Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef talið rétt að kveðja mér hljóðs utan dagskrár og flytja hv. d. stutta tilkynningu til upplýsingar. Í tilefni af miklum umr. í fjölmiðlum og utan um kaup og kjör alþm. kom þingfararkaupsnefnd Alþingis saman í morgun og ákvað þar að innan skamms tíma, 10 daga eða hálfs mánaðar, boðaði n. til blaðamannafundar um þessi mál öll og mundi þar leggja fram öll tiltæk gögn og svara til um þau atriði, er um yrði spurt varðandi kaup og kjör alþm. Þingfararkaupsnefnd mun óska eftir því að sjónvarpað verði frá þessum fundi. Þetta þótti mér rétt, að hv. þm. fengju að vita, en formaður þfkn. gefur Nd. Alþ. sams konar tilkynningu.



Herra forseti. Það frv., sem hér er um að ræða, er hið árlega og venjulega frv. um veitingu ríkisborgararéttar. Að þessu sinni er um að ræða að veittur skuli 20 mönnum íslenskur ríkisborgararéttur samkv. frv., og hafa verið teknir upp í þetta frv. þeir sem fullnægja þeim skilyrðum sem fylgt hefur verið áður um það efni og á sínum tíma voru sett af hæstv. Alþingi. Jafnframt er svo gert ráð fyrir því, að fylgt verði venjulegum reglum um að þeir, sem kunna að sækja um ríkisborgararétt til viðbótar meðan þetta frv. er til meðferðar hér á Alþ. og fullnægja kunna skilyrðunum fyrir því að mega öðlast íslenskan ríkisborgararétt, verði teknir upp í frv. Að öðru leyti er þetta frv. með sama hætti og önnur slík hafa verið, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um það, en leyfi mér að æskja þess, að frv. verði vísað til 2, umr. og hv. allshn. og geng út frá því, að fylgt verði þeim hætti sem jafnan fyrr, að allsherjarnefndir starfi saman á sínum tíma að athugun frv.



Herra forseti. Við afgreiðslu frv. til l. um Framleiðslueftirlit sjávarafurða urðu sjútvn. á smávegis mistök. Í n. hafði verið ákveðið að leggja fram brtt. við 4. gr. frv. Var það gert samkv. ábendingu sjútvrn. og raunar einnig Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Nú er 4. gr. orðuð þannig að skilja má að allar rannsóknir Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins skuli gerðar í samráði við Framleiðslueftirlit sjávarafurða. Þarna er eingöngu átt við þær rannsóknir sem varða starfsemi þeirrar stofnunar, Framleiðslueftirlits sjávarafurða. Sjútvn. þessarar d. hefur því orðið sammála um að bæta ráð sitt og hefur lagt hér fram frv. til l. um breyt. á l. nr. 108 31. des. 1974, um Framleiðslueftirlit sjávarafurða, og fjallar eingöngu um 4. gr., sem hún leggur til að verði orðuð þannig: „Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins framkvæmir, í samráði við Framleiðslueftirlit sjávarafurða, þær rannsóknir sem nauðsynlegar eru vegna þeirrar stofnunar.“ Það er því skýrt og tvímælalaust, að hér er eingöngu átt við rannsóknir sem varða Framleiðslueftirlit sjávarafurða.

Flm: (Helgi F. Seljan): Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 276 frv. til l. um breyt. á útvarpslögum, svo hljóðandi, að við 15. gr. 1., sem er að nokkru heimildargr. varðandi innheimtu afnotagjalda hljóðvarps og sjónvarps, bætist ný mgr., svo hljóðandi: „Einnig skal ráðh. heimilt að ákveða, að tekið skuli tillit til þess við innheimtu afnotagjalda hljóðvarps og sjónvarps, ef útsendingar til einstakra landshluta eða byggðarlaga eru ófullkomnar eða gæði þeirra ekki sambærileg við það sem eðlilegt má teljast.“ Frv. þarfnast ekki langra skýringa umfram grg. Ég tel sem sagt rétt að fá ótvíræða lagaheimild til handa ráðh., því að þótt ég viti góðan vilja hans til þess að rétta hag okkar austfirðinga, sem hér um ræðir sérstaklega, í hvívetna, þá vil ég að hér séu tekin af öll tvímæli um rétt hans til að gripa inn á verksvið undirmanna sinna ef allt réttlæti mælir með því. Hingað til hafa svör þeirrar ágætu stofnunar, sem hér um ræðir, verið lítt skiljanleg venjulegu fólki á Austurlandi, sem nú hefur loksins - ég endurtek: loksins - misst alla þolinmæði. Það er látið sem svo að hér sé að einhverju leyti nýtt vandamál á ferðinni þrátt fyrir óviðunandi sjónvarpsskilyrði austfirðinga frá byrjun. Fjármálasérfræðingur Ríkisútvarpsins sagði í blaðaviðtali eitthvað á þá leið, að menn gætu nánast sjálfum sér um kennt að hafa farið að kaupa sér sjónvarpstæki, eigandi allt á hættu um not þeirra og gæði þess efnis sem sjónvarpið flytti, því að aldrei hefði nein ábyrgð fylgt frá hálfu þeirra sem þó rukka inn afnotagjöld, jafnt af austfirðingum sem öðrum þeim er við nær algjört öryggi búa í þessum efnum. Gagnvart svona fullyrðingum og öðrum svipuðum og þessum hug sem þarna býr á bak við þarf svo sannarlega á því að halda að ráðh., sem á þessu máli hefur fullan og ótvíræðan skilning, geti lögum samkv. sett reglur ofar allri svona röksemdafærslu sem minnir á margfræga röksemdafærslu ýmissa alvitringa í kerfinu okkar, sbr. viðtal í sjónvarpinu við yfirverkfræðing Landssímans, þar sem hann kvaðst, nokkurn veginn orðrétt, ekki vita hvernig í ósköpunum austfirðingar gætu vitað um veðurfar á Austurlandi og þannig um það dæmt hvernig aðstæður væru til viðgerða á Gagnheiðarstöðinni hverju sinni. Þessi viðbrögð öll og viðbrögð áður í garð austfirðinga, sem möglunarlaust hafa fullu verði greitt þjónustu sem oft hefur veríð fyrir neðan allar hellur, þessi viðbrögð brjótast nú út í undirskriftasöfnun hátt í 400 sjónvarpseigenda á þrem stöðum austanlands, þar sem þeir tilkynna að þeir muni ekki greiða afnotagjöld sjónvarps á næsta gjalddaga. Norðfirðingar krefjast endurskoðunar á afnotagjöldunum einnig og þegar hafa flestallir sjónvarpsnotendur á Norðfirði gert þá kröfu og skrifað undir þá kröfu um endurskoðun. Ég horfi á sjónvarp hér syðra og eystra einnig, og ég get vel um það dæmt hve ósambærilegt það er á flestan veg. Víða eru sjónvarpsskilyrði það léleg, að ég get vart ímyndað mér annað en sjón fólks sé í stórhættu. Einkum eru það börn sem sitja gjarnan of lengi og rýna í snjókófið á skerminum, og ég get vart ímyndað mér annað en þau bíði tjón á sjón sinni af þessum sökum. Ég skal ekkert um það fullyrða, að eitthvað hafi frá upphafi verið gert til þess að bæta skilyrðin á Gagnheiðarstöðinni frá því að hún kom upp. En okkur hefur sannarlega reynst erfitt að sjá þess merki í reynd. Fullyrðingar um truflanir af völdum rafbilana hafa verið gerhraktar og bilanir hafa síður en svo verið við illviðri ein bundin, þó að þá hafi þær verið nær óbrigðular, þrátt fyrir það að mér tjá fróðir menn að illviðri eigi hér sáralítið að segja í flestum tilfellum. Sannleikurinn, sem ekki má segja, mun nefnilega sá að sendirinn á Gagnheiði og allt í tengslum við hann mun vera af vanefnum gert, mikið af því gamalt og óhæft til notkunar. Óþarft er að rekja sögu þessara mála nánar, en fyrr í vetur spurðist ég fyrir um þær smærri endurvarpsstöðvar sem enn eru í umsjá heimamanna á Austurlandi, þó að þær hafi fyrir löngu átt að vera komnar í fulla umsjá sjónvarpsins. Ég tek mína heimastöð, Reyðarfjarðarstöðina, sem dæmi. Hún er ein þeirra. Hún er í lélegu kofaskrifli sem einhvers staðar var fengið í upphafi. Því miður fauk þessi kofi ekki burt í vetur, eins og nærri lá. Þá hefði e.t.v. eitthvað fengist raunhæft gert þar. En algert ófremdarástand er þar, vægast sagt, varahlutir t.d. aldrei neinir til. Reyðfirðingar höfðu því ríka ástæðu til þess að ríða á vaðið með undirskriftasöfnun af þessu tagi, og ég ritaði þar nafn mitt heils hugar undir. Nú allt í einu, þegar svona er komið, fara forráðamenn sjónvarpsins að tala um ósamræmið, ekki sé hægt að krefjast lagfæringa á sama tíma og verið sé að neita um tekjur. En reynsla liðinna ára, aðgerðarleysi og trassaskapur varðandi úrbætur allar þrátt fyrir fulla greiðslu óhæfrar þjónustu sanna okkur austfirðingum ótvírætt, að við höfum ekki gert rétt í því að bíða þolinmóðir og treysta á lagfæringar þessara aðila. Málið er í sjálfu sér svona einfalt. Austfirðingar þeir, sem nú hafa neitað, munu án alls efa endurskoða afstöðu sína ef þeir sjá það í verki að til móts við þá verður komið og betri þjónusta tryggð eftirleiðis. Til þess er líka þessi mótleikur þeirra, sá einn sem ég tel þá hafa völ á. Verði honum á engan hátt svarað, þá hlýtur viðkomandi ráðh. að láta málið til sin taka og það því fremur sem hann er þm. þessa kjördæmis. Ég vil aðeins veita honum til þess skýra lagaheimild nú og ráðh. menntamála eftirleiðis að grípa hér beint inn í, þótt ég viti ágætan vilja hæstv. núv. menntmrh. og hug í þessum efnum. Ég tek það fram, að þótt kastast hafi um sinn í kekki milli okkar hæstv. ráðh. út af útvarpsráðsmáli og ég sé honum e.t.v. eitthvað sár og gramur fyrir allt það mál, þá breytir það engu um fullkomið traust mitt á hæstv. ráðh. sem einörðum málsvara okkar austfirðinga og einlægum stuðningsmanni góðra réttlætismála af flestu tagi. Alveg sérstaklega þess vegna vil ég að heimild hans nú í lögum heimild til handa ráðh. nú sé ótvíræð og skýr til þess að ákveða afslátt afnotagjalda, þar sem það telst réttlætismál að hans mati, og því er frv. þetta flutt. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Á þskj. 279 flyt ég frv. til l. um breyt á l. um tekjustofna sveitarfélaga, þess efnis að persónufrádrætti við álagningu útsvara verði hækkaðir til samræmis við breytingar á almennum launatekjum frá því að þeir voru ákveðnir við setningu laga sem komu fyrst til framkvæmda við álagningu 1972. Þá er í frv. lagt til að persónufrádrættir við álagningu útsvara breytist eftirleiðis í samræmi við skattvísitölu. Útsvör eru samkv. núgildandi lögum brúttóskattur. Ákveðinn hundraðshluti, allt að 11%, eftir ákvörðun sveitarstjórnar, af svo til öllum brúttótekjum gjaldenda fellur til sveitarsjóðs sem útsvar. En frá þeirri upphæð dregst ákveðin krónutala, sem ræðst af fjölskyldustærð gjaldenda. Af útsvörum hjóna og einstæðra foreldra, sem hafa fyrir heimili að sjá, dragast nú 7000 kr., frá útsvari einhleypings 5000 kr. og fyrir hvert barn, sem gjaldandi hefur á framfæri sínu, skal lækka útsvar hans um 1000 kr. Hafi gjaldandi fleiri en 3 börn innan 16 ára aldurs á framfæri sínu, skal enn fremur lækka útsvar hans um 2000 kr. fyrir hvert barn umfram 8. Þessar tölur eru fastbundnar í lögum og breytast ekki í samræmi við verðlags- og launaþenslu í þjóðfélaginu, andstætt því sem gildir um álagningu tekjuskatta, þar sem persónufrádrættir, þ.e.a.s. skattfrjálsar tekjur miðað við fjölskyldustærð, svo og bil skattstiga og síðan sérstakur skattafsláttur eftir fjölskyldustærð breytist allt í réttu hlutfalli við breytingar á meðaltekjum á tekjuárinu. Þær föstu krónutöluupphæðir, sem gilda sem persónufrádráttur við útsvarsálagningu, hafa verið óbreyttar frá því að útsvör voru fyrst lögð á samkv. núgildandi lögum, þ.e. frá árinu 1972. Meðallaun munu á s.l. ári hafa verið um 170 þús. hærri en á því tekjuári sem var grundvöllur álagningar 1972, hækkun á árinu 1972 var um 30%, 1973 37%, 1974 51%. Þegar svo örar breytingar verða á tekjuupphæðum er ljóst, að fastbundinn persónufrádráttur að krónutölu til jöfnunar milli gjaldenda vegna mismunandi framfærslubyrði missir að verulegu leyti gildi sitt. Segja má að byrði gjaldenda vegna álagningar útsvara, sem miðuð eru við ákveðna prósentu brúttólauna á undangengnu ári, hafi um síðustu ár örra launabreytinga milli ára verið léttari en lögin gerðu ráð fyrir, þar sem gjaldendur greiddu á gjaldárinu ekki raunverulega 10% tekna sinna í útsvar. Þegar laun hækka t.d. um 50% á einu ári, eins og á s.l. ári, þýðir 10% tekjuálagning ársins á undan í raun um 6.7% greiðslu af tekjum gjaldársins í stað 10% ef launin hefðu verið óhreytt. Gildi persónufrádráttarins til jöfnunar hefur eigi að síður rýrnað. En þörfin á leiðréttingu hans til samræmis við krónutölubreytingar launa er þó brýnust nú og óhjákvæmileg þegar svo er komið að í mestu óðaverðbólgu, sem hér hefur átt sér stað, hafa verðbætur á laun verið stöðvaðar að undanteknum smávegis láglaunabótum og kaupmáttur launa minnkað með degi hverjum og veruleg hætta er á að tekjur ýmissa gjaldenda lækki jafnvel að krónutölu vegna minnkandi atvinnu. Er því ljóst, að álagningin 10% brúttóskatts af óbreyttum eða lægri tekjum á gjaldári en tekjuári er í raun veruleg hækkun útsvarsbyrði, og er þá að heyra að sveitarfélögum almennt hafi jafnvel verið gefið fyrirheit um heimild til álagningar 1% aukaálags eða álagningu 11% skatts á brúttótekjur í stað 10%, sem var hámarksálagning í fyrra. Brúttótekjur til útsvarsálagningar á þessu ári, tekjur frá árinu 1974, munu vera um 31 þús. millj. kr. hærri en við síðustu álagningu, en lækkun útsvara vegna persónufrádráttar nam í fyrra um 600 millj. kr. og mun að óbreyttum lögum ekki hækka nema sem svarar til fjölgunar gjaldenda. Með 10% skatti má því áætla að útsvarsálagning hækki um 3000 millj. kr. á árinu, en samkv. þessu frv. ættu persónufrádrættir að hækka um ríflega 1000 millj. kr. Þess má einnig geta, að fasteignaskattar eru á þessu ári miðaðir við 100% álag á fasteignamati í stað 45% í fyrra. Þegar haft er í huga, hve gildi hins fastbundna persónufrádráttar við álagningu útsvara hefur rýrnað við 170% hækkun á tekjutölum frá því að lögin komu fyrst til framkvæmda, og þær aðstæður, sem nú blasa við, minnkandi kaupmáttur, stöðvun og jafnvel hækkun heildarlauna, þá er að mínum dómi óhjákvæmilegt að persónufrádrættir við útsvarsálagningu verði nú leiðréttir og færðir til samræmis við þær breytingar, sem orðið hafa á krónutölu launa frá því, að lögin voru sett. Það er ljóst, að hafi stjórnvöld vilja til þess að koma til móts við óskir verkalýðshreyfingarinnar um minnkun skattbyrði, þá ættu úrbætur fremur að beinast að útsvörum en tekjuskatti, þar sem skattbyrði hinna lægst launuðu og verst settu kemur ekki fram í tekjuskatti. Verulegum breytingum á útsvarsbyrði hlytu að sjálfsögðu að fylgja tilfærslur til sveitarfélaga í staðinn. Í því frv., sem hér er til umr., hef ég þó einungis gert till. um óhjákvæmilegar breytingar á persónufrádrætti í beinu samræmi við breytingar á tekjutölum síðan lögin tóku gildi, þ.e. að persónufrádrættir verði jafngildir og þeir voru 1972. Það er að vísu mín skoðun að persónufrádrættir hafi verið ákveðnir of lágir, þegar lögin voru sett, sérstaklega hafi skort á að nægilegt tillit hafi verið tekið til framfærslubyrði vegna barna, og sama eigi sér stað um frádrætti við álagningu tekjuskatts. En ég tel að í dag sé þetta vanmat á framfærslukostnaði vegna barna við skattlagningu enn tilfinnanlegra þegar haft er í huga, að brýnustu matvæli hafa hækkað meira en aðrar vörutegundir. Ég hef þó ekki kosið að miða þetta frv. um breytingar á persónufrádrætti við útsvarsálagningu við önnur hlutföll en fyrir eru í lögunum, heldur er einungis lagt til að hækkun persónufrádráttar verði í beinu hlutfalli við breytingar á krónutölu launa á tímabilinu síðan lögin tóku gildi, í von um að meiri líkur séu á framgangi málsins. En ég vil beina því sérstaklega til þeirrar hv. n. sem fær frv. væntanlega til meðferðar, félmn., að hún kanni hvort samstaða geti náðst um að aukinn verði enn fremur frádráttur vegna barna. Ég hef einnig talið rétt að leggja til, að eftirleiðis fylgi persónufrádráttur við álagningu útsvars þeim breytingum sem verða á skattvísitölunni. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera örstutta aths. við frv. þetta áður en það fer til n. Ég er því algerlega sammála, að það sé þörf á því að breyta þessum frádrætti til útsvars eins og rökstutt er í þessu frv. En áður en þessi breyting er gerð, sem hér kemur fram, tel ég nauðsynlegt að það sé kannað, hvort sveitarfélögin þoli í raun og veru þá lækkun tekna sem þetta hefur í för með sér. Það er svo, að sveitarfélögin hafa mörg hver barist í bökkum undanfarið og ekki veitt af þeim tekjum sem þau hafa fengið, og ég teldi mjög varasamt að lækka tekjur sveitarfélaganna. Það er sett hér fram, að þetta muni hafa í för með sér allmikla jöfnun á milli hinna ýmsu tekjuhópa í þjóðfélaginu. Ég er þessu ekki alveg sammála, vegna þess að hér fær hver einstaklingur það sama, sömu upphæð í krónutölu fyrir sig og fjölskyldu sína, án tillits til þess hvað hann hefur í tekjur. Ef við viljum koma á meiri jöfnuði við álagningu útsvars, þurfum við að gera tvennt í senn: hækka persónufrádráttinn og hækka jafnframt skatt- eða útsvarshlutfallið. Þá fyrst kemur fram sú jöfnun, sem ég vildi kalla raunverulega jöfnun, á milli þeirra, sem lágar tekjur hafa, og þeirra, sem meiri tekjur hafa. Ég vil gera þessa fyrirvara varðandi þetta frv., og ég vænti þess að hv. n. hugleiði þessi mál vel áður en frv. verður endanlega afgreitt.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, má eiginlega heita að vera ein af margumræddum afleiðingum þeirrar olíukreppu sem gengið hefur yfir og Ísland hefur ekki farið varhluta af. Forsaga málsins er í stuttu máli á þá leið, að í Siglufirði eins og alls staðar annars staðar, þar sem menn hafa haft grun um að jarðhiti og heitt jarðvatn væri fyrir hendi, hafa menn lagt á það réttmætt mat að þar væri um mjög mikilsverð náttúruauðæfi að ræða ef takast mætti að nýta að gagni fyrir íbúa næstu byggðarlaga. Íbúar í Siglufirði gerðu sér grein fyrir þessu. Þeir vissu af heitum lindum inni í svokölluðum Skútudal, sem liggur skammt innan bæjarins, og þeir gerðu á sínum tíma ráðstafanir til þess að eignast þar landsréttindi og réttindi til að virkja hitaveitu, ef það kæmi í ljós við nánari athugun að þarna væri vatn fyrir hendi sem svaraði kostnaði að virkja. Um nokkurt árabil fóru fram tilraunaboranir á vegum Orkustofnunar, en vatnsmagnið, sem fékkst við þessar boranir, reyndist að dómi sérfræðinga ekki nægilegt til þess að það svaraði kostnaði að virkja það. Niðurstöður sýndu, að vatnsmagnið dugði fyrir um það bil 2/3 hlutum bæjarins, en framkvæmd virkjunarinnar mundi verða það dýr, að hitaveita í Siglufirði yrði ekki samkeppnisfær við það olíuverð sem þá var ríkjandi. En með olíukreppunni breyttust viðhorfin og bæjarstjórn Siglufjarðar eygði á ný möguleika á því að nytja heita vatnið, sem var í eigu hennar inni í Skútudal, og lét fyrir þær sakir framkvæma svokallaða frumhönnun fyrir virkjunaráætlunum í Skútudal. Þessi frumhönnun var framkvæmd af verkfræðingi hjá Vermi hf., sem heitir Matthías Matthíasson, og þær tölur, sem ég nota hér á eftir í ræðu minni, eru byggðar á þessari frumhönnun, sem hann lagði fyrir bæjarstjórn s.l. haust. Það kemur fram, þegar farið er að gæta að orkunni sem er þarna fyrir hendi, að ef heita vatnið er nýtt, en það er um 18 sekúndulítrar án nokkurra sérstakra aðgerða, þá samsvarar það sem næst tvöföldu orkumagni þess sem hægt er að framleiða í Rafveitu Siglufjarðar við Skeiðsfoss. En það lá fyrir, að þessir 18 sekúndulítrar eru ekki nægilegir til þess að fullnægja hitaþörf kaupstaðarins, og því fór fram prufudæling til þess að ganga úr skugga um hvort ekki mætti útvega þarna nægilegt magn af heitu vatni með svokallaðri niðurdráttardælu. Þær tilraunir leiddu í ljós, að unnt mundi vera að ná þarna allt að 21 sekúndulítra af 67 gráðu heitu vatni. Það kemur fram, að eftir að búið er að áætla byggingarkostnað upp á 195 millj., þá mun varmaverð frá þeirri veitu kosta 2 521 kr. gígakalorían, en upphitun á sama magni eða einni gígakaloríu með gasolíu kostar á sama tíma 3 380 kr. Og með því að gera nokkuð greinargóða fjárhagsáætlun um framkvæmdir og rekstur kemur sú niðurstaða í ljós, að virkjun á heita vatninu í Skútudal er talin hagkvæm og um 19% ódýrari heldur en ef notuð er olía til upphitunar á jafnstóru húsnæði. Þegar þessar niðurstöður lágu fyrir hendi fór sendinefnd á vegum Siglufjarðarkaupstaðar á fund iðnrh. og á fund Seðlabankans hér fyrir sunnan, ræddi við þá þessar niðurstöður og óskaði eftir fyrirgreiðslu af hálfu stjórnvalda til þess að unnt væri að hefjast handa um framkvæmdir, og í þessari sömu ferð voru gerðir samningar við Guðmund G. Þórarinsson verkfræðing og fyrirtæki það, er hann rekur, um að hann taki að sér fullnaðarhönnun á lagningu hitaveitu í Siglufirði með að hluta til tvöföldu kerfi um sem svaraði 1/3 hluta bæjarins. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða að undirtektir stjórnvalda hafi verið mjög vinsamlegar, en þó kom þessi sendinefnd heim án þess að hafa nokkuð afgerandi í höndunum um, hvað verða mundi um væntanlegar framkvæmdir í náinni framtíð, og ekkert á hreinu um leyfi til að fjármagna það fyrirtæki sem hér um ræðir. En hér á Alþ. voru stuttu fyrir áramót samþ. lög um Hitaveitu Suðurnesja, þar sem á sama hátt er verið að ráða bót á þeim vanda sem skapast hefur við gífurlega aukningu á upphitunarkostnaði íbúðarhúsnæðis á þéttbýlissvæðum á Suðurnesjum, og með þessum lögum kemur í ljós að ríkisstj. og Alþ. hafa talið rétt að gengið yrði til liðs við þau sveitarfélög, sem búa við þann vanda, og þeim veittur nokkur fjárhagslegur stuðningur til að hrinda málunum í framkvæmd. Þegar ég hafði komist að raun um þetta taldi ég rétt, þar sem mér gafst tækifæri til þess hér með setu minni á Alþ., að gera tilraun til að greiða fyrir málum Siglufjarðar varðandi hitaveitu á sama hátt og gert hefur nú verið með Hitaveitu Suðurnesja og samdi því það frv. sem hér liggur nú fyrir til umr. Á því varð af eðlilegum ástæðum að gera nokkrar breytingar, en þær eru þó hvergi neinar efnislegar, heldur fyrst og fremst tæknilegar og stafa af öðrum viðhorfum norður á Siglufirði en hér suður á Suðurnesjum, og mun ég nú í stuttu máli rekja þær helstu breytingar, sem um ræðir frá lögunum og í frv. sem liggur fyrir. Inn í 1. gr. hefur verið bætt einum málslið sem hljóðar svo: „Hitaveita Siglufjarðar skal reisa kyndistöð og miðlunargeymi til að tryggja rekstraröryggi og annast frekari boranir eftir heitu vatni, teljist slíkt nauðsynlegt.“ Það hefur sem sé komið í ljós í frumhönnuninni, að nauðsynlegt er talið að reisa kyndistöð á Siglufirði og miðlunargeymi, sem safna mætti í vatni til notkunar og upphitunar í kaldari veðráttu og að eiga þarna nokkurn varasjóð upp á að hlaupa þegar álag á veituna yrði hæst. Að auki er svo setningarhlutinn „og annast frekari boranir eftir heitu vatni“ byggður á þeirri vitneskju, að það er víðar en í Skútudal í Siglufirði sem finna má nokkrar heitar lindir. Rannsóknir á þeim hafa ekki farið fram, svo að heitið geti, en e.t.v. er þar að finna lausn á eða það vatnsmagn, sem á vantar til að anna hitaþörf bæjarins að öllu leyti. En slíkar rannsóknir taka auðvitað töluverðan tíma, og ég held að allir, sem til þekkja, séu sammála um að ekki sé skynsamlegt að fresta framkvæmdum á grundvelli þeirrar áætlunar, sem fyrir liggur, þó að niðurstöður af rannsóknum, sem síðar kunna að fara fram á jarðhitasvæðinu í Siglufirði, beri jákvæðan árangur. Í 2. gr. er ekki um neina efnisbreytingu að ræða. Þar er aðeins í stað þeirra sveitarfélaga, sem sameinast hafa með ríkissjóði, talið upp nafn Siglufjarðar, og eignarhlutfallið er hið sama í frv. um Hitaveitu Siglufjarðar og felst í l. um Hitaveitu Suðurnesja. Í 3. gr. er einnig um lítilfjörlega tæknilega breytingu að ræða. Í l. er talað um að lögð verði Hitaveita á Keflavíkurflugvelli. Þeirri setningu er auðvitað óhætt að sleppa varðandi framkvæmdir á Siglufirði, en í staðinn bætti ég inn í ítrekun á nauðsyn þess að frekari rannsókn fari fram á þeim jarðhitasvæðum í Siglufirði sem vitað er að þar eru. Í 4. gr. er um verulega breytingu að ræða, vegna þess að þar má segja að hlutverkin snúist við. Ríkissjóður eða Orkustofnun í eigu ríkissjóðs hefur framkvæmt allar þær undirbúningsrannsóknir sem áætlanir um Hitaveitu Suðurnesja byggjast á, og lagt var í talsverðan kostnað við boranir eftir heitu og köldu vatni og úrvinnslu gagna og áætlana á þeim niðurstöðum sem þar fengust. Þetta hlutverk var aftur á móti á Siglufirði í höndum Siglufjarðarkaupstaðar, og efnisbreytingin er sú ein að þarna verði notuð sama aðferð við mat á þeim verðmætum, sem hvort aðili fyrir sig hefur lagt fram, ríkissjóður í öðru tilfellinu og Siglufjarðarkaupstaður í hinu tilfellinu, og verðmæti þeirra framkvæmda, sem um ræðir, verði talið sem framlag eignaraðila í stofnframlagi. Í 5. gr. er fjallað um stofnframlag, og þar verð ég að viðurkenna að mér var nokkur vandi á höndum. Í l. um Hitaveitu Suðurnesja er gert ráð fyrir að stofnframlag eignaraðila verði 50 millj. kr. Má auðvitað um það deila hversu hátt slíkt stofnframlag má vera til þess að eðlilegt megi teljast. En ég held þó að ég hafi ekki sett markið utan eðlilegra marka þegar ég tala um að sameiginlegt stofnframlag sameignaraðila að Hitaveitu Siglufjarðar verði 20 millj. kr. og undirstrika, að þá verður eignarhlutur ríkissjóðs í fyrirtækinu, ef þetta frv. verður að lögum, 8 millj. kr. 6. gr. er óbreytt frá l. um Hitaveitu Suðurnesja. 7. gr. fjallar um skipan stjórnar fyrirtækisins og þar er auðvitað um tæknileg frávik að ræða. Það er gert ráð fyrir, að stjórnin sé eingöngu skipuð af bæjarstjórn Siglufjarðar og svo ríkissjóði og þeim ráðh. sem fyrirtækið kemur til með að heyra undir. Í 9. gr., sem fjallar um aðalfundi fyrirtækisins, er ekki um neina breytingu að ræða. Þó orkar tvímælis, hvort ekki hefði átt að fella niður 4, gr. úr l., sem segir að eignaraðilar skuli tilkynna tilnefningu nýrra manna í stjórn. Slíkt gerist í sambandi við Hitaveitu Siglufjarðar ekki nema á þriggja ára fresti, en þó fannst mér ekki ástæða til þess að fella þessa grein niður af þeim sökum. 10. gr. er algerlega shlj. í l. og í frv. og 11. gr. sömuleiðis. Í 12. gr., þar sem fjallað er um heimild ríkisstj. til þess að takast á hendur ábyrgð á lánum til framkvæmda, er svo auðvitað um verulega breytingu að ræða, þar sem annað fyrirtækið má reikna með allt að 2 milljörðum kr. til framkvæmda, en hitt fyrirtækið ætti að sleppa að öllu áfallalausu a.m.k. með 200 millj. kr. lántöku. Skilyrðin fyrir lántökunni eru óbreytt í l. og frv. og ekki ástæða til að fjölyrða um það. Inn í frv. hef ég bætt einni gr. frá því, sem er í l., svo hljóðandi, - það er 14. gr. í því frv., sem hér liggur fyrir: „Siglufjarðarkaupstaður skal, án endurgjalds, leggja til lóðir og lóðarréttindi, sem eru í eigu kaupstaðarins og nauðsynlegar eru undir byggingar, miðlungargeymi, aðveituæð og önnur mannvirki, sem reist verða á vegum Hitaveitu Siglufjarðar.“ Ég taldi rétt að setja þessa gr. inn í frv., vegna þess að allar þær lóðir, sem um ræðir, eru í eigu Siglufjarðarkaupstaðar, og ég teldi óeðlilegt að hann færi að taka sérstakt lóðargjald eða lóðarleigu fyrir þau mannvirki, sem reist kunna að verða á vegum Hitaveitunnar. Mér fannst þó ekki ástæða til að sleppa niður 15. gr. úr 1., sem fjallar um eignarnámsheimild sem ráðh. getur veitt, en ég held að ég fari fullkomlega með rétt mál þegar ég fullyrði, að til slíks muni ekki koma í sambandi við virkjun á hitaveitu í Siglufirði. Í 15. gr. er talað um að lokið skuli við skipun stjórnar fyrir fyrirtækið fyrir l5. apríl 1975. Ég tel, að þar sé um nokkuð rýmileg tímamörk að ræða og raunveruleg skilyrði fyrir því, hvort unnt verður að hefjast handa um framkvæmdir samkv. þessu frv., ef að l. verður, það tímanlega að lokið verði við verkið á næsta ári. En til þess standa fyllilega vonir samkv. þeirri fullnaðarhönnun, sem verið er að vinna að, og bæjarstjórn hefur í öllum ákvörðunum í sambandi við hitaveituna tekið mið af því að ljúka verkinu fyrir lok næsta árs. Það er meira að segja hugsanlegt að hægt verði að taka hluta af hitaveitunni í gagnið strax í haust eða í vetur. Ég hef rakið það hér áður, að ástæðan fyrir því að þetta frv. er flutt hér er það fordæmi, sem þegar er fengið með l. um Hitaveitu Suðurnesja. Ástæðan er einnig sú, að þrátt fyrir viðræður bæjarstjórnar Siglufjarðar við stjórnvöld um heimild til framkvæmda og hugsanlega fjármögnun fyrirtækisins, þá liggur enn þá ekkert ljóst fyrir um þá fyrirgreiðslu, sem hugsanlega hefði verið hægt að ná eftir öðrum leiðum en lagasetningu. Ég tel, að með því að samþykkja þetta frv., sem hér liggur fyrir, og gera það að lögum sé tryggð sú framkvæmd, sem öllum bæjarbúum í Siglufirði og raunar öllum landsmönnum kemur að mjög góðum notum. Ég álít að sú stefna, sem raunverulega er mörkuð af hálfu Alþ. með samþykkt laganna um Hitaveitu Suðurnesja, sem felur í sér að það er talið eðlilegt að ríkisvaldið taki þátt í framkvæmd slíkra þjóðþrifafyrirtækja, sé rétt, og ég leyfi mér að vona, að sú stefna verði einnig ráðandi í afstöðu manna varðandi þær framkvæmdir sem nú eru fyrirhugaðar á Siglufirði. Ég verð því miður að viðurkenna það, að afritið af frumhönnuninni fyrir varmaveituna barst mér ekki í hendur fyrr en rétt í þann mund sem ég var að stíga hér í ræðustól, og ég gat því ekki búið mig undir að taka nógu greinilega til meðferðar þær niðurstöðutölur sem hönnunin byggir á. En ég lýsi því yfir að ég er reiðubúinn - og ég veit að það verða allir aðilar sem málið varðar - til að leggja mitt liðsinni til að sú n., sem kemur til með að fjalla um þetta frv. hér á hv. Alþ., fái í hendur öll þau gögn, sem fyrirliggjandi eru og til upplýsinga mega verða í máli þessu. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. þessu verði vísað til hv. iðnn., og jafnframt láta í ljós þá ósk mína að sú n. afgreiði málið bæði fljótt og vel og til hagsbóta fyrir það byggðarlag sem hér um ræðir.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um merkilegt mál, þar sem er Hitaveita Siglufjarðar, og vil ég strax taka það fram, að þar er um að ræða mál sem er sjálfsagt að styðja, þannig að af framkvæmdum geti orðið hið allra fyrsta. Ég tel aðeins rétt að upplýsa, hvaða afskipti iðnrn. hefur haft af þessu máli. Það gerðist í febr. 1974, fyrir ári, að Siglufjarðarkaupstaður skrifaði iðnrn. um málið og fór fram á að rn. fjármagni frumhönnun og, komi sá kostnaður inn í stofnkostnað veitunnar ef úr framkvæmdum verður. Iðnrn. svaraði þessu bréfi í marsmánuði 1974 á þessa leið: „Rn. hefur því miður ekki fjármagn til að kosta umrædda frumhönnun að sinni. Hins vegar skal yður tjáð, að unnið er nú að áætlun um nýtingu innlendra orkugjafa í stað erlendra og að fjármögnun í því sambandi. Ætlun rn. er að leggja fram till. um þessi efni innan skamms. Rétt er að geta þess, að Siglufjarðarkaupstaður kynni að eiga þess kost síðar að fá endurgreidd útgjöld sín varðandi þessa frumhönnun.“ Bréfið er dags. 12. mars 1974. Þrátt fyrir þessa synjun rn. að greiða frumhönnun, a.m.k. að sinni, var ráðist í hana engu að síður og liggur hún fyrir, eins og hv. flm. gat um. Þessar hitaveitufyrirætlanir eru með nokkuð sérstökum hætti, þannig að hér er um að ræða svokallaða blandaða hitaveitu. Það virðist ekki vera nægilegt heitt vatn til þess að hita upp allan bæinn, og í þessari frumhönnun segir svo: „Að mati sérfræðinga Orkustofnunar má ekki búast við að frekari boranir auki virkjanlegt vatnsmagn í Skútudal.“ Þess vegna eru hugmyndirnar þær að byggja þessa hitaveitu annars vegar á því heita vatni, sem til er, en nota svo kyndistöð til þess að sjá fyrir því sem á vantar, og hita upp vatn með rafmagni eða olíu, svartolíu. Virðist eftir þessari frumhönnun, að þó að þessa blönduðu aðferð þurfi að nota, þá sé hér um álitlegt og æskilegt fyrirtæki að ræða, sem eins og ég gat um er sjálfsagt að styðja. Fyrir nokkru ræddu fulltrúar Siglufjarðar við mig um þetta mál og afhentu mér þá m.a. þessa frumhönnun, sem hlutafélagið Vermir hefur gert, um varmaveitu fyrir Siglufjörð. Málið er til athugunar í iðnrn. og gert ráð fyrir að það verði afgreitt þar fljótlega. Varðandi frv. hv. þm. vil ég aðeins taka fram, að það þarf að skoða nokkru nánar hvernig ætlað er um eignaraðild að þessari hitaveitu. Hv. þm. hefur í frv. sínu sniðið þetta eftir l. um Hitaveitu Suðurnesja. Nú er það svo að hitaveitur þær, sem reistar hafa verið hingað til, hafa yfirleitt verið eign sveitarfélaganna einna. Varðandi Hitaveitu Suðurnesja var hafður annar háttur á, þ.e.a.s. að ríkið yrði eigandi að 40%, en sveitarfélögin 7 saman að 60%. Ástæðan var sú að Keflavíkurflugvöllur kemur þarna inn sem stór aðili, væntanlega sem notandi meiri hluta hitaorkunnar, og af þeim ástæðum þótti rétt að ríkið væri þar meðeigandi og meðaðili. Ég skal ekkert um það fullyrða, hvað þætti eðlilegast að því er Siglufjörð snertir, en fyrst dettur manni í hug hvort ekki væri eðlilegast að sami háttur væri hafður og almennt er um hitaveitur, að Siglufjarðarkaupstaður væri einn eigandi að þessu fyrirtæki. Mér hafa ekki borist neinar óskir um það frá forráðamönnum Siglufjarðar, að ríkið kæmi inn sem meðeigandi. Hins vegar vil ég taka það fram, að hvernig sem á þetta yrði litið eða hver sem niðurstaðan um eignaraðildina yrði, þá verður ríkið auðvita að veita allan þann atheina sem með þarf í þessu skyni, bæði um ríkisábyrgð og aðra fyrirgreiðslu, e.t.v. lánsútvegun. Vænti ég þess að niðurstöður geti skjótlega orðið í þessu merka máli fyrir Siglufjörð. En að því er auðvitað stefnt að hraða sem mest má verða hitaveitum hér á landi og eru margar nýjar hitaveitur í undirbúningi. Ég vildi aðeins, um leið og ég lýsi eindregnum stuðningi við það mál að hitaveitu verði sem fyrst komið á fyrir Siglufjörð, láta þessar skýringar fylgja.