Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Alþingi, 5. apríl 1982. Benedikt Gröndal, 4. þm. Reykv., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varaþm. Alþfl. í Reykjavík, Jón Baldvin Hannibalsson ritstjóri í Reykjavík, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sverrir Hermannsson, forseti Nd.“ Jón Baldvin Hannibalsson hefur áður átt sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og rannsókn kjörbréfs hans þá farið fram. Býð ég hann velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að gera fsp. til hæstv. menntmrh. um móttökuskilyrði sjónvarps og hljóðvarps á Vestfjörðum. Spurt er: „1. Hverjar framkvæmdir eru fyrirhugaðar á árinu 1982 til að koma viðunandi sjónvarpssambandi við þá sveitabæi og þéttbýlisstaði á Vestfjörðum, sem ýmist hafa engin eða þá mjög slæm skilyrði til móttöku á sjónvarpi? 2. Hvað liður áætlunum um uppsetningu FM-senda á Vestfjörðum svo að Vestfirðingar geti notið móttöku á FM stereo-útsendingum hljóðvarps?“ Það er ekki að ófyrirsynju að ég hef leyft mér að spyrja þessara spurninga sem tilgreindar eru á þskj. 438. Það stendur þannig á að það er á vissan hátt ófremdarástand á Vestfjörðum hvað snertir móttökuskilyrði sjónvarps. Í Vestfjarðakjördæmi eru núna um 65 býli sem ýmist hafa engin eða þá mjög slæm skilyrði til móttöku á sjónvarpi. Þetta ástand er vítt og breitt um Vestfirði. Svo að ég tiltaki hvar þetta er vil ég nefna að í Geiradalshreppi eru tveir bæir þar sem eru slæm skilyrði. Í Reykhólahreppi eru tveir bæir sem þurfa leiðréttingar við. Annar hefur ónothæf skilyrði, hinn slæm. Í Gufudalshreppi eru sömuleiðis tveir bæir sem eins er ástatt um. Í Rauðasandshreppi eru þrír bæir sem þarf að koma til aðstoðar í þessum efnum. Tveir bæirnir hafa ónothæf eða sama sem engin sjónvarpsskilyrði, einn bærinn slæm. Í Suðurfjarðahreppi eru tveir bæir sem hafa ónothæf skilyrði. Í Ketildalahreppi eru sjö bæir sem allir eru taldir hafa ónothæf sjónvarpsskilyrði, og gefur auga leið að það er harla slæmt ástand í þeim hreppi hvað þetta snertir. Í Auðkúluhreppi eru fimm bæir, svo að ég haldi áfram, sem þarf að koma til aðstoðar. Fjórir hafa slæm skilyrði og einn hefur ónothæf eða engin skilyrði. Í Þingeyrarhreppi er um að ræða fjóra bæi sem hafa ónothæf skilyrði. Í þessari skýrslu, sem ég hef, stendur þó, svo að alls sé gætt, að ekki sé föst búseta á þessum bæjum. Í Suðureyrarhreppi eru fjórir bæir sem hafa ónothæf skilyrði og er þar mjög slæmt ástand. Þetta er í Staðardal í Súgandafirði. Í Súðavíkurhreppi eru þrír bæir sem hér koma við sögu. Tveir hafa ónothæf skilyrði og einn hefur slæm skilyrði. Ekki tekur betur við þegar innar kemur í Djúpinu. Í Ögurhreppi eru sex bæir með ónothæf skilyrði eða sama sem engin skilyrði og einn með slæmu skilyrði. Í Reykjarfjarðarhreppi eru sex bæir sem ýmist eru með slæm skilyrði eða ónothæf, og fjórir bæir í Nauteyrarhreppi eru með ónothæf skilyrði. Ef við víkjum okkur í Strandasýslu er í nyrsta hreppi í Strandasýslu einn bær með ónothæf skilyrði og svo þéttbýlisstaðurinn Djúpavík sem er einnig með ónothæf skilyrði. Í Hrófbergshreppi sunnar í sýslunni eru fimm bæir með ónothæf skilyrði og í Kirkjubólshreppi einn bær með slæm skilyrði. Í Fellshreppi eru tveir bæir með ónothæf skilyrði. Í Óspakseyrarhreppi eru fimm bæir sem þurfa úrlausnar við, fjórir eru með ónothæf skilyrði og einn með slæm. Ég hef farið fljótlega yfir þetta ástand á sveitabæjum á Vestfjörðum og hygg ég að ekki þurfi að orðlengja frekar um að brýn er þörf á að tekið sé til hendi í þessum efnum. En 2. liður varðar FM-sendingar á Vestfjörðum, hljóðvarpssendingar, og þar eru Vestfirðingar á eftir öðrum. Þeir hafa nú þegar aðeins þrjá FM-senda af 35 FM-sendum sem hafa verið settir upp á landinu vítt og breitt. Er spurt einnig um hvað líði framkvæmdum í þeim efnum.



Herra forseti. Ég vil taka fram að vissulega hefði verið æskilegt af minni hálfu að geta gert nána grein fyrir framkvæmdaáætlun um dreifikerfi Ríkisútvarpsins í sumar, en því miður er þess ekki kostur á þessari stundu. En áætlunin er langt á veg komin og hún ætti að geta legið fyrir áður en mjög langt um líður, og ég er fús til að skýra þingheimi frá því þá, hvernig hún lítur út. Vonandi getur það orðið fljótlega eftir páska. Fsp. hv. 4. þm. Vestf. er um afmörkuð atriði og henni mun ég svara eins og hún liggur fyrir, enda má heita ákveðið hvað til greina kemur að framkvæma á Vestfjörðum á þessu sumri. En ég vil taka það fram í þessu sambandi. að hvað varðar þessar framkvæmdir felst auðvitað engin endanleg lausn á vandamáli Vestfirðinga í þessum efnum. Það er síður en svo. Fsp. eru á þskj. 438. svo að ég snúi mér að því að svara beint þeirri fyrri, hverjar framkvæmdir séu fyrirhugaðar á árinu 1982 til að koma á viðunandi sjónvarpssambandi við þá sveitabæi og þéttbýlisstaði á Vestfjörðum sem ýmist hafa engin eða þá mjög slæm skilyrði til móttöku á sjónvarpi, þá vil ég greina frá því, að sett verða upp tæki á Gelti og reyndar bráðlega, en með tilkomu þeirra komast Galtarviti og bæir í Staðardal við Súgandafjörð í sjónvarpssamband. Þá er fyrirhugað að reisa í sumar sjónvarpsendurvarpsstöð við Gjögur, en hún mun sjá íbúum við innanverðan Reykjarfjörð fyrir sjónvarpi. Auk þess þykir mér rétt að geta þess, áð unnið er að athugunum og mælingum og verður áfram í sumar, strax og hægt er og færð leyfir, vegna stöðva við innanvert Ísafjarðardjúp. Hvað varðar 2. fsp. er frá því að greina, að keyptir hafa verið til landsins fimm FM-sendar sem á að setja upp í sumar á Vestfjörðum. Þessir sendar verða á Þverfjalli, Botnsheiði, Holti í Önundarfirði, Patreksfirði og á Bíldudal. Í framhaldi af þessum uppsetningum verða kannaðir möguleikar á frekari FM-væðingu á Vestfjörðum. Ég vil geta þess einnig, að fyrirhugað er að verja 10 millj. kr. til endurnýjunar og nýrra senda í dreifikerfi sjónvarps almennt, en 4 millj. kr. til dreifikerfis útvarps nú í sumar. Ég hef haldið mér við það í þessum svörum að svara því sem beint er að spurt í fsp. hv. þm.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans, þó að það gæti nokkurra vonbrigða hjá mér eftir þær upplýsingar sem hann gefur um væntanlegar framkvæmdir í þessum efnum á Vestfjörðum á þessu ári. Það er vegna þess að svo mikið þarf að gera á Vestfjörðum varðandi að bæta sjónvarpsskilyrði og setja upp FM-senda hljóðvarps að raunverulega þarf, ef vel á að vera, að gera markvert átak í þeim efnum og að ekki dragist úr hömlu að það sé gert. Þess vegna er mjög þýðingarmikið að það sé tekið á þessu viðfangsefni á þessu ári. Hæstv. menntmrh. gat þess, að sett yrði upp sendistöð á Gelti sem mundi þjóna vitanum, vitavarðarbústaðnum í Keflavík eða Galtarvita, og er gott til þess að vita. Sérstaklega vil ég lýsa ánægju minni yfir því, að gert er ráð fyrir að þessi framkvæmd verði með þeim hætti, að bæir í Staðardalnum í Súgandafirði geti notið góðs af. Það bætir úr brýnni þörf á þeim slóðum. Ég er líka að sjálfsögðu ánægður með að það er gert ráð fyrir að sett verði upp sendistöð á Gjögri sem mundi koma að gagni fyrir sveitabæinn Reykjarfjörð í Reykjarfirði og svo Djúpuvík. Eins og ég gat um áðan hefur þessi þéttbýlisstaður, þó lítill sé, Djúpavík, ekki haft sjónvarpsskilyrði og var sérstaklega brýnt að bæta úr því. Hins vegar verð ég að segja það, að mér urðu nokkur vonbrigði að því sem hæstv. ráðh. sagði um að könnuð yrðu sjónvarpsskilyrði innanvert við Djúpið. Mér skildist að það væri ekki ætlunin að bæta úr ástandi þar á þessu ári, en á því er mikil þörf, einkum í Mjóafirði og innarlega í Nauteyrarhreppi, að gera bragarbót í þessum efnum. Það nær harla skammt ef fyrirætlanir eru núna einungis um að athuga hvað eigi að gera á þessum slóðum. Ég verð að segja að ærinn tími hefur verið til að athuga um þessi efni þannig að það hefði átt að vera búið. Mér þykir gott út af fyrir sig að heyra það og það er mjög þýðingarmikið, að gert skuli vera ráð fyrir að settir verði upp fimm FM-sendar á þeim stöðum á Vestfjörðum sem hæstv. ráðh. gat um og gaf fyrirheit um að yrði gert á þessu ári. Það bætir mikið úr þeirri þörf sem er fyrir FM-kerfi á Vestfjörðum, þar sem Vestfirðir hafa verið langt á eftir í þeim efnum eins og ég kom lítillega inn á í minni fyrri ræðu. Auðvitað get ég verið ánægður með það sem gert er, en í mínum huga ber meira á óánægju yfir því sem ekki er gert og vangert er og á enn þá að draga að verði gert í svo þýðingarmiklum verkefnum sem eru mjög aðkallandi, eins og ég hef áður lagt áherslu á.



Herra forseti. Það er auðvitað ljóst og ekki ný staðreynd, að Ríkisútvarpinu er fjár vant til að byggja upp, treysta og styrkja dreifikerfi, ekki aðeins sjónvarps heldur og útvarps. Það er engin ný saga hér í sölum Alþingis og verður svo áfram meðan afnotagjöldum stofnunarinnar er haldið óeðlilega lágum vegna hins margumtalaða vísitöluleiks. Hitt er aftur annað mál, sem menn skyldu hafa í huga, að það verður auðvitað aldrei svo, því miður, hversu mjög sem menn kunna að óska þess, að sjónvarp nái á hvern afdalabæ og hvert sem er á landinu. Okkar sjónvarpsdreifikerfi er nú þegar verulega miklu þéttara og nær til fleiri staða hlutfallslega en er í Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og Danmörku raunar líka, að ég hygg, og sömu sögu er að segja um Bretland, Skotland, Frakkland og Þýskaland. Prósentutalan hér er töluvert hærri. Það er afar einfalt mál að kostnaðar vegna er það óviðráðanlegt. Þau tilvik eru og þannig, bæir þannig staðsettir, að kostnaðurinn við að koma þangað sjónvarpsmynd er svo mikill að það er óraunhæft um að tala hversu æskilegt sem slíkt annars væri. Í þessum efnum sem öðrum verður auðvitað að setja skynsamlega reglu. Hæstv. menntmrh. sagði áðan að hann væri reiðubúinn að gera Alþingi frekari grein fyrir framkvæmdum í sambandi við dreifikerfi Ríkisútvarpsins síðar. Ég vil því mælast til þess við hæstv. ráðh., án þess að farin sé þingskapaleiðin, að óska eftir skýrslu. Ég óska eftir því við ráðh., að áður en þingi lýkur leggi hann fram skýrslu um starfsemi Ríkisútvarpsins þar sem gerð sé grein fyrir helstu framkvæmdum, fjárfestingum og áætlunum.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að þegar tolltekjur voru teknar af Ríkisútvarpinu var vegið að þeim möguleikum að koma dreifikerfi sjónvarps eðlilega um landið. Hitt er einnig kaldhæðni örlaganna, að stór hluti af þeim búnaði, sem þarf til að byggja þessar stöðvar, er í mjög háum tollflokkum. Þess vegna finnst mér skjóta dálítið skökku við ef menn koma hér og lýsa því yfir, að eftir einhverjum prósentusamanburði við Noreg, Svíþjóð eða Bretland megi helst ætla að þessi mál séu í nokkuð góðu lagi hér á Íslandi. Ég fyrir mitt leyti tel að þau verði þá fyrst í góðu lagi þegar hægt er að segja að sjónvarpið nái til þjóðarinnar allrar. Það má vera að það séu til undantekningar, þar sem þetta sé óviðráðanlegt vegna kostnaðar, en það væri þá sanngjarnt að þinginu yrði gerð grein fyrir þeim stöðum alveg sérstaklega. En meginreglan hlýtur að vera sú, að ef einhverri þjónustustofnun er ætluð einokunaraðstaða í þessu landi fylgi einnig þjónustuskylda gagnvart landinu öllu. Að öðrum kosti hlýtur að vera mjög óeðlilegt að veita henni einokunaraðstöðu.



Herra forseti. Ég hef lagt hér fram fsp. til iðnrh. um flóð í Þjórsá í Villingaholtshreppi. Fsp. hljóðar svo: „Hvaða ráðstafanir hafa raforkuverin við Þjórsá gert vegna vatnsmiðlunar og aukins vetrarrennslis árinnar til þess að varna landskemmdum og flóðahættu af völdum hennar í Villingaholtshreppi? 2. Hver eru áform um framkvæmdir?“ Nú um nokkurt árabil hefur aukist flóðahætta í Þjórsá í Villingaholtshreppi, og telja fróðustu menn að það sé vegna þess að aukið hefur verið mjög vatnsrennsli árinnar að vetrarlagi og valdi því, að meira verði um ísmyndanir, en líka vegna þess að verið sé að fleyta ís framhjá virkjununum ofarlega í Þjórsá. Þegar ísinn kemur niður á sléttlendið, niður í Flóa hleðst hann upp og ám leitar úr farvegi sínum. Veldur það þar af leiðandi hættu á að hún renni upp á Flóann. Hefur hún komist það hátt að orðið hefur til vandræða hjá bændum sem búa næst ánni. Þetta er ekki góð þróun og menn eru uggandi yfir því, að það geti valdið miklum skemmdum ef ekki verður að gert. Á síðasta hausti flæddi áin upp og lokaðist vegurinn heim að bæjunum á Egilsstöðum, en einnig komst flóðið upp að bæjum neðar í Villingaholtshreppi, Mjósyndi og þeim bæjum sem standa næst ánni. Hér er um það vandamál að ræða að ekki verður litið fram hjá því, jafnvel þó að búið sé að gera nokkra bragarbót á þar sem nú hefur verið hlaðið í nokkur skörð við ána sem hættulegust voru. En það dugir ekki til. Ef veruleg jakastífla kemur í ána eru bakkarnir og landið þarna svo lágt að flóðið getur farið vestur yfir Flóann og valdið verulegum skemmdum á mörgum bæjum og vegum. Einnig vel ég taka það fram, að það er stórhætta í Skeiðahreppi hvað varðar landskemmdir. Áin tekur stöðugt meira og meira af ræktunarlöndum bændanna þar. Er það líka sérstaklega vegna þess, að vetrarrennslið er meira og jakaferðin í ánni skefur og skemmir bakkana og þeir falla niður og gróðurlendið flýtur burt. Ég óska eftir frekari upplýsingum um hvað orkuverin ætli að gera í sambandi við þetta. Þess vegna er þessi fsp. lögð fram.



Herra forseti. Ég svara fram kominn fsp. hv. 1. þm. Suðurl. varðandi hvaða ráðstafanir raforkuverin við Þjórsá hafi gert vegna vatnsmiðlunar og aukins vetrarrennslis árinnar til að varna landskemmdum og flóðahættu af völdum hennar í Villingaholtshreppi og hvað áformað sé um framkvæmdir. Ég hef leitað til virkjunarfyrirtækisins Landsvirkjunar eftir upplýsingum um mál þetta og byggi svar mitt á því sem frá fyrirtækinu hefur borist. En þar segir: „Landsvirkjun hefur þegar ásamt Villingaholtshreppi staðið að og kostað byggingu varnargarða við bæinn Mjósyndi í Villingaholtshreppi, sem hindrar ána í að flæða yfir túnið og inn í útihús á þeim bæ. Um verk þetta og fleira var á sínum tíma gerður sérstakur samningur, dags. 7. okt. 1977, milli Landsvirkjunar og hreppsins, en þar segir m.a. í 3. gr.: „Í þátttöku Landsvirkjunar í byggingu varnargarðanna og fjármögnun kostnaðarins við þá felst engin viðurkenning Landsvirkjunar á því, að hún beri ábyrgð á tjóni eða óhagræði sem þeir, sem hagsmuna hafa að gæta, kunna að verða fyrir vegna ís- eða vatnságangs á árbakka Þjórsár og rekja má til krapamyndunar í ánni, leysinga og/eða vatnsborðsbreytinga af hvaða ástæðu og tagi sem er.“ Nú í vetur hafa þessir garðar hindrað ána í að flæða yfir túnið að Mjósyndi, eins og gerðist á árinu 1977. Þá hefur Landsvirkjun samkv. sama samningi með svipuðum fyrirvörum veitt bændum styrki vegna girðingataps og annars tjóns sem þeir urðu fyrir snemma vetrar 1977. Allt frá því ári hefur Landsvirkjun haft þessi mál í athugun og fylgist með þróun þeirra. Hafa bæði verið farnar skoðunarferðir til að kynnast þeim vanda sem áin skapar ábúendum og einnig hafa starfsmenn Landsvirkjunar lítið eftir varnargörðunum við Mjósyndi. Land hefur verið mælt og loftmyndir teknar af Þjórsá frá ósum upp að Búrfelli svo að kortleggja megi breytingar og landspjöll þegar þurfa þykir. Nú eru þessi mál í sérstakri athugun hjá fyrirtækinu vegna bréfs hreppsnefndar Villingaholtshrepps um málið frá 16. febr. s.l. Þegar athugun þessari lýkur mun Landsvirkjun taka upp viðræður um niðurstöðurnar við hlutaðeigandi aðila í Villingaholtshreppi og aðra þá sem hér kunna að hafa hags muna að gæta.“ Þetta eru þær upplýsingar sem ég hef fengið bréflega frá Landsvirkjun um málið. Frekari upplýsingar, sem rn. hefur aflað sér frá fyrirtækinu um ofangreindar athuganir, eru m.a. þær, að mælingar hafa farið fram á hæð Urriðafossvegar. Er það liður í athugun á því, hve mikið þurfi að hækka veginn til þess að hann standist vatnságang. Að þessum athugunum loknum verða hugsanlegar aðgerðir ræddar við viðkomandi aðila á svæðinu. Ég tel að í þessum viðbrögðum af hálfu Landsvirkjunar komi fram jákvæð afstaða til að taka á þeim vandamálum sem fylgja auknu vetrarrennsli í Þjórsá eftir að hún í vaxandi mæli hefur verið tekin til virkjunar og vatnsmiðlunar með auknu vetrarrennsli sem afleiðingu. Þetta er fylgifiskur vatnsmiðlana og vatnsvirkjana sem víðar á eftir að gera vart við sig, enda hafa áhyggjur komið fram víðar en þarna um áhrif af slíkum breytingum. Nú kann að vera að meira hafi borið á þessu hin síðari ár, t.d. á fyrri hluta þessa vetrar, vegna þess hvernig áraði, og eflaust er erfitt að færa sönnur á hversu mikið frávikið er frá þeim aðstæðum sem áður ríkinu. En ég tel mjög eðlilegt að virkjunaraðilar komi til móts við þolendur, eins og gert hefur verið í þessu tilviki, þó að erfitt sé að sanna með ótvíræðum hætti hver ástæðan sé fyrir viðkomandi breytingum. Það fer þó ekki fram hjá neinum að nýting fallvatna okkar til raforkuframleiðslu með miðlun að vetrarlagi hefur aukna hættu á ís- og krapamyndun í för með sér og þá einnig í Þjórsá, þó að slík fyrirbæri hafi verið kunn áður.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans, en því miður er ekki áformað að gera mikið við Þjórsá. Ég held samt að þar sé verulega mikil hætta á því, að þetta geti valdið miklum erfiðleikum. Ef áin heldur áfram að flæða þarna upp, eins og hún hefur gert núna ár eftir ár og hefur komist upp að bæjum, þá getur það valdið stórskemmdum og tjóni á fjölda bæja með auknu vetrarrennsli sem stefnt er að með aukinni vatnsmiðlun, og gæti hún þá farið vestur yfir Flóann. Það mundi þýða að þarna lokast af margir bæir. Það gæti valdið ýmsum skemmdum þannig að erfitt væri að bæta. Ég vil líka minnast á að það er sama að segja um ána í Skeiðahreppi. Þar hefur hún verið að taka meira og meira af landi. Það er staðreynd að austustu bæirnir, bæði Skeiðháholt og Blesastaðir, hafa orðið fyrir miklum skakkaföllum vegna þess að áin sargar stöðugt meira og meira af ræktunarlöndum. Svo virðist að eftir að vetrarmiðlun varð meiri og meira rennsli árinnar á veturna auki það stöðugt hættuna. Aukin vatnssöfnun í Þórisvatni verður til þess að auka vatnsrennslið á veturna, en það þýðir að vatnið breiðir meira úr sér þegar niður á flatlendið kemur. Við þann mikla ís sem er fleytt í burtu frá Búrfellsvirkjun, hefur líka komið að því að áin skemmir meira. Stjórn Landsvirkjunar hefur haft eitthvert eftirlit með þessu á liðnum árum, eins og fram kom hjá hæstv. ráðh„ og ég vona að fylgst verði vel með þessu í framtíðinni og þá verði gripið inn í og komið í veg fyrir að tjón hljótist af. En það, sem veldur nú sérstökum áhyggjum, er flóðahættan í Villingaholtshreppi. Ef áin fer upp þar er ábyggilega erfitt að breyta því á stundinni og það getur valdið miklum skemmdum ef ám fer vestur yfir Flóann. Þess vegna lagði ég fram þessa fsp. til að heyra um hvort virkjunaraðilar hafi ekki hugsað sér að gera þarna meira en búið er að gera, meira til að koma í veg fyrir að þetta gæti komið fyrir.



Herra forseti. Það er aðeins til áréttingar. Mér finnst gæta hjá hv. fyrirspyrjanda þess misskilnings, að það séu neikvæð viðhorf hjá virkjunaraðila í sambandi við þetta mál. En í svari mínu áðan kom fram og haft eftir Landsvirkjun sem viðbrögð við erindi frá Villingaholtshreppi, að hún sé reiðubúin að taka upp viðræður við hreppinn um þennan vanda á grundvelli athugana sem standa yfir. Ekki þarf að eyða orðum að því, að það er ekki sama hvernig við er brugðist, hvernig staðið er að slíkri mannvirkjagerð, sem er kostnaðarsöm ef ráðist er í að gera varnargarða. Þarf að byggja það bæði á góðum landmælingum og að menn átti sig á breyttum rennslisháttum árinnar, í þessu tilviki Þjórsár. Ég tel ekki að ástæða sé til að finna að viðbrögðum Landsvirkjunar sérstaklega í þessu efni. Ég treysti því, að hún taki jákvætt undir þetta, og mundi hlutast til um og ýta á það ef ég mæti það svo, að það væri ekki góður hugur af hennar hálfu í þessu efni. Hitt liggur fyrir, að fyrirtækið hefur ekki viðurkennt neina skyldu af sinni hálfu í þessum efnum út frá lagalegum sjónarmiðum. Það er svo önnur saga. En farsælast er ef menn geta tekið sameiginlega á vanda sem þessum, sem er augljós. Og ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að þarna getur vissulega verið umtalsverð vá fyrir dyrum, sem snertir byggðir í neðanverðum Flóa, og nauðsyn að bregðast við slíku fyrr en seinna.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. menntmrh. að því, hvað líði áætlunum um framkvæmdir við byggingu nýrrar langbylgjustöðvar til þess að leysa af hólmi úrelta og úr sér gengna sendistöð á Vatnsendahæð við Reykjavík. Hér er gert ráð fyrir að einhverjar áætlanir séu á döfinni í þessu efni, og það er ekki að ástæðulausu að gert er ráð fyrir því. Ljóst er að núverandi sendistöð á Vatnsendahæð er þegar orðin allt of veik og útsendingar hennar nást illa víða um land og á miðunum umhverfis landið. Auk þess hafa loftnetsmöstur verið dæmd ónýt og geta fallið hvenær sem er með þeim afleiðingum að útvarp, m.a. til sjómanna á hafi úti, félli niður í ófyrirsjáanlega langan tíma. Hér er því um að ræða mál sem er allrar athygli vert, svo að ekki sé meira sagt. Ég hef í höndum bréf og álitsgerðir varðandi þetta mál sem allar hníga að því, að það megi ekki bíða raunar stundinni lengur að hafist verði handa um að reisa nýja langbylgjustöð í staðinn fyrir stöðina á Vatnsendahæð. Ég er hér t.d. með bréf frá Verkfræðiþjónustu Guðmundar Óskarssonar til Pósts og síma, dags. 19. júlí s.l. Þar segir að fram hafi farið úttekt á ástandi tveggja 150 metra hárra loftnetsmastra á Vatnsendahæð og niðurstaða úttektarinnar sé á þá lund, að burðarþol mastranna sé nú allsendis ófullnægjandi og beri að fella þau við fyrstu hentugleika. Í þessu bréfi eru svo gefnar upplýsingar sem varða þessa niðurstöðu. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta bréf, en ég hef einnig í höndum greinargerð um útvarpsmöstur á Vatnsendahæð, könnun á ástandi þeirra sumarið 1978 af Almennu verkfræðistofunni hf., og þar kennir margra grasa og of langt mál yrði að tíunda allt. Ég vil aðeins víkja að nokkrum atriðum í niðurstöðum þessarar skýrslu sem liggur þegar fyrir árið 1978. Þar segir m.a.: „Hönnunarálag þetta“ - þ.e. á möstrunum sem nú eru - „er aðeins rúmlega helmingur þess sem nú hefur verið krafist og styrkur mastranna nýbyggðra aðeins um 2/3 af styrk mastra byggðra samkv. kröfum nú til dags.“ Þá segir enn fremur að ástand mastranna sé afar slæmt, eins og það er orðað, og að ryðpollar hafi verið bæði mjög víða og einnig víða mjög djúpir. Sagt er um skástangirnar að lauslega áætlað virðist helmingur þeirra vera ónýtur eða stórskemmdur af ryði. Í þessari greinargerð segir að af þessu öllu megi ljóst vera að burðarþol mastranna hafi rýrnað verulega af völdum ryðs. Þá segir að þess vegna sé hætta á að möstrin brotni, ef vindhraði á Vatnsendahæð nái 11 vindstigum, og raunar sé það nokkurt undrunarefni að þau skuli enn standa uppi. - Þetta er sagt 1978 og það er ekkert gert og menn vita hvað er í húfi, ef þessi möstur falla, fyrir landsbyggðina og fyrir sjómenn á miðunum umhverfis Ísland. Svo segir í þessari skýrslu frá 1978 að þeir kunnáttumenn, sem þar hafi fjallað um, telji ekki fært að mæla með því, að gert verði við útvarpsmöstrin á Vatnsendahæð, slíkt væri allt of kostnaðarsamt og möstrin eins og þau eru upphaflega byggð úrelt. Það er af þessu tilefni sem ég hef leyft mér að gera þá fsp. til hæstv. menntmrh. sem er á þskj. 452.



Herra forseti. Spurt er að því, hvað líði áætlun um byggingu nýrrar langbylgjustöðvar. Því er til að svara af minni hálfu, að þótt æskilegt væri vissulega að reisa nýja langbylgjustöð til að leysa af hendi gömlu Vatnsendastöðina hefur ekki verið tekin lokaákvörðun um slíka nýbyggingu enn þá. Hins vegar hefur margs konar vinna verið unnin til undirbúnings slíkri ákvörðun og ég mun leggja til að hafist verði handa um þessa byggingu á næsta ári. Ný langbylgjustöð er afar kostnaðarsamt fyrirtæki og það hleypur enginn í slíkt verk. Áætlað er að langbylgjustöð af æskilegri stærð og gerð muni kosta 90–100 millj. kr. eða 9–10 milljarða gkr. Af því má sjá að hér er um risamannvirki að ræða. Því verður ekki á móti mælt, að þörfin fyrir nýja langbylgjustöð er mikil, en fjárskortur hefur frestað framkvæmdum til þessa. Ég vil þó benda á að þó að þörf Ríkisútvarpsins fyrir langbylgjusendingar sé mikil hefur sú þörf á ýmsan hátt minnkað eftir því sem FM-kerfið breiðist út, en áætlað er að FM-kerfið nái til allra hér á landi eftir 2–3 ár. Hins vegar er ljóst að FM-kerfið leysir ekki langbylgjusendingar af hólmi algerlega. Langbylgjan skiptir miklu máli fyrir svæði utan mannabyggðar og fyrir hafið umhverfis landið. Traust langbylgjustöð er því óefað öryggistæki fyrir alla þjóðina, eins konar máttarstólpi í almannavarnakerfinu. Slík stöð heldur uppi því sérstaka hlutverki útvarpsins að vera til taks þegar neyðin kallar, að vera hluti af öryggisþjónustu landsmanna, jafnvel fremur en því hlutverki að vera menningar- og fréttamiðill. Ég tel því margt mæla með því, að ekki verði lagt á Ríkisútvarpið eitt að kosta nýja langbylgjustöð, heldur komi ríkissjóður þar beint við sögu ásamt útvarpinu, sem að sjálfsögðu ber að kosta slíka framkvæmd að verulegu leyti. Ég endurtek að ég byggi þetta álit á þeirri staðreynd, að langbylgjustöðin er allt eins öryggismál og almannavarnamál eins og þáttur í eiginlegum útvarpsrekstri, sem sé að miðla fréttum og öðru dagskrárefni til menntunar eða afþreyingar. Ég endurtek hversu mikilvægt það er að koma upp nýrri langbylgjustöð. En ég hlýt að minna á hversu kostnaðarsamt málið er, auk þess sem ég legg áherslu á að það er ekki lengur mál Ríkisútvarpsins eins að bera kostnað af endurnýjun langbylgjustöðvarinnar. Slíka framkvæmd ætti að fjármagna á sérstakan hátt. Svar mitt við fsp. er það, að lokaákvörðun hefur ekki verið tekin af útvarpsins hálfu um byggingu langbylgjustöðvar, en málið er mikið rætt og unnið að undirbúningi þess og ég mun leggja til, að hafnar verði framkvæmdir á næsta ári, og vænti þess þá, að hv. Alþingi verði við því búið að leggja verulegt fjármagn í það, vafalaust á þann hátt að samþykkja lánsheimild fyrir Ríkisútvarpið eða ríkissjóð til að koma slíkri stöð upp.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni fyrir að hafa borið fram þessa fsp. og vakið athygli á því ófremdarástandi sem ríkt hefur um langan tíma að því er varðar langbylgjusendi Ríkisútvarpsins á Vatnsendahæð. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. menntmrh., að hann muni gera tillögur um að á næsta ári verði hafist handa um framkvæmdir við nýja langbylgjustöð, og sömuleiðis þeirri yfirlýsingu hans, að það sé ekki mál Ríkisútvarpsins eins að fjármagna byggingu slíkrar stöðvar, sem er býsna kostnaðarsamt fyrirtæki eins og kom fram í máli ráðh., því að vissulega er hér um öryggistæki að ræða. Það gengur satt best að segja kraftaverki næst að möstrin á Vatnsendahæð skuli enn standa uppi. Þær lýsingar, sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson vitnaði til áðan, eru áreiðanlega ekki orðum auknar og hefur raunar verið vitnað til þeirra fyrr í umr. hér í Sþ. þegar þessi mál hefur borið á góma. Samkv. áætlunum verkfræðinga breska ríkisútvarpsins, BBC, er áætlað að meðalaldur, meðallíftími, slíkra loftnetsmastra sé um 30 ár. Möstrin á Vatnsendahæð eru 50 ára gömul. Þarna er brýnt, að hafist verði handa og ný langbylgjustöð reist, vegna þess öryggis sem slíkt hefur í för með sér.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Ég hlýt að fagna því, að hann ætlar að leggja til að tekin verði ákvörðun um að reisa nýja langbylgjustöð á næsta ári. Ég verð raunar að lýsa nokkurri undrun á að það þurfi að líða enn þá eitt ár. Ekki er óeðlilegt að undrast slíkt þegar höfð er í huga sú lýsing sem ég gaf áðan á ástandi langbylgjustöðvarinnar á Vatnsendahæð. Sú lýsing, sem ég vitnaði til, var ekki gerð á þessu ári. Hún er fjögurra ára gömul. Hún er frá 1978. Þar var sagt að möstrin gætu fallið hvenær sem væri. Ég verð með tilliti til þess að segja að það er nokkuð mikill hægagangur á framkvæmdum í þessu máli, jafnvel þótt við gerum ráð fyrir að það standist sem verið er að gefa fyrirheit um núna, að verkið verði hafið á næsta ári. Mér þykir rétt að leggja áherslu á það, að hvað sem líður FM-kerfinu getur það aldrei komið í staðinn fyrir langbylgjustöð. Það kom reyndar fram hjá hæstv. ráðh. og líka hjá þeim hv. þm. sem talaði næst á undan mér, hv. 5. þm. Vesturl. Við skulum ekki vera að gera því skóna að það verði með nokkrum hætti vikist undan því að hafa snör handtök í þessu máli því að voðinn er vís ef möstrin falla. Þá verður um ófyrirsjáanlegan tíma, eins og það er orðað í greinargerð þeirri sem ég vitnaði til áðan, ekki hægt að útvarpa á langbylgju með skelfilegum afleiðingum fyrir landsbyggðina, sjómennina á miðunum umhverfis Ísland og vegna alls öryggis, því að hér er líka um öryggismál að ræða, eins og hæstv. menntmrh. benti raunar sjálfur á. Ég verð að segja að mér finnst ekki höfuðatriði hvort Ríkisútvarpið greiðir þessa framkvæmd, eins og það gerði í upphafi, eða aðrir aðilar komi þar að. Auðvitað segi ég þetta með þeim fyrirvara að búið sé þannig að Ríkisútvarpinu að það geti sinnt verkefnum sínum í þessum efnum sem öðrum. En það er langt frá því að svo sé. Það er ekki aðalatriði hvaða aðili greiðir þennan kostnað. Hann kemur undir öllum kringumstæðum frá ríkinu og það er almenningur í landinu sem greiðir kostnaðinn. Almenningur í landinu á kröfu til að þegar sé hafist handa um þetta verk, til þess að það verði ekki dýrara en það þarf að vera og til þess að það hendi ekki slys, sem alltaf vofir yfir meðan ekkert er gert.