Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Þar sem ég geri ráð fyrir að þetta sé síðasti þingfundardagurinn minn langar mig til að segja nokkur orð og kveðja þennan góða starfsvettvang. Ég vil þakka það traust sem mér hefur verið sýnt og fyrir þau trúnaðarstörf sem mér hafa verið falin á vegum þingsins. Ég vil þakka kjósendum mínum og stuðningsmönnum, samstarfsmönnum og ekki síst starfsmönnum þingsins fyrir ótrúlega seiglu og dugnað á þessum síðustu og erfiðu tímum. Það hefur margt breyst þau 14 ár sem ég hef setið á þingi. Pólitíkin er hin sama, átakalínurnar eru þær sömu, við tökumst á um markaðshyggju og félagshyggju, við tökumst á um náttúruvernd og nýtingu og eignarhald á auðlindum landsins. Við tökumst á um einstaklingshyggju og ekki síst hvernig eigi að fjármagna opinbera þjónustu. En pólitíkin hefur skerpst eftir hrun og það sjáum við á þingstörfunum. Við höfum tekist á um ólíkar leiðir til að bjarga þjóðarskútunni og heimilunum frá gjaldþroti eftir efnahagshrunið. Þingsköpin skapa umræðuna hér en ekki bara þingsköpin heldur líka hefðir og siðir. Hæstv. forseti. Á þessu kjörtímabili hefur þriðjungur þingmanna verið nýr á þingi. Hann hefur ekki kynnst neinu öðru en því starfsumhverfi sem nú hefur skapast. Mér finnst áhyggjuefni að horfa til næsta kjörtímabils þegar koma nýir þingmenn og læra það sem fyrir þeim er haft. Því hvet ég hæstv. forseta og þingmenn alla að taka saman höndum, ljúka við endurskoðun á þingsköpum, koma hér á siðareglum og vinna þau störf sem við ætluðum okkur og eru þverpólitísk og mikilvæg fyrir okkur, fyrir þingið og þjóðina alla. 
            

Ég vil þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir hennar góðu störf á Alþingi og gott samstarf. Við höfum átt samleið frá því að hún tók sæti á þingi 1999. Þar var ég fyrir þá og hef starfað með henni og átt mjög gott samstarf víða og einnig áður en hún kom inn á þing. Ég þakka henni kærlega fyrir farsæl störf og óska henni alls góðs að loknu pólitísku þingmannsstarfi.

Virðulegi forseti. Ég vil sömuleiðis þakka hv. þm. Þuríði Backman kærlega fyrir samstarfið. Það hefur verið einkar ánægjulegt að starfa með henni í þeim nefndum sem ég hef setið í með henni og vinnubrögð hennar á þingi hafa verið til fyrirmyndar. Ég kem hins vegar hér upp og óska eftir að fá að ræða við hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, formann allsherjar- og menntamálanefndar, í framhaldi af óundirbúnum fyrirspurnum sem ég fór í í gær við hæstv. innanríkisráðherra Ögmund Jónasson. Þar ræddi ég við hann um leiðbeinandi reglur um innheimtukostnað lögmanna sem ráðuneytið hefur enn þá ekki sett þó að veitt hafi verið lagaheimild til þess um mitt ár 2010, í lögum um lögmenn, nr. 77/1988. Ráðherra viðurkenndi að þessi seinagangur væri svo sannarlega ekki til fyrirmyndar - ólíkt störfum flokkssystur hans hér - og hann ætlaði að kanna málið. Það sem ég mundi vilja taka upp við hv. þingmann snýr að 24. gr. a þessara sömu laga. Það er ákvæði sem ekki er nauðsynlegt að setja neinar leiðbeinandi reglur um heldur er það skýrt bannákvæði við því að taka innheimtulaun af gjaldfelldum kröfum við löginnheimtu. Í fyrirspurn til ráðherra sem flokkssystir hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, lagði fram, vildi hún einmitt fá svör við því hvort því hefði verið fylgt eftir að tryggja að ekki væri verið að taka innheimtulaun af gjaldfelldum kröfum heldur aðeins þeim kröfum sem væru í vanskilum þegar kæmi að því að krafa væri gjaldfelld. Þetta ferli er í höndum hins opinbera, hjá sýslumönnum. Í þeim svörum sem hv. þingmaður fékk virtist framkvæmdarvaldið ekki hafa 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir rúmlega áratugalangt farsælt og gott samstarf í þinginu. Það eru mikil forréttindi að starfa með slíku vönduðu öndvegisfólki. En hvað varðar fyrirspurnina þakka ég hana. Þetta er góð fyrirspurn. Þegar innheimtulögin voru fyrst sett hér eftir margra ára baráttu, en þau voru flutt átta, níu sinnum sem þingmannamál fyrir um fimm árum síðan, var um að ræða mikla réttarbót, nánast byltingarkennda réttarbót fyrir neytendavernd og þá sem er innheimt af. Með þeim var settur skýr rammi og gagnsætt ferli um innheimtu skulda þar sem krafa getur ekki farið í lögfræðiinnheimtu fyrr en eftir ákveðið ferli, fyrr en eftir viðvörun, milliinnheimtu og fleira. Það var mjög mikilvæg réttarbót fyrir skuldara og neytendur í landinu. Það sem þarf að skoða sérstaklega er það sem þingmaðurinn spurði um, hvernig gangi að framfylgja bannákvæði um að innheimtulaun eigi bara við um þá upphæð sem ekki hefur verið greidd en alls ekki af gjaldfelldri kröfu. Það skiptir mjög miklu máli. Ég tel að í ljósi reynslunnar síðastliðin fimm ár eða tæplega það sé tímabært að endurskoða í heild sinni hvernig hefur gengið að framfylgja innheimtulagaferlinu og fara í gegnum það og hvar þurfi að taka á. Ef framkvæmdarvaldið hefur ekki framfylgt með fullnægjandi hætti skýrum vilja löggjafans, sem ég tek undir að er mjög afdráttarlaus í þessu ákvæði sem var bætt við árið 2010, er sjálfsagt að skoða það og taka upp. Sú skoðun þarf ekki að taka langan tíma. Þingið sjálft getur framkvæmt hana og allsherjar- og menntamálanefnd haft forgöngu um það. Við erum á lokametrum þessa þings og sjálfsagt bíður næsta þings að ljúka þessu verki. Það er hægt að setja það af stað og það mun ég leggja til og því mun ég beita mér fyrir, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir málefnalega umræðu um stjórnarskrármálið í þinginu í gær. Mér fannst umræðan undirstrika að staðan er þannig núna að við höfum tækifæri hér í þinginu til að sameinast um að tryggja áframhaldandi líf stjórnarskrármálsins inn á næsta kjörtímabil, nýtt breytingarákvæði sem leggur grunn að farsælli niðurstöðu þess á næsta þingi og síðast en ekki síst samkomulag um auðlindaákvæði sem allir flokkar á þinginu hafa lýst vilja til að koma inn í stjórnarskrána. Á samningaborðinu er breytingarákvæði, sem á uppruna í tillögu sjálfstæðismanna frá árinu 2009, og auðlindaákvæði sem stjórnarflokkarnir, Hreyfingin og Björt framtíð hafa lýst yfir stuðningi við. Það dregur fram mikilvægustu þættina í þeim tillögum sem fram hafa komið á undanförnum árum, þætti úr tillögum auðlindanefndar frá 2000 sem framsóknarmenn hafa lagt á borðið og þætti úr tillögum stjórnlaganefndar sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur dregið inn og bent á. Þeir grundvallarþættir eru í fyrsta lagi að náttúruauðlindir, sem ekki eru háðar einkaeignarrétti, séu sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar sem ekki megi selja eða veðsetja. Í öðru lagi að þessar náttúruauðlindir beri að nýta á sjálfbæran hátt og í þriðja lagi að nýtingarleyfin séu tímabundin, þeim sé úthlutað gegn eðlilegu gjaldi og á jafnræðisgrundvelli. Þetta er sá kjarni sem við eigum að geta sameinast um. Ef allar þessar tillögur eru lesnar saman er klár grundvöllur til að ná saman um orðalag þar sem þessir grundvallarþættir eru viðurkenndir og varðveittir, ef viljinn er fyrir hendi. Virðulegi forseti. Vilji er nefnilega allt sem þarf. Það væri risastórt skref í átt til uppbyggilegri stjórnmálamenningar á Íslandi ef okkur tækist að grafa stríðsöxina og ná sögulegum sáttum um að tryggja þjóðareign auðlinda á Íslandi í samræmi við skýran þjóðarvilja í marga áratugi.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir heillaóskir til hv. þm. Þuríðar Backman og vil þakka henni fyrir ágætt samstarf, sérstaklega í Norðausturkjördæmi. Þar hefur okkur þingmönnum, sama í hvaða flokki við stöndum, tekist að vinna að gríðarlega stórum verkefnum eins og framgangi Vaðlaheiðarganga, Norðfjarðarganga og svo núna væntanlega kísilverksmiðju á Húsavík en ég bind miklar vonir við að við getum klárað þau mál á Alþingi. Það er samt eitt sem mig langar til að vekja athygli þingheims á. Það hefur verið töluverð umræða um mikla og háa verðbólgu í samfélaginu. Ríkisstjórnin setti sér markmið um að koma verðbólgunni niður í um 1,6% á síðasta ári en hún hefur verið stöðug í rúmlega 4%. Þetta er gríðarlega mikið áhyggjuefni fyrir land og þjóð, hækkar verðtryggð lán og gerir stöðu heimilanna erfiðari en hún þyrfti að vera. Samstaða var í fjárlaganefnd um að breyta fjárreiðulögum. Ný fjárreiðulög áttu að gera það að verkum að við gætum búið við meiri aga í ríkisfjármálum. Sá agi er nauðsynlegur til að koma á stöðugleika hér á landi, sérstaklega til að halda verðbólgunni niðri þannig að við getum séð fyrir endann á niðurskurði og skattahækkunum. Því miður dagaði þetta frumvarp uppi eins og svo mörg góð mál á meðan við ræðum um minna mikilvæg verkefni. Ég vil benda á þetta og vona svo sannarlega að nýtt þing taki þetta mál upp, hér verði settir skýrir rammar sem standi og að við munum sjá fjáraukalög út úr myndinni 

Virðulegi forseti Við erum komin þrjá daga fram yfir áætluð starfslok þingsins og því miður bólar ekkert enn á skynsamlegri forgangsröðun stjórnarflokkanna. Það verður að segjast eins og er að undanfarnar tvær vikur hafa verið illa notaðar til þess samráðs sem nauðsynlegt er til að ná saman um stórmál sem hugsanlega má ná saman um. Á dagskránni í dag eru 40 mál sem eins og rætt var í gær endurspegla ekki endilega öll þau áherslumál sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hafa velt fyrir sér að koma í gegnum þingið. Engu að síður eru hér afar fá mál sem snerta skuldamál heimila eða atvinnuuppbyggingu. Eitt er það mál sem ríkisstjórnarflokkarnir gerðu samninga um við aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélögin en það var um aðgerðir í vinnumarkaðsmálum og koma langtímaatvinnulausum í vinnu á nýjan leik. Nú hafa verið uppi ásakanir frá hendi Sambands íslenskra sveitarfélaga síðustu daga þess efnis að ríkisstjórnin hafi svikið sinn part. Ég sá í fréttum í morgun að aðstoðarmaður velferðarráðherra, undir hvern þetta mál heyrir, segir að ráðherrann hafi skilað sínu og nú sé það löggjafarþingsins að klára málið. Ég verð að segja eins og er að hafi það verið forgangsmál ríkisstjórnarinnar að koma þessu máli í heila höfn hefði frumvarp um það átt að vera komið fram fyrir lifandis löngu í þinginu. Það er ódýrt að skella skuldinni á löggjafarþingið þegar ekkert frumvarp er enn komið frá ráðuneytinu í þingið. Ég vil hvetja hv. velferðarnefnd að taka þetta mál upp ef við ætlum að vera hér í einhverja daga í viðbót og ganga í að koma með slíkt frumvarp 

Frú forseti. Það er ekki hægt að segja annað en að þessa dagana séu þingstörfin í uppnámi. Það blasir sérkennileg mynd við þjóðinni sem horfir á og fylgist með. Ég hitti einn í gær sem sagði að við sér blasti hryggðarmynd af lýðræði þegar hann fylgdist með þingsjónvarpinu. Við ræðum um eitthvað sem menn kalla sáttatillögu sem engin sátt er um og er einfaldlega krafa formanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Árna Páls Árnasonar, um lúkningu á mikilvægasta máli kjörtímabilsins og máli sem yfirgnæfandi meiri hluti í þjóðaratkvæðagreiðslu vill klára en lítill hópur fólks á þingi er búinn að stöðva. Þetta er sérkennileg staða svo ekki sé meira sagt. Ég fylgist náttúrlega með stjórnarflokkunum eins og aðrir og það er furðulegt að horfa upp á hvernig stjórnarmeirihlutinn hefur lúffað algerlega fyrir þessari kröfu formanns Samfylkingarinnar. Það er engu líkara en hér sé í þinginu afturgenginn Davíð Oddsson sem formaður Samfylkingarinnar. Þingmenn Samfylkingarinnar dingla bara með eins og ekkert sé. Þeir eru með málamyndamótmæli, þeir eru með málamynda- og sýndarmennskuviðbrögð við stöðunni en gera ekki neitt, þeir segja ekki neitt. Þeir halda áfram þessum hefðbundna umkenningaleik. Í gær kvartaði formaður þingflokksins yfir því að Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur væru að tefja málið og í ræðum þingmanna í gær kenndu þeir hv. þm. Margréti Tryggvadóttur um að eyðileggja málið. Þetta er þvílíkur orwellískur hráskinnaleikur. Hér ráða óheilindi og ósannindi ríkjum í orðræðunni. Þingmenn valda ekki lýðræðinu þegar svona er komið. Það er grafavarlegt mál í ríki 

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera aðra tilraun til að vekja athygli á beiðni okkar hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar um umræðu eða skýrslu um stöðu efnahagsmála í ljósi hagvaxtarins eins og hann liggur fyrir fyrir árið 2012. Við höfum beðið um að hæstv. fjármálaráðherra komi hingað til þings og geri grein fyrir því hvernig það gat verið að hagvöxtur ársins 2012 var rétt tæpur helmingur af því sem ætlað var. Samtök atvinnulífsins birtu nú fyrir skömmu niðurstöðu rannsóknar sem þau hafa gert hjá stjórnendum íslenskra fyrirtækja. Þar kemur fram að ætlað er að fjárfesting atvinnulífsins muni dragast saman á árinu 2013. Það er mat forustumanna Samtaka atvinnulífsins að það þyrfti að auka atvinnuvegafjárfestinguna núna um eina 50 milljarða bara til að halda í horfinu þannig að ekki fari að ganga á fjármuni í landinu og vélum og tækjum verði slitið út þannig að stór skaði verði að. Það kemur líka fram í þessari könnun að einkum og sér í lagi dregur úr fjárfestingu hjá minni fyrirtækjunum, fyrirtækjum sem hafa færri en 200 starfsmenn. Það er einmitt þar sem á að vera helsti vaxtarbroddurinn í íslensku atvinnulífi, einmitt þar eiga að vera mestu möguleikarnir til að fjölga starfsmönnum. Eitt af því sem gert hefur verið er að tekin hefur verið ákvörðun um fjárfestingar á Bakka og það er ágætt. En til að ná þeirri fjárfestingu fram þurfti að fella niður tryggingagjaldið, lækka skatta á það fyrirtæki og reiða fram rúmlega 200 millj. kr. í starfsmenntasjóð ásamt töluvert miklum öðrum fjármunum til að búa til umhverfi fyrir fyrirtækið til að það vilji fjárfesta. Rökin eru þau að þetta sé kalt svæði í efnahagslegu tilliti. Þegar við horfum á þessar tölur og þær horfur sem koma fram í skoðunum 

Virðulegi forseti. Markmiðið með skattkerfinu okkar er að afla ríkissjóði tekna til að standa undir rekstri, greiða niður skuldir og fleira en einnig að stuðla að jöfnuði í samfélaginu. Þrepaskipt skattkerfi eins og við búum við og komið var á af núverandi ríkisstjórn er vel til þess fallið að ná þeim markmiðum. Þar er byrðunum dreift þannig að þeir greiða hlutfallslega meira í sameiginlega sjóði sem meira hafa úr að spila en þess gætt að þeir sem verr standa greiði hlutfallslega minna. Greiningar hafa sýnt að niðurstaðan er eins og að var stefnt: 60% heimila í landinu greiða hlutfallslega lægri skatta nú en þeir gerðu fyrir skattkerfisbreytinguna. Við öflum tekna fyrir ríkissjóð og aukum jöfnuð í samfélaginu um leið. Eitt af fjölmörgum kosningaloforðum sjálfstæðismanna er að lækka tekjuskatt einstaklinga og hann verði jafnframt í einu þrepi. En hvað þýðir þetta fyrir heimilin í landinu? Sjálfstæðismaðurinn og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson óskaði eftir skýrslu frá fjármálaráðherra um einfaldara skattkerfi á síðasta ári. Þar biður hann um greiningu á áhrifum ef tekjuskattshlutfall launa yrði í einu þrepi. Þá skýrslu hvet ég hv. þingmenn til að kynna sér vel. Það er skemmst frá því að segja að niðurstaða greiningarinnar er skýr og ótvíræð. Ef tekinn væri upp tekjuskattur einstaklinga með skatthlutfall í einu þrepi færist skattbyrðin óhjákvæmilega neðar í tekjudreifingunni þannig að þeir sem eru með lágar tekjur borga hærri skatta á meðan hinir sem eru tekjuhærri borga minna en áður, þeirra skattur lækkar. Þetta er samt markmið sjálfstæðismanna og kosningaloforð. Þar með er nokkuð ljóst fyrir hvaða heimili sá flokkur stafar. Hann er fyrir heimili þeirra efnameiri á kostnað þeirra efnaminni.

Forseti. Mig langar til að eiga orðastað við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, þingflokksformann Framsóknarflokksins, um auðlindir og auðlindir í þjóðareign. Ég og hv. þingmaður sátum saman í starfshópi sem falið var að endurskoða lög um stjórn fiskveiða á sínum tíma. Ein af meginniðurstöðum þess starfshóps er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Starfshópurinn, að undanskildum fulltrúum LÍÚ, telur nauðsynlegt að skýrt ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum, þar með talið auðlindum sjávar, komi í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Hópurinn leggur til að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sendi erindi þar að lútandi til nýskipaðrar stjórnlaganefndar sem er að undirbúa þjóðfund og stjórnlagaþing.“ Það var meginniðurstaða hópsins, samdóma álit allra nema fulltrúa íslenskra útvegsmanna, að þannig bæri þetta að vera og þar með í leiðinni skrifaði hv. þingmaður Gunnar Bragi Sveinsson undir þetta álit Í sérstakri bókun hv. þingmanns í nefndinni segir, með leyfi forseta: „Þá gerir samningaleiðin jafnframt ráð fyrir að með skýrari hætti sé kveðið á um að auðlindin er sameign þjóðarinnar og tel ég rétt að í stjórnarskrá eigi að setja skýrt ákvæði um þjóðareign.“ Það er hafið yfir allan vafa hver skoðun hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, þingflokksformanns Framsóknarflokksins, er á þessu máli - eða var, skulum við segja. Til að undirstrika það enn frekar er á heimasíðu Framsóknarflokksins fjallað um stjórnarskrármálið og auðlindamálið og þar segir, með leyfi forseta: „Skynsamlegast er fulltrúar allra flokka á Alþingi nýti þann litla tíma sem eftir er til að ná samstöðu um nokkrar mikilvægar greinar […] Þingflokkur framsóknarmanna leggur áherslu á ákvæði um náttúruauðlindir […].“ Undir þetta skrifar hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, formaður þingflokks framsóknarmanna. Ég vil beina þessari spurningu til hans: Hvað veldur þeim sinnaskiptum sem má greina í umræðum hér á þingi um auðlindamál af hálfu hv. þm. Framsóknarflokksins? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa góðu upprifjun. Það er allt satt og rétt að sjálfsögðu sem þingmaðurinn segir eins og venjulega. Þar af leiðandi er ekki neitt við það að athuga sem hv. þingmaður segir hér. Samningaleiðin sem við stungum upp á að fara í svokallaðri sáttanefnd var að sjálfsögðu leið til þess að skera einmitt úr um allan vafa um það hverjir ættu og hverjir hefðu afnot af auðlindinni. Við töldum sem sagt að samningaleiðin væri best til þess. Þar mundu menn semja um annars vegar eignarréttinn og hins vegar um afnotaréttinn. Það hefur ekkert breyst varðandi það, nákvæmlega ekkert. Hv. þingmaður spyr um sinnaskipti. Ég kannast ekki við þessi sinnaskipti hjá nokkrum einasta framsóknarmanni sem hér hefur talað um að náttúruauðlindir eigi að vera í þjóðareign. Við höfum talað um það og lögðum reyndar fram 21. janúar síðastliðinn að farið yrði sérstaklega yfir það ákvæði til að reyna að ná því inn í stjórnarskrá fyrir þinglok. En því miður var ekki tekið í þá útréttu sáttarhönd af stjórnarflokkunum. Það var enginn áhugi á að ræða það þá. Við settum því fram, reyndar ekki á þingi heldur í fjölmiðlum, og sendum út tilkynningu um nýtt auðlindaákvæði. Og hvað gerðist? Um leið og það var birt fóru menn af hjörunum í staðinn fyrir að setjast niður og ræða hvort breyta þyrfti því á einhvern hátt. Ég hlýt að spyrja á móti hv. stjórnarþingmenn: Hvað var að því? Af hverju settust menn ekki niður og ræddu það mál? Mér sýnist því miður að sú tillaga, ef hv. þingmaður er að spyrja út í hana, sem nú liggur fyrir þinginu sé frekar óskýr samsuða úr mörgum áttum sem þarf að fara miklu betur yfir, þarf að athuga hvort gangi upp frá öllum hliðum. Það gengur ekki að breyta einu orði þegar menn eru með ákvæði t.d. um náttúruauðlindir því að eitt orð, breyting á einu orði, getur breytt allri greininni og allri hugsuninni. 

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem mig langar að vekja athygli á við þetta tækifæri. Í fyrsta lagi kemur það í ljós í nýrri skoðanakönnun að 60% þeirra sem taka afstöðu telja að Ísland eigi að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið svo þjóðin fái að taka upplýsta ákvörðun um hvort hún vilji ganga til liðs við sambandið. Það er ánægjulegt og ég vona að sú ríkisstjórn sem verður mynduð hér að loknum næstu kosningum taki mið af þeirri ósk þjóðarinnar og haldi áfram viðræðunum svo þjóðin fái að taka upplýsta ákvörðun. Hins vegar vil ég einnig vekja athygli á stöðu stjórnarskrármálsins. Manni er eiginlega orða vant eftir þrumuræðu hv. þm. Þórs Saaris hér rétt áðan. Það er alveg ótrúlegt að þeir sem tala hæst um að þeir vilji breyta stjórnmálamenningunni séu svo manna orðljótastir þegar þeir koma hingað í þetta púlt. En nóg um það. Það er mín skoðun að breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur hafi ekki gert neitt annað en að spilla því ferli sem var verið að reyna að ná sátt um; að tryggja áframhaldandi vinnu við stjórnarskrá Íslands. 

Gefið ræðumanni hljóð.

Það er í raun og veru óvirðing við stjórnarskrá Íslands að fara fram með þeim hætti. 
             Ég vil segja, virðulegi forseti, að nú hefur skapast grundvöllur fyrir  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð og hafa frið í salnum.

Virðulegi forseti. Aðeins í upphafi um stöðu stjórnarskrármálsins. Ég hvet hv. stjórnarflokka og þá sem hafa dagskrárvaldið á þinginu til að átta sig á því að þetta mál er andvana fætt og mun ekki klárast. Ef þingstörfum á að ljúka hér einhvern tíma fyrir kosningar verða menn að fara að horfast í augu við þá staðreynd. Mig langar aðeins að ræða um skattkerfið í framhaldi af ræðu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur sem talaði að vanda fyrir skattahækkunum og sýndi í verki sem fjármálaráðherra að enginn skattur er nógu hár fyrir hv. þingmann. Hún talaði um að þrepaskipt skattkerfi væri til þess fallið að jafna kjör fólks. Þar er að mínu mati grundvallarmisskilningur á ferð. Sjálfstæðisflokkurinn hefur alla tíð lagt áherslu á hófsemd og sanngirni í skattheimtu hins opinbera hvort heldur gagnvart einstaklingum eða fyrirtækjum vegna þess að það er samhengi á milli hagsældar og hófsemdar í opinberum álögum. Við sjáum það best á stöðu ríkissjóðs núna. Þrátt fyrir að allir skattar sem til eru í landinu hafi verið hækkaðir á þessu kjörtímabili hafa skatttekjur ekki aukist. Skattkerfið á fyrst og síðast að nýtast sem tekjuöflun fyrir ríkissjóð og þar er ég í grundvallaratriðum ósammála hv. þm. Oddnýju Harðardóttur sem telur að nýta eigi það til tekjujöfnunar eða sem neyslustýringarkerfi eins og nýlegar álögur undir heitinu sykurskattur báru vott um hjá hæstv. ríkisstjórn. Skattar mega aldrei verða svo háir að þeir dragi úr verðmætasköpun. Það er nákvæmlega þetta sem ég tel að verði kosið um í vor. Ætlum við að halda áfram á þeirri braut að hafa slíka skattheimtu að það dragi úr verðmætasköpun og krafti í þjóðfélaginu 

Hæstv. forseti. Ég vildi örstutt koma hingað upp til að vekja athygli á sama máli og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson gerði áðan. Það hefur verið upplýst að unnið hefur verið að breytingum á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga í samstarfi velferðarráðuneytis og sveitarfélaga. Sveitarfélögin hafa kallað mjög eftir því að lagabreytingin kæmi til framkvæmda. Okkur skilst á fréttum að það sé töluvert síðan að málið var tilbúið af hálfu ráðuneytisins og sveitarfélaganna en svo ber við að það birtist ekki hér í þinginu. Er þó ekki skortur á nýjum málum sem koma hingað inn í þingið, hæstv. forseti. Þau eru enn að berast, liggur mér við að segja. Ég vildi vekja athygli á þessu vegna þess að þarna er um brýnt hagsmunamál fyrir sveitarfélögin en það er líka brýnt hagsmunamál fyrir marga einstaklinga að lausn finnist í þessum efnum. Ég velti fyrir mér hvort ekki er hægt að grafast fyrir um skýringar á því af hverju þetta mál kemur ekki inn í þingið. Er það rétt sem sagt er að það sitji fast í þingflokkum, annaðhvort Samfylkingar eða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Ef svo er, hver er skýringin á því?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir ánægjuleg kynni og gott samstarf á síðastliðnum fjórum árum og óska henni alls hins besta í framtíðinni. Ég vil vekja athygli á þeirri fréttatilkynningu sem barst í gær frá stjórn Grundar, dvalar- og hjúkrunarheimilis við Hringbraut, og Áss, dvalar- og hjúkrunarheimilis í Hveragerði. Í þeirri tilkynningu kemur fram að stjórnin hafi tekið ákvörðun um að hætta að greiða lífeyrishækkanir vegna B-deildar LSR í Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga frá og með 1. mars síðastliðnum. Alls nema þessar greiðslur Grundar og Áss í fyrra 25 millj. kr. og svipuð fjárhæð var áætluð til greiðslu í ár. Alls hafa heimilin greitt um 180 millj. kr. síðastliðin tíu ár og telur stjórn Grundar að ríkisvaldinu beri að endurgreiða Grund þessa fjárhæð. Áfallnar ógreiddar lífeyrisskuldbindingar Grundar og Áss sem stjórn Grundar telur að ríkisvaldinu beri að taka yfir og greiða námu um síðustu áramót rúmum 800 millj. kr. Virðulegi forseti. Í framhaldi af fréttatilkynningunni kom í ljós að stjórnin hafði sent bréf til velferðarráðuneytisins þar sem bent er á, í þessu samhengi, að nýtt hjúkrunarheimili sem er sambærilegt að hjúkrunarþyngd og Grund fær sömu daggjöld þrátt fyrir að þurfa ekki að greiða neitt vegna umræddra lífeyrisskuldbindinga. Vegna framangreinds og á meðan á því ástandi sem um ræðir varir mun Grund áfram senda móttekna greiðsluseðla vegna umræddra lífeyrisskuldbindinga til velferðarráðuneytisins. Þessu til stuðnings hafa forsvarsmenn Samtaka fyrirtækja í velferðarþjónustu bent á að í bréfi frá ráðuneytisstjóra heilbrigðisráðuneytisins frá árinu 2009 kemur fram að í þeim forsendum sem liggja til grundvallar ákvörðunar vegna daggjaldanna er ekki tekið tillit til skyldu stofnana aðildarfyrirtækja í SFH, nú SFV, að greiða hækkanir á lífeyrisskuldbindingum til  Virðulegur forseti. Ég skora á hæstv. velferðarráðherra að höggva á þennan hnút.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því sérstaklega að þetta mál sé hér til umræðu og á dagskrá. Það vekur furðu mína að heyra þá síbylju fjölmiðla síðasta sólarhringinn og jafnvel ummæli forustumanna á Alþingi að á þinginu sé algjört uppnám og óvissa vegna þess að menn viti ekki hvert þeir eru að fara. Hér sé allt óljóst um framhald þingstarfa og má skilja svo á fréttum að umræðan sé í einhverju dellumakaríi og vitleysu. Ég verð að segja fyrir mína parta að umræðan sem fór fram í gær frá klukkan tvö og fram til miðnættis var málefnaleg og góð. Ég sat hér lungann úr deginum og fram undir miðnætti, fylgdist vel með umræðunni og ég var mjög ánægður að heyra þau sjónarmið og þær áherslur sem komu fram vegna þess að menn voru nánast í fyrsta skipti í umfjöllun um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands að ræða efnislega ákveðna þætti sem eru hér sérstaklega til umræðu. Vissulega eru vonbrigði og ósætti með hvaða hlutir eru uppi á borði og hvers vegna við erum ekki að ræða málið í heild. Ég hef ekkert farið dult með þá skoðun mína að ég hefði viljað hafa allt undir í þessari umræðu. Reyndar er það að vissu leyti þannig með þeirri einstöku breytingartillögu sem Margrét Tryggvadóttir hefur flutt, en við erum hér að ræða málið út frá þeim forsendum sem koma fram í tillögu formanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar um málsmeðferðina inn í næsta kjörtímabil, þá tillögu um breytingarákvæði sem liggur fyrir og síðast en ekki síst þá breytingartillögu sem meðal annars formenn stjórnarflokkanna hafa lagt fram um auðlindaákvæðið sem er tekið óbreytt upp úr þeim tillögum sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur lagt fram. Í raun og veru er málið allt undir en ég hefði auðvitað kosið að við værum í framhaldsumræðu þeirrar umræðu sem hófst þann 3. mars síðastliðinn þegar framhaldsnefndarálit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kom inn í þingsalinn og við fengum afar takmarkaðan tíma til að rétt ýta því úr vör. Það hefði verið meiri sómi að því að við værum með það mál hér undir og gætum rætt það í heild sinni. Það hefur skort á það allan þann tíma sem málið hefur verið til meðferðar Alþingis að í þingsalnum hafi farið fram sú efnislega umræða sem á auðvitað að eiga sér stað. Það er margt athyglisvert sem hefur komið fram á þeim stutta tíma sem umræðan hefur þó staðið síðan í gær. Sjónarmið stjórnarandstöðuflokkanna eru langt í frá að vera samhljóða um þær tillögur sem liggja fyrir og eru einungis tvær um breytingarákvæði annars vegar og auðlindaákvæði hins vegar. Sjálfstæðisflokkurinn fagnar því að verið sé að nálgast sjónarmið hans með þeim tillögum sem hafa verið kynntar um breytingarákvæðið. Þingmenn Framsóknarflokksins hafa hins vegar talað í aðrar áttir og lýst þeirri skoðun að þeir séu algjörlega andvígir því að farið sé fram með nokkurs konar breytingu á því ákvæði sem losar undan þeim þyngslum að það þurfi tvö Alþingi til að fara fram með breytingar á stjórnarskrá. Þarna er skýr munur á milli sem kom fram í umræðunni í gær. Auðvitað hafa menn vitað af þeim ágreiningi og skoðanamun en hann liggur fyrir með skýrum hætti af því að umræðan hefur þó fengið að fara fram í stuttan tíma. Á sama máta hafa komið fram gjörólík sjónarmið stjórnarandstöðuflokkanna um auðlindaákvæðið. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lýst nánast algjöru frati á það og þá tillögu sem liggur hér fyrir og formenn þingflokka stjórnarflokkanna hafa lagt fram og tekið upp úr þeim tillögum sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur kynnt. Framsóknarflokkurinn hefur hins vegar lýst sig reiðubúinn til umræðu um auðlindaákvæðið og lagt fram ákveðnar tillögur í þá veru sem í raun og veru er endurtekin tillaga sem svokölluð auðlindanefnd lagði fram um aldamótin árið 2000. Ég gat hins vegar ekki skynjað annað í umræðunni í gær en að ákveðnir þingmenn Framsóknarflokksins lýstu því yfir að þeir litu svo á að sú tillaga og hugmynd sem þeir hefðu lagt inn í umræðuna fyrir nokkrum vikum væri innlegg til frekari umræðna og þeir væru opnir fyrir því að skoða þau mál nánar. Það er þó alla vega vilji til að fylgja því máli eftir og hugsanlega einhver möguleiki á að horfa til samstöðu í þeim efnum. Í mínum huga er þó ákveðinn og skýr grundvallarmunur, ég held að menn séu sammála um það, á þeirri tillögu sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt inn í umræðuna og er orðin þrettán ára gömul og þeirri útfærslu sem hefur verið unnin af hálfu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í ítarlegri og vandaðri vinnu og liggur fyrir í fullmótaðri og skýrri tillögu. Hún var reyndar svo skýr og ítarleg að ákveðnir þingmenn Sjálfstæðisflokksins lýstu því hérna yfir að hún væri allt of löng og allt of ítarleg, það væri helsti gallinn á tillögunni. Það var auðvitað mjög sérkennilegt sjónarmið. Þetta ákvæði er lykilatriði sem þjóðin hefur kallað eftir og skýr vilji er til þess að það komi inn í stjórnarskrá núna. Stjórnarflokkarnir, þrátt fyrir þá þröngu stöðu sem menn hafa verið í um stjórnarskrármálið, hafa þó verið samtaka um það og lýst yfir skýrum vilja til að menn fari ekki út úr þessum þingsal fyrir lok kjörtímabilsins án þess að ljúka því máli í það minnsta. Þjóðin hefur sagt skýrt, síðast í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október síðastliðinn, að þetta ákvæði eigi heima í stjórnarskrá og það þurfi að koma þar inn hið fyrsta. Við höfum skyldur gagnvart þjóðinni í þeim efnum og reyndar miklu fleirum hvað þetta mál snertir, þ.e. umfjöllun og afgreiðslu á nýrri stjórnarskrá. Ég nefndi áðan að menn töluðu hátt um að það væri uppnám á Alþingi. Ég ætla að ítreka það enn og aftur að ég upplifi ekkert uppnám á Alþingi. Mér finnst málið vera loksins komið í þann farveg að menn hafi tækifæri til að ræða af ró og skynsemi um það mikilvæga mál sem hefur verið haldið út af borðinu og þingið hefur ekki fengið tækifæri til að ræða saman. Okkur munar ekkert um að vera einhverja daga lengur í þingsal og ljúka umræðunni og klára þetta mál þannig að við getum farið frá þessu þingi með sóma og stolti af að hafa í það minnsta lokið einhverjum verkum sem skipta máli og þjóðin hefur kallað eftir. Menn segja: Við höfum ekki tíma. Ég segi: Við höfum ekki fengið þann tíma sem við höfum þurft til að taka þessa umræðu. Vissulega eru hér fjölmörg mál á dagskrá. Sum brýn og önnur minna brýn, en það mál sem hér er til umræðu og á að vera ákveðið forgangsmál til að ljúka þingstörfum. Því er ekkert að leyna að skiptar skoðanir hafa verið um það hvernig hægt er að ljúka heildaryfirferð og umræðu og afgreiðslu stjórnarskrármálsins. Viðkvæðið af hálfu þeirra sem hafa talað gegn þessu máli og viljað tala það niður, tala það út af borðinu, hefur verið að málið sé fallið á tíma. Það er svo einkennilegt að það er ekki eins og menn væru að heyra þá setningu í fyrsta skipti í umræðunum í gær eða fyrir viku. Sú síbylja hefur hljómað hér nánast frá því að þetta mál fór af stað og kom til einhverrar umræðu og kynningar í tillöguformi á þinginu. Menn hafa viljað tala málið út af borðinu og hafa lagt það upp með þeim hætti að þeir hafa aldrei ætlað að koma því til formlegrar afgreiðslu. Það er auðvitað sannleikurinn í málinu. Þingmenn stjórnarandstöðu Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks hafa aldrei ætlað að koma þessu máli til atkvæða. Þeir hafa lýst því ítrekað og skýrt yfir að málið verði ekki afgreitt. Síðast í umræðunum í morgun hljómaði þessi tónn og hann er búinn að hljóma ítrekað allan þann tíma sem málið hefur verið til umfjöllunar. Þetta er sannleikurinn og staðreyndin í málinu. Þetta er auðvitað það sem þjóðin þarf að gera sér grein fyrir, ef hún hefur ekki áttað sig á því, að við þessar aðstæður höfum við sem höfum borið þetta mál í nefndum þingsins og í þingsal þurft að starfa og starfa undir þeim hótunum að það er alveg sama í hvaða formi, með hvaða hætti eða á hvaða grunni málið er lagt til í tillöguformi til umfjöllunar, það skal ekki í gegn, það skal talað í kaf, því skal ýtt út af borðinu. Staðreyndin er sú að núna 19. mars, er málið vissulega komið út á borðsendann en það mun ekki fara út af borðinu. Það mun ekki fara út af borðinu áður en þetta þing lýkur störfum. Við förum ekki héðan frá þessu þingi án þess að hafa lokið ákveðnum lykilatriðum í málinu. Það verður líka að segjast eins og er að það hefur ekki hjálpað til fyrir þá sem hafa farið í forustu fyrir þessu máli, haft það í sínum verkahring að undirbyggja það og búa til afgreiðslu og umræðu í þingsal, að ekki hefur legið fyrir sá skýri og klári meiri hluti stjórnarliða sem þarf að vera til staðar til að ljúka málinu. Virðulegi forseti. Ég verð að fá að segja þetta með þessum hætti, vegna þess að það er auðvitað hin skýringin á því að okkur hefur ekki auðnast að fara lengra með málið en raun ber vitni. Það hafa því miður ekki allir verið tilbúnir að fylgja málinu alla leið og nota þær aðferðir og þau tæki sem þarf til að ljúka því við þær aðstæður sem okkur er boðið að starfa við, við þær aðstæður þegar því er hótað ítrekað að málið skuli talað í kaf, því skuli ýtt út af borðinu. Þá vita menn auðvitað að það þarf að nota aðferðir til að ljúka máli við slíkar aðstæður. Þegar menn hafa ekki fullan styrk og stuðning allra í því liði sem á að mynda meiri hluta á þingi til að ljúka málinu með þeim hætti fer það ekki lengra en viljinn sem er til staðar til að koma því áfram leyfir. Þannig er komið fyrir málinu á þessari stundu, en að mínu mati er hér skýr vilji og mér finnst hann hafa styrkst á síðustu sólarhringum, nú þegar komið er undir lok þessa þings og við erum reyndar komin fram yfir þann starfstíma og starfsáætlun sem hér hefur verið í gildi. Menn finna það í hjarta sínu og finna það af þeim þrýstingi og þeirri áeggjan sem kemur frá þjóðinni að málinu þarf að ljúka með þeim sóma að þeir geti verið sáttir í hjarta sínu. Það er ekki svo eins og sumir vilja halda að þetta „stjórnarskrármál“ sé eitthvað sem skipti engu máli og öll önnur mál séu miklu mikilvægari. Við lásum um það síðast í morgun í Fréttablaðinu, í úttekt sem var þar gerð á vilja kjósenda, hvaða mál það eru sem liggja næst hjarta almennings og hvaða mál það eru sem menn vilja fylgja eftir. Það er að sjálfsögðu hagur heimilanna, það eru Evrópumálin og það er ekki síst stjórnarskrármálið. Það sem vekur sérstaka athygli í því er að það er unga fólkið okkar, framtíðarkynslóðirnar, sem ber það sérstaklega fyrir brjósti að þessu máli verði lokið frá Alþingi og þjóðin fái nýja stjórnarskrá. Við höfum skyldur gagnvart þjóðinni og ekki síst ungu kynslóðunum og framtíð okkar lands hvað þetta efni snertir. Það er brýnt að við þingmenn sem höfum verið saman í því að fylgja þessu máli eftir, berum það fyrir brjósti, viljum að það nái fram, stöndum saman á þessum síðustu metrum í þinghaldinu og skilum árangri í málinu. Það mun reyna á það á allra, allra næstu sólarhringum hvernig tekst til í þeim efnum. Það er mikið talað um tímann í þessu máli en ég er ekki viss um að allir geri sér grein fyrir því hvernig það hefur gengið fyrir sig í starfi þingsins að öllu leyti, eins og það hefur komið að málinu frá því að það kom hér fyrst inn í upphafi kjörtímabilsins. Það var í nóvember 2009 sem Jóhanna Sigurðardóttir, forsætisráðherra, lagði fram frumvarp um ráðgefandi stjórnlagaþing sem skyldi ljúka störfum í apríl 2011. Það var hins vegar ekki fyrr en í júní 2010 sem Alþingi samþykkti að stjórnlagaþingið starfaði í fjóra mánuði eftir þjóðfund. Skipuð var undirbúningsnefnd, svokölluð stjórnlaganefnd. Í nóvember sama ár 2010 var haldinn þúsund manna þjóðfundur og þá var einnig kosið til stjórnlagaþings þar sem voru yfir 500 frambjóðendur. Í janúar 2011, fyrir rúmum tveimur árum, ógilti Hæstiréttur kosningar til stjórnlagaþings. Stjórnlaganefnd skilaði skýrslu eftir undirbúningsvinnu í sama mánuði og í mars 2011 skipaði Alþingi stjórnlagaráð á grunni kosninga til stjórnlagaþings. Það var síðan í apríl 2011 fyrir nánast réttum tveimur árum að stjórnlagaráð tók til starfa. Þá var liðið hálft þetta kjörtímabil þegar stjórnlagaráð gat loks tekið til starfa. Það skilaði tillögum sínum í lok júlí og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins fékk frumvarpið til umfjöllunar þegar reglulegt þing hófst í október 2011. Næstu mánuði var farið skipulega yfir einstakar greinar og leitað álits sérfróðra aðila á því frumvarpi sem stjórnlagaráð hafði skilað inn til þingsins og í mars 2012 var lögð fram tillaga um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Viljinn var þá að slík þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram hugsanlega samhliða forsetakosningum sumarið 2012 eða á sumarmánuðum þannig að niðurstaða þeirra lægi fyrir og frekari undirbúningur málsins þegar þing kæmi aftur til starfa haustið 2012. Við vitum hvernig fór fyrir því máli í þingsal á vordögum 2012 þegar enn eitt málþófið hófst. Það var ekki fyrr en á lokadögum þingsins í lok maí sem Alþingi náði að samþykkja þjóðaratkvæðagreiðslu eftir langt og strangt málþóf. Sú atkvæðagreiðsla fór fram 20. október eins og öllum er kunnugt. Um haustið áður en atkvæðagreiðslan fór af stað var sérfræðinganefnd farin af stað sem var falið að fara sérstaklega yfir þær tillögur sem lágu fyrir af hálfu stjórnlagaráðs, skila áliti og umsögn. Hún skilaði í nóvember og í sama mánuði skilaði stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd frumvarpi að stjórnarskrá fyrir Alþingi. Í desember var óskað eftir umsögn frá öllum þingnefndum á Alþingi auk þess sem hagsmunaaðilar, einstaklingar og aðrir sem létu sig málið skipta höfðu tækifæri og skiluðu inn í hundraðavís athugasemdum, ábendingum, stuðningi. Í janúar síðastliðinn var lagt fram endurskoðað og yfirfarið frumvarp að stjórnarskipunarlögum með yfir 50 breytingartillögum og lagt fram til 2. umr. Jafnframt lá þá fyrir að Feneyjanefndin svokallaða væri að yfirfara stjórnskipunarþátt málsins. Álit Feneyjanefndar kom í febrúar eins og við þekkjum eftir að nefndin hafði meðal annars fundað hér með stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og ýmsum öðrum aðilum í íslensku samfélagi. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd boðaði að hún mundi leggja fram framhaldsnefndarálit og yfirferð á greinargerð frumvarpsins þegar álit Feneyjanefndar væri komið fram. Það var gert í lok febrúar og þann 3. mars síðastliðinn fór fram í þingsal umræða um framhaldsnefndarálitið. Sú umræða var endaslepp og nú erum við stödd hér undir lok mars, komið fram yfir starfsáætlun þings, að ræða í raun og veru útfærslur á því hvernig hægt sé að ljúka lágmarksafgreiðslu á ákveðnum lykilþáttum sem tengjast stjórnskipunarmálum, eftir alla þessa yfirferð og allan þennan tíma. Þannig liggur málið fyrir, en það liggur líka ljóst fyrir að hér hefur verið unnin ítarleg og vönduð yfirferð á þessu máli í heild sinni, glæsileg vinna, vil ég segja, sem er meðal annars að finna í framhaldsnefndaráliti upp á á annað hundrað blaðsíður. Ég verð að segja að í allri þeirri umræðu sem hefur farið fram um stjórnskipunarmálin hef ég ekki heyrt nokkurn þingmann nefna að eitthvað skorti á í útfærslum, röksemdum eða framsetningu á málinu eins og það liggur fyrir. Það er athyglisvert, það er ánægjulegt að heyra það - eða reyndar að heyra það ekki vegna þess að það hefur enginn haft orð á því. Eina mótbáran sem hefur verið uppi á borði núna frá því að málið kom inn í endanlegum búningi í byrjun mars er sú að við séum fallin á tíma. Það er reyndar yfirlýsing sem við erum búin að heyra hér nánast undanfarin fjögur ár, að málið sé fallið á tíma, en það hafa ekki komið fram neinar athugasemdir eða málefnalegar ábendingar um að í greinargerð og efnisinnihaldi þessarar tillögu að nýrri stjórnarskrár sé að finna einhverja þá stóru meinbugi sem menn hafa viljað fara í efnislega umræðu um. Ég hef alla vega ekki heyrt það að neinu marki í þeirri umræðu sem fór fram þann 3. mars né heldur í umræðunni núna. Það sem stendur upp úr umræðunni í gær - kannski munum við upplifa eitthvað nýtt í umræðunni í dag eða næstu daga - er að Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki auðlindaákvæði, að minnsta kosti alls ekki það auðlindaákvæði sem er hér teiknað inn í stjórnskipunartillögurnar og þá tillögu sem formenn þingflokkanna, stjórnarflokkanna meðal annars, hafa lagt fram sem breytingartillögu við þessa umræðu. Framsóknarflokkurinn vill ekki breytingarákvæði sem Sjálfstæðisflokkurinn er þó tilbúinn að skoða. Þannig að skoðanirnar eru dálítið út og suður hjá aðilum í þessu máli. Ég vil segja að mér er mjög í mun að það lykilákvæði varðandi auðlindamál sem hér er lagt inn verði afgreitt eins og það liggur fyrir. Ég sé í raun og veru lítil efnisleg rök fyrir því að ætla að fara í samninga um einhverjar aðrar útfærslur á því ákvæði en hér liggur fyrir eftir ítarlega og vandaða umræðu í alla staði. Sérfræðingar sem komu að því í þeirri þingmannanefnd sem vann tillögu að auðlindastefnu fyrir þrettán árum, árið 2000, hafa lýst því yfir, að minnsta kosti í mín eyru og margra annarra sem hafa fjallað um það mál, að sú tillaga, svo ágætlega sem hún er þó uppbyggð að grunni, er orðin ákveðið barn síns tíma eins og mál hafa þróast á umliðnum þrettán árum. Menn voru í algjörri grunnvinnu, að leggja grunn að útfærslu og reyna að átta sig á því hvernig ætti að orða hluti varðandi þjóðareign og hvernig mætti koma þeim fyrir í einföldum, skýrum texta. Málin hafa auðvitað þróast með mjög skýrum hætti á þeim þrettán árum sem liðin eru og í allri þeirri umræðu sem hefur átt sér stað um auðlindamál. Textinn eins og hann lítur út í dag hefur tekið miklum breytingum í útfærslu þó að efnisinntakið sé það sama og stjórnlagaráð lagði til. Menn hafa auðvitað áttað sig á því að lagatæknilega hefur þurft að setja málið fram mjög skýrt og afdráttarlaust. Þess vegna er textinn ítarlegur, þess vegna er hann skýr vegna þess að það er grundvallaratriði hvernig þetta mál er sett fram. Hvert einasta orð skiptir máli. Þetta er ekki texti sem nær eingöngu til auðlinda í sjó og hafi. Þetta er texti sem tekur til allra þeirra auðlinda sem máli skipta og snúa að þjóðinni á láði sem legi og til þess erum við að horfa. Hér er líka tekið á einkaeignarréttarákvæðum varðandi opinbera aðila eins og sveitarfélög sem eiga auðvitað eignir, hvort heldur er í jarðvarma eða öðru. Tekið er tillit til þess að Landsvirkjun hefur vatnsréttindin uppi á Þjórsársvæði og víðar og er ekki ríkið sjálft heldur opinbert fyrirtæki. Það þarf að horfa til þess hvernig skilgreiningarnar á þjóðareigninni eru, hvernig ráðstöfunarréttinum yfir þessum réttindum í ríkiseigu er háttað og einnig er horft sérstaklega til þess hvernig gjaldþátturinn er. Það atriði sem meðal annars var gagnrýnt harkalega í þeirri tillögu frá 2000 sem fulltrúar Framsóknarflokksins lögðu í umræðuna - og mér þykir nú miður að horfa yfir þingsalinn og sjá að enginn fulltrúi framsóknarmanna situr hér til að taka þátt í umræðunni, vegna þess að það skiptir máli að framsóknarmenn geri sér grein fyrir því hvernig hlutirnir hafa þróast og eru að breytast ef menn vilja málefnalega umræðu um þetta mál. Ég gat ekki betur skilið í gær og fram eftir öllu kvöldi en að menn væru að kalla eftir því. En sá þáttur sem menn hafa sérstaklega vakið athygli á í tillögunni frá 2000 er þar sem segir, með leyfi forseta: „Slík heimild nýtur verndar sem óbein eignarréttindi.“ Þetta ákvæði, um að slík heimild njóti verndar sem óbein eignarréttindi, sem menn settu inn í þennan texta árið 2000 hefur í raun og veru ekkert gildi eins og málum er háttað í dag annað en það að með því að hafa þennan texta svona er verið að ýta undir aukna vernd í slíkum tilfellum sem hér heyra undir varðandi nýtingu auðlinda, horft til þess sem þegar er tryggt í 72. gr. stjórnarskrárinnar varðandi eignarrétt. Það er ákveðin hætta, og í raun ekkert ákveðin hætta heldur skýr hætta sem felst í því að menn telji sig vera að eignast þar ákveðna hluti umfram það sem réttur er til. Það verður auðvitað að horfa á þessa þætti út frá slíkum lykilatriðum því að staðan er tryggð og rétturinn er tryggður eins og stjórnarskráin er uppbyggð að öðru leyti. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í langa umræðu. Ég sá enga ástæðu til þess í sjálfu sér að kalla eftir tvöföldum ræðutíma eins og var gert í gær. Ég tel rétt að við reynum að láta þessa umræðu ganga hratt og vel fyrir sig og ætla þess vegna ekki að nota allan þann ræðutíma sem mér er skammtaður. Ég vil hins vegar árétta enn og aftur að það er mikilvægt eins og málum er nú háttað að við komum frá þeim lykilatriðum sem brenna á þjóðinni í stjórnarskrármálinu. Ég nefndi það áðan að menn hafa notað allar aðferðir sem þeir hafa fundið til að reyna að ýta málinu út af borðinu. Það er vissulega komið út á borðsendann en ég mun nýta alla mína mögulegu krafta til að tryggja að það fari ekki út af borðinu. Það verði hins vegar ekki farið út úr þessum þingsal í lok þessa kjörtímabils öðruvísi en að við séum búin að afgreiða lykilatriði úr þessari stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hann tveggja eða þriggja spurninga. Hver er skoðun hv. þingmanns á þeirri breytingartillögu sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur lagt fram við frumvarpið sem við erum að ræða? Ég vil líka spyrja hv. þingmann um það sem hann gerði að umtalsefni í ræðu sinni. Hv. þingmaður talaði um að hans skoðun væri sú að hægt væri að afgreiða málið í heild sinni. Ég ber fulla virðingu fyrir þeirri skoðun en vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé þá ósammála til að mynda hv. þm. Árna Páli Árnasyni og hæstv. innanríkisráðherra sem töluðu um málið í gær og töldu efnisleg rök fyrir því að fjalla enn frekar um sérstakar greinar og hluta frumvarpsins en hefur verið gert. Þegar hv. þingmaður segir mikilvægt, og hann gerir það að umtalsefni í ræðu sinni, að hafa stuðning meiri hlutans, þ.e. stjórnarþingflokkanna, stjórnarmeirihlutans á þingi, vil ég spyrja hvort hann eigi við frumvarpið sem formenn stjórnarflokkanna lögðu fram ásamt hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. Er hann að vísa til þess að þeir aðilar og þeir hv. þingmenn sem báru hitann og þungann af vinnunni við frumvarpið í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi ekki fengið þann stuðning frá samstarfsfólki sínu í meiri hlutanum? Er hv. þingmaður að vitna til þess frumvarps og þeirrar þingsályktunartillögu sem við erum að ræða núna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir spurningar hans. Ég er sammála þeim breytingum á tillögum sem koma fram í breytingartillöguplaggi hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Ég er að sjálfsögðu sammála öllum tillögunum þar sem það eru sömu tillögur og ég er skrifaður fyrir ásamt mörgum öðrum ágætum þingmönnum í heildarplaggi að nýrri stjórnarskrá sem var lagt fram og tekið til umræðu 3. mars síðastliðinn. Ég get ekki verið á móti tillögunum, þó það nú væri. Þetta eru tillögur sem ég afgreiddi út úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og engu verið hnikað til í því. Það sem skortir á í þeim tillögum er að þar er ekki sú ítarlega, vandaða og vel fram setta greinargerð sem er auðvitað stór partur og lykilpartur þegar menn ganga frá plaggi sem þessu. Það þarf að vera kjöt á beinunum og allur pakkinn þarf að liggja á borðinu svo hægt sé að afgreiða málið á þeim grunni. Er hægt að standa að afgreiðslu málsins í heild sinni? Ég hefði viljað, eins og ég nefndi í ræðu minni, að við værum að ræða málið í framhaldi af þeirri umræðu sem fór fram 3. mars. Mér hefði fundist eðlilegt að vilji þingsins hefði komið fram og afstaða til þess hvernig menn voru tilbúnir og væru tilbúnir að afgreiða það mál. Ég hef ekkert legið á þeirri skoðun minni, og hún hefur komið skýrt fram, að afgreiða ætti málið á þann máta. Varðandi það sem ég nefndi áðan í ræðu minni um að skort hefði á stuðning til að ljúka málinu hef ég ekkert farið í grafgötur með það. Það kom skýrt fram síðast í umræðunni í gær, m.a. í máli innanríkisráðherra, bara svo ég nefni það af því að það er nærtækast. Það er alveg ljóst að komið hafa fram yfirlýsingar frá þingmönnum í stjórnarliði sem eru greinilega ekki tilbúnir að ganga alla þá leið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar að spyrja hv. þingmann um það sem hann kom inn á í ræðu sinni og sneri að því að auðvitað væri mikilvægt að varðveita þá miklu og góðu vinnu sem hefur verið unnin í málinu. Hana ber að þakka. Eins og við vitum er þetta ný vegferð sem við leggjum upp í, þ.e. að fara að breyta stjórnarskránni á þennan hátt með þeim undirbúningi sem liggur fyrir á þessu kjörtímabili. Mig langar að spyrja hv. þingmann, og vera einlægur í því, þar sem hann hefur verið einn af forsvarsmönnum - og hér situr hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar - forustufólkið í þeirri nefnd hefur auðvitað borið hitann og þungann af vinnunni. Hvað getum við lært af ferlinu, bæði þeir sem hv. þingmaður gerði athugasemdir við að hefðu komið að málinu með einum eða öðrum hætti og líka þeir sem hafa verið að stýra vinnunni? Og þá kannski fyrst og fremst með það markmið og sjónarmið í huga hvernig við gætum nýtt það sem best til framtíðar, hvernig við getum nýtt vinnuna sem hefur farið fram á uppbyggilegan hátt. Hvað getum við lært af ferlinu? Það er auðvitað merkilegt að láta þjóðina koma að breytingum á stjórnarskránni, sem er ekki gert í dag. Hvernig sér hv. þingmaður að við getum nýtt reynslu af meðförum málsins í þinginu þannig að við náum árangri inn í framtíðina þegar kemur að því hvernig er staðið að breytingum á stjórnarskránni? Síðast en ekki síst: Hvernig getum við sem best varðveitt og geymt vinnuna sem hefur verið unnin í málinu hingað til?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa spurningu. Ég held einmitt að mjög mikilvægt sé að við horfum til þeirra þátta og virðum og viðurkennum, hvernig svo sem málið allt endar, að sá efniviður sem liggur fyrir í þeirri ítarlegu vinnu sem hefur verið farið í gegnum á undanförnum árum af hálfu þjóðarinnar, sérfræðinga, þingsins, þingnefnda og annarra er auðvitað þannig sett fram og liggur þannig fyrir að henni verður ekkert kastað á glæ. Það er algjörlega ábyrgðarlaust að horfa til þess. Ég verð að segja að ég hef skynjað í umræðunni að menn eru farnir að tala í svolítið meyrari tón þegar þeir horfa á málið, þeir eru búnir að ýta því dálítið út af borðinu og segja: Það er margt nokkuð gott efni í málinu. Það er ágætt og má nota það. Við getum sjálfsagt gert eitthvað gott úr því en það er bara að passa að afgreiða ekki málið núna vegna þess að ekki er samstaða um það. Það verður aldrei 100% samstaða um afgreiðslu á málinu og það verða ekki, eins og ég hef nefnt áður, samdar 63 stjórnarskrár af því að það eru 63 þingmenn í salnum. Mér heyrist stundum á umræðunni eins og hver sé að semja sína stjórnarskrá og það kannski skortir á að menn séu tilbúnir að ná saman. Gallinn á vinnunni, eins og hann blasir við mér og eins og hefur verið staðið að málinu, er að einhverra hluta vegna tókst aldrei að ná eðlilegri og heiðarlegri vinnu innan nefndarinnar hjá okkur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að allir væru þátttakendur í því að vinna og skrifa stjórnarskrá. Menn fóru ofan í skotgrafirnar strax í upphafi og voru ekki reiðubúnir að koma inn í hina efnislegu umræðu nema að afar, afar takmörkuðu leyti. Þegar búið er að skipta liði með þeim hætti verður niðurstaðan auðvitað dálítið í samræmi við það.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvíki Geirssyni fyrir ágæta yfirferð og sjónarmið hans. Hann sagði að engir meinbugir væru á þeirri stjórnarskrá sem er til umræðu og er inni í breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Ég sendi 40 síðna umsögn til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ekki hefur verið tekið neitt á þeim málum sem ég benti þar á, hvorki með né á móti. Ég benti til dæmis á að tómt mál væri að tala um að 2% kjósenda geti lagt fram frumvarp. Ég kom inn á að 10% reglan væri líka fráleit, en það kom ekkert, hvorki já né nei, kostir né gallar, við því. Ég ræddi líka heilmikið um Lögréttu sem mér finnst vera sniðug hugmynd en gjörsamlega vonlaus eins og hún er útfærð í tillögum stjórnlagaráðs og tillögum nefndarinnar, þ.e. óbreytt, að Alþingi kjósi fimm einstaklinga, jafnvel þingmenn. Í staðinn fyrir að nýta sér fullskipaðan Hæstarétt með allri þeirri þekkingu sem þar er innan borðs sem gæti þá líka tekið að sér að vera stjórnlagadómstóll og tekið að sér að taka upp mál sem fara ekki í gegnum dómskerfið og þar sem menn telja að viss lög standist ekki stjórnarskrá. Þetta vantar, ekki er tekið neitt á því. Svo segir hv. þingmaður að engir meinbugir séu á þessu frumvarpi. Ég sé helling. Ég benti á að 80 greinar verði ekki virkar nema Alþingi geri eitthvað. Mér finnst þetta bara út í hött. Stjórnarskráin á að vera greinileg, skýr og gefa fyrirmæli til löggjafarvaldsins, framkvæmdarvaldsins og dómsvaldsins. Það eru heilmiklir meinbugir á frumvarpinu. Ég væri sáttur við að menn mundu vísa þessum hugmyndum mínum frá en ekki bara sleppa þeim.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans. Ég þekki náttúrlega ágætlega af góðum samskiptum við hv. þm. Pétur H. Blöndal hvaða skoðanir og sjónarmið hann hefur haft uppi í þessu máli. Ég verð að segja honum það til hróss að hann hefur verið einn örfárra þingmanna stjórnarandstöðunnar sem hefur tekið virkan þátt í stjórnlagaumræðunni á þessu þingi og hann á þakkir skildar fyrir það. Eini þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem hefur lagt fram efnislegar breytingartillögur og lagt eitthvað inn í umræðuna sem hefur vissulega verið horft til. Það verður hins vegar að segjast eins og er að skoðanir hv. þingmanns eru auðvitað hans persónulegu skoðanir, alveg eins og margir aðrir þingmenn hafa sínar persónulegu skoðanir á ákveðnum ákvæðum, hvort sem það snýr að Lögréttu, 10% reglunni eða 2% viðmiðuninni. Mörg atriði sem komu fram í ítarlegu breytingarplaggi hv. þm. Péturs H. Blöndals voru rædd og yfirfarin og horft var til þeirra í því þegar verið var að yfirfara og endursemja textann. Vissulega er það rétt að þau atriði hafa ekki öll farið inn frekar en aðrar ábendingar og athugasemdir frá fjölmörgum öðrum sem hafa komið að málinu. Þær ábendingar sem komu inn í umræðuna skipta hundruðum. Þegar ég segi að engir meinbugir séu á þessum texta þá snýr það ekki að því að ekki séu mismunandi persónulegar skoðanir og afstaða til ákveðinna atriða í textanum heldur hinu að tæknilega og lögfræðilega gengur þessi texti bara mjög vel upp og búið er að laga ákveðna þætti sem þurfti til þess að samstilla þau atriði. Þeir þættir sem voru hér mjög undir í umræðunni framan af, að þetta gengi ekki og þetta rækist hvað á annars horn og þessir hlutir væru allir ómögulegir, ég bara blæs á allt slíkt. Það hefur verið farið mjög tæknilega og lögfræðilega vel yfir þessa hluti og skjalið eins og það liggur fyrir núna er fullbúið og skýrt hér til afgreiðslu.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að nefndin hafi fengið margar ábendingar, athugasemdir og gagnrýni. Það sem nefndin á þá að gera er að fara í gegnum þær athugasemdir og þá gagnrýni og vísa henni frá með rökum eða taka hana inn í sína breytingartillögu. Hún gerði það ekki með tillögur mínar. Hún vísaði ekki frá með rökum þeirri hugmynd minni að Lögrétta yrði fullskipaður Hæstiréttur og hefði miklu víðtækara svið en sú Lögrétta, þessi fimm manna nefnd, sem hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kom fram með. Það er afskaplega fátækleg Lögrétta og eiginlega ekki neitt neitt. Hún er meira að segja tilnefnd af Alþingi sjálfu og á að fjalla um hvort lög frá Alþingi séu í lagi. Verkefni hennar er því mjög fátæklegt. Ég vildi víkka hana þannig út að ef borgarar landsins hefðu til dæmis athugasemdir við að viss lög stæðust ekki stjórnarskrá, þá mundi fullskipaður Hæstiréttur sem Lögrétta taka á því. En það er ekki, það vantar. Ég skil ekki af hverju í ósköpunum menn settu það ekki inn. Hvaða rök eru fyrir því að setja það ekki inn? Svo náttúrlega meginpunkturinn, herra forseti, að þjóðin mundi aldrei greiða atkvæði um stjórnarskrá sína með þeirri tillögu sem liggur fyrir. Aldrei. Vegna þess að það er næsta Alþingi sem tekur ákvörðun um hvort stjórnarskráin gildi. Ég lagði fram tillögu og fjöldamargir aðrir þingmenn um að þessu yrði breytt þannig að fyrst mundum við breyta 79. gr., eins og formenn stjórnmálaflokkanna eru nú búnir að taka upp eftir mér, mér þykir það fínt, þó að þeir séu að eigna sér hugmyndina, það er þeirra mál, en ég vil að þjóðin greiði bindandi atkvæði um stjórnarskrána. Það gerir hún ekki með þessari stjórnarskrá sem meinbugir eru á.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega þannig að svör við þeim athugasemdum, tillögum og ábendingum sem fram komu frá hinu ýmsu aðilum í umfjöllun málsins birtast auðvitað í þeirri greinargerð sem fylgir frumvarpinu, þ.e. þar eru færð rök fyrir því hvers vegna textinn er hafður með þessum hætti en ekki einhverjum öðrum. Auðvitað komu fram ýmsar ólíkar ábendingar og sjónarmið í ýmsum þáttum í málinu. Varðandi það atriði hv. þm. Péturs H. Blöndals um Lögréttu þá komu vissulega fram ólík sjónarmið í þeim efnum. Niðurstaða nefndarinnar var að leggja málið fyrir með þeim hætti sem við höfum í plagginu. En við skulum þá líka gera okkur grein fyrir því að þingleg meðferð mála byggir á þeim grundvallaratriðum að þegar þingnefnd eftir ítarlega yfirferð og umfjöllun um ábendingar og athugasemdir hefur farið yfir málið og lagt tillöguna fyrir þá er hún opin til umræðu og umfjöllunar í þingnefndinni þannig að allir hafi tækifæri til að koma að málinu. Breytingartillögur koma fram og þingheimur hefur þá tækifæri til þess að ræða þær og gera þær breytingar sem næst hugsanlega einhver samstaða um. Sá þáttur málsins hefur bara ekkert fengið að koma fram hér í þinginu. Við höfum ekki fengið að taka málið alla leið. Það er sami vandi og ég á við og aðrir sem vildu klára þetta mál, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal kvartar undan að það mál hafi ekki fengið eðlilega umfjöllun og umræðu. Það er kjarni málsins, við höfum ekki fengið að ljúka umræðunni, að minnsta kosti ekki hingað til.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem er flutt af hv. þm. Árna Páli Árnasyni, hæstv. menntamálaráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. Því til viðbótar liggja fyrir tvær breytingartillögur við málið sem eru til umfjöllunar samhliða. Ég vil þó segja í upphafi, áður en ég fer efnislega yfir þessa hluti, tillögugerðina sjálfa og lögin, að ég held að það væri umhugsunarvert fyrir okkur öll að reyna að hugsa fram á veginn, þ.e. hvernig við gætum nýtt þá miklu vinnu sem farið hefur fram við heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Það er hægt að segja sem svo að sú vegferð hafi verið frekar brösug, bæði hvað varðar kosningu til stjórnlagaþings og síðan skipun stjórnlagaráðs. Hvaða skoðanir sem við höfum á því held ég að við ættum að hætta að velta okkur mikið upp úr því heldur hugsa hvernig við getum nýtt þetta ferli til framtíðar og þá með það að markmiði að það verði okkur til góðs. Það er líka spurning þegar maður hugsar þetta út af fyrir sig - sérstaklega í ljósi þessa kjörtímabils, ég hef ekki setið nema eitt kjörtímabil og hyggst ekki sitja fleiri - hvort sú aðferð sem hér um ræðir snýr að því að færa breytingar á stjórnarskránni í annað horf en verið hefur. Við þekkjum hvernig ferillinn hefur verið. Skipuð hefur verið nefnd innan þingsins af því að þingið er með vald til breytingar á stjórnarskránni. Farin er ný leið og hún er mjög athyglisverð. Ég vil leyfa mér að hugsa það þannig inn í framtíðina, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á áðan í andsvörum, að ef menn stíga skref á þeirri leið sem liggur fyrir að farin verði í frumvarpinu sem við ræðum kemur þjóðin að því að samþykkja stjórnarskrána. Það er umhugsunarefni fyrir okkur, og ég held að það sé mikilvægast fyrir okkur að varðveita inn í framtíðina, að nú höfum við verið að feta okkur inn á þessa braut á þessu kjörtímabili sem hefur verið mjög mikið átakaþing - kjörtímabilið í heild hefur einkennst af miklum átökum og ég held að það sé hollt fyrir okkur öll að líta í eigin barm. Eflaust eigum við þátt í því hvert og eitt, eða að minnsta kosti mörg okkar, og við ættum að íhuga hvort við gætum nálgast verkefnin á annan hátt í framtíðinni. Það er nóg að nefna átökin í kringum Icesave-samningana, sem voru þrennir, landsdómsmálið, Evrópusambandsmálið o.fl. Getur verið að þau átök hafi smitast yfir á meðferðina á því máli sem við erum að ræða um stjórnarskrána og breytingar á henni? Það er mikilvægt að hugsa þetta áður en menn kveða upp stóra dóma um þessa vegferð og það sem við ættum að læra af þeirri breytingu sem hér er gerð. Hv. þingmenn Árni Páll Árnason og Guðmundur Steingrímsson og hæstv. menntamálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, lögðu fram tillögu sem snýr að því annars vegar að gera breytingar á 79. gr. stjórnarskrárinnar til að menn geti haldið áfram og sett inn tímabundið ákvæði til breytingar án þess að rjúfa þurfi þing og efna til kosninga - þ.e. þeir þröskuldar sem settir yrðu hér inn og síðan yrði farið inn í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér fannst þetta nokkuð merkilegt innlegg í umræðuna og í 1. umr. talaði ég um það á þann veg að um væri að ræða jákvætt skref. Við vitum hve skoðanir eru skiptar um það hversu raunhæft það er eða mikilvægt að klára heildarendurskoðun á stjórnarskránni allri. Ég vil þó segja að ég ber virðingu fyrir skoðunum þeirra hv. þingmanna og hæstv. ráðherra og fólks úti í þjóðfélaginu sem telur það mjög mikilvægt mál. Ég tel önnur mál brýnni og mikilvægari. En hvað um það, við skulum ekki endilega staldra við það. Ég var eiginlega á þeirri skoðun og viðurkenni það að mér fannst það óraunhæft markmið miðað við þann tíma sem var til stefnu. Þess vegna fannst mér þessi tillaga, sem formenn stjórnarflokkanna ásamt hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni lögðu fram, athyglisvert innlegg í það sem ég hef ræðu mína á að nefna, þ.e. hvernig getum við nýtt okkur alla þessa vinnu og alla þessa umræðu í framtíðinni og lært af henni þannig að hún verði okkur öllum til góðs. Ekki það að menn staldri alltaf við og segi: Allt eða ekkert. Ég hef rétt fyrir mér í öllu og þú rangt fyrir þér í öllu. Síðan kemur þingsályktunartillagan sem hangir við frumvarpið sem slíkt, þ.e. að með skipun þeirrar nefndar sem þar er gert ráð fyrir, það er auðvitað skrefið í þá átt sem menn þurfa að stefna á næsta kjörtímabili. Ég segi enn og aftur: Mér fannst þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra í raun og veru vera að leysa hnútinn miðað við þá stöðu sem mér fannst málið vera í. Ég kom hingað í 1. umr., tók þátt í henni og kom að henni með það í huga hvernig við gætum nálgast markmiðið. Hæstv. utanríkisráðherra kom í andsvar við mig og við rökræddum þá þröskulda sem settir eru, það er bara eðlileg málefnaleg umræða við meðferð málsins. Ég er sammála því, sem komið hefur fram hér, bæði hjá hv. þm. Skúla Helgasyni, undir störfum þingsins, og eins hjá hv. þm. Lúðvíki Geirssyni, að þessi umræða í gær var mjög málefnaleg. Við berum virðingu hvert fyrir annars skoðunum, sjáum hlutina með ólíkum hætti og höfum mismunandi sterkar skoðanir og málefnaleg umræða á alltaf að eiga sér stað. Það er varasamt að hafa alltaf þá skoðun að allt sem afgreitt er úr einum þingflokki sé það eina rétta en allt ómögulegt sem kemur frá hinum. Við eigum ekki að nálgast verkefnin á þann hátt. Við höfum því miður gert allt of mikið af því á því kjörtímabili sem er að líða. Ég sat hér og hlustaði á umræðuna, það sem kemur fram í máli hv. flutningsmanna tillögunnar. Hv. þm. Árni Páll Árnason, 1. flutningsmaður hennar, telur ekki raunsætt að klára málin á þeim fáu þingdögum sem eftir eru og í máli hans kemur fram skýr vilji til að nýta þá miklu vinnu og breytingar inn á næsta kjörtímabil. Þetta kemur líka fram í máli hæstv. menntamálaráðherra og mér finnst að við eigum að nálgast verkefnin á þann hátt. Það er líka merkilegt sem kemur fram í ræðum þessara hv. þingmanna og hæstv. ráðherra að mikilvægt sé að skoða sögu stjórnarskrárbreytinga og þroska umræðuna til áframhaldandi vegferðar. Það kemur mjög skýrt fram og því er ég sammála. Ég verð síðan að segja alveg eins og er að það setur töluvert strik í reikninginn, að mínu viti, þegar síðan kemur breytingartillaga við frumvarpið sem við ræðum hér - við munum ræða um þingsályktunartillöguna hér á eftir - sem er bara eitt stykki stjórnarskrá í breytingartillögum. Það er réttur hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur að leggja þessa tillögu fram. Hennar sýn á málið er önnur. Hún hefur þá sýn að best sé að fá málið til heildarafgreiðslu í þinginu. Ég er ekki sammála henni um það. En hvað um það, það er ekki aðalatriði málsins. Hún metur stöðuna þannig og hefur fullan rétt á að leggja málið þannig upp. Væntanlega verður farið yfir það af stjórn þingsins hvort þetta sé framkvæmanlegt. Ekki treysti ég mér til annars en samþykkja þann dóm sem þar verður kveðinn upp af því vandaða starfsfólki sem þar er. Fram kom í andsvörum hér áðan, milli mín og hv. þm. Lúðvíks Geirssonar, að það sem kallar á fyrstu viðbrögð við þessari breytingartillögu er að greinargerðina með tillögunum vantar. Það gæti orðið flókið hvað varðar lögskýringar hjá Hæstarétti og dómaframkvæmd ef þetta yrði samþykkt þannig. Það eru annmarkarnir sem blasa við. Mér fyndist það nánast algert óráð - ég veit ekki hvort ég á að nota orðið lítilsvirðing en alla vega ekki nægileg virðing fyrir breytingum á stjórnarskránni - að fara að afgreiða hana sem breytingartillögu. Það er að mínu viti ekki boðlegt. En þetta er réttur hv. þingmanns. Hún nálgast verkefnið á þennan veg og það verður að virða þá skoðun hennar án þess að fara að tæta það niður á annan hátt en þann en láta bara í ljós skoðun sína á því. Það er skynsamlegast að gera það í stað þess að vera með fullyrðingar og standa í deilum. Mér fannst líka seinni breytingartillagan, sem kemur frá hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Skúla Helgasyni, töluvert athyglisverð. Tekinn er einn hluti af því sem snýr að þeim tillögum og breytingum sem eru í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þegar meiri hluti nefndarinnar hefur skilað af sér. Þessi tillaga er líka til þess fallin að flækja málið enn frekar - ég óttast það og kom inn á það í andsvörum í gær - og skapa meiri tortryggni í kringum það en þurft hefði að vera. Þegar maður kemur með breytingartillögu eins og þessa inn í frumvarpið vaknar líka sú spurning hvort það uppfylli þau skilyrði að það fari í þrjár umræður, hvort sú breytingartillaga sem hér er sé nægjanleg. Hún kemur reyndar fram í framhaldsnefndaráliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í miðri 2. umr. en þá er búið að breyta ákvæðinu frá því sem var fyrst í frumvarpinu og í fyrstu tillögunni, þ.e. búið er að breyta orðalaginu „gegn eðlilegu gjaldi“ í „gegn fullu gjaldi“. Ég geri ekki athugasemdir við þær orðalagsbreytingar en hér erum við að ræða um stjórnarskrána sjálfa, við erum ekki að ræða eitthvert hefðbundið lagafrumvarp. Ég held því að það þyrfti að skoða þegar menn koma með svona efnislega breytingu sem breytingartillögu - af því að við erum að tala um stjórnarskrána, við erum ekki að tala um almennt lagafrumvarp sem oft er komið með svona breytingar á - hvort það hafi þá uppfyllt þau skilyrði að fara í gegnum þrjár umræður af því að hvert orð og skilningur á túlkun á ákvæðinu hefur svo mikið gildi í grunnlögum landsins. Ég staldra strax við þessa spurningu. Getur verið að deilur gætu orðið um þetta í framtíðinni ef þetta færi svona í gegn og þessu yrði breytt með þessum hætti, að ekki hefðu verið teknar þrjár umræður um þessa tillögu. Ég velti því hér upp. Ég ætla ekki að vera með neinar fullyrðingar en ég held að það sé mjög mikilvægt að það verði skoðað sérstaklega haldi menn áfram með þessa breytingartillögu. Það sem er líka slæmt við þessa tillögu - það er ekki innihald tillögunnar sem ég er að gagnrýna, ég ætla ekki að taka efnislega umræðu um þetta auðlindaákvæði. Það sem er vont við hana er að hún kemur inn í þetta umhverfi sem við erum í. Það er mikil tortryggni. Það er ekki traust á milli manna. Ég spurði einn flutningsmann tillögunnar frá því í gær. Gætum við til dæmis átt von á því að við 3. umr. málsins kæmu fram sex eða sjö breytingartillögur til viðbótar. Því gat hv. þingmaður auðvitað ekki svarað því að hún getur ekki svarað fyrir aðra hv. þingmenn því þeir hafa tillögufrelsi og málfrelsi til að gera það sem þeir vilja. Mér fannst því þessi tillaga vont innlegg í málið. Ég ítreka það sem ég segi, það er ekki innihald tillögunnar heldur það eitt að hún kemur fram. Það læddist að mér sá grunur að þetta væri krókur á móti bragði - mig minnir að sérfræðingarnir sumir hverjir eða bloggararnir hafi kallað það það - að setja málið í þann farveg sem það var 2009 og skilja það eftir þannig að menn stæðu hér organdi og gargandi alveg fram undir þingkosningar. Það læddist að mér sá grunur, en ég fullyrði ekki neitt um það. Mér finnst þessi tillaga líka ganga gegn frumvarpinu sem lagt er fram af formönnum stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. Hér er gert ráð fyrir því, hvað varðar breytingu á breytingarákvæðinu sem slíku, að 3/5 hluta þingmanna þurfi til að samþykkja það. Það breyttist reyndar í efnismeðferð hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem ég ætla að fjalla aðeins um á eftir. Núna er það að klára eina tillögu, kannski tvær, kannski þrjár eða kannski fjórar á allt annan hátt en gert er ráð fyrir í frumvarpinu sem breytingartillagan er lögð fram við. Ég held að þetta sé umræða sem er mikilvægt og hollt fyrir okkur að taka og þess vegna leist mér ekki nógu vel á þessa tillögu. Ég hefði talið skynsamlegast fyrir framgang málsins - og ég tek fram að þetta er mín persónulega skoðun, ég er ekki að tala fyrir neinn þingflokk, ég hef ekkert umboð til þess - að horfa á þetta mál lausnarmiðað í þeirri stöðu sem það er. Okkur kann að greina á um hver staðan er nákvæmlega, hversu mikilvægt er að klára málið en ég er búinn að koma minni skoðun á framfæri hvað það varðar. Ég hefði talið mikilvægt fyrir forustumenn stjórnmálaflokkanna að ná trúnaði og trausti og setja málið í þann farveg sem hér er lagt til, hvort heldur um er að ræða hv. þm. Árna Pál Árnason, hæstv. ráðherra Katrínu Jakobsdóttur, hv. þm. Guðmund Steingrímsson, hv. þm. Bjarna Benediktsson eða hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Mér finnst grunnurinn að þessari tillögu, ásamt þingsályktunartillögunni sem er stór hluti af henni - mér finnst að nást þurfi trúnaður og traust og samvinna um það hvernig hugsanlega verður farið í breytingar á stjórnarskránni á næsta kjörtímabili. Ef það mál sem nú er til umræðu dagar uppi - ég er ekkert að gefa neitt í skyn um það, það má ekki skilja mig þannig - er hætt við að öll sú vinna sem farið hefur fram glatist og menn fari í sama hjólfarið aftur. Menn geta haft skiptar skoðanir um það en mér fannst þessi aðferðafræði athyglisverð að því leyti til að þarna kemur þjóðin að ákvörðunartökunni. Það sem mér finnst mikilvægast í því er að þegar búið er að ná breytingunum fram í þinginu þá getum við tekið stjórnarskrárbreytingarnar út fyrir sviga, þ.e. þingið gerir breytingarnar og síðan fer það í þjóðaratkvæðagreiðslu, smitast ekki inn í aðrar kosningar. Ég er dálítið fastur þar. Mér finnst að við eigum að þróa þetta og þess vegna finnst mér sú tillaga sem snýr að auðlindaákvæðinu ekki gott innlegg í umræðuna, bara breytingartillagan sem slík ekki efnisinnihald tillögunnar. Það kom skýrt fram í umræðunni í gær að ákveðin rök eru fyrir því að hv. stjórnarliðar segi: Þetta var það sem naut mest stuðnings í þjóðaratkvæðagreiðslunni, að setja auðlindaákvæðið í stjórnarskrána. Við erum öll sammála um það. En þá blasir við að það ákvæði sem um er að ræða í breytingartillögunni var ekki sett þjóðaratkvæðagreiðslu heldur vill þjóðin setja ákvæði um auðlindirnar í stjórnarskrána. Við hefðum líka getað séð þetta þannig fyrir okkur að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins, þingflokkur Hreyfingarinnar eða þingflokkur Framsóknarflokksins hefði komið fram með tillögu og sagt: Þetta er tillagan sem þjóðin bað um. Það er ekki þannig. Ég hræðist það, ég vil ekki að málið endi þannig. Ég vil að við nýtum okkur þá vinnu sem unnin hefur verið í framtíðinni. Vonandi verður spennustigið á næsta kjörtímabili aðeins minna svo að menn geti sest yfir málin og nýtt þessa miklu vinnu. Þess vegna slær þessi tillaga mig illa. Fleiri spurningar munu vakna, það blasir við, þrjár í viðbót, fjórar í viðbót, fimm í viðbót, og enginn getur svarað fyrir það. Þess vegna er svo mikilvægt að ná traustinu og trúnaðinum til að halda áfram með málið. Það er mín skoðun. Ég hef nálgast verkefnið, gerði það strax í 1. umr., út frá þessari spurningu: Er þessi þröskuldur of hár eða er hann of lágur, hvort heldur sem er í þinginu eða í þjóðaratkvæðagreiðslunni? Það breytist í meðförum hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, meiri hluta hennar, sem leggur til að það verði aukinn meiri hluti á þinginu, þ.e. í staðinn fyrir 3/5 verði það 2/3, þ.e. að farið verði úr 60% þingmanna í 66% þingmanna. En síðan er þröskuldurinn lækkaður í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Sé gert ráð fyrir einföldum meiri hluta þurfi alla vega helmingsþátttöku í kosningunum og 25% kosningabærra manna þurfi því að samþykkja breytingar á stjórnarskránni. Hv. þm. Pétur H. Blöndal var 1. flutningsmaður að frumvarpi sem er með þessa þröskulda töluvert hærri, 50%. Hann sagði í andsvörum í gær - hann er að fara að flytja ræðu hér í dag - að honum fyndist kannski að línan ætti að vera einhvers staðar þarna mitt á milli. Tökum þá umræðu. Ég er á þeirri skoðun að þessi þröskuldur sé allt of lágur. En þegar maður fer yfir nefndarálit meiri hlutans, þar sem lagðar eru fram þær breytingar sem hér um ræðir, vitnað til þess að þetta séu ákvæði sem hafi verið flutt af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Þá koma strax svör: Jú, jú, það var gert á þeim tíma. Svo sjáum við útskýringar á því að það sé ekki alveg nógu gott í dag, að við séum búin að læra það af þessari umræðu að þetta sé frekar of lágur þröskuldur. En ef við hugsum nú málið rökrétt eins ég var að velta fyrir mér og ætlaði að segja í umræðunni í gær. Ef það er þannig, og það er það sem mér finnst að við þurfum að ræða, að gert sé ráð fyrir að 2/3 þingmanna samþykki breytingarnar, síðan fari þær í þjóðaratkvæðagreiðslu og ekki endilega samhliða alþingis- eða sveitarstjórnarkosningum. Ég tel að við ættum helst að reyna að taka þær út fyrir sviga og hafa þær ekki samhliða þessu, alls ekki alþingiskosningum, alls ekki. Ég set spurningarmerki við sveitarstjórnarkosningarnar, ég viðurkenni það. Þá verður maður að horfa á það þannig að þegar breytingarnar á stjórnarskránni eru unnar í svona mikilli sátt, vil ég leyfa mér að segja, þar sem gert er ráð fyrir að 2/3 þingmanna samþykki breytingarnar, þá er sú hætta fyrir hendi og það verður maður að viðurkenna, þannig horfi ég á það, og þá er ekkert sjálfgefið að mikil þátttaka sé í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Það er ekki sjálfgefið. Þess vegna finnst mér kannski of bratt farið að vera með hlutfallið svona hátt eins og hefur komið fram að vera kannski með 50% af atkvæðisbærum mönnum. Ég set spurningarmerki við þetta. Ef við förum að breyta stjórnarskránni í þeirri sátt sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu og í breytingartillögum meiri hlutans, þar sem þröskuldurinn er hækkaður gagnvart þinginu, megum við ekki líta á það sem sjálfgefinn hlut að þátttakan í þjóðaratkvæðagreiðslunni verði endilega svo mikil. Þess vegna verðum við að ræða þetta út frá þeim grunni. Mér finnst meiri hlutinn í nefndinni þegar hann fer yfir þetta - þó svo að fram komi að einn hv. þingmaður í nefndinni vilji ekki hafa neina þröskulda, það er bara sjónarmið hv. þingmanns að vilja nálgast verkefnið þannig. En þetta er umræða sem við þurfum að taka og ég held að við gætum alveg þroskað hana og náð henni. En ég óttast dálítið, og ligg ekkert á þeirri skoðun minni, að þessi breytingartillaga, um auðlindaákvæðið, sé ekki gott innlegg í málið í heild sinni sérstaklega við þetta að hún er lögð fram við það frumvarp sem hér um ræðir. Ég benti á að skoða þyrfti, af því að við erum að ræða stjórnarskrána, hvort þetta sé nægilegt, hvort hugsanlega gætu orðið deilur um það, það gæti þurft að fá þrjár umræður en ekki tvær. Fyrir utan það held ég að það sé mjög mikilvægt til að tryggja þennan farveg inn í næsta kjörtímabil að ná trúnaði og trausti sem þarf að ríkja um málið og samstöðu þannig að það gangi eftir sem hér er lagt til. Ég sagði áðan að þingsályktunartillagan sem við ræðum á eftir þessu máli, þegar búið er að ræða frumvarpið sem slíkt, væri stór hluti af framkvæmdinni, kannski ekki órjúfanlegur hluti, ég vil ekki taka svo djúpt í árinni, þ.e. að menn skipi fimm manna nefnd, sem er reyndar breytt í meðförum hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, þar sem málin eru sett í ákveðinn farveg. Við hefðum þurft að ná breiðri samstöðu, og getum gert það, um þessa aðferðafræði, þ.e. að gera breytingar á 79. gr. sem snýr að breytingum á stjórnarskránni, þróa okkur inn í þann farveg að geta breytt henni án þess að boða til kosninga og síðan farið í þjóðaratkvæðagreiðslu og þjóðin greitt atkvæði um málið. Þá blasir við að þingsályktunartillagan sem sömu hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar flytja, um framhald málsins næsta kjörtímabil, er mjög mikilvægur hlekkur í því að við höldum áfram og nýtum vegferðina sem að baki er. Lagt er til að tillögur liggi fyrir ekki seinna en í október - ég held að það hafi verið 1. október á þessu ári, tillögur út af þessari nefnd. Gert er ráð fyrir að allir stjórnmálaflokkar sem sæti eiga á Alþingi skipi nefndina. Mér fannst sú breytingartillaga sem gerð var í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mjög til bóta þar sem gert er ráð fyrir því að þingið skipi formann nefndarinnar. Mér fannst það jákvætt skref hvað varðar framhaldið og síðan eftir kosningar. Ef breið sátt næst um þessa málsmeðferð aukast líkur á því að við getum klárað málið og haldið því áfram á næsta kjörtímabili. Það er mín skoðun. Það er grunnurinn að við nýtum þá vinnu sem unnin hefur verið í þinginu. Þess misskilnings gætir stundum í umræðunni að mikilvægasti þátturinn í þróun þessa ferlis sé það sem sagt er í þessum ræðustóli en ég er ekki á þeirri skoðun. Ég held að ferillinn úti á meðal fólksins sé ekki síður mikilvægur, á meðal fræðimanna, á meðal þeirra sem hafa látið sig málið varða. Umræðan í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er mun mikilvægari en umræðan hér í þingsal. Það er mín skoðun. Ég held að mjög margir hv. þingmenn ofmeti mikilvægi þess að taka alla umræðuna hér. Ég get tekið undir það sem kom fram hjá hv. þm. Lúðvíki Geirssyni, í andsvörum við mig, þegar hann benti á að mun dýpri umræða þyrfti að fara fram í nefndinni og allir þyrftu að taka þátt í henni. Það er mikilvægt til að hægt sé að halda áfram með málið. Við þekkjum ferilinn í málum sem eru unnin þannig í nefndunum, það eru yfirleitt þau mál sem fá bestan og eðlilegastan framgang og umræðu í þingsal. Við verðum líka að átta okkur á því, það er mikilvægt bæði fyrir stjórnarandstöðuna og stjórnarmeirihlutann, að við verðum að líta í eigin barm og hugsa með sjálfum okkur: Hverju getum við breytt? Ekki er hægt að gera kröfur um að hinir komi yfir í gröfina til okkar, skotgrafirnar eins og er stundum sagt. Menn þurfa að nálgast verkefnið á þann veg að þeir spyrji sjálfa sig: Hvað get ég lagt af mörkum til að breyta vinnubrögðunum? Ég held að það sé mjög mikilvægt. Þetta þekki ég í störfum mínum í hv. fjárlaganefnd. Þar hafa verið mjög mörg mál, erfið og flókin, sem ekki þurfti mikinn hvata til að setja í pólitískar skotgrafir - þar höfum við náð að vinna mjög mörg mál faglega, við höfum unnið þau sem ein nefnd, sem ein heild. Það hefur verið eitt af því mikilvægasta sem ég hef lært á þeim stutta stíma sem ég hef verið hér að þegar menn snúa sér að faglegri vinnu, taka pólitíkina út fyrir, fæst skynsamleg niðurstaða, hvort heldur verið er að ræða stjórnarskrána, sem er auðvitað mikilvægasta þingmálið, eða önnur mál. Ég ítreka því að við þurfum að horfa í spegilinn, skoða okkur sjálf, hvort sem það er stjórn eða stjórnarandstaða, við megum ekki klúðra öllum málum. Nú stöndum við hér og rífumst um auðlindaákvæðið eða breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Sú tillaga er að mínu viti vísasti vegurinn til að drepa málið. Það getur verið að ég hafi rangt fyrir mér en ég óttast að hún verði til þess að drepa málið. Þess vegna hefði ég talið skynsamlegast að vera ekki með breytingartillögu við þetta nema það sem kom frá nefndinni, þær eru eðlilegar vegna þess að þar er verið að færa til þröskuldana en ekki gera efnisbreytingu á málinu sem slíku. Það gefur augaleið að við höfum mismunandi skoðanir og mismunandi sýn og ég efast ekki um að mörgum hv. þingmönnum finnist mjög mikilvægt að koma í gegn ákveðnum breytingum til viðbótar við auðlindaákvæðið, þ.e. einhverjum öðrum tillögum úr einstaka köflum þeirra tillagna sem liggja fyrir meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það verður þá hættan milli 2. og 3. umr. að það muni gerast og þess vegna geti þetta sett málið endanlega í strand, að málið dagi uppi í átökum. Mér finnst nógu mikil átök hafa verið í kringum þetta mál og allt of mikil. En ef við mundum hugsa það þannig að geta nýtt það og ljúka þessu þannig eins og frumvarpið gerir ráð fyrir og þingsályktunartillagan - ég ítreka að mér finnst hún mjög mikilvægur partur af því að setja málið áfram inn í næsta kjörtímabil, það er nánast órjúfanlegur þáttur af málinu að gera það með þeim hætti - þá held ég að það væri best fyrir okkur öll og inn í framtíðina náttúrlega og þjóðina í heild sinni að það mundi nýtast með þeim hætti sem hér um ræðir. Við þurfum að reyna að draga andann, lækka spennustigið og hugsa hvernig við getum nýtt þá vinnu sem unnin hefur verið. Hv. þm. Magnús Orri Schram hafði á orði í gær að kannski væri ástæða til að grafa stríðsöxina, hætta að pexa um hvort málið hefði verið nægilega mikið rætt eða hvort það er nógu langt komið til að fara í heildarbreytingar á stjórnarskránni allri. Hv. þm. Lúðvík Geirsson kom inn á það að framhaldsnefndarálitið, sem var unnið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, var tekið inn í miðri 2. umr. - þ.e. 2. umr. var hafin og þá er málið tekið eftir að álitið frá Feneyjanefndinni kemur. Það nefndarálit er á annað hundrað blaðsíður, framhaldsnefndarálit, sem kannski segir okkur allt um umfang málsins og mikilvægi þess. Við sjáum bæði breytingarnar og frumvarpið í heild sinni og síðan breytingarnar eftir fyrri umræðuna og síðan framhaldsnefndarálitið sem hér um ræðir. Ég hélt eina ræðu í þessu máli meðan frumvarpið var allt á dagskrá og hafði eytt nokkrum klukkutímum í að reyna að komast í gegnum þær athugasemdir og ábendingar sem komið höfðu fram við einstakar greinar í málinu. Nú á ég ekki sæti í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þannig að umfangið er töluvert mikið. Maður þarf að leggja sig fram, ég að minnsta kosti, til að geta náð því að fara yfir einstakar efnisgreinar. Það er gríðarlega mikilvægt að við gefum okkur þann tíma sem þarf. Sumir telja tímann þegar hafa verið nægilega mikinn en ég er á þeirri skoðun - í stöðunni eins og hún var tel ég þetta innlegg formanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar vonarneistann sem þarf til að hægt sé að halda áfram og varðveita málið fram á næsta kjörtímabil. Það getur vel verið að ekki séu allir mér sammála um það, ekki einu sinni í mínum eigin flokki hvað þá í öðrum flokkum. En þetta er mín persónulega skoðun. Það væri mjög slæmt, svo að ég ítreki það, ef málið endar í miklum ágreiningi. Þá skapast sú hætta að við förum aftur í sama farveginn og segjum: Við reyndum að skipa stjórnlagaráð og stjórnlagaþing o.s.frv., við þekkjum þá sögu alla. Þetta var algerlega vonlaust, þetta fór allt í vitleysu, ekkert nema deilur og átök og eintóm leiðindi. Sú er hættan. Hv. þingmenn, sem koma hingað inn á næsta kjörtímabili eða þarnæsta kjörtímabili, gætu hugsanlega afgreitt það þannig, þeir sem vilja ekki breyta stjórnarskránni í þessu ferli. Ég ber virðingu fyrir skoðunum þeirra sem vilja hafa óbreytt ástand. Ég held hins vegar að það séu margir sem ofmeti það eins og það er. Ég held líka að of margir geri of mikið úr því hversu erfitt sé að breyta stjórnarskránni. Ég er þeirrar skoðunar að þróa eigi þetta á þann veg að þingið eigi að fara ofan í breytingarnar og síðan eigi þjóðin að fá að kjósa um stjórnarskrána. Við eigum að ræða efnislega um þá þröskulda sem um er að ræða, breytingarnar sem gerðar eru í nefndinni. Annar er hækkaður og hinn er lækkaður, þ.e. þröskuldurinn er hækkaður hér í þinginu en lækkaður í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Mér finnst efnisleg rök til að fallast á að þegar aukin samstaða er í þinginu sé það ekki sjálfgefið að mikil þátttaka verði í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Ég vil segja við hv. þingmenn, flutningsmenn breytingartillögu við frumvarpið, að ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með þá tillögu upp á framgang málsins.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra sáttatón af þessu tagi frá stjórnarandstöðuþingmönnum, við erum ekki vön því í þessu máli. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson byrjar á því að segja að honum finnist tillaga formannanna góð en hins vegar sé hún ómöguleg af því að einhverjar breytingartillögur koma fram við hana. Ég get ekki alveg skilið af hverju breytingartillögur þurfa að kollvarpa því að tillaga formannanna sé góð. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort hann sé tilbúinn til að vinna áfram að því að tillaga formannanna verði samþykkt. Við hv. þingmaður erum náttúrlega ekki á sama máli um hvort málið, eins og það liggur fyrir núna í heild, sé tilbúið eða ekki en við berum væntanlega virðingu fyrir skoðunum hvor annars í því eins og hann hefur margnefnt. Ég vil líka aðeins koma inn á að hvað varðar breytingu á stjórnarskrá og umræðu um stjórnarskrá í þingsal fer hún náttúrlega fram eins og um öll önnur frumvörp til laga. Það er hægt að koma með breytingartillögur á milli 1. og 2. umr. og 2. og 3. umr. og nefndarstarf fer fram þar eins og í öðrum nefndum. Síðan má segja að málið sé borið undir þjóðina í alþingiskosningum. Það er að vísu rétt að hér á landi hafa kosningar ekki snúist um það en engu að síður er málið borið undir þjóðina. Það væri hægt að segja: Ég er með frumvarpinu eða á móti frumvarpinu og þess vegna ætti fólk að kjósa þennan flokk eða hinn. Það er ekkert að því að breytingartillögur komi á milli umræðna. Ég hef sjálf verið þeirrar skoðunar að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Hv. þingmaður hefur eitthvað misskilið mig eða ég ekki verið nægjanlega nákvæmur í orðavali þegar ég sagðist í raun veru telja breytingu eða tillögu formanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar góða í málinu eins og það stóð á þeim tíma. Hv. þingmaður bendir réttilega á að við erum ekki sammála um hvort hægt sé að afgreiða stjórnarskrána í heild sinni á þeim tíma sem er fyrir hendi. Við berum virðingu fyrir skoðunum hvor annars. Ég geri ekki neinar athugasemdir eða set út á að menn flytji tillögur. Ég sagði í ræðu minni að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefði fullan rétt á að flytja sína tillögu eins og þeir fjórir hv. þingmenn sem fluttu breytingartillöguna um auðlindaákvæðið. Ég geri engar athugasemdir við það, þetta er þinglegur réttur viðkomandi hv. þingmanna og þeir geta líka gert það við 3. umr. eins og ég kom inn á í ræðu minni. Það sem mér finnst mikilvægt og lagði áherslu á er að ná góðri samstöðu um afgreiðslu málsins eins og lagt er upp með það. Mín skoðun er að hægt hefði verið að ná þeim trúnaði og því trausti sem ríkir um að klára málið eins og lagt var upp með það. Ég sagðist ekki gera athugasemd við innihald tillögunnar sem snýr að auðlindaákvæðinu, en mér finnst það ganga þvert á það sem er verið að gera sem eykur tortryggni í þinginu. Það er mín skoðun en auðvitað hafa hv. þingmenn mismunandi skoðanir á því og hafa líka fullan rétt á, eins og hv. þingmaður bendir á og ég kom inn á í ræðu minni, að flytja breytingartillögur við 3. umr. Spurningin er hvort fleiri breytingartillögur komi fram við 3. umr. sem verða svo samþykktar við frumvarpið eins og það er lagt fyrir af því að það snýst um að gera breytingar á 

Virðulegi forseti. Ég skil hv. þingmanninn svo að af því að ekki hafi náðst breið sátt um tillögu formannanna um að breyta breytingarákvæðinu telji hann ekki að hún eigi að ná fram að ganga, ég skil það þannig, af því að ekki hafi náðst einhver breið sátt um það meðal formanna. Ég hélt að þingið ætti að skera úr um það en ekki formenn flokkanna hvort einhver tillaga nái fram hér eða ekki, það er mín skoðun. Varðandi auðlindaákvæðið segir hv. þingmaður að það veki tortryggni að fram komi breytingartillaga um að breyta því og hann er ekki sammála því eins og það liggur fyrir. Hefur þingmaðurinn einhverja tillögu um ákvæðið um auðlindir í þjóðareign, hvernig það ætti að vera og hvernig það ætti að orðast? Ég hefði svolítinn áhuga á því að sjá hana og þá væri kannski hægt að sjá hvort einhver möguleiki er á því að ná saman um það mikilvæga ákvæði. Allir stjórnmálaflokkar, líka flokkur hv. þingmanns, hafa lýst því yfir að slíkt ákvæði eigi að koma inn í stjórnarskrána. Það væri fróðlegt að fá eitthvað úr þeim ranni þannig að við vitum hvort einhver von er til að nálgast í því efni.

Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður segir um formenn flokkanna eða hv. þingmenn liggur auðvitað alveg fyrir og við þurfum ekkert að vera með þrasa um hver afgreiðir málið. Ég var að tala um það út frá því hvernig við gætum varðveitt vinnuna inn á næsta kjörtímabil. Það er mín skoðun að nær hefði verið að gera það. Hv. þingmaður spyr um tillögur um auðlindaákvæðið. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur sagt í fjögur ár að taka eigi einstakar greinar frekar en að endurskoða stjórnarskrána í heild og það hefur verið nefnt þar á meðal. Það hefur ekki verið tekið neitt mark á því og ekki ljáð máls á því. Menn segjast vilja heildarendurskoðun á stjórnarskránni, ekki skoðun einstakra greina. Það liggur fyrir í tugum þingræðna um það hvað við viljum gera. Síðan segi ég við hv. þingmann, vinkonu mína, Valgerði Bjarnadóttur: Við megum ekki nálgast verkefnið svona, hv. þingmenn stjórnarflokkanna halda því fram að lausnin sé að leggja fram breytingartillögu á auðlindaákvæðinu eftir að þingstörfum átti að ljúka samkvæmt starfsáætlun þingsins, þá koma loksins fram hugmyndir að breytingartillögu um auðlindaákvæðið. Hefði ekki verið nær að taka þá umræðu fyrr og hlusta á ákall forustumanna okkar í Sjálfstæðisflokknum um að taka einstakar greinar? Staðan er hins vegar sú að það var ekki gert. Ég tel því mikilvægt, og það er mín persónulega skoðun, ef við ætlum að varðveita vinnuna, vegferðina og horfa til framtíðar, að reyna að ná sem breiðastri samstöðu um tillögu formanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Svo ég svari spurningu hv. þingmanns mun ég leggja mitt af mörkum til að svo megi verða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir hans ágætu yfirferð áðan. Það er margt sem maður getur tekið undir í máli hans sem snýr að þessum atriðum. Auðvitað hefur þetta verið átakaþing og erfitt pólitískt ástand og það hefur truflað og komið kannski allt of oft í veg fyrir að menn gætu sest niður í ró og yfirvegun og rætt þau mál sem þeir hefðu örugglega getað náð betur saman um. Ég tek undir það með honum. Mig langaði að fylgja eftir þeirri fyrirspurn sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir var með á undan um auðlindaákvæðið og hlut og aðkomu Sjálfstæðisflokksins í því máli. Ég skildi svar þingmannsins þannig að vegna þess að ákveðið var að fara í heildarendurskoðun á stjórnarskránni væri ekki hægt að fara í efnislega umræðu um einstök atriði - sem voru samt uppi á borði sem forgangsmál af hálfu Sjálfstæðisflokksins, til að mynda. Ég vísa til nýrrar ályktunar stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar frá landsfundi Sjálfstæðisflokksins á dögunum þar sem segir, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn hefur lengi verið hlynntur því að setja ákvæði um náttúruauðlindir í stjórnarskrá. Landsfundur telur tímabært að komist verði að sátt um slíkt ákvæði en leggur áherslu á að einkaeignarrétturinn verði ávallt virtur.“ Þetta liggur alveg skýrt fyrir og þetta er ekkert í fyrsta skipti sem landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktar í þessa veru. Þess vegna spyr maður: Hvernig stendur á því að ekkert efnislegt hefur komið fram? Það var ekki þannig að hér væri að detta inn 3. mars tillaga um auðlindaákvæðið. Það kom fram í tillögu stjórnlagaráðs í júlí 2011, það kom inn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd strax í október 2011, við erum búin að ræða það í hálft annað ár í þinginu með einum og öðrum hætti, en viðbrögðin eru engin. Maður fær engin svör og ekkert efnislegt inn í þessa umræðu frá Sjálfstæðisflokknum.

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að útskýra einu sinni enn hvað ég á við. Það getur vel verið að mér gangi það bara ekki nógu vel og ég orði það ekki nægilega skýrt, ég skal taka hluta af því á mig. Það sem ég var að gagnrýna sneri að því að tillagan frá formönnum stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni gengur út á að breyta 79. gr., þ.e. breytingarákvæðinu um stjórnarskrána og hvernig megi halda áfram vegferðinni og samhliða frumvarpinu er hér þingsályktunartillaga um skipun nefndar til að halda málinu áfram. Þess vegna tel ég ekki æskilegt að menn séu þá að taka ákveðna hluta út úr tillögunum sem liggja fyrir núna. Við vitum skoðun hv. þm. Lúðvíks Geirssonar, hann kom henni mjög skýrt hér á framfæri. Hann telur að það hefði átt að klára heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Við hv. þingmaður erum ekki sammála um það, en látum það liggja á milli hluta. Þess vegna taldi ég og tel þá hættu vera fyrir hendi að vinnan verði unnin fyrir gýg. Ég er eingöngu að hugsa um hvernig við getum nýtt okkur alla þá vinnu sem hefur verið unnin, skoðað hana með mjög gagnrýnum hætti og nýtt okkur það til framtíðar sem við höfum lært í ferlinu. Það er það sem ég var að benda á. Síðan kemur hv. þingmaður núna og segir - og það er kunnuglegt og nokkuð sem ég hræðist: Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki lagt neitt fram, ekki gert nokkurn skapaðan hlut. Við megum ekki og eigum ekki, hv. þm. Lúðvík Geirsson, fara í svona umræðu um málið núna. Ef við ætlum að gera það er það vísasti vegurinn til að drepa málið, held ég. Formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, hefur svarað þessu mjög skýrt. Hann hefur sagt: Hér kemur tillaga frá stjórnlaganefnd, þeirri nefnd sem var skipuð áður en stjórnlagaráð var kosið og tillagan átti að fara þangað, ég er tilbúinn að skoða hana. 

Forseti biður hv. þingmann að freista þess að halda sig innan tímamarka.

Virðulegi forseti. Ég benti á í ræðu minni fyrr í morgun að það blasir við að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa í umræðunni í gær og aftur í dag lýst því yfir að þeir séu ekki tilbúnir að fara í efnislega umræðu og telji ótækt að verið sé að koma fram með þessa breytingartillögu um auðlindaákvæðið. Það er þvert á það sem er þó að heyra af hálfu þingmanna Framsóknarflokksins sem þeir hafa lagt til efnislega í þá umræðu. Þótt ég sé ekki tilbúinn að taka að öllu leyti undir það ákvæði frá 2000 sem þeir vísa til eru þeir þó tilbúnir að ræða málið, þeir opnuðu á það fyrir nokkrum vikum og halda því enn opnu hér í umræðunni. Það blasir því við að eini stjórnmálaflokkurinn á þingi sem ekki er tilbúinn að ræða efnislega um auðlindaákvæðið þrátt fyrir landsfundarsamþykktir þess efnis að brýnt sé að klára það mál er Sjálfstæðisflokkurinn. Hann hefur ekki verið tilbúinn að leggja neitt inn í þá umræðu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í bráðum tvö ár. Maður hlýtur því að spyrja sig: Er þetta ekki skýr yfirlýsing um að ekkert sé að marka orð um að menn vilji setja ákvæði um þessi atriði? Það hefur ekkert komið fram um það á hvaða grunni og á hvaða forsendum Sjálfstæðisflokkurinn er tilbúinn að teikna upp slíkt ákvæði. Það hafa heldur ekki komin nein skýr, afgerandi svör um hvað sé svo ómögulegt í því ákvæði sem hér liggur fyrir og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndin hefur að bestra manna yfirsýn og yfirlegu lagt fyrir. Ég heyrði í ræðu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar í gær að það væri eiginlega helst ómögulegt við ákvæðið að það væri allt of langt og of flókið. En ég náði ekki efnislegu athugasemdunum og ég kalla enn eftir þeim.

Virðulegi forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að þessi tillaga slægi mig ekki vel. Ég var þó það jákvæður að hugsa með mér að þetta væri sett fram á þann hátt sem ég kom inn á í ræðu minni. En núna er ég orðinn enn þá skelkaðri. Þá er ég að hugsa um framgang málsins og vinnuna inn í framtíðina. Þetta stefnir nefnilega í kunnuglegan farveg eins og ég sagði í ræðu minni, ég óttaðist að hugmyndin á bak við þetta væri einmitt sú sem hv. þingmaður heldur hér fram: Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki lagt neitt fram í þessum tillögum, hann hefur ekki skilað neinu starfi í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það er ekki rétt og hv. þingmaður veit það. Hv. þingmaður veit jafnvel enn þá betur en ég að þetta er tillaga sem kemur frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég veit að hv. þingmaður getur ekki svarað mér núna, en eftir því sem ég best veit átti ekki mikil umræða sér stað í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um þetta ákvæði milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Hún átti sér ekki stað. Þess vegna hræðist ég mjög að málið sé að fara ofan í einmitt þær skotgrafir sem við hv. þingmaður erum þó sammála um að séu mjög óæskilegar. Það gæti orðið reyndin. Það er auðvitað mjög ódýrt hjá hv. þingmanni að halda því fram að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi ekki lagt neitt fram. Ég minni bara á að fyrir örfáum dögum svaraði hv. þm. Birgir Ármannsson því í störfum þingsins mjög ítarlega hvernig hann vildi sjá breytingarnar á þessu ákvæði, löngu áður en þessi tillaga var lögð fram. Og ég segi við hv. þingmenn sem hafa það í huga að nýta sér vinnuna og vilja framgang málsins sem bestan að fara ekki í umræðu af því tagi sem hér stefnir í, því miður. Það er vísasti vegurinn til að drepa málið og skilar engu nema leiðindum.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni um að það sé mjög mikið tjón ef öll sú vinna sem tengist þessu máli fer forgörðum og eins það að þetta ferli allt byggir mikið á átökum, þetta sé átakaferli og menn mikið í því að detta niður í hjólför og takast á í staðinn fyrir að leita sameiginlega að lausnum. Ferlið hefst þannig að nýkjörnir formenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir og Árni Páll Árnason, ásamt með formanni Bjartrar framtíðar leggja fram frumvarp um að breyta breytingartillögunni. Þetta var fyrsta vers. Þá átti að setja inn nýtt ákvæði til bráðabirgða um stundarsakir þar sem hægt yrði að breyta ákvæðinu með þjóðaratkvæðagreiðslu sem yrði bindandi. Ég fer nánar út í það á eftir. Síðan kemur breytingartillaga frá nefndinni eftir að hafa fjallað um þetta og þá er þetta ekki lengur til bráðabirgða heldur gert varanlegt en við hliðina á gamla ákvæðinu. Þá kemur upp mjög sérkennileg staða sem ég mun fara betur yfir á eftir. Síðan gerist það sem er mjög merkilegt, það kemur tillaga frá þingflokksformönnum Vinstri grænna og Samfylkingar ásamt með tveimur öðrum þingmönnum um að ræða líka auðlindaákvæðið eitt sér úr þeirri vinnu sem unnin hafði verið. Ég mun fara í gegnum það líka, en þetta er mjög undarlegt ferli. Af hverju voru formennirnir ekki með þetta inni strax? Ef þeim skyldi hafa snúist hugur, af hverju voru þeir þá ekki með á þessu frumvarpi líka og bættu þessu við? Það er eins og það sé mjög mikill ágreiningur innan þessara flokka um þá aðferð sem formenn flokkanna notuðu, að beita bara 79. gr. Ég var eiginlega alveg bit og hlessa þegar þetta kom fram vegna þess að þetta gerði ekkert annað en að tefja málið sem hefði getað orðið tiltölulega einfalt í ferli með því að breyta eingöngu 79. gr. Ég kem inn á það á eftir eins og ég segi. Svo gerast þau miklu tíðindi að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir flytur fram eitt stykki stjórnarskrá sem breytingartillögu. Þá er í fyrsta lagi spurningin um hvort þetta auðlindaákvæði og heil stjórnarskrá séu þingtæk vegna þess að það mun ekki fá þrjár umræður, auk þess sem þær eru efnisóskyldar þeirri breytingartillögu sem formennirnir lögðu fram sem fólst í því að breyta eingöngu breytingartillögunni, þ.e. hvernig stjórnarskránni er breytt. Það var litið á þetta sem þingtækt og menn hafa kallað þetta ýmsum nöfnum, m.a. tundurskeyti. Ég mundi bara kalla þetta tæra snilld vegna þess að þetta er mjög snjallt og setur allt málið í uppnám. Spurningin er hvort það nýtist málinu hins vegar þegar til einhverra ára er litið og þess hvort menn vilji að þessi mikla vinna fari forgörðum eða ekki. Ef ég fer í gegnum frumvarp formannanna þyrftu eins og ég segi 3/5, þ.e. 60%, af þingmönnum, 38 þingmenn af 63, að samþykkja tillöguna á Alþingi og síðan 60% af kjósendum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá erum við að tala um af greiddum atkvæðum. Það getur verið mjög lítið. Ef 20% mæta á kjörstað dugar að 12% atkvæðisbærra manna samþykki. Ég mundi segja að það væri algjör háðung fyrir Alþingi. Ég hef flutt um þetta frumvarp ásamt með fjölda annarra þingmanna, það eru 11 þingmenn auk mín úr Sjálfstæðisflokknum og síðan margir aðrir góðir þingmenn. Sú tillaga gekk út á það að breyta eingöngu 79. gr. Ég hef flutt tillöguna í tvígang og á þessari tillögu eru meðal annarra Margrét Tryggvadóttir, sú sem fann snilldarlausnina, og hv. þingmenn Þór Saari og Birgitta Jónsdóttir, öll úr Hreyfingunni. Sú tillaga gekk út á það að stjórnarskránni yrði breytt með því að 40 af 63 þingmönnum greiddu því atkvæði á Alþingi, þ.e. nokkuð ríflegur meiri hluti, og síðan yrði tillagan lögð fram innan þriggja mánaða undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu í leynilegri kosningu og síðan þyrfti helmingur allra kjósenda að samþykkja tillöguna til að hún yrði tæk. Þetta er mjög hár þröskuldur og ég skil að mönnum finnist hann fullhár. Við viljum ekki hafa þröskuldana, hvorki á þingi né meðal þjóðarinnar, svo háa að aldrei verði gerðar breytingar á stjórnarskránni. Það er ekki meiningin. Hins vegar mega þeir heldur ekki vera svo lágir að hér verði breytingar á stjórnarskránni alla daga, jafnvel eftir því sem vindurinn blæs og jafnvel þannig að litlir pólitískir hagsmunir geti haft áhrif á breytinguna með því að menn skori á sitt fólk að mæta til kosninga og ná þannig fram þessum litla 25% mun. Þarna á milli eru mörk eða þröskuldar sem eru það háir að til dæmis pólitískir flokkar eða stjórnarmeirihluti eða eitthvað slíkt geti ekki breytt stjórnarskránni og þurfi því að taka minni hlutann með. Ég lít þannig á að stjórnarskráin eigi að vera sameiginleg fyrir alla þjóðina og á það finnst mér hafa skort töluvert mikið í þessu ferli. Þarna þarf að finna eitthvert meðaltal. Menn hafa ekki verið mikið til viðræðu um það, kannski hefur það ekki verið rætt nógu mikið. Svo vilja sumir þingmenn hreinlega halda því áfram að tvö þing þurfi til að samþykkja breytinguna. Þeir telja að það séu mjög hægfara breytingar en þær geta nefnilega verið þannig, eins og hefur verið bent á, að ef tveir flokkar eru í meiri hluta og halda áfram að vera í meiri hluta þarf ekkert voðalega mikið til að breyta stjórnarskrá. Þá geta þeir samþykkt stjórnarskrá alveg án tillits til stjórnarandstöðunnar og þegar nýtt þing er kjörið samþykkja þeir sína eigin stjórnarskrá án þess að stjórnarandstaðan komi neitt að því. Þarna getur verið töluverður lýðræðishalli í breytingum á stjórnarskránni og ég held að það sé ekki gott heldur. Þar fyrir utan er ég svo mikill lýðræðissinni að mér finnst alveg fráleitt að þjóðin greiði ekki atkvæði um sína eigin stjórnarskrá. En það er einmitt það sem stefndi í ef ætlunarverkið hefði tekist, að samþykkja eitt stykki stjórnarskrá, þá hefði nefnilega næsta þing samþykkt það, ekki þjóðin. Þegar næsta þing er kjörið eru kjósendur ekkert að hugsa um stjórnarskrá. Þeir eru að hugsa um hvaða menn þeir vilja láta stjórna landinu næstu fjögur árin, efnahagsmál, stöðu heimilanna og alls konar mál þannig að hættan er sú að það komi aldrei til atkvæða þjóðarinnar með bindandi hætti. Það tel ég mjög miður. Þess vegna hef ég flutt þetta frumvarp í tvígang og ég hef ekki séð neina aðra leið til að þjóðin greiði um þetta atkvæði. Þess vegna var ég á vissan hátt hrifinn af þessu framtaki formanna Samfylkingarinnar, Vinstri grænna og Bjartar framtíðar. Þeir tóku upp mína hugmynd, reyndar með því að hafa það til bráðabirgða, og ég var ánægður með það. Þá mundi þó þjóðin greiða bindandi atkvæði í einhverjum skilningi um stjórnarskrána. Síðan fer þetta í nefndina og nefndin gerir á þessu furðulega breytingu, tekur í burtu bráðabirgðaákvæðið, sem mér fannst alltaf gallað, en lætur tvö ákvæði gilda. Þannig stendur málið í dag. Þá gerast mjög undarlegir hlutir, frú forseti. Þá geta nefnilega þingmenn ráðið hvort þetta fer í hefðbundið ferli, þ.e. samþykkt í lok kjörtímabils og næsta þing samþykki það, nokkuð sem þingmenn kæra sig ekki um að þjóðin greiði atkvæði um af því að það varðar þeirra hagsmuni. Það sem menn vilja, sem er lýðfræðilega vinsælt, senda þeir til þjóðarinnar. Þetta finnst mér bara ekki hægt. Jæja, ég verð víst að gefa í vegna þess að ég held að ég sé búinn að tala nægilega mikið um breytingar á stjórnarskránni og vil ítreka að það er það sem við eigum að gera, þ.e. þau okkar sem vilja að þjóðin greiði atkvæði um stjórnarskrána sína. Þar er ég. Hins vegar tel ég ekki gott að þjóðin greiði atkvæði um eitt stykki stjórnarskrá. Það er ekki nógu góður bragur á því. Það er svo víðfeðmt efni að ekki nokkur maður getur sett sig inn í það án þess að vera í fullri vinnu við það. Þess vegna tel ég að það eigi að taka þetta í einhverjum bitum. Það mætti til dæmis taka auðlindaákvæðið fyrst, eitthvað sem menn eru sæmilega sáttir við og hefur verið vel rætt. Reyndar er það ekkert útrætt eins og ég kem inn á á eftir. Síðan færu menn kannski ári seinna í aðrar breytingar. Til dæmis finnst mér mikið vanta þar sem ekki er minnst á Hæstarétt í núverandi stjórnarskrá. Hann er bara ekki til og ég mundi vilja að menn útfærðu hugmyndir um Lögréttu miklu betur, að Lögrétta sé fullskipaður Hæstiréttur og að þangað sé hægt að vísa málum sem menn efast um á þinginu að standist stjórnarskrá, en líka að mál sem koma upp í gegnum dómskerfið fari til Hæstaréttar sem er fullskipaður. Hann getur þá eftir á dæmt um það sem stjórnlagadómstóll hvort ákveðið lagaákvæði standist stjórnarskrá eða ekki. Þetta tel ég að væri mikið til bóta og ég lagði það til í mikilli umsögn sem ég skrifaði - það er mjög óvenjulegt að þingmenn skrifi umsagnir til þingnefnda - og skilaði 21. febrúar 2012, fyrir einu ári og einum mánuði. Þetta er um breytingar á stjórnarskránni og ég ætla að vona að ég sé búinn að koma því skýrt á framfæri. Þá ætla ég að ræða um þetta merkilega fyrirbæri sem kom fram frá þingflokksformönnum Samfylkingar og Vinstri grænna. Þeir skella hérna inn auðlindaákvæðinu og segja: Ja, þetta er fullrætt og við höfum sætt okkur við þetta. En það er ekki þannig vegna þess að framsóknarmenn komu með einhverja tillögu um daginn og það varð allt vitlaust þannig að það er engin sátt um þetta mál. Það að leggja fram auðlindaákvæðið sem er hluti af nýrri stjórnarskrá og alls ekki tengt breytingum á henni, og spurning hvort það sé þingtækt, gerir ekkert annað en að rugla dæmið. Tillaga formannanna gekk út á að koma með einfalda breytingu sem miðaði að því hvernig stjórnarskránni yrði breytt til að ná fram sáttum og til að varðveita alla þá vinnu sem unnin hefur verið. Auðlindaákvæðið gerir ekkert annað en að tefja málið og kasta upp nýjum vandamálum. Ég ætla að ræða um auðlindaákvæðið af því að ég hef dálítinn áhuga á því. Ég hef haft miklar spurningar um auðlindaákvæðið. Í fyrsta lagi: Hvað er auðlind? Það sem við köllum auðlindir í dag voru ekki auðlindir fyrir 50 eða 100 árum. Ég er margbúinn að segja þetta. Jökulárnar voru til bölvunar í hverri sveit. Menn komust ekki yfir þær nema með ferju eða með því að sundríða hrossum. Menn töpuðu bæði eigin lífi og hunda og hesta. Sjávarútvegurinn var ekki beysnari en það að við Íslandsstrendur dó á hverju einasta ári fjöldi sjómanna, tugir sjómanna, ef ekki hundruð. Það kalla ég ekki auðlind, enda var þjóðin bláfátæk, sú fátækasta í Evrópu sem væri undarlegt ef hún byggi rétt við einhverja auðlind. Það var ekki fyrr en mannauðurinn kom inn í dæmið sem þetta urðu auðlindir, skipin urðu örugg vegna starfa frábærra verkfræðinga, tæknifræðinga og skipasmiða og tölvufræðinga sem hanna alls konar tæki og tól. Ég man eftir því þegar verið var að leita að gúmmíbjörgunarbátum um allar trissur og enginn vissi hvar þeir voru. Núna vita menn staðsetninguna úti um allt þannig að öryggið er orðið miklu meira, þökk sé mannauðnum, frú forseti. Auðlindir eru ekkert á hreinu, þær eru breytilegar. Menn hafa aðallega talað um sjávarútveg og orku en í fréttum á mbl.is í gær segir Ari Edwald verð tíðniheimilda lágt. Hvað skyldi það vera? Það er heimild til að nota ákveðið tíðnibil, 15 megarið af tíðniheimildum. Þetta er lágt, segir hann, því að fyrirtækið greiðir 120 milljónir fyrir 25 ára notkun á þessum tíðniheimildum. Ég er hræddur um að þetta sé nýtt kvótakerfi. Þetta eru 4,8 milljónir á ári fyrir að nota þessar tvær tíðniheimildir. Það kemur fram í fréttinni að þetta séu 10% af því sem verðið er í Bretlandi á íbúa. Verðið er sem stendur óhemjulágt hér á landi. Þetta á eflaust eftir að hækka í verði og þá kemur spurningin um auðlindina, hvort þetta sé ekki auðlind, þessi takmarkaði aðgangur að rafsegulbylgjum sem er tíðnidreifing rafsegulbylgna sem flytja upplýsingar og slíkt. Við horfum upp á það að það geta orðið fjöldamargar nýjar auðlindir á ekki löngum tíma. Ég hef margoft bent á til dæmis kolefnislosun og verð á henni. Hún getur hækkað mikið í heiminum og ég vona að menn fari út á þá braut eins og Evrópusambandið er komið inn á. Það er ýmislegt gott sem kemur frá Evrópusambandinu, bara til að hafa það á hreinu, og ef Kínverjar og Bandaríkjamenn fallast á þetta kerfi mun verð á óhreinni orku hækka mjög mikið í heiminum vegna þess að þeir þurfa að borga svo mikið fyrir kolefnislosun. Mest af orku í heiminum er framleitt með brennslu olíu, gass og kola, þ.e. sem býr til koldíoxíð. Svo er ekki hér á landi. Hvað mundi gerast? Verð á orkunni mundi stórhækka, og mun stórhækka, en ekki skuldir íslenskra orkufyrirtækja. Ég hugsa að þetta sé mesta auðlind Íslands og það er ekki talað um það í þessu frumvarpi. Svo kemur fram í breytingartillögunni að handhafar „löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt auðlindanna og réttindanna í umboði þjóðarinnar“. Hverjir skyldu það vera? Þetta er ríkið. Ríkið fer með þetta, þetta er ríkisvæðing og það að skeyta við „í umboði þjóðarinnar“ er merkingarlaust, það getur enginn sagt hvað þjóð er. Það er bara þannig. Jafnvel í tillögu frá stjórnlagaráðinu um  Ég hef hitt fólk sem er íslenskir ríkisborgarar, hefur aldrei komið til Íslands, kann ekkert í íslensku og veit ekkert hvað er að gerast á Íslandi. Er það fólk þjóðin? Ég segi nei. Þetta er óljóst. Svo kemur nefnilega dálítið merkilegt. Hér stendur, með leyfi frú forseta: „Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda, sem og annarra takmarkaðra almannagæða, gegn eðlilegu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli …“ Hvað segir þetta mér? Við verðum að hætta með alla félagslega úthlutun á aflaheimildum. Það þarf að hætta pottum og pönnum sem eru sett til byggðajöfnunar því að það er ekki á jafnræðisgrundvelli sem menn fá að veiða úr þeim pottum eins og þeir sem borga fullt verð. Strandveiðar munu leggjast af því að þær þurfa að borga fyrir kvótann nákvæmlega eins og aðrir og þá er allur hagur af strandveiðum löngu farinn. Svo er línuívilnun og allt slíkt, allar þessar ívilnanir sem menn hafa sett um úthlutun veiðiheimilda utan kerfis, smábátarnir sem á sínum tíma fengu feiknarlegar úthlutanir án þess að borga fyrir þær, þetta verður ekki lengur heimilt. Hafa menn rætt þetta, frú forseti? Ég man ekki til þess. Ef ég hef einhvern rangan skilning á þessu „á jafnræðisgrundvelli“ væri kannski betra að hafa þetta skýrar í nýrri stjórnarskrá þannig að ég fari ekki að halda þessu fram ef það er vitleysa. Þá þarf að standa nákvæmlega að það megi kaupa sér atkvæði með því að hafa strandveiðar, t.d. fyrir stjórnmálamenn. Ég sé þarna verulega mikil áhrif af þessari breytingartillögu um auðlindaákvæðið og svo segja menn að þetta sé útrætt. Ég fullyrði að þetta er ekki útrætt. Að minnsta kosti finnst mér að menn ættu að hafa þetta nokkurn veginn á hreinu áður en þeir halda áfram að ræða þetta. Ég tel að þetta auðlindaákvæði geti á margan hátt verið gott en þá eiga menn að hætta að tala um þjóð. Þetta eru ekki auðlindir í sameign þjóðar, heldur auðlindir í forsjá og umsjá ríkisins. Það er náttúrlega ekki nándar eins fallegt að segja að þetta auðlindaákvæði sé ríkisvæðing á öllum auðlindum. Það er svo merkilegt að ég hef verið að kássast í mörgum af þessum málum og hef reyndar flutt frumvarp um að dreifa kvótanum á þjóðina, á íbúa landsins, okkur sem búum hér á landi. Ég hef flutt frumvarp um að dreifa kvótanum til 40 ára á hina raunverulegu þjóð. Það hefur ekki hlotið mikinn hljómgrunn, enda eðlilegt, þá geta menn ekki lengur verið að „víla og díla“ og ráðskast með auðlindina, þá er það ekki lengur ríkið sem á hana heldur hver einasti íbúi. Ég er búinn að flytja um það tillögu að henni verði úthlutað á hverju einasta ári þannig að aflahlutdeildin geti ekki safnast á fáar hendur. Þetta verður hlutdeild af heildarafla á Íslandsmiðum sem hver einasti íbúi fær til 40 ára. Þetta er ég búinn að flytja og þetta frumvarp liggur fyrir í atvinnuveganefnd en hefur ekki verið útrætt og ekki afgreitt úr nefndinni þó að önnur miður góð kvótafrumvörp hafi verið afgreidd. Ég er búinn að flytja um þetta frumvarp. Ég hef líka viðrað þá hugmynd sem allt að því jaðrar við guðlast en það er að selja Landsvirkjun en með mjög skrýtnum hætti, selja afnotin af til dæmis Jöklu í 40 ár. Þetta hef ég lagt til. Síðan yrðu þau seld aftur og aftur og þá með þeirri hugsun að 40 ár í hugum einstaklinga og fyrirtækja eru nánast eilífð en 40 ár í sögu þjóðar eru mjög stuttur tími. Íslendingar hafa búið á Íslandi í þúsund ár þannig að 40 ár eru ekki langur tími. Þá er hægt að selja þessa auðlind aftur og aftur og það sem meira er, ríkið tekur ekki áhættu af rekstrinum sem er umtalsverð. Ég er búinn að fara í gegnum sem sagt þó nokkuð margar og hugsanlegar auðlindir og ég er búinn að fara í gegnum það hvernig hún virkar, þessi breytingartillaga sem ruglar alla umræðuna um þessa einföldu breytingu á 79. gr. Það sem er undarlegt í þessu er það að þau sem fluttu tillöguna upphaflega, þ.e. formenn flokkanna, nýkjörnir allir, fá eiginlega skot á sig frá þingflokksformönnunum með því að þeir koma með svona viðamikla breytingartillögu sem veldur umræðu. Ég varpa hér upp að þetta geti bannað allar strandveiðar, potta og annað slíkt sem menn hafa verið með, línuívilnun og því um líkt. Þetta þarf náttúrlega að ræða og það er útilokað að ræða það þegar á að fara að slíta þinginu og meira að segja fara í kosningar. Ég mundi segja að þessi breytingartillaga þingflokksformannanna sé allt að því skemmdarverk á þeirri hugsun sem flokksformennirnir fluttu og ég hef verið að ræða hérna, þ.e. sem hv. þm. Árni Páll Árnason, hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir, formenn Samfylkingar og Vinstri grænna, og síðan hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, formaður Bjartrar framtíðar, fluttu. Hér stendur að meiningin hafi verið þessi: „Frumvarp þetta er flutt í þeim tilgangi að ná sem víðtækastri sátt á Alþingi um framhald og lyktir þeirrar víðtæku endurskoðunar stjórnarskrárinnar sem staðið hefur undanfarin ár.“ 
             Menn gætu eflaust sæst á þetta og ég er búinn að spyrja hérna aftur og aftur: Af hverju er ekki búið að gera áætlun um þau mál sem á að afgreiða? Af hverju er ekki búið að ganga frá breytingu á 79. gr. stjórnarskrárinnar og af hverju eru menn ekki sestir niður og búnir að fá niðurstöðu? Frú forseti. Ég verð að segja það, það er út af vantrausti og tortryggni. Tillaga Margrétar Tryggvadóttur endurspeglar þetta. Hún flytur hér tillögu um heila stjórnarskrá og hvað gæti gerst? Menn óttast það hver og einn að þetta verði hreinlega samþykkt ef atkvæði verða greidd um það. Nú hafa margir ráðherrar og þingmenn borið það af sér þegar ég hef spurt þá hvort þeir muni samþykkja tillögu Margrétar Tryggvadóttur og sagt: Alls ekki. En gildir það eitthvað þegar um það er að ræða að samþykkja eitt stykki stjórnarskrá? Margir í mínum flokki mundu líta á það sem hreina skelfingu vegna þess að í nýrri stjórnarskrá sem hefur í sér mjög marga kosti, mjög margar góðar hugmyndir, eru líka hlutir sem menn eru hræddir við að verði samþykktir, t.d. auðveldari aðild að Evrópusambandinu og auðlindaákvæðið sem er ekki endanlega rætt, fyrir utan alls konar vitleysu. Ég fór í gegnum það og ætla rétt aðeins að ræða þetta vantraust og tortryggni. Ég held að það hái þinginu mest. Menn eru mjög brenndir á viðbrögðum og því sem þeir kalla svik annarra. Það vantar traustið til að ná samningum. Það er mjög dapurlegt og ég ætla að vona að þessi vinna við stjórnarskrána líði ekki fyrir það því að það er margt góðra hugmynda. Ég er búinn að geta um það áður að ég tel að það eigi að gera breytingar á stjórnarskránni í hæfilegum hlutum sem kjósendur og þingmenn geti gert sér mjög vel grein fyrir og gert sér grein fyrir hvernig virka. Þá ætla ég núna að ræða breytingartillögu Margrétar Tryggvadóttur því að hún leggur fram eitt stykki stjórnarskrá. Ég þarf því eiginlega að ræða eitt stykki stjórnarskrá, frú forseti. Ég á reyndar ekki nema 11 mínútur eftir en ég ætla þá að vísa í umsögn sem ég hef nefnt áður, umsögn sem ég sendi 21. febrúar 2012 til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar fer ég í gegnum hverja einustu grein í tillögum stjórnlagaráðs og geri athugasemdir við margar. Það sem ég geri fyrst og fremst athugasemdir við er að það er krafa um það mjög víða í frumvarpinu, á 80 stöðum, að tiltekið ákvæði í stjórnarskránni fái ekki gildi nema um það séu sett lög á Alþingi. Þetta finnst mér mjög miður. Til dæmis stendur hér: „Öllum börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.“  Það sem ég vildi segja er hreinlega að börn eiga rétt á umönnun og framfærslu. Ég meira að segja víkka ákvæðið út. Það á bara að standa klippt og skorið að þau eigi þennan rétt. Það á að standa í stjórnarskránni og enginn á að vera í vafa um það. Sömuleiðis kemur fram að frelsi fjölmiðla, ritstjórnarlegt sjálfstæði þeirra og gagnsætt eignarhald skuli tryggja með lögum. Það gerist ekki neitt nema Alþingi verði virkt. Ég vil segja: Fjölmiðlar skulu vera frjálsir, ritstjórnir þeirra sjálfstæðar og eignarhaldið gagnsætt. Þá liggur fyrir í stjórnarskránni hvernig menn vilja hafa þetta. Það er svo merkilegt, frú forseti, að það hefur ekkert verið tekið á þessu. Hv. nefnd tók ekkert á þessu sem er þó mjög auðvelt að gera. Hún kom ekki heldur með athugasemdir um að þetta væri einhver della í mér. Ég hef stundum á tilfinningunni að umsögn mín hafi ekki verið lesin. Það sem ég sakna eiginlega mest er ákvæðið um að 2% kjósenda geti lagt fram frumvarp. Þetta er náttúrlega algerlega tómt ákvæði. Ef 2% kjósenda, fleiri þúsund manns, kæmu með tilbúið frumvarp inn á Alþingi hlytu þau að finna einn þingmann til að leggja það fram vegna þess að sá þingmaður gæti þar með verið kominn með velvild. Ef þessir kjósendur finna alls engan þingmann, af því að hver einasti þingmaður getur lagt fram frumvarp, til að flytja þetta frumvarp er náttúrlega spurning hvaða möguleika þetta þingmál á yfirleitt. Það á akkúrat enga möguleika. Þetta ákvæði er tómt, það kemur aldrei upp og er óþarft. Síðan er ákvæðið um að 10% þjóðarinnar geti lagt fram frumvarp á Alþingi. Margoft hefur verið bent á að í fyrsta lagi fer í gang langt ferli sem tekur tvö ár með öllu því sem getur gerst, Alþingi leggur fram gagnfrumvarp og svo þarf að ræða við forsvarsmenn þessa frumvarps o.s.frv. Það er ekki á hreinu hver mælir fyrir því og ég tel að það fari svo mikið reiptog í gang að það er með ólíkindum. Þegar staðan er orðin slík að 10% kjósenda eru komin með frumvarp og eru að rífast við Alþingi um hvort leggja megi það fram finnst mér miklu skynsamlegra að hafa bara eitt ákvæði fyrir þessi bæði og ég lagði það til, t.d. að 15% kjósenda geti óskað eftir atkvæðagreiðslu um þingrof. Það er hins vegar miklu afdrifaríkara mál, þess vegna mundi ég vilja hafa þröskuldinn hærri, en þá eru líka kjósendur farnir að hafa virkileg áhrif á stjórn landsins. Ef meiri hluti þjóðarinnar samþykkir þingrof er þing rofið og boðað til kosninga. Það er svo einfalt. Þá er ekki neitt rifrildi um það fram og til baka hvort ákveðnar reglur séu í gildi eða ekki. Þetta var heldur ekki rætt og ekki afgreitt og ekkert tekið á þessu. Það er mjög margt sem ég bendi á í þessari umsögn sem ekki er tekið á. Síðan er tilvísun stjórnarskrárinnar í einstaklinginn, þ.e. hver heyrir undir stjórnarskrána. Það er bara út og suður. Það er talað um „manneskjuna“, „manninn“, „okkur sem búum á Íslandi“, ríkisborgararétt og borgara út og suður. Það er ekki þannig að um þjóðina eða þá sem heyra undir stjórnarskrána sé notað eitt orð. Önnur tungumál hafa betri orð eins og þýskan sem er með „Der Mensch“, það er þá „mannveran“ eða „maðurinn“ og í ensku er „human being“. Þetta gæti verið „manneskja“ á íslensku en þetta er ekki notað í stjórnarskránni, alls ekki alltaf talað um manneskju. Svo er bara alls ekki á hreinu fyrir hvern stjórnarskráin er. Ég hef nefnt það áður. Eru útlendingar sem hafa búið hérna í 20 ár eða 40 ár „við sem búum á Íslandi“? Eru menn það eftir tvö ár eða eitt ár? Eru ferðamenn „við sem búum á Íslandi“? Þetta hefur ekkert verið afmarkað þannig að ég er dálítið gáttaður á þessu ákvæði. Svo er talað um persónukjör. Ég er í sjálfu sér mjög hlynntur persónukjöri. Minn flokkur hefur stundað það mjög ítarlega með prófkjörum þar sem ekki bara 190 manns taka þátt heldur mörg þúsund. Í síðasta prófkjöri fékk ég til dæmis 6 þús. atkvæði í sameinuðu kjördæmi í Reykjavík þannig að sá flokkur er með mjög víða skírskotun til kjósenda. Ég stakk upp á því að það yrði sameiginlegt prófkjör allra flokka. Kannski þrem mánuðum fyrir kosningar yrðu menn að vera búnir að skrá sig, þeir sem ætluðu að bjóða fram, ég held að það sé ágætisagi að menn séu þá búnir að skrá sig, hverjir verði á lista og hverjir bjóða sig fram, og síðan yrði sameiginlegt prófkjör allra flokka sem tæki þrjár vikur eftir að menn væru búnir að skrá sig til kosninga og þá yrði þinginu lokað á meðan. Mér finnst ekki hæfa að við þingmenn höfum þennan ræðustól inn í kosningabaráttuna til að berjast við fólk sem ekki hefur hann. Ég stakk upp á þessu en ég hef ekki séð neitt vitnað í þetta, hvorki að það sé slæmt né gott. Það er ekkert gert með þetta. Menn flytja prófkjörið inn í kjörklefann sem ég tel mjög slæmt. Þá segi ég við einhvern sem ég ætla að fá til að kjósa listann minn: Heyrðu, kjóstu mig en ekki þennan af því að hann tekur sætið frá mér. Þetta finnst mér vanta illilega. Svo fór ég í gegnum stjórnarskrána út frá vissum hlutum eins og mansali. Ég sé ekki að það sé beint bannað, ég sé það ekki. Það er talað um að öllum sé tryggður réttur til að lifa með reisn. Þýðir það að það sé ekkert mansal? Og hvað þýðir að lifa með reisn? Svona fór ég í gegnum allar þær tillögur sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir flytur sem breytingartillögu og það var eiginlega ekkert mið tekið af því. Svo er athugasemdin um Lögréttu. Ég saknaði dálítið að hennar sé getið. Ef menn ætluðu að koma með eitthvert ákvæði sem enginn ágreiningur er um í staðinn fyrir auðlindaákvæðið væri það það að setja Hæstarétt inn í stjórnarskrána. Það er hvergi ákvæði um Hæstarétt og það finnst mér mikill galli við núverandi stjórnarskrá. Ef menn væru að leita að einhverju til sátta væri það leiðin. Ég ætla að enda með því að taka undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni eins og ég byrjaði á. Menn þurfa að hafa miklu meiri samningslipurð og taka meira tillit til skoðana hver annars, virða þær og ræða þær og hafna þeim með rökum eða taka þær upp. Mér finnst ekki hægt að þetta gangi allt út á einhver slagsmál, að menn segi: Heyrðu, hringdu hérna eitt stykki stjórnarskrá og vertu sáttur. Eða menn segja: Hér er auðlindaákvæði sem okkur finnst ljómandi gott og þú skalt bara samþykkja það. Ef þú samþykkir það ekki samþykkjum við það bara með meiri hluta. Mér finnst ekki nógu gott að það sé keyrt svona yfir minni hlutann á Alþingi. Maður sér það stundum í nefndum að það næst ágætisniðurstaða ef menn setjast niður faglega, fara í gegnum vandamálið sem um er að ræða og kryfja það. Það er miklu betra og það gerist þó nokkuð oft í nefndum og kemur náttúrlega hvergi fram. Það ætti að geta gerst í þinginu líka að menn spyrji: Heyrðu, hvað er það sem þú vilt og hvað er það sem þú gerir athugasemdir við? Ef viðkomandi segir það segir maður: Ég get ekki fallist á þetta. Ef hann segir: Ég er með athugasemd við þetta segir hinn: Við getum ekki fallist á þessa breytingu út af þessu og hinu - með rökum. Þá væri þetta miklu betra og mér finnst virkilega dapurlegt ef niðurstaðan verður sú eftir að búið er að henda tundurskeytum og djúpsprengjum að tillögur formannanna falli niður og málið verði fyrst tekið upp í lok næsta kjörtímabils.

Frú forseti. Þetta var fróðleg og prýðileg yfirlitsræða hjá hv. þingmanni yfir viðhorf hans og áherslur í stjórnarskrármálinu. Má taka undir fjölmargt sem þar kom fram, til dæmis það að umræðan eftir að hún fór loksins af stað, efnisleg umræða í dag og í gær, hafi verið alveg prýðileg, málefnaleg og ágæt umræða. Auðvitað á hún að vera það í stað pólitískra slagsmála um hvort, hvað og hvernig. Segja má að menn hafi ýmislegt til síns máls um að heildarplaggið þurfi meiri umræðu. En í þeim tveimur ákvæðum sem hér eru flutt sérstaklega, breytingarákvæðinu og auðlindaákvæðinu, er að mínu mati ekkert því til fyrirstöðu að þau gangi til atkvæða og meiri hlutinn á Alþingi ráði því hvort þau gangi fram eða ekki. Þingmaðurinn flutti mjög góð rök fyrir því af hverju þarf að breyta breytingarákvæðinu, það skiptir mjög miklu máli. Ef því er ekki breytt stöndum við frammi fyrir því að hin mikla vinna, þetta langa og lýðræðislega og ágæta ferli, fari hugsanlega forgörðum. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að Alþingi sjái sóma sinn í því að ljúka þeirri umræðu og það ákvæði gangi til atkvæða, svo og auðlindaákvæðið. Það er núna eins og sjálfstæðismennirnir Björn Bjarnason og hv. þm. Birgir Ármannsson lögðu það fram árið 2009. Og af hverju ekki að greiða atkvæði um þessa tillögu? Við höfum nú rætt nokkuð óslitið um auðlindaákvæðið í 13 ár og örugglega 30 ár þar á undan. Það hefur verið efnismikil og ágæt umræða og komnar nokkuð samhljóða tillögur og niðurstöður í þá umræðu. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann, ekki síst með tilliti til hans eigin ágætu röksemda um að afgreiða þetta í hlutum, þá hluta sem eru tilbúnir hverju sinni, og þessir tveir eru það núna: Er nokkuð því til fyrirstöðu að þeir gangi til atkvæða núna þegar efnisumræðu hefur lokið um þá á nokkrum dögum í þinginu?

Frú forseti. Varðandi fyrra ákvæðið um breytingar á stjórnarskránni, þ.e. breytingu á 79. gr., ég er ekki sammála því að það sé útrætt. Ætla menn virkilega að hafa tvö ákvæði sem þingmenn geti valið úr hvort þeir vilja breyta þeim með þjóðaratkvæðagreiðslu, sem er bindandi af því að þeir vænta þess að þjóðin eða kjósendur séu hrifnir af því, og hins vegar að þeir geti breytt þeim með tveimur þingum, þar sem þingin sjálf taka ákvörðun. Mér finnst það ekki nógu gott. Mér finnst ekki gott að menn hafi svona val. Þá mundu menn setja þau ákvæði sem gæta hagsmuna þingmanna einungis undir þingin og aðrar breytingar sem gæta hagsmuna kjósenda og menn búast við að sé vinsælar, þær verði settar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef ekki fengið rök fyrir því af hverju tvær aðferðir eigi að vera við að breyta stjórnarskrá og ég vil spyrja: Er það víða þannig? Svo varðandi auðlindaákvæðið, það merkilega gerist ef þetta verður samþykkt þá fer það aldrei í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu, aldrei, það er nefnilega eitt atriði. Ég vildi gjarnan að þetta væri hluti af því sem þjóðin greiddi atkvæði um. Og ef svona mikil sátt er um þetta og menn búnir að sjá fyrir sér að þetta komi í veg fyrir strandveiðar, komi í veg fyrir alls konar potta og komi í veg fyrir línuívilnun, ef menn eru búnir að átta sig á því og eru sammála þá er kannski allt í lagi að gera þetta eftir að búið er að breyta stjórnarskránni og eftir að búið er að kjósa, þá væri hægt að senda það til þjóðarinnar í atkvæðagreiðslu. Ég er ekki viss um að þetta sé útrætt. Ég er ekki viss um að menn hafi þann sama skilning og ég, að það að veita skuli þetta á jafnræðisgrundvelli geri það að verkum að ekki má gera upp á milli Granda og einhvers karls sem er með línuívilnun og þeir skuli báðir borga jafnmikið fyrir auðlindina. Ég held að þetta hafi ekki verið rætt.

Frú forseti. Það má auðvitað lengi rökræða um það hvenær eitthvað sé fullrætt, en við erum í umræðunni núna. Við höfum marga daga fram undan, og vikur þess vegna, til að ræða þetta alveg til enda þannig að lúkning komi í umræðuna og síðan tekur meiri hlutinn í þinginu ákvörðun um það hvort þetta verður samþykkt eða ekki. Það stendur yfir ágæt efnisumræða núna. Hv. þingmaður flutti alveg prýðileg rök með tillögu formannanna, hann sagðist vera ánægður með hana og ég tek eindregið undir það að eins og staðan var orðin í málinu er það mjög skynsamleg tillaga og gerir að verkum að hægt er að halda áfram með þessa heildarendurskoðun og ljúka henni. Það skiptir nefnilega mjög miklu máli eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns að þjóðin sjálf greiði atkvæði að lokum um sína eigin stjórnarskrá með bindandi hætti, það verði ekki of víðfeðmt, kjósendur og þingmenn hafi yfirsýn yfir það o.s.frv. Þess vegna held ég að mikilvægt sé að þetta klárist núna. Þegar ég færði rök fyrir því að við værum að nálgast niðurstöðu í rökræðunni um auðlindaákvæðið þar sem ég benti hv. þingmanni á að breytingarákvæðinu hafi verið breytt þannig að það er eins og hv. þingmenn sjálfstæðismanna lögðu það fram fyrir fjórum árum og ég vitnaði í áðan, þá spurði ég hv. þingmann af hverju við mættum ekki fá að greiða atkvæði um þá tillögu. Umræður standa yfir um auðlindaákvæðið. Hugsanlega er hægt að komast að enn meiri sátt um orðanna hljóðan. Ég veit ekki betur en að opið samtal sé á milli formanna allra flokka um það. Það skiptir miklu máli að klára þessi tvö ákvæði og mikill munur er á því að flytja tvær breytingartillögur stakar eða heilt plagg með 116 greinum. Því er ekki hægt að líkja saman út frá þingtæknilegum klækjabrögðum eins og voru sýnd hér af fulltrúa Hreyfingarinnar þar sem reynt var að keyra þetta mál í kaf þó að ég voni innilega að það takist ekki.

Frú forseti. Ég svara aftur eins um auðlindaákvæðið, ég hefði viljað sjá það tekið fyrir á nýju þingi og það þá sent til þjóðarinnar til að hún greiddi um það bindandi atkvæði. Það getur vel verið að það sé orðið vel rætt og það getur vel verið að menn sættist á að ekki megi mismuna útgerðaraðilum með neinum hætti þannig að strandveiðar leggist af og línuívilnun verði bönnuð o.s.frv. Ég er ekki viss um að allir séu búnir að átta sig á þessu og það væri betra að menn áttuðu sig á því áður en þeir samþykkja eitthvað slíkt. Varðandi það að vera með tvær breytingar á stjórnarskránni, ég mundi vilja að menn færu leiðina mína, að breyta ákvæðinu varanlega í eitt skipti og tækju skrefið til fulls, annaðhvort ætla menn að breyta stjórnarskránni eða ekki. Ætla menn að breyta 79. gr. eða ekki? Hitt er einhvern veginn svona hálfkák, við ætlum að halda þessu, koma með nýja breytingu, fyrst til skammtíma og svo við hliðina á hinu ákvæðinu. Ég spurði að því áðan hvort hv. þingmanni væri kunnugt um það einhvers staðar í heiminum að tvenns konar ákvæði væru um breytingar á stjórnarskrá þannig að sá sem leggur fram stjórnarskrárbreytingu geti valið á milli. Ég tel að þetta frumhlaup skaði frumvarp formannanna. Því miður virðist það benda til þess að töluverð óeining sé innan þeirra flokka sem nýverið hafa kosið sér nýja formenn og þeir eigi eftir að festa sig í sessi.

Frú forseti. Það er ástæða til að endurtaka það að umræðan sem hefur staðið yfir í rúman sólarhring, síðan efnisleg umræða fór loksins af stað og menn hættu að þrasa um framgang þingfundar og tæknileg atriði, hefur verið ágæt. Loksins þegar efnisleg umræða fer af stað hefur hún verið mjög málefnaleg og heilmikið á henni að græða. Ég ætla á þessum stutta tíma að halda mig við efnisatriði. Ég tel að gangi þessar tillögur eftir og verði samþykktar hér, annars vegar breytingartillagan og hins vegar auðlindatillagan, séum við búin að ná mjög mikilsverðum áföngum í stjórnarskrárbreytingunum. Auðlindaákvæðið er það ákvæði sem lengst er komið, sem mesta vinnan hefur farið fram í kringum, langmesta samstaðan er um og sem hvað eindregnastan stuðning fékk í þjóðaratkvæðagreiðslunni þann 20. október þegar yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem tóku þátt í atkvæðagreiðslunni lýsti yfir stuðningi við það ákvæði. Það er því mjög brýnt að það ákvæði gangi eftir og þeirri vinnu verði lokið núna. Ég ætla á eftir að fara aðeins efnislega inn í greinina sjálfa, markmið hennar og einstök atriði þar, en auðvitað er það rétt sem kom fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals, skilgreiningin á hugtökunum er undir rökræðu seld. Við getum lengi rætt um það hvað eigi að felast í hugtökunum auðlind, þjóð o.s.frv. en við höfum komið okkur saman um tiltekna skilgreiningu. Hér segir: „Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda, sem og annarra takmarkaðra almannagæða, gegn eðlilegu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma …“ Auðvitað er það einnig selt undir sífellda rökræðu hvað er hóflegt gjald og hvað hóflegur tími, eðlilegt gjald o.s.frv. en um það snýst umræðan hérna líka, þ.e. að komast að ákveðinni niðurstöðu í því. Aðgengið að auðlindum snýst um þær leikreglur sem við sem samfélag, Alþingi og þjóðin saman, ákveðum að viðhafa hvað varðar aðgengi að takmörkuðum gæðum í landinu. Það hefur verið deilt mjög harkalega um aðgengið að auðlindum okkar á síðustu áratugum og sú umræða hefur snúist mikið um sjávarútveginn, okkar mestu auðlind sem er sjórinn og það sem hafið gefur okkur. Við höfum komist talsvert áfram með þá umræðu og höfum núna tekið upp gjald sem má segja að sé raunverulegt veiðileyfagjald, auðlindagjald hvað varðar nýtingu á auðlindinni. Þetta er allt útskýrt ágætlega hérna. Hvað varðar breytingarákvæðið sem skiptir líka miklu máli að komist fram hefur engum efnislegum rökum verið teflt fram gegn því að við getum gengið til atkvæða um það. Eins og ég sagði höfðu menn auðvitað ýmislegt til síns máls hvað varðaði heildarendurskoðunina og allar 116 greinarnar enda var fyrir nokkuð löngu farið að ræða um að bíða með stjórnskipunarkaflann o.s.frv. en það skiptir gríðarlega miklu máli að ljúka þessum áfanga ferlisins með því að klára þau ákvæði sem eru tilbúin, sem hefur verið unnið hvað lengst og mest með og er ágæt samstaða um, meira og minna. Þetta er hægt að fullyrða og stjórnarflokkarnir hafa sýnt fullan samningsvilja til að ná saman með breiðri samstöðu á Alþingi í þessu máli. Við höfum breytt breytingarákvæðinu þannig að núna er ákvæðið eins og sjálfstæðismenn vildu. Björn Bjarnason og hv. þm. Birgir Ármannsson lögðu það til árið 2009, og af hverju greiðum við ekki atkvæði um þá tillögu? Hún er jafngóð núna og fyrir fjórum árum þegar þeir fluttu hana, það skiptir ekki máli hvaðan gott kemur. Tillagan var góð frá þeim og tillagan er fín núna frá formönnunum. Við höfum teflt fram auðlindaákvæðinu og það er verið að ræða um hvernig hægt sé að komast að ágætri niðurstöðu um það þannig að það geti komið til atkvæða. Það er hægt að halda því fram með rökum að vinnan við skilgreiningu á auðlindaákvæðinu hafi verið sleitulaus. Það eru til margar tillögur, ákvæðið hefur þróast með árunum og auðlindanýtingin breyst og þróast. Sú vinna hefur staðið yfir samfellt í 13 ár og örugglega í meira og minna 30 eða 40 ár þar á undan. Sú tillaga er orðin mjög þroskuð og góð. Áðan var verið að bera það saman að flytja breytingartillögu um eitt ákvæði og það sem mest er samstaðan um, bæði út frá þjóðaratkvæðagreiðslunni og vinnu undanfarinna ára og áratuga, eða henda inn allri stjórnarskránni, 116 greinum sem breytingartillögu við tillögu formannanna. Það er náttúrlega algjörlega fráleitt og var fram teflt til að sprengja málið í loft upp og einhvern veginn koma í veg fyrir að hægt væri að lenda þessu máli með sóma. Það er fullur sómi að því og ágæt niðurstaða að klára auðlindaákvæðið og breytingarákvæðið. Þá er tryggt að vinnan haldi áfram, þingsályktunartillagan verði samþykkt líka og við höfum lokið vinnu og gengið til atkvæða um það ákvæði sem ég fullyrði að skipti mestu máli af öllum breytingartillögunum, þ.e. auðlindaákvæðið. Það er varla hægt að hugsa til þess að þessi vinna fari forgörðum og þetta endi hér eftir langa umræðu og eftir einhverja daga í þófi sem skilar okkur engri niðurstöðu. Það getur ekki verið ætlun minni hlutans að kúga meiri hlutann með því að koma í veg fyrir að þau ákvæði sem eru tilbúnust og best og mest unnin og mest samstaða um gangi ekki til atkvæða. Meiri hlutinn hlýtur að eiga að ráða því. Það hlýtur að vera sjálfsagt mál að meiri hlutinn í þinginu ráði því hvort þetta verði samþykkt eða ekki, rétt eins og í því málþófi sem frægast er á síðari árum og kannski þingsögunni sem var umræðan um fjölmiðlalög sem endaði í málþófi. Því málþófi lauk og málið gekk til atkvæða. Það var svo ákvörðun meiri hlutans þá að afnema lögin eftir að forsetinn synjaði þeim staðfestingar. Það var allt annað mál, en minni hlutinn gekk ekki lengra en svo að eftir tiltekna daga í umræðu hætti hann og leyfði málinu að ganga til atkvæða. Það er sjálfsagður réttur meiri hlutans á hverjum tíma. Það getur vel verið að það verði allt önnur samsetning á meiri hlutanum eftir kosningar þó að það blasi svo sem ekkert við, en það getur vel verið, og það verður jafnmikill réttur þess meiri hluta að að lokinni ítarlegri, langri umræðu um einstök mál gangi þau til atkvæða. Út á það gengur lýðræðið, að meiri hlutinn hverju sinni úrskurði að lokum eftir aðkomu allra og sem besta og mesta samstöðu. Við getum aldrei náð þeim örugga árangri að aldrei verði rökrætt eða deilt um breytingar á stjórnarskrá. Þær breytingar eru eðli máls samkvæmt alltaf hápólitískar. Það gefur augaleið að auðlindaákvæðið er hápólitískt mál í besta skilningi þess orðs, ég er ekki að tala um í flokkspólitískum skotgrafahernaði heldur er þetta eitt af þeim ákvæðum í stjórnarskrá sem skipta þjóðina alla hvað mestu máli. Rétt aðeins um breytingartillöguna um breytingarákvæðið. Það var þannig afgreitt út úr nefndinni að nefndin fjallaði um það samþykkishlutfall eins og segir í nefndarálitinu, þröskuldinn sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þ.e. að 3/5 þeirra þingmanna sem greiða atkvæði þurfi að samþykkja breytinguna og sama hlutfall í þjóðaratkvæðagreiðslu til að frumvarpið teljist samþykkt. Í nefndinni komu fram ólík sjónarmið um þetta atriði og skiptir mjög miklu máli hvernig svona þröskuldar eru stilltir af eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefndi í ágætri ræðu áðan, þessir þröskuldar mega alls ekki vera of háir af því að þá getur reynst ógjörningur að breyta stjórnarskrá. Að sama skapi mega þeir ekki vera þannig að það sé of auðvelt heldur, en ég gat ekki greint annað í máli hans en að sá þröskuldur sem hann var með í ákvæðinu sem er kennt við hann, Pétursákvæðinu, þar sem lagt er til að 50% allra atkvæðisbærra manna þurfi að samþykkja, hafi verið of hár og það sé sjálfsagt að stilla hlutfallið eitthvað af. Þess vegna telur meiri hlutinn nauðsynlegt að mæta þessum sjónarmiðum og telur rétt að farið verði bil beggja eins og segir í álitinu. Annars vegar er byggt á tillögu frumvarpsins og meiri hlutinn leggur því til að áður en tillaga til breytinga eða viðauka við stjórnarskrá verði lögð fram í þjóðaratkvæðagreiðslu verði tillagan að hafa hlotið 2/3 hluta greiddra atkvæða á Alþingi í stað 3/5 og með því er lagt til að þröskuldurinn eða hinn aukni meiri hluti í atkvæðagreiðslu í þinginu sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu verði 66% í stað 60%. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að frá samþykki Alþingis á frumvarpinu líði minnst sex og mest níu mánuðir þar til þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram. Síðan er þetta rakið ágætlega og meiri hlutinn tekur fram í sínu áliti að með því að heimila breytingar á stjórnarskránni á þennan hátt án þess að rjúfa þurfi þing sé unnt að halda áfram með þá miklu vinnu sem lögð hefur verið í tillögur stjórnlagaráðs, bæði á undirbúningsferli þess, þ.e. með þjóðfundi, skipun stjórnlaganefndar og stjórnlagaráðs, sem og á vettvangi og á vegum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis, núna í vetur og veturinn þar á undan. Niðurstaða meiri hlutans er sú að með frumvarpinu og þingsályktunartillögu um að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar verði lokið á 70 ára afmæli lýðveldisins sem lögð verði fram samhliða frumvarpinu sé unnt að ná því meginmarkmiði að skapa sem víðtækasta sátt á Alþingi um framhald og lyktir þeirrar víðtæku endurskoðunar stjórnarskrárinnar sem staðið hefur undanfarin ár. Þetta er kjarni málsins, að með þessu móti sé vinnu lokið við þetta ákvæði og þannig tryggt að þetta ferli haldi áfram og því verði lokið á næsta ári. Aðeins að auðlindaákvæðinu af því að það er það sem er pólitískt mikilvægasta ákvæðið að klára, eins og ég sagði áðan. Við höfum rætt um skilgreiningu á hugtökum sem eru mannasetningar og ákveðin niðurstaða hverju sinni hvernig við skilgreinum þau. Hér er gengið út frá því sem ég sagði áðan um aðgengi að takmörkuðum almannagæðum og hins vegar hvað varðar gjaldtökuna, hvað er eðlilegt og hóflegt gjald og hóflegur tími á nýtingarrétti á auðlindinni. Í 1. mgr. 34. gr. um náttúruauðlindir er kveðið á um þjóðareign að náttúruauðlindum sem ekki eru háðar einkaeignarrétti og jafnframt er inntak þjóðareignarréttarins skilgreint mjög afdráttarlaust í textanum. Með því ákvæði er stefnt að því að festa í sessi sérstaka tegund eignarréttar til hliðar við hefðbundinn einkaeignarrétt einstaklinga og lögaðila. Markmiðið með því að setja í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á auðlindum er að skapa þessum sérstaka eignarrétti stjórnskipulega vernd og girða fyrir að réttur þjóðarinnar til sameiginlegra auðlinda fari halloka fyrir réttarvernd einkaeignarréttarins. Það er ljóst að heimildir til afnota eða hagnýtingar á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar geta notið verndar eignarréttarákvæðis í stjórnarskrá sem óbein eignarréttindi enda þótt sú vernd kunni að vera takmarkaðri en vernd frá beinum eignarrétti. Með stjórnskipulegri vernd þjóðareignarréttarins verður hins vegar skýrt að litið verður á slík óbein eignarréttindi sem hlutdeild í víðtækari rétti eiganda auðlindarinnar, þjóðarinnar, og með því að hvoru tveggja réttindin njóti sömu verndar og æðstu réttarheimilda verður tryggt að óbeinu réttindin geti aldrei útrýmt þjóðareignarréttinum. Þetta er kjarni málsins og dregur fram mikilvægi þess að ná að ljúka þessari vinnu. Eins og ég sagði áðan er mest samstaða um þetta ákvæði, það fékk alveg yfirgnæfandi meirihlutastuðning í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október sem olli svo sannarlega að mínu mati straumhvörfum í þessu ferli öllu. Þar fékk þjóðin að segja álit sitt á tillögum stjórnlagaráðsins þar sem það var afdráttarlaust samþykkt að þær tillögur ættu að liggja til grundvallar endurskoðun stjórnarskrárinnar og síðan var spurt um sérstök ákvæði og þar var mesti og afdráttarlausasti stuðningurinn við auðlindaákvæðið. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að ljúka þeirri vinnu á þessu þingi og að það verði gengið til atkvæða um þetta ákvæði áður en þingi verður slitið í vor. Aðeins um ákvæði 2. mgr. Það lýtur að réttindum yfir auðlindum sem eru í eigu ríkisins eða félaga sem alfarið eru í eigu þess, þ.e. ríkið er aðili réttinda einkaréttarlegs eðlis og felur í sér bann við varanlegu framsali þeirra. Það er algjört lykilatriði líka. Í 3. mgr. er skýrt nánar hvaða auðlindir teljast til þjóðareignar, í 4. mgr. er fjallað um nýtingu auðlinda í þjóðareign og loks í 5. mgr. er kveðið á um skilmála nýtingarleyfa eða annarra óbeinna réttinda sem tengjast auðlindum í þjóðareign eða öðrum takmörkuðum almannagæðum sem kunna að verða veitt. Hvað varðar þjóðareignarréttinn í 1. mgr. felur hugtakið í sér, eins og ég sagði áðan, nýja tegund eignarréttar til aðgreiningar frá hefðbundnum einkaeignarrétti og skiptir mjög miklu máli að þetta verði fest í stjórnarskrá. Þessu nýja formi eignarréttar fylgja að meginstefnu sömu heimildir og talið hefur verið að felist í fullveldisrétti ríkisins en þó er sá munur, segir í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að með því að lýsa tilteknar náttúruauðlindir eign þjóðarinnar er girt fyrir að aðrir aðilar geti eignast beinan eignarrétt að þeim, t.d. fyrir hefð. Í ákvæðinu er áréttað að enginn geti fengið auðlindirnar eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei megi selja þær eða veðsetja. Eins og ég sagði áðan er þetta hápólitískt mál. Þjóðin sýndi afstöðu sína til þessa hápólitíska atriðis, að þetta auðlindaákvæði með þeirri sumpart róttæku breytingu sem það hefur til langs tíma í för með sér hvað varðar framsal á auðlindum og nýtingarrétt á þeim sem það hefur í för með sér naut þess afdráttarlausa stuðnings sem fram kom í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Stærstur hluti hvað varðaði öll ákvæðin, yfirgnæfandi meiri hluti, lýsti sig fylgjandi auðlindaákvæðinu frá stjórnlagaráðinu og það gefur okkur sérstakt tilefni til að ljúka vinnu við þetta mikilvægasta atriði af þeim öllum, auðlindaákvæðið. Það þarf að tryggja og árétta að enginn geti fengið auðlindir eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og að aldrei megi selja þær eða veðsetja. Þetta er kjarni málsins, gífurlega mikilvægt mál. Þess vegna skiptir jafnmiklu máli og við blasir að fá fram breytingartillögu með auðlindaákvæðinu þannig að okkur gefist kostur á því í þinginu að greiða um það atkvæði. Þá kemur í ljós hversu mikill meiri hluti er fyrir þessu og hvaða stjórnmálaflokkar eru fylgjandi þessu ákvæði og hverjir eru þá á móti því eða vilja hafa það öðruvísi. Það er sjálfsagt að ræða það alveg til þrautar. Við höfum nógan tíma til að ræða þessi ákvæði tvö og síðan þingsályktunartillögu formannanna um framhald málsins. Það er lagt til að afmörkun auðlinda í þjóðareign verði á eignarréttarlegum grunni, þ.e. sem ekki eru háðar einkaeignarrétti, og með því er áréttuð stofnun sérstaks forms eignarréttar sem felst í ákvæðinu, þjóðareignarréttur. Það verður að telja að þessi leið sé í fullu samræmi við markmið og vinnuna í stjórnlagaráðinu. Í 1. mgr. er tekið fram að handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds, þ.e. Alþingi og stjórnvöld, fari með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt auðlindanna og réttindanna í umboði þjóðarinnar. Þau stjórnvöld sem þar eru nefnd verða þá meðal annars að gæta þeirra sjónarmiða sem koma fram í 4. og 5. mgr. greinarinnar og ég nefndi áðan. 2. mgr. tekur til réttinda yfir auðlindum sem eru háð einkaeignarrétti ríkisins og félaga sem eru alfarið í eigu ríkisins. Það er tvíþætt, annars vegar fjallað almennt um eignarréttindi yfir jarðhita, vatni með virkjanlegu afli og grunnvatni sem og námaréttindi og beinist ekki síst að slíkum réttindum sem skilin hafa verið frá landi og standa sem sjálfstæð eign ríkisins eða félaga í eigu þess, t.d. þar sem ríkisjarðir hafa verið seldar og slíkum réttindum haldið eftir og fyrir utan það, eins og skylt er að gera í ákvæðum um vatna- og auðlindalög og undanskilja vatns- og jarðhitaréttindi við sölu á ríkisjörðum og eru umfram mörkin sem tilgreind eru í þeim lögum. Það er háð því að þetta séu, eins og þar segir, réttindi yfir auðlindum á ríkisjörðum vegna mikilvægis þeirra auðlinda sem þar um ræðir fyrir samfélagið allt og þykir rétt að tryggja með skýrum hætti eignarhald ríkisins að réttindum yfir þeim. Í 40. gr. gildandi jarðalaga er kveðið á um heimild ráðherra til að undanskilja við sölu ríkisjarða jarðefni, rétt til efnistöku umfram búsþarfir - það er lykilhugtak í því - og einnig öll vatns- og jarðhitaréttindi. Það er skýrt kveðið á um að ákvæði vatnalaga og auðlindalaga gangi framar öllum fyrirmælum greinarinnar og því er skylt að undanskilja vatns- og jarðhitaréttindi við sölu á ríkisjörðum sem eru umfram mörkin sem tilgreind eru í þeim lögum. Í 3. mgr. er að finna almenna yfirlýsingu um auðlindir í þjóðareign. Það er rétt einmitt að taka það fram af því að auðvitað þurfa allar skilgreiningar og öll hugtök að vera á hreinu í þessari umræðu og margar spurningar sem vakna hjá þeim sem eru að velta fyrir sér hvað þetta ákvæði hefur í för með sér að við erum að tala um auðlindir í náttúru Íslands sem eru ekki háðar einkaeignarrétti, eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Það segir í upphafi þessa ákvæðis. Enginn getur fengið þær eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt, eins og ég sagði áðan, í umboði þjóðarinnar og þetta eru þáttaskilin hvað varðar þetta ákvæði væri það í stjórnarskrá. Þá væri tryggt til allrar framtíðar, þ.e. meðan þetta ákvæði er í stjórnarskrá að minnsta kosti, að auðlindir sem eru sameiginleg eign þjóðarinnar nú þegar, sem eru sem sagt ekki háðar einkaeignarrétti, verði það og þá geti enginn fengið þær eða selt. Nú er til dæmis rætt um það hvort hefja eigi einhvers konar sölu á hlut í Landsvirkjun sem býr yfir öllum þeim virkjunum og auðæfum og virkjunarréttindum sem þar er að finna. Þess vegna skiptir mjög miklu máli áður en nokkuð slíkt fer áfram í umræðunni, ef svo færi að einhver stjórnvöld í framtíðinni tækju ákvörðun um að selja einhvern hluta í því mikla ríkisfyrirtæki, sem ég held að eigi alls ekki að gera, væri búið að tryggja með þessu ákvæði að það er ekki hægt að selja auðlindina, bara skýrt skilgreindan nýtingarrétt með öllum þeim fyrirvörum og ákvæðum, tímalengdum og gjaldtöku sem þar er að finna. Annars vegar er sem sagt aðgengið og hins vegar gjaldtakan. Í 3. mgr. er að finna almenna yfirlýsingu um auðlindir í þjóðareign og þær eru tilgreindar sem þær auðlindir sem teljast munu til þjóðareignar verði frumvarpið samþykkt. Samkvæmt þessu felur sjálfstæð ákvörðun um að þær auðlindir sem tilgreindar eru í 3. mgr. teljist til þjóðareignar og jafnframt er áréttað að í lögum sé hægt að ákveða að lýsa fleiri auðlindir og náttúrugæði þjóðareign, að uppfylltu skilyrði um að þær séu ekki háðar einkaeignarrétti. Hér má til dæmis nefna erfðaauðlindir í náttúru Íslands, eins og hv. þm. Pétur Blöndal tók dæmi af áðan, rafsegulbylgjur til fjarskipta, allt eru þetta takmörkuð gæði sem við erum að setja leikreglur um hvernig við veitum aðgang að og hver gjaldtaka skuli vera af nýtingu á tilteknum auðlindum eins og er löggjafans að skilgreina í lögum. Í öðru lagi teljast auðlindir á, í eða undir hafsbotninum svo langt sem fullveldisréttur ríkisins nær til þjóðareignar en þó aðeins utan netlaga. Þar sem íslensk lög áskilja landeigendum afar umfangsmikil réttindi, t.d. gagnvart vatni, er skýrt tekið fram í ákvæðinu að með yfirlýsingunni séu þessi lögbundnu réttindi ekki skert. Það skiptir mjög miklu máli að draga alla þessa þætti fram í umræðunni þannig að það sé alveg ljóst yfir hvað auðlindaákvæðið nær og hvað ekki. Það er að sjálfsögðu ekki verið að seilast til slíkra réttinda sem eru lögbundin réttindi landeigenda nú þegar hvað varðar veiðiár, vatnsréttindi o.fl. Allt verður þetta áfram í eigu þeirra landeigenda sem það eiga nú. Það er ekki verið að þjóðnýta þetta. Það er alls ekki verið að því, þess vegna er alveg skýrt skilgreint í greininni við hvað er átt. Þessi lögbundnu réttindi verða ekki skert. Í fjórða lagi er tilgreint að auðlindir og náttúrugæði í þjóðlendum séu þjóðareign og gildi það þó aðeins um þær að þær séu ekki undirorpnar einkaeignarrétti, segir í nefndaráliti meiri hlutans, og það er í samræmi við afmörkun um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlenduafrétta o.s.frv., svo vísað sé í þau umdeildu lög sem þjóðlendulögin eru og voru þó að þau hafi að sjálfsögðu verið nauðsynleg og þurft að setja og ganga fram. Í síðasta málslið 3. mgr. er vikið að eignayfirráðum landeiganda undir yfirborði jarðar og þar með réttindum til þeirra auðlinda sem þar er að finna. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli hvað varðar auðlindanýtingu til langrar framtíðar, djúpborun út af jarðhita o.s.frv. hvernig tækninni fleygir fram við nýtingu á auðlindunum, að þetta sé alveg á hreinu. Sú aðferð við afmörkun eignarráða landeiganda undir yfirborði sem hefur náð tryggustum sessi í íslenskum rétti byggist á því sjónarmiði að þau nái til umráða og hagnýtingar en þá aðeins svo langt sem eðlilegt getur talist að viðurkenna með tilliti til hagsmuna landeigandans og er það kölluð hagsmunareglan. Með henni eru í raun dregin mörk á milli réttinda landeiganda og almennings því að þar sem réttindum landeiganda sleppir hlýtur að taka við einhvers konar almenningur, segir þar. Í 4. mgr. er kveðið á um að við nýtingu auðlindanna skuli hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi og ágæt rök færð fyrir því, en rétt áður en ég er búinn með tíma minn vildi ég fjalla um það sem er eðlilega mikið rökrætt um og stundum deilt, gjaldtökuna. Þau tímamót urðu hér fyrir ári að það var byrjað að taka raunverulegt veiðileyfagjald og auðlindagjald af nýtingu sjávarauðlindarinnar þó að alltaf megi deila um hvað sé nákvæmlega rétt útfærsla á gjaldtökunni. Ég efast ekkert um að það þurfi að stilla þá gjaldtöku af, lækka hana á einhverjum sviðum og breyta henni á öðrum sviðum en þar er verið að miða við að það er erfitt að finna í fyrstu lotu nákvæmlega réttu afkomutölurnar til að miða við, eins og að þær séu ekki of gamlar, en það er allt í endurskoðun og þarf að stilla af og laga til þannig að það sé sanngjarnt, bæði gagnvart þeim sem gerir út og hins vegar þeim sem á auðlindina sem er fólkið í landinu. Í 5. mgr. þessarar greinar er fjallað um vernd náttúruauðlinda sem og afnot af nýtingarleyfi í þjóðareign og annarra takmarkaðra almannagæða. Eins og ég nefndi í upphafi snýr þessi umræða núna að ákvarðanatöku okkar um almennar leikreglur, um aðgengi að takmörkuðum gæðum, því hvað telst eðlileg gjaldtaka fyrir nýtingu auðlindarinnar og svo aftur hvað er eðlileg tímalengd á til dæmis veiðileyfum. 20 ár hafa menn nefnt í frumvörpum. Hver er afskriftatími virkjana? Ef til vill 50 ár, þetta þarf að stilla allt af eftir því hvaða auðlind er verið að nýta og hvað er eðlilegur tími til að sá sem fær nýtingarleyfin hafi hana til nýtingar. Ákvæði 34. gr. er hvorki ætlað að raska beinum né óbeinum eignarréttindum sem þegar eru fyrir hendi eða minnka réttarvernd þeirra, eins og hér stendur, og með sama hætti er skýrt að til framtíðar litið er tekið fyrir það að óbein réttindi geti stofnast með öðrum hætti en fyrir slíka leyfisveitingu. Samkvæmt ákvæðinu ber almenna löggjafanum því að skilgreina með lögum hvaða náttúruauðlindir eða takmörkuðu almannagæði heimilt er að nýta á grundvelli tiltekinna afnota- og hagnýtingarleyfa. Þá þarf löggjafinn að tryggja að fyrir hendi sé fullnægjandi lagaumhverfi svo það sé mögulegt að taka gjald fyrir afnotin. Það blasir við að það er hlutverk löggjafans að skilgreina það gagnvart hverri auðlind fyrir sig og að leyfi skuli aðeins veita gegn eðlilegu gjaldi, það er skilyrt hér. Þá segir einnig að leyfi til afnota eða hagnýtingar verði einvörðungu veitt til hóflegs tíma í senn. Hóflegur tími skilgreinist eftir því hvaða auðlind átt er við, hvort það er nýtingarleyfi á jarðhita, fallvötnum, veiðileyfi o.s.frv., það ber auðvitað alltaf að taka tillit til þess hvaða auðlind um er að ræða. Það þarf alltaf að vera ríflegur tími en um leið hóflegur þannig að hagsmunir beggja séu tryggðir. Orðalagið „gegn eðlilegu gjaldi“, eins og segir í áliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, ber að túlka með hliðsjón af 4. mgr. greinarinnar þar sem áskilið er að við nýtingu auðlindanna skuli hafa að leiðarljósi almannahag og sjálfbæra þróun. Með „almannahag“ er vísað til þess að þjóðin eigi auðlindir og geri sem eigandi þeirra tilkall til arðsins af þeim. Þá kemur að umdeildu atriði sem er alltaf undir rökræðu selt, eins og allt hitt, nákvæmlega hvernig því er fyrirkomið. Sjálfsagt er að vera með slíkt í lögum til sífelldrar skoðunar en það er sem sagt að í fyrirmælunum um eðlilegt gjald felst að stjórnvöldum sé skylt að krefjast fyrir hönd almennings hlutdeildar í umframhagnaði, þ.e. auðlindarentunni, þeim hagnaði sem nýting viðkomandi auðlinda skapar umfram eðlilega ávöxtun þeirra fjármuna sem bundnir eru við nýtingu að teknu tilliti til áhættu. Þetta er sem sagt skilgreiningin á umframhagnaði sem auðlindagjaldið skal reiknast af. Hlutdeildina getur löggjafinn ákveðið að innheimta í formi magntengdra afnotagjalda, þ.e. skatta af auðlindarentunni, eða hagnaði upphafs- og leigugjalda sem ákveðin eru með útboði, uppboði eða virkum markaði eða með öðrum aðferðum sem henta eðli hverrar auðlindar sem um ræðir. Jafnframt verði þó gætt almannahags og jafnræðis eins og áskilið er í greininni og jafnræðisákvæðið skiptir auðvitað mjög miklu máli þegar verið er að veita aðgengi að auðlindinni. Þar er gert ráð fyrir að löggjafinn leitist við að ákvarða hlutdeild þjóðarinnar hvorki svo lága að hún verði af tekjum sem henni tilheyra með réttu sem eiganda auðlindanna né svo háa að það hamli nýtingunni og eðlilegri arðsemi af henni sem slíkri að teknu tilliti til fjárbindingar og áhættu. Þess vegna blasir líka við að ef það reynist svo að einhver hluti af til dæmis veiðigjaldinu sem var hækkað og sett á, raunverulegt veiðigjald í fyrra, reynist einhvern veginn hamla nýtingunni og eðlilegri starfsemi beri að endurskoða það. Það segir sig alveg sjálft. Það er þá líka stjórnarskrárvarinn réttur þeirra sem gera út og nýta auðlindirnar að það sé ekki óhóflegt gjald heldur sé tekið tillit til allra þessara þátta. Þetta er í fullu samræmi við skýrslu auðlindastefnunefndar frá árinu 2011 og veiðigjöldin sem ég nefndi hérna áðan eiga sér samsvörun í löggjöf á sviði auðlindanýtingar. Þar verður að gera ráð fyrir að löggjafinn setji nánari fyrirmæli um gjaldtöku með löggjöf fyrir hverja tegund auðlindar eða takmarkaðra almannagæða sem á að leyfa einhvers konar nýtingu á. Það gefur augaleið að löggjafinn þarf alltaf að setja þær reglur, bæði um tímalengd nýtingar og um gjaldtökuna. Það skiptir miklu máli að þetta liggi alveg fyrir, þetta verður aldrei bundið í stjórnarskrá heldur er kjarninn í ákvæðinu sá að það er verið að tryggja ævarandi eignarréttindi þjóðarinnar á auðlindum sínum. Það er það sem skiptir máli, öll útfærslan á auðlindanýtingunum og gjaldtakan og þær leikreglur skilgreinir löggjafinn svo hverju sinni, að gæta jafnræðis, taka eðlilegt gjald, hafa hóflegan tíma, þetta eru leiðarstefin í auðlindanýtingunni. Það er hægt að nefna dæmi um lagaumgjörð virkjunarleyfa í gildandi raforkulögum frá 2003, þar er ekki sérstaklega tekið fram að gefa skuli út virkjunarleyfi til tiltekins tíma en hér eru tekin af öll tvímæli um það. Ég nefndi áðan að jafnræði skiptir miklu máli til að tryggja að úthlutun leyfa til afnota eða hagnýtingar auðlinda standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, samanber 6. gr. frumvarps þessa, þannig að allir þegnar landsins fái notið jafnræðis við úthlutun þeirra sameiginlegu gæða sem Ísland hefur yfir að ráða. Auk framangreindrar tilvísunar til jafnræðisreglunnar er kveðið á um að leyfi til nýtingar leiði aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlind í þjóðareign eða öðrum takmörkuðum almannagæðum. Þetta er algjört kjarnaatriði og dregur fram hvers vegna er svo mikilvægt að auðlindaákvæðið fari inn í stjórnarskrá. Hvað varðar jafnræðið eru auðvitað til ýmsar leiðir til að tryggja það. Það hefur verið rætt um það í gegnum tíðina hvort fara eigi svokallaða fyrningarleið til að gæta jafnræðis við nýtingu sjávarauðlindarinnar og fyrna þau veiðiréttindi sem útgerðarmenn hafa í dag, setja tiltekinn hlut á opinn markað á hverju ári og tryggja þannig jafnræði. Síðan hefur það mál þróast og verið settar fram tillögur í frumvörpum um nýtingarleyfi til 20 ára og ákveðnar leikreglur þar að lútandi, hluti af öllum viðbótarheimildum fari í opinn pott. Það má endalaust rökræða um nákvæmlega hvaða aðferðir eru bestar og heppilegastar í þetta, það er löggjafans að gera það gagnvart hverri auðlind hverju sinni, en ég tel að það blasi við af umræðum í dag og í gær að þessi tvö ákvæði eru komin á þann stað að ekkert sé því til fyrirstöðu að auðlindaákvæðið og breytingarákvæðið gangi að lokinni umræðu, sem getur þess vegna tekið alla þá daga sem hún þarf að taka til að hún sé tæmd til atkvæða, og meiri hluti Alþingis ráði úrslitum um þau mál.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Suðurkjördæmis fyrir ágæta ræðu. Á margan hátt var hún málefnaleg og góð þó að ekki sé ég sammála öllu sem þar kom fram en hún er tvímælalaust ágætt innlegg í þá umræðu sem hér fer fram. Ég ætla að nefna tvennt sem ég vil í raun og veru gera athugasemdir við í máli hv. þingmanns. Hvort tveggja varðar eiginlega það sem mátti skilja á máli hans, að umræðan um nákvæmlega þau tvö ákvæði sem hann gerir sérstaklega að umtalsefni og eru hérna til umfjöllunar, breytingarákvæði og auðlindaákvæði, sé með einhverjum hætti komin á endapunkt. Ég deili ekki þeirri skoðun en er sammála um að töluverð umræða hefur átt sér stað um þessi tvö ákvæði. Ef við tökum breytingarákvæðið þá hafa menn hent á milli sín mismunandi hugmyndum í gegnum árin um það og sýnist sitt hverjum. Varðandi auðlindaákvæðið hefur eins og oft hefur komið fram verið mikill stuðningur við það og víðtækur pólitískur stuðningur við að setja einhvers konar auðlindaákvæði inn. Hins vegar hefur orðalag, framsetning og útfærsla verið umdeild í gegnum árin sem sést kannski best á því hve margar tillögur að orðalagi auðlindaákvæðis við erum búin að vera að vinna með bara í vetur, á síðustu vikum. Við höfum verið með þó nokkrar tillögur á borðinu í þeim efnum. Ég vil alls ekki útiloka að menn geti náð saman um orðalag að þessu leyti en ég tel ekki að við séum komin á endapunkt í því og ég held að við getum ekki nálgast viðfangsefnið eins og það sé sjálfgefið að menn nái saman um slíkt.

Frú forseti. Það má alveg segja að til þess séu refirnir skornir, til þess sé umræðan sem stendur yfir núna. Við erum ekki í neinni þröng með hana. Nú teflum við einmitt fram rökum með og á móti orðalagi og útfærslu í greinunum. Fram hefur komið í meðförum Alþingis, umræðunni hér og þeim samningaumleitunum sem yfir standa að hægt sé að ná samstöðu um útfærslu og orðalag og þá efast ég ekkert um að það geti gerst og geti orðið. Eins og hv. þingmaður sagði útilokar hann alls ekki að hægt sé að ná saman um orðalag að þessu leyti. Það er afskaplega jákvætt innlegg í þessa umræðu og fagna ég því mjög. Mér finnst umræðan hafa verið málefnaleg og ágæt það sem af er. Við afmörkum okkur við þessi stóru atriði. Vissulega eru til margar útfærslur og ýmiss konar orðalag af auðlindaákvæðinu. Það tekur auðvitað mið af tíðaranda hvers tíma. Umræðan hefur þroskast frá því að auðlindanefndin skilaði að mörgu leyti af sér tímamótaverki. Eru ekki 13 ár síðan nefnd Jóhannesar Nordals skilaði af sér mjög merkilegri skýrslu þar sem var fjallað um auðlindagjöld og nýtingarheimildir og fleira? Það olli ábyggilega nokkrum straumhvörfum í allri þessari umræðu þegar sú þverpólitíska nefnd skilaði af sér, auðvitað með sérálitum o.fl. Síðan hefur umræðan þroskast og henni hefur miðað fram. Ég held að við séum að nálgast niðurstöðu hvað varðar auðlindaákvæðið og breytingarákvæðið. Auðvitað ber maður fulla virðingu fyrir því að auðlindaákvæðið er í eðli sínu hápólitískt ákvæði og eins og ég sagði áðan þá meina ég það í bestu merkingu þess orðs en alls ekki flokkspólitískri, langt frá því. Það getur hver haft sína skoðun á útfærslu og orðalagi burt séð frá stöðu í pólitík. Ég held að samstaða sé um að 

Hæstv. forseti. Ég hef reyndar verið þeirrar skoðunar að tillaga auðlindanefndar að orðalagi frá árinu 2000 byggi á skýrari og skarpari lögfræðilegri hugsun en margar af þeim tillögum sem síðar hafa komið fram, að hún sé einfaldlega betri tæknilega og líka ef horft er til þess hvaða áhrif hún hefur en ýmsar af þeim tillögum sem síðar hafa komið fram. Þær eru ýmsar. Við vitum til dæmis að hérna í vetur vorum við upphaflega með á borðinu tillögu að orðalagi ákvæðis af þessu tagi frá stjórnlagaráði. Það ákvæði var inni í þeim pakka sem lagður var undir atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október. Reyndar var sérstök spurning um auðlindaákvæði sem var aðgreind frá spurningunni um afstöðuna til tillögu stjórnlagaráðs þannig að það verður ekki litið svo á að þeir sem greiddu atkvæði jákvætt með þeirri spurningu hafi endilega verið að taka undir tillögu stjórnlagaráðs. Það er alveg skýrt að þarna var um aðgreindar spurningar að ræða. Ég hygg því að miklu fleiri hafi sagt já við þeirri spurningu en raunverulega voru sáttir við útfærslu stjórnlagaráðs. Í annan stað var sérfræðinganefnd að störfum á meðan þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram. Hún skilaði meðal annars niðurstöðu um nýtt auðlindaákvæði sem meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd gerði að sinni tillögu í frumvarpinu sem lagt var fram í nóvember. Sami meiri hluti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd breytti til baka í janúar og fór aftur í áttina að tillögu stjórnlagaráðs, en fór svo aftur til baka í febrúar þegar framhaldsnefndarálit var gefið út í málinu og kom með enn eina útgáfu sem var frábrugðin upprunalegri tillögu stjórnlagaráðs og upprunalegri tillögu frumvarpsins í nokkrum atriðum. Þessi síðasta útgáfa frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar birtist í breytingartillögu fjögurra hv. þingmanna nú. Svo heyrum við hér í umræðum frá formanni Samfylkingarinnar, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, að milli formanna flokkanna sé verið að vinna með enn eitt orðalagið. Framsóknarmenn hafa lagt fram sitt orðalag við lítinn fögnuð hér í þingsalnum 

Frú forseti. Það er nefnilega akkúrat kjarni málsins að ekki er til nein ein endanleg og hárrétt útgáfa af þessu ákvæði frekar en öðru. Það verður alltaf niðurstaðan. Það verður alltaf samkomulag að lokum, málamiðlun auðvitað, þar sem meginmarkmiðunum er náð sem er kjarninn í öllum útgáfunum, öllum auðlindaákvæðunum. Það er eins og segir í upphafi þessa ákvæðis: „Auðlindir í náttúru Íslands, sem ekki eru í einkaeigu, eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið auðlindirnar, eða réttindi tengd þeim, til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja.“ Þetta er kjarni málsins og útfærslu og orðalag á þessum kjarna geta menn auðvitað náð samstöðu um. Eins og hefur komið fram í máli formanns Samfylkingarinnar þá teflum við að sjálfsögðu fram okkar auðlindaákvæði og svo reyna menn að ræða hvað þeir mega verða ásáttir um að verði niðurstaðan og ganga til atkvæða. Það er auðvitað samkomulagsatriði nákvæmlega um útfærsluna af því að hún er ekki til nein ein rétt og endanleg. Það blasir alveg við. Hins vegar er tillagan sem er nú flutt af þingmönnunum fjórum úr stjórnarflokkunum mjög góð, alveg prýðileg, mjög meitluð og unnin og þroskuð útgáfa af auðlindaákvæðinu sem ég styð heilshugar og vildi auðvitað að gengi svona fram en sé kjarninn sá sem ég las upp áðan, um ævarandi eign þjóðarinnar og aldrei megi selja, veðsetja o.s.frv., hljóta menn að geta náð saman um útfærsluna. Ég fagna þeim sáttatóni sem var að finna í ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar um að vitaskuld sé ekki útilokað að ná saman um þetta. Til þess er líka rökræðan hér í þingsal, til þess eru samtölin og fundirnir, til að ná saman af því að markmiðið er alveg skýrt og um það er prýðileg samstaða held ég, að auðlindaákvæði fari í stjórnarskrá. Útfærslu og orðalag getum við komist að samkomulagi um.

Frú forseti. Ég er á svipuðum slóðum og hv. þm. Birgir Ármannsson varðandi ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Ég vil líka byrja á því að þakka fyrir málefnalega nálgun þó að ég sé ekki efnislega sammála öllu því sem hv. þingmaður dró fram. Hægt er að draga ákveðna mynd upp varðandi auðlindaákvæðið sem ég hef margoft lýst í þessum stól, m.a. í umræðunum fyrir þingkosningarnar 2009, þ.e. að við sjálfstæðismenn værum meira en reiðubúin til þess að ræða auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Við áttum fulltrúa á sínum tíma í nefnd Jóhannesar Nordals árið 2000 og þeir skiluðu af sér merkri tillögu með fullum stuðningi okkar allra. Síðan hefur vel að merkja núverandi formaður, hv. þm. Bjarni Benediktsson, margítrekað sagt það. Það er eins og mönnum í samfélaginu sé í mun, út af orðræðunni sem er því miður oft lítið skemmtileg, að reyna að koma inn einhverri annarri mynd af því hver stefna flokka sé og hver sé ekki stefna flokka. Það er alveg ljóst af orðum formanns míns og líka forvera hans í starfi, Geirs Haardes, sem lagði sjálfur fram tillögu um auðlindaákvæði, að þetta er ótvíræður vilji okkar sjálfstæðismanna. Við áskiljum okkur líka rétt til að ræða þetta málefnalega og reyna að nálgast aðra flokka með ábyrgum hætti. Umræðan kann að hafa þroskast síðan árið 2000 en ég verð engu að síður að draga fram að það er margt í þeirri tillögu sem ég kann betur við og fellur betur að en það sem kemur fram í tillögunni frá fjórum hv. þingmönnum, tveimur frá Samfylkingu og tveimur frá Vinstri grænum, og hefur verið tíðrætt um. Það sem mér finnst eiginlega miður er það sem við greinum hér að sú tillaga er með öðrum hætti en til að mynda það sem formaður Samfylkingarinnar hefur sett fram í samtölum við aðra forustumenn. Fyrsti punkturinn sem ég ætla að koma að, ég kem að spurningunni á eftir, 

Frú forseti. Það er ekki rétt. Það er fullkomin samstaða í okkar hópi um það hvernig við viljum sjá auðlindaákvæðið, en formaður Samfylkingar hefur að sjálfsögðu svigrúm og umboð til að leita sátta í málinu. Ég tek nefnilega undir það sem hv. þingmaður sagði áðan. Mín skoðun er sú að þegar upp er staðið hafi allir flokkar á Alþingi og þeir sem ég hef tekið eftir að bjóða fram lýst sig reiðubúna til að vinna og útfæra og bæta í stjórnarskrána auðlindaákvæði. Ég held líka að kjarninn og inntakið í öllum þeim auðlindaákvæðum sem hafa verið skrifuð og sett fram sé eitt og hið sama þegar upp er staðið. Útfærsla og orðalag, að sjálfsögðu hafa menn sem eru núna að tala saman um niðurstöðu svigrúm til að hnika til orðum. Það er fullkomin samstaða í mínum hópi og engin ástæða til að ala á neinni tortryggni hvað það varðar. Það var nefnilega hitt atriðið sem ég ætlaði að nefna áðan en geri í svari mínu núna. Ég er sammála því að oft verður jafnmikilvæg umræða og umræða um auðlindaákvæði í stjórnarskrá pólitískum hráskinnaleik að bráð. Einhverjir telja sig hagnast á því að viðhalda þeirri skynjun og upplifun að einhverjir flokkar eða stjórnmálamenn vilji ekki út af óeðlilegum hagsmunum að slíkt ákvæði fari í stjórnarskrá. Ég held að við eigum að leggja þá tortryggnisumræðu til hliðar eins og kostur er af því að ég greini það mjög vel í ræðum og orðum hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem hér voru í andsvörum við mig, hv. þingmanna Birgis Ármannssonar og Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, að töluverður vilji er til að ná niðurstöðu í þessu máli. Það er öllum til hagsbóta að gera það, Alþingi Íslendinga í heild sinni en auðvitað umfram allt íslensku þjóðinni að ná þeim tímamótaáfanga að samþykkja hérna auðlindaákvæði í stjórnarskrá.

Frú forseti. Ég ætla í rauninni að ítreka það sem ég sagði hérna áðan. Mér þykir vænt um að heyra það og skynja að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson er ekki í þeim pólitíska skollaleik að setja fram einhverjar klisjur um það hvað aðrir flokkar vilja eða vilja ekki eins og sumir hafa gert. Eins og ég gat um áðan lagði fyrri formaður okkar í samvinnu við þáverandi formann Framsóknarflokksins fram tillögu um náttúruauðlindir Íslands. 1. mgr. 1. gr. er alveg skýr: „Náttúruauðlindir Íslands skulu vera þjóðareign.“ Mér finnst það segja ansi mikið um okkar vilja. Ég er sammála því að það þurfi að vinna þetta betur. Ég held að það sé ekkert langt á milli manna þannig að það sé ítrekað. Mér finnst líka mikilvægt að það sé dregið hér fram af hálfu hv. þingmanns og líka upp á framhaldið að umboð formannsins sé ótvírætt. Ég fagna því sérstaklega. Ég skil alveg hans nálgun. Hann kemur að málinu, það er komið í algjört öngstræti og hann er í rauninni að reyna að bjarga því sem bjargað verður. Þannig er það. Hann reynir, hvort sem menn tala um af veikum mætti eða ekki, að setja málið í annan farveg. Það er virðingarvert í sjálfu sér. Ég er ekki endilega sammála þeirri nálgun, kem að því í ræðu minni á eftir, en ég er sammála því að við eigum að ræða um breytingarákvæðið og nýta til þess tímann. Þá er ég komin að þeirri efnislegu spurningu varðandi breytingarákvæðið sem slíkt. Finnst hv. þingmanni það ekki skjóta skökku við að í tillögu frá formönnum stjórnarflokkanna er þess krafist að eftir breytingu þurfi 2/3 hlutar Alþingis að samþykkja breytingar en núna er að vissu leyti verið að knýja fram samþykki á breytingartillögu með naumum meiri hluta þingsins? 

Frú forseti. Það er akkúrat kjarni málsins að við erum ekki að reyna að knýja eitt eða neitt fram. Við erum að reyna að ræða okkur hér til niðurstöðu þannig að það megi verða mjög breið samstaða um það á Alþingi þegar við göngum til atkvæða um þessi tvö ákvæði, breytingarákvæðið og auðlindaákvæðið. Að sjálfsögðu skiptir mjög miklu máli að það verði ágæt og sem allra breiðust samstaða um þau. Hvað varðar hitt er ég bjartsýnn á það með tilliti til þeirra orða sem hér hafa fallið og þeirrar yfirvegunar sem er í umræðunni í dag og var seinni partinn í gær, eftir að við hófum umræðuna, að við munum ná niðurstöðu og ágætu samkomulagi um lendingu í málinu. Það er nefnilega eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði ekki langt á milli manna og flokka og til að taka af öll tvímæli um það hefur formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, ótvírætt umboð til að ná niðurstöðu í þessu máli. Ég styð mjög eindregið þær sáttaumleitanir og þá vegferð sem hann fór í. Vissulega var það umdeilt, það er allt umdeilt og orkar tvímælis þá gert er í jafnstórbrotnu og stórkostlegu máli og stjórnarskrármálinu. Ég ber mikla virðingu fyrir viðhorfum þeirra sem bundu við það vonir að við næðum að fara með málið allt alla leið en þegar ljóst varð að það var ekki að takast þá skipti mestu máli að greidd yrðu atkvæði um þau ákvæði sem eru tilbúin, mikilvægust og mestur stuðningur er við, auðlindaákvæðið og breytingarákvæðið, og samþykkt yrði þingsályktunartillaga sem tryggir endanlega lúkningu á þessari vinnu, heildarendurskoðun á stjórnarskránni sem hefur miðað mjög vel áfram. Við sjáum svo sannarlega í umræðunni núna hvað við höfum náð miklum árangri í þessu ferli öllu. Ég ítreka að ég held að allir flokkar og allir sem tala fyrir þessu núna nálgist í raun og veru málið út frá sama kjarna í auðlindaákvæðinu burt séð 

Frú forseti. Það eru í raun mörg mál undir í dag í þessari umræðu. Við erum að ræða frumvarp til breytinga á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar og það hafa komið fram breytingartillögur bæði frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fleiri flutningsmönnum um viðbótarákvæði um náttúruauðlindir og síðan tillaga Margrétar Tryggvadóttur, sem er breyting á stjórnarskránni í heild sinni. Mér sýnist ekki vera sameiginleg umræða um þingsályktunina og frumvarpið en ég lít svo á að einnig sé undir þingsályktun um að áframhaldandi umræða um breytingar á stjórnarskrá verði sett í ákveðinn farveg fyrir næsta þing. Frú forseti. Ég ætla að ræða um frumvarpið sem formenn stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson lögðu fram, enda stóð ég að afgreiðslu þess út úr nefnd. Ég ætla að ræða um breytingartillögu sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir er 1. flm. að. Efnislega ætla ég ekki að ræða breytingartillögu Margrétar Tryggvadóttur en mun þó eðli málsins samkvæmt koma inn á það mál. Ég vil byrja á því að segja að flokksbróðir minn, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, fór mjög ítarlega yfir breytingartillöguna um náttúruauðlindir og ég er mjög sammála því sem kom fram í máli hans. Frú forseti. Nú var það svo að í síðastliðinni viku vorum við báðar staddar á ráðstefnu fyrirtækja í heilbrigðisgeiranum þar sem forseti Íslands ávarpaði samkomuna. Ávarp forseta Íslands var hið besta og þar sagði hann hlut sem var ákaflega fallegur. Hann talaði um lýðræði og sagði að lýðræði væri búningur til að þjóna vilja fólksins. Mér fannst það einstaklega fallega orðað hjá herra Ólafi Ragnari Grímssyni og mér verður það stundum hugleikið þegar við ræðum stjórnarskrána á Alþingi að við settum breytingar á stjórnarskrá í hendurnar á fólkinu í landinu. Fólkið í landinu, kjósendur, hafa veitt okkur umboð til að fara með löggjafarvaldið. Til margra ára hefur reynst erfitt að ná fram ákveðnum breytingum á stjórnarskránni og það voru að minnsta kosti fjórir flokkar sem vildu koma á stjórnlagaþingi fyrir síðustu kosningar. Eftir japl, jaml og fuður tókst það en síðan var kosningin úrskurðuð ógild. Ég taldi í þessum ræðustól að nokkuð væri hægt að treysta 83 þúsund manns sem tilnefna í nefnd, þeim tilnefningaraðilum, þannig að ég studdi að þessir 25 aðilar yrðu í stjórnlagaráði. Það er búið að segja þá sögu oft en ég ætla samt að segja hana því að allt of oft er gert lítið úr henni. Frá henni kom frumvarp sem var unnið í opnu ferli, við skulum ekki gleyma því að það var of stutt vegna málamiðlunar við Sjálfstæðisflokkinn, upphaflega átti þingið að vera lengra. Síðan kemur frumvarp til forseta þingsins, hún lætur það í hendurnar á stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem fjallar um málið í heilan vetur og fær umsagnir og gesti. Ákveðið er að senda málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það ríkti ekki sátt um það í þinginu og hér varð gríðarlega löng umræða, ég vil leyfa mér að kalla hana málþóf, sem olli því að ekki var hægt að leggja frumvarp að nýrri stjórnarskrá fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum heldur var það gert 20. október síðastliðinn. Það var afgerandi niðurstaða í þeim kosningum og okkur var falið að þjóna vilja fólksins með því að gera það sem stjórnlagaráð skrifaði eða að útbúa nýja stjórnarskrá á grundvelli þess frumvarps. Við í stjórnarmeirihlutanum höfum tekið það hlutverk alvarlega og ég er mjög stolt af mínum flokki fyrir það, enda er sjálfsagður og eðlilegur hlutur að fylgja niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu. Frú forseti. Það hefur ekki verið mikill samstarfsvilji á þinginu eftir þá þjóðaratkvæðagreiðslu við að koma málinu í búning, það hefur ekki verið þverpólitísk samstaða og ég ætla ekki að dæma hverju er um að kenna. Ég get því að mörgu leyti dáðst að því frumkvæði Margrétar Tryggvadóttur að bera uppi þessa breytingartillögu en ég er líka sammála þeirri afstöðu að það sé erfitt að samþykkja breytingu á stjórnarskrá án aðkomu allra flokka í þinginu. Ég er ekki endilega að tala um að allir eigi að vera sammála. Ég ætla að skýra mál mitt betur. Ég ætla núna að ræða frumvarp hv. þm. Árna Páls Árnasonar og fleiri formanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Því var breytt þó nokkuð í nefndinni og niðurstaðan varð sú að 2/3 hluta atkvæða þyrfti til breytinga á stjórnarskrá á Alþingi en til þess að frumvarpið teldist samþykkt þyrfti það að hljóta meiri hluta gildra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu, þó minnst atkvæði 25% af hundraði allra kosningarbærra manna. Það var talið að 3/5 hlutar eða 60% þingmanna væri of lágt hlutfall og kom það fram í ýmsum athugasemdum og var ákveðið að verða við því. Í raun er gott að hafa í huga að báðar leiðirnar eru opnar, ef frumvarpið verður að lögum verða tveir möguleikar á breytingum á stjórnarskránni og ég held að það kunni að vera gott að mörgu leyti. Það er þannig að í miklum átakamálum getur naumur meiri hluti knúið í gegn breytingar á stjórnarskrá en þá þarf sá meiri hluti að hljóta endurnýjaðan meiri hluta í alþingiskosningum til þess að geta breytt stjórnarskránni, rétt eins og við höfum það í dag. Ef breið sátt er á þinginu um breytingar á stjórnarskrá, ef 2/3 alþingismanna koma sér saman, er þó sá ventill á að ef þingið er að gera eitthvað sem er kannski ekki nógu gott hefur þjóðin tækifæri til að blanda sér í málið. Ég stóð að afgreiðslu þeirrar tillögu en ég er ósátt við og er með fyrirvara við að það sé þröskuldur, að 25% atkvæðabærra manna þurfi að segja já. Ég tel að ekki eigi að hafa þátttökuþröskulda í þjóðaratkvæðagreiðslu, það er ólýðræðislegt þó að skárra sé að hafa hann með því móti en að gera ráð fyrir að að minnsta kosti þurfi 50% þátttöku eða eitthvað slíkt. Ég ætla að taka dæmi af því að fólki finnst ekki hljóma mikið að 25% kosningabærra manna segi já. Við fórum í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október og svöruðum sex spurningum og í spurningunni um hvort kjósendur vildu að þjóðkirkjunnar væri getið í stjórnarskrá kom fram meirihlutavilji fyrir því að svo yrði áfram. Á kjörskrá voru 236.903. 58.354 sögðu já en það er 24,6% sem þýðir að þetta hefði ekki verið samþykkt þó að meiri hluti kjósenda sem tóku afstöðu til spurningarinnar hafi sagt já, hafi jafnvel mætt á kjörstað af því að það skipti þá sérstaklega máli. Mér fyndist rangt að segja að ekki sé skýrt hver vilji kjósenda er. Það eru skiptar skoðanir og þær voru einna mest skiptar í þeirri spurningu en það er augljós meiri hluti fyrir því af hálfu kjósenda að þjóðkirkjan sé í stjórnarskrá. Þetta var til að færa rök fyrir því af hverju ég er á móti þröskuldum því að ég tel að við eigum að virða þann vilja sem fram kemur í þjóðaratkvæðagreiðslu og virða þá sem ákveða að nýta lýðræðislegan rétt sinn og mæta á kjörstað óháð því hvað einhverjir aðrir kunna að velja að gera. Frú forseti. Áður en ég yfirgef breytingartillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vil ég segja að ég styð að sjálfsögðu þetta frumvarp en ég tel, sérstaklega í ljósi þess að þarna er um tvær ólíkar aðferðir að ræða - og þess má vænta að þegar þjóðin gengur til kosninga og svo víðtæk samstaða er á Alþingi að nokkuð víðtæk sátt sé um það í samfélaginu en þá er líka eins gott að fólk mæti á kjörstað, en það verða áfram fleiri leiðir til að breyta stjórnarskrá. Ég held að ástæðan fyrir því að frumvarpið er lagt fram sé að sjálfsögðu sú að fyrir liggur að ekki mun takast að klára endurskoðun stjórnarskrárinnar á þessu kjörtímabili og að vilji sé til að geta gert það án þess að þurfi koma til alþingiskosninga í millitíðinni og að sjálfsögðu eiga kjósendur að eiga möguleika á því að koma að breytingum á stjórnarskrá. Þá kemur að breytingartillögu hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur og fleiri flutningsmanna. Ég verð að segja að ég er einstaklega ánægð með að sú breytingartillaga hafi komið fram því að ég er mikil stuðningskona frumvarps stjórnlagaráðs. Að mínu viti eru róttækustu tillögurnar sem ég tel að muni hafa mest áhrif þrjár. Sú fyrsta varðar jafnt vægi atkvæða og ég ætla ekkert að fara í löngu máli yfir hvaða áhrif það hefði á störf þingsins eða ákvarðanir þingsins ef þingmenn væru með jafnt atkvæðavægi að baki og fulltrúar af höfuðborgarsvæðinu ættu fleiri fulltrúa hér inni og persónukjörið er inni í því. Í öðru lagi tel ég að þjóðareign á auðlindum sé eitt af mikilvægustu ákvæðunum í nýju frumvarpi. Í þriðja lagi er það beina lýðræðið eða það að kjósendum gefist aukinn kostur á að segja sitt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hefði að sjálfsögðu viljað sjá þrjár breytingartillögur en við í Samfylkingunni töldum að þarna væri dregin lína í sandinn. Þetta væri að lágmarki það sem yrði að nást fram á þessu þingi og af hverju? Af því að þetta ákvæði hefur verið til umræðu í þinginu árum saman, allir flokkar hafa lýst því yfir að þeir séu fylgjandi því og 83% þeirra sem tóku þátt í atkvæðagreiðslunni í október vilja ákvæðið inn. Af hverju skiptir ákvæðið máli? Ákvæðið kveður á um ævarandi eign þjóðarinnar á þeim auðlindum sem ekki eru háðar einkaeignarrétti. Hún kveður á um að óheimilt sé að framselja auðlindirnar beint eða óbeint með varanlegum hætti. Hún kveður á um nýtingu auðlinda sem skuli hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi og að það skuli eingöngu veitt leyfi til nýtingar tímabundið og gegn eðlilegu gjaldi. Sú breyting varðar það grundvallarréttlæti, við erum auðlindarík þjóð, að við tryggjum að arðurinn af auðlindunum gagnist öllum. Í ræðustól á undan mér var farið mörgum orðum um hvað það væri mikil eindrægni og vilji til að breyta þessu og allir hafa lýst því yfir en það virðist nánast vera ógerningur að gera það þrátt fyrir allt. Ég ætla að leyfa mér að vera svolítið dramatísk, frú forseti, og segja að siðbót í stjórnmálum náist ekki fram ef flokkar ætla æ ofan í æ að svíkja kosningaloforðin sín. Það er kannski ágætt að líta til þess hvað flokkarnir hafa sagt um breytingar á stjórnarskrá og viljann til að knýja hann fram þegar kosningaloforð þeirra verða skoðuð fyrir næstu kosningar, að það fari til dæmis ekki með leiðréttingu skulda eins og með stjórnarskrárbreytingar og hvað það þýðir þegar lækkun skatta er lofað. Við lofum ekki lækkun skatta en við viljum auka arð þjóðarinnar, beinan arð þjóðarinnar í skatttekjum af auðlindanotkun í landinu sem getur til lengri tíma valdið því að tekjuskattur á einstaklinga lækkar án þess að það komi niður á tilfærslukerfunum okkar á samneyslunni, þ.e. þjónustu hins opinbera. Frú forseti. Ég vil segja að lokum að ég tel þetta þing vart geta farið heim nema hafa breytt því auðlindaákvæði sem hefur verið undir í pólitískri umræðu til lengri, lengri tíma. Ég vil að lokum hvetja þingheim til að fara í þann búning sem er líklegur til að þjóna vilja fólksins.

Ég þakka fyrir góða ræðu. Ég hef persónulega mjög miklar áhyggjur af því að ef við tökum þetta í gegn samkvæmt svokallaðri sáttaleið verði næsta þingi fyrirmunað að virða þjóðaratkvæðagreiðslu af því að við getum það ekki. Hver er afstaða hv. þingmanns til þessa ótta? Hef ég einhverjar ástæður til að hafa áhyggjur? Ef maður horfir á skoðanakannanir, er líklegt að til dæmis það stjórnarmynstur virði þjóðarvilja ef við sem höfum barist fyrir málinu og reynt að vinna því sem bestan farveg meðal þjóðarinnar getum það ekki?

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan er ég fulltrúi Samfylkingarinnar hér og það er okkar skoðun, eða ekki skoðun heldur ætlum við okkur auðvitað að virða þann vilja sem kom fram í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Við teljum að það eigi að gera enda höfum við frá stofnun flokksins verið talsmenn beins lýðræðis og áhrifum kjósenda á stjórn landsins með þeim hætti. Ég held þó að bæði Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafi sagt að þeir vilji þetta ákvæði inn en það virðist vera mjög erfitt, þrátt fyrir að allir flokkar leggi það til, að ná einhverri sameiginlegri niðurstöðu. Ég held að það hljótist af því að gríðarlegir hagsmunir eru fólgnir í ákvæðinu. Ég tel að með því að ná ákvæðinu í gegn á þessu þingi auðveldum við áframhaldandi vinnu á næsta kjörtímabili. Ég ætla ekki að svara því hvað aðrir flokkar en Samfylkingin munu gera á næsta kjörtímabili en það er líka í höndum kjósenda að velja þá sem þeir telja líklegasta til að koma málinu í höfn.

Erum við ekki að varpa ábyrgðinni af okkar höndum ef við gerum það svona? Við erum í raun og veru að varpa af okkur ábyrgðinni sem okkur var fólgin. Ég hef líka áhyggjur af því ef við ætlum að hunsa þjóðaratkvæðagreiðsluna á þennan hátt því að það er náttúrlega miklu meira sem liggur undir en bara ákvæði um þjóðareign á auðlindum landsins. Hvernig heldur hv. þingmaður að verði farið með þjóðaratkvæðagreiðslu um að ganga í ESB? Ef við náum ekki að breyta þessu eins og til stóð er alveg ljóst að litið verður á það sem túlkunarlega skoðanakönnun. Er þá ekki alveg eins gott að segja að við ætlum að setja ESB-samninginn í skoðanakönnun? Hver er munurinn? Ég spyr af því að ég get ekki séð hann. Mér finnst óréttlátt gagnvart kjósendum að fá ekki að vita hver hugur allra þingmanna er gagnvart nýrri stjórnarskrá sem okkur var falið að taka í gegnum þingið og á næsta stig, þannig að það væri alveg kristaltært að ef við samþykktum hana sem grundvallarplaggið væri ekki farið að hræra í því. Það er rifrildi um hvernig ákvæðið um auðlindir í þjóðareign eigi að vera en ef maður horfir á tillögu stjórnlagaráðs er það alveg kristaltært. Ástæðan fyrir því að við fólum þjóðinni að veita okkur dómgreind er sú að þingið getur ekki komist að niðurstöðu.

Ég vil byrja á því að segja varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB að það er náttúrlega fullljóst að ekki getur orðið samþykkt um aðild að Evrópusambandinu nema með breytingum á stjórnarskrá og fullveldisframsali, ákvæði um fullveldisframsal í henni. Það hefur líka margoft komið fram að sú spurning verður lögð í hendur þjóðarinnar, 

Skoðanakönnunum.

Verði það ekki svo er það í höndum forseta Íslands, hver sem það kann að vera á þeim tíma, hann hefur neyðarventilinn en það mundi ég ekki vilja sjá og ég held að í rauninni vilji enginn hér inni sjá það. Hv. þingmaður talar um skoðanakönnun en ég er ekki sammála, þetta var þjóðaratkvæðagreiðsla. Hún er ekki bindandi en það er mjög hættulegt fyrir Alþingi að ætla að segja að af því að hún er ekki bindandi lögum samkvæmt þurfi ekki að fara að henni því að þá er verið að svíkja kjósendur gríðarlega alvarlega. Niðurstöður þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu sem fór fram 20. október eru jafn stefnumótandi fyrir Alþingi í mars 2013 og þær eiga að vera í maí 2013. Alþingiskosningar núna í apríl breyta engu um niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Alþingi er búið að fá leiðsögn og þarf að fara að henni, óháð því hvort hér verða alþingiskosningar eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún gerði grein fyrir þeim fyrirvara sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og snýr að þeim þröskuldi sem er í þjóðaratkvæðagreiðslunni ef nýja breytingarákvæðið verður nýtt, þessi nýja 80. gr. Einni nýrri grein verður bætt við þannig að tveir möguleikar verða til að breyta stjórnarskránni. Mig langar að spyrja hv. þingmann nánar út í það. Ég gat mér þess til í ræðu minni fyrir hádegi að það væri kannski vegna þess að ef menn færu þá leið að það þyrfti 2/3 hluta greiddra atkvæða á Alþingi væri málið í mikilli sátt í þinginu sem kallaði ekki endilega á mikla þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Mig langar að spyrja hvort það sé hugsanlega ein af þeim athugasemdum sem hv. þingmaður hefur við þá hluti. Hv. þingmaður kom inn á auðlindaákvæðið í ræðu sinni, mikilvægi þess, og ég get verið sammála henni um það. Það kom til að mynda fram í andsvari hv. þm. Birgittu Jónsdóttur að hún telur fleiri mikilvæg ákvæði þurfa að koma til viðbótar, helst náttúrlega öll stjórnarskráin eða tillögurnar sem liggja fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann varðandi þá breytingartillögu sem kemur með frumvarpi formanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Það má ekki skilja mig þannig að ég sé að gera lítið úr tillögurétti hv. þingmanna en það slær mann dálítið að breytingartillaga komi við frumvarpið og sérstaklega í ljósi þess að tillagan kemur fram eftir að starfsáætlun þingsins lýkur. Ég hef áhyggjur af því, og viðurkenni það fúslega og gerði í ræðu minni áðan, að það setji málið í ákveðið uppnám. Ég er ekki að fullyrða að það sé rétt hjá mér en hef ákveðnar áhyggjur af því og mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi áhyggjur af því að það geti gerst.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni þegar hann talar um að ef það er breið sátt, 2/3 hlutar þingmanna, geti verið ákveðin hætta á lélegri þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslu því að oft er það sterk skoðun fólks á einhverju sem dregur það á kjörstað utan þess sem við erum vön í alþingiskosningum og sveitarstjórnarkosningum. Þess vegna var ég með fyrirvara við að verið væri að setja ákveðinn þátttökuþröskuld, ég held að það sé óþarfi. Við erum að búa til tvær leiðir til að breyta stjórnarskránni og ég er í raun á því að það geti verið mjög sniðugt, þá er hægt að gera breytingar á stjórnarskrá þótt það séu átök. Við skulum muna að á tímabilinu 1874–1918 voru nánast stöðug átök um stjórnarskrána og stóru kjördæmabreytingarnar 1959 voru gerðar í miklum átökum þannig að það er lygi, skröksaga, að alltaf hafi verið sátt um stjórnarskrárbreytingar á Íslandi. Því er fínt að eiga tvær mismunandi leiðir, án þess að gefinn sé afsláttur og sérstaklega auðvelt sé að breyta er tryggt að minni hlutinn geti ekki stöðugt kúgað meiri hlutann í stjórnarskrármálum. Varðandi breytingarákvæðið sé ég ekki að það ætti að hleypa málinu í uppnám. Forustumenn bæði Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafa ítrekað lýst yfir vilja flokka sinna til að breyta því ákvæði. Það er yfirgnæfandi stuðningur kjósenda við breytingu, að fá svona ákvæði inn í stjórnarskrá, og ég tel það í raun og veru svo fullkomlega tímabært að fráleitt væri að ljúka ekki þeim þætti stjórnarskrárinnar núna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég heyri að við deilum skoðunum hvað varðar að kannski sé hættulegt að hafa þröskuldinn mjög háan inn í þjóðaratkvæðagreiðsluna þegar mikil samstaða er í þinginu, að ákveðin hætta sé á því að ekki verði góð þátttaka í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Í sambandi við auðlindaákvæðið er það auðvitað rétt sem hv. þingmaður sagði að mikill stuðningur er hjá þjóðinni við að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrána. Það verður að minna á að ekki var kosið um auðlindaákvæðið sem hefur verið kynnt núna og er ekki í samræmi við tillögu stjórnlagaráðs. Í raun og veru hefur það ekki verið rætt efnislega í nefndinni milli meiri hluta og minni hluta. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur talað um það í fjögur ár að taka frekar afmarkaða kafla, ræða þá og reyna að ná samstöðu um þá, til að mynda auðlindaákvæðið, beina lýðræðið o.s.frv. Ég hef áhyggjur af því að menn setji þetta svona fram vegna þess að ekki er sanngjarnt að setja það upp á þennan hátt þegar ákveðinn hluti stjórnarandstöðunnar, ef ekki allur, kallar eftir umræðu um ákveðna hluti og því er ekki sinnt heldur segjast stjórnarflokkarnir vilja endurskoða stjórnarskrána í heild sinni. Þegar það gengur ekki eftir, og tillaga formannanna gengur út á að reyna að koma málunum í ákveðna höfn sem mér finnst virðingarvert eins og ég sagði í ræðu minni áðan, finnst mér ekki sanngjarnt að segja að einhverjir séu á móti því að setja auðlindaákvæðið í stjórnarskrána. Það má auðvitað spyrja sig af hverju við setjum þá ekki líka til dæmis framsal til erlends ríkis sem við höfum verið í vandræðum með í sambandi við EES-samninginn, er það ekki jafnmikilvægt? Vegferðin sem lagt er upp í með í frumvarpi formanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar byggir einmitt líka á þeirri þingsályktunartillögu um að halda áfram með málið í ákveðinni vegferð.

Frú forseti. Ég fór yfir það í ræðu minni að ekki hefði myndast víðtæk sátt í þinginu um úrvinnslu tillagna stjórnlagaráðs. Ég sagðist ekkert ætla að dæma hverju væri um að kenna en ég veit að formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vann í málinu af fullum krafti, af fullri trúmennsku og gerði allt sem í hennar valdi stóð til að hægt væri að ljúka því. Fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafa sýnt málinu mjög takmarkaðan áhuga. Ég er þó ekki að væna fólk um takmarkaðan áhuga á stjórnarskrárbreytingum en það virtist vera takmarkaður áhugi til samstarfs. Ég var ekki innsti koppur í búri í þeim samskiptum og ætla ekki að setjast í dómarasæti og dæma hverju er um að kenna. Reynt var að vinna úr þröngri stöðu og formenn stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson komu fram með tillögu að breytingarákvæði á stjórnarskránni. Þetta er fullkomið lágmark. Lögð er fram óbreytt tillaga úr stjórnlagaráði og síðan er farið að skoða málið betur af ýmsum ástæðum og úr því að ekki var verið að samþykkja frumvarpið í heild sinni var talið betra að gera ákveðna breytingu á ákvæðinu. Það var gerð breyting sem er samhljóða tillögum frá meðal annars sjálfstæðismönnum en engu að síður sýndu þeir ekki vilja til að standa með okkur að þessari afgreiðslu. Þá liggur fyrir að við getum með engu móti treyst því að raunverulegur vilji sé til sátta og því teljum við það ákvæði algjört lágmark til lúkningar á þessu þingi.

Forseti. Hér ræðum við hina meintu sáttaleið sem var lögð hér fram án þess að búið væri að leita sátta frá þinginu og því er þessi leið orðin að ófæruferð um fjallabak. Það er rétt að halda því til haga að þrátt fyrir að viljinn sé göfugur hjá þeim sem lögðu þessa tillögu fram er þessi aðferð samningatækni lituð af viðvaningshætti og ofmati á stöðu. Þess vegna erum við í öngstræti og það er lítilmannlegt að kenna þingmanninum Margréti Tryggvadóttur um að tillagan er pikkföst í ósátt. Forseti. Síðan þingið fékk til meðferðar heildarendurskoðun að stjórnarskrá virðist sem þingmenn hafi misskilið hlutverk sitt í þessu ferli. Því er ekki úr vegi að útskýra það nákvæmlega. Í fyrsta lagi hefur þessi stofnun, Alþingi Íslendinga, aldrei verið fær um heildstæða endurskoðun stjórnarskrárinnar þrátt fyrir ýmsar tilraunir til þess í ein 70 ár. Vegna þeirrar vangetu sem liggur í hlutarins eðli var ákveðið að gera hið eina rétta, að útvista verkinu til almennings, enda á engin nútímastjórnarskrá að verða til öðruvísi en frá almenningi. Þetta er samfélagssáttmálinn okkar. Þetta er sá rammi sem þjóðin setur um stjórnsýslu landsins, en ekki er síður mikilvægt að þessi nýja stjórnarskrá endurspeglar hvernig við viljum vera sem þjóð. Stjórnarskrá á einmitt að spretta upp í grasrót samfélagsins, vera klædd í lagatexta á mannamáli og síðan eru verkfræðingar lagatexta fengnir til að kanna hvernig sá rammi verður sniðinn að núgildandi lögum og reglugerðum. Í öðru lagi ber að benda á eftirfarandi staðreyndir: Það var nægur tími og er enn til að afgreiða þetta mál ef vilji væri fyrir hendi meðal meiri hlutans. Við þingmennirnir 33 sem fólum þjóðinni að gefa okkur skilaboð um hvort hún væri sátt við verk stjórnlagaráðs eigum að hafa manndóm í okkur að tryggja þessu sinn eðlilega farveg og klára 2. umr. Það er hægt að marka þessu þann tíma sem eðlilegt telst til að ræða um stjórnarskrána okkar nýju. Síðan getum við, ef nauðsyn ber, gert nauðsynlegar breytingar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ef huga þarf að einhverjum tækniatriðum. Okkar verk var aldrei að fara í efnislegar breytingar. Þessu hafa þingmenn gleymt. Við erum núna komin í þá stöðu að verið er að véla um það í bakherbergjum formanna flokkanna hvernig eigi að úthluta auðlindum þjóðarinnar. Það var aldrei okkar hlutverk. Okkar hlutverk var að kanna hvort það væru tæknilegir gallar. Við vissum öll að við værum vanfær um að takast á við hin pólitísku deilumál. Þess vegna var þjóðinni falið verkið. Og það er vert að hafa það í huga, þó að það hafi komið margoft fram hér, að ein af spurningunum sem var lögð fram fyrir þjóðina var nákvæmlega svona: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign? Hversu margir sögðu já? 83% sögðu já við tillögunni sem stóð í textanum, í textanum sem við lögðum fyrir þjóðina og er kallaður hin nýja stjórnarskrá. Það eru tillögur stjórnlagaráðs og eftir þeim ber okkur að fara. Það var ekki okkar hlutverk að sitja núna í einhverjum herbergjum, í sölum þingsins, og tala um útfærslu á þeim tillögum. Það er búið að ákveða það. Ef það er eitthvað sem er alveg kristaltært um hver vilji þjóðarinnar er er það nákvæmlega það sem stóð í tillögum stjórnlagaráðs og var lagt í dóm þjóðarinnar. 83%, það eru gríðarlega skýr skilaboð. Mér finnst að við getum ekki endað þetta merkilega ferli á þennan máta og þess vegna býð ég lausn sem ég held að við ættum alveg að geta höndlað á þessum vinnustað, lausn sem ég hef reyndar rætt en talað fyrir fyrir daufum eyrum nýju ungu formannanna sem nú funda án fulltrúa Hreyfingarinnar einhvers staðar í þessu húsi. Formennirnir hafa ekki séð tilefni til að ræða við mig né vilja koma til móts við neinar tillögur að lausn frá minni hendi. En lausnin sem ég ætla að leggja til er eftirfarandi: Við afgreiðum mannréttindakaflann og þær fimm greinar sem þjóðin var sérstaklega spurð um álit á í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Mér finnst gríðarlega brýnt að við höldum okkur eins nálægt og mögulegt er við þær fimm spurningar sem lagðar voru fyrir þjóðina því að spurningarnar voru mjög skýrar og það var mjög skýrt sem stóð í tillögunni að nýrri stjórnarskrá. Það þarf ekkert að velkjast í vafa um það. Það er líka mjög gott að hafa í huga að við erum stödd í miðri 2. umr. um stjórnarskipunarlög, en ákveðið var að setja tillögur hv. þingmanna Árna Páls Árnasonar, Katrínar Jakobsdóttur og Guðmundar Steingrímssonar á dagskrá í stað umræðu um stjórnarskipunarlög. Tökum það mál sem við erum að ræða um núna tafarlaust af dagskrá, gerum fundarhlé og komum okkur saman um að fara ekki í þá hættulegu vegferð að meðhöndla þjóðaratkvæðagreiðsluna eins og skoðanakönnun. Gera þingmenn og landsmenn sér yfir höfuð grein fyrir hvers konar fordæmi við erum að setja? Gera þeir það? Alveg örugglega ekki því að þingsalurinn er nánast tómur, eins og hann er búinn að vera í dag, sem er hryggilegt. Ég sé til dæmis ekki einn einasta ráðherra í þingsalnum og ekki sé ég ungu spræku formennina því að þeir eru örugglega of uppteknir við að tala hver við annan án aðkomu Hreyfingarinnar. Forseti. Mig langar að fólk geri sér grein fyrir því hversu hættuleg þessi vegferð er fyrir lýðræði okkar. Hún er svo hættuleg út af því að það er önnur þjóðaratkvæðagreiðsla sem bíður okkar eftir - ja, það er spurning hvenær, en hún er ekki í það fjarlægri framtíð að við getum hunsað það sem við erum að gera í dag. Við erum á hættulegri vegferð, frú forseti, og ég held að þingmenn og landsmenn geri sér ekki grein fyrir hvað við erum að gera og hvers konar fordæmi við erum að setja. Ég veit ekki betur en að við séum í miðjum viðræðum um inngöngu í ESB. Ef við ljúkum þeim samningaviðræðum og förum svo með samninginn í þjóðaratkvæðagreiðslu er nánast ómögulegt að krefjast þess að sú atkvæðagreiðsla verði virt. Þá verður farið í sömu leikfimina, að telja hve margir mættu á kjörstað og þjóðin verður upp á stjórnarfarið komin gagnvart því hvernig skoðanakönnunin verður túlkuð. Það finnst mér mjög alvarlegt. Ég velti fyrir mér hvort samþingmenn mínir og aðrir spekúlantar geri sér grein fyrir því á hvaða vegferð við erum. Þess vegna hef ég miklar áhyggjur af gangi mála í þinginu. Og það er meðal annars þess vegna sem ég treysti mér ekki til að styðja þá leið sem við ræðum núna út af því að sú leið tryggir ekki að neinu leyti að sú tillaga að stjórnarskrá sem við lögðum í dóm þjóðarinnar og hefur verið unnið að á mjög góðan máta í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd verði að veruleika. Ég hef treyst meiri hluta nefndarinnar fyrir því verki og hef ekki orðið fyrir miklum vonbrigðum. Að sjálfsögðu hefur ferlið ekki verið hnökralaust enda erum við að gera þetta í fyrsta skipti. Það komu gríðarlega miklar árásir á það frá fólki sem hafði í öllu þessu ferli tækifæri til að koma með athugasemdir í tæka tíð svo hægt hefði verið að taka tillit til þeirra ef ástæða væri til. Þrátt fyrir það tók meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar tillit til ábendinga og tók sér þann tíma sem þurfti til að verða við þeim ef þær voru tæknilegs eðlis. Við höfðum lagt tillögu stjórnlagaráðs í dóm þjóðarinnar og þar af leiðandi, þar sem það var mikill meiri hluti fyrir því að við mundum hafa þær sem grunn að stjórnarskrá okkar, var mjög erfitt að fara í einhverjar efnislegar breytingar. Núna er staðan sú að ekkert bindur hendur næsta þings til að nota tillögur stjórnlagaráðs sem grunn að nýrri stjórnarskrá. Ég hef heyrt það frá formanni Sjálfstæðisflokksins að honum finnist engin ástæða til að breyta mannréttindakaflanum, ekki nein, hann er bara fínn eins og hann er. Ég hef líka heyrt frá formanni Framsóknarflokksins að honum finnist þessi sáttatillaga ekkert binda hendur þeirra, ekki neitt. Enda hafa formenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks talað fyrir því að það eigi bara að koma yfirlýsing frá formönnunum. Það eru þeirra tillögur að sátt. Núna veltir maður fyrir sér, af því að Hreyfingin fær ekki aðkomu að þessum samningsviðræðum, um hvað er verið að véla. Þetta er í hæsta máta óeðlilegt, mjög óeðlilegt. Það vildi svo til að mitt hlutverk var að vera þingflokksformaður og ganga á formannsfundi á fyrsta ári mínu sem þingmaður. Þá vorum við ekki með lítil mál í fanginu heldur, við vorum með ESB og Icesave, en aldrei hef ég orðið fyrir öðru eins eins og einmitt núna um það málefni sem við höfum stutt ríkisstjórnina hvað mest í og komið með tillögur og lausnir. Okkur er bara haldið utan við þetta. Hvers konar vinnubrögð eru þetta eiginlega? Þetta er skammarlegt. Það skal hafa það á hreinu að þó svo að við höfum stutt ríkisstjórnina um málefni sem við erum sammála um styðjum við ekki svona vinnubrögð og við höfum ekki stutt ríkisstjórnina per se. Við höfum heldur ekkert verið stuðningsmenn Framsóknarflokksins eða Sjálfstæðisflokksins þótt við höfum unnið með þeim mjög dyggilega í Icesave af heilum hug. Við verðum að koma okkur úr þessum skotgrafahernaði, ég þoli hann ekki, frú forseti. Við erum sem sagt komin á þann stað að með því að samþykkja þessa tillögu - sem mér finnst hættuleg - til sátta um stjórnarskrána erum við á sama tíma að segja að þjóðaratkvæðagreiðslan 20. október sé bara skoðanakönnun og það finnst mér agalegt. Ég held að fólk skilji þetta ekki alveg. Það eru örfáir þingmenn hérna í húsinu sem skilja þetta og þrír þeirra af kannski fimm sitja í þingsalnum. Mér finnst það mjög hryggilegt. Ætla þingmenn sem vinna að því hér leynt og ljóst að koma sér undan því að afgreiða í það minnsta mannréttindakafla stjórnarskrárinnar og spurningarnar fimm að færa slíka hefð yfir á næsta þing? Treystir nokkur maður þá á að þjóðaratkvæðagreiðslur verði virtar? Er þá ekki bara best að hætta að leggja mál í dóm þjóðarinnar og kaupa frekar ódýrari skoðanakannanir sem hægt er að túlka eins og nú er verið að gera við gjörninginn 20. október sl.? Er það ekki ódýrara, eigum við ekki bara að fá okkur einhverjar Gallup-kannanir í staðinn fyrir þjóðaratkvæðagreiðslur, þær eru nú svo áreiðanlegar? Það er ekki hægt að kenna einum þingflokki eða stjórnarandstöðunni um ófarirnar eftir að málið kom á þing. Nei, þetta er skömm þingsins í heild sinni, þetta er skömm forseta þingsins, sem hefur leynt og ljóst unnið gegn því að málið fengi eðlilega afgreiðslu. Forseti. Gleymum því ekki að það var ekki málþóf hafið um málið á meðan það var í 2. umr. Umræðan var mjög málefnaleg og gagnleg, lærdómsrík og yfirveguð. Ósáttin kom ekki í málið fyrr en sáttaleiðin var farin, sáttaleiðin sem lögð var fram án sátta við þrjá af flokkunum innan þingsins. Og það er ágætt að halda því til haga að Guðmundur Steingrímsson er ekki þingmaður Bjartrar framtíðar heldur utan flokka og státar ekki einu sinni af þingflokki innan veggja þings, þannig að tillaga tveggja formanna og eins utanþingsþingmanns var lögð fram án þess að sættir hefðu náðst við aðra þingflokka. Sátt sem slík næst ekki fram ef fólk hleypur í fjölmiðla án þess að hafa skapað nokkra samningsafstöðu. Forseti. Ég vil finna lausnir og hef boðið fram lausn úr þessu öngstræti. Mér er til efs að á mig verði hlustað. Það sem er að gerast hér er ekki ný tegund af stjórnmálum heldur hefðbundin gamaldags aðferðafræði sem mun leiða af sér þá niðurstöðu að tillaga að nýrri stjórnarskrá verður að engu. Því skora ég á mína ágætu samþingmenn að sýna þjóðinni svart á hvítu hver afstaða viðkomandi þingmanna er gagnvart nýrri stjórnarskrá með því að við afgreiðum það sem ég hef lagt til í atkvæðagreiðslu áður en við rjúfum þing. Ég held nefnilega að það séu ekki lengur neinar getgátur um það að hér er ekki meiri hluti fyrir nýrri stjórnarskrá byggðri á grunni tillagna stjórnlagaráðs. Ég veit ekki hvernig því er háttað meðal annarra þingmanna en ég vil ekki fara héðan fyrr en það liggur ljóst fyrir. Mér finnst að þau 67% kjósenda sem greiddu atkvæði með því að tillögur stjórnlagaráðs yrðu lagðar fram til grundvallar eigi rétt á að vita hverjir eru tilbúnir að greiða þeim tillögum atkvæði sín og hverjir ekki. Við erum að sigla inn í kosningar og fólk verður að fá að vita hverjir svíkja sína huldumey. Það er ekki bara þannig fyrir okkur komið að við höfum ekki dug í okkur til að virða það umboð sem okkur var falið til að koma nýrri stjórnarskrá í þann farveg að næsta þing sé eins bundið og hægt er til að koma því til þjóðar í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Við erum líka vanfær um að laga verklagsreglurnar sem við vinnum eftir. Það hefur ekki tekist að laga þingsköpin á þann veg sem gerir málþófsmisnotkun erfiðari og ekki hefur okkur tekist að klára að setja okkur siðareglur. Við erum sennilega að fara að slá met í vanhæfni og lítill sómi að þessu þingi okkar sem ég batt svo miklar vonir við að yrði þingið sem gæti endurunnið traust og trúnað þjóðarinnar. Nei, þetta þing hefur trekk í trekk fengið í fangið niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslna sem það hefur gert sitt besta til að hunsa. Þetta þing verður sett í sögubækurnar sem þing heigulsháttar og reiðuleysis, hringleikhús fáránleikans, í stað þings sem hlustar á hjartslátt þjóðar sinnar, sem hefði getað skapað sátt og samhug um stóru málin. Nei, hér eru tungurnar blóðugar og heiftúðugar, sverðin eru beruð og ekkert lát á vopnaskakinu. Forseti. Ég legg til lausnamiðaða leið. Ég hef verið harðorð og mér þykir það leitt og ég vona að ég hafi engan sært. Ég veit að flestir eru að reyna að gera sitt besta en þeir eru margir hér sem eiga erfitt með að koma sér upp úr hinum pólitísku gröfum. Ég hef með þessari ræðu ef til vill gerst sek um hið sama. Ég legg til lausn. Vilja fleiri koma með mér í þá vegferð? Ég veit að vegferðin að hunsa þjóðaratkvæðagreiðslu getur ekki verið sú rétta. Hvað getum við gert til að fara af þessari villuvegferð? Getum við prófað að hugsa út fyrir rammann og byrjað á vegferðinni saman, öll sem eitt? Líka þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins? Það er engin skömm að því að virða þjóðaratkvæðagreiðslu, við ættum að vera stolt af því að fá svo skýra leiðsögn og geta nýtt okkur dómgreind þeirra sem þáðu boðið og veittu okkur vegvísi og ljós á þessari torsóttu leið.

Frú forseti. Aðeins út af orðum hv. þingmanns, síðasta ræðumanns, hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, að hægt er að taka undir margt í orðum hennar. Ákveðnar vonir og væntingar voru bundnar við þetta þing út af ýmsum málum og út af stjórnarskránni, ég er þá ekki að tala endilega fyrir mína hönd hvað það varðar. Ég hef hins vegar undirstrikað það að ég hef viljað sjá breytingar á stjórnarskránni í gegnum tíðina. Það eru líka vonir og væntingar í öðrum málum eins og varðandi málefni heimilanna, atvinnuuppbyggingu o.fl. þar sem þetta þing hefur ekki staðist væntingar. Mér finnst mikilvægt að draga fram að þrátt fyrir oft hörð orðaskipti hér og orðaskak í minni málum en stjórnarskránni þá er fólk að reyna að gera sitt besta og það er það sem ég vil draga fram eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þingmanns. Og mér fannst hún reyna að draga það fram í lok ræðu sinnar, kannski ekki um miðbikið, en í lok ræðunnar. Fólk sem hér starfar og vinnur reynir oftast nær að gera það besta í krafti hugsjóna sinna, í krafti þess umboðs sem það hefur hverju sinni eftir þingkosningar og það er vel. Ég held að betur færi á því að við reyndum svolítið að tala upp þingið okkar, tala kjarkinn í hvert annað, um leið og við viðurkennum það að við erum ekki endilega sammála í málum. Það er hluti af þeim heilbrigða parti sem lýðræðið er og fylgir okkar stjórnskipun. Stjórnskipunin okkar hefur að mínu mati í stórum dráttum, ekki öllum, staðist tímans tönn. Ég hef sagt það áður að við höfum nokkrum sinnum breytt stjórnarskránni. Ég gæti í sjálfu sér tekið undir að heilbrigðara hefði verið ef við hefðum haldið áfram að ræða þá tillögu sem kom frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, ekki það að ég sé sammála því sem þaðan kemur, síður en svo. Ég ætla að hafa hér uppi og viðhafa mjög harða gagnrýni bæði á vinnubrögðin, innihaldið og hvernig búið er að fara með málið fram og til baka. En það mál er ekki til umræðu hér, ekki nema á óbeinan hátt. Hér hefur verið með ótrúlegum hætti samþykkt sem þinglegt mál af hálfu hæstv. forseta þessi mikla breytingartillaga sem kemur frá Hreyfingunni, frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur, sem leggur fram sem breytingartillögu tillöguna frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í heilu lagi. Ég hefði nú haldið, hefði maður haft metnað til að leggja fram stjórnarskrá, að lögskýringargögn ættu að fylgja með. Það er ekki gert. Hér erum við að tala um frumvarp til stjórnarskipunarlaga, um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sem byggir á því sem formenn stjórnarflokkanna tveggja, hv. þm. Árni Páll Árnason og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hafa sett fram í samvinnu við hv. þm. Guðmund Steingrímsson. Það verður að segjast eins og er, og ég hef sagt áður í þessum stóli, að hv. þingmönnum Katrínu Jakobsdóttur og Árna Páli Árnasyni er að vissu leyti vorkunn. Þau eru að taka við mjög skringilegu búi, svo að vægt sé til orða tekið, af hálfu fyrrverandi formanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar á mjög mörgum sviðum. Hægt er að fara út í langt mál um efnahagsmálin, um atvinnulífið, um skuldamál heimilanna, en ég ætla ekki að gera það núna af því að við erum að reyna með beinum eða óbeinum hætti að ræða stjórnskipunina. Fram kom fyrr í dag í máli hv. þm. Lúðvíks Geirssonar þar sem var alveg skýrt, eins og segir, með leyfi forseta, í frétt frá Ríkisútvarpinu: „Lúðvík Geirsson sem hefur verið stuðningsmaður þess að heildarendurskoðun stjórnarskrár verði afgreidd sagði á Alþingi nú fyrir hádegi“ - þ.e. í dag samkvæmt fréttum Ríkisútvarpsins - „að stöðugar hótanir um að tala málið í kaf hefði gert umræðunni erfitt fyrir. „Það verður líka að segjast eins og er að það hefur ekki hjálpað til fyrir þá sem hafa farið í forystu í þessu máli, haft það í sínum verkahring að undirbyggja það og búa það til afgreiðslu og umræðu í þingsal, þegar ekki hefur legið fyrir sá skýri og klári meirihluti stjórnarliða sem þarf að vera til staðar til að ljúka málinu,“ sagði Lúðvík Geirsson.“ Þetta er alveg hárrétt. Það var ekki þessi skýri vilji stjórnarliða til að klára málið. Af hverju segi ég það? Jú, meðal annars í ljósi þeirrar ræðu sem hæstv. innanríkisráðherra flutti í gær. Sú ræða var að mínu mati málefnaleg, hún var innihaldsrík. Ég var ekki sammála öllum þeim punktum sem hann setti fram en mér fannst hún engu að síður draga fram að vissu leyti það vonda verklag sem hefur verið viðhaft í stjórnarskrármálinu öllu, í því ferli sem hefur einkennt vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í stjórnarskrármálinu sem og öðrum málum þegar kemur að því að reyna að mjaka málum áfram. Hæstv. innanríkisráðherra dró það einmitt fram að hann vildi breyta stjórnarskránni en undirstrikaði líka hvernig þjóðaratkvæðagreiðslan var 20. október síðastliðinn. Ég ætla að koma að fyrsta punktinum af því að mönnum hefur verið hér í þingsal tíðrætt um hver þjóðarviljinn var. Við skulum þá aðeins rýna í þjóðarviljann. Mætir háskólamenn hafa dregið fram á merkilegum fundum hjá sér að við þingmenn séum ekki bundnir þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu sem fór fram í október síðastliðnum. Gott og vel. Reyndar hefur verið reynt að gera lítið úr þeim fræðimönnum víðs vegar frá, meðal annars í tengslum við umræðu um stjórnarskrána. En þeir hafa viðhaft mjög harða gagnrýni á fundum eftir að tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar lágu fyrir og að mínu mati réttmæta gagnrýni sem hefur dregið það fram sem ég vil meina og fullyrði að almenningur hafi ekki vitað þegar tillögur stjórnlagaráðs voru lagðar fram fyrir þjóðina 20. október. Af hverju segi ég það? Jú, af því að þegar menn tala um þennan þjóðarvilja, hvað kom fram í honum? Ég segi eins og hæstv. innanríkisráðherra: Það er ekki hægt að segja að hann hafi komið með skýrum hætti fram eftir fyrstu spurningu í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Spurningin var svohljóðandi, með leyfi forseta: Tillagan var sem sagt í fyrsta lagi: „Vilt þú að tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá eftir að hún hefur verið yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga? Merktu í reitinn fyrir framan þann valmöguleika sem þú kýst.“ Maður átti síðan að merkja já eða nei og ákveðin orð fylgdu því. Ef almenningur hefði verið upplýstur, sem hann hefur í rauninni verið eftir að tillaga stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kom fram - og það er vel að merkja rétt sem kom fram í dag, meðal annars í ræðu hv. þm. Birgittu Jónsdóttur áðan, að umræða hefur ekki átt sér stað. Umræðan er ekki fullkláruð varðandi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndarmálið í þinginu. Ég hef til að mynda ekki komist í ræðu um það, ég veit að hálfur þingflokkurinn hjá mér á eftir að ræða það mál efnislega. Okkur hefur því ekki gefist tækifæri til að ræða endanlegar tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það er náttúrlega með ólíkindum að svo skuli vera, að við skulum ekki einu sinni ná á síðustu dögum þingsins að ræða efnislega þær tillögur sem menn vilja leggja til grundvallar. Ég fullyrði að þjóðin vissi ekki þegar hún sagði já við tillögum stjórnlagaráðs, af því að spurningin var allt of matskennd að mínu mati. Ég fullyrði að hún hefði aldrei sagt já við því ef Feneyjanefndin hefði verið búin að segja og tilkynna þjóðinni að þær tillögur mundu leiða til stjórnskipulegrar óvissu og stjórnarkreppu. Þjóðin hefði aldrei að mínu mati sagt já við því að samþykkja stjórnarskrá sem hefði stuðlað að því. Og það var í rauninni undirstrikað í meðförum allsherjar- og menntamálanefndar í þeim kafla sem við höfðum til meðferðar þar sem stjórnlagaráðsliðar sumir hverjir mættu á fundinn til að fara yfir, þ.e. þá kafla sem við vorum með til umfjöllunar, hluta mannréttindaákvæðanna, dómstólana o.fl., þar sem einn ráðsliðinn sagði að það væri bara allt í lagi þó að þetta væri allt saman óljóst því að þá væri það bara lögfræðinganna að útskýra hvað fælist í stjórnarskránni okkar. Það finnst mér nú ekki burðug nálgun þegar kemur að því. Frá því að stjórnarskráin okkar kom, nr. 33 frá 1944, höfum við verið að vinna að breytingum á henni jafnt og þétt yfir árin og áratugina, en síðan hefur Hæstiréttur Íslands líka á grundvelli þeirra ákvæða sem nú þegar eru í stjórnarskránni náð að útskýra betur hvað felst í ýmsum ákvæðum. Hægt er að tala meðal annars um óbein eignarréttindi, um það sem fólst í hinum fræga öryrkjadómi á sínum tíma sem var mikið til umræðu á árinu 2002 eða 2003. Og það eru margir dómar, m.a. nýgengnir gengislánadómar o.fl. þar sem Hæstiréttur hefur skírskotað til stjórnarskrárinnar þar sem verið er að beita stjórnarskránni til að undirstrika réttarvernd einstaklinga. Allt þetta yrði þá afar óljóst ef tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem byggja á tillögum stjórnlagaráðs, hefðu verið settar fram. Það er alveg skýrt að á öllum þeim fundum og í fundaherferð Háskóla Íslands, þar sem þrautreyndir fræðimenn hafa farið yfir ýmsar tillögur ráðsins, vara þeir sérstaklega við ákveðnum atriðum málsins og gerðu það á mörgum fundum. Hvað hafa menn verið að segja? Ég ætla ekki að fara efnislega út í kafla, hvort sem það eru mannréttindaákvæði eða annað, en ég vil geta þess sérstaklega að formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, telur ekki mikla þörf á breytingu á mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Ég er sammála því. Ég held að fáir kaflar hafi fengið jafnmikinn undirbúning, jafnvandaða vinnu, þverpólitíska vinnu í samvinnu við fræðimenn eins og gert var á sínum tíma þegar þeim kafla var algjörlega umbylt og heildstæð endurskoðun komst í gegn í samvinnu allra flokka. Lykilatriðið þar var samtal, samvinna og síðan samstaða við að búa til mannréttindakafla sem stæðist tímans tönn. Við erum ekki að ræða þær breytingar og ég ætla ekki að fara út í það, þó að mér hafi ekki gefist tækifæri til þess af því að við komumst ekki að við 2. umr. varðandi tillögurnar frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég ætla því ekki að fara út í þá efnislegu umræðu núna heldur að reyna að beina sjónum mínum að því sem snertir breytingarákvæðið sérstaklega. Ég undirstrika og ítreka það sem ég sagði áðan, ég skil af hverju formenn stjórnarflokkanna með fulltingi Bjartrar framtíðar eða væntanlegra þingmanna hennar hafi sett þessa tillögu fram. Ég skil það og á ekki að koma nokkrum þingmanni á óvart, sérstaklega ekki hjá Hreyfingunni, að þessi leið hafi verið farin. Það er eiginlega með ólíkindum að upplifa einfeldnina allt kjörtímabilið að menn hafi ekki séð það fyrir að þau vinnubrögð sem voru viðhöfð og hafa verið viðhöfð af hálfu núverandi forustumanna í ríkisstjórn, þ.e. forsætisráðherra og efnahags- og atvinnuvegaráðherra, að þetta mundi enda svona með ósköpum. Þegar samtalið er ekkert, þegar samvinnan og metnaðurinn til þess að ná pólitískri samstöðu er lítill sem enginn þá er hætta á ferðum varðandi það hvernig mál hljóta meðferð hér. Sama hvað menn segja, og að það kunni að koma fólki á óvart að þetta hafi orðið niðurstaða formanna stjórnarflokkanna þá hefur það ekki átt að koma mönnum á óvart, síður en svo. Þeir eru af veikum mætti að reyna að koma þessu máli í ákveðinn farveg. Hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir og Árni Páll Árnason eru af veikum mætti að reyna að bjarga málinu fyrir horn og hægt er að virða það, ég ætla að gera það og mun gera það. En efnislega er breytingartillagan að mínu mati ekki tæk. Þá kunna menn að segja: Bíddu, hún er nú nokkurn veginn samhljóða því sem sett var fram í tillögu sem kom frá stjórnarskrárnefndinni árið 2007 sem skilaði áfangaskýrslu í febrúar það ár. Sú nefnd var reyndar komin alveg ótrúlega langt með það að setja fram breytingar á stjórnarskránni, þar með talið á auðlindaákvæðinu. Þar hafa mér reyndari menn sem hafa setið í nefndinni, bæði núverandi og fyrrverandi þingmenn, sagt alveg hikstalaust að ekki hafi verið eftir nema fjórir til sex mánuðir þar til að menn næðu saman utan um þær meginbreytingar sem við höfum talað um hér og við sjálfstæðismenn gerðum á vetrarmánuðum 2009 fyrir þingkosningarnar að við værum reiðubúin til að fara yfir og ræða. Þar með talið var breytingarákvæðið. Auðlindaákvæðið. Ég hef margoft ítrekað og gerði það í andsvari við hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson - hann hélt prýðilega ræðu fyrr í dag þar sem hann undirstrikaði það að menn væru síður en svo komnir í eitthvert málþóf þegar menn eru fyrst að ræða núna efnislega þá breytingartillögu sem hér liggur fyrir. Hann dró fram það sem ég og fleiri samþingmenn mínir í Sjálfstæðisflokknum hafa gert, að við höfum mikinn metnað í þá veru að setja fram tillögur varðandi auðlindaákvæðið, en það er bara ekki sama hvernig það er gert. Þá ætla menn alveg að missa sig þegar við leyfum okkur að segja það og hafa ákveðnar hugmyndir um það hvernig slík tillaga ætti að vera. Menn verða einfaldlega að ræða málin þar til niðurstaða fæst. Og hluti af þeirri niðurstöðu sem allir pólitískir flokkar náðu á sínum tíma er ákveðin vísbending um það hvað við erum reiðubúin til að skrifa undir og það er meðal annars í tillögunni sem kom frá svonefndri auðlindanefnd undir forustu Jóhannesar Nordals árið 2000. Við höfum náttúrlega verið að vinna áfram síðan þá og okkar fólk í þeirri nefnd sem forsætisráðherra skipaði í byrjun árs 2005 undir forsæti þáverandi þingmanns, Jóns Kristjánssonar. Það er alveg ljóst að vinnan hélt áfram. Það er bara fyrirsláttur hjá þeim sem segja að ekki hafi verið hægt að ná saman um þessi efni, fyrirsláttur til að koma sínum hugðarefnum inn í stjórnarskrána, sínum dægurmálum. Ég mun koma að því á eftir af hverju ég segi dægurmál. Það sem er svo mikilvægt að við förum yfir þegar við ræðum breytingartillögu á stjórnarskránni er að dægurmálamenningin ráði ekki för þegar við ætlum að breyta stjórnarskránni. Með því er ég ekki að móðga einn eða neinn en við verðum að vanda okkur þegar við förum yfir stjórnarskrána og ætlum að breyta henni því að við viljum að hún geti staðist tímans tönn en uppfylli ekki bara einhverjar kröfur í þrætubókarlist hvers tíma. Það má ekki gerast. Þess vegna er sárt að sjá að þessi vinna sem allir flokkar höfðu komið að - allir á hvaða tíma sem er hafa gefið mjög skýrar vísbendingar um að hafa viljað halda þeirri vinnu áfram. Formaður Framsóknarflokksins og formaður Sjálfstæðisflokksins lögðu fram tillögur sínar um auðlindaákvæði, formaður Samfylkingarinnar á sínum tíma hafði mjög skýrar hugmyndir um hvernig hægt væri að setja fram auðlindaákvæði og formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs líka. Þetta eru allt saman virðingarverðar hugmyndir, hugmyndir sem ég er sannfærð um að menn geti náð saman um á nýju þingi eftir kosningar ef menn hafa metnað, löngun og vilja til að ræða saman en ekki bara metnað, löngun og vilja til að sundra öflum í samfélaginu. Slíkt verklag hefur verið allt of mikið undir núverandi ríkisstjórn, þ.e. að velja ófriðinn þegar friður er í boði. Það er auðvitað kostulegt að hlusta á suma stjórnarþingmenn sem eru bitrir og sárir yfir að hafa ekki náð hinu og þessu málefninu fram, sérstaklega varðandi stjórnarskrána, að geta ekki gert annað en að kenna stjórnarandstöðunni um, stjórnarandstöðunni sem hefur ekki einu sinni fengið tækifæri til að fara efnislega yfir breytingar og tillögur frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það er afar sérstakt, svo að ég fari nú ekki yfir önnur mál sem mönnum hefur mistekist af hálfu ríkisstjórnar að lagfæra, skuldir heimilanna, efnahagsmálin, fjárfestingar, erlendar fjárfestingar. Ekkert af þessu hefur batnað, þetta hefur eiginlega stuðlað að því að við erum komin núna með minni hagvöxt en að var stefnt og líklegt er að hann verði enn minni ef allt er tekið inn í. En það er önnur saga, ég ætla ekki að blanda því málefni inn í, ég ætla að halda áfram að ræða breytingartillöguna. Menn hafa sagt og ég tengi það meðal annars við frumvarpið frá árinu 2007 þar sem talað var um að breyta þyrfti 79. gr. stjórnarskrárinnar. Það var alveg rétt og er alveg rétt, það þarf að breyta henni. Ég er á þeirri skoðun að við eigum að fara vel yfir það breytingarákvæði. Má segja að hluti af minni skoðun birtist í því þingmáli sem Pétur H. Blöndal er 1. flutningsmaður að og ég er á sem meðflutningsmaður. Ég hef farið yfir þá tillögu og ég tel hana í megindráttum ágæta en sé líka að það eru ákveðnir þættir sem við þurfum að taka skýrar á í þeirri tillögu sem hefði verið auðvelt að gera ef stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefði haft frið og tíma til að vinna þá tillögu betur. Síðan eru ýmis sjónarmið sem til að mynda Skúli Magnússon og Ágúst Þór Árnason segja og greina frá varðandi breytingarákvæðið í stjórnarskránni og ég mun fara yfir það í stuttu máli á eftir. Forustumenn stjórnarflokkanna segja: Já, okkar tillaga er algjörlega samræmanleg því sem breytingartillagan frá árinu 2007 inniheldur. Hún er ekki alveg eins. Krafan frá árinu 2007 er meiri og ítarlegri þar sem gert er ráð fyrir ákveðnum tíma. Þar fyrir utan, eins og ég reyndi að koma að áðan í ákveðnu andsvari, að það var náttúrlega merkilegt og merkilegt að upplifa það að menn ætli sér - við finnum það að verið er að knýja þetta breytingarákvæði í gegn með örlitlum meiri hluta, ekki með þeim kröfum sem verið er að gera til þess í sjálfu breytingarákvæðinu, þ.e. 2/3, síður en svo, alls ekki. Því er hætt við að þetta breytingarákvæði verði knúið í gegn hér á þingi þegar og ef umræðu lýkur með naumum meiri hluta, þ.e. ríkisstjórnarflokkarnir ætla að gera minni kröfu til að breyta stjórnarskránni á þessu þingi en þeir ætla síðan að gera til þingsins ef þessi breytingartillaga nær fram að ganga. Mér finnst það ekki sérstaklega merkileg pólitík og mér finnst það ekki sérlega siðlegt að leggja málið fram með þeim hætti til þess eins að reyna að lappa upp á algjörlega misheppnaða vegferð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur við að breyta stjórnarskránni. Ég tel mikilvægt ef við förum yfir breytingarákvæðið, svo ég segi mína skoðun, að við skoðum vel það frumvarp sem Pétur H. Blöndal lagði fram, en líka að gefa þessu meiri tíma. Ég talaði um dægurmál, dægurþras, að stjórnarskráin verði að vera yfir það hafin að vera vinsældalisti hvers tíma. Þess vegna er mikilvægt að nota tímann, eins og Pawel Bartoszek segir svo ágætlega um breytingarákvæðið í tillögum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að nýta tímann sem ákveðið „dempunartæki til að verja stjórnarskrána gegn hitamálum líðandi stundar.“ Þetta er ágætlega orðað, að tíminn sé notaður sem dempunartæki til að verja stjórnarskrána gegn hitamálum líðandi stundar, þannig að fólk geti ekki verið að misnota sér aðstæður í samfélaginu til þess að knýja og setja sín hugðarefni inn í stjórnarskrána. Hún á að vera yfir það hafin, stjórnarskráin sem slík. Það segir mér, þegar við skoðum samþykktina á þeim þjóðfundi sem var á Þingvöllum 17. júní 1944, þegar hún var samþykkt með 97% meiri hluta landsmanna í þeim kosningum sem áttu sér stað það árið vegna stofnunar lýðveldisins Íslands, að við eigum ávallt í ljósi þess mikla yfirgnæfandi meiri hluta að hafa metnað til þess að leggja fram stjórnarskrá sem nær til meira en meginþorra landsmanna. Þegar við ætlum að kollvarpa núgildandi stjórnarskrá, þeirri stjórnarskrá sem hefur ekki brugðist okkur landsmönnum, þá gerum við kröfu til sjálfra okkar sem hér erum inni, þingmanna, og til landsmanna að við reynum að sameinast um hvaða breytingar á stjórnarskránni eru mikilvægar til að hrinda í framkvæmd. Sú vegferð sem hefur verið farin hefur ekki verið gerð til þess að sameina þjóðina. Þjóðin hefði aldrei samþykkt stjórnarskrá sem hefði leitt til óvissu. Ég vil líka draga það fram að aðrar þær spurningar sem þjóðin var spurð að eru meira lýsandi yfir þjóðarviljann af því að þær spurningar eru hnitmiðaðri. Þegar spurt er, eins og gert var á sínum tíma: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá Íslands verði náttúruauðlindir lýstar þjóðareign? Það voru að vissu leyti skilaboð til okkar á þingi að vinna þannig ákvæði inn í stjórnarskrá, og það er hægt, við sjálfstæðismenn höfum marglýst því yfir. Viljum við Íslendingar ákvæði um þjóðkirkju Íslendinga óbreytt frá því sem nú er? Þar talaði þjóðin alveg skýrt. Hún vildi hafa ákvæði um þjóðkirkjuna í stjórnarskránni. Þjóðin vildi líka að persónukjör í kosningum til Alþingis yrði heimilað í meiri mæli en nú er. Þá reynum við að vinna og finna réttu leiðina að því en mjög skiptar skoðanir eru hvað það varðar. Ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vegi jafnt? Já, þjóðin samþykkti það líka. Þetta er eitthvað sem enginn flokkur, hvorki minn flokkur né aðrir flokkar, getur komist hjá að vinna betur úr. Teljum við að ákveðið tiltekið hlutfall kosningarbærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu? Þetta er allt saman vegvísir sem er miklu skýrari til okkar á þingi en sú almennt orðaða spurning sem snerti tillögur frá stjórnlagaráði, tillögur sem okkar helstu sérfræðingar, bæði innan lands og þeir sem eru af erlendu bergi brotnir eða sérfræðingar í gegnum Feneyjanefndina hafa sagt vera með þeim formerkjum að hún leiði til þess að stjórnskipun landsins er ekki með jafnskýrum hætti og við gerum alla jafna kröfu til. Í þeim efnum eigum við að hafa meiri metnað. Þess vegna vil ég segja að þjóðin talaði ekki mjög skýrt til okkar í þeim efnum. Hinar spurningarnar eru mun meiri vegvísir. Og það er náttúrlega undrunarefni, svona meðan ég man eftir, að þingið hafi ekki viljað nýta tækifærið til að spyrja annarra spurninga. Ég lagði fram tillögu í þinginu sem var mjög einföld og mjög skýr í ljósi þeirra tillagna sem lagðar voru fram, og sú spurning var: Eigum við að fækka þingmönnum úr 63 í 51? Það er mjög einföld tillaga. Já eða nei. Ef þjóðin segir já er það skýr vísbending um að þjóðin telur að fækka eigi þingmönnum. En ég fékk ekki þessa tillögu samþykkta, kannski af því að spurningin var allt of skýr og mundi bjóða upp á allt of skýrt svar. Hvað veit ég? Ég vil aðeins ræða áfram um breytingartillöguna og það sem Ágúst Þór Árnason og Skúli Magnússon ræddu og settu fram í ágætri grein í Fréttablaðinu í febrúar sl. Þeir drógu fram það fyrirkomulag sem hefur verið á Íslandi fram til þessa, að það þurfi atbeina tveggja þinga til að breyta stjórnarskránni. Sú krafa hefur verið alveg síðan við fengum okkar fyrstu stjórnarskrá árið 1874. Ég ætla að leyfa mér að lesa aðeins úr þeirri grein. Hún er mikilvæg upp á það að gera að við þurfum að taka dýpri umræðu varðandi breytingarákvæði. Ég hef talið fram til þessa mikilvægt að við breytum breytingarákvæðinu, eins og ég segi, í svipaða veru og við leggjum fram með tillögu Péturs H. Blöndals. Ég hef viljað gefa tillögunni tíma frá því að við hugsanlega samþykkjum breytingar á stjórnarskránni á þingi með 2/3 hluta þingmanna, að þá líði ákveðinn tími, ekki bara einn mánuður eða þrír mánuðir heldur a.m.k. sex mánuðir til að þjóðin mótist ekki af dægurmálum sem kunna að skapast í tengslum við samþykkt breytinga á stjórnarskrá á þingi. Það þarf að gæta að því sérstaklega og ég er farin að hallast að því að við eigum að horfa áfram til Norðurlandanna hvað varðar breytingar á stjórnarskránni, að þessi tveggja þinga regla, sem mörgum finnst vera óhandhæg og mér finnst við ættum að fara í ákveðnar breytingar á, að hún er engu að síður umhugsunar virði og að fara eigi yfir hana aftur og betur. Af hverju segi ég það? Jú, meðal annars í ljósi þeirrar þróunar, þeirrar tækifærismennsku sem við höfum upplifað varðandi umræðu um stjórnarskrána á þessu kjörtímabili. Það hefur sannfært mig um að við þurfum að hafa enn skýrari kröfur til breytinga á stjórnarskrá en við höfum nú, því að í sjálfu sér hefur ekki verið mjög erfitt að ná fram samþykki á stjórnarskránni, menn ná pólitísku samþykki og leggja sig fram um það. Það skiptir máli hvernig forustumenn ríkisstjórnarflokkanna hverju sinni beita sér í málum, að menn nái fram ákveðinni samþykkt, hlusti hver á annan, en það hefur ekki verið gert. Þess vegna geld ég varhuga við því að fara út í svipaðar breytingar og forustumenn og hinir nýju formenn stjórnarflokkanna hafa lagt fram hér. Í fyrsta lagi eru þröskuldarnir ekki nægilega háir, þeir eru ekki í samræmi við það frumvarp sem ég er meðal annarra flutningsmaður að. Og í öðru lagi finnst mér að við eigum að fara betur yfir það sem okkar fremstu fræðimenn hafa sett fram, m.a. í blaðagreininni sem ég gat um áðan, þ.e. Skúli Magnússon og Ágúst Þór Árnason. Með leyfi forseta vil ég vitna í það sem þeir segja í greininni því að það er nokkuð skýrt: „Það fyrirkomulag að unnt sé að breyta stjórnlögum án beins samþykkis kjósenda í þjóðaratkvæðagreiðslu hefur verið gagnrýnt á síðustu áratugum.“ - Þetta þekkjum við hér. - „Má hér benda á að samkvæmt þeirri breytingu sem gerð var á dönskum stjórnlögum árið 1953 þarf ekki aðeins samþykki tveggja þinga heldur einnig samþykki meiri hluta kjósenda í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem a.m.k. 40% kjósenda hafa greitt atkvæði. Víða annars staðar er stjórnarskrá hins vegar breytt með samþykki tveggja þinga og auknum meiri hluta þings (eða þingdeilda), t.d. með 2/3 þingmanna í Noregi. Þá hefur færst í vöxt að breytingar á stjórnarskrá séu lagðar í dóm kjósenda, annaðhvort með bindandi atkvæðagreiðslu eða ráðgefandi atkvæðagreiðslu sem í raun er þó fylgt (sbr. t.d. setningu lýðveldisstjórnarskrárinnar 1944). Það sjónarmið heyrist nú, þar á meðal í nýbirtum drögum að áliti Feneyjanefndarinnar svokölluðu, að æskilegt kunni að vera að breyta „tveggja þinga reglu“ íslensku stjórnarskrárinnar. Að baki þessu sjónarmiði býr sú hugsun að breyting í þessa átt kunni að leysa þann hnút sem endurskoðun stjórnarskrárinnar virðist vera komin í með því að auðvelda breytingar á stjórnarskrá. Við höfum“ - þ.e. Ágúst Þór Árnason og Skúli Magnússon - „verulegar efasemdir um að þessi leið sé skynsamleg. Að okkar dómi á ekki einungis að gera kröfu um breiða samstöðu, meðal þings og þjóðar, til breytingar á grunnlögum samfélagsins. Breyting á stjórnarskrá á einnig að taka hæfilega langan tíma; svo langan að stjórnarskráin standi af sér umrót og tímabundna geðshræringu, ekki síst þeirri sem búast má við í samfélaginu þegar stórfelld áföll og ófarir ríða yfir.“ Undir þetta vil ég sérstaklega taka. Það er á þessum forsendum sem ég hef farið yfir málið með sjálfri mér varðandi það hvernig við eigum að fara í að breyta stjórnarskránni. Við þurfum að gefa okkur tíma í það og við þurfum að fara yfir það hvernig stjórnarskráin geti staðist það að vera þetta dægurmálaplagg sem sumir vilja að hún verði. Svo halda fræðimennirnir áfram: „Hér er óhjákvæmilegt að líta til þess að sökum fámennis kann okkur Íslendingum að vera hættara við því að hrapa að breytingum en stærri samfélögum þar sem samfélagsumræðan þarf eðli málsins samkvæmt lengri tíma. Við drögum ekki dul á það álit okkar að reynslan af því endurskoðunarferli sem hafið var árið 2010 er hér víti til varnaðar og hefur raunar orðið til þess að við höfum endurmetið hugmyndir okkar um þetta efni.“ Það er ágætt að vita að það eru ekki bara við hér, þessir aumu þingmenn, sem endurskoðum hugmyndir okkar um þetta efni heldur líka fræðimenn sem eru með mikla reynslu, þekkingu og kunnáttu á sögunni og því hvað er raunverulega rétt og mögulegt að gera varðandi stjórnarskrána. Ég held að óhjákvæmilegt sé fyrir okkur að taka tillit til þessara orða þeirra. Svo halda þeir áfram: „Stjórnarskrárbreytingar eru ekki óhæfilega erfiðar á Íslandi samkvæmt núgildandi reglum. Þær eru þó það erfiðar að ekki er unnt að breyta stjórnarskránni í einu vetfangi. Það fyrirkomulag hefur sannað gildi sitt við þær kringumstæður sem hafa verið uppi allra síðustu ár. Lýðræðislega slagsíðu á breytingarferlinu mætti t.d. rétta af með breytingu í anda dönsku stjórnarskrárinnar. Það er þó álitamál, sem ekki er unnt að ræða nánar hér, hvort þjóðaratkvæðagreiðsla eigi undantekningarlaust að vera skilyrði stjórnarskrárbreytinga, t.d. þegar um er að ræða ákvæði tæknilegs eðlis sem um ríkir langvarandi breið samstaða. Hvað sem þessum hugleiðingum líður á að horfa til þess grundvallaratriðis að breytingarákvæði stjórnarskrár er sú kjölfesta stjórnskipunar sem kemur í veg fyrir stjórnskipulegan óstöðugleika og á þar af leiðandi að vera hæfilega erfið.“ Ég vil taka undir öll þessi orð og um leið benda á að vissulega er það rétt að við eigum að grandskoða og fara vel yfir þann möguleika og þær breytingar sem til að mynda Danir gerðu á sínum tíma þar sem þeir tengdu inn þjóðaratkvæðagreiðslu og ég held að það sé áhugavert hvernig þeir gerðu það. En ég held að ef við ætlum að fara í það að segja að ákveðin atriði séu það tæknilegs eðlis að þau þurfi ekki þjóðaratkvæðagreiðslu, þá eru það einfaldlega atriði sem geta beðið á milli þinga. Ég held að það væri vont að skilja eftir einhver ákvæði sem menn færu hugsanlega að deila um að væru einungis tæknilegs eðlis, þannig að allar breytingar, hvort sem þær eru stórar eða smáar, ættu þá einfaldlega að fara í þennan farveg. Þetta dreg ég fram, grein þessara fræðimanna, í tengslum við breytingarákvæðið eða breytingartillögu formanna stjórnarflokkanna auk hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Þetta er virðingarvert, við skiljum þetta og ég skil mætavel að þessi mál séu komin í hnút. Og það er ekki að ástæðulausu sem málin eru komin í hnút. Það hefur verið unnið þannig í málinu varðandi breytingar á stjórnarskránni að það blasti við, eiginlega um miðbik þessa kjörtímabils, að málið mundi enda í einhverjum svona farvegi sem við stöndum frammi fyrir. En af því að heildarmálið er komið í þennan farveg megum við ekki vaða út í breytingar á breytingarákvæðinu á stjórnarskránni nema íhuga það gaumgæfilega. Ég undirstrika að ég er ekki á móti því að breyta breytingarákvæði 79. gr. stjórnarskrárinnar, ég hef talað fyrir slíkum breytingum. Ég vil hins vegar draga það líka fram að það sem forustumenn stjórnarflokkanna eru að reyna að setja fram núna í gegnum þingið, bæði breytingarákvæðið og líka ósk þeirra um auðlindaákvæði, ef menn hefðu einfaldlega farið í það í upphafi kjörtímabils að einbeita sér að þeim breytingum í staðinn fyrir að nota í rauninni allt kjörtímabilið til þess að pönkast á Sjálfstæðisflokknum, fyrst og fremst til þess að segja að hann vilji ekki breytingar á stjórnarskránni, þá hefðum við séð fram á að við værum hér líklega að ræða raunverulegar breytingar á mikilvægum ákvæðum stjórnarskrárinnar, eitthvað sem við hefðum getað sameinast um. En vegna verklags og verkstjórnar þeirrar ríkisstjórnar sem nú er í landinu er málið komið í ógöngur og það er engum öðrum um að kenna en stjórnarflokkunum sjálfum.

Virðulegi forseti. Nú fer fram umræða um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og ég vil taka það fram í upphafi máls míns að umræðan hefur um margt verið málefnaleg og góð. Það sem er hins vegar vandamál við umræðuna er að hún fer fram á þeim tíma á kjörtímabilinu þegar við ættum í raun og veru að vera farin að búa okkur undir kosningar. Þingi ætti í rauninni að vera lokið og þingmenn farnir í kjördæmi sín að tilkynna kjósendum hvað það er sem þeir vilja breyta og bæta á næsta kjörtímabili. Við framsóknarmenn höfum lagt mikla áherslu á skuldamál heimilanna og uppbyggingu atvinnulífsins. Við höfum sagt að það sé forgangsverkefni að vinna bug á skuldavanda þjóðarinnar. Mörg heimili, fyrirtæki og í raun stór hluti millistéttarinnar stendur frammi fyrir því núna að lánin þeirra hækka og hækka, verðbólgan mælist yfir 4% og hefur því miður verið afar stöðug þar. Við teljum að hægt sé að afnema verðtrygginguna og teljum að það sé nauðsynlegt til að koma hér á eðlilegu lánafyrirkomulagi þar sem lánveitandi og lántakandi bera jafnt áhættuna. Ég hef sagt opinberlega að þetta skipti gríðarlegu máli til að ná verðbólgunni niður. Við þurfum með einum eða öðrum hætti að koma á fyrirkomulagi þar sem allir aðilar, hvort sem þeir eru ríki, sveitarfélög, bankar, einstaklingar, lántakendur eða lánveitendur, stuðla að því að verðbólgunni sé haldið niðri. Þar skiptir kannski fyrst og fremst máli að koma á aga á rekstur ríkissjóðs. Við horfum upp á það núna að þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér árið 2009, í skýrslu sem fjármálaráðuneytið gaf út og bar heitið Skýrsla um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013, hafa ekki náðst. Þar var gerð greining á því hvaða hagvexti væri hægt að ná á Íslandi og það er dapurlegt að horfa upp á það nú í lok kjörtímabilsins, þegar svo mörg tækifæri eru til staðar á Íslandi, að hagvöxtur þessa árs er aðeins rétt um helmingur á við það sem stefnt var að. Reyndar var það einnig svo á árinu 2011 að þau markmið sem lágu fyrir þá sýndu að hægt væri að ná um 4,4% hagvexti á Íslandi en hagvöxturinn mældist aðeins rétt um 2%. Við höfum heldur ekki náð þeim tökum á rekstri ríkissjóðs sem stefnt var að. Sem dæmi fór reksturinn um 80 milljarða króna fram úr sér á árinu 2011, reyndist um 80 milljörðum króna lakari en stefnt var að í fjárlagafrumvarpinu. Mér skilst að við séum á pari við Ungverjaland innan ríkja OECD þegar kemur að þeim mikla mun sem er á milli fjárlagafrumvarps og ríkisreiknings eða þegar fjárlagaárið er gefið út. Það er sæti sem við viljum alls ekki vera í. Þetta eru mál sem ég hefði talið að væri miklu brýnna að ræða og ég vil nefna sérstaklega þann vilja fjárlaganefndar að koma á nýjum fjárreiðulögum. Eftir Icesave-deiluna hefur verið ágætissamhljómur um að breyta þurfi fjárlagaferlinu, við séum því miður einfaldlega að tapa of miklum peningum. Kerfið okkar er þannig að okkur tekst illa að halda þau markmið sem sett eru og staðreyndin er sú að sumir forstöðumenn stofnana ríkisins hafa leikið það árum saman að fara með stofnun sína fram úr fjárlögum vegna þess að þeir vita að þeir fá það bætt með einum eða öðrum hætti. Sérstaklega þegar kemur að kosningum er erfitt að horfa upp á mikilvægar stofnanir í fjárhagsvandræðum og þrátt fyrir að í stjórnsýslulögum séu ákvæði sem heimila ráðherrum að veita áminningar er sú heimild ekki nýtt. Ég er líka þeirrar skoðunar að allt það sem heitir fjáraukalög þurfi að heyra sögunni til. Að minnsta kosti verðum við að haga málum okkar þannig að þau séu aðeins notuð í algjörum undantekningartilvikum, aðeins sé heimilt að beita þeim í ýtrustu nauðsyn þegar ófyrirséð atvik eins og náttúruhamfarir kalla á aukin útgjöld úr ríkissjóði. Ég held að það sé eina leiðin til að ná fram hinum nauðsynlega aga á rekstri ríkissjóðs, sambærilegum aga og Svíar hafa náð í sínu hagkerfi. Það sem gleymist er að aðrar þjóðir hafa lent í svipuðum vandræðum og Íslendingar. Svíar stóðu frammi fyrir því fyrir um tveimur áratugum að ríkissjóður þeirra var afar illa rekinn. Þar höfðu ráðherrar fjárheimildir ekki ósvipað og ráðherrar í ríkisstjórninni hafa núna og engin leið var fyrir þingið að koma böndum á þau fjárútlát sem streymdu úr ríkissjóði. Í dag er staðan þannig að fáum eða engum dettur í hug að lofa fjármunum í verkefni, sem eru ekki til staðar. Þetta hefur hins vegar verið einhvers konar þjóðaríþrótt hér á landi. Þingmenn og sérstaklega ráðherrar koma og segjast ætla að setja peninga í verkefni, peninga sem ekki finnast í ríkiskassanum. Síðan er aukið í fjáraukalögum og jafnvel þegar lokafjárlög eru lögð fram dúkka upp háar fjárhæðir, fjárhæðir sem ríkisstjórnin hefur kannski samþykkt án þess að fyrir liggi heimild í fjárlögum. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er að þessi heimild er stjórnarskrárvarin, þ.e. enga fjárheimild má veita úr ríkissjóði nema heimild sé fyrir þeim í fjárlögum. Það var afar merkilegt þegar ég áttaði mig á því að hið svokallaða stjórnlagaráð hafði ákveðið að breyta þessu ákvæði, sérstaklega í ljósi þess að ekkert af því ágæta fólki sem þar sat hafði haft samband við okkur í fjárlaganefnd, ekki mig að minnsta kosti og mér er ekki kunnugt um að það hafi rætt við aðra fjárlaganefndarmenn, og spurt hvaða tilfinningar við hefðum fyrir því ákvæði sem er jú grunnur að fjárlagagerð hvers árs í stjórnarskránni. Sú breyting sem var gerð sneri að því að aðeins fjármálaráðherra gæti óskað eftir auknum fjárheimildum. Í sjálfu sér gat ég verið sammála þeirri nálgun vegna þess að hún er ekki svo langt fjarri þeirri framkvæmd sem hefur verið á stjórnarskrárákvæðinu í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Af einhverjum ástæðum var samt búið að breyta því þannig í frumvarpinu frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að hvaða ráðherra sem er gat komið fyrir nefndina og óskað eftir auknum fjárheimildum. Það er þvert á allt það sem stefnt hefur verið að í fjárlaganefnd á undanförnum árum og hefði í raun þýtt að hvenær sem ráðherra sýndist sem svo að ráðast þyrfti í eitthvert verkefni án þess að fjárheimild væri fyrir því í lögum gæti hann komið til nefndarinnar og sagt við fjárlaganefndarmenn að það væri lífsnauðsynlegt að fá þessa heimild. Við höfum því miður horft upp á það að þrátt fyrir að ýmsir forstöðumenn hafi farið fram úr fjárlögum og að ráðuneytin eigi að bera ábyrgð á þeirri framúrkeyrslu hunsa ráðherrar ríkisstjórnarinnar því miður þær heimildir sem þeir hafa. Litlar sem engar skýringar hafa fengist á því hvaða viðurlög þeir telja æskileg til að koma á hinum nauðsynlega aga. Það sem er hins vegar verra og ég vil gera að umtalsefni er að eins og stjórnskipan landsins er uppbyggð er afar erfitt fyrir þingmenn, sérstaklega þingmenn sem eru í sama stjórnarflokki og viðkomandi ráðherra, að hafna þeim beiðnum sem koma frá ráðuneytunum. Það er afar erfitt vegna þess að hvort sem okkur líkar betur eða verr virðist vera krafa um það, og hún endurspeglast einstaka sinnum í fjölmiðlum, að þingmenn gangi í takt, þeir séu í rauninni ekki bundnir af eigin sannfæringu eins og kemur fram í 48. gr. stjórnarskrárinnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Að undanförnu, vegna þess að ég hef sérstaklega veitt því athygli, um leið og einhver þingmaður er á annarri skoðun en þeir ráðherrar sem sitja í ríkisstjórninni stökkva fjölmiðlar upp og hrópa og kalla: Þessi er ekki í takt við hina. Þetta er mikilvægt atriði og mikilvægara en margir gera sér grein fyrir. Þegar bankahrunið átti sér stað kom í ljós að ráðherrar landsins höfðu nánast, má segja, alræðisvald. Alþingi var hvort sem mönnum líkaði betur eða verr eiginlega valdalaust þrátt fyrir að þjóðin liti svo á að Alþingi hefði valdið. Ef við lítum á hina mikilvægu þrískiptingu ríkisvaldsins er það einfaldlega þannig að löggjafarvaldið, framkvæmdarvaldið og dómsvaldið eiga að tempra og í rauninni standa vörð hvert um annað. Þetta er lykilatriði í lýðræðisríki. Fyrir ekki svo mörgum árum, þetta er smáútúrdúr, sáu menn í hendi sér að ekki gengi að sýslumenn hér á landi bæði rannsökuðu og dæmdu í málum. Jón Kristinsson, íbúi á Akureyri, lét reyna á þessa reglu fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu. Það er skondið að hugsa til þess að á þeim tíma dæmdi Hæstiréttur Íslands honum í óhag og í raun var mál manna að það fyrirkomulag sem væri á Íslandi væri bæði hagkvæmt og ódýrt og þar sem við værum fámenn þjóð í norðurhöfum yrðum við bara að sætta okkur við að haga málum með þessum hætti. Mannréttindadómstóll Evrópu sagði hins vegar: Þetta er ótækt, það fer gegn grundvallarmannréttindum í mannréttindasáttmála Evrópu að sami maður geti bæði rannsakað og dæmt í máli. Jón Kristinsson vann málið með glæsibrag og nú ræðir það ekki nokkur maður að þetta fyrirkomulag hafi verið hagkvæmt og ódýrt og það hafi verið betra fyrir Íslendinga að hafa þetta svona. Það urðu algjör sinnaskipti og breytt viðhorf manna gagnvart þessu fyrirkomulagi og að sjálfsögðu sjá menn það í hendi sér að dómari sem dæmir á grunni þeirra rannsóknargagna sem hann sjálfur hefur aflað getur ekki talist hlutdrægur. Þetta er lykilatriði í okkar lýðræðissamfélagi. Framkvæmdarvaldið og dómsvaldið verða að vera aðskilin með þessum hætti. Því miður búum við við það hér á landi að það eru ekki nægilega skörp skil á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Þetta var tekið sérstaklega fyrir í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem farið var yfir að Alþingi væri því miður of valdalítið. Það eina sem hefur verið gert á þessu kjörtímabili til að bæta um betur er að hér var samþykkt þingsályktunartillaga með öllum greiddum atkvæðum um að vinna skyldi að því að efla löggjafarvaldið, á kostnað framkvæmdarvaldsins. Embættismannakerfið á Íslandi væri of sterkt og vald ráðherra of mikið. En hvort sem mönnum líkar betur eða verr hefur í sjálfu sér ekkert verið unnið með þessa þingsályktunartillögu. Við höfum horft upp á það í fjárlaganefnd að það stjórnarskrárbundna vald sem löggjafanum er veitt um að ákveða fjárheimildir hvers árs hefur ekki verið styrkt heldur veikt. Á sínum tíma, þegar hinir svokölluðu safnliðir voru færðir yfir til ráðuneytanna og í hina lögbundnu sjóði sem er aftur á móti stýrt af fulltrúum ráðuneytanna, var talað um að með því væri verið að koma í veg fyrir kjördæmapot og færa verklagið í faglegri farveg. Ég benti á það þá að verið væri að vinna gegn því markmiði að efla löggjafarvaldið, gegn því markmiði að efla Alþingi Íslendinga. Í raun þyrftum við frekar að stíga þau skref að efla nefndir, fjölga starfsfólki til að það væri hægt að vinna fjárlögin frá grunni á Alþingi. Það var mín skoðun. Hvernig skyldi nú hafa tekist til? Nú eru flestir sammála um að þessi aðgerð hafi verið algjörlega misheppnuð. Það er erfitt að fá upplýsingar um það hvert peningarnir fara, það er erfitt að sjá einhvers konar faglegan rökstuðning fyrir því í hvaða verkefni fjármunir eru veittir og það fer gegn því markmiði sem fullyrt var að mundi nást, að framkvæmdin yrði gegnsærri. Þetta gerði til að mynda að verkum í minni heimabyggð að menningarsamningarnir, sem eru gríðarlega mikilvægir til að halda uppi menningarstarfsemi, listum og öllu því tengdu, höfðu verið skornir niður um meira en 40%. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson steig fram og sagði að það hefðu verið gerð mistök og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sem studdi þessa tillögu sagði einnig að ég hefði haft rétt fyrir mér í þessum efnum. Við hefðum í rauninni veikt starf fjárlaganefndar í staðinn fyrir að styrkja hana. Í öllu Icesave-málinu urðum við vitni að því hvernig formenn stjórnmálaflokkanna gátu í rauninni stýrt þingflokkunum og öllum þeim þingmönnum sem vildu kynna sér málið á eigin spýtur var í raun haldið niðri. Ég held að þetta sé kannski einhver stærsta eina ástæðan fyrir því að svo margir þingmenn hafa yfirgefið Vinstri græna. Í rauninni var sagt við þá og því fylgt eftir af nokkrum fjölmiðlum að sá stjórnarskrárbundni réttur þeirra að vera eingöngu bundnir við eigin sannfæringu ætti ekki við. Það sem gerðist hins vegar á þessu kjörtímabili er afar sérstakt. Við framsóknarmenn vorum á því og lögðum til þegar við fórum í kosningabaráttuna 2009 að það þyrfti einmitt að breyta stjórnarskránni til að efla Alþingi. Ég kom fram í auglýsingu þar sem ég rakti það ítarlega af hverju ég teldi nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni. Í henni væri innbyggt óréttlæti sem gerði að verkum að framkvæmdarvaldið hefði betri stöðu gagnvart löggjafarvaldinu en menn ætluðu. Fyrstu mistökin sem voru gerð í ferlinu varðandi stjórnarskrármálið - og það er nauðsynlegt að rekja þetta því að það lýsir af hverju við náum ekki að klára málið - var að breyta fyrirkomulaginu á því hvernig við kysum til stjórnlagaþings. Ég hef verið fylgjandi persónukjöri og óttast það ekki eins og margir þingmenn sem vilja að fáir aðilar fái að ákveða hvort þeir haldi hér setu eða ekki. Ég hef aldrei verið hræddur við fjöldann og tel að þingmenn eigi að hafa sem flesta á bak við sig. Það er mín bjargfasta sannfæring. En einhverjum datt í hug að það væri sniðugt að fara í persónukjör á allt öðrum forsendum en ég hafði ímyndað mér, á allt öðrum forsendum en við höfum séð í nágrannaríkjum okkar. Flest ríki í Evrópu hafa persónukjör og telja það lýðræðislegt. Í þessu persónukjöri gerðist því miður að verulega vantaði upp á það að dreifing þeirra sem áttu að taka sæti á þinginu væri jöfn. Þá vil ég sérstaklega taka fram að fulltrúa landsbyggðarinnar skorti tilfinnanlega í stjórnlagaráð. Þeir sem voru kosnir voru verðugir fulltrúar og stóðu sig með eindæmum vel, það vil ég taka fram. En gott og vel, það var búið að kjósa til stjórnlagaþings og þrátt fyrir að maður væri ekki alveg ánægður með framkvæmdina var þetta niðurstaðan og ég taldi mikilvægt í ljósi þess að illa hafði gengið að breyta stjórnarskránni að við mundum sjá hver afurðin yrði á þessu stjórnlagaþingi. Hins vegar kom í ljós að þessi framkvæmd sem var alfarið á ábyrgð stjórnarmeirihlutans reyndist gölluð. Hæstiréttur úrskurðaði að kosningin væri ógild, og það er mikilvægt að menn átti sig á muninum á því þegar Hæstiréttur úrskurðar og þegar hann dæmir vegna þess að þá starfar Hæstiréttur í raun sem æðsta stjórnsýsluvald en dæmir ekki sem æðsti dómstóll landsins. Síðan voru áhöld um það hvort hægt væri að kæra úrskurð Hæstaréttar til héraðsdóms og svo áfram til Hæstaréttar, en mér fannst þetta eingöngu vera til marks um þau flausturslegu vinnubrögð sem höfðu verið og hafa verið einkennandi fyrir þetta Alþingi. Þá stóðum við sem vildum breyta stjórnarskránni frammi fyrir því vandasama verkefni að taka ákvörðun um það hvort halda skyldi áfram með verkefnið. Ég taldi að þrátt fyrir þessi skakkaföll væri rétt að halda áfram. Við værum að fara í gegnum urð og grjót og jafnvel ansi mikið upp í mót en þótt skrjóðurinn hökti þyrftum við kannski að halda áfram. Þess vegna var ég samþykkur því að hið svokallaða stjórnlagaráð yrði sett á laggirnar. En - og þetta er mikilvægt - ákveðið var á Alþingi að stjórnlagaráð yrði skipað með því skilyrði að eðli þess yrði annað en stjórnlagaþings og að tillögur stjórnlagaráðs, sem yrðu væntanlega í samræmi við þjóðfundinn og tillögu stjórnarskrárnefndar, kæmu til Alþingis og yrðu ræddar þar efnislega. Þetta var mjög mikilvægt. Þingmenn Hreyfingarinnar voru andvígir þessu fyrirkomulagi, töldu að það væri ófært annað en að fara með þá afurð sem kæmi frá stjórnlagaráði beint í þjóðaratkvæðagreiðslu og að þjóðin mundi þar bara ákveða, án þess að fram færi efnisleg umræða á Alþingi, hvora stjórnarskrána hún vildi. Ég hef verið þeirrar skoðunar að þótt ég hafi viljað breyta núverandi stjórnarskrá væri ansi margt í henni sem mætti heldur betur notast við. Þá vil ég sérstaklega taka fram mannréttindakaflann sem var breytt árið 1995. Hann er að mínu mati vel gerður, hefur reynst Íslendingum afar vel og í samræmi við mannréttindasáttmála Evrópu, mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og hefur verið í rauninni verið túlkaður í samræmi við þann sáttmála og þá yfirlýsingu. Þetta skilyrði var hins vegar svikið að mínu mati vegna þess að ríkisstjórnin heyktist á því að taka málið til efnislegrar meðferðar þegar stjórnlagaráð hafði skilað af sér drögum að breyttri stjórnarskrá. Það fór engin efnisleg umræða fram hér um málið svo mánuðum skipti. Síðan gerist það því miður - og ekkert því miður, kannski var það bara óhjákvæmilegt - að ríkisstjórnin missti meiri hluta sinn og þurfti að stóla á að Hreyfingin meðal annars mundi verja hana vantrausti ef til þess kæmi. Í einhvers konar samningaviðræðum virðist mér að skilyrði sem Hreyfingin hafi sett, og það hefur komið fram opinberlega og í fjölmiðlum, hafi verið að klára einmitt stjórnarskrármálið. Þar með var ákveðið að spyrja þjóðina hvort hún vildi leggja drög stjórnlagaráðs að stjórnarskrá til grundvallar eða þá gömlu. Ég benti á í ræðustól Alþingis að í fyrsta lagi væri verið að svíkja samkomulagið um að Alþingi mundi taka tillögur stjórnlagaráðs til efnislegrar meðferðar. Í annan stað væri í rauninni verið að stilla upp kostum sem ekki væri hægt að taka mark á, hvor sem yrði ofan á. Ef þjóðin hefði samþykkt að leggja gömlu stjórnarskrána til grundvallar hefðu menn samt verið á þeirri skoðun að mínu mati að henni þyrfti að breyta og bæta hana að einhverju leyti. Ég sagði í þessum ræðustól að mér virtist sem svo að ekki væri verið að taka skref fram á við heldur aftur á bak og að hugsanlega mundi þessi aðgerð ein og sér eyðileggja málið. Síðan eins og alþjóð veit var hent inn alls kyns spurningum; um þjóðkirkjuna, um auðlindaákvæðið, um persónukjör. En þegar menn leggja fram slíkar spurningar verður að útfæra þær nánar. Um hvernig persónukjör er verið að ræða? Ég vil persónukjör, eins og ég sagði áðan, en mér er ekki sama um hvernig það er útfært. Ég vil ekki að það sé útfært eins og gert var þegar kosið var til stjórnlagaþings. Það gerðist hins vegar sem ég var mjög glaður að sjá að meiri hluti landsmanna vill hafa ákvæði um þjóðkirkjuna í stjórnarskránni. Það var skýrt, sem betur fer. Ég var líka glaður að sjá að menn vildu nýtt auðlindaákvæði. Það hefur verið mín bjargfasta skoðun að við þurfum að setja nýtt auðlindaákvæði. Ég held reyndar að við séum að nálgast lausn á því máli og ég tel að það gæti verið gott fyrir framtíðina, fyrir þau stjórnvöld sem taka við að loknum kosningum, að þetta mál sé frá og hvet þá sem standa í samningaviðræðum að reyna að ná saman. Þegar tillögurnar voru hins vegar bornar á borð fyrir okkur í þingflokknum fyrir ekki svo löngu síðan og ég gerði mér grein fyrir því að breyta ætti eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar gat ég varla orða bundist. Þar voru tillögur sem skertu verulega þau grundvallarmannréttindi sem eru nú til staðar í stjórnarskránni. Bændur hafa allt frá Grágás til dæmis haft þann rétt að geta veitt út að netlögum eða haft þann eignarrétt út að netlögum og sá réttur var stjórnarskrárbundinn í stjórnarskránni árið 1874, ég vona að ég fari rétt með. En með einu pennastriki, án þess að það væri útskýrt á nokkurn hátt eða rökstutt, átti að afnema þennan rétt samkvæmt þessum tillögum. Það var einnig talað um að hægt væri að breyta með einum eða öðrum hætti því hversu langt eignarréttur landeigenda næði ofan í jörðina. Þetta hefur verið mikið hitamál í marga áratugi, löng dómaframkvæmd um hvernig beita skuli þessu eignarréttarákvæði, en ég gat ekki séð að það væri nokkur rökstuðningur fyrir því hvernig ætti að breyta ákvæðinu, af hverju ætti að breyta því eða gefnar einhverjar leiðbeiningar fyrir dómstóla að dæma um öll þau fjölmörgu ágreiningsmál sem hefðu óhjákvæmilega sprottið af þessari breytingu. Mér þótti það miður þegar ég tók eftir því að allar þær breytingar sem var hent inn í málið á síðustu stundu voru algjörlega órökstuddar. Ég vil að lokum taka fram að sú umræða sem hefur farið hér fram um stjórnarskrána hefur verið með ágætum og ég er sérstaklega ánægður að sjá að stjórnarliðar hafa tekið þátt í umræðunni. Það er svolítið ankannalegt að hlusta á ýmsa fjölmiðla halda því fram að hér sé málþóf þegar stjórnarandstaðan hefur í raun ekki í miklum mæli tekið til máls um stjórnarskrármálið. Ég nefndi það áðan að ég taldi að þegar málið var sett í þjóðaratkvæðagreiðslu hefði það ónýst. Ég er sannfærður um að það sé því miður staðreynd. En að henda inn sem breytingartillögu núna allri stjórnarskránni án rökstuðnings, án ítarlegrar greinargerðar, er að mínu mati ótækt. Ég held að hv. þm. Magnús Orri Schram haft rétt fyrir sér, því miður, þegar hann lýsti því með þeim orðum, ef ég man rétt, að verið væri að senda einhvers konar tundurskeyti inn í málið í heild sinni. Það eru margir þingmenn á þeirri skoðun að hægt sé að ná ágætissamkomulagi, allir af vilja gerðir til að ná því, en þegar öll stjórnarskráin er undir með öllu því sem henni tilheyrir er ég ansi hræddur um að sú umræða muni óhjákvæmilega og af eðlilegum orsökum standa lengur en hún hefði þurft að standa ef við hefðum bara verið að ræða þær tillögur sem formenn stjórnarflokkanna ásamt hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni lögðu til. Þær eru um margt ágætar jafnvel þótt ég hefði nú haft þær að einhverju leyti öðruvísi, en gott og vel, það má skoða þær og ræða. Að lokum vil ég segja að á meðan við ættum núna að vera að einbeita okkur að því að hitta kjósendur, hitta fólkið í landinu, fara um kjördæmin og kynna stefnumál okkar, eru flestir þingmenn bundnir hér í ræðustól Alþingis. Það er því miður til marks um það verklag og þau vinnubrögð sem hafa verið hér við lýði og við þurfum nauðsynlega að breyta. Rætt hefur verið um hinar svokölluðu fimm mínútna ræður en ég benti á það á sínum tíma að þegar menn ákváðu að taka upp fimm mínútna ræður, styttri ræðutíma, væru menn í raun að fórna hinni efnislegu umræðu fyrir einhvers konar kappræður. Kappræður á Alþingi eiga ekki að eiga sér stað. Við eigum að fara efnislega, vandlega yfir mál. Það var talið að þá yrði umræðan einhvern veginn skemmtilegri, en því miður tel ég að þessi aðgerð að breyta þingsköpum á þennan hátt árið 2008, í tíð Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar, hafi verið mistök. Það sé í rauninni betra gamla fyrirkomulagið þegar menn gátu úttalað sig um mál í eitt skipti þó að þær ræður hafi verið langar. Ég hef sagt það sem ég vil segja um þetta stjórnarskrármál, ég mun hlusta 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður kom inn á þjóðaratkvæðagreiðsluna í ræðu sinni og hafði reyndar áhyggjur af því að hún væri kannski ekkert endilega gott innlegg í málið eða framfarir í málinu. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að þegar menn fara í þjóðaratkvæðagreiðslu þurfa spurningarnar auðvitað að vera mjög afmarkaðar og markvissar þannig að hver og einn geti ekki túlkað niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar með sínu nefi. Það sem mér hefur fundist merkilegt við málið er að formenn stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson lögðu fram frumvarp sem er útfærsla af frumvarpi sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur flutt hér í tví- eða þrígang, mér fannst það ágætisinnlegg í málið miðað við hver staðan á því var. Síðan kemur breytingartillaga frá þingflokksformönnum stjórnarflokkanna ásamt tveimur hv. þingmönnum sem mér fannst mjög sérkennileg. Auðlindaákvæðið sem er lagt fram þar var unnið í meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og þá koma þau rök að mesta þátttakan hafi verið um að hafa auðlindaákvæðið í stjórnarskránni en þessi útfærsla á ákvæðinu var ekkert í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Það var því ekki verið að kjósa beint um það sem slíkt og hefði verið öðruvísi ef menn hefðu stillt ákvæðinu upp eins og það er. Svo er það náttúrlega hitt að þingflokkur Framsóknarflokksins kemur með tillögu til umræðna, menn kalla eftir tillögum og umræðum, og þá verður allt alveg snarvitlaust. Þingmenn Framsóknarflokksins spila út hugmynd og menn ganga af göflunum og koma hingað með látum, öskrum og veinum. Mig langar að spyrja hv. þingmann um breytingartillöguna um auðlindaákvæði, hvað honum finnist um þá túlkun hv. þingmanna að verið sé að kalla eftir akkúrat því auðlindaákvæði en ekki einhverju öðru.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir fyrirspurnina eða andsvarið. Í fyrsta lagi, eins og ég kom inn á varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna, taldi ég það skref vera afturför eða skref aftur á bak. Eins og ég lýsti áðan og hv. þingmaður kom ágætlega inn á voru þær tillögur sem komu fram þar allt of almennt orðaðar og ég sá það í hendi mér að þegar kæmi til þess að útfæra þær á grunni þess sem samþykkt yrði mundi það vera afar erfitt. Við framsóknarmenn höfum lengi talað fyrir mikilvægi þess að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrána og reyndar segir í 1. mgr. laga um stjórn fiskveiða eitthvað í þá veru að auðlindin sé í eigu þjóðarinnar eða sé þjóðareign, menn geta svo deilt um hvort þjóðin geti átt eitthvað eða hvort ríkið fari með eignarhlutinn. Sú útfærsla sem þing nær sér saman um þarfnast mikillar yfirlegu og á einhverjum tímapunkti þarf að sjálfsögðu að stoppa og lenda málinu. Við töldum tillögurnar sem komu frá stjórnarmeirihlutanum, sérstaklega kannski í ljósi þess að verið var að breyta þeim ört, eitthvað sem þjóðþingið gæti ekki samþykkt. Þess vegna lögðum við til að þær tillögur sem komu fram árið 2000, og náðu því miður ekki í gegn þrátt fyrir að þeir tveir flokkar sem eru núna í ríkisstjórn hefðu væntanlega viljað það á sínum tíma, væru kannski raunhæfur möguleiki, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ef við höldum aðeins áfram umræðunni í sambandi við breytingartillöguna sem snýr að þessu nýja auðlindaákvæði í stjórnarskránni kemur fram að búið er að breyta þeirri tillögu sem lá út úr stjórnlagaráðstillögunum og var í meðförum hjá hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd framan af. Þar kom fram að stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda sem og annarra takmarkaðra almannagæða gegn fullu gjaldi. Því var breytt í meðförum meiri hluta hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í eðlilegt gjald, bara því einu, fullt gjald varð eðlilegt gjald. Þess vegna tek ég undir það með hv. þingmanni að auðvitað er mikilvægt að skoða nánast hvert orð fyrir sig. Það kom til dæmis í ljós að ef haft hefði verið fullt gjald, ef það hefði staðið í ákvæðinu í stjórnarskránni, hefðu til að mynda strandveiðar, byggðakvótar, alls konar ívilnanir sem eru í kerfunum, ekki gengið upp vegna þess að þær eru með afslátt á þeim gjöldum sem aðrir borga. Mikilvægt er að menn fari yfir þá hluti af mjög mikilli nákvæmni. Þess vegna finnst mér dálítið ódýrt af hálfu stjórnarliða að koma núna með breytingartillögu við frumvarpið sem snýr eingöngu að breytingum á stjórnarskránni, á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar, og þá segja menn að þetta sé að lágmarki það sem þeir vilja gera. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort honum hefði ekki fundist eðlilegra að hafa bara auðlindaákvæðið í frumvarpi formanna stjórnarflokkanna ásamt hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. Hefði það ekki átt að koma fram þar strax frekar en að koma frá þeim núna í breytingartillögu við málið frá þingflokksformönnum stjórnarflokkanna?

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan virðist sem svo að sá vandræðagangur sem á sér stað á Alþingi sé sprottinn af einhvers konar loforði til Hreyfingarinnar ef hún mundi verja þessa ríkisstjórn vantrausti. Ég er þeirrar skoðunar að það sé í rauninni rót vandans. Það hefði, eins og hv. þingmaður benti á, að sjálfsögðu verið eðlilegt að þegar ágætir formenn þessara þriggja stjórnmálaflokka lögðu fram tillögu sína hefði sú tillaga verið fullmótuð og fullhugsuð og tryggt að samhljómur væri innan stjórnarflokkanna um að fara þá leið. Ekki hefði verið verra ef menn hefðu haft víðtækara samráð og gefið sér betri tíma. Því miður er það ekki staðreyndin. Staðreyndin er sú að við horfum upp á örar breytingar og maður hefur það á tilfinningunni að ekki sé endilega fullkominn samhljómur eða samstaða um mál innan stjórnarflokkanna. Maður heyrir af því í fréttum að hinir og þessir séu hugsanlega ósáttir og þá veltir maður því líka fyrir sér hvort meiri hlutanum sé í rauninni alvara að klára málið eða hvort það sé ástæðan fyrir því að þeir eru byrjaðir að saka stjórnarandstöðuna um málþóf áður en stjórnarandstaðan hefur í rauninni tekið efnislega til máls um málið. Þannig er það og ég vona að þetta svari spurningum hv. þingmanns að einhverju leyti.

Herra forseti. Ég ræði hér í annað sinn nokkur atriði sem ég komst ekki yfir í fyrri ræðu minni. Í fyrsta lagi getur maður velt fyrir sér hvert vandamálið er, hvernig stendur á því að við erum að ræða stjórnarskrá og ýmiss konar breytingar á stjórnarskrá, allt upp í það að vera eitt heilt stykki stjórnarskrá sem breytingartillaga, og það löngu eftir að þingi á að vera lokið. Það er fjöldi mála sem bíða í nefndum eða er búið að afgreiða úr nefndum og bíða þess að vera afgreidd sem lög og ekki næst samkomulag um eitt né neitt. Ég held að á því sé skýring. Hún er sú að eftir mikil átakastjórnmál allt kjörtímabilið hefur grafið um sig mikið vantraust og tortryggni á milli allra flokka. Það er á milli Framsóknarflokks og stjórnarliða vegna þess að Framsóknarflokkurinn studdi ríkisstjórnina til að byrja með en síðan datt það upp fyrir. Það er út af landsdómskærunni sem olli mjög mikilli tortryggni og vantrausti og svo hef ég grun um að nýir foringjar í Vinstri grænum og Samfylkingunni hafi ekki náð í gegn í sínum þingflokkum. Hvernig útskýri ég það? Ég gerði það í fyrri ræðu minni. Formenn flokkanna flytja tillögu til að skera á hnútinn og til að ná víðtækri sátt eins og stendur í greinargerð. Hv. þm. Árni Páll Árnason, hv. þm. Katrín Jakobsdóttir og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sem eru nýkjörnir formenn í sínum flokkum, það má segja öll þrjú, flytja tillögu um að breyta eingöngu 79. gr. Svo koma breytingartillögur frá formönnum flokkanna án þess að þeir séu með á þeirri breytingartillögu. Maður kynni að ætla að það væri rætt í þingflokkunum og síðan segðu þeir að kannski væri fínt að ræða auðlindaákvæðið líka og fara þá í það. En nei, þeir eru ekkert með á því þannig að ég hef grun um að það sé dálítil, eða ekki dálítil heldur mikil, misklíð innan þessara flokka án þess að það komi fram. Það kannski skýrir líka hvers vegna þetta er svona mikið og gott, hv. þingmenn í stjórnarliðinu, þetta hafa verið mjög góðar ræður en er dálítið óvenjulegt. Hvert er vandamálið? Við stöndum hérna löngu eftir að þingi á að vera lokið og kosningar eru að bresta á. Þingmenn þurfa að fara og ræða við sína kjósendur, sumir að lofa þeim einhverju, aðrir að lofa að vinna eins og gengur. Við erum í þeim sporum nú og hér eru endalaust fundir um samninga. Það sem menn þurfa að átta sig á, allir, allir hv. þingmenn og allir flokkar jafnt þeir sem eru á þingi og þeir sem eru ekki enn komnir á þing en ætla að bjóða fram, er að menn geta lent í því að vera í stöðu stjórnarliða á næsta kjörtímabili eða í stöðu stjórnarandstæðinga og þá skiptir verulegu máli hvernig þessi breyting á stjórnarskránni er orðin til. Hvernig hún gefur færi á því að vinna með litlum meiri hluta eða hvort hún krefst mikillar samstöðu. Ég vil að sjálfsögðu hafa mikla samstöðu en þannig er að tillaga flokksforingjanna gekk út frá því að það yrði bráðabirgðaákvæði, sem er mjög óvenjulegt í stjórnarskrá, um hvernig megi breyta henni í eitt kjörtímabil. Því var svo breytt í nefndinni yfir í að vera hliðarákvæði við hliðina á núverandi breytingu. Sá sem ætlar að flytja breytingu við stjórnarskrá tiltekur því hvora leiðina hann ætlar að fara. Herra forseti. Ég verð að segja eins og er að ég hef ekki heyrt góð rök fyrir því. Reyndar ræddi hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir um það og sagði til bóta að hafa nokkrar leiðir. Ég er ekki sammála því og ég er á móti því að þeir sem hyggjast breyta stjórnarskránni geti valið að gera það með þessum hætti, í gegnum tvö þing eða í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu sem er bindandi. Mér finnst alveg fráleitt að slík staða geti verið uppi. Varðandi hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur. Þegar nefndin ræddi þetta er hún á nefndaráliti og hún tekur fram þar að hún sé á móti öllum þröskuldum. Hún er á móti þröskuldum eins og gert er ráð fyrir í seinni tillögu nefndarinnar, þ.e. að það séu 25% mörk, að 25% af öllum kjósendum þurfi að greiða atkvæði. Hún telur að það leiði til þess að þeir sem sitja heima hafi áhrif. Það er náttúrlega mjög undarleg túlkun að þeir sem sitja heima hafi einhver áhrif. Það eru að sjálfsögðu þeir sem mæta á kjörstað sem hafa áhrif og ef menn eru mjög hlynntir því að stjórnarskráin verði afgreidd fara þeir að sjálfsögðu á kjörstað og greiða henni atkvæði. Ef menn eru mjög mikið á móti því að eitthvert ákvæði verði samþykkt fara þeir að sjálfsögðu á kjörstað og greiða atkvæði gegn því. Það sem er verið að tala um er að ákveðið lágmark kjósenda eða ákveðið lágmark þjóðarinnar, ef við viljum segja það þannig, samþykki stjórnarskrána, það sé sæmileg sátt um hana. Hv. þingmaður Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hefur, með leyfi herra forseta: „þann fyrirvara á samþykkt sinni vegna áskilnaðar um að 25% kosningarbærra manna skuli samþykkja breytingu á stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu að hún er alfarið á móti því að lögfestur verði þátttökuþröskuldur í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Það þýðir að hún er sátt við að kannski sárafáir kjósi, segjum 20%, að enginn hafi áhuga á viðkomandi breytingu sem er verið að gera á stjórnarskránni og síðan nægi 12% eða eitthvað slíkt, 60% af þjóðinni til að greiða atkvæði. Ég gef ekki mikið fyrir svona rök. Ég gef ekki mikið fyrir að hún vilji að 12% þjóðarinnar hafi greitt stjórnarskránni atkvæði sitt. Mér finnst það ekki vera stjórnarskrá þjóðarinnar, herra forseti, það er ekki stjórnarskrá þjóðarinnar. Ég hafði reyndar mjög háa þröskulda í þeirri tillögu sem ég flutti og menn hafa kóperað og meira að segja eignað sér, ég held að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson hafa sagst hafa uppgötvað þetta en ég var með mjög háa þröskulda, 50% af öllum kjósendum. Ég fellst á að það er nokkuð hár þröskuldur og auðvitað þurfum við að velja þröskuldinn þannig að stjórnarskránni verði ekki breytt alla daga og við sitjum við mjög óstöðugt stjórnarfar, stjórnarfarið byggir á stjórnarskránni, og að einhver stefna í þjóðfélaginu, einhver meiri hluti eða eitthvað slíkt geti ekki náð fram einhverri breytingu á stjórnarskránni sem meiri hluti þjóðarinnar vill ekki. Ég vil því hafa nokkuð háa þröskulda en þeir mega ekki vera of háir og þess vegna bað ég um þegar leitað var til Feneyjanefndarinnar að hún yrði spurð hvernig þeir þröskuldar mundu virka. Hv. formaður nefndarinnar, Valgerður Bjarnadóttir, lofaði í ræðustól að hún mundi gera það. Ég hef ekki séð neitt frá Feneyjanefndinni um þröskuldana, hvort heppilegt sé að hafa 50%, 45%, 47% eða 41% eða hvað það nú er. Það má vel vera að heppilegt sé að hafa þröskuldana ekki allt of háa þannig að gerðar séu breytingar endrum og eins en mér finnst að það hefði þurft að taka vel í gegn. Eins og málið stendur núna geta menn geti valið hvort þeir vilja hafa breytingu á stjórnarskránni í gegnum tvö þing eða hvort þeir vilja hafa breytingu á stjórnarskránni í gegnum bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu og mér finnst það út í hött. Það þarf að sannfæra mig um að það sé skynsamlegt, að ef menn eiga til dæmis von á því að sami þingmeirihluti verði eftir kosningar geti lítill meiri hluti á þingi, bara 33 þingmenn, samþykkt breytingar á stjórnarskránni. Svo er farið í kosningar, enginn er að hugsa um stjórnarskrána, kjósendur eru að hugsa um hag heimilanna eða hag fyrirtækjanna eða eitthvað annað, og svo kemur sama þing saman eða svipuð valdahlutföll og nýtt þing samþykkir tillöguna. Það getur verið leikandi létt og ekki margt því til fyrirstöðu. Ég er ekkert viss um að þeir sem eru í stjórnarandstöðu séu sáttir við svona breytingu, það að vísa því til þjóðarinnar er þyngra. Í umræðunni, sem hefur verið ansi góð, ræddi hv. þm. Birgitta Jónsdóttir um óskalista sinn varðandi breytingar á stjórnarskránni. Hún talaði um að hún ætlaði að koma með snilldartillögu til lausnar á vandanum, menn skyldu bara ræða mannréttindin. Það var hennar hugmynd. Ég fór að hugsa um það þegar ég heyrði hana segja þetta að ég ætti í handraðanum eitt stykki stjórnarskrá og ég mundi kannski vilja ræða það stykki, mína eigin stjórnarskrá. Ég gæti komið með hana sem breytingartillögu við þessa tillögu þannig að menn ræddu þá tvö stykki stjórnarskrár, herra forseti. Ég sýni ekki stjórnarskránni þá vanvirðingu að ætla mér að koma með svoleiðis en henni fannst það mjög auðvelt. Sama er að segja um þá sem hafa rætt auðlindaákvæðið. Þeir eru búnir að ræða það og þeir eru sáttir við það og þeim finnst það fínt. Svo þegar maður fer að spyrja þá hv. þingmenn er ekkert á hreinu hvað felst í ákvæðinu. Það er ekkert á hreinu. Ég les út úr því auðlindaákvæði að hafa megi strandveiðar en þær leggist af vegna þess að þeir sem veiða þurfa að borga fullt veiðigjald. Þeir hafa notið þess að vera með ódýrara veiðigjald. Ég geri ráð fyrir að allir pottar og pönnur verði bönnuð, menn hafa verið að deila út kvóta til ýmissa byggða sem ég hef stundum leyft mér að kalla atkvæðakaup. Línuívilnun og sitthvað fleira fellur niður. Það má ekki mismuna samkvæmt ákvæðinu og þar af leiðandi falla niður alls konar svona sporslur. Ég er ekkert viss um að það hafi verið rætt og að sú afleiðing liggi fyrir, ég er ekki viss um að menn séu með það á hreinu. Maður kemst ekki hjá því þegar maður ræðir stöðuna sem er uppi að ræða breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Hún kemur hérna með eitt stykki stjórnarskrá og ég skoraði á hana í umræðunni fyrr í dag að draga tillöguna til baka. Þetta er þvílík vanvirðing á stjórnarskránni fyrir utan að það getur valdið því að ekkert verður úr málinu, það verði tekið af dagskrá og við verðum að bíða fram að lokum næsta kjörtímabils eftir að gera breytingar á stjórnarskránni. Sú staða getur komið upp og ég er ekki voðalega hrifinn af því vegna þess að ég tel nefnilega mjög margt gott í hugmyndum stjórnlagaráðs sem við getum nýtt okkur við breytingar á stjórnarskránni. Ég hef lengi barist fyrir því að breyta stjórnarskránni og mér þætti virkilega miður ef þessar tvær breytingartillögur, annars vegar um auðlindaákvæðið og hins vegar tillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur um eitt stykki stjórnarskrá, skemmi fyrir málinu. Ef ekki næst breyting á 79. gr. þurfum við að bíða fram að næstu kosningum til að einhver breyting verði gerð vegna þess að strax að lokinni breytingu þarf að rjúfa þing og það gera menn ekki svo glatt verandi ráðherrar og verandi í stjórnarmeirihluta o.s.frv. Allar breytingar munu þá bíða í heilt kjörtímabil, í fjögur ár. Ég legg áherslu á að menn nái sátt um tillögu formanna Vinstri grænna, Samfylkingar og Bjartrar framtíðar. Talandi um tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur um að taka upp eitt stykki stjórnarskrá hefur hún náttúrlega þann ókost að í henni eru engar skýringar. Ég geri ráð fyrir að ef sú tillaga yrði samþykkt muni Hæstiréttur lesa ræðu hv. þingmanns í hörgul því að hún er lögskýringargagn og ekkert annað. Hv. þingmaður hefur ekki tjáð sig mikið um málin þannig að það verður eiginlega ekkert um lögskýringuna. Í þeirri tillögu er meðal annars rætt um eignarréttinn. Ég spurði vegna þess að nefndin sem flytur málið flytur fyrst eitt stykki stjórnarskrá, síðan gerir hún verulega miklar breytingar á sínu eigin frumvarpi, sem er dálítið athyglisvert, og hún gerir aftur breytingar á eigin frumvarpi sem er enn athyglisverðara. Það þýðir að hún var ekkert sátt við fyrstu útgáfu sína af stjórnarskránni og hvers vegna í ósköpunum lá hún þá ekki pínulítið betur yfir henni? Varðandi eignarréttinn gera þeir ráð fyrir því að honum fylgi skyldur og ég hef verið að spyrja hvað það þýði. Hvað þýðir að eignarrétti fylgi skyldur? Menn segja að það þýði ekki neitt, þetta sé bara svona og menn þurfa að hlíta kvöðum um skipulagningu og annað slíkt eins og þekkt er. Ég spyr af hverju ákvæðið þarf þá að vera og ég fæ ekki svar við því. Að mér læðist sá grunur að það sé töluvert mikið atriði að eignarrétti fylgi skyldur. Ef það er til dæmis hörgull á húsnæði, og ég hef nefnt það áður og er kannski farinn að endurtaka mig, eru menn skyldaðir til að setja tómt húsnæði í leigu, væntanlega gegn leigugjaldi en þó veit ég það ekki. Þetta mál, eins viðamikið og það er, hefur merkilegt nokk verið lítið rætt á þingi. Ég fór eitt sinn í gegnum hvað einstakir þingmenn hafa tekið mikið til máls í því feiknamikla máli alveg frá byrjun, frá því að málið kom frá stjórnlagaráði, sem vann eiginlega kraftaverk á mjög stuttum tíma en það eru á því veilur, þangað til það var lagt fram sem frumvarp og eftir að það var lagt fram sem frumvarp o.s.frv., hvað einstakir þingmenn hafa rætt mikið. Það er mjög athyglisvert. Ég ætla ekki að telja upp þá þingmenn sem hafa tekið mjög sjaldan til máls en maður spyr sig hvort þeir hafi enga skoðun á málinu. Eru þeir ekkert að velta fyrir sér hvað þetta og hitt þýðir? Til dæmis hvað það þýðir í mannréttindum að allir skuli lifa með reisn. Það er eitt sem ég hef bent á sem ég hef miklar efasemdir um og hefur ekki verið lagað og það er að allir hafi meðfæddan rétt til lífs. En áður en þeir fæðast, hvað þá? Þá hafa þeir engan rétt til lífs. Hvað þýðir það eiginlega? Gefur það miklu víðtækara færi á fóstureyðingum en í dag? Ég ætla að vona ekki. Af hverju segja menn ekki að allir hafi rétt til lífs? Hvað þýðir það reyndar fyrir þann sem liggur á líknardeild? Getur hann vísað til þess að samkvæmt stjórnarskrá eigi hann rétt til lífs? Svo það orðskrúðið sem mér finnst líka vera mjög mikið í þessum tillögum, allir hafa rétt til að lifa með reisn sem ég hef ekki fengið að vita hvað þýðir. Ég ætlaði ekki að ræða það mikið en það er tundurskeytið, eins menn hafa kallað breytingartillögu Margrétar Tryggvadóttur sem ég verð að fallast á að er mjög snjöll. Hún er eitursnjöll og hefur sett málið í algjört uppnám en það er ekki breytingu á stjórnarskránni til framdráttar, ég lofa því, ekki frekar en auðlindaákvæðið. Það verður ekki til þess að samþykkt verði breyting á 79. gr. eins og formennirnir lögðu til. Nei, menn eru að ræða einhver allt önnur mál, því miður, og báðar breytingartillögurnar eru í rauninni aðför að hugmynd formanns Samfylkingar, hv. þm. Árna Páls Árnasonar, formanns Vinstri grænna, hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, og formanns Bjartrar framtíðar, hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Flutt er frumvarp í þeim tilgangi að ná sem víðtækastri sátt á Alþingi um framhald og lyktir þeirrar víðtæku endurskoðunar á stjórnarskrá sem staðið hefur yfir undanfarin ár. Það er eitthvað sem ég gjarnan vildi sjá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og innlegg í umræðuna sem hefur að langmestu leyti verið mjög málefnaleg og efnismikil þar sem menn hafa tekist á um hvernig lyktir þessa máls ættu helst að vera. Það vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns að hann lýsti yfir ánægju sinni með þá sáttatillögu sem einhverjir vilja kalla frá formönnum Samfylkingar, Vinstri grænna og Bjartrar framtíðar um með hvaða hætti væri hægt að sigla þessu máli áfram og inn á næsta þing. Ég vil bara inna þingmanninn betur eftir því hvernig búning hann gæti séð á því máli svo að hægt væri að ná um það víðari og breiðari samstöðu á þinginu. Sér hann einhvern flöt á því hvort breyta þyrfti þeirri tillögu? Þá er ég bæði að vísa til þingsályktunartillögunnar um nefndina og ekki síður um hvernig við tökum á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Ég hef ekki rætt um þingsályktunartillöguna enda er hún ekki á dagskrá. Við ræðum fyrst þessa breytingu frá formönnunum. Eins og ég gat mjög nákvæmlega um þá er spurning að finna þennan þröskuld. Mér finnst 25% vera of lágt. Ég geri ráð fyrir að mjög margir séu á því að þá verði of auðvelt að breyta stjórnarskránni, það verði hreinlega of auðvelt. Auðvitað nýtist það mínum flokki best því að hann hefur mest tækifæri og tæki til þess að ná fram kosningu um ákveðið mál sem aðrir flokkar hafa ekki þannig að aðrir flokkar ættu í rauninni að hafa efasemdir um að þetta sé of lágt. Ég sagði að 50% væri eflaust of hátt. Einhvers staðar þarna á milli ætti að vera punktur sem menn gætu sæst á. Svo hafði ég miklar efasemdir um að tvö ákvæði væru í stjórnarskránni sem menn gætu valið um til að breyta henni. Ég vara eindregið við því að menn geti farið þá leið. Ég ætla að vona að menn sjái að sér og þetta verði bara breyting á 79. gr. og ekki neitt annað, hún verði svona og menn hafi hugrekki til þess að taka málið til enda. Þá væru menn eiginlega komnir með tillögu mína sem ég flutti á sínum tíma og hef flutt í tvígang þannig að því sé haldið til haga hvar höfundarrétturinn liggur.

Virðulegi forseti. Það er rétt, halda ber því til haga að hv. þm. Pétur Blöndal hefur lagt fram tillögu þess efnis að breyta bara breytingarákvæði stjórnarskrárinnar til þess að opna á þann möguleika að hægt verði að fylgja málinu eftir á næsta kjörtímabili og honum ber að þakka þá vinnu sem hann hefur lagt í málið og að vekja máls á þessari leið. Þar sem ég er nú framsögumaður þessa álits og þar sem nefndin opnar á þann möguleika að tvö breytingarákvæði séu á stjórnarskránni er hugsunin sú hjá meiri hluta nefndarinnar að hafa tvo möguleika sökum þess að deildar meiningar eru í raun og sann um hvor leiðin sé auðveldari, ef svo mætti segja. Er auðveldara að breyta stjórnarskrá með einföldum meiri hluta á tveimur þingum eða er auðveldari leið að breyta stjórnarskrá með 2/3 hluta þingmanna á einu þingi og svo þjóðaratkvæðagreiðslu með ákveðnum samþykkisþröskuldi? Það er álitamál hvort er auðveldara að mati þeirra fræðimanna sem komu á fund nefndarinnar. Við getum tekið sem dæmi að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem hér ríkti um 12 ára skeið hefði þá þrisvar sinnum getað breytt stjórnarskrá án aðkomu annarra flokka. Það var ekki gert. Leitað var samráðs, sem er vel, en sá möguleiki var til staðar. Ef við túlkum það þannig væri auðvelt að breyta stjórnarskránni með þeim hætti, eða er kannski auðvelt að opna þann möguleika að 2/3 hlutar þings - já, breið samstaða - geti breytt stjórnarskránni og að þjóðin geti í sjálfstæðri atkvæðagreiðslu í þjóðaratkvæðagreiðslu komið beint að málinu og tekið afstöðu til endurskoðunar stjórnarskrár? Það er hugsunin á bak við það að hafa tvö breytingarákvæði opin og því vil ég halda í þann möguleika og sjá hvort við getum náð um það sátt, að minnsta kosti er ég fremur fylgjandi því en að ákveða annað hvort breytingarákvæðið hér og nú vegna þess að það getur farið svo að stuðningur sé við það á einu þingi að breyta stjórnarskrá en leita svo til þjóðarinnar.

Herra forseti. Það er einmitt það sem hv. þingmaður benti á að stjórnarliðar, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, hefðu getað breytt stjórnarskránni og stjórnarandstaðan hefði getað haft hátt og mótmælt og ég veit ekki hvað og farið í stjórn fundarins og svo framvegis en stjórnarskránni hefði verið breytt. Mér líkar ekki svoleiðis vinnubrögð enda voru þau ekki viðhöfð á þeim tíma. Ég vil miklu frekar að það sé breið samstaða. Ég hef það mikla trú á lýðræði og að fólk kjósi að ég vil endilega sjá að það sé þjóðin sem breyti stjórnarskránni sinni en ekki þingið sem setji þjóðinni stjórnarskrá og troði henni ofan í kokið á henni, ef það má orða það þannig. Ég er á því, en auðvitað þarf þjóðin að vera mjög vel upplýst og þær breytingar sem menn eru að gera þurfa að vera mjög vel útskýrðar og þjóðin eða kjósendur þurfa að vita nákvæmlega hvað felst í þeim. Mér finnst skorta á það til dæmis varðandi auðlindaákvæðið. Auðlindaákvæðið er gott en menn þurfa að átta sig á því hvaða afleiðingar það hefur. Það er nefnilega þannig að hver einasti stafur og komma í hverri einustu grein í stjórnarskránni breytir öllum réttarforsendum. Það gefur til dæmis allt aðra hæstaréttardóma. Menn þurfa að átta sig á því og mega ekki verða hissa á Vestfjörðum eða annars staðar þar sem eru strandveiðar að allt í einu komi úrskurður: Nei, þið verðið að borga gjald eins og aðrir. Það þarf að vera jafnræði milli ykkar og til dæmis Granda. Þið megið ekki fá ódýrari veiðileyfi en Grandi.

Hæstv. forseti. Ég vil í þessari annarri ræðu minni í umræðunni staldra fyrst og fremst við breytingarákvæði og þau atriði raunar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal og fleiri hafa gert að umtalsefni í dag. Það er kjarni málsins sem er til umræðu núna vegna þess að eins og bent hefur verið á er hin upprunalega tillaga, sem felst í frumvarpinu sem hér liggur fyrir, um breytingu á breytingarákvæði en breytingartillögurnar sem komið hafa m.a. frá hv. þingflokksformönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar og síðan frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur fjalla um aðra þætti, hvor með sínum hætti eins og bent hefur verið á. Frumvarp formanna ríkisstjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar gekk með öðrum orðum út á að breyta breytingarákvæðinu. Í ræðu minni ætla ég að einskorða umfjöllun mína við það efni vegna þess að það er efni sem verðskuldar að vera rætt í þaula í þessum umræðum. Hugmyndir um breytingarákvæði hafa gengið manna á milli, gengið á milli nefnda sem fjallað hafa um þessi mál. Stjórnlagaráð henti upp einni tillögu, önnur tillaga kom frá svokallaðri sérfræðinganefnd sem síðan varð grunnurinn að frumvarpinu sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar flutti í haust. Svo urðu á því breytingar í meðförum meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar síðar í ferlinu og sú tillaga sem nú fram kemur frá hv þingmönnum Árna Páli Árnasyni, Katrínu Jakobsdóttur og Guðmundi Steingrímssyni er annars eðlis og á sér rætur í eldri tillögum, m.a. tillögu sem kom út úr svokallaðri stjórnarskrárnefnd, sem reyndar var skipuð af forsætisráðherra en í sátu fulltrúar allra þingflokka 2005–2007, oft kennd við fyrrverandi hv. þm. Jón Kristjánsson, og síðan tillögu eða útfærslu hennar sem lögð var fram í þeirri atburðarás sem átti sér stað á vorþingi 2009 þegar fyrsta ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur gerði atlögu að breytingum á stjórnarskrá. Það má síðan segja að tillagan hafi enn breyst með nýrri aðkomu meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og vera kann að á henni verði frekari breytingar. En ég held að til þess að átta sig á samhengi hlutanna sé rétt að fara aðeins yfir það að þegar þetta breytingaferli, ef við getum sagt sem svo, fór af stað, var ein af goðsögnunum sú að íslenska stjórnarskráin væri þannig gerð að ómögulegt væri að breyta henni, það væri svo erfitt að breyta henni að það væri alveg ómögulegt, það væri nánast ekki hægt að breyta stjórnarskránni. Það var eitt af því sem var endurtekið og var þá ekki hugsað út í það að á lýðveldistímanum hefur stjórnarskránni verið breytt sjö sinnum. Í þeim breytingum öllum hefur meiri hluta núgildandi ákvæða verið breytt þannig að meira en helmingur núgildandi stjórnarskrár er öðruvísi en hann var 1944 þannig að það er ekki rétt að það sé ómögulegt að breyta stjórnarskrá. Það er ekki rétt breytingarákvæðið sem nú er að finna í 79. gr. hindri stjórnarskrárbreytingar. Svo má bæta því við að til að slá á aðra goðsögn sýnir sagan að Alþingi er vel fært um að breyta stjórnarskrá þrátt fyrir að öðru hafi verið haldið fram. En látum það nú vera. Staðan er sú að við erum með breytingarákvæði sem dugað hefur til að breyta stjórnarskrá sjö sinnum á lýðveldistímanum. Sumum finnst það allt of lítið. Mér finnst það töluvert mikið, það eru töluvert tíðar breytingar á stjórnarskrá að sjö sinnum á 70 ára tímabili verði breytingar á stjórnarskrá, sumar hverjar viðamiklar, aðrar minni háttar, en engu að síður er meiri hluti þeirra ákvæða sem nú standa í stjórnarskrá öðruvísi og jafnvel töluvert öðruvísi en í upphafi. Núgildandi ákvæði er þó þess eðlis, hvað sem mönnum finnst um það að öðru leyti, að það gefur kost á stjórnarskrárbreytingum. Raunar er það svo, eins og hv. þingmenn vita sem sátu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og fóru yfir þessi atriði með fræðimönnum á þessu sviði, að ákvæðið í 79. gr. gerir stjórnarskrárbreytingar tiltölulega auðveldar miðað við það sem gerist í öðrum löndum. Ef það er borið saman við nágrannalönd okkar, okkar næstu nágranna sem eru skyldastir okkur að stjórnkerfi og lagaumhverfi, Norðurlöndin, þá er hvergi léttara að breyta stjórnarskrá en einmitt á Íslandi. Það finnst mér rétt að hafa í huga vegna þess að það hefur verið notað sem röksemd fyrir því að fara þyrfti í breytingar á breytingarákvæðinu að þetta væri svo hrikalega erfitt hér að það væri ekki nokkur leið að breyta stjórnarskránni. Það stenst bara ekki, hæstv. forseti. Ég ætla aðeins koma inn á það hvernig ákvæðin eru í nágrannalöndunum, mönnum til umhugsunar. Stundum er sagt að við búum við danska stjórnarskrá, sem er auðvitað enn ein mýtan sem ekki stenst neina skoðun en samt er hún endurtekin hvað eftir annað. En danska stjórnarskráin hefur ákveðna leið til að breyta stjórnarskrá. Þar er kveðið á um sömu leið og hér á landi, þ.e. þing samþykkir stjórnarskrárbreytingu, þing er rofið, nýtt þing tekur stjórnarskrárbreytinguna fyrir og þarf að samþykkja hana óbreytta. Að því loknu er efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu og ekki nóg með það, í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu þurfa a.m.k. 40% kosningarbærra manna að segja já. Samþykkishlutfallið þarf að vera 40% til að stjórnarskrárbreytingar gangi í gegn. Það má reyndar segja það að sá farvegur sem þarna er boðið upp á, þ.e. sama kerfi og við höfum, plús þjóðaratkvæðagreiðsla með þátttökuþröskuldi, geri það að verkum að það er nokkuð erfitt að breyta dönsku stjórnarskránni. Það hefur ekki verið gert frá 1953. Reyndar er ég ekki þeirrar skoðunar að það hafi valdið Dönum neinum sérstökum vandræðum eða hafi verið til trafala í dönsku samfélagi og mér er ekki kunnugt um að það sé umræða um það í Danmörku að vandi Dana sem á sumum tímum hefur verið mikill í efnahagsmálum og öðrum málum verði endilega leystur með stjórnarskrárbreytingum. En þeir hafa búið við þessa stjórnarskrá frá 1953 og hafa þessa leið til að breyta stjórnarskrá sem er að sönnu nokkuð torfarin og reynslan sýnir það. Í Finnlandi er tiltölulega ný stjórnarskrá, nýlegasta stjórnarskráin af þeim sem gilda á Norðurlöndum. Þar er almenna reglan sú að ef stjórnarskrárbreyting er samþykkt af meiri hluta þings að tveimur umræðum loknum þarf að bíða með 3. umr. þangað til eftir þingkosningar. Það er svona blæbrigðamunur á því og því sem við þekkjum, tvær umræður fyrir kosningar, 3. umr. eftir kosningar og þá þurfa 2/3 þingsins að samþykkja breytinguna óbreytta. Það er reyndar léttari leið fyrir hendi ef nánast allir þingmenn, 5/6, samþykkja breytinguna, en hvað sem því líður er þarna um að ræða nokkuð þunga leið, alla vega er meginleiðin í finnsku stjórnarskránni lík þeirri sem við búum við hér þó að umræðufjöldinn sé annar og reyndar krafan um aukinn meiri hluta við síðustu atkvæðagreiðslu um málið ansi rík. Í sænsku stjórnarskránni er notað fyrirkomulag sem er ekkert ósvipað okkar. Þar er gert ráð fyrir að stjórnarskrá sé samþykkt af einu þingi, tekin fyrir að þingkosningum loknum og samþykkt aftur óbreytt og síðan efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar er ákvæði um að tillaga falli ef meiri hluti þeirra sem tekur þátt í atkvæðagreiðslunni greiðir atkvæði gegn henni og um er að ræða meira en 50% af þeim sem greiða gild atkvæði við þingkosningar. Þarna er sem sagt þátttökuþröskuldur þó að hann sé útfærður með öðrum hætti en í Danmörku. Í norsku stjórnarskránni er málsmeðferðin svolítið flóknari. Það er þannig að leggja ber tillögur til stjórnarskrárbreytinga fram á þingi í síðasta lagi á þriðja ári eftir kosningar. Það má sem sagt ekki koma á síðasta vetri fyrir kosningar með stjórnarskrárbreytingar og það má ekki samþykkja þær fyrr en að loknum næstu kosningum þar á eftir. Það er sem sagt gert ráð fyrir ákveðinni tímafrestun fram yfir þingkosningar til að tryggja þá samstöðu sem skapast af því að málið sé samþykkt á tveimur ólíkum þingum með kosningum á milli. Svo segir: Við afgreiðslu tillagnanna verða a.m.k. 2/3 þingmanna að sitja þingfund og taka breytingar á stjórnarskrá ekki gildi nema frumvarp hafi verið samþykkt með 2/3 meiri hluta. Norðmennirnir hafa reyndar þá leið að það eru ákveðnir þættir í stjórnarskránni sem má ekki breyta. Það eru reyndar ekki óþekkt ákvæði í öðrum stjórnarskrám þó að persónulega sé ég þeirrar skoðunar að það sé ekki heppilegt og jafnvel órökrétt að hafa slík ákvæði inni, en þau er að finna t.d. í þýsku stjórnarskránni og fleiri stjórnarskrám Evrópuríkja. Við getum sagt að í samanburði við okkar næstu nágranna eru stjórnarskrárbreytingar tiltölulega auðveldar hér á landi. Ég verð að játa það að ég er á sama stað og hv. þm. Magnús Orri Schram sem í andsvari áðan við hv. þm. Pétur H. Blöndal sagðist ekki vera alveg viss um hvort sú breyting sem nú er lögð til geri stjórnarskrárbreytingar auðveldari eða erfiðari en það fyrirkomulag sem nú er. Ég held að það fyrirkomulag sem gert var ráð fyrir í upprunalegri tillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þ.e. 3/5 á þingi plús 3/5 í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem ekki voru neinir þátttökuþröskuldar, ég held að sú leið hefði afdráttarlaust verið léttari en sú sem nú gildir, minni krafa um víðtæka samstöðu. En ég held hins vegar að það geti verið álitamál varðandi þá tillögu sem nú er á borðinu þ.e. með kröfu um 2/3 í þingi plús þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem a.m.k. 25% segja já. Ég tek þó eindregið undir það sem fram kom hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal áðan að 25% þröskuldurinn virðist mér ansi lágur þótt rétt sé að ég hafi fyrir fjórum árum komið fram með tillögu í þá veru. Reynsla undanfarinna fjögurra, fimm ára gerir það að verkum að ég vil fara enn þá varlegar en áður í sambandi við breytingar á breytingarákvæði stjórnarskrár, þannig að það sé sagt. Við höfum verið í mikilli stjórnskipulegri tilraunastarfsemi síðustu árin, verið að prófa og horft upp á alls konar hluti sem við höfum ekki horft upp á áður í þessum efnum. Það gerir mig íhaldssamari í þessum efnum og þykir sumum þó nóg um. En hvað sem því líður þá var það alveg hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram hér áðan að það er ekki auðvelt svona í sjónhendingu eða á svipstundu að meta það hvor leiðin er léttari. Þá mundi ég segja: Hvað gera menn í slíkri stöðu? Hv. þm. Magnús Orri Schram leggur til að það verði þá fyrir hendi tvær mismunandi leiðir til að breyta stjórnarskrá á sama tíma, önnur óbreytt frá því sem nú er og hin í samræmi við tillögu meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem er byggð á tillögu formannanna þriggja. Ég held að það sé óheppilegt að fara þá leið. Ég held að það sé óheppilegt að hafa fleiri en eina leið til að breyta stjórnarskrá í gildi á sama tíma og ég held að við eigum ekki að breyta breytingarákvæðinu nema við séum nokkuð viss um það að sú breyting sem við erum að koma á sé af hinu góða, að við séum búin að prófa það, að við séum búin að fara í þá umræðu, þær rannsóknir og þá greiningu sem gerir það að verkum að við vitum nokkurn veginn, svona eins og menn geta vitað þegar verið er að setja löggjöf á nýju sviði, hvaða áhrif breytingin muni hafa. Ef menn eru ekki búnir að meta áhrif breytingarinnar, t.d. hvort það verði léttara eða erfiðara að breyta stjórnarskrá, þá held ég að menn ættu bara að staldra við, hugsa sig betur um, skoða málið betur. Ég hef alla vega fyrirvara við frumvarpið með þeim breytingum sem hér liggja fyrir þrátt fyrir að ég endurtaki það sem ég sagði í gær í umræðunni, að miðað við breytingartillöguna sem liggur fyrir frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur frumvarpið og tillagan í frumvarpinu lagast frá því sem var í upphafi. Hún er ótvírætt í rétta átt þó að erfitt sé að meta hvort við séum komin á endapunkt eða búin að ná niðurstöðu sem við getum verið sátt við. Ég játa það að ég hefði verið miklu rólegri að samþykkja tillöguna eins og hún kom upprunalega fram frá hv. þm. Pétri H. Blöndal, sem gerir í raun ráð fyrir mjög háum samþykkisþröskuldi, að 50% kjósenda á kjörskrá þurfi að segja já til að stjórnarskrárbreyting nái fram að ganga. En það má vera rétt að sá þröskuldur sé býsna hár og að hugsanlega sé hægt að finna einhvern milliveg, ég veit það ekki, en engu að síður held ég að við séum ekki komin á endapunkt eða búin að tæma umræðuna eða komin að niðurstöðu sem ástæða er til að fara með í atkvæðagreiðslu. Hvað liggur á? Tillöguflytjendur leggja mikla áherslu á að nauðsynlegt sé að gera þessa breytingu á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar til að fylgja eftir því breytingaferli getum við sagt sem átt hefur sér stað á þessu kjörtímabili. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því og menn hafa, eins og við vitum í þessum þingsal, mismunandi afstöðu til þeirra breytinga sem átt hafa sér stað eða lagðar hafa verið til, skulum við segja, á þessu kjörtímabili. Ég væri reiðubúinn til að lýsa því yfir að ég vilji halda áfram að vinna að breytingum á stjórnarskrá á næsta kjörtímabili, en ég gæti ekki fallist á það og mundi ekki skrifa undir yfirlýsingu um það, eins og er að finna t.d. í þingsályktunartillögu formannanna þriggja sem fylgir frumvarpinu, um að það eigi að gera það á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs. Ég er ekki tilbúinn að samþykkja það. Ég er til í að halda áfram stjórnarskrárbreytingum. Ég er til í að vinna að breytingum á stjórnarskrá sem sem víðtækust og best sátt getur náðst um, en ég er ekki tilbúinn að binda mig við að það verði gert á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs, enda virðast menn leggja mismunandi merkingu í það hvað er á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs og hvað ekki. Við höfum t.d. séð núna á síðustu vikum fjögur eða fimm mismunandi breytingarákvæði og fjögur eða fimm mismunandi auðlindaákvæði sem öll eru sögð byggja á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs, en á þeim er þó töluvert mikill innbyrðis munur þannig að það virðist hver geta túlkað með sínum hætti eins og stundum er þegar orðalag er ekki valið með nákvæmni í huga. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að verja meiri tíma í þetta að sinni. Ég vildi þó geta þeirra almennu atriða sem hljóta að búa að baki hugmyndum um breytingarákvæði í stjórnarskrá. Það er þörf á að árétta að alls staðar þar sem þjóðir búa við skriflegar stjórnarskrár og þar sem sæmilega þroskað lýðræðiskerfi er fyrir hendi er erfiðara að breyta stjórnarskrá en almennum lögum. Gert er ráð fyrir vandaðra ferli og í flestum tilvikum er líka gert ráð fyrir því að það sé tryggt með einhverjum hætti að um stjórnarskrárbreytingar verði víðtækari samstaða en gerð er krafa um varðandi venjulegar lagabreytingar. Það er víðast hvar þannig að ákvæði stjórnarskrár eru til þess ætluð að knýja með einhverjum hætti fram samstöðu, enda byggir hugmyndin á því að þarna sé um að ræða grundvallarlög sem eigi að standa í lengri tíma en venjuleg löggjöf, að það eigi að geta verið sæmilegur stöðugleiki í stjórnskipunarmálum jafnvel þó að átök verði á vettvangi stjórnmálanna, jafnvel þó að skipt sé um ríkisstjórn eða þingmeirihluta eigi stjórnarskráin nokkurn veginn að geta haldið. Stjórnarskráin á að vera þannig úr garði gerð að hún geti virkað sem tæki hvort sem fyrir hendi er hægri stjórn, vinstri stjórn eða miðjustjórn. Þess vegna eru flestar stjórnarskrár þannig upp byggðar að þær koma í veg fyrir að tímabundinn meiri hluti geti knúið fram, hugsanlega með naumum mun, þær breytingar sem honum hugnast helst. Það er oft talað um stjórnarskrá sem samfélagssáttmála og eins og ég hef áður spurt í umræðum um stjórnarskrármál: Hvers virði er samfélagssáttmáli sem knúinn er fram með naumu meirihlutavaldi? Er þetta einhver sáttmáli? Er það ekki einfaldlega lagagerð eða lagasmíð sem kallar á þau viðbrögð 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir seinni ræðuna í þessari umræðu,  Takist okkur ekki á nokkurn hátt að breyta stjórnarskrá Íslands eða opna fyrir breytingar á næsta kjörtímabili og ef viðræður við Evrópusambandið verða leiddar til lykta á næstu tveimur árum mun koma til þess að fara verður til þjóðarinnar með þjóðaratkvæðagreiðslu. Eins og mál standa í dag getur sú þjóðaratkvæðagreiðsla aldrei verið annað en ráðgefandi. Að lokinni þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu kemur til kasta Alþingis að taka afstöðu til málsins, þ.e. að samþykkja samninginn ef þjóðin hefur goldið honum jáyrði eða segja nei ef þjóðin hefur tekið þá afstöðu. Nú leikur mér forvitni á að vita hvaða afstöðu hv. þm. Birgir Ármannsson, sem hefur lýst sig andvígan aðild að Evrópusambandinu, mun taka ef ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um aðild að Evrópusambandinu leiðir til lykta að þjóðin vill ganga í sambandið. Hvað mun hv. þingmaður, sem er andvígur aðild og hefur ekki lýst sig skuldbundinn til að taka mark á ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslum, gera í því tilviki?

Hæstv. forseti. Í umræðum um þessi mál, fyrr á þessu þingi og raunar áður, hef ég lýst því yfir að ég teldi eðlilegast að aðild Íslands að ríkjasambandi með yfirþjóðlegt vald eins og Evrópusambandinu væri leyst með bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég teldi réttara að afgreiða stjórnarskrárbreytingu sem heimilar okkur að ganga í Evrópusambandið áður en við göngum í Evrópusambandið, áður en við tökum afstöðu til þess - að við tökum ekki ákvörðun, hvorki hér á þingi né í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, um aðild að Evrópusambandinu, nema við séum búin að breyta stjórnarskránni þannig að okkur sé það heimilt. Staðreyndin er sú að að óbreyttri stjórnarskrá er okkur óheimilt að ganga í Evrópusambandið. Nú veit ég að það hefur verið nokkuð á reiki hjá stuðningsmönnum aðildar að Evrópusambandinu, sem margir hverjir eru líka stuðningsmenn tillagna stjórnlagaráðs eða breytinga í þá veru, í hvaða röð ætti að afgreiða þessa hluti. En ég teldi eðlilegast, út frá öllum forsendum, að ákvörðun um aðild Íslands að Evrópusambandinu yrði tekin í þjóðaratkvæðagreiðslu sem væri að stjórnarskrá bindandi. Frá mínum bæjardyrum séð væri eðlilegasti gangur mála sá að breyta stjórnarskránni fyrst þannig að heimilt sé að ganga í Evrópusambandið áður en þing og þjóð eru sett í þá aðstöðu að þurfa að taka afstöðu til spurningarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans svar og ég verð að segja að ég er sammála honum. En það leiðir þá hugann að því hvort við eigum að opna fyrir þann möguleika að breyta stjórnarskrá og hvernig við gerum það. Eigum við að reyna að leita leiða til að breyta stjórnarskrá á næsta kjörtímabili, t.d. vegna aðkallandi spurningar hvað snertir aðild að Evrópusambandinu? En þingmaðurinn ræddi í ræðu sinni nokkuð um þetta breytingarákvæði og þá tillögu nefndarinnar að opna fyrir aðra leið til að breyta stjórnarskrá. Hugmyndin leit öðruvísi út er hún kom frá flutningsmönnum frumvarpsins en nefndin ákvað, í leit sinni að sátt, í leit sinni að málamiðlun, til að rétta út sáttarhönd í enn frekari mæli en áður var gert, að taka upp hugmynd sjálfstæðismanna frá árinu 2009 - einn af flutningsmönnum hennar var hv. þm. Birgir Ármannsson - sem leið til sátta, til að koma til móts við þau sjónarmið sem þingmaðurinn hefur áður rakið úr þessum ræðustól. Þingmaðurinn hefur hins vegar lýst því yfir að honum hugnist sú leið ekki lengur og það voru vonbrigði svo að ég segi það skýrt og klárt sem framsögumaður málsins. Ég vona svo innilega að þingmaðurinn sé ekki að stunda nein klækjastjórnmál með þeim sinnaskiptum sínum, ekki megum við við öðru tundurskeyti í þessa umræðu. Ég vil ítreka þann vilja minn að reyna með einhverjum hætti að koma til móts við ólík sjónarmið hvað snertir breytingu á stjórnarskrá Íslands þannig að við getum fundið leið til að breyta henni á næsta kjörtímabili. Þess vegna held ég að það sé klókt af okkur að hafa tvær leiðir opnar því að takist okkur ekki að ná mjög víðtækri sátt á Alþingi þá er hin leiðin alltaf til staðar, að einfaldur meiri hluti geti þá ráðið málum. Hins vegar er það mín skoðun að hið nýja ákvæði sé mun betra enda er skilyrði þar um að leita þurfi til þjóðarinnar strax með breytingu á stjórnarskrá.

Hæstv. forseti. Í tilefni af orðum hv. þingmanns vil ég taka fram að ég hef aldrei, hvorki í þessari ræðu né þegar ég tjáði mig í gær, útilokað að hægt væri að ná einhverjum sameiginlegum grundvelli í þessu. Ég hef hins vegar áréttað það oftar en einu sinni að reynsla undanfarinna fjögurra ára og ýmsar misjafnlega vel útfærðar tilraunir til að breyta stjórnarskránni hafa gert mig miklu varkárari en ég var í þeim efnum. Ég hef satt að segja meiri áhyggjur af breytingarferli stjórnarskrár núna en ég hafði vorið 2009 eða vorið 2007 ef út í það er farið. Þetta er ekki neikvætt svar við þeirri spurningu hv. þingmanns hvort samkomulagsgrundvöllur sé mögulegur. Ég er bara að útskýra að viðhorf mín mótast dálítið af þeirri umræðu og þeirri efnislegu meðferð sem stjórnarskrárbreytingar hafa fengið á síðustu fjórum til fimm árum. Ég er bara orðinn hræddari við að fara í einhverja tilraunastarfsemi með það hvernig eigi að breyta stjórnarskrá. En ég hef hins vegar alltaf talað um það, eins og hv. þingmaður veit, að þær breytingar sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur lagt til undir forustu hv. þingmanns eru svo sannarlega til bóta miðað við það sem áður var á borðinu. Ég hef aldrei farið í felur með þá afstöðu mína að ég telji að þetta sé til bóta og hv. þingmaður hefur heyrt, bæði á mér og hv. þm. Pétri H. Blöndal, að það eru kannski tveir þættir sem við höfum einkum áhyggjur af í því sambandi, annars vegar hvar þátttöku- eða samþykkisþröskuldurinn eigi að liggja og hins vegar af þeirri hugmynd að tvær leiðir fyrir stjórnarskrárbreytingar séu í gildi á sama tíma. Staðreyndin er sú að við erum ekki bara að opna fyrir stjórnarskrárbreytingar á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs. Við erum að opna fyrir hvaða stjórnarskrárbreytingar sem er, samkvæmt nýjum reglum, ef við svo kjósum.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér allumfangsmikið mál sem í fyrstu virtist bara vera - ég segi bara og mun koma betur inn á það síðar - breytingartillaga og breytingarákvæði um stjórnarskrá Íslands en hefur í kjölfarið á allnokkrum breytingartillögum sem hafa verið lagðar fram við málið breyst í að fjalla um stjórnarskrána alla og/eða einstök ákvæði hennar. Í upphafi máls míns er óhjákvæmilegt að minnast örlítið á það að við erum í lok dags á þriðjudegi komin þrjá daga fram yfir áætluð þinglok samkvæmt starfsáætlun þingsins. Því miður er fátt sem bendir til þess að við séum að ná til lands með forgangsröðun verkefna á þinginu áður en við höldum í kosningabaráttu til að leita eftir endurnýjuðu umboði hjá þjóðinni um það með hvaða hætti leiða á til lykta ýmis álitamál sem hafa verið til umfjöllunar í þinginu, sum hver allt kjörtímabilið, önnur mun lengur og enn önnur hafa verið að dúkka hér upp á síðustu dögum. Það er rétt að benda á að sú forgangsröðun sem stjórnarflokkarnir hafa haft uppi er að breyta eigi stjórnarskrá á þessu kjörtímabili og leggja fram nýtt kerfi um stjórn fiskveiða, sem menn hafa nú að ég held ýtt til hliðar. Nú á síðustu dögum hafa dúkkað upp breytingar á vatnalögum sem kölluð eru til samræmingar en eru stórkostleg grundvallarbreyting á eignarrétti hvað varðar grunnvatn í landinu. Þá er einnig sérstakt athugunarefni að á þeim lista upp á 40 mál sem eru á dagskrá þingsins í dag, en við erum bara að fjalla um fyrsta dagskrármálið, þá eru engin mál sem varða skuldamál heimilanna þrátt fyrir að í nefndum og á verksviði ríkisstjórnarinnar séu mál sem mundu hjálpa til við það en þau eru ekki í forgangi hér. Ég minntist á það fyrr í dag að verkefnið sem snýr að vinnumarkaðsúrræðum vegna langtímaatvinnuleysis eru ekki á dagskrá heldur. Við erum sem sagt búin að vera að ræða í tvo daga um breytingar á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Það verður að segjast eins og er að umræðan hefur verið fín, hún hefur verið málefnaleg og snúist um ýmis álitamál í stjórnarskránni. Margt hefur komið fram sem ekki hefur komið fram fyrr og skýrir að mörgu leyti, frú forseti, stöðu málsins í þinginu og að við skulum vera að ræða þennan þátt þess nú þegar við erum komin nokkra daga fram yfir starfsáætlun. Það var vissulega sérkennilegt að hlusta á ræður ýmissa hv. stjórnarliða, eins og ræðu hv. þm. Helga Hjörvars eða hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem fóru mikinn um stefnu Framsóknarflokksins og notuðu meginpartinn af ræðutíma sínum til að fara yfir hana með rangtúlkunum og útúrsnúningi. Þá var jákvæðara að hlusta á ræðu hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur sem vitnaði réttilega til stefnu Framsóknarflokksins án þess að vera með neina útúrsnúninga eða rangtúlkanir í þá átt. Hún vitnaði fyrst og fremst til þess hver stefna okkar væri og það gerðu fleiri. Einna áhugaverðast var að hlýða á ræðu hæstv. innanríkisráðherra í gær, Ögmundar Jónassonar, sem skýrði það að innan stjórnarflokkanna eins og maður hefur haft vitneskju um í allan vetur væri ekki staðfesta, vissa eða sannfæring fyrir því að málið eins og því hefur verið áfram haldið af hendi meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefði meiri hluta í stjórnarliðinu. Þess vegna er þetta mál auðvitað komið í öngstræti og það fyrir löngu. Þess verður að geta líka að hjá einstökum þingmönnum - það kom einna berlegast fram í ræðu hv. þm. Birgittu Jónsdóttur í dag og hefur reyndar heyrst hjá nokkrum þeirra sem hafa verið í fararbroddi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefndinni til þessa, þá á ég ekki við þá sem hafa tekið við keflinu á síðustu metrunum til að finna leiðir út úr öngstrætinu - hefur gætt þess misskilnings að oftúlka þjóðaratkvæðagreiðsluna 20. október sl. með nákvæmlega þeim hætti sem sá sem hér stendur og fleiri vöruðu við í fyrravor þegar við vorum að ræða þjóðaratkvæðagreiðsluna, þ.e. að menn færu í umræður með fyrir fram ákveðnar takmarkaðar spurningar sem væru of víðar, of rúmar og þegar þeim væri skeytt saman væri mikil hætta á að menn túlkuðu þær rangt. Ég ætla að nefna dæmi. Ég þekki nokkra sem tóku þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni og sögðu nei við fyrstu spurningunni um hvort leggja ætti tillögu stjórnlagaráðs til grundvallar nýrri stjórnarskrá, sumir vegna þess að þeir voru einfaldlega á móti því, aðrir sögðu nei vegna þess að þeir óttuðust að einhverjir túlkuðu það „að leggja til grundvallar“ þannig að ekki mætti breyta neinu. Ég þekki líka fjölmarga sem sögðu já við þessari spurningu, annars vegar vegna þess að þeir voru á þeirri skoðun að tillagan væri góð og leggja ætti hana til grundvallar og hins vegar vegna þess að þeir lögðu þann skilning í orðalagið „til grundvallar“ að það væri meginhugsun en að sjálfsögðu mætti breyta umtalsvert. Þess misskilnings hefur gætt hjá þeim hv. þingmönnum sem ég nefndi hér áðan að ekki megi breyta nokkrum sköpuðum hlut. Þess vegna hefur sú umræða orðið um náttúruauðlindaákvæðið að í raun hafi 84% greitt atkvæði um það ákvæði eins og það hljómaði í tillögum stjórnlagaráðs sem flestum okkar hlýtur að vera augljóst að var ekki. Fólk var fyrst og fremst að lýsa skoðun sinni á því að það vildi að það væri ákvæði um náttúruauðlindir í þjóðareign í stjórnarskránni. Ég held að við séum meira og minna sammála um það, allir stjórnmálaflokkarnir. Við höfum hins vegar ekki komið okkur saman um hvernig það skal hljóma. Eins sérkennilegt og það hljómar, frú forseti, þá lögðum við framsóknarmenn fram tillögu fyrir líklega einum tveimur vikum sem byggði að stærstu leyti á niðurstöðu auðlindanefndar frá árinu 2000 þar sem í sátu þrír þingmenn Samfylkingarinnar en við uppskárum það að leggja þessar hugmyndir fram sem málamiðlunartillögu hreinar og klárar árásir, fyrst og fremst frá Vinstri grænum en líka frá einstökum þingmönnum Samfylkingarinnar, þangað til einhver kom fram, held ég, og sagði þeim frá því hvað þessi tillaga gekk út á og menn áttuðu sig á að hún var í raun og sann tillaga sem var búin að fara í gegnum mikla skoðun og væri trúverðug. Engu að síður koma hv. þingmenn Samfylkingarinnar enn hingað upp og halda því fram að hér sé eitthvert sérkennilegt biks á ferðinni. Auðvitað ætla ég ekki að halda því fram að hv. þingmenn Vinstri grænna hefðu nokkurn tíma samþykkt þetta þar sem þeirra afstaða til auðlinda í þjóðareigu hefur byggst á því að þjóðnýta helst allar auðlindir í landinu. Nú erum við til að mynda hér í þinginu með lög sem kallast samræming reglna um vatnsréttindi en í þeim liggur grundvallarbreyting á eignarrétti á vatni í jörðu hjá landeigendum úr beinum eignarrétti í óbeinan. Það er kallað samræming og reynt að lauma því hér inn, komið er með það á mánudagskvöldi, greidd atkvæði um afbrigði til að koma því á dagskrá, sagt að það sé smámál, tæknimál, samræmingarmál og síðan er málið keyrt inn í atvinnuveganefnd, gefinn fimm daga umsagnarfrestur og byrjað að taka á móti gestum áður en umsagnarfresturinn er liðinn. Af þessum fimm dögum voru laugardagur og sunnudagur. Því miður hafa helstu sérfræðingar okkar í þessum fræðum ekki treyst sér á þessum tímafresti að skila inn umsögn en beðið um lengri frest. Engu að síður þegar ég varð að gera hlé á ræðu minni um sjöleytið var auglýstur fjórði fundurinn á þessum dögum í atvinnuveganefnd til að fjalla um þetta mál. Ég segi þetta hér vegna þess að þetta tengist þeim hugmyndum af náttúruauðlindaákvæði sem hafa verið að koma fram frá stjórnlagaráði og meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem hefur komið með einar fjórar eða fimm útgáfur af þessu ákvæði, og svo þeirri sérkennilegu uppákomu sem varð hér um helgina og kom fram í ræðum bæði hv. þm. Árna Páls Árnasonar og hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, annars vegar formanns Samfylkingarinnar og hins vegar þingflokksformanns Samfylkingarinnar. Formaður Samfylkingarinnar sendi tillögu á sunnudegi til formanna stjórnarandstöðuflokkanna til íhugunar. Það var ekki boðað til formlegs fundar. Það var ekki heldur gert þegar við framsóknarmenn lögðum fram okkar málamiðlunartillögu. Það hafa í sjálfu sér engar formlegar viðræður farið fram um það hvernig hægt sé að ná saman. Menn nota ræðupúlt Alþingis, þennan stól sem ég stend í til að reyna að semja um mál sem er ólíklegt að takist. Það sérkennilega var að á þessum sama sunnudegi virtist annar hópur innan Samfylkingarinnar með þingflokksformanninn í broddi fylkingar koma með enn eina útgáfu af ákvæði um náttúruauðlindir, án þess að hafa hugmynd um hvað formaðurinn var að gera, í slagtogi með formanni þingflokks Vinstri grænna og einum þingmanni úr hvorum flokki. Það er auðvitað ekki líklegt, frú forseti, að menn nái samstöðu um mál þegar þeir nota þennan stól til að semja um þau og þegar koma misvísandi tillögur frá stjórnarflokkunum dag hvern án þess að menn virðist hafa vitneskju um hvað hinir innan sama þingflokks séu að gera. Þess vegna hef ég sagt og ætla að grípa til enskrar tungu en með leyfi forseta skal ég þýða hið snarasta: „Too little, too late“, eða of lítið, of seint. Við framsóknarmenn buðum í janúar upp á að menn settust þá þegar yfir stjórnarskrána, næðu saman um náttúruauðlindaákvæði, kæmu því inn í núverandi stjórnarskrá, ekki þá rangtúlkun sem var í fréttum og einhverjir hafa lesið að við ætluðum að setja það inn í frumvarp meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar heldur inn í núverandi stjórnarskrá, og skoðuðu einnig þjóðaratkvæðagreiðslur, sem sagt aukið beint lýðræði. Þá hefðum við haft þann tíma frá miðjum janúar til miðs mars til að ljúka þessu máli með mun líklegri og jákvæðari niðurstöðu vegna þess að menn eru að reyna að ná saman. Þetta kemur bara of seint og er of lítið og það er of óljóst hvert menn ætla sér að fara. Því miður er það þannig. Það verður að segjast alveg eins og er að það hefur lengi verið stefna okkar framsóknarmanna að koma slíku ákvæði á. Við höfum barist fyrir því hér á þingi við Sjálfstæðisflokkinn. Það sem er líka áhugavert og kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram áðan er að þegar Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn voru saman í stjórn í þrjú kjörtímabil höfðu þeir mörg tækifæri til að breyta stjórnarskránni með einföldum meiri hluta og taka það upp á næsta þingi en ævinlega var reynt að leita eftir sem víðtækustu samráði til að allir væru sammála. Fyrir vikið tókst ekki að ná samstöðu. Það voru fleiri flokkar en Sjálfstæðisflokkurinn sem voru erfiðir við Framsóknarflokkinn í þessu máli, augljóslega þingmenn Vinstri grænna sem vildu ekki náttúruauðlindaákvæði í anda auðlindanefndarinnar frá árinu 2000. Svo hefur komið fyrir að Samfylkingin hafi sagt þvert nei vegna þess að ræða átti aðra kafla eins og forsetakaflann. Þá bökkuðu hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Þetta er hið sögulega samhengi. En það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hefðu getað nýtt þetta tækifæri en gerðu það ekki. Það er vegna þess að við framsóknarmenn, í það minnsta, trúum því að breytingarákvæðið sé í raun og veru samstöðuákvæði, það sé þvingunarúrræði til að menn komi sér saman um breytingar því að ekki eigi að gera breytingar á stjórnarskrá nema með eins víðtækri sátt, breiðfylkingu þingmanna úr sem flestum flokkum og hægt er. Ég ætla að koma aðeins inn á það hér svo að ég geti komið því frá mér áður en tími minn líður að ég hef verulegar áhyggjur af því hvert tillagan um breytingarákvæðið leiðir, sem kemur frá formönnum stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, út af nokkrum þáttum. Ég ætla að segja það strax að mér hefur fundist tillagan batna í meðförum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það er framsögumanni, hv. þm. Magnúsi Orra Schram, til fyrirmyndar að hann hafi náð að koma inn breytingum. Það er tilraun til að ná sátt, ég geri mér grein fyrir því. Mér fannst tillagan hins vegar vera allt of opin þegar hún kom fyrst fram. Við þurfum virkilega að vanda okkur við að finna út úr því með hvaða hætti er skynsamlegast að breyta stjórnarskránni í sátt. Hv. þm. Birgir Ármannsson kom hingað upp í ræðu næstur á undan mér í dag og fór yfir það með hvaða hætti stjórnarskrá er breytt í öðrum löndum. Annars staðar á Norðurlöndum þarf sums staðar ekki bara tvö þing til heldur einnig þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er sem sagt enn erfiðara en í núgildandi stjórnarskrá okkar. Ef við ætlum að reyna að fara þessa leið er lágmark að mínu mati að 2/3 þingmanna þurfi að samþykkja breytingar. Mér finnst það íhugunarefni hvort hlutfallið þurfi að vera hærra. Ég tel ekki hægt - ég veit að umræður hafa farið fram um það í dag, ég hlustaði á þær meginhluta dagsins - að fara með nýja stjórnarskrá eða breytingu á stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu og hún verði samþykkt án þess að minna en 50% þjóðarinnar samþykki hana. Mér finnst það ekki hægt. Ég veit að það er mjög hár þröskuldur. Mér finnst óeðlilegt að stjórnarskrá, grundvallarlög landsmanna, sé samþykkt af 20% eða 30%. Ég tel að þetta ákvæði þurfi að vera nokkuð stíft. Ég er ekki viss um að við séum komin til botns í því en tek undir að margt jákvætt hefur gerst við þá vinnu í meðferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hvað varðar samþykkishlutfallið og hvernig þjóðaratkvæðagreiðslan eigi að fara fram. Svo hefur talsvert verið rætt um það hvort sérkennilegt sé að þetta ákvæði komi til viðbótar en ekki í staðinn fyrir. Ég verð að segja eins og er að ef við ætluðum að fara þessa leið þá finnst mér alveg umhugsunar virði hvort ekki sé rétt að það verði til viðbótar því að menn eru í raun og veru að tala um bráðabirgðabreytingu. Þá kem ég að öðru sem stendur einna mest í mér varðandi þessa breytingu. Það er að verkefninu eigi að vera lokið 17. júní 2014. Ég tel að við stefnum þá aftur með málið í algert öngstræti, tímahrak og vandræði og ekki náist að ljúka því nema undir einhverri gríðarlegri tímapressu sem mun þýða óvandaðri vinnubrögð, hættu á því að menn nái ekki saman, hættu á að togstreita og átök sem við þekkjum um þetta mál blossi upp að nýju ef menn hafa ekki nægilegan tíma til að sinna því. Ég held að þessi tímamörk séu megingallinn við þessa hugmynd og vitna ég þá til þingsályktunartillögunnar sem er á dagskrá seinna í kvöld eða á morgun eða hvenær sem hún kemst á dagskrá sem snýr að svolítið sambærilegu málefni sem hafa verður til hliðsjónar. Ég mun aldrei sætta mig við að við gerum hér breytingu á breytingarákvæðinu, samstöðuákvæðinu, með það að markmiði að breyta stjórnarskránni á næstu 14 mánuðum á þeim grundvelli sem lýst er sem forsendu þess hvernig eigi að vinna það, annars vegar út frá tillögu stjórnlagaráðs, sem er út af fyrir sig allt í lagi, mikil vinna hefur farið þar fram, og hins vegar verði þær breytingartillögur sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur lagt fram hafðar til hliðsjónar. Ég spyr, frú forseti: Hvað með tillögur allra annarra? Hvað með álit sem hafa hingað til verið lögð fram í þessu máli? Hvað með álit allra sérfræðinga? Hvað með álit stjórnarskrárnefndarinnar? Hvað með álit auðlindanefndarinnar? Hvað með alla þá vinnu sem hefur farið fram á liðnum áratugum? Á ekki að notast við það hér? Á að takmarka okkur við annars vegar niðurstöðu stjórnlagaráðsins sem hefur fengið gríðarlega gagnrýni, m.a. frá sérfræðingum innan lands og erlendis, og hins vegar einungis tillögu meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd? Þetta mun ég aldrei geta sætt mig við. Ég tel að þarna sé verulegt verk að vinna ætli menn sér að ná sátt um þessar breytingar, svo að það sé nú sagt. Það er líka allt í lagi að koma því á framfæri, af því að einhverjir hafa verið að velta því fyrir sér, að ég tek undir með hæstv. innanríkisráðherra sem lýsti því yfir hér í gær að hann hefði ekki samþykkt þær tillögur sem komu frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem grundvallaðar voru á tillögum stjórnlagaráðs um nýja stjórnarskrá. Ég er ósáttur við fjölmarga kafla. Um fjölmarga kafla hefur nánast ekkert verið rætt, ekki í þinginu hvað þá í samfélaginu og álit Feneyjanefndarinnar ítrekaði það enn frekar hversu mikil óvissuferð þetta sé. Ég get nefnt dæmi þar sem við frú forseti sitjum bæði í forsætisnefnd. Þar voru allir forsætisnefndarmenn sammála um niðurstöðuna í kaflanum er sneri að Alþingi, að taka atkvæðisréttinn af forseta þingsins, með hvaða hætti forseti lýðveldisins, forseti Íslands, kæmi að setningu og þingrofi, með hvaða hætti forsætisráðherra kæmi að þingrofi og fleiri þættir er snertu Alþingi. Við vorum meira og minna á móti öllum þessum greinum og lögðum til breytingartillögur þar að lútandi. Sumar voru grundvallarbreytingar, til að mynda eins og samskipti forsetans og þingsins eða atkvæðisréttur forseta á þingfundum. Ég verð að segja alveg eins og er að taka slíkan pakka inn í breytingartillögu, eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir gerir og hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa sumir kallað tundurskeyti, er algerlega galið og lágkúrulegra yrði það væntanlega ekki ef menn mundu samþykkja nýja stjórnarskrá sem breytingartillögu við breytingarákvæði. Það væri líklega það lægsta sem menn gætu komist í þessu máli. Ég tel að samstöðuákvæðið, þ.e. hvernig breyta skal stjórnarskrá, þurfi að vera þröngt. Ég tel að meiri umræða eigi eftir að fara fram um þá tillögu sem hér liggur fyrir áður en við komumst að sameiginlegri niðurstöðu og að tímafresturinn sem settur er í tillöguna sé mistök og muni gera verkið nánast ókleift. Síðan get ég ekki sætt mig við forsendur þingsályktunartillögunnar og þar með hugmyndafræðina sem liggur að baki breytingartillögu formannanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Ég held að það geti enginn þingmaður sem ekki er hluti af meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og þeir eru býsna margir og jafnvel fleiri en í stjórnarandstöðunni. Ég ætlaði að koma aðeins inn á auðlindaákvæðið.

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort hann hafi hugsað sér að nýta allan ræðutímann.

Já, ég reikna nú með því, frú forseti, að mér muni ekki duga minna en sá tími.

Þá vill forseti biðja hv. þingmann að gera hlé á ræðu sinni þar sem gert verður hlé á þingfundi í klukkustund frá kl. 19 til kl. 20 þannig að hv. þingmaður tekur til máls að hléi loknu og lýkur þá ræðu sinni.

Ég mun virða þá ósk, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi sem flutt er af hv. efnahags- og viðskiptanefnd um undanþágur frá greiðslu afdráttarskatts af vaxtatekjum úr landi. Sá háttur var tekinn upp árið 2009 að leggja sérstakan afdráttarskatt á þær vaxtagreiðslur sem fara úr landi, enda var talið eðlilegt að þeir sem taka héðan vaxtatekjur til annarra landa legðu af mörkum til sameiginlegra verkefna hér eins og þeir sem hafa fjármagnstekjur á Íslandi. Nokkrir annmarkar voru á þeirri skattframkvæmd og var lögð á það áhersla við gerð kjarasamninga að fallið yrði frá þessari skattheimtu. Hafa í tvígang komið fram stjórnarfrumvörp þess efnis. Hefur efnahags- og viðskiptanefnd og Alþingi sjálft í bæði skiptin haft frumkvæði að því að breyta þeim fyrirætlunum, í fyrra skiptið með því að lækka prósentuna á skattinum en halda honum allt það ár í stað þess að fella skattinn niður á miðju ári, og í seinna skiptið, þegar lagt var til fyrr í vetur að falla frá afdráttarskatti á yfirstandandi ári, lagðist efnahags- og viðskiptanefnd gegn þeim fyrirætlunum og lagði þess í stað til að fallið yrði frá hækkunum á bensín, á bifreiðagjöld, á útvarpsgjald, á léttvín og bjór og ýmsum öðrum verðlagshækkunum sem hefðu haft umtalsverð áhrif á vísitöluna um áramótin, upp á um það bil hálfan annan milljarð kr. samtals. Það var því hægt að hætta við þær gjaldahækkanir á almenning sökum þessa. Sjónarmiðið var það að meðan svo mikið af fé er hér í landinu á vegum erlendra aðila og vaxtaberandi eignir sem verið er að flytja úr landi sé eftir sem áður eðlilegt að menn greiði skatta af þeim tekjum sínum eins og landsmenn sjálfir þurfa að gera. Það kæmi út af fyrir sig til álita að sú prósenta væri ekki 10% heldur 20% eins og fjármagnstekjuskatturinn sem Íslendingar greiða og skilaði skatturinn þá tvöfalt meiru fyrir vikið. Annmarkinn sem hefur verið á framkvæmdinni hefur fyrst og fremst lotið að því að hún hefur gert erfiðara fyrir um fjármögnun stórframkvæmda og endurfjármögnun íslensku viðskiptabankanna. Þess vegna er þetta frumvarp flutt af nefndinni í því skyni að efna fyrirheit hennar um að greiða leið stórfjárfestingum í orkuiðnaði og sömuleiðis endurfjármögnun viðskiptabankanna beint á erlendum mörkuðum. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægur hluti af efnahagsendurreisninni að greiða því leið að fyrirtæki eins og Landsvirkjun og viðskiptabankarnir fái fjármagnað sig erlendis sjálf og beint með sem hagkvæmustum hætti. Það er þess vegna rík þjóðhagsleg nauðsyn sem kallar á að þessar ívilnanir séu gefnar fyrir þessi tilteknu fyrirtæki. Ég held að hér sé að mestu mætt þeirri gagnrýni sem hefur verið uppi á skattinn, m.a. að hluti af tekjum ríkissjóðs færi í sjálfu sér í að greiða aukinn kostnað Landsvirkjunar vegna þessa. Með þessu fyrirkomulagi og kannski eilítið meiri þróun á skattframkvæmdinni mætir frumvarpið einnig sjónarmiðum sem uppi eru um að eðlilegt sé að þeir sem hafa vaxtatekjur hér á landi greiði vexti af þeim tekjum enda séu þeir ekki innan tvísköttunarsamninga. Einnig eru rök til að hafa slíka skattheimtu með svipuðum hætti og Danir hafa sína skattheimtu í því að varna skattsniðgöngu, þ.e. að koma í veg fyrir að menn geti sent eigin félögum hér í rekstri á Íslandi vaxtareikninga erlendis frá og flutt óskattaðar rekstrartekjur og hagnað þannig úr landi. Afdráttarskattur er til dæmis viðhafður í Bretlandi en þar eru nokkrir aðilar undanþegnir honum. Það varnar því ekki að Bretland er ein helsta fjármálamiðstöð veraldarinnar þannig að það virðist ekki vera of flókið fyrir City of London að hafa afdráttarskatt sem hluta af skattkerfi sínu til að koma í veg fyrir skattsniðgöngu og tryggja að allir leggi af mörkum. Þá virðist það ekki varna fjárfestingu almennt í Bretlandi. Það ættu þess vegna ekki að vera nein sérstök rök til þess að við Íslendingar ættum alfarið að falla frá þessari skattheimtu, en sem rök fyrir henni eru kannski annars vegar þau sjónarmið að það sé eðlilegt að svokallaðir krónueigendur hér sem hafa umtalsverðar vaxtatekjur sem eru fluttar úr landi, við þær erfiðu aðstæður sem hér eru, beri skatt eins og aðrir, og hins vegar að koma í veg fyrir að íslenskir aðilar geti með einhvers konar leppfélögum erlendis flutt hagnað sinn í formi vaxta úr landi óskattaða og komist þannig hjá því að greiða í sameiginlega sjóði en flutt féð á reikninga erlendis.

Frú forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, fór í gegnum þau vandamál sem nefndin hafði við að glíma í þessu máli. Ég vona að það hafi tekist að finna á þessu góða lendingu með aðstoð bæði gesta og nefndarmanna. Ég vil benda á að í þessu frumvarpi er samstaða hjá efnahags- og viðskiptanefnd, vegna þess að menn heyra kannski of mikið um deilur á Alþingi, en þetta er ekki eina málið sem nefndin hefur verið sammála um. Ég vil undirstrika það. Svo vona ég að sú lausn sem hér er fundin sé raunveruleg og góð lausn.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við frumvarp sem er afleiðing af frumvarpi sem var samþykkt um sameiningu rannsóknarnefnda í rannsóknarnefnd samgönguslysa. Það má eiginlega segja að þetta sé einhvers konar bandormur sem felur í sér breytingar á ýmsum lögum og lagabálkum sem nauðsynlegar eru í kjölfar þess að fyrra frumvarpið var samþykkt. Þetta er afleiðingin af því og hér er í raun verið klára það mál, þ.e. sameiningu rannsóknarnefnda flugslysa, umferðarslysa og sjóslysa í eina nefnd. Ég hef gagnrýnt þetta mál mjög mikið. Það hefur komið til meðferðar þingsins þrisvar á þessu kjörtímabili og nú er það að klárast. Ég hef alla tíð lýst mikilli andstöðu við það og get ekki sleppt því að halda eins konar kveðjuræðu fyrst málið er að klárast. Það sem er merkilegt við þetta mál er að ekki hefur verið farið eftir þeim athugasemdum og ábendingum sem hafa borist frá þeim fagaðilum sem um þessi mál fjalla og best til þekkja. Í raun og veru hef ég miklar áhyggjur af því að markmið laganna, þ.e. markmið laganna sem hér er verið að klára, um að fækka slysum og auka öryggi í samgöngum með því að efla og bæta slysarannsóknir, nái ekki fram að ganga. Það getur ekki verið að einhverjar pólitískar deilur séu um að efla eigi slysarannsóknir með það að markmiði að fækka slysum. Það er að sjálfsögðu ekki svo. Þegar þetta mál kom fyrst inn í þingið var gert ráð fyrir að hagræðing yrði af þessari sameiningu. Ég tel að það hafi verið einn liður í því að ná þeim hagræðingarkröfum sem gerðar voru til samgönguráðuneytisins á þeim tíma í ríkisfjármálastefnunni, en þá var ekki búið að sameina það við innanríkisráðuneytið. Síðan hefur málið breyst töluvert að því leyti að ekki er lengur reiknað með að hagræðing verði í rekstrinum og sparnaður. Það var heldur aldrei hægt að sýna fram á það. Ég kallaði margítrekað eftir því í umræðunni að fá að sjá þau gögn sem sýndu fram á sparnað af þessum breytingum, þau komu aldrei. Síðan er málið núna í þeim búningi að það verður útgjaldaaukning, útgjöldin hjá ríkissjóði aukast með samþykkt þessara laga. Síðast en ekki síst, og ég vil ítreka það, hafa þeir fagaðilar sem hafa fjallað um þessi mál gert margvíslegar athugasemdir sem því miður hefur ekki verið tekið nægilegt mark á. Það hefur verið brugðist við ýmsum ábendingum frá rannsóknarnefnd flugslysa, en rannsóknarnefnd sjóslysa sendi í vetur enn eina umsögnina og það er auðvitað mjög dapurlegt sem þar kemur fram. Þar kemur skýrt fram hver viðbrögðin hafa verið, og ég ætla bara að fá að vitna í umsögnina, með leyfi forseta: „RNS vill vekja athygli á því að við umfjöllun frumvarpsins þegar það hefur áður verið lagt fram hefur í engu verið tekið tillit til athugasemda RNS og því verður að telja ólíklegt að það þjóni tilgangi að eyða miklum tíma í að senda athugasemdir við frumvarpið, því álykta má sem svo að athugasemdunum sé enginn gaumur gefinn.“ Þetta er auðvitað mjög slæmt og þau viðbrögð sem lýst er í lokamálsgrein þessarar umsagnar eru óásættanleg. Ég þekki best til hjá rannsóknarnefnd sjóslysa. Það sem ég hef verulegar áhyggjur af er faglegi þátturinn og líka að sá trúnaður og það traust sem ríkt hefur gagnvart rannsóknarnefnd sjóslysa muni dvína. Við munum auðvitað eftir því að fyrir ekkert svo ofboðslega mörgum árum var ekkert mikið traust á milli sjómanna og rannsóknarnefndar sjóslysa. Ég lýsi enn og aftur yfir miklum vonbrigðum með að málið sé klárað með þessum hætti. Ég vil líka ítreka hvernig til að mynda rannsóknarnefnd sjóslysa hefur verið skipuð. Í henni sitja lögfræðimenntaður maður, skipstjórnarmenntaður maður, vélstjórnarmenntaður maður og síðan skipaverkfræðingur og þar fram eftir götunum, þ.e. þeir aðilar sem sitja í nefndinni hafa sérþekkingu á þeim sviðum sem tengjast þeim málaflokki sem nefndin fjallar um. Það má eiginlega orða það þannig að þetta sé hálfgert áhugasvið þessara ágætu einstaklinga sem hafa setið í nefndinni, þetta er þeirra áhugamál, en nefndarlaunin eru mjög lág. Þess vegna skýtur auðvitað skökku við að lögð skuli vera til útgjaldaaukning sem blasti við að yrði, og ber þar að þakka aðkomu hv. umhverfis- og samgöngunefndar að málinu. Síðan vil ég bara þessu til áréttingar lesa úr einni umsögn þar sem dregnar eru saman helstu athugasemdir við frumvarpið og þessum verkferlum er mótmælt. Þar kemur fram, með leyfi forseta, að með frumvarpinu sé í fyrsta lagi ekki aukið á skýrleika eða skilvirkni laganna, í öðru lagi sé dregið úr sjálfstæði rannsóknarnefndanna sem hafi verið styrkt með núgildandi lögum. Í þriðja lagi sé hvergi sýnt fram á hver samlegðaráhrifin yrðu við slysarannsóknir í einstökum greinum, en slysarannsóknir krefjist mikillar sérþekkingar og reynslu, samanber þá staðreynd að ekki gilda sömu alþjóðlegu reglur um rannsókn slysa og að sérstök sjónarmið gilda um hverja tegund starfsemi, eðli málsins samkvæmt. Í fjórða lagi sé engin rök að finna í frumvarpinu sem sýni fram á að rannsóknum sé ábótavant eða hafi verið það. - Ég held að flestir séu sammála um það, ég hef ekki heyrt neinar raddir um að menn telji að rannsóknum sé ábótavant eða hafi verið það. Síðast en ekki síst segir að sátt ríki um núgildandi fyrirkomulag slysarannsókna og er ítrekað að sú sátt sé sett í uppnám. Hverjir skyldu skrifa undir þessa sameiginlegu yfirlýsingu? Jú, það eru nefnilega aðilar sem þekkja nokkuð vel til. Það er Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Landssamband íslenskra útvegsmanna, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Samtök verslunar og þjónustu, Sjómannasambandið, VM – Félag vélstjóra og málmtæknimanna og Slysavarnafélagið Landsbjörg sem benda á að óráðlegt sé að fara þessa leið. En samt er hún farin. Það má lesa það út úr nefndaráliti meiri hlutans og kemur í raun skýrt fram að athugasemdir hafi verið gerðar, en þar segir, með leyfi forseta: „Umsagnaraðilar gerðu þó ýmsar athugasemdir við frumvarpið. Flestar þeirra varða tæknileg atriði einstakra frumvarpsgreina en sameiginlegt grunnstef mátti þó finna.“ Síðan kemur þessi ákveðna setning: „Hjá fulltrúum núverandi rannsóknarnefnda var það sjónarmið áberandi að sameining nefndanna kunni að koma niður á faglegum þáttum rannsóknanna.“ En það sem er þó merkilegt er að í rökstuðningi meiri hlutans er bent á að gagnstæð sjónarmið hafi komið fram af hálfu innanríkisráðuneytisins. Ég segi: Með fullri virðingu fyrir því góða starfsfólki sem vinnur í innanríkisráðuneytinu slær þetta mig þannig að frekar beri að taka mark á þeim fagaðilum sem fjalla um þessi mál og hafa sérþekkingu á þeim. Markmið laganna sem koma fram í 1. gr. þeirra eru skýr og auðvitað óumdeild, að fækka slysum og auka öryggi í samgöngum með því að efla og bæta slysarannsóknir, en ég hef verulegar áhyggjur af því að þetta markmið muni ekki nást. Ég harma það að við skulum vera komin þetta langt með málið, það er að klárast og væntanlega verða atkvæði greidd á morgun um þennan bandorm sem fylgir í kjölfarið af samþykkt frumvarpsins sem ég hef rætt hér. Það er horfið frá því sem var í upphafi lagt upp með við framsetningu frumvarpsins um að það næðist hagræðing með þessari sameiningu, núna er viðurkennt að það verður útgjaldaaukning hjá ríkissjóði. Því miður virðist þetta mál ætla að klárast og í raun og veru er ekkert annað að gera að mínu viti, þegar nýtt þing kemur saman í vor, en að byrja á því að fella þessi lög úr gildi og halda löggjöfinni eins og hún hefur verið, hún hefur reynst okkur vel og það ríkir mikill trúnaður og traust milli rannsóknarnefndanna og þeirra aðila sem þær þurfa að fjalla um.

Virðulegi forseti. Markmið þessa frumvarps er að gera ákvæði 200.–202. gr. almennra hegningarlaga, sem fjalla um kynferðisbrot gegn börnum og ungmennum, skýrari og samræma löggjöfina ríkjandi réttarframkvæmd á þessu sviði. Þetta frumvarp á rót að rekja til umfjöllunar hv. allsherjar- og menntamálanefndar á síðasta þingvetri um frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum sem fól í sér fullgildingu á samningi Evrópuráðsins um vernd barna gegn kynferðislegri misnotkun og kynferðislegri misneytingu. Þá vöktum við athygli á því í nefndinni að misræmi væri í gildandi lögum sem lýtur af refsihámarki brota gegn börnum yngri en 15 ára. Þetta refsihámark er í lögunum lægra þegar um er að ræða brot gegn eigin barni eða barni sem gerandi er í fjölskyldu- eða trúnaðarsambandi við heldur en þegar um er að ræða brot gegn ótengdum börnum. Þetta geta menn séð með samanburði á 200. og 201. gr. almennra hegningarlaga og 202. gr. sömu laga. Í gildandi lögum er refsihámarkið 12 ár þegar um er að ræða brot gegn börnum innan fjölskyldu eða trúnaðarsambands yngri en 16 ára, en hins vegar 16 ár þegar um er að ræða brot gegn börnum utan fjölskyldu sem eru yngri en 15 ára. Þarna vekur líka athygli misræmi varðandi aldursviðmiðin en á því er einnig tekið í því frumvarpi sem hér er til umræðu. Það er augljóst að það eru fráleit skilaboð frá löggjafanum sem brýnt er að leiðrétta að það sé að einhverju leyti tilefni til lægri refsihámarks að brjóta gegn eigin börnum eða börnum sem menn eru í fjölskyldu- eða trúnaðarsambandi við og það er það táknræna skref sem við lögðum til að væri stigið og er tilefni þessa frumvarps sem hér er til umræðu. Sem betur fer hefur dómaframkvæmdin að miklu leyti verið með þeim hætti að brot gegn börnum innan fjölskyldu- eða trúnaðarsambands hafa í reynd verið metin til refsiþyngingar, en eftir stendur að löggjöfin hefur ekki verið í samræmi við þessa dómaframkvæmd. Verði frumvarpið að lögum mun 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga verða ráðandi varðandi kynferðisbrot gegn börnum sem eru yngri en 15 ára og verður refsiramminn þá 16 ár hvort sem brotið er gegn barni innan eða utan fjölskyldu. Þetta er stóra breytingin í þessu frumvarpi. Refsihámarkið er samræmt varðandi brot innan og utan fjölskyldu- eða trúnaðarsambands og lögfest er að brot gegn börnum innan fjölskyldu- eða trúnaðarsambands skal virða til refsiþyngingar, eins og kemur fram í 4. gr. frumvarpsins. Þá er átt við, eins og rakið er í greinargerð, ef þolandi er barn geranda, annar niðji, kjörbarn, stjúpbarn, fósturbarn, sambúðarbarn eða barn sem er tengt honum þannig fjölskylduböndum í beinan legg eða barn sem viðkomandi hefur verið trúað fyrir til kennslu eða uppeldis, enda séu gerandi eða þolandi ekki á sama aldri og þroskastigi þannig að hægt sé að beita refsilækkunarheimild gildandi laga. Þetta er mikilvæg grein og nauðsynleg skilaboð frá löggjafanum, enda er ljóst af reynslu og fjölda rannsókna að þegar maður brýtur gegn barni sem hann er í trúnaðarsambandi við getur það haft langvinnar og jafnvel varanlegar afleiðingar á andlega og líkamlega heilsu og velferð þolandans. Slík brot skilja eftir sár sem gróa jafnvel aldrei. Ég nefndi áðan að aldursviðmið eru jafnframt samræmd með þessu frumvarpi í 2. og 3. gr. þess þannig að aldursviðmið sem miðast við 16 ár eru afnumin en gerður greinarmunur á því hvort brot eru framin fyrir 15 ára aldur, sem er hinn skilgreindi kynferðislegi lágmarksaldur, eða á aldrinum 15–17 ára, en þá er refsihámarkið lægra, eða 12 ár. Þá er áréttað, eins og kemur fram í nefndaráliti, að hver sem hafi samræði eða önnur kynferðismök við eigið barn eða annan niðja skuli sæta fangelsi allt að átta árum ef þolandi er 18 ára eða eldri. Ég vil vekja athygli á einu atriði sem við nefnum í nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar og kallar á frekari skoðun að mati nefndarinnar. Það lýtur að alvarlegum kynferðisbrotum gegn börnum sem ekki eru eigin börn geranda eða niðjar hans en eru hins vegar í fjölskyldu- eða trúnaðarsamböndum við geranda, í þeim tilvikum þegar þolandinn er 18 ára eða eldri. Á því er ekki tekið í 200.–202. gr. en þá kæmi hins vegar til kasta 194. gr. þar sem fjallað er um nauðgun þar sem beitt er ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung. Spurningin er hvort sú grein mundi veita tæmandi vernd gegn slíkum kynferðisbrotum. Um það er erfitt að fullyrða að óathuguðu máli, en við í nefndinni beinum a.m.k. þeim tilmælum til refsiréttarnefndar að þetta atriði verði skoðað sérstaklega. Nefndin leggur til tvær breytingar á frumvarpinu sem báðar eru tæknilegs eðlis og vísa ég í nefndarálitið hvað þær varðar. Ég vil leggja áherslu á það að mikil eindrægni var í nefndinni um málið í meðferð þess, sem sést á því að fulltrúar allra þingflokka standa að álitinu og vil ég þakka fyrir þá góðu samstöðu sem náðist um þetta mál. Ég vil líka geta þess í lokin að sérstök undirnefnd allsherjar- og menntamálanefndar vinnur nú að áliti um kynferðisbrotamál og meðferð þeirra í kerfinu í framhaldi af fundum sem nefndin hefur haldið um þennan málaflokk frá því í nóvember. Þar munum við leggja fram tillögur til úrbóta sem lúta m.a. að rannsókn og málsmeðferð, þjónustu við þolendur, fræðslu og forvörnum, meðferð og úrræðum gagnvart gerendum. Í þessari undirnefnd er sömuleiðis mikil og góð samstaða sem ég vona að skili sér í niðurstöðu innan tíðar sem gæti nýst framkvæmdarvaldinu til að grípa til markvissra aðgerða í þessum málaflokki. Það þarf ekki að fjölyrða um þá miklu umfjöllun sem hefur verið um kynferðisbrot gegn börnum á undanförnum vikum. Þetta er viðkvæmur málaflokkur sem við hljótum að setja í algeran forgang, ekki síst við núverandi aðstæður þegar mikill málafjöldi er í kerfinu og bæði lögregla, neyðarmóttaka og þau samtök sem koma að þjónustu við þolendur, ríkissaksóknari og fleiri, þurfa að hafa sig allan við við að afgreiða þessi mál. Málshraðinn minnkar og það er alveg ljóst að grípa þarf til tímabundinna aðgerða til að sinna þeim sem þarna eiga um sárt að binda. Við verðum að setja þessi mál í algeran forgang, tryggja að þolendur fái mannsæmandi úrlausn sinna mála og þeir njóti skilyrðislauss forgangs í okkar samfélagi. Síðan þarf að sjálfsögðu að tryggja að við gerum allt sem í okkar valdi stendur til að draga úr tíðni þessara skelfilegu brota. Ég treysti á áframhaldandi samstöðu okkar í þinginu um skjóta afgreiðslu þess máls sem hér er til umræðu og úrræði sem duga frá hendi ríkisstjórnarinnar í kjölfarið.

Frú forseti. Svo ég grípi strax boltann sem var hent á loft í lokin varðandi að við stöndum saman um þessa breytingartillögu þá gerum við það í öllum flokkum. Við munum standa að henni og vonandi tryggja að málið komist í gegnum þingið. Samstaða í nefndinni um endurskoðun á kynferðisbrotakaflanum gagnvart börnum, m.a. í fjölskyldu og öðrum trúnaðarsamböndum, hefur verið alveg órofa frá því á síðasta þingi. Þá ályktuðum við sérstaklega og drógum inn í nefndarálit okkar, og þar með lögskýringargagn, að við vildum að sérstaklega yrði farið í að skoða þá þætti. Það var gert af hálfu ráðuneytisins sem lagði síðan fram þetta frumvarp. Ég vil segja að þótt frumvarpið sé lagt fram af hæstv. innanríkisráðherra, sem gerði vel í því að bregðast við ábendingu okkar, er frumkvæðið einmitt héðan úr þinginu þar sem við nýtum meðal annars þá sérfræðiþekkingu sem hefur byggst upp innan ráðuneytisins og meðal stofnana þess. Ég held að þetta ferli sé í rauninni ágætisdæmi um hvernig framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið geti kallast á til að efla og styrkja málaflokk sem er okkur öllum kær. Ég vil þakka fyrir gott samstarf við innanríkisráðuneytið um leið og ég þakka fyrir samstarf við málið í nefndinni. Allir flokkar komu að því, hvort sem það var ég sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir fyrir hönd Framsóknarflokksins eða aðrir sem tilheyra stjórnarflokkunum. Við höldum síðan áfram og ég vil sérstaklega undirstrika það sem kom fram í máli hv. þm. Skúla Helgasonar um undirnefndina. Við höfum tekið málið mjög föstum tökum og reynt að nálgast heildrænt það sem tengist kynferðisbrotum gegn börnum og ungmennum. Við höfum fundað mjög markvisst síðan í nóvember í tengslum við málið og ég vil geta þess að þótt ekki sé ólíklegt að þingfundum ljúki innan skamms vil ég gefa mér, án þess þó að ég vilji algerlega gefa mér það, að ef við erum að falla á tíma í tengslum við þingfundina geti þingnefndin haldið áfram störfum. Ég vil segja að ég er reiðubúin að vinna áfram eingöngu út af þessu máli þannig að við getum skilað áliti til þeirrar vinnunefndar eða verkefnishóps sem er að störfum hjá ráðuneytinu og er ætlað að taka m.a. á þeim málum, þannig að við getum skilað tillögum okkar nokkuð fullbúnum frá okkur sem tengjast því. Við höfum nú þegar aflað okkur mikilvægra gagna og hlustað á oft og tíðum bæði erfiðar sögur og upplifanir í tengslum við þau mál. Ég vil undirstrika sérstaklega þau orð að það er ekki síst framsaga formanns eða framsögumanns málsins sem er mikilvæg sem lögskýringargagn. Það er aldrei of oft tekið fram að máli skiptir hvað stendur í lögskýringargögnum og er sérstaklega tekið tillit til þess sem stendur í nefndaráliti og ekki síður í ræðu flutningsmanns nefndarálits, þ.e. hvernig hann tengdi og fór í útskýringar okkar í nefndinni sem tengjast refsihámörkunum og 201. gr. og 202. gr. laganna. Það verður að líta á þau tilvik, einkum í tengslum við refsiþyngingarákvæði hegningarlaga og þar sem er m.a. í 82. gr. laganna talað um fyrningarfrest o.fl. Það er mikilvægt að í bæði nefndarálitinu og í ræðu framsögumanns komi nákvæmlega fram hvernig við höfum nálgast það. Ég held að það sé afar skýrt af okkar hálfu og er brýnt fyrir þá sem fylgjast með að huga að þeim útskýringum, hvort sem það eru talsmenn hinna ýmsu samtaka, Mannréttindaskrifstofa Íslands eða aðrir sem hafa lagt hönd á plóg til að gera málið betra svo við hefðum tækifæri til að vinna það enn betur. Það er hægt að nefna fjölmarga sem komu til fundar við okkur, bæði umsagnaraðila og aðra. Við tókum á þeim fráleitu skilaboðum, eins og það var orðað, í núgildandi lögum að minna refsivert sé að brjóta gegn eigin börnum. Síður en svo, við tökum í rauninni harðar á því. Við erum að breyta því í fullri sátt og með aðkomu allra flokka og ég undirstrika að að mínu mati er málið dæmi um ágætisvinnubrögð af hálfu þings en líka ráðuneytis.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. Markmið frumvarpsins er tvíþætt, annars vegar að hvetja til notkunar innlends eldsneytis kyntra hitaveitna og hins vegar að lækka kostnað ríkisins vegna niðurgreiðslna á húshitunarkostnaði til lengri tíma litið. Frumvarpið er unnið samkvæmt tillögum starfshóps sem skipaður var af ráðherra til að gera tillögur um breytt fyrirkomulag á niðurgreiðslum húshitunarkostnaðar og skilaði hann tillögum sínum undir lok árs 2011. Virðulegur forseti. Nefndarálit atvinnuveganefndar er stutt hvað þetta varðar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Um það náðist þverpólitísk samstaða og leggur öll nefndin til að frumvarpið verði afgreitt eins og það var lagt fyrir í þinginu. Undir nefndarálitið skrifa hv. þm. Björn Valur Gíslason, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Logi Már Einarsson, Ólína Þorvarðardóttir, Einar Kristinn Guðfinnsson, Jón Gunnarsson og Sigurður Ingi Jóhannsson.

Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins til að leggja orð í belg. Við erum að ræða frumvarp sem tekur til kyntra veitna. Eins og fram kom í máli framsögumanns byggir það á vinnu starfshóps sem skilaði tillögum sínum í desember 2011 og tók í raun og veru mark á þeim veruleika sem við búum við í dag. Í dag er til ein kynt hitaveita á Hallormsstað sem nýtir eingöngu grisjunarvið og er óeðlilegt að hún geti ekki notið sömu fyrirgreiðslu og aðrar kyntar veitur. Hér er verið að bregðast við veruleikanum. Núverandi lög koma í veg fyrir að hægt sé að tengja íbúðarhúsnæði við veituna en í dag er eldsneytið grisjun úr Hallormsstaðarskógi og veitan er fyrst og fremst nýtt til að hita upp skólahúsnæði. Það er mikill vilji til að hita íbúðabyggðina á Hallormsstað upp með þeirri sömu kurlveitu og í frumvarpinu eru lagðar til þær breytingar að niðurgreiðslan verði sambærileg við aðrar viðkvæmar veitur og jafnframt er gert ráð fyrir því að hægt verði að veita stofnstyrki sem séu eingreiðsla. Þótt sú eingreiðsla komi til er gert ráð fyrir að á móti sparist um 1,5 milljónir á ári vegna minni niðurgreiðslna þegar kurlveitan er tekin til starfa þannig að í heildina sparast fjármagn. Ég er mjög ánægð með að við skulum eins og segir taka til þess raunveruleika sem við búum við. Kurlveitan á Hallormsstað hefur verið merkilegt þróunarverkefni sem var þróað í mörg ár áður en veitan tók til starfa og hefur það skapað störf. Vonandi taka lögin ekki eingöngu til þeirrar einu kurlveitu svo sá vistvæni hitagjafi geti orðið veruleiki víðar til framtíðar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til efnalaga. Hér er um að ræða heildstæða yfirferð á efnalöggjöf þar sem hún er færð til nútímalegra horfs en verið hefur hingað til þar sem tekið er utan um skuldbindingar okkar í ýmsum Evrópugerðum sem að málinu snúa. Ég vil taka það fram í upphafi að ég gerðist talsmaður og framsögumaður málsins á síðari stigum þess og hafði mikið af þeirri vinnu sem fram fór í tengslum við frumvarpið þegar verið unnin þegar ég kom að málinu. Eins og sést í nefndarálitinu er hér um allflókið og viðamikið mál að ræða. Nefndarálitið er á 13 blaðsíðum. Ég ætla þó ekki að freista þess að lesa þær allar í ræðustól Alþingis en vísa fremur til þess. Gerðar eru allnokkrar breytingartillögur, annars vegar á sérstöku breytingartillöguskjali sem meiri hluti nefndarinnar stendur að, en einnig á öðru breytingartillöguskjali sem er þskj. 1281 þar sem tekið er á gildistökuákvæðum og einu bráðabirgðaákvæði. Gildistökuákvæðin sem þar eru, svo við klárum það fyrst, ganga fyrst og fremst út á að fresta gildistöku bráðabirgðaákvæðis 3 frá 1. júlí til 31. desember þar sem ekki mun vinnast tími til að klára það mál. Markmið laganna er að tryggja það að fyllstu varúðar verði gætt um meðferð efna og efnablanda svo það skaði ekki heilsu manna og dýra eða valdi tjóni á umhverfi, og stuðla þannig að skilvirku eftirliti með framkvæmd laganna. Allt frá fyrstu setningu laga um eiturefni og hættuleg efni árið 1968 hefur heilsa manna og dýra verið þungamiðja laganna en nú er umhverfisþættinum bætt inn í þann pakka. Einnig er markmið laganna að tryggja frjálst fæði efna og efnablandna á markaði og koma í veg fyrir ólöglega markaðssetningu um leið og tryggt er að nauðsynlegum upplýsingum sé miðlað eftir því sem nauðsynlegt er. Það eftirlit sem fram hefur farið með efnum og efnablöndum á Íslandi undanfarin ár er fyrst og fremst eftirlit með merkingum efna og efnablandna í verslunum og þjónustufyrirtækjum. Það eru þá heilbrigðisnefndir sem gefa út starfsleyfi á grundvelli laga nr. 7/1998. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir að sú skylda heilbrigðisnefnda breytist, með þeirri undantekningu þó að felld verður út starfsleyfisskylda fyrir verslun með vörur sem innihalda hættuleg efni og eiturefni og verslun með fegrunar- og snyrtiefni. Markaður með efni, efnablöndur og efni í hlutum er byggður upp á Evrópska efnahagssvæðinu á þann hátt að efst í aðfangakeðjunni eru innflytjendur og framleiðendur. Eftirlit með þeim aðilum felst í því að fara yfir þau efni sem þeir framleiða og/eða flytja inn frá löndum utan EES, kalla eftir skráningarnúmerum efnanna og bera þau þannig saman við upplýsingar í gagnabanka Efnastofnunar Evrópu auk þess sem kallað er eftir og farið yfir öryggisblöð. Framleiðendur, innflytjendur og eftirnotendur bera ábyrgð á að efni og efnablöndur séu rétt flokkaðar og merktar áður en þær fara á markað, samanber 30. gr. frumvarpsins. Eftirlit með flokkun og merkingu efna og efnablandna þarf því að fara fram hjá þeim en ekki í þeim verslunum þar sem efni og efnablöndur eru til sölu. Hugmyndafræðin þar er sem sagt að færa eftirlitið ofar í aðfangakeðjunni þannig að hægt sé að grípa fyrr inn í, það kemur m.a. fram í athugasemdum Umhverfisstofnunar. Meiri hlutinn er sammála þeirri skoðun Umhverfisstofnunar að mun hagkvæmara og markvissara sé að gera kröfur um breytingar hjá birgi en í mörgum smásöluverslunum sem birginn getur selt til. Aðrir eftirlitsþættir samkvæmt frumvarpinu tengjast m.a. eftirliti með takmörkunum á tilteknum efnum í vörum og vöruhlutum, innflutningi flúor- eða gróðurhúsalofttegunda og ósoneyðandi efna, eftirliti með markaðssetningu og merkingu snyrtivara, eftirliti með tilkynningum frá aðilum sem markaðssetja eiturefni og tiltekin varnarefni og eftirlit með öryggisblöðum, svo eitthvað sé nefnt. Í frumvarpinu er horfið frá hefðbundnu eftirliti sem byggist á grunni starfsleyfa eins og í núgildandi lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir og þess í stað er markmiðið heildstætt eftirlit í allri áfangakeðjunni. Það skiptir töluverðu máli. Það er komið á eftirliti með öllum þáttum á einum stað, þ.e. hjá Umhverfisstofnun. Meiri hlutinn telur að með þessari nýju hugmyndafræði í eftirliti á Íslandi muni fljótlega skapast markaðir sem neytendur geta treyst enda munu viðurlög við brotum verða markvissari og skýrari með tilkomu stjórnvaldssekta. Vert er að benda á að markaður með efnum og efnablöndum á Íslandi er ekki stór í samanburði við önnur lönd innan EES og er því til mikils að vinna að reyna að einfalda kerfið. Varðandi umsagnir um aukinn kostnað við eftirlit hjá Umhverfisstofnun er bent á að með frumvarpinu er gerð áherslubreyting í eftirliti með efnum, efnablöndum og efnum í hlutum. Eftirlitið mun ekki einskorðast við merkingar heldur verður það eflt og haft verður eftirlit með öllum þáttum sem lögin taka til, eins og fram kom hér að framan. Meiri hlutinn telur mikilvægt að eftirlit verði eflt á þennan hátt þar sem staðreyndin er að notkun efna og áhrif þeirra bæði á menn og umhverfi er sífellt að koma betur og betur í ljós og einnig hefur athygli manna beinst að svokölluðum kokteiláhrifum hormónaraskandi efna. Því er mikilvægt að þau efni, efnablöndur og hlutir sem eru á markaði hér uppfylli kröfur laga þessara og að gott eftirlit sé haft með því. Það er líka mikilvægt að taka það fram að hluta af eftirlitinu er hægt að framkvæma rafrænt þannig að ekki er um að ræða einhver risavaxin pappírsskrímsli í því efni. Í umsögnum margra umsagnaraðila voru gerðar athugasemdir við orðalag í frumvarpinu og á fundum nefndarinnar með fulltrúum ráðuneytis og Umhverfisstofnunar kom fram að orðalag og orðanotkun í lagabálkinum væri í samræmi við það sem er annars staðar, t.d. í lögum nr. 45/2008, og er því meiri hlutinn í rauninni ekki að gera grundvallarbreytingar á þeim atriðum. Athugasemd var gerð við það að í upptalningu á eftirliti Umhverfisstofnunar í 5. gr. frumvarpsins vantaði eftirlit með því að öryggisblöð fyrir þau efni sem notuð eru í fyrirtækjum væru til staðar, en við umfjöllun málsins kom fram að eins og áður muni Umhverfisstofnun hafa eftirlit með þessum blöðum samhliða hinu svokallaða REACH-eftirliti, sem sagt efst í aðfangakeðjunni. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, frú forseti, þá ætla ég ekki að rekja í smáatriðum allt sem er í nefndarálitinu enda er hæpið að mér vinnist tími til þess á þeim tíma sem mér er hér ætlaður. Álitið er allítarlegt og það er mikilvægt lögskýringargagn. Ég vil þó nefna nokkur fleiri atriði. Á bls. 7 í nefndarálitinu er fjallað um Mannvirkjastofnun. Hún bendir á í umfjöllun sinni um málið að í íslenska löggjöf vanti heildstæð skýr ákvæði er snúa að mengunaróhöppum af völdum efna, um samstarf og hlutverkaskiptingu mismunandi eftirlitsaðila þegar óhöpp verða og ábyrgð þess sem mengun veldur, bótaskyldu, ábyrgð og skyldu til greiðslu kostnaðar af upphreinsun. Meiri hlutinn tekur í rauninni undir það að skerpa megi á þeim ákvæðum í löggjöf en telur að þessi ákvæði þurfi þá að vera í mengunarlöggjöf en ekki í almennri efnalöggjöf. Í næstu köflum nefndarálitsins er fjallað m.a. um markmið og skilgreiningar. Þar kemur m.a. fram að Umhverfisstofnun lagði til tvær breytingar á skilgreiningum í 3. gr., en í reglugerð Evrópuþingsins og Evrópuráðsins nr. 1907/2006 sem innleitt var með reglugerð nr. 750/2008, um skráningu, mat, leyfisveitingar og takmarkanir að því er varðar efni er framleiðsla efna gerð skráningarskyld. Sú skylda endurspeglast í lögunum og því þarf þessi skilgreining að vera í samræmi við framangreinda Evrópureglugerð. Umhverfisstofnun lagði til sömu skýringu hér og í reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1907/2006. Enn fremur lagði hún til að skilgreiningu á orðinu „meðferð“ yrði ýtt út þannig að vigtun, blöndun og áfylling yrði hluti af skilgreiningunni og tekur meiri hlutinn undir það. Í 5. gr. þar sem fjallað er um hlutverk Umhverfisstofnunar telur meiri hlutinn að með samþykkt frumvarpsins verði stigið mikilvægt skref í eftirliti með efnum hér á landi. Farið hefur fram mjög mikil vinna hjá Umhverfisstofnun við greiningu og framkvæmd Evrópulöggjafarinnar sem liggur m.a. að baki þessum lagabálki og einnig innlendrar löggjafar, eins og fram kemur í næstu málsgreinum nefndarálitsins. Er meiri hluti nefndarinnar afar ánægður með þá vinnu sem þar hefur farið fram en tekur einnig undir margar af þeim breytingum sem Umhverfisstofnun lagði til. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr að hér er á köflum um mjög flókna og tæknilega löggjöf að ræða og þarna liggur að baki mjög mikil vinna. Meiri hlutinn er að því leyti til mjög ánægður með þær breytingar sem við leggjum til í breytingaskjali, en þær eru flestar byggðar á umsögnum og mikið af því á umsögnum Umhverfisstofnunar. Í 6. gr. er fjallað um hlutverk heilbrigðisnefnda sveitarfélaga. Í 2. tölulið er fjallað um eftirlit heilbrigðisnefnda við meðferð, notkun og merkingum efna í skyldri starfsemi. Meiri hlutinn telur að bæta þurfi ákvæði við setningu um að Umhverfisstofnun verði upplýst um niðurstöðu eftirlits eftir því ef um brot er að ræða á lögum þessum. Við leggjum í þessu tilliti til minni háttar orðalagsbreytingar á 6. gr. til að auka skýrleika. Í 10. gr. er komið inn á hlutverk eiturefnamiðstöðvar Landspítala og raunar einnig aðeins aftar, þ.e. það mun vera í 30. gr. Þar gerir meiri hlutinn minni háttar breytingar sem skýrðar eru í nefndarálitinu. Þær eru fyrst og fremst þarna til að skýra betur hlutverk eiturefnamiðstöðvar Landspítalans, en eins og gefur að skilja eru ekki margar stofnanir á landinu sem geta haft svo sérhæft hlutverk eins og þar kemur fram. Frú forseti. Ég ætla ekki að rekja í smáatriðum það sem eftir stendur í nefndarálitinu en eins og ég kom inn á í upphafi er það allítarlegt og mörg atriði sem liggja undir. Unnin hefur verið ágætisvinna í hv. umhverfis- og samgöngunefnd að málinu og gríðarmikil vinna í nefndarálitinu hjá starfsmönnum þingsins sem ber að þakka. Undir álitið skrifa auk undirritaðs hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall, Mörður Árnason og Arndís Soffía Sigurðardóttir. Ég læt hér lokið lestrinum um þetta ágæta frumvarp.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1184, um tillögu til þingsályktunar um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2013–2016, og breytingartillögu á þskj. 1185 við umrædda tillögu frá utanríkismálanefnd. Hér liggur til grundvallar tillaga til þingsályktunar um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2013–2016 sem lögð er fram sem stjórnartillaga frá hæstv. utanríkisráðherra og byggir á lögum nr. 121/2008, en þar er kveðið á um að utanríkisráðherra skuli leggja fyrir Alþingi á tveggja ára fresti þingsályktunartillögu um alþjóðlega þróunarsamvinnu. Fyrsta tillagan á grundvelli þessara laga var lögð fram á árinu 2011, hún var afgreidd þá um vorið og gilti fyrir fjögurra ára tímabil, en hér kemur sem sagt uppfærð þingsályktunartillaga sem gildir þá fyrir árin 2013–2016. Utanríkismálanefnd fékk á sinn fund, til að ræða þetta mál, marga fulltrúa, úr utanríkisráðuneyti, frá Þróunarsamvinnustofnun Íslands, frá fjölmörgum frjálsum félagasamtökum, mannúðarsamtökum og líknarsamtökum sem starfa að þróunarmálum auk fulltrúa frá launþegahreyfingunni. Einnig barst umsögn frá Félagi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi. Nefndin hafði einnig til umfjöllunar við vinnslu málsins skýrsluna Alþjóðleg þróunarsamvinna Íslands: Yfirlit yfir þróunarsamvinnu Ísland 2009–2010 frá utanríkisráðuneytinu og einnig sérstaka skýrslu frá þróunarsamvinnunefnd OECD um þróunarsamvinnu Íslands. Sú tillaga sem hér um ræðir felur í sér áætlun stjórnvalda um alþjóðlega þróunarsamvinnu árin 2013–2016 og eins og ég gat um er um að ræða aðra þingsályktunartillöguna á þessu sviði. Nefndin tekur undir þau markmið sem greinir frá í umræddri þingsályktunartillögu, markmiðin með alþjóðlegri þróunarsamvinnu, um að Ísland leggi sitt lóð á vogarskálarnar fyrir bættum lífskjörum í fátækustu hlutum heimsins. Barátta gegn fátækt, félagslegu ranglæti, misskiptingu lífsgæða og hungri í heiminum eru forgangsmál í öllu þróunarstarfi. Þá leggur nefndin jafnframt þunga áherslu á mannréttindasjónarmið og jafnréttismál í þróunarsamvinnu Íslands. Einnig er lögð áhersla á að Ísland og íslensk stjórnvöld beiti sér á virkan hátt fyrir öllum þessum málum í þróunarstarfi, hvort sem um er að ræða svokallað tvíhliða þróunarstarf eða marghliða þróunarverkefni eða samstarf á vettvangi alþjóðlegra stofnana um þróunarmál. Ástæða er til að geta þess að í þróunarsamvinnuáætluninni eru kynjasjónarmið þverlæg og nefndin leggur áherslu á að við stefnumótun um þróunarmál á alþjóðlegum vettvangi tali íslensk stjórnvöld fyrir því að svo verði um alla þróunarsamvinnu sem þau eiga aðkomu að. Það er kunnara en frá þurfi að segja hér að Ísland hefur lengi stefnt að því markmiði Sameinuðu þjóðanna að iðnríki skuli verja 0,7% af vergum þjóðartekjum til þróunarsamvinnu. Það markmið var fyrst sett fram í ályktun Alþingis frá 28. maí 1985 þannig að markmiðið er bráðum að verða 30 ára gamalt þó að Ísland hafi aldrei náð þessu viðmiði öfugt við nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndum sem leggja hvað mest af mörkum í þessu samhengi. Engu að síður var sú stefna mörkuð í þróunarsamvinnuáætluninni, sem samþykkt var hér 2011, að Ísland skyldi ná þessu markmiði árið 2019 og í þeirri áætlun voru sett viðmið, þrepaviðmið, á þeirri vegferð til ársins 2019. Þannig var til dæmis sett það markmið að á árinu 2017 yrði þetta viðmið komið í 0,5% af vergum þjóðartekjum og eftir þessu er einnig unnið í þeirri áætlun sem hér liggur fyrir. Af hálfu fulltrúa frjálsra félagasamtaka, sem komu á fund nefndarinnar, kom fram það sjónarmið að æskilegt væri að skilgreina betur hlutverk þróunarsamvinnunefndar og samstarfsráðs um alþjóðlega þróunarsamvinnu sem starfar á grundvelli laganna frá 2008. Raunar komu fram hugmyndir af hálfu þeirra um að betur mætti afmarka hlutverk nefndarinnar og ráðsins hvors fyrir sig og jafnvel íhuga sameiningu þeirra. Að frumkvæði utanríkismálanefndar var hlutverk þróunarsamvinnunefndar þegar styrkt með samþykkt laga nr. 161/2012, sem sagt á þessu þingi, en að sjálfsögðu kemur einnig til álita, eins og kemur fram í nefndaráliti, að endurskoða lögin frekar í ljósi fenginnar reynslu áður en næsta þróunarsamvinnuáætlun verður unnin eða kemur fram. Utanríkismálanefnd fagnar því sérstaklega að Háskóli Sameinuðu þjóðanna hefur veglegan sess í þróunarsamvinnuáætluninni en þrjár deildir Háskóla Sameinuðu þjóðanna starfa á Íslandi, þ.e. Jarðhitaskólinn, sem var settur á laggirnar 1978, Sjávarútvegsskólinn, frá og með árinu 1998, og Landgræðsluskólinn, sem formlega varð til árið 2010. Þá hóf Alþjóðlegi jafnréttisskólinn starfsemi sína í október 2009 en hann er samstarfsverkefni Háskóla Íslands og utanríkisráðuneytisins og er stefnt að því að hann öðlist síðar á þessu ári formlega stöðu sem hluti af Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Framkvæmdanefnd Háskóla Sameinuðu þjóðanna hefur lýst sig jákvæða gagnvart því að Jafnréttisskólinn verði hluti af háskólanum og nú er þess beðið að háskólaráð veiti formlegt samþykki sitt. Utanríkismálanefnd leggur, eins og ég gat um áðan, mikla áherslu á að jafnréttismál séu þverlæg í öllu þróunarstarfi og telur að Jafnréttisskóli Sameinuðu þjóðanna muni geta gegnt mikilvægu hlutverki í því tilliti. Nefndin tekur undir áherslu á að skólinn fái sérstakan fjárhagslið á þróunarsamvinnuáætlun eins og aðrar deildir Háskóla Sameinuðu þjóðanna þegar Jafnréttisskólinn verður formlega orðinn hluti háskólans, það ætti að geta orðið við næstu endurskoðun á þróunarsamvinnuáætluninni. Í ljósi stóraukinna fjárveitinga sem fyrirhugaðar eru til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands á næstu árum telur utanríkismálanefnd einnig nauðsynlegt að efla eftirlit Alþingis með verkefnum á þessu sviði. Er það í samræmi við skyldur Alþingis sem fjárveitingavalds og nú, þegar það er orðið lögbundið verkefni Alþingis að fjalla um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands á tveggja ára fresti, er nauðsynlegt, að mati nefndarinnar, að auka þekkingu og færni Alþingis á þessu sviði. Í því skyni gerir nefndin sérstaka tillögu um fjárveitingu til eftirlits Alþingis á árinu 2014 sem nemur 0,2% af heildarframlögum til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu. Því fjármagni skal annars vegar varið til eftirlits með tvíhliða jafnt sem marghliða verkefnum á vettvangi og hins vegar til úttekta og rýni óháðra aðila á afmörkuðum þáttum íslenskrar þróunarsamvinnu. Þá gerir nefndin tillögur til tveggja tæknilegra breytinga til samræmis við síðustu þróunarsamvinnuáætlun eins og hún var samþykkt af Alþingi. Breytingarnar lúta annars vegar að því að tryggja að framlög komi til endurskoðunar fari hagvöxtur fram úr spám og jafnframt að þau verði aldrei lægri að raungildi en árið 2013. Hins vegar var því slegið föstu sem markmiði í síðustu áætlun að 2017 skuli 0,5% af vergum þjóðartekjum renna til þróunarmála en það hafði fallið út í þeirri tillögu sem hér var lögð fyrir í upphafi. Nefndin gerir tillögu um að skjóta því aftur inn í áætlunina, enda var þar fyrst og fremst um að ræða mistök við frágang tillögunnar. Þessi tillaga var lögð fram hér á Alþingi í febrúar á þessu ári en hún inniheldur sundurliðaða skiptingu framlaga eftir fjárlagalið sem tekur til tveggja ára, þ.e. áranna 2013 og 2014, en utanríkismálanefnd telur mikilvægt og bendir á að Alþingi fjalli um áætlanir sem þessar áður en þær taka gildi, sérstaklega í ljósi þeirra miklu fjármuna sem veittir eru til þróunarsamvinnu nú þegar og ætlunin er að auka á næstu árum. Eðlilegra væri þess vegna að tillaga til þingsályktunar um þróunarsamvinnuáætlun kæmi fram á haustþingi áður en gildistími áætlunarinnar rennur upp. Þannig gæti þingleg meðferð þróunarsamvinnuáætlunarinnar farið fram samhliða þinglegri meðferð frumvarps til fjárlaga. Þetta teljum við að sé mikilvægt vegna þess að helstu fjárlagaliðir í þróunarsamvinnuáætluninni fyrir árið 2013 hafa þegar verið fastákvarðaðir í fjárlögum þess árs en þróunarsamvinnuáætlunin sem tekur til sama árs er lögð fram á Alþingi. Þetta þýðir í raun að ef Alþingi vill breyta áætlun varðandi skiptingu framlaga eftir fjárlagaliðum í þróunarsamvinnuáætlun hefur þingið einungis þann kost að breyta áætlun síðara ársins af tveimur sem eru sundurliðuð í viðkomandi áætlun. Þannig á Alþingi þess einungis kost að gera breytingar sem taka til ársins 2014 en ekki 2013 í þeirri áætlun sem hér er til umfjöllunar. Utanríkismálanefnd beinir því til utanríkisráðherra að endurskoða tímasetningu á framlagningu áætlana um alþjóðlega þróunarsamvinnu í þessu ljósi. Því til áréttingar gerir nefndin tillögu um breytingu á ákvæði er varðar tímasetningu framlagningar endurskoðaðrar þróunarsamvinnuáætlunar enda væri í ljósi framangreinds æskilegt að slík áætlun yrði lögð fram á haustþingi 2014. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í nefndarálitinu og eru lagðar til í sérstöku þingskjali, sem ég gat um áðan, þskj. 1185. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara frekar yfir þær breytingartillögur. Þær eru fyrst og fremst í töfluformi sem lýsir fjárhæðum þannig að ég held að það hafi ekki mikið upp á sig héðan úr ræðustól að fara að þylja upp þær tölur en þær má sjá í prentuðu þingskjali. Hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir gerir almennan fyrirvara við þetta álit og gerð er grein fyrir honum í nefndarálitinu og einnig hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, þeir gera einnig fyrirvara og gerð er grein fyrir þeim fyrirvara í nefndarálitinu. Bjarni Benediktsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir þetta álit rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Árni Páll Árnason, Mörður Árnason, Þuríður Backman, Ragnheiður E. Árnadóttir með fyrirvara, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, með fyrirvara, Gunnar Bragi Sveinsson, með fyrirvara og Oddný G. Harðardóttir. Er þá lokið ræðu minni um þetta nefndarálit og þessar breytingartillögur og tillöguna í heild. Ég vænti þess að hún fái góðar viðtökur hér á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað margt sem hægt er að ræða um þegar kemur að þróunarsamvinnu Íslands við önnur ríki og þeirri áætlun sem hér er lagt upp með. Ég vil þó fyrst segja að saga okkar sjálfra er einmitt sagan um það hvernig örsnautt, bláfátækt ríki, sem var ríkt að náttúruauðlindum, náði með því að nýta sér þær náttúruauðlindir og um leið einnig alþjóðlegt fjármagn og aðgang að mörkuðum að vinna sig úr algerri fátækt til bjargálna og síðar til mikils ríkidæmis. Virðulegi forseti. Því nefni ég þetta? Jú, vegna þess að um mörg þau ríki sem nú eru fátækust í veröldinni er svo háttað að þar eru gríðarleg tækifæri til að búa þegnum þeirra landa hin ágætustu lífskjör. Það er sárara en tárum taki hvernig svo stór hluti mannkynsins býr við fátækt þar sem öll tækifæri eru til staðar til að búa svo miklu fleira fólki svo miklu betri kjör. Það má líka benda á annað dæmi um ríki sem ekki fyrir svo löngu var fátækt, Singapúr, sem á undraskömmum tíma breyttist úr því að vera allt að því óbyggilegt svæði í það að verða eitt allra ríkasta ríki veraldarinnar. Lexían er auðvitað að þetta er hægt og við eigum að vera bjartsýn og full trúar á að hægt sé að gera heiminn betri. Mér hefur þó stundum þótt gæta nokkurs tvískinnungs í umræðunni um þróunarmál af því að það sem við Vesturlandabúar gætum gert mest og best fyrir hin fátækari ríki er að opna markaði okkar sem mest fyrir útflutningi frá þessum ríkjum. Það er það sem gerði okkur Íslendingum kleift að vinna okkur til okkar ríkidæmis, það að við gátum nýtt náttúruauðlindirnar okkar og flutt þær út, fengið fyrir þær gjaldeyri og keypt nauðsynjavörur og byggt upp samfélagið. Það vantar nokkuð upp á að hugur fylgi alltaf máli þegar kemur að því að hjálpa þróunarlöndunum. Orð eru ódýr, eins og menn þekkja, og oft er talað um þetta í hátíðartón, en svo þegar kemur að því aðalatriði sem er að veita þessum löndum aðgang að mörkuðum ríku landanna verður þetta oft miklu erfiðara. Þá koma hagsmunirnir sem gera það að verkum að þessar þjóðir fá ekki að nýta landgæði sín og náttúruauðlindir eins og tækifærin ættu að vera raunverulega. Hitt málið er það að stjórnarfar er oft og tíðum í þessum löndum þannig að það eitt og sér býr til alveg gríðarlega fátækt. Stundum er það þannig að mannvonskan ríður ekki við einteyming og stundum heldur maður að það sé engin von fyrir sumar þjóðir þar sem stjórnendur eftir stjórnendur virðast ekki hafa neitt annað á sinni stefnuskrá en að vígbúast og berjast hver við annan. Það er auðvitað hin svarta sorgarsaga. Okkur Íslendingum ber skylda til, eins og öðrum vel stæðum þjóðum, að gera það sem við getum til að hjálpa. Sú aðstoð getur falist í fjárframlögum og hún felst ekki síður í því að flytja út þekkingu og kunnáttu og aðstoð við það að byggja þessi samfélög upp. Þess vegna er ég sérstaklega ánægður með þá umræðu sem er í nefndarálitinu með tillögunni um Háskóla Sameinuðu þjóðanna hér, í jarðhitanum, landbúnaðinum og í fiskveiðunum. Það er einmitt í gegnum vísindi, tækni og menntun sem stærstu skrefin verða stigin í þróunarsamvinnunni og þróunarhjálpinni. Það er grundvallaratriði að kenna fólki að nýta náttúruauðlindir sínar. Þar höfum við Íslendingar eitthvað fram að færa, jafnvel á heimsmælikvarða, alveg sérstaklega með fiskveiðarnar og orkuna, en einnig landbúnaðinn þó að kannski síður sé í þessu tilviki. Ég ætla ekki að lengja umræðuna, virðulegi forseti, en ég vildi þó loka þessum þætti málsins með því að segja - það er ekki víst að allir hv. þingmenn séu mér sammála um það - að því betur sem samfélögunum tekst að tileinka sér framleiðsluhætti kapítalismans, þeim mun betra. Þeir byggja á því að í þeim löndum sé réttarríki, menn geti treyst á eignarréttinn, hafi allar þær varnir einstaklinga sem við þekkjum á Vesturlöndum, einstaklingsfrelsið tryggt sem og réttindi manna. Það er grundvöllur þess að kapítalískt hagkerfi fái þrifist. Stóra verkefnið er að gefa íbúum fátækra landa tækifæri og tækifærið byggir á því að eiga möguleika á að nýta náttúruauðlindir sínar, framleiða og selja, og byggja þannig upp betri samfélög rétt eins og við Íslendingar gátum gert. Virðulegi forseti. Ég vek athygli á breytingartillögu sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir hefur lagt fram. Fyrirvarar hennar snúa einkum að fjárhagslegri getu ríkissjóðs til að standa undir þeim útgjöldum sem lagt er upp með í þessari þróunarsamvinnuáætlun. Hv. þingmaður gerir breytingartillögu við d-liðinn í breytingartillögu meiri hlutans þar sem stendur, með leyfi forseta: „Verði hagvöxtur meiri en nú er spáð komi framlögin til endurskoðunar en jafnframt verði tryggt að framlög til þróunarmála verði ekki lægri að raungildi en árið 2013.“ Virðulegur forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir leggur til að í stað ártalsins 2013 í d-liðnum komi 2011, með öðrum orðum að það verði viðmiðunarárið. Rökin eru þau að það er fyrirsjáanleg töluverð útgjaldaaukning hjá ríkissjóði Íslands á næstu árum ásamt því, því miður, að hagvaxtarhorfur eru ekki bjartar. Ég hegg sjálfur eftir því hér sem sagt er í breytingartillögunni, með leyfi virðulegs forseta: „Verði hagvöxtur meiri en nú er spáð …“ Það væri ánægjulegt vandamál ef það yrði svo en því miður hefur þróunin verið önnur, hagvöxtur hefur verið minni en spáð hefur verið. Virðulegur forseti. Ég vildi sérstaklega benda á þessa breytingartillögu hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur sem lýtur fyrst og síðast að fjárhagslegri getu okkar. Það er nauðsynlegt í þessu máli eins og öðrum að við sníðum okkur stakk eftir vexti og tryggjum það að við nýtum vel þá fjármuni sem við verjum til þessara mála og ætlum okkur ekki um of þannig að ég lýsi yfir stuðningi við þessa breytingartillögu hv. þingmanns.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti fjárlaganefndar um lokafjárlög fyrir árið 2011. Fjárlaganefnd fór allítarlega yfir þetta frumvarp og fékk til liðs við sig í þeim tilgangi Lúðvík Guðjónsson, Ingþór Karl Eiríksson og Viðar Helgason frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Nefndin fór yfir frumvarpið með starfsmönnum fjármála- og efnahagsráðuneytisins og sendi í kjölfarið skriflegar fyrirspurnir til allra ráðuneyta sem talið var rétt að spyrja spurninga varðandi lokafjárlögin og þá fjárlagaliði sem þörf var á að afla nánari skýringa á. Ráðuneytin svöruðu síðan skriflega og eru fyrirspurnir og svör ráðuneytanna ásamt athugasemdum nefndarinnar vegna einstakra mála hluti af áliti þessu. Í 45. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, segir að með ríkisreikningi sem lagður er fram á Alþingi skuli fylgja frumvarp til lokafjárlaga honum til staðfestingar. Það hefur hins vegar aldrei gerst og frumvarp til lokafjárlaga ávallt verið lagt fram mun síðar en ríkisreikningur. Ríkisreikningur 2011 var áritaður 18. júní 2012, en frumvarpið lagt fram fjórum mánuðum síðar og hefur aldrei verið fyrr á ferðinni. Í frumvarpinu er tvær lagagreinar. Annars vegar eru lagðar til breytingar á fjárheimildum vegna frávika á ríkistekjum stofnana, þ.e. frávikið á uppgjöri ríkisreiknings 2011 og áætlunar fjárlaga og fjáraukalaga fyrir viðkomandi tekjulið. Hins vegar eru gerðar tillögur um niðurfellingar á stöðu fjárheimilda í árslok 2011. Í fjárreiðulögunum kemur ekki fram hvort og þá hvernig eigi að breyta fjárheimildum stofnana í þeim tilvikum sem ríkistekjur sem bókaðar eru hjá þeim og falla til á árinu reynast aðrar en fram kemur í fjárlögum og fjáraukalögum. Sú venja hefur skapast að breyta fjárheimildum í lokafjárlögum til samræmis við þann mun sem myndast hefur. Ef tekjur reynast umfram áætlun hækkar gjaldaheimild stofnunar að sama skapi, en lækkar ef tekjur eru undir áætlun. Þessi regla er þó ekki algild eins og fram kemur í greinargerð lokafjárlagafrumvarpa. Til að bæta hér úr þyrfti að koma inn ákvæði í fjárreiðulögin sem segði til um með hvaða hætti ætti að fara með þennan mismun í stað þess að veita formlega fjárheimild eftir á eins og gert er nú. Nefndin vekur athygli á því að von er á frumvarpi um opinber fjármál þar sem meðal annars verður fjallað um þessi mál. Með núgildandi fjárreiðulögum var ákveðið að gera reikningsskil A-hluta stofnana sambærilegri því sem tíðkast hjá fyrirtækjum og ákveðið að tekjufæra hlutdeild þeirra í mörkuðum tekjum og rekstrartekjum í stað þess að birta þær sem fjármögnun eins og gert er í fjárlögum. Þessi framsetning hefur leitt til torveldari útgjaldastýringar hjá stofnunum sem njóta þessara tekna en hinna sem fá þær ekki. Við mat á rekstrarárangri stofnana virðist fremur litið til afkomu þeirra en að borin séu saman útgjöld samkvæmt fjárlögum og ríkisreikningi. Að mati nefndarinnar breytir þessi aðferð framkvæmdarvaldsins fjárheimildum sem Alþingi hefur áður samþykkt. Eftir að lokafjárlög hafa verið samþykkt má segja að fallist sé á hana með staðfestingu laganna. Fjárlaganefnd hefur beitt sér fyrir breyttu fyrirkomulagi uppgjörs á frávikum ríkistekna. Í því felst að afnema markaðar tekjur í heild sinni og færa þær eingöngu á tekjuhlið fjárlaga og ríkisreiknings og veita ríkisframlag til þeirra stofnana sem áður nutu markaðra tekna. Í samráði við fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur nefndin unnið frumvarp sem miðar að því að afnema þessar tekjur. Ávinningur af slíkri breytingu fælist m.a. í mikilli einföldun á frumvarpi til lokafjárlaga þar sem 1. gr. núverandi frumvarps félli niður. Endanleg fjárheimild kæmi þá strax fram í stað þess að bíða lokafjárlaganna. Jafnframt yrði þessi breyting til þess að einfalda og flýta reikningsuppgjöri ársins. Frumvarpið hefur ekki enn verið lagt fyrir Alþingi. Þverpólitískur vilji er fyrir því í fjárlaganefnd að draga úr umfangi markaðra tekna eins og kostur er. Nefndin hefur lengi verið þeirrar skoðunar að samþykkja þurfi yfirfærslu fjárheimilda strax í upphafi næsta árs. Það hefur ekki reynst unnt þar sem ríkisreikningur hefur ekki legið fyrir fyrr en í lok júní ár hvert og frumvarp til lokafjárlaga enn síðar. Þess í stað hefur stjórnsýslan gengið út frá því að vissum fjárlagaliðum sé ekki breytt við meðferð frumvarpsins til lokafjárlaga. Slík eftirásamþykkt er ekki til fyrirmyndar að mati fjárlaganefndar í fjárstjórn ríkisins og verður að breyta. Eins og fram kemur í almennum athugasemdum með frumvarpinu er það lagt fram með hefðbundnu sniði og er lagt til að felldar verði niður fjárheimildarstöður á fjárlagaliðum þar sem útgjöld eru lög- eða samningsbundin. Hér er meðal annars átt við lífeyristryggingar, sjúkratryggingar, eftirlaunaskuldbindingar og ríkisábyrgðir sem og útgjöld sem eru hagræns eðlis eins og vaxtagjöld og afskriftir krafna. Nefndin telur tímabært að endurskoða niðurfellingu á nokkrum þessara fjárlagaliða, jafnvel þannig að frávik allra lög- og samningsbundinna útgjalda flytjist milli ára, enda beri að grípa til aðgerða innan ársins til að tryggja að ekki verði farið fram úr fjárheimildum. Nefndin fór yfir millifærslur milli fjárlagaliða þar sem fram kemur í vinnureglum fjármála- og efnahagsráðuneytisins sem birtar eru með frumvarpinu að ekki sé heimilt að ráðstafa afgangi eða umframgjöldum milli ára af einum fjárlagalið á annan, t.d. frá stofnkostnaði til rekstrarkostnaðar. Niðurstaðan af þeirri yfirferð var sú að fjármála- og efnahagsráðuneytið mun herða á reglum sem um millifærslur gilda. Þá verður einnig lögð áhersla á að fjárlög endurspegli umfang aðalskrifstofa. Nefndin gagnrýnir enn og aftur að lokafjárlög eru ekki lögð fram um leið og ríkisreikningur eins og lög um fjárreiður ríkisins mæla þó fyrir um. Íslensk stjórnskipan byggist á því að ráðherra, hver á sínu sviði, beri ábyrgð á þeim málaflokkum sem undir hann heyra, samanber 14. gr. stjórnarskrárinnar. Meðal þess sem ráðherra ber ábyrgð á er að forstöðumenn ríkisstofnana og stofnanir á málefnasviði hans fylgi þeim lögum og reglugerðum sem um starfsemina gilda. Þar á meðal eru ákvæði um ábyrgð forstöðumanna í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og reglugerð um framkvæmd fjárlaga. Gæti ráðherrar ekki að skyldum sínum í þessu sambandi hlýtur að koma til kasta Alþingis að meta hvaða leiðir séu færar til þess að tryggja betri framkvæmd fjárlaga, þar á meðal hvort skilyrði laga um ráðherraábyrgð séu til staðar. Rétt er að vekja athygli á því í þessu sambandi að skaðabótaábyrgð ráðherra gagnvart ríkissjóði fellur niður samþykki Alþingi ríkisreikning án fyrirvara, nema ráðherra hafi beitt svikum, samanber 13. gr. laga um ráðherraábyrgð. Ekki er hefð fyrir því að látið sé reyna á fjárhagslega ábyrgð ráðherra samkvæmt framangreindum lögum. Í skýrslu fjármálaráðherra um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013 kemur meðal annars fram að ríkisstjórnin og ráðherranefnd á hennar vegum hefur pólitíska forustu um að ákvarða helstu markmið ríkisfjármálanna sem snúa einkum að tekju- og útgjaldastefnu, afkomu og skuldastöðu, en einnig að áhrifum ríkisfjármálanna á efnahagslífið. Stefnan verður jafnan tekin til umræðu á vorþingum Alþingis. Meginútlínur stefnumörkunarinnar fyrir næstu fjögur árin koma fram í skýrslunni en ráðherra telur rétt að telja til nokkur áhersluatriði og er hér hluti þeirra nefndur: 1. Í samræmi við takmarkað hlutverk fjáraukalaga samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins verði þar tekin fyrir framlög til nýrra verkefna, aukins umfangs eða rekstrarhalla stofnana umfram setta ramma. 2. Framkvæmd fjárlaga verði hert verulega og óheimilt verði að draga á fjárveitingar framtíðar heldur verði í öllum slíkum tilvikum að grípa til mótvægisaðgerða. 3. Ráðherrar geri fjárlaganefnd grein fyrir málum ef frávik verða frá fjárlögum. 4. Þrengdar verða heimildir til að nota óráðstafaðar fjárheimildir fyrri ára. Tekjur, þar með taldar óreglulegar tekjur, á tímabilinu umfram áætlun gangi til að bæta afkomu ríkissjóðs nema óhjákvæmilegt sé að þær gangi að hluta til að mæta ófyrirséðum útgjöldum, t.d. vegna atvinnuleysis. 5. Útgjaldarammar ráðuneyta verði bindandi og ekki breytt eftir á, svo sem með málum sem borin eru upp í ríkisstjórninni, nema jafnmikil lækkun annarra málaflokka komi á móti. Í endurskoðaðri áætlun frá því í júlí 2009 eru þessi markmið ítrekuð. Fjárlaganefnd telur að þrátt fyrir erfiðar aðstæður í efnahagsmálum þjóðarinnar hafi að mörgu leyti tekist betur en ætla mátti að fylgja framangreindum markmiðum eftir. Það breytir því þó ekki að markmið stjórnvalda hafa ekki öll náð fram að ganga og árangurinn ekki sá sem stefnt var að á öllum sviðum. Í töflu sem fylgir með nefndarálitinu má sjá að vægi yfirfærðra heimilda sem hlutfall af fjárlögum ríkisins hefur verið í rétta átt á undanförnum árum og afar mikilvægt að mati fjárlaganefndar að haldið verði áfram á þeirri braut. Má þar taka sem dæmi að hlutfall yfirfærðra fjárheimilda á árinu 2006 sem hlutfall af fjárlögum var 5,9% og hefur farið minnkandi síðan og er komið niður í 2,6% á árinu 2011 frá því ári sem þetta lokafjárlagafrumvarp snýr að. Virðulegi forseti. Fjárhæðir frumvarpsins eru ekki fyllilega í samræmi við ríkisreikning. Skýringin liggur í mismunandi afrúnningi fjárhæða. Nefndin leggur til að í frumvarpi til lokafjárlaga fyrir árið 2012 verði þetta misræmi fært til betri vegar með því að færa einskiptisleiðréttingar inn í frumvarpið. Virðulegi forseti. Í því nefndaráliti sem ég mæli hér fyrir, sem er býsna langt og ítarlegt, á þriðja tug síðna fyrir utan breytingartillögur sem lagðar eru til, er fjallað ítarlega um þá liði sem fjárlaganefnd taldi nauðsynlegt að spyrjast fyrir um hjá hinum ýmsu ráðuneytum. Fjárlaganefnd lagði mikla vinnu í þetta nefndarálit ásamt starfsmönnum nefndarinnar og starfsmönnum fjármála- og efnahagsráðuneytisins og ber að þakka þeim öllum fyrir gott samstarf við að vinna þetta nefndarálit. Það tíðkaðist ekki hér, eftir því sem ég best veit, að fjárlaganefnd skilaði ítarlegu nefndaráliti, hvað þá að leggjast í rannsóknir og skoðanir á einstökum liðum eins og hér er gert, en þetta er í annað skipti sem fjárlaganefnd leggur fram ítarlegt nefndarálit varðandi lokafjárlög, í fyrsta skipti vegna lokafjárlaga 2010 og síðan núna vegna lokafjárlaga 2011. Það er von mín að sú fjárlaganefnd sem tekur við af þessari á næsta kjörtímabili haldi þessari vinnu áfram því að það er afar mikilvægt að þeir sem sitja í fjárlaganefnd sinni þessari eftirlitsskyldu sinni, sérstaklega varðandi fjárlagavinnuna, lokafjárlög og ríkisreikning sem var kannski ekkert allt of vel sinnt lengi vel. Ég lít á þetta sem ágætisvitnisburð um breyttar áherslur innan fjárlaganefndar, breytt viðhorf til fjárlaga, lokafjárlaga og þess sem snýr að ríkisfjármálum og enn frekar hversu góð samstaða hefur náðst um þessa vinnu. Fjárlaganefnd hefur skipað sérstaka undirnefnd til að forvinna þetta mál fyrir nefndina. Það er líka góð vísbending um þverpólitískan vilja til þess að standa betur að málum hvað þetta varðar en lengst af var gert. Fjárlaganefnd leggur til breytingartillögur á sérstöku fylgiskjali í fimm liðum þar sem lagt er til að fjárheimildir verði felldar niður. Það þarf svo sem ekkert að gera sérstaklega grein fyrir þeim. Í fyrsta lagi er liður um framhaldsfræðslu undir menntamálaráðuneyti, annar liður undir menntamálaráðuneyti varðar listir og framlög, undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti er framkvæmd ýmissa búvörusamninga, undir heilbrigðisráðuneyti eru heilbrigðismál, ýmis starfsemi þar, og undir efnahags- og viðskiptaráðuneyti er liður varðandi ýmis verkefni tengd skuldavanda heimilanna. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum þakka nefndarmönnum öllum í fjárlaganefnd fyrir ágætisvinnu og samstarf við þetta nefndarálit og þá rannsókn og skoðun sem við tókum á þessu máli sem nefndarálitið vitnar nú um. Eins og ég sagði hér áðan var þverpólitísk samstaða um að vinna þetta með þessum hætti og allri nefndarmenn fjárlaganefndar skrifa undir nefndarálitið, Björn Valur Gíslason, sá sem hér talar, Ásbjörn Óttarsson, Björgvin G. Sigurðsson, Lúðvík Geirsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Valgerður Bjarnadóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Höskuldur Þórhallsson skrifar undir álitið með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2011. Ég vil í upphafi ræðu minnar, áður en ég fer efnislega í örfáa af þeim þáttum sem um ræðir, taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni, formanni nefndarinnar, að gríðarlega mikilvægt er að sú fjárlaganefnd sem tekur við á næsta kjörtímabili haldi áfram því verklagi sem hefur þróast í tvö ár og geri allt til að bæta það enn frekar. Það liggur fyrir að fjármála- og efnahagsráðuneytið fari að herða reglur eða verði stífara á þeim reglum sem gilda í uppfærslu á heimildum og það er vel. Vinnan í hv. fjárlaganefnd, sem er ekki neinn pólitískur ágreiningur um og mikil samstaða um hvernig skuli vinna, er kannski sönnun þess hversu mikilvægt er að þróa vinnubrögðin í þá átt að við getum unnið meira og frekar saman á faglegum grunni og í mikilli sátt og í samstarfi við framkvæmdarvaldið, þ.e. ráðuneytin. Fyrir nokkru síðan skipuðum við undirhóp í hv. fjárlaganefnd sem fær ákveðin verkefni til úrlausnar og fundar ekki á hefðbundnum tímum hv. fjárlaganefndar heldur á öðrum tímum og jafnvel þegar eru þingfundir, en það er auðvitað samkomulag um það. Undirhópurinn fer vandlega yfir málefni og flytur síðan inn til nefndarinnar þá vinnu sem hefur verið unnin og nefndin afgreiðir málin í framhaldi af því. Vinnan við lokafjárlögin 2011 er í samræmi við það sem var byrjað á fyrir lokafjárlög 2010. Þá var farið yfir þær millifærslur sem eiga sér stað í frumvarpinu og líka settar fram spurningar um þau atriði sem snúa að því þegar annaðhvort fjárheimildir eru felldar niður eða færðar á milli ára. Það eru, eins og við þekkjum, ákveðnar vinnureglur um það, til að mynda um að færa megi 10% á milli ára, safna því á þremur árum og mest 4% á ári. Það er auðvitað fullt af fjárheimildum sem eru færðar sem fara langt umfram það mark. Við spurðum út í það og fengum svör við því sem við spurðum um. Nefndarálitið er byggt öðruvísi upp en hefðbundið nefndarálit. Það er kannski í takti við það sem er gert þegar er verið er að fjalla um skýrslur Ríkisendurskoðunar vegna ríkisreiknings. Þá eru settar fram þær hugmyndir og bollaleggingar sem koma fram í hv. fjárlaganefnd og síðan eru birt viðbrögð viðkomandi ráðuneyta við þeim og hvort sem nefndin gerir athugasemdir eða ekki eða telur þær fullútskýrðar eru þær birtar í nefndarálitinu þannig að betra sé að átta sig á þeim. Ég vil í upphafi ræðu minnar þakka hv. þingmönnum í fjárlaganefnd, og sérstaklega í undirhópnum, við vinnu þessa máls. Ég vil líka þakka þeim starfsmönnum ráðuneytanna sem komu að því sem og nefndarriturunum okkar tveimur sem lögðu auðvitað mikla vinnu í málið með nefndinni eða undirhópnum. Það er í rauninni hægt að segja að lokafjárlögin séu tvær lagagreinar, annars vegar millifærslur og hins vegar færslur á heimildum. Ég vil vekja athygli á tvennu, annars vegar uppgjörinu í frávikum á ríkistekjunum, þ.e. að hækkun er upp á tæpar 900 millj. kr. á útgjöldum sem skýrist af því að mörkuðu tekjurnar voru hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Það er kannski líka mikilvægt að nefna af því tilefni að mjög breið og góð samstaða hefur verið innan hv. fjárlaganefndar um að taka mörkuðu tekjurnar sem mest út úr fjárlögunum og nánast helst allt sem hægt er til að ná tökum á þeim hlutum. Það blasir við að hér eru ákveðnar stofnanir, sem ég ætla ekkert að telja upp en þær eru nokkuð margar, þar sem eru 900 millj. kr. meira í markaðar tekjur en var gert ráð fyrir í forsendum fjárlaga fyrir árið 2011. Í raun og veru er verið að samþykkja að heimila viðkomandi stofnunum að eyða þeim eða ráðstafa þeim, það er réttara orð yfir það. Það er þess vegna sem nefndin hefur viljað breyta því fyrirkomulagi að færa mörkuðu tekjurnar inn í ríkissjóð og hafa síðan viðkomandi stofnanir á fjárlagalið. Menn muna eftir umræðunni sem varð hér fyrir einungis örfáum dögum um breytingar á lögum um Ríkisútvarpið. Ég greiddi atkvæði gegn þeim lögum. Ástæðan var einföld, það var vegna þess að þau gengu gegn vinnu í hv. fjárlaganefnd þar sem var verið að fara í akkúrat hina áttina, að færa markaða tekjustofninn inn í Ríkisútvarpið í stað þess að gera eins og er gert í dag sem gengur gegn þeim markmiðum sem hv. fjárlaganefnd hefur verið að vinna að á undanförnum árum og allt þetta kjörtímabil og allir hv. þingmenn í nefndinni eru sammála um. Það er ágætt að rifja upp, því að ekki virðast allir átta sig á því í raun og veru, að mörkuðu tekjustofnarnir í fjárlögunum er um 100 milljarðar kr. Það er ekkert deilt um að í raun og veru megi halda því fram að þær fjárveitingar skerði fjárstjórnarvald Alþingis um ákvarðanatöku. Það staðfestist kannski hér þar sem er verið að samþykkja á árinu 2013 því sem var ráðstafað á árinu 2011, upp á 900 millj. kr. Það auðvitað segir sig sjálft og er staðfesting á þeirri umræðu og þeirri niðurstöðu sem hv. fjárlaganefnd hefur komist að. Það var búið að útbúa frumvarp í desember þar sem nefndin ætlaði að flytja breytingar um að færa þær tekjur allar inn í ríkissjóð og gera breytingarnar inn í fjárlagaárið 2013. Það tókst hins vegar ekki að koma því verki í framkvæmd vegna ákveðinnar fyrirstöðu í stjórnarflokkunum, í það minnsta, alla vega var ekki fyrirstaða í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Það er mjög mikilvægt að það verkefni verði klárað til að efla fjárstjórnarvald þingsins. Í 2. gr. eru felldar niður heimildir og færðar heimildir á milli ára. Þá er ágætt að hafa í huga að heildarfjárveitingar, fjárheimildir ársins 2011, voru um 544 milljarðar kr. en útgjöldin voru 575 milljarðar kr. Útgjöldin voru í raun og veru 31 milljarði meiri en var gert ráð fyrir í fjárlögum og núna er lagt til með samþykkt þessa frumvarps að rúmir 44 milljarðar falli niður og um 13 milljarðar færist yfir á næsta ár, og þá erum við að tala um að það færist í raun og veru yfir á árið 2012. Það kannski sjá allir og gera sér grein fyrir því að það er nánast fráleitt að við samþykkt frumvarpsins sem við erum að fara að samþykkja - og það hefur í raun og veru aldrei verið jafnsnemma á ferðinni heldur oft mun seinna en núna í marsmánuði 2013, skulum við samþykkja upphafsstöðu á árinu 2012 til viðkomandi stofnana. Það er auðvitað umhugsunarefni. Hluti af því að taka mörkuðu tekjustofnana út er að þá er mun einfaldara að gera það þannig að hægt sé að skila ríkisreikningi og lokafjárlögum miklu, miklu fyrr því að það einfaldar þá hluti mjög mikið. Það er líka gagnrýnt í nefndarálitinu að lokafjárlögin sem um ræðir eru í raun og veru bara þingskjalið og staðfestingin á ríkisreikningnum sjálfum, þótt muni aðeins á þar er það bara þingskjalið. Það segir sig sjálft að það er eiginlega algjörlega vonlaust að hafa það svona. Þá auðvitað kemur sú spurning fyrst upp í hugann hvað gerðist ef fjárlaganefnd eða þingið mundi vilja grípa eitthvað inn í, til að mynda ef eitthvað gerist í rekstrinum á árinu 2011 er ofboðslega erfitt að gera það á árinu 2013, það er eiginlega alveg absúrd og því verður að breyta. Svo er það utanumhaldið um mörkuðu tekjurnar sem eru eins og ég segi 100 milljarðar í fjárlögunum. Það hefur komið margoft fram í skýrslum Ríkisendurskoðunar að með því að hafa það svona sé í rauninni verið að skerða fjárstjórnarvald Alþingis og það hefur enginn andmælt því hér. Síðan er það eftirlitið og hvernig á að halda utan um þá hluti. Mig langar að nefna eitt dæmi, sem ég hef reyndar gert áður í annarri umræðu, sem snýr að fjáraukalagagerðinni fyrir árið 2011. Þá kom í ljós að Umferðarstofa fékk 85 milljónir í fjáraukalögum fyrir árið 2011. Af hverju skyldi það hafa verið? Það gerðist líka árið 2010 og var vegna þess að mörkuðu tekjustofnar viðkomandi stofnunar hrundu af því að innflutningur á bílum og skráningar og allt það var miklu minna en hafði verið á árunum á undan. Þess vegna var sett 85 millj. kr. fjárveiting til Umferðarstofu í fjáraukalögum á árinu 2011. Við vitum að fjáraukalög eru samþykkt í lok árs þannig að í raun og veru var bara verið að samþykkja orðinn hlut, það var ekkert verið að gera neitt annað. Það sem var merkilegt við þá fjárveitingu var að gerð krafa var um hana og hún var samþykkt þannig. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans við afgreiðslu fjáraukalaga ársins 2011 að gerð yrði niðurskurðarkrafa á innanríkisráðuneytið um sömu upphæð fyrir árið 2012, þ.e. að þessar 85 millj. kr. yrðu skornar aukalega af innanríkisráðuneytinu á árinu 2012. Þannig var breytingartillagan samþykkt í þinginu en henni var aldrei fylgt eftir. Það er í raun og veru samþykkt þingsins sem snýr að þeim hlutum og er síðan ekki fylgt eftir í framkvæmdinni. Það er auðvitað hlutur sem við verðum að breyta inn í framtíðina, að það gerist þannig að klárlega sé farið eftir því þegar menn setja fram skýlausa kröfu eða forsendu fyrir því að veita fjárveitinguna. Eins og ég sagði áðan, og nefndin hefur gagnrýnt það harkalega, kemur fram í fjárreiðulögunum að leggja á fram lokafjárlög og ríkisreikning samhliða. Það hefur ekki verið gert og því þarf að breyta. Það er mikilvægt að taka fyrir í umræðunni að síðan kemur skýrsla Ríkisendurskoðunar um ríkisreikninginn og hún þarf að mínu mati að vera klár við undirritun ríkisreiknings af hálfu Ríkisendurskoðunar. Það hafa til að mynda komið fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar mjög alvarlegar athugasemdir, að því er mér finnst, en skýrslan er gefin út á haustmánuðum og skrifað er undir ríkisreikning að vori til. Maður hefur spurt þeirrar spurningar hversu mikið þurfi að vera að til þess að ríkisendurskoðandi skrifi undir reikninginn með fyrirvara. Maður spyr sig líka þeirrar spurningar af hverju skýrslan sé ekki klár og búið að fara í alla vinnuna áður en skrifað er undir ríkisreikninginn. Ég held að það þurfi að vera samhliða og þurfi að breyta því þannig að ríkisendurskoðanda sé kleift að vinna þau verkefni samhliða, það verði að hafa það svo til að ná tökum á þeim hlutum. Tíminn leyfir mér ekki að fara yfir nema einstaka atriði sem við spurðum um. Ég sagði í upphafi að við birtum bara þá hluti í nefndarálitinu sem við vorum að reyna að kryfja, stöldruðum við og töldum okkur ekki fá nægjanlegar skýringar við eða ekki voru nægjanleg gögn um fyrir hendi hjá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Þess vegna spurðum við í framhaldinu og sendum skriflegar spurningar á fagráðuneytin af því að grunngögnin voru að sjálfsögðu þar. Síðan birtum við það í nefndarálitinu sem við stöldrum við, spyrjum spurninga og birtum svörin. Í mörgum tilfellum er niðurstaða nefndarinnar sú að nefndin telur fullnægjandi skýringar fyrir hendi og gerir ekki frekari athugasemdir. Svo eru reyndar aðrir þættir sem nefndin staldrar við og óskar því eftir frekari gögnum og skýringum. Mig langar fyrst að staldra við þátttökuna í bókakaupstefnunni í Frankfurt árið 2011. Þar er fluttur 105 millj. kr. halli, sem er aðeins greiddur niður að litlu árið eftir, og því spyr nefndin af hverju ekki er sótt um aukafjárveitingu og svo koma skýringar á því í nefndarálitinu. Það verður líka að geta þess, til að maður sé alveg sanngjarn, að þegar við erum að vinna þá vinnu í upphafi árs 2013 höfum við náttúrlega það sem hefur gerst á árinu 2012. Við höfum því ákveðið forskot á það sem hefur breyst í færslum á liðunum og mikilvægt að það komi fram að fjárlaganefnd hefur betri upplýsingar þar sem við höfum bæði það sem hefur gerst á árinu 2011 og 2012. Í stuttu máli er svarið að ekki er búið að gera upp verkefnið en það er 105 millj. kr. halli á því. Það hefur nefndin gagnrýnt mikið og er mjög erfitt að fylgjast með nema breyta vinnubrögðunum í þá átt sem nefndin hefur gert í mikilli samstöðu hvað varðar hvernig lokafjárlögin eru afgreidd. Mér er tjáð að það hafi að minnsta kosti ekki verið gert á undanförnum missirum. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um hvenær það var gert síðast og þá jafnvel gert enn þá betur. Maður gerir auðvitað athugasemdir því að mjög erfitt er að fylgjast með ef menn nota lokafjárlögin til að hreinsa upp og gera ákveðna hluti. Það hefur komið gagnrýni frá Ríkisendurskoðun á að lokafjárlögin hafi í gegnum tíðina þróast sem eins konar aukafjáraukalög, þ.e. viðbót á fjáraukalög sem er auðvitað mjög slæmt því að eftirgrennslan og eftirfylgnin er minni og aðstaðan til að kynna sér málin mun erfiðara en við gerð fjáraukalaga, því hafa menn þróast í þessa átt. Niðurstaða nefndarinnar sú að óskað verður eftir frekari upplýsingum um það mál. Þá komum við að öðrum lið sem er sambærilegur að mínu mati og er heimssýning sem er haldin í Shanghai í Kína. Þar er gert ráð fyrir að fella niður 47 millj. kr. sem er hallinn á því verkefni. Það er mjög sérkennilegt hvernig er staðið að því, t.d. hvernig forsendurnar eru en lagt er af stað í kostnaðaráætlun upp á 620 milljónir og í endanlegri endurskoðun er síðan gerð áætlun um 280 milljónir og er það rakið í nefndarálitinu. Auk þess hefur nefndin óskað eftir viðbótargögnum um þá hluti sem um ræðir. Auðvitað er margt athyglisvert í nefndarálitinu og ég hvet alla hv. þingmenn til að kynna sér það vel því að ég hef ekki tíma til að fara yfir það í einni ræðu og þyrfti í raun og veru að halda a.m.k. þrjár ef ekki fjórar ræður. Nefndarálitið skýrir sig mjög vel og það er mjög gott að átta sig á því vegna þess að þar eru bæði birtar spurningarnar sem vakna og svörin. Mér er tjáð að í að minnsta kosti mjög langan tíma hafi ekki verið gert eins og hv. fjárlaganefnd gerir tillögu um, lagðar til breytingartillögur við frumvarpið um lokafjárlög fyrir árið 2011 þar sem fjárheimildir um 222 millj. kr. eru felldar niður. Það er gert í sátt og samstarfi við viðkomandi fagráðuneyti þar sem nefndin óskaði eftir skýringum og svörum um hvers vegna menn voru að fara umfram þá prósentu sem ég nefndi áðan, þ.e. 10% markið. Það verður gert þannig að nefndin gerir athugasemdir og óskar eftir frekari skýringum og ráðuneytið fellst á að fella viðkomandi heimildir niður. Mér er tjáð að ekki hafi verið unnið á þann hátt, einhvern tíma kannski en alla vega ekki nýlega. Þess vegna er mjög mikilvægt að sú fjárlaganefnd sem tekur við í vor haldi áfram þeirri vinnu sem er viðhöfð hér við gerð lokafjárlaga. Það er að mínu mati gríðarlega mikilvægt og að ég held samdóma álit allra hv. þingmanna í hv. fjárlaganefnd sem hafa unnið að því að gera þær breytingar. Mér finnst sú vinna og nefndarálit allrar hv. fjárlaganefndar vera staðfesting á því að þegar menn fara í faglega vinnu í nefndunum og síðan í gott samstarf við framkvæmdarvaldið er hægt að skila, að mínu viti, góðri vinnu eins og hv. fjárlaganefnd gerir hér.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara nota þetta tækifæri til að þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ánægjulegt og gott samstarf á síðustu fjórum árum. Við erum ekki margir sem höfum setið í nefndinni allt kjörtímabilið og það hefur gengið á ýmsu. En samstarfið hefur verið gott, okkur hefur ekki oft greint á, við höfum verið sammála um flest og kannski er það sem upp úr stendur vinnan sem hefur átt sér stað núna að undanförnu. Ég verð að segja það meiri hlutanum til hróss að hann hefur tekið sig á í vinnubrögðum í fjárlaganefnd, eins og komið hefur fram bæði í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar og hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann út í hinar mörkuðu tekjur. Hann kom inn á það í ræðu sinni að það hefði verið mikil samstaða um það í fjárlaganefnd að leggja þær af eða búa svo um hnútana að þær yrðu teknar inn í fjárlög hvers árs þannig að fjárstjórnarvaldið væri 100% hjá fjárlaganefnd. Eins og nefnt var hefur Ríkisendurskoðun bent á að það sé misbrestur á því. Ég hef líka verið talsmaður þess að auka fjárveitingavald Alþingis og tel að það sé kannski sá liður sem einna helst geti gert það að verkum að Alþingi styrkist og þá sérstaklega gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég mundi gjarnan vilja eiga orðaskipti við hann um hinar mörkuðu tekjur og þá sérstaklega það skref sem ríkisstjórnin steig í öfuga átt 

Virðulegi forseti. Ég þakka jafnframt hv. þingmanni fyrir gott samstarf síðustu fjögur árin, við erum búnir að sitja saman í nefndinni allt kjörtímabilið og okkur hefur ekki oft greint á. Man ég þó eftir einu atriði sem við vorum ekki sammála um sem sneri að breytingum á safnliðum og ég hef sagt hér áður að ég hefði betur hlustað á varnaðarorð hv. þingmanns gagnvart þeim hlutum og ekki sett jafnmikið traust á það sem átti að leggja upp með. Það var síðan svikið núna við fjárlagagerðina fyrir árið 2013. Ég hef sagt að mér finnst ég meira að segja vera með nokkra hnífa í bakinu út af því máli. Hv. þingmaður spyr réttilega út í hinar mörkuðu tekjur. Ég gerði það töluvert að umræðuefni í upphafi ræðu minnar því að með samþykkt þessara lokafjárlaga fyrir árið 2011 erum við í raun að samþykkja 900 millj. kr. aukaútgjöld inn í árið 2011 sem þegar er búið að ráðstafa. Þess vegna er að mínu viti mjög mikilvægt að taka á þeim hluta sem snýr að mörkuðu tekjunum. Ég var mjög vonsvikinn með það að við skyldum ekki ná að klára hinn svokallaða bandorm, frumvarp sem var þá breyting á því að mörkuðu tekjustofnarnir færu inn í ríkissjóð og síðan væri viðkomandi stofnun, hver og ein, með fjárlagalið. Það er miklu auðveldara að reka stofnun með föstum fjárlögum en að vera með sveiflukenndar markaðar tekjur. Svo held ég að það sé líka grundvallaratriði. Það er búið að ræða hér margoft að menn fari inn í svokölluð rammafjárlög og ef á að stíga það skref er mjög mikilvægt að breyta þessum hlutum. Hins vegar hafa þau skref verið stigin á undanförnum missirum sem eru akkúrat í þveröfuga átt við þau markmið sem er enginn pólitískur ágreiningur um í hv. fjárlaganefnd. Eins og ég sagði áðan greiddi ég þess vegna til að mynda atkvæði á móti lögunum um Ríkisútvarpið. Þá fer markaði tekjustofninn þar inn í staðinn fyrir að hafa Ríkisútvarpið á sérfjárlagalið í fjárlögunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka skýr svör. Nú liggur fyrir að þó að vinnan við gerð þessa nefndarálits hafi verið með miklum ágætum og náðst um það ágætissamstaða eru mörg verkefni sem bíða þeirrar fjárlaganefndar sem verður skipuð væntanlega næsta haust. Á hvaða verkefni mundi þingmaðurinn leggja áherslu að ná fram til þess að við getum búið til þann lífsnauðsynlega aga á ríkisfjármálum sem við verðum að ná hér á næstu árum? Ég hef talið það vera einhverja mestu forsendu þess að við komum böndum á verðbólguna sem hefur verið gríðarlega mikil allt þetta kjörtímabil. Hv. þingmaður minntist á safnliðina og ég spyr með hvað hann væri einna helst óánægður, þá sérstaklega í fjárlagagerðinni fyrir árið 2013. Það væri gott ef hann gæti komið aðeins betur inn á það. Mér finnst afar virðingarvert þegar menn eru reiðubúnir að sjá að sér. Ég taldi rök hv. þingmanns góð á sínum tíma þó að ég hafi verið ósammála þeim og síðan kom í ljós að það gegnsæi sem stefnt var að gekk ekki eftir. Það að vinna faglegar að verkefni með meira gegnsæi getur verið markmið í sjálfu sér en ég held að það hafi því miður sýnt sig að núna er þetta frekar í hina áttina.

Virðulegi forseti. Hvað varðar fyrri spurningu hv. þingmanns sem snýr að þeim verkefnum sem fram undan eru hjá þeirri fjárlaganefnd sem tekur við held ég að það sé gríðarlega mikilvægt að sú fjárlaganefnd verði samhent, öflug og fari í mun meiri og faglegri vinnu en okkur hefur gefist kostur á. Það hefur ekki vantað viljann í nefndinni. Það er líka mjög mikilvægt að menn geri kröfu um að fá þau gögn og þær upplýsingar sem eru til grundvallar viðkomandi verkefnum og hafi líka tíma til að fara yfir þá hluti sem fyrir nefndina eru lagðir. Hv. þingmaður nefnir þær breytingar sem voru gerðar á safnliðunum, mjög mikið prinsippmál. Ég fór yfir það í fjárlagagerðinni fyrir árið 2013, þ.e. í desember sl., og mér finnst afskaplega mikið óréttlæti að þeirri breytingu hafi í raun verið snúið. Það sem gerðist var það að fjárlaganefnd tók safnliðina út fyrir sviga og sagði: Nú er nefndin hætt að sýslast í þessu, það fer í faglegan farveg, við þurfum að færa þetta meira inn í menningarsamningana, inn í sjóðina þar sem eru gegnsæjar reglur og gerðar kröfur til manna um að svara fyrir gjörðir sínar. Þetta lofaði góðu en síðan er óréttlætið það dapurlegasta og sem ég er mjög ósáttur við vegna þess að þetta var prinsippmál í mínum huga. Sagt var við alla sem ætluðu að sækja um styrki til Alþingis: Nei, nefndin tekur ekki á móti styrkbeiðnum, þið verðið að fara til ráðuneytanna. Þegar meiri hlutinn kom með fjárveitingar upp á tugi milljóna í gegnum breytingartillögur meiri hlutans, sem voru klárlega óumdeildir safnliðir, fannst mér þetta algjört prinsippbrot. Það sem var verst var óréttlætið vegna þess að sumir höfðu aðgang að þingmönnum, aðrir ekki, og sumum var bent á að ekki væri tekið á móti umsóknum. Að mínu viti er mjög ámælisvert hvernig að þessum hlutum var staðið.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu nefndarálit um lokafjárlög fyrir árið 2011. Undir það skrifa allir hv. þingmenn sem eiga sæti í fjárlaganefnd, en ég geri það þó með fyrirvara. Ég vil í þessu máli mínu gera grein fyrir þeim fyrirvara en áður en ég kem að því tek ég fram að vinnan við gerð þessa nefndarálits er að mínu mati nokkuð sem við eigum að taka okkur til fyrirmyndar. Ákveðið var að kafa ofan í hvert einasta mál. Fjárlaganefnd tók sig til og sendi fyrirspurn á ráðuneytin til þess að afla upplýsinga um það sem hefði misfarist í fjárlögum, ekki komið inn á fjáraukalög og var gengið eftir svörum. Síðan var ákveðið að gera grein fyrir spurningum, útskýringum ráðuneytisins og benda á hvað mætti betur fara. Nefndin hefur sameiginlega tekið sig til og bent á það sem hefur verið í ólagi og hvernig megi laga það til framtíðar. Ég man ekki eftir því að svona vinna hafi farið fram áður og vil hrósa félögum mínum, sérstaklega í undirhópnum þar sem áttu sæti ásamt þeim sem hér stendur hv. þm. Björn Valur Gíslason, hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson. Haldnir voru margir óopinberir fundir þar sem farið var yfir málin. Það er líka tilefni til að hrósa starfsmönnum fjárlaganefndar sem hafa lagt mikið á sig og komið með margar þarfar ábendingar til okkar í minni hlutanum sem og til meiri hlutans. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að við séum á réttri leið með margt og þrátt fyrir að skref hafi verið stigin til þess að bæta fjárlagagerðina hefur mér þótt skorta á aðgerðir til að taka á vandanum af alvöru. Ég hef sagt það í ræðustól Alþingis og nefndi það í dag í ræðu að eitt brýnasta mál Alþingis Íslendinga væri að koma á nauðsynlegum aga í ríkisfjármálum. Hér fjöllum við um 30 verkefni, eða fjárlagaliði, sem hafa annaðhvort farið fram úr fjárlögum eða eru í ólagi af einhverjum ástæðum. Það er að mínu mati of mikið. Samstaða er um að taka allar fjárveitingar út úr hinum svokölluðu mörkuðu tekjum og setja þær stofnanir inn á fjárlagaliði til að auka agann í fjárlagagerðinni og efla fjárstjórnarvald og eftirlit Alþingis. Það er gríðarlega mikilvægt. Þrátt fyrir fögur fyrirheit og góðan vilja hefur þetta ekki orðið að veruleika. Maður verður einfaldlega fyrir vonbrigðum þegar maður sér aðrar nefndir eða ráðherra vinna þvert gegn þeim markmiðum sem pólitísk samstaða er um í fjárlaganefnd sem ber ábyrgð á fjárútlátum ríkissjóðs og á að hafa eftirlit með þeim. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi það hér áðan í ágætri ræðu að á dögunum voru samþykkt lög sem veita Ríkisútvarpinu ohf. allar þær mörkuðu tekjur sem tilgreindar eru í lögum. Það þýðir, virðulegi forseti, að Ríkisútvarpið mun fá töluvert meira á komandi fjárlögum sem þýðir að við þurfum að skera niður einhvers staðar annars staðar. Með fullri virðingu fyrir þeirri ágætu stofnun sem ég ætla ekki að tala niður er brýnna verkefni í dag að við stöndum vörð um velferðina í landinu. Upp hafa komið mál og ég held að flestum sé ljóst að ýmsu er ábótavant í heilbrigðiskerfinu, ýmislegt þarf að laga og við eigum að setja fjármuni og beina kröftum okkar í að tryggja það að bæði öryrkjar og ellilífeyrisþegar geti átt mannsæmandi líf hér á landi. Það er að mínu mati verkefni næstu ára að tryggja að ríkissjóður verði það vel rekinn að við höfum efni á því að standa undir einni bestu velferð í vestrænu ríki. Við fengum þann dóm hér á árinu 2007 að heilbrigðiskerfi Íslendinga væri gott, það væri lofsvert og það er markmið sem við eigum að reyna að ná á hverju ári. Ríkisendurskoðun hefur bent á ýmsa galla við fjárstjórn ríkisins. Þrátt fyrir að fjárlaganefnd hafi farið ítarlega yfir ýmis atriði sem betur mega fara eigum við enn þá eftir að stíga mörg skref til þess að Ríkisendurskoðun hætti að senda okkur álit eða greinargerðir um hvað betur megi fara. Ríkisendurskoðun hefur bent á mörg atriði sem eru ekki í lagi ár eftir ár. Í nefndarálitinu eru nokkrar vísbendingar um hvað megi betur fara. Ég vil koma inn á nokkrar þeirra: „Nefndin hefur lengi verið þeirrar skoðunar að samþykkja þurfi yfirfærslu fjárheimilda strax í upphafi næsta árs. Það hefur ekki reynst unnt þar sem ríkisreikningur hefur ekki legið fyrir fyrr en í lok júní ár hvert og frumvarp til lokafjárlaga enn síðar. Þess í stað hefur stjórnsýslan gengið út frá því að vissum fjárlagaliðum sé ekki breytt við meðferð frumvarps til lokafjárlaga. Slík eftirásamþykkt er ekki til fyrirmyndar í fjárstjórn ríkisins og verður að breyta.“ Virðulegi forseti. Þetta eru ekki bara orð sem standa í einhverju áliti og ekkert verður gert með í framtíðinni. Þetta er eitthvað sem verður að breyta. Ef menn vilja raunverulega koma böndum á verðbólguna og fjárútlát úr ríkissjóði, ef menn vilja raunverulega ganga í það verk að lækka skuldir ríkissjóðs, fá inn tekjur til þess að ráðast í brýn verkefni verða þeir að breyta þessu verklagi eins og bent er á í nefndarálitinu. Eins og ég nefndi eru gríðarlega margir fjárliðir ekki í lagi. Mig langar á þeim tíu mínútum sem ég hef að fara hér yfir nokkra liði og benda á þær skýringar sem fjárlaganefnd óskaði eftir og hvað hún telur að þurfi að gera til að bæta úr. Hér er fyrst um að ræða verkefni hjá forsætisráðuneytinu. Þar er talað um Hið íslenska fornritafélag. Þar er um 10 millj. kr. afgangur sem færist á milli ára. Fjárlaganefnd hefur óskað skýringar á því: „Með vísan til svars ráðuneytisins telur nefndin málið afgreitt og gerir ekki frekari athugasemdir. Á hinn bóginn vekur nefndin athygli á því að ráðuneytinu ber framvegis að sækja um árlegar fjárveitingar sem duga fyrir áætluðum gjöldum en ekki að safna heimildum og greiða þær út eftir þörfum. Samkvæmt reglum fjármála- og efnahagsráðuneytisins hefði á sínum tíma átt að fella niður heimildir sem ekki voru notaðar innan tveggja ára.“ Undir mennta- og menningarmálaráðuneyti eru því miður töluvert margir liðir sem betur hefðu mátt fara. Þar er fyrst að nefna Háskóla Íslands: „Yfirfærð staða nemur 2.148,8 millj. kr. Nefndin benti á að bókhaldið er ekki rétt fært, styrkir eru tekjufærðir án þess að viðeigandi gjöld færist á móti og afmælissjóður er einnig tekjufærður án skuldbindinga á móti. Auk þess þarf að leiðrétta stöðu á milli reksturs, viðhalds og stofnkostnaðar.“ Ég held að það sé afar ámælisvert að fjárlaganefnd skuli þurfa að benda Háskóla Íslands á það að bókhaldið sé ekki rétt fært. „Í svari ráðuneytisins segir að vakin hafi verið athygli á þessu máli við nýjan fjármálastjóra Háskóla Íslands og að málið muni verða skoðað með Fjársýslunni.“ - Allra góðra gjalda vert. „Nefndin bendir á að þetta vandamál er ekki nýtt af nálinni og ætti nú þegar að vera búið að færa þessi mál til betra horfs. Minnt er á eftirlitshlutverk ráðuneytisins en því ber að leggja rækt við virkt eftirlit með framkvæmd fjárlaga.“ Í Landbúnaðarháskóla Íslands nemur yfirfærður halli um 317 millj. kr. og er langt umfram það sem mögulegt er að vinna niður á einu ári. Nefndin spurði til hvaða aðgerða ráðuneytið hefði gripið til að færa útgjöld að fjárlögum. Þrátt fyrir skýringar ráðuneytisins bendir nefndin á að rekstur skólans hafi verið í ólestri allt of lengi án þess að gripið hafi verið til viðeigandi aðgerða af hálfu stjórnvalda. Nefndin telur að sú staða sem uppi er og staðið hefur þetta langan tíma sé algjörlega óviðunandi og hana beri að leysa án tafar. Á Háskólanum á Hólum er yfirfærður halli 294,6 millj. kr. og er langt umfram það sem mögulegt er að vinna niður á einu ári. Nefndin spurði til hvaða aðgerða ráðuneytið hefði gripið til að færa útgjöld að fjárlögum. Þá óskaði nefndin upplýsinga um söluandvirði eigna sem ráðstafað var til skólans í samræmi við 6. gr. fjárlaga. Loks benti nefndin á að breyta þyrfti viðfangsefnaskiptingu fjárlaga eða bókhalds til þess að samræmi væri í lokastöðu reksturs, viðhalds fasteigna og fasteigna og lóða. Eftir að svar barst frá ráðuneytinu bendir nefndin á að rekstur skólans hafi verið í ólestri allt of lengi án þess að gripið hafi verið til viðeigandi aðgerða af hálfu stjórnvalda og ráðherra. Nefndin telur að sú staða sem uppi er og staðið hefur þetta langan tíma sé algjörlega óviðunandi og hana beri að leysa án tafar. Í liðnum Fasteignir framhaldsskóla, viðhald er aðeins hluti af millifærslu viðfangsefnisins nýttur til gjalda og óskaði nefndin upplýsinga um sundurliðun á 73,9 millj. kr. afgangi í árslok. Eftir að svar ráðuneytisins barst kannaði nefndin gjaldfærðan kostnað vegna viðhalds frá árinu 2008. Í ljós kom að staða liðarins breyttist frá því að vera neikvæð um 37 millj. kr. í það að mynda inneign að fjárhæð 73,9 millj. kr. á tímabilinu. Samkvæmt þessu mætti ætla að unnt hefði verið að leggja meira til viðhalds á undanförnum árum en gert var. Það vekur einnig athygli að á hverju ári millifærir ráðuneytið verulegar fjárhæðir frá stofnkostnaði yfir á viðhald fasteigna framhaldsskóla. Árið 2008 voru millifærðar 275 millj. kr. og 111,3–125 millj. kr. eftir það. Nefndin telur mikilvægt að fjárlög séu gagnsæ og að áætlanir séu sem réttastar fremur en að fjárhæðir séu færðar á milli liða eins og áður er lýst. Þessi breyting er nauðsynleg til þess að draga ekki úr möguleikum nefndarinnar á því að hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Í fjárlagalið um tæki og búnað bárust viðunandi svör frá ráðuneytinu en nefndin óskaði eftir sundurliðun og skýringu á því hvers vegna fjárveitingar væru ekki nýttar. Taldi nefndin málið afgreitt með vísan til svars ráðuneytisins. Um nám á framhaldsskólastigi vegna aðstæðna á vinnumarkaði spurði nefndin af hverju 16 millj. kr. halli væri á liðnum í árslok og í hverju fælust 26 millj. kr. útgjöld. Eftir að svar ráðuneytisins barst benti fjárlaganefnd á að stærsti hluti af fjárheimild liðarins væri millifærður á viðkomandi fjárlagaliði en 26 millj. kr. yrðu gjaldfærðar þó svo að fjárheimildin hefði aðeins verið 10 millj. kr. Verður í ljósi þeirra svara sem borist hafa ekki betur séð en að millifæra hefði átt alla fjárheimild liðarins til skólanna. Ráðuneytinu bar síðan að tryggja að kostnaður reyndist ekki hærri en fjárheimildin. Hvað varðar framhaldsfræðslu almennt lagði nefndin til að liðurinn yrði lækkaður um 26 millj. kr., samanber 1. tölulið breytingartillögu nefndarinnar, en yfirfærðar heimildir námu um 46 millj. kr. en veitt var 60 millj. kr. framlag vegna átaksverkefnis á fjáraukalögum en var það aðeins nýtt að litlu leyti. Þá var spurt hvort þörf væri á að færa inneignina alla til næsta árs. Varðandi launasjóði listamanna var fluttur 184,3 millj. kr. afgangur, eða 45% af fjárlögum. Var spurt hvernig stæði á þessari uppsöfnun og hvort fella mætti hluta af þessu niður. Eftir að svar barst frá ráðuneytinu, þar sem tilgreint var að á hverju ári fengi listamaður úthlutað listamannalaunum og þá yrði nokkur hliðrun á því hvernig greiðslur væru, taldi nefndin ekki ástæðu til frekari athugasemda. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson fór yfir þátttöku í bókakaupstefnu í Frankfurt árið 2011 og tel ég ekki ástæðu til þess að fara hér frekar yfir það. Þar sem ég sé að tími minn er liðinn vil ég benda á athugasemdir við fjáraukalið sem ber heitið Listir og gerð er athugasemd við fjáraukalið sem ber heitið Ýmis verkefni mennta- og menningarmálaráðuneytisins á sviði norrænnar samvinnu. Óskað var eftir afriti af öllum samningum sem gerðir hafa verið við stofnanir um „frystingu“ á rekstrarhalla. Einnig var óskað eftir upplýsingum um hvernig ráðuneytið hygðist bregðast við í þeim tilvikum þar sem stofnanir uppfylla ákvæði um hallalausan rekstur í tiltekinn tíma. Hér eru líka athugasemdir sem snúa að utanríkisráðuneytinu. Fyrsta fjallar um heimssýninguna EXPO 2010 í Shanghai í Kína. Önnur fjallar um sendiráð Íslands, tæki og búnað. Síðan er það sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Þar er fjallað um framkvæmd búvörusamnings, starfsmenntun, markaðsöflun, kynningu og tilraunir, gagnagrunn um ástand og nýtingu fiskstofna, Matvælastofnun, dýralæknabústaði, sjóði til síldarrannsókna, rannsóknarsjóði til að auka verðmæti sjávarfangs, Fiskræktarsjóð. Í velferðarráðuneytinu er gerð athugasemd við lið sem ber heitið Ýmislegt en þar nemur inneign viðfangsefnisins í árslok um 63 millj. kr., eða 52% af fjárlögum. Einnig eru gerðar athugasemdir við liði sem bera heitið Sjúkratryggingar, Niðurgreiðsla hjálpartækja vegna heyrnar- og talmeina, Ýmis framlög velferðarráðuneytisins, Öldrunarstofnanir, Heilbrigðisstofnanir, Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og Samkomulag við stofnanir vegna frystingar á rekstrarhalla. Í fjármálaráðuneytinu eru um fjórir liðir, í iðnaðarráðuneytinu eru sex liðir, í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu einn og í umhverfisráðuneytinu einir sjö. Þar sem ég á afar stuttan tíma eftir og hef jafnvel farið á hundavaði yfir nokkra liði tel ég brýnt, virðulegi forseti, að sú vinna sem er hafin varðandi lokafjárlög verði einnig viðhöfð á næsta þingi. Þeir sem taka sæti í fjárlaganefnd, hverjir sem það verða, ættu að kynna sér þau verkefni sem unnið hefur verið að en hefur því miður ekki náðst að klára. Þar tel ég mikilvægast, 

Virðulegi forseti. Sem framsögumaður atvinnuveganefndar kynni ég nefndarálit um frumvarp til laga um búfjárhald. Þetta mál er nátengt máli sem kemur hér á eftir og varðar velferð dýra. Á fund nefndarinnar komu auk ráðuneytisins, Samtök íslenskra sveitarfélaga, fulltrúi sýslumannsins í Borgarnesi, Bændasamtök Íslands, Landgræðslan, Skógrækt ríkisins, Félag íslenskra bifreiðaeigenda, Félag heilbrigðis- og umhverfisfulltrúa, Matvælastofnun, ríkissaksóknari og nokkrir einstaklingar, meðal annars aðstandendur kvikmyndarinnar Fjallkonan hrópar á vægð . Þá bárust umsagnir frá þó nokkrum einstaklingum og auk þess frá Hagstofu Íslands, Bændasamtökunum, Landgræðslunni, Skógræktinni, Svínaræktarfélagi Íslands, sýslumanni í Borgarnesi og áðurnefndum félögum sem ég taldi hér upp áðan og nokkrum sveitarfélögum líka. Með frumvarpinu er lagt til að samþykkt verði ný lög um búfjárhald sem leysi af hólmi lög um búfjárhald o.fl., nr. 103/2002. Segja má að frumvarpið sé hliðarafurð vegna endurskoðunar dýraverndarlaga. Af lestri almennra athugasemda frumvarpsins má sjá að því er ætlað að endurspegla þá breytingu sem lögð er til í frumvarpi til laga um dýravelferð að eftirlit með velferð dýra verði fært til Matvælastofnunar og umfang búfjáreftirlits takmarkað við upplýsingaöflun um fjölda búfjár auk eftirlits með merkingum. En búfjáreftirlit hefur sennilega verið hjá sveitarfélögunum í ein ellefu hundruð ár. Um frumvarpið er almennt óhætt að fullyrða að flestir hafi fagnað framkomu þess og eins og fram hefur komið kallast efni þess á við efni frumvarps til laga um velferð dýra. Frumvarpinu er ætlað að ná til vörslu og merkingar búfjár og öflun hagtalna. Skilningur nefndarinnar er að gera megi ráð fyrir að frumvarpið innihaldi sérákvæði gagnvart almennum ákvæðum frumvarps til laga um dýravelferð. Af þeim sökum má leiða líkur að því að forgangsreglan, þ.e. að ákvæði sérlaga gangi framar ákvæðum almennra laga, muni hafa í för með sér að ákvæði frumvarpsins gangi framar ákvæðum frumvarps til laga um dýravelferð að því marki sem þau rekast á. Nefndin tók nokkur atriði og sjónarmið til sérstakrar skoðunar og er í nefndaráliti fjallað um þau í sérstökum köflum og ætla ég að hlaupa á því helsta á þeim tíma sem ég hef hér til framsögu málsins. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga er verkaskipting frumvarpsins gagnrýnd og látin í ljós sú skoðun að það samræmist ekki nútímaviðhorfum að setja öflun hagtalna í hendur ríkisstofnunar en fella skyldu til viðbragða, vegna einstakra mála sem upp kunni að koma, á sveitarfélögin. Skilningur nefndarinnar er að gagnrýninni sé í raun beint að verkaskiptingu sem kemur fram í frumvarpinu og einnig frumvarpi til laga um dýravelferð. Samtök sveitarfélaga gera athugasemdir við það að ný skrifstofustörf, sem verði komið á fót hjá Matvælastofnun, verði að einhverju leyti fjármögnuð af Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Í því ljósi gagnrýnir sambandið það að með frumvarpinu sé sveitarfélögunum gert að kosta hin nýju störf á sama tíma og auknar skyldur eru lagðar á sveitarfélögin í formi hjálparskyldu og vörslu- og handsömunarskyldu. Skilningur nefndarinnar var sá að sveitarfélögin hefðu talið að verkefni á sviði búfjáreftirlits og forðagæslu ættu frekar heima í höndum ríkisvaldsins vegna eðlis verkefna þeirra og þess hve flókin og kostnaðarsöm mál geta komið upp á téðum sviðum; og það væru þá einfaldari skipti á milli ábyrgðar varðandi þessi mál. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga kemur fram að það hafi varað eindregið við þeirri verkaskiptingu sem fram kemur í frumvarpinu þar sem hún sé bæði óljós og vinni gegn því markmiði að skýra stjórnsýsluna í málaflokki búfjárhalds og dýraeftirlits. Upplýsir sambandið að það hafi lagt til að öll ábyrgð á viðbrögðum verði á einni hendi, þ.e. hjá Matvælastofnun, en henni verði með lögum heimilað að semja við sveitarfélögin eða aðra aðila um einstaka framkvæmdaþætti gegn greiðslu. Skilningur nefndarinnar er sá að sveitarfélögunum beri að sinna verkefnum þar sem ákvarðanataka geti hvað best tekið mið af staðbundnum aðstæðum. Hefur þannig verið talið að yfirsýn sveitarfélaganna yfir málefni íbúa auki möguleika á því að komast að réttri og hallkvæmri niðurstöðu í hverju tilviki, þ.e. nefndin taldi að enginn annar væri betur til þessa verkefnis fallinn en sveitarfélögin. Að mati nefndarinnar er gagnrýni sveitarfélaganna mjög skiljanleg hvað það varðar að þessu ábyrgðarsviði sé skipt og kostnaðurinn skilinn eftir hjá sveitarfélögunum en eins og áður hefur komið fram var rík áhersla lögð á að afgreiða frumvarpið á yfirstandandi löggjafarþingi og að atvinnuveganefnd hafi hvorki tök á að jafna þann ágreining sem fjallað hefur verið hér um að framan né gera svo róttækar breytingar á frumvarpinu sem sambandið lagði til í viðbótarumsögn sem það sendi inn. Í því skyni að veita aðilum aukin tækifæri til þess að jafna ágreining sinn og grandskoða frumvarpið leggur nefndin hins vegar til að gildistöku frumvarpsins verði frestað til 1. janúar 2014 og hvetur nefndin sveitarfélögin og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið til að nota tímann þangað til vel. Þetta leysir auðvitað ákveðinn vanda varðandi fjárlagagerð bæði ríkisvalds og sveitarfélaga og vil ég hvetja aðila til að finna farveg til að leysa þann ágreining sem uppi er. Varðandi búfé og gildissvið frumvarpsins teljast, samkvæmt 2. mgr. 2. gr., alifuglar, geitfé, hross, kanínur, loðdýr, nautgripir, sauðfé og svín til búfjár samkvæmt frumvarpinu en þar að auki er Matvælastofnun falið að skera úr ágreiningi um hvort dýr teljist til búfjár. Um þetta var nokkuð fjallað, meðal annars vegna athugasemda frá Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur varðandi kanínur og hænur og auðvitað getur komið til að önnur dýr séu haldin sem gæludýr; mörk á milli búfjár og gæludýra geta verið lítil eða á gráu svæði og þá var það mat nefndarinnar að ekki þyrfti að taka á þessu þar sem Matvælastofnun væri hvort eð er með það verkefni að skera úr ágreiningi. Í 4. gr. frumvarpsins er fjallað um takmörkun búfjárhalds og kveðið á um heimildir sveitarstjórna til að setja samþykkt um búfjárhald. Meðal annars má í slíkri samþykkt ákveða að tiltekið búfjárhald sé með öllu bannað í viðkomandi sveitarfélagi eða takmarkað á tilteknum svæðum eins og við þekkjum. Þá var einnig fjallað um að búfjáreigandi sem verður fyrir atvinnutjóni vegna þessa banns eða takmarkana eigi rétt á bótum og skuli greiða bætur úr sveitarsjóði. Skógrækt ríkisins gerði meðal annars athugasemd við þetta en að mati nefndarinnar felur ákvæðið í sér áréttingu á tilteknu réttarástandi sem leiða má af ákvæðum 72. og 75. gr. stjórnarskrárinnar og í ljósi þess telur nefndin tilvist bótareglunnar eðlilega. Í 5. gr. frumvarpsins er fjallað um vörslu búfjár og kveðið á um heimild sveitarstjórna til að ákveða að umráðamönnum búfjár sé skylt að hafa það í vörslu allt árið eða tiltekinn hluta ársins. Varðandi þetta atriði varð talsverð umræða um vörslu búfjár og að mati nefndarinnar er umræðan um vörsluskyldu búfjár þörf og til marks um breytta tíma og breyttar áherslur í þjóðfélaginu. Þó svo að margar góðar hugmyndir og ábendingar hafi komið fram í umsögnum og á fundum nefndarinnar telur nefndin ekki mögulegt að ljúka henni og útfæra á þeim grundvelli vörsluskylduákvæðis sem teldist fullnægjandi. Af þeim sökum leggur nefndin ekki til neinar breytingar á ríkjandi réttarástandi en skorar á almenning og stjórnvöld að halda umræðunni áfram og gera þannig mögulegt að þokast nær fullnægjandi framtíðarlausn. Á fundum nefndarinnar og í umsögn Æðarræktarfélags Íslands um 283. mál, þ.e. velferð dýra - en þar kom fram að Æðarræktarfélagið taldi eðlilegt að herða á kröfum til loðdýrabúa til að tryggja að dýr sleppi ekki þaðan út - var það mat nefndarinnar að það væri verulega mikilvægt að loðdýrabændur gæti að sér og tryggi ávallt að loðdýr séu í tryggum vörslum. Slíkt á sérstaklega við í tilviki minkaeldis. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að nýtt ákvæði bætist við frumvarpið, er verði 7. gr., þar sem skýrt verði kveðið á um að loðdýrum skuli ávallt haldið í tryggri vörslu. Þá er lagt til að ráðherra verði heimilað að kveða nánar á um vörslukröfu loðdýra með reglugerð, og ákvæði er snerta þessa reglugerðarsetningu er meðal annars sótt í reglugerð um aðbúnað og meðferð minka og refa, nr. 165/2007. Samkvæmt 7. gr. frumvarpsins um friðuð svæði er lagt til að umráðamanni lands verði heimilað að ákveða að tiltekið og afmarkað landsvæði sé friðað svæði og þá sé umgangur og beit búfjár bönnuð á svæðinu. Töluverðar athugasemdir voru gerðar í umsögnum og á fundum nefndarinnar við að með ákvæðinu væri gert ráð fyrir því að leggja umtalsverðar skyldur á umráðamann hins friðaða lands á meðan umráðamanni búfjár væri aðeins gert að sækja búféð. 8. gr. fjallar einnig um hvernig bregðast skuli við ef búfé kemst inn á hið friðaða svæði. Í ljósi þeirrar meginreglu að lausaganga búfjár sé heimil nema hún verði bönnuð samkvæmt ákvörðun sveitarfélags telur nefndin eðlilegt og standi eigendum friðaðra svæða nær að halda búfé af landi sínu og bendir reyndar á að í tillögum hennar um breytingar á 13. gr., sem ég kem að á eftir, er lagt til að heimilt verði að ákæra og refsa þeim sem stuðli að því að búfé gangi um og sé á beit gegn banni við umgangi og beit búfjár á friðuðum svæðum. Í 1.–3. mgr. 9. gr. frumvarpsins, þar sem meðal annars er fjallað um haustskýrslu umráðamanna búfjár, er lagt til að umráðamönnum búfjár verði gert að skila Matvælastofnun svokallaðri haustskýrslu. Gert er ráð fyrir að slík upplýsingasöfnun verði gerð með rafrænum hætti, meðal annars í gagnagrunninn Bústofn. Þar skuli koma fram upplýsingar um fjölda ásetts búfjár, um búfé í hagagöngu og á hvaða jörð eða landspildu það er; um gróffóðurforða og annað. Nefndinni bárust nokkrar tæknilegar athugasemdir við frumvarpsgreinina og ætla ég að hlaupa aðeins á þeim. Varðandi innihald haustskýrslna var lagt til í umsögn Matvælastofnunar að landstærðir nytjalands skuli færðar í hana, þ.e. að umráðamönnum búfjár verði einnig skylt að færa í skýrsluna upplýsingar um landstærðir á jörðum sínum og landspildum. Hér er um að ræða upplýsingar sem Hagstofan safnar frá aðilum sem stunda búfjárhald og hið samræmda heiti, nytjaland, tekur sem sagt tillit til þess. Í umsögn Hagstofu Íslands og Svínaræktarfélags Íslands er efnislega tekið undir með Matvælastofnun. Þá er einnig í umsögn Matvælastofnunar lagt til að skilgreiningu í 5. tölulið 3. gr. verði þannig breytt að hagtölur verði einnig látnar ná til upplýsinga um landstærðir. Nefndin fellst á framangreind rök og gerir tillögu til breytingar á 3. og 9. gr. frumvarpsins. Þannig muni skilgreining hagtalna í 5. tölulið 3. gr. frumvarpsins ná til landstærða nytjalands og 2. mgr. 9. gr. verði látin endurspegla þá breytingu. Að auki verði gerð tæknileg orðalagsbreyting, þ.e. kveðið verði á um skyldu til að veita upplýsingar um gróffóðuruppskeru af túnum í stað gróffóðurbirgða. Annað atriði varðar aðgang að haustskýrslum. Í 6. mgr. 9. gr. frumvarpsins er lagt til að Matvælastofnun og Hagstofu Íslands verði heimilað að nota upplýsingar úr haustskýrslum samkvæmt 2. mgr. frumvarpsgreinarinnar en öðrum opinberum aðilum verði heimilað að nota slíkar upplýsingar að fengnu leyfi Matvælastofnunar. Í umsögn Bændasamtaka Íslands er farið fram á að samtökunum verði tryggð heimild til að nota upplýsingar úr haustskýrslunum og er meðal annars vísað til víðtæks leiðbeiningarhlutverks við landbúnað og mikilvægis upplýsinganna við það verkefni. Atvinnuveganefnd fellst á að rétt sé að veita leiðbeiningarþjónustu sem starfrækt er fyrir tilstuðlan Bændasamtaka Íslands aðgang að upplýsingum úr haustskýrslum gegn samþykki Matvælastofnunar. Nefndin leggur því til breytingu á 11. gr. frumvarpsins, þannig að leiðbeiningarmiðstöð samkvæmt 4. tölulið 1. gr. búnaðarlaga, nr. 70/1998, með síðari breytingum, verði heimill aðgangur að upplýsingum gegn samþykki Matvælastofnunar eins og opinberum aðilum. Í 4. og 5. mgr. 9. gr. frumvarpsins, þar sem fjallað er um eftirlit Matvælastofnunar, er lagt til að Matvælastofnun verði gert skylt að fara og skoða hjá umráðamönnum búfjár sem ekki skila inn fullnægjandi gögnum auk þess sem stofnuninni er heimilað að fara árlega í skoðun til allra umráðamanna búfjár til að sannreyna upplýsingagjöf samkvæmt 2. mgr. Í umsögn Bændasamtakanna var lögð mikil áhersla á að það yrði upplýst með hvaða hætti eftirlitið yrði. Athugasemdina settu samtökin fram í ljósi þess að þau telja varhugavert að leggja af reglubundna árlega skoðun. Að mati nefndarinnar hefur umfjöllun um fyrirkomulag og skyldur Matvælastofnunar vegna eftirlits samkvæmt 9. gr. frumvarpsins sterk tengsl við umræður um eftirlit stofnunarinnar samkvæmt 12. gr. frumvarps til laga um velferð dýra og vísar nefndin til umfjöllunar um slíkt í nefndaráliti um það frumvarp, sjá þskj. 1216 í 283. máli. Varðandi upplýsingaöflun og aðgang að gripahúsum/beitilöndum, sem var talsvert álitamál sem nefndin fjallaði um kemur fram í umsögn Bændasamtakanna að samtökunum sé ekki kunnugt um dæmi þess að það úrræði 15. gr. laga nr. 103/2002, um búfjárhald, hafi ekki reynst fullnægjandi. Í því ljósi draga þau í efa að þörf sé á nýjum þvingunarúrræðum í 11. gr. frumvarpsins. Í umsögn embættis sýslumannsins í Borgarnesi eru gerðar athugasemdir við að hvergi sé skilgreint hvað felast eigi í aðstoð lögreglustjóra samkvæmt 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins. Þar kemur fram að nauðsynlegt sé að skilgreina hvert hlutverk lögreglunnar sé, meðal annars sé vegið að sjálfstæði lögreglunnar með því að ætla henni að bregðast við fyrirskipunum annarra en handhafa ákæruvalds. Skilningur nefndarinnar er að ákvarðanir um húsleit verði ávallt að byggjast á málefnalegum forsendum að meðalhófi gættu. Friðhelgi einkalífs og heimilis nýtur verndar 71. gr. stjórnarskrár. Í ljósi þess að tilgangur heimildar 11. gr. frumvarpsins er að tryggja að nauðsynleg upplýsingaöflun vegna öflunar hagtalna tók nefndin til sérstakrar skoðunar hvort það væri viðeigandi að lagt væri til í frumvarpsgreininni að heimila Matvælastofnun að framkvæma húsleit samkvæmt dómsúrskurði. Að mati nefndarinnar er gagnrýni fulltrúa sýslumannsins í Borgarnesi réttmæt. Undir hana tekur ríkissaksóknari. Í skýringum frumvarpsins er enga leiðbeiningu að finna um hver aðstoð lögreglu á að vera. Í ljósi þessa leggur nefndin til breytingar á 11. og 13. gr. frumvarpsins. Þannig leggur nefndin til að skýrt verði tekið fram í 11. gr. frumvarpsins að Matvælastofnun sé heimill aðgangur að gripahúsum og/eða beitilöndum í þágu upplýsingaöflunar og ef umráðamaður búfjár meinar henni um aðganginn skuli það tilkynnt til lögreglu. Ég kem síðar að því er varðar 13. gr. Ég ætla síðan að fjalla aðeins um heimild Matvælastofnunar til að fella niður opinberar greiðslur í landbúnaði, sem einnig var talsvert álitamál sem nefndin fjallaði um. Í 2. mgr. 11. gr. frumvarpsins er lagt til að Matvælastofnun verði heimilað að fella niður opinberar greiðslur í landbúnaði í þeim tilvikum þegar stofnuninni er meinaður aðgangur til talningar búfjár og fjöldi gripa liggur til grundvallar ákvörðun greiðslna. Eins og ég nefndi áðan var þess getið í umsögn Bændasamtakanna að þeim sé ekki kunnugt um að það úrræði sem nú er hafi ekki reynst fullnægjandi. Við umfjöllun nefndarinnar var það álit nefndarinnar að úrræðið sem væri í 2. mgr. 11. gr. mætti vera skýrara. Í því ljósi leggur nefndin til þá breytingu á 2. mgr. 11. gr. að þar verði kveðið á um að umráðamönnum búfjár, sem njóta opinberra greiðslna í landbúnaði þar sem fjöldi gripa er grundvöllur greiðslu, sé skylt að veita Matvælastofnun atbeina við að staðreyna fjölda gripa með talningu, meðal annars með því að heimila starfsmönnum stofnunarinnar aðgang að gripahúsum og/eða beitilöndum. Er sérstaklega tekið fram að sinni umráðamaður ekki skyldunni sé Matvælastofnun heimilt að fella niður þær opinberu greiðslur sem grundvallast á talningunni þar til atbeininn hefur verið veittur. Mat nefndarinnar er að þessi útgáfa úrræðisins sé skýrari og markvissari en sú útgáfa sem fram kemur í frumvarpinu auk þess sem nefndin telur að með henni sé tryggt að ekki sé of langt gengið. Þá ætla ég að fjalla hér um kröfur um almennt bann við lausagöngu búfjár. Talsvert var gagnrýnt í umsögnum og máli gesta á fundum nefndarinnar að í frumvarpinu væri ekki að finna ákvæði um almennt bann við lausagöngu búfjár. Gagnrýnendur vildu ganga mislangt í að framfylgja lausagöngubanni og mörg áhugaverð sjónarmið komu fram fyrir nefndina. Mat nefndarinnar er að þrátt fyrir þá vitundarvakningu og ef til vill hugarfarsbreytingu sem hefur átt sér stað gagnvart beitarmöguleikum búfjáreigenda sé ekki unnt að gera svo róttæka breytingu að leggja almennt bann við lausagöngu búfjár. Beitarréttindi njóta oft á tíðum tiltekinnar verndar. Að auki hafa áhrif slíks banns ekki verið metin heildstætt og liggja því í raun og veru ekki fyrir. Ekkert virðist þó koma í veg fyrir að haldið verði áfram að skoða og ræða lausagöngu búfjár. Sá sem hér stendur vill vekja athygli á því að það nefndarálit sem hér liggur fyrir var prentað upp vegna breytingar sem gerð var á þessum kafla en þar komu meðal annars fram athugasemdir frá Bændasamtökunum um að í umræðu um lausagöngubann hefði gætt ójafnræðis. Bændasamtökin bentu á að í því nefndaráliti sem var uppkast og var sent út um tíma hefðu komið fram sjónarmið um að Bændasamtökin hefðu ekki sinnt umræðuskyldu sinni á þessu sviði og upplýsingagjöf, en Bændasamtökin bentu á að þau hefðu sannarlega gert það og hefðu meðal annars reynt að koma á framfæri við Ríkisútvarpið mynd sem sýndi aðra mynd af beit og búfjárhaldi sauðfjár en Ríkisútvarpið hefði hafnað því að sýna hana þrátt fyrir að það hefði sýnt kvikmyndina Fjallkonan hrópar á vægð á besta útsendingartíma. Í 13. gr. frumvarpsins um viðurlög er að finna almennt viðurlagaákvæði þar sem lagt er til að brot gegn ákvæðum frumvarpsins eða reglugerðum og samþykktum sem settar verða samkvæmt því varði sektum. Í umsögn ríkissaksóknara kemur fram að embættið telji ákvæði frumvarpsgreinarinnar almennt orðað þar sem þar sé ekki tilgreint nákvæmlega hvaða háttsemi er refsiverð og sú meginafmörkun sem ætlast sé til að gildi um skilgreiningu á refsiverðri háttsemi sem kann að vera kveðið nánar á um í stjórnvaldsfyrirmælum. Þá gagnrýnir embættið að saknæmisskilyrði séu ekki skilgreind, þ.e. ásetningur og gáleysi, og ekki sé kveðið á um hvort tilraun eða hlutdeild að brotum skuli refsiverð. Nefndin telur athugasemdir ríkissaksóknara eiga fullan rétt á sér. Af þeim sökum leggur nefndin til róttæka breytingu á 13. gr. frumvarpsins. Í tillögunni felst að sérstaklega eru tilgreindar verknaðarlýsingar þeirra brota sem heimilt verður að refsa fyrir á grundvelli frumvarpsins. Þá leggur nefndin til þá breytingu að heimilt verði að refsa lögaðilum fyrir brot gegn ákvæðum frumvarpsins. Að lokum er lagt til að heimilt verði að refsa fyrir tilraun og hlutdeild í brotum. Björn Valur Gíslason, Ólína Þorvarðardóttir og Þór Saari voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Í ljósi framangreindrar umfjöllunar leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir álitið rita hv. þingmenn Kristján L. Möller formaður, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, með fyrirvara, Jón Gunnarsson, með fyrirvara, og Sigurður Ingi Jóhannsson, sá sem hér stendur, framsögumaður, með fyrirvara. Ég ætla að geta fyrirvarans hér á eftir en kynna til sögunnar þskj. 1231, mál 282, sem eru þær breytingartillögur sem ég hef farið yfir um leið og ég kynnti nefndarálitið þannig að ég ætla ekki að fara yfir það að nýju. Þrír hv. þingmenn - auk þess sem hér stendur - hv. þm. Jón Gunnarsson og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson gera almennan fyrirvara. Hann snýr að því að við teljum að þetta sé umfangsmikið mál sem búið hefði verið að vinna mjög vel og hefði verið hægt að klára með góðri fullvissu um að við værum búin að vinna það mál mjög vel. En á ákveðnum tímapunkti var þessu máli ýtt til hliðar, það var fyrir jól sem þetta var komið á það stig - sá sem hér stendur benti reyndar ítrekað á að þvingunar- og refsiaðgerðir gengju of langt og sérstaklega refsisviðið, ekki væri því um að kenna að mál hefðu ekki gengið rétt fram í dómsölum að dómstólar hefðu ekki skilning á brotum er varða dýravelferð eða búfjárhald, heldur væri skortur á skýrleika refsiákvæða, og vegna þess að nefndin notaði fullmikinn tíma í febrúar og janúar í önnur mál, sem kannski munu ekki koma hér til lokaafgreiðslu, var þessi vinna unnin á miklum hraða undir lokin. Ég vil þakka öllum nefndarmönnum fyrir gott samstarf og nefndarritara fyrir frábært starf. En vegna þess að þessi mál voru unnin nokkuð hratt á síðustu metrunum settum við, þessir þrír þingmenn, þann fyrirvara við að ekki gafst tími til að senda málið út til umsagnar að nýju eftir þessar umfangsmiklu breytingar á þvingunarúrræðunum og refsiákvæðunum. En í trausti þess að þar hafi fagmenn verið að verki erum við tilbúnir að leggja þetta mál fram og leggja það til að það verði samþykkt. Með þeim orðum lýk ég máli mínu, frú forseti.

Frú forseti. Eins og fram kom í kynningu forseta þá mæli ég hér fyrir nefndaráliti hv. atvinnuveganefndar um þennan mikla lagabálk, heildarlagabálk um velferð dýra sem felur í sér allmörg álitamál og úrlausnarefni sem nefndin tók til umræðu og umfjöllunar. Engu að síður náðist góður samhugur í atvinnuveganefnd um þetta mál sem þakka ber. Nefndin hélt allmarga fundi og fékk til fundar við sig marga gesti sem tilgreindir eru nánar á þskj. 1216, og má segja að þeir gestir allir hafi verið góður þverskurður af stríðandi hagsmunum og sjónarmiðum í þessu máli. Umsagnir sem bárust voru fjölmargar og mun fleiri en gestakomum nam. Í þessu frumvarpi er lagt til að samþykkt verði ný lög um velferð dýra sem leysi af hólmi eldri lög um dýravernd og að hluta til einnig lög um búfjárhald. Þetta frumvarp er afurð tillagna sem bárust frá nefnd um endurskoðun dýraverndarlaga en hún starfaði með það að markmiði að stjórnsýsla og eftirfylgni mála á sviði dýraverndar yrði skilvirk og sem einföldust í framkvæmd. Eins og kemur fram í athugasemdum frumvarpsins er ætlunin með þessari nýju heildstæðu löggjöf að eitt ráðuneyti fari með forsjá löggjafarinnar og ein stofnun, Matvælastofnun, fari með framkvæmd málaflokksins því að hjá Matvælastofnun mun vera mikil fagþekking á velferð dýra. Samhliða er lagt til að störf búfjáreftirlitsmanna verði flutt frá sveitarfélögum til Matvælastofnunar en hlutverk þeirra er að stærstum hluta eftirlit með velferð búfjár. Almennt má segja um umfjöllun nefndarinnar um frumvarpið að það kom mjög oftlega fram í umsögnum og á fundum nefndarinnar að endurskoðun dýraverndarlaganna, sem við köllum núna dýravelferðarlög, væri þarft verk. Menn bentu á erfið tilvik sem ekki hefur verið mögulegt að leysa á grundvelli gildandi laga og því fögnuðu því margir að frumvarpið stefndi að mikilli einföldun á stjórnsýslu og eftirliti þar sem lagt væri til að eitt ráðuneyti og ein ríkisstofnun færi með yfirstjórn og framkvæmd mála á sviði dýravelferðar. Þeim almennu athugasemdum sem komu fram fyrir nefndinni má eiginlega skipta í tvo flokka. Annars vegar gagnrýni á að ekki væri tekið á tilteknum atriðum í frumvarpinu, til dæmis með ákvæðum um bann við verksmiðjubúskap, loðdýrarækt og fleira, en á hinn bóginn voru athugasemdir um að of langt væri gengið í tilteknum atriðum, til dæmis hvað varðaði valdaframsal til ráðherra. Nefndin fjallar í nefndaráliti sínu almennt um þessa gagnrýni, en tekur undir þá hvatningu umsagnaraðila að vinnu við reglugerðir sem setja þarf á grundvelli frumvarpsins verði hraðað eins og kostur er. Nefndin fjallaði meðal annars um hlutverk lögreglu í eftirlits- og þvingunarúrræðahluta frumvarpsins. Samkvæmt 8. gr. frumvarpsins skal tilkynna það lögreglu eða Matvælastofnun ef grunur leikur á um illa meðferð dýra og samkvæmt 33. gr. frumvarpsins getur lögregla fyrirvaralaust tekið dýr úr vörslu eiganda eða umsjónarmanns ef grunur leikur á um alvarlegt brot. Lögreglu er í þessu skyni heimilt að fara inn í íbúðarhús, útihús eða aðra þvílíka staði án dómsúrskurðar ef brýn hætta er talin á að bið eftir úrskurði valdi dýrum sem í hlut eiga skaða. Nefndin ræddi þetta nokkuð og bendir á að í 2. gr. lögreglulaga er hlutverk lögreglu skilgreint. Að mati nefndarinnar falla þær skyldur sem lagt er til að lögreglan hafi samkvæmt frumvarpinu vel að skilgreindu hlutverki lögreglu samkvæmt lögreglulögum. Lögregluembættin eru staðsett víða um land, umdæmi þeirra ná til dreifbýlisins, lögreglustörf eru fjölbreytt og lögreglan er oftast fyrst á staðinn þegar eitthvað bjátar á. Nefndin fær ekki séð að nokkurt annað yfirvald hafi sambærilegar almennar heimildir eða valdbeitingarheimildir. Við fjölluðum um gildissvið laganna, um skilgreiningar, stjórn dýravelferðarmála og þar kom að að rætt var nokkuð um fagráð um velferð dýra því að í 5. gr. frumvarpsins er lagt til að sett verði á stofn svokallað fagráð sem yrði nokkurs konar vettvangur fagfólks á sviði dýralækninga, dýrafræði, dýraatferlisfræði, dýravelferðar, dýratilrauna, búfjárfræða og siðfræði þar sem fengist verði við fræðileg álitamál á sviði dýravelferðar. Nefndin telur að tryggja þurfi Matvælastofnun nægileg fjárframlög til að standa undir rekstri þessa fagráðs. Ekki verði betur séð en að litið hafi verið til verkefna þess í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins. Nefndin telur eðlilega kröfu að starfsmaður fagráðsins hafi nauðsynlega sérþekkingu en telur þó ekki ástæðu til að þrengja möguleika ráðsins umfram það að ráðinn skuli starfsmaður með sérfræðiþekkingu á starfssviði þess. Við töldum eðlilegt að Bændasamtök Íslands ættu fulltrúa í fagráði um velferð dýra, enda koma þau fram fyrir hönd stórs hluta dýrahaldara í landinu. Í 6. gr. frumvarpsins kemur fram almenn regla um meðferð dýra. Þar er lagt til að skylt verði að fara vel með dýr og að umráðamaður beri ábyrgð á að annast sé um þau í samræmi við ákvæði frumvarpsins. Sérstaklega er tekið fram að ill meðferð dýra sé óheimil. Í 3. gr. er hugtakið umráðamaður skilgreint. Þannig teljast eigendur dýra eða aðrir aðilar sem ábyrgir eru fyrir umsjá dýra til umráðamanna. Skilningur nefndarinnar er sá að með 6. gr., í samhengi við 3. gr. frumvarpsins, sé í reynd verið að leggja til að komið verði á nokkurs konar ábyrgðarkerfi þar sem tryggt verði að ábyrgðin á meðferð dýra hvíli ávallt á herðum þess sem það stendur næst að hlutast til um að vel sé farið með dýrið. Frumvarpið kveður á um hjálparskyldu. Meginregla hjálparskyldunnar er sett fram í 1. mgr. 7. gr. þar sem segir að þeim sem verður var við eða má ætla að dýr sé sjúkt, sært, í sjálfheldu eða bjargarlaust að öðru leyti beri að veita því umönnun eftir föngum. Síðan er fjallað um skyldur sveitarfélaga og hvernig fara beri með kostnað sem hlýst af því að hjálparskyldu er sinnt. Í ljósi dýravelferðarsjónarmiða og þess skipulags sem ætlunin er að koma á með frumvarpinu telur nefndin eðlilegt að kveðið sé á um þá meginreglu að ráðherra sem fer með vernd og friðun villtra fugla og villtra spendýra beri endanlega kostnaðarábyrgð vegna meðferðar dýra sem lenda í mengunarslysum. Sú regla mun jafnt gilda innan sem utan gildissviðs laga um varnir gegn mengun hafs og stranda og laga um umhverfisáhrif. Að mati nefndarinnar er eðlilegt að hjálparskylda við hálfvillt eða villt dýr verði felld á sveitarfélögin, enda ráða þau málum innan sinna marka á grundvelli sjálfstæðis síns og laga og er fyrirsjáanlegt að flest mál sem snerta villt og hálfvillt dýr muni hafa tengsl við sveitarfélögin. Í umsögn Matvælastofnunar segist stofnunin hafa áhyggjur af því að það muni oft reynast erfitt eða jafnvel ómögulegt að innheimta endurgreiðslur kostnaðar vegna umönnunar og meðhöndlunar dýra í neyð og bendir á að mikilvægt sé að tryggja að dýr þjáist ekki að óþörfu og því sé nauðsynlegt að hugað verði að því hvernig ríkið geti tryggt endurgreiðslur í slíkum tilvikum. Stofnunin leggur til að stofnaður verði sjóður undir forræði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins. Nokkrir umsagnaraðilar taka undir þessa skoðun Matvælastofnunar. Það kemur líka fram í minnisblaði frá ráðuneytinu að nefndin sem samdi fyrirliggjandi frumvarp hafi rætt möguleika á stofnun slíks sjóðs en niðurstaða hennar hafi verið að um of dýra og viðurhlutamikla aðgerð yrði að ræða. Atvinnuveganefnd telur að stofnun slíks sjóðs mundi hafa jákvæð áhrif, en við teljum ekki tímabært að leggja til sjóðstofnun því að við álítum að undirbúningur þess þyrfti lengri aðdraganda og það þyrfti að liggja fyrir hvernig ætti að fjármagna slíkan hjálparsjóð. Við ræddum líka allmikið um tilkynningarskyldu um brot á lögum um velferð dýra. Í 8. gr. frumvarpsins er kveðið á um tilkynningarskyldu. Þar er í fyrsta lagi kveðið á um hverjir séu tilkynningarskyldir og til hverra þeir skuli tilkynna um brot gegn ákvæðum laganna eða brot á reglugerðum. Í öðru lagi kemur þar fram heimild til nafnlausrar tilkynningar. Ef tilkynning hefur augljóslega verið tilhæfulaus eða aðrar veigamiklar ástæður eru til þess gerir frumvarpið ráð fyrir því að unnt sé að víkja þessari nafnleynd til hliðar. Bent hefur verið á að þetta kunni að vera annmörkum háð. Nefndin sá ástæðu til að breyta þessu til samræmis við 9. gr. barnaverndarlaga þar sem í greinargerð með barnaverndarlögum er vísað til réttlátrar málsmeðferðar, aðili máls hafi rétt til að vita hver tilkynnti enda kunni það að skipta hann miklu máli til að andmælaréttur hans nýtist að fullu. Því þurfi að gera ráð fyrir því sem meginreglu að aðili eigi rétt á að vita hver tilkynnandi er. Í greinargerð með barnaverndarlögum er líka fjallað um það að sé tilkynnendum ekki tryggð nafnleynd muni það fæla þá frá því að tilkynna og afleiðingin kunni þá að verða sú að upplýsingar berist ekki lengur þótt full þörf kunni að vera á afskiptum stjórnvaldsins. Þarna togast sem sagt tvenns konar hagsmunir á. Atvinnuveganefnd vildi yfirfæra þessi sjónarmið yfir á tilkynningarskyldu í dýraverndarlögum og nefndin álítur að það sé sérstök þörf á því að tryggja möguleika manna til að tilkynna um brot gegn reglum frumvarpsins. Dýr hafa ekki málsvara og hafa engin tök á því að láta vita af illri meðferð. Það kom fram á fundum nefndarinnar að mikil þögn ríkir oft um illa meðferð á dýrum og því geta brot gegn dýrum viðgengist lengi án þess að nokkuð sé að gert. Þessi þögn ríkir oft í skugga vinskapar, nábýlis og samstöðu, t.d. til sveita. Nefndin áleit því að eðlilegt væri að herða enn frekar á rétti til nafnleyndar en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Nefndin leggur til að kveðið sé á um rétt tilkynnanda til að óska nafnleyndar gagnvart öðrum en Matvælastofnun eða lögreglu, og skyldu Matvælastofnunar til að meta hvort hagsmunir tilkynnanda skaðist ef greint er frá nafni hans. Sé svo þá beri að fallast á ósk um nafnleynd. Þá leggjum við líka til að skýrt verði kveðið á um frávik frá tilkynningarskyldunni þannig að ef ekki eru forsendur til að fallast á nafnleynd verði tilkynnanda heimilt að draga tilkynningu sína til baka. Síðan ræddum við líka hvort ekki væri rétt að herða á tilkynningarskyldu dýralækna og heilbrigðisstarfsmanna dýra. Við leggjum til að ný grein bætist við frumvarpið á eftir 8. gr. sem sækir í raun fyrirmynd sína til þeirra greina barnaverndarlaga sem ég hef nú rakið. Í kaflanum um getu, hæfni og ábyrgð kemur fram það álit nefndarinnar að ekki sé hægt að útiloka að þær aðstæður kunni að koma upp að nauðsynlegt verði að setja reglur um hæfni þeirra sem fást við dýrahald. Gerist það verða slíkar reglur að hafa nægilega lagastoð. Þess vegna leggjum við til nýja málsgrein sem bætist við 9. gr. frumvarpsins og kveður á um heimild ráðherra til að setja með reglugerð nánari fyrirmæli um þær kröfur sem gerðar eru til umráðamanna varðandi getu og hæfni, svo sem um menntun. Talsvert var rætt um það fyrirkomulag sem frumvarpið boðar varðandi leyfisskyldu í 11. gr. Í minnisblaði frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu kemur fram að nefndin sem samdi frumvarpið hafi álitið það til bóta fyrir eftirlitsaðila með dýravelferðarmálum að innleiða almenna leyfisskyldu gagnvart dýrahaldi sem ekki teldist til almennrar frístundaiðju. Matvælastofnun fjallar einnig ítarlega um 11. gr. frumvarpsins í umsögn sinni. Þar kemur meðal annars fram að þegar sé mögulegt að öðlast yfirsýn yfir málaflokkinn hvað búfjáreigendur varðar en ekki yfir þá aðila sem reka aðra starfsemi í tengslum við dýrahald eða stóra gæludýraræktendur. Stofnunin segir að vandséð sé að leyfisveiting fyrirbyggi að dýravelferðarmál komi upp í framhaldi af vandamálum eigenda og umráðamanna dýra. Nefndin telur að þær ábendingar og gagnrýni sem koma fram í umsögn Matvælastofnunar og minnisblaði eigi rétt á sér og því leggjum við til breytingar á 11. gr. frumvarpsins þannig að í stað leyfisskyldu komi tilkynningarskylda vegna dýrahalds í atvinnuskyni. Óheimilt verði að hefja starfsemi áður en tilkynnt hefur verið um hana, skilyrði uppfyllt og húsakostur, búnaður og þekking tekin út af Matvælastofnun. Einnig vísum við til fyrrgreindra tillagna um breytingu á 9. gr. um að heimilt sé að kveða á um tiltekna lágmarksþekkingu í reglugerð og í þriðja lagi að bætt verði inn ákvæði þar sem Matvælastofnun verði heimilað að stöðva starfsemi. Í 12. gr. frumvarpsins er fjallað um eftirlit Matvælastofnunar með leyfisskyldri starfsemi. Þar er lagt til að umfang og tíðni eftirlitsins byggi á sérstakri áhættuflokkun en að öðru leyti verði nánar mælt fyrir um eftirlitið og framkvæmd þess með reglugerð. Matvælastofnun leggur til breytingu á frumvarpsgreininni og vísar til þess að hún sé í raun í samræmi við hugmyndir stofnunarinnar. Tillaga hennar felur í sér að í stað þess að öll leyfisskyld starfsemi verði háð eftirliti Matvælastofnunar verði öll starfsemi sem lög um velferð dýra nær til háð slíku eftirliti. Álit nefndarinnar er að rétt sé að leggja til breytingar á 12. gr. frumvarpsins til samræmis við tillögur Matvælastofnunar, þ.e. að með áhættuflokkun eigi að verða hægt að beina eftirlitinu að þeim sem þurfa á því að halda. Allt að einu er nefndin þeirrar skoðunar að rétt sé að kveða á um tiltekið lágmark eftirlitsheimsókna í frumvarpsgreininni og því leggjum við til að miðað sé við að eftirlit eigi sér stað að jafnaði eigi sjaldnar en annað hvert ár. Í 13. gr. eru settar fram þær lágmarkskröfur sem lagt er til að umráðamönnum dýra beri að tryggja. Í umsögn dýraverndarráðs um meðferð dýra er sett fram sú skoðun að skýrara og heppilegra sé að kveða á um að tryggja beri grasbítum beit í stað útivistar á beitilandi. Bændasamtök Íslands taka undir þetta en vilja þó frekar ræða um nægilega beit í þessu samhengi. Nefndin telur að tillögur dýraverndarráðs og Bændasamtakanna um breytingar á þessu séu réttmætar. Nefndin leggur til að breyta þessu ákvæði þannig að kveðið verði á um skyldu til að tryggja grasbítum beit á grónu landi á sumrin. Varðandi aðgerðir og meðhöndlun er í 15. gr. frumvarpsins lagt til að kveðið verði á um tvær meginreglur. Annars vegar að skurðaðgerðir á dýrum skuli ekki framkvæmdar nema af læknisfræðilegum ástæðum, hins vegar að við sársaukafullar aðgerðir eða meðhöndlun skuli ávallt deyfa eða svæfa dýr og veita því verkjastillandi meðhöndlun. Frá báðum meginreglum eru lagðar til undantekningar þannig að þessi meginregla eigi ekki við um fjarlægingu horna og spora af dagsgömlum hönum og geldingar dýra og merkingar á dýrum sem hafa verið heimilaðar í lögum og reglugerðum. Um geldingarmál á grísum urðu miklar umræður því að frumvarpið gerði ráð fyrir því að gera mætti undantekningu vegna grísa sem yngri eru en vikugamlir, þá mætti gelda án deyfingar. Til að gera langa sögu stutta telur nefndin að ekki sé rétt að bæta inn slíku heimildarákvæði og vísar til þess að í nágrannalöndum okkar er víða verið að hverfa frá geldingum almennt í svínarækt. Evrópusambandið hefur sett það á sína stefnuskrá að hverfa algerlega frá geldingum grísa frá og með árinu 2018 og geldingar ódeyfðra grísa voru með öllu bannaðar frá og með 1. janúar 2012. Við teljum rétt að við tökum mið af þróuninni í nágrannalöndum okkar. Auk þess eru aðrar aðferðir tækar varðandi þetta svo sem lyfjagelding, sem er einföld aðgerð með bólusetningu, og einnig sá möguleiki að gelda ekki en slátra fyrr. Ég ætla að fara hratt yfir sögu því að þetta er gríðarlega mikið nefndarálit og ógjörningur að drepa á öll þau álitamál sem hér koma fram. Frumvarpið herðir á ákvæðum sem lúta að aðgerðum og meðhöndlun dýra, flutningi dýra, merkingum þeirra, handsömun og ótal margt fleira sem til bóta má horfa þar sem ýmist eru ný ákvæði eða skerpt á ákvæðum sem fyrir eru í núgildandi dýraverndarlögum. Við tókum refsiábyrgðarhlutann líka fyrir, endurskoðuðum hann, skerptum verulega á honum og gerðum hann ítarlegri og fyllri. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Kristján Möller formaður, Ólína Þorvarðardóttir, Björn Valur Gíslason, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Jón Gunnarsson og Sigurður Ingi Jóhannsson, en Einar K. Guðfinnsson, Jón Gunnarsson og Sigurður Ingi Jóhannsson með fyrirvara. Frú forseti. Ég vil að lokum segja að ég tel að þessi endurskoðaða löggjöf um velferð dýra sé mikið fagnaðarefni. Það er liður í siðvæðingu samfélags að vel sé búið að dýrum sem höfð eru til nytja og þess gætt að dýr líði hvorki skort né þjáningu verði við það ráðið. Skýr lagarammi, skilvirkt eftirlit og markviss stjórnsýsla stuðla að því, því að dýr eru skyni gæddar verur og mikilvægt að þau geti sýnt sitt eðlilega atferli. Nýting dýra og umgengni við þau þarf að einkennast af alúð og virðingu fyrir sköpunarverkinu. Frú forseti. Að svo mæltu læt ég máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka framsögumanni, Ólínu Þorvarðardóttur, og nefndinni allri fyrir mikið starf í þessu máli. Eins og fram kom hjá hv. framsögumanni er nefndarálitið upp á 34 blaðsíður og það voru þó nokkuð margar breytingartillögur, óvanalega margar, einar 25. Ég kem hingað til að greina frá fyrirvara okkar, þess sem hér stendur og hv. þingmanna Einars K. Guðfinnssonar og Jóns Gunnarssonar, við málið. Sá fyrirvari er almennur og er sá sami og ég lýsti við búfjárhaldslögin fyrr í kvöld og varðar það að þessi vinna er umfangsmikil enda málaflokkurinn víðfeðmur. Hér er um nýjung að ræða, mál sem er búið að vinna lengi í kerfinu í samstarfi ýmissa aðila og ráðuneytis og ég held að megi segja að hafi verið góð vinna. Nokkrar grundvallarbreytingar voru gerðar og auðvitað eru nokkur álitamál í þessu, en sá fyrirvari sem við gerum er almennur þess efnis að málið var langt komið í desembermánuði en í janúar og febrúar og fram í mars valdi meiri hlutinn í atvinnuveganefnd að taka til umfjöllunar mál er ekki munu klárast á þessu þingi og ljóst var að mundu ekki klárast. Fyrir vikið var þetta mál látið bíða en hér eru gerðar umtalsverðar breytingar á þvingunarúrræðum og refsiákvæðum, auk þess sem þau álitaefni sem ég ætla ekki að koma inn á tímans vegna þurftu auðvitað umfjöllunar við í nefndinni. Ég tel að niðurstaðan sé ásættanleg en vegna þess að við höfðum ekki tækifæri til að leita umsagna að nýju þrátt fyrir fjölda breytingartillagna, sérstaklega breytinga á þvingunarúrræðunum og refsiákvæðunum, setjum við þennan fyrirvara. Ég vil þó segja að vinnan í nefndinni hefur verið góð og atvinnuveganefnd hefur frábæran nefndarritara til aðstoðar sem vann þrekvirki á síðustu dögum áður en málið var tekið út. Í trausti þess að það haldi sem þar var gert samþykktum við að vera á þessu nefndaráliti og á málinu og leggjum til að það verði samþykkt, en vísum til þess að það væri betra þegar um er að ræða svo umfangsmikil mál að þau fái þann tíma í nefndunum sem þau þurfa til að verða fullþroskuð svo menn geti lagt þau fram með góðri samvisku.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1215, um opinber innkaup. Ég ætla út af fyrir sig ekki að rekja nefndarálitið enda liggur það fyrir á þingskjalinu og þingmenn geta kynnt sér það ásamt með þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur til. Á nefndarálitinu eru auk Helga Hjörvars þeir hv. þingmenn Skúli Helgason, Magnús Orri Schram, Árni Þór Sigurðsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Frumvarpið er fyrst og fremst innleiðing á tilskipun 2007/66/EB sem lýtur að aukinni skilvirkni í kæruleiðum í opinberum útboðsmálum og gerir nefndin nokkrar breytingar á frumvarpinu við 2. umr. Þar er kannski helst til að taka að fjárhæðarmörk þess sem útboðsskylt er eru hækkuð nokkuð, einkanlega í tilfelli vöru og þjónustu þar sem þau hækka úr liðlega 7 milljónum í 11,5 milljónir. Þau gætu út af fyrir sig verið allt að 21 milljón Evrópureglnanna vegna en nefndin taldi ekki ástæðu til að fara hærra með þessi mörk en almennt gerist á Norðurlöndunum og ekki heldur til að fara neðar með þessi mörk eins og verið hefur. Þá eru gerðar nokkrar breytingar til að árétta gildissvið það sem kærunefndin nær til, það sem undir hana fellur, og í því sambandi vísað til tilskipunarinnar og þeirra gerða sem hún vísar til. Það er ástæða til að árétta hér við 2. umr. að auðvitað takmarkast þau áhrif í innlendum rétti við þær gerðir sem hafa verið innleiddar í íslenskan rétt en ekki aðrar. Þá eru aðrar minni háttar breytingar sem finna má á þskj. 1215 og ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér um leið og ég mæli með því að frumvarpið verði, að samþykktum þessum breytingum, samþykkt og afgreitt til 3. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Þjóðminjasafn Íslands. Hér er um að ræða mál sem snýr að því að skilgreina Þjóðminjasafnið sem háskólastofnun. Það kemur fram í nefndarálitinu að Þjóðminjasafnið og Háskóli Íslands hafa átt með sér margvíslegt samstarf um langa hríð. Í september 2012 var ákveðið, að höfðu samráði við þjóðminjavörð og háskólarektor, að skipa nefnd sem ætlað var það hlutverk að koma með tillögur um hvernig efla mætti faglegt samstarf á milli Háskóla Íslands og Þjóðminjasafnsins. Nefndin sem var skipuð fulltrúum frá ráðuneytinu, Háskóla Íslands og Þjóðminjasafninu lagði til að lögum um Þjóðminjasafnið yrði breytt, svo sem kemur fram í frumvarpstextanum. Verði frumvarpið að lögum verður rannsóknarhlutverk Þjóðminjasafnsins styrkt, það skilgreint sem háskólastofnun, sérstakar rannsóknarstöður við safnið lögfestar og akademískir starfsmenn þess tengdir með beinum hætti við rannsóknir og kennslu Háskóla Íslands. Umsagnaraðilar sem komu á fund nefndarinnar eru almennt mjög jákvæðir gagnvart frumvarpinu. Þeir telja það renna styrkum stoðum undir samstarf háskólans og Þjóðminjasafnsins og jafnframt að það muni efla fræðilega og verklega menntun nemenda á þeim fræðasviðum sem um ræðir. Þá er málið talið til þess fallið að auka rannsóknir og kynningu á menningararfi þjóðarinnar og tryggja gæði rannsóknarstarfs hjá báðum stofnununum. Í umsögn Rannsóknaseturs í safnafræðum er bent á að í athugasemdum við frumvarpið segi að stefnt sé að því að koma upp sérstakri þverfaglegri rannsóknastofnun um málefni safna innan vébanda Hugvísindastofnunar Háskóla Íslands. Rannsóknasetur gerir athugasemd við þetta og bendir á að meginröksemdin fyrir stofnun Rannsóknaseturs í safnafræðum hafi verið að efla sjálfstæðar rannsóknir á safnasviði og því skjóti skökku við að stefnt sé að því að stofna þverfaglega stofnun þegar slík stofnun sé nú þegar til innan vébanda Háskóla Íslands. Nefndin hefur tekið athugasemdina til skoðunar og áréttar að með fyrirhuguðum breytingum á lögum um Þjóðminjasafnið verði séð til þess að sú starfsemi sem nú þegar er til staðar verði styrkt en ekki grafið undan henni. Einnig var bent á í umsögn frá félagsvísindasviði Háskóla Íslands að með því að tilgreina Hugvísindastofnun sérstaklega í athugasemdum við frumvarpið sé lagt til að Þjóðminjasafnið tengist sérstaklega einu sviði háskólans frekar en öðrum. Svo vilji til að á því sviði sé ein af þremur safnagreinum við Háskóla Íslands en hinar safnagreinarnar séu á öðru sviði sem standi alfarið utan Hugvísindastofnunar. Þá segir að nær væri að Þjóðminjasafnið tengdist Rannsóknasetri í safnafræðum sem er starfrækt innan Félagsvísindastofnunar. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og telur að heppilegra væri að háskólinn fyndi í samvinnu við Þjóðminjasafnið, frekar en Alþingi, lausn sem yrði rannsóknum á safnamálum og í safnagreinum til framdráttar þannig að ólíkar fræðigreinar geti lagt saman krafta sína á hvaða sviði háskólans sem þær starfa. Við umfjöllun um málið vöknuðu spurningar um þýðingu þess sem lagt er til í frumvarpinu, þ.e. að Þjóðminjasafnið yrði skilgreint sem „háskólastofnun“. Í minnisblaði mennta- og menningarmálaráðuneytisins kemur fram að hugtakið háskólastofnun sé lögverndað heiti fyrir sjálfstæða menntastofnun sem sinni kennslu, rannsóknum, varðveislu þekkingar, þekkingarleit og sköpun á sviðum vísinda, fræða, tækniþróunar eða lista. Þá segir að með frumvarpinu sé að því stefnt að Þjóðminjasafn Íslands fái sambærilega stöðu gagnvart Háskóla Íslands og Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, þ.e. að sú rannsóknarstarfsemi sem stunduð sé hjá Þjóðminjasafni geti nýst í samstarfi við Háskóla Íslands og aðra viðurkennda háskóla til eflingar á þekkingu innan fræðasamfélagsins. Slíkt samstarf komi samstarfsháskólum til góða, m.a. á þann hátt að sameiginlegar rannsóknir með Þjóðminjasafni Íslands verði teknar til greina við mat á rannsóknarstarfsemi hlutaðeigandi háskóla. Nefndin áréttar að um rannsóknarstöðu, samanber 3. gr. frumvarpsins, gilda sömu reglur um hæfi og almennt gilda um sambærilegar stöður á háskólastigi. Nefndin leggur til að gildistökuákvæði frumvarpsins verði breytt. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson formaður, Skúli Helgason, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Ólafur Þór Gunnarsson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Ég hvet eindregið til þess að þetta mál verði samþykkt sem er eiginleg afmælisgjöf til Þjóðminjasafnsins á 150 ára afmæli þess og legg því til að málið fái fljóta og góða afgreiðslu í þinginu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar vegna frumvarps til laga um gjaldeyrishöft sem mælt var fyrir af hæstv. fjármálaráðherra fyrr í þessum mánuði. Frumvarpið lýtur einkanlega að þremur þáttum. Þar er í fyrsta lagi verið að uppfylla fyrirheit sem gefin voru við samninga um þinglok fyrir nokkru um að gera ráðstafanir til að létta á fjármagnshöftunum gagnvart venjulegu fólki og fyrirtækjum. Það er hér gert með því að hækka framfærsluviðmið, auka heimildir aðila í atvinnurekstri til gjaldeyrisviðskipta, auka heimildir til erlendrar lántöku og fleiri slíkra þátta. Í öðru lagi er verið að hækka umtalsvert heimildir Seðlabankans til að leggja á stjórnvaldssektir. Það þýðir ekki að sektirnar séu að hækka heldur er aukið svigrúmið sem bankinn hefur til þess að ákvarða sektir inn í, hvað einstaklinga varðar úr 20 milljónum í 65 milljónir og gagnvart fyrirtækjum úr 75 milljónum í 250 milljónir en það er þá ramminn fyrir þær sektir sem bankinn getur lagt á. Hér verður að hafa í huga að veruleg ágóðavon getur verið af því að brjóta gegn lögum um gjaldeyrishöft. Það er mikil þjóðarnauðsyn að þau lög haldi og að höftin leki ekki því að ef þau leka munum við aldrei losna við þau. Þess vegna er mikilvægt að bankinn hafi fullnægjandi heimildir til að láta menn sæta tilfinnanlegum sektum ef þeir brjóta í ágóðaskyni gegn þeim undanþágum sem þeim hafa verið veittar eða á annan hátt gegn lögum um gjaldeyrishöft. Þá er í frumvarpinu í þriðja lagi verið að auka umtalsvert eftirlitsheimildir Seðlabankans með lögum af sömu ástæðum og verið er að auka heimildir bankans til að leggja á sektir. Þetta atriði var kannski það sem helst var umdeilt í meðförum málsins og sætti nokkurri gagnrýni, en hafa verður í huga að Fjármálaeftirlitið hefur sams konar heimildir til eftirlits og verið var að búa Seðlabankanum. Athygli var hins vegar vakin á því í umfjöllun fyrir nefndinni að eftirlit Fjármálaeftirlitsins nær aðeins til afmarkaðs hóps lögaðila, starfsleyfisskyldra aðila í tilteknum greinum atvinnulífsins en ekki til allra fyrirtækja og allra einstaklinga á Íslandi eins og hér um ræðir hvað varðar Seðlabankann og eftirlit með lögunum um gjaldeyrishöft. Sömuleiðis að ekki væri um að ræða sérstaka afmörkun á því til hvers eftirlitið næði, þess vegna væru heimildirnar samkvæmt frumvarpinu óhæfilega víðtækar og gengju gegn góðri venju um friðhelgi einkalífs og sjónarmiðum um persónuvernd. Nefndin tók tillit til þessara sjónarmiða og afmarkar það svið sem eftirlitsheimildirnar ná til. Samkvæmt breytingartillögu nefndarinnar ná þær annars vegar til gjaldeyrisviðskipta og hins vegar fjármagnshreyfinga eðli málsins samkvæmt því að hér er verið að hafa eftirlit með lögum um gjaldeyrishöft. Þess vegna ná eftirlitsheimildirnar til þátta er varða þau, þ.e. gjaldeyrisviðskipti og fjármagnshreyfingar, en ekki til annarra óskyldra hluta. Til þess að taka af öll tvímæli var talið rétt af nefndinni að árétta þetta með breytingu á lögunum sem hér kemur þá til atkvæða við atkvæðagreiðslu nú eftir 2. umr. málsins. Nefndin stendur einhuga að baki áliti þessu með svipuðum hætti og nefndin stóð einhuga að því að flytja sjálf frumvarp til breytinga á lögum um gjaldeyrishöft nýverið. Það er full ástæða fyrir þeirri góðu þverpólitísku samstöðu sem hefur tekist í þessum mikilvægu hagsmunamálum íslensks þjóðarbús og íslensks almennings. Það er eitthvert brýnasta verkefni okkar í þinginu að brjótast út úr þessum höftum og skapa bæði venjulegu fólki og fyrirtækjum í landinu eðlileg almenn skilyrði í efnahagslífinu til frjálsrar verslunar og viðskipta.