Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (EÁrna): Ég vil þakka hv. dm. fyrir góða samvinnu á þessu þingi og á fundum d. þennan tíma, sem þingið hefir staðið, og óska þeim góðrar líðunar og góðrar heimkomu þeim, sem eiga heima utan Reykjavíkur. b. Í neðri deild. Á 32. fundi í Nd., s. d., að lokinni dagskrá, mælti

Á 14. fundi í Sþ., 9. des., lagði forseti fram svofellt yfirlit um störf þingsins: Þingið hefir staðið frá 2. nóv. til 9. des., samtals 38 daga. Þingfundir hafa verið haldnir: í neðri deild 32 í efri deild 30 í sameinuðu þingi .. 14 Alls 76 þingfundir. Þingmál og úrslit þeirra: I. Lagafrumvörp: 1. Stjórnarfrumvörp a. lögð fyrir neðri deild . . 2 b. - - efri deild ... 5 ? 7 2. Þingmannafrumvörp a. borin fram í neðri deild 31 b. - - efri deild 9 - 40 - 47 Þar af a. Afgreidd sem lög stjórnarfrv. .. 7 þingmannafrv. 19 - alls 26 lög b. Felld þingmannafrumvörp . 2 c. Ekki útrædd þingmannafrumvörp . 19 47 II. Þingsályktunartillögur: a. Bornar fram í neðri deild ... 20 b. - - - efri deild .... 25 c. - - - sameinuðu þingi 9 - 54 Þar af a. Þál. afgr. til stj.: 1. ályktanir Alþ. 14 2. ályktanir Nd. 6 3. ályktanir Ed. 11 - alls 31 þál. b. Um skipun n. samþ 1 c. Felldar 2 d. Afgr. með rökst. dagskrá 2 e. Vísað til stj. ... 3 f. Ekki útræddar . 15 - 22 54 III. Fyrirspurnir: Borin fram í neðri deild og svarað 1 Mál til meðferðar í þinginu samtals 102 Síðan mælti

forseti (JBald): Störfum þessa Alþingis er nú lokið. Það var saman kallað til þess að leggja fullnaðarsamþykki á breytingu þá á stjórnskipunarlögum landsins, sem samþykkt var á síðasta Alþingi, og til þess að samþykkja kosningalög í samræmi við hina nýju stjskr. Það er sjálfsagt ekki óblandin ánægja með afgreiðslu þessara mála, en reynslan á eftir að sýna, hvernig þau gefast í framkvæmd. Merkilegust atriði í hinni nýju stjórnarskrá eru aukinn kosningarréttur með lækkun aldurstakmarks og burtfellingu þess, að veittur sveitarstyrkur valdi missi kosningarréttar, svo og ákvæðin um landslista og um uppbótarþingsæti til þess að jafna mismun milli flokka, er fram kann að koma við kjördæmakosningar. Ég óska alþingismönnum, sem heima eiga utan Reykjavíkur, góðrar heimferðar og öllum gleðilegra hátíða.

Stóð þá upp forsætisráðherra, Ásgeir Ásgeirsson, og las upp konungsumboð sér til handa til þess að segja Alþingi slitið. Síðan mælti

forsrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Samkv. þessu umboði segi ég þessu 47. löggjafarþingi slitið. Ég vil biðja hv. þingmenn að rísa úr sætum sínum og minnast ættjarðarinnar og konungsins. Lengi lifi ættjörð vor og konungurinn [Tók þingheimur undir með ferföldu húrrahrópi.] Var síðan af þingi gengið.

Thor Thors Ég vil geta þess f. h. stjskrn.Nd., að þær brtt., sem komið hafa fram við frv. um kosningar til Alþ. í Ed., miða allar að því að samræma frv. við þær breyt., sem gerðar voru á því í Nd. Ég vil jafnframt geta þess, að enda þótt einstakir nm. í stjskrn.Nd. séu óánægðir með það, hverja afgreiðslu þetta frv. hefir fengið í þinginu, vill stjskrn. í heild leggja til, að þetta frv., eins og það nú liggur fyrir, verði samþ.

Vilmundur Jónsson Ég verð að biðja hæstv. forseta um að veita mér leyfi til að segja fáein orð áður en atkvgr. hefst. Ég gerði þá kröfu undir umr. í nótt til hæstv. forseta, að þar sem svokölluð brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. við dagskrártill. mína væri alls ekki stíluð sem brtt., þá væri mín till. borin upp fyrst, en hans till. síðar sem sjálfstæð dagskrártill. Nú vitnaðist það, að hv. 1. þm. Reykv. hafði laumazt til og gert breyt. á till. sinni eftir að henni hafði verið lýst. En þá var samþ. að slíta umr. aður en sú breyting hans var gerð þingheimi kunnug. Taldi ég að hún gæti þá ekki komið til atkvæða öðruvísi en í sinni upphaflegu mynd, og þá sem sjálfstæð till. Á þessu byggði ég kröfu mína. En hæstv. forseti leit svo á, að ekki væri búið að slita umr. með samþykktinni um að slita þeim, og væri því enn mögulegt að lýsa breyt., sem hann og gerði. Breytingin var sú, að skoða má, að nú sé brtt.hv. 1. þm. Reykv. orðin í því formi, að hún megi heita brtt. við till. mína. Tek ég því aftur kröfu mína til hæstv. forseta um, að till.hv. 1. þm. Reykv. verði borin upp sem sjálfstæð till. og sætti mig við, að hún verði borin upp sem brtt. við dagskrártill. mína.

Ólafur Thors Ég verð að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann leyfi mér að gera grein fyrir atkv. mínu. Tel ég sennilegt, að svo muni fara, að fleiri hv.þm. æski þess sama. Ég mótmæli þeim orðum í till.hv. 1. þm. Reykv., að sú leið, sem við flm.þáltill. viljum fara í þessu máli, sé ófær. Fordæmið, sem gefið er, er það, að þegar þjóðaratkv. hefir gengið um mál, og þegar sýnt er, að Alþingi vinnst ekki tími til að taka þjóðarviljann til greina, þá skori þingið á ríkisstj. að fullnægja þessum þjóðarvilja. Þetta er með öllu hættulaust fordæmi. En af því að mér er kunnugt um, að ef till.hv. 1. þm. Reykv. verður felld, þá verður dagskrártill. hv.þm.N.-Ísf. samþ., en hana tel ég með öllu ótæka, og till. okkar um afnám bannsins með bráðabirgðalögum þar með felld, þá greiði ég atkv. með till.hv. 1. þm. Reykv., og mér er þetta ljúfara fyrir það, að hv. hm. Borgf. upplýsti við umr. í nótt, að flm.till. um þjóðaratkvæði á síðasta þingi hefðu beinlínis tekið það fram, að þeirra vilji væri sá, að málið kæmi ekki til kasta þingsins fyrr en ríkisstj. hefði undirbúið nýja löggjöf í samræmi við þjóðarviljann og lagt hana fyrir þingið, en þessu skilyrði upphafsmanna þjóðaratkvgr. hefir ekki verið fullnægt. Með till.hv. 1. þm. Reykv. er fullnægt höfuðatriði þessa máls, að Alþingi viðurkenni skilyriðislaust, að fara beri eftir þjóðarviljanum og afnema bannið. Hvort það er gert nokkrum mánuðum fyrr eða síðar, skiptir að vísu máli, aðallega vegna þess, hversu erfitt mun reynast að halda uppi lögunum, en það skiptir ekki öllu máli. Með þessum formála segi ég já.

Páll Hermannsson ég tel að vísu þessa brtt. efnislega seð réttmæta, en þar sem ég tel, að dagskrártill. hv.þm.N.-Ísf. falli betur við efni þáltill., þá tel ég réttara, að hún verði samþ., og segi ég þess vegna nei.

Pétur Ottesen Þar sem í brtt.hv. 1. þm. Reykv. við hina rökst. dagskrá felst full viðurkenning á því, að eigi sé fært að afgr. þetta mál með því að breyta gildandi lögum með bráðabirgðalögum, og har sem með samþykkt hennar er ennfremur tryggt, að mál þetta verði ekki afgr. án þess að samin sé jafnframt vönduð og vel hugsuð áfengislöggjöf, þá greiði ég atkv. með till. og segi já.

Vilmundur Jónsson Ég lít að vísu svo a, að eðlilegt se, að áfengislöggjöfinni verði breytt í samræmi við þjóðaratkv. það, sem fallið hefir, og geri ég ráð fyrir, að þau verði úrslit málsins. Hinsvegar tel ég, að það geti aðeins orðið á þann hátt, að sá meiri hl. þjóðarinnar, sem er fylgjandi fullu afnámi bannsins, skipi þingið svo, að meiri hl. þess verði að þessu leyti í samræmi við meiri hl. þjóðarinnar. Með þjóðaratkv. er ekki hægt að hefta sannfæringar- og samvizkufrelsi þm. A. m. k. mótmæli ég því mjög ákveðið fyrir mitt leyti. Ég játa, að skoðanir mínar á þessu máli eru, því miður, aðeins í samræmi við skoðanir minni hl. þjóðarinnar, en það rýrir réttmæti þeirra að engu leyti. Ég skoða mig sem fulltrúa þess minni hl. og mun, þegar þar að kemur, greiða atkv. samkv. því, ef það á fyrir mér að liggja að eiga þá atkv.rétt um málið. Fyrir því get ég ekki greitt atkv. dagskrártill. góðtemplarans, hv. 1. þm. Reykv., að með henni gerir hann lævíslega tilraun til að binda atkv.þm. fyrirfram í þessu máli og með fullu afnami bannsins, án tillits til þess, hver sannfæring þeirra er, um leið og hann leitast við að sundra þeim atkv., er komið gætu í veg fyrir þá smánarlegu og hættulegu afgeiðslu málsins, sem fyrirhuguð er með þáltill. - aðferð, sem þessum eina hv.þm. er samboðin, sá Mefistofeles sem hann er. Segi ég því nei.

Bergur Jónsson Í trausti þess, að dagskrártill. hv.þm.N.-Ísf., sem er að efni til hreinasta vitleysa lögfræðilega séð, enda byggð á úreltri lögfræðiskruddu, í trausti þess, að hún verði felld, segi ég nei.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Ég var ekki á fundi, þegar fjvn. tók ákvörðun um þetta mál, og vil þess vegna gera grein fyrir mínu atkv. Ég lít svo á, að þetta sundhallarmál, í þeim búningi, sem það nú er i, sé í raun og veru komið inn á dálítið hættulega braut. Það er kunnugt, að í lögunum frá 1928 var svo ákveðið, að ríkissjóður skyldi leggja fram 100 þús. kr. til sundhallarbyggingar í Rvík. gegn því ákveðna skilyrði, að hún væri fullgerð á arinu 1930. Það varð ekki, en eigi að síður mun ríkissjóður hafa verið krafinn fjárins, en það pa ekki verið til. Það má því líta svo á, að sanngjarnt sé að veita þessar 100 þús. kr. frá ríkinu, þar sem því hefir verið lofað með þessum lögum, sem þó að vísu voru bundin ákveðnu tímatakmarki. Ég get á hinn bóginn ekki fallizt á, að rétt sé að taka nú á þessu þingi ákvörðun. um að bæta við sennilega öðru eins. Þar sem hér er um að ræða þáltill., en ekki lög, og slík ákvörðun sem þessi verður að sjálfsögðu að færast inn á næsta árs fjárlög, því að eftir till. er svo ákveðið, að þetta verði greitt ekki síðar en tveimur árum eftir að verkinu er lokið. Ég verð því að líta svo á, að í þessu tilfelli sem öðrum sé í fyllsta máta ógætilegt að ákveða slíkar háar fjárveitingar án þess að sjá um, að tekjur komi í staðinn. Ég tek algerlega undir það, sem hæstv. fjmrh. segir um þessi efni, að þetta eigi ekki að eiga sér stað, og þegar þar að auki er um að ræða þáltill., sem mér skilst, að tæplega muni vera bindandi fyrir næsta þing, því að nú er það ekki vitað, hvernig næsta þing verður skipað. Ég álít þess vegna, að óhætt sé að sleppa síðari hluta till. Þar sem mér skilst, að þingheimur muni vera fylgjandi þessari till., þá hefi ég ekki talið ástæðu til að koma með brtt., en mun sitja hjá við atkvgr.

Finnur Jónsson Með tilvísun til grg.hv.þm.N.-Ísf. segi ég nei.

Jakob Möller Um leið og ég vísa á bug og heim til föðurhúsanna ummælum hv.þm.N.-Ísf., þá vil ég geta þess, að ég hefi ekki gert ráð fyrir, að aðrir greiddu atkv. með till. minni en þeir, sem vilja virða þjóðarviljann í þessu máli, hlíta þeim úrslitum, er þjóðin gaf með atkvgr. í haust. Ég hefi því hvorki búizt við því, að menn eins og hv.þm.N.-Ísf. eða aðrir þeir, sem vilja virða þjóðarviljann að vettugi, greiddu henni atkv. - Ég segi já.

Jóhann Jósefsson Þótt ég geti tekið undir með hv.þm. G.-K. um það, að þáltill. okkar sé í alla staði þingleg og réttmæt, þá viðurkenni ég þó eins og hann, að með samþykkt þessarar till. er höfuðkröfum okkar náð, sem se, að stjórnin undirbúi málið og leggi það fyrir næsta þing. Og í trausti þess, að svo verði, segi ég já.

Jón Jónsson Í trausti þess, að hv.þm. G.-K. hafi gefið rétta skýrslu, er hann sagði, að dagskrártill. hv.þm.N.-Ísf. yrði samþ., ef þessi brtt. verður felld, segi ég nei.

Ingólfur Bjarnarson Ég get upplýst það, að fjvn. hefir ekki getað tekið afstöðu til þessa máls. Það má öllum vera ljóst, að ekki er þægilegt fyrir n. að starfa, þegar setið er á fundum nótt og dag. Hinsvegar hefi ég haft tal af fleiri en færri af hv.nm., og eftir það viðtal held ég mér sé óhætt að segja, að n. þyki þetta mál ekki nægilega ljóst og naumast reist á svo heppilegum grundvelli sem æskilegt væri. Á ég þar við það, að eftir till. er lagt til, að hjálpað verði þessum vesalingum á Sólheimum, eða aðstandendum þeirra, en sú hjálp kæmi vitanlega mjög misjafnt niður miðað við allt landið, og það tel ég varhugavert. Mér finnst málið svo mikilsvert, að ekki megi hrapa að því með óviturlegum ráðstöfunum, heldur hefði ég lagt til, að það væri betur rannsakað, enda sýnist svo, að það átti að geta beðið reglulegs þings. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég teldi mjög ákjósanlegt, ef hægt væri að hjálpa þessu ógæfusama fólki, en sú hjálp ætti engu síður að ná til þeirra, sem fjær búa fávitahælinu, heldur en hinna, er eiga heima í grennd við það. Þess vegna álít ég, að málinu sé bezt borgið með því að vísa því til hæstv. stj. til undirbúnings fyrir næsta reglulegt Alþingi.

Forseti (JörB): Það er fjarri því, að ég þykist geta fundið að því, að hv.fjvn. hefir ekki formlega tekið mál þetta fyrir. Því var vísað til n. í gær. Hinsvegar vildi ég gera mína vísu með því að setja málið á dagskrá, ef vera kynni, að hv.n. hefði getað afgr. málið, svo það væri ekki mér að kenna, ef það dagaði uppi.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Eins og sést á nál., hefir landbn. orðið sammála um aðalniðurstöðurnar, og mælir með því, að till. verði samþ. með brtt. hennar á þskj. 371. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þau atriði, en vil láta þess getið, að tveir nm. skrifa undir nál. með fyrirvara. Innan n. voru einnig nokkuð skiptar skoðanir á nauðsyn þessa máls, mismunandi trú á erindi samvinnubyggða hér á landi. Ég er einn af þeim, sem er vantrúaður á það, að sameignarbúskapur eigi sér mikla framtíð fyrir höndum hér á landi. Það er gamalt, íslenzkt máltæki, sem segir: Fáir lofa einbýlið svo sem vert er. Og alstaðar að af landinu er til reynsla fyrir því, að tvíbýli og margbýli gefast ekki sem skyldi. Hinsvegar má segja það, að eigi íslenzkur landbúnaður nokkra framtíð fyrir höndum, verður að fjölga býlunum að miklum mun. En í því verður vafalaust að taka aðra stefnu en hingað til, og dreifa ekki byggðunum skipulagslaust út um allt. Sú nýrækt, sem hafin verður á næstu árum, verður að vera með föstu og ákveðnu skipulagi, þannig að byggðunum sé þrýst sem mest saman. Þá væri hægt að hafa samvinnu um t. d. byggingar, nýrækt o. fl. Ég hefi trú á því, að mál þetta eigi erindi til stj. í því formi, að henni sé falið að rannsaka, á hvern hátt byggðaskipulagi verður bezt fyrir komið. Og ég tel persónulega, að því skipulagi sé bezt borgið svo, að reksturinn sé í höndum einstaklinga. Ég legg áherzlu á það, að till. verði samþ., en þar sem málið er svo yfirgripsmikið, tel ég óvíst, að hægt verði að koma rannsókn í kring fyrir næsta þing. Nefndin hefir því hugsað sér að láta orða till. svo, að þetta yrði framkvæmt svo fljótt sem unnt er, að fenginni rannsókn.

Haraldur Guðmundsson Ég skrifaði með fyrirvara undir nál.Hv. Ed. hefir fyrir skömmu samþ.þál. til stj. um líkt efni, og að því athuguðu legg ég til, að þessari till. verði vísað til stj.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég sé ekki ástæðu til þess að vísa till. til stj., þótt hv.Ed. hafi samþ.till. um svipað efni. sú till. var í allt öðru formi en þessi, sem nú er til umr. Ég legg því til sem frsm.n., að till. verði afgr. svo sem hún liggur hér fyrir.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég skal vera fáorður um till. Eins og ég hefi áður minnzt á, hefði ég viljað hafa þessa till. í færri liðum nú, því ég hefi, satt að segja, litla von um, að n. verði búin í haust að fullgera till. um öll þessi mál, sem henni er falið að undirbúa undir næsta þing. Það, sem ég vil nú leggja áherzlu á, er það, að ef n. virðist svo, að hún fái ekki lokið að fullu störfum sínum fyrir næsta þing, þá leggi hún samt allt kapp á að hafa lokið við till. sínar út af 1. lið till. fyrir þann tíma, láti afgreiðslu hans sitja í fyrirrúmi. Veit ég, að það er vilji allra vor flm. aðaltill. og margra annara hv.þm., og ég geri ráð fyrir, að flestir hv.þm. séu því meðmæltir. Er og nauðsynlegt, að ákvörðun um þau atriði, er þar undir teljast, verði gerð á næsta þingi, og því máli ekki slegið á frest, vegna þess hversu verksvið n. var víkkað, og það sannist ekki, sem suma hefir grunað, að síðari liðirnir verði til þess, að þeir af starfsmönnum ríkisins, sem hlutfallslega hafa haft hæst laun, fái að njóta þeirra miklu lengur en skyldi.

Jónas Jónsson Ég mun heldur ekki lengja umr. En út af því, sem hv.þm. Dal. sagði, þá er það augljóst, að hv.þm. hefir ekki skilið málið nógu vel, ef hann heldur, að það sé nóg lausn á þessu máli að fast aðeins við 1. lið till.Hv. þm. ætti að vera það kunnugt, að launagreiðslur til þeirra, er um getur í 3. lið, eru langhæstar. Það er sá liður og samkeppni einstaklingsfyrirtækja, sem erfiðast gerir fyrir um að leysa 1. lið till. Þegar launagreiðslur hjá einkafyrirtækjum og stofnunum, jafnvel þeim, sem eru styrktar af ríkinu, nema tugum og jafnvel fleiri tugum þúsunda, þá er sjáanlegt, að erfitt verður að þrýsta niður launum þeirra, sem taldir eru í 1. lið. Ég vil því algerlega mótmæla till.hv.þm. Dal. um að n. vanræki hina liðina.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég vil taka það fram, og það hefi ég gert áður hér, að ég ætlast ekki til þess, að hinir liðirnir verði vanræktir. En ég vil aðeins, að 1. liðurinn gangi fyrir, ef n. vinnst ekki tími til að ljúka við verkefni till.