostum líka, ég veit ekkert um það. En ég mun ekkert breytast og svona ætla ég að vera og mér líkar vel að vera svona. Hv. þingmaður verður bara að drekka þann beiska kaleik í botn og ég veit að hún lifir það af, hún hefur gert það áður. Hv. þingmaður kemur og segir að það sé undarlegt að iðnaðarráðherra og þingmaður Samfylkingarinnar Össur Skarphéðinsson skuli vera svona metnaðarlaus að tala um það að minnka kynbundinn launamun um helming á fjórum árum. Það er þó snöggtum betra en henni og hennar samferðafólki í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði ásamt samstarfsmönnum í Reykjavíkurlistanum tókst að gera. Það tók þau sex ár. Munurinn á Vinstri grænum og Samfylkingunni er sá að við erum pragmatískari í pólitík. Við leitum að lausnum og við lærum af reynslunni. Við sáum að það tók hv. þm. Árna Þór Sigurðsson og félaga hans úti í Ráðhúsi sex ár svo við teljum að við gætum kannski gert það á fjórum árum. Þó skal ég viðurkenna, og hugsanlega gæti hv. þm. Árni Þór Sigurðsson verið mér sammála um það, að það er háleitt markmið en það er raunhæft markmið. En Vinstri hreyfingin – grænt framboð setur sér kannski ekki raunhæf markmið. Þetta er nú það sem ég vil segja við hv. þingmann og aðeins að lokum, herra forseti: Ég tala ekki niður til þingmanna hér. Ég skamma þá kannski en ég segi þeim ekki hvernig þeir eigi að vera til fara og ekki hvernig þeir eigi að tala og ég ætla ekki að koma með neinar athugasemdir við það hvernig hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hagar máli sínu. 

Ég er komin, hæstv. forseti, til að fullvissa hæstv. iðnaðarráðherra um að í fyrsta lagi mun ekki standa á okkur þingmönnum Vinstri grænna að koma til liðs til að breyta kjörum þeirra hópa sem við tölum hér um. Ég leyfði mér hins vegar, virðulegi forseti, að gera smáathugasemd við fas hæstv. ráðherrans sem notaði orðbragð sem mér þótti einfaldlega ekki við hæfi. Ég taldi ekki að ræða mín eða annarra þingmanna hefði verið þess eðlis að það hefði þurft að kalla hana það „að rífa sig niður í rassgat“.

Ég sagði það ekki. Rífa sig niður í rass.

Nákvæmlega orðin, sem féllu athugasemdalaust af hálfu forseta. Það er orðbragð sem ég hef ekki heyrt áður í þessum sal. Ég leyfði mér bara að vekja athygli á að það hæfði kannski ekki því embætti sem hæstv. iðnaðarráðherra 

Herra forseti. Hér í þessum sal nota menn bara alþýðlegt orðfæri. Ég er bara alþýðupungur og ég tala eins og þeir, kem bara af götunni og ég tala eins og venjulegt fólk. Ég spurði hv. þingmann hvort hún hefði einhverja leiðbeiningar til mín um hvernig ég mætti tala. Á ég kannski að tala eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem kallar menn druslur og gungur? Það var ekki lamið í hausinn á honum með sleggju forseta þegar það var sagt, en menn hafa hins vegar ekki tekið það upp eftir honum. Nei, ég bara spyr, herra forseti, vegna þess að ég kann því heldur illa, en ég læt það yfir mig ganga, að hv. þingmaður komi hingað og geri athugasemdir við fas mitt. Ég vil bara vara hv. þingmann við því að yfirleitt er ég glaður og reifur, stundum vakna ég illa, bara eins og hver annar alþýðupungur, og þá kannski sér þess stað í máli mínu hér í þinginu. En það er ekki tilefni til þess að þingmenn komi og geri einhverjar móðurlegar leiðbeiningar um fas mitt. En ég 

Hæstv. forseti. Hér hefur verið til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leyfum okkur að gagnrýna að í frumvarpinu felist nokkuð litlar kjarabætur til aldraðra og öryrkja og við leyfum okkur að gagnrýna að frumvarpinu fylgja nokkur loforð inn í framtíðina. En verkin tala. Í 16 ára ríkisstjórnarsetu Sjálfstæðisflokksins hefur Sjálfstæðisflokkurinn farið með fjármálin og haft fjármálaráðuneytið. Framsóknarflokkurinn sat í ríkisstjórn í tólf ár og var með heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytið en sannarlega hafa þeir ráðherrar ekki getað farið umfram rammafjárlög og því má segja að með Sjálfstæðisflokkinn áfram í því föðurlega hlutverki að halda utan um fjárlögin megi búast við því að þar verði áfram sami ramminn. Það er hægt að vísa til verka fyrrverandi ríkisstjórnar. Hún var treg til kjara- og réttarbóta fyrir öryrkja og aldraða. Þessir stóru hópar hafa hvað eftir annað þurft að sækja rétt sinn fyrir dómstóla til að fá eðlilegar réttar- og kjarabætur. Á síðasta kjörtímabili komu bæði lagabreytingar og loforð um umbætur í framtíðinni. Það gerðist á lokaspretti síðustu ríkisstjórnar inn í kosningabaráttuna þar sem þessir stóru hópar fengu kjarabætur. Dregið var úr tekjuskerðingu en kjarabæturnar voru mest loforð inn í framtíðina. Við leyfum okkur því að 

Herra forseti. Hugsanlega hefur þessari ræðu átt að vera beint til hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er alveg rétt að fyrri ríkisstjórn gaf mörg loforð inn í framtíðina en það mun reyna á efndirnar. Loforð eru loforð og yfirlýsingar eru yfirlýsingar. Að því er varðar það sem kemur fram í þessari stefnuyfirlýsingu þá er það einfaldlega þannig að VG hefur t.d. lagt áherslu á að bæta stöðu þeirra sem eru á biðlistum eftir hjúkrunarrýmum. Þess sér stað, það er í gadda slegið í þessari yfirlýsingu. VG hefur talað um það að bjóða upp á meiri heimahjúkrun og hér hefur jafnvel verið nefnt að veita sólarhringsþjónustu. Það er hér í þessari stefnuyfirlýsingu. VG hefur á allra síðustu dögum þingsins talað um að einstaklingsmiða þjónustuna betur. Það er hér í þessari stefnuyfirlýsingu. VG hefur talað um að afnema skerðingar vegna tryggingabóta vegna tekna maka. Það er hér í þessari stefnuyfirlýsingu. VG hefur talað um að reyna með einhverjum hætti að koma til móts við þá sem eru með varanlega skerta starfsgetu. Það er hér í þessari stefnuyfirlýsingu. VG hefur talað um að færa málefni aldraðra og ég held líka fatlaðra frá ríkinu yfir til sveitarfélaga. Herra forseti. Það er hér í þessari stefnuyfirlýsingu. Ég gæti þá kannski sagt: Hvað er VG að kvarta? en ég geri það ekki. Ég veit að þeir eru í stjórnarandstöðu og það er eðli stjórnarandstöðu að veita harða mótspyrnu. Það eiga þeir að gera, sérstaklega þegar um er að ræða svo stóran og sterkan meiri hluta eins og nú er við völd. Það er hlutverk stjórnarandstöðunnar að halda mönnum við efnið, þannig að ég segi bara: Takk fyrir, gangi ykkur vel.

Hæstv. forseti. Sannarlega er það hlutverk stjórnarandstöðunnar að veita ríkisstjórninni aðhald og það munum við gera. Hvað varðar kjarabætur þá eiga þær samkvæmt orðum hæstv. ráðherra að fara eftir efnahagsástandinu hverju sinni. Það er alveg ljóst að það eru erfiðir tímar fram undan í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þá spyr ég: Hvað á að sitja fyrir, hver eru forgangsverkefni þessarar ríkisstjórnar? Hæstv. iðnaðarráðherra las upp og kynnti að vissulega væri margt af því sem er í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við viljum fylgja því eftir, við viljum setja þessi verkefni í forgang. En í erfiðu efnahagsástandi, hvað mun þá þessi ríkisstjórn setja sem forgangsverkefni? Það skiptir máli. Verður það forgangsverkefni að bæta kjör ellilífeyrisþega og öryrkja? Verður það forgangsverkefni að bæta kjör umönnunarstétta til þess að koma hér á eðlilegri heilbrigðisþjónustu? Eða verður fordæmið, sem við höfum núna, um kjarabætur til 

Herra forseti. Ég er sannfærður um að VG og stjórnarandstaðan munu reyna að leggja sig fram um að halda uppi málefnalegri stjórnarandstöðu. Hv. þingmaður er t.d. þekkt fyrir það. Hún hefur aldrei gert sérstakar athugasemdir við fas mitt og t.d. látið sér lynda alla mína veikleika og ókosti í þeim efnum. Hv. þingmaður talar eðlilega um það og veltir því fyrir sér: Hvernig vindur þessum loforðum fram í ljósi þess, eins og hún segir, að hér sé erfitt efnahagsástand fram undan? Ég er ósammála forsendunni. Það er hugsanlegt að hér verði ekki jafnrífandi gangur og er núna. Það kann að taka svolítinn tíma. Allar spár sem settar hafa verið fram um efnahagsþróun benda hins vegar til þess að síðan siglum við aftur upp úr lægð. Það er hugsanlegt að þau vátíðindi sem hafa borist úr hafinu af fiskveiðum kunni að þrengja haginn um skeið. En ég er sannfærður um að staðan verði þannig að það mun takast að ná því fram  VG getur ekki annað en fagnað. 

Forseti biður hæstv. ráðherra að virða tímamörk.

Herra forseti. Erindi mitt hér í ræðustól er nú að hrósa hæstv. iðnaðarráðherra. Það er kannski leiðin að hjarta hans, ég veit það ekki. En ég ætla að hrósa honum fyrir að koma í ræðustólinn, flytja ræðu og taka þátt í umræðu við okkur í stjórnarandstöðunni. Öðruvísi mér áður brá. Vonandi teiknar þetta gott næstu fjögur árin nema hæstv. iðnaðarráðherra verði barinn niður af öðrum ríkisstjórnarmeðlimum. En það hygg ég að verði nú ekki, ég hef það mikla trú á hæstv. ráðherra. Ég heiti því að leggja honum þau vopn í hendur þannig að hann geti gert mun betur en að helminga mannréttindabrotin, kynbundna launamuninn. Ég vil auka metnað hæstv. ráðherra og ég veit að hann hefur fullan metnað. R-listinn tók á málinu, sem var til fyrirmyndar, en hafði ekki vopnin. Betur má ef duga skal. Það vantar vopn og þau munum við í Vinstri grænum færa hæstv. iðnaðarráðherra, ríkisstjórninni og Samfylkingunni sérstaklega.

Herra forseti. Guð láti gott á vita. Ég óttast um framtíðina ef stjórnarandstaðan af hálfu VG verður eins og hún hefur verið hér í dag, að þessi ágæti og endranær málefnalegi hv. þingmaður komi í því sem ég leyfi mér að kalla pólitískt sykurfall - sem ég dreg nú til baka og bið hv. þingmann afsökunar á, því að ég vil ekki særa hann. Ég veit að hv. þingmaður er málefnalegur. Hann vill og hefur komið fram með mjög málefnalegar hugmyndir á hinu háa Alþingi. Hins vegar er það fullkomlega út í hött og ber vott um ábyrgðarleysi þegar stjórnmálamenn eins og hv. þm. Atli Gíslason koma hingað og saka þessa ríkisstjórn um metnaðarleysi varðandi launamál kynjanna. Það segir í þessari stefnuyfirlýsingu að við viljum með einbeittum hætti minnka launamun kynjanna um helming á fjórum árum. Það kallar hv. þingmaður metnaðarleysi. Félagar hv. þingmanns þurftu sex ár ásamt mínum félögum úti í Ráðhúsi til þess að gera þetta. Er hægt að segja að það sé metnaðarleysi að gera þetta á skemmri tíma en jafnvel hinum öflugu liðsmönnum VG tókst úti í Ráðhúsi? Auðvitað, herra forseti, er tóm vitleysa að tala svona. Ég er bara stjórnmálamaður sem leitar lausna. Mér er sama hvernig kötturinn er á litinn bara ef hann veiðir mýs. Ef það er hægt að bæta velferð fólks, ef hægt er að draga úr launamun kynjanna þá skulum við gera það. Ef hv. þingmaður hefur tæki og hugmyndir til þess, gott og vel. Ekki skal á mér eða mínu liði standa að reyna að notfæra það. Menn vildu gera þetta hraðar úti í Ráðhúsi en tókst það ekki. Liðsmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tókst það ekki, þeim tókst það ekki þar og það þýðir ekkert fyrir þá að koma hingað og berja sér á brjóst og þykjast geta betur hér en okkur tókst sameiginlega úti í Ráðhúsi. Það er ekki málefnaleg stjórnarandstaða. Það sem þessi sterka ríkisstjórn þarf á að halda er ábyrg og málefnaleg stjórnarandstaða. Ég leyfi mér að vona að síðasta ræða hv. þingmanns vísi 

Herra forseti. Það er afar erfitt að henda reiður á því í þessari umræðu hvað ég hef sagt sem pirrar hæstv. ráðherra svo mikið. Hann fullyrðir að ég sé ómálefnalegur. Hann heldur uppi ýmsum fullyrðingum og ef ég ætti að fara í tilfinningaskalann, eins og hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar hafa gert gagnvart mér, þá mundi ég halda að hæstv. iðnaðarráðherra væri með djúpt samviskubit. Er það svo, hæstv. ráðherra? Er eitthvert samviskubit í gangi? En ég fagna þeirri yfirlýsingu sérstaklega að hæstv. iðnaðarráðherra muni vilja styðja mig í vopnaleitinni, að finna haldbær stjórnsýslutæki til að útrýma kynbundna launamuninum og gera betur en segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Ég er alltaf ærlegur við þingmenn. Ég skal bara segja hv. þingmanni hvað pirrar mig. Það er tvennt. Það pirrar mig að þingmenn VG komi hingað og geri athugasemdir við fas mitt. Ég er bara eins og ég er. Mér hefur ekki tekist að bæta mitt fas og ég ætla ekkert að hætta að vera þannig. Á mæltu máli þýðir það að ef ég finn hjá mér hvöt til þess að rífa kjaft, verða hér með kjaftbrúk við VG og veita þeim, eins og hv. þingmaður sagði, stjórnarandstöðu, þá bara geri ég það. Mér er alveg sama hvað hv. þingmaður segir um það. Hitt sem pirraði mig var að hv. þingmaður, sem mér hefur fundist með málefnalegri mönnum sem hingað hefur rekið á fjörur Alþingis, kom í ræðu sinni eftir klukkan 18 og sagði að það væri óskýrt sem ríkisstjórnin segði um launamun kynjanna. En þar eru sett mælanleg takmörk. Það er ekki hægt að tala skýrar. Ég skammaðist út í hv. þingmann og þá kom hann og ásakaði mig fyrir metnaðarleysi þótt það liggi fyrir að hin mælanlegu takmörk eru metnaðarfyllri en þau sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð og félagar mínir í Samfylkingunni settu sér  Herra forseti. Ég er stjórnmálamaður lausna. Ég vil finna raunhæfar lausnir og ég er ekki í 

Virðulegi forseti. Ég átti von á því að tala hérna fyrir nokkrum klukkutímum síðan og vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu og hversu málefnaleg hún var, sérstaklega framan af og það var virkilega gaman að heyra þann samhljóm sem var í þinginu þegar kom að þessum málaflokki. Mér þótti það gott, virðulegi forseti, því að þrátt fyrir að við séum ósammála um ýmislegt gat ég ekki annað heyrt en að allir ræðumenn sem hér tóku þátt í umræðunni væru sammála um að hér væri stigið gott skref. Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að við erum hér á sumarþingi og fyrir fjórum árum, svo dæmi sé tekið - og ég tel það vera almennu regluna þegar menn koma saman eftir kosningar - þá var gengið frá því þingi á einum degi. Hins vegar er sú ríkisstjórn sem hér er að fara af stað að slá ákveðinn tón með þessum hætti, þ.e. að leggja áherslu sérstaklega á málefni tveggja hópa, yngstu kynslóðarinnar og þeirrar elstu. Það liggur alveg fyrir að við erum í mismunandi flokkum og við erum með mismunandi stefnur en mér þótti það gott, að a.m.k. framan af meðan menn héldu sig við málefnið, að menn voru mjög sammála um að hér værum við að gera rétt. Mér þótti gaman að heyra hv. þingmenn flytja hér jómfrúrræður sínar, þeir voru a.m.k. þrír, hv. þm. Björk Guðjónsdóttir, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir og hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson. Ég held að það segi nokkuð um hversu mikill áhugi er hér á þinginu fyrir þessum málaflokki og fyrir því að gera vel við þennan hóp fólks að þessir góðu hv. þingmenn skyldu flytja jómfrúrræður sínar við umræðu þessa málefnis, því vanalega er það nú þannig að menn reyna að velja sér málaflokka fyrir jómfrúrræður sínar sem þeim er umhugað um. Þegar við tölum um þetta mál í heild sinni þá er það þannig að við Íslendingar, og ég held að við deilum ekki um það, við erum með lífeyrissjóðakerfi sem aðrar þjóðir öfunda okkur af. Til dæmis ef við berum okkur saman við Evrópuríkin þá er það þannig að þau standa frammi fyrir vanda sem þau vita ekki hvernig þau eiga að taka á. Vandinn er einfaldlega sá að þar er mjög hátt hlutfall þjóðanna komið á efri ár og það er ekkert til í neinum sjóðum til þess að greiða þeim lífeyri, eða afskaplega lítið. Þar voru menn með gegnumstreymiskerfi sem gekk eðli máls samkvæmt ekki upp þegar fæðingum fór að fækka. Við Íslendingar höfum verið svo lánsamir að um nokkuð langan tíma höfum við greitt inn í sjóði þannig að t.d. flest þau sem hér eru og örugglega öll eigum eitthvað í sjóðum þegar við þurfum á því að halda. Það er hins vegar ákveðið millibilsástand sem gerir það að verkum að margt af því fólki sem við eigum afskaplega mikið að þakka býr ekki við sömu aðstæður og því fer víðs fjarri að það sé einfalt að finna lausnir fyrir þetta fólk. Ég held hins vegar að við séum sammála um það að sú leið sem við erum fara hér sé skynsamleg. Hún kallar hins vegar á það, virðulegi forseti, að um það verði sátt að tveir einstaklingar sem vinna hlið við hlið, með sömu laun, að annar fái að auki fullar bætur úr almannatryggingakerfinu. Það er mjög mikilvægt að við, sem ég held að styðjum öll þetta mál, reynum að stuðla að slíkri sátt. En við skulum ekki halda að það sé algjörlega sjálfgefið. Mér þótti, eins og ég nefndi, þessi umræða mjög góð og ég held að þetta frumvarp, sem ég er afskaplega ánægður með að fá að flytja sem mitt fyrst frumvarp sem heilbrigðisráðherra, muni breyta mjög miklu bæði til lengri og til skemmri tíma. Það er enginn vafi á því eins og menn hafa nefnt, hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á það ásamt fleirum, að það hefur orðið gríðarlega mikil breyting á þjóðfélagsgerðinni og mikil breyting á því að vera eldri borgari núna og ég tala nú ekki um frá því fyrir 10, 20, 30 árum síðan. Reyndar er það svo að menn fundu skilgreiningu á þessum aldri, ef þannig má að orði komast, eftirlaunaaldri, 67 ára, ekki á síðustu öld heldur á öldinni þar á undan, og aðstæður fólks eru afskaplega misjafnar, það skiptir engu máli í hvaða aldurshópi það er. Sem betur fer lifir fólk alla jafna lengur nú og það er almennara að fólk sé með góða heilsu. Hv. þingmaður Ellert B. Schram flutti hér rétt áðan ágæta ræðu. Ég var að spila með honum fótbolta í Egilshöll ekkert fyrir löngu, hann er 68 ára gamall og er bara einn besti „haffsent“ sem ég hef spilað við lengi. Það segir kannski nokkuð. Auðvitað eru kannski ekki margir á hans aldri sem eru jafn vel á sig komnir en aðstæður fólks eru mjög mismunandi og sem betur fer er það þannig að fólk hefur bæði áhuga, vilja og getu til þess að stunda störf lengur en áður og í því felast mikil verðmæti. Það er alveg hárrétt sem hér kom fram í umræðunni, gott ef það var ekki hjá hv. þm. Pétri Blöndal, að það þurfa allir að hafa tilgang í lífinu og sömuleiðis valfrelsi og eitt af því er það að geta sinnt störfum sem fólk hefur áhuga á. Það er enginn vafi í mínum huga og það sem ég sé fyrir mér sem framtíðarsýn í þessu, vegna þess að ég tel að þrátt fyrir að margt gott hafi skeð á vinnumarkaðnum á undanförnum árum þá tel ég að það skorti sveigjanleika og ekki bara fyrir elstu kynslóðirnar heldur almennt. Ég vonast til þess að þetta ýti undir það að hér verði meiri sveigjanleiki á vinnumarkaðnum þó að það sé ekki talað um það beint í þessu máli, en það verði sá sveigjanleiki að við sjáum fólk á öllum aldri geta valið sér hlutastörf og sveigjanlegri vinnutíma en við þekkjum núna. Það snýr ekki bara að þeim sem eldri eru, það snýr jafnvel meira að fjölskyldufólki. Virðulegi forseti. Ég lít svo á að sú umræða sem hér hefur farið fram, sérstaklega þegar hún var bundin við frumvarpið sem hér er um rætt, hafi verið mjög góð. Ég lít svo á að sú ríkisstjórn sem hér er að hefja störf og gerir það með þeim óvanalega hætti að leggja fram frumvarp á sumarþingi, að sú ríkisstjórn sé ekki bara að slá ákveðinn tón, ég lít svo á að hér sé góð samstaða á þinginu um að við skulum stíga skref hvað þetta varðar og hér sé ákveðin vegferð að hefjast. Ég óska okkur öllum velfarnaðar í því starfi og lýsi ánægju minni með þetta frumvarp sem hér er fram lagt og ég lýsi ánægju minni með umræðurnar um það. Ég vonast til þess að hv. heilbrigðisnefnd muni fara vel yfir þetta mál og ég vona svo sannarlega líka að hún geri það hratt þannig að við getum gert þetta að lögum, þetta góða frumvarp, sem allra fyrst þannig að fólk fái að njóta þess strax 1. júlí á þessu ári.