Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Árni M. Mathiesen, 2. þm. Reykn., Geir H. Haarde, 4. þm. Reykv., Halldór Ásgrímsson utanrrh., Halldór Blöndal samgrh., Hjálmar Árnason, 7. þm. Reykn., Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl., Ísólfur Gylfi Pálmason, 4. þm. Suðurl., Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., Lára Margrét Ragnarsdóttir, 6. þm. Reykv., Ragnar Arnalds, 4. þm. Norðurl. v., Sighvatur Björgvinsson, 4. þm. Vestf., Vilhjálmur Egilsson, 5. þm. Norðurl. v.

Herra forseti. Sá fáheyrði atburður átti sér stað í umræðum á hinu háa Alþingi í gær að einn hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar lét svo ummælt að hann teldi alþjóðlegan samning, EES-samninginn, sem Alþingi hefur staðfest, skýlaust brot á stjórnarskránni. Hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: ,,Stjórnarskráin er jafnbrotin og hún var fyrir tveimur árum síðan og við verðum að búa við það.`` Þetta lét hæstv. félmrh. ummælt á sama tíma og hann mælti fyrir frv. sem til er orðið vegna skuldbindinga Íslendinga af þessum samningi. Með öðrum orðum mælir hæstv. ráðherra fyrir því að Alþingi í heild brjóti enn frekar á stjórnarskránni. Nú er þetta viðhorf hæstv. ráðherra um EES-samninginn og stjórnarskrána að sönnu mjög umdeilanlegt svo ekki sé fastar að orði kveðið. Það breytir þó ekki hinu að þessi hæstv. ráðherra, sem jafnframt er kjörinn til setu á hinu háa Alþingi, hefur undirritað eið eða drengskaparheit að þeirri sömu stjórnarskrá sem hann nú samkvæmt eigin sannfæringu og samvisku er að brjóta gegn. Þessu til viðbótar er ljóst að hæstv. ráðherra brýtur skýlaust gegn lögum um ráðherraábyrgð með þessari afstöðu sinni en þar er kveðið á um að ráðherra megi krefja ábyrgðar fari hann af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi í bága við stjórnarskrána. Ásetningur hæstv. ráðherra í þessum efnum samkvæmt hans eigin orðum er dagljós. Í þessum lögum um stjórnskipun Íslands segir enn fremur í 8. gr. laga um ráðherraábyrgð að það varði ábyrgð ráðherra eftir lögum þessum og vitna ég nú beint til c-liðar 8. gr., með leyfi forseta ,,ef hann annars framkvæmir sjálfur, fyrirskipar framkvæmd á eða lætur viðgangast að framkvæmt sé nokkuð það er fer í bága við stjórnarskrá lýðveldisins eða lætur farast fyrir að framkvæma nokkuð það sem þar er fyrirskipað eða veldur því að framkvæmd þess farist fyrir.`` Því liggur í hlutarins eðli að hæstv. forsrh. hljóti að láta þetta mál til sín taka. Þetta varðar meint vanhæfi eins ráðherra í ríkisstjórn hans og ég vænti þess að hér á þessum fundi svari hæstv. forsrh. fyrir um það hvað hann hyggist gera í málinu. Á sama hátt beini ég því til herra forseta hvort í huga hans leiki á því vafi hvort hv. þm. Páll Pétursson hafi með þessu viðhorfi sínu brotið og gert ómerkt drengskaparheit sitt er hann undirritaði er hann tók sæti á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Mér var ekki gert viðvart um þennan málatilbúnað fyrir fundinn en geri út af fyrir sig ekki athugasemd við það. Hins vegar vil ég nefna það vegna athugasemdar hv. þm. að í þjóðfélaginu voru deilur um það hvort samningur þessi sem hann nefndi, samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið, bryti í bága við stjórnarskrá eða ekki. Um það véluðu lærðustu fræðimenn og urðu ekki á eitt sáttir. Meiri hluti Alþingis taldi svo ekki vera og tók ábyrgð á því með atkvæði sínu. Hv. þm., núv. hæstv. félmrh., var ekki í þeim hópi. Við hinir, þar á meðal hv. þm. öxluðu þá ábyrgð að þetta mál bryti ekki í bága við stjórnarskrána og greiddum atkvæði samkvæmt því. Hv. þm. hefur því ekki brotið að neinu leyti gegn heiti sínu eða stjórnarskrá vegna þess að enginn hefur haldið því fram að mál það sem flutt var í gær og hv. þm. nefndi sérstaklega, brjóti eitt og sér í bága við stjórnarskrána. Ég tel að þessi málatilbúnaður sem er hafður uppi með töluvert stórum orðum sé á misskilningi byggður og eigi ekki við.

Virðulegi forseti. Eins og ég gat um í ræðu minni áðan lúta þessi álitamál ekki að því hvort umræddur samningur brjóti í bága við stjórnarskrá eður ei, heldur hitt að það er sannfæring þessa umrædda hæstv. ráðherra að svo sé og um það snýst málið. Í huga hans og í sannfæringu hans gerir samningurinn það og í því ljósi hlýtur hann sem slíkur með stjórnvaldsaðgerðum sínum og stjórnarathöfnum að brjóta klárlega gegn þeirri grein stjórnarskipunarlaga sem ég vitnaði til þar sem hann framkvæmir sjálfur eða fyrirskipar framkvæmd á eða lætur viðgangast að framkvæmt sé nokkuð það er fer í bága við stjórnarskrá. Við erum auðvitað að ræða um grundvallaratriði í störfum þingmanna og þar með ráðherra, nefnilega að það er sannfæringin ein og drengskaparheitið við stjórnarskrána sem ræður því hvernig menn fara fram í störfum sínum. Þegar hæstv. ráðherra lætur það sjálfur í ljósi að hann sé með eigin gjörðum að brjóta gegn þessari sannfæringu sinni og þar með stjórnarskránni hljóta menn auðvitað að staldra við og það er í því ljósi sem ég leita eftir afstöðu forsrh. Hinu er ég kristalklár á að menn verða seint á eitt sáttir um það hvort þessi samningur brjóti í bága við stjórnarskrá. Ég er hæstv. forsrh. sammála um það efnislega að svo sé ekki, en það er afstaða hæstv. félmrh. sem gerbreytir auðvitað eðli málsins og þar með hæfi hans til þess að gegna þessum sömu ráðherrastörfum. Um það snýst málið.

Herra forseti. Ég ítreka að hv. þm. og núv. hæstv. félmrh. gerði það af einni af ástæðum sínum til að rökstyðja þá afstöðu sína að hann greiddi atkvæði gegn þessum samningi að hann teldi að eins og málið var fram borið bryti það í bága við stjórnarskrá. Ef ég man rétt vísaði hann til heitis síns í því sambandi og þess vegna er ekki hægt að saka hann um það að hafa brotið gegn sannfæringu sinni ellegar gegn stjórnarskránni. Hann greiddi atkvæði gegn samningnum sem hann taldi brjóta í bága við stjórnarskrá. Í þinginu hefur oft komið fyrir áður að menn hafa lýst því yfir að einstök atriði brytu í bága við stjórnarskrá að þeirra mati, það hef ég heyrt oft í umræðum. Það felur ekki í sér né fellir þá skyldu á þá þingmenn að þeir leitist síðan æ og síð við að koma þeirri gjörð af þinginu. Ríkur meiri hluti þingsins axlaði þá ábyrgð að málið bryti ekki í bága við stjórnarskrá. Það er ekki við hæstv. félmrh. að sakast í þeim efnum þannig að ég sé ekki að málið beri að með réttum hætti hér.

Virðulegi forseti. Nú er ótvírætt samkvæmt stjórnskipun íslenska lýðveldisins að það er hvorki Alþingi né forsrh. sem kveður upp úr með það hvort tiltekin lög brjóti í bága við stjórnarskrá eða ekki. Við erum með sjálfstætt dómsvald sem úrskurðar í því máli. Málið snýst þess vegna ekki um það, hæstv. forsrh. Eins og ég skil þetta mál samkvæmt yfirlýsingum hæstv. félmrh. er hann sannfærður um það að með því að framkvæma EES-samninginn sé hann og ráðuneyti hans að brjóta gegn stjórnarskránni. Sé félmrh. ótvírætt með þær yfirlýsingar í þingsölum að stjórnvaldsathöfn hans og ráðuneytis hans brjóti gegn stjórnarskránni hlýtur það að vera viðfangsefni hæstv. forsrh. og vekja upp þá spurningu hvort ráðherra geti starfað ef hann lýsir því yfir í þingsalnum að stjórnvaldsathöfn hans brjóti í bága við stjórnarskrána. Það kemur ekkert málinu við hvort svo sé samkvæmt úrskurði Hæstaréttar eður ei heldur snertir það þá grundvallarreglu hvort framkvæmdarvaldshafi geti starfað eðlilega eftir að hafa lýst því yfir við þjóðþingið að stjórnvaldsathafnir hans brjóti í bág við stjórnarskrána. Þess vegna held ég að þetta mál sé ótvírætt þess eðlis að það þurfi að skoðast nánar og er nú gott að hæstv. félmrh. er kominn í þingsalinn og óhjákvæmilegt að hann geri þinginu nánari grein fyrir yfirlýsingum sínum vegna þess að skoðun mín er sú að ráðherra sem hefur lýst því yfir á þingi að stjórnvaldsathöfn hans brjóti í bág við stjórnarskrána á ekki nema tvo kosti: Annaðhvort að breyta stjórnvaldsathöfninni eða segja af sér. Það er ekki hægt fyrir ráðherra í ríkisstjórn Íslands að vera að framkvæma athafnir sem hann hefur lýst yfir á Alþingi að brjóti gegn stjórnarskránni.

Herra forseti. Ég kannast ekki við það að hæstv. ráðherra félagsmála hafi lýst því yfir að hans eigin athafnir brjóti í bága við stjórnarskrána. Eins og ég sagði greiddi hann atkvæði gegn samningnum um Evrópskt efnahagssvæði á sínum tíma vegna þess að hann taldi samninginn brjóta í bága við stjórnarskrána. Ég var annarrar skoðunar. Ég er ekkert að úrskurða um það efni. Hann var sjálfum sér samkvæmur hvað það mál varðar. Telji hins vegar hv. þingmenn að ráðherrann sé í daglegum störfum sínum í þinginu eða annars staðar í þjóðfélaginu að brjóta stjórnarskrá hins íslenska lýðveldis eiga þeir aðgang að ráðherranum með því að kalla eftir því að lög um ráðherraábyrgð séu gerð virk í tilfelli hans. Telji menn virkilega efni til þess gera þeir það, annars falla þeir frá ásökunum sínum.

Virðulegi forseti. Á einföldu mannamáli sýnist mér að þetta mál snúist fyrst og fremst um hæstv. félmrh. sjálfan sem stjórnmálamann. Stjórnmálamaðurinn Páll Pétursson, þá í stjórnarandstöðu og alþm., lýsti yfir þeirri skoðun sinni að EES-samningurinn bryti í bága við stjórnarskrá. Meiri hluti Alþingis komst að annarri niðurstöðu. En í gær gerðist það að stjórnmálamaðurinn Páll Pétursson, nú hæstv. félmrh., lýsti því yfir að skoðun hans væri óbreytt. Hann teldi þennan samning vera stjórnarskrárbrot. Sú spurning sem snýr þess vegna að honum er þessi: Hverra kosta á hann völ gagnvart eiðstaf sínum að stjórnarskránni? Að berjast gegn þessum samningi, að beita sér fyrir því að þessu stjórnarskrárbroti verði aflétt og samningnum sagt upp samkvæmt nánari ákvæðum hans; ella að segja af sér í ríkisstjórn sem m.a. hefur falið þessum hinum sama manni að flytja mál, stjórnvaldsathafnir, á grundvelli samningsins sem er stjórnarskrárbrot. Þetta snýr auðvitað fyrst og fremst að hæstv. félmrh. sjálfum. Álitamál kann það að vera hver ætti að vera hlutur hæstv. forsrh. þegar ráðherra í ríkisstjórn hans lýsir því yfir að hann telji þennan mikilvæga milliríkjasamning vera stjórnarskrárbrot. Hann er reyndar þess eðlis að hann kveður á um ekki bara breytingar á löggjöf í eitt skipti fyrir öll, heldur er sífellt verið að flytja mál sem byggja á honum og breyta íslenskri löggjöf. Hvert er viðhorf hæstv. forsrh. til þess að einn af ráðherrum í ríkisstjórn hans telur svo vera? Það kann að vera álitamál. En að minnsta kosti snýr þetta mál að þinginu í þeim skilningi að allir erum við eiðsvarnir að því að hlíta stjórnarskránni. Ég fyrir mitt leyti fæ ekki séð hvernig það kemur heim og saman, ef ég væri sömu skoðunar og hæstv. ráðherra, hvernig ég gæti haldið áfram setu í ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Það er misskilningur hjá hæstv. forsrh. að það sé verkefni okkar í þinginu að flytja tillögu um landsdóm eða önnur slík efnisatriði vegna þess að við teljum að hæstv. félmrh. sé að brjóta stjórnarskrána. Málið snýst ekki um það. Málið snýst um það hvort ráðherra í ríkisstjórn Íslands, samkvæmt embættisbréfi sínu, getur framkvæmt eðlilegar stjórnvaldsathafnir á tilteknu málasviði eftir að hafa lýst því yfir á Alþingi Íslendinga að grundvöllur þess málasviðs sé stjórnarskrárbrot. Grundvöllur þeirra frumvarpa sem hæstv. félmrh. kemur með til þingsins er EES-samningurinn og hann er þeirrar gerðar eins og lýst var í síðustu ræðu að hann tekur sífelldum breytingum hvað útfærslu og innihald snertir. Ef hæstv. félmrh. er þeirrar skoðunar að sjálfur grundvöllurinn með allri þessari vinnu sé stjórnarskrárbrot sé ég ekki hvernig það kemur heim og saman við embættisbréf ráðherrans hvað þá heldur eiðstaf hans á Alþingi. Þetta er ekki léttvægt mál sem hægt er að afgreiða hér í hefðbundnum Höllustaðastíl. Þetta snýst auðvitað um þá grundvallarspurningu hvort ráðherrar geti starfað í ríkisstjórn Íslands eftir að hafa lýst slíku yfir á Alþingi eins og gerðist í gær. Ef hæstv. félmrh. hefði lýst því yfir að hann hefði haft efasemdir á sínum tíma og verið með þá persónulegu skoðun að EES-samningurinn væri stjórnarskrárbrot en það ætti eftir að fjalla um það og Hæstiréttur að fjalla um málið vegna þess að ekkert slíkt mál hefði verið höfðað o.s.frv. þá liti málið allt öðruvísi út. En það gerði bara hæstv. ráðherra ekki. Hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Mér finnst að þetta mál snúist kannski ekki eingöngu um framkvæmdarvaldshafann, hæstv. félmrh., ég tel að málið snúist ekki síður um þingmanninn, hv. 1. þm. Norðurl. v. Alþingismaður er bundinn af samvisku sinni einni og samkvæmt þeirri niðurstöðu sem samviska þessa þingmanns komst að er hann þeirrar skoðunar að samningurinn um EES sé enn þá stjórnarskrárbrot. Hann hafi verið það og hann hafi ekki skipt um skoðun. Samviskan segir honum það. Þess vegna tel ég að hv. þm. og hæstv. ráðherra þurfi að taka ákvörðun á þessum grundvelli. Sitji hann hins vegar áfram sem félmrh. hlýtur það að vera til marks um tvennt: Annaðhvort að hann hafi skipt um skoðun í raun og sé þar með ekki lengur þeirrar skoðunar að samningurinn sé stjórnarskrárbrot. Eða hitt, sem er líka möguleiki og hv. þm. geta giskað á hver fyrir sig hvor skýringin er rétt, að hv. þm. og hæstv. ráðherra sé samviskulaus. Báðir möguleikarnir eru til í stöðunni.

Borist hefur svohljóðandi bréf til forseta Alþingis frá þingflokki Alþfl.: ,,Beiðni um tvöföldun ræðutíma. Vegna mikilvægis mála á dagskrá Alþingis, þ.e. stjórnarfrumvarpa um breytingar á lögum um stjórnun fiskveiða og ,,bandorms`` um breytingar á ýmsum lögum í framhaldi af aðild Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni, beinir þingflokkur Alþfl. þeim tilmælum til forseta að ræðutími við 1. umr. verði 40 mínútur í stað venjulegs ræðutíma. Fyrir hönd þingflokks Alþfl., Rannveig Guðmundsdóttir.`` Hér er um rétt þingflokks að ræða samkvæmt þingsköpum þannig að umræðutími verður tvöfaldur.

Herra forseti. Frv. það sem hér er mælt fyrir er lagt fram í framhaldi af samþykkt Alþingis 28. des. 1994 á þáltill. um að heimila ríkisstjórninni að fullgilda samninginn um Alþjóðaviðskiptastofnunina sem undiritaður var af Íslands hálfu í Marakess í Marokkó 15. apríl 1994. Fullgildingarskjöl voru afhent í árslok 1994 en samningurinn tók gildi 1. jan. 1995. Þann 3. mars 1994 skipaði ríkisstjórnin samstarfsnefnd sex ráðuneyta til að undirbúa nauðsynlegar breytingar á löggjöf um innflutning og vöruviðskipti sem leiða að fullgildingu samningsins. Þau ráðuneyti sem áttu fulltrúa í nefndinni voru forsrn., fjmrn., iðn.- og viðskrn., landbrn. og utanrrn. Nefndin starfaði undir forustu Ólafs Davíðssonar ráðuneytisstjóra í forsrn. Frv. það sem hér er lagt fram er unnið af nefndinni og starfsmönnum hennar. Ýmis önnur frv. um breytingar á lögum vegna aðildarinnar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni verða lögð fram sérstaklega. Upphaf Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar má rekja til stofnráðstefnu Alþjóðabankans og Alþjóðgjaldeyrissjóðsins í Bretton Woods í Bandaríkjunum árið 1944. Þar var gert ráð fyrir því að sett yrði á laggirnar alþjóðleg viðskiptastofnun og var gerður þar um sérstakur samningur. Ekkert varð hins vegar af gildistöku þess samnings en á hinn bóginn var gerður almennur samningur um tolla og viðskipti, ,,General Agreement on Tariffs and Trade`` eða GATT eins og það er skammstafað. Innan þessa samnings hafa nokkrum sinnum farið fram viðræður, svonefndar viðskiptalotur, í þeim tilgangi að stuðla að auknu frelsi í alþjóðaviðskiptum. Áttunda viðskiptalota GATT og jafnframt sú umfangsmesta hófst árið 1986 í Úrúgvæ. Einn þáttur þessara viðræðna var stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, ,,World Trade Organisation``, WTO eins og hún er skammstöfuð. Einnig var gerður viðamikill samningur um landbúnað en reglur GATT höfðu verið nánast óvirkar að því er laut að viðskiptum með landbúnaðarvörur fram að því. Í ályktun Alþingis 28. des. sl. um heimildir ríkisstjórnarinnar til að fullgilda samninginn um Alþjóðaviðskiptastofnunina segir svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ítrekar að þrátt fyrir fullgildingu samningsins gildi óbreytt skipulag á innflutningi landbúnaðarvara þar til lögum hefur verið breytt með hliðsjón af samningnum. Þær lagabreytingar, þar með taldar tollabreytingar, skulu gerðar með hliðsjón af GATT-tilboði Íslands til að veita innlendri framleiðslu nauðsynlega vernd. Landbúnaðarráðherra verði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning landbúnaðarvara og komið verður á fót á grundvelli þessarar ályktunar.`` --- Tilvitnun lýkur í ályktun Alþingis frá 28. des. um heimild til þáverandi ríkisstjórnar til að fullgilda samninginn um Alþjóðaviðskiptastofnunina. Fullgilding samningsins kallar á ýmsar lagabreytingar, einkum á tolla- og búvörulögum. Íslensk stjórnvöld hafa tilkynnt skrifstofu Alþjóðviðskiptastofnunarinnar hvenær fullar efndir landbúnaðarþáttarins geti hafist. Samkvæmt því eiga tollskuldbindingar og skuldbindingar um tollkvóta að koma til framkvæmda 1. júlí 1995 að því tilskildu að nauðsynlegar lagabreytingar hafi þá verið gerðar. Mikilvægt er að svo verði. Þau efnisatriði samningsins um Alþjóðaviðskiptastofnunina sem kalla á breytingar á lögum og fjallað er um í þessu frv. eru í fyrsta lagi þau að breyta þarf öllum innflutningstakmörkunum og innflutningsgjöldum í tolla sem uppfylli ákvæði samningsins. Einnig þarf að tryggja heimildir, þ.e. tollkvóta til innflutnings með ívilnandi tollum í samræmi við samninginn. Þetta er gert með breytingum á tollalögum. Í öðru lagi þarf að lögfesta ákvæði um úthlutun tollkvóta og ákvörðun sérstakra innflutningsheimilda og um beitingu sérstakra öryggisráðstafana samkvæmt samningnum. Ákvæði þess efnis eru sett í búvörulög. Í þriðja lagi þarf að breyta ákvæðum laga um varnir gegn dýrasjúkdómum og laga um varnir gegn sjúkdómum og meindýrum á plöntum og fella úr gildi lög um tilbúning og verslun með smjörlíki og lög um innflutningsbann á niðursoðinni mjólk og þurrmjólk. Efnissvið frv. er í samræmi við framangreint skipt í nokkra kafla. Í I. kafla þess eru breytingar á tollalögum. Í II. kaflanum eru breytingar á búvörulögum. Í III. og IV. kafla breytingar á lögum um varnir gegn sjúkdómum í plöntum og dýrum. Í V. kafla eru ákvæði um niðurfellingu laga og lagaákvæða og að lokum er kafli með gildistökuákvæði og ákvæði til bráðabirgða. Frv. er að öllu leyti í samræmi við áðurnefnda þál. um fullgildingu samningsins um Alþjóðaviðskiptastofnunina. Samkvæmt þeim samningi er ekki heimilt að beita innflutningsbanni ef frá eru taldar innflutningshömlur sem byggjast á sjúkdóma- og smitvörnum. Enn fremur heimilar samningurinn einungis álagningu venjulegra tolla á innflutning en útilokar beitingu verðjöfnunargjalda eða annarra breytilegra gjalda svo og álagningu hvers kyns sérgjalda. Þetta leiðir til þess að nú þarf að setja toll á þær vörur sem áður lutu innflutningsbönnum eða magntakmörkunum og breyta þarf ýmsum sérgjöldum í fasta tolla. Þá þarf og að breyta nokkrum almennum áhrifum tollalaganna um tollmeðferð og álagningu tolla, svo og lögfesta ákvæði samningsins um hámarkstolla eða svokallaðar tollabindingar. Samningnum um Alþjóðaviðskiptastofnunina og almenna samningnum um tolla og viðskipti fylgja ýmsir sérsamningar og gera sumir þeirra breytingar á tollalögum nauðsynlegar. Er þar um að ræða endurskoðun ákvæða um tollverð, ákvæði um heimildir tollyfirvalda til ráðstafana gegn brotum á hugverkaréttindum og heimild til að setja almennar upprunareglur. Sérsamningur um hugverkaréttindi í viðskiptum felur í sér að rétthafi hugverka muni eiga þess kost að kæra meint brot fyrir dómstólum og samningurinn kveður á um hvernig leysa eigi mál af þessu tagi milli ríkja. Sú breyting á tollalögum sem þessu tengist veitir tollyfirvöldum heimild til þess að stöðva tollafgreiðslu á vörum ef rétthafi vörumerkis eða annarra hugverkaréttinda telur gildar ástæður til að ætla að þær hafi verið framleiddar í trássi við réttindi hans og hann óskar eftir að innflutningur verði stöðvaður. Veigamikill hluti samningsins um tolla og viðskipti eru skuldbindingar samningsaðilanna um hámark þeirra tolla sem þeir leggja á innflutning og eru þær yfirleitt kallaðar tollabindingar. Slíkar tollabindingar að því er varðar iðnaðarvörur hafa jafnan verið í GATT-samningum. Í samningaviðræðunum lögðu aðilar hver um sig fram tilboð um þessi hámörk og breytingar á þeim á aðlögunartíma samningsins, þ.e. til ársins 2000. Skuldbindingar þessar eru misjafnar eftir löndum og eins er misjafnt að hve miklu leyti einstök lönd nýta þessar bindingar, þ.e. leggja á tolla að fullu í samræmi við þær. Hvað Ísland varðar hefur það verið svo að rauntollar á iðnaðarvörur, þ.e. tollar sem lagðir eru á samkvæmt tollskrá, eru í nær öllum tilvikum lægri en tollabindingarnar og munar þar oft miklu. Meðaltal tollabindinga á iðnaðarvörur var um 18,2% fyrir samningsgerðina en rauntollar á þessar vörur eru 3,7% að meðaltali. Þetta hafði í för með sér að þrátt fyrir lækkun tollabindinga á iðnaðarvörur í tilboði Íslands í um 11,5% eru áhrifin á rauntolla óveruleg. Tollabindingin er þannig sú samningsstaða sem við höfum hverju sinni í tollasamningum og gerir okkur kleift að gera tilslakanir í þeim tilgangi að ná hagstæðari kjörum hjá öðrum samningsaðilum. Tollabindingar á landbúnaðarvörum í 1.--24. kafla tollskrárinnar hafa sérstöðu í samningi þessum að því leyti að fallist var á þá meginreglu að einstökum löndum skyldi heimilt að ákveða tollabindingarnar sem ígildi innflutningstakmarkana í hverju landi um sig eftir ákveðnum reglum. Skuldbinda ríki sig síðan til þess að lækka þessar bindingar í áföngum til ársins 2000 um 15% að lágmarki og að jafnaði um 36%. Í frv. er þessum skuldbindingum Íslands gerð skil með þeim hætti að þær eru lögfestar sem sérstakur viðauki, viðauki II, með tollalögunum. Er viðauki þessi tvískiptur að formi og efni. Tollabindingar á vörur í 1.--24. kafla tollskrárinnar er í fyrri hluta hans. Eru þær í formi magntolls í mynteiningunni SDR á kg og verðtolls í prósentu fyrir hvert áranna 1995 til ársins 2000. Má nota þá bindingu sem hærri toll gefur. Í síðari hluta viðaukans eru bindingar á aðrar vörur. Eru þær í formi verðtolls og breytast ekki á tímabilinu. Við tollafgreiðslu verður kannað í þeim tilfellum sem ástæða er til hvort álagður tollur fer yfir tollabindingu og hann lækkaður ef svo er. Eitt vandasamasta verkið við undirbúning þessarar lagasetningar var að ákveða hvaða tolla skyldi leggja á þær vörur sem sætt hafa innflutningstakmörkunum í formi leyfa eða banna. Eins og fram hefur komið var ákveðið að breyta þessum takmörkunum í tolla og samið um hámark þeirra eftir tilteknum meginreglum. Í því efni var miðað við að hámarkstollurinn yrði sá munur sem var á innanlandsverði og heimsmarkaðsverði á árunum 1986--1988, sem eru viðmiðunarár samningsins í þessum efnum eins og ýmsum öðrum efnum. Við ákvörðun rauntolla á þessar vörur komu ýmsar leiðir til álita. Í fyrsta lagi þurfti að ákveða hvort leggja skyldi á fullan toll samkvæmt hámarksheimildum, þ.e. tollabindingunum, eða hvort farin skyldi sú leið, sem annars er almennt notuð, að ákveða rauntollana út frá öðrum sjónarmiðum og þá eftir atvikum lægri en tollabindingarnar. Væri það gert þurfti í öðru lagi að ákveða hvaða verndarstig ætti að veita innlendri framleiðslu gagnvart innflutningi sem ekki hafi verið frjáls og í þriðja lagi hvaða tolla skyldi leggja á vörur sem borið hafa verðjöfnunargjöld eða önnur sambærileg gjöld. Við athugun sýndi sig að miklar breytingar hafa orðið á verðlagi, bæði á heimsmarkaði og ekki síður á innanlandsmarkaði frá því sem var á viðmiðunarárunum. Tollabindingarnar eru því ekki raunhæfur mælikvarði á þann verðmun sem er á milli þessara markaða og gefa í mörgum tilvikum ýkta mynd af honum. Notkun tollabindinganna hefði í þeim tilvikum leitt til mjög hárra tolla sem gefið hefði óraunhæfa mynd á verðlag og verið óþarfir með tilliti til þess verndarmarkmiðs sem tollarnir eiga að þjóna. Við þetta bætist að verðlagsþróunin frá því á árunum 1986--1988 hefur verið misjöfn eftir því hvaða vörutegundir eiga í hlut. Tollar í samræmi við tollabindingar hefðu því gefið ranga mynd af þeim verðmun sem nú er til staðar og veitt einstökum vörutegundum mismikla vernd. Þannig hefði einstökum greinum landbúnaðar í raun verið mismunað. Nálgun aðildarríkjanna í þessu efni er að sjálfsögðu misjöfn eftir aðstæðum. Fyrst er þess að geta að þau lönd sem okkur standa næst, Noregur og 15 aðildarríki Evrópusambandsins, ætla að láta hina nýju tolla á landbúnaðarvörur taka gildi 1. júlí nk. Þetta er sama dagsetning og gert er ráð fyrir í frv. þessu. Norðmenn völdu þá leið að ákvarða tollana nú þegar í samræmi við tollabindingarnar eins og þær verða árið 2000. Áfangalækkunin, sem er að meðaltali 36% á sex árum, er þannig öll tekin út í upphafi. Stjórnvöld hafa síðan heimild til þess að lækka tollana enn frekar eftir þörfum til þess að stýra innflutningnum, t.d. ef skortur er á einhverri vörutegund eða af öðrum ástæðum. Stjórnvöld geta einnig hækkað tollana aftur ef þörf er á upp að hámarkstollum. Þegar Norðmenn kynntu þessi áform í upphafi árs lýstu ýmis aðildarríki Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar strax áhyggjum sínum yfir því að þessi aðferð kynni að vera á skjön við samninginn um stofnunina. Gallinn við hana væri sá að tollarnir væru ekki nægilega skýrir og fyrirsjáanlegir sem er ein meginregla samningsins. Slíkt kerfi byði einnig upp á breytilega tolla í reynd sem er andstætt samningnum. Ljóst er að náið verður fylgst með framkvæmd samningsins í einstökum aðildarríkjum. Ef við lítum nú til þess hvernig Evrópusambandið ætlar að framkvæma skuldbindingar landbúnaðarsamningsins, þá er sú leið meira og mjög í ætt við þá sem hér er lögð til. Evrópusambandið hefur sameiginlegt tollkerfi og því sameiginlega framkvæmd í þessu efni. Tilboð Evrópusambandsins í GATT-viðræðunum var að því leyti frábrugðið tilboði Íslands og Noregs að í því var ekki miðað við verðmismun á árunum 1986--1988. Evrópusambandið og áður Evrópubandalagið hafði um langt skeið haft kerfi breytilegra innflutningsgjalda sem tók mið af þeim mun sem var á hverjum tíma á innflutningsverði og verði innan bandalagsins. Í tilboði Evrópusambandsins var þessum gjöldum breytt í fasta magntolla miðað við það verð er gilti þegar tilboðið var lagt fram og við þá tolla bætist í mörgum tilvikum allt að 20% verðtollur eins og reyndar hafði áður verið. Rauntollar Evrópuríkjanna innan Evrópusambandsins verða frá 1. júlí nk. í samræmi við tilboð þeirra og munu því endurspegla mismun á heimsmarkaðsverði og verði innan bandalagsins að viðbættri ákveðinni vernd. Rauntollarnir verða því almennt þeir sömu og hámarkstollar en lækka síðan í áföngum um 36% að jafnaði til ársins 2000. Við ákvörðun tolla í frv. er leitast við að meta aðstæður eins og þær eru nú og ákveða tollana í samræmi við þær og þá vernd sem nauðsynlegt er talið að innlend búvöruframleiðsla njóti. Heimsmarkaðsverð á landbúnaðarafurðum hefur farið hækkandi frá viðmiðunarárunum 1986--1988 en verð innan lands hefur farið lækkandi. Tollar samkvæmt viðauka I með frv. eru ákveðnir samkvæmt þeirri meginreglu að tollur á innfluttar vörur verði þannig að eftir að honum hefur verið bætt við innkaupsverð vörunnar verði hún um 30% dýrari en sambærileg innlend vara. Þessi 30% munur miðast við að innkaupsverð sé í samræmi við heimsmarkaðsverð. Sé innkaupsverðið hærra eða lægra getur munurinn eftir atvikum orðið meiri eða minni. Tolli þessum er hins vegar skipt í tiltölulega háan magntoll og 30% verðtoll sem leiðir til þess að veruleg vernd helst jafnvel þótt innkaupsverðið lækki umtalsvert frá því heimsmarkaðsverði sem miðað er við. Reglu þessari var beitt á þær vörur sem verið hafa í innflutningsbanni, svo sem kjötvörur og mjólkurvörur. Að því er varðar blóm og grænmeti sýndi sig að reglu þessari varð í mörgum tilvikum ekki við komið vegna þess að með henni fór tollurinn upp fyrir bindinguna. Fyrir þessar vörur er lagt til að tollurinn svari til magntollabindingar fyrir viðkomandi vöru en verði skipt upp í magntoll og 30% verðtoll. Með þeirri aðferð við útfærslu tolla sem hér hefur verið lýst er í aðalatriðum farin sú leið sem almennt hefur verið notuð í Evrópu og ætla má að viðurkennd verði innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Verndin verður nokkru meiri en hjá Evrópusambandinu, enda kerfisbreytingin hér mun meiri vegna þess að algert innflutningsbann hefur verið á mörgum vörum en hjá Evrópusambandinu hafa þessar vörur verið fluttar inn en lögð á þær verðjöfnunargjöld. Framangreindar reglur tóku til ákvörðunar á tollum á þær vörur sem innflutningstakmarkanir hafa gilt um. Hvað þær vörur varðar sem verið hafa í frjálsum eða lítt heftum innflutningi var við það miðað að hækka ekki álögur frá því sem verið hefur. Eru tollar á þær vörur því hinar sömu og þeir voru áður. Í þeim tilvikum að heimild er til að leggja á þær verðjöfnunargjöld samkvæmt ákvæðum fríverslunarsamninga voru verðjöfnunargjöldin endurreiknuð miðað við núverandi markaðsverð og magntollar miðaðir við það. Að því leyti sem þessar vörur báru verðtoll hefur honum verið haldið og bætist þá við magntollinn. Samkvæmt ákvæðum búvörulaga hafa sérgjöld verið lögð annars vegar á fóður og hins vegar á kartöflur og vörur unnar úr þeim. Báðum þessum gjöldum er breytt í venjulega tolla sem leggjast á sömu vörutegundir og áður. Annars staðar í frv. er ákvæði þess efnis að andvirði tolls af fóðurvörum renni í sjóð sem ráðstafað verður með sama hætti og fóðurgjaldi til þessa. Samkvæmt GATT-samningunum höfum við skuldbundið okkur til að heimila tiltekið magn innflutnings búvöru á lægri tollum en almennt gerist. Innflutningsheimildir á ívilnandi tolltöxtum eru nefndir tollkvótar. Samningsbundnir tollkvótar eru annars vegar svokallaður lágmarksaðgangur fyrir vörur sem ekki hefur verið heimilt að flytja inn eða þá aðeins í mjög takmörkuðum mæli, svo sem kjöt og mjólkurvörur. Tollkvótarnir eru við það miðaðir að innflutningur gæti í upphafi aðlögunartímans orðið um 3% af innanlandsneyslunni og farið vaxandi í um það bil 5% í lok tímabilsins. Tollur á þær vörur sem fluttar eru inn samkvæmt þessum kvótum skal því með samningnum eigi vera hærri en 32% af tollígildi viðkomandi vöru, þ.e. bindingunni, áður en hún tekur samningsbundinni lækkun og er miðað við það í frv. Hins vegar eru í samningnum ákvæði um tollkvóta á aðrar vörur sem flestar hafa verið fluttar inn en háðar magntakmörkunum, svonefndur ríkjandi markaðsaðgangur. Er þar fyrst og fremst um að ræða blóm og grænmeti. Viðmiðun fyrir þessa tollkvóta er innflutningur á árunum 1986--1988 og tollar á vörum samkvæmt þessum kvótum mega ekki vera hærri en þeir voru á þessum árum. Í frv. er miðað við að þessir tollar verði eins og þeir hafa verið í reynd á síðustu árum. Í flestum tilvikum er tollur þessi 30% en á viðmiðunarárunum var algengt að tollur á þessum vörum væri 40%. Lista yfir þær vörur sem tollkvótarnir taka til, svo og vörumagnið og tolltaxtana er að finna í Viðauka III með frv. Í síðari hluta frv., breytingu á búvörulögum, er að finna ákvæði um hvernig staðið verður að úthlutunum tollkvótanna. Tollkvótar vegna lágmarksaðgangs og ríkjandi aðgangs eru miðaðir við innflutning áranna 1986--1988 eins og áður sagði, en síðan hafa aðstæður breyst á ýmsum sviðum og ástæður kunna að vera til meiri innflutnings en þá var. Getur margt komið til að svo sé, breyttar neysluvenjur, sveiflur í framboði af innlendri framleiðslu eða að æskilegt sé að veita verðaðhald. Var af þessum ástæðum talið æskilegt að gera ráð fyrir þeim möguleika að heimila viðbótarinnflutning á ívilnandi tollum. Er í frv. gert ráð fyrir því með þeim hætti að úthluta megi tollkvótum allt að tilteknu magni fyrir nánar tilgreinda vöruflokka. Sé um að ræða vörur sem verið hafa í banni, þ.e. kjöt og mjólkurvörur, er í frv. gert ráð fyrir að tollurinn verði 75% af fullum tolli samkvæmt frv. en það svarar nokkurn veginn til verðjöfnunar án verðverndar eða að tollurinn verði hinn sami og fyrir lágmarksaðganginn. Hvað varðar aðrar vörur er miðað við að tollurinn verði 0,25%, 50% eða 75% af fullum tolli. Listi yfir þær vörur sem frjálsi tollkvótinn tekur til svo og vörumagið er að finna í viðauka IV með frv. Í breytingum að búvörulögunum er að finna ákvæði um það hvernig staðið verður að úthlutun tollkvótanna. Í öllum tilvikum er gert ráð fyrir að um úthlutun tollkvóta fari eftir ákvörðun búvörulaganna og að landbrh. ákveði að hve miklu leyti kvótarnir verða notaðir til og á hvaða tolltöxtum. Af breytingum á tollalögunum er að lokum að geta heimildar til að leggja á viðbótartoll af ástæða er talin til að grípa til öryggisráðstafana. Samkvæmt GATT-samningunum má grípa til öryggisráðstafana við tiltekin skilyrði. Þau eru annars vegar að innflutningsverð vöru lækki niður fyrir viðmiðunarverðið sem notað var við gerð tilboðsins um tollabindingar eða hins vegar að innflutningur vöru vaxi verulega milli ára. Sé annaðhvort þessara skilyrða fyrir hendi má til viðbótar við tollabindingar leggja á toll sem reiknast eftir ákvæðum samningsins. Við þær breytingar sem lagðar eru til á búvörulögum og dýrasjúkdómalögum er farið eftir þeim ákvæðum þáltill. um fullgildingu ríkisstjórnarinnar á samningnum um Alþjóðaviðskiptastofnunina að landbrh. verði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning landbúnaðarvara og komið verður á fót á grundvelli ályktunarinnar. Svo ég víki nánar að búvörulögum er aðalbreyting þeirra í fyrirliggjandi frv. fólgin í að afnumdar eru heimildir landbrh. til að takmarka innflutning landbúnaðarvara af viðskiptaástæðum. Þessi takmörkun nær þó einungis til ríkja sem eru aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Ekki þykir rétt, eins og mál standa, að afnema möguleika á að takmarka innflutning frá ríkjum sem standa utan við stofnunina. Þau ríki hafa ekki undirgengist skuldbindingar samningsins um takmörkun styrkja til landbúnaðarins. Þau hafa því eftir sem áður óbundnar hendur við greiðslu útflutningsbóta og hvers konar styrkveitinga. Samkvæmt breytingu sem gerð var á búvörulögunum í apríl 1994 er óheimilt að flytja inn vörur sem tilgreindar eru í viðauka með lögunum nema til komi leyfi landbrh. og er honum gert að leita álits og tillagna Framleiðsluráðs landbúnaðarins áður en ákvörðun er tekin. Í viðaukanum er aðallega að finna ferskar, frystar eða soðnar kjötvörur með að lágmarki 20% innihald af kjöti og auk þeirra mjólkurafurðir og egg. Á sama hátt er innflutningur á kartöflum, nýju grænmeti, sveppum og blómum háður leyfi landbrh. samkvæmt gildandi lögum. Til að leyfa innflutninginn þarf landbrh. að fá meðmæli nefndar sem starfar á vegum landbrn. og í eiga sæti fulltrúar framleiðenda og innflytjenda garð- og gróðurhúsaafurða. Nefndin skal gefa ráðherra rökstutt álit um hvort innflutningsins sé þörf eða ekki. Bæði þessi ákvæði verða felld úr lögum með þeim breytingum sem frv. felur í sér. Landbrh. verður aðeins heimilt, eins og áður er nefnt, að takmarka innflutning frá löndum sem standa utan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Takmörkun innflutnings frá löndum sem eiga aðild að stofnuninni kemur aðeins til greina vegna heilbrigðis manna, dýra eða plantna. Í frv. er lagt til að landbrh. skipi nefnd þriggja manna sem skal vera til ráðuneytis um ákvæði laganna um inn- og útflutning landbúnaðarvara. Formaður verði skipaður af landbrh. án tilnefningar en viðskrh. og fjmrh. tilnefni hver fyrir sig fulltrúa í nefndina og er það óbreytt fyrirkomulag frá gildandi lögum. Hlutverk nefndarinnar verður að gera tillögur um úthlutun tollkvóta, breytingu verðjöfnunargjalda við inn- og útflutning samkvæmt ákvæðum fríverslunar og öðrum milliríkjasamningum, svo og beitingu viðbótartollkvóta og tolltaxta í þeim tilvikum. Nefndinni ber að afla nauðsynlegra upplýsinga um þau atriði er framkvæmd þessara verkefna varðar. Í reynd sinnir nefndin þeim verkefnum sem Framleiðsluráð landbrn. og nefnd um innflutning garð- og gróðurhúsaafurða gegndi áður. Til viðbótar er henni ætlað að gera tillögur um beitingu tolltaxta fyrir viðbótartollkvóta. Hvað varðar tillögur um beitingu verðjöfnunargjalda við inn- og útflutning landbúnaðarvara er verksvið nefndarinnar óbreytt frá gildandi lögum. Skylda landbrh. til að bera mál upp í ríkisstjórn verði ágreiningur í nefndinni fellur niður enda er það atriði óeðlilegt og ekki í anda þáltill. um staðfestingu samningsins um Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar um forræði landbrh. í þessum málum. Í frv. er lagt til að framkvæmd á úthlutun tollkvóta fyrir svonefndan lágmarksmarkaðsaðgang og ríkjandi markaðsaðgang verði í höndum landbrh. og fari eftir ákvæðum búvörulaga. Landbrh. birtir í reglugerð þær reglur sem gilda um úthlutun tollkvóta þar sem fram komi hvaða vara er til úthlutunar, í hvaða magni, innflutningstímabil, tolltaxtar og aðrar þær upplýsingar sem nauðsynlegar kunna að vera. Stefnt er að því að hafa úthlutun tollkvóta sem einfaldasta. Berist umsóknir um meiri innflutning en sem nemur tollkvóta vörunnar skal aðalreglan vera sú að hlutkesti ráði úthlutun. Við úthlutun tollkvóta samkvæmt viðauka III verður landbrh. heimilt að skipta tollkvótum upp í vörutegundir nánar en nú er gert þar sem tollskrá verður nákvæmar sundurliðuð en var í samningstilboði Íslands. Við þessa sundurliðun er höfð hliðsjón af upplýsingum um innflutning á viðmiðunarárunum eftir því sem unnt er. Þá verður landbrh. enn fremur heimilt í stað úthlutunar tollkvóta að veita almenna tímabundna heimild til innflutnings á hliðstæðan hátt og gert var á viðmiðunartíma samningsins. Í frv. er gert ráð fyrir að landbrh. geti úthlutað viðbótartollkvótum þeim sem eru í viðauka IV. Þessir tollkvótar ná til innflutnings á takmörkuðu magni af fersku, frystu eða soðnu kjöti, mjólk og mjólkurvörum, smjöri og ostum og garð- og gróðurhúsaafurðum. Tollkvótum þessum verður úthlutað ef skortur er á umræddri vöru á markaði og við þá úthlutun verður farið eftir þeim reglum sem áður hafa verið nefndar um úthlutun þeirra tollkvóta sem skylt er að úthluta samkvæmt samningnum. Landbrh. tekur ákvörðun hverju sinni um hvaða tolltaxta verður beitt við innflutning á vörum samkvæmt viðauka IV. Þá felur frv. í sér að bætt er ákvæði við búvörulögin um að landbrh. geti ákveðið með reglugerð að lagður verði á tollur við innflutning með tilvísun til verndarákvæða í 5. gr. samningsins um landbúnað í viðauka með samningnum um Alþjóðaviðskiptastofnunina, það ákvæðanna til vara sem merkt er með skammstöfuninni SSG í viðauka IIA. Til að unnt verði að beita verndarákvæðum þarf magn eða verð vörunnar að víkja á tiltekinn hátt frá ákveðnu viðmiðunarstigi. Við þessi skilyrði skal hækka toll vörunnar í hámarkstoll samkvæmt tollabindingu í viðauka IIA að viðbættum viðbótartolli samkvæmt þeim reglum sem er að finna í 5. gr. landbúnaðarsamningsins. Í samningnum er tekið fram að viðbótartollur sem lagður er eftir þessum reglum skuli einnig vera í gildi út það ár sem hann er lagður á. Þá vil ég, herra forseti, víkja að lögum um dýrasjúkdóma. Þessum lögum er breytt á þann hátt að bann gegn innflutningi tiltekinna vara og búnaðar er í gildi til að hindra að smitsjúkdómar berist til landsins. Hins vegar er landbrh. veitt heimild til að víkja frá banni telji yfirdýralæknir það sannað að smitefni sem veldur dýrasjúkdómum berist ekki til landsins. Í Úrúgvæ-samningnum þótti nauðsynlegt að setja reglur til að koma í veg fyrir að undanþáguákvæðið sem þar er veitt heimild fyrir til að vernda heilbrigði dýra og plantna verði ekki notað sem hindranir í alþjóðaviðskiptum. Í þessum nýju reglum, sem voru samþykktar eftir þriggja ára samningaþóf og eru mjög ítarlegar, er megináhersla lögð á samræmingu og að allar ráðstafanir um heilbrigðisvernd dýra og plantna byggist á vísindalegum rökum og sé ekki við haldið án fullnægjandi vísindalegra sönnunargagna. Þegar ákvæði samningsins koma til framkvæmda verður nauðsynlegt að koma á auknu eftirliti með innflutningi því hingað til hefur sáralítill innflutningur sláturafurða átt sér stað vegna viðskiptalegra takmarkana samkvæmt búvörulögum. Eftirlitið mun m.a. fela í sér að nauðsynlegt verður að afla upplýsinga um heilbrigðisástand dýra í viðkomandi útflutningslandi með tilliti til smithættu. Þá þarf að kanna aðferðir við uppeldi sláturdýra, meðferð og aðbúnað við slátrun. Herra forseti. Í frv. eru nokkur ákvæði er taka til annarra vara en landbúnaðarafurða. Þannig er fallið frá innflutningstakmörkunum vegna innflutnings á burstum. Innflutningstakmarkanir þessar voru upphaflega settar til að vernda starfsemi blindra á þessu sviði. Í reynd hefur verndun þessi einungis verið í orði en ekki á borði þar sem ógerningur hefur verið fyrir tollyfirvöld að fylgjast með því hvaða bursta er verið að framleiða af blindum hér á landi á hverjum tíma. Þannig hefur a.m.k. frá 1979 aldrei verið hafnað innflutningsleyfi á burstum. Mun vænlegri leið til að veita framleiðslu blindra vernd gegn innflutningi er að beita tollum. Því hefur með frv. verið gerð tillaga um að tollar á innfluttum burstum verði hækkaðir úr 10% í 15% vegna bursta frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Ýmsar lagabreytingar tengjast fullgildingu samningsins um Alþjóðaviðskiptastofnunina aðrar en þær sem fjallað er um í þessu frv. Frv. þar að lútandi verða lögð fram sérstaklega. Þá er einnig rétt að geta þess að í ráðuneytunum er verið að kanna til hlítar hvort hugsanlegt sé að fleiri lögum en nú er séð fyrir þurfi að breyta í framhaldi af aðild Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Komi slíkt í ljós verða frv. þar um lögð fram á haustþingi. Einnig þarf að taka fram að erfitt er að sjá fyrir ýmis vandkvæði sem kunna að koma upp við framkvæmd frv. þegar það verður orðið að lögum. Það þarf því að fylgjast mjög vel með framkvæmdinni og bregðast við ef vandræði verða. Herra forseti. Með Úrúgvæ-samningnum eru gerðar veigamiklar breytingar á hinu alþjóðlega viðskiptakerfi fyrir landbúnaðarafurðir. Þessar breytingar munu vafalítið hafa margvísleg áhrif á alþjóðaviðskipti með þessar vörur og á landbúnað einstakra landa. Þessi áhrif munu koma smám saman í ljós á næstu árum eða jafnvel áratugum en ekki er búist við neinum stökkbreytingum í þeim efnum. Þannig ríkir til að mynda talsverð óvissa um verðþróun á landbúnaðarafurðum í heiminum í kjölfar þessara samninga. Nú er ekki lengur heimilt að banna innflutning á búvörum á viðskiptalegum forsendum en það er áfram heimilað að vernda landbúnað með tollum. Með þessu frv. er íslenskum landbúnaði tryggð nauðsynleg vernd á skýran hátt þannig að engin óvissa ríkir nú um starfsskilyrði landbúnaðarins að þessu leyti á næstu árum. Jafnframt er landbúnaðinum veitt aðhald með nokkrum innflutningi á lægri tollum sem mun koma neytendum til góða bæði í auknu vöruvali og lægra verði. Ég tel að með þeirri framkvæmd sem kveðið er á um í þessu frv. sé tekið tillit til hagsmuna bænda og neytenda á sanngjarnan hátt miðað við aðstæður í okkar þjóðfélagi. Herra forseti. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. og geri jafnframt ráð fyrir því að sú nefnd óski eftir umfjöllun og umsögn hv. landbn. og eftir atvikum hv. utanrmn.

Herra forseti. Að lokinni stjórnarmyndun lýsti hæstv. forsrh. því yfir að hann ætlaði vorþinginu tíu daga til að afgreiða tvö stórmál. Nú eru liðnir 14 dagar af starfsemi þingsins og það er í dag sem svarið fæst við því hvað dvalið hefur orminn langa í líkingu þessa bandorms sem hæstv. forsrh. var að leggja hér fram. Bandormurinn er um það hvernig við hyggjumst standa við skuldbindingar okkar í framhaldi af aðildinni að viðskiptastofnuninni. Síðan mun væntanlega verða lagt fram í dag málamiðlun stjórnarflokkanna að því er varðar breytingar á fiskveiðistjórnuninni sem lofað var. Aðildin að Alþjóðaviðskiptastofnuninni var að sjálfsögðu tímamótamál. Hvað fólst í því? Í því fólst að við skuldbindum okkur með alþjóðasamningi til þess að hverfa af braut ríkjandi landbúnaðarstefnu. Við skuldbindum okkur til þess að aflétta banni af innflutningi á landbúnaðarafurðum, til þess að tryggja á aðlögunartímabili tiltekinn ofurlítinn lágmarksaðgang. Við skuldbindum okkur til þess að halda áfram tollfrjálsum innflutningi á þeim vörum sem ekki höfðu áður verið undir bönnum, þ.e. að halda óbreyttum markaðsaðgangi. Af þessum meginatriðum var síðan ljóst að við þyrftum að breyta í grundvallaratriðum búvörulöggjöfinni til að standast þessar skuldbindingar. Þær lagabreytingar sem hér eru kynntar varða fyrst og fremst tollalög og búvörulög en fleiri lög einnig, innflutningslög þar á meðal, lög um sjúkdómavarnir, heilbrigðismál og að lokum mun málið varða fleiri lög. Ég hyggst nú hafa þann háttinn á, af því að mér þótti við það að hlusta á hæstv. forsrh. að það hefði ekki vakað fyrir honum beinlínis að skýra aðalatriði málsins, að halda mig við aðalatriðin sem eru þessi: Úr því að við ætlum að aflétta banni á innflutningi og það er heimilt að umreikna þetta bann í tollígildi hvernig er það gert? Skuldbindingin er sú að við lögðum fram tilboð og það var miðað við viðmiðunarverð á árunum 1986--1988. Síðan er liðinn langur tími. Heimsmarkaðsverðið eins og það var árin 1986--1988 var afar lágt einfaldlega vegna þess að niðurgreiðslur og útflutningsbætur voru þá í hámarki erlendis. Þar að auki er ekkert til sem heitir heimsmarkaðsverð, það er algerlega tilbúið verð. Síðan hefur það gerst hér heima að sem betur fer hefur aðeins þokast í þá átt að heildsöluverð innan lands hefur heldur lækkað. Þannig að fyrsta hugmyndin sem var sú að lögbinda tollaheimildir, þessi svokölluðu tollígildi, var náttúrlega öllum sanngjörnum mönnum augljóslega algjörlega fráleit í upphafi. Ég sagði sanngjörnum mönnum því hvað hefði falist í því? Í því hefði það falist að setja inn í tolla prósentur frá 300% upp í 800%, sem gat ekki haft annan tilgang en þann að koma í veg fyrir allan innflutning. Í samanburði við það að rauntollar í íslensku tollskránni eru núna 3,7% að meðaltali og hæsti tollur sem fyrir finnst er 30%. Engu að síður er það svo að þetta mál dróst mjög í meðförum síðustu hæstv. ríkisstjórnar m.a. vegna þess að það var uppi ágreiningur milli ríkisstjórnarflokkanna um þetta mál. Eftir nokkrar deilur um breytingar á búvörulögum 1993 var ákveðið að setja upp nefnd fimm ráðuneyta til að móta stefnuna í þessu máli. Sjónarmiðin voru þrjú. Sjónarmið Alþfl. í þessu starfi var að við ættum að tryggja í samræmi við skuldbindingar samningsins innlendum framleiðendum fullkomna verðjöfnun milli innflutningsverðs og innanlandsverðs. Síðan töldum við eðlilegt að við það bættist síðan fjarlægðarverndin, þ.e. flutningskostnaður, frakt og tryggingar, sem má meta jafnaðarlega á upp undir 30%. Hefði þá verið fulltryggt að bændur nytu fullkominnar innflutningsverndar og gott betur en hún síðan trappaðist niður á sex ára aðlögunartíma. Sjónarmið hæstv. landbrh. og fulltrúa hans, embættismanna hans í þessari nefnd, var þvert á móti að við ættum að lögbinda hámarkstollana, ofurtollana, þ.e. 100%. Sjónarmið fulltrúa fjmrn. var millispil, þ.e. að við færum þá leið sem Alþfl. lagði til, verðjöfnun plús fjarlægðarverndin með 20% álagi. Um þetta var tekist á og sú vinna stóð allan tímann 1993, 1994, til dagsins í dag og í raun og veru var málið lagt í salt fram yfir núverandi stjórnarmyndun. Ein af skuldbindingunum var síðan sú að frá því hvernig við ákvæðum tolla í upphafi skyldu þeir trappast niður að meðaltali um 36% á sex árum. Það er athyglisvert að í því frv. sem hér liggur fyrir er þó viðurkennt á bls. 22 að þau áform hæstv. fyrrv. landbrh. Halldórs Blöndals að lögfesta ofurtollana séu fjarstæðukennd vegna þess að þar er útskýrt að þær breytingar sem síðan hafa orðið eru miklar og því var talið eðlilegt eins og þar segir, með leyfi forseta: ,, . . . að við breytingu innflutningshaftanna í tolla yrði ekki miðað við að fullnýta tollabindingar heldur verði tollar í aðalatriðum miðaðir við endurskoðuð tollígildi er taki mið af verðlagi ársins 1995.`` Gott og vel. Þessi athugasemd gaf nokkrar væntingar hjá almenningi í landinu um að hér ætti að reyna, hér vildu ríkisstjórnarflokkarnir raunverulega sýna sanngirni gagnvart sjónarmiðum hagsmunaaðila beggja, þ.e. annars vegar framleiðenda og vinnslustöðva og hins vegar neytenda. Þarna er sagt að grundvallarreglan skuli vera sú að verðlag á innfluttum afurðum skuli ekki vera nema 30% hærra en innanlandsverð. Þetta hafa margir misskilið og skilið á þann veg að tollarnir eigi ekki að vera nema 30% sem er svona nokkurn veginn hæstu tollar í tollskránni og langur vegur frá áformum fyrrv. hæstv. landbrh. um mörghundruð prósent tolla. Ég hafði jafnvel heyrt menn velta því fyrir sér hvort áhrif Framsfl. á framsóknararm Sjálfstfl. væru svona jákvæð að þeir féllu frá því að fara með þvílíkum hætti offari gegn eðlilegum hagsmunum neytenda. En auðvitað reyndist það ekki vera rétt skýring því það er fátt sem skilur að framsóknararma beggja flokka eins og bert er af frv. þegar það er skoðað og eins og við skulum taka skýr dæmi um. Til þess að skýra hvað í þessu felst því að málið virðist vera flókið af öllum þessum töflum og öllum þessum viðaukum ætla ég að taka einfalt dæmi. Ég ætla að taka eitt frægt kjúklingadæmi og bið hv. þm. að fletta upp á viðauka I, bls. 4, á tollnúmerið 0207 Alifuglar. Það liggur vel við vegna þess að vitað er að verðmunur á kjúklingum í nágrannalöndum okkar og á Íslandi er gríðarlega mikill, hann er allt að þrefaldur, fjórfaldur, kannski sexfaldur og þá er ég að tala um smásöluverð. Verðlag á þessari vöru á Íslandi er viðurkennt okurverð. Við skulum taka einfalt dæmi um hvernig þessi löggjöf og hvernig þessir tollar koma út. Innflutningsverð er 150 kr. sem láta mun nærri 1 kg af kjúklingi í heildsölu. Þá ber fyrst að leggja á 30% verðtoll samkvæmt þessu frv. sem fer með verðið upp í 135 kr. Því næst ber að leggja á magntoll, fasta krónutölu sem samkvæmt skránni í þessu tollnúmeri er 603 kr. Þá er verðið komið upp í tæpar 800 kr. Með öðrum orðum að álögðum tollinum er innflutninsverðið 150 kr. komið upp í 800 kr., þ.e. tæplega fimmfalt. Því næst er eftir að bæta við heildsöluálagningu og smásöluálagningu og virðisaukaskatti og þá er verðið á þessu eina kílói af kjúklingi komið upp í 1.365 kr. Spurst var fyrir um hvað samsvarandi vara kostaði í Hagkaupum. Hún kostar 667 kr. Þegar menn spyrja hvað er hæsta leyfilegt tollígildi samkvæmt GATT-tilboði Íslands þá mun það vera um 460 kr. Með öðrum orðum. Þetta er einfalt dæmi sem skýrir að flutningsmenn, stjórnarflokkarnir, þorðu ekki að sýna hvað fyrir þeim vekti með ofurtollunum og ákváðu því að fara leið til þess að fela þetta. Þeir eru annars vegar með 30% verðtoll og hins vegar með þennan magntoll, þ.e. samsetta tolla, sem dulbúa ofurtollana. Í þessu dæmi er gengið svo rösklega til verks að það er farið umfram tollabindingar og það er auðvitað farið langt umfram það smásöluverð sem í gildi er nú þegar. Með öðrum orðum mundi framkvæmdin á þessu frv. hækka verðið á umræddri vöru til neytenda verulega. Spurningin er hvort það mundi nokkuð reyna á innflutning. Kannski er það það sem fyrir hv. flm. vakir. En þá spyrja menn: Er þetta ekki eitthvað einstakt dæmi? Þá ætla ég að biðja hv. þm. einfaldlega að fletta í gegnum skjalið í góðu tómi og kynna sér þá helstu tollflokka, þ.e. kafla II, kafla IV, kafla VII og kafla XVI um annars vegar unnar kjötvörur, grænmeti og annað þess háttar. Taka nokkrar stikkprufur eins og ég hef reyndar gert og það vill svo til að að því er varðar t.d. innflutning á kjötvörum þá reyndust þær stikkprufur sem ég gerði í öllum tilvikum vera ofurtollar umfram tollabindingar. Það sem menn höfðu fyrst og fremst vænst að kæmi út úr þessu var það að neytendur mættu eiga von á innflutningi á grænmeti, kannski unnum mjólkurafurðum og unnum samsettum kjötvörum, þ.e. iðnaðarvörum, matvælum með landbúnaðarinnihaldi, á viðráðanlegu verði það sýnist mér hreinlega vera tekið fyrir. Ályktanir mínar af þessu dæmi eru einfaldlega þessar: Það eru maðkar í þessari mysu. Þetta eru dulbúnir yfirtollar og það eru farnar nokkuð langsóttar leiðir til þess að dylja þetta sem mest má verða. Öllum mátti ljóst vera sem til málsins þekkja að hið svokallaða heimsmarkaðsverð er algjörlega tilbúið. Fjarlægðarverndin er falin í tilbúnum magntollum sem eru langt umfram raunverulegan kostnað við innflutning, tryggingar og þess háttar. Það vekur athygli að í frv. eru engin ákvæði um skuldbindinguna um að lækka þessa tolla í áföngum á sex árum. Hins vegar eru að sjálfsögðu ákvæði um það að lækka tollabindingarnar í tilboðinu en ef rauntollarnir eru undir því þá er engin skuldbinding um að lækka þetta. Með öðrum orðum verið er að segja að ofurtollarnir eiga að gilda tímabilið út. Hætt er við því að margur maðurinn verði fyrir vonbrigðum. Ég tók eftir því að meira segja formaður Neytendasamtakanna virtist hafa hlaupið á sig, væntanlega að óséðu frv., vegna þess að hann taldi þetta vera áfangasigur. Hann á væntanlega eftir að skoða þetta frv. betur. Hvað þá með lágmarksaðganginn? Þessi 3% af markaðshlutdeildinni? Er ekki einhver sanngirni í því? Það á að vera þannig að heimilt er að flytja þetta inn. Hver er tilgangurinn? Tilgangurinn á að vera sá að tryggja neytendum einhvern smjörþef af viðráðanlegri verðmyndun en ekki síst að í upphafi tímabilsins þótt þetta hafi lítil áhrif að örva aðeins til samkeppni. Með öðrum orðum að aðlögunarferlið geti farið af stað. Bandaríkin og Kanada virða þetta og hafa lága tolla, svona innan við 10%. Við förum í hámarkið 32% af hámarkstollabindingum. Það getur þýtt það, og nú tala ég einfaldlega út frá þeim dæmum sem ég hef sjálfur tekið, að jafnvel verðið á þessum lágmarksinnflutningi fari umfram verðið í Hagkaupum núna. Í einu tilviki 13%, í öðru tilviki 35%. Hvert meðaltalið er þori ég ekki að fullyrða, málið verður væntanlega skoðað betur í nefnd. Þegar lágmarksinnflutningur er leyfður á eitthvað lægri tollum felst í því að verið er að úthluta kvótum. Það er auðvitað hið versta mál að taka upp skömmtunarkerfi í þessu efni --- en hvernig á að gera það? Jú, landbrh. á að úthluta þessum kvótum. Hann getur út af fyrir sig gert það að geðþótta. Það er auðvitað pólitískt spillingarkerfi í sjálfu sér. Að sjálfsögðu hefði hið skynsamlega verið að leita tilboða og taka lægsta tilboðinu til þess þó að reyna að skila verðávinningi ef einhver væri til neytenda. En það er ekki meiningin. Þá kemur að ríkjandi markaðsaðgangi. Á mannamáli þýðir það einfaldlega að það sem var frjálst að flytja inn áður eða ekki bannað á að vera á óbreyttum kjörum í innflutningi. Nei, nei. Hér er gripið til þess ráðs að reikna tollígildi fyrir þennan innflutning eins og hann hefði verið bannaður með þeim falsrökum að hann hefði að minnsta kosti verið leyfisbundinn. Hann var heimill og var þess vegna frjáls. Þetta er hvort tveggja á skjön við hæstaréttardóm sem kveðinn var upp fyrir ekki löngu þar sem Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að allar heimildir skorti fyrir innflutningsbanni í búvörulögunum og þótti hæstv. þáv. landbrh. illt við að búa. Síðan skuldbindur GATT- samningurinn sjálfur okkur til þess að breyta ekki markaðskjörum varðandi óbreyttan markaðsinnflutning. Þetta er brot á GATT-samningnum. Hvað gera aðrar þjóðir? Hæstv. forsrh. vék að því hvað Norðmenn gerðu. Norðmenn eru einhver versta verndarstefnuþjóð í heimi í landbúnaði samanber það að stuðningur þeirra við landbúnað í heild, hann er númer tvö í heiminum, við erum sennilega númer þrjú eða fjögur núna, Sviss, Noregur, Japan, Ísland á svipuðu róli með 70% af heildarframleiðsluverðmæti í landbúnaði sem kemur frá ríkinu. Norðmenn ganga þó ekki svona langt. Bæði eru tollígildi þeirra talsvert lægri en okkar. Í annan stað þá ákveða þeir að niðurtröppunin sem átti að taka sex ár skyldi taka gildi strax. Sýna þó aðeins viðleitni. Lítum á þjóðir sem fara að siðaðra manna hætti í þessu, t.d. Evrópusambandið sem kallar þó ekki allt ömmu sína í þeim efnum. Þá tekur það einfaldlega innflutningsverðið plús 20% álag. Í samanburði við það sem við gerum, við tökum fulla verðjöfnun, við setjum 30% verðtoll, við setjum á mjög háan rauntoll í fastri krónutölu og förum upp fyrir tollabindingu. Ástæða er til að spyrja að einu. Er þetta gert til þess að vernda raunverulega hagsmuni bænda? Er þetta togstreita sem snýst um það að hérna séu þeir menn, vinir bænda, sem vilja tryggja sanngjarna og eðlilega hagsmuni þeirra og þetta sé nauðsynlegt að gera til þess að tryggja hag bænda? Því getur hver svarað fyrir sig. Halda menn virkilega eins og ástatt er í íslenskum landbúnaði að það sé framtíðartrygging eða í þágu íslensks landbúnaðar að reyra hann inn í svona kerfi og framlengja tollverndina algjörlega og gera það með þessum hætti? Var það einhver frágangssök að tryggja bændum fulla tollvernd, sem þeir áttu samningsbundinn rétt á, og svona 30% betur á aðlögunartíma en taka þó örlítið tillit til neytenda? Svarið við þessu er einfaldlega að sá sem hefur einhvern skilning á því að það sem þarf að gerast í íslenskum landbúnaði og íslenskum matvælaiðnaði er að byrja að stíga fyrstu skrefin í átt til afnáms einokunar og opna fyrir örlitla samkeppni til þess að stuðla að lækkun vöruverðs og lækkun kostnaðar. Auðvitað hefðu þeir sem hafa slíkan skilning og hugsa þannig um efnahags- og atvinnumál farið þessa leið. Leið A, þá leið sem Alþfl. lagði til. Jafnvel hugsanlega fallist á einhverja málamiðlun í átt við það sem hæstv. fyrrv. fjmrh. Friðrik Sophusson lagði til þótt hún hafi verið óþörf. En þessi leið staðfestir bara eitt. Hún staðfestir enn einu sinni að hér er engin sanngirni í boði. Hér er farið offari í að fylgja fram ímynduðum hagsmunum landbúnaðarkerfisins sem hv. þm., fyrrum formaður landbn., er holdi gerður fulltrúi fyrir. Og það eru algjörlega sniðgengnir eðlilegir og réttmætir hagsmunir neytenda. Það er meira að segja í smáatriðunum sem tilgangurinn og andinn er ljós. GATT-skuldbinding kveður á um að við höfðum undanþágu frá frjálsum innflutningi sem varðar dýrasjúkdóma eða smithættu. Það er hins vegar sú breyting á að það ber að gera það þannig að á grundvelli rannsókna og vísindalegra sannana verðum við að sanna málið. Nei, hérna er sagt að það sé bannað og undanþágan er bundin því að það sé síðan afsannað. Í fyrri deilum um þessi mál var það gert í nafni sanngirninnar að sett var upp ráðgjafarnefnd. Þá varðaði það verðjöfnunargjöld samkvæmt EES-samningnum og slíkra samninga. Sett var upp ráðgjafarnefnd þriggja ráðuneyta þannig að ef upp kæmu álitamál eða ágreiningsmál mætti vísa til ríkisstjórnarinnar. Það er fellt niður þannig að þessi veika trygging sem neytendur hefðu þó kannski haft ef einhverjir fulltrúar þeirra hefðu verið í ríkisstjórninni er farin. Að sjálfsögðu er síðan hamrað á því hér og það innsiglað að fúskað er með verkaskiptingu í Stjórnarráðinu. Undir hvern heyra tollalög? Hæstv. fjmrh. Tollalög eiga að heyra undir hann.  Eitt er athyglisvert, sérstaklega fyrir fyrrum formann landbrn. og honum til lærdóms. Tekið er skilmerkilega fram á bls. 18 í greinargerð með frv. að bannað sé samkvæmt GATT að leggja á breytileg verðjöfnunargjöld en eins og kunnugt er stóð deila í heilan vetur vegna þess að hv. þm. vildi troða því ranga kerfi inn í löggjöf þannig að það yrði bindandi fyrir framkvæmd GATT-samningsins. Það er þó alla vega undirstrikað hér að slíkt hefði verið algert brot á GATT-skuldbindingum, svona fótnóta við þær deilur. Hvaða pólitískar ályktanir er hægt að draga af þessu? Fyrir kosningar voru þessi mál til umræðu og sett á oddinn af okkur alþýðuflokksmönnum. Við vöruðum við afleiðingum þess ef niðurstaðan yrði sú að farin yrði ofurtollaleiðin. Við birtum almenningi margar upplýsingar um það hver verðmunur væri á lífsnauðsynjum, landbúnaðarafurðum milli Íslands og annarra landa, studdumst þar bæði við heimildir frá hagfræðideild Háskólans, frá Samkeppnisstofnun og utanrrn. Neytendasamtökin birtu slíkar upplýsingar og þeim bar í stórum dráttum saman. Við vöruðum við því að tekið væri einhliða tillit til sjónarmiða framleiðenda og milliliða og töldum einsýnt að kjósendur ættu að hafa í huga að þeir yrðu að sjá til þess að sjónarmið neytenda hefðu þarna sanngjörn áhrif. Nú spyr ég þegar staðreyndirnar liggja á borðinu: Hver er afstaða Alþýðusambands Íslands í þessu máli? Hver er afstaða Bandalags starfsmanna ríkis og bæja í þessu máli? Hver verður afstaða Neytendasamtakanna í þessu máli? Hver verður afstaða Þjóðvaka, Alþb., Kvennalista? Hver verður afstaða fulltrúa þingmanna Sjálfstfl. sem kosnir voru af frjálslyndum og umbótasinnuðum kjósendum þeirra, sem reyndar tryggðu Sjálfstfl. tvo þriðju hluta eða rúmlega það af atkvæðamagninu í Reykjavík og Reykjanesi? Ætla þeir rétt einu sinni enn að láta framsóknararmana í flokkum sínum svínbeygja sig til þess að gleypa þessa köku? Það verður merkilegt próf og mjög upplýsandi fyrir alla kjósendur í landinu. Pólitískt séð er þetta mál í því samhengi að víðtæk samstaða er um það á Íslandi, ekki síst eftir þann árangur sem fyrrv. hæstv. ríkisstjórn náði almennt í efnahagsmálum að mikilvægt sé að varðveita verðstöðugleikann á Íslandi. Jafnframt erum við sammála um að við höfum orðið fyrir miklum þrengingum. Kaupmáttur hefur versnað og nauðsynlegt er að tryggja kjarabætur án þess að fara út í kollsteypuleiðir. Ég spyr: Hvaða leið er betur fær til þess að taka sanngjarnt tillit til neytenda og almennings, launþega í landinu, en að tryggja þeim lækkandi verð á lífsnauðsynjum, á matvælum, ef unnt er? GATT-samningurinn var kjörið tækifæri til þess að byrja að feta sig inn á þá leið. Ég hef aldrei fullyrt að það væri hægt að tryggja það í upphafi. Ég segi: Okkar eigin tilögur hefðu falið í sér a.m.k. 30% tollvernd umfram innanlandsverð. En við hefðum getað valið leið sem tryggði a.m.k. að við færum fyrstu skrefin í þessa réttu átt. En því miður. Það er ekki svo. Nú er þetta mál í höndum þeirra fulltrúa meiri hluta Íslendinga sem eru kosnir á Alþingi til að gæta almannahagsmuna en ganga ekki erinda sérhagsmuna. Það verður fylgst vandlega með því hverjir standa uppi í því prófi og hvernig menn standa sig á því prófi. Setjum þetta síðan aðeins í samhengi við landbúnaðarstefnuna. Þingmenn af landsbyggðinni, þingmenn bænda vita vel að hagur bænda hefur farið versnandi. Hlutur landbúnaðar í þjóðarframleiðslunni hefur farið minnkandi, hann er kominn niður í 2,8% af vergri landsframleiðslu. Vinnuaflsnotkun í landinu hefur farið minnkandi. Það hefur fækkað um 4.000 störf í óbreyttu kerfi frá árinu 1980. Tekjur bænda hafa lækkað meira en nemur tekjusamdrættinum í landinu, sauðfjárbænda sérstaklega. Ríkisútgjöld til landbúnaðarins hafa sem betur fer aðeins lækkað, en ég verð að segja af því að það er staðreynd að það er aðallega fyrir tilverknað ekki síðustu ríkisstjórnar heldur þeirrar þar á undan fyrir þann búvörusamning sem ég og minn flokkur beittum okkur gegn. Gallinn á búvörusamningnum var að hann festi í sessi þetta einokunarkerfi sem hefur haldið áfram að skerða framleiðslumöguleika og lífsbjargarmöguleika bændastéttarinnar í heild. Þversögnin í núverandi landbúnaðarkerfi er þessi: Ríkið greiðir milli 5--6 milljarða kr. í beingreiðslur, framleiðslutengdar til bænda. Þessar beingreiðslur eru auðvitað framleiðsluhvetjandi. Það er verið að segja við bændur: Hérna fáið þið frá skattgreiðendum 5--6 milljarða til þess að þið framleiðið svolítið meira, því að verðið yrði hærra, framleiðslan yrði ella minni. Síðan kemur þetta sama ríkisvald bænda og segir: Nei, framleiðið þið minna og sett er upp greiðslumark, framleiðslustýring og kvóti, með þeim afleiðingum að það sem er að gerast í íslenskum landbúnaði er þetta: Bændur, sem sitja gróin bú með afskrifaðar fjárfestingar og gætu aukið framleiðslu sína og náð niður kostnaði, mega það ekki. Aðferðin sem beitt er er flatur niðurskurður sem þýðir það að framleiðnin fer minnkandi, tilkostnaðurinn vaxandi. Þetta er með öðrum orðum efnahagsstjórn sem er sovésk og búið að fullreyna þar á bæ í 70 ár og endaði þar með ósköpum og er að enda hér með ósköpum. Ekki þarf að taka fram að þeir sem bera ábyrgð á þessu ástandi, þessu kerfi, þessu dapurlega ástandi og þessu árangursleysi eru ekki stimplaðir óvinir bænda, alþýðuflokksmenn, þeir hafa aldrei stýrt þessum málaflokki. Nei, það eru einkavinir þeirra, fulltrúar Framsfl. og Sjálfstfl. Í kosningabaráttunni lögðum við alþýðuflokksmenn það til að í framhaldi af GATT yrði tækifærið notað og kvótakerfið afnumið. Beingreiðslur til bænda yrðu ekki lengur framleiðslutengdar heldur yrðu það grænar greiðslur í anda GATT. Hugsunin var að tryggja þeim afkomutryggingu. Bæði er það hugsunin um aðlögunartíma fyrir þá bændur sem þrátt fyrir allt kysu að bregða búi en vildu gera það a.m.k. með reisn og ganga ekki slyppir og snauðir frá eignum sínum. En hinir frjálsu framleiðendur gætu þá nýtt tækifærið til þess að stækka bú sín, ná niður framleiðslukostnaðinum. Jafnframt þyrfti að gera samvarandi breytingar á vinnslukerfinu því þetta hefur allt saman verið einokunarkerfi án kostnaðaraðhalds, án samkeppni. Niðurstaðan er sú að neytendur búa við eitthvert hæsta neysluvöruverð í heimi þrátt fyrir að bændur sjálfir eru með rýrnandi tekjur og versnandi afkomu og versti þriðjungurinn hörmungarafkomu undir fátæktarmörkum, hv. þm. Egill Jónsson, talsmaður þessa kerfis. GATT-samningurinn var þess vegna tækifæri til þess að byrja að feta okkur út úr vítahringnum. Ég beitti mér fyrir því við skoðun á þessum málum meðan ég var utanrrh. að gerð var hagfræðileg úttekt á því hvað það mundi þýða, hvaða áhrif mundi það hafa ef við færum þessa leið: Ef við afnæmum kvótakerfið, aftengdum beingreiðslurnar og litum síðan á hvaða áhrif þetta hefði á framleiðni í landbúnaði, samkeppnisstöðu landbúnaðarins að nokkrum árum liðnum, eftirspurnaráhrif þar af leiðandi eftir íslenskum afurðum þar sem eftirspurnin eftir sauðfjárafurðum er t.d. síhrapandi, hún hrapar vegna þess að verðið stenst ekki samanburð. Því næst var athugað hvaða áhrif þetta hefði á verð til neytenda, hvaða áhrif þetta hefði á ríkisútgjöld og hvaða áhrif þetta hefði á tekjur bænda. Það sem er athyglisverðast í þessu samhengi er að þessar lausnir, sem eru frambúðarlausnir byggðar á einhverri hugsun, einhverri framtíðarsýn í þessari mikilvægu atvinnugrein, leiddu til þess að rökstudd ástæða er til þess að ætla að afkoma bænda, bæði í sauðfjárrækt og mjólkurframleiðslu, mundi batna við þessar breytingar og batna umtalsvert. Það styðst við þau rök að menn mættu þá framleiða meira, þeir væru ekki undir kvótastýringu, þeir gætu lækkað tilkostnað og þeir gætu í gegnum milliliðakerfi sitt stuðlað að sams konar breytingum þar. Örvun til þessarar samkeppni með örlitlum innflutningi í anda GATT hefði sett þennan feril af stað. Að sex árum liðnum hefði íslenskur landbúnaður verið í miklu betri sporum. Á því er ekki nokkur vafi. Virðulegi forseti. Þegar menn ræða með þessum hætti um vanda landbúnaðarins og tillögur til breytinga rennur hjörð framsóknarmanna beggja stjórnarflokkanna ævinlega í eina rétt. Og það eru ævinlega sömu rökin og sömu staðhæfingarnar sem eru endurteknar jafnt og þétt og þær eru þessar: Veit maðurinn ekki að landbúnaðurinn skapar störf í iðnaði? Veit maðurinn ekki að við búum við atvinnuleysi? Hefur maðurinn kannski engar áhyggjur af því að ef bændum fækkar yki það atvinnuleysið? Svar mitt er þetta: Sáuð þið sjónvarpsþátt í gær þar sem fulltrúi frá Nýfundnalandi var að ræða við fulltrúa í íslenskum sjávarútvegi, þar á meðal hv. þm. Einar K. Guðfinnsson frá Bolungarvík, og spurði: Hvað getum við lært af Íslendingum og íslenskum sjávarútvegi þar sem á Nýfundnalandi sitja tugir þúsunda manna við atvinnuleysi í óbreyttu kerfi, vonlausu kerfi, glötuðu kerfi og bíða? Það er landbúnaðarkerfið. Á því var gerður samanburður. Vita menn það að 4.000 störf hafa glatast í þessu óbreytta kerfi frá árinu 1980 og munu halda áfram að glatast í þessu óbreytta kerfi vegna þess að engin von er til þess að sá þriðjungur sauðfjárbænda svo að ég nefni dæmi --- það er varleg áætlun sem er undir hungurmörkum --- geti haldið þessu áfram jafnvel þótt hann hafi 30% tekjuauka af öðrum störfum? Það verður að breyta hér til. Lítið á skýrsluna sem kom út frá OECD í dag sem kemst að þessari niðurstöðu. Núverandi kerfi er vonlaust, það er komið á endapunkt, það gengur ekki. Það verður að afnema kvótakerfið, segja þeir eins og við og það er skynsamlegt að breyta framleiðslustýrðum beingreiðslum í grænar greiðslur, a.m.k. á sex ára aðlögunartímabili. Sama niðurstaðan. Virðulegi forseti. Ég hef haldið mig við aðalatriðin, reynt að skýra hvað felst í þessu, hvað það er sem stjórnarflokkarnir eru að gera, hvernig þeir eru að telja almenningi í landinu trú um að þeir séu að gera eitthvað allt annað. Ég hef fært rök fyrir því að engin hugsun er í þessu til frambúðar. Þetta mun ekki verða bændum að neinu haldi vegna þess að þetta mun innsigla óbreytt ástand og óbreytt ástand fyrir íslenska bændastétt er vonlaust ástand. Það er forakt í þessu máli gagnvart sjálfsögðum, eðlilegum og réttmætum hagsmunum launþega í landinu. GATT-samningurinn er tímamótasamningur og okkur Íslendingum væri nær að setja það í samhengi. Hver er ávinningur sem við höfum af honum þegar við horfum til útflutningsmarkaðar okkar? Hvað höfum við fengið á Bandaríkjamarkaði, Asíumörkuðum í gegnum GATT-samninginn? GATT-samningurinn er nauðvörn smáríkja sem byggja afkomu sína á milliríkjaverslun. En hvernig haldið þið að við munum bregðast við ef viðskiptalönd okkar settu á okkur reglur eins og þær sem við erum að bjóða þeim? Hvar er komin von landbúnaðarins um útflutning á vistvænum afurðum íslensks landbúnaðar ef viðskiptaþjóðir okkar beittu okkur sömu þröngsýninni, sömu afturhaldsseminni, sömu verndarstefnunni og við bjóðum þeim? Virðulegi forseti. Ég vona satt að segja að þegar málið kemur til hv. efh.- og viðskn. verði lögð mikil vinna í að upplýsa um það sem á vantar því vinnubrögðin við þetta frv. eru heldur ekki góð. Auðvitað áttu að fylgja því klár og kvitt dæmi um það hvernig þessum magntollum er beitt og dæmi um helstu afurðir, hvort það er rétt eða ekki rétt að þær fari upp fyrir tollabindindingar og hver verðlagsáhrifin eru í samanburði við smásöluverð í gildandi innflutningi. Það hefðu auðvitað verið sjálfsögð vinnubrögð í máli sem búið er að vera mörg ár í vinnslu. Það er ekki góð umsögn um þá sem að þessu hafa unnið að þeir skyldu ekki hafa gert það. En ég ætlast til þess að nefndin láti vinna starf sitt, hún fari rækilega ofan í saumana á málinu, almenningur verði rækilega upplýstur um hvað er rétt og hvað er rangt í málinu, hverjar eru staðreyndirnar vegna þess að þetta varðar ekki bara hagsmuni bænda sem er þó mikilvægt mál eins og fyrir þeim er komið, heldur hagsmuni allra neytenda og þar með allrar þjóðarinnar.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að ég hefði ekki gert nægilega góða grein fyrir málinu og hann ætlaði að bæta úr því. Það gekk ekki vel. Fyrir utan þessa ræðu um landbúnaðarmálin sem hann hefur oft flutt og er ágæt og ég kann orðið nokkurn veginn utan að, þá var allt í skötulíki varðandi málið sjálft og hann virtist ekki hafa lesið málið og gerði sig sekan um þekkingarleysi í grundvallaratriðum frv. Hann sagðist hafa fundið einhver tollnúmer sem færu upp fyrir tollabindingarnar. Ef það mundi nú gerast, hv. þm., þá dettur þetta dautt niður sjálfkrafa þannig að það skiptir ekki nokkru máli. Síðan segir þingmaðurinn að hæstv. landbrh. hafi geðþóttavald til að úthluta þessum lágmarksaðgangi. Landbrh. er skyldugur til að veita öllum sem sækja um innflutningsleyfi undir þessu skilyrði. Ef það koma fleiri að sækja um þá ræður hlutkesti. Hvar er geðþóttaákvörðunin? Hvar er spillingin sem fyrrv. ráðherrann talaði um og ætti nú að þekkja? Hann virðist ekki þekkja þetta. Hann nefndi síðan Evrópubandalagið, að þar væri málum allt öðruvísi farið en í hinni hneykslanlegu meðferð okkar. En Evrópusambandið miðar við áþekka forskrift og við gerum, mismun á heimsmarkaðsverði og innanlandsverði, innansvæðisverðið, plús 20% en við erum með plús 30% vegna þess að við erum að hverfa frá banni yfir í heimildir sem þeir eru ekki að gera. Hv. þm. virtist ekki einu sinni vita þetta. Hann sagði síðan að eitt hneykslið væri í því að ákvarða landbrh. forræði málsins. Hann er nýbúinn að vera að hneykslast á hæstv. félmrh. fyrir að skipta um skoðun milli þess að vera í stjórn og stjórnarandstöðu. Hann samþykkti sjálfur þá þáltill. sem ég las upp um að forræðið skyldi vera hjá landbrh. Svo er hann að veitast að hæstv. félmrh. fyrir það að skipta um skoðun í máli þessu. Það virtist vera að hv. þm. hefði alls ekki kynnt sér málið nægjanlega og auðvitað fagna ég því ef hann fær tækifæri til þess í hv. efh.- og viðskn. En þetta eru bara nokkur atriði sem ég tel upp í stuttu andsvari þar sem ekki stendur steinn yfir steini í skýringum hv. þm.

Virðulegi forseti. Þessi ræða hæstv. forsrh. var þrátt fyrir allt mun skýrari en framsöguræðan. Hann vék að fjórum atriðum: Í fyrsta lagi því að ef tollar, t.d. magntollar, fara umfram bindingar þá eigi bindingar að víkja. Það er rétt. Og spurningin er þess vegna einfaldlega sú: 

Þú sagðir það ekki.

Jú, jú, það er það sem ég er að segja.

Þú segir það núna.

Þetta liggur fyrir og hefur löngum legið fyrir og er alveg ljóst. En það er ósvarað einni spurningu: Hvers vegna er verið að stilla upp í frv. tollskrá með samsettum tollum, verðtolli og magntolli, þar sem það gerist? Til hvers? Í annan stað að því er varðar úthlutun á kvótum og hlutkesti ef fleiri sækja um en fá að því er varðar lágmarksmarkaðsaðgang. Við erum hér að tala um tvennt, lágmarksmarkaðsaðgang og óbreyttan markaðsaðgang. Úthlutunarvaldið er hjá landbrh. Það er rétt að það á að beita hlutkesti en það er ekki skynsamleg aðferð og ég gagnrýni hana vegna þess að skynsamlegri aðferð hefði verið sú að leita eftir því, ef það er verið að úthluta kvótum til innflytjenda hverjir koma með hagstæðast innkaupsverð og úthluta á þeim grundvelli samkvæmt útboðsreglum. Ef allt væri með felldu ættu neytendur að njóta ávinnings af hagstæðum innkaupum. Að því er varðar Evrópusambandið þá duga ekki skýringar hæstv. forsrh. vegna þess að samanburðurinn á því sem þeir gera og því sem við gerum er allur annar en hann sagði vegna þess að það er reginmunur á því hvernig þeir meta raunverulegt innflutningsverð og bæta við 20% álagi og aðferð okkar sem er ímyndað heimsmarkaðsverð, 30% verðtollur og hinn umræddi magntollur sem er felutollurinn í okkar máli. Ef menn bæru saman niðurstöðurnar þá sæju þeir það svart á hvítu hvílíkur reginmunur er á þessu. Að því er varðar forræði mála þá er einfalt mál að svara því. Það er alveg laukrétt að það var tilvinnandi af okkar hálfu í stjórnarsamstarfinu til að fá fram stofnaðild okkar að GATT að samþykkja það með fyrirvara um að við hefðum ráðgjafarnefnd í málinu. Hún hefur hins vegar verið svipt áhrifum. Hún átti þó að vera eins konar nauðvörn neytenda.

Herra forseti. Hv. þm. sagði í ræðu sinni áðan að varðandi lágmarksaðganginn hefði hæstv. landbrh. geðþóttavald, með öðrum orðum spilling eins og hv. þm. sagði. Ég held að hann hafi viðurkennt með þögn sinni að þetta var rangt hjá honum, hann hafi lesið skakkt. Því að varðandi lágmarksaðganginn þá fá allir sem sækja um. Ef menn sækja um of mikið magn eða fleiri en prósentin segja fyrir um þá gildir hlutkesti þannig að hæstv. landbrh. hefur ekkert með það mál að gera. Það er ekkert val sem hann hefur í þeim efnum. Þarna var hv. þm. að gefa í skyn hluti sem alls ekki fá staðist. Hann hrósaði líka Noregi þrátt fyrir að hann segði að Noregur væri eitthvert versta verðjöfnunarland sem til þekktist en þeir sæju þó sóma í því að fara í tollabindingarnar og lækka þær, þ.e. gefa lækkunina strax. Sú lækkun nær nánast hvergi niður í það þar sem við byrjum. Það virðist líka hafa farið fram hjá hv. þm. Við hljótum því að ætlast til þess að þegar hv. þm. finnur að því að ekki sé gerð nægjanlega og skýr grein fyrir málinu og hann ætli að skýra málið þá hafi hann kynnt sér það að lágmarki til og komi ekki með sleggjudóma af því tagi sem hann leyfði sér að gera hér. Við gáfum sjálfir, ríkisstjórnin sem þá var, þetta tilboð um þessa ofurtolla, þessa tollabindingu. Það var okkar eigin tilboð sem var samþykkt. Til hvers var það gert? Til að tryggja okkar samningsstöðu út á við eins og aðrar þjóðir hafa gert. Ætlast menn til þess að Ísland eitt landa komi þannig fram við sinn landbúnað að hann ráði ekki við þessa breytingu? Það ætlar ekkert annað land að gera. Og þegar hv. þm. sagði: Hvað gera aðrar þjóðir ef við ætlum að bjóða þeim þess háttar reglur? Þetta eru sambærilegar reglur og Evrópusambandið ætlar að bjóða, Evrópusambandið sem hv. þm. hefur gríðarlegt álit á. Ég ætla að gleðja hv. þm. með því að það kom fram í skýrslum frá sendiráði okkar í Svíþjóð um áhrif aðildarinnar að Evrópusambandinu að fyrstu áhrifin voru þau að það er búið að fjölga starfsmönnum landbrn. í Stokkhólmi um 100. Það eru nú aldeilis fréttir fyrir hv. þm. að heyra það.

Virðulegi forseti. Það var samstaða í ríkisstjórninni um GATT-tilboðið á sínum tíma. Tollígildin eru ekki spurning um pólitíska samstöðu. Þau eru einfaldlega spurning um reikning. Við setjum upp þessi tollígildi og þau endurspegla það að verðmunurinn er gríðarlega mikill á milli verðlags innan lands og innflutningsverðs erlendis frá. Tollígildin eru því heimildarákvæði. Það er allt annað mál að leggja fram slíka útreikninga en að taka pólitíska ákvörðun um það hvaða tolla menn ætla að leggja á og um það hefur ekki verið samkomulag. Að því er varðar úthlutun á kvótum þá er rétt að hér komi fram eitt atriði enn að því er snýr að völdum landbrh. í því efni. Það er ekki bara að landbrh. úthluti kvótum, þótt hlutkesti ráði ef þeir eru fleiri en einn. Málið ræðst nokkuð af framkvæmdinni og ræðst af því hvort um er að ræða örlítið magn eða hvort það er ríkjandi markaðsaðgangur sem verið hefur og getur verið umtalsverður. Það er einnig á hans valdi að haga þessu að því er varðar tímabilaskipti. Það var alltaf meginhugsun í gamla framsóknarkerfinu að hugsa sem svo: Það má kannski leyfa einhvern innflutning ef sannað er af hálfu Framleiðsluráðs landbúnaðarins að innlend framleiðsla fullnægi ekki eftirspurn. Hugsunin var ekki um samkeppni heldur að útiloka samkeppni. Það er ástæða til að ætla í ljósi reynslu að þeir séu enn við sama heygarðshornið.

Herra forseti. Það voru nokkuð athyglisverð orðaskipti sem hér fóru fram milli fyrrum samstarfsmanna í ríkisstjórn og maður komst ekki hjá því að hugsa að nú væri nokkurt vatn til sjávar runnið frá því að þeir sátu saman á rauðum plusssófa úti í Viðey, svo ekki sé minnst á atlotin þegar þeir voru að heilsast og kveðjast í þeirri lotu. Þau voru slík að það þótti jafnvel jaðra við brot á almennum, viðurkenndum velsæmisreglum á almannafæri. Nú hafa vindar nokkuð breyst og maður skildi betur en áður hvers vegna Alþfl. var hent út úr Stjórnarráðinu fyrir nokkrum vikum síðan. Félagaástin var greinilega nokkuð farin að kólna í hjónabandi þeirra hæstv. forsrh. og hæstv. fyrrv. utanrrh. Enn þá skemmtilegra væri að velta því aðeins fyrir sér hvernig ræða hæstv. utanrrh. hefði orðið á þinginu hefði hann eftir sem áður haldið áfram í ríkisstjórn og það komið í hans verkahring að bera ábyrgð á afgreiðslu málsins. Ef hin efnislega niðurstaða hefði orðið eitthvað á svipuðum nótum og er borin fram í frv. hefði þá hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson talað eins og hann gerði?

Var ekki hv. þm. í gær að tala um að tala ekki um pólitík í þáskildagatíð?

Þetta er nærri okkur í tímanum, hv. þm., en ég skil að þetta sé viðkvæmt og ég skal falla frá því að ræða það frekar. Einhvern veginn verkaði þetta á mann þannig að hv. þm. væri frelsinu afar feginn og léti það eftir sér að fara með himinskautum í sínum málflutningi. Ég verð að vísu að taka undir það með hæstv. forsrh. að í einu fannst mér hv. þm. skjöplast nokkuð og það dæmi sem hv. þm. tók var ekki gott vegna þess að ef menn fletta lengra en aftur á bls. 4 í viðaukanum, en þaðan tók hv. þm. dæmi sitt um alifuglana og las upp að þar væru 30% tollur og 603 kr. magntollur og út úr því kæmi verð af því tagi sem hann nefndi, 800 kr. eða guð má vita hvað það var, þá hefði hv. þm. átt að hafa á þann fyrirvara að ef farið er í viðauka um hámarkstollabindingar þá kemur þar önnur tafla sem rétt er að skoða og hún segir að sama vara getur að hámarki borið toll sem nemur 4,62 SDR á árinu 1995 eða 455% og skal ráða sú talan sem hærri er og mynda tollabindinguna eða hámarkstollinn. Það er augljóst mál að tölur af því tagi sem hv. þm. nefndi geta lent upp úr þessu þaki. Þá ræður hámarkstollabindingin. Ef um lágt innkaupsverð á vörunni er að ræða, þá augljóslega ræður þessi binding í SDR og setur þar með þak fyrir því hversu há jöfnunargjöldin eða tollarnir geta orðið. Það var í þessu sem ég held að hæstv. forsrh. hafi haft rétt þegar hann benti hv. þm. á að gæta sín vegna þess að hámarkstollabindingarnar eru lögfestar sem þak. Það er líka rétt að minna á að þær eru samkvæmt tilboði Íslands sem hæstv. fyrrv. utanrrh. átti þátt í að senda út ásamt með öðrum sem á því báru ábyrgð. Ég vil segja það, hæstv. forseti, í fyrsta lagi að það er nokkuð athyglisvert að á því herrans ári 1995 þegar komið er fram undir mitt ár skulum við enn vera að ræða lögfestingu á atriðum sem eiga sér upphaf í viðræðunum sem hófust í Punta del Este á árunum 1986 og það segir mönnum nú að þessir hlutir taka sinn tíma í alþjóðasamningum og það nálgast nú tíu ár frá því að þetta ferli hófst. Ég held að það sé líka rétt að þetta komi fram vegna þess að það gerði það ekki, a.m.k. ekki ítarlega, í framsöguræðu hæstv. forsrh. að megintilgangur og meginefnisinnihald Úrúgvæ-niðurstöðu GATT-samninganna varðandi landbúnað er þríþætt. Það varðar það sem hér er til umræðu í fyrsta lagi og er markaðsaðgangur. Það varðar í öðru lagi innanlandsstuðning við landbúnað í aðildarlöndunum og það varðar í þriðja lagi útflutningsstuðning eða útflutningsuppbætur. Samningsniðurstaðan er þríþætt að þessu leyti til og samningsríkin skuldbinda sig til að skila tilteknum árangri á öllum þessum þremur sviðum, að opna fyrir markaðsaðgang vöru almennt og hverfa frá innflutningsbönnum, að draga úr innanlandsstuðningi og draga úr útflutningsuppbótum. Það er athyglisvert að hér er eingöngu eitt af þessu þrennu til umræðu og af hverju er það? Það er vegna þess að Íslendingar hafa nú þegar gert þær breytingar í sínum landbúnaði varðandi hina þættina tvo sem fullnægja þeim skilmálum samninganna og reyndar miklu meira en það vegna þess að Íslendingar hafa þegar gengið miklu lengra í því að draga úr stuðningi við landbúnað sinn innan lands og þeir hafa fellt niður með öllu útflutningsuppbætur, nánast einir þjóða. Ég held að nauðsynlegt sé að hafa þetta í huga þegar þessi mál eru rædd í hinu almenna samhengi og það er ástæðan fyrir því að hér eru ekki til meðferðar lagabreytingar eða frumvörp eða breytingar sem varða t.d. stuðning við landbúnaðinn innan lands, útgjöld til landbúnaðarmála hér heima fyrir og þaðan af síður varðandi útflutningsuppbætur. Mér finnst þetta mjög vel mega vera með í farteskinu og ekki síst þegar málflutningur er með þeim hætti sem hv. síðasti ræðumaður hafði hér uppi en skilja mátti á honum að Íslendingar væru allra þjóða verstir á allan hátt í þessum efnum. En að þessu leytinu til höfum við þegar á okkar eigin forsendum og með sjálfstæðum ákvörðunum innan lands gert þær breytingar sem duga og miklu meira en það til að fullnægja samningsskuldbindingum okkar varðandi þessa tvo þætti. Það liggur fyrir að útgjöld til landbúnaðarmála eru nú sem nemur 3--4 milljörðum kr. á ári minni en þau voru á þeim viðmiðunartíma sem GATT-ferlið tekur mið af, þ.e. árunum fyrir eða í kringum 1990. Það hefur líka komið fram að þetta hefur leitt til þess að Ísland er að þokast niður listann hvað varðar stuðning við landbúnaðarframleiðsluna og núna á skömmum tíma færst úr öðru sæti í það fjórða. Vel getur verið að menn geri lítið með það en það er þá a.m.k. þróun í þá átt sem ég held að menn geti fagnað. Það sem ég tel ástæðu til að gagnrýna hér í byrjun er hversu seint málið er fram komið. Það er auðvitað fyrir neðan við allar hellur að við skulum ræða þetta í lok maímánaðar réttum einum mánuði áður en þessar breytingar eiga að ganga í gildi og innflutningur á að geta hafist samkvæmt þessum reglum. Vissulega var gefin ákveðin skýring áðan og lýsing hæstv. fyrrv. utanrrh., hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar, á ástandi þessara mála í tíð fyrri ríkisstjórnar var afar athyglisverð og sagði allt sem segja þarf um það sem við höfum reyndar lengi haldið fram, að sú ríkisstjórn var með öllu óstarfhæf í þessum efnum. Á því bera náttúrlega fyrrv. stjórnarflokkar og flokkur hæstv. forsrh. mikla ábyrgð að málin eru í þeim farvegi sem þau eru. Þetta gerir það að verkum að afar lítill tími er til að skoða þetta flókna mál. Afgreiðslu þess þarf að ljúka nú á vordögum og menn verða að reyna að nota þann knappa tíma sem eftir er til að undirbúa breytingarnar eins vel og kostur er. Og það er mjög miður að reglurnar skuli ekki hafa legið fyrir að mínu mati með hálfs árs fyrirvara að lágmarki þannig að aðilar í viðskiptalífinu og þeir sem eiga að standa að framkvæmdinni, viðkomandi ráðuneyti o.s.frv., hefðu haft eðlilegan tíma til undirbúnings. Ég vil einnig segja að ég hef af því áhyggjur að viðbúnaður okkar gagnvart heilbrigðisþætti málsins sé ekki sem skyldi, þ.e. að ekki liggi þegar fyrir reglugerð og reglur um það hvernig t.d. eigi að fara með umsóknir sem okkur kunna að berast á næstu mánuðum um innflutning á hráu kjöti eða slíkum vörum sem við höfum talið okkur hafa vissa möguleika til að stöðva af heilbrigðisástæðum. Auðvitað veit ég að fyrir liggur almennt séð rökstuðningur okkar í þeim efnum en hvernig með málin skuli fara í einstökum atriðum virðist ekki vera ljóst og reglugerðir ekki komnar út um það efni. Það er miður að mínu mati. Ég held að líka sé ástæða að staldra við nokkra þætti málsins og ég vil sérstaklega í því sambandi spyrja hæstv. forsrh. um tvennt eða fá útlistun hæstv. ráðherra ef sjútvrh. lætur af því að trufla hæstv. forsrh. um eina tvo þætti. Það varðar annars vegar þá aðferð sem er valin og má kannski segja að sé eðlileg eða sú eina sem fær er að setja fram í viðauka með frv. magntolla í krónum á einingu, krónum á kg eða krónum á stykki eftir því hvað við á án þess að nokkrar reglur séu um framreikning á þeim verðstuðlum. Nú er ekki hægt að gefa sér það að verðþróun geti ekki orðið ólík hér innan lands og í viðskiptalöndum okkar. Segjum að það verði meiri verðbólga og krónurnar rýrni. Þá virðist ekki vera um annað að ræða samkvæmt framlagningu málsins en það að flytja lagafrumvörp og breyta þessum föstu viðmiðunum hverju sinni og það er spurning hvort það er endanleg niðurstaða að ekki sé um aðra aðferð að ræða. Það vekur athygli á hinn bóginn að hámarkstollarnir eða tollabindingin er sett fram í erlendri mynt, þ.e. SDR, og hún gildir væntanlega sem slík á öllum aðlögunartímanum en á móti varðandi magntollana gilda hinar íslensku krónur. Ég vil einnig spyrja í sambandi við tollun á lágmarksmarkaðsaðganginum eða þeim vörum sem koma inn samkvæmt lágmarksmarkaðsaðgangi, þar er gert ráð fyrir 32% af hámarkstollabindingum sem skuli leggjast ofan á þá vöru. En sú hámarkstollabinding lækkar eins og kunnugt er og þar með væntanlega líka verðið á lágmarksmarkaðsaðganginum og það þýðir væntanlega að sá innflutningur fer lækkandi í verði á viðmiðunartímanum. Það fannst mér alls ekki koma fram í máli hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar og þegar hann fullyrti að menn mundu engin áhrif sjá af gildistöku samningsins þá held ég að hv. þm. horfi a.m.k. algerlega fram hjá því að þetta magn kemur a.m.k. inn á mun lægra verði og það verð fer lækkandi samkvæmt þessu því að það verður þannig tollað að það verða 32% af hámarkstollabindingunni sem lækkar í áföngum á tímanum. Ég held í öllu falli að það hljóti að mega viðurkenna að neytendur muni verða þess varir. Það er að vísu ekki mikið magn, 3--5% hækkandi á tímanum af neyslu á viðkomandi vörusviði, en einhver áhrif mun það að sjálfsögðu hafa. Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Er þetta óumflýjanleg útfærsla á þessu máli? Er þetta samningsbundið að tollun þessa lágmarksmarkaðsaðgangs skuli verða með þessum hætti og lækka á tímabilinu? Ef hæstv. landbrh. vill svara þá læt ég mig það einu gilda. Aðeins nánar um þennan lágmarksmarkaðsaðgang sem mér segir svo hugur um að eigi eftir að verða aðalskemmtiefnið í umræðum um þessi mál á næstu árum. Þó að það ætti að vera tiltölulega lítill hluti þessa máls og óverulegur, samanber það magn sem þarna er á ferðinni, þá segir mér svo hugur um að það muni verða mesta íþrótt á næstu missirum og árum að skakast eitthvað um þann þátt málsins. Mér fannst strax bera á því í umræðum áðan. Því það má auðvitað finna endalaust fleti á því að ræða um svona tiltölulega afbrigðilega viðskiptahætti eins og þarna eru að eiga sér stað. Og ég vil alveg hiklaust segja það sem mína skoðun að ég tel að þessi hluti eigi að hverfa um leið og eðlilegir viðskiptahættir komast á með þessar vörur ef svo má að orði komast, þ.e. innflutningur verður hér í boði á móti innlendri framleiðslu á einhverju því verði sem þar verður niðurstaðan að keppt skuli á, þá væri langeðlilegast að það yrði almenna reglan í framtíðinni en hinn svonefndi lágmarksmarkaðsaðgangur yrði tímabundið fyrirbæri og hyrfi síðan út úr myndinni vegna þess að það hlýtur að liggja í hlutarins eðli að það er heldur óheppilegt og óeðlilegt á einum markaði að einhver lítill hluti viðskiptanna eigi sér stað á allt öðru verði og samkvæmt allt öðrum leikreglum heldur en viðskiptin að öðru leyti almennt. Það hlýtur að verka mjög truflandi og það hljóta að skapast alls konar vandamál í tengslum við það skömmtunarkerfi sem verður þá sett upp til að fá að velja úr þá sem fá að versla með þetta tiltekna magn o.s.frv. Ég er því alveg sannfærður um að þetta mun verða til eilífra vandræða og það mun verða af þessu eilífur ófriður þangað til menn koma þessu út úr heiminum. Ef þróunin verður sú sem almennt er reiknað með á grundvelli GATT-samninga og Úrúgvæ-ferlis þá held ég að þetta sé hlutur sem ætti að koma út úr heimnum á einhverjum tilteknum aðlögunartíma. Ég segi svo um þá aðferð sem valin hefur verið í þessu frv. og nokkuð hefur verið til umræðu og hafa menn þá gjarnan talað annars vegar um ofurtollaaðferð og hins vegar um heildsöluverðsaðferð. Ég held að þetta lýsi vissum misskilningi og menn hafi kannski ekki áttað sig nógu vel á efnislegum forsendum málsins áður en þeir fóru að smíða sér þessar nafngiftir því að ég er ekki viss um að þegar upp er staðið þá skipti það neinu máli hvor aðferðin er þarna notuð, þ.e. um hina efnislegu niðurstöðu, endanlegt verð vörunnar. Ég er ekki viss um það. Það sem er fyrst og fremst á ferðinni er mismunandi aðferðafræði. Spurningin er um það annars vegar hvort tekið er mjög lágt heimsmarkaðsverð, bjagað heimsmarkaðsverð sem myndast vegna offramleiðslu í viðkomandi landi, í mörgum tilvikum vegna ríkisstyrkja og niðurgreiðslna, t.d. gagnvart þeirri framleiðslu sem byggir á kornrækt en það er gríðarlega niðurgreidd vara í heiminum eins og allir þekkja og Bandaríkjamenn setja þar nokkuð taktinn með sínum niðurgreiðslum og styrkjum til kornframleiðslu. Ofan á þetta mjög svo lága og í raun og veru óraunhæfa heimsmarkaðsverð eru síðan lagðir mörg hundruð prósent tollar og segjum bara að útkoman sé 500 kr. á kg viðkomandi einingar eða hvort tekið er innlent heildsöluverð sem er miklum mun hærra, ofan á það lagður magntollur og 30% af innkaupsverði. Ef útkoman er líka 500 kr. á kg, er þetta þá ekki bara ,,tátólógía``, er þetta ekki spurning um nafngiftir og aðferðafræði? Ég held það. Þess vegna eiga menn fyrst og fremst að ræða það hvort er heppilegri útfærsla á málinu. Ég er kominn að þeirri niðurstöðu eftir að hafa skoðað þetta nokkuð og hef í raun og veru skipt um skoðun á svona um það bil einum sólarhring --- og viðurkennist þar með að ég get gert það ef mikið liggur við --- að ég held að þetta sé sennilega betri aðferð sem hér er valin í frv. vegna þess að það hefðu skapast margs konar vandamál af hinni. Ég held líka að það sé eðileg útfærsla að hafa þetta sambland af magntolli og verðtolli vegna þess að heimsmarkaðsverðið er mjög sveiflukennt og ofurtollur sem hefði lagst ofan á svo breytilegt verð hefði skapað ýmis vandamál. Magntollurinn, sem er fasti, tryggir ákveðinn stöðugleika í verðlagningunni hér þrátt fyrir tilteknar sveiflur í innkaupsverðinu þannig að ég get ekki annað, hæstv. forseti, en lýst mig í grófum dráttum heldur ánægðan með það eða tiltölulega samþykkan þeirri nálgun sem hér er valin með þeim fyrirvörum þó að auðvitað er þetta flókið útreikningslega og maður áskilur sér allan rétt til að hafa endanlega skoðun á því hvar hin raunverulegu mörk eiga að liggja. Það er mál sem ég treysti mér einfaldlega ekki til þess að segja mikið um án þess að hafa lagst í allmikla útreikninga og skoðun á því. Varðandi aðferðafræðina þá held ég að þetta sé ekki óskynsamlegt og komi þokkalega út gagnvart öllum greinum nema kannski einni og það er grænmetið og garðyrkjan. Ég verð að segja það alveg eins og er að það er sú grein sem ég hef langmestar áhyggjur af í þessu sambandi vegna þess að mér sýnist augljóst að þar sé verndin tiltölulega minnst og þar eru líka breytingarnar innan lands mestar frá þeim viðmiðunartíma sem við erum hér að tala um, næstum 10 ár aftur í tímann. Það hafa gerst stórfelldir hlutir í innlendri grænmetisframleiðslu og garðyrkju á þessum tíma. Framleiðslan hefur aukist og orðið fjölbreyttari, framleiðslutíminn hefur lengst. Menn hafa tekið tækni meira í sína þjónustu, lýsingu í gróðurhúsum, súrefnisgjöf og annað þar fram eftir götunum sem veldur því að burðir greinarinnar til að fullnægja þörfum innlends markaðar í dag eru miklu meiri og allt aðrir heldur en þeir voru á viðmiðunartímanum. Menn hafa líka að sama skapi fjárfest og lagt í mikinn kostnað til að vera í þessum færum og það er viss ástæða til að óttast að menn fái þetta ekki metið sem skyldi vegna þeirrar aðferðar sem hér er notuð. Ég er ekki að segja að það hefði verið auðvelt að komast fram hjá þeim breytingum sem þarna hafa orðið. En ég tel, og vil láta það koma fram sem mína skoðun, að það sé alveg sérstök ástæða til að fylgjast með því frá byrjun hvernig þessi grein kemur út úr málinu. Þó að enn þá meiri ástæða sé til að hafa áhyggjur af stöðu sauðfjárræktinnar, eins og hv. síðasti ræðumaður kom reyndar inn á, og mér fyndist ástæða til, þó að það megi kannski segja að það sé á mörkum þess að falla undir þetta dagskrármál beint, þá tel ég æskilegt að hæstv. landbrh. veitti okkur hér í umræðunni einhverjar upplýsingar um það hvað er á döfinni þar gagnvart þeirri grein. Ég veit ekki hvort okkur gefast önnur tækifæri til að ræða almennt stöðuna í landbúnaðinum og allt þetta á sitt undir þeim breytingum sem hér eru að verða og sauðfjárræktin ekkert síður en aðrar greinar sem eru nú að fá á sig þessa samkeppni, og er þó víst ekki á bætandi það markaðshrun sem er þar orðið, ef hæstv. ráðherra gæti þá eitthvað farið yfir það í leiðinni. Síðan að lokum, hæstv. forseti, því að ég ætla þrátt fyrir þann mikla áhuga sem Alþfl. hefur sýnt á landbúnaðarmálum með því að óska eftir því í nafni þingflokksins að fá tvöfaldan ræðutíma ekki endilega að þrautnýta hann og ber þá nýrra við ef þeir alþýðuflokksmenn eru kappsamastir um að halda hér uppi miklum og löngum umræðum um landbúnaðarmál undir að vísu tilteknum formerkjum, það skal viðurkennt, vil ég segja það að í heildina tekið held ég að þetta frv. feli í sér tiltölulega eðlilega framkvæmd á þeim samningsskuldbindingum sem við höfum tekið á okkur. Það er mér vitanlega ekki nein deila um það á Íslandi að við eigum að vera aðilar að þessum samningum og ég tek það a.m.k fram fyrir mitt leyti og míns flokks að við höfum frá byrjun stutt það og reiknað með því og ekki séð að nein efni væru til annars en við værum þátttakendur í þessu ferli eins og velflestar aðrar þjóðir enda er hér um að ræða tilraun til þess að komast á nánast alheimsskipan í viðskiptum sem afar hæpið er að nokkur þjóð sem ekki ætlar meira eða minna að einangra sig frá veröldinni sé ekki með í. Þess vegna er ekkert um það að ræða hér að hverfa frá því heldur eingöngu hitt hvernig við útfærum og stöndum að því að uppfæra okkar samningsskuldbindingar. Við ætlum að sjálfsögðu að gera það þannig að við efnum það sem við höfum undirgengist og ég ætla ekki að í neinum tilvikum sé verið að gera annað þó að hv. síðasti ræðumaður léti reyndar í einu tilviki að því liggja að um brot á GATT-samningnum sjálfum gæti verið að ræða sem ég held að sé mál sem þurfi að skoða nánar. Hér er sem sagt verið að færa yfir í tolla þá vernd sem áður var fólgin í beinum innflutningsbönnum og ég held að þeim sé beitt með þeim hætti að það sé alveg ásættanlegt, hvorki með offorsi á einn veg né annan. Ég vil benda á það að hér er að sjálfsögðu verið að nýta heimildir sem við höfum til þess að breyta þeirri vernd sem áður fólst í innflutningsbönnum í tollvernd. Það er á okkar valdi að ákveða hvort eða í hvaða mæli við beitum þeim heimildum, nýtum okkur þær. Með öðrum orðum er líka á okkar valdi á hvaða stigi málsins sem er að lækka þá tolla. Mér fannst hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson algerlega horfa fram hjá þeim möguleika þegar hann talaði um það eins og hér hefði gerst einhver óhæfa sem kæmi til með að standa sjálfkrafa í sex ár eða lengur, allan aðlögunartímann. Það er að sjálfsögðu ekkert sjálfgefið. Ef mönnum sýnist að í einhverjum tilvikum hafi menn farið offari eða menn hafi ekki gert nóg til þess að skapa innlendri framleiðslu möguleika til þess að lifa af í samkeppninni þá geta menn breytt því innan þess ramma sem hámarkstollabindingarnar leyfa. Ég tel hiklaust að menn eigi að hafa það opið að skoða að hálfu til einu ári liðnu hvernig einstökum greinum hefur reitt af eða lítur út fyrir að þeim sé að reiða af. Ég minni þar aftur sérstaklega á græna geirann. Ég held að það sé líka ljóst mál að það er erfitt að gagnrýna það að fara varlega í upphafinu þar sem um heimildir er að ræða og ég minni á að þegar við gengum í EFTA þegar íslenskur iðnaður fékk á sig samkeppni þá fékk hann langan aðlögunartíma. Ætli það hafi ekki verið svo að við höfum verið saman í ríkisstjórn, ég og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, þegar verið var að fella niður síðustu leifarnar og eftirhreyturnar af tilteknum jöfnunargjöldum og dóti sem var meira og minna beinn og óbeinn arfur af vernd sem innlendum iðnaði var í upphafi tryggð þegar hann fékk á sig samkeppni næstum 20 árum áður. Ætli það sé þá ekki þannig að það sé ekki ósanngjarnt að horfa til þess að íslenskur landbúnaður, sem er að þessu leyti og mörgu öðru leyti að ganga í gegnum umbyltingu á sínu starfsumhverfi á þessum árum, fái eðlilega aðlögun og eðlilega vernd. Ég held að það sé heldur enginn ágreiningur um það í þjóðfélaginu nema ef vera skyldi að einhver hluti þingflokks Alþfl. sé á móti því en aðrir eru það ekki, held ég. Við getum ekki reiknað með því að atvinnugrein af því tagi sé hent út í gjörbreytt starfsumhverfi án þess að hafa aðlögunartíma og möguleika á því að fóta sig. Hitt er alveg jafneðlilegt að hér sé minnt á réttmæt sjónarmið neytenda í þessu efni og þeir fá líka sitt með þessum breytingum. Það finnst mér ekki rétt að vanmeta. Hér mun verða meira vöruúrval. Þessi lágmarksmarkaðsaðgangur kemur til á mun lægra verði og verð fer lækkandi. Það er t.d. augljóst mál að tollarnir á hluta bannvörunnar, sem svo hefur verið fram að þessu, munu fara lækkandi á aðlögunartímanum vegna þess að hámarkstollabindingarnar koma til með að setja þá niður. Ég hygg t.d. að í dæminu sem hv. þm. tók af kjúklingum sé alveg augljóst mál að þegar líður á aðlögunartímann, þegar kemur fram undir árin 1998--2000 og verður hámarkstollur, t.d. á alifuglum af því að hv. þm. eru þeir ákaflega kærir eins og kunnugt er, hvort sem það er nú kalkúnar eða fætur af einhverjum slíkum kvikindum eða eitthvað annað, kominn niður í 4 SDR. Þá held ég að það sé alveg augljóst mál að þakið verður á síðustu árunum farið að færa tollverndina niður úr þeim tölum sem hv. þm. var að tala um áðan og nefna hagkaupsverðið í því sambandi. Þá verður hámarkstollurinn samkvæmt SDR-þakinu kominn í um 400 kr. eða niður fyrir 400 kr. og þá verður þakið farið að verka. Þróunin verður líka í þá átt í mörgum fleiri vöruflokkum en þeim sem koma til sögunnar vegna lágmarksmarkaðsaðgangsins. Auðvitað er, hæstv. forseti, endalaust hægt að deila um hvað sé eðlilegur upphafspunktur í þessu. Ég veit ekki hvort eru til svo sem nokkur vísindi til að finna það absalút út þó menn lægju yfir því alveg dögum oftar. Ég held að það hljóti bara fyrst og fremst að verða reynslan sem sýnir það hvernig til tekst og þar skiptir náttúrlega fleira máli en bara tollarnir og verð á innfluttri vöru. Það skiptir ekki síður máli hvernig við stöndum að vígi hér, hvaða árangri við náum í að lækka verð innan lands og hafa rekstrarskilyrði og starfsskilyrði innlendrar framleiðslu og innlendrar úrvinnslu og innlends iðnaðar á þessu sviði þannig að hann geti keppt. Mér finnst það gleymast líka svolítið í þessari umræðu að þetta snýst ekkert síður um samkeppnisskilyrði tiltekins hluta iðnaðarins í landinu en bændanna sjálfra. Ætli það sé ekki þannig að sá atvinnurekstur sem menn mundu kannski hrökkva mest við ef færi illa út úr þessari samkeppni verði á höfuðborgarsvæðinu og í þéttbýlinu þar sem er úrvinnslan og iðnaðurinn, t.d. allur kjötiðnaðurinn og allur mjólkuriðnaðurinn því þar liggja ekki síst störfin og verðmætisaukinn í þessum greinum? Það getur vel verið að með því að breyta styrkjum og beingreiðslum yfir í óframleiðslutengda styrki, grænar greiðslur eða hvað sem menn nú vilja kalla það, væri hægt að slá í sjálfu sér einhverja skjaldborg um a.m.k. verulegan hluta af bændastéttinni og framleiðslu þeirra, en það mundi ekki sjálfkrafa leysa þann vanda sem úrvinnslan og iðnaðurinn stendur frammi fyrir í því sambandi ef menn ekki tryggja þeim hluta líka eðlileg starfsskilyrði. Hæstv. forseti. Þetta mál er talsvert flókið og ég held að það sé hættulegt að ætla sér að reyna að einfalda það eitthvað. Það er einfaldlega þannig að hér er um margslungið mál að ræða og það eru ýmis hugtök í gangi sem eru kannski lítt rökstudd eða útskýrð eins og umræðan um ofurtolla annars vegar og heildsöluálagningaraðferðir hins vegar. Ég hef líka rekið mig á það að ýmsir halda að til sé eitthvað absalút fyrirbæri sem heitir heimsmarkaðsverð á búvörum sem er mikill misskilningur. Það er afar vandasamt að taka slíkar viðmiðanir og enn óútreiknanlegra að átta sig á því hvað á bak við liggur, hvernig það verður til í einstökum tilvikum. Eitt er næsta víst og það er að það er sjaldnast nokkuð til sem er heimsmarkaðsverð og er í einhverju rökrænu samhengi framleiðslukostnaðar viðkomandi vöru. Það er þá kannski helst hægt að segja að það sé kjötframleiðsla nokkurra þjóða sem byggja sinn landbúnað upp algerlega eða næstum því algerlega án styrkja og stuðnings svo sem eins og Nýsjálendinga og kannski að einhverju leyti vissra Suður-Ameríkuþjóða. En þegar kemur nær okkur og verð t.d. á offramleiðslu í Evrópubandalagslöndum og öðrum slíkum svæðum koma við sögu, þá er það úr öllu samhengi við raunverulegan framleiðslukostnað og það verða menn að hafa í huga þegar þessir hlutir eru bornir saman, líka þegar þessi ofurtollaumræða er uppi. Ég ítreka svo að lokum, hæstv. forseti, að það er vont að þetta mál skuli vera svona seint fram komið og að þingið skuli hafa jafnstuttan tíma til að fjalla um það og raun ber vitni. Mér er alveg ljóst að það er ekki um annað að ræða en ljúka afgreiðslu þess. Menn verða að taka sér þann lágmarkstíma til þess sem óhjákvæmilegur er en það hefði verið ástæða til að þingnefndir, bæði efh.- og viðskn., sem væntanlega fær þetta mál til umfjöllunar, og síðan einnig nefndir eins og hv. landbn. og utanrmn. fengju nokkra sólarhringa a.m.k. til að fara sæmilegan ofan í saumana á þessu. Ég get tekið undir það með hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni að framsetning málsins er ekki að öllu leyti góð. Ég hugsa að það hafi vafist fyrir fleirum en mér að skilja það við fyrsta yfirlestur og það er hárrétt að það hefði verið til bóta að hafa t.d. töflur þar sem raunveruleg dæmi væru tekin og útskýrð. Það hefði kannski auðveldað mönnum eitthvað að nálgast málið, en e.t.v. verður það unnið þannig í þingnefndum að þegar málið kemur þaðan þá verði það auðlæsara venjulegum mönnum.

Herra forseti. Það er vegna þess sem hv. þm. spurði um og eðlilegt að um sé spurt varðandi lágmarksmarkaðsaðganginn vegna þess að mér skilst að það hafi stangast á upplýsingar sem ég gaf í minni tölu í upphafi og það sem sérfræðingar á fundi þingflokks Alþb. í morgun sögðu. Það sem kom fram í minni ræðu er hið rétta í málinu að það er ekki gert ráð fyrir því að 32% tollarnir lækki. Varðandi tollabindingarnar og verðbólguvernd í þeim þá er því til að svara að tollabindingarnar eru alþjóðleg skuldbinding í SDR eins og nefnt var en tollurinn er hinn innflutti tollur. Við þurfum hins vegar ekki endilega að gera því skóna, eins og er jafnan gert, að hin erlenda tala taki ekki verðbreytingum með sama hætti og okkar og ég býst við því að reynslan undanfarin ár sýni að verðbreytingar séu svipaðar, jafnvel minni hér á landi, en svo er svigrúm að mæta því með lagasetningu innan lands.

Herra forseti. Ég þakka þessi svör. Ég tók einmitt eftir því að það var misræmi milli þess sem upplýst var af sérfræðingum í okkar þingflokki í morgun og því sem hæstv. forsrh. tekur hér fram og hæstv. forsrh. og hans skilningur ráða sem eðlilegt er. Það er upplýst að þessir 32% tollar muni ekki lækka. Ég skil það þá svo að sú tala standi óbreytt frá upphafsverðinu og upphafspunktinum. Þá verð ég að sjálfsögðu líka að draga til baka það sem ég sagði að verð þessa lágmarksmarkaðsaðgangs mundi sjálfkrafa af þessum sökum fara lækkandi. Það gæti þess vegna orðið óbreytt út samningstímann og þá er það upplýst og skýrt. Varðandi hitt atriðið þá er það hárrétt að ef til að mynda verðþróun yrði sú að verðbólga yrði meiri í okkar viðskiptalöndum að þessu leyti til en hér á Íslandi þá mundi tollverndin sem fólgin væri í magntollinum fara vaxandi. Ef hún verður sú sama þá verður þetta óbreytt og ef verðbólgan í viðskiptalöndunum verður minni þá fer aftur tollverndin lækkandi. Það er niðurstaðan að þessu sé ekki hægt að breyta nema með sjálfstæðri lagabreytingu hverju sinni. Ef þarna skapast misræmi verður að leiðrétta það með lögum og þá er það niðurstaða sem menn standa frammi fyrir.

Herra forseti. Ég vildi biðja hæstv. forseta um að upplýsa um venjur við svona umræðu. Hér er verið að fjalla um mál sem kynnt var af hálfu ríkisstjórnarinnar sem eitt aðalmál þingsins. Ég sé í fundarsal afskaplega fáa þingmenn og vek athygli á því að hér er verið að fjalla um verulegar breytingar á tollalöggjöf og fjmrh. er ekki hér til að hlusta á það. Má vera að hann hafi fjarvistarleyfi, ég greip það ekki í byrjun fundar. Ég sé ekki formann landbn., ég sé engan flokksmann hæstv. landbrh. Ég veit vel að það er engin mætingarskylda hér á fundum en ég bendi á að hér eru mættir tveir þingflokkar bæði Kvennalista og Þjóðvaka. Ég minni líka á það að þingflokkur Alþfl. óskaði eftir sérstökum ítarlegum tíma í þetta mál og lagði áherslu á mikilvægi þessarar umfjöllunar. Ég vildi gjarnan að hæstv. forseti upplýsti okkur, a.m.k. þá sem um langt skeið hafa ekki setið hér á fundum, hvort þetta sé sú umgjörð bæði af hálfu ríkisstjórnar og annarra sem við megum búast við þegar við erum að fjalla um mjög svo mikilvæg mál eins og þau voru kynnt.

Vegna fyrirspurnar hv. þm. verður að svara því svo að það er ekki óvenjuleg umgjörð að ekki séu mjög margir þingmenn í þingsalnum, en það eru 38 þingmenn í þinghúsinu og þeir hafa sjálfsagt margir hverjir möguleika á að fylgjast með umræðum þó að þeir séu ekki í þingsalnum, án þess að mér sé kunnugt um það. Hæstv. fjmrh. var í salnum fyrir skömmu og er í húsinu.

Virðulegi forseti. Frv. það sem hér er til umræðu um breytingar á lögum vegna aðildar Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni, sem felur í sér breytingar á löggjöf um innflutning og vöruviðskipti í framhaldi af aðild okkar að GATT, mun hafa veruleg áhrif á íslenskan landbúnað og kjör og hagi bænda og neytenda. Þess vegna er mjög mikilvægt að vel sé til þess vandað og að Alþingi Íslendinga taki sér þann tíma sem þarf til að fara yfir frv. og áhrif þess á ýmsa þætti, ekki bara hag bænda og neytenda heldur einnig á afkomu ríkissjóðs og efnahagsmálin í heild. Það er mjög mikilvægt, eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, að landbúnaðinum verði gefið svigrúm til þess að aðlaga sig þessum breytingum og hér þarf auðvitað að fara hinn gullna meðalveg þannig að ávinningurinn af GATT-samningnum skili sér bæði til neytenda og bænda og þjóðarinnar sem heildar. En ég verð að segja að ég hef ákveðnar efasemdir í þessu máli um það að þær aðferðir sem hér eru lagðar til varðandi beitingu tollígildanna skili sér til neytenda. Það er vissulega ekki einfalt að sjá af lestri frv. hvaða áhrif það hefur á þessa þætti og það er nauðsynlegt að fá fram nánari útreikning og mat ýmissa aðila á mikilvæga þætti þessa máls. Tek ég undir það sem fram hefur komið að þetta hefði mátt vera skýrara í því frv. sem hér er til umræðu vegna þess að það er vissulega rétt að hér er um flókið og margslungið mál að ræða. Ég nefndi að það væri nauðsynlegt að fá fram ýmsa útreikninga á áhrifum þessara breytinga og þá miða ég við það hvaða áhrif það hefur ef um raunverulega samkeppni verður að ræða og ef um raunverulegan innflutning verður að ræða að því marki sem heimilað er en þar hef ég ákveðnar efasemdir uppi. Ég hef undir höndum skýrslu sem unnin var fyrir utanrrn. um íslenskan landbúnað og GATT frá mars 1995. Þar er reynt að meta nokkra þætti þessa máls og hvaða áhrif þessar breytingar muni hafa á íslenskan landbúnað til lengri og skemmri tíma litið. Í skýrslunni kemur m.a. fram að á sl. 14 árum hefur vinnuaflsnotkun í landbúnaði minnkað um sem svarar 4 þús. ársverkum og tekjur bænda hafa dregist umtalsvert saman ekki síst sauðfjárbænda, en nýjustu útreikningar sýna að margir bændur búa við mjög kröpp kjör og hafa sér til framfærslu varla meira en sem nemur hálfum atvinnuleysisbótum. Við hljótum því að spyrja líka í framhaldi af þeim breytingum sem verða með samþykkt frv. hver áhrifin verða á vinnuaflsnotkun í landbúnaði með þeirri breytingu sem við erum að innleiða hér og hvort landbúnaðurinn sé í stakk búinn til þess að mæta þeirri samkeppni sem innflutningur á landbúnaðarvörum kallar á. Síðan hljótum við einnig að spyrja hver verði aðstaða þeirra bænda og fjölskyldna þeirra sem neyðast til að hætta búskap í kjölfar aukins innflutnings. Síðan er það ávinningurinn fyrir neytendur. Hver verður hann? Það er mikilvæg spurning einnig sem við þurfum að kryfja til mergjar áður en frv. verður afgreitt frá þinginu. Það er áætlað að landbúnaðarvörur séu hér á 20--35% hærra verði en að meðaltali í OECD-löndunum og 15--25% dýrari en að meðaltali í ESB-löndunum. Í þeirri skýrslu sem utanrrn. hefur látið gera er mjög dreginn í efa ávinningur fyrir neytendur, en þar segir m.a. að vörur sem fluttar eru inn í landið á 32% af hámarkstollum GATT-samningsins séu dýrari en landbúnaðarvörur hér heima. Það þýðir að verðlag á þessum vörum mun ekkert lækka fyrir tilstuðlan samningsins. Mér finnst athyglisvert sem fram kemur í þessari skýrslu að því er haldið fram að vörur sem fluttar séu inn í landið á 32% hámarkstollum GATT-samningsins séu dýrari en landbúnaðarvörur hér heima, þýðir að verðlag á þessum vörum muni ekkert lækka fyrir tilstuðlan samningsins. Ég tel mjög brýnt að það sé skoðað hvort allt sé sem sýnist í þessu máli þegar því er haldið fram að ekki sé verið að leggja á neina ofurtolla, eins og sumir hafa kallað það, heldur eigi einungis að miða við að innflutningsvaran verði 30% dýrari en sú íslenska. Og maður spyr: Er ekki það rétta í málinu að við séum í raun og sanni að verðleggja vöruna út af markaðnum þegar málið er krufið til mergjar? Samkvæmt útreikningum sem fyrir liggja frá Neytendasamtökunum má nefna dæmi sem sýna fram á að innflutningur verður varla fýsilegur á ýmsum landbúnaðarvörum. Það kemur fram í útreikningum sem Neytendasamtökin hafa sett fram að t.d. er verð á innlendu smjöri 265 kr. en lágmarkstollur á heildsöluverði 673 kr. Ef um innflutning á þessu smjöri væri að ræða þá værum við að tala um 240% álagningu en ekki 30% álagningu ofan á innlent verð eins og haldið er að neytendum. Fleiri dæmi mætti nefna í þessum útreikningum Neytendasamtakanna og maður spyr hversu raunhæft það er sem hér er verið að setja fram. Það sem máli skiptir hér er það sem fram kom í máli síðasta ræðumanns, við hvað er verið að miða? Er verið að miða við þetta svokallaða heimsmarkaðsverð sem hv. síðasti ræðumaður kallaði bjagað heimsmarkaðsverð, eða er hér verið að miða við heildsöluverð? Ef verið er að miða við heimsmarkaðsverð þá spyr maður hversu raunhæft það sé. Er það ekki raunhæft að innflutningur á flestum af þessum vörum verði ekki til staðar á heimsmarkaðsverði? Það finnst mér vera nokkur lykilspurning í þessu máli þegar við erum að meta hvað þetta skilar neytendum. Ef við tökum t.d. eina tegund matvöru eins og jógúrt þá var þegar við gerðum okkar tilboð á heimsmarkaðsverði miðað við 7 kr. Telur nokkur að við fáum innflutt jógúrt á því verði? Ég hygg að það sé miklu raunhæfara að miða við heildsöluverð eins og hér hefur verið gert af hálfu Neytendasamtakanna til þess að sýna okkur ávinninginn fyrir neytendur. Það væri fróðlegt að fá það t.d. fram hjá hæstv. fjmrh. og ég spyr hæstv. forseta hvort hann sé ekki til staðar til að hlýða á þessa umræðu.

Hæstv. fjmrh. þurfti að víkja frá en kemur aftur.

Þá væri ágætt að hæstv. forsrh., sem mælir fyrir þessu máli, sé til staðar til þess að svara spurningum sem fram eru bornar í þessu mikilvæga máli.

Hæstv. forsrh. er í húsinu. Forseti gerir ráðstafanir til að hann komi í salinn.

Því sem ég hef hug á að spyrja getur hæstv. landbrh. kannski svarað. Ég hef dregið í efa að um nokkurn ávinning sé að ræða fyrir neytendur miðað við þá viðmiðun sem hér er notuð en hvað áætlar landbrh. eða fjmrh. að þessir tollar á innflutningi skili í ríkissjóð í tekjum? Um hvaða upphæð er þar að ræða? Ef þeir búast við einhverjum innflutningi hvað er það mikill innflutningur sem þeir búast við miðað við þau tollígildi sem hér er beitt? Mér býður í grun að það verði ekki um neinn innflutning að ræða miðað við tollígildin eins og þeim á að beita og þær viðmiðanir sem hér eru notaðar vegna þess að það segir sig sjálft samkvæmt útreikningum Neytendasamtakanna að ef við erum að tala um smjör á 673 kr. og osta á 1.030 kr. kg þegar hið innlenda er 545 kr. þá getur varla orðið um mikinn innflutning eða samkeppni að ræða. Ég held að það sé mjög mikilvægt þó að við viljum sjá til þess að landbúnaðurinn geti aðlagað sig að þessum breytingum að þessi samningur skili sér líka til neytenda og það tel ég alls ekki að sé gert með þessum hætti. Það er reyndar athyglisverður þessi útreikningur Neytendasamtakanna vegna þess að hann sýnir líka m.a. að verð á brauðosti miðað við annars vegar lágmarkstoll og hins vegar innflutning með rauntollum, þ.e. það sem flutt er inn fyrir utan lágmarksinnflutning, þá virðist sá síðarnefndi vera lægri, þ.e. innflutningur með rauntollunum, að því er varðar sérstakar tegundir. Mér virðist að þær upplýsingar sem fram koma hjá Neytendasamtökunum sem sýna raunverulegan toll allt frá um 30% upp í 240% kalli á það, sem hefur reyndar verið nefnt í þessum ræðustól við umræðuna, að það þurfi að liggja nákvæmir útreikningar og dæmi um það hvaða áhrif þetta hefur á einstakar matvörur. Ég held að allir séu sammála því að til þess sé ætlast að innflutningurinn sem á að leyfa skili sér að einhverju leyti til neytenda um leið og við hljótum líka að veita landbúnaðinum viðunandi svigrúm til þess að aðlagast þessum breytingum. Því held ég að það sé mikilvægt að það sé skoðað sérstaklega í nefnd hvaða áhrif þessi innflutningur mun hafa fyrir neytendur og tel, virðulegi forseti, að ekki sé allt sem sýnist í þessu máli. Annað sem ég tel ástæðu til að nefna og tengist meðferð tollígildanna eru þær viðmiðanir sem eru notaðar við útreikning og skýrðar eru á bls. 22 í frv. en þar kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Síðan á viðmiðunartímabilinu (1986--1988) hafa orðið gengisbreytingar auk verðbreytinga innan lands og utan þannig að væru tollígildin reiknuð á núgildandi verðlagi yrðu þau til muna lægri. Því var talið eðlilegt að við breytingu innflutningshafta í tolla yrði ekki miðað við að fullnýta tollabindingarnar heldur verði tollar í aðalatriðum miðaðir við endurskoðuð tollígildi er taki mið af verðlagi ársins 1995.`` Í þessu sambandi vil ég aftur vitna til skýrslu Þjóðhagsstofnunar um GATT, landbúnaðinn og þjóðarbúið. Þar segir að því er þetta varðar, virðulegi forseti: ,,Við útreikninga á innanlandsstuðningi hefur verið ákveðið að miða við árið 1988 vegna þess að það ár var söluskattur á matvæli tekinn upp en niðurgreiðslur auknar á móti á ákveðnum afurðum. Þessi aðferð felur raunar í sér hættu á tvítalningu tollígilda og enn frekari yfirtollun ef tollígildin eru reiknuð á öðru tímabili en 1988.`` Þetta vekur því spurningu um hvernig gengisbreytingar og verðbreytingar innan lands eftir 1988 koma inn í þessa útreikninga því að tollar eru í aðalatriðum miðaðir við endurskoðuð tollígildi er taki mið af verðlagi 1995. Þetta finnst mér nokkuð stangast á við það sem kemur fram í skýrslu Þjóðhagsstofnunar frá 1992. Tollígildin taka samkvæmt upplýsingum í greinargerðinni mið af af verðlagi ársins 1995 og ég spyr: Er hugsanlegt að það feli í sér tvítalningu tollígilda eins og Þjóðhagsstofnun bendir á eða hvaða samhengi er þarna á milli? Í því sambandi, af því að Þjóðhagsstofnun gerði mjög ítarlega úttekt á áhrifum af GATT-samningnum, bæði á landbúnaðinn og þjóðarbúið á sínum tíma, á árinu 1992, vil ég spyrja hvort Þjóðhagsstofnun hafi verið látin endurmeta það sem hún setti fram á árinu 1992 miðað við þær ákvarðanir sem teknar hafa verið um beitingu tollígildanna og fram kom í þessu frv.? Ég tel mjög mikilvægt að Þjóðhagsstofnun verði fengin til að endurmeta þá þætti sem hún lagði mat á árið 1992 vegna þess að þar kemur mjög margt fram og þar gaf Þjóðhagsstofnun sér ákveðnar forsendur þar sem ekki lá fyrir hvernig beitt yrði þessum tollígildum og því kalla ég eftir því hvort mat Þjóðhagsstofnunar liggur fyrir í þessum efnum. Ef ekki þá tel ég nauðsynlegt að nefndin, sem fær þetta mál til umfjöllunar, kalli eftir þessu mati frá Þjóðhagsstofnun. Í skýrslunni frá 1992 er verið að reyna að meta markaðshlutdeildina og í fjárhæðum svarar markaðshlutdeildin til 700--1.000 millj. kr. á ári framan af aðlögunartímanum og 1.200--1.400 millj. kr. undir lok hans. Hér er verið að gefa sér ákveðnar forsendur um markaðshlutdeildina og ég var, hæstv. forsrh., þegar ég var að ræða hér áðan um hvers vænta mætti varðandi innflutning og tekjur ríkissjóðs, einmitt að spyrjast fyrir um það hvaða mat fjmrn. hefur lagt á það hverju þetta muni skila í ríkissjóð og hvaða mat fjmrn. hefur lagt á það að þetta þýði í auknum innflutningi. Mér skilst að hæstv. fjmrh. sé ekki hér til svara, hafi fjarvistarleyfi, þannig að ég spyr hæstv. forsrh. um það mál, og þá ekki síst í ljósi þess sem Þjóðhagsstofnun setti fram á sínum tíma í þessu efni. Þjóðhagsstofnun segir líka að raunverð á búvöru til neytenda sé talið lækka að jafnaði um 1% á ári á aðlögunartímanum. Má ætla að þetta standist, að raunverð á búvöru til neytenda lækki að jafnaði um 1% á ári á aðlögunartímanum? Ég hef haldið því fram, skal reyndar ekki fullyrða um það fyrr en málið hefur verið krufið til mergjar, að það sé raunverulega verið að koma í veg fyrir að það verði nokkur innflutningur, að það sé verið að verðleggja vöruna út af markaðnum með tollunum eins og þeim er beitt. Komi eitthvað annað í ljós þá mun ég að sjálfsögðu draga það til baka. En á meðan ég hef ekki aðrar upplýsingar þá tel ég ástæðu til að halda þessu fram, að það sé verið að verðleggja innflutninginn alveg út af markaðnum. Þjóðhagsstofnun sagði á sínum tíma, með leyfi forseta: ,,Að öllu samanlögðu má búast við að verð til framleiðenda lækki um 7% á öllum aðlögunartímanum. Þá er gert ráð fyrir því að vinnslustöðvar í landbúnaði auki framleiðni sína ekki minna en bændur. Ef ekki kemur til útflutnings landbúnaðarvara, eins og miðað er við í þessum útreikningum, er óhjákvæmilegt að störfum fækki í landbúnaði á aðlögunartímanum; e.t.v. um 2% á ári.`` Ef til vill 2% á ári er hér haldið fram. Ef maður lítur til þess hvaða mat utanrrn. leggur á þetta eða sú skýrsla sem unnin var fyrir utanrrn. þá kemur allt annað mat í ljós. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ætla má að þessar breytingar verði til þess að um 950 bú hætti framleiðslu eða um 30% af heildarfjölda búa. Þetta gæti þýtt um 1.400 störf í landbúnaði.`` Mér finnst því nauðsynlegt og ítreka það að Þjóðhagsstofnun endurmeti þetta í ljósi þessara ákvarðana sem nú liggja fyrir, það mat sem hún lagði á mikilvæga þætti þessa máls. En það sem Þjóðhagsstofnun lagði mat á var: Hvernig má ætla að markaðshlutdeild erlendra búvara í neyslu landbúnaðarvara þróist hér á landi á aðlögunartímanum? Hver verða áhrifin á verð búvara til neytenda? Hver verða áhrifin á innlenda framleiðslu og verð til bænda? Hvernig samræmist búvörusamningurinn drögum að GATT-samkomulagi? Og núna þegar svona mikilvægar ákvarðanir af hálfu ríkisstjórnarinnar liggja fyrir þá finnst mér eðlilegt að fá endurmat á þessu. Síðan eru það nokkrir aðrir þættir sem ég vil nefna og kemur fram í þessari skýrslu sem ég vitna aftur til frá 1992 og er túlkun GATT-samningsdraganna. Hér koma fram heildaráhrif GATT-samningsdraganna og að í GATT-drögunum felist í megindráttum eftirfarandi skilmálar: að breytingar verði í þrepum á aðlögunartíma frá 1993--1999. --- Og síðan kemur eitt mikilvægt ákvæði sem segir ,,að innflutningur komi inn á innanlandsmarkað í upphafi samningstímabilsins á svipuðu verði eða ívið hærra en innlendar vörur``. Þetta er túlkun þessarar nefndar sem var falið að skoða þetta mál af hálfu fyrrv. landbrh. og formaður í þeirri nefnd var Þórður Friðjónsson. Að túlkunin væri sú að innflutningur komi á innanlandsmarkað í upphafi samningstímabilsins ,,á svipuðu verði eða ívið hærri en innlendar vörur``. Ef þetta er rétt, sem Neytendasamtökin eru að setja fram, að það sé verulegur munur sem verði á innfluttum vörum þó miðað sé við lágmarkstolla og á innlendu verði, svo dæmi sé tekið varðandi smjörið, 265 kr. og það verði á þessum lágmarksinnflutningi 673 kr., þá er það auðvitað miklu hærra heldur en hér hefur verið lagt mat á varðandi innflutninginn. Þar er talað um að verð innfluttrar vöru verði ívið hærra heldur en verð innlendrar vöru. Síðan var það mjög mikilvægt sem mér fannst koma fram í andsvari forsrh. hér áðan að maður velti fyrir sér þegar maður var að lesa þetta frv. hvernig beita eigi tollígildum, hvort við séum þá af því að ekki er farið í hámarkstolla búin að ná þessari niðurþrepun sem á að fullu að vera komin til framkvæmda á samningstímanum, þ.e. að tollígildi lækki í þrepum um að meðatali 36% á samningstímanum en að lágmarki um 15% í hverjum flokki. Ef ég skil málið rétt þá erum við með beitingunni eins og hún er hér lögð fram búin að ná þessari niðurþrepun og er það mjög athyglisvert að það sem hér er sett fram varðandi beitingu á tollígildunum og hvernig þau skila sér til neytenda virðist þá að fullu vera komið fram með þessum ákvæðum eins og þau eru lögð til og eins og lagt er til að þessum tollígildum verði beitt. Það er ýmislegt sem fram kemur í skýrslunni sem ég vitnaði til frá 1992 sem ég held að sé mikilvægt að komi inn í þessa umræðu, t.d. það mat sem þessi nefnd lagði á svigrúmið fyrir yfirtollun. En í skýrslunni segir, virðulegi forseti: ,,Það er þó ekki allt sem sýnist í þessum efnum. Í fyrsta lagi er ljóst að verulegt svigrúm er fyrir ,,yfirtollun`` á innfluttu vörunum sem gerir þær að mestu ósamkeppnishæfar við þær innlendu, fyrir utan lágmarksinnflutning, verði tækifæri til þess nýtt til hins ýtrasta af stjórnvöldum. Ástæður fyrir þessu eru t.d. þær að stjórnvöld í hverju landi ákveða sjálf það viðmiðunarverð sem notað er við tollígildingu sem veitir svigrúm til að velja nánast hvaða verð sem einhver viðskipti hafa farið fram á á tímabilinu 1986--1988. Heimsmarkaðurinn fyrir flestar landbúnaðarvörur er ófullkominn og endurspeglar ekki eðlilegar markaðsaðstæður`` --- þetta er lykilatriði --- ,,þar sem samspil framboðs og eftirspurnar á breiðum markaði ákvarðar verð heldur einkennist hann af höftum, háum tollum og útflutningsbótum. Í flestum tilvikum verka þessar markaðstruflanir til lækkunar verðs og gerir það sveiflukenndara. Stjórnvöldum er því í lófa lagið að finna mjög lág viðmiðunarverð`` --- og það er einmitt það sem ég tel að ríkisstjórnin hafi gert --- ,,fyrir þær vörur sem þau vilja skýla fyrir innflutningi.`` Virðulegi forseti. Ég tel að margt sé enn mjög óljóst í þessu máli sem þurfi að fást upplýst í þessari umræðu og ég treysti því að nefndin skoði þetta mál mjög nákvæmlega vegna þess að við erum, eins og allir þingmenn vita, að fjalla um mjög mikilvægt mál. Ekki einungis fyrir landbúnaðinn, heldur einnig hvernig þessi GATT-samningur skilar sér raunverulega til þess að bæta kjör neytenda. Ég held að það sé engum greiði gerður með því að setja á einhverja ímyndaða tolla sem munu ekki leiða til þess að við nýtum okkur lágmarksinnflutning að því er varðar landbúnaðarvörur. Í lokin, virðulegi forseti, ætla ég að fara nokkrum orðum um þá spurningu sem var sett fram af þessari nefnd sem Þórður Friðjónsson, forstjóri Þjóðhagsstofnunar, veitti forstöðu frá 1992, en þar er spurt: Hvernig samræmist búvörusamningurinn drögum að GATT-samkomulagi? Ég held að það sé mjög mikilvægt einmitt að við fjöllum töluvert um búvörusamninginn í ljósi þeirra breytinga sem við erum að innleiða sem eru mjög mikilvægar. Það er því mikilvægt að í tengslum við þessa umræðu verði rædd nauðsynleg endurskoðun á búvörusamningnum. Þar þarf sérstaklega að skoða í samráði við bændur og neytendur hvaða breytingar eru nauðsynlegar til að atvinnugreinin nái þeirri hagkvæmni að geta keppt við innfluttar búvörur með lágmarksstuðningi frá ríkissjóði. Ég tel að við þurfum að ná víðtæku samkomulagi milli bænda og neytenda um einfaldari, skilvirkari og hagkvæmari skipan í vinnslu og öðrum milliliðum. Það hlýtur líka að verða óhjákvæmilegt í tengslum við skuldbindingar okkar vegna GATT-samkomulagsins að skoða greiðslur til framleiðenda sem eru markaðstruflandi. Þannig þarf að endurskoða núverandi beingreiðslur til bænda með það að markmiði að ná sáttum um að afnema þær í áföngum og í staðinn komi greiðslur sem ekki tengjast framleiðslumagni. Ég tel að við þurfum að skoða það með mjög opnum huga. Samhliða því þarf að gera viðunandi verklokasamninga við bændur sem vilja hætta í landbúnaði. Á það er einmitt bent í skýrslu þessarar nefndar frá 1992 að gera þurfi ráð fyrir aðlögunarkostnaði við röskun á mannafla í landbúnaði. Og það má spyrja: Hvað hefur verið hugað að því máli, hæstv. landbrh.? Við þurfum líka að skoða með opnum huga og án fyrir fram fordóma hvort það sé ekki rétt og hagkvæmt fyrir bændurna sjálfa að kanna hvort ekki sé rétt að núverandi kvótakerfi verið afnumið í áföngum þannig að markaðurinn taki við því hlutverki að ákveða verð og magn framleiðslu. Auðvitað þarf ef í það verður ráðist að athuga sérstaklega meðferð núverandi birgða og sjálfsagt er að skoða ýmsar áfangalausnir sem mættu verða til samkomulags í þessu máli. Ég tel líka mikilvægt að tryggja að bændur og sölusamtök þeirra búi ekki við fákeppni eða einokun örfárra verslunarkeðja á búvörumarkaði og þannig verður að tryggja frjálsan og heilbrigðan markað með búvöru innan lands sem þjónar bæði --- og ég legg áherslu á það --- bæði hagsmunum bænda og neytenda. Vegna þess að auðvitað er það rétt, sem oft er haldið fram, að hagsmunir bænda og neytenda fara saman. Það þarf líka að gera allt til þess að aðstoða landbúnaðinn við að aðlagast þessum breytingum án þess þó að það komi niður á hagkvæmni fyrir þjóðarheildina og neytendur. Í því sambandi þarf að yfirfara álögur, skatta og tolla í landbúnaði með það að markmiði að jafna aðstöðu innan atvinnugreinarinnar og gera henni kleift að standa að þessu leyti jafnfætis landbúnaðinum í grannlöndum, svo og að fara yfir opinbera hlutdeild að stoðkerfi greinarinnar og samvinnu um markaðssókn fyrir útflutningsvörur. Þetta tel ég mikilvægt að verði skoðað samhliða og spyr: Hvað er farið að huga að þessu máli? Það hefur nokkuð verið rætt um innflutning á kjöti af heilbrigðisástæðum og þær skorður sem settar eru við honum. Ég held að það sé alveg ljóst að það er verið að opna þetta miklu meira heldur en gert hefur verið hér áður og vitna til þess, virðulegi forseti, sem stendur á bls. 24 í greinargerðinni. Þar stendur: ,,Jafnframt er í grundvallarréttindum og skyldum tekið fram að ráðstafanir um hollustuhætti verði að byggjast á vísindalegum meginreglum og megi ekki viðhalda án fullnægjandi sönnunargagna. Enn fremur verður ráðstöfunum um hollustuhætti eða heilbrigði ekki beitt á þann hátt að slíkt hafi í för með sér duldar hindranir á alþjóðaviðskiptum.`` Og maður spyr: Hjá hverjum liggur sönnunarbyrðin í þessu máli? Er ekki hér um töluverðar breytingar að ræða, hæstv. landbrh., frá þeim reglum og hefðum og venjum sem við höfum búið við í þessu máli? Tvennt í lokin. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. 9. þm. Reykv. Ég held að varðandi tollakvótann sé skynsamlegri leið að fara eins og hann lagði til að leita tilboða og taka lægsta tilboði. Ég held að það sé skynsamlegri leið heldur en þetta hlutkesti sem hér er boðið upp á í þessu frv. En sjálfsagt reynir ekkert á þetta vegna þess að ég hef enga trú á því að miðað við þá aðferð sem hér á að beita verði nokkur ásókn í það að flytja inn landbúnaðarvörur. Í lokin þetta, virðulegi forseti. Á síðasta þingi varð mikil umræða um forræði þessa máls, hvort það lægi varðandi tollabeitinguna hjá hæstv. fjmrh. eða hæstv. landbrh. og niðurstaða þingsins var eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Landbrh. verði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning landbúnaðarvara og komið verður á fót á grundvelli þessarar ályktunar.`` Nú erum við að fjalla hér, virðulegi forseti, um bandorm, þ.e. annars vegar um breytingu á tollalögum sem eru einar 13 greinar og hins vegar um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Og þegar maður fer yfir þessar 13 greinar sem lúta að breytingu á tollalögum og það sem kveðið er á um ráðherravald eða ráðherrabeitingu í því máli, þá er alls staðar talað um ráðherra þannig að ég geri ráð fyrir að í þessu sambandi sé verið að vitna til fjmrh. en ekki landbrh. þar sem ekki er annað tekið fram. Mér finnst að fjmrh. hafi með þessu nokkurt vald og þá er spurning hvort það samræmist því sem Alþingi ætlaðist til á sínum tíma og þá er ég að taka hér fyrir skýringar við 4. gr. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 8. og 9. gr. tollalaga skal tollverð vara vera viðskiptaverðið. Í samningnum um tollverð er viðskiptaverðið aðalareglan en jafnframt er kveðið á um að nota megi tilteknar aðferðir til að nálgast viðskiptaverðið þegar það liggur ekki fyrir. Í 10. gr. tollalaga er ráðherra veitt heimild til slíks. Að öðru leyti vísast til almennra athugasemda um tollverð í e-lið III. kafla.`` Ég nefni hér aðeins eitt ákvæði en spyr hvort það sé þá alveg í samræmi við ályktun Alþingis á sínum tíma að hér virðist í öllum tilvikum þar sem ráðherra er nefndur að því er varðar breytingu á tollalögum um að ræða fjmrh. Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta mál. En eins og fram hefur komið í mínu máli hef ég verulegar efasemdir um þá aðferð sem hér er notuð og hvernig henni er beitt í þessu frv. og tel að þegar grannt er skoðað og málið krufið til mergjar muni sú leið sem hér er lögð til hvorki þjóna hagsmunum bænda né neytenda eins og þó er til ætlast.

Herra forseti. Út af þessu síðasta sem hv. þm. nefndi tel ég, eins og ég sagði í ræðu minni, að ákvörðun Alþingis og ályktun Alþingis sé fullkomlega til skila haldið varðandi efnislegt forræði málsins, algjörlega. Varðandi það sem hv. þm. nefndi um tolltekjur af innflutningi, þá liggur engin áætlun fyrir um slíkt. Það er ekki nokkur leið að segja fyrir um það, en þó er rétt að hafa það í huga að hér er ekki verið að hugsa um tekjuþáttinn eða tolltekjurnar. Hér er verið að breyta umframbannreglum til heimildar, að menn geti fengið vörur sem þeir hafa ekki getað fengið áður, verða að vísu að borga fyrir það örlítið meira heldur en fyrir innlendar vörur í vissum tilvikum vegna þess að við rétt eins og aðrir erum að tryggja okkar landbúnaði tiltekna vernd eins og allir aðrir gera því að stundum tala menn eins og við séum hér að leika einhvern leik sem aðrir eru ekki að gera. Við erum að gera það með nákvæmlega sama hætti eða svipuðum hætti og aðrir, göngum kannski ekki eins langt í því og Noregur, örlítið lengra heldur en Evrópusambandið vegna þess að Evrópusambandið er ekki að hverfa frá bannreglum eins og við erum að gera. Breytingin er meiri hjá okkur. Þetta held ég að menn verði að hafa í huga. Mér er ekki kunnugt um að það liggi fyrir endurmetin spá Þjóðhagsstofnunar. Ég vek þó athygli á því vegna þess sem sagt var um lækkun á landbúnaðarverði hér innan lands á aðlögunartíma, þá hefur það reyndar gerst einmitt á þessum tíma frá því að þessi athugun var gerð að verð á landbúnaðarvörum innan lands hefur farið lækkandi. Og við skulum líka átta okkur á því þó að ekki hafi komið til erlend samkeppni, þá hefur störfum í landbúnaði á undanförnum aldarfjórðungi farið jafnt og þétt fækkandi hér á landi sem annars staðar. Í þriðja lagi vil ég vekja athygli á grein í Financial Times í gær þar sem verið er að fjalla um nákvæmlega þessi mál og þar er sagt að bæði Bandaríkin og Evrópusambandið séu núna í vaxandi mæli að fara í kringum reglur um það að draga úr styrkjum sínum til landbúnaðar, reyni að halda þeim áfram, og jafnframt að þessir aðilar séu með mjög, eins og hér er sagt: ,,increasingly sophisticated forms of protectionism were coming into fashion, including misuse of safeguards on sanitation``. Þannig að þessar ásakanir eru víðar uppi heldur en hér, m.a. í himnaríki á jörð í hugum sumra, Evrópusambandinu sjálfu.

Virðulegi forseti. Ég geri mér vissulega grein fyrir því að það er erfitt að leggja mat á það hvað þetta þýðir varðandi innflutninginn. En mér finnst þó sérkennilegt að það hafi ekki verið gerð tilraun til þess af hálfu fjmrn. eða landbrn. að meta hvaða áhrif aukinn innflutningur hafi annars vegar á landbúnaðinn og hins vegar á tekjur ríkissjóðs. Er bara ekki skýringin sú að það sé ekki gert ráð fyrir því að þetta skili neinu í ríkissjóð eða hafi kannski nein áhrif vegna þess að það verði ekkert flutt inn af landbúnaðarafurðum? Það er nefnilega lykilatriði, eins og kom fram í mínu máli og reyndar hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., við hvað er miðað í þessu efni. Er miðað við bjagað heimsmarkaðsverð sem ekki skiptir neinu máli hér og er ekki raunhæft eða á að miða við heildsöluverð? Ef það er miðað við heimsmarkaðsverðið, þá erum við sennilega ekki að tala um neinn innflutning á landbúnaðarvörum og það er kannski skýringin á því að það er ekki gerð nein tilraun til þess af hálfu fjmrn. að leggja mat á þetta.

Herra forseti. Ég veit að umræðan hefur dálítið ruglast í þjóðfélaginu vegna þess hvernig menn töluðu fyrir kosningar, svolítið fjarri sannleikanum, sumir hverjir, eða staðreyndunum. Það kom alls staðar fram í veröldinni að þessi breyting með Úrúgvæ-umræðunni var ekki til þess fallin að koma neinni stökkbreytingu á varðandi viðskipti með landbúnaðarmál í veröldinni og reyndar er talað um það einmitt í þessari sömu grein í Financial Times að það þurfi nýjan ,,round`` eins og það er kallað, nýja lotu í landbúnaðarumræðum um GATT til þess að þar verði einhver breyting á. Hins vegar eru menn að falla frá ákveðnum þætti, þ.e. bannregluþættinum. En það stóð hvergi til, hvergi í veröldinni til, en því miður var það rangfært, til að henda ryki í augu kjósendum með frekar ómerkilegum hætti satt best að segja, að einhvers staðar í veröldinni væri þetta að gerast og þess vegna ætti það að gerast hér. Það er hvergi að gerast. Til að mynda ætlar Evrópusambandið, eins og ég sagði, að hafa þessa tilteknu vernd upp á 20% til þess að vernda sinn landbúnað og er hún eins og kemur fram í fréttum að fara í kringum reglur um að draga úr styrkjum og útflutningsuppbótum og öðrum slíkum þáttum. Þannig eru menn, eins og ég sagði í ræðu minni hér áðan, ekki að fara neitt í felur með það af því að það hefur alltaf staðið til, það er engin kollsteypa sem er að verða í þessum efnum. Það er hins vegar að verða ákveðin breyting. Menn eru að hverfa frá bannreglum. Menn geta hér flutt inn vöru sem þeir gátu ekki flutt inn áður, en menn borga meira fyrir það heldur en innlendu vöruna. Það er enginn feluleikur með það. Menn geta fengið osta, sem þeir hafa verið að kvarta yfir að hafa ekki getað fengið, en þeir borga aðeins meira fyrir það. Þannig er þetta og þannig átti þetta alltaf að vera og þannig stóð það alltaf til og þannig voru bindingarnar, þannig voru leikreglurnar og þetta vissu allir, líka þeir sem sögðu svolítið annað í kosningunum.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir ábendingar mínar hér áðan, þá er fjarri mér að vera að tala um neinar stökkbreytingar eða kollsteypur í landbúnaði við þennan innflutning. Við erum að tala um lágmarksaðgang upp á 3% og það sem ég er að velta fyrir mér, sem við hljótum öll að gera, er hvort við nýtum þennan lágmarksaðgang upp á 3% og það er það sem ég er að leyfa mér að draga í efa. Ég legg alla áherslu á það að við hljótum að nálgast þetta mál með þeim hætti að landbúnaðurinn hafi eðlilega aðlögun. En ég er að spyrja að því, hæstv. forsrh., hvort það sé tilefni til þess að ætla miðað við þá beitingu sem hér er lögð til á tollígildunum að það verði um nokkurn innflutning að ræða og það er akkúrat það sem ég hef verið að draga í efa. En ég er ekki að tala um neinar kollsteypur eða stökkbreytingu í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Hér erum við að ræða stórt og viðamikið mál og ég get ekki látið hjá líða að gagnrýna það í upphafi að við skulum einungis hafa fengið innan við sólarhring til þess að undirbúa okkur undir þær umræður sem hér standa yfir og munu væntanlega standa nokkuð fram eftir degi því að hér er um gríðarlega flókið mál að ræða. Eftir að hafa farið í gegnum frv. finnst mér harla margt óljóst, en kannski getur enginn svarað því hver áhrifin verða. En vegna fyrirspurnar hv. 13. þm. Reykv., sem var að ganga út úr salnum, þá spurði ég hæstv. fjmrh. að því fyrr í dag hvort reiknað væri með einhverjum tekjum í ríkissjóð af þessum breytingum og hann svaraði því til að það væri reiknað með því að þær yrðu harla litlar vegna þess að það yrði um svo lítinn innflutning að ræða en ég ætla að koma að því síðar í máli mínu. Ég nefndi fyrst það hvað við hefðum haft stuttan tíma til þess að vinna þetta og eftir því sem ég hef fylgst hér með umræðunni, þá verður mér æ ljósara hvað við erum með stórt mál í höndunum og ég hlýt að velta því fyrir mér hvað við verðum eiginlega lengi hér í þingsölum á þessu vori. Við erum að fjalla um áfengisfrumvörpin svokölluðu í mörgum nefndum þingsins og þar er allnokkur vinna eftir nema það sé meiningin að taka þau mál út úr nefndum með hraði sem auðvitað kallar þá á lengri umræður hér í þingsölum. Hér erum við með þetta stóra og viðamikla mál sem ég þykist vita að kalli á allmikla vinnu í hv. efh.- og viðskn. Og síðan eigum við eftir sjávarútvegsfrumvörpin sem mér skilst að séu tvö eða þrjú þannig að það er allljóst að við eigum töluvert mikla vinnu eftir. En það kemur í ljós. Umræðan um GATT-samninginn og stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar hefur staðið á hinu háa Alþingi síðan í upphafi síðasta kjörtímabils eða jafnvel lengur, en í upphafi síðasta kjörtímabils fór að skýrast hvað þar væri á ferð. Hér í þingsölum hafa orðið umræður hvað eftir annað þó að mönnum hafi ekki verið ljóst hver niðurstaðan yrði í Úrúgvæ-lotunni. En í upphafi þessa árs gekk samningurinn í gildi og samkomulagið um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar --- og ég verð að benda á það í því samhengi að það eru töluverðar villur í upphafi athugasemdanna, vitlaus ártöl. Þar stendur: ,,Í framhaldi af samþykkt Alþingis þann 28. des. 1995 . . . í Marokkó 15. apríl 1995 . . . Samningurinn tók gildi 1. jan. 1995.`` Það er svolítið leiðinlegt að sjá þetta, en það skilja allir við hvað er átt. Hér í þingsölum urðu gríðarlegar deilur þegar tók að draga nærri niðurstöðunni og þar áttu í hlut ríkisstjórnarflokkarnir. Við sem þá vorum í stjórnarandstöðu stóðum agndofa og fylgdumst með þeirri umræðu og áttum jafnvel von á stjórnarslitum í beinni útsendingu hér í þingsölum. En þar fékkst ákveðin niðurstaða og ég vil minna á það að Alþfl. skrifaði undir þá niðurstöðu og féllst á það að forræði þessara mála yrði í landbrn. en sú sem hér stendur var í hópi þeirra sem gagnrýndu þá niðurstöðu og ég geri það enn. Mér finnst það mjög sérkennilegt hvernig verið er að blanda saman ólíkum málaflokkum og að koma þeim öllum yfir í landbrn., þ.e. ákvæðum um tolla, úthlutun á tollkvótum o.s.frv. Mér finnst þetta óeðlileg verkaskipting, en mér er það ljóst að þarna var um ákaflega viðkvæmt mál að ræða og mikinn ótta í landbúnaðargeiranum við niðurstöðuna og óttinn við Alþfl. auðvitað yfirþyrmandi á þeim bæ. Það varð niðurstaðan, eins og ég nefndi áðan, að forræði þessara mála yrði hjá landbrn. og hér liggur fyrir niðurstaðan varðandi tolla og breytingar á öðrum lögum. Mér hefur að sjálfsögðu ekki gefist kostur á frekar en öðrum að kanna hvað þetta þýðir í raun og veru, hvert verðlag á innfluttum landbúnaðarvörum mun verða. Eins og hér hefur komið fram fer það eftir því við hvað verður miðað, við hvað er miðað í verðlagningunni og við álagningu tolla. En það sem mun gerast, ef þetta gengur eftir, er að hér hefst innflutningur á landbúnaðarvörum og verður fyrst leyft að flytja inn magn sem nemur 3% af innanlandsneyslu og síðan fer það magn upp í 5% á næstu sex árum. En allt sem flutt er inn umfram það það fer í hærri toll. Það er tilgangur GATT-samningsins að draga úr viðskiptahindrunum. Eins og fram kom í máli hæstv. forsrh. rétt áðan er það bannreglan sem verið er að afnema með þessum samningi en það er líka verið að ýta undir viðskipti og að auðvelda viðskipti með ýmsar vörur og vöruflokka. Ég vil í því samhengi minna á það að sú niðurstaða sem náðist í Úrúgvæ snerist ekki eingöngu um landbúnaðarvörur heldur vefnaðarvörur t.d. en ég var upplýst um það í hliðarsölum, sem ég hafði reyndar ekki áttað mig á áður, að við Íslendingar erum algjörlega fyrir utan þessa samninga um vefnaðarvörur. Það á sér einhverjar sögulegar rætur sem ég þekki ekki og er ástæða til þess að kanna nánar því ef við hugum að stöðu landbúnaðarins og þeim möguleikum sem hann hefur þá megum við ekki gleyma því að við eigum mjög sérstaka ull og gætum eflaust og eigum að byggja aftur upp ullariðnaðinn og nýta okkur þá ull sem hér fellur til. Og þá kemur spurningin hvort þessi hluti samningsins gæti orðið okkur að einhverju gagni. Í þessum samningum var sérstaklega verið að huga að verslun þriðjaheimsríkja, m.a. með vefnaðarvörur, en þau áttu þar við miklar hindranir að stríða, t.d. hjá Evrópusambandinu. Þegar tillagan um samninginn um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar kom til atkvæðagreiðslu á hinu háa Alþingi í lok síðasta árs þá sátum við kvennalistakonur hjá og það var af þeirri meginástæðu að í þessum samningi og í þeirri hugsun sem felst í þessari stofnun hefur ekki verið tekið nægjanlegt tillit til umhverfismála. Við vildum koma þeim sjónarmiðum mjög skýrt til skila að það getur ekki verið tilgangur mannkynsins að stórauka verslun og viðskipti og umferð með allri þeirri mengun sem því fylgir. Ef við ætlum að vera ábyrgir þegnar og tryggja það að komandi kynslóðir eigi framtíð fyrir sér hér á jörðinni þá þarf að draga úr viðskiptum og það þarf að stuðla að sjálfbærri þróun samfélaga. Ég sé það mér til mikillar ánægju að í greinargerðinni er vikið sérstaklega að þessum þáttum því það gerðist undir lok Úrúgvæ-lotunnar að það tókst að vekja athygli samningamanna á umhverfisþættinum og umhverfismálum og inn í samninginn voru teknar setningar um umhverfismál og um það hvað þyrfti að gera í þeim efnum. Ég vil benda þingmönnum sérstaklega á þá umfjöllun á bls. 13 í frv. Þetta skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli. Sú gagnrýni á GATT-samninginn sem ég hef lesið í erlendum blöðum hefur annars vegar beinst að þessum þætti umhverfismálanna og þeim áhrifum sem vaxandi viðskipti hefðu ef menn ekki tækju þann pól í hæðina að reyna að draga úr öllum mengandi þáttum og hins vegar er það sá þáttur sem snýr að landbúnaðinum sem hefur verið gagnrýndur og ekki bara hér á Íslandi heldur t.d. í Bandaríkjunum og hjá Evrópusambandinu þar sem þeir sem notið hafa mikillar verndar hafa óttast um sinn hag. Ég vil halda því til haga líka í þessu samhengi að við kvennalistakonur höfum margoft bent á það í þeirri miklu umræðu sem hér hefur orðið um viðskiptamál á undanförnum árum og um þá alþjóðlegu viðskiptasamninga sem við höfum verið að gerast aðilar að að þessi leið, að gera alþjóðlega viðskiptasamninga sem allir eiga aðild að, er miklu betri heldur en þær blokkamyndanir sem nú eru því miður að verða hið algenga, þ.e. Evrópusambandið annars vegar, NAFTA í Vesturheimi og síðan eru ríkin í Suðaustur-Asíu að þjappa sér saman í blokkir. Við þekkjum það úr sögunni að slíkt getur reynst afdrifaríkt ef samkeppnin keyrir úr hófi fram. Áður en ég kem að einstökum efnisatriðum þá finnst mér skipta mjög miklu máli þegar við horfum á áhrif þessa samnings að horfa ekki bara inn á við og á áhrifin sem innflutningur mun hafa á íslenskt samfélag, á landbúnaðinn, á framleiðslu hér í landi, á störf o.s.frv., heldur líka að horfa út og reyna að átta sig á því hvaða möguleikar felast í GATT-samningnum varðandi útflutning á íslenskum landbúnaðarvörum. Ég vildi gjarnan beina þeirri spurningu til hæstv. landbrh., ef hann má heyra mál mitt, hann hefur vikið sér frá, hvað menn eru að hugsa í því efni.  Við hljótum að velta því fyrir okkur hvaða áhrif þessi samningur muni hafa á íslenskan landbúnað. Því er ekki að leyna að þessi opnun kemur á tímum þar sem íslenskur landbúnaður á við mikla erfiðleika að stríða, þ.e. hluti íslensks landbúnaðar, sérstaklega sauðfjárræktin. Ég hygg að í rauninni verði áhrifin ekki mjög mikil, sérstaklega ef menn beina sjónum að þeim möguleikum sem gefast. Ég tel að það verði ekki um mikinn innflutning að ræða, alla vega til að byrja með, það getur verið að menn geri tilraunir og reyni að koma inn alls konar varningi en ég held að það verði fyrst og fremst þær vörur sem eru sérstakar í framleiðslu ýmissa þjóða, t.d. ostar, ýmsir sérostar eða fínir ostar sem munu komast hér inn á markað og verða aukning við það framboð sem hér er. En mér finnst mjög ótrúlegt að fólk fari að kaupa innflutt soðið kjöt í einhverjum stórum stíl eða kalkúnalærin margnefndu sem voru svo yfirfull af rotvarnarefnum að þau hefði sennilega átt að banna af heilsufarsástæðum.  En aðalatriðið í þessu máli er það að við höfum gerst aðilar að þessum samningi og við eigum að standa við þann samning og við eigum að framkvæma hann í þeim anda sem ætlast er til. Í því samhengi má benda á grein í Morgunblaðinu í dag þar sem vikið er að því að nánast hvert einasta ráðuneyti hér á landi hefur fengið athugasemdir frá eftirlitsstofnun EFTA vegna framkvæmdar á EES-samningnum. Það er ekki gott til eftirspurnar að við séum að gerast aðilar að ýmsum alþjóðasamningum og stöndum ekki betur við þá en þetta. En við hljótum að spyrja okkur hvort íslenskt stjórnkerfi hafi yfirleitt þann kraft og þann mannafla sem þarf til að fylgja þessum samningum eftir. Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að með þessum samningi og þeirri opnun sem í honum felst þarf mjög að herða eftirlit með innflutningi matvæla til landsins. Í því samhengi vil ég benda á þær breytingar sem verið er að gera á lögunum um varnir gegn sjúkdómum og meindýrum í plöntum og breytingar á lögum um dýrasjúkdóma. Það er kveðið á um það í samningnum að sönnunarbyrðin er þeirra sem reyna að stöðva eða koma í veg fyrir hugsanlega óæskilegan innflutning eða innflutning á vörum sem óttast er að beri með sér einhverjar sóttkveikjur. Ég hlýt að beina þeirri spurningu til hæstv. landbrh.: Hvaða hald er í þessum lögum varðandi innflutning sérstaklega á kjöti? Ég hlýt að minna á að það hafa borist hingað margir sjúkdómar með plöntum og jafnframt að við þekkjum það úr íslenskri sögu að innflutningur á lifandi dýrum, sem áttu að verða til að kynbæta íslenska dýrastofna, sérstaklega sauðfé, ollu hér alveg gífurlegu tjóni. Við skulum átta okkur á því að hér er ekki um neitt grín að ræða. Ég hitti þýskan dýralækni sem var hér í heimsókn á síðasta ári, hann var reyndar búsettur á landamærum Danmerkur og Þýskalands, talandi bæði á dönsku og þýsku, og var hér í hópi Dana. Hann sagði mér frá því að það væri mjög mikið vandamál í Slésvík-Holstein að eiga þar við reglur Evrópusambandsins vegna þess að samkvæmt þeim er heimilt að flytja hrátt kjöt á milli og í breskum nautgripum er sjúkdómur sem aldrei hefur komið upp í Þýskalandi og þeir óttast mjög að berist yfir til þeirra. En reglurnar eru þær að þetta er orðinn einn markaður og það er mjög erfitt að verjast þó að hægt sé að sanna það að innflutningur á hráu kjöti hefði mjög alvarlegar afleiðingar. Ég vil því ítreka þá spurningu: Hvaða hald er í þessum þætti laganna? Vegna þess að þetta skiptir mjög miklu máli og verður ekki aftur tekið eða getur kostað margra áratuga baráttu að kveða slíka sjúkdóma niður. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kom aðeins að því, sem ég vil taka undir, að í frv. er svolítið óljóst við hvaða ráðherra er átt en ég hygg að það sé rétt hjá henni að í tollalögunum sé átt við fjmrh. því að í öðrum þáttum frv. er alls staðar nefndur sérstaklega landbrh. En hvernig þessi samskipti verða og hvernig framkvæmdin á þessu verður þegar forræðið er allt hjá landbrh. en tollalögin heyra undir fjmrh. er ekki gott að sjá. Svo ég komi aftur að þessum vörnum gegn sjúkdómum bæði í plöntum og dýrum þá langar mig líka að forvitnast um það hvort hér sé um einhverjar nýjungar að ræða í þeirri upptalningu sem er á bls. 7 og 8 í frv. Þar eru taldar upp allmargrar vörur sem óheimilt er að flytja inn og talið er að geti flutt með sér einhverjar sóttkveikjur. Hér eru t.d. talin upp stráteppi og strákörfur, sem ég veit ekki betur en séu flutt inn núna, kannski með einhverju eftirliti eða prófunum. Ég spyr hæstv. landbrh.: Eru einhverjar nýjungar þarna á ferð? Er verið að bæta einhverju þarna inn sem ekki var áður háð einhverjum slíkum takmörkunum. Það mætti fara mörgum orðum um stöðu landbúnaðarins og búvörusamninginn sem þarf að taka hér upp á næstu mánuðum, ekki síst í kjölfar þessara breytinga. Ég minni á það að í stefnuskrá Kvennalistans segir að við viljum að landbúnaðurinn sé rekinn eins og hver önnur atvinnugrein og að menn þurfi að endurskoða stöðu hans, halda áfram því verki sem hafið var fyrir allmörgum árum þegar farið var í það að skoða annars vegar sauðfjárræktina og hins vegar mjólkuriðnaðinn en því verki er alls ekki lokið. Það þarf að taka á verðmyndunarkerfinu og vinnslu og dreifingu landbúnaðarvara og gera landbúnaðinn hagkvæmari í rekstri, ekki síst til þess að hann geti mætt þessum breytingum. Ég vil taka undir það sjónarmið sem komið hefur fram í umræðunni að kvótakerfi af því tagi sem hér hefur viðgengist í landbúnaði, og ég held reyndar í sjávarútvegi líka, eru afar erfið viðureignar og óheppileg þegar þróunin er í þá átt að skera sífellt niður, skera af öllum, sem leiðir til þess að fleiri og fleiri komast undir þau mörk sem skilja á milli lífs og dauða. Staðreyndin hefur verið sú að þó að bændur hefðu viljað hætta búskap þá hafa þeir einfaldlega ekki getað það vegna þess að það hefur ekki verið að neinu að snúa, en vonandi er betri tíð fram undan. Það verður að fara í það verk að skoða landbúnaðinn, stöðu hans og skipulag í heild í ljósi þeirra breytinga sem fylgja bæði EES-samningnum og þessum nýja GATT-samningi vegna þess að ég held að við séum flest þeirrar skoðunar að við viljum að sjálfsögðu hafa hér góðan og vel rekinn landbúnað þar sem fólk getur búið við góða afkomu en það kallar á mikla endurskipulagningu og þar verða bændur sjálfir að ráða för. Það er þeirra að stjórna sinni atvinnugrein, ekki ríkisvaldsins. En ég vil líka taka undir það sem hér hefur komið fram að landbúnaðurinn þarf að fá aðlögun að þessum breytingum. Ég hygg að hann hafi ekki búið sig nægilega vel undir það sem koma skyldi þó mönnum hafi verið ljóst að þessar breytingar væru fram undan og ég get enn einu sinni nefnt það dæmi sem mér fannst ansi sláandi þegar við vorum að fjalla um EES-samninginn og það var ljóst að hann tók til innflutnings á ákveðnum blóma- og grænmetistegundum. Við kölluðum til fulltrúa bænda til þess að spyrja hvað þeir héldu að þetta þýddi og þá höfðu þeir litlar áhyggjur af þessum innflutningi. En samningurinn var varla genginn í gildi fyrr en þeir voru mættir með langan lista yfir allar þær breytingar sem gera þyrfti til þess að þeir ættu sér lífsvon. Mér fannst þetta heldur sérkennileg vinnubrögð hjá þeim grænmetis- og blómaframleiðendum.  Hæstv. forseti. Eins og ég hef komið að í máli mínu er það enn þá mjög óljóst hvað þetta allt saman þýðir og hvernig þessum tollabreytingum verður framfylgt í raun og væri ástæða til þess að þeir ráðherrar sem hér eru til svara skýri það fyrir okkur sem hér erum hvernig þessum lögum verður framfylgt, hvað þetta þýðir í raun fyrir verðlag á innfluttum landbúnaðarvörum. Er það rétt sem hér hefur verið vitnað til, þau dæmi sem hér hafa verið tekin um býsna hátt verð á landbúnaðarvörum eða er það rétt sem fram hefur komið í fjölmiðlum og reyndar ber að skilja á máli ráðherra að þar verði um u.þ.b. 30% mun að ræða, 30% umfram verð? Þetta er algjörlega óljóst fyrir mér af því sem hér hefur komið fram og af því sem stendur í frv. En mergurinn málsins er og það sem auðvitað skiptir mestu að fyrst við erum orðnir aðilar að þessum samningi, sem ég reyndar tel að hafi verið rétt að gera, þá snýst málið annars vegar um það að standa við samninginn og í þeim anda sem til er ætlast af þeim sem unnu að samningnum og hins vegar að við einbeitum okkur að því að nýta þá möguleika sem þessi samningur gefur. Ég held því miður að menn hafi ekki nægilega velt þeirri hlið málsins fyrir sér.

Hæstv. forseti. Þetta frv. sem við ræðum nú er, eins og fram hefur komið hjá bæði hæstv. forsrh. og hv. þm. sem talað hafa, mikilvægt. Þetta eru mjög mikilvægar lagabreytingar sem við erum að gera á okkar íslensku löggjöf vegna aðildar Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Ég tel að þetta séu mikilvægar breytingar vegna þess að þær geta haft og kunna að hafa til lengri tíma litið afgerandi áhrif á atvinnulíf og þær eiga líka og munu hafa áhrif á neytendamálefni, á hugsanlega afkomu neytenda, vöruverð og vöruúrval og allt það sem hér er lagt undir þannig að málið er í eðli sínu flókið. Það er, eins og fram hefur komið hjá hv. þm., erfitt að átta sig á því til hlítar hvað hér er á ferðinni. Ég get vel tekið undir það sjónarmið þeirra hv. þm. sem hér hafa talað að auðvitað er það stuttur tími sem menn hafa haft til að skoða þetta mál. Þeir sem ekki hafa verið að fylgjast með því á undanförnum vikum, mánuðum eða jafnvel árum eins og sumir hv. þm. sem hér hafa talað hafa verið að gera, hafa fylgst með sögunni og þróuninni. Mér finnst það hafa komið fram hér í máli manna, jafnframt því að reyna að átta sig á um hvað málið snýst, það viðhorf að vilja fá ákaflega mikið út úr þessari löggjöf. Hún á að veita meira vöruval, fleiri vörutegundir á markað, lægra vöruverð en á móti hafa margir hv. þm. líka sagt: ,,Það þarf auðvitað að verja landbúnaðaratvinnuveginn okkar. Við viljum ekki að þessi löggjöf leiði til þess að landbúnaður verði fyrir alvarlegum áföllum eða hugsanlega að einstakar greinar landbúnaðar leggist af.`` Ég lýsi ánægju minni með það viðhorf einstakra þingmanna sem hafa borið mikla umhyggju fyrir landbúnaðinum í ræðum sínum en hafa hins vegar uppi allslags efasemdir um það að þetta frv. eða framkvæmd þessara mála eins og þau liggja hér fyrir muni hafa nokkur áhrif á innflutning eða vöruverð. Auðvitað er erfitt að samræma þessi sjónarmið og ég býst við því að mörgum þeim spurningum sem hér hafa verið settar fram verði alls ekki svarað nema í ljósi reynslunnar, þ.e. með reynslunni af því hvernig framkvæmdin tekst til. Þeim verði alls ekki svarað hér úr þessum ræðustóli í dag eða á næstu dögum þó við ræddum þetta í marga daga því það hlýtur að verða reynslan í svo mörgum tilfellum sem kveður upp dóminn. Ég vil hins vegar segja það sem almenna skoðun mína á málinu þó að ég hafi ekki legið lengi yfir því en auðvitað þó núna í nokkra daga eða við skulum segja í örfáar vikur reynt að átta mig á þessu flókna máli, að ég tel að með frv. eins og það liggur hér fyrir hafi náðst bærileg lending. Bærileg sátt um það hvernig að málinu verður staðið og framkvæmd þess. Ég þykist vita að menn geti bent á einstök dæmi sem séu eftir sem áður sláandi, eða virðist óeðlileg, hvort heldur það er fyrir allt of hátt vöruverð eða allt of lágt vöruverð ef við ætlum að standa við það líka sem við höfum talað um að frv. og löggjöfin þyrfti og ætti að veita ákveðna vernd. En þegar ég tala um að mín skoðun og tilfinning sé sú að hér hafi náðst bærileg lending, þá held ég að það hafi í fyrsta lagi gerst í sambandi við tollmeðferðina eins og hún er hér lögð upp og ég ætla að fara aðeins yfir nánar á eftir. Í öðru lagi varðandi forræðismálin sem kveðið er afar skýrt á um í þeirri þingsályktun sem samþykkt var um áramótin um fullgildingu samningsins, þegar Alþingi fullgilti samninginn. Það hefur verið spurt um forræðismálin af hv. þm. hér og hvort það væri farið eftir því sem þingsályktunin kveður mjög skýrt á um. Ég tel að það sé bærilega séð fyrir því einnig. Og í þriðja lagi held ég líka að við verðum að segja að það sé eftir því sem samningurinn gefur kost á nokkuð vel séð fyrir ákvæðunum um dýrasjúkdómana. Auðvitað eru breytingar á því frá því sem verið hefur í samningnum sjálfum en ég kem aðeins nánar að því. Ég ætla fyrst að ræða ofurlítið um tollmeðferðina og það sem hér hefur komið fram í umræðum, efasemdir manna um það hvort hér væri valin rétt leið og til hvers þessi leið mundi yfir höfuð leiða. Mig undrar svolítið sá misskilningur sem mér finnst hafa komið fram, sérstaklega í ræðu hv. 9. þm. Reykv., Jóns Baldvins Hannibalssonar, --- forsrh. svaraði því að vísu í andsvari sem ég tel að þar hafi verið annaðhvort rangt túlkað eða byggt á misskilningi --- að með því að velja þessa svokölluðu 30% tollaleið en ekki hámarksbindingarnar eða hámarkstollaleiðina sem sumir hafa kallað ofurtolla, þá erum við alla jafnan auðvitað undir hámarkstollabindingunum, undir hámarkstollaaðferðinni þó hægt sé að finna einstök dæmi þar sem 30% tollarnir fara upp fyrir en þá gilda þeir ekki, þá gildir það þak sem hámarkstollarnir eða tollabindingarnar gera ráð fyrir. Það er alveg skýrt að menn fara ekki upp fyrir það. Ef á aðlögunartímabilinu, þessum fimm árum, færi 30% tollaleiðin upp fyrir eða rækist upp í það þak sem á að lækka, eins og hv. þm. vita allir, á aðlögunartímanum, þá líka gildir lækkunin eins og hún yrði orðin á þeim tíma. Við skulum segja að eftir þrjú ár hefðu tollarnir samkvæmt tilboðinu, lækkað eins og gert er ráð fyrir þannig að 30% tollarnir væru komnir upp í þau mörk. Þá lækkar auðvitað verðið eða tollálagningin eins og hámarkstollaleiðin gerir ráð fyrir. Það hlýtur að hafa verið á einhverjum misskilningi byggt að segja að ríkisstjórnin væri að búa til einhverja dulbúna ofurtollaleið, eins og vinsælt er að tala um, ofurtolla, en ég vona að þetta sé skýrt. Auðvitað fær nefndin eða þær nefndir sem kom að málinu tíma til að fara yfir þessa þætti og skoða þau mál betur. Varðandi síðan 32% tollamarkið sem er á lágmarksinnflutninginn, þ.e. 32% af hámarkstollabindingunni, þá er það, eins og reyndar kom fram hjá hæstv. forsrh. í andsvari, ljóst að það gildir 32% af hámarkstollabindingunni eins og hún er í upphafi. Þau prósent lækka ekki á tímanum. Ég held að með þessu megi segja að það hafi náðst nokkuð ásættanleg leið sem geti orðið málamiðlun milli landbúnaðarins annars vegar og neytendanna hins vegar vegna þess að ég vil taka undir það með hv. þm., ég held að það hafi verið sérstaklega hv. 13. þm. Reykv., Jóhanna Sigurðardóttir, sem áréttaði það að auðvitað þarf að vera þarna sátt á milli. Það á ekki alltaf að líta á þessa aðila, annars vegar bændur eða landbúnaðinn og hins vegar neytendur, sem andstæðinga. Það er algjörlega fráleitt og ég hef reynt að undirstrika það í mínu máli þegar ég hef komið fram fyrir hönd landbúnaðarins að ég tel að það sé afar mikilvægt að leggja áherslu á að milli þessara sjónarmiða ríki sátt. Það er auðvitað hagur beggja aðila sem ætti öllum að vera ljóst. Það er svolítið hvimleitt að hlusta á það alltaf og nú seinast í umræðum í síðustu viku þegar fulltrúar þessara beggja aðila, bæði neytendanna og landbúnaðarins, komu fram og lýstu í fjölmiðlum afstöðu sinni til niðurstöðu ríkisstjórnarinnar og þess frv. sem hér er til meðhöndlunar. Annar aðilinn taldi að þarna hefði unnist einhver áfangasigur, þarna hefði verið hægt að berja á einhverjum, eða það mátti skilja það svo. Nú hefði tekist að knýja stjórnvöld til þess að setja eitthvað annað fram heldur en standa alltaf í einhverri vörn bítandi í skjaldarrendurnar fyrir ákveðna hagsmuni. Hinn aðilinn lýsir aftur á móti óánægju sinni með það að stjórnvöld hafi hætt að bíta í skjaldarrendurnar og misst niður alla vörn og þetta geti haft hinar alvarlegustu afleiðingar fyrir landbúnaðinn. Af svona málflutningi verða menn að láta. Það er mín skoðun að það sé mikilvægt fyrir báða aðila ef það á að nást einhver sátt um þessa atvinnugrein, landbúnaðinn, í samfélaginu. Ég veit að þjóðin vill standa vörð um landbúnað og tryggja að það sé hér áfram landbúnaður í landinu, öflugur landbúnaður, en hann þarf auðvitað að vera samkeppnisfær og geta staðið sig í því breytta umhverfi sem við stöndum nú frammi fyrir og þýðir ekkert að loka augunum fyrir því. Við höfum gert þessa samninga. Við erum að opna landið fyrir innflutningi og í augu við það verða menn að horfast. Þetta var kannski aðeins útúrdúr frá því að vera að svara þeim fyrirspurnum sem hefur verið beint til mín, en ég árétta að það er mín niðurstaða að hér hafi verið farin leið sem sé ásættanleg. Aftur aðeins að 32% tollinum og lágmarksaðganginum af því að hér hafa nokkrir þingmenn spurt: Þýðir þetta ekki það að allt sé lokað, það verði enginn innflutningur? Þá er það auðvitað svo að það er gert ráð fyrir þessum lágmarksinnflutningi sem eru 3--5% miðað við neysluna á tímabilinu. 3% aðgangur fyrir t.d. mjólk eða mjólkurvörum þýðir það að við flytjum inn í landið um það bil 3 millj. lítra af mjólk eða sem því svarar, ekki nýmjólkina sjálfa heldur neysluvörur úr mjólk sem svarar um það bil 3 millj. lítra og vissulega hlýtur það að hafa áhrif á landbúnaðinn þó að það sé ekki há prósenta ef við erum að framleiða 100 millj. lítra. En 3 millj. lítra skipta þó landbúnaðinn líka máli, ekki síst í þeirri erfiðu stöðu sem hann er í. Það sama má segja með kjöt eða kjötvörur. Það er gert ráð fyrir því að þar kunni innflutningur að verða 600--700 tonn eða sem því svarar. Það munar líka um það þegar við erum að tala um framleiðslu u.þ.b. 8--9 þús. tonna af lambakjöti svo að dæmi sé tekið. Við vitum að við erum með birgðavanda sem skiptir hundruðum tonna eða kannski þúsundum. Það er ljóst að þetta hefur áhrif og við verðum að horfast í augu við það. Þess vegna þarf að reyna að gera þetta á þann hátt að það veiti aðlögun, landbúnaðurinn hafi tíma til þess á þeim árum sem eru fram undan að bregðast við þessu nýja viðhorfi, þessum nýju aðstæðum sem eru uppi. Og af því að spurt var líka, ég held að það hafi verið hv. 13. þm. Reykv., Jóhanna Sigurðardóttir, og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sem spurðu um áhrifin t.d. á ríkissjóð. Hvaða tekjur eru í þessu og hver verður ávinningurinn þar, hvað verða tollarnir háar fjárhæðir? Það er óhægt um vik að reikna það út jafnvel þó að við gæfum okkur magntölur af þessu tagi vegna þess að það fer svo mikið eftir því í hverju þessi innflutningur verður. Ég tek dæmi t.d. bara af kjötinnflutningi. Ef við erum að flytja inn mikið unna kjötvöru, beinlausa, þá er tollverndin mjög há og er í krónutölum mikil af einu kílói en miklu minni ef við erum að flytja inn minna unna vöru með beini. Þá yrðu tekjur ríkissjóðs af tolltekjum minni. Ég held því að á þessu stigi sé það að æra óstöðugan að reyna að vera með einhverja slíka útreikninga og þetta sé eitt af því sem ég nefndi áðan að hlyti að verða að koma í ljós eða upplýsast í ljósi reynslunnar. Menn geta ekki svarað svona spurningum fyrir fram. Vafalaust hafa komið margar fleiri spurningar um tollamálin sem ég kem þá að aðeins aftur eftir því sem það kemur upp á mínum minnisblöðum. Ég ætla næst að ræða aðeins um forræðið af því að það kom einnig fram í máli hv. 9. þm. Reykv., um forræðismálin. Mér fannst það liggja í hans orðum að það væri undarlegt hvað ákveðnu valdi væri hlaðið á landbrh. eða landbrn., það ætti að úthluta kvótunum og þessi úthlutunaraðferð gæti verið spillingarkerfi í sjálfu sér í eðli sínu. Auðvitað getur allt úthlutunarkerfi verið það, það má sjálfsagt taka undir það með hv. þm. En í lögunum eru alveg upp gefnar þær leikreglur sem viðhafa skal við úthlutun þessara kvóta. Menn getur auðvitað greint á um það hvort á að gera það svona, með útdrætti eða hvort á að gera það með uppboðsaðferð. Einhver hv. þm., ég hygg að það hafi verið hv. 13. þm. Reykv., nefndi það að uppboðsaðferðin hefði e.t.v. verið eðlilegri eða betri, en þá erum við líka að búa til nýjan millilið, við erum að búa til nýjan kostnaðarlið. Eitthvað verður að borga fyrir þá úthlutun sem fæst með uppboði. Uppboðið hlýtur að þýða það að viðkomandi hafi ætlað að greiða eitthvað fyrir að fá að flytja inn og einhvers staðar hlýtur hann að hafa ætlað að taka þá fjármuni aftur til baka og leggja það þá væntanlega á vöruna og hækka vöruverðið og gera mismuninn enn meiri heldur en þó væri ella. Ég held því að þetta sé ekki óskynsamleg aðferð sem þarna er valin, að það er bara útdráttur sem ræður. Varðandi það að landbrh. hafi forræðið eða ekki forræðið, þá er hér búið að lesa eða vitna til þáltill. og ég hygg að hv. 9. þm. Reykv., þáv. hæstv. utanrrh., hafi samþykkt þessa tillögu eins og hún hljóðar hér, að landbrh. verði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning landbúnaðarvara o.s.frv. Þetta þekkja menn. Síðan kemur hv. 13. þm. Reykv. og spyr: Er þetta nú samt tryggt? Er ekki verið að færa forræðið annað? Mig langar að biðja hv. þm. að líta á 20. gr., reyndar bæði 19. og 20. gr. frv. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Landbúnaðarráðherra birtir í reglugerð þær reglur sem gilda um úthlutun tollkvóta skv. þessari grein þar sem m.a. komi fram úthlutunarkvóti, innflutningstímabil, tollataxtar, viðurlög við misnotkun og aðrir skilmálar, sem um innflutninginn skulu gilda.`` Ég held að þetta sé æðiskýrt, en auðvitað er eðlilegt þegar verið er að gera breytingar á tollalögum, að í þeim texta sem fjallar um breytingar á tollalögunum sjálfum þá komi nafn fjmrh. fyrir. Hann hefur forræði yfir þeirri lagagerð, en um framkvæmd þessa máls tel ég að sé skýrt með forræði og það sé í samræmi við þingsályktunina eins og Alþingi gekk frá henni. Þá er það kannski aðeins um dýrasjúkdómana af því að það spurðu nokkrir hv. þm. um það mál. Í 26. gr. er fjallað um dýrasjúkdómana. Þar er gerð nokkur breyting frá gildandi lögum enda var það eðlilegt þó að eftir sem áður sé viðkvæðið það að óheimilt sé að flytja til landsins eftirtaldar vörutegundir sem þar eru síðan taldar upp, en það er undir þeim formerkjum að það sé gert til að hindra dýrasjúkdóma. Það er ekki gert undir því formerki að almennt sé bannað og það sé það sem gildir, að það sé bann sem gildir. Við viljum áfram verja okkar búfé fyrir dýrasjúkdómum sem hv. 14. þm. Reykv., Kristín Ástgeirsdóttir, lýsti í máli sínu að eru grasserandi hér í kringum okkur, og við þurfum vissulega að hafa í huga þegar við beitum eða breytum þessum lögum okkar, breytum þeim hér og síðan hvernig við beitum þeim. Varðandi spurningu hv. 14. þm. Reykv. um það hvort ný efnisatriði væru tekin upp í 26. gr. þá er það ekki. Þetta eru í öllum aðalatriðum þau sömu eða óbreytt efnisatriði og eru í núgildandi lögum. En síðan kemur sú grein sem skiptir máli og er í samræmi við það tilboð sem gert var um samningana á sínum tíma, að þrátt fyrir ákvæðið um það að við getum bannað innflutninginn vegna dýrasjúkdómanna þá sé landbrh. heimilt að leyfa innflutning á vörum sem taldar eru í þessari upptalningu í a--c lið að fengnum meðmælum yfirdýralæknis, enda þyki sannað að ekki berist smitefni með þeim er valda dýrasjúkdómum. Auðvitað kunna að koma upp álitamál í því efni þegar við stöndum frammi fyrir því hvar og hvernig sönnunarbyrðin á að vera. Hér segir í framhaldinu í þessari grein að um framkvæmdina fari eftir ákvæðum samningsins, þannig að við erum í fyrsta lagi bundin af því að framfylgja ákvæðum samningsins í okkar leikreglum. Það er á verkefnasviði yfirdýralæknis að setja fram þær varnaraðgerðir sem hann vill viðhafa eða hvaða aðferðum hann vill beita til þess að verjast þeim sjúkdómum sem við teljum að hætta sé á að kunni að koma hér inn. Það er þá innflutningsaðilans eða innflutningslandsins að sanna það fyrir okkur með, við skulum segja upprunavottorðum að farið sé eftir þeim fyrirmælum sem við setjum eða höfum sett með þessum tilmælum yfirdýralæknis. Ég tel að frá þessu sé gengið í samræmi við samninginn fullkomlega. Mig langar að nefna það máli mínu til áréttingar að á fundi ríkisstjórnarinnar 19. sept. 1993 lagði þáv. hæstv. utanrrh. fram minnisblað til ríkisstjórnarinnar þar sem m.a. er verið að tala um þetta mál, það eru auðvitað fjölmörg mál sem þar er verið að fara yfir, þ.e. hvaða atriði það séu sem þarf að taka á í tengslum við GATT-samninginn, og þar segir m.a. um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Fyrst er vitnað til laganna eins og þau eru í dag óbreytt: ,,Óheimilt er að flytja til landsins eftirtaldar vörutegundir`` o.s.frv. Síðan segir í athugasemd frá utanrrn., með leyfi forseta: ,,Í GATT/Úrúgvæ-samningnum er gert ráð fyrir heimildum til að viðhalda innflutningsbanni af heilbrigðisástæðum en sú heimild verður bundin mun strangari skilyrðum um vísindalegar sannanir fyrir þeim ástæðum sem bannið byggist á. Ætla verður að greinin geti staðið óbreytt`` --- eins og hún er í gildandi lögum --- ,,en til þess gæti komið að bæta þurfi inn ákvæði í hana um undanþágu frá innflutningsbanninu þegar framkvæmd ákvæða í samningnum skýrast um það atriði.`` --- Það tel ég að við séum nákvæmlega að gera hér í greininni eins og hún lítur út í frv. núna þannig að það sé farið hér eftir því sem þarna var lagt af stað með. Hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, spurði nokkurra spurninga en er því miður ekki í salnum, ég veit ekki hvort hann er í þinghúsinu, virðulegur forseti.  Hv. þm. spurði sérstaklega um grænmetið og garðyrkjuna, eða ,,græna geirann`` sem stundum er kallaður svo. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. að þar eru viðkvæm mál á ferðinni, viðkvæmari heldur en jafnvel í sambandi við kjötið og mjólkina. Hann rakti fyrir því ýmsar ástæður, m.a. þær breytingar sem hafa orðið í framleiðslu á þessum vörum frá viðmiðunarárunum eða frá 1988. Framleiðsluaðferðir hafa mjög mikið breyst og okkar framleiðsla á þessu sviði tekið stórstígum framförum og breytingum. Það er þó svo um þetta mál að hámarkstollígildin eða tollabindingarnar munu alltaf gilda um þennan svokallaða græna geira. Þær verða fullnýttar hverju sinni. Það er ekki farin þessi 30% regluleið hvað þennan þáttinn varðar af því að það er m.a. talið að það hefði verið mjög erfitt að finna heimsmarkaðsverð fyrir þessar vörur sem er svo breytilegt frá einum degi til annars, jafnvel innan dags, þ.e. það eru svo miklar og örar breytingar á þessum vörum að þetta svokallaða heimsmarkaðsverð er hreinlega ekki talið viðmiðunarhæft og þess vegna farin tollígildaleiðin fyrir þennan græna geira. Í öðru lagi má segja það um grænmetið að gert er ráð fyrir því að reynt verði að skipta upp svokölluðum ríkjandi markaðsaðgangi, þ.e. innflutningnum sem var árið 1988, það verði reynt að skipta honum upp eins og unnt er eftir vörutegundum með skiptingum í tollnúmer. Hér er m.a. átt við það að á þessu viðmiðunarári var flutt inn mikið af plöntum af sérstökum ástæðum og þær hafa haft áhrif á það magn sem ríkjandi markaðsaðgangur gerir ráð fyrir. Ef hins vegar er hægt að skipta þessu upp eftir tollnúmerum í tegundir þá mundi það vera til aðstoðar eða hjálpar mjög fyrir þennan geira. Þá er gert ráð fyrir því að hægt sé að láta innflutning á svokölluðum cohesion-vörum, sem eru m.a. blóm, tómatar, gúrkur og paprika, fylla upp í ríkjandi markaðsaðganginn þannig að það gangi saman, það þurfi ekki að uppfylla þessa tvo lista eða þennan markaðsaðgang sitt í hvoru lagi. Þetta kemur m.a. fram í 20. gr. frv. Síðan spurði hv. þm. og reyndar fleiri þingmenn um ástand og stöðu í landbúnaði almennt, hvernig þessi frumvarpsflutningur hér eða lagasetning þegar hún verður komin til framkvæmda kæmi til með að virka á sauðfjárrækt m.a. og sérstaklega var spurt um erfiðleika sauðfjárræktarinnar. Nú held ég að þetta frv. og afleiðingar þess hafi ekki afgerandi áhrif þó að ég hafi vissulega nefnt að þetta gæti þýtt einhvern hundruð tonna innflutning á kjöti eða kjötafurðum, og þá er það ekki eingöngu lambakjöt en það er það kjöt sem getur haft áhrif á markaðinn og neysluvenjurnar. Það er auðvitað ekki mjög þægilegt að fá þann innflutning einmitt í þeirri stöðu sem sauðfjárræktin er í nú en það vissu menn fyrir. Það er ekkert sem verið er að ákveða núna og ekkert sem er að koma upp í dag. Við höfum unnið að gerð þessa GATT-samnings og hlutum að koma að því fyrr en síðar að þurfa að takast á við framkvæmd þeirra mála þó að staða sauðfjárræktarinnar sé erfið eins og öllum hv. þm. er ljóst einmitt nú um þessar mundir. Varðandi það að taka um það ítarlega umræðu nú þá held ég kannski að það sé ekki á bætandi við mikilvæga umræðu um það frv. sem hér liggur fyrir og efnisatriði þess en vil hins vegar greina hv. þm. frá því að það er væntanlegt frv. um breytingar á búvörulögunum sem varða það fyrst og fremst að fá frestun á ákvörðun um heildargreiðslumark sem á að taka 15. sept. ár hvert, að það verði hægt að fresta þeirri ákvörðun eitthvað fram á veturinn, eitthvað fram á þingtímann. Ef það kæmi í ljós, sem ég á vissulega von á í sambandi við þá samninga sem nú eru þegar í gangi um nýjan búvörusamning, að við þyrftum að geta náð fram lagabreytingum í tengslum við hugsanlegar breytingar á búvörusamningnum eða samkomulagi sem kann að verða gert við stjórnvöld í framhaldi af þeim umræðum, þá er mjög óheppilegt að hafa þá þegar ákveðið heildargreiðslumark sauðfjárafurða 15. sept., áður en þing kemur saman. Ég vonast til þess að við fáum það frv. hér inn í þing á næstu dögum og Alþingi sjái sér fært að afgreiða það og þá getum við tekið nokkra umræðu um stöðu sauðfjárræktarinnar. Vissulega hafa neyslubreytingarnar orðið mjög miklar á undanförnum árum en þó virðist sérstaklega mikil breyting hafa orðið á seinustu mánuðum sem maður veit ekki hvort nær yfir allt árið en alla vega er ljóst að það var eitthvað meira að gerast undanfarnar vikur og mánuði heldur en menn höfðu gert sér grein fyrir. Þetta hefur reyndar komið fram í fjölmiðlum. Fyrstu þrjá mánuði ársins varð verulegur samdráttur miðað við þrjá fyrstu mánuði síðasta árs. Vandinn er þess vegna kannski meiri sem við blasir og það er ekki tímabært að velta fyrir sér einhverjum sérstökum úrlausnum eða aðgerðum af hálfu stjórnvalda hér og nú en ég vil taka undir það með hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur að auðvitað þurfa bændasamtökin sjálf að koma að því, koma með tillögur og hugmyndir um það hvernig hægt sé að bregðast við. Það kemur síðan í því formi til stjórnvalda hvernig stjórnvöld geta komið að slíkum aðgerðum, m.a. eins og einhver hv. þm. nefndi í umræðunum, ég held ég að það hafi verið rætt um verklokasamninga við einstaka bændur. Það er að segja hvernig hægt er að fá einhverja bændur til þess að hætta framleiðslu þannig að þeir sem eftir eru hafi þó úr meiru að spila, hafi meiri framleiðslurétt meðan þetta kvótakerfi sem við búum nú við er ríkjandi. Ég held að við þurfum að fara að finna nýjar leiðir til að komast frá því. Í þessum mikla samdrætti sem hefur verið hefur þetta kvótakerfi leitt til þess ástands sem nú ríkir á fjölmörgum sauðfjárbúum. Birgðavandi er mikill og við þurfum auðvitað að takast á við hann og gera átak í vöruþróun. Af því að það var aðeins spurt um átak í útflutningi þá er ýmislegt í gangi í því sambandi. Því miður er ekki líklegt að slíkt skili háum sölutölum eða magntölum í sölu á næstu vikum eða mánuðum, það tekur tíma eins og það er reyndar búið að gera, en það eru ný viðhorf uppi og það er verið að vinna að því á ýmsum sviðum, bæði í lambakjöti, nautakjöti, jafnvel í grænmeti, tómatar hafa verið fluttir út, við höfum reynt að flytja út kartöflur og það er fleira sem er í gangi. Ég held að það séu möguleikar fyrir hendi ef okkur vinnst tími til þess að halda áfram slíkri vinnu. Hæstv. forseti. Ég sé að tíminn er að renna frá mér, ég hélt að það væri ekki ástæða fyrir mig að tala svo lengi. Ég vona að ég hafi svarað a.m.k. einhverju af þeim spurningum sem til mín hefur verið beint. Vafalaust er ýmislegt þó eftir enn eða ýmsu ósvarað en ég ítreka það þá sem ég sagði í upphafi að ég held að mörgum spurningum sem vaka í hugum okkar allra verði ekki svarað í þessu flókna máli nema með ljósi reynslunnar. En það sem við getum gert nú er að reyna að komast að niðurstöðu um frágang þessa máls á þann hátt að það sé sem ásættanlegast fyrir markaðinn. Við fáum inn eitthvert ákveðið magn af vörum sem ekki hafa verið til áður, á lægra verði samkvæmt lágmarksaðganginum. Að honum slepptum höfum við meira vöruúrval heldur en áður þó að það kunni að vera á háu verði. Og eins og hér kom fram ítarlega í máli hæstv. forsrh. þá ætlaði enginn að þetta skref sem nú er stigið í frjálsræði í verslun og viðskiptum milli þjóða ylli einhverjum byltingum heldur væri fyrsta skrefið á lengri leið.

Herra forseti. Vegna tilvitnunar hæstv. ráðherra í minnisblað frá fyrrv. utanrrh. þarf að undirstrika að ákvæði eldri laga um skilyrðislaust bann vegna dýrasjúkdómaákvæða eða smithættu gat að sjálfsögðu ekki staðist og var ekki haldið fram. Það yrði að breyta því í skilyrt bann vegna þess að breytingin er í því fólgin að það þarf að færa sönnur á að þessu sé ekki verið að beita sem viðskiptahindrun á fölskum forsendum. Það þarf að koma fram í þessum umræðum, virðulegi forseti, að það hefur enginn haldið því fram eða byggt upp þær væntingar að stofnaðildin að GATT eða þetta frv. mundi tryggja innflutning á lægra verði. Því hefur enginn haldið fram og enginn byggt upp þær væntingar vegna þess að það er skuldbinding við bændur um að tryggja þeim vernd í upphafi. Deilan snýst ekkert um það. Hin stóra spurning er sú hvort það verður yfirleitt nokkuð af innflutningi. Eins og fram kom í máli ráðherra er tollabindingin hámarkið, hún er himinhá. Ef farið er undir tollabindingu í tollum, þá er spurningin sú: Verður nokkuð af innflutningi? Viðskipti ráðast af verði og síðan af kaupgetu eða eftirspurn og ef verðið verður svo hátt, eru litlar líkur á því að það reyni nokkuð á þetta. Það er hins vegar öfugt við það sem menn bjuggust við. Þess vegna er ástæða til að spyrja fyrir utan þennan lágmarksinnflutning sem kann að verða einhver og þá væntanlega helst á lúxusvörum: Hefur hæstv. landbrh. einhverja skoðun á því í ljósi þessa frv. sem hér er lagt fram fyrir hönd ríkisstjórnarinnar hvort þetta verða virk lagaákvæði eða hvort tollarnir muni virka í reynd sem viðskiptahindrun? Svör hafa engin fengist við því. Það þarf að vera alveg skýrt. Hvert er mat hæstv. landbrh. á því? Hitt er nokkuð merkileg yfirlýsing sem fram kom í framhjáhlaupi hjá hæstv. ráðherra að menn þyrftu að fara að þoka sér úr núverandi kvótakerfi. Úr munni framsóknarmanns er þetta nærri því byltingarkennt. Eiga menn nú að fara að þoka sér úr núverandi kvótakerfi? Og er þá ekki rétt að ræða það svolítið? Og er þá ekki rétt, ef menn ætlast til þess að bændur eigi að fara að búa sig undir einhverja samkeppni innan hálfs áratugar, er ekki rétt að fara að leggja einhverja vinnu í það? Eigum við ekki að fara að þoka okkur inn í framtíðina, hæstv. landbrh.?

Hæstv. forseti. Það má byrja á því í beinu framhaldi af því sem voru lokaorð hv. 9. þm. Reykv. að segja að það yrði að gerast hægt. Ég er enginn byltingarmaður, ég viðurkenni það. En ég hef hins vegar sett nú þegar af stað endurskoðun á búvörusamningnum ef mönnum er það ekki ljóst. Ég hélt að það hefði komið fram víða í fjölmiðlum að sú vinna er í gangi. Það er reyndar kveðið á um það í stjórnarsáttmálanum og það er líka talað um það þar að taka sérstaklega á vanda sauðfjárbænda. Sú vinna er hafin. Hvað út úr henni kemur, ég sagði það áðan að ég teldi að það væri ekki eðlilegt að við veltum því fyrir okkur nú strax í upphafi þeirrar vinnu, en þó kann að vera ástæða til þess að fjalla eitthvað um þau mál þegar og ef þetta frv. sem ég greindi frá áðan sem verður lagt hér fram, vonandi á morgun, og ég legg áherslu á að fá afgreitt, kemur til umræðu, þá ræðum við nánar um málefni landbúnaðar og þar með talið sauðfjárræktarinnar. En ég held að ég þurfi ekki að bæta við neinu sem ég sagði um innflutningsbannið vegna dýrasjúkdómanna. Ég vitnaði aðeins til þessa skjals og ég las orðrétt upp úr því og ég tel að einmitt það sem verið er að gera í frv. eins og það liggur fyrir, þeim texta sem er hér í 26. gr., þá sé það nokkurn veginn það sem hv. 9. þm. Reykv. lýsti eftir eða lýsti yfir, að það þyrfti að breyta formerkjum. Það þarf að breyta formerkjum frá því skilyrðislausa eða algjöra banni sem var áður. Varðandi það hvort hér sé um að ræða virk lagaákvæði sem þýði einhvern innflutning, þá árétta ég það aftur sem ég sagði bæði í upphafi og lok ræðu minnar áðan að ég hygg að þar verði reynslan að skera úr. Ég geri mér ekki fyllilega grein fyrir því. Ég lýsti þeirri skoðun minni að ég teldi að hér væri reynt að ná ásættanlegri málamiðlum milli sjónarmiða. Það er ekki farið í hámarkstollana. Það mun verða meira vöruúrval og þá hafa neytendur val en ég get vel ímyndað mér að það verði í flestum tilfellum eins og hér er gert ráð fyrir umtalsvert dýrara heldur en innlenda varan.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hæstv. landbrh. treystir sér ekki til þess að leggja mat á það hvort þetta verða virk ákvæði eða hvort þau virka í reynd sem viðskiptahindrun þannig að ekkert verði af viðskiptum. Sannarlega erum við ekki byltingarmenn, en hversu hægfara getum við verið? Ástæðan er auðvitað sú að það eru af ásettu ráði byggðir upp þessir svokölluðu magntollar í fastri krónutölu og það er þar sem feluleikurinn er fólginn í málinu. Þeir byggðu grunninn fyrir tæpum áratug á heimsmarkaðsverði sem er ekki til. Hið raunverulega innflutningsverð til Íslands er miklu hærra. Hvers vegna? Það er vegna þess að hingað eru fluttar inn vörur sem yfirleitt eru í hærri gæðaflokki. Í annan stað er það vegna þess að hingað eru fluttar vörur í mjög litlu magni og í þriðja lagi vegna þess að þær eru keyptar frá heildsölum sem leggja á heildsöluálagninguna strax í innflutningslandinu þannig að þetta verð er miklu hærra. Í mörgum tilvikum 100% hærra. Síðan bætist ofan á það sem menn þekkja, flutningskostnaður, tryggingar og heildsöluálagning innan lands. Í skjóli þessa eru búnir til magntollar sem eru allt of háir. Deilan snýst alls ekkert um það hvort menn eiga að beita samsettum tollum, bæði prósentu og fastri krónutölu. Það má vel gera. Þetta er pólitísk ákvörðun um að stilla magntollana upp undir bindingar í mjög mörgum tilvikum af ásettu ráði til þess að hindra viðskipti. Og það er langur vegur frá því til þess sem við höfum sagt. Við bjuggumst ekki við verðlækkun, nei. Við bjuggumst við að þeir yrðu stilltir af af sanngirni þannig að fyrstu skrefin yrðu stigin á tímabilinu, á þetta gæti reynt og neytendur gætu vænst einhvers bata án þess að gengið yrði á hlut bænda. Það er þetta sem er sniðgengið.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra lagði á það mikla áherslu áðan að landbrh. hefði forræði um allar efnislegar ákvarðanir í þessu máli og vitnaði til 20. gr. frv. í þessu sambandi. Reyndar voru á síðasta þingi margir hv. þm. Framsfl. sem lögðu á þetta mikla áherslu og reyndar þáv. formaður landbn., hv. þm. Egill Jónsson. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvað 4. gr. frv. þýðir sem kveður á um breytingar á tollalögum, en þar er gert ráð fyrir að ráðherra --- og þá er verið að tala um hæstv. fjmrh. --- geti með reglugerð eða öðrum fyrirmælum sett nánari reglur um ákvörðun tollverðs er taki mið af samningum um framkvæmd 7. gr. hins almenna samnings um tolla og viðskipti. Reglurnar skulu m.a. tilgreina hvernig tollverð skal ákvarðað í þeim tilvikum sem ekki er hægt að ákvarða tollverð innflutningsvöru skv. 8. gr. og þar sem bæta skal við tollverð samkvæmt ákvæðum 9. gr. Hér er ákvörðunarvaldið í þessu tiltekna máli eftir því sem ég skil málið best og hæstv. landbrh. leiðréttir mig þá, ákvörðunarvaldið er í höndum hæstv. fjmrh. og ég spyr: Ef það kemur upp ágreiningur varðandi þetta tiltekna atriði, hver hefur þá forræði raunverulega í þessu máli? Hver er það sem hefur ákvörðunarvaldið?

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst lýsa ánægju minni með það, ef ég má skilja orð hv. þm. svo, að henni sé mjög umhugað um það að landbrh. hafi forræðið í málinu. Ég held að það sé mikilvægt og ég leita þá eftir stuðningi hv. þm. ef það hefur eitthvað misfarist í því, þ.e. forræðismálinu, þannig að við getum þá lagað það í nefnd og séð til þess að það verði fært til rétts vegar og þess vegar sem þingið hafði ályktað um. Ég sagði það áðan að ég teldi að það væri ekki óeðlilegt að í tollalögum eða breytingum á tollalögunum væri kveðið á um forræði fjmrh., í þeim lagabálki. Nú er mér ekki alveg ljóst, ég hef ekki haft möguleika á því að lesa mig svo nákvæmlega til í því hverju er verið að breyta í 10. gr. tollalaganna með 4. gr. frv. og er sjálfsagt að skoða það nánar, líta eftir því hvað hér er átt við, en ég geri mér alveg ljósa grein fyrir því að það verður ekki tekið af fjmrh. allt forræði í tollalögunum. Hins vegar er skýrt kveðið á um það í þessu lagafrv. að það sem skiptir máli fyrir landbúnaðinn og það sem skiptir máli eins og þáltill. kvað á um er að það sem heyrði undir og varðaði innflutning á landbúnaðarafurðum væri á forræði landbrh. og ákvarðanirnar sem taka þarf í því sambandi eru greindar í 19. og 20. gr. og ég tel að þær séu mjög afdráttarlausar. Það má aðeins nefna það sem hefur kannski ekki komið mikið fram í umræðunni að það er gert ráð fyrir samstarfsnefnd þriggja ráðuneyta til þess að vera landbrh. til aðstoðar við að undirbúa þessi mál öll sömul um þessar reglur, um úthlutunarkvótana og annað sem þarf að ákveða, innflutningstímabil o.s.frv., en forræðið er eftir sem áður algjört hjá landbrh. í því máli einnig. En þarna er um að ræða samstarfsnefnd ráðuneyta sem að málinu koma þannig að ég hygg að það sé nokkuð vel séð fyrir þessu forræði eins og þingið hafði áður ályktað.

Virðulegi forseti. Út af upphafsorðum hæstv. ráðherra vil ég segja það að þó að ég sé að spyrja þessarar spurningar þá er það ekki endilega mín skoðun að það sé rétt og eðlilegt að allar efnislegar ákvarðanir í þessum málum séu í höndum landbrh. sem í raun og sanni heyra undir tvö ráðuneyti í það minnsta, landbrn. og ekki síður fjmrn. að því er varðar tollamálin. En ég vildi hafa þetta á hreinu, ekki síst nú þegar ljóst er að landbrh. er ekki öruggur á því hvað 4. gr. felur í sér, þá er full ástæða til þess að hann kynni sér það. Þá vitna ég í því sambandi til þess að í þeirri brtt. sem kom frá utanrmn. á síðasta þingi var verið að tala um, og ég hef ekki annan skilning á því heldur en var þá, að landbrh. hefði forræði um allar efnislegar ákvarðanir í þessu máli. Hvað er verið að undanskilja hérna? Mér skilst á svörum hæstv. ráðherra að hann sé ekki alveg öruggur á því þannig að það er ástæða til að kynna sér það. En ég undirstrika að ég er ekki endilega sammála því að þetta mál eigi alfarið að heyra undir landbrh. Þvert á móti. Við erum að fjalla hér líka um tollamál þannig að mér finnst það eðlilegur hlutur að fjmrh. hafi eitthvað um það að segja.

Hæstv. forseti. Mér þótti nú miður að heyra þetta. Ég tapaði þarna aftur stuðningsmanni ef um glímu er að ræða en ég á svo sem ekki von á því að það verði mikil glíma um málið. Ég tek undir með hv. þm. að það er eðlilegt að skoða það betur og nánar hvað er verið að fjalla um í 10. gr. laganna, en ítreka það aftur, og við erum þá sammála, við hv. þm., um það að auðvitað er forræði tollalöggjafarinnar í höndum fjmrh., hlýtur að vera það. Það getur varla neinum blandast hugur um það. En hins vegar er jafnskýrt að það sem talað hefur verið um og samþykkt var hér á þinginu, þó að ég muni svo sem ekki hvernig hv. þm. greiddi atkvæði um þessa margumræddu þáltill. um áramótin, hver var afstaða hv. þm., enda skiptir það ekki höfuðmáli heldur það að þar er fyrst og fremst skýrt kveðið á um það að forræði er varðar innflutningsmál á landbúnaðarafurðum sé í höndum landbrh. en ekki að það sé verið að flytja tollalög frá fjmrh. yfir til landbrh. Það held ég að engum hafi dottið í hug. Ef þar að auki athugasemd við 4. gr. er lesin í viðbót við að hafa lesið 4. gr., þá segir hún lítið meira þannig að það þarf greinilega að fá tíma til þess að skoða þetta, enda nógur tími til þess að skoða það nánar í nefnd.

Herra forseti. Þetta frv. sem við erum hér að ræða byggir á GATT-samningnum eða síðustu lotu GATT-viðræðna sem er ein merkasta tilraun í samfélagi þjóða að koma á bættum lífskjörum. Samningurinn miðar að því að örva frjáls viðskipti og ég held að það þurfi ekki að hafa mörg orð um það gagnvart Íslendingum sem eru það háðir utanríkisviðskiptum að við eigum að styðja og nýta þá möguleika sem þessi samningur gefur okkur. Það er tvennt sem við þurfum að hafa í huga þegar við erum að útfæra þennan samning, þ.e. annars vegar að hagur neytenda batni við hann og í öðru lagi að það gætu skapast sóknarfæri og þar með bættur hagur bænda. Þetta er það tvennt sem við þurfum að hafa í huga þegar við erum að útfæra þennan samning. Það ber að leggja á þessa tolla sem við erum að ræða hér þannig að þeir séu lagðir á af sanngirni vegna þess að hagsmunir bænda og neytenda fara saman til langs tíma. Ég held að þetta sé skynsamlegt viðhorf en það kemur ekki fram í þessu frv. Við verðum að átta okkur á því að grundvöllur GATT-viðræðnanna og frelsi í milliríkjaviðskiptum byggir á þeirri hugsun að samkeppni milli fyrirtækja og landa og frjálst val neytenda er það form í viðskiptum sem almennt leiðir til mestrar hagsældar. Það er ekki spurning að þingflokkur Þjóðvaka styðji þessa hugsun en ekki þetta frv. vegna þess að þetta frv. þarf að taka verulegum breytingum svo það sé í anda þessarar stefnumótunar. Ég ætla aðeins að víkja fyrst að lágmarksinnflutningi. Þetta frv. er mjög tæknilegt og satt best að segja er greinargerðin með því ekki þannig að það sé hægt að átta sig vel á því. Ég held að flestir hv. þm. þurfi annaðhvort að vera vel heima í málinu eða lesa nokkuð margar skýrslur til að átta sig á þessu máli því það er ekki hægt að lesa það vel út úr frv. Þegar tollabindingarnar eða hámarkstollarnir voru ákveðnir þá var farin sú leið að finna sem lægst heimsmarkaðsverð og sem hæst innanlandsverð sem gerði það að verkum að menn gátu ákveðið tollabindingarnar eða hámarkstollana sem hæsta. Ég vil taka sem dæmi, sem kemur fram í frv. um slíka tollabindingu, upp á 538%. Síðan eru tekin 32% af því sem er tollur. Það getur verið nokkuð há tala. Þetta er það sem gildir fyrir þennan lágmarksaðgang eða lágmarksinnflutning á búvörum. Þar er miðað við að það geti verið hlutdeild í innanlandsneyslu 3% sem færist síðan upp í 5%. Þetta er þessi lágmarksaðgangur sem samningurinn á að tryggja. Þá er mjög mikilvægt að þessi 3% opnun sé þannig úr garði gerð --- því við megum ekki gleyma því þegar við erum að tala um 3% þá eru 97% eftir fyrir innlenda framleiðslu --- þá er náttúrlega mjög mikilvægt að þessi lágmarksopnun sé gerð á þann hátt að hún leiði til vissra kjarabóta fyrir neytendur, skapi svigrúm fyrir framleiðendur, fyrir bændur, til að laga sig að breyttum aðstæðum. Vegna þess að við getum ekki þegar fram líður lokað okkur inni í okkar eigin veröld með okkar atvinnuvegi, hvorki þennan atvinnuveg né annan. Þetta er það sem við höfum ekki gert. Hér hefur verið talað nokkuð um ofurtolla. Ég vil upplýsa að ég hef hér upplýsingar frá Neytendasamtökunum þar sem þeir hafa fengið upplýsingar um verð í Danmörku, þar sem hægt er að kaupa flestar af þessum landbúnaðarvörur sem við erum að tala um, umreiknað hvað það mundi kosta hér komið til landsins og borið það saman við innlent verð. Þá eru tollar, svo ég taki dæmi, sem verða lagðir á innflutning á svínaafurðir um 170%. Á nautaafurðum, hakki, gúllasi og nautalundum eru tollar um 115%. Á lambaafurðum eru tollarnir um 130%. Á ostum eru þeir um 190%. Þetta eru tollarnir sem lagðir eru á innflutning samkvæmt þessu frv. Ef maður ber síðan saman og skoðar hvað erlend matvara verður dýrari heldur en innlend matvara, en við höfum öll talað um það að hér þurfi að hugsa út frá því að íslenskur landbúnaður þarf sinn aðlögunartíma. Hann þarf að hafa tækifæri til að keppa við þessar breyttu aðstæður. Það hefur verið villandi sem hefur komið fram í umræðu, ég held aðallega í fjölmiðlum, þar sem er talað um að þessi munur geti verið um 30%, og það er nú reyndar getið um ákveðna fyrirvara í frv. Það verður líka að hafa í huga þegar talað er um heimsmarkaðsverð að þegar heimsmarkaðsverðið var athugað á sínum tíma þá var í mörgum tilfellum ekki hægt að finna marktækt heimsmarkaðsverð. Enda var það ákveðinn liður í því að finna út tollabindinguna. En þessar tölur varðandi lágmarksinnflutninginn, svo ég nefni nokkur dæmi, þá munu t.d. svínaafurðir vera hér á bilinu 47--87% dýrari en erlenda varan verður. Þetta er náttúrlega miklu meira en 30%. Svínalæri með beini, svo ég hafi það líka alveg rétt, mun verða ívið ódýrara á þessum lágmarksinnflutningi, aðeins þessi 3%. Þarna er ég ekki að tala um það sem væri á rauntollum, heldur miða hér við lágmarkstollana. Þannig að ef maður fer yfir þetta þá eru þetta svona 14% upp í 100%, eða 14, 15, 20, 30, 40, 50% algengt sem erlenda varan verður dýrari miðað við þennan lágmarksinnflutning. Þá spyrjum við okkur: Er þetta skynsamlegt? Því við ætlum að þessi litla opnun sem gert er ráð fyrir í GATT-samningnum komi neytendum vel og hún á að opna möguleika á vissri samkeppni að fengnum aðlögunartíma. Ég fullyrði að ef það á að flytja inn vöru hingað, sem á að vera sambærileg, sem er kannski 30--40% og upp í 100% dýrari, þá efast ég um að nokkur muni flytja inn þá vöru. Ég efast um að nokkur muni kaupa þá vöru. Þá erum við ekki að nýta þennan GATT-samning í anda hans heldur að útfæra hann þannig að hann valdi engum breytingum á okkar efnahagsumhverfi hér á landi. Það er hlutur sem við megum ekki gera. Ef við hins vegar förum yfir í rauntollana en upplýst hefur verið hér hvernig þeir eru lagðir á. Það er lagt 30% ofan á cif-verð og bætt síðan við krónutölu og með þeirri útreikningsaðferð verður þessi erlenda matvara í langflestum tilfellum, misjafnt eftir matvörum, um 50--60 og upp í 70--80% dýrari heldur en innlend matvara. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að umfram þennan lágmarksinnflutning sé visst verðbil. Ég tel það vera skynsamlegt að þar sé visst verðbil sem síðan trappist niður á nokkrum tíma, eins og reyndar er gert ráð fyrir í GATT-samningnum, þannig að íslenskur landbúnaður fái tækifæri til að laga sig að breyttum aðstæðum. Ég held að það hefði þurft að setja inn sem markmið í þetta frv. að innflutningur sé á sambærilegu verði og innlend framleiðsla á þessu takmarkaða magni, þessum lágmarkstollum sem ég gat um hér áðan. Þeir verði það lágir að innlend framleiðsla sé að keppa á þeim grundvelli, keppa á grundvelli gæða og fjarlægðarverndar. Þetta þýddi það að neytendur hefðu raunverulegt val. Hér er hvort sem er um það lítið magn að ræða að ekki hefur áhrif á grundvallarafkomu stéttarinnar. Við skulum líka hafa það í huga sem hér hefur aðeins verið komið inn á í umræðunni varðandi tæknilegar hindranir eða réttara sagt sjúkdómsvarnir. Ég vil vara við því að okkur komi til hugar að nota heilbrigðisreglugerðir sem tæknilegar hindranir. Það er nefnilega mjög algengt að það sé gert. Við Íslendingar ættum að þekkja mjög gott dæmi um það sem var hegðun franskra tollvarða í fyrra ef ég man rétt, þar var beitt heilbrigðisreglum til að stöðva innflutning. Japanir nota þessa aðferð nokkuð mikið hjá sér. Þetta er ,,viðurkennd`` regla í samskiptum milli þjóða en við eigum ekki að hugsa á þeim nótunum. Vitaskuld eigum við að beita öllum ráðum til að koma í veg fyrir sjúkdóma hér en ég hef grun um það að oft á tíðum höfum við beitt þessum reglum kannski meira en góðu hófi gegnir sem lið í okkar viðskiptastefnu. Við skulum líka minnast þess að flest höfum við farið til útlanda og við höfum komist lifandi heim eftir að hafa borðað þá fæðu sem er á boðstólum þar. Við þurfum líka að hafa í huga --- og við því vildi ég fá svar hér --- hvort tollalækkanirnar komi ekki til framkvæmda. Þeir eiga að lækka um 36%, þó ekki niður fyrir 15% á einstakar vörutegundir, hvort útfærsla á þessu geti verið með þeim hætti þar sem við miðum ekki við hæstu mörk. Getur þetta þá þýtt að við hefðum þá þegar gengið þessa lækkunarleið þannig að tollarnir mundu þá ekki lækka á því tímabili? Þetta er nokkuð óljóst. Ég gat ekki lesið alveg út úr því hvernig það væri hugsað. Ég held að aðalatriðið sem blasir við með þessu frv. sé það að matarverð mun ekki lækka til neytenda. Það er hlutur sem ekki var stefnt að með þessum samningum, að það mundi ekki endurspeglast í meira úrvali og í raunverulegu vali því það er auðvitað verðið sem ræður hvað mestu um það. Ég get lýst því hér yfir að ég hef í sjálfu sér engar áhyggjur af því að íslenskur landbúnaður geti ekki lagað sig að breyttum aðstæðum. Hann getur fyllilega keppt við vöru í samkeppni um gæði ef svo ber undir. Það er augljóst að hér þarf að fá betra mat á áhrifum þessa frv. Við heyrðum áðan að hæstv. landbrh. var ekki meira en svo viss um tiltekna grein í frv. sem ég get upplýst hann um það er tæknileg grein sem er fyrst og fremst gerð ef upplýsingar liggja ekki fyrir. Það kemur fram í greininni og er víðar til. Ég held að það vanti upplýsingar um áhrif þessa samnings á hag neytenda og hvort þetta staðfesti ekki það sjónarmið sem ég hef verið að tala fyrir, að þarna sé raunverulega ekki um bata fyrir neytendur að ræða. Það eru líka tvö eða þrjú atriði sem ég vildi spyrja varðandi þetta mál. Í 15. gr. frv. er talað um fóðursjóð og þar segir, með leyfi forseta: ,,Þá er enn fremur heimilt að greiða framleiðendum búvara fé úr fóðursjóði eftir afurðamagni.`` Ég vil spyrja hæstv. landbrh. að því hvort þarna sé hætta á því að það verði um að ræða mismunun milli búgreina varðandi þennan fóðursjóð, hvort það sé möguleiki eða ætlunin við beitingu þessara heimildarákvæða. Ég vil sömuleiðis spyrja út í 21. gr. þar sem landbrh. er veitt heimild til að leggja á verðjöfnunargjald. Ég vil fá að vita með hvaða hætti hann hyggst nota þessa heimild en í greinargerð með frv. er vikið að því að þetta byggi á vörutegundum sem ekki hafa náðst enn þá samningar um. Samningaumleitanir um það standa yfir og ég vildi fá upplýst hvernig þær samningaviðræður standa, þ.e. bæði þær sem tengjast Evrópska efnahagssvæðinu og líka samningar sem EFTA-löndin hafa við aðrar þjóðir. Ég held að við verðum líka aðeins að rifja upp að það er ekki hægt að ræða þessi tollamál eingöngu út frá hag neytenda og ég hef ekki gert það hér. Það verður að tvinna þessa umræðu saman við hag bænda og það eru nokkrar stærðir sem eru athyglisverðar sem sýna okkur ákveðna þjóðfélagsbreytingu sem hefur átt sér stað. Árið 1974 eða fyrir 20 árum voru tæp 11% af vinnuafli bundin í landbúnaði. Þetta var komið í 6,1% 1985 og núna er það talið vera u.þ.b. 5%. Þessum störfum hefur sem sagt fækkað um helming eins og þetta er mælt á hefðbundinn mælikvarða í landbúnaði. Þetta er í sjálfu sér nákvæmlega sama þróun og hefur orðið alls staðar í kringum okkur. Við erum ekki að ganga í gegnum neitt einstakt tímabil. Tæknivæðingin í landbúnaði hefur alls staðar í nágrannlöndunum komið fram í því að það hefur orðið fækkun á fólki sem vinnur við þessa frumgrein. Við getum líka litið á það að þáttur búfjárframleiðslunnar 1980 í vergum þjóðartekjum var 5% en var kominn niður í 2,5% fyrir örfáum árum. Þannig að við sjáum að þetta ber að sama brunni, hér hefur orðið umtalsverð minnkun hlutdeildar landbúnaðar í hagkerfinu, bæði hvað varðar vinnuafl og hvað varðar þátt í verðmætasköpun. Þetta er vandamál sem allar þjóðir standa frammi fyrir. Það er þess vegna sem við verðum að líta á þessa umræðu í samhengi við aðra þætti. Við vitum það vel að landbúnaðarvörur, matvörur, eru hér mun dýrari heldur en bæði í OECD-ríkjunum og Evrópusambandsríkjunum. Ríkisstuðningur hér hefur verið verulegur þó svo að hann hafi minnkað á undanförnum árum í kjölfar búvörusamningsins. En þrátt fyrir það erum við með verulegan stuðning hérlendis miðað við aðrar þjóðir. Við þurfum líka að hafa í huga að samkvæmt GATT-samkomulaginu verðum við að minnka innanlandsstuðning verulega á þessum árum. Hér ber allt að sama brunni, við verðum að taka upp hinar framleiðslutengdu greiðslur í landbúnaði og breyta þessum greiðslum, ekki lækka þær, en breyta þeim í greiðslur óháðar framleiðslu. Þetta er venjulega kallað grænar greiðslur. Þetta yrði að gerast samhliða því að framleiðslukvótar yrðu afnumdir því það er ekki hægt að láta bændur fara að keppa við innflutning eða keppa á samkeppnismarkaði og síðan að setja þeim takmarkanir í magni. Þetta mun leiða til þess að störfum fækkar í landbúnaði. Það gerir það alveg eins og gerst hefur undanfarna áratugi. En þetta þýðir líka bætta afkomu þeirra sem eftir eru í þessari grein. Landbúnaðurinn er að ganga í gegnum svipaðan feril og atvinnugreinar hafa oft áður gengið í gegnum. Það er mjög mikilvægt atriði þegar menn taka upp greiðslur sem eru ekki framleiðslutengdar að það séu gerðir myndarlegir verklokasamningar eða styrkir vegna búháttabreytinga við bændur. Því það má ekki vera að sú landbúnaðarstefna sem við þurfum að finna út úr frv. til að hækka tekjur bænda, sé á nokkurn hátt þannig að níðst sé á rétti bænda. Annað atriði sem við ættum að huga að, og nefnt hefur verið í umræðunni, er hvar forræðið liggur í þessum málum. Mér finnst um marga þá málaflokka sem hér eru taldir upp að þeir ættu ekki að vera á forræði landbrh. Þeir ættu að vera á forræði fjmrh. Ég fæ alltaf sömu svörin í umræðunni: Þetta er eitthvað sem fyrri ríkisstjórn hefur samið um. Og maður spyr: Er núv. ríkisstjórn bundin af því sem fyrri ríkisstjórn náði samkomulagi um? Ef menn kjósa að taka upp forræðismál varðandi þennan mikilvæga málaflokk þá sé ég í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu að þetta þing gæti tekið það til skoðunar. Það hefur líka komið fram í skýrslu nefndar sem hefur verið vitnað til í umræðunni, sem forstjóri Þjóðhagsstofnunar sat í, að hans mat eða mat þeirrar nefndar sé að GATT valdi ekki breytingum umfram núgildandi búvörusamning. Núgildandi búvörusamningur hefur valdið verulegum breytingum í íslenskum landbúnaði. Við verðum hins vegar að hafa í huga að við eigum að nýta okkur þá möguleika sem GATT-samningurinn gerir til að stokka aðeins upp þessi mál í íslenskum landbúnaði. Ég held að menn gætu náð um það samstöðu. Ég vil líka benda á það að samkeppni innlendrar landbúnaðarframleiðslu við takmarkaðan innflutning eykur möguleika á útflutningi íslenskra landbúnaðarafurða ef slíkt verður hagkvæmt. Ef það verða ekki breytingar sem leiða til aukinnar framleiðni, m.a. með hagræðingu, þá mun þessi þróun halda áfram, þ.e. lækkun meðaltekjubúa á Íslandi. Sú þróun mun einfaldlega halda áfram ef menn taka ekki upp breytta hætti í þessu sem stuðla að aukinni framleiðni m.a. með hagræðingu. Ef menn fara ekki af þessari leið sem verið hefur núna undanfarið, og nú er tækifæri til að fara af þessari leið, þá munu tekjur eða meðaltekjur búa hér á landi halda áfram að dragast saman Meginatriðið sem ég sé í þessu frv. er þannig að við eigum að hafa innflutninginn á sama verði og innlenda framleiðslu hvað varðar þetta takmarkaða magn sem gert er ráð fyrir í lágmarksinnflutningi og á þeim þætti er keppt í gæðum og fjarlægðarvernd. Tollútfærslan má vera í þessu formi. Þó að tölurnar í frv. séu of háar þá er það vernd fyrir íslenskan landbúnað sem mun þrepast niður rólega á næstu árum en við megum ekki hafa þessa tolla með þeim stærðarmörkum sem ég gat hér um áðan vegna þess að þá þýðir þetta að við erum ekki með neinar breytingar í okkar landbúnaðarstefnu. Það væri beinlínis það vitlausasta sem við gerðum þegar við afgreiðum þetta mál að það leiðir ekki til neinna breytinga á landbúnaðarsviðinu. Í öðru lagi eigum við að hrinda í framkvæmd breytingum á greiðslum til bænda sem eru ekki tengdar framleiðslu og þá sérstaklega til stuðnings búháttarbreytingum og jafnframt þessu að afnema framleiðslukvóta. Það er þannig sem ég tel að við eigum að reyna að afgreiða þetta mál á þessu þingi að það þýði einhverjar breytingar í umgjörð landbúnaðarmála hér á landi. Ég tel að það sé mjög gott tækifæri til þess út frá þessu frv. og það er í anda þess sem menn lögðu upp með, allar þær þjóðir sem skrifuðu undir þennan samning.

Herra forseti. Fyrst vil ég taka það fram að ég fæ ekki betur séð og heyrt en að þær tillögur og þær hugmyndir sem hv. þm. hér lýsti séu í einu og öllu hinar sömu og áður komu fram í mínu máli og einnig að því er varðar þær hugmyndir sem hann lýsti að brtt. á frv. og er það vel. Hv. þm. vék að samkomulagi sem gert hefði verið í tíð fyrrv. stjórnarflokka varðandi forræði mála. Tók það sjálfur fram að hann væri ekki sammála því og spurði fulltrúa hæstv. ríkisstjórnar hvort hún teldi sig bundna af samkomulagi milli fyrrv. stjórnarflokka. Það er nauðsynlegt að taka það fram að þetta samkomulag á sér eftirfarandi forsendur: Á sínum tíma var í fullkominni óvissu og fullkominni hættu hvort það tækist að tryggja stofnaðild Íslands að GATT. Áhrifamiklir menn í samstarfsflokknum fyrrverandi höfðu lýst því yfir að það skipti ekki máli og mætti vel bíða. Niðurstaðan varð sú að það tókst en það kostaði þetta: Það kostaði það að fallast á til þess að tryggja hið meira mál að gera þessa forræðisbreytingu. Hún er auðvitað fúsk. Hún er brot á reglugerð um Stjórnarráðið og brot á auglýsingu um verkaskiptingu Stjórnarráðsins. Tollamál heyra undir fjmrh., eiga heima þar. Úthlutun á kvótum að því er varðar innanlandsviðskipti eiga heima í viðskrn. og þetta er auðvitað fúsk. Að sjálfsögðu á að breyta þessu. Nú spyr ég: Er nokkur ástæða til þess fyrir núv. stjórnarflokka að halda þessu samkomulagi til streitu? Þetta samkomulag var gert vegna þess að fyrrv. hæstv. landbrh. bar ekki traust til þáv. og núv. hæstv. fjmrh. Og af því að hæstv. fjmrh. er ljúfmenni og berst ekki fyrir meira að segja sínum eigin málstað þegar hann er réttur, þá var á þetta fallist. 

Þetta er ákvörðun Alþingis, hv. þm., ekki ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Mig langar að fara nokkrum orðum um þetta frv. til laga um breytingar á lögum vegna aðildar Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni í ljósi þeirra umræðna sem ég tók þátt í þegar rætt var um búvörulagabreytingu fyrir nokkru síðan þegar í rauninni var verið að takast á um þennan GATT-samning sem við erum með hér til umfjöllunar. Mig langar að koma að þessu máli á örlítið annan hátt heldur en menn hafa verið að gera, ekki kannski beint út frá lögunum nákvæmlega heldur út frá viðhorfunum og þá til að velta upp viðhorfum fólksins, neytendanna í landinu. Það er kannski rétt að velta upp líka viðhorfum stjórnmálaflokkanna t.d. fyrir kosningar að einhverju leyti. Ég vil, með leyfi forseta, vitna hér í skoðanakönnun sem Dagblaðið gerði föstudaginn 18. mars 1994 þar sem kemur í ljós að 75% allra spurðra alþýðubandalagsmanna vilja aukið frelsi í innflutningi á landbúnaðarvörum. 71,8% alþýðuflokksmanna vildu aukið frelsi í innflutningi á landbúnaðarvörum. 51,8% framsóknarmanna vildu aukið frelsi í innflutningi á landbúnaðarvörum. 71% aðspurðra sjálfstæðismanna vildu aukið frelsi í innflutningi á landbúnaðarvörum. 59% fylgjenda Kvennalistans sem spurðir voru vildu aukið frelsi í innflutningi á landbúnaðarvörum. Síðan er hægt að vitna til þess hvað Þjóðvakamenn sögðu nú fyrir kosningar í þessum málum. En þegar var spurt um algjört frelsi kom í ljós að það voru 55% á höfuðborgarsvæðinu á móti og 75% á landsbyggðinni. Þetta gefur nokkra mynd af þeirri umræðu sem er í gangi í landinu og hefur verið. Og þá kemur þessi spurning náttúrlega upp: Hvers væntir fólk af þessum alþjóðsamningi eða þessari alþjóðaskrifstofu sem var verið að semja um? Hvaða væntingar ber fólk í brjósti við þetta samkomulag? Það væri kannski rétt að beina spurningu til hæstv. forsrh. ef hann er einhvers staðar nálægur í sambandi við þetta mál.

Forseti getur upplýst að hæstv. forsrh. verður hér innan stundar.

Herra forseti, er það innan klukkustundar eða eftir augnablik, eftir tíu mínútur eða hvað?

Forseti getur ekki upplýst það nákvæmlega en mun leita upplýsinga um þetta. Hæstv. forsrh. er ekki í húsinu en er skammt undan.

Herra forseti. Ég vil biðja forseta að gera ráðstafanir til þess að hæstv. forsrh. komi hér á meðan ég hef ræðutíma þannig að hann eigi kost á að svara spurningum mínum. Ég er alveg tilbúinn að halda örlítið áfram og gefa honum færi til að koma. En á meðan væri kannski rétt að fá, með leyfi forseta, að vitna í stefnumál Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Með aðild Íslands að nýjum GATT-samningi er innflutningsbann á landbúnaðarvörum fellt úr gildi nema heilbrigðisreglur leiði til annars. Ísland mun, eins og aðrar þjóðir, tryggja að neytendur njóti góðs af þessum breytingum og að íslenskur landbúnaður njóti sambærilegs aðlögunartíma og erlendur landbúnaður í samræmi við GATT-samninginn.`` Þá velti ég fyrir mér í ljósi þeirra umræðna sem hér hafa farið fram, þar sem menn hafa rætt um verð á sambærilegum vörum framleiddum á Íslandi fari aldrei nokkurn tíma niður, verð á framleiddri íslenskri vöru, hvort þetta sé orðið aflagt plagg eða hvort þetta hafi aðeins verið fyrir kosningar. Ég get spurt hæstv. forsrh. á eftir þegar hann má vera að því að koma hvort þetta hafi verið eitthvert mál fyrir kosningarnar eða hvort þetta verður áfram. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna aftur í stefnumál Sjálfstfl. fyrir kosningar þar sem segir: ,,Samkeppni í viðskiptum, neytendavernd. Mikil og heiðarleg samkeppni í viðskiptum tryggir best vernd neytenda og fjölbreytni í atvinnulífi. Með innlendri löggjöf skal stuðla að gegnsæi í viðskiptalífinu og eðlilegri samkeppnisstöðu fyrirtækja. Þátttaka Íslands í alþjóðasamstarfi styrkir enn frekar samkeppni og þar með neytendavernd og að henni ber að vinna á öllum sviðum verslunar og viðskipta.`` Ég velti fyrir mér, skyldi það vera það sem menn eru að vinna að í ljósi þess sem hæstv. forsrh. hefur hér sagt og aðrir þeir sem hafa lýst dæmum í krónum og tölum hvernig þetta getur litið út. Það er hægt að halda áfram að velta fyrir sér málunum. 29. mars 1995 var haldinn almennur fundur Neytendasamtakanna þar sem frambjóðendur ræddu áhrif GATT-samnings á verð matvæla. Með leyfi forseta vitna ég í það sem þar stendur. Það er frá formanni Neytendasamtakanna þar sem hann í sinni aðalræðu gerir ráð fyrir því að GATT-samningurinn færi Íslendingum raunverulegan ávinning í útflutningi í formi tollalækkana. ,,Sá hluti samningsins sem snýr að landbúnaðarvörum hefur valdið mestum taugatitringi,`` stendur hér. ,,Þingmenn virðast vilja að við eigum að fá allt án þess að gefa nokkuð til baka. Ef tollígildi verða nýtt að fullu verða tollar svo háir á innfluttum landbúnaðarvörum að því má líkja við múra, tollmúra sem reistir væru í kringum landið. Það er á skjön við grundvallarmarkmið GATT-samningsins sem miðar að því að örva viðskipti með landbúnaðarvörur. Þetta var efnislegt``, segir Morgunblaðið, ,,efnislegt inntak í framsöguræðu Jóhannesar Gunnarssonar, formanns Neytendasamtakanna, á fundi sem haldinn var um GATT-samninginn.`` Í ljósi þess sem hér hefur verið sagt finnst mér eðlilegt að fá svör frá hæstv. forsrh. og ég vona að það hafi verið gerðar ráðstafanir til þess að hæstv. forsrh. komi hér í salinn og geti svarað þeim spurningum sem hljóta að leiða af þessum upprifjunum sem ég hef farið í í ljósi framsettra mála fyrir kosningar. --- Nú væri gott að heyra frá virðulegum forseta hvernig staða mála er í að nálgast hæstv. forsrh.

Það hefur verið komið boðum til hæstv. forsrh. en forseti hefur ekki upplýsingar um það hvenær hann getur komið í salinn.

Vil ég þá spyrja herra forseta hvort það sé rétt að gera hlé á fundi þar til hæstv. forsrh. getur komið í salinn til þess að svara þeim spurningum sem ég þarf að fá svör við. 
            

Forseti hefur fengið upplýsingar um að hæstv. forsrh. verður hér eftir um það bil sjö mínútur. Ef hv. þm. getur ekki haldið áfram ræðu sinni er spurning um það að gera hlé á fundinum ef ekki er um það að ræða að aðrir hæstv. ráðherrar geti svarað spurningum þingmannsins.

Ég vil vekja athygli virðulegs forseta á því að það var hæstv. forsrh. sem flutti frv. fyrir hönd ríkisstjórnar og mér þykir eðlilegast að hann svari þeim spurningum sem ég þarf að beina til hans um þau mál. Mér þykir óeðlilegt að beina spurningum til einhvers annars. Ég hef reyndar, herra forseti, ákveðnar spurningar sem ég óska eftir að hæstv. landbrh. svaraði og ég gæti kannski aðeins teygt mitt mál á einhvern hátt til þess að gefa hæstv. forsrh. örlítinn tíma. 
             Með leyfi forseta væri rétt að vitna í 23. flokksþing framsóknarmanna þar sem Framsfl. lýsir því yfir að hann sé hlynntur markmiðum GATT-samningsins og aðild Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Flokksþing þeirra framsóknarmanna leggur mikla áherslu á að tryggja starfsskilyrði þeirra atvinnugreina sem lenda í aukinni samkeppni í kjölfar meira frelsis í alþjóðaviðskiptum. Eðlilegt er auðvitað að setja þetta fram og þá er spurning hvort Framsfl. stendur við þessi málefni þegar hann er kominn í ríkisstjórn. Það er líka athyglisvert sem kemur fram í yfirlýsingu sem Framsfl. setti fram á flokksþingi sínu, með leyfi forseta vitna ég í hana. Þar telur Framsfl. að stórauka eigi þátttöku utanríkisþjónustunnar í viðskiptamálum og að sendiráðum verði beitt af fullum krafti í þágu íslenskrar útflutningsframleiðslu. Þetta líkaði mér ágætlega að sjá, en það vakti athygli mína að nýir starfshættir ættu að verða teknir upp í utanrrn. þar sem menn ætla sér að leggja sérstök próf fyrir starfsmenn utanríkisþjónustunnar til að kanna hvort þeir geti leyst af hendi þau mál sem þeim eru falin. Það er kannski rétt að vitna í auglýsingar sem birtust fyrir kosningarnar og skömmu áður en núv. ríkisstjórnarflokkar náðu saman. Auglýsing Sjálfstfl. var svona, með leyfi forseta: ,,Það vill enginn annan framsóknaráratug.`` Þetta var frá Sjálfstfl. Ég velti því fyrir mér hvort lagt er af stað og auðvitað er lagt af stað um leið og fyrstu mánuðirnar eru liðnir, þá er lagt af stað eitthvað áleiðis þó að kannski sé bara rétt verið að þokast áfram. Það er rétt að vitna í þessa auglýsingu sem átti að höfða til kjósenda. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Á framsóknaráratugnum urðu gullin tækifæri að fortíðarvanda. Samt var þorskaflinn helmingi meiri en í dag og fiskverð hátt.`` Þetta eru samstarfsaðilar Sjálfstfl. sem auglýstu svona fyrir kosningar og höfðuðu til kjósenda á þennan máta. Ég ætla, herra forseti, að beina spurningum til hæstv. landbrh. úr því að enn bólar ekki á hæstv. forsrh. Ég vil þá segja við hæstv. landbrh. að það er engin spurning í mínum huga að ég er fullur vilja til að verja íslenskan landbúnað af öllum mætti. Í mínu kjördæmi eru áhyggjur mestar af sauðfjárræktarbúum. Bændur eru með tekjur neðan við sultarmörk og í Dalabyggð eiga bændur ekki möguleika á annarri vinnu til að afla sér tekna til framfæris. Það er rétt að geta þeirrar staðreyndar að um það bil 12 bú hafa verið lögð niður á mánuði undanfarin ár það eru um það bil 140--150 bú sem hafa verið aflögð á ári undanfarin ár. Þetta eru hörmulegar staðreyndir sem ég vil vekja athygli á. Ég hef trú á því að það sé möguleiki með tíð og tíma og mikilli vinnu að vinna íslenskum búvörum sess á erlendum mörkuðum. En ég vil segja það hér að ef varan heitir umframframleiðsla þá mun alltaf ganga illa hjá okkur að selja vöru á erlendum mörkuðum. Það eru ýmis hugtök sem menn þurfa að tileinka sér og þeir þurfa að taka á. En mér finnst rétt að nota þetta tækifæri til þess að spyrja hæstv. landbrh. hvað hann hyggst gera varðandi sauðfjárræktina, varðandi það að í haust verður lambakjötsfjall upp á 1.700 tonn. Um það bil 600--800 tonnum er slátrað fram hjá kerfinu af lambakjöti og alls í öllum kjöttegundum fara um það bil 1.500 tonn fram hjá sláturhúsum og inn á íslenskan markað. Hafa menn gert sér grein fyrir því hvað þeir ætla að gera í þessum málum? Er hægt að svör við því hvernig menn ætla að nálgast þetta? Ég fagna því að hæstv. forsrh. er kominn í salinn. Mig langar þá að rifja upp á nýtt og spyrja út í það að Sjálfstfl. auglýsti sína stefnu fyrir kosningar, með leyfi forseta: ,,Með aðild að nýjum GATT-samningi er innflutningsbann á landbúnaðarvörum fellt úr gildi nema heilbrigðisreglur leiði til annars. Ísland mun, eins og aðrar þjóðir, tryggja að neytendur njóti góðs af þessum breytingum og íslenskur landbúnaður njóti sambærilegs aðlögunartíma og erlendur landbúnaður í samræmi við GATT-samninginn.`` Ég vil sýna hæstv. forsrh. þessa auglýsingu sem ég gerði að umtali áðan þar sem Sjálfstfl. auglýsir að enginn vilji enginn annan framsóknaráratug. Og ég vil þá spyrja: Er það þá leiðin að velja sér framsóknarmenn sem samstarfsaðila? Eða felast í þessu fyrirheit að það verði aðeins fjögurra ára tímabil sem hæstv. forsrh. hugsar sér að starfa með Framsfl.? Mig langar að beina spurningu til hæstv. forsrh.: Hefur verið skoðað að einhverjar vörur í 3--5% heimiluðum innflutningi, mjólkur- eða kjötvörur, verði á sama eða lægra verði en vörur framleiddar á Íslandi þegar samningurinn gengur í gildi? Og þá vil ég spyrja í framhaldi af því: Ef ekki, verða einhverjar slíkar vörur á lægra eða sambærilegu verði og landbúnaðarvörur framleiddar á Íslandi að sex árum liðnum miðað við núverandi verðlag? Þetta vil ég spyrja hæstv. forsrh. í framhaldi af því að ég sýndi fram á vilja íslensku þjóðarinnar í skoðanakönnun frá DV til þess að auka frelsi í innflutningi landbúnaðarvara. Ég reikna með því að íslenskir neytendur vænti þess að þær vörur séu á sambærilegu verði og þær vörur sem boðið er upp á á íslenskum markaði, af íslenskum framleiðendum. Í því ljósi hygg ég að fólk hafi svarað á þennan veg. Mig langar að koma örlítið meira inn á landbúnaðarmálin og GATT-samninginn. Landbúnaðurinn stendur á þeim tímamótum að við sjáum fram á aukna samkeppni erlendis frá. Það er alveg ljóst. Og okkur er gert skylt samkvæmt þessum alþjóðasamningi að minnka umtalsvert stuðning við landbúnað, hvort sem það er beinn stuðningur eða markaðsstuðningur. Í því alþjóðlega umhverfi sem við nú lifum í verður ekki komist hjá því að krafa neytenda er að landbúnaðarafurðir hér á landi verði á sambærilegu verði og annars staðar í heiminum. Það er þetta sem ég var að reyna að koma að og þess vegna beindi ég mínum spurningum til hæstv. forsrh. Það er líka, herra forseti, rétt að fara nokkrum orðum um hvað GATT-samningurinn raunverulega er. Með samþykkt um fullgildingu samnings um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar höfum við Íslendingar gengist við því að það er bannað að banna. Það er ekki lengur hægt að banna innflutning á landbúnaðarafurðum nema vísindalega sé sannað að innflutningur geti valdið smit- eða sjúkdómahættu. Í stað innflutningsbanns á landbúnaðarafurðir verða settir á tollar sem samsvara mismun á heimsmarkaðsverði og innanlandsverði á viðmiðunartímabilinu sem voru árin 1986 og 1988. Megininntak GATT-samningsins hvað varðar landbúnaðarmál er að öll afskipti hins opinbera af landbúnaði skuli ekki tengjast framleiðslumagni. Afskipti sem tengjast framleiðslumagni eru markaðstruflandi og hamla þannig gegn eðlilegum viðskiptaháttum. Það eru þrjú atriði í samningunum sem hafa mest áhrif á íslenskan landbúnað. Það er í fyrsta lagi markaðsstuðningur, í öðru lagi innanlandsstuðningur og í þriðja lagi útflutningsstyrkir. Samkvæmt GATT-samningnum skal sá markaðsaðgangur tryggður sem var fyrir hendi á viðmiðunartímabilinu 1986--1988 og tollar settir á innflutta vöru sem nemur mismun á heimsmarkaðsverði og innanlandsverði á viðmiðunartímabilinu. Þessir tollar skulu lækka á sex árum að meðaltali um 36%, en þó aldrei minna en 15% í hverjum vöruflokki. Ísland hefur þegar náð þessu marki og þarf því ekki að lækka tolla á landbúnaðarafurðum meira en orðið er frá viðmiðunartímabilinu. Lágmarksaðgangur á lægri tollum sem verður 32% að hámarki verður á 3% af magni af innanlandsneyslu á viðmiðunartímabilinu sem mun aukast um 5% á næstu sex árum. Það er þetta sem við höfum verið að ræða hér í dag. Þetta eru einmitt þau vandamál sem við erum að takast á við og það er þess vegna sem ég er að spyrja þeirrar spurningar sem ég setti fram fyrir hæstv. forsrh. og fyrir hæstv. landbrh. því að þessi mál eru svo nátengd. Ég vil gera að umræðuefni grundvallarbreytingar á starfsumhverfi íslensks landbúnaðar sem hljóta að fylgja í kjölfar GATT-samningsins. Nýi GATT-samningurinn mun hvetja íslensk stjórnvöld sem og önnur til að draga úr aðstoð og öllum markaðstruflandi aðgerðum sem hindrað hafa eðlilega viðskiptahætti með landbúnaðarvörur. Ástæðan fyrir því að stjórnvöld margra landa styrkja landbúnað er af sömu hvötum og annan iðnað, þ.e. til að hindra verulega fækkun í greininni sem þýða mundi aukið atvinnuleysi. Ég vil vekja athygli hv. þm. á þeirri staðreynd sem ég setti fram áðan að það hefur fækkað um það bil 140--150 búum á landinu á undanförnum árum. Við því þurfum við að bregðast á einhvern hátt og það er þess vegna sem ég er að ræða um þetta starfsumhverfi. Það getur verið réttlætanlegt að styrkja ungar greinar tímabundið til að þær geti fest sig í sessi og náð fótfestu á viðkomandi markaði en sé greinin styrkt til lengri tíma með markaðstruflandi aðgerðum þá verður styrkjakerfið smátt og smátt hluti af kerfinu eins og því miður hefur gerst með íslenskan landbúnað. Það er best að landbúnaðarvörur sem og aðrar vörur lúti sem mest markaðslögmálum og að markaðurinn sé notaður á réttan hátt til þess að miðla upplýsingum milli neytenda og framleiðenda í formi verðs. Uppbygging landbúnaðarkerfisins er með þeim hætti að stuðningurinn verkar í rauninni sem fleygur á milli neytendaverðs og framleiðsluverðs. Það er hægt að fara mörgum orðum um hvaða áhrif GATT-samningurinn hefur frekar á íslenskan landbúnað og á íslenska neytendur. En ef það er staðreyndin, eins og hv. þm. Ágúst Einarsson lagði hér fram, að engar innfluttar landbúnaðarvörur verði á sambærilegu verði og íslenskar vörur þá verður enginn innflutningur. Það er alger og hrein staðreynd og ég tek undir það og ég hygg að neytendur hafi reiknað með þegar þeir voru spurðir að varan yrði a.m.k. sambærileg. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í það beint að ræða þetta mjög mikið en það væri kannski rétt að velta fyrir sér hver áhrif yrðu af því að afnema framleiðslutengdar beingreiðslur og framleiðslutakmarkanir í nokkrum orðum. Þetta mundi þýða grundvallarbreytingar í íslenskum landbúnaði og á rekstrarumhverfi hans. Með þessu færðumst við nær því að láta markaðsöflin ráða með því að taka burtu þann fleyg, sem stafar af beingreiðslum, sem áður var rekinn milli verðs til framleiðenda og verðs neytenda. Það þarf að leiðrétta ójafnvægi sem stafar af framleiðslutengdum beingreiðslum til bænda og sem skekkt hafa verð á markaði. Ef ekki nyti við styrkja væri verðlag eitthvað hærra að sjálfsögðu og framleiðslan minni ef gefin væri sú forsenda að markaður fyrir innflutning á flestum landbúnaðarvörum væri lokaður eins og í dag. Stefnumál Alþfl. fyrir kosningarnar. Ég tel rétt að vekja athygli á því að Alþfl. vill, og hefur sett fram í ítarlegu máli, taka upp nýja stefnu í málefnum landbúnaðarins. Kjarni þeirrar stefnu er að auka frjálsræðið við framleiðslu landbúnaðarvara, auka samkeppni vinnslustöðva og lækka verðlag til neytenda. Stuðningur stjórnvalda við landbúnaðinn má ekki leiða til miðstýringar og markaðsstýringar. Hin mikla miðstýring í landbúnaðarmálum er bændum fjötur um fót í samkeppni um hylli neytenda. Hún kemur í veg fyrir hagræðingu og hún skerðir kjör bænda til lengdar og leiðir til of hás verðlags. Það er rétt að minna á mjög athyglisverða grein sem birtist laugardaginn 11. febrúar sl. þar sem Gunnar Einarsson og Guðrún Kristjánsdóttir, bændur á Daðastöðum, skrifuðu um skipulagða fátækt. Gagnrýni þeirra beindist einkum harðlega gegn því stjórnkerfi sem stuðst er við í hefðbundinni landbúnaðarframleiðslu, svo sem framleiðslu og sölu á mjólk og kindakjöti. Þau sögðu, með leyfi forseta, í þessari grein: ,,Ef við horfum til baka er enginn vafi á að við sauðfjárbændur stæðum betur í dag ef meginreglur verslunar og viðskipta hefðu ráðið skipulagi og sölu. Ef við horfum til framtíðar með innflutning og harðnandi samkeppni í huga getur það fyrirkomulag sem nú viðgengst alls ekki gengið.`` Sjónarmið sem þessi eiga vaxandi fylgi að fagna meðal bænda og við alþýðuflokksmenn fögnum því og við viljum samvinnu við bændur til þess að stuðla að nauðsynlegum úrbótum í þessum efnum. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara sérstaklega í gegnum einstaka liði eða einstakar greinar frv. sem hér um ræðir, en mér þætti vænt um að fá svör við þeim spurningum sem ég beindi til hæstv. forsrh. og hæstv. landbrh. vegna þess að svör þeirra gilda miklu, svar hæstv. forsrh. við því hvort það hafi raunverulega verið athugað hvort einhver vara verður í upphafi tímabilsins á sama verði eða lægra en íslensk framleiðsla og ef ekki, hvort nokkur vara að liðnum sex árum, íslenskt framleidd, verði á sama verði eða lægri miðað við núverandi verðlag á íslenskum vörum. Enn fremur vil ég ítreka spurningu til hæstv. landbrh. varðandi þau vandamál sem eru um 600--800 tonna framhjáslátrun í lambakjöti og alls 1.500 tonn í öllu kjöti í landinu. Þetta eru staðreyndir sem blasa við á sama tíma og við verðum væntanlega með 1.700 tonna birgðasöfnun á lambakjöti í haust.

Hæstv. forseti. Sú spurning sem hv. þm. vakti aftur í lok máls síns er allt of viðamikil til þess að ætla að svara henni í andsvari, en ég vil minna á það sem ég sagði áðan að ég óska eftir því að Alþingi afgreiði frv. til breytinga á búvörulögunum á þessu þingi. Þá verður aðstaða og réttur vettvangur til að ræða betur þau vandamál sem hv. þm. minnir á. Ég gat um það áðan í ræðu minni að sauðfjárræktin ætti við mikinn vanda að glíma sem öllum er ljós. Menn hafa fylgst með því og sjá hvað er að gerast, samdráttur í neyslu, minnkandi bú, versnandi afkoma. Viðbrögðin við því kjötmagni sem kann að vera á svokölluðum svörtum markaði er náttúrlega enn annað mál og kannski ekki hægt að ímynda sér að á því séu einhverjar patentlausnir en breyting á viðhorfi manna til þess gæti hugsanlega fylgt breytingum á búvörusamningum sem kunna að vera í farvatninu og hvernig tekið verður á málefnum sauðfjárræktarinnar almennt og þá auðvitað með þetta mál til hliðsjónar. Hv. þm. vitnaði ofurlítið í flokksþingsályktanir okkar framsóknarmanna frá 23. flokksþingi og ég held að þar sé ekkert að finna annað en það sem má sjá stað í því sem er að gerast hér og nú. Hann vitnaði til þess að flokkurinn væri hlynntur markmiðum GATT-samninganna og aðild Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og það þyrfti að stórauka þátt utanríkisþjónustunnar, sendiráða og annarra í markaðsmálum. Ég tel að það þurfi mjög að leggja áherslu á markaðsmálin einmitt erlendis og við eigum auðvitað að nýta okkur utanríkisþjónustuna eins og hægt er í því efni og ég treysti núv. utanrrh. til þess að fylgja þessari ályktun Framsfl. eftir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svörin. Þau gáfu reyndar ekki mikið í skyn hvað menn ætla sér að gera varðandi þau vandamál sem við stöndum frammi fyrir í landbúnaðinum. Við stöndum frammi fyrir 1.600--1.700 tonna kjötfjalli í haust ásamt og með enn meiri birgðum næsta haust ef ekki verður að gert. Ég skil ég það mjög vel að hæstv. landbrh. hefur ekki haft tækifæri eða tíma til þess að setja almennilega af stað þá vinnu sem þarf að fara í. En það hlýtur að vera ljóst og væri kannski rétt að spyrja um það hvort hæstv. landbrh. tekur undir orð Ara Teitssonar þar sem hann leiðir líkur að því að það þurfi að takmarka framleiðslu um allt að 30% á lambakjöti. Hvað hugsa menn sér í því? --- Ég fagna því, herra forseti, að hæstv. forsrh. er kominn og þá veit ég að ég fær svör við spurningum mínum.

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það er ekki tími í andsvari til þess að svara ítarlegum spurningum hv. þm. eða gera ítarlega grein fyrir því hvað sé fram undan í sambandi við aðgerðir varðandi vanda sauðfjárbænda. En ég nefni aftur að sú umræða er þegar í gangi. Það eru þegar viðræður í gangi við fulltrúa Bændasamtaka Íslands og aðild að því af hálfu stjórnvalda eiga auk landbrn. bæði fjmrn., Byggðastofnun og viðskrn. Það er því þegar verið að skoða þessi mál og hvernig aðkoma stjórnvalda getur verið að því í nýju formi eða öðru eða breyttu formi frá því sem verið hefur því eins og hv. þm. sagði í lokin þegar hann vitnaði til Ara Teitssonar, formanns Bændasamtakanna, þá blasir að öllu óbreyttu við veruleg skerðing á framleiðslurétti. Ég hef ekki séð þessa tölu um 30%, ég held að það sé kannski nokkuð mikið og ég held að það sé kannski ekki haft eftir formanninum heldur það að samdráttur í neyslu fyrstu þrjá mánuði þessa árs var 30%. Það segir ekki að það sé það sem blasir við í haust en skerðingin verður vafalaust mikil. Ef hún verður óbreytt, ef ekki verður nein breyting á lögum, það þarf að ákveða heildargreiðslumark að óbreyttum lögum og óbreyttum búvörusamningi 15. sept., þá blasir ekkert annað við en alvarlegur samdráttur, alvarleg skerðing. Ef hún á að koma eins og áður flöt á alla þá er það ekki góð lausn á málinu.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Vesturl. minnti mig á auglýsingar Sjálfstfl. varðandi GATT-málið. Ég sé ekki annað en að það sé nákvæmlega að ganga eftir sem menn sögðu þar. Það er verið að breyta reglum GATT og það er verið að tryggja hagsmuni landbúnaðarins og um leið er verið að tryggja, samkvæmt því sem var ætlað með GATT, hagsmuni neytenda eins og GATT gerði ráð fyrir. Það er allt saman að gerast. Hann spurði líka um Framsfl. og samstarfið við þann flokk. Ég vil segja eingöngu að ég er mjög ánægður með þá stefnuyfirlýsingu sem flokkarnir komu sér saman um og gangi okkar vinna eftir á þeim grundvelli þá lýst mér svo á að það samstarf geti orðið langt og farsælt og hef ekki áhyggjur af því. Síðan spurði hann að því sérstaklega hvort það væri hægt að nefna einhver dæmi um það að lágmarksaðgangurinn í einhverjum tilfellum gæfi möguleika á því að það yrði einhver samkeppni eða eitthvað þess háttar. Það vita menn að hann gerir, það hefur verið rætt. Við þurfum ekki annað en að taka dæmi af ostunum. Lauslegar tölur benda til þess að innfluttur ostur samkvæmt lágmarksaðgangi gæti verið á mjög sambærilegu verði og innlendi osturinn og jafnvel aðeins ódýrari. Sama mætti segja um kindakjöt en það kann hins vegar að vera að þar verði önnur vandamál á ferðinni vegna heilbrigðisástæðna. En ef þeim er ekki til að dreifa varðandi markaðsaðganginn þá gæti heildsöluverð á innfluttu kindakjöti verið lægra heldur en hér heima fyrir. Að vísu munar kannski ekki mjög miklu. Þarna er landbúnaðurinn að taka á sig ákveðna samkeppni. Það er ekki vafi, en það er háð þessu magni, 3% til að byrja með og fer upp í 5%. Þarna eru vörur, af því að það er spurt um það sérstaklega, sem verða á sambærilegu, t.d. eins og ostarnir, eða jafnvel á lægra verði.

Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin við þessum spurningum. Það kemur þá alveg skýrt fram að það má reikna með því að ostur, sem mjólkurvara sem ég spurði um, verði á sambærilegu eða jafnvel lægra verði í upphafi vega og þá væntanlega lækkar hann enn meira á aðlögunartímanum. Hæstv. forsrh. benti einnig á að innflutt lambakjöt yrði á sambærilegu verði og íslenskt lambakjöt ef af verður en það eru ýmis ráð til að koma í veg fyrir innflutninginn því það þarf að fylgja nákvæmt upprunavottorð og ýmis heilbrigðisvottorð ef flytja á inn ferskt kjöt.

Styður þingmaðurinn það?

Ég þakka fyrir svörin.

Herra forseti. Svo það verði ekki misskilningur en ég hef svarað því áður úr þessari pontu í dag þá er rétt að taka það fram að lágmarksaðgangsupphæðin lækkar ekki. Hún tekur ekki lækkunum á tímabilinu þannig að það sé á hreinu.

Hæstv. forseti. Hv. 11. þm. Reykn., Ágúst Einarsson, beindi til mín tveimur eða þremur fyrirspurnum sem mér tókst ekki að svara í andsvari áðan en vil reyna að gera á bragarbót áður en þessum umræðum lýkur. Fyrst var það varðandi ákvæði í 15. gr. frv. þar sem fjallað er um að heimilt sé að greiða framleiðendum búvara fé úr fóðursjóði eftir afurðamagni. Um þessi mál gilda í dag þær reglur að landbrh. getur ákveðið að innheimta af innfluttu kjarnfóðri grunngjald sem má vera allt að 50% af cif-verði og sérstakt fóðurgjald sem má vera allt að 15% af cif-verði. Sérstakt fóðurgjald má endurgreiða búvöruframleiðendum eftir afurðamagni eða eftir svæðum. Gjöld sem innheimt eru í dag nema 55% af innflutningsverði. Þau endurgreiðast að fullu til framleiðanda. Gæludýrahald, fiskeldi og loðdýrarækt eru undanþegin gjaldtöku. Þetta eru í raun þær reglur sem eru í gildi nú. En með þessum breytingum er gert ráð fyrir því að ráðherra fái til umráða toll sem innheimtur er af fóðri og ræður undanþágum og endurgreiðslum sem mega fara eftir afurðamagni svo sem verið hefur. Nú hefur það verið framkvæmdin að undanförnu, ég skal ekki segja lengra aftur í tíðina, að þetta hefur farið til endurgreiðslu til viðkomandi greina, verið skipt nokkurn veginn eftir þeim greinum sem hafa greitt. Það eru ekki uppi neinar hugmyndir um að út af því verði breytt að það verði gert með öðrum hætti en þeim að þeir sem greiða gjaldið fái endurgreiðsluna. Varðandi síðan spurningu um 21. gr. þar sem verið var að tala um verðjöfnunargjöldin þá er það svo að það eru í gangi viðræður um þessar bókanir. Nú hafa embættismenn viðkomandi ráðuneyta verið á fundum úti í Brussel um svokallaða bókun 3 sem fjallar um verðjöfnunargjöld og varða fríverslunarsamninga. Það er hins vegar greint frá því í grg. á bls. 18, ef ég bendi hv. þm. á það. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samningaviðræður standa nú yfir milli samningsaðila EES um að breyta verðjöfnunargjöldum yfir í tolla.`` Það eru þær hugmyndir sem eru nú uppi að þessi breytilegu verðjöfnunargjöld verði gerð að tollum, föstum greiðslum, sem breytast kannski ekki nema árlega, þ.e. það er ekki lengur það svigrúm sem verðjöfnunargjöldin gefa heldur verði þetta fastákveðin gjöld í formi tolla og geti hugsanlega breyst með ákveðnu millibili en þá er það lagabreyting og trúlega yrði það ekki gert nema að það yrði ákveðið til ársins í senn. Þarna er því fyrirhuguð breyting á framkvæmd þessa ákvæðis. Ég veit ekki hvort ég á að lengja tímann, hæstv. forseti, ef það var spurning til mín en það var reyndar hv. 9. þm. Reykv. sem svaraði spurningunni um ákvarðanir um forræðismál, hver ætti að ráða yfir framkvæmd þessara mála. Það getur vel verið að við séum ekkert mjög ósammála um það í grundvallaratriðum eða almennt talað. Hins vegar náðist ákveðið samkomulag í þinginu í vetur, fyrst og fremst milli þáverandi stjórnarflokka má segja en ég held að það megi segja í þinginu almennt og þingið samþykkti þingsályktun með ákveðnu orðalagi. Þar með er sú ákvörðun komin undir ákvörðun þings hvernig að málinu skuli staðið. Sá andi eða tónn sem gefinn er í þessu frv. eins og það liggur fyrir hér er raunverulega ekki á þessu stigi endilega mál núverandi stjórnarflokka heldur þingsins sem slíks og það yrði þá að breyta ákvörðun Alþingis. Það er reyndar hægt að gera það með því að breyta þessu frv. í meðförum þings eins og öllum öðrum frv. En frv. tekur sem sagt mið af ályktun Alþingis og mín skoðun er sú að að öðru óbreyttu þá standi það og sé eðlilegt að standa við það þar sem sá vilji liggur fyrir.