Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er flutt venju samkvæmt og er nauðsynlegt, eins og þinghaldi er háttað nú og hefur verið háttað í mörg ár. Ég vonast til þess, að málið sæti engum ágreiningi og fái greiðan framgang. Ég sé ekki ástæðu til þess, að það fari til n. Hér er um að ræða hreint formlegt atriði, sem allir hljóta að vera sammála um, legg til, að það verði afgreitt til 2. umr.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 3, um launaskatt. N. hefur orðið sammála um að mæla með frv. með lítils háttar breytingum á 3. gr. þess. Er brtt. n. á þskj. 219 og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 1. málsl. 1. mgr. 3. gr. komi nýr málsliður, svo hljóðandi: Launaskattur af aflahlut greiddum í peningum greiðist þó hálfsárslega innan 15 daga eftir 30. júní og 31. desember ár hvert.“ Varðandi þessa brtt. vil ég taka fram; að hér er ekki um neina grundvallarbreytingu að ræða, heldur telur n., að framkvæmd l. verði gerð auðveldari, ef till. verður samþykkt. Vitað er, að bæði á vetrarvertíð og eins við síldveiðarnar að sumrinu og haustinu til fara greiðslur til sjómanna oft fram að verulegu leyti fjarri heimahöfn bátsins eða bátanna, þar sem reikningshald þeirra er. Ef launaskattur ætti að gerast upp ársfjórðungslega af launum sjómanna, eins og 3. gr. frv. gerir ráð fyrir, yrði í mörgum tilfelaum um hreina ágizkun að ræða, af hvaða útborguðum launum skattinn ætti að greiða. Útgerð hagar svo til hér á landi, eins og kunnugt er, að um tvö veiðitímabil er að ræða, vetrarveiðar og sumar- og haustveiðar. N. telur, að t.d. 30. júní ætti sá aðilinn, sem skattinn á að greiða, að vera búinn að fá í sínar hendur öll gögn um launagreiðslur á vetrarvertíð og því geta gert skattinn upp af raunverulega greiddum launum þetta úthaldstímabil. Sama gildir um sumar- og haustveiðarnar. Um áramót ætti að liggja fyrir, hvaða laun sjómönnum hafa raunverulega verið greidd síðari hluta ársins, og skatturinn því að greiðast af þeirri upphæð, sem hann ber að greiða samkv. þessum lögum, en ekki af ágizkunarupphæð. Af þessari ástæðu er þessi brtt. flutt. Frv. þetta er til staðfestingar brbl., sem út voru gefin hinn 30. júní s.l. og til fullnægingar einu atriði júnísamkomulagsins svonefnda. N. sendi frv. því ekki til umsagnar. En heilbr.- og félmn. barst bréf varðandi málið frá stjórn Landssambands vörubifreiðastjóra. Er bréfið dagsett 21. okt. s.l. og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hinn 30. júní s.l. voru sett brbl. um launaskatt, er renna skal til byggingarsjóðs ríkisins. Skatturinn skal lagður á launagreiðslur, þ.e. atvinnurekendur. Frv. til 1. um staðfestingu brbl. þessara hefur nú verið lagt fram á Alþingi, og var frv. að lokinni 1. umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn. Nd. Nú þegar hefur risið ágreiningur um, hver greiða skuli launaskatt þennan af launum sjálfseignarvörubifreiðastjóra. Vegagerð ríkisins hefur t.d. neitað að borga skattinn af kaupi þeirra sjálfseignarvörubifreiðastjóra, er hjá henni starfa og haft mótmæli Landssambands vörubifreiðastjóra í þessu efni að engu. Telur vegagerðin, að sjálfseignarvörubifreiðastjórar eigi sjálfir að greiða skattinn. Félmn. hefur staðfest þennan skilning vegagerðarinnar og vísað þar til reglugerðarákvæðis, sem segir, að í vafatilfellum skuli eftir því fara, hver borgi slysatryggingaiðgjöld vegna vinnunnar til Tryggingastofnunar ríkisins. Landssamband vörubifreiðastjóra telur út af fyrir sig hæpið, að reglugerðarákvæði þetta eigi stoð í lögum. Ökumenn borga yfirleitt sjálfir slysatryggingaiðgjöld sín, þótt enginn vafi leiki á því, að þeir séu launþegar. Miklu eðlilegra hefði verið að miða við það, hver greiðir iðgjald til atvinnuleysistryggingasjóðs, en það gera vinnuveitendur sjálfseignarvörubifreiðastjóra. Landssambandi vörubifreiðastjóra leyfir sér hér með að fara þess eindregið á leit við hv. heilbr.- og félmn., að hún beiti sér fyrir breytingu á 2. gr. 1. í þá átt, að skilmerkilega verði fram tekið, að þeir, sem hafa sjálfseignarvörubifreiðastjóra í þjónustu sinni og greiða þeim laun, skuli einnig borga launaskattinn. Til frekari áréttingar skal þetta tekið fram: Sjálfseignarvörubifreiðastjórar hafa enga launþega í sinni þjónustu og kaupgjaldið er fyrir þeirra eigin vinnu, er miðað við Dagsbrúnartaxta, en að auki taka þeir leigugjald fyrir vörubifreiðina. Sjálfseignarvörubifreiðastjórar mynda stéttarfélög og gera samninga við vinnuveitendur um kaup og kjör. Þeir eru félagsbundnir innan Alþýðusambands Íslands. Þegar haft er í huga, að brbl. um launaskatt eru grundvölluð á samningi milli ríkisstj. og Alþýðusambandsins, en með þeim samningi átti m.a. að tryggja það, að skatturinn yrði ekki borinn uppi af launþegum, verður það að teljast mjög ranglátt, ef sjálfseignarvörubifreiðastjórar ættu einir launþega í landinu að greiða skatt þennan.“ Þetta var bréf Landssambands vörubifreiðastjóra. Þetta atriði var sérstaklega rætt við ráðuneytisstjóra félmrn. Hann upplýsti, að samkv. reglugerð, sem út hefði verið gefin í sambandi við framkvæmd þessara laga, væri gengið út frá því, að þeir, sem greiddu tryggingaiðgjöld til Tryggingastofnunar ríkisins, skyldu einnig greiða umræddan launaskatt. Taldi heilbr.- og félmn. ekki ástæðu til að athuguðu máli að flytja brtt. varðandi þetta atriði. Þá kom fram í n. fsp. um, hvort ákvæði 3. mgr. 2. gr. frv. mundi einnig ná til greiðslu launa í sláturhúsum og mjólkurbúum. En þessi mgr. hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Undanþegin skattskyldu eru laun eða þóknun fyrir störf við landbúnað, jafnt vinnu bóndans sjálfs og þeirra, sem hann greiðir laun, enn fremur vinnulaun vegna jarðræktarframkvæmda og byggingarframkvæmda á bújörð.“ Samkv. upplýsingum ráðuneytisstjóra félmrn. er ekki gert ráð fyrir í umræddri reglugerð, að svo sé, að laun við mjólkurbúið og sláturhúsið séu undanþegin, og taldi meiri hl. n. ekki heldur að athuguðu máli ástæðu til að flytja brtt. varðandi þetta atriði. Eftir að n. hafði skilað álíti, sem birt er á þskj. 218, barst henni bréf, dags. 22. des. s.l. , frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Er bréf L.Í.Ú. svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Leyfum oss hér með að senda yður eftirfarandi ályktun varðandi launaskatt, er samþykkt var á aðalfundi vorum, sem haldinn var nú fyrir skömmu: „Aðalfundur L.Í.Ú. mótmælir harðlega launaskattinum, sem lagður var á laun með brbl. s.l. sumar, þar sem hann verkar bæði til lækkunar fiskverðs og hækkar allan innlendan tilkostnað útgerðarinnar, svo og raskar hlutaskiptum útgerðarinnar um 1/2%. Felur fundurinn stjórn samtakanna að fá skattinn felldan niður eða a.m.k. að hann verði ekki reiknaður af öðru en kauptryggingarupphæðum hjá bátum og tilsvarandi upphæðum hjá togurum.“ Nú hafa samtök sjómanna sagt upp gildandi kjarasamningum við útgerðarmenn í verstöðvum á Suðvesturlandi á skipum þeim, sem veiðar stunda m.a. með línu og netum. Hafa fulltrúar sjómanna borið fram verulegar kröfur til hækkunar. Komi til einhverra hækkana á þessum samningum, þá teljum vér mjög óeðlilegt, að útvegsmenn verði látnir greiða launaskatt þann, sem samið var um í júnísamkomulaginu svonefnda, þar sem skilyrði þess samkomulags voru, að engar beinar kauphækkanir yrðu.“ Þetta var bréf Landssambands ísl. útvegsmanna. Ég vil taka fram í þessu sambandi, að einnig þetta atriði var mjög ýtarlega rætt í heilbr.- og félmn., þó ekki á þeim grundvelli að fella alveg niður launaskatt af tekjum sjómanna, heldur að miða skattinn við kauptryggingu hvers og eins skipverja. Ræddi ég þetta atriði við hæstv. heilbr.- og félmrh., sem framkvæmd þessara laga heyrir undir. Taldi hann, að slík breyting mundi verða talin brot á því samkomulagi, sem gert var 5. júní s.l. milli atvinnurekenda og ríkisstj. annars vegar og fulltrúa launþegasamtakanna hins vegar, auk þess sem það mundi skerða nokkuð tekjur útlánakerfis húsnæðismálastjórnar, en þangað á launaskatturinn að renna óskertur, eins og kunnugt er. Að fengnum þessum upplýsingum hæstv. félmrh. taldi meiri hl. n. sig ekki hafa aðstöðu til að flytja brtt. varðandi þetta atriði, sem hlýtur að skoðast sem eitt af grundvallaratriðum júnísamkomulagsins. En ég vil taka fram, að ef samkomulag getur orðið milli umræddra samningsaðila um að breyta þessu ákvæði í þá átt, að launaskattur yrði aðeins greiddur af kauptryggingu, en ekki aflahlut, hef ég ástæðu til þess að ætla, að um það geti einnig orðið samkomulag í heilbr.- og félmn. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði samþ. við þessa umr. með þeirri breytingu, sem fram kemur á þskj. 219.



Herra forseti. Ég hef í samræmi við afstöðu Framsfl. til þessa frv. skrifað undir nál., en þó áskildi ég mér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Hið sama hefur hv. 4. þm. Reykn. einnig gert, og flytur hann með mér brtt. á þskj. 232, en brtt er. við 2. gr. frv., að við gr. bætist, eins og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Laun greidd starfsfólki mjólkurbúa og sláturhúsa.“ Eins og kunnugt er, greiða bændur skatt, 1%, af söluvörum búa sinna til stofnlánadeildar landbúnaðarins, en það jafngildir um 2% af þeirra launatekjum. Verðið fyrir söluvörur búanna, sem bændurnir fá í eigin hendur, er sá hluti vöruverðsins, sem eftir er, þegar búið er að borga öll vinnulaun og annan rekstrarkostnað, t.d. í mjólkurbúum og sláturhúsum. Ef bændur eiga líka að borga launaskatt þann, sem með þessum lögum er á lagður, eru þeir að dómi okkar flm. látnir bera þyngri byrðar en a.m.k. flestir aðrir atvinnurekendur, nema því aðeins að tekið sé tillit til hins nýja launaskatts við ákvörðun útsöluverðs landbúnaðarvaranna, þegar verðlagsnefndin úrskurðar það. Ég spurði formann Stéttarsambands bænda, sem á sæti í sex manna nefnd þeirri, sem fjallar um verðlagsmál landbúnaðarvaranna, hvort tekið hafi verið tillit til launaskattsins á s.l. sumri, þegar verð þeirra vara var ákveðið, en þá höfðu brbl. gilt 2-3 mánuði: Hann tjáði mér, að fulltrúar bænda í n. hefðu farið fram á, að það yrði tekið tillit til þessa launaskatts í útsöluverði varanna, en það varð ekki samkomulag um, að þetta yrði gert. Þess vegna lít ég svo á, að vegna þessa launaskatts verði bændur að borga eða verði af, réttara sagt, nokkrum hluta þeirra tekna, sem þeir annars hefðu fengið og ættu að fá, og okkur fim. þessarar brtt. sýnist, að með brbl. séu þá ranglega af þeim teknar þær tekjur. Meiri hl. heilbr: og félmn. vildi ekki fallast á okkar sjónarmið í þessu máli, eins og hv. frsm. n. gat hér um áðan. Það reynir þess vegna nú á það hér í þessari hv. d., þegar brtt. okkar kemur til atkv., hvort þeir hv. þdm. eru í meiri hl., sem vilja bera ábyrgð á því, að bændur borgi bæði 1% af söluvörum búa sinna í stofnlánadeild landbúnaðarins, sem jafngildir 2% af þeirra kaupi, og síðan einnig 1% af greiddum vinnulaunum í mjólkurbúum og sláturhúsum, en þessar stofnanir, eins og kunnugt er, vinna úr vörum búanna og koma þeim á markaðinn. Ég þykist hafa með þessum fáu orðum, gert grein fyrir skoðun okkar flm. þessarar brtt. og ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð að sinni.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr. og flutt er til staðfestingar á brbl., sem sett voru í sumar og byggðust á samkomulagi, sem gert var í byrjun júnímánaðar á s.l. ári á milli ríkisstj., Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands Íslands, er eitt af mörgum skattalagafrv., sem lögð hafa verið fyrir hv. Alþingi s.l. 6 ár. Eins og hv. alþm. eflaust rekur minni til, hefur það verið margupplýst í umr. hér, að fjárl. hafa hækkað meira en fjórfalt síðan 1958. Mjög verulegur hluti af þessum álögum hefur verið lagður á útgerðina í landinu, sem býr við algera sérstöðu umfram aðra atvinnuvegi í landinu að því leyti, að þeir, sem í útgerðinni vinna, verða að sæta erlendu markaðsverði á hverjum tíma sem greiðslu fyrir þá vinnu og þá fjármuni, er lagðir eru fram í þeim atvinnuvegi. Frv. þetta er, eins og ég sagði áðan, byggt á allvíðtæku samkomulagi atvinnurekenda og launþega í landinu. Þó hefur frv, þetta aldrei verið borið undir Landssamband ísl. útvegsmanna, sem ekki á aðild að Vinnuveitendasambandi Íslands, og í ræðu hv. frsm. heilbr. og félmn. hér áðan var lesið upp mótmælabréf, sem stjórn L.Í.Ú. hafði sent Alþingi, dags. 22. des. s.l., en barst ekki fyrr en málið hafði verið afgreitt úr heilbr.- og félmn. Ég vil láta það koma fram í sambandi við þá brtt., sem ég er að mæla fyrir á þskj. 81, að ég reyndi ítrekað í heilbr.- og félmn, að reyna að fá samkomulag um það á milli nefndarmanna, að launaskatturinn af launatekjum sjómanna á fiskiskipum yrði miðaður við tryggingu þeirra, og bauðst til þess í samráði við 1. flm. brtt. á þskj. 81 að draga hana til baka, ef samkomulag gæti um þetta fengizt í heilbr.- og félmn. En það tókst hins vegar ekki. Ég vil benda á, að enn þá stendur yfir verkfall á bátaflotanum hér við Suðvesturland, sem búið er að standa í rúman mánuð, út af skiptakjörunum á bátaflotanum. Þetta langvinna og harða verkfall segir skýra sögu um ástandið í útgerðinni og gefur ótvírætt til kynna, að nýjar álögur á þennan atvinnuveg, sem þegar hefur tekið við mörgum nýjum álögum á stjórnartímabili hæstv. ríkisstj., fær ekki staðizt. Útgerðin er ekki fær um, miðað við það ástand, sem ríkir núna, að greiða þennan skatt til viðbótar. Ég fæ ekki heldur skilið, á hverju það er byggt, að launaskatturinn er lagður á útvegsmenn og sjómenn, en hins vegar eru öll störf í þágu landbúnaðarins undanþegin þessum skatti. Ég er ekki að lasta það, þótt landbúnaðurinn sé undanþeginn greiðslu launaskattsins, en ég fæ með engu móti skilið, hvers vegna hið sama eigi þá ekki að gilda um útgerðina, því að eins og ég sagði áðan, býr hún við algjöra sérstöðu umfram alla aðra atvinnuvegi í landinu að því leyti, að hún verður að sæta erlendu markaðsverði, sem er misjafnlega hagstætt á hverjum tíma fyrir framleiðsluna. Hv. fyrri flm. brtt. á þskj. 81 hafði ætlað að mæla hér fyrir henni, en þar sem hann er enn þá ókominn til þings, hef ég hér hlaupið í skarðið og fylgt henni úr hlaði með örfáum orðum.



Herra forseti. Ég skal engu við það bæta, sem hv. frsm. n. sagði hér um þetta mál. Hann skýrði þar rétt frá því, sem gerzt hafði í n. í sambandi við það. Og allir þm. vita, að þetta frv. er til fullnægju á samningsákvæðum frá því í vor og launaskatturinn á lagður til þess að afla fjár til húsnæðismálanna. Ég mun því alls ekki hafa neina tilhneigingu til þess að draga úr hinum umsömdu tekjumöguleikum í þarfir húsnæðismálanna, sem í þessu frv. felast, því að samkomulagið var gert til þess að leysa þann vanda, að svo miklu leyti sem þessi tekjuöflunarleið hrykki til. En eins og hv. frsm. gat um, þá er kominn þarna upp ágreiningur í einu sérstöku tilfelli, um það, hverjum beri að greiða launaskattinn, hvort það eigi að vera eigandi vörubifreiðar eða sá, sem kaupir vinnu bilstjórans og leigir tæki hans, bifreiðina. Félmrn. virðist hafa byrjað framkvæmd á þessu atriði á þann veg, að það væri vörubílstjórinn, sem þarna ætti að greiða launaskattinn, og hefur lagt til grundvallar þeim skilningi, að það yrðu þeir aðilar að gera, sem tryggingariðgjöld greiddu. Ég er sammála þeim rökstuðningi, sem fram kemur í erindi Landssambands vörubifreiðastjóra og er á þá lund, að vörubílstjórinn geti á engan hátt talizt atvinnurekandi. Hann hefur engan mann í sinni þjónustu, hann borgar ekki laun, hann selur vinnu sína öðrum vinnukaupanda, atvinnurekanda, og það eru samkv. samkomulaginu atvinnurekendur, sem eiga að borga skattinn. Sé t.d. vörubifreiðastjóri í þjónustu vegagerðar ríkisins, þá er ekki vörubilstjórinn atvinnurekandi, hann kaupir ekkert vinnuafl. Hann er launþegi, því að hann selur sína vinnu, og atvinnurekandi er auðvitað sá, sem kaupir vinnu hans í þessu tilfelli, vegamálastjórnin. Ég held því, að sá, sem hefur vörubifreið í þjónustu sinni og er þar með að kaupa vinnu bílstjórans og gjalda leigu fyrir tæki hans, verði í þessu tilfelli að greiða 1% launaskatt af kaupi mannsins, ekki af heildarupphæðinni, heldur af kaupi mannsins. Ef þessi skilningur fær ekki staðizt, þá er þarna tekinn einn hópur starfsmanna út úr og hann látinn borga af sínum launum 1% launaskatt, en það var ekki formið, sem um var samið, þó að um annað væri rætt á vissum stigum málsins. Ég sé því ekki annað en að þessi hópur manna yrði nokkuð misrétti beittur samanborið við aðra, sem selja sína vinnu, ef bílstjórarnir væru látnir borga sinn launaskatt. Ég hef ekki enn þá gengið frá brtt. í sambandi við þessa skoðun mína, en áskil mér rétt til að gera það á síðara stigi málsins, einmitt í samræmi við þá skoðun, sem ég nú hef túlkað, en vil þó áður heyra rök, sem hv. félmrh. kann að hafa fyrir þeim skilningi, sem rn. hefur lagt í þetta atriði og byggir sinn úrskurð á eða sína framkvæmd á reglugerð. Hv. ráðuneytisstjóri Hjálmar Vilhjálmsson mætti hjá n. og skýrði okkur frá, hvernig þetta hefði verið skilið af rn., en hann sannfærði mig ekki um það, að þarna væri alveg rétt að farið gagnvart þessum hópi manna.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að blanda mér í umr. um þetta mál, því að það er rétt, sem sagt hefur verið, að frv. er byggt á samkomulagi, sem gert var í júnímánuði s.l., og þess vegna ekki rétt að breyta efni frv. En ég tel eðlilegt og sjálfsagt að leiðrétta þann misskilning, sem kom hér fram hjá hv. 2. þm. Sunnl., þegar hann sagði, að það væri ætlazt til þess, að bændur greiddu launaskatt samkv. þessu frv. ofan á það gjald, sem þeir greiða til stofnlánadeildar landbúnaðarins. Þetta er algerlega á misskilningi byggt. Ég hef rætt þetta mál við framleiðsluráð landbúnaðarins, og ef sláturhús og mjólkurbú verða krafin um þetta gjald, þá er það vitanlega innifalið í dreifingar- og vinnslukostnaði vörunnar. Bændur greiða gjald til stofnlánadeildarinnar til framkvæmda í landbúnaðinum, og þess vegna er það, að frv. er úr garði gert eins og það er. Hv. þm. hefur flutt brtt. á þskj. 222 ásamt öðrum hv. þm. Við því er ekkert að segja. En ég vildi aðeins leyfa mér að leiðrétta þau ummæli, sem hv. fyrri flm. flutti hér áðan, og auðheyrt er, að till. er á misskilningi byggð.



Herra forseti. Eins og ég tók fram, þegar ég lagði þetta frv. fyrir, er það byggt á júnísamkomulaginu svokallaða, þ.e.a.s. samkomulagi á milli atvinnurekendasamtakanna, verkalýðssamtakanna og ríkisstj. um launamál og verðlagsmál í júnímánuði s.l. Það er því frá mínu sjónarmiði grundvallaratriði í þessari lagasetningu, að hún stangist ekki á neinn hátt við það samkomulag. Þetta frv., sem hér er lagt fram til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út 30. júní s.l. um launaskattinn, er í einu og öllu í samræmi við samkomulagið. Þetta gerir það að verkum, að ég get fyrir mitt leyti ekki lagt til, að sumar þeirra brtt., sem hér hafa verið bornar fram, verði samþykktar. Í samkomulaginu stendur t.d., að lagður verði á launagreiðendur almennur launaskattur að upphæð 1% af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum öðrum en tekjum af landbúnaði. Þetta hefur verið skilið þannig og var áreiðanlega meint þannig, þegar samkomulagið var gert, að undanþegnir launaskattinum væru eingöngu þeir, sem störfuðu að landbúnaði beinlínis, en ekki þau fyrirtæki, sem ynnu úr vörum bændanna. Hv. 4. þm. Reykn, undraðist nú reyndar, að öll störf við landbúnaðinn skyldu vera undanþegin þessum skatti, og skildi ekki, hvaða rök lægju til þess, þar sem sjávarútvegurinn væri t.d. bundinn af erlendu verðlagi og þyrfti nauðsynlega miklu fremur að vera undanþeginn heldur en landbúnaðurinn. En ástæðan til þess, að landbúnaðurinn var undanþeginn þessum skatti, var einfaldlega sú, að hann rennur allur í byggingarsjóð húsnæðismálastjórnar, sem ekki hefur afskipti af byggingum í sveitum landsins. Þegar skyldusparnaðurinn var lagður á, var ákveðið, að sá skyldusparnaður, sem aflað var við sjávarsíðuna og í kauptúnum, skyldi renna til húsnæðismálastjórnar, en það, sem félli til í sveitum landsins, skyldi renna í byggingarsjóð sveitanna. Og þetta er einfaldlega ástæðan fyrir því, að launaskatturinn er ekki lagður á þá, sem við landbúnaðinn vinna beinlínis, að skatturinn rennur alls ekki til þeirra og þeir hafa engin not af honum. Þetta vænti ég, að hv. þm. skilji. En það þýðir ekki það, að þeir, sem vinna að fullvinnslu landbúnaðarafurða við sláturhús, frystihús og mjólkurbú og annað þess háttar, komi ekki hér til greina, vegna þess að þeir búa flestir í þéttbýli og koma fullkomlega til greina við úthlutun húsnæðismálastjórnarlána. Þetta var sú grundvallarhugsun, sem liggur til grundvallar fyrir þessari ákvörðun samkomulagsins. Og frv. hefur líka verið miðað við þetta. Á þskj. 81 frá hv. 5. þm. Norðurl. v. og hv. 4. þm. Reykn. er lagt til, að tekjur skráðra sjómanna á fiskiskipum verði líka undanþegnar launaskattinum. Þetta stríðir í fyrsta lagi á móti þeirri grundvallarhugsun, sem ég lýsti hér áðan og lá til grundvallar fyrir skiptingunni og eins fyrir því, sem í samkomulaginu stendur beinlínis berum orðum, að það skuli greiddur launaskattur af hvers konar atvinnutekjum öðrum en tekjum af landbúnaði. Þetta hefur verið skilið þannig, að „hvers konar tekjur“ nái auðvitað til tekna sjómanna og ekki einasta til kauptryggingarinnar, eins og hér hefur verið orðað, heldur einnig til þess hlutar, sem þeir raunverulega fá, sem vinna fyrir meiru en kauptryggingunni, þannig að ég sé ekki, að það sé hægt að samþykkja þessa tillögu, án þess að talið verði, að það brjóti í bága við samkomulagið, raunar hvorki till. á þskj. 81 né á þskj. 222. Um athugasemdir hv. 5. þm. Vestf. um vörubílstjórana og það, sem frsm. heilbr.- og félmn. sagði um það atriði, þá er þar náttúrlega um að ræða dálítið vandasamt atriði, sem kannske liggur ekki alveg ljóst fyrir, hvernig með skuli fara. En það hefur verið álít félmrn., að sá háttur yrði hafður á, sem lýst hefur verið hér, þ.e.a.s. að þeir, sem greiddu tryggingariðgjöldin, skyldu einnig greiða launaskattinn. Náttúrlega kemur það fram í viðskiptum sjálfseignarbílstjórans við þann, sem hann vinnur hjá, fyrr eða síðar, alveg eins og launaskatturinn er frádráttur til tekjuskatts, þá finnst mér eðlilegt, að það komi fram af hálfu vörubílstjórans sú ósk eða krafa, að þessi skattur verði tekinn inn í það samkomulag, sem gildir milli hans og vinnukaupanda hans á hverjum tíma. En þessi tilfelli eru miklu fleiri, og að því miðar ákvæði, sem sett er í 2. gr. lagafrv. og hljóðar svo: „Nú vinnur maður við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, og skal þá áætla skattstofn hans vegna þess starfs, eftir því sem ætla má að laun hans hefðu orðið, ef hann hefði unnið starfið í þágu annarra.“ Þetta bendir líka til þess, þó að raunar þarna sé tekið annað til meðferðar, að sá, sem þessa vinnu framkvæmir, skuli greiða skattinn, hvernig sem fer um viðskipti hans við vinnukaupandann endanlega. Ég tel svo ekki, að ég þurfi að segja fleira um þetta, en ég vildi leggja til við hv. þdm., að eftir samkomulaginu yrði farið, sem gert var í júnímánuði s.l. og að þær till., sem fara í bága við það samkomulag, yrðu felldar.



Herra forseti. Eins og hér hefur verið tekið fram, er þetta frv. að höfuðefni byggt á júnísamkomulaginu eða til staðfestingar á júnísamkomulaginu, einum þætti þess, þ.e.a.s. fjáröflun til húsnæðismálanna. Ég held, að frá sjónarmiði okkar, sem stóðum að júnísamkomulaginu fyrir hönd verkalýðshreyfingarinnar, sé ekki annað um þetta frv. að segja en að það sé í öllum höfuðatriðum samkvæmt samkomulaginu, eins og það var gert. Að vísu var það ekki ýtarlegt, engin nákvæm útfærsla á þessu atriði, heldur einvörðungu það, að aflað skyldi fjár til húsnæðismálanna m.a. á þann hátt, sem fjallað er um í þessu frv. Það eru þrjú atriði, sem komið hafa fram í þessum umræðum, sem ég vildi aðeins örlítið ræða. Það er í fyrsta lagi það, sem frsm. n. gat um varðandi vörubílstjórana. Ég er þar alveg sammála hv. 5. þm. Vestf., að það beri ekki í þessu tilliti að líta á vörubílstjórana sem atvinnurekendur. Það er staðreynd, að þeir selja sína vinnu ákveðnum atvinnurekendum. Það er nokkuð annað en það, sem hæstv. ráðh. kom aðeins að hér áðan. Þeir, sem hafa sjálfstæðan atvinnurekstur, selja vöru sína, tilbúna vöru, eða taka að sér einhver ákveðin verk eða þess háttar. Með þá verður náttúrlega að fara sem atvinnurekendur, enda þótt hægt væri að rekja það, hverjum þeir selja hverju sinni. Ég held, að það gegni hér allt öðru máli um vörubílstjórana og það væri rétt að athuga það mál nánar, áður en þetta verður endanlega afgreitt. Þá liggja hér fyrir tvær brtt. Önnur varðandi greiðslu útgerðarmanna, þar sem lagt er til, að greiðslur þeirra miðist við kauptryggingu, en ekki við aflahlutinn. Ég verð að segja, að ég sé ekki ástæðu til, að greiðsla útgerðarmanna miðist við kauptrygginguna frekar en aflahlutinn. Grundvallaratriðið í samkomulaginu er það, að einn og hinn sami skattur sé greiddur af öllum launum, og því ætti í þessum atvinnuvegi að greiða annan skatt en gert er í öðrum greinum? Ég fæ ekki séð, að það séu nein rök fyrir því út af fyrir sig. Hitt er svo annað mál, að atvinnugreinar geta verið misjafnlega á vegi staddar til að standa undir þessum gjöldum sem öðrum, en ég vildi þá meina, að það væri annað mál út af fyrir sig að fara að ræða það. Svo er önnur brtt. Hún er um, að af starfsfólki mjólkurbúa og vinnslustöðva landbúnaðarins sé ekki greiddur þessi skattur. Ég er alveg fullkomlega sammála þeirri skilgreiningu, sem hæstv. landbrh. gaf hér áðan á því, hvers vegna skatturinn tekur ekki til bændanna. En þar með er ekki sagt, að hann eigi ekki að taka til þessa atvinnurekstrar í bæjunum, sem rekinn er til þess að vinna úr landbúnaðarvörunum. Mér kemur það spánskt fyrir sjónir eða eyru, þegar hv. 2. þm. Sunnl. fullyrti hér áðan, að það lægi fyrir neitun á því varðandi verðlagningu landbúnaðarvara í sex manna nefnd að taka tillit til launaskattsins. Ég á sæti í þessari nefnd, og mig rekur ekki minni til, að þetta mál hafi sérstaklega borið á góma þar eða verið bornar fram sérstakar kröfur um varðandi launaskattinn. Að sjálfsögðu kemur launaskatturinn á margan hátt aftur til þeirra, sem eiga að njóta hans, þ.e.a.s. neytendanna, og ég reikna með, að á þessu sviði sem mörgum öðrum mundum við raunverulega fá að greiða hann. Varðandi mjólkurbúin og aðrar vinnslustöðvar landbúnaðarins er alltaf tekið tillit til afkomu þeirra hverju sinni við verðlagningu. Menn eru náttúrlega ekki alltaf sammála um, hve mikið þær þurfi til þess að standa undir kostnaði, rekstrarkostnaði, en allir eru sammála um það, að umsamið verð, sem bændurnir eiga að fá, eigi þeir að fá og vinnslustöðvarnar verði að geta greitt þeim þetta verð. Ég hef aldrei heyrt aðrar raddir í sex manna nefnd eða á öðrum stöðum, þar sem fjallað hefur verið um þessi mál. Sem sagt, ég kannast ekki við þá fullyrðingu, sem hv. 2. þm. Sunnl. hafði hér eftir formanni Stéttarsambandsins, sem, eins og hann sagði, á sæti í sex manna nefndinni. Það mætti ýmislegt um þetta segja. Ég ætla ekki að gera það að þessu sinni. En hér var í víðtæku samkomulagi varðandi kaup og kjör launafólksins einnig samið um úrlausnir á öðrum sviðum, þar sem um er að ræða húsnæðismálin. Það má sjálfsagt, bæði af okkar hálfu, sem fyrir verkalýðshreyfinguna höfum forsvar, og eins sjálfsagt af hinum einnig, mjög um það deila, hve langt á að ganga í þessu efni. Persónulega hefði ég haldið, að það væri frekar verksvið löggjafans að búa þessi mál svo í haginn, að það þyrfti ekki hverju sinni í vinnudeilum að vera að gera slíka samninga eins og þessa. Og það er engan veginn fyrir það að synja, að auðvitað þrengja svona samningar þá möguleika, sem verkalýðshreyfingin annars máske hefði til þess, að hið beina kaup hækkaði eitthvað meira. Það er enginn vafi á því, að launaskatturinn m.a. og slík afgreiðsla mála hefur áhrif á önnur atriði, sem verið er að semja um, auðvitað þau veigamestu, sem eru kaupgjaldið sjálft.



Herra forseti. Ég hefði ekki blandað mér í þessar umr., ef ekki hefði komið hér fram alveg furðulegur skilningur á því, hvort á að telja sjálfseignarbilstjóra atvinnurekendur eða launþega. Ég hélt, að þetta væri svo ljóst mál, að um það þyrfti ekki að deila. Ég held, að öllum ætti að vera nokkurn veginn ljós sá munur, sem er á atvinnurekanda og launþega. Atvinnurekandi er að sjálfsögðu fyrst og fremst sá maður, sem kaupir vinnu af öðrum. Launþegi er sá, sem selur vinnu sína. Og ég held, að það liggi alveg ljóst fyrir í þessu tilfelli um sjálfseignarbílstjórana, að þeir eru ekki að kaupa vinnu, þeir eru að selja vinnu. Þar af leiðandi liggur það alveg í augum uppi, að þeir eru launþegar, en ekki atvinnurekendur. Þeir eru að selja vinnu sína, og það eru aðrir, sem kaupa. Og það er alveg augljóst samkv. þessum l., að það er sá aðili, sem kaupir launaskattinn. Þess vegna finnst mér, að slík deila eins og sú, sem hér hefur risið, ætti alls ekki að þurfa að eiga sér stað. Nú hefur það komið fram hjá hæstv. félmrh., að þetta frv. byggist fyrst og fremst á sam. komulagi, sem gert var á s.l. vori milli atvinnurekenda og launþegasamtakanna og ríkisstj. var einnig nokkur aðili að, eða júnísamkomulaginu svokallaða. Þess vegna vildi ég beina þeirri fsp. til þeirra manna, sem hér eru og sérstaklega stóðu að þessum samningum, eins og t.d. forseti Alþýðusambands Íslands, hvort það sé ekki alveg hiklaust skilningur hans samkv. júnísamkomulaginu, að sjálfseignarbilstjórar eigi ekki að greiða þennan skatt, og ef þeir verði látnir greiða hann, sé það brot á júnísamkomulaginu. Ég hef skilið júnísamkomulagið þannig, að það ætti alls ekki að ná til þeirra aðila, sem væru innan Alþýðusamband Íslands og slíkra launþegasamtaka, eins og t.d. sjálfseignarbílstjórar eru og leigubílstjórar. Er kannske hægt að lita þannig á samkv. þeim skilningi, sem hæstv. ríkisstj. virðist hafa, að ekki aðeins sjálfseignarvörubílstjórar, heldur t.d. leigubílstjórar hér í bænum á bifreiðastöðvum, er eiga, sína bíla sjálfir, eigi að greiða launaskatt? Ég hef skilið lögin þannig, að þessi launaskattur ætti alls ekki að ná til þeirra, og mér virðist, að það þurfi að liggja alveg ljóst fyrir, áður en þetta mál er endanlega afgreitt hér frá þinginu og frá þessari d., hvert sé hið raunverulega samkomulag í þessum efnum og hvort samningarnir hafi veríð svo óhreinir, að það sé ekki hægt að átta sig á því í mörgum tilfellum, hverjir eiga að greiða skattinn og hverjir ekki. Mér virðist, að það blási ekki byrlega um slíka samninga í framtíðinni, ef eftir eiga að rísa upp fleiri eða færri deilur um það, hvort þessi stéttin eða hin á að greiða slíka skatta eins og þessa eða ekki. Þess vegna á þetta að liggja alveg ljóst fyrir, og ég vænti þess vegna, að það komi alveg skýr svör fram hér nú af hálfu þeirra aðila, sem að þessu samkomulagi stóðu, hvernig á að skilja samningana í þessu tilliti, en eftir því sem hér hefur fram komið, virðist það vera mjög óglöggt og menn alls ekki vera sammála um það, hvað séu atvinnurekendur og hvað launþegar. Ég vil sem sagt beina þeirri fsp. til hæstv. ríkisstj. og forseta Alþýðusambandsins, hvort það geti virkilega verið í samræmi við júnísamkomulagið, að sjálfseignarbílstjórar, sem selja vinnu sína, eða leigubílstjórar séu látnir greiða launaskatt.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð til andsvars því, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði nú síðast. Ef einhver vafi leikur á því, að ákvæði l., að því leyti sem þau snerta vörubílstjóra, fari í bága við það samkomulag, sem gert var, skal ég vera fyrstur manna til þess, að það verði athugað og það rætt, hvort rétt er sú skoðun, sem hann heldur fram, að hér sé um brot á samkomulaginu að ræða. Það er vissulega ekki ætlun ríkisstj. eða mín, sem flyt þetta frv., að svo sé. Við erum hér í góðri trú. Annars vildi ég skjóta því til hv. þm., þar sem hann nefndi t.d. fólksflutningsbíla í þessu sambandi, að ef fólksflutningsbílstjórinn á ekki að greiða launaskattinn, hver á þá að greiða hann?



Herra forseti. Ég skal nú ekki tefja tímann lengi, en það er í sambandi við ræður þeirra beggja, hæstv. landbrh. og hv. 3. landsk., sem ég hefði viljað segja örfá orð. Landbrh. hæstv. taldi, að sú till., sem ég mælti hér fyrir, mundi vera á misskilningi byggð. Ég hef ekki sannfærzt um þetta af þeirri ræðu, sem hann hélt hér áðan. Hann hélt því fram, að launaskattur sá, sem greiddur er af launum starfsmanns í mjólkurbúum og sláturhúsum, fái bændur aftur uppborinn gegnum verðlagið. Hins vegar sagði hv. 3. landsk., að það hefði ekkert tillit verið tekið til launaskattsins í sambandi við verðlagninguna eða ákvörðun verðlagningar á s.l. hausti, svo að mér þykir þarna stangast á hjá þessum ágætu mönnum, það sem þeir segja um þetta. Till. okkar hv. 4. þm. Reykn. er byggð á því, að við teljum, að bændur eigi ekki að bera þennan launaskatt af sínum tekjum, en það teljum við, að þeir geri, þar sem verðlagning og dreifingarkostnaður er ákvarðaður með sérstökum l. og bændur fá þess vegna ekki annað tekið inn í verðlag vara sinna heldur en það, sem þar er samþykkt, og ef þessi aukni kostnaður, sem leiðir af launaskattinum, er ekki tekinn inn í þessa verðlagningu og dreifingarkostnað, eru auðvitað engir aðrir, sem bera kostnaðinn, heldur en bændurnir sjálfir af sínum tekjum, sem þeir ættu að fá, því að vitanlega eru þeirra tekjur af afurðum sínum sá afgangur, sem eftir er, þegar búið er að borga rekstrarkostnaðinn á mjólkurbúunum og sláturhúsunum. Það er það, sem bændurnir fá í sinn hlut, hvort sem þeir ná með því verðlagsgrundvallarverðinu eða þeir ná því ekki. Stundum næst það, en stundum næst það ekki. Og ég trúi því ekki, og ég er viss um það, að löggjafinn hefur ekki ætlazt til þess, þegar brbl. voru sett á s.l. vori, að bændur ættu þannig að greiða af sínum tekjum þennan launaskatt. Það hlýtur að hafa verið ætlazt til þess, að hann gengi hjá þessum atvinnurekstri eins og öðrum atvinnurekstri inn í verðlag varanna, sem framleiddar eru og dreift er frá hinum ýmsu stöðum í landinu. Á þessum skilningi er sú brtt. borin fram, sem hér liggur fyrir og ég hef verið að mæla fyrir. Ef við hv. 4. þm. Reykn. hefðum verið vissir um það og vitað það með vissu, að þetta væri tekið inn í verðlagninguna og dreifingarkostnaðinn, þá hefðum við ekki borið brtt. fram. En ég hef ekki sannfærzt um það af ræðum þeirra hv. ræðumanna, hæstv. landbrh. og hv: 3. landsk., að þetta sé þannig, heldur þvert á móti. Ég hygg, að það sé rétt, sem formaður Stéttarsambands bænda tjáði mér, en hann sagði mér, að þetta mál hefði borið á góma, en það hefði ekki orðið samkomulag um að taka launaskattinn inn í verðlagninguna. Á þeim grundvelli er sá skilningur byggður, sem brtt. byggist á. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. getur náttúrlega svarað fyrir sig. En ég vil vekja athygli á því, að hv. fyrri flm. þessarar till. hefur algerlega misskilið hann hér áðan, þar sem hv. 3. landsk. sagði greinilega, að því hefði aldrei verið neitað í sex manna nefnd að taka tillit til skattsins. Nú dettur mér ekki í hug að halda því fram, að formaður Stéttarsambands bænda fari með rangt mál frekar en hv. 3. landsk. Ég ætla ekki heldur að halda því fram, að hv. 2. þm. Sunnl. fari vísvitandi skakkt með málið, heldur hlýtur hér enn að vera um leiðan misskilning að ræða, og ég vil leggja áherzlu á það og taka mark á því, sem hv. 3. landsk. þm. sagði hér áðan, að í sex manna nefnd væri leitazt við að láta af hendi þann dreifingarkostnað, sem vinnslustöðvunum nægði til þess að bændur gætu fengið sex manna nefndar verðið, grundvallarverðið, og þetta hefur oft tekizt, og ég vil leggja ákaflega mikið upp úr þessum vilja frá hendi neytenda og einmitt því samkomulagi, sem var gert á s.l. hausti í sex manna nefnd. Og þegar hv. 3. landsk. segir, að þessu hafi ekki verið hafnað, vil ég taka mark á því og fagna því, að frá hans hendi og ég vænti hinna fulltrúanna í n. sé þarna glöggur skilningur.



Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. til staðfestingar brbl. um launaskatt. Í 1. gr. þess segir, að almennan launaskatt skuli leggja á launagreiðendur, og um það virðist enginn ágreiningur, að þeir eigi að borga þennan skatt. Þessi skattur og álagning hans hlýtur að minna okkur á annan skatt, sem á var lagður fyrir tæpum 3 árum. Það var skatturinn, sem lagður var á bændur með 1. nr. 75 frá 27. apríl 1962, um stofnlánadeild landbúnaðarins. Þessi skattur á bændur nemur 1% af söluverði landbúnaðarvara, og bændur verða að bera hann sjálfir. Þeim er bannað að hækka verð á framleiðsluvörum sínum sem skattinum nemur. Þannig er öðruvísi að þeim búið en öðrum mönnum. Þetta er eina stéttin í þjóðfélaginu, sem hefur orðið fyrir slíku. Hjá þeim launagreiðendum, sem borga launaskatt samkv. þessu frv., telst skatturinn með launum og öðrum kostnaði við atvinnurekstur þeirra. En eins og áður segir, verða bændur að borga sinn skatt af þeim launum, sem þeir fá fyrir sína vinnu við búskapinn, eða sínum persónulegu tekjum, og nemur hann um 2% af þeim. Engir aðrir þurfa að borga slíkan skatt. Launaskatturinn, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, væri ekki á lagður, ef móttakendum launanna væri ætlað eins og bændum að borga hann af sínum persónulegu tekjum. Um það munum við allir sammála. Það ætti þá að vera mönnum ljósara en áður, að skatturinn á bændur er óhæfilegur, eins og hann er á lagður. Eins og ég sagði áður, hefur hann numið um 2% af þeirra persónulegu tekjum, sem þeim eru ákveðnar í verðlagsgrundvellinum fyrir eigin vinnu til framfæris sér og sínum. Upphæðin, sem þannig var innheimt af bændum s.l. ár, 1964, nam alls um 11.6 millj. kr. Bændastéttin hefur séð sig til neydda að höfða mál gegn ríkisvaldinu til að reyna á þann hátt að fá hnekkt þeim rangindum, sem hún er beitt með þessum skattaálögum, og þau málaferli standa yfir. Sem betur fer mun það einsdæmi í okkar þjóðfélagi, að fjölmenn stétt þurfi að eiga í málaferlum við hið opinbera til þess að hnekkja augljósum órétti, sem hún er beitt með löggjöf frá Alþingi. Þetta ber löggjafarvaldinu ekki fallega sögu, því að því ber skylda til að gæta þess, að einstakir menn eða hópar manna séu ekki órétti beittir í lögum, sem sett eru. Það verður ekki talið skynsamlegt að skattleggja landbúnaðarvörur til að safna fé í lánasjóði. En verði slíku áfram haldið, ber að krefjast þess, eins og þegar hefur verið gert, að slíkur skattur sé lagður á vöruverðið, eins og aðrar slíkar álögur, en ekki innheimtur af launum einnar stéttar í þjóðfélaginu.