Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að með bréfi dagsettu 28. júní síðastliðinn hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sbr. ákvæði 8. töluliðar 1 mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu um ráðstafanir gegn innflutningi ólöglegra fíkniefna og skýrslu um viðskipti ríkisstofnana við 800 birgja.



Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Bjartrar framtíðar um að 11. þm. Reykv. s., Óttarr Proppé, geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Bjartrar framtíðar í kjördæminu, Brynhildur S. Björnsdóttir. Kjörbréf Brynhildar hefur verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Brynhildur S. Björnsdóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Eins og hæstv. ráðherra veit er ég áhugamaður um olíu, um Drekasvæðið og líka um að við notfærum okkur þann rétt sem við höfum til hlutdeildar Noregsmegin við Jan Mayen-miðlínuna. Þess vegna er ég líka áhugamaður um hvenær og með hvaða hætti við setjum upp ríkisolíufyrirtæki. Eins og hæstv. ráðherra man örugglega mælti ég fyrir tillögu, þegar ég var iðnaðarráðherra á sínum tíma, um að setja á stofn slíkt félag. Þá var það algerlega í gadda slegið samkvæmt þeirri tillögu, greinargerð og framsögu að félagið ætti að vera alfarið í eigu íslenska ríkisins, ekki mætti selja hlutina og sömuleiðis var sagt algerlega skýrt að félagið mætti ekki standa að vinnslu olíu. Tilgangurinn var fyrst og fremst sá að halda utan um hagsmuni íslenska ríkisins, og eins og ég sagði þá í framsöguræðu - ekki síst með tilliti til þess að á sínum tíma gerðu íslenskir sendimenn besta samning sem ég held að nokkru sinni hafi verið gerður fyrir hönd íslenska ríkisins árið 1981 þegar þeir öfluðu Íslandi fjórðungshlutdeildar Jan Mayen-megin miðlínunnar. Ísland mátti jafnframt bíða með ákvörðun þangað til byrjað væri að draga upp olíu þar á meðan Norðmenn þurfa hins vegar að taka ákvörðun um samsvarandi hlutdeild um leið og leit hefst okkar megin. Á þeim tíma sagði ég einnig að rétt væri að bíða þangað til ljóst væri hver yrðu áform Noregs. Á síðasta ári tel ég að orðið hafi kaflaskipti. Þá lýsti norski olíumálaráðherrann því yfir að hann hygðist færa út norskar kvíar til þessa svæðis og einnig kom þá út fyrsta olíuskýrsla Norðmanna síðustu sjö árin og þar var allur fókus á því svæði. Þessi tímamót tel ég að leiði til þess að nú er tímabært að ráðast í þetta. Ég vil segja það alveg skýrt að ég er giska sáttur við stefnu nýju ríkisstjórnarinnar varðandi olíu- og Drekasvæðið, tek undir það sem þar segir að flestu leyti í stefnuyfirlýsingunni. Það er mjög í anda þeirra síðustu þriggja ríkisstjórna sem hafa starfað að þessum málum. Ég var iðnaðarráðherra í tveimur. Þess vegna vil ég brýna ráðherra til dáða og meginspurning mín er hvenær ríkisstjórnin hyggst setja þetta á stofn. Einnig tel ég að miðað við orðanna hljóðan í stefnuyfirlýsingunni megi skilja hana þannig að ríkið ætli einnig að ráðast sjálft í olíuvinnslu. Það kemur mér á óvart. Ég tel að það sé óheimilt samkvæmt lögum nr. 166/2008 og þær aðrar spurningar varða ósk um skýringar hæstv. ráðherra á þeim orðum sem þar standa.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og deili áhuga hans á þessu viðfangsefni og þeim málaflokki sem ég er að koma tiltölulega ný að í mínu nýja embætti. Ég get strax í upphafi róað hv. þingmann um að ekki er að verða stefnubreyting hér á frá því sem hann rakti vel í fyrirspurn sinni. Eins og fram kemur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar mun ríkisstjórnin stuðla að aukinni þekkingu á sviði leitar og vinnslu á olíu og gasi hjá íslenskum aðilum með þrennum hætti. Í fyrsta lagi með ýmiss konar undirbúningsvinnu og yfirferð á regluverki í kjölfar nýlegrar útgáfu rannsóknar- og vinnsluleyfa á Drekasvæðinu. Í öðru lagi með auknu samstarfi við nágrannalönd og í þriðja lagi, sem hv. þingmaður spyr um, með stofnun sérstaks ríkisolíufélags. Stofnun ríkisolíufélags til að gæta íslenskra hagsmuna er því einn liður í því að stuðla að aukinni þekkingu innlendra aðila á þessu sviði. Eins og hv. þingmaður nefndi er sérstök heimild þegar til staðar í lögum til að stofna ríkisolíufélag um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis. Þetta eru lög nr. 13/2001, með breytingum sem hv. þingmaður nefndi frá árinu 2008. Þar kemur skýrt fram í athugasemdum við lagafrumvarpið, með leyfi forseta: „Þess ber þó að gæta að ekki er lagt til að íslenska ríkið taki beint þátt í vinnslu á kolvetni heldur er um að ræða að gæta hagsmuna íslenska ríkisins er varða auðlindina sjálfa sem og fjárhagslega hagsmuni ríkisins af vinnslu kolvetnis.“ Ég vil því svara því hreint út að ekki stendur til að slíkt ríkisolíufélag starfi sem vinnslufyrirtæki og því er ekki að verða nein breyting á þeim lögum enda er í fyrrnefndum lögum kveðið á um að það sé óheimilt. Ég ítreka að það stendur ekki til á þessu stigi að minnsta kosti að víkja frá því. Hvað seinna gerist í framtíðinni er annarra að taka ákvörðun um, en hér er ekki verið að víkja frá þeirri stefnu. Ríkisolíufélagið mundi hafa með höndum gæslu íslenskra hagsmuna vegna olíuvinnslunnar til dæmis á þeim hluta Jan Mayen-hryggjarins sem tilheyrir norskri efnahagslögsögu samanber samkomulagið sem hv. þingmaður nefndi og ég get tekið undir að sé einn af bestu samningum sem íslenska ríkið hefur gert frá árinu 1981. Í grunninn gæti fyrirmyndin að hinu íslenska ríkisolíufélagi verið hið norska ríkisolíufélag Petoro en það félag er í eigu norskra stjórnvalda og heldur utan um þau sérleyfi til leitar og vinnslu á olíu og gasi sem er í eigu norskra stjórnvalda og gætir þannig hagsmuna Noregs. Þannig fer Petoro með 25% hlut í þeim tveimur sérleyfum sem veitt var í byrjun árs af Orkustofnun til rannsókna og vinnslu kolvetnis á Drekasvæðinu. Ekki liggur fyrir nákvæm tímasetning um hvenær ráðherra hyggist notfæra sér áðurnefnda heimild í kolvetnislögunum til að stofna ríkishlutafélag. Það þarf að skoða þá þætti vel, alla þætti málsins innan stjórnsýslunnar og er vinna þegar hafin á því innan hennar. Í því skyni ber að hafa í huga, og sérstaklega í ljósi orða hv. þingmanns um kaflaskiptin, að ekki er ráðgert að norsk stjórnvöld hefji útboð á sérleyfum innan norska hlutans á Jan Mayen-svæðinu fyrr en árið 2015 í fyrsta lagi. Íslensk stjórnvöld ættu í því útboði rétt á 25% þátttöku í veittum leyfum með vísan til Jan Mayen-samkomulagsins fyrrnefnda. Hins vegar ber að geta að Íslendingar, og það er kannski það sem gerir þetta samkomulag svo hagstætt fyrir okkur, þurfa ekki samkvæmt samkomulaginu að nýta rétt sinn fyrr en boranir hafa gefið upplýsingar um að olía sé fundin í vinnanlegu marki. Með vísan til þessa má því segja að nægur tími sé til að stofna ríkisolíufélagið ef horft er til gæslu íslenskra hagsmuna á Jan Mayen-svæðinu. Ég tel hins vegar farsælast að fá skýrar línur í þessi mál fljótlega og vísa í stjórnarsáttmálann með það að markmiði. Það er ætlun mín að kynna fyrir lok komandi löggjafarþings með hvaða hætti slíkt ríkisolíufélag eða olíufélag í eigu ríkisins verði stofnsett og formgert og er undirbúningur þess þegar hafinn innan stjórnsýslunnar. Við höfum sem sagt tímann fyrir okkur og ég sé fyrir mér að þetta væri dæmi um mál sem hægt væri að hefja vinnu við, að skrifa frumvarp í ráðuneytinu, leggja það jafnvel fram til kynningar og leita umsagna áður en það verður lagt fram á þinginu til endanlegrar afgreiðslu.

Herra forseti. Ég var ekkert órólegur yfir stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu máli en hins vegar get ég viðurkennt að það róar allmjög sál mína að vita að hæstv. ráðherra lýsir því yfir að ekki sé um að ræða neina stefnubreytingu frá því sem mótað var af fyrri ríkisstjórnum í þessum efnum. Ég er fullkomlega sáttur við þessi svör hæstv. ráðherra. Það er kannski dálítil írónía í því að ég, gamall radíkal og kommi, skuli vera mjög sammála ráðherra Sjálfstæðisflokks um það að ein af forsendum þess að við getum nýtt íslenska olíu sé að stofna ríkiseinokunarfélag. En við áttum þá eftir að fallast í faðma af hugmyndafræðilegum ástæðum eftir allt saman. Það sem ég vil brýna fyrir ráðherranum og það sem ég tel að sé mikilvægast í málinu núna er að halda áfram þeim viðræðum sem hafa verið við nágrannaríkin, Noreg og Grænland, um að miðstöð þjónustu við öll olíusvæði norðan Íslands verði á Íslandi. Það er ekki hægt að veita neina þjónustu við leit við fyrirhuguð svæði út af Norðaustur-Grænlandi og hægt er að færa sterk náttúruverndarrök fyrir því að miklu heppilegra væri, ef unnin verður olía á miðlínunni, að sinna þjónustunni frá Íslandi en annars staðar frá. Ég tel að fyrstu verðmætin sem Íslendingar munu öðlast af leitinni verði í krafti þjónustunnar. Við sjáum í Færeyjum hvernig þar, án þess að nokkur dropi af olíu hafi fundist, hefur sprottið upp margvíslegur iðnaður sem hefur sótt út fyrir Færeyjar sem þjónustar olíusvæði og veitir Færeyingum fast að 10 milljörðum árlega í tekjur. Á Íslandi ef þrjú leitarsvæði yrðu, Noregsmegin, á Drekasvæðinu og út af Norðaustur-Grænlandi, er alveg klárt að í kringum þau gæti sprottið iðnaður sem gæti veitt kannski tugmilljarða á hverju ári inn í íslenskt samfélag, þó að ekki sé nein olía.

Virðulegur forseti. Það er gott að hv. þingmaður er rólegur yfir þessu öllu saman. Það þarf svo sem ekki að koma honum svo mikið á óvart að við skulum vera sammála um þetta. Ég minni á, Samfylkingin virðist nú stundum gleyma því, að við vorum saman í ríkisstjórn árið 2008 þegar hv. þingmaður, þáverandi hæstv. ráðherra, flutti umrætt frumvarp. Það hefur væntanlega farið í gegnum báða stjórnarflokkana á þeim tíma þannig að hv. þingmaður þarf ekki að undrast að sú sem hér stendur sé sammála þeirri stefnu sem þar var mörkuð. Að öllu þessu sögðu er ánægjulegt að heyra að við séum sammála um það, að minnsta kosti við tvö sem hér eigum orðaskipti, að málið sé þannig vaxið að við þurfum að gæta íslenskra hagsmuna og það eru þeir sem ég tel að við þurfum öll að sameinast um að fara fyrir og það er ánægjulegt að við höfum tíma fyrir okkur eins og ég rakti áðan í ræðu minni. Við getum og það er ætlan ríkisstjórnarinnar að standa þannig að málum að við viðum að okkur þekkingu, við byggjum upp reynslu og getu innan stjórnsýslunnar til að takast á við þetta gríðarlega mikilvæga verkefni sem er að vísu dálítið inni í framtíðinni enn þá. Þetta tekur allt sinn tíma en það er líka ágætt. Þá getum við vandað okkur og gert þetta þannig úr garði að þegar til þess kemur að fara að taka ákvarðanir um vinnsluna og hvernig henni verður háttað erum við búin að undirbyggja málið vel. Ég fagna því að svo virðist vera að samstaða sé milli mín og hv. þingmanns um það mál.

Hæstv. forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar segir m.a., með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun með markvissum aðgerðum taka á skuldavanda íslenskra heimila sem er til kominn vegna hinnar ófyrirsjáanlegu höfuðstólshækkunar verðtryggðra lána sem leiddi af hruni fjármálakerfisins. Grunnviðmiðið er að ná fram leiðréttingu vegna verðbólguskots áranna 2007–2010 en í því augnamiði má beita bæði beinni niðurfærslu höfuðstóls og skattalegum aðgerðum. Um verður að ræða almenna aðgerð óháð lántökutíma með áherslu á jafnræði.“ Í stefnuyfirlýsingunni er mikil áhersla lögð á jafnræði niðurfellingar skulda. Í nýsamþykktri þingsályktun um skuldamál heimila er fjallað sérstaklega um forsendubrest vegna verðbólgu á árunum 2007–2010. Námslán eru hluti af skuldum heimilanna. Þau eru verðtryggð og hækkuðu gríðarlega á árunum 2007–2010. Í árslok 2006 voru námslán 76 milljarðar en voru árið 2010 um 129 milljarðar kr. Skuldir vegna námslána jukust því um 70% á fjórum árum eða um 53 milljarða. Námslán hafa hækkað gríðarlega og langt umfram kaupmátt. Það hefur þau áhrif að þeir sem tóku námslán eru mun lengur að greiða slík lán til baka en gera mátti ráð fyrir. Taka má dæmi af láni grunnskólakennara með eitt barn og meistaragráðu. Lán kennarans hefur hækkað um 60% frá árinu 2005 þegar námi lauk þrátt fyrir afborganir í sjö ár. Telja má fullvíst að kennaranum endist ekki ævin til að greiða lánið til baka. Hefði verðlag verið stöðugt frá því að kennarinn hóf nám hefði honum að líkindum tekist að greiða lánið á starfsævi sinni við um það bil 70 ára eða 71 árs aldur. Til að upprunalegu forsendur um endurgreiðslu standist þurfa laun grunnskólakennarans að hækka um 50% frá árinu 2013. Ég spyr því hæstv. menntamálaráðherra: Mun menntamálaráðherra á haustþingi leggja fram frumvarp um niðurfærslu höfuðstóls verðtryggðra lána, t.d. um 20%? Mun menntamálaráðherra leggja fram frumvarp um afnám verðtryggingar á nýjum námslánum í samræmi við aðrar hugmyndir hæstv. ríkisstjórnar um afnám verðtryggingar? Mun menntamálaráðherra leggja fram frumvarp um að námslán sem í dag eru verðtryggð verði færð yfir í óverðtryggð lán eins og fyrirætlun ríkisstjórnarinnar um önnur lán, verðtryggð lán bendir til?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, fyrir fyrirspurnina. Ég vil segja í upphafi að ég hef ekki í hyggju að leggja fram frumvarp á haustþingi um þau mál sem spurt er um í fyrirspurn hv. þingmanns. Það hefur verið lögð fram tillaga til þingsályktunar á Alþingi um aðgerðir gegn skuldavanda heimilanna á Íslandi. Ég geri ráð fyrir því að mál er varða höfuðstólshækkun námslána og verðtryggingu slíkra lána muni koma til skoðunar þegar annars vegar niðurstaða sérfræðingahóps sem leiðir til þess að leiðrétta höfuðstólshækkun verðtryggðra húsnæðislána liggur fyrir og hins vegar niðurstaða sérfræðingahóps um afnám verðtryggingar á neytendalánum. Það er gert ráð fyrir að sérfræðingahópur sem fjallar um leiðir til að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána skili tillögu sinni í nóvember 2013 og að sérfræðingahópurinn sem fjallar um afnám verðtryggingar á neytendalánum skili niðurstöðu sinni í árslok 2013. Í framhaldi af niðurstöðu sérfræðinganefndanna mun ég fela stjórn lánasjóðsins að fara yfir málið.

Herra forseti. Ég ætla að blanda mér aðeins í umræðuna og gera stutta athugasemd sem heimilt er samkvæmt þingsköpum. Það kemur mér satt að segja á óvart að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra skuli í raun og veru ætla að kasta því máli sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hefur gert að umtalsefni inn í framtíðina með þeim hætti sem hann gerir í svari sínu. Auðvitað urðu það mikil vonbrigði fyrir marga, kom okkur í núverandi stjórnarandstöðu kannski ekki mikið á óvart en það urðu örugglega vonbrigði fyrir marga úti í samfélaginu að í þeirri þingsályktunartillögu sem lögð var fyrir þingið, þar sem ríkisstjórnin fór fram á að þingið fæli ríkisstjórninni að undirbúa alls konar aðgerðir í þágu heimilanna, skuli ekki vera tekið á því máli sem hér er vakið máls á. Ef jafnræðisreglan á að vera í heiðri höfð þá verða námsmenn að vera í þessum hópi og þess vegna er ekki um annað að ræða en að brýna hæstv. ráðherra og spyrja hvort hann muni í öllu falli ekki beita sér fyrir því að mál þeirra verði tekin sömu tökum og önnur mál sem varða leiðréttingu á verðtryggðum lánum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmanni fyrir umræðurnar. Ég þakka svörin frá hæstv. ráðherra en ég harma það að hann sé ekki afdráttarlausari í því að sama gildi um verðtryggð námslán heimilanna og húsnæðislán heimilanna. Í ljósi jafnræðis er fráleitt að ráðherrann gangi ekki fram fyrir skjöldu til að verja umbjóðendur sína eða þá sem eru með námslán og heyra undir ráðuneyti hans til að tryggja að engin mismunun verði þar á ferðinni en dálítið óljós skilaboð hafa komið varðandi námslánin og hlaupið í og úr. Það er mikilvægt að þetta liggi fyrir. Fjöldi stétta er með margra ára háskólanám að baki en með meðaltekjur, til dæmis hjúkrunarfræðingar og kennarar. Svo ber líka að líta til þess að námslán vegna skólagjalda á Íslandi hófust á þessari öld og það er því fjöldi íslenskra heimila sem greiðir niður rekstur háskóla með tekjum sínum út starfsævina. Ég vil vinsamlegast benda ráðherra á að það verður aldrei fallist á að hægt verði að færa niður sum verðtryggð lán og önnur ekki. Ég er ánægð með að hann ætlar að ræða við stjórn lánasjóðsins varðandi útfærslur á þessu og tel að hann eigi að gera það nú þegar sé ríkisstjórninni í raun og veru alvara með fyrirætlunum sínum gagnvart skuldugum heimilum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að hafa fullt samráð við hagsmunasamtök sem að þessu máli koma varðandi slíka niðurfærslu.

Virðulegi forseti. Það var rétt sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir nefndi áðan, eða kom fram í máli hennar öllu heldur, að hér er ekki um að ræða námsmenn. Hér er um að ræða þá sem hafa nú þegar tekið námslán sem tóku þessum breytingum á þeim verðbólgutíma sem verið er að vísa til, og verið er að skoða slík lán. Aftur á móti nefndi hv. þingmaður eitt í fyrirspurn sinni, sem ég hef kannski ekki gert alveg nægilega grein fyrir, þ.e. spurningin um hvort breyta eigi námslánum sem nú eru verðtryggð í óverðtryggð lán. Ég vildi kannski nefna það sérstaklega vegna þess að það er ekki alveg sjálfgefið að það henti öllum að gera slíkt. Það að breyta yfir í óverðtryggð lán hangir þá á því að lítil verðbólga sé og menn haldi henni í skefjum  Það sem skiptir mestu máli í þessari umræðu er að fyrir liggur þingsályktunartillaga um hvernig skuli staðið að þeim málum. Það er undir forustu hæstv. forsætisráðherra. Ég tel að skynsamlegt sé og eðlilegt að þetta fljóti allt saman þannig að niðurstöður þeirrar vinnu liggi þá fyrir. Ég tel að þessi fyrirspurn sé ágætlega til þess fallin að vekja athygli á einmitt þessum lánum. 

Hæstv. forseti. Mig langar að gera stutta grein fyrir fyrirspurn minni til hæstv. menntamálaráðherra. Fisktækniskóli Íslands var stofnaður af fyrirtækjum og stéttarfélögum í sjávarútvegi, fræðsluaðilum, Grindavíkurbæ og Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum árið 2009. Markmiðið með stofnun skólans var að efla grunnmenntun á sviði veiða, vinnslu og fiskeldi á framhaldsskólastigi og leita nýrra leiða í starfstengdu námi en ekkert heildstætt nám hefur verið í boði á þessu stigi frá því að Fiskvinnsluskólinn í Hafnarfirði var lagður af. Skólinn fékk formlega viðurkenningu sem sjálfstæður skóli á framhaldsskólastigi og útgefið starfsleyfi með samningi haustið 2011 en sá samningur rann út núna í lok júní, í gær nánar tiltekið, og hefur ekki verið endurnýjaður. Í vor luku 12 nemendur námi í dagskóla á fyrstu önn og með þeim 18 nýnemum sem sótt hafa um fyrir haustið er útlit fyrir að yfir 30 nemendur stundi grunnnám á fyrsta ári næsta vetur í Grindavík. Mikill áhugi er víða um land að koma upp svipuðu námsframboði í samstarfi við skólann í Grindavík og áform eru uppi um dreifnám einstakra áfanga sérgreina í haust en markmið skólans er að námið verði boðið sem víðast. Þá hefur skólinn staðið fyrir og/eða komið að námskeiðum á síðasta ári fyrir hátt í 1.200 starfsmenn í sjávarútvegi um land allt og þar af 300 bara í Grindavík. Í stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar segir undir liðnum sjávarútvegsmál, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin vill efla fræðslu og menntun í sjávarútvegi, bæði hvað varðar veiðar og vinnslu og ekki síst til þess að takast á við ný verkefni samfara vöruþróun, nýsköpun og markaðs- og sölustarfi.“ Eitt meginmarkmiðið með samningi sem menntamálaráðherra gerði við skólann 2011 var að þróa samstarf um kennslu í fisktækni í framhaldsskólum á Íslandi, vera leiðandi í mótun vinnustaðanáms í fisktækni á landsvísu, þar með gerð ferilbóka og eftirlit með gæðum náms, þróa raunfærnimat og nám í fisktækni fyrir fullorðna í samstarfi við framhaldsfræðsluaðila, kynna nám í fisktækni fyrir nemendum í grunnskólum á Suðurnesjum og á landsvísu, sjá um kennslu í fisktækni samkvæmt samningum við framhaldsskóla og framhaldsfræðsluaðila. Í ljósi yfirlýsingar í stjórnarsáttmálanum og þess að skólinn hefur nú þegar áunnið sér sess og stuðning allra helstu hagsmunaaðila, þar með talið starfsgreinaráði sjávarútvegsgreina sem er ráðherra til ráðgjafar í menntamálum á þessu sviði, leyfi ég mér að spyrja hæstv. menntamálaráðherra: Hver er stefna núverandi menntamálaráðherra í málefnum Fisktækniskóla Íslands? Ætlar hæstv. menntamálaráðherra að beita sér fyrir því að skólinn fái sinn sess sem sjálfstæður skóli á framhaldsskólastigi og hann fái framlög á fjárlögum eins og aðrir skólar?

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mikilvægt mál. Menntun í sjávarútvegi hlýtur að vera ekki bara forgangsmál heldur eðli máls samkvæmt mikilvæg, því að um er að ræða grunn- og undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar. Afraksturinn af því menntastarfi sem þar er unnið - eftir því sem menntun þeirra sem þar starfa er meiri, því meiri vonir getum við gert okkur um arðsamari sjávarútveg. Þess vegna er það mikilvæg fyrirspurn sem hér er borin fram og ég vil því þakka hv. þm. Páli Vali Björnssyni fyrir fyrirspurnina og að vekja athygli á þessu máli. Ég vil segja eitt áður en ég sný mér að hinni formlegu hlið svarsins að mér eru að nokkru kunn málefni fiskvinnsluskóla. Þannig var að fyrsta starf sem ég hafði með hendi í ráðuneyti eitt sumarið var að vinna einmitt að endurskipulagningu Fiskvinnsluskólans í Hafnarfirði, þ.e. námskrár og breytinga þar á. Mér eru þessi mál því nokkuð kunn og hef fylgst þokkalega með þróuninni. Ég vil segja að á þessu stigi hef ég ekki mótað neina sérstaka stefnu um málefni Fisktækniskóla Íslands. Ég vona að þingmaðurinn hafi umburðarlyndi gagnvart því. Ekki er langt síðan ríkisstjórnin tók við völdum og ég við mínu embætti. Ég hef því ekki sett algjörlega niður fyrir mér hvernig þetta verður. Það er rétt sem hér hefur verið sagt að gerður var samningur í september árið 2011 á milli mennta- og menningarmálaráðuneytisins annars vegar og Fisktækniskóla Íslands ehf. hins vegar um tilraunakennslu skólaárið 2011–2012 og 2012–2013. Eins og réttilega kom fram er samningurinn nú runninn út. Fisktækniskólinn fékk viðurkenningu samkvæmt reglugerð nr. 426/2010 sem einkaskóli á framhaldsskólastigi og nær sú viðurkenning til sama tíma og fyrrnefndur samningur. Á fjárlögum fyrir 2013 er 8 millj. kr. fjárheimild til Fisktækniskólans en auk þess hefur skólinn fengið greitt fyrir kennslu nemenda af tímabundnum fjárheimildum verkefnisins Nám er vinnandi vegur. Í forsendum þess samnings, sem var nú að renna út, var gert ráð fyrir kennslu allt að 30 nemenda. Reynslan hefur verið sú að fjöldi nemenda hefur verið mun minni og á vorönn 2013 voru þeir 12. Síðastliðinn vetur áttu sér stað viðræður milli ráðuneytisins og Fisktækniskólans um möguleika á framlengingu samnings við skólann. Ráðuneytið taldi sig ekki hafa fjárheimildir til að koma til móts við óskir Fisktækniskólans um fjárframlög og því náðist ekki samkomulag um nýjan samning. Það er staða málsins og sú staða sem ég fæ í arf að samningaviðræður síðastliðinn vetur báru ekki árangur. Ég er líka mjög meðvitaður um að það er vandi fyrir skóla að afla og fá til sín nemendur ef menn geta ekki verið vissir um framtíðina. Ég tel það því ekki mjög afgerandi rök, þ.e. nemendafjöldinn, ef á sama tíma skóli getur borið fyrir sig að meiri fyrirsjáanleika vanti og öryggi í rekstur stofnunarinnar. Rétt er að hafa það í huga. Síðan er spurt að því sérstaklega hvort menntamálaráðherra vilji „beita sér fyrir því að skólinn öðlist fastan sess sem sjálfstæður skóli á framhaldsskólastigi“. Þá vil ég segja í því samhengi að ekki er ljóst á þessu stigi hvort Fisktækniskólinn uppfylli skilyrði fyrir viðurkenningu sem sjálfstæður skóli á framhaldsskólastigi. Kannaðir hafa verið möguleikar, skilst mér, á samstarfi Fisktækniskólans um nám í fisktækni við aðrar menntastofnanir á Suðurnesjum sem og annars staðar á landinu. Mögulegt er að það geti skapað forsendur fyrir rekstri sem sjálfstæðar einingar eða sem hluti af annarri stofnun. En enn og aftur, ég vil ítreka að ég hef ekki mótað afgerandi eða sérstaka stefnu í málefnum þessa sérstaka skóla og því get ég einungis sagt: Ég geri mér grein fyrir að þessi samningur er runninn út. Samningar náðust ekki á liðnum vetri og það er því ekki mikill tími til stefnu til að bregðast við. Ég mun setjast yfir það í framhaldinu með embættismönnum mínum að fara nákvæmlega í gegnum það hvaða möguleika við höfum til að bregðast við þeirri stöðu sem er þar af leiðandi komin upp.

Virðulegur forseti. Ég vil koma hér og þakka fyrir og fagna því að umræðan sé komin hingað og að málið sé komið á borð hæstv. menntamálaráðherra. Ég er ánægður að heyra að hann skilur mikilvægi verkefnisins því að verkefnið er mjög mikilvægt. Ég veit að stjórnendur Fisktækniskólans í dag leggja mikla áherslu á sjálfstæði sitt til þess að geta tryggt eðlilega framþróun og að hafa þetta sem öflugast. Það ánægjulegasta er að þarna kemur atvinnuvegurinn að þessu líka. Hann kemur að því með mjög mikinn bæði fjárstuðning og faglegan stuðning og hjálpar verkefninu áfram. Það sýnir hversu mikilvægt verkefnið er og hvað það getur skilað miklum árangri. Ég vil segja að lokum að það hefur verið ánægjulegt að fylgjast með Fisktækniskólanum þann tíma sem hann hefur starfað og þá sér maður alveg hversu mikilvægt verkefnið er og við skulum sameinast um að tryggja því framgang.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu um Fisktækniskóla Íslands, en ég minni á að sporin hræða. Við höfðum Fiskvinnsluskóla sem staðsettur var í Hafnarfirði, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra. Fiskvinnsluskólinn rann inn í Flensborg, hann rann inn í Fjölbrautaskóla Hafnarfjarðar og þar dó hann drottni sínum. Við skulum forðast að láta það endurtaka sig. Þetta er tilvalið tækifæri til þess að tengja skóla við atvinnulífið, tækifæri til að minnka brottfall úr skólum hér á landi. Takk fyrir.

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála þeim tveimur hv. þingmönnum sem hafa tekið til máls undir þessari fyrirspurn hv. þm. Páls Vals Björnssonar. Ég tel að þörf sé á þessum skóla og mér sýnist að uppleggið sé akkúrat það sem menn eins og ég og hæstv. menntamálaráðherra hafa verið að kalla eftir, að atvinnulífið komi með nokkuð drjúgum krafti að þessu máli. Ég skil fullkomlega að hæstv. ráðherra hafi ekki á örskömmum tíma sínum í embætti mótað stefnu í þeim málum en verð að segja að mér finnast svör hans ekki lofa góðu. Hæstv. ráðherra tekur skýrt fram að hann sé fullur efasemda um að hægt sé að lyfta þessum skóla upp á stig framhaldsskólans. Sömuleiðis sýnist mér á hæstv. ráðherra að ólíklegt sé að ráðuneytið telji það fararinnar virði að gera samkomulag um áframhaldandi stuðning við skólann. Þess vegna langar mig til þess að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann telji ekki þörf á því að leggja fram 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og svör hæstv. menntamálaráðherra. Ég er alveg sammála, ég hefði viljað hafa þau afdráttarlausari þannig að skólinn fengi örugglega framgang og yrði á fjárlögum á næsta ári. Það er gríðarlega mikilvægt. Skólinn hefur sannað gildi sitt, sérstaklega í vetur. Hann nefndi að það hefur gengið illa að fá nemendur inn í skólann en það var vegna þess að starfsleyfin komu svo seint að búið var að missa nemendur þess árs sem voru að sækja um í skólanum, það var búið að missa þá í aðra skóla. Það var ástæðan fyrir því að þetta gekk svona brösuglega og hefur gengið mjög illa. Það er í rauninni allt vegna þeirrar miklu óvissu sem hefur ríkt um skólann. Það er sú óvissa sem er alls staðar í þjóðfélaginu, ég er ekkert að segja það, sem þarf að eyða. Eins og hefur komið fram í máli hv. þingmanna úr Grindavík og hjá hv. þm. Össuri …  Við stöndum framar öðrum þjóðum í því. Við erum „stórastir“ í því. Það eru samsvarandi skólar til dæmis á Norðurlöndum - 

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Hvað varðar ummæli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þá verð ég að segja eins og er að nær hefði verið að hv. þingmaður hefði sýnt þessu máli áhuga meðan samningaviðræður stóðu yfir síðastliðinn vetur.

Ég vissi ekki af þeim.

Það er reyndar þekkt núna - ég get alveg skilið það með hv. þingmenn Samfylkingarinnar, sem nú hafa áhyggjur af stöðu sinni í skoðanakönnunum, að þeir vilji undir rós ráðast pínulítið gegn þingmönnum Vinstri grænna og ráðherratíð þeirra af því að vandinn liggur í því að ekki var tekið á málinu síðasta vetur, þegar það var uppi og var verið að ganga frá þessum samningum. Það er svolítið viðurhlutamikið, að mínu mati, að koma svo og segja núna, þegar við höfum haft þennan skamma tíma: Hér er allt í kaldakoli. Þá er miklu nær fyrir hv. þm. Össur Skarphéðinsson að fara bara beint í málið og vera ekki að hafa mig sem millilið í þessu. Það er miklu árangursríkara að fara bara beint í Vinstri græna. En svarið við þessu er þetta: Ég mun að sjálfsögðu setjast yfir þetta mál. Ég hef farið yfir það að ég tek algerlega undir það sem sagt hefur verið varðandi mikilvægi þessa skóla og mikilvægi þessa náms. Auðvitað er það námið sjálft sem skiptir mestu máli, ekki endilega fyrirkomulagið eða hvað það heitir heldur innihald námsins, að það sé í boði og sé aðgengilegt. Þess vegna er svolítið vont, það verður bara að segja það eins og er, að við skulum ekki hafa haft betri tíma fyrir þetta, að ekki skuli hafa verið tekið betur á málinu síðastliðinn vetur þegar menn höfðu meiri tíma til þess. Það leysir okkur ekki undan því að bregðast við og ég ítreka að ég mun setjast yfir það með embættismönnum mínum og ég mun líka kalla til mín forustumenn skólans til að ræða við þá um hvernig best verður að þessu staðið. Enn og aftur: Þarna er mjög gott tækifæri til að búa til mjög gott samstarf á milli hins opinbera og atvinnulífsins og þessarar mikilvægu atvinnugreinar um menntamál innan greinarinnar. Við eigum að reyna að nýta það og ekkert annað að gera en fara í þá vinnu nú á næstu dögum.