Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann taki á dagskrá frv. til l. um breyt. á jarðræktarlögunum sem fyrst. Þetta er eitt elzta mál þingsins og aðkallandi afgreiðsla á því. Enn fremur, ef mögulegt væri, frv. til l. um breyt. á l. um ræktunarsjóð.



Á dagskránni í gær var frv. til l. um breyt. á l. um tollskrá. Það var ekki afgr., ,og sakna ég þess því á dagskránni í dag. Ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann taki það á dagskrá næsta fundar.



Ég er að hugsa um að hafa það þannig, og finnst það sanngjarnt, að ríkisstj. fái að ráða því án afskipta annarra, hvernig farið verður með þessa aura, sem menn fá eftir margra daga stjákl, og greiði ekki atkv. 4. gr. samþ. með 21:9 atkv. 5.–6. gr. og ákvæði til bráðabirgða samþ. með 20:6 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 19:9 atkv.

Forseti (StgrA) : Mér hefur borizt brtt. frá hv. 1. þm. Reykv., og þar sem hún er of seint fram komin og skrifl., þarf afbrigða við.



Herra forseti. Ég tók eftir því við 2. umr. þessa máls, að hæstv. félmrh. gerði grein fyrir atkv. sínu við brtt. við 3. gr. frv., þar. sem farið er fram á að fá Landsbankann til að kaupa skuldabréf að upphæð 20 millj. króna. Hann kvað sig neyddan til að greiða atkv. gegn till., því að hann væri hræddur um, að frv. mundi farast, ef brtt. væri samþ. Ég vil nú spyrja hæstv. félmrh., á hvern hátt það hafi komið fram, að hætta væri á, að frv. félli, ef Landsbankinn yrði skyldaður til að kaupa 20 millj. kr. skuldabréf. Hvaðan koma slíkar raddir? Það er nýbúið að samþ. lög, sem skylda bankann til að leggja fram 100 milljónir til sjávarútvegsins og þá einkum togaranna. Ég get ekki séð, hvaða mótbárur nú er, hægt að koma fram með gegn því, að tryggðar séu 20 milljónir til byggingar verkamannabústaða. Það er ekki forsvaranlegt að neita því að leggja fram 20 millj. til verkamannabústaða, þegar nýbúið er að leggja fram 100 millj. í togara. Bankinn getur ekki skorazt undan því og Alþingi ekki heldur að knýja þetta fram. Þetta frv. er stórgott, svo framarlega sem peningar eru tryggðir til framkvæmdanna. En það verða aðeins glæsileg loforð, ef peningarnir fást ekki til að byggja fyrir. - Ég vil ítreka það, sem komið hefur hér fram, að æskilegt væri að fá staðfestingu frá ráðherra, hvort það sé ekki rétt, að sala á skuldabréfum sé mjög erfið eða jafnvel óframkvæmanleg nú. Það væri æskilegt, ef fjmrh. vildi gefa upplýsingar um þetta. Það liggur ljóst fyrir, að ef ekki er hægt að selja skuldabréf á frjálsum markaði, þá verður að skylda bankann til að kaupa þessi skuldabréf. Alþingi getur ekki staðizt við annað en að taka fullt tillit til þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli. Ég leyfi mér að bera fram skrifl. brtt., svo hljóðandi: „Við 3. gr. Aftan við 4. tölulið bætist ný málsgrein, svo hljóðandi: Nú samþykkir stjórn byggingarsjóðs að afla lánsfjár til byggingarframkvæmda með skuldabréfaútboði, og er Landsbankanum þá skylt að taka við bréfunum fyrir nafnverð, en síðan annast bankinn sölu þeirra. Ekki er bankanum þó skylt að kaupa samkvæmt þessu meira en svo af skuldabréfum byggingarsjóðs, að nemi 15 millj. króna.“ Ég get ekki séð, að þingið hafi ástæðu til að hlífa bankanum við þessu. - Ég vænti svo þess, að hæstv. félmrh. gefi hv. deild skýringar á því, sem kom fram í hans greinargerð við atkvgr. við 2. umr. Þá liggur fyrir brtt. um að tryggja, að starfa megi í Rvík fleiri en eitt byggingarfélag. Ég skal fara um það nokkrum orðum. Þetta var fellt við 2. umr. Ég álít, að tími sé til kominn, að Alþingi leiðrétti það misrétti frá 1939, er Byggingarfélag alþýðu var svipt rétti til að starfa á þessu sviði. Ég fullyrði, að það er það leiðinlegasta, sem komið hefur fyrir hér, að bola þessu félagi út úr og gera því ókleift að starfa. Það væri sómi þingsins að gera það gott aftur, og vildi ég mæla eindregið með því, að hv. deild samþ. þessa brtt. Loks er í lögunum, eins og þau eru nú, að viðskiptaráð úthluti byggingarefni. Nú hefur það verið svo undanfarin ár, að það hefur verið að skapast einokun á byggingarefni: Byggingarefnisinnflutningur hefur tvöfaldazt síðan þetta fyrirkomulag var tekið upp. Ég álít það rangt að veita einstökum mönnum einokun á þessu sviði og tel, að hér verði að verða breyting á. Ég get fellt mig við brtt. um þetta efni á þskj. 872. Þetta vildi ég láta koma fram við þessar umr., en höfuðáherzluna legg ég á, að tryggt verði fé til framkvæmda.

Forseti (BG) : Borizt hafa 2 skrifl. brtt., önnur frá hv. 2. þm. Reykv. við 3. gr. frv. og hin frá hv. þm. Snæf. við 18. gr. Afbrigða verður leitað fyrir brtt. báðum í einu.



Ég vildi gera grein fyrir 2 brtt. við þetta frv. frá mér og hv. 2. þm. N.-M., sem eru á þskj. 871. - III. kafli þessa frv. fjallar um íbúðarbyggingar sveitarfélaga. 27. gr. hljóðar þannig: „Í kaupstöðum og kauptúnum, þar sem fólk býr í heilsuspillandi íbúðum (bröggum, útihúsum, háaloftum, kjöllurum o. s. frv.) og ekki verður úr bætt á nægilega skömmum tíma að dómi sveitarstjórnarinnar með þeirri aðstoð ríkisins og sveitarfélaganna, sem um getur í I. og II. kafla þessara laga, ber sveitarstjórn kaupstaðarins eða kauptúnsins að ráða bót á húsnæðisvandræðunum, og nýtur hún til þess þeirrar aðstoðar ríkisins, sem í þessum kafla segir.“ Í 31. gr. í sama kafla eru svo ákvæði um, í hverju sé fólgin sú aðstoð við sveitarfélögin. Þar segir: „Nú færir sveitarstjórn félagsmálaráðuneytinu sönnur á, sbr. 29. gr., að nauðsyn sé slíkra íbúðarbygginga, sem hér um ræðir, og skal þá ríkissjóður lána þeim sveitarfélögum, sem reisa slíkar íbúðir, 75% af byggingarkostnaði hverrar íbúðar, en þar skal ekki lóð með talin. Lán þessi skulu vera til 50 ára með 3% ársvöxtum, og greiðast vextir og afborganir með jöfnu, árlegu gjaldi. Ríkissjóður leggur enn fremur fram 10% af byggingarkostnaðinum sem vaxtalaust lán til 50 ára. Lán þessi eru afborgunarlaus fyrstu 15 árin, en greiðast síðan með jöfnum árlegum greiðslum á 35 árum. Ef sveitarstjórn ákveður að afskrifa þau 15%, sem sveitarsjóður leggur fram án atbeina ríkissjóðs, er ríkisstjórninni heimilt að gefa eftir vaxtalausa lánið.“ Í þessum kafla frv. eru engin ákvæði um, að ríkisstjórnin skuli fylgjast með þessum byggingarframkvæmdum,. sem ríkissjóður á þó að leggja til 85% af byggingarkostnaði. Eins eru og sveitarfélögin óháð ríkinu um gerð húsanna og hafa óbundnar hendur um allt, sem að því lýtur, og geta hagað gerð húsanna eftir vild. Það liggur í eðli sínu, að ekki er rétt að leggja svo miklar kvaðir. á ríkissjóð án þess að ríkið hafi nokkuð að segja um framkvæmdir. Ég gat þess við 1. umr., að ég teldi vanta í frv. ákvæði um að gera byggingar íbúðarhúsa ódýrari en þær nú eru. Um leið og ríki og bæir leggja fram stórfé til bygginga, þá er nauðsynlegt að hafa þær sem hentugastar og ódýrastar. Það er vitað, að verulegur liður í byggingarkostnaði er þóknun til húsameistara, sem eiga að veita þessum byggingum forstöðu. Ég veit dæmi til þess, að menn hafa orðið að borga mörg þús. krónur til slíkra manna fyrir. það eitt að hafa Eftirlit með byggingunum. Eitt byggingarfélag borgar 6000 krónur fyrir hverja íbúð. Þá er síðari brtt. okkar. á þessu sama þskj. um það, að ríkisstj. sé heimilt að verja fé úr ríkissjóði til þess að greiða laun ekki færri en 4 manna, sem settir eru í þau störf eða embætti, sem í brtt. er ráðgert að stofna, og að það verði menn, sem ráðnir eru til þessara starfa annaðhvort af ríkisstj. eða sem hún samþ., og hafi þá, um leið fullan rétt til þess að veita byggingarframkvæmdum forstöðu, og þeir, sem njóta starfa þeirra, þurfi ekki að hafa aðra byggingarfróða menn til þess að standa fyrir framkvæmdunum: Það má vitanlega um það deila, hvaða tölu skuli setja þarna, við höfum sett, að það skuli greiða úr ríkissjóði laun ekki færri en fjögurra manna. En ef þetta gengur vel í framkvæmdinni, sem ég geri mér vonir um, mætti gera þessa heimild nokkuð rýmri. Og ég er ekki í vafa um, að þetta hafi mikla fjárhagslega þýðingu fyrir. ríkissjóð samanborið við þau útgjöld, sem annars er um að ræða í þessu frv., og með tilliti til þess, hve hér er um þýðingarmikið málefni að ræða fyrir allan almenning í kaupstöðum og kauptúnum landsins, sýnist mér, að vel sé fórnandi nokkurri fjárupphæð úr ríkissjóði til þess að einstaklingar geti komið upp íbúðum handa sér og sínum á sem auðveldastan og ódýrastan hátt.

Frsm. meiri hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Hv. 2. þm. N.-M. (PZ) fór nokkrum orðum um vinnubrögð þau, sem hefðu átt sér stað um þetta mál á milli umr., og var það eins og venja er hjá honum, að hann er vandlátur við sína starfsbræður hér á Alþ. og finnst þeir ekki nógu samvizkusamir og iðnir við þingmálin. Ég álít, að hvað sem líður fundum í félmn., þá hafi verið rétt og eðlilegt að láta taka aftur nokkrar brtt., sem fram hafa komið við 2. umr., og gefa nokkurt tækifæri til þess að aðgæta þær nánar. Og eins og ég sagði á fundi í n. og líka við 2. umr. málsins, taldi ég rétt, að þessar till. yrðu nánar athugaðar við félmrh. og fjmrh. - Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að ræða félagsmálanefndarfundina frekar. En ég skal aðeins geta þess, eins og hv. 2. þm. N.-M. tók fram, að n. sem slík tók enga afstöðu um neina framkomna brtt., og það, sem ég segi hér um brtt., sem liggja fyrir, er ekki mælt fyrir munn n., heldur er það mín skoðun, sem ég lýsi, enda þótt ég búist við, að sumir nm. séu mér sammála. Hv. 2. þm. N.-M. hefur flutt brtt. á þskj. 872, og eru hinar 2 fyrstu þeirra nánast smáleiðréttingar á prentvillum, sem ég álít, að mætti leiðrétta án þess að til atkv. kæmi, enda væru þær ekki skoðaðar sem breyt. á frv., þannig að þær breyt. út af fyrir sig þyrftu ekki að gera það að verkum, að frv. færi þess vegna aftur til hv. Ed. Og ég vil skjóta því til hæstv. forseta hvað snertir 1. brtt. á þskj. 872, að það muni vera þar aðeins um leiðrétting að ræða, sem mundi vera samþ. án atkvgr. sem leiðrétting á málfari frv. Um 2. brtt. á sama þskj. vil ég segja það, að mér finnst engin ástæða að samþ. hana, því að það stangast á engan hátt, sem segir um 80% í þessari gr. í samanburði við 45%, sem rætt er. um í frv. Um 3. brtt. á sama þskj. vil ég geta þess, að hugmyndin, sem liggur til grundvallar þeirri brtt., er frá mínu sjónarmiði eðlileg og réttmæt. En ég álít, að það sé alveg eins hægt að ná tilgangi hennar, þó að þetta sé ekki sett í l. Þetta er algert framkvæmdaatriði, sem er á valdi viðskiptaráðs og viðskmrh. á hverjum tíma, og telja má víst, að ef byggingarfélög verkamanna eða byggingarsamvinnufélög óska eftir að geta flutt inn byggingarefni til eigin þarfa, þá muni það ekki verða hindrað af viðskiptamálaráðuneytinu eða viðskiptaráði. Aftur er það að segja um brtt. á þskj. 871, sem fluttar eru af hv. þm: V.-Húnv. og hv. 2. þm. N.-M., að þar er um nokkrar efnisbreyt. að ræða og nokkuð víðtækar eða stórar, sérstaklega önnur, og tel ég mjög vafasamt, að eigi að taka þá brtt. inn á þessu stigi málsins, þar sem ég geri ráð fyrir því, að um hana kunni að verða talsvert skiptar skoðanir og umr., sem gætu valdið því, að afgreiðsla frv. drægist úr hófi fram eða yrði stöðvuð á þessu þingi, því að allt slíkt vildi ég fyrir mitt leyti forðast. Við 2. umr. málsins var lögð fram brtt. á þskj. 856 og brtt. við þá brtt. á þskj. 865. Þessar brtt. hafa að geyma heimild fyrir viðskiptamálaráðuneytið til þess að endurgreiða toll á tilbúnum húsum, sem flutt verða inn á árinu 1946. Um þessar brtt. vildi ég segja það, að eins og kunnugt er hér á Alþ., þá hefur verið skipuð n. að tilhlutun Alþ. til þess að athuga bæði toll o. fl. viðvíkjandi tilbúnum húsum, sem flutt væru hingað til landsins. Hæstv. félmrh. mun fyrir alllöngu hafa skipað þessa n. Nú hygg ég, að sú n. muni ekki enn hafa skilað áliti, og tel ég það fyrir mitt leyti vera réttustu leiðina að bíða eftir áliti þeirrar n. og sjá, hver yrði hennar niðurstaða. Ef niðurstaða hennar yrði á þá lund, að talið yrði hagkvæmt að flytja inn tilbúin hús til þess að bæta úr húsnæðisskortinum, þá álít ég, að vel gæti komið til mála að heimila félmrh. að gefa eftir einhvern toll, sem nú er lagður á þessi tilbúnu hús, þegar þau eru flutt til landsins. En ég tel, að á þessu stigi málsins sé ekki sérstök ástæða til þess að koma þessu ákvæði inn í frv., sem hér liggur fyrir, heldur bíða eftir niðurstöðum n., og nú er það vitað, að þing kemur ekki saman seinna en í byrjun okt. næstkomandi, og væri þá töluverður tími til þess á því þingi, ef fyrir lægi sú rannsókn og hentugt þætti að greiða fyrir innflutningi á tilbúnum húsum, að ákveða þá að auka þessa heimild fyrir ráðuneytið og gefa eftir toll af slíkum tilbúnum húsum. Ég álít því eðlilegast að láta þetta bíða, þangað til sú rannsókn væri búin. Ég hef rætt þetta mál við hæstv. félmrh., og er hann á sömu skoðun og ég um þetta atriði. Þá sé ég ekki ástæðu til þess að vekja nokkrar nýjar umr. um þá brtt., sem rædd var nokkuð við 2. umr. málsins og var frá hv. 11. landsk, og var þá felld, en er nú flutt af sama þm. og hv. þm. Snæf. Ég álít, að það sé þegar búið að ákveða hér í hv. d. um það atriði, og mun ég ekki fara um það fleiri orðum. Hv. þm. Snæf. bar hér fram við 2. umr. og frestaði til þessarar umr. 3 brtt. á þskj. 853. Nú hefur hv. þm. lagt fram brtt. við eina hinna 3 brtt., að í staðinn fyrir 600 teningsmetra komi 500 tm. eða því sem næst. Ef á annað borð á að fara að samþ. einhverjar smábreytingar á þessu frv., sem taldar væru þess eðlis, að ekki væri til fyrirstöðu, þannig að það setti orðalag frv. í nokkra tvísýnu, þá er ég fyrir mitt leyti samþykkur þessari brtt. þannig breyttri, að það væri ekki einskorðað með stærðina, því að ef svo kynni að standa á, að hagkvæmara þætti, að húsnæðið væri 510 eða 520 teningsm., teldi ég eðlilegt að leyfa slíkt. Ég lýsti því yfir í n., að ég teldi, ef smábreyt. yrðu gerðar á frv., sæi ég ekki ástæðu til þess að mótmæla 1. brtt. hv. þm. Snæf., um það að færa nokkuð niður töluna, sem væri samþ. í byggingarsamvinnufélögunum. Og ef hv. d. sæi sér fært að gera þessar smábreyt. á frv., sem ekki tefldu því í neina hættu, væri ég fyrir mitt leyti fús til þess að standa að slíkum brtt. Nokkuð svipað er að segja um aðra brtt. á sama þskj. frá hv. þm. Snæf., þar sem gert er ráð fyrir að veita fjmrh. heimild til þess að láta byggingarsamvinnufélög njóta ríkisábyrgðar í samræmi við frv. fyrir byggingar, sem byggðar hafa verið eftir 1. jan. 1943. Ég hygg að vísu eftir viðtali við fjmrh., að hann telji sig nú hafa heimild til þess og hafi óbundnar hendur um það, hve mikil ríkisábyrgðin er, sem hann veitir til bygginga slíkra samvinnubyggingarfélaga. Og það mundi þess vegna ekki breyta neinu verulegu, hvort þessi brtt. verður samþ. eða ekki. En hér er aðeins um heimild að ræða, og er það því á valdi ráðh., hvort hann notar þessa heimild. Hv. 2. þm. Reykv. minntist nokkuð á það ég vil segja alvörumál -, hvaða vandkvæði kynnu að því að liggja að afla nægilegs lánsfjár til bygginga verkamannabústaða, og það vandræðaástand, sem skapazt hefði síðustu tíma um útvegun þessara lána. Nú hefur þessi hv. þm. tekið upp hér að lútandi brtt., sem gerð var við 2. umr. málsins, að skylda Landsbankann til þess að kaupa fyrir ákveðinn milljónafjölda skuldabréf byggingarfélags verkamanna. Og get ég vísað um það til þess, sem ég sagði við 2. umr. málsins. En út af því, sem komið hefur fram, bæði við þessa umr. og í sambandi við stofnlánin til bústaðanna, vildi ég segja það, að mín skoðun er yfirleitt sú, að þjóðbankinn eigi að sjálfsögðu að starfa í samræmi við þá stjórnarstefnu, sem ráðandi er á Alþ. og í ríkisstj. á hverjum tíma, og að bankaráð á að tryggja það. Þjóðbankinn er þjóðfélagsstofnun, sem á að greiða götu þeim málefnum, sem það ráðandi pólitíska vald á hverjum tíma vill láta greiða fyrir. En ég hygg, að það muni nokkuð fátítt, jafnvel þar, sem þjóðbankar - sem víðast hvar eru - skilja hlutverk sitt fullkomlega, að þjóðfélagsþegnarnir leggi skyldur á herðar þjóðbankans án þess að við þá sé rætt um atriðið og hann sannfærður um það, að þetta sé skylda hans og hann verði að verða við þeim óskum, Ég tel eðlilegustu og réttustu leiðina í þessum málum, að þegar ríkisstj., sem studd er af meiri hl. Alþ., vill fá þjóðbankann til þess að láta af hendi rakna lánsfé til einhverra þjóðþrifaframkvæmda, þá sé leitað til stj. þjóðbankans og fengið samkomulag við hana á þann hátt. Og að sjálfsögðu mundi þá þjóðbankastjórnin beygja sig fyrir þeim rökum, sem ráðandi ríkisvald hefði bent henni á í þessum efnum. Nú hefur hæstv. félmrh. við 2. umr. þessa máls lýst því yfir, að hann og hæstv. fjmrh. mundu gera það, sem í þeirra valdi stæði, til þess að ná samkomulagi um það við þjóðbankastj. eða á annan hátt að reyna að fá lán til byggingar verkamannabústaða handa byggingarsjóði verkamanna. Ég vil mega treysta því, að úr þessum framkvæmdum geti orðið, og verður afstaða mín til þessara brtt. sú sama og afstaða mín til sams konar en þó hærri breyt. og þar af leiðandi dálítið öðruvísi, sem flutt var af hv. 11. landsk. við 2. umr. málsins. Ég vil ekki greiða atkv. gegn slíkri brtt., en ég tel eðlilegustu leiðina í þessum efnum, að ríkisvaldið leiti til Landsbankans um þetta atriði. Og ég vil mega treysta því, að þjóðbankinn, ef hann hefur getu til þess, bregðist vel við þessari ósk ríkisstj. og ríkisvaldsins. Þess vegna legg ég mjög mikið upp úr yfirlýsingu hæstv. félmrh. um þetta atriði og tel, að eftir að þetta frv. er orðið að l., megi vænta þess, að hægt verði að afla nægilegs fjár til byggingar verkamannabústaða, þó að í þeim séu ekki nein fyrirmæli um það að skylda þjóðbankann til að lána vissa upphæð til byggingarsjóðs verkamanna. Ég mun svo ekki fjölyrða meir um þessar brtt. Þetta hefur verið mín persónulega skoðun um brtt., en ég tala ekki fyrir neinn ákveðinn hl. n., því að einstakir nm. munu telja sig hafa óbundnar hendur um þær brtt., sem nú liggja fyrir.



Herra forseti. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að heilbr. og félmn. tók á fundum sínum enga afstöðu sem slík til málsins. Nm. hafa allir óbundnar hendur um brtt., sem n. ræddi, og aðrar, sem kunna að koma. Ég flutti hér við 2. umr. þessa máls brtt. við 4. gr. frv. um það efni, að hér í Reykjavík mættu vera tvö byggingarfélög verkamanna, og skyldu þau félög, sem nú störfuðu þar, öðlast viðurkenningu samkv. l. þessum. Þessi brtt. var felld við 2. umr. Og það kom fram þá, að hér væru helzt ekki nema tvö byggingarfélög verkamanna, sem þá væri helzt að ræða um. Nú flyt ég hér á þskj. 866 brtt. um það, að hér í Reykjavík megi vera frjálst að stofna byggingarfélög verkamanna. Þetta er í samræmi við anda l., að í Reykjavík megi vera eins mörg byggingarfélög og vera vill, ef aðeins nægilega margir menn eru í hverju þeirra. Hv. 4. þm. Reykv. sagði um þetta atriði, að það væri útrætt og búið að taka ákvörðun um það, en ég lít svo á, að hér sé um allt annað að ræða, því að brtt., sem felld var við 2. umr., var um það, að það mættu vera 2 byggingarfélög verkamanna í Reykjavík, en hér er um að ræða, að þetta skuli vera frjálst og að þau geti verið fleiri. Og hv. 4. þm. Reykv. sagði, að það væri útrætt um þetta frá sinni hálfu. Ég skil það vel, því að hann bætir ekki neitt um sínar gerðir með því að ræða um það. Þá kem ég að brtt. á þskj. 856, um það að heimila ríkisstj. að endurgreiða toll af þeim innfluttum tilbúnum húsum, sem flutt verða inn á árinu 1946. Við þessa brtt. flytur svo hv. 2. þm. N.-M. brtt. um það, að sá hluti tollsins skuli greiddur, að því leyti sem hann er hærri en á því byggingarefni óunnu, er til húsanna þarf. Ég get vel fellt mig við þessa till. hv. 2. þm. N.-M. og tel hana alveg sjálfsagða. Hv. 4. þm. Reykv. gat þess, að skipuð hefði verið n. til þess að athuga þessi erlendu tilbúnu hús. Þetta er rétt, hæstv. félmrh. skipaði n. fyrir einum eða tveimur mánuðum til þess að athuga þetta mál. Þessi nefndarskipun kom of seint. Það er á annað ár síðan farið var að tala nm að flytja inn þessi hús. Og hvenær þessi n. skilar áliti, er mér ekki kunnugt um. Hún hefur ekki gert það enn. En hv. 4. þm. Reykv. vildi láta bíða að veita þessa heimild, þar til n. hefði skilað áliti eða þar til þingið kemur saman í haust. Ég sé nú ekki þá ástæðu, að þessi brtt. geti ekki orðið samþ. nú, því að hér er aðeins um heimild að ræða fyrir ráðh., og honum er í sjálfsvald sett, hvort hann notar heimildina eða ekki. Og að sjálfsögðu gæti hann beðið eftir áliti n., ef hann vildi, með það að gera eitthvað í málinu. Ég tel sem sagt miklu réttara, að heimildin væri fyrir hendi, svo að þeir menn, sem nú eru að reisa þessi hús, eins og ég gat um við 2. umr., gætu notið þeirra hlunninda strax, þegar n. skilar áliti sínu. Ég vildi að hv. dm. athuguðu þetta mál og fylgdu þessari brtt. minni. Viðvíkjandi öðrum brtt., sem fram eru komnar, skal ég aðeins minnast á þá brtt., sem er á þskj. 864, 1. liður, um það að takmarka fjölda félagsmanna, sem þurfi að vera í byggingarfélagi. Ég skal taka það fram, að ég mun fylgja þeirri brtt. Einnig mun ég fylgja 3. brtt. á sama þskj., eða öllu heldur þeirri skrifl. brtt., sem hv. þm. Snæf. flytur um það, að tilbúin hús verði um 500 teningsm. eða því sem næst. Það getur verið slæmt að binda þetta við almennt teningsmetramál, og er betra að hafa dálítið svigrúm, svo að hliðra megi til, ef því er að skipta.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Hv. 2. þm. Reykv. spurði, hvaða ástæður ég hefði fyrir því, sem ég lét orð um falla við 2. umr. þessa máls, að ég teldi, að þessu frv. gæti verið stefnt í hættu, ef inn í það væru sett ákvæði, sem skylda Landsbankann til þess að leggja fram 20 millj. kr. til húsbygginga. Ég hef átt tal um þetta mál við fjmrh., og hann lét svo um mælt, að hann væri andvígur. því, að þetta ákvæði yrði sett inn í frv., og vildi ekki láta lögfesta það. Hins vegar hefur hann líka látið þess getið, að hann mundi aðstoða mig við að selja skuldabréf fyrir byggingarsjóðinn, þegar til þess kemur, að þess sé þörf, sem ég held, að sé nú þegar orðin, því að vitað er, að mjög margir landsmenn bíða nú eftir samþykkt þessa frv. til þess að hefjast handa um byggingar. Að öðru leyti er kunnugt, að Alþ. er því mjög andvígt að skylda Landsbankann til þess að veita fé til eins eða annars, og kom það fram í umr. um stofnlánasjóðsfrv. Ég ætla, að þessi till. eigi ekki þann byr hér, á Alþ., að samþykkt hennar, ef svo ólíklega færi, að samþ. yrði, gæti ekki haft annað í för með sér en að velkja frv. á milli deilda. Og þó að fjmrh. sé fullur af velvilja í þessu máli, tel ég ekki, að það mundi bæta fyrir, að fé fengist til þessa byggingarsjóðs. Út af brtt. frá hv. 2. þm. N.-M. á þskj. 872 vil ég aðeins láta þess getið, að ég tel ekki, að 3. tölul. hennar, um innflutning byggingarefnis, mundi koma að haldi, því að vitanlegt er, að byggingarfélögin verða mörg og smá og eðlilegt, að þau myndi með frjálsum samtökum sambönd sin á milli og hafi samvinnusamtök um innkaup á byggingarefni. En ég tel ekki, að sú till. að fara að veita hverju smáfélagi innflutningsleyfi fyrir byggingarefni mundi ná tilgangi sínum, þó að samþ. yrði, og mun því ekki mæla með henni. Varðandi till. frá hv. 2. þm. N: M. og hv. þm. V.-Húnv. um eftirlit með byggingunum, er það vitað mál, að byggingarframkvæmdirnar verða væntanlega það miklar samkv. þessum l., að kák eitt væri að setja 4 menn þar til eftirlits. Eftirlitið verður að vera í höndum byggingarfélaganna sjálfra að mestu leyti. Ég get þess vegna ekki mælt með þessari brtt. Viðvíkjandi brtt. hv. 11. landsk. á þskj. 856 með viðaukatill. frá hv. 2. þm. N.-M. vil ég ítreka það, sem hv. 4. landsk, sagði hér um þetta mál, að fjmrh. hefði lýst því yfir, að hann mundi taka til athugunar að leita heimildar um eftirgjöf á tollum af íbúðarhúsum, sem flutt kynnu að verða inn, ef það sýndi sig, að slíkur innflutningur væri hagkvæmur og hús fáanleg. Eins og sakir standa er þetta hvort tveggja á huldu, ekki möguleikar til að fá slík hús flutt inn í landið og líka óvíst, að hve miklu leyti slíkur innflutningur væri heppilegur. Ég hef fyrir löngu skipað n. til þess að athuga þetta mál og býst við því, að niðurstöðurnar af þeim athugunum muni liggja fyrir innan skamms. Auk þeirra sænsku timburhúsa, sem talað er um að flytja inn, hefur síðustu dagana verið rætt um möguleika á því að setja hér upp hús úr aluminium. Ég skal ekkert um það segja, hvort athuganir, sem gerðar verða á slíkum húsbyggingum, leiða í ljós, að slík hús muni hentug fyrir okkar veðurfar hér. En nýlega fékk ég tilmæli um það frá kaupsýslumanni íslenzkum í London að greiða fyrir komu brezks byggingarmeistara, sem ætti að athuga, hvaða breytingar þyrfti að gera á húsunum, sem verið er að byggja fyrir brezku stjórnina, til þess að þau hentuðu fyrir þær kröfur, sem gerðar eru um húsbyggingar hér á landi. Ætlunin er svo, að eitt af slíkum húsum verði sett hér upp á byggingarráðstefnunni, sem haldin verður. En því miður er tíminn svo naumur, að ekki verður unnt að gera þær breytingar á þessari tegund húsa, sem byggingarmeistarinn taldi, að þyrfti að gera fyrir Íslendinga, áður en ráðstefnan byrjar. Þess vegna verða húsin, sem í ráði er að setja upp, af þeirri tegund, sem notuð er í Bretlandi. Ef það sýnir sig, að hentugt verður að fá innflutning á húsum, til þess að gera byggingar ódýrari, þá verður jafnframt að sjá fyrir því, að fullnægt sé þeim kröfum, sem menn gera hér um húsbyggingar, og hef ég í því stuðning fjmrh., að leitað verði heimildar um að gefa eftir innflutningsgjald af húsum. En á meðan þessar athuganir hafa ekki farið fram, tel ég ákvæði um þetta næsta þýðingarlítil. Jafnhliða því, að athuganir verða gerðar um verð þessara húsa af n., sem skipuð hefur verið eftir fyrirmælum Alþ., og þá húsa úr öðru efni, sem væntanlega fara fram á byggingarráðstefnunni, þá hef ég gert ráðstafanir til þess, að húsaleigulögin verði endurskoðuð, og mun setja í það nefnd allra næstu daga. Ég hef hugsað mér að haga því þannig, að bæði leigjendur og húseigendur eigi fulltrúa í n., þannig að sjónarmið sem allra flestra gætu komið fram við þá athugun. Út af till. frá hv. 2. þm. Rang. og fleirum viðvíkjandi skilgreiningu á því, hvað kauptún séu, tel ég fyrir mitt leyti, að kauptún séu þar, sem löggiltar hafnir eru og verzlanir, og enn fremur staðir, þar sem menn safnast saman án þess að þessi skilyrði þurfi endilega öll að vera fyrir hendi, t. d. Hveragerði og Selfoss. Talan, sem ákveðin er um meðlimafjölda þeirra, sem eru í byggingarfélögum, segir nokkuð til um, hve stór byggðin þarf að vera til þess að hægt sé að stofna byggingarsamvinnufélag. Nú liggur fyrir till. frá hv. þm. Snæf. um að færa þessa tölu nokkuð niður frá því, sem er í frv., og get ég eftir atvikum fallizt á hana og tel, að eftir það sé þessi till. um skilgreiningu eiginlega óþörf, og vildi mælast til þess, að flm. tækju hana aftur, þar sem ég tel víst, að þessi l. verði framkvæmd á þann hátt, sem felst í till. Ég álít bezt, að ekki séu um það önnur fyrirmæli en nú felast í l. Viðvíkjandi brtt. hv. 11. landsk. á þskj. 866, sem hann flytur ásamt hv. þm. Snæf., tel ég, að um hana hafi þegar gengið atkvgr. hér í d. Hv. 4. þm. Reykv. hefur rætt mjög ýtarlega um þessa brtt., sem hér liggur fyrir, og sé ég því ekki ástæðu til að lengja mál mitt öllu meir, en vænti þess, að hv. d. afgreiði þetta mál frá sér skjótlega, þar sem um það hafa farið fram allmiklar umr. bæði á hæstv. Alþ. og utan Alþingis.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svör hans viðvíkjandi grg. hans við 2. umr., hvers vegna hann hefur verið á móti því að leggja þá skyldu á þjóðbankann að kaupa skuldabréf fyrir 20 millj. kr. Skýrsla dómsmrh. fól það í sér, að raunverulega væri fjmrh. andvígur þessu ákvæði. Hann hefði hins vegar lofað aðstoð sinni um að selja þessi bréf, þegar þess gerðist þörf. Nú er það rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að þessi þörf er þegar fyrir hendi og hefur verið það lengi. Það hefur undanfarið verið svo, að byggingarsjóðurinn hefur ekki getað selt þau bréf, sem hann hefur boðið út, og því ekki getað fengið það fé, sem hann hefur þurft til þess að geta starfað að þeim framkvæmdum, sem honum eru fyrirhugaðar. Og nú virðist manni samt, að þetta hefði verið hægt hjá stjórn byggingarsjóðsins, þar sem einn helzti bankastjóri Landsbankans er formaður byggingarsjóðsins, og að það hefði þess vegna, þar sem maður getur reiknað með því, að nokkur vilji sé fyrir hendi hjá formanni byggingarsjóðsins að afla lána, átt að vera sá möguleiki, ekki sízt ef félmrh. hefði lagzt þar á sveif með. Væri hann þegar búinn að láta undan í þessu máli, ef hann ætlaði sér að gera það. Ég vil því leggja áherzlu á, að ég held það þyrfti ákveðnari yfirlýsingu frá hæstv. ríkisstj. í þessu máli, til þess að rétt væri af hv. d. að falla frá því að samþ. mína tillögu. Ég held, að það þyrfti að koma yfirlýsing frá öðrum hvorum ráðherranum um það, að ríkisstjórnin væri búin að tryggja það, að Landsbankinn keypti þessi bréf fyrir svona og svona upphæð, svo að þar með væri öruggt; að þessu gæti orðið hrundið í framkvæmd. Ég tala þarna ekki út í bláinn eða af því að mig langi til að skylda Landsbankann til þess, eins og sumir kynnu að halda. Ég tala út frá þeirri reynslu, sem ég hef fengið við meðferð á öðru máli hér á þinginu, í sambandi við stofnlán til sjávarútvegsins. Ég veit, hvað þarf til þess að skylda Landsbankann til að lána fé. Það er vitanlegt, að Landsbankinn lét þá menn, sem hann helzt hefur samband við, flytja þau boð hér, hvort ekki mætti komast af með í samráði við ríkisstjórnina að taka svona lán, jafnvel lýsa yfir, að bankinn mundi nú gera þetta, ef hann bara ekki væri skyldaður til þess. Ég held þess vegna, að það verði að taka Landsbankann dálítið föstum tökum nú. Ég held eftir reynslunni á þessu þingi, að þá sé nauðsynlegt að skylda Landsbankann til að gera þetta. Þá væri máske, ef auðséð væri, að vilji væri í þinginu fyrir því, sá möguleiki, að bankinn kæmi fram og byðist til þess að kaupa þetta, til þess að komast hjá því að vera skyldaður til þess með lögum. Ég hef þessa reynslu, og ég held flestir þm. hafi þessa reynslu með mér. Það þarf að taka stjórn Landsbankans fastari tökum en þeim, sem dómsmrh. mun nægja núna, og þeim tökum, sem þessi eina stofnun í landinu, Alþ., getur gert. Mér finnst þess vegna, að sú yfirlýsing, sem þyrfti að liggja fyrir frá fjmrh. í þessu efni, þyrfti að vera ákveðnari, ef Alþ. ætti að geta sætt sig við að falla frá að skylda Landsbankann til þess að veita ákveðin lán. Reynslan sýnir það, hve mikið þarf til þess að fá þessa voldugu stofnun okkar til þess að láta undan, og það er alveg sama og engin ástæða fyrir Alþ. að hlífa henni í þessum efnum, þegar um svona mikið mál er að ræða eins og að tryggja framgang þessa mikla lagafrv., sem hér liggur fyrir. Alþ. hefur reynt það að fara bónarveg að Landsbankanum, að mælast til ákveðinna hluta við Landsbankann, og ég sé vel af þeim viðskiptum, sem við höfðum viðvíkjandi stofnlánum til sjávarútvegsins, að meðan verið var að leggja til við Landsbankann, að hann veitti aðstoð sína, var hann hinn versti og taldi allt úr, sagði ekkert hægt að gera í þessum efnum. En þegar hann var tekinn þeim tökum að skylda hann með lögum, lýsti hann yfir, að hann mundi fúslega sætta sig við þetta, bara að hann fengi að framkvæma það. Ég held þess vegna, af þeirri reynslu, sem Alþ. hefur fengið af viðureigninni við Landsbankann, að óhjákvæmilegt sé að taka þetta fastari tökum. Það mundi raunar ekki vera þörf á þessu, ef það væri eins og hv. 4. þm. Reykv. lýsti, að það ætti að vera, að tryggð væri sama stefna í framkvæmdum og fjármálum þjóðbankans eins og er hjá Alþ. og ríkisstj. á sama tíma. En sú stefna er bara ekki tryggð. Enn þá er ekki búið að fá það fram, að bankinn fylgi þeirri pólitík, sem ríkisstj. hefur tekið upp, og því má ekki hika við að grípa til frekar leiðinlegra aðgerða eins og að skylda Landsbankann til þess að gera hluti, sem honum ætti að vera ánægja að gera. Og þegar það er athugað, að byggt hefur verið fyrir 93 millj. kr. á einu einasta ári hér í Rvík, er engin afsökun fyrir því, að þjóðbankinn geti ekki tryggt það að kaupa skuldabréf fyrir 15 millj. kr., til þess að tryggja byggingu verkamannabústaða á öllu Íslandi. Þessir peningar eru til, og spurningin er bara að knýja bankann til að nota þá. Má vera, að það gengi út yfir sumt af byggingum, sem heldur mundi fara til efnaðri manna. En það yrði þá bara að hafa það. Mér er ljóst, að aldrei hefði hafzt í gegn að fá 100 millj. kr. til stofnlána handa sjávarútveginum, ef það mál hefði ekki verið sótt eins hart og það var sótt. Og eins er ég viss um, að ekki verður hægt að knýja fram að láta þjóðbankann lána verulegar fjárupphæðir til byggingar verkamannabústaða, nema Alþ. sæki þetta mál mjög fast. Ég vil hins vegar mjög alvarlega biðja dómsmrh. að athuga það, að hann sé ekki búinn að sleppa því tækifæri, sem hann hefur enn þá, til þess að geta beygt Landsbankann til hjálpar til að framkvæma þetta mál. Enn þá hefur dómsmrh. einmitt möguleika til þess að fá frá hv. Alþ. það vald, sem honum nægir til þess að geta knúið þetta frv. fram í veruleikanum, gert það að framkvæmd undir eins og það er samþ. með l. En eftir að búið er að samþ. þetta frv., ef það yrði samþ. án brtt. minnar, þá hefur hann litla aðra aðstöðu en þá að fara bónarveg að Landsbankanum, að biðja hann að gera þennan hlut. Og eftir þeirri reynslu, sem stjórn byggingarsjóðsins hefur haft undanfarið, sem á helzta bankastjórann fyrir formann, er sú reynsla sannarlega ekki svo glæsileg, að það væri gaman fyrir dómsmrh. að vera í þeirri aðstöðu. Ég skil það ofur vel, að bæði dómsmrh. og fjmrh. sé illa við að skylda Landsbankann í máli eins og þessu. Það er engan veginn skemmtilegt að fara inn á þessa leið. En það er köld og nöpur reynsla, að við höfum orðið að gera þetta, og með því hefur okkur tekizt að knýja stórmál fram, þrátt fyrir það, að bankinn upphaflega stritaðist á móti eins og hann gat. Þess vegna er það, að ég mun mælast til þess við dómsmrh., að ef hann ekki gæti fengið yfirlýsingu frá fjmrh. um, að hann tryggði það, beinlínis gæti nú tryggt það, að stjórn Landsbankans mundi kaupa skuldabréfin fyrir allríflegar upphæðir, hvort ekki væri þá betra fyrir hann að fá þessa heimild frá Alþ. Ég held, að meira að segja flokkur hans hafi þá reynslu frá gömlum tímum, að gagnvart Landsbankanum sé nú vissara að standa nokkuð sterkur. Það hefur komið fyrir, jafnvel þegar Alþfl. átti ráðh. í ríkisstj., að Landsbankinn hefur sýnt sig að vera erfiður, þegar Alþfl. hefur viljað fá fram mjög mikilvæg mál. Þannig að enn er tækifæri til þess að samþ. þetta og tryggja þar með heppilega framkvæmd á þessu frv., og vildi ég mjög leggja áherzlu á, að það yrði gert. Það er vitanlegt, að þjóðin ætlast til þess, að þetta þýðingarmikla frv. verði framkvæmt. Og hún mundi verða fyrir alvarlegum vonbrigðum, ef af hálfu Alþ. yrði ekki gengið betur frá því en svo, að nokkrir embættismenn í Landsbankanum gætu hindrað okkur í að framkvæma þetta mál, sem hér er verið að framkvæma. Viðvíkjandi því, sem hv. 4. þm. Reykv. minntist á um till. á þskj. 872, viðvíkjandi innflutningi á byggingarefni, þar sem hann talaði um, að það væri á valdi viðskiptaráðs, hvernig þetta væri ákveðið, þá vil ég hreint segja, að það er einmitt undir valdi viðskiptaráðs, sem ég vildi ekki eiga í þessum efnum. Það er til þess að forða þessu, að ég samþykki þessa brtt. Maður veit, hvað erfitt er að fá fram nokkrar breyt. til bóta á störfum viðskiptaráðs. Allur þingfl. hv. 4. þm. Reykv. er búinn að leggja fram sérstaka þáltill. í því skyni að fá fram breyt. í þessu efni, og þrátt fyrir það, þó að búið sé að samþ. breyt. á þessum l., hefur ekki tekizt að fá þessar breyt. fram. Ég held það sé þess vegna mjög heppilegt að eiga þetta ekki undir valdi viðskiptaráðs, heldur væri byggingarfélögunum tryggður þessi innflutningur. Viðvíkjandi því, sem hæstv. dómsmrh. sagði, að byggingarfélögin væru of smá til þess að þetta kæmi að notum, þá held ég, að það sé ljóst, að þó að innflutningsleyfum og gjaldeyrisleyfum væri úthlutað til þessara félaga, þá held ég, að þessi byggingarfélög mundu hafa samstarf um það að kaupa inn þetta byggingarefni. Náttúrlega hefði mátt leggja þetta í hendur byggingarsjóðanna, og það kom fram till. frá einum þm. í mínum flokki um sérstaka stofnun, sem hefði með að gera byggingarefnisinnflutning, því að við vitum, að það er ákaflega mikilvægt, að byggingarefni sé sem álagningarminnst. Það hafa því verið nægileg tækifæri til þess að tryggja, að byggingarvöruinnflutningur yrði hagnýttur sem bezt, svo að það er ekki það, sem hefur valdið. Nú skilst mér, að þessi till. sé fram komin til þess að tryggja, eftir að aðrar till. hafa verið felldar, að þessi byggingarfélög fái að breyta leyfum sínum, og ef þau leyfi eru svo smá, þá trúi ég ekki öðru en að lítil félög hafi vit á því að hafa samstarf sín á milli. Hins vegar vil ég taka það fram, að ég mundi hafa hallazt að því, sem hæstv. félmrh. hefur álitið heppilegt, að það væri hægt að tryggja byggingarvöruinnflutning til svona félaga í miklu stærri stíl, og hér var lögð fram till. um það, sem var felld. Ég held þess vegna, að till. á þskj. 872 sé heppileg. Hef ég áður lýst skilningi mínum á henni, sem sé, að hún ætti að tryggja rétt fyrir það byggingarefni, sem þyrfti. Ef till. er skilin þannig, þá þýðir það forréttindi til handa þessum byggingum. Ég hef ekki heyrt skýringu hv. flm. á þessu, en álít mjög æskilegt, að hún komi fram.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég hygg ekki möguleika á því að fá þá aðaltill. samþ., sem hv. 2. þm. Reykv. lagði mesta áherzlu á, að skylda Landsbankann til þess að lána fé til byggingarmála, með því að ekki mun vera neinn þingvilji fyrir henni. Ég vil þess vegna fara nokkuð vingjarnlega leið í þessu máli við þá, sem stjórna Landsbankanum, og má vel vera, að það sé of mikil bjartsýni hjá mér að gera ráð fyrir því, að hún beri árangur. En það hefur verið svo, að útvegun fjár til þeirra verkamannabústaða, sem hafa verið byggðir, hefur verið framkvæmd að mestu eða öllu leyti af form, byggingarsjóðstjórnar, sem hefur dvalið utanlands, en er alveg nýlega kominn heim. Ég ber það traust til form. byggingarsjóðsstjórnar, að hann muni allur af vilja gerður til þess að útvega fé nú þegar á sama hátt sem hann hefur gert áður, en hann er jafnframt aðalbankastjóri Landsbankans, og síðan þessi tvö embætti voru sameinuð, hefur hann komið þannig fram við byggingarsjóði verkamanna, að hann hefur útvegað þeim það fé, sem þeir hafa haft möguleika til að byggja fyrir á undanförnum árum, og ég hef ekki orðið var við, að afstaða hans sé að neinu leyti breytt. Meðan mikið fjármagn var til í landinu, hrökk ákvæðið um ríkisábyrgð á lánum og þessi aðstoð til þess, að það hefur verið byggt fyrir nokkurn veginn það fé, sem óskað hefur verið eftir að byggja fyrir. Með því fjármagni, sem enn er til í landinu, vil ég að óreyndu ekki trúa öðru en því, að þessi sama aðstoð hrökkvi til, og það því fremur sem ég geri ráð fyrir, að við mundum í bankaráði geta notið ágætrar aðstoðar hv. 2. þm. Reykv., sem að vísu er þar varamaður, en hann getur þó að sjálfsögðu ráðið afstöðu aðalmannsins. sem hans flokkur á þar í ráðinu. Núverandi stjórnarfl. eru meiri hl. í bankaráði Landsbankans, og með þeim undirtektum, sem þetta mál hefur fengið hjá yfirmanni bankans, hæstv. fjmrh., vil ég ekki að óreyndu ætla, að það muni ekki vera hægt að koma nokkru fram í þessu efni. Viðvíkjandi innflutningi byggingarefnis þá hef ég tekið það fram oftar en einu sinni, að ég hygg, að byggingarsamvinnufélög og þau félög, sem byggja verkamannabústaði, ættu að mynda með sér stórt innkaupasamlband, og þó að heimildin hafi verið felld úr frv. eins og það var upphaflega, hygg ég, að hægt sé að gera slíkt með frjálsum samtökum, og tel ekki, að sú till. frá hv. 2. þm. N.-M., sem hér liggur fyrir, mundi bæta neitt úr í þeim efnum, því að slíku innkaupasambandi, sem þar er gert ráð fyrir að verði stofnað, mundi ofviða að fá innflutningsleyfi, þegar þar að kæmi.

Frsm. minni hl. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Í Ed. var á sínum tíma fellt að setja ákvæði um stofnun allsherjar innkaupasambands. Við 2. umr. hér í d. var fellt að heimila sjóðsstjórninni að koma á innkaupastofnun fyrir alla þá, sem byggja. Nú vill hæstv. dómsmrh. láta fella till. um að heimila hverju félagi að fá. leyfi beint handa sér, af því að það sé of smátt. Hvað vill hæstv. ráðh.? Ég skil það ekki enn, þetta er ýmist of stórt eða of smátt. Ef gr. er samþ. eins og hún liggur fyrir, þá liggur það í hlutarins eðli, að hin stærri félög nota sér þann rétt, sem þau þá hafa til þess að fá byggingarefni sitt beint inn, og spara sér þar með kostnað, en skilyrðið til þess, að það sé hægt, er, að það sé mögulegt að láta þau hafa innflutninginn, en eftir innflutningsreglunum er það ekki mögulegt, og þess vegna tek ég það fram, að þau öðlist sama rétt og þeir, sem fluttu inn byggingarefni áður. Þess vegna er það ákaflega vitlaust, úr því að búið er að samþ. breyt. á annað borð, að geta ekki verið með því, að þetta sé samþ. líka. Þá skil ég ekki þá tregðu, sem virðist vera á því að gefa eftir tolla á innflutningi frá Svíþjóð. Það er vitað, að búið er að panta og fá leyfi fyrir 30–40 tilbúnum húsum frá Svíþjóð, en þegar talað hefur verið um að gefa eftir tolla af þeim, þá hefur það alltaf verið talið ómögulegt nema með l., en nú má ekki setja inn í l., að ráðh. sé heimilt að gefa eftir tollinn, og hæstv. dómsmrh. telur, að hægt sé að gefa eftir toll án lagaheimildar. Hvaða samræmi er í þessu? Ég tel sjálfsagt að samþ., að heimilt sé að fella niður toll af timburhúsum, en þar fyrir er ég ekki að segja um það, hversu heppileg þau séu, en séu þau óheppileg, er alveg sérstök ástæða til að gefa eftir toll af þessum fyrstu húsum. Ég sé því ekki annað en öll rök mæli með því, að þessi heimild sé gefin.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég vil aðeins leiðrétta tvennt í ræðu hv. 2. þm. N.-M., sem er algerlega rangt. Það kemur að sjálfsögðu fyrir mig stundum, að ég heyri ekki eða skil ekki það, sem þessi hv. þm. segir. En hitt hef ég ekki vitað, að ég væri svo óskýrmæltur, að menn almennt ekki heyri það, sem ég segi hér í d., en það virðist þó hafa komið fyrir þennan hv. þm. að þessu sinni, að hann hafi ekki heyrt það, sem ég sagði, og það heldur meinlega. Hann hafði hér eftir mér, að hægt væri að gefa eftir toll án þess að hafa til þess lagaheimild. Ég hef aldrei sagt, að það væri hægt að gefa eftir tolla nema með lagaheimild, en ég hafði það eftir hæstv. fjmrh., að ef hann teldi, að það væri rétt að hefja innflutning á tilbúnum húsum, þá mundi hann athuga þá leið, að það yrði leyst á þá lund, að hann leitaði heimildar um eftirgjöf á tolli. Þá vil ég líka leiðrétta það hjá hv. 2. þm. N.-M., að ég hafi staðið fyrir að fella innkaupaheimildina burt úr þessu frv. í Ed. Það er alveg tilhæfulaust, að ég hafi staðið fyrir því. En ég gat sætt mig við, að þetta væri gert, vegna þess að ég taldi víst, að hægt væri að koma á slíkri innkaupaheimild með frjálsum samtökum þrátt fyrir það, þó að það stæði ekki í l. Þriðja atriðið, sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. N.-M., er líka rangt, að það standi nokkurs staðar í l., að byggingarfélög megi ekki fá innflutningsleyfi. Þetta er ekkert annað en reglugerðarákvæði, sem hægt er að breyta hvenær sem er. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. meira. Ég vil vona, að hæstv. forseti sjái sér fært að láta atkvgr. um frv. fara fram nú, helzt fyrir fundarhlé.



Það eru aðeins nokkur orð út af því, sem hæstv. félmrh. sagði. Hann taldi víst, að hægt væri að koma á slíkum innkaupum með frjálsum samtökum. Ég held, að þetta sé ekki rétt hjá hæstv. ráðh. Það er hægt að mynda þau frjálsu samtök, en það er ekki hægt, eins og sakir standa, að tryggja þeim þennan innflutning. Það er þannig háttað með reglugerð viðskiptaráðs og starfshætti þess, að það er í rauninni ekki gert ráð fyrir nýjum aðila, þannig að þetta mundi ekki vera hægt nema því aðeins að fá nýja reglugerð eða henni breytt, og við þekkjum, hvernig er að fá breyt. á reglugerð viðskiptaráðs. Ég vænti, að hæstv. fjmrh. upplýsi okkur um það, hvort hann hefur í hyggju að gera slíkar breyt., ef myndað væri slíkt innkaupasamband, og fá því í hendur innflutninginn á því byggingarefni, sem það þyrfti. Ég held, að það sé varhugavert fyrir hæstv. dómsmrh. að álíta, að það væri víst, að hægt væri að koma slíku innkaupasambandi á með frjálsum samtökum. Ég held það sé rétt fyrir hæstv. ráðh. að athuga það, áður en hann byggir á því við afgreiðslu á þessu máli.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umr. um þetta mikilsverða mál. Það hefur verið rætt um það frá ýmsum hliðum, bæði í sambandi við húsaleigulög o. fl., svo að menn munu hafa kynnzt öllum viðhorfum málsins. En það voru ummæli, sem féllu hjá hv. 2. þm. Reykv., sem ég get ekki látið hjá líða að leiðrétta. Hann sagði, að viðskiptaráð leyfði ekki frjálsan innflutning á byggingarefni. Þetta er ekki alls kostar rétt. Með járn og sement hefur það t. d. verið þannig, að innflutningur hefur verið algerlega frjáls, en staðið hefur á skipakosti, þótt nú hafi nokkuð úr rætzt. Ég vil benda á þetta til að sýna, að það er ekki allt fengið með því að stofna til stórra félaga, ef aðrir möguleikar eru ekki fyrir hendi. Þeir, sem hafa haft með þetta að gera, hafa reynt að greiða úr eftir getu. Og þegar rætt er um byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, verður að gæta nokkurrar hófsemi, þannig að ekki sé um of dregið frá framleiðslunni. Fyrir viku voru hér 3 skip á höfninni, þar af eitt sementsskip, og reyndist mjög erfitt að ná úr því farminum. Þetta sýnir, að þótt við hér á Alþingi gerum stófelldar áætlanir, þá verðum við að hlíta þeim aðstæðum, sem fyrir hendi eru. Ég ber ekki á móti því, að þörf sé á að bæta úr húsnæðisvandræðunum, en kröfurnar í því efni verða að samrýmast getunni. Þá vil ég benda á, að á meðan dýrtíðin er svo gífurleg, er sagan ekki öll sögð með því, þótt við fengjum nóg efni. Það verður einnig að vera til nægur vinnukraftur, svo að ekki horfi til stórvandræða fyrir þá, sem ætla að byggja. Ég hef hér fyrir framan mig öruggar tölur um, hvernig byggingarkostnaður skiptist. Hagstofan hefur reiknað út, að helmingur byggingarkostnaðar sé vinnulaun. Þó er allur akstur talinn með efniskostnaði, en ætti í rauninni að teljast með vinnu. Þá er ekki heldur reiknað með neinni eftirvinnu, en venjulega er unnin 1 klst. í eftirvinnu. Frá því þetta er reiknað út, hefur byggingarkostnaður hækkað um 10% samkvæmt upplýsingum frá byggingarmeisturum, og eru það eingöngu vinnulaun, sem orsaka þá hækkun. Þess vegna endurtek ég það, að þegar við komum af stað byggingarframkvæmdum í stórum stíl, þá verðum við jafnframt að tryggja það, að byggingarnar verði ekki óeðlilega dýrar vegna skorts á vinnuafli. Mér er kunnugt um, að það er algengt hér í Reykjavík, að byggingarkostnaður húsa fer langt fram úr áætlun, vegna þess að ekki er hægt að vinna að byggingunni af fullum krafti. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að allt kapp verður lagt á að flytja inn efni. Nokkur skortur er nú á timbri, en engin þurrð á sementi og steypustyrktarjárni. Ég veit til þess, að SÍS og fleiri aðilar hafa tryggt sér sement frá Noregi og Danmörku, alls um 9 þús. tonn, en það er takmarkað, sem þessi lönd geta framleitt, vegna kolaskorts. Ég vildi gefa þessar skýringar, en mun ekki ræða þetta nánar, enda hef ég áður komið inn á þetta efni í sameinuðu Alþingi í sambandi við húsaleigulögin.



Ég er á móti aðaltill. Mér finnst þessi brtt. draga úr henni og greiði henni því atkv. til bráðabirgða og segi já.



Ég er með aðaltill., en þar sem þessi brtt. dregur úr henni, þá segi ég nei.



Ég er á móti þessari till. og segi nei.



Með skírskotun til yfirlýsingar hv. þm. Vestm. segi ég já.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég er á móti og segi nei.



Mér finnst rétt, að þessi sænsku hús verði tollfrjáls, og segi því nei.



Ég segi já með sömu forsendum og hv. þm. Vestm. Brtt. 856, svo breytt, samþ. með 17:12 atkv. - 913 samþ. með 26 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 25 shlj. atkv. og endursent Ed.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég vil aðeins óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Það mun ekki leika á tveim tungum, að þetta er eitt hið stærsta mál, sem liggur fyrir þ., og þykir mér hlýða að fara um það nokkrum orðum, áður en það fer til n. Enginn ágreiningur mun vera um nauðsyn almannatrygginga, en hins vegar munu vera nokkuð skiptar skoðanir um það, hve langt eigi að ganga. Slysatryggingar munu vera hér elztar allra trygginga og nú af flestum taldar sjálfsagðar. Þar næst munu vera elli- og sjúkratryggingar. Mér virðist, að allranauðsynlegast sé að hafa þær tryggingar, sem ætlaðar eru til að mæta óhöppum, sem menn verða fyrir, slysum og sjúkdómum, og svo tryggingar fyrir ekkjur og aðra þá, sem missa fyrirvinnu sína af óviðráðanlegum ástæðum, því að oft ber að höndum slys og óhöpp á þann hátt, að menn hafa enga möguleika á að búa sig undir að mæta slíku. Í þessu frv. eru nokkur nýmæli, og er eitt þeirra sérstaklega merkilegt, en það er trygging fyrir ómegð. Það er sjálfsagt álitamál, hvað skynsamlegt sé að setja slíkar tryggingar á fót, en frá mínu sjónarmiði er skynsamlegt að koma á fót slíkum tryggingum. Mér finnst það ekki nema eðlilegt, að þjóðfélagið hlaupi undir bagga og hjálpi til að ala upp börn, þar sem þau eru mörg saman í fjölskyldu. Aðstaða þeirra hefur yfirleitt verið ákaflega óhagstæð undanfarið og út af fyrir sig gott að fá úr því bætt. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er sem sagt gert ráð fyrir mjög stórfelldum breyt. á þessum málum öllum, frá því sem verið hefur, auknum gjöldum til manna frá tryggingunum og svo aftur stórlega auknum gjöldum til trygginganna frá einstaklingum, sveitarfélögum, ríkissjóði og atvinnurekendum. Það er ráðgert, miðað við núverandi vísitölu, að það velti um það bil 68 millj. kr. á ári um hendur Tryggingastofnunarinnar. Þetta er gífurlega mikill hluti af þjóðartekjunum, og sjá því allir, hvað þetta er stórkostlegt og hvað það skiptir miklu á allan máta, bæði hvernig tekst að setja reglur um úthlutun þessa fjár og einnig hvernig tekst að setja reglur um innheimtu fjárins og þessum byrðum sé skynsamlega skipt niður. Það eru ráðgerðar miklar breyt. að þessu leyti, og sumir hafa haldið því fram, að þær gangi verulega í þá átt að gera almannatryggingarnar meira að eiginlegum tryggingum en áður hefur verið og minna að framfærslu, og talið það stefnt í rétta átt. Það má segja, að þessu sé þannig varið að einhverju leyti, en þó ber þess að gæta, að eins og þetta frv. er, þá er það samt ekki nema að nokkru leyti, tryggingar, heldur að mestu leyti framfærsla. Það sést á því, að það er ekki nema mikill minni hluti þeirra tekna, sem tryggingunum eru ætlaðar, tekið með innheimtu iðgjalda, en meiri hlutinn er tekinn úr opinberum sjóðum, þannig að það er um framfærslu að ræða enn þá að mjög verulegu leyti og jafnvel að meira leyti en um raunverulegar tryggingar. Í þessu frv. er ráðgert, að greiðslur til manna t. d. viðvíkjandi ellilífeyri o. fl. séu inntar af höndum án tillits til efnahags, og mun það vera byggt á þeirri röksemd, að hér sé meira um tryggingar að ræða en framfærslu og þess vegna sé rétt að gera þessa breyt. Mér finnst persónulega, án þess að ég hafi umboð til að lýsa yfir neinu frá Framsfl., að þetta sé vafasamt, vegna þess hvað mikið af fénu er tekið með greiðslu úr opinberum sjóðum. Mér hefði fundizt skynsamlegra að reyna að láta menn sjálfa standa meira undir tryggingarútgjöldunum enn um skeið og halda þeirri reglu að láta greiðslurnar, vera nokkuð takmarkaðar til þeirra, sem hafa mjög góðar efnahagslegar ástæður. Þessa bendingu vil ég aðeins gefa, þó að ég geri ekki ráð fyrir, að hægt verði að snúa við í þessu prinsipatriði frá því, sem í frv. er fyrirhugað. En við lítum svo á tekjuöflunina fyrir trygginguna, þá stingur það í augun, að ráðgert er að hætta við að innheimta tekjur tryggingarinnar sem sérstakt gjald á skattskyldar tekjur, en undanfarið hefur það verið svo, að borgað hefur verið 1% af skattskyldum tekjum, en nú er gert ráð fyrir framlagi úr ríkissjóði og sveitar- og bæjarsjóðum, en iðgjaldið er ekki miðað við tekjur nema að því leyti, að nokkrir eru undanþegnir, sem minnstar hafa tekjur. Ég tel þessa breyt. ákaflega vafasama, ég tel þetta ranga stefnu. Ég tel heppilegra að halda gömlu reglunni og taka prósentgjald af borgurunum til tryggingarinnar, t. d. 1%, en lækka í þess stað einhvern hinna liðanna, t. d. persónulega gjaldið eða þá að einhverju leyti hlut sveitarfélaganna. Mér finnst þetta allt mjög athugandi. Mér finnst sú hækkun, sem ráðgerð er á föstu persónulegu iðgjaldi, vera mjög tilfinnanleg fyrir þá, sem hafa meðaltekjur og þar fyrir neðan, og yfirleitt, ef þeirri stefnu er haldið; sem í frv. er gert ráð fyrir, þá verður niðurstaðan sú, að gjöldin lækka á þeim, sem hafa sæmilegar tekjur og góða afkomu, en hækka aftur á móti á þeim, sem hafa lakari afkomu, eða fyrir neðan meðallag. Sumir mundu kannske segja, að þessi skoðun ætti rétt á sér, vegna þess að sífellt stefnir í þá átt að gera þetta að tryggingum, að menn kaupi sér ellilífeyri, og þess vegna eigi iðgjöldin að vera persónuleg, en ekki eftir tekjum, en ég vil benda á og undirstrika það, sem ég hef áður sagt um erfiðleika á því, og þó að þetta frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, þá er ekki búið að yfirgefa framfærslusjónarmiðið og ganga inn á tryggingarsjónarmiðið. Framfærslusjónarmið er ákaflega ríkt í frv. eins og það er, og mér finnst þess vegna, að það sé ekki um neina stefnubreyt. að ræða, þó að þessi háttur verði upp tekinn, og menn ættu þess vegna að geta aðhyllzt það, að tvímælalaust er ósanngjarnara að hafa fast iðgjald á nef í l. en innheimta verulegan hluta af þessu miðað við tekjur manna. Það er einn þáttur í þessu, sem ég hef aldrei getað fengið ráðningu á. Það er vitað nokkurn veginn, hvað ríkissjóði er ætlað að greiða til trygginganna, og menn vita heildarfjárhæðina, sem áætlað er, að sveitarsjóðir skuli greiða. Ég hefði óskað þess í sambandi við þetta mál, að það hefði komið fram grg. um, hvernig þetta snertir sveitarsjóðina, en um það eru engar upplýsingar, og þar af leiðandi er ákaflega erfitt að átta sig á, hvað verið er að gera gagnvart þeim. Ég álít gott, að n., sem fjallar um þetta, grennslist eftir því, hvort þess væri ekki kostur, að þetta gæti legið gleggra fyrir, einkum með tilliti til þess, ef menn féllust á að breyta um stefnu, til þess að hægt væri að dæma um, hvar sú hækkun, sem gera mætti á öðrum, ætti að koma niður sem tilslökun, hvort eitthvað af því ætti ekki að fara til að lækka þann hluta, sem bæjar- og sveitarfélögum er ætlað að borga, en það er erfitt að átta sig á því, af því að við höfum ekki fengið neinar myndir af því, hvernig þetta muni snerta bæjar- og sveitarfélög að þessu leyti, eða a. m. k. hef ég ekki séð þær myndir. Ég veit, að ýmsir menn hafa lagt mikla vinnu í að undirbúa þetta mál. Ég vil ekki gera lítið úr því verki. Það hefur verið gefin út bók um undirbúning þess. Engu að síður er ekki hægt að mæla á móti því, að þótt nokkrir menn hafi lagt í þetta geysimikla vinnu, þá hefur málið enn ekki legið fyrir sveitarstjórnum eða almenningi, svo að menn hafi verulega getað áttað sig á, undir hvað þeir ættu að ganga, ef löggjöfin yrði samþ. Það er sæmilega ljóst, hvað menn eiga að fá, en það er ekki vel ljóst, undir hvað menn eiga að ganga, eins og ég hef nokkuð sýnt fram á. Þess vegna hefði mér fundizt, hefði það verið hægt og ekki hefði neitt pólitískt komið til í þessu efni, að það hefði verið miklu heppilegra, að tekinn hefði verið upp sá háttur að fresta að sinni endanlegri samþykkt málsins, athuga þær hliðar á því, sem sýna sig að vera ekki nægilega vel upplýstar, og afla því þá trausts og fylgis hjá almenningi í landinu, þangað til þinghald yrði hafið á ný, leita umsagnar frá þeim aðilum, bæjar- og sveitarfélögum og öðrum aðilum, sem eðlilegt væri, að fengju að segja sitt orð um þetta, áður en frv. yrði gert að l. Þetta held ég að væri skynsamleg meðferð á málinu, því að sannleikurinn er sá, að mönnum er það ljóst, að tryggingarnar eiga að koma stig af stigi, en ekki allar í einni hendingu, og menn þurfa m. a. að hafa æfingu í því að vera tryggðir, án þess að það leiði til vandræða. Menn hafa haft dálitla æfingu í því með sértryggingarnar, og ég held, að fyrir því yrði greitt með því, að þessi háttur yrði á hafður um afgreiðslu málsins. Þá er annað, sem ég vildi vekja athygli á. Það er gert ráð fyrir, að þetta mál muni kosta um 68 millj. Ég man ekki, hvað það hefur kostað við þær tryggingar, sem hér falla undir og hafa verið áður. Er það ekki eitthvað um 40 millj.? Hækkunin mundi þá vera yfir 50% frá því, sem nú er, eftir því sem áætlað er, þannig að eins og ég sagði áðan, þá er hér um ákaflega mikið stórmál að ræða. Og þá er þess að gæta, hvernig ástatt er í landinu, hvort skynsamlegt er að gera þetta nú, þó að menn séu því fylgjandi, að almannatryggingar séu settar. Ég get vel skilið, að þeir, sem standa að hæstv. stj., og hinir, sem eru í stjórnarandstöðu, hafi nokkuð mismunandi skoðanir á þessu. Þeir, sem standa að hæstv. stj., hafa haldið fram, að þetta sé yfirleitt í nokkuð góðu lagi allt saman og muni geta staðið svo, og frá þeirra sjónarmiði er ekki óeðlilegt að fara út í að lögleiða slíkt tryggingabákn sem hér er gert ráð fyrir. Stjórnarandstæðingar hafa hins vegar mestu ótrú, eins og óft hefur verið sagt frá, á fjármálastjórn og stefnu atvinnumálanna og álíta, að það leiði út í mestu ófæru, ef ekki verður breytt alveg um. Auk þess álítur stjórnarandstaðan, að þannig hafi verið á málunum haldið, að menn búi nú við stórkostlegt misrétti. T. d. að okkar áliti, eins og oft hefur verið rökstutt, á bændastéttin við stórkostlegt misrétti að búa, og yfirleitt er hallað stórkostlega á framleiðendur í viðskiptum við ríkisvaldið og með þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið af hendi stjórnarvaldanna. Enn fremur er það okkar skoðun, sem oft hefur verið látin í ljós og undirstrikuð með margvíslegu móti, að sú stefna, sem nú er haldið uppi, leiði út í öngþveiti í fjárhag ríkisins, það sé ekkert að marka, þó að ríkið hafi síðasta ár haft í tekjur milli 160 og 170 millj., því að öllum er augljóst, að innan stundar verði ríkissjóður rekinn með stórkostlegum halla, enda hafa fjárl. þessa árs verið afgr. frá því þingi, sem við sitjum á, með stórkostlegum halla. Þetta sýnist okkur benda ótvírætt í þá átt, að engin vitglóra sé í því, að enn sé samþ. nýr lagabálkur, sem hafi í för með sér tugmilljóna ný útgjöld fyrir ríkissjóð, atvinnuvegina og einstaklinga. Frá okkar sjónarmiði lítur málið þannig út, að fullkomnari alþýðutryggingar ættu að vera einn liður í ráðstöfunum, sem táknuðu stefnubreyt. í þessum málum öllum saman, og þess vegna með öllu óeðlilegt, að við getum fallizt á að afgreiða þær öðruvísi en þannig, að þær ráðstafanir, sem gerðar yrðu um leið, breyttu stefnunni í atvinnumálum og fjármálum, með því að stöðva verðbólguna, gera upp stríðstímabilið fjárhagslega og verðbólgugróðann, sem er gífurlegur sums staðar, því að eins og einn hv. þm. sagði, þá mun það sýna sig, þegar öll kurl koma til grafar, að verðbólgan hefur gert það, sem spáð var, þá ríku ríkari og þá fátæku fátækari. Frá sjónarmiði stjórnarandstæðinganna er það skakkt að setja stóra lagabálka inn í þingið og taka stórfé í almannatryggingar öðruvísi en það sé liður í slíkum ráðstöfunum, sem einn liður í þeirri keðju, sem verður að tengja, til þess að það komi að nokkru haldi til frambúðar. Ég skal ekki vera að setja á lengri ræðu um þetta. Ég hef viljað með þessum fáu orðum gera grein fyrir því, sem ég hér hef látið koma fram viðvíkjandi örfáum atriðum í frv., sem mér finnst þannig löguð, að það sé alveg ómögulegt annað en d. reyni að lagfæra þau. Það er aðallega eitt atriði, og kannske munu aðrir benda á önnur atriði áður en málið fer til n. Mér sýnist það vera mjög áberandi í þessum tryggingal., hvað mönnum er veittur misjafnlega mikill réttur eftir því, hvernig ástæður þeirra eru. Það er óviðunandi, og ég skil ekki, hvernig á því stendur. Það er aðallega þetta, að þeim, sem reka sjálfstæða atvinnu, er skapaður annar og minni réttur en þeim, sem vinna hjá öðrum. Ég veit ekki, hvar þetta ætlar að lenda. Nú kemur hvert frv. á fætur öðru, þar sem mönnum er boðið upp á þetta sama misrétti. Það er eins og það sé að verða hegningarvert að vera að baksa við að reka atvinnu eða hafa sjálfstæðan atvinnurekstur, en verðlauna það að vinna hjá öðrum. Þetta er kannske skynsamlegt frá sjónarmiði, þeirra sem vilja ekki, að einstaklingarnir hafi neinn sjálfstæðan atvinnurekstur, en frá sjónarmiði þeirra, sem vilja það, og það hélt ég að væru flestir, er þetta alveg óhæfa. Í þessu sambandi vil ég minna á 42. gr., þar sem ákvæði er um það, hvaða menn skuli fá dagpeninga, ef þeir verða sjúkir. Þessi ákvæði eru í stuttu máli þannig, að ef menn vinna hjá öðrum, eiga þeir að fá sjúkradagpeninga eftir tiltekinn tíma, mig minnir 11 daga, þó man ég það ekki nákvæmlega - eða 8 daga. Síðan stendur: „Þeir, sem vinna sjálfstætt eða hafa launþega í þjónustu sinni, eiga rétt til bóta frá og með 5 sjúkravikum, allt að 20 vikum samtals.“ Mér er ómögulegt að skilja, hvernig á því stendur, að t. d. bóndi, sem starfar sjálfstætt, eða útgerðarmaður, sem rekur sinn bát og oftast vinnur sjálfur við hann, - eiga ekki að fá sjúkrapeninga alveg eins og þeir, sem vinna hjá öðrum. Mér skilst, að þetta geti orðið svo fáránlegt, að t. d. einyrkjabóndi, sem lægi veikur heima hjá sér og kæmist ekki í sjúkrahús, yrði að liggja án bóta, þó að hann undir slíkum kringumstæðum yrði að fá mann fyrir sig eða ofþjaka fjölskyldu sinni við störf sín eða bíða stórkostlegt tjón, ef þau eru óunnin. Hann yrði að liggja bótalaus, en aftur á móti forríkur hálaunamaður, sem aðeins tæki laun sín hjá öðrum, gæti fengið sjúkradagpeninga þegar eftir nokkra daga. Enn fremur skilst mér, að það geti orðið þannig, að mótorbátsformaður, sem ætti sjálfur bát sinn og hefði verið svo óheppinn að hafa drýgt það afbrot að vinna sjálfstætt, yrði að vera án dagpeninga, ef hann legðist ekki á sjúkrahús, en báturinn gengi, en aftur á móti yrði það svoleiðis, að á sama tíma fengi t. d. háseti og aðrir, sem tækju laun, fullar bætur. Ég ætla ekki að fara að rífast út af þessu. Mér finnst þetta þannig vaxið, að það verði að laga þetta, skapa öllum sama rétt að þessu leyti, en meðan það er ekki gert, þá eru þetta ekki almannatryggingar, heldur fyrir vissa hópa, sem er gott fyrir þá, en það eru ekki almannatryggingar. Mér finnst, að þegar lögð eru jöfn gjöld á borgarana, eins og hér er gert ráð fyrir, þá verði að sjá svo um, að allir fái sama rétt eftir þeim allsherjarreglum, sem settar eru. Það er vafalaust fleira, margt fleira af sama tagi, sem ég skal ekki gera að umræðuefni, vegna þess að aðrir hafa betur athugað málið í einstökum, atriðum en ég, en á þessi stóru meginatriði vildi ég benda n., áður en hún tekur til starfa.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, mun vera það langstærsta og veigamesta, sem lagt hefur verið fyrir þetta þing. Og það er því kannske varla við því að búast, að þeir menn, sem ekki hafa haft aðstöðu til þess að vinna að undirbúningi þessa máls í n., hafi aðstöðu til þess að ræða það ýtarlega. Og ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég hef það ekki, enn sem komið er. En mér finnst þó ástæða til þess nú hér strax við 1. umr. málsins að drepa á nokkur atriði, sem ég hef rekið mig á hér í frv. og mér finnst vera á þá lund, að verði það samþ., muni ég eiga bágt með að sætta mig við það, og vildi ég því beina því til hv. n., sem nemur til með að fjalla um þetta mál, hvort ekki mundi tiltækilegt að gera þá á því nokkrar breyt. Auk þess vildi ég fara nokkrum orðum almennt um frv. Áður en ég kem að sérstöku atriði, sem ég vil minna á, lýsi ég yfir því, að ég er mjög eindregið fylgjandi frv. í heild. Ég álít, að lagasetning eins og hér er fyrirhuguð sé í mesta máta nauðsynleg og gagnleg. Ég tel, að við Íslendingar höfum nú betri aðstöðu til þess að koma upp slíkum almannatryggingum en nokkru sinni áður. Ég er því ekki sammála hv. 2. þm. S.-M., sem hér talaði næstur á undan mér í þessu máli og sagði, að við hefðum ekki fjárhagslegar ástæður til þess að setja þessa löggjöf. Ég er aftur þeirrar skoðunar, eins og ég sagði áðan, að við höfum aldrei haft jafngóðar ástæður fjárhagslega séð til þess að koma á slíkum l. eins og nú. Hitt er svo annað mál, og það er náttúrlega eðlilegt, að menn geti ekki orðið svona strax allir á eitt sáttir um það, hvernig þessum tryggingum verði bezt fyrir komið, og menn vilji hafa þar nokkuð mismunandi fyrirkomulag á. Og mér sýndist, svona við fljótlega athugun á málinu, að sitt hvað í þessu frv. sé mjög á annan veg en ég hefði kosið. Þau atriði, sem ég ætla þá að víkja alveg sérstaklega að við þessa umr. í frv., eru ákvæði 11. gr. þess. Þar er að finna ákvæði um n. þær eða stofnanir, sem eiga að hafa með framkvæmd trygginganna að gera. Eins og þessi ákvæði eru nú í frv., tel ég þau alveg óviðunandi og í mesta máta óeðlileg. Í þessari gr. er gert ráð fyrir því, að það mikla bákn, sem þessar tryggingar verða, og Tryggingastofnun ríkisins, sem með þessar tryggingar á aðallega að hafa með að gera, eigi að setja á stofn sérstaka skrifstofu í tryggingarumdæmum, er geti síðan skipað umboðsmenn eða trúnaðarmenn sér til handa út um allt landið, eftir því sem Tryggingastofnun ríkisins þykir þörf á. En eins og kunnugt er, hafa þær tryggingar, sem gilt hafa hjá okkur fram til þessa, eins og t. d. sjúkratryggingar og elli- og örorkutryggingar þær, sem ekki eru nú í neinum höfuðatriðum frábrugðnar því, sem hér er gert ráð fyrir, - að framkvæmd þessara trygginga hefur verið í höndum sveitarstjórnanna sjálfra, þannig að bæjar- og sveitarstjórnir hafa kosið hlutbundinni kosningu samlagsstjórn og þessar n., sem hafa haft með tryggingarnar að gera. Nú er hins vegar ætlazt til þess, um leið og þessar tryggingar eru gerðar nokkru víðtækari, að þessi mikla og stóra stofnun hér í Rvík eigi að skipa menn á þær skrifstofur, sem yfirleitt eigi að hafa með tryggingarnar að gera, en íbúar þessara staða eigi svo að segja hvergi nærri að koma, því að þetta ákvæði, sem ég kalla málamyndaákvæði, um tryggingan., met ég sáralítils, því að vald og verksvið þessara n. er svo takmarkað, að ekki er hægt að tala um, að þær hafi eiginlega neitt vald, en hins vegar er sýnilegt, að þessum framkvæmdum á að stjórna héðan úr Rvík, það eru þeir aðilar, sem eiga að hafa alveg með tryggingarnar að gera. Nú vil ég spyrja, hvaða nauður rak til þessa og hvernig á því stendur, að þessi tilhögun er höfð á þessu máli. Hvernig stendur á því, að stofnunum úti á landi er ekki stjórnað af aðilum heima í héraði, og því má ekki kjósa í þessar n. í héruðunum, eins og t. d. í bæjar- og sveitarstj., eins og gert hefur verið til þessa? Ég hygg, að þetta hafi gefizt vel fram til þessa með sjúkratryggingarnar, og ég hef aldrei heyrt á móti því haft. En nú, þegar þessar tryggingar eru gerðar allmiklu víðtækari en þær áður hafa verið, þá þykir sérstök þörf á að breyta hér um. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að fólkið í tryggingaumdæmunum er sá aðilinn, sem hér á mestan hlut að máli og langsamlega á að hafa hér mest um að segja. Því að eins og þessum tryggingum á að koma fyrir samkv. frv., þá eru það þessir staðir úti á landi, sem þurfa að standa undir yfirgnæfandi meiri hluta kostnaðarins við þessar tryggingar. Mér hefur sagt einn af þeim mönnum, sem starfað hefur að undirbúningi þessa máls, að kostnaðurinn af þessum tryggingum skiptist þannig á milli, að ríkissjóður greiði um 20,5 millj. kr. Hins vegar sé á sama tíma áætlað, að einstaklingar greiði 20.9 millj. kr. Og sveitarsjóðir þurfa að greiða 14.8 millj. kr. og svo atvinnurekendur 11,8 millj. kr. Af þessu er ljóst, að þau gjöld, sem til trygginganna falla, t. d. í einum tilgreindum kaupstað úti á landi, þ. e. frá atvinnurekendum, viðkomandi sveitarsjóði og frá íbúum tryggingahéraðsins, þá eru það þeir aðilar, sem koma til greina með að standa undir um 70% af stofnkostnaðinum við tryggingarnar, en ríkissjóður 30%. Mér finnst nú, að þegar þessi hlið málsins er athuguð, sé ákaflega hart að beita fólkið á þessum stöðum svo miklum misrétti til þess að fá tilnefnda þá menn, sem eiga að sjá um framkvæmdir trygginganna í hverju umdæmi, taka af þeim þann rétt, sem þetta fólk hefur haft. Ég get ekki gengið inn á það, að líta beri á Tryggingastofnun ríkisins sem svo sérstakan aðila í þessum almennu tryggingum, að hann verði frá sinni hálfu að skipa menn til eftirlits með framkvæmd trygginganna á hinum og þessum stöðum úti um landið, vegna þess að ekki sé hægt að trúa þeim fulltrúum fyrir þessum málum, sem bæjar- og sveitarstjórnir mundu til þess velja. Ég get ekki litið á Tryggingastofnunina og fólkið, sem trygginganna nýtur, sem neinar andstæður, heldur finnst mér hið eðlilega, að Tryggingastofnun ríkisins og það mikla bákn, sem kringum hana yrði, væri vitanlega yfirdómari um framkvæmd málsins og skæri að sjálfsögðu úr um allt, sem ágreiningur stæði um, en hins vegar að þær n., sem viðkomandi sveitarstj. til þess kjósa, í mesta lagi með einum manni skipuðum, t. d. formanni frá Tryggingastofnun ríkisins, í hverri n. Þessar n. ættu að hafa um framkvæmd málanna að segja heima í héraði. Ég er líka alveg sannfærður um það, að þessi skipan, sem ég hef verið að lýsa og aðhyllist, mundi verða margfalt ódýrari í rekstri en hin. Á mörgum stöðum hagar svo til, að það er tiltölulega ódýrt fyrir sveitarstj. að fella þessi störf, sem hér koma til greina, að meira og minna leyti saman við önnur störf heima fyrir, og gæti kostnaður við starfið orðið miklum mun minni með þessum hætti en hér er lagt til, að Tryggingastofnun ríkisins setji á fót úti um allt land skrifstofur og skipi þá menn, sem þar eiga að vinna. - Viðvíkjandi því atriði, að ef þessir menn eru kosnir af viðkomandi sveitarstj., þá sé hætta á því, að við framkvæmdirnar verði reynt að draga fram hlut íbúanna, þá finnst mér það alveg augljóst mál, að það verði ekki gert fram yfir það, sem l. ætlast til, vegna þess að það eru íbúarnir á þessum stöðum, sem standa undir yfirgnæfandi meiri hluta kostnaðarins, sem tryggingarnar hafa í för með sér. - Mér þykir rétt að minna á í þessu sambandi, að það hefur greinilega komið fram, að fleiri þm. en ég líta svona á þetta ákvæði og telja það óeðlilegt og vilja gera við það breyt. Og það er líka kunnugt, að ég hygg flestum hv. þm., að um þessi ákvæði frv. hefur verið talsverður reipdráttur við afgreiðslu málsins. En ég vil segja það nú á þessu stigi málsins, að þótt þeir, sem einkum hafa unnið hér að afgreiðslu þessa máls, hafi kannske getað komizt að einhverju samkomulagi um það, að t. d. væri það starfslið, sem hér hefur unnið við sjúkrasamlagið í Reykjavík eða að framkvæmd trygginganna, verði látið halda áfram að vinna þar, og ég vil segja það, að þó að það hafi kannske verið hægt að koma þessu þannig fyrir með einhverjum baksamningum eða loforðum þeirra, sem með framkvæmd 1. hafa að gera, þá er ekki eðlilegt, að við, sem erum fulltrúar þeirra, sem úti á landi búa, látum okkur slíkt duga. Við viljum halda í gildi þeim ákvæðum eins og þau eru, eða að minnsta kosti, að ekki verði rýrður sá réttur tryggingaumdæmanna, sem þeim ber. Það hefur komið fram, að þeir, sem hér eiga hlut að máli, hafa talið talsvert mikils virði fyrir sig, að kippt verði ekki fótum undan því, sem þeir hafa komið upp og haft framkvæmd á, einokað í sínum höndum. Mér finnst það í fyllsta máta eðlileg krafa íbúanna í hverju umdæmi, að þeir fái að hafa með höndum framkvæmd trygginganna innan þess ramma, sem l. gera ráð fyrir. Þá eru það fáein orð viðvíkjandi þeim tryggingan., sem að nafninu til eru settar þarna og ætlaðar eru fyrir bæjar- og sveitarstj., og ég býst við, að það hafi verið ætlun þeirra, sem þetta frv. hafa aðallega samið, að þær væru svona sem nokkurs konar sárabætur til sveitarstj. og bæjarstj., vegna þess að þær. framkvæmdir, sem þær hafa haft til þessa, eru af þeim teknar. Og vildi ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp þann kafla, sem fjallar um starfssvið þessara n., og þá hygg ég, að hv. þm. verði ljóst, hve mjög er takmarkað þeirra valdsvið: „Hlutverk tryggingan. er að fylgjast með rekstri trygginganna í umdæminu, gera till. um framkvæmd þeirra, gæta hagsmuna hinna tryggðu og benda á atriði, er mættu verða til sparnaðar í rekstri trygginganna.“ Svona liggur það fyrir í frv., og ég get í raun og veru ekki séð neitt, sem viðkomandi stofnunum sé leyft, eða réttindi þeim til handa, önnur en þær hefðu átt fyrir, þó að ekkert hefði staðið um það í l., því að væntanlega hefðu bæði bæjar- og sveitarstj. ekki verið neitað um að mega bera fram till. um það, hvernig rekstri trygginganna mætti koma fyrir sem hagkvæmast, þó að ekkert hefði verið um það í l. eða eins og þarna stendur, að þær mættu bera fram till. En hins vegar er yfirleitt ætlazt til þess í frv., að Tryggingastofnun ríkisins hafi beinar skrifstofur með tilheyrandi mannafla til þess að sjá um allar útborganir trygginganna og taka á móti öllum greiðslum, umkvörtunum og öðru slíku viðvíkjandi framkvæmd þessara l. Það er alveg augljóst mál, að þó að þarna í þessari gr. sé minnzt á þessar tryggingan., þá geta þær í raun og veru ekkert bætt úr um það, sem ég hef gert hér að umtalsefni, ef þær hafa ekki meira vald en til er tekið í frv. Og ég vil sérstaklega beina því til heilbr.- og félmn., hvort hún sjái sér ekki fært að gera breyt. í þá átt, að þessar n. yrðu kosnar eftir venjulegum reglum, svipað og sveitarstj. eru kosnar. Ég er sannfærður um, að þetta fer í þá átt, sem fólkið, sem hlut á að máli, almennt óskar eftir og þykist hafa haft fullan rétt til þess að fara fram á. Þá er hér einnig annað atriði í frv., sem ég vildi vekja athygli á og mér þykir koma fyrir í frv. á þá lund, að ekki sé við unandi. Það var lítils háttar gert hér að umtalsefni af hv. 2. þm. S.-M., en það er viðkomandi sjúkrabótum eða dagpeningum og í sambandi við greiðslu. Það er gert ráð fyrir því í frv., að allir þeir, sem taldir eru vinna sjálfstætt eða mætti á einn eða annan hátt telja atvinnurekendur, eru settir í annað númer en launþegar og ætlað að hafa mun lengri biðtíma. Ég get ekki sætt mig við þá skipan, að framleiðendur, eins og t. d. smábátaútvegsmenn, sem til eru í hundraða- eða þúsundatali hér í okkar landi, eins og t. d. þeir, sem stunda sjó á trillubátum eða öðrum litlum fleytum, séu taldir þar með. Þeir búa við sams konar kjör og launþegar yfirleitt. Hið sama er að segja um alla smærri bændur. Þetta er í mesta máta óeðlilegt að flokka þessa aðila sem atvinnurekendur yfirleitt, og það hlýtur að vera hægt að finna eðlilega skilgreiningu þarna á milli, hvað af þessum smáframleiðendum yrði talið í flokki til launþega og hvaða framleiðendur yrðu taldir í hópi með atvinnurekendum. Ég vildi því beina til n. að athuga þetta líka, og fáist ekki neinar breyt. á þessu frá því, sem ákveðið er í frv., þá hef ég hugsað mér að flytja við 2. umr. brtt. til að lagfæra þetta. Ég efast ekki um, að í þorpum og kaupstöðum úti um land yrði mesta óánægja um framkvæmd þessara ágætu l., sem ættu að geta orðið, ef fleiri hundruð manna yrðu látin þarna búa við lélegri hlunnindi en þeir hefðu rétt til að eiga. Þá er hér eitt atriði enn, sem ég vil drepa á, en það er í sambandi við iðgjöld hinna tryggðu. Í frv., eins og það liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að iðgjöld séu alveg hreinn nefskattur, ákveðin upphæð, en aðeins breytileg eftir vísitölunni, sem lögð er til grundvallar. Hins vegar er það kunnugt, að í þeim tryggingum, sem við höfum haft fram til þessa, þá hefur verið þar á nokkur munur. Það hefur að vísu verið nokkurt fast gjald. En hins vegar hafa þeir, sem tekjuhærri hafa verið, verið látnir greiða til trygginganna miklu hærra en þeir tekjulægri. Það hefur sem sé til viðbótar við fastagjaldið verið nokkurt prósentugjald af tekjunum. - hað er þetta atriði, sem ég álít að eigi að vera í tryggingunum. Það er sanngjarnt og sjálfsagt mál, að menn borgi til þessara trygginga yfirleitt í öllum greinum miðað við getu sína. Ég sé það nú, að það er komin fram hér till. strax, sem fer í þessa átt, og ég vænti þess, að n., sem fjallar um málið, athugi þetta gaumgæfilega, hvort það að áliti n. er virkilega kominn tími nú til að fara strax það spor aftur á bak að breyta þessu gjaldi í fastan nefskatt, eða hvort það er ekki öllu heldur réttara að hallast að þeirri tilhögun, sem verið hefur, og hækka heldur hlutfallið þar á milli, sem sé að gera hlut prósentugjaldsins meiri en fastagjaldsins miðað við það, sem verið hefur. Þá eru hér aðeins tvö atriði, sem ég vil drepa á við þessa umr. Í þeim tryggingal., sem við eigum við að búa í dag, hefur verið í gildi ákvæði um það, að sjómenn, sem lögskráðir eru á skip, en það eru sem sagt allir þeir sjómenn, sem eru á skipum, sem eru stærri en 12 smálestir, að þeir hafa ekki þurft að greiða sjálfir iðgjöld til sjúkratrygginga. Útgerðarmenn þeirra hafa sem sagt verið skyldugir til að greiða iðgjöld þessara manna. Þannig hefur þessum málum verið fyrir komið. Ég skal ekki fara út í það að þessu sinni, hvaða rök liggja að því, en þau eru mörg fram að færa. En eins og þessu er nú fyrir komið í þessu frv., þá er þetta afnumið og þessum sjómönnum ætlað að greiða alveg jafnt við alla aðra iðgjöld til trygginganna, og þessum hluta iðgjaldagreiðslunnar til sjómannanna, sem hvílt hefur á útgerðinni, er nú létt af henni og lagt yfir á sjómennina. Þetta kann ég illa við. Ég vil beina því til n., að hún athugi við endurskoðun þessa máls, hvort ekki væri rétt að færa það í það horf, sem verið hefur. Eins og ég sagði í upphafi, þá hef ég ekki getað athugað þetta frv. sem ég hefði á kosið og get því ekki farið eins ýtarlega í það og ég vona, að ég geti við síðari umr. málsins, en mér lízt þó þannig á þetta frv., að ýmis atriði í því til viðbótar við þau, sem ég hef nú drepið á, séu þess eðlis, að mjög orki tvímælis og virkilega þurfi að athugast í n., hvort ekki sé ástæða til að breyta þeim. Ég skal minnast á eitt atriði sem mér kemur í hug nú, en það er viðvíkjandi iðgjaldagreiðslu bæjar- og sveitarfélaga eða skyldu þeirri, sem lögð yrði á bæjar- og sveitarfélög að greiða iðgjöld fyrir vissa aðila. Mig minnir, að það sé tekið fram í gr., sem er um þetta mál, eitthvað á þá leið, að sveitarstjórnum sé skylt að greiða iðgjöld fyrir þá menn, sem ekki hafa svo miklar tekjur, að þeir komist í tekju- og eignarskatt eða beri skatta til ríkisins. Nú þekki ég, að það er nú einu sinni um framkvæmd skattal., að það vill nú henda æði oft, að ýmsir þeir menn, sem að almannadómi lifa fyrir ofan meðallag eða hafa komizt vel, af og jafnvel safnað eignum, þó að þær séu kannske ekki allar fram taldar, greiða ekki alltaf tekjuskatt, og þætti mér þá skjóta skökku við, ef viðkomandi sveitarsjóður ætti að greiða nokkur hundruð í iðgjöld fyrir suma þessa aðila til trygginganna, vegna þess að þeir hafa ekki borgað skatt, en ég skal játa, að það eru margir þeir menn til, sem hafa svo lágar tekjur að það verður óhjákvæmilegt, að sveitarfélögin inni greiðslur af höndum fyrir, þá aðila, og ég mæli því ekki á móti því atriði í þessari löggjöf, heldur hinu, að mér þykir, að það mark, sem þar hefur verið sett sem við að miða, sé nokkuð óglöggt og yrði þannig næsta kátbroslegt, þar sem í ýmsum tilfellum yrði að greiða úr sveitarsjóði fyrir ýmsa, sem eru skattlausir á skattskrá. En þá er það atriði í þessum tryggingal., sem snýr beint að sveitarfélögunum sjálfum og þeim iðgjaldagreiðslum, sem bæjarsjóðirnir eiga að greiða til trygginganna. Ég verð að segja um það eins og fleiri atriði, sem ég hef minnzt á, að ég hef ekki séð gögn í þessu máli, sem gætu gefið nægilega skýrt yfirlit yfir, hvernig þetta verður í framkvæmd, en mér verður í þessu efni hugsað til þess bæjarfélags, sem ég þekki bezt til, og mér sýnist, að ef það bæjarfélag kemur til með að greiða rétt hlutfall miðað við íbúa staðarins, þegar tillit er tekið til íbúafjölda staðarins af íbúafjölda landsmanna, ef þessi staður á að greiða til trygginganna aðeins það hlutfall, sem til hans félli af iðgjaldagreiðslum sveitarfélaganna til trygginganna, þá verður það svo stór summa, að ég er helzt á því, að þetta sveitarfélag komist alveg í vandræði með að inna þessar greiðslur af höndum. Mér skilst, að það þurfi að greiða a. m. k. 150 þús. kr. til trygginganna á hverju ári, en það er fyllilega fjórði partur af útsvörunum á þessum stað, og mér er nær að halda, að sá staður mundi eftir þeim formúlum, sem hér eru lagðar til grundvallar, greiða nokkuð meira en hlutfallið sýnir af íbúafjölda landsins. Nú er það ekki svo, að þessi orð mín beri að skilja þannig, að ég sjái eftir þeim peningum, sem fara til þessara trygginga, síður en svo, en ég tel þörf að athuga um leið, hvaða möguleika hin smærri sveitarfélög hafi yfirleitt til þess að standa undir fjárframlögum til almannaheilla, meðan tekjustofnar þeirra eru jafntakmarkaðir og raun ber vitni um og tekjumöguleikar þeirra. Ég gæti því búizt við því, að það hlutfall, sem lagt er á bæjar-. og sveitarfélögin með þessu frv. í þátttöku í heildarkostnaðinum, sé hærra en jafnvel er að öllu leyti framkvæmanlegt og að það hefði verið réttara, að hafa framlag ríkisins nokkru ríflegra en hér hefur verið sett, en það er bara lausleg aths. Ég hef ekki getað athugað þetta eins og ég hefði óskað. Ég vil sérstaklega beina því til hv. heilbr.- og félmn. að athuga þau atriði, sem ég hef drepið á, sérstaklega það, sem ég nefndi í upphafi, framkvæmd trygginganna í umdæmunum. Það er réttlætismál og ábyggilega hagkvæmt skipulagsmál að lofa fólki í hinum ýmsu umdæmum að hafa með framkvæmd l. að gera innan þess ramma, sem lögin annars marka.



Herra forseti. Það orkar ekki mjög tvímælis, að frv. það, sem hér er til umr., sé eitt af þýðingarmestu málum þingsins. Öllum er kunnugt, hvernig þetta mál er til komið, og með frv., sérstaklega eins og það lá fyrir, þegar það var flutt í Ed. á þessu þingi, var gengið mun lengra í öryggismálum þjóðarinnar en áður hefur verið hér á landi. Það fer ekki hjá því, að meðferðin í Ed. hefur ekki aukið þetta félagslega öryggi, sem frv. hafði upphaflega upp á að bjóða. Ed. hefur gert á frv. nokkrar breyt., og þær allflestar sem máli skipta, frekar til skaða en bóta. Þ. á m. t. d., að flestallar mæður skulu njóta sömu hlunninda og ekkjur með börn. Ég fæ ekki skilið þessa afgreiðslu hv. Ed., að þeir, þó að nú þurfi að fara að draga úr útgjöldunum, skyldu einmitt bera niður á þessum lið. - Annar liður, sem felldur hefur verið niður, jarðarfarastyrkurinn, hefur raunar alltaf verið hégómi. Eins og nú er, er okrað á jarðarförum, og hefði því þessi lági styrkur komið að litlu gagni. Virðist miklu heppilegri leið, að hið opinbera beiti sér fyrir því, að þessu okri verði af létt. - Tillag til atvinnustofnunarinnar var fellt niður, og er það ekki til bóta. Raunar má segja, að þetta tillag, sem átti að veita til hennar, hefði skammt hrokkið, ef atvinnuleysi hefði skollið á. Ekknastyrkurinn var felldur niður, og það finnst mér hin mesta meinsemd, sem hv. Ed. hefur valdið þessu frv., þar sem hér eiga hlut að máli þeir þjóðfélagsborgarar, sem einna erfiðast eiga uppdráttar, ekkjur með börn, og gerir þetta þeim mjög erfitt að hafa í sig og á. Enda hefur þessi breyt. á frv. þegar vakið andúð, og Alþ. hafa þegar borizt bréf um þetta efni. Ég hef hér í höndum bréf frá mæðrastyrksnefndinni í Reykjavík og annað bréf, undirritað af nokkrum þjóðkunnum konum, og einnig bréf, sem kvenréttindafélagið sendi. Öll þessi bréf eru á einu máli um það að vita þessa breyt., sem Ed. hefur gert á þessu. Ég skal nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa bréfið frá kvenréttindafélaginu. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta : „Kvenréttindafélag Íslands hefur áður sent Alþ. mótmæli gegn breyt., er samþ. hefur verið í Ed. þingsins á frv. um almannatryggingar. Nú höfum vér síðan leitað álits ýmissa þekktra kvenna úr ýmsum flokkum og þá helzt formanna kvenfélaga og kvenfélagasambanda, og leyfum vér oss að senda hinu háa Alþingi nefnt mótmælaskjal. Vér þorum að fullyrða, að ef tími hefði unnizt til að leita til kvenna almennt, mundi skjalið nú vera undirritað, ekki aðeins af nokkrum konum, heldur þúsundum kvenna um land allt.“ Ég ætla ekki að þreyta menn á að lesa hin bréfin, en vildi ekki láta hjá líða, að menn sæju, hversu mjög er vanhugsuð þessi breyt., sem Ed. hefur gert á frv., og vænti ég, að Nd. sjái sóma sinn í að laga það.



Aðeins örfá orð. Það er komin fram rökst. dagskrá frá sjútvn., þar sem tilgreindir eru nokkrir staðir sem landshafnir. Ég vænti þess vegna, að samþ. verði brtt., sem ég legg fram þess efnis, að til viðbótar kæmi Þorlákshöfn. Það vita allir, sem til þekkja, hversu nauðsynlegt er að fá þarna höfn, bæði fyrir Suðurlandsundirlendið og þá ekki síður fyrir Vestmannaeyjar, sem mundu fá þar góðan griðastað í vondum veðrum. Vona ég, að hv. d. fallist á þetta. Ég get upplýst, að hæstv. samgmrh. er málinu mjög fylgjandi.