Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Hér erum við að ræða eitt þýðingarmesta og um leið eitt vandasamasta mál sem ríkisstj. og Alþingi hafa með að gera, sjálft fjöregg þjóðarinnar. Við verðum að tryggja viðgang fiskistofna við landið sjálfra okkar vegna og barna okkar. Fiskiskipaflotinn er of stór og afkastageta hans of mikil miðað við afrakstursgetu fiskistofna. Við verðum að taka afleiðingum þess hvort sem okkur líkar betur eða verr. Undan því komumst við ekki og því er hér ár eftir ár verið að ræða um miklar aflatakmarkanir. Aflamark, aflakvóti er að mínum dómi besta eða öllu heldur skásta leiðin sem til umræðu hefur komið fram til þessa um takmörkun afla. Aflakvótinn leiðir tvímælalaust til aukinnar hagkvæmni, minni olíueyðslu, minni veiðarfærakostnaðar en t.d. skrapdagakerfið. Sú er reynslan af aflakvóta við loðnuveiðar og svipuð hlýtur reynslan að verða af öðrum veiðum þegar menn hafa lagað sig að kerfinu. Skipstjórar og útgerðarmenn í Vestmannaeyjum segja mér að kvótakerfið við loðnuveiðar dragi u.þ.b. 30% úr olíueyðslu og svipaður sé sparnaðurinn í veiðarfærum. Þetta segja menn sem voru illir hér áður fyrr þegar fyrsta loðnunefndin tók til starfa og þó var það lítið annað en tilkynningarskylda. Loðnunótin dugir til ákveðins fjölda kasta, segja þessir sömu menn, og skiptir þá engu máli hvort loðna kemur í nótina eða ekki. Kvótakerfið gerir það að verkum að þeir kasta ekki nótinni nema að vera nokkuð vissir um afla. Hamagangur og kappstím fyrri daga út og suður er ekki lengur fyrir hendi. Svipað hlýtur að verða uppi á teningnum þegar menn hafa fengið nægilega reynslu af kvótakerfi við aðrar fiskveiðar. Í þessari umr. hefur komið fram að kvótakerfið valdi því að miklu sé hent í sjóinn af smáfiski og fiski sem fari í lægri verðflokka. Ég á erfitt með að trúa þessu, en sé svo, þá verðum við að finna aðrar leiðir til að bæta úr. Það er sagt að hæstv. sjútvrh. hafi mikið vald skv. núgildandi lögum og valdið aukist að mun við samþykkt þessa frv. Það er rétt. En ég sé ekki aðra heppilegri leið til stjórnunar veiða eins og aðstæður eru í dag. Og núv. hæstv. sjútvrh. er manna ólíklegastur til að misnota það vald. Ýmsir ágallar hafa að sjálfsögðu komið fram á því kvótakerfi sem við lýði hefur verið og þarf að finna ráð til að bæta úr þeim. T.d. þarf að finna leiðir til að jafna aflanum betur yfir árið í hinum einstöku verstöðvum, samræma betur veiðar og vinnslu, eins og hæstv. ráðh. orðar það. Þó að ég sé í öllum aðalatriðum samþykkur kvótakerfi sem slíku þarf ýmislegt að endurskoða í ljósi fenginnar reynslu. T.d. þarf að skoða hvort ekki sé unnt að rýmka reglur verulega varðandi línu- og færafisk og veiðar allra smæstu bátanna, hvort ekki sé unnt að undanþiggja þá veiðitakmörkunum að einhverju eða öllu leyti. En þarna er auðvitað við þau vandamál að stríða að stærðarmörkin eru óljós, að lítill munur er á smæstu bátum og þeim sem eru kannske svolítið stærri. Um 1. gr. frv. vil ég segja að mér finnst hæpið að miða aflamagn allt of mikið við afla fyrri ára nú þegar lögin eiga að gilda í þrjú ár. Ýmislegt breytist, fiskigöngur breytast, afli gæti t.d. minnkað við Snæfellsnes og aukist við Reykjanes frá því sem verið hefur undanfarin ár. Viss sveigjanleiki verður að vera fyrir hendi. Frjálsari kaup og sala á vannýttum aflakvótum ætti að geta hjálpað okkur við að tryggja aflakóngum að þeir gætu nýtt hæfileika sína. Verði skip skylduð til að selja ákveðinni vinnslustöð afla sinn verður að finna leið til að tryggja greiðslu á þeim afla sérstaklega. Þá tel ég að svipting veiðileyfa væri áhrifaríkari en þau sektarákvæði sem um getur í 4. gr. frv. 6. gr. gerir ráð fyrir að lögin gildi til ársloka 1987. Ég tel nauðsynlegt að setja inn í lögin ákvæði um árlega endurskoðun. Virðulegi forseti. Ég styð í höfuðatriðum það frv. sem hér er til umr., en áskil mér auðvitað rétt til að leggja fram brtt. við afgreiðslu málsins í sjútvn.



Virðulegi forseti. Í umr. um kvótafrv., eins og það hefur verið kallað, í fyrra lýstum við Bandalagsmenn andstöðu okkar við þetta frv. með vissum rökum. Sú gagnrýni, sem við höfðum uppi, hefur í raun ekkert breyst. Við erum enn þá að tala um valdaafsal Alþingis, við erum enn þá að tala um blanka ávísun til handa sjútvrh. um stjórnun þessara mála. Við erum enn þá að tala um að enn hefur engin úrvinnsla á reynslu komið fram sem skilaði einhverjum upplýsingum í þessu máli eða skýrari línum. Það hefur enn engin tillaga komið fram í ljósi þessarar reynslu. Og það sem mikilvægast er, enn hefur ekki komið fram neitt markmið með þessari stjórnun fiskveiða. Við horfum ekki á neitt mat á árangri síðasta árs. Þess vegna er það, sem aðallega vantar í þetta frv., í raun og veru pólitík. Þetta er tæki til að stjórna með. Kvóti eða ekki kvóti er í raun og veru ekki spurningin hérna, kvótinn er bara ákveðið tæki. Við verðum að spyrja okkur fyrst og fremst hver tilgangurinn er. T.d.: Hafa menn gert sér í hugarlund hversu mörg skip eigi að stöðvast á þeim tíma sem núna er gert ráð fyrir að þetta frv. gildi og þá hvaða skip eigi að stöðvast? Hafa menn gert sér grein fyrir því hve mörg fiskiðjuver eigi að stöðvast og þá hvaða fiskiðjuver eigi að stöðvast? Hafa menn gert sér grein fyrir því hvaða aðgerðir eigi þá að fylgja fyrir þá staði sem í hlut eiga? Eða á allt að vera með sama hætti áfram, reka á reiðanum í raun og veru eins og það hefur gert hingað til? Ég spyr vegna þess að annaðhvort er þessu frv. ætlað að hafa áhrif eða ekki á rekstrargrundvöll sjávarútvegsins. Rekstrargrundvöllur sjávarútvegsins er það sem öllu máli skiptir nú sem áður fyrr. Ef þetta frv. á ekki að hafa áhrif er alveg eins gott að láta það liggja, þá er það bara ónýtt, þá er það ekkert tæki. Ef þessu frv. aftur á móti er ætlað að hafa áhrif eigum við, sem hér sitjum, rétt á því að fá að vita hver áhrifin eiga að vera. Við eigum rétt á því að fá að vita hvaða pólitík við eigum í raun og veru í vændum, að hverju er stefnt. Það sem þá er næst uppi á teningnum er að gera verður áætlanir um aðgerðir, þ.e. hvernig eigi að bregðast við þessum áhrifum. Í heild finnst manni pólitík ríkisstj. í garð sjávarútvegsins vera með þeim hætti að það er eins og hún þori ekki að taka á málinu í heild, hugsanlega af ótta við það að flokkspólitískir skjólstæðingar hennar verði fyrir barðinu á öðrum lausnum. Ég tel ekki að þetta frv. sé nein lausn. Eins og ég sagði áðan er þetta bara tæki og þetta tæki er meira að segja mjög vafasamt að því leyti að það er opið fyrir spillingu. Núv. sjútvrh. er traustvekjandi maður. En ég er hræddur um að hv. þm. Stefán Valgeirsson t.d. mundi ekki treysta þm. BJ fyrir þessu sama valdi sem hér er verið að afsala. Það er út af fyrir sig erfitt að lýsa afstöðu sinni til þessa frv. sem slíks vegna þess að hér er eingöngu verið að leggja fram frv. um stjórntæki þar sem markmiðin eru ekki ljós. Maður getur ekki tekið afstöðu til markmiðanna án þess að fá upplýsingar um fyrirætlanir manna um áhrif þessa frv. í framtíðinni. Er meiningin að þetta frv. leiði til þess að skipum fækki, þ.e. sóknarþungi flotans minnki? Er það meiningin að úrvinnslustöðvum fækki þannig að nýting fjárfestingar verði betri í framtíðinni en hún er í dag? Eða er þessu frv. áframhaldandi ætlað einfaldlega, eins og á síðasta ári, að jafna út þeirri aðstöðu sem fyrir hendi er, annars vegar fiskistofnunum og hins vegar aðstöðunni til að nýta þessa fiskistofna í landi, með þeim afleiðingum sem við höfum fyrir augunum að málið í heild, þ.e. staða sjávarútvegsins hefur í raun og veru ekkert breyst? Hún hefur versnað eins og allir menn vita og ekkert fyrirsjáanlegt að þetta tæki frekar en eitthvert annað hafi áhrif til bóta. Ég geri mér fulla grein fyrir því að aðilar, sem núna starfa eftir þeim aðferðum sem þessi stjórnun fiskveiða gerir ráð fyrir, eru ekkert ýkja óánægðir með það vegna þess að þessi stjórnun kemur í veg fyrir að þeir bíti hver annan á barkann. Röksemdir fiskimanna fyrir ágæti kvótafrv. eru dálítið dapurlegar því að þeir segja sem svo: Ef þetta frv. væri ekki, ef ekki væri kvótastjórn, þá væri ég æðandi út um allan sjó, eyðandi veiðarfærum og olíu og árangurinn af mínum athöfnum og minni starfsemi yrði miklu minni en hann er í dag. Ég minni bara á orð hv. 6. landsk. þm. áðan sem lýsti nákvæmlega þessari afstöðu sjómanna til kvótastjórnunar. Eins og ég sagði áðan er erfitt að segja að maður sé hreint og beint á móti þessu frv. sem slíku. En ég er á móti því og við Bandalagsmenn erum á móti þessu frv. ekki vegna þess sem í því stendur heldur vegna þess sem í það vantar. Á meðan engin markmiðasetning fylgir þessu frv. getum við ekki annað en verið á móti því.



Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um sjávarútveginn almennt, en víkja síðan að frv. því sem hér er til umr. og greina frá afstöðu Samtaka um kvennalista til þess. Innan skamms er væntanleg á markað bók eftir Sigfús Jónsson landfræðing og núverandi sveitarstjóra á Skagaströnd. Þessi bók fjallar um sögu íslensks sjávarútvegs frá aldamótum og fram til þessa dags. Þar hefur höfundur dregið saman gífurlegt magn af upplýsingum um sjávarútveginn og þróun hans. Því nefni ég þetta að ég held að við getum margt lært af sögu fyrri áratuga, þeim mistökum sem gerð voru með stjórnlausum veiðum og gegndarlausum fjárfestingum í skipum og verksmiðjum, sem urðu svo verkefnalausar þegar allt hrundi vegna ofveiða. Það má segja að hver áratugur hafi átt sitt töfraorð í sjávarútveginum allt frá aldamótum. Fyrst var það saltfiskurinn, þá síldin, þorskurinn, síldin aftur, loðnan og þorskurinn enn á ný. Menn voru nokkuð lengi að átta sig á því að auðlindum hafsins væru takmörk sett og síaukin afkastageta skipanna og vinnslunnar í landi hlyti fyrr eða síðar að fara yfir þau mörk sem fiskistofnarnir þyldu. Þær raddir heyrast þó enn sem segja sjóinn iðandi af lífi og tómt bull sem kemur frá fiskifræðingum. Það vill oft gleymast að fiskurinn, þessi undirstaða alls lífs á Íslandi, er líf sem getur af sér nýtt líf og eins og aðrir dýrastofnar þarf fiskurinn góðar aðstæður til að geta vaxið og fjölgað sér, ekki aðeins æti og sæmilegan sjávarhita heldur líka frið. Dýr sem eru hundelt og trufluð með sífelldu skaki og skruðningum eru varla vænleg til að verða að feitum og vænum þorskum, sérstaklega þegar uppáhaldsæti hans er mokað upp og sett í bræðslu. Ég vil með þessum orðum undirstrika að við þurfum að hugsa um fiskinn sem lífverur, ekki eins og járn eða guli sem grafið er upp. Umfram allt má ekki raska þeirri keðju sem líf sjávarins byggir á. Það er hið rétta jafnvægi sem nú ber að stefna að og stjórnun fiskveiðanna ber að taka mið af. Það efast tæplega nokkur um það lengur að stjórnunar sé þörf til að koma í veg fyrir algert hrun og til þess að þeir bæir, sem byggja að mestu á sjávarútvegi, sitji nokkurn veginn við sama borð hin mögru ár sem við nú lifum. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr eru dagar hinnar frjálsu samkeppni á hafinu liðnir. Formennirnir, sem áður áttu sín skip eða hlut í skipi og kepptu um sæti aflakóngs, eru nú flestir orðnir launamenn hjá útgerðinni og verða að sætta sig við takmarkaðan afla. Hinir ungu og efnilegu menn, sem hv. 4. þm. Vestf. ber svo mjög fyrir brjósti, verða því að sætta sig við fyrirmæli stjórnvalda nema stjórnun fiskveiða komist í annarra hendur. Það er svo annað mál hvernig stjórnunin á að fara fram, hve langt hún á að ganga og til hve langs tíma ákvarðanir eigi að taka. Ég er þeirrar skoðunar að stjórnun fiskveiða sé nauðsynleg og að hún eigi að taka mið af hagsmunum allrar þjóðarinnar þegar leiðin er valin, ekki einstakra byggðarlaga eða landshluta. Kvótinn kemur niður á öllum, skrapdagakerfið líka. Við eigum í vanda, fiskistofnarnir eru í lægð og það er til umræðu hvaða kostur af mörgum vondum sé skástur. Ég get skilið þá fulltrúa útgerðarinnar, t.d. á Vestfjörðum, sem kvarta sárlega undan kvótakerfinu af því að það kemur verr við þá en skrapdagakerfið. En ég minni á að í öðrum landshlutum, t.d. í Vestmannaeyjum, einni stærstu verstöð landsins, hefur kvótakerfið mælst sæmilega fyrir og menn sætta sig við sinn slaka hlut í von um betri tíð. Kvótakerfið var enda samþykkt á Fiskiþingi þrátt fyrir allt. Þegar hv. þingdeildarmenn taka afstöðu til þess máls sem hér er til umræðu hljóta þeir að meta hvernig kvótakerfið hefur komið út í heild, ekki hvernig það hefur snert Breiðfirðinga eða Vestfirðinga eingöngu. Það er auðvitað ekki hægt að taka stjórnina út úr öllu fiskveiðidæminu. Það verður að horfa á málið í heild. Með ýmsum aðgerðum má bera smyrsl á sárin og draga úr harmakveini útgerðarmanna. Ég vona að innan skamms liggi á borðum þm. heildaráætlun um ráðstafanir til hagsbóta fyrir sjávarútveginn. Eða hvað líður aðgerðum til að draga úr olíukostnaði, milliliðakostnaði, flutningsgjöldum og orkukostnaði vinnslunnar? Og hvað um markaðsmálin? Að mínum dómi ættu útsendarar útgerðarinnar að vera á þeysireið um Svíaveldi og Finnland til að rifja upp með þarlendum bragðgæði íslensku síldarinnar sem nú er aftur orðin fáanleg. Síldin var um aldir aðalfæða almennings á Norðurlöndum og er ein næringarríkasta og eggjahvítuauðugasta fæða sem til er. Það þarf nefnilega að undirbúa markaðinn áður en farið er að selja. En er það gert? Ég spyr. Það sem meira er, það er ekki hægt að líta á sjávarútveginn án tengsla við annað atvinnulíf í landinu. Það eru flestir sammála um að sjávarútvegurinn muni áfram verða meginundirstaða hagsældar á Íslandi, en það verður að hyggja að því í tíma að hann á eftir að breytast. Með síaukinni tækni má gera ráð fyrir að störfum í sjávarútvegi fækki til muna í landi og þá má einnig gera því skóna að framtíðin liggi í frystiskipum þar sem aflinn er unninn um borð, enda er rekstur slíkra skipa mun hagkvæmari en annarra og aflinn verðmætari. Íbúar sjávarplássanna eru því vanir að atvinnuástand sé sveiflukennt. Þar koma aflahrotur en síðan deyfð þess í milli þó svo að atvinna í fiskiðnaði sé reyndar mun stöðugri nú en hún var fyrir nokkrum áratugum. Tímabundið atvinnuleysi hefur verið að skjóta upp kolli æ oftar og æ víðar á undanförnum árum, m.a. vegna samdráttar í afla. Ef áframhaldandi samdráttur eða lægð verður í fiskveiðum og sjá má fram á æ færri störf í sjávarútvegi, hvað er þá til ráða? Hvaða atvinnu á að bjóða fólki út um land ef ekki á að stefna að því að byggð þéttist enn meir á suðvesturhorninu þar sem þjónustugreinarnar blómstra? Það strandar allt á uppbyggingu nýrra atvinnugreina, hvort sem sjávarútvegurinn rís upp að nýju eður ei. Virðulegi forseti. Skal nú vikið að því frv. sem hér er til umr. Frv. gerir ráð fyrir því að vald hæstv. sjútvrh. til stjórnunar fiskveiða verði framlengt til þriggja ára. Á það geta Samtök um kvennalista ekki fallist. Annars vegar vegna þess að við teljum mjög óeðlilegt að leggja svo mikið vald í hendur ráðh. í svo langan tíma og hins vegar vegna þess að við teljum réttara að ákvarðanir um stjórnun fiskveiða séu teknar til eins árs í senn. Rökin sem mæla með eins árs stefnumótun eru m.a. þau að Hafrannsóknastofnun setur fram sínar tillögur um hámarksafla til eins árs í senn. Síðan kemur Fiskiþing og samþykkir sínar tillögur og ráðh. reynir að fara bil beggja, en það leiðir aftur af sér að Hafrannsóknastofnun þarf að reikna út frá nýjum forsendum næsta ár. Því er erfitt að sjá að um einhverja stefnumótun til margra ára verði að ræða hvað varðar aflamark. Það hlýtur því að teljast eðlilegt að stefna sé mótuð til eins árs í senn., Ég þykist vita að hæstv. sjútvrh. vilji gjarnan spara sér árlegar umr. í þinginu um stefnumörkun veiðanna, en þegar um svo mikilvægt mál er að ræða er eðlilegt að reynsla hvers árs sé vegin og metin. 1. gr. frv. skilgreinir hið margumrædda vald ráðh. og verður að segjast eins og er að slæmt er fordæmið og stór biti að kyngja í einu. Má þó vera að hann renni niður ef tíminn verður takmarkaður við eitt ár og að því tilskildu að þm. gefist kostur á að fylgjast vel með og að hæstv. sjútvrh. beiti sem mestum sveigjanleika og mýkt þegar hann veifar veldissprotanum. Meginniðurstaða mín er því sú, virðulegi forseti, að Kvennalistinn getur ekki stutt þetta frv. óbreytt, en leggur eindregið til að vald ráðh. verði bundið við eitt ár. Að lokum þetta: Það dregur enginn í efa að útgerðin á við vanda að stríða, mismunandi mikinn eftir því hvar er á landinu og eftir því hvernig fyrirtækin eru rekin. Það vita allir sem það vilja vita að laun í fiskiðnaði eru allt of lág og þar viðgengst heilsuspillandi bónuskerfi sem bitnar hvað mest á þeim konum sem við fiskinn vinna. Það er brýnt að bæta stöðu sjávarútvegsins þannig að hann geti greitt sínu fólki mannsæmandi laun. En það vita líka allir sem til þekkja að þrátt fyrir kveinstafi er ekki allt sem sýnist. Þess eru dæmi að útgerðin haldi uppi lúxuslífi nokkurra fjölskyldna í útgerðarbæjum landsins og að rekstur heimila þessa fólks sé skrifaður hjá útgerðinni eða mötuneyti frystihússins. Það er líka vitað að fyrirtækin eru mjög misjafnlega vel rekin. Fyrir fáeinum vikum lokuðu nokkur af stærstu fiskvinnslufyrirtækjunum í Vestmannaeyjum og stöðvuðu vinnsluna að sögn vegna rekstrarvanda og óhagstæðrar aflasamsetningar. Án þess að gera lítið úr vanda þessara fyrirtækja vil ég geta þess að það var altalað í bænum að það væru fyrst og fremst tvö fyrirtæki sem ættu í vanda, hin stæðu nokkuð vel. Samstaða útgerðarmanna krafðist þess að allir lokuðu. Útgerðarmenn sögðust sitja uppi með óseljanlegan ufsa og karfa sem reyndar er nýbúið að selja. En meðan allt var lokað og konurnar sendar heim - ég endurtek, konurnar - sigldu skipin og seldu erlendis. M.a. seldi eitt þeirra 100 tonn af þorski. Því var ekki hampað í fréttum að eitt hinna stóru fyrirtækja lokaði alls ekki, enda staðan sæmileg á þeim bæ. Því rek ég þessa sögu að það er margt sem þarf að athuga áður en vandi sjávarútvegsins verður endanlega skilgreindur. Því miður hættir mörgum sjómönnum og útgerðarmönnum til að einblína um of á eigin hag, stundarhag, en huga of lítið að framtíðinni. Það sést m.a. á fullyrðingum þeirra um spriklandi líf í sjónum. Maður sér fyrir sér að svo þröngt sé orðið um þorskinn að hann stökkvi upp úr sjónum eins og frændi hans laxinn. Þá má minna á fréttir um smáfiskadráp og það sem kom fram í máli hv. 4. þm. Vesturl. um að menn köstuðu undirmálsfiski. Slíkt grefur að sjálfsögðu undan aflasæld komandi ára. Loks má geta þess hvernig stöðugt er alið á tortryggni í garð vísindamanna. Með fullri virðingu fyrir sjómönnum og störfum þeirra, sem við vissulega lifum á, vil ég segja að betra er að fara hægt í sakirnar og veiða minna, taka mögru árunum með stóískri ró en njóta þess því betur þegar góðu árin koma, hvort sem það verður eftir þrjú ár, fimm eða sjö eins og hjá Faraó konungi forðum. Framtíð komandi kynslóða er í húfi. Það ber að skila þeim öruggri afkomu, golþorski á hvers manns disk.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um kerfisbundna skráningu á upplýsingum er varða einkamálefni sem flutt er á þskj. 171. Lagafrv. það, sem hér er lagt fyrir hv. Ed., er þannig til komið að í gildandi lögum um kerfisbundna skráningu á upplýsingum er varða einkamálefni, nr. 63/1981, er mælt fyrir um að dómsmrh. skuli láta endurskoða lögin og leggja fram frv. þar að lútandi fyrir Alþingi í þingbyrjun haustið 1984. Það varð að ráði, sem eðlilegt má telja, að fela tölvunefnd að vinna að þeirri endurskoðun. Hún hefur nú starfað skv. lögum í nærri þrjú ár frá því að lögin tóku gildi. Sá kostur var tekinn að bera frv. þetta fram með þeim breytingum frá gildandi lögum sem nm. voru sammála um að mæla með að gerðar yrðu á lögunum. Þær aðrar hugmyndir um breytingar, sem ræddar voru í nefndinni en ekki var einhugur um, koma fram í bréfi tölvunefndar sem rakið er í aths. við frv. Þær breytingar, sem í frv. þessu eru gerðar till. um að verði gerðar á lögunum, eru yfirleitt ekki veigamiklar enda telur tölvunefnd að lögin hafi reynst vel í framkvæmd og að ekki hafi komið fram verulegir gallar á þeim. Dómsmrn. er sammála nefndinni í þessu mati hennar á reynslu af framkvæmd laganna. Má þá jafnframt hafa í huga að tölvunefnd hefur haft með höndum mjög veigamikil frumherjastörf þar sem hvort tveggja er að sú tækni, sem mest var fjallað um, er í hugum flestra nýstárleg og viðbrögð við hagsmunagæslu í því samhengi mjög ný af nálinni og raunar sífellt í mótun svo ör sem tækniþróun er á þessu sviði. Eins og áður var sagt eru brtt. sem í frv. felast yfirleitt ekki veigamiklar. En ein sker sig þó úr og er þess að vænta að hún muni þykja tímabær. Er það ákvæði í nýrri mgr. sem bætist við 13. gr. laganna og fjallar um neytenda- og skoðanakannanir. Er þar að finna fyrirmæli um vinnubrögð þeirra sem framkvæma neytenda- og skoðanakannanir sem falla undir ákvæði laganna. Er rétt að skoða þau ákvæði í samhengi við 1. gr. laganna. Er þess vænst að hv. alþm. muni skoða þessi ákvæði náið og má vonast til þess að mönnum þyki hófsamlega á þessu mikilsverða málefni tekið. Ég vil óska þess að frv. þessu verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta frv. skuli nú fram komið hér í þessari hv. deild endurskoðað, því að eins og hæstv. dómsmrh. rakti hér áðan var dómsmrh. lögð sú lagaskylda á herðar í þingbyrjun haustið 1981 að láta endurskoða þetta mál og leggja fram frv. þar að lútandi. Hér er því vel að verki staðið í hvívetna. Mig langar aðeins við þessa 1. umr. málsins að lýsa ánægju minni með það sem segir hér í aths. við frv., með leyfi virðulegs forseta: „Lög nr. 63/1981 hafa verið í gildi í tæp tvö ár og því fengin nokkur reynsla af framkvæmd þeirra. Segja má að lögin hafi reynst vel í framkvæmd og hafa ekki komið fram stórvægilegir gallar á þeim.“ Mér finnst eðlilegt að þess sé getið við þessa umr. málsins að þegar lagafrv. um þetta efni var lagt hér fram á Alþingi á sínum tíma var því vísað til hv. allshn. þar sem við áttum raunar báðir sæti þá, sá sem þetta mælir og hæstv. núv. dómsmrh. Okkur leist ekkert á það frv. sem þá var lagt fram og um það var einhugur í nefndinni. Það varð því úr að nefndin fór þá leið að kveðja til sérfræðinga þá sem gerst þekktu til þessara mála. Var það einkum Þorkell Helgason stærðfræðingur, tölvuþekkingarmaður mikill. Lyktir urðu þær að hann var ráðinn í þjónustu allshn. til að endurvinna þetta frv. með okkur sem nefnd hafði samið. Nefndin hélt ekki færri en tólf fundi þar sem fjallað var um þetta mál og niðurstaðan varð sú að allt var frv. gert einfaldara og miklum mun skýrara. Nú er þess auðvitað að gæta í þessu sambandi að hér erum við að ræða mál sem eru í eðli sínu mjög flókin. Og ekki aðeins það, heldur mál sem eru í eðli sínu ný Um þetta var engin löggjöf hér í landslögum áður. Í þriðja lagi kemur það til að öll taka þessi mál mjög örum breytingum. En mér þykir það næsta gott, hafandi haft nokkuð af þessu máli að segja sem formaður allshn. á sínum tíma og þakka líka að sjálfsögðu meðnm. mínum úr þessari deild, sem áttu ekki lítinn þátt í þessari vinnu, að hér hafi sæmilega vel til tekist. Mér sýnist það vera staðfest í aths. við þetta frv. Ég mun eiga þess kost í nefnd að gera aths. við þær efnisbreytingar sem hér eru lagðar til og eru raunar ekki stórvægilegar og geri þær ekki að sérstöku umtalsefni hér. Hins vegar væri nokkur ástæða til að hafa aftur í þessu frv. einhvers konar ákvæði um endurskoðun að ákveðnum tíma liðnum vegna þess að þessi mál breytast svo ört, þróunin er svo hröð, eins og raunar kemur hér fram. En það er vissulega ánægjuefni að þessi löggjöf skuli hafa reynst eins bærilega og fram kemur hér í aths. og einnig kom fram í ræðu hæstv. dómsmrh.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 30 28. apríl 1966, um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum, með síðari breytingum. Frv. þetta er til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út hinn 17. júlí s.l. En eins og fram kemur þar var leyfi til undanþágu, sem hefur verið í lögum, úr gildi fallið. Nauðsynlegt var að fá heimild til slíks áfram því að þrátt fyrir uppbyggingu nýrra sláturhúsa á undanförnum árum eru enn þá allmörg sláturhús þannig að þau þurfa undanþágu til að slátrun megi fara þar fram. Í brbl. er þessi heimild veitt eitt ár til viðbótar, til 1. júní 1985. Hins vegar tel ég nauðsynlegt að við meðferð málsins hér á Alþingi verði þarna um eitthvað lengra svigrúm að ræða, þar sem enn, eins og ég sagði, eru mörg hús sem þurfa undanþágu. Hins vegar vil ég nota þetta tækifæri til að geta þess að nauðsynlegt er að taka málefni og skipulag sláturhúsanna nokkuð til endurskoðunar og athugunar, m.a. vegna breyttra aðstæðna. Eins og öllum er kunnugt hefur sláturfénaði fækkað nokkuð síðustu árin. Ásettu fé hefur fækkað um 200 þús. á síðustu fimm árum. Það hefur haft í för með sér að rekstrargrundvöllur hefur breyst, sérstaklega hjá sumum nýrri húsanna sem lent hafa í erfiðleikum. Þáltill. um það mál var samþykkt á síðasta Alþingi og viðræður hafa farið fram um það mál, m.a. við Framleiðsluráð landbúnaðarins sem hefur með þessi mál að gera, á hvern hátt þarna muni hægt að bæta úr. Einnig hefur Framkvæmdastofnun verið fengið málið til athugunar og hún mun vera að gera úttekt á því varðandi þau hús sem versta hafa aðstöðuna. En eins og ég sagði áðan þarf að gera þar rækilegri úttekt til þess að skipuleggja megi þessi mál á eins hagkvæman hátt og kostur er. Ég legg svo til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Virðulegi forseti. Örfá orð um þetta mál og raunar önnur því tengd sem hæstv. landbrh. kom reyndar inn á síðast í sínu máli. Ég fagna því sem fram kom í hans máli að verið væri að vinna að þessum málum. Ég hef komið nokkuð nálægt þeim vanda sem hér er að vikið, m.a. verið í nefnd sem gerði allróttækar tillögur um sláturhúsamálið í landinu öllu. Vandamálin felast m.a. í þessum litlu húsum og ófullkomnu sem hér var vikið að og glöggt má þó gera þannig úr garði að heilbrigðisskilyrðum sé fullnægt og vinnuaðstaða viðunandi. Þau eru ekkert höfuðvandamál í þessu að mínu viti. Ég dreg hins vegar ekkert úr nauðsyn þess að slíkar lagfæringar séu gerðar og eins því að þar sem þetta er illkleift þá verði að veita mjög stuttan frest til úrbóta og leggja síðan sláturhúsin af að öðrum kosti þar sem það er ekki gert. Viðkvæmnisatriði eru þarna vissulega ærin á ferð. Hrepparígur með atvinnusjónarmiðum kemur ríkulega inn í myndina. Sums staðar skiptir þetta verulegu máli fyrir byggðina og er t.d. sláturhúsið á Fagurhólsmýri í Öræfum glöggt dæmi um þetta. Það er alveg óhætt að segja að það er mikil lyftistöng fyrir þessa byggð að hafa þessa atvinnu á haustin, verulegt öryggisatriði varðandi byggðina þar og tekjuaukning fyrir byggðarlagið. En annars staðar eru það nánast marklaus rök að þessi sláturhús, sem eru mjög ófullkomin og í raun og veru ekki hægt að lappa upp á þau, þurfi endilega að vera í viðkomandi byggðarlögum. Ég nefni byggðarlag hið næsta mér eins og t.d. á Eskifirði þar sem er gott dæmi um það að sjálfsagt var að leggja slátrun af. Þó var það býsna erfitt. Hins vegar eru önnur vandamál miklu stærri en undanþágumálin og inn á þau kom hæstv. landbrh. Ég flutti um þessi vandamál till. til þál. í fyrra og tvö meginatriði hennar voru samþykkt, eins og hæstv. ráðh. gat hér um. Þau horfa bæði til framtíðarskipunar. Ég leyfi mér að lesa upp, með leyfi virðulegs forseta, þál. eins og hún var samþykkt: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga hvernig bæta megi rekstrargrundvöll sláturhúsa, m.a. með því að tryggja sláturhúsunum önnur verkefni svo að lengja megi nýtingartíma þeirra. Enn fremur verði kannað hvort hagkvæmt sé að endurbyggja eldri sláturhús svo að viðunandi sé eða ráðast í nýbyggingar.“ Hæstv. ráðh. upplýsti að nokkur hreyfing væri á þessum málum í hans rn. í tengslum við þessa samþykkt Alþingis og ber að fagna því. Það veltur á miklu að hér verði eins skipulega að staðið og unnt er. Menn verða að gera sér ljósa grein fyrir notkunartíma þessara dýru bygginga og leita allra leiða til að lengja þennan notkunartíma og koma öðrum verkefnum inn í þessi hús. Það verður að setjast eins og er að miðað við notkunartíma er víða um hreina offjárfestingu að ræða þrátt fyrir það að fjárfækkun hafi orðið. Ég segi það hiklaust hér að stærðarkröfur og aðrar kröfur varðandi þessar byggingar hafa í raun og veru verið í öfgafyllstu köntum og undarlegar, svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Ég deili ekki á það að sláturhús séu góður vinnustaður og þau eru vitanlega nauðsynleg til síns brúks. En ég held að skynsamleg fjárfestingarstefna hafi verið víðs fjarri varðandi þessi hús, einkanlega í ýmsu sem snertir stærð þeirra. Vænst skal réttra viðbragða rn. við samþykkt Alþingis sem er býsna ótvíræð hvað þetta varðar. En þá er komið að þeim hluta till. sem felldur var út og ég tel að menn hafi ekki treyst sér til að taka á þó að hæstv. ráðh. kæmi inn á það áðan að nú væri einnig unnið að þeim málum. Þar er um það að ræða að tryggður verði sem bestur rekstrargrundvöllur þeirra sláturhúsa sem nú standa lakast. Sum mál þola þar orðið enga bið. Eins og hæstv. ráðh. veit og menn vita kannske almennt hér, þá skera tvö sláturhús sig þar úr, þ.e. á Patreksfirði og á Breiðdalsvík. Þar hefur vissulega verið fjárfest í of dýrum byggingum. Ég man að nógu erfitt var á sínum tíma að fá að minnka sláturhúsið á Breiðdalsvík um ríflegan fjórðung frá upphaflegum teikningum að því húsi. Ég man eftir að við gengum í það í stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins með atfylgi Framleiðsluráðs að minnka þetta hús. Sú barátta var ærið harðsótt. Mín trú og vissa er sú að tillögur okkar um ríflega helmingsstærð af því sem varð hafi verið skynsamlegar. Allir viðurkenna það nú, jafnt heimamenn sem aðrir sem þar að málum komu. Þá hefði trúlega ekki staðið eins illa um allan rekstur og nú gerir þar. Vissulega - og það skal skýrt tekið fram hafa síðar komið inn atriði sem skipta sköpum og voru óséð þá. Það gildir um bæði húsin. Fækkun fjár almennt kemur þar inn í eins og hæstv. ráðh. minnti á varðandi sláturhúsin í heild sinni. En mestu skiptir þó að á báðum þessum svæðum hefur riðuveikin herjað á óvægilega. Ég hygg að einsýnt sé að á Patreksfirði verði húsið hreinlega nýtt til annars og það muni vera kleift. Í Breiðdal hefur sláturfé fækkað úr u.þ.b. 16 þús. þegar sláturhúsið var byggt niður í tæp 10 þús. og rekstrargrundvöllurinn eðlilega skekkst að því sama marki, svo að ekki sé meira sagt. Staða þessa sláturhúss er afleit og í raun er það á algeru uppboðsstigi. Hins vegar er slátrun á þessum stað nauðsyn vegna aðstæðna en erfitt um aðra nýtingu hússins. Athuganir hafa farið fram á möguleikum þar að lútandi en út úr því hefur ekkert komið að svo stöddu. Við höfum átt að því hlut, ég og hv. 4. þm. Austurl. sem framkvæmdastjóri Framkvæmdastofnunar ríkisins, að koma á athugun af þessu tagi. Hún hefur því miður ekki leitt neitt í ljós sem gæti leyst þetta mál. Hins vegar er hér um einkennandi byggðamál að ræða og því hefur verið reynt að fá Byggðasjóð inn í dæmið. En eins og hv. 4. þm. Austurl. veit best um sem framkvæmdastjóri þar munu ekki allir á þeim bæ vera sáttir við að þar verði veitt bein aðstoð. Það munu einhverjir vera býsna neikvæðir þótt hér sé um ótvírætt byggðamál að ræða. Ég lýsi því hins vegar yfir að frá Stofnlánadeildarinnar hálfu er sjálfsagt að liðka þar til svo sem unnt er, en það nægir þó engan veginn. Vandamálið verður að leysa. Þar verða allir að leggjast á eitt, heimamenn, fjárfestingarsjóðir og stjórnvöld. Ég hlýt, úr því að sláturhúsin koma inn í þessa umr., að minnast stuttlega á þetta sérstaklega í tengslum við þetta frv., svo mjög sem málin eru skyld. Hér er úrlausnarefni einkum og sér í lagi varðandi húsið á Breiðdalsvík sem ég bið hæstv. landbrh. að huga sérstaklega að. Um sláturhúsamálin í heild mætti hafa langt mál. Sú saga er ekki allra besta dæmið um skynsamlega og arðbæra fjárfestingu. Vandamálin eru víða en hins vegar er engin einföld lausn á því heldur hvernig á þeim eigi að taka svo að úr megi bæta. Ég rakti þessi mál hins vegar almennt í fyrra í ræðu og skal ekki endurtaka neitt af því en vildi aðeins koma þessu á framfæri við hæstv. ráðh. Hann vék að því áðan hvað liði framkvæmd þál. Í framhaldi af því er nauðsynlegt að spyrja hvað stjórnvöld hyggist gera varðandi þau sláturhús sem í allra mestum vanda eiga og hvort þar sé eitthvað á döfinni annað en það sem við vitum um sem erum að vinna að þessum málum í fjárfestingarsjóðunum.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu styð ég samþykkt brbl. og einmitt með þeirri breytingu sem hæstv. ráðh. hefur lagt til að annaðhvort verði heimildin til lengri tíma eða ótímabundin. Hæstv. ráðh. gat þess einmitt að hann óskaði eftir að þetta mál yrði athugað í nefnd og þar á ég sæti og mun um það fjalla. En þessi undanþáguheimild er algerlega nauðsynleg og því styð ég þetta mál. Ég vil gjarnan taka undir margt af því sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Helgi Seljan, sagði um vanda sláturhúsanna, ekki hvað síst hinn stutta nýtingartíma og raunar líka þessa miklu offjárfestingu. Það er ýmislegt til úrræða varðandi nýtingartímann. Þessi stóru og fínu hús eru komin, vitanlega allt of dýr og allt of mikið í lagt að óþörfu og af einhvers konar misskildum metnaði, en þá er að reyna að gera það besta úr málinu. Það er tvennt sem liggur nokkuð beint við. Það fyrra er að vinna kjötvöruna meira heima í hinum ýmsu héruðum. Ég veit að hæstv. ráðh. hefur áhuga á að stuðla að því. Ég sé ekki neina sérstaka ástæðu til að flytja endilega beinin öll með kjötinu til Reykjavíkur og láta vinna þessa vöru mest hér þar sem atvinna hefur verið nóg. Ég held að allir séu sammála um það, hvort sem þeir eru Reykvíkingar eða landsbyggðarfólk, að nú hallist nokkuð á og það þurfi að styrkja sérstaklega atvinnulífið úti um hinar dreifðu byggðir. Þá liggur beint við að nota þessi hús að einhverju leyti til að vinna kjötvöruna meira en gert hefur verið, hvort heldur um er að ræða dilkakjöt eða stórgripakjötið. Þess vegna skýtur það raunar nokkuð skökku við að eitt stærsta sláturfélagið, Sláturfélag Suðurlands, skuli nú vera að byggja að mér skilst geysilega stóra og dýra kjötvinnslustöð hér í borginni til að flytja hráefnið hingað í vinnslu í stað þess að stuðla að því að vinna það að einhverju leyti utan höfuðborgarsvæðisins. Ég hygg að þar sé enn um offjárfestingu að ræða sem við höfum verið svo gjarnir á undangengna áratugi. Það hefur svo oft verið fjárfest um of vegna þessa misskilda metnaðar ýmissa stjórnenda fyrirtækja og raunar kannske líka vegna þess að oft hafa þar ráðið menn sem raunverulega báru enga ábyrgð á framkvæmdunum, a.m.k. enga fjárhagslega ábyrgð. Skal ég ekkert fara lengra út í þá sálma núna. En það er annað atriði sem ég held að liggi líka nokkuð beint við. Það er að leitast við að nota þessi bestu sláturhús - flest þeirra mætti kannske hugsa sér að nota - til fiskiræktar með ákveðnum hætti. Þegar sláturtíð lýkur væri hægt að klekja út í þessum húsum og síðan að startfóðra, eins og það er kallað á máli fiskiræktarmanna, þ.e. að koma hrognunum af kviðpokastigi yfir í smáseiði og síðan að ala þau þar fram eftir sumri. Þá heita þau á máli fiskiræktarmanna sumaralin seiði. Á þessu tímabili eru bæði hrognin og síðan seiðin langsamlega viðkvæmust og þurfa mjög góða umönnun, góð húsakynni, gott vatn og hæfilegan hita. Raunar er það mjög lítið vatn sem þarf til þessarar fyrstu ræktunar. Hægt er að hafa gífurlegt magn af smáseiðum í tiltölulega litlu vatni. Jafnvel mætti hugsa sér að hægt væri að nota sláturhúsin þar sem ekki er um jarðvarma að ræða, en hann er raunar mjög víða þar sem þessi sláturhús eru og þar liggur þetta auðvitað alveg beint við. En eins og ég segi, vatnið er það lítið að jafnvel þó að það þyrfti að kaupa rafmagnshitun á það þá er hægt að gera þetta. Eldishús eru mjög dýr og kannske óþarflega dýr hér á Íslandi. Kannske fjárfestum við þar líka dálítið óvarlega. Víða erlendis er notast við útitjarnir fyrir öll seiði sem eru orðin stærri en þau sem kölluð eru sumaralin. Auðvitað er veðrátta hér erfiðari, en það þarf a.m.k. ekki jafndýr hús til að halda ræktuninni áfram eitt ár til viðbótar þar til seiði eru orðin sjógönguseiði. Það er ánægjulegt að geta um það hér að tilraunastöð í Lóni í Kelduhverfi hefur núna náð mjög góðum árangri. Þar er ákveðið að fara í meiri háttar rekstur. Hún fékk með mjög góðu samkomulagi og velvilja yfirvalda á Húsavík yfir sláturhúsinu þar leyfi til að prófa þetta í þeirra húsi. Þetta var að vísu í mjög smáum stíl en þetta virðist geta fallið mjög vel saman. Það þarf kannske að færa til einhverja rekka eða tæki til að rýmka um pláss en þegar þarna er um meira en hálfs árs notkun að ræða eða u.þ.b. væri kannske hægt að spara mjög mikla fjárfestingu í sambandi við fiskiræktina einmitt með slíkri samvinnu. Það er alveg ljóst að það sem lögð verður áhersla á hér á næstu árum er stórfelld fiskirækt. Við eigum ekki að setja okkur neitt lægra mark en það að ná Norðmönnum, komast á það stig sem þeir eru á nú á svona þrem til fjórum árum. Það er mjög vel hægt. 20 þúsund tonn af laxi getum við framleitt hér eftir u.þ.b. fimm ár ef við ákvæðum að gera það í dag. Það eru jafnmikil verðmæti og af öllum togaraflotanum okkar og nánast engin gjaldeyrisnotkun. Það eina sem þyrfti að flytja inn til rekstrarins eru kannske einhver vítamín í fóðrið ef loðnumjöl er kölluð íslensk afurð og rækjuskelin sem hent er í sjóinn. Þetta er svo ljóst mál að út í þetta verður farið. Enginn er svo ríkur að hafa efni á því að fara ekki út í þetta. Þegar við erum fátækir, eins og menn segja, getum við alls ekki haft efni á því að fjárfesta ekki í þessari atvinnugrein. Þessi fjárfesting, sem ég er að tala um, 20 þús. tonn af laxi, er eitthvað nálægt því sem við fjárfestum í Japanstogurunum og nokkrum togurum öðrum sem smíðaðir voru hér á einu ári. Þetta mundi kosta eitthvað nálægt fjórum milljörðum kr. eins og togararnir á því eina ári kostuðu á núvirði, en framleiðslan yrði á við hundrað togara. Norðmenn fluttu út í fyrra 17 016 tonn nákvæmlega, flytja út eitthvað yfir 20 þús. núna, framleiða nákvæmlega jafnmikið án allrar gjaldeyrisnotkunar. Við höfum sem sagt ekki efni á því að fjárfesta ekki í þessu, en við getum sparað okkur þó nokkra fjárfestingu með því að hagnýta sláturhúsin og þeirra hagur gæti þar með líka eitthvað batnað. Ég vildi nota þetta tækifæri til að koma þessari ábendingu á framfæri, ekki vegna þess að ég viti ekki að hæstv. ráðh. hefur á báðum þessum málum mjög mikinn áhuga, en aðeins til að vekja aðra hv. þm. til umhugsunar um hve auðvelt er að bæta hag þjóðarinnar. Kannske að dragi þá eitthvað úr voli og víli um það að allt sé að fara yfir um á þessu landi. Við höfum búið við erfiðleika vegna ýmiss konar ofstjórnar í þessu þjóðfélagi. En það er mál að því linni og við förum að stunda arðvænlegan atvinnurekstur sem getur skilað þjóðinni afrakstri fljótt og vel og þá ekki síst þennan skemmtilega atvinnurekstur sem fiskiræktin er. Á ég þá ekki eingöngu við vatnafiska heldur sjávarfiska líka, enda fleygir því nú mjög fram í nágrannalöndum okkar að rækta t.d. sandhverfu, lúðu og annan dýrindis sjávarfisk.



Virðulegi forseti. Við sveiflum okkur hér úr sjávarútvegi yfir í landbúnað. Það frv., sem hér liggur fyrir, er mjög eðlilegt í ljósi aðstæðna og fjallar um lausn á ákveðnum vandamálum sem ekki er nokkur leið önnur en að bregðast við. Enn þá einu sinni tengist það mál sem hér er á ferðinni fjárfestingarkostnaði og spurningum um þá hluti. Þessi fjárfestingarkostnaður kemur okkur við vegna þess að hann verður til að hluta til með opinberri aðstoð. Þar sem sú framleiðsla, sem hér um ræðir, er verðlögð af því opinbera, þ.e. ríkisvaldið er þátttakandi í verðlagningu framleiðslunnar, hlýtur ríkisvaldið um leið að verða og mega hafa skoðun á því hvernig stofnað sé til þeirra fjárfestinga sem hér um ræðir. Eins og áður er gagnlegt að auglýsa hér eftir pólitík, þ.e. stefnumörkun. Hvað ætlast menn fyrir á næstu árum í þessum málum? Eða telja þeir þau komin í þann farveg sem leiði til endanlegrar lausnar? Er meiningin að slátrun verði sinnt hér í stórum og fáum sláturhúsum eftirleiðis eða litlum og mörgum? Ef sláturhúsin eru stór og fá má gera ráð fyrir því að þau séu nýtt nánast allt árið, öðruvísi á maður ekki von á því að menn séu að fara út í slík ævintýri. Ef þau eru mörg og lítil, er spurningin um það hvort nýtingartími þeirra er stuttur eða langur eða hvort hann er allt árið. Verð eða kostnaður þessarar fjárfestingar hlýtur þá að verða að vera í einhverju samræmi við það. Ég vil benda á það, þó að það sé kannske ekki beinlínis mitt hlutverk, að erlendis hafa menn leyst þennan vanda, sem menn búa við með svipuðum hætti og við víða, með afskaplega ódýrum lausnum sem hafa gefið mjög góða raun, jafnvel í miklu heitara loftslagi en hér hjá okkur. Þetta er gert með færanlegum byggingum sem fyrir nokkrum árum eða áratug voru skírðar á íslensku „uppblásningar“, þ.e. hús sem eru blásin upp. Þau eru flytjanleg, það eina sem þarf að vera fyrir hendi eru ákveðnar lagnatengingar á þeim stað þar sem atvinnustarfsemin á að fara fram. Húsin eru flutt á staðinn og reist með þeim hætti að aðallega loftþrýstingur heldur þeim uppi. Loftþrýstingurinn leysir það vandamál að sýklavörn þarf nánast engin að vera í húsinu vegna yfirþrýstingsins sem inni er. Hann leysir líka það vandamál að halda þar inni þeim hita sem ákjósanlegur er hverju sinni. Þú getur nánast valið hvort þú vilt hafa þarna inni hitabeltishita eða heimskautafrost. Svona tæki - því að ég vil frekar líta á svona lagað sem tæki en byggingu - mætti hugsanlega nota í fleiri en einu sveitarfélagi þar sem sláturtíð er stutt. Ég tek undir með hv. 2. þm. Austurl. - hann snerti hjartað í mér áðan þegar hann minntist á Fagurhólsmýri í Öræfum - að það er mjög gagnlegt fjárhagslega í litlum sveitarfélögum að hafa þarna tekjumöguleika. Þetta er ekki síðri félagslegur þáttur að ýmsu leyti. Ekki bara það að fólk kemur þarna saman heldur líka að sjónarmið vörugæða og vörueftirlits verða að nokkurs konar samábyrgð lítils hóps og leiða til hollrar samkeppni sem ég held að menn skyldu ekki forsóma. Svo að ég hafi nú haft ástæðu til að koma hér upp þá lýsi ég því yfir að við munum styðja þetta frv. og teljum það eðlilegt. En eins og ég sagði áðan, æskilegt væri að fá að heyra, og það sem allra fyrst, skoðanir yfirvalda, ekki síst hæstv. ráðh. á því hvernig þessum málum á að vera háttað í framtíðinni ef ríkisvaldið á að hafa þar eins mikla hönd í bagga og það hefur í dag.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég þakka undirtektir þeirra ræðumanna sem hér hafa tekið til máls um þetta frv. og ýmsar þær ábendingar sem þeir hafa sett fram í tengslum við þetta mál. En það eru örfá atriði sem ég vildi víkja að. Það er þá fyrst spurning hv. 2. þm. Austurl. um vanda þessara tveggja húsa. Það kom kannske ekki nægilega skýrt fram í máli mínu að Framkvæmdastofnun var beðin um að gera úttekt á því máli nú í sumar eða haust. Ég hef ekki enn þá fengið skýrslu þar um og skal ekki segja hvað út úr henni kemur. En ég átti við þau einnig þegar ég ræddi um það að með skipulagsbreytingum á þessum málum væri e.t.v. hægt að styrkja eitthvað aðstöðu þeirra. Hér hefur verið talað nokkuð um fjárfestingu og yfirfjárfestingu. Ég vék að því að þegar sláturhúsin voru í uppbyggingu, þau sem nú eru til, meiri hluti nýrri húsanna, var sauðfé í landinu að fjölga heldur og komst upp í allt að 900 þús. vetrarfóðraðar kindur. Menn miða alltaf fjárfestingu við það ástand sem er og þær horfur sem menn telja líklegar miðað við reynslu liðins tíma. Það er vissulega rétt, sem kom fram hjá hv. 8. þm. Reykv., að áhrif ríkisvaldsins á þetta voru æði mikil og þá kannske sérstaklega vegna þeirrar ákvörðunar sem viðreisnarstjórnin tók árið 1960 með ábyrgð útflutningsbóta. Sú ábyrgð skapaði grundvöll fyrir miklu meiri sauðfjárrækt í landinu en ella hefði verið, sérstaklega vegna þess að á þeim árum, 1960–1970, gat það verð, sem við fengum fyrir útflutt dilkakjöt, verið mjög nálægt því sem skráð innanlandsverð var. Ef það náðist ekki alveg þurfti þar mjög litlu við að bæta til þess að 10% verðtrygging nægði á gríðarmikið magn. Við þessa ákvörðun, sem ríkisvaldið hafði tekið, gátu bændur því reiknað með mjög mikilli framleiðslu. Þetta voru þær aðstæður sem við bjuggum við þegar hin svokallaða sláturhúsaáætlun var gerð og eftir henni farið. Ég held að við megum, hvað sem líður stærð húsanna, samt þakka fyrir að þessar byggingar eru komnar svo víða því að þær skapa þó möguleika til að þessi nauðsynlega starfsemi fari fram og jafnframt er fjármagnskostnaðurinn hjá flestum þeirra orðinn tiltölulega lítill. Núna er aðeins í byggingu eitt nýtt stórt sláturhús. Kemur það í staðinn fyrir tvö önnur, sem eru orðin mjög gömul, ég veit ekki hvað margra áratuga gömul. Allir sem í þau koma hljóta að undrast að slík starfsemi skuli geta farið fram við slíkar aðstæður og efast ekki um nauðsyn þess að þar sé úr bætt. En ég held að við hljótum við stefnumótun að miða við það að nýta þá fjárfestingu sem núna er fyrir hendi. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram, að við þær aðstæður sem núna eru sé ekki eðlilegt að leggja út í mikla nýja fjárfestingu á þessum sviðum heldur að halda í horfinu með því sem við höfum. Hins vegar get ég ekki fallist á þá hugmynd, sem kom fram hjá 8. þm. Reykv., að ef við hefðum bara nógu fá sláturhús væri hægt að slátra í þeim allt árið. Ég hélt að flestir þekktu nú það vel til að þeir vissu að sauðfé verður að slátra á ákveðnum árstíma. Það þýðir ekkert að breyta því með því að fækka húsum og keyra lengri leiðir. Málið er því miður ekki svo einfalt útlausnar. Ég tel það mjög athyglisvert sem hv. 4. þm. Norðurl. v. drap hér á, að nota þessi hús til fiskiræktar. Hann minntist á fiskiræktina og mér skilst að hans fyrirtæki hafi reyndar þegar nýtt þessi hús að einhverju leyti til slátrunar á fiskinum eða frágangs á honum. Þegar þessi ræktun vex skapast því kannske grundvöllur til að lengja nýtingu húsanna til slátrunar fyrir utan þann tíma sem slátrun sauðfjár fer fram. En með samdrætti húsa og betri hagnýtingu kemur inn þessi félagslegi þáttur og atvinnuþáttur sem hér var vikið að á undan. Það er vandi að velja á milli atvinnusjónarmiða fámennra byggðarlaga og hagkvæmnissjónarmiða sem sýndu fram á að með færri og stærri einingum væri hægt að koma við einhverjum sparnaði. Þetta sama gildir einnig um kjötvinnslu. Við þurfum vissulega á því að halda að efla hér kjötvinnslu. Aðstæðurnar krefjast þess að varan sé sífellt betur unnin. En þá er spurning um hagkvæmni hennar. Er hægt að reka fullkomna og nýtísku kjötvinnslu í mjög smáum einingum fjarri markaði? Eða er ódýrara og hagkvæmara að hafa hana nálægt markaðinum og á færri stöðum? Þarna verður að velja á milli og þá er spurningin hverjir eigi að bera þann kostnað. Eiga neytendur að gera það með því að greiða heldur hærra verð fyrir þetta eða eiga bændur að taka það á sig með því að fá lægra verð fyrir sína vöru? Þarna hljótum við að reyna að rata þá leið sem okkur sýnist hagkvæmust og skynsamlegust og aðstæður krefjast á hverjum stað.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um lausn deilu verkalýðsfélaga og sláturleyfishafa á Suðurlandi sem er flutt til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út hinn 26. sept. s.l. Aðdragandi þessa máls er sá að í upphafi sláturtíðar um miðjan sept. s.l. boðuðu verkalýðsfélög á Suðurlandi til verkfalls í sláturhúsum þar við sauðfjárslátrun eingöngu. Hafði það verið boðað með viku fyrirvara. Viðræður höfðu byrjað nokkrum dögum áður milli þessara aðila og sáttasemjari hafði fengið málið til meðferðar. Þeim viðræðum var haldið áfram eftir að verkfall var boðað. Þegar vika var liðin og ekki hafði neitt gengið í málinu átti ég viðræður við báða aðila. Það var mjög knýjandi að úrlausn fengist sem allra fyrst því að ekki er gott að slátrun sauðfjár dragist lengi því að í sumum sláturhúsunum tekur hún tiltölulega langan tíma. Í þeim viðræðum lagði ég áherslu á að aðilar reyndu að koma sér saman. Báðir aðilar sögðust miða við að greidd yrðu sömu laun og í öðrum sláturhúsum eða við sambærilega vinnu. Þegar hins vegar sest var niður hjá sáttasemjara og átti að reikna þessi sambærilegu laun út virtist bera svo mikið á milli að ekki væri unnt að ná saman. Ég óskaði eftir því við sáttasemjara að hann héldi áfram fundum með deiluaðilum og reyndi til þrautar að ná samkomulagi. En að lokum fór svo að allir þessir aðilar, sáttasemjari og báðir deiluaðilar, töldu að þarna bæri svo mikið í milli um það hvernig þessi sambærilegu laun skyldu út reiknast að frekari fundahöld virtust árangurslaus. Þess vegna samþykkti ríkisstj. að gefa út brbl. þessi sem fela það í sér að með verkfalli sé óheimili að knýja fram þessar breytingar en gerðardómi falið að skera úr um það hver þessi sambærilegu laun eru. Sá gerðardómur tók til starfa svo fljótt sem hægt var eftir að lögin höfðu verið gefin út og hefur kveðið upp sinn úrskurð fyrir nokkru. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Virðulegi forseti. Ég stend hér upp til að lýsa því yfir að ég mun greiða atkv. gegn þessu frv. Að sjálfsögðu stendur Alþingi frammi fyrir gerðum hlut, en mín afstaða er sú að ég er því ákaflega mótfallin og harma þá þróun sem við höfum horft upp á á undanförnum árum að ríkisvaldið grípur æ oftar inn í vinnudeilur og kjarabaráttu. Við höfum séð þess mörg dæmi á undanförnum árum, með lagasetningum, brbl., jafnvel fyrirmælum um það upp á hvað beri að semja og alls konar pökkum sem ríkisvaldið býður fólki, stundum til góðs og stundum ekki til góðs. Ég skil að sjálfsögðu þann vanda sem bændur stóðu frammi fyrir. En meginmálið er að það fólk sem á í kjaradeilu og er að reyna að bæta kjör sín á þetta sterka vopn, verkföllin, þegar allt um þrýtur og samningar nást ekki án frekari aðgerða. Verkfallsvopninu hefur verið beitt oft og iðulega hér á landi, allt frá 1912 að því er ég best veit. Ég er því algjörlega andvíg að þetta vopn sé tekið af fólki og að ríkisvaldið beiti sér á þann hátt sem gert var í sláturhúsadeilunni. Ég mun því greiða atkv. gegn þessum brbl.



Virðulegi forseti. Til þess að afstaða BJ í þessu máli verði færð til bókar tek ég fram að við munum verða á móti þessu frv. af þeim tveimur einföldu ástæðum að við erum á móti brbl. annars vegar og hins vegar á móti íhlutun ríkisvalds í samninga.



Virðulegi forseti. Á þskj. 164 leyfi ég mér að leggja til svohljóðandi breytingu á lögum nr. 60 1984 um Húsnæðisstofnun ríkisins: „Við c-lið 33. gr. bætist: svo og aðra þá sem þurfa á leiguhúsnæði að halda eða vilja leigja.“ Með frv. þessu er lagt til að fleirum en námsmönnum, öldruðum og öryrkjum verði gefinn kostur á að taka á leigu húsnæði, sem byggt er sem leiguhúsnæði á vegum sveitarfélaga, ríkisins eða félagasamtaka og nýtur lána úr Byggingarsjóði verkamanna til félagslegra íbúða. Sú skilgreining sem núgildandi lög kveða á um varðandi byggingu leiguhúsnæðis er ákaflega þröng og undarleg í svo ungum lögum miðað við það ástand sem ríkir á leigumarkaði, einkum á höfuðborgarsvæðinu. Það er gengið úf frá því að það séu mjög afmarkaðir hópar fólks sem þurfi á leiguhúsnæði að halda, enda takmarka lögin byggingu slíks húsnæðis. Eins og nú háttar er það ekki fýsilegur kostur fyrir þá sem hafa fjármagn milli handa að beina því í fasteignakaup eða byggingu húsnæðis til leigu vegna mikils kostnaðar, enda vita þeir sem til þekkja á leigumarkaði að æ fleiri keppa um æ færri íbúðir, þ.e. leiguíbúðir. Þeir sem sækjast eftir leiguhúsnæði eru ekki eingöngu námsmenn, aldraðir og öryrkjar, heldur fjölmennur hópur. T.d. einstæðir foreldrar, fólk sem er nýkomið heim úr námi, fólk sem flytur í bæinn, hver sem sá bær er, og allir þeir sem gjarnan vilja leigja. Þótt það kunni að hljóma undarlega í eyrum sumra þá eru þeir til og eru nokkuð margir sem gjarnan vilja leigja. Hins vegar hefur ástandið í húsnæðismálum verið með þeim hætti að fólk hefur neyðst til að hella sér út í íbúðarkaup nauðugt viljugt. Mér er kunnugt um Íslendinga búsetta erlendis, á Norðurlöndunum og reyndar víðar, sem ekki treysta sér til að flytja heim vegna þess ástands sem hér ríkir í húsnæðismálum. Þá eru ónefndir þeir sem ekki hafa fjárhagslegt bolmagn til að standa undir háum útborgunum, miklum fjármagnskostnaði og afborgunum. Hæstv. félmrh. sagði eitthvað á þá leið í útvarpsþætti í fyrra, í þann mund sem umr. um húsnæðismál stóðu sem hæst, að Íslendingar væru nú einu sinni þannig gerðir að þeir vildu eiga sitt eigið húsnæði. Ég er algjörlega á öndverðum meiði og tel að eðlishvatir og eignarþrá skipti litlu máli. Það er fyrst og fremst stefna hvers tíma sem ræður því hvers konar húsnæði er í boði og hver það á. Um margra áratuga skeið hefur sú stefna verið ríkjandi hér á landi að hverjum og einum bæri að eiga sitt eigið húsnæði. Það hefur kostað margan manninn mikla vinnu, nánast þrældóm að uppfylla þessa kröfu og ekki um annað að velja. Það hefur þó aðeins örlað á breytingum undanfarin ár með eflingu verkamannabústaðanna, þ.e. þeir sem eiga þeirra kost búa við mun skárri kjör en gerast á almennum markaði. Það verður þó ekki annað séð en að verkamannabústaðirnir eigi heldur í vök að verjast nú um stundir, enda tekst engan veginn að svara þörfinni. Síðast þegar íbúðir voru auglýstar til sölu bárust 900 umsóknir en aðeins 300 fengu úrlausn sinna mála. Um byggingu leiguhúsnæðis hefur tæplega verið að ræða um margra ára skeið, enda er svo komið að algjört neyðarástand ríkir á leigumarkaði og birtist það í okurleigu, yfirboðum og skuldasöfnun leigjenda sem verða að leita í annarra vasa til að standa undir fyrirframgreiðslum og hárri mánaðarleigu. Við þessu ástandi ber að bregðast, virðulegi forseti, og það verður best gert með því að stuðla að byggingu leiguhúsnæðis, einkum á vegum sveitarfélaga og félagasamtaka, sem standi opið öllum þeim sem þurfa á leiguhúsnæði að halda. Jafnframt því frv. sem hér er til umr. hef ég lagt fram þáltill. á þskj. 165 þar sem lagt er til að 200 millj. verði varið til byggingar leiguhúsnæðis. Sú upphæð dugir þó hvergi nærri til að bæta úr brýnni þörf, en er þó skref í rétta átt. Þegar hvort tveggja leggst saman, fjármagn og heimild í lögum um að allir sem þurfa eigi kost á leiguhúsnæði, ætti það að virka sem hvatning sveitarfélögum og félagasamtökum að hefjast handa. Er þess að vænta að á fáum árum takist að draga verulega úr þeirri spennu sem nú ríkir á leigumarkaðnum, nái frv. þetta og þáltill. fram að ganga. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, benda á að hér er um mikið hagsmunamál að ræða, ekki síst fyrir þær konur sem fylla láglaunahópa þessa lands, einkum og sér í lagi þær konur sem búa einar með börnum sínum. Það er okkur síst til sóma hvernig búið er að börnum í þessu þjóðfélagi, en þó tekur steininn úr þegar mæður þurfa að flytja jafnvel oft á ári vegna þess að leigusamningur rennur út. Börnin þurfa þá að skipta um skóla, jafnvel dagheimili og eru rifin upp með rótum hvað eftir annað. Það er því ekki um það eitt að ræða að fólk geti skapað sér sitt eigið heimili og búið þar sæmilega öruggt, heldur er um framtíð margra barna að tefla. Því betur sem börnum líður í æsku, því meiri líkur eru á að þau verði hamingjusamir einstaklingar er þau vaxa upp. Það verður best tryggt með því að búa þeim öruggt skjól. Það er nú einu sinni svo í okkar þjóðfélagi að mörg börn fæðast utan hjónabands og hefur svo lengi verið. Hjónaskilnuðum fjölgar af ýmsum ástæðum og það er margt sem veldur því að heimilum fjölgar þar sem aðeins einn fullorðinn einstaklingur stendur fyrir búi. Það munu vera um 40% heimila í Reykjavík þar sem þannig háttar. Það er þessi hópur svo og allt láglaunafólk þessa lands sem á erfitt með að finna leið sér til bjargar í frumskógi húsnæðiskerfisins. Því er í frv. þessu lagt til að ný leið verði rudd gegnum myrkviðinn og sú stefna tekin upp að stuðla markvisst að byggingu leiguhúsnæðis. Það mun vonandi verða til þess að auka möguleika fólks til að velja um það í hvers konar húsnæði það býr, hver svo sem eigandinn er. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Virðulegi forseti. Á síðasta þingi urðu miklar umr. um húsnæðismál hér í hv. deild, en þó enn meiri í Nd. vegna þess að okkur gafst nú ekki langur tími til að fjalla um þau stóru og viðamiklu mál hér, og var nokkur fljótaskrift á þeirri afgreiðslu svo ekki sé meira sagt. Það er kannske dæmigert um afgreiðslu á málum sem ekki eiga að vera þannig að önnur þd. sé með þau mestallan veturinn án alls samráðs við hina deildina, en síðan eigi önnur hvor deildin, hvor sem það er nú, ég tala nú ekki um ef það er Ed. sem á eftir að fjalla um þau, þá skuli hún hafa svo knappan tíma sem við höfðum í þessum málum í fyrra. Það er kannske ekki ástæða til að tíunda það sem ég sagði þá í þeim umr., en á örfá atriði er rétt að benda. Ég hlýt auðvitað að styðja þetta frv. svo sjálfsagt sem það er gagnvart því að þessi liður laganna verði útvíkkaður á þann veg sem þarna er lagt til. Hins vegar fer með þessa framkvæmd að sjálfsögðu eftir þeim áherslum sem stjórnvöld eru með hverju sinni á hinum ýmsu þáttum húsnæðiskerfisins og reyndar á því hvert fjármagnið í þjóðfélaginu á að renna. Þrátt fyrir stórar yfirlýsingar í þeim efnum er það auðvitað alveg ljóst að áherslan er ekki á þessum málum í dag. Það er vitanlega rétt, og kannske meginatriði þessa máls sem kom fram í máli hv. flm., að það er félagslega kerfið sem er eitt fært um að bjarga vissum hópum í þessu landi varðandi húsnæðismál. Það er eina lausnin sem þetta fólk á, það er alveg augljóst. Um það þekkir maður allt of mörg dæmi. Ég tek undir þá upptalningu sem hv. flm. hafði á þeim hópum. Ég man eftir því að í ítarlegri till., sem ég flutti ásamt Vilborgu Harðardóttur á sínum tíma um úrlausnir í húsnæðismálum, komum við mjög inn á áhersluna á það að eiga jafnan möguleika á því að leigja og eiga íbúð. Ég man eftir því að einu viðbrögðin við þeirri tillögu voru neikvæð. Þá var reyndar bent á að í gangi væri áætlun um leigu- og söluíbúðir sveitarfélaga. Þar kæmi þetta inn í og þyrfti ekki frekar að athuga. Vissulega var talsvert gert í sambandi við byggingu á leigu- og söluíbúðum sveitarfélaga og sveitarfélögin höfðu talsverðan áhuga á að ná í lán til þess arna. En þar sem ég þekki til fór það svo að innan skamms tíma voru svo til allar íbúðirnar seldar. Menn höfðu þá aðeins í huga að það þyrfti að útvega kennara, að það þyrfti að hafa lausa íbúð fyrir þá eða kannske væntanlegan sveitarstjóra. Því var kannske ein íbúð skilin eftir, jafnvel af 16–20 íbúðum sem byggðar voru. Og meðan þannig er að þessu staðið er ekki von að vel fari, því að á öllum þessum stöðum, sem ég þekki til eða nefni sérstaklega í þessu tilfelli, var eftirspurn eftir leiguhúsnæði mjög mikil allan tímann meðan verið var að selja þessar íbúðir. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að sveitarfélögin höfðu lítið bolmagn til að ráða við þetta. Þar sem leigt var, eða a.m.k. þekki ég það frá einu sveitarfélagi, fóru þeir þá leið að láta fólkið standa undir því með í raun og veru óhóflegri leigu til að halda þessum íbúðum í leigu. Ég get ekki stillt mig um að geta þess, því hér var verið að ræða um þá þörf sem hér er, að ég var einmitt í morgun að ræða við tvo forsvarsmenn verkamannabústaða hér á höfuðborgarsvæðinu og við fulltrúa tveggja félagsmálastofnana á sama svæði. Það voru ófagrar lýsingar sem mér voru gefnar þar og komu mjög heim og saman við þær upplýsingar og tölur sem hv. flm. nefndi. Ég heyrði t.d. á þeim sem núna standa í því að ætla að fara að úthluta verkamannabústöðum í Kópavogi að þeir eru í algjörri hönk, svo notað sé algengt orð, varðandi það hvernig með eigi að fara og úr eigi að velja, svo margir verðugir eru þar sem vonlaust er að veita nokkra úrlausn. Þrátt fyrir þá miklu uppbyggingu sem hefur orðið hér í Reykjavík á síðustu árum hefur vandinn engu að síður í litlu minnkað, enda fólksflæðið hingað aukist aftur í seinni tíð. Ég vil hins vegar fullyrða að því miður sé það svo, að sérstaklega á þessu svæði sé ekki nægilegt eftirlit með því hvernig þessum íbúðum er ráðstafað. Það er auðvitað rangt í þingræðu að vera að nefna dæmi sem maður hefur haft fyrir augunum. Ég get samt ekki stillt mig um að nefna dæmi um tvær íbúðir í sama stigaganginum hér í verkamannabústöðum sem var úthlutað til mjög þurfandi aðila á sínum tíma, þar sem hagir gerbreyttust svo að hinir sömu aðilar gátu reist sér ágæt hús og leigja svo út á okurkjörum þessar sömu framkvæmdanefndaríbúðir. Það er auðvitað engin leið annað en að nefna svona dæmi sem maður hefur beinlínis fyrir augunum. Ég held að það sé full ástæða til þess og ég hef komið því á framfæri við þá sem þessum málum stjórna að mjög brýn nauðsyn væri að gera virkilega úttekt á því hvernig um þessar íbúðir hefur farið og hverjir eru í þeim í dag. Ég veit að þarna er um viðkvæmt mál að ræða og vandmeðfarið. En ég held að misnotkun sé í mörgum tilfellum allt of mikil til þess að menn geti lokað augunum fyrir því. Ég dreg ekkert úr því að einstæðir foreldrar séu gífurlega illa settir. Ég nefni það t.d. að einstæð móðir var að ræða við mig núna í hádeginu og segja mér frá þeim vítahring sem hún væri í. Henni gengur heldur illa að sannfæra úthlutunarnefnd verkamannabústaða um að hún hafi greiðslugetu til að standa við sinn hluta sem hún á að greiða í sambandi við íbúð, sem sé 20%, og þarf nú enginn að vera undrandi á því. Hins vegar upplýsti hún mig um það að hún borgaði nú í húsaleigu með öllu og öllu um 15 þús. kr. á mánuði. Og 15 þús. kr. á mánuði eða 180 þús. á ári er bara talsverð greiðslugeta til þess að komast inn í litla íbúð í verkamannabústöðunum. En hana er auðvitað ekkert auðvelt að sanna. Til þess að ná því marki þarf hún að fá bankalán - og því miður nýtt bankalán, því að til þess að greiða fyrirframleigu þurfti hún auðvitað bankalán áður. Vítahringurinn var alger. Ég ætla ekki að fara nánar út í þetta dæmi, en önnur álíka fær maður inn á borð sín ég vil segja í hverri viku, svo ekki sé meira sagt, fregnir af fólki sem þannig er ástatt um. Ég skal ekki lengja þetta mál en segja það aðeins að lokum að í hópum fatlaðra sérstaklega er ástandið núna hreint skelfilegt. Hjá Öryrkjabandalaginu fékk ég þær upplýsingar núna að ásókn þar og vandræði fólks væru meiri en nokkru sinni fyrr. Auðvitað vitum við af hverju það stafar. Það stafar auðvitað af því að greiðslugeta þessa fólks er miklu lakari en áður. Menn verða auðvitað að gæta þess að möguleikar þessa fólks til að eignast íbúðir eru hverfandi. Lífeyrisréttindi þess eru yfirleitt engin, þessara illa settu í þessum efnum. Þeir hafa aldrei áunnið sér nein lífeyrisréttindi eða þá svo takmörkuð að þaðan er engrar aðstoðar að vænta. Og jafnvel þó þetta fólk gæti fengið lán þá er auðvitað vonlaust að það gæti staðið við skuldbindingar af þeim lánum. Ég vil því ítreka það, jafnframt því sem ég styð þetta mál og tek undir þetta með einstæðu foreldrana, að við þurfum að huga alveg sérstaklega að húsnæðismálum fatlaðra, þ.e. þeirra sem verst eru fatlaðir, og gera þar stórátak í rauninni. En þar gildir auðvitað hið sama og varðandi málið í heild. Ef áherslan á hinu félagslega kerfi er í raun og veru engin, eins og manni sýnist að nú sé stefnt að, þá er engra úrbóta og enn síður átaka að vænta.



Virðulegi forseti. Efni þess frv. sem hér er til umr. er auðvitað af hinu góða á margan hátt. En þó er hætt við, ef ekki verða útvegaðir peningar sérstaklega til þessa viðbótarlánaflokks, að lán til annarra þátta í starfsemi Byggingarsjóðs verkamanna skerðist. Og það má ekki ske. Í dag vantar mikið á að Byggingarsjóður verkamanna standi í skilum miðað við skuldbindingar skv. núgildandi lögum. Það er því varla á hann bætandi nema um leið að fá meira fjármagn. Það er vissulega rétt hjá hv. flm. að mikið hefur skort á valfrelsi fólks í þessum efnum. Auðvitað ættu menn að geta valið milli þess að kaupa eða leigja húsnæði. Ég tel að ein besta leiðin að þessu marki séu svokallaðir kaupleiguskilmálar sem hafa tíðkast t.d. í Svíþjóð en þó mest í Bretlandi. Þar hefur þróunin orðið mest. Þar getur fólk valið á milli þess að kaupa eða leigja. Og það getur breytt sinni ákvörðun hvenær sem er, getur komið inn í kaup hvenær sem er þó það byrji á að leigja. Fólk borgar ákveðna grunnleigu á mánuði, síðan getur það, ef það vill, til að eignast íbúðina bætt við nokkurri viðbótargreiðslu sem er þá sem kaupverð íbúðarinnar. Það getur verið sú íbúð sem það hefur til afnota og síðan getur það gengið á milli íbúða. Ef fólkið hættir nú við að vilja eignast íbúðina og vill halda áfram að leigja, þá hættir það við þessar greiðslur, þá borgar það bara grunnleiguna. Og þá getur það, hvort sem það vill, geymt þá inneign sína sem það hefur greitt til seinni tíma, ef það treystir sér að byrja aftur, eða fengið hana endurborgaða með verðbótinni. Það getur sem sagt á hverjum tíma valið á milli þess að bara leigja eða að vera um leið að eignast íbúðina. Og það getur breytt því ef það vill flytja á milli húsa, vill stækka við sig eða minnka, þá er það auðvelt. Ef það vill flytja á milli staða þá er það líka auðvelt, það flytur bara með sér réttindin. Þau verða svo og svo mikil, virt á svo og svo mikið. Ég hefði haldið að það væri nauðsynlegt að reyna að koma einhverju slíku kerfi á hér. Það væri auðvitað ekki hægt nema þá í samvinnu sterkra aðila. Þá dettur mér í hug samvinna sveitarfélaga, húsnæðismálastjórnar og lífeyrissjóðanna, sem gætu þá á þann hátt tryggt rétt sinna meðlima til húsnæðis, hvort sem þeir meðlimir vilji stefna að því að eignast húsnæði eða leigja það. Ég held að það ætti að skoða þetta kerfi betur og reyna að koma því á og fá sterka aðila inn í þá mynd, sveitarfélög, húsnæðismálastjórn og lífeyrissjóði. Hugsanlega gætu einhverjir fleiri komið þar inn og þá um leið tryggt réttindi sinna meðlima þó að sveitarfélögin yrðu auðvitað að hugsa um réttindi allra og ekki síst þeirra aðila sem hv. flm. ræddi um hér sérstaklega. Virðulegi forseti. Ég styð þetta frv. en bendi jafnframt á nauðsyn þess að aukið fjármagn komi inn í Byggingarsjóð verkamanna til til að standa undir þessum viðbótarlánum.



Virðulegi forseti. Ég fagna því að íbúðarhúsamál skuli koma hér á dagskrá þrátt fyrir það að leiguhúsnæði sé angi af stærri heild. Sú skylda hvílir á stjórnvöldum hverju sinni að sjá til þess að hver þjóðfélagsþegn eigi þess kost að hafa yfirráð yfir húsnæði fyrir sig og sína fjölskyldu, hvort sem það er gert með því að auka húsnæðismálalán til leigu- eða eignaríbúða. Ég tel að það þurfi að fara báðar þessar leiðir því að það er alltaf stór hópur fólks sem hvorki hefur áhuga né getu til þess að eignast eigið húsnæði. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram hvað varðar öryrkja og einstæða foreldra, en vil aðeins benda á ástandið eins og það er í dag. Ég sakna þess að hæstv. félmrh. skuli ekki vera hér viðstaddur því að nýjar upplýsingar sem ég hef frá húsnæðismálalánasjóðunum eru þær að þeir sem eru að byggja sína fyrstu íbúð og áttu að fá lán í september hafa ekki fengið neitt enn. Þau einu svör sem þeir fá eru að peningar komi hugsanlega í desember. Þetta skýtur skökku við þær upplýsingar sem félmrh. gaf hér á dögunum sem svar við fsp. frá mér í Sþ. Nú er mér tjáð að það vanti 300 millj. til að standa við þau lánsloforð sem gefin hafa verið á þessu ári. Þessa dagana er því fjöldi fólks að hlaupa á milli bankastofnana og krjúpa í auðmýkt og biðja bankastjórana um að framlengja lán vegna dr'attar á greiðslum sem þeir bjuggust við að vera búnir að fá í hendurnar. Ég mun því styðja þetta mál. Og reyndar var á s.l. ári gerð brtt. við frv. sem þá var til umr. um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem var mjög í þessa veru en náði ekki fram að ganga.