Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 87 höfum við 19 sjálfstæðismenn leyft okkur að leggja fram þáltill. um iðnaðarstefnu. Flm. eru allir þm. Sjálfstfl. að undanskildum hæstv. ráðh. Áður en ég vík að einstökum liðum till. og grg. þykir mér viðeigandi að fara örfáum orðum um stöðu og afkomu iðnaðarins að undanförnu. Snemma í desember á s. l. ári var haldinn fundur á vegum Félags ísl. iðnrekenda um stöðu iðnaðarins í dag. Framkvæmdastjóri félagsins, Valur Valsson viðskiptafræðingur, gerði þar grein fyrir áhrifum efnahagsaðgerða ríkisstj. á stöðu iðnaðarins á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „1. Þegar lög um aðlögunargjald runnu út um áramótin 1980–1981 án þess að starfsskilyrði iðnaðarins væru lagfærð lækkaði verð margra innfluttra samkeppnisvara um 3%. Samkeppnisstaða íslensks iðnaðar versnaði þá sem því nam. 2. Þegar ríkisstj. ábyrgðist sérstaka 5% hækkun viðmiðunarverðs á fiski í Verðjöfnunarsjóði á tímabilinu jan.-maí 1981 var reynt að tryggja eðlilega afkomu fiskvinnslunnar án gengisbreytingar, en sambærilegar ráðstafanir voru ekki gerðar vegna afkomu iðnaðarins. 3. Verðstöðvun ríkisstj. fyrri hluta ársins bitnaði þungt á íslenskum fyrirtækjum og þjónustu en ekki á innfluttum samkeppnisvörum. 4. Í efnahagsáætlun sinni frá áramótunum 1980–81 ákvað ríkisstj. að halda meðalgengi íslensku krónunnar óbreyttu fyrstu mánuði ársins, en á sama tíma var gert ráð fyrir 40–50% innlendum kostnaðarhækkunum á ári. 5. Á árinu urðu miklar sviptingar á erlendum gjaldeyrismörkuðum og varð sú þróun ásamt ákvörðun stjórnvalda um það, hvernig íslenska krónan var skráð, íslenskum iðnaði þung í skauti. Stór hluti útfluttra iðnaðarvara fer til Evrópulanda og meginþorri innfluttra iðnaðarvara, sem keppa við íslenskar vörur hér á heimamarkaði, kemur frá Evrópu.“ - Hér lýkur tilvitnun í ræðu sem framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda flutti á fundi félagsins er þingmönnum var boðið að taka þátt í í desember s. 1. Í ræðu sinni á þessum fundi fjallaði framkvæmdastjórinn ítarlega um þessa þætti og sýndi fram á hvernig innlendi kostnaðurinn hækkaði miklu meira en gjaldmiðlar viðskiptalandanna gagnvart íslensku krónunni. Afleiðingin birtist í minnkandi markaðshlutdeild íslenska iðnaðarins á heimamarkaði, í samkeppni við innfluttar vörur, og versnandi markaðsskilyrðum á erlendum mörkuðum. Öllum er ljóst að það tekur bæði tíma og fjármuni að vinna upp markaði sem þannig hafa glatast fyrst og fremst vegna skilningsskorts stjórnvalda og rangrar stjórnarstefnu. Samkvæmt opinberum tölum um afkomu iðnaðarins hefur hún versnað verulega. Frá árinu 1971 lækkaði hreinn hagnaður í hlutfalli við framleiðslutekjur úr 3.1% niður í 1.1% árið 1978. Síðan hefur orðið kollsteypa niður á við og líklegt er að rekstrartapið verði 6–8% árin 1980 og 1981, ef marka má skyndikönnun Félags ísl. iðnrekenda og opinberar tölur um framreikninga á afkomu ullar- og prjónaiðnaðar sem síðar verður væntanlega vikið að. Forstjóri iðnaðardeildar SÍS á Akureyri, Hjörtur Eiríksson, sagði á fundi í s. l. viku að rekstrarskilyrði iðnfyrirtækja Sambandsins hefðu versnað um 28% þegar borin eru saman árið 1976 annars vegar og hins vegar fyrstu níu mánuðir síðasta árs. Rekstrarskilyrði eru reiknuð með því að bera hækkun tekjuhliðar annars vegar saman við hækkun gjaldhliðar hins vegar hjá Sambandsfyrirtækjunum í iðnaðardeildinni. Það skal tekið fram, að árið 1976 var fremur hagstætt ár fyrir iðnaðinn og á síðustu þremur mánuðum á s. l. ári bötnuðu rekstrarskilyrðin nokkuð, sérstaklega vegna endurgreiðslu Seðlabankans á vöxtum annars vegar og gengismun hins vegar til þeirra sem fluttu til Evrópulanda og seldu vöru sína ekki í dollurum. Það breytir hins vegar ekki því, að mörg iðnfyrirtækjanna væru hætt rekstri ef ekki hefði komið til verulega aukin lánafyrirgreiðsla bankanna, en fyrstu níu mánuði s. l. árs jukust útlán bankakerfisins til iðnaðarins um 70%. Í lok ræðu sinnar á fyrrnefndum fundi gerði framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda grein fyrir auknum lántökum iðnfyrirtækja á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: „Það má því e. t. v. segja að greiðsluerfiðleikar fyrirtækjanna hafi verið fluttir inn í bankakerfið, því að mikil útlánaaukning bankanna til fyrirtækja á þessu ári hefur m. a. leitt til þess, að bankarnir eiga nú við mikla lausafjárerfiðleika að etja. Í annan stað kemur í ljós að það eru ekki einungis viðskiptabankar og sparisjóðir sem hafa aukið útlán sín til iðnaðar, heldur hefur Seðlabankinn á seinustu misserum aukið endurkaupalán til iðnaðar svo umtalsvert er. Frá áramótum til loka september mánaðar jók Seðlabankinn endurkaup lána vegna iðnaðar um 74%. Á tólf mánaða tímabili, frá okt. 1980 til sama mánaðar 1981, var aukningin hins vegar tæp 96%. Þessi aukning endurkaupa Seðlabankans stafar annars vegar af auknum lánum til þeirra sem fyrir voru með slíkar fyrirgreiðslur, en einnig vegna þess að á þessu ári (þ. e. á árinu 1981) hafa verið teknar inn nýjar greinar í endurkaupalánakerfið. Má þar nefna matvæla- og drykkjarvöruiðnað, húseiningaframleiðslu, brauð- og kökugerð og sælgætisgerð. Ég hygg að fyrirliggjandi tölur sýni nokkuð glögglega að með útlánaaukningu bankakerfisins hafi um tíma verið forðað enn stærri vandræðum. Það er hins vegar væntanlega öllum ljóst, að til lengdar gengur ekki að fjármagna tap með lánum. Til þess að atvinnulífið geti gegnt sínu hlutverki verður það að skila hagnaði.“ Þessi hógværa lýsing framkvæmdastjórans skýrir betur en flest annað hvernig röng stjórnarstefna hefur orðið til þess að fyrirtækin hafa orðið að grípa til síaukinna bankalána til að fjármagna reksturinn og komast hjá greiðsluþroti og framleiðslustöðvun. Það væri svo efni í aðra ræðu að fjalla um yfirlýsingar ráðamanna um nauðsyn samdráttar í útlánum bankakerfisins við þessi skilyrði. Auk þess sem hér hefur verið drepið á má geta þess, að nýlega kom út framreikningur eða skýrsla um stöðu ullar- og skinnaiðnaðar. Ég hef því miður ekki fengið þá skýrslu í hendurnar en býst við að hæstv. iðnrh. muni í ræðu sinni síðar í dag lýsa því sem þar kom fram. Sú mynd, sem hér hefur verið dregin af afkomu iðnaðarins í tíð núverandi stjórnvalda, hlýtur ein sér að vera næg ástæða fyrir því, að hv. Alþingi ræði málefni iðnaðarins og móti meginstefnu í þeim málum sem snerta rekstrarskilyrði iðnaðarins í dag og framtíðarhlutverk hans í íslensku þjóðfélagi. Stuttu eftir að núv. hæstv. iðnrh. tók við af núv. hæstv. forsrh., dr. Gunnari Thoroddsen, sem var iðnrh. 1974–1978, eða nánar tiltekið 21. sept. 1978, skipaði núv. hæstv. iðnrh. nefnd sem kölluð var samstarfsnefnd um iðnþróun og átti að vera iðnrh. til ráðgjafar um mótun heildarstefnu í iðnaðarmálum og leggja fyrir tillögur um það efni. Jafnframt átti nefndin að efla samstarf hinna ýmsu aðila iðnaðar um þær aðgerðir sem samstaða næðist um innan nefndarinnar og á vettvangi ríkisstj. og Alþingis. Hinn 3. maí 1979, eða fyrir nær þremur árum, skilaði samstarfsnefndin, sem stundum er kölluð SUI-nefndin, tillögum sínum. Í formála skýrslunnar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Nefndin hefur annars vegar lagt megináherslu á að greina þær forsendur, sem iðnþróun ætti að byggjast á, og skýra þau viðhorf, sem nefndin telur að eigi að móta stefnu og aðgerðir í iðnaðarmálum. Hins vegar hefur nefndin gert tillögur um einstakar aðgerðir á þeim sviðum sem brýnast er, bæði að því er varðar almennan aðbúnað til rekstrar og hins vegar vegna umbóta í fyrirtækjunum sjálfum. Samstarfsnefndin telur mjög mikilvægt að skilningur stjórnvalda og samtaka iðnaðarins sjálfs (launþega og atvinnurekenda) fáist á nauðsyn samhæfðra aðgera til að auka framleiðni og arðsemi iðnrekstrar og gera honum kleift að skapa þann grundvöll vaxtar í efnahags- og atvinnulífi sem nú vantar, samkvæmt horfum í mannaflaþróun og aðstæðum í öðrum megingreinum atvinnulífsins. Telur nefndin að leggja þurfi mikla áherslu á uppbyggingu arðvænlegs iðnaðar á þeim sviðum, sem Íslendingar eru líklegastir til að hafa varanlega samkeppnisyfirburði í ljósi alþjóðlegra samkeppnisaðstæðna. Iðnaðinum þarf að skapa hagstæð vaxtarskilyrði með því að afnema það misvægi í rekstraraðstæðum sem hann býr við gagnvart öðrum undirstöðuatvinnuvegum. Jafnframt þarf virkan stuðning við nýsköpun og umbætur í iðnaði af hálfu þjónustustofnana iðnaðarins svo og aðstoð annarra opinberra stofnana með því að þær greiði götu iðnþróunar í landinu með jákvæðri afstöðu og skilningi á nauðsyn málsins. Samstarfsnefnd um iðnþróun leggur mikla áherslu á nauðsyn þess, að ríkisstjórn og Alþingi kveðji alla aðila málsins til samstöðu, með því að álykta ótvírætt um grundvallaratriði stefnumótunarinnar, þar sem ekki er líklegt að árangur náist án samstillts átaks.“ Þetta var tilvitnun, herra forseti, í formálann að svokallaðri SUI-skýrslu sem liggur til grundvallar stefnumótun í iðnaði, en henni var skilað til hæstv. núv. iðnrh. 3. maí 1979, eða fyrir hartnær þremur árum. Þessi skýrsla er að langmestu leyti, eins og ég sagði, grundvöllur tillögugerðar hæstv. iðnrh. og hæstv. ríkisstj. síðan, en núv. hæstv. iðnrh. hefur hvorki meira né minna en fjórum sinnum lagt tillögur sínar fyrir hv. Alþingi án þess að fá þær afgreiddar. Síðast lagði hann tillöguna nokkuð breytta fram skömmu eftir að sjálfstæðismenn höfðu lagt fram þá till. sem hér er til umr. og byggð er á sama grunni, eins og tekið er fram í grg. Eins og fram kemur í grg. lagði núv. hæstv. iðnrh. till. til þál. fyrst fram skömmu fyrir þinglok 1979, en hún kom þá ekki til umr. Hún var aftur lögð fram óbreytt haustið 1979, en var þá eigi heldur rædd vegna stjórnarslita og þingrofs. Eftir stjórnarskiptin 1980 ákvað iðnrh., sem þá hafði tekið sæti í nýrri stjórn, að bíða með flutning till. til hausts og var hún lögð fram lítils háttar breytt haustið 1980. Fimm þm. Sjálfstfl. fluttu þá þegar brtt. og til atvmn. bárust umsagnir nokkurra aðila ásamt hugmyndum um breytingar. Þrátt fyrir áhuga fulltrúa Sjálfstfl. og Alþfl. í atvmn. - en fulltrúi Alþfl. er hv. þm. Magnús H. Magnússon - fékkst till. ekki afgreidd á síðasta þingi, enda virtist ekki vera einhugur í röðum stjórnarflokkanna um málið. Á 10. fundi atvmn. Sþ., sem haldinn var 21. maí 1980, óskuðu Friðrik Sophusson og Magnús H. Magnússon eftirfarandi bókunar, sem ég leyfi mér að lesa hér ef forseti mótmælir því eigi: „Við lýsum yfir því, að við erum fyrir okkar leyti tilbúnir að afgreiða 86. mál, um iðnaðarstefnu, með þeim breytingum sem við höfum lagt fram. Till. hefur þrisvar verið lögð fram á þingi en aldrei hlotið afgreiðslu. Við höfum kynnt í n. tillögur okkar og ráðh. hefur kynnt nýjar tillögur í málinu. Við teljum að n. eigi að gefa út nefndarálit, þannig að þingið geti tekið afstöðu til málsins.“ Skemmst er frá því að segja, að nál. var ekki gefið út og málið stöðvaðist þannig vegna áhugaleysis stjórnarþm. Þetta er ekki sagt hæstv. ráðh. til hnjóðs, því að hann var allur af vilja gerður og átti mjög gagnlegar viðræður við suma nm., sem aftur hefur leitt til þess, að meiri líkur eru nú en áður á því, að þinginu takist að móta heildarstefnu í iðnaðarmálum. Birtist það m. a. í því, að tillögur hæstv. ráðh. hafa breyst í átt til tillagna Sjálfstfl.- og Alþfl.-manna. Eitt af því, sem forráðamenn í iðnaði hafa talið vera helsta baráttumál sitt, er jöfnun starfsskilyrða atvinnugreina, enda hafa þeir talið sig bera skarðan hlut frá borði í þeim efnum miðað við aðrar greinar. Af því tilefni samþykkti núv. hæstv. ríkisstj. hinn 30. mars 1980 að setja á stofn nefnd til að gera samanburðarathugun á starfsskilyrðum iðnaðar, sjávarútvegs og landbúnaðar. Var við það miðað að nefndin skilaði áliti fyrir 1. júlí það sama ár. Nefndin var hins vegar ekki skipuð fyrr en í sept. 1980, þremur mánuðum eftir að hún átti að ljúka störfum samkv. samþykktri till. í hæstv. ríkisstj. Nefndin hefur starfað undir forustu dr. Jóhannesar Nordals seðlabankastjóra og hefur sent frá sér áfangaskýrslu sem ríkisstj. hlýtur að taka afstöðu til á næstunni í samræmi við 13. tölul. efnahagsáætlunarinnar sem birt var fyrir tæpum 13 mánuðum eða eftir áramótin 1980–81, en þar segir, með leyfi forseta: „Hraðað verði samanburði á starfsskilyrðum höfuðatvinnuveganna og þau samræmd. Tryggt verði að starfsskilyrði iðnaðarins verði ekki lakari en annarra atvinnugreina.“ Þannig hljóðar upphafið á 13. tölulið efnahagsáætlunar hæstv. ríkisstj. En enn stendur málið með þeim hætti, að hæstv. ríkisstj. hefur enga afstöðu tekið, að því er manni sýnist, til þessa viðamikla máls. Hæstv. ríkisstj. hefur þó skipað embættismannanefnd undir forustu Þórðar Friðjónssonar hagfræðings og er henni ætlað að semja lagafrv. og vinna með starfsskilyrðanefndinni. Það hlýtur þess vegna að vera fengur fyrir þá nefnd að fá stefnuyfirlýsingu hv. Alþingis í iðnaðarmálum og einnig væri gott að fá fréttir af starfi embættismannanefndarinnar í ræðu hæstv. ráðh. sem hann væntanlega flytur hér á eftir. Það, sem einkum er athyglisvert við allt þetta mál, er að nú, tæpum tveimur árum eftir að hæstv. ríkisstj. samþykkti að fá skýrslu eftir þrjá mánuði, liggur aðeins fyrir áfangaskýrsla og enn vantar einn aðalkaflann, um verðmyndunarþáttinn. Ekkert hefur enn frést af aðgerðum hæstv. ríkisstj. á grundvelli skýrslunnar, en henni var dreift til þm. eftir að stjórnarandstaðan gagnrýndi þá leynd sem hvíldi yfir henni. Það skal tekið fram, að mjög nýlega er talið að starfsskilyrðanefnd hafi lokið þessum störfum sínum og sent til vissra aðila fyrsta uppkast að verðmyndunarkaflanum. Verður fróðlegt að heyra hæstv. ráðh. skýra frá því hvað í þeim kafla er að finna. Í formála áfangaskýrslunnar sem ég minntist á áður, undir fyrirsögninni: Helstu niðurstöður - segir m. a. ef rakin eru helstu atriðin sem koma fram í þeim kafla: Nefndin telur afar eðlilegt að stjórnvöld taki mið af samkeppnisskilyrðum þegar ákvarðanir eru teknar um starfsskilyrði atvinnugreina. Samkv. áliti nefndarinnar býr iðnaður nú að langmestu leyti við óhefta samkeppni erlendra fyrirtækja um leið og hann hefur orðið útflutningsgrein í vaxandi mæli. Samkeppnisstaða iðnaðar er af þeirri ástæðu orðin að nokkru leyti hliðstæð sjávarútvegi. Séu borin saman skilyrði þau, sem sjávarútvegur og iðnaður búa nú við, miðað við það sem var fyrir áratug eða tveimur, er auðséð að áliti nefndarinnar að mikil breyting hefur orðið á. Engu að síður er því þó haldið fram að víða gæti misræmis enn. Fyrst og fremst er í skýrslunni litið á meiri háttar efnahagslegan mismun sem felst í sérstökum ákvæðum og stjórnvöld gætu einhverju um ráðið. Samanburðarathugun nefndarinnar á starfsskilyrðum beinist þannig að þremur meginsviðum: tekjuöflun fyrir hið opinbera, opinberum framlögum og þjónustu og að lokum lánskjörum og aðgangi að lánsfé. Í áfangaskýrslunni er fyrst fjallað um starfsskilyrðin með tilliti til atvinnugreina og síðar með tilliti til málaflokka. Niðurstöður í áfangaskýrslunni með tilliti til atvinnugreina eru þessar helstar og skal þá stiklað á stærstu atriðunum sem koma fram í þessum kafla áfangaskýrslunnar. 1. Landbúnaður býr við nær algera markaðsvernd, sem engin hinna atvinnugreinanna gerir. a) Landbúnaður greiðir hærri aðflutnings- og sölugjöld af innfluttum aðföngum en sjávarútvegur og iðnaður. b) Uppsöfnun söluskatts er meiri en í öðrum greinum og er ekki bætt. c) Landbúnaður er undanþeginn launaskatti. d) Bein framlög úr ríkissjóði eru meiri en til annarra greina. e) Fjárfestingar eru fjármagnaðar hlutfallslega minna með lánsfé, en lánskjör bæði til fjárfestingar og rekstrar eru landbúnaði hagstæðust. Vegna markaðsverndarinnar eru landbúnaði sköpuð önnur og öruggari skilyrði en öðrum atvinnugreinum. 2. Vinnsla landbúnaðarafurða nýtur að miklu leyti sömu verndar og landbúnaður og innflutningsbann veitir fullkomið öryggi. Sú staðreynd, að úrvinnslugrein landbúnaðarins er á margan hátt verr sett en samkeppnisiðnaður og fiskvinnsla, t. d. varðandi aðflutningsgjöld, vegur því ekki mjög þungt á móti því öryggi sem innflutningsbann á samkeppnisvörum skapar. Í stuttu máli eru helstu niðurstöðurnar hvað varðar vinnslu landbúnaðarafurða að öðru leyti þessar: Sláturhús og mjólkurbú eru undanþegin aðstöðugjaldi, en uppsöfnun söluskatts er ekki bætt. 3. Fiskveiðar hafa um langt skeið notið sérstakrar umhyggju sem önnur frumgrein íslenskrar framleiðslu. Á sama hátt og landbúnaði hafa fiskveiðum verið tryggð betri starfsskilyrði en öðrum atvinnugreinum. Hins vegar eru afurðir sjávarútvegs í óheftri samkeppni á erlendum mörkuðum. Þótt því sé af mörgum haldið fram, að vegna auðlindaaðstöðu ættu fiskveiðar að greiða auðlindaskatt, og flestir áliti fiskveiðiflotann of stóran, þá hafa aðgerðir stjórnvalda yfirleitt miðast við að bæta stöðu útgerðar og hvetja þannig til aukinnar sóknar. Að öðru leyti eru meginatriðin í starfsskilyrðum fiskveiða í samanburði við aðrar atvinnugreinar þessi: a) Aðstöðugjald er mun lægra. b) Fiskveiðar eru undanþegnar launaskatti. c) Sjómenn njóta meiri háttar tekjuskattsfríðinda umfram starfsfólk annarra atvinnugreina. d) Uppsöfnun söluskatts er ekki bætt, en er minni en í öðrum greinum. e) Engin aðflutningsgjöld eða sölugjöld eru greidd af skipum eða fastabúnaði þeirra. f) Mun hærri lánshlutföll gilda fyrir fjárfestingarlán til fiskveiða. 4. Þar er fjallað um fiskvinnsluna og kemst nefndin að þessari niðurstöðu: Að nokkru leyti er fiskvinnslan verr sett en útflutnings- og samkeppnisiðnaður. a) Uppsöfnun söluskatts er ekki bætt. b) Fiskvinnslan nýtur þó lægri aðstöðugjalda. c) Aðflutningsgjöld eru hærri en fyrir útflutnings- og samkeppnisiðnað, en lægri en annarra greina. d) Aðgangur að lánsfé er rýmri vegna endurkaupakerfisins. 5. Vegna markaðsstöðunnar er þýðingarmest að bera saman sjávarútveg og útflutnings- og samkeppnisiðnaðinn. Sambúðarvandi þessara atvinnugreina birtist m. a. í gengisskráningu krónunnar. Ástæðan er sú, að sjávarútvegur og afkoma hans hafa ráðið meiru um skráningu gengis vegna meiri hlutdeildar í útflutningsverðmæti. Að öðru leyti kom eftirfarandi fram við athugun nefndarinnar: a) Aðstöðugjöld eru hærri en fyrir sjávarútveg. b) Útflutnings- og samkeppnisgreinum iðnaðar er búin betri aðstaða en öðrum greinum með endurgreiðslu söluskatts og álagningu jöfnunargjalds. c) Aðflutnings- og sölugjöld af sérhæfðum fjárfestingarvörum og nokkrum öðrum aðföngum eru felld niður eða endurgreidd í ríkari mæli en fyrir aðrar atvinnugreinar nema fiskveiðar. d) Opinber framlög eru mun minni en til sjávarútvegs eða landbúnaðar. e) Aðgangur að endurkaupakerfinu er lakari. Lánskjör afurðalána iðnaðarins eru hagstæðari en lánskjör afurðalána sjávarútvegsins. Þannig var þetta til skamms tíma, en eins og allir vita er unnið að breytingu á þessum sviðum og má gera ráð fyrir að í afurðalánakerfinu verði vextir þeir sömu, burt séð frá því hverjir eru lántakendur, eða 29% , ef hv. þm. Halldór Ásgrímsson ber hæstv. ráðh. Steingrím Hermannsson ofurliði samkv. því sem blöð hafa greint frá að undanförnu. 6. Skilin milli samkeppnisiðnaðar og annars iðnaðar eru ekki glögg, en markaðsstaða annars iðnaðar er á vissan hátt lík stöðu landbúnaðarins, þótt á starfskilyrðum þeirra sé mikill munur: a) Uppsafnaður söluskattur er ekki bættur. b) Aðflutningsgjöld af aðföngum eru há. c) Opinber framlög eru minni en til landbúnaðar og sjávarútvegs. d) Aðgangur að lánsfé er takmarkaðri og lánskjör óhagstæðari. Þetta voru helstu atriðin varðandi samanburð á milli atvinnugreinanna. Sé hins vegar litið á niðurstöður nefndarinnar varðandi málaflokkana kemst nefndin að eftirfarandi meginniðurstöðu: Ef áframhald á að verða í þeirri jöfnun starfsskilyrða, sem stefnt hefur verið að á undanförnum árum, telur nefndin að leita þurfi lausnar á eftirfarandi atriðum, og vík ég þá nánast orðrétt að því sem kemur fram í skýrslunni, með leyfi forseta: 1. Aðstöðugjald. Mishátt aðstöðugjald veldur mismunun milli greina og fyrirtækja. Vænlegast er að jafna gjaldstig skattsins og afnema afslætti. 2. Launaskattur. Undanþága fiskveiða og landbúnaðar felur í sér ótvíræða mismunun, sem auðveldast væri að leiðrétta með því að leggja launaskatt á allar greinar, en lækka um leið álagningarhlutfallið. Þetta er athyglisverð niðurstaða með tilliti til væntanlegra efnahagsaðgerða sem menn geta lesið um í blöðum í dag, en enginn má vita um fyrr en á fimmtudagskvöldið. 3. Sjómanna- og fiskimannafrádráttur. Þessi sérstöku tekjuskattsfríðindi fela ótvírætt í sér mismunun milli launþega sem að öllum líkindum veldur mismunun milli atvinnugreina. Út frá félagslegum sjónarmiðum er hugsanlega unnt að réttlæta frádrátt frá tekjuskatti, enda væri um hliðstæðan frádrátt að ræða fyrir alla þá sem búa við svipuð félagsleg skilyrði. Fremur er það þó ef um fastan frádrátt í krónutölu er að ræða (sbr. sjómannafrádrátt) en hlutfallslegan frádrátt (sbr. fiskimannafrádrátt). 4. Uppsöfnun söluskatts veldur mismunun milli atvinnugreina þar sem landbúnaður er verst settur, auk þess sem uppsöfnun veldur mismunun milli fyrirtækja. Til jöfnunar er hugsanlegt að auka niðurgreiðslur og láta þær ná til fleiri greina. Viðunandi lausn fæst þó varla nema með því að taka upp virðisaukaskatt og afnema söluskatt. Þetta er athyglisverð niðurstaða, ekki síst með tilliti til þess, að nú virðist vera ljóst að núv. hæstv. ríkisstj. sé búin að gefa upp á bátinn að koma fram virðisaukaskatti sem ákveðið var þó að kanna í stjórnarsáttmálanum. 5. Aðflutningsgjöld. Aðflutnings- og sölugjöld á innflutt aðföng helstu útflutningsgreina og samkeppnisiðnaðar hafa verið lækkuð umfram annað ef frá er talin nánast algjör undanþága fiskveiða og stóriðju. Einstakir flokkar aðfanga, svo sem flutningstæki, rafeindabúnaður og ýmsar byggingarvörur og nokkrar greinar sem keppa við erlenda aðila, svo sem loðdýrarækt, hafa þó farið varhluta af þessum aðgerðum. Meginathugasemd nefndarinnar er að samræmi er ábótavant milli vöruflokka. Afar há aðflutningsgjöld eru greidd af ýmsum aðföngum í tekjuöflunarskyni og ræðst skattbyrði atvinnugreinanna af því hversu háðar slíkum aðföngum greinarnar eru. 6. Opinber framlög og þjónusta. Atvinnugreinarnar fá framlög úr ríkissjóði í misríkum mæli. Með framlögum eru hér ekki taldar niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur landbúnaðarafurða. Ætlunin er að fjalla um þessar greiðslur í greinargerð um verðmyndunar- og samkeppnisskilyrði, en þann kafla er enn ekki búið að semja. Ýmis sjónarmið liggja að baki misskiptingu framlaga, sem óskyld eru fjárhagslegri mismunun. Misskipting framlaga og opinberrar þjónustu getur þrátt fyrir það valdið aðstöðumun milli greina. 7. Aðgangur að lánsfé., Mjög ólíkar reglur gilda um hlutfall útlána fjárfestingarlánasjóða af fjárfestingu. Áberandi hæst er hlutfallið í lánveitingum til fiskveiða. Æskilegt væri að draga úr kerfisbindingu fjárfestingarlána og afmörkunum milli greina. Varðandi lánsfjármögnun rekstrar er ljóst að reglur um endurkaup afurða- og rekstrarlána valda misræmi og eru landbúnaði og sjávarútvegi mest í hag. Í áttunda og síðasta lagi er fjallað um lánskjörin. Bæði hvað varðar fjárfestingarlán og almenn rekstrarlán er samræming lánskjara nánast um garð gengin, segir í skýrslunni, þó að lánskjör fjárfestingarlána séu ívið hagstæðari landbúnaði en öðrum. Eina meiri háttar undantekningin eru sérstaklega ívilnandi kjör á ógengistryggðum endurkeyptum lánum, sem landbúnaður og að nokkru leyti iðnaður fá. Þetta hefur þó, eins og áður var getið um, breyst á síðustu mánuðum, eftir að skýrslan kom út. Ég hef nú dregið saman helstu atriði úr niðurstöðukafla áfangaskýrslu starfsskilyrðanefndar, en rétt er að geta þess, að einn aðalkaflann vantar, þ. e. kaflann um markaðs- og verðmyndunarskilyrði, eins og ég hef reyndar áður minnst á, en gert er ráð fyrir að honum verði skilað til ríkisstjórnarinnar eftir nokkra daga. Samtök landbúnaðarins, sjávarútvegsins og iðnaðarins hafa haft þessa skýrslu til athugunar og umsagnar og gera má ráð fyrir að þær verði ekki allar á sama veg. Hér verða ekki tíundaðar umsagnir samtaka atvinnulífsins að öðru leyti en því, að mér þykir rétt að lesa lokaorðin í umsögn Félags íslenskra iðnrekenda, sem send voru starfsskilyrðanefndinni í nóv. s. l., en þar segir svo, með leyfi forseta: „Eins og réttilega er bent á í skýrslunni hefur notkun hugtaksins samkeppnisiðnaður valdið deilum á undanförnum árum milli samtaka iðnaðarins annars vegar og stjórnvalda hins vegar. Þar sem þetta hugtak er notað mjög mikið í skýrslunni væri full ástæða til að fram kæmi í hvaða skilningi nefndin notar hugtakið. Félagið vill benda nefndinni á að skipting iðnaðar í útflutnings- og samkeppnisiðnað er afar hæpin. Í raun er allur útflutningsiðnaður samkeppnisiðnaður og allur samkeppnisiðnaður mögulegur útflutningsiðnaður og því sérstök aðgreining óþörf. Félag ísl. iðnrekenda vill benda á að meginástæðan fyrir inngöngu Íslands í EFTA og samningum við Efnahagsbandalag Evrópu var að veita sjávarútveginum tollfrjálsan aðgang að markaðssvæðum Evrópu. Forsvarsmenn iðnaðarins féllust á niðurfellingu tollverndar gegn loforðum um að samkeppnisstaða íslenskra iðnfyrirtækja yrði engu verri en samkeppnisaðilanna. Áfangaskýrslan undirstrikar það sem forsvarsmenn iðnaðar hafa haldið fram undanfarin ár, að tíu ára aðlögunartími hafi ekki reynst stjórnvöldum nægilega langur til að jafna starfsskilyrði iðnaðar og annarra innlendra atvinnuvega. Félag ísl. iðnrekenda telur því að hið mikilvæga starf nefndarinnar sé unnið fyrir gýg nema því verði fylgt eftir með raunhæfum aðgerðum stjórnvalda til að leiðrétta það misræmi sem nefndin bendir á.“ Svo segir í bréfi Félags ísl. iðnrekenda. Það eru lokaorð til dr. Jóhannesar Nordals vegna starfsskilyrðanefndarinnar. Vegna mikils umróts í efnahags- og atvinnulífi margra iðnaðarþjóða á undanförnum árum hafa miklar umræður átt sér stað um markmið og leiðir í iðnaðarmálum. Efnahags- og framfarastofnun Evrópu hefur haft forgöngu um ráðstefnuhald fyrir aðildarþjóðirnar og ein slík var haldin í Madrid í maí 1980. Af hálfu Íslands sóttu ráðstefnuna Jafet S. Ólafsson viðskiptafræðingur í iðnrn., Vilhjálmur Lúðvíksson formaður samstarfsnefndar um iðnþróun, Þórður Friðjónsson hagfræðingur forsrn., og Þorvarður Alfonsson framkvæmdastjóri Iðnþróunarsjóðs, en í frásögn þeirra af fundinum segir svo, með leyfi forseta: „Í stórum dráttum má segja að eftirfarandi hafi komið fram um iðnaðarstefnu, sem flestir virtust sammála um: 1. Iðnaðarstefna er skilgreind sem yfirlýsing stjórnvalda til samfélagsins og aðila iðnaðarins um þau markmið, sem stefnt skuli að, og þær leiðir, sem farnar skuli, og tæki, sem notuð verði. 2. Undirstöðuatriði jákvæðrar og árangursvænlegrar iðnaðarstefnu eru: Sem allra mest frelsi í viðskiptum milli landa og svæða. Öfl markaðarins verði látin ráða ákvörðunum um framleiðslu eins mikið og frekast er unnt og haldið við dreifðri ákvarðanatöku og frumkvæði í þeim efnum. Iðnaðarstefna á að vera vaxtarstefna en ekki varnarstefna. Aðeins með vaxtarstefnu er hægt að uppfylla efnahagslegar og félagslegar óskir á hendur atvinnulífinu. Aðalþættir iðnaðarstefnu séu hagstæð almenn skilyrði fyrir arðbæran rekstur fyrirtækja. Inngrip stjórnvalda til að verja fyrirtæki gegn afleiðingum samkeppni verði aðeins í neyðartilvikum og miðist þá við að greiða fyrir sem skjótastri aðlögun fyrirtækjanna eða stöðvun rekstrar ella. Aðgerðir stjórnvalda til að styðja við nýsköpun í iðnaði verði aldrei til þess að afvegaleiða viðskiptalegan hugsunarhátt hjá fyrirtækjum. Stefnumótun og aðgerðir stjórnvalda miði að því að skapa einhug og samstöðu um eflingu iðnaðar og þannig byggt á gagnkvæmum stuðningi stjórnvalda, fyrirtækja, samtaka og stofnana iðnaðar, svo og velvilja og skilningi almennings, ekki síst starfsliðs í iðnaði. Sérstök áhersla sé lögð á að skapa jákvæð viðhorf gagnvart aðlögun og breytilegum samkeppnisskilyrðum með 1. góðu upplýsingastreymi, 2. ráðgjöf um stjórnunarmál, markaðs- og rekstrartæknileg efni, 3. öflugri aðstoð við starfsþjálfun og endurmenntun, 4. hvatningu til nýsköpunar á vegum fyrirtækja með stuðningi við rannsóknar- og þróunarstarfsemi, 5. aðstoð við að færa framleiðsluþætti úr hnignandi greinum yfir í lífvænlegar greinar.“ Meira les ég ekki úr þessari skýrslu frá þeim ágætu mönnum, nokkurs konar landsliði iðnaðarins sem sent var til Madrid á ráðstefnu OECD og skilaði þessari skýrslu, en í henni er ljóslega bent á að allir eða flestir á ráðstefnunni virðast hafa verið sammála þeim atriðum sem ég hef nú lesið. Athyglisvert er að þetta eru þau sömu sjónarmið sem koma fram í þáltill. sjálfstæðismanna, en sum þeirra er því miður ekki að finna í þáltill. hæstv. ríkisstj. Eins og fyrr sagði er þáltill. okkar sjálfstæðismanna byggð á þeirri till. sem lögð var fram af hæstv. ríkisstj. á s. l. ári, ásamt brtt. sem fram komu við meðferð málsins, bæði frá sjálfstæðismönnum og eins umsagnaraðilum hv. atvmn. Sþ. Mun ég fyrst greina frá helstu atriðum sem koma fram í l. kafla þáltill., um markmið. Inngangur kaflans eða þrjár fyrstu línurnar eru nánast samhljóða þeirri þáltill. sem hæstv. iðnrh. mælti fyrir á síðasta Alþingi. Það furðulega hefur þó gerst, að í hinni nýju þáltill. hæstv. iðnrh. er ekki lengur að finna orðasambandið „að fela ríkisstj. að beita sér fyrir framkvæmd iðnaðarstefnu“, heldur stendur á þskj. 162 aðeins: „ályktar Alþingi að stuðla beri að framkvæmd iðnaðarstefnu“. Þetta er út af fyrir sig athyglisverð breyting og gerir hæstv. iðnrh. án efa grein fyrir henni þegar hann flytur framsöguræðu fyrir sinni þáltill. hér á eftir. 1. tölul. kaflans um meginmarkmiðin á þskj. 87 í þáltill. okkar sjálfstæðismanna er nýr og hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Að skapa iðnaðinum almenn skilyrði fyrir arðbæran rekstur fyrirtækja og að byggja iðnþróun á grundvelli fríverslunar og athafnafrelsis og örva til nýrra átaka á sviði nýjunga í framleiðslu.“ Áherslan hvílir sem sagt á því, að skilyrðin verði almenn og stefnt sé að arðbærum rekstri og grundvöllurinn verði fríverslun og athafnafrelsi. Eru þetta sömu viðhorf og komu fram hjá langflestum þeim aðilum sem sóttu fund OECD í Madrid fyrir tæpum tveimur árum. 2. tölul. er eins í till. sjálfstæðismanna og till. hæstv. ríkisstj. Í 3. tölul. má finna nokkurn mun, sem þó er ekki verulegur. 4. tölul. er eins, en mikill munur er á efnisatriðum sem koma fram í 5. tölul. í markmiðakafla sjálfstæðismanna annars vegar og hæstv. ríkisstj. hins vegar. Sá töluliður fjallar um orkufrekan iðnað í landinu. 19 þingmenn Sjálfstfl. hafa flutt þáltill. á þskj. 131 um hagnýtingu orkulinda landsins til stóriðju. Þessir 19 þingmenn eru sömu þingmenn og þeir sem flytja þá till. sem hér er til umræðu, en á þskj. 131 er gerð nánari grein fyrir stóriðjustefnu Sjálfstfl., og í 3. tölulið stóriðjuályktunartillögunnar segir svo, með leyfi forseta: „Við uppbyggingu stóriðju verði haft samstarf við innlend og erlend fyrirtæki, sem hafa yfir að ráða nauðsynlegri tækniþekkingu, markaðsstöðu og fjármagni. Í samstarfssamningum við þau og samningum um eignaraðild að stóriðjuverum skal fara eftir eðli hvers máls og aðstæðum á hverjum tíma. Í öllum slíkum samningum skal að því stefnt, að innlendir aðilar, sem þess óska, geti þegar í upphafi átt hlut í stóriðjufyrirtækjum og geti þegar fram líða stundir keypt hlut hinna erlendu aðila í þeim.“ Með þessari tilvitnun er skýrt frekar hvað við er átt þegar sagt er að leita verði eftir samvinnu við erlenda aðila eftir því sem nauðsynlegt og hagkvæmt er á hverjum tíma, eins og það er orðað í 5. tölul. markmiðakaflans í þeirri þáltill. sem hér er til umræðu. Ég fer ekki frekar út í umr. um stóriðju og afstöðu hæstv. ríkisstj. til hennar. Það verður að biða þess tíma er till. sjálfstæðismanna um það mál verður til umræðu. Þá vík ég að II. kaflanum, um leiðir, en hann svarar til sama kafla í þáltill. hæstv. ríkisstj. Varðandi 1. tölul. vekur það athygli, að ekki er lengur minnst á virðisaukaskattinn í till. hæstv. ríkisstj. Virðist það benda til þess, að hæstv. ríkisstj. hafi gefið virðisaukaskattinn upp á bátinn, eins og ég minntist áðan á, og er það athyglisvert með tilliti til niðurstaðna starfsskilyrðanefndar sem ég vitnaði til áðan. 2. tölul. fjallar um gengisákvarðanir og er eins orðaður í till. sjálfstæðismanna og till. hæstv. ríkisstj. Það hlýtur að vera iðnaðinum fagnaðarefni ef þessi liður verður samþykktur, ekki síst með tilliti til þess, að síðasta ár, árið 1981, er skólabókardæmi um það, hvernig gengisstefna fer gersamlega í bága við það sem segir í töluliðnum. 3. tölul. er nánast eins orðaður hjá báðum aðilum þótt meiri áhersla sé lögð á að arðsemi sé ráðandi við lánveitingar í þáltill. sjálfstæðismanna. 4. liðurinn er eins hjá báðum aðilum. Í sambandi við hann er rétt að minna á till. sem gerir ráð fyrir því, að hægt sé að auka rannsóknar- og þróunarstarfsemi, t. d. með skattaívilnunum. Í 5., 6. og 7. tölul. er að finna stefnuyfirlýsingar sem ég sé ekki ástæðu til að fjalla ítarlega um, enda eru þær auðskildar. Í 8. tölul. er minnst á stjórn ríkisins á iðnrekstri og enn fremur á aðila sem hafi fjárhagslegt bolmagn til að undirbúa og standa fyrir arðvænlegum nýiðnaðarverkefnum. Síðasta setningin er ný. Hún hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Almenningi verði gefinn kostur á að gerast beinn eignaraðili að iðnfyrirtækjum sem nú eru í eigu ríkisins.“ Í nýjustu tillögum hæstv. ríkisstj. er þetta atriði jafnframt að finna. Ýmsum kann að þykja efni 8. tölul. kynlegt, en þar er verið að vísa til efnisatriða sem fram koma í svokallaðri SUI-skýrslu um stofnun nýiðnaðarfyrirtækja. Á bls. 172 í þeirri skýrslu segir m. a., með leyfi forseta: „Það er skoðun samstarfsnefndarinnar að frumkvæði eða a. m. k. hlutdeild ríkisins verði óhjákvæmileg í stofnun margra stærri nýiðnaðarfyrirtækja. Sýnist nefndinni nauðsynlegt að tekið sé gagngert á því máli með einhverjum hætti. Til álita gæti komið að setja allan iðnrekstur á vegum ríkisins undir eitt eignarhaldsfyrirtæki (holding company), sem m. a. hafi það markmið að fara með hlutverk hins raunverulega eiganda gagnvart fyrirtækjum sem ríkið á aðild að. Þannig fáist eðlilegt eftirlit með rekstrinum og þess gætt, að hann sé í samræmi við eðlilegar arðsemiskröfur og að ákvarðanir eigandans séu teknar með skjótum hætti og verði ekki pólitískt bitbein milli ráðuneyta. Pólitískar ákvarðanir, sem hafa í för með sér skuldbindingar sem draga úr arðsemi eða auka stofnkostnað, séu aðskildar frá arðsemissjónarmiðum og þá reiknaðar sérstaklega til kostnaðar sem Alþingi eða ríkisstj. taki síðar ákvörðun um. Eignarhaldsfyrirtækið þyrfti að hafa fjárhagslegt bolmagn og sjálfstæði til að stofna ný fyrirtæki sem metin eru arðvænleg og geti látið fara fram rannsóknir og þróunarstarfsemi til undirbúnings lokaákvörðun.“ Síðan segir í sömu bók á bls. 173: „Lögð er áhersla á nauðsyn þess, að slíku fyrirtæki yrði stjórnað með arðsemissjónarmið í fyrirrúmi, en þó með það skýrt í huga að því er ætlað að taka áhættu og vinna brautryðjendastarf þar sem byrjunarerfiðleikar geta komið upp. Fyrirtækið yrði að ráða yfir mjög hæfu starfsliði á sviði stjórnunar, fjármála, markaðsmála og rekstrartækni og sjá til þess, að reynsla af stofnun og rekstri nýrra fyrirtækja safnist saman og komi að gagni við nýjar framkvæmdir og ný verkefni og bolmagn fáist til að leysa vandamál sem upp koma.“ Hér lýkur tilvitnun í SUf-skýrsluna, en annars er fjallað um þetta efni í ítarlegu máli og væri vissulega ástæða til þess að ræða það sérstaklega, enda er hér drepið á mjög gagnlega hugmynd sem vissulega þarf að færa út og setja í framkvæmanlegan búning. Í 9. tölul. er minnst á svokallaða iðnráðgjafa, en nýlega voru samþykkt lög um þá hér á hv. Alþingi. Orðalag samsvarandi töluliðar í till. hæstv. iðnrh. er betra, enda nýrra og byggt á lögum sem þegar hafa verið samþykkt. 10. tölul. um iðngarða, er eins hjá báðum. Í 11. tölul. er minnst á skattalegar aðgerðir, en það er ekki gert í till. hæstv. ráðh. 12. tölul. er eins í báðum till., en hann fjallar um innkaup opinberra aðila. Væri vissulega fróðlegt að heyra það hjá hæstv. iðnrh. hér á eftir, hvernig staðið hefur verið að framkvæmd þessara mála, ekki síst með tilliti til þáltill. sem samþykkt var á Alþingi fyrir nokkrum árum. Í 13. tölul. er minnst á nýmæli, svokallaða iðnhönnun og listiðnað, og nauðsyn þess að samræma viðleitni í þessum greinum og auka tengsl við framleiðsluiðnaðinn. Í þessum efnum ber nauðsyn til að móta stefnu til að efla iðnhönnun og hvers konar listiðnað, en góð vöruhönnun er eitt þeirra undirstöðuatriða sem byggja verður á í þeirri viðleitni okkar að auka markaðshæfni íslenskrar iðnaðarframleiðslu. Efni 14. tölul. er gamalkunnugt og í því sambandi hef ég ásamt hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni og Árna Gunnarssyni lagt fram lagafrumvarp, reyndar í annað sinn, sem er á dagskrá neðri deildar um þessar mundir. Er það frv. til breytingar tollskrárlögum. Á sínum tíma óskaði fjh.- og viðskn. Nd., sem þá laut forustu Lúðvíks Jósepssonar, eftir því, að ríkisstj. legði fram frv. um þetta efni, en það hefur enn ekki, þremur árum síðar, séð dagsins ljós. Ítrekaðar tilraunir þingmanna til að koma málinu í gegnum þingið hafa ekki tekist hingað til. Gera verður ráð fyrir að við endurskoðun tollskrárlaga, sem hæstv. fjmrh. hefur lýst yfir að séu á dagskrá í fjmrn., verði tekið tillit til þessara viðhorfa og þannig efnt það loforð sem iðnaðinum var gefið við inngöngu Íslands í EFTA á sínum tíma. Í 15. tölul. er fjallað um verðlagsmál og tekið ákveðnar til orða en gert er í samsvarandi grein í tillögum hæstv. ráðh. Sem betur fer hafa verið á kreiki fregnir um að lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti verði breytt í átt til fyrra horfs innan tíðar. Eiga þær sögusagnir vonandi við rök að styðjast, en hæstv. ráðh. getur að sjálfsögðu staðfest það í sinni ræðu. Í 16. tölul. er rætt um fjármunamyndun í iðnaði og bent á að ná megi markmiðinu fram með breytingum á skatta- og verðlagslögum, en þessi till. og hugmyndin í 11. tölul. um að nota skattalegar aðgerðir er ábending sem send var hv. atvmn. á síðasta ári frá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Af þeim töluliðum, sem eftir eru, tel ég ekki nauðsynlegt að gera grein fyrir nema 17. tölul., en þar segir svo, með leyfi forseta: „Einstaklingsframtakið verði virkjað til nýrra átaka á sviði iðnþróunar með því að skapa einkarekstri og samtökum einstaklinga eðlileg almenn rekstrarskilyrði og þar með að á engan hátt verði fyrirtækjum mismunað skattalega eftir rekstrarformum. Stuðlað verði að aukinni samvinnu stjórnenda og starfsfólks fyrirtækja í samráði við samtök launþega og atvinnurekenda í iðnaði.“ Hér er tekið á efnisatriði sem Sjálfstfl. hefur ætíð lagt mikla áherslu á, einkum þó mismunandi skattareglur eftir rekstrarformum. Í III. kafla þáltill. er vikið að framkvæmd stefnunnar. Tvær fyrri mgr. í þessum kafla eru sama efnis og koma fram í till. hæstv. ríkisstj., eins og þær eru nú og eins og þær voru áður. En í 3. mgr. er lagt til að komið verði á fót svokallaðri „samstarfsnefnd um framkvæmd iðnaðarstefnu“, sem í eigi sæti samkvæmt tilnefningu einn fulltrúi frá hverjum þingflokkanna, viðskrn., fjmrn., Félagi ísl. iðnrekenda, Landssambandi iðnaðarmanna, Landssambandi iðnverkafólks og fulltrúi iðnrn., sem jafnframt verði formaður nefndarinnar. Flm. þessarar þáltill. telja afar mikilvægt að þessari nefnd verði komið á laggirnar og hún taki við, þar sem störf samstarfsnefndar um iðnþróun enduðu, og verði þannig samstarfsvettvangur þeirra aðila sem þessi mál snerta. Ég sé ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir einstökum atriðum og töluliðum í sjálfri tillgr. Á landsfundi Sjálfstfl., sem haldinn var um mánaðamótin okt.-nóv. s. l. haust, var samþykkt með öllum atkvæðum till. um stefnu í atvinnumálum sem hlotið hefur nafnið: „Leiðin til bættra lífskjara“. Í þessum efnum voru allir sjálfstæðismenn sammála, burt séð frá afstöðu til hæstv. ríkisstj. Stefna Sjálfstfl. er hagvaxtarstefna sem leggur áherslu á nauðsyn þess að leysa úr læðingi atorku, hugvit og framtak einstaklinga og örva þannig atvinnustarfsemina. Eins er undirstrikað mikilvægi þess að nýta orkulindir landsins til að bæta lífskjörin í landinu. Sérstakur kafli er um iðnaðinn og þykir mér rétt að lesa hann hér til að kynna efni hans í umræðum um iðnaðarmál á Alþingi. Kaflinn er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Íslenskur iðnaður hefur tekið sér stöðu sem einn af undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar. Hann mun í vaxandi mæli taka við því hlutverki að vera vaxtarbroddur atvinnulífsins og ein helsta undirstaða aukinnar atvinnu og batnandi lífskjara þjóðarinnar. Við mikilvægar ákvarðanir í efnahagsmálum verður því að taka fullt tillit til hagsmuna hans, afkomu og atvinnuöryggis þeirra sem í iðnaðinum starfa. Iðnaðurinn þarf að njóta jafnréttis um aðstöðu og starfsskilyrði á öllum sviðum gagnvart öðrum innlendum atvinnugreinum og erlendum keppinautum. Nauðsynlegt er að iðnaður fyrir heimamarkað endurheimti sína fyrri stöðu og eflist frekar, en skilyrði þess er að hér á landi verði atvinnulíf í blóma, þjóðinni fjölgi eðlilega og sæmilegur stöðugleiki ríki í efnahagsmálum. Fyrir aðra undirstöðuatvinnuvegi landsins hefur sterkur iðnaður ómetanlega þýðingu, hvort sem litið er til mannvirkja- og vélaframleiðslu og þjónustu eða daglegra nauðsynja. Þannig má minna á skipasmíðar og viðgerðir, smíði fiskvinnslutækja og veiðarfæragerð í þágu útgerðar og fiskvinnslu. Rafeindatækni og örtölvur opna nýjar leiðir í iðnaði. Á því sviði eru framtíðarmöguleikar bæði hvað varðar framleiðslu fyrir innlendar þarfir og útflutning. Stóraukin nýting jarðhita og vatnsorku hefur opnað nýja markaði innanlands sem iðnaðurinn sinnir í auknum mæli. Uppbyggingu stóriðju til útflutnings munu á sama hátt fylgja fjölbreytt iðnaðarverkefni í öllum landshlutum. Framleiðsla iðnaðarvöru til útflutnings hefur aukist meira en bjartsýnustu menn þorðu að vona. Framleiðsla ullar- og skinnavöru er nú ein sér orðin mikilvægur þáttur í þjóðarbúskapnum og veitir mikla atvinnu á fjölmörgum stöðum á landinu. Annar útflutningur, sem á sama hátt byggist á sérhæfðri þekkingu og reynslu landsmanna, hugviti og verkhönnun, er einnig óðum að hasla sér völl á erlendum mörkuðum. Það væri hörmulegt ef aðgerðir íslenskra stjórnvalda yrðu til þess, að erlendir markaðir sem aflað hefur verið í harðri samkeppni við erlendan keppinaut, töpuðust. Höfuðnauðsyn er að eðlileg skilyrði og efnaleg hvatning séu ætíð fyrir hendi til þess að íslenskt hugvit og þekking og sérstök hráefni nýtist til atvinnuuppbyggingar. Hér hafa einstaklingsframtak og lítil fyrirtæki sérstöðu, brautryðjendahlutverki að gegna þjóðarheildinni til hagsbóta. Sjálfstfl. telur jafnframt að nú séu hagstæð skilyrði til þess að nýta orkulindir þjóðarinnar í stórum stíl til iðnaðar víða um land eins og gerð hefur verið grein fyrir hér að framan.“ Hér lýkur tilvitnun í stefnu Sjálfstfl. í atvinnumálum, þar sem fjallað er um iðnaðarmál og ég vildi koma á framfæri einkum og sér í lagi þar sem ekki gefst oft tækifæri til þess hér í þingsölum að ræða málefni iðnaðarins, nema þá þegar hæstv. iðnrh. hefur lagt fram sína þáltill. sem hann hefur gert nú fjórum sinnum og minnst hefur verið á. Ég hef fengið í hendur framreiknað rekstraryfirlit útflutningsiðnaðar árið 1980 frá Þjóðhagsstofnun. Þar kemur fram, sem reyndar allir vita, að verulegt tap er og verður á nokkrum greinum sem hingað til hafa verið að byggjast upp í landinu, en ég sé ekki ástæðu til þess að lesa það upp í einstökum tölum. Sú þáltill., sem hér er til umr., er lögð fram fyrst og fremst til þess að sýna áhuga sjálfstæðismanna á því, að iðnaðarstefna verði mörkuð á hinu háa Alþingi. Við viljum sýna þennan vilja í verki og sýna vilja til samstarfs við þá sem árangurslaust hafa reynt hingað til að koma sínum stefnumiðum fram á Alþingi. Ég tel ástæðu til þess að vera bjartsýnn um að það takist á yfirstandandi þingi, ekki síst vegna þess að báðir aðilar, bæði flm. þessarar till. og eins flm. stjórnartillögunnar, hafa teygt sig í átt hvorir til annarra og veit það að sjálfsögðu á gott. Í hv. atvmn. mun ég vinna að sameiningu þessara tillagna og minni á að þrír flm. till. eru í þeirri hv. nefnd, þar með formaður nefndarinnar. Mér er jafnframt kunnugt um að fulltrúi Alþfl. í nefndinni hefur haft svipuð viðhorf til málsins, enda tók hann þátt í viðræðum á s. l. vori sem urðu á milli okkar og hæstv. ráðh. um þetta mál, en þá strandaði málið á því, að ekki náðist samkomulag innan stjórnarflokkanna. Ég vil leggja aðaláherslu á örfá atriði í þessari þáltill. Þar er í fyrsta lagi um að ræða 1. tölul. í markmiðakaflanum sem ég hef rækilega gert skil, en það atriði kemur ekki nægilega skýrt fram í þáltill. hæstv. ríkisstj. Í öðru lagi vil ég benda á 5. tölul., þar sem fjallað er um orkufrekan iðnað og bent á hvernig með fordómalausum hætti má eiga samvinnu við erlenda aðila til að nýta okkar eigin auðlindir. Þetta kemur ekki nægilega skýrt fram í þáltill. hæstv. ríkisstj., en ugglaust verður hægt að sveigja það til í nefndarstarfinu. Loks vil ég í sambandi við leiðirnar leggja áherslu á 17. tölul. þar sem fjallað er um mismunun í skattalögum. Varðandi framkvæmd stefnunnar tel ég það vera mjög mikilvægt, ef samþykkt slíkrar tillögu á að vera einhvers virði, að sett verði á laggirnar samstarfsnefnd um framkvæmd iðnaðarstefnu, eins og þar er gert ráð fyrir. Aðalatriðið er hins vegar að þetta mál nái fram að ganga með þeim hætti sem ég veit að flestir geta sætt sig við. Og með þeim orðum vil ég ljúka máli mínu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um iðnaðarstefnu sem ríkisstj. leggur fyrir hv. Alþingi. Slík stefnumarkandi tillaga um málefni iðnaðar var fyrst lögð fram hér á Alþingi af mér sem iðnrh. í ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar vorið 1979 í framhaldi af setningu laga nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmála, þar sem segir m. a. í kafla um atvinnumál, 22. gr.: „Ráðuneyti einstakra atvinnuvega skulu hafa forgöngu um gerð atvinnuvegaáætlana hvert á sínu sviði.“ - Og nánar í 24. gr.: „ Ríkisstj. leggur atvinnuvegaáætlanir fyrir Alþingi sem þáltill. eða lagafrv., eftir því sem við á.“ Till., sem þá var flutt, var endurflutt haustið 1979, en komst þá ekki til umr. vegna þess að þingstörf stóðu aðeins í nokkra daga áður en þing var rofið. Í fyrravetur var till. svo endurflutt og þá rædd hér í þinginu og komst til nefndar. Að baki þáltill., eins og hún var flutt í upphafi, lá mikil vinna á vegum samstarfsnefndar um iðnþróun sem rn. skipaði haustið 1978 til þess m. a. að undirbúa drög að iðnaðarstefnu, og var álit nefndarinnar þar að lútandi frá maí 1979 lagt fram sem fskj. með þáltill. með heitinu Iðnaðarstefna. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. er gert ráð fyrir að mörkuð verði langtímastefna um iðnþróun. Í samræmi við það var farið yfir stefnumörkunina frá 1979 og þáltill. flutt með breytingum á síðasta þingi á vegum ríkisstj. Eftir fyrri umr. komst hún til nefndar, en hlaut þar ekki afgreiðslu. Við flutning till. nú hafa verið gerðar á henni nokkrar breytingar með tilliti til atriða, sem fram komu á síðasta þingi í umr. og umsögnum til atvmn. Sþ., og með tilliti til aðgerða og þróunar sem átt hefur sér stað fyrir forgöngu stjórnvalda og samtaka iðnaðarins. Ég vænti þess, að um málið geti tekist góð samstaða, og legg áherslu á að till. fái þinglega meðferð og afgreiðslu á þessu þingi. Ræða hv. talsmanns sjálfstæðismanna í stjórnarandstöðu um iðnaðarstefnu, sem þeir hafa flutt í formi þáttill. sem hann mælti fyrir áðan, vekur vonir um að þetta mál geti tekist breið og góð samstaða þótt ágreiningur sé um nokkur atriði. Sá áhugi á iðnaðarmálum, sem virðist þannig ríkja raunar í öllum þingflokkum, vekur vonir um að unnt eigi að vera að ná saman um víðtæka stefnumörkun í málefnum iðnaðarins, eins og hér er lagt til. Ég tel rétt, herra forseti, að vitna hér til till. að því er varðar markmið sem þar eru sett fram um iðnþróun. Þar segir í upphafi: „Með tilliti til líklegra breytinga í atvinnulífi landsmanna á næstu árum og vaxandi hlutdeildar iðnaðar í atvinnuöryggi og lífskjörum þjóðarinnar ályktar Alþingi að stuðla beri að framkvæmd iðnaðarstefnu sem hafi eftirfarandi meginmarkmið: 1. Að skapa iðnaðinum almenn skilyrði fyrir heilbrigðan rekstur fyrirtækja og að ýta undir frumkvæði til nýrra átaka og nýjunga í framleiðstu. 2. Að örva framleiðni í íslenskum iðnaði þannig að framleiðnistig hans verði sambærilegt við það, sem gerist í helstu viðskiptalöndum, og skilyrði skapist fyrir bætt lífskjör. 3. Að stuðla að hagkvæmri fjárfestingu til að fjölga störfum í iðnaði og tryggja fulla atvinnu með hliðsjón af aðstæðum í öðrum atvinnugreinum og áætlunum um fjölda fólks á vinnumarkaði. 4. Að leggja sérstaka áherslu á að efla iðnað á þeim sviðum, þar sem innlendir samkeppnisyfirburðir geta nýst til arðbærrar framleiðslu á vörum og þjónustu, jafnt fyrir heimamarkað sem til útflutnings. 5. Að nýta sem best þá möguleika til iðnaðarframleiðslu, sem felast í innlendum orkulindum, og efla innlenda aðila til forustu á því sviði. Orkufrekur iðnaður verði þáttur í eðlilegri iðnþróun í landinu og jafnframt verði lögð áhersla á úrvinnsluiðnað í tengslum við hann. 6. Að bæta starfsskilyrði og auka áhrif starfsfólks á vinnustöðum og koma í veg fyrir skaðleg áhrif af völdum iðnvæðingar á náttúru landsins og umhverfi. 7. Að tryggja forræði landsmanna yfir íslensku atvinnulífi og auðlindum og stuðla að æskilegri dreifingu iðnaðar og jafnvægi í þróun byggðar í landinu.“ Í þessum markmiðskafla þáltill. hefur verið bætt við töluliðum 1 og 5 til frekari áherslu á að skapa þurfi iðnaði almenn skilyrði til vaxtar og efla nýjungar í framleiðslu, m. a. með hagnýtingu innlendra orkulinda. Í II. kafla till. er gerð grein fyrir helstu leiðum til að ná umræddum markmiðum. Eru þar 20 tölusettir liðir og verður vikið að nokkrum þeirra síðar. Í grg. með till. er m. a. rætt um horfur í atvinnumálum og stöðu iðnaðar í því samhengi. Þar segir m. a.: „Margt bendir til að Íslendingar séu á tímamótum í atvinnumálum þar sem hagnýta þurfi mun fjölþættari kosti en hingað til. Þannig verði auk öflugs sjávarútvegs og fiskiðnaðar að koma til fjölbreyttur iðnaður, sem m. a. byggi á og vaxi upp af þeirri þekkingu og reynslu sem við höfum öðlast í hefðbundnum atvinnugreinum hingað til. Af öðrum þáttum, sem rennt geta stoðum undir öfluga innlenda iðnþróun, má nefna ýmsar hráefnaauðlindir og innienda orku, svo og ýmis önnur náttúruskilyrði og hugvit, til að framleiða samkeppnishæfar iðnaðarvörur til heimanota og útflutnings. Þessu nýja hlutverki sínu fær iðnaðurinn ekki valdið nema til komi breytt viðhorf gagnvart málefnum hans og að honum verði markvisst sköpuð skilyrði til vaxtar.“ Þá er vitnað til mats byggðadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins varðandi breytingu sem fram undan geti verið í þróun atvinnulífs og skiptingu vinnuafls í landinu eftir atvinnugreinum. Kjarni þess máls er sá, að nauðsynlegt sé að efla og byggja upp arðvænlegan iðnað með mikilli framleiðni til að skapa viðfangsefni fyrir þúsundir manna á næstu árum því að ella sé hætt við atvinnuleysi og auknum brottflutningi fólks úr landinu. Rakin er viðleitni stjórnvalda til stefnumótunar í iðnaðarmálum á síðasta áratug, en þrátt fyrir hana hafi vantað samræmda iðnaðarstefnu af hálfu hins opinbera. Frá árinu 1970 hefur iðnaðurinn mætt vaxandi samkeppni af völdum innflutnings eftir afnám tolla og minnkandi innflutningshöft. Þótt aðeins hafi í undantekningartilvikum orðið verulegur samdráttur í framleiðslu af völdum innflutnings hefur aðstaða innlendra framleiðenda þrengst á markaðnum og ekki orðið framleiðsluaukning hjá mörgum þeirra. Aðlögunartíminn í kjölfar EFTA-aðildar nýttist ekki sem skyldi, m. a. vegna ófullnægjandi aðgerða til stuðnings iðnaði, örrar verðbólguþróunar og atþjóðlegra efnahagserfiðleika í kjölfar olíuverðshækkana svo og vegna þess að iðnfyrirtæki voru illa í stakk búin til að taka þátt í þeirri endurskipulagningu framleiðslu sem EFTA-aðild kallaði á. Nauðsynlegt er að menn líti fordómalaust á þann sérstaka vanda sem leiðir af sambýli iðnaðar við sjávarútveg. Þar eð sjávarútvegurinn hefur haft alla yfirburði sem aðalútflutningsatvinnuvegur landsmanna og í reynd verið burðarásinn í hagvexti hérlendis fram á síðustu ár hafa ákvarðanir um meginatriði í efnahagsmálum ráðist mjög af hagsmunum og aðstæðum hans. Þannig ræðst gengi íslensku krónunnar og þar með afurðaverð útflutningsiðnaðar og samkeppnisverð á innfluttum iðnaðarvörum fyrst og fremst af afkomu og viðskiptakjörum sjávarútvegsins. Eftir afnám verndartolla og innflutningshafta skiptir þetta atriði sköpum fyrir iðnaðinn. Þetta sambýli iðnaðar og sjávarútvegs hefur haft meiri áhrif á þróunarmöguleika iðnaðar en margir gera sér grein fyrir og að líkindum reynst afdrifaríkara en breytingar af völdum erlendrar samkeppni á heildina litið. Eitt af grundvallaratriðum fyrir árangursríkari iðnþróun er því að komið verði á jafnræði með þessum atvinnuvegum á þeim sviðum er máli skipta til að skapa vaxtarforsendur fyrir iðnað. Eftirfarandi meginviðhorf til iðnþróunar liggja að baki tillögum þeim sem fram koma í þáltill.: 1. Að vinna þurfi að iðnþróun með samhæfðu átaki fyrirtækja, samtaka og stofnana iðnaðarins og opinberra aðila. 2. Að leggja verði mikla áherslu á þróun iðnaðar á næstu árum með sérstöku tilliti til aukins útflutnings iðnaðarvara. 3. Að búa þurfi iðnaðinum hagstæð vaxtarskilyrði með því að jafna aðstöðu hans og annarra atvinnuvega. Þegar teknar eru ákvarðanir um aðalatriði efnahagsmála verði sérstaklega gætt að áhrifum þeirra á iðnaðinn. 4. Að skapa þurfi þannig jarðveg fyrir iðnþróun að frumkvæði sem flestra fái notið sín við margbreytileg viðfangsefni og horft sé til sem flestra kosta, en ekki eingöngu byggt á afmörkuðum sviðum iðnaðar. 5. Að lögð verði áhersla á að efla sérstaklega þær greinar og fyrirtæki, sem hafa góð vaxtarskilyrði og geta tryggt varanlega samkeppnisyfirburði. Iðnaður með háa framleiðni getur að jafnaði greitt góð laun og þannig valdið miklum margföldunaráhrifum, sem svo eru kölluð, á atvinnu í þjónustugreinum. Endurmeta þarf stöðu greina, sem fara halloka í samkeppni, en gjalda varhug við óraunhæfri aðstoð eða verndaraðgerðum. 6. Að kanna sérstaklega með hvaða hætti verði unnt að nýta orkulindir landsins þannig að landsmenn haldi forræði í þeirri uppbyggingu og að hún samrýmist að öðru leyti þjóðfélagslegum markmiðum sem víðtæk samstaða getur tekist um. 7. Að stuðla að aðlögun og nýsköpun í iðnaði með því að hvetja til vöruþróunar, markaðsleitar og rannsókna- og þróunarstarfsemi í fyrirtækjum. Slíkar aðgerðir séu örvaðar, m. a. með fjárhagslegri aðstoð hins opinbera, tæknilegum stuðningi frá stofnunum iðnaðarins og aðgerðum í skattamálum. 8. Að auðvelda iðnaðinum að takast á við stærri verkefni en hingað til og styðja sveitarfélög til að greiða fyrir iðnþróunaraðgerðum í landshlutum, t. d. með ráðningu sérhæfðra starfsmanna og byggingu iðngarða. 9. Að stuðla að nýsköpun í iðnaði, m. a. með því að ríkið eitt sér eða í samvinnu við aðra aðila taki þátt í stofnun meiri háttar nýiðnaðarfyrirtækja. Stjórn ríkisins á eigin atvinnurekstri þarf að samræma og gera hana markvissari. Athuga ber það form að setja eignarforræði yfir helstu fyrirtækjum í ríkiseign á eina hendi. Gera þarf auknar arðsemiskröfur til ríkisfyrirtækja og ráðstafa mætti arði af slíkum fyrirtækjum til þróunar og uppbyggingar nýiðnaðar. 10. Að auka áhrif starfsfólks á eigin vinnuumhverfi og efla skilning þess á daglegum viðfangsefnum og stöðu sinni í framleiðslunni. Þessi viðleitni getur stuðlað að bættum rekstrarárangri fyrirtækja og jafnframt vakið starfsfólk til umhugsunar um félagslegt inntak vinnunnar. 11. Að forðast að vaxandi iðnaður leiði til óæskilegrar röskunar á náttúru landsins og félagslegu umhverfi. Iðnvæðing og aukin framleiðsla má ekki verða á kostnað heilbrigðs umhverfis eða skynsamlegrar nýtingar auðlinda. 12. Að tryggja að breytingar á atvinnuháttum stuðli að sem bestu jafnvægi í þróun byggðar í landinu og ekki skapist misvægi sem leiði til verulegrar byggðaröskunar. Sérstaklega þarf að huga að iðnaði sem treyst geti búsetu í sveitum, strjálbýli, og smáum byggðakjörnum og aukið fjölbreytni í atvinnuframboði. Það er afar mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að átta okkur á inn á hvaða brautir sé vænlegast að leggja í atvinnumálum varðandi nýtingu auðlinda innan íslenskrar lögsögu. Örar tækniframfarir og vaxandi alþjóðleg verkaskipting samfara harðri samkeppni í alþjóðaviðskiptum knýja þá þjóð, sem vill tryggja efnahag sinn til frambúðar, til að ganga skipulega til verka. Þar skiptir fjölbreytni í atvinnulífi og sveigjanleiki og aðlögunarhæfni miklu máli. Sú alþjóðlega efnahagskreppa, sem við erum vitni að síðustu ár með miklu atvinnuleysi í mörgum iðnríkjum, minnkandi hagvöxt og vaxandi verðbólgu, þarf að verða þjóð okkar hvatning til að skyggnast fram í tímann í atvinnumálum og búa þar sem tryggast um hnútana. Við höfum að undanförnu sloppið vel frá vofu atvinnuleysis og hérlendis hefur á síðasta áratug verið meiri hagvöxtur en í flestum öðrum ríkjum Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD. Að undanförnu hefur hins vegar dregið verulega úr hagvexti og horfur varðandi þjóðartekjur og þjóðarframleiðslu á nýbyrjuðu ári eru því miður engan veginn bjartar. Við megum því ekki fremur en aðrar þjóðir treysta á guð og lukkuna í atvinnumálum. Eitt er að tryggja fulla atvinnu í bráð og annað að tryggja atvinnuöryggi til lengri tíma. Engin ástæða er hins vegar til svartsýni, því að þótt við finnum oft fyrir því að búa á norðurslóð ræður þjóðin yfir miklum og endurnýjanlegum auðlindum sem geta tryggt hér blómlega efnahagsstarfsemi og góð lífskjör um langa framtíð ef við náum tökum á að hagnýta náttúruskilyrði og þróa hér verkmenningu, vísindi og tækni í samræmi við aðstæður. Hagkvæm og hófleg nýting auðlinda og framsýn stefna á sviði vísinda og tækni er nú mikið á dagskrá víða um lönd og við þessi atriði eru bundnar vonir um úrbætur á sviði efnahagsmála og félagsmála á komandi árum. Ég átti þess kost ásamt fleiri íslenskum fulltrúum að sækja ráðherrafund OECD um vísinda- og tæknimál í mars s. l., en sá fundur var undirbúinn af vísindanefnd Efnahags- og framfarastofnunarinnar. Á dagskrá var stefnumótun á sviði vísinda og tækni og leit að nýjungum í þágu atvinnulífsins á 9. áratugnum. Rædd voru alþjóðleg viðhorf og viðhorf einstakra landa og kom fram mikill áhugi aðildarríkja OECD á að leggja meiri áherslu á rannsóknir og þróunarstarfsemi en verið hefur á síðustu árum. Mörg ríki hafa nú einsett sér að auka verulega framlög á þessu sviði, Kanadamenn t. d. úr um 1% af þjóðarframleiðslu í 1.5% fyrir árið 1985 og Frakkar úr 1,8% í 2,3% af þjóðarframleiðslu á fimm árum. Hérlendis er þetta hlutfall aðeins um 0,75% af þjóðarframleiðslu og er það langlægst af því sem gerist á Norðurlöndum. Við þurfum að gefa þessum málum sérstakan gaum nú og á næstunni með það að markmiði að auka starfsemi á þessu sviði, bæði grundvallarrannsóknir og svonefndar hagnýtar rannsóknir er tengjast með beinum hætti þróun atvinnulífs. Á því sviði hefur sitthvað vel tekist til hérlendis, m. a. í tengslum við sjávarútveg og landbúnað. Nú er sérstök ástæða til að huga að rannsóknum á orkusviðinu, ekki síst að því er varðar orkunýtingu, þ. e. iðnaðaruppbyggingu í tengslum við hagnýtingu innlendra orkulinda. Svipuðu máli gegnir um hagnýtingu og aðlögun atvinnulífsins að nýrri tækni er byggir á örtölvum, og þar þurfa félagsvísindi og félagsleg áhrif til langs tíma að vera gildur þáttur í mati á leiðum. Í því nýsköpunarstarfi, sem mikil nauðsyn er á í atvinnulífinu og þá ekki síst á sviði iðnaðar, þurfum við að gæta þess sem best að tengja saman atvinnustarfsemi í landinu þannig að sem mest af framleiðslu og þjónustu, sem unnt er að veita innan marka eðlilegrar samkeppni, falli í hlut innlendra aðila. Til þess að svo megi verða þurfa menn hins vegar bæði að hafa vilja og vinna vel fram fyrir sig í skipulagningu og áætlanagerð. Dæmi um slík tækifæri er m. a. að finna á orkusviðinu, þar sem er uppbygging orkuvera og iðnfyrirtækja. Iðnrn. hefur beitt sér fyrir sérstakri úttekt á þeim framleiðslumöguleikum innanlands á sviði rafiðnaðar og málmiðnaðar, er tengst gæti þeirri miklu fjárfestingu sem fyrirhuguð er á orkusviðinu, og þar bíður tækifæri í almennri iðnþróun sem við megum ekki láta okkur úr greipum ganga. Herra forseti. Í störfum stjórnvalda að iðnþróun undanfarin ár hefur vissulega verið tekið mið af þeirri stefnu sem í þessari þáltill. felst, og sú vinna, sem að baki þessari till. liggur, hefur þannig þegar haft veruleg áhrif. Að þessu má færa mörg rök með hliðsjón af þeim leiðum sem bent er á í II. kafla till. Tímans vegna læt ég hins vegar nægja að nefna fáein dæmi um það sem áunnist hefur og að er unnið í iðnaði í anda tillögunnar, þá fyrst varðandi iðnþróunaraðgerðir og aukna framleiðni í iðnaði. Verulegu fjármagni hefur verið varið til iðnþróunaraðgerða í mörgum greinum iðnaðar að undanförnu. Hafa þar lagst á eitt fyrirtæki, samtök iðnaðarins og stjórnvöld sem stutt hafa slíkar aðgerðir með fjármagni af aðlögunargjaldinu. Inni í þessari mynd hafa einkum verið málm- og rafiðnaður, skipaiðnaður, fata- og ullariðnaður, húsgagna- og innréttingaiðnaður og sælgætisiðnaður. Hagræðingar- og þróunaraðgerðir, sumpart samfara tímabundinni tollvernd, hafa skilað verulegum árangri í aukinni framleiðni í fyrirtækjunum og auknum hlut til starfsmanna í mörgum þeirra með afkastahvetjandi launakerfum, sem þó eru vissulega umdeild. Samkv. mati tæknideildar Fétags ísl. iðnrekenda var meðaltalsframleiðniaukning í fataiðnaði á tveggja ára tímabili 1979–1981 yfir 50% og verulegur árangur varð í öðrum greinum. Kemur þar m. a. til aukin áhersla á vöruþróun og markaðsaðgerðir í húsgagna- og sælgætisiðnaði. Áhrif af mörgum þessara aðgerða munu hins vegar koma fram á lengri tíma, t. d. af nýju skráningar- og flokkunarkerfi og markaðsátaki á vegum Sambands málm- og skipasmiðja, en það varðar fjölda fyrirtækja um land allt og kemur ekki síst skipaiðnaðinum til góða. Fyrir rafiðnað eru hliðstæðar aðgerðir í undirbúningi. Þá vil ég nefna endurkaupalán og sjóði iðnaðarins. Iðnrn. hefur frá ársbyrjun 1981 átt nokkrar viðræður við Seðlabankann um að iðnfyrirtækjum yrði veittur greiðari aðgangur að endurlánakerfi bankans, en það atriði var sérstaklega áréttað í efnahagsáætlun ríkisstj. um áramótin 1980–1981. Jafnframt gerði Iðnaðarbankinn sérstakt átak til að kynna iðnfyrirtækjum víða á landinu rekstrarlánamöguleika í gegnum endurkaupalánakerfið. Þessi viðleitni og jákvæðu viðbrögð af hálfu Seðlabankans hafa leitt til þess, að endurkaupalán hans af iðnfyrirtækjum hafa aukist verulega. Hlutfall iðnfyrirtækja í endurkaupalánum var í des. s. l. komið í tæp 14% af heildarendurkaupum, en var ári fyrr aðeins 10.7%. Er hlutfallsleg aukning mest í rekstrarlánum sem hafa nær þrefaldast í krónum talið á árinu 1981. Vorið 1980 var samþykkt breyting um Iðnrekstrarsjóð sem ætlað er að stuðla að margvíslegu nýsköpunar- og umbótastarfi í iðnaði. Sjóðurinn fékk til ráðstöfunar á árunum 1980–1981 umtalsvert fjármagn af aðlögunargjaldi, og hliðstæð fjárhæð, um 10 millj. kr., er ætlað sjóðnum með framlagi úr ríkissjóði samkv. fjárlögum. Er þannig tryggt að sjóðurinn geti á næstu árum rækt hlutverk sitt með öðrum og betri hætti en áður. Lánasjóðir iðnaðarins, Iðnlánasjóður og Iðnþróunarsjóður, hafa sterka eiginfjárstöðu og hefur heildarráðstöfunarfé þeirra farið stöðugt vaxandi. Framboð á fjármagni til fjárfestingar í iðnaði er ekki lengur jafntakmarkandi þáttur og áður, en sjóðina þarf að efla enn frekar rýmka heimildir þeirra til lántöku innan ramma lánsfjáráætlana hverju sinni þannig að þeim verði gert kleift að takast á við stærri verkefni og þeir geti aukið verulega þátttöku sína í fjármögnun á umbótum og nýsköpun í iðnaði. Þess má geta, að nú er unnið að endurskoðun á útflutningslánakerfinu, útflutningslánum og útflutningstryggingum, með hliðsjón af samsvarandi starfsemi í helstu viðskiptalöndum okkar. Verða tillögur þar að lútandi væntanlega brátt lagðar fram hér á Alþingi. Ég vil þá víkja að orkunýtingu. Þáltill. felur í sér það markmið að nýta sem best þá möguleika til iðnaðarframleiðslu, sem felast í innlendum orkulindum, og að efla beri innlenda aðila til forustu á því sviði. Slíkur iðnaður lúti virku íslensku forræði og taki mið af æskilegri atvinnu- og byggðaþróun og umhverfisvernd. Orkufrekur iðnaður þarf að verða þáttur í eðlilegri iðnþróun í landinu, m. a. með því að komið verði upp úrvinnsluiðnaði í tengslum við hann og að innlendur málm- og rafiðnaður fái sem stærstan hlut í uppbyggingu orku- og iðjuvera. Þótt ekki blási byrlega fyrir þungaiðnaði í þeirri efnahagskreppu, sem nú gengur yfir, er eftir sem áður líklegt að Íslendingar hafi góða samkeppnisstöðu í ýmsum greinum orkufreks iðnaðar í krafti orkulinda sinna, og æskilegt er að þróa hér tækni til úrvinnslu úr íslenskum hráefnum, svo sem magnesíumvinnslu og steinefnaiðnaði, með svonefndri silikat-tækni. Núv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir víðtækri könnun á möguleikum okkar á sviði orkufreks iðnaðar og hagnýtingar innlendra orkulinda í stað innfluttrar orku. Á öðru þskj., sem hér er ekki til umr. nú, er að finna greinargerð um stöðu þeirra mála og munu þau væntanlega koma til umr. hér í þinginu í öðru samhengi. Jafnframt fer fram vönduð úttekt á því, hvar æskilegt geti talist að setja niður meiri háttar iðnfyrirtæki út frá landfræðilegum og félagslegum forsendum, en dreifing slíks iðnaðar á mismunandi landshluta verður að teljast skynsamleg af ýmsum ástæðum. Ég vil þá víkja að starfsskilyrðum atvinnuveganna nokkrum orðum. Eitt fyrsta atriðið meðal leiða til að ná fram markmiðum þáltill. er að bætt verði aðstaða til iðnrekstrar með því að búa iðnaði sömu starfsskilyrði og öðrum höfuðatvinnuvegum. Í því skyni verði álagning opinberra gjalda samræmd milli atvinnuvega og iðnfyrirtækja tryggt jafnræði varðandi aðgang að rekstrar- og framleiðslulánum, eins og það er orðað í þáltill. Að síðast talda atriðinu hef ég þegar vikið, en rétt er að geta um þá miklu vinnu sem nú er lokið á vegum svonefndrar starfsskilyrðanefndar. Hv. alþm. fengu fyrir jól áfangaskýrslu frá nefndinni, en um síðustu helgi lauk hún störfum og mun lokaálit hennar væntanlega liggja fyrir fjölritað fljótlega. Með vinnu starfsskilyrðanefndar er fengið vandað yfirlit um þau starfsskilyrði sem atvinnuvegunum eru búin af opinberri hálfu með afskiptum eða afskiptaleysi. Aðalfengur nefndarstarfsins er sá, að þeir, sem ráðuneytin tilnefndu og í nefndinni störfuðu, urðu sammála um efnisatriðin. Síðan er eftir að finna pólitíska lausn á því, hvernig eðlilegast sé að starfsskilyrðin séu jöfnuð á þjóðhagslega farsælan hátt. Talsmenn iðnrekenda hafa leitt að því rök, að iðnaðurinn fari verulega halloka í þeim samanburði og m. a. leiði mismunun í skattlagningu á atvinnuvegina til óhagræðis fyrir útflutnings- og samkeppnisiðnað gagnvart gengisskráningu og endurspeglist þar með í lakari afkomu. Þetta hefur blasað við í sambandi við launaskatt og aðstöðugjald að flestra mati, en margir fleiri þættir koma hér við sögu og eru þeir ekki allir iðnaðinum mótdrægir. Starfshópur ráðuneyta fjallar nú um álit starfsskilyrðanefndarinnar til að undirbúa tillögur um jöfnun starfsskilyrðanna á grundvelli þeirrar greiningar sem fram kemur í áliti nefndarinnar og samkomulag tekst um að færa til betri vegar. Rætt hefur verið um og raunar fyrirhugað að lækka launaskatt á .almennum iðnaði og fiskiðnaði á næstunni, en ljóst er að verulega mismunun er eftir sem áður þar sem fiskveiðar og landbúnaður greiða engan slíkan skatt til hins opinbera. Atvinnulýðræði og bætt starfsskilyrði: Í II. kafla tillögunnar undir lið 16 og 20 segir: „Stuðlað verði að aukinni samvinnu stjórnenda og starfsfólks fyrirtækja í samráði við samtök launafólks og atvinnurekenda í iðnaði. Leitað verði rekstrarforma, sem miði að auknum réttindum og ábyrgð starfsfólks á vinnustað í þeim tilgangi að efla lýðræði í atvinnurekstri og ná betri árangri í framleiðslu. - Rík áhersla verði lögð á bætt starfsumhverfi og að koma í veg fyrir óæskilega röskun umhverfis af völdum iðnrekstrar. Samstarf stjórnvalda og aðila í iðnaði verði aukið til að ná því markmiði svo og til að tryggja nauðsynlegar mengunarvarnir.“ Hér er vikið að afar þýðingarmiklum atriðum sem varða stöðu starfsmanna innan fyrirtækja og áhrif þeirra á starfsumhverfi sitt. Hugmyndir um aukinn hlut og ábyrgð starfsmanna í stjórnun og rekstri fyrirtækja eru nú mikið ræddar í flestum löndum Vestur-Evrópu og voru eitt fremsta baráttumáf Solidarnosc-hreyfingarinnar í Póllandi áður en herinn batt enda á starfsemi verkalýðssamtakanna þar 13. des. s. l. Tilraunir Júgóslava með sjálfstjórn verkamanna vöktu á sínum tíma verulega athygli, enda mjög í andstöðu við miðstýringu í efnahagskerfi Austur-Evrópulanda. Víða í Vestur-Evrópu, t. d. í Vestur-Þýskalandi, hafa um skeið verið í gildi allvíðtæk lög um fulltrúaaðild starfsmanna í stjórnum fyrirtæk ja og fleiri réttindamál, og sjálfsstjórnarhugmyndir starfsmanna hafa tekið fjörkipp í Frakklandi eftir stórsigur sósíalista þar á síðasta sumri. Í Svíþjóð tefla verkalýðshreyfingin og þeir flokkar, er einkum sækja til hennar fylgi, fram tillögum um launamannasjóði er tryggja eiga starfsmönnum eignarhlut í fyrirtækjum í áföngum. Hér á landi hafa þessi mál ekki verið eins mikið til umræðu í samtökum launafólks eða á stjórnmálavettvangi og hefði mátt vænta, en áhugi er þó vaxandi, m. a. í röðum opinberra starfsmanna. Þannig var um það samið í kjarasamningi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fjmrh. á árinu 1980 að heimila myndun starfsmannaráða í ríkisstofnunum með 15 starfsmenn eða fleiri, og í undirbúningi er reglugerð um verkefni þessara ráða sem eru sumpart ákvarðandi og sumpart ráðgefandi. Beiðnir um slík starfsmannaráð þurfa að koma frá starfsfólkinu sjálfu, og hlýtur það einnig að gilda sem meginregla um samvinnu stjórnenda og starfsmanna í atvinnufyrirtækjum almennt. Náskyld þessum atriðum eru fræðslumál og réttindi er þeim tengjast. Aukin réttindi og ábyrgð starfsmanna á vinnustað, bæði varðandi starfsumhverfi og rekstur, eru að mínu mati afar mikilvæg fyrir hag starfsmanna og árangur í rekstri, ekki síst til langs tíma litið. Varðar þetta m. a. hvers konar hagræðingu og beitingu tækninýjunga. Herra forseti. Undirstaðan í stefnumótun í iðnaði er að við gerum okkur á hverjum tíma sem gleggsta grein fyrir hvaða framleiðsla og þjónusta eigi hér lífvænlega möguleika. Leggja þarf megináherslu á þær greinar þar sem við höfum umtalsverða yfirburði gagnvart þeim þjóðum sem við erum í samkeppni við. Þessir yfirburðir geta verið af ýmsum toga. Nærtækt er að nefna iðnað sem byggir á innlendum hráefnum og orkulindum, eins og hér hefur verið gert á undan, en við eigum líka og ekki síður að geta haft yfirburði í iðnaði sem byggir á íslensku hugviti og tækni- og verkkunnáttu. Ég vil í þessu sambandi leggja áherslu á, að til langframa stoðar lítt fyrir okkar Íslendinga að fást við framleiðslu á iðnvarningi sem aðrar þjóðir geta framleitt með mun ódýrari hætti. Í vissum þáttum þjónustu skapar fjarlægðin milli landa okkur ákveðna vernd, en hún sýnist þó fara þverrandi með hverju árinu sem liður. Nærtækt dæmi er prentiðnaður og raunar einnig byggingariðnaðurinn sem farinn er að finna fyrir samkeppni í nokkrum mæli. Þegar á heildina er litið þurfum við vegna breyttra samkeppnisaðstæðna að geta leyft okkur að hverfa frá óarðbærum rekstri. Þetta getur í vissum tilvikum þýtt umtalsverðan samdrátt og fækkun starfa í viðkomandi grein. Slíkum breytingum fylgja að sjálfsögðu margháttuð vandamál, ekki síst félagsleg, og við verðum að mæta slíku með viðlíka aðgerðum og þegar nýja tækni ber að garði, þ. e. með endurmenntun og starfsþjálfun svo og nýjum vaxtarsprotum til að tryggja atvinnu. Ef við neitum að horfast í augu við slíkar breytingar og bregðumst ekki við þeim á réttan hátt bitnar það fyrst og síðast á launafólki. Sérstaklega þurfum við að efla þann iðnað, sem hérlendir aðilar eiga þátt í að þróa, og gæða íslenskum sérkennum. Auk þess að vanda val á viðfangsefnum í iðnaði okkar skiptir hitt ekki síður máli, að við stuðlum að þeirri gerð fyrirtækja sem best fellur að hérlendum aðstæðum. Eins og nú háttar til eru yfir 70% af íslenskum iðnfyrirtækjum með 1–5 starfsmenn í ársverkum talið. Ég er þeirrar skoðunar, að í vissum greinum framleiðslu- og þjónustuiðnaðar eigum við að leggja áherslu á að efla minni og meðalstór fyrirtæki. Lítil fyrirtæki fela í sér meiri sveigjanleika gagnvart breyttum aðstæðum, m. a. varðandi markað og tæknibreytingar, en þau sem smærri eru. Við þurfum að geta tryggt smáiðnaði eðlilegt sambýli og góða vaxtarmöguleika við hlið stærri fyrirtækja. Þetta er ekki síst nauðsynlegt að hafa í huga nú þegar við erum að huga að uppbyggingu orkufreks iðnaðar, þar sem tiltölulega stórar rekstrareiningar eru nauðsynlegar til að tryggja hagkvæmni í rekstri. Þess þarf að gæta, að sú tækni, sem bygging og rekstur stórfyrirtækja hefur í för með sér, tengist annarri iðnþróun og komi smærri fyrirtækjum að gagni. Í þessu efni verðum við að vera vel á verði og reyna að tryggja að íslenskt hugvit og verkkunnátta njóti góðs af þeim verkefnum sem fylgja rekstri stórfyrirtækja. Sé þessa gætt ætti fjölskrúðugur smáiðnaður að geta vaxið og dafnað við hlið stórfyrirtækja. Skortur á samhæfingu á störfum og stefnu hinna fjölmörgu aðila, sem í reynd hafa áhrif á gang mála á sviði iðnaðar, er sá þáttur sem öðrum fremur hefur staðið í vegi fyrir æskilegri þróun iðnaðar hérlendis. Í fámennu og tiltölulega fjármagnsvana þjóðfélagi ber brýna nauðsyn til sameiginlegs átaks margra aðila til að koma umbótum í framkvæmd. Á sviði iðnþróunar hefur vöntun á stefnumörkun haft í för með sér sundurvirkni í störfum opinberra stofnana sem iðnaðinum þjóna, lánasjóða iðnaðarins og samtaka hans með þeim afleiðingum að ekki hefur tekist að koma ýmsum nauðsynjamálum fram. Að fenginni afstöðu Alþingis til þeirra stefnumiða, sem sett eru fram í þessari þáltill., þurfa stjórnvöld og samtök iðnaðarins og aðrir aðilar, er málið varðar, að samstilla krafta sína og hindra þeim aðgerðum í framkvæmd sem tillagan felur í sér, m. a. með breytingu á löggjöf, aðgerðum í einstökum iðngreinum og fyrirtækjum. Í framhaldi af mótun iðnaðarstefnu skiptir miklu að skapa sem víðtækasta samstöðu um framkvæmd hennar og tryggja að einstök mál verði farsællega til lykta leidd. Herra forseti. Ég vænti, að um afgreiðslu þessa máls geti tekist góð samstaða hér á hv. Alþingi, og treysti því, að það nái fram að ganga fyrir lok þessa þings. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Það er auðvitað alveg nauðsynlegt að Alþingi samþykki ályktun um iðnþróun í þessu landi. Það er auðvitað alveg nauðsynlegt að Alþingi samþykki stefnuyfirlýsingu varðandi málefni iðnaðarins, að Alþingi samþykki stefnulýsingu þess efnis, að það ætli að efla iðnað í þessu landi, að almenn skilyrði í þessu landi, að hinar almennu leikreglur í þjóðfélaginu séu þess eðlis, að innlendur iðnaður geti dafnað sem fullgild atvinnugrein í þessu landi, að grundvöllurinn sé slíkur að hann hvetji menn til iðnrekstrar og efli fyrirtækin. Það er ekki nóg að halda hátíðaræður um þessi efni og tala þar um nauðsyn þess að efla iðnað og iðnaðurinn eigi og muni taka við því starfsliði sem á vinnumarkað komi á næstu árum. Það þarf meira. Það þarf aðgerðir. Það þarf að grípa inn í þann grunn atvinnulífsins sem nú er. Það er meginmál að grunnurinn sé réttur, að grunnurinn sé með þeim hætti að frumkvæði landsmanna nýtist sem allra best. Síðastur manna skal ég gera litið úr því, að reynt sé að skipuleggja þessi mál á besta veg. En við megum ekki gleyma okkur þannig að eingöngu verði um að ræða freðið skipulagstal eða einhvers konar uppbyggingu sem byggð er á þungum ákvarðanaferli hins opinbera kerfis. Það verður og er útilokað að virkja uppbyggingu hins íslenska iðnaðar miðstýrt frá einhverju skrifborði embættismanns eða stjórnmálamanns. Fyrst og fremst ríður á í allri umræðu um eflingu iðnaðar í þessu landi að grunnur atvinnulífsins sé réttur, að skattamálum sé hagað þannig að álögur á okkar innlenda iðnað, sem í mörgum tilvikum er veikburða, séu ekki meiri en í þeim löndum þar sem iðnaður okkar á að keppa, að skattamál séu með þeim hætti að munúr á starfsskilyrðum hinna ýmsu atvinnuvega séu ekki þannig að iðnaðinum sé beinlínis haldið niðri, að framlög og fyrirgreiðsla til hinna ýmsu atvinnugreina séu ekki beinlínis mismunun þannig að allt þetta hafi þau áhrif að gengisskráningin haldi iðnaðinum beinlínis niðri. Auðvitað er nauðsynlegt að gengið sé skráð þannig að okkar útflutnings- og samkeppnisiðnaður eigi möguleika í þeirri hörðu samkeppni sem hann tekur þátt í. Hér skiptir fyrst og fremst máli að gera eitthvað. Það duga ekki endalausar ræður eða ályktanir um þessi mál. Þarna eru ákveðin atriði sem þarf að grípa inn í og verður að gera. Það er auðvitað öllum ljóst, að baráttan við verðbólguna að undanförnu, aðhald í gengismálum, hefur haft hamlandi áhrif á innlendan iðnað og minnkað markaðshlutdeild hans. Íslenska þjóðfélagið hefur gengið í gegnum feiknalega mikla byltingu. Íslenska þjóðfélagið var bændaþjóðfélag í 1000 ár. Það er ekki fyrr en upp úr 1900 sem hér verður iðnbylting og þá með tilkomu togaranna, botnvörpunganna, vélskipanna. Þá breytist íslenska þjóðfélagið ísjávarútvegsþjóðfélag. Nú stöndum við enn frammi fyrir því, að við þurfum að breyta til. Við þurfum að efla hér iðnað. Hann þarf að verða ein meginundirstaða hins íslenska atvinnulífs. Íslenska þjóðfélagið þarf og á að verða sjávarútvegs- og iðnaðarþjóðfélag. Ef menn líta yfir síðasta áratug kemur í ljós að hagvöxtur á síðasta áratug hefur verið um 2.5% að meðaltali. Verðbólgan hefur sjálfsagt verið um 40–50%. Flestir erlendir hagfræðingar hafa undrast hvernig íslenska þjóðfélagið hafi staðið af sér þessa miklu verðbólgu í hellan áratug, hvernig hafi verið unnt að auka framleiðni, að auka hagvöxt í þessu þjóðfélagi þrátt fyrir þessa gífurlegu verðbólgu, sem samkv. lögmálum hagfræðinnar mundi og ætti eðlilega að mola atvinnulífið niður. Skýringin er einfaldlega sú, að við höfum fengið aukinn sjávarafla. Við höfum veitt meira. Okkur er ljóst að fiskstofnanir eru takmarkaðir og næsta áratuginn getum við ekki treyst á að leysa vandann á sama hátt og við höfum leyst hann þann síðasta. Þess vegna verður efling iðnaðarins að vera grundvöllurinn sem við byggjum á þann áratug sem nú fer í hönd. Um það er engin spurning. Og þá á ég ekki bara við að efla hinn almenna útflutnings- og samkeppnisiðnað í þessu landi, heldur ekki hvað síst og kannske öllu fremur orkuiðnað. Ég kann betur við að tala um orkuiðnað en orkufrekan iðnað eða stóriðju. Ég bind vonir við að nú þegar, eins og fram kom reyndar í ræðu iðnrh., er fyrirhugað að stíga nokkur skref til að jafna starfsaðstöðu hins innlenda iðnaðar: að lækka launaskatt á iðnaði og fiskvinnslu og samræma aðstöðugjald iðnaðar við fiskvinnslu. Ég bind miklar vonir við þessar aðgerðir, því að í sannleika sagt hefur á undanförnum árum miðað raunalega lítið í að jafna þessi starfsskilyrði. Það er líka ljóst, að samkv. þeim álagningarreglum, sem hjá okkur hafa gilt, á innlendur iðnaður í mjög örðugri samkeppni við innfluttan. Jafnhliða því, sem menn ræða um eflingu innlends iðnaðar, tala þeir gjarnan um fríverslun og nauðsyn þess að iðnaður okkar dafni í alþjóðlegri fríverslun. Ekki skal ég draga úr því og sjálfsagt erum við öll hlynnt fríverslun. En þá verða menn jafnframt að huga að þeim styrktaraðgerðum sem þegar er gripið til í okkar helstu viðskipta- og samkeppnislöndum. Það er engin spurning um það, að til þess að komast fram hjá fríverslunarákvæðum hafa mörg þessara landa gripið til mjög verulegra styrktaraðgerða. Vilji menn halda áfram á braut fríverslunar, eins og þeir vonandi flestir vilja, verða menn að spyrna við fótum og bregðast við þessum styrktaraðgerðum á réttan hátt. Við vitum að þessar þjóðir fela styrktaraðgerðir sínar ýmist undir alls konar aðgerðum til að draga úr atvinnuleysi eða aðgerðum til að jafna byggðaþróun. Það kann að valda einhverjum frekari erfiðleikum að grípa inn í. En það er alveg ljóst, og ég hef oft gert það að umræðuefni hér á Alþingi og ætla ekki að gera það enn á ný, að þessar þjóðir beita ýmiss konar fjármagnsaðgerðum, bæði lánafyrirgreiðslu og lágum vöxtum ásamt niðurgreiðslu á launum, til að auðvelda sínum iðnaði að flytja ódýrari vörur út undir yfirskini fríverslunar og þá kannske einmitt til okkar lands það sem veikur iðnaður þarf við þessar aðgerðir að keppa. Menn hafa sérstaklega nefnt í þessu sambandi húsgagnaiðnað, vefnaðar,- fata- og saumaiðnað. Skipaiðnaðinn má telja með og sjálfsagt fleiri iðngreinar. Hér er um atriði að ræða sem bregðast verður við. Það er alveg útilokað að halda ræður um það eða semja ályktanir um að okkar innlendi iðnaður skuti vaxa og dafna og þróast í umhverfi fríverslunar ef menn standa svo starblindir frammi fyrir þeim aðgerðum sem beitt er af viðskiptalöndum okkar í þessu sambandi. Hér hvílir mikil ábyrgð á Alþingi og íslensku ríkisstjórninni. Um það er enginn vafi. Við höfum gengið með iðnað okkar tiltölulega veikan inn í fríverslun, og þess vegna hvílir sú ábyrgð á okkur að hann sé ekki hlunnfarinn með aðgerðum þessara viðskiptaþjóða okkar þar sem þær í hálfgerðum feluleik, þó opinberum sé, styrkja iðnaðinn til að keppa við okkar iðnað. Annað atriði, sem mikilvægt er og ég vil koma hér inn á, er gæðamat hinnar innlendu iðnaðarvöru, bæði sem neytendavernd og þó kannske sérstaklega til að stemma stigu við innflutningi. Við sjáum það meðal iðnríkjanna, að þar er gæðamat yfirleitt mjög sterkt. Þar er erfitt að flytja inn iðnaðarvöru nema hún hafi farið í gegnum strangt gæðamat. Hér á Íslandi eru nokkur brögð að því og veruleg hætta að fluttar séu inn iðnaðarvörur, sem aðrar þjóðir mundu jafnvel ekki vilja, vegna þess að gæðamat okkar er ekki til staðar. Í þessu sambandi hafa menn mikið talað um innflutt húsgögn. Mér virðist, það sem ég hef skoðað til, að innlend húsgagnaframleiðsla standi yfirleitt verulega framar þeim innflutningi sem fram fer á þessu sviði. Mér sýnist þess vegna nauðsynlegt, að gæðamati verði komið á í fyrsta lagi sem neytendavernd, og minni þá enn á innflutning tilbúinna húsa sem gerður hefur verið að umræðuefni hér á Alþingi og veruleg hætta er fólgin í, en jafnframt vegna þess að það er alveg ljóst að viðskiptalönd okkar beita slíku gæðamati beinlínis sem hömlum í innflutningi. Það er alveg ljóst, að mörg okkar viðskiptalönd beita slíku gæðamati sem nokkurs konar „non-tariff barrier“, sem þeir kalla. Íslensk iðnfyrirtæki hafa orðið oftar en einu sinni og oftar en tvisvar fyrir barðinu á því, að vörur þeirra eru settar í gæðamat áður en innflutningur er heimilaður, en síðan tekur mánuði eða hálft ár að fá einhverja afgreiðslu frá slíku gæðamati. Það er einfaldlega svo mikið sem liggur fyrir að það er ekki hægt að koma málinu þar í gegn og það dregst og dregst. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á grundvöllinn sjálfan þegar rætt er um eflingu innlends iðnaðar. Hann er það sem skiptir máli. Ef hann er réttur laðast sem flestir að því að efla þessa atvinnugrein, taka þátt í henni, og fyrirtækin blómstra. Í þessu sambandi er auðvitað rétt, sem fram hefur komið, að þær iðngreinar, sem nýta orkuna, þær iðngreinar, sem nýta sérstaklega innlent hugvit, og þær iðngreinar, sem nýta innlend hráefni sérstaklega, ættu að hafa meiri möguleika en aðrar. Enn á ný vil ég benda á að Íslendingar sem miklir matvælaframleiðendur, Íslendingar sem framleiðendur fiskafurða á heimsmælikvarða, eiga mjög mikla möguleika í nýtingu fisk- og sláturúrgangs. Það er ljóst, að sá iðnaður, sem hvað mest dafnar í iðnríkjunum sem stendur, er einmitt framleiðsla margs konar lífhvata, ensíma og hormóna úr fisk- og sláturúrgangi. Þar virðist vera feiknalegur vöxtur og nýting þessara afurða á hinum ýmsu sviðum er stöðugt að vaxa og sviðin að verða fleiri. Íslendingar eiga þarna mikla möguleika. Fiskúrgangurinn hjá okkur getur leitt okkur inn í - ég vil segja: beinlínis stóriðju á þessu sviði. Hráefnin eru til. Þau eru nánast ekkert notuð, en þau eru verðmæt. Áríðandi er að Alþingi marki stefnu á því sviði að efla einmitt framleiðslu í lífefnaiðnaði og nýtingu þessara mikilsverðu hráefna. Annað, sem í hugann kemur þegar um þetta er rætt, er auðvitað sjóefnavinnslan, framleiðsla salts og magnesíummálms og annars slíks. Ég ætla ekki að fara nánar út í það hér nú, en fjölbreytilegur og margvíslegur efnaiðnaður er mögulegur hér einmitt á grundvelli sjávarins. Það vekur nokkra athygli mína, að munurinn á þeim tveimur þáltill, sem hér liggja fyrir um iðnaðarstefnu, er í reynd ekki mjög mikil. Ég hjó þó sérstaklega eftir því, að í þáltill. þeirra sjálfstæðismanna er ekki talað um að tryggja forræði eða yfirráð landsmanna sjálfra yfir íslensku atvinnulífi og auðlindum og þar er ekki heldur talað um að uppbygging iðnaðarins komi sem jafnast út um landið og nýtist einmitt sem byggðaatriði. Nú kann að vera að það mál sé eitthvert deilumál. En mér er til efs að stuðningsmenn Sjálfstfl. taki ekki eftir því úti um land að þetta atriði hefur fallið niður í þeirra þáltill. Ég ætla ekki að gera það atriði frekar að umræðuefni hér, en ég vil hins vegar gera það nokkuð að umræðuefni, að mikil nauðsyn er að stefnan sé mörkuð á þann veg að landsmönnum sjálfum sé tryggt forræði yfir íslensku atvinnulífi og auðlindunum. Ég geri það ekki hvað síst vegna þess að sjálfstæðismenn og Alþfl.-menn fluttu á sínum tíma þáltill. um svokallaða orkusölunefnd. Nafnið eitt hafði út af fyrir sig mikil áhrif á mig. Ég er þeirrar skoðunar, að einmitt núna, þegar við stöndum frammi fyrir byltingu í íslensku atvinnulífi, þegar allt byggist á því að orkuiðnaður rísi hér á komandi árum, þá verði það að verða meginmarkmið í þeirri stefnumörkun, sem við stöndum frammi fyrir, að við séum ekki að stefna að orkusölu, heldur séum við að stefna að uppbyggingu orkuiðnaðar í þessu landi. Ég vil vekja athygli á því hér, að ég tel að þarna liggi í rauninni úrslitaatriði í því, hvers konar þjóðfélag það verður sem komandi Íslendingar búa í á næstu áratugum. Ég vil vekja athygli á því, að Íslendingar eiga mikla orku í landi sínu og kannske meiri orku á íbúa en nokkur önnur þjóð veraldar. Það er hægt um vik að bera saman við Kanadamenn. Kanadamenn eiga mikla orku og þeir eiga miklar auðlindir í jörðu. Kanadamenn eru komnir það langt að þeir nota og nýta meiri orku á hvern íbúa í landinu en nokkur önnur þjóð veraldar. Svo langt eru þeir komnir í orkunýtingu. Eigi að síður eru Kanadamenn ekki rík þjóð á mælikvarða þeirra þjóða sem við viljum helst bera okkur saman við. Kanadamenn eru nánast fátæk þjóð, ef borin er saman þjóðarframleiðsla á íbúa, miðað við þær þjóðir sem við viljum helst bera okkur saman við. En hvernig stendur á því, úr því að þeir eiga þessar miklu orku- og auðlindir og hafa nýtt þær þegar í þessum mikla mæli? Skýringin er sú, að þeir hafa ekki virk yfirráð yfir sínu atvinnulífi sjálfir. Það er meginatriðið. Það eru erlend fyrirtæki sem eiga og reka og hirða afrakstur auðlindanna í Kanada. Kanadamenn selja þessum erlendu fyrirtækjum, sem í mörgum tilvikum eru bandarísk, orkuna á tiltölulega lágu verði og síðan vinna Kanadamenn hjá þessum fyrirtækjum og hafa sæmileg laun fyrir það. Þarna held ég að sporin hræði. Ég held að við sjáum hvað þarna hefur skeð, og ég held þess vegna að virk yfirráð Íslendinga sjálfra yfir því atvinnulífi, sem upp af þessum auðlindum sprettur, sé meginmál. Að öðrum kosti er veruleg hætta á að land okkar verði nokkurs konar hálfnýlenda erlendra stórfyrirtækja, að íslensk þjóð verði nokkurs konar vinnumannaþjóð hjá erlendum stórfyrirtækjum. Ég vek athygli á að einmitt stefnan á þessu sviði núna, áður en lengra er haldið, felur í sér grunninn að því, hvers konar þjóðfélag það verður sem Íslendingar munu lifa í um aldamótin. Framsóknarmenn hafa þess vegna lagt megináherslu á það hugtak sem þeir hafa mótað: virk yfirráð, virk yfirráð í orkuiðnaði og atvinnulífi landsmanna, sem felur í sér ekki bara að Íslendingar eigi meiri hluta í þessum fyrirtækjum, vegna þess að meirihlutaaðild tryggir ekki virk yfirráð, heldur að Íslendingar taki sjálfir að sér tæknimálin í eins ríkum mæli og unnt er og markaðsmálin einnig. Á því er enginn vandi. Heimurinn er ekki það flókinn. Íslendingar verða að stíga það skref að markaðsmál orkuiðnaðar verði mikilvæg atvinnugrein í þessu landi. Að öðrum kosti er hætta á að við lendum í svipuðum sporum og þær þjóðir sem að verulegu leyti hafa nýtt sínar orkulindir, en njóta ekki afrakstursins af þeim í þeim mæli sem skyldi. Við stöndum þess vegna á tímamótum. Við stöndum á tímamótum í þessari stefnumörkun um atvinnulíf á þessu landi, svipað og við Íslendingar gerðum þegar við færðum út fiskveiðilögsöguna forðum. Menn verða nefnilega að gera sér grein fyrir því, að þegar við færðum út fiskveiðilögsöguna og efldum skipaflota okkar til að sækja fiskinn lögðum við grunninn að því Íslandi sem við búum í. Við lögðum grunninn að því Íslandi sem þjóðin þekkir. Ef þau skref hefðu ekki verið stigin þá, og þurfti þó að rifta samningum sem búið var að gera og virða þá nánast að vettugi, þá væru lífskjörin önnur í þessu landi en þau eru nú. Þegar Íslendingar hófust handa um að nýta sínar fiskiauðlindir sjálfir stigu þeir það skref að eiga sín fiskiskip sjálfir. Það kann að vera að menn hafi eitthvað greint á um það á sínum tíma, hvort Íslendingar skyldu eiga sína togara eða hvort útlendingar ættu að einhverju leyti að koma þar inn í. Sem betur fer var það ráðandi stefna að fiskiskipin ættu Íslendingar sjálfir, togskipin, og þeir nýttu sín fiskimið sjálfir. Það er grunnurinn undir það þjóðlíf sem á Íslandi er. Á sama hátt verður það grunnurinn undir þjóðlíf okkar um aldamótin að Íslendingar sjálfir hafi forræði yfir atvinnulífinu í þessu landi, að þeir marki þá stefnu að þeir hafi virk yfirráð yfir þessu atvinnulífi, en verði ekki nokkurs konar hálfnýlenda erlendra fjölþjóðafyrirtækja. Hér er um svo stórt mál að ræða að hjá því verður ekki komist að gera að umræðuefni að í þessari annars ítarlegu og að mörgu leyti athyglisverðu þáltill. sjálfstæðismanna er þetta atriði ekki með.



Herra forseti. Hér er tekin til umr. á ný þáltill. sem er flutt af þm. allra flokka, till. sem fjallar um að gerð verði landnýtingaráætlun. Ég vil taka undir það með þeim sem rætt hafa hana hér á undan mér, að ég tel mjög tímabært að slík áætlun sé gerð og ég tel mikilvægt að hún sé vel gerð og að hún móti þá stefnu sem til frambúðar væri hægt að fara eftir um landnýtingu. Það kom fram í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, að hann vildi taka undir það með 1. flm., sem hann gerði að umræðuefni í sinni frumræðu, að vandamál í sambandi við landnýtingu væru margs konar, m. a. væri mikill ágangur af manna völdum sérstaklega á lönd með veikari gróður, mikill ágangur frá manninum sjálfum, auk þess sem öll beitarnýting yrði að vera með þeim hætti að hún ofbjóði ekki landinu, það þyrfti að taka þetta með í reikninginn. Ég hefði ekki þurft að kveðja mér hljóðs endilega til að tilkynna úr ræðustól að ég væri jákvæður gagnvart þessari till. og teldi hana gagnlega. En það, sem gaf mér sérstakt tilefni til þess að kveðja mér hljóðs, var sú ræða sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson flutti við 1. umr. Ég verð að segja að mér finnst að sú ræða eða kaflar í henni séu þannig gerðir að á þann veg megi ekki fara að við undirbúning að máli sem telja verður gott mál. Það er mjög mikilvægt, þegar umrædd áætlun verður gerð og að henni unnið, að þá verði haft að leiðarljósi að fara rétt með undirstöðuþætti í þeirri áætlun sem gera skal. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson viðhafði þessi orð á einum stað og mig langar að hafa þau yfir, með leyfi hæstv. forseta: „Það er ekkert launungarmál, að á mjög mörgum hálendissvæðum og afréttarlöndum er um mikla ofbeit að ræða. Að vísu er ofbeit ekki jafnmikil í öllum landshlutum. Í sumum landshlutum þola afréttarlöndin jafnvel meiri ágang sauðfjár og annarra grasbíta en þar á sér stað, en um allflest stærstu afréttarsvæði landsins gegnir því máli að þar er gróðureyðing yfirvofandi vegna of mikils ágangs búfjár vegna hreinnar ofbeitar.“ Ég hef í tilefni af þessum orðum og fleira, sem í ræðu hans fólst, haft samband við landnýtingarráðunaut Búnaðarfélags Íslands, Ólaf Dýrmundsson, og m. a. spurt hann um þetta efni, hvar þau landssvæði væru sem þessi ofnotkun væri og ágangur af sauðfé og öðrum grasbítum. Hann taldi að um það efni hefði ekki fengist nægilega ákveðin svör hvar það hefði verið. Væri að sjálfsögðu fróðlegt að fá það upp gefið hjá hv. þm. hvar þær heimildir væru sem gæfu honum tilefni til að viðhafa þessi orð. Mér þykir rétt að kynna það hér, að á síðasta Búnaðarþingi var samþykkt ályktun um þetta efni. Hún er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Búnaðarþing fer þess á leit við stjórn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, að hún leggi fram í samvinnu við sérfræðinga stofnunarinnar sundurliðað yfirlit um beitarþol hinna ýmsu beitarsvæða landsins í samræmi við niðurstöður rannsókna. Með hliðsjón af niðurstöðum beitarrannsókna síðustu ára, sbr. landgræðsluáætlun 1981–1985, er jafnframt lögð áhersla á áframhaldandi tilraunir til að auka beitarþol og bæta nýtingu úthaga, sérstaklega í heimalöndum, t. d. með beitarskiptum. Jafnframt verði könnuð hagkvæmni áburðardreifingar við hagabætur, annars vegar í heimalöndum og hins vegar á afréttum.“ Þessi ályktun sýnir fyrst og fremst að bændum er það áhugamál og vilja hafa vakandi auga með því, með hverjum hætti þeir eigi að hagnýta landið sem þeim er trúað fyrir, bæði heimalönd og afréttir. Þess vegna hafa þeir óskað eftir að fá upplýsingar um það frá Rannsóknastofnuninni og þeim sérfræðingum, sem þar starfa, hvar hættan er mest og hvað hún sé mikil. Þessi ályktun Búnaðarþings var send til ráðamanna stofnunarinnar 24. mars 1981, en því miður er skemmst af því að segja að svar hefur ekki borist enn. Landnýtingarráðunautur hefur ítrekað rekið á eftir því, að þessi svör yrðu gefin, og nú fyrir stuttu haft samband við yfirmann stofnunarinnar um þetta og óskað eftir að svör verði gefin við þessum spurningum. Í máli þeirra kemur það fram, að um þetta séu ekki til neinar haldgóðar upplýsingar, og hafa þessi svör væntanlega ekki gefist vegna þess. Landnýtingarráðunauturinn var ekki fyllilega ánægður með að ekki væri hægt að gefa bændum nein svör um hvernig málið stæði, og hann leitaðist við að fá upplýsingar um hversu mikil beit væri í afréttunum og hvernig hún skiptist milli héraða. Hann ákvað að skrifa öllum sveitarstjórnum í landinu og afla upplýsinga um hversu mikið af fénaðinum gengi í heimahögum og hversu mikið í afréttum. Það yrði of langt mál að fara að lesa upp hvernig þetta er í hinum einstöku héruðum, enda skiptir það ekki máli á þessu stigi umr., en í heild er það þannig, að í öllum sýslum landsins að kaupstöðum meðtöldum er líklegt að í heimalöndum jarða séu allt sumarið fyllilega 60% af því fé sem til er í landinu. Þá kemur út að áætlaður hundraðshluti sauðfjár í afréttum og/eða öðrum sameiginlegum beitarhólfum sé 38.4%, en í afréttum 35.3%. Þar sem ég sé á þessari skýrslu hæstan hundraðshluta af sauðfé vera í afrétti er í Norður-Þingeyjasýslu, 76% af fénu, og í Gullbringusýslu 70%. Þar sem fjárfjöldinn er mestur, að ég ætla, m. a. í Borgarfjarðarsýslu, eru ekki nema 34% í afréttum, í Vestur-Húnavatnssýslu 39% í afréttum, í Austur-Húnavatnssýslu 64%, í Árnessýslu 39%. Því miður sýnist mér að þessi athugun, sem gerð hefur verið á því, hversu mikill hluti af fénu hefur verið í afréttum, stangist algerlega á við það sem segir síðar í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, þar sem hann segir svo, með leyfi forseta: „Vísir menn segja, að nú séu um það bil 900 þús. fjár rekið á afrétti í þessu landi, og miðað við þær gróðurfarsrannsóknir, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum, telja þessir sömu sérfróðu menn um gróðurfar landsins að þar sé um að ræða um þar bil 400 þús. fjár meira en þessi afréttarlönd þola.“ Það eru eitthvað um 900 þús. fjár í landinu og það er viðurkennt að rum 30% af því séu í afréttum. Þessar fullyrðingar standast því ekki og ég, eins og ég sagði áðan, tel óeðlileg vinnubrögð að set ja fram í þessari umr. um till., sem menn eru sammála um að sé gagnleg, rangar upplýsingar. Ég skora á hv. þm. Sighvat Björgvinsson að gefa upp heimildarmann sinn um þetta efni.

Það er sjálfsagt.

En áfram má halda. Hv. þm. sagði í ræðu sinni að það væri meira en ástæða til að skoða það í samanburði við búskap í Grænlandi hver niðurstaðan væri úr sauðfjárræktinni í báðum þessum löndum. Hann segir hér, með leyfi forseta: „Í Grænlandi er búið með sauðfé af sama stofni og íslenska sauðféð. Þar er meðalfallþungi dilks 22–23 kg. Hér á Íslandi er meðalfallþungi dilks af sama stofni 13–14 kg. Í Grænlandi er meðalviðkoma hverrar kindar 1.6 lömb. Hér á Íslandi er meðalviðkoma hverrar kindar 1.3 lömb.“ Á sama hátt mætti einnig spyrja: Hvaðan eru þær heimildir sem hér er vitnað til?

Það er úr málgagni hv. þm., Morgunblaðinu, frá 1980.

Það er alveg sama. Þegar spurt er um sérfræðilegt álit skiptir það litlu hvar það birtist. Aðalatriðið er hver skrifar og hvaðan upplýsingarnar eru. Það ætti þessi reyndi þm. að vita. Ég get þá líka vitnað í Morgunblaðið um þetta efni. Ég veit ekki betur en í dag hafi komið tvær greinar í Morgunblaðinu um fallþunga dilka á Íslandi og á Grænlandi. Og ég get gert meira. Í báðum tilfellum er um sérfræðinga að ræða á þessu sviði: sérfræðing um búfjárfræði, Stefán Scheving Thorsteinsson, sem hefur starfað mikið við tilraunabúið um sauðfjárrækt á Grænlandi og verið ráðunautur um sauðfjárrækt þar í landi, en í annan stað er stutt grein eftir Svein Hallgrímsson sauðfjárræktarráðunaut hjá Búnaðarfélagi Íslands, sem einnig er í Morgunblaðinu í dag. Ég held að ég komist ekki hjá því í tilefni af þessum tölum um meðalþunga og frjósemi og því öllu saman, sem er ákaflega mikið og gott í Grænlandi, að lesa stuttan kafla úr þessari grein eftir Svein Hallgrímsson í Morgunblaðinu í dag, með leyfi forseta: „Í blaði þínu föstudaginn 22. þ. m. var sagt frá umr. á Alþingi um landnýtingaráætlun. Þar kom fram að fallþungi dilka á Grænlandi væri 22 kg, en 13–14 kg á Íslandi. Sömuleiðis kom þar fram, að á Grænlandi kæmu 1.6 lömb eftir hverja á, en 1.3 lömb hér á landi. Af þessu tilefni vil ég koma eftirfarandi upplýsingum á framfæri: Fjöldi áa 1980–1981: Á Íslandi 685 þús., á Grænlandi 20 þús. Lömbum slátrað haustið 1981: Á Íslandi 915 þús., á Grænlandi 21 þús. Fallþungi með nýrmör: Á Íslandi 14.3 kg, á Grænlandi 14.7 kg. Lömbum slátrað eftir vetrarfóðraða á: Á Íslandi 1.34 kg, á Grænlandi 1.05. Kjöt eftir vetrarfóðraða á: Á Íslandi 19 kg, á Grænlandi 15.5 kg. Tekið skal fram til að fyrirbyggja misskilning, að upplýsingar um fallþunga og fjölda sláturfjár á Grænlandi voru fengnar símleiðis í dag hjá Lasse Bjerge, starfsmanni á Sauðfjártilraunastöðinni Upernaviarssuk við Julianehåb á Grænlandi.“ Einnig er rétt að koma að því líka sem segir í niðurlagi greinar Sveins Hallgrímssonar: „Samkv. upplýsingum Lasse Bjerge eru föll á Grænlandi vegin með nýrmör, en á Íslandi án nýrmörs. Talið er aá bæta megi við fallþungann 5% vegna þessa. Fallþungi á Íslandi haustið 1981 er samkv. skýrslum Framleiðsluráðs 13.65 kg. Sé bætt við hann 5% vegna nýrmörs verður hann 14,33 kg.“ Hér eru upplýsingar frá sérfræðingi á þessu sviði, sem styðst við nýjustu niðurstöður frá Grænlandi, algerlega í aðra átt en hv. þm. lét að liggja í ræðu sinni hér á dögunum. Það má segja að gangi í svipaða átt það sem Stefán Scheving lætur hafa eftir sér í Morgunblaðinu í dag. Ég kýs að lesa hér stuttan kafla úr hans grein, með leyfi forseta. Hann segir: „Af framangreindu má því ljóst vera að meðalfall dilka og meðalfrjósemi áa á Grænlandi er hvergi nærri því sem Sighvatur Björgvinsson vill vera láta og notar til samanburðar við afurðir íslenska fjárins. Þess ber þó að geta, að til er a. m. k. eitt fjárbú af um það bil 83 þar sem ær skila afurðum á borð við það sem þm. telur meðalafurðir á Grænlandi, en það er tilraunastöðin í Upernaviarssuk við Julianehåb. Þar hefur meðalfallþungi dilka legið frá 20–22 kg s. l. 5 ár og frjósemi ánna frá 1.5 til 1.7 lömb á á til jafnaðar.“ Það er allt of mikil einföldum á stóru máli, sem er mjög afdrifaríkt um stefnumörkun, að taka aðeins til eina tilraunabúið sem er í Grænlandi og telja það vera meðaltalið af því sem þar fæst af fénu. Hv. þm. heldur hér fram og telur sig geta reiknað það út, að það mundi fást álíka mikið kjöt hjá íslenskum bændum af 500 þús. kindum og þeir fá nú af 900 þús. kindum. Út af fyrir sig held ég að það sé ekkí rétt reiknað út frá þeim tölum sem hann gefur hér, en það skiptir kannske ekki mestu. Hitt er annað mál, að ef við notum réttar þungatölur er þetta alrangt. Það er svo rétt að hafa í huga, að þó að svo vilji til og svo hafi gengið til með ræktun á tilraunabúinu í Grænlandi að þeir séu með mjög góða útkomu af sínu fé er ekki eftirbreytnivert fyrir íslenska bændur að fara inn á sömu aðferðir í meðferð sauðfjár og því miður eru til staðar í Grænlandi. Ég geri ráð fyrir að það þætti ekki vera í lagi ef það kæmi fyrir, sem því miður hefur hent öðru hverju í Grænlandi, að fallið hefði stór hluti þess fjár sem á vetur hefði verið settur. Bæði hjá grænlenskum bændum og hjá þeim íslensku skiptir höfuðmáli upp á afurðirnar að gleyma ekki vetrarfóðrinu fyrir féð. Ef það er í lagi held ég að við þurfum ekki að vera mjög hræddir um niðurstöðurnar af ofbeit í afréttunum. Ýmsir þeir, sem kalla sig sérfræðinga í beitarþoli og beitarþolsrannsóknum, hafa viljað ganga út frá því, að það sauðfé, sem rekið er til afréttar hér og víða er talið valda ofbeit, gangi í afréttunum nánast í 90 daga á hverju sumri. Eins og ég hef tekið fram áður er útlit fyrir að aðeins rúm 30% af fé í landinu gangi á afréttum, og það gengur þar ekki 90 daga. Það er mjög algengt að það gangi þar aðeins í 60 daga og til að það gangi þar í upp undir 70 daga. Ég þekki það vel af mínum heimaslóðum, að það er ekki rekið til afréttar fyrr en upp úr mánaðamótunum júní - júlí og það er búið að reka það allt úr afrétti um 10. sept. Afrétturinn er 120 km langur, svo að það tekur sinn tíma hjá fénu að komast á leiðarenda. Það er því útilokað að það geti verið 90 daga í afrétti. Það eru ýmsar svona fullyrðingar, sem því miður fljúga fyrir öðru hverju, sem verður að gjalda varhuga við þegar á að taka á máli eins og þessu með jákvæðum huga og ætlast til að ná árangri. Ég ætla að leiða alveg hjá mér að bollaleggja nokkuð um það sem kom fram í ræðu hv. þm., hvort kal í íslenskum túnum væri því að kenna, hvað sauðfé gengi nærri þeim í beit á haustin. Ég verð að segja að ég hef ekki trú á því, en ég skal ekkert fullyrða um það. En mér sýnist að yfirleitt sé þannig staðið að málum, þar sem fé er mest beitt á túnin, að það sé látið hafa sérstaka akra til að ganga á og beitarálagið á hána sjálfa sé ekki ýkjamikið. En við getum látið það liggja á milli hluta. Ég ætla ekki að gera það að sérstöku umræðuefni. Það, sem ég vil leggja áherslu á um beitarnotin, er að ég veit að sums staðar er ofbeit, bæði í heimahögum og í afréttum, og það er mikilvægt að svör fáist við því og það verði rannsakað hvar svo er komið og í hversu miklum mæli og hvernig á að snúast gegn því. Mig furðar á því, hve langur tími liður án þess að Búnaðarþing fái svör frá Rannsóknastofnuninni um það, hvernig þessum málum sé háttað á hinum ýmsu svæðum í landinu. Það er, eins og ég sagði áðan, meira en trúlegt, - það er nærri víst, að í sumum sveitum og á einstökum bæjum sé of margt fé. Landnýtingaráætlun eins og þessi getur orðið gagnleg, en ýkjur eins og komu fram í ræðu hv. 3. þm. Vestf., ýkjur um ástand þessara mála, eru ekki til annars fallnar en villa um fyrir fólki og mynda tortryggni í garð þeirra sem um þessi mál eiga að fjalla og stjórna, bæði bænda og rannsóknarmanna í landinu. Ég tel að þegar kemur að því að fjalla um þessa till. áfram þurfi að leita upplýsinga margra aðila í landinu: búnaðarsambandanna, Búnaðarfélagsins, Landgræðslu ríkisins og að sjálfsögðu hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins einnig, og þá muni vera hægt að undirbyggja þá áætlun, sem hér er óskað eftir að gerð verði, betur en yrði ef ekkert væri til leiðsagnar annað en ræða hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Ég gef henni ekki mín bestu meðmæli. Ég hefði nú e. t. v. getað látið máli mínu lokið hér og vegna till. sjálfrar hefði ég kosið að gera það. En því miður get ég ekki alveg orða bundist vegna síðari hluta ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, þar sem hann gerði að umtalsefni eignarrétt á landi. Hann segir þar m. a.: „Fyrir jólin fluttum við þm. Alþfl. í hv. Nd. Alþingis frv. til l. um að mörkuð yrðu skil á milli einkaeignarréttar á landi og eignarréttar almannavaldsins og það landssvæði á afréttum og hálendi Íslands, sem engar eignarheimildir einstaklinga eða annarra lögaðila væru finnanlegar fyrir, yrði úrskurðað eign almannavaldsins.“ - Áfram segir hv. þm. svo síðar í ræðu sinni: „M. ö. o. segir Hæstiréttur: Hreppsfélögin og ábúendur jarðanna eiga ekki þetta land, vegna þess að þau geta engar sönnur fært fyrir sínum eignarrétti. En ríkið á landssvæðið ekki heldur.“ Og síðan segir hann: „Hæstiréttur óskar m. ö. o. eftir því, að Alþingi setji lög um hvernig skuli fara með þegar enginn einstaklingur eða lögaðili getur sannað eignarheimildir sínar á landi og landgæðum. Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu, að slík lönd og landgæði falli ekki sjálfkrafa undir eignarheimild ríkisins, en óskar eftir því, að Alþingi setji lög um hvernig með skuli fara. Frumvörp að slíkum lögum liggja nú fyrir Alþingi flutt af mér og fleiri Alþfl.-mönnum og studd af þm. Alþb. Eftir þennan úrskurð Hæstaréttar þurfa menn sem sé ekki lengur að velkjast í neinum vafa um þetta mál.“- Það er alveg ákveðið mál, og þar lokast gæsalappirnar. Mér skilst að jafnvel hrein afsöl fyrir löndum séu ekki talin gild fyrir Hæstarétti í þessu máli og furðar mig það mjög. Ég hef hér undir höndum tvenns konar plögg varðandi þessi mál sem mig langar að kynna. Hið fyrra er afsalsbréf, útgefið af eignar- og umráðamönnum Skálholts-, Bræðratungu-, Haukadals- og Torfastaðakirkna, fyrir afrétti þeim er þeim ber eftir Wilkins- og Gíslamáldögum, til handa Biskupstungnahreppi. Sem sagt: Þessar kirkjur seldu þann afrétt sem þær áttu fyrir innan vötn. Það er landið frá Hvítárvatni eða Hvítá og inn á Kjöl. „Vér undirskrifaðir eignar- og umráðamenn Skálholts-, Bræðratungu-, Haukadals- og Torfastaðakirkju könnuðumst við og gerum hér með heyrinkunnugt, að vér höfum selt og afhent með afsöluðum óðals- og innlausnarrétti eins og vér með þessu afsalsbréfi voru seljum og afhendum afrétt þann, sem téðum kirkjum“ - eftir máldögunum sem ég gat um - „tilheyrir fyrir norðan vötn.“ - Síðar í bréfinu segir: „Biskupstungnamenn ganga því þegar að kaupi og eign sinni, er þeir hér eftir nýta og hagnýta eins og þeir best hafa kost og vit á.“ Undirskriftir eru í votta viðurvist, þinglesið og innfært í afsalsbréfabók og gjald greitt fyrir. Undirskrifað af sýslumanni: Th. Guðmundsson. Það er alveg furðulegt ef það er ekki metið fyrir dómstólum að þetta sé fullgilt eignarhald á þessu landi. - En mig langar að kynna hér stutt bréf annað, sem ég hef undir höndum, sem varðar afrétt Gnúpverjahrepps eða Eystrahrepps, eins og hann var í þá daga oft nefndur. Þetta er ekki afsalsbréf. Þetta heitir Promemoría og hefst þannig: „Með því að Austarihreppsafréttur, sem honum hefur tilheyrt og fylgt til allra landnytja frá aldartíð, svo vel að fjárgöngum, skógi, grösum og öllum landsnytjum, en hefur tekið svo fárlegum skaða af jarðeldum, vikurgosum og svo uppblæstri, svo að meiri partur eru eyðisandar orðnir, að það litla brúk, sem þar eftir finnst, vinnst ekki sveitarmönnum til hjálpar, og nokkrir hafa leitað sér hjálpar til að kaupa sér skóg til kola í öðrum sveitum, sem þó er torsótt að fá.“ Í niðurlagi þessa minnisbréfs segir svo: „Við undirskrifaðir lögfestum upp á okkar ágreining allra sveitarmanna vegna áðurnefndan afrétt fyrir innan Fossá og leggjum lög og dóm fyrir allra óviðkomandi manna brúkun og yrkingu að þeim fráteknum sem þar finnst, ítökum eiga í skógi eða fjárgöngum eftir löglegum ankomstum undir viðliggjandi sektir eftir lögum og biðjum í dýpstu undirgefni að herra sýslumaðurinn láti þetta upp lesa og auglýsa fyrst á Grafarþingsstað í Ytrihrepp og þar eftir á þeim fimm þingstöðum í Flóa. Til staðfestu vor undirskrifuð nöfn á Stóra-Núps manntalsþingi þann 18. maí 1797.“ 1797 fara þeir fram á það, bændur í Gnúpverjahreppi, að sýslumaðurinn lesi upp á þingstöðum þeirra sveitarfélaga, sem þeir áttu fyrst og fremst skipti við, þennan gjörning, sem þeir hafa gert, sem undirstrikar að þeir telja afréttinn vera eign bændanna og sveitarfélagsins. Það eina, sem mér sýnist að vanti í þetta minnisbréf, er að tekið sé fram í því, að þeir telji sig einnig eiga virkjunarrétt í fallvötnum. En ég get ekki áfellst þá fyrir það, þó þeir kæmu ekki auga á það 1797, að hægt væri að virkja vatnsafl á Íslandi ellegar að taka upp malarnám eða útflutning á vikri eða eitthvað því líkt. Það má vel vera að aðrir telji að það hafi verið eðlilegt að það stæði í þessum plöggum, en mér sýnist ekki sanngjarnt að fara fram á slíkt. Hitt er annað mál, og það vitum við, að ef menn væru að kaupa þessar eignir núna á þessum tíma, mundi vera tekið fram fleira sem nota mætti en það sem tekið er fram í þessum bréfum. Og ég verð að segja það, að meðan mál eru jafnlítið rannsökuð í sambandi við eignarréttinn og kemur í ljós, bæði af þeim dómum, sem gengið hafa, og af þeim bréfum sem smám saman eru að koma fram og finnast um eignarhald á afréttarlöndunum, megi Alþingi ekki samþykkja frv. sem er neitt í þá veru sem þetta frv. Alþfl.-mannanna, sem nýtur hylli Alþb. eftir því sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði í sinni ræðu.  Jæja, herra forseti, ég geri ekki ráð fyrir að ég lengi þetta mál svo mjög úr þessu. En ég held að ég kjósi að ljúka máli mínu með því að lesa hér upp stuttan kafla úr grein sem landnýtingarráðunautur skrifaði 1978 og birtist í Frey og birtist einnig sem kjallaragrein í Dagblaðinu á því sama sumri. Hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „En hvað hefur þá verið gert til að hafa stjórn á afréttarbeitinni? kunna sumir að spyrja. Áður var þess getið, að í flestum sveitarfélögum væri farið að takmarka verulega eða banna upprekstur hrossa í þeim tilgangi að draga úr beitarálagi í þeim afréttum, sem taldir eru fullnýttir. Þeim sveitarfélögum hefur og farið fjölgandi, sem setja reglur um upprekstur eða flutning sauðfjár í afrétti sína. Algengast er að banna upprekstur fyrr en seint í júní eða byrjun júlí, fylgst er með fjárfjölda við afréttargirðingar síðla sumars og rekið til byggða, ef þurfa þykir, í lok ágúst eða byrjun september, og í mörgum sveitarfélögum hefur göngum og réttum verið flýtt. Í heild hafa slíkar ráðstafanir orðið til þess að stytta beitartíma á afrétti frá því sem áður var, þannig að dregið hefur út beitarálagi. Einnig ber að minnast þess, að í mörgum sveitum nýtir aðeins hluti fjárins afréttarbeit, svo sem áður var getið um. Skipulegri ítölu hefur þó lítið verið beitt til þessa. Með Landgræðslu ríkisins og fjölmörgum sveitarfélögum í landinu er ágæt samvinna um markvissar gróðurverndar- og uppgræðsluaðgerðir af ýmsu tagi. Má í því sambandi nefna áburðardreifingu, einkum á mörkum afrétta og heimalanda, t. d. á Suðurlandi, sem hefur borið góðan árangur. Með því að græða upp gróðursnauð svæði fæst betri dreifing á fénað, beitarálag verður jafnara og minni hætta er á að fé safnist saman við afréttargirðingar síðla sumars. Gott dæmi um þetta er að finna í neðanverðum Biskupstungnaafrétti, ofan Sandár. Við slíkar aðgerðir setur Landgræðsla ríkisins það skilyrði, að hross gangi ekki á landinu, og í samráði við viðkomandi sveitarfélög eru settar reglur um afréttarnýtingu sauðfjárins eftir því sem þurfa þykir í hverju tilviki. Á mörgum stöðum hefur þurft að alfriða land með girðingum og hefur Landgræðslan víða unnið stórvirki við heftingu uppblásturs og sandfoks. Um það þarf ekki að fjölyrða. Þótt ég hafi aðeins verið stuttan tíma í þessu starfi „- þ. e. starfi landnýtingarráðunautar-„ hef ég nú þegar mætt góðum skilningi bænda víða um land á nauðsyn þess að varðveita og bæta sumarbeitilönd, hvort sem er í heimahögum eða afréttum. Gróðurverndarnefndir eru starfandi í öllum sýslum landsins, og geta þær gegnt veigamiklu hlutverki með því að fylgjast stöðugt með ástandi gróðurlenda í samvinnu við Landgræðsluna, Landvernd og Búnaðarfélag Íslands. Raunar hlýtur skipuleg og hófleg nýting úthaga að byggjast á góðu samstarfi og gagnkvæmu trausti hinna ýmsu aðila, sem um málin fjalla.“ Ég tel ekki ástæðu til að ég fari að þessu sinni lengra út í þessa sálma. En ég vil hvetja til þess, um leið og ég lýk máli mínu, að þessi till. verði athuguð í nefnd með jákvæðum huga, og ég vænti þess, að við getum sameinast um að hún komi þannig frá Alþingi að hún marki tímamót í þessum málum fyrir okkur og geri stefnuna fastari og einlægari til árangurs. En til þess að svo verði megum við ekki viðhafa um þessi mál málflutning eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að segja nokkur orð í sambandi við umr. um þessa till. til þál. um landnýtingaráætlun. Kemur þar margt til og það fyrst, að ég hef áhuga á málefninu sem þar er um fjallað, og eins eru viss atriði, sem hér hefur borið á góma í umr. sem ég vildi víkja aðeins að í máli mínu. Ég vil lýsa almennt fylgi við þá þáltill. sem hér liggur fyrir en tel þó að athuga þurfi ýmsa þætti, sem málið snerta, í þeirri nefnd þar sem væntanlega verður um hana fjallað. Get ég í því samhengi nefnt þætti sem nauðsynlegt er að taka til meðferðar umfram þá sem eru tilgreindir í till. Eins gæti ég trúað að þau tímamörk, sem þar eru dregin, reynist ekki nothæf af raunsæisástæðum þegar á á að herða, og mun ég aðeins víkja að því. Er þó ekki nema gott um það að segja, að menn ætli að ganga vel til verka og ljúka þeim fyrir tiltekinn tíma. Slík mörk er eðlilegt og sjálfsagt að setja. Það, sem ég tel helst á skorta efnislega í sambandi við till., er að þar eru undanskildir eða ekki tilgreindir þættir sem varða að sjálfsögðu not af landi, þ. e. mannvirkjagerð í landinu og notkun lands undir þéttbýli og önnur mannanna verk. Vissulega má heimfæra það undir aðra þætti sem vikið er að í sjálfri þáltill., og hefur það eflaust verið í hug flm. að þau orð rúmuðu þau umsvif okkar. En að því er ekki sérstaklega vikið í grg. með þáltill. og þess vegna nefni ég þetta hér. Sem betur fer búum við Íslendingar vel hvað landrými snertir, andstætt því sem er um ýmsar þjóðir í þéttbýlli löndum, þar sem land til margháttaðra umsvifa er orðið af mjög skornum skammti og landþrengsli þar með alvarleg. Það er hins vegar ekki ástæða til þess fyrir okkur að gera of mikið úr okkar landkostum eða landrými, því að sannleikurinn er sá, að á þetta gengur ótrúlega ört, þ. e. landrými a. m. k., í einstökum byggðarlögum og stöðum á landinu. Við höfum þéttbýlissvæði á Íslandi þar sem þegar þrengir verulega að. Þurfa menn ekki annað en lita til Reykjavíkurborgar og nágrennis. Einnig getum við litið til þéttbýlisstaða í öðrum landshlutum þar sem land undir byggingarsvæði er mjög takmarkað og stendur vexti byggðar og æskilegu rými til mannlegra umsvifa þegar fyrir þrifum. Þetta minnir okkur á nauðsyn þess, sem um er fjallað í þessari till., að ganga skipulega til verka í sambandi við hin margþættu not sem við þurfum að hafa af landinu. Þeim verður ekki fyrir komið með skynsamlegum hætti nema skipulega sé gengið til verka og við áttum okkur á þeim takmörkum sem okkur eru sett í hverjum þætti. Þessi mál hafa verið til umr. áður á Alþingi þó ég ætli ekki að fara að rekja það hér eða sé sérstaklega kunnugur þeirri umr. En ég minnist þess, að sú ágæta nefnd, sem falið var af Alþingi að undirbúa landgræðsluáætlun hina fyrstu fyrir þjóðhátíðina 1974, starfaði undir formennsku Eysteins Jónssonar, þá forseta Sþ., og vann mikið og gott verk. Henni var ekki aðeins ætlað að sinna landgræðsluþætti, heldur einnig landnýtingarþætti og leggja á ráðin um landnýtingaráætlun. Þessi nefnd skilaði mótaðri tillögu til þingsins um landgræðsluáætlun sem samþykkt var á hátíðarfundi á Þingvöllum 1974. Þar var vel að verki staðið. Alþingi hefur nú tekið til meðferðar framhald þeirrar landgræðsluáætlunar og ákveðið er að því starfi verði fram haldið, svo sem vera ber. En þessari nefnd sem Alþingi kaus, að mig minnir, á þeim tíma, eða varð til á grundvelli tillögu frá Alþingi a. m. k. - vannst ekki tími til að ljúka stefnumörkun um landnýtingu eins og hún hefði þó kosið. Hún setti þó fram tillögur í þeim efnum sem ég held að gott sé fyrir þá, sem um þetta mál fjalla nú í þingnefnd að kynna sér, - tillögur um hvernig hún teldi skynsamlegt að standa að landnýtingaráætlun. Það yrði að hennar mati best gert með því að fela samtökum sveitarfélaga í hinum einstöku landshlutum forustu í því máli, og segja má að nefndin hafi skilið þannig við málið að vísa því til samtaka sveitarfélaga og annarra aðila sem svo þyrftu að taka það upp í hverjum landshluta, á heimaslóð, ef svo má segja. Enda þótt þessi stefnumörkun frá 1974 sé engan veginn einhlít og þess þurfi að gæta, þegar unnið er að landnýtingaráætlun, að tryggja ákveðinn upplýsingagrunn og greiða fyrir starfinu frá ríkisvaldsins hálfu og samræma vinnu að þessum málum um landið í heild, þá er alveg ljóst að ekki verður svo vel fari gerð landnýtingaráætlun eða landnýtingarskipulag nema haft sé gott og náið samráð við hina fjölmörgu aðila sem við sögu koma úti um landið. Og því betur sem það er tryggt, þeim mun meiri líkur eru á því, að landnýtingaráætlun skili þeim árangri sem til er ætlast. Um það mætti margt segja sem ég ætla ekki að orðlengja um nú. En ég vil vekja athygli á því, að sá þáttur, sem kannske mest stendur í vegi fyrir því að hægt sé að vinna greitt og skilmerkilega að þessu máli, er á valdi Alþingis, en Alþingi hefur ekki komið honum fram sem skyldi. Það er að tryggja þá undirstöðu sem þarf að vera fyrir skipulagsvinnu, hverju nafni sem nefnist. Það eru landabréf, uppdrættir til þess að færa inn á þær áætlanir og það skipulag sem menn ætla að móta. Það lá raunar fyrir þegar í byrjun síðasta áratugar að svona kortefni vantaði. Ég man ekki betur en nefndin hans Eysteins Jónssonar benti á þennan skort. Samt sem áður eru aðstæðurnar þannig enn í dag, að þetta grundvallarefni vantar, þau tæki og þá vinnu í krafti nútímatækni sem þarf að koma til svo að við fáum þennan grunn. Og það er m. a. af þeim sökum sem ég bendi á að tímamörkun fyrir gerð landnýtingaráætlunar, þ. e. fyrir árslok 1983, geti tæpast talist raunsæ vegna þess að engin skilmerkileg landnýtingaráætlun verður unnin nema að slíkur kortagrunnur liggi fyrir af landinu sem heild. Auðvitað geta áætlanir verið misjafnlega greinargóðar og misjafnlega ítarlegar, og eflaust má gera eitthvað sem heitir landnýtingaráætlun án slíkra korta. En ég geri ekki ráð fyrir að við hefðum mjög mikil not af slíkri áætlun. Þetta er raunar svo mikið undirstöðuatriði að það er brýn þörf að vekja athygli þingsins á þessu og að fjárveitingavaldið taki skilmerkilega á þessu máli. Það held ég að sé nærtækasta verkefnið - og hefði verið full ástæða til þess að flytja um það sérstaka þáltill. - að fjármagn verði til reiðu til þess að vinna þetta verk og kaupa nauðsynleg tæki og sinna þeirri vinnu sem til þarf að koma. Við búum að mjög fullkominni tækni í þessu sambandi. Er þar skemmst að minnast þess sem vaxið hefur upp af geimferðatækninni svokölluðu, geimferðaöldinni, þar sem er fjarkönnun af ýmsu tagi. Það kortaefni, sem hér er um að ræða, yrði þó unnið með myndatöku úr lofti og á grundvelli loftmynda eftir tiltölulega hefðbundnum aðferðum, þó að einnig geti komið til og að gagni megi verða myndir frá gervihnöttum. Ég tel afskaplega brýnt vegna þessa máls og annarrar skipulagsvinnu í landinu að ekki dragist að fjármagn verði veitt til þessara hluta. Ég hélt um þetta efni smátölu í ríkisstj. á s. l. ári í sambandi við undirbúning fjárlaga, vegna þess að ég óttaðist að svo færi, sem ég hygg að hafi orðið reyndin, að málið fengi ekki jákvæða afgreiðslu hjá fjárveitingavaldinu eða sú stefna væri mörkuð af þar til bærum stjórnvöldum að sækja eftir því fjármagni. Er það þó kannske það fyrsta, að þau ráðuneyti, sem ábyrgð eiga að bera á þeim hlutum, veki athygli á nauðsyn þeirra. Ég vænti að svo hafi verið, og ég átta mig á þeim vanda sem hv. fjvn. á við að glíma til að sinna þeim margvíslegu þörfum sem kallað er eftir og við teljum að þurfi að ná fram. En hér er kærkomið tækifæri til að vekja athygli á þessu nauðsynjamáli, og vænti ég að viðkomandi þingnefnd taki málið til sérstakrar athugunar og skili álitsgerð þar að lútandi. Einstakir alþm. hafa flutt till., sem lúta að þessu markmiði, um svæðisbundnar landnýtingaráætlanir. Ég minnist t. d. till. sem varaþm. okkar Alþb.-manna á Austurlandi, Sveinn Jónsson, flutti hér í hittiðfyrra, að mig minnir, um svæðisskipulag fyrir Fljótsdalshérað. Sú þáltill. var ekki samþykkt, en hún leiddi til þess, að menn á heimaslóð tóku málið upp og er það komið á góðan rekspöl á Héraði. Oddvitar hafa fjallað um málið, að því er best ég veit, og þar eru komin á samtök um að vinna að slíku svæðisbundnu skipulagi fyrir þetta byggðarlag, Fljótsdalshérað, sem er einmitt ágætt dæmi um svæði sem til skamms tíma hefur að mestu verið bundið við landbúnaðarnot - og þar undir skógrækt sem oft má flokka til landbúnaðar í víðum skilningi - en þar sem margháttuð önnur umsvif eru komin inn í myndina, þ. á m. útivistarnot í ríkum mæli og sumarbústaðabyggð farin að gera vart við sig í kannske meira mæli með óskipulögðum hætti heldur en æskilegt er. Það er einmitt einn þátturinn sem gefa þarf sérstakan gaum, þar sem nokkur óhöpp hafa hent á úrvalsstöðum hérlendis, eins og í grennd Þingvallavatns. Ég ætla ekki að hætta mér langt út í að ræða hér landnýtingu í sambandi við búsmala, sem mönnum hefur orðið nokkuð skrafdrjúgt um í þessari umr., og ekki er óeðlilegt og ekki kemur á óvart þó að nokkuð mismunandi viðhorf og mismunandi mat sé á þeim þáttum. Það er eins og með fleira í sambandi við nýtingu okkar auðlinda, að mat manna er nokkuð misjafnt á því, hversu mikið megi á þær leggja, hversu mikið megi í þær sækja. Menn treysta misjafnlega þeim upplýsingum, sem fyrir hendi eru, og sjá þetta undir dálitið mismunandi sjónarhorni. Það er út af fyrir sig ekkert athugavert við þetta, og það er um að gera að menn segi sínar skoðanir og túlki sín viðhorf. En hitt er auðvitað mjög brýnt, eins og fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns, að afla sem gleggstra upplýsinga, upplýsinga sem byggðar séu á rannsóknum á tölulegum gildum eftir því sem frekast er unnt, þannig að menn þurfi ekki að vera að deila um það sem óvissa ríkir um. Vantar sannarlega mjög mikið á að við getum talað út frá þeirri þekkingu sem æskileg væri um þessi efni. Það á við um fiskstofnana, þar sem mikið hefur þó verið að gert til að safna upplýsingum, en það á ekki síður við um gróðurlendi landsins, þar sem verulega vantar á að upplýsingar liggi fyrir um ástand þess, þó að talsvert hafi verið að því máli unnið með gróðurkortagerð og athugunum af ýmsu tagi. Hin æskilega stefna í sambandi við notkun lífrænna auðlinda er sú að sjálfsögðu liggur mér við að segja, að ganga ekki á höfuðstólinn. Þetta eru endurnýjanlegar auðlindir og við þurfum að hafa að leiðarljósi að taka ekki meira en til fellur, að tryggja að magn þeirra minnki ekki eða rýrni. Ef þeirri reglu er fylgt trúverðuglega þurfum við ekkert að óttast um þessar auðlindir, en því miður göngum við nú ekki þannig til verka, og m. a. vegna tækniframfara í okkar atvinnuvegum erum við í meiri hættu en oft áður að lenda út á hála braut, ef við höfum ekki varann á, vegna þess hversu stórtæk tæknin er orðin m. a. við veiðar. Það gildir einnig í sambandi við búsmala, þar sem vetrarforðinn er ekki orðinn lengur hinn takmarkandi þáttur. Ég vil aðeins segja það sem nokkur almenn orð í sambandi við stöðu gróðurlendis í landinu, tel mig þekkja það nokkuð jafnt í byggð sem óbyggð af ferðum og athugunum, að afar víða hallar þar undan fæti, m. a. vegna beinnar ofnotkunar lands í búfjárbeit. Þetta vita bændur landsins, þetta taka þeir undir. En þeim sem öðrum, sem landsins gæði nota, er vorkunn þó að þeir finni kannske ekki með skjótum hætti leiðir til þess að hverfa frá ofnotkun. Sumir þeirra búa við þær aðstæður að þeir eiga erfitt með að taka það tillit til landsins og landgæða sem þeir þó gjarnan vildu. Þarna reynir líka á samtök manna, að allir leggist á eitt, m. a. þar sem margir nytja sömu afrétt. Þó er ofbeitin engan veginn bundin við afréttirnar, hún er einnig allt of víða í heimalöndum. Og sums staðar á landinu - ég segi sums staðar á landinu án þess að staðfæra það nánar - er ástandið hrikalegt í þessum efnum. Fram hjá því verður ekki horft. Væri hægt að nefna mörg dæmi þar að lútandi, en ég tel að það þjóni ekki sérstökum tilgangi í þessari umr. Ég tel að grg. með þessari þáltill. beri vott um ríkan skilning á þessum vanda ofbeitar og ofnotkunar á gróðurlendi landsins og beri vott um að flm. hafa fullan hug á að þau mál séu tekin eðlilegum og réttum tökum. Í sambandi við landnýtingaráætlun og landnýtingarskipulag er nauðsynlegt að kortleggja þau not, sem við nú höfum af landinu, og einnig landamerki, þ. á m. landamerki jarða, og færa þau inn eftir bestu vitneskju, þannig að nýtingarrétturinn sé sem ótvíræðastur. Og þá komum við að því sem minnst var á í þessari umr. og menn hafa nokkuð rætt, viðhorfi til eignarréttar á landinu. Það er sannarlega stórmál sem oft hefur verið rætt hér á hv. Alþingi og full nauðsyn er á að menn ræði. Vegna þess að nauðsynlegt er að sem ljósast sé hverjir eru ábyrgir varðandi nýtingu og varðveislu landsins gæða, þá er auðvitað nauðsynlegt að hafa sem skýrast fyrirliggjandi hverjir séu þessir ábyrgðaraðilar, hvort sem þeir hafa nýtingarrétt, eignarrétt í þeim skilningi, skilningi nýtingarréttarins, eða hvort þeir hafa hinn formlega eignarrétt í þeim skilningi sem menn almennast leggja í það hugtak. Ég vil aðeins víkja að því sem hér hefur verið rætt varðandi dóm Hæstaréttar út af Landmannaafrétti, dóm sem féll í desembermánuði s. l. og af einhverjum misskilningi var mjög mistúlkaður af fjölmiðlum fyrst eftir að hann birtist. Menn hentu þetta á lofti þannig, eftir því sem lesið varð í blöðum - og reyndar heyrðist það í ríkisfjölmiðlunum líka, að ríkið hefði tapað málinu, af ríkinu hefði verið dæmdur eignarrétturinn yfir þessum afrétti. En það var engan veginn niðurstaða meiri hluta Hæstaréttar, þeirra þriggja hæstaréttardómara sem mynduðu meiri hlutann. Minni hlutinn, tveir dómarar, vildi fallast á óskoraðan eignarrétt ríkisins yfir þessu landssvæði, en meiri hlutinn taldi eðlilegra að Alþingi tæki afstöðu til málsins og leiddi til lykta mál sem tekið var upp fyrir alllöngu í sambandi við málarekstur út af þessu landssvæði. Um þetta birtist einmitt í Morgunblaðinu í dag grein eftir Gunnlaug Claessen deildarstjóra málflutningsdeildar fjmrn., tekin upp úr bæklingi þar sem greinin hafði áður birst. Þar segir - með leyfi hæstv. forseta - í niðurlagi forsendna meiri hlutans: „Hins vegar verður að telja að handhafar ríkisvalds, sem til þess eru bærir, geti í skjóli valdheimilda sinna sett reglur um meðferð og nýtingu landssvæðis þess sem hér er um að ræða, en líta ber til þess, að fyrirsvarsmenn ríkisins hafa viðurkennt „rétt byggðamanna til upprekstrar og annarra afnota, sem lög eða venjur eru fyrir“. Um það efni verður þó eigi fjallað hér eins og mál þetta horfir við.“ Síðan segir Gunnlaugur Claessen: „Niðurstaðan er nánast sú, að enginn eigi beinan eignarrétt við afréttinum. Eignarrétti heimamanna er alfarið synjað og meiri hlutinn telur ríkið ekki hafa sannað sinn rétt nægjanlega. Niðurlag forsendnanna er hins vegar athyglisvert. Það er ljóst, að Alþingi getur ákvarðað eignarrétt ríkisins með lögum, og slík löggjöf yrði ekki metin sem eignarnám, a. m. k. ekki gagnvart þeim, sem voru aðilar þessa máls.“ - Það er Hæstiréttur sem kvað upp þennan úrskurð. Ég tók þetta mál upp í ríkisstj. fyrir nokkru, m. a. vegna þess, hve niðurstaða Hæstaréttar hafði verið rangtúlkuð í fjölmiðlum, og vakti athygli á því, að eðlilegt væri að ríkisstj. tæki málið upp og leiddi það til lykta með því að flytja frv. á Alþingi um eignarrétt ríkisins á almenningum í landinu, svæði sem þessu. Að mínu áliti er nauðsynlegt að almenn löggjöf verði sett til þess að fá úrskurð um þetta stóra mál, og ég tel að Hæstiréttur hafi með dómi sinum beinlínis vísað því til löggjafarvaldsins að leiða þetta mál til lykta. Ég tel að það sé í senn æskilegt og nauðsynlegt að ekki dragist lengi að úr atriðum sem þessum verði skorið af löggjafanum. Það á engan veginn að verða til þess að taka af mönnum nýtingarrétt, sem þeir hafa unnið sér með hefð, og það vakti ekki fyrir ríkisvaldinu með þeim málarekstri, sem upp var tekinn í sambandi við Landmannaafrétt, og í þeim málflutningi, sem þar var uppi hafður. Það er annað nýtingar- eða afnotaréttur og hins vegar eignarréttur í þrengstu merkingu eða fyllsti eignarréttur, skulum við segja, sem getur veitt mönnum rétt til skaðabóta á grundvelli eignarréttarákvæða stjórnarskrár. Ég held að það sé ekkert síður mikilsvert fyrir þá, sem búa í strjálbýli landsins, fyrir bændur landsins, að þetta mál verði skýrt fyrr en seinna, en fyrir aðra, sem í landinu búa, og fyrir ríkisvaldið og löggjafarvaldið, sem eðlilegt er að taki þetta mál til meðferðar og setji um það löggjöf. Herra forseti. Ég vildi aðeins víkja að þessu, en því má bæta við, að um þetta urðu umr. í ríkisstj. og hæstv. forsrh. upplýsti að hann hefði þegar tekið málið til athugunar innan síns ráðuneytis. Mér þótti líka eðlilegt að forsrn. hefði um það forgöngu, þar sem málið varðar ríkisstj. alla og fjölmarga málaflokka, ef svo má segja. Ég vænti þess, að framhaldsumræða um þetta mál leiði til þess, að ríkisstj. nái samstöðu um að setja löggjöf um eignarráð á afréttum og almenningum í landinu. Ég vil svo að endingu, herra forseti, ítreka stuðning minn við það efni sem þáltill. þessi fjallar um. Það er afar gagnlegt að hafa fengið málið inn í þingið með þessum hætti, og ég treysti flm. og hv. þingnefnd, sem málið fær til meðferðar, til þess að fjalla um það skilmerkilega og auka við efni eftir því sem ástæða er til í sambandi við þá stefnumörkun sem hér er að stefnt. síðan er brýnt að þing og stjórnvöld ljái því starfi, sem landnýtingarskipulagið krefst, þann byr, sem til þarf, með nauðsynlegum fjárveitingum.



Herra forseti. Ég get tekið undir það sem menn hafa hér mælt í sambandi við stuðning við þessa till., henni er að sjálfsögðu ákaflega létt að fylgja. Ég vek þó athygli á því, að framkvæmd hennar verður í rauninni að skoða sem ákveðið framhald af landgræðslu- og landnýtingaráætlun, en einnig um þau mál hefur verið lögð fram till. hér á Alþingi sem væntanlega verður studd af öllum þingflokkum, þar sem hún var undirbúin af nefnd sem þingflokkarnir hver um sig áttu fulltrúa í. Það gefur á vissan hátt auga leið, að þessi mál falla æðimikið saman, og m. a. bar ræða hæstv. iðnrh., sem hann flutti áðan, þess sannarlega merki. Nú er það að sjálfsögðu þannig, að ef menn færu að skoða þetta mál nokkuð í heild yrði að sjálfsögðu að fjalla um það í mjög víðtæku máli, og ef maður færi sérstaklega að fara ofan í þá umræðu sem hér hefur farið fram og snertir þá allt eins till. um landgræðslu, þá yrði þessi umræða að sjálfsögðu ærið fyrirferðarmikil. Ég ætla þess vegna að sleppa því að fjalla um málið í svo víðtækri merkingu þar sem væntanlega gefst kostur á að ræða það nánar síðar. En út af því, sem iðnrh. sagði áðan, langar mig aðeins að minnast á tvö atriði. Ég er honum sammála og ég er honum þakklátur fyrir það sem hann hafði hér til málanna að leggja varðandi myndkortagerð, og ég vissi raunar áður um áhuga hans á því máli. Það má kannske segja frá því hér til gamans, að ég var að líta á þetta mál varðandi mína sýslu, Austur-Skaftafellssýslu, og þar gekk ég ofan í spor hæstv. iðnrh., því að hann hafði einmitt verið að kanna það mál í byrjun sinnar þingsetu. Það, sem hann sagði í þessum efnum, er sannarlega þess eðlis, að það beri að undirstrika, og um þetta verður náttúrlega fjallað í skýrara máli síðar. En til viðbótar er hér um ákveðið skipulagsatriði að ræða, því að þessi stofnun er við störf og það eiga sér stað miklar mælingar fyrir ýmsa aðila, þannig að þótt það eitt væri gert og ekkert annað en að samræma þá vinnu, þá næðist gífurlega mikill árangur. Og ég er alveg sannfærður um að það er vil ji fyrir að ná þessu máli fram hér á Alþingi. Um það ættum við að sameinast og að því ættum við að hjálpast að. Annað atriði sem hæstv. iðnrh. sagði hér og ég get ómögulega látið fram hjá mér fara, var það sem hann talaði um ofbeit og - að því er ég held að hann hafi sagt - hrikalegt ástand, ekki einungis í afréttum, heldur líka í heimahögum. Nú er þessi hæstv. ráðh. að sjálfsögðu þekktur fyrir kurteisi í málflutningi. En mér finnst það of mikil hógværð þegar menn taka svona til orða, vita um slíkt ástand sem þetta, að þeir tilgreini ekki einhver dæmi. Ég væri afskaplega þakklátur fyrir það, ef t. d. kæmu fram ábendingar um þetta í Austur-Skaftafellssýslu. Hún stendur mér næst af öllum íslenskum byggðarlögum og þar þekki ég langbest til. Ég vildi gjarnan fá vitneskju um þetta hrikalega ástand. Það er hægt að færa hér fram tölur um fjölgun búfjár í Austur-Skaftafellssýslu á síðustu áratugum. Þar er um að ræða meiri fjölgun búfjár en trúlega er fyrir hendi annars staðar á landinu. Þar liggja líka fyrir tölur um afurðaaukningu, og ég get nefnt fjölmörg dæmi um það, hvernig gróðri er að fara fram í þessari sýslu, þar sem enginn afréttur er til og þar sem allar tölur mundu sýna að það væri ekkert pláss fyrir búféð. Það, sem hér kemur á móti, eru breyttir búskaparhættir. Það hafa vaxið upp á síðustu árum heilar skógarbrekkur og skógarbreiður. Ég get t. d. nefnt dæmi eins og í landi Staðarfells og Brekku, þar sem skógur hefur vaxið yfir slóðir og troðninga á síðustu áratugum. Ég get nefnt dæmi eins og í sambandi við Hlíð í Lóni, þar sem skógarbrekkur hafa vaxið upp á allra síðustu árum. Og ég get komið með mörg fleiri dæmi. Spurningin er, hverju menn vilja halda fram og hvað menn vilja taka til meðferðar í þessu efni. En það er eftir að ræða hér samskipti bændanna við landið og það er eftir að segja frá því í skýrara máli, með hvaða hætti umskipti hafa orðið vegna breyttra búskaparhátta á allra síðustu áratugum. Þar hygg ég að sé um að ræða einhverja þá þýðingarmestu og gagnlegustu gróðurvernd sem fengist er við á þessu landi. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson flutti hér við fyrri hluta þessarar umr. allmikla ræðu, og í rauninni hefði það ekki verið neitt tiltökumál ef þar hefði verið um persónulega framsetningu hjá hv. ræðumanni að ræða. Það hefði út af fyrir sig ekki verið nein sérstök ástæða til þess að fara ofan í þá ræðu ef hann hefði sérstaklega verið að boða þar stefnu Alþfl. sem slíks. En við öll efnisatriði þessarar ræðu vitnar hann í sérfræðinga, gróðursérfræðinga. Í einstaka tilvikum vitnar hann í fóðurfræðinga. Það er af þessari ástæðu alveg augljóst, að það er engin hending hvernig ræðan er upp sett eða hver texti hennar og innihald er. Í hana virðist hafa verið lögð mikil vinna og ræðumaður óspar á tilvitnanir í sérfræðinga, þó að þeir séu yfirleitt ekki nafngreindir. Það er einmitt af þessari ástæðu sem ekki er hægt annað en fjalla um þessa ræðu í örfáum orðum. Þar sem hv. ræðumaður byrjar að fjalla um hálendið og nýtingu þess kemst hann m. a. svo að orði, með leyfi forseta: „Á mörgum hálendissvæðum og afréttarlöndum er um mikla ofbeit að ræða.“ Og síðar segir enn fremur: „Og þar er gróðureyðing yfirvofandi vegna of mikils ágangs búfjár, vegna hreinnar ofbeitar.“ Nú er það svo, að viss byggðarlög og upprekstrarfélög hafa haft á því áhuga og áform að koma á ítölu í sína afrétti, sem að sjálfsögðu er grundvöllur þess að þá sé hægt að nýta með eðlilegum hætti, þannig að ekki sé gengið á þeirra höfuðstól. Þessi ítala hefur einungis komist á í sambandi við einn afrétt, þ. e. Landmannaafrétt. Ástæðan fyrir því, að þessari ítölu og þessari beitarstjórnun hefur ekki verið hægt að koma á víðar, er sú, að ekki hafa fengist upplýsingar um það, hvað hver og einn afréttur og heimahagar hafa borið af búfé. Í þessu felst mikilvægt svar við þessum stóru orðum og ásökunum hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Hvernig er hægt að fella slíka dóma sem þessa þegar ekki eru fáanlegar heimildir um beitarþol hinna einstöku afrétta og beitarsvæða? Það er ekki ágreiningsmál, að það er sá grundvöllur sem í þessum efnum verður ekki komist hjá að byggja á. Dómar eru þess vegna út í loftið meðan þetta liggur ekki fyrir. Og það, sem hér er þó allra alvarlegast, er að það eru bornir fyrir þessu beitarsérfræðingar, vonandi þó ekki þeir hinir sömu og taka við fjármagni af hendi hins opinbera til þess að framkvæma gróðurmælingar, en hafa aftur á móti ekki getað afhent þær til skipulagningar við þessi stóru viðfangsefni. Þá er í öðrum þætti þessa máls talað um fjárfjöldann hér á landi og hvað mikið af fénaði sé rekið á afrétti. Þar er komist að þeirri - ég vil segja: sögulegu niðurstöðu, að 900 þús. fjár, allur sauðfjárstofninn sé hafður í afrétti. Nú vill svo til að það hefur verið gerð á þessu könnun, og hv. þm. Steinþór Gestsson gerði reyndar grein fyrir því. Það hefur verið gerð á því könnun hversu margt fé væri rekið í afrétti. Eins og kom fram í ræðu Steinþórs Gestssonar eru það um 35–38% af öllum sauðfjárstofninum. Það er sem sagt þriðja hver kind sem er rekin til afrétta. En svo kemst aftur hv. þm. Sighvatur Björgvinsson að þeirri niðurstöðu - með þeirri leiðsögn sem hann hefur varðandi sinn málflutning- að afréttirnir beri 500 þús. fjár. Það á að fækka í afréttunum að hans mati um 400 þús. fjár, en það má þá beita þar 500 þús. fjár. Það er töluvert hærri tala en nú gengur á öllum íslenskum afréttum. Samt er talað um ofbeit. Umfram þetta hefur Grænland alveg sérstaklega dregist inn í þessa umræðu. Talnasamanburðurinn þar er nú að sjálfsögðu með þeim hætti, að þar er engin tala rétt. Reyndar eru allar tölur í ræðu hv. þm. sighvats Björgvinssonar rangar, en talnasamanburðurinn er líka rangur. En út af fyrir sig breytir það ekki málinu, heldur sá almenni boðskapur sem þm. flytur í sambandi við fallþunga, í sambandi við afurðasemi og beitarnýtingu. Nú vill svo til að um þetta hefur verið fjallað. Á grundvelli þeirra gagna, sem fáanleg hafa verið og legið hafa fyrir, hefur verið gerð úttekt á því hvaða samræmi sé á milli afurðasemi og landnýtingar. Frá því segir í bréfi sem er svar Ólafs Dýrmundssonar landnýtingarráðunautar Búnaðarfélags Íslands til Stéttarsambands bænda og var gefið út sem grein í Árbók landbúnaðarins. Það er ákaflega margt athyglisvert í þessari grein, m. a. það, að þótt sauðfé hafi fjölgað á Íslandi, þótt frjósemi hafi aukist þannig að fleira og fleira fé hefur gengið hér í högum, þá hefur fallþunginn líka aukist. Þetta sýnir það m. a., að við höfum nógan samanburð hér innanlands til þess að sýna fram á að afréttirnir sem slíkir eru með engum hætti ákvarðandi um það, hvað af þeim koma mikil og þung föll. Ég vil benda á það, að sums staðar á landinu liggur ljóslega fyrir að afréttir eru ekki einu sinni fullnýttir. Menn ættu að líta á það og gera samanburð á því, hver fallþunginn er í þeim byggðarlögum miðað við það sem hann er í ofnýttu byggðarlögunum. En þar hygg ég að Norðausturland og Austurland standi kannske einna best. Í umræddri grein eru dregnar skýrar ályktanir í lok hennar. Þar segir svo m. a., með leyfi forseta: „Þótt vitað sé að fjárfjöldi í högum hafi áhrif á vænleika lamba hefur ekki reynst unnt að greina bein tengsl á milli fjölgunar sauðfjár undanfarin ár og fallþunga dilka.“ Þrátt fyrir þessa úttekt hefur ekki tekist að greina þessi áhrif að. Ég held að það sé best fyrir menn að halda sig á Íslandi þegar verið er að fjalla um þessi mál. Eitt af því, sem kemur fram í ræðu hv. þm. - og snertir reyndar Grænland líka og gróðursérfræðingar eru bornir fyrir - er skýring á því, vegna hvers frjósemi sé minni í íslenska sauðfjárstofninum en þeim grænlenska. Nú liggur reyndar fyrir að til nytja kemur mun meira af lömbum miðað við hverja einingu heldur en í Grænlandi. Í rauninni segir það ekkert um frjósemina vegna þess að þetta sauðfé býr við mjög ólík skilyrði. En ég hef hvergi á ævi minni, hvorki í töluðu né rituðu máli, heyrt frá því sagt að næringarskortur að sumri til gengi út yfir frjósemi sauðfjárins, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson komst að orði hér og bar gróðursérfræðinga fyrir. Hv. þm. rekur þessi mál alveg á enda. Hann gengur svo langt að sýna fram á hversu mikil hagkvæmni mundi felast í því að fénaði yrði fækkað í samræmi við hans kenningu, þ. e. um 4/9 hluta, ca. 400 þús. fjár. Hann kemst að þeirri niðurstöðu, að e. t. v. mundi heildarafurðamagnið verða það sama eftir sem áður. Ég bendi á að hér er ekki verið að fjalla um hagnaðinn, ekki um nettó-hagnaðinn, ekki um launagreiðslur til bændanna í landinu, heldur um afurðamagnið sem slíkt. Og þar er sem sagt komist að þeirri spaklegu niðurstöðu, að það sé vel hugsanlegt að með því að fækka um 400 þús. fjár á fóðrum mundu þær 500 þús. kindur, sem eftir eru á fóðrum, gefa jafnmiklar afurðir og þær 900 þús. gerðu þegar þær gengu um haga. Og enn þá eru bornir fyrir þessu gróðursérfræðingar. En hér er sá munur þó gerður á, að menn eru farnir að nefna nöfn. Hér eru hv. þm. farinn að nefna nafn, að vísu bara eitt. Og til þess að þetta sé nú alveg skýrt og alveg ljóst ætla ég - með leyfi hæstv. forseta - að vitna í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Þar segir hann: „Nú get ég að sjálfsögðu ekkert fullyrt um það, hvort þetta dæmi gengur upp eða ekki. Ingvi Þorsteinsson“ - það er í fyrsta sinn sem hv. þm. nefnir á nafn á svokölluðum gróðursérfræðingi og þá bara einum þeirra - „Ingvi Þorsteinsson, sérfræðingur um gróðurrannsóknir, vakti athygli mína á þessum staðreyndum.“ Þetta eru þá orðnar staðreyndir, að 500 þús. fjár mundu geta gefið eins mikið og 900 þús. fjár, ef 400 þús. væru fjarlægð úr högunum. Hann getur að sjálfsögðu ekki frekar en aðrir fullyrt neitt um það, hvort þetta dæmi gengur upp.

Hv. þm. hefði átt að ljúka svolítið fyrr, það var það sem þm. ætlaði sér að gera, lesa ekki til enda. Mér sýndist það á honum. Honum brá allískyggilega þegar hann var búinn að lesa svona langt.

Það er að sjálfsögðu ákaflega skiljanlegt að hv. þm. vilji ekki hafa þetta á mörgum stöðum í þingtíðindum. En ég veit ekki hvað er vitlausast í þessari ræðu, og ef ég ætti að fara að setja það þannig upp, þá yrði það allt að fylgja með. Ég undirstrika það, svo sem ég sagði í upphafi míns máls, að ef hér væri um að ræða eitthvert persónulegt innlegg hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, þá væri ekki mikil ástæða til þess að gera mikið úr málinu, og ekki heldur ef þetta væri stefna Alþfl. eða jafnvel einhvers annars tiltekins flokks. Það, sem skiptir hér máli og ekki verður undan vikist, er að meta hvaðan þetta kemur, hverjir þessir gróðursérfræðingar eru og fóðurfræðingar sem vitnað er í, ekki einn, ekki tveir, þeir hljóta þó alla vega að vera þrír, væntanlega þó alltaf tveir gróðursérfræðingar og einn fóðurfræðingur. Og menn verða í framhaldi af því að líta á það mjög gaumgæfilega, ef svo kynni að vera að einhver tengsl væru á milli þessara gróðursérfræðinga, sem hér hefur verið títt um talað, og þeirra sömu sem eiga að afhenda bændunum í landinu upplýsingar um beitarþol á afréttum og heimahögum. Þá er sannarlega mikil ástæða til þess, að það verði athugað af mikilli gaumgæfni hvers vegna formaður þingflokks Alþfl. fær frekari heimildir um þessi efni en t. d. bændasamtökin sem slík. Það verður engri stofnun liðið, sem hér á hlut að máli, annað en gera grein fyrir því hvers vegna formaður þingflokks Alþfl. fær heimildir sem ekki eru afhentar öðrum sem eftir þeim leita. Þetta er þungamiðja málsins í þessu sambandi. Ég orðlengi þetta ekki frekar að þessu sinni. En það verður þá með öðrum hætti reynt að ganga eftir því hér á Alþingi, hvort ekki er kominn tími til þess fyrir t. d. Rannsóknastofnun landbúnaðarins að reka af sér slyðruorðið og afhenda upplýsingar um beitarþol á hinum einstöku landssvæðum, í hinum einstöku afréttum. Það er að sjálfsögðu eftir þetta innlegg og eftir þessar upplýsingar hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni alveg ómögulegt að sleppa Rannsóknastofnunni við það. Eftir því verður að ganga, m. a. hugsanlega með tillöguflutningi héðan af Alþingi.



Herra forseti. Ég efast ekkert um að hv. síðasti ræðumaður, svo ábúðarmikill sem hann var, mælti þau ábúðarmiklu orð sín í einlægum vilja til að fá þau svör frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, sem hann bað um, frekar en hann teldi sig með því vera að fella einhvern áfellisdóm yfir einhverjum tilteknum sérfræðingum, sem þar vinna, fyrir að hafa e. t. v. veitt formanni þingflokks Alþfl. einhverjar upplýsingar sem hv. þm. falla ekki í geð. M. ö. o. vona ég að það sé áhugi á málefninu sem vakir fyrir hv. þm. með orðum sem voru mælt eins og hann væri að hóta einhverju, en ekki að fara þess á leit að fá tilteknar upplýsingar, en ekki hitt, að hv. þm. væri með þessum orðum að hóta einhverjum tilteknum sérfræðingum fyrir að hafa, eins og hann sagði, leyft sér að láta einhverjum öðrum en honum sjálfum í té upplýsingar og þá ekki síður ef upplýsingarnar væru honum ekki að skapi. Hins vegar finnst mér vert að vekja athygli þeirra fáu þm., sem eftir sitja nú í salnum, á málflutningi þeirra flokksbræðranna, hv. þm. sem síðast talaði og hv. þm. Steinþórs Gestssonar, sem var þó miklu hófsamlegri í málflutningi sínum eins og hans er von og vísa. Hv. þm. Egill Jónsson sagði að auðheyrt væri af minni ræðu að ég hefði lagt mikla vinnu í samningu hennar. Hv. flokksbróðir hans, sem fyrr talaði, sagði að auðheyrt væri á þessari ræðu að þar lægju á bak við óvönduð vinnubrögð og ekki hefði mikil vinna verið lögð í hana. Þannig verður vandlifað á milli þeirra félaganna og flokksbræðranna þegar annar telur að í ræðuna hafi verið lögð mikil vinna, til þess væntanlega að reyna að koma höggi á einhverja aðila, sem hann þó ekki nafngreindi, og hinn fullyrðir að auðheyrt hafi verið að í ræðuna hafi engin vinna verið lögð. Ég ætla að reyna að forðast, hæstv. forseti, að eyða mjög mörgum orðum í umr. af því tagi sem því miður hefur oft átt sér stað hér á Alþingi um málefni landbúnaðarins, þar sem menn leyfa sér að leggja tiltekna menn í einelti fyrir að leyfa sér að hafa skoðanir á þeim málum sem séu e. t. v. eilítið öðruvísi en þeir hafa sjálfir. A. m. k. vill það brenna við, að þegar þau mál koma hér á dagskrá rísi hér ávallt upp nokkrir menn, þ. á m. menn sem telja sig hafa vit á öllum öðrum málum, þ. á m. málum sem þeir hafa aldrei komið nálægt sjálfir, og kveði upp úr um að þeir séu þeir einu sem viti og aðrir eigi helst ekki að taka til máls um þau mál, hvað þá að leyfa sér að hafa um þau skoðanir. Ég ætla að frábiðja mér slíka umræðu. Ég tel að hún eigi alls ekki við hér. En ef menn langar mjög til að ástunda hana, þá sjái menn hver og einn sóma sinn í því að gera það þá og þjóna lund sinni með þeim hætti. Það er sjálfsagt að upplýsa hvaðan ég hef þær heimildir, sem ég byggði málflutning minn á. En áður en ég geri það vil ég þó fara nokkrum orðum um þann tilgang sem fyrir mér vakti. Meginviðfangsefni ekki bara Íslendinga, heldur flestallra núlifandi manna á vesturhveli heims, er að reyna að vernda og varðveita þær náttúruauðlindir sem við byggjum tilveru okkar á, koma í veg fyrir að rányrkja sé á þeim stunduð. Þetta er að sjálfsögðu mjög viðkvæmt og vandasamt mál. Ég tel að málflutningur af því tagi, sem hefur átt sér stað sérstaklega hjá síðasta ræðumanni, færi okkur því miður heim sanninn um að það verður ekki vandalaust að framkvæma þá landnýtingaráætlun, sem hv. þm. Davíð Aðalsteinsson hefur gerst hér 1. flm. að að Alþingi samþykki að undirbúa, vegna þess að ég er hræddur um að lítilli landnýtingu verði komið fram ef það á að stunda málflutning af því tagi sem hv. alþm. Egill Jónsson viðhafði áðan um þau mál. En þetta sýnir aðeins það eitt, hversu viðkvæm mál af þessu tagi eru þegar að því kemur að menn þurfi að ganga úr skugga um hvort hagnýting tiltekinnar náttúruauðlindar sé með þeim hætti að ástæða sé til að ætla að hún geti endurnýjað sig eins og á að geta átt sér stað um náttúruauðlindir gróðurlendis og um þær náttúruauðlindir sem við nýtum nú í hafinu í kringum Ísland. Ég vil vekja athygli manna á því, að þessi umr. fer fyrst af stað fyrir alvöru, m. a. hér á hinu háa Alþingi, þegar það uppgötvast að náttúruauðlindir í hafinu, sem standa undir annarri atvinnustarfsemi og þ. á m. eiga þátt í því að við getum ástundað landbúnað og búið þeim, sem landbúnað stunda, þau lífskjör sem þeir telja sig þurfa að fá, því að sjávarútvegurinn stendur undir því eins og öðru, - þá fyrst þegar menn uppgötva að þessi náttúruauðlind er í hættu fara að hefjast hér á hinu háa Alþingi umr. um nauðsyn þess að taka upp nýja nytjastefnu varðandi aðgang að auðlindum landsins. Þó verður að segja eins og er, að ef litið er á auðlindir fastalandsins, þ. e. auðlindir gróðurfarsins, er rányrkja þar af manna völdum búin að eiga sér stað miklu, miklu lengur en á við um rányrkju til sjávarins, og hefði því kannske verið ástæða til að ræða fyrr um náttúruvernd og vernd auðlinda og orku og náttúruverndarbúskap á fastalandinu en í hafinu. En samt sem áður, eins viðkvæm og verndun náttúruauðlinda hafsins er, virðist vera að umræður um verndun gróðurlendisins séu miklu viðkvæmari. Þó að oft sé talað um, að íslenskir sjómenn - fiskimannastéttin - séu harðdrægir og vilji seint viðurkenna ýmislegt sem ekki kemur þeim vel, líki ég því ekki saman að ræða við formælendur þeirra hér á Alþingi og víðar um skynsamlegan búskap varðandi nýtingu á auðlindum hafsins og að ræða sambærileg mál við formælendur þeirra sem nýta gróðurlendið hér á Íslandi. Það er ekkert sambærilegt. Sá tónn, sem m. a. kom frá hv. þm. Agli Jónssyni áðan, heyrist aldrei í forráðamönnum sjómannastéttarinnar, fiskimanna og útvegsmanna, þó að þeir séu vanir að taka oft talsvert upp í sig, m. a. þeir þeirra sem eiga málsvara hér í sölum Alþingis. Ég vil aðeins benda á þetta sem dæmi um að það er alls ekki vandalaust að ætla að reyna að koma fram skynsamlegri nýtingu gróðurlendisins í framhaldi af tillögu sem Alþingi væntanlega samþykkir um landnýtingaráætlun sem hér er til umr. Það er alls ekki vandalaust og ætlar sennilega að verða vandasamara en sá vísir að skynsamlegum fiskibúskap eða búskap með náttúruauðlindir sjávarins sem Íslendingar eru smátt og smátt að koma sér upp. Ég hélt satt að segja að það væru engin ný tíðindi að hér á Íslandi hafi átt sér stað hrikaleg gróðureyðing á umliðnum áratugum og öldum. Það er engin ný staðreynd. Ég hélt að allir ekki bara vissu þetta, heldur viðurkenndu það. Og ég hélt að öllum væri það ljóst, a. m. k. er það kennt í öllum skólum landsins, að ein ástæðan fyrir þeirri gróðureyðingu - alls ekki eina ástæðan, langt frá því, heldur ein af ástæðunum - væri ofbeit eða réttara sagt: væri beit á þessum löndum. Þetta eru orðin svo viðurkennd sjónarmið að ég held að engum dytti í hug að halda því fram að hann væri þessu sjónarmiði ókunnugur eða þetta sjónarmið teldist ekki nægilega sannað. Menn eru að spyrja um það núna hverjir hafi haldið þessu fram. Það hafa haldið þessu fram mjög mætir menn sem hafa eytt allri sinni starfsævi í þágu íslensks gróðurbúskapar, eins og t. d. Hákon Bjarnason skógræktarstjóri. Það á ekki að vera neinum áhugamanni um náttúruvernd eða gróðurrækt á Íslandi nýtt, að því sé haldið fram af til þess bærum vísindamönnum að beitin, beit grasbita á landinu, hafi orsakað stórfelldar gróðurskemmdir: Auðvitað deila menn um í hve miklu magni þetta sé, í hve miklum mæli eigi að meta til tjóns þessa beit og hvaða tegund grasbíta eigi hér mesta sökina og hve stór sú sök sé. Um þetta deila menn. Um þetta hafa menn deilt m. a. við fyrrv. skógræktarstjóra svo til alla hans starfsævi. En ég hélt að niðurstaðan væri sú, að menn væru orðnir sammála um að um þessi viðhorf, sem hann og fleiri hafa haldið fram, væru ekki lengur deilur, ágreiningurinn stæði aðeins um að hve miklu leyti, í hve miklu magni þessi gróðureyðing hefði átt sér stað og að hve miklu leyti mætti kenna beitinni um hana og að hve miklu leyti ætti að leita annarra skýringa. En að gróðureyðingunni væri fyrir að fara, hún væri af manna völdum, þ. á m. af völdum ágangs búpenings, hélt ég að allir Íslendingar væru almennt sammála um, þó að ágreiningur væri vissulega um magnið. Ég vil benda mönnum á að um það verða menn aldrei sammála. Það er alveg sama hversu margir sérfræðingar fjalla um það. Um það verða menn aldrei sammála frekar en menn verða sammála um skynsamlegustu nýtingu auðlinda hafsins. Það verður alltaf deila á milli annars vegar þeirra, sem vilja e. t. v. fara of varlega, og hinna, sem vilja fara of óvarlega, milli annars vegar þeirra, sem eiga þarna persónulegra hagsmuna að gæta og lifa e. t. v. meira fyrir líðandi stund en fyrir morgundaginn, og hinna, sem e. t. v. eru óþarflega varkárir. Að ætla sér að bíða eftir því, að þessir aðilar verði sammála og viðurkenni m. a. s. að um ofnýtingu á náttúruauðlind sé að ræða er auðvitað algerlega forkastanlegt, því að viðkomandi náttúruauðlind, hvort sem hún heitir fiskur í sjó eða gróður á landi, verður uppurin löngu áður en þessir aðilar verða sammála um niðurstöðuna. Um það höfum við dæmi varðandi þá auðlind sem er fiskurinn í sjónum. Það getum við líka haft dæmi um varðandi þá auðlind sem er gróðurinn á landi, þó svo menn verði að sjálfsögðu að viðurkenna þá staðreynd að eyðing á gróðri landsins og gróðurfari landsins er svo miklu, miklu meira hægfara en eyðing á náttúruauðlindum í sjónum að menn uppgötva ekki slíkt á 1, 2 eða 3 árum. Þar nota menn frekar mælikvarða kynslóðanna. Ég man ekki betur en einmitt þetta, þessi mikla gróðureyðing, sé m. a. notað sem rökstuðningur þegar óskað er eftir því, að þjóðin í þessu landi, og þ. á m. hinn miklu fjöldi þéttbýlisbúa sem ekkert telst eiga af sínu eigin landi, verji fé úr sameiginlegum sjóði til að reyna að bæta fyrir þessi spjöll. Mér er ekki kunnugt um annað, af þeim upplýsingum sem ég hef fengið um framkvæmd landgræðsluáætlunar frá 1974, en bændur hafi meira að segja óskað eftir því, að hluta af þeim fjármunum verði varið til að græða upp bæði heimalönd og afrétti, til að bera ábyrgð á bæði heimalandi og afrétti vegna þess að þetta land þurfi að bæta, m. a. vegna ágangs. Sjálfsagt gefst nægur tími til að ræða það þegar landgræðsluáætlun kemur til umr. hér eftir vonandi fáa daga, og geta menn þá væntanlega fengið svör við því. En mér er kunnugt um óskir bæði frá einstökum bændum og frá heilum sveitarfélögum um að hluta þjóðargjafarinnar til uppgræðslu lands verði ráðstafað með þeim hætti, og þær beiðnir hafa verið rökstuddar með því, að þarna hafi átt sér stað gróðureyðing af manna völdum. Það, sem ég hélt að væri alveg ljóst og geng raunar út frá að sé ljóst, er í fyrsta lagi að það hefur átt sér stað mjög veruleg gróðureyðing og á sér stað enn þá, því miður, á okkar gróðurlendi. Mér er ljóst að það er deilt um í hve miklum mæli þessi gróðureyðing hefur farið fram og á sér stað nú. Ég hélt að allir væru sammála um að hún á sér stað. Í annan stað hélt ég að menn væru líka út frá því almennt sammála um að reyna að snúa því dæmi við, ekki bara með því að bera á tilbúinn áburð, eins og gert hefur verið m. a., heldur líka með því að beita öðrum aðferðum til að snúa við þeirri þróun sem átt hefur sér stað varðandi gróðurfar landsins á umliðnum áratugum og öldum, bæði af völdum einstaklinga, þ. e. mannanna sjálfra, og það ekkert síður þéttbýlisbúa en annarra, og eins vegna ágangs búfjár. Það, sem ég hafði áhuga á að fá að vita og lagði fram fsp. um að endilega þyrfti að skoða í sambandi við þá landgræðsluáætlun sem er hér til umr., var það, að menn þyrftu að huga að því, að í fyrsta lagi eru bein tengsl á milli afurðamagns á þeim svæðum annars vegar, þar sem talið er að um gróðureyðingu sé að ræða, og á þeim svæðum hins vegar, þar sem talið er að svo sé ekki varðandi afrétti og upprekstrarland. Í öðru lagi er af þeim upplýsingum hægt að ætla að það þurfi ekki endilega að fara saman, þó svo þurfi að draga úr ágangi fjár á afréttum og upprekstrarlöndum þar sem gróðureyðing er talin eiga sér stað, að það þurfi endilega að þýða að afurðamagn mundi dragast saman að sama skapi hjá þeim bændum sem eiga þar hagsmuna að gæta, verið gæti að það eitt að draga úr beitarþunga gæti að einhverju leyti skilað sér í auknum afurðum þess fjár sem á afrétt er rekið. Í því sambandi hafa sérstaklega verið gerðar aths. við frásagnir, sem ég taldi vera réttar, varðandi afurðir sauðfjár á Grænlandi. Ég skal fúslega upplýsa hvaðan ég hef þessar upplýsingar. Ég hef þær t. d. úr viðtali sem Elín Pálmadóttir tók við Ingva Þorsteinsson í Morgunblaðinu og birtist þar árið 1980. Ég vil líka taka það fram, að þær sömu upplýsingar hafa birst eftir Ingva Þorsteinsson á fjölmörgum öðrum vettvangi. Í morgun ræddi við mig einn af þeim mönnum sem hér var vitnað til, Sveinn Hallgrímsson sauðfjárræktarráðunautur Búnaðarfélags Íslands. Hann sagði að þeim hefði eins og mér verið kunnugt um þessar upplýsingar frá Ingva, þeir hefðu hins vegar engar upplýsingar aðrar haft í höndunum og engar aths. við þær gert fyrr en þá í Morgunblaðinu í morgun og í útvarpinu nú um helgina. Það eru fyrstu upplýsingar sem gefnar hafa verið af þessum aðilum sem gerst eiga þó að vita, aðrar en þær sem áður hafa komið fram hjá Ingva. Ég verð að segja alveg eins og er, að ég taldi mig standa í nokkuð öruggri vissu um að ég færi rétt með þegar ég var að rekja upplýsingar sem þráfaldlega hafa verið gefnar á opinberum vettvangi af manni sem er háttsettur starfsmaður við Rannsóknastofnun landbúnaðarins og ég taldi að ég færi þarna með rétt mál og engar tilraunir hafa verið gerðar til að leiðrétta fyrr en þá fyrst núna. Ég vil enn fremur vekja athygli manna á því, að í þessum tveimur greinum, tveimur yfirlýsingum um fallþunga dilka á Grænlandi, sem birtast á bls. 47 í Morgunblaðinu í dag, annars vegar frá Sveini Hallgrímssyni og hins vegar frá Stefáni Scheving Thorsteinssyni, ef menn lesa þessar tvær greinar saman, má fljótt komast að raun um að þeim ber ekki saman, þessum heiðursmönnum, um þær upplýsingar sem þeir eru þar að veita. Að vísu er e. t. v. ekki jafnmikill munur á því og þeim upplýsingum sem ég hélt áður vera sannar, en þessum heiðursmönnum ber alls ekki saman og skrifa þeir þó sama dag í sama blað, meira að segja á sömu síðu. Það ber talsvert á milli þeirra upplýsinga sem þeir gefa og eru þó þær upplýsingar ekki byggðar á öðru í hvorugu tilvikinu en framreikningi og ákveðnum ágiskunartölum hjá báðum. Þetta eru fyrstu upplýsingarnar sem koma fram um hvað þeir telja að þessi fallþungi sé, aðrar en þær sem þráfaldlega hafa áður komið fram á opinberum vettvangi frá manni sem sérstaklega hefur fjallað um þessi mál án þess að nokkur tilraun hafi verið gerð til að leiðrétta hann. Þetta upplýsti mig um, eins og ég sagði, Sveinn Hallgrímsson í morgun, þegar hann ræddi við mig og afhenti mér miklu ítarlegri upplýsingar en enn hafa birst um þessi mál. Vona ég að orð hv. þm. Egils Jónssonar um, að menn mættu vara sig eða a. m. k. ættu menn að láta hann hafa allar sömu upplýsingar og menn leyfi sér að láta formann þingflokks Alþfl. hafa um þessi mál, megi sín nokkurs og menn sinni þá þeim beiðnum hans mjög skjótlega í þeirri stofnun sem Sveinn Hallgrímsson vinnur við, svo að það slys hendi ekki að formaður þingflokks Alþfl. hafi einhverjar frekari upplýsingar um landbúnaðarmál í sínum höndum en hv. þm. Egill Jónsson. En það vil ég fullvissa hv. þm. um, að ástæðan fyrir því er ekki sú, ekki mér vitanlega, að Sveinn Hallgrímsson sé með einhverjum hætti að reyna að byggja upp eða að styðja við bakið á landbúnaðarpólitík Alþfl. eða sé með einhverjum hætti að reyna að ásækja hv. þm. Egil Jónsson eða skoðanabræður hans eða aðra íslenska bændur, síður en svo. Þetta er út af fyrir sig ekkert aðalatriði í málinu. Menn geta hent á lofti upplýsingar eins og þær sem ég hafði fyrir satt og hafa þráfaldlega komið fram á opinberum vettvangi og aldrei verið bornar til baka eða leiðréttar af þeim aðilum, sem betur ættu þó að hafa vitað, en í ljós hefur komið að betur hafa ekki vitað þangað til fyrir nokkrum klukkustundum. Menn geta hent þær á lofti og sagt að lítið sé til þeirra að sækja og lítið mark á þeim takandi. Út af fyrir sig get ég vel samþykkt að svo sé í ljósi nýrra upplýsinga sem borist hafa, því að alltaf verða menn að hafa það sem sannara reynist. En mergurinn málsins er ekki hversu mikið afurðamagn megi sækja til kinda á Grænlandi. Það er ekki mergurinn málsins. Mergurinn málsins er hvort ætla megi að það sé beint samband á milli afurðamagns á þeim svæðum annars vegar þar sem talið er, m. a. af gróðursérfræðingum eins og Ingva Þorsteinssyni, að um ofbeit sé að ræða, og afurðamagns á þeim svæðum hins vegar, þar sem þessir sömu gróðursérfræðingar telja að ekki sé ofbeit. Ég spurði Svein Hallgrímsson þessarar spurningar í morgun og hann taldi að orsakasamband væri þarna á milli. Hann taldi að það væri orsakasamband á milli þess t. d. að nefna, að fallþungi er mun meiri t. d. í Strandasýslu, Þingeyjarsýslum og víðar, þar sem ekki er talið að um ofbeit sé að ræða, - að fallþungi sé þar mun meiri en á þeim svæðum landsins þar sem talið er að ofbeitt sé. Hann taldi vera orsakasamhengi þar á milli, en hann sagði að að sjálfsögðu kæmu fjölmörg önnur atriði inn í það mál sem einnig gætu valdið nokkru þar um, t. d. mismunandi gróðurfar eftir því hvar niður væri borið eftir legu landshluta o. s. frv. Þetta er kjarninn í mínum málflutningi: Geta menn, ef menn fá slíkar upplýsingar, sem ekki liggja enn þá nógu ljósar fyrir dregið ályktun á þann veg, að það þurfi ekki endilega, þegar ákvarða skal beitarþunga eftir ágiskunum manna og áætlunum um beitarþol, að þýða rýrð kjör bændastéttarinnar á þeim landssvæðum þar sem slíkur samdráttur í beit yrði að þýða fækkun sauðfjár? Geta menn einhverja ályktun af því dregið? Það er varla tilviljun að á ýmsum bæjum í Strandasýslu, t. d. eins og á Smáhömrum, skuli frjósemi ánna vera allt upp í 1.9 lömb á á og meðalfallþungi vera allt upp í 19 kg. Það er engin tilviljun að þetta skuli geta gerst, vel að merkja á landssvæði þar sem ekki er talið að um ofbeit sé að ræða af þeim gróðursérfræðingum sem þó vilja e. t. v. ganga lengra en margir aðrir í slíkum efnum. Það er ekki tilviljun að slík sé niðurstaðan þar samanborið við aðra staði á landinu, þar sem talið er að um ofbeit sé að ræða á afréttar- og upprekstrarlöndum og heimalöndum, þar sem sauðfé er beitt, þar sem fallþunginn nær kannske ekki nema 14 kg og tæplega það. Er þó á mörgum þessara staða notuð sú aðferð, sem stöðugt hefur færst í vöxt, að beita sauðfé á ræktuð lönd eftir að það er rekið af fjalli í jafnvel 2–3 vikur áður en til sláturtíðar kemur, þannig að fallþungi af þeim sökum einum er talinn aukast um allt frá 1 upp í 2 kg. Fer þá að verða lítill arðurinn af úthagabeitinni ef þrátt fyrir slíkan búskap næst ekki meiri fallþungi en sem samsvarar 14 kg að meðaltali. Herra forseti. Þetta vildi ég láta koma fram sem kjarnann í því sem ég vildi sagt hafa, að ef menn ætluðu að taka upp landnýtingarstefnu og sú landnýtingarstefna hlyti óhjákvæmilega að hafa í för með sér að menn reyndu að aðlaga þungann að beitarþoli þannig að e. t. v. hlytist af því einhver fækkun sauðfjár, þá reyndu menn að athuga hvort slíkt þyrfti endilega að hafa í för með sér lakari kjör fyrir viðkomandi bændur. Þetta var mergurinn málsins hjá mér. Út úr þessu hefur verið snúið með yfirlæti og að nokkru leyti þjösnaskap. Við því er ekkert að segja. Það verður hver og einn hv. þm. að kunna að þjóna lund sinni eins og honum best lætur. Sumum lætur best að gera það svona og það verður þá að hafa það. Þar eiga þeir við sjálfa sig. En þetta er engu að síður mergurinn málsins. Sagt er um mig og fleiri þéttbýlisbúa, að við eigum ekkert í fiskimiðum landsins og við höfum minna vit á því en sjómenn okkar hvernig eigi að nýta þessi fiskimið, en þó leyfi ég mér engu að síður að hafa skoðun á málinu. Og þó svo ég, eins og allflestir landsmenn, eigi ekki von í að eignast meira af þessu blessaða landi okkar en sem samsvarar því landssvæði þar sem kistunni minni verður holað niður í framtíðinni og þó að ég eigi hvorki kind né bú jörð, þá leyfi ég mér þó að hafa skoðun á því, hvernig best sé og hvernig best verði hagað umgengni um gróðurlendi landsins þannig að þjóðin og bændur sjálfir hafi sem bestan hag af því. Ég frábið mér það, eins og ég vona að aðrir þéttbýlisbúar geri, að fá engin afskipti af þeim málum önnur að hafa en að borga reikningana, því að það megum við gera. Við megum gjarnan borga. Enginn hefur neitt á móti því, að við, sem ekkert eigum af þessu blessaða landi okkar, borgum reikninginn. Það er talið vera alveg sjálfsagt. En við megum ekki leyfa okkur að hafa skoðun á því, hvernig með þetta fé eigi að fara svo að þjóðinni megi gagnast það sem best, og ekki leyfa okkur að hafa skoðun á því, að það sé fráleitt að verið sé að rányrkja þetta land á sama tíma og verið er að koma með slíka reikninga til þéttbýlisbúanna og láta þá greiða fyrir uppgræðslu og fleira. Það vil ég biðja menn að hugsa mjög vandlega um hvort sé málflutningur sem hafi við rök að styðjast. Hvert er álit Rannsóknastofnunar landbúnaðarins á beitarþoli? Um það veit ég því miður ekki. Mig undrar mjög að sú ágæta stofnun skuli ekki geta komist að niðurstöðu um þau mál, vegna þess að ég veit ekki betur en það sé langt síðan niðurstöður gróðurrannsókna á ýmsum svæðum á landinu hafi leitt til ákveðinna skoðana hjá þeim sem þær rannsóknir stunduðu. Mér er hins vegar ljóst að um slíkar rannsóknir, eins og allar rannsóknir af því tagi, er mjög erfitt að fá menn til að vera sammála eða hver niðurstaðan eigi að vera. Það er jafnerfitt varðandi nytjar á gróðurlendi fastalandsins og varðandi nytjar á auðlindum hafsins. En það eru engin rök, að við eigum að fallast á að það sé t. d. ekki og hafi ekki verið um að ræða ofnýtingu á fiskstofnum af því að menn geti ekki orðið sammála um hvaða nýting sé þar heimiluð rétt og eðlileg. Það eru engin rök að halda því fram, að menn geti ekki verið sammála um að það hafi t. d. átt sér stað of mikil sókn í loðnustofninn vegna þess að menn hafi ekki getað orðið sammála um hver sé æskilegust sókn í loðnustofn. Úr því verður að sjálfsögðu að skera. Menn verða aldrei sammála um slíkt. Og það er ekki heldur með sama hætti hægt að halda því fram, að það séu rök fyrir því, að ekki sé um að ræða ofbeit á landi, að menn geti ekki orðið sammála um hvað sé hæfileg beit. Það eru engin rök heldur. Það er alveg ljóst, að ýmsir sérfræðingar, sem stundað hafa gróðurrannsóknir á vegum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og ýmissa annarra sambærilegra stofnana í landi okkar, hafa fyrir löngu komist að niðurstöðu um hvað þeir telja að sé hæfilegt í þessum efnum, og vitna ég þá enn í orð Sveins Hallgrímssonar frá því í morgun. Þetta er vitað. En hins vegar, svo að ég vitni enn og aftur til orða hans, hafa menn ekki orðið sammála um þær niðurstöður sem menn eins og Ingvi Þorsteinsson, Hákon Bjarnason fyrrum skógræktarstjóri og aðrir hafa talið sig komast að. Þar stendur hnífurinn í kúnni. En það er engin afsökun fyrir að halda því fram að gróðureyðing sé engin. Ég er enginn sérfræðingur í þessum efnum, herra forseti, og þarf að sækja mína vitneskju til annarra. En ég hef þó tvö augu í höfðinu. Ég er talsvert á ferð um hálendi landsins að sumri til. Ég fæ ekki annað séð með mínum leikmannsaugum en sú sjón, sem þar mætir augum mjög víða, staðfesti niðurstöður manna eins og Ingva Þorsteinssonar og fleiri slíkra manna um að það sé mjög víða ástæða til að gjalda varhug við þeim beitarþunga sem er á mörgum afréttarlöndum á landi okkar. Ég þekki talsvert mikið til einnig í mínu kjördæmi, Vestfjarðakjördæmi, sem er einn af þeim fáu stöðum á landinu þar sem ekki er talið að ofbeit sé mjög algeng. Einn fegursti staður á þeim slóðum er Vatnsfjörður. Ég þarf ekki að hafa eigin orð eða augu um það, hvað þar hefur verið að eiga sér stað á undanförnum árum. Um þá eyðingu skógarins, sem þar hefur átt sér stað, hefur verið sérstaklega rætt og haldnir sérstakir fundir um þá þróun af Náttúrverndarráði og öðrum, en á þeim fagra stað hefur stórkostlega séð á undanförnum árum svo að mikil lýti eru að. Jafnvel þeir Náttúruverndarráðsmenn eru ekki algerlega sammála um allar ástæðurnar fyrir þessari gróðureyðingu á einhverjum fegursta stað Vestfjarða, þ. e. að hve miklu leyti megi rekja gróðureyðinguna til hvers þáttar um sig. En þeir eru allir sammála um eitt, að verulegan hluta af þessari gróðureyðingu megi rekja til mjög aukinnar sauðfjárbeitar í Vatnsfirði á síðustu fáum árum. Ég hef sjálfur dvalist í Vatnsfirði um talsvert skeið á sumri hverju og ég hef séð þetta. Ég hef séð hvernig sauðféð hefur gengið þar um hinn lága kjarrlendisgróður og skilið raunverulega eftir í slóð sinni næstum því hreina auðn, bitið hvern einasta brumhnapp og hvert einasta blað af þeim trjám sem féð hefur náð í. Ég hef ekki séð enn þá hvort ætla megi að þetta hafi einhver áhrif til ills eða hvort það sé eiginlega nákvæmlega sama hvort beit sé stunduð með þessum hætti eða ekki, en mér er nær að halda að þessi beit geri skóginum ekkert sérstaklega til góða. Ég er einnig sannfærður um að það er rétt, sem haldið er fram varðandi þennan stað sérstaklega, að þegar skógurinn og kjarrið er farið, sem prýða Vatnsfjörð, þá líði ekki á löngu áður en annar gróður fari sem þrífst í því skjóli sem skógurinn og kjarrið veita. Það höfum við fjölmörg dæmi um frá fjölmörgum öðrum stöðum á þessu landi. Herra forseti. Það er ekkert nýtt að það sé voðalega viðkvæmt mál fyrir mjög marga, sem eiga hagsmuna að gæta, að ræða við þá um varðveislu auðlinda. Mér er alveg ljóst að það er jafnviðkvæmt mál fyrir þá, sem hafa beinan hag af nýtingu auðlinda landsins, að ræða um nauðsyn þess að stemma stigu við rányrkju þar, eins og það er viðkvæmt mál fyrir þá, sem eiga beinna hagsmuna að gæta af nýtingu auðlinda sjávarins, að ræða við þá um nauðsyn þess að stemma stigu við rányrkju þar. En það á ekki að vera viðkvæmara fyrir bændur og aðra að ræða þessi mál í fullri einlægni og hreinskilni við þá en það er að ræða sambærileg mál í fullri einlægni og hreinskilni við fiskimenn. Hafi verið byggt á röngum upplýsingum í því efni er auðvitað sjálfsagt að taka réttari upplýsingar, sem fram koma, til greina. Ég vil aðeins benda á að lokum að það, sem helst hefur verið gert að umræðuefni í þessu sambandi, er algert aukaatriði í þessu máli, þar sem ég leyfði mér að byggja á upplýsingum sem þráfaldlega hafa komið fram á opinberum vettvangi og ég taldi vera réttar og engar aðrar hafa fram komið fyrr en nú á allra síðustu dögum, og sérstaklega þó geta þess, að Sveinn Hallgrímsson tók sérstaklega fram að það væri ekki verra að hafa fengið tilefni til að afla sér upplýsinga um frjósemi og afurðamagn sauðfjár af íslenskum stofni í Grænlandi, sem þessir sérfróðu menn hefðu ekki haft aðgang að áður, en þessi ummæli gáfu tilefni til að leita þeirra upplýsinga sem þeir hafa ekki leitað eftir fyrr. Það hefði kannske verið ástæða til að fá þær fyrr fram. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta.  Ég hef það fyrir satt, ekki bara eftir Ingva Þorsteinssyni, heldur eftir Sveini Hallgrímssyni líka, að það sé samhengi þarna á milli. Og þá er spurningin þessi: Ef þarf að draga úr fjárbeit vegna ofbeitar má þá ætla að það þurfi ekki endilega að valda bændum því tjóni sem hætta er á að það ella gæti valdið, vegna þess að líkur séu til að eitthvað meira afurðamagn mundi skila sér þegar jafnvægi væri komið á milli beitarþols annars vegar og beitarþunga hins vegar? Auðvitað hljóta þeir, sem hafa áhuga á velferð bændastéttarinnar og hafa áhuga á skynsamlegri landnýtingaráætlun, að hafa áhuga á því jafnframt að fá svar við þessari spurningu áður en miklu lengra verður haldið.