Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Þegar gengið var til kosninga fyrir réttum fjórum árum var við mikla erfiðleika að glíma í íslensku þjóðlífi. Aflasamdráttur og verðfall á erlendum mörkuðum á árinu 1982 mögnuðu verðbólguna. Samstaða náðist ekki í þeirri ríkisstjórn sem þá sat um nauðsynlegar aðgerðir. Hraði verðbólgunnar mældist rúmlega 130% á tímabilinu febrúar til apríl 1983. Úrslit kosninganna voru þau að Framsfl. tapaði nokkru fylgi. Forustumenn flokksins drógu þá ályktun af úrslitunum að flokkurinn ætti að halda sig utan ríkisstjórnar. Þegar stjórnarmyndunarviðræður höfðu staðið í nær tvo mánuði varð öllum ljóst að Alþb. og Alþfl. höfðu ekki þann pólitíska kjark sem þurfti til að takast á við og leysa þau vandamál sem þjóðin glímdi við. Þótt samstjórnir Sjálfstfl. og Framsfl. hafi ekki verið óskastaða Framsfl. voru hagsmunir þjóðarheildarinnar settir ofar. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við valdataumum og setti sér það markmið að kveða verðbólguna í kútinn án þess að stofna atvinnuöryggi í hættu eða draga úr félagslegu öryggi í þjóðfélaginu. Ríkisstjórnin einsetti sér að ná tökum á efnahagsmálum í góðri samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og bæta kjörin án þess að allt færi úr böndum að nýju. Ábyrgir kjarasamningar hafa skilað okkur fram á veginn, verðbólgan á síðasta ári reyndist 13% og atvinnuleysi nær óþekkt. Á árinu 1986 var mikil aukning á þjóðarframleiðslunni á Íslandi og meiri en í nokkru öðru vestrænu ríki. Ráðstöfunartekjur launafólks hafa aukist verulega s.l. tvö ár. Framsfl. biður um umboð kjósenda til að halda þessari traustu uppbyggingu áfram. Einn þeirra málaflokka sem mikið hafa verið til umræðu á kjörtímabilinu eru húsnæðismálin. Á því hefur verið klifað að ekkert hafi verið gert og ríkisstjórnin látið reka á reiðanum. Þess vegna er ekki úr vegi við lok kjörtímabilsins að rifja upp hvaða bylting hafi átt sér stað í þessum málaflokki, en ástand húsnæðismála eftir stjórn Alþb. og Alþfl. var vægast sagt hörmuleg. Í september 1983 ákvað ríkisstjórnin 50% hækkun á lánum byggingarsjóðs frá og með janúar 1984. Lánshlutfallið var hækkað úr 15% í 30% af verði staðalíbúðar. Frá nóvember 1983 og fram í janúar 1984 voru veitt tæplega 5000 sérstök viðbótarlán til að létta greiðslubyrði húsbyggjenda. Í maí 1984 voru samþykkt ný lög um Húsnæðisstofnun ríkisins. Með þessum nýju lögum var lánstími lengdur úr 26 í 31 ár, og lán til kaupa á eldra húsnæði úr 16 í 21 ár. Margar aðrar mikilvægar breytingar voru gerðar ekki síst til að auðvelda byggingu á húsnæði fyrir aldraða og öryrkja. Á árinu 1984 jukust heildarútlán Húsnæðisstofnunar ríkisins um 46% að raungildi miðað við árið 1983. Í júní 1985 afgreiddi Alþingi svo lög um greiðslujöfnun fasteignalána. Mikilvægasta aðgerðin í húsnæðismálum er tvímælalaust samkomulag aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar í sambandi við kjarasamningana í febrúar 1986. Í kjölfar þeirra voru sett lög um nýtt húsnæðislánakerfi sem tók gildi 1. sept. s.l. Þetta nýja kerfi byggir á samræmdri þátttöku lífeyrissjóðanna. Með nýja kerfinu tvöfaldaðist fjárhæð almennra byggingarlána. Lánstíminn lengdist úr 31 í 40 ár og greiðslubyrði lána lækkar. Lán til kaupa á notuðu íbúðarhúsnæði þrefaldaðist miðað við það sem áður var. Í fyrirkomulaginu felst verulegt hagræði því nú fæst um 70% af verði staðalóúðar lánað á einum stað og unga fólkið sem er að koma inn á húsnæðismarkaðinn hefur nú meiri möguleika á að eignast eigið húsnæði. Staðreyndirnar í húsnæðismálum eru þessar: Á valdatíma núverandi ríkisstjórnar hafa útlán Húsnæðisstofnunar ríkisins hækkað að raunvirði úr 2 milljörðum kr. 1982 í 5,5 milljarða kr. 1987. Hæstu nýbyggingarlán hafa hækkað úr 15% í 70% af verði staðalíbúðar. Lán til kaupa á notaðri íbúð hafa hækkað úr rúmlega 500 þús. kr. í um 1700 þús. kr., eða þrefaldast til þeirra sem eru að kaupa í fyrsta sinn. Við upphaf kjörtímabilsins átti fjöldi íbúðareigenda í greiðsluvandræðum vegna misgengis launa og lánskjara. Ríkisstjórnin greip til margvíslegra aðgerða til að koma til móts við þennan hóp. Ráðgjafarstöð Húsnæðisstofnunar hefur afgreitt um 7000 lánsumsóknir og samkvæmt upplýsingum hennar hefur u.þ.b. 2 milljörðum kr. á núverandi verðlagi verið varið með einum eða öðrum hætti til aðstoðar þessum hópi húseigenda. Ekki til að auka við greiðslubyrðina heldur til að létta hana eins og margoft hefur verið sýnt fram á. Það er óhætt að fullyrða að aldrei áður hefur verið gert jafnstórt átak í eflingu upplýsingamiðlunar um húsnæðis- og byggingamál og í tíð núverandi ríkisstjórnar. Því starfi er haldið áfram og verður aukið. Mikilvæg breyting á húsnæðiskerfinu felst þó í gjörbreyttri aðstöðu lántakenda. Nýja fyrirkomulagið felur í sér að fólk á fyrst að sækja um lán og gera grein fyrir áformum sínum og greiðslugetu, áður en það hefst handa að öðru leyti. Þegar það hefur fengið skriflegt lánsloforð frá Húsnæðisstofnun þar sem tekið er fram hver sé upphæð lánsins og hvenær það komi til útborgunar er hægt að hefja framkvæmdir. Með þessum hætti á fólk að geta stillt saman útborganir lána og innborganir samkvæmt kaup- og sölusamningum og gert samning við viðskiptabanka. Ég hef orðið þess áskynja að þessi breyting fellur flestum vel í geð, ekki síst unga fólkinu. Það vill geta gert áætlanir fram í tímann og treyst því að þær standist, en lánsloforðin eru verðtryggð. Stjórnarandstaðan, sérstaklega Alþfl., hefur haft allt á hornum sér varðandi nýja húsnæðiskerfið. Hlutdeild aðila vinnumarkaðarins er gagnrýnd og gerð tortryggileg. Látið er í það skína að umsóknir séu það margar að lánakerfið sé sprungið vegna þess að byggingarsjóðirnir hafi ekki fjármagn til að sinna öllum umsóknum og biðtími eftir láni sé óeðlilega langur. Flumbrugangurinn í málflutningi og skilningsleysið á nýja lánakerfinu og niðurrifsaðgerðir eru sérstaklega áberandi hjá forustumönnum Alþfl. Þeir telja að auka verði lánveitingar byggingarsjóðanna t.d. í 8 milljarða kr. á ári. Hver skyldi þróun fasteignaverðs verða ef 8 milljörðum kr. verður dælt inn á fasteignamarkaðinn á ári? Og hvernig ætli ástandið í byggingariðnaðinum verði sem nú þegar annar ekki eftirspurn vegna nýbygginga? Hvaðan ætla þeir Alþýðuflokksmenn að taka fjármagnið? Það koma engin svör. Og hvernig á að koma í veg fyrir allt of mikla þenslu? Engin svör. Nei, góðir áheyrendur. Málflutningur af þessu tagi er ómerkilegur og óábyrgur kosningaáróður. Kjarni málsins er sá að núverandi ríkisstjórn hefur gjörbylt húsnæðislánakerfinu í samvinnu við og fyrir fólkið í landinu. Það er ljóst að með því samkomulagi sem gert hefur verið við aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðina hefur fjárhagsaðstaða byggingarsjóðanna verið tryggð. Tal um annað er út í hött. Unnið er að því að tengja banka og sparisjóði húsnæðislánakerfinu. Þær breytingar, sem við erum að gera á þessum málum þjóðarinnar, eru mjög róttækar. Þegar þær eru um garð gengnar með nauðsynlegum reynslutíma og lagfæringum getur Ísland talist til þeirra þjóða þar sem þegnum er gert það fært að eignast þak yfir höfuðið án þess að leggja lífshamingjuna að veði. Næsta verkefni í húsnæðismálum verður heildarendurskoðun félagslega hluta íbúðarlánakerfisins í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins, eins og samkomulagið frá 1986 gerði ráð fyrir. Góðir tilheyrendur. Ég hef af augljósum ástæðum helgað húsnæðismálum verulegan hluta af ræðutíma mínum hér í kvöld. Fulltrúar Framsfl. á Alþingi og í ríkisstjórn hafa að sjálfsögðu látið sig skipta alla þætti félagsmála á því kjörtímabili sem senn er á enda. Á kjörtímabilinu hefur verið gert sérstakt átak í málefnum fatlaðra. Fylgt hefur verið þeirri stefnu að byggja upp svæðisbundna þjónustu fyrir fatlaða og hefur það gjörbreytt aðstöðu þeirra og öryggi. Nýtt heimili fyrir fjölfötluð börn tekur til starfa í Reykjavík á miðju árinu. Greiningarstöð ríkisins er tekin til starfa. Réttur öryrkja og fatlaðra að húsnæðislánakerfinu hefur verið stóraukinn. Á kjörtímabilinu voru sett ný sveitarstjórnarlög sem fela í sér aukið vald og ábyrgð sveitarfélaga. Mikilvægt er að frjálslynd umbótaöfl taki þátt í mótun framkvæmdar þessara nýju laga sem geta haft mikil og heillavænleg áhrif til raunhæfrar byggðaþróunar í landi okkar. Undirbúningur er þegar hafinn við það að koma upp fyrstu stjórnsýslumiðstöðinni úti á landi sem verður staðsett á Akureyri. Áherslu ber að leggja á að slíkar miðstöðvar rísi í öllum landshlutum. Góðir áheyrendur. Framsfl. var í öndverðu vaxinn upp af þjóðlegri rót og stofnsettur sem umbótaflokkur til stuðnings lífsbaráttu fjöldans. Honum var strax í upphafi ætlað að vera í fararbroddi framfaranna á pólitíska sviðinu og vera vernd og skjól sjálfsbjargarfélagsskapar fólksins í baráttu þess fyrir framförum, efnalegu sjálfstæði og aukinni menntun. Í dag vill þjóðin umfram allt annað trausta stjórn efnahagsmála. Það er forsenda þeirra félagslegu umbóta sem við framsóknarmenn stefnum að. Við göngum til komandi kosninga undir kjörorðinu: Festa, ábyrgð og framfarir. Ég þakka áheyrnina og óska landsmönnum allra heilla.



Herra forseti. Árangur stjórnarstefnunnar í miðju góðærinu má draga saman í eftirfarandi niðurstöður: 1. Vaxandi hallarekstur og skuldasöfnun í ríkisbúskapnum þrátt fyrir hagstæð ytri skilyrði. Ástæðurnar eru aðallega tvær: Tekjujöfnunarkerfi ríkissjóðs er hrunið. Launþegum einum er ætlað að bera þær byrðar. Og í annan stað: Útgjöld ríkisins aukast ár frá ári samkvæmt lögmálum sjálfvirkni og síþenslu. 2. Félagslegt misrétti birtist okkur t.d. í ranglátu skattakerfi, í misrétti í lífeyrismálum, í harmkvælum í húsnæðismálum þar sem lánsloforðum hæstv. félmrh. verður vísað innistæðulausum til nýrrar ríkisstjórnar. 3. Úrelt stjórnkerfi. Það birtist okkur með ýmsu móti, í pólitískri ríkisforsjá í fjármálalífi sem ekki veldur verkefnum sínum, sbr. hrun Útvegsbankans, í úreltri sveitarstjórnarskipan sem gerir sveitarfélögin að niðursetningi í stjórnkerfinu, í seinvirku réttarfarskerfi sem glatað hefur trausti almennings. 4. Í úreltri atvinnustefnu. Undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar er haldið í bóndabeygju pólitísks skömmtunar- og kvótakerfis í sovéskum stíl. Óeðlileg hagsmunavensl tryggja sérhagsmuni og einokunaraðstöðu í stjórnkerfi, fjármálalífi og viðskiptum. Frjálsræði ríkir í gjaldeyrissóun en ströng höft á gjaldeyrisöflun. Stjórnmálamenn dreifa kröftum sínum í allar áttir. Þeir bregðast venjulega við vandanum í stað þess að sjá hann fyrir. Viðbrögðin ráðast einatt af skammtímasjónarmiðum og gera oft illt verra. Niðurstaðan af slíku háttalagi er ævinlega á sömu lund. Hún endar í fúski. Fúskið er orðið einkenni opinberrar stjórnsýslu á Íslandi. Þetta birtist okkur í misvægi milli vaxandi einkaneyslu og hnignandi opinberrar þjónustu. Kannist þið ekki við dæmin? Heimilin eru vídeó- og tölvuvædd en skólarnir eru vanbúnir. Einkabíllinn er fínn og gljábónaður en vegakerfið minnir víða á Ódáðahraun. Hafnirnar grotna niður þótt þessi þjóð lifi á fiskveiðum og útflutningi. Flugið á framtíðina, segja menn, en flugvellirnir eru eintómt forað. Afleiðingin er m.a. atgervisflótti úr opinberri þjónustu yfir í einkageira. Hann stafar af því að ríkið sem vinnuveitandi vanmetur starfið og misbýður sjálfsvirðingu starfsmanna sinna. Þetta kalla þeir góðu menn að vera á réttri leið og boða meira af svo góðu. Góðærið á að vera þeim eins konar fjarvistarsönnun fyrir góðri stjórnun. En ætli sjálfhælnin sé ekki hér sem oftar til þess að fylla upp í eyður verðleikanna? Herra forseti. Í íslenskri stjórnmálaumræðu er mikið flaggað orðaleppum eins og frjálshyggja, félagshyggja. Reynt er að stilla þessum hugtökum upp sem ósættanlegum andstæðum. Ræður félagshyggjumanna einkennast oft af frösum eins og þessum: Það vantar meiri peninga, það vantar meira af þessu eða hinu, það vantar fleiri stofnanir, það vantar hærri styrki eða eitthvað á þeim nótum. Frjálshyggjutrúboðið talar á öðrum nótum: Ríkið á að gera minna, segja þeir, af hinu og þessu, minni ríkisafskipti, minni opinbera þjónustu. Smám saman er fólk farið að trúa því að þetta séu ósættanlegar andstæður. Samt er það á misskilningi byggt. Hér er um að ræða tvær hliðar á sama máli. Mér finnst því umræðan einkennast oft af fordómum og frösum í stað hugsunar. Það er sérstaða okkar jafnaðarmanna í íslenskum stjórnmálum að við viljum takmarka afskipti ríkisvaldsins af atvinnulífinu, binda þar endi á sólund og bruðl einmitt af því að við viljum að ríkisvaldið einbeiti starfskröftum sínum og fjármunum að velferðarmálum fólks. Og þetta finnst okkur vera kjarni máls. Við viljum skilgreina hlutverk ríkisvaldsins upp á nýtt. Við viljum að ríkið takmarki afskipti sín af atvinnulífinu við það að móta stefnu, setja almennar leikreglur, skapa atvinnulífinu stöðugleika og vaxtarskilyrði til framtíðar. Félagsleg þjónusta, sem við viljum bæta, verður ekki bætt á næstu árum nema á grundvelli öflugra atvinnuvega, atvinnuvega sem halda uppi hagvexti en greiða líka sinn hlut til sameiginlegra þarfa, og þar er mikill misbrestur á. Þess vegna þurfum við öflugra markaðskerfi, meiri samkeppni, minni ríkisíhlutun, minni einokun í atvinnulífinu. Af því að aukin samkeppni örvar framleiðslu og lækkar verð og er forsenda bættra lífskjara. Þetta á ekkert skylt við gelda hugmyndafræði eða orðaleppa eins og frjálshyggju. Þetta er þvert á móti kjarninn í nútímalegri jafnaðarstefnu. Öflugt markaðskerfi, sem lýtur félagslegri stjórn, er forsenda velferðar, tvær hliðar á sama máli. Allir menn, sem kenna sig við vinstrið, eru sammála um markmiðin, það góða sem við viljum gera. Það er uppi ágreiningur um leiðirnar, einkum milli Alþýðubandalagsmanna annars vegar og okkar jafnaðarmanna hins vegar. Hægri menn leggja höfuðáherslu á frjálst framtak í atvinnulífinu í orði kveðnu. En við segjum: Það frjálsa framtak má aldrei verða að forréttindum í skjóli ríkisvalds, eða snúast upp í einokun. Og atvinnulífið verður að skila sínum hlut til samneyslunnar. Það er grundvallaratriði. Ríkisstjórn sem Alþfl. á aðild að mun taka upp gerbreytta stefnu í anda þessara viðhorfa, í hagstjórn, í atvinnulífi og í félagsmálum. Það verður ábyrg stjórn en í anda jafnréttis. Hvernig viljum við leysa okkar helstu vandamál? Lítum í fyrsta lagi á ríkisbúskapinn. Við leggjum fram tillögur um heildarendurskoðun á ónýtu skattakerfi. Tillögur um staðgreiðslu skatta varða aðeins innheimtufyrirkomulag á sköttum launafólks. Þær eru til bóta svo langt sem þær ná. En launamenn hafa alltaf staðgreitt sína skatta. Aðalatriðið í skattamálum er heildarendurskoðun með það að markmiði að uppræta meinsemd skattsvikanna. Það er grundvallaratriði að menn eiga að vera jafnir fyrir lögum. En hvað með ríkisútgjöldin, spyrja menn. Við segjum: Við viljum fækka útgjaldaliðum fjárlaga. Við munum bregða skurðarhnífnum á velferðarkerfi fyrirtækjanna, sem tekur í sinn hlut allt að 1/3 af útgjöldum ríkisins, en það þýðir í reynd að fyrir milligöngu ríkisvaldsins eru færðar til tekjur frá launþegum til hinna efnameiri í þjóðfélaginu. Á það munum við binda endi. Við viljum gera þetta vegna þess að við viljum verja þessum fjármunum betur í þau forgangsverkefni að byggja upp traust velferðarríki. Þessum róttæku kerfisbreytingum á ríkisbúskapnum viljum við koma fram í áföngum á næsta kjörtímabili. Við boðum líka, herra forseti, nýja atvinnustefnu. Hlutverk ríkisins á að vera eins og ég sagði að tryggja atvinnulífinu stöðugleika og festu, koma í veg fyrir einokunarverðmyndun, örva samkeppni, stuðla að framförum. Þess vegna viljum við meiri markaðsbúskap og minni ríkisforsjá í atvinnulífinu. Dæmi: Við viljum sveigjanlegt veiðileyfakerfi í útgerð í stað kvóta á hvert skip. Við viljum frjálst fiskverð og fiskmarkaði, staðbundna eða fjarskiptamarkaði. Með viðskiptasamningum við önnur ríki á að tryggja háþróaðri fiskréttaframleiðslu á Íslandi greiðan aðgang að mörkuðum og leysa þannig kreppu frystiiðnaðarins. Við viljum svæðaskipulag í landbúnaði í stað kvóta á hvert býli. Við viljum fjárstuðning við vöruþróun á sölu afurða en ekki við framleiðsluaukningu. Við viljum beita okkur fyrir langtímaætlun um gróðurvernd og landgræðslu og skapa þar ný störf. Við viljum afnám ríkistryggðrar einokunar á vinnslu og sölu landbúnaðarafurða. Við viljum frjálsan útflutning. Við viljum rannsóknir í þágu nýrra hátæknigreina og stuðning við smáfyrirtækin. Þetta eru allt saman róttækar kerfisbreytingar, ekki nöldur um meira af þessu eða hinu í óbreyttu kerfi. Þetta viljum við gera fyrst og fremst til þess að treysta undirstöður velferðarríkisins sem er meginmarkmiðið með okkar pólitíska starfi. Herra forseti. Menn tala stundum um þjóðarsátt. Meiri hluti þjóðarinnar er sammála um þessi markmið, um það góða sem við viljum gera í félagslegum umbótum. Hingað til hefur verið ágreiningur um leiðir. Það er sannfæring okkar jafnaðarmanna að skapa megi þjóðarsátt um nýjar leiðir að sameiginlegum markmiðum á grundvelli jafnaðarstefnunnar. Við viljum bæta gæði skólastarfs. Það kallar á hærri laun kennara. Við viljum tryggja jafnrétti til náms, án tillits til efnahags foreldra en við munum standa við það með fjármunum. Við viljum tryggja hinum öldruðu mannsæmandi lífeyri. Við viljum leggja fram opinbert fé til að leysa fólk úr skuldafangelsi húsnæðismálanna, auka valfrelsi milli kaupa og leigu og þar skiptir sköpum að koma í framkvæmd tillögum okkar um nýtt kerfi kaupleiguíbúða sem mun leysa vanda hinna ungu og hinna öldruðu út frá þeirri forsendu að húsnæðiskostnaðurinn verði viðráðanlegt hlutfall launa. Við viljum líka auknar fjárveitingar til skapandi menningar og lista. Hver út af fyrir sig er andvígur þessum góðu markmiðum? Kjarni málsins er þessi: Ekkert af þessu verður vel gert nema á grundvelli öflugs atvinnulífs og með ráðdeild og endurskipulagningu á ríkisbúskapnum. Herra forseti. Við jafnaðarmenn leggjum þunga áherslu á sameiginlegan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn og samræmd lífeyrisréttindi. Við viljum að lífeyrissjóðurinn verði deildaskiptur eftir landshlutum, að stjórn fjármagns og ávöxtun verði heima í héraði. Takist ekki pólitísk samstaða um þetta milli stjórnmálamanna þá viljum við þjóðaratkvæði um lífeyrisréttindin. Við viljum að fólkið ráði en ekki forstjórarnir. Pólitík er að vilja, sagði Olof Palme í sinni frægustu ræðu. Það er rétt. Ef við viljum breytingar á þjóðfélaginu þá getum við komið þeim fram. En pólitík er líka að velja, að velja réttu leiðirnar og mennina sem við treystum best til verka. Hin pólitíska flóra á Íslandi er orðin skrautleg. Það lýsir miklum pólitískum áhuga, en lítilli samstöðu um leiðirnar. Samt vitum við öll af fenginni reynslu að fjölgun flokka er síst af öllu það sem þessa þjóð vanhagar um þessa stundina. List er það líka og vinna lítið að tæta upp í minna, sífellt í þynnra að þynna þynnkuna allra hinna. eins og Stephan G. kvað. Við þau ykkar, sem kennið ykkur við vinstrið og hafið fyrst og fremst áhuga á félagslegum umbótum, vil ég segja þetta: Flokkarnir sem kenna sig mest við félagshyggjuna, hvort heldur eru Alþb. eða Framsfl., hafa brugðist. Framsfl. er dæmdur af verkum sínum í s.l. 16 ár í ríkisstjórn. Hann er bundinn á klafa þröngra sérhagsmuna. Reynslan af Alþb. í þremur ríkisstjórnum var slæm. Þau spor hræða. Það er vegna þess að Alþb. er enn um sinn fangi fortíðarinnar á valdi úreltra hugmynda ríkisforsjár og miðstýringar. Það þarf að skipta um forrit á forustunni. Í raun og veru er Alþb. eins og önnur útgáfa af háværum Framsfl. Þetta eru flokkar fortíðarinnar. Við ykkur, sem hingað til hafið staðið hægra megin við miðju, vil ég segja þetta: Sjálfstfl. er ekki í reynd það sem hann segist vera. Hann er bandalag ólíkra hópa. Valdamiklir aðilar í þeim flokki nýta sér ríkisstjórnarstöðu Sjálfstfl. til að tryggja sérhagsmuni í skjóli ríkisvaldsins eftir hefðbundnum leiðum pilsfaldakapítalismans á kostnað almennings. Hrun Útvegsbankans og Hafskipsskatturinn er nýjasta dæmið um þetta. Haldi Sjálfstfl. styrk sínum óbreyttum er það ávísun upp á áframhaldandi framsóknarvist. Samtryggingarkerfi þessara gömlu hagsmunaafla mun þá viðhalda áfram úreltri atvinnustefnu, úreltri landbúnaðarstefnu, úreltri pólitískri miðstýringu í bankakerfi og sjóðakerfi. Herra forseti. Sérstaða okkar jafnaðarmanna í íslenskum stjórnmálum er skýr. ólíkt Alþb. og Framsókn og smáflokkum ýmsum til vinstri viljum við draga úr ríkisforsjá og efla markaðskerfi í atvinnulífinu. Ólíkt Sjálfstfl. erum við ekki bundnir á klafa neinna sérhagsmuna. Að því er varðar minnkun ríkisafskipta, þá er sá munurinn á þessum tveimur flokkum að við segjum það sem við meinum og meinum það sem við segjum. Alþfl. er þess vegna sameiningar- og endurnýjunarafl í íslenskum stjórnmálum. Von framsýnna manna um róttækar breytingar á hagstjórn og félagsmálum á næsta kjörtímabili er tengt því að Alþfl. vinni myndarlegan kosningasigur í næstu kosningum. Það gæti orðið upphafið að nýju flokkakerfi, fyrsta skrefið til að brjóta niður múra úreltrar flokkaskipunar og sameina þá sem saman eiga að standa gegn öflum hagsmuna og forréttinda. Okkar verkefni er að leggja ykkur í hendur nýtt tæki til að smíða með nýtt og réttlátara þjóðfélag. Þessar nýju hugmyndir verða gott vegarnesti fyrir okkar þjóð á þeirri leið sem fram undan bíður inn í 21. öldina. Þakka ykkur fyrir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Þetta er síðasti eldhúsdagur á þessu kjörtímabili. Þjóðin gengur til kosninga nú í vor. Við þessar kosningar stendur þjóðin frammi fyrir einföldum og skýrum kostum. Sennilega hefur þjóðin sjaldan staðið frammi fyrir jafnskýrum kostum. Það er hægt að velja tvenns konar ríkisstjórn. Það er hægt að velja ríkisstjórn þar sem Sjálfstfl. er í lykilhlutverki og það er hægt að velja ríkisstjórn þar sem vinstri flokkarnir taka höndum saman. Það er hægt að velja um tvær leiðir í þessum kosningum. Það er hægt að velja um leið festu og lágrar verðbólgu og það er hægt að velja leið vinstri stjórnar, verðbólgu og kjaraskerðingar. Þetta eru þeir tveir skýru kostir sem fólkið í landinu fær að velja á milli í þeim kosningum sem í hönd fara. Við höfum haft nokkrar vinstri stjórnir í þessu landi þar sem Alþfl., Alþb. og Framsfl. hafa starfað saman. Um nokkurra ára skeið störfuðu Hannibalistar í vinstri stjórn, en þeir eru nú í forustu Alþfl. Það er ekki tilviljun að vinstri stjórnin 1956-1958 kom þjóðinni fram af bjargbrún óðaverðbólgunnar. Það er ekki tilviljun að viðreisnarstjórnin rétti efnahag þjóðarinnar við og kom efnahagslífi þjóðarinnar í jafnvægi. Það er ekki tilviljun að vinstri stjórnin 1971 kom verðbólgunni yfir 50%. Það er ekki tilviljun að stjórnin undir forustu Geirs Hallgrímssonar sem þá tók við náði aftur tökum á verðbólgunni. Það er ekki tilviljun að þrjár ríkisstjórnir á árunum 1978-1983 komu verðbólgunni upp í 130 stig. Og það er ekki tilviljun að ríkisstjórnin sem starfað hefur undanfarið kjörtímabil þar sem Sjálfstfl. hefur verið í lykilhlutverki kom verðbólgunni aftur niður á það stig sem var á viðreisnartímanum. Þetta eru staðreyndirnar sem við blasa. Það var út af fyrir sig ekki langur loforðalisti sem þessi ríkisstjórn samdi um fyrir hartnær fjórum árum. Hún samdi um það fyrst og fremst að ná verðbólgunni niður og nú við lok kjörtímabilsins skilar hún þeim árangri að hafa komið verðbólgunni úr 130% niður á sama stig og á viðreisnartímanum. Hún skilar þeim árangri að hafa komið dúndrandi viðskiptahalla í jöfnuð í viðskiptum við útlönd. Hún skilar þeim árangri að kaupmáttur er nú meiri en nokkru sinni fyrr, að kaupmáttur elli- og örorkulífeyrisbóta er hærri en nokkru sinni áður. Hún skilar þeim árangri að hafa búið til aðstæður þjóðarsáttar á vinnumarkaðnum. Andstæðingar okkar segja stundum: Þjóðarsáttin, þetta er ekkert að marka. Verkalýðshreyfingin gaf ríkisstjórninni þjóðarsáttina. Auðvitað er það svo að hún hefði ekki tekist nema vegna víðtæks samstarfs í þjóðfélaginu, nema vegna þess að aðilar á vinnumarkaðnum tóku frumkvæði í þeim efnum eftir að ríkisstjórnin gaf tilboð um slíka þjóðarsátt með skattalækkunum 1984. En ég spyr: Ef það er satt að þjóðarsáttin sé einhliða gjöf nokkurra verkalýðsforingja til ríkisstjórnarinnar, hvers vegna gáfu þeir ekki Svavari Gestssyni slíka þjóðarsátt þegar hann sat í ríkisstjórn? Þessi ríkisstjórn skilar þeim árangri að sparnaður hefur vaxið á hverju ári. Áður fór hann minnkandi. Þessi ríkisstjórn skilar af sér nýju staðgreiðslukerfi tekjuskatta með lægri skattálagningu og hærri skattleysismörkum. Þannig hefur náðst árangur á flestum sviðum efnahags- og fjármálastjórnar í þjóðfélaginu. En auðvitað er það svo að við höfum ekki náð öllum markmiðum okkar. Það væri rangt að halda því fram og hrein blekking. Ég nefni hér eitt stórt dæmi, ríkisfjármálin. Þar er enn halli. Ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að færa fórn til þess að ná þjóðarsátt, að lækka skatta og tolla til þess að auka kaupmátt án verðbólgu. Hún færði þessa fórn til að ná þessu mikilvæga efnahagslega markmiði. Ég tel að það hafi verið rétt og skynsamleg ákvörðun. En afleiðingin er sú að við glímum um nokkurra ára skeið við ríkissjóðshalla. Honum er hægt að ná niður án skattahækkana ef við höldum þannig á málum á næsta kjörtímabili að auka ríkisútgjöldin minna en heildaraukningu útgjalda þjóðarbúsins nemur. Á þennan veg getum við náð þessum markmiðum. Við búum nú við góðæri. Þessi ríkisstjórn gekk í gegnum á fyrri hluta kjörtímabilsins dýpstu efnahagslægð sem þjóðin hefur gengið í gegnum í þrjá áratugi. Hún hefur á tveimur síðustu árum búið við mikið góðæri. Við verðum að treysta árangurinn og við megum ekki glutra þeim árangri niður sem við höfum nú náð. Við höfum áður búið við góðæri. Við höfum áður búið við góðæri sem vinstri stjórnir glutruðu. Árið 1971 gekk yfir mikið góðæri. Þá fengum við vinstri stjórn sem misnotaði þetta góðæri sem endaði í óðaverðbólgu. Það var mikið góðæri á árunum kringum 1980 og það var notað á þann veg að erlendar skuldir jukust stórlega og stjórnin skilaði af sér 130% verðbólgu. Það skiptir þess vegna meginmáli hvernig á málum er haldið, hver árangurinn verður að lokum. Við viljum ekki glutra þessu tækifæri niður. Við viljum varðveita þann árangur sem náðst hefur. Þess vegna verður að koma í veg fyrir að ný vinstri stjórn taki hér við völdum að loknum kosningum. Við höfum á þessu kjörtímabili gert grundvallarbreytingar á þjóðfélaginu, grundvallarbreytingar sem snerta peningakerfið, snerta atvinnufyrirtækin og snerta heimilin í landinu. Við hurfum frá daglegri gengisfellingarstefnu og tókum í þess stað upp fastgengisstefnu. Við hurfum frá gamla haftakerfinu í bankakerfinu og á peningamarkaðnum, færðum það til þess frjálsræðis sem ríkir á öðrum Norðurlöndum. Við heyrum nú forustumenn í bankakerfinu tala um að það komi að því senn að þeir fari að bjóða lán. Bankakerfið er að hætta að verða skömmtunarkerfi. Það er að verða þjónustukerfi fyrir atvinnufyrirtæki og heimilin í landinu. Við afléttum ríkiseinokun á útvarpsrekstri, gerðum útvarpsreksturinn frjálsan. Við breyttum þeirri ákvörðun Svavars Gestssonar að greiðslukort mættu einungis forstjórar og æðstu embættismenn ríkisins nota. Við leyfðum líka heimilunum í landinu, fjölskyldunum í landinu að hagnýta sér greiðslukortin. Þannig hafa verið gerðar grundvallarbreytingar. Vildi einhver búa í þessu þjóðfélagi í dag á þann veg að það væri ekki hægt að spara? Vildi einhver búa í þessu þjóðfélagi í dag án útvarpsfrelsis? Vildi einhver búa í þessu þjóðfélagi í dag þar sem bara forstjórarnir hans Svavars Gestssonar fengju að nota greiðslukort en ekki fjölskyldurnar og heimilin í landinu? Á þann veg hafa verið gerðar grundvallarbreytingar. Það hafa verið færð völd og ábyrgð yfir til fólksins í landinu. Stjórnarandstaðan talar gjarnan um frjálshyggju. Þeir notuðu stór orð þegar við vorum að þvinga fram útvarpsfrelsið og sögðu: Þarna er dæmið um frjálshyggjuna. Aldrei hefur hún náð jafnlangt. Þeir voru á móti greiðslukortum til heimilanna af því að það var frjálshyggja. Nú koma þeir fram fyrir fólkið í landinu og segja: Við sáum eftir því að vera á móti útvarpsfrelsinu. Þeir syngja iðrandi stef og segja: Við vildum hafa verið með. Og þeir sjá eftir því að hafa verið á móti greiðslukortunum. Þannig er málflutningur þeirra og skyldu ekki stóru orðin eiga við fleiri umbætur í þessu þjóðfélagi sem orðið hafa? Við stöndum frammi fyrir stórum verkefnum, Íslendingar. Við viljum ekki byggja þetta land á þann veg að byggðin verði við Faxaflóa. Nei, við ætlum að byggja Ísland allt. Við þurfum að byggja upp alhliða atvinnulíf í þessu landi. Við þurfum að halda áfram framgangi í samgöngumálum. Við þurfum að byggja upp skólakerfið um land allt og trausta heilsugæslu. Við viljum búa í þjóðfélagi mannúðar og markaðsbúskapar. Við viljum búa svo um að frjálst atvinnulíf, kraftur frjáls atvinnulífs geti skapað verðmæti til þess að takast á við félagsleg verkefni, þá þjónustu sem ríkið á að veita. Við heyrðum málflutning formanns Alþfl. Það voru stór orð og mikið af lýsingarorðum. En berum saman orð og efndir. Hann talaði mikið um ríkisfjármál og hélt því fram að í því efni mundi ekkert gerast til batnaðar fyrr en Alþfl. kæmi til valda. En stjórnarandstaðan verður að sæta því að það séu borin saman orð og athafnir á nákvæmlega sama hátt og stjórnarflokkarnir verða að sæta ábyrgð fyrir það sem þeir hafa gert. Tökum tillögur Alþfl. Þeir fluttu 80 tillögur um kerfisbreytingar í ríkisfjármálum útfærðar í krónum og aurum, en þeir gleymdu að leggja saman og draga frá og þegar það hafði verið gert í Fjárlaga- og hagsýslustofnun kom í ljós að fjárlagahallinn væri 500 millj. kr. meiri ef tillögur Alþfl. hefðu verið samþykktar. Og eitt lítið dæmi um það hvernig Alþfl. ætlar að skera upp hið félagslega kerfi atvinnulífsins. Talsmaður Alþfl. í fjárlagaumræðunni í vetur flutti harða ádeilu á ríkisstjórnina fyrir að setja ekki nógu mikið af fjármunum til Ferðamálaráðs og í sömu ræðu mælti hann fyrir till. Alþfl. um að leggja Ferðamálaráð niður. Alþfl. hefur flutt tillögur um það við fjárlagagerðina að afnema niðurgreiðslur, hækka búvöruverð um 15-20%. Þeir hafa farið á fundi hjá bændum og sagt: Við viljum halda áfram niðurgreiðslum tímabundið. Formaður Alþfl. hefur flutt tillögur um að flytja stóran hluta af kvóta fiskiskipa við Faxaflóa og á Suðurnesjum og við Eyjafjörð eitthvað annað og þannig leggja niður eða leggja meira og minna í rúst sjávarútveg á þessum svæðum. Þeir tala um skattamálin, Alþýðuflokksmenn. Hver er reynslan af Alþfl. í skattamálum? Þeir fóru í ríkisstjórn 1978. Fyrsta verk Alþfl. í þeirri ríkisstjórn var að leggja á afturvirkan tekjuskatt. Þó höfðu þeir í kosningabaráttunni flutt sömu ræðurnar og þeir flytja núna um lækkun tekjuskatta á almenning. Þetta eru orð og efndir og það skulum við hafa í huga þegar við gerum upp hug okkar um það hverjum á að treysta. Ég er sammála ýmsu sem Alþfl. hefur fram að færa, en meðan málflutningurinn byggist á svona hverfullyndi þarf Alþfl. örugglega að lúta mjög sterkri forustu ef hann á að vera hæfur til setu í ríkisstjórn. Aðalatriðið er þetta: Við höfum náð miklum árangri á undanförnum árum. Við verðum að varðveita þennan árangur og byggja upp nýtt og betra þjóðfélag á Íslandi á þessum grundvelli. Við megum ekki glutra því niður. Það er gott að vera Íslendingur í dag. Það er bjart fram undan og þess vegna höfum við ástæðu til að segja nei takk við vinstri stjórn og þess vegna höfum við ástæðu til þess að halda áfram á réttri leið. - Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við Íslendingar erum lánsamir þessa stundina. Við búum við mikið góðæri, eitt hið mesta á þessari öld. Aflaverðmæti úr sjó hefur aldrei verið meira, hefur aukist um rúm 40% á fjórum árum. Olía hefur hrunið í verði, fiskverð hækkað og viðskiptakjör eru í hámarki. Góðærið lýsir sér í meiri tekjum þjóðarbúsins en nokkru sinni fyrr. En hefur það lýst sér í verulega bættum lífskjörum? Hafa launin hækkað að sama skapi? Líti nú hver í eigin barm. Finnst fólki að launakjör þess séu áberandi betri en nokkru sinni áður? Þessari spurningu munu flestir svara neitandi. Það er einmitt meginboðskapur Alþb. í komandi kosningum að góðærið nái út til fólksins í landinu. Þið heyrðuð áðan að talsmenn stjórnarflokkanna, þar á meðal Þorsteinn Pálsson, virtust harla ánægðir með ríkjandi ástand og töldu litla þörf á að bæta lífskjör fólks. Krítarkortin eiga víst að bjarga málunum. Og svo segja þeir að kaupmáttur tekna heimilanna hafi aukist að meðaltali undanfarið ár. Að meðaltali heitir það. En bak við meðaltölin felast mismunandi staðreyndir. Maður gekk út í vatn. Hann hafði heyrt að dýpi vatnsins væri rúmur metri að meðaltali. Á það treysti hann þó hann væri ekki syndur - og drukknaði. Tekjur heimilanna hafa kannske vaxið eitthvað að meðaltali, en mjög mismunandi. Sums staðar verulega, annars staðar sáralítið. Í því meðaltali liggur mörgum við drukknun. Góðærið hefur ekki skilað sér til fólksins í landinu. Við verðum að jafna lífskjör, bæði með launahækkun og aukinni samneyslu, hækka lágmarkslaun í 35-45 þús. kr. á mánuði, greiða öryrkjum og öldruðum mannsæmandi lífeyri, veita fjölskyldumálum forgang með úrbótum í skóla- og dagvistarmálum, lengja fæðingarorlof. Við eigum einnig að létta skattbyrði launafólks. Við Alþýðubandalagsmenn höfum sýnt fram á með ítarlegum tillögum hér á Alþingi undanfarna daga hvernig afla má tekna til að gera 50 þús. kr. launagreiðslur á mánuði tekjuskattsfríar. En Þorsteinn Pálsson er á annarri skoðun þó hann hafi reyndar löngu lofað að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum og ekki staðið við það. Hann var endurkosinn formaður flokksins með rússneskri kosningu um seinustu helgi og getur verið ánægður með sig. Auk þess vakti hann þjóðarathygli þegar hann lýsti því yfir við fjölmiðla að Alþb. teldist ekki lengur andstæðingur Sjálfstfl. Margir urðu að vísu nokkuð hissa við þessa yfirlýsingu og skildu ekki strax hvað maðurinn var að fara. En Þorsteinn bætti við til skýringar að nú væri orðin þjóðarsátt um stefnu sína og héðan í frá mundi Sjálfstfl. ákveða sjálfur hvaða flokkar yrðu titlaðir helstu andstæðingar hans. Síðan fór útnefningin fram og kom í ljós að Þorsteinn valdi Alþfl. sem óskaandstæðing sinn. Þá urðu ekki margir hissa. Auðvitað er það alveg tilvalið fyrir Sjálfstfl. að velja sér andstæðing sem hann ættar hvort eð er að vinna með eftir kosningar. Það skiptir þá ekki máli hvoru megin atkvæðin lenda. En utan við hring þeirra sem formaðurinn velur sér til samneytis stendur stór hluti þjóðarinnar, býsna stór hluti, og skrifar ekki upp á þjóðarsátt Þorsteins Pálssonar. Það gera ekki launamenn og síst þeir með lægri launin. Það gera ekki bændur sem ríkisstjórnin reynir að hýrudraga einmitt þessa dagana. Það gerir ekki fólkið á landsbyggðinni sem horft hefur upp á meiri öfugþróun í byggðamálum í tíð þessarar ríkisstjórnar en verið hefur um mjög langt skeið. Það gera ekki námsmenn sem fengið hafa lán sín stórlega skert og vita að enn frekari skerðing á högum þeirra vofir yfir þó hún sé látin bíða fram yfir kosningar. Það gerir ekki húsnæðishópurinn sem verst varð úti í misgengi lána og launa fyrir þremur árum, fékk aldrei leiðréttingu og fær nú annað kjaftshögg með skattkerfisbreytingunni. Það gera ekki þeir sem eru leigjendur og hafa haft skattfrádrátt en er nú neitað um húsnæðisbætur eins og aðrir eiga að fá þótt fáir séu í meiri þörf. Það gera ekki þúsundir starfsmanna í skólakerfinu öllu, allt frá leikskólum og grunnskólum upp í framhalds- og háskóla, sem hafa þungar áhyggjur af ástandi menntamála undir forustu Sjálfstfl., almennri stöðnun og vaxandi flótta hæfileikafólks yfir í önnur störf. Og þannig má lengi telja. Hins vegar eru þeir auðvitað til sem hrópa húrra fyrir Þorsteini Pálssyni og þjóðarsátt hans. Til dæmis stórfyrirtækin sem áfram borga lítinn sem engan tekjuskatt, halda öllum heimildum til lækkunar á skatti meðan flestallir frádráttarliðir eru afnumdir hjá almennu launafólki. Eins er með þá sem eiga mikið fé á vöxtum og njóta stórfelldra vaxtahækkana í tíð þessarar stjórnar. Þeir geta líka reyndar hrópað húrra fyrir Steingrími Hermannssyni sem hjálpaði Þorsteini að keyra upp vaxtastigið. Margir sem eiga 5-10 milljónir í skuldabréfum geta lifað góðu lífi á fjármagnstekjunum einum og þurfa ekki að borga krónu af tekjum sínum í skatt, vaxtatekjur verða áfram skattfrjálsar og breytir engu hversu miklar þær eru. En það verður aldrei þjóðarsátt um ójöfnuð og misrétti. Það verður heldur engin þjóðarsátt um afstöðu Sjálfstfl. og krata til kjarnorkuvopnalauss svæðis á Norðurlöndum. Í Danmörku, Svíþjóð, Noregi og Finnlandi virðist meiri hluti fyrir hendi á þjóðþingum landanna að lýsa Norðurlönd svæði án kjarnorkuvopna um alla framtíð. En í svipinn strandar undirbúningur á því, eins og við höfum heyrt í fréttum, að ríkisstjórn Íslands streitist á móti. Auðvitað er þetta meiri háttar hneyksli. Og það dapurlegasta af öllu er að Alþfl. er öfugur og snúinn í þessu máli, eini flokkur jafnaðarmanna á Norðurlöndum sem það er. Á hinum Norðurlöndunum öllum eru það einmitt jafnaðarmenn sem hafa haft forustu í þessu máli. En hér er það Jón Baldvin sem segist vera vinstra megin við miðju en reynist yst á hægri kanti í þessu máli sem flestum öðrum. Kaldastríðsstefna Sjálfstæðis- og Alþýðuflokks í þessu máli á sér áreiðanlega lítinn hljómgrunn hér á landi. Ég er sannfærður um að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar óskar sér utanríkisstefnu í anda friðar og afvopnunar. En hér er enn eitt dæmið um hvernig Sjálfstfl. tekst að deila og drottna með því að beita miðjuflokkunum fyrir sig til skiptis. Óheft markaðshyggjan veður hér hömlulaust yfir á flestum sviðum og veldur vaxandi misrétti þegnanna. Á fínu máli er þessi stefna kölluð frjálshyggja. Hún miðar að því að gefa fjármagninu sem frjálsastar hendur. Um frelsi þeirra sem minnsta fjármuni eiga er minna spurt. Þess vegna eru lífskjörin lakari en áður. Þess vegna hafa vextir hækkað. Þess vegna hækkuðu lánin í hlutfalli við vísitölu meðan launin voru fryst. Hagsmunir fjármagnseigenda ganga fyrir öllu öðru. Við sjáum það í skattamálum eins og ég hef lýst. Við sjáum það í fleiri gjaldþrotum og nauðungaruppboðum en nokkru sinni fyrr á skömmum tíma. Við sjáum það í menntamálum, bankamálum, byggðamálum. Byggðastefna er eitur í beinum svonefndra frjálshyggjumanna. Og það er ósköp skiljanlegt. Byggðastefna er hugsuð út frá hagsmunum fólks en ekki fjármagns. Hún gengur þvert á eðli óheftrar markaðshyggju sem óspart ýtir undir fólksflutninga inn á fjársterkustu svæði landsins. Undir forustu frjálshyggjumanna er bruðlað með fé almennings og stóreignamönnum veitt mikil skattfríðindi með þeim afleiðingum að ríkissjóður er rekinn með gífurlegum halla. Þeir vilja reyndar hafa það þannig. Þá finnst þeim auðveldara að réttlæta að framlög til velferðarmála og sveitarfélaga séu skorin niður við trog. En sjáið þið hvað kom út úr Hafskipshneykslinu og fjárþrotum Útvegsbankans. Í stað þess að stokka upp bankakerfið og gera það einfaldara og ódýrara var ákveðið að gefa einkafjármagninu bankann. Og meðgjöfin er 1000 millj. kr. úr sjóðum ríkisins, 1000 millj. kr. úr vösum ykkar sem greiðið skattana. Það er 20 þús. kr. gjöf frá hverju fimm manna heimili í landinu. Þetta eru mennirnir sem tala um það í alvöru að selja Ríkisútvarpið til einkaaðila, barnaheimilin, jafnvel Áfengisverslunina og leyfa innflutning á búvörum til höfuðs íslenskum landbúnaði. Er ekki kominn tími til að stinga við fótum? Alþb. er eina aflið sem er nægilega sterkt til að fylkja liði fyrir nýrri og gæfulegri stjórnarstefnu. Við leggjum áherslu á frelsi fjölskyldunnar til að lifa mannsæmandi lífi frekar en frelsi fjármagnsins. Í menntamálum er meginkrafan: fjárhagslegt jafnrétti til náms. Við viljum dreifa valdi og ábyrgð til starfsmanna, til byggðarlaga, auka sjálfstjórn héraða og færa frumkvæði að nýsköpun sem mest í hendur heimamanna. Við viljum jafna símkostnað og orkukostnað og stöðva sívaxandi skerðingu Jöfnunarsjóðs. Við viðurkennum sannarlega að blómlegt atvinnulíf er undirstaða velmegunar. Þegar fyrirtæki eru stofnuð er sjálfsagt að hjálpa þeim yfir erfiðasta hjallann, en síðan eiga þau auðvitað að greiða skatta og standa undir sameiginlegum útgjöldum landsmanna með eðlilegum hætti. Annars eru þau á framfæri skattgreiðenda og það kann aldrei góðri lukku að stýra. Stjórnarflokkarnir settu allt sitt traust á erlenda stóriðju, þegar stjórnin var mynduð, en vanræktu flest annað. Afleiðingarnar eru dapurlegar. Við höfnum erlendri stóriðju. Hins vegar höfum við mikla trú á uppbyggingu smáfyrirtækja, vexti þeirra og viðgangi. Við viljum nýja atvinnustefnu, nýja sókn í atvinnulífi og höfum sett fram ítarlegar tillögur um það efni. Við vörum eindregið við ábyrgðarlausum hallarekstri ríkissjóðs og teljum verulega hættu á verðbólgusprengingu á næstu mánuðum ef ekkert er að gert og óstjórnin á fjármálum ríkisins heldur áfram. Við vörum sérstaklega við virðisaukaskattinum. Honum fylgir margföld skriffinnska og skatturinn leggst með fullum þunga á hvers konar matvæli, m.a. landbúnaðarvörur og á alla menningarstarfsemi í landinu. Ólafur Einarsson sagði um daginn að skattinum hefði verið frestað "í bili". Með öðrum orðum: hann kemur eftir kosningar ef þeir fá að ráða. En kjósendur eiga úrslitaorðið. Óbreytt fylgi Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks í næstu kosningum þýðir óbreytta stefnu, áframhald á óheftri markaðshyggju. Sigur Alþfl. breytir þar litlu. En sigur Alþb. er aftur á móti ávísun á jafnrétti, félagshyggju og friðarstefnu. Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Nú er fjögurra ára starfstíma ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. senn lokið og þá spyrja menn: Hvernig hefur til tekist með landsstjórnina á þessum fjórum árum, hverju hefur miðað í framfara- og réttlætisátt? Ríkisstjórnin byrjaði á því í upphafi ferils síns að skerða laun landsmanna um fjórðung og þrátt fyrir bullandi góðærið hefur hún ekki skilað vinnandi fólki þessum launahlut sínum til baka. Og þrátt fyrir góðærið sem þessi ríkisstjórn hefur notið á starfsferli sínum hefur henni ekki tekist að reka ríkissjóð hallalausan. Hallinn á ríkissjóði nú er a.m.k. 6 milljarðar og víst er að ekki hafa þessar skuldir orðið til vegna stórtækra félagslegra framkvæmda. Það er nú öðru nær. Trú hinum hörðu gildum hefur ríkisstjórnin skammtað naumt framlög til margvíslegra félagslegra og menningarlegra mála. Þar má nefna framlög til dagvistarmála barna sem farið hafa hríðlækkandi frá ári til árs, framlög til framkvæmda við skóla, sjúkrahús og heilsugæslustöðvar, framlög til þróunaraðstoðar, framlög til listrænnar starfsemi og þannig mætti áfram telja. Það er ekki vegna þess að fé hafi farið til þessara hluta að ríkissjóður er lítið annað en botnlaus skuldahít. Það er ekki þess vegna. Það er vegna þess að ríkisstjórnin og þær ríkisstjórnir sem á undan henni komu hafa veitt fé landsmanna til óarðbærra framkvæmda. Ég nefni Blönduvirkjun sem dæmi, virkjun sem við höfum engin not fyrir eins og sakir standa, en vaxtakostnaðurinn einn af þeim lánum sem við höfum þegar tekið vegna hennar nemur í ár 162 millj. kr. Það er vegna fjármunameðferðar af þessu tagi sem innlenda og erlenda skuldasúpan er tilkomin og það verður svo sannarlega ekki heiglum hent að taka við stjórn ríkissjóðs úr höndum þessarar ríkisstjórnar. En það kemur fleira til. Þessi ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hefur á starfsferli sínum markvisst rétt fjármagnseigendum og fyrirtækjum hér á landi hjálpandi hönd með margvíslegum frádráttarliðum og ívilnunum og þar með skert tekjur ríkissjóðs. Nú er það fjarri mér að halda því fram að ekki þurfi að hlúa að atvinnulífi hér á landi. Blómlegt atvinnulíf er vitaskuld ein undirstaða hagsældar. En í þessum efnum hefur ríkisstjórnin borið í bakkafullan lækinn og niðurstaðan er stórfelldur flutningur fjármagns frá almennum velferðarmálum til fyrirtækja og fjármagnseigenda. Hið sama er uppi á teningnum í þeim frumvörpum til nýrra skattalaga, illa unnum og meingölluðum, sem ríkisstjórnin hefur skellt inn á hv. Alþingi á síðustu starfsdögum þess. Staðgreiðsla skatta hefur frá upphafi verið eitt af stefnumiðum Kvennalistans og höfum við í tvígang á þessu kjörtímabili flutt tillögur þar um. Kostir staðgreiðslukerfisins eru margir og þá ekki síst að öllu erfiðara er að svíkja undan skatti en annars. En hvað gerist? Frumvörp ríkisstjórnarinnar ná aðeins til launamanna. Þau ná ekki til fyrirtækja og fjármagnseigenda. Og þá má spyrja: Eru það fyrst og fremst launamenn sem hafa færi á að stunda skattsvik hér á landi? Nei, það eru ekki launamenn. Samkvæmt opinberum skýrslum eru það fyrirtæki og þeir sem geta millifært eigna- og fjármagnstekjur og það eru einmitt þessir aðilar sem skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar ná ekki til. Hvers vegna byrjaði ríkisstjórnin ekki á skattlagningu þeirra? Hvers vegna byrjaði hún á launamönnum? Ætli ástæðan sé ekki sú að hagur fyrirtækja og fjármagnseigenda er nær hjarta þessarar ríkisstjórnar en hagur ríkissjóðs því það er ríkissjóður og þar með landsmenn allir sem bera skarðan hlut frá borði hvað þetta varðar. En það er ekki nóg með að ríkisstjórnin hafi byrjað á öfugum enda í skattamálunum. Skattafrumvörpin hennar fela í sé að skattbyrðin flyst frá hátekjuhópum til þeirra sem meðaltekjur hafa og frá barnlausum hjónum og einhleypingum til þeirra sem börn eiga. Það eru barnafjölskyldur með meðaltekjur sem hlutfallslega mesta skatta eiga að greiða. Ef einhver hefur farið í grafgötur um fjölskyldupólitík núverandi stjórnarflokka þarf þess ekki lengur. Hún stendur svört á hvítu í þessum skattafrumvörpum. Og með hverju á svo fólk að borga skattana sína? Hvernig skilar þessi ríkisstjórn af sér í launa- og kjaramálunum? Svo dæmi sé tekið munu skólar og sjúkrahús landsins lamast innan fárra daga ef ekkert verður að gert vegna uppsagna starfsfólks sem ekki getur lifað af laununum sínum. Hér er um fjölmennar kvennastéttir að ræða og staðreyndin er sú að launamisréttið á milli kvenna og karla hér á landi hefur farið vaxandi í tíð þessarar ríkisstjórnar. Samkvæmt nýjustu opinberum upplýsingum jókst launamunur kvenna og karla frá árinu 1982 að telja um 6% körlum í hag. Karlar hafa nú um 60% hærri meðallaun á ársverk en konur. Vitaskuld er þetta ekkert annað en himinhrópandi virðingarleysi við og vanmat á störfum kvenna. Víst er að ekki hefur góðærið góða skilað sér í léttar pyngjur vinnandi kvenna. Það eru konur sem þræla á skammarlega lágum kauptöxtum. Það eru fyrst og fremst konur sem fá 26 500 kr. lágmarkslaunin sem samið var um í síðustu kjarasamningum og sem við vitum að ekki er hægt að lifa af. Það eru konur sem ekki njóta launaskriðs, hlunninda eða yfirborgana undir borðið. Þær vinna á lágum töxtum, í vanmetnum kvennastörfum og heimilisstörfin, sem þær hafa sinnt svo lengi sem nokkur man, komast varla á blað í efnahagsreikningi þjóðfélagsins. Þetta eru staðreyndir málsins og því vill Kvennalistinn að fram fari gagngert endurmat á störfum kvenna þar sem uppeldis-, þjónustu- og umönnunarþættir hefðbundinna kvennastarfa eru metnir til jafns við frumkvæðis- og ábyrgðarþætti hefðbundinna karlastarfa, hækka sérstaklega lægstu laun með það að markmiði að ein dagvinnulaun nægi til heimilisframfærslu; meta starfsreynslu við heimilisstörf til jafns við starfsreynslu á vinnumarkaðinum, stytta vinnuvikuna án launaskerðingar og koma á sveigjanlegum vinnutíma, afnema afkastahvetjandi og heilsuspillandi launakerfi og tryggja atvinnuöryggi foreldra sem vilja vera heima til að sinna þörfum ungra barna. Á þessu þingi hefur Kvennalistinn þegar lagt fram tillögur um gagngert endurmat á störfum kvenna, um lágmarkslaun sem dugi a.m.k. einstaklingi til framfærslu og um atvinnuöryggi foreldra ungra barna. Ekkert af þessum málum hefur fengist samþykkt. Virðingarleysið við störf og framlag kvenna til þjóðfélagsins stendur með blóma hér innan veggja Alþingis rétt eins og annars staðar í þjóðfélaginu. - Eða hvað? Var ekki heilbrmrh. að leggja fram frv. um fæðingarorlof, kynni einhver að spyrja. Mikið rétt. Frv. heilbrmrh. um fæðingarorlof sá dagsins ljós fyrir nokkrum dögum hér á hæstv. Alþingi. Eftir því hefur verið beðið síðan í haust þegar framlagning þess var boðuð en það kemur ekki fyrr fram en nú og Alþingi er gert að afgreiða það í snarhasti og án viðunandi umfjöllunar. Á hverju þingi fram til þessa hefur Kvennalistinn lagt fram frv. til laga um lengingu fæðingarorlofs úr þremur mánuðum í sex og full laun kvenna í fæðingarorlofi. Það frv. hefur aldrei fengist svo mikið sem afgreitt úr heilbr.- og trn. Ed. þrátt fyrir ítrekaðar óskir þar um og þrátt fyrir að nefndinni hafi á sínum tíma verið afhentar hátt á fimmta þúsund undirskriftir þess efnis að afgreiða frv. Þannig starfar meiri hlutinn hér á Alþingi. Þetta hefur þó e.t.v. orðið til þess að stjfrv. um lengingu fæðingarorlofs liggur nú fyrir Alþingi og er það vel. En gallinn á gjöf Njarðar er sá að ætlunin er að lenging fæðingarorlofs úr þremur mánuðum í sex taki þrjú ár. Þessi skref hefði hæglega mátt taka í einu stökki eins og við Kvennalistakonur lögðum til með því að hækka framlag atvinnurekenda til lífeyristrygginga um tæplega 1%. Slíkt vill ríkisstjórnin hins vegar greinilega ekki heyra. Og gallinn er einnig sá að í frv. heilbrmrh. er konum stórlega mismunað í fæðingarorlofsgreiðslum. Opinberir starfsmenn og bankamenn njóta þegar fullra launagreiðslna í fæðingarorlofi og kona sem tilheyrir þessum hópi og er t.d. með 45 000 kr. í mánaðarlaun fær sín 45 000 í fæðingarorlofi. Kona sem vinnur fulla vinnu annars staðar á vinnumarkaðinum fær hins vegar rúmlega 33 000 kr. Kona í hálfu starfi fær 24 000 kr. og minnst fá heimavinnandi konur eða aðeins 15 000 kr. á mánuði. Þetta er réttlætið í garð kvenna í frv. heilbrmrh. Herra forseti. Ég vil að lokum víkja fáeinum orðum að þeim makalausu staðhæfingum sem forustumenn bæði á hægri og vinstri væng stjórnmálanna hafa að undanförnu haft uppi um Kvennalistann. Formaður Alþb., hv. 3. þm. Reykv., og einn höfuðandstæðingur hans, Morgunblaðið, hafa keppst við að halda því fram að Kvennalistinn skipi sér við hlið Alþb. í þjóðmálum, svo að notuð séu þeirra eigin orð, og kemst ekki hnífurinn á milli þeirra. Hér er um rakalausan áróður að ræða. Það sem hvorugur vill kannast við er að Kvennalistinn byggir á forsendum sem eru gerólíkar þeim sem íslensk karlapólitík byggir á. Kvennalistinn byggir hugmyndir sínar og stefnu á þeirri reynslu sem öllum konum er sameiginleg og sú reynsla verður hvergi skilgreind innan hægri-vinstri forsendna íslenskra karlastjórnmála. Það er vegna þess að reynsla kvenna er af öðrum toga en sú reynsla sem hingað til hefur legið til grundvallar í íslenskum stjórnmálum og þess vegna er Kvennalistinn hvorki til hægri né vinstri í stjórnmálum, heldur önnur stjórnmálavídd, og kvennapólitík annars konar pólitík en sú flokkspólitík sem stjórnmálaflokkarnir reka. Formaður Alþb. og talsmenn Sjálfstfl. afneita þessari sérstöðu Kvennalistans og reyna báðir að þröngva Kvennalistanum inn í það hugmyndakerfi sem skilgreinir þá sjálfa. Með þessu reyna þeir að skapa konur í sinni mynd, skilgreina þær eftir sínum karlaforsendum en ekki forsendum kvenna sjálfra. Þetta er nokkuð sem flestar konur þekkja gjörla og af þessu voru konur búnar að fá nóg fyrir margt löngu. Þess vegna varð Kvennalistinn til og á meðan réttur kvenna til að vera til á sínum eigin forsendum er ekki viðurkenndur, á meðan kjör kvenna og aðstæður eru eins og raun ber vitni í íslensku þjóðfélagi, mun Kvennalistinn áfram starfa. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar Framsfl. hafði forustu um myndun núverandi ríkisstjórnar var það til að takast á við og leysa þau vandamál sem þá blöstu við um leið og unnið yrði að því með varanlegum úrræðum að treysta undirstöðu þjóðarbúsins og efla velferðarþjónustu þjóðfélagsins. Viðureignin við verðbólguna var þar efst á blaði. Árangurinn þar hefur skipt sköpum fyrir einstaklinga, atvinnuvegi og þjóðina alla. Enginn atvinnuvegur varð jafnhart úti af völdum verðbólgunnar og landbúnaðurinn. Hjá honum bættist þá einnig við verðhrun á erlendum markaði fyrir búvörur og ýmsar fleiri erfiðar aðstæður. Við öllu þessu þurfti að bregðast skjótt og það hefur verið gert með margvíslegum aðgerðum. Þó að slíkt sé rifjað upp þegar staðan er metin í lok kjörtímabils er það að sjálfsögðu framtíðin og stefnumörkun flokkanna um hana sem kjósendur spyrja um. Framsfl. hefur ítrekað stefnu sína í landbúnaðarmálum með samþykkt á flokksþingi á s.l. hausti. Öruggasti leiðarvísir kjósenda er þó aðgerðir flokksins á þessu sviði og samningsbundin áform um framhald þeirra. Lögin um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum marka þáttaskil. Þar er mörkuð stefnan um að veita margfalt meira fjármagni en áður til uppbyggingar í nýjum atvinnuvegum í sveitum, jafnframt því sem lögð er áhersla á að stuðla að sem bestum kjörum bænda á meðan unnið er að þeirri uppbyggingu. Til þess að draga úr rekstrarkostnaði hefur söluskattur verið afnuminn af vélum og tækjum, framlög veitt til lækkunar á áburðarverði þannig að raunverð áburðar hefur farið lækkandi, jafnframt því sem rekstur áburðarverksmiðjunnar stefnir til frambúðar í betra horf. Lausaskuldalán voru færð frá veðdeild Búnaðarbankans til Stofnlánadeildar, vextir lækkaðir og lánstími lengdur. Hagræðingarlán voru veitt þeim bændum sem staðið hafa í framkvæmdum síðustu árin og miðuðu þær framkvæmdir við meiri framleiðslu en núverandi markaðsaðstæður leyfa. Þyngst vegur að sjálfsögðu staðgreiðsla afurðanna sem flýtti greiðslum til bænda að upphæð 700 millj. kr. á s.l. hausti sem þannig komu strax í vasa bænda í stað þess að þeir þurftu að bíða mánuðum og árum saman eftir lokauppgjöri. Og um næstu helgi munu bændur fá inn í verðlagsgrundvöll þá hækkun á launaliðum sem leiðir af hækkun lægstu launa eftir kjarasamningana í desember í samræmi við samkomulag sexmannanefndar. Ríkisstjórnin mun gera ráðstafanir til að þetta valdi ekki hækkun á útsöluverði. Allt þetta miðar að því að sem mestur hluti afurðaverðsins verði eftir sem hreinar tekjur hjá bændum og er óhætt að fullyrða að aldrei hafa verið gerðar jafnvíðtækar ráðstafanir til að stuðla að því. Fjárveitingar til Framleiðnisjóðs hafa stutt að uppbyggingu nýrra atvinnugreina á margvíslegan hátt. Það hefur verið gert með lánum og framlögum til loðdýraræktar, fiskeldis, ferðaþjónustu og margs fleira. Jafnframt hefur undirstaða þessara atvinnugreina verið styrkt með kennslu í nýjum greinum við bændaskólana og margvíslegri leiðbeiningarþjónustu. Dæmi um það hvernig þar hefur til tekist eru: Á sviði sjúkdómavarna fyrir fiskeldi er þjónusta hérlendis nú orðin betri en gerist í Noregi og í Kollafirði er nú hafinn undirbúningur að samnorrænu rannsóknaverkefni í laxakynbótum. En þessar atvinnugreinar eru þær sem menn trúa að hafi mesta vaxtarmöguleika á næstu árum og áhugi er mikill fyrir framförum og framkvæmdum. Fleiri en nokkru sinni fyrr óska eftir að hefja minkarækt enda afkomuhorfur þar vænlegar. Á síðustu vikum og mánuðum hefur verið unnið að mörgum þáttum landbúnaðarmála. Lokið er útreikningi á endurgreiðslu á meiri hluta þeirrar verðskerðingar á innleggi kindakjöts sem var innan búmarks á s.l. hausti og er verið að vinna að því að senda þær greiðslur til bænda. Lokauppgjör fyrir innlegg umfram búmark getur ekki farið fram fyrr en að loknu verðlagsári. Þá er lokið við að ganga frá viðbót við reglugerð um fullvirðisrétt sauðfjárafurða fyrir næsta haust þar sem sérstaklega verður tekið tillit til þeirra bænda sem verið hafa að byggja upp bústofn sinn síðustu árin. Ákvörðun hefur verið tekin um að gera og framkvæma áætlun um útrýmingu riðuveiki á næstu tveimur árum en á miklu veltur fyrir framtíð sauðfjárræktarinnar í landinu að slíkt megi takast. Ákveðið hefur verið að veita Framleiðnisjóði lán til þess að hann geti haldið áfram jafnöflugum stuðningi við búháttabreytinguna í landinu og áformað var þrátt fyrir þær skuldbindingar sem hann tók á sig á s.l. hausti til að hraða búháttabreytingunni og koma í veg fyrir frekari samdrátt í bústærð. Jafnframt hafa stjórnarflokkarnir ákveðið með samþykkt ríkisstjórnarinnar að áfram verði haldið framlögum til Framleiðnisjóðs eftir 1990 svo að unnt sé að lengja aðlögunartímann. Þannig getur Framleiðnisjóður nú tekið að sér umfangsmeiri verkefni en upphaflega var ráðgert. Nú er verið að ganga frá samningum um afurðamagn milli ríkisstjórnarinnar og Stéttarsambands bænda fyrir verðlagsárin 1988-1990 þar sem sama magn sauðfjárafurða er lagt til grundvallar svo að fullvirðisréttur einstakra framleiðenda breytist sem minnst. Hins vegar verður mjólkurmagnið aftur aukið á samningstímanum þar sem sala mjólkurvara hefur farið vaxandi að undanförnu. Fari salan fram úr þeirri áætlun sem samningurinn miðar við munu bændur líka að mestu leyti njóta þess í auknum fullvirðisrétti. Þarna er ávinningur búvörulaganna þegar að koma í ljós. Þessi staða er m.a. árangur af öflugu sölustarfi á s.l. ári sem áfram þarf að halda. Að því var einnig unnið varðandi kindakjötssölu en þar þarf að taka betur á og hefur nú verið undirbúið að halda slíku starfi áfram. Nefnd er nú að ljúka athugun og tillögum um hagræðingu hjá vinnslustöðvum landbúnaðarins með tilliti til breyttra aðstæðna svo að kostir skipulagsins, sem þar hefur verið byggt upp, nýtist neytendum og framleiðendum sem best og er mikið í húfi að það verði ekki brotið niður. Það er nauðsynlegt að allir skilji hve mikils virði það er fyrir okkur að eiga aðgang að afurðum íslensks landbúnaðar sem framleiddar eru af grasi sem vaxið er í ómenguðum jarðvegi. Það er ekki aðeins af þeim sökum að hagur landbúnaðarins varðar þjóðina alla heldur einnig vegna þeirrar undirstöðu sem hann er fyrir byggðina í landinu. Nefnd sem nú vinnur að tillögum að skipulagi sauðfjárræktarinnar hlýtur því í niðurstöðum sínum að taka tillit til byggðasjónarmiða og annarra slíkra aðstæðna. Í þeirri nefnd sitja fulltrúar landbúnaðarins og Byggðastofnunar en lögð hefur verið áhersla á að hafa náið samstarf við hana við framtíðarskipulagningu. Byggðastofnun hefur nýlega skilað skýrslu sem unnin var að beiðni landbrn. og í nánu samstarfi við það um loðdýrarækt á Íslandi. Leggur sú skýrsla grundvöll að ákveðnari stefnumörkun. Byggðastofnun vinnur nú að fleiri verkefnum sem geta haft grundvallarþýðingu fyrir byggðaþróun í landinu. Á s.l. ári var gefin út skýrsla um drög að landnýtingaráætlun með margvíslegum gagnlegum ábendingum og upplýsingum og fyrir fáum dögum samþykkti Alþingi nýja landgræðsluáætlun. Herra forseti. Ég vil að lokum minnast á örfá mál er snerta dómsmrn. Verið er nú að ljúka við afgreiðslu nýrra umferðarlaga hér á Alþingi. Eru í þeim margvísleg nýmæli sem eiga að stuðla að auknu umferðaröryggi en það er mál sem snertir hvern einasta íbúa í landinu. Nýlega hafa verið afgreidd lög um breytingu á nauðungaruppboðum sem eru til mikilla hagsbóta fyrir þá sem í slíkum erfiðleikum lenda. En bætt réttarstaða er markmiðið í mörgum lögum sem sett hafa verið á þessu sviði á liðnu kjörtímabili. Auk lagasetningar hefur verið reynt að koma á margvíslegum umbótum í réttarfarskerfinu, sérstaklega með tilliti til þess að hraða afgreiðslu mála. Dæmi um þann árangur sem náðst hefur er nýlegur dómur Hæstaréttar sem kveðinn var upp í alvarlegu brotamáli sem framið var aðeins nokkrum mánuðum fyrr. Herra forseti. Ég hef bent hér á nokkrar mikilvægar staðreyndir sem varða þann veg er Framsfl. vill fara í þessum málaflokkum. Þær eru í samræmi við önnur störf hans og stefnu í ríkisstjórninni. Þjóðin þarf á þeirri stefnu og forustu Framsfl. að halda. Það munu menn verða sannfærðir um þegar að kjördegi kemur. Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Fyrst ætla ég að víkja hér nokkrum orðum að dæmalausri ræðu hæstv. fjmrh. Þorsteins Pálssonar. Hann sagði að það hefði ekki verið tilviljun að ringulreiðarverðbólgan hefði geisað í ríkisstjórninni 1979-1983. Þetta veit hann líklega vel. Hann hefur nefnilega ýmsa fréttaritara um það hvernig mál gengu þar fyrir sig. Hann hefur líklega fræðst um það af Albert Guðmundssyni, efsta manni flokksins í Reykjavík, sem var guðfaðir þessarar ríkisstjórnar. Hann hefur kannske snúið sér við á listanum á Suðurlandi og spurt Eggert Haukdal sem var stuðningsmaður þessarar stjórnar. Hann hefur kannske spurt annan hvorn ráðherrann úr Sjálfstfl. sem var í þessari sömu ríkisstjórn. Þessi ríkisstjórn var undir forustu Sjálfstfl., hvorki meira né minna. Það var Alþfl. sem var einn og óskiptur í þeirri stjórnarandstöðu. Þorsteinn Pálsson gerði sér tíðrætt um Alþfl. og ekki að ástæðulausu. Hann lýsti því að fjárlagatillögur Alþfl. hefðu aukið halla ríkissjóðs um 500 millj. Samkvæmt þingskjölum, sem ráðherranum er velkomið að lesa og hann ætti reyndar að kynna sér betur, kemur fram að tillögurnar hefðu bætt stöðu ríkissjóðs um 1000 millj. kr. og lækkað erlendar skuldir um 1700 millj. kr. Þorsteinn Pálsson lýsti því að Alþfl. hefði flutt tillögur um afnám niðurgreiðslna - um afnám niðurgreiðslna. Aftur ætti ráðherrann að líta í þingskjöl. Þar sést að tillögur Alþfl. hefðu lækkað niðurgreiðslur úr 760 millj. kr. í 600 millj. kr. Þetta er lækkun um 160 millj. niður í 600 millj. og minnkun á þessum lið er í samræmi við þá stefnu okkar að draga úr framleiðsluhvetjandi stuðningi en beina fénu í staðinn að vöruþróun, sölu og markaðssetningu. Þetta eru nokkur dæmi um talnameðferð fjmrh. Hér hefur talað hinn tölvísi fjmrh. Endurteknar falsanir og bull og svo talar maðurinn um traust. Við höfum heyrt ræðu hæstv. landbrh. Það vill nú þannig til að íslenskir bændur rísa út um allt land upp til byltingar. Þeir halda stórfundi svo klukkutímum skiptir og krefjast afdráttarlausra svara um pólitík. Við höfum líka lesið grein þingflokksformannsins í Framsfl. Það var grein sem kom í Tímanum síðsumars og hún hét, ef ég man rétt: "Landbúnaður, aðferð til að lifa." Aðferð til að lifa. Svo líklega sem það hljómar í dag. Hann var ekki aldeilis sammála þessu ungi maðurinn á Austurlandi sem skrifaði grein um landbúnaðarstefnuna í framsóknarblaðið Austra í janúar s.l. Greinin hans hét nefnilega: "Jarðarförin auglýst síðar." En hvernig er dagur í lífi bóndans núna? Eigum við að taka dæmi af ungum bónda. Hann var hvattur af kerfinu til að fjárfesta. Hann var styrktur til að byggja 60 kúa fjós. Nú er hann búinn að fá tölvustrimil í gluggaumslagi frá skrifborðsbændum við Hagatorg. Þar er honum sagt að hann fái greitt fyrir afurðir 30 kúa. Dagur í lífi þessa bónda snýst ekki um að bústofninn lifi af baráttuna við duttlunga moldar eða náttúruafla. Nei. Hver dagur í lífi þessa unga bónda snýst um það hvort fjölskyldan lifir af baráttuna við kerfið, baráttuna við tölvustrimlana og skuldbreytingavafstrið. Kerfið, sem segist vera honum til varnar, er vaxið honum yfir höfuð, það drepur kjark hans og kæfir sjálfsbjargarviðleitni. Svo mikil er landbúnaðarstefna þessarar ríkisstjórnar: Jarðarförin auglýst síðar. En lítum á hagi fleira fólks. Hvernig er þessi dagur í lífi fiskverkakonunnar? - í tilefni af þjóðarsáttartali Þorsteins Pálssonar. Hún mætti kl. 7 í morgun og vann til kl. 7 í kvöld. Þetta gerir hún sex daga vikunnar. Hún er rekin í kaffi og úr kaffi og hún er rekin í pásu og úr pásu með glymjandi bjölluhringingum. Afköst hennar eru vegin og skráð á tölvurnar. Handbragð hennar er metið af eftirlitsmönnunum. Hún er vegin og metin og lífsstarf hennar er fest upp á töflu á kaffistofunni. Prívat og persónulega stendur hún þannig frammi fyrir dómurum sínum, dag eftir dag, viku eftir viku og ár eftir ár allt þar til hún getur ekki meir. Hvað leitar á huga þessarar konu eftir langan vinnudag? Hún hugsar e.t.v. eins og svo margir aðrir, ekki síst á landsbyggðinni: Af hverju er þessi vinnuþrælkun í landi háu þjóðarteknanna? Sagði ekki Steingrímur um áramótin að við hefðum aldrei haft það svona gott? Aldrei. Og hún kannske spyr sig: Hvernig skyldu þeir reikna bónusinn á kaupfélagskontórnum eða í bankanum? Aldrei heyri ég bjöllurnar glymja þar. Hún kannske hugsar: Ja, kannske maður ætti að reyna að leigja eða selja húsið og flytja bara suður og breyta til? Það er líklega engin framtíð í þessu. Svo mikið um byggðastefnu þessarar ríkisstjórnar, svo mikið um þjóðarsáttina. Hvernig skyldi dagur í lífi sveitarstjórans í þessu plássi vera? Hvað ætli hann hafi gert í dag? Hvað ætli hafi staðið í minnisbókinni hjá honum í morgun? 1. Hringja í þingmennina út af höfninni. Pressa þá til að setja smá-pening í þilið. 2. Hringja í menntamálaráðuneytið. Pína þá til að gera upp þessa tveggja ára skuld í skólabyggingunni. 3. Hringja í þingmanninn og láta hann hringja í bankastjórann í Reykjavík og láta hann hringja í útibússtjórann hér til að lána frystihúsinu til að frystihúsið geti borgað fólkinu. Hvað skyldi leita á huga þessa sveitarstjóra að loknum vinnudegi? Skyldi hann ekki velta fyrir sér hlutverki Alþingis, sjálfsbjargarleysi heimafólks? Skyldi hann ekki velta því fyrir sér hvort hægt sé að flytja vald á heimaslóð? Kannske spekúlerar hann: Af hverju þarf sífellt að hanga í símanum og hringja suður`? Af hverju fæ ég ekki að ráða neinu? Svo er nú komið að það er þörf stórra byltinga í íslenskum stjórnmálum. Það þarf í fyrsta lagi að bylta stjórnkerfinu til að færa völd heim í héruð, stöðva fjármagnsflóttann og brjóta betlistafinn. Þessi völd eiga að færast til héraða og sveitarfélaga frá stöðnuðu flokka- og embættismannavaldi í Reykjavík. Í öðru lagi þarf atvinnulífsbyltingu, gjörbreytingu á hugsunarhætti, þannig að ríkisvaldið hætti að stjórna atvinnurekstri af borðum ráðuneytanna og hagsmunasamtakanna með stjórnmála- og embættismönnum. Í staðinn á ríkisvaldið að stuðla að, það á að styðja og það á að láta fólkið um að skapa. Til þess að koma þessum áformum í framkvæmd þarf byltingu á hugarfari, stjórnkerfi og atvinnulífi. Þetta eru háleit markmið. Ég treysti Alþýðuflokknum, sterkum og stórum flokki jafnaðarmanna, til þess að innleiða þessi nýju sjónarmið.



Herra forseti. Á tímamótum er gagnlegt að horfa yfir farinn veg, taka mið af því sem gerst hefur um leið og horft er til framtíðar. Fjögurra ára kjörtímabili Alþingis er senn lokið. Nær því jafnlengi hefur ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. farið með völd í landinu. Þegar ríkisstjórnin tók við var ástandið í þjóðmálum eins og hér er lýst: "Það sem blasir við í íslenskum stjórnmálum um þessar mundir er upplausn. Ríkisstjórnin hefur þingmeirihluta en kemur ekki málum fram á Alþingi. Verðbólgan æðir áfram, verðhækkanir eru hrikalegar, verðlagsstjórn úr böndum, peningamálastjórn í landinu er ekki sem skyldi, viðskiptahallinn hefur aukið erlendar skuldir gífurlega og þannig mætti lengi telja." Þessi klausa sem ég las er ekki samin af mér. Hún birtist í Þjóðviljanum í lok nóvember 1982. Höfundur er Svavar Gestsson, þáverandi ráðherra í þeirri ríkisstjórn sem svo grátt hafði leikið landið. Hann var þá og er enn formaður Alþb. og hafði verið ráðherra í tveimur vinstri stjórnum á fimmta ár. Á þessu vinstristjórnatímabili og fram undir mitt ár 1983 er stjórnin hrökklaðist frá völdum hafði tekist að koma efnahagslífi Íslendinga á vonarvöl og það þrátt fyrir eitt mesta góðæristímabil sem sagan greinir. Með þessar staðreyndir á borðinu taldi þó formaður Alþb. það nauðsynlegra en nokkru sinni fyrr að Alþýðubandalagsmenn sameinuðust um að vísa leið út úr þeim frumskógi sem þeir höfðu leitt þjóðina inn í. Og hver var sú leiðin sem Alþb. vildi fara? Jú, það var hin fræga leið fjögurra ára neyðaráætlunar gegn kreppu og atvinnuleysi þar sem "flokkslegur útúrboruháttur, stofnanatrú og þröngsýni mega ekki verða ofan á", eins og formaðurinn orðaði það. Dregið skyldi úr innflutningi með skattlagningu, innborgunargjöldum og lokun á lánafyrirgreiðslu. Menn kannast við leiðirnar. Margt fleira fylgdi í neyðaráætluninni sem ég þó tel ekki fram frekar nema hvað haft skyldi sérstakt samráð við verkalýðshreyfinguna enda ekki hægt að hækka öll grunnlaun í landinu þegar svona var komið. Þegar minnst er á verkalýðshreyfinguna kemur upp í hugann sjónvarpsviðtal fyrir fáum vikum þar sem þau körpuðu um Alþýðubandalagið og verkalýðshreyfinguna félagarnir Ragnar Stefánsson og Guðrún Helgadóttir. Aðspurð hvers vegna eða hvernig tennurnar hefðu verið svo dregnar úr verkalýðshreyfingunni gaf Guðrún þá skýringu að eftir að peningar hefðu oltið inn í landið og báðir foreldrar farið að vinna fyrir tekjum heimilis hefði það haft varanleg áhrif á alla verkalýðsbaráttu í landinu. Þegar það svo var skipulagt að hver einasta fjölskylda í landinu ætti að eiga sitt eigið húsnæði væri það fólk ekki sterkt afl í verkalýðsbaráttunni. Þetta hefði allt verið skipulagt og þeir flokkar sem vildu vinna verkalýðnum vel uggðu ekki að sér. Þetta er óvenju hreinskilin játning frá vinstri sósíalista eins og Guðrún Helgadóttir vill kalla sig.

Mikil einföldun hjá ræðumanni.

Líður þm. eitthvað illa undir þessum lestri?

Nei.

Þegar slaufurnar hafa verið leystar af þessum athyglisverðu yfirlýsingum þýðir þetta á venjulegu máli: Ef verkalýðurinn fær það mikil laun að hann getur eignast eigin íbúð er hann einskis virði í verkalýðsbaráttunni. Alþýðubandalagið sem verkalýðsflokkur verður að vera vakandi gegn þessu en má ekki sofa svona áfram á verðinum. Það gæti orðið til þess að allir eignuðust sínar eigin íbúðir vegna þess að kaupið væri orðið svo hátt. Með þessum orðum er fátæktarstefnu Alþb. rétt lýst. Leiðsögn Alþb. var hafnað 1983. Því er það að hið íslenska þjóðfélag hefur tekið meiri breytingum en nokkru sinni fyrr á fjögurra ára tímabili. Ríkisstjórnin setti sér í upphafi þessi markmið í efnahagsmálum: Atvinnuöryggi, hjöðnun verðbólgu, viðunandi jafnvægi í viðskiptum við önnur lönd, verndun kaupmáttar lægstu launa og lífskjara þeirra sem þyngst framfæri hafa. Allt þetta hefur gengið eftir og miklu meira. Við höfum verið á réttri leið. Ég nefni nokkur atriði og ítreka það sem formaður Sjálfstfl. sagði hér áðan: Atvinnuöryggi er hér meira en í nokkru öðru nálægu landi. Verðbólgan hefur hjaðnað og það á þeim tíma sem við vorum í hinum mesta öldudal efnahagsmála en ekki vegna góðærisins, eins og Jón Baldvin Hannibalsson hélt fram áðan. Viðskiptajöfnuði er náð. Árið 1982 var hann óhagstæður sem nam tíu af hundraði af framleiðslu þjóðarinnar. Sparnaður hefur aukist til muna. Það þýðir minni erlendar lántökur. Frá 1985 hefur verið dregið úr erlendum lántökum. Það var ekki unnt fyrr vegna efnahagslægðarinnar. Nú geta menn lagt fé sitt í banka og fengið sömu krónur til baka með vöxtum. Hinum lögverndaða þjófnaði á sparifé landsmanna er lokið. Kaupmáttur launa hefur aukist meira en áður hvað sem Ragnar Arnalds segir, mest hjá þeim sem lægst hafa launin og hjá elli- og örorkulífeyrisþegum. Gefin voru fyrirheit um skattalækkanir og við það hefur verið staðið. Skattar eru nú lægri um upphæð sem nemur 2700 millj. kr. miðað við það sem væri ef engu hefði verið breytt. Berið þetta saman við tillögur annarra flokka í skattamálum. Og nú erum við að stíga stærsta skrefið í skattamálum sem stigið hefur verið í áratugi þar sem er sú kerfisbreyting að taka upp staðgreiðslu skatta. Þar er raunar um miklu víðtækari breytingu en það eitt að ræða því jafnframt á sér stað mikil einföldun en þó sérstaklega skattalækkun. Athugið, góðir hlustendur, viðbrögð hinna flokkanna við þessari réttarbót. Framsóknarmenn hafa verið með efasemdir, Alþfl. með skröksögur um að kerfið ráði ekki við þetta, Alþb. með yfirboð og Kvennalistinn auðvitað eins og Alþb. í þessu máli sem öðrum. Sannleikurinn er sá að hér hefur þrekvirki verið unnið við undirbúning þessa máls. Það hefur komist áfram fyrir trausta forustu Þorsteins Pálssonar fjmrh. sem hefur svo haft sér við hlið sveit hinna bestu manna. Gjaldeyrisreglur hafa verið rýmkaðar, verðlagshöft afnumin á vörum og þjónustu þar sem samkeppni er næg, verðgæsla tekin upp og verðkannanir framkvæmdar. Þetta hefur leitt til lækkandi vöruverðs. Ríkisfyrirtæki hafa verið seld, Siglósíld og Landssmiðjan, eignarhlutur ríkisins í Iðnaðarbanka Íslands, Flugleiðum og Eimskip seldur. Stórátak hefur verið gert í vegagerð, einkum í lagningu bundins slitlags. Ný flugstöð á Keflavíkurflugvelli verður tekin í notkun í næsta mánuði. Þá verður skilið á milli farþegaflugs og starfsemi varnarliðsins og þar með missa vinstri menn í ýmsum flokkum nöldrið sitt. Þetta sem ég hér hef talið er hluti af þeim margháttuðu framfaramálum sem núverandi ríkisstjórn hefur hrundið í framkvæmd. Ég ætla ekki að gera lítið úr þætti Framsfl. í því að koma þessum málum áfram. Þau hafa hins vegar öll verið unnin undir forustu sjálfstæðismanna. Herra forseti. Við höfum verið á réttri leið. Því aðeins göngum við þessa götu áfram að Sjálfstfl. fái það kjörfylgi í kosningunum að ekki verði mynduð ríkisstjórn án hans forustu. Það er eina tryggingin fyrir því að efnahagsbatinn verði treystur, dregið verði enn frekar úr verðbólgu, kaupmáttur tekna almennings aukist, jöfnuður verði í viðskiptum við útlönd og dregið verði úr erlendum skuldum hins opinbera. Atkvæði greidd öðrum flokkum eru hins vegar ávísun á nýja vinstri stjórn. Verði slík stjórn enn einu sinni mynduð þarf ekki að bíða í fjögur ár til þess að sú lýsing, sem ég greindi frá í upphafi ræðu minnar, eigi aftur við. Sjálfstæðismenn treysta á dómgreind kjósenda. Því er ekki ástæða til að ætla annað en kjósendur veiti Sjálfstfl. það brautargengi sem þarf. Nýafstaðinn landsfundur Sjálfstfl. er ótvíræð sönnun fyrir þeirri einingu sem ríkir um stefnu flokksins og störf og ekki síður um forustu hans. Þar skilur á milli Sjálfstfl. og annarra flokka. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Við hefjum nú lokasóknina. Sjálfstæðismenn leggja störf sín á liðnu kjörtímabili hiklaust í dóm kjósenda. Góðar stundir.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að biðja hv. þm. Ólaf G. Einarsson, eigi hann myndbandstæki heima hjá sér, að taka það nú fram þegar hann kemur heim, 

Þetta er tekið orðrétt.

Virðulegi forseti, góðir áheyrendur. Um 1897 var það siður við framhald 1. umr. fjárlaga að "taka frammistöðu framkvæmdavaldsins yfirleitt til íhugunar", eins og segir í gömlum þingtíðindum. Á þingmáli hétu umræðurnar "aðfinningar við stjórnina" og sat landshöfðingi fyrir svörum. Var talað um að sópa eldhússtrompa stjórnarinnar og skyldi hún gera hreint fyrir sínum dyrum. Í 4. rímu Alþingisrímna frá 1899 ortu þeir Valdimar Ásmundarson og Guðmundur skólaskáld svo um atburðinn: Heyrast ópin æði há upp í rót er þingið fer. Stjórnar sópa strompinn þá strýkur sótið hver af sér. Og enn fara nú hér fram "aðfinningar við stjórnina" og almenn tiltekt. En það sem frá stjórninni hefur komið hingað til nægir ekki til að strjúka af henni sótið. Sótsvört eru þau enn svo að ekki nægir að strjúka. Skal því reynt að grípa skrúbbinn. Hér hefur því verið haldið fram að mikið góðæri sé nú í landinu. Frá Þjóðhagsstofnun er upplýst að hagvöxtur á mælikvarða landsframleiðslu hafi verið 61/2% á síðasta ári og þjóðartekjur aukist um 81/2%. Hvað eru þetta miklir peningar? Um það bil 11 milljarðar króna. 11 milljarðar króna. Hefði þetta fé farið til þeirra sem þess öfluðu væri ekki sú spenna og óánægja á vinnumarkaðnum sem raun er á. Ríkisstjórnin gefur yfirlýsingar um gífurlegar hækkanir meðallauna svo að ætla mætti að launþegar yndu glaðir við sitt. Hvert mannsbarn veit þó að launakjör í landinu eru á þann veg að fullvinnandi fólk vinnur ekki fyrir sér nema með vinnuálagi sem hvergi þekkist meðal siðaðra þjóða. Verkfall kennara er yfirvofandi, fóstrur hafa sagt upp störfum, byggingamenn eru í verkfalli og allur þorri launþega er sligaður af fjárhagsáhyggjum og þrældómi. Kjör námsmanna hafa verið skert um 15% svo að tekjur þeirra ná hvergi nærri lágmarkslaunum. Hvar er þá arðurinn af góðærinu? Ekki er hann úti í byggðum landsins þar sem ördeyða blasir víðast við í atvinnulífinu, ekki á bændabýlum landsins þar sem laun eru ein hin lægstu í landinu. Þó að öll sýnileg horn þjóðfélagsins séu sópuð er þennan arð hvergi að finna. En væri leitað í skúmaskotum samfélagsins, í hagkerfi undirheimanna, á verðbréfamarkaðnum, í erlendum bönkum, hjá okrurum landsins, kæmi hann fljótlega í ljós lögverndaður af sjálfum Hæstarétti. Ríkisstjórnin hefur gefið sjálfri sér frelsi til að fara þannig með fé landsmanna. Og á hverjum bitnar það frelsi harðast? Það bitnar á börnum þessa lands. Börnin á aldrinum 0- 15 ára voru árið 1985 alls 67 500, 27,9% eða rúmur fjórðungur íbúanna. Fáir deila víst um að við löggjöf þjóðarinnar skuli tekið tillit til þarfa allra þegna þjóðfélagsins svo að þeir megi allir þrífast sem best í landi okkar, ungir og aldnir. Því síður deila menn um mikilvægi þess að vel sé í haginn búið fyrir þá sem eru að vaxa úr grasi. Ljóst má þó vera að börnin sjálf eru ekki á sama hátt í stakk búin til að fylgja eftir sjálfsögðum mannréttindum sínum í samfélaginu og hinir sem eldri eru. Aðbúnaður þeirra er á okkar ábyrgð, hinna fullorðnu. Ekkert barn verður alið upp nema einu sinni og glatað líf verður aldrei bætt. Aðbúnaður barna þessa lands er í ólestri hvert sem litið er. Óhóflegur vinnudagur foreldra, húsnæðiserfiðleikar, okurvextir og bein eignaupptaka og fjárhagsáhyggjur, skortur á dagvistarheimilum, óhentugur skólatími og öryggisleysi að skóla loknum er veruleiki íslenskra barna í þessu auðuga landi. Það er ekki fýsilegur kostur ungum fjölskyldum, sem nú eru í námi erlendis, að flytjast heim við þessar aðstæður og vaxandi hætta er á atgervisflótta úr atvinnulífinu. Í þeim heimi sem við lifum í er þekking og menntun forsenda þess að þjóðlíf okkar dafni og við drögumst ekki aftur úr öðrum þjóðum og atvinnulífs okkar bíði hnignunin ein. Gott uppeldi, góð menntun og blómleg menning þjóðarinnar er forsenda allrar framþróunar. Á nýafstöðnum fundi miðstjórnar Alþb. var stefna flokksins í fjölskyldumálum sett fram og samþykkt. Í ályktuninni segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Alþb. leggur áherslu á að fjórðungur dagvinnutekna dugi til að tryggja öllum gott og heilsusamlegt húsnæði; að vinna að styttingu vinnudags og hækkun launa svo að fjölskyldunni gefist kostur á samveru á heimilunum, á útilífi og íþróttum og samveru ólíkra aldurshópa; að öllum börnum verði búið öryggi á dagvistarheimilum og í grunnskólanum og þeim verði tryggð þar þroskandi aðstaða til starfs og leiks í umsjón sérmenntaðs fólks; að lögum um grunnskóla verði framfylgt og efld verði tengsl milli foreldra, barna og skóla; að skóladagurinn verði samfelldur og börnin fái máltíðir í skólanum svo að vinnudagur foreldra og barna verði samræmdur; að konum verði tryggt raunverulegt val um starf utan heimilis og heima með endurmati á kvennastörfum, lengingu fæðingarorlofs í eitt ár og með bættum dagheimilum og skólum; að öll fjölskylduform verði jafnrétthá; að hiklaust verði staðið við ákvæði laga um jafnrétti kynjanna og alþjóðlegar skuldbindingar um að leiðrétta misrétti sem viðgengst gagnvart konum á öllum sviðum þjóðlífsins; að fatlaðir fái sem besta aðstöðu til lífs og starfs; að aldraðir hafi skilyrði til þátttöku í þjóðlífinu svo lengi sem unnt er og njóti umönnunar þegar krafta þrýtur; að efla fyrirbyggjandi starf í heilbrigðismálum og öryggi sjúkra- og sérþjónustu sem næst heimilum hinna sjúku; að foreldrar fái aukinn rétt til launa í veikindum barna." Á sama fundi var einnig samþykkt að framlög til menningarmála og listsköpunar skyldu tvöfölduð og annan sunnudag köllum við Alþýðubandalagsmenn til málþings um þann þátt þjóðlífsins. Næsta laugardag um skóla- og uppeldismál. Íslenskir launþegar eru engir beiningamenn. Þeir eiga rétt - heilagan rétt - á að afrakstur vinnu þeirra skili sér í farsælu fjölskyldulífi þeirra sjálfra þar sem ungir sem aldnir, heilir og sjúkir fái að þrífast hlið við hlið. Það er hinn eini mælikvarði á gott efnahagsástand. Heildartölur breyta þar engu um. Og íslenskir launþegar eru ekki heldur máttlaust afl. Þeir ráða kjörum sínum sjálfir. Eftir rúman mánuð ákveður þjóðin hvort hún vill áfram búa við sótsvart afturhaldið í þessu landi undir stjórn manna sem setja peningahyggjuna ofar manngildi og menningu, stríðsgróðabrask ofar baráttu fyrir friði við aðra menn, eyðingu jarðarinnar ofar umhverfisvernd og skynsamlegri nýtingu auðlinda, manna sem gert hafa börn og gamalt fólk að utangarðsfólki í þjóðfélaginu og stóra hluti landsins að erlendu yfirráðasvæði, einnig það landsvæði sem hin nýja og glæsilega flugstöð í Keflavík stendur á. Virðulegi forseti. Slíkri ríkisstjórn hafna menn þegar sótið hefur verið af henni sópað svo að í hana sést. Alþb. er enn þá til, hæstv. fjmrh., og hefur byr í seglunum nú og þegar hinir nýju kjósendur streyma um borð í þúsundatali verður siglingin létt og skemmtileg. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Á morgun, 13. mars eru fjögur ár liðin frá því að konur komu saman og stofnuðu Kvennalista. Við þekktum gamla máltækið "Guð hjálpar þeim sem hjálpar sér sjálfur" og vissum líka af langri reynslu að konur verða sjálfar að berjast fyrir rétti sínum, aðrir gera það ekki fyrir okkur. Hefðbundnar aðferðir höfðu ekki dugað til að skila konum til þeirra áhrifa að þær gætu fært sín eigin mál til betri vegar og jafnframt stuðlað að betri heimi. Þess vegna litum við hver á aðra og leituðum lausna á vanda kvenna. Þess vegna stofnuðum við Kvennalista. Sú málamiðlun sem gert hefur það mögulegt fyrir konur að sameinast um sérframboð kvenna byggist fyrst og fremst á þeirri sannfæringu okkar að það sé svo miklu fleira og mikilvægara sem sameinar konur en sundrar þeim. Hún byggist jafnframt og ekki síður á því að fylkja sér um ákveðna sérstaka stjórnmálastefnu, kvennapólitík. Forsendur þessarar stjórnmálastefnu eiga rætur í lífreynslu kvenna sem er ólík lífsreynslu karla, ekki síst vegna ólíkra kynhlutverka og starfa. Þessar forsendur byggjast á því að leggja lífssýn og verðmætamat kvenna til grundvallar allri stefnumótun. Þetta gerir Kvennalistann frábrugðinn öðrum stjórnmálasamtökum hér á landi. Þar eru karlmenn í miklum meiri hluta og sjónarmið þeirra leiðandi í stefnumótun. Sjónarmið kvenna eiga hins vegar erfitt uppdráttar innan þeirra valdastofnana karla sem hefðbundnir stjórnmálaflokkar eru, hvað þá að þau fái að njóta sín. Kanadískar rannsóknir á félagsstarfi og stjórnmálaþátttöku kvenna hafa sýnt að þær konur sem eru virkar í starfi kvennahreyfinga hefðbundinna stjórnmálaflokka geta nánast gleymt öllum væntingum sínum um að komast í framboð. Þær eru yfirleitt ekki valdar til frama heldur hinar sem láta sig kvennastörfin og kvennamálin minna varða. Þessar kanadísku niðurstöður eiga sér hliðstæður víða og þær vekja áhyggjur því að samkvæmt þeim eiga þær konur greiðasta braut til áhrifa í stjórnmálum sem eru ólíklegastar til að sinna málefnum kvenna sérstaklega eða vera málsvarar þeirra. Markmið Kvennalistans er að gera viðhorf, reynslu og menningu kvenna að stefnumótandi afli í samfélaginu, ekki síður en reynslu, menningu og viðhorf karla. En því verður mér svo tíðrætt um stjórnmálaþátttöku kvenna að hún er nauðsynleg ásamt og með mörgum öðrum aðgerðum til þess að viðhorf, reynsla og menning kvenna geti í raun og veru orðið að stefnumótandi afli í samfélaginu. Veist þú, hlustandi góður, að frá því að Alþingi var endurreist árið 1845 og til ársins 1982 munu um 500 karlar hafa verið kjörnir á þing, en einungis 12 konur? Þó hafa konur verið ríflega helmingur landsbúa allan þennan tíma eins og nú. Þessar tölur gefa óþyrmilega til kynna hve litlu viðhorf kvenna hafa ráðið í stefnumótun allt fram til vorra daga. En nú hafa konur gripið til sinna eigin ráða og bjóða nú fram sín stefnumið á eigin forsendum. Vaxandi fjölda kvenna og reyndar líka karla finnst boðskapur og starfshættir Kvennalistans höfða til sín og Kvennalistinn á hljómgrunn meðal kvenna, enda skjóta angar hans rótum hratt og víða um landið á þessu kosningavori. En frelsisbarátta kvenna hefur verið löng og ströng og er það enn. Sagan af mótstöðu karla gegn þessari baráttu er ekki síður eftirtektarverð en sagan af frelsisbaráttunni sjálfri. Gömlu flokkunum og sumum körlum stendur nú nokkur stuggur af tilveru Kvennalistans. Það er eins og þeim finnist þetta bara ágæt hlutföll, 500 á móti 12, annað sé bara framhleypni. Þeir vilja ekki konur sem spila upp á eigin spýtur, en finna sæmileg vonarsæti handa konum í eigin flokki til að kaupa sér frið. Kvennalistakonum hefur svo verið núið því um nasir að framboð okkar geti hæglega leitt til þess að þingleiðir lokist dugmiklum og einörðum jafnréttiskonum á öðrum listum þar sem þær sitja í sæmilegum vonarsætum, eins og sagt var í leiðara Þjóðviljans í janúarlok. En góðir áheyrendur. Það er nokkuð langt síðan orðið "sæmilegur" þýddi "sæmandi". Konum duga engin sæmileg vonarsæti lengur né heldur sætta þær sig við þau. Kvennalistakonur vildu fegnar sjá sem flestar dugmiklar og einarðar baráttukonur fyrir réttindum kvenna í öruggum sætum á öllum listum og óska þeim öllum velgengni. Hins vegar geta menn tæpast í lýðræðisþjóðfélagi með þessar óréttlætanlegu fjarvistir kvenna frá stefnumótun samfélagsins ætlast til þess að baráttukonur fyrir réttindum kvenna liggi þolinmóðar í hinum ljúfa kyrrþey og bíði með frumkvæði sitt eftir því að örugglega allir framboðslistar annarra séu nú komnir fram. Ef þá kæmi í ljós að engin, alls engin kona væri svo mikið sem í ylvolgu sæti á neinum lista, þá og aðeins þá mættu þær stökkva fram og óþekktast svolítið með sérframboð. En hver er svo þessi réttur sem konum ber og þær þurfa að sækja eins og gull í greipar þeirra sem þjóðfélaginu ráða? Það er að sjálfsögðu réttur okkar til að ráða yfir eigin lífi og gerðum og vera metnar að verðleikum. Hins vegar hefur réttur annarra ávallt staðið konum nær. Réttur barna, aldraðra, fatlaðra, réttur fjölskyldunnar og svo er enn. Stefna Kvennalistans byggir á verðmætamati sem setur mannleg gildi og félagslega samábyrgð í öndvegi. Áhersluatriði í nýsaminni stefnuskrá okkar fyrir þessar kosningar lýsa vel þeim grundvallarmun sem er á stefnu okkar og verkum þessarar stjórnar sem þrátt fyrir óvænt og ríkulegt góðæri hefur ekki tekist að skipta byrðum og býtum jafnt milli þegna landsins, en skilur við fjárreiður ríkisins í miklum ólestri. Það er engin tilviljun að nú eru yfirvofandi uppsagnir starfsfólks, bæði á sjúkrahúsum og í skólum og á dagvistarheimilum. Þarna eru fjölmennar kvennastéttir sem geta ekki lifað af launum sínum. Uppsagnir þeirra eru afleiðing stjórnarstefnunnar, þeirrar stefnu sem virt hefur að vettugi mannlegar þarfir, þarfir fjölskyldunnar, stefnu sem fylgt hefur mýrarljósi frjálshyggjunnar. Kvennalistinn hefur stundum verið nefndur sértrúarflokkur og tímaskekkja, en það er undarlegur heiðindómur sem kennir sig við frjálshyggju, fullur mannfyrirlitningar og leiðir til mannfórna. Og það er undarleg þversögn í þeirri stefnu sem kennir sig við frelsi og eflingu einstaklingsins að hvenær sem þarf að sinna einstaklingnum, ala hann upp, mennta hann, hlúa að honum og styðja hann - í stuttu máli: hvenær sem hann þarf mest á því að halda, þá hlaupa stuðningsmenn þessarar stefnu undan og skilja einstaklinginn eftir einan og óstuddan. Það er augljóst að þessir menn kunna ekki einföldustu grundvallaratriði í mannrækt. Þeim væri hollt að lesa ítarlega stefnuskrá Kvennalistans fyrir þessar kosningar. Þar er lögð áhersla á mannrækt og málefni fjölskyldunnar. Sú hugmynd hefur komið fram og er ágæt að Ísland sé að loknum leiðtogafundi vænlegur griðastaður fyrir mikilvæga fundi friðar og afvopnunar. En við skulum líta okkur nær. Meðan hópar Íslendinga geta illa brauðfætt sig vegna lágra launa, nauðungaruppboð gerð á heimilum manna og fjórða hver fjölskylda undir fátæktarmörkum er Ísland ekki einu sinni griðastaður fyrir þá sem hér búa. Við skulum rækta garðinn okkar fyrst af öllu. Þar vilja Kvennalistakonur leggja hönd að verki. Og Kvennalistinn er ekki tímaskekkja heldur samstillt aðgerð kvenna á eigin forsendum til að leiðrétta þá óþolandi tímaskekkju sem réttindaleysi kvenna er. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Með þessu þingi lýkur senn fjögurra ára mjög viðburðaríku kjörtímabili. Í kosningunum 25. apríl n.k. leggur ríkisstjórnin verk sín í dóm kjósenda. Það gerum við framsóknarmenn ánægðir með þann árangur sem náðst hefur á kjörtímabilinu. Þegar þessi ríkisstjórn var mynduð settum við okkur að hún skyldi leysa fá en mjög mikilvæg og stór verkefni og það hefur henni tekist. Fyrir fjórum árum ríkti hér á landi óðaverðbólga sem, ef óheft hefði verið, hefði tvímælalaust lagt atvinnulífið í rúst og skapað hér atvinnuleysi sem aldrei slíkt hefur þekkst áður. Nú á þessu ári getur verðbólga orðið, ef rétt er á málum haldið, 10-12% eða sú lægsta sem hún hefur verið í 15 ár. Fyrir fjórum árum var viðskiptahalli hér á landi 8% af landsframleiðslu, en á s.l. ári varð hann enginn og þá var reyndar næstum fjögurra milljarða afgangur af vöruskiptum. Fyrir fjórum árum streymdi fjármagnið út úr bönkunum og eigið fjármagn þjóðarinnar brann upp í eldi óðaverðbólgunnar. Nú í fyrsta sinn í 14 ár hafa innlán í bankana orðið töluvert meiri en verðbólgunni nemur. Fyrir fjórum árum voru erlendar skuldir þjóðarinnar nálægt 60% af landsframleiðslu. Nú fjórum árum síðar verða þær um 47% landsframleiðslunnar. Greiðslubyrðin hefur á sama tíma lækkað úr rúmlega 20% af gjaldeyristekjum í um 16%. Fyrir fjórum árum var kaupmátturinn fallandi hjá fjölskyldum þessa lands, en nú er kaupmátturinn meiri að meðaltali en hann hefur verið nokkru sinni fyrr og jafnframt hefur tekist að stíga fyrsta skrefið til að bæta kjör þeirra sem lægst hafa launin. Fyrir fjórum árum stóðu atvinnuvegirnir á heljarþröm. Nú er rekstrargrundvöllur þeirra yfirleitt traustur. Þegar þessi ríkisstjórn tók við og tilkynnti þær aðgerðir sem hún greip til í upphafi síns starfsferils sagði stjórnarandstaðan að slíkar aðgerðir mundu leiða til gífurlegs atvinnuleysis. Svo hefur ekki orðið. Atvinnuástand hefur verið betra á þessu kjörtímabili en oftast fyrr. Stjórnarandstaðan segir að vísu að allt sé þetta gott og blessað, en það sé bara góðærinu að þakka. Sem betur fer höfum við Íslendingar fyrr notið góðæris. Við gerðum það t.d. á árunum 1971-1973 og 1976-1978 þegar þjóðartekjurnar uxu meira en á þessum síðustu tveimur árum, en verðbólgan fór þó vaxandi. Staðreyndin er sú að þetta hefur tekist fyrst og fremst fyrir festu í stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og vegna góðs samstarfs við launþega þessa lands og atvinnurekendur, vegna þess að þið, Íslendingar góðir, hafið tekið þátt í þessari herför gegn verðbólgunni. Þið hafið látið eggjunarorð stjórnarandstöðunnar eins og vind um eyru þjóða. Þennan mikla árangur, sem náðst hefur, viljum við framsóknarmenn treysta og tryggja. Við viljum jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Við viljum Ísland án verðbólgu. Við munum ekki taka þátt í neinu því samstarfi sem ógnar þeim mikla árangri sem hefur náðst. Okkur er ljóst að því aðeins verður unnt að leysa hin fjölmörgu verkefni í atvinnumálum og velferðarmálum sem fram undan eru að Ísland sé verðbólgulaust þjóðfélag. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í það hér að svara þeim barlómi sem einkennt hefur málflutning stjórnarandstöðunnar. Það má reyna að draga þetta allt saman í fáein orð. Ég trúi því ekki að það séu fáeinir auðkýfingar sem kaupa þann mikla fjölda bifreiða sem við sjáum nú á götum þessa lands. Nei, það er fjöldinn sem gerir það. Ég trúi því heldur ekki að það séu örfáir auðkýfingar sem hafa bókað þær fjölmörgu ferðir sem allar eru nú uppseldar t.d. til sólarlanda. Og það einkennir engan barlóm að á sjöunda þúsund manns sækja nú um lán til að hefja byggingu eða kaup á fyrstu íbúð. En þótt efnahagsmálin hafi að sjálfsögðu einkennt mjög störf þessarar ríkisstjórnar hefur hún vitanlega haft með mörg önnur ákaflega mikilvæg og erfið mál að gera. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum hér að landbúnaðarmálum og húsnæðismálum. Þau hafa verið rakin hér ítarlega af þeim ráðherrum sem með þau mál fara. En þó þykir mér rétt að benda á það að í mjólkurframleiðslunni er nú þegar að takast að snúa vörn í sókn. Það verður einnig að takast í sauðfjárræktinni, en það á lengri aðdraganda. Þar eru erfiðari félagsleg málefni við að eiga. Því hefur ríkisstjórnin þegar ákveðið að framlengja þann aðlögunartíma og það verður að gera eins og þörf er á. Ég vek einnig athygli á því að mjög mikill fjöldi manna og meiri en nokkru sinni fyrr sækir um lán, eins og ég sagði áðan, til nýbyggingar. Þannig viljum við framsóknarmenn stuðla að því að sem flestir Íslendingar geti eignast sínar eigin íbúðir. Í sjávarútvegi var vegna mikils samdráttar í afla við mikla erfiðleika að stríða í upphafi þessa kjörtímabils. Á þeim málum hefur verið haldið af mjög mikilli festu og nýtur sjútvrh., Halldór Ásgrímsson, mikillar virðingar og trausts fyrir bragðið. Stjórnun sjávarútvegs þarf að sjálfsögðu að endurskoða því aðstæður allar breytast með aflabrögðum. Við framsóknarmenn munum áfram leggja á það höfuðáherslu að vinna með þeim mönnum sem í sjávarútvegi eru og móta þannig í samráði við þá stefnu sem hentar best á hverjum tíma. Með þeirri hjöðnun sem hefur orðið á verðbólgu hefur grundvöllur atvinnulífsins gjörbreyst til batnaðar og möguleikar til nýrra atvinnugreina hafa mjög batnað. Á síðara hluta kjörtímabilsins höfum við framsóknarmenn því beitt áhrifum okkar til þess að skapa grundvöll fyrir nýsköpun í íslensku atvinnulífi. Í lok ársins 1984 komum við því til leiðar að 500 millj. kr. lán var tekið og því ráðstafað til ýmissa fjárfestingasjóða til nýsköpunar á viðkomandi sviðum. Einna athyglisverðast og merkast á því sviði tel ég að 50 millj. kr. var varið til að koma á fót nýjum rannsóknasjóði sem styrkir rannsóknir á þessum sviðum. Það er sannfæring mín og reyndar geta margir um það borið að þessi sjóður hefur þegar skipt sköpum og komið rannsóknum til nýsköpunar íslensku atvinnulífi á nýtt stig. Ég vek einnig athygli á að 190 millj. kr. var varið til að koma á fót nýju fyrirtæki, Þróunarfélagi Íslands. Aðalfundur þess var haldinn í gær og þá heyrðum við að það er þegar að láta mjög mikið gott af sér leiða. Það er orðið þátttakandi í ýmsum nýjum fyrirtækjum og mun hjálpa þeim yfir byrjunarörðugleika. Það er sannfæring mín að ef rétt er á þeim málum haldið mun það einnig skipta sköpum í nýsköpun í íslensku atvinnulífi. Við framsóknarmenn beittum okkur einnig fyrir því að til fiskeldis voru heimilaðar miklu hærri lántökur erlendis frá en aðrir atvinnuvegir hafa fengið. Við töldum það nauðsynlegt fyrir þennan mikilvæga atvinnuveg sem með tíð og tíma mun áreiðanlega verða ein meginstoð okkar Íslendinga. Ég setti jafnframt á fót fiskeldisnefnd og hef þegar fengið samþykkt á Alþingi tvö frv. frá henni, m.a. sem varðar fisksjúkdóma, og hefur þetta þegar komið þeim mikilvæga þætti fiskeldis á allt annað og betra stig en áður var. Og ég verð að segja að ekki einkennir bölsýni þá fjölmörgu ungu menn og konur sem nú hasla sér völl á sviði hátækninnar. Enginn vafi er að þar er á ferðinni ný atvinnugrein sem getur varðað miklu fyrir íslenskt þjóðfélag. En staðreyndin er sú að ef tekst að tryggja þann árangur sem hefur náðst er framtíðin björt. Hins vegar er það staðreynd líka að það er skammt fram af bjargbrúninni og fara verður varlega, annars mun allt unnið fyrir gýg sem ég hef nú nefnt. Því vil ég mjög hvetja þá sem við betri kjörin búa til þess að stilla kröfum sínum í hóf. Til mikils er að vinna. Góðir Íslendingar. Á s.l. ári barst Ísland óvænt inn í hringiðu heimsmála. Leiðtogafundurinn varð til þess. Og tvímælalaust er þetta einhver merkasti fundur sem haldinn hefur verið á vegum leiðtoga stórveldanna. Þessi fundur tókst ákaflega vel af okkar hálfu. Fyrst og fremst er það að þakka þeim fjölmörgu einstaklingum og fyrirtækjum og stofnunum sem lögðu sameiginlega hönd á plóginn. Þetta sannaði að við getum lyft grettistakinu þegar við stöndum saman. E.t.v. mun fundarins í Reykjavík verða minnst sem tímamótafundar. Þar fengust loksins ræddar róttækari tillögur en áður hefur verið um fækkun kjarnorkuvopna og jafnvel útrýmingu þeirra. Þetta hefur mjög beint athyglinni að okkur Íslendingum og getur vafalaust, ef rétt er á málum haldið, haft mjög mikla þýðingu fyrir íslenskt land og íslenska þjóð. Ég hef því skipað nefnd manna til að skoða hvaða áhrif þetta kann að hafa og gera tillögu til stjórnvalda um stefnubreytingar eða stefnumörkun og aðgerðir sem nauðsynlegar kunna að vera í þessu sambandi. Við mig hafa einnig ýmsir rætt og vakið athygli á því að Ísland kynni, vegna þess álits sem það hefur nú, að verða góður staður fyrir stofnun sem ynni að því að bræða ísinn á milli austurs og vesturs, bræða ísinn á milli norðurs og suðurs, sem gæti orðið til þess að stefna mönnum saman til þess að ræða hin fjölmörgu vandamál sem á mannkyninu hvíla, þar sem halda mætti ráðstefnur manna af mismunandi þjóðerni, þar sem leita mætti leiða til að leysa þessi fjölmörgu vandamál, og þau eru ótalmörg. Ég veit að sumum þykir að þessi hugmynd sé sem draumsýn fyrst og fremst. En þeir eru ýmsir sem ég hef við rætt sem hafa séð raunveruleikann í þessari hugsjón og hafa séð nauðsyn á því að hrinda henni í framkvæmd. Svo var t.d. nýlega þegar ég ræddi við leiðtoga Sovétríkjanna, Gorbatsjoff, og það kom einnig fram hjá sendiherra Bandaríkjanna sem ég hef rætt við um þetta mál. Og það hefur einnig komið fram hjá mörgum öðrum einstaklingum sem ég hef haft tækifæri til að ræða við um þetta mikilvæga mál. Við skulum ekki láta úrtölumenn draga úr okkur kjarkinn, við skulum hugsa stórt og við skulum hefja slíkt mál yfir flokkadrætti og yfir þá pólitík sem við höfum verið að deila um hér í kvöld. Það er sannfæring mín að það er fyrst og fremst tortryggni á milli þjóða sem veldur því að meiri árangur næst ekki og það væri verðugt hlutverk fyrir þessa litlu þjóð að eyða þeirri tortryggni þótt ekki væri nema að hluta. En enn á ný vil ég leggja áherslu á þá staðreynd að allt slíkt mun reynast óframkvæmanlegt ef okkar eigin mál eru ekki í góðu lagi. Við skulum því fyrst og fremst sameinast um að tryggja þann árangur sem náðst hefur í efnahagsmálum, tryggja það að Ísland verði land án verðbólgu, land með jafnvægi í efnahagsmálum. Góðir Íslendingar. Við framsóknarmenn erum stoltir af þeim árangri sem við höfum náð í þessari ríkisstjórn. Á þeim grundvelli erum við reiðubúnir til þess að vinna áfram. Við viljum Ísland frjálsra Íslendinga, án frumskógar frjálshyggjunnar eða ofstjórnar ríkisvaldsins. Hinn gullni meðalvegur mun reynast þjóðinni farsælastur. Það hefur reynslan sýnt. Ég óska Íslendingum öllum góðs gengis.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það er mörgum spjótum beint að Alþfl. hér í kvöld. Þorsteinn Pálsson og Ragnar Arnalds vörðu verulegum hluta af tíma sínum til þess að ráðast á Alþfl. Við því er í sjálfu sér ekkert að segja. Það er verst hvað þetta var vitlaust hjá þeim. Þorsteinn talaði sig eiginlega heitan. En það er hins vegar sorglegt með Þorstein hvað honum er lítið annt um sannleikann og fer rangt með tölur, eins og frægt er orðið, og þá ekki bara þegar hann fjallar um tillögur Alþfl. Líklega ætti hann að hætta að nota tölur. Mér líkar hins vegar vel þegar Þorsteinn varar við ríkisstjórninni 1979-1983. Þetta var ríkisstjórn þeirra félaga hans, Alberts Guðmundssonar og Eggerts Haukdals. Hann má gjarnan tala meira um þá ríkisstjórn og vara við henni. Það var reyndar líka hraustlega mælt hjá hæstv. forsrh. þegar hann var að lýsa viðskilnaði þessarar ríkisstjórnar hér í ræðu sinni áðan og lýsti því þannig að hrun og atvinnuleysi hefði verið fram undan. Hann var nefnilega sjútvrh. í þeirri ríkisstjórn, Steingrímur Hermannsson. Ragnar Arnalds réðst á Alþfl. með offorsi vegna hugmynda um kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd og bar okkur Alþýðuflokksmönnum á brýn kaldastríðsstefnu. En ekkert er fjær sanni. Eins og allir vita er Ísland kjarnorkuvopnalaust og við viljum að það verði það áfram. Ef það á að staðfestast með sérstakri yfirlýsingu varðandi Norðurlöndin, þá viljum við að við fáum fullvissu fyrir því að það sé til gagns og að yfirlýsingin auki öryggi okkar en minnki það ekki. Þetta er kjarninn í okkar stefnu. Forsendan undir því að gagn sé að er að jafnvægi haldist. Þess vegna þarf gagnkvæmni af hálfu Varsjárbandalags og Sovétríkjanna og tryggingu fyrir því að öryggisnet Atlantshafsbandalagsins sé jafntraust eftir sem áður. Svo einfalt er nú það. Og þess vegna þarf svæðið að vera stærra en Norðurlöndin ein og þá til austurs. Þess vegna duga ekki einhliða yfirlýsingar eins og Ragnar Arnalds er að biðja um. Þess vegna er forsendan undir gagnsemi yfirlýsingarinnar víðtækt samkomulag um slökun og afvopnun og traust stórveldanna á milli í stað tortryggni. Þá getur yfirlýsingin aukið öryggi okkar og þá skulum við gefa hana. Allt tal þeirra Alþýðubandalagsmanna um að kratar á Norðurlöndum vilji einhliða yfirlýsingu, eins og þeir Alþýðubandalagsmenn boða hér, er helbert bull. Annars var athyglisvert að heyra forsrh. hér rétt á undan mér státa sig af hinum mikla árangri stjórnarliðsins sem hann sagðist vera stoltur af. Flestum verður á að brosa þegar forsrh. vill að landslýður þakki honum sérstaklega landburð af afla, batnandi viðskiptakjör, lækkandi olíuverð og lækkandi vexti á þeirri skuldasúpu sem hann hefur sjálfur hlaðið upp. Það er svolítið sérstakt að menn skuli, eins og Steingrímur gerir, hrósa sér af árangri þegar ríkisbúskapurinn er rekinn með 6 milljarða halla í 10 milljarða góðæri. En þetta snertir Steingrím ekki baun eins og menn fengu að heyra hér áðan. En spurningin er ekki síður þessi: Hvernig birtist góðærið og stjórnarstefnan fólkinu í landinu? Hvað segir útvegsmaðurinn og fiskverkandinn sem hefur verið að gefast upp? Hvað segir t.d. fólkið í fiskvinnslufyrirtækjunum suður með sjó, í kjördæminu sem Steingrímur er nú flúinn í, fiskvinnslufólkið sem er að missa atvinnuna af því fyrirtækin eru að loka og skipin eru seld í burtu? Og hvað segir sjómaðurinn sem eftir 25 ára strit er úthlutað 5000 kr. í lífeyri úr sjóðakerfinu? Hvað segir framhaldsskólaneminn sem stendur nú frammi fyrir því að enn eitt árið kannske tapist hjá honum vegna kennaraverkfalls? Já, hvernig hefur stjórnarstefnan birst fólkinu í landinu? Er þetta hin rétta leið? Ég bara spyr. Við þekkjum reyndar mörg fólk sem er örvinglað af því að aldrað foreldri fær ekki þá aðhlynningu í ellinni sem það á skilið og sem það svo sárlega vantar. Það er ekkert pláss í þjóðfélaginu fyrir þetta aldraða fólk. Sjúkradeildir eru lokaðar af því að ekki fæst starfsfólk til að vinna þar á þeim launum sem í boði eru af hálfu atvinnurekandans, ríkisins sjálfs. Aðrar deildir eru ekki kláraðar af sömu ástæðu. Við þekkjum líka öll ungt fólk sem hefur verið að kikna undan því að koma sér upp húsnæði á undanförnum árum þegar misgengi launa og lánskjara keyrði skuldasúpuna upp úr öllu valdi. Þetta var hluti af stjórnarstefnunni sem Steingrímur var að státa sig af hér áðan. En það kemur ekki við Steingrím eða Þorstein, vandræði þessa fólks. Og enn bíður þetta fólk eftir leiðréttingu. Þetta er léleg útkoma úr góðærinu. Þetta er ekki til að státa sig af. Þetta er ekki hin rétta leið. Við viljum ekki hafa þetta svona, þetta þarf ekki að vera svona og þetta á ekki að vera svona. En við skulum í staðinn líta til framtíðarinnar og átta okkur á hvernig við viljum að þjóðfélagið eigi að vera, ákveða hvað við viljum, setja okkur markmið og hrinda þeim í framkvæmd. Það sem við ætlum okkur Íslendingar er að losna úr viðjum vinnuþrældóms. Við lifum nefnilega ekki bara til þess að vinna og við eigum þann rétt að þurfa ekki að slíta okkur út til þess eins að eignast húsnæði og sjá sjálfum okkur farborða. Við viljum eiga sameiginlegar stundir með fjölskyldunni og eðlilegan frítíma, eins og tíðkast í öðrum löndum. Og enginn á að þurfa að bera kvíðboga fyrir elli sinni eða elli foreldra sinna. Það á að vera pláss fyrir aldraða í þjóðfélaginu. Og þjóðfélagið, það á að svara kröfum tímans. Dagvistun barna sem þurfa á því að halda verður að vera fyrir hendi. Skólarnir eiga að aðlaga starf sitt að þörfum fjölskyldunnar þar sem báðir foreldar vinna eðlilegan vinnudag. Og þeir eiga að veita trausta menntun í tengslum við atvinnulífið og þannig að menntunin gagnist til að knýja á um framfarir í atvinnustarfsemi. Þetta er það þjóðfélag sem við eigum að stefna að, sú framtíð sem við eigum að búa okkur og það er verkefni næstu ára. Og við getum það ef við viljum. En þá verður að láta af pexi um smáatriði og sameina kraftana um verkefnið. Auðvitað gerist ekki allt í einu, en skref fyrir skref eigum við að ná þessu marki. Hvernig, spyrja menn að sjálfsögðu, vanir því ráðleysi sem ríkt hefur. Ég skal svara því. Ég þarf varla að taka fram að skilyrði allrar framvindu er stöðugleiki í efnahagsmálum. Aldrei aftur mega koma verðbólgugusur sem eyðileggja allt. Hitt er ljóst að forsendan undir velferð er traust og framsækið atvinnulíf sem stendur undir kröfum okkar. Þess vegna eigum við að tileinka okkur ný viðhorf í atvinnumálum, viðhorf sem byggjast á því að nýta sér það besta sem þróunin býður upp á. Við skulum líta á hvað er að gerast, hver þróunin er, hverjir möguleikarnir eru: Fjarskipta- og upplýsingabyltingin er að tengja allan heiminn saman. Veröldin öll er orðinn einn markaður jafnvel fyrir hið smáa atvinnufyrirtæki ef það kann að hagnýta sér hugvit og markaðsþekkingu. Hin smáu atvinnufyrirtæki okkar eiga hér ótæmda möguleika. Við eigum að kenna þeim að hagnýta þá, mennta unga fólkið og endurmennta fullorðna til þess að nýta þessi tækifæri. Sjálfvirkni og tölvustýring er að leysa mannshöndina af hólmi. Það er þekkingin við að nýta þessa tækni en ekki mannmergðin sem skiptir máli og það opnar smáþjóð eins og okkur nýja möguleika. Við skulum hjálpast að við að nýta þá. Líftæknin er að halda innreið sína. Hún getur skapað okkur nýjar framleiðsluvörur, m.a. úr fiskislógi og með nýjum aðferðum getur orðið bylting í úrvinnslu á fiskafla. Við skulum styðja þessa þróun og tileinka okkur hana. Markaðsaðstæður fyrir fiskafurðir eru að breytast. Ríku þjóðirnar vilja meiri fisk og betri fisk og eru sífellt reiðubúnar að borga meira fyrir hann. Neytendur í þessum löndum óska eftir fiskréttum, tilreiddum að þeirra smekk. Sá sem býður gæði og þekkir smekk þessara neytenda, hann mun uppskera, og það skulum við gera. Nýjar atvinnugreinar eru líka að skjóta stoðum undir atvinnulíf okkar, eins og fiskeldi og loðdýrarækt. Með því að leggja rækt við hagnýtingu þeirra möguleika sem hér hafa verið nefndir munum við uppskera framsækið atvinnulíf. Það er kjarni málsins. Jafnframt verðum við að gerbreyta stefnunni í landbúnaðarmálum, eins og hér hefur verið áður lýst af talsmönnum Alþfl., og sömuleiðis í sjávarútvegsmálum til þess að ná góðum langtímaafrakstri fiskistofnanna og nýtingu og tækifærum allra til þess að njóta sín. Atvinnulífið er undirstaðan, en ríkisbúskapurinn er líka mikilvægur og hann þarf að stokka upp. Við getum ekki bara fengið meira af öllu, það verður að velja. Það verður að skapa svigrúm til að ríkið geri betur á þeim sviðum sem það á og verður að sinna. Við jafnaðarmenn viljum að ríkið sé rekið fyrir fólkið og í samræmi við kröfur hvers tíma. Ég veit að Alþb. skilur þetta ekki og situr fast í gömlum kerfishugmyndum. Ég veit líka að Sjálfstfl. og Framsfl. vilja helst engar breytingar af því að þeir eru í reynd gæslumenn sérhagsmuna í kerfinu. Vegna áhrifa þeirra höfum við Íslendingar hjakkað í sama farinu. En nú ætlum við upp úr þessu fari og burt frá hjakkinu. Það er einmitt það sem Alþfl. stefnir að. Hann hefur nýja framtíðarsýn. Hann er tilbúinn til að gera það sem þarf að gera. Þess vegna flykkist fólkið til okkar í Alþfl. og með sigri hans göngum við nýjum tímum á hönd. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Kosningabaráttan snýst að sjálfsögðu um verk ríkisstjórnarinnar og þann árangur sem náðst hefur á kjörtímabilinu, en einnig um þær stefnur og þær leiðir sem þjóðinni er boðið upp á í kosningunum. Auðvitað geta menn deilt um margt af því sem ríkisstjórnin hefur gert, en allir sanngjarnir og hugsandi menn hljóta þó að viðurkenna staðreyndir sem blasa við öllum sjáandi mönnum. Fyrri ræðumenn Sjálfstfl. hér í kvöld, þeir Ólafur G. Einarsson og Þorsteinn Pálsson, hafa rakið ítarlega þessar staðreyndir og sýnt fram á árangurinn á kjörtímabilinu. Þessi árangur: Að ná niður verðbólgunni, að bæta lífskjörin og auka frjálsræðið, kom ekki af sjálfu sér. Auðvitað hafa ytri skilyrði hjálpað til. En ytri skilyrði hafa áður verið hagstæð án þess að vera hagnýtt í þágu þjóðarinnar eins og Þorsteinn Pálsson rakti rækilega í sinni ræðu hér fyrr í kvöld. Það kostaði baráttu að ná niður verðbólgunni. Það tókst og skilaði sér í betri lífskjörum. Það kostaði einnig baráttu að auka frjálsræðið. Það tókst þrátt fyrir hrakspár og fordóma vinstri flokkanna. Við sjálfstæðismenn munum halda áfram á þessari braut. Í umræðunum hér í kvöld er það fátt sem hefur vakið mikla athygli áheyrenda hygg ég. En það er þó eitt sérstaklega og það er það hversu Alþfl. er viðkvæmur fyrir því að honum sé svarað, að tillögur hans hafi verið skoðaðar og þær reiknaðar út. Alþfl. er nefnilega vanur því að geta leikið lausum hala án þess að nokkur taki eftir því hvað hann aðhefst hér í þingsölum. Sá tími er liðinn. Þeir verða að venjast því Alþýðuflokksmenn að þeim sé svarað í umræðum eins og þessum. Á landsfundi Sjálfstfl., sem haldinn var um síðustu helgi, ríkti samstaða og eindrægni. Yfir 1000 fulltrúar hvaðanæva af landinu komu saman og mótuðu kosningastefnu flokksins. Við höfum valið okkur kjörorðið "Á réttri leið". Með því viljum við leggja áherslu á þann árangur sem hefur náðst undir forustu sjálfstæðismanna um leið og við óskum eftir umboði til að halda áfram á leið til bættra lífskjara og aukins frjálsræðis. Nú eins og ætíð áður var unga fólkið áberandi í starfinu á landsfundinum. Það er Sjálfstfl. mikil hvatning að finna þann hljómgrunn sem sjálfstæðisstefnan á meðal yngstu kjósendanna, ekki síst vegna þess að nú í vor ganga 26 þúsund nýir kjósendur að kjörborðinu. Það er mér sérstakt ánægjuefni að mega segja frá því hér í þessum umræðum að í kosningum til stúdentaráðs Háskóla Íslands, sem fram fóru í dag, sigraði Vaka, félag lýðræðissinnaðra stúdenta mjög glæsilega og tók einn mann af vinstri mönnum. Þetta sýnir m.a. hvert straumurinn liggur hjá unga fólkinu fyrir þessar kosningar. Unga fólkið vill meira frelsi. Unga fólkið skilur betur en aðrir að frelsið færir okkur ný tækifæri og nýja möguleika. Unga fólkið hefur kjarkinn til að takast á við ný verkefni og kraftinn til að leysa þau. Unga fólkið er óhrætt við frelsið og ábyrgðina sem því fylgir. Í nýlegri skoðanakönnun var spurt um það hver væri óskastjórnin eftir kosningar. Þrír af hverjum fjórum, eða 75% þeirra sem spurðir voru, vildu að Sjálfstfl. myndaði næstu ríkisstjórn. Þetta er auðvitað ánægjuleg viðurkenning á störfum og stefnu Sjálfstfl. og sýnir að þjóðin treystir sjálfstæðismönnum best fyrir stjórn landsins. Þessi niðurstaða er einnig til marks um það að kjósendur vilja ekki glundroðastjórn vinstri flokkanna. Þeir hafa aldrei verið sundraðri en nú og bjóða fram í sjö fylkingum og flokksbrotum. En hvernig er hægt að tryggja þann vilja þjóðarinnar að Sjálfstfl. verði í næstu ríkisstjórn? Formaður Alþfl., Jón Baldvin Hannibalsson, hefur oftar en einu sinni látið að því liggja að með því að kjósa Alþfl. þá sé næsta öruggt að mynduð verði stjórn með Sjálfstfl. Með þessum málflutningi reynir formaður Alþfl. að koma þeim áróðri inn hjá kjósendum að hann sé búinn að ákveða samstarf með Sjálfstfl. og hafna vinstra samstarfi. En geta kjósendur treyst Alþfl.? Lítum aðeins til sögunnar. Arið 1978 var starfandi hér ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl., rétt eins og nú. Alþfl. var í stjórnarandstöðu og í kosningabaráttunni hamaðist Alþfl. á Framsfl. og Alþb. og gaf það sterklega í skyn að hann mundi mynda stjórn með Sjálfstfl. að loknum þeim kosningum. En hvað gerðist? Alþfl. vann sinn glæsilegasta sigur fyrr og síðar. En það var ekki mynduð stjórn með Sjálfstfl., Alþfl. myndaði stjórn með Alþb. undir forustu Framsfl. Og hver var nú helsti hugmyndafræðingur þeirrar stjórnar? Enginn annar en Jón Baldvin Hannibalsson, núverandi formaður flokksins. Þetta kallar Jón Baldvin reyndar meiri háttar pólitískt umferðarslys nú á dögum. En hver treystir því að sagan endurtaki sig ekki? Og hver er tilbúinn til þess að taka á sig þá ábyrgð að tryggja það að Alþfl. lendi ekki á ný í pólitísku umferðarslysi? Síðast í fyrradag skoraði einn af frambjóðendum Alþfl. í Reykjavík á stuðningsmenn sína í Háskólanum að kjósa Alþb. í stúdentaráðskosningunum sem fram fóru í dag. Árangurinn varð enginn. En hver treystir slíkum flokki? Jón Baldvin Hannibalsson sló sér á brjóst í ræðu sinni, orðskrúðsræðu sinni hér áðan og sagði: "Við í Alþfl. segjum það sem við meinum og meinum það sem við segjum." Hann hefði fremur getað lýst sínum eigin flokki með því að orða sína hugsun á þennan veg: Við döðrum til hægri en veljum vinina til vinstri. Eina haldbæra tryggingin fyrir þá sem vilja Sjálfstfl. í ríkisstjórn er þess vegna að Sjálfstfl. sjálfur vinni sigur í kosningunum í næsta mánuði. Þetta verða kjósendur að hafa í huga þegar þeir ganga að kjörborðinu til að velja sér stjórn fyrir næsta kjörtímabil. Í kosningabaráttunni, sem nú er að hefjast, þarf Sjálfstfl. ekki að eyða mörgum orðum í að lýsa hvað hann ætlar sér að gera eftir kosningar og gefa loforð á báðar hendur. Sjálfstfl. getur vitnað til eigin verka og látið verkin tala. Á síðasta ári voru gerðir kjarasamningar sem mörkuðu tímamót vegna þess að launþegar og atvinnuveitendur í landinu höfðu skilning á því að minni verðbólga er forsenda þess að bæta lífskjörin. Þetta gerðu þessar hreyfingar á grundvelli þess sem við sjálfstæðismenn köllum stundum að stétt vinni með stétt. Þessi þjóðarsátt, sem við hikum ekki við að kalla svo, tókst og var innsigluð í samvinnu við ríkisstjórnina, m.a. og kannske ekki síst vegna þess að í ríkisstjórninni situr Þorsteinn Pálsson, formaður Sjálfstfl., en hann nýtur óskoraðs trausts, bæði hjá launþegum og vinnuveitendum. Einmitt þetta traust er í hrópandi ósamræmi við afstöðu verkalýðshreyfingarinnar á sínum tíma til Alþb., en það var oftar en tíu sinnum á síðasta kjörtímabili sem Alþb. stóð að því að skerða laun, samningsbundin laun, með lagaboði. Við óskum eftir stuðningi þjóðarinnar við Sjálfstfl. í komandi kosningum til að halda áfram á réttri leið. Á réttri leið frá upplausn til ábyrgðar. Á réttri leið frá höftum til frjálsræðis. Á réttri leið frá stéttasundrungu til stéttasamvinnu. Á réttri leið til bættra lífskjara og betra mannlífs. Góðir áheyrendur. Í kosningunum stöndum við frammi fyrir tveimur skýrum kostum. Annar kosturinn er að kjósa Sjálfstfl. og fá þannig sterka stjórn sem tryggir stöðugleika í efnahagslífi, þorir að takast á við verðbólgu og berst fyrir auknu frjálsræði. Hinn kosturinn er að kjósa einhvern vinstri flokkanna og opna þannig dyrnar fyrir verðbólgudraugnum, en sá vágestur hefur verið og verður ætíð fastur fylgisveinn vinstri stjórna. Spurningin er hvort við viljum vekja upp verðbólgudrauginn eða kveða hann niður fyrir fullt og allt. Ykkar er að velja. Það val er auðvelt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Er það virkilega rétt að máttur þeirra Þorsteins Pálssonar og Steingríms Hermannssonar sé slíkur að þeir ráði olíuverði í gervöllum heiminum? Er það tilfellið að Halldór Ásgrímsson hafi af eigin rammleik hækkað hitastig sjávar og aukið fiskigengd á Íslandsmiðum? Er það svo að Matthías Bjarnason hafi í krafti síns viðskiptaráðherraembættis lækkað vexti í heiminum öllum? Eða að Alexander Stefánsson hafi byggt einn og óstuddur ókeypis húsnæði yfir hálfa þjóðina? Er góðærið ráðherrum ríkisstjórnarinnar prívat og persónulega að þakka, en allt sem miður hefur farið öðrum að kenna? Málflutningur talsmanna stjórnarflokkanna hér í kvöld og undanfarið hefur gengið út á þetta. Það er góðæri, kjósið íhaldið. Það fiskast, kjósið framsókn. En hvað er þetta góðæri? Hverjum er það að þakka og hvert hefur það farið? Góðærið er komið frá íslenskum sjávarútvegi, þessum atvinnuvegi sem íhaldsöflin höfðu afskrifað þegar augu þeirra mændu blóðrauð og þrútin á erlenda stóriðju. Það er aukinn afli, hagstæð ytri skilyrði, en þó fyrst og fremst vinna sjómanna og landverkafólks sem dregið hefur aflann úr sæ og unnið úr honum. Það er fólkið, verkþekking þess, tilvera þess í hinum dreifðu byggðum hringinn í kringum landið sem hefur skapað góðærið nú eins og áður. En hvert fór þá góðærið? Fór það í uppbyggingu og endurnýjun, tæknivæðingu og nýsköpun í sjávarútveginum og í byggðarlögum landsbyggðarinnar? Fór það í að rétta hlut launafólks? Fór það í stórátak til að snúa vörn í sókn í byggðamálum? Fór það í félagslega uppbyggingu, í skóla og dagvistir? Svarið er nei við þessu öllu, því miður. Góðærið streymir í gróðahítina. Þar er milljónum troðið í verslunarhallir undir einu einasta þaki. Svarið er í raun einfalt: Góðærið fór og fer í gæðinga ríkisstjórnarinnar, þá alikálfa sem hún hefur velþóknun á. Sjálfstfl. segist vera á réttri leið og veifar plastkortunum. Frelsi og hamingja hafa nú að sögn Þorsteins Pálssonar tyllt sér inn á íslensk heimili í formi krítarkorta. Slík er málefnaleg staða Sjálfstfl. og formanns hans í upphafi kosningabaráttunnar að hálfum ræðutíma sínum hér ver hann í lofgjörð um plastkort. Þjóðin á að lúta höfði og þakka og kjósa Þorstein og Sjálfstfl. út á plastspjöld. Út á hvað á hún að kjósa hann næst? Pappaspjöld eða gúmmíspjöld eða nælonspjöld? Hver veit það? Nei, Sjálfstfl. segist vera á réttri leið vegna þess að verslunin græðir, að hermangið blómstrar og vegna þess að þeir sem eiga mikla peninga eru að eignast enn þá meiri peninga. Og fyrir þessi öfl er Sjálfstfl. auðvitað á réttri leið. Fyrir þessi 3-5% þjóðarinnar sem eiga stóreignir, sem fleyta rjómann ofan af í verslun og þjónustu, sem fitna á hermanginu, og svo ekki sé nú minnst á okrarana. Auðvitað er Sjálfstfl. á réttri leið fyrir okrarana, sem eru nú orðin lögleyfð og að því manni skilst virðingarverð stétt í þessu þjóðfélagi. Þessi 3-5% eiga auðvitað að kjósa Sjálfstfl. Hann á það skilið. Hann hefur staðið sig vel í hagsmunagæslunni fyrir þessi öfl. En aðrir eiga ekki að gera það. Hvergi er það jafnbrýnt og jafnaugljóst að knýja verður fram gerbreytta stjórnarstefnu og úti á landsbyggðinni. Það er óhjákvæmilegt að draga stjórnarflokkana og sjálfa stjórnarstefnuna til ábyrgðar vegna fólksflóttans og ófremdarástands í byggðamálum. Stórfelldur niðurskurður til félagslegra framkvæmda úti um landið, efnahagsstefna sem er andstæð framleiðslugreinunum en hyglar milliliðunum og fjármagnseigendum, niðurskurður og sveltistefna í landbúnaði, eyðibýlastefna Jóns Helgasonar ásamt með atlögu að fjárhag sveitarfélaganna, m.a. með stórfelldri skerðingu Jöfnunarsjóðs, allt hefur þetta ýtt undir og aukið á þá erfiðleika sem við er að glíma í atvinnu- og félagsmálum byggðarlaga á landsbyggðinni. Til þarf að koma gerbreytt og ný stefna, ný viðhorf. Alþb. vill beita sér fyrir stórátaki til alhliða uppbyggingar á landsbyggðinni. Ekkert minna dugir til að snúa svartsýni í bjartsýni, til að skapa á ný það andrúmsloft uppbyggingar og vona, þau tækifæri og þann þrótt í atvinnulíf og félagsmál sem einn getur hrakið veturinn á brott af landsbyggðinni. Í fyrsta lagi þarf landsbyggðin sjálf að halda eftir miklu stærri hlut af eigin verðmætasköpun til að hækka laun og bæta lífskjör til að byggja upp og þróa atvinnulíf sitt. Í öðru lagi þarf að koma til stóraukinn stuðningur við nýsköpun í atvinnulífi þannig að háþróaðar atvinnugreinar jafnt sem þróun hinna hefðbundnu greina geti boðið ungu og menntuðu fólki tækifæri úti á landi. Í þriðja lagi þarf að gera stórátak í að jafna aðstöðu til félagslegrar þjónustu þannig að engum Íslendingi sé mismunað á grundvelli búsetu hvað varðar möguleika á menntun barna, heilsugæslu og aðra opinbera þjónustu. Þetta verður fyrst og fremst að gera með því að færa þjónustuna út til fólksins. Pappíra eins og grunnskólafrv. menntmrh. Sverris Hermannssonar, þar sem draga á aftur inn í miðstjórnarbatteríið verkefni og völd frá landsbyggðinni, slíkum pappírum á að vefja upp í vöndul til að flengja þannig afturhaldsstefnu með til föðurhúsanna. Í fjórða og síðasta lagi en ekki síst þarf róttæka stefnubreytingu til að snúa við blaðinu. Ráðið gegn frostavetri íhalds og framsóknar, sem legið hefur yfir landsbyggðinni, getur ekki verið að kjósa þá flokka aftur. Markaðshyggjan, leiðarljós þessarar ríkisstjórnar með niðurskurði á sviði félagsmála og opinberra framkvæmda og með gróðasjónarmið í öndvegi, er í eðli sínu andstæð byggðastefnu og því þarf grundvallarstefnubreytingu til. Sennilega verður ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar fyrst og fremst minnst fyrir tvennt á sviði utanríkismála. Það er í fyrsta lagi fyrir að vera mesta hermangs- og hernaðaruppbyggingarríkisstjórn í sögu íslenska lýðveldisins og í öðru lagi verður ríkisstjórnarinnar minnst fyrir ótrúlega fylgispekt við harðlínu vígbúnaðarsinna, hina hörðu hauka í kjallaraliði Ronalds Reagans í Hvíta húsinu. Sú fylgispekt hefur m.a. birst í stuðningi við tilraunasprengingar Bandaríkjamanna og í andstöðu við kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd. Ef svo heldur fram sem horfir verður fylgispekt íhalds- og hermangsaflanna hér til þess að Ísland verður klofið frá hinum Norðurlöndunum á næsta kjörtímabili. Ég hef lagt fram í Nd. Alþingis ásamt með fimm öðrum þingmönnum úr þremur flokkum frv. til laga um að friðlýsa Ísland fyrir kjarnorku- og eiturefnavopnum, banna tilraunir og hvers kyns meðhöndlun slíkra vopna og banna umferð kjarnorkuknúinna farartækja um íslenska lögsögu. Við leggjum til að Ísland, landhelgi og lofthelgi, verði alfarið og án undantekninga friðlýst og öll sérefnahagslögsagan og landgrunnið eftir því sem ýtrasti íslenskur fullveldisréttur leyfir okkur. Og ég hlýt að spyrja: Hvort vilja menn heldur utanrrh. sem fórnar samstöðu Norðurlanda á altari fylgispektar við bandaríska hernaðarhagsmuni eða þá stefnu sem við bjóðum fram í þessu frv., stefnu afvopnunar, friðar og hlutleysis, stefnu friðlýsingar, Ísland og íslenska lögsögu án kjarnorku- og eiturefnavopna. Góðir áheyrendur. Eftir einn og hálfan mánuð eiga 26 þúsund manns á aldrinum 18-24 ára rétt á því að kjósa til Alþingis í fyrsta sinn. Aldrei fyrr hefur svo fjölmennur hópur ungs fólks átt kost á því að leggja lóð sitt á vogarskálar íslenskra stjórnmála. Mín skilaboð til ykkar, ungu kjósendur, eru þessi: Notið rétt ykkar, kynnið ykkur málin, takið þátt og reynið með atkvæði ykkar að hafa áhrif á mótun samfélagsins í þá átt sem þið viljið. Lýðræðið er dýrmæt eign, rétturinn til að móta umhverfi sitt er ekki sjálfgefinn. Í Bandaríkjunum neytir innan við helmingur ungs fólks atkvæðisréttar síns í almennum kosningum. Slíkt áhugaleysi er hættulegt. Alþb. vill bjóða ungu fólki á Íslandi til samstarfs um að byggja hér þjóðfélag réttlætis og félagslegs jafnaðar, þjóðfélag sanngirni og mannúðar. Og Alþb. vill að Íslendingar framtíðarinnar búi í herlausu og hlutlausu landi, friðlýstu fyrir kjarnorku- og eiturefnavopnum. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Meginlínur íslenskra stjórnmála nú, einum og hálfum mánuði fyrir kosningar, eru skýrar. Sjálfstfl. leggur kapp á og virðist reyndar ganga að því sem vísu að hann verði áfram í ríkisstjórn. Og hvað veldur þeirri vissu og þeirri sjálfumgleði Þorsteins Pálssonar með plastspjöldin? Jú, vissan um það að hvort sem heldur er framsókn eða Alþfl., eða báðir ef með þarf, séu reiðubúnir til að fara í ríkisstjórn. Þetta er því miður deginum ljósara. Framsókn og kratar eru ekki bara komnir með tal, eins og sagt var í sveitinni. Þessir flokkar eru hvor sem annar bályxna í stjórnarsamstarf með íhaldinu. Hafa menn heyrt Steingrím Hermannsson tala mikið um það nú að "allt sé betra en íhaldið"? Nú virðist þessi formaður frekar og þvert á móti starfa eftir reglunni: ekkert er eins gott og ekkert er mér eins kært og íhaldið. Eða Jón Baldvin? Hvað er efst á hans óskalista? Það að vera forsrh. í samstjórn með Sjálfstfl. og ef hann fær það ekki vill hann næsthelst vera utanrrh. í nákvæmlega eins ríkisstjórn. Það má í raun og veru einu gilda hvort menn kjósa höfuðbólið eða hjáleigurnar í þessu tilfelli, Sjálfstfl. eða framsókn eða krata. Eina mótvægið, eini valkosturinn sem knúið getur fram breytingar er Alþb. Nýir eða fleiri smáflokkar eða klofningsframboð munu ekki verða íhaldsandstöðunni til framdráttar. Kosningasigrar Alþb. hafa ætíð og réttilega verið lesnir af miðjuflokkunum sem krafa um vinstri stefnu. Krafa um breytingar kemur fram í kosningasigri Alþb. Það er von mín og trú að sú rödd sem kallar til breytinga í íslenskum stjórnmálum í komandi kosningum á öndverðu sumri verði sterk. Ég óska tilheyrendum árs og friðar með hækkandi sól og býð góðar stundir.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Fyrst ein lítil kveðja til félaga míns úr Reykjaneskjördæmi, Ólafs G. Einarssonar, sem ég hef átt ágætt samstarf við um málefni kjördæmisins eins og aðra Reykjanesþingmenn. Hann notaði tækifærið enn einu sinni til að reyna að spyrða saman Kvennalistann og Alþb. Þetta er nú orðið svolítið lasið, hv. þm., og sýnir það eitt að höggstaðinn er erfitt að finna. Við látum okkar slíkar sendingar í léttu rúmi liggja og treystum kjósendum til að kynna sér stefnumið og vinnubrögð. Þeir sjá muninn. 8. jan. s.l. komum við saman í útvarpssal fulltrúar þingflokkanna, þ.e. formenn gömlu flokkanna og sú sem hér talar. Umræðuefnið var staðan í stjórnmálunum við upphaf kosningabaráttu. Blessaðir formennirnir voru ábúðarmiklir og samkvæmt viðtekinni venju með efnahagsvandann á herðum sér því það er nú svo með þennan efnahagsvanda, sem hefur haft forgang í stjórnmálum svo lengi sem elstu menn muna, að alltaf vantar mikið á að hann leysist þótt aldrei sé hörgull á lausnarorðum í munni stjórnmálamanna. Þeir skyldu þó ekki hugsa málin frá öfugum enda? Ætli það geti ekki verið að á því sviði sem öðru skorti ný tök, ný sjónarmið, nýja lífssýn. Kvenlega lífssýn. Og á hvern hátt gæti kvenleg lífssýn bætt nýjum þætti í stjórnunarvefinn? Hvaða sjónarmið geta konur lagt til sem krydd í efnahagsgrautinn? Jú, konur spyrja annarra spurninga en karlar þegar móta þarf stefnu, hvort sem er í efnahagsmálum eða öðrum málum. Þær spyrja um áhrif á fjölskyldu og heimili. Fólk er þeim meira virði en snyrtilegar tölur á blaði. Samábyrgð er þeim rík í huga. Þær bera rétt hins veikari fyrir brjósti og þær eru ekki tilbúnar til að stefna afkomu heimilanna í voða fyrir stundarhagnað. Kvenlega kryddið gæti þess vegna heitið "Fjölskyldan í fyrirrúmi". Í fyrrnefndum útvarpsþætti sagði ég að Kvennalistinn mundi áfram sem hingað til leggja höfuðáherslu á bættan hag kvenna og barna, hjá okkur yrði fjölskyldan í fyrirrúmi og ég lýsti því yfir að vegna stefnu ráðandi afla í þjóðfélaginu væri fjölskyldan í hættu. Formennirnir ábúðarmiklu ætluðu að leiða þetta hjá sér og halda áfram að kýta á gömlu nótunum. Stjórnandi þáttarins var sem betur fer á verði og knúði þá til að eyða nokkrum orðum um þetta efni. Því miður stóð það ekki lengi, en þetta er eitt dæmið um það hvernig Kvennalistanum hefur oft tekist að breyta umræðunni og þetta finnur fólk. Ég var nýlega á fundi á Sauðárkróki þar sem verið var að kanna jarðveginn fyrir kvennalista. "Ég get ekki sagt það hér og nú að ég mundi kjósa Kvennalistann", sagði ein konan á fundinum, "en ég vil fá Kvennalista í þetta kjördæmi eins og annars staðar því það mundi breyta umræðunni." En hvað á ég við með því að fjölskyldan sé í hættu? Hver er staða fjölskyldunnar nú í góðærinu mikla? Hvað blasir við ungu fólki sem er að koma úr löngu og erfiðu námi og vill stofna eigið heimili? Hvernig tekur þjóðfélagið á móti börnunum sem eiga að erfa landið og hvers konar þjóðfélag er það sem fóstrar ofbeldi, misrétti og kúgun hins smáa og hrekklausa? Ég hika ekki við að segja að spjótin beinast að fjölskyldunni úr öllum áttum. Stefna stjórnvalda í launamálum, húsnæðismálum og skattamálum hefur kippt stoðunum undan fjölmörgum heimilum og leitt af sér bæði upplausn og óhamingju og svipt unga fólkið trú á framtíðina. Alexander Stefánsson félmrh. hóf þessa umræðu hér í kvöld og talaði af myndugleika um afrek sín í húsnæðismálum. Ekki getur Kvennalistinn tekið undir þann lofsöng, enda er mér til efs að ráðherrann sé jafnánægður með verk sín og hann lætur. Ein aðalástæða vinnuþrælkunar hér á landi er einmitt hve fólki reynist erfitt að koma sér upp þaki yfir höfuðið og það hefur versnað í tíð ríkisstjórnar framsóknar- og sjálfstæðismanna. Lág laun og háir vextir valda því að almennt launafólk hefur tæpast lengur ráð á lágmarkshúsnæði. Húsnæðislöggjöfin tekur á engan hátt tillit til fjölskylduaðstæðna. Allir fá jafnhátt lán, hvort sem þeir eru með litla eða stóra fjölskyldu, hvort sem þeir þurfa að minnka við sig eða stækka. Og það er ekki bara í lánakerfinu sem fjölskyldan verður út undan. Framlög ríkisins í gegnum skattakerfið eru viðamikil til húsnæðismálanna. Samkvæmt frv. til nýrra skattalaga, sem nú er til meðferðar hér á þinginu, fá allir sama skattaafslátt, en aðeins þegar þeir kaupa í fyrsta sinn. Barnafjöldi og þar með þörf fyrir meira húsrými hefur engin áhrif. Þeir sem hvorki geta né vilja leggja á sig þá vinnuþrælkun sem húsnæðisbaslinu fylgir eða geta náð endum saman þrátt fyrir vinnu myrkranna á milli hafa ekki í neitt hús að venda. Aðeins lítill hluti þeirra sem sækja um verkamannabústaði fær þar úrlausn. Við mörgum fjölskyldum blasir ekkert nema upplausn og vergangur. Kvennalistinn hefur frá upphafi lagt megináherslu á aukið framboð leiguhúsnæðis. Á því sviði hefur félmrh. ekki komið öðru í verk en að láta kanna þörfina fyrir leiguhúsnæði, könnun sem auðvitað staðfesti það sem við höfum alltaf sagt. Víða á landsbyggðinni stendur skortur á leiguhúsnæði atvinnulífi fyrir þrifum og á það sinn stóra þátt í misvæginu í byggð landsins. Lánsfé húsnæðiskerfisins kemur að stærstum hluta frá lífeyrissjóðunum. Framlag ríkisins til þess er í engu samræmi við það sem nauðsynlegt er til að fullnægja lágmarksþörf fyrir íbúðarhúsnæði í landinu. Framlög til félagslegra íbúðabygginga og leiguíbúða hafa farið stöðugt lækkandi. Vandanum er vísað til framtíðarinnar. Húsnæðismálin eru enn óleyst. Það er þörf nýrra viðhorfa. Kvennalistinn vill að þarfir fjölskyldunnar verði hafðar að leiðarljósi við stefnumótun í húsnæðismálum. Við viljum hverfa frá þeirri eignaríbúðarstefnu sem ríkt hefur hér á landi svo fólk hafi frelsi til að velja hvort það býr í eigin húsnæði eða leigir. Við viljum leggja áherslu á félagslegt íbúðarhúsnæði og stórauka framboð á leiguhúsnæði, bæði á vegum hins opinbera og á vegum félagasamtaka. Við viljum breyta lánskjörum fyrir þá sem eignast vilja eigið húsnæði þannig að framlag ríkisvaldsins í formi vaxtaniðurgreiðslna eða skattaafsláttar komi þeim til góða sem þurfa þess helst með. En fjölskyldan á víðar í vök að verjast en í húsnæðismálunum. Langur vinnutími og óhóflegt vinnuálag hefur eyðilagt eðlilegt fjölskyldulíf allt of margra. Sameiginlegar tómstundir eru fáar og truflaðar af glamri afþreyingariðnaðar sem engum verðmætum skilar þótt formaður Sjálfstfl. haldi að með honum fái almenningur sína æðstu drauma uppfyllta, að ógleymdum krítarkortunum. Geysileg mótsögn er í viðhorfum til barneigna í þjóðfélaginu. Sjálfsagt þykir að fólk eignist börn, en þegar þau eru fædd er þjóðfélagið þeim fjandsamlegt. Fæðingarorlof er allt of stutt og illa þokkað af atvinnurekendum. Barnabætur og meðlagsgreiðslur eru skornar við nögl, dagvistir svo til eingöngu fyrir forgangshópa, skóladagur sundurslitinn og sums staðar tíðkast jafnvel nútímafráfærur þar sem börn allt niður í sjö ára verða að dveljast í heimavistarskólum í lengri eða skemmri tíma. Fóstrum og kennurum er ætlað æ stærra hlutverk í uppeldi einstaklinganna án þess að hið opinbera fáist til að meta það til launa eða búa þeim sómasamlegar starfsaðstæður. Á undanförnum árum hefur verið sótt að skólakerfinu og það rifið niður í stað þess að byggja það upp. Fíkniefnaneysla fer vaxandi og ofbeldi verður æ grófara. Þetta er ekki fögur mynd, en hún er því miður sönn. Við getum ekki leyft þeim sem ráða að loka augunum og eyrunum og stinga höfðinu í sandinn. En hvers vegna er ástandið svona? Vita menn ekki, skilja menn ekki, geta menn ekki eða vilja menn ekki - nema það sé sitt lítið af hverju? Íslenskir ráðamenn hafa tapað áttum í talnaglímunni. Þeir eru löngu komnir úr tengslum við veruleika þeirra sem þeir eiga að vinna fyrir. Verðmætamat þeirra er bundið við krónupeninga og seðla að ógleymdum krítarkortunum. Jöfnun lífsgæða hefur strokast út úr orðabók þeirra. Við þurfum nýtt fólk með nýjar hugmyndir og ný vinnubrögð, fólk sem getur og vill móta og framfylgja stefnu sem hefur manneskjuna og fjölskylduna í fyrirrúmi. Góðir áheyrendur. Sólin hækkar óðum á lofti og hagsýnar húsmæður fá hreingerningarfiðring þegar sólarljósið lýsir upp fingraförin á veggjunum og sporuð gólfin. Tími vorhreingerninga er fram undan. Konur hafa alltaf kunnað að gera hreint. Karlar geta líka verið ansi duglegir. En þegar þeir gera hreint heima hjá sér heitir það "að hjálpa konunni". Þegar þeir gera hreint í atvinnuskyni fá þeir sér mikilvirkar vélar og fara sem stormsveipur yfir loft, veggi og gólf. En þeir kunna ekki að fara vel út í hornin. Þeir hreinsa ekki á bak við ofnana og þeir laga ekki til í skápunum. Þeir skipta ekki um mold í blómapottunum og þeir viðra ekki bækurnar. Þeir geta verið ansans ári röskir, en þá skortir kvenlega natni. Þeir kunna ekki að nostra. Það verður alltaf eftir skúm í skotum. Það þarf að gera hreint víða á þessu vori. Við skulum viðra almennilega út á stjórnarheimilinu, hleypa út vindlareyknum og leyfa nýrri lífssýn að blómstra þar í fersku andrúmslofti. Ég þakka þeim sem hlýddu og býð góðar stundir.