Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að lokinni rannsókn kjörbréfs og atkvæðagreiðslu um 3.–7. dagskrármál fer fram umræða utan dagskrár um stöðu efnahagsmála. Málshefjandi er hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hæstv. forsætisráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá Sæunni Stefánsdóttur, 11. þm. Reykv. n., dags. 17. mars sl.: „Þar sem ég get ekki lengur setið á Alþingi sem varamaður Guðjóns Ólafs Jónssonar, 11. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, vegna anna í starfi mínu óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Fanný Gunnarsdóttir kennari, taki sæti mitt á Alþingi sem varamaður Guðjóns Ólafs Jónssonar.“ Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Fannýju Gunnarsdóttur sem er 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Reykv. n. Jafnframt hélt kjörbréfanefnd fund í hádeginu í dag til að fjalla um kjörbréfið.

Hæstv. forseti. Kjörbréfanefnd kom saman í dag og fór yfir kjörbréf Fannýjar Gunnarsdóttur, 3. varaþingmanns Framsóknarflokks í Reykv. n. sem landskjörstjórn gaf út 20. mars sl. Kjörbréfanefnd leggur einróma til að kjörbréf Fannýjar Gunnarsdóttur verði samþykkt.



Kjörbréfanefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Fanný Gunnarsdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Fanný Gunnarsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Virðulegur forseti. Mánudagurinn 13. september var erfiður dagur í íslensku efnahags- og fjármálalífi. Krónan féll, hlutabréf lækkuðu umtalsvert og álag á skuldabréf íslensku bankanna á alþjóðamarkaði hækkaði. Sem betur fer hefur fjármálakerfið heldur rétt úr kútnum aftur og bankarnir snúið vörn í sókn. Fljótt á litið er ástæðan fyrir þessum hremmingum neikvæð umfjöllun um íslenska fjármálakerfið hjá erlendum greiningarfyrirtækjum og fjölmiðlum. Þá neikvæðni má a.m.k. að hluta til rekja til þess að ekki hefur verið nægilega virk og trúverðug upplýsingagjöf til markaðarins. Þar var bæði við bankana sjálfa að sakast en jafnframt við þær eftirlitsstofnanir sem eiga að fylgjast með fjármálastöðugleikanum, Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið. Mikilvægt er að þessar stofnanir framkvæmi álagsprófanir á bankakerfinu sem gefi raunsanna mynd af því hvernig þeir eru í stakk búnir til að takast á við umtalsverða gengislækkun, lækkun á hlutabréfamarkaði og hækkandi vexti á erlendum mörkuðum. Ég gagnrýndi í upphafi síðustu viku að slíkar álagsprófanir hefðu ekki farið fram en sé nú á heimasíðu Fjármálaeftirlitsins að það hefur breytt reglum sínum í þessa veru, einmitt í upphafi síðustu viku, og segir jafnframt að útreikningar þess á áhrifum nýrra reglna sýni að viðskiptabankarnir þoli umtalsverða áraun án þess að eiginfjárhlutfall þeirra fari niður fyrir lögbundið 8% lágmark. Bankarnir stóðust álagsprófið, en hvað með hagkerfið? Hin undirliggjandi ástæða þess sem gerðist 13. september er vantrú á íslenska efnahagskerfinu vegna mikils og viðvarandi viðskiptahalla sem náði áður óþekktum hæðum á síðasta ári og var 164 milljarðar kr. Þetta hefur leitt til gríðarlegrar skuldasöfnunar erlendis sem í fyllingu tímans leiðir yfirleitt til gengisfalls og aukinnar verðbólgu. Tölurnar eru ógnvekjandi, virðulegur forseti. Skuldir þjóðarinnar hafa rokið upp úr öllu valdi síðustu ár. Þær voru 50% af landsframleiðslu árið 1997 en voru komnar í 294% í árslok 2005. Þegar lánshæfismat Fitch annars vegar og Standard & Poor's hins vegar fyrir íslenska ríkið er skoðað kemur í ljós að það er fernt sem þessi fyrirtæki hafa öðru fremur áhyggjur af. Í fyrsta lagi er gríðarleg skuldasöfnun þjóðarbúsins, í öðru lagi að of mikið sé lagt á peningamálastefnuna meðan ríkisfjármálin hafa setið hjá, í þriðja lagi of lítil upplýsingagjöf um samsetningu og áhættuvarnir erlendra skulda og í fjórða lagi of miklar væntingar, m.a. vegna stóriðjuframkvæmda. Frá þessum greiningarfyrirtækjum koma setningar eins og þessi, virðulegi forseti, frá Standard & Poor's: „Erlend fjármögnunarþörf hagkerfisins er ein sú mesta sem um getur meðal ríkja sem hafa lánshæfiseinkunn.“ Þeir segja líka: „Vaxandi ójafnvægis gætir í þjóðarbúskapnum vegna hraðvaxandi innlendrar eftirspurnar sem knúin er áfram af væntingum neytenda og fyrirtækja vegna mikilla fjárfestinga í orkufrekum iðnaði og útlánaþenslu.“ Fitch segir, með leyfi forseta: „Fitch gagnrýnir núverandi efnahagsstefnu og telur að of mikið hafi verið lagt á peningamálastefnuna á meðan ríkisfjármálin hafa setið hjá. Ástæðan fyrir aðgerðaleysi ríkisvaldsins er sú skoðun stjórnvalda að núverandi ójafnvægi eigi rætur sínar að rekja til einkageirans og muni lagast af sjálfu sér í fyllingu tímans.“ Þeir segja: „Hrein erlend skuldastaða Íslands er hærri en nokkurs annars lands sem metið er af Fitch.“ Af þessu má ljóst vera, virðulegi forseti, að matsfyrirtækin eru að sýna íslenskum stjórnvöldum gula spjaldið. Hagkerfið er svo yfirspennt að það þolir tæpast illt umtal í erlendum fjölmiðlum. Það eru ýmsir váboðar á lofti sem ástæða er til að taka alvarlega. Vextir fara hækkandi á erlendum mörkuðum og menn geta rétt ímyndað sér hvað það þýðir fyrir skuldsetta íslenska þjóð. Hrein skuldastaða þjóðarbúsins er núna um 1.550 milljarðar og 1% hækkun vaxta þýðir einfaldlega 15 milljarða útgjaldastreymi frá landinu. Gengi krónunnar fer lækkandi og þó að það sé hagstætt fyrir útflutningsgreinarnar er hætta á því að verðbólguskot geti fylgt sem muni hafa í för með sér kjaraskerðingu fyrir heimilin í landinu í formi hærra vöruverðs og aukinnar skuldabyrði vegna verðtryggingar fjárskuldbindinga. Ég gat um það áðan, virðulegur forseti, að það væri fernt sem matsfyrirtækin hefðu öðru fremur áhyggjur af og nú spyr ég forsætisráðherra hvernig hann telji rétt að bregðast við 1. mikilli skuldasöfnun þjóðarbúsins, 2. gagnrýni og aðgerðaleysi í ríkisfjármálum, 3. of lítilli upplýsingagjöf um álagsvarnir hagkerfisins, og 4. of miklum væntingum vegna hugmynda um auknar stóriðjuframkvæmdir.

Frú forseti. Mér finnst mjög sérkennilegt að hlusta á formann Samfylkingarinnar fjalla um efnahagsmál hér á landi eins og hér sé allt í kaldakoli. Ég hefði haldið að eftir þá neikvæðu umræðu sem fór hér af stað fyrir skömmu og hefur verið kveðin rækilega í kútinn af flestum málsmetandi sérfræðingum yrði farið að fjalla um þessi mál af meiri hófsemd og meiri virðingu fyrir staðreyndum málsins en raun ber vitni. Hverjar eru aðalstaðreyndir málsins um ástand efnahagsmála hér á landi? Hagvöxtur frá árinu 1995 hefur verið yfir 60%. Kaupmáttur heimilanna hefur aukist um meira en 60%. Atvinnuleysi er nánast hvergi minna en á Íslandi, um 1,5%. Skuldir ríkissjóðs eru óvíða minni en hér á landi og afkoma ríkissjóðs er með besta móti. Þetta eru staðreyndir málsins. Það viðurkenna þeir sem mesta þekkingu hafa á íslenskum efnahagsmálum eins og sérfræðingar frá OECD sem voru í heimsókn í þessum mánuði og hið sama gildir um sérfræðinga frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og helstu matsfyrirtækjum. Það er vissulega rétt að skuldir einstaklinga hafa aukist, skuldir fyrirtækja hafa aukist. Skuldir ríkissjóðs hafa hins vegar minnkað en það verður að hafa það í huga að eignir fyrirtækja hafa vaxið gífurlega þar á móti, og hin miklu umsvif bankanna á erlendum vettvangi verður að taka inn í þessa mynd. Það er talað um mikla skuldasöfnun einstaklinga. Það er rétt að skuldir einstaklinga hafa aukist mikið en þá verður að hafa í huga að eignirnar hafa aukist mjög mikið á móti. Hrein eign heimilanna í húsnæði og í lífeyrissjóðum hefur aukist síðustu fimm árin um 1.200 millj. kr., þ.e. 12 millj. á hvert heimili í landinu. Þá eru hvorki talin verðbréf né bílaeign. Það er líka rétt að nefna það í þessu sambandi að skuldir heimilanna nema nú um 35% af eignum þeirra og hefur hlutfallið farið lækkandi á síðustu árum. Ég tel að það sé áhyggjuefni hversu viljugir sumir fjölmiðlar og stjórnarandstaðan hafa verið til að hlaupa upp til handa og fóta og taka undir ýmsa órökstudda gagnrýni sem nokkrir erlendir aðilar hafa haldið á lofti, þar á meðal bankar. Greiningardeildir banka eru í harðri samkeppni við íslensku bankana þannig að gagnrýnin er hreinlega sett fram í því skyni að koma höggi á samkeppnisaðilana. Slíkt háttalag er ekki til að auðvelda íslenskum fjármálastofnunum að koma á framfæri réttmætum leiðréttingum á þessum rangfærslum.  Það er talað um, og hv. þingmaður ræddi um það, að heimili og fyrirtæki hafi of miklar væntingar um stóriðjuframkvæmdir. Hverjir skapa þær væntingar? Ríkisstjórnin hefur ekki skapað þær væntingar. Hér hefur verið gífurleg umræða um það eins og búið sé að ganga frá því að farið verði í ákveðnar framkvæmdir. Það hefur ekki verið samið um neinar aðrar framkvæmdir en þær sem eru í gangi á Reyðarfirði og á Grundartanga. Það er hins vegar ljóst að ef verður af frekari uppbyggingu stóriðju hér á landi verður að tímasetja slíkar framkvæmdir vandlega til að þær falli sem best að efnahagslífi okkar og þar verður stöðugleiki í efnahagsmálum algjört forgangsatriði en það er allt of snemmt að fara að tala um þessar framkvæmdir sem einhverjar staðreyndir áður en nokkrar frekari ákvarðanir hafa verið teknar um þær.

Frú forseti. Ein merkustu tíðindi þessa dagana í umræðunni um efnahagsmál eru tvímælalaust bók rithöfundarins og hugsjónamannsins Andra Snæs Magnasonar, Draumalandið. Sjálfshjálparbók handa hræddri þjóð. Fyrirlestrar hans og viðtöl hafa svo sannarlega hrist upp í þjóðinni og munu vonandi vekja hana til sjálfsvitundar. Meginþorri þjóðarinnar vill stöðva frekari álversframkvæmdir, stórvirkjanir og umhverfisspjöll. Samt stillir ríkisstjórnin því upp sem eina valkostinum. Meginþorri þjóðarinnar vildi að herinn færi eða vissi að hann var á förum. Þegar hann svo fer er það blásið upp sem náttúruhamfarir eða gífurleg ógn. Fjölmiðlar sýna fundi með forsætisráðherra í beinni útsendingu eins og um eldgos væri að ræða. Nú er það ávallt alvarlegt mál þegar fólk missir vinnuna. Það fannst fólkinu í sjávarbæjum á Vestfjörðum þegar fyrirtæki þess urðu að loka vegna kvótakerfisins og stóriðjustefnunnar. Það fannst líka starfsfólki Símans á Ísafirði og á Blönduósi þegar því var fyrirvaralaust sagt upp eftir að Síminn hafði verið einkavæddur og seldur. Staðreyndin er þó sú að þenslan hér á suðvesturhorninu ógnar stöðugleika efnahagslífsins og stjórnvöld hafa vart undan að rýmka heimildir fyrir innflutningi á erlendu starfsfólki. Andri Snær segir, með leyfi forseta: „Sífelld yfirvofandi kreppa hefur verið notuð til að stýra fólki. Leiðtogarnir ákveða að leiða ekki þjóðina, heldur stjórna. Með því stefnum við inn í framtíð sem er ekki það sem við viljum heldur það sem við teljum okkur neyðast til að verða.“ Frú forseti. Stefna Vinstri grænna í atvinnumálum byggist á því að eiga góða valkosti en ekki afarkosti.

Frú forseti. Til skamms tíma var helsta vandamálið í íslensku efnahagslífi of hátt gengi krónunnar.  Hv. þingmaður nefnir það líka að ríkisfjármálin séu helsti vandinn. Of mikið sé lagt á peningastefnuna. Það getur vel verið að mikið sé lagt á peningastefnuna. En samt er staðan sú að við erum með mestan afgang af ríkissjóði ef miðað er við þau lönd sem við almennt berum okkur saman við. Þetta eiga allir að geta séð sem fletta þeim ritum sem um þetta fjalla. Skuldasöfnun er líka eitt stóra vandamálið. En eru ekki eignir á móti þessum skuldum? En það virðist líka hafa verið eitt af höfuðvandamálunum, ef marka má málflutning hv. ræðumanns, hvað eignirnar hafa aukist mikið. Þá stendur tvennt eftir. Það er upplýsingagjöfin. Auðvitað má alltaf bæta upplýsingagjöfina. En þeir sem eiga að fjalla um málið þurfa líka að leita eftir upplýsingunum. Þeir þurfa að gæta þess að vera alltaf með nýjustu upplýsingarnar. Ég held að það hafi skort á að þeir sem um málin fjalla hafi gert sér grein fyrir því að t.d. íslensku bankarnir hefðu varið sig fyrir gengislækkuninni. Og síðan eru það væntingarnar, að væntingarnar séu of miklar. En það, frú forseti, fer eftir því hvaða trú 

Hæstv. forseti. Að undanförnu hafa okkur borist viðvaranir um stöðu íslenskra viðskiptastofnana og banka og fjárfestingarfyrirtækja frá ýmsum erlendum eftirlits- og matsfyrirtækjum. Varað hefur verið við miklum lántökum erlendis og bent á hækkun vaxta erlendis, m.a. af skuldabréfum og annarri fjármögnun íslensku bankanna. Útgjöld hafa vaxið langt umfram landsframleiðslu og viðskiptahallinn var yfir 160 milljarðar eða 16,3% á síðasta ári. Fjárfestingar og einkaneysla hefur vaxið mikið þrátt fyrir samdrátt í opinberri fjárfestingu upp á 13,5%. Verðbólga síðustu þriggja mánaða jafngildir nærri 6% verðbólgu á heilu ári. Verðbréfaskuldir almennings munu hækka og vextir banka eru að hækka, m.a. á húsnæðislánum. Erlendar skuldir halda áfram að aukast og viðskiptahallinn verður áfram mikill miðað við spá árið 2006, eða allt að 13%, um 130 millj. kr. miðað við óbreytta landsframleiðslu. Bankarnir hagnast vel á miklum vaxtamun, af almennum lánveitingum innan lands. Erlendar skuldir eru mikið áhyggjuefni og um það segir Óskar Þór Karlsson í leiðara í Fiskifréttum sem mig langar að vitna til, með leyfi forseta: „Hvað með hina gríðarlegu skuldabyrði þjóðarbúsins í erlendum gjaldeyri sem nemur 2.500 milljörðum kr.? Vaxtahækkunin hjá Seðlabanka Evrópu um 0,25% kostar þjóðarbúið 3,5 milljarða kr. aukalega árlega. Það samsvarar nettógjaldeyristekjum af nýliðinni loðnuvertíð og ríflega það.“ Það er ástæða til að velta þessum staðreyndum fyrir sér, hæstv. forseti.

Frú forseti. Íslendingar eru rík þjóð og það er engin ástæða til efast um að þeir eigi bjarta framtíð. Eftir að framsýnir stjórnmálamenn náðu að sannfæra Íslendinga um að þeir ættu að ganga í Evrópska efnahagssvæðið hefur þeim aldrei í sögunni gengið eins vel. En þrátt fyrir þetta er stöðugleikinn í efnahagsmálum undir áralangri forustu sjálfstæðismanna kominn á það stig að varla má greiningardeild í útlöndum hósta án þess að krónan fái kvef. Og menn bíða í ofvæni eftir hverri skýrslu frá matsfyrirtækjum til að sjá hvort hún fái líka lungnabólgu. Við þessar aðstæður hafa bæði hæstv. viðskiptaráðherra og forustumenn í sjávarútvegi sagt að það sé tímabært að skoða upptöku evrunnar. Við gerum það hins vegar ekki nema að ganga í Evrópusambandið. Ég tel að við þessar aðstæður sé rétt að skoða í fullri alvöru hvort Íslendingar eigi ekki að undirbúa inngöngu í Evrópusambandið. Það er það sem íslensk ríkisstjórn ætti að vera að undirbúa í dag í staðinn fyrir að ýta undir þenslu með óraunhæfum væntingum um stóriðju, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað gert, eða með röngum stjórnvaldsaðgerðum sem hafa ýtt undir lántökur almennings og einkaneyslu. Við þurfum stöðugleika í efnahagsmálum alveg eins og við þurfum stöðugleika í varnar- og öryggismálum og Sjálfstæðisflokkurinn hefur um árabil borið ábyrgð á hvoru tveggja. Afleiðingin er sú að við búum ekki við stöðugleika um öryggi landsins. Við búum heldur ekki við stöðugleika í efnahagsmálum eins og hver skýrslan frá innlendum og erlendum sérfræðistofnunum og sérfræðingum hefur sýnt ítarlega fram á. Undir forustu Sjálfstæðisflokksins í efnahagsmálum höfum við nú slegið Íslandsmet í þenslu. Við erum Evrópumeistarar í dag í verðbólgu og við erum líklega um þessar mundir að slá heimsmet í viðskiptahalla. Hæstv. fjármálaráðherra var efnislega að segja að það þyrfti ekki að gera neitt. En frú forseti. Það er vísasta leiðin til að láta taka sig í bólinu  
            

Hæstv. forseti. Íslenska hagkerfið er opið, frjálst og sveigjanlegt. Nýleg dæmi sýna hve mikilvægt er að forustumenn stjórnvalda og fjölmiðlar fjalli um efnahagsmál af ábyrgð og yfirvegun því það sem frá þeim kemur getur haft mikil áhrif á þróun efnahagsmála. Það er því mikilvægt að almenn umræða um efnahagsmál sé yfirveguð og án upphrópana og gætt sé að samhengi hlutanna. Erlend matsfyrirtæki eru af og til að gefa út lánshæfismat fyrir ríkissjóð og fjármálastofnanir. Einnig hafa slík fyrirtæki gefið út horfur á lánshæfismati. Að sjálfsögðu er mikilvægt að allir aðilar skoði þessar greiningar og geri sér grein fyrir hvað þarf að gera til að við höldum þeirri góðu stöðu sem við höfum haft að þessu leyti. Nýlega kom út eitt slíkt mat og sneri það ekki síst að bankakerfinu. Viðbrögð bankanna hafa verið þau að þeir hafa brugðist við ábendingum og farið í aðgerðir í því sambandi. Það er jákvætt og til þess fallið að halda góðri stöðu. Íslenskir bankar hafa aukið mjög umsvif sín erlendis og tekjur þeirra þar hafa vaxið mjög mikið. Þó svo að íslensk fyrirtæki hafi aukið mjög skuldir sínar erlendis þá verður einnig að hafa í huga að eignir þeirra hafa aukist mjög verulega á alþjóðlega vísu. Það er því mikilvægt fyrir þau að taka mið af ábendingum til að styrkur þeirra minnki ekki og það hafa þau verið að gera. Hið opinbera verður einnig að skoða ábendingar matsfyrirtækja og bregðast við ef þörf er talin á því. Það er mikilvægt að hið opinbera beiti aðhaldi í útgjöldum er varða rekstur og ekki síður fjárfestingar. Ábyrgð okkar er mikil að þessu leyti og því hljótum við sífellt að skoða leiðir til að halda niðri aukningu í útgjöldum. Því er gjarnan haldið fram að aðhald skorti í ríkisfjármálum, ekki síst af stjórnarandstöðunni hér á Alþingi. Á sama tíma eru oftast umræður um að fjármagn vanti í hin ýmsu verkefni. Það er því oft lítil brú í þessum málflutningi, virðulegi forseti, og það birtist gjarnan þegar rætt er um fjárlög íslenska ríkisins.

Hæstv. forseti. Ég held að ástæða væri til að benda á í upphafi að stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar væri jafnvitlaus innan Evrópusambandsins sem utan þess. Annars er í sjálfu sér ekki mörgu við að bæta frá því að umræða um efnahagsvandann var síðast tekin til umræðu utan dagskrár á Alþingi. Hins vegar er þessi umræða mjög þörf og mætti verða að föstum lið í störfum þingsins á meðan ekki verður gerð grundvallarbreyting á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Úrræðin sem grípa þarf til eru jafnaugljós og áður og við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs höfum hamrað á því um margra missira skeið, nú síðast í mjög ítarlegu þingmáli sem lagt var fyrir þingið í upphafi þessa þings. Allt sem er að gerast núna í efnahagsmálum og í fjármálakerfinu var fyrirsjáanlegt, alveg jafnfyrirsjáanlegt og brottför hersins frá Miðnesheiði var fyrirsjáanleg, en í báðum tilvikum þverskallast ríkisstjórnin við og neitar að viðurkenna staðreyndir og grípa til viðeigandi ráðstafana. Sumt af því sem við lögðum til í haust er að gerast núna, t.d. varðandi aðhald að fjármálafyrirtækjum og ýmsu sem er að gerast á fjármálamarkaði, en nú er það að gerast af illri nauðsyn en ekki af fyrirhyggju eins og við lögðum til. Það var fyrirsjáanlegt að með óbreyttri efnahagsstefnu, fyrst og fremst í stóriðjumálum, mátti búast við miklum og viðvarandi viðskiptahalla. Það var fyrirsjáanlegt að búast mátti við þenslu með tilheyrandi verðbólgu. Það var fyrirsjáanlegt að búast mætti við háu gengi krónunnar og háum vöxtum með tilheyrandi erfiðleikum fyrir útflutningsgreinar. Og það var fyrirsjáanlegt að búast mátti við flótta hátæknifyrirtækja frá landinu. Við vöruðum við þessum ruðningsáhrifum af völdum stóriðjustefnunnar. Nú talar hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar í véfréttastíl, talar nánast eins og 

Hæstv. forseti. Í ljósi ummæla hv. síðasta ræðumanns, Ögmundar Jónassonar, er rétt að taka fram að eins og alltaf hefur legið fyrir var auðvitað ljóst að þær miklu framkvæmdir sem eiga sér stað nú á Austurlandi og aðrar breytingar sem orðið hafa hér á landi á síðustu missirum mundu leiða til spennu í efnahagslífinu. Það hefur alltaf legið fyrir og ekkert nýtt í því. Það sem ríkisstjórn getur gert við slíkar aðstæður er nákvæmlega það sem þessi ríkisstjórn hefur gert, þ.e. að halda sig við aðhaldssama stefnu í ríkisfjármálum, halda sig við það að aukning opinberra útgjalda verði mun minni en hagvöxturinn í þjóðfélaginu þannig að ríkið gangi ekki á undan með að auka á þenslu. Það er sú stefna sem ríkisstjórnin á að leggja áherslu á á næstu missirum, það er hennar framlag. Á sama hátt á ríkisstjórnin auðvitað líka að halda áfram að búa í haginn fyrir atvinnuvegina í landinu, búa í haginn fyrir áframhaldandi atvinnuuppbyggingu, m.a. uppbyggingu í orkufrekum iðnaði. Eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi verður auðvitað að gæta þess að tímasetja þær aðgerðir og framkvæmdir þannig að það rúmist innan ramma hagkerfisins en það þýðir ekki að það eigi að nema staðar. Ef við veltum fyrir okkur hver úrræði stjórnarandstöðunnar eru, eins og þau hafa komið fram í þessari umræðu, þá boðar Samfylkingin annars vegar aðeins eitt. Það hefur aðeins eitt komið hér pósitíft fram í ummælum samfylkingarmanna sem innlegg í það sem við eigum að gera í efnahagsmálum og það er að taka upp evruna, sem væri raunar stórvarasamt í ljósi þess að hagsveiflan hér lýtur allt öðrum lögmálum en hagsveiflan í Evrópu. Peningamálastefna hér á landi 

Frú forseti. Um langt skeið hefur verið bent á að blikur væru á lofti í efnahagslífi þjóðarinnar og því er mjög mikil þörf á þeirri umræðu sem hér fer fram og einnig að hún verði ábyrg. Við í Frjálslynda flokknum höfum frá því í janúar óskað eftir að skuldastaða þjóðarinnar yrði rædd en því miður hefur það ekki fengið nokkurn hljómgrunn nema hjá Vinstri grænum. Aðrir flokkar hafa einfaldlega lagst gegn þeirri umræðu svo ótrúlegt sem það er. En það er eins og þessi þrír stærstu flokkar trúi því að með því að ræða ekki hlutina gufi vandamálið einfaldlega upp. Við lifum vissulega góða daga hér á landi en það þarf sterk bein til að þola góða daga. Það virðist samt vera svo að ríkisstjórnin hafi ekki þolað þessa góðu daga heldur eytt um efni fram og valdið gífurlegri útþenslu ríkisútgjalda, eytt 120 milljörðum á síðustu tíu árum. Hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað vísað á bug allri gagnrýni á stjórn efnahagsmála. Skemmst er að minnast stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra. Aðeins örlaði þó á því hjá hæstv. forsætisráðherra að eitthvað bjátaði á þegar gengi íslensku krónunnar hríðféll eina vikuna og gengi íslenskra hlutabréfa um 1.000% og þá var skipuð samráðsnefnd. En nú virðist hæstv. forsætisráðherra hafa sett upp gleraugun aftur og sér ekki neitt að. Hann vísar til þess að eignir hafi aukist gífurlega og að skuldastaða ríkisins hafi batnað. Það er vissulega rétt en það eru blikur á lofti sem ekki eru farnar, viðskiptahallinn er gríðarlegur. Ég tel að hæstv. forsætisráðherra hefði átt að nota umræðu sem þessa til að boða einhverjar aðgerðir í efnahagsmálum 

Virðulegur forseti. Ég hlýt að lýsa yfir vonbrigðum mínum með þau svör sem forsætisráðherra gaf hér áðan við þeim fjórum spurningum sem ég beindi til hans. Þær voru í sjálfu sér sáraeinfaldar, þær voru einfaldlega um það hvernig forsætisráðherra teldi rétt að bregðast við þeirri gagnrýni sem kemur fram hjá matsfyrirtækjunum sem eru að meta lánshæfi ríkissjóðs. Þetta voru ekki mínar persónulegu athugasemdir, þetta voru athugasemdir sem koma fram bæði hjá Standard & Poor's og hjá Fitch um það sem þessi fyrirtækja telja að betur megi fara í íslenska hagkerfinu. Þessi fyrirtæki benda á þá váboða sem hér eru. Það er skuldasöfnunin, viðskiptahallinn, álagið á peningamálastjórnunina, of lítil upplýsingagjöf og það eru of miklar væntingar vegna þess að stjórnvöld kynda undir þeim með stöðugum umræðum um virkjanir og stóriðju. Forsætisráðherra kemur hér upp og segir: Ríkisstjórnin er ekki að skapa þessar væntingar. Hver er að skapa þær ef ekki þessi ríkisstjórn? Það er eins og hún sé andsetin þegar kemur að virkjunum og stóriðjumálum og sjái engar aðrar lausnir í efnahagsmálum, að hún þurfi að koma og færa fólkinu í byggðum landsins einhver atvinnutækifæri, að það sé enginn þess umkominn að skapa atvinnu. Ef ríkisstjórnin sinnti því hlutverki sínu og væri þess umkomin að skapa hér þá umgjörð í efnahagsmálunum að fyrirtækin gætu búið við sæmilegan stöðugleika gæti auðvitað ýmislegt orðið til í efnahagslífinu og atvinnulífinu án þess að ríkisstjórnin kæmi og færði mönnum virkjanir eða stóriðju á silfurfati. Virðulegur forseti. Forsætisráðherra kom hér upp og sagði að við værum að mála mynd sem segði að allt væri í kaldakoli. Þetta er rangt, það var engin slík mynd máluð hér. Það var einfaldlega spurt hvað menn ætluðu að gera með þær athugasemdir sem koma fram hjá þessum matsfyrirtækjum. 

Frú forseti. Með fullri virðingu fyrir þeim ágætu matsfyrirtækjum sem vitnað er til þá er það mat ríkisstjórnarinnar að ástand efnahagsmála sé gott hér á landi. Það er hins vegar rétt að það er mikill uppgangur, það er mikil atvinna í landinu og mikil uppbygging. Hv. formaður Samfylkingarinnar talar um að ríkisstjórnin sé að færa einhverjum eitthvað á silfurfati. Hvað varðar þær stóriðjuframkvæmdir sem verið er að tala um um þessar mundir þá er það fólkið á Norðurlandi sem sækir á um það. Það er fólkið á Reykjanesi sem sækir á um það. Það er fyrirtæki sem starfað hefur í Hafnarfirði um áratugaskeið sem vill stækka. Það er ekki vegna þess að ríkisstjórnin sé að reyna að færa einhverjum eitthvað. Ríkisstjórnin hefur fyrst og fremst lagt áherslu á að skapa hér almenn skilyrði og sem betur fer eru þessi skilyrði góð. Það er sóknarhugur í fólki allt í kringum landið og það er bjartsýni. Það má vel vera að einhverjir séu bjartsýnir um of, ég býst við því. Eins og stendur þá er rétt að verðbólga er meiri en menn hefðu óskað eftir en það verður líka að taka tillit til þess að hin samræmda verðbólga, ef við berum okkur saman við Evrópu, er aðeins rétt rúmlega 1% hér á landi á sama tíma og hún er rúmlega 2% í helstu viðskiptalöndum okkar. Ég tel að gengið hafi náð ágætu jafnvægi en það hefur verið helsta gagnrýnisatriði stjórnarandstöðunnar á undanförnum mánuðum að gengið hafi verið allt of hátt. Gengisvístitalan var fyrir stuttu síðan tæplega 119. Ég vænti þess að það sé í einhverju samræmi við það sem stjórnarandstaðan hefur m.a. verið að gagnrýna hér á undanförnum mánuðum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þjóðskrá og almannaskráningu, nr. 54/1962, með síðari breytingum, og frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna flutnings á þjóðskrá og almannaskráningu frá Hagstofu Íslands til dómsmálaráðuneytis. Frumvörp þessi eru flutt í kjölfar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar frá síðastliðnu hausti um að Þjóðskrá flytjist frá Hagstofu Íslands til dómsmálaráðuneytisins. Verði frumvörpin að lögum er gert ráð fyrir að flutningurinn eigi sér stað 1. maí nk. Undanfarin ár hefur staðið yfir endurskipulagning á starfsemi Hagstofu Íslands með það fyrir augum að ná fram hagræðingu og styrkja hagsýslugerð stofnunarinnar. Fólst í þeirri stefnumörkun að verkefni sem ekki tengdust beinlínis hagsýslugerð flyttust annað. Ríkisskattstjóri tók þannig yfir fyrirtækjaskrá Hagstofunnar um mitt ár 2003. Tengsl þjóðskrár og verkefni á sviði dómsmálaráðuneytisins hafa vaxið til mikilla muna á síðustu árum. Þjóðskráin er þannig undirstaða ýmissa verkefna sem dómsmálaráðuneytið og stofnanir þess hafa með höndum svo sem um skráningu útlendinga, veitingu dvalarleyfa, útgáfu vegabréfa og ökuskírteina. Þá er þjóðskrá og gagnasafn hennar ein helsta heimild um margháttuð málefni einstaklinga á sviði sifjaréttar, svo sem um faðerni barna, ættleiðingar, forsjá barna, stofnun og slit hjúskapar og staðfestrar samvistar og skráningu sambúðar og slit hennar, svo og um ríkisfang, mannanöfn o.fl. Er það ætlun dómsmálaráðuneytisins að hagnýta þessi tengsl með því að fela Þjóðskrá aukin verkefni, t.d. hvað varðar útgáfu vegabréfa og annarra skilríkja og umsjá með verkefnum ráðuneytisins á sviði löggjafar um mannanöfn. Helstu atriði í frumvörpunum tveimur eru þessi: Þjóðskrá verður rekin sem skrifstofa í dómsmálaráðuneytinu en fjárreiður hennar verða aðskildar frá fjárreiðum ráðuneytisins. Dómsmálaráðherra verður heimilað að ákveða að um flutning manna á lögheimili milli Norðurlanda gildi Norðurlandasamningur um almannaskráningu en þessi lagabreyting gerir íslenskum stjórnvöldum kleift að fullgilda samninginn. Samningurinn er frá 1. nóvember 2004 en þar urðu Norðurlöndin ásátt um að í stað þess að skráning á flutningi fólks milli Norðurlandanna byggist á samnorrænum flutningsvottorðum yrðu teknar upp rafrænar flutningstilkynningar milli þjóðskráa ríkjanna. Ýmis ákvæði laga um þjóðskrá og almannaskráningu verða færð til nútímahorfs svo sem varðandi hlutverk presta við almannaskráningu. Má þá nefna 2., 8. og 14. gr., frumvarps um breytingu á lögum um þjóðskrá og almannaskráningu, nr. 54/1962, þar sem felld verður brott tilvísun til þess að sóknarprestar starfi við almannaskráningu og fari yfir íbúaskrár en hlutverki þeirra við skráningu lauk fyrir mörgum árum. Áfram munu prestar þó gegna hlutverki við skýrslugjöf til Þjóðskrár um nafngjöf nýfæddra barna, hjónavígslur og mannslát. Stefnt er að gildistöku lagabreytinganna 1. maí nk. en um það leyti er áformað að hefja útgáfu nýrra vegabréfa og mun Þjóðskrá annast það verkefni. Hefur dómsmálaráðherra lagt fram sérstakt frumvarp um það efni, sem er mál 615, þskj. 900, þar sem gert er ráð fyrir útgáfu íslenskra vegabréfa með rafrænum lífkennum. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessi frumvörp að svo stöddu en þau skýra sig að mestu leyti sjálf. Ég legg til að þeim verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Þegar ég kastaði augunum yfir þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um þjóðskrá og almannaskráningu hnaut ég um að í 1. gr. stendur að dómsmálaráðherra skuli fara með stjórn Þjóðskrár og hún skuli rekin sem skrifstofa í dómsmálaráðuneytinu. Þá fór ég að velta því fyrir mér hvort þessi starfsemi væri ekki betur sett einhvers staðar annars staðar en uppi á Arnarhóli - er ekki dómsmálaráðuneytið þar einhvers staðar? Ég hef aldrei komið þangað en mig minnir það. - Eru þetta ekki störf sem er alveg sjálfsagt og eðlilegt að íhuga að verði flutt út á land? Hvað er það sem mælir með því að Þjóðskráin sé í Reykjavík og til hvers erum við með svona batterí eins og Hagstofuna í Reykjavík? Af hverju er þetta ekki flutt út á land? Í gær var vakin athygli á svari hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar þar sem kom fram að störfum á vegum ríkisins hefur fjölgað gríðarlega á höfuðborgarsvæðinu á undanförnum örfáum árum á meðan þeim hefur annaðhvort fækkað, fjölgað örlítið eða hreinlega staðið í stað úti á landi. Mér finnst kominn tími til að hér verði gerð alvöru stefnubreyting á og menn hætti að tala um að efla landsbyggðina, bæjarfélög og sveitarfélög með því að flytja þangað störf en láti hendur standa fram úr ermum og sýni vilja í verki og mér þætti alveg tilvalið að byrja á því að taka þessi störf. Þetta eru störf sem ég hygg að séu að mestu leyti unnin í tölvum, störf sem falla mjög vel að fjarvinnslu og í raun og veru hægt að vinna hvar sem er bara ef fólk er með nógu góða tölvuþekkingu. Ég kom hingað upp til að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvort hann væri ekki reiðubúinn til að íhuga að þessi verkefni yrðu flutt eitthvað út á land.

Frú forseti. Á vegum dómsmálaráðuneytisins starfa sýslumannsembætti víðs vegar um landið og dómsmálaráðuneytið hefur leitast við á undanförnum mánuðum og árum að færa verkefni til sýslumannsembættanna til þess að styrkja þau. Þetta liggur fyrir. Með því að þetta mál fer til dómsmálaráðuneytisins er á margan hátt miklu auðveldara að fara yfir það og ég er viss um að dómsmálaráðuneytið mun fara eins að í mörgum öðrum málum.

Virðulegi forseti. Ég sakna þess að hæstv. dómsmálaráðherra skuli ekki hafa séð sér fært að vera viðstaddur þessa umræðu í dag. Það hefði verið ágætt ef hann hefði verið hér, hann hefði t.d. kannski getað svarað þessari spurningu eða tekið þátt í umræðum um þetta, því ég hygg að það sé alveg rétt sem hæstv. forsætisráðherra bendir á að mörg af þeim verkefnum sem í dag heyra undir dómsmálaráðuneytið og eru unnin á höfuðborgarsvæðinu væru kannski betur sett úti á landi. Það er ástæðan fyrir því að ég kem hér upp, til að vekja athygli á þessum fleti á málinu. Mér finnst þetta vera ágætt tækifæri til að endurvekja þessa umræðu og að stjórnvöld fari nú að sýna í verki að þau meini eitthvað með öllu því sem þau hafa sagt mörg undanfarin ár, því niðurstaðan er því miður sú, eins og svarið sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson fékk frá fjármálaráðherra, að það er afskaplega lítið á bak við allan orðaflauminn og loforðin sem hafa gengið út á það að flytja störf á vegum ríkisins út á landsbyggðina. Tölur og staðreyndir sýna að nánast öll fjölgun starfa á vegum hins opinbera hefur verið á höfuðborgarsvæðinu og ég verð að segja það, virðulegi forseti, að á þessum tíma tölvutækni þar sem samgöngur eru alltaf að verða betri þá er falin mjög mikil mótsögn í þessu. Þarna er virkilega komið tækifæri sem við ættum að notfæra okkur til þess að stinga stoðum undir byggðirnar úti á landi, skapa þar störf, góð, örugg og trygg störf, þokkalega borguð handa fólki sem hefur sæmilega menntun, ekki síst handa konum. Störf úti á landsbyggðinni, það er það sem við þurfum að vinna að.

Frú forseti. Hér eru til umræðu tvö frumvörp hæstv. forsætisráðherra sem lúta að því að flytja verkefni Þjóðskrár og almannaskráningar frá Hagstofu Íslands til dómsmálaráðuneytisins. Eftir samþykkt þessa frumvarps verður Þjóðskráin því orðin að skrifstofu innan dómsmálaráðuneytisins en fjárreiður hennar verða hins vegar aðgreindar frá fjárreiðum ráðuneytisins. Sömuleiðis er gert ráð fyrir að hagnýta tengsl Þjóðskrár og verkefni á sviði dómsmálaráðuneytis með því að fela Þjóðskrá aukin verkefni eins og útgáfu vegabréfa og annarra skilríkja svo og umsjón með ýmsum verkefnum ráðuneytis á sviði löggjafar um mannanöfn. Samhliða þessu frumvarpi er flutt annað frumvarp um breytingar á ýmsum lögum sem leiða af flutningi þjóðskrárinnar. Þar er verið að breyta m.a. lögum sem vísa beint í Hagstofuna en átt er við þjóðskrána eins og ég skil það. Í upphafi langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Af hverju var upphaflegum áformum breytt, þar sem vísað er til í greinargerð frumvarpsins um að færa þjóðskrána og fyrirtækjaskrána frá Hagstofunni til ríkisskattstjóra? Það kemur fram að þetta hafi verið upphaflegu áformin og mig langar að athuga hvort hæstv. forsætisráðherra hafi það á takteinum af hverju var horfið frá því fyrirkomulagi sem var ákveðið á sínum tíma, en það er rétt að fram komi að fyrirtækjaskráningin var flutt til ríkisskattstjóra árið 2003. Mig langar einnig að spyrja hæstv. forsætisráðherra spurninga sem lúta að aðgangi og nýtingu annarra stofnana að þjóðskránni en m.a. kemur fram að þessi flutningur á ekki að koma í veg fyrir að Hagstofan hagnýti þjóðskrána og aðrar opinberar skrár og það er að sjálfsögðu mikilvægt. En munu aðrar opinberar stofnanir fá aukinn aðgang að þjóðskránni? Má þá nefna t.d. lögregluna en einmitt í öðru frumvarpi sem hæstv. dómsmálaráðherra mun flytja hér seinna í dag varðandi lög um vegabréf er talað um aðgang lögreglu að skilríkjaskrá Þjóðskrárinnar. Ég mun að sjálfsögðu spyrja hæstv. dómsmálaráðherra út í það en mig langar einnig til að nota þetta tækifæri og spyrja framsögumann þessa frumvarps, hæstv. forsætisráðherra, hvort í þessum flutningi felist aukinn aðgangur annarra stofnana og ekki síst lögreglu að þeim upplýsingum sem eru í þjóðskrá og hvort hugsanlega standi til að auka eða breyta þeim aðgangi. Mig langar einnig að vita hvort það sé hugmyndin innan ríkisstjórnar að flytja einmitt hluta þessarar starfsemi út á land en hæstv. forsætisráðherra vísaði þar á hæstv. dómsmálaráðherra þannig að við spyrjum hann að því þegar þar að kemur. Mig langar að spyrja: Mun þetta frumvarp kalla á einhvers konar breytingu á starfsmannahaldi? Þarna erum við að tala um að flytja þjóðskrána úr einni stofnun í aðra. Hvaða breytingar hefur þetta í för með sér varðandi húsnæðið og verður einhverju fólki sagt upp í kjölfar þessa frumvarps? Í greinargerðinni koma sömuleiðis fram hugmyndir um að fela Þjóðskránni aukin verkefni. Það er búið að nefna vegabréfaútgáfuna sem við ræðum seinna í dag, en hefur hæstv. forsætisráðherra hugmynd um hvaða verkefni á hugsanlega að færa til Þjóðskrár, hvers konar aukin verkefni munum við fela þessari deild innan dómsmálaráðuneytisins? Hefur einhver ákvörðun verið tekin svo að honum sé kunnugt um það? Mig langar líka að spyrja: Verða breytingar á gjaldtöku fyrir aðgang að þjóðskránni? Það er aðeins komið inn á þetta í 12. gr. frumvarpsins sem nú er til umræðu. Stendur til að breyta því? Að lokum langar mig að taka það fram að þegar við ræðum flutning og breytingar á Stjórnarráðinu og hugmyndir ríkisstjórnarinnar varðandi það þá er auðvitað um mikilvægt mál að ræða og mikilvæga þjónustu og mig minnir að settur hafi verið á fót tveggja manna hópur, með tveimur ráðherrum - annar þeirra er reyndar ekki lengur í ríkisstjórn - til að skoða breytingar á Stjórnarráðinu og þess vegna langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvenær er að vænta einhverra frétta af hugmyndum ríkisstjórnarinnar varðandi þessar breytingar? Og að lokum: Hver telur hæstv. forsætisráðherra að sé framtíð Hagstofunnar? Er hann tilbúinn til að segja eitthvað um framtíð hennar, sem eins og staðan er í dag er með sérstakan ráðherra og sérstakt ráðuneyti ef svo mætti segja, og hvort við megum eiga von á því að Hagstofan eins og hún er starfrækt í dag verði lögð niður?

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir það sem hann sagði. Ástæða þess að hætt var við að flytja þetta mál til ríkisskattstjóra var einfaldlega sú að niðurstaðan varð að það þætti hentugra og hagkvæmara að sameina það starfsemi sem heyrir undir dómsmálaráðuneytið og m.a. með tilliti til þess að það þarf að breyta vegabréfaútgáfunni og einnig að þar væru möguleikar á hagræðingu í framtíðinni í samvinnu við aðrar stofnanir dómsmálaráðuneytisins. Að því er varðar aukinn aðgang annarra stofnana að þjóðskránni er mér ekki kunnugt um að það sé eitthvert vandamál. Ég vænti þess að lögreglan hafi fullan aðgang að þeim upplýsingum sem lögreglan telur nauðsyn á. Að því er varðar breytingar á starfsmannahaldi verður ekki um slíkar breytingar að ræða vegna þessarar aðgerðar en auðvitað eru alltaf einhverjar breytingar á starfsmannahaldi í stofnunum. Það mun eiga sér stað ákveðin endurskipulagning á stofnuninni en gert er ráð fyrir auknum verkefnum eins og hér hefur komið fram þannig að ég veit ekki til þess að það sé eitthvert sérstakt vandamál sem af þessu hlýst að því leytinu til. Að því er varðar gjaldtökuna þá vænti ég þess að hv. þingmaður geti fengið upplýsingar um það í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar. Að lokum, að því er varðar hugsanlegar breytingar á Stjórnarráðinu þá er sú vinna í fullum gangi og þeir ráðherrar sem hafa fjallað um málið hafa skilað ákveðnum hugmyndum til mín. Þær eru til úrvinnslu í forsætisráðuneytinu og ég vænti þess að við getum lagt fram hugmyndir að slíkum breytingum nú á vormánuðum. Það er a.m.k. það sem við ætlum okkur. Að því er varðar Hagstofuna þá er hún til umfjöllunar í því samhengi að Hagstofan er í dag sérstakt ráðuneyti en í þeim breytingum sem verða á Stjórnarráðinu í framtíðinni finnst mér fremur ólíklegt að svo verði áfram. En Hagstofan er mjög mikilvæg stofnun sem ber að efla frekar en hitt og gegnir miklu hlutverki í þjóðfélaginu. En það er skoðun mín að í framtíðarskipun Stjórnarráðsins sé ekki eðlilegt að Hagstofan sé sérstakt, sjálfstætt ráðuneyti.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir greinargóð svör. Mig langar aðeins að kalla eftir ítarlegra svari hvað varðar hugmynd um breytingar á Stjórnarráðinu. Hæstv. forsætisráðherra sagði að umræddir hæstv. ráðherrar hefðu skilað til sín hugmyndum og þær væru til skoðunar. Síðan nefndi hann að þær kæmu hugsanlega fram núna í vor. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Má búast við frumvarpi um breytingar á Stjórnarráðinu nú í vor eða einungis hugmyndum til kynningar hvað það varðar?

Frú forseti. Ég get ekki svarað því á þessu stigi. Málið er ekki það langt komið að hafinn sé undirbúningur að frumvarpi þannig að ég get ekki svarað því á þessu stigi.

Virðulegi forseti. Bara stutt athugasemd vegna ummæla hæstv. forsætisráðherra um Hagstofuna, hann taldi að þar ætti að gera ákveðnar breytingar. Mig langaði bara til að koma hér upp enn og aftur og ræða um það sem ég talaði um hér áðan í fyrra andsvari mínu, þá möguleika og tækifæri sem við höfum í því að flytja eitthvað af þessum stofnunum út á land. Ég hef til að mynda talað um það á opinberum vettvangi að Hagstofan sé alveg ágætisstofnun til að fara upp í næsta flutningabíl með ákvörðunarstað einhvers staðar fyrir utan höfuðborgarsvæðið. Ég hef t.d. nefnt Vestmannaeyjar í því sambandi. Hún gæti sómt sér ágætlega þar og skapað góð og örugg störf. Virðulegi forseti. Mig langar til vekja athygli á nokkuð áhugaverðri skýrslu sem kom út í Noregi fyrir ekki mjög svo löngu síðan sem fjallar einmitt um reynslu Norðmanna af því að flytja atvinnustarfsemi út á landsbyggðina. Nú veit ég að hæstv. forsætisráðherra er ágætis norskumaður og vil ég því nota tækifærið til að vekja athygli hans á þessari skýrslu, hún finnst á netinu. Aðstoðarmaður hans var hér áðan og hann getur fundið hana fyrir hann en skýrslan heitir „Effekter av utlokalisering av statlige arbeidsplasser“ og er útgefin af rannsóknarstofnuninni Rogalandsforskning. Þetta er ágætisskýrsla sem greinir mjög vel frá því hver reynsla frænda okkar í Noregi hefur verið af því að reka svona pólitík. Þeir hafa gert þetta núna um nokkurra áratugaskeið og flutt fjölmargar stofnanir frá Óslóarsvæðinu út á land, ekki síst stofnanir sem sjá um ýmiss konar skráningu en stofnanir þar sem unnið er í fjarvinnslu henta vel í þessu sambandi. Reynsla frænda okkar sýnir einmitt að ef vilji er fyrir hendi til að gera þetta þá er það mjög öflug byggðaaðgerð sem styrkir þessa staði og ekki síst til hagsbóta fyrir konur, en eins og við vitum eiga konur oft í erfiðleikum með að finna vinnu við sitt hæfi úti á landi.

Frú forseti. Ég á ekki von á því að um þetta mál verði jafnmikil umræða og um vatnalögin þó að hér sé kannski að mörgu leyti um miklu stærra lögfræðilegt mál að ræða, en ég vil þó róa hv. þingmenn með því að hér er um litla breytingu að ræða sem varðar form þessa máls. En ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta, nr. 58/1998, með síðari breytingum. Efni þessa frumvarps er tvíþætt. Annars vegar er í 1. gr. frumvarpsins mælt fyrir um breytingu á 5. mgr. 6. gr. laganna. Samkvæmt núgildandi lögum skal formaður óbyggðanefndar vera í fullu starfi sem framkvæmdastjóri hennar og hafa sömu lögkjör og dómstjórinn í Reykjavík. Núverandi formaður lætur af störfum sem framkvæmdastjóri á þessu ári og þykir eðlilegra að framvegis gildi að nefndin ráði sér framkvæmdastjóra og semji við hann um kjör. Engin nauðsyn stendur til þess að sami maður sé formaður nefndarinnar og framkvæmdastjóri hennar. Er þessi breyting lögð til að frumkvæði óbyggðanefndar en hún nýtur ríks sjálfstæðis um störf sín og um hana er full sátt við alla nefndarmenn. Hins vegar er í 2. gr. frumvarpsins lögð til breyting á 8. gr. laganna að því er snertir starfslok óbyggðanefndar. Samkvæmt gildandi lögum á verkefnum óbyggðanefndar að ljúka fyrir árið 2007. Nú er ljóst að verkefnið er miklum mun umfangsmeira og tímafrekara en í upphafi leit út fyrir. Því veldur umfang verksins, öflun og rannsókn gagna og tímafrek málsmeðferð. Það er því lögð til sú breyting að miða lok verksins við árið 2011. Frumvarpinu fylgir sem fylgiskjal áætlun óbyggðanefndar um starfið næstu árin. Óbyggðanefnd hefur nú kveðið upp úrskurð í 21 máli á svæði sem spannar stærsta hluta Suðurlands og Suðausturlands. Meðferð mála á Suðvesturlandi og Norðausturlandi stendur nú yfir. Ætlunin er að ljúka við miðhálendið og aðliggjandi svæði fyrir árslok 2009 og samkvæmt áætlun óbyggðanefndar mun hún ljúka störfum með því að taka fyrir Vestfirði árið 2010 og Austfirði árið 2011. Þetta verk er afskaplega mikilvægt og skiptir miklu fyrir þjóðfélagið og því tel ég nauðsynlegt að það sé greitt fyrir því hér á hv. Alþingi að hægt sé að taka í þetta mál þann tíma sem hæfir mikilvægi þess. Að svo mæltu legg ég til, virðulegi forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Frú forseti. Ég get tekið undir orð hæstv. forsætisráðherra um að hér er ekki um stóra breytingu að ræða. Hann er búinn að gera grein fyrir því að þetta frumvarp lýtur að tvenns konar breytingum og báðar breytingarnar eru smávægilegar. Þar sem fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra og kemur einnig fram í umsögn um frumvarp til laga frá Fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að verkefni óbyggðanefndar hafi reynst mun tímafrekara og kostnaðarsamara en reiknað var með í upphafi, þá langaði mig aðeins að spyrja hvort hæstv. forsætisráðherra hefði á takteinum - en ég skil vel að hann hafi það ekki - þá tölu hvað þetta starf hefur kostað hingað til og hvort það sé einhver möguleiki að áætla hvað þetta muni kosta til loka verkefnisins árið 2011. Mig langar bara að forvitnast um þetta þar sem minnst er á þetta í greinargerðinni, hvort einhver möguleiki sé að meta það hvað öll þessi vinna óbyggðanefndar muni kosta.

Virðulegur forseti. Því miður hef ég ekki upplýsingar um það en ég skal sjá til þess að hv. nefnd verði gerð grein fyrir því og mun koma því á framfæri við óbyggðanefnd að það verði gert. Ég á von á því að þessi kostnaður hafi reynst meiri en upphaflega var áætlað enda er hv. þingmönnum vel kunnugt um að hér hefur verið um gífurlega umfangsmikið starf að ræða sem hefur orðið bæði tímafrekara og meira umleikis en menn gátu áætlað í upphafi. Ég tel hins vegar að það sé svo mikilvægt að ljúka því með góðum hætti að það megi ekki spara til til þess að það farist vel úr hendi. Þetta er mál sem skiptir sköpum um alla framtíð því hér er um að ræða grundvöll þeirra marka sem liggja milli eignarlands annars vegar og hins vegar þess sameiginlega landsvæðis, þ.e. þjóðlendunnar, sem tryggja almannarétt landsmanna og þar á meðal, eins og hér hefur komið fram, helsta vatnsforðabú landsins og það skiptir náttúrlega miklu máli út frá almannarétti að það geti þjónað þjóðfélaginu um alla framtíð.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til lokafjárlaga fyrir árið 2004 sem dreift hefur verið á þskj. 833. Uppbygging frumvarpsins er með sama hætti og verið hefur undanfarin ár og uppgjör og ráðstöfun á stöðu fjárheimilda í árslok byggjast í meginatriðum á sömu vinnureglum og áður. Í fylgiskjali 2 með frumvarpinu er birt yfirlit yfir talnagrundvöll frumvarpsins í heild. Yfirlitið sýnir uppruna allra fjárheimilda ársins 2004 fyrir ríkissjóð í heild og einstök viðfangsefni, þ.e. fluttar stöður fjárheimilda frá fyrra ári, fjárveitingar í fjárlögum og fjáraukalögum, millifærðar heimildir innan ársins og breytingar á fjárheimildum vegna frávika ríkistekna samkvæmt þessu frumvarpi til lokafjárlaga. Í yfirlitinu koma einnig fram gjaldfærð útgjöld í reikningi og staðan í árslok, þ.e. mismunur fjárheimildanna og reikningsfærðra útgjalda. Heildarfjárheimildir ársins 2004 námu 296,3 millj. kr. en útgjöld samkvæmt reikningi urðu 300,4 millj. kr. og fjárheimildastaða í árslok er því neikvæð um 4,1 millj. kr. nettó. Í frumvarpinu er að vanda lagt til að staða fjárheimilda í árslok verði annaðhvort felld niður eins og fram kemur í 2. gr. eða flutt til næsta árs eins og fram kemur í fylgiskjali 1. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á fjárheimildum stofnana og verkefna vegna frávika á ríkistekjum frá áætlun fjár- og fjáraukalaga, samanber skiptingu í sundurliðun 1. Nánar tiltekið er hér leitað eftir heimild Alþingis fyrir ráðstöfun markaðra skatttekna og annarra ríkistekna stofnana og verkefna, ýmist í samræmi við það hverjar tekjurnar urðu samkvæmt uppgjöri eða hver metin fjárþörf við skil markaðra tekna reyndist vera. Almennt er gert ráð fyrir að útgjaldaheimild hækki, hafi lögboðin ríkisframlög til viðkomandi verkefnis reynst vanáætluð í fjárlögum, en lækki hafi tekjurnar verið ofáætlaðar. Hins vegar er gert ráð fyrir að fjárheimild til fjárlaga og fjáraukalaga haldist óbreyttar í tilvikum þar sem ekki er beint samband milli útgjaldaþarfar stofnunar eða verkefnis og fjármögnunar á þann hátt að sveiflur í tekjum hafi beinlínis áhrif á kostnað. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að fjárheimildir hækki um liðlega 1,2 milljarða kr. nettó, samkvæmt uppgjöri á fjármögnun verkefna með ríkistekjum. Innifelur sú fjárhæð einnig nokkrar hækkanir á fjárheimildum vegna frávika í ríkistekjum fyrri ára sem fram til þessa hefur ekki verið veitt heimild til ráðstöfunar á, eins og nánar er tilgreint í greinargerð frumvarpsins. Í 2. gr. frumvarpsins er sótt um heimildir til uppgjörs á ónotuðum fjárveitingum og umframgjöldum ráðuneyta sem falla niður og flytjast ekki til næsta árs. Nánari skipting á niðurfelldum stöðum fjárheimilda er sýnd í sundurliðun 2. Á rekstrargrunni er sótt um niðurfellingu á liðlega 13,5 milljarða kr. útgjöldum umfram fjárheimildir en á greiðslugrunni nemur niðurfellingin um 2,6 milljörðum kr. Þessi mikli munur milli rekstrargrunns og greiðslugrunns stafar að stærstum hluta af niðurfellingu á 7,3 milljarða kr. gjöldum umfram áætlun á lið 09-381 Lífeyrisskuldbindingar, eftirlaun og um 4,8 milljarða kr. gjöld umfram áætlun á lið 09-711 Afskriftir skattkrafna. En í hvorugu tilvikinu hefur það áhrif á útgreiðslur. Í fylgiskjali 1 með frumvarpinu, í samræmi við ákvæði 37. og 45. gr. fjárreiðulaga, er birt yfirlit yfir stöðu fjárheimilda í lok ársins 2004. Ónotaðar fjárheimildir sem flytjast til 2005. Í heildina tekið er lagt til að 9,4 milljarðar kr. jákvæð fjárheimildastaða flytjist yfir á árið 2005. Ráðstafanir á stöðu fjárheimilda í árslok byggja á viðmiðunarreglum þar sem einkum er litið til þess hvort útgjöldin eru bundin, t.d. af lagaákvæðum, eða frekar á ábyrgð tiltekins stjórnsýsluaðila. Í sumum tilvikum kann að vera álitamál hvort eðlilegt sé að fella niður stöður einstakra fjárlagaliða eða flytja þær til næsta árs. Við gerð sérhvers lokafjárlagafrumvarps eru þessi tilvik metin sjálfstætt. Niðurstaðan ræðst m.a. af því hvort talið er að viðhafa megi stýringu á útgjöldum liðarins, þrátt fyrir að tilefni útgjaldanna séu þess eðlis að þau teljist lögbundin. Tilgangur með yfirfærslum er því einnig sá að hvetja ráðuneyti og stofnanir til að aðhalds og styrkari fjármálastjórnar til lengri tíma litið. Því er áformað að leitast við að fækka þeim liðum þar sem staðan er felld niður að jafnaði, a.m.k. í þeim tilfellum þar sem mögulegt er talið að gera ráðstafanir til að bregðast við frávikum í útgjöldum. Gera verður ráð fyrir að þessi mál séu stöðugt til skoðunar. Með því að stofnanir færa yfir afgangsheimildir hefur horfið sú tilhneiging sem var í eldra kerfi að forstöðumenn leituðust við að eyða afgangsheimildum fyrir árslok. Áætlanagerð hefur batnað og stjórnendur hafa litið til lengri tíma en eins árs við stefnumörkun sína. Þessi breyting hefur þó ekki verið gallalaus. Svo virðist sem sumar stofnanir hafi velt halla af rekstri sínum yfir áramót eftir ár og treyst á að á endanum yrði vandinn það mikill að óhjákvæmilegt yrði að taka á honum í fjáraukalögum. Ekkert er talið óeðlilegt við að halli sé eitt ár í rekstri stofnunar um áramót, enda sé tekið á honum á næsta fjárhagstímabili. En þegar halli safnast upp ár eftir ár án þess að svo virðist sem gripið sé til viðeigandi aðgerða ber viðkomandi ráðuneyti og forstöðumanni að taka fast á vandanum. Samkvæmt frumvarpinu sem hér er til umræðu eru 65 fjárlagaliðir með uppsafnaðan halla í árslok sem nemur 10% eða meira af fjárveitingum í fjárlögum og fjáraukalögum 2004 eða 13% af fjölda fjárlagaliða í fjárlögum 2004. Fjöldinn er mismunandi á milli ráðuneyta. Þar eru allt frá því að vera 23 liðir hjá menntamálaráðuneyti, eða 22,5% fjárlagaliða þess ráðuneytis, og 18 liðir í heilbrigðisráðuneyti sem eru 15% fjárlagaliða þess ráðuneytis, í að enginn liður er með uppsafnaðan halla hjá fjórum ráðuneytum, þ.e. sjávarútvegsráðuneyti, iðnaðarráðuneyti, viðskiptaráðuneyti og Hagstofu Íslands.  Ljóst er að taka verður þennan vanda föstum tökum. Því ber að fagna ágætum ábendingum Ríkisendurskoðunar í endurskoðunarskýrslu ríkisreikninga fyrir árin 2003–2004, um að flutningi fjárheimilda á milli ára verði settar frekari skorður en nú er. Mikilvægt er að forstöðumenn og ráðuneyti grípi til aðgerða strax og ljóst er að rekstur stefnir umfram fjárheimildir. Ef til vill þarf að kveða skýrar á um skyldur forstöðumanna, fari rekstur tvö ár í röð umfram heimildir. Við undirbúning fjárlaga þurfa ráðuneytin einnig að búa svo um hnútana að tekið sé á vanda þeirra stofnana sem fara ár eftir ár fram úr fjárveitingum, annaðhvort með endurskipulagningu á rekstri eða með því að breyta forgangsröð fjárveitinga. Á undanförnum árum hefur fjármálaráðuneytið hert framkvæmd fjárlaga og hefur liðum sem eru meira en 4% umfram fjárheimildir innan ársins farið fækkandi. Ég hef, frú forseti, farið yfir helstu þætti frumvarpsins. Með frumvarpinu eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður ríkissjóðs árið 2004. Vísa ég í því sambandi til greinargerðar í fjáraukalögum og ríkisreikningi ársins um meginatriðin í framvindu ríkisfjármála og helstu frávik á tekjum og gjöldum. Þá hefur Ríkisendurskoðun einnig lagt fyrir Alþingi skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings 2004 og um hana hefur verið fjallað í fjárlaganefnd. Ég tel því ekki ástæðu til að fara yfir einstök atriði í frumvarpinu og legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og fjárlaganefndar þingsins.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2004. Það er auðvitað rétt í byrjun að fagna því að frumvarpið skuli fram komið. Þó er vert að gagnrýna hve seint frumvarpið kemur til umræðu. En undanfarin ár hefur þó tekist að skila frumvörpum á þessum tíma og ætti þar af leiðandi að vera hægt að ljúka afgreiðslu þar af leiðandi lokafjárlaga á þessu þingi. Það væri betra að frumvarpið kæmi fyrr fram og má í því sambandi vísa til 45. gr. laga um fjárreiður ríkisins. Þar er gert ráð fyrir því að lokafjárlög séu lögð fram með ríkisreikningi, enda gert ráð fyrir að lokafjárlög séu staðfesting á ríkisreikningi. En því miður er það svo enn einu sinni að mismunur er á lokafjárlögum og ríkisreikningi af ákveðnum ástæðum. Það er auðvitað meðal annars vegna þess að þetta er ekki unnið samhliða eins og lögin gera þó ráð fyrir. Það er ámælisvert að þetta skuli ekki ná fram að ganga eða að lögum skuli ekki breytt, ef það er mat hæstv. fjármálaráðherra að ógerningur sé að gera þetta samhliða. Þá þarf að breyta lögum um fjárreiður ríkisins til samræmis við það svo lagaskyldum sé fullnægt. Þar sem ég er að ræða um 5. gr. fjárreiðulaga er auðvitað rétt að vekja athygli á öðru sem m.a. kemur fram í skýrslu frá Ríkisendurskoðun, endurtekið efni, má segja. Þeir endurtaka það í skýrslu sinni, um endurskoðun ríkisreiknings fyrir 2004 sem þeir hafa áður bent á, sem er í samræmi við það sem hæstv. ráðherra sagði undir lok ræðu sinnar varðandi færslur sem eiga sér stað um áramót, ýmist vegna þess að stofnanir hafa farið fram úr fjárheimildum eða eiga inni heimildir. Ríkisendurskoðun hefur bent á að eðlilegt sé að hafa sömu viðmiðunartölu varðandi þessar tilfærslur á milli ára og viðhöfð er í reglugerð um framkvæmd fjárlaga, þ.e. 4% markið. Hæstv. ráðherra benti á það í ræðu sinni að því miður færu ýmsar stofnanir yfir 4% og sumar þeirra færðu halann milli ára, ár eftir ár hjá sumum stofnunum. Það er hins vegar rétt að vekja athygli á að aðrar stofnanir færa inneignir á milli ár eftir ár. Því miður er ekki annað að sjá af þeim gögnum sem hér liggja fyrir en að þetta fari frekar vaxandi heldur en hitt. Milli áranna 2002 og 2004 minnir mig að slíkar færslur hafi numið um 7% en mér sýnist það sem færist á milli áranna 2004 og 2005 vera 12%. Hér fer þetta vaxandi, sem er ekki af hinu góða. Það er auðvitað eðlilegt að tekið sé undir það með hæstv. ráðherra að á þessu þarf að taka. Hæstv. ráðherra bendir á að ákvæði séu um hvernig eigi að meðhöndla slík mál. Það vekur athygli að ár eftir ár er ekki farið eftir þeim reglum sem um það gilda. Ég held að ástæðan sé kannski fyrst og fremst sú, því er nú verr og miður eins og við höfum margoft bent á í umræðum um fjárlög, að grunnurinn sem þau eru byggð á er ekki nægjanlega traustur. Áætlanagerðin byggir ekki á nægilega traustum grunni og þess vegna treysta ráðuneytin sér ekki til að taka á vanda einstakra stofnana vegna þess að sú vitneskja er fyrir hendi í ráðuneytunum líka að fjárlögin eru ekki nægjanlega tengd raunveruleikanum. Það er afskaplega slæmt og ég vona að hæstv. fjármálaráðherra gangi vaskur til verks, nýr á þeim vettvangi, og muni ganga í lið með að fjárlögin fyrir árið 2007 verði tengdari raunveruleikanum en verið hefur undanfarin ár. Það er ekki til að auka agann í ríkisrekstrinum þegar svona gerist ár eftir ár. Ég endurtek, að þetta á auðvitað jafnt við um þá sem eru með hala og þá sem eru með inneignir. Það segir sig sjálft að þá er áætlanagerðin ekki nægjanlega góð. Þegar við sjáum að þessar færslur fara vaxandi en ekki minnkandi þá hlýtur það að ýta frekar undir að þessi mál verði skoðuð. Frú forseti. Ég held að það sé rétt að vekja athygli hæstv. fjármálaráðherra, sem er nýr á þessum vettvangi, á því sem Ríkisendurskoðun segir í skýrslu sinni um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2004. En þar segir, með leyfi forseta, á bls. 105: „Í skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2003 benti Ríkisendurskoðun á að það veikti framkvæmd fjárlaga að flutningur á fjárheimildum milli uppgjörstímabila væri jafn mikill og raun ber vitni og ætti það bæði við um aðila sem hafa eytt umfram gjaldaheimild og þá sem ekki hafa notað fjárheimildir sínar í mörg ár. Ríkisendurskoðun ítrekar það álit sitt að Alþingi taki þetta mál til skoðunar, en að óbreyttu má gera ráð fyrir að afgangsheimildir vegna reksturs ársins 2004 sem flytjast yfir á árið 2005 til hækkunar á fjárheimildum verði síst minni en áður. Telja verður mjög óheppilegt að stór hluti útgjaldaákvarðana sé þannig ekki ræddur í tengslum við afgreiðslu fjárlaga hvers árs.“ Frú forseti. Hér lýkur tilvitnun í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Þetta er í anda þess sem ég hef sagt, að þetta snýr allt að því að veikja stjórn ríkisfjármálum, sé þannig um þetta gengið. Þetta gengur í raun ekki lengur. Það kemur fram í skýrslunni að þetta sé endurtekið efni frá Ríkisendurskoðun. Það er auðvitað áskorun um að Alþingi taki þetta mál sérstaklega til skoðunar. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að reyna enn einu sinni að auka á þrýsting varðandi þessi mál inn í fjárlaganefnd. Þar verður farið sérstaklega yfir þetta frumvarp til lokafjárlaga. Margt hefur verið rætt varðandi hvað megi styrkja alla þessa framkvæmd. En því miður hefur það ekki náðst fram nægilega vel. En ég trúi og treysti á að hæstv. fjármálaráðherra hafi sama áhuga á þessu og mörg okkar sem höfum tjáð okkur um þetta undanfarin ár. Frú forseti. Mér sýnist einnig óhjákvæmilegt að gera breytingar á þessu frumvarpi eins og gert hefur verið undanfarin ár, ef ég man rétt, vegna staðfestingar á ríkisreikningi fyrir bæði árin 2002 og 2003, af þeirri einföldu ástæðu, eins og fram kemur í frumvarpinu, að ríkisreikningur og lokafjárlög fara ekki saman að öllu leyti. Hér eru gefnar á því viðamiklar útskýringar sem er ekki ástæða til að fara yfir í smáatriðum. Undanfarin ár, eins og ég vitnaði til áðan að í 45. gr. laga um fjárreiður ríkisins, segir með leyfi forseta: „Með ríkisreikningi sem lagður er fram á Alþingi, sbr. 7. gr., skal fylgja frumvarp til lokafjárlaga honum til staðfestingar.“ Það er auðvitað gert ráð fyrir því hér í 3. gr. frumvarpsins sem við hér ræðum, en þar segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi og er ríkisreikningur fyrir árið 2004 þar með staðfestur, sbr. 45. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins.“ Það er vandmeðfarið að gera það með þessu frumvarpi nema bæta við eins og gert hefur verið undanfarin ár. Þá hefur breytingartillaga komið fram, ef ég man rétt, við 2. umr. og varðandi afgreiðslu lokafjárlaga fyrir árið 2003 þá hljóðaði þessi grein þannig: „Lög þessi öðlast þegar gildi og er ríkisreikningur fyrir árið 2003 jafnframt staðfestur ásamt athugasemdum ríkisendurskoðanda í áritun hans á reikninginn, sbr. 45. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins.“ Þannig að athugasemdir ríkisendurskoðanda séu teknar með þessu til staðfestingar til þess að þetta sé brúað. Mér sýnist allt benda til þess að við verðum að gera þetta enn einu sinni. Frú forseti. Ég sagði að það væri ekki ástæða til þess að fara hér í einstaka liði þar sem gefin er skýring á af hverju ekki er fullt samræmi á milli lokafjárlaganna og ríkisreikningsins en við munum fara betur yfir þetta í fjárlaganefndinni og skoða einstök ráðuneyti varðandi það hvernig þau standa með tilliti til fjárlagaársins. Það er grábölvað að við séum að fjalla hér um hluti og staðfesta ákveðin útgjöld sem áttu sér stað á árinu 2004, vera að því nú á árinu 2006. Það er, eins og Ríkisendurskoðun benti á í athugasemdum sínum, ekki hægt að við séum ekki í tengslum við fjárlög að fjalla um fjárútlát þess árs sem er fram undan eins og gert er ráð fyrir þegar fjárlög eru samþykkt. Það eru fleiri þættir sem hægt væri að gera athugasemdir við, t.d. gerir Ríkisendurskoðun athugasemdir við þá áætlunargerð sem stunduð hefur verið, m.a. varðandi álagningu skatta eða þær áætlanir sem þar liggja fyrir. Ríkisendurskoðun segir í athugasemdum sínum að það sé ekki líðandi öllu lengur að ekkert skuli vera gert í þessu. Svo ég vitni, með leyfi forseta, orðrétt í eina setningu í skýrslu Ríkisendurskoðunar: „Ríkisendurskoðun telur að skattyfirvöld verði að taka til hendinni í þessum málum.“ Það varðar þær áætlanir sem fyrir eru lagðar því að ár eftir ár er verið að afskrifa skattkröfur vegna þess að áætlanirnar eru svo víðs fjarri raunveruleikanum og það er hægt að bæta því við að mörg undanfarin ár hafa fulltrúar úr fjármálaráðuneytinu, sem komið hafa á fund fjárlaganefndar, tekið undir það að þarna þurfi að taka til hendi og hafa borið þau skilaboð á milli að skattyfirvöld séu full áhuga á því en því miður er árangurinn miklu minni en við hefði mátt búast. Að lokum, frú forseti, held ég að það sé rétt að vitna hér í athugasemdir við frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2004, þ.e. í texta sem kemur úr fjármálaráðuneytinu sjálfu. Þar segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að komið sé í veg fyrir að slík frávik myndist milli fjárveitinga og útgjalda á viðföngum einstakra fjárlagaliða. Í því sambandi þarf að gæta þess að bókhaldi sé hagað þannig að kostnaður einstakra verkefna sé gjaldfærður á sömu viðfangsefni og fjárheimild fyrir útgjöldunum var veitt á í fjárlögum. Eins er nauðsynlegt að endurskoða skiptingu kostnaðar á milli viðfangsefna í fjárlögum ár hvert.“ Frú forseti. Hér bendir fjármálaráðuneytið á afskaplega mikilvægt verkefni. Það er óþolandi að ár eftir ár skuli það sama gerast og allt of lítið virðist vera gert í því að bæta vinnulagið þannig að komast megi hjá slíkum athugasemdum. En við verðum að vona, svo að ég endurtaki það enn einu sinni, þar sem nú er ferskur og nýr hæstv. fjármálaráðherra að störfum, að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að þessu máli verði kippt í liðinn og sett verði í gang vinnuferli sem hafi það augljósa markmið að svona hlutir endurtaki sig ekki. Ella, frú forseti, verður að álykta sem svo að það sé vilji þeirra, þrátt fyrir hin fögru orð, að það sé best að hafa þetta eins og það hefur verið undanfarin ár en því verr og miður fylgir því það agaleysi sem við höfum til margra ára gagnrýnt við stjórn fjármála ríkisins.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 12/1999, um Lífeyrissjóð bænda, með síðari breytingum. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um Lífeyrissjóð bænda. Fela þær það í sér að lagaumhverfi Lífeyrissjóðs bænda verði einfaldað og starfsumhverfi lífeyrissjóðsins gert sem sambærilegast starfsumhverfi annarra lífeyrissjóða. Í frumvarpinu er lagt til að ákvæði 4.–7. gr. og 9.–14. gr. laganna verði felld á brott. Að nokkru leyti, líkt og fram kemur í frumvarpinu, hafa umrædd ákvæði verið tekin upp í 1. gr. frumvarpsins, en að mestu leyti hafa þau þó verið felld á brott. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að ákvæði 15.–18. gr. laganna, sem fjalla um eftirlaun til aldraðra bænda, verði lögfest og munu því þau ákvæði verða flutt úr III. kafla laganna yfir í II. kafla þeirra. Engar efnislegar breytingar eru gerðar á þeim ákvæðum, að því undanskildu að ákvæðum um fjárhæð og greiðslutilhögun lífeyris er bætt við. Rétt þykir að í lögum um Lífeyrissjóð bænda sé einungis tekið á sérstöðu sjóðsins, svo sem sjóðsaðild, iðgjaldsstofni og iðgjaldi bænda, svo og innheimtu þeirra en hún er með nokkuð öðrum hætti en hjá öðrum lífeyrissjóðum. Gert er ráð fyrir að önnur ákvæði um starfsemi sjóðsins, svo sem réttindaávinnsla og lífeyrisréttindi, verði í samþykktum sjóðsins. Í frumvarpinu er ekki um að ræða neinar efnislegar breytingar á lögum um Lífeyrissjóð bænda aðrar en þær að ákvæði um lífeyrisréttindi vegna áunninna réttinda verði felld niður til þess að unnt verði að samræma þau lífeyrisréttindaákvæðum hjá öðrum lífeyrissjóðum. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Eins og rakið er í greinargerð með frumvarpi þessu er með því kveðið á um tvær breytingar á lögum um tekjuskatt. Annars vegar er lagt til að samlagshlutafélag teljist ekki sjálfstæður skattaðili nema eftir því sé sérstaklega óskað við skráningu og hins vegar að kveðið verði skýrar á um undanþágu lífeyrissjóða frá greiðslu tekjuskatts. Samkvæmt gildandi lögum um tekjuskatt er samlagshlutafélag sjálfstæður skattaðili með sama hætti og hlutafélag og einkahlutafélag, þó svo að hluti félagsaðila í samlagshlutafélagi beri ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum þess. Í löggjöf nágrannaríkja Íslands er víða að finna ákvæði þess efnis að samlagshlutafélög séu ekki sjálfstæðir skattaðilar, nema annars sé óskað, og beri því að skattleggja tekjur samlagshlutafélaga hjá eigendum þeirra. Þannig er því t.d. háttað í dönskum rétti, þó svo að önnur ákvæði dönsku hlutafélagalaganna, eins og um skráningu í hlutafélagaskrá, gildi um samlagshlutafélög eftir því sem við á. Á það hefur verið bent að ákvæði 1. tölul. 1. mgr. 2. gr. laga um tekjuskatt, þar sem kveðið er á um sjálfstæða skattskyldu samlagshlutafélaga, hafi leitt til þess að þetta tiltekna félagaform hafi ekki verið notað í neinum mæli hér á landi þrátt fyrir ýmsa kosti sem því fylgi. Íslensk löggjöf á sviði tekjuskatta sem og hlutafélaga hefur í gegnum tíðina tekið mið af danskri löggjöf og er með frumvarpi því sem hér er mælt fyrir lagt til að sambærilegar reglur gildi í íslenskum lögum um skattskyldu samlagshlutafélaga og eru í danskri löggjöf. Samkvæmt frumvarpinu verða því tekjur samlagshlutafélags, sem ekki óskar eftir því að vera sjálfstæður skattaðili, skattlagðar hjá eigendum þess. Má því segja að eitt af markmiðum frumvarpsins sé að vekja samlagshlutafélagaformið til lífsins og skapa grundvöll þess að það verði nýtt sem tæki til eflingar fjármögnun, t.d. á sviði nýsköpunar. Taka ber fram að áfram er gert ráð fyrir að reglur hlutafélagalaga gildi almennt um samlagshlutafélög, þar með talið reglur um skráningu. Í 4. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, er að finna upptalningu á þeim aðilum sem undanþegnir eru skattskyldu. Þar á meðal eru lífeyrissjóðir, sbr. 5. tölul. 4. gr., svo fremi sem þeir reki ekki atvinnustarfsemi. Í vissum tilvikum hefur leikið vafi á því hvort lífeyrissjóður teljist stunda atvinnustarfsemi, m.a. í tilviki samlagsfélaga. Með frumvarpi því sem hér er mælt fyrir er lagt til að tekin verði af öll tvímæli um það að lífeyrissjóðir séu undanþegnir skattskyldu af hvers konar tekjum af starfsemi sem þeim er á annað borð heimil samkvæmt lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Íslenskir lífeyrissjóðir eru meðal stærstu og virkustu fjárfesta á innlendum fjármálamarkaði, og með þessari breytingu er þeim gert kleift að fjárfesta í formi samlaga eða samlagshlutafélaga, sem t.d. fjárfesta í nýsköpunarfyrirtækjum, án þess að skattskylda myndist hjá þeim. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Hér er frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Ég get ekki látið hjá líða, hæstv. forseti, að koma á framfæri eftirfarandi þar sem hér er til umræðu frumvarp til laga um tekjuskatt. Ég vildi óska þess innilega að hæstv. fjármálaráðherra stefndi að því að staða eldri borgara væri betri en nú er í sambandi við lækkun á tekjuskatti á lífeyrissjóðsgreiðslur. Við erum að greiða, hæstv. forseti, 36,7% af lífeyrissjóðsgreiðslum sem er að mínu mati mjög hátt vægt til orða tekið. Ég teldi að þessi skattur ætti að vera svipaður og fjármagnstekjuskattur er í dag, þ.e. um 10%. Landssamband eldri borgara hefur margoft ályktað um þessa lækkun. Við eigum þetta inni hjá íslensku þjóðinni og ég vonast heitt og innilega til þess, þar sem ég er nú elsti starfandi þingmaður þessa dagana, að þetta verði íhugað alvarlega af hæstv. fjármálaráðherra.

Frú forseti. Það hefur ekki farið fram hjá mér og öðrum að hv. þingmaður ber mjög hag eldri borgara fyrir brjósti og kemur það bæði fram hjá honum í ræðu og riti. Það er hins vegar líka á vitorði flestra að ríkisstjórnin hefur skipað sérstaka nefnd til þess að fara yfir kjör og aðstæður eldri borgara. Í þeirri nefnd er kannski ekki sérstaklega vikið að skattamálunum en hins vegar er önnur nefnd að störfum á vegum fjármálaráðuneytisins sem er að fara yfir reynslu okkar af þeim skattalögum og því skattaumhverfi sem við höfum búið við síðan 1988 og meta hvernig til hefur tekist. Þar er út af fyrir sig ekkert undanskilið og eðlilegt að þeir hlutir sem hv. þingmaður nefndi hér verði teknir þar til athugunar að einhverju leyti. Það ber hins vegar að geta þess í umræðunni að það sem hv. þingmaður er að leggja til gengur í meginatriðum í berhögg við það sem sú skattalöggjöf byggist á en það er það að skattlagningin ráðist af tekjum manna en ekki aðstæðum. Það eru dæmi um að aðstæður komi til áhrifa hvað varðar skattlagninguna en meginatriðin eru öll þau að það séu tekjur en ekki aðstæður sem ráða. En eins og ég segi þegar verið er að meta það hvernig til hefur tekist með þessa skattalöggjöf og það umhverfi sem hún hefur skapað er rétt að skoða þetta í leiðinni.

Frú forseti. Ég vil benda hæstv. fjármálaráðherra á að góð vísa er aldrei of oft kveðin.

Hæstv. forseti. Ég ætla rétt að leggja orð í belg út af þeim umræðum sem hér urðu áðan um skattlagningu og afkomu eldri borgara í landinu. Skattalögin eru þannig útfærð að skattprósentan er ein fyrir alla að undanskildum unglingum sem hafa 6% skatt ef ég man rétt. Síðan er það persónuafslátturinn sem gildir fyrir alla. Í sjálfu sér er ekkert undarlegt við það að eldri borgarar hafi beitt sér fyrir mikilli umræðu um stöðu sína að því er varðar skattlagningu og skerðingarreglur í þjóðfélaginu. Við í Frjálslynda flokknum höfum sérstaklega beint sjónum okkar að þeim skerðingarreglum sem eldri borgarar verða fyrir ef þeir fá viðbótartekjur, þ.e. aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun, hvort sem það eru lífeyristekjur eða atvinnutekjur. Það verður að segjast eins og er að þegar saman eru lögð áhrifin af skerðingarreglunum sem snúa að Tryggingastofnun þar sem tekjur, úr lífeyrissjóði m.a., til eldri borgara valda því að bætur almannatrygginga lækka um 45% - þá er því miður niðurstaðan sú, vegna þess að eldri borgarar eru búnir að nýta persónuafslátt sinn við greiðslur frá Tryggingastofnun, að til viðbótar kemur skerðing sem nemur skattprósentunni eða 36,72%. Þegar þessar tölur eru lagðar saman, annars vegar 4.500 kr. skerðing á bótum fyrir hverjar tíu þús. kr. sem eldri borgari á rétt á úr lífeyrissjóði og hins vegar til viðbótar 3.672 kr. í álagningu tekjuskatts stendur náttúrlega ekki mikið eftir, hæstv. forseti, eða rétt rúmar 1.800 kr., sem er rauntekjubreyting þessa aðila sem hefur annars vegar notið bóta Tryggingastofnunar og hins vegar viðbótartekna, hvort sem það eru tekjur eða greiðslur úr lífeyrissjóði. Um þetta fyrirkomulag, hæstv. forseti, held ég að geti aldrei orðið friður við eldri borgara, það er algjörlega útilokað. Þess vegna höfum við í Frjálslynda flokknum bent á það, m.a. með tillögu hér í hv. Alþingi, að það þyrfti að líta á þessar skerðingarreglur og breyta þeim verulega. Við höfum lagt til að það væri ákveðin upphæð sem ekki kæmi til skerðingar á bótunum, ákveðin upphæð út úr lífeyrissjóði, og síðan yrði þá stighækkandi skerðingarregla þar til tekjur úr lífeyrissjóði hefðu náð 100 þús. kr. á mánuði hjá einstaklingi en þá væri aftur komið að þessari 45% skerðingu á tryggingabótum. Ég hef litið svo á undanfarin missiri og ár að það yrði ekki hægt að ná neinni sátt við eldri borgara öðruvísi en að fara í þessar skerðingarreglur með einhvers konar svona lagi, að gera það að verkum að eldri borgari fái ekki þessar skerðingar eins og þær eru í dag, þ.e. haldi eftir rúmum 1.800 kr. af hverjum 10.000 kr. þar til hann er búinn að eyða tekjutryggingunni, heimilisuppbótinni og tekjutryggingaraukanum, en eins og allir vita skerða lífeyristekjur ekki grunnlífeyri hjá Tryggingastofnun, gamla ellilífeyrinn sem sumir kalla, 23 þúsund krónurnar. Það er ekki fyrr en komið er þangað niður í bótum Tryggingastofnunar sem eldri borgarar fara að borga eingöngu tekjuskatt af lífeyristekjunum, þ.e. 3.670 kr. fyrir hverjar 10.000. kr. En fram að því tapar eldri borgarinn 8.000 kr. rúmum af hverjum 10.000. kr. sem hann fær út úr lífeyrissjóði. Það gerist annars vegar í gegnum tryggingabæturnar, skerðingarreglurnar þar eru um 45%, og síðan til viðbótar skattprósentunni. Úr því að við erum hér að ræða skattamál og ívilnanir í sambandi við það er rétt að vekja athygli á þessu máli enn á ný, ekki er vanþörf á. Mín lokaorð eru þau að ég tel að það náist enginn friður við Samtök eldri borgara í þessu landi með því að hafa málin í þeim farvegi sem þau eru nú, það verður að finna aðra lausn. Ef hæstv. fjármálaráðherra er með margar nefndir í gangi sem snúa að skattamálum held ég að hann ætti nú að tengja það við heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra.

Frú forseti. Það er góðra gjalda vert hjá hv. þingmanni að vekja máls á þessu hér. Það hefur örugglega ekki farið fram hjá honum að þeirri nefnd sem er að störfum á vegum ríkisstjórnarinnar og Samtaka eldri borgara hefur einmitt verið falið að skoða þær skerðingar sem hv. þingmaður var að vekja athygli á og vænti ég þess að við fáum góða og brúklega niðurstöðu út úr því nefndarstarfi.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Eins og rakið er í greinargerð með frumvarpi þessu er með því kveðið á um nokkrar breytingar á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Í fyrsta lagi er lagt til að lágmark virðisaukaskattsskyldrar sölu á ársgrundvelli verði hækkað úr 220.000 kr. í 500.000 kr. Samkvæmt 3. tölul. 4. gr. laganna eru þeir sem selja skattskylda vöru eða þjónustu fyrir minna en 220.000 kr. á ári undanþegnir skattskyldu. Það er frumforsenda fyrir skráningu á virðisaukaskattsskrá að starfsemi sé í atvinnuskyni, sbr. 5. mgr. 5. gr. laganna. Einn meginþátturinn sem horft er til við mat á því hvort um atvinnustarfsemi er að ræða er umfang starfsemi. Umfangslítil starfsemi bendir til þess að ekki sé um atvinnustarfsemi að ræða. Segja má að veltumarkið feli í sér vísbendingu um það hvað umfangið þurfi að vera mikið til að um atvinnustarfsemi sé að ræða. Núgildandi lágmarksveltuákvæði hefur staðið óbreytt í lögunum frá 1. júlí 1997, þegar fjárhæðin var lögbundin og afnumin vísitölubundin hækkun sem gilti fyrir þann tíma. Þá má geta þess að íslenska veltumarkið er töluvert lægra en hjá nágrannaþjóðum okkar að Svíþjóð undanskilinni en þar eru engin slík lágmarksskilyrði. Með hliðsjón af hagkvæmnisástæðum, atvinnuskynsreglu 5. mgr. 5. gr. laganna og fyrirkomulagi í nágrannalöndum er því með frumvarpi þessu lagt til að lágmarksveltuákvæði laganna verði hækkað úr 220.000 kr. í 500.000 kr. Í öðru lagi er lagt til með frumvarpi þessu að leiðréttingartímabil innskatts varðandi fasteignir verði lengt úr tíu árum í tuttugu ár. Reynslan af þessu ákvæði hefur sýnt að tíu ára leiðréttingarskylda innskatts varðandi fasteignir er of stutt tímabil. Auk þess hefur verið gerð breyting á reglugerð nr. 515/1996, um skráningu virðisaukaskattsskyldra aðila, þar sem lengdur var sá tími sem aðilar sem stunda starfsemi á þróunar- eða undirbúningsstigi geta verið með svokallaða fyrirframskráningu á virðisaukaskattsskrá úr 6 árum í 12 ár. Gangi áform þróunar- eða undirbúningsstarfs ekki eftir, þannig að ekki komi til eiginlegrar virðisaukaskattsskyldrar starfsemi, ber hinum fyrir fram skráða m.a. að leiðrétta fenginn innskatt vegna framkvæmda við fasteignir. Skylda til leiðréttingar varir í 10 ár frá því að framkvæmdir áttu sér stað og skal leiðrétting vera hlutfallsleg miðað við leiðréttingartímann. Með tvöföldun tímalengdar fyrirframskráningar getur komið til þess, verði ekkert að gert, að leiðréttingartími verði liðinn þegar á leiðréttingarskyldu reynir. Er það andstætt þeim sjónarmiðum sem búa að baki reglum um fyrirframskráningu og leiðréttingu innskatts. Er því nauðsynlegt samhliða þessari breytingu að lengja tímabil leiðréttingarskyldu á innskatti varðandi fasteignir, þar sem eðlilegt þykir að það tímabil sé talsvert lengra en tímabil mögulegrar fyrirframskráningar. Í þriðja lagi er lagt til að gerðar verði smávægilegar breytingar á nokkrum ákvæðum laganna er varða byggingarstarfsemi. Unnið hefur verið að einföldun reglna um virðisaukaskatt af byggingarstarfsemi um nokkurt skeið. Til þess að ná fram þeirri einföldun og samræmingu sem að er stefnt er nauðsynlegt að gera nokkrar smávægilegar breytingar á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég get ekki látið hjá líða að tala um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Ég kem hér að ákveðnu máli, þ.e. um virðisaukaskatt af lyfjum. Ég bar fram þá fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra fyrir nokkru hvað það mundi þýða í tekjutap ef virðisauki af lyfjum yrði lækkaður í 14 eða 7%. Út úr því dæmi kom að það mundi spara eldri borgurum og barnafjölskyldum nokkur hundruð milljónir króna á ári, tel ég, ef virðisauki af lyfjum yrði lækkaður. Að mínu mati getur enginn neitað því, held ég, að eldri borgarar og barnafjölskyldur eru stærstu kaupendur að lyfjum hér á landi þannig að ég mundi leggja til að lækkun á virðisaukaskatti yrði alvarlega skoðuð við næstu fjárlagagerð.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á almennum hegningarlögum, lögum um meðferð opinberra mála og lögum um fjarskipti, en þar eru lagðar til nauðsynlegar lagabreytingar til að fullgilda megi samning Evrópuráðsins um tölvubrot frá 23. nóv. 2001. Í samningnum eru samræmd almenn efnisskilyrði í refsilöggjöf og tengdri löggjöf að landsrétti á sviði tölvubrota. Jafnframt er mælt fyrir um nauðsynlegar réttarfarsreglur svo að hægt sé að rannsaka og saksækja einstaklinga fyrir slík afbrot auk annarra afbrota sem framin eru í gegnum tölvukerfi eða með rafrænum hætti. Frumvarpið er samið í refsiréttarnefnd og réttarfarsnefnd að tilhlutan dómsmálaráðherra. Þá hafði dómsmálaráðuneytið samráð við samgönguráðuneytið vegna ákvæða í fjarskiptalögum. Helstu efnisatriði frumvarpsins eru þessi: Lagt er til í 1. gr. frumvarpsins að lögfest verði nýtt ákvæði í II. kafla A almennra hegningarlaga sem veiti heimild til að leggja refsiábyrgð á lögaðila fyrir brot á ákvæðum almennra hegningarlaga. Það er vegna ákvæða 12. gr. samningsins sem skyldar aðildarríki að gera lögaðila refsiábyrga fyrir brot sem eiga að vera refsinæm samkvæmt samningnum. Þá er lögð til breyting í 2. gr. frumvarpsins á ákvæði í 4. mgr. 210. gr. almennra hegningarlaga um barnaklám sem taka á af allan vafa um að það sé refsinæmt hér á landi að afla sér eða öðrum barnakláms í gegnum tölvukerfi, samanber skuldbindingar samkvæmt d-lið 1. mgr. 9. gr. samningsins. Í 5. gr. frumvarpsins er lagt til að bætt verði nýju ákvæði við lög um meðferð opinberra mála sem mæli fyrir um heimild fyrir lögreglu í þágu rannsóknar opinbers máls að leggja fyrir þann sem rekur fjarskiptaþjónustu eða fjarskiptanet að varðveita þegar í stað tölvugögn, þar með talin gögn um tölvusamskipti. Þetta nær aðeins til fyrirmæla um að varðveita gögnin og er miðað við að lögreglan geti gefið slík fyrirmæli án undangengins dómsúrskurðar. Tekið skal fram að gögn verða ekki afhent á grundvelli þessarar heimildar en til þess þarf úrskurð dómara eftir almennum reglum. Einnig er í 5. gr. frumvarpsins gert ráð fyrir að fyrirmæli lögreglu um varðveislu gagna geti eingöngu náð til gagna sem þegar eru fyrir hendi. Þannig verði ekki unnt að gefa fyrirmæli um varðveislu gagna sem ekki eru fyrir hendi, svo sem seinni tíma tölvupóst. Til að tryggja að fyrirmælum lögreglu verði fylgt eru lagðar til viðeigandi breytingar á lögum um fjarskipti. Beinlínis verði kveðið á um skyldu þess sem rekur fjarskiptaþjónustu eða fjarskiptanet að verða við tilmælum lögreglu um aðstoð við rannsókn sakamáls enda styðjist þau tilmæli við dómsúrskurð eða lagaheimild. Rétt þykir að binda þetta ekki við skyldu til varðveislu gagna heldur verði þetta almenn skylda sem taki til annarra rannsóknarúrræða. Loks er lagt að refsingar vegna brota á fjarskiptalögum geti varðað fangelsi allt að tveimur árum í stað sex mánaða nú í ljósi þeirra hagsmuna sem í húfi eru þegar ákvæði fjarskiptalaga eru brotin. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur lagt fram frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum, lögum um meðferð opinberra mála og lögum um fjarskipti. Þar kemur samningur Evrópuráðsins um tölvubrot mjög svo við sögu. Ég vil byrja á að fagna því að sjá loks þennan samning í heild sinni og þýddan. Það kemur mér mjög jákvætt á óvart hvað í rauninni við þurfum lítið að breyta lögum miðað við það hversu gríðarlega umfangsmikill þessi samningur er. Þar sem refsiréttarnefnd hefur samið þetta frumvarp mun verða farið yfir það í hv. allsherjarnefnd hvort þær tillögur teljast nægjanlegar. En það eru hérna nokkrir þættir sem mér finnst afar áhugaverðir og vil aðeins fjalla um í stuttu máli. Í 5. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Í þágu rannsóknar máls þar sem rafræn gögn geta haft sönnunargildi er lögreglu heimilt að leggja fyrir þann sem rekur fjarskiptaþjónustu eða fjarskiptanet að varðveita þegar í stað tölvugögn, þar með talin gögn um tölvusamskipti.“ Ég man ekki betur en miklar umræður hafi orðið í þinginu um breytingu á fjarskiptalögum, en ég sé hérna að í rauninni er verið að herða refsingu. Í athugasemdum við frumvarpið segir, með leyfi forseta: „Til samræmis við 4. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að refsimörk til afhendingar gagna skv. b-lið 86. gr. laga um meðferð opinberra mála verði tveggja ára fangelsi og að málslið þess efnis verði bætt við b-lið 2. mgr. 87. gr. þeirra laga, …“ Þar er talað um tvö ár í stað sex mánaða eins og núna er gert ráð fyrir í 74. gr. fjarskiptalaganna. Það er því verið að taka miklu harðar á þessum tölvubrotum og er það í rauninni mjög vel. Það sem mér finnst líka mjög áhugavert eru atriði varðandi barnaklámið því að í samningnum um tölvubrot er stór grein, þ.e. 9. gr., um brot er varða barnaklám. Það sem mér finnst áhugaverðast fyrir allsherjarnefnd að skoða er hvort einhver nýmæli eru í þeim samningi sem við ættum að setja inn í okkar lög. Ég ætla aðeins að fara yfir 9. gr. í samningnum sem er staðfestur af okkar hálfu. Yfirskriftin er: Brot er varða barnaklám. „1. Hver aðili skal setja lagaákvæði og samþykkja aðrar ráðstafanir, eftir því sem nauðsyn krefur, til þess að geta gert eftirfarandi háttsemi refsinæma samkvæmt landslögum sínum þegar um ásetning er að ræða og hún er höfð uppi án réttar: a) að framleiða barnaklám í því skyni að dreifa því um tölvukerfi; b) að bjóða fram barnaklám eða gera það aðgengilegt um tölvukerfi; c) að dreifa barnaklámi eða senda það um tölvukerfi; d) að útvega sér eða öðrum barnaklám um tölvukerfi; e) að hafa í fórum sínum barnaklám í tölvukerfi eða vörslumiðli tölvugagna. 2. Í „barnaklámi“ felst, að því er varðar 1. mgr. hér að framan, klámefni sem sýnir: a) ólögráða barn sem hefur uppi háttsemi sem er greinilega kynferðisleg; b) manneskju sem virðist vera ólögráða barn“ - þ.e. við fáum nýtt inn, hún virðist vera ólögráða af þeim myndum sem sýndar eru - „og hefur uppi háttsemi sem er greinilega kynferðisleg; c) raunsannar myndir sem tákna ólögráða barn sem hefur uppi háttsemi sem er greinilega kynferðisleg; 3. Hugtakið „ólögráða barn“, tekur, að því er varðar 2. mgr. hér að framan, til allra manna undir 18 ára aldri. Aðili getur engu að síður tilskilið lægra aldursmark, þó ekki lægra en 16 ár.“ Það sem mér finnst mikilvægt að skoða í nefndinni í tengslum við þetta er - af því að mikil umræða hefur verið um tölvur og barnaklám, og af því að frumvarpið er fyrst og fremst tengt þessum samningi - hvort það er eitthvað varðandi barnaklám og tölvur sem við gætum sett inn úr því að verið er að opna fjarskiptalögin á ný, eins lög um breyting á almennum hegningarlögum og lög um meðferð opinberra mála. Það er eitt af því sem mér finnst að við í hv. allsherjarnefnd ættum að fara svolítið í saumana á og fá þá til okkar Barnaheill sem hafa staðið fyrir skimun á klámsíðum. Ég held að það gæti skilað sér í mjög góðum umræðum í nefndinni og kannski ákveðinni lögskýringu í nefndaráliti og þá fyrst og fremst til að styrkja þennan þátt hjá okkar. Það er heilmikið líka í samningnum um gagnkvæma aðstoð varðandi hlerun og að sjálfsögðu um áhrif samningsins um viðbætur og framsal sakamanna og annað. Þetta er því um margt mjög gagnmerkur samningur. Þess vegna kemur það mér, eins og ég sagði, hæstv. forseti, jákvætt á óvart að við skulum í rauninni ekki þurfa að hafa stærri breytingartillögur en hér fara fram. Mér finnst það þá segja að við höfum verið á réttri leið og verið framsýn. Einnig er mjög mikilvægt að tekið er mjög vel á þagnarskyldu og gildissviði málsmeðferðarákvæða og hlerun, gagna og annað, og eins varðandi framsal. Hér er því um mjög gagnmerkan samning að ræða þó svo að hann hafi verið undirritaður 2001 en sé núna að öðlast skýrari staðfestingu því mér skilst að hann verði staðfestur í utanríkismálanefnd innan skamms. En að ýmsu er að hyggja þegar við tökum málið fyrir hjá okkur og þá þarf líka að rifja upp umræður í þinginu sem urðu um fjarskiptaþjónustu, fjarskiptanetið og fjarskiptamálin. Það er af ýmsu að taka. Það er líka mjög mikilvægt sem fram kemur í 6. gr. í þessum breytingum en þar segir, með leyfi forseta: „Þeim sem rekur fjarskiptaþjónustu eða fjarskiptanet er skylt að verða við tilmælum lögreglu um aðstoð við rannsókn sakamáls, enda styðjist þau tilmæli við dómsúrskurð eða lagaheimild.“ Það er því algjörlega kveðið mjög skýrt á um dómsúrskurðinn eða lagaheimildina sem er afar brýnt því að við megum ekki gleyma lögunum um persónuvernd. Það verður mjög fróðlegt að fara yfir þetta áfram í hv. allsherjarnefnd og fá aðila úr refsiréttarnefnd fyrir nefndina ásamt fleiri aðilum því að mér finnst þetta gefa örlitlar vísbendingar um að við gætum kannski tekið á fleiri þáttum en akkúrat þeim sem hér eru sem gætu orðið til góðs.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra þriggja spurninga sem lúta að 5. og 6. gr. frumvarpsins. Um 5. gr. stendur í greinargerð, með leyfi forseta: „Í samræmi við þetta er lagt til í 5. gr. frumvarpsins að bætt verði nýju ákvæði við lög um meðferð opinberra mála, sem verði 87. gr. a, með heimild fyrir lögreglu, í þágu rannsóknar opinbers máls, að leggja fyrir þann sem rekur fjarskiptaþjónustu eða fjarskiptanet að varðveita þegar í stað tölvugögn, þar með talin gögn um tölvusamskipti, sbr. 1. mgr. ákvæðisins. Þetta nær aðeins til fyrirmæla um að varðveita gögnin og er miðað við að lögregla geti gefið slík fyrirmæli án undanfarandi dómsúrskurðar.“ Mig langar að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra: Af hverju er ekki gerð krafa um dómsúrskurð þegar kemur að þessari kröfu lögreglunnar, þ.e. að biðja um varðveislu gagnanna? Ég veit að skilyrði fyrir afhendingu gagna er dómsúrskurður en mig langar aðeins að fá skoðanir hæstv. dómsmálaráðherra á því af hverju ekki er áskilinn dómsúrskurður þegar kemur að því krefjast varðveislu gagnanna. Síðan er spurning númer tvö sem lýtur að 6. gr. Þar er talað um að það verði beinlínis skylda þess sem rekur fjarskiptaþjónustu eða fjarskiptanet að verða við tilmælum lögreglu um aðstoð við rannsókn sakamáls, enda styðjist þau tilmæli við dómsúrskurð eða lagaheimild. Mig langar að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra um hvort núverandi skylda sé ekki nú þegar í lögum, þ.e. hafi opinber aðili dómsúrskurð um að aðstoða eigi við rannsókn sakamáls, hvort sú skylda sé ekki nú þegar fyrir hendi. Ef svo er, af hverju er verið að bæta þessu við til viðbótar? Að lokum langar mig að spyrja einnar spurningar sem varðar einnig 6. gr., en hún lýtur að þessari svokallaðri aðstoð. Í greininni stendur: „Þeim sem rekur fjarskiptaþjónustu eða fjarskiptanet er skylt að verða við tilmælum lögreglu um aðstoð við rannsókn sakamáls … “ Hvað felst í þessari aðstoð? Getur hæstv. dómsmálaráðherra upplýst okkur um hversu langt það gengur? Greinargerðin segir að þetta taki ekki einungis til varðveislu gagna heldur verði þetta almennt og taki einnig til rannsóknarúrræða. Ef hæstv. dómsmálaráðherra gæti aðeins dýpkað skilning sinn á 6. gr. fyrir okkur í allsherjarnefnd væri það til bóta.

Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki annað um þetta að segja en það sem hér hefur komið fram og þakka undirtektir undir frumvarpið. Eins og menn vita sem sjá þetta mál er það byggt á samningi Evrópuráðsins og þetta eru þær breytingar sem sérfræðinefndir, þ.e. refsiréttarnefnd, sem hefur fjallað um málið ásamt réttarfarsnefnd að tilhlutan minni, telja að nauðsynlegt sé að færa hér í lög til að við getum staðið við skuldbindingar samkvæmt þessum samningi. Á bls. 10 segir, með leyfi forseta: „Samningur Evrópuráðsins um tölvubrot gerir ráð fyrir nýju úrræði við rannsókn sakamála vegna brota sem framin eru með atbeina upplýsingatækni. Tekur þetta úrræði mið af hættu á því að spillt verði eða breytt tölvugögnum sem hafa að geyma sönnun fyrir broti. Í samræmi við þetta er lagt til í 5. gr. frumvarpsins að bætt verði nýju ákvæði við lög um meðferð opinberra mála, sem verði 87. gr. a, með heimild fyrir lögreglu, í þágu rannsóknar opinbers máls, að leggja fyrir þann sem rekur fjarskiptaþjónustu eða fjarskiptanet að varðveita þegar í stað tölvugögn, þar með talin gögn um tölvusamskipti, sbr. 1. mgr. ákvæðisins. Þetta nær aðeins til fyrirmæla um að varðveita gögnin og er miðað við að lögregla geti gefið slík fyrirmæli án undanfarandi dómsúrskurðar.“ Þegar maður les þetta held ég að þetta skýri sig sjálft. Það segir hér, með leyfi forseta: „Tekur þetta úrræði mið af hættu á því að spillt verði eða breytt tölvugögnum sem hafa að geyma sönnun fyrir broti.“ Um það snýst málið. Verið er að koma í veg fyrir þá hættu að tölvugögnum verði breytt eða þeim spillt af því að þau geta haft að geyma sönnun fyrir broti. Síðan er það svo að lögreglan getur ekki farið í gögnin nema með sérstakri nýrri heimild. Heimild þarf að vera fyrir lögregluna, að mati þeirra sem gerðu þennan samning, að hafa úrræði sem gefa lögreglunni tilefni til að bregðast skjótt og harkalega við til þess að varðveita þetta en ekki meira. Ég held að þeir sem sömdu samninginn og þeir sem síðan taka mið af þessu við gerð frumvarpsins byggi á reynslu sem segir að nauðsynlegt sé til að upplýsa mál af þessum toga að lögregla hafi úrræði sem þessi og ekki sé unnt að búast við því að lögreglan nái árangri í að upplýsa um svona mál nema þessum úrræðum sé fyrir að fara í lögum. Þetta er skýring mín varðandi þetta atriði. Um 6. gr. er líka sömu sögu að segja. Hún tekur náttúrlega mið af umræddum samningi og byggist á því að við færum í lög heimildir sem nauðsynlegar eru til að við getum staðið við samninginn. Ef ég má, með leyfi forseta, lesa upp úr greinargerðinni á bls. 11, þá segir: „Til að tryggja að fyrirmælum lögreglu verði fylgt eru sem fyrr greinir lagðar til viðeigandi breytingar á lögum um fjarskipti. Þær breytingar felast í því að með 6. gr. frumvarpsins er lagt til að tveimur nýjum málsgreinum verði bætt við 47. gr. laganna og komi í IX. kafla um vernd persónuupplýsinga og friðhelgi einkalífs, þar sem beinlínis verði kveðið á um skyldu þess sem rekur fjarskiptaþjónustu eða fjarskiptanet til að verða við tilmælum lögreglu um aðstoð við rannsókn sakamáls, enda styðjist þau tilmæli við dómsúrskurð eða lagaheimild. Rétt þykir að binda þetta ekki við skyldu til varðveislu gagna heldur verði þetta almennt og taki því einnig til annarra rannsóknarúrræða, þar á meðal hlerunar. Þá er lagt til að starfsmenn fjarskiptafyrirtækis beri þagnarskyldu um þær aðgerðir sem gripið er til við rannsókn máls. Er rétt að kveða beinlínis á um þetta í lögum eins og gert er ráð fyrir í 3. mgr. 16. gr. samningsins.“ Þetta er sem sagt til þess að við stöndum þannig að vígi að við getum framfylgt 3. mgr. 16. gr. samningsins og þá telja refsiréttarnefnd og réttarfarsnefnd nauðsynlegt að setja þetta inn í okkar lög. Hvað felst síðan í hugtakinu aðstoð er náttúrlega skýrt að nokkru leyti í þessu sem ég hef lesið: „Rétt þykir að binda þetta ekki við skyldu til varðveislu gagna heldur verði þetta almennt og taki því einnig til annarra rannsóknarúrræða, þar á meðal hlerunar,“ segir hér. Aðstoðin getur því verið þar á meðal hlerun og eitthvað annað sem menn telja að sé til þess fallið að upplýsa þetta mál. Mér finnst að þessu sé ágætlega svarað í greinargerðinni en ég er líka viss um að hv. allsherjarnefnd getur fengið nánari skýringar og vafalaust dæmi frá sérfræðingum refsiréttarnefndar og réttarfarsnefndar þegar málið verður tekið til umræðu í nefndinni. En ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé fyrir okkur að hafa þennan samning sem hluta af lagaumgjörð okkar. Engin þjóð í heiminum notar tölvur eins mikið og við. Við vitum líka að hér hafa menn verið teknir fyrir að misnota tölvur á þann veg að full ástæða er fyrir okkur að staðfesta þennan samning og lögfesta þau úrræði í landslög okkar sem við teljum nauðsynleg til að við getum unnið samkvæmt honum.

Virðulegi forseti. Hér fyrr í dag flutti forsætisráðherra tvö mál sem snúast um það að flytja Þjóðskrá frá Hagstofu Íslands til dómsmálaráðuneytisins. Þegar menn sjá þetta frumvarp til laga um breyting á lögum um vegabréf, nr. 136 22. desember 1998, sjá menn að gert er ráð fyrir því að flytja útgáfu vegabréfa frá Útlendingastofnun til Þjóðskrár. Einnig er gert ráð fyrir því að sýslumenn, lögregla og önnur stjórnvöld taki við umsóknum um vegabréf eftir því sem ráðherra ákveði og einnig að Þjóðskrá geti falið öðrum að annast einstök verkefni við framleiðslu og skráningu upplýsinga í vegabréfabók. Síðan eru þarna ákvæði um það sem þarf að vera í vegabréfunum og hvaða skilyrði vegabréfin þurfa að uppfylla til þess að við stöndumst alþjóðlegar kröfur um það sem kallað er rafræn lífkenni í vegabréfum. Notkun rafrænna lífkenna í vegabréfum er einkum ætlað að auka nákvæmni auðkenningar og þar með öryggi og skilvirkni í landamæraeftirliti. Við búum við það hér síðan, ef ég veit rétt, árið 1999 að öll vegabréf sem eru gefin út á Íslandi eru tölvulesanleg en okkar vegabréf bera ekki það sem kallað er stöðluð rafræn lífkenni sem henta fyrir vélrænan samanburð. Lífkenni er íslenskun á orðinu „biometrics“ en samkvæmt reglugerð Evrópusambandsins frá 13. des. 2004, sem vísað er til í almennum athugasemdum með frumvarpinu, skulu aðildarríki Evrópusambandsins hefja útgáfu nýrra vegabréfa með örflögu sem ber að lífkenna upplýsingar eigi síðar en 28. ágúst árið 2006. Þessi reglugerð er bindandi fyrir okkur og Norðmenn vegna aðildar okkar að Schengen-samstarfinu. Þess ber að geta að þrátt fyrir ofangreindar breytingar þurfa þeir sem eru með tölvulesanleg vegabréf núna ekki að endurnýja þau þar sem þau munu gilda áfram út sinn gildistíma einnig án áritunarskyldu til Bandaríkjanna. Þess ber að geta að Bandaríkin hafa sett fram þær kröfur að ríki sem vilja halda stöðu sinni í því sem þau kalla Visa Waver Program, þ.e. að borgarar þessara ríkja geti ferðast til Bandaríkjanna án vegabréfsáritunar, verði að gefa út vegabréf með örflögu sem í eru stöðluð rafræn lífkenni eftir 26. október árið 2006. Vegabréf gefin út eftir þann dag munu ekki duga til farar til Bandaríkjanna án áritunar nema þau innihaldi lífkenni samkvæmt stöðlum frá Alþjóðlegu flugmálastofnuninni. Ég vil taka það fram að þetta á ekki við um vegabréfin sem eru gefin út eftir 1999. Það er nauðsynlegt að hafa það í huga að vegabréfin sem gefin voru út eftir 1999, tölvulesanlegu vegabréfin, er hægt að nota út sinn gildistíma til ferða til Bandaríkjanna án þess að fá vegabréfsáritun - ef menn eru að fara til Bandaríkjanna og vilja komast hjá því að vera með vegabréfsáritun verða þeir að hafa tölvulesanlegt vegabréf sem er gefið út eftir 1. júlí 1999 eða þessi nýju vegabréf. Munurinn á þessu tvennu er tæknilegur. Þetta nýja vegabréf verður með sérstakri síðu sem hefur að geyma rafrænar upplýsingar sem eru lesanlegar í vél sem verður komið fyrir á landamærastöðinni og getur borið þær upplýsingar sem eru í vegabréfinu saman við gagnagrunna o.s.frv. Það er gert ráð fyrir því að í fyrstu atrennu verði lífkennið sem sett verði í vegabréfið stafræn mynd af umsækjanda og síðan er heimild í frumvarpinu fyrir dómsmálaráðherra að bæta við, eins og segir hér: „Dómsmálaráðherra getur ákveðið að fingraför umsækjanda skuli skönnuð og varðveitt í vegabréfinu.“ Á síðari stigum er gert ráð fyrir því að það skilyrði verði sett að fyrir utan þessa stafrænu mynd verði einnig fingraför hluti af þeim auðkennum sem vegabréfið hefur að geyma. Það er stefnt að því að þetta taki gildi á Schengen-svæðinu árið 2009 þannig að það eru þær dagsetningar sem menn hafa í huga varðandi þetta. Eins og ég sagði í upphafi er gert ráð fyrir að Þjóðskráin komi í stað Útlendingastofnunar við útgáfu vegabréfanna og Þjóðskráin haldi skilríkjaskrá um öll útgefin vegabréf og önnur skilríki sem Þjóðskrá verður falið að annast útgáfu á og þetta kemur fram í lögunum um Þjóðskrána. Þjóðskrá og lögreglu verði heimilt að nota skilríkjaskrá við skilríkjaútgáfu til að bera kennsl á mann eða staðreyna að hann sé sá sem hann kveðst vera, sbr. 7. gr. frumvarpsins. Þegar þetta gengur fram mun framleiðsla vegabréfanna flytjast frá Útlendingastofnun til sérstakrar framleiðslustöðvar sem dómsmálaráðuneytið er að koma upp núna í Reykjanesbæ. Þar hefur verið fest fé í tækjabúnaði sem á að gera kleift að framleiða þessi vegabréf þannig að þau fullnægi öllum kröfum. Þetta er framleiðsla sem skapar fjögur ný störf sem menn hafa mikinn áhuga á á þessum slóðum um þessar mundir eins og kunnugt er. Einnig hefur verið fest fé í tækjabúnaði sem gerir kleift að framleiða hér á landi kort eins og ökuskírteini og önnur slík kort sem hingað til hafa verið framleidd erlendis. Með þessu starfi sem undirbúið hefur verið vegna þessa frumvarps erum við að búa til skilríkjaútgáfu á vegum ríkisins sem fullnægir öllum þeim kröfum sem eðlilegt er að gera til slíkrar útgáfu og þess öryggis sem þar þarf að gæta. Við vitum að Íslendingar ferðast mjög mikið og öll eigum við vegabréf og okkur er annt um að hafa vegabréf sem eru þannig að þau fullnægi öllum kröfum. Ég vil lesa hér, með leyfi forseta, leiðbeiningar sem dómsmálaráðuneytið hefur sett inn á vefsíðu Stjórnarráðsins til þess að bregðast við spurningum sem við teljum algengar þegar um er að ræða hin nýju íslensku vegabréf: „Í ljósi þeirrar umræðu sem er um væntanlegar nýjungar í íslenskri vegabréfaútgáfu hafa margir haft samband við þær stofnanir sem að vegabréfamálum koma og spurt hvaða áhrif breytingin hafi fyrir hinn almenna íslenska ferðamann. Þess vegna eru birtar hér nokkrar algengar spurningar og svör sem varða útgáfu hinna nýju vegabréfa.“ Spurt er: „Þarf að sækja um nýtt vegabréf þegar hafin verður útgáfa nýrra vegabréfa?“ Svarið er: „Nei, öll núgildandi vegabréf halda gildi sínu að fullu. Ekki er stefnt að neins konar innköllun á núgildandi vegabréfum. Öll gild íslensk vegabréf, sem gefin eru út eftir 1. júní 1999, gilda til þess að ferðast án áritunar til Bandaríkjanna. Þeir sem bera íslensk vegabréf útgefin fyrir 1. júní 1999 og ætla til Bandaríkjanna þurfa nú þegar annaðhvort að sækja um áritun til Bandaríkjanna í bandarísku sendiráði eða sækja um nýtt vegabréf.“ - Og mönnum ber að athuga að þetta tengist ekki útgáfu nýju íslensku vegabréfanna heldur bandarískum reglum. „Margir hafa spurt um hvort þeir þurfi að sækja um hið nýja lífkennavegabréf, þegar útgáfa þess hefst til þess að geta ferðast áritunarlaus til Bandaríkjanna eftir 26. okt. 2006.“ Svarið er: „Svo er ekki, vegabréf útgefin eftir 1. júní 1999 munu áfram gilda til áritunarlausra ferðalaga til Bandaríkjanna.“ Síðan er spurt hér: „Hvað er vegabréf með lífkennaupplýsingum, rafrænt vegabréf?“ Svarið er: „Í þeim vegabréfum sem áætlað er að hefja útgáfu á nú á vordögum 2006 verður örflaga og í henni verða varðveittar upplýsingar unnar úr stafrænni mynd sem tekin verður af umsækjanda vegabréfsins, einnig munu verða varðveittar í örflögunni upplýsingar unnar úr fingraskanni vegabréfshafa.“ Ég vil taka það fram varðandi þetta með stafrænu myndina að á ákveðnu stigi í þessu undirbúningsferli komu fram viðhorf frá ljósmyndurum sem töldu að með því að færa þetta þannig inn til sýslumanna, að menn gætu tekið sjálfir af sér þessar myndir, væri verið að draga úr störfum ljósmyndara en náðst hefur samkomulag við þá um það hvernig þeir geta komið að þessu og sent stafrænar myndir til útgáfuaðila vegabréfanna þannig að þeirra starfsöryggi er ekki stefnt í voða með þessari breytingu. Þá er spurt: „Af hverju vegabréf með lífkennaupplýsingum, rafræn vegabréf?“ Svarið er: „Alþjóðaflugmálastofnunin hefur um árabil unnið að þróun rafrænna vegabréfa með lífkennaupplýsingum. Nú hafa mál þróast þannig að alþjóðasamfélagið krefst rafrænna vegabréfa og til þess að tryggja Íslendingum viðunandi ferðafrelsi er nauðsynlegt að hefja útgáfu slíkra vegabréfa sem fyrst. Evrópusambandið hefur samþykkt að öll ríki þess hefji útgáfu rafrænna vegabréfa eigi síðar en 28. ágúst 2006. Þessi samþykkt Evrópusambandsins er einnig skuldbindandi fyrir Ísland.“ Þá er spurning hér: „Verða nýju vegabréfin með lífkennaupplýsingum dýrari en eldri vegabréf?“ Svarið við því er: „Nýju vegabréfin verða nokkuð dýrari í framleiðslu en eldri vegabréf. Ekki er þó ráðgert að hækka verð þeirra til handhafa.“ Ég vil vekja athygli á því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að vegabréfið gildi eins og segir hér í 5. gr.: „Gildistími almenns vegabréfs skal vera fimm ár frá útgáfudegi en heimilt er að lengja þann tíma eftir því sem ákveðið skal í reglugerð. Gildistími annarra vegabréfa skal ákveðinn í reglugerð.“ Þarna er gildistíminn styttur úr tíu árum í fimm og ástæðan fyrir því er sú að menn eru ekki öruggir um það hvernig þessi nýja tækni endist, hvað hún er endingargóð. Ef það kemur í ljós að hún heldur fullu gildi eftir fimm ár er einfalt að gefa út reglugerð um það að þessi vegabréf skuli framlengd um fimm ár eða hvaða tíma sem menn ákveða í því efni þannig að þetta er varúðarákvæði um gildistímann í fimm ár til þess að menn hafi svigrúm í því efni með hliðsjón af reynslunni. Virðulegi forseti. Ég taldi nauðsynlegt að gera svo rækilega grein fyrir þessu litla frumvarpi, sem er nú samt stórt, því að það snertir Íslendinga mjög sem ferðast mikið og vilja hafa ferðaskilríki sín í góðu lagi. Ég vona því að það fái góða umfjöllun hér í þinginu og skjóta afgreiðslu til þess að við getum búið þessi skilríki sem best í hendur okkar borgara og innan þeirra tímamarka sem okkur eru sett.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um vegabréf og eins og hefur komið fram hjá hæstv. dómsmálaráðherra þá eru tvær meginbreytingar þar á ferð. Í fyrsta lagi á að taka upp nýja gerð vegabréfa, sem innihalda eiga rafræn lífkenni, og í annan stað er verið að breyta útgefanda á vegabréfum, það er sem sagt verið að flytja þá starfsemi frá Útlendingastofnun til Þjóðskrár. Við ræddum fyrr í dag við hæstv. forsætisráðherra í tengslum við annað frumvarp, sem laut að flutningi Þjóðskrár frá Hagstofunni til dómsmálaráðuneytisins, og í þeirri umræðu komu m.a. fram spurningar um hvort það stæði til að flytja Þjóðskrána eða hluta af verkefnum Þjóðskrár út á land. Hæstv. forsætisráðherra vísaði þeirri spurningu á hæstv. dómsmálaráðherra, sem hann vissi að mundi mæla fyrir þessu máli hér á eftir, og það væri fróðlegt að bera þá spurningu upp gagnvart hæstv. dómsmálaráðherra varðandi þann hugsanlega flutning. Í greinargerð frumvarpsins segir að krafan um breytingarnar sé vegna alþjóðlegra krafna. Mig langar í fyrsta lagi að spyrja hvort verið sé að ganga eitthvað lengra en alþjóðlegar kröfur gera ráð fyrir. Eru þetta fyrst og fremst kröfur sem Bandaríkjamenn hafa verið að setja? Í greinargerðinni er einnig vísað í samræmdar kröfur Schengen-ríkjanna, talað um samkomulag milli Schengen-ríkjanna um að ríki skuli hefja útgáfu nýrra vegabréfa eigi síðar en 22. ágúst nk. Þá langar mig að spyrja í framhaldi af því hvort þetta séu fyrst og fremst bandarískar kröfur eða evrópskar kröfur varðandi þetta samkomulag Schengen-ríkjanna. Stendur það til að öll Schengen-ríkin verði að hefja nýja útgáfu vegabréfa eins og við erum að gera hér? Er hæstv. dómsmálaráðherra eitthvað kunnugt um það hvort ferðalög innan Schengen-svæðisins geti raskast ef ákveðin Schengen-ríki taka ekki til við að hefja útgáfu þessara nýju vegabréfa? Mig langaði aðeins að fá upplýsingar um það hvað er að gerast á vettvangi Evrópuþjóða hvað þetta varðar því að fókusinn hefur auðvitað verið svolítið á kröfur Bandaríkjamanna. Í frumvarpinu er lífkenni skilgreint þannig: „Lífkenni geta til dæmis verið andlitsmynd, augnmynd, fingraför, undirskrift en einnig upptaka af rödd viðkomandi eða önnur þau líkamlegu einkenni sem unnt er að mæla með ákveðinni tækni þannig að þau greini einstaklinga hvern frá öðrum. Lífkenni eru oftast myndir sem unnt er að nota til auðkenningar einstaklings. Til dæmis er andlitsmynd í vegabréfi lífkenni.“ Svo er talað um rafræn lífkenni, svo sem rafrænar andlitsmyndir, sem greina má með tölvubúnaði og þannig má vélrænt aðgreina einstaklinga. Mig langaði að forvitnast um það hjá hæstv. dómsmálaráðherra hvort þetta sé tæmandi upptalning á því sem honum dettur a.m.k. í hug hvað er lífkenni, því að stundum er umræðan um lífsýni. Er það ekki alveg rétt hjá mér að þetta á ekkert skylt við lífsýni eins og það hefur verið í umræðunni og lífsýni eru ekkert undirflokkur lífkenna ef svo mætti segja, til að fyrirbyggja þann misskilning að við erum ekkert að fara inn á þær brautir? Önnur meginbreytingin, eins og ég sagði, í þessu frumvarpi snertir útgáfu vegabréfa. Almenn vegabréf verða eftir samþykkt þessa frumvarps gefin út af Þjóðskrá í stað Útlendingastofnunar og Þjóðskráin verður síðan flutt til dómsmálaráðuneytisins. Samkvæmt frumvarpinu verður útgáfa þjónustuvegabréfa og diplómatískra vegabréfa áfram hjá utanríkisráðuneytinu og síðan verður útgáfa vegabréfa fyrir útlendinga og flóttamenn áfram hjá Útlendingastofnun. Mig langaði að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra: Af hverju voru þessi vegabréf skilin eftir, af hverju eiga vegabréf útlendinga enn þá að vera hjá Útlendingastofnun? Þá er ég kannski að tala um í ljósi möguleika á að nýta mannafla, aðstoð og þekkingu hjá Þjóðskránni sem verður kannski hjá dómsmálaráðuneytinu. Það væri líka fróðlegt að vita það ef hæstv. dómsmálaráðherra hefur það á takteinum: Hver er eiginlega fjöldi þessara vegabréfa, þ.e. vegabréfa til útlendinga og flóttamanna og síðan þessara þjónustuvegabréfa og diplómatísku vegabréfa? Ég held að upplýsingar um fjölda þjónustuvegabréfa og diplómatískra vegabréfa liggi fyrir í einhverri fyrirspurn sem mikið var gert úr hér í haust. En það er bara svona til að fá einhverja innsýn í hvort þetta sé mikill fjöldi vegabréfa sem er þá skilinn eftir fyrir utan Þjóðskrána. Eðlilegt er að spyrja: Mun kostnaður við kaup á vegabréfum aukast? Greinargerðin og hæstv. ráðherra segja nei. Það er að sjálfsögðu gott og gilt. Við sjáum líka að frumvarpið segir að þessi nýju vegabréf verði dýrari í framkvæmd og þó að hæstv. ráðherra og frumvarpið segi að gjaldtakan eigi ekki að aukast langar mig að spyrja hvort hæstv. dómsmálaráðherra geti fullvissað okkur um að hann muni t.d. ekki beita sér fyrir að gjaldtaka vegabréfanna verði aukin í hans ráðherratíð á næstunni a.m.k. Það getur vel verið að menn stefni að því að auka ekki gjaldtökuna en síðan getur það breyst. Getur hann með nokkurri vissu fullyrt að þau muni ekki hækka í verði? Það er væntanlega ákveðin freisting til þess í ljósi þess að framleiðsla þessara nýju vegabréfa verður dýrari. Við sjáum líka að gildistaka vegabréfa styttist úr tíu árum í fimm ár, eins og kemur fram í 5. gr. Þá er ákveðin hætta á því að kostnaðurinn, ef menn þurfa að kaupa sér nýtt vegabréf á fimm ára fresti í staðinn fyrir tíu ára fresti plús það að hugsanlega verða þau dýrari í framtíðinni, verði allnokkur. Aðeins um 7. gr., svona nánast að lokum. Í greinargerð með 7. gr. stendur, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir því að opinberum stofnunum sé heimilt að nota skilríkjaskrá við skilríkjaútgáfu. Þá verði Þjóðskrá og lögreglu heimilt að nota skilríkjaskrá til að bera kennsl á mann eða staðreyna að hann sé sá sem hann kveðst vera.“ Við ræddum þetta einnig við hæstv. forsætisráðherra hér fyrr í dag og hann vísaði á hæstv. dómsmálaráðherra hvað þetta varðar. Okkur langaði að vita hvort samvinna Þjóðskrár og lögreglu sé eitthvað að breytast með þessu eða verður þetta bara eins og hefur verið? Er verið að auka aðgang lögreglu að þessum upplýsingum eða er þetta bara eins og það hefur alltaf verið, þannig að hæstv. dómsmálaráðherra geti þá staðfest að þetta sé bara svipað og það hefur verið og engin grundvallarbreyting hvað það varðar eða hvað? Að lokum er það 4. gr. en þar er kannski þriðja efnisbreytingin: „Lagt er til að heimild til útgáfu vegabréfs til barns á grundvelli umsóknar frá öðru forsjárforeldra verði þrengd frá því sem nú er. Sú breyting sem hér er lögð til snertir hvorki upptöku lífkenna í vegabréf né breyttan útgefanda bréfanna.“ Þetta á vel við störf allsherjarnefndar þessa dagana þar sem við erum að fjalla um annað frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra sem lýtur að því að gera sameiginlega forsjá að meginreglu. Með leyfi forseta, stendur í 4. gr.: „Heimilt er að gefa út vegabréf samkvæmt umsókn annars forsjárforeldris þegar hitt forsjárforeldri er ófært um að veita samþykki sitt vegna sjúkdóms, fjarvistar eða annarra sérstakra aðstæðna að undangenginni athugun á umræddum aðstæðum og mati á því hvort hætta sé á að barn verði fært úr landi með ólögmætum hætti.“ Mig langaði að spyrja hvort hæstv. dómsmálaráðherra gæti upplýst hvernig þessi athugun ætti að fara fram. Við sjáum að í greinargerðinni er sagt að athugun Þjóðskrár lúti almennum reglum stjórnsýslulaga - og það liggur auðvitað í augum uppi sem opinber stofnun - og að þessi athugun beinist að því að fá staðfest eftir því sem unnt er að enginn ágreiningur sé á milli foreldranna um útgáfu vegabréfs til barnsins, að raunveruleg vandkvæði séu á því að afla umsóknar beggja foreldra og að sá sem sækir um hafi ekki slík tengsl við annað ríki að hætta sé á að hann hverfi þangað með barnið. Þetta síðasta efnisatriði, varðandi það að Þjóðskráin athugi hvort viðkomandi hafi ekki slík tengsl við það ríki sem hann er að fara til, það er t.d. ekki í lögunum en það er útskýrt þarna í greinargerðinni. En það væri gott ef hæstv. dómsmálaráðherra gæti dýpkað skilning okkar á því hvernig þessi athugun færi fram sem vel er hægt að ímynda sér að gæti svolítið reynt á a.m.k. í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfum fengið. Að lokum tek ég undir það sem hæstv. dómsmálaráðherra segir, að það er mikilvægt fyrir Íslendinga að búa við góð ferðaskilríki. Íslendingar ferðast mjög mikið og ég held að stór hluti af þjóðinni hafi vegabréf. Án ábyrgðar ætla ég að rifja það upp að ég sá það einhvers staðar að í Bandaríkjunum eru einungis um 15% íbúa með vegabréf, það er merkilegt í ljósi þess fjölda sem við erum vön hvað varðar einstaklinga og borgara sem hafa vegabréf. Það er gríðarlega mikilvægt að við leggjumst öll á eitt um að Íslendingar geti ferðast tiltölulega óhindrað milli landa og að ferðaskilríkin okkar séu þannig úr garði gerð að Íslendingar lendi ekki í vandkvæðum hvert og hvenær sem þeir fara.

Virðulegur forseti. Hér hefur hæstv. dómsmálaráðherra mælt fyrir mjög áhugaverðu máli varðandi vegabréfin og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hefur farið mjög vel yfir það líka þannig að það er ýmislegt sem er að skoða. Ég vil aðeins bæta því við sem mér datt í hug þegar ég fór yfir þetta. Heimurinn fór náttúrlega á annan endann eftir 11. september 2001 þannig að það er kannski ekkert skrýtið þó að við þurfum að hugsa allt upp á nýtt. Hæstv. dómsmálaráðherra talaði um tölvulesnu vegabréfin og vegabréfin frá 1999, ég fékk mér tölvulesið vegabréf svo að ég gæti komist til Bandaríkjanna og er mjög ánægð með að ég get þá aðeins notað það áfram. En það kemur að því að ég þarf að fá mér þessa tegund af vegabréfi. Það má ekki gleyma því að þessi vegabréf eru talsvert dýr. Þetta er kostnaður fyrir fjölskyldur og sérstaklega má búast við að þau verði dýrari með hinum nýju örgjörvum sem í þau verða settir. Þjóðskráin mun nú verða útgefandi og allt í lagi með það. Þá erum við alveg komin í hring. Það var nefnilega þannig áður fyrr að við sóttum um vegabréfin okkar á Lögreglustöðinni hér í Reykjavík og nú erum við komin þangað aftur. Ég hins vegar harma það, og ég veit að við munum fara yfir það í hv. allsherjarnefnd, að útlendingar og flóttamenn eru aðskildir og verða áfram hjá Útlendingastofnun, ég tala nú ekki um út frá þeim hugmyndum að Útlendingastofnun eigi að fara til Reykjanesbæjar. Ég átta mig ekki alveg á því af hverju sá hluti starfseminnar er tekinn út en við kannski fáum Útlendingastofnun á okkar fund til þess að fara yfir það af hverju það er gert, því að eftirlitið gæti líka - og ég tala nú ekki um allar upplýsingar úr Þjóðskránni og tenging Þjóðskrár og lögreglu. Það ætti algjörlega að vera tryggt að enginn fái vegabréf án þess að upplýsingar liggi fyrir og í rauninni er tenging milli þessara þriggja kerfa mjög skýr. Ég vildi því gjarnan að engin aðgreining væri í því og við værum öll á einum stað og úti á landi gæti fólk leitað til sýslumanna en ekki að það sé það mikið umhendis að Pólverjar á Ísafirði þurfi að tala við Útlendingastofnun í stað þess að tala við sýslumanninn þar. Það eru kannski svona núansar í þessu og er þá kannski eitthvað sem við munum skoða og laga. Ágúst Ólafur benti jafnframt á 4. gr. og hæstv. dómsmálaráðherra gerði grein fyrir henni og því sem við erum núna að vinna með í hv. allsherjarnefnd varðandi sameiginlega forsjá. Við erum aðilar að samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og þar á meðal að koma í veg fyrir brottnám barna. En mér finnst heimurinn orðinn pínulítið, og játa það bara hér, of harður, að t.d. væri hægt að stoppa fólk af að fara erlendis í nám með börnin sín með sér og annað. Við höfum nú rætt það í hv. allsherjarnefnd en auðvitað þurfum við líka að koma í veg fyrir þetta brottnám og passa vel upp á þá þætti. Það verður áhugavert að vinna málið áfram í hv. allsherjarnefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar ágætu umræður. Hver bað um þetta? Hver átti frumkvæðið að því menn fóru út í að gefa út ný vegabréf á alþjóðavísu með þessum hætti. Frumkvæðið kemur í raun og veru frá Alþjóðaflugmálastofnuninni. Það er hún sem má segja að sé frumkvöðull í þessu efni. Síðan eru þjóðir að taka þetta upp og Schengen ríkin eru að gera þetta alveg án tillits til þess hvað Bandaríkjamenn er að gera. Allar þjóðir sem vilja halda uppi öflugri landamæravörslu telja að sú leið sem hér er farin sé nauðsynleg til þess að trygga sem best landamæraeftirlit og besta skráningu á fólki og annað slíkt sem eru nauðsynleg úrræði til að standa vel að landamæravörslu. Varðandi orðið lífkenni þá er það orð sem við höfum tekið í notkun eftir ábendingu frá Íslenskri málstöð. Það er aðgreint frá orðinu lífsýni. Lífsýni er DNA sýni og annað slíkt. Ég veit ekki hvort það er alveg tæmandi talið það sem menn geta fellt undir lífkenni hér í greinargerð með frumvarpinu. En það er tvennt ólíkt, lífkenni og lífsýni. Það hefur verið rætt um hvers vegna Útlendingastofnun eigi að gefa út vegabréf fyrir útlendinga og ferðaskilríki fyrir flóttamenn. Ástæðan fyrir því er sú að útgáfa vegabréfa fyrir útlendinga byggist á skilyrðum sem koma frá Útlendingastofnun og ferðaskilríki fyrir flóttamenn jafnframt. Því var talið eðlilegt að þetta yrði áfram á hendi Útlendingastofnunar sem hefur bestar forsendur til að standa að þessari útgáfu með hliðsjón af þeim skyldum sem henni ber að framfylgja til að sinna lögbundnum verkefnum sínum. Í þessu felst enginn mismunun á neinn hátt heldur er þetta eins og eðlilegt er um verkaskipting á milli stofnana innan ríkisins. Þjóðskráin er útgefandi annarra vegabréfa vegna þess vegabréfin byggjast á samkeyrslu á þjóðskrá og þeim upplýsingum sem vegabréfshafinn leggur fram. Það á ekki við um útlendinga. Þeir eru yfirleitt ekki skráðir á þann veg þegar um þetta er að ræða. Varðandi það sem segir í 4. gr. þegar menn eru að velta fyrir sér hvaða athugun fram skuli fara þá er þjóðskráin náttúrlega aðili sem þarf að fara, eins og hérna segir, að almennum reglum stjórnsýslulaga og verður að haga störfum sínum í samræmi við það. Það sem þarna er um að ræða - menn verða að lesa lagagreinina. Þar segir, með leyfi forseta: „Heimilt er að gefa út vegabréf samkvæmt umsókn annars forsjárforeldris þegar hitt forsjárforeldri er ófært um að veita samþykki sitt vegna sjúkdóms, fjarvistar eða annarra sérstakra aðstæðna að undangenginni athugun á umræddum aðstæðum og mati á því hvort hætta sé á að barn verði fært úr landi með ólögmætum hætti.“ Þarna er verið að leggja áherslu á að það verða að vera mjög sérstakar aðstæður sem valda því að slíkt vegabréf sé gefið út og ber að árétta það. En það er náttúrlega ógjörningur líka að það að menn geti ekki gefið út vegabréfið standi í vegi fyrir að foreldri geti farið með barn og fengið vegabréf þegar þannig er ástatt eins og greinin gerir ráð fyrir. Þannig að meðalhófið í þessu er augljóst og það sem um er að ræða er að ef forsjárforeldri er ófært um að veita samþykki sitt þá leiði það ekki til þess að hitt foreldrið geti ekki farið til Þjóðskrár eða útgefanda vegabréfs og beðið um vegabréf handa barninu. Ég held að það væri verra ástand en að hafa þá heimild í lögum sem þarna er gert ráð fyrir enda verður henni náttúrlega ekki breytt nema samkvæmt orðanna hljóðan og þau eru ströng eins og menn sjá þegar þetta er lesið. Ég veit ekki hvað hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson telur að ég verði lengi dómsmálaráðherra. Ég náttúrlega veit að ég nýt stuðnings hans til að vera það um mörg ár enn og þess vegna er erfitt fyrir mig að svara spurningunni um hvort ég sjái fyrir mér á næstunni, í tíð minni sem dómsmálaráðherra, að vegabréf verði hækkuð. Það er ekki inni í myndinni. Ef ég hefði talið að hækka þyrfti vegabréfin með útgáfu þeirra á nýjan hátt þá hefði það að sjálfsögðu komið fram. Okkar tilboð og okkar útboð báru það góðan árangur að við fengum tilboð og höfum staðið að þessu á svo skipulagðan og góðan hátt, eins og menn geta kynnt sér þegar þetta mál verður rætt í allsherjarnefnd og fengið upplýsingar um kostnað og hugmyndir sem við höfum um kostnaðinn og hvernig þetta dæmi allt lítur út núna, að þetta gekk það vel fyrir sig að við teljum að við getum selt þessi vegabréf á sama verði og þau sem eru útgefin núna. En það er mjög athyglisvert þegar hugað er að greiðslu sem fólk er reiðubúið til að inna af hendi vegna kaupa á vegabréfum hve hátt hlutfall manna kemur á síðustu stundu og þarf að borga svokallað hraðgjald. Ef ég man rétt held ég að það sé um þrjátíu af hundraði. Þó man ég þetta ekki alveg. Ég er ekki með þessar tölur í hendi. En það er ótrúlega hátt hlutfall af þeim sem biðja um vegabréf sem koma á síðustu stundu og borga þess vegna mun meira fyrir það en ef þeir sýndu þá forsjálni að vera kannski vikunni fyrr og búa sig undir ferðir sínar með því að afla sér vegabréfs. Það virðist ekki vera kannski að menn séu mikið að hugsa um kostnaðinn við vegabréfin þegar þeir eru að halda í utanlandsferðir þótt það sé óhjákvæmilegt tæki sem menn þurfa að hafa í höndunum til að geta ferðast hindrunarlaust á milli landa. Ég vona svo sannarlega að okkur takist að afgreiða þetta frumvarp núna í vor svo unnt verði að standa við þetta allt fyrir okkar borgara. Í 7. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Opinberum stofnunum er heimilt að nota skilríkjaskrá við skilríkjaútgáfu. Þjóðskrá og lögreglu er heimilt að nota skilríkjaskrá til að bera kennsl á mann eða staðreyna að hann sé sá sem hann kveðst vera.“ Þetta er rætt aðeins í greinargerðinni þar sem segir, með leyfi forseta: „Eðli máls samkvæmt þarf lögregla að hafa aðgang að upplýsingum um gögn sem liggja að baki útgáfu vegabréfs vegna starfa sinna við landamæraeftirlit. Unnt þarf að vera að staðreyna að vegabréfi hafi ekki verið breytt og að það sé í höndum þess einstaklings sem fékk það útgefið. Einnig getur lögregla þurft að bera kennsl á mann eða staðreyna að hann sé sá sem hann kveðst vera og til þess getur aðgangur að skilríkjaskrá verið nauðsynlegur.“ Þetta er eins einfalt og gegnsætt og verið getur. Síðan segir, með leyfi forseta“ „Þá er lagt til að áréttuð verði heimild til að birta erlendum stjórnvöldum upplýsingar úr skránni er varða glötuð og stolin skilríki. Í baráttunni gegn hryðjuverkum og alþjóðlegri afbrotastarfsemi hefur verið lögð aukin áhersla á að ríki skiptist gagnkvæmt á upplýsingum um glötuð og stolin vegabréf. Íslensk stjórnvöld taka nú þegar þátt í slíkum upplýsingaskiptum á grundvelli Schengen-samstarfsins og á vettvangi Interpol.“ Það eru fréttir um það í blöðum núna, ef ég sá rétt, að íslensk stjórnvöld eru að glíma við vanda af þessum toga. Þetta eru því allt viðfangsefni sem menn þurfa að huga að. Auðvitað væri hægt að ganga lengra í lögheimildum varðandi notkun á þessari skrá fyrir lögregluna. Ef þingmenn hafa áhuga á því þá er það nokkuð sem hægt er að ræða í allsherjarnefndinni. En þetta eru tillögur okkar. En þingmenn geta vafalaust, ef þeir vilja taka það upp við lögregluyfirvöld eða aðra, fengið upplýsingar um að það væri hægt að ganga lengra í þessu efni eins og öðrum.