Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hafa borist hér þrjú bréf og les ég hið fyrsta þeirra: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Magnús Reynir Guðmundsson, bæjarritari á Ísafirði, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta undirritar Ólafur Þ. Þórðarson, 5. þm. Vestf. Þá hefur einnig borist bréf, undirritað af Svavari Gestssyni 3. þm. Reykv., samhljóða að mestu því bréfi sem ég var að lesa, en þar segir síðan: „Óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Reykjavík, Ólafur Ragnar Grímsson, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni í dag.“ Svo kemur þriðja bréfið, sem einnig er samhljóða hinum fyrri að öllu meginefni, og það er undirskrifað af Ólafi G. Einarssyni, formanni þingflokks Sjálfstfl., um það að Pétur Sigurðsson sé á förum til útlanda í opinberum erindum og óskar þess að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Geir Hallgrímsson utanrrh., taki sæti á Alþingi í fjarveru sinni á meðan. Þannig stendur á um alla þessa menn að þeir hafa setið á þingi á þessu kjörtímabili. Þarf því ekki að kanna kjörbréf þeirra og munu þeir komnir hér til þingfundar. Óska ég þeim velfarnaðar í störfum á þingi.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 565 sem fjallar um 227. mál, en það er frv. til l. um breyt. á lögum nr. 74 27. apríl 1972, um skipan dómsvalds í héraði, lögreglustjórn, tollstjórn o. fl. Allshn. Nd. hefur fjallað um þetta frv., en meginefni þess fjallar um starfsheiti borgarfógeta og héraðsdómara. Hefur nefndin orðið sammála um að mæla með því að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 566. Það er 111. mál og er frv. til l. um breyting á áfengislögum nr. 82 2. júlí 1969. Efni þessa frv. er að nýrri mgr. er bætt við lögin: „Um meðferð áfengis í skipi, er kemur frá útlöndum, vörslu þess eða innsiglun, fer skv. ákvæðum laga um tollheimtu og tolleftirlit.“ Þetta ákvæði kemur í stað 2.–6. mgr. 4. gr. núgildandi laga. Auk þess er lagt til í frv. að niður falli 2. mgr. 6. gr. áfengislaganna, en þar er landhelgi ákveðin 4 sjómílur frá stórstraumsfjöruborði. Nú hafa verið samþykkt ný lög um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn, nr. 41 frá 1979, og samræmist þetta mark landhelginnar ekki þeim lögum þar sem þar er jafnan miðað við beinar grunnlínur. Því er lagt til að nefnd málsgrein verði felld niður. Nefndin leggur til, eftir að hafa athugað þetta frv., að það verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. sem hefur verið afgreitt ágreiningslaust úr Ed. hv. Alþingis. Það felur í sér nokkrar breytingar á vélstjórnarnámi á þann veg m. a. að auknar eru kröfur til efsta stigs vélstjórnarnáms vegna tækniframfara og örra breytinga. Þá þykir það öryggisatriði að svo sé, enda er það líka svo að þessi hefur orðið þróunin í fleiri löndum. Hins vegar er styttur tíminn sem þarf til 1. stigs. Þá hafa menn m. a. í huga að draga menn að vélstjórnarnámi, þannig að þeir hafi það nám á bak við sín réttindi. Með frv. er einnig verið að mæta vanda sem upp hefur komið vegna fjölmargra undanþága til vélstjórnar. Gert er ráð fyrir sérstökum námskeiðum þessa vegna og einnig er gert ráð fyrir því að vélstjórnarnámið geti farið fram við fleiri skóla en Vélskóla Íslands, en Vélskóli Íslands verði eftir sem áður aðalskólinn á þessu sviði. Það sem meginmáli skiptir er að koma þessu námi sem fyrst í það horf að það geti samræmst kröfum tímans, eins og oft er sagt, en þær hafa ekki minnkað á þessu sviði fremur en öðrum. Frv., sem hér liggur fyrir, þarf að fylgja mjög skjótt í kjölfar hinna nýju atvinnuréttindalaga sem samþykkt voru hér á Alþingi í vetur. Það voru að mestu leyti sömu mennirnir sem sömdu bæði þessi frv. og ætlun þeirra var að þau fylgdust að eftir því sem verða mætti. Þeir sem sömdu þetta frv. voru í nefnd sem menntmrn. skipaði á s. l. sumri til að endurskoða lögin um vélstjórnarnám með tilliti til laganna um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum. Í þessari nefnd áttu sæti þeir Stefán Ólafur Jónsson, deildarstjóri í menntmrn., sem var formaður, Andrés Guðjónsson skólastjóri Vélskóla Íslands og Helgi Laxdal vélfræðingur, formaður Vélstjórafélags Íslands. Þetta er, eins og ég sagði, alveg ágreiningslaust mál og ég vona að það hljóti sem allra skjótastan framgang í þessari hv. deild. Leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að því verði vísað að lokinni 1. umr. til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður um þetta mál. Við vitum að víða úti um land er torvelt að ráða vélstjóra með fullnægjandi réttindi til þess að lögskráning geti farið fram á fiskiskipum. Eins og ákvæðið til bráðabirgða hljómar hér held ég að það sé ekki fullnægjandi til þess að leysa úr bráðum vanda víðs vegar á hinum smæstu stöðum úti á landinu. Ég hygg því að það verði að taka mjög til athugunar hvort rétt sé að binda vélstjórnarnámskeið, sem þarna er gert ráð fyrir að haldið verði, við 24 mánuði eða hvort hafa eigi það algerlega opið, þannig að það geti fullnægt því markmiði, sem ætlað er, að þeir menn sem fáist við vélgæslu á fiskiskipum út um landið megi njóta þeirrar lágmarksþekkingar sem hér er gert ráð fyrir. Ég held m. ö. o. að ef Alþingi gengur frá þessu lagafrv. eins og það er haldist samgrh. ekki uppi að fylgja fast eftir stefnu laganna þar sem brýn nauðsyn knýr á um að fiskiskipastólnum sé haldið úti líka utan þéttbýlisstaða.



Herra forseti. Ég veit ekki alveg hvort ég hef misskilið hv. formann menntmn. eða hann mig, en ég skildi hann svo að hann teldi að hér væri verið að tala um námskeið sem stæði í 24 mánuði. Svo er ekki. Ég vildi einungis taka það fram að svo væri ekki og þessi námskeið væru komin í gang. Þetta ákvæði er hér sett einungis til þess að skuldbinda ríkisvaldið til að bjóða upp á þessi námskeið og skylt sé að bjóða þeim upp á námskeið sem starfað hafa á undanþágu þann tíma sem hér er um rætt. Það útilokar hins vegar það ekki að heimilt sé að bjóða upp á námskeið þó að svo sé ekki. Það er einungis verið að tryggja þarna nokkurn rétt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. félmn. Nd. Hún hefur orðið sammála um afgreiðslu málsins. Fjöldi umsagna barst um þetta mál og einnig hugmyndir að brtt. Á sumar þeirra hefur verið fallist, aðrar ekki. Á þskj. 580, sem er nál., bendir nefndin á nokkur atriði sem gætu verið til lögskýringar. Þar er í fyrsta lagi bent á að ráðgjafarnefnd sú, sem um getur í 3. gr. og víðar í lögunum, þurfi að ná samkomulagi um framkvæmd laganna ef tryggja eigi eðlilega samvinnu allra aðila. Í öðru lagi bendir nefndin á að nauðsynlegt sé að samkomulag náist við samtök atvinnurekenda verði heimildin til að setja reglugerð nýtt, en sú heimild er í 14. gr. laganna. Í þriðja lagi eru skilgreind hugtökin „atvinnuleitandi“ og „atvinnuumsækjandi“ eins og þau koma fyrir í þessum ákveðnu lögum. Loks bendir nefndin á að þrátt fyrir orðalag 17. gr., þar sem segir að einkaaðilum sé óheimilt að reka vinnumiðlun í ágóðaskyni, verði framkvæmd ekki breytt frá því sem nú tíðkast, enda eru efnisatriði þessarar greinar eins og í núgildandi lögum. Þetta þýðir að fyrirtæki og einstaklingar, sem hingað til hafa annast milligöngu um ráðningar, geti gert það, enda sé það gert á kostnað atvinnurekenda. Á þskj. 581, herra forseti, flytur félmn. tvær brtt. Í þeirri fyrri er lagt til að fjölgað verði í ráðgjafarnefndinni og inn komi fulltrúi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, enda munu lögin taka til starfsmanna ríkis og bæja. Í öðru lagi er lagt til að gerð verði breyting á 6. gr. frv. Sú breyting er fólgin í því að 1. málsgr. tekur til allra sveitarfélaga og þar með fellur 2. málsgr. brott.



Herra forseti. Þetta frv. varðar sölu á íbúðum sem byggðar voru á sínum tíma til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði, þ. e. voru byggðar fyrir gildistöku laga nr. 51/1980. Þannig stendur á að um endursölu þessara íbúða gilda önnur ákvæði en t. d. um endursölu verkamannabústaðaíbúða eða íbúða sem byggðar voru á vegum framkvæmdanefndar. Fyrir bragðið hafa eigendur íbúða, sem voru byggðar til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði á sínum tíma og fyrir gildistöku laga nr. 51/1980 og óska eftir að selja þessar íbúðir, orðið utangarðs í kerfinu. Þeim tekst ekki að komast í gegnum kerfið með málaleitan sína um að selja íbúðirnar. Það fyrirfinnst enginn sem á að meta íbúðirnar t. d. og meðan ekki fyrirfinnst aðili sem á að meta íbúðirnar geta sveitarstjórnirnar ekki tekið afstöðu um forkaupsréttinn. Þetta er í rauninni kjarni þessa máls. Hér hefur hópur fólks orðið utangarðs lagalega séð, kemst ekki til þess að selja íbúðir sínar vegna þess að kerfið leyfir því í rauninni ekki að selja íbúðirnar eins og það er núna. Til þess að ráða bót á þessu er hér lagt til að með þessar íbúðir skuli fara með sama hætti og íbúðir í verkamannabústöðum frá sama tíma, þannig að við 62. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins bætist ákvæði sem hljóði svo: „Um íbúðir sem byggðar voru til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis fyrir gildistöku laga nr. 51/1980 og sveitarfélög lögðu fé til skulu gilda sömu reglur og um íbúðir í verkamannabústöðum samkv. þessum kafla [þ. e. þessum kafla laganna]. Stjórnir verkamannabústaða skulu fara með kaup og sölu slíkra íbúða og gilda ákvæði 49. gr. um fjármögnun þeirra við sölu.“ Eins og af þessu má ráða er lagt til að sömu reglur gildi um þessar íbúðir, sem voru byggðar á sínum tíma til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði og sveitarfélög lögðu fé til, og nú gilda um verkamannabústaði. En jafnframt er nauðsynlegt að þan lagaákvæði, sem þó eru í gildi um þetta mál en virka ekki eins og ég lýsti áðan, verði numin úr gildi. Þess vegna er í 2. gr. þessa frv. til l. lagt til að jafnframt falli úr gildi lög nr. 106/1970, um sölu á íbúðum sem byggðar eru af framkvæmdanefnd byggingaráætlunar í Reykjavík eða til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði. Sannleikurinn er sá að ákvæði þessara laga að því er varðar sölu á íbúðum sem byggðar voru af framkvæmdanefnd byggingaráætlunar eru í rauninni ekki lengur í gildi þó að lögin séu talin í gildi vegna þess að það eru komin ný ákvæði um það í lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þau lög sem hér um ræðir, þ. e. lög nr. 106/1970, hafa því einungis lagalegt gildi að því er varðar sölu á íbúðum sem voru byggðar til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði. Það er sem sagt svo, að fyrir gildistöku laga nr. 51/1980 voru í gildi sérstök ákvæði um framlög sveitarfélaga til íbúðarbygginga í þessu skyni og skyldur ríkissjóðs til að leggja jafnháa upphæð á móti sveitarfélagi. Það var að því leytinu um félagslega aðgerð að ræða og lánakjör á þeim íbúðum, sem hér um ræðir, voru betri en við almennar íbúðabyggingar og að ýmsu leyti hliðstæð við kjörin í verkamannabústaðakerfinu. Menn geta líka ráðið hliðstæðuna af því að lögin nr. 106/1970 fjalla bæði um endursölu á íbúðum sem byggðar eru af framkvæmdanefnd byggingaráætlunar og um sölu á íbúðum sem eru byggðar til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði. Þegar af þessum sökum virðist eðlilegt að hér fylgist að sú regla sem menn hafa á hverjum tíma varðandi endursölu á íbúðum í verkamannabústaðakerfinu eða íbúðum byggðum af framkvæmdanefnd byggingaráætlunar og svo hins vegar þeim íbúðum sem byggðar eru til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði. Ég ætla ekki að rekja þetta neitt frekar, herra forseti, en vísa til þeirrar grg. sem fylgir þessu frv. til l. og eins grg. til bæjarráðs Hafnarfjarðar frá bæjarlögmanninum Ingimundi Einarssyni, þar sem rakin er sú hörmungarsaga sem menn geta orðið fyrir í þessum efnum, að komast ekki til að selja íbúðir sínar vegna þess að eitt rekur sig á annars horn í kerfinu. Á þessu máli geta menn í rauninni haft tvær skoðanir, nefnilega þá annars vegar að engar kvaðir skuli vera á þessum íbúðum og þær fari til frjálsrar sölu á hinum almenna íbúðamarkaði ellegar þá stefnu, sem hér er lögð til, að sama regla gildi og gildir um aðrar íbúðir sem byggðar voru á félagslegum grundvelli á þessum tíma. Sú stefna, sem hér hefur verið valin, gerir sem sagt ráð fyrir því að þessar félagslegu íbúðir haldi áfram að eiga samleið með öðrum félagslegum íbúðum sem byggðar voru á sama tíma. Ég tel það vera eðlilegt sjónarmið. Menn geta svo deilt um hvaða reglur skuli gilda um sölu á slíkum íbúðum á hverjum tíma, en ég tel einsýnt að reglan eigi að vera ein og sú sama hverrar tegundar sem félagslegar íbúðir eru, sú sama fyrir verkamannabústaði og fyrir íbúðir sem byggðar voru til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði og fyrir íbúðir sem byggðar voru af framkvæmdanefnd byggingaráætlunar. Að lokinni þessari umr., herra forseti, legg ég til að þessu frv. verði vísað til félmn. og 2. umr.



Herra forseti. Ég get vel tekið undir þau ummæli sem hv. síðasti ræðumaður hafði hér um að samræmis skyldi gætt milli íbúða í verkamannabústöðum og þeirra sem byggðar eru í því sérstaka skyni að vera til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að ég tel að nauðsynlegt sé og tími til kominn að íhuga vel hvort ekki sé rétt að stíga nú það skref að fleiri íbúðir en áður í verkamannabústöðum verði boðnar til sölu á frjálsum markaði. Ég held að verkamannabústaðakerfið hefði gott af því eins og þróunin hefur verið og tel að það yrði til bóta og vildi beina því til þeirrar n. sem fær þetta mál til athugunar að athuga sérstaklega hvort ekki sé rétt að rýmka endursölurétt þeirra sem búa í verkamannabústöðum þannig að þeir geti notið frjáls markaðar.



Herra forseti. Ég mæli fyrir þessu frv. í fjarveru 1. flm. Sighvats Björgvinssonar, en auk okkar eru flm. að þessu frv. Ólafur G. Einarsson, Guðmundur J. Guðmundsson og Guðmundur Einarsson, hv. þm. Efni frv. er það, að á eftir 5. gr. laganna um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda komi ný grein er orðist svo: „Nú ákveður félagi í lífeyrissjóði, sem á rétt til töku fæðingarorlofs samkv. lögum nr. 97/1980, að hverfa úr fyrra starfi að hluta eða öllu leyti og til heimilisstarfa vegna barnsburðar, og er þá þeim lífeyrissjóði, sem viðkomandi er félagsmaður í, skylt að veita félagsmanninum heimild til áframhaldandi aðildar að sjóðnum á óbreyttum grundvelli í allt að sjö ár, enda taki félagsmaður þá að sér að greiða iðgjaldahlut atvinnurekanda ásamt sínum eigin. Slíkur félagsmaður nýtur allra sömu réttinda í lífeyrissjóðnum og aðrir félagsmann, þ. á m. lánsréttinda.“ Síðan er um gildistökuákvæði. Heimavinnandi húsmæður eru eina atvinnustéttin í landinu sem ekki nýtur lífeyrisréttinda og hafa verið ýmsar tillögur á ferli til að reyna að bæta þar úr, þ. á m. ein sem ég leyfði mér að flytja fyrr á þessu þingi. Þær till. hafa þó ekki náð fram að ganga. Hér er bryddað upp á nýrri leið sem ég tel að sé mikilvægt að reyna að fara. Húsmæður eru eina starfsstéttin sem ekki nýtur lífeyrisréttinda og það er óþolandi réttleysi fyrir húsmæður og vanvirða hve samfélagið metur störf þeirra lítils. Hér er einungis um áfanga að markinu að ræða, eitt skref af mörgum sem taka þarf, en skref sem ekki er mjög flókið og ekki er mjög erfitt að sameinast um að taka og þetta verður hluta af heimavinnandi húsmæðrum til hjálpar, þ. e. þeim sem eru nú á leiðinni inn á heimilin af vinnumarkaðinum tímabundið. Í langflestum tilvikum hafa konur hafið störf og eru orðnar aðilar að lífeyrissjóðum þegar þær ganga í hjónaband og fara að stofna heimili. Þegar fjölgar í fjölskyldunni og móðirin stendur frammi fyrir því vali hvort hún kýs að starfa áfram utan heimilis og koma barni sínu í fóstur eða hverfa af vinnumarkaðinum til heimilisstarfa að hluta eða öllu leyti, þá eru að sjálfsögðu mörg áhorfsmál og þ. á m. lífeyrismál. Kjósi konan að hverfa af vinnumarkaðinum og til heimilis- og uppeldisstarfa missir hún ekki aðeins atvinnutekjur, sem heimilið má e. t. v. illa án vera, heldur fellur líka niður réttur hennar til lífeyris. Sé um að ræða konu sem ekki hefur t. d. greitt nógu lengi í lífeyrissjóð til að tryggja sér lánsréttindi fellur einnig sá möguleiki hennar niður er hún hverfur til heimilisstarfa og sennilega einnig réttur hennar til lántöku, jafnvel þó hún uppfylli skilyrði sjóðsins um lágmarkstíma varðandi aðild að sjóðnum. Fyrir ungt fólk, sem er að afla sér íbúðarhúsnæðis, er þetta að sjálfsögðu mjög óæskilegt og hlýtur að vega þungt og getur e. t. v. orðið þess valdandi að kona sjái sér ekki fært að annast uppeldisstörf og heimilishald sjálf. Það hygg ég hins vegar að sé æskilegt að kona sé ekki neydd af samfélaginu til að vinna úti. Það á að reyna að skapa konum þau skilyrði að þær geti verið heima ef þær það kjósa og að því ber okkur að sjálfsögðu að reyna að stefna. Tilgangur þessa frv. er að koma til móts við fólk sem á við þennan vanda að etja. Með því að samþykkja þetta frv. yrðu lögin um skyldutryggingu lífeyrisréttinda þannig að konu væri gert kleift að hverfa úr starfi utan heimilis og til heimilisstarfa vegna barnsburðar, en halda áfram sem félagsmaður í lífeyrissjóði allt að sjö ár. Með orðalaginu „á óbreyttum grundvelli“ er átt við að iðgjöld til sjóðsins verði þá metin hverju sinni á grundvelli þeirra launa sem greidd eru fyrir sambærilegt starf og það sem konan stundaði áður en hún hvarf til heimilisstarfa. Að sjálfsögðu er gert ráð fyrir því að slíkur sjóðfélagi njóti allra sömu réttinda í lífeyrissjóðnum og aðrir sjóðfélagar njóta. Þá er ósvarað spurningunni um hlut atvinnurekenda í lífeyrissjóðsiðgjaldinu, sem er 6%, eftir að hætt er störfum úti á vinnumarkaðinum. Till. hafa áður verið gerðar um að ríkissjóður taki að sér að greiða slíkan iðgjaldahlut, en þær hafa ekki náð samþykki. Það er farin í frv. millileið. Skv. frvgr. er gert ráð fyrir því að konan eða öllu heldur heimilið taki að sér greiðslu þessa iðgjaldshluta og greiði þannig samtals 10% lífeyrissjóðsiðgjald, en sagan er ekki öll sögð með því. Í 30. gr. laga nr. 75 frá 1981, um tekjuskatt og eignarskatt með síðari breytingum, eru ákvæði um frádrátt manna frá tekjum utan atvinnurekstrar. Í staflið D í þessari grein segir m. a. um hvað draga megi frá skattskyldum tekjum: „Iðgjöld af lífeyri, enda sé lífeyristryggingin keypt hjá lífeyrissjóði, vátryggingarfélagi eða stofnun sem starfar eftir reglum sem fjmrh. samþykkir og séu þar m. a. fyrirmæli um vörslu og ávöxtun tryggingarfjárins og eftirlit með starfseminni. Frádráttur þessi skal þó ekki vera hærri en 11% af þeim launum sem almennt eru til viðmiðunar slíkum greiðslum. Hafi afvinnurekandi greitt hluta iðgjaldsins skerðist réttur launþega til frádráttar sem því nemur. Fjmrh. getur veitt heimild til að víkja frá framangreindu hámarki iðgjaldsfrádráttar þegar sérstaklega stendur á.“ Samkv. orðalagi greinarinnar er ljóst að allt iðgjaldið (10% af viðmiðunarlaununum eða jafnvel meira) er frádráttarbært við skattlagningu með sama hætti og iðgjaldshluti lífeyrissjóðsfélaga þar sem atvinnurekandi greiðir mótframlag. Nú má ætla að heimavinnandi húsmæður hafi úr litlum eigin tekjum að spila og nýtist því skattfrádrátturinn illa. En þá kemur til ákvæði 2. málsgr. 63. gr. laganna þar sem ónýttur frádráttur hennar kemur til góða sem frádráttur hjá maka. Þannig nýttist iðgjaldið til fulls sem skattfrádráttur hjá hjónum undir öllum kringumstæðum. Slíkt jafngildir að sjálfsögðu ekki því að ríkissjóður greiði „atvinnurekendahlut“ lífeyrisiðgjalds á móti húsmóðurinni, en þessi frádráttur tekjuskattslaganna, sem hafa alls ekki verið notuð með þeim hætti sem hér er bent á, opna þó leið til að greiða eitthvað fyrir lífeyristryggingu húsmæðra þótt vissulega sé aðeins um að ræða, eins og ég sagði áðan, áfanga að endanlegu takmarki. Það skal lögð á það áhersla að hér er einungis um að ræða heimild handa húsmæðrum og þær eru sjálfráðar að því hvort þær nýta sér þessa heimild eða ekki. Það er rétt að taka fram að lokum að þó að í þessu frv. sé talað um húsmæður er ekkert sem kemur í veg fyrir að karlmaður, sem uppfyllir skilyrði laga nr. 97/1980 um rétt til töku fæðingarorlofs, geti horfið til heimilisstarfa í tengslum við barnsfæðingu konu sinnar og haldið lífeyrissjóðsaðild sinni óskertri. Þetta frv. nær að sjálfsögðu jafnt til karla og kvenna að þessu leyti. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að þetta mál verði sent til athugunar í hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyt. á lögum nr. 39 frá 19. júní 1922, um lausafjárkaup, og hef framsögu um þetta mál fyrir hönd 1. flm., hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, sem vikið hefur af þingi, en var hér varamaður þegar málið var lagt fram. Frv. er flutt af Sighvati Björgvinssyni, hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, þeim sem hér stendur, Guðmundi Einarssyni, Ólafi Þ. Þórðarsyni og Kristínu Halldórsdóttur. Efnislega er hér um að ræða breytingu á 54. gr. laganna. Þar bætist við ný málsgr. er verði 2. málsgr. og orðist svo, með leyfi forseta: „Nú koma í ljós innan eðlilegs endingartíma söluhlutar gallar sem kaupanda var ekki kunnugt um, en rýra verulega verðgildi hlutarins eða krefjast kostnaðarsamra úrbóta, og rekja má til ásetnings eða vanrækslu seljanda eða ætla má að honum hafi verið kunnugt um en leynt kaupanda, og eiga þá ákvæði 1. málsgr. um takmörkun á ábyrgð seljanda ekki við. Kaupandi skal þó innan árs frá því að slíkur galli kom sannanlega í ljós gera seljanda viðvart og gefa honum kost á að bæta úr eða krefja hann skaðabóta.“ Tilefni þessa frumvarpsflutnings er dómur Hæstaréttar frá 27. júní 1983. Sá dómur byggðist á úreltum ákvæðum kaupalaga og sætir furðu leikara og lærðra. Málsatvik voru þau að árið 1963 hóf maður nokkur byggingu íbúðarhúss í Garðabæ og keypti m. a. til húsbyggingarinnar steinsteypu sem uppfylla átti tiltekin skilyrði staðla sem fram voru tekin m. a. á afgreiðslu- og sölunótum. Nokkrum árum síðar fór múrhúðin að detta af húsinu og ógerningur var að gera við hana. Steinsteypa í hluta hússins reyndist vera orðin morkin og ónýt á aðeins örfáum árum. Eftir ítarlegar rannsóknir, m. a. vegna þess að húseigandinn hafði allan tímann geymt afgreiðslu- og sölunótur, reyndist unnt að sanna að steypan hefði verið gölluð. Íblöndunarefnin, sem húsbyggjandinn hafði greitt fyrir höfðu ekki verið sett í steypuna með þeim afleiðingum að hún ónýttist á skömmum tíma. Í undirrétti voru húseigandanum dæmdar skaðabætur, en í Hæstarétti var þeim dómi hrundið og húseiganda engar bætur dæmdar með vísan til þess að samkvæmt ákvæðum kaupalaga hefði húseigandi átt að bera gallann fyrir sig innan árs frá því salan á steypunni fór fram. Sá frestur var löngu liðinn áður en mögulegt var að gallar gætu komið í ljós eins og síðar varð. Því virðast ákvæði kaupalaga heimila seljendum varanlegrar fjárfestingarvöru eins og steinsteypu að selja stórgallaða vöru svo fremi að kaupandi verði þess ekki var á fyrsta ári eftir að sala fór fram. Nægir þá ekki kaupanda til varnar að geta sannað að hann hafi verið svikinn um það efni og þau vörugæði sem hann greiddi fullt verð fyrir. Svo virðist sem kaupendur steinsteypu og annars áþekks varnings þurfi að eiga aðgang að efnarannsóknarstofu til þess að tryggja hag sinn. Þessi niðurstaða Hæstaréttar stangast á við almenna réttlætiskennd. Brýn nauðsyn er til að taka kaupalögin í heild til endurskoðunar og gera á þeim verulegar breytingar til samræmis við breytta tíma og breytta viðskiptahætti, eins og tillaga var gerð um á seinasta þingi, á þskj. 661, en flm. þeirrar þáltill. voru hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson og sá sem hér stendur. Allt of miklir hagsmunir eru hér í húfi til þess að jafneinföld og augljós breyting og hér er gerð tillaga um sé dregin eða látin bíða heildarendurskoðunar laganna sem vafalaust mun taka verulegan tíma.