Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. á þskj. 193 er flutt af hæstv. ríkisstj. og hefir komið hingað frá Ed. Fjhn. hefir athugað þetta frv. og borið það saman við gildandi l., sem gilda fyrir þetta ár, og mælir einróma með því, að frv. verði samþ. í þeirri mynd, sem það er nú. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara neitt nánar út í þetta frv., vegna þess að það er svo alkunnugt, að það er frestun á ýmsum lagaákvæðum, sem gilt hafa undanfarið. En það hefir ekki verið gengið nægilega að því að nema úr gildi nokkur ákvæði, sem frv. fjalar um. En n. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti! Ég ætla aðeins að geta þess, eins og ég mun hafa tekið fram við I. umr. þessa máls, að ég mun koma með brtt. við 3. umr.

* Frsm. (Stefán Stefánsson): Herra forseti! Fjhn. hefir borið frv. saman við ríkisreikninginn fyrir árið 1938. N. hefir fundið aðeins eina skekkju eða misritun og leggur til, að sú skekkja verði leiðrétt í próförk. N. lítur svo á, að þótt n. eða einstakir nm. hefðu óskað að koma með brtt., þá sé orðið svo áliðið þings, að þær myndu alls ekki geta fengið afgreiðslu á þessu þingi. N. hefir látið nægja að þessu sinni að vekja athygli hæstv. ríkisstj. á þeim atriðum fyrst og fremst, sem yfirskoðunarmenn þessa reiknings hafa vísað til aðgerða Alþingis. Og væntir n., að hæstv. ríkisstj. taki þær aths. yfirskoðunarmanna til sérstakrar yfirvegunar með tilliti til afgreiðslu ríkisreikningsins framvegis. Einn nm. hefir undirritað nál. með fyrirvara, sem mun byggjast á þeirri afstöðu hans, að jafnframt því, sem hann er nm., er hann yfirskoðunarmaður ríkisreikningsins, og mun hann gera grein fyrir sínu atkv. En n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt með þessari leiðréttingu, sem ég hefi gert grein fyrir.

*Jón Pálmason: Eins og frsm. tók fram, hefi ég skrifað undir nál. með fyrirvara, og er sá fyrirvari vegna þess, að mér fellur hvorki í þetta sinn eða áður sú aðferð, sem höfð er við afgreiðslu ríkisreikninganna. Það er eins og lað sé orðin föst venja hér á Alþingi, að þótt bornar séu fram rökstuddar og ítrekaðar aths. við ríkisreikningana, skiptir Alþingi sér ekkert af þeim aths., og það er látið fljóta, þótt endurteknar séu ár eftir ár þær misfellur, sem yfirskoðunarmenn finna að. Það var svo, og er enn, að fjvn. hefir setið yfir því vikum saman að hnitmiða, hvað ætti að greiða í laun til þessa og hins og hvað ætti að greiða til þessarar eða hinnar framkvæmdarinnar, og semja um það ýtarlega skrá. Mestur hlutinn af tíma þingsins fer í það ár eftir ár að semja fjárlögin, en svo hefir reynslan sýnt bæði á árinu 1938 og áður, að eftir fjárl. er ekki farið nema í einstökum atriðum. Til sönnunar því, hve mikið hefir verið farið eftir fjárlögum 1938, er það, að við höfum nú með að gera fjáraukalög upp á rúmlega 3 millj. króna. Svona hefir þetta gengið á undanförnum árum. Þetta er fyrirkomulag, sem ég tel bera mjög raunalegan vott um, hvernig störfunum er hagað. Þess vegna er það ekki furða, þótt þeir menn, sem hafa verið með f því að yfirfara þessa reikninga og hina, sem samþ. voru á síðasta Alþingi, eigi erfitt með að samþ. þessa reikninga. En það er ljóst, að úr því að ekki næst samkomulag um að bera fram tillögur til breyt. í þessu efni, muni það hafa næsta litla þýðingu fyrir mig að fara að flytja þær undir þinglokin. Það stendur að því leyti sérstaklega á, að við höfum yfir okkur stjórn, sem studd er af öllum flokkum þingsins, og hefir verið ætlazt til þess, að hún tæki til rækilegrar athugunar að koma betra lagi á okkar fjármál, hvort sem úr því verður, en ég verð að draga í nokkurn efa, að það verði eins og til er ætlazt. Þau dæmi, sem dregin eru fram af mér og mínum samstarfsmönnum, eru nokkuð ljós. Fjórða aths. er um það, að í launagreiðslum starfsmanna hefir verið farið mjög mikið fram úr því, sem starfsmannaskrá fjalar um. Þetta munar hvorki meira eða minna en 600 þús. kr. Þessi upphæð er þó ekki allt, sem hér um ræðir, því hinar smærri upphæðir hafa endurskoðendur ekki tekið með. Þessar umframgreiðslur, svo stórkostlegar sem þær eru, eru m.a. fólgnar í því, að það hafa verið ráðnir fleiri starfsmenn heldur en til er ætlazt og auk þess veittar margvislegar uppbætur og greiðslur, sem eru umfram það, sem ætlazt er til á fjárlögum. Þetta er atriði, sem við yfirskoðunarmenn teljum nauðsyn bera til, að komi til athugunar, og þótt fjvn. hafi lagt í það mikla vinnu að undirbúa þetta, virðist lítið tillit tekið til þess af hæstv. ríkisstjórn. Ein aths. er sérstaklega um útvarpið, og má segja, að það sé ein af þeim stofnunum, sem einna frekastar eru í því að fara fram úr fjárlögum. Á þessu ári var greitt í laun hjá ríkisútvarpinu hvorki meira eða minna en 74 þús. kr. umfram það, sem gert er ráð fyrir í fjárl., og er það að mestu leyti til einstakra starfsmanna og í ýmiskonar kostnað, sem þingmenn hafa veitt athygli og yfirskoðunarmenn hafa bent á. þetta þarf að taka til rækilegri athugunar en gert er. Þriðja dæmið er varðandi útistandandi skuldir ýmissa fyrirtækja, og þótt undarlegt megi virðast, fáum við þau svör, að það sé engin óeðlileg starfsemi, sem hér eigi sér stað, þótt útistandandi skuldir skipti milljónum. Ég verð að segja, að hað sé mikið, og vil geta þess, að landsverzlunin gamla á enn útistandandi skuldir að upphæð 182 þús. kr., og það hefir verið maður á launum fram á þennan dag til þess að hafa með þetta að gera. Ég býst við, að þetta fljóti meðan fyrirtækin starfa, en það kemur bezt í ljós, hvernig þetta er, þegar þau fyrirtæki eru lögð niður, sem athugasemdirnar fjala um. Raftækjaeinkasalan hefir nú verið lögð niður, og hjá henni eru útistandandi skuldir 497 þús. kr., og kemur nú á það reynsla, hvernig gengur að innheimta það. Því ber ekki að neita, að við þessar stofnanir sumar verður að vera nokkur útlánastarfsemi, þar sem vörur eru seldar með afborgunum, eins og bílar og viðtæki. Næsta dæmið, sem vísað er til Alþingis, er um ríkisbúin. Það er atriði, sem var til umr. á seinasta hluta síðasta Alþingis, bæði í blöðum og á Alþingi, en við fáum þau svör um þetta frá stj., að engar ráðstafanir verði gerðar til þess að breyta þessari starfsemi. Þá er næsta atriði, sem vísað er af okkur til aðgerða Alþingis, en það er varðandi ríkisspítalana, og það er atriði, sem í sambandi við síðustu reikninga var þrautrætt og þarf ekki að fara mikið út í. Aðalatriðið er það, að rekstrarkostnaður fer mjög mikið vaxandi. Það verður að viðurkenna, að nú er dýrtíð byrjandi og fer vaxandi, en fram að þeim tíma teljum við, að hægt hefði verið að komast af með minni útgjöld. Þá eru nokkrar aðrar aths., sem vísað er til aðgerða Alþingis, t.d. varðandi útgáfu símaskrárinnar, sem er að vísu lítið atriði, en hefir þó sína þýðingu. Sá maður, sem sér um útgáfu símaskrárinnar, hefir býsna há föst laun, en hann fær fyrir að sjá um skrána allt það, sem kemur inn fyrir auglýsingar í henni. við teljum þetta óviðfelldið og óskum, að það sé tekið til athugunar. viðvíkjandi ríkisskattanefndinni og skrifstofu húsameistara eru það býsna háar upphæðir, sem þar eru greiddar umfram fjárlög og starfsmannaskrá. Hvað snertir skrifstofu húsameistara, hefir ekkert verið innheimt fyrir húsagerðir og teikningar, og höfum við fengið upplýsingar um, að hjá þeirri skrifstofu muni vera útistandandi um 30 þús. kr. Að vísu er mikið af því hjá hinu opinbera, en við teljum, að það eigi að koma breyting á þetta. Þau meginatriði, sem við höfum vísað til Alþingis, benda til þess, að á undanförnum árum hafi verið farið ógætilega með fé ríkissjóðs. Hátt á annað hundrað þús. kr. eru óvissu gjöldin umfram það, sem áætlað er á fjárlögum. Ég mun nú ekki fara mikið út í það, vegna þess, að ég veit af reynslunni, að lítið tillit er tekið til aths. okkar af hálfu Alþingis, og sé ekki ástæðu til, nema sérstakt tilefni gefist, að fara út í þetta, en tel, að á þessu getum við séð eina mestu sönnunina fyrir því, að okkar fjármál og fjármálastjórn eru í öngþveiti, þannig að við verðum að breyta til, hvort sem því verður gert fyrr eða síðar, því þetta fyrirkomulag á störfunum er ekki þannig, að það geti verið þjóðinni til heilla.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég vildi gera að umtalsefni eitt alveg sérstakt atriði í reikningunum. Það er atriði, sem endurskoðunarmennirnir hafa gert aths. við og ég hefi áður minnzt á og nauðsynlegt er að taka til rækilegrar yfirvegunar, og það er, hvernig þeim auglýsingum er varið, sem hið opinbera hefir með að gera. Á árinu 1938 hefir áfengisverzlun ríkisins greitt í auglýsingar kr. 9845.73 og tóbakseinkasalan kr. 4420.80. Það er ennfremur vitanlegt, að fjöldi embættismanna hefir með þessar auglýsingar að gera. Það væri nú ekkert við því að segja, ef þessir embættismenn ráðstöfuðu auglýsingunum sem sjálfstæðir starfsmenn og embættismenn, en hinsvegar er það vitað, að ákveðin klíka hefir seilzt til þess að taka þessi ráð af embættismönnunum, og hefir hún gefið skipun út til þeirra um það, hvernig skuli ráðstafa þessum auglýsingum. Bæði forstjórum áfengisverzlunarinnar og tóbakseinkasölunnar og tollstjóra er meinað að gera ráðstafanir til þess að haga þessum auglýsingum á venjulegan hátt. Þeim er bannað það af valdakóngum þjóðfélagsins. Þess vegna koma skipanir til þessara embættismanna frá þeim, sem standa fremstir í stjórnmálaflokkunum, um að styðja blöð ríkisstjórnarinnar. Og þess vegna kom það fram hjá viðskmrh. í fyrra, að þessar auglýsingar bæri að skoða sem styrk til ákveðinna blaða í landinu, og vil ég taka það fram, að þessi aðferð og það, hvernig vaðið er uppi gagnvart embættismönnum þjóðarinnar, er beinlínis þjófnaður.  Ég vildi með þessu benda á það, að hér í okkar þjóðfélagi eru þeir, sem með völdin fara, að færa sig meira og meira upp á skaftið með það, að líta á ríkissjóðinn sem nokkurskonar flokkssjóð, sem þeir geti ráðstafað til sinna flokksmanna, til þess svo að geta hangið lengur áfram við völd í landinu.

*Steingrímur Steinþórsson: Ég ætla ekki að fara að tala almennt um ríkisreikninginn eða aths. endurskoðenda við hann, en ég get þó ekki látið hjá líða að nefna 4. aths., þar sem talað er um, hve launagreiðslur fari mikið fram úr því, sem tilfært er á starfsmannaskrá. har er tilfært, að Búnaðarfélagið hafi átt að greiða 62 þús. kr. í laun, en hafi greitt 89 þús. kr. Nú veit ég, að þetta er mesta fjarstæða, og hefi ég hér með reikninga Búnaðarfélagsins prentaða og hefi tekið upp launagreiðslur félagsins, en þær eru ekki yfir 64 þús. kr. Ég hygg, að endurskoðendunum hafi fatazt í því að taka allan ferðakostnað starfsmanna Búnaðarfélagsins með inn í launagreiðslurnar, en slíkt nær auðvitað ekki nokkurri átt. Og mér þykir nokkuð hart, að yfirskoðunarmenn skuli koma með aðfinnslur og vísa því til Alþingis, sem er svona mikil fjarstæða, eins og reikningur Búnaðarfélagsins ber með sér, og hefðu þeir átt að athuga það, að hér eru ekki greiddar 27 þús. kr. fram yfir það, sem gert er ráð fyrir, heldur aðeins um 2 þús. kr. Hvort þeir hafa tekið ferðakostnað með sem laun, veit ég ekki, eða hvort þeir taka námsstyrki og telja þá sem laun, en náttúrlega dettur engum í hug að taka slíkt inn á starfsmannaskrá. Ég tel ekki rétt að vísa athugasemdum eins og þessum, sem ekki eru á áreiðanlegum rökum byggðar, til Alþingis.

* Frsm. (Bjarni Bjarnason): Þetta frv. er fram borið vegna þeirrar dýrtíðar, sem nú er komin hér af völdum hins breytta ástands í heiminum. N. finnst þess vegna, að þetta gjald, 5–7 kr., verði að haldast.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara af þeirri einföldu ástæðu, að í fyrsta lagi var ég alltaf á móti gjaldinu. Úr því að ríkið fór að taka að sér að gefa út námsbækur, átti ríkið ekki að skylda með l. yfirleitt alla, sem börn eiga, til að greiða sama gjald holt og bolt, heldur taka fé til þess með öðru móti. Fyrst var ákveðið, að gjaldið ætti að vera 5 kr. og mætti fara upp í 8 kr., og bjuggust þm. ekki við, að það yrði strax sett í hámark. Þetta var þó gert, og við það sat þangað til árið sem leið, þegar það var fært niður í 5 kr., og þar við situr. Nú hljóðar þetta frv. um það, að taka megi slíkt gjald allt frá 5 og upp í 7 kr., og býst ég við, að meiningin sé að hafa 7 kr. gjaldið þó að það sé orðað þannig, fyrst ekki tókst að hafa það 8 kr. Ég hefi alltaf talið, að þetta gjald væri ekki réttlátt, og í öðru lagi er fyrirvari minn um það, að það sé haldið sér við lágmarkið.

* Frsm. (Bjarni Bjarnason): Ég held, að það sé misskilningur hjá hv. þm. V.-Sk., að þetta sé óhaganlegt fyrirkomulag. Eftir því, sem mér er kunnugt, hygg ég, að þau heimili yfirleitt, sem þurfa að skaffa börnum bækur, telji þetta gott fyrirkomulag. Og reynslan hefir sýnt, að það er ódýrara að skaffa börnum bækur með þessu fyrirkomulagi heldur en með því, að hver einstakur kaupi sínar bækur, enda þótt hann eigi þær á eftir. Það er augljóst, að þrátt fyrir það, þó að gengið væri út frá því, þegar málið var rætt hér fyrst og l. voru sett um það, að þetta 8 kr. gjald skyldi ekki vera svo hátt nema fyrstu 2 árin og 5 kr. úr því, þá eru nú svo breyttar aðstæður, að mér finnst eðlilegt, að þetta hámark gjaldsins haldist, þar sem bæði pappír og vinnulaun hafa stigið svo mjög sem raun ber vitni. Þrír nm. töldu rökin fyrir þessu réttlát. Einn nm. var ekki viðstaddur. En sá fimmti skrifaði undir nál. með fyrirvara, sem hann hefir nú gert grein fyrir. Mér þykir undarlegt að halda fram, að þetta sé óeðlilegt fyrirkomulag, og óeðlilegt, að þetta hámark haldist, þar sem dýrtíðin hefir aukizt.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Ég ætlaðist ekki til þess, að minn fyrirvari yrði tilefni til þess að fara inn á grundvöll málsins frekar eða yfirleitt málið. En reynslan er a. m. k. misjöfn í þessu máli. Og um það, hvort þetta sé haganlegt, eins og hv. þm. komst að orði, þá virðist vera aðeins eitt, sem mælir með því að hækka gjaldið, sem er, að ástæður eru nú breyttar. En ég býst við, að sannleikurinn sé sá, að þrátt fyrir það, sem talið var til gildis málinu áður, og var talið, að ekki myndi þurfa lágmarksgjaldið, sem reynslan sýndi, að ekki þótti kleift, þá sé það svo, að hvort sem tekið væri 5 kr., 7 kr. eða 8 kr. gjald, þá ber fyrirtækið sig ekki. Og þetta ósannar fullyrðingar þeirra manna, sem fluttu málið inn á þing, því að þeir töldu, að það yrði ekki aðeins haganlegt fyrir almenning, heldur (sem ekki hefir reynzt) líka ákjósanlegt fyrir hið opinbera og að það myndi borga sig. En það er langt því frá, að svo hafi reynzt. Það opinbera ber skarðan hlut frá borði í þessu og illa hefir að ýmsu leyti farið með framkvæmdir þessara mála, maður getur sagt bókstaflega með bækurnar, sem til voru hjá einstaklingum. Því að þegar l. gengu í gildi, mátti sama og ekkert notast við þær, heldur var reynt að sópa þeim burt og koma með nýjar bækur í staðinn. Þetta gjald er árgjald, sem þeir, sem hafa börn eða aðeins eitt barn á skólaaldri, verða að greiða. Það er skylt að skipta um bækur árlega. Nú gæti eitt barn eftir annað notað sömu bækurnar, og væri það haganlegra, einkum með tilliti til þess, að bækur hafa ekki fallið í verði, heldur hið gagnstæða. Það er vafasöm bókmenning, að kasta bókum og troða fram alltaf stöðugt nýjum bókum. Reynslan hefir sýnt, að þetta er óhaganlegi fyrirkomulag fyrir báða aðila, bæði þá, sem taka þetta að sér, og leiðinlegt í framkvæmdinni fyrir hina, sem þurfa að innheimta þetta gjald, sem verður vafalaust 7 kr., þó að það sé tekið svo til orða til þess að koma málinu áfram, að láta það heita 5–7 kr., en ekki 7 kr. ákveðnar.

*Pétur Ottesen: Af því að frsm. n. er ekki kominn, þá vil ég skýra frá því, að það hefir orðið að samkomulagi í n. og við þá flm., sem fluttu hér brtt., sem rætt var um á síðasta fundi, að n. flytji brtt. við 17. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að tekið sé út úr greininni það ákvæði, sem lagt er til að breyta með brtt. þeirra hv. þm. Rang. Og það var einn liður í þessu samkomulagi, að þeir tækju aftur sínar brtt. N. leggur því til, að brtt. á þskj. 485, sem nú hefir verið útbýtt á þessum fundi og ég hefi hér minnzt á, verði samþ., og þar með er fengin lausn á því deiluatriði, sem hér lá fyrir, þegar þetta mál var síðast til umr. hér í hv. d.



Herra forseti! Ég vil lýsa því yfir fyrir hönd okkar flm. brtt., að við höfum sætt okkur við þetta samkomulag, að ef brtt. hv. landbn. verður samþ., þá munum við taka aftur brtt. okkar.