Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ólafur Thors) Jeg gat þess við 1. umr. málsins, að sjútvn. mundi flytja brtt. við þetta frv. Og sömuleiðis hafði hæstv. atvrh. (MG) látið þess getið við nefndina, að von væri á aths. frá sjer við 2. málsgr. 4. gr. frv. Nefndin hefir nú flutt þá brtt., sem hún hafði boðað, og sömuleiðis brtt. við 2. málsgr. 4. gr., sem er fram komin að ósk landssímastjóra. Færri brtt. á þskj. 173 er flutt samkvæmt ósk forstjóra veðurstofunnar og beinist að því, að þar sem það er tekið fram í sjálfu frv., að veðurstofan eigi að hafa umsjón með því, að sem glegstar veðurfregnir sjeu sendar til annara landa frá hæfilega mörgum íslenskum veðurstöðvum, þá vildi forstjórinn að lögin tækju ekkert fram um það, hvernig frjettir þessar ættu að vera, heldur mæltu þau aðeins svo fyrir, að veðurstofan skyldi hafa umsjón með þeim skeytum, er send væru. Viðvíkjandi brtt. við 4. gr., þá skal jeg geta þess, að nefndinni hafði láðst að taka það fram, að hin umræddu skeyti yrðu að vera frá veðurstofunni sjálfri, ef þau ættu að hafa forgangsrjett til sendingar fyrir öðrum skeytum. Landssímastjórinn óskaði, að þetta yrði tekið fram, og jafnframt lítt, að slík skeyti hefðu því aðeins forgangsrjett, að það kæmi ekki í bága við alþjóðareglur um þessi efni. Sömuleiðis óskaði landssímastjóri eftir því, að það yrði ekki ákveðið í lögunum, að skeytin skyldi senda endurgjaldslaust, heldur yrði það eftir samkomulagi, þar sem hjer ættu í hlut tvær sjálfstæðar stofnanir. Þetta hefir nefndin tekið til greina og breytt, sbr. þskj. 173. Samkvæmt bendingu frá hæstv. forseta (BSv) við 1. umr. málsins sneri nefndin sjer til fjvn. og spurði hana, hvort hún væri samþykk þessu frv. hvað snerti fjárhagshlið þess. Nefndin svaraði þessu um hæl, og skal jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp svar hennar. „Út af erindi sjútvn. Nd., dags. 13. mars, var svo hljóðandi ályktun gerð: Fjárveitinganefnd tjáir sig sammála þeim fjárframlögum, sem nauðsynleg eru til þess, að veðurathugunarstofunni sje komið í gott horf, en telur rjett, að frestað sje byggingu vegna veðurstofunnar, ef annað yrði ódýrara. Samþ. með 5 shlj.atkv.“ Jeg vænti þess, að hæstv. forseti láti sjer þessi ummæli nægja, og vona, að nú sje ekkert til fyrirstöðu, að þetta mál geti fengið fljóta afgreiðslu í hv. deild.

Jörundur Brynjólfsson Jeg hefi leyft mjer að flytja brtt. við 8. gr. frv., á þskj. 160. þess efnis, að lögin skuli ganga í gildi 1. júlí þ. á. í stað 1. jan. n. á. Þessi brtt. er flutt með það fyrir augum, að þessi íslenski veðurfræðingur, sá eini, sem við eigum, geti flutt sig hingað nú þegar á næsta sumri. Það er vitanlega miklu þægilegra að flytja sig að sumarlagi, og jeg hygg, að hann muni geta sagt upp stöðu sinni í Bergen með samkomulagi við yfirboðara sína þar. Jeg álít þessu betur þannig fyrir komið, og jeg vona, að hv. sjútvn. hafi ekki á móti till. minni. En um leið og jeg stend upp til þess að mæla fram með till. minni vil jeg nota tækifærið til þess að lýsa ánægju minni yfir því, sem gerst hefir í þessu máli - fyrst og fremst yfir því, að þetta frv. er fram komið, og eins þeim undirtektum, er það hefir sætt. Jeg hygg, að óhætt muni að fullyrða það, að þess megi vænta, að starfsemi þessarar stofnunar muni verða miklu fullkomnari en áður, meðan hana skorti bæði fje og starfskrafta til að leysa ætlunarverk sitt af hendi eins vel og skyldi. Jeg vona, að þegar búið er að verja jafnmiklu fje til stofnunarinnar og nú er ráðgert, þá muni þeir menn, sem fyrir stofnuninni standa, geta látið hana njóta starfskrafta sinna óskiftra.

Pjetur Þórðarson Jeg vildi leyfa mjer að benda hæstv. forseta á það, að útbýtt var á fundi í gær brtt. frá mjer, á þskj. 183, og eru þar með brtt. á þskj. 127 og 149 teknar aftur. Jeg skal lofa því að takmarka mig eins og jeg get með það, sem jeg þarf að segja. Býst við, að komið sje mál til að hætta umr. Jeg ætla mjer ekki sjerstaklega að fara að rekja andmæli hæstv. atvrh. og hv.frsm., heldur læt jeg það, sem jeg hefi þeim að svara, koma fram nú í einu lagi með því, sem jeg segi um brtt. Jeg hefi nú fækkað brtt. mínum og breytt þeim og farið þar eftir því, sem jeg áleit, að ekki skifti aðalatriði málsins. Jeg vil ennþá halda fram þeim meginatriðum, sem jeg áður vildi láta breyta í frv. og jeg álít til mestra bóta. Við heyjum þar ójafnan leik, jeg og hæstv. atvrh., þar sem hann hefir alls ekki tekið brtt. mínum sæmilega, en jeg tekið frv. hans vel og vinsamlega og gert alt sem jeg hefi getað, til að bæta úr göllum þess, og hann hinsvegar óbeinlínis viðurkent, að margt í brtt. mínum væri til bóta. Jeg hefi gert þetta í góðri trú, þótt jeg hinsvegar viðurkenni, að frv. með smærri breytingum en mínum aðalbreytingum væri betra en það ástand, sem nú er, en gæti verið miklu betra með mínum aðalbreytingum. Hæstv. atvrh. vildi finna brtt. mínum við 4. gr., eða öllu heldur nýjum greinum næst á eftir henni, það til foráttu, að ákvæðin væru of rúm, eins og t. d. það, að meðalhundraðsgjald mætti hækka og lækka. En það er einmitt kostur við hundraðsgjaldsákvæðin, að ekki má taka sama eða jafnhátt hundraðsgjald af miklum og litlum eignum eða háum eða lágum tekjum. Það gerir að líkindum heldur engin niðurjöfnunarnefnd, þótt ákveðinn gjaldstigi sje ekki notaður. Það getur því ekki verið ókostur að hafa svigrúm í þessu efni. Út af því, sem orð hafa fallið, bæði frá hæstv. atvrh. og hv.frsm., um þessar aðalbrtt. mínar, að fá ákveðinn, fastan mælikvarða fyrir útsvarsálagningu, hefir mjer fundist koma fram talsverður misskilningur um þýðingu þeirra. Mjer hefir fundist, að sumir sem ekki hafa viljað ganga inn á skiftingu útsvaranna eftir frv., hafi heldur ekki viljað ganga inn á þessar brtt., sem þó eru ómissandi, ef rjettlætis á að vera sæmilega gætt í álagningu á menn utan heimilissveitar. Mjer finst slíkur mælikvarði vera rjettmætur, jafnvel þótt skiftingin fjelli ekki niður, en alveg ómissandi, ef skiftingin fellur niður. En sje nú skift, eins og frv. vill vera láta, þá er það vitanlegt, að til þess að skiftingin komi að tilætluðum notum, er nauðsynlegt að hafa einhvern mælikvarða. Sje jeg því ekki annað en sanngirni í því að hafa hann, þótt skiftingin falli ekki niður, og vil jeg þess vegna ekki taka brtt. mínar aftur, þótt skiftingin verði ekki feld. Jeg verð að láta það vera komið undir áliti hvers einstaks þm., hvernig þetta verður afgreitt, en vænti nú betri undirtekta en síðast. Upp í þessar tillögur á þskj. 183 hefi jeg tekið aðeins þær till. úr hinum fyrri till. mínum, sem ekki má án vera. Hefi jeg helst felt niður tillögur sem miða að því að laga orðfæri og skipulag efnisins, en er annars minna um vert og vil jeg gera hæstv. atvrh. það til geðs að róta ekki við orðalagi hans, t. d. þar sem í 2. lið 4. gr. er talað um að taka til greina „áhættu“ við öflun teknanna, áhættu, sem hjá er liðin, og í 3. lið sömu greinar, þar sem ákveðið er að taka til greina „fjárskaða af veðri eða vötnum“. Slíkur skaði er hjá liðinn og fram kominn, þegar lagt er á. Og þótt þetta ákvæði standi í frv., þá tel jeg, að það skaði ekki, því að enginn fer eftir því og þess vegna hefi jeg tekið brtt. um þetta efni aftur; og eins hefi jeg tekið aftur aðrar smærri brtt., sem litlu máli skifta. Fyrsta brtt. á þskj. 183 við 4. gr., er ekki í neinu sambandi við hinar aðrar brtt., og skiftir ekki miklu máli, hvort hún verður samþykt eða ekki. Hinar brtt. við þá grein eru aðalatriðin sem jeg hefi nú þegar rætt um. Þá eru 2 brtt. við 6. gr., sem ekki skifta miklu máli, og læt jeg vera að minnast meira á þær en jeg hefi áður gert. Þá kem jeg að 3. brtt., og er hún við 8. gr. Allir liðir hennar eru aðalatriði brtt. minna. Þó má segja, að með 1. og 2. lið sje litlu breytt frá því, sem er í frv., en það skifti miklu, að þeir sjeu í sambandi og samræmi við liðina, sem á eftir koma. En 3., 4. og 5. liðurinn eru aðalatriðið í brtt. mínum og svo mikils verðir, að þeim má ekki sleppa, ef ekki á að verða skamt öfganna milli, þeirra öfga, sem nú heimila atvinnusveit að leggja á útsvör eftir geðþótta og þeirra, sem koma fram í frv. og hjá meiri hl. nefndarinnar í því að svifta atvinnusveit þessari heimild. Það hefir með rjettu verið reynt í frv. að koma í veg fyrir, að menn væru eltir með útsvörum í atvinnusveit. En ef frv., með brtt. meiri hl. við 8. og 9. gr., yrði samþykt, þá er komið út í öfgar á hinn bóginn. Rjett spor hefir verið stigið, en alt of langt. Þessar öfgar ber um fram alt að varast. Það skiftir mestu máli að breyta ekki svo miklu, að frv. fari svo langt í öfuga átt við það, sem nú er, að úr verði ranglæti. En það er einmitt aðalatriðið í brtt. mínum að fyrirbyggja þetta ranglæti og fyrirbyggja, að alt of lítið útsvar komi niður annarsstaðar en í heimilissveit. Í sambandi við þetta vil jeg minnast á örfá atriði, sem hv.frsm. sagði síðast í 2. ræðu sinni. Hann fann brtt. mínum við 4. gr. það til foráttu, að þær væru í ónógu sambandi við brtt. við 8. gr. sem gengju of langt til að takmarka útsvör á atvinnustundendum annarsstaðar en í heimilissveit, og að sama handahófið yrði eftir sem áður við útsvarsálagninguna. Það má segja, að ástæður hv.frsm. og eins hæstv. atvrh. gangi út á það, að ekki sje hægt að taka tillit til efna og ástæðna, þegar lagt sje á menn í atvinnusveit. Hann tók t. d. mann, sem á fyrir mörgum börnum að sjá og stundaði atvinnu í annari sveit en þar sem hann á heima. Út af þessu vil jeg segja það, að þessi maður yrði að hafa mikið upp úr sjer og atvinnu sinni, ef hann yrði útsvarsskyldur í atvinnusveit eftir mínum till. Samkvæmt brtt. minni yrði hann að hafa haft mikið kaup. Það má gera ráð fyrir, að það, sem hann hefði fram yfir lágmarkið, væri 1000 kr. Segjum, að hann hefði fengið 3000 kr., að meðtöldum hlunnindum; þá yrði lagt á 1000 kr., og útsvarið yrði ekki ýkjamikið, ef tekið væri tillit til kringumstæðna, aðeins lagt á þessar 1000 kr. Sje nú alls ekki lagt á þennan mann heima, má gera ráð fyrir, að hann sje eignalaus og hafi ómegð. En eftir brtt. mínum verður lagt á 7% af tekjum hans. Útsvarið getur orðið í hæsta lagi, ef alt er teygt sem lengst, 7%–10% eða 70–100 krónur í atvinnusveitinni. Þetta er ekki ósanngjarnt, þó svo standi á, að ekki sje hægt að leggja á hann heima. Þetta er sanngjarnt vegna aðstöðumunar atvinnunnar fyrir manninn. Þetta dæmi má líka miklu fremur skoða sem undantekningu, og hana mjög sjaldgæfa. Hitt mundi verða algengara, að útsvarið yrði sanngjarnt. Jeg skal taka dæmi: Tveir menn stunduðu atvinnu síðastl. ár í annari sveit en þeir áttu heima. Þeir höfðu jafna aðstöðu, unnu jafnlangan tíma og höfðu jafnmikið upp úr atvinnu sinni. Í atvinnusveitinni var lagt á þá jafnhátt útsvar, en í heimilissveitinni var ekkert útsvar lagt á annan þeirra, sem var bláfátækur ómagamaður, en á hinn voru lagðar 130 krónur. Jeg lít svo á, að sanngjarnt hafi verið að leggja þetta útsvar á manninn, sem ekkert útsvar fjekk í heimilissveitinni. Gagnvart sveit hans var það ekki nema sanngjarn skattur fyrir það, að hann fjekk að stunda þarna atvinnu. Ef hann hefði ekki notið atvinnunnar mundi heimilissveitin hafa orðið að hjálpa honum um margfalt hærri upphæð en þá, sem hann varð að greiða í útsvar til atvinnusveitarinnar. Jeg lít svo á, að hvernig sem högum mannsins er háttað í heimilissveitinni, sje aldrei nema sanngjarnt, að hann greiði útsvar til atvinnusveitarinnar. Jeg vil taka svo djúpt í árinni að segja, að það geti ekki staðið svo illa á fyrir neinum í heimilissveitinni, að útsvar í atvinnusveitinni verði ósanngjarnt, ef farið er eftir mínum reglum. Jeg hefi áður sýnt fram á þau óþægindi, sem fylgja því að hafa útsvörin skift. Að bæta við útsvörin síðar vegna atvinnusveitarinnar mun hvorki reynast sanngjarnt nje vinsælt. Háttv. frsm. lagði áherslu á, að tryggja þyrfti rjett heimilissveitarinnar. En eins og jeg hefi tekið fram, má ekki heldur ganga of langt í því efni. Jeg held, að ef frv. verður samþykt með þeim breytingum, sem hv. meiri hl. leggur til, þá verði það óvinsælt, er til framkvæmda kemur, einmitt vegna þess, hve rík áhersla er lögð á að tryggja hag heimilissveitarinnar, en lítið hugsað um að sjá borgið hagsmunum atvinnusveitarinnar. Við þessu vildi jeg setja skorður strax. Jeg lofaði að verða ekki langorður. En það er ekki mín sök, þó svo þurfi að vera. Jeg álít skyldu mína að gera alt, sem jeg gat, til þess að sem best verði gengið frá málinu. Jeg hefi gleymt að minnast á 8. brtt. mína á þskj. 183. við 16. gr. Fyrri liður hennar hljóðar um að fella greinina niður, nema eina setningu. Það er efni greinarinnar, að kveðja skuli mann úr skattanefnd til þess að vera við niðurjöfnunina. Jeg tel rjett, að þetta ákvæði falli niður. Mjer finst ekki þörf á að fjölga nefndarmönnum, og auk þess stendur víða svo á, í sveitum a. m. k., að einhver úr skattanefnd á líka sæti í niðurjöfnunarnefnd. Jeg held að þessi maður gæti ekki gefið nefndinni neinar upplýsingar um tekjur manna eða eignir, sem ekki væri hægt að fá annarsstaðar frá. Síðari liður brtt. er um þóknun til hreppsnefnda fyrir niðurjöfnunarstörf. Jeg tel ekki nógu sanngjarnt að fara eftir fólksfjölda. Niðurjöfnunarstarfið getur orðið engu fyrirhafnarminna í fámennum sveitum en fjölmennum. Ef lengri tími gengur til niðurjöfnunarinnar í fjölmennari sveitunum, fá líka nefndarmennirnir meira fyrir starf sitt eftir minni till. Jeg vona, að hæstv. atvrh. geti fallist á þetta. Hitt, sem hv. meiri hl. leggur til, að hafa heimild handa sýslunefndum til að ákveða þessi gjöld, gerir hreppsnefndirnar miklu ófrjálsari. Þá skal jeg víkja snöggvast aftur að ákvæðinu um atvinnu utansveitar, sem gerir ráð fyrir, að ekki megi leggja útsvar á lægri kaupupphæð en 200 kr. Jeg var að hugsa um að færa þetta lengra niður. En af því jeg veit, að skoðanir eru skiftar um, hvar setja skuli þetta mark, og til þess að ganga ekki um of í berhögg við hæstv. atvrh. og hv.frsm. að því er snertir stefnu þeirra, fjell jeg frá því. Aðalatriðið fyrir mjer er það, að sem best sje trygður hagur heimilissveitarinnar, án þess að gengið sje á rjett atvinnusveitarinnar. Atkvgr. veltur öll á því, hve langt skuli gengið í þessu efni. Mjer þykir leitt að hafa orðið var við, að sumir háttv.þm. virðast vera hræddir um, að eitthvað kunni að misfarast, ef farið er eftir þeim mælikvarða, sem er gert ráð fyrir í mínum tillögum. En þeim er óhætt að trúa því, að ekki verður erfiðara að fara eftir þessum mælikvarða heldur en reikna út tíundir eins og áður var gert. Og það er þó víst, að hver hreppsnefnd gerði það. Í fyrstu framsöguræðu minni um daginn kom jeg með dæmi um þetta efni og geta hv.þm. kynt sjer það, ef búið er að leggja ræðuna fram. Jeg hirði ekki um að svara öllu því, sem hv.frsm. nefndarinnar (PO) hafði móti tillögum mínum, nje heldur aðfinslum hæstv. atvrh. Jeg ætla að nota það hljóð, sem nú gefst, til að lýsa því yfir, að jeg hefi lokið máli mínu.

Forseti (BSv): Mjer hefir borist svo hljóðandi tillaga frá sex háttv.þdm. (JörB, JS, JK, MT, BL, ÁJ): „Vjer undirritaðir óskum hjer með eftir, að umræðum verði þegar í stað slitið.“ Mun jeg bera þessa tillögu undir atkv., með þeim fyrirvara þó, samkv. þingvenju að þeir háttv.þdm., sem þegar hafa kvatt sjer hljóðs, fái að taka til máls.

Jón Baldvinsson Það hafa orðið nokkrar umræður um brtt. mína við 6. gr. þessa frv., um að fella niður, að ekki megi leggja bæði á fjelag og fjelagsmann hjer heimilisfastan. Jeg hefi orðið þess var, að þetta hefir verið misskilið. En þó að þetta sje niður felt, er alls ekki þar með sagt, að lagt skuli á hvoratveggja. Í 4. gr. er lagt svo fyrir, að taka skuli allar ástæður til greina, og samkv. því verður að sjálfsögðu tekið tillit til fjelagseignar við niðnrjöfnun. Jeg vil aðeins fyrirbyggja með þessu, að tekin sje upp sú regla, að ekki megi leggja á fjelög. Jeg gerði ráð fyrir, að þegar um þannig löguð ákvæði um útsvarsálagningar væri að ræða, þá yrði tekið tillit til þess, hvort eða hvað þessir menn væru færir um að leggja af mörkum við sveitarsjóðina, og jeg áleit því, að það tæki því ekki að bæta aukaútsvari við lægri upphæðir en þetta. Það getur vel borið við, að aukaútsvari verði ekki fyr jafnað niður en búið er að innheimta aðalútsvarið, og þarf þá að kosta til sjerstakrar innheimtu á aukaútsvarinu. Það hefði því ef til vill verið rjettara að setja lágmarksupphæðina hærri, þó að jeg hafi ekki borið fram brtt. í þá átt í þetta sinn. Þá var það hin brtt. mín á þskj. 134 við þau ákvæði frv., er fela atvinnumálaráðherra að úrskurða þrætur í útsvarsmálum og menn hafa haft ýmislegt við að athuga. Hv. 2. þm. Rang. (KlJ) kvaðst heldur vilja hlíta við úrskurð skrifstofustjóra í atvinnumálaráðuneytinu en eiga það mál undir skattanefndum. Jeg held nú, að það verði oftar atvrh. sjálfur en skrifstofustjóri hans, sem felli þessa úrskurði. Hv. 2. þm. Rang. miðar of mikið við umliðna tíma, meðan hann sjálfur hafði fast embætti í stjórnarráðinu, og þá þurfti auðvitað ráðherrann síður að láta öll mál til sín taka. En nú er öldin önnur; þeir há-„pólitisku“ ráðherrar, sem við nú lifum undir, koma auðvitað við flest mál, er til stjórnarráðs koma; sjerstaklega gæti oft svo farið um útsvarsúrskurði, að til ráðherranna yrði leitað af þeim, er hlut ættu að máli. Hv. 2. þm. Rang. treystir vel þeim ágæta manni, sem nú er skrifstofustjóri í atvinnumálaráðuneytinu, og er það auðvitað rjettmætt, - en ráðherrarnir hafa vald, ef þeir vilja neyta þess, til að skifta sjer af þessum málum og kveða upp úrskurði í þeim. Þess vegna vildi jeg fella þessi ákvæði burt úr frv. Með þessum orðum mínum hefi jeg líka svarað andmælum hv.frsm.allshn. gegn brtt. mínum; en jeg vil aðeins taka það fram, að þessi margumtöluðu sjerrjettindi Reykjavíkurkaupstaðar eru í rauninni alls engin sjerrjettindi. Það eru aðeins ákvæði um hliðstæðan rjett til þess, sem á sjer stað annarsstaðar, að mega leggja á menn útsvar eftir 3 mánaða dvöl í atvinnusveit. En svo er ástatt í Reykjavík, að þar eru engin tök á að ná í aðra en þá, sem látið hafa lögskrá sig á skip hjeðan. Þó að aðrir menn dvelji hjer í Reykjavík langdvölum við atvinnu eða þessháttar, fæst aldrei neitt tilkynt um veru þeirra í bænum; hvorki lögreglustjóri nje skattanefnd vita af því, að þeir sjeu hjer, og því eru engin tök að ná til þeirra. Og viðvíkjandi því, sem hv.þm. Borgf. sagði um vantraust á og óánægju yfir gerðum niðurjöfnunarnefndar Reykjavíkur, hefir það ekki neitt sjerstakt gildi. Hann getur farið og spurt sig fyrir í hvaða hreppi sem er á landinu, og jeg er viss um, að hann getur fengið alla sem hann nær til, til að bölva niðurjöfnunarnefndunum fyrir útsvarsálagningarnar. Jeg hygg, að mikill meiri hluti almennings á landinu hafi þannig lagað hugarfar í garð niðurjöfnunarnefnda, og ekkert frekar hjer í Reykjavík en annarsstaðar, og svona hygg jeg, að það verði framvegis um æðilangan tíma.

Þegar jeg sagði formanni niðurjöfnunarnefndar Reykjavíkur frá dæmi því, sem jeg nefndi, þá hristi hann höfuðið

. Þótt menn hristi höfuðið, hefir það ekki ávalt sömu merkingu. Það getur þýtt afarmargt, og í þessu tilfelli ef til vill ekki það, sem þm. (PO) vildi vera láta. En að öðru leyti held jeg fast við þá skoðun mína, að í Reykjavík sje ekki um nein sjerrjettindi að ræða. - Það sje aðeins rjettur, sambærilegur og hliðstæður við það, sem á sjer stað víða annarsstaðar á landinu.

Jón Auðunn Jónsson Jeg skal vera mjög stuttorður, því jeg veit, að mönnum eru farnar að leiðast hinar löngu umræður um þetta mál. Mjer er það gleðiefni, - og svo er um fleiri, sem hafa svipaðar skoðanir og jeg, - að frv. þetta fer í rjetta átt. Það ætlast ekki til, að framvegis verði verið að elta menn með útsvarsálagningar, þó þeir snúi sjer eitthvað við í atvinnurekstri sínum. Jeg ætla ekki að tala um frv. alment, en víkja nokkrum orðum að einstaka brtt. frá nokkrum hv.þm. Er þá fyrst brtt. á þskj. 156. frá hv. 1. þm.N.-M. (HStef). Hann vill fella úr frv. ákvæði um, að atvinnumálaráðh. hafi vald til að hindra það, að útsvar fari fram úr tilteknum hundraðshluta af meðaltali tekna fyrirfarandi þriggja ára. Jeg álít, að þetta sje mjög nauðsynlegt ákvæði, og miklu fremur nú og framvegis en verið hefir til þessa. Það er of kunnugt til þess, að þurfi að minna á það, að Alþingi hefir veitt ýmsum sveitum lán og ábyrgðir til ýmsra framkvæmda, svo hundruðum þús. kr. nemur, og búast má við, að enn meira verði um þessar lánveitingar og ábyrgðir framvegis, er rafvirkjunum fer að fjölga. Því er það ekki nema eðlilegt, að ríkisstjórnin hafi eftirlit með því að sveitar og bæjarstjórnir hagi fjármálum sínum með skynsemd og ráðist ekki í framkvæmdir, sem sýnilega geta stofnað fjárhagslegu sjálfstæði þeirra í tvísýnu eða voða, og þar með veikt eða eyðilagt þá tryggingu, sem ríkissjóður hafði fyrir láni sínu eða ábyrgð. Jeg álít því ekki áhorfsmál að fella þessa brtt. Hv. þm. (HStef) hefir nú að vísu tekið aftur til 3. umr. 4–6. brtt. sína á þskj. 156, en viðvíkjandi 6. brtt., sem hv.allshn. ætlar að athuga til 3. umr., vil jeg benda hv. nefnd á að ef brtt. verður samþykt, er þar með spilt þeim grundvelli sem frv. er bygt á, - að leggja skuli útsvar á menn eða fjelög þar sem þeir eða þau eru til heimilis, en brtt. þessi leggur útsvarsskyldu á erlend tryggingarfjelög þar, sem umboðsmenn - aðal- eða undirumboðsmenn - eru búsettir. Jeg tel sjálfsagt að leggja þar útsvar á þessi fjelög, sem aðalumboðsmenn þeirra eru búsettir. Úti um land er heldur ekki um neinar tekjur að ræða af erlendum tryggingarfjelögum. Það mætti kannske í hæsta lagi ná af þeim 20–30 kr. í útsvar í stærstu kaupstöðunum. en það ber að athuga, að það er mjög erfitt að leggja á tryggingarfjelög, því þau geta vel tapað á einu ári upphæðum, sem þau hafa verið um 20 ár að draga saman í iðgjöldum. Niðurjöfnun á slík fjelög getur því aðeins orðið sanngjörn, að hægt sje að hafa til hliðsjónar yfirlit yfir allar tekjur, sem hvert fjelag hefir á öllu landinu. Að fara að taka þessa starfsemi eina undan, nær ekki neinni átt. Þá kem jeg að fyrstu brtt. á þskj. 134. Það má kannske segja, að nú sem stendur sje svo ástatt í flestum hreppum landsins, að allur fjöldinn greiði hærra útsvar en 30–40 kr.; en við það er það að athuga, að ef peningarnir færast aftur í sama eða svipað horf að verðgildi og þeir höfðu áður, fer svo, að allur þorri manna ber hægri útsvör en hjer er gert ráð fyrir. Sveitarþyngsli eru víða ekki meiri en svo, að meiri hluti gjaldenda greiðir lægri útsvör en þetta. Jeg þekki t. d. hreppa í Norður-Ísafjarðarsýslu, þar sem útsvörin voru svo lág um eða fyrir aldamótin síðustu, að aðeins 3 eða 4 menn höfðu hærri útsvör en 30 krónur. Væri þá vit í því, að svo fáir gjaldendur bæru alla aukabyrðina. Hv. þdm. verða að gæta þess, að hjer er verið að semja lög, sem helst ættu að standa áratugi. Hv. 2. þm. Eyf. (BSt) andmælti brtt.hv.þm. Borgf. (PO) (þskj. 125), um undanþágu útsvarsskyldu skipa, sem koma inn til afgreiðslu utan heimilissveitar, og má auðvitað ýmislegt um þetta segja. Það getur vel átt sjer stað, eins og hv.þm. (BSt) benti á, að ætti sjer stað með Siglufjörð, að atvinnusveit þurfi að fá tekjur af þessum atvinnuleitendum, en þá ber einnig að líta á hitt, hvort útgerðin eða aðrar slíkar verklegar framkvæmdir í landinu þola þessar álögur á mörgum stöðum í senn. Það er vel hægt að sjá, að það er ekki til að ýta undir framtakssemi manna, ef þeir geta átt von á að verða að greiða útsvör á 2–3 stöðum á landinu á hverju ári. Við skulum taka sem dæmi útgerðarfjelag með heimilisfangi í Hnífsdal við Ísafjarðardjúp. Það hefir útibú í Álftafirði við Ísafjarðardjúp, stundar veiðar á vetrarvertíð við Faxaflóa (í Miðnessjó), seinni hluta er farið til Vestmannaeyja og þar stundaðar netaveiðar, og að sumrinu stundaðar síldveiðar á Siglufirði. Fjelag þetta verður því að gjalda útsvar af skipum sínum á stöðum á landinu. Mjer finst því vera öllu nær að taka til athugunar brtt.hv.þm. Borgf. og íhuga, hvort yfir höfuð eigi að gera útsvarsskyldu á hendur þessum mönnum. En ef það á að vera heimilt að leggja á þá víðar en á einum stað, er sjálfsagt og skylt að tryggja hagsmuni heimilissveitarinnar og fela henni álagningu, því hún þekkir best allar átæður atvinnurekandans. Atvinnusveitin þekkir aftur á móti venjulegast ekkert til efnahags útgerðarmanns, veit aðeins, að báturinn, eða bátarnir, hafa aflað vel eða sýnilega. - og leggur útsvarið á samkvæmt þessu.

Hákon Kristófersson Frv. það, sem hjer liggur fyrir til umr., er víst óhætt að telja, að sje árangurinn af áður framkomnum óskum um breytingar á nokkrum atriðum í núgildandi sveitarstjórnarlöggjöf, er síðasta þing gekk frá á þann hátt að fela hæstv. stjórn að leggja frv. til breytingar fyrir þing það, sem nú situr. Jeg skal taka það strax fram, að þótt jeg geri ekki ráð fyrir því, að þau orð sem jeg segi að þessu sinni, beri mikinn árangur, kann jeg þó ekki við að láta álíka mál og þetta fara svo frá þessari umr. að segja ekki álit mitt um það. Og jeg verð að lýsa yfir því, að jeg tel það í alla staði óverjandi að skera niður umræður um svona stórmál og meina þingmönnum að láta í ljós skoðanir sínar. Sjerstaklega verð jeg að víta það, að hæstv. stjórn, sem borið hefir fram frv., og hv. nefnd, er hefir haft það til athugunar, greiða atkvæði með því að skera niður umræður. Lítur hæstv. stjórn og hv. nefnd svo á, að þingmönnum sje ekki heimilt að ræða um dýrgrip þennan, heldur beri að samþykkja orðalaust frv. og brtt. nefndarinnar eins og fyrir liggur? Það er álit mitt og margra annara, að frv. þetta, er það kom frá hæstv. stjórn, hafi verið sá gallagripur, að ótækt hefði verið að samþ. það, og óhætt mun að fullyrða, að það var - og er að ýmsu leyti enn, þó að brtt. þær, sem fram eru komnar og til bóta eru, verði samþyktar. - í ýmsum greinum miklu verra en hin gamla og að mörgu leyti góða sveitarstjórnarlöggjöf, sem gilt hefir nú að undanförnu milli 20–30 ár. Að þessi orð mín sjeu ekki sögð alveg að ástæðulausu, vil jeg með leyfi hæstv. forseta, styðja með ummælum úr nál.hv. nefndar, er um málið hefir fjallað: ..... og telur, ef brtt. nefndarinnar verða samþ., að veruleg bót verði ráðin á verstu annmörkum á núgildandi útsvarslöggjöf.“ Þegar hv. nefnd kemst að þessari niðurstöðu samkvæmt nál., að þá fyrst sje bætt úr verstu göllum núgildandi sveitarstjórnarlaga, ef brtt. hennar verði samþ., má það vera ljósasti vottur um, hvaða álit hún hefir á frv. eina og það kom frá hæstv. stjórn. Að vísu segir nefndin seinna í nál. sínu, að frv. sje vel undirbúið, en þar sem þau orð falla ekki sem best saman við hið fyrra í áliti hv. nefndar, geri jeg lítið úr því eða tek það ekki alvarlega. - Í áliti sínu telur hv. nefnd galla þá, er hún telur, að verstir hafi verið taldir á gildandi sveitarstjórnarlögum, og eru þeir fjórir. Um þrjá fyrstu liðina get jeg að miklu leyti verið sammála nefndinni. Aftur á móti verð jeg að neita því, að fardagaárið sem reikningsár hreppanna hafi verið talið verulegur galli, í það minsta ekki til sveita. Þó má vera, að í einstöku sveitum hafi komið fram óskir um breytingu, en af hverju þær hafi komið, hafa enn ekki verið færð sæmileg rök fyrir. Aftur á móti er það alveg rjett hjá hv. nefnd, að mjög mikil óánægja hefir verið yfir hinni víðtæku heimild atvinnusveitar til að leggja útsvar á utansveitarmenn. Ef vel er athugað, ligg jeg, að þessi heimild, sem sjerstaklega kemst í algleyming með hinum svokölluðu Reykjavíkurlögum, er samþ. voru á þinginu 1924 og sköpuðu afskaplegt misrjetti, hafi orðið til þess, að óánægjan varð jafnalmenn og raun varð á yfir útsvarslöggjöfinni. Hefði þeim lögum verið breytt á þinginu í fyrra, hygg jeg, að óánægju hefði nær alstaðar verið niður slegið, því að það var alkunna, að menn voru mest óánægðir yfir því hve menn voru oft og einatt svívirðilega eltir með ósanngjörnum útsvörum sveit úr sveit.

Ætlar hv.þm. að nota sjer það að búið er að skera niður umr., og því ekki hægt að svara honum?

. Jeg vænti að hv. 3. þm. Reykv. taki það ekki illa upp af mjer, þó að jeg segi honum það, að jeg viti ekki til þess, að jeg þurfi hans leyfi til að segja það sem mjer sýnist, hjer í þessari hv. deild, ef jeg stilli orðum mínum í hóf: jeg hefi látið ummæli, er fallið hafa frá honum hjer í hv. deild. alveg óátalin undanfarið og vænti því, að hv.þm. geri mjer það sama. Annars hefði hv.þm. með atkv. sínu getað komið í veg fyrir það, að umræður væru skornar niður, ef hann hefði verið staddur hjer í deildinni við atkvæðagreiðsluna. Jeg vil taka það fram, að jeg treystist ekki til að koma með brtt. að þessu sinni við frv., vegna þess að mjer þótti óvíst, hvaða svip frv. fengi við þessa umræðu.

Alveg rjett

. Það verður fyrst hægt að gera sjer nokkra grein fyrir útliti frv., þegar þessari umr. er lokið, því að þá verður það sýnt, hverjar af brtt.háttv. nefndar og einstakra þm. verða samþyktar. Meðal margra annara galla í mínum augum á þessu frv. er það, að saman er blandað ákvæðum um sveitir og kaupstaði. Það er svo alkunnugt, að því þarf ekki að lýsa, hve ólík er tilhögun á ýmsum atriðum viðkomandi stjórn á sveitar- og bæjarmálefnum, að nauðsynleg skilgreining verður þar að eiga sjer stað í ýmsum tilfellum. Að laga galla á frv. að þessu leyti sýnist nefndin alls ekki að hafa reynt til. Annars virðist mjer, að hún hafi ekki lagt neina alúð við það að laga frv. svo að vel væri nema að því er hún leggur til breytingar á 9. gr. Ef dæla skal eftir því, hve vel nefndinni hefir tekist hvað lögun á þeirri grein snertir, þá hefði mátt vænta þess, að nefndinni hefði vel tekist að laga frv., hefði hún viljað vel gera. Það hefði hún þó vitanlega getað gert tímans vegna, því að hún er búin að hafa frv. til athugunar í fullar 4 vikur, og hefir þó ekki treyst sjer til að koma fram nema með 9 brtt. Það er mjög svo greinilegt, hvar sem maður lítur á frv., að það er búið til af manni, sem kunnugri er í kaupstöðum en sveitum. Jeg verð því að slá því föstu, að svipur frv. mundi hafa orðið alt annar. ef hæstv. atvrh. hefði búið það sjálfur til, eina og jeg og fleiri munu hafa ætlast til í fyrra. Auk þess, sem í frv. eru mörg algerlega óþörf ákvæði, kemur fram í því ákveðið vantraust til hreppsnefnda. Á jeg þar sjerstaklega við ákvæði 3. gr., að ekki megi jafna niður meiru en meðaltali undanfarinna þriggja ára, að viðbættum 1/5 hluta, o. s. frv. Telur nú nokkur þm. líklegt, að hreppsnefnd jafni nokkru sinni hærri upphæð niður á hreppsbúa en hún telur ítrasta nauðsyn til bera? Þá verð jeg einnig að telja upptalninguna í II. kafla frv. algerlega óþarfa. Það segir sig nokkurnveginn sjálft, að hreppsnefnd metur ástæður og efni hvers eins eftir bestu samvisku, án þess að fá uppgjöf um það frá löggjafarvaldinu, innan hvaða ramma álagningin skuli vera. Orðið niðurjöfnunarnefnd í frv. kann jeg ekki við, þar sem átt er við hreppsnefnd.

Aðeins með tilliti til þessa eina máls

. Orðið hreppsnefnd er svo fast hugtak í meðvitund manna, að það er óþarfi að breyta því, en þetta bendir á það, sem jeg hefi áður sagt um frv., að það er sniðið eftir því, sem til hagar í bæjunum. Þar er t. d. bæjarstjórn alt annað en þeir, sem jafna niður útsvörum. Aftur á móti fer hreppsnefnd með sveitarmálefni hvers hrepps í heild, hverju nafni sem nefnast. Sannleikurinn er sá, að frv. þetta er, eins og gjarnan fleira í löggjöf vorri, fult af óþarfa ákvæðum, sem til einskis gagns eru, auka skriffinsku og erfiði þeim, sem framkvæmdina eiga að hafa á hendi. Það má alls ekki búast við því, að allir sjeu jafnfærir til að fara með flókin lagaákvæði og formaður niðurjöfnunarnefndar Reykjavíkur. en frv. virðist næstum því vera sniðið með það fyrir augum, að sá maður verði að vera formaður allra niðurjöfnunar- og hreppsnefnda á landinu. Það er heldur ekki furða, þó að þessi smíðisgripur beri einhvern svip þess, er var aðalsmiðurinn. Hv. frsm. nefndarinnar sagði fyrir skömmu, að nefndin vildi jafna niður eftir efnum og ástæðum. Um þetta er ekkert að segja, og jeg býst við, að við verðum sammála um það. En hún byggir á skattskýrslunum sem aðalgrundvelli. En jeg fyrir mitt leyti held, - þótt jeg slái því vitanlega ekki alveg föstu, - að þær sjeu svo óábyggilegar, að þær geti ekki verið nein veruleg undirstaða til að byggja útsvarsálagningu á. Mig minnir það standi á hverri skattaskýrslu, að framtalið sje gefið upp á æru og samvisku, - held að jeg fari rjett með það.

Formaður skattanefndar ætti nú að vita þetta

. Jeg man ekki satt að segja, hvernig orðin hljóða, en þetta mun vera meiningin. Það er rjett, að jeg ætti að vita þetta, eins og hv.þm. Borgf. benti á, en jeg veit líka annað. Jeg veit, að það er ekki ótítt, og það hjá embættismönnnm þessa lands, að strika yfir þessi orð áður en þeir skrifa undir. Hvaða meining skyldi svo liggja í þeirri yfirstrikun.?  (K1J: Að framtalið sje ekki upp á æru og samvisku. - Atvrh. MG: Þá er það sama og ekkert framtal)  . Mjer þykir vænt um, að hæstv. atvrh. úrskurðar þetta. En þá vil jeg segja honum það í allri vinsemd, að það væri ástæða til að grenslast eftir, hvort þetta ætti sjer ekki stað, sem jeg hefi sagt, og það í mörgum tilfellum.  (Atvrh. MG: Formaður yfirskattanefndar á að gera það)  . Í hverri sýslu?  (Atvrh. MG: Já)  . Þá vil jeg leyfa mjer að upplýsa það, að einn virðulegur form. yfirskattanefndar hefir sagt mjer, að hann gerði þetta sjálfur.

Tilgangurinn helgar meðalið. - Atvrh. MG: Vill ekki þingmaðurinn segja fjármálaráðherra frá því?

. Hæstv. fjrh. heyrir nú, hvað jeg hefi sagt, og hann getur þá ráðið því, hvort hann vill grenslast eftir þessu. Jeg er ætíð reiðubúinn að gefa, sannleikans vegna, allar upplýsingar, ef henta þykir að krefjast þeirra. Þá kem jeg að einu meginatriði í frv., sem nefndin hefir að mínum dómi ekki treyst sjer til að laga. Hún fylgir frv. í því, sem jeg tel með allra verstu göllum þess, sem sje að útsvörin sjeu lögð á síðla vetrar eða snemma að vorinu, í febrúarmaí. Þá eru ákvæðin fyrir því, ef maður flytur í aðra sveit að vorinu. Segjum, að það sje lagt á hann í mars í heimasveitinni, en hann flytji sig fyrstu dagana í júní. Hafi verið of lítið lagt á hann í hlutfalli við gjöld í sveitinni, sem hann flytur inn í, þá er þeirri hreppsnefnd samkvæmt frv. heimilt að bæta við útsvar hans. Jeg er alveg hissa á, að hæstv. stjórn og háttv. nefnd hafi virkilega getað gengið inn á þessa braut. Með þessu er það ekki slegið niður, að ekki megi elta menn ósanngjarnlega með útsvarsálagningum, en sú var þó meginhugsun mín og annara, að með þessari löggjöf væri komið í veg fyrir það. Jeg þarf ekki að taka það fram hjer, þótt mjer hinsvegar þyki það rjett vegna aðstöðu til málsins, að þau meginatriði sem jeg er ánægður með. - en þar eru ákvæðin um reikningsárið undanskilin, –vil jeg þakka nefndinni fyrir. Jeg hefi besta vilja til að fella mína skoðun við skoðun nefndarinnar og hæstv. atvrh. En þrátt fyrir það er mjer ómögulegt að sjá, hvað virkilega mælir með breytingunni. Hv. frsm. sagði, að reikningsuppgerð væri tíðari á þessum tíma, og að því leyti fjelli þetta betur saman. En þetta kemur í rauninni ekkert við reikningsuppgerð hvers einstaks manns, en að innheimta verði nokkuð ljettari, - jeg leyfi mjer að slá því föstu, að svo sje ekki. Það en altaf sama tregðan að innheimta útsvörin, hvenær sem þau eru lögð á. Og þess ber að gæta, að einmitt að vorinu til flyst fólk mest til sveita á milli. Þar sem hreppar eiga jarðir og afgjaldið er í tvennu lagi, þá þarf að miða afgjaldið við tvenskonar verðlag. Þetta sýnist náttúrlega ekki mjög verulegt atriði, en er þó til þess að valda óþægindum. Jeg álít, að undirstöðuatriði hverrar löggjafar ættu að vera þau, að um leið og hún sje sem rjettust sje hún einföld og sem hægust til framkvæmda. Það er að vísu svo, að það hefir komið fram, eftir þeim upplýsingum, sem nefndin byggir á, að 38 af svörum gagnvart færslu reikningsársins voru meðmælt, í 14 stöðum var engu svarað, en 8 svör voru á móti. Vel gæti það átt sjer stað, að ef miklu fleiri hefðu látið uppi vilja sinn í þessu máli, þá hefði meiri hlutinn ekki verið þeim megin. Það er engin sönnun til fyrir því, að bak við þetta standi þjóðarvilji almennur. Jeg býst ennfremur við, - þótt jeg þori ekki að slá því föstu, en hv.frsm. leiðrjettir mig, ef jeg fer ekki með rjett mál, - að 10 af umsögnum þessum sjeu frá fundi, sem haldinn var á Egilsstöðum, þar sem voru saman komnir oddvitar úr 10 hreppum. Að hreppsnefndirnar standi svo á bak við, er ekki frekar víst heldur en ef skírskotað er til vilja einnar nefndar úr þinginu og sagt, að það sje vilji þingsins. Jeg segi ekki, að þetta sje rangt, en það liggur engin sönnun í þessum svörum. En með þessari ályktun þess fundar, er jeg nefndi, telur nefndin, að þar hafi 10 hreppar tjáð sig fylgjandi færslu reikningsárs hreppanna. Þó að jeg sje nefndinni sammála um ýmsa agnúa, sem hún telur vera í gildandi sveitarstjórnarlögum, þá verð jeg að mótmæla því algerlega, að jeg hafi talið meðal agnúanna, að reikningsár hreppa væri fardagaárið. Jeg hefi einmitt haldið því fram, að það væri hagstæðara fyrir sveitahreppsnefndir að geta jafnað niður um mánaðamótin okt. og nóv. Og enn vantar rök til að hrekja þetta. En með færslu reikningsársins sýnist það útilokað. Einmitt á þeim tíma álít jeg, að bændur hafi bestan tíma til að snúa sjer að slíkum málum. Miklu síður, þegar komið er fram í maímánuð. Einmitt þessi óhentugi tími gerir það að verkum, að það er ómögulegt að kæra útsvör sín. Því það mundi oft verða svo, að menn verða farnir frá heimili sínu löngu áður en útsvarið er lagt á, og vita því ef til vill alls ekki um það fyr en löngu á eftir að kærufrestur er útrunninn.

Ekki annað en leggja á í febrúar

. Hví er það þá ekki beint tekið fram, að leggja skuli á í febrúar? Nefndin hefir ekki teygt sig langt í því atriði. Þarna hefir hún gefist upp. Það er af engu öðru en því, að hún byggir á skattaframtali sem aðalgrundvelli. Að öðru leyti væri ekkert á móti því að breyta þessu. Menn byggja á því - og jeg hefi háttv.frsm. fyrir mjer í því, - að það sje ekki fyr en í þessum mánuði, sem skattaskýrslurnar sjeu fram komnar. Jeg skal ekki segja, að háttv.frsm. (PO) hafi kveðið eins sterkt að orði og háttv.þm. Mýr. (PÞ), sem sagði, að skattaframtalið væri ábyggilegasti grundvöllurinn til að byggja útsvarsálagningu á.

Hefi jeg sagt það?

. Jeg tók svo eftir.

Að minsta kosti hefir mjer aldrei dottið það í hug

. Þá verð jeg að slá því föstu, að það hafi þá komið einhvern veginn öðruvísi fram hjá háttv.þm., sem jeg hjelt að hugsaði venjulega áður en hann talaði. Jeg skrifaði orðin jafnskjótt og þau komu fram: skattaframtal ábyggilegasti grundvöllur útsvara. Jeg myndi alls ekki leyfa mjer neina fölsun í þessu tilfelli eða öðru og vil alls ekki fara rangt með orð háttv.þm. Frv. þetta, sem er talsvert gallað að mínum dómi, lagast dálítið, ef till.háttv. meiri hl. verða samþ., en sjerstaklega ef ein till.hv. minni hl. nær fram að ganga, till. við 16. gr. a., í fyrri málsgrein, svo hljóðandi: „Skal nú kveðja einn úr skattanefnd“ falli niður. - Jeg álít þessa till. mjög viðeigandi. Að vísu kann jeg ekki við ákvæði frv. Það er svo fráleitt að ætlast til þess, að þessi maður úr skattanefnd skuli hafa 8 kr. þóknun úr hreppssjóði, en aðrir niðurjöfnunarmenn engan eyri. Ein fjarstæðan af mörgum. Ef hv. meiri hl., sem vill fella þetta. hefði lagt eins mikla rækt við að athuga alt frv. eins og þetta, þá hefði frv. komið þannig frá honum, að vel hefði mátt við það una. En ef það verður samþ. eins og það kemur frá þessri umr., þó að till.hv. meiri hl. nái fram að ganga, þá vantar enn mikið til, að það verði viðunandi. Þótt það sje ekki meginatriði, þá vil jeg enn taka það fram, hversu fáránlegt það er að ætlast til þess, að þessi maður úr skattanefnd fái 8 kr. á dag, sem á að sitja með nefnd, er starfar kauplaust. Jeg tel alls ekki neina nauðsyn að launa hreppsnefnd á niðurjöfnunarfundi. Það er skyldukvöð, sem hefir hvílt á mönnum frá fornu fari, og getur það alveg eins gengið hjer eftir. Hvorki jeg eða aðrir eru neitt of góðir til að gera slíkt fyrir sveitarfjelagið án endurgjalds, sjerstaklega þegar tillit er tekið til þess, að það er ekki hægt að skylda neinn mann til slíkra starfa nema um ákveðið árabil. Jeg veit, að menn hljóta að kannast við það, - og jeg skírskota til hv.þm. Mýr., sem lengi hefir starfað í sveitarmálum, að það er ekki mest verkið fyrir hreppsnefnd að jafna niður, sem auðvitað þarf þó að gera með mikilli samviskusemi. Jeg byggi það á mínum kunnugleika á þessum málum, að jeg tel niðurjöfnunarstarf hreppsnefnda vera það minsta. Viðskifti við hreppa út á við, fjallskil og ómagaframfærsla eru aðalverk hreppsnefnda. Fyrir það fá þær enga borgun. Það er aðeins fyrir þetta eina starf, sem jeg hefi áður bent á, að ekki er það umfangsmesta, sem hv. minni hl. leggur það til, að þeir megi ekki fá 5 kr. á dag. Þótt máske dálítið rjettlæti felist í till. þessari, get jeg ekki fallist á hana, sjerstaklega af því, að hreppsnefndir starfa að öðru leyti kauplaust. Þá kem jeg að því atriði, sem talsvert greinir á um, en það eru útsvarskærurnar. Það á að skjóta þeim til yfirskattanefndar eftir frv. Jeg fyrir mitt leyti er ákvæði þessu algerlega mótfallinn. Það er af því, að ef maður á að slá því föstu, að betur sjái augu en auga, þá er að minnast þess, að í sýslunefnd sitja jafnmargir menn og hreppar í sýslunni, og einum betur. Við verðum þó að vænta fyrst og fremst meiri kunnugleika og meira rjettdæmis í því, sem fleiri menn fjalla um, heldur en það verði aðeins skattanefndirnar, sem allan kunnugleika brestur, nema að því leyti er þeir sjá af skattaskýrslunum. Jeg get sannað það fullkomlega með því að draga skjal hjer upp úr skúffunni, að ein skattanefnd á landi hjer hefir mælst til þess við stjórnarráðið, að það fengi lögákveðin einhver sektarákvæði gagnvart þeim, sem leyfa sjer að koma með kærur, sem yfirskattanefnd telur ekki rjettmætar. Með öðrum orðum, ef maður fær ekki leiðrjetting mála sinna hjá nefndinni, þá á að sekta hann. Undir dóm þessarar nefndar á að leggja útsvarskærur, sem jeg skal raunar viðurkenna, að eru mikið að minka frá því sem var. Áður voru menn að kæra út af 2–3 krónum, og fóru oft langar leiðir til þess að fá leiðrjettingu. Nú hafa menn sjeð, að slíkar umkvartanir voru svo lítils verðar, að slíkt hefir alveg fallið úr sögunni í seinni tíð. Þá get jeg ekki fallist á, að neitt sje betra að hafa tvo gjalddaga fyrir útsvörin. Jeg er sannfærður um, að það er verra. Geti einhver ekki borgað alt útsvarið í einu, þá er jeg viss um, að engin hreppsnefnd mun ganga harðara að hlutaðeiganda fyrir því, og að vinsamlegt samkomulag geti orðið um greiðslufrest. Löggjöf sem þessi, sem jafnvíðtæk verður í framkvæmdinni, hún á að vera sem allra einföldust og ljettust í vöfum. Hv. frsm. sagði í því sambandi, að hann hefði búist við, að einhverjir væru óánægðir með niðurjöfnun í maí, og að atvinnumálaráðuneytið hefði heimild til, ef ástæða þætti, að ákveða niðurjöfnun seinna á árinn. Hvenær þá? Það er ótiltekið. En að það fari fram seinna, er engin bót í máli, nema þá um mánaðamótin okt. og nóv. Nú vil jeg skjóta því til hæstv. atvrh., sem jeg treysti vel bæði í þessu máli og öðrum, hvort hann myndi geta samþ., að niðurjöfnun færi fram um mánaðamótin okt. og nóv. Í annan stað vil jeg spyrja hann, hvaða viðurlög eru fyrir því, ef hreppsnefnd skeytir ekkert um lögin og jafnar niður þegar henni sýnist. „Þá eru líklega sektarákvæði.“ segir einn háttv. deildarmanna. Það má nú vera; en væri ekki öllu vissara að setja slík sektarákvæði í frv. ?

Ætli það hafi ekki verið sjeð fyrir þeim á einum stað?

. Það er skylda nefndarinnar að hafa slík ákvæði þar, sem þau eiga að vera. Jeg vil beina þeirri ósk til háttv. nefndar, þótt hún hafi gert, að því sem hún álítur hið besta gagnvart frv., að hún taki það til rækilegrar íhugunar til 3. umr. Jeg vil ennfremur beina þeirri áskorun og ósk til hæstv. atvrh., ef hann sjer sjer fært, að breyta því ákvæði frv., að reikningsárið mætti vera fardagaárið. Í 6. gr. er smávægilegt ákvæði um það að útsvar skuli vera minst 5 kr. Sveitarstjórnarlöggjöfin, sem nú er, hefir staðið milli 20 og 30 ár, og það hefir ekki verið farið enn svo langt inn á svið hreppsnefnda, að ákveða þetta með lögum. Jeg hygg óþarft að efast um, að hreppsnefndir hafi jafnað niður eftir efnum og ástæðum af bestu samvisku og þess vegna tel jeg óþarft að lögbjóða neitt um þetta. Jeg vil svo enda mál mitt með því að þakka nefndinni það, sem hún hefir gert til að bæta frv. Jafnframt verð jeg að lýsa því yfir, að þegar frv. um þetta efni var í meðferð í fyrra, var jeg með till. um að vísa því til stjórnarinnar. En jeg bygði á því, að hæstv. atvrh. myndi sjálfur vinna mest að málinu, því að honum treysti jeg til að hafa bestan kunnugleika í þessum efnum, sjerstaklega að því er snertir sveitirnar. Það er sá rauði þráður í frv., að það er frekar sniðið við hæfi kaupstaða en sveita. Og væri frv. samþ. eins og það nú liggur fyrir, þá tel jeg það óhæft hjer um bil í alla staði. Jeg get aldrei þakkað honum nógsamlega fyrir þessa viðleitni, en jeg vil ávíta hann fyrir að hafa ekki treyst sjer til að koma með nema 9 brtt. Þann mismun, sem gerður er á landvinnu og sjávarvinnu, kann jeg ekki vel við, en það stefnir þó í rjetta átt, að heimilissveitin njóti sem mests af því, sem hver og einn vinnur sjer inn. En jeg er hv. meiri hl. nefndarinnar ósammála hvað snertir álit hans um atvinnusveit og heimilissveit. Um leið og atvinnusveitin á að fá tekjur, ætti hún að hafa einhverjar skyldur gagnvart gjaldendum, en þær hefir hún engar. Skyldurnar hvíla allar á heimilissveitinni. Ef maður verður veikur í atvinnusveit, kemur það á heimilissveit að sjá fyrir honum, ef hann á annað borð getur það ekki sjálfur. Jeg álít því rjettast, að megnið af útsvarinu falli í skaut heimilissveitarinnar. Jeg kann mjög illa við það nafn á hreppsnefndum til sveita, sem notað er í frv., og mælist jeg til, að hv. nefnd lagi það. Skal jeg svo láta máli mínu lokið að þessu sinni.

Klemens Jónsson Jeg skal ekki þreyta hv.þm. með langri ræðu. Jeg geri ráð fyrir, að þeim sjeu farnar að leiðast þessar löngu umræður, en hinsvegar ber að því að gæta, að þetta er afarmikilsvert mál, sem ekki má kasta höndunum til að afgreiða. Því fremur get jeg verið stuttorður, sem hæstv. atvrh. og hv. nefnd hafa tekið vel í mínar brtt. En það var háttv.þm. Mýr. (PÞ), sem fyrsta daginn, þegar þetta mál var hjer til umræðu, mintist á tvö atriði í minni ræðu. Hann tók það fram, að jeg mundi hafa misskilið brtt.hv. 2. þm. Reykv. (JBald) við 6. gr., og sama hefi jeg heyrt úr annari átt, að hv. 2. þm. Reykv. leggi aðra meiningu í sína brtt. en jeg geri, en jeg held nú samt, að jeg hafi skilið hana rjett. Mín meining er sú, að það megi ekki leggja útsvar bæði á fjelag og fjelagsmenn út af arði þeirra af fjelaginu. En þetta finst mjer ekki koma nógu nákvæmlega fram í 6. gr., eins og hún var orðuð, enda er berlega gert ráð fyrir því í greinargerðinni, að svo geti farið, að tvívegis sje lagt á sömu mennina. Þar stendur: . . . Það er hjer sjerstök ástæða til að taka niðurjöfnunarnefnd vara fyrir að leggja tvisvar á sömu eign og sömu tekjur, svo framarlega sem aðiljar gera glögga grein fyrir þessum atriðum.“ Ef ekki er gerð glögg grein fyrir þessu verður lagt tvisvar á sömu mennina. Setjum nú svo, að lagt sje á hlutafjelag, sem er heimilisfast hjer. Nú á þetta fjelag kannske meðlimi úti um alt land. Verður það þá að skýra þeim öllum frá því, að búið sje að leggja á það, eða eiga hluthafarnir sjálfir að útvega sjer skírteini? Annaðhvort verður að eiga sjer stað, til þess að þeir sleppi við að borga líka. Nú lít jeg svo á, að í 6. gr. sje sett aðalregla fyrir því, hverjir sjeu útsvarsskyldir. En þar stendur fyrst: „.... Útsvarsskyldir eru allir einstaklingar“ o. s. frv., og ennfremur: „útsvarsskyld eru öll fjelög, með allri þeirri getu, sem þau hafa. Þannig álít jeg, að megi skilja þetta og svona skildi jeg það og með þessum skilningi greiði jeg atkvæði með tillögu hv. 2. þm. Reykv. Þyki þetta ekki nógu skýrt, vil jeg skjóta því til hæstv. atvrh. og hv. nefndar að athuga til næstu umr., hvernig orða beri greinina, svo að það komi ótvírætt í ljós, að ekki verði lagt bæði á fjelög og fjelagsmenn. Skil jeg ekki annað en að það megi takast. Jeg skal ekki halda því fram, að þessi skilningur minn sje óyggjandi, en hinsvegar finst mjer hann vel geta staðist. Þá vil jeg drepa á eitt atriði í 17. gr., um að konur geti skorast undan kosningu. Jeg vil aðhyllast þá brtt., sem komið hefir fram um þetta. Ef konur ekki treysta sjer til að gegna skyldunum, verða þær að missa rjettindin, því að þetta tvent verður að fylgjast að.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg skal ekki vera langorður. Það eru þegar flestir hv.þdm. farnir og uggir mig, að ekki verði helmingur þeirra við, þegar á að fara að greiða atkvæði. Mjer skildist á háttv.þm. Mýr., að hann væri sár við mig út af ummælum mínum um brtt. hans. Mjer fanst jeg ekki viðhafa nein sterk orð, en jeg ljet í ljós álit mitt á brtt. hana og að jeg væri andvígur þeim, en til þess hefi jeg fullan rjett, engu síður en hann hefir rjett til að finna að frv. mínu. Jeg viðurkenni því ekki, að jeg hafi tekið brtt. hans óvinsamlega, en jeg benti honum á, að þær væru flóknar og ruglingslegar. Þetta hefir hann viðurkent með því að taka þær aftur og koma með aðrar nýjar. Þetta er sem sje 3. útgáfan af brtt. hans, endurbætt, en ekki aukin, því að margar hefir hann tekið aftur. Vona jeg svo, að mál þetta verði ekki fleiri daga til umræðu, því að jeg er ekki viss um nema hv.þm. Mýr. kæmi þá með 4. útgáfuna. Jeg ljet í ljós undrun mína yfir hinu nána sambandi, sem hann taldi vera milli brtt. sinna - að ekki væri hægt annað en samþykkja annaðhvort allar eða enga. Jeg skifti brtt.hv.þm. í flokka og áleit, að hægt væri að fella eða samþykkja hvorn flokkinn fyrir sig, og virtist mjer hann viðurkenna þetta í dag. Sje jeg því ekki annað en að hv.þm. hafi farið eftir aðfinslum mínum og sýnt það í verkinu, að þær voru rjettmætar. Hann sagði það kost á hundraðstölunni, sem hann vill finna út, að hægt sje að hækka hana og lækka, eftir því sem við á. Þetta sýnir, að það er engin trygging fengin með henni. Þá sagði háttv.þm., að það væri skakt í frv., að taka mætti tillit til áhættu atvinnuveganna, af því að, áhættan væri þá hjá liðin. Þetta er algerlega rangt hjá hv.þm. Það er hættan framundan, sem taka verður tillit til. Og einmitt á að taka tillit til hennar í skatti, sem jafnað er eftir efnum og ástæðum. Háttv. þm. sagði, að tryggja þyrfti bæði atvinnusveit og heimilissveit, en í frv. væri gengið lengra í því að tryggja heimilissveitina. Jeg vildi tryggja hvorutveggja jafnt, en 3. aðilinn, sem þarf að tryggja eru gjaldendur, og mörg ákvæði frv. miða að því að tryggja þá. Það hefir einmitt verið höfuðgallinn á útsvarslöggjöfinni að gjaldendur hafa ekki verið nægilega trygðir. Mörg ákvæði, sem hv.þm. heldur að sjeu til þess að tryggja heimilis sveitina, miða í raun og veru að því að tryggja gjaldendur. Þá held jeg, að jeg þurfi ekki að svara þessum hv.þm. fleiru. Hans brtt. eru ekki nýjar; hann hefir felt niður brtt., en ekki bætt nýjum við. Þá kem jeg að hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Hann spurði, hvort ekki væri hætta á því eftir frv., að sú regla yrði tekin upp eftirleiðis, að hætt væri að leggja á fjelög og aðeins lagt á einstaklinga. Jeg álít á því enga hættu. Báðir aðiljar eru útsvarsskyldir. Annars breytir þessi brtt. hans ekki frv. Hann er þeirrar skoðunar, að ekki megi leggja bæði á fjelög og einstaka menn, en eftir frv., eins og það er frá mjer, yrði það alls ekki gert. Þetta ákvæði, sem hv . 2. þm. Reykv. vill nema burtu, er því sett sem varúðarregla, og eins og háttv. 2. þm. Rang. vjek að, er skilyrðið fyrir notkun þess það, að gjaldendur gefi nægar upplýsingar sjálfir. Þá vil jeg segja hv. 2. þm. Reykv. það, að það er af ókunnugleika í atvinnumálaráðuneytinu, ef hann heldur, að atvinnumálaráðherra færi að skifta sjer mikið af útsvarskærum. Hann hefir heimild til þess, en honum mundi aldrei detta í hug að gera mikið, að því. Slík mál eru afgreidd eftir föstum reglum og verður því hreinasta skrifstofuverk er skrifstofustjóri annast. Ef hv. 2. þm. Reykv. vill ekki trúa þessu, þá heldur hann bara fram sinni brtt., og svo sker atkvgr. úr. Þá var hv.þm. Barð. (HK) mjög argur yfir frv. og finnur á því marga og mikla galla. Jeg er honum auðvitað þakklátur fyrir vinsamleg ummæli í minn garð persónulega, en jeg get varla tekið þau til mín, vegna viðbótarinnar. Hann segir, að jeg sje ekki höfundur frv. Rjett er það, jeg hefi ekki sett það í letur, en jeg hefi verið með í ráðum um samning þess og er samþykkur öllum ákvæðum þess. Annars finst mjer ekki ástæða til að fara að tala um þau atriði, sem hann er óánægður með, en hefir ekki komið með neinar brtt. við. Hann áleit skattskýslurar aðalgrundvöllinn. Ekki er svo sagt í frv., en niðurjöfnunarnefnd á að hafa þær til hliðsjónar. Sjeu þær rangar, á hún ekki að fara eftir þeim. Annars verð jeg að segja það, að hv.þm. Barð. miðar sína andstöðu gegn þessu frv. við alveg sjerstakar ástæður, sem jeg veit hverjar eru, og get sagt honum, ef hann vill. Þá get jeg ekki sjeð, af hverju hv.þm. er því svo mótfallinn að hafa reikningsárið almanaksárið. Flestar hreppsnefndir eru þó sammála mjer. Jeg get ekki sjeð, að það sje ósanngjarnt að taka upp í löggjöfina vilja meiri hlutans.

Það er enginn þjóðarmeirihluti fram kominn

. Þá taldi hann þóknunina til skattanefndarmanna ósanngjarna. En hún er þannig til komin, að jeg bjóst við, að á næsta þingi kæmi fram frv., sem ákvæði hreppsnefndum þóknun fyrir störf sín. Það heyrast sterkar raddir um, að það þurfi að minsta kosti að bæta laun oddvita, því að þau hafa staðið óhreyfð síðan 1905. Hv. þm. spurði hvort jeg mundi leyfa niðurjöfnun í október-nóember, ef hreppsnefnd sýndi mjer fram á nauðsynina til þess að gera það. Jeg get ómögulega skilið, að það sje ekki gerlegt fyrir hreppsnefndina að jafna niður á tímabilinu 1. janúar - 1. júlí, en ef svo gæti staðið á í einstökum tilfellum, mundi jeg auðvitað ekki setja mig upp á móti því. Þá var hv.þm. Barð. illa við nafnið niðurjöfnunarnefnd, og vill heldur halda hreppsnefndarnafninu. En sje honum þetta jafnmikið áhugamál og hann lætur, ætti hann að koma með brtt. Ástæðan til þess að þetta nafn var tekið upp í frv., var sú, að losast við það að vera altaf að nota jöfnum höndum í frv. niðurjöfnunarnefnd og hreppsnefnd. Hinsvegar mun það verða svo í reyndinni, þó frv. þetta verði að lögum að hreppsnefndin missir ekki sitt forna heiti.

Jú, jú

. Hún mun áreiðanlega halda áfram að heita hreppsnefnd og verða kölluð það í daglegu tali, þó hún nefnist niðurjöfnunarnefnd þessa tvo eða þrjá daga á ári, sem hún er að jafna niður útsvörunum.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Þar sem umræðan hefir nú staðið í fjóra daga og menn eru eðlilega þreyttir orðnir, en hinsvegar nauðsyn á því, til þess að málið gangi fram, að þessari umr. verði lokið á þessum fundi, þá mun jeg, þótt jeg að vísu hafi ærna ástæðu til að svara nokkrum hv.þdm., sem veist hafa að frv. og brtt. nefndarinnar á þessum fundi, einkanlega hv.þm. Mýr. (PÞ) og hv.þm. Barð. (HK), láta það hjá líða að þessu sinni. Mun jeg fresta því til 3. umr. að drepa á það, sem máli skifti í ræðum þeirra.