Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jafnvel þó að fram hafi komið tvö nefndarálit, annað frá meiri en hitt frá minni hluta nefndarinnar, þá snertir ágreiningurinn að eins fá atriði. Nefndinni hefi komið saman um, að í frv. fælist þörf og góð restarbót. Meiri hl. nefndarinnar hefir leyft sér að bera fram 14 breyt.till. við frv , en þess er að gæta, að margar þeirra eru ýmist orðabreytingar eða lítilfjörlegar og óvenjulegar efnisbreytingar. Þær munu vera 7, er svo er ástatt um, og og þær eru undir töluliðunum l, 3, 4, 6, 7, 9 og 10. Breyt.till. undir tölulið 14 er að eina afleiðing af breyt.till. við 5. gr. og getur því í rauninni ekki heldur talist efnisbreyting. Verulegar efnisbreytingar eru þá eftir því að eins 6. Skal eg því minnast á þær í þeirri röð, sem þær eru settar á þingskj. Fyrst er breyt.till. undir tölulið 2. Í 1. gr. frumvarpsins er heimildin til ábyrgðarstarfsemi hér á landi bundin við hlutafélög og félög með gagnkvæmri ábyrgð auk þeirra tveggja félaga, sem nafngreind eru. Þetta þótti nefndinni of einskorðað, því að með þessu ákvæði eru útilokuð nokkur félög, sem ekki hafa þetta fyrirkomulag, en eru þó orðin kunn hér á landi sem trygg ábyrgðarfélög, svo sem »Den Københavnske Sø Assurance Forening« og nokkur fleiri. Þessi félög hafa það fyrirkomulag, að félagarnir ábyrgjast hver um sig tiltekna upphæð, og þó að þetta sé yfirleitt ekki eins tryggilegt, þá hefir nefndin ekki viljað fyrir það útiloka þau félög, sem þegar hafa kynt sig að góðu hér á landi. Þess vegna er farið fram á í 2. br.till. að þau félög, er þegar hafa rekið ábyrgðarstarfsemi hér á landi í 2 ár, skuli hafa rétt til þess framvegis, ef þau að öðru leyti uppfylla skilyrði laganna. Þá er næst efnisbreytingin undir tölu. lið 5, en eg kem að henni síðast, því að hún hefir einmitt valdið aðalágreiningnum milli meiri og minni hlutana. Breyt.till. undir tölulið 8 er í sjálfu sé engin Veruleg efnisbreyting, en er þó sjálfsögð. Hún tekur það einungis fram, að ábyrgðarskírteinin skuli vera á íslenzku, og að þar skuli tekið fram, hvar varnarþing sé. 11. breyt.till. hljóðar um það, að aðalumboðsmaður skuli tilkynna stjórnarráðinu, hverjir séu umboðsmenn, og er það ekki nema eðlilegt og sjálfsagt. 12. breyt.till. fer fram á, að 3. gr. frumv. falli burt. Þessi 3. gr. snertir skilyrði fyrir því, að hérlendir menn fái að stofna hér ábyrgðarfélagsakap og reka ábyrgðarstarfsemi. Það er vitaskuld, að um þetta væri full þörf á að semja lög, en nefndin var sammála um,að þetta væri ekki nægilega undirbúið og ekki svo bráðnauðsynlegt, því að þótt lögin væru samþykt með sérstöku ákvæði í þessa átt, mundu þau, að því er þetta snertir, ekki koma til framkvæmda í bráðina. Það eru aðallega þrjú skilyrði, sem í greininni eru sett, að stjórn félagsins, eða meiri hluti hennar skuli vera búsett hér á landi, að félagið hafi varnarþing hér og er það hvorttveggja sjálfsagt. En svo er þriðja skilyrðið, að félaginu sé skylt að endurtryggja, að minsta kosti að helmingi, skuldbindingar sínar í erlendum félögum, er stjórnarráðið tekur gild. Þetta ákvæði þótti nefndinni orka tvímælis. Hún telur fyrst og fremst, að það muni vera erfiðleikum bundið, að útvega slíkar endurtryggingar og vafasamt, hvort þær eigi við um öll ábyrgðarfélög. Nefndinni finst athugandi, hvort ekki væri eðlilegra að t. d. brunabótafélög endurtrygðu sínar skuldbindingar þannig, að miðað væri við hærri upphæðir, en smáar upphæðir væri aftur á móti ekki skylt að endurtryggja. Af þessum ástæðum og svo af því að nefndin taldi þetta ekki bráðnauðsynlegt, leggur hún til að þetta verði geymt þangað til betri undirbúningur er fenginn, og greinin falli þess vegna burt. 13. breyt.till. er Við 4. gr. Fyrri hluti greinarinnar hljóðar svo: Öll ábyrgðarfélög, er starfa hér á landi, skulu háð eftirliti stjórnarráðsins um það, að ekki séu sett nein ákvæði í ábyrgðarskírteini þeirra, sem koma í bága við gildandi lög, og er það sjálfsagt. En síðari hlutinn: »Svo og að öll ákvæði í ábyrgðarskírteínunum séu svo ítarleg, skýr og greinileg sem framaat er unt« o.s.frv., þótti nefndinni athugaverður. Það, út af fyrir sig, er mjög vafasamt, hvort hægt er að taka svo út fyrir allar æsar í ábyrgðarskírteinunum fremur en öðrum samningum, að enginn efi geti leikið á neinu atriði. Og því að eins eru dómstólar settir, að þeir eiga að gera út um vafasaman skilning á ýmsum atriðum, sem alt af getur komið fyrir. Það er erfitt, ef ekki ómögulegt, að skera úr því fyrirfram, hvort eitthvert ákvæði getur valdið ágreiningi eða ekki. Sérstaklega þótti nefndinni þetta varhugavert fyrir það, að hún taldi víst, að ábyrgðarfélögunum mundi þykja nærri sér gengið með þessu ákvæði, að þeim væri ekki trúað til að orða ábyrgðarskírteinin svikalaust. Það virðist vera kveðið nægilega að í 5. gr., að ef ábyrgðarfélag verði uppvíst að því, að hafa í verulegum atriðum vanræktað uppfylla skyldur einar, þá missi það rétt sinn til ábyrgðaratarfsemi hér á landi. Þá kem eg loksins að breyt.till. undir tölulið 5 við 2. gr. frumvarpsins. En sú grein hefir að geyma þrjú aðalskilyrðin fyrir starfsemi ábyrgðarfélaga hér á landi. Tvö fyrri akilyrðin, að félögin hafi aðalumboðsmann búsettan hér á landi og að varnarþing skuli vera hér, hafa engum ágreiningi valdið. En um þriðja skilyrðið, að félögin skuli setja þá tryggingu fyrir greiðslu ábyrgða, sem stjórnarráðið tekur gildar, hefir nefndinni ekki samið. Það er ekki fyrir það, að nefndin hafi ekki verið sammála um, að æskilegt væri að útlend félög hefðu tryggingu fyrir fé sínu, helzt í bönkum eða annarsstaðar, þar sem auðgengið væri að því. En það er tvent, sem meiri hlutinn er hræddur við að þessu leyti. Annað er það, að þetta mundi hvekkja félögin svo, að þau, ef til vill, mundu hætta starfsemi sinni hér á landi. Þar segir minni hlutinn, að önnur félög mundu koma í staðinn. Það getur verið, en meiri hlutinn getur ekki álitið að því sé fullkomlega treystandi. Hitt er það sem ef til vill er enn hættara við, að ábyrgðarfélögin mundu skoða þetta sem kvöð og vildu því fá eitthvað í staðinn. Og það sem verst er, þau gætu þá skamtað sér sjálf úr hnefa, með því að hækka iðgjöldin og það kæmi niður á öllum, sem til þeirra þyrftu að leita. Þetta yrði meiri akaði fyrir landið en svo; að tilvinnandi sé að setja þetta skilyrði um trygginguna. Það sem gerir mönnum hér á landi erfitt fyrir að ná rétti sínum gagnvart útlendum félögum, er ekki það, að þau hafi ekki nægilega tryggingu fyrir ábyrgðum sínum, heldur það, hversu dýrt er að sækja mál á hendur þeim. Það má telja einstökum mönnum ofvaxið fyrir það, hvað það kostar mikið. Fyrir það hefir það verið, að brydda hefir þótt á því hjá einstökum félögum, að þau hafa boðist til að greiða mönnum einhvern tiltekinn hluta af ábyrgðarfénu. Þau hafa treyst því, að ekki yrði farið í mál við þau. Það kom til orða í nefndinni að reyna að finna einhvern veg til þess að bæta úr þessu. Kom helzt til orða, að landsstjórnin skyldi sjá um, að slíkum dómum yrði fullnægt. Nefndin tók samt enga ákvörðun um þetta. En nú hefir háttv. minni hluti nefndarinnar (B. J.) komið fram með Viðaukatillögu við frumvarpið, sem fer í þessa átt. Eg hygg, að meiri hlutinn geti gengið að henni, að minsta kosti var engum mótmælum gegn henni hreyft í nefndinni.



Eg vildi að eins láta í ljós þakklæti mitt til nefndarinnar fyrir starf hennar og þær breyt., sem hún hefir gert á efrideildarfrv. Eg get aðhylzt allar breyt.till. háttv. meiri hluta og álít, að ef frumv. verður nú samþykt með þessum breytingum, þá sé það fullsæmilega viðunandi.



Eg þarf eiginlega ekki að bæta neinu við það, sem stendur í nefndaráliti mínu. Það sem olli ágreiningnum var það, að eg trúi ekki að félögin mundu hætta starfi sínu hér á landi, þó að þeim væri gert að skyldu, að hafa þá tryggingu fyrir greiðslu ábyrgðanna, sem stjórnarráðið tæki gilda. Eg býst við, að menn séu svo hræddir við afleiðingarnar, sem háttv. meiri hluti nefndarinnar miklar svo fyrir sér að minni hyggju, að þeir samþykki tillögur hans. Þess vegna hefi eg borið fram viðaukatill. mína um það, sem kom til orða í nefndinni, en ekki varð. annað úr. Þar sem háttv. meiri hluti getur aðhylzt hana og hæstv. ráðherra, að því er hann Segir mér nú - honum gleymdist að taka það fram í ræðu sinni áðan - þá finn eg ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið, en læt mér að eins lynda, hvað ofan á verður.



Herra forseti ! Eins og nefndarálitið ber með sér, hefir nefndin farið varlega í að gera breytingar á frumv. Málið er komið frá Ed. og hefir þar fengið góða meðferð. Meiri hluti nefndarinnar ræður deildinni til að samþykkja frumv. með þeim fáu breytingum, sem hún hefir gert á því. Það eru ekki nema 2 efnisbreytingar og svo 3 orðabreytingar. Fyrsta breytingartill. nefndarinnar er við 3. gr. frumv. og er að eins orðabreyting. Önnur breytingartillagan við sömu grein er efnisbreyting. Þar hafði Ed. ákveðið að kjósandi, sem fyrir sakir sjónleysis eða annarar líkamsbilunar, getur eigi greitt atkvæði sjálfur, skuli geta kvatt hvern hann mann, sem honum þóknast, til að aðstoða sig við atkvæðagreiðsluna. Við höfum gert grein fyrir því í nefndarálitinu, hvers vegna við viljum breyta þessu. Ef kjósandi, sem ekki þættist geta greitt atkvæði sjálfur, mætti taka hvern sem er, til að greiða atkvæði fyrir sig, væri með því greiddur vegur fyrir mann, sem vildi selja atkvæði sitt, til að láta kaupanda vita, hvern hann kysi. Vitaskuld má segja, að einhver úr kjörstjórninni gæti líka verið notaður til að grenslast eftir atkvæðum manna; en þá er á það líta, að það eru tiltölulega svo fáir og valdir menn í kjörstjórninni, að hættan er minni. Sömuleiðis er kjörstjórnin bundin þagnarskyldu með eiði. Eg álít því tryggara fyrirkomulag, það sem nefndin hefir atungið upp á, að aðstoðarmaður lasburða manns við kosninguna skuli tekinn úr kjörstjórninni. Þá er breytingartillagan við 6. gr. Hún fer að vísu að eins fram á að smækka brot, svo að minki mismunurinn, sem þar er um að ræða, svo að áhrif atkvæðanna á kosninguna fari eftir réttu hlutfalli með meiri nákvæmni. Vona eg að menn sjái, að breytingartillögur nefndarinnar miða einvörðungu að því, að tryggja það enn betur, að tilgangi frumvarpsins verði náð. Vona eg, að háttv. þingdeildarmenn fallist á þessa breytingartillögu, sem miðar ekki til annara en að koma á meiri nákvæmni og réttlæti við kosningarnar. Minni hlutinn hefir komið fram með breytingartillögu um, að ekki megi reikna einum lista nafn, sem stendur á öðrum lista. Meiri hlutinn litur svo á, að þessi breytingartillaga sé komin af misskilningi á anda laganna. Í sjálfu sér miðar ákvæðið í frumvarpinu til að gefa einstaklingsatkvæðinu meira gildi, án þess að raska nokkru.



Eina og menn hafa heyrt á háttv. framaögumanni meiri hlutans, þá er eg honum sammála um flestar breytingartillögurnar. Það sem eg legg til að falli niður úr frumvarpinu, er atriði, sem virðist hafa ataðið þar af misgáningi eða misskilningi. Aðalatriðið í þessu kosningarlagafrumv. er, að hver flokkur fái atkvæðafjölda á einn lista sem næst réttu hlutfalli við magn flokksins. Þetta er til bóta. En svo er í frumv. ætlast til þess, að maður, sem er á mörgum listum, hljóti atkvæðin af þeim öllum: Þetta getur komið sér mjög illa, því það getur breytt röðinni á listanum. Þannig getur maður, sem er neðarlega á lista, komist efst af alt öðrum ástæðum, sem ekki koma flokknum við, sem setur upp listann. Við skulum setja sem svo, að eg sé í flokki, sem setur upp lista, sem nær 3 mönnum. En svo vill til, að sá maður, sem við höfðum sett neðst á listann, fær fleiri atkvæði en þeir, sem ofar voru settir, með þeim atkvæðum, sem hann fær af öðrum lista. Það fer því svo, að maður, sem við hefðum minst traust á, máske settum á listann aðeins til uppfyllingar, kemst upp fyrir okkar beztu menn. Einn flokkur getur líka notað þetta bragð til að bola burtu einhverjum ákveðnum manni í mótstöðuflokknum. Allir hljóta að sjá, að það er á móti anda laganna. Eg býst því við, að menn verði mér samdóma um að fella þetta ákvæði burtu, sem ekki á heima í lögunum.



Um 2. br: till. nefndarinnar, um það hver skuli aðstoða blindan mann við að kjósa, er eg henni samþykkur. Sú breytingartillaga er í samræmi Við stjórnarfrv. og gildandi kosningalög. En eg vildi leyfa mér að skýra frá ástæðum efri deildar til að hafa það frjálst, hvern blindur maður kallaði sér til aðstoðar. Eg var viðstaddur þegar málið var til umræðu þar. Það sem réð úrslitunum, var, að einn þingmaður upplýsti, að í eitt skifti hefði staðið svo á, að blindur maður hefði orðið að fara til sýslumanna og fá, leyfi hjá honum til að kjósa í annari þinghá, því að öll kjörstjórnin var svo andstæð honum, að hann treysti henni ekki til að kjósa rétt fyrir sig. Hvorttveggja fyrirkomulagið getur haft mikið til sins mála, en yfirleitt verð eg að aðhyllast að hjálparmenn, þeir sem um er að ræða, séu teknir úr kjörstjórninni. Að því er snertir 4. breytingartillögu meiri hlutans, er eg nefndinni þakklátur. En breytingartillögu mínni hlutana get eg ekki verið samþykkur.. Háttv. framsögum. minni hl. (B. J.) áleit, að þetta ákvæði, sem um er að ræða, komi í bág við anda hlutfallskosninga. En ef menn athuga það nánara, djá menn, að það er í fullu samræmi við þá stefnu, að sem allra flestir ráði, hverjir eru kosnir, en séu ekki bundnir við annara manna röðun á lista. Það eitur í honum fyrirkomulagið, sem enn þá er, að þeir sem komi með listana, ráði röðinni á þeim. En það er ekki rétt. Þeir sem koma með lista eftir að þetta frumv. er orðið að lögum, geta engu um það ráðið, hvernig röðin verður hjá kjósendunum sett. Það er kjósendunum algerlega í sjálfsvald sett, hvernig röðunin verður. Undirstaðan undir mótmælum háttv. þm. Dal. (B. J.) er þar með fallin burt. Það hefir vakið mikla óánægju hér í Reykjavík, að þeir sem hafa fengið atkvæði á mörgum listum, en ekki staðið nógu ofarlega á neinum lista til þess að verða fulltrúi hans, hafa ekki getað notið þess, hve margir báru traust til þeirra. Þegar sú breyting er komin á, að kjósendur mega ráða röðinni, þá er það, að sami maðurinn sé á mörgum listum, sönnun þess, að hann hefir mikið fylgi. Þetta fyrirkomulags atriði er alla ekki ný upp tekið af mér, heldur er það tekið eftir kosningalögum Finna, sem þykja ágæt.



Eg hefi eigi gert ágreining út af þessu atriði, út af því, að það væri komið frá stjórninni, en það er ekkert betra fyrir það, hvaðan það er komið. Það er rangt, sem hæstv. ráðherra sagði, að eg bygði á því fyrirkomulagi, sem nú er. - Þeir kjósendur, sem hafa komið sér saman um lista, geta eigi ráðið röðinni á honum, ef má taka atkvæði frá öðrum listum. Þetta er óhrakið enn, þrátt fyrir mótmæli hæstv. ráðherra. Hefðu kjósendurnir traust á manninum, þá hefðu þeir haft hann ofar á listanum. Hitt hlýtur líka að koma fyrir, að maður, sem kjósendur vilja síður, flytjist upp á listanum og upp fyrir þá sem þeir trúa betur.

Ráðherrann [H.H.]; Það er misskilningur hjá háttv. þm. Dal. (B. J.), að þetta sé þvert ofan í anda hlutfallskosninga. Andi hlutfallskosninga er, að hver kjörflokkur fái þá tölu fullrúa, er honum ber að réttu hlutfalli eftir atkvæðamagni lista. Það raskar alls ekki þessu grundvallaratriði, þó einnig aðrir en þeir sem með lista hafa komið, geti haft áhrif á það, hverjir verða fyrir kjöri, þ. e. hverjir verða teknir til að fylla þá fulltrúatölu, sem listanum ber.

Framsögum. meiri hl. [JÓn Ólafsson]: Herra forseti! Það sem hér er gert í þessum lögum, er að sjá um, að hver flokkur, sem sendir lista við kosningarnar, nái þeirri tölu kosinna fulltrúa, sem honum ber. Eg held að það geti varla komið til mála, það sem háttv. þingm. Dal. var að segja, að með þessu móti kæmust þeir að, sem flokkarnir vildu ekki hafa. Því að eg gæti ekki hugsað mér þann flokk, sem setti mann á sinn lista, þann sem hann vildi ekki hafa. Að minsta kosti væri sá flokkur þá ekki vaxinn því að semja lista og semdi þá lista gagnstæðan tilgangi laganna. Setjum t. d. að við kosningar kæmi fram 5 listar og að einn listinn fengi 3 menn kosna, en á honum stæði 7. maður í röð, sem væri svo vel þokkaður, að hann væri settur líka á lista allra hinna flokkanna. Ætti hann þá ekki að njóta þess að vissu leyti, að hann er í svo miklum metum, að allir flokkar treysta honum. Eg get ómögulega skilið það hjá háttv. þingmanni, að menn setji þá á listana, sem þeir vilja ekki hafa. Þeir mundu ekki setja þá þar, nema þeir vildu hafa þá hvern um sig. Um töluröðina á hverjum lista gerir aftur ekkert til, ef hver listi fær eina fulltrúa-tölu rétta. Eg verð að halda fast við frumvarpið, m. a. af því, að mér er kunnugt um, að sterkir flokksmenn hafa kosið annan lista en síns flokks, af því að sá maðurinn, sem þeir vildu helzt, stóð ofar á öðrum lista en þeirra eigin.



Það sem hæstv. ráðherra sagði, var styttra en það sem frams.m. vildi segja. Jón Ólafsson: En hvað sagði eg?). Hann er að dreyma háttv. þingmanninn. Hann er nývaknaður. Hæstv. ráðherra hélt því fram, að þetta kæmi ekki í bág við anda laganna. Það kemur þó að minsta kosti í bág við þær umbætur, sem hann vill láta gera á lögunum, og gerir umbæturnar að skemdum. Þetta hefi eg ljóslega sýnt fram á. Það getur hver heilvita maður séð, að röðin, eins og hún var á listanum eftir kosningu fylgismanna hans, getur skekst og maður sem neðar var settur á listann, getur fluzt upp fyrir þá sem ofar voru settir. Þetta kemur í bág við anda laganna. Það er rangt, að flokkurinn missi betri manninn fyrir þetta; því það vita allir, að betra er betra en gott, o.s.frv.  (Jón Ólafsson: Hvers vegna voru ekki allir góðir á listanum?)  . Af því að ekki eru allir úlfar auðþektir þegar þeir hafa yfir sér sauðargæru.



Eg vil endurtaka, að tilgangi lagafrumvarpsins er einmitt fullnægt með þessu ákvæði, sem sé þeim tilgangi, að kjósendur ráði því sjálfir, en ekki flokksstjórnir eða félagastjórnir, hverjir komist að af þeim, sem á hafa hafa verið settir. Við kosningar til bæjarstjórna eru flokkarnir ekki svo skarpt aðgreindir. Þar er mest um alment traust hvers einstaks fulltrúaefnis að gera. Eg gæti betur skilið kappið, sem háttv. þm. Dal. (B. J.) leggur á þetta, ef um alþingiskosningar væri að ræða, og væri það þó ástæðulaust, því að einnig þar má haga kosningum og ætti að haga kosningum meira eftir almennu trausti en flokksfylgi, þó að flokkum sé jafnframt gefinn kostur á hlutfallslegri »repræsentation«.



Það kemur ekkert málinu við, hvort hér er um bæjarstjórnarkosningar eða þingkosningar að ræða. Málin eru alveg eina vel aðgreind þótt þau séu í bæjum. Hæstv. ráðherra hefir ekki fært nein rök að því, að þetta skerði ekki »princip« laganna eins og eg hefi haldið fram. Og eg held því fram enn, að rétta röðin á listanum skekkist, sem hún ekki má, ef þetta nær fram að ganga. Það er vissulega ekki í anda hlutfallskosningalaganna. Þótt einn maður hafi svo mikið brot af trausti hjá kjósendunum, að hann sé á mörgum listum og neðarlega á öllum, þá er það ekki alment traust, sem sá maður nýtur. Ef hann hefði alment traust, þá væri hann efstur á öllum listunum.



Það er hart að þurfa að vera að endurtaka það enn, að eftir að þetta framvarp er orðið að lögum, sýnir það jafnmikið traust þeirra, sem koma með lista, á fulltrúaefnum, hvort sem þeir setja þá ofarlega eða neðarlega á listann, því þeir geta ekkert um það vitað fyrirfram, hvern af þeim flestir muni aðhyllast, og því mega þeir ekki taka á listann aðra en þá, sem þeir geta aðhylst sem fulltrúa fyrir kjörflokk sinn. Sá sem listasmiðirnir setja fremstan, eftir þessu frumvarpi ekki að standa neitt nær því að ná kosning heldur en sá, sem þeir setja neðstan.



Eg hygg ekki, að mér verði borið það á brýn, að eg sé heimtufrekur eða vilji umturna öllum fjárlögunum, þótt breyt.till., þær sem eg hefi leyft mér að bera fram, nái fram að ganga. Eg er ekkert hissa á því, þótt háttv. framsögum. (F. J.) hafi lýst yfir því, að nefndin hafi ekki getað fallist á þessar tillögur, þar sem hún er öllum ástæðum ókunnug. En eg hygg að vera megi, að hún taki þær til greina, þegar eg hefi sýnt fram á, hvernig á stendur. Og vona eg, þar sem ekki er nema um lítilfjörlegar upphæðir að ræða, að nefndin sýni sanngirni í þessu máli sem öðrum. Fyrri breyt-till. er á þgskj. 422 og fer fram á styrk til þess að ryðja akfæran veg frá, Kópaskersvogi inn að Jökulsárbrú í Axarfirði. Vegalengdin er 35 kílómetrar. Þar hagar svo til, að mjög greiðfært er yfir og þurlent. Vegurinn liggur ýmist á hörðum sjávarbökkum eða árbökkum. En hann er ekki akfær, nema hann sé ruddur. Þetta er kaupstaðarvegur fyrir norðurhluta Norður-Þingeyjarsýslu, bæði fyrir Axarfjarðarhrepp og gelduhverfishrepp. Menn hafa alment óskað þess lengi, að landssjóður veitti einhverja upphæð til þess að gera þennan veg greiðfærari, en það var ekki fyr en á tveim þingmálafundum í vor, að það var opinberlega látið í ljósi, hve mikið áhugamál það væri sýslubúum, að fá styrk til að ryðja veginn. Mönnum var það ljóst, að ekki mundi tjá að fara fram á akbraut, þar sem um fámennar sveitir er að ræða. En þó eru sömu skilyrðin fyrir hendi og fyrir flutningabraut, því að þetta er vegur frá kaupstað upp til landsveita. Féð, sem fram á er farið, er hverfandi lítið, ekki nema 1500 kr. hvort árið. Menn hafa ekki æskt eftir meiru hafa treyst sér til að leggja fram úr eigin vasa það sem á vantar. Raunar hefir engin áætlun verið gerð í þessu efni, en beztu bændur og skynsamir menn, sem staddir voru á fundinum, fullyrtu að þetta mundi duga ásamt framlagi frá sveitafélögunum. Auðvitað, er ekki um annað að ræða en slétta götubakka, týna grjót af veginum o.s.frv. Þetta mundi að sjálfsögðu ekki nægja, ef vetrarflutningar væru miklir, en sem sumarvegur yrði hann ágætur og akfær. Og það er héruðunum líka: alveg nóg, því að allir flutningar þar ganga að mestu leyti fyrir sig á sumrum. Menn hljóta að sjá, hver nauðsyn er á því, að landamenn geti notað þau skárstu flutningatæki, sem föng eru á, og hve mikill hagur mönnum er að, því, að vegirnir séu svo greiðfærir; að vögnum verði komið við á þeim. Það er fátt, sem meira hefir stuðlað að framförum í Árnessýslu en einmitt það, hve greiðfærir vegir þar eru. Ef fjárlaganefndin vildi líta á þessa nauðsyn, mundi eg, fyrir hönd umbjóðenda - minna. sætta mig við, að tillagið yrði fært úr 1500 kr. niður í 1000 kr., og það skilyrði yrði sett, að jafnmikið fé kæmi annarstaðar frá. Fengi eg vilyrði um þetta, þá væri eg líka fús á að taka tillöguna aftur að sinni og breyta henni til 3. umr. Um hina tillöguna er það að segja, að þar stendur nokkuð svipað á. Hún fer fram á 500 kr. tillag til þess að fullgera færan reiðveg yfir Flöguflóa í Þistilfirði. Þegar brýrnar voru settar á Högná og Sandá, voru þær ættar á öðrum stað en gamli vegurinn hafði legið um. Það hefir því orðið að ryðja langan veg, yfir fúaflúa eða svarðlenda mýri, og er slíkt örðugt fátækum héruðum. Þau hafa þó sýnt mikinn dugnað í þessu efni, eg mælast nú til að fá einar 500 kr. til þess að lúka verkinu. Héraðsbúar eru þinginu þakklátir fyrir brýrnar. Sveitirnar ern óðum að byggjast upp aftur, og þótt það sé auðvitað meðfram árgæzku að þakka, þá leikur enginn vafi á því, að brúargerðirnar eiga mikinn þátt í þessu. Þeim peningum hefir því ekki verið á glæ kastað. Mönnum mundi þykja vel bundinn endi á þetta mál, ef þessi lítilfjörlegi styrkur yrði veittur. Þótt ekki sé tiltekið neitt tillag annarstaðar frá á móti í br.till., þá er það auðvitað, að svo verður, því að þessi vegagerð kemur til að kosta miklu meira en hér er farið fram á. En ef hv. deild kann betur við að slíkt ákvæði verði sett, þá má lagfæra það til 3. umr. Það mælir líka með þessari br.till., að brýrnar, sem landssjóður veitti fé til, kostuðu talsvert minna en tillagið nam. Þetta vona eg, að háttv. þm. taki til greina. Fátæk sveitafélög munar um, þó ekki séu hærri upphæðir en þetta, en landssjóð skiftir það litlu. Eg hafði hér br.till., sem reyndar er lítið annað en orðabreyting, á þgskj. 429, viðvíkjandi vitaverkfræðingnum. Þar er farið fram á, að gera honum skylt að vera til verklegrar aðstoðar auk landstjórnar og héraðsstjórna einnig bæjarstjórnum eftir ákvæðum landstjórnar. - Háttv. framsögum. segir, að þetta sé meinlaus orðabreyting því að þessi skilningur hafi legið í ákvæðinu. En það er þó ekki að ástæðulausu, að þetta sé tegið upp. Svo stendur á, að sams konar ákvæði hefir áður staðið í fjárlögunum, en verið misbrákað, af því að það var ekki skýrt tekið fram, að bæjarstjórnir ættu að njóta aðstoðar verkfræðingsins. Verkfræðingur einn gerði í fyrra áætlun fyrir bæjarstjórn Reykjavíkur og setti upp 3000 kr. fyrir vikið, Bæjarstjórninni þótti þetta of mikið, og skírskotaði til þess, að hann ætti að gera þetta fyrir ekki neitt, en vildi þó til samkomulags borga honum 1000 kr. Það þótti honum of lítið og höfðaði mál gegn bæjarstjórninni og veit eg ekki, hvort það er útkljáð enn. Þess vegna tel eg rétt að setja í tíma undir þennan leka til þess að fyrirbyggja slíkan misskilning framvegis. Annars eru þessir verkfraaðingar nokkuð dýrir á sér, ef þeir vinna upp á eigin spýtur. Þá hef eg leyft mér að koma fram með br.till. á þgskj. 422, um vegabeetur í kjördæmi mínu. Eg veit, að viðvíkjandi ýmsum óskum, sem fram hafa komið um tillög úr landssjóði til sýsluvega, sem landssjóði ekki ber að kosta eftir vegalögunum, þá eru sumir svo strangir að segja, að landssjóði komi þeir ekki við. En það er svo um vegalögin, að þau eru ekki vel samin í fyrstu, en öll frumsmíð stendur til bóta. Eg skal geta þess, að það er engin flutningabraut í því kjördæmi, sem eg er þingmaður fyrir, og enginn almennilegur þjóðvegur heldur, því að eg tei ekki þjóðveg veginn frá Mývatni til Möðrudals. Þingið hefir sýnt það áður, að það einskorðar sig ekki svo mjög við bókstaf laganna, heldur lítur það meira á nauðsynina, enda hefir háttv. fjárlaganefnd tekið vel í tillögur mínar. Eg skal ekki skifta mér af br.till., sem aðrir hafa flutt fram, en þó skal eg leyfa mér að benda á það, að þar sem mælt hefir verið með fjárveitingu til sýslu- eða hreppsvegar í Reykjadal, þá virðist ekki nema sanngjarnt að veitt sé fé til Hvammstangavegarins, jafn nauðsynlega og þarflega hlutar og það er, að hann nái þjóðveginum. En hv. flutningsm. þeirra tillögu mun gera grein fyrir nauðsyn þess máls, svo að eg þarf ekki að fara út í þá sálma.



Eg hefi leyft mér að taka saman á þgskj. 448 þær fjárbeiðnir, sem þingmálafundir í Dalasýslu hafa samþykt að leggja fyrir þingið. Auðvitað býst eg ekki við, að öllum þessum fjárbeiðnum verði sint, enda hafa kjósendur mínir lagt meiri áherslu á sumar þeirra. heldur en aðrar, en eg hefi viljað láta menn sjá þennan lista til að minna á, að þessi sýsla, sem menn virðast hafa gleymt, þarf líka á peningum að halda til ýmsra framkvæmda. Um langan aldur hefir enginn styrkur verið veittur til vegabóta í Dalasýslu, þegar frá er tekið, að á þingi 1909, ætla eg væri, fékk sýslan 2000 kr. til brúargerðar á Austurá og 1000 kr. til vegarspotta á Fáskrúð. Menn muna það frá siðasta fjárlagaþingi, hvað eg stritaðist við að fá brú á Ljá, og lýsti eg þeirri á þá nokkuð. En eg hafði þá heldur andróður af verkfræðingi landsins, því að hann hafði þá hugaað sér að fá fjárveitingar til brúargerða á öðrum stöðum, og þótti leitt, að eg skyldi vera að grípa fram í verkahring hans. En nú stend eg betur að vigi, því að nú er í hann á mína hlið, og hefir lagt það til, að brú verði sett á Ljá, og stjórnin hefir tekið það upp í fjárlagafrumv. sitt. En brú á Ljá kemur ekki að hálfu gagni nema Fáskrúð verði líka brúuð. Eg sé hér víða í stjórnarfrumv. og í tillögum fjárlaganefndarinnar, að fé er varið til vega, sem ekki kalla eina brátt að eins og brú á Fáskrúð. Eg held, að stjórnin hafi slept brú á Fáskrúð vegna þess, að verkfræðingurinn hafi látið falla orð um það, að þessi á væri alt af fær á fjöru. En ef hann hefir sagt þetta, sem eg ætla, þá er það sprottið af ókunnugleika hans, því hann; veit ekki, hvernig þar hagar til á vetrum. Þá liggur oftast í fjörunni krapahrönn og móður, sem ómögulegt er yfir að komast, nema fyrir fuglinn fljúgandi. Eg veit ekki, hvort menn hér skilja þetta orð »móður«, en það er algeng mállýzka fyrir vestan. En þegar frost hafa lengi gengið, þá fer aftur að verða fært á ís. En á meðan krapi og móður er í fjörunni. þá er áin vita-ófær. Svo stendur líka svo á, að áin er á leið þeirra manna úr norðursýslunni, úr Skarðstrandarhreppi, Saurbæ, og af Fellströnd og úr Hvammsveit, sem þurfa að vitja læknis; þeir komast ekki yfir ána, og sjúklingurinn má deyja heima þess vegna. Menn muna það frá fyrri þingum, að eg hefi borið fram frumv. um að skifta Dalasýslu í tvö læknishéruð. Þetta var neyðarúrræði, sem gripið var til vegna þess, að Dalamenn gerðu sér ekki von um að fá umbætur með brýrnar og símana Þegar eg kom þangað vestur í sumar og gaf þeim nokkra von um að fá síma og brýr, þá hurfu þeir frá að fara enn þá einu sinni fram á að læknishéraðinu yrði skift í sundur. En þessi brúargerð er líka nauðsynjámál vegna póstferðanna. Það er. langtum meiri nauðsyn á þessu heldur en að koma Hvammstangaveginum í samband við þjóðveginn. Það er að eina samgöngunauðsyn, en þetta er lífsnauðsyn. Eg ætla þó ekki að leggja á móti Hvammstangaveginum, en eg nefndi þetta bara til þess að sýna, að það er enginn óþarfi, sem eg er að fara fram á, það er engin hreppapólitík, heldur hrein og bein lífsnauðsyn. Sú eina samgöngubót önnur, sem hefði þýðingu í þessu máli er nú, að lagður væri sími frá Búðardal að Tjaldanesi vestur í Saurbæ. Það skal nú enginn ímynda sér, að eg ætlist til að læknirinn fari með símanum, heldur ætlast eg til að hægt sé að síma til læknis um að koma. Nú þykir mönnum kannske undarlegt, að læknirinn geti komist yfir á, sem engir aðrir komast yfir. En í Búðardal eru til skip, og ef sjór er fær, þá getur hann látið flytja sig þá leiðina yfir í Skarfsstaðanes. En þetta geta hinir ekki. Það þarf 3–4 tíma til að ríða frá Fáskrúð niður að Skarfstöðum, og þar er þá ef til vill enginn bátur til. En í Búðardal er altaf hægt að fá menn bát, ef sjór er fær. Það gæti því líka verið góð hjálp að fá síma. Nú get eg, vel ímyndað mér, að þeir sem hér eru saman komnir, ætli ekki að greiða atkvæði með öllum upphæðunum í brtill. mínum, þótt rétt væri; en eg trúi ekki öðru, en að þeir láti mig annað hvort fá Búardalssímann eða brú á Fáskrúð. Hinar fjárveitingarnar eru reyndar nauðsynlegar líka. Í Búðardal, þar sem Hvammssveitin og Suðurdalirnir hafa verzlun sína, er útfiri svo mikið, að menn ná ekki til að afferma skip á fjöru, en skipin láta illa yfir að þurfa að bíða. Nú nýlega hefir bátur hlaupist þaðan með trjávið, sem búið var að bíða eftir í mánuð. Báturinn fór með viðinn norður á Borðeyri, og þangað urðu menn svo að sækja hann á hestum. Yfir þessu hefir svo verið kært til stjórnarráðsins. Eg býst nú við að menn sjái, hversu óþægilegar afleiðingar þetta bryggjuleysi getur haft. Þessar 2000 kr., sem farið hefir verið fram á munu ekki nægja til bryggjugerðar, en það gæti orðið góð hjálp að fá þær. Eina og menn sjá, er þetta ekki eins mikil nauðsyn og hitt. Þetta er bara samgöngunauðsyn, en hitt er jafnframt lífsnauðsyn. Eg reikna svo, að samgöngur geti verið góðar og peningahagnaður sömuleiðis, en þó ekkert í samanburði við lífið. Eg er ekki þeirrar skoðunar hvað sem allir fjármálafræðingar segja, að hægt sé að meta til peninga sorg þeirra, sem missa ástvini sína. Það kann að vera að eg hafi minni sorgir heldur en margir aðrir, en eg vil ekki hafa neina verðlagsskrá yfir sorgir mínar. Alveg sama nauðsyn er á bryggju gerð í Salthólmavík. Til hennar er farið fram á lítið, og mun hreppurinn leggja þar meira til. En bryggja er þar nauðsynleg, því að skip geta ekki legið þar nema mjög langt frá landi. Eins og annarstaðar í Breiðafirði er þarna útgrynni. mikið; er eg nákunnugur um þessar slóðir og Álít það mikið til bóta, ef þarna yrði gerð dálítil bryggja. Þá hefi eg fyrir sjálfs mín hönd og háttv. þm. Snæf. (H. St.) og háttv. þm. Barðstr. (H. Kr.) leyft mér að bera fram brtill. viðvíkjandi bátaferðum á Breiðafirði. Eg skal leyfa mér að lýsa. nokkuð skoðun Dalamanna á því máli. Þeir telja það sjálfsagðan hlut, að landið ætti sjálft sín strandferðaskip, eitt eða fleiri. En það skip ætti ekki að vera látið hlaupa inn á hverja skerjavík og bíða þar eftir fjöru til að geta afgreitt sig. Til þess ættu að vera hafðir flóabátar, hver á sínum flóa, einn á Ísafirði, einn á Breiðafirði og einn á Húnaflóa o.s.frv. Þessir bátar ættu svo að vera réttir í samband við strandbátinn og taka úr honum vörurnar og flytja inn um flóa og firði. En til þess að þessar þrjár sýslur, sem að Breiðafirði liggja, gætu ráðist í að kaupa bát, þyrfti styrkurinn að vera nokkru hærri en hingað til. Það hagar illa til með þessar ferðir fyrir vestan, því að það hefir undanfarið verið svo, að ein sérstök verzlun í Stykkishólmi hefir átt bátinn, sem til ferðanna er hafður, og hirt féð úr landssjóði. En það er alveg skakt, að ein verzlun, samkeppandi við aðrar verzlanir, sem þurfa að nota bátinn til að flytja út varning sinn, eigi ein þennan bát. Eg hefi viljað lýsa þessu nú þegar, þótt eg hafi orðið við tilmælum hv. framsögum. og tekið tillöguna aftur. Hann hefir heitið mér, að eg, skyldi einskis í missa fyrir það, og eg hefi skilið það svo, að fjárlagánefndin ætli sjálf að taka þetta upp til 3. umr. Um tillögu mína um símalagningu skal eg ekki tala margt, en fari svo að menn felli tillögu mína um brúna; þá læt eg þessa standa og koma til atkvæða, með því einu er hægt að bæta ár brúarleysinu. Eg hefi þá sagt það sem eg ætla að segja í bráð, um þessar fjárbeiðnir Dalamanna, og eg vona að það hafi skilist, að þær hafa við full rök að styðjast. Þá kem eg að tillögu, sem við höfum komið fram með, eg og hv. þm. N.-Þing. (B. Sv.), um að breikka veginn á kömbunum. Fyrir þá sök, að krókarnir á kambaveginum eru helzt til krappir, er vegurinn of mjór fyrir vagna, svo að það getur komið fyrir og hefir komið fyrir, að vagnar hafa farið fram af honum. Fé þarf ekki mikið til þessa, því að það þarf ekki að hlaða neitt nýtt, heldur að eina að moka úr brúninni fyrir ofan götuna. Líka er það ef rennireiðar fara að tíðkast, hreinn og beinn lífsháski að fara þennan veg. þá er og annað, sem þarf að lagfæra á veginum austur. Þar sem fjalir eru lagðar yfir ræsi, og sandurinn, sem að þeim hefir verið mokað, er fokinn frá, þar er ógerningur fyrir hesta að ná þungum vognum upp á þrepin, sem þannig hafa til orðið. Eins er það með rennireiðarnar, þegar þær rekast á þessi þrep, þá kastast allir í faðmlög sem í þeim eru, þótt þeir hafi ekki ætlað sér að faðmaat áður. Til að gera þetta somasamlega úr garði, hyggjum við að duga megi 5000 kr. til að byrja með. Þetta er eins og allir sjá ekki í Norður-Þingeyjarsýslu og ekki í Dalasýslu, svo að menn hljóta að viðurkenna, að til þessarar tillögu hefir ekki dregið okkur in svo kallaða hreppapólitík. Við höfum fengið tilmæli um það frá fjárlaganefndinni, að láta hana hafa þetta til meðferðar og taka tillöguna aftur nú; en við tökum hana upp aftur til 3. umræðu, ef fjárlaganefndin gerir það þá ekki sjáif, eina og við vonum. Eg held að eg þurfi ekki að sinni að segja meira um mínar fjárbeiðnir, sem ekki eru voðalegar. Það er reiðilaust af mínum kjósendum og mér, þótt ekki fáum við nú bæði símann og brúna, en eg vona, að við fáum að minata kosti brúna, því að eg býst við að háttvirt fjárlaganefnd líti svo á, að það sé brýn nauðsyn fyrir þetta hérað að fá brú á Fáskrúð. Eg ætla ekki að vera meinmaður neins sérstaks, þótt eg sjái að margt muni illa ráðið í þessu fjárlagafrumvarpi. Maður getur séð það við þessa atkvæðagreiðslu, sem nú fer í hönd, hvaða brtt. maður þarf að koma með til 3. umræðu.



Herra forseti! Alt það sem háttv. þm. (B. J.) sagði nú síðast, var úti á þekju. kjörstjórnin fær listana frá flokkunum og merkir þá A. B. C. o. s. frv. Gæti hún þá strykað út nöfn þeirra manna, sem væru á þeim listum, sem fyr væru komnir.



Með þessu fyrirkomulagi ætti þá kjörstjórnin að bíða meðan flokkarnir væru að halda fundi og rífast um hverjir skyldu vera á þessum lista og hverjir á hinum. Allir sjá, hve gott fyrirkomulag það er. Vill annars ekki háttv. þingm. spara sína vizku þangað til hann er beðinn um hana.



Það er ekki svo gott að átta sig á þessu máli. Samt hygg eg að háttv. þm. Dal. (B. J.) muni hafa rétt fyrir sér í reyndinni. Þó að kjósendur megi raða á listunum, þá mundu þeir alment ekki nota það. Flokkarnir mundu hver hafa sinn lista og fylgjast að um hann óbreyttan yfir höfuð og ætlast til að menn næðu kosningu eftir þeirri röð, sem á honum er. En þessi röð gæti haggast, ekki fyrir það, að kjósendur þess lista breyttu röðinni, heldur fyrir áhrif atkvæða á öðrum listum, ef þau eru talin með. Segjum að öðrum flokknum sé illa við nr. 1 á A. listanum og vilji heldur nr. 2 á þeim lista, þá gætu þeir tekið hann á sinn lista til þess að hann fengi þar nokkur atkvæði, sem gætu orðið til að breyta röðinni og tilgangur hlutfallskosningarinnar ekki nást. Yfir höfuð eiga listarnir ekki að geta gripið í og raskað hver annars röð, heldur á hver að hljóta kosning eftir þeirri röð, sem hann er í á sínum lista eða hlýtur fyrir umröðun þeirra kjósenda, er listanum greiða atkvæði.



Eg stend að eins upp til þess að leggja til, að þessu frumvarpi sé. vísað til siglingalaganefndarinnar, að umræðunni lokinni.



Eg leyfi mér að leggja til að kosin sé 5 manna nefnd til að athuga málið, að umræðunni lokinni.



Þetta frumv. er komið frá samgöngumálanefnd Nd. og er árangur athugana og yfirvegunar hennar. Þessi nefnd hefir rætt málið bæði ein sér og sömuleiðis með samgöngumálanefnd Ed. Þetta mál, samgöngumálið, sérstaklega strandferðirnar, hefir veriðmesta vandræðamál í háa tíð, og úrlausnin á því alt af orðið sú að flýja á náðardyr útlendra félaga til þess að fá viðunanleg kjör. Það hafa verið vandræði að þurfa að sæta því, ekki að eins fjárhagslega, heldur hafa og mörg óþægindi af því stafað, að útlend félög hafa verið fengin til að takast ferðirnar á hendur, t. d. má nærri geta, hver óþægindi eru að ferðast með skipunum fyrir alþýðfólk, sem ekki getur talað við þjónustufólkið á skipunum og fengið þá aðhlynning, sem þörf er á við veikt fólk. Bæði frá þessu sjónarmiði og eins frá fjárhagslegu sjónarmiði, þar sem alt tapið lendir á oss sjálfum í raun og veru, hefir nefndinni verið það ljóst, að brýn þörf væri að koma ferðinni á innlendar hendur. Það er einsætt, að fyrir eyland er það lífsspursmál að eiga einhverjar fleytur, bæði að því er snertir ferðirnar kringum landið sjálft og ferðirnar til og frá landinu. Þegar vér rekjum sögu landsins, þá leynir það sér ekki, - að það hefir orðið landinu mest til hnekkis að eiga engin skip. Það hefir verið sagt, að Íslendingar hafi átt skip og annast siglingar sínar á söguöldinni. En þetta er ekki satt nema að nokkru leyti. Íslendingar áttu að vísu skip í förum, en meginsiglingarnar voru í höndum útlendinga. Verst var þó landið komið þegar siglingarnar hurfu alveg úr höndum Íslendinga og þeir áttu enga fleytu framar. Þessu ríður á að kippa í lag. Og niðurstaðan hjá nefndunum hefir orðið sú, að þetta væri markið, að koma siglingum vorum á innlendar hendur, fyr yrði samgöngunum ekki komið í gott horf. Báðar nefndirnar, sem skipaðar eru 10 mönnum eða 1/4 hluta þingsins, hafa orðið einhuga um þetta mark, að samgöngur á sjó kæmust á innlendar hendur. En þá er spurningin, á hvern hátt það eigi að verða. Nefndunum kom saman um það, að bezt væri að skipin yrðu á prívatmanna höndum. Þótti nefndarmönnum það ljóst, að skipaútgerð rekin á landsins kostnað yrði ekki eins arðvænleg og ef hún væri rekin á kostnað prívatmanna. Það er nú einu sinni svo, að eigingirnin er meginfjöðrin í framkvæmdum manna. Reynslan sýnir, að menn leggja sig ekki eina fram í fyrirtækjum annara og í fyrirtækjum sjálfra sin. Prívatmenn eiga mest á hættu sjálfir, ef illa gengur, en launaðir menn eiga minna í hætt unni, þótt tap sé að fyrirtækjum, þeim sem þeir eiga að sjá um. Fyrir því hölluðust nefndirnar að því að fá prívatmenn til þess að takast á hendur strandferðirnar. Og með því að nefndirnar hafa viljað styðja þá hreyfing, sem komin er hér á landi í þá átt að gera millilandasamgöngurnar innlendar, þá hefir og þótt takanda í mál að fá félagið, sem er að myndast í þeim tilgangi, til þess einnig að taka að sér strandferðirnar. Var því formönnum nefndanna falið að leita fyrir sér um það við bráðabirgðastjórn félagsins, hvort það mundi vilja takast á hendur strandferðirnar. Svar bráðabirgðastjórnarinnar er prentað í nefndarálitinu, og sézt af því, að forgöngumennirnir lýsa yfir því, að það hafi verið hugsun þeirra frá upphafi, að félagið tæki líka að sér strandferðirnar seinna meir. Hér er ekki um neina bindandi samninga eða loforð að ræða, enda er ekki von til þess, stjórnin hefir ekki vald til þess, þar sem félagið er enn óstofnað. Hins vegar lýsir þessi bráðabirgðastjórn yfir því, að hún muni mæla með því, að félagið takist strandferðirnar á hendur. Og það er víst, að þessi bráðabirgðastjórn félagsins mun hafa talavert mikið að segja hjá félaginu, hvort sem nokkurir úr henni komast í stjórn þess eða ekki, sem þó er líklegt. En þetta bréf stjórnarinnar er mjög varkárlega orðað. Stjórnin segist vilja leggja til með því, að félagið taki að sér strandferðirnar, ef útgerð félagsins reynist vel. Í því liggur, að félagið muni ekki taka að sér strandferðirnar fyr en reynsla er fengin um millilandaferðirnar. Þar með er útséð um, að félagið geti tekið að sér strandferðirnar fyrst um einn. Það er gert ráð fyrir því, að félagið geti ekki tekið til starfa fyr en í árabyrjun 1915, og með því að félagið mun ekki taka að sér strandferðirnar fyr en reynsla er kominn um hinar ferðirnar, þá er ekki að búast við, að félagið taki að sér strandferðirnar fyr en í fyrsta lagi 1916. Þar sem það var nú niðurstaða nefndanna, að koma strandferðunum á innlendar hendur, jafnvel þó ekki tækist samningar við hið væntanlega eimskipafélag Íslands, þá tók nefndin til íhugunar, hver leið væri að komast samt að því marki. Og sá þá enga aðra leið en landssjóðsútgerð. Nefndirnar voru. þó í vafa um það í fyrstu, hvort það væri gerlegt. En nefndirnar höfðu fengið upplýsingar um strandferðirnar, sbr. fylgiskjölin við nefndarálitið. - þar af kom þó flsgskj. 3 ekki fyr en nefndarálitið var samið - þá varð niðurstaðan sú, að ekki mundi hættulegt fyrir landssjóð að taka að sér útgerðina. Raunar má gera ráð fyrir því, að áætlun nefndarinnar reynist ekki alveg rétt og að landssjóður verði fyrir meiri halla. En þess er að gæta, að hallann af strandferðunum höfum vér sjálfir jafnan orðið að borga í raun réttri, hver sem hann er. Að því athuguðu þótti oss, hvernig sem veltur, réttast að láta landssjóð taka að sér ferðirnar, í stað þess að greiða útlendingum stórfé fyrir óviðunanlegar ferðir, sem landið hefir ekkert yfir að segja, nema hvað stjórnin hefir ofurlítið getað haft áhrif á ferðaáætlanirnar. Með þessari tillögu nefndanna er sá vinningur, að skipin yrðu innlend með áhöfnum, sem tala landsins eigin tungu. Á þessu stigi málsins skal eg ekki fara út í einstök atriði. En geta vil eg þess, að nefndirnar búaat ekki við, að útgerðin geti byrjað fyr en 1916. Því verður að gera bráðabirgðaráðstafanir þangað til. Þær hafa nefndirnar hugsað sér þannig, að stjórninni væri veitt heimild til að leigja skip Þau þyrftu ekki að vera dýr né mjög vönduð; menn mundu sýna þolinmæði svo stuttan tíma, sem hér er um að ræða, þótt strandferðirnar yrðu ekkí eins fullkomnar og æskilegt væri. Geta vil eg þess viðvíkjandi frumv., að þótt það þingskapanna vegna sé borið fram af samgöngumálanefnd Nd., þá er það í rauninni sameiginlegt frumv. nefndanna í báðum deildum. Skal eg með leyfi hæstv. forseta lesa upp bréf frá samgöngumálanefnd Ed. »Samgöngumálanefnd Ed. lýsir yfir því, að hún er eindregið fylgjandi því frumv. til laga um strandferðir, sem samgöngumálanefnd Nd. ber upp. Hafa nefndirnar unnið að þessu frumv. í sameiningu og orðið ásáttar um það í öllum greinum. Hins vegar hefir ekki getað komið til mála - eftir þingsköpunum - að nefndirnar semdu sameiginlegt nefndarálit, og fyrir því ber Ed. enga ábyrgð á nefndaráliti Nd. nefndararinnar, eða framsögu málsins þar, en mun trúlega fylgja frumv., ef það verður samþykt í Nd. og færa sín rök fyrir því í sérstöku nefndaráliti. Þetta er Samgöngumálanefnd Nd. heimilt að gera háttv. Nd. kunnugt. Ed. Alþingis, 11. Ágúst 1913. G. Björnsson Sig. Eggerz. formaður. Til samgöngumálanefndar Nd.« Þetta frumv. er þannig fram komið eftir samkomulagi beggja nefnda. Eru þær einhuga að fylgja frumv. fast fram og koma síðar með br.till. við fjárlögin. Viðvíkjandi áætlunum skal eg að eins geta þess, að nefndin hefir áætlað kostnaðinn í öllum greinum mikið hærri en kaupm. Thor E. Tulinius. Hann áætlar kostnaðinn við hvert skip mánáðarlega ekki nema 7500 kr., en nefndin áætlar hann 9413 kr. Og þar sem Hendriksen formaður Thorefélagsins áætlar nægilegt til fyrningar 5%, hefir nefndin áætlað 10%. Skipið borgar sig þannig á 10 árum í stað þess að nægilegt mun vera að borga það á 20 árum, þar sem um verzlunarskip er að ræða. Um fiskiskip - botnvörpunga - er öðru máli að gegna, og því er það vani að láta 10% ganga til fyrningar. Þá er enn eitt atriði, sem er mjög mikilsvert. Nefndin hefir áætlað hvert tonn af kolum á 30 kr., þar sem Tulinius gerir ekki ráð fyrir meiru en 25 kr. Þetta gerir mikinn mismun. Kolaverðið og fragt á kolum er nú svo hátt, að engin líkindi eru til að það haldist. Sparast þannig mikið fé, þegar fram í sækir, ef ekki straks eftir fyrsta árið. Eg skal geta þess, að kolanefndin gerði ráð fyrir, að við gætum alt af fengið kol fyrir 20 kr. tonnið. Hefði þetta verið rétt, mundu hafa sparast 10 kr. á hverju tonni og nemur það eigi lítilli upphæð, eins mikið og skipin þurfa að nota af kolum.



Eg er samdóma háttv. þm. Sfjk. (V. G.) um það, að ekki þurfi að tala langt mál um einstök atriði við þessa umr. Eg er honum og nefndinni líka samdóma í því, að æskilegast væri, að vér fengjum sem fyrst samgöngur bæði milli landa og með atröndum fram, sem Íslendingar sjálfir önnuðust og réðu. En eftir því sem útlit er til nú, þá er engin von til þess, að Eimskipafélag Íslands geti komist á laggirnar og tekið til starfa á næstu tveim árum, að minsta kosti ekki næsta ár. Áætlanir þess eru alt of lágar eftir skipaverði nú. Mér er sagt, að eftir því sem verð er á skipum nú veiti ekki af 5–600 þús. kr. kapítali til að geta fengið bygð 2 skip af þeirri stærð og sniði, sem hér er til ætlað, þó að skipasmíðaverkstæði veiti lán og taki veð í skipunum fyrir því sem til vantar. En í próspectus eru að eins 340 þús. kr. áætlaðar til þess. Og enn eru ekki komnar inn nema 300 þús. kr. í peningum og loforðum um hlutabréfakaup. Það á því nokkuð langt í land, að þetta félag taki til starfa. Þess vegna er nauðsynlegt að gera einhverjar bráðabirgðaráðstafanir. Eg vil leyfa mér að vekja athygli háttv. deildar á því, að hvenær sem strandferðirnar komast í hendur annara en þeirra, sem einnig halda uppi millilandaferðunum, eykst kostnaður við vöruflutninga til hafna út um land að miklum mun. Þá bætist við sérstakur flutningskostnaður frá staðnum, sem milliferðaskipið kemur til og varan er flutt til og til afhendingarstaðsins. Það er búið að koma mönnum upp á það, að borga sömu farmgjöld til allra hafna, nema hvað nú bætist við dálítill umhleðslukoatnaður til smáhafnanna. Ef enn bætist þar við fragt, þá kvartar einhver. Það er því bráðnauðsynlegt að millilandaferðir og strandferðir séu á sömu höndina ef unt er. Þegar sami aðilinn annast um hvottveggja, má semja svo um, að hækkunin verði ekki meiri en umhleðslugjaldinu nemur. Tæki landið sjálft að sér strandferðirnar einar, en annað félag eða félög hafi millilandaferðirnar, þá bætist því talsverður kostnaður á flutning útlendu vörunnar til smáhafnanna, því ekki getur landið tekið að sér flutninginn endurgjaldalaust; hvort sem það kaupir skip, eða leigir. Þegar því um þessa bráðabirgðaráðstöfun að ræða, væri það óefað hentugast, ef hægt væri, að fá sama félagið, sem flytur mestar vörurnar til landsins, til þess að flytja þær einnig áfram milli hafna á landinu. Þetta næðist ef hægt væri að fá Sameinaða gufuskipafélagið til þess að halda áfram strandferðum eins og nú, þangað til Eimskipafélag Íslands getur tekið við, og alt ætti að stefna að því, að Eimskipafélagið ætti að geta tekist hvorttveggja á hendur, bæði strandferðir og millilandaferðir. Eg hefi skýrt háttv. nefnd frá því, að eg hefi gert miklar tilraunir til þess að geta fengið tilboð um strandferðir úr fleiri en einni átt. Það er nú komið tilboð frá Björgvinjarfélaginu, en það felur ekki í sér eiginlegar strandferðir í sama stíl og þær eru nú. Það er nefnilega ómögulegt að fá nokkurt utanríkisfélag til þess að takast slíkar strandferðir á hendur. Tilboð þessa félags gengur út á það, að það býðst til að halda uppi ferðum milli Noregs og Íslands 14. hvern dag, þannig að skipin fari í hverri ferð kringum land - komi í annari ferðinni sunnan um land, en fari vestur og norður um land. í hinni og vice versa - og komi við á mörgum stærri höfnum. Fyrir stærri viðkomustaði er þetta auðvitað ágætt fyrirkomulag, en þá verður að finna einhver önnur ráð viðvíkjandi þeim minni. Mér hefir hugkvæmst að fullnægja mætti þörfinni annaðhvort með því að láta eitt lítið flutningaskip þræða smáhafnirnar eða þá með litlum fjarðabátum, sem höguðu ferðum sínum eftir ferðum millilandaskipanna. Hefi eg í því skyni útvegað og sýnt nefndinni teikningar af bátum, sem gætu verið nothæfir til þessa, gerðir eftir fyrirmyndum frá Noregi. Norðmenn eru smátt og smátt að hverfa frá því að láta stór strandferðaskip fara inn á hvern vog og vík, heldur haga þeir strandferðunum svo, að þeir hafa fjarðarbáta með mótorvélum í sambandi við aðalskipin, sem flytja vörur og fólk inn á smáhafnirnar. Og þetta hefir reynst vel. Eg áleit því rétt að gefa þinginu kost á að athuga þetta, ef ske kynni að það vildi sinna því að einhverju leyti. Svo mikið er víst, að fyrir Suðurland gæti slikir bátar komið að fullum notum, þegar sími er kominn til Víkur og Hornafjarðar. Einn flóabátur gæti haft stöð í Vestmannaeyjum og flutt þaðan fólk og vörur til hafnanna á Suðurlandi, þegar veður og brim leyfði. En það gætu menn alt af vitað um í símanum. Á sama hátt mætti hafa bát á Djúpsvogi fyrir Austur-Skaftafellssýslu. Sá bátur, sem teikningin er gerð af, er ætlast til að hafi 40 hesta »mótor«, eyði 10 kilogr. af hráolíu á kl.st., fari 8 kilometra á klukkustund, kosti úr stáli 26 þús. kr., hafi lestarrúm fyrir 15 tons, sem auðvitað má stækka með því að minka farþegapláss, sem ætlast er til að taki 70 farþega með Þilfarsplássi. Mér skilst sem nefndin hafi komist að þeirri niðurstöðu, að slíkur bátur gæti ekki orðið nothæfur, nema fyrir Suðurlandi, en fyrir Austur- og Vesturlandi ætlist hún til að gangi tvö stærri strandferðaskip, eins og nú er. Undir öllum kringumstæðum virðist hún vilja að slíku fyrirkomulagi sé haldið 1914 og '15. Eg get fullyrt það, að slík skip til strandferða er hvergi hægt að fá nú, nema hjá »Sameinaða gufaskipafélaginu« og er það þó torsótt. Þegar fjárlagafrumvarpið var prentað, hafði stjórnin ekki fengið neinn ádrátt um það enn. Þegar eg átti tal við forstjóra félagsins í Maímánuði, vildi hann ekki lofa neinu um að endurnýja samninginn um »Skálholt« og »Hóla«. Og þegar eg kom til Hafnar í vor, var það fyrst í skilyrðum haft, að félagið fengi uppbót á kolatollinum, einnig fyrir strandferðaskipin. Þó leyfði hann mér - áður en eg fór heim - að lýsa því yfir, að félagið mundi ganga að því að endurnýja samninginn um 2 ár án þess skilyrðis, ef ekki byðist betra. Þessu vildi eg skýra háttv. þm. frá.



Það er rétt, sem hæstv. ráðherra tók fram, að ef strandferðirnar komast á aðrar hendur en þær, sem líka annast millilandaferðirnar, þá hefir það í för með sér talsverðan aukakostnað, sem nemur fragtinni á vörum frá þeim stað, sem skipið kemur við á, til afhendingarstaðsins, sem skipið kemur ekki við á. Það er gefið, að jafnvel þótt landssjóður tæki að sér strandferðferðirnar, þá gæti hann ekki flutt þessar vörur endurgjaldslaust. En þess ber að gæta, að eins og nú er, þá fer talsverður aukakostnaður líka í umhleðslugjöld. Enn ber að líta á það, hvort sanngjarnt sé, að landssjóður borgi ferðirnar til þessara smáhafna, sem flytja þarf vörur til. Auðvitað væri það æskilegast að allir ættu við sömu kjör að búa - en það er nú svo, að þeir, sem lifa á fjarlægari stöðum verða að gjalda þess í mörgu. Það er t. d. munur til aðdrátta til búsins fyrir mann, sem býr upp til dala og þann sem býr við sjó. Kolin eru orðin nokkuð dýrari fyrir sveitamanninn, þegar hann er búinn að flytja þau heim til sín, en þann sem býr í sjóþorpi og fær þau beina leið. Og þó hefi eg ekki heyrt neinn ætlast til þess, að landssjóður borgaði þennan mismun. Þetta vakti fyrir nefndinni sem það »primæra« að Eimskipafélagið tæki hvortveggju ferðirnar að sér. Hitt var að eias »secundært«, að lánaðist það ekki og gæti ráðherra ekki útvegað heppilegar strandferðir, þá væri lagt út í landssjóðaútgerð og landssjóður greiddi sérstaka borgun fyrir fragt til þessara staða. Eg gleymdi í fyrri ræðu mínni að minnast á tilraunir stjórnarinnar til að ná í samninga um strandferðir. Eins og hæstv. ráðherra skýrði frá, liggur nú fyrir tilboð frá Björgvinjarfélaginu. Þetta tilboð virðist alveg óaðgengilegt eitt sér og það þegar af þeirri ástæðu, sem hæstv. ráðherra gat um á fundi við nefndina, að skipin eiga ekki að koma við annarstaðar í útlöndum en í Noregi. En viðskiftasambönd íslenzkra kaupanna eru að mestu leyti annarstaðar, ganga aðallega í gegn um Kaupmannahöfn og Leith. Ef gengið væri að tilboði þessa félags, ræki að því sama, sem hæstv. ráðherra talaði mikið um viðvíkjandi strandferðum, að borga yrði sérstaka fragt af vörum, sem kæmu með öðrum millilandaskipum til landsins. En tilboðið er gallað að mörgu öðru leyti. Í fyrsta lagi felur það ekki í sér eiginlegar strandferðir, það er að vísu ætlast til að skipin fari kringum land til útlanda og »vice versa«. En þau eiga ekki einu sinni að koma við á jafnmörgum höfnum og þau millilandaskip, sem við nú höfum t.d. við Húnaflóa koma koma millilandaskipin nú Við á 7 stöðum alls. Bergensku skipin áttu alls ekki að koma við á neinum af þessum höfnum. Þó gat hæstv. ráðherra þess, að hann mundi geta fengið þá tilslökun, að þau færu inn á eina höfn við Húnaflóa, en það stendur ekki í tilboðinu. Líka er svo ákveðið víkjandi vetrarferðum, að Norðurland hefir engar skipakomur á vetrum. Á Austurlandi koma skipin um þann tíma árs að eins við á Eskifirði og Seyðisfirði og svo á Suður- og Vesturlandi alt að Ísafirði. En alla leiðina millí Ísafjarðar og Seyðisfjarðar verða því engar samgöngur frá því í Nóvember til Marzloka. Þetta kemur auðvitað ekki strandferðunum við, því að þeim er heldur ekki haldið uppi á vetrum, en hefir þó þýðingu, þar sem millilandaskipin sem ná eru, koma við á þessum stöðum. Hvað snertir þessar teikningar, sem hæstv. ráðherra hefir útvegað, af mótorbátum, sem hann upphaflega hafði hugsað sér 6, þá kemur það ekki til mála, að þeir séu nothæfir, í stað strandferða, nema þá kannske fyrir Suðurlandi. Ef til vill væri hugsanlegt, að þá mætti nota til þess að koma lagi á flóabátana og fækka viðkomustöðum inna stærri skipa. Flóabáta höfum við nú á Faxaflóa, Breiðaflóa, Ísafjarðardjúpi og Eyjafirði. En þessir vélbátar eru svo lagaðir, að þeir eiga ekki við hjá okkur. Það or vafasamt, að þeir þoli sjóinn við strendur Íslands, og áreiðanlegt er, að lestarrúmið, sem gert er ráð fyrir, verður að stækka. 7 tonna lestarúm er alt of lítið. Jörundur, flóabáturinn á Eyjafirði, hefir 30 tonna lestarúm, og jafnvel það er of litið. Aftur á móti virðist ekki nauðsynlegt að hafa farþegarúmið svona stórt, fyrir 70 farþega. En líklega er nú svo ráð fyrir gert, að meiri hluti þeirra verði á þilfari. Það getur verið, eins og eg hefi sagt, að slíkur bátur ætti við fyrir Suðurlandi, en þó því að eins, að höfn sé komin í Vestmannaeyjum. Að öðrum kosti yrði ekki tiltök á að nota minni bát en Ingólf, sem kostaði 70. þús. kr., og er þó spursmál, hvort hann dygði. Alt annað mál væri, ef höfn væri komin í Vestmannaeyjum. Þá væri hægt að hafa þar aðalstöð og fregna í símanum, hvenær sjór væri góður á viðkomustöðunum fyrir Suðurlandi. Viðvíkjandi þeirri athugasemd, að ekki sé hægt að fá strandferðir, nema hjá því »Sameinaða«, þá er mér ekki kunnugt um, hvað reynt hefir verið í því efni. Það þyrfti hæstv. ráðherra því að gefa upplýsingar um. En það eru til bæði önnur skip og félög, sem reyna mætti við, áður en hægt væri að segja, að ómögulegt væri að komast að einhverjum samningum annarstaðar. Það kom berlega fram í nefndinni mjög mikill andblástur gegn því, að eiga nokkurn skapaðan hlut við Sameinað gufuskipafélagið framar. Menn þykjast hafa fengið sig fullsadda af því að eiga við þetta félag, og vilja gera alt til að losna við það. Og það eru ekkí einungis Íslendingar, sem sjá þetta, að það er okkur til hnekkis að vera bundnir við Sameinaða gufuskipafélagið. Eg átti nýlega tal við merkan danskan mann, sem nú er hér staddur, prófessor Lorentzen, og sagði hann, að það væri lífsspursmál fyrir okkur að losna við samgöngueinokun þessa félags. Þetta er danskur maður, sem þannig talar, en hann litur óvilhalt á málið. Annars er nógur tími til að tala um þetta spursmál, því að nefndirnar hafa ekki tekið það til nægilegrar athugunar enn þá.



Það eru að eins örfá orð viðvíkjandi þessu norska tilboði. Háttv. framsögum. sagði, að eg hefði talið það galla á því, að skip þess félags mundu ekki fást til að hafa viðkomustaði erlendis utan Noregs. En mér hefir aldrei komið það til hugar, að þessi skip kæmu í staðinn fyrir millilandaskip, þau er nú höfum vér. Vér höfum enn samning við Sameinaða gufuskipafélagið um millilandaferðirnar til 6 ára. En þessar norsku ferðir eiga að koma í stað núverandi strandferða, ef til kemur, og utanferðir þeirra eru aukageta. Eg hefi litið svo á, að ef við sættum tilboði, því sem fáanlegt hefir verið frá þessu félagi, þá fengjum við meira af strandferðum eða hringferðum með viðkomum á aðalhöfnum landsins, heldur en nokkurn tíma áður. Og það kostar oss að eins helminginn af því sem strandferðatillagið er nú. Fyrir hinar 30,000 krónurnar mætti svo hafa sérstakt skip eða nýja flóabáta til að flytja vörurnar út milli smærri hafna. En hvort sem það er eitthvert félag eða landssjóðsútgerð, sem hefir þær ferðir á hendi, þá hljóta að koma á aukafragtir. Sameinaða gufuskipafélagið hefir þann góða kost, að það sparar okkur aukafragtirnar frá aðal-viðkomustöðunum. Það er því stór sparnaður fyrir landið að halda þeim samningi áfram, ef unt er. - Eg heyrði að háttv. framsögumaður sagði, að landssjóður myndi græða á að taka að sér aukaferðirnar. Eg vil í því sambandi leyfa mér að vísa til bréfs hr. Hendriksens, sem eg hefi fengið nefndinni, og væri fróðlegt að bera það saman við skýrslu Tuliniusar, sem nefndin hefir, að mér skilst, bygt á. Eftir því bréfi er langt frá að það hafi orðið gróði á ferðum Austra og Vestra, heldur beint tap. Og við getum ekki búist við að landið slyppi með minna tap, heldur mætti búast við að það yrði fyrir enn þá meiri halla. Það er því ekki nein gróðsvon að landið taki að sér strandferðirnar, heldur má það miklu fremur heita neyð arúrræði og yrði miklu dýrara fyrir landið heldur en að hlíta þeim kjörum, sem við höfum nú við að búa.



Út af því sem hæstv. ráðherra sagði um bréf Hendriksens, skal eg leyfa mér að minna á, að það liggur líka annað bréf fyrir frá Tuliniusi.  Enda þótt eg hafi skrifað undir nefndarálitið fyrirvaralaust, þá var eg meðnefndarmönnum mínum ekki sammála um sum atriðin. Eg var ekki ánægður með að fá strandferðirnar í hendur neinu félagi, en eg get sætt mig við það og mun fylgja því, úr því að það varð ofan á í nefndinni. Mín skoðun er, að landið eigi sjálft að hafa á hendi strandferðirnar, engu síður en landpóstferðir, síma o. s. frv. Ástæðan til þess er meðal annars sú, að hingað til lands sigla mörg samkeppandi félög, og eg verð að telja það mjög óheppilegt, að einu félaginu af mörgum samkeppandi félögum sé afhentar strandferðirnar, því öll félögin þurfa að koma vörum til Smáhafnanna. Þar af leiðandi á landið sjálft að hafa þær í sinni hendi. Þetta sem hæstv. ráðherra sagði, að það væri óhjákvæmilegt, að á vöruflutninginn milli hafna legðist sérstök fragt, eða tvöföld fragt, ef landssjóður ætti strandbátana, get eg ekki séð að rétt sé. Það þarf ekki að leggjast fremur á strandferðirnar, þótt landssjóður eigi Skipin, en einstakt félag. Eg er hátttv. framsögumanni alveg samdóma um það atriði. Strandferðirnar eiga einmitt að vera alveg aðskildar. Þá fyrst eru innanlandssamgöngurnar í því lagi, sem þær eiga að vera. Viðvíkjandi smærri flóabátum skal eg geta þess, að nefndin gat ekki fallist á að taka upp fleiri flóabáta en verið hafa til þessa, nema ef vera skyldi Suðurlandsbát. En hann þyrfti þá að vera 80–100 smálestir til að vera sjófær á því svæði. Ingólfur t. d. er ekki sjófær til að fara suður fyrir Reykjanes, nema í alveg einsýnu veðri. - Svo skal eg svara því, sem hæstv. ráðherra sagði, að báturinn ætti að vera í Vestmannaeyjum. Afleiðingin verður sú, að það legst meiri koatnaður á flutning vörunnar, heldur en ef báturinn væri í Reykjavík. Eg skal taka til dæmis, að ef stórkaupmaðar í Reykjavík vill flytja vöru til Víkur, þá verður hann að borga sérstakt umhleðslugjald o.s.frv. í Vestmannaeyjum. Eg held, að það sé ráðlegra fyrir landið og þingið, að fylgja nefndunum í báðum deildum í því, sem þær ætlast til að gert verði í þessu máli, þó að eg sjái á því nokkra agnúa. Þetta vonleysi hæstv. ráðherra um, að hlutafélagið komist á stofn, held eg að ekki sé á rökum bygt. Það mun nú vera safnað um 300,000 kr. og félagið hefir fengið upplýsingar um, hvað skipin muni kosta. Það er ekki ætlast til að eins mikið verði borið í útbúnað skipanna eins og í skip Sameinaða gufuskipafélagsina; þau eiga ekki að vera skreytt með kopar né fuglsaug-mahogni, og yfir höfuð er ætlast til að leggja meira í þægindin, heldur en í skrautið. Hvítmáluð fura setur verðið á bygging 1. farrýmis niður um 30%. Þetta láta Norðmenn sér duga, og líta þeirra farrými á skipum eins vel út og hinna. Eg held, að deildin geri rétt í að styðja þetta mál og taka það eins og það liggur fyrir. Nefndirnar úr báðum deildum hafa komið sér saman um þetta, og eg skoða það ekki neitt neyðarúrræði.

Frams.m. (Valtýr Guðmundsson): Það eru að eins fáeinar athugasemdir við ræðu hæstv. ráðherra. Hann talaði um, að norsku ferðirnar ættu ekki að vera millilandaferðir og það hefði því enga þýðingu, þó þau hefðu ekki viðkomustaði erlendis, nema í Noregi, en það hefði þó þýðingu fyrir aukafragtirnar. Hann vildi halda því fram, að það væri ómögulegt að forðast aukafragtirnar, nema með því að semja við Sameinaða gufuskipafélagið. Eg er honum ekki sammála um það, því að það er líka hægt ef Eimskipa félag Íslands tekur að sér ferðirnar. Þegar eg sagði, að landssjóður græddi á aukaferðunum, þá meinti eg, að það hlyti að bætast við tekjumegin liður, sem alls ekki er til í áætlun okkar í nefndarálitinu. Svo vitnaði hæstv. ráðherra í skýrslu Hendriksens. Eg skal nú ekki fara mikið út í þessar skýrslur fyrverandi og núverandi forstjóra Thorefélagains, hvor þeirra sé réttari. Þeim ber ekki saman. Fyrir Tuliniusi getur ekki verið um neina hagsmuni að ræða. En öðru máli er að skifta um Hendriksen. Hann hefir verið þjónn Sameinaða gufuskipafélagsins og er því hliðhollur, og sumt í skýrslu hans er beint til að villa. Það er t. d. auðsjáanlega villandi í skýrslu hans, að skipin Austri, Vestri og Perwie er reiknuð á 500,000 kr. Svo reiknar hann vexti og fyrningargjald 50–55,000 kr. á ári, en það er mjög óréttlátt, því að það ber ekki að reikna nema fyrir þann tíma, sem skipin voru í strandferðum. Og það sér hver maður, að það er rangt reiknað, að skipin hafi kostað 500,000 kr., því að við vitum, hvað bygging Austra og Vestra kostaði, og það er ómönulegt að reikna Perwie nema 40–50,000 kr. Hann segir að þetta sé »bogført Værdi«, en það hlýtur að vera rangi samt, þó svo hafi verið bókfært, og er auðsjáanlega gert til að villa. Við vitum vel, að Perwie er mjög lélegt skip og getur ekki hafa kostað meira en þetta, og Austri og Vestri vitum við að kostuðu, er þeir voru bygðir, 170,000 kr. hvor. Það voru að eins þessar athugasemdir sem eg vildi gera.