Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá forsætisráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 557, um málsvörn í dómsmálum gegn ríkinu og undirstofnunum þess, frá Lilju Mósesdóttur. Að höfðu samráði við Lilju Mósesdóttur óskar ráðherra eftir fresti til loka janúar til að svara þessari fyrirspurn. Einnig hefur borist bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 533, um skattálögur og höfuðstól íbúðalána, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni.

Samkomulag er um að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp kveða á um í dag. Forseti gerir ráð fyrir nokkrum fundum í dag og biður þingmenn um að vera til taks í atkvæðagreiðslur þegar þörf er á.

Frú forseti. Íslenskt þjóðfélag, eins og mjög mörg önnur, stendur frammi fyrir miklum vanda. Í framtíðinni munum við væntanlega þurfa að skerða og skera niður hið opinbera kerfi. Hér er verið að búa til eina nýja stofnun. 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að málið er nú komið til afgreiðslu í þinginu. Þetta er þriðja þingið sem fjallar um þessi lög og ég tel að hver umræða hafi orðið til bóta. Það var mjög ánægjulegt að vinna að þessu og ég þakka sérstaklega framsögumanni málsins sem verið hefur með það í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hv. þm. Róberti Marshall, og eins þeim Margréti Tryggvadóttur og Lúðvík Geirssyni. Þau þrjú mynduðu undirnefnd til að klára málið í lokin og ég þakka þeim kærlega fyrir mjög vel unnin störf. Ég er stolt af því að samþykkja þetta frumvarp.

Hæstv. forseti. Málið sem hér liggur fyrir er töluvert breytt frá því frumvarpi til upplýsingalaga sem fyrst kom í þingið fyrir rúmum tveimur árum. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á þeim tíma hafa í meginatriðum verið til bóta. Það voru nokkur atriði sem ég hafði töluverðar áhyggjur af í upphafi og hef haft á meðan á nefndarstarfinu hefur staðið, m.a. um vinnugögn stjórnvalda og skilgreiningar í þeim efnum. Þar hafa verið gerðar lagfæringar sem ég held að komið sé til móts við þau sjónarmið sem ég hef haft uppi í málinu. Fleiri álitamál eru vissulega enn fyrir hendi í málinu og kannski er það með sum þeirra að ekki verður úr því skorið fyrr en með reynslunni hvernig þau munu reynast í framkvæmd. Ég hef áhyggjur af því að sum af þeim ákvæðum sem koma þarna inn og eru nýmæli 

Virðulegur forseti. Hér er verið að breyta upplýsingalögunum á betri veg í nokkrum veigamiklum atriðum. Verið er að breyta hinni svokölluðu tilgreiningarreglu sem skiptir mjög miklu máli þegar kemur að aðgengi borgara, fjölmiðlamanna að upplýsingum í fórum hins opinbera. Verið er að auka aðgengi að fyrirtækjum í meirihlutaeigu ríkisins og sveitarfélaga, auka aðgengi að upplýsingum um launakjör opinberra starfsmanna og aðstöðu stjórnenda og búið að bæta til muna skilgreininguna á vinnugögnum. Málið hefur verið unnið töluvert hér í þinginu, það hefur farið í gegnum miklar breytingar frá því sem fyrst var og er til fyrirmyndar að því leyti að hér lagði fyrst hv. allsherjarnefnd og svo hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mikla vinnu í að gera það að enn betra máli. Við eigum að vera stolt af því að samþykkja þessi lög. 
            

Frú forseti. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að Fjármálaeftirlitið fái kostnað sinn greiddan. Hins vegar kom fram á fundum með Fjármálaeftirlitinu að neytendavernd á fjármálamarkaði er mjög illa fyrir komið, bæði hjá Fjármálaeftirlitinu og Neytendastofu. Hún virðist hvergi vera, og samt er gífurleg þörf á neytendavernd. Þess vegna get ég ekki staðið að frumvarpinu, mér finnst að menn þurfi virkilega að setja neytendaverndina einhvers staðar. Svo er líka spurningin um eftirlit með slitastjórnunum, hver hefur það og hver fylgist með því að þar séu viðhafðir góðir siðir eins og vera ber? Þeir góðu siðir munu seinna meir bera hróður Íslands um allan heim.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að miklir fjármunir hafi verið lagðir í Fjármálaeftirlitið á kjörtímabilinu, framlagið hefur nánar tiltekið þrefaldast og er núna um það bil helmingurinn af fjármálaeftirlitinu í Danmörku þrátt fyrir að bankakerfið hér sé bara um 8% af bankakerfi Danmerkur, hefur okkur því miður mistekist fullkomlega að byggja hér upp neytendavernd á fjármálamarkaði. Það er eitt af dæmunum um þau tækifæri sem glutrað hefur verið niður á kjörtímabilinu. Skýrar lagaheimildir eru fyrir því að Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með slitastjórnum. Það hlýtur að vera verkefni þingsins og hv. nefndar að fá úr því skorið hjá hæstv. ráðherra af hverju því hefur ekki verið sinnt, en það á að sinna því 

Hæstv. forseti. Með frumvarpi þessu er lagt til að enn á ný verði frestað gildistöku ákvæðis laga um sjúkratryggingar. Ákvæðið felur sjúkratryggingum að annast samningsgerð við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins. Hér er enn og aftur verið að fresta því markmiði laganna að stuðla að rekstrarlegri og fjárhagslegri hagkvæmni heilbrigðisþjónustu og hámarksgæðum hennar. Það sýnir okkur að það er enginn vilji hjá ríkisstjórnarflokkunum til að vinna að þeim markmiðum laganna. Af því hef ég miklar áhyggjur, við stöndum hér ár eftir ár í sömu frestunaraðgerðunum á frumvörpum sem koma aðallega frá velferðarráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Það sýnir fullkomið dugleysi þessarar ríkisstjórnar að við frestum gildistöku ákvæðis laga um sjúkratryggingar enn og aftur. Henni var frestað 2009, 2010, 2011 og núna 2012. Hverjir verða fyrir barðinu á þessu framtaks- og dugleysi hæstv. ríkisstjórnar? Það eru sjúklingarnir í landinu. Nú er fólk á biðlistum sem þyrfti ekki að vera á biðlistum, fólk sem fær ekki þjónustu sem gæti fengið þjónustu, út af dugleysi hæstv. ríkisstjórnar. 

Þú veist að …

Hæstv. forseti. Það er ótrúlegt að setja málið þannig upp að það snúist um kjör sjúklinga á spítölum landsins. Sjúkratryggingar voru stofnaðar um ákveðið verkefni og því hefur ekki verið breytt. Hér er um það að ræða að bíða með að fara í kaup og sölu í sambandi við þjónustu á ríkisspítölum annars vegar og í einkageiranum hins vegar. Það er ekkert verið að velta því á heilbrigðiskerfið í augnablikinu. Hins vegar er verið að fresta gildistökunni, og það kemur ágætlega fram í frumvarpinu, vegna þess að unnið er að yfirfærslu á málefnum aldraðra til sveitarfélaga. Áður en gengið verður frá þeim samningum sérstaklega, áður en farið verður að semja við einstakar stofnanir, þarf að ná samkomulagi um gæðakröfur og viðmið sem sveitarfélögin eru aðilar að ásamt ríkinu. Þess vegna er frestunin eðlileg og óskað hefur verið eftir því að hafa það til lengri tíma í byrjun. Það hefur verið ósk einstakra þingmanna, meðal annars hv. þm. Guðlaugs Þór Þórðarsonar, að taka alltaf ár í einu. Það er kannski skýringin á því að frumvarpið kemur árlega inn í þingið.

Frú forseti. Nauðsynlegt hefur reynst að fresta gildistöku þessa ákvæðis ítrekað, eins og hv. þingmaður nefndi. Það er einfaldlega vegna þess að kerfið sem sett var upp í miklum flýti á árunum 2007 og 2008 var vanbúið, var vanhugsað og allt of dýrt. Ég minni á að flokkur minn, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, varaði stórlega við því, taldi það skref í átt að einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni. Fyrst og fremst er kerfið of dýrt og ekki hefur verið hægt í kjölfar hrunsins að hrinda því í framkvæmd. Það var spurning um fleiri hundruð milljónir og það veit hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Ég vil hins vegar nota tækifærið, þegar ég segi já við frestun á gildistöku þessa ákvæðis, til að ítreka þá skoðun okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að nauðsynlegt sé að endurskoða lög um sjúkratryggingar og huga að annars lags endurskipulagningu í heilbrigðisþjónustu okkar til gagns fyrir sjúklinga og eins fyrir ríkissjóð.

Virðulegur forseti. Ég vek athygli á því að við stöndum í þingsal í desember 2012 og hér tala hv. stjórnarþingmenn í lok kjörtímabilsins þegar þeir eru búnir með öll sín tækifæri. Við erum ekki að tala í upphafi þess.  Virðulegur forseti. Þeir sem verða fyrir barðinu á frestuninni eru sjúklingar þessa lands, 

Frú forseti. Hér er afar mikilvægt mál á ferðinni sem fjallar um það hvernig við ætlum að standa að sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Það sem er mikilvægt í þessu máli er að það er verið að lögfesta stefnu þessarar ríkisstjórnar um að eiga áfram að minnsta kosti 70% í Landsbanka Íslands. Síðan er verið að leggja til söluferli sem tryggir jafnræði, gagnsæi og mjög skýra og sterka aðkomu Alþingis að öllu söluferlinu. Alþingi er ætlað stórt hlutverk ef til kemur sala á hlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum og er það vel. Ég held að við höfum dýra lexíu að læra af með hvaða hætti staðið hefur verið að sölu banka hér á landi í fortíðinni. Það ætlum við ekki að láta gerast aftur og þess vegna er þetta mál mikilvægt. Ég tel að það marki ákveðin tímamót takist okkur að ljúka þessu máli hér í dag.

Virðulegi forseti. Ég tel að frumvarpið sem við erum að fara að greiða atkvæði um sé ótækt til þinglegrar meðferðar. Frumvarpið girðir ekki fyrir möguleika vogunarsjóða til að misnota eignarhald sitt á bönkunum með því að sniðganga gjaldeyrishöftin og hreinsa út úr bönkunum. Eignarhald á bönkum gefur erlendum vogunarsjóðum einstakt tækifæri til að sniðganga gjaldeyrishöftin. Þeir hafa gert það með því meðal annars að fá bankana sína til að kaupa af sér lánasöfn úr þrotabúunum. Það gæti leitt til þess að bankarnir þurrkuðu upp gjaldeyrisvarasjóð þjóðarinnar og gengi krónunnar mundi hrynja. Vogunarsjóðir eru skammtímafjárfestar og vilja fyrst og fremst ná eignum sínum út 

Forseti. Hér er á ferðinni vanbúið mál. Þannig er búið um hnútana að heimildir fyrir fjármálaráðherra eru galopnar án þess að á því séu nokkrar takmarkanir yfir höfuð. Það liggur fyrir að afstaða Seðlabankans til þessa frumvarps er neikvæð og er vísað til þess að efasemdir eru uppi um framlagningu og staðfestingu á þessu máli í umsögn Seðlabankans vegna þeirra áhrifa sem sala á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum kunna að hafa á stöðu þjóðarbúsins, gengi krónunnar og gjaldeyrisforða. Síðast en ekki síst kom fram í morgun í fjárlaganefnd ábending frá meiri hluta hennar um að það ætti eftir að ljúka störfum hjá rannsóknarnefnd þeirri sem skipuð var til að rannsaka einkavæðingu þriggja banka á tímabilinu 1998–2003 og viðbúið sé að fram komi tillögur til breytinga á þeim lögum sem 

Virðulegur forseti. Í því frumvarpi sem hér um ræðir er fjallað um það hvernig lagaumgjörð á að vera um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum ef þeir verða seldir. Slík lagaumgjörð er ekki til í dag. Með því að samþykkja að vísa þessu máli frá er verið að festa í sessi þann losaraskap sem hefur verið áratugum saman með grafalvarlegum afleiðingum fyrir þjóðina. Hér er í fyrsta skipti verið að setja þetta í ferli þannig að þingið, Seðlabankinn, Bankasýslan, fjármálaráðuneytið og þeir aðilar sem málið varðar fái að koma að því, hafa áhrif á það, stoppa það og gera athugasemdir o.s.frv. við sölu á þessum eignarhlutum. Um það fjallar þetta mál, það fjallar ekki um að taka ákvörðun um að selja. Sú heimild er í fjárlögum 

Forseti minnir á tímamörk í þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég held að það skipti mjög miklu máli að menn átti sig á því hvað þetta frumvarp snýst um. Það segir hérna alveg mjög skýrt að verið sé að heimila ráðherra að selja eignarhlutina, ekki bara í sparisjóðunum eins og heimild er núna fyrir í fjárlögum heldur að selja bankana, Arion, Íslandsbanka og hluta Landsbankans. Þannig er það bara og þá hefur hæstv. ráðherra algjöra heimild til þess.  Það var áhugavert að hlusta í gær á vinstri græna tala fyrir því að selja bankana og mikilvægi kjölfestufjárfesta, en látum það liggja á milli hluta. Af því að menn tala iðulega um aðra einkavæðingu þá var upplýst í nefndinni í morgun, það er eiginlega ekkert búið að fjalla um þetta þó að við hefðum átt að gera það, að á sínum tíma þegar Landsbankinn og Búnaðarbankinn voru seldir var verðið 160–170 aurar á hverja bókfærða krónu. Nú eru menn að tala um að selja bankana á 60–70 aura 

Frú forseti. Þetta er alveg ótrúlegt mál og því ber að sjálfsögðu að vísa frá. Það er verið að endurreisa hér ónýtt bankakerfi sem hefur valdið þjóðinni gríðarlegum búsifjum. Það á enn eftir að skilja að fjárfestingarbanka og viðskiptabanka sem er grundvallaratriði ef menn ætla að búa við stöðugt fjármálakerfi. Það ríkir fákeppni á fjármálamarkaði, það verður aldrei hægt að koma hér á eðlilegu vaxtaumhverfi meðan þessi fákeppni ríkir og það er allt óljóst með eignarhaldið á bönkunum. Þeir voru afhentir einkaaðilum rétt fyrir jól árið 2009 og nú er haldið áfram þeirri vegferð. Það er ótrúlegt, en það sem er ótrúlegast við þetta mál er að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs taka þátt í þessu geimi. Það er mér gjörsamlega óskiljanlegt. Það er í rauninni þjóðhagslega hættulegt að halda áfram með málið í þessu ferli.

Virðulegi forseti. Þessu máli er hægt að lýsa með þeim hætti að mínu mati að það sé skárra en ekki neitt. Hins vegar er það alls ekki nægilega gott. Við 2. umr. benti ég á að það þyrfti að lagfæra ákvæði frumvarpsins um þinglega meðferð, að inn kæmi þingsályktunartillaga sem færi í tvær umræður og yrði samþykkt hér með atkvæðagreiðslu um hvernig sölumeðferðin væri lögð upp, það þyrfti að vera ákvæði um hæfi eigenda. Við höfum svo sannarlega brennt okkur á því. Það þyrfti líka að liggja fyrir einhver afstaða, sem kemur ekki fram í nefndaráliti meiri hlutans, um hvað við teljum best varðandi sölumeðferðina. Á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í morgun kom fram að í fyrsta lagi væru mestir hagsmunir fyrir íslenska þjóðarbúið að meiri hlutinn í Kaupþingi og Glitni, ekki minni hlutinn sem við erum að tala hér um, yrði seldur fyrir sem lægsta upphæð.  
            

Forseti minnir enn á tímamörkin sem eru ein mínúta um atkvæðagreiðsluna og biður þingmenn að virða þau.

Frú forseti. Ég tel að þingmenn allir geri sér vel grein fyrir því að þetta frumvarp er ekki hérna í þinginu vegna þess að ríkisstjórnin sé svo vel undirbúin að hefja sölu á bönkunum. Þetta frumvarp er í þinginu vegna þess að það er verið að fjármagna rekstur ríkisins með eignasölu. Er hér tekið á stóru álitaefnunum sem upp komu vegna sölu bankanna? Er hér tekið á því hvort æskilegt sé að bankarnir séu í dreifðri eignaraðild? Hér er lagt til að ríkið selji hluti í Íslandsbanka og Arion banka án þess að við vitum með hverjum ríkið á bankana í dag. Það er engu svarað, allt vald er afhent ráðherranum, það er farið fram á minni háttar samráð við þingið og ofan á það allt bætist að þetta er versti mögulegi tíminn til að selja eignarhluti í bönkunum. Þeir seljast ekki einu sinni á bókfærðu verði við þær aðstæður sem nú eru í fjármálaheiminum. Það er allt vont við þetta mál, allt frá tímasetningunni á sölunni yfir til þess hvernig málið hefur verið undirbúið. Það er á fölskum forsendum komið inn í þingið, 

Frú forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þingmenn átti sig á því að það að veita heimildir til sölu á hlut ríkisins í Arion banka, Íslandsbanka, Landsbankanum umfram 70% og í sparisjóðunum snýst ekki bara um það einfalda atriði kaup og sölu. Þetta snýst um skipan fjármálaþjónustu landsins. Sá vettvangur er í efnahags- og viðskiptanefnd miklu frekar. Óskað var eftir því að málið kæmi þangað til meðferðar, sú varð ekki raunin enda skilst mér að aðeins hafi verið fjallað um það í morgun en ekki formlega sem slíkt. Mér finnst óásættanlegt að svona stór mál komi ekki með formlegum hætti til nefndarinnar enda ætti það að mínu mati miklu frekar að heyra undir efnahags- og viðskiptanefnd því að það snýr að málefnum hennar.  
            

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að árétta að hér er um að ræða frumvarp um regluverk fyrir mögulegt söluferli sem á að byggjast á gegnsæi og jafnræði með hagsmuni þjóðarinnar í fyrirrúmi. Slíkt regluverk skortir og því skiptir máli að þingið afgreiði málið. Fjárlaganefnd tók málið til umræðu í morgun í framhaldi af þeirri umræðu sem fór hér fram í gær og hefur áréttað það í tillögum sínum að breyta nafni frumvarpsins í takt við það sem hefur verið sagt og kom skýrt fram í umræðunni í gær. Við erum að horfa til söluferlis og regluverks í kringum það og jafnframt að setja inn í bráðabirgðaákvæði að horft verði til þess við yfirferð og endurskoðun á regluverkinu þegar niðurstaða liggur fyrir úr þeirri úttekt og rannsókn sem Alþingi hefur samþykkt að fari fram á einkavæðingu bankanna frá fyrri tíð.

Virðulegur forseti. Hér er alvarlegur misskilningur á ferð hjá þingmönnum varðandi það um hvað þetta frumvarp snýst. Það er ekki verið að taka ákvörðun um að selja eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum með þessu frumvarpi, það er ekki verið að veita ráðherra heimild til þess umfram það sem er í dag. Ráðherra hefur heimild til þess í dag  
            

Frú forseti. Ef menn hefðu fylgst með því hvað gerðist milli umræðna við afgreiðslu fjárlaga hefðu þeir áttað sig á því að sá hluti sem sneri að sölu eignarhluta ríkisins í fjármálastofnunum var lækkaður úr 8 milljörðum í 4 milljarða. Hvers vegna var það gert? Það var gert vegna þess að menn átta sig á því að fjármálastofnanir verða líklega ekki seldar á næsta ári því að markaðsaðstæður leyfa það ekki. Það er ekki verið að leggja það til með þessu frumvarpi að farið verði í vanhugsaðar sölur á óæskilegum tímum á fjármálastofnunum. Það er verið að leggja til sölumeðferð á eignarhlutum ríkisins í fjármálastofnunum sem byggir á jafnræði og gagnsæi. Það er lykilatriði þessa máls. Við erum líka að tryggja það með lögum að að minnsta kosti 70% af Landsbankanum verði áfram í eigu ríkisins. Frú forseti. Það er ekki vanþörf á því að setja svona lög miðað við þá forsögu sem menn hafa með sölu á eignarhlutum í bönkum. Það ríður á að ljúka þessu máli fyrir kosningar þannig að við dettum ekki í sömu pytti í framtíðinni og 

Frú forseti. Ég held að spurningin hér sé þessi: Ef eða þegar til sölu á einhverjum eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum kemur, er þá ekki betra að til staðar sé lagarammi utan um slíka framkvæmd? Já eða nei? Vilja menn hafa óbreytt ástand, engan lagaramma um slíkt? Í mínum huga er það tvímælalaust til bóta að slíkur lagarammi sé til staðar ef og þegar þarf að taka afstöðu til þess hvort ríkið vilji selja einhvern eignarhlut sem það á í fjármálastofnun. Það er líka til bóta, og ég fagna því, að því sé slegið föstu og gengið frá því í lögum að ríkið muni eiga yfirgnæfandi meiri hluta ef ekki að fullu stærsta banka þjóðarinnar, Landsbankann. Í þriðja lagi er rétt að hafa í huga að ríkið á minni hluta og jafnvel mikinn minni hluta í sumum fjármálafyrirtækjum. Það ræður þar af leiðandi ekki ferlinu sjálft og getur þurft að taka afstöðu til þess þegar aðrir, þ.e. meirihlutaeigendurnir í viðkomandi stofnun, sparisjóði eða bönkum, vilja selja. Er þá betra að 

Virðulegi forseti. Það virðist vera einhver misskilningur uppi hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um að hér sé ekki vilji til þess að setja lagaramma um það hvernig eigi að standa að sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum eða fyrirtækjum almennt. Það sem er verið að tala um er hvort við séum að gera það nægilega vel, hvort ekki sé ástæða til að við endurskoðum það að einhverju leyti að flýta okkur að afgreiða þetta mál fyrir jól, semjum jafnvel um ákveðna dagsetningu eftir áramót til að klára það ef menn treysta ekki hver öðrum betur en svo og vinnum þetta betur. Hér hafa komið athugasemdir sem ég tel að eigi fyllilega rétt á sér og stemma við ábendingar sem komu frá starfshópi forsætisráðherra sem skilaði af sér í febrúar 2012 um að tryggja yrði betri þinglega meðferð. Hér er greinilegt að þingmenn skilja ekki alveg hvað stendur í 1. gr. í frumvarpinu og samspil hennar við 6. gr. í fjárlögunum. Það þarf að skýra það. Ég tel að það sé líka betra fyrir hæstv.  
            

Frú forseti. Það er ekki nóg eitt og sér að menn komi hingað og segi: Það sem þarf að vera til staðar er einhver rammi. Það sem þarf að ræða í því samhengi er inntak málsins. Hvert er hið efnislega inntak þess ramma sem menn eru að setja hér um sölu bankanna? Hefur einhver svarað grundvallarspurningum sem hafa verið mikið ræddar í þinginu frá því að síðustu sölur á ríkisbönkum áttu sér stað, eins og til dæmis spurningum um hlut kjölfestufjárfesta, dreift eignarhald, hæfi eigenda o.s.frv.? Er tekið á einhverjum slíkum þáttum í þessu máli? Nei, þetta er einfaldlega allt afhent ráðherranum, honum er veitt heimild til þess að selja. Þetta er ekkert annað en innihaldslaus rammi. Þetta er ekkert annað en innihaldslaus heimild til ráðherrans til að selja. Hér er í raun og veru ekki sagt neitt annað en: Það á að selja hæstbjóðanda. Það dugar ekki að koma með frumvarp og skreyta sig og segja: Allt það sem áður skorti er nú komið með því að ramminn er til staðar. Það vantar allt 

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingmenn sem telja að hér sé bara um sölumeðferð að ræða að lesa frumvarpið. Í 1. gr. segir svo, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt að selja að öllu leyti eða að hluta eftirtalda eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum …“ - Síðan eru þeir tilgreindir. Í ákvæði til bráðabirgða segir: „Ákvæði laga þessara gilda ekki um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í sparisjóðum sem þegar er hafin við gildistöku laganna með ákvörðun ráðherra …“ Meginefni frumvarpsins, þá er ég að vísa í athugasemdirnar, þar segir: „Helstu efnisatriði frumvarpsins eru þessi: 1. Ráðherra er heimilt að selja að öllu leyti eða að hluta eignarhluti ríkisins í Arion banka hf., Íslandsbanka hf. og sparisjóðum, og í Landsbankanum hf. að því marki að eignarhlutur ríkisins nemi aldrei minna en 70% af heildarhlutafé Landsbankans hf.“ Þetta er heimild til að selja. Þetta snýst ekki um sölumeðferð ef menn taka ákvörðun um að selja, þetta er heimild til ráðherrans um að selja bankana. Ef þetta er allt fullkominn misskilningur þurfa menn að skrifa frumvarpið upp aftur 

Virðulegi forseti. Það má segja að heiti þessa frumvarps sé að einhverju leyti villandi því að það mikilvægasta við frumvarpið er að það snýst um að festa í lög að ekki eigi að selja stærsta hlut ríkisins í Landsbanka Íslands. Ríkisvaldið ætlar áfram að eiga 70% hlut í Landsbankanum og er afar mikilvæg yfirlýsing að binda það í lög. Hins vegar veitir frumvarpið ramma til þess að selja litla eignarhluti, 5–13% í viðskiptabönkunum þremur, og setur ramma utan um það hvaða meginreglur eigi að gilda við þá sölumeðferð. Ég kynnti þau sjónarmið hér í umræðunni í gær og sagði að það væri mikilvægt að nefndin færi vel í gegnum sjónarmið um dreifða eignaraðild, hámarkshlut eigenda í einstökum fyrirtækjum og ekki síst að við lærðum af reynslunni af einkavæðingu bankanna sem var svo afdrifarík á sínum tíma. Rannsóknarnefnd hefur verið sett og hún mun starfa fram á haustið og skila niðurstöðum fyrir 1. september. Það er lykilatriði að við tökum mark á þeim 

Forseti. Mér finnst umræða stjórnarliða bera þess merki að þeir hafi ekkert lært. Þeir hafa sjálfir minnt á rannsóknarnefndina sem skipuð var um einkavæðingu þriggja banka í nefndarálitum og við umræðuna, síðast hv. þm. Skúli Helgason. Í nefndaráliti meiri hlutans segir að þegar niðurstöður rannsóknarnefndarinnar liggi fyrir væri ekki ólíklegt að draga mætti nokkurn lærdóm af niðurstöðu þeirrar rannsóknar. Af hverju í ósköpunum eru menn að flýta sér? Hér segir hæstv. fjármálaráðherra að það standi ekki til að selja eignarhluti í bönkunum núna eða á næstu árum. Hv. formaður fjárlaganefndar segir að það séu heimildir í fjárlögum til að gera það, þar eru engar heimildir nema til að selja sparisjóði, engar til að selja hluti í bönkunum, en frumvarpið gengur út á að selja og í fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir 4 milljörðum af sölu eignarhluta í fjármálafyrirtækjum, 4 milljörðum af tekjuhlutanum. Það kom fram í umræðum í fjárlaganefnd að gert væri ráð fyrir því að þær tekjur kæmu af sölu eignarhlutar í Landsbankanum.

Frú forseti. Eignarhald ríkisins á fjármálafyrirtækjum eða fyrirtækjum yfir höfuð er ekki æskilegt, en þegar verið er að endurreisa hér fjármálakerfi sem hrundi til grunna á sömu forsendum og það var þegar það hrundi er það algjörlega fáránleg tillaga og algjörlega fáránlegt að gera það. Það er verið að byrja á röngum enda. Þessi ríkisstjórn er búin að hafa fjögur ár til að endurskipuleggja fjármálakerfið og hefur ekki gert það. Fjármálaeftirlitið hefur verið stækkað og eflt en það er líka það eina. Hér er enn þá viðskiptabanka- og fjárfestingarbankastarfsemi undir sama þaki. Það er algjörlega óásættanlegt. Hér er enn þá algjör fákeppni á bankamarkaði. Það er algjörlega óásættanlegt. Það verður aldrei til íbúðalánakerfi eða vaxtaumhverfi hér fyrr en búið að er að koma á aukinni samkeppni á fjármálamarkaði. Það verður að gera betur og það verður að byrja á réttum enda, annars erum við bara að byggja sömu spilaborgina aftur sem hrundi. 

Virðulegi forseti. Ég tel afar mikilvægt að við lærum af reynslu og mistökum fyrri ára. Hér koma stjórnarliðar upp og fullyrða að það sé bara verið að búa til einhvers konar ramma um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Það er ekki þannig. Það er einfaldlega verið að veita ráðherra heimild til að selja að öllu leyti eða að hluta eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum að fengnum tillögum frá Bankasýslu ríkisins. Ætlunin er meðal annars að fjármagna fjárfestingaráætlun ríkissjóðs með söluandvirði af eignarhlutum ríkissjóðs í bönkunum. Ég bendi á að umsögn Seðlabanka Íslands var afar neikvæð. Ég held að við ættum að staldra við og þess vegna styð ég frávísunartillögu hv. þm. Lilju Mósesdóttur.

Virðulegi forseti. Það er augljóst hvað hér er á ferðinni, um er að ræða frumvarp sem heimilar ráðherra sölu á eignarhlutum ríkisins í bönkunum. Ég held að það sé svolítið teygt að halda því fram að hér sé búið að búa til með fullnægjandi hætti það regluverk sem þarf að vera utan um slíka sölu. Ég held að við hljótum að þurfa að gera miklu betur en þetta. Það er eðlilegt að við hlustum á það sem Seðlabankinn hefur fram að færa í þessu máli og tökum mið af því. Ég held að sú lausn sem hefur komið frá hv. nefnd sé engan veginn fullnægjandi hvað það varðar. Það er rétt sem hér hefur komið fram að eitt af þeim málum sem mun hafa veruleg áhrif á bankastarfsemi á Íslandi er sú spurning hvort við ætlum að aðskilja viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi. Það er stórt mál. Ég held til dæmis að það færi vel á því að við værum búin að taka ákvörðun um það hér í þingsal áður en kæmi að því að við færum að selja þessa hluti, hvort sem er í miklum mæli eða ekki. 
             Ég legg til að við vísum þessu máli frá, vöndum okkur betur og vinnum 

Frú forseti. Hér er verið að gefa heimild til að selja að öllu leyti eða að hluta eignarhluti ríkisins í bönkunum. Þótt hlutirnir séu ekki háir í Arion banka og Íslandsbanka skipta þeir samt máli í því óvissuumhverfi sem banka- og fjármálaþjónusta er í landinu. Við erum enn í nauðasamningum um gömlu bankana og þá skiptir máli að halda hér stöðugleika og öryggi. Þarna er líka heimild til þess að selja allt að 14–15% í Landsbankanum, þ.e. að eignarhlutur ríkisins fari niður í 70%, ríkið á núna um 84–85%. Ég hef verið þeirrar skoðunar og stend með henni og hef gert grein fyrir því í þingflokknum að við eigum ekki að selja hlut okkar í Landsbankanum, okkur ber að standa vörð um að eiga einn banka og ættum helst að eiga hann 100%. Ég er andvígur því að það sé verið að heimila hér sölu á hlut okkar í Landsbankanum. Við eigum að eiga einn ríkisbanka. Það er mín 

Frú forseti. Það má segja að í þessari grein sé uppsafnaður lærdómur stjórnarflokkanna af söluferli bankanna á fyrri stigum. Hérna eru meginreglur um sölumeðferð, hérna er allur lærdómurinn samandreginn í eina málsgrein, ekki satt? Hér segir að við sölumeðferð skuli lögð áhersla á opið söluferli og hlutlægni og í grófum dráttum fær svo bara sá sem býður hæst. Um hvað hefur verið deilt öll þessi ár eftir að ríkisbankarnir voru seldir? Hefur ekki verið deilt um það hvort við ættum að byggja á dreifðri eignaraðild eða kjölfestufjárfestum, hvort við ættum að vera með hlutina skráða, hlutverk stærri eigenda, hvort þeir mættu vera í miklum viðskiptum við bankana o.s.frv.? Hvernig eru öll stóru álitamálin afgreidd hér? Þið skilið algjörlega auðu, sem að þessu standið, um öll stóru álitamálin. Það er ekkert innihald í þessari grein eða í þessu 

Virðulegi forseti. Í þessari grein birtist algjört valdaafsal Alþingis. Í henni stendur: „Ráðherra tekur ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt …“ Þetta er ekki í samræmi við niðurstöðu þingmannanefndarinnar um það að Alþingi eigi ekki að vera verkfæri í höndum framkvæmdarvaldsins. Í greininni eru heldur engar skorður settar við því að ríkið selji hrægammasjóðum eignarhluti sína. Ráðherra getur jafnframt tekið hvaða tilboði sem er, jafnvel sölutilboði sem er undir verðmati á eignarhlutum ríkisins. Frú forseti. Við eigum að hafna þessari grein.

Virðulegur forseti. Í 3. gr. frumvarpsins sem við greiddum hér atkvæði um segir, með leyfi forseta: „Þegar ákvörðun er tekin um undirbúning og framkvæmd sölumeðferðar eignarhluta skal áhersla lögð á opið söluferli, gagnsæi, hlutlægni og hagkvæmni.“ Ég undrast það ekkert þótt formaður Sjálfstæðisflokksins sé á móti þessu. Þetta er algjörlega í andstöðu við það sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert hingað til við sölu á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum. Í 4. gr. segir að Bankasýsla ríkisins undirbúi sölu, leiti tilboða í eignarhlut, meti tilboð o.s.frv. sem ráðherra meti síðan. Hvað gerir ráðherrann svo samkvæmt frumvarpinu?  
            

Frú forseti. Með hliðsjón af því sem hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði hér áðan um 4. gr. þá segir einfaldlega í 5. gr.: „Þegar sölumeðferð er lokið skal ráðherra leggja fyrir Alþingi skýrslu um sölumeðferð eignarhlutarins …“ 
            

Virðulegi forseti. Ég hef miklar áhyggjur af því þegar ég hlusta hér á hv. stjórnarþingmenn að þeir hafi fullkomlega misskilið málið og gleymt að lesa það. Það liggur alveg fyrir og segir hér, svo að ég vitni nú í frumvarpið: „Ráðherra tekur ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt eða þeim hafnað og undirritar samninga fyrir hönd ríkisins um sölu eignarhlutarins.“ Ráðherra gerir það, hann bara ákveður það. Við erum með þessu frumvarpi að veita honum heimild til að gera það.  
            

Frú forseti. Lögin um rannsóknarnefndir Alþingis hafa reynst vel. Hér ræðum við frumvarp um að bæta þau enn frekar. Meiri hluti nefndarinnar hefur auk þess lagt til að þau verði tekin til endurskoðunar strax í upphafi næsta árs. Í þessu frumvarpi er að meginstefnu til fjallað um þrjú ákvæði sem eru að tryggja nefndarmönnum gott starfsumhverfi og forseta að skipa nýjan mann í rannsóknarnefndir við forföll, hvernig greiða skuli kostnað við öflun og afhendingu gagna og loks eru allítarleg ákvæði um skaðleysi nefndarmanna í ætt við það sem var í lagaákvæðum um rannsóknarnefnd Alþingis. Nefndin hefur við umfjöllun á nokkrum fundum þrengt verulega ákvæðin eins og þau voru í frumvarpinu upphaflega og hyggst enn fjalla nánar um það atriði á milli 2. og 3. umr. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Í meðförum málsins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hef ég fyrst og fremst haft áhyggjur af skaðleysisákvæðinu sem er töluvert víðtækara en gengur og gerist, skulum við segja. Við höfum verið að fara yfir þetta ákvæði fram að þessu og lagðar hafa verið til ákveðnar breytingar sem fela vissulega í sér þrengingu en enn stendur þó eftir ákveðin meginspurning um það hvort nefndarmenn í rannsóknarnefndum af þessu tagi eigi að njóta jafnvíðtæks skaðleysis og enn er gert ráð fyrir. Við munum fjalla um málið aftur milli 2. og 3. umr. Í ljósi þess sit ég hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegur forseti. Í þessari grein er fjallað um skaðleysi nefndarmanna. Þetta er sú grein sem ég set ákveðinn fyrirvara við vegna þess að mér þykir hún ganga nokkuð langt. Hér er verið að tryggja það að nefndarmenn í rannsóknarnefndum geti sett fram álitaefni eða skýrslur án þess að eiga það á hættu að verða sóttir til saka eða stefnt fyrir í einkamáli og þar fram eftir götunum. Auðvitað þurfa menn að virða það, en það má hins vegar ekki setja þetta þannig fram að um eins konar dómstól verði að ræða í þessum rannsóknarnefndum. Það verður að gefa viðfangsefnum rannsókna tækifæri til þess að fá ummæli dæmd ómerk, að þau verði látin niður falla o.s.frv., þannig að þetta verði ekki endanleg niðurstaða. Að því er unnið innan stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og ég treysti því að milli 2. og 3. umr. munum við ná lendingu í því, en þangað til greiði ég ekki atkvæði við þessa grein.

Virðulegur forseti. Þetta frumvarp miðar að því að taka 800 millj. kr. viðbótartekjur inn í ríkissjóð, einfalda og gera skilvirkara það kerfi vörugjalda sem hefur verið við lýði í áratugi á sykraðar vörur á Íslandi en hefur ekki verið samkvæmt sjálfu sér. Gamla vörugjaldakerfið sem hefur verið við lýði hér í áratugi hefur lagst á sumar sykraðar vörur en ekki aðrar. Hér er því breytt á þann veg að það er einfaldlega bara lagt á vörur eftir því hversu mikill sykur er í þeim þannig að innra samræmi í kerfinu er fullkomið. Hins vegar mætir þetta nýja vörugjaldakerfi ekki betur manneldissjónarmiðum að gagni en hið eldra, en vörugjaldakerfi á sykurvörur stuðlar auðvitað meira að manneldissjónarmiðum, það sem er í gildi og það sem tekur við, en ef það væri ekki.

Virðulegi forseti. Menn fóru af stað með þetta mál til að mæta manneldismarkmiðum og það endaði á því að nú er þetta orðið skattaívilnun fyrir karamellur og súkkulaði. Sem mótvægisaðgerð á að afnema vörugjöld af reiðhjólum sem ég held að sé afskaplega mikilvægt því að fólk þarf auðvitað að vera duglegt að hjóla ef það er mikið að borða karamellur og súkkulaði. Tollverðir hafa skrifað um þetta og vil ég lesa hér upp lokaorð úr grein eftir Guðbjörn Guðbjörnsson. Hann bendir á, væntanlega út af einfölduninni, að sætuefni er núna orðið dýrasta vara landsins. Hann segir, með leyfi forseta: „Gjöldin af sætuefni eru nær tvöfalt hærri en af sígarettum og fjórfalt hærri en af áfengi. Auðvelt er að smygla þessari munaðarvöru til landsins og hugsanlega þyrfti að þjálfa nýja leitarhunda sem yrðu sérhæfðir í leit að sætuefni.“ Það yrðu væntanlega sætuhundar. Svo hafa menn bent á að hugsanlega væri betra að fá nammigrísi til að fylgjast með sætuefninu en ég ætla ekkert að tjá mig um það.  
            

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er verið að einfalda að ákveðnu leyti fyrirkomulag vörugjalda. Í 1. gr. frumvarpsins er verið að leggja til hinn svokallaða sykurskatt. Þingflokki framsóknarmanna hefur verið mjög umhugað um það að styðja við manneldissjónarmið, m.a. með framlagningu máls sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir lagði fram um Skráargatið svokallaða, en þessi tillaga nær hins vegar á engan máta þeim merku markmiðum að draga úr þyngdaraukningu þjóðarinnar. Þess vegna getum við ekki stutt þetta og munum greiða atkvæði gegn þessari grein.

Virðulegur forseti. Þetta mál er gott dæmi um það hvernig forræðishyggja og skattagleði vinstri stjórnarinnar fer saman. Þarna er ástæða nýjustu skattahækkana sögð vera manneldissjónarmið. Svo kemur í ljós við vinnu nefndarinnar að árangurinn er að súkkulaði og karamellur lækka í verði, það eru manneldissjónarmiðin.  
             Þetta gengur ekki, frú forseti, þetta flækir skattkerfið, þetta nær ekki manneldismarkmiðunum og hækkar lánin okkar og eykur verðbólgu. Þetta eru mjög vond skilaboð. Ég held að við ættum að læra af Dönum. Þeir settu svona sykurskatt á fyrir ári og viðurkenndu núna í haust í fjárlagafrumvarpi sínu að þetta hefði verið tilraun sem mistókst, hún jók stjórnsýslukostnað, náði ekki manneldismarkmiðunum og var algjörlega misheppnuð. 

Frú forseti. Ég er á móti 1. gr. Lagt var upp með að þetta frumvarp ætti að einfalda skattkerfið, það ætti að bæta matarmenningu þjóðarinnar - ég er reyndar á móti svoleiðis forsjárhyggju - en hvorugt næst. Það kom fram á fundum hv. efnahags- og viðskiptanefndar að þetta mundi vinna gegn góðum matarsiðum og flækjustigið hefur vaxið alveg gífurlega með þessu. Svo hefur enginn getað útskýrt fyrir mér af hverju á að setja allt að því eiturlyfjaskatt á sætuefni. Enginn hefur getað sagt mér að sætuefni séu skaðleg. Það eina sem þau gera er að lokka fólk til að drekka gos en þá er það gosið sem er hættulegt en ekki sætuefnið. Það á að fara að setja 42 þús. kr. skatt á hvert kíló af sætuefni. Ég get engan veginn greitt atkvæði með 1. gr., en 

Virðulegur forseti. Gagnstætt því sem hér hefur verið haldið fram af ýmsum stjórnarandstöðuþingmönnum gengur frumvarpið út á að auka samkvæmni í vörugjaldakerfinu og mæta ýmissi gagnrýni sem verið hefur á þetta kerfi sem ég hygg að Sjálfstæðisflokkurinn hafi á sínum tíma innleitt. Hér er til dæmis verið að tryggja að brauð sé skattlagt með sama hætti, hvort sem það er ristað lóðrétt eða lárétt, 

Virðulegur forseti. Hér er verið að hækka þau mörk sem eru á því sem menn mega taka með sér til landsins þegar þeir koma hingað, úr 65 þús. kr. í 88 þús. kr. sem er bara eðlileg verðlagshækkun, og falla frá hámarki á einstakan hlut sem var 32 þús. kr. en lýtur sömu lögmálum og hitt markið. Ég vil hins vegar taka fram af þessu tilefni að athygli nefndarinnar hefur verið vakin á því að ákvæði um farmenn og aðra slíka hópa kunni að þurfa að sæta sömu verðlagsuppfærslu. Við munum skoða það milli umræðna og áskiljum okkur rétt til að flytja breytingartillögur við 3. umr. þess vegna.

Virðulegi forseti. Þetta er breyting til batnaðar og við munum greiða atkvæði með henni. Það er afskaplega mikilvægt að við skoðum í leiðinni það sem snýr að farmönnum. Við höfum vakið athygli á því í nefndinni og fögnum því að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Helgi Hjörvar, er tilbúinn að fara yfir það mál. Við skulum hins vegar vera alveg meðvituð um það að meðan við erum með þetta kerfi er þetta mismunun. Það er munur á því hvort fólk hafi efni á því að fara til útlanda og geti þá keypt sér þessar vörur og meðan við tökum þetta kerfi ekki til heildstæðrar endurskoðunar, þ.e. vörugjalda-, tolla- og skattkerfið, erum við með mismun í þjóðfélaginu sem kemur verst niður á þeim sem síst skyldi. Því miður hafa menn ekki nýtt tækifærið á þessu kjörtímabili til að fara í endurskoðun á þessu fyrirkomulagi þannig að það bíður nýs þings 

Virðulegi forseti. Við erum að taka þessi mikilvægu mál á alveg gríðarlegum hraða vegna þess að hæstv. ríkisstjórn kom svo seint með þau. Þó að það sé margt gott í þessu frumvarpi og við munum styðja það vil ég draga athygli manna að því sem ég tel mjög mikilvægt að við skoðum betur milli umræðna í hv. nefnd. Við erum hér að staðfesta það að eina tegund bóta þurfi ekki að endurgreiða þó að viðkomandi hafi fengið of mikið. Nú er það þannig að ef menn fá of mikið af bótum úr Tryggingastofnun, hvort sem það eru öryrkjar, eldri borgarar eða aðrir, þá verða þeir að greiða það til baka og er enginn afsláttur af því. Við erum að fastsetja það að ef aðilar hafa fengið of miklar vaxtabætur þurfi þeir ekki að greiða þær til baka. Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað stórmál og við þurfum að setjast yfir það þó að lítill tími sé 

Frú forseti. Hér er gert ráð fyrir því og lagt til að 3. gr. frumvarpsins falli brott. Í henni var einmitt gert ráð fyrir því að það fólk sem hafði fengið vaxtabætur á grundvelli gengistryggðra lána vegna gengistryggingar til dæmis, bæði á vexti og höfuðstól, þegar gengistryggingin var felld niður og vextirnir stórlækkaðir ætti ekki að endurgreiða þær vaxtabætur sem það hafði fengið. Hér er gert ráð fyrir að sú regla hverfi á brott þannig að menn eigi sem sagt að endurgreiða þær bætur sem það fékk á grundvelli forsendna sem hafa breyst, hafa horfið. Reyndar var í gildi ákvæði sem sett var fyrir ári um að þetta gilti ekki fyrir 2011 og 2012 þannig að upp kemur mjög merkileg lagaleg staða þar sem þeir sem fengu niðurfellingu á gengistryggingu á þessum tveimur árum halda bótunum en ekki hinir sem fengu niðurfellingu eftir það.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum sem dreift hefur verið frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar við frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég vil jafnframt gera grein fyrir breytingartillögu sem ég mun leggja fram við 2. umr. og kynnti á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í morgun, en frumvarpið hefur tekið allnokkrum breytingum í meðförum meiri hlutans. Frumvarpið um ráðstafanir í ríkisfjármálum, stundum kallað bandormurinn, felur í sér margháttaðar ráðstafanir í ýmsum lögum sem gerðar eru til að mæta þeim markmiðum sem sett hafa verið fram í fjárlögum um tekjuöflun fyrir ríkissjóð á komandi ári. Þetta frumvarp kom seint fram í þinginu og því hefur verið lítill tími til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur þó nýtt hann vel og ég þakka hv. nefndarmönnum fyrir gott samstarf í þeirri vinnu. Nefndin hefur gert ýmsar breytingar á atriðum í því sem betur mætti fara m.a. til að koma til móts við sjónarmið sem fram komu við þinglega meðferð og einnig til að taka mið af sjónarmiðum þeirra aðila sem verða fyrir þeirri skattlagningu sem hér er óhjákvæmilega verið að leggja til. Eins og menn vita þarf að afla aukinna tekna í ríkissjóð á næsta ári því að ríkissjóður er rekinn með umtalsverðu tapi á yfirstandandi ári, sem því miður verður ekki annað en skuldir á komandi kynslóðir. Til að við höldum ekki enn áfram að safna skuldum á börnin okkar þurfum við því miður að auka skattheimtu lítils háttar á næsta ári en það skiptir auðvitað máli að hún sé útfærð þannig að þeir sem fyrir því verða séu sem sáttastir og það eigi sér eðlilegan aðdraganda og taki mið af þeim sjónarmiðum sem fram koma í þinglegri meðferð. Ætlunin í frumvarpinu var að falla frá helmingi af afslætti af vörugjöldum af bifreiðum sem bílaleigur í landinu hafa notið og skilaði ríkissjóði 500 millj. kr. í auknar tekjur á næsta ári. Fyrirhugað var að annað eins yrði síðan gert á árinu þar á eftir, þ.e. árið 2014. Fallið hefur verið frá síðari hluta hækkananna og eftir samráð við bílaleigur þá hefur samsetningunni á því með hvaða hætti þessum tekjum er náð af vörugjöldunum verið breytt. Í staðinn fyrir að lækka afslátt bílaleignanna um helming þá er krónutöluþak sett á hámark afsláttar sem er m.a. gert til þess að draga úr möguleikum til misnotkunar á þessum ívilnunum. Það krónutöluþak nemur 750 þús. kr. og skilar ríkissjóði 100 millj. kr. af þessum 500. Þá er lagt leyfisgjald á bílaleigur sem nýta þessa afslætti. Það er 1.750 þús. á bílaleigur sem flytja inn allt að 35 bifreiðum, 3.750 þús. fyrir þá sem flytja inn 35–250 og 6.750 þús. fyrir þá sem flytja inn umfram það. Þessi liður skilar ríkissjóði 200 millj. kr. Það var síðan leitast við að koma til móts við hugmyndir sem bílaleigurnar höfðu haft uppi um það sem þær kölluðu vegskatt sem næmi um 1,5% af þeim útleigum sem bílaleigurnar gera. Meiri hlutinn setti þá breytingartillögu fram við 2. umr. en eftir frekari fundahöld með bílaleigunum er ljóst að á þeim skatti eru ýmsir annmarkar bæði af þeirra hálfu og af hálfu ríkissjóðs. Því var það niðurstaða mín á fundi með þeim í morgun að falla frá þessum hluta breytinganna og hækka vörugjöldin í staðinn í tímabundnu ákvæði til eins árs. Það skilar þá 200 millj., en er meira en helmingi minni lækkun en upphaflega var ráðgert. Þetta er gert tímabundið til að koma til móts við sjónarmið aðilanna um að þessu megi koma betur fyrir. Einnig er hvatt til þess að tímabundin undanþága þeirra til að fá að selja bíla sem þeir hafa haft til umráða í 6 mánuði verði haldið því það hvetur þá til að kaupa bifreiðar á næsta ári í ríkari mæli en ella. Ef aðeins væri dregið úr afslættinum þá er hætta á að það mundi leiða til umtalsverðs samdráttar í innkaupum hjá bílaleigunum, með tilheyrandi neikvæðum áhrifum fyrir bílgreinina alla, fyrir endurnýjun bílaflotans og fyrir tekjur ríkissjóðs. Auðvitað eru bílaleigurnar ekki sáttar við að þurfa að leggja 500 millj. meira af mörkum en þær eru sáttar við þær breytingar sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur gert á málinu í meðförum þingsins. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir að hækka virðisaukaskatt á gistingu, fyrst í 25,5% en fallið var frá þeim áformum og fyrirhugað að hækka virðisaukaskattinn á gistingu úr 7% í 14% frá 1. maí. Niðurstaðan er síðan sú að sá skammi frestur á verðbreytingum sem þessum sé ekki nægilegur fyrir greinina og því er eðlilegt að þessi hækkun taki gildi 1. september á næsta ári. Það er þó ástæða til að vekja athygli á því að bæði þetta sem leggst á gistinguna í landinu og það sem leggst á bílaleigurnar hefur þann ágæta kost að vera að umtalsverðu leyti greidd af ferðamönnum. Hún leiðir ekki til teljandi hækkunar á verðlagi innan lands eða neysluverðsvísitölunni og þar með skuldum heimilanna og það er ástæða til að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að hafa leitað leiða til þess, þegar nauðsynlegt var að fara í aukna tekjuöflun, að láta það koma fram á stöðum þar sem það hefði sem minnst neikvæð áhrif að þessu leytinu til og að aðrir en Íslendingar bæru þetta að stærstum hluta. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir því að falla frá afdráttarskatti af vaxtatekjum sem greiddar eru úr landi. Sá afdráttarskattur var 20% en var lækkaður á síðasta ári í 10% og var gert ráð fyrir því að með því að falla frá honum að öllu yrði tekjutap ríkissjóðs 2,2 milljarðar kr. Þetta var fyrst og fremst gert vegna þess að þessi skattur hefur orðið til að hækka kostnað við lánafyrirgreiðslu sem Landsvirkjun og ýmsir aðrir aðilar í atvinnulífinu hafa haft erlendis og auka kostnað þeirra. Einnig var talið að þetta væri til trafala fyrir nýfjárfestingu í landinu. Við nánari skoðun kom hins vegar í ljós að það að fella ákvæðið algerlega brott er óþarflega langt gengið. Það er vegna þess að auðvitað eru ýmsir erlendir aðilar sem taka vaxtatekjur út úr Íslandi ekki að lána beint til fjárfestinga eða þessum fyrirtækjum, Landsvirkjun og öðrum aðilum, heldur bara að taka vaxtatekjur af öðru. Auk þess er ástæða til að hafa áhyggjur af því að innlendir aðilar með erlend félög á sínum vegum kynnu að nýta skattfrelsi vaxtagreiðslna úr landi til svokallaðrar skattasniðgöngu, sem venjulegt fólk kallar bara skattsvik. Þess vegna telur meiri hlutinn að mikilvægt sé að falla ekki með öllu frá þessari skattlagningu heldur að afmarka hana betur þannig að fallið sé frá skattlagningu á fjármögnun sem menn sækja sér á alþjóðamarkaði, skráð á markaði og sem menn sækja ekki til tengdra aðila. Það sé ekki þannig að dótturfélög geti greitt móðurfélögum erlendis vexti út úr Íslandi án þess að greiða af því neina skatta. Þegar við lítum til þess að þeir sem hér eru á Íslandi hafa mátt axla það eftir efnahagshrunið að þurft hefur að hækka fjármagnstekjuskatt þeirra úr 10% í 20% til að leysa úr þeirri erfiðu efnahagsstöðu sem eftir er innan lands þá held ég að það sé alls ekki óhóflegt að halda 10% skatti á greiðslu vaxta úr landi til framtíðar, á því sem lýtur ekki að fjármögnun aðila eins og Landsvirkjunar og fjárfestinga í atvinnulífinu. Við þessa afmörkun verður tekjutap ríkissjóðs 1,6 milljörðum minna og það er tillaga meiri hlutans, eins og ég gerði grein fyrir í gær, að þeir fjármunir verði nýttir til að falla frá ýmsum verðhækkunum sem hefðu haft óæskileg áhrif á vísitölu neysluverðs og verðlagsþróun í landinu og þar með á skuldir heimilanna. Við leggjum til að fallið verði frá hækkunum á bensín, olíu og þungaskattinum. Samtals kosta þessar tillögur um 850 millj. kr. Þá gerum við tillögu um að bifreiðagjöld verði heldur ekki hækkuð. Það er aðgerð sem kostar 300 millj. kr. Við leggjum jafnframt til að bjór og léttvín taki ekki hækkunum, það kostar 250 millj. kr. Sterka vínið mun eftir sem áður hækka, en ég minni á að á árinu 2011 var ákveðið að láta sterka vínið ekki taka verðlagshækkunum. Það væri auðvitað varhugavert ef það yrði að venju annað hvert ár að sterkt áfengi sætti ekki verðlagsuppfærslum. Það mundi til lengri tíma leiða til óæskilegs jafnvægis á milli þessara tegunda, bjórs og léttvíns annars vegar og sterks víns hins vegar. Að lokum er gerð tillaga um að fallið sé frá hækkun útvarpsgjalds. Þar eru tæpar 200 millj. kr. sem um ræðir eða samtals rétt tæpar 1.600 millj. kr. Áhrifin á niðurstöðutölu ríkissjóðs eru þannig nánast engin, þó jákvæð um 10 millj. kr. Ég tel að þessi breyting sé ótvírætt til batnaðar en nefndin mun halda áfram fram að 3. umr. að skoða afmörkunina á þessum breytingum á afdráttarskattinum og ef málefnaleg sjónarmið koma fram um að þessum markmiðum megi betur ná með örlítið breyttu orðalagi eða öðru slíku þá áskiljum við okkur rétt til að koma með það hingað inn til 3. umr. Í frumvarpinu eru síðan margvísleg önnur umfangsmikil ákvæði sem þingmenn þekkja auðvitað. Þau lúta til að mynda að barnabótum og vaxtabótum. Hér eru líka ákvæði sem snúa að stimpilgjöldum sem ég vil gera að sérstöku umfjöllunarefni. Endurfjármögnun lána hefur verið tímabundið stimpilgjaldsfrjáls. Við teljum enga ástæðu til að hafa það tímabundið. Þetta er ekki neitt sérstakt hrunfyrirkomulag. Það eigi einfaldlega ekki að vera stimpilgjald á endurfjármögnun og við gerum því niðurfellingu stimpilgjalda að varanlegu ákvæði í skattalögum. Við tökum líka tillit til þess að sumir sem endurfjármagna lán sín hafa viljað breyta úr verðtryggðum lánum í óverðtryggð lán því að til að fá óverðtryggð lán þarf meiri eignir og hærri tekjur en verðtryggð lán. Þá eru menn á stundum aðeins að fá samþykki fyrir því að endurfjármagna hluta lána sinna auk þess sem aðrir aðilar hafa kosið að endurfjármagna lán sín að hluta í óverðtryggðu, einfaldlega til að dreifa áhættu. Þeir hafa hins vegar ekki fengið niðurfellingu á stimpilgjaldi og við teljum það einfaldlega sjálfsagt jafnræðismál að það gildi líka um þá sem endurfjármagna lán sín að hluta. Við gerum því nauðsynlegar breytingar á lögunum til að tryggja það. Ýmis önnur ákvæði er að sjálfsögðu að finna í ráðstöfunum í ríkisfjármálum, þessu viðamikla máli og ýmsar aðrar breytingartillögur finna þingmenn í þingskjölum. En í ljósi þess að við erum að kappkosta að ljúka þingstörfum á sem skemmstum tíma þá læt ég hér lokið greinargerð fyrir þessum málum. Þingmenn geta beint spurningum til mín í andsvörum og einnig undir umræðunni og ég mun leitast við að bregðast við þeim í lok umræðunnar.

Herra forseti. Í gær taldi ég að við værum að setja nýtt heimsmet í virðisaukaskatti, 27%, en nú er það heimsmet fallið vegna þess að það var dregið til baka í þeim tillögum sem hv. formaður nefndarinnar samdi um við skattgreiðendur í morgun. Það er reyndar mjög ný tilbreytni og kannski til eftirbreytni að þeir sem semja lög á Alþingi semji við skattgreiðendur um hvernig hægt sé að ná ákveðnum skatttekjum af greininni. Það getur vel verið að það leiði til þess að allir séu sáttari við skattheimtuna. Svo er nú mjög gott að það eru kosningar í nánd. Það þarf eiginlega að gerast reglulega til að gjöld eins og útvarpsgjald, bensíngjald og slíkt hækki ekki upp úr öllu valdi eins og gert hafði verið ráð fyrir. Mig langar til að spyrja hv. formann nefndarinnar, Helga Hjörvar, hversu góðar upplýsingar eru til um þennan afdráttarskatt sem á að standa undir öllum hinum jólagjöfunum, 1.600 millj. kr.? Hvað vita menn mikið um þetta og hvernig mun það virka? Það á sem sagt að undanskilja þessa venjulegu hefðbundnu samninga um lánaviðskipti en þeir sem fá vexti greidda til útlanda munu greiða. Ég er alveg sammála því og mér þykir það eiginlega réttlátt. Síðan er það stimpilgjaldið. Er víst að það nái því markmiði að auka samkeppni á lánamarkaði þannig að menn geti flutt lán á milli banka sem hefur verið illmögulegt vegna stimpilgjalda hjá bönkunum, sem er reyndar samkeppnisatriði? Ég vil spyrja: Nær þessi tilhögun til allra þeirra tilvika sem geta komið upp þegar fólk þarf eða vill skipta um banka?

Virðulegur forseti. Fyrst um hvaða upplýsingar menn hafa um afdráttarskattinn og áhrif hans á tekjur ríkissjóðs. Því er til að svara að þar liggur einfaldlega fyrir mat ríkisskattstjóra á þeim áhrifum sem taldi þau vera þessi, þ.e. að 600 millj. kr. yrðu skattfrjálsar af því sem gert var ráð fyrir en 1.600 millj. kr. mundu skila sér áfram í ríkissjóð. Nú er auðvitað ekki hægt að útiloka það eins og þingmaðurinn þekkir að þegar mörkunum er breytt hitti menn ekki nákvæmlega á þá tölu. Ef það væri raunin að það skilaði lægri tekjum, og það getur auðvitað allt eins skilað hærri tekjum á næsta ári vegna þess að erlendir aðilar hafa auðvitað umtalsverðar vaxtatekjur hér á Íslandi og eignir þeirra í íslenskum krónum hafa farið vaxandi, er þingið auðvitað við fjárlagagerð að ári í færum til að breyta hlutfallstölunni sem lögð er á þessa vexti. Það er sannarlega þannig að þessir aðilar greiða helmingi lægri prósentur núna heldur en þeir gerðu fyrir ári síðan, og raunar helmingi lægri prósentu en landsmenn sjálfir greiða af fjármagnstekjum, þannig að það er út af fyrir sig fátt sem mundi mæla gegn því að breyta þá prósentunni til að auka tekjurnar aftur af því.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. formann nefndarinnar hvort það hefði ekki verið betra að fá þessi frumvörp fram í september og hvort það væri ekki betra að vinna þau rólegar. Hefði ekki verið betra að hafa þetta við afgreiðslu fjárlaga sem voru samþykkt í gær þannig að vinnubrögðin væru betri en þau eru núna þegar menn gera breytingar og afturkalla þær svo degi seinna? Er ekki dálítið mikill hasar í þessari lagasetningu sem getur náttúrlega auðveldlega leitt til afskaplega slæmra mistaka?

Virðulegur forseti. Við höfum sem betur fer lögbundið það að á næsta ári er skylt að leggja þessi frumvörp fram þegar um miðjan september með fjárlagafrumvarpinu þannig að það stendur til mikilla bóta. Auðvitað er það rétt hjá hv. þingmanni að við höfum haft lítinn tíma hér en það að verið sé að gera breytingar fram á síðustu stund helgast af því að meiri hlutinn hefur lagt áherslu á að hlusta á sjónarmið stjórnarandstöðunnar og þeirra sem eiga að verða fyrir skattlagningunni og leitast við að mæta þeim sjónarmiðum alveg fram á síðustu stund. Hvað varðar stimpilgjöldin sem hv. þingmaður spurði um í fyrra andsvari held ég að það sé raunar fyrirkomulag sem við eigum almennt að taka til heildstæðrar endurskoðunar eins og margt annað í okkar umhverfi nú þegar mesta hættan er að baki í ríkisfjármálum. Ég tel að þær hugmyndir sem hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi í gær með sænska fyrirkomulagið um veðleyfi kynnu til að mynda að vera mjög til þess að auka og bæta samkeppnisskilyrði á fjármálamarkaði að þessu leyti.

Virðulegi forseti. Á þessu ári hafa bankarnir farið að veita hin svokölluðu óverðtryggðu lán. Mjög margir hafa farið í það að endurfjármagna lánsfjármögnun sína með því að færa sig að öllu leyti eða hluta til inn í óverðtryggðu lánin úr verðtryggðu lánunum. Það er út af fyrir sig eðlilegur hlutur. Staðan sem hefur verið uppi er hins vegar sú að bankarnir hafa gert stífari veðkröfur varðandi óverðtryggðu lánin heldur en hin verðtryggðu. Þeir sem hafa minni eignir, eru í mörgum tilvikum með lægri tekjur og er í mjög mörgum tilvikum ungt fólk, hafa því ekki átt þess kost að endurfjármagna sig án þess að þurfa þá að borga stimpilgjald. Í breytingartillögum meiri hlutans núna er horfið frá því hvað varðar næsta ár. Eftir situr sá hópur ungs fólks, tekjuminna fólks, eignaminna fólks, sem hefur farið í endurfjármagnanir á þessu ári en hefur borgað stimpilgjöldin. Það er óréttlátt og það er óskynsamlegt. Ég hefði talið að það hefði verið eðlilegt að láta þetta gilda líka fyrir árið 2012. Ég hef heyrt því sjónarmiði fleygt að það hafi valdið flækjustigi. Ég gef ekki mikið fyrir það. Það er ekki mikið flækjustig samfara þessu fyrir utan það að þetta frumvarp er allt ein flækja eins og við vitum. Í öðru lagi er hitt að það hefur verið sagt að þetta kalli á endurgreiðslur. Endurgreiðslukerfi þekkjum við nú í skattkerfinu þannig að það eru heldur ekki rök í málinu. Nú vil ég hvetja hv. formann nefndarinnar, sem ég veit að hefur verið áhugasamur um að breyta þessu fyrirkomulagi, til að endurskoða þetta mál núna milli 2. og 3. umr. og breyta breytingartillögunni þannig að hún gildi líka fyrir árið 2012. Ella mun það virðast óréttlátt frá sjónarhóli þeirra sem hafa farið í gegnum þessa endurfjármögnun. Það verður þannig að þeir sem fara í gegnum endurfjármögnun á næsta ári fá þessa ívilnun en hinir ekki. Ég held líka að það gæti verið liður í því að létta undir með skuldugum heimilum, skuldugu fólki, tekjuminna fólki og alveg sérstaklega ungu fólki.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og fyrir þá umhyggju sem hann hefur haft með þeim sem eru í þessari stöðu. Hann hefur lagt áherslu á að þetta sé leiðrétt og við höfum hlustað á það og gerðum það raunar þegar í vor þegar málið var inni í efnahags- og viðskiptanefnd og þá lá þessi breyting fyrir. Hefði málið komið til afgreiðslu þá hefði hún strax tekið gildi vegna þess að eins og hv. þingmaður segir er auðvelt að gera hana fram í tímann en flókið og erfitt að gera hana aftur í tímann. Það kallar á endurgreiðslu og aðra slíka hluti. Alltaf þegar breytingar verða í skattkerfinu þýðir það auðvitað að þeir sem fá það eftir að breytingin verður njóta betri stöðu eða verri eftir atvikum heldur en þeir sem á undan voru. Það verður ekki umflúið. Hins vegar var andstaða við það hjá stjórnarandstöðunni að þetta frumvarp yrði afgreitt í sumar af stjórnarmeirihlutanum. Þess vegna varð að endurflytja það núna á haustþinginu og því kemur það til lögfestingar fyrst núna í desember, einum liðlega 6 mánuðum síðar heldur en annars hefði verið. Þá er það því miður þannig að þeir sem hafa verið að endurfjármagna sig svona að hluta í það hálfa ár fá ekki það sem þeir hefðu fengið ef þetta hefði orðið að lögum í júní. Ég vil aldrei útiloka neitt fram á síðustu stund. Eins og hv. þingmaður hefur heyrt er formaður efnahags- og viðskiptanefndar tilbúinn til að leita leiða til að laga mál og bæta. Ef einhver getur sýnt fram á það fyrir 3. umr. að hægt sé að endurgreiða þetta án þess að því fylgi mikil fyrirhöfn og flækjustig þá skal ég að sjálfsögðu taka það til jákvæðrar skoðunar, en því miður hefur sú leið ekki fundist við meðhöndlun málsins til þessa.

Virðulegi forseti. Ég veit hver hugur hv. þingmanns er og ég hvet hann til að láta ekki kerfiskarla og kerfiskerlingar rugla sig neitt í ríminu. Skattkerfið okkar er allt fullt af endurgreiðsluaðferðum. Kerfið okkar í skattamálunum er einmitt fullt af ákvæðum af þeim toga. Við höfum það um vaxtabætur, barnabætur o.s.frv. Það er enginn vandi að koma því við. Þetta er auðvitað pínulítið meira umstang en við verðum að horfa á það í miklu víðtækara ljósi. Hér er um að ræða réttlætismál fyrir sérstaka hópa, tekjulága hópa, eignaminni hópa og ungt fólk. Þetta gæti auðvitað verið liður í því að létta undir með þeim hópum sem ég veit að hugur okkar flestra stendur til. Því hvet ég hv. þingmann til þess líka vegna þess að hann hefur verið að gera breytingar á frumvörpum sem hafa verið í nefndinni alveg fram á síðustu stundu. Við höfum tækifæri til þess í 3. umr. og ég hvet hv. þingmenn til að skoða það upp á nýtt. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina á þeim breytingum sem voru gerðar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd á svokölluðum bandormi eða kyrkislöngu eins og ég kalla þetta nú yfirleitt. Nefndinni er auðvitað vorkunn að fá þessi mál þar sem vinnubrögðin einkennast af hringlandahætti. Þetta eru kunnugleg vinnubrögð. Fyrst eru boðaðar miklar skattahækkanir og síðan er dregið í land og meira að segja er hæstv. fjármálaráðherra farin að grípa inn í málin sjálf prívat og persónulega eins og hún gerði með virðisaukaskattinn af ferðaþjónustunni eftir samningalotuna við þingmenn Bjartrar framtíðar, sem einhverra hluta vegna þykjast ekki vera í ríkisstjórnarflokkunum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist þetta eðlileg vinnubrögð og framkoma gagnvart ferðaþjónustunni. Fyrst eru boðaðar breytingar í fjárlagafrumvarpinu, síðan eru gerðar breytingar á skattþrepinu í meðferð frumvarpsins og síðan kemur hæstv. ráðherra með enn eina útfærsluna með breytingartillögu. Ég held að það sé nánast einsdæmi að hæstv. ráðherra flytji breytingartillögu á tekjugrein frumvarpsins eftir að 3. umr. er hafin. Finnst hv. þingmanni þetta forsvaranleg vinnubrögð? Sérstaklega í ljósi þess að í ferðaþjónustunni selja aðilar þjónustu sína fram í tímann og eru bundnir af þeim samningum og geta ekki breytt því. Hvaða áhrif telur hv. þingmaður að þetta hafi til að mynda á atvinnugreinina og ímynd hennar út á við, og á sölu á þjónustunni, að vera í slíkri óvissu um skattumhverfið? Síðan vil ég spyrja hv. þingmann annarrar spurningar. Þó svo að hv. efnahags- og viðskiptanefnd hafi brugðist við þeirri gagnrýni sem fram hefur komið um verðlagsáhrif af beinu sköttunum á skuldir heimilanna, með lækkun um 2 milljarða, er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að heimilin í landinu þoli þrátt fyrir það 6 millj. kr. hækkun á lánunum sínum vegna verðlagsáhrifa af skattahækkunum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að almennt megi um þetta segja að best fari á því að menn undirbúi skattalöggjöf með a.m.k. tveggja ára fyrirvara. Það fari best á því að á einu ári séu samþykktar breytingar á skattkerfinu, menn hafi næsta ár á eftir til að undirbúa sig fyrir þær breytingar og þær taki gildi á árinu þar á eftir. Þannig vinna menn þetta í löndum þar sem er sæmileg reglufesta, skipulag og agi í vinnubrögðum. Það hefur hins vegar verið ákaflega sérstætt ástand í ríkisfjármálunum eins og hv. þingmaður þekkir og hefur þurft að bregðast við neyðarástandi. Þess vegna hefur þurft að koma hingað inn í þingið með frumvörp til aukinnar tekjuöflunar, með allt of litlum fyrirvara, og vinnubrögðin verið með þeim hætti. Nú þegar hallinn er kominn úr 216 milljörðum niður í aðeins 3 milljarða tel ég að þessu tímabili eigi að vera lokið og menn eigi að vinna með miklu lengri aðdraganda og miklu yfirvegaðri hætti að þeim breytingum en þeir voru í aðstöðu til að gera á því kjörtímabili sem núna er að ljúka. Hvað varðar skuldir heimilanna held ég að það sýni sig, t.d. í þeim upplýsingum sem voru að koma fram í tengslum við Menigakerfið, að íslensk heimili eyða um efni fram og það er m.a. vegna þess að þau eru of skuldsett. Þau mega þess vegna við litlu, en ef ríkissjóður væri fær um að fara ekki í neinar verðlagshækkanir væri það auðvitað jákvætt. En það eru líka eins og hv. þingmaður veit takmörk fyrir því hve við getum safnað miklum skuldum upp í ríkissjóði því þær lenda ekki bara á börnunum okkar heldur gera þær okkur líka erfiðara 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og ég heyri að við erum sammála um hvernig ber að standa að skattkerfisbreytingum. En mig langar að gera eina athugasemd þar sem hv. þingmaður telur að fjárlagahalli næsta árs verði 3 milljarðar. Það kemur fram í áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar að hann verður sennilega nær tífalt hærri en það og enginn hefur treyst sér til að andmæla því í umræðunni um fjárlög, enginn. Við tilgreinum þann slaka eða vantalin gjöld, ef ég má nota það orðalag, sem eru í frumvarpinu. Það hefur enginn getað hrakið það og hallinn verður því miður nær 30 milljörðum en 3. Mér fannst líka athyglisverð nálgun hv. nefndar þar sem gerð er athugasemd í tengslum við þau fyrirtæki sem skrifuðu undir samkomulag um fyrirframgreiðslu vegna raforkuskattsins. Sá texti kemur fram í meirihlutaálitinu að íslensk stjórnvöld ættu af fremsta megni að bera sig eftir samkomulagi við umrædd fyrirtæki um áformin. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann geti útskýrt þetta nánar.

Virðulegur forseti. Varðandi það að hallinn verði á næsta ári meiri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu er auðvitað miklu lengri umræða en við getum tekið í andsvörum. En það er rétt að því miður hefur á síðustu árum niðurstaðan verið umtalsvert hærri en fjárlögin sjálf en það helgast auðvitað af því að menn hafa verið að gjaldfæra dreggjarnar af áföllunum sem urðu í október 2008. Ég legg áherslu á að það sem skiptir okkur máli er að ná tökum á rekstri ríkissjóðs. Það að enn þá séu að detta inn bakreikningar vegna þess sem var raunverulega tjón 2008 er eitthvað sem verður ekki umflúið. En það sem við þurfum að ná tökum á er rekstur ríkissjóðs til að geta greitt niður bakreikningana smátt og smátt. En þessir bakreikningar eru þarna og það er óhjákvæmilegt að taka þau högg inn á fjáraukalögum þegar þau koma.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, tekjuöflunaraðgerðir, kjarasamninga, verðlagsbreytingar o.fl., það er um hinn svokallaða bandorm. Í frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum sem einkum miða að því að auka tekjur ríkissjóðs í samræmi við forsendur í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2013 sem þegar er búið að samþykkja en einnig til að tryggja forsendur nokkurra ráðstafana á útgjaldahlið frumvarpsins og til að fylgja eftir ákvörðunum stjórnvalda í tengslum við kjarasamninga sem gerðir voru á árinu 2011. Breytingunum í frumvarpinu má skipta í fjóra meginflokka. Í fyrsta lagi eru sérstakar tekjuöflunaraðgerðir sem ætlað er að skila ríkissjóði nýjum tekjum á næsta ári. Í öðru lagi eru breytingar sem viðhalda tekjum ríkissjóðs eða lækka þær frá þessu ári ásamt því að lögfesta nokkrar breytingar á útgjaldahlið fjárlagafrumvarps fyrir árið 2013. Í þriðja lagi eru breytingar sem snúa að aðgerðum stjórnvalda í tengslum við kjarasamninga. Í fjórða lagi eru hækkanir á krónutölusköttum og gjaldskrám í takt við verðlagsforsendur frumvarpsins auk smærri breytinga af ýmsu tagi. Í nefndarálitinu eru þrír meginkaflar. Í fyrsta lagi er í frumvarpinu lagt til að skattþrep virðisaukaskatts á útleigu hótel- og gistiherbergja og aðra gistiþjónustu verði fært úr lægra skattþrepi virðisaukaskatts, þ.e. 7%, í nýtt 14% skattþrep, samanber 1. gr. frumvarpsins. Í upphafi virðisaukaskattskerfisins var þessi þjónusta undanþegin virðisaukaskatti samkvæmt 2. gr. laga um virðisaukaskatt og frádráttur innskatts því óheimill. Með lögum nr. 111/1992, um breytingar í skattamálum, var þessu breytt og útleiga hótel- og gistiherbergja gerð skattskyld en sett í lægra skattþrep, þ.e. 14% á þeim tíma. Á árinu 2007 var lægra skattþrepið í virðisaukaskatti lækkað í 7% og hélst útleiga hótel- og gistiherbergja áfram í því þrepi og hefur svo verið síðan. Það er mat 1. minni hluta að þessi ráðstöfun sé til þess fallin að grafa undan starfsemi í hótel- og gistibransanum. Hefur það þegar sýnt sig í færri bókunum. Á fundum nefndarinnar kom fram mikil andstaða aðila í ferðaþjónustu sem telja hana vera of seint fram komna og til þess fallna að grafa undan þeim rekstri sem skattlagningin beinist að. Í máli hv. þm. Helga Hjörvars fyrr í umræðunni kom raunar fram staðfesting á því að hann væri sammála þessu, hann teldi að þegar verið væri að fara í viðamiklar skattbreytingar ætti að gefa því að minnsta kosti tvö ár í undirbúning til að tryggja það að þeir sem verða fyrir skattlagningunni geti undirbúið sig í rekstri sínum. Að auki vil ég benda á að fulltrúar atvinnulífsins hafa á fundi nefndarinnar varað sérstaklega við þeirri þróun að vera að taka upp 14% virðisaukaskattsþrep. Jafnframt er það mat 1. minni hluta að það auki líkur á skattundanskotum. Ítrekaðar breytingartillögur fjármála- og efnahagsráðherra staðfesta hversu illa hefur verið staðið að þessum skattbreytingum og hversu vanhugsaðar þær eru. Fyrst stóð nefnilega til að setja gistiþjónustu í efsta þrepið, 25,5%, síðan var bakkað með það á ný með nýju 14% skattþrepi sem tæki gildi 1. maí 2013 og nú síðast með því að leggja til að breytingin taki gildi 1. september 2013. Síðan eru lagðar til umfangsmiklar breytingar á vörugjöldum á bílaleigubifreiðar en bílaleigur hafa notið niðurfellingar vörugjalda á ökutæki frá 15. maí 2000. Í greinargerð með því frumvarpi á sínum tíma kom fram að tillagan um sérstakan afslátt fyrir bílaleigur af vörugjaldi sé í samræmi við þá stefnu að ökutæki sem nýtt eru til atvinnustarfsemi séu án vörugjalds, þjónusta við ferðamenn sem nýti sér bílaleigubíla sé arðvænleg, hátt verð á ökutækjum hafi hamlað uppbyggingu í greininni og því væri markmið breytingarinnar að gera þessa þjónustu betur samkeppnishæfa í samanburði við sömu þjónustu í öðrum löndum. Áætlað er að breytingin skili ríkissjóði 500 millj. kr. í tekjur á ársgrundvelli. Á árinu 2011 voru fluttir inn 2.466 bílaleigubílar sem fengu niðurfellingu vörugjalda. Í umsögnum fulltrúa ferðaþjónustunnar kom skýrt fram að með þessari breytingu væri vegið alvarlega að rekstrargrundvelli þessara fyrirtækja. Ég tel að rökin fyrir lagabreytingunni á sínum tíma eigi enn ágætlega við, ekki hvað síst í ljósi þeirra áfalla sem riðið hafa yfir bílaleigur á undanförnum árum bæði af völdum manna og náttúrunnar. Hún sé illa undirbúin og vanhugsuð. Meiri hlutinn hefur lagt til breytingar til að reyna að koma til móts við sjónarmið hagsmunaaðila, jafnvel ítrekað, en það er mat 1. minni hluta að þær breytingar muni þegar til lengri tíma er litið reynast bílaleigum þungur baggi þótt á öðru formi sé. Fyrsti minni hluti hvetur því stjórnvöld til að endurskoða þessar tillögur og leita frekari leiða til að einfalda skattkerfi ferðaþjónustunnar, auðvelda rekstur fyrirtækjanna og auka þannig skilvirkni þess og um leið tekjur ríkissjóðs. Í öðru lagi eru með frumvarpinu lagðar til umtalsverðar breytingar á öðrum vörugjöldum og ýmsum gjöldum sem munu hafa mjög neikvæð áhrif á fjárhag heimilanna. Má þar einna helst nefna hækkanir á vörugjöldum á bensín, olíugjaldi, kílómetragjaldi, áfengi og tóbaki o.fl. Aftur og aftur hefur verið sýnt fram á að slíkar hækkanir rýra enn frekar kaupmátt heimilanna samhliða því að verðtryggð lán hækka. Í umsögnum um málið hefur komið fram það mat margra umsagnaraðila að verðlagsáhrif frumvarpsins séu stórlega vanmetin. Meiri hluti nefndarinnar hefur nú viðurkennt þetta og leggur til að fallið verði frá verðlagsuppfærslu almenns og sérstaks vörugjalds á bensín (20. og 21. gr.), olíugjalds og kílómetragjalds (29. og 31. gr.) og bifreiðagjalds (33. gr.) sem og útvarpsgjalds (35. gr.) og áfengisgjalds að því er varðar öl og léttvín. 1. minni hluti leggur mikla áherslu á að við mat á áhrifum tekjuöflunarfrumvarpa stjórnvalda verði ætíð upplýst um væntanleg verðlagsáhrif að lágmarki uns almenn verðtrygging neytendalána hefur verið afnumin. Frumvarpið gengur einnig gegn þeim loforðum sem ríkisstjórnin setti fram í tengslum við kjarasamninga. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að atvinnutryggingagjald verði lækkað úr 2,45% í 2,05%. Jafnframt er lagt til að almennt tryggingagjald verði hækkað úr 4,99% í 5,29%. 1. minni hluti vekur athygli á því að hækkun almenna tryggingagjaldsins um 0,3% takmarkar möguleika atvinnulífsins til að hækka laun samkvæmt kjarasamningum 1. febrúar nk. og gengur þvert á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 5. maí 2011. Áætlað er að þessi hækkun skili 2,9 milljörðum kr. í ríkissjóð árið 2013. Lækkun atvinnutryggingagjaldsins í takt við minnkandi atvinnuleysi var ein af forsendum þess að kjarasamningar voru samþykktir á sínum tíma. Önnur ákvæði er tengjast kjarasamningum varða afdráttarskatt á vaxtagreiðslur innlendra aðila til erlendra og skattalega meðferð á hagnaði af afleiðusamningum. Meiri hluti nefndarinnar hefur nú lagt til að áfram verði hluti af vaxtagreiðslum skattlagður og að frestað verði að breyta skattalegri meðferð afleiða að sinni. Vert er að benda á að við samþykkt frumvarpsins hefðu afleiður verið meðhöndlaðar á þrjá mismunandi vegu í skattkerfinu. Mikilvægt er að mati 1. minni hluta að vandað verði til þess verks samhliða því að staðið verði við gefin loforð. Engin lagaskilgreining er til á því hvað afleiður eru. Í skýrslu starfshóps um skattlagningu afleiðuviðskipta segir, með leyfi forseta: „Í stuttu máli mætti því segja að afleiðusamningur væri samningur þar sem uppgjörsákvæði byggist á breytingu einhvers þáttar, svo sem vaxta, gengis gjaldmiðla, verðbréfaverðs, verðbréfavísitölu eða hrávöruverðs og er andvirði slíks samnings háð breytingu þessara viðmiðunarþátta á tilteknu tímabili.“ Í þessu sambandi vill 1. minni hluti benda á að verðtrygging er ákveðin tegund afleiðna, svokölluð vísitöluafleiða eða innbyggð afleiða. Réttarágreiningur er uppi um hvort verðtrygging teljist vera flókin afleiða og þar af leiðandi ætti aðeins að bjóðast fagfjárfestum samkvæmt Evrópulöggjöf og lögum um neytendavernd. Spyrja má hvort og þá hvernig eigi að fara með verðbætur sem vísitöluafleiðu skattalega. Telur 1. minni hluti mjög brýnt að þetta verði skoðað sérstaklega eða í vinnu sem er boðuð varðandi skattlagningu afleiðna eftir áramótin. Fyrsti minni hluti vill að lokum taka fram að í frumvarpinu eru ákveðnir þættir sem eru jákvæðir. Má þar nefna breytingar á fyrirkomulagi stimpilgjalda, að viðmiðunarfjárhæðir vaxtabóta haldist óbreyttar, hækkun barnabóta og framlengingu verkefnisins „Allir vinna“. Að því sögðu vill 1. minni hluti ítreka andstöðu sína við þá þætti frumvarpsins sem sérstaklega hafa verið tíundaðir í þessu áliti og eru að mati 1. minni hluta þess eðlis að óásættanlegt sé að leiða í lög slíka skattlagningu, álögur og brot á loforðum í tengslum við kjarasamninga. Undir nefndarálitið ritar sá þingmaður sem hér stendur, Eygló Harðardóttir. Að lokum vil ég í máli mínu nefna nokkrar breytingartillögur sem ég stend að. Í fyrsta lagi eru tvær breytingartillögur sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir er 1. flutningsmaður að og ég flyt með henni. Þær eru þess efnis að margnota bleiur og bleiufóður, kostnaðurinn af þeim verði færður niður og þetta verði eitthvað sem taki þá gildi strax við samþykkt frumvarpsins. Síðan er tillaga um að lánveitanda verði „óheimilt að innheimta sérstakt lántökugjald eða skuldbreytingargjald vegna skjala […] og fela í sér breytingar á skilmálum á fasteignaveðláni einstaklinga eða eru ný veðlán sem gefin eru út til uppgreiðslu vanskila á fasteignaveðláni.“ Bent hefur verið á að bæði stimpilgjöldin og þessi lántökugjöld eru samkeppnishamlandi á fjármálamarkaði. Því er eðlilegt að Alþingi beiti sér fyrir því að draga úr því. Eins og ákvæðin hafa verið varðandi stimpilgjöldin hefur stór hluti íslenskra heimila staðið í mikilli endurskipulagningu vegna skulda, þau eru mjög skuldsett og hafa því neyðst til að gera breytingar á sínum lánum og því er það óeðlilegt að tekin séu sérstök gjöld umfram þá vexti sem viðkomandi fjármálafyrirtæki fá af því að veita lán. Síðan er breytingartillaga sem ég legg fram um að lækka virðisaukann á smokkum. Segja má að þessar tillögur, bæði varðandi bleiurnar og smokkana, komi í framhaldi af fyrirhugaðri samþykkt frumvarps sem hæstv. velferðarráðherra lagði fram um að reyna að hækka gjöld á þær vörutegundir. Komið hefur fram frá meiri hlutanum vilji til þess einmitt að fara í hina áttina. Þess vegna brá mjög mörgum við þegar til stóð að hækka gjöldin á þetta. Stutt er síðan að umræða var um það í fjölmiðlum hvað tíðni ýmissa sýkinga, t.d. klamýdíu, hefur aukist hér á landi og er með því hæsta sem þekkist. Það er rakið fyrst og fremst til þess að notkun smokka er alls ekki næg á Íslandi. Bent hefur verið á það meðal annars af ungum framsóknarmönnum að það gæti tengst, og tengist þá hugsanlega, verðlagningu þessara vara. Hér er einmitt tækifærið fyrir hæstv. velferðarráðherra og aðra stjórnarliða að gera þá eitthvað í því, til dæmis með því að lækka verðið á þeirri vöru, sem hefur margsannað sig að er eitt helsta og besta úrræði til að koma í veg fyrir sýkingar af kynsjúkdómum. Að öðru leyti hef ég lokið máli mínu um þennan bandorm fyrir árið 2013.

Virðulegi forseti. Ástandið er auðvitað svakalegt úr því að við erum að ræða þetta undir þeim formerkjum sem við gerum núna. Þessi stóru mál komu allt of seint inn í þingið frá hæstv. ríkisstjórn og í ofanálag, og það á við um þessi mál og mörg önnur, voru þau mjög illa unnin og við höfum því lent í miklum vandræðum við að vinna úr þeim. Ég er ekki að álasa nefndarmönnum í hv. efnahags- og viðskiptanefnd eða meiri hluta hennar. Ég ætla það og veit að þeir eru að reyna að bjarga því sem bjargað verður. Ég er hér með nefndarálit um bandorm eins og hann lítur út núna. Það verður bara að segjast eins og er, og það er mikið umhugsunarefni, að ég hef samt mjög litlar upplýsingar um stöðu málsins. Þetta eru flókin og mikil skattamál og þau tóku grundvallarbreytingum í gær og síðan aftur í morgun. Á eftir fáum við væntanlega fyrst gesti eða umsagnaraðila til að koma með álit sitt á þeim miklu breytingum. Við fengum álit þeirra á málinu eins og það var og það var alla jafna falleinkunn sem það fékk. Forusta hv. efnahags- og viðskiptanefndar reynir að bjarga því sem bjargað verður án þess að mega þó hvika frá skattahækkunum og eins og staðan er núna vitum við ekki hvort það gengur upp eða hvort það sé skynsamlegt. Reyndar er það svo að þegar breytingartillögurnar voru kynntar í gær, sérstaklega varðandi bílaleigurnar, kom það í ljós seint í gærkvöldi að þetta var miklu verri leið heldur en lagt var af stað með og þess vegna er þriðja leiðin komin á nokkrum klukkustundum. Svo við áttum okkur á stærðinni erum við að véla um stöðu og framtíð heillar atvinnugreinar, þ.e. mjög mikilvægan þátt í ferðaþjónustunni sem eru bílaleigur. Ef einhver heldur að það sé einhver afmarkaður þáttur þá er það fullkominn misskilningur því afkoma bílaleignanna hefur sömuleiðis áhrif á allar bílgreinar, innflutning á bílum og eftirmarkað með bíla. Ég vona að ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal sem skrifum undir þetta álit séum búnir að ná helstu þáttunum í þessu. Við höfum líka ábyrgð sem felst í því að reyna að leggja gott til málanna og vera með eftirlit með framkvæmdarvaldinu og meiri hlutanum. Það er ansi mikil hætta á því að við höfum ekki getað uppfyllt þetta hlutverk eins vel og við hefðum viljað vegna þess að við höfum hvorki tíma né aðstöðu til þess. Ég vil þess vegna biðjast afsökunar á því að við höfum ekki getað skoðað þetta betur en það er einfaldlega vegna þess að það er ekki fræðilega mögulegt séð út frá tímanum eða aðstöðunni. Ég vil segja það hér að staðan er svona þannig að ef seinna kemur í ljós að við höfum kannski misst af litlum, stórum eða mikilvægum atriðum þá er það ástæðan. Það getur meira en verið að það sé eitthvað sem fer fram hjá okkur sem er auðvitað mjög slæmt og mjög alvarlegt í okkar lýðræðislega fyrirkomulagi. Það gengur út á að það sé lýðræðislegt eftirlit með þeim sem fara með völd og þar spilar stjórnarandstaðan auðvitað stórt hlutverk en einnig fjölmiðlar og ýmsir aðrir. Það getur meira en verið að það hafi eitthvað farið fram hjá okkur vegna hraða málsins og af því að við höfum ekki fengið þá sem best þekkja til til að leggja mat á breytingarnar og stöðuna. Ég vil að það komi fram vegna þess að þetta er stórmál. Það snýst ekki einungis um vinnuna núna, um einstaka hæstv. ráðherra eða hv. þingmenn heldur um það lýðræðislega fyrirkomulag sem við erum með á Íslandi. Ef við viljum að það gangi vel og sé trúverðugt verðum við að breyta vinnubrögðum. Við lögðum á það áherslu, og ég vakti á því athygli strax og málið kom upp, að þetta mundi leiða til mikillar hækkunar á skuldum heimilanna. Það var gert ráð fyrir því miðað við þær upplýsingar sem við fengum. Það var ekki búið að meta það og við höfum verið að gera það á undanförnum dögum og vikum. Málið er flókið og erfitt og það hefði verið betra ef hæstv. ríkisstjórn hefði metið það þegar hún lagði það fram. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum bestar var gert ráð fyrir að þetta væri 0,46% af neysluvöruvísitölu, þ.e. hækkunin sem hefði þýtt 6–8 milljarða kr. hækkun á ári. Miðað við þær breytingar sem voru gerðar í meðförum nefndarinnar er það komið í 0,36% sem þýðir 4–5 milljarða hækkun á höfuðstóli verðtryggðra skulda heimilanna. Það var ekki talað um verðtryggingu skulda almennt heldur bara heimilanna. 4–5 milljarðar er auðvitað veruleg hækkun. Hér er gert ráð fyrir því að hækka almennt tryggingagjald. Vegna þess að það hefur svo margt og mikið verið í gangi í umræðunni hefur farið lítið fyrir því að bæði Samtök atvinnulífsins og ASÍ telja að gengið sé þvert á gefin fyrirheit stjórnvalda. Það þekkja allir að samkomulagið og traustið á milli til dæmis ASÍ og ríkisstjórnarinnar er ekki mikið og með þessari tillögu er verið að hella olíu á eldinn. Það verður að segja að samskiptin og traustið á milli aðila vinnumarkaðarins, hvort sem það eru Samtök atvinnulífsins eða ASÍ, og ríkisstjórnarinnar er farið og þessi tillaga er ein af ástæðum þess, eða kannski einn af dropunum sem fylla mælinn frekar en grunnástæðan. Ef við tökum fyrir ferðaþjónustuna og bílaleigurnar er um skólabókardæmi að ræða um hvernig á ekki að vinna hlutina. Það komu fram hugmyndir um stórfelldan skatt á virðisauka á gistingu, nánar tiltekið 25,5%. Ef við hefðum gengið fram með það hefði það orðið hæsta virðisaukaskattsstig í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Ég held að það sé bara Danmörk sem er með gistinguna í hæsta virðisaukaskattsstigi. Hvað gerðist um leið og sú yfirlýsing kom fram? Það hafði strax skaðleg áhrif á ferðaþjónustuna. Bókunum fækkaði um 15% frá því sem var á sama tíma í fyrra. Þeir hafa misst af stórum ráðstefnum. Ein af þeim var þúsund manna ráðstefna og fólk fer til annarra landa vegna þess að við erum í samkeppni um þetta eins og margt annað. Stækkun á hótelum hefur verið frestað í það minnsta á tveimur stöðum á landinu að ég veit og sömuleiðis eru upplýsingar um að ferðaheildsalar í Ameríku hafa hætt við að selja inn á Ísland eftir þetta. Einhver kynni að spyrja hvort svona hækkun geti haft þessi áhrif og þá er ég að tilgreina fátt eitt sem kom fram í hv. nefnd. Því miður er það þannig. Ég er þeirrar skoðunar að það megi endurskoða skattstigið almennt eða skattumhverfið og svo sannarlega í ferðaþjónustunni en það verður ekki gert svona og kerfið er orðið gríðarlega flókið. Nú eru nokkur skattstig. Það er 7% skattur á ákveðnum þáttum ferðaþjónustunnar, 14% á öðrum og síðan átti að fara með þetta í 25,5% sem að vísu er líka á sumum þáttum ferðaþjónustunnar. Flækjustigið býður upp á skattundanskot og skattsniðgöngu þrátt fyrir að meiri hluti nefndarinnar hafi reynt að koma til móts við sjónarmið ferðaþjónustunnar að því leytinu til að gildistöku á hækkun virðisaukaskatts hefur verið frestað. Núna er gert ráð fyrir að fara í 14% en ekki 25,5% og að það verði gert 1. september á þessu ári. Samt sem áður er skaðinn að stórum hluta skeður og alveg ljóst að við aukum enn á það flækjustig sem nú er til staðar. Varðandi bílaleigurnar ætla ég ekki að rekja það allt saman í smáatriðum. Við getum sagt að fyrir nokkrum klukkutímum var uppi sú hugmynd að vera í raun með hæsta virðisaukaskattsstig í heimi, þ.e. að vera með nokkurs konar 1,5% veggjald á virðisaukaskattsskylda starfsemi sem væri útvíkkuð þannig að í rauninni væri um að ræða 27% skatt á ákveðinn hluta ferðaþjónustunnar og síðan tvö önnur gjöld. Aðilar ferðaþjónustunnar og bílaleignanna lögðust mjög gegn því og vildu frekar uppfylla þennan skatt öðruvísi eða með því að hækka vörugjöld. Eins og ég segi er þetta gert á einhverjum handahlaupum á milli funda og ég tel allt ferlið gott dæmi um hvernig á ekki að vinna hlutina. Það á að hækka fjársýsluskatt sem er skattur á laun hjá fólki í fjármálageiranum. Það er séríslenskt fyrirbæri. Skatturinn hefur auðvitað þau áhrif að vaxtamunur hér verður meiri en erlendis og þóknunin hærri og það kemur sérstaklega illa niður á minni fyrirtækjum. Það hefur verið lítil umræða um samþjöppun á fjármálamarkaði á undanförnum árum sem hefur verið alveg gríðarleg á síðustu tveimur til þremur árum. Í rauninni gína þrír stórir bankar yfir öllu fjármálakerfinu. Markaðshlutdeild sparisjóðanna er 1–2% og síðan eru nokkrar mjög litlar fjármálastofnanir. Það ýtir undir verktöku og uppsagnir á starfsfólki og þá sérstaklega konum. Frá upptöku skattsins hafa 90 konur misst vinnuna hjá fjármálafyrirtækjum. Það er alveg ljóst að sú þróun mun halda áfram. Okkur hefur svo sannarlega mistekist eða í það minnsta höfum við ekki náð þeim markmiðum sem við vildum með endurskipulagningu fjármálakerfisins og mörg þau verkefni sem biðu nýrrar ríkisstjórnar munu bíða næstu ríkisstjórnar líka. Síðan er það hækkun tóbaks- og áfengisgjalda en það var gert ráð fyrir umtalsverðri hækkun þeirra. Hvað sem okkur finnst um þessar vörur eiga þær sér samt staðgönguvörur sem er ólögmætt tóbak og áfengi. Við getum ekki þótt við vildum útrýmt áfengisneyslu og tóbaksneyslu með því að hækka gjöld. Það sem gerist er að þetta fer undir yfirborðið og svartur markaður með vörurnar blómstrar. Það er gangur lífsins. Gjöldin á léttvínið, bjórinn og tóbakið eru lækkuð en hækkuninni á sterku vínunum haldið og það er umhugsunarefni að frá árinu 2008 hefur sala á sterkum drykkjum minnkað um 40% þrátt fyrir að ferðamannastraumurinn hafi aldrei verið meiri hér á landi. Ég vona að það sé tilkomið vegna þess að það er drukkið 40% minna af sterku áfengi en ég er ansi hræddur um að svo sé ekki. Við munum bæði sjá meira brugg og smygl, og það eru ýmsar vísbendingar í þá áttina, en einnig að verri efna verði neytt í meira mæli. Ég vona að það sé rangt hjá mér og vonandi hefur bara verið drukkið minna en þá er það svolítil heppni. Þetta hefur líka með ferðaþjónustuna að gera sem tengist því hvar við Íslendingar ferðumst því ef þessar vörur eru of dýrar eru minni líkur á því að fólk fari á veitingastaði eða á íslensk hótel því að í öðrum löndum eru vörurnar almennt ódýrari. Sem betur fer er ekkert neikvætt við að fólk neyti þessara vara í hófi og auðvitað gerir stór meiri hluti það þótt við sjáum sannarlega misnotkun sem við verðum að vinna gegn. Það er þó til lítils að refsa þeim sem fara vel með þessar vörur í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að fólk misnoti þær. Það þarf í það minnsta að vera heil brú í þeirri stefnumótun og ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það. Umhverfis- og auðlindaskattar eru framlengdir, raforkuskatturinn, og það hefur komið fram að það er brot gegn samkomulagi sem ríkisstjórnin gerði árið 2007 um fjárfestingarsamninga. Af mörgum ástæðum er alltaf alvarlegt að ríkisstjórnin og stjórnvöld rifti samningum og það er erfitt að koma hér og segja að við viljum ýta undir erlenda fjárfestingu á sama tíma og komið er fram eins og gert er. Ef einhver heldur að þeir sem fjárfesta hér á landi líti ekki til þessa er það mikill misskilningur. Það sér hver maður að ef hv. þingmenn sem eru hér inni ætluðu að fjárfesta í einhverju landi og vissu af því að reglur og samningar væru ekki virtir mundu þeir finna aðra staði til að fjárfesta í. Ég er ansi hræddur um það. Það er gangur lífsins og ef við viljum vera aðlaðandi kostur fyrir fjárfesta þurfum við aftur að komast úr þeirri stöðu að vera merkt sem land þar sem ríkir pólitískur óstöðugleiki og ekki er hægt að treysta því að menn fari eftir leikreglum. Það er stærsti kostnaðurinn við þessa aðgerð. Það sem mér fannst áhugavert er að það kom meira að segja fram hjá umsagnaraðilum að þeir teldu æskilegt að ef það væri vilji til að rifta þessum samningum yrði í það minnsta sest við samningaborðið svo hægt væri að sýna að menn væru þá að framlengja þetta eða gera einhverja hluti. Það væri ekki eins barbarískt og að svíkja gerða samninga. Mér finnst umhugsunarefni að stjórnvöld hafi ekki gert það. Hérna er aðgerð í tengslum við kjarasamninga, tekjur af afleiðusamningunum. Það voru hugmyndir um skattalækkanir sem fljótt á litið sýnast mjög rökréttar því það virðist vera, og menn deila um hvort það sé í lagatexta eða túlkun skattyfirvalda, að tekinn sé skattur af brúttóhagnaði af afleiðuviðskiptum hjá einstaklingum. Það þýðir einfaldlega að ef einhver er í afleiðuviðskiptum og græðir 100 kr. þarf hann að borga 20 kr. af því. Ef hann á síðan í öðrum viðskiptum þar sem hann notar 80 kr. og tapar þeim öllum er það ekki frádráttarbært. Það er ekki þannig í neinum þeim skattareglum sem ég veit um, það er alltaf tekinn skattur af nettóniðurstöðu og ef menn ætla að halda þessari túlkun verður komið í veg fyrir að sambærileg viðskipti séu stunduð af þeim sem þurfa að greiða slíka skatta. Enginn er svo vitlaus, að því gefnu að hann viti af þessu, að hann stundi viðskipti upp á þessi býti. Það er kaldhæðnislegt að þegar hugmyndir um skattaívilnanir koma frá ríkisstjórninni er þeim umsvifalaust hent út af borðinu. Það eru þó góð orð um að við ætlum að taka þetta upp í janúar. Það eru góð orð um það hjá forustu nefndarinnar og ég treysti því að það verði gert og unnið þannig að við getum gengið frá málum í þeim mánuði. Síðan er annað eins og íslenskar kvikmyndir. Það er gert ráð fyrir að setja virðisaukaskatt á aðgangseyri. Það eru færð fyrir því rök að við þurfum að gera það til að uppfylla erlendar skuldbindingar sem við höfum gengist við á alþjóðavettvangi. Mér hefði fundist eðlilegra að við hefðum kannski fengið einhverja umfjöllun í nefndinni um hvaða áhrif það hefði. Fjölmiðlar hafa brugðist hratt við og í það minnsta Morgunblaðið hefur birt frétt um að það hafi ekki áhrif á miðaverð. Vísað er til Ara Kristinssonar kvikmyndaframleiðanda og ráðgjafa hjá Kvikmyndamiðstöð Íslands og ég vona bara að hann hafi rétt fyrir sér og við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því. Það er kannski samt sem áður dæmi um ástandið þegar við þurfum að vinna svona. Við þekkjum það með sóknargjöldin að ekki er staðið við samninga við kirkjuna. Það kynni kannski einhver að spyrja hvort ekki væri samræmi milli þess að svíkja samninga við kirkjuna og flesta aðra. Það er ekki gott ef það er orðin regla. Sú nefnd sem var sett á laggirnar af innanríkisráðherra og í voru fulltrúar kirkjunnar og ráðherrans komust að þeirri niðurstöðu að sóknargjöldin væru ígildi félagsgjalda þannig að ríkið væri fyrst og fremst að innheimta þetta fyrir kirkjuna. Það var gert samkomulag um að taka skerðinguna af með ákveðnu árabili. Svo það sé sagt að það hafi verið upplýst í nefndinni þá er skerðingin á sóknargjöldunum, þ.e. framlögin til kirkjunnar, hlutfallslega meiri en hjá öðrum stofnunum innanríkisráðuneytisins og hafa ekki verið færð nein rök fyrir því af hverju svo er. Ég vildi fara yfir breytingartillögu sem varðar stimpilgjöldin, sem við að vísu munum kalla aftur til 3. umr. og ég vona að við fáum tækifæri til að ræða. Í örstuttu máli var samþykkt af held ég öllum hv. þingmönnum að afnema stimpilgjöld þegar fólk í skuldaerfiðleikum endurfjármagnar lán sín. Það sem gerðist hins vegar, og það sáu hv. þingmenn ekki fyrir, var að þegar menn breyttu úr verðtryggðum lánum yfir í óverðtryggð gerðu bankarnir ríkari kröfur en ef um verðtryggð lán væri að ræða sem gerði það að verkum að það þurfti að borga stimpilgjöld fyrir hluta þeirra lána sem menn voru að endurfjármagna. Það er vilji fyrir því hjá allri nefndinni að sjá til þess að þetta verði ekki svona áfram en gallinn er sá að það er ákveðinn hópur fólks, ekki stór hópur en sem munar um það þegar stimpilgjöldin eru mjög há og hefur endurfjármagnað á þessu ári. Við að tala um lítið mál fyrir ríkissjóð þar sem framkvæmd laga var í rauninni þvert á markmið þeirra hvað varðar þennan litla hóp. Það er því ekki um að ræða að við séum að fara á einhvern annan stað en við vorum á en þetta munar miklu fyrir þá sem hafa þurft að greiða stimpilgjöldin. Fólk hefur lítið á milli handanna almennt og þá sérstaklega fólk sem skuldbreytir til að taka á málum vegna þess að það er í erfiðleikum. Við erum með breytingartillögu um að það verði líka tekið til fyrir árið 2012 og ég er sannfærður um að við munum fara vel yfir það í nefndinni. Það er enginn vafi í mínum huga um að það er fullur vilji hjá formanni nefndarinnar, hv. þm. Helga Hjörvar, til að fara vel yfir það. Þetta snýst ekki um pólitískar skoðanir heldur um vilja okkar til að koma til móts við þá sem eru skuldsettir og að framkvæmdin á lögunum verði í rauninni eins og lagt er upp með því það fólk sem gerði þessar breytingar var grandalaust um að túlkun sýslumanns yrði svona og hefur svo sem ekki tök á því. Það er mikill kostnaður að fara í mál og kannski tekur því ekki fyrir fólk að fara þá leiðina. Virðulegi forseti. Við munum líka koma fram með tillögu um það og það verður áhugavert að sjá viðbrögðin við henni. Margir þingmenn hafa gefið stórar yfirlýsingar um að þeir hafi verið á móti þeirri leið sem ríkisstjórnin hefur farið varðandi virðisaukaskattinn á ferðaþjónustuna og lýst því yfir það þeir samþykki ekki fjárlög nema því verði breytt. Það hefur síðan verið lítið um efndir þegar á hólminn hefur verið komið og ýmislegt sem bendir til þess að þeir hafi talið að þeir gætu fengið eitthvað annað í staðinn og ætli ekki að standa við stóru orðin hvað þetta varðar. Hv. viðkomandi þingmenn hafa tækifæri til þess við atkvæðagreiðslu við 3. umr. að sýna vilja sinn í verki og við hv. þm. Pétur H. Blöndal munum leggja það til að gildistöku virðisaukaskattsins á ferðaþjónustunni verði frestað til 1. janúar 2014. Þá gefst okkur nægur tími til að skoða þau mál gaumgæfilega og hafa m.a. aðilar í ferðaþjónustu lýst yfir áhuga og vilja sínum til að koma að því að endurskoða þetta skattumhverfi og þótt fyrr hefði verið. Reyndar er það þannig að þrátt fyrir öll stóru orðin er það eina sem eftir stendur, eftir að allir ráðherrarnir og allir hv. þingmenn hafa komið að þessum málum á kjörtímabilinu, að búið er að samræma vörugjöldin á milli samlokugrillsins og brauðristarinnar. Ég vil ekki gera lítið úr því, auðvitað skiptir ristað brauð miklu máli en þetta er samt sem áður nokkuð rýr eftirtekja eftir allar yfirlýsingarnar og alla vinnuna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 3. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Þetta er nefndarálit um bandorminn svokallaða en í því er að finna ýmsar skattahækkanir og gjaldskrárhækkanir sem taka gildi á næsta ári. Þetta eru erfiðar hækkanir fyrir heimili landsins vegna þess að þau þola ekki frekari hækkanir útgjalda og skulda án þess að mörg þeirra fari í þrot eða neyðist til að leita aðstoðar hjálparsamtaka. Tillögur um skatta- og gjaldahækkanir sem stjórnarflokkarnir leggja til munu eins og þær standa núna leiða til 0,3% hækkunar vísitölunnar en það þýðir að verðtryggð lán heimilanna munu hækka um 4–5 milljarða. Þessi hækkun verður mörgum heimilum afar þungbær og verður að öllum líkindum til þess að mörg heimili ráða ekki lengur við skuldsetninguna. En skatta- og gjaldahækkanir leiða ekki einungis til hækkana á verðtryggðum skuldum, þær þýða auðvitað hærri þjónustugjöld og jafnvel vöruverð. Það er mjög erfitt fyrir heimili eða einstaklinga sem þurfa að lifa á lágmarkslaunum, bótum úr almannatryggingakerfinu og lífeyri að mæta slíkum útgjaldahækkunum. Ef við skoðum fjölda einstaklinga sem fengu fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna á árunum 2007–2011 þá fjölgar þeim um hvorki meira né minna en 80%. Þetta er gífurleg aukning og skrifast að stórum hluta á bankahrunið og þann samdrátt sem varð í kjölfarið á því. Það eru fleiri sem eiga í erfiðleikum. Það eru líka heimili sem eru kannski með ágætar tekjur en með erfiða greiðslu- og skuldabyrði. Ef við skoðum tölur frá Creditinfo frá árinu 2008 á voru einstaklingar í vanskilum 16 þúsund en þeir eru nú rúmlega 26 þúsund. Ekki er nóg með að fólk eigi erfitt með að standa í skilum með lán heldur eru mörg heimili sem geta staðið í skilum með lán að upplifa að eignastaða þeirra í fasteigninni er algerlega horfin. Ef við skoðum til dæmis alla þá sem eru yngri en 45 ára þá áttu þeir á árunum fyrir hrun um 20% af öllum eignum landsmanna en í dag er eignastaða þeirra neikvæð sem samsvarar mínus 2% af heildareignum. Það sem gerðist eftir hrun við það að skuldir heimilanna hækkuðu um rúmlega 40%, eða um 420 milljarða, var að ákveðin kynslóð var gerð eignalaus eða eignir hennar færðust af hennar reikningi yfir á kynslóðir þeirra sem eru nálægt töku lífeyris. Sú kynslóð jók eignarhlut sinn í heildareignum landsmanna á þessu tímabili fyrir og eftir hrun. Hækkun vaxtabóta, eins og lögð er til í bandorminum, mun auðvitað gera skuldsettum heimilum kleift að standa í skilum á lánum sínum en hún leysir ekki skuldavanda þeirra. Það er ekki hægt að lækka eða afnema þessa sérstöku vaxtaniðurgreiðslu. Hún var innleidd á árinu 2011 og gilti í ár en átti að renna út á þessu ári, en í bandorminum er gert ráð fyrir að heimild til að greiða út slíka sérstaka vaxtaniðurgreiðslu verði framlengd um eitt ár. Það er auðvitað vegna þess að skulda- og greiðslustaða margra heimila er afar erfið. Það sem gerist yfirleitt hér á landi þegar hagkerfið fer í gegnum niðursveiflu er að ríkið eykur stórlega niðurgreiðslur sínar á vöxtum og yfirleitt fara þá niðurgreiðslurnar í um þriðjung af vaxtagreiðslum heimilanna. Þegar fer að ára betur eru vaxtaniðurgreiðslurnar lækkaðar og þær fara í um 15% af vaxtakostnaði húsnæðislána. Þetta er einmitt það sem við erum að sjá núna. Á árinu 2010 varð ríkið að greiða niður tæplega þriðjung af vaxtakostnaði heimilanna af fasteignalánum. Það hlutfall var komið niður í 27,5% árið 2011. Það var aðeins hærra árið 2010 og við gerum ráð fyrir að hlutfallið haldist nokkurn veginn svipað á árinu 2013. Það mun auðvitað lækka örlítið þar sem upphæðirnar eru látnar rýrna. Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að í stað þess að vera alltaf að hækka eða stórauka niðurgreiðslur skattgreiðenda á allt of háu vaxtastigi þegar heimilin eiga í erfiðleikum vegna samdráttar í hagkerfinu sé miklu nær að leiðrétta lánin, sérstaklega lán sem hafa orðið fyrir forsendubresti, og tryggja með lagasetningu að vextir hér á landi séu sambærilegir við það sem gerist í nágrannalöndunum. Á fjármálamarkaði ríkir mikil fákeppni sem þýðir að bankarnir sem þar starfa geta ástundað sjálftöku hvað varðar vaxtastigið, þeir bara ákveða einfaldlega vaxtastigið og það er í sjálfu sér ekkert sem réttlætir að skattgreiðendur séu að niðurgreiða vaxtastigið til að gera rekstur banka einkaaðila arðbærari. Nær væri að beita lagasetningu og setja þak á vexti og verðtryggingu. Ríkisstjórnin hefur farið í ýmsar aðgerðir til að aðstoða skuldsett heimili. Þar má nefna þessa sérstöku vaxtaniðurgreiðslu sem á að framlengja á næsta ári, heimild til úttektar á séreignarsparnaði sem á líka að framlengja þannig að hún gildi á næsta ári og síðan er ný aðgerð sem á líka að framlengja, og það er tímabundin undanþága frá greiðslu stimpilgjalds þegar skilmálum fasteignaveðskuldabréfa er breytt eða ný veðskuldabréf eru gefin út. Það er sem sagt fagnaðarefni að fólk sem ætlar t.d. að reyna að ná skuldsetningu sinni niður með því að skilmálabreyta verðtryggðu láni í óverðtryggt lán hjá sömu lánastofnun þurfi ekki að borga ríkinu stimpilgjald af þeirri breytingu. Við hv. þm. Eygló Harðardóttir erum með breytingartillögu sem er í sömu átt. Við viljum að lánastofnunum verði óheimilt að krefjast lántökugjalds af skilmálabreytingum. Lántökugjaldið er ekki ýkja hátt. Ég veit að að minnsta kosti einn banki er með lántökugjald á skilmálabreyttum lánum sem nemur 0,5%. En ef fólk er að skipta yfir í óverðtryggð lán þarf það að hafa varasjóð til að geta mætt sveiflum í vöxtum eða vaxtagreiðslum og það að þurfa að borga lántökugjald rýrir þann sjóð. Lántökugjaldið gerir líka mörgum lágtekjuheimilum erfitt fyrir að fá endurfjármögnun á skuldum sínum á hagstæðari kjörum hjá fjármálastofnunum. Við teljum nauðsynlegt að taka lántökugjaldið líka fyrir og meðhöndla það á sambærilegan hátt og stimpilgjaldið enda er það ekki réttlátt að skattgreiðendur falli frá sínum tekjum af skilmálabreyttum lánum þegar bankarnir síðan fá að halda áfram að innheimta tekjur sínar af slíkum skilmálabreytingum. Ég kaupi ekki þau rök að það kosti fjármálastofnanir mikið að samþykkja eða meta hvort viðkomandi einstaklingur eigi að fá skilmálabreytingu því að yfirleitt eru þessir einstaklingar með lán hjá stofnuninni sem þeir eru að sækja um slíka skilmálabreytingu hjá og allar upplýsingar um greiðsluferli, eignastöðu og skuldir eru í bankanum. Ég held að þetta sé oft bara spurning um einn fund starfsmanna bankans þar sem tekin er ákvörðun um hvort leyfa eigi slíka skilmálabreytingu og það getur ekki kostað mikið. Við viljum gera vel við barnafjölskyldur í landinu. Það vill meiri hlutinn gera með hækkun barnabóta sem ég fagna alveg sérstaklega. En það eru auðvitað vonbrigði að ríkisstjórn sem kennir sig við norræna velferðarkerfið skuli ekki á tæpum fjórum árum sem hún hefur setið við völd hafa treyst sér til að innleiða aðalsmerki norræna velferðarkerfisins sem eru ótekjutengdar barnabætur. Þess má geta að barnabætur eru ótekjutengdar alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum og það er réttlætt með því að barnabætur séu til að niðurgreiða kostnað vegna barneigna og barnauppeldis. Það á ekki að skipta neinu máli hvaða tekjur foreldrarnir hafa, það á að borga það sama með öllum börnum. Ef manni finnst það ekki réttlátt þá er það bara tekjuskattskerfisins að jafna út á meðal fólks en ekki barnabótakerfisins. Við hv. þm. Eygló Harðardóttir viljum gera enn betur. Við leggjum til breytingartillögu við bandorminn. Það er nú reyndar kunnugleg breytingartillaga því að ég og hv. þm. Birkir Jón Jónsson höfum lagt hana fyrir áður, það var síðasta vor. Ég lagði síðan fram frumvarp um þessa breytingartillögu en hún felur í sér að margnota umhverfisvænar bleiur eru færðar úr efsta virðisaukaskattsþrepinu, 25,5%, í 7% virðisaukaskattsþrep. Þetta er auðvitað í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að hún vilji hlúa betur að barnafjölskyldum. Þetta er líka í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um að efla græna neyslu og stýra neyslunni þannig að hún hafi eins lítil neikvæð áhrif á umhverfið og hægt er. Við sáum þetta þegar við vorum að fella niður ýmis gjöld á rafbílum síðasta vor. Margir halda því fram að margnota bleiur séu ekki umhverfisvænar vegna þess að orka fari í að þvo þær og líka sápa út í umhverfið. En þá gleymir fólk því að við erum með umhverfisvæna orku hér á landi þannig að það er mat sérfræðinga að notkun umhverfisvænna bleia sé mjög jákvæð fyrir umhverfið hér á landi. Það er auðvitað von okkar flutningsmanna að þessi breytingartillaga verði samþykkt. Hún var felld með litlum mun síðasta vor. Margir stjórnarliðar og ekki síst þingmenn þingflokks Samfylkingarinnar ákváðu að flykkja sér á bak við þessa tillögu. Síðan er það frestun á gildistöku 14% virðisaukaskattsþrepsins á gistingu ferðaþjónustunnar. Þetta er nýtt virðisaukaskattsþrep. Upphaflega var gert ráð fyrir að þetta tæki gildi 1. mars en nú hefur meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar frestað þessu enn lengra fram á árið eða til 1. september. Það dugar sennilega ekki til því að eins og KPMG bendir á í umsögn sinni eru flestir ferðaþjónustuaðilar búnir að gera samninga við viðskiptavini sína fyrir næsta ár og samkvæmt lögum ber þjónustufyrirtækjum að innheimta þá skatta sem eru í gildi þegar reikningur er gefinn út, þ.e. ef þeir eru búnir að ganga frá samningum munu þeir ekki þurfa að innheimta 14% virðisaukaskatt á gistingu heldur vera í 7% eins og það er í ár. Ríkisskattstjóri sagði í umsögn sinni að upptaka nýs skattþreps, þ.e. þessa 14% skattþreps, mundi flækja skattkerfið og auka verulega hættu á undanskotum. Embættið lagði til að gildistökunni yrði frestað um eitt ár og 3. minni hluti tekur undir nauðsyn þess. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra. Ég ætla bara að nota niðurlagið í nefndaráliti 3. minni hluta sem lokaorð í framsögu minni en þar stendur: „Norræna velferðarstjórnin gat fjármagnað velferðina eftir hrun með skatti á aflandskrónur og lágum vöxtum. Þessi tækifæri nýtti hún ekki og hækkaði þess í stað álögur og skar niður velferðina. Nú er komið að endimörkum niðurskurðar og skattahækkanastefnu hinnar svokölluðu norrænu velferðarstjórnar. Heimilin geta ekki tekið á sig þyngri byrðar.“

Frú forseti. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir fór víða í ræðu sinni og ég ætla ekki að taka allt fyrir en mig langar til að spyrja hana um eitt. Hún talaði um að sparifjáreigendur hefðu haft allt sitt á þurru, og hefur svo sem margoft sagt það áður, á meðan skuldararnir séu þeir sem blæða. Ég vil spyrja hana hvernig hún líti á það að 55 þús. heimili töpuðu um 80 milljörðum kr. í hlutabréfum sem urðu verðlaus og þar fór sparnaður mjög margra, hvort það sé ekkert áfall að hennar mati. Síðan eru þeir sem eiga sparifé og hafa lagt til hliðar, sem eru ekkert allt of margir á Íslandi og kannski vill hv. þingmaður ekki hafa þá marga, þeir eiga inneignir í krónum og 70% af þeim eru óverðtryggðar. Þeir tapa alla daga og krónurnar hafa rýrnað miðað við aðrar myntir eins og evru og dollar. Er það ekki tap eða er það bara áfram gróði? Síðan ræddi hún dálítið um barnabætur og það var áhugaverð umræða hvort barnabætur ættu að vera tekjuháðar eða óháðar tekjum. Það er rétt að ef það á að hvetja fólk til að eiga börn til að standa undir velferðarkerfi framtíðarinnar, hvort sem það er í lífeyrismálum, skattamálum eða öðru, þá ættu barnabætur að vera óháðar tekjum, því að við viljum hvetja fólk til barneigna í öllum tekjustigum. En ef horft er á framfærsluna og framfærslubyrðina mundum við að sjálfsögðu hafa þær tekjuháðar. Þetta er spurning um þessi tvö sjónarmið. Ef við hugsum um fjölskylduna sem einingu og ætlum að tryggja henni ákveðna framfærslu höfum við barnabæturnar tekjuháðar en ef við erum að hugsa um framtíðarvelferðarkerfið til 50 eða 100 ára verðum við náttúrlega að sjá til þess að í framtíðinni séu skattgreiðendur til að standa undir velferðarkerfinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni andsvörin. Hvað varðar tap hlutafjáreigenda í hruninu verðum við að muna eftir því, og það var eitt af því sem ég lærði í viðskiptafræði, að hlutabréf eru áhættufjárfesting. Þú getur grætt mjög mikið á hlutabréfaeign þinni en líka tapað mjög miklu. Þetta hef ég alltaf haft að leiðarljósi og takmarkað mjög fjárfestingar mínar í hlutabréfum. Eigendur hlutabréfa þurfa að gera ráð fyrir tapi, en ég er sammála hv. þingmanni um að tap þeirra var gífurlegt í bankahruninu. Það er meðal annars vegna þess að hér voru ástundaðar miklar blekkingar sem urðu til þess að hlutabréfaverð hækkaði umtalsvert. Þeir sem seldu hlutabréf, sérstaklega frá 2007, vissu að þetta voru blekkingar sem voru notaðar til að hækka verð þeirra og vildu losna við þau áður en illa færi. Það var oft fólk sem ekki hafði mikið vit á hlutabréfum sem keypti þau og tapaði síðan öllu sínu í hruninu. Sparifjáreigendur eru með neikvæða ávöxtun á sparifé sínu, ekki bara hér á landi heldur yfirleitt í heiminum. Þannig er það í kreppu, hv. þingmaður. Þegar bankarnir eru fullir af peningum sem m.a. urðu til í bóluhagkerfinu fyrir hrun er ávöxtun á sparifé auðvitað mjög lítil. 

Frú forseti. Jú, það er vitað og allir vita að hlutabréfaeign er áhætta en hlutabréfaeign er einnig sparnaður, sparnaður þeirra sem leggja fyrir til þess. Það hrun sem varð hérna og sá forsendubrestur sem hér varð - ég held að hann sé hvergi annars staðar til. Það urðu nánast öll hlutabréf verðlaus. Með verðlaus á ég við núll. Ég ætla að vona að hv. þingmaður sé ekki að segja að þetta sé bara allt í lagi og menn hafi átt að vita þetta og gefi þeim langt nef. Menn gátu ekki vitað þetta. Þegar hv. þingmaður segir að hann hafi sjálfur ekki fjárfest í hlutabréfum vegna þess að hann vildi ekki taka áhættu þá tók fjöldi fólks áhættu en reiknaði ekki með svona hruni. Það sem ég er að reyna að leggja áherslu á er að sparifjáreigendur fóru ekkert vel út úr þessari kreppu, það er langt í frá. Og að segja að þeir sem eru bæði með belti og axlabönd - það á kannski við um þvingaðan sparnað lífeyrissjóðanna þar sem sérfræðingar eru að vinna en það á ekki við um hinn almenna sparifjáreiganda, sem er nú að hverfa hér á landi vegna þess að það er ráðist á hann alla daga, bæði með sköttum og neikvæðri ávöxtun. Kannski er það markmiðið því ef sparnaðurinn er horfinn er heldur engin lán að veita. Það veit hv. þingmaður sem viðskiptafræðingur eða hagfræðingur að ef ekki er sparifjármyndun, ef fjármagn myndast ekki einhvers staðar, er heldur ekki hægt að lána og ef menn reyna það veldur það verðbólgu. Ég spyr aftur um barnabæturnar, en innlán sem eiga að vera trygg hafa rýrnað og eru að rýrna og eru alls ekki trygg sem og hlutabréfaeign, stofnfjáreign og önnur sparnaðarform. Þetta hefur allt beðið verulegan hnekki. Ég vil gjarnan að hv. þingmaður lýsi því yfir 

Virðulegi forseti. Ég er ekkert að afneita því að fólk hafi tapað miklum fjármunum í hruninu. En ef maður skoðar bara eignastöðuna eftir aldurshópum hafa þeir sem eiga hvað mesta hlutabréfaeign aukið hlutdeild sína í heildareignum þjóðarinnar  En auðvitað er ég að tala um köku sem er orðin minni vegna þess að svo margir töpuðu. Ég er að tala um heildareignir sem eru svo miklu minni eftir hrun en þær voru fyrir hrun. Hlutfallsleg staða þeirra er betri, ekki „absolút“-staða, þeir töpuðu í hruninu. Um spurninguna hvort tekjutengja eigi barnabætur eða ekki þá er ástæðan fyrir því að þær eru ekki tekjutengdar á Norðurlöndum sú að talið er að hlutverk tekjuskattskerfisins sé að tryggja framfærslu. Það verður þá bara að vera lægri skattheimtu í tekjuskattskerfinu ef menn telja sig þurfa að tryggja framfærslu ákveðinna hópa og taka jafnvel tillit til barna við álagningu tekjuskatts. En það eru ekki barnabætur sem slíkar sem á að tekjutengja og sérfræðingar sem hafa verið að velta sér upp úr einkennum velferðarkerfa tala um að ótekjutengdar barnabætur séu perla norræna velferðarkerfisins. Ein aðalástæðan fyrir því að millistéttin er tilbúin að borga skatta er sú að með því að fá sömu upphæð í barnabætur og allir aðrir hópar finnst henni hún vera að fá eitthvað út úr kerfinu en ekki missa af 

Virðulegi forseti. Við ræðum ráðstafanir í ríkisfjármálum, þetta merkilega frumvarp sem menn kalla stundum bandorminn af þeirri ástæðu að þarna ægir saman alls óskyldum hlutum. Þetta frumvarp mun aldrei fá íslensku bókmenntaverðlaunin, það er ljóst, og er ekki mjög heilsteypt verk svo ekki sé fastar að orði kveðið. En þetta er nauðsynlegt frumvarp. Það fjallar um ýmsar tekjuöflunaraðgerðir sem samtals nema ríflega 8 milljörðum kr. og tengjast fjárlögum sem voru afgreidd í gær með halla upp á 0,2% af landsframleiðslu, 3,7 milljarða samanborið við 216 milljarða halla 2008. Auðvitað er þetta mjög gleðileg vísbending um að tekist hafi að snúa við í ríkisbúskapnum þó að vissulega séum við enn að glíma við ýmsa bakreikninga sem tengjast árunum fyrir hrun og ekki síst erfiðri stöðu Íbúðalánasjóðs sem mun sannarlega hafa áhrif á ríkisreikninginn á komandi missirum og önnur atriði sem farið hefur verið vel yfir í fjárlagaumræðunni. Ég vildi hnykkja á örfáum atriðum. Formaður nefndarinnar hefur farið vel yfir einstök ákvæði frumvarpsins og aðrir í þessari umræðu tekið mið af einstökum þáttum. Mikilvægasta atriði þessa frumvarps fyrir fólkið í landinu er auðvitað hækkun barnabóta sem hækka um 2,5 milljarða frá fyrra ári auk þess sem staðinn er vörður um sérstöku vaxtabæturnar sem ella hefðu fallið úr gildi á næsta ári og hefðu lækkað vaxtabætur um 30% að óbreyttu. Það hefur verið komið mjög til móts við sjónarmið ferðaþjónustunnar vegna hækkunar virðisaukaskatts á hótel- og gistiþjónustu. Niðurstaðan er 14% skattur sem leggst á frá og með 1. september þannig að breytingin er mun vægari fyrir greinina. Aðlögunartíminn lengist og hávertíðin næsta sumar er varin fyrir hækkunum. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það sé afar mikilvægt að taka allt virðisaukaskattskerfið til endurskoðunar, fara í gegnum allar undanþáguheimildir og skoða hverjar eiga enn þá rétt á sér. Ég held að þar sé ýmislegt sem rétt sé að endurskoða með það að markmiði að við getum náð almennu tekjuskattsprósentunni niður á móti. Gerðar hafa verið breytingar á vörugjöldum o.fl. vegna bílaleigna sem sömuleiðis koma til móts við sjónarmið hagsmunaaðila þó að auðvitað séu þeir ekki fylgjandi aukinni gjaldtöku sem eðlilegt er. Ég vil fagna sérstaklega breytingartillögu meiri hlutans um að ákvæði til bráðabirgða um niðurfellingu stimpilgjalda þegar um er að ræða skuldbreytingar húsnæðislána verði gerðar varanlegar. Þetta er afar mikilvægt skref og það er nauðsynlegt að stíga fleiri slík skref í framtíðinni til að auðvelda neytendum að færa viðskipti sín milli lánastofnana og styrkja samkeppni á fjármálamarkaði sem er í miklu skötulíki og hefur verið árum saman. Ég vil einnig vekja athygli á og fagna sérstaklega framlengingu ákvæðisins um endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu við endurbætur á eigin húsnæði. Þetta ákvæði hefur verið kynnt í átakinu Allir vinna og hefur skapað vel á annað þúsund ársverk í byggingargreinum á undanförnum missirum. Auðvitað væri eðlilegt að velta því fyrir sér hvort ekki sé tilefni til þess, í ljósi þess hve mikil þörf er á aðgerðum gegn skattsvikum í þessum geira eins og fleirum, að framlengja þetta ákvæði til lengri tíma og gefa íbúðareigendum meira svigrúm til að skipuleggja endurbætur lengra fram í tímann. Ég vona að það verði tekið til skoðunar á næsta ári. Það er ástæða til að vekja athygli á því að stjórnvöld áforma að gefa verulega í varðandi skatteftirlit og má þar minna á þingsályktunartillögu sem ég og fleiri þingmenn hafa flutt um bætt skattskil. Stjórnvöld gera ráð fyrir því að sú aðgerðaáætlun sem þar er lagt til að verði mótuð verði unnin á næsta ári í samræmi við þingsályktunartillöguna og að það muni skila inn 600 millj. kr á næsta ári. Það er mikilvægt að styrkja verulega lagaheimildir ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra og tollstjóra til að beita viðurlögum sem bíta þegar skattundanskot eru annars vegar og hefur verið misbrestur á því á undanförnum árum. Ég vil síðan að lokum vekja sérstaka athygli á mikilvægu ákvæði í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar um vistvænar samgöngur en þar er á ferð sú nýjung að launamenn sem nýta almenningssamgöngur eða vistvænar samgöngur geta fengið sérstaka samgöngustyrki sem ekki falla undir skattskyldar tekjur. Þetta á við um þá sem ferðast með almenningsvögnum, nota reiðhjól eða ganga eða hlaupa í vinnuna. Slíkir styrkir hafa tíðkast og hafa numið að hámarki 5 þús. kr. á mánuði en þeir hafa hingað til aldrei náð til ferða í og úr vinnu og þar af leiðandi hafa þeir ekki nýst stórum hluta launamanna. Það má vekja athygli á því að á stærsta vinnustaðnum í ríkiskerfinu, Landspítalanum, eru uppi metnaðarfull áform um samgöngustyrki á komandi árum og þar á bæ hafa menn sett sér þá stefnu að fjölga þeim starfsmönnum sem fara í og úr vinnu með vistvænum hætti úr ríflega 20% í a.m.k. 30% á næstu tveimur árum. Það mundi létta verulega á umferðinni í borginni. Það er áætlað að ef þetta stefnumið nær fram að ganga muni bílum fækka í umferðinni á götum borgarinnar um 200–250 á dag og munar sannarlega um minna. Ef við náum fleiri stofnunum ríkisins, ráðuneytum og fleirum inn á svipaða stefnu gæti það létt verulega á álaginu í umferðinni í borginni, fækkað bílastæðum og skilað sér í minni mengun. Ég vil að lokum hvetja til þess að í samskiptum ráðuneytis og Alþingis verði gerð veruleg bragarbót á vinnubrögðum varðandi þetta ágæta frumvarp, þennan bandorm. Það er alveg ljóst að hann þarf að koma miklu fyrr inn í þingið því hér eru ýmis atriði sem þarf að liggja betur yfir og er mjög mikilvægt að gerð verði bragarbót á því strax á næsta þingi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er sammála því sem hv. þingmaður sagði að þessi bandormur eða kyrkislanga fái engin bókmenntaverðlaun. Það er auðvitað rétt sem hv. þingmaður sagði að það er hægt að breyta vinnubrögðunum um framlagningu á skattafrumvörpunum. En það er dapurlegt að það komi fram hjá hv. stjórnarliðum akkúrat þegar kjörtímabilið er búið. Ég vil líka gera athugasemd við það sem hv. þingmaður sagði um að fjárlagahallinn á næsta ári verði 3 milljarðar. Hann verður a.m.k. 8–10 sinnum meiri en það. Það rökstuddi ég ítarlega í 1. minnihlutaáliti fjárlaganefndar sem enginn hefur treyst sér til að hrekja hingað til. Hv. þingmaður sagði að hallinn hefði farið úr 216 milljörðum niður í 3 milljarða og svo kom skýringin á því af hverju ríkisreikningurinn er með þeim hætti miðað við það sem fjárlögin gera ráð fyrir. Hann er auðvitað þannig vegna þess að hv. þingmaður sagði einskiptisaðgerðir, en var ekki eitthvað af einskiptisaðgerðum í þessum 216 milljörðum? Það munar ekki nema 91 milljarði á ríkisreikningi árin 2010 og 2011, miðað við það sem fjárlög gera ráð fyrir. Ég held að við séum sammála um að ná tökum á ríkisfjármálunum og fara að greiða niður skuldir. Nú er það þannig að ríkisstjórnin heldur enn áfram á þessari skattpíningarbraut, þ.e. skattpínir heimilin enn frekar með einum eða öðrum hætti. Hún er í stríði við alla, alveg sama hver það er, verkalýðshreyfingin, Samtök atvinnulífsins, sjávarútvegurinn eða ferðaþjónustan, sem er nýjasta atlagan að hér. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Getur hv. þingmaður nefnt einhvern aðila sem kemur að því mikilvæga verkefni að ná tökum á ríkisfjármálunum sem ríkisstjórnin er ekki í stríði við? Síðast var það kirkjan sem var svikin. Getur hv. þingmaður nefnt þó það væri ekki nema einn aðila sem þarf að koma að því mikilvæga verkefni að ná tökum á ríkisfjármálunum og hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn er ekki í stríði við?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði um ýmislegt. Hann lagði inn sjónarmið varðandi tolla ríkissjóðs. Auðvitað eru ýmiss konar einskiptisaðgerðir sem við þurfum á öllum tímum að glíma við og vissulega var hrun Seðlabanka Íslands einskiptisaðgerð. En ég vil meina að hún hafi staðið í nánu samhengi við þau lausatök sem voru á öllu skipulagi fjármálakerfisins á Íslandi og var byggt upp í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins á sínum tíma. Það voru þeir sem báru ábyrgð á einkavæðingu bankanna og því hve hrapallega var staðið að því ferli á sínum tíma. Ég held hins vegar að ef við erum sanngjörn verðum við að átta okkur á því að rekstur ríkissjóðs hefur gengið miklu betur undanfarin ár heldur en var fyrrum. Það er miklu meiri agi á ráðuneytunum. Þeim er gert að halda sig innan fjárheimilda, það hefur tekist með ágætum undanfarin ár og aðstæður eru að skapast til að greiða niður skuldir. Spurningin er: Er ríkisstjórnin í stríði við aðila úti á vinnumarkaðnum? Ég held að öllum sé ljóst að það eru ekki nægilega góðir straumar sem ganga þarna á milli, en ég held að báðir aðilar beri á því einhverja ábyrgð. Ég get nefnt sem dæmi að lífeyrissjóðirnir skrifuðu upp á það árið 2010 að þeir mundu taka þátt í fjármögnun sérstakrar skuldaaðlögunar. Síðan tala þeir um svik þegar þeir eru beðnir um reikningsskil á því samkomulagi. Ég held að afar mikilvægt sé að menn finni leiðir til að vinna saman í þessum efnum. Staðreyndin er sú að kaupmáttur er að vaxa í landinu, verðbólgan er að minnka, atvinnuleysið hefur minnkað um helming, fjárfestingar eru að glæðast. þó enn þurfi að gera betur. og staða ríkissjóðs er miklum mun betri en hún var í upphafi kjörtímabilsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hv. þingmaður fullyrðir að búið sé að ná betri tökum á ríkisfjármálunum og meiri aga. Því er ég ekki sammála. Ég tel mig þekkja nokkuð vel til í þeim málum vegna þess að við sjáum það ítrekað hvernig er farið fram úr útgjaldahlið ríkisfjármálanna. Það er ekki tekjuhliðin sem skapar vandræðin, það er útgjaldahliðin, trekk í trekk allt þetta kjörtímabil. Hv. þingmaður segir eina ferðina enn að þetta hafi gerst í tíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Hver var formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins í hruninu og hver var hæstv. viðskiptaráðherra þegar hrunið átti sér stað? Getur hv. þingmaður svarað mér því?

Hvaða flokkar?

Ja, bara hver það var. Ég þykist vita hitt. Síðan kemur hv. þingmaður og segir að atvinnuleysið hafi minnkað. Það er vissulega rétt en það er ekki vegna þess að störfum hafi fjölgað. Það er auðvitað vegna þess að bæði hefur fólk leitað erlendis og svo er það komið í ákvæðin úrræði sem hafa verið til að bregðast við því fólki sem er á atvinnuleysisbótum. Það er auðvitað mikilvægt að setja það í rétt samhengi hvort störfunum hafi fjölgað, þótt mjög mikið hafi orðið til af störfum einmitt í eftirlitskerfinu og rannsóknarkerfinu eftir fjármálahrunið. Síðan langar mig til að segja við hv. þingmann að menn hafa talað um mikilvægi þess - og hafa í raun og veru verið að tala um að nú séu þessi sóknarfjárlög og þau sé auðvitað liður í því sem við erum hér inni með þennan bandorm. En þetta er algert skipbrot á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Það gefur algerlega augaleið. Það hefur mistekist að búa til þennan hagvöxt sem nauðsynlegur er til að vinna okkur út úr kreppunni. Þessi skattpíningarleið er farin. Tímabundnir skattar eru framlengdir. Nýir skattar eru settir og það er alveg sama hver það er. Ég ítreka spurningu mína til hv. þingmanns. Getur hann nefnt einhvern einn aðila sem er mikilvægt að komi að því að ná tökum á ríkisfjármálunum sem hæstv. ríkisstjórn er ekki í stríði við?

Virðulegi forseti. Ég vil segja hér sem augljóst er að ríkisstjórnin er ekki í stríði við nokkurn mann. Það eru skiptar skoðanir um einstök atriði í samskiptum ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins, þar þurfa báðir aðilar að finna til ábyrgðar og laga það í framtíðinni. Spurt var um tvo einstaklinga, formann stjórnar Fjármálaeftirlitsins sem var Jón Sigurðsson og viðskiptaráðherra sem var Björgvin G. Sigurðsson. Ég spyr á móti: Er hv. þingmaður að gera því skóna að þeir sem báru mesta ábyrgð á fjármálahruninu hafi verið þeir einstaklingar sem voru í viðkomandi embættum síðustu mánuðina fyrir hrun? Eru menn virkilega svo barnalegir að halda því fram að orsakir fjármálahrunsins liggi í einhverjum einstaklingum sem voru í þessum embættum eftir - ef menn hafa lesið skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þá er ein meginniðurstaða hennar að árið 2006 hafi verið síðasti möguleikinn á því að forða þessu hruni. 

Frú forseti. Vegna þeirrar umræðu sem spannst hér rétt áðan þá eru vissulega kosningaloforð í nýsamþykktu fjárlagafrumvarpi. Það á ekki að hækka framlög til Ríkisútvarpsins eins og til stóð. Það þykir gott. Það á ekki að hækka gjöld á bensín og olíu, það þykir líka gott fyrir kosningar o.s.frv. Það er sem sagt verið að gera ýmislegt í tilefni kosninganna. Það frumvarp sem við ræðum hér og erum búin að ræða áður við 1. umr. er afskaplega sundurlaust, út og suður. Þetta er nú ekki góður stíll eins og kom fram í menntaskóla, en kannski eðli málsins samkvæmt er það þannig. Ég ætla ekki að fara út í einstaka liði hérna. Það sem náttúrlega vekur athygli er að verið er að gera breytingar, ekki bara fram á síðasta dag, heldur fram á síðasta klukkutíma. Það voru gerðar breytingar í morgun í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem eru lagðar fram hérna. Þær liggja fyrir á prentuðu skjali en ekki í dagskránni og síðan er verið að gera breytingar við breytingarnar. Þetta eru breytingar við breytingar þannig að það sem ég hélt í gær að væri heimsmet í virðisaukaskatti, 27%, er búið að afturkalla. Þannig að það heimsmet féll, ekki vegna þess að aðrar þjóðir hefðu bætt um betur, heldur vegna þess að forsendunum var kippt burtu. Það hefur verið varað mjög alvarlega við 14% virðisaukaskattinum á útleigu á hótel- og gistiherbergjum. Það liggur alveg fyrir að þegar menn fara að selja pakka til ferðamanna sem innihalda gistingu, mat, útreiðartúr, alls konar snjósleðaferðir og annað slíkt þá munu menn væntanlega auka vægi þeirra þátta sem eru með minnstan virðisaukaskattinn. Það er nefnilega þannig, frú forseti, að fólk vill helst ekki borga mikla skatta ef það kemst hjá því og gistingin verður allt í einu mjög ódýr. Það er ekki hægt að rökstyðja með neinum hætti að það sé eitthvað rangt. Gistingin er seld á þúsundkall, maturinn er seldur á 10 þúsund kall o.s.frv. Svo skiptir máli hvort hundasleða- eða snjósleðaferðirnar eru seldar beint, þ.e. hvort menn leigja snjósleða, þá borga menn mikinn virðisaukaskatt, 25,5%, en ef þeir fara í snjósleðaferð þá er hún undanþegin virðisaukaskatti. Það verður væntanlega mjög lítið um beina útleigu á snjósleðum. Þetta sýnir hvað þetta kerfi er orðið óskaplega viðkvæmt, enda var varað við því í umsögnum m.a. frá ríkisskattstjóra. Þetta er búið að fara í gegnum hérna þannig að ég ætla ekki að fara nánar út í það. Það eru gerðar sérstaklega miklar breytingar við bílaleigurnar. Þar eru teknir upp þrír nýir skattar. Það er krónuskattur, sem er ekki reyndar krónu heldur milljón krónur. Menn borga nokkrar milljónir fyrir að fá leyfi fyrir bílaleigu og það er háð fjölda bifreiðanna. Allt þetta einkennist af mikilli fljótfærni, miklum hraða, miklum breytingum, sviptingum fram og til baka og verulega mikilli flækingu skattkerfisins. Nú má segja að það komi eiginlega engum við hvað bílaleigur borga í skatt nema bílaleigunum sjálfum og það er rétt að vissu marki. En ég minni á að allt lagasafnið er kennt við lagadeildir háskólanna og þar þurfa menn að setjast niður og læra þessi kerfi öllsömul. Það verða þá kannski til sérfræðingar í skattarétti með sérsviðið bílaleigur og svo eru aðrir sem heita sérfræðingar í skattarétti, sérsvið hótelrekstur. Þannig verða þá sérfræðingar í þessum greinum öllum saman. En þetta er ekki nógu gott, frú forseti. Við verðum að fara að vinda ofan af þessu og maður bíður með óþreyju eftir að hér verði kosningar og tekin upp ný stefna sem felst í því að einfalda skattkerfið, gera það almennt þannig að allir geti skilið það. Við það að allir geta skilið skattkerfið þá tapast mikil þekking hjá þeim sem hafa sérhæft sig í þessu óskaplega flækjustigi sem er orðið á öllu skattkerfinu. Varðandi bílaleigurnar þá er gert ráð fyrir að bílaleigur sem nýta lækkun á vörugjaldi, þær geta væntanlega valið um, greiði leyfisgjald sem eru 1.750 þús. kr. hjá bílaleigum sem flytja inn allt að 35 ökutæki á lækkuðu vörugjaldi. Annaðhvort flytja þær inn 35 eða enga, þær munu væntanlega ekki flytja inn eina bifreið og borga fyrir það 1.750 þús. kr. Svo er það hærra fyrir þær sem flytja inn meira, 3.750 þús. kr. allt að 250 ökutækjum og ef það er umfram það þá borga menn 6.750 þús. kr. Þetta er afskaplega skrýtin skattlagning, mjög skrýtin. Það hefði mátt segja að menn borgi ákveðið gjald fyrir hvern bíl sem þeir flytja inn, en þá verður það farið að nálgast það að vera vörugjald. Svo er vörugjaldið á bílaleigubíla. Það stóð til að það yrði bara almennur skattur en það var fallið frá því og skatturinn settur niður í núll, en svo var gjaldið aftur hækkað og nú greiða menn samkvæmt þessu hærri virðisaukaskatt á bílaleigubíla, en ekki eins mikið og almenningur. Allt er þetta mjög flókið, allt eru þetta skammtímabreytingar og ég vara við þessu. Það er alveg stórhætta að það verði einhver mistök í þessu ferli þegar maður fer svona hratt yfir það. Nú veit ég ekki hvort til stendur að taka þetta mál aftur í nefndina. Ég held að það standi til, enda veitir víst ekki af að líta enn einu sinni yfir þessar breytingar. Ég mundi leggja það til, svo maður geti rétt aðeins litið yfir hvernig þetta lítur endanlega út eftir að búið er að afgreiða það á Alþingi. Eins og menn heyra á mæli mínu þá er ég ekki hrifinn af þessum ráðstöfunum öllum saman. Þær gera mikið í því að flækja skattkerfið og gefa ekki voðalega miklar tekjur. Ég er í sjálfu sér hlynntur því sem menn eru að gera með aflandsskattinn sem á að borga þetta allt saman, allar jólagjafirnar. Ef það er alveg á hreinu að hann gefi þessar tekjur og það komi ekki niður á íslenskum orkufyrirtækjum sem hafa tekið lán, en það er rétt að sneiða hjá því. Ég ætla að vona að þau atriði haldi öllsömul. Ég er hlynntur því að vogunarsjóðir og aðrir sem eiga hérna miklar innistæður og miklar kröfur og eru að flytja út vexti af bæði spariskírteinum og innstæðum - ég tel svo sem ekkert athugavert við að þeir borgi aflandsskatt eða skatt á vexti sem fluttir eru til útlanda, þannig að ég er hlynntur því. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra, þetta er orðin mikil umræða og ég veit ekki hvort það bætir nokkuð í skilninginn að halda áfram að tala um þetta flókna mál. En þetta frumvarp er meira út og suður og mér finnst það versna stöðugt við meðferðina.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu til mikilla muna. Hér hafa öll helstu meginsjónarmið komið fram. Þó er ástæða til að árétta það sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni að auðvitað hefur ekki gefist nokkur kostur á að skoða til hlítar þær breytingartillögur sem eru að koma fram á síðustu stundu. Ég tek því undir þau orð hans að við þessar aðstæður er hætt við að mistök verði í lagasetningu. Það er hætt við að menn eigi erfitt með að átta sig á því hver áhrif lagabreytinganna verða raunverulega og þess vegna er þingið ekki, hæstv. forseti, að vanda til verka með því að vinna með þessum hætti. Það er leiður siður, eins og ég hef vakið athygli á hér síðustu daga, með mál sem tengjast tekjuöflun ríkissjóðs, að þau skuli koma jafnseint inn í þingið og raun ber vitni. Þessi skattafrumvörp sem tengjast fjárlögum ársins í ár komu inn í þingið um mánaðamótin nóvember/desember, tveimur og hálfum mánuði eftir að fjárlög voru lögð fram. Það er mjög sérkennilegt í ljósi þess að í fjárlögum, sem lögð voru fram hér á þinginu 11. september, var gert ráð fyrir tilteknum tekjum af tilteknum sköttum og skattbreytingum, en frumvörpin sem eiga að fylgja þeim skatttekjum eftir eða tryggja þær komu ekki inn í þingið fyrr en tveimur og hálfum mánuði síðar. Hver er afleiðingin? Afleiðingin er sú að fjárlög eru afgreidd hér án þess að búið sé að ganga frá skattahlutanum. Afleiðingin er sú að allt of skammur tími er fyrir hendi til að fara í gengum skattamálin og ræða þau. Ekki bætir svo úr skák, hæstv. forseti, þegar grundvallarbreytingar eru gerðar á einstökum skattalegum atriðum eða ákvæðum frumvarpanna nóttina fyrir síðasta dag þingsins. Ekki er með nokkru móti hægt að forsvara svona vinnubrögð. Nú verðum við að segja sem svo að þetta hafi gerst áður. Þetta hefur gerst áður í tíð þessarar ríkisstjórnar og raunar fyrr líka. Þróunin hin síðari ár hefur þó öll verið á verri veg. Ekki er endalaust hægt að bera fyrir sig bankahrun haustið 2008 til að réttlæta síðustu mínútu reddingar hér í þinginu eins og gert hefur verið af hálfu talsmanna ríkisstjórnarinnar. Ekki er endalaust hægt að vitna í atburðina í byrjun október 2008 og segja: Þess vegna erum við á síðustu stundu með skattafrumvörpin. Þess vegna verðum við að breyta þeim í grundvallaratriðum nóttina áður en þau eiga að afgreiðast hér á þinginu. Þetta er ekki hægt, hæstv. forseti, þetta er ekki forsvaranlegt. Þetta er sérlega hlálegt í ljósi þess að við þingskapabreytingu í fyrra var tekin mjög stefnumarkandi ákvörðun um að frumvörp sem tengdust tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins kæmu inn samhliða fjárlagafrumvarpinu. Þeirri breytingu var raunar frestað til ársins 2013 þannig að ekki er hægt að segja að hæstv. fjármálaráðherra sé að brjóta þetta ákvæði þingskapa með því að koma jafnseint með frumvörpin inn núna, ekki er hægt að segja að um brot sé að ræða. Hins vegar brýtur það algerlega í bága við þá stefnumótun sem átti sér stað af hálfu þingsins og samstaða var um í þinginu í fyrra þegar þingsköpum var breytt. Það tóku allir undir að skynsamlegast væri, bestu vinnubrögðin, að tekjufrumvörpin kæmu inn samhliða fjárlagafrumvarpinu, enda má ætlast til þess að hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkarnir séu búnir að móta sér ákveðnar hugmyndir um það hvernig þeir ætla að ná í þær tekjur sem síðan koma fram í fjárlagafrumvarpinu þegar það er lagt fram. Því verður vart trúað að menn setji bara einhverjar upphæðir af handahófi inn í fjárlagafrumvarp og setjist síðan - þegar það er búið, þegar búið er að leggja það fram, 800 milljónir hér, 500 milljónir þar - niður við að reyna að finna út hvernig þeir ætla að reyna að ná í þessa peninga. Því verður ekki trúað. Hvað sem þessum málsmeðferðaratriðum líður verð ég að segja að margt í frumvarpinu veldur manni áhyggjum. Það veldur áhyggjum hvaða skattahækkanir um er að ræða. Það veldur áhyggjum að verið er að ganga á bak samkomulagi við atvinnugreinar í landinu eins og þekkt er og kunnugt. Það veldur áhyggjum að í þessum málum, þessum mikilvægu málum, skattamálunum, stendur ekki eitt fyrirheit af því sem ríkisstjórnin hefur gefið, hvorki gagnvart samtökum í atvinnulífinu né öðrum hagsmunaaðilum. Við vitum að út um allt samfélag eru hagsmunahópar, hagsmunaaðilar, sem í góðri trú hafa gert samkomulag við ríkisstjórnina um hitt og þetta, hvort sem það eru öryrkjar, aldraðir, Samtök atvinnulífsins, útgerðarmenn, verkalýðshreyfingin - einstakir hópar þingmanna í stjórnarandstöðu hafa á einhverjum tíma gert samkomulag um eitthvað við ríkisstjórnina - en ekkert stenst, ekki er staðið við neitt. Það er ekki staðið við neitt og það verður arfleifð þessarar ríkisstjórnar eða eftirskrift að hún hafi aldrei gefið það loforð sem hún stóð við. Aldrei. Þetta frumvarp felur í sér gjaldahækkanir til viðbótar við miklar gjaldahækkanir sem hafa átt sér stað á síðustu árum. Ég ætla ekkert að fara í einstök atriði, aðrir hafa gert grein fyrir þeim atriðum í þessum umræðum um frumvarpið. Þessi ríkisstjórn hefur valið þá leið að reyna að skatta sig út úr vandanum og er svo hissa á því að atvinnulífið taki ekki við sér, undrandi yfir því að atvinnulífið skuli ekki sýna meira lífsmark, skuli ekki fjárfesta meira, skuli ekki ráða fleira fólk í vinnu. En hvernig mætti það vera þegar hernaður er rekinn gegn atvinnulífinu og einstökum atvinnugreinum af hálfu ríkisstjórnarinnar á hverju ári, hverju þingi, hvert skipti sem kemur að jólaleyfi eða vorhléi koma ný mál inn í þingið til þess að gera starfsumhverfi atvinnulífsins verra, ekki betra heldur verra. Hættan er sú að þó að nafninu til geti menn krækt sér í aðeins meiri skatttekjur til skamms tíma, með þeim breytingum sem lagðar eru til, séu menn að veikja skattstofnana til lengri tíma, veikja þær undirstöður atvinnulífsins sem eru uppspretta skatttekna, því að það er betra fyrir efnahagskerfið, fyrir atvinnulífið, fyrir skattgreiðendur og líka fyrir ríkissjóð að til verði verðmæti sem víðast í samfélaginu, sem mest verðmæti. Það er betra að taka lægri hlutföll, lægri skatta af stærri skattstofnum en að skattleggja allt í drep. Þegar útgerðin gengur vel er hjólað í útgerðina. Þegar áliðnaðurinn gengur vel er hjólað í áliðnaðinn. Þegar ferðaþjónustan gengur vel er hjólað í ferðaþjónustuna. Svo er sagt: Ja, við erum ríkisstjórn sem styður atvinnuuppbyggingu. Við ætlum að láta 200 milljónir hér í að grænka íslensk fyrirtæki. Við ætlum að vísu að taka 800 milljónir út úr þessari atvinnugrein til að láta menn svo fá 150 milljónir á móti af því við erum svo hlynnt atvinnulífinu. En auðvitað sjá allir í gegnum þetta, hvaða mótsagnir eru í þessu. Það er sorglegt, hæstv. forseti, að við skulum enn standa í þeim sporum nú örfáum dögum fyrir jól að vera að samþykkja nýjar skattahækkanir af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Það er líka sorglegt að við skulum vera að ganga til atkvæða bráðlega um breytingartillögur sem síðast komu fram í morgun, breytingartillögur við breytingartillögur frá stjórnarmeirihlutanum  Þessi vinnubrögð eru, hæstv. forseti, fyrir neðan allar hellur og eru ekki til fyrirmyndar. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir íslenskt hagkerfi, íslenskt atvinnulíf og uppbyggingu, að horfið verði frá þeirri skattpíningarstefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur rekið.

Virðulegi forseti. Það er búið að ræða þetta frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum í þaula. Ljóst er að ekki hefur verið haldið vel á hlutunum. Frumvarpið kemur of seint fram, ekki er ígrundað hvaða áhrif greinar frumvarpsins hafa á hina og þessa hluti í samfélaginu sem hefur leitt til þess að það er verið að hringla með tillögur hér fram á síðustu stund. Í gær komu fram breytingartillögur sem voru kynntar í efnahags- og viðskiptanefnd í gærmorgun. Í dag er komin breytingartillaga við breytingartillögurnar sem voru settar fram í gær. Þetta lýsir í hnotskurn aðferðafræðinni við þetta frumvarp. Ég ætla svo sem ekkert að rekja lið fyrir lið áhrif einstakra greina. Ég gerði það í 1. umr. Auk þess hefur verið mjög vel fjallað um málsmeðferðina af stjórnarandstöðunni í ræðum hér í gær og í dag. Það sem ég ætla að gera að umtalsefni - og ætla svo sem ekki mikinn tíma í það vegna þess að nú er farið að síga á seinni hlutann í þessari umræðu - er 3. gr., þ.e. tryggingagjaldið. 3. gr. er í tveim liðum þar sem a-liður gengur út á að sá hluti tryggingagjalds sem rennur til Atvinnuleysistryggingasjóðs verði lækkaður úr 2,45% í 2,05%, eða um 0,4 prósentustig, og er það vel - þessi skattur fór hæst í 3,91% í ársbyrjun 2010 og endurspeglaði það mikla atvinnuleysi sem var þá - en b-liðurinn er sá hluti almenna tryggingagjaldsins sem tilheyrir tekjuöflunarhluta ríkissjóðs og er hugsaður til þess að vega upp á móti auknum útgjöldum lífeyristrygginga en hann er hækkaður um 0,3 prósentustig, upp í 5,29%, þannig að a- og b-liður verða samtals 7,35%. Á öll laun í landinu leggjast því 7,35% til að standa undir annars vegar atvinnuleysinu og hins vegar almennri tekjuöflun ríkissjóðs og þá sérstaklega útgjöldum til lífeyristrygginga. Þetta kemur mjög illa niður á atvinnulífinu. Þetta kemur sérstaklega illa niður á litlum og meðalstórum fyrirtækjum, fyrirtækjunum sem skapa um 90% allra starfa í landinu. Það er sérstaklega alvarlegt vegna þess að þetta hvetur til undanskota, þetta hvetur til svartrar vinnu vegna þess að þetta rekur fleyg á milli launa starfsmanna og þess kostnaðar sem fyrirtækið hefur af störfunum. Þetta er einnig sérstaklega slæmt fyrir mannaflsfrekar greinar. Þá koma fyrst upp í hugann greinar sem byggja á hugviti, t.d. alls konar forritunarfyrirtæki og tölvufyrirtæki sem byggja fyrst og fremst á mannviti fremur en fjármagni. Þetta gerir þeim erfiðara uppdráttar en ella. Ég tel einsýnt að með öllum ráðum verði að lækka tryggingagjaldið. Tryggingagjaldið ætti að lækka með lækkandi atvinnuleysi og atvinnuleysi ætti að lækka hratt eftir að ný ríkisstjórn tekur við hér á næsta ári, sem kemur fram með efnahagsstefnu sem leiðir til fjárfestinga og ráðningar nýrra starfsmanna. Jafnframt þarf að endurskoða lífeyristryggingakerfið og ná niður kostnaði þar án þess að vega að þeim sem sárast þarfnast lífeyris úr því kerfi. Það sem ég vildi segja var bara það að ég vildi benda á 3. gr. Það er afar slæmt að hér sé verið að festa tryggingagjaldið enn frekar í sessi með því að færa það yfir í almenna tryggingagjaldið. Svo vil ég benda á að sá gríðarlegi kostnaður sem lítil og meðalstór fyrirtæki og vinnuaflsfrek fyrirtæki hafa af tryggingagjaldinu leiðir til þess fleygs sem ég talaði um áðan og þess að það verður dýrara fyrir fyrirtæki að ráða fólk í vinnu sem leiðir til þess að erfiðara verður að vinna á atvinnuleysinu en ella. Ég ætlaði ekki að hafa fleiri orð um þetta. Þetta frumvarp hefur verið rætt vel og ítarlega og er búið að benda á fjölmarga galla á því og rekja vel hversu slæleg vinnubrögðin hafa verið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti velferðarnefndar um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá velferðarráðuneyti, Félagi atvinnurekenda, Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins, Vinnumálastofnun, BHM og síðan barst nefndinni umsögn frá Alþýðusambandi Íslands. Frumvarpið er afrakstur samstarfs stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins og Vinnumálastofnunar. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar. Þar á meðal er lagt til að ráðist verði í sérstakt átak á árinu 2013 sem nefnist Vinna og virkni 2013. Markmið verkefnisins er að virkja atvinnuleitendur sem hafa fullnýtt eða munu að óbreyttu fullnýta rétt sinn innan atvinnuleysistryggingakerfisins frá september 2012 fram til loka árs 2013 til þátttöku að nýju á vinnumarkaði og koma í veg fyrir að langvarandi atvinnuleysi leiði til óvinnufærni. Enn fremur er lagt til að ákvæðum laganna um biðtíma og viðurlög verði breytt í þeim tilgangi að leggja enn frekari áherslu á mikilvægi þess að atvinnuleitendur séu í virkri atvinnuleit þann tíma sem þeir fá greiddar atvinnuleysisbætur. Lagt er til að komi til atvik sem að öðru jöfnu geta leitt til þess að komi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar um biðtíma eða viðurlög þegar atvinnuleitandi hefur samtals fengið greiddar atvinnuleysisbætur í 30 mánuði eða lengur á sama tímabili eigi hlutaðeigandi ekki frekari rétt til atvinnuleysisbóta á því tímabili. Viðkomandi öðlast þá aftur rétt innan atvinnuleysistryggingakerfisins eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði. Þá er lögð til breyting frá því almenna skilyrði laganna fyrir greiðslu atvinnuleysistrygginga að umsækjandi um atvinnuleysisbætur skuli hafa náð 16 ára aldri og þetta aldursmark fært í 18 ár. Ávinnsla réttindanna hefst þó áfram við 16 ára aldur þó að rétturinn til að nýta þau myndist ekki fyrr en við 18 ára aldur. Er þessi breyting gerð vegna þess að fólk undir 18 ára aldri telst samkvæmt barnalögunum börn og er á framfæri foreldra samkvæmt þeim lögum og lögræðislögum fram til 18 ára aldurs. Að lokum eru lagðar til breytingar á lögum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2013 er gert ráð fyrir að greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði til fiskvinnslufyrirtækja vegna fiskvinnslufólks sem nýtur kauptryggingar á grundvelli kjarasamninga þegar vinna liggur niðri vegna hráefnisskorts falli niður frá og með 1. janúar 2013. Ekki reyndist unnt að framlengja ákvæðið óbreytt enda mikilvægt að draga úr útgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Samkomulag náðist við Starfsgreinasamband Íslands og Samtök fiskvinnslustöðva um hvernig unnt væri að draga úr útgjöldum en tryggja áfram starfsöryggi fiskvinnslufólks. Í nefndinni var nokkuð rætt um hlutaatvinnuleysisbætur en í kjölfar hrunsins árið 2008 voru lögfestar heimildir til handa Atvinnuleysistryggingasjóði til að greiða hlutabætur til starfsmanna þar sem starfshlutfall hefði verið skert vegna sérstakra aðstæðna á vinnumarkaði í kjölfar hrunsins. Nefndinni voru kynnt sjónarmið þess efnis að í ljósi aðstæðna þegar þetta ákvæði kom til væri sanngjarnt að draga úr þeim áhrifum sem ákvarðanir vinnuveitenda um skerðingu starfshlutfalls kynnu að hafa á réttindi launafólks innan kerfisins. Því bæri að leggja til að hver dagur sem greiddar væru hlutfallslegar atvinnuleysisbætur á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða V á tímabilinu 21. nóvember 2008 til og með 31. desember 2011 teldist sem hálfur dagur af tímabili samkvæmt 29. gr. laganna í stað þess að reiknast sem heill dagur. Var nefndinni bent á að þetta sjónarmið hefði ítrekað komið fram við endurskoðun laganna um atvinnuleysistryggingar frá því að bráðabirgðaákvæðið kom fyrst fram. Tekur nefndin undir þessi sjónarmið og leggur til breytingu þessu til samræmis. Þá leggur nefndin til tvær breytingar sem fela ekki í sér efnisbreytingu heldur auka skýrleika frumvarpsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með áðurnefndum breytingum. Að nefndaráliti þessu standa Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Kristján L. Möller, Þuríður Backman, Árni Þór Sigurðsson, Guðmundur Steingrímsson og Einar K. Guðfinnsson með fyrirvara, Unnur Brá Konráðsdóttir og Birkir Jón Jónsson.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar sem fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá velferðarráðuneyti, Öryrkjabandalagi Íslands og Tryggingastofnun ríkisins. Þá hafa borist umsagnir frá Alþýðusambandinu, Samtökum atvinnulífsins, Tryggingastofnun og Öryrkjabandalaginu. Í frumvarpinu er kveðið á um framlengingu á bráðabirgðaákvæði í lögum um almannatryggingar sem tryggja örorkulífeyrisþegum frítekjumark samkvæmt núgildandi bráðabirgðaákvæði, en ef ekki verður af þessari framlengingu mun frítekjumark örorkulífeyrisþega lækka. Þá eru lagðar til tvær viðbótarbreytingar og það er annars vegar breyting á lögum um málefni fatlaðs fólks, nr. 59/1992, með síðari breytingum, en bráðabirgðaákvæðið felur í sér að kostnaður vegna sérstakrar liðveislu á vinnustað og verndaðrar vinnu muni á árinu 2013 skiptast milli ríkis og sveitarfélaga í samræmi við samning þar um. Það er sem sagt verið að framlengja þetta bráðabirgðaákvæði þannig að það nái einnig til ársins 2013. Í upphafi ársins 2011 voru málefni fatlaðs fólks færð frá ríki til sveitarfélaga. Kveðið var á um það í 28. gr. laga nr. 59/1992, um málefni fatlaðs fólks, að Vinnumálastofnun annist framkvæmd vinnumarkaðsaðgerða fyrir fatlað fólk og í 30. gr. er tiltekið að kostnaður vegna verndaðrar vinnu greiðist úr ríkissjóði. Í ákvæði til bráðabirgða V í lögunum er þó kveðið á um að kostnaður sem til féll vegna sérstakrar liðveislu á vinnustað og verndaðrar vinnu á árinu 2012 skiptist milli ríkis og sveitarfélaga í samræmi við samkomulag þeirra á milli. Þar sem enn er unnið að framtíðarskipan atvinnumála fatlaðs fólks leggur meiri hlutinn til að ákvæðið verði framlengt um ár. Þá gerum við jafnframt tillögu um breytingu á framlengingu ákvæðis til bráðabirgða nr. VI í lögum um málefni aldraðra. Þetta ákvæði hefur verið framlengt árlega frá árinu 2007 til að koma í veg fyrir að kostnaðarþátttaka heimilismanna á hjúkrunar- og dvalarheimilum aukist við það að tengingar við tekjur maka voru afnumdar. Þessu var síðast breytt með lögum nr. 178/2011 og í nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar um þá breytingu er vísað til þess að frá því að lögum var breytt árið 2006 hafa tekjur maka ekki haft áhrif á bótafjárhæðir almannatrygginga. Sambærileg breyting var gerð á útreikningi greiðsluþátttöku íbúa á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Vegna þeirrar reiknireglu sem viðhöfð var við útreikninginn gat sú breyting í einhverjum tilvikum orðið til þess að greiðsluþátttakan jókst frá því sem áður var. Strax við setningu laganna árið 2006 var því lagt til að heimilt yrði að bera saman greiðsluþátttöku samkvæmt gildandi ákvæði og fyrra ákvæði og greiða það sem lægra reyndist. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með viðbótarbreytingum hvað varðar lög um málefni fatlaðra og lög um málefni aldraðra. Undir nefndarálitið rita Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Þuríður Backman, Árni Þór Sigurðsson, Kristján L. Möller og Guðmundur Steingrímsson, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um dómstóla, fyrir 3. umr., en nefndarálitið er með breytingartillögu nefndarinnar. Meiri hluti nefndarinnar segir í álitinu að nefndin hafi sérstaklega farið yfir 5. gr. frumvarpsins sem kveður á um heimild ráðherra til að skipa varadómara vegna anna að tillögu forseta Hæstaréttar til að taka sæti í tilteknu máli við dóminn þótt sæti einskis hæstaréttardómara sé autt vegna vanhæfis, leyfis eða forfalla. Með lögum nr. 12/2011 var dómurum við Hæstarétt fjölgað tímabundið í 12, en sú fjölgun á að ganga til baka með því að skipa ekki í embætti hæstaréttardómara sem losna frá 1. janúar 2013 fyrr en þess gerist þörf svo þeir verði aftur níu að tölu. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að með hliðsjón af því álagi sem hefur verið á Hæstarétti síðastliðin ár hefði vissulega komið til greina að fresta því um sinn að dómurum fækki, en gera verði ráð fyrir því að hugsanlega yrðu ekki næg verkefni fyrir þann fjölda dómara þegar það álag er fylgdi fjármálaáfallinu væri að mestu gengið yfir. Jafnframt er til þess vísað í athugasemdum að þær hugmyndir sem eru uppi um að koma á fót millidómstigi gætu leitt til þess að málum sem mundu koma til meðferðar fyrir Hæstarétti gæti fækkað. Af þeim sökum er lagt til í frumvarpinu að lögfest sé tímabundin heimild til ársloka 2016 til að setja varadómara til að taka sæti í einstökum málum þótt ekkert sæti dómara við réttinn sé autt vegna vanhæfis, leyfis eða forfalla. Fyrir nefndinni voru þau sjónarmið reifuð að fyrirsjáanlegt væri að umfangsmikil ágreiningsmál sem og mál frá sérstökum saksóknara komi til kasta dómstólanna á næstu missirum og að fjölskipa þurfi dóm í einhverjum þeirra. Af þeim sökum væri brýnt að lögfest væri tímabundin heimild til ársloka 2016 til að setja varadómara við Hæstarétt. Allsherjar- og menntamálanefnd ræddi nokkuð um þær fyrirætlanir að koma á laggirnar millidómstigi. Meiri hlutinn bendir í þessu sambandi á niðurstöður starfshóps innanríkisráðherra sem skilaði skýrslu í júní 2011 og sömuleiðis á skýrslu nefndar dómsmálaráðherra um hvernig tryggja megi sem best milliliðalausa sönnunarfærslu í meðferð sakamála frá 1. október 2008. Meiri hlutinn leggur áherslu á mikilvægi þess að tryggð séu sem mest gæði og þar með réttaröryggi í dómskerfinu. Meiri hlutinn vill því árétta að þeirri vinnu sem nú þegar er hafin við að koma á fót millidómstigi verði hraðað svo að þriggja þrepa dómskerfi verði komið á hér á landi. Í þessu skyni leggur meiri hlutinn til þá breytingu að ákvæði 5. gr. frumvarpsins, eða 46. gr. laganna, um varadómara falli úr gildi 31. desember 2015. Meiri hlutinn vill þó árétta að það er skilningur hans að heimild til að setja varadómara samkvæmt 5. gr. frumvarpsins verði ekki nýtt fyrr en dómarar í Hæstarétti verða færri en 12. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað ártalsins „2016“ í 2. mgr. 6. gr. komi: 2015. Hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir, Siv Friðleifsdóttir og Tryggvi Þór Herbertsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta álit rita hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, formaður nefndarinnar, Skúli Helgason, Þráinn Bertelsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og Magnús Orri Schram.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir það tækifæri sem við fengum í allsherjar- og menntamálanefnd til að fara betur yfir málið í heild sinni. Eins og ég kom að í ræðu minni við 1. umr. er ljóst að verið er að þrýsta á þingið að klára það, en það má segja að málið sem slíkt varði einvörðungu 3. gr. frumvarpsins. Annað er eitthvað sem hefði að mínu mati mátt fara betur yfir og við hefðum mátt nýta tímann til að skoða dómskerfið heildstætt, enda kom það í ljós á fundi nefndarinnar að álagið á Hæstarétt er gríðarlega mikið. Okkur var bent á mjög athyglisverðar tölur sem sýna að málafjöldi fyrir Hæstarétti Íslands árið 1995 var í kringum 400 mál, en í dag er fjöldinn líklega í kringum 750 eða nær 800 á árinu 2012. Það er mikil virðing borin fyrir Hæstarétti, þeim merkilega dómstól, en álagið er gríðarlega mikið. Því spyr maður eðlilega hvort réttaröryggi borgaranna sé ekki ógnað með því fyrirkomulagi sem nú er hjá Hæstarétti. Ég vil draga það fram að við fengum tækifæri til þess að ræða þetta aftur í nefndinni og ég fagnaði því strax í upphafi. Það er ekki síst formanni nefndarinnar að þakka en hann beitti sé fyrir því að við fengum tækifæri til að fara betur yfir málið með fólki úr ráðuneytinu sem þekkir vel til og ekki síður með lögmönnum og hæstaréttardómurum sem eru líka þessum heimi vel kunnugir. Það voru Jón Steinar Gunnlaugsson, Eiríkur Tómasson og Benedikt Bogason, auk Bryndísar Helgadóttur frá innanríkisráðuneyti sem fóru yfir málin og athyglisverðar staðreyndir. Ég skil við hvaða vanda er að etja. Það bíður væntanlega mikill málafjöldi Hæstaréttar vegna mála sem tengjast hruninu, þannig að álagið á dómstólakerfið mun verða mjög mikið alveg fram til 2015, 2016. Um leið þurfum við að taka tillit til þess að það er eindregin ósk og eindreginn vilji lögmanna, dómara og ýmissa annarra að stofna til millidómstigs, m.a. er þverpólitískur vilji fyrir því á þingi. Það er ótvírætt. Það er afgerandi að sjónarmið okkar sem sitjum í hæstv. allsherjar- og menntamálanefnd er í þá veru að við viljum stofna millidómstig, enda hef ég lagt fram þingsályktunartillögu til að ýta innanríkisráðherra af stað í þá vegferð. Það verður að segja eins og er að ég er afar sorgmædd yfir því að tækifærið skuli ekki hafa verið nýtt af hálfu hæstv. innanríkisráðherra til að setja á laggirnar millidómstig. Af hverju eru menn enn þá að humma þetta fram af sér? Af hverju? Það lá fyrst fyrir á stórum fjölmennum fundi lögmanna, lögfræðinga, dómara og fleiri árið 2010, sem haldinn var að tilstuðlan innanríkisráðuneytisins. Þar var afgerandi að menn vildu koma á millidómstigi og ekki bara í sakamálum eins og margir vildu meina fyrst heldur líka í einkamálum. Síðan var starfshópur af hálfu innanríkisráðherra skipaður. Niðurstaða hans var algjörlega ótvíræð, það ætti að setja á laggirnar millidómstig. Síðan yfirfór nefnd störf starfshópsins. Hún komst líka að sömu niðurstöðu. Af hverju í ósköpunum, í ljósi þeirra aðstæðna sem núna eru uppi, er þá ekki búið að fara af stað í þessa vegferð? Ég hefði gjarnan viljað sjá það. Það er allt til. Það kom fram í nefndinni að öll gögn liggja fyrir um þetta mál þó að ljóst sé að menn vilji fara mishratt í þetta. Ég er þeirrar skoðunar að þau gögn liggi fyrir sem þarf til að við getum með traustvekjandi hætti komið á laggirnar millidómstigi; þekkingin er til staðar og rannsóknirnar. Þess vegna skil ég ekki þennan hægagang af hálfu hæstv. innanríkisráðherra. Þetta skiptir miklu máli í umræðu um þetta mál. Að því leytinu til reynir maður að gæta ákveðinnar sanngirni þegar maður horfir á þetta mál lagt fram af hálfu ráðuneytisins, það vill setja upp varadómarakerfi með þeim hætti að það ógni ekki framgangi millidómstigsins eða hægi á því. Gott og vel. Það er að mörgu leyti skiljanlegt. Það skal líka dregið fram að við erum með þessum hætti að festa í sessi ákveðið varadómarakerfi sem má ræða enn betur en gert hefur verið. Sumir hafa sagt og einn af gestum nefndarinnar, Jón Steinar Gunnlaugsson, dró það mjög skýrt fram að það varadómarakerfi sem nú er notað er varhugavert. Ég tel mikilvægt að menn leggi við hlustir þegar röksemdafærslan er sú að dómarar þurfi að hafa sjálfstæði. Þrígreining ríkisvaldsins er eitthvað sem við höfum undirbyggt í samfélagi okkar og í lýðræðishefð okkar, þó að það sé mismikill áhugi á henni til dæmis af hálfu núverandi ríkisstjórnar - þá er ég að vísa til stjórnarskrárumræðna í þinginu. En gott og vel. Dómarar þurfa að hafa sjálfstæða sögu. Þeir þurfa að hafa sjálfstæði gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þeir þurfa líka að hafa sjálfstæði gagnvart löggjafarvaldinu. Því er ekki heppilegt að innanríkisráðherra skipi dómara til afmarkaðra mála eins og hann fær ótvírætt heimild til í frumvarpinu. Einhver kann að segja: Þetta fyrirkomulag er núna til staðar varðandi varadómarana. Já, það er til staðar, þess vegna eigum við að fara betur yfir það. Það er samt verið að víkka það út með heimildinni í 5. gr., sem snertir það að þrátt fyrir að ekki sé um vanhæfi að ræða eða skort á dómurum eða því um líkt, sem verður til þess að það þurfi að skipa varadómara, er engu að síður möguleiki fyrir innanríkisráðherra að ábendingu Hæstaréttar að skipa varadómara. Ég held að þetta sé vont upp á Hæstarétt að gera sem slíkan, upp á sjálfstæði hans gagnvart innanríkisráðuneytinu. Menn segja: Já, en það verður aldrei af þessu nema að Hæstiréttur komi að máli við innanríkisráðherra. Sú tenging er samt vond af því á endanum verður það innanríkisráðherra, framkvæmdarvaldið, sem ber hina pólitísku ábyrgð og hina faglegu ábyrgð á því gagnvart Hæstarétti að skipa varadómara þó að það verði ekki gert nema að tilstuðlan Hæstaréttar. Ábyrgðin er eftir sem áður hjá innanríkisráðherra. Þess vegna vil ég fagna því sem kom fram hjá þeim gestum sem komu á fund nefndarinnar. Allir höfðu miklar áhyggjur af þeim málafjölda sem hvílir á Hæstarétti og að sjálfsögðu er líka eðlilegt að við tökum þessa stóru umræðu um það hvernig skipa á Hæstarétt með tilliti til hugsanlegs millidómstigs. Eigum við, eins og bent hefur verið á, að vera með Hæstarétt sem dæmir ekki í allt að 800 málum á ári eins og allt virðist stefna í heldur aðeins í sérstökum fordæmismálum og þar sitji fimm eða kannski sjö dómarar? Hæstiréttur dæmi hugsanlega í 50, 60, 70 málum á ári sem gefi í alvöru fordæmisgefandi niðurstöðu en millidómstigið sjái um önnur mál. Það er auðvitað mikilvægt og er grundvallarregla í hverju réttarríki að hægt sé að skjóta málum til æðra dómstigs. Það verður náttúrlega að vera hægt þegar niðurstaða liggur fyrir í héraðsdómi. Við þurfum að fara yfir þetta. Ég mun beina því til formanns nefndarinnar. Ég skynjaði það á fundi nefndarinnar í gær að það sem kom þar fram vakti nefndarmenn til mikillar umhugsunar. Það verður mikilvægt fyrir okkur sem þar erum að taka opinskáa og hreinskipta umræðu um aðbúnað Hæstarétts í dag með tilliti til málafjöldans en líka með tilliti til þess skipulags sem nú er og hvernig við getum haldið áfram að styrkja Hæstarétt og viðhalda þeirri virðingu sem hann nýtur í samfélaginu. Þegar skipulag Hæstaréttar er með þeim hætti að efast má um réttaröryggi borgaranna sé varið, m.a. út af álagi, þarf að fara betur yfir þetta. Með þessu er ég ekki að gagnrýna hæstaréttardómara með einum eða neinum hætti, við verðum hins vegar að líta til sögunnar. Meðal annars var bent á dóma Hæstaréttar í gengismálum sem á nýliðnum vetri féllu 4:3. Þar veiktist einn hæstaréttardómari í fyrri dóminum og annar kom inn og féll dómurinn með öðrum hætti í þeim seinni. Það er ekki mikill fyrirsjáanleiki eða staðfesta í slíku fyrir okkur sem erum borgarar í landinu. Þess vegna vil ég gera það sem hægt er af hálfu löggjafarvaldsins til að styðja og styrkja Hæstarétt. Ég held einmitt að umræða innan nefndarinnar um að eiga samtal við þá sem koma að réttinum eða hafa reynslu af því að hafa starfað þar sé mikilvægt, það er að minnsta kosti fyrsta skrefið. Hvað þetta mál varðar mun ég styðja 3. gr. eins og hefur komið fram í mínu máli fram til þessa. En vegna þess grundvallarprinsipps að við þurfum að undirstrika sjálfstæði Hæstaréttar og að hver og einn dómari hafi sjálfstæða sögu tel ég varhugavert að stíga það skref sem stigið er í 5. gr. án þess að athuga betur reynsluna og málafjöldann og fá þær raunverulegu tölur sem um ræðir eða hugsanlega kunna að koma til Hæstaréttar varðandi varadómara. Ég mun því sitja hjá hvað það varðar, en um leið hef ég skilning á því að menn eru að reyna að koma til móts við það ástand sem nú varir innan dómskerfisins. Það leysir okkur samt ekki undan þeirri ábyrgð að taka á því stóra máli að tryggja réttaröryggi borgaranna. Hluti af því að tryggja réttaröryggi borgaranna er að koma á fót millidómstigi. Það er algjörlega óskiljanlegt hvernig hæstv. innanríkisráðherra hefur hummað það fram af sér og að það eigi hugsanlega að draga það fram til ársins 2015/2016 er óásættanlegt. Ég vildi tengja þetta sérstaklega við þetta mál sem ég hef hér rakið og afstöðu mína til þess. Um leið þakka ég hv. þingmönnum í allsherjar- og menntamálanefnd fyrir þá opinskáu umræðu sem við áttum um þróun réttarkerfisins á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég ætla að vera stuttorður í þessari umræðu enda hefur hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir rakið flest þau sjónarmið sem ég vildi koma að í málinu. Það er brýnt að koma á millidómstigi hér og ganga þannig frá að í stað þess að við fjölgum í Hæstarétti til lengri eða skemmri tíma fáum við frekar nýtt áfrýjunarstig milli Héraðsdóms og Hæstaréttar. Það getur tekist á við allan þorra þeirra úrlausnarmála sem er áfrýjað eða kærð áfram innan dómskerfisins þannig að hin raunverulegu grundvallarmál verði viðfangsefni Hæstaréttar og hann geti einbeitt sér að slíkum stærri stefnumarkandi málum. Varðandi þær breytingar sem þetta frumvarp felur í sér geri ég eins og hún ekki sérstakar athugasemdir við fjölgun héraðsdómara eða framlengingu á heimild til þess að halda tölu héraðsdómara óbreyttri út næsta ár. Þótt ég hafi raunar í fyrri umræðu lýst efasemdum um þörfina fyrir því tel ég að ekki sé ástæða til að gera sérstakan ágreining út af því. Eins og hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir tel ég að það skorti algjörlega á að sýnt hafi verið fram á með nægilega góðum hætti að sú leið sem valin er varðandi varadómara í Hæstarétti sé sú besta í stöðunni. Það þyrfti að skoða miklu betur. Það er ekki gott þegar veitt er heimild til að skipa varadómara í tilteknum málum, sem í eðli sínu er viðbragð við óvæntum aðstæðum, forföllum, veikindum, vanhæfi einstakra dómara í einstökum málum og svona, sem er jafnopin og til jafnlangs tíma og um ræðir. Það breytir kannski ekki öllu hvort um er að ræða tímann til ársloka 2015 eða 2016, það er engu að síður mjög langur tími. Þótt auðvitað sé betra að stytta hann frekar en hitt er engu að síður í prinsippi eða í grundvallaratriðum um að ræða afar opna heimild sem maður hlýtur að gjalda varhuga við, sérstaklega þegar umfjöllun um hana hefur ekki verið ítarlegri en raun ber vitni. Þótt hv. allsherjarnefnd hafi greinilega farið betur yfir málin milli umræðna en áður hafði verið gert, og ber að þakka fyrir það, stendur vafinn enn eftir í þessu máli sem gerir það að verkum að ég treysti mér ekki til að styðja þá breytingu sem felst í frumvarpinu. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Við komum brátt til atkvæða um þetta en frumvarpið á sér rætur í tímabundnum aðstæðum sem hér eru uppi. Það skortir hins vegar á að mínu mati að það hafi veri metið með fullnægjandi hætti að þær leiðir sem farnar eru til þess að bregðast við þessum aðstæðum séu þær bestu í stöðunni. Það er verið að veita of opna heimild til að skipa hæstaréttardómara í einstökum málum til of langs tíma. Því get ég ekki stutt það frumvarp sem er til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu. Mig langar einungis að koma hér upp og segja nokkur orð um þetta frumvarp. Það er verið að breyta lögunum um dómstóla og setja inn hærri aldursákvæði o.fl., eins og farið hefur verið yfir. Það komu gestir fyrir hv. allsherjar- og menntamálanefnd og gerðu athugasemdir. Aðallega var rætt um 5. gr. frumvarpsins þar sem er ákvæði um að ef sérstaklega stendur á vegna anna megi ráðherra skipa varadómara samkvæmt tillögu forseta Hæstaréttar til að taka sæti í tilteknu máli við dóminn þótt sæti einskis hæstaréttardómara sé autt vegna vanhæfis, leyfis eða forfalla. Þegar málið var lagt fram voru áhyggjur um að verið væri að gefa mjög rúma heimild í þá veru. Ég tel að allir hafi sama skilning á málinu og þetta verði ekki notað úr hófi fram nema lagagreinin sé túlkuð þröngt. Ef svo sérstaklega stendur á vegna anna má þetta koma þarna inn. Það er náttúrlega auðvelt að bera fyrir sig önnum og kalla inn nýjan dómara en ég tel að Hæstiréttur og Héraðsdómur séu það vandir að virðingu sinni að til þess komi ekki. Virðulegi forseti. Ég er tiltölulega ánægð með frumvarpið. Þetta er náttúrlega fyrst og fremst gert til þess að létta álagi á dómstólum og ekki veitir af því málafjöldi hefur aukist mjög, sérstaklega eftir bankahrunið 2008. Ég hef ekki síður bent á að það mætti stórfækka dómsmálum hér á landi ef lagasetning væri örlítið vandaðri og tekið væri tillit til þeirra þátta sem eru augljósir lagagallar á frumvörpum. Batnandi fólki er best að lifa. Ég hef fulla trú á dómstólum og á Alþingi og á því að Alþingi komi til framtíðar til með að bæta sig bæði faglega og fjárhagslega þannig að í framtíðinni verði sett lög sem þurfa alltaf í minna mæli að rata til dómstóla.

Forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, með síðari breytingum. Þetta er framhaldsnefndarálit. Ég ætla, frú forseti, að leyfa mér að lesa meira og minna greinargerð málsins vegna þess sem hér hefur verið haldið fram um þetta mál, vegna þess að hér er sagt nokkuð ítarlega frá aðdraganda málsins. „Við umfjöllun málsins kom fram að tilteknum umsagnaraðilum þótti meðferð þess verulega ábótavant sökum stutts umsagnarfrests. Meiri hlutinn nefndarinnar tekur undir það að umsagnarfrestur hafi verið stuttur sökum þess hve seint formlegar umsagnarbeiðnir voru sendar út.“ - Rétt er að geta þess að umsagnaraðilar fengu formlega, með formlegu bréfi frá Alþingi vikufrest til þess að skila umsögn og áliti. - „Meiri hlutinn ítrekar hins vegar að málið á sér langan aðdraganda og hefur verið rætt á vettvangi sveitarfélaga um langt skeið eins og ítarlega er gerð grein fyrir í þessu áliti. Öllum er ljóst hvað um ræðir og engum getur komið á óvart að málið liggi fyrir til samþykktar í þinginu. Málinu var dreift á Alþingi 23. október sl. og innanríkisráðherra mælti fyrir því á þingfundi 25. október sl. Síðan hefur málið verið aðgengilegt á heimasíðu þingsins og öllum frjálst að senda inn umsagnir. Aðdragandi málsins er sá að árið 2009 skipaði þáverandi samgönguráðherra sameiginlegan starfshóp ríkis og sveitarfélaga til að vinna að heildarendurskoðun Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Meðal verkefna hópsins var að stuðla að auknum gæðum jöfnunaraðgerða og tryggja að tekið væri mið af heildaraðstæðum sveitarfélaga, bæði hvað varðar mismunandi útgjaldaþörf og tekjumöguleika. Í júní 2010 skilaði starfshópurinn tillögum sínum til ráðherra. Meðal ályktana starfshópsins var eftirfarandi: „Þá vakti það einnig athygli starfshópsins að mörg sveitarfélög fá framlög úr jöfnunarsjóði þrátt fyrir það að hafa heildartekjur á íbúa langt umfram landsmeðaltal. […] Það er því niðurstaða starfshópsins hvað þetta varðar að afar brýnt sé að endurskoða jöfnunarkerfið með mun meiri heildarsýn á útgjaldaþörf og tekjumöguleika sveitarfélaga en er í núverandi kerfi.“ Starfshópurinn heimsótti marga landshluta haustið 2010 og kynnti niðurstöðurnar. Þær voru einnig kynntar á landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga sama ár. Árið 2011 tóku gildi breytingar á regluverki jöfnunarsjóðs í samræmi við tilteknar tillögur starfshópsins, en áfram var unnið í vinnuhópi ráðuneytisins og sambandsins að frekari útfærslum á öðrum atriðum er lúta að heildaruppstokkun á jöfnunarkerfinu. Fljótt kom í ljós að verkefnið væri umfangsmeira en áætlað var og þess vegna lagði vinnuhópurinn til þá breytingu, sem framkvæmd yrði strax en væri eigi að síður ákveðinn áfangi á leið að heildaruppstokkun regluverksins, að jöfnunarframlög sjóðsins til allra tekjuhæstu sveitarfélaganna yrðu felld niður. Sú tillaga var kynnt á ársfundi jöfnunarsjóðs í október 2011 og var jafnframt greint frá því að unnið væri að reglugerðarbreytingu í samræmi við tillögu vinnuhópsins. Reglugerðin tók gildi 1. janúar 2012, en var að hluta afturkölluð vegna mikillar andstöðu þeirra sveitarfélaga sem urðu fyrir áhrifum til lækkunar á framlögum úr jöfnunarsjóði. Í því sambandi var einkum vísað til samkomulags um yfirfærslu grunnskólans frá árinu 1996. Var ákveðið í framhaldinu að vinna að gerð frumvarps og leita eftir því við Alþingi að styrkja stoð reglugerðarheimildar fyrir slíkri skerðingu. Ákvörðun um afturköllun reglugerðar var kynnt með bréfi frá jöfnunarsjóði til þeirra sveitarfélaga sem um ræðir 1. ágúst sl. Þar kom m.a. eftirfarandi fram: „Nú stendur yfir vinna í ráðuneytinu við gerð frumvarps til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, með síðari breytingum. Með þeirri breytingu mun lagastoðin verða skýr hvað framangreinda skerðingu á framlögum til tekjuhárra sveitarfélaga varðar.“ Hinn 26. október sl. birti Jöfnunarsjóður sveitarfélaga áætlun um framlög til sveitarfélaga á árinu 2013. Með yfirlitinu um framlög vegna reksturs grunnskóla kom m.a. eftirfarandi fram: „Sá fyrirvari er gerður við úthlutun framlagsins að verði frumvarp til laga um breytingu á III. kafla laga um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, samþykkt mun framlag ársins falla niður. Breytingin á lögunum felur í sér heimild til skerðingar framlaga til þeirra sveitarfélaga er hafa mögulegar heildarskatttekjur 50% umfram landsmeðaltal, þ.e. tekjur af útsvari og fasteignaskatti á hvern íbúa miðað við fullnýtingu þeirra tekjustofna.“ Í ljósi alls framangreinds er það skýr niðurstaða meiri hlutans að sveitarfélögin hefðu átt að vera undir það búin að til skerðingar gæti komið á framlögum til þeirra úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga á árinu 2013 í samræmi við þá tillögu sem fyrir lá og hafði verið rækilega kynnt. Fjárhagsáætlanir tveggja sveitarfélaga af þeim fimm sem um ræðir voru skoðaðar og ekki er annað að sjá en að viðkomandi sveitarfélög hafi gert ráð fyrir að umræddar breytingar mundu ná fram að ganga. Í umsögnum umræddra sveitarfélaga kom fram að þau telji að efni frumvarpsins sé brot á samkomulagi þeirra við ríkið um flutning grunnskóla til sveitarfélaga og færslu tekjustofna á móti sem gert var árið 1996. Samband íslenskra sveitarfélaga bendir í umsögn sinni á að frumvarpið feli ekki í sér brot á samkomulaginu „af þeirri ástæðu að í samkomulaginu er ekki kveðið á um fyrirkomulag jöfnunaraðgerða til þess að tryggja sveitarfélögum fjármagn til að mæta þeim kostnaðarauka sem þau urðu fyrir vegna yfirfærslu grunnskólans“. Meiri hlutinn tekur undir þessi sjónarmið og telur ekki að umrætt samkomulag frá 1996 komi í veg fyrir nauðsynlegar og sanngjarnar breytingar svo að jöfnunarsjóður geti betur rækt hlutverk sitt. Við blasir að mati meiri hlutans að löggjafinn verður að geta brugðist við breyttum tímum og aðstæðum með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi hverju sinni. Meiri hlutinn áréttar að verði frumvarpið að lögum muni það ekki hafa fjárhagsleg áhrif á sveitarfélögin sem heild. Ekki er um að ræða lækkun á framlögum úr jöfnunarsjóði til sveitarfélaga almennt heldur breytingu á innbyrðis skiptingu framlaga milli sveitarfélaga, í samræmi við hlutverk sjóðsins eins og því er lýst í 1. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn ítrekar einnig að markmið lagabreytingarinnar er liður í stærra verkefni, sem er að auka innbyrðis jafnvægi í jöfnunarkerfinu og að jöfnunarframlög endurspegli raunverulega þörf sveitarfélaga fyrir auknar tekjur til að mæta útgjöldum. Skýr þörf er á að fjármagn jöfnunarsjóðsins sé nýtt betur til að létta undir með sveitarfélögum sem mest þurfa á jöfnunarframlögum að halda. Þá hefur komið fram að ef heimildarákvæðið verði ekki sett í lög sem fyrst muni það fresta því verulega að markmiðum þeim sem stefnt er að með jöfnunarsjóði verði náð. Meiri hlutinn telur hafið yfir vafa að breyting sú sem í frumvarpinu felst sé hvort tveggja í senn, sanngjörn og tímabær. Meiri hlutinn leggur til breytingu tæknilegs eðlis til leiðréttingar á tilvísunum í lögunum. Breytingin þarfnast ekki nánari skýringar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Á eftir 2. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Í stað tilvísunarinnar „8. gr.“ í a- og b-lið 10. gr., c-, d- og e-lið 11. gr., 2. mgr. 12. gr., 1. mgr. 13. gr. og 1. og 2. mgr. 13. gr. a laganna kemur: 8. gr. a.“ Ég ítreka að þetta er breyting tæknilegs eðlis. Undir þetta álit skrifa auk þeirrar sem hér stendur Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall, Mörður Árnason og Álfheiður Ingadóttir. Frú forseti. Ég taldi þörf á því að lesa þessa greinargerð vegna þeirra umræðna sem átt hafa sér stað um þetta mál. Eftir að við fengum gesti frá þeim sveitarfélögum sem eru ósátt við þessar breytingar ræddi nefndin hvort það ætti að fara hægar í sakirnar. Hvort leggja ætti til að á fyrsta ári yrði um takmarkaðri heimild að ræða. Eftir miklar bollaleggingar um það var niðurstaða okkar sú að ekki síst í ljósi þess langa aðdraganda sem þetta mál hefur haft og rakið er í þessu áliti varð það á endanum niðurstaða okkar að standa við frumvarpið óbreytt og að þetta taki gildi núna strax um áramótin. Sú ákvörðun var tekin í ljósi þess hvað þetta er mikið sanngirnismál. Við lítum á það sem prinsippmál um hlutverk jöfnunarsjóðs og að hlutverk hans sé að jafna, Líka vegna umræðnanna sem áttu sér stað við atkvæðagreiðsluna hér í þessum sal, sem var að ýmsu leyti óheppileg hvað varðar starfsmenn Alþingis. Það var einhvern veginn látið í veðri vaka að verið væri að kenna starfsmönnum Alþingis um eitthvað sem mislaga fór í nefndinni. Ég ítrekaði þá og ítreka enn að öll þau mistök sem kunna að gerast, eins og það að þetta mál fékk formlega í bréfi viku umsagnarfrest - þótt reyndar megi benda á að ýmis mál hér fá engan formlegan umsagnarfrest í bréfi og enga gesti og eru þó afgreidd sem lög, og satt best að segja er vika ágætis tími í ljósi þess hve langan aðdraganda málið fékk. Ég vil taka fram og verð að fá tækifæri til að segja - og ég hefði viljað gera það gjarnan undir liðnum störf þingsins, en það er ekki færi á því þessa síðustu daga þingsins - að ritari nefndarinnar, Þórunn Pálína Jónsdóttir, hefur staðið sig með afbrigðum vel í öllum þeim gríðarlega stóru, flóknu og erfiðu málum sem við höfum haft á okkar könnu í haust. Almennt finnst mér satt best að segja algjörlega ótrúlegt hvað starfsfólk Alþingis á öllum sviðum afkastar miklu, er alltaf tilbúið til þess að hjálpa og greiða úr jafnt flóknustu og stærstu úrlausnarefnum sem og minni háttar beiðnum. Á nefndasviði Alþingis starfa afburða lögfræðingar sem eru undir ótrúlegu vinnuálagi og bjarga hér ýmsu þegar mikill þrýstingur og mikill tímaskortur blasir við. Það sama er auðvitað að segja um öll svið þingsins, hvort sem er litið til þingvarða, eldhússins, þingfundaskrifstofu eða skrifstofu alþjóðastarfs. Það er með ólíkindum hvað Alþingi hefur á að skipa frábæru starfsfólki. Satt best að segja svíður mér mest þegar illa er talað um Alþingi og vinnuna hér hvað það er ósanngjarnt í garð þess starfsfólks sem við höfum hér á að skipa. Ég ætla nú ekki að fullyrða um það en það kæmi mér ekki á óvart ef hér væru margítrekað brotin lög hvað varðar hvíldartíma og annað, að ég tali nú ekki um ýmislegt sem varðar yfirvinnu o.fl. Ég vil koma á framfæri mínum allra bestu þökkum fyrir alla þá gríðarlega miklu vinnu sem starfsfólk þingsins leggur á sig. Það á líka við um þetta mál og ég stend við það að þótt formlega hafi verið veittur aðeins vikufrestur til umsagna lá málið hér inni frá lokum október, var á heimasíðu þingsins og allir hefðu getað sent inn umsögn sem vildu. Það er algjörlega á hreinu að þetta mál er búið að vera lengi til umræðu á vettvangi sveitarfélaganna, lengi í vinnslu og við teljum þetta algjört prinsippmál. Fyrst verið er að tala um vinnuálag þá var verið að tala um dómsmál hérna rétt áðan og við höfum einmitt fengið lýsingar á því innan allsherjar- og menntamálanefndar hvað er ómennskt vinnuálag á Hæstarétti. Ég hef séð hversu ofboðslegt vinnuálag er innan ráðuneytanna. Við vitum öll um hið gríðarlega mikla vinnuálag sem er á Landspítalanum o.s.frv. Þá eigum við í reynd að vera mjög stolt af okkar litla samfélagi og hvað það er að leggja mikið á sig. Þá ríður að sjálfsögðu á að þeir sem eru aðeins aflögufærari en aðrir leggi til hinna sem ekki eiga jafnmikið en verða þó að standa undir jafnmiklum kröfum. Það á auðvitað við um ýmis sveitarfélög í landinu. Frú forseti. Ég held að ég láti þetta nægja að sinni, en ég er stolt af því að við í meiri hluta nefndarinnar leggjum til að frumvarpið sé hér samþykkt. Ef ég ætti að tala um einhver stór mistök í þessu máli væri það fyrst og fremst það að ekki sé búið að samþykkja það fyrir löngu síðan, vegna þess að þetta er svo klárt og skýrt réttlætis- og sanngirnismál.

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir ummæli hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur um starfsfólk Alþingis og nefndasviðs og ekki síður hinn vaska ritara umhverfis- og samgöngunefndar sem hefur staðið sig með mikilli prýði. Varðandi málið sem hér er til umræðu hef ég ekki þá sannfæringu fyrir þeirri niðurstöðu sem hér er lögð til sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir lýsti. Hún lýsti því í ræðu sinni að meiri hlutinn teldi hafið yfir vafa að verið væri að stíga rétt skref með þeirri breytingu sem hér er á ferðinni. Ég er ekki sannfærður um það. Ég viðurkenni það sem hv. þingmaður segir um það að það eru tveir mánuðir síðan málið kom inn í þingið þannig að það hefur svo sem legið fyrir og er að því leyti miklu betra en ýmis mál sem við höfum verið að ræða hér fyrr í dag þar sem frumvörpin komu fram á síðasta mögulega degi frests og sæta svo grundvallarbreytingum nóttina áður en á að afgreiða þau. Þetta er auðvitað allt annars eðlis. Við viðurkennum hins vegar að ákveðin mistök urðu í sambandi við útsendingu á umsagnarbeiðnum sem ollu því að við í nefndinni vorum kannski ekki meðvituð um þann ágreining sem fyrir hendi var fyrr en ansi seint. Auðvitað höfum við reynt á síðustu dögum að átta okkur á grundvallaratriðum málsins og ég verð að segja að eftir þá umfjöllun finnst mér vera rök í málinu bæði með og á móti. Mér finnst vera rök fyrir breytingunni sem eru þau jöfnunarrök sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir nefndi. En án þess að ég vilji fara í langar umræður um þessi efni vil ég þó segja að það er nauðsynlegt þegar mál eru skoðuð í þessu samhengi að líta ekki bara á tekjurnar heldur horfa líka á kostnað sem sveitarfélög hafa, t.d. sveitarfélög sem hafa miklar tekjur af fasteignagjöldum vegna sumarhúsabyggða en hafa jafnframt mikinn kostnað af því líka. Það þarf því að skoða þetta í heildarmyndinni og ég er sammála því sem komið hefur fram hjá sveitarfélögunum sem mótmælt hafa þessari breytingu að nokkuð skorti upp á að þessi heildarmynd sé höfð í huga. Staða sveitarfélaga er vissulega ólík og spurningin er þessi: Hversu langt ætlum við að ganga í að jafna stöðu sveitarfélaga? Ef við ætlum að ganga mjög langt í að jafna stöðu sveitarfélaga veltum við líka fyrir okkur hver er tilgangurinn með sjálfstæði sveitarfélaga. Ef sveitarfélög eiga bara að vera stofnanir eða stjórnvöld sem taka við peningum frá ríkinu til að veita íbúunum tiltekna þjónustu er svigrúmið fyrir sjálfstæði sveitarfélaganna ekki mikið. Í sjálfstæði sveitarfélaga felst að þau geti verið ólík og þess vegna þarf með vissum hætti að horfa á þessa þætti þegar menn fara í jöfnunaraðgerðir. Nú ætla ég ekki að mótmæla tilvist Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í þessari umræðu eða hafna því að nauðsynlegt geti verið að beita jöfnunarframlögum til að mæta ýmsum hlutum, þar á meðal til að tryggja að fjárvana sveitarfélög geti staðið undir lágmarksþjónustu, ég er alls ekki að hafna því. Ég verð hins vegar að segja að mér líður alla vega ekki vel með það, hæstv. forseti, að vera að krukka í þessar forsendur úthlutunar úr jöfnunarsjóði án þess að hafa þá heildarmynd sem mér finnst að mig skorti þó að málið hafi verið til umræðu á vettvangi ráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga áður en það kom hingað inn. Þess vegna treysti ég mér ekki til að standa að þessu nefndaráliti eða standa að þessu frumvarpi. Ég er ekki sannfærður um að þarna sé verið að stíga rétt skref. Ég er ekki sannfærður um að sú niðurstaða sem liggur á borðinu sé sanngjörn gagnvart þeim sveitarfélögum sem munu bera skarðan hlut frá borði verði þessi breyting samþykkt og mun því ekki styðja þetta mál.

Forseti. Mig langaði í lok umræðunnar að ítreka að við höfum fengið þó nokkuð góða mynd af því sem um ræðir. Við erum hér með gröf yfir tekjur sveitarfélaga og gjöld, ónýttar skatttekjur, þjónustutekjur jöfnunarsjóðs, skatttekjur og gjöld, íbúafjöldaþróun, íbúaþróun í fimm tekjuhæstu sveitarfélögunum og sjö öðrum sambærilegum sveitarfélögum, vannýttar útsvars- og fasteignaskatttekjur o.s.frv. Ég skil að sjálfsögðu óánægju þessara sveitarfélaga, ég skil hana. Það væri eitthvað skrýtið ef þau mundu ekki kvarta. Ég sagði það berum og beinum orðum þegar við afgreiddum málið hér fyrst að að sjálfsögðu yrðu ekki allir ánægðir með þetta, það liggur fyrir. En ég ætla að leyfa mér að fullyrða að þetta sé réttlætismál, þetta sé sanngirnismál og þegar heildarmyndin er skoðuð sé erfitt að mæla því mót. Ég vil líka taka fram við lok umræðunnar að ég hef óskað eftir því að áhrif þessara breytinga, afrakstur og árangur, að hann sé mældur og komi áleiðis greinargerð og skýrslu um það eftir því sem fram vindur. Annars þakka ég fyrir.

Virðulegi forseti. Við þrír hv. þingmenn, Jón Gunnarsson, Sigurður Ingi Jóhannsson og sá sem hér stendur, lögðum fram breytingartillögu við þetta frumvarp. Sú breytingartillaga gekk út á það að fella burtu hin svokölluðu verðmiðlunar- og verðtilfærslugjöld í íslenskum landbúnaði sem fyrst og fremst virka inn í mjólkuriðnaðinn. Þetta eru gjöld sem eru algjörlega barn síns tíma, þjóna í raun engum tilgangi lengur, mælast hins vegar í opinberum stuðningi þegar hann er skoðaður gagnvart íslenskum landbúnaði en hafa ekki beina þýðingu hvorki til hækkunar né lækkunar. Við sjáum þetta birtast árlega í fjárlögunum. Í fjárlögunum fyrir næsta ár er áætlað að þetta séu um 400 millj. kr. Þetta er inn- og útgreiðsla, hefur engin áhrif á afkomu ríkissjóðs. Með öðrum orðum eru þetta tilefnislaus gjöld. Ég hef áður lagt fram frumvarp í þá veru að leggja þessi gjöld niður. Það náði ekki fram að ganga, var afgreitt úr gömlu sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndinni með atkvæðum allra flokka sem þar sitja nema Samfylkingarinnar. Fulltrúar þeirra voru fjarstaddir þegar það mál var afgreitt en því miður dagaði það uppi hér á Alþingi. Í morgun sat atvinnuveganefnd á fundi og fór yfir þessa breytingartillögu okkar þremenninganna. Þar var málflutningi okkar afar vel tekið. Málin voru útskýrð af fulltrúa atvinnuvegaráðuneytisins og ég hygg að flestir hafi gert sér grein fyrir því að eðlilegt væri að reyna að afgreiða þetta mál hér og nú. Vegna þess að við erum að fjalla um málið nú á síðustu mínútum þessa þings og hv. þingmenn höfðu ekki haft möguleika til að ræða málið í sinn hóp varð það niðurstaða nefndarinnar og niðurstaða okkar þremenninganna að við mundum kalla aftur þessar breytingartillögur þannig að þær kæmu ekki hér til atkvæðagreiðslu en jafnframt var frá því gengið að eftir áramótin hið fyrsta mundi atvinnuveganefnd setjast yfir málið með það að markmiði að ljúka efnislegri vinnslu þess sem fyrst. Það er öllum ljóst mál að þetta er ekki flókið. Við höfum þegar fengið allar umsagnir, við þekkjum efni þess og það urðu sammæli okkar í morgun að afgreiða málið efnislega, hver svo sem sú efnislega niðurstaða yrði, sem allra fyrst nú eftir áramótin. Fyrir okkur flutningsmönnum vakti eingöngu eitt, það var að fá þessum lögum breytt í þá veru sem breytingartillögurnar gengu út á. Við erum ekki að kappkosta að það komi til einhvers konar efnislegs uppgjörs við þessa atkvæðagreiðslu vegna málsins núna og þess vegna teljum við brýnna og mikilvægara og líklegra til árangurs fyrir okkar mál að það verði afgreitt með þeim hætti sem við sammæltumst um í morgun. Ég ítreka að við köllum þessar breytingartillögur aftur.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá meiri hluta velferðarnefndar. Um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á barnalögum sem voru samþykkt á síðasta þingi. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jóhönnu Gunnarsdóttur frá innanríkisráðuneytinu og Hrefnu Friðriksdóttur, lektor við Háskóla Íslands. Með frumvarpinu, sem í eðli sínu er einfalt, eru annars vegar lagðar til efnisbreytingar á nýju lögunum og hins vegar að gildistöku laganna verði frestað til 1. júlí 2013. Í efnisbreytingunum felst að ráðgjöf og sáttameðferð taki einnig til lögheimilis- og aðfararmála eins og frumvarpi því sem varð að lögum nr. 61/2012 var breytt í meðförum Alþingis. Það má því segja að þar sé einungis um samræmis- og lagatæknileg atriði að ræða. Nefndin hefur samkvæmt beiðni hennar fengið minnisblað frá innanríkisráðuneytinu þar sem fjallað er um ástæður þess að lagt er til að gildistöku laganna verði frestað, sem og hvernig vinnu verði háttað við undirbúning að gildistöku laganna eftir áramót. Kemur þar fram að þar sem lögin hafi verið samþykkt í júní hafi undirbúningur að gildistöku þeirra ekki hafist fyrr en í lok ágúst vegna sumarleyfa. Síðan þá hafi verið haldnir vinnufundir til að leita leiða til að framkvæma sáttameðferð á sem árangursríkastan hátt um allt land. Við þá vinnu hafa komið fram ýmis sjónarmið sem tekin verða til nánari skoðunar. Þá kemur einnig fram að lagaákvæðin um sáttameðferð eru mjög opin og krefjast því mikillar undirbúningsvinnu. Jafnframt er gert ráð fyrir því að hún geti mótast í meðförum sýslumanna en aðstæður sýslumanna, t.d. varðandi málafjölda, kunna að ráða miklu um hvernig sáttameðferðinni verður hagað hjá einstökum sýslumönnum, t.d. varðandi vinnuframlag og ráðningarform sérfræðinga í málefnum barna og sáttameðferð. Þá kemur fram að gert sé ráð fyrir 30 millj. kr. fjárveitingu til sáttameðferðarinnar á næsta ári sem ráðuneytið telji að sé hæfilegt fjármagn til hálfs árs sáttameðferðar. Ekki fékkst hærri fjárheimild fyrir verkefninu á næsta fjárlagaári vegna aðhalds í ríkisfjármálum eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið. Meiri hlutinn telur að erfitt sé að áætla kostnað við sáttamiðlun og vandkvæðum bundið að leggja mat á það hvort þær 30 millj. kr. sem veittar eru til verkefnisins dugi jafnvel þó að lögin tækju gildi fyrr en frumvarpið kveður á um. Eins og áður segir er sáttameðferðin í raun og veru enn í mótun og erfitt að segja nákvæmlega til um hversu mikið hún mun kosta. Fyrir nefndinni kom fram að erfitt væri að fresta gildistöku einstakra ákvæða laganna en annarra ekki þar sem slík framkvæmd væri bæði lagatæknilega flókin og til þess fallin að skapa ákveðna réttaróvissu. Einnig er vert að benda á að það er mat sérfræðinga að útilokað sé að útfæra slíka ráðstöfun svo vel megi fara, erfitt sé til að mynda að aðgreina dómaraheimild og ráðgjöf og sáttameðferð þar sem ráðgjöf og sátt er forsenda þess að dæmd sé sameiginleg forsjá. Það kom einnig ágætlega fram í umræðunni í nefndinni að í raun og veru má segja að sú góða þverpólitíska sátt sem náðist í nefndinni var einmitt að við breyttum frumvarpi ráðherrans og legðum það til að dómaraheimildin væri tekin inn þar sem dómari getur dæmt sameiginlega forsjá og ákveðið ráðgjafar- og samningaferli hefði farið fram. Þótt heimildarákvæði sé um sáttameðferð í núgildandi lögum er það ekki nógu afgerandi til að byggja dóm um sameiginlega forsjá á. Meiri hlutinn telur brýnt að kapp sé lagt á að ljúka þeirri undirbúningsvinnu sem nauðsynlegt er að fram fari hjá sýslumannsembættum og öðrum þeim er málið varða en telur þó mikilvægt að lögin taki gildi sem fyrst og bendir í því samhengi á að nú þegar eru sex mánuðir liðnir frá samþykkt umræddra breytinga. Í ljósi þess telur meiri hlutinn rétt að stytta frest þann sem gerður er á gildistökuákvæði laganna og leggur til breytingartillögu þess efnis. Þegar lögin voru samþykkt á Alþingi hafði innanríkisráðuneytið rúmlega sex mánuði til að undirbúa gildistökuna en málið var upphaflega lagt fram á Alþingi þann 17. nóvember 2011. Meiri hlutinn telur að í lögunum felist miklar réttarbætur eins og ráða má af nefndaráliti nefndarinnar frá síðasta þingi. Það er því meiri hlutanum erfitt að samþykkja tillögu til frestunar á gildistöku þeirra en eins og málum er nú háttað telur hann óhjákvæmilegt að fresta gildistökunni en leggur þó til að frestunin verði styttri en gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þ.e. að lögin taki gildi 1. apríl 2013. Meiri hlutinn leggur á það ríka áherslu að næstu þrír mánuðir verði nýttir vel til undirbúnings að gildistöku laganna og minnir á að aukið fjármagn geti þurft í verkefnið vegna þeirra þriggja mánaða sem bætt hefur verið við gildistímann. Þá hefur meiri hlutinn einnig rætt að það er að hluta til óábyrgt að gera annað en að samþykkja þennan frest vegna þess að því miður komst sá kvittur á loft, og má segja má segja að ráðherra hafi rætt það opinberlega, að til stæði að fresta gildistöku laganna. Það varð einhvern veginn til þess að allur undirbúningur hægði á sér í dómskerfinu, réttarkerfinu, samfélaginu og kerfinu öllu þannig að það má segja að með því að ákveða að fresta gildistökunni ekki, eins og ég veit að minni hluti nefndarinnar mun ræða á eftir, heldur láta lögin taka gildi eins og til stóð þann 1. janúar er ég hrædd um að til verði ákveðin réttaróvissa í þessum viðkvæma málaflokki. Það finnst mér maður ekki mega gera í málefnum barna. Þótt hér sé svo sannarlega um margar góðar réttarbætur að ræða tel ég að ef þær eru illa undirbúnar sé betra að nýta þá þrjá mánuði sem við leggjum til til að vinna það mál vel, málefnum barna til mikilla hagsbóta. Meiri hlutinn leggur sem sagt til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna 1. júlí 2013 í 4. gr. komi 1. apríl 2013. Undir þetta nefndarálit skrifa sú er hér stendur, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Kristján L. Möller, Þuríður Backman og Árni Þór Sigurðsson.

Frú forseti. Þetta er í raun og veru tvískipt frumvarp: Annars vegar er í þágu lagalegs samræmis ákvæðum bætt við einstakar greinar laga nr. 61/2012, en þau lög varða breytingar á barnalögum og voru samþykkt í júní sl. - annars vegar er sem sagt bætt við ákvæðum í einstakar greinar þessara laga sem varða heimild til að sækja mál fyrir dómstólum um lögheimili barns. Um þetta fjalla 1., 2. og 3. gr. þessa frumvarps og minni hluti velferðarnefndar, sem stendur að þessu nefndaráliti sem ég er framsögumaður fyrir, gerir ekki athugasemd við þessar greinar og telur mikilvægt að þær verði samþykktar. Hins vegar er í 4. gr. frumvarpsins lagt til að gildistöku umræddra laga, allra laganna, verði frestað til 1. júlí 2013 eða um sex mánuði og á þessa grein fellst minni hlutinn ekki og leggur til að hún verði felld brott. Mig langar að rökstyðja þá tillögu í þessari framsögu. Á það ber að líta að lög nr. 61/2012, sem voru samþykkt einróma og í góðri sátt í velferðarnefnd 25. júní sl., að ég held, fela í sér ýmsar mjög mikilvægar réttarbætur fyrir börn, foreldra og aðstandendur og þau eiga sér líka nokkurn aðdraganda. Þau varða þann kafla barnalaga sem fjallar um forsjá og umgengni og eru að langmestu leyti samhljóða drögum að frumvarpi sem nefnd á vegum dómsmála- og mannréttindaráðherra skilaði í janúar 2010, fyrir þremur árum. Meðal nýmæla í þeim er að ákvæði um að réttindi barnsins verði sett inn í barnalög, í samræmi við ákvæði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, inntak forsjár og sameiginlegrar forsjár, er gert skýrara, réttur stjúpforeldra og aðstandenda er skýrður sem og réttur forsjárlausra foreldra til upplýsinga um barn sitt, svo að fátt eitt sé nefnt. Þá er líka að finna þarna geysilega mikilvæg ákvæði, réttarfarsleg ákvæði, um heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá, sem eru mikil vatnaskil og tímamót í íslenskri löggjöf í þessum málum. Dómarar fá þarna heimild til að dæma sameiginlega forsjá að gefnum tilteknum skilyrðum, sem eru rakin í lögunum. Þetta er líka heimild til aðfarar vegna brots á umgengni eða umgengnisrétti og heimild til að skera sérstaklega úr um fyrir dómi hvar lögheimili barns skuli vera. Þetta eru allt mjög mikilvæg mál. Öll hafa þessi ákvæði mjög mikilvæg réttarfarsleg áhrif og mega teljast miklar réttarbætur. Það er að mati minni hlutans gríðarlega mikilvægt að almenningur geti treyst því að ákvæði með slíkum réttarfarslegum áhrifum, sem geta varðað erfið tilfinningamál fólks og flókin ágreiningsmál - og mér er kunnugt um dæmi - öðlist gildi á fyrirsjáanlegan og gagnsæjan hátt og að hægt sé að treysta því að ákvarðanir löggjafans í þeim efnum standi. Löggjafinn hefur sagt að þessar réttarfarsbreytingar skuli taka gildi 1. janúar 2013. Það er fólk í þjóðfélaginu sem á í erfiðum forræðismálum sem hefur gengið út frá því að þetta standi. Svona ákvarðanir verða að standa nema veigamikil rök séu fyrir því að þær standi ekki. Ef fresta á slíkum ákvæðum þurfa að vera fyrir því ákaflega traustar röksemdir og það er mat minni hlutans að þær skorti hér. Rökin fyrir því að fresta eigi gildistöku frumvarpsins og allra þessara réttarbóta eru einkum þau að ekki sé hægt að hefja framkvæmd mikilvægra verkefna sem sýslumönnum eru falin í lögunum fyrr en 1. júlí. Nú skulum við fara aðeins yfir þetta, minni hlutinn dregur þetta mjög í efa. Hér er um að ræða innleiðingu ákvæða um ráðgjöf og sáttameðferð og ákvæða um að sérfræðingar í málefnum barna, á vegum sýslumanna, veiti umsagnir í umgengnismálum og sinni eftirliti í stað barnaverndarnefnda. Sem sagt sáttameðferð og ráðgjöf skal innleidd á ákveðinn hátt á vegum sýslumanna og það er tilflutningur á verkefnum frá barnaverndarnefndum til sýslumanna. Varðandi sáttameðferðina og ráðgjöfina: Það er vissulega mjög mikilvægt atriði í lögum nr. 61/2012 að það á að koma á sérstakri sáttameðferð, það er rakið í 12. gr. og einnig er ráðgjöfin rakin í 11. gr. Sáttameðferðin felur í sem stystu máli í sér að áður en krafist er úrskurðar eða höfðað mál um forsjá, umgengni eða dagsektir, og einnig lögheimili og aðför, er foreldrum skylt að leita sátta. Sýslumaður skal bjóða aðilum slíkra mála sáttameðferð en foreldrar geta einnig leitað annað. Sáttameðferð skal annaðhvort lokið með samningi eða með vottorði um að sátta hafi verið leitað og ráðherra er síðan falið að setja nánari reglur um sáttameðferð. Menn tala dálítið í þessu máli eins og sáttameðferð sé ekki fyrir hendi á Íslandi og að frumvarpið feli í sér að henni skuli komið á nánast frá grunni. Þetta er ekki svo. Nú þegar bjóða sýslumenn út um allt land, á grunni gildandi laga, sérfræðiráðgjöf sálfræðinga til foreldra í erfiðum ágreiningsmálum til að leita þeirra bestu lausna af sjónarhóli barnsins og það er í eðli sínu sáttameðferð. Auðvitað geta sýslumenn haldið áfram að bjóða þessa tegund undir merkjum nýrrar sáttameðferðar 1. janúar nk., ég held að það hljóti að vera. Það voru 175 slík mál á vegum sýslumanna úti um allt land árið 2009 þannig að þetta er náttúrlega fyrir hendi og auk þess gerir ákvæðið um sáttameðferð ráð fyrir því að foreldrar geti leitað annað og fjölmargir aðilar í einkageiranum hér á landi bjóða upp á viðurkennda sáttameðferð. Ljóst er líka að framkvæmd sáttameðferðar af þessu tagi getur verið með ýmsum hætti. Það er að mati minni hlutans alls ekki nógu vel rökstutt að sáttameðferð geti ekki staðið til boða 1. janúar 2013, sérstaklega í ljósi þess að verið er að bjóða upp á hana nú þegar bæði á vegum sýslumanna og úti í samfélaginu með viðurkenndu móti. Auðvitað er sáttameðferðarskyldan, eins og hún er innleidd í frumvarpinu, mikið framfaramál, en þá vil ég líka vísa í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins með frumvarpinu og benda á þessi lykilorð, með leyfi forseta: „… innanríkisráðuneytið muni þróa þessi úrræði og þjónustu smám saman.“ Þetta er auðvitað ákveðið lykilatriði. Það er mjög mikilvægt að sáttameðferðin sé góð og ráðgjafarþjónustan sé góð, en þetta eru í eðli sínu ákvæði eða þjónusta sem verður að þróa yfir tíma og vonandi verður hún alltaf undirseld stöðugum betrumbótum. Hún er fyrir hendi núna með ákveðnum hætti sem sérfræðiráðgjöf á vegum sýslumanna og sem þjónusta í einkageiranum víða í samfélaginu. Við getum byrjað, það er ekkert því til fyrirstöðu, að mati okkar sem að þessu nefndaráliti stöndum, en svo verður auðvitað að betrumbæta þessa þjónustu. Það vekur athygli mína að innanríkisráðuneytið, samkvæmt ummælum gests sem kom fyrir nefndina, er ekki komið neitt sérstaklega langt á veg með að þróa endanlegt eða fullbúið hugtak yfir það hvernig þessi þjónusta á að líta út. Þá er alveg eins gott að byrja núna á grunni þeirrar þjónustu sem þegar er veitt og að sjálfsögðu betrumbæta hana með tíð og tíma, og vonandi verður hún sem best. Þetta er auðvitað vel hægt. Síðan er það visst aðalatriði að við séum ekki að binda gildistíma mjög mikilvægra réttarbóta, þeirra réttarbóta sem ég rakti hér áðan, við það hvenær þetta þjónustuform, sáttameðferð og ráðgjöf, telst á einhvern hátt fullbúið. Þetta er í eðli sínu þjónustuform sem verður þróað og betrumbætt og við getum ekki - og það var talað hér áðan um réttaróvissu - skapað þá réttaróvissu í landinu að þessar réttarbætur verði látnar fylgja því hvenær þetta þjónustuform telst á einhvern hátt fullbúið. Það er ekki hægt og við getum ekki skapað það fordæmi hér og nú. Það er athyglisvert að röksemdirnar fyrir frestun gildistökunnar virðast vera tvenns konar og þetta er svolítið óljóst. Annars vegar er því haldið fram að sáttameðferðin - aðallega sáttameðferðin sem ég hef rakið hér, sem er mikilvæg - sé ekki útfærð. Eins og ég hef rakið er hún í veigamiklum þáttum þegar til staðar í kerfinu. En því er sem sagt haldið fram á einhvern hátt að hún sé ekki útfærð, gott og vel. Ég held að það sé alveg rétt að það eigi eftir að þróa hana og betrumbæta en ég held að það sé ásigkomulag sem við verðum í um nokkurt skeið. Hins vegar er því haldið fram að ekki sé til nægilegt fé til að standa straum af nýjum verkefnum sem þessar breytingar á barnalögum sem við samþykktum í júní fela í sér. Þessar röksemdir tvær virðast mér reyndar nokkuð ósamrýmanlegar. Annars vegar er því haldið fram - og þetta kom fram í máli hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur hér áðan - að ekki sé búið að útfæra þjónustuna en samt er því haldið fram að ekki sé til fé í hana. Þetta hljómar mótsagnakennt. Ef ekki er búið að útfæra þjónustuna, ef innanríkisráðuneytið vill halda því fram að ekki sé búið að útfæra þjónustuna, hvernig er þá hægt að meta hvað hún kostar? Og hvernig er þá hægt að halda því fram að ekki sé til peningur í hana? Þetta finnst mér eiginlega óviðunandi - og ekkert eiginlega, mér finnst þetta óviðunandi málflutningur. Ef halda á því fram að ekki sé til peningur í þetta verður að byggja það á einhverju kostnaðarmati. Það liggur ekki fyrir, alla vega ekki í þessari atrennu - nema þó, og nú skulum við tala um fjármálin sérstaklega, það liggur fyrir kostnaðarmat í umsögn með þessu frumvarpi, sem er sama umsögn og var með frumvarpinu til breytinga á barnalögum sem við samþykktum í júní. Þar kemur fjárlagaskrifstofa fjármála- og efnahagsráðuneytisins með kostnaðarmat á þessu öllu saman. Þar er sagt, og það er mjög athyglisvert, að sáttameðferðin sem slík, sáttameðferðarskyldan, muni kosta nokkurn veginn það sama og sérfræðiþjónusta sálfræðinga sem sýslumenn eru að bjóða upp á úti um allt land, það jafnist nokkurn veginn út, enda er þetta mjög áþekk þjónusta. Sýslumenn voru árið 2009 að bjóða 175 foreldrum í vandræðum þessa þjónustu úti um allt land. Síðan er vitnað í gögn frá innanríkisráðuneytinu og sagt að þjónustan, aukin ráðgjafarþjónusta til foreldra, muni fela í sér þrjú ný stöðugildi til sýslumanna og það er metið á 22 millj. kr. Síðan er fallist á það sjónarmið, sem sagt er koma frá innanríkisráðuneytinu, að tilflutningur verkefna, tiltekinna eftirlitsverkefna í umgengnismálum frá barnaverndarnefndum til sérfræðinga á vegum sýslumanna, muni fela í sér 2,5 stöðugildi hjá sýslumönnum. Þetta eru sem sagt 5,5 stöðugildi og heildarkostnaður samkvæmt fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins, við þessar breytingar á barnalögum og alla þá nýju þjónustu sem þær eiga að fela í sér, er á bilinu 35–40 millj. kr. Þetta er eina kostnaðarmatið sem ég hef séð í þessu máli og mér finnst þetta nokkuð traustvekjandi og sannfærandi kostnaðarmat. Mér finnst því undarlegt þegar það er síðan sagt fullum fetum í greinargerð með frumvarpinu, og er sögð ein ástæðan fyrir því að fresta verði gildistöku allra laganna - innanríkisráðuneytið segir þó að til verkefnisins séu 30 millj. kr. á þessu ári. Annars vegar höfum við því kostnaðarmat frá fjárlagaskrifstofunni upp á 35–40 millj. kr. og hins vegar áætlun innanríkisráðuneytisins um að verja til þessara verkefna 30 millj. kr. Hér, hæstv. forseti, ber ekki mjög mikið á milli, finnst mér, alls ekki nógu mikið til að réttlætanlegt sé að fresta gildistöku mjög mikilla réttarbóta á grunni þess að skortur sé á fjármagni. Kostnaðarmatið er 35–40, peningarnir sem liggja fyrir eru 30. Hér er því fiskur undir steini, verð ég að segja. Hvort sem menn halda því fram að fjármagn vanti í þetta og þess vegna verði að fresta gildistöku laganna eða þá að þeir séu ekki tilbúnir með útfærslu á þessu er hvort tveggja mjög ósannfærandi. Einnig má horfa til þess að ef því er virkilega haldið fram að þetta þjónustuform sé ekki undirbúið innan ráðuneytisins verður að vekja máls á því hvort ekki sé undarlegt að svo sé. Tillögur um sáttameðferð, tillögur um að auka ráðgjöf til foreldra og tillögur um að færa þessi verkefni frá barnaverndarnefndum til sýslumanna lágu fyrir alskapaðar, fullskapaðar, innan ráðuneytis dómsmála og mannréttinda í janúar 2010, og þessum áformum var almennt fagnað, alls staðar. Þetta voru taldar góðar hugmyndir. Þrjú ár eru liðin frá því það var og mér finnst verulega ósannfærandi, og eiginlega umræðuefni í sjálfu sér, ef ráðuneytið telur sig ekki vera tilbúið með útfærslu á þessu og sérstaklega í ljósi þess að verið er að stunda sáttameðferðir, bæði á vegum sýslumanna og einkageirans, úti um allt samfélag. Minni hlutinn kemst því að þeirri niðurstöðu að það sé algjör óþarfi að fresta gildistöku þessara laga. Ef menn mundu hins vegar endilega vilja fresta sáttameðferðinni, vegna þess að þeir vildu á einhvern hátt útfæra hana betur og fresta nýjum ákvæðum um ráðgjöf, sem þó eru mjög keimlík þeim ákvæðum um ráðgjöf sem þegar eru fyrir hendi, og fresta tilfærslu verkefna frá barnaverndarnefndum til sýslumanna, væri hægt að gera það sérstaklega, ég sé ekki betur. Það var aldrei rökstutt almennilega af neinni dýpt í meðförum nefndarinnar af hverju í ósköpunum, ef menn hefðu áhyggjur af sáttameðferðinni, þyrfti að fresta gildistöku allra laganna. Ég sé ekki betur en að ef menn hefðu áhyggjur af sáttameðferðinni og tilfærslu verkefna frá barnaverndarnefndum til sýslumanna hefði einfaldlega verið hægt að fresta 11. gr., 12. gr., 2. mgr. 18. gr. og a-lið 26. gr. í lögum nr. 61/2012. Þar með væri þessum afmörkuðu greinum, sem varða hina nýju sáttameðferð og tilflutning verkefna frá barnaverndarnefndum til sýslumanna, frestað. Þetta er vel hægt, en ekki gafst tóm til þess í nefndinni að ræða þetta af neinni dýpt. Að síðustu ætla ég að koma að athugasemdum mínum og okkar sem stöndum að þessu nefndaráliti við málsmeðferðina hér. Eins og hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir kom inn á áðan hefur hæstv. ráðherra gert mönnum það ljóst hér úti í þjóðfélaginu, og ég hef sjálfur orðið vitni að því, að þessum lögum öllum yrði frestað. Maður fór að heyra kvitt um það sem fulltrúi í velferðarnefnd að þeim yrði frestað og fór að heyra kvitt um þetta snemma í haust. Ég varð vitni að því þegar hæstv. ráðherra lýsti því yfir á opnum fundi 8. nóvember að hann hygðist fresta gildistöku þessara laga. Þá spyr ég: Eru orð ráðherrans lög, er það svo að orð ráðherrans séu lög? Nægir það að hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson fari um og segi fólki að lögunum verði frestað? Ég leyfi mér að gera alvarlegar athugasemdir við þetta og sérstaklega í ljósi þess að málið er síðan lagt hér fram á síðasta degi útbýtingar 30. nóvember sl. Það kemur til meðferðar í velferðarnefnd 14. desember og tóm gefst til þess að halda um það tvo fundi, að ég held, kannski þrjá. Það gafst tóm til að fá tvo gesti, annan frá ráðuneytinu og hinn sérfræðing sem kom hingað í 20 mínútur í fundarhléi og ekkert tóm gafst til að ræða við hann af neinni dýpt um alls konar álitamál þessu tengd. Þetta eru algjörlega ólíðandi vinnubrögð, þetta er mjög umdeilanlegt. Það á að fresta mjög mikilvægum réttarbótum og það er ekki hægt að gera það svona. Minni hlutinn leggur því einfaldlega röksemdir sínar hér á borðið. Við fáum ekki betur séð en það þurfi ekki að fresta þessu. Það mun ekkert hrikalegt gerast þó að þessu verði ekki frestað. Sáttameðferð er í boði mjög víða í samfélaginu og hún mun vonandi halda áfram að þróast og betrumbætast. Minni hlutinn leggur því til að fyrirliggjandi frumvarp verði samþykkt en með eftirfarandi veigamikilli breytingu, að 4. gr., sem fjallar um frestun á öllum gildisákvæðum laganna, falli brott. Undir þetta skrifa ég, Eygló Harðardóttir og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ræðu og rökstuðning. Við deilum því að vera mjög ánægð með þau lög sem við samþykktum einróma hér í þingsal í júní sl. og erum bæði mjög ósátt við að það þurfi að fresta þeim. Þó að það séum að sjálfsögðu bara við hér í þingsal sem getum síðan tekið ákvörðun um það þá tel ég, eftir að vera búin að heyra að það hefur í raun og veru legið í loftinu að fresta ætti þessum lögum, að það hefði leitt til þess að í kerfinu er það vinnulag komið á. Þar er ég á annarri skoðun en hv. þingmaður og vil gjarnan heyra hans álit. Það er sem sagt annar hlutur sem ég held að geti orðið til þess að við verðum því miður að fresta þessum lögum, jafnsorglegt og það er. Þess vegna reynum við að finna þennan milliveg með því að stytta frestunina. Það sem sannfærði mig síðan endanlega um að við þyrftum að gera þetta var heimsókn eins okkar helsta sérfræðings í barnarétti, Hrefnu Friðriksdóttur lektors við Háskóla Íslands, sem hefur mjög mikið unnið að barnaverndarmálum. Hún var okkar helsti ráðgjafi og við tókum mikið mark á því sem hún hefur skrifað og sagt um hvernig barnalög eiga að vera þegar við vorum að koma þessum lögum á sl. ár. Hún var mjög ákveðin í því að hún teldi að sáttameðferðin væri ekki tilbúin og menn úti í feltinu væru almennt ekki tilbúnir. Þess vegna sagði hún: Ég held að það sé rétt að þið frestið þessu. Ég held að við verðum bara að gera það. En hún sagði jafnframt: Ég hugsa að það dugi að það sé í þrjá mánuði. Síðan sagði hún jafnframt: Vegna þess hve lagaákvæðin fara mikið hvert inn í annað þá held ég að ekki sé gott að fresta einstökum ákvæðum. 

Frú forseti. Þessi tiltekni gestur, sem ég ber líka mikla virðingu fyrir, lýsti því líka yfir að hún hefði ekki skoðað ýmis álitamál almennilega í þessu sambandi og hefði þurft meiri tíma til þess. Þessi fundur stóð í einhverjar 20 mínútur eða svo í fundarhléi og manni gafst ekki einu sinni tóm til að spyrja spurninga út í þetta allt saman. Mér finnst ekkert sanngjarnt að vísa á einhvern hátt í þá umræðu, bara á engan hátt. Svo er það þetta að kerfið búist við því að gildistöku laganna verði frestað. Það er líka fólk þarna úti sem á í forræðismálum og er með hjartað í buxunum yfir því hvort þessi ákvæði gangi ekki örugglega í gildi 1. janúar 2013, eins og við höfum sagt að muni gerast. Hér verða menn að vega og meta. Eigum við ekki að standa varðstöðu um orð Alþingis, niðurstöður löggjafans? Við segjum að þessar réttarfarsbætur eigi að taka gildi 1. janúar 2013. Það er okkar, þingsins, að ákveða þetta. Skilaboð okkar til almennings á þessari stundu eiga að vera þau að það eru ákvarðanir Alþingis sem standa í þessum efnum. Hvað annað ætlum við að bjóða upp á? Eigum við að fara í einhvern réttaróvissuleiðangur með svona mikilvægar réttarbætur og binda gildisákvæði þeirra við það hvenær kerfið telur sig mögulega vera tilbúið í ákveðna tegund af þjónustu? Svo rakti ég það í ræðu minni að kerfinu er kannski ekki svo mikil vorkunn. Nú þegar er verið að bjóða upp á mjög áþekka, ef ekki nánast sömu, þjónustu á vegum sýslumanna og líka mjög víða úti í þjóðfélaginu. Vegna þess að ákvæði 12. gr. um sáttameðferðina er tiltölulega opið, það kveður bara á um þá skyldu að foreldrar skuli leita sátta, er vel hægt að beina foreldrum 

Virðulegi forseti. Það er ekki eins og við hv. þingmaður séum mjög ósammála í þessu máli heldur snýst það í raun og veru um þrjá mánuði til eða frá. Það snýst um hvort það væri eðlilegt að við tækjum þessa þrjá mánuði til þess að skoða málið sérstaklega til þess að það sé fullbúið. Mig langar til þess að benda á að sá ráðgjafi eða sá gestur sem við fengum fyrir nefndina þekkir barnalögin sennilega betur en nokkur annar. Þó að hún, af sinni faglegu ábyrgð, hafi ákveðið að hún vildi ekki segja nákvæmlega til um hvernig væri að taka ákveðin atriði út, þá sagði hún: Ég tel það ekki vera. Og ég held að við verðum að taka það mjög hátíðlega. Mig langar til þess að árétta að að sjálfsögðu er það Alþingi Íslendinga sem setur lög. Þess utan þurfum við að hafa aðhald með framkvæmdarvaldinu. Það er greinilegt að á einhvern hátt höfum við hugsanlega brugðist í því hlutverki okkar með því að spyrjast fyrir um hvernig þetta mál væri vaxið. Það er alla vega alveg ljóst að ef málinu verður frestað þá höfum við tilefni til þess að fylgjast afar vel með því hvernig er unnið að málinu og munum gera það þessa þrjá mánuði sem því yrði frestað. Þá sinnum við líka öðru hlutverki okkar sem er það að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Því hlutverki mundi ég mjög gjarnan vilja fá að gegna með hv. þingmanni.

Frú forseti. Mér finnst nánast ekki réttlátt að tala hér um hvað ákveðinn sérfræðingur sagði á mjög stuttum fundi velferðarnefndar þar sem gafst einfaldlega ekkert tóm til þess að ræða málið af neinni dýpt. Til dæmis var hún ekki spurð að því hvort sú sáttameðferð sem væri þegar í boði gæti uppfyllt skilyrði 12. gr. laganna, sem fjallar um sáttameðferð. Það er meginröksemd okkar í minni hlutanum að það sem er í boði núna geti uppfyllt þessi skilyrði, en verði að sjálfsögðu síðan betrumbætt. Síðan vil ég ræða þetta aðeins. Er í lagi að fresta þessu um þrjá mánuði? Ég ítreka þetta grundvallaratriði. Þetta eru veigamiklar réttarbætur, veigamikil réttarfarsleg atriði sem við ákváðum að tækju gildi 1. janúar 2013. Það á ekkert að spila eða hringla með það. Fyrir því verða að vera afskaplega veigamikil rök. Þau eru ekki fyrir hendi. Ef við ætlum að skapa þetta fordæmi núna, hvað gerist þá 1. apríl ef þjónustuformið er á einhvern óljósan hátt ekki tilbúið? Mér finnst verulega líklegt að það verði ekki tilbúið þá, vegna þess að fulltrúi ráðuneytisins gat á þessum tímapunkti ekki svarað því hvernig þetta þjónustuform ætti að vera. Hún lýsti því yfir að ráðuneytið væri komið tiltölulega skammt á veg. Eigum við þá að bíða með réttarfarsbæturnar og öll þessi lagalegu ákvæði þangað til þetta er orðið alveg kýrskýrt í ráðuneytinu? Þó svo að ráðuneytið hafi haft þrjú ár, ef ekki meira, til þess að þróa þessa þjónustu. Hvaða réttarfarsóvissuleiðangur erum við þá að bjóða þegnum þessa lands upp á? Að sjálfsögðu látum við ákvæðin taka gildi 1. janúar eins og við ákváðum, við nýtum okkur þá þjónustu sem þegar er fyrir hendi í þessum efnum 

Frú forseti. Ég kem hingað upp til að upplýsa forseta og koma fram kvörtun gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hér fyrr í dag var það upplýst að hæstv. umhverfisráðherra hefði hafnað undanþágubeiðni Skaftárhrepps um framlengingu á starfsleyfi sorpbrennslu. Það hefur gríðarleg áhrif á þetta litla sveitarfélag, bæði fjárhagsleg og önnur, verður til þess að sundlauginni þarf að loka og gerir þeim mjög erfitt fyrir. Við þingmenn Suðurkjördæmis óskuðum strax eftir fundi bæði með hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. innanríkisráðherra. Hæstv. umhverfisráðherra sér enga ástæðu til að hitta þingmenn kjördæmisins til að fjalla um gríðarlega hagsmuni lítils sveitarfélags fyrr en einhvern tímann á nýju ári. Ég vil koma hingað upp, frú forseti, til að koma þessari umkvörtun okkar á framfæri við forseta. Það er jú ein meginskylda okkar að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu en það er erfitt þegar framkvæmdarvaldið neitar að hitta okkur, hafnar því.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp í sömu erindagjörðum. Ýmislegt hefur gengið á í samskiptum okkar við hæstv. umhverfisráðherra, en mér finnst sá tónn sem hún sendir í svarbréfi, þegar við óskum eftir því að fá fund með henni í dag vegna þess að brýna nauðsyn beri til, ekki ásættanlegur. Fundinn þarf ekki bara að hafa vegna þeirra aðstæðna sem hv. þingmaður rakti hér á undan heldur líka vegna fjárhagslegrar afkomu sveitarfélagsins. Sveitarfélagið er að setja saman fjárhagsáætlun undir leiðsögn eftirlitsnefndar sveitarfélaganna og sú áætlun er í uppnámi vegna þeirrar ákvörðunar hæstv. umhverfisráðherra að veita ekki þessa undanþágu. Þetta vildum við ræða. Fulltrúar sveitarfélagsins eru í bænum í dag. Við erum að fara inn í jólahátíðina. Það er ömurlegt til þess að vita að við getum ekki tekið hálftíma í að fara yfir þessi mikilvægu mál með fulltrúum þessa sveitarfélags 

Hæstv. forseti. Mig langar að taka undir með þeim tveim hv. þingmönnum sem hér hafa tjáð sig um málefni Skaftárhrepps. Ég tel mjög mikilvægt að þessi fundur fari fram í dag. Þar sem ég sé að hæstv. umhverfisráðherra er í húsi sé ég ekkert því til fyrirstöðu að af þessum fundi verði t.d. í kvöldverðarhléi. Við megum aldrei gleyma því að kerfið er til þess að þjónusta og tala við fólk en ekki öfugt. Við skulum reyna að átta okkur á stöðunni og sjá hvort einhverjar leiðir eru til þess að senda skemmtilegri jólakveðjur út til þeirra sem búa í Skaftárhreppi en gert var hér í morgun.

Hæstv. forseti. Ég ræði hér um frumvarp um breytingar á barnalögum. Ég get ekki með nokkru móti, frú forseti, fellt mig við þá tillögu frá ráðuneytinu að ekki verði af gildistöku laga sem fóru í gegnum þingið í vor og sumar. Ég get ekki fellt mig við það. Mig langar í örstuttu máli að fara yfir forsöguna. Við í velferðarnefnd, sem höfum starfað þar saman í nokkurn tíma, höfum reynt að einsetja okkur að vinna saman. Kallað hefur verið á það allt þetta kjörtímabil að þingmenn úr öllum flokkum reyni að vinna saman, komi sér saman um eina niðurstöðu og horfi til þess sem sameinar en ekki til þess sem sundrar. Í þessu máli varðandi barnalögin gerðum við það. Það var erfitt og ég var ekki fullkomlega ánægð með allt það sem fór þar í gegn. En með áðurnefnd sjónarmið í huga sætti ég mig við að tala við þá sem með mér sátu í nefndinni og reyna að komast að niðurstöðu. Það varð til þess að frumvarpið fór í gegn mótatkvæðalaust. Við sem sátum í nefndinni lögðum höfuðáherslu á að þau ákvæði er varða sáttameðferð yrðu að veruleika. Við lýstum í nefndaráliti áhyggjum af því að þessari leið mundi ekki fylgja nægilegt fjármagn, en ljóst er að embættin munu þurfa að standa straum af einhverjum kostnaði vegna þessarar sáttameðferðar. Áður en málið kom hér til atkvæða vorum við fullvissuð um að fjármagn kæmi í þessar breytingar. Þverpólitísk samstaða var um þessar breytingar og í þær átti að koma fjármagn. Nú stöndum við hér. Það er búið að samþykkja fjárlögin og það er augljóst að ríkisstjórnarmeirihlutinn ætlaði sér ekki að standa við það að láta þessi lög taka gildi. Það er ekki gott. Það þýðir að menn hafa ekki staðið við orð sín. Menn hafa ekki staðið við það að stuðla að því að við hér í þinginu vinnum saman. Ég legg áherslu á að menn átti sig á því hvaða yfirlýsingar er verið að gefa. Ég hef af því miklar áhyggjur. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með að sjá að til standi að fresta gildistöku laganna. Í þessum lögum er ekki einungis verið að lögfesta ákvæði er varða hina svokölluðu sáttameðferð. Ég tel að nær hefði verið, fyrst ráðuneytið hafði augljóslega langan tíma til að hugsa þessar tillögu sína, að fram hefði komið frumvarp sem frestaði aðeins þeim ákvæðum sem varða sáttameðferðina og tengdum ákvæðum, þau eru alls ekkert öll tengd þessu atriði. Sem dæmi má nefna 1. gr., varðandi réttindi barns. Þar er farið yfir þau grundvallaratriði sem við teljum að barn eigi rétt á. Í 28. gr. á síðan að kom inn skilgreining á því hvert inntak sameiginlegrar forsjár sé. Þetta þarf allt saman að bíða af því að kerfið er ekki tilbúið. Í þessu máli er Alþingi, verði þetta að veruleika, að segja: Já, það er kerfið sem er aðalatriðið en ekki fólkið og réttindin sem lögin eiga að tryggja börnum og foreldrum þeirra. Ég get ekki fellt mig við þessa aðferðafræði. Ég get ekki fellt mig við að málið komi hér fram á síðustu stundu þannig að nefndarmenn í velferðarnefnd, sem eru allir af vilja gerðir og hafa þá skoðun að lögin eigi að taka gildi, þurfi að sitja uppi með að taka ákvörðun sem þessa. Ég get ekki fellt mig við það. Ég mun þess vegna ekki greiða því atkvæði að lögunum verði frestað, ég tel engar forsendur til þess. Ef við hér á Alþingi ætlum að standa við þau stóru orð að ráða og hafa áhrif á það hvernig löggjöfin er þurfum við að sýna það í verki. Við gerum það með því að hafna því að fresta gildistöku laganna. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom inn á það að í núgildandi lögum er vissulega fjallað um sáttameðferð og í núgildandi lögum eru ákvæði um sáttameðferð. Það er ekki eins og þeir ágætu menn sem starfa á sýslumannsembættunum og stjórna þeim þekki ekki til þess að koma málum í sáttaferli. Það er jafnframt svo að til eru aðilar sem sérhæfa sig í þessu. Á meðan ráðuneytið er að finna út úr því hvernig það vill hafa sáttameðferðina í öllum smáatriðum til framtíðar er til leið sem hægt er að fara. Þess vegna er ekkert því til fyrirstöðu, herra forseti, að lögin sem við afgreiddum hér í mikilli sátt fyrir síðasta sumarhlé verði að veruleika. Ég mun því ekki styðja það að gildistöku þeirra laga verði frestað.

Forseti. Ég ætla nú ekki að halda langa ræðu um þetta mál um breytingu á barnalögunum. Ég ætla að taka aðeins til máls um þá frestun sem stendur til af meiri hlutanum og er lögð til af ráðherra en sem betur fer styttir nefndin hana um helming. Ég er mjög ósátt við þetta og finnst það gríðarleg vonbrigði. Það er fjöldi manns sem bíður eftir þessari réttarbót. Málið er viðkvæmt og snýst um fólk, börn og fjölskyldur þeirra. Mér finnst eiginlega óafsakanlegt að fresta málinu og eins óafsakanlegt að gefa það út að því verði frestað áður en Alþingi er búið að ákveða að gera það, Alþingi er löggjafinn. Ég held að vilji sé allt sem þarf í þessu máli og kannski er það einmitt hann sem skortir. Ég mun ekki styðja þessa frestun og legg til að hún verði felld.

Virðulegi forseti. Það er spurning hvort það sé orðin algjör regla hjá þessari ríkisstjórn að þegar hæstv. ráðherrar eru ekki alveg sammála vilja þingsins komi þeir með frumvarp um að fresta málum aftur og aftur. Vilji þingsins lá alveg fyrir. Það var tekið …  Áætlunin lá alveg fyrir þegar þetta var samþykkt fyrir ári síðan eða hvenær það var. Það er þá sem menn áttu að fara að undirbúa þetta. Svo koma þeir hér og segja: Við erum með allt niður um okkur og það þarf að fresta þessu aftur. Það er ekkert boðlegt. Þetta var réttarbót og eitthvað sem var mjög vel farið yfir, ekki bara í þinginu heldur í þjóðfélaginu. Það er algjörlega fráleitt að fresta því. Ég treysti því að tillagan verði felld.

Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að koma aðeins upp í umræðu um þetta mál eftir að hafa hlustað á þær ræður sem hafa verið fluttar í tengslum við tillöguna sem liggur fyrir frá meiri hluta velferðarnefndar um að breyta frumvarpi innanríkisráðherra sem varðar frestun á gildistöku barnalaganna til 1. júlí 2013. Meiri hluti velferðarnefndar leggur til að þeirri dagsetningu verði breytt í 1. apríl, þ.e. að lögin öðlist gildi fyrr en frumvarp innanríkisráðherra gerir ráð fyrir. Það er okkur öllum vonbrigði að þetta frumvarp geti ekki orðið að lögum núna um áramótin eins og til stóð.  Síðan kemur  Það kom fram hjá lögfræðingi Barnaverndarstofu sem kom fyrir velferðarnefndina að það hafi í raun mátt segja það strax í upphafi að það þyrfti lengri tíma til undirbúnings heldur en gert var ráð fyrir. Það má spyrja sig af hverju ekki var tekið mark á því strax á þeim tíma af hálfu löggjafans. Menn geta velt því fyrir sér en hér voru sett ákvæði um gildistöku laganna. Ég vil bara undirstrika að ég er algjörlega sammála því sem kemur fram í nefndaráliti og því viðhorfi sem hefur komið fram hjá hv. þingmönnum Guðmundi Steingrímssyni, Unni Brá Konráðsdóttur og fleirum sem hafa tekið til máls, bæði á vettvangi nefndarinnar og hér. Það er mjög bagalegt að við séum í þeirri stöðu að lögin taki ekki gildi um áramót ef fram fer sem horfir. Ég er algjörlega sammála því en ég er ekki sammála því mati að hægt sé að láta eins og ekkert sé og hægt að láta kylfu ráða kasti um það hvað gerist og hvaða réttarástand skapast um áramótin ef lögin taka gildi og það verður ekki hægt að innleiða þau með þeim hætti sem upphaflega var gert ráð fyrir. Það er sú staða sem ég held að blasi við mörgum sem við eiga að búa og hún sé miklu lakari en það skref sem meiri hluti velferðarnefndar leggur þó til, að fresta gildistöku laganna til 1. apríl. Menn verða að bera ábyrgð á atkvæði sínu hér í þingsal, líka þeir sem ætla að vera á rauða takkanum og segja nei.

Herra forseti. Fyrir það fyrsta vil ég spyrja hv. þingmann í hvaða ítarlega rökstuðning sérfræðinga hann er að vísa. Fyrir nefndina í þessu máli komu tveir gestir, annars vegar frá innanríkisráðuneytinu til að kynna frumvarpið og hins vegar kom Hrefna Friðriksdóttir, lögfræðingur og vissulega sérfræðingur, í fundarhléi í að ég held 20 mínútur. Ég hef allt annað hugtak yfir ítarlegt í mínum huga þegar ég tala um ítarlegt álit sérfræðinga. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann eigi við þessa heimsókn þegar hann talar um ítarlegt álit sérfræðinga. Ég upplifði þennan fund þannig að það hafi ekki gefist neitt tóm til að ræða mjög mikilvæg álitamál sem blasa við í þessu máli. Hv. þingmaður verður að rökstyðja af hverju hann telur það mikið glapræði að láta lögin einfaldlega taka gildi 1. janúar 2013 eins og við ákváðum. Þá verður hann væntanlega að horfa til þess í rökstuðningi sínum að sýslumenn eru nú þegar á grunni gildandi laga að bjóða upp á sáttameðferð og ráðgjöf. Árið 2009 buðu sýslumenn 175 foreldrum um landið allt slíka ráðgjöf sem er í eðli sínu sáttameðferð. Þessi ráðgjöf er ráðgjöf sálfræðinga á vegum sýslumanns sem gengur út á að leita bestu lausnanna frá sjónarhóli barnsins í ágreiningsmálum. Þar að auki eru aðilar úti í samfélaginu sem bjóða viðurkennda sáttameðferð. Það liggur fyrir. Við höfum rökstutt það ítarlega í nefndaráliti að við teljum engan veginn glapræði eða á einhvern hátt erfitt mál fyrir kerfið að lögin taki gildi 1. janúar 2013. Hins vegar 

Herra forseti. Alþingi er að gera það núna, fjalla um gildistöku þessara laga. Það liggur fyrir frumvarp frá ráðherra um að fresta gildistöku laganna til 1. júlí 2013. Meiri hluti velferðarnefndar hefur lagt það til eftir umfjöllun í nefndinni og gestakomur að stytta þann tíma til 1. apríl. Ég hef rakið það hér. Ég tel mjög bagalegt að ekki hafi verið hægt að ganga þannig frá hnútum að lögin tækju gildi eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Vonandi verður alla vega einhver skýr niðurstaða í þinginu, hver svo sem hún verður þegar upp er staðið að lokinni atkvæðagreiðslu. Ég er að vísa meðal annars til heimsóknar sérfræðings í þessum málaflokki sem kom fyrir nefndina. Hv. þingmaður sagði að það hefði verið gert í fundarhléi og hefði ekki verið löng heimsókn. Það er vissulega rétt en hún var mjög gagnleg að mínu viti þar sem einn helsti sérfræðingur okkar á því málasviði sem vinnur í innleiðingunni á þessum lögum fór mjög rækilega yfir hvaða vankantar væru bæði á innleiðingu tímasetningarinnar og á þeirri hugmynd að skipta þessu upp, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson var með hugmyndir um og hefur fært rökstuðning sinn fyrir en ég er ekki sammála. Þannig að ég er að vísa til þess að þeir sem eru að vinna í þessum málum vara okkur eindregið við því að kljúfa þau í sundur eins og ákveðnar hugmyndir eru uppi um og þeir segja: Við þurfum þennan tíma sem hér er lagt til. Ég kýs að taka mark á viðhorfum þeirra sérfræðinga sem vinna að málinu. Ég tel að þeir hafi að minnsta kosti betri innsýn í stöðu málsins en ég hef. Eins og ég segi kýs ég að reiða mig á það álit og styð það.

Herra forseti. Ég hjó eftir tveimur mælskubrögðum í máli hv. þingmanns. Hann segir að hann vísi meðal annars í álit þessa sérfræðings. Meðal annars? Það var enginn annar sérfræðingur sem kom fyrir nefndina, það var bara þessi. Það er ekki hægt að segja meðal annars. Segir hann sérfræðinga? Það voru ekkert margir sérfræðingar. Annars vegar var það fulltrúi ráðuneytisins sem kom ekki sem sérfræðingur í málinu og hins vegar Hrefna Friðriksdóttir sem kom vissulega í 20 mínútur. Ég endurtek að mér finnst mjög ósanngjarnt að vísa í það samtal sem einhvern allsherjarrökstuðning fyrir þessu frumvarpi og frestun gildistökunnar. Þetta 20 mínútna samtal í fundarhléi var ekki næstum því nógu yfirgripsmikið til þess að hægt sé að nota það sem einhverja röksemd. Meiri hluti velferðarnefndar verður að rökstyðja að það yrði eitthvert meiri háttar glapræði fyrir kerfið, eins og það er orðað, að lögin taki gildi 1. janúar 2013. Við höfum haldið því fram í nefndaráliti að það sé þegar verið að bjóða þessa þjónustu. Sú þjónusta fellur vel undir ákvæðið um sáttameðferð sem getið er í 12. gr. laganna. Það er þegar verið að bjóða þá sérfræðiráðgjöf út um allt þjóðfélag og einkageirinn býður líka upp á hana. Hvort við sjáum þessa þjónustu, sáttameðferðina, á einhvern hátt sem betri eða batnandi með tímanum er hins vegar önnur saga. Að sjálfsögðu viljum við bæta þjónustuna en við munum alltaf gera það. Lykilatriðið er að hún er til staðar. Það eru þess vegna engin sterk rök fyrir því að fresta gildistöku ákvæðanna. Eins og ég rakti í máli mínu er fjármagnið líka til staðar vegna þess að kostnaðarmat fjárlagaskrifstofunnar til að koma á þessari þjónustu hljóðar upp á 35–40 milljónir. Það eru 30 milljónir til verkefnisins samkvæmt innanríkisráðuneytinu. Hér ber ekki nógu mikið á milli 

Hæstv. forseti. Það er stundum þannig hér í umræðum í þessum sal að fólki hleypur kapp í kinn. Ég vonast til að þannig hafi það verið þegar hv. þingmaður talaði um að við sem töluðum í þessari umræðu vissum ekkert um hvað við værum að tala. Í núgildandi lögum er ákvæði um sáttameðferð. Það er ekki eins og sýslumannsembættin viti ekkert um hvað sáttameðferð snúist eða kunni ekkert á hana eða þekki ekki til hvers hún skuli notuð. Nú er hins vegar verið að leggja til það nýmæli að ráðgjafar- og sáttameðferðin verði í raun tvískipt eins og birtist í nefndaráliti okkar sem við skrifuðum á síðasta þingi. Þess vegna tel ég að menn sem eiga að framkvæma þessi lög geti gert það. Ég hef trú á því að það sé hægt. Við sem störfum hér í þinginu þurfum oft að vega saman hagsmuni. Við höfum hér frumvarp sem við samþykktum sem lög í fyrra sem fjallar um ýmis atriði, mörg mikilvæg réttindi barna, foreldra og annarra aðstandenda barna. Ég spyr hv. þingmann: Hvað réttlætir frestun á öllum þeim ákvæðum þó að ráðuneytið sé ekki búið að skrifa reglurnar um það hvernig sáttameðferðin eigi nákvæmlega að fara fram? Það er nefnilega ekki búið að færa nein rök fyrir því af hverju það þarf að fresta þessu öllu saman. Ég tel að ekki þurfi að fresta þessu. Ég hvatti til þess í nefndinni að við mundum setjast yfir ákvæðin og athuga hvort við værum á réttri leið með því að fylgja þessu frumvarpi ráðherrans. Ég tel svo einfaldlega ekki vera. Þess vegna veg ég þá hagsmuni meiri að lögin taki gildi um áramótin heldur en þá að fresta þeim af því að kerfið er ekki tilbúið. Kerfið á að þjónusta fólk en ekki öfugt.

Herra forseti. Ég tel að það hafi komið fram í rökstuðningi sérfræðings sem kom fyrir nefndina að það væri áhættusamt að fara í þessa uppskiptingu, að fara þá leið að splitta þessu upp. Það væri flókið lagatæknilegt mál sem þyrfti talsvert mikla yfirlegu vegna þess að þetta hefði ekki verið undirbúið. Frumvarpið gerir ráð fyrir að frestun á gildistöku til 1. júlí. Það hafði enginn í raun og veru látið sér detta það í hug að fara í slíka uppskiptingu án þess að það hefði verið undirbúið. Það kallaði á heilmikla vinnu. Það tel ég að hafi komið fram í máli sérfræðingsins, sem er kannski einn helsti sérfræðingur okkar í þessu lagaverki. Hún taldi sjálfa sig að minnsta kosti þurfa talsverða yfirlegu til að klára slíkt. Þannig að ég tel að því hafi í raun verið svarað þar. Þá er spurningin þessi hjá hv. þingmanni: Verður ekki að vega og meta hagsmunina og segja: Það eru meiri hagsmunir barnanna vegna og þeirra sem eiga að búa við þessi lög að innleiða þau þrátt fyrir allt og það sé mikilvægt þó að kerfið sé ekki tilbúið, af því kerfið eigi að þjónusta fólk? Þarna takast auðvitað á tvö meginsjónarmið. Í mínum huga liggur það fyrir, hvort sem mönnum líkar betur eða verr - og ég er alveg jafnóánægður með það eins og hv. þingmaður að kerfið skuli ekki vera reiðubúið til að hefja innleiðingu um næstu áramót - og hefur komið fram í málinu að kerfið er ekki tilbúið. Ég tel að það skapi réttaróvissu fyrir þá sem við eiga að búa, að láta lög öðlast gildi sem ekki er hægt að innleiða vegna þess að kerfið er ekki tilbúið til þess. Þess vegna held ég að það séu meiri heildarhagsmunir, já, að fresta gildistöku laganna og reyna að stytta 

Hæstv. forseti. Ég held við verðum að vera sammála um að vera ósammála. Ég tel að þetta skapi ekki réttaróvissu. Ég held hins vegar þvert á móti að það skapi réttaróvissu að fresta gildistöku laga um hver réttindi barns eru, boða frestun á því að hér taki lög gildi um áramótin sem innihalda ákvæði almennt um inntak forsjár, ákvæði sem menn töldu sig vita að mundu taka gildi. Ég tel að það skapi meiri réttaróvissu að fresta því að gildi taki ákvæði um forsjá stjúp- og sambúðarforeldra. Ég tel að það sé eitthvað sem er „aktúelt“ hjá fólki í þeim fjölskylduaðstæðum sem hefur búist við því að þetta ákvæði taki gildi um áramótin. Gildistakan hefur legið fyrir í nokkurn tíma og ég tel að sú ákvörðun ráðuneytisins að fresta engu að síður öllu heila dæminu í staðinn fyrir að reyna að horfa til þeirra mikilvægu atriða sem fólk býst við að taki gildi og hefur búist við frá því þessi umræða hófst á síðasta þingi, skapi réttaróvissu og ég held að við séum öll sammála um að þessi vinnubrögð séu ekki til fyrirmyndar. Þetta er ömurleg staða. Ég tel að það verði að horfa til heildarinnar og þar með að hafna því að fresta gildistöku laganna.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið fjölmarga fulltrúa hinna ýmsu samtaka og velferðarráðuneytisins á sinn fund, auk fulltrúa frá umboðsmanni barna og Barnaheillum Ingólf V. Gíslason, lektor við Háskóla Íslands, og fulltrúa frá Jafnréttisstofu. Þá fengum við einnig fulltrúa frá Mannréttindastofu. Nefndinni bárust líka nokkrar umsagnir um málið. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar. Ein þeirra lýtur að lengingu fæðingarorlofsins úr 9 mánuðum í 12 og hækkun hámarksgreiðslna úr 300 þús. kr. í 350 þús. kr. á mánuði. Þá er foreldrum aftur veittur réttur til 80% af meðalheildarlaunum í fæðingarorlofi á tilteknu viðmiðunartímabili. Í frumvarpinu er einnig lagt til að sá tími sem foreldrum er heimilað að dreifa fæðingarorlofinu á verði styttur úr 36 mánuðum í 24 mánuði. Í frumvarpinu felst einnig mikilvæg breyting sem heimilar foreldrum alvarlega veikra barna eða barna með alvarlega fötlun að lengja sameiginlegt fæðingarorlof foreldra um allt að 7 mánuði jafnvel þó að barnið hafi ekki þurft að dvelja á sjúkrahúsi í beinu framhaldi af fæðingu eins og lögin kveða á um nú. Nefndin leggur til tvær veigamiklar breytingar á frumvarpinu. Sú fyrri lýtur að lengingu orlofsins. Samkvæmt frumvarpinu á að lengja fæðingarorlofið í skrefum úr 9 mánuðum í 12 og hefst lengingin árið 2014 og verður að fullu komin til framkvæmda árið 2016. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að þegar fæðingarorlofið verði orðið 12 mánuðir árið 2016 skiptist það þannig að foreldrar eigi hvort um sig 4 mánaða rétt en að sameiginlegur og framseljanlegur réttur þeirra verði 4 mánuðir. Reynslan sýnir að mæður taka yfirleitt sameiginlega réttinn í fæðingarorlof og hefur það því í flestum tilfellum verið þannig að mæður taka 6 mánuði og feður 3. Miklar líkur eru á því að mæður taki 8 mánuði í fæðingarorlof, verði þessi breyting að lögum, en að faðirinn taki 4, eða hitt foreldrið, en það væri ekki í anda jafnréttishugsunar laganna. Fram komu þau sjónarmið í umræðum að lögin ættu að heimila hvoru foreldri um sig sjálfstæðan rétt til 6 mánaða fæðingarorlofs og ekki yrði um sameiginlegan rétt að ræða. Meiri hlutinn telur þó að þar sé dregið mjög úr sveigjanleika barnafjölskyldna til þess að skipuleggja tímann frá vinnumarkaði fyrir foreldrana og telur eðlilegt að mæta betur jafnréttishugsjón laganna með því að skiptingin í mánaðafjölda verði 5 sem sjálfstæður réttur hvors foreldris um sig og 2 sameiginlegir mánuðir. Sú breyting taki þannig gildi að á næsta ári yrði þetta óbreytt eins og það á að vera samkvæmt frumvarpinu, á árinu 2014 væri sjálfstæður réttur foreldra 3,5 mánuðir en sameiginlegur tími 3. Á árinu 2015 yrði sjálfstæður réttur beggja foreldra 4 mánuðir en sameiginlegir mánuðir 3 og á árinu 2016 yrði sjálfstæður réttur hvors foreldris um sig 5 mánuðir en sameiginlegir og framseljanlegir mánuðir 2. Þannig teljum við að börnum verði tryggður réttur til samvista við báða foreldra sína í frumbernsku og að staða kvenna og karla á vinnumarkaði verði jafnari. Við teljum að það breyti miklu hvort munurinn á milli kvenna og karla á vinnumarkaði yrði sá að konur tækju að jafnaði 8 mánuði í fæðingarorlof og karlar 4 eða að konur tækju að jafnaði 7 mánuði í fæðingarorlof og karlar 5. En að sjálfsögðu er það eftirsóknarvert að foreldrar fái bæði jöfn tækifæri til að vera með börnum sínum í frumbernsku og hugsa um þau og það er að sjálfsögðu markmið laganna. Þá er önnur veigamikil breyting sem nefndin gerir sem er í anda frumvarps sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir lagði fram á 138. og 140. löggjafarþingi. Nefndin fjallaði um þessi frumvörp á fyrri þingum og var almennur stuðningur við þau þó að ekki hefði náðst að afgreiða þau sem lög frá Alþingi. Nefndin leggur til í anda þess frumvarps að sú breyting verði lögð til á lögunum að einhleypar mæður sem eignast barn sem getið er við tæknifrjóvgun og einhleypir sem ættleitt hafa barn eða tekið barn í varanlegt fóstur ættu rétt á níu mánaða orlofi, sem er þá fullt fæðingarorlof miðað við lögin eins og þau eru í dag. Við leggjum þessa breytingu til og hún gildir um einhleypt foreldri sem undirgengst tæknifrjóvgun eða ættleiðir barn eða tekur í varanlegt fóstur. Þetta er til að tryggja að þau börn þar sem annað foreldri er sannarlega ekki til staðar fái notið tíma með foreldri til jafns við önnur börn. Nefndin bendir á að líkja megi aðstæðum þessa hóps foreldra við aðstæður eftirlifandi foreldra þegar hitt foreldrið hefur andast á meðgöngu barnsins eða skömmu eftir fæðingu þess og fjallað er um í 4. mgr. 8. gr., 2. mgr. 18. gr. og 2. mgr. 19. gr. laganna, en þar eru þröngar undanþáguheimildir til að framselja rétt við slíkar aðstæður. Með þessari breytingu er komið til móts við réttindi þessa hóps barna til að njóta samvista við foreldri sitt eins og ég hef getið um áður. Þá eru hér breytingar sem eru kannski minni í sniðum. Frumvarpið gerir ráð fyrir að sá tími sem heimilt er að dreifa fæðingarorlofinu á styttist úr 36 mánuðum í 18 mánuði, en nefndin fjallaði um þetta og telur óþarft að draga svo úr sveigjanleika barnafjölskyldna til að skipuleggja fyrstu tvö ár barnsins, sérstaklega í ljósi þess að mörg börn hafa ekki fengið leikskólapláss við 18 mánaða aldur en langflest eru komin inn á leikskóla við 24 mánaða aldur sé það ósk foreldranna. Við leggjum því til að í stað þess að þessi tími verði 18 mánuðir, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, verði hann 24 til þess að veita ungbarnafjölskyldum meiri sveigjanleika í annars svona frekar flókinni tilveru sem lýtur að því að tryggja barninu umönnun þó að það sé ekki komið með dagvistunarpláss. Svo er breyting tæknileg eðlis. Það hefur gleymst í upptalningu, sem skiptir miklu máli, að til meðalheildarlauna foreldris reiknist þær greiðslur sem hefðu átt að koma til hjá einstaklingum sem hafa fengið greiðslur úr Ábyrgðarsjóði launa, sem þýðir að fólk hefur unnið hjá fyrirtækjum sem hafa orðið gjaldþrota og fá að lokum greiðslur úr Ábyrgðarsjóði launa. Og þó að fólk hafi kannski ekki fengið laun á þriggja mánaða tímabili eða tveggja eða hvað það kann að vera þá hefði það samkvæmt öllu átt fyrir vinnuframlag sitt að fá ákveðin mánaðarlaun þó að það hafi verið svikið um það af atvinnurekanda, þannig að það verði tryggt að fólk fá það reiknað sem viðmiðunartekjur þó að þær hafi aldrei verið reiddar af hendi. Þá nefnir meiri hlutinn það, fer yfir það í nefndaráliti sínu, að leggja verði mikla áherslu á að hækka greiðslur til foreldra í fæðingarorlofi. Halli var á Fæðingarorlofssjóði og því hefur hlutfall tryggingagjalds sem rennur í sjóðinn verið hækkað tímabundið úr 1,08% í 1,28%. Í gegnum tíðina hefur oft verið svona frekar ótraustur grunnur fyrir fjármögnun Fæðingarorlofssjóðs og tryggja þyrfti að sjóðurinn væri ávallt fjármagnaður í samræmi við þörf en ekki væri verið að sækja fé, eins og var gert hér áður fyrr, í Atvinnuleysistryggingasjóð því að atvinnuleysi var svo lítið en ásóknin í Fæðingarorlofssjóð meiri en áætlað var. Það þarf auðvitað að sjá til þess að fjármögnun fyrir sjóðinn sé tryggð óháð því hvernig árar í samfélaginu. Samkvæmt minnisblaði frá velferðarráðuneytinu stendur 1,08% hlutfallið af tryggingagjaldi undir 12 mánaða orlofi og núverandi greiðsluþaki en eftir því sem hagur ríkissjóðs vænkast er mikilvægt að rík áhersla verði lögð á að hækka þakið í fæðingarorlofsgreiðslum til þess að tryggja betur hag barnafjölskyldna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu um Fæðingarorlofssjóð. Mig langar til að spyrja hana: Telur hún eðlilegt þegar menn fara í breytingar af þessu tagi að þær séu svona afturhlaðnar, þ.e. að allur kostnaðurinn komi á næsta kjörtímabili og meira að segja seint á næsta kjörtímabili. Menn eru að lofa fram í tímann. Finnst henni það eðlileg vinnubrögð að láta skattgreiðendur og fjármálaráðherra næstu ríkisstjórnar og næsta kjörtímabils glíma við vandann? Í öðru lagi er spurningin með fæðingarorlof, hvort hún líti frekar á það sem jafnréttismál en til hagsbóta fyrir barnið og tengsl þess við móðurina. Fæðingarorlofið var upphaflega sett fram sem jafnréttismál, að gera karlmenn jafndýra og konur á vinnumarkaði, og þess vegna var mjög mikilvægt að hafa ekki hámark á greiðslunum eins og það var upphaflega. Síðan hafa menn alltaf verið að setja lægra og lægra hámark á greiðslurnar og nú er svo komið að fjöldi karlmanna fer ekki í fæðingarorlof, nær ekki tengslum við börnin sín, og jafnréttissjónarmiðið er ekki til staðar. Ég vil spyrja hv. þingmann: Finnst henni þetta eðlileg þróun og finnst henni betra að lengja fæðingarorlofið og láta jafnréttissjónarmiðin hverfa, láta þau sigla, eða þætti henni betra að hækka hámörkin þannig að fleiri karlmenn færu í fæðingarorlof og nytu þess sem upphaflega var ætlað, að þetta yrði jafnréttismál, mundi auka jafnrétti kynjanna, gera karlmenn jafndýra og konur, auk þess, sem ég tel vera meira virði, herra forseti, það er að auka tengsl karlmanna við börnin sín? Hvort vill hún fara þá leið sem frumvarpið gerir, að lengja tímann, halda hámörkunum, láta jafnréttið sigla eða hina leiðina?

Herra forseti. Því er fyrst til að svara við fyrstu spurningu hv. þm. Péturs H. Blöndals að gildistaka laganna er framhlaðin rétt eins og þegar fæðingarorlofinu var breytt eða þegar lög voru samþykkt í lok síðasta áratugar. Þá fór fæðingarorlofið að lengjast í skömmtum, mánuð fyrir mánuð, ár frá ári, og eins og ég fór yfir í ræðu minni mun tryggingagjaldið, 1,08%, standa undir þeirri lengingu. Varðandi spurningu þingmannsins um það hvort þetta væru fyrst og fremst jafnréttislög eða lög barna: Fæðingarorlofslög eiga að lúta að hagsmunum barna, en það eru að sjálfsögðu hagsmunir barna að þau fái notið samvista við báða foreldra sína. Það að eignast barn hefur gríðarlega mikil áhrif á jafnrétti í samböndum. Þess vegna er mjög mikilvægt að fæðingarorlofslögin séu þannig að þau þjóni hagsmunum barna en þau líti einnig til jafnréttissjónarmiða til að tryggja jafnrétti á vinnumarkaði en jafnframt jafnrétti inni á heimilunum. Varðandi þakið þar sem þingmaðurinn fullyrðir að karlmenn séu í minna mæli - nú er það þannig að karlmenn taka mjög oft fæðingarorlof, það hefur bara dregið úr því eftir hrun. Það er með engu móti hægt að rekja eingöngu til lækkunar greiðslna, það sýnir skýrsla sem félags- og tryggingamálanefnd óskaði eftir um skerðingu fæðingarorlofsins. Hún sýndi fram á að það væru ekki síður tekjulágir karlar sem ekki færu í fæðingarorlof út af óvissu á vinnumarkaði. Þakið eitt og sér er alls ekki það sem ákvarðar vilja feðra til að fara í fæðingarorlof heldur kann ótti við að missa vinnuna að valda því að þeir taki síður fæðingarorlof.

Herra forseti. Ég skildi svar hv. þingmanns þannig að hún telji meira virði að gæta þröngra hagsmuna barna, þ.e. að framfærsla þeirra sé tryggð eftir fæðingu en ekki endilega að líta á jafnréttissjónarmiðin, sem ég horfi reyndar frekar til. Nú hef ég heyrt þær fréttir, og ég er ekki í hv. nefnd sem um þetta fjallar, að karlmenn sæki minna í fæðingarorlofið. Ef ástæðan er sú að menn óttist að missa vinnuna hefði ég haldið að konur gætu líka óttast það, ég held að það hljóti að vera jafnt á komið með það. Það er einhver önnur ástæða en bara þetta. Ég hef grun um að það sé vegna þess að þakið er orðið svo lágt og þar sem karlmenn líta enn á sig sem fyrirvinnur telji þeir sig ekki hafa efni á því að fara í fæðingarorlof. Svo færist þetta í vöxt vegna þess að misréttið er svo mikið í þjóðfélaginu undir þessari velferðarstjórn að karlmenn eru yfirleitt með hærri laun og tapa því meiru ef þeir fara í fæðingarorlof. Ég tel því að það að hafa þak á þessu yfirleitt sendi þau skilaboð út til fólks að jafnrétti eigi ekki að gilda um þá aðila, karl eða konu, sem eru með mjög há laun. Þar eigi karlarnir að vera áfram í vinnunni og um leið kosta þeir atvinnulífið minna. Það er dálítið merkilegt að sú skuli vera niðurstaðan. Hv. þingmaður svaraði því vel að þetta væri framhlaðið og það væri meðvitað gert að láta fjármálaráðherra framtíðarinnar borga það. Ég held að í núverandi stöðu sé það ekkert sérstaklega skynsamlegt vegna þess að staða ríkissjóðs er engan veginn eins góð og menn vilja vera láta, alltaf kemur meiri og meiri halli í ljós eftir á.

Herra forseti. Lögin eru framhlaðin rétt eins og þau voru þegar þau voru lögfest á sínum tíma og eins og ég fór yfir og endurtek munu 1,08% tryggingagjaldsins standa undir þessum greiðslum. Fæðingarorlof er greitt sem hluti af almannatryggingakerfum í Evrópu og víðar í heiminum út af hagsmunum barna, því að það er gríðarlega mikilvægt að nýfædd börn og börn í frumbernsku njóti umönnunar sinna nánustu. Þess vegna hafa þessi kerfi verið lögleidd víðs vegar um heiminn. Við Íslendingar höfum verið svo forsjál að við höfum tryggt þetta, sem er að sjálfsögðu frummarkmið laganna, en við höfum jafnframt litið til þess að fæðingarorlofið ýti undir jafnrétti. Ég sem femínisti tel gríðarlega mikilvægt að fæðingarorlofið þjóni hagsmunum barna en að það sé jafnframt eitt af þeim tækjum sem við höfum til þess að ýta undir jafnrétti í íslensku samfélagi. Það er gott fyrir alla, ekki síst fyrir nýfædd börn. Það er mikil tvíhyggja að líta svo á að lög þjóni fyrst og fremst einum hagsmunum og öðrum til vara. Ég held að þegar um ungbarnafjölskyldur er að ræða sé mjög sterkt samband á milli hagsmuna barns og foreldra fyrir alla fjölskylduheildina. Við lögðum til breytingu á lengingunni til að þjóna jafnréttishagsmununum, en jafnframt til að tryggja börnum meiri tíma með feðrum sínum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof, með síðari breytingum. Undir þetta nefndarálit ritar ásamt mér hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Grunnurinn að gildandi fyrirkomulagi fæðingarorlofs var lagður í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokksins sem hafði forustu um að tryggja foreldrum þau mikilvægu réttindi að njóta samvista við börn sín á fyrstu mánuðum þeirra samfara því að stuðla að auknu jafnrétti kynjanna. Um kerfið hefur ríkt bærileg pólitísk sátt. Frá árinu 2009 hafa útgjöld Fæðingarorlofssjóðs lækkað um 4,5 milljarða kr. eða um 35% að raungildi. Þetta hefur lækkað greiðslur til foreldra sem taka fæðingarorlof, jafnframt því að þátttaka í fæðingarorlofi hefur minnkað. Í þessu frumvarpi, sem lagt er fram á kosningavetri, er gert ráð fyrir því að hámarksgreiðslur verði hækkaðar í það horf sem var áður en niðurskurðurinn hófst, jafnframt því að orlofstíminn verði lengdur úr níu mánuðum í tólf. Áhrif þessa munu þó ekki koma fram að nokkru marki fyrr en á næsta kjörtímabili. Minni hlutinn er fylgjandi fæðingarorlofskerfinu og tekur fram að þegar svigrúm gefst til að bæta fjármunum inn í kerfið og auka réttindi foreldra sé ljóst að byrja eigi á því að hækka greiðslurnar frekar en lengja tímabilið. Auknar greiðslur í Fæðingarorlofssjóð hljóta þó alltaf að ráðast af fjárhagslegri getu ríkissjóðs hverju sinni. Gildandi lög um fæðingarorlof eru að stofni til frá árinu 2000. Frá þeim tíma og fram á síðustu ár má segja að þróunin hafi verið sú að æ fleiri foreldrar hafi tekið fæðingarorlof og þátttaka feðra í fæðingarorlofi hafi aukist sérstaklega. Þannig var hlutfall feðra af fjölda mæðra sem tóku fæðingarorlof orðið um 90% þegar best lét. Samfara þessu jókst kostnaður og það var ekki síst þess vegna sem farið var að skerða hámarksgreiðslur til foreldra og hygg ég að það hafi fyrst verið gert árið 2004. Fyrst var það gert með því að setja þak á greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði og síðar, einkum á allra síðustu árum, með frekari lækkun greiðslnanna og ýmsum skerðingarákvæðum. Í greinargerð með því frumvarpi sem hér er til meðferðar kemur fram að hámarksfjárhæðin, sem foreldrar gátu átt rétt á úr Fæðingarorlofssjóði, var lækkuð í áföngum úr 535.700 kr. í desember 2008 í 300 þús. kr. samkvæmt gildandi lögum. Enn fremur var því hlutfalli af meðaltali heildarlauna eða reiknaðs endurgjalds breytt sem foreldri á vinnumarkaði á rétt til í fæðingarorlofi. Í stað þess að hlutfallið sé 80% af meðaltali heildarlauna á tilteknu viðmiðunartímabili eins og verið hafði frá árinu 2001 nemur greiðsla til foreldra í fæðingarorlofi 80% af meðaltali heildarlauna eða reiknaðs endurgjalds að fjárhæð 200 þús. kr. en 75% af þeirri fjárhæð meðaltals heildarlauna eða reiknaðs endurgjalds sem er umfram þá fjárhæð. Ljóst er að feðrum sem taka fæðingarorlof hefur fækkað auk þess sem þeir hafa tekið færri fæðingarorlofsdaga eftir árið 2008 miðað við tölulegar upplýsingar um töku fæðingarorlofs feðra fyrir þann tíma. Fjöldi mæðra virðist hins vegar vera stöðugri milli þessara tímabila sem og fjöldi þeirra fæðingarorlofsdaga sem þær hafa tekið. Skýring á þessu er ekki alveg einhlít. Augljóst er að skerðingar á greiðslum til fæðingarorlofs ráða þar miklu, en einnig virðist blasa við að þær efnahagsþrengingar sem við höfum búið við, óvissa á vinnumarkaði og lakari lífskjör hafi haft þar áhrif. Tölur Fæðingarorlofssjóðs benda einnig til þess að áhrifin hafi orðið meiri á töku fæðingarorlofs karla en kvenna. Í því frumvarpi sem hér um ræðir er að finna nokkra meginþætti, sem bæði má sjá í frumvarpsgreinunum sjálfum og í þeirri markmiðssetningu sem sett er fram í greinargerð þess. Þessir eru helstir: 1. Greiðslur vegna fæðingarorlofs verði þannig að foreldrar verði að minnsta kosti jafnsettir og þeir voru í því kerfi sem var í gildi fyrir árið 2009, samkvæmt því sem fram kemur í greinargerð frumvarpsins. Á næsta ári hækki greiðslur til foreldra í fæðingarorlofi úr 300 þús. kr. á mánuði, eins og þær hafa verið frá og með árinu 2010 í 350 þús. kr. á mánuði. 2. Fæðingarorlofið verði lengt á árunum 2014–2016 úr níu mánuðum í tólf. Hingað til hefur fæðingarorlof varað í níu mánuði að hámarki. 3. Réttur til fæðingarorlofs falli niður þegar barn nær 18 mánaða aldri, rétt eins og reglur kváðu á um allt til 1. júlí 2009. 4. Mánaðarleg greiðsla nemi 80% af meðaltali heildarlauna á ákveðnu tímabili fyrir fæðingu barns. Þannig voru reglurnar til 1. janúar 2010, en þá var þeim breytt. Á árunum 2007 til 2009 námu útgjöld Fæðingarorlofssjóðs um 11–13 milljörðum kr. árlega á núgildandi verðlagi og voru þau hæst árið 2009 eða tæpur 13,1 milljarður kr. Eftir það hafa greiðslur úr sjóðnum minnkað verulega. Þær voru 11 milljarðar kr. árið 2010, 8,6 milljarðar kr. árið 2011 og 7,3 milljarðar kr. á yfirstandandi ári samkvæmt áætlun og stefnt er að því að þær nemi um 8,5 milljörðum kr. á næsta ári, sem væri þá svipað og árið 2011. Samkvæmt markmiðum frumvarpsins er gert ráð fyrir að greiðslur í fæðingarorlofi hækki. Í greinargerð segir, með leyfi virðulegs forseta: „Þykir því mikilvægt að hefja endurreisn fæðingarorlofskerfisins þannig að kerfið verði í það minnsta jafnsett því kerfi sem var í gildi fyrir árið 2009 enda hefur ávallt við breytingarnar á lögunum frá því haustið 2008 verið lögð áhersla á að um tímabundnar aðhaldsaðgerðir væri að ræða sem yrðu endurskoðaðar um leið og aðstæður í ríkisfjármálum leyfðu.“ Þetta þýðir í reynd að gert er ráð fyrir að greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði muni nema um 13 milljörðum kr. við lok tímabilsins eða á árinu árið 2016 og hækki þannig frá yfirstandandi ári um tæpa 6 milljarða kr. Til viðbótar þessu er gert ráð fyrir að fæðingarorlofstímabilið lengist og verði tólf mánuðir í stað níu. Kostnaður við lengingu orlofstímans nemur ríflega 1 milljarði kr. fyrir hvern mánuð. Því má áætla að heildarkostnaður kerfisins samkvæmt markmiðum og ákvæðum frumvarpsins verði um 16 milljarðar kr. á ári eða tvöföld sú upphæð og rúmlega það sem varið er til málaflokksins nú. Verður því ekki betur séð en útgjaldaspá frumvarpsins sé varlega vanáætluð um a.m.k. 3 milljarða kr. þegar kemur fram á árið 2016 að því gefnu að raunverulega standi til að endurheimta þær hámarksfjárhæðir sem voru í kerfinu á árinu 2008. Vakin er athygli á því að það er ekki tímasett í frumvarpinu hvenær þetta skuli gerast sem hlýtur auðvitað að vekja upp spurningar. Engum blöðum er um það að fletta að þessi markmið eru göfug: bætt staða barnafjölskyldna og auknar samvistir foreldra og barna við betri kjör en áður. En óhjákvæmilega vaknar sú spurning hvort þetta rúmist innan þeirra markmiða sem sett hafa verið um þróun ríkisbúskaparins á næstu árum. Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins svarar því í umsögn sinni um þetta mál. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Ljóst er að frumvarpið er ekki í samræmi við útgjaldaforsendur í fyrirliggjandi ríkisfjármálaáætlun stjórnvalda til næstu ára þar sem ekki hefur verið gert ráð fyrir slíkum útgjaldavexti fæðingarorlofs í þeirri stefnumörkun.“ Það er augljóst að engar vísbendingar eru í þá átt að staða ríkissjóðs, sem á næsta ári mun þurfa að reiða fram 80–90 milljarða kr. í vaxtagreiðslur, rúmi þá miklu útgjaldaaukningu sem hér er gert ráð fyrir. Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins bendir líka á það að áhrif þessara breytinga komi ekki fram að fullu fyrr en að einu til tveimur árum liðnum eftir að breytt réttindi taka gildi. Skýrist það af því að foreldrar hafa rétt á því að dreifa fæðingarorlofi sínu á 36 mánuði miðað við núverandi fyrirkomulag en á 18 mánuði gangi frumvarpið eftir og 24 í samræmi við breytingartillögur meiri hlutans. Það þýðir til að mynda að útgjöld ársins 2013 fela í sér greiðslur vegna barna sem fædd eru árin 2010–2013. Almennt má ætla að fyrir feður sé helmingur útgjalda tiltekins árs vegna barna sem fæðast innan þess árs en afgangurinn vegna barna sem fæddust fyrr. Hjá mæðrum má ætla að um tveir þriðju hlutar útgjalda tiltekins árs séu vegna barna sem fæðast innan ársins en einn þriðji vegna barna sem eru fædd fyrr. Það er því alveg ljóst mál að kostnaðinum af þessum breytingum er fyrst og fremst vísað inn í framtíðina. Það getur ekki talist ábyrgt, skynsamlegt eða trúverðugt. Þegar skerðing greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði hófst komu áhrifin ekki fram fyrr en eftir nokkurn tíma. Þess vegna hafa verið ónýttar fjárveitingar í sjóðnum á síðustu árum. Skynsamlegast væri að taka ákvörðun um það núna að stefna að hækkun hámarksgreiðslna fæðingarorlofs og afnema þær skerðingar sem innleiddar hafa verið í kerfinu á síðustu árum. Í athugasemdum við frumvarp sem varð að lögum nr. 173/2008 segir orðrétt, með leyfi virðulegs forseta: „Þessari breytingu er ætlað að leiða til sparnaðar í útgjöldum Fæðingarorlofssjóðs í ljósi þeirrar stöðu sem komin er upp í ríkisfjármálum. Undirstrikað er að þau sjónarmið sem sett voru fram þegar hámark var sett á greiðslurnar árið 2004 eiga enn við og því er lögð áhersla á að litið sé svo á að um tímabundna aðgerð sé að ræða. Þess vegna verður stefnt á endurskoðun á fjárhæð hámarksgreiðslna til hækkunar um leið og aðstæður í ríkisfjármálum leyfa.“ Ef fylgja ætti þessari stefnu ætti fyrst og síðast að leggja áherslu á að endurheimta hámarksgreiðslur áður en farið er í að lengja fæðingarorlofið. Þetta er kjarni málsins. Það er ekki hægt að halda því fram að verið sé að endurheimta kerfið með því að hækka hámarkið í 350 þús. kr. eins og margir umsagnaraðilar vekja athygli á. Við komumst ekki hjá því að svara þeirri spurningu hvort það sé rétt eða raunhæft að ætla sér bæði í senn að hækka hámarksgreiðslur til samræmis við það sem var t.d. á árinu 2008 og lengja fæðingarorlofið enn fremur í tólf mánuði á sama tíma. Í þessum málum, eins og jafnan, stöndum við nefnilega frammi fyrir tilteknu vali og forgangsröðun. Ef ekki eru til fjármunir fyrir því að gera hvort tveggja í senn, að lengja orlofsréttinn um þriðjung og hækka greiðslurnar, þarf að svara því hvor leiðin sé betri og líklegri til að tryggja markmið laganna um samvistir barna við báða foreldra sína og aukið kynjajafnrétti. Sú bitra staðreynd blasir við að karlar hafa hærri laun en konur. Á síðustu missirum, í tíð núverandi ríkisstjórnar, hefur þessi launamunur kynjanna aukist fremur en hitt, því miður. Þessi staðreynd - hversu mjög sem okkur mislíkar hún - mun því lita ákvörðun foreldra um töku fæðingarorlofsins. Það virðist því nokkuð augljóst að ef feður hafa ekki efni á því að fara í fæðingarorlof vegna þess að hámarkið er svo lágt hafa þeir heldur ekki efni á því þótt fæðingarorlofið verði lengt og kannski jafnvel enn síður. Ef menn telja sig ekki hafa efni á báðum leiðunum, en vilja á hinn bóginn bæði hækka hámarkið og lengja fæðingarorlofið, er eðlilegra að hækka fyrst hámarkið og leyfa áhrifum þess að koma fram áður en ráðist er í að lengja það. Það er auðvitað áhyggjuefni að þátttaka feðra í fæðingarorlofi hafi minnkað. Slík þróun er óæskileg fyrir börn og foreldra sem í hlut eiga og einnig út frá jafnréttissjónarmiðum. Mikilvægast til þess að auka aftur þátttöku feðra í fæðingarorlofi er að hámarkið verði því hækkað. Það á að vera forgangsverkefnið, sé á annað borð til þess svigrúm í fjármálum ríkisins að verja meira fé til málaflokksins. Samtök atvinnulífsins vekja athygli á því, með leyfi virðulegs forseta, að: „ekki sé skýrt af frumvarpinu hvernig fjármögnun verður háttað. Fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að strax árið 2014 fari útgjöld vegna lagabreytinganna fram úr fjárheimildum án þess að gerð sé grein fyrir því með hvaða hætti standa eigi straum af þeim útgjöldum. Samtök atvinnulífsins leggja mikla áherslu á að útgjaldaauka vegna frumvarpsins verði mætt án frekari hækkunar almenna tryggingagjaldsins, en í stað þess verði hlutfall gjaldsins sem rennur til Fæðingarorlofssjóðs hækkað innan þess ramma sem fyrir er.“ Við þetta er því að bæta að í fjárlögum fyrir næsta ár er leikinn mikill skollaleikur með atvinnutryggingagjaldið og almenna tryggingagjaldið. Þannig var fyrrgreinda gjaldið lækkað vegna minna atvinnuleysis sem gjaldtakan á að fjármagna. Þessi lækkun var á hinn bóginn tekin til baka með hækkun almenna tryggingagjaldsins. Það er alveg ljóst að frekari hækkun til þess að standa straum af auknum útgjöldum á tryggingarsviði fjárlaga mun hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir atvinnulífið sem sérstaklega bitnar á launaþættinum og stuðlar því að fækkun fólks á vinnumarkaði. Skv. 3. mgr. 4. gr. laga um fæðingar- og foreldraorlof skal Fæðingarorlofssjóður fjármagnaður með tryggingagjaldi og þess vegna er ljóst að til þess að unnt verði að standa undir auknum útgjöldum verður að hækka tryggingagjaldið til að standa undir kostnaði með þeim áhrifum sem það kann að hafa á atvinnulífið. Ríkisábyrgð er síðan á sjóðnum, samkvæmt 4. mgr. 4. gr. laganna. Að öðru leyti er tekið undir það að skynsamlegt sé að stytta þann tíma sem veitir rétt til töku fæðingarorlofs. Þó er líklega skynsamlegt að miða fremur við tveggja ára aldur barns en þá átján mánuði sem frumvarpið kveður á um, en við þann aldur má ætla að flest börn hafi fengið pláss á leikskóla eða hjá dagmóður. Ákveðin hætta er á því þegar rétturinn er jafnlangur og hann er nú, þ.e. 36 mánuðir eins og er í gildandi lögum og barn trúlega komið á leikskóla eða til dagmóður, að hann sé nýttur til annars en samvista barns við foreldri sem er þó eitt meginmarkmiða laganna, sbr. 1. mgr. 2. gr. Í annan stað er einnig jákvætt að mánaðarleg greiðsla nemi 80% af meðaltali heildarlauna á ákveðnu tímabili fyrir fæðingu barns, sbr. 2. mgr., 5. mgr. og 6. mgr. 13. gr. laganna. Þannig voru reglurnar til 1. janúar 2010 en þá var þeim breytt í 80% af fyrstu 200 þús. kr. og 75% eftir það. Þessi breyting mun sérstaklega skipta máli fyrir fólk með meðaltekjur þar sem hver króna hefur skipt máli á liðnum árum. Virðulegi forseti. Ef ég dreg það aðeins saman sem ég hef verið að vekja hér máls á þá má segja að þegar allt er saman tekið séu sett fram göfug markmið í frumvarpinu. Kostnaðinum verður hins vegar að langmestu leyti velt yfir á framtíðina. Það gera einungis ábyrgðarlaus stjórnvöld. Ekki er gerð tilraun til þess að forgangsraða í ljósi takmarkaðra fjárráða ríkissjóðs heldur látið vaða á súðum í trausti þess að stjórnvöld framtíðarinnar, en ekki þau sem nú sitja sína síðustu daga í valdastólunum, axli þessa ábyrgð. Það er ekki góð ríkisfjármálastefna og það er ekki trúverðugt gagnvart því fólki sem bindur vonir við lagasetningu frá Alþingi.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um fæðingar- og foreldraorlof sem ég held að hafi tekið gildi árið 2001 frekar en 2002 og er ein framsæknasta lagasetning síðari tíma sem og stórt skref í jafnréttisátt. Ég var aðstoðarmaður Páls Péturssonar félagsmálaráðherra sem flutti frumvarpið á sínum tíma í ágætu samkomulagi við sjálfstæðismenn. Við framsóknarmenn höfum alla tíð viljað standa vörð um fæðingar- og foreldraorlofið sem hefur veitt börnum aukin réttindi til samvista við foreldra sína og síðast en ekki síst aukið réttindi karla til að eyða tíma með börnum sínum á fyrstu mánuðum ævi þess sem er mikilvægur tími. Árið 2008 var hámark á fæðingarorlofsgreiðslum 535.700 kr. og þegar ríkisstjórnin ákvað að lækka það þak úr 535.700 kr. niður í 300 þús. hafði það mikil áhrif á fæðingar- og foreldraorlofið. Feðrum sem tóku fæðingarorlof fækkaði verulega. Fyrir því eru sérstaklega þær ástæður að margar fjölskyldur hafa einfaldlega ekki efni á því að fara í fæðingarorlof þegar þakið er svo lágt sem raun ber vitni. Ég hef umgengist mikið af nýbökuðum foreldrum á þessu ári og finnst mér það einkenna mjög margar fjölskyldur hversu lítið feður hafa tekið af sínu fæðingarorlofi og er ég þá að tala um þann hóp sem ég umgengst. Það er ekki vegna þess að feðurnir vilji ekki vera heima hjá börnum sínum heldur er einfaldlega af fjárhagslegum ástæðum. Fólk hefur keypt sér íbúðir eða hús á undangengnum árum, lánin hafa stórhækkað í kjölfar efnahagshrunsins og fólk hefur einfaldlega ekki efni á því ef það ætlar að borga sína reikninga að nýta réttindi sín til fulls hvað þessi mál varðar. Hér er um metnaðarfull áform að ræða hjá ríkisstjórn sem er væntanlega þjökuð af samviskubiti vegna þess að niðurskurður ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki og það hvernig hún hefur umgengist fæðingar- og foreldraorlofið á undangengnum árum hefur leitt af sér mun minni þátttöku, sérstaklega karla. Þannig hefur þessi vinstri velferðarstjórn í raun og veru vegið að því fæðingar- og foreldraorlofi sem ríkisstjórn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks kom á laggirnar í upphafi þessarar aldar. Það verður því verkefni nýrrar ríkisstjórnar að byggja það kerfi aftur upp á nýtt. Mér er fyrirmunað að skilja frumvarpið sem hér er lagt til vegna þess að ég tel það ekki nægjanlega undirbúið. Það kallaði á fjölmarga fundi þegar verið var að undirbúa þessa lagasetningu á sínum tíma. Heilmikið samráð var haft við aðila vinnumarkaðarins, Samtök atvinnulífsins, Alþýðusambandið, m.a. um fjármögnun á kerfinu, réttindi launafólks og fleira. Þessu máli er hent hingað inn í einhverri taugaveiklun á síðustu metrum þingsins þar sem menn lofa bót og betrun um langa framtíð. Það eru reyndar tveir þættir málsins sem við framsóknarmenn munum styðja. Það er annars vegar að þakið verði hækkað úr 300 þús. kr. upp í 350 þús. kr., það er jákvætt, og síðan varðandi svigrúm foreldra til töku á fæðingarorlofi en með breytingartillögu meiri hlutans er gert ráð fyrir að það verði fært úr 36 mánuðum niður í 24 mánuði. Eins og frumvarpið var þegar það kom til nefndarinnar voru það einungis 18 mánuðir, þ.e. að fólk taki fæðingarorlof innan eins og hálfs árs sem mér heyrist að flestir séu sammála um að sé of lítið svigrúm fyrir fjölskyldur. Hér er sem sagt verið að breyta því í tvö ár enda er veruleikinn sá að sumar fjölskyldur koma börnum sínum ekki á leikskóla fyrr en við tveggja ára aldurinn þannig að það eru jákvæðar breytingar sem við framsóknarmenn munum standa að. Flaustursleg vinnubrögð og samráðsleysi einkenna enn eina ferðina störf þessarar ríkisstjórnar en það á kýla þetta mál í gegn jafnvel þótt ljóst sé að ekkert raunverulegt samráð hefur verið haft við aðila vinnumarkaðarins. Það er mjög mikilvægt og akkúrat það sem var gert árið 2000 í aðdraganda setningar fæðingarorlofsins en þá hafði ríkisstjórnin mjög viðamikið samstarf við aðila vinnumarkaðarins. Nú er það reyndar þannig að aðilar vinnumarkaðarins eru í orði kveðnu búnir að segja sig frá frekari samskiptum við þessa ríkisstjórn. Hún hefur svo sem ekki haft mikið fyrir því á þessu kjörtímabili að virða gerða samninga við aðila vinnumarkaðarins og því er nú ástandið eins og raun ber vitni. Við þurfum líka að hafa það í huga, mér finnst það mikilvægt hér í þessari umræðu, að við eru að ræða um að fæðingarorlofið muni kosta 16–17 milljarða. Þess vegna er mikilvægt að við höfum það á hreinu hvort á að borga þessa 16 milljarða af tryggingagjaldi eða greiða þá úr ríkissjóði. Hvaða leið ætla menn að fara varðandi fjármögnun á þessu kerfi? Þeirri spurningu er einfaldlega ósvarað og hún hefur ekkert verið rædd við aðila vinnumarkaðarins eins og ég nefndi hér áðan. Mörgum spurningum er ósvarað. Ég tel það óábyrgt og í raun og veru lýsa ákveðinni taugaveiklun og samviskubiti ríkisstjórnarinnar að henda þessu máli hingað inn og ætla að afgreiða það á nokkrum dögum í gegnum þingið án þess að eiga viðhlítandi samstarf við aðila vinnumarkaðarins. Fyrir síðustu kosningar lofaði hæstv. ráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, því að hin norræna velferðarstjórn mundi hlífa þeim sem ekki höfðu breiðustu bökin. Það var loforð þessarar norrænu velferðarstjórnar og undir það tók Samfylkingin. Hverjar hafa svo efndirnar verið? Jú, forgangsmál stjórnarinnar var að vega að Fæðingarorlofssjóði og draga stórlega úr réttindum barnafólks sem hafði nýlega lent í efnahagshruni þar sem skuldirnar hækkuðu. Það voru nú efndirnar á kosningaloforðum fyrir kosningarnar árið 2009. Nú koma þeir sömu og leggja fram loforð sín langt inn í næsta kjörtímabil. Maður veltir því fyrir sér hvort það sé holur tónn í þeim loforðum vegna þess að í langtímaáætlun með ríkisfjármálum sem þessi sama ríkisstjórn hefur gefið út, eða hæstv. fjármálaráðherra, er ekki minnst orði á að það eigi að auka réttindi barnafólks, reyndar bendir fjármálaráðuneytið sérstaklega á það. Þannig að um leið og ég segi það að við framsóknarmenn viljum styðja fæðingar- og foreldraorlof fyrir barnafjölskyldur í landinu finnst mér einfaldlega ekki trúverðugt hvernig ríkisstjórnin leggur af stað í þessa vegferð. Ég hefði gjarnan viljað fá að taka þátt í henni. Það hefði kannski verið skemmtilegt núna á síðustu metrum þessa kjörtímabils ef við hefðum farið í víðtækt samstarf þvert á flokka og rætt við alla hagsmunaaðila, m.a. velt þeirri spurningu fyrir okkur hvort rétt sé að lengja fæðingarorlofið úr níu mánuðum í tólf eða nota fjármunina til þess að hækka þakið. Það eru örugglega skiptar skoðanir um það. Það eru heilmörg atriði sem ég tel að ábyrg stjórnvöld hefðu átt að velta fyrir sér áður en slíkt frumvarp var lagt fram í þinginu. Ég fordæmi í raun og veru hvernig ríkisstjórnarflokkarnir hafa staðið að málinu. Um leið ítreka ég að það verða áherslumál okkar framsóknarmanna í aðdraganda næstu kosninga, og við það verður staðið, að efla fæðingar- og foreldraorlofið vegna þess að það er búið að vega svo herfilega að því kerfi á undangengnum árum í boði þessarar ríkisstjórnar. Þar kemur forgangsröðun stjórnarinnar í ljós. Þannig að ég á bágt með að leggja mikinn trúnað á að þessum stjórnmálaflokkum sé alvara varðandi þær fyrirætlanir sem við ræðum hér. Við framsóknarmenn viljum koma ábyrgt að þessum málum. Við viljum vinna að framfaramálum eins og því að efla fæðingar- og foreldraorlofið þvert á flokka, ræða það við helstu hagsmunaaðila og velta fyrir okkur þeim spurningum sem ég nefndi áðan. Er þakið í dag, sem er 350 þús., of lágt? Hömlum við því kannski þannig að feður taki sinn hluta af fæðingarorlofinu? Er hyggilegt að skipta orlofinu þannig á milli foreldra að það séu fjórir mánuðir á hvort foreldrið og fjórir mánuðir séu valkvæðir? Eða á skiptingin að vera eins og kemur fram í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar, fimm mánuðir á hvort foreldri og tveir mánuðir valkvætt? Þá veltir maður þeirri spurningu fyrir sér hvort við séum í raun og veru að bæta eitthvað hag margra fjölskyldna af því að þakið er eins lágt og raun ber vitni og því í raun og veru ekki um mikla réttarbót að ræða vegna þess að annar makinn tekur hugsanlega ekki þá fimm mánuði sem þar bjóðast. Fjölmörgum spurningum er ósvarað í þessu máli. Ég vil um leið og ég ítreka enn og aftur að við framsóknarmenn viljum bæta fæðingar- og foreldraorlofið segja að mér finnst mér ábyrgðarlaust hvernig að þessu máli er staðið. Fjármögnunin er óljós. Á atvinnulífið að greiða reikninginn? Á ríkisstjórnin að greiða reikninginn? Hvert á þakið að vera til lengri tíma litið? Hvernig á að skipta því á milli foreldra? Ég hefði viljað sjá mun vandaðri vinnubrögð og að menn gengju fram af meiri nærgætni gagnvart þessu mikilvæga verkefni sem fæðingarorlofið er. Fyrir hönd okkar framsóknarmanna vil ég lýsa yfir vonbrigðum með það en um leið staðfesta að minn flokkur, Framsóknarflokkurinn, mun líkt og hann gerði þegar fæðingarorlofið var sett af stað í upphafi í ágætu samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn, standa vörð um þetta mikilvæga kerfi.

Virðulegi forseti. Þetta mál, fæðingar- og foreldraorlof, á rætur að rekja til ársins 2000 eins og menn þekkja trúlega hér. Þegar það var sett á laggirnar fyrst kom fram gagnrýni af ýmsum toga um fyrirbærið sjálft, fæðingar- og foreldraorlof, og hvernig greiðslum til foreldra yrði háttað. Meðal annars kom fram gagnrýni á ýmiss konar misnotkunarmöguleika og óréttlæti sem fælist í tekjutengingunni sem var þá, þegar barnabætur voru ákveðin prósenta af launum óháð launafjárhæð. Menn nefndu að með því væri fæðingar- og foreldraorlof í raun styrkur til hinna tekjuháu á atvinnumarkaði. Einnig kom fram gagnrýni við það fyrirkomulag að ekki væri á valdi foreldra að skipta réttinum til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði á milli sín eins og þeim hentaði hverju sinni. Þessi gagnrýni náði ekki til Alþingis á þeim tíma. Fæðingarorlofsfyrirkomulagið hefur verið þeim hætti að menn fá greitt - upphaflega fengu menn reyndar greitt algjörlega óháð tekjum, þeir fengu ákveðið hlutfall af tekjum sínum óháð tekjunum og ekkert þak var á fæðingarorlofinu. Tilgangurinn helgaði á þessum tíma meðalið. Hver var tilgangurinn? Hann var jafnréttisbarátta, eins og fram kom í máli hv. flutningsmanns frumvarpsins, Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur. Fæðingar- og foreldraorlofið er ákveðið jafnréttistæki, eins og hún nefndi. Svo því sé haldið til haga þá nefndi hún líka að orlofið snerist einnig um hagsmuni barnsins. Af fyrirkomulaginu má ljóst vera að hagsmunir barnsins hafa ekki verið hafðir í fyrirrúmi. Nú liggur fyrir að þetta jafnréttistæki, sem við skulum kalla, er dýrt. Þetta er dýrt tæki og kostnaðurinn hefur jafnan verið gríðarlega vanmetinn. Ég rifja upp að þegar fyrsta frumvarpið um þetta mál var lagt fram, umsögn frá fjárlagaskrifstofu fylgdi með því, var áætlað frá sjálfu fjármálaráðuneytinu að þetta nýja fyrirkomulag mundi einungis auka útgjöld ríkisins um 2 milljarða. Þetta var árið 2000. Auðvitað var bent á það á sínum tíma og augljóst mátti vera að þetta var vanmetinn kostnaður. Strax á næsta ári var kostnaðurinn kominn hátt í 5 milljarða og hefur farið sívaxandi æ síðan. Það var ekki fyrr en í harðbakkann sló árið 2008 að menn viðurkenndu þennan gríðarlega kostnað og að ekkert ríki getur borið svona bótakerfi uppi án þess að eitthvað annað láti undan. Þess vegna var það fagnaðarefni á sínum tíma þegar sett var þak á þessar greiðslur og greiðslur úr sjóðnum þannig takmarkaðar. Ég vil aðeins víkja að því að hér hefur verið nefnt að menn telja þetta vera mikið jafnréttistæki og til þess fallið að draga úr launamun kynjanna til dæmis. Það liggur fyrir og hefur komið margoft upp í umræðunni hér undanfarna daga og vikur að þeir sem tala svona um þetta mál hafa jafnframt bent á að launamunur kynjanna er enn mikill. Hann er jafnvel enn sá sami og hann var árið 2000 þegar þetta fyrirkomulag um fæðingarorlof var tekið upp. Eitthvað hljóta menn að þurfa að endurskoða hugmyndir sínar um launamun kynjanna, hvernig má draga úr honum, hvort menn telji hann vera fyrir hendi og hvort menn telji þetta tæki heppilegast til þess. Þá var nefnt í ræðu hér áðan að menn veigri sér við að taka orlof vegna lágra - það þurfi að tryggja mönnum tekjur til þess að tryggja að feður taki sér orlof. Í athugasemdum við þetta frumvarp kemur fram að ætla megi að það séu aðrar ástæður en lækkun á hámarksgreiðslu úr Fæðingarorlofssjóði sem hafi orðið til þess að draga úr fjölda þeirra feðra sem hafa tekið sér fæðingarorlof í tilteknum tekjuhópi. Það álit sumra að fjárhæð greiðslna úr sjóðnum hafi bein áhrif á ákvörðun feðra um að taka sér fæðingarorlof umfram mæður er ekkert rannsakað og ekkert rökstutt. Þetta var um söguna í þessu máli sem menn þekkja auðvitað, en eru kannski einhverjir búnir að gleyma. Þess vegna fannst mér rétt að rifja upp, sérstaklega þetta varðandi kostnaðinn og þá gagnrýni sem kom á sínum tíma fram um þetta. Í þessu sambandi vil ég líka árétta gagnrýni sem kom fram á þetta fyrirkomulag strax í upphafi, árið 2000, á að það sé ákveðin prósenta sem menn fá úr sjóðnum. Árið 2008 var þessi prósenta lækkuð fyrir þá sem höfðu tekjur umfram tiltekna fjárhæð, 200 þús. kr., en höfð örlítið hærri fyrir þá sem höfðu lægri tekjur. Þannig var komið til móts við það sjónarmið sem sett var fram strax árið 2000, að tekjutengingin hefði verið með öfugum formerkjum og þeir fengu hæstar bætur sem hæstu tekjur höfðu. Þetta frumvarp varðar aðallega hækkun greiðslna í krónum talið, hækkun á hlutfalli af tekjum. Það er þessi tekjutenging sem ég vék að hérna áðan. Samkvæmt þessu frumvarpi verður lagt til að greiðslur úr sjóðnum miðist í öllum tilvikum við sömu prósentutölu, 80% af tekjum á tilteknu tímabili. Í þriðja lagi fjallar þetta frumvarp um lengingu á fæðingarorlofinu sem slíku. Í fjórða lagi þá fjallar þetta frumvarp og breytingartillaga sem liggur frammi að einhverju leyti um breytingu á skiptingu á fæðingarorlofi milli foreldra. Virðulegi forseti. Ég hef ekki skoðun á þeirri þjóðfélagslegu verkfræði sem frumvarpshöfundar stunda og leggja til grundvallar þessu frumvarpi. Það er auðvitað ekkert annað en þjóðfélagsleg verkfræði sem liggur að baki hugmyndum manna um fæðingarorlof eða greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði. Það er kannski rétt að árétta það hér að það er sitthvað fæðingarorlof og rétturinn til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði. Menn mega ekki misskilja gagnrýni mína á þetta frumvarp eða hugmyndir um lög um fæðingar- og foreldraorlof svo að ég sé andvíg fæðingarorlofi. Þvert á móti tel ég mikilvægt að báðir foreldrar taki fæðingarorlof sjálfu sér og börnum sínum til heilla og vonandi að foreldrar geri það ekki bara á fyrstu mánuðum eða árum barna sinna, heldur reglulega meðan þau ala upp börn sín. Það vill stundum vera þannig að menn telja þetta samofið, fæðingarorlofið annars vegar og réttinn til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði hins vegar. Það er það sem ég er að gagnrýna. Það er það að ríkið greiði mönnum sérstaklega fyrir frí vegna samvista við börn sín. Virðulegi forseti. Ég hef ekki skoðun á þeirri þjóðfélagslegu verkfræði sem frumvarpshöfundar stunda heldur er ég að vísa til þessarar skiptingar, hvort það eru 4-4-2 eins og kallað er eða 5-5-2 eða hversu há prósentutalan eigi að vera, 80% af tekjum eða 75% af tekjum. Jafnvel eins og í þessu frumvarpi hér er verið að veita mæðrum sem eignast börn í kjölfar glasafrjóvgunar. Þetta eru tæknilegar útfærslur á þessu máli. Ég vísa til 3. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um rétt foreldra til aukaorlofs ef um er að ræða alvarlegan sjúkleika barns. Þetta er virðingarvert sjónarmið og hugmyndin góð. Ég velti því þó fyrir mér hvort ekki hefði verið réttara að setja þessar greiðslur í önnur lög heldur en í lög um fæðingar- og foreldraorlof og vísa til laga um greiðslur til foreldra langveikra barna. Hvort ekki hefði farið betur á því að ákvæði sem þetta ætti heima þar. Virðulegi forseti. Ég ætla sem sagt ekki að fjalla neitt um þessa þjóðfélagslegu verkfræði, en ég tel rétt að tefla fram sjónarmiði mínu í þessu máli. Séu menn mjög áfram um það að veita foreldrum og börnum fjárhagslegan styrk til samverustunda og hafi menn hagsmuni barnsins í húfi og í fyrirrúmi tel ég rétt að menn hugleiði hvort það sé ekki nær lagi og eðlilegra að réttur til greiðslna úr ríkissjóði fylgi hverju barni. Það sé jafn réttur allra barna, líka barna sem eiga foreldra sem ekki hafa tök á því að taka fæðingarorlof. Þá er ég ekki að vísa til þess ef annað foreldri er veikt eða látið, eins og tekið er á í þessu frumvarpi. Það háttar hins vegar þannig til á ýmsum heimilum að það er ekki í boði fyrir suma foreldra að taka fæðingarorlof. Það er þannig. Ég teldi það vera miklu heiðarlegra, gagnsærra og eðlilegra að þessi réttur fylgdi barni og að hvert barn fengi sömu fjárhæð. Virðulegi forseti. Frá árinu 2000 hefur orðið til stofnun sem sér um að reikna út þessar bætur til foreldra. 13 manna ríkisstofnun hefur verið komið á fót til þess að halda utan um rekstur á þessu kerfi. Kostnaðurinn við þetta fyrirkomulag er einfaldlega óyfirstíganlegur. Með þessu frumvarpi fylgir umsögn frá fjármálaráðuneytinu sem, eins og ég nefndi hér í upphafi, vanmat kostnaðinn við upptöku á þessu kerfi stórkostlega á sínum tíma. Einhver reynsla er auðvitað komin á kerfið þannig að ég leyfi mér nú að ætla, og vona a.m.k., að fjárlagaskrifstofa sé nær lagi í sínum útreikningum. Ég ætla þó líka að leyfa mér að gera ráð fyrir því að kostnaðurinn sem skrifstofan nefnir hér sé samt vanmetinn. Hún gerir reyndar ráð fyrir töluverðum kostnaðarauka á næsta ári, en kostnaðaraukinn er allur eftir næsta ár þegar þessi ríkisstjórn er farin, þegar þeir sem leggja þetta frumvarp fram eru í ekki nokkurri stöðu til þess að axla ábyrgð á einu eða neinu. Á það bendir fjárlagaskrifstofa fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Ráðuneytið bendir á að þetta frumvarp muni auka útgjöld ríkissjóðs samtals um 3,7 milljarða þegar þessar breytingar hafa allar komið til framkvæmda. Ekki í eitt skipti fyrir öll, nei, þetta eru 3,7 milljarðar á hverju ári, umfram þann kostnað sem er í dag. Allt í allt kostar þetta kerfi 8–12 milljarða á ári hverju. Á það er bent af ráðuneyti fjármála, að þessar tillögur eru ekki einu sinni í samræmi við útgjaldaforsendur í fyrirliggjandi áætlun ríkisstjórnarinnar um ríkisfjármál. Að því sögðu vil ég að lokum benda á og það er nú kannski kaldhæðni en það eru og verða trúlega blessuð börnin sem verið er að styrkja með þessu lagafrumvarpi sem koma til með að borga brúsann á endanum, borga bæturnar til foreldra sinna seinna meir.

Herra forseti. Það hefur lengi verið litið til ágætis þess fyrirkomulags sem við búum við varðandi fæðingar- og feðraorlof af hálfu m.a. annarra landa, en ég ætla ekki að fara strax út í það heldur vil ég fyrst og fremst segja að það var undir forustu okkar sjálfstæðismanna og í mikilli samvinnu við Framsóknarflokkinn og þáverandi félagsmálaráðherra Pál Pétursson sem við settum fram frumvarp, eftir mikið samstarf við aðila vinnumarkaðarins, í þá veru að tryggja fæðingar- og feðraorlof eins og það var kallað. Það var ekki síst gert með það í huga að stuðla að auknu jafnrétti kynjanna, reyna að brúa launabilið á milli kynjanna og að sjálfsögðu að líta til hagsmuna og þarfa barnsins. Það má kannski segja að þetta hafi verið lengi til umræðu, ég þekki náttúrlega bara umræðuna innan míns flokks, en löggjöfin eins og hún lítur út í dag á sér djúpar rætur í umræðu innan flokksins, innan ákveðinna hópa hans. Það er hægt að tiltaka sjálfstæðar konur, en hugmyndafræðina sem löggjöfin byggir á í dag má líka rekja til Friðriks Sophussonar m.a. og síðar Geirs Haardes varðandi það hvernig þetta var byggt upp til að ná því meginmarkmiði að stuðla að auknu jafnrétti. Það gekk eftir. Að hluta til gekk það eftir. Það er merkilegt að sjá hvernig launamunur kynjanna hefur minnkað í gegnum tíðina, sérstaklega hjá hinu opinbera. En launamunur kynjanna hefur aukist í tíð vinstri stjórnarinnar og ég tel að það standi tvímælalaust í beinu samhengi við það sem hefur gerst hjá ríkisstjórninni, ekki bara hvernig henni hafa verið mislagðar hendur í hinum ýmsu þáttum sem snerta jafnréttismál eða jafnréttisbrot heldur fyrst og fremst að hún hefur markvisst skert fæðingar- og feðraorlofið. Það er alveg hægt að spyrja: Af hverju þurfti að skera fæðingarorlofið niður? og svara: Það var vegna erfiðrar stöðu ríkissjóðs, en það má líka benda á það sem við sjálfstæðismenn höfum margoft ítrekað að menn hefðu átt að hugsa um afleiðingarnar af því að skerða fæðingarorlofið með þeim hætti sem raunin varð, líka vegna þess að með því náðum við ekki því jafnrétti sem við vildum og markmiðið var að ná, m.a. með frumvarpinu á sínum tíma. En gott og vel, ríkisstjórnin tók þessa ákvörðun. Hún fór í þessa vegferð og ákvað frekar - og það er hægt að fara út í alls konar samanburð - að fara út í ýmis verkefni sem tiltekin eru m.a. í fjárlagafrumvarpinu, svo sem grænt hagkerfi, Vaðlaheiðargöng og fleira og fleira sem má gagnrýna og það höfum við gert því að allt snýst þetta um ákveðna forgangsröðun. Það sem ég vil undirstrika með því að koma hingað í ræðustól er að drjúgur hluti Sjálfstæðisflokksins hefur stutt í gegnum tíðina að koma upp öflugu fæðingar- og foreldraorlofi. Af hverju segi ég það? Jú, það var ekki bara undir okkar forustu í ríkisstjórn á árunum 2000–2007 sem unnið var að því heldur var jafnframt sérstakt ákvæði hjá þeirri ríkisstjórn sem tók við 2007, ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, um að hún ætlaði sér að lengja fæðingarorlofið í áföngum á kjörtímabilinu. Það finnst mér skipta svo miklu máli í staðinn fyrir þann popúlisma sem kemur fram í því frumvarpi sem við erum að ræða. Það er knappt til kosninga, það hefur verið skorið massíft niður í fæðingarorlofinu og nú er komið fram með tillögur sem eru mjög göfugar að mínu mati, hugsjónin er til staðar, en það er verið að senda reikninginn inn á ekki bara næsta kjörtímabil heldur þarnæsta kjörtímabil. Ég tel að það hefði verið betra og farsælla, svo að málið yrði tekið lengra, að ný ríkisstjórn, sama hverjir munu skipa hana, hefði sett inn í sinn stjórnarsáttmála markmið um það hvernig við getum byggt upp fæðingarorlofið að nýju. Miðað við þær hagvaxtarforsendur sem við stöndum frammi fyrir - við eyddum náttúrlega miklum tíma til að sýna fram á það í fjárlagaumræðunni að miðað við framgöngu ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum og atvinnusköpun, miðað við framgöngu hennar varðandi rammaáætlun þar sem hún setur hlemm ofan á möguleika okkar til að fara í vatnsaflsvirkjanir til dæmis, höfum við minni möguleika til hagvaxtaraukningar og atvinnusköpunar á næstu árum. Þetta set ég í beint samhengi við það hvernig við ætlum að fjármagna það mikilvæga jafnréttistæki sem foreldraorlofið er og vinstri stjórnin er að vissu leyti búin að eyðileggja. Hún er að reyna í einhverri taugaveiklun korteri fyrir kosningar að redda því sem reddað verður vegna ákvarðana sem hún tók sjálf á kjörtímabilinu. Ég hef ávallt talað um það og gerði það á sínum tíma þegar við ræddum fæðingarorlofið að mín sýn væri að fæðingarorlofið væri svipað að lengd og það er á Norðurlöndunum, í kringum ár. Ég taldi ekki síður mikilvægt að við gæfum ekki eftir hlutfallið eins og það er í dag. Móðirin fær þrjá mánuði, faðirinn þrjá og þrír mánuðir eru skiptanlegir á milli foreldra. Ég taldi lykilatriði að ekki væri verið að millifæra þá þrjá mánuði sem faðirinn og móðirin eiga yfir á annað hvort kynið því að þá væri jafnréttisvinkillinn og jafnréttistækið farið. Þess vegna kemur mér það spánskt fyrir sjónir þegar ég hlusta á formann velferðarnefndar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, þegar hún segir að þetta sé fyrst og fremst mál til hagsbóta fyrir barnið. Gott og vel, en að auki er þetta jafnréttistæki. Ef þetta væri fyrst og fremst hugsað eingöngu út frá hagsmunum barnsins hefðum við átt að hlusta á sínum tíma á þær raddir sem sögðu: Gott og vel, við höfum bara tólf mánuði, okkur kemur ekki við hvernig fólkið ráðstafar þeim. Þá erum við búin að missa út þá dínamík sem felst í því að ekki er hægt að færa á milli mánuðina sem hvort foreldri hefur. Um leið og ég segi að við eigum að ræða um það að lengja foreldraorlofið í framtíðinni þá eigum við líka að huga að því hvað það er í foreldraorlofinu sem gerir að verkum að það hefur virkað sem jafnréttistæki. Því spyrjum við sjálfstæðismenn, og ég sé að flutningsmenn minnihlutaálitsins, hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir og Einar K. Guðfinnsson, draga þetta einmitt fram, hvort ekki hefði verið nærtækara að hækka launaþakið að nýju og setja það í forgang vegna þess að ríkissjóður er ekki ofhlaðinn. Það verður erfitt að ná þessu fram nema með mikilli samvinnu og sátt við atvinnulífið. Ríkisstjórnin hefur ekki beinlínis rétt sáttahönd til atvinnulífsins þegar kemur að samstarfi, hvort sem er í þessum málum eða atvinnulífsmálum. Ég hefði talið að menn ættu að meta hvort ekki væri farsælla að taka skrefið í átt til þess að hækka þakið að nýju. Að mínu mati er það algjört lykilatriði að hækka þakið að nýju núna þegar við höfum fengið ákveðna reynslu. Hingað hafa komið þingmenn úr ýmsum flokkum, m.a. mínum flokki, og sagt að við höfum þurft að hrófla svo mikið við fæðingarorlofinu, það hefði náttúrlega ekki verið rétt að tekjutengja það eða ekki tekjutengja í byrjun. Það kann vel að vera rétt, því reynslan kennir okkur ákveðna hluti. Reynslan hefur meðal annars dregið það fram að tekjuhærri feður taka fæðingarorlof. Þeir feður sem eru tekjulægri eftir skerðingar fara ekki í eins ríkum mæli í fæðingarorlof. Við hljótum að taka tillit til þessa. Þetta er ekki bara ótti við að missa vinnuna. Tekjulágar konur óttast líka að missa vinnuna. Það að við sjáum aukinn launamun kynjanna að nýju undir forustu vinstri stjórnarinnar stendur að mínu mati í beinu samhengi við þessar skerðingar á þakinu, sem og að tekjulægri karlmenn fari í minna mæli í fæðingarorlof. Við hljótum fyrst að taka tillit til þessa áður en við förum í fallegu framtíðina um lengingu á fæðingarorlofinu. Við viljum að sjálfsögðu lengingu en við þurfum alltaf að spyrja okkur: Höfum við efni á því? Við höfum ekki efni á því ef við ætlum að halda áfram þeirri atvinnusköpunarstefnu sem vinstri stjórnin setur fram því við munum ekki skapa hagvöxt einvörðungu á grundvelli einkaneyslu. Það er bara mjög tímabundið sem slíkur hagvöxtur heldur uppi samfélagi velferðar, jöfnuðar og tækifæra. Þetta er eins ömurlegt og það er, ég vil svo gjarnan geta sagt já því ég styð eindregið þær tillögur sem hér eru um lenginguna. Ég styð lenginguna, en við verðum að eiga inni fyrir henni. Það er ekki hægt að koma hingað og segja að maður ætli að gera allt fyrir alla, bæði lengja í tólf mánuði og hækka þakið. Ég veit ekki hvern menn eru að plata. Af hverju er ekki hægt að bíða með þetta þar til ný ríkisstjórn tekur ábyrga afstöðu í þessu máli? Við eigum frekar að hækka þakið þannig að við náum til þeirra feðra sem eru hættir núna sökum þess að þakið er of lágt, svo að við náum þeim aftur inn í fæðingarorlof. Af hverju segi ég þetta? Það er fyrst og fremst út af því að annars stuðlum við að því að vægi jafnréttis verði ekki jafnmikið og það hefur verið á umliðnum missirum og árum. Af því að fæðingarorlofið er jafnréttistæki. Ef menn vilja tala um að það sé ekki jafnréttistæki ætla ég ekki að segja neitt við því, en ég hef ávallt litið á fæðingarorlofið sem tvíþætt mál, annars vegar sem jafnréttistæki og hins vegar til hagsbóta fyrir barnið og rétt þess til að njóta samvista við báða foreldra. Ég mun að sjálfsögðu styðja hækkunina sem þegar er búið að samþykkja í fjárlögum því ég tel hana vera rétt skref, en ég hefði viljað sjá frekari stefnumótun hvað það varðar. Ég hefði viljað sjá frekari félagsfræðilega stúdíu á því hvaða leiðir eru bestar og eiga það samtal líka við stjórnarandstöðuna en ekki síður við atvinnulífið eins og ég gat um áðan. Það er nokkuð erfitt af hálfu þessarar ríkisstjórnar að eiga samtal við atvinnulífið. Þá værum við með þær leiðir tilbúnar strax í kringum kosningar, bestu leiðirnar til að stuðla að auknu jafnrétti, minnka launamun kynjanna og gæta að hagsmunum barnsins. Þetta er að vissu leyti virðingarvert plagg en það er þó ekkert annað en kosningaplagg. Það er ekki innstæða fyrir þeim kostnaði sem gera má ráð fyrir að fylgi því eins og það lítur út. Mér finnst það ekki ábyrgt. Það verður bara að segjast eins og er, eins súrt og það er, að við höfum ekki enn þá efni á því að fara í þessa lengingu. Við eigum miklu frekar að reyna að hækka þakið. Það er hægt að taka umræðu um það hvort við eigum að breyta fyrirkomulaginu. Meiri hlutinn nefndarinnar hefur lagt fram skiptinguna 5-5-2, sem eru fimm mánuðir til konunnar, fimm mánuðir fyrir föðurinn og síðan tveir mánuðir til sameiginlegrar ákvörðunar. Ég hafði alltaf séð fyrir mér 4-4-4, eins og það er kallað - það er eins og við séum að tala hér fótboltamál, en þetta er ekki 4-4-2 heldur 4-4-4 - sem eru fjórir mánuðir fyrir föðurinn, fjórir fyrir móðurina og síðan fjórir sem þau skipta á milli sín. Ég hef einfaldlega þá trú að fólk í dag sé meðvitaðra en það var fyrir tíu árum um mikilvægi þess að skipta þessum þætti nokkuð jafnt á milli sín. Ég hef enn þá þá trú. Við verðum líka að trúa því að okkur miði áfram varðandi viðhorf fólks til jafnréttismála. Ég er líka um leið svolítið hrædd um að það hafi orðið bakslag á síðustu árum og allar vísbendingar eru í þá veru að það hafi átt sér stað vegna þess hvernig ríkisstjórnin breytti fæðingarorlofinu. Við megum ekki líta fram hjá því að þegar við setjum fram hástemmd markmið verðum við líka, í ljósi raunsæis og ábyrgðar og þeirrar vonar um að eitthvað breytist til lengri tíma, að segja hlutina eins og þeir eru. Það mun kosta hátt í 16 milljarða að ná þeirri stöðu sem við vorum í á árum áður. Fæðingarorlofið kostaði um 12 milljarða árin 2008 og 2009, það er komið núna niður í kringum 7 milljarða. Það hefur því verið skorið mjög niður. Ef menn ætla að jafna þá stöðu sem var fyrir fimm árum og lengja orlofið mun fæðingarorlofið kosta um 15–16 milljarða. Það verður heildarkostnaðurinn. Þegar við verðum komin þangað í samfélagi okkar þar sem við erum byrjuð að fjölga störfum og líka byrjuð að auka fjárfestingar sem stuðla að auknum hagvexti þá er að sjálfsögðu hægt að taka undir þessi áform, en við verðum að vera raunsæ. Ég vil lýsa yfir stuðningi mínum við það sem kemur fram í frumvarpinu um einstæða foreldra sem fara í tæknifrjóvgun. Ég held að það skipti máli að komið verði til móts við þá foreldra og þeir njóti svipaðrar stöðu og aðrir foreldrar hvað þetta varðar. Herra forseti. Þetta er það sem ég vildi sagt hafa. Ég er stolt af því að hafa staðið mjög dyggilega við þetta fyrirkomulag og þingmenn úr öllum flokkum hafa saman byggt það upp og staðið vörð um það fyrirkomulag sem hefur stuðlað að auknu jafnrétti, mannlegra samfélagi og fleiri tækifærum inn í framtíðina fyrir börnin sem þetta snýst að sjálfsögðu um. Það sem hefur verið gert af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur að mínu mati truflað þetta kerfi mjög. Það hefur raskað þeirri mynd sem ég hélt að væri sæmileg samstaða um. Nú er verið að reyna að lappa upp á þá mynd á síðustu metrunum fyrir kosningar. Það er að vissu leyti virðingarvert þegar við höfum í huga að við viljum öll sjá lengingu fæðingarorlofs. Við viljum að þakið hækki til þess að ná fram jafnrétti. En það verður að vera sett fram á réttum forsendum. Það á ekki blekkja fólk með því að lofa einhverju sem er síðan ekki innstæða fyrir. Það verður að forgangsraða í þessu eins og öðru, eins sárt og það er. Að öðru leyti vonast ég til þess að við munum afgreiða þetta mál þannig að við náum á endanum samstöðu um að byggja upp fæðingarorlofskerfi sem við getum staðið vörð um, ekki bara fram að kosningum heldur fram yfir kosningar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir almennan áhuga hennar á fæðingarorlofsmálum. Ég hef hlustað á hana frá því að ég settist hér á þing árið 2009. Ég hef hlustað á margar ræður þingmannsins þar sem hún hefur gagnrýnt það mjög að við höfum þurft að skera svo mikið niður í fæðingarorlofsmálum eins og raun ber vitni því miður. Hún hefur einnig hvatt ríkisstjórnina mjög ákveðið til dáða í þeim málum að fara markvisst í það að byggja Fæðingarorlofssjóð upp aftur. Nú stígum við ákveðið skref í þá átt með því að hækka þakið, þó að vísu hefði verið frábært ef við hefðum haft tækifæri til þess að gera það enn frekar. Hér er þó ágætis umfjöllun um það og markmiðið er að sjálfsögðu að eftir því sem ríkissjóði vex fiskur um hrygg ætlum við að gera það. Jafnframt erum við að lengja fæðingarorlofið og það gagnrýnir hv. þingmaður mjög og telur að við hefðum frekar átt að hækka þakið. Mig langar til að eiga við hana samtal um það, í veruleika dagsins í dag þar sem dagvistunarmál eru með þeim hætti sem þau eru þá langar mig til þess að fá frekari rök fyrir því af hverju - hér höfum við oft talað um að lagasetning þurfi að vera í takti við veruleikann. Verðum við ekki að horfast í augu við að það er nauðsynlegt fyrir börnin að búa við öryggi? Mig langar líka til þess að eiga við hana örstutt samtal um það, því hún talar um fæðingarorlofið fyrst og fremst sem jafnréttistæki. Fyrir mér er það nákvæmlega jafnmikilvægt að börn í frumbernsku nái að bindast foreldrum sínum tilfinningaböndum, helst báðum. Skil ég sem sagt hv. þingmann þannig að henni finnist jafnréttisvinkillinn í þessu máli skipta mun meira máli en að barn í frumbernsku fái tækifæri til að bindast tilfinningaböndum við foreldri sitt 

Herra forseti. Hv. þingmaður segir að við þurfum að koma til móts við dagvistunarvanda barna í dag með lengingunni. Bíddu, hvað er frumvarpið að segja? Erum við að lengja þetta á morgun? Erum við að lengja þetta á næsta ári? Erum við að lengja þetta á þarnæsta ári? 
             Við erum að lengja og lengingunni lýkur ekki fyrr en 2016. Ég spyr aftur, hvern er verið að plata hér? Hvað er verið að segja með þessu? Við eigum miklu frekar að leysa það hvernig dagvistunarmálum er háttað á sviði sveitarstjórna. Það sem skiptir máli er að drjúgur partur af mínum flokki styður fæðingarorlofið, styður lenginguna, styður hækkun á þaki. En það verður að vera gert á raunhæfum forsendum, á þeim forsendum að við höfum efni á því. Já, ég hvatti ríkisstjórnina til dáða að vera ekki að skerða fæðingarorlofið heldur fara frekar í aðra forgangsröðun og ég nefndi það í minni ræðu. Hvað vorum við að tala um í síðustu viku? Við vorum að tala um rammaáætlun sem setur stopp á allar virkjunarframkvæmdir. Hvað þýðir það? Það þýðir að við förum ekki í virkjanir á næstu árum, ekki í vatnsaflsvirkjanir á næsta ári, ekki þarnæsta og hugsanlega ekki fyrr en eftir tvö, þrjú ár. Hvað þýðir það? Það þýðir seinkun á hagvexti, hugsanlegri kaupmáttaraukningu, á fjárfestingarmöguleikum okkar Íslendinga. Við þurfum á hagvexti að halda, við þurfum á verðmætasköpun að halda.  Ég segi því: Ef við ætlum að leysa dagvistunarvandann í dag ætti frumvarpið að segja: 

Virðulegi forseti. Það er stundum þannig að maður notar táknmál hvort heldur sem er í þessum stól eða annars staðar, þannig að „í dag“ þýðir kannski ekki nákvæmlega dags dató. Við erum að leggja til að fæðingarorlofið verði smám saman lengt þannig að eðlileg samfella skapist í daglegu lífi barna og ég held að það skipti verulega miklu máli fyrir barnið. Það getur vel verið að hækkun á þakinu skipti meira máli í tengslum við jafnrétti, og það hefur komið fram fyrir nefndinni. Mig langar aðeins að gera að umtalsefni það sem hv. þingmaður talar hátt og ákveðið um, að við verðum að hafa efni á því sem við erum að gera. Það er að sjálfsögðu alveg hárrétt. Þess vegna erum við að gera þetta nákvæmlega núna, vegna þess að við sjáum fram á betri tíma í ríkisfjármálum. Þess vegna erum við að fara af stað með markvissa áætlun í að byggja upp fæðingarorlofið. Mig langar líka að benda á að það er alveg sama hvað er lagt hér til, hvort sem það eru Vaðlaheiðargöng eða fjárfestingaráætlun með ýmiss konar fjárfestingum, bæði í gamaldags og nútímaleg verkefni, þá getur stjórnarandstaðan ekki verið sátt - hagvöxturinn þarf að vera nákvæmlega eins og hún vill hafa hann og þau verkefni verða að vera nákvæmlega eins og hún vill hafa þau. Okkar verkefni, sem byggja að mörgu leyti á nýrri hugsun, eru talin einskis virði. Fjárfestingaráætlunin er líka ómöguleg, þannig að það er afar erfitt að gera hv. þingmanni og hennar flokki og stjórnarandstöðunni til hæfis, það er bara þannig. Við erum að fara af stað í framkvæmdir vítt og breitt um landið. Það á að fara að virkja á Norðausturlandi og það er ýmislegt í gangi. En það er allt saman talað niður þannig að ég veit ekki alveg hvernig við eigum að geta bent hv. þingmanni á það að nú er lag til þess að fara í góðar aðgerðir eins og það að bæta fæðingarorlofið.

Herra forseti. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. forseti geti svarað mér því hvenær fjárlög sem hafa verið lögð fram af hálfu vinstri stjórnarinnar hafi staðist. Aldrei. Ekki í eitt einasta sinn hafa fjárlögin sem vinstri stjórnin hefur lagt fram staðist. Það er ekki hægt að hækka um einhverja einn eða tvo milljarða á milli umræðna, heldur er hallinn að aukast trekk í trekk.  Já, við styðjum þessi markmið. Já, við gerum það. Ég geri það. En ég get ekki farið út og sagt: Já, við höfum líka efni á þessu. Við höfum svo mikið efni á þessu núna og á næsta ári, eftir tvö ár eða eftir þrjú ár. Ég get ekki sagt það af sannfæringu þegar við stöndum frammi fyrir hagvexti sem vinstri stjórnin vill að byggist fyrst og fremst á einkaneyslu en ekki fjármagnssköpun, verðmætasköpun eða slíku. Ég vil því benda hv. þingmanni á þetta. Þakka skyldi hv. þingmanni. Hér erum við með fæðingarorlofið eins og það var 2008 og 2009. Það hefur hrunið í tíð vinstri stjórnarinnar og takk fyrir að reyna að byggja það upp aftur. Ég mun styðja það fyrir næsta árið, af því að við erum búin að samþykkja fjárlögin hvað það varðar. Ef það á að spyrja mig hvort maður eigi að gera, lengja fæðingarorlofið eða hækka þakið, þá segi ég: Já, ég vil hækka þakið af því að ég tel fæðingarorlofið vera mikilvægt tæki í jafnréttisbaráttunni. Já, ég segi að það sé jafngilt því varðandi rétt foreldris og barns að umgangast hvort annað. Ef við hefðum bara talað um að fæðingarorlofið ætti ekki að vera jafnréttistæki heldur fyrst og fremst með hagsmuni barnsins að leiðarljósi værum við ekki að tala um það fyrirkomulag sem er núna. Hugmyndafræðin á bak við skiptinguna, 4-4-4 eða 3-3-3 eins og það er í dag, byggir á því að við erum að reyna að ná auknu jafnrétti í landinu. Ef menn vilja ekki nota fæðingarorlofið til þess leggi menn fram tillögu um það að þetta verði bara 

Forseti. Ég er búin að vera hlaupandi í allan dag á milli hinna ýmsu funda um ólík málefni og kem þess vegna mjög seint inn í þessa umræðu og náði því bara rétt blálokunum á ræðu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Ég vil segja tvennt: Ég held að það sé hvort tveggja í senn mjög mikilvægt að tryggja fæðingar- og foreldraorlof fyrst og fremst í þágu barna í frumbernsku til að þau fái notið aðhlynningar og samveru með foreldrum sínum sem lengst en einnig, eins og hv. þingmaður kemur inn á, sem tæki í jafnréttisbaráttunni. Satt best að segja held ég að þetta tvennt fari saman. Ég held að hagsmunir barnsins fari saman við að það fái notið samvista við báða foreldra, móður og föður og í sumum tilvikum móður og móður og föður og föður. Mig langaði einfaldlega að spyrja hv. þingmann hversu mikilvægt hún telur að þverpólitísk samstaða sé um gildi fæðingar- og foreldraorlofs og hversu langt og drjúgt það eigi að vera. Ég held nefnilega að það sé mjög mikilvægt að þverpólitísk samstaða sé um það en ekki að það sé bara mál tiltekinna flokka. Svo langaði mig líka að spyrja hana út í viðhorf hennar hvað varðar rétt barna sem eiga bara eitt löglegt foreldri. Eiga þau rétt á jafnlöngum tíma með foreldri sínu og önnur börn? Mig langaði að inna hv. þingmann eftir sjónarmiðum hennar í þessum efnum.

Herra forseti. Það er við slík andsvör sem maður hugsar: Af hverju er þetta stundum svona flókið hérna á þingi? Af hverju getum við ekki talað saman? Hv. þingmaður ber til dæmis upp mjög skynsamlega og eðlilega spurningu sem rétt er að svara. Já, ég tel mikilvægara að við náum þverpólitískri samstöðu í þessu mikilvæga máli af því að mér finnst það svo mikilvægt. Þetta er eitt af þeim málum sem hefur verið mér hjartans mál í þingmannstíð minni frá því að ég kom á þing 1999. Ég hef fundið þennan skilning hjá þingmönnum í öllum flokkum, þ.e. mikilvægi þess að ná samstöðu um þetta mál í þágu barnsins en ekki síður í þágu jafnréttisbaráttunnar sem við vorum lengi vel allt of aftarlega á merinni gagnvart. Ég tek undir með hv. þingmanni, að farsælla sé að við reynum að ná samstöðu, og ég sakna þess að slíkt samtal hafi ekki farið fram. Alla vega hafa fulltrúar okkar í velferðarnefnd ekki upplýst um að samtal þvert á flokka hafi átt sér stað þó að ég viti að vinnan hafi verið ágæt innan nefndarinnar. Hugsanlega var ekkert eftir því leitað að ná samstöðu með okkur. Það er gömul saga og ný. Ég tel einmitt mikilvægt að hagsmunir barnsins og jafnréttisbaráttan fari saman, að fæðingarorlofið verði þetta tæki því að það er í þágu barnsins að hafa tækifæri til að umgangast báða foreldra. Ég hugsa til lítils stúlkubarns. Þegar það hefur réttinn og skynjar mikilvægi þess að fæðingarorlofið sé fyrir hendi með þeirri uppbyggingu sem er í dag þá verði það eftir 18 eða 20 ár, þegar sú sama stúlka fer út á vinnumarkaðinn, lykillinn að því að hún standi frammi fyrir jöfnum tækifærum á vinnumarkaði gagnvart drengjum sem hafa fram til þessa verið með hærri laun. Þetta er liður í því um leið og við hugsum um barnið. Þess vegna segi ég: Já, það eru hagsmunir barnsins til skemmri tíma og lengri tíma að við byggjum upp öflugt tæki sem 

Forseti. Ég kem hingað upp til þess að gefa hv. þingmanni tækifæri á að svara seinni spurningu minni sem kom fram áðan. Svo langar mig líka að segja að það er erfitt að skilja hvernig nokkur geti verið á móti því að lögð sé fram áætlun um hvernig við ætlum að styrkja þetta kerfi, hvernig við ætlum að bæta í rauninni fyrir þær skerðingar sem hafa átt sér stað og ég held að hafi verið mörgum stjórnarliðum mjög sárar og mjög erfiðar vegna þess að þetta er alveg gríðarlega mikilvægt kerfi, ofboðslega dýrmætt, ekki bara fyrir börnin í samfélaginu heldur líka fyrir foreldrana og fyrir jafnréttismálin og þess vegna er einmitt svo jákvætt að sjá fram á þau tímamót að við getum horft aftur til sóknar í þessum málum. Þetta ætti því að mínu mati að vera fagnaðarefni allra sem að þessu koma. Auðvitað veit hv. þingmaður að það var ekki til gamans gert að skerða framlögin sem raun ber vitni, heldur var það gert vegna þess að við horfðum upp á hrunið og afleiðingar þess sem við þurftum að búa við. Mig langar einfaldlega að ítreka fyrri spurningu mína um rétt einstæðra foreldra og þar með barna sem eiga bara eitt foreldri. Um leið ítreka ég aftur það sem ég sagði hér áðan að ég var því miður fjarverandi á öðrum fundi mestan part ræðu hv. þingmanns. Er hún ekki í grunninn algjörlega sammála því prinsippi að við eigum einmitt að stefna að lengra fæðingarorlofi í þágu barna og foreldra þessa samfélags?

Herra forseti. Algjörlega, ég hef haldið margar þingræður um það. Framtíðarsýn mín 2002 og 2003 þegar við vorum að ræða þetta var 12 mánaða fæðingarorlof. Ég ræddi einmitt sérstaklega um skiptinguna 4-4-4. Nú er hún komin í 5-5-2. Þetta er algjörlega mín sýn, það er ekki spurning. Síðan var spurningin hvaða reynslu við fengjum af þakinu. Við áttuðum okkur á því að þakið var allt of hátt og allt að því ótekjutengt og skilaði ekki þeim árangri sem við sáum fram á í jafnréttismálum. Við þurfum samt að ná í lægri og millitekjustéttarhópana. Þeir sitja greinilega eftir þegar þakið er of lágt. Það veldur mér áhyggjum í jafnréttisbaráttunni og líka í þágu þeirra barna og feðra þeirra sem eru lágtekjumenn eða með meðaltekjur. Þeir sitja eftir núna og taka ekki fæðingarorlof. Ég hefði viljað taka á því fyrst af því að við getum ekki gert allt. Ég tek að sjálfsögðu undir heildarstefnumótunina og sýnina um 12 mánuði og hef margoft sagt það hér. Varðandi rétt einstæðra foreldra og líka þeirra sem hafa farið í tæknifrjóvgun, þetta tengist þeim meðal annars, þá styð ég að það skref verði stigið. Ég get hins vegar ekki sagt hvaða áhrif það muni hafa. Við þurfum að fylgjast með því, við þurfum að taka ákveðna félagsfræðilega stúdíu á það hvaða áhrif það hefur á fæðingarorlof sem jafnréttistæki til hagsbóta fyrir barnið o.s.frv. Ég styð það skref sem hv. þingmaður leggur til og mun gera það, það er alveg ótvírætt. Ég get hins vegar ekki sagt fyrir um reynsluna af þessu. Því ítreka ég að við eigum óhikað að meta reynslu eftir ákveðinn tíma. Margt hefur komið í ljós varðandi fæðingarorlofið sem betur mátti fara í upphafi. Við höfum verið að laga það, sérstaklega á síðari árum, sem sagt 2007 og 2008. Síðan segir ríkisstjórnin okkur núna að hún hafi þurft að fara í þessar skerðingar, sem ég veit að voru sársaukafullar, en ég hefði viljað sjá forgangsraðað með öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Ég sagði hér í gær að það væri til lítils fyrir okkur að fagna vegna þess að staðreyndin væri sú að við vissum eiginlega ekki um hvað við værum að greiða atkvæði. Við erum búin að funda um þetta í dag. Það sem við vitum er að við vitum mjög lítið um þetta mál. Það kom mjög seint inn í þingið og síðan hefur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar og við í efnahags- og viðskiptanefnd verið á harðahlaupum við að bjarga því sem bjargað yrði. 
             Staðreyndin er hins vegar sú, og ég man ekki eftir að hafa séð þetta áður, að við erum með stóra kafla í þessu sem menn þurfa að ýta fram í janúar. Þetta er skýrasta dæmið um vinnubrögð hjá þessari hæstv. ríkisstjórn, vinnubrögð sem fá fullkomna falleinkunn. Við erum með nokkrar breytingartillögur og ég bið um að þær verði 

Virðulegur forseti. Við stjórnarliðar munum ekki hafa uppi atkvæðaskýringar við einstaka liði í þessari atkvæðagreiðslu enda er ætlunin að reyna að ljúka þingstörfum í kvöld. Þetta frumvarp er mikið rætt í þinginu og þær breytingartillögur sem liggja fyrir lúta aðallega að ýmsum endurbótum á málinu til að koma til móts við sjónarmið aðila við þinglega meðferð og til að draga úr skatta- og gjaldahækkunum sem fyrirhugaðar voru með jákvæðum áhrifum fyrir fólk og fyrirtæki í landinu. Á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í dag með Samtökum atvinnulífsins og Samtökum fjármálafyrirtækja kom fram ósk um að nefndin biði með lögfestingu ákvæðis um eftirgjöf á sköttum á vaxtatekjum úr landi sem nefndin hugðist lögfesta í dag en að við ynnum, í samráði við hagsmunaaðila í þeirri yfirferð sem þegar lá fyrir að þyrfti að fara í með afleiðuviðskiptin í byrjun janúar, það mál þannig 

Frú forseti. Frumvarpið sem við ræðum er bæði jákvætt og neikvætt og þar á milli. Það er óskaplegt torf að fara í gegnum þær breytingartillögur sem hafa verið ræddar. Við erum búin að sitja núna í einn og hálfan tíma að reyna að glöggva okkur á atkvæðagreiðsluskjalinu og ég verð að segja eins og er að ákvæðin um gildistökuna eru mér ekki skiljanleg. Ég skil ekki breytingartillögurnar um gildistökuna og ýmislegt fleira skil ég ekki og ég mun væntanlega sitja hjá við þær breytingartillögur sem ég skil ekki. Annað er jákvætt og sumt er neikvætt og þá munum við sitja hjá en við munum sem sagt greiða atkvæði með því sem er jákvætt og greiða atkvæði á móti því sem er neikvætt. Þetta er alveg óskaplega mikil og flókin lagasetning út og suður og þegar þetta er unnið svona á kvöld- og næturfundum og með svona miklu hraði eru stórauknar líkur á mistökum.

Virðulegi forseti. Frá því að ég tók sæti á Alþingi í nóvember 2008 held ég að ég hafi setið í nánast hverri einustu þingnefnd og ég hef fjallað um hina ýmsu málaflokka. En þrátt fyrir þessa reynslu hefur verið algjörlega ný upplifun að setjast í efnahags- og viðskiptanefnd og fjalla í fyrsta skipti um bandorminn svokallaða þar sem ég sat við að skrifa nefndarálit fram undir það síðasta með stöðugum breytingum í framhaldi af þeim breytingartillögum sem komu frá meiri hlutanum. Það hefur líka verið einkar athyglisvert að fara í gegnum þetta atkvæðagreiðsluskjal og vera enn að taka á móti breytingartillögum frá meiri hlutanum. Í þessum bandormi vil ég nefna sérstaklega að verið er að leggja til nýtt virðisaukaskattsþrep á ferðaþjónustuna. Það er þó búið að gera breytingar á því í þriðja sinn og frestast breytingin fram í september ef tillögur meiri hlutans ná fram að ganga. Það er búið að gera margar breytingar á fyrirkomulagi um vörugjöld ef það er einhver leið að ná að taka inn 500 milljónir í gegnum bílaleigur á næsta ári, auk þess sem bakkað er með ýmsar 

Frú forseti. Hér er lagt til að virðisaukaskattsfrelsi aðgöngumiða að íslenskum kvikmyndum sé fellt brott. Það mál hefur verið leyst með öðrum hætti og þar sem ég er á móti öllum frávikum í skattlagningu hlýt ég að greiða atkvæði með því en hins vegar er ég á móti því að íslensk kvikmyndagerð fái ekki þann stuðning sem hún hefur fengið. Því er lofað að það verði gert annars staðar en í ljósi þessara mótsagnakenndu tillagna sit ég hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði um breytingartillögu okkar hv. þm. Eyglóar Harðardóttur sem kveður á um að margnota taubleiur verði færðar úr efsta virðisaukaskattsþrepi sem er 25,5% í 7% virðisaukaskattsþrep. Þetta er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um að hlúa að barnafjölskyldum og ýta undir umhverfisvæna neyslu, hið svokallaða græna hagkerfi. Ég hvet sérstaklega meiri hlutann á þingi til að styðja þessa tillögu. Ég sé að það eru ansi margir sem hafa stutt hana en þess má geta að á síðasta þingi, í fyrravor, minnir mig að hún hafi fallið á einu atkvæði.

Forseti hvetur hv. þingmenn til að athuga hvernig þeir greiða atkvæði.


            

Endurtaka atkvæðagreiðsluna.


             [Samræður í þingsal.] 
             [Samræður í þingsal.] 
             
            

Frú forseti. Hér er lagt til að smokkar lækki í verði, að þeir fari niður um virðisaukaskattsþrep. Ég tel þetta fyllilega í samræmi við yfirlýsta stefnu stjórnvalda og áherslur hæstv. velferðarráðherra þar sem hann hefur einmitt bent sérstaklega á þessa tillögu og talað fyrir henni. Það er klamydíufaraldur á Íslandi. Notkun íslenskra ungmenna á smokkum er með allra minnsta móti og ef við lækkum verð á smokkum spörum við mikla fjármuni í heilbrigðiskerfinu og gætum að ungmennum þessarar þjóðar. Ég hvet þingmenn til að styðja þessa tillögu og sýna að við ætluðum hvorki að hækka verð á þessari vöru né bleium eins og var samþykkt hér áðan. 
            

Virðulegur forseti. Við atkvæðagreiðslu um breytingartillögu við þessa grein voru af meiri hluta í salnum samþykktar breytingar á frumvarpinu. Það breytir ekki eðli þess í neinu og þess vegna styðjum við að sjálfsögðu greinina og frumvarpið í heild sinni.

Frú forseti. Eins og á við um margt í þessu frumvarpi eru mótsagnir innan ákveðinna greina. Við vorum að samþykkja jákvæðar breytingar en hins vegar er í b-liðnum talað um nýtt virðisaukaskattsþrep, 14%, á gistiþjónustu. Ég get engan veginn samþykkt það, frú forseti. Þess vegna greiði ég atkvæði gegn þessu.

Frú forseti. Hér er verið að framlengja endurgreiðslu á virðisaukaskatti af vinnu á vinnustað og ég get ekki annað en samþykkt að það sé framlengt að fólk fái endurgreiðslu af vinnu og þjónustu sem hefur verið veitt á vinnustað.

Frú forseti. Hér er lagt til að lækka tryggingagjald úr 2,45 niður í 2,05 sem ætlað er til sérstakra þarfa. Ég er hlynntur því. Hins vegar mun ég ekki greiða atkvæði með greininni í heild sinni vegna þess að þar er um að ræða hækkun sem ekki var í kjarasamningum, heldur er raunveruleg skattahækkun. Það átti að lækka tryggingagjaldið á atvinnulífið þegar atvinnuleysi minnkaði.

Frú forseti. Hér er fjallað um að ríkisskattstjóri, tollstjóri o.fl. skuli taka upp skynsamleg vinnubrögð og ég er sammála því. 
            

Frú forseti. Þann 20. nóvember 2012 segjast menn hafa gert samkomulag við álfyrirtækin um að í þrjú ár skyldu þau greiða fyrirframskatta og eftir þann tíma skyldi sú skattlagning falla niður. Hér er verið að framlengja þann skatt sem hæstv. ráðherrar sem sitja á bekkjunum skrifuðu undir og þeir samþykkja sem sagt að framlengja skattinn sem þau sjálf skrifuðu undir að ætti að renna út árið 2012. Svona er mikið að marka undirskriftir hæstvirtra ráðherra.

Frú forseti. Hér er lagt til að bifreiðar greiði mismunandi gjald eftir því hvað þær losa mikið koldíoxíð út í loftið. Ég hef ekki haft tækifæri til að bera þetta saman við núverandi kerfi þannig að ég get ekki tekið ákvörðun um hvort þetta sé jákvætt eða neikvætt og það náttúrlega helgast af því hve lítill tími hefur unnist til að íhuga þessi mál. Ég get sem sagt ekki sagt hvort þetta er jákvætt eða neikvætt og greiði þar af leiðandi ekki atkvæði.

Frú forseti. Í greinargerð frumvarpsins stendur um 27. gr. að með ákvæði frumvarpsins sé lagt til að álagning gjaldsins, þ.e. gjalds á lífeyrissjóðina, á árinu 2013 og fyrirframgreiðsla þess 1. nóvember 2012 verði felld brott og þar með fjármögnun lífeyrissjóðanna á áðurnefndum 1,4 milljörðum af sérstakri vaxtaniðurgreiðslu. Nú hef ég margoft varað við því að leggja álögur á lífeyrissjóðina vegna þess að það kemur bara niður á almennu sjóðunum. Opinberu sjóðirnir eru með ábyrgð ríkissjóðs og ríkissjóður borgar allan kostnað sem þeir bera. Þess vegna er spurning hvort það sé jafnræði, en það sem veldur því að ég get ekki greitt atkvæði með þessu er að það er fallist á það að lífeyrissjóðirnir greiði á árunum 2010–2011 þetta gjald. Það get ég ekki sætt mig við, einmitt af þeirri ástæðu að þetta kemur bara niður á almennu sjóðunum.

Frú forseti. Hérna er hinn góðhjartaði meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar að taka burt hækkanir sem hæstv. ríkisstjórn hafði lagt til. Það er náttúrlega með hliðsjón af komandi kosningum. Ég get ekki annað en fallist á þetta, mér þykir þetta bara gott skref og segi já.

Frú forseti. Hér er verið að hækka gjaldið í Framkvæmdasjóð aldraðra og það er jákvætt að hann fái tekjur. Hins vegar er þarna nefskattur sem er með óréttlátustu og ófélagslegustu sköttum sem til eru, þ.e. fólk borgar þennan skatt óháð tekjum. Þess vegna er ég á báðum áttum, eins og iðulega með þetta frumvarp, og get hvorki greitt atkvæði með né á móti.

Virðulegi forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði um breytingartillögur við lög um neytendalán og húsnæðismál. Þær fela það í sér að bönkum er bannað að innheimta lántökugjald þegar gerðar eru skilmálabreytingar á lánum. Þetta hefur ekki í för með sér útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð, heldur er verið að tryggja það að bankarnir falli frá því að innheimta lántökugjald af fólki sem er í skuldaerfiðleikum alveg eins og ríkið gerir með því að falla frá stimpilgjöldum þegar um er að ræða skilmálabreytingu. Skilmálabreyting gerist þegar láni sem er verðtryggt er breytt í óverðtryggt lán. Ég hvet þingmenn til að samþykkja þessa breytingartillögu vegna þess 

Virðulegi forseti. Í þessari breytingartillögu er gildistökuákvæði um það sem þingheimur er þegar búinn að samþykkja varðandi taubleiurnar og hvet ég þingheim til að styðja gildistökuákvæðið.

Frú forseti. Ákvæðin í þessari 40. gr. um gildistöku laganna og greinar þeirra eru mjög flókin. Þegar breytingartillögur voru lagðar fram um þá flóknu grein var mjög erfitt að skilja þær og ég skildi þær ekki fyrr en hv. þingmaður lýsti því yfir áðan að þetta væri einmitt vegna þeirra breytinga sem gerðar hefðu verið. Ég er sammála þessu.

Virðulegi forseti. Þingheimur er þegar búinn að samþykkja að lækka virðisaukann á smokkum og liður 2 er hér til atkvæðagreiðslu um gildistökuákvæði þessa frumvarps. Þar segir: „B-liður 1. gr. öðlast þó gildi 1. janúar 2013.“ Ég tel rétt að þingheimur klári þetta með því að segja já.

… fimm mínútna hlé.

Virðulegur forseti. Í ljósi þess að þetta ákvæði var samþykkt fyrr í atkvæðagreiðslunni tel ég rétt að gildistakan sé samþykkt.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um 3. tölulið á þskj. 811 og þar segir: „Við gildistöku laga þessara verður eftirfarandi breyting á 96. kafla tollskrár í viðauka I við tollalög, nr. 88/2005: Tollskrárnúmerið 9619.0090 skiptist upp …“ og þá kemur prósenta um barnableiur og laust bleiufóður úr öðru en pappír og vatti, margnota, og svo annað. Ég tel rétt að við samþykkjum þetta.

Frú forseti. Við erum að greiða atkvæði um ýmsar breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar og greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði vegna fiskvinnslufólks. Mikilvægasta breytingin felur í sér styrki vegna þátttöku atvinnuleitenda í starfs- og námstengdum vinnumarkaðsúrræðum, jafnvel þó að þeir séu búnir að missa réttindi í Atvinnuleysistryggingasjóði. Þetta er mjög mikilvægt ákvæði til að tryggja atvinnuleitendum tækifæri til að vera þátttakendur á vinnumarkaði og detta ekki út í óvirkni. Við erum jafnframt að breyta reiknireglu atvinnuleysisdaga fyrir þá sem hafa verið með hlutabætur í bráðabirgðaákvæði í lögunum þannig að nú reiknast hver dagur á hlutabótum hálfur dagur en ekki heill eins og áður og þannig eru réttindi þessa hóps tryggð.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um að mörgu leyti einfalt en erfitt mál. Það eru ákveðin lagatæknileg og samræmingarmál varðandi orðalag og síðan einnig um það að við frestum gildistöku þessara laga. Upphaflega var lagt til að við mundum fresta gildistökunni um sex mánuði en nefndin telur eðlilegt að við styttum frestunina og höfum hana einungis þrjá mánuði. Staðan er þannig að því miður virðist kerfið ekki vera tilbúið og hugsanlega vantar fjármagn til að mikilvægur þáttur þessara laga geti orðið að veruleika. Til að jafnviðkvæmur málaflokkur og barnalög eru lendi ekki í neinum réttarfarslegum vandræðum leggjum við því til að fresta gildistökunni til 1. apríl 2013. Þó að við hefðum gjarnan viljað að það væri ekki gert teljum við annað óábyrgt.

Frú forseti. Þetta frumvarp er í raun og veru tvískipt. Fyrstu þrjár greinarnar eru sjálfsagðar og fjalla um samræmingaratriði í lögunum. 4. gr. er hins vegar verulega umdeilanleg. Í henni er fjallað um að fresta mjög mikilvægum réttarbótum en við samþykktum einróma 19. júní sl. að fresta gildistöku þeirra til 1. júlí, um sex mánuði. Ég tel það skapa verulega réttaróvissu að spila svona hringlandaleiki með gildistökuákvæði af þessu tagi og á svo veikum rökum sem raun ber vitni. Því er haldið fram að ákveðið þjónustuform sem lögin kveða á um sé ekki til. Ég held því fram að það sé rangt. Það er verið að veita þjónustu í samfélaginu í dag sem heitir sáttameðferð. Það er vel hægt að veita hana 1. janúar, það er verið að veita hana núna og það er hægt að veita hana 1. júlí. Það er fullkomlega ástæðulaust að fresta á þessum grunni gildistöku þessara mikilvægu ákvarðana með tilheyrandi óvissu fyrir fólk  Ég mæli með því að fólk samþykki breytingartillögu okkar hv. þm. Unnar Brár og Eyglóar Harðardóttur. 
            

Hæstv. forseti. Breytingartillagan er sem sagt frá hv. þingmönnum Eygló Harðardóttur, Unni Brá Konráðsdóttur og Guðmundi Steingrímssyni. Já, ég get stutt fyrstu þrjár greinar þessa frumvarps sem eru um orðalagsbreytingar og lagfæringar á lögunum en ég get ekki fallist á það að fresta þessum lögum sem taka eiga gildi nú um áramót. Það hafa ekki verið færð fram rök fyrir því. Það var forsenda þess að við stæðum öll saman í velferðarnefnd og hér í þessum þingsal um breytingarnar á barnalögunum að því yrði fylgt eftir að sáttameðferðin tæki gildi. Ríkisstjórnin lætur það ekki birtast í fjárlagafrumvarpinu og hafnar því þar með að nefndir þingsins vinni saman með þessum hætti. Ég get ekki samþykkt þetta vinnulag. Í þessum lögum sem taka gildi um áramótin eru mikilvæg ákvæði um réttindi barna, foreldra og annarra aðstandenda. Þar eru ákvæði um skilgreiningu á inntakinu á sameiginlegri forsjá og ég held að það séu meiri rök fyrir því að lögin taki gildi en að bíða  
            

Frú forseti. Á þessu kjörtímabili hefur þingmönnum orðið tíðrætt um að mikilvægt sé að efla sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég tek undir það. Í þessu máli hvet ég þingheim til að styðja breytingartillögu meiri hluta velferðarnefndar. Ef sú breytingartillaga sem hv. þingmenn hafa talað fyrir í ræðustól rétt á undan mér nær fram að ganga munu lögin taka gildi nú þegar en ekki koma til framkvæmda og skapa þannig mikla óvissu í kerfinu. Samkvæmt lögunum sem þá mundu taka gildi, ef þið samþykkið breytingartillögu hv. þingmanna, verður ekki hægt að krefjast úrskurða eða fara í mál í forsjármálum því að það verður aðeins hægt að undangenginni formlegri sáttameðferð og útgefnu vottorði þar um. Slík formleg sáttameðferð er ekki til staðar í dag 

Hæstv. forseti. Barnalögin kveða á um verulegar réttarbætur fyrir börn á Íslandi, mannréttindabætur. Tilteknir þættir þessara laga kalla á peninga. Það er talið að það muni kosta um 60 millj. kr. á ári að framfylgja þessum lögum. Alþingi hefur samþykkt 30 millj. kr., helminginn af þessari upphæð. Þess vegna er lagt til að lögin taki gildi 1. júlí þannig að þau gildi hálft árið og við séum ekki að útvatna framkvæmdina. Það er það sem þessi atkvæðagreiðsla stendur um, hvort við ætlum að standa að baki lögunum þannig að það sé innstæða fyrir þeim réttarbótum sem við ætlum að veita íslenskum börnum. Um það fjallar þessi atkvæðagreiðsla nú.

Hæstv. forseti. Má þá skilja orð hæstv. ráðherra þannig að það hafi engin innstæða verið fyrir því að samþykkja breytinguna á barnalögunum á síðasta þingi? Frú forseti. Í núgildandi lögum er ákvæði um sáttameðferð. Sýslumenn þekkja þetta ferli og þá er framkvæmdarvaldsins að fylgja því sem Alþingi ákveður hér. Það er þingið sem setur lögin og framkvæmdarvaldið framkvæmir þau. Ef vilji er fyrir hendi er þetta hægt og ég hvet hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina alla til dáða í því efni og vonast til þess að barnalögin taki gildi nú um áramótin. Má þetta vera mönnum til þess lærdóms að ráðuneytin í landinu, framkvæmdarvaldið, hefjist þegar í stað handa að undirbúa lagabreytingartillögur sem afgreiddar eru frá Alþingi og sýni okkur, löggjafarsamkundunni, ekki það virðingarleysi 

Frú forseti. Það er veitt sáttameðferð í dag. Sérfræðingar á vegum sýslumannsembætta um allt land veittu árið 2009 175 pörum sáttameðferð, það árið eingöngu. Það sem greinin gengur út á er að sáttameðferð verði skylda og að foreldrar geti leitað hennar hjá sýslumönnum eftir sem áður og hjá öðrum aðilum. Aðilar á einkamarkaði bjóða viðurkennda sáttameðferð. Það eina sem gerist ef lögin taka gildi 1. janúar 2013 er að mikilvægar réttarbætur taka gildi eins og við sögðum að þær ættu að gera og foreldrar munu fá sáttameðferð. Það er það sem gerist. Varðandi kostnaðinn nefnir hæstv. innanríkisráðherra upphæðina 60 milljónir. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins með þessu frumvarpi sem hæstv. innanríkisráðherra leggur fram er kostnaðarmat upp á 35–40 milljónir. Hvort eigum við að taka trúanlegt? Fjárlagaskrifstofa ráðuneytisins segir 35–40 milljónir 

Virðulegur forseti. Við samþykktum barnalög á síðasta þingi. Við samþykktum þá að setja inn sáttameðferðina og það er tvennt við þessa atkvæðagreiðslu. Ég tek undir með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, hæstv. ráðuneyti innanríkismála hefur vitað af þessari samþykkt frá því í júní.  Það er hins vegar óásættanlegt að hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson lýsi því yfir á fundi úti í bæ að til standi að fresta gildistöku þessara laga áður en frumvarp þar að lútandi er komið inn í þingið, eða þingið yfir höfuð spurt, og draga þannig úr allri vinnu sem er innan kerfisins. Þetta vinnuferli er óásættanlegt. Ég hvet  
            

Frú forseti. Við erum að fjalla um og greiða atkvæði um barnalög. Það er rétt að til er sáttameðferð í landinu en við höfum leitt í lög að það þurfi að fara fram formleg sáttameðferð og gefa út vottorð um slíkt áður en hægt er að óska eftir úrskurði eða fara í forsjármál. Útfærsla slíkrar formlegar sáttameðferðar hefur ekki verið kláruð. Þar af leiðandi verður ekki hægt að veita hana og veita vottorð þannig að lömun mun skapast í kerfinu hvað þessi mál varðar. 
            

Frú forseti. Ég hvet þingmenn til að fella þessa tillögu. Ef það verður gert kemur til atkvæða breytingartillaga frá meiri hluta velferðarnefndar sem kveður á um að gildistöku laganna verði frestað til 1. apríl en ekki 1. júlí eins og kveðið er á um í frumvarpinu enda erum við öll sammála um að mikilvægar réttarbætur í þessum lögum eigi að taka gildi sem fyrst. 
             Felli þingheimur þessa tillögu gefst tækifæri til að tryggja að lögin taki gildi að einum ársfjórðungi liðnum.

Frú forseti. Hér greiðum við atkvæði um tillögu okkar Eyglóar Harðardóttur og Unnar Brár Konráðsdóttur um að 4. gr. frumvarpsins falli brott og þar með verði horfið frá því að fresta gildistöku laga sem við samþykktum í júní sl. Við samþykktum í júní 2012 mjög merkilegar lagabreytingar á barnalögum. Þær fela í sér miklar réttarfarsbreytingar sem almenningur í þessu landi, fólk sem á jafnvel í erfiðum forræðismálum, treystir á að taki gildi þann dag sem við sögðum að þær tækju gildi. Við eigum ekki að hringla með slíkar dagsetningar nema verulega traust rök séu fyrir því. Þetta frumvarp kom seint inn í þingið og í frekar takmarkaðri yfirferð velferðarnefndar hafa ekki komið fram sterk rök fyrir því að við eigum að fresta þessari gildistöku. Það er vel hægt að bjóða formlega sáttameðferð, það er þegar verið að því, 

Hæstv. forseti. Ég hvet til þess að þessi breytingartillaga verði samþykkt. Ég minni þá hv. þingmenn sem enn eru ekki sannfærðir í þessu máli á að það er starfrækt sáttameðferð hjá ýmsum aðilum víðs vegar um landið. Það hefur verið starfrækt öflug og markviss sáttameðferð og þar með hefur dómum í forsjármálum fækkað. Hér náum við því jafnframt fram, verði þessi tillaga samþykkt, að lögin í heild taki gildi varðandi skilgreiningu á réttindum barns, almennt um inntak sameiginlegrar forsjár, um forsjá og sambúðarforeldra, dóma um forsjá og lögheimili barns o.fl. þannig að hér eru mörg mikilvæg ákvæði. Hefði ráðuneytið viljað fresta því að sáttameðferðin tæki gildi hefði einfaldlega verið hægt að leggja til að þeim ákvæðum yrði frestað 

Forseti. Hvernig væri til tilbreytingar að Alþingi væri sjálfu sér samkvæmt? Alþingi sjálft ákveður peningavaldið í þessum efnum og Alþingi sjálft hefur kveðið upp úr með að ekki séu til nægir peningar til að framfylgja þessum lögum.  Innihald þessara laga tekur gildi í samræmi við það sem Alþingi sjálft hefur sagt. Þetta snýst ekki um baráttu Alþingis við framkvæmdarvaldið heldur baráttu Alþingis við sjálft sig. Alþingi sjálft hefur sagt hvað það vill í þessum efnum með því að láta peningana tala. Ég styð breytingartillögu meiri hluta velferðarnefndar af því að hún byggir á ábyrgð í samræmi við það sem Alþingi hefur sagt.

Virðulegi forseti. Ég hvet þingmenn til að styðja þessa tillögu. Það eru mörg tækifæri til að óska eftir frekari fjárframlögum til að koma til móts við þær lagabreytingar sem Alþingi samþykkti  
             Í umsögn fjárlagaskrifstofunnar sem við treystum á við afgreiðslu fjölmargra frumvarpa kemur fram, eins og kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, að verið er að tala um 35–40 milljónir. Þegar óskað var eftir upplýsingum við meðferð þessa máls um hvort fyrir lægi kostnaðaráætlun fékk nefndin þær upplýsingar að þær lægju ekki fyrir. Það eina sem við höfum til að byggja á er þessi umsögn fjárlagaskrifstofunnar. Alþingi er þegar búið að samþykkja að setja 30 milljónir í þetta og ég efast ekki um að Alþingi muni bregðast mjög jákvætt við ef það kemur í ljós að það er nauðsynlegt að setja  
            

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari breytingartillögu í trausti þess að breytingartillaga meiri hlutans fáist samþykkt ef þessi tillaga verður felld. Ég tel ekki fært að fresta gildistöku um hálft ár eins og lagt er upp með í frumvarpinu.

Forseti. Ég tel að við eigum heldur að gleðjast yfir þeim árangri sem við erum að ná með þessum lögum en að setja á miklar deilur. Í raun er ágreiningur um þrjá mánuði og ég tel að þegar rök eru vegin og metin sé sá ágreiningur ekki mikilsverður. Hálft ár er langur tími og ég tel að í þeim málum sem kunna að koma til álita á þessum tíma verði horft á það sem gerist í framtíðinni og ekki þann bókstaf sem gildir hverju sinni þannig að ég ætla að greiða atkvæði með breytingartillögu meiri hluta velferðarnefndar og hvet menn til að vera glaðir í sinni. Jólin eru að koma og nú eiga börnin að skemmta sér.

Frú forseti. Það er að sönnu mikilvægt að lög taki gildi en það er þeim mun mikilvægara að þau geti komist til framkvæmda á gildistökudeginum. Samþykkt þessarar tillögu frá hv. minni hluta í velferðarnefnd þýðir að nýja kerfið sem við öll bundum svo miklar vonir við verður andvana fætt og skapast mun mikil réttaróvissa og óöryggi fyrstu mánuðina á nýju ári. Mér þykir það miður. Ég tók þátt í því sem formaður velferðarnefndar á síðasta ári að það náðist þverpólitísk sátt um þetta nýja kerfi. Ég veit að miklar vonir eru bundnar við það. Þess vegna finnst mér miður að það sé eyðilagt áður en það kemur til framkvæmda. 

Frú forseti. Í þessari atkvæðagreiðslu gefst okkur færi á að lengja fæðingarorlofið úr níu mánuðum í 12 frá og með árinu 2016, hækka hámarksgreiðslur til foreldra í fæðingarorlofi úr 300 þús. kr. á mánuði í 350 þús. kr. á mánuði og draga þar að hluta til baka þær skerðingar sem orðið hafa á síðustu árum. Við munum einnig breyta tekjuskerðingarhlutfalli ef við samþykkjum þetta frumvarp og breytingartillögur þess og síðast en ekki síst munum við veita börnum einhleypra mæðra sem gangast undir tæknifrjóvgun og einhleypra foreldra sem ættleiða börn eða taka í varanlegt fóstur rétt til jafnlangs samverutíma í fæðingarorlofi með foreldrum sínum og öðrum börnum.

Virðulegi forseti. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa útgjöld Fæðingarorlofssjóðs lækkað um 4,5 milljarða frá árinu 2009, þ.e. um 35% að raungildi. Núna á kosningavetri er skyndilega lagt fram frumvarp þar sem í raun eru opnaðar allar gullkistur og sagt að það sé auðvelt að tvöfalda útgjöldin til Fæðingarorlofssjóðs. Það er einn galli á þessari gjöf Njarðar og hann er sá að gert er ráð fyrir því að á næsta ári komi bara til greiðslu 480 millj. kr. Hitt á síðan að taka að láni í framtíðinni, nokkuð sem stjórnvöld framtíðarinnar eiga að sjá um að fjármagna. Þetta er mjög óábyrgt. Í sjálfu sér eru mjög góð og jákvæð markmið í frumvarpinu. Vitaskuld viljum við hækka greiðslurnar í Fæðingarorlofssjóð til þeirra foreldra sem þeirra njóta. Vitaskuld viljum við gjarnan að fæðingarorlof sé lengra. Við verðum hins vegar að velja og hafna, við verðum að forgangsraða og að mati okkar sjálfstæðismanna er núna brýnast að vinna til baka smám saman eftir því sem efni og ástæður leyfa 

Frú forseti. Það var í tíð Páls Péturssonar félagsmálaráðherra sem ný lög um fæðingar- og foreldraorlof voru sett, í upphafi þessarar aldar. Því miður hafa á undanförnum árum framlög til fæðingarorlofs og réttindi foreldra verið skert stórlega af þessari ríkisstjórn. Nú virðist samviskubitið eitthvað farið að naga stjórnarliða og hér eru sett fram mjög háleit markmið sem við framsóknarmenn fögnum vegna þess að við viljum standa vörð um sjóðinn. Hins vegar hefur nánast ekkert samráð verið haft við aðila vinnumarkaðarins, m.a. um hver á að greiða kostnaðinn við þessar breytingar, og ferlið allt er í skötulíki. Við þurfum að velta fyrir okkur spurningum um hvert væri æskilegt þak á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði vegna þess að feður hafa nýtt sér fæðingarorlof í minna mæli en við hefðum viljað. Við munum styðja það sem til framfara horfir í þessu máli, þ.e. hækkun á þakinu o.fl., 

Virðulegi forseti. Ég hef verið stuðningsmaður þessa fæðingarorlofskerfis frá upphafi þegar ég átti þátt í að koma því á laggirnar í mínu fyrra starfi. Upphaflega voru sett tvö markmið með setningu laganna, að tryggja börnum samneyti við báða foreldra og að allir foreldrar gætu tekið fæðingarorlof með því að hækka greiðslurnar og setja þetta inn í atvinnutryggingakerfið. Ég vildi svo gjarnan að hægt væri að lengja fæðingarorlof. Ég vildi svo gjarnan að hægt væri að ná aftur og tryggja þau markmið sem við settum í upphafi, en í ljósi þeirrar stöðu sem ríkissjóður er í núna og í ljósi þess að þessi ríkisstjórn er núna á seinustu metrunum á þessu kjörtímabili finnst mér afar óábyrgt að koma með  Ég get ekki stutt þetta.

Virðulegi forseti. Hér er verið að gera breytingartillögu við frumvarpið. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir því að fæðingarorlof yrði þannig samsett að faðirinn hefði fjóra mánuði og móðirin fjóra mánuði, og fjórum mánuðum gætu foreldrarnir síðan deilt samkvæmt eigin ákvörðun. Hér er hins vegar gengið lengra. Hér er tekin sú ákvörðun að faðirinn hafi fimm mánuði, móðirin fimm mánuði og að tveir mánuðir komi síðan til sameiginlegrar ráðstöfunar. Ég tel það óskynsamlegt. Ég tel miklu eðlilegra að búa við það sem frumvarpið gerði ráð fyrir þó að ég telji reyndar að lengingin sé ekki það forgangsverkefni sem við eigum að hafa almennt um Fæðingarorlofssjóð. Ég tel hins vegar það prinsipp sem liggur á bak við frumvarpið mun skynsamlegra fyrir nú utan það að verði þessi breytingartillaga samþykkt mun hún leiða til frekari útgjalda fyrir Fæðingarorlofssjóð.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um þá breytingartillögu sem felur í sér að einhleyp móðir sem hefur gengist undir tæknifrjóvgun eða einhleypt foreldri sem hefur ættleitt barn eða tekið barn í varanlegt fóstur fái sambærileg réttindi í fæðingarorlofi og að öðru leyti er kveðið á um. Ég tel þetta skynsamlega nálgun og eðlilegt réttlætismál. Ég vil hins vegar í þessu sambandi taka skýrt fram að þessi ákvörðun veitir ekki frekari fordæmi umfram það sem skýrt er kveðið á um í þessum frumvarpstexta eins og hann er settur fram. Ég tel eðlilegt að árétta þetta um leið og ég lýsi yfir stuðningi við frumvarpsgreinina eins og hún liggur hér fyrir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá áréttingu sem fram kom í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og ítreka það sem ég sagði áðan, þegar fæðingarorlofslögin voru sett í upphafi var eitt af yfirlýstum markmiðum þeirra að tryggja jafna stöðu karla og kvenna á vinnumarkaði. Við verðum að gæta okkar á því að það verði ekki að fordæmi að mæður geti tekið sameiginlega réttinn af því sem faðirinn hefði átt að taka þannig að þær standi eftir með verri stöðu á vinnumarkaði þar sem þær eru alla jafna lengur í fæðingarorlofi. Ég vildi árétta þetta en held reyndar að mér hafi tekist að flækja málið enn frekar með þessari atkvæðaskýringu.

Forseti. Ég fagna þessu máli í heild sinni. Þetta er mikið framfaramál fyrir samfélagið allt. Það þekkjum við öll, foreldrar. Ég vil ekki síst þakka fyrir þessa grein hér sem lýtur að hinum sjálfsagða rétti barna sem eiga bara eitt löglegt foreldri til að njóta samvista við foreldri sitt eins og önnur börn sem eiga tvo foreldra. Ég hef með fulltrúum allra flokka á Alþingi ítrekað lagt fram þingmál um nákvæmlega þetta atriði þannig að ég fagna því sérstaklega að þetta sé nú komið í gegn en að sjálfsögðu fyrst og fremst þessum gríðarlega mikilvægu úrbótum og framfaramálum sem hér er um að ræða. Megi það verða að veruleika 

Virðulegi forseti. Áðan tókum við afstöðu til þeirrar hugmyndar sem þarna liggur að baki á þeim grundvelli að búið væri að lengja fæðingarorlofið úr níu mánuðum í 12 og skipta því þannig að það væru fimm mánuðir hjá föðurnum, fimm mánuðir hjá móðurinni og tveir til sameiginlegrar nýtingar. Ég greiddi atkvæði gegn þessu fyrirkomulagi áðan og hlýt að gera það líka núna. Þó að stundum sé eðlilegt að skoða hug sinn hef ég ekki skipt um skoðun á þessum fáu mínútum.

Virðulegi forseti. Við sjálfstæðismenn áréttum það að við teljum að það sé mikilvægast núna að reyna að vinna til baka sem mest af þeirri skerðingu sem hæstv. ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir varðandi Fæðingarorlofssjóðinn. Að því eigum við fyrst og fremst að vinna áður en farið er að taka ákvörðun um það að lengja fæðingarorlofið úr níu mánuðum í 12. Í raun er það þannig að hér erum við að taka ákvörðun um að leggja höfuðáherslu á það að lengja fæðingarorlofið því að frumvarpið tekur ekki til þess með hvaða hætti fjármunir verði auknir að öðru leyti en því að það er í almennum markmiðssetningum. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við mörkum þá stefnu að vinna til baka skerðingarnar sem hæstv. ríkisstjórn beitti sér fyrir.

Virðulegi forseti. Hér er verið að stíga eitt hænuskref í því að reyna að ná til baka þeim skerðingum sem hæstv. ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir varðandi Fæðingarorlofssjóð. Þetta eru 480 millj. kr. sem er ætlað að nota til þess á næsta ári. Ég fór yfir það áðan í ræðu að í raun væri búið að skerða þessar upphæðir um, að ég hygg, 6,5 milljarða kr. þannig að það er ljóst að við erum eingöngu að taka lítið skref. Þetta er til marks um það hvernig vinnubrögðin eru. Annars vegar er í markmiðslýsingu talað um að það eigi að ná þessu að öllu leyti en hins vegar er það verkefni falið nýjum stjórnvöldum sem ekki verða ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar.

Virðulegi forseti. Í 4. og 5. gr. er verið að aðlaga þær breytingar sem búið er að gera á fæðingarorlofshlutanum gagnvart fæðingarstyrknum. Það er eðlilegt að það sé samræmi þar á milli. Við höfum hins vegar andmælt þessari forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og getum því ekki stutt þetta en munum hins vegar ekki leggjast gegn þessu ákvæði vegna þess að það er til samræmingar. Við sitjum því hjá.

Virðulegi forseti. Hér er verið að stafa út með hvaða hætti staðið verði að því að lengja fæðingarorlofið úr níu mánuðum í 12 og fæðingarstyrkinn með sambærilegum hætti. Ég hef áður gert grein fyrir því að það er að mati okkar sjálfstæðismanna óskynsamleg forgangsröðun sem hér er verið að leggja til. Það er miklu skynsamlegra að hækka greiðslurnar vegna þess að það mun fyrst og fremst hafa áhrif á það hvort til að mynda feður fara í fæðingarorlof eður ei. Við vitum að því miður hefur sú þróun orðið á síðustu árum eftir skerðingarnar að þátttaka feðra í fæðingarorlofi hefur mjög minnkað. Það er mjög slæmt fyrir barnið og út frá jafnréttissjónarmiðum. Með þeirri forgangsröðun sem hér er lögð til er ekki verið að takast á við þennan vanda, það er verið að ýta honum inn í framtíðina til úrlausnar fyrir önnur stjórnvöld. Hér er lögð til þessi lenging sem þýðir að jafnaði 

Frú forseti. Af því að kerfið er bilað og það koma lítil græn ljós hjá mér vil ég fara í ræðustól og taka af allan vafa um það að ég styð þetta frumvarp og fagna því mjög. Það stendur þá í þingtíðindunum. Ég tel rétt og tímabært að hefja nú uppbyggingu fæðingarorlofskerfisins á nýjan leik sem við höfum því miður þurft að takmarka útgjöld til undanfarin ár. Mér finnst satt best að segja lágt risið á stjórnarandstæðingum að tala eins og það hafi verið gert af tómri mannvonsku og að sú ákvörðun hafi komið af himni ofan.  En nú er farið að ára betur, það er búið að taka til í ríkisfjármálunum  
            

Virðulegi forseti. Það er ekki mat fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að við höfum fjárhagslegt svigrúm til að fara í þær breytingar sem hér er verið að boða. Þar segir í umsögn um þetta mál, með leyfi virðulegs forseta: „Ljóst er að frumvarpið er ekki í samræmi við útgjaldaforsendur í fyrirliggjandi ríkisfjármálaáætlun stjórnvalda til næstu ára þar sem ekki hefur verið gert ráð fyrir slíkum útgjaldavexti fæðingarorlofs í þeirri stefnumörkun. Í ljósi þess verður að gera ráð fyrir því að gripið verði til viðeigandi ráðstafana á útgjalda- eða tekjuhlið þannig að forsendum ríkisfjármálaáætlunarinnar verði ekki raskað og að unnt verði að standa við þau markmið sem sett hafa verið fram um jöfnuð í ríkisfjármálum árið 2014.“ Þetta eru orð fjármálaráðuneytisins um þær fjárhagslegu og efnahagslegu forsendur sem eiga að vera til staðar til að þetta mál geti fengið eðlilega afgreiðslu.

Forseti. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga er til að jafna, eins og nafnið gefur til kynna. Spurningin sem eftir stendur í mínum huga eftir meðferð þessa máls er hvers vegna ekki er fyrir löngu búið að leggja til þessa tímabæru sanngirnisaðgerð til jöfnunar af hálfu jöfnunarsjóðsins. Ég er stolt af því að þetta mál skuli nú loksins koma inn til Alþingis. Ég segi já við þessu góða framfaramáli og hvet alla, framsóknarmenn jafnt sem aðra, 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur að frumvarpið er seint fram komið. Það er það seint fram komið að sveitarfélög eru búin að gera fjárhagsáætlanir sínar og þess vegna er þeim erfitt um vik að breyta. Í frumvarpinu er horft til tekna af útsvörum og fasteignagjöldum. Fasteignagjöld eiga að standa undir kostnaði við skipulags- og byggingarmál. Þau eru mjög mismunandi eftir stærð sveitarfélaga. Ég hef spurt mig í framhaldinu hver séu hin ríku sveitarfélög í því samhengi. Til dæmis borgar eitt lítið sveitarfélag á Vesturlandi meira í þennan skipulagsþátt en tekjurnar eru af fasteignagjöldum. Þetta hefur ekki verið skoðað frekar en fleiri þættir sem ég hef spurt um vegna þess að við gáfum okkur ekki nógan tíma til að skoða málið. Það var afgreitt með töluvert miklu hraði og mörgum spurningum er ósvarað. Ég hef í ljósi þess sem ég hef sagt ákveðið að sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki sannfærst um ágæti þeirrar breytingar sem hér er lögð til. Ég tel að það væri eðlilegra að taka breytingu af þessu tagi inn í einhvers konar heildarendurskoðun á úthlutunarviðmiðum og forsendum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu en við vitum að á vettvangi sveitarfélaganna og víðar, m.a. í þinginu, eru skiptar skoðanir um ýmsa þætti þessa máls. Eins og málið ber að og eins og það hefur verið lagt upp styð ég það ekki en tel hins vegar að á næsta ári geti vel komið til greina að fara í breytingar á þessum forsendum. Ég vil að það verði gert með heildstæðum hætti en ekki tekin út einstök atriði með þeim hætti sem hér er lagt til.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um dálítið flókið mál sem snýr að því að markmið þessara laga snúa að því að vernda íslenska framleiðslu og meta hvenær er skortur. Ég var með nokkra fyrirvara við þetta mál en tel að það hafi verið komið til móts við þá, bæði í nefndaráliti sem og í þeim breytingum sem við höfum gert á þessu, m.a. í því að þegar menn hafa komist að því að það er vöruskortur verði bæði metið magn og tími sem sá skortur er. Sú breytingartillaga sem við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, 1. flutningsmaður, og einnig hv. þm. Jón Gunnarsson kynntum varðandi verðmiðlun á mjólk var aftur á móti kölluð til baka og nefndin mun fara betur yfir það mál í janúar þar sem ekki vannst tími til þess núna.

Virðulegur forseti. Mér finnst ekki hægt að láta hjá líða að gera athugasemd við atvik sem varð hér áðan í atkvæðagreiðslu. Raunar hafa orðið mjög mörg undarleg atvik í þessari atkvæðagreiðslu í kvöld. Fyrr í kvöld þegar vilji þingsins í ákveðnu máli virtist liggja fyrr var beðið með að kveða upp úr um það að niðurstaða væri komin, beðið óeðlilega lengi á meðan ráðherrar gengu hér um sal og reyndu að tukta fólk til, á meðan hlaupið var út til að reyna að sækja fleiri þingmenn, og þegar það gekk síðan ekki upp var fundi frestað.  Þetta er að mínu mati mjög hættulegt fordæmi. Að vísu fór vel í þetta skipti en ég fordæmi þetta fordæmi.