Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er um að ræða lítið frv. sem gerir ráð fyrir því að breyta aðeins einu orði eða svo í gildandi lögum. Efni þess er í stuttu máli það að fella niður heimild, sem nú er í lögum til þess að undanþiggja svonefnda ráðherrabíla aðflutningsgjöldum, sem sagt að taka upp það skipulag að af bílum, sem ráðh. kaupa, verði aðgreiða aðflutningsgjöld eins og af öðrum bifreiðum. Öll nefndin, fjh.-og viðskn. þessarar d., varðsammála um að mæla með samþykkt frv. og gera ekki á því neinar breytingar. Það kemur fram á nál. á þskj. 482. Undir þetta nál. skrifa þó tveir nm. með fyrirvara, þeir hv. þm. Vilmundur Gylfason og Finnur Torfi Stefánsson. Við afgreiðslu málsins kom í ljós skv. upplýsingum, sem lágu fyrir frá fjárlaga- og hagsýslustofnun, að talið var vafasamt að það nýja skipulag, sem upp yrði tekið með þessum hætti, yrði ódýrara fyrir ríkið. Í besta falli mætti segja að þetta gæti verið í jafnvægi, en þó mætti búast við því, miðað við reglur sem þegar hefðu verið ákveðnar, að hið nýja fyrirkomulag yrði jafnvel útgjaldameira fyrir ríkið. Ég hygg að sá fyrirvari, sem kemur fram í nál. hjá þessum tveimur hv. þm. sem ég minntist á, standi fyrst og fremst í sambandi við þær upplýsingar sem fram komu í n. varðandi nýu skipulag á þessum málum og ríkisstj. hefur ákveðið, en varði í sjálfu sér ekki afgreiðslu frv. sem slíks, þeir séu sammála hinum nm. um það að rétt sé að breyta lögunum þannig að atnema þá heimild sem í gildi hefur verið. Ég legg sem sagt á það áherslu, að n. er öll sammála um að frv. nái fram að ganga, en blanda mér ekki að svo komnu máli í umr. um önnur atriði sem raunverulega standa fyrir utan afgreiðslu frv. sem slíks sem hér liggur fyrir. N. mælir sem sagt með því að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og kunnugt er þá sitja móralskir meistarar í hv. núv. ríkisstj., sem rekin er undir traustri forustu Framsfl. og með stuðningi annarra þingflokka og þm. Þannig var að s. l. vor urðu allnokkrar breytingar á kjörfylgi flokkanna og kannske ekki síst vegna þess, að kerfið, af eðlilegum ástæðum, launungin, pukrið og oft ósmekkvísin fór í taugarnar á ærið mörgum og mörgum þótti allnokkurrar hreinsunar vera þörf - og það ekki að ástæðulausu. Segja má að fram eftir s l. sumri gekk þetta að mörgu leyti nokkuð vel, og m. a. þegar núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð komu, ef ég man rétt, hástemmdar yfirlýsingar í dagblöðum um að svo siðvillt forréttindi eins og ráðherrabílar og það að ráðherrar nytu sérstakra fríðinda við kaup á slíkum tækjum yrðu auðvitað afnumin, enda ekki í nokkru samræmi við aðrar slagæðar þessa samfélags. Um þetta voru birtar yfirlýsingar í dagblöðum og móralskir meistarar höfðu þar gott fordæmi fyrir öðrum þegnum þessa lands. Í framhaldi af þessu er kynnt hér frv. til l. frá ríkisstj. sem ég hygg að mælist vel fyrir hjá börnum þessa lands. Þar er gert ráð fyrir viðvíkjandi tollafríðindum í bifreiðakaupum að orðið „ráðherra“ falli brott, sem þýðir auðvitað að ráðh. njóti ekki slíkra fríðinda. Er það auðvitað rétt hugsun, því slík fríðindi eru óeðlileg með öllu. Þetta var mjög í samræmi við þá almennu hugmynd, að forréttindi og sérréttindi af þessu tagi eiga að heyra til liðnum tíma. Í aths. við lagafrv. þetta, sem var dreift á hv. Alþ., segir: „ Ríkisstj. telur óeðlilegt að ráðh. fái bifreiðar, er verða einkaeign þeirra, með öðrum kjörum en almennt gilda í landinu.“ Þessa yfirlýsingu hafa væntanlega hv. þm. svo og allur almenningur í þessu landi átt að taka góða og gilda. En þannig var, að þegar þetta mál var til umr. í fjh.- og viðskn. og raunar þar fyrir misskilning, því menn héldu að þetta mál væri afgreitt, þá var þar staddur embættismaður sem kynnti nefndinni blað sem á stendur: „Tillaga fjmrh. um bifreiðamál ráðherra.“ Og neðst á því blaði stendur: „Samþykkt“ - þá væntanlega í ríkisstj. - „9. mars 1979.“ Fyrsti liður þessa blaðs, sem móralskir meistarar hafa samþ. allir sem einn, fjallar um það að rn. kaupi og eigi og reki á sinn reikning bifreiðar, sem ég tel vera hið eðlilega ástand og ekkert við að athuga. En móralskir meistarar bættu um betur og samþ. einnig annan lið, og þessi liður, sem er tillaga fjmrh. um bifreiðamál ráðh., virðist vera einhvers konar seglugerð í ríkisstj. Þetta er ekki reglugerð ætluð til birtingar, að því er sjá má. Ég vil gefa deildinni kost á því að skemmta sér við að hlusta á hvað þeir eru að dunda sér við að samþ. þegar þeir eru að leysa efnahagsmál þjóðarinnar eins og þeir eru sérfræðingar í eins og öllum er kunnugt um. Það hljóðar svo: „Ríkið semji við ráðh. um afnot af einkabifreiðum þeirra. Ríkið greiði allan rekstrarkostnað bifreiðanna skv. reikningum, en auk þess greiði það fyrningarfé, 10% á ári, sem reiknast af endurkaupsverði viðkomandi bifreiðar.“ Svo bæta þeir um betur: „Ráðherra, sem kaupir bifreið, á kost á láni úr ríkissjóði allt að 3 millj. kr. með eðlilegum viðskiptakjörum.“ Um þetta er það að segja, að í fyrsta lagi eru þetta betri kjör en þeir þykjast vera að afnema. Það er nú eitt. Í öðru lagi er okkur í grg. með þessu frv. talin trú um að við séum að samþ. eftirfarandi: „ Ríkisstj. telur óeðlilegt að ráðh. fái bifreiðar, er verða einkaeign þeirra, með öðrum kjörum en almennt gilda í landinu.“ Nú vil ég spyrja hv. deild: Eru það þannig kjör sem almennt gilda í landinu, að menn fái 3 millj. kr. lán úr ríkissjóði til að kaupa sér bíla fyrir? Hvenær varð ríkissjóður lánastofnun? Og ef ríkissjóður er lánastofnun, hvernig gengur það fyrir sig? Er einhver maður sem stendur á bak við disk uppi í fjmrn. og lánar mönnum út? Og á hvaða kjörum er þá lánað, með hvaða vöxtum? Hvernig gengur þessi lánastarfsemi úr ríkissjóði fyrir sig? Hér er ekki verið að tala um sjóði. Hér er ekki verið að tala um að ráðh. fái lán úr Lánasjóði ísl. námsmanna eða úr Fiskveiðasjóði. Nei, hér er verið að tala um ríkissjóð sjálfan. Og ég spyr deildina enn og aftur: Hvenær varð ríkissjóður lánastofnun? Þetta er allt sukkið sem á að vera eitur í okkar beinum og við a. m. k. í mínum flokki vorum kosin til þess að afnema. Hér var lýst í vetur eftir spurningu frá hv. þm. Stefáni Jónssyni í svörum hæstv. viðskrh. Svavars Gestssonar bílasukki hjá bönkunum. Halda menn að ráðh., 9 stykki, sem svona hegða sér, séu til þess færir að bæta um betur hjá bílasukkinu í bönkunum eða hvar annars staðar sem það viðgengst úti í hinu stóra samfélagi? Ég spyr enn og aftur: Eru það almenn kjör sem gilda í landinu, - ég les upp úr innanhússamþykkt hæstv. ríkisstj., - að ráðh., sem kaupir bifreið, á kost á láni úr ríkissjóði allt að 3 millj. kr. með eðlilegum viðskiptakjörum? Það er engin furða þó að þeir vilji hafa vextina lága og verðbólguna mikla. Það ætti að hjálpa til að hafa verðbólguna svona 60% og vextina á bílakaupunum 5% svo þeir lendi ekki í þeirri ógæfu að þurfa að borga eitthvað aftur af því. En þeir eiga víst að sjá um það að svo verði ekki eða varla. Ég held þeir hafi vilja til þess að búa til svona prívatreglugerðir, en skorti hugmyndaflugið, og ég vil gefa þeim nokkrar hugmyndir til viðbótar til að þeir geti samþykkt það í innanhúsreglum hjá sér. Nú vita allir að ráðh. búa í húsum og þessi hús hafa mörg hver þá eiginleika að spillast í vondum veðrum og þá þarf auðvitað að gera við húsin. Þeir ættu að samþykkja reglugerð um það í ríkisstj., að ef hús ráðh. spillist í vondum veðrum eigi þeir auðvitað að fá lán úr ríkissjóði til þess að laga húsin sín og auðvitað á eðlilegum viðskiptakjörum, á 5–6% vöxtum. Og ráðh. eru svo eðlilegir menn, að þeir eiga maka sem þurfa að standa með þeim í opinberum veislum og makarnir þurfa að kaupa sér föt. Væri ekki eðlilegt að sett yrði fatakaupareglugerð fyrir maka ráðh. til þess að þeir geti skipt um föt. Allt á þetta auðvitað að vera á eðlilegum viðskiptakjörum og lán úr ríkissjóði! Og á ekki að vera nýtt embætti uppi í fjmrn. svo fleiri geti notið þessara nýstárlegu lánskjara sem hér er verið að leggja til? Þessi samþykkt, sem kannske af tilviljun kom á borð fjh.- og viðskn., virðist vera innanhússamþykkt sem enginn átti að vita um. Það er gersamlega óþolandi að ríkisstj. samþ. svona reglugerð til handa sjálfri sér. Að vísu verð ég að segja að það kæmi mér ekki á óvart þó að forustuflokkur ríkisstj. og framsóknarmennirnir fjórir, sem í ríkisstj. sitja, samþ. þetta. En ég hélt að Svavar Gestsson og Hjörleifur Guttormsson og mínir þrír kratar mundu ekki samþ. reglugerðir af þessu tagi.  Það er nákvæmlega samþykkt af þessu tagi sem hefur á undanförnum árum dregið úr siðferðilegum undirstöðum ríkisstj. og ráðh. Það er nákvæmlega samþykkt af þessu tagi sem á að vera upplýstu og siðuðu fólki óbærileg, og það er nákvæmlega það að pukra með þetta fyrir luktum dyrum. Hér er verið að samþ. frv. til l. og okkur er gefið í skyn með frv. að það sé verið að taka forréttindi og fríðindi af þessum háu herrum. Það segir hér, og ég les það í þriðja skipti: „ Ríkisstj. telur óeðlilegt að ráðh. fái bifreiðar, er verða einkaeign þeirra, með öðrum kjörum en almennt gilda í landinu.“ Hvað þýðir þessi setning? Eru það almennu kjörin sem Jóhannes Nordal nýtur í Seðlabankanum eða bankastjórar - eða eru hitt almennu kjörin, sem gilda um Jón Jónsson verslunarmann? Það hefði ég haldið að væri skilningur hins almenna manns á almennum kjörum. En á sama tíma og þetta frv. er kynnt í þinginu samþykkja þessir háu herrar reglugerð sem gengur út á allt annað, sem bætir þeim upp það sem þeir tapa með þeirri vondu samþykkt hins vonda Alþingis - og gott betur. Ég verð að segja það, að mínir menn í ríkisstj. a. m. k. voru ekki til þess kosnir að haga sér svona. Svona mál hafa kannske aldrei skipt miklu máli í Framsfl. en ég hélt satt að segja að í þriðja stjórnarflokknum, sem hefur verið og verið ekki að undanförnu, skiptu svona mál einnig nokkru máli. En það er sagt að valdið spilli og mér sýnist satt að segja að það sé að gerast. Af málum eins og þessum eigum við að hafa áhyggjur. Eins og allir vita er hæstv. ríkisstj. nú á förum til útlanda og ráðh. koma þar fram fyrir landsins hönd, sem vonlegt er, og ég er með uppástungu um það, ef þeir þurfa að þýða orðið ríkissjóður í dönskum plöggum, hvernig það orð er notað. Menn verða að nota orðið „Privatbanken“, því það er það sem þessi sjóður virðist vera orðinn fyrir þessa menn. Hvaðan kemur til heimild til þess að fá lán beint úr ríkissjóði? Hvar er lagabókstafur fyrir því? Hvernig er það hugsað og hvaða óendanlega ósvífni er þetta, að þykjast vera að kynna þjóðinni umbótalöggjöf af þessu tagi, glenna sig upp aðaldyramegin, glenna sig framan í þjóðina og þykjast vera móralskir meistarar, en koma svo bakdyramegin og samþ. annars konar reglugerð sem bætir persónuleg kjör þeirra og er hálfu ósvífnari en gamla fyrirkomulagið? Menn vissu þó hvað þar var verið að samþ., en hér á að gera þetta eftir allt öðrum leiðum. Það er satt, að við hv. þm. Finnur Torfi Stefánsson skrifuðum undir þetta nál. með fyrirvara þegar við sáum hvað hér var á ferðinni. Þetta varðar kannske ekki ríkissjóð stórar upphæðir, en þetta er ómerkilegt, þetta er lágkúrulegt, það er svo lágt lagst og langt til seilst í þessum efnum. Það er nákvæmlega þetta sem gróf að miklu leyti undan síðustu ríkisstj., og ég ætla ekki að horfa upp á mína menn detta í sama pyttinn. Mér er nokkuð sama um kommana, en ég ætla ekki að horfa upp á mína menn detta í þennan pytt. Ríkisstj., sem nú er að fara að skerða kjörin í landinu, sem nú er að setja takmarkanir í þorskveiðimálum, þarf á mórölskum styrk að halda. Ég dreg enga dul á það, að ég hef aldrei gert mér hugmyndir um að Framsfl. væri til þess líklegur að veita slíka móralska forustu sem á þarf að halda, en ég geri mér aðrar hugmyndir um mína menn í þessum efnum. Þessi reglugerð, sem hér er gerð að umræðuefni, er óþolandi og til þess fallin að grafa undan trausti stjórnvalda þegar síst skyldi. Og hafi þeir samþ. þetta sem fyrir tilviljun dettur á borð okkar í fjh.- og viðskn., hvað hafa þeir þá ekki samþ.? Hvað eru þeir ekki búnir að samþ. í vasana á sjálfum sér með prívattánum úr ríkissjóði í óðaverðbólgu, með lægstu vöxtum geri ég ráð fyrir? Ég ætla ekki að horfa upp á minn flokk verða að „Framsóknarflokki“ og skal standa í vegi fyrir því. Þingflokkur Alþfl. samþ. þegar á mánudag ályktun þar sem þess var krafist að þessi liður 2 yrði þurrkaður út úr þessari reglugerð. Og þegar æðsta stjórn landsins hagar sér svona, hvernig haga undirsátarnir sér þá? Það er löngu orðið tímabært að rifja upp reglur um bílakaup í bönkunum, í Seðlabankanum og annars staðar, að útrýma þessari litlu spillingu sem leikur um samfélagið, er búin að leika það grátt og fyrr en varir skaðar annað og meira en kannske þær beinu reikningslegu upphæðir sem hér er um að ræða. Sú reglugerð, sem ég er hér að kynna fyrir hv. deild, er núv. ríkisstj. til skammar, því miður. Slíkt sem þetta ætti að vera fyrir neðan virðingu hennar, og ég vil vona að það séu mistök, sem stafi af því að menn geta ekki lesið alla þá pappíra sem á borð hjá þeim koma, að okkar menn og kommarnir tóku þátt í því að samþ. þetta. Það er ekki hægt að ætlast til að menn séu með fullri meðvitund allan sólarhringinn. Menn þurfa að sofa og annað slíkt. Ég hef ástæðu til að ætla að framsóknarmennirnir hafi platað þessa reglugerð inn á Alþb. og okkar menn hafi verið annars hugar við að leysa verðbólgumálin meðan á þessu stóð. Ég get skilið það að þeim verði á mistök í ríkisstj. Þessi ríkisstj. hefur ekki verið að gera mistök, en þetta eru ein mistök sem hún hefur gert, og þegar menn gera mistök, þá leiðrétta menn mistökin, breyta þessum reglum og reyna að skapa sér annars konar stöðu og annars konar ímynd en smásukkreglugerð af þessu tagi gefur almenna hugmynd um. Pukrið í þessu er óþolandi, að vera með reglum af þessu tagi að koma peningum í eigin vasa. Þetta er svo „simpilt“, þetta er svo lítilfjörlegt og lítilmótlegt. Þetta ætti að vera fyrir neðan virðingu hæstv. ríkisstj. eða a. m. k. hluta af henni. Ég sting upp á því að við rannsóknarþm., ég og hv. þm. Lúðvík Jósepsson sem báðir sitjum í fjh.- og viðskn., tökum okkur til í framhaldi af þessu máli og á vegum n., eins og verið er að gera í fleiri n. hér, og gerum úttekt á þessu bílasukki hjá ríkinu. Það eru góðir mannasiðir að byrja að hreinsa til heima hjá sér áður en hreinsað er til annars staðar. Við erum núna að hreinsa til í hæstv. ríkisstj. og hafa vil fyrir henni, og þegar við erum búnir að því, þá eigum við að fara víða, fara í Seðlabankann, fara í bankana, fara út um þjóðfélagið allt og hreinsa upp þá spillingu sem hér hefur vaðið uppi og eyðilagt alveg ótrúlega mikið, skapað vantraust á milli stjórnvalda og þegna, skapað vantraust á milli kerfisins og hinna sem fyrir utan það standa. Þessa hluti eigum við að byrja að hreinsa upp. Ég veit að hv. þm. Lúðvík Jósepsson er mér sammála um það. Hann er formaður í fjh.- og viðskn. og við eigum að gera hana að rannsóknarnefnd, fá þar upplýsingar, byrja á ríkisstj. sjálfri, heimta að fá að sjá hvort það sé búið að samþ. fleiri reglugerðir og þá um hvað og hvernig, hvort ríkisstj. er líka farin að lána til að viðhalda húsunum ráðherranna eða drottinn veit hvað. Þetta mál er óþolandi, og ég veit að deildarmenn eru mér sammála um það. Ég hef ástæðu til að ætla að þetta sé ekki fyrirboði um annað það sem kann að koma. Ég hef ástæðu til að ætla að hér hafi orðið á mistök, en ekki hitt, að þessi ríkisstj. sé í málum af þessu tagi orðin óþekkjanleg frá fyrri ríkisstj. Ég hef ástæðu til að ætla að það hafi orðið uppi fótur og fit í ríkisstj., þeir hafi meira og minna hlaupið til og afpantað bílana sem þeir voru búnir að panta sér eftir reglunum. Og ég hef ástæðu til að ætla að ríkisstj. skammist sín, og ríkisstj. sem skammast sín er þó betri en hin sem ekki kann að skammast sín. Og það held ég að sé þó allnokkur ávinningur af þessu máli. En það endar með því, ef svo heldur fram sem horfir, að þá verður þingflokkur Alþfl. að gera aðra samþykkt: að fá að hafa lögregluþjón til eftirlits á ríkisstjórnarfundum!



Herra forseti. Ég tek nú næstur til máls á eftir einum af stuðningsmönnum ríkisstj. og út af þessu máli sem hann gerði að umræðuefni. Ég vildi gera örlitla grein fyrir því. Ég vil þá fyrst segja það, að það voru allir ráðh. með fullri meðvitund þegar um þetta mál var rætt og þegar það var afgreitt í ríkisstj. Það var enginn einn ráðh. sem hafði frumkvæði í þessu efni frekar en annar. Ég tók það skýrt fram, þegar þessi mál voru rædd, vegna þess að menn hafa gert sér pólitískan mat úr þessum málum, að ég vildi ekki hafa neitt frumkvæði í þessu efni, og að það hafi verið eitthvert frumkvæði af hálfu Framsfl. og ráðh. Framsfl. í þessum málum er ekki rétt - og rétt skal vera rétt. Varðandi hitt atriðið sem hv. þm. minntist á, að hér hefði verið um launungarmál að ræða, þá vil ég geta þess, að ég var spurður að því í rn. hvort það væri búið að setja nýja reglugerð um bílamál ráðh. Ég sagði auðvitað eins og var. Og ég var spurður að því, - ég er ekki alveg viss um hvort það voru skilaboð frá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni eða einhverjum öðrum, - hvort þessar reglur væru leyndarmál. Ég svaraði því til strax, að þær væru ekkert leyndarmál, og átti þátt í því að senda þessar reglur til viðkomandi þm., þannig að hér var engin leynd á ferðinni og hefur aldrei verið hugsað sem nein leynd, ekki af neinum hæstv. ráðh., það fullyrði ég. Enda eru þetta opinber mál og sjálfsagt að ræða þau og ekkert við því að amast, ekkert við því að segja og á að ræða þau fyrir opnum tjöldum. Varðandi þessar reglur, þá eru þær nokkur breyting á því sem áður hefur verið. Ég held að þær reglur, sem gilt hafa til þessa, hafi verið settar einhvern tíma á áratugnum 1960–1970. Framsfl. var ekki í ríkisstj. á þeim áratug, það er ljóst, þannig að Framsfl. hefur enga sérstöðu í þessum málum umfram aðra flokka, enga sérstöðu og alveg ástæðulaust að vera að drótta því að Framsfl. Það er ekkert tilefni til þess og hefur held ég aldrei verið. Varðandi þessar reglur, sem hv. þm. gerði hér grein fyrir áðan, þá er gert ráð fyrir að um bifreiðamál ráðh. gildi tvenns konar reglur. Annars vegar sú regla, að ríkið leggi þeim til bifreið. Það er enginn ágreiningur um það og hefur held ég aldrei verið, og hv. þm. gerði ekki í sínu máli að ágreiningsefni að það væri eðlilegt að ráðherraembætti fylgdi bifreið. Ég hygg að allir hv. alþm. séu sammála um að það sé eðlilegt og sjálfsagt, enda hefur svo verið um áratugi. Það, sem um er að ræða samkv. þessum nýjum reglum, er að ríkissjóður leggi ráðh. til bifreið, kaupi bifreið, reki hana og leggi þeim hana til. Út af þessu urðu á sínum tíma verulegar deilur vegna þess að sagt var að þessar bifreiðar væru notaðar í einkaþágu. Það urðu umr. um það hér á Alþ. á sínum tíma, og ég hygg að það hafi leitt til þess að settar voru nýjar reglur um það, að ráðh. legðu embætti sínu til bifreið sjálfir með þeim hætti að felld væru niður aðflutningsgjöld af bifreiðunum. Nú er annar kosturinn þessi, að ríkið kaupi og reki ráðherrabíla. Hinn kosturinn er svo sá samkv. þessum nýju reglum, að ríkið semji við ráðh. um afnot af einkabifreiðum þeirra, ríkið greiði allan rekstrarkostnað bifreiðanna samkv. reikningum, en auk þess greiði það fyrningarfé, 10% á ári, sem reiknast af endurkaupsverði viðkomandi bifreiðar. Ráðh., sem kaupir bifreið, á kost á láni úr ríkissjóði allt að 3 millj. kr. með eðlilegum viðskiptakjörum. Varðandi þessa kosti tvo er fróðlegt að reyna að gera sér grein fyrir því, hvort er dýrara fyrir ríkið, hvort kostar meira fé fyrir almenning í landinu, að ríkið kaupi og reki bifreiðar eða ráðh. leggi til bifreiðar með þeim hætti sem hér er lagt til. Og það er auðveldur reikningur að reikna út, að það er ódýrara fyrir ríkið og ráðh. eiga sínar bifreiðar með þessum hætti og leggja þær til. Það er ódýrara. Ég geri ráð fyrir því, að bifreið, sem hér um ræðir, gæti kostað um 6 millj. kr. í kaupverði eins og nú háttar, hæfileg bifreið til þessara nota. Eðlilegir vextir af því fé eru - við skulum segja: 20%, 1200 þús. kr., og afskriftir, eftir því sem fróður maður hefur sagt mér, væru eðlilegar um 1millj., þannig að hér væri um að ræða útgjöld upp á 2.2 millj. kr. Það er gert ráð fyrir afskriftum sem mundu svara til 600 þús. kr. samkv. þessum reglum. Ráðh. mundu þá, ef þeir velja þann kostinn að eiga bifreiðina sjálfir, - nú skal ég ekkert segja um hvað ráðh. gera í því efni, þeir geta valið hér um, - ef þeir velja þann kostinn, þá sýnist mér fljótt á litið að þeir muni sjálfir greiða sem svarar 1 600 þús. kr. á ári í afskriftir og vexti af bifreið sem kostar 6 millj. Þar að auki greiða þeir að sjálfsögðu samkv. þessum nýju reglum líklega um 4 millj. kr. í aðflutningsgjöld sjálfir til ríkisins. Þegar þetta mál er skoðað, eins og öll önnur mál, þá er auðvitað hægt að líta á málin frá heildarsjónarmiði, og ég hygg að það mundi muna þó nokkru fyrir ríkið ef 9 ráðh. legðu til sína bíla samkv. þessum reglum, samanborið við það að ríkið keypti sams konar bifreiðar og þær væru reknar alfarið af ríkissjóði. Varðandi heimildir í þessu efni, þá er þess að geta, að sérstakur liður er á fjárl. varðandi bifreiðakostnað stjórnarráðsins og ráðh., þannig að heimildir í þessu efni eru vafalausar - alveg hiklaust vafalausar, bæði í sambandi við lán af þessu tagi og einnig í sambandi við kaup bifreiða sem ríkið kaupir án þess að það sé sérstaklega gerð grein fyrir því í fjárlagafrv. Ef ríkið keypti t. d. 9 bifreiðar, þá er vafalaust að það eru fullar heimildir til þess í fjárl. Þetta atriði hef ég rannsakað og vil að gefnu tilefni taka það fram. Nú vil ég ekki á neinn háu vera að skjóta mér undan ábyrgð í sambandi við þetta mál. En ég vil endurtaka það, að enginn einn ráðh. hafði frumkvæði eða gekk fram umfram aðra í þessum efnum. Ríkisstj. samþykkti þessar reglur. Þær eru svona. Þær eiga ekki að vera neitt leyndarmál, heldur eiga þær að ræðast, og það er ekkert við það að athuga þó að menn hafi skoðanir á þessu máli. Menn eru kannske ekki sammála um það, ég hef ekkert við það að athuga. En það hefur aldrei verið hugmyndin að hér væri um neins konar pukur að ræða af neinu tagi.



Herra forseti. N. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á l. nr. 30/1970, um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Hér er um að ræða að veita húsnæðismálastjórn heimild til þess að veita lán til byggingar vistheimila fyrir aldraða sem geta ekki lengur búið á eigin heimilum og þarfnast umönnunar án þess þó að hafa þörf fyrir sjúkrahúsvist. Húsnæðismálastjórn hefur nú heimild til þess að veita lán úr byggingarsjóði til byggingar leiguíbúða fyrir aldraða, en sú heimild nær ekki til byggingar slíkra vistheimila sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Raunin hefur orðið sú, að þeir, sem hafa notið þeirrar fyrirgreiðslu og aðstoðar sem heimildin um byggingu leiguíbúða fyrir aldraða hefur veitt, geta margir hverjir ekki annast sjálfir allt sitt heimilishald og þurfa nauðsynlega á að halda aðstoð og einhverri hjúkrun. Nærtækast er að búa þeim stað á slíkum vistheimilum sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þar sem þeim væri búin aðstaða til einhverrar umönnunar og jafnframt aðstaða til að bjarga sér að verulegu leyti sjálfir. Í þessum vistheimilum, sem hér um ræðir, yrðu ekki íbúðir, heldur herbergi með eldunaraðstöðu og því eiga þan ekki kost á lánum úr byggingarsjóði að óbreyttum lögum. Með samþykki slíkrar heimildar sem frv. gerir ráð fyrir gæfist kostur á að beina fjármagni jöfnum höndum til leiguíbúða fyrir aldraða og vistheimila, eftir því hvar þörfin væri brýnust hverju sinni. Því mælir félmn. með samþykkt þessa frv. og væntir að afgreiðslu málsins verði hraðað á þessu þingi. Stefán Valgeirsson skrifar undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til staðfestingar brbl. um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslenskrar krónu. Í frv. er fjallað um þau efnisatriði sem þarf að hrinda í framkvæmd vegna gengisfellingar. Þarna eru ákvæði um tollafgreiðslu, gjaldeyrisskil, gengismun og ráðstöfun gengismunar. Það eru í frv. ákvæði um gengismunarsjóð og hvað á að gera við þennan gengismun. Þingheimi mun sennilega vera kunnugt um að þegar hafa verið gefnar út reglugerðir um nánari framkvæmd á þessum brbl., svo sem lögin heimila að sjálfsögðu, og jafnvel hefur þegar reynt á framkvæmd laganna. Í fjh.- og viðskn. Nd. urðu nokkuð skiptar skoðanir um þetta frv., en meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ., en þó hafa einstakir nm. úr meiri hl. áskilið sér rétt til þess að flytja og fylgja brtt. Minni hl. hefur skilað séráliti. Þessir aðilar munu að sjálfsögðu gera grein fyrir máli sínu hér í umr. á eftir, en ég ítreka það, að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og hér hefur áður komið fram hefur orðið óeðlilegur dráttur á því að þetta mál kæmi til afgreiðslu hér í hv. þingdeild. Nál. minni hl. fjh.- og viðskn. er á þskj. 431. Álitið er mjög í samræmi við það sem kom fram í áliti fulltrúa Sjálfstfl. í hv. Ed. N. ræddi þetta mál á nokkrum fundum sínum. Við í minni hl., fulltrúar Sjálfstfl., getum ekki stutt frv. óbreytt. Þar eru einkum aths. gerðar við hæpna ráðstöfun fjár skv. b-lið 3. gr. frv. Við leggjum einnig áherslu á að það fjármagn, sem ætlað er til að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði, verði afgreitt í stjórn Fiskveiðasjóðs Íslands, enda er þar sérstök deild til að sinna því verkefni, deild sem stofnuð var 8. júní 1978. Þá teljum við einnig eðlilegt að það fjármagn, sem ætlað er til að hætta rekstri úreltra og gamalla skipa, verði afgreitt í gegnum Aldurslagasjóð fiskiskipa, sbr. lög um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, og eðlilegt að stjórn þess sjóðs fjalli endanlega um úthlutun þess fjármagns. Hér er sem sagt tekið á tveimur meginatriðum sem valda því, að við getum ekki stutt frv. óbreytt: í fyrsta lagi, að fjármagnið, sem ætlað er til að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði, fari um Fiskveiðasjóð, og í öðru lagi, að það fjármagn, sem ætlað er til að hætta rekstri úreltra og gamalla skipa, verði afgreitt í gegnum Aldurslagasjóðinn. Sá sjóður tók til starfa 1. júlí 1978 og kom í stað svonefndrar bráðafúadeildar, en í þeim sjóði voru þá um 300 millj. kr. Með ákvæðum reglugerðar frá 22. sept. 1978 er farið inn á alveg nýja braut og þar er sérstakur kafli um þessa úreldingarstyrki, III kafli reglugerðarinnar. Þar er t. d. ekki minnst á það, hvort styrkir verði einungis greiddir ef skip er eyðilagt, en slíkt ákvæði sýnist vera nauðsynlegt og þarfnast það varla frekari skýringar. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson og Kjartan Ólafsson, sem báðir eiga sæti í fjh.- og viðskn., hafa flutt brtt. sem ganga mjög ákveðið í þá átt til lagfæringar á frv. sem ég hef hér gert að umræðuefni. Mér sýnist þær till. sem sagt til bóta og lýsi stuðningi við þær, en ég ræði þær ekki frekar þar sem ekki hefur verið mælt fyrir þeim enn þá, en það verður gert hér á eftir. Þá hefur hv. þm. Matthías Bjarnason flutt brtt. sem ég lýsi stuðningi við, enda er ég þar meðflm., og fyrir þeirri till. verður einnig mælt hér á eftir. Það væri vissulega freistandi við þessa umr. að fara fram á upplýsingar um það, hverjar leiðir hafa verið farnar til þess að leysa hinn mikla vanda sem fiskvinnslustöðvar búa við og hafa reyndar búið við um alllangt skeið. Ég á þar að sjálfsögðu við hverjar aðrar ráðstafanir hafa verið gerðar en þær sem leiðir af gengisbreytingunni. Sérstaklega hefur vandi fiskvinnslunnar verið mikill í Reykjaneskjördæmi, eins og allir vita, og stór orð hafa verið uppi höfð á undanförnum misserum um það, að Reykjaneskjördæmi hafi verið sett hjá og sérstaklega þá í tíð fyrrv. ríkisstj. Þar hefur reyndar oftast verið ranglega farið með staðreyndir. Ég hef t. d. undir höndum úthlutun hagræðingarlána 1978, en skv. reglugerð sjútvrh. frá 13. apríl 1978 var úthlutað 353 millj. kr. og það fé afgreitt af Fiskveiðasjóði. Fyrirtæki í Reykjaneskjördæmi fengu þá 103.8 millj. af þessari upphæð eða um 29%. Önnur úthlutun hagræðingarlána fór fram skv. reglugerð frá 8. júní 1978, samtals 348.8 millj. og þar af til Reykjaneskjördæmis 208.2 millj. eða rúm 59%. Auk þessa veitti Framkvæmdasjóður sérstök lán á árinu 1977 og Byggðasjóður á árinu 1978, samtals að upphæð á annað hundrað millj. kr., til þess kjördæmis. Mér þykir rétt að þetta komi fram vegna sífelldra umr. um að fyrirtæki á þessu svæði hafi enga fyrirgreiðslu fengið á þessu tímabili. Ég get skotið því hér inn í, að ég las blaðaviðtal við forstjóra einnar fiskverkunarstöðvarinnar í s. l. mánuði þar sem segir m. a.: „Það hefur ekkert fengist gert fyrir þær fiskvinnslustöðvar sem eru á þessu svæði, því allir sjóðir hafa verið okkur lokaðir“. Síðan koma venjuleg svigurmæli í garð þm. kjördæmisins og síðar í sama viðtali segir sami maður: „Ég hef ekki haft aðgang að Byggðasjóði, bönkum eða Fiskveiðasjóði, en fékk í haust óvænt fyrirgreiðslu, hagræðingarlán, sem ég vonast til að fari langt til að ljúka verkinu“. Svona geta menn dottið í lukkupottinn. En þess er náttúrlega gætt að nefna engar tölur, en þær eru í þessu tilfelli þessar: 5.4 millj. í apríl og 17.4 millj. í september, eða samtals 22.8 millj. kr. Ég get ekki stillt mig um að nefna þetta dæmi til þess að sýna hversu mjög menn geta hallað réttu máli og að því er virðist án þess að skammast sín hið minnsta. Það væri vissulega fróðlegt að vita hvað hæstv. sjútvrh. hefur gert til þess að bæta hag fiskvinnslufyrirtækjanna, þó ekki væri nema í hans kjördæmi. Þar eru miklir erfiðleikar enn þá þrátt fyrir það sem gert var á s. l. ári og ég var hér að upplýsa. Það væri sem sagt fróðlegt að vita hvað er fyrirhugað að gera í þessum efnum og sérstaklega langar mig að vita hvað hefur verið gert til þess að breyta skuldum þessara fyrirtækja í lengri lán. Þar var einnig verulegt átak gert á síðasta kjörtímabili, þótt ég hafi ekki þær tölur nú undir höndum. Mér er að vísu kunnugt um að nú stendur yfir afgreiðsla á tilteknum aðgerðum í þessum efnum. Ég held að ég viti það rétt, að Fiskveiðasjóður hefur afgreitt lán úr gengismunarsjóði nú alveg nýlega, svokölluð hagræðingarlán, og að fyrir liggi till. um hvernig vandanum verði deilt niður á Byggðasjóð, á viðskiptabanka og sveitarfélög. En spurning er, hvort líklegt sé að þær fyrirhuguðu aðgerðir og þær, sem kunna að hafa verið gerðar, séu fullnægjandi eða hvort þær geri kannske ekki betur en að duga fyrir þeim auknu sköttum og álögum sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur lagt á atvinnureksturinn í landinu yfirleitt. Nóg um þetta í bili. Minni hl. lýsir sem sagt stuðningi við fram komnar brtt. Það fer svo eftir afgreiðslu þeirra till. hverja afstöðu við tökum til frv. í heild. En ég tek þó fram, að við erum samþykkir ráðstöfun 50% gengismunar til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins úr því að sú leið er enn farin að láta ekki gengismun ganga óskertan beint til útflytjenda.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í þessum umr. hefur þetta mál legið alllengi hjá fjh.- og viðskn. og í rauninni hefur það dregist allt of lengi að taka málið hér til endanlegrar afgreiðslu. Hér er um að ræða staðfestingu á brbl., og í rauninni er mikil þörf á að þetta mál fái hér endanlega afgreiðslu. Hér er vissulega um stórt mál að ræða og mál af þeirri tegund sem ég tel fyllilega eðlilegt, að þm. staldri við og íhugi og athugi vel hvað í felst. Í meginatriðum er hér um það að ræða, að á venjulegan hátt var ákveðið að svonefndum gengishagnaði, sem fram kom við gengislækkun sem gerð var í upphafi núv. stjórnarsamstarfs, skyldi ráðstafað á tiltekinn háu, eins og sagði í þeim brbl. sem hér er verið að staðfesta. Hvað er um mikið fjármagn að ræða sem fellur til með þessum sérstaka hætti? Eftir upplýsingum, sem n. fékk frá Seðlabankanum sem hefur með framkvæmd þessa máls að gera skv. lögum, telur hann að þessi svonefndi gengishagnaður í þessu tilfelli sé upp á rúmlega 7.5 milljarða kr. Nokkrum hluta, en litlum, af þessari heildarfjárhæð verður varið skv. ákvæðum þessara laga til þess að greiða þeim sem eiga þarna í rauninni inni óumdeilanlega, þ. e. a. s. í sambandi við kostnað sem á þessar afurðir fellur eftir að hið nýja gengi er upp komið, eins og þar sem er um breyttan flutningskostnað að ræða og önnur gjöld sem þá verða til, svo að það, sem verður endanlega til skiptanna, verður nokkru minna en þetta, en þó örugglega yfir 7 milljarða króna. Hvað þýðir þetta í raun og veru? Þetta þýðir það, þó það sé ekki nú í fyrsta skipti sem það er gert, að hér er verið með gengislækkun að færa til fjármuni í mjög ríkum mæli. Gengislækkunin er gerð, eins og allajafna er sagt, til stuðnings þeim sem flytja framleiðslu sína á erlendan markað, eins og sjávarútvegurinn. En um leið og þessi stuðningur er veittur í formi gengislækkunar er tekin af þessari atvinnugrein fjárhæð sem því nemur sem ég hef verið að gera grein fyrir. Það skiptir því auðvitað höfuðmáli, hvernig á að ráðstafa þessum fjármunum sem þannig eru teknir úr umferð og lagðir í sérstakan sjóð. Með þeim brbl., sem hér eru til staðfestingar, er gert ráð fyrir að í stórum dráttum verði þannig farið með þessa fjármuni, að u. þ. b. helmingur fjármagnsins eigi að renna í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Ég tel fyrir mitt leyti að sú ráðstöfun sé mjög eðlileg við þær aðstæður sem við búum við, og það má vissulega segja að sá helmingur, sem þannig rennur í Verðjöfnunarsjóð, sé áfram í höndum þeirra sem hér áttu hlut að máli. Hann er áfram í höndum fiskframleiðendanna allra. Það á sem sagt eftir að koma til þess, að þessu fjármagni verði eftir settum reglum úthlutað úr þeim sjóði í þágu framleiðslunnar síðar. Af því er ráðstöfun á þessum helmingi fullkomlega eðlileg að mínum dómi. Síðan er gert ráð fyrir því í þessum lögum, ef tekin eru aðalatriðin, að hinum helmingnum sé skipt í tvennt. Einn fjórði hluti af heildarupphæðinni á að renna í sérstaka deild hjá Fiskveiðasjóði, sem síðan á að standa undir hagræðingarlánum í fiskvinnslunni. Annar fjórði hluti af heildarfjárhæðinni á að renna líka til Fiskveiðasjóðs, sem síðan á að úthluta þeirri fjárhæð til þeirra fiskiskipaeigenda sem hafa orðið fyrir áföllum eða tapað í íslenskum krónum mælt við gengislækkunina af því að hin erlendu lán, sem á skipunum hvíldu, hafa hækkað í verði. Þessi ráðstöfun er svo sem þekkt áður hjá okkur, að hafa þennan hátt á. En þá er eðlilegt að um það sé spurt: Hvernig er þessum málum þá í rauninni varið? Skv. upplýsingum frá Fiskveiðasjóði stóðu mál þannig þegar þessi lög voru sett, að fiskiskipalán, sem um gilda gengisákvæði og urðu því fyrir gengistapi, - fiskiskipalán hjá Fiskveiðasjóði og öðrum sjóðum sem lánuðu með gengistryggingu út á fiskiskipin, sú heildarfjárhæð nam um þetta leyti 51.5 milljörðum kr. Það er þá auðvitað augljóst mál, að þegar um er að ræða 15% gengislækkun hafa þessir aðilar orðið fyrir æðimiklu tapi, og það, sem ætlað er með þessu ákvæði laganna að bæta þeim eða endurgreiða þeim, er aðeins lítill hluti af því gengistapi sem þeir hafa orðið fyrir. Hafði verið áætlað að í hlut þessarar deildar hjá Fiskveiðasjóði, sem á að létta byrðar þeirra sem skulduðu lán erlendis á fiskiskipum sínum, mundu renna 1 250 millj. kr. - 1 milljarður 250 millj. kr. Sú fjárhæð verður nokkru hærri. En Fiskveiðasjóður hafði reiknað út að bæturnar til þessara aðila af skuldum þeirra næmu 2.4% af höfuðstólnum. Ef hins vegar öll lán hjá Fiskveiðasjóði, sem eru gengistryggð, - því hér er talsvert um það að fasteignalán í sambandi t. d. við byggingu frystihúsa eða fiskverkunarstöðva séu einnig gengistryggð, - ef öll gengistryggðu lánin hjá Fiskveiðasjóði eru tekin nemur þessi greiðsla ekki nema 1.44% af þessum höfuðstól. Ég vek athygli manna á því, að hér er um bætur að ræða sem aðeins eru að litlum hluta upp í það tjón sem menn hafa orðið fyrir. 



Herra forseti. Meiri hl. félmn. hefur skilað nál. því er hér liggur fyrir á þskj. 350 um Framkvæmdasjóð öryrkja og flytur brtt. við frv. á sérstöku þskj., 351. Nm. félmn., sem undir nál. skrifa, mæla með samþykkt frv. með þeim brtt. sem ég mun gera nánar grein fyrir. Stefán Valgeirsson gerir væntanlega grein fyrir afstöðu sinni í umr. hér um málið. Félmn. fjallaði mjög ítarlega um frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja og hélt um það 7 fundi. M. a. voru fengnir á fund n. ráðuneytisstjórar þriggja rn., heilbr.- og trmrn., félmrn. og menntmrn., auk þess sem leitað var umsagnar fjölmargra aðila um málið. Allir umsagnaraðilar voru sammála um nauðsyn þess að stórátak þyrfti að gera í málefnum öryrkja almennt og að kennslumál þroskaheftra hefðu dregist verulega aftur úr og enn langt í land að þeir sætu við sama borð og aðrir í því efni. Þó skoðanir væru skiptar um tekjuhlið sjóðsins og sú skoðun almenn að kennslumál þroskaheftra ætti að fjármagna beint á fjárl. eins og kennslu annarra í landinu, þá var það yfirleitt einróma álit að þar sem þetta hefði ekki verið fjármagnað eins og lóg gera ráð fyrir um sérkennslu og Alþingi ekki staðið við skuldbindingar í því efni, þá væri nauðsyn á að fjármagna slíkt tímabundið eftir öðrum leiðum, eins og í gegnum slíkan sjóð, þar sem ekki væri fyrirsjáanleg nein trygging fyrir því að þetta yrði fjármagnað eftir þeim leiðum sem lög um sérkennslu gera ráð fyrir. Slíkur sjóður gæti verið tímabundin lyftistöng til að koma kennslumálum þroskaheftra á sambærilegt stig og kennslu annarra. Ég vil ítreka það hér, að ef reglugerð um sérkennslu og 51. og 52. gr. grunnskólalaga ættu að standast, sem gera ráð fyrir að sérkennsla verði komin í viðunandi horf á árinu 1984, þá þyrfti um 600 millj. kr. á núgildandi verðlagi á fjárl. fram til ársloka 1984 til að sú áætlun stæðist, en sáralítið hefur verið veitt á fjárl. til þessara mála síðan lögin voru samþykkt 1974. N. fékk ýmsar ábendingar frá umsagnaraðilum og fulltrúum rn. sem hún hefur tekið tillit til og gert brtt. við frv. sem ég mun í örstuttu máli gera grein fyrir. Varðandi þá breytingu, er um getur í 1. lið á þskj., að c-liður 3. gr. frv. falli niður, lýstu flestir nm. sig andsnúna því ákvæði varðandi tekjuhlið sjóðsins er gerir ráð fyrir gjaldi af verði allra seldra aðgöngumiða. Sú andstaða byggðist m. a. á því, að hér væri um tekjustofn að ræða sem Félagsheimilasjóður hefði tekjur af og gæti þetta haft þau áhrif að rýra tekjumöguleika hans. Ég sem flm. þessa frv. lagði áherslu á að halda þessu ákvæði, þar sem hér er um mjög vægt gjald að ræða og ég álit vandamálið stórt og brýnt og þetta sé vandamál sem flestir eigi að geta sameinast um að gera sameiginlegt átak í að leysa. Þeir, sem ekki neyta áfengis eða tóbaks, gætu tekið þátt í því með vægu gjaldi á selda aðgöngumiða. Með tilliti til þess, að ekki náðist samkomulag um það í n., og til þess að freista þess að ná sem víðtækastri samstöðu um þetta mál bæði í n. og hjá hv. þdm., get ég eftir atvikum, þó með semingi sé, fallist á að þetta ákvæði tekjuöflunarinnar falli brott. Varðandi brtt. við 4. gr. frv. kom það fram í umsögn fjmrn., að það gagnrýndi að hér væri um kostnaðarauka fyrir ríkissjóð að ræða, þar sem ráð væri fyrir gert að kostnaður vegna starfrækslu sjóðsins greiddist úr ríkissjóði. Nm. þótti rétt að taka tillit til þess og gera till. um að kostnaður við starfrækslu sjóðsins greiðist af tekjum hans. Sú skoðun kom m. a. fram, að vald sjóðsstjórnar væri óeðlilega mikið og rétt væri að ákvarðanir um fjármögnun byggingarframkvæmda væru endanlega háðar samþykki viðkomandi ráðh. Með tilliti til þess m. a., að ráð er fyrir gert í lögum um endurhæfingu, nr. 27/1970, að ráðh. veiti leyfi til að koma á fót endurhæfingarstöð og vinnustöð fyrir öryrkja og einnig þar sem rekstur sjóðsins verði undir umsjón félmrn., þá voru nm. sammála um að gera eftirfarandi brtt. við 5. gr. „Aftan við b-lið komi: Ákvörðun sjóðsstjórnar um fjármögnun byggingarframkvæmda er þó endanlega háð samþykki viðkomandi ráðh., sbr. 52. gr. laga nr. 63/1974 og 5. gr. laga nr. 27/l 970“. 4. brtt. er um nýja grein á eftir 15. gr, svo hljóðandi: „Lög þessi skulu endurskoðuð að 6 árum liðnum frá gildistöku þeirra“. Ekki þótti óeðlilegt að inn kæmi þetta endurskoðunarákvæði með tilliti til þess að meta hvað þá hefði áunnist og áframhaldandi nauðsyn tekjustofnsins. Við 6 ár var miðað vegna þess, að miðað við tekjuöflunarmöguleika sjóðsins gætu kennslumál þroskaheftra e. t. v. verið komin í viðunandi horf á þeim tíma, og einnig með tilliti til, að áætlun í reglugerð um sérkennslu gerir ráð fyrir svipuðum tekjum til fjármögnunar 1984 og sjóðnum eru ætlaðar. Hér gæti því verið um tímabundinn sjóð að ræða, og því er hér um nauðsynlegt ákvæði að ræða ef sýnt væri að 6 árum liðnum að kennslumál þroskaheftra væru komin í viðunandi horf og gætu eftir það fjármagnast með eðlilegum hætti á fjárl. eins og önnur kennsla í landinu. Ég vil að lokum enn og aftur undirstrika þá brýnu nauðsyn sem er á að leysa með skjótum hætti það vandamál og verkefni sem þessum sjóði er ætlað. Tímabundinn sjóður til örfárra ára gæti orðið mikil lyftistöng fyrir þetta brýna réttlætismál. Ég vil í því sambandi minna hv. þdm. á þá staðreynd, að á þessu barnaári eru rúmlega 1000 börn bæði þroskaheft og þurfa á einhvern hátt á sérkennslu að halda, en fá ekki sökum þess að þessi verkefni hafa verið látin sitja á hakanum. Ég vil einnig minna á það, að þó benda megi á ýmis vanrækt verkefni á þessu barnaári er varða hag og aðbúnað heilbrigðra barna sem nauðsynlegt er að koma í betra horf, þá held ég að engin börn búi við eins skert kjör, eins slæman aðbúnað og eins lítil mannréttindi og þroskaheft börn. Ég held að ekki væri hægt að leggja fram verðugri skref á alþjóðaári barnsins en að gera átak til umbóta á aðbúnaði og högum þessara barna. Aðbúnaður öryrkja og atvinnuöryggi er einnig mjög takmarkað og bágborið, bæði hvað snertir möguleika til starfsþjálfunar og verkmenntunar til að komast á hinn almenna vinnumarkað og einnig nauðsyn á uppbyggingu verndaðra vinnustaða þegar skýrslur sýna að þörf er á vernduðum vinnustöðum fyrir um 1000 manns. Ég get vel fallist á að réttast og eðlilegast væri að fjármögnun þeirra verkefna, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, færi fram á fjárl. eins og t. d. sérkennsla. En ég undirstrika og legg áherslu á að fjárframlög til þessara verkefna hafa verið svo takmörkuð að þau nægja hvergi til að standa undir þeim fjárskuldbindingum sem Alþ. tók á sig og samþykkti með grunnskólalögunum frá 1974, það er staðreynd sem við verðum að horfast í augu við og getum ekki gengið fram hjá. Það þarf um 600 millj. á ári á núgildandi.verðlagi til að koma sérkennslumálum í gott horf fyrir 1984, eins og ráð er fyrir gert í lögum, og það er skuldbinding sem Alþ. gerði 1974 og verður að standa við, svo brýnt er vandamálið. Fjárlög 1977 með 60 millj. kr. framlagi til sérkennslumála og fjárlög 1978 með 60 millj. kr. framlagi, sem síðan var skorið niður um 20 millj. á s. l. ári, gefa enga vísbendingu um að við þá skuldbindingu verði staðið. Frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja tryggir að við þetta verði staðið, þótt það sé ekki eftir þeim leiðum sem ráð er fyrir gert í grunnskólalögunum. Hér er bent á ákveðna tekjuöflunarleið sem ekki hafi bein áhrif á fjárl. Hér er aðeins um aukatekjur að ræða sem renna til þessara verkefna og í reynd þyrfti aðeins að vera tímabundið. Ég vil ekki að óreyndu trúa því, að það ætti að þurfa að vefjast fyrir hv. þdm. að standa að því að samþykkja slíkt réttlætismál. Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. mælir meiri hl. hv. félmn. með samþykkt frv. Vænti ég þess fastlega, að hv. þdm. sjái hvað hér er um brýnt hagsmunamál öryrkja að ræða og nauðsynina á slíkum tekjustofni meðan ekki er sýnt að málefni þeirra komist í betra horf með öðrum hætti, þar sem Alþ. hefur ekki staðið við þær skuldbindingar sem það gerði með samþykkt grunnskólalaganna um fjármögnun og framkvæmd þessara mála sem snýr að þroskaheftum. Ég vil að lokum geta þess, að þetta frv. var lagt fram í upphafi þings, í október, og hefur því tekið alllangan tíma að afgreiða það í þessari hv. d. Ég vil því leggja áherslu á það, að ef hv. þdm. veita þessu máli stuðning nú við þessa umr., þá verði lögð áhersla á að hraða afgreiðslu þess, ef von á að vera til þess að það geti orðið að lögum á þessu þingi.



Herra forseti. Eins og kemur fram í nál. á þskj. 350 skrifaði.ég ekki undir nál. Það byggist á því, að ég var búinn að ræða um það við hæstv. félmrh. og trmrh. að ríkisstj. tæki afstöðu til þessa málefnis. Það er dálítið óvenjulegt, a. m. k. nú í seinni tíð, að frv., sem felur í sér verulega skattlagningu, fari í gegn á Alþingi öðruvísi en ríkisstj. taki afstöðu til málsins, enda var vilji hæstv. ráðh. að gera það og fyrirvari minn byggist á þessu fyrst og fremst. Annað mál er það, að í frv. um stjórn efnahagsmála er gert ráð fyrir því og hefur áður verið rætt á þessu þingi að hverfa frá að hafa markaða tekjustofna, heldur að Alþ. hverju sinni eða fjvn. ákvarði hvernig eigi að skipta þeim fjármunum sem þjóðfélagið hefur á hverjum tíma til framkvæmda. Hefur verið sterk krafa um að þessi leið yrði a. m. k. athuguð og jafnvel farin. Ég er ekki sammála því að það eigi að fara þessa leið nema breyta þá til. Ég held að það sé rétt leið, að það sé ákveðið t. d. í sambandi við vissa fjárfestingarsjóði og jafnvel ákveðin verkefni, að það séu markaðir tekjustofnar. En það er dálítil þversögn í því, að á sama tíma sem er verið að endurskoða þetta, jafnvel þó að málefnið sé mjög gott, þá sé ástæða til að stíga slíkt skref sem hér um ræðir. Það eru nefnilega ekki smávegis fjármunir sem þarna er fjallað um. Í annan stað er það, að hér hef ég fyrir framan mig fundargerð fulltrúafundar sem Landssamtökin Þroskahjálp héldu nú 20. jan. Skýrt var frá því á þessum fundi, að það hafi verið n. að störfum sem hafi samið frv. eða drög að frv. í sambandi við aðstoð við þroskahefta, og það kemur hér fram að samtökin telja málefnum sínum best borgið á þann veg að þetta frv. verði lögfest. Þessi fundargerð hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Landssamtökin Þroskahjálp tjá sig í grundvallaratriðum ósammála þeirri tekjuöflunarleið, sem frv. til l. um Framkvæmdasjóð öryrkja gerir ráð fyrir, þar sem það hlýtur að teljast eðlilegt að fjármögnun þeirra framkvæmda, sem um ræðir í frv., fari fram á þeim sama grundvelli og aðstoð við aðra þegna samfélagsins, þ. e. a. s. með beinum framlögum á fjárlögum“. Nú vil ég í sambandi við þetta mál, þar sem það er komið hér á dagskrá, leyfa mér að spyrja hæstv. félmrh. að því, hvort þetta málefni hafi verið rætt á ríkisstjórnarfundum, og enn fremur, - ég hef ekki séð þetta frv. sem ég var að minnast á og nefnd hefur samið og hlýtur að vera ætlast til að verði lagt fram hér, - hvort ráðh. muni leggja þetta frv. fram á þessu þingi og hvort í því felist hvernig eigi að standa að þessum málum. Ég held að við þurfum að fá að vita þetta áður en við tökum afstöðu til svona frv. Málefnið er mjög gott og aðkallandi að leysa, en slík mál eru mörg í okkar þjóðfélagi og þess vegna þarf að kanna bæði þetta mál og ýmis önnur betur en mér virðist að hafi verið gert.



Herra forseti. Með frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr., um Framkvæmdasjóð öryrkja, er hreyft merku máli hvað snertir málefni öryrkja. Hitt er annað atriði þessa máls, hvort það er rétt að fara inn á þá braut sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég tók til máls þegar þetta frv. var hér til 1. umr. snemma á þessu þingi og dró þar mjög í efa að það ætti að fara þessa leið. Það þýðir ekki að ég sé á móti því eða hafi minni áhuga en hv. flm. þessa frv. á því að sinna málefnum öryrkja og þá alveg sérstaklega með sérkennslu þeirra og endurhæfingu. En ef það á að vera afsökun fyrir því, ef skorin eru niður framlög til þátta sem lögum samkv, á að sinna, eins og t. d. sérkennslu þroskaheftra, þá fer ekki á milli mála, að fleiri aðilar hljóta að koma og segja. Í fjárl. var ekki gert ráð fyrir að mín stofnun, mitt mikilvæga hlutverk fái nóg fjármagn til að sinna tilteknum atriðum. Þá verðum við að flytja sérstakt frv. um stofnun fleiri sjóða til að sinna þessum verkefnum. Ég spyr: Hvar endar þá afgreiðsla fjárl. á mörgum sviðum? En sérstaklega finnst mér línur hafa skýrst síðan flm. þessa frv. fylgdi því úr hlaði, en það gerir frv. það sem hefur verið lagt hér fram og er nú fyrir fjh.- og viðskn. Ed., um stjórn efnahagsmála o. fl., og er flutt af hæstv. forsrh. Í 8. gr. þess frv. segir: „Fyrir árslok 1979 skulu ákvæði í lögum, sem kveða á um skyldu ríkissjóðs til fjárframlag,a til sjóða og einstakra verkefna með föstum reglubundnum hætti, tekin til endurskoðunar og það kannað, að hve miklu leyti fjárframlög til þessara þarfa verða framvegis ákveðin með fjárl. ár hvert, og í áætlun með fjárlagafrv. næstu þrjú árin eftir lok hvers fjárlagaárs, sbr. 7. gr. Við endurskoðun þessa skal höfð sérstök hliðsjón af stöðu og verkefnum einstakra sjóða, m. a. með tilliti til félagslegra markmiða. Samráð skal haft við hagsmunaaðila. Endurskoðun þessi skal jafnframt taka til ákvæða í lögum, er kveða á um mörkun einstakra tekjustofna til sjóða og verkefna“. Þessu frv. fylgir svo fskj. þar sem er skrá yfir framlög og markaða tekjustofna sem vísað er til í 8. gr. þessa frv. Meðal þess, sem þar er vísað til, eru jarðasjóður, Stofnlánadeild landbúnaðarins, Fiskveiðasjóður, Byggingarsjóður verkamanna, Lánasjóður sveitarfélaga, Bjargráðasjóður, jarðræktarframlög, Atvinnuleysistryggingasjóður, Hafnabótasjóður, Iðnrekstrarsjóður, Byggingarsjóður ríkisins, Byggðasjóður, til framræslu, uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, búfjárrækt, Kirkjubyggingasjóður, Kirkjugarðssjóður, eftirlaun aldraðra í stéttarfélögum, Ferðamálasjóður, Iðnlánasjóður, Styrktarsjóður vangefinna og tekjur hinna ýmsu rannsóknastofnana og til framkvæmdar skipulagsmála. Meira að segja Styrktarsjóður vangefinna er tekinn hér með og ákveður þó Alþ. ekki framlög til hans nema eitt ár í einu. Þetta kemur mér því mjög spánskt fyrir sjónir, þegar vitað er að þetta frv. um efnahagsmál er alveg sérstakt helgiplagg hjá Alþfl., þar sem talsmenn þess flokks hafa marglýst yfir hér í umr. og þá sérstaklega utandagskrárumr. að þeir væru ekki til viðræðna um neinar breytingar hér á og hafa talið þýðingarmikið að Alþingi og ríkisstj. hefðu í hendi sér, hvernig ráðstafað væri þessum tekjustofnum, og gætu breytt þeim frá ári til árs. Hvernig stendur þá á því að þessi flokkur, sem hv. flm. er í, vill að þetta eina mál sé tekið undan? Er þetta ekki í algerri mótsögn við það sem flokkur þessa þm. heldur fram? Ef flokkurinn heldur því fram, að það eigi að efla markaða tekjustofna, þá gæti ég skilið þetta. Eða er bara verið að reyna að flytja mál og eigna sér það? Þetta er framfaramál, mál sem er viðkvæmt og menn vilja gjarnan leggja lið. Ég held að það hefði verið besta liðsemdin við þetta mál við afgreiðslu fjárl. að sýna að fyrir þessum málefnum væri vel séð með fjárframlögum lögum samkvæmt. Ég get ekki séð það og fundið að það sé réttmætt að taka þetta eina málefni út úr og stofna sérstakan nýjan sjóð. Þær tekjur sjóðsins, sem hér er um að ræða, eru tappagjald af áfengi, sem á að hækka útsöluverð áfengis um 200 kr. hverja heilflösku af sterku víni og 100 kr. hálfflösku, en 100 kr. heilflösku af léttu víni, og sömuleiðis á að hækka útsöluverð tóbaks um 20 kr. hvern vindlingapakka 2 kr. hvern vindil og 20 kr. reyktóbak. Nú vita allir menn að tekjur af áfengis- og tóbaksverslun hafa runnið til ríkissjóðs hverju sinni, og það hefur verið mat fjmrh. á hverjum tíma, hvaða verðlag ætti að vera á þessum vörum til þess að ríkissjóður fái sínar tekjur. Ég tel að með þessu, að marka hluta af útsöluverði tóbaks og áfengis, sé verið að stýfa tekjur ríkissjóðs um sömu upphæð. Með því að samþykkja þetta frv. er um leið verið að lækka ríkistekjur sem þessari upphæð nemur. Hvar á þá að taka þær ríkistekjur? Á að leggja á einhvern nýjan skatt til þess að ná endum saman við afgreiðslu fjárlaga? Ég sé að n. hefur nú fellt niður c-lið þessarar 3. gr., þ. e. að leggja 20 kr. styrktargjald ofan á verð allra seldra aðgöngumiða í landinu, og flm. sagðist geta eftir atvikum fallist á það, en þó með semingi. Það hefur oft komið fyrir að flm. mála hafa lagt meira upp úr því að koma málum sínum fram en það þó að menn vilji ekki leggja því lið að leggja jafnalmenna skatta á allt skemmtana- og félagslíf í landinu og lagt er til með þessu frv. Ég fyrir mitt leyti vil ekki styðja þetta frv. af þeirri ástæðu, að ég tel að það sé skylda ríkisvaldsins að sjá um bæði þau hlutverk, sem þessu frv. er ætlað að gegna, sérkennslu og endurhæfingu, og það sé engin ástæða til að stofna sérstakan sjóð með sérstakri stjórn fyrir þetta. En ég get ósköp vel skilið að menn leggi máli sem þessu lið ef þeir telja að það sé betur gert með þessum hætti en að berjast fyrir því að fá tilskilin nauðsynleg framlög á fjárl. En mér er óskiljanleg afstaða Alþfl. til þessa máls, þegar ég lít á þær yfirlýsingar sem þessi flokkur hefur gefið varðandi efnahagsmálafrv. og sérstaklega með tilliti til 8. gr. Ég vil því spyrja hæstv. félmrh. að því, hvernig honum finnist þetta fara saman, að stýfa alla þessa mörkuðu tekjustofna í efnahagsfrv., en jafnhliða að stofna nýjan sjóð með mörkuðum tekjustofnum. Finnst honum vera svo miklu fjármagni varið t. d. til Styrktarsjóðs vangefinna að hann telji sjálfsagt að takmarka þar framlög? Telur hann að það sé búið að gera þar nóg, eða telur hann að það sé búið að gera þar mun meira en í samræmi við það hlutverk, sem þessu frv. er ætlað að gegna? Ég vildi mjög gjarnan fá álit hans á því. Og það er eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði áðan, að ég tel að það væri líka athugandi að spyrja um hvaða afstöðu ríkisstj. í heild hefur til þessa máls, því að þetta er algerlega gegn þeirri stefnu sem hún hefur markað eða a. m. k. sá hluti hennar sem stendur að þessu efnahagsmálafrv. Það hefur yfirleitt verið hafður sá háttur á, þegar um stórmál er að ræða sem skipta hundruðum milljóna eða milli 700 og 800 millj., eins og þetta frv., að ríkisstj. taki afstöðu til þess og marki þar sína stefnu og sitt viðhorf. Ég hefði talið að hæstv. fjmrh., sem stjórnar Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, hefði þurft að vera viðstaddur umr. þessa máls, svo að við fengjum að vita hvort hann telur að þetta hafi ekkert að segja fyrir ríkissjóð og þá á hvern hátt eigi að bæta þar um.



Herra forseti. Meginmarkmið þess frv., sem hér er til umr., gengur út á það að tryggja tekjustofna til að standa undir kostnaði sem ráð er fyrir gert í ýmsum öðrum lögum sem Alþ. hefur samþ., en Alþ. hefur hingað til skotið sér undan að útvega. Ég held að allir þm. séu sammála um nauðsyn þess sem nota á peningana til. Hins vegar eru menn ekki sammála um tekjuöflunarleið frv. Hv. 5. þm. Norðurl. e. ræddi um það, að tekjuöflunarleiðin gengi þvert á hugmyndir efnahagsmálafrv. um markaða tekjustofna. Ég held að enginn og alls ekki Alþfl.-menn hafi gert ráð fyrir því að leggja niður markaða tekjustofna til félagslega þýðingarmikilla mála, því að reynslan hefur því miður sýnt, að þegar það er gert, - og er þá hægt að benda á Styrktarsjóð vangefinna, Gæsluvistarsjóð og ýmsa fleiri sjóði, - þá hafa þeir drabbast niður í ekki neitt. Hv. 1. þm. Vestf. taldi upp ýmsa sjóði sem hann vill meina að Alþfl.-menn hafi lagt til að yrðu felldir niður sem slíkir með markaða tekjustofna. Þetta er ekki rétt. Þessir sjóðir voru aldrei í frv. Alþfl. sem var undanfari þess frv. sem nú er verið að ræða um hér í þinginu. Þeir voru þar aldrei. Þeir voru aftur á móti teknir upp í grg. þess frv., sem hér er til umr., og þá aðeins til upplýsinga um það, um hvaða sjóði gæti verið að ræða. Það hefur aldrei verið vilji eins eða neins í Alþfl. og ekki heldur í öðrum stjórnarflokkum að leggja niður markaða tekjustofna sem gengju til félagslegra nota.  Hv. 5. þm. Norðurl. e. spurði, hvort þetta frv. hafi verið rætt í ríkisstj. Svo er ekki nema þá afskaplega lauslega, alls ekki efnislega. Þá spurði sami hv. þm. hvort væntanlegt væri frv. um þroskahefta. Það er rétt, það er væntanlegt frv. um þroskahefta og það er nú til athugunar í ríkisstj. og verður væntanlega lagt fyrir Alþ. innan skamms og vonandi samþ. sem lög frá Alþ. fyrir þinglok. Í því frv. er málið nálgast frá talsvert mikið annarri hlið en gert er með því frv. sem hér er til umr. Þar er ekkert minnst á hvernig eigi að afla fjárins. Þar eru að vísu ákvæði um kostnaðarskipti milli ríkis og sveitarfélaga. Málin eru þar tekin frá allt annarri hlið, þannig að að mínu mati mega þessi frv. bæði fara í gegn samtímis og styðja raunverulega hvort annað. Það er ekkert í því frv., sem skemmir fyrir þessu, og ekkert í þessu, sem skemmir fyrir hinu frv. Herra forseti. Ég legg til að það frv., sem hér er til umr., verði samþ. til 3. umr. Fyrir þá umr. geta menn þá komið með brtt. varðandi tekjuöflunina ef þeim þykir það nauðsynlegt.



Herra forseti. Það er gott og nauðsynlegt að aðstoða öryrkja í þessu þjóðfélagi. Þar er brýn þörf. Málefnum þeirra hefur ekki verið sinnt sem skyldi og þar er vissulega verk að vinna. Hitt er aftur spurning, hvernig á að vinna þetta verk. Þetta mál, sem hér er til umr., frv. til l. um Framkvæmdasjóð öryrkja á þskj. 22, hefur hlotið mjög ítarlega meðferð í n. Ég var því miður fjarstaddur lokaafgreiðslu málsins í n., en vil þó láta skoðun mína koma í ljós við þessa umr. Vegna ummæla hv. 1. þm. Vestf., Matthíasar Bjarnasonar, hér áðan, þar sem hann saknaði hæstv. fjmrh. við þessa umr., vil ég leyfa mér að lesa stuttan kafla úr umsögn sem fjmrn. sendi félmn. Nd. Alþingis. Það, sem ég ætla að lesa, hljóðar svo, með leyfi forseta: „Að því er varðar tekjuöflunarleiðir frv. tekur rn. fram eftirfarandi: Á síðari árum hefur margoft verið bent á ókosti þess að marka tekjustofna til ákveðinna framkvæmda eða starfsemi. Mörkun tekjustofna hefur óhjákvæmilega í för með sér að fjárl. verða gerð óvirkari til þess að jafna niður því fjármagni sem tök eru á að afla í þeim tilgangi að fullnægja nauðsynlegum þörfum. Þá skal og á það bent, að þó skynsamlegt samræmi sé á milli þeirra þarfa, sem mörkuðum tekjustofni er ætlað að fullnægja, og teknanna af tekjustofninum er engan veginn víst að þetta samræmi haldist um alla framtíð, ef gjaldstofninn er ekki beinlínis mælikvarði á þá þjónustu sem veitt er fyrir féð. Með þetta atriði í huga er hætt við að handahófskennd mismunun milli viðfangsefna þeirra, sem þannig eru fjármögnuð, og hinna, sem ekki eru það, geti átt sér stað. Þetta atriði ásamt þeirri staðreynd, að möguleikar til virkrar og sveigjanlegrar hagstjórnar með aðgerðum í ríkisfjármálum, t. d. með beitingu fjárl., eru einkum þau atriði sem fundin hafa verið mörkuðum tekjustofnum til foráttu og það með réttu. Það er staðreynd, að hérlendis eru mjög margir tekjustofnar markaðir. Reynt hefur verið að hamla á móti þessari þróun og reyna frekar að fækka þeim eftir mætti. Með tilliti til þessa er sú leið til tekjuöflunar, sem frv. gerir ráð fyrir, andstæð almennri stefnumörkun í þessu efni. Í framhaldi af þessu má geta þess, að tekjustofnar ríkisins eru almennt taldir allt of margir og smáir. Æskilegra er að einfalda tekjuöflun ríkisins þannig að auðveldari yfirsýn fáist yfir skattheimtuna og áhrif hennar svo og til þess að gera alla framkvæmd ódýrari og samræmdari auk betri skilyrða til eftirlits. Kostnaður vegna innheimtu gjalda af því tagi, sem m. a. er lagt til að innheimt verði samkv. umræddu frv., er yfirleitt mjög hár miðað við þær tekur sem tekjustofninn aflar. Frá þessum sjónarhóli eru tekjuöflunarleiðir frv. ekki til annars fallnar nú en að gera skattakerfið enn flóknara og dýrara en það er nú þegar orðið. Þá vill rn. sérstaklega geta þess, að tekjur ÁTVR af áfengissölu eru nú þegar rúmum milljarði undir þeirri tekjuáætlun sem gerð var fyrir árið 1978. Hefur of mikil hækkun söluverðs á áfengi einkum verið um kennt. Sýnist því sem verið sé að bera í bakkafullan lækinn að ætla að hækka enn meira en gert hefur verið verð á áfengi.“ Síðan segir í niðurlagi þessarar umsagnar: „Af því, sem að framan er rakið, má ljóst vera að rn. telur ekki æskilegt að mæla með þeirri leið sem lagt er til að farin verði samkv. umræddu frv. í þeim tilgangi að greiða fyrir fjármögnun þeirra framkvæmda sem um er rætt í 5. gr. þess, heldur verði farin sú leið að ákveðin verði á fjárl. ár hvert framlög til þessara mála líkt og er um framlög til skóla- eða félagsmála.“ Undir þetta skrifa fyrir hönd rn. Höskuldur Jónsson og Lárus Ögmundsson. Ég tel að þessi umsögn sé nægileg staðfesting á áliti fjmrn. og þá væntanlega fjmrh. á þessu máli og þeirri tekjuöflun sem þar er bent á. Spurningin er sem sagt um það, hvernig á að afla fjár. Hér er bent á ákveðna leið, og ég finn ekki fremur en 1. þm. Vestf. að þessi leið samræmist stefnu þeirrar ríkisstj. sem ég styð, en ekki hann. Ég fæ ekki séð að þetta passi við 8. gr. frv., þar sem ekki er reyndar tekið fram að eigi að fella niður þessa mörkuðu tekjustofna. Það er ekkert tekið fram um það. Það er talað um að endurskoða þá, en það þýðir alls ekki það sama og að skera þá niður við trog. Og ef maður athuga þann lista sem fyrrv. heilbrrh. las áðan, þá kemur auðvitað í ljós að þarna er um marga sjóði að ræða sem alls ekki kemur til greina að hrófla við. En á sama tíma og við erum vonandi að samþykkja efnahagsmálafrv. sem inniheldur þvílík ákvæði, þá fæ ég ekki séð að vert sé að bæta á eins og stendur. Hvað varðar ummæli hæstv. félmrh. um að Alþfl. hafi aldrei dottið þetta í hug, þá misminnir mig hrapallega ef svo er. Ég mun gá að því í Alþýðublaðinu frammi. Ég bað einn af starfsmönnum þingsins að útvega mér Alþýðublaðið frá því í des. s. l., þar sem a. m. k. tví- eða þríprentað var frv. Jóns Baldvins Hannibalssonar og Alþfl. um efnahagsmál. Það hét frv. til l. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum og eitthvað var nú fleira gott í fyrirsögn. Þetta frv. var þarna prentað og mig misminnir hrapallega ef ekki hefur verið minnst á í því frv. að endurskoða beri hina mörkuðu tekjustofna. Hvað varðar það atriði í umsögn fjmrn. að því þótti áfengissala vera farin að dragast saman vegna þess að áfengi væri orðið of dýrt, þá hef ég alltaf verið talsmaður þess að hafa áfengi nokkuð dýrt í Áfengisversluninni. Það er vegna þess að sú skattheimta er einna léttbærust allrar skattheimtu sem ríkið leggur á þegnana. Það er sá skattur sem þegnarnir greiða með ljúfustu geði. Það er enginn sem neyðir mann til þess að fara inn í ríkið og borga þann skatt sem þar er af manni heimtur. Maður gerir það af fúsum og frjálsum vilja og getur sem hægast sparað sér það ef manni sýnist svo. Það er einföld leið og hófsemin er mikil dyggð. Hér er ekki um smáræðisfjármagn að ræða. Það eru 800–1000 millj.

Það er ekki svo mikið, þegar skemmtanaskatturinn er felldur úr.

Þegar skemmtanaskatturinn er fallinn úr, ef sú brtt. yrði samþ., þá er rétt að það nær ekki 1000 millj. í ár. En hver veit hvað verður á næstunni? Það má kannske segja: hvað er milljarður á milli vina? - og þó. Ef við erum á annað borð að reyna að hafa stjórn á fjármálum ríkisins, þá held ég að leiðin sé ekki að samþykkja svona frv., hvað svo sem málefnið er gott - og það undirstrika ég að ég tel að það sé í þessu tilfelli - og hvað svo sem flm. eru góðviljaðir og ötulir. Ég tel að ötulir stjórnarþm. og mjög jákvæðir ráðh. hljóti að geta rökstutt og knúið fram eðlilegar fjárveitingar til nauðsynjamála eins og þess arna við fjárlagagerð hverju sinni, ekki síst þar sem kann að vera að undir bagga hlaupi með þeim mjög rausnarlegir þm. stjórnarandstöðunnar. Þess vegna sé ég mér ekki fært að styðja þetta frv.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér til 1. umr. 6. nóv. 1978 leyfði ég mér að gera nokkrar aths. og ábendingar um efni þess. Nú er það svo að þrátt fyrir þetta, - og ég vil undirstrika að þetta gerði ég í góðum tilgangi vegna þess að ég er vissulega sannfærður um að hér er hreyft góðu málefni, - þá hafði ég löngun til þess að gera ábendingar sem gerðu það líklegra að málið næði fram að ganga. Þrátt fyrir það að hv. félmn. hafi haldið 7 nefndarfundi og boðað á sinn fund svona annan hvorn málsmetandi mann í borginni, þá hefur ekkert af því, sem ég leyfði mér að benda á, fundið náð fyrir augum n., ef undan er skilið það ákvæði í c-lið 3. gr. þar sem rætt er um skemmtanaskatt. Ég er mjög óhress yfir því, að svo skuli hafa tekist til að ég sjái mig neyddan til þess að vera á móti svo góðu máli og svo glæsilegum flm. sem að því er. En það er það eina sem ég get gert, því að það hefur ekki verið hægt að taka neitt af þeim ábendingum, sem ég áðan nefndi, til greina. Ég vil benda á það og kannske alveg sérstaklega hæstv. heilbrrh., að þegar þetta mál var hér til meðferðar til 1. umr. var nóvembermánuður rétt að byrja, þá voru fjárlög með öllu óafgreidd, var nýlagt fram frv. sem átti eftir að taka verulegum breytingum, eins og allir hv. þdm. hljóta að vita. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir þær ábendingar sem fram komu við 1. umr., ekki frá mér einum, heldur mörgum hv. þm. öðrum, varð ég a. m. k. ekki var við nokkra tilburði til þess hjá hæstv. ráðh. að fá inn í fjárlög ákvæði um framkvæmd þeirra laga sem heyra undir hann og Alþ. hefur áður sett. Ég varð ekki var við að það væri gerð tilraun til þess, enda upplýsti hæstv. ráðh. áðan, ef ég hef tekið rétt eftir, að mál þetta hefði ekkert verið athugað í hæstv. ríkisstj. Ég verð að segja að ég hefði talið það skyldu ráðh., sem fer með mál þessa eðlis sem Alþ. hefur sett lög um, að hann gerði a. m. k. heiðarlega tilraun til þess að fá Alþ. til þess að leggja af mörkum það fjármagn sem er nauðsynlegt til þess að framkvæma þau ákvæði sem hér um ræðir. Og ég vil eindregið hvetja til þess, að þessu máli verði nú vikið til hliðar og þess verði freistað að fá fjármagn til þessara hluta eftir því sem ég vil kalla eðlilegum leiðum, ekki að leggja á markaðan tekjustofn einu sinni enn. Það er áreiðanlega ekki rétt leið. Það á að meta útgjaldaþörf hvers einstaks gjaldaliðs hjá ríkissjóði og þjóðinni, það á að reikna með þeim nauðsynlegu fjármunum við gerð fjárl., ekki að láta kylfu ráða kasti með það hversu mikið fjármagn fæst til tiltekinna verkefna, eins og gert er með því að fjármagna þá með mörkuðum tekjustofnum. Það veit raunar enginn hvað þessi leið muni gefa. Hvað gefur þessi leið? Ekki veit ég það? Fer það ekki eftir því hversu mikið selst af tiltekinni vöru? Mér sýnist það. Aðaluppistaðan í fjármögnun þessa máls er álag á áfengi og tóbak. Er hægt að tryggja að nægilega sé drukkið til þess að þessi mál komist í þá höfn sem þau eiga skilið að fara? Ég dreg það mikið í efa, ekki síst þegar haft er í huga að ríkissjóður metur það áreiðanlega í hámarki hvað áfengi og tóbak megi kosta til þess að óhætt sé að setja það verð á. Ég held að það sé engin samúð með þeim, sem kaupa þá vöru, að finna í hæstv. stjórnarráði, eða ég hef ekki orðið var við það. Hvar á svo að draga mörkin þegar rætt er um markaða tekjustofna til þess að standa undir útgjöldum ríkissjóðs? Ég veit það ekki. Ætlar hv. Alþ. í hverju einstöku tilviki að skera úr um það, að eitt mál, sem Alþ. sjálft hefur samþykkt, sé svo miklu nauðsynlegra en næsta mál að það beri brýna nauðsyn til að fjármagna það með þessum hætti, en ekki að eiga það undir Alþ. við fjárlagagerð, hvort það fáist fjármagn til þess eða ekki. Ég skal ekkert teygja þessa umr. neitt, herra forseti. Ég hef lýst skoðun minni á þessu máli, og ég harma að hv. n. hefur ekki séð sér fært að taka að neinu leyti tillit til þeirra ábendinga sem ég leyfði mér að gera. Ég harma það einnig að þurfa að vera á mót svo góðu máli.



Herra forseti. Í nál. á þskj. 350 kemur það fram, að við hv. 1. þm. Suðurl., Eggert Haukdal og ég, skrifum undir þetta nál. og mælum með því að frv. verði samþ. með þeim brtt. sem meiri hl. n. flytur. Hér er um að ræða eitt af okkar meiri háttar félagsmálum sem hefur ekki verið sinnt nægilega á undanförnum árum, og í rauninni hafa ræður allra, sem hér hafa talað, fallið í þann farveg að um mikið nauðsynjamál sé að ræða. En sumir, sem hér hafa talað, leggjast á móti þessu frv. vegna þess að fé eigi að veita til þessara þarfa í fjárl. Þetta mál ræddum við nokkuð við 1. umr. og þá var á það bent að við afgreiðslu fjárl. bæði nú síðast og mörg undanfarin ár hefur ekki fengist fé neitt í námunda við það sem nauðsynlegt er til að sinna málum öryrkja. En hér er um svipað að ræða og varðandi fjölmörg önnur félags-, mannúðar- og líknarmál á undanförnum árum og áratugum, að við afgreiðslu fjárl. er þeim málum því miður stundum ekki sinnt nægilega. Af þeirri ástæðu og vegna þeirrar reynslu, sem menn hafa orðið fyrir hvað eftir annað, hefur orðið að grípa til hinna svokölluðu mörkuðu tekjustofna, og veit hver einasti hv. þm. að mörgum félagsmálum og mannúðar- og líknarmálum hefur skilað betur áfram og jafnvel verið bjargað í höfn einmitt vegna þessara mörkuðu tekjustofna. Ef hin kenningin hefði verið algild, að eingöngu ætti að leysa þessi mál með afgreiðslu fjárlaga, þá værum við miklu verr á vegi stödd í þessu þjóðfélagi um félagsmál heldur en nú er. Auðvitað er hægt að halda ræður um það, að allt eigi þetta að koma inn í fjárlög. En við rekum okkur bara á reynsluna bæði fyrr og síðar. Út af fyrir sig er það ekki nýmæli að lagt sé fram frv. um markaðan tekjustofn til að leysa aðkallandi vandamál. Í frv. um efnahagsmál á þskj. 453 frá hæstv. forsrh., grg. þess, eru á bls. 34–35 taldir upp nokkrir hinna mörkuðu tekjustofna sem hafa verið og eru í gildi. Þar segir svo: „Meðal tekjustofna, sem ráðstafað er til sérstakra þarfa, má nefna eftirtalin gjöld.“ Ég ætla að þarna séu taldir upp 32 markaðir tekjustofnar sem eru í gildi. Þeir eru fleiri, því að þessir eru „meðal tekjustofna“. Þess var getið áðan, að það mundi vera sjónarmið fjmrn. og fjmrh., hverjir sem þeir væru á hverjum tíma, að vera andvígir hinum mörkuðu tekjustofnum. Þetta er ekki rétt. Ég vil t. d. taka það fram, að þau 5–6 ár, sem ég starfaði í fjmrn., var mér þetta vel ljóst og flutti sjálfur till. um markaða tekjustofna til að leysa ýmiss vandamál, vegna þess að mér var ljóst að það var ekki hægt að fá samþykki ríkisstj. og Alþ. til að leysa þau með fjárlagaframlögum. Sem dæmi vil ég nefna markaða tekjustofna til Slysavarnafélags Íslands og Íþróttasambands Íslands, - ég tek það af handahófi, - sem voru teknir upp á þeim tíma að minni till. sem fjmrh. og hafa staðið síðan. Ég vil eindregið mæla með samþykkt þessa frv., og ég vil út af þeim ræðum, sem hér hafa verið haldnar gegn málinu, benda á það, að í efnahagsmálafrv. er ekki lagt til að afnema þá mörkuðu tekjustofna sem fyrir eru. Og núv. hæstv. ríkisstj. hefur á þessu þingi gengist fyrir að bæta við nýjum mörkuðum tekjustofnum. Má t. d. nefna iðnaðarmálagjald sem var búið að fella úr gildi. Og hún hefur boðað verulega hækkun á öðrum mörkuðum tekjustofnum, t. d, á jöfnunargjaldi. Ég vil aðeins segja það að lokum, að með allan þann sæg af mörkuðum tekjustofnum og nýlegar viðbætur og boðaðar viðbætur sætir það furðu ef nú skal spyrna við fótum þegar öryrkjar eiga í hlut.



Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til, þrátt fyrir ummæli hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, að ítreka enn frekar en ég hef gert hve brýn nauðsyn er á tímabundinni, ákveðinni tekjuöflunarleið til að verða lyftistöng fyrir málefni öryrkja, sem eins og öllum er kunnugt hafa dregist verulega aftur úr, einkum að því er varðar kennslumál þroskaheftra, þó Alþ. hafi skuldbundið sig til með grunnskólalögunum frá 1974 að fjármagna þau á fjárl., en ekki staðið við. Vona ég að þeir hafi það í huga sem gagnrýna þetta frv. Það er rétt, sem fram hefur komið, að stefna ríkisstj. er að draga sem mest úr mörkuðum tekjustofnum og sjálfvirkni fjárfestingarlánasjóða. Er það í sjálfu sér eðlilegt þegar tillit er tekið til hve mikil fjárhæð er að lögum bundin í slíkri sjálfvirkni sem þá dregur verulega úr hagstjórnarmöguleikum ríkisvaldsins. Hins vegar er í frv. forsrh. um efnahagsmál einungis talað um endurskoðun á sjálfvirkni varðandi hina mörkuðu tekjustofna, og á ég ekki von á öðru en að við þá endurskoðun verði nauðsyn slíkrar sjálfvirkni markaðra tekjustofna metin á þann hátt, að tillit verði tekið til þeirra sjóða og framlaga sem réttlætt eru með félagslegum sjónarmiðum. Sú hætta er vissulega fyrir hendi, ef slík sjálfvirkni verður með öllu afnumin, að framlög til hinna ýmsu félagslegu mála, svo sem Byggingarsjóðs, Atvinnuleysistryggingasjóðs og Félagsheimilasjóðs, svo eitthvað sé nefnt, verði skert, ef það er á hverjum tíma háð ákvörðun á fjárl. hvað rennur til slíkra málaflokka. Þess vegna er að mínu mati nauðsynlegt að taka sérstakt tillit til slíkra félagslegra sjónarmiða, enda vil ég benda á vegna orða hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, að í frumvarpsdrögum Alþfl. frá því í desember var einmitt tekið tillit til slíkra réttlætismála. Ég vil líka benda á að í tekjuöflunarleið þeirri, sem ráð er fyrir gert í frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja, er bent á ákveðnar, tímabundnar tekjur til verkefnanna sem frv. gerir ráð fyrir, en ekki bein framlög af fjárl., og hefur það því ekki í raun áhrif á svigrúm fjárl. hverju sinni. Því er ekki hægt að tengja þetta nema óbeint við þau sjálfvirku framlög sem hverju sinni eiga sér stað með beinum framlögum af þeim tekjum sem ríkissjóður hefur umleikis hverju sinni, þar sem hér er bent á ákveðnar viðbótartekjur til að standa undir þessu verkefni. Ég held líka að allir sanngjarnir alþm. hljóti að viðurkenna að brýn nauðsyn er oft og tíðum á slíkum tekjuöflunarleiðum, ekki síst til þeirra verkefna sem frv. gerir ráð fyrir, þegar fjárveitingavaldið hefur ekki séð sér fært að fjármagna það eftir öðrum leiðum og ekki er fyrir séð að það verði gert í nánustu framtíð svo tryggt sé þrátt fyrir skýr ákvæði um fjármögnun og framkvæmd grunnskólalaga að því er varðar þroskahefta. Rétt er það, sem fram kom hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, að þeir, sem vinna að málefnum þroskaheftra, hafa lagt áherslu á að fá lagt fram frv. um aðstoð við þroskahefta og hefur nefnd unnið að því að undirbúa slíkt frv. Ég hef séð þau frumvarpsdrög um aðstoð við þroskahefta sem ráð er fyrir gert að leggja fram, en ég vil undirstrika að þar er hvergi tillaga um hvernig fjármagna eigi þær framkvæmdir sem þar er gert ráð fyrir. Gæti farið um það frv. eins og um ákvæðið í grunnskólalögunum varðandi þroskahefta, að skortur á fjármagni yrði til að koma í veg fyrir framkvæmd þeirra laga. Slíkur sjóður sem þetta frv. gerir ráð fyrir getur einmitt hlýtt fyrir þeirri framkvæmd sem frv. um aðstoð við þroskahefta, sem væntanlega verður lagt fram, gerir ráð fyrir. Ég taldi ekki ástæðu áðan til að fara að rekja þær umsagnir sem borist hafa um þetta mál. Ég taldi það nægja, til að tefja ekki tíma þessarar hv. d., að segja frá meginefni þeirra, sem var, þó að umsagnaraðilar, bæði Landssamtökin Þroskahjálp og Öryrkjabandalagið og aðildarfélög þeirra, teldu að þetta ætti að fjármagna á fjárl., eins og t. d. önnur kennsla í landinu, þá hefði ekki fengist fjármagn til þess og ekki verið staðið við þær skuldbindingar sem gerðar voru varðandi þetta efni, og þá væri önnur lausn ekki í sjónmáli, sem tryggði framgang þessara mála, en sú sem ráð væri fyrir gert í frv. þessu og því væru þeir henni fylgjandi. Og þegar Landssamtökin Þroskahjálp, eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson nefndi hér sem dæmi, segja sig í grundvallaratriðum ósamþykk þeirri tekjuöflunarleið sem frv. gerir ráð fyrir, þá er það einmitt þetta sem ég lýsti sem er álit þeirra, að þau sjá málunum ekki betur borgið á annan hátt þó þau kysu að fjármagnað yrði til þessara verkefna á fjárlögum. Vegna þess að hv. þm. Stefán Valgeirsson dró fram þetta dæmi án samhengis við meginefni flestra umsagnanna vil ég - með leyfi hæstv. forseta - grípa inn í örfá atriði í umsögnunum sem styðja mál mitt. Í umsögn frá Öryrkjabandalaginu segir - og það eru 10 aðildarfélög innan þess: „Með skírskotun til II. kafla frv. um sérkennslusjóð, þá er því ekki að neita, að það er skoðun stjórnar Öryrkjabandalags Íslands og aðildarfélaga þess, að öll kennsla innan grunnskólalaganna, sérkennsla sem önnur, og byggingar í þágu hennar eiga að ákvarðast á fjárl., enda er það í samræmi við yfirlýst markmið öryrkjafélaganna í átt til jafnréttis við aðra þjóðfélagsþegna. Hins vegar blasir við sú staðreynd, að sá skilningur á málefnunum virðist eiga langt í land hjá valdhöfum, og á þeirri forsendu lýsum við okkur hlynnta nefndu frv.“ Í umsögn frá Félagi ísl. sérkennara segir: „Nefndin styður frv. í heild, en harmar að til þessa frv. skuli þurfa að koma, þar sem við álitum að ríkissjóði beri að standa straum af þeim kostnaði sem lög og reglugerði r um sérkennslu og endurhæfingar segja til um.“ Í umsögn frá Foreldrasamtökum barna með sérþarfir segir: „Samtökin lýsa því yfir, að þau eru í heild sammála þeim meginmarkmiðum, sem fram koma í frv., og telja að framkvæmdir vegna sérkennslu og endurhæfingar verði betur tryggðar með mörkuðum tekjustofnum heldur en með framlögum á fjárlögum.“ Í umsögn Foreldrafélags barna með sérþarfir á Akureyri segir: „Við höfum fjallað allverulega um þetta mál og teljum ástæðu til að þakka þetta verk. Okkur virðist að með þessum lögum, ef samþ. verða, verði mjög mikilsverður áfangi fenginn fyrir verðandi heildarlöggjöf sem um hefur verið rætt á þingum samtakanna, þ. e. að með þessum hætti yrði verulegt fjármagn til reiðu fyrir stofnkostnaði þeirra stofnana, ef að lögum verður.“ Umsögn umsjónarfélags einhverfra barna segir: „Umsjónarfélag einhverfra barna fagnar tilkomu frv. og óskar einlæglega að það nái fram að ganga. Vafalaust má deila um sum atriði frv. eins og önnur mannanna verk, en miðað við þá aðstöðu, sem við höfum haft til að kynna okkur frv., treystum við okkur ekki til þess að benda á betri leiðir til árangurs í þessu yfirgripsmikla máli.“ Í umsögn Landssamtakanna Þroskahjálpar, undirritaðri 30. nóv., segir: „Þar sem okkur þykir þó sýnt, að erfitt muni reynast að fá fram á fjárl. þær fjárveitingar sem þarf til þess að hrinda í framkvæmd þeim markmiðum sem stefnt er að í reglugerð um sérkennslu og lögum um endurhæfingu, þykir okkur rétt að mæla með samþykkt framkomins frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja. Það breytir þó ekki þeirri staðreynd, að okkur þykir þjóðfélagið hafa þeim skyldum að gegna gagnvart þroskaheftum að því beri að gera þeim kleift að lifa sem eðlilegustu lífi í þjóðfélaginu. Því ætti ekki að vera spursmál um að veita nægt fé á fjárl. til að svo mætti verða.“ Í umsögn Styrktarfélags vangefinna segir: „Setning sérkennslureglugerðar skv. grunnskólalögunum frá 1974 var mikið baráttumál. En ekki var gert ráð fyrir fjármögnun hennar á annan hátt en þann, að hún skyldi framkvæmd eftir því sem fé yrði veitt á fjárl. Önnur lausn er ekki í sjónmáli sem stendur. Því virðist enn svo sem vangefnir séu ekki taldir hafa rétt til menntunar og þjálfunar til jafns við aðra í þjóðfélaginu. Því miður er svo farið á fleiri sviðum með þann rétt. Við höfum barist fyrir skipulagningu, áætlunum, framkvæmd og fjármögnun þessara mála. Ónógar undirtektir ráðamanna hafa sem kunnugt er orðið til þess að þróun og uppbygging málefna vangefinna hefur að mestu leyti orðið fyrir tilstilli hins frjálsa framtaks. Um væntanlegar tekjur sjóðsins er það að segja, að því ber að fagna ef hægt er að knýja fram tekjustofn til framdráttar þessum málum. Líklegt má telja að fjármögnun til þeirra komist þá fyrr inn á fjárl. sem sjálfsagður liður til jafns við aðstoð til handa öðrum þjóðfélagsþegnum.“ Ég skal láta þetta nægja, og lýkur hér tilvitnunum í umsagnir aðila. Ég tel mig hafa gripið nægilega niður í umsögnunum til þess að þdm. hafi fengið nægjanlega skýra mynd af umsögnum þessara aðila og vilja þeirra til þess að frv. verði samþ. Ég vil þakka þeim, sem hér hafa tekið til máls við þessa umr., og þó sérstaklega góðar undirtektir hv. þm. Gunnars Thoroddsens. Það var vissulega rétt hjá honum, að margar félagslegar framkvæmdir væru ekki eins vel á veg komnar ef ekki hefðu komið til markaðir tekjustofnar. Og það skyti nokkuð skökku við, ef nú ætti að koma í veg fyrir slíkan tekjustofn til þess að hrinda brýnu máli í framkvæmd þegar öryrkjar eiga í hlut. Verð ég að segja að það er dálítið dapurlegt að hlusta á þá þm. sem mælt hafa gegn þessu frv. af því að þetta ætti að fjármagnast á fjárl., þegar þeir vita fullvel að það er ekki og hefur ekki verið framkvæmt í reynd.



Herra forseti. Það er ekki svo að skilja að ég telji nauðsynlegt að kynna hér úr ræðustól frv. Alþfl., sem aldrei varð þó frv. En vegna þess að ég vitnaði í það lítillega áðan eftir minni, þá vil ég einungis lesa þær greinar sem mér voru í huga. Það er í 10. gr. frv. sem prentað er á forsíðu Alþýðublaðsins laugardaginn 16. des. 1978. 10. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Lagaákvæði, sem kveða á um framlög úr ríkissjóði eftir sjálfvirkum reglum, skulu falla úr gildi með lögum þessum, sbr. 28. gr. Jafnframt verði markmið, skipulag og starfshættir fjárfestingarlánasjóða teknir til endurskoðunar.“ Í skýringum við 10. gr. segir: „Hér er gert ráð fyrir að ýmis lagaákvæði, sem kveða á um skyldu ríkissjóðs til ýmissa framlaga, séu numin úr gildi. Jafnframt verði markmið, skipulag og starfshættir viðkomandi starfsemi tekin til endurskoðunar. Sjá nánar í upptalningu í 28. gr.“ 28. gr. er þannig: „Með lögum þessum er felld úr gildi skylda ríkissjóðs til fjárframlaga skv. eftirtöldum lagaákvæðum, sbr. 9. gr., sjá fskj.“ Síðan kemur upptalning á sjóðum, þar eru Byggðasjóður, Byggingarsjóður, Rannsóknastofnun atvinnuveganna, til jarðræktar og framræslu, Stofnlánadeild landbúnaðarins, Framleiðnisjóður landbúnaðarins, veðdeild Búnaðarbankans, Fiskveiðasjóður, Lánasjóður sveitarfélaga, Ferðamálasjóður, Hafnabótasjóður, Iðnlánasjóður, Iðnrekstrarsjóður, Fiskimálasjóður, Fiskiræktarsjóður, útflutningsbætur á landbúnaðarafurðir og Framleiðslueftirlit sjávarafurða. Það er alveg rétt, að það eru taldir upp fleiri sjóðir í frv. forsrh. sem hv. 1. þm. Vestf. vitnaði hér til, en því frv. fylgjum við að sjálfsögðu framsóknarmenn og mér skilst Alþfl.-menn líka athugasemdalaust.



Herra forseti. Ég vil segja það í upphafi, að ég styð heils hugar hverja viðleitni ríkisvaldsins til að vinna að þeim málefnum, sem frv. á þskj. 22 fjallar um, og hefði raunar kosið að Alþ. hefði á undanförnum árum verið örlátara í þessum efnum en reynslan hefur sýnt. Á hinn bóginn er það næsta dapurlegt, að það skuli vera svo um mörg af mestu félags- og menningarmálum og réttlætismálum, að Alþ. skuli ekki hafa uppburði í sér til þess að kveða á um nægilegt fjárframlag til þeirra hluta á fjárl. hverju sinni með beinum ríkisframlögum, sem síðan hefur leitt til þess að í æ ríkara mæli hefur verið farið inn á þá braut að marka ákveðna tekjustofna til þvílíkra verkefna. Það má raunar segja að í þessu felist það, að alþm. eru oft og tíðum býsna örlátir á ríkisfé þegar nógu langt er í næstu fjárl., og má kannske segja að þess vegna sé rétti tíminn til að berjast fyrir auknum framlögum úr ríkissjóði til góðra mála að fitja upp á þeim þegar eftir afgreiðslu fjárlaga í hvert sinn. Það er raunar líka svo nú um þetta mál, að það fær góðar undirtektir vegna þess hversu langt er til næstu fjárlaga. Ég lít svo á að með því að hæstv. forsrh. hefur lagt fram frv. á þskj. 453 þar sem kveðið er á um að endurskoðaðir skuli markaðir tekjustofnar, þá hljóti það einnig að taka til þessa frv. sem hér um ræðir ef samþ. verður. Gildi þess að samþ. þá mörkuðu tekjustofna, sem hér er gert ráð fyrir, virðist vera næsta rýrt miðað við það, að sami meiri hl. verði áfram á Alþ., vegna þess að það er alls af honum að vænta í þessum málum, eins og hringsnúningurinn hefur verið hjá honum í ríkisfjármálum frá einu frv. til annars. Ég hef ævinlega verið andvígur því, að áfram sé haldið skipulagslaust á þeirri braut að marka ákveðna tekjustofna til tiltekinna verkefna. Ég held að öllum hv. alþm. sé ljóst að það tappagjald, sem hér er talað um á víni, og það fastagjald, sem hér er talað um að koma á útsöluverðs tóbaks, muni í raun einungis rýra tekjur ríkissjóðs af áfengi og tóbaki, frv. geri að því leyti ráð fyrir tekjumissi ríkissjóðs að því marki sem þessi gjöld nema. Við skulum gera okkur það ljóst, að þessar vörur eru þegar orðnar það dýrar að frekari hækkun nú mun að sjálfsögðu koma fram í minni sölu. Fjármálaráðherrar hafa haft tilhneigingu til að spenna bogann til hins ýtrasta í þessum efnum. Ég vil svo að síðustu aðeins segja það, að vegna þess málefnis sem hér á í hlut, þar sem er Framkvæmdasjóður öryrkja, treysti ég mér ekki til þess að standa á móti þessu frv. en vil á hinn bóginn lýsa andstöðu minni við þau vinnubrögð, að Alþ. reyni að smokra sér undan því að taka afstöðu til slíkra málefna við afgreiðslu fjárlaga. Ég styð það heils hugar að þeir mörkuðu tekjustofnar, sem þegar eru í lögum, verði teknir til endurskoðunar og menn geri það upp við sig hvernig það dæmi lítur út í heild.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að taka aftur til máls, en flm. þessa frv. hafði hér þau orð áðan sem gerðu það að verkum að ég tel mig knúinn að koma hér aftur í ræðustól. Ég vil endurtaka það sem ég sagði bæði við 1. umr. þessa máls og eins í dag, að ég tel mig vera áhugamann fyrir að auka og efla sérkennslu og endurhæfingu öryrkja. Hins vegar tók ég fram að ég gæti ekki fallist á, að það væri stofnaður sérstakur sjóður með sérstakri sjálfstæðri stjórn. Við erum með sérkennsluna í grunnskólalögunum, og þrátt fyrir þetta frv. verður sú sérkennsla þar eftir sem áður. Kemur það mér mjög á óvart, að þegar verið er að afgreiða fjárl. virðast sumir þm. hafa ákaflega takmarkaðan áhuga á að leiðrétta það sem þeir telja miður fara með því að flytja þá um það brtt. Flm. þessa frv. sagði að sér þætti dapurlegt að heyra hvernig sumir þm. hefðu tekið þessu frv. Það getur vel verið að hv. flm. frv. þyki dapurlegt að heyra ef einhver er ekki nákvæmlega á sömu skoðun og hún er, þessi hv. þm. Hitt er svo annað mál, að ég flutti brtt. við fjárl. - í fyrsta skipti sem ég hef flutt brtt. við fjárlagafrv. - sem varðaði það kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir. Það var til uppbyggingar heilbrigðisþjónustu á einum ákveðnum stað þar sem engin slík starfsemi var fyrir, og flm. þessa frv. var ekki mjög sorgbitin eða dapurleg á svipinn að drepa þá till. Eru áhugamálin aðeins miðuð við eitthvert ákveðið sérsvið og líka við það að ákveðnir þm. flytji þau mál? Eru það ekki málefnin sjálf? Ég held að það hefði ekki drepið ríkissjóð þó að sú till. hefði verið samþ. En það stóð ekkert á flokksfólki flm. þessa frv. að drepa þá till. ásamt ráðh. heilbrigðismála. Hún var ekki stór. Hún var sennilega ekki nema um 3% af því sem hér á að taka af ríkissjóði. En nú er það hægt, og ráðh. heilbrigðismála leggur til að frv. verði samþ. sem á að gefa um liðlega 700 millj. kr. á ári. Það yrði sennilega ekki nema rúmur hálfur milljarður eða vel það sem það gæfi á þessu ári. En frv. gerir ráð fyrir að lögin öðlist þegar gildi ef frv. verður að lögum. Og þá á að kippa tekjum frá ríkissjóði með því að bæta ofan á verð á áfengi, sem er alltaf gert hvort sem er alveg til hins ýtrasta. Það hefur ekki verið neitt lát á því á undanförnum árum, og aldrei hefur gengið jafndjöfullega að ná endum saman og fyrir síðustu jól. Það þurfti að hafa opið alveg fram undir stórhátíð. Á árum áður var þó lokað á Þorláksdag og aðfangadag, en það voru eiginlega neyðarvein um að kaupa meira brennivín. Kannske verður tekjuaukning af því að samþ. þetta frv., því ef menn kaupa meira brennivín, þá styrkja þeir Framkvæmdasjóð öryrkja, og eftir því sem menn kaupa fleiri flöskur fara fleiri 200–kallar við kaup á sterku vini til þessa ágæta málefnis. Það verður kannske þegar allt kemur til alls mjög gott fyrir fjmrh. að setja þetta í sínar fréttatilkynningar, því brennivín má ekki auglýsa, en það má gefa út fréttatilkynningar um það.  Mér finnst ekki heiðarlegur málflutningur hjá flm. þessa frv. að draga þá þm. í þessari deild, sem hafa talið að það ætti að fara eftir öðrum leiðum, - að draga þá í dilka og segja: Það eru góðu þm. sem styðja mitt frv., en hinir eru mjög slæmir og sennilega mjög illa innrættir, af því þeir styðja ekki frv. mitt. Þetta finnst mér ekki vera heiðarlegur málflutningur. Ég vil aðeins minna á það, að í sambandi við alla umönnun þroskaheftra er undirstaða þess menntun þroskaþjálfa, og á meðan ég fór með heilbrigðismál var skóli til þess byggður upp. Hann var ákaflega lítill og á veikum grunni byggður og hann var utan við fræðslukerfið, utan við menntmrn. Sá skóli er nú orðinn mjög góður, enda hefur þjóðfélagið verið mjög lánsamt með kennara við þann skóla. Ég lagði kapp á það, og naut velvilja fjárveitingavalds og annarra, að búa vel í haginn fyrir þennan skóla. Það er engin ástæða til að segja, að það hafi verið lítið gert á undanförnum árum. Hins vegar má segja að það hafi ekki verið nógu mikið gert. Það get ég alveg tekið undir. Þessi mál eru auðvitað mjög viðkvæm hjá þeim, sem eiga hér hlut að máli, aðstandendum þessa fólks og þessu fólki sjálfu. En það bætir ekki að túlka málstaðinn með þeim hætti sem hv. flm. þessa frv. gerði. Ég tel, þrátt fyrir það að ég sé ekki á því að fara inn á þessa braut, að ég sé ekki neitt verri talsmaður eða stuðningsmaður þess hlutverks, sem þessum sjóði er ætlað að gegna, heldur en aðrir.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar tel ég mig hafa skýrt það nægjanlega vel, að þetta hefur ekki verið fjármagnað á fjárl. og því hefur ekki verið sinnt nægjanlega vel hingað til, og þess vegna þarf þessi tekjustofn að koma til. Með þessari ábendingu er ég ekki að draga þm. í dilka, einungis að benda á staðreyndir. Hv. þm. Halldór Blöndal taldi að þó frv. yrði samþ. yrði gildi þess næsta rýrt, þar sem endurskoðun á mörkuðum tekjum færi fram fyrir árslok ef frv. forsrh. nær fram að ganga. Ég vil mótmæla þessu, vegna þess að ég tel að það hljóti einmitt að verða sérstaklega tekið tillit til þessa máls sem svo mjög hefur verið svelt í fjárveitingum undanfarin ár, með þeim afleiðingum að það er á takmörkunum að þroskaheftir búi við þau mannréttindi sem öðrum þykja sjálfsögð.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, vegna þess að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lét þau orð falla að sumir þm. a. m. k. væru á móti þessu frv., og það gat alveg eins átt við mig og hvern annan, að það er misskilningur. Ég er alls ekki á móti frv. En ég er stuðningsmaður ríkisstj. og ég tel mig ábyrgan í afstöðu til mála. Ég vil að ríkisstj. fjalli um þetta mál. Þetta er ekkert smátt í sniðum. Miðað við frv., eins og það er úr garði gert, er um að tefla eftir þær brtt., sem meiri hl. er að flytja, um 840 millj. kr. á einu ári, ef þær tölur, sem hér eru nefndar, eru réttar. Menn verða svolítið að athuga um hvað er að tefla. Ég á nefnilega ákaflega erfitt með að fara samtímis upp og niður sama stigann. Það kann að vera að aðrir hv. þm. geti gert það, en ég á erfitt með það. Ég vil treysta því, að á milli 2. og 3. umr. verði þetta mál athugað. Og ef verður samkomulag um það í ríkisstj. að þetta sé allt í lagi, þá mun ekki standa á mér. En menn verða að vera hér ábyrgir. Það eru nefnilega fleiri mál en þetta sem hafa verið svelt. Þetta er ekki eina málið. Og þó að þessar stofnanir séu alls góðs maklegar, þá verða menn að hugsa málin í samhengi. 



Herra forseti. Það er aðeins til að leiðrétta smámisskilning milli mín og hv. 12. þm. Reykv., Jóhönnu Sigurðardóttur. Ástæðan fyrir því, að ég sætti mig við þá fjáröflun sem hér er gert ráð fyrir, er sú, að hún sannfærði mig um að sá meiri hl., sem nú er á Alþ., mundi ekki að öðrum kosti ætla fé til þessarar starfsemi. Af þeim sökum er mér nauðugur einn kostur.