Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr., er komið til þessarar hv. d. frá hv. Nd. Þar var það lagt fram af mþn., sem starfað hafði í málinu og skipuð var af fyrrverandi hæstv. ríkisstj. því er ætlað að breyta mörgum l., eins og fram kemur í frv. sjálfu, þar sem numin eru úr gildi með 48. gr. frv. ýmis l., allt frá árinu 1931 og frá ýmsum árum síðar. En eins og frv. er í núverandi formi þess, er því sérstaklega ætlað að breyta tvennum l. frá 1941. Annars vegar l. um girðingar vegna sauðfjársjúkdóma og hins vegar l. um varnir gegn útbreiðslu sauðfjársjúkdóma. Um þetta frv. almennt, eins og það nú kemur til okkar hér, þá tel ég sjálfur - segi það ekki fyrir hönd n. -, að í því sé í raun og veru ákaflega lítið til umbóta frá eldri l. Það eina, sem ég tel, að sé til umbóta í þessu frv. frá eldri l., er 41. gr. þess. Eldri l. gerðu ráð fyrir, að bændur gætu á ákveðnum svæðum, þar sem þeir vildu, samþ. að láta fram fara fjárskipti, og þá var ríkisstj. og Alþ. skyldað til að koma þar á móti. eftir vissum reglum, sem l. settu, og láta fjárskiptin fara fram. Nú eftir þessu frv. er þetta haft heilsteyptara, en áður var, að því leyti, að í þessu frv. er gert ráð fyrir, að þar sem fengjust stofnuð fjárskiptafélög, er þeim skapaður nokkur rammi, sem ekki er til í eldri l. Auk þess er í 41. gr. frv. gert ráð fyrir því, að ef ekki koma fram fjárskiptafélög á þeim svæðum, sem sauðfjársjúkdómanefnd telur nauðsynlegt að framkvæma fjárskipti á, vegna þess að það séu sýkt svæði af fjárpestum eða þannig grunuð svæði, þá geti sauðfjársjúkdómanefnd látið fjárskipti fara fram þar engu að síður með samþykki landbrh., og er þetta til bóta frá því, sem verið hefur, ef um almenn fjárskipti verður að ræða í framtíðinni. En undanfarið hafa þau verið framkvæmd með meira og minna fálmi. Þetta tel ég til verulegra bóta, eftir að hæstv. Alþ. er búið að taka þá stefnu að styðja yfirleitt að því, að fjárskipti verði framkvæmd. Eftir þennan inngang skal ég snúa mér að brtt. n. sjálfrar. Þær eru 16 talsins. en margar þeirra meira orðabreyt. en efnisbreyt. og engar þeirra verulegar efnisbreyt. Og ég hygg, að fáar þeirra geti valdið ágreiningi. Brtt. þessar eru á þskj. 407. og er 1. brtt. við 8. gr. Girðingar verða í tveimur flokkum eftir frv., aðalgirðingar og aukagirðingar. Nú leggur n. til í brtt. þessari, að breytt verði nokkuð efni 8. gr. frv., þannig að í 8. gr. er gert ráð fyrir því, að girðingar á aðalvarnarlínum skuli lagðar á kostnað ríkissjóðs, en viðhald þeirra og eftirlit beri hlutaðeigandi fjárskiptafélögum eða sýslufélögum að annast, en ríkissjóði að kosta - en þessu vill n. breyta og ákveða, að girðingar á aðalvarnarlínum skuli lagðar og þeim við haldið, hvort tveggja á kostnað ríkissjóðs, án þess að fjárskiptafélög eða sýslufélög séu þar neinn milliliður um viðhaldið. Þetta þykir n. eðlilegra, þar sem ríkissjóður á hvort sem er einnig að bera kostnaðinn af þessu viðhaldi eftir ákvæðum frv. Okkur í m. finnst algerlega óþarft að setja þarna inn þennan millilið. Meiri hl. n. álítur, að ef þessi milliliður væri þarna settur inn, þá mundi það verða til þess bæði að gera verkið dýrara og gæti jafnvel orðið líka til þess, að verkið yrði verr framkvæmt. Við viljum þess vegna láta sauðfjársjúkdómanefnd fyrir hönd ríkissjóðs sjá um greiðslu á þessu viðhaldi, annast það, en ekki láta koma millilið, sem annast það og sendir svo alla reikninga fyrir þetta viðhald til nefndarinnar eða ríkissjóðs. 2. brtt. landbn., við 9. gr., er sú, að viðhaldið á aukavarnarlínunum verði kostað af ríkissjóði, en ekki af fjárskiptafélögum, eins og þó er gert ráð fyrir í frv. Þó að það láti undarlega í eyrum, þá hefur reynslan verið sú, að þar, sem héruðin hafa átt að sjá um viðhaldið á girðingum, sem settar hafa verið upp til þess að fyrirbyggja, að fé sýkist í þessum héruðum frá fé hinum megin við girðingarnar, þá hefur viðhaldið á þessum aukalínum verið meira og minna vanrækt. Þess vegna er það, að eftir þessari reynslu, þá sjáum við okkur ekki annað fært í landbn. en að, leggja til, að ríkissjóður sjái um viðhaldið á aukavarnarlínugirðingunum. Og í staðinn fyrir það, að nú er ætlazt til þess, að ríkissjóður kosti viðhaldið á aðallinunum, en viðkomandi svæði á aukalínunum, þá viljum við í landbn., að viðhaldið á öllum varólinunum, hverri sem er í þessu efni. sjái ríkissjóður um. Þessi efnisbreyt. felst í 1. brtt. við 8. gr. og fyrri brtt. við 9. gr., og breyt. á 9. gr. samkv. fyrri brtt. við hana er því ekki nema orðabreyt., eftir að búið væri að samþykkja breyt. á 8. gr. Þá er gert ráð fyrir því í brtt. við 9. gr. frv., að þeir varðmenn, sem kunna að verða settir til eftirlits með aukalínunum eða aðallínunum, séu ævinlega tilnefndir af þeim mönnum, sem eiga land að girðingunum og hafa ósýkt fé. Það er gert ráð fyrir, að þar sé áhuginn meiri fyrir því að sjá um, að þessi varzla sé góð. Þess vegna viljum við tryggja, að varðmenn við þessar línur verði alltaf kosnir af þeim, sem heilbrigða féð hafa, en ekki hinum, sem hafa sjúka féð. Þetta er líka í samræmi við það, sem fram hefur komið við reynsluna. Báðar þessar brtt., sem við höfum gert við frv., hafa verið bornar undir Sæmund Friðriksson, framkvæmdarstjóra sauðfjársjúkdóman., og þær eru í samræmi við óskir hans. Og um brtt. yfirleitt er það að segja. að sumar þeirra eru fluttar fyrir hans atbeina og allar með hans samþykki. Við 13. gr. frv. er ein brtt. um að skjóta þar inn einu orði til skýringar. Það stendur í 13. gr. frv., að bæta skuli fé, sem slátrað er af því, að kindur sæki þráfaldlega á að komast í gegnum varnarlínur, þannig, að eigandi fái fullt niðurlagsverð fyrir. Nú er raunverulegt niðurlagsverð á fé ekki til, nema því sé slátrað að haustinu. Þess vegna er í brtt. n. lagt til. að á eftir orðunum „fái fullt niðurlagsverð“ komi í þessari gr. milli sviga haustverð. Þannig að ef þarf að drepa á að vorinu vegna ásóknar í gegnum varnarlinu, þá væri bótafé miðað við það verð, sem eigandinn gæti fengið fyrir hana að haustinu, ef henni væri slátrað þá. Þá höfum við lagt til, að í sömu gr. bætist inn, að þar sem landbrh. er heimilað að gera vissar framkvæmdir eftir gr., þá geri hann það að fengnum till. sauðfjársjúkdómanefndar. Við gerum ráð fyrir. að sú n. hafi þann kunnugleika, sem till. hennar byggjast á, að rétt sé, að landbrh. fái hennar till. um þetta. Þetta er nánast til þess að gera l. skýrari, því að ég býst við, að það hafi alltaf verið ætlazt til þess, að þetta væri framkvæmt þannig. Þá er næst 20. gr., sem við gerum till. til breyt. á. Það er nú svo komið, eins og maður reyndar strax gat búizt við, að einn af þessum sauðfjársjúkdómum, sem um er að ræða í þessum l., getur líka komið fram í nautgripum. Það er að vísu ekki enn upplýst um nema fimm tilfelli á landinu, þar sem sannað er, að sú tegund garnaveiki, sem verið hefur hér á landi í sauðfé, hafi borizt í nautgripi og sýkt þá. En grunur er um, að fleiri nautgripir hafi sýkzt af þessari veiki hér á landi. Þessu gat maður búizt við, því að þó að um annan stofn af sýklum sé að ræða, sem orsaka garnaveiki í sauðfé, en þann, sem orsakar venjulega þann sjúkdóm í nautgripum, þá var vitað, að þessi stofn, sem sýkir sauðféð, gat líka lifað í nautgripum. En til þess þarf hann að berast í nautgripina mjög unga, helzt kálfa, eða þegar þeir eru sérstaklega veilir fyrir, t.d. hafa garnakvef eða sár í görnum. Undir slíkum kringumstæðum, þegar þannig er einhver veila hjá nautgripum, getur þessi tegund sýklanna líka smitað og sýkt kýr, þótt fullorðnar séu. Þess vegna má ekki gleyma nautgripunum, þegar þessi l. eru samin. En það hefur blessuð mþn. gert, hún gleymdi kúnum. - Breyt. á 20. gr. eru heldur ekki aðrar en þær, að við viljum bæta inn ákvæði um nautgripina. Við gerum ráð fyrir, að það meir en geti komið fyrir, að það þurfi að rannsaka, hvort veikin er útbreidd í nautgripum, alveg eins og í sauðfé. Og nú á næstunni mun Guðmundur Gíslason læknir fara á vegum sauðfjársjúkdómanefndar austur á land til þess að rannsaka útbreiðslu veikinnar í nautgripum. - Þessi brtt. frá n. er ekki önnur en sú, að ákvæði hennar, ef samþ. verður, skyldar eigendur nautgripa til að gera viðkomandi hreppstjóra tafarlaust aðvart, ef grunsamleg veiki kemur upp í gripum þeirra, alveg eins og gildir um það, samkv. 20. gr. frv., ef sauðfjáreigendur verða varir við grunsamlega veiki í sauðfé sínu. Brtt. við 22. gr., sem n. flytur undir tölul. 5, er ekki önnur en sú, að við gerum ráð fyrir, að eins og sauðfjáreigendur geta gert kröfu um, að sauðfé, sýkt eða grunað af garnaveiki, sé rannsakað, þá geti eins eigendur nautgripa krafizt þess, að ef gripir þeirra eru sýktir af garnaveiki eða grunur er um það, þá verði það rannsakað. Brtt. við 23. gr. eru í áframhaldi af þessu. Þær miða allar að því að breyta gr. svo, að hún geti átt bæði við sauðfé og nautgripi. Þarf í raun og veru ekki frekar um hana að tala. Þó skal ég taka fram viðkomandi c-lið þessarar brtt., að við leggjum til, að 2. málsl. síðari málsgr. 23. gr. frv. verði orðaður alveg um, þannig að í stað hans komi tveir málsliðir, og sé sá síðari til að skilgreina það, að bætur fyrir nautgripi skuli greiða eftir gangverði í þeirri sveit. En landbn. áleit, að ekki gæti gilt það sama orðalag um bætur fyrir nautgripi í þessu efni eins og um bætur fyrir sauðfé, þ.e. miða við niðurlagsverð á haustdegi, því að það niðurlagsverð á nautgripum er í raun og veru ekki til. 7. tölul. brtt. n. er lítils háttar brtt. við 24. gr. frv., sem nánast er leiðrétting á prentvillu, þannig að í frv. er „að“ á einum stað, sem á að vera: og. Við 25. gr. frv. höfum við gert till. til breyt., þar sem nú er í frv. ákveðið, að þegar fjárskiptasvæði myndast innan einhvers girðingasvæðis, þá skuli þrír fulltrúar frá hverjum hreppi, sem hlut eiga að máli, mæta á fundi, sem þarna er talað um í 25. gr. frv., sem ætla að taka ákvörðun um fjárskipti. Nú er svo sums staðar, að sauðfjárveikivarnagirðingar kljúfa hreppa. Og þó gætu eftir frv. óbreyttu, ef samþ. væri. komið þrír fulltrúar á slíkan fund úr hreppi, sem aðeins að nokkru leyti væri innan girðingarinnar. Þegar svo stendur á, að aðeins einhver hluti úr hreppi er innan fjárskiptasvæðis, leggjum við til í brtt. okkar, að úr þeim hreppi mæti á slíkum fundi fulltrúar í hlutfalli við tölu fjáreigenda í hreppshlutanum. Brtt. við 28. gr. frv. eru fjórar. Í fyrsta lagi um það, að hreppsnefnd á að búa til þá kjörskrá, sem þar um ræðir, en í frv. nú er enginn stafur um það, hvernig hún á að vera búin til. Þar eru bara ákvæði um það, hverjir eigi að vera á henni, en ekkert um það, hverjir eigi að búa hana til. - Enn fremur er því skotið inn í með brtt. okkar, að leiðréttingu megi fá á kjörskrá með kæru, ef hún komi til hreppsnefndar fyrir kjördag. Það voru engin ákvæði um þetta áður, hvort kjörskrána mætti leiðrétta eða hvernig ætti að fara að því. Okkur fannst rétt, að hreppsnefnd mætti leiðrétta kjörskrána allt að þeim degi, sem á að nota hana. Hér settum við ekki inn neitt um það, að viðkomandi gæti skotið máli sínu til neinnar yfirkjörstjórnar eða kjörnefndar eða neins annars, og kann ef til vill einhverjum að þykja varasamt að láta vanta ákvæði um slíkt. En við í landbn. teljum, að í flestum tilfellum mundi ekki til slíks ágreinings koma, sem þessir aðilar gætu ekki jafnað sín á milli. En ef einhverjum þætti þurfa að ákveða nánar um þetta, mætti vitanlega taka það til greina. - Þá er það til tekið í frv., að atkvgr. skuli vera leynileg og framkvæmd á sama hátt og á sér stað við óhlutbundnar kosningar til hreppsnefndar. En þetta er vitanlega ekki hægt að framkvæma þannig. Við kosningar til hreppsnefndar við óhlutbundnar kosningar liggur kjörskrá frammi hjá kjörstjórn, og kosning fer þannig fram, að skrifuð eru númer þeirra, sem á að kjósa. En þegar menn eiga að segja aðeins já eða nei við einhverri spurningu, eins og hér mundi eiga sér stað viðkomandi fjárskiptum, þá er ekki hægt að láta atkvgr. fara fram eins og þegar kosið er til hreppsnefndar, því að við atkvgr. um fjárskipti er skrifað aðeins já eða nei á seðlana. - Það var talað við Sæmund Friðriksson, framkvæmdastjóra sauðfjársjúkdómanefndar, um það, hvort ekki þætti nauðsynlegt að útbýta seðlum og láta það vera sams konar seðla, sem útbýtt væri yfir allt svæðið, þar sem greiða ætti atkv. um fjárskipti. Þetta taldi hann n. hafa gert, þar sem atkv. hafa verið greidd um fjárskipti. og hann taldi, að hún mundi gera það, þótt ekkert stæði um það í l. Eftir þessar undirtektir hans sá n. ekki ástæðu til að setja inn í l., að sauðfjársjúkdóman. skyldi útbýta seðlum, þó er það til athugunar. Síðasta brtt. við þessa gr. er um það, að með þeim kjörgögnum, sem send eru frá atkvgr. til sauðfjársjúkdóman., eigi kjörskrá að fylgja. Eftir reynslunni. t.d. við kosninguna um stéttarfélagsskap bænda á s.l. ári. virðist þörf á því að setja þetta inn í l., því að það var aðeins frá fáum hreppum, sem kjörskrá fylgdi, og þess vegna var ómögulegt að átta sig á, hve mörg prósent hefðu kosið. Til þess að sauðfjársjúkdóman., áður en hún tekur afstöðu til fjárskipta, geti áttað sig á, hvað hér er mikill vilji á bak við, töldum við nauðsynlegt, að kjörskrá lægi fyrir, til þess að ekki yrði deilt um það, hve margir hefðu tekið þátt í atkvgr. hlutfallslega. Þá er brtt. við 31. gr. Greinin gerir nú ráð fyrir því, að sauðfjársjúkdóman. láti rannsaka heilbrigði fjár í þeim héruðum, sem lömb eru keypt frá. Nú teljum við, að það sé ekki víst, hvort ástæða sé til að rannsaka heilbrigði fjárins, t.d. á Vestfjörðum, þar sem lömb eru mest tekin og þar sem engin hætta hefur verið á, að nein veiki sé. Okkur þótti þetta þess vegna fullsterkt ákvæði, að það skuli rannsaka, og bættum því inn í gr., að þetta skuli rannsaka, ef ástæða þykir til.“ Þá er næst brtt. við 33. gr. Sú brtt. er sett inn eftir reynslu frá s.l. hausti. Það voru áður þau ákvæði í l., að verðlagsnefnd búnaðarráðs skyldi ákveða verð líflamba eftir lifandi þunga. Svo varð framkvæmdin sú, að þegar átti að verðleggja fyrir eitt ár, þá var fengið upp, hvað fjárverðið hafði orðið haustið, sem lömbin voru keypt, og voru þá borgaðar uppbætur á það verð, sem borgað var út haustið áður. Hafa verið borgaðir út 2/3 hlutar verðsins strax. en 1/3 seinna. Það sýndi sig í haust, þegar fara átti að kaupa lömb á Vestfjörðum, að þetta fyrirkomulag var mönnum mjög á móti skapi. Þeir vildu fá lambsverðið ákveðið strax og allt borgað og ekkert eiga á hættu um það, hvað kynni að verða endanlegt verð. Þess vegna var vikið frá l. í haust og samið við bændur um ákveðið verð, ella hefðu lömbin tæplega fengizt. Út af þessu er nú sett inn í 33. gr. heimild um það, að það megi ákveða fast verð með hliðsjón af fyrra árs afurðaverði og útliti fyrir afurðaverð á því hausti, sem lömbin eru keypt. Með því þarf ekki að brjóta l., þótt keypt séu lömb með sama fyrirkomulagi og í haust. Þá er brtt. við 35. gr., það er breyt. á einu orði, að í stað „almenn fjárböðun“ komi: útrýmingarböðun. Nú er svo ákveðið, að ef það kemur upp fjárkláði í lömbum, sem keypt eru, þá sé sauðfjársjúkdóman. heimilt að láta fara fram almenna fjárböðun. Almenna fjárböðun er skylt að framkvæma á hverju ári. og það er áreiðanlega ekki slík böðun, sem ætlazt er til, að fari fram, heldur útrýmingarböðun á fjárkláða, og okkar brtt. innifelur það, að í stað almennrar fjárböðunar komi: útrýmingarböðun, svo að þetta orki ekki tvímælis. Annars hefur það komið til tals í n. að láta fara fram útrýmingarböðun á svæðum, þar sem lömb eru keypt frá, svo að tryggt sé, að kláði útrýmist þar og komi ekki inn á ný svæði með lömbunum. Hvort horfið verður að því ráði, skal ég ekki segja, en hér er farið inn á sömu leið og mþn. ætlaði að fara, að heimila n. að útrýma fjárkláða, ef hann berst inn á svæði með lömbunum. Næsta brtt. er við 36. gr., og í áframhaldi af henni er brtt. við 37. gr. Eftir frv., eins og það kom frá Nd., á hver maður, sem á ær og slátrað er hjá, að geta fengið lömb, sem nemur 70% af fjártölu, en á fyrsta ári ekki nema lamb fyrir aðra hvora á, eða 50% af ærtölu, en það er af því, að það er ekki búizt við, að fleiri gimbrarlömb fáist á svæðum. þar sem veikin er ekki komin, en sem nemur þessari tölu. Það er gert ráð fyrir því í l., að þegar miðað er við ærtölu manna, sem fé er slátrað hjá, þá sé miðað við það, sem hún var þrem árum áður, en fjárskipti fóru fram. Brtt. okkar við þessa gr. er í því fólgin, að við látum það vera við næstsíðustu áramót á undan, í staðinn fyrir, að nú er miðað við 3 ár, þá mun líða eitthvað á annað ár eftir okkar till. Þetta gerum við fyrst og fremst af þeim ástæðum, að með því að miða við fjártölu þremur árum á undan, þá geta verið orðin alla vega skipti á fjáreigendum, einn hættur að búa og fluttur burtu, annar nýbyrjaður o.s.frv., en til þess að hafa þetta sem næst því, þá miðum við við næstsíðustu áramót á undan. Að við miðum ekki við næsta framtal á undan, er af því, að við viljum gefa bændum kost á því, árið áður en fjárskipti fara fram, að fækka fénu. Það getur verið þeim haganlegt, að fækkuninni sé að nokkru leyti dreift á 2 ár, en komi ekki allt á einu ári. Þetta mundi eftir I. vera miðað við 1. jan. 1944, en þá væri aftur hætta á því, að menn byrjuðu að fækka fénu fyrri árin og svo kæmi einhver afturkippur, kannske að menn breyttu um skoðun, Alþ. sæi ekki ástæðu til að leggja fé fram til fjárskipta o.s.frv., og þá er sá bóndi. sem treystir þessu, illa farinn, því að þá á hann engan bústofn til að lifa af og yrði alveg í vandræðum með sína afkomu, ef svo færi. Hjá þessu kemst maður með því að miða við næstsíðustu áramót á undan. Hins vegar var svo fyrir mælt í l., að ríkið skyldi greiða verð lambanna og greiða það strax það ár, sem lömbin voru keypt. En það skiptir ekki miklu máli, hvort það er svo eða eins og við leggjum til, að greiða þau árið eftir. En þó er á það að líta, að árið, sem einhver bóndi fargar öllum sínum fjárstofni, þá hefur hann milli handa fé til að greiða lömbin, en árið eftir ekkert nema nokkur gimbrarlömb undan lömbunum, sem hann keypti árið áður, og þarf hann þá að fá bætur. enda svo til ætlazt, en ekki sama árið og fjárskipti verða. Við teljum þetta heppilegra, þar að auki kemur það til greina, að með því að bæta sama haustið þá er ekki hægt að gefa Alþ. neinar upplýsingar um það, hvað mikið fé mundi þurfa til fjárskiptanna, en með því að bæta árið eftir, þá er hægt að segja nákvæmlega, hvað mikið þarf til fjárskipta á hverju ári. Þetta hefur þýðingu, a.m.k. í augum þeirra manna, sem vilja hafa fjárl. í sem mestu samræmi við það, sem verður. Allar þessar brtt., við 36., 37. og 38. gr., hanga hver aftan í annarri og eru hver í samræmi við aðra. Hið sama má segja um brtt. við 39. gr. Þær eru tvær og hvorug veigamikil. Önnur er í því fólgin að slá því föstu í l., að þau vanhöld, sem á að bæta, séu fyrst og fremst vanhöld af þessum þrem sauðfjársjúkdómum, sem hér um ræðir, en ekki vegna allra vanhalda, eins og mætti túlka eftir orðalagi 39. gr., heldur aðeins vegna vanhalda af fjárskiptum. Hin brtt. er afleiðing af brtt. við 37. og 38. gr., að í staðinn fyrir 3 ár komi 2 ár, því að það kemur ekki til mála, að fjárskipti verði búin í landinu eftir 3 ár, eins og gefið er í skyn með 39. gr. með því að láta þetta ná 3 ár fram í tímann. Við setjum 2 ár í staðinn, því að þá er uppeldisstyrkurinn greiddur áframhaldandi, meðan þess þarf, til þeirra, sem þurfa, þar til tveim árum áður, en fjárskipti verða hjá þeim. Þá hefur n. til athugunar, hvort ekki sé ástæða til að taka aftur upp í þetta frv. þann kafla, sem úr því var felldur í Nd., en það er kaflinn um innflutning sauðfjár og ýmislegt í sambandi við það. Sú skoðun varð ofan á í Nd., að þessi kafli ætti heina í sérstökum l., og það er í undirbúningi að koma í staðinn með slík l. Við höfum enga afstöðu tekið til þessa og þess vegna ekki heldur til þess, hvort ástæða sé nú til þess að fella burtu 7. kafla þessara l., en hann er í rauninni eftirstöðvar af þeim kafla frv., sem búið er að fella niður í Nd. Hið sama er að segja um þau l., sem úr gildi eru numin með þessum l., en það eru öll þau l., sem til eru um innflutning sauðfjár og nautgripa. Í þessu var fullkomið samræmi, eins og l. voru, þegar þau voru lögð fyrir Alþ., því að þá var ætlazt til, að ný ákvæði kæmu inn í staðinn fyrir þessi lög, sem felld eru úr gildi. En eftir að búið er að nema þau úr gildi, þá er ekki ástæða til að nema hér úr gildi l., sem ekki snerta efni þessa frv. En n. á eftir að taka afstöðu til þess, hvort eigi að taka upp einhver ákvæði um þetta efni í þetta frv., eins og var í því upprunalega, eða nema 7. kaflann úr gildi, en n. mun taka ákvörðun um þetta milli 2. og 3. umr. og mun þá flytja viðbótarbrtt. í þá átt, ef ástæða þykir til. - Ég hef svo ekki meira um frv. að segja. Ég vil vænta þess, að hv. deild geti verið með brtt. nefndarinnar. Tveir nm. skrifa undir nál. með fyrirvara almenns eðlis, sem þeir gera sjálfsagt grein fyrir.



Herra forseti. Ég gat ekki verið á fundi landbn., þegar þetta mál var endanlega afgr. frá n. Ég hef þó samþ. flestar af þeim brtt., sem hér liggja fyrir, en þó ekki allar og skrifa því undir nál. með fyrirvara. Það er þá í fyrsta lagi varðandi 1. brtt. á þskj. 407 við 8. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að viðhald aukavarnarlína verði á ríkisins kostnað. Ég leit svo á, að ekki væri ástæða til að láta ríkissjóð kosta þetta fremur, en verið hefur, og tel, að það ætti að vera hægt að hafa svo fullkomið eftirlit með þessu frá hinu opinbera, að það ætti ekki að saka, þó að fjárskiptafélag annist þetta viðhald á aukavarnarlínum. Hins vegar mundi þetta spara ríkissjóði fé, og virðast honum bundnar það miklar byrðar með þessu frv., að ástæða væri til að reyna að losa hann við þetta. Annað atriði. sem ég er ekki alveg samþykkur, er 10. brtt. við 31. gr., þar sem gert er ráð fyrir því að bæta inn í gr. orðunum „ef ástæða þykir til“. M.ö.o., það á að draga úr því, að skylt sé að rannsaka heilbrigði fjár í héruðum, þar sem líflömb eru tekin úr. Sama er að segja um 13. brtt. við 36. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að sauðfjársjúkdóman. skuli heimilt í samráði við stjórn fjárskiptafélags að ráða hæfan mann til að rannsaka sauðfé o.s.frv. Hér er gert ráð fyrir heimild í staðinn fyrir skyldu. Þá er 14. brtt. við 37. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að framlag ríkissjóðs vegna fjárskipta miðist við fjártölu eigenda við næstsíðustu áramót á undan, en ekki eins og er í frv. þrem árum á undan. Þetta veit ég, að er nokkuð mikið atriði út frá því sjónarmiði, að miðað sé við skattaframtal þrem árum á undan, því að þá eru þeir, sem eiga von á fjárskiptum, byrjaðir að fækka fé sínu, og virðist vera eðlilegt að gefa þeim tækifæri til þess, en þetta mun verða til þess, að menn viðhaldi sjúkum fjárstofni, þar til fjárskipti eiga að fara fram. Virðist nokkuð hæpið að hvetja menn til þess að gera það með því að fella burtu þetta ákvæði um það, að bætur séu miðaðar við skattaframtöl þrem árum fyrr.



Ég hef að vísu skrifað undir nál. með fyrirvara, en þessi fyrirvari minn er ekki byggður á neinum verulegum ágreiningi við meðnm. mína um meðferð málsins. Það var öllu fremur hitt, sem fyrir mér vakti, að það er vitað, að þetta mál var mikið rætt í Nd. og nm. þar lögðu nokkuð að sér til þess að komast að samkomulagi. Auðvitað eru þetta ekki rök fyrir því, að ekki megi breyta einhverju í síðari d., ef eitthvað mætti betur fara, og á þá auðvitað að ræða það, en ekki fara eftir því hvað hafi orðið að samkomulagi í hinni d. Margt af því. sem hér kemur til greina á þskj. 407, kann að vera álitamál, en ég hygg þó, að margar af þeim brtt. séu til bóta. Það var eitt atriði, sem helzt kæmi til álita, þ.e. 15. brtt., hvenær framlag ríkisins skuli greitt. Það eru til þm., sem hafa lagt nokkurt kapp á það, að þetta verði greitt haustið eftir, að nýr fjárstofn er keyptur, en ekki haustið fyrir, og geta báðar málsástæður haft nokkuð til síns máls, en ég skal ekki rökræða það. En hitt er það, að menn, sem komast í þann krappa dans, sem þessar pestir valda, þeir þurfa mikillar aðstoðar við, enda er hér lagt til að verða þeim frekar til hagkvæmni, heldur en það gagnstæða. Ég vil svo láta máli mínu lokið, og ég hef viljað láta skina í gegn, að fyrirvari minn var eingöngu gerður í því skyni, að ég hefði óbundnar hendur um að flytja brtt., ef mér svo sýndist, og þá ekki sízt varðandi 15. gr., er ég lít á með sérstökum hætti.



Herra forseti. Ég skal nú ekki ræða mikið þennan mikla og vandasama lagabálk, sem á að gera tilraun til að bæta úr einu mesta vandamáli bændanna. Það eru aðeins tvö atriði, sem ég vildi víkja að. Í fyrsta lagi þykir mér það skorta hjá hv. n., sem annars hefur lagt fram mikla vinnu í þessu máli, að hún hefur ekki gert samanburð á þeim kostnaði, sem hlytist af samþykkt þessa frv., og kostnaðinum eins og hann er nú með ríkjandi fyrirkomulagi. Það væri miklu betra fyrir Alþ., ef hv. landbn. gæti látið í té slíkan samanburð, svo að það sæist, hve mikið fé þyrfti til hinna fyrirhuguðu framkvæmda í þessum efnum. Mér skilst, að frá upphafi til ársins 1945 hafi árlega verið varið allt að einni milljón króna til þessara mála, og sjálfsagt hefur sú upphæð verið enn þá hærri s.l. ár í samræmi við hækkun á öllu verðlagi og mig minnir, að á fjárlögum nú séu ætlaðar þrjár milljónir króna til sauðfjárveikivarnanna, en nokkuð af því fé munu vera uppeldisstyrkir. Ég vænti upplýsinga í þessu efni frá hv. n. fyrir 3. umr. Hitt atriðið er viðvíkjandi 7, kafla frumvarpsins. Ég fæ ekki skilið, að nauðsynlegt sé, að hann verði samþykktur. Hér á að koma upp sóttvarnar- og einangrunarstöð fyrir innflutt dýr, sem mjög er deilt um, hvort yfirleitt eigi að flytja til landsins, og menn hafa hlotið dýrkeypta reynslu af að hafa nokkurn tíma flutt inn. Og í þessu sambandi eru nefndar hinar dýrmætustu eyjar, sem finnast, fyrir sóttvarnarstöð, þótt vitað sé, að ríkið á nægilegt land fyrir undir þessar ráðstafanir. Það þarf ekki lítið fé til að taka Viðey eignarnámi, varla minna en eina milljón króna, ef þar á að reisa tilraunastöð, eða þá Engey, því að vitanlega yrði að rækta þar land fyrir skepnurnar. Nú er sagt í grg. frv., að tilraunastofnun þessi eða vísindastofnun þurfi ekki að verða dýr. Ég veit ekki, hvaða mælikvarði er þar á lagður, en ég hygg, að þessi stöð kosti drjúgan skilding, og það er vafasamt, að allir fylgi þessu frv., sem mundu fylgja því, ef 7. kafli væri numinn brott. Ef landbn. hefur ekki tekið afstöðu til þessa, vil ég mælast til, að formaður hennar fái þessari umr. frestað, svo að d. gefist kostur á að heyra afstöðu n., þegar hún hefur verið tekin nú við þessa umr., en ekki við 3. umr., því að þá kynni ég að bera fram brtt., ef n. fellir ekki niður þennan kafla frv. Í sambandi við sóttvarnarstöð í fyrrgreindum eyjum, sem gert er ráð fyrir að taka með eignar- eða leigunámi, ef með þarf, vil ég benda á, að það er í meira lagi vafasamt að láta slíkar heimildir í l. vofa yfir eignum manna svo og svo lengi, og minnist ég Grafarholts í því sambandi. þar sem eigendum er með því móti meinað að ráðstafa eignum sínum, eða þeir eru í sífelldri óvissu um þær. Ég vil því eindregið mælast til þess, að n. taki málið að nýju til athugunar, þessari umr. verði frestað, en n. geri út um það innbyrðis hjá sér, hvort hún getur fellt þennan kafla, 7. kaflann, úr frv.



Herra forseti. Ég gat þess í framsöguræðu minni, að n. hefði ekki tekið endanlega afstöðu til 7. kaflans, en ég get sagt hv. þm. Barð. það, að ég tel. að þennan kafla eigi að fella niður úr frv. og breyta 48. gr. eftir því. En það er til stórskammar fyrir ríkið að hafa hvergi til einangrunarstöð fyrir innflutta gripi eða sjúka gripi og engin fyrirmæli um slíkt. Ég lít á það sem skilyrðislaust og sjálfsagt mál, að til sé í landinu einangrunarstöð fyrir innflutt dýr, en inn í landið koma mörg dýr árlega, t.d. hundar, sem flytjast inn eftir ýmsum leiðum, meira að segja með erlendum sendiráðsmönnum. En hér er hvergi staður, þar sem unnt sé að einangra dýrin. Sá staður á, að vera í sambandi við Keldur, og þar á að vera spítali fyrir sjúk dýr. Þessi 7. kafli og ákvæði hans eiga því ekki heima í þessum l. Hvað ofan á verður í n. í þessu efni. veit ég ekki, en ég lofa því, að niðurstöður n. skulu liggja hér frammi nægilega lengi, áður en þetta mál kemur til 3. umr., svo að hv. þm. Barð. hafi góðan tíma til að setja sig inn í þær og undirbúa brtt., ef honum lízt að bera þær fram. Og að þessu lofuðu vænti ég, að mál þetta geti fengið afgreiðslu í dag við 2. umr. Hv. þm. Barð. má treysta því, að hann skal fá að sjá till. í tíma og eins fá að vita með góðum fyrirvara, ef n. kemur sér ekki saman um neitt í þessu efni. svo að hann geti þá komið með sínar brtt. Með þessu móti vænti ég að hann krefjist þess ekki, að málinu verði nú frestað. Ég hef ekki mikið að segja við aths. hv. 8. landsk. Hann gat þess, að landbn. legði til, að viðhald aukavarnalína kæmi á ríkið, en það er samkvæmt upplýsingum og tilmælum frá Sæmundi Friðrikssyni, að gerð er till. um breyt. í þessa átt, þar sem hann telur svo mikið sleifarlag á viðhaldi þessara lína, að öruggara eftirlit þurfi í því efni. Ég legg enga áherzlu á, að b-liður brtt. við 13. gr. verði samþykktur, eins og n. leggur til. Það má að mínu áliti alveg eins vera óbreytt. En það er rétt, að við erum sammála um í n., að heimild komi til, áður en maður er t.d. sendur um Vestfirði til að athuga þar um garnaveiki í búpeningi, því að með því er nánast verið að kasta peningum á glæ, því að ekki er neinn minnsti grunur um sýkt fé þar. Þar er ekki vitað um eina sýkta kind. Ég sæi því enga ástæðu til slíkrar athugunar. Annars er það ekki aðalatriðið í mínum augum, ef menn vilja leggja í þennan kostnað. Þá finnst hv. 8. landsk. óþarfi að breyta í heimild ákvæðum 36. greinar um rannsókn sauðfjár og leit á heimilum, eins og gert er í 13. brtt. landbn. á þskj. 407. í því sambandi vil ég fyrst benda á það, að ég efast um, að gr. samrýmist stjórnarskránni, eins og hún er nú í frv., því að stjórnarskráin mælir svo fyrir, að húsrannsókn megi ekki gera á heimilum manna nema að undangengnum sérstökum úrskurði. Ég tel líka litlar líkur til þess, að menn leyni þannig fé. Raunar hef ég heyrt eina sögu um það frá niðurskurðartíma fjárkláðans, að maður, sem átt hafði að lóga öllum sínum lömbum að hausti, hafi næsta vor látið gemling upp í landskuld, og þegar farið var að athuga þetta, hafði hann geymt lambið í hlöðugeil um veturinn. En þótt dæmi kunni að hafa verið til slíks atferlis í þá daga. eru engin líkindi til, að slíkt ætti sér stað nú, skilningur manna á þessum málum er orðinn svo miklu meiri. því þótti okkur alveg nægilegt að hafa í slíkum l. heimild til rannsóknar, sem nota mætti, ef kvittur kæmi upp um það, að einhver leyndi sýktu eða grunuðu fé, án þess að farið væri að rannsaka þetta almennt um allar sýslur. Þetta var nú um það, sem hv. 8. landsk. hafði við þessa brtt. að athuga. En svo var það viðvíkjandi brtt. n. við 37. gr. Hv. þm. vildi láta þá gr. haldast óbreytta eða láta bætur, þ.e. framlag ríkisins til fjárskipta, miðast hverju sinni við fjártölu eigenda samkvæmt skattaframtali þremur árum áður, en ekki við fjártölu við næstsíðustu áramót á undan. En þessu ákvæði breytti n. einmitt samkvæmt ósk Sæmundar Friðrikssonar og sauðfjársjúkdómanefndar, og þetta er aðallega byggt á þrennu: Í fyrsta lagi er það, að því skemmra sem farið er aftur í tímann með bæturnar, því hægara er að vita á hverjum tíma, hvernig málum er háttað og hve mikið ríkinu ber að greiða í bætur. Í öðru lagi er öll fækkun sauðfjárins til óhagræðis. Hvar sem maður fer um landið, kemur það í ljós, að þeir bændur eru betur settir, sem setja á gimbrar sínar; en hinir eru fjárlausari, sem ekki setja á sínar gimbrar. Þessi munur kemur skýrt fram í Húnavatnssýslu og Þingeyjarsýslu. Í Húnavatnssýslu hafa gimbrarnar verið settar á, en í Þingeyjarsýslu hafa menn drepið lömbin af ótta við, að þau mundu drepast. því dugir engan veginn að hvetja menn til að fækka fé sínu, það mun koma þeim í koll. Ég legg því áherzlu á, að þessi brtt. verði samþ., og tel það vera öllum fyrir beztu, bæði einstaklingum og ríkinu. Það er nóg að hafa eitt ár upp á að hlaupa. Viðvíkjandi kostnaðinum af framkvæmd þessa frv., ef að lögum yrði, sem hv. þm. Barð. var að minnast á, þá er það rétt, að þó mþn. hafi unnið vel að undirbúningi þessa máls, þá hefur hún ekki lagt sig sérstaklega fram um að gera grein fyrir kostnaðinum eða gefa hann upp. En ég skal nú athuga, hvaða upplýsingar við nm. getum fengið um þá hlið málsins milli 2. og 3. umr., og ég skal gefa hv. þm. þær upplýsingar fyrir 3. umr., það er sjálfsagt. Og ég beini því nú til hv. þm., að hann taki aftur ósk sina um frestun málsins. En ég hef lofað því, að hv. þm. Barð. skuli fá nægan tíma til að fylgjast með frv. og þeim breyt.. sem á því kunna að verða. En geti hann samt ekki af einhverjum ástæðum tekið aftur ósk sína um frestun málsins nú, verð ég að beina því til hæstv. forseta, að hann fresti ekki málinu á þessu stigi þess.



Herra forseti. Hér eru nú margar og miklar brtt. á þskj. 407 frá hv. landbn., en ein þeirra er, að því er mér virðist, afdrifarík fyrir ríkissjóð, eða gæti orðið það, en það er fyrsta brtt., sem er við 8. gr. Breytingin, sem þar er farið fram á, og þar fer n. inn á nýjar brautir. er sú, að mér skilst, frá því, sem mþn. lagði til, að kostnaðurinn af byggingu varnarlínanna sé ekki aðeins borinn uppi af ríkissjóði, heldur nú einnig viðhald línanna. En í hinu upphaflega frv. er þetta viðhald eða kostnaðurinn við það ætlað hlutaðeigandi fjárskiptafélögum eða sýslufélögum. En hér er gengið allmjög í þá átt að þyngja byrðar ríkissjóðs, þótt kostnaðurinn við þessar varnarlínur hafi. eins og fjárlög undanfarinna ára bera með sér, verið mjög mikill. Þess vegna tel ég þessa brtt. mjög varhugaverða. Og frsm. n. rökstuddi þessa brtt. aðeins með því einu, að samkvæmt ákvæðum þessarar gr., eins og hún er nú í frv., yrði of mikið sleifarlag á viðhaldinu, og þann vanda vill hann leysa með því, að ríkið beri allan kostnaðinn af því. Er nú ekki til önnur leið en þessi? Þeir opinberu aðilar, sem umsjón hafa með girðingunum, hljóta að hafa þann myndugleika að geta haldið hlutaðeigendum, sem viðhaldið eiga að annast, að því að gera skyldu sína. Þetta vildi ég biðja hv. dm. mjög að athuga. Hér er ofan á þær miklu fúlgur, sem ríkið greiðir til sauðfjárveikivarnanna, bætt upphæð, sem vitaskuld er enn þá ekki þekkt, og engar tölur liggja fyrir um það, hve há hún verður, en sem vissulega hlýtur að verða mjög há. er allt viðhaldið er komið á einn aðila. Ég álít fulla ástæðu til að vara hv. dm. við að samþykkja slíkan kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Vitað er, að ástandið í fjármálunum er þannig, að hv. fjvn. hefur orðið að stinga við fótum um afgreiðslu fjárlaganna vegna þess, hve erfitt er að fá endana til að mætast í þeim efnum. Ef þessi brtt. yrði samþ., yrði að taka inn nýjan kostnaðarlið á næstu fjárlög. Ég heyri, að það er hér deila á milli hv. frsm. landbn. og hv. þm. Barð., sem er form. fjvn., um 7. kafla þessa frv., og mér skilst, að sá síðar nefndi hafi óskað eftir, að þessu máli væri nú frestað vegna þessa kafla m.a. Ég veit, að það er á valdi hv. forseta, hvort hann verður við þessum tilmælum hv. þm. Barð., en ég kysi heldur fyrir mitt leyti, að þessari umr. væri nú frestað, bæði vegna 7. kaflans og líka vegna þeirrar brtt., sem ég hef rætt hér um og hefur í för með sér svo mikil útgjöld fyrir ríkið. En það er þess vert á þessum tímum, að þm. hraði ekki um of afgreiðslu þeirra mála, sem hafa í för með sér hækkun á gjaldahlið þeirra fjárlaga, sem afgreiða á, á þessu þingi.



Herra forseti. Ég get vel skilið varasemi hv. fjmrh., hún er mjög eðlileg, en hér er að miklu leyti á misskilningi byggt viðvíkjandi aðalvarnarlínunum, sem eru um 4/5 hlutar af lengd allra girðinganna. Ríkissjóði ber að kosta viðhald þeirra samkvæmt 8. gr., eins og hún er nú, það ber vel að athuga, en aðrir aðilar eiga að annast viðhaldið og gefa ríkinu reikning fyrir því. En þar er óþarfa milliliður, sem annast framkvæmd viðhaldsins, og ég held því fram, að með því móti verði það kostnaðarsamara. því einu skal breytt samkvæmt brtt. við 8. gr., varðandi aðalvarnarlínurnar, þeim skal viðhaldið á kostnað ríkissjóðs, eins og segir í brtt., en það þýðir ekki aðra breyt. en þá, að framkvæmdastjóri ríkisins, eða í þessu tilfelli sauðfjársjúkdómanefnd. annist beint viðhaldið í stað þess að láta aðra gera það og gefa ríkinu reikning fyrir kostnaðinum. Þetta ákvæði verður því fremur til aukins sparnaðar, en kostnaðarauka fyrir ríkið. Það er aftur á móti nýtt í brtt. við 8. gr., að ríkið skuli annast viðhald aukavarnalinanna. En þær eru ekki nema um 1/5 hluti allra girðinganna, og brtt. okkar er í því fólgin, að þetta viðhald tökum við af héruðunum og leggjum það á ríkissjóð. Það er tæplega einn fimmti hluti viðhaldsins, þannig að upphæðin, sem þarna færist yfir á ríkissjóðinn, er ekki stór. En ég skal á milli umr. afla mér upplýsinga um það, hvað hún er stór, og leggja þær upplýsingar fram við 3. umr. málsins. Ég get gjarnan tekið þessa brtt. aftur, ef hæstv. ráðh. vill, og athugað það nákvæmlega á milli umr., hversu þessi upphæð er stór, sem mundi eftir þessari brtt. færast af herðum sýslufélaganna og fjárskiptafélaganna og yfir á ríkissjóðinn. Ég get hugsað mér, að sú upphæð sé eitthvað um 50 til 60 þús. kr. Meiri verður hún ekki í sambandi við aukavarnarlínurnar. Hitt væri annað mál, ef brtt. væru um það að færa þannig til yfir á ríkissjóð viðhaldskostnað vegna aðalvarnarlínanna líka. En það eru ákvæði um það í frv., að ríkissjóður eigi að halda við aðalvarnalínunum, en um það eru ekki ákvæði í brtt. okkar. - Ef hæstv. fjmrh. óskar þess, skal ég fyrir hönd n. fúslega taka aftur þessar brtt. um viðhaldskostnaðinn til 3. umr. og skal fá upplýsingar á tímanum þangað til um það, hve stór upphæð það er, sem hér mundi færast yfir á ríkissjóðinn eftir brtt. okkar, og láta þær upplýsingar liggja fyrir við 3. umr. málsins hér í hv. þd. Og með því móti vænti ég, að hæstv. ráðh. leyfi málinu nú að halda áfram, þannig að þessari umr. verði lokið nú á þessum fundi. Forseti (ÞÞ): Með því að hv. þm. Barð. hefur óskað eftir frestun á þessari umr. og sérstaklega af því að hæstv. fjmrh. hefur eindregið óskað þess, að þessari umr. sé frestað nú um málið, sé ég mér ekki fært að halda áfram þessum umr. Verður því umr. um málið frestað og það tekið af dagskrá.



Herra forseti. - Þær umr., sem fóru hér fram, síðast þegar málið var til umr., fyrst við 1. umr., þóttu mér dálítið með sérkennilegum hætti. Flest af því, sem ég upplýsti viðvíkjandi málinu, var reyndar viðurkennt af þeim, sem þátt tóku í umr. En samt var látið svo, sem það orkaði mjög tvímælis, að breytt fyrirkomulag á olíuverzluninni yrði til bóta eða að nokkuð ynnist við þá breyt. - Hv. 1. þm. Reykv. talaði allmikið um málið og gerði aðallega að umræðuefni þau þrjú meginatriði, hvort það mundi rétt vera, að erlendir aðilar réðu meira eða minna yfir olíuverzluninni hér á landi nú, hvort fjárfesting yrði óeðlilega mikil, ef tekin yrði hér upp olíueinkasala, og hvort verðlag mundi lækka á olíunni, ef einkasölufyrirkomulagi væri á komið. Það er rétt, að þetta eru meginatriði í þessu máli. Viðvíkjandi fyrsta atriðinu, hvort það sé rétt, að erlendir aðilar hafi mikil ítök hér um olíuverzlunina, komst hv. 1. þm. Reykv. að þeirri niðurstöðu - eins og ég hafði haldið fram -, að helmingur af hlutabréfum h/f Shell á Íslandi væri í eigu erlendra manna, og staðfesti hann líka, að ekki hefði þó sannazt, að hinn hluti hlutabréfanna væri ekki í eigu erlendra manna. Þannig er þá óumdeilanlegt, að helmingur hlutabréfanna hjá h/f Shell á Íslandi er í eigu erlendra manna, og ekki sannað, að hinn hlutinn sé það ekki einnig. Að því er Olíuverzlun Íslands snertir, þá er það upplýst, að Olíuverzlun Íslands sjálf er íslenzkur aðili, en allt það dreifikerfi, sem Olíuverzlun Íslands notar í sambandi við verzlun sína, sé í eigu erlends aðila, British Petroleum. Og ég lýsti því, að það væru erlendir aðilar, sem ættu allt þetta kerfi, sem starfsemi þessa olíufélags byggist á, og að segja mætti því, að þetta félag lyti erlendum yfirráðum. Þess vegna sagði ég, að allt að því 4/5 hlutar af olíuversluninni, eins og hún er nú, væru undir erlendum yfirráðum. - Hv. 1. þm. Reykv. viðurkenndi, að það væri metnaðarmál Íslendinga að gera þessa verzlun íslenzka. Með því viðurkenndi hann, að hún væri ekki íslenzk, en taldi æskilegt, að hún væri það. Ég fullyrði, að það er miklu meira en metnaðarmál fyrir Íslendinga, að þessi verzlun verði innlend. Ég fullyrði, að það sé hreint og beint sjálfstæðismál. Skal ég rökstyðja það með því, að hér er um að ræða einn meginþátt íslenzkrar verzlunar, þann þátt, sem höfuðatvinnuvegur íslenzku þjóðarinnar á svo mikið undir, að sé ekki í höndum erlendra aðila, að hér er bókstaflega háski á ferðum, ef erlendur húsbóndi t.d. á að vera yfir þessari verzlun, sem sjávarútvegurinn á svo gífurlega mikið undir. Mér finnst það a.m.k. alveg óþolandi að hugsa til þess, að þessi þáttur íslenzks verzlunarlífs sé að meira eða minna leyti undir erlendum yfirráðum, yfirráðum svo sterks aðila, sem hæglega getur orðið íslenzkum valdhöfum erfiður við að eiga, ef þar slægi í brýnu á milli. Ein af staðhæfingum hv. 1. þm. Reykv. var sú, að við gætum nú ekki búizt við því, að verð á olíum hér yrði nokkurn tíma sambærilegt við verð á olíum hjá stærri þjóðum, t.d. Norðmönnum, þar yrðum við að gjalda smæðar okkar. - Ég er ekki viss um, að þetta þyrfti svo að vera, ef öll íslenzka olíuverzlunin væri á hendi eins aðila, sem gerði innkaup á allri olíu, sem við þurfum á að halda, á einu bretti. Það er talið, að það væri nokkurn veginn búið að koma kostnaðinum við flutning á olíuvörum til landsins niður í það lægsta, sem geti verið, ef þessir flutningar færu fram í 8–16 þús. smálesta tankskipum. Og hvað er í veginum fyrir því, að við framkvæmum innflutning á olíuvörum okkar í slíkum skipum, þar sem ársnotkun okkar á olíu er 52 þús. smálestir - fjórir skipsfarmar á 13 þús. smálesta skipi? En til þess að geta tekið við farmi úr slíku skipi þyrfti svo að vera heildarsölukerfi með allstórum tönkum, og væri auðvitað ekki nema sjálfsagt, ef ríkið hefði þessa verzlun með höndum, að það kæmi upp slíkum birgðastöðvum. Ég get ekki ímyndað mér annað en að við gætum þarna haft beztu aðstöðu, þannig að við þyrftum ekki að lúta neinum slæmum kjörum þess smáa, ef þessi verzlun væri á einni hendi. Þá værum við orðnir einn stór viðskiptaaðili: En ef þessi verzlun er á höndum 4 eða 5 aðila, þá gæti ég trúað, að við færum að gjalda smæðar okkar og að aðflutningar á olíuvörum gætu þá orðið óhæfilega dýrir, þegar olían væri flutt með smáum tankskipum til landsins. - Ég er alveg sammála hv. 1. þm. Reykv. um það, að við þurfum að eiga stórt tankskip til aðflutninganna á olíuvörum okkar og enn fremur að eiga smærra tankskip til flutninga á olíuvörunum til verstöðvanna kringum landið. Og það skip, líklega nokkurn veginn nothæft, á nú íslenzka ríkið, þar sem það hefur keypt það með Hvalfjarðareignunum. En aftur á móti á íslenzka ríkið ekki olíugeymakerfi kringum landið. - Það á aðeins birgðastöð, sem mundi vera nothæf til að byrja með, í Hvalfirði, en ekki olíusölutækjakerfi kringum landið. Það á nú erlendur aðili, British Petroleum, og h/f Shell, sem við skulum segja, að sé að hálfu leyti íslenzkur og að hálfu leyti erlendur aðili. - Ég held, að það sé einmitt nú rétta augnablikið til þess, að íslenzka ríkið taki einkasölu á steinolíu. Nú hagar þannig til, að í Bretlandi er jafnaðarmannastjórn við völd, stjórn, sem hefur þjóðnýtingu og stórkostlegan ríkisrekstur á stefnuskrá sinni, hefur þjóðnýtt kolanámurnar brezku, og ekki er ólíklegt, að næsta skrefið hjá brezku ríkisstj. verði að þjóðnýta annan atvinnurekstur, svo sem þungaiðnaðinn þar í landi. Þess vegna yrði af Bretum litið á ríkisrekstur hjá okkur á olíuvörum kannske nokkuð öðrum augum nú, þegar þannig stendur á í þeirra atvinnuháttum, hvað ríkisrekstur snertir, heldur en oft hefði verið litið á slíkt í Bretlandi. Hins vegar er það, sem er aðalatriði í þessu máli, sem hv. 1. þm. Reykv., fyrrv. hæstv. fjmrh., eðlilega spurði um. Getur ríkissjóður snarað út því fé, sem til þess þarf að taka þessar eignir eignarnámi? Ég hygg, að þjóðin hafi aldrei verið betur fjáð en nú. Þær eignir, sem hér er um að ræða, hljóta að hækka í verði ár frá ári, ef þær eru ekki teknar nú, verða sífellt meiri. Ef þær eru ofjarl ríkisins nú eftir ágæta fjármálastjórn hæstv. fyrrv. ríkisstj. og ágætt árferði, þá má slá því föstu, að það yrði íslenzka ríkinu ofjarl að kaupa þessar eignir, þegar þessar eignir verða miklu meira bákn, og kannske verður þá verri fjárhagsaðstaða hjá ríkinu. Þá ræddi hv. 1. þm. Reykv. nokkuð um þá fjárfestingu, sem ég fullyrti, að hlyti að leiða af því, ef ríkið tæki þessi mál í sínar hendur undir einkasölufyrirkomulagi. Þessi hv. þm. sagði, að tankakerfinu, sem nú er til í kringum landið, væri komið upp í samráði við ríkisstj., og hann taldi, að ekki væri víst, að það þyrfti svo mikil fjárfesting að eiga sér stað, þó að ríkið tæki ekki einkasöluna í sínar hendur. Það væri hugsanlegt, að íslenzkir aðilar fengju samkomulag um það við erlendu félögin að fá að byggja tanka á smástöðunum, þar sem h/f Shell og British Petroleum hafa ekki talið það borga sig.

Þetta hef ég ekki sagt.

Það getur verið, að það verði talið eðlilegt, að við Íslendingar byggjum upp í skörðin í þessu efni og byggjum geyma á smæstu stöðunum, þar sem erlendu félögin hafa ekki talið það borga sig. Ég tel óviðunandi að hugsa til þess, að íslenzkir aðilar sætti sig við slíkt. En með þessu móti væri þó óhjákvæmilegt að festa fé í þessum tækjum allt í kringum landið. - Það, sem ríkið þyrfti að gera í þessu efni, er að fá eignarrétt á þeim tönkum, sem fyrir eru í landinu, og drepa svo í þau skörð, þar sem þessa tanka vantar, - og ríkið þyrfti ekki að festa annað fé en sem til þess færi, ef það tæki þessa verzlun í sínar hendur. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., að ég hefði slegið niður mín eigin rök, þegar ég hefði talað um þá gífurlegu aukningu á olíusölunni, sem orðið hefði undanfarið. En þar sem upplýst var, að sú sala hefur meir en tvöfaldazt á síðustu 6 árum, þá held ég, að það sé síður en svo, að ég hafi slegið niður mín eigin rök, því að því meiri aukning sem er hér á verzlun með þessar olíuvörur, því meira er í húfi fyrir íslenzku þjóðina, að þessi verzlun sé rekin eftir hagkvæmu heildarkerfi. Nú blasa málin þannig við, að ef ekki verður komið á einkasölu í þessari grein með eins einföldu tankakerfi kringum allt landið og kostur er á, þá eru allar líkur til þess, að það verði 4 til 5 aðilar, sem allir heimta rétt til þess að búa um sig sem allra bezt til þess að koma sér fyrir með þessa verzlun og mundu svo allir vilja koma upp hver fyrir sig heilsteyptu tankakerfi kringum landið, h/f Shell, British Petroleum, jafnvel Nafta, Olíufélagið h/f og togaraeigendur, sem hafa komið fram með sínar óskir um að fá að hafa olíuverzlun. Ég sé ekki, að það sé hægt að neita þessum innlendu aðilum um það að koma upp tönkum fyrir sig, ef ríkið tekur ekki olíuverzlunina í sínar hendur, því að ef þeim væri neitað um þetta, þá væri þeim gert mun lægra undir höfði en þeim erlendum aðilum, sem búnir eru hér á landi að búa um sig á undanförnum árum, einmitt í samráði við ríkisstj., eins og hv. 1. þm. Reykv. hefur upplýst í þessum umr. Mér skilst, að það sé ekki mjög vel hægt að hnekkja því, að hér verði um að ræða, ef ekki verður tekin upp ríkiseinkasala á olíuvörum, gífurlega fjárfestingu, sem jafnvel skipti milljónatugum, ef margir aðilar hafa hér á landi olíuverzlunina með höndum, því að það er ekki hægt nema með allmiklum kostnaði að koma upp tankakerfi um landið, ef sæmileg aðstaða á að fást til olíusölunnar. Þriðja atriðið, sem hv. 1. þm. Reykv. ræddi um, var, að hann dró í efa, að nokkur veruleg lækkun fengist á olíuverðinu, þó að sú breyt. væri á gerð, að ríkið tæki í sínar hendur einkasölu á olíuvörum. Ég hygg þó, að það dyljist ekki fjármálamanninum, hv. 1. þm. Reykv., að verði olíuverzlunin áfram í höndum 4 eða 5 aðila hér á landi, sem allir hafi sitt sérstaka starfslið, sínar sérstöku skrifstofur, sínar sérstöku afgreiðslur, lagerpláss og tankskip og sína olíugeyma starfrækta úti um allt land - á smástöðunum væru þannig 2–4 afgreiðslumenn, þar sem í mörgum tilfellum væri þó ekki meira verk að afgreiða alla olíu en einn maður gæti annazt - ég hygg, að fjármálamanninum, hv. 1. þm. Reykv. og fyrrv. hæstv. fjmrh., dyljist það ekki, að það hlýtur að verða stórkostlega miklu dýrara að reka verzlun með olíuvörur handa atvinnuvegum landsmanna með því að reka þá verzlun á 4 eða 5 höndum en ef þetta allt væri undir einum hatti rekið af ríkinu sjálfu. Þegar svo vitað er, að hver þessara aðila, ef margir rækju þessa verzlun, en ekki ríkið, mundi verða að sæta óhagstæðari kjörum með því að flytja olíuna á smærri tankskipum og ef til vill gera óhagstæðari innkaup í verði, af því að það er ekki nema hluti af olíuþörf landsmanna, sem hver þessara aðila fyrir sig mundi flytja inn, en svo þyrfti auðvitað hver að taka álagningargróða af vörunum - en ríkið ætti að reka ágóðalausa einkasölu á olíu, ef það tæki þá verzlun að sér -, þá hygg ég, að það sé ekki hægt um það að deila, því að allt þetta hlýtur að leggjast á vörurnar, að verðið á olíuvörunum hlýtur að verða óhæfilega og óþarflega hátt, ef verzlun með þessar vörur er rekin af mörgum aðilum, kannske 5 aðilum. Og það hlýtur að vera frámunalega illa rekin ríkiseinkasala á olíuvörum, ef hún skilar ekki miklu lægra verði á þessum vörum en ef sölukerfið með þessar vörur er fimmfalt kringum allt landið. Í sambandi við olíuverðið gat hv. 1. þm. Reykv. þess, að olíukaupin væri hverfandi útgjaldaliður hjá útgerðinni, samanborið við t.d. beitusíldarkostnaðinn. Þessi hv. þm. taldi, að olíukostnaðurinn væri fyrir útgerðina ekki nema einn sjötti hluti á móts við beitukostnaðinn. Ég hygg, að sú tala sé fulllágt sett um olíukostnaðinn. Ég hygg, að olíukostnaðurinn að meðtalinni smurningsolíu muni vera hlutfallslega stærri kostnaðarliður, miðað við beitukostnaðinn, en það. En beitukostnaðurinn er vitanlega gífurlega mikill hjá útgerðinni, með því líka, að okrað hefur verið á beitu til bátaútvegsins. Það hefur nú um langan tíma verið af frystihúsunum okrað á beitunni handa vélbátaflotanum. Ég er þeim málum mjög vel kunnugur. Hv. 1. þm. Reykv. taldi æskilegt að fá upplýsingar um það, hversu mikið fé mundi til þess þurfa að taka eignir olíufélaganna og til þess að kaupa tankskip og þess konar, sem nauðsynlegt væri, eða um kostnaðinn yfirleitt við að koma olíueinkasölu á fót hér. Ég játa, að ég hef ekki látið gera kostnaðaráætlun yfir þetta, og ég efast um, að nú væri hægt að gera slíka áætlun svo, að á henni væri byggjandi. En ég tel það auðsætt mál, að við ættum að vera vel undir það búnir nú að gera þetta átak að taka verzlun þessa á hendur ríkisins, bæði vegna þess góðæris, sem verið hefur hér á landi undanfarin ár, og þess fjárflóðs, sem yfir þetta. land hefur gengið, og svo enn fremur vegna þess, að það er alveg vitað, að með þeirri gífurlegu aukningu á olíunotkun á þessu landi, þá verður hér um stórkostlega aukningu á mannvirkjum að ræða á næstu árum í sambandi við sölu og dreifingu olíuvara, og því enn erfiðara viðfangs að gera það síðar að taka þessar eignir af ríkisins hálfu. Það verður því áreiðanlega ekki eftir betra að bíða í þessu efni, ef ekki verður nú komið á ríkiseinkasölu með olíuvörur hér á landi. Ég geri varla ráð fyrir, að það þyrfti heldur að snara þessu fjármagni út öllu í einu af ríkisins hálfu. Ef ríkið tæki þetta að sér, mundi það verða að gera það með samningum og með ríkisskuldabréfum á ef til vill nokkrum tugum ára. Ég vil því heldur spyrja að því: Getur ríkið dregið þetta? Er það forsvaranlegt að draga það lengur og láta þennan þátt íslenzkrar verzlunar vera lengur en orðið er að meira eða minna leyti undir áhrifavaldi erlendra auðhringa? Mér finnst ekki gerlegt að draga það, af því að það er ekki aðeins metnaðarmál - ekki hreint metnaðarmál -, að við höfum þessa verzlun ekki í höndum útlendra aðila, heldur er þetta einnig sjálfstæðismál okkar Íslendinga, að verzlun með þessar vörur verði innlend. Menn hafa nú talað um það árum saman, að við Íslendingar höfum unnið þann sigur að gera íslenzka verzlun innlenda. En þetta tel ég ofmælt, meðan við horfum á, að allsterk erlend yfirráð eru ennþá yfir þessum þætti verzlunarlífsins hér á landi, þess þáttar, sem meir en flest önnur verzlun grípur inn í velferð höfuðatvinnuvegar Íslendinga, sjávarútvegsins. Ég vil gera mér vonir um það, að hv 1. þm. Reykv., sem lítur á þetta sem metnaðarmál, telji nokkuð brýna nauðsyn bera til þess að fullnægja þeim metnaði Íslendinga að gera þennan þátt verzlunarinnar innlendan. Annar hv. þm., sem ræddi þetta mál, sagðist taka í höndina á hverjum þeim, sem vildi gera ráðstafanir til þess, að sem hagkvæmast olíuverð fengist. Ég vil líka vænta þess, að þar sé góðs liðsinnis að vænta. Og ef allir þeir, sem líta á þetta sem metnaðarmál íslenzku þjóðarinnar og líka sjálfstæðismál hennar, hafa líka fullan vilja til þess að tryggja sem bezt olíuverðið, held ég, að mætti treysta því, að þetta mál fengi sína réttu lausn, því að það er til þess tvenns, að gera olíuverzlunina innlenda og tryggja sem bezt olíuverð við allt íslenzkt atvinnulíf, og sérstaklega er það vegna sjávarútvegsins, að þetta frv. er fram borið. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta, en finnst þetta mál, eins og það liggur fyrir, þar sem um er að ræða að taka eignarnámi stórkostlegar eignir og koma upp umfangsmiklum verzlunarrekstri, vera fyrst og fremst í eðli sínu fjárhagsmál á þessu stigi. Í öðru lagi er verið að tryggja sem hagkvæmast verð á olíunni, sem að mestu leyti er í þágu útgerðarinnar, en einnig íslenzks iðnaðar, og fyrst og fremst lít ég á þetta sem fjárhagsmál og legg því ákveðið til, að málinu verði vísað til fjhn.