Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. d. mælir með samþykkt þessa frv. Frv. virðist vera í fullu samræmi við ríkisreikninginn 1952, eins og hann hefur verið lagður fyrir Alþ. Heimild hefur þingið gefið nú þegar fyrir öllum útgjöldunum, sem á reikningnum eru, með því að samþ. fjáraukalögin fyrir árið 1952. En þó að n. mæli með því, að frv. verði samþ. óbreytt, þá telur hún, eins og kemur fram í nál. hennar á þskj. 579, að ekki sé sem skyldi, frekar en að undanförnu, gengið frá öllu, sem reikningnum viðkemur. Ekki verður í neinu séð, að yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna hafi fylgt því eftir, að teknar væru til greina athugasemdir þær, sem þeir létu fylgja ríkisreikningnum 1951 og voru um atriði, sem snerta ríkisreikninginn 1952. Á ég þar fyrst og fremst við athugasemdir, sem hljóða á þá leið, að þær séu „til eftirbreytni framvegis“. Engin skýrsla fylgir heldur frá bókhaldi Ríkisins um það, að athugasemdirnar hafi verið teknar til greina í framkvæmd, þótt fjhn. lýsti yfir í grg. sinni um frv. til samþykktar á ríkisreikningnum 1951, þegar það var til afgreiðslu í fyrra, að sú skýrsla ætti að fylgja framvegis. Þetta vill fjhn. átelja og gerir það í álitinu. Yfirskoðunin nær ekki tilgangi sínum, ef svo laust er á haldið, að athugasemdir falla í gleymsku og dá með samþykkt hvers reiknings. Ráðuneytunum ber hverju um sig að láta sér athugasemdir þær, sem fram koma, að kenningu verða, eftir því sem þær snerta þau og stofnanir, sem heyra undir þau. Fjmrn. eða bókhald þess á að láta skýrslu fylgja hvers árs ríkisreikningi um, hvernig tekizt hefur framkvæmd á því, sem athugasemdirnar ætlast til að gert verði. Yfirskoðunarmennirnir eiga að vera á verði um þetta frá ári til árs og sjá um, að skýrslan sé samin. Fjhn. fól mér fyrir sína hönd að athuga og fá upplýst, hvort og hvernig athugasemdir yfirskoðunarmanna, sem fylgdu reikningnum 1951 og áttu að verða til eftirbreytni 1952, hefðu verið teknar til greina. Ég leitaði upplýsinga um þetta hjá fjmrn., og var mér auðvitað vel tekið á þeim bæ, en á það var bent, að yfirskoðuninni væri stundum svo seint lokið og athugasemdir þá svo síðbornar, að búið væri að ljúka reikningi næsta árs á eftir, þegar þær kæmu fram. Færi þá svo, að athugasemd, sem ætti að vera til eftirbreytni, næði ekki næsta reikningi. Til þess að þetta komi ekki fyrir, þ.e. að athugasemd missi þannig af strætisvagni sínum árlangt, ætti að gæta þess að hraða yfirskoðuninni nægilega. Það voru 10 athugasemdir, sem fylgdu reikningnum 1951 og áttu að vera til eftirbreytni eða viðvörunar. Ég vil nú minnast á þær og þær upplýsingar, sem ég fékk um framgang þeirra. Fyrst er þá 7. aths. Hún er um, að herða beri á innheimtu sektarfjár. Það hefur verið samkvæmt upplýsingunum mikil áherzla lögð á það af ráðuneytinu, að sektarfé væri innheimt, en það er ekki hægt að innheimta sektarfé, svo sem auðskilið er, eins og tolla, sem eru gjaldkræfir samkvæmt vissum gjalddögum, því að þeir, sem fyrir sektunum verða, hafa rétt á því að sitja þær af sér, og þess vegna getur orðið bið á því, að féð komi inn, enda sektir oft „unnar af sér“ á þennan hátt, þegar til kemur. Þá er annað, en það er 9. liðurinn í aths. Það er athugasemd um, að keppa beri að því, að tóbaksverzlunin hafi sem minnst útistandandi um áramót. Það er sagt, að þetta sé gert. En samkvæmt reglum, sem gilt hafa langa hríð, hafa þeir, sem kaupa af tóbaksverzluninni, rétt til 40 daga gjaldfrests, og þess vegna er það, að um áramót getur aldrei verið fullinnheimt. Fer það mjög eftir því, hvernig stendur á innkaupum fyrir áramót, hve mikið er þá útistandandi. Talið er, að þarna sé ekki um neinar skuldir að ræða, sem nokkuð séu athugaverðar. Þá er það þriðja atriðið, en það er 15. aths. við reikninginn. Aths. er um, að Skipaútgerð ríkisins eigi útistandandi rúmlega 200 þús. kr. hjá afgreiðslum hér og þar. Svarið, sem ég fékk þar um, var það, að þær skuldir væru komnar niður í 38 þús. kr. Í fjórða lagi er svo aths. 16. Hún er um það, að skuldamál fiskimálasjóðs séu ekki í æskilegu lagi, þ.e. að innheimta þeirra skulda, sem myndazt hafa við útlán sjóðsins, sé ekki nægilega reglubundin eða þær innborgist ekki svo sem samningar standa til. Um þetta var ekki hægt að fá upplýsingar, vegna þess að forstöðumaður sjóðsins hefur verið sjúkur um stund. Í fimmta lagi er svo 17. aths., en hún er um það, að ríkissjóður skuldi Fiskifélaginu um 370 þús. kr. og geri ekki upp eins og skyldi þau skipti. Skuldir þessar eru nú allar greiddar. 18. aths. er um það, að óeðlilegt sé, að fastir kennarar við menntaskóla Reykjavíkur kenni svo mikið í aukatímum sem þeir geri. Um það sagði bókhaldið orðrétt: „Ástandið er óbreytt. Á undanförnum þremur árum eru þess enn dæmi, að fastakennarar hafa hér um bil eins miklar tekjur af tímakennslu, þ.e. aukavinnu, og föstum launum þeirra nemur.“ Þetta sama mun eiga sér stað í fleiri skólum, einkum hærri skólum. Þegar ákveðin er kennsluskylda, sem gerð er eftir kröfum kennara, þá er miðað við, hvað er hæfilegt erfiði á dag, og full laun ákveðin samkvæmt því. Meiri vinna, a.m.k. við sams konar störf, er þá ekki talin heppileg. Það er litið svo á, að það komi einnig niður á nemendunum, ef kennari leggur á sig lengri kennsludag en þannig er ákveðið. Þarna er auðvitað einhver maðkur í mysunni, þegar kennarar kappkosta að lengja daginn og hækka launin með tímavinnu og það máske um helming. Þetta þarf að færa til betri vegar að sjálfsögðu. En þó að svona standi sakir, getur það ekki staðið í vegi fyrir samþykkt rétts reiknings. Þá er 19. aths. Hún er um, að umframgreiðsla hafi verið 120 þús. kr. frá fjárl. 1951 til fyrirhleðslu í Þverá og Markarfljót. Svarið er, að ekki hafi verið greitt meira en fjárl. heimiluðu 1952. Þá er 21. aths. við reikninginn eða 8. liðurinn. Hann er um það, að ekki liggi fyrir skrá yfir málverk ríkisins frá menningarsjóði. Svarið við þessu fékk ég sent skriflegt, og það er á þessa leið: „Skrá yfir listaverk ríkisins er nú til og liggur nú frammi í Listasafni ríkisins.“ Þá er 23. aths. Hún er um, að aukaframlög til vega utan fjárl. hafi átt sér stað og megi ekki endurtaka sig. Þetta mál telur ráðuneytið að ekki hafi endurtekið sig og þannig sé ástatt, að ekki sé ástæða fyrir áframhaldandi aths. Þá er það 25. aths., þ.e. 10. liðurinn. Hún er um, að innheimta þurfi innstæðu, sem ríkissjóður yfirtók hjá Trésmiðju ríkisins, þegar hún gekk fyrir stapa. Þetta voru 250 þús. kr., og þessi innheimta er ógerð enn að mestu leyti eða er alls ekki lokið, en verið er nú að gera gangskör að því að innheimta. Skuldirnar eru að mestu hjá opinberum aðilum, t.d. hjá landssmiðjunni 24460.00 kr., sem hún tók að sér af vörum frá trésmiðjunni til sölu. Enn fremur hafði þá skrifstofa húsameistara tekið til sölu ýmislegt og fyrir það óinnkomið kr. 75991.00. Einnig áttu nokkrir skólar og eiga enn eftir að greiða fyrir hluti, sem þeir höfðu fengið keypta hjá trésmiðjunni, sömuleiðis Þjóðleikhúsið. Yfirleitt eru skuldirnar hjá opinberum aðilum, og nú er verið að gera gangskör að því að innkalla þær, en fer hjá sumum eftir því, sem hlutirnir hafa þá selzt. Þá hef ég minnzt á alla þessa tíu liði, sem fylgdu í aths. ríkisreikningnum 1951 og vísuðu til framtíðarinnar. Ein aths. fylgdi reikningnum 1951, sem hljóðaði á þá leið, að athugasemdarefninu væri vísað „til aðgerða Alþ.“ Hún var við hag og rekstur útvarpsins. Engin till. fylgdi frekar venju frá yfirskoðunarmönnum, sem gerðu þessa aths., um, hverjar aðgerðir þeir legðu til að viðhafðar yrðu af hálfu Alþ. En það er eðlilegt, að Alþ. liti svo á, að ekki fylgi hugur máli hjá yfirskoðunarmönnum, þegar svo er, enda gerði það enga ályktun út af aths. þessari, þegar reikningurinn var afgreiddur fyrir 1951, og jafnvel yfirskoðunarmennirnir sjálfir samþ. þá afgreiðslu. Hins vegar er ófært, að yfirskoðunarmenn hafi þessi orð í aths., ef þeir meina ekkert með þeim. Eigi þau að verða til þess að skjóta þeim starfsmönnum ríkis skelk í bringu, sem aths. bendir á, þá verður lítið úr því, að af því verði, þegar engar eru aðgerðir ár eftir ár. Þá virðist vera einboðið að krefjast þess, að yfirskoðendur leggi fram ákveðnar till., ef þeir ætlast til, að sérstakar aðgerðir þingsins verði upp teknar. Til þess hljóta þeir að vera kosnir. Þeir eru í þessum efnum trúnaðarmenn Alþ. og bera ábyrgð gagnvart Alþingi á verkum sínum. Máske er það svo, að það vanti lög um starfssvið yfirskoðunarmannanna og skyldur, en þá er að setja þau. Annars er þetta um skyldur þeirra til þess að gera ákveðnar till., ef þeir í raun og veru ætlast til aðgerða Alþ., svo sjálfsagt og augljóst mál, að um það þarf engan lagabókstaf. Ég hef þá gert grein fyrir því, sem ég hafði upp úr að spyrjast fyrir um áhrif aths. við ríkisreikninginn 1951. Aths. við reikninginn 1952 hafa hv. þm. hjá sér og hafa sennilega kynnt sér þær, eins og þær liggja þar fyrir. Verður að vænta þess fastlega, að með ríkisreikningnum 1953, þegar hann verður lagður fyrir þingið til samþykktar, verði skrá um það, hvernig aths. frá 1952 hafi þá verið teknar til greina. Tvær þessara aths. hljóða á þá leið, að þeim sé „visað til aðgerða Alþ“. Fjhn. Nd. segir í nál. sínu á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af aths. yfirskoðunarmanna við ríkisreikninginn vill n. benda á þá nauðsyn, að gert verði það, sem unnt er, til þess að ríkistekjurnar og tekjur Tryggingastofnunar ríkisins innheimtist á réttum tíma. Enn fremur, að hlutaðeigandi ráðuneyti brýni það fyrir forstöðumönnum ýmissa ríkisstofnana, að þeir takmarki útgjöld stofnana við fjárveitingar á fjárl., og að viðskiptastofnanir ríkisins festi ekki fé í útlánum.“ Það má segja, að í þessari ádrepu n. komi það fram, sem líklegt er að yfirskoðunarmennirnir telji fullnægjandi út af þeim aths., sem er vísað til aðgerða Alþ., því að undir þetta ritar annar yfirskoðunarmaðurinn, sem á sæti á Alþ., og innan þessa ramma, sem þarna er markaður, er efni aths. Fjhn. Ed. sá ástæðu til þess í sínu áliti, eins og það ber með sér, að taka undir ábendingu nefndarinnar í Nd. Af því að hæstv. fjmrh. er staddur í þd., teldi ég æskilegt, að hann vildi láta í ljós, hvort hann telur ekki sjálfsagt fyrir sitt leyti, að orðið verði framvegis við þeirri kröfu, sem kemur fram í næstsíðustu málsgr. nál. fjhn. Ed., en þar stendur: „Þá telur n. og, að hvers árs ríkisreikningi eigi að fylgja glögg skýrsla um það, hvernig fullnægt hafi verið í sambandi við hann aths., er hann snerta, frá næsta ári á undan. Fjmrh. og yfirskoðunarmenn ríkisreikninga sjái um, að ríkisbókhaldið geri þessa skýrslu.“ Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Fjhn. leggur til, eins og ég sagði í upphafi, að frv. verði samþ. án breytinga, en leggur áherzlu á, að tekið verði til greina í framtíðinni það, sem hún lýsir yfir í nál. sínu að hún telji nauðsynlegt í sambandi við reikningana.



Það er tvennt, sem ég vildi taka fram af tilefni nál. og framsöguræðu hv. þm. S-Þ. (KK). Annað er það, að ég tel, að yfirskoðunarmönnum ríkisreikninganna beri að láta fylgja till. sínum um að vísa málum til Alþ. út af aths., hvað það er, sem þeir vilja láta Alþ. aðhafast. Ég tek undir þetta, þetta er mín skoðun, og ég hef látið hana í ljós áður. Hitt, sem ég vildi taka fram, er það, að ég er sammála um, að yfirskoðunarmönnum ríkisreikninganna beri að líta eftir því, hvort aths. þeirra hafa verið teknar til greina. Þeir eiga að láta gera sér grein fyrir því, hvort svo hafi verið eða ekki, og þeir eiga að láta fylgja um það annaðhvort sérstaka skýrslu eða taka það inn í aths. sínar við ríkisreikningana. Enn fremur sé þeim rétt að notfæra sér aðstoð ráðuneyta og ríkisbókhalds í þessu skyni. Þetta tel ég vera skyldu yfirskoðunarmanna, en ekki fjmrn., eins og gefur líka að skilja, þar sem yfirskoðunarmenn eiga að líta eftir bæði fjmrn. og hinum ráðuneytunum.



Herra forseti. Hv. þm. hafa nú heyrt framsöguræðu hv. frsm. og svör hæstv. ráðh. við þeim aths., sem fjhn. hefur gert við ríkisreikninginn. Ég vil leyfa mér að þakka hv. frsm. fyrir þá ýtarlegu ræðu, sem hann hélt í sambandi við þetta mál og er nákvæmlega í samræmi við það, sem komið hefur fram á fundum fjhn. undanfarin ár, því að eins og sjá má af þskj., sem gefin hafa verið út um samþykkt ríkisreikningsins hér í þessari hv. d., þá hafa þessar aths. verið síendurteknar og það án þess að nokkur árangur hafi orðið af þeim ábendingum. Nú hefur hæstv. ráðh. lýst því yfir, að hann skoði það skyldu yfirskoðunarmanna ríkisreikninganna að láta fylgja till. til Alþ. í sambandi við öll þau atriði, þar sem þeir vísa viðkomandi máli til aðgerða Alþ. Ég hef nú orðið þess var, að þannig líta yfirskoðunarmennirnir ekki á sitt starf, og þykir mér rétt, að það komi fram hér. Var þetta atriði rætt við þá á fjhn: fundi þessarar hv. d. á síðasta þingi og þeir beinlínis spurðir um þetta, og þeir létu þá í ljós, að þetta væri ekki þeirra skylda og því síður væri það þeirra skylda, sem hæstv. ráðh. sagði hér um annan liðinn, að þeir ættu að líta eftir því, að þeirra aths. yrðu framkvæmdar, svo að mér sýnist, að hér þurfi að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir, ef það á að koma þessari skyldu á herðar yfirskoðunarmannanna, og þá eiga þær ráðstafanir ekki að koma frá Alþ., nema því aðeins að hæstv. ráðh. telji, að setja þurfi um það lög, heldur frá yfirmanni endurskoðunarinnar, sem er raunverulega hæstv. fjmrh.  Ég ætla mér ekki að ræða ríkisreikninginn efnislega, þó að ýmis tilefni væru til þess, en mér þykir ekki rétt að gera það hér, því að það er, eins og margsinnis hefur verið tekið fram, þýðingarlaust atriði. Það er búið að greiða hér út ýmsar greiðslur, sem gerðar eru aths. við, og það er búið að framkvæma ýmislegt hér, sem gerðar eru aths. við. Því verður ekki kippt aftur, hvort sem það hefur verið rétt eða rangt, og ég skal ekki heldur leggja á það neinn dóm. En aths. eiga áreiðanlega að vera til eftirbreytni framvegis, og þegar maður rekur sig á það, að ár eftir ár eru þessar aths. virtar að vettugi, þá er alveg nauðsynlegt að taka þetta mál fastari tökum en gert hefur verið. Nú vil ég í sambandi við reikninginn leyfa mér að benda á, að hér eru 5 aths. frá hv. yfirskoðunarmönnum, sem eru merktar: til eftirbreytni í reikningunum 1952. Það eru 9 aths., sem eru merktar: til athugunar framvegis. Það er 1, sem er merkt: til viðvörunar. Það eru 3, sem eru merktar: til viðvörunar framvegis. Það eru 2, sem merktar eru með aths.: til aðgerða Alþ. Og svo eru aðeins 2, sem sagt er um: Verður við svo búið að standa - og bendir það líklega til þess, að það hefur ekki þótt alveg rétt farið með þau mál, en það er þó ekki sett annað eða sterkara en það er sagt: Verður við svo búið að standa. Og svo eru aðeins 5, sem sagt er um hér: Upplýst með svarinn. Og svo ein: Svarið er fullnægjandi. Ég verð að segja, að ef slíkur reikningur væri lagður fram í einhverjum hlutafélögum eða einkafyrirtækjum, þar sem margir fleiri ættu hlut í heldur en aðeins stjórn og endurskoðendur, þá mundi ekki vera tekið við svona aths. þegjandi og hljóðalaust; það eitt er áreiðanlegt. Það mundi verða heimtað eða þess krafizt af stjórn þeirra fyrirtækja, að það væri miklu betur gengið eftír því, að aths. væru teknar til greina, heldur en hér virðist hafa verið gert. Ég hef ekki borið hér saman frá ári til árs þessar aths. En það þarf ekki mikið að fletta upp ríkisreikningum undanfarinna ára til að sjá, að þetta gengur í gegn á hverju einasta ári, án þess að hæstv. Ríkisstj., hæstv. fjmrh., stofnanirnar eða embættismennirnir eða Alþ. geri nokkurn skapaðan hlut í málinu, og það er notað sem aðalástæða, að það sé búið að framkvæma þessa hluti og hér verði engu um þokað, það sé búið að samþykkja fjáraukalögin, það sé búið að eyða peningunum, það sé búið að gera þessar framkvæmdir og því verði engu um þokað og þess vegna sé ekkert að gera í málunum annað en að láta viðkomandi ríkisstj. fara frá, ef það sé ekki samþ. allt, sem þær hafa gert í þessum málum. Hér er um ákaflega mikinn misskilning að ræða. En hér er mjög sterkur grundvöllur fyrir hæstv. ríkisstj. og fyrir viðkomandi stofnanir að byggja á umbætur í framtíðinni, og það er það, sem hv. fjhn. þessarar d. vill fá fram. Hún er ekki með neina gagnrýni út af fyrir sig og sízt með pólitíska gagnrýni á hæstv. ríkisstj. Hún er aðeins að reyna að knýja fram hér eðilleg vinnubrögð í þessum málum. Ég þekki það ákaflega vel sem formaður fjvn. í 8 ár, hversu þýðingarmikið það var, og það hefur hæstv. fjmrh. einnig viðurkennt, að hafa umræður við forstjóra margra af þeim fyrirtækjum, sem hér um ræðir, eða þá embættismenn, sem standa fyrir þeim embættum og ráða ákaflega miklu um starfið og þann kostnað, sem því er samfara. En hér er kippt grundvellinum undan þeim samræðum og því samstarfi, sem á og þarf að vera á milli þessara aðila, ef það á að láta afskiptalausar frá ári til árs allar þær aths., sem yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna gera í sambandi við endurskoðunina. Og sé það raunverulega skoðun hæstv. ráðh., sem hann lýsti hér yfir áðan, þá sé ég ekki annað en að það sé alveg óhjákvæmilegt, að það sé annaðhvort gefin út reglugerð af þinginu eða raunverulega helzt bein lagafyrirmæli, þar sem verksvið yfirskoðunarmanna er fastákveðið, og takmarka það ekki einasta við endurskoðun reikninganna, heldur og að gefa þeim vald til þess að sjá um, að framfylgt sé þeirra aths., og það veit ég, að í dag þykjast þeir menn ekki hafa vald til þess, enda ekki greitt fyrir það, því að það er sjálfsagt ákaflega mikið verk, ef þeir eiga að ganga í hverja þessa stofnun og sjá um, að það séu gerðar þær umbætur á þeirra rekstri, sem þeir benda á. Og það er allt annars eðlis en að líta eftir því eða rannsaka, hvað hefur verið greitt fram yfir það, sem er í fjárl., en það er höfuðatriðið hjá endurskoðendunum. Ég vildi því vænta þess, að hæstv. ráðh. treystist til þess að lýsa því yfir hér, að hann muni beita sér fyrir því, að tekinn sé hér upp nýr háttur í sambandi við þessi mál, og ef honum þykir nauðsynlegt, að það sé gert með löggjöf, þá að beita sér fyrir því, að sú löggjöf verði lögð fyrir Alþ. og samþ. hér, því að eins og málin eru núna, er alveg eins gott að afnema endurskoðunina, því að hún hefur bókstaflega enga þýðingu, hvorki fyrir þingið né þjóðfélagið, eins og hún er framkvæmd nú og hefur veríð framkvæmd undanfarin ár. Auk þessara manna eru tölulegir endurskoðendur í endurskoðunardeild fjmrn., og eftir ræðu hæstv. ráðh. virðist sem þeir eigi ekki að hafa neina skyldu til þess að líta eftir því, að þessir hlutir séu framkvæmdir samkvæmt fyrirmælum Alþ. En hin endurskoðunin, sem fram fer svo síðast hjá yfirskoðendum ríkisreikninganna, sýnist vera algerlega þýðingarlaus, nema því aðeins að þeim sé gert að skyldu að hafa eftirlit með umbótum, svo að ekki verði misskilið, og settar fastar reglur um það, á hvern hátt þeir skuli beita sér fyrir því að koma á umbótum í sambandi við aths. sínar. Það hefur verið borið tvisvar fram um það frv. hér á Alþ. að skipa sérstakan eftirlitsmann með þessum málum. Ég man nú, að Framsfl. beitti sér gegn því, að það yrði samþykkt, og það kom ekki fram þá í þeim umr., að það væri af því, að þegar væru fyrir 3 menn, sem hefðu þessar skyldur á hendi, heldur voru allt aðrar ástæður færðar fyrir því, að ekki þótti rétt að koma upp slíku eftirliti. En eftir því sem hæstv. ráðh. hefur nú upplýst, þá sýnist mér, að hann ætlist til þess, að þetta verkefni sé nú falið endurskoðendunum, og þá er alveg nauðsynlegt að setja um það fastari reglur en gilda í dag, hvernig því skuli varið og hvaða vald þeir eiga að hafa til þess að beita sér fyrir því, að umbæturnar nái fram að ganga. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram hér í sambandi við þessar umr.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hæstv. fjmrh. vildi ég segja aðeins örfá orð. Með ríkisreikningnum fylgja ýmiss konar skýrslur. M.a. koma þar fram þær aths., sem yfirskoðunarmennirnir gera fyrst. Í öðru lagi koma svo fram þar á eftir svör ráðuneytanna við þeim aths. Í þriðja lagi koma svo fram endanlegar aths. yfirskoðunarmannanna, og í þeim kemur fram, að sumar upphaflegu aths. hafa fengið þá afgreiðslu, að þeir telja svörin fullnægjandi. Aðrar hafa ekki fengið fullnægjandi svör á annan hátt en þann, að endurskoðunarmenu segja, að framvegis verði að gæta þess að haga á annan veg en þann veg meðferð þeirra mála, sem þeir hafa upphaflega bent á. Í þriðja lagi eru svo aths. þeirra, þegar þeir vísa til aðgerða Alþ. Nú gerði ég grein fyrir því, hvað kom í ljós, þegar ég fékk upplýsingar hjá bókhaldinn um það, hvernig aths. frá 1951 höfðu verið teknar til greina hjá ráðuneytunum. En mér skilst, að það sé mikil fyrirhöfn - of mikil fyrirhöfn - að hafa þann hátt á hverju sinni, að fjhn. Alþ. láti ganga í það að leita þessara upplýsinga, enda er það svo, að svörin liggja ekki ljóst fyrir, þau eru ekki aðgengileg hjá bókhaldinu, ef þessi háttur er á hafður. Bókhaldsmennirnir þurftu að hafa allmikið fyrir því að afla þeirra upplýsinga, sem ég flutti hér áðan, og þess vegna er það, að ég tel ákaflega nauðsynlegt, að yfirskoðunarmennirnir sjái um það, að bókhaldið láti koma fram 4. grg. með þessa árs reikningi. Fyrst er grg. um upphaflegar aths. yfirskoðunarmanna, svo eru svör ráðuneytanna, svo eru endanlegar aths. yfirskoðunarmannanna, eins og ég sagði áðan; þetta kemur allt fram. En í fjórða lagi tel ég svo að eigi að koma fram skýrsla um það, - og hún ætti að vera fyrsta skýrslan, - hvernig framkvæmdar hafa verið athugasemdirnar frá fyrra ári í sambandi við reikninginn. Og ég tel, að þetta sé ekki mikið verk og sjálfsagt verk. Hæstv. fjmrh. sagði, að yfirskoðunarmennirnir væru settír til höfuðs sér, svo að honum bæri í raun og veru ekki að sjá um það, hvernig þeir ynnu sitt verk. Ég lít svo á, að það sé jafnan svo um endurskoðendur, að þeir séu meira settir sem samstarfsmenn reikningshaldara heldur en menn til höfuðs honum. Og ég álít það ákaflega eðlilegt, að þetta samstarf milli yfirskoðunarmanna og fjmrh. sé náið og að þessir aðilar hafi samstarf um það, að bókhaldið geri þá greinargerð, sem fjhn. hefur gert grein fyrir í áliti sínu að þurfi að fylgja og ég hef nú gert grein fyrir, hvernig ég tel að eigi að vera. Ég tel sem sé, ef ég má lesa, með leyfi hæstv. forseta, hér upp úr nál., að þessi ályktun sé ákaflega eðlileg og sjálfsögð: „Fjmrh. og yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna sjái um, að ríkisbókhaldið geri þessa skýrslu.“ Ef yfirskoðunarmennirnir telja skyldu sína í þessu efni litla, eins og reyndar ástæða er til að halda, svo sem hv. þm. Barð. benti réttilega á, af orðum, sem þeir létu falla í viðræðum við fjhn. þessarar d. í sambandi við reikninginn 1951, þá allt ég, að fjmrh. eigi að sjá um, að þeir sem samstarfsmenn hans geri þetta, m.ö.o.: að bókhaldið, sem hann er yfirmaður yfir, vinni þetta verk á þann hátt, sem yfirskoðunarmennirnir telja fullnægjandi. Ég held þess vegna, að það væri eiginlega sjálfsagt af hæstv. fjmrh. að líta svo á, að það sé í hans verkahring að láta bókhaldið gefa ríkisreikninginn næst út með þessari fjórðu skýrslu.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. þm. Barð. (GíslJ) sagði áðan, að sér hefði skilizt af því, sem ég tók fram, að ég teldi endurskoðunardeild fjmrn. ekki skylt eða nauðsynlegt að skipta sér rukkuð af því, hvort farið væri að heimíldum eða lögum um ríkisútgjöldin, heldur ætti þar eingöngu að vera töluleg endurskoðun. Ég skil ekki, hvernig hv. þm. fékk þetta út úr því, sem ég sagði. Ég minntist ekkert á þetta, gaf ekkert tilefni til þess, að hann gerði mér upp þessa skoðun, enda fer því fjarri, að ég líti svona á. Ég álít, að endurskoðunardeild fjmrn. eigi að líta m. a. eftir því, að farið sé að lögum og heimildum við útgjöldin, þó að yfirskoðunarmennirnir eigi svo að lita yfir það endurskoðunarverk á eftir. Ég vil benda hv. þd. á, og það er mín skoðun, að ef hv. Alþ. er ekki ánægt með það, hvernig yfirskoðunarmenn rækja starf sitt eða hvernig þeir fara að í starfi sínu, þá verður Alþ. að gera ráðstafanir til þess að breyta því. Það er óhugsandi, að ríkisstj. taki það að sér að segja yfirskoðunarmönnum ríkisreikninganna fyrir verkum, enda væri það blátt áfram óviðeigandi, þar sem yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna eru fulltrúar Alþ. gagnvart framkvæmdavaldinu. Það eru þeir, sem eiga að líta eftir því fyrir Alþingis hönd, að framkvæmdavaldið fari rétt að í fjárhagsmálum, og það væri með öllu óþolandi, ef ríkisstj. ætlaði sér að fara að segja þeim fyrir verkum. Ef alþm. eða hæstv. Alþ. finnst starfið ekki rækt á réttan hátt, þá verður hæstv. Alþ. að skerast í leikinn. Um skyldur yfirskoðunarmanna mætti sjálfsagt margt segja, en auðvitað tel ég það ekki skyldu yfirskoðunarmanna að gefa fyrirskipanir um það, sem aðrir menn eiga að ráða. Það er misskilningur, ef menn halda, að ég hafi átt við það, áðan þegar ég talaði. Það er ekki á valdi yfirskoðunarmanna að sjá um, að athugasemdir þeirra séu teknar til greina, og getur aldrei orðið á þeirra valdi. Skylda þeirra er að gera athugasemdir nm það, sem þeim þykir miður fara, og fylgjast síðan með því, hvort þær athugasemdir eru teknar til greina, og séu þær ekki teknar til greina, að vekja þá á ný á því athygli þeirra aðila, sem hafa aðstöðu til að grípa í taumana, og gera á ný kröfur um, að breytt sé til. En yfirskoðunarmenn geta vitanlega aldrei fengið framkvæmdavaldið í sínar hendur. Ég endurtek svo að lokum það, sem ég sagði áðan, að ég álít, að yfirskoðunarmönnum beri að fylgjast með því, hvernig athugasemdir þeirra séu teknar til greina og hvort þær séu teknar til greina, og láta Alþ. í té yfirlit eða skýrslu um það. Og ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því, að þeir fái sér til aðstoðar við það verk þá starfskrafta, sem fjmrn. hefur yfir að ráða, þar með talið starfslið ríkisbókhaldsins.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég fellst alveg á þær athugasemdir, sem komið hafa hér fram varðandi landsreikninginn. En ég hef bara ekki minnstu trú á neinum umbótum í þessu efni, ef ekki eru gerðar breytingar, verulegar breytingar. Það eru mörg ár liðin siðan fjhn. gerði sams konar athugasemdir og hún gerir hér, og við sjáum, að það stendur alltaf í sömu sporum, nákvæmlega það sama, engar breytingar. Og ég tel það alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. segir, að það er ekki hans að gera þetta. Það er vitaskuld Alþingis sjálfs og fjhn.; henni bæri vissulega fremst skylda til þess að beita sér fyrir breytingum. Ég hygg bezt, að sett yrðu lög um, hvernig yfirskoðunarmenn eiga að framkvæma sitt starf. Mér er ekki kunnugt um, að nein ákvæði séu um starfsemi yfirskoðunarmanna, önnur en þau, sem stjórnarskráin geymir. Ég veit ekki til þess, að þeir hafi neinar reglur til þess að fara eftir í sínu starfi. En það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að yfirskoðunarmenn eru eða eiga að vera krítískir endurskoðendur, og þar af leiðandi eru þeir settir til höfuðs ráðherra. Það er því ekki von, að hann velti sér fyrir þeim umbótum, sem þarf að gera. Mér finnst þess vegna, að fjhn. eða Alþ. eigi að beita sér fyrir, að sett verði lög um starfssvið yfirskoðunarmanna.



Herra forseti. Ég sé nú, að hæstv. ráðh. hefur gengið af fundi, og vildi ég því biðja um að hinkra við, þangað til hann kemur inn aftur, því að annars mun ég óska eftir því, að málið sé tekið út af dagskrá. Ég tel, að hér sé um svo þýðingarmikið mál að ræða, að það sé æskilegt, að ráðh. sé við. Mér þykir rétt, úr því að hæstv. ráðh. er kominn hér aftur - 

Ég held, að hv. þm. ætti ekki að vera með neinn dónaskap í sambandi við þetta.

Ég vil benda hv. d. á hér, að nú hefur hæstv. ráðh. alveg snúið við blaðinu. Hann sagði í sinni fyrri ræðu, að það væri skylda yfirskoðunarmannanna að fylgjast með því, að þetta yrði framkvæmt og þeirra athugasemdir yrðu teknar til greina. Í sinni seinni ræðu segir hann, að þetta sé alls ekki þeirra skylda, það sé ekki eðlilegt, að þeim sé gefið það vald. Ég veit því ekki, hvaða afstöðu hæstv. ráðh. ætlar að taka til þessara mála. Ég vil því gjarnan leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. um, hvað ráðuneytin hafa - ekki einasta hans rn., heldur hin ráðuneytin yfirleitt - gert til þess að gera umbætur í þeim málum, sem yfirskoðunarmenn Ríkisreikninganna ár eftir ár hafa bent á að ætti að gera umbætur í. Því verður þó ekki neitað, að yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna hafa tillögurétt í málinu og þeir hafa gert sínar till. En það er alveg sýnilegt, þegar ríkisreikningarnir eru lesnir frá ári til árs, að viðkomandi hæstv. ráðuneyti taka ekkert tillit til þessara tillagna, bókstaflega ekkert, bókstaflega hunza alveg tillögur yfirskoðunarmannanna, sem Alþ. hefur valið til þess að líta eftir ríkisreikningunum og benda á veilur, sem hafa komið fram í rekstrinum. Þetta er kjarni málsins. Og ef því er lýst yfir af hæstv. ráðh., að það sé ekki að vænta neinna umbóta í þessum málum, eftir að búíð er að ræða þessi mál hér ár eftir ár í þessari hv. d., þá er vitanlega ekki hægt að gera neitt annað en að reyna það hér í Alþ., hvort meiri hl. alþm. vill taka upp aðra skipan, því að eins og málin eru nú, þá er þetta ástand ekki þolandi. Það hafa hér af endurskoðendum verið sett fram fjöldamörg rök fyrir því, að það væri hægt, ef það væri nokkur vilji á bak við, að koma á heppilegri rekstri í ýmsum stofnunum ríkisins og ráðuneytum, ef það væri farið eftir þeirra tillögum. Því er ekki svarað á neinn annan hátt heldur en að viðkomandi aðilar, sem stjórna þessum stofnunum, eru látnir svara tillögunum og þeir eru látnir verja sjálfa sig, án þess að það hafi komið nokkuð fram hjá sjálfri hæstv. ríkisstj. eða þeim viðkomandi ráðh., sem fer með þau mál, að hann hafi persónulega látið rannsaka þau mál. Og það hefur aldrei komið fram, svo að mér sé kunnugt um, í neinum af þeim Ríkisreikningum, sem hafa verið hér til umr. Og þegar þetta er rætt við hæstv. ráðh., þá annaðhvort svarar hann hér hálfgerðum skætingi eða hann hlær, eins og honum komi þetta ekkert við, eins og þetta sé alveg óviðkomandi mál, og vill helzt ekkert ræða þessi mál. En það er allt annað hljóð í hæstv. ráðh., þegar hann við afgreiðslu hverra fjárlaga er að kvarta undan því, að ekki megi setja inn þessa hluti og þessa till. og ekki megi samþykkja þessa till. og þessar tillögur, af því að ríkisreikningarnir þoll það ekki. En honum er alveg sama um það, þó að hann átölulaust láti eiga sér stað alls konar sukk í rekstrinum, eins og yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna hafa bent á og hann hefur alveg virt að vettugi ár eftir ár. Ég held, að ef hæstv. ráðh. hugsar sér að halda þessu þannig áfram, þá væri bezt fyrir hann að fá stjórnarskrárbreytingu um, að það þyrfti ekkert að vera að athuga neina ríkisreikninga. Það væri það heppilegasta fyrir hann. Ég hafði nú satt að segja búizt við því, að þegar hv. fjhn. þessarar d. hefur hvað eftir annað óskað eftir samvinnu við hæstv. fjmrh., sem meiri hl. n. styður, til þess að fá lagað hér ýmislegt, sem miður fer, þá ætti það að takast með öðrum svörum en hér hafa verið gefin í dag og miklu heppilegri, því að þau verða ekki til þess að hjálpa honum sem ráðh. til þess að halda niðri útgjöldum ríkissjóðs. Það væri miklu betra fyrir hann að taka þar upp allt aðra vinnuaðferð.



Það eru aðeins fáein orð út af því, sem hv. þm. Barð. tók fram. - Þessi hv. þm. sagði, að ég hefði ekki verið viljugur til þess að ræða þessi mál hér og í stað þess að ræða þessi mál af alvöru, þá hefði ég svarað með hálfgerðum skætingi. Ég veit satt að segja ekki, hvort það er hægt að taka þennan hv. þm. alvarlega, mér er það alls ekki ljóst. Það vita þeir kannske betur, sem sitja með honum hér í deildinni. Ég skrapp hér út áðan til þess að fá blek í pennann minn, og ég var ekki fyrr kominn út úr dyrunum en það kemur maður hlaupandi á eftir mér og segir, að hv. þm. Barð. krefjist þess, að ég sé inni í d. Og þegar ég kem inn aftur, mætir mér hér skætingur frá þessum hv. þm. fyrir það, að ég sé að flýja frá málinu, vilji ekki ræða við þingmenn, vegna þess að ég fór burt og var líklega eina mínútu eða kannske eina og hálfa mínútu. - Ég vil nú segja það þessum hv. þm., sem á að heita forseti þessarar d., að svona dónaskap ætti hann ekki að venja sig á, og ég lýsi því hér yfir sem skoðun minni, að ég tel það skömm fyrir þessa hv. d. að hafa þennan hv. þm. fyrir forseta.

Ég vil leyfa mér að víta þessi orð.

Það er ekki nein ástæða til þess að víta þessi orð.

Ég víti þessi orð.

Það er ekki nein ástæða til að víta þessi orð, því að það er skömm fyrir þessa d. að hafa hv. þm. Barð. fyrir forseta.

Deildin ákveður af frjálsum vilja ...

Já, en ég ræð því, hvað ég segi. (Forseti grípur fram í.) Forseti getur reynt að taka af mér orðið, ef hann vill, en ég þagna bara ekki. Ég segi það, sem mér sýnist um þetta og um hv. þm. Barð. (Forseti grípur fram í.) Hann hagar sér eins og dóni við hv. þingmenn og mig síðast áðan, og það hafa allir þm. heyrt, sem hér voru inni, að þetta er ekkert annað en dónaskapur hjá hv. þm. Barð., vegna þess að ég talaði hér um málið af fullri kurteisi, enda geri ég aldrei annað. En hv. þm. Barð. þarf ekki að ímynda sér, að ég sitji þegjandi undir stráksskap hans. Þá var auðheyrt á því, sem hv. þm. Barð. sagði hér áðan, að hann hefur algerlega misskilið það, sem fram hefur farið um þetta mál. Hann sagði, að ég hefði breytt um skoðun í þeim orðum, sem ég sagði síðast, frá því, sem ég sagði fyrst. En það er alger misskilningur. Ég útskýrði skyldu yfirskoðunarmanna ríkisreikninganna á nákvæmlega sama hátt í seinni orðunum eins og þeim fyrri. Þeirra skylda er að gera athugasemdir við það, sem þeim finnst miður fara í ríkisrekstrinum, fylgjast síðan með því, hvort þeim athugasemdum er framfylgt, og ef þeim er ekki framfylgt, að gera þá aftur athugasemdir og tillögur um það, hvað skuli gera. En það er ekki þeirra skylda, enda hafa þeir ekkert vald til þess, að gripa fram fyrir hendur framkvæmdavaldsins. Þeir hafa ekki framkvæmdavald. Þegar að því væri komið, yrði þingið að taka við og fylgja fram því, sem yfirskoðunarmennirnir hafa lagt til, ef það er þeim sammála.



Herra forseti. Ég vil nú ekki ræða mikið við hæstv. ráðh., meðan hann er í þeim ham, sem hann var hér nú í. Ég vil aðeins benda hv. deild á, að það er sannarlega ekki að vænta þess, að það sé hægt að fá samkomulag um afgreiðslu og framgang alvarlegra mála, ef t.d. hv. yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna, sem einnig eiga sæti hér á þingi, mæta slíkri samvinnu sem hann hefur sýnt í sambandi við þetta mál hér. Ég vil aðeins benda á það. - Þetta er miklu stærra mál en svo, að nokkur hæstv. fjmrh. geti leyft sér að leysa það á þann hátt að lýsa öðrum þm. á þann hátt, sem hann hefur gert hér, og ég vildi aðeins, áður en þessu máli er lokið, benda á, að það er ekki lausnin, sem bætir úr því ástandi, sem þetta mál er í.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. þm. Barð. sagði, að það væri ekki von á góðu, ef ég hefði álíka samvinnu við yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna og ég hefði haft við hann núna síðustu mínúturnar, eða eitthvað í þá áttina. Ég vil bara lýsa því yfir, að enn þá hefur það ekki komið fyrir, síðan ég fór að fara með þessi mál, að kosnir hafi verið til þess að vera yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna menn á borð við hv. þm. Barð., enda hygg ég, að hans framkoma sé algert einsdæmi hér í þinginu, og því fer betur.



Herra forseti. Vegna umr., sem urðu um þetta mál hér í hv. deild í gær vegna fram kominnar brtt. frá hv. þm. Barð., átti samgmn. fund og ræddi um þetta mál, og var mér síðan falið að eiga tal við samgmrh. um brtt. Ég átti síðan tal við hann og síðast í síma í morgun, og þá lét hann það í ljós við mig, að hann áliti, að þetta atriði, sem brtt. fjallar um, ætti frekar heima í reglugerð um þetta mál en í lögunum, og hann gerði ráð fyrir því e.t.v. að verða hér í deildinni, ef málið yrði tekið fyrir til umr. í dag, og mundi þá segja nokkur orð um þetta. Ég vildi nú fara fram á það við hæstv. forseta, hvort hann mundi vilja fresta umr. og taka þá málið fyrir aftur, þegar hæstv. ráðh. væri kominn.



Herra forseti. Í brtt. á þskj. 582 er gert ráð fyrir, að aftan við 1. gr. frv. á þskj. 575 komi svo hljóðandi viðbót: „Skylt skal leyfishafa að hafa jafnan til taks nægilegan bifreiðakost til þess að fullnægja eftirspurn á hverjum tíma á svæði því, er hann hefur fengið leyfi til að starfa á, enda sé hverjum manni heimilt að leigja sér bifreið frá öðrum, ef leyfishafi uppfyllir ekki þetta skilyrði.“ Ég vildi leyfa mér að gera þá athugasemd við þetta, að enda þótt það, sem vakir fyrir tillögumanni, virðist stefna í rétta átt, þá virðist mér till. vera dálítið óljós. Í tillögunni er talað um leyfishafa. En ef frv., eins og það liggur hér fyrir, yrði að lögum í svipaðri mynd og það er fram borið, hlýtur leyfishafi að vera fleiri en einn. Hins vegar er nauðsynlegt að búa svo um hnútana, að hér verði ekki um að ræða einokun tiltölulega fárra manna., sem haldi uppi verðinu fyrir þjónustuna, en fullnægi jafnframt ekki eftirspurninni. Eftir að lögin nr. 23 16. febr. 1953, um leigubifreiðar í kaupstöðum, voru sett, setti samgmrn. reglugerð nr. 230 7. des. 1953, um hámarkstölu vörubifreiða í Reykjavík, þar sem sett eru ýmis ákvæði til að útiloka misferli og einokun. Mér finnst, að svipaða leið mætti fara, og finnst það væri heppilegra, ef frv. þetta verður samþ., að koma svipuðu efni og felst í brtt. í reglugerð, sem samgmrn. mundi væntanlega setja. Þar af leiðandi álít ég, að þessi viðbótartill. sé óþörf, því að það sé hægt að ná sama marki með því að gera örlitla breytingu á reglugerðinni.



Herra forseti. Þegar ég ræddi till. mína á þskj. 582 í gær, lýsti ég því yfir, að ég mundi taka till. aftur, ef hæstv. ráðh. vildi lýsa því yfir hér í þessari hv. deild, að reglugerð yrði samin með tilliti til þess að ná því sama og farið er fram á í till. og réttur þegnanna tryggður þannig gagnvart leyfishöfum. Nú hefur hæstv. ráðh. rætt hér þetta mál nokkuð, en þó svo óljóst, að ég get að sjálfsögðu ekki fellt mig víð þá yfirlýsingu, sem hann gaf hér, nema hann vilji beinlínis taka það fram, að slíkt ákvæði verði sett inn í reglugerðina. Hann gat um, að það mætti setja það inn í reglugerðina, en ekki, að það yrði sett inn í hana. Svo framarlega sem slík yfirlýsing kemur ekki beint fram frá ráðh., að slíkt ákvæði sem hér um ræðir verði sett inn í reglugerðina, þegar hún verður samin, eftir að lögin eru samþ., mun ég ekki treysta mér til að taka þessa till. aftur, heldur óska eftir, að málinu verði frestað enn, og reyna að ná samkomulagi um það við hv. nefnd, að till. verði þá breytt í þá átt, að það skuli sett í reglugerð ákvæði um þetta atriði. Mér þykir rétt að láta það koma fram hér í umræðunum.



Herra forseti. Ég hef kannske ekki tekið nógu skýrt fram það, sem ég vildi sagt hafa. Í reglugerðinni, eins og hún er nú, er einmitt ákvæði um það, að slík misnotkun geti ekki átt sér stað, að það yrði haldið uppi einokun eða að bifreiðar væru svo fáar, að stórskaðaði þá, sem þurfa að nota bifreiðarnar. Ég skal lýsa því með ánægju hér yfir, að ég skal sjá um það, ef þessi lög verða samþ. og ég verð svo lengi við þessi störf, að þetta ákvæði skuli koma inn í reglugerðina - eða ákvæði í svipaða átt, ég skal ekki ákveða, hvernig orðalagið á því verður. Ég vona, að hv. flm. till. nægi þetta.



Þegar ég fyrst talaði í þessu máli hér í d., gat ég um það, að eina ástæðan til þess, að þetta frv. væri fram komið, væri, að því er mér væri sagt, sú, að til væru hér í bænum menn, sem gengju undir nafninu „harkarar“, og þessir menn hefðu það að atvinnu á kvöldin og aðallega seinni part dags að keyra um götur bæjarins og bjóðast til að keyra fyrir Pétur og Pál, sem þeir mættu, en hefðu ekki fast aðsetur á neinni stöð. Ég lét þá þau orð falla, að lögin frá því í fyrra, lög um leigubifreiðar í kaupstöðum, nr. 23 frá 1953, hefðu ekki verið framkvæmd að þessu leyti, og ég sagði þá, að ég héldi, að það hefði engin reglugerð verið gefin út eftir lögunum. Síðan sagði nú frsm. málsins, hv. 2. þm. Árn., að það mundi hafa verið gert, en þá reglugerð hef ég ekki lesið fyrr en nú. En í þeirri reglugerð er ekki minnzt á það, að bílarnir eigi að keyra frá stöð, ekki einu orði, og lögunum ekki framfylgt að því leyti til. Þetta frv. er þannig til orðið af því einu, að lögin frá því í fyrra hafa aldrei verið framkvæmd. „Harkararnir“ verða til af því, að þeim er leyft að fara um bæinn, þó að þeir hafi ekkert leyfi til þess eftir lögum, og dómsmrh., sem á að sjá um, að lögunum sé fylgt, og sá ráðh., sem fer með umferðarmál, á að setja reglugerð eftir þessum lögum. Reglugerðin hefur verið sett, en ekki hvað þetta snertir. Það er ekki tekið fram í reglugerðinni, að þeir eigi að keyra frá stöð, ekki einu sinni vörubilarnir. Þeir mega vera til húsa hvar sem þeir vilja með sína afgreiðslu. Orsökin til þess, að þessi lög eru komin fram núna, er því sú, að það hafa ekki verið framkvæmd lögin, sem til eru. Þess vegna koma þessir bílstjórar og segja: Það er tekin frá okkur vinna af þessum „hörkurum“, og við höfum ekki nóg að gera, ekki nógar tekjur til að lifa af, svo að það verður að takmarka, hvað margir megi keyra leigubíla hér í bæjunum. En verða þá ekki „harkararnir“ til alveg jafnt eftir sem áður? Verður nú nokkuð gert til að afnema „harkarana“? Þeir eru til núna. Það er liðið heilt ár, og það hefur ekki verið hreyfð hönd né fótur til að afnema þá. Verða þeir þá ekki til alveg eins eftir sem áður, „harkararnir“? Ég er anzi hræddur um það, að þeir muni verða til alveg eins eftir sem áður. Meðan enginn treystir sér til að eiga neitt við þá, enginn kærir þá, enginn lætur þá verða fyrir sektum og ekki eru sett nein frekari ákvæði en nú eru, þá verður það alveg eins, lögin verða brotin og þeir keyra fyrir utan stöðvarnar og taka atvinnuna frá þeim, sem á þeim eru, hvort sem það verður ákveðið með þessa tölu eða hina töluna, sem megi keyra frá stöð. Á þetta vildi ég nú benda. Annars skal ég ekki vera að endurtaka það, sem ég hef sagt hér áður. Ég tel, eins og ég hef áður sagt, að það liggi miklum mun nær að takmarka tölu annarra stétta í þjóðfélaginu en þessarar, sem ekkert hefur stækkað. Þrátt fyrir aukinn kost millilandaskipa, þrátt fyrir aukna bíla hefur hún sama sem ekkert stækkað s.l. tíu ár, meðan kaupmönnunum - þeim, sem lifa á verzlun - hefur fjölgað úr 7% í 9%. Ég spyr enn: þarf tíundi hver maður að lifa á verzlun? Er það umfangsmikið að afhenda hinum níu vörurnar, að einn maður komist ekki yfir það, þurfi að lifa á því? Eigum við ekki heldur núna að koma okkur saman um að búa til lög um, að það megi enginn maður opna búð hér eftir á Íslandi, nýja búð, þær séu orðnar nógu margar, og að það megi jafnvel fækka þeim, sem núna eru, svo að það verði ekki nema svona hæfilegur fjöldi - segjum helmingi færri - sem á því þurfi að lifa að afhenda hinum vörurnar? Eða þjónustufólkið, sem er orðið 11.8%, lifir á þjónustu, mest opinberri þjónustu, við aðra, í bönkum, sparisjóðum o.s.frv., eigum við ekki að búa til lög um að fækka því? Þurfa þeir virkilega að vera svona margir, sem stunda þessa þjónustu, þessi þjónustustörf? Ef það á að fara að fækka í einni stéttinni og takmarka hana, þá er það alveg eins í mörgum fleiri. Og á þá ekki að takmarka fleira? Það var í einhverju blaði um daginn, ég held það hafi verið í Morgunblaðinu, verið að segja, að það væri svo þröngt í Vestmannaeyjahöfn, að bátar yrðu þar að biða upp undir átta tíma til að geta komizt að bryggju. Eigum við ekki að takmarka, hvað margir bátar mega róa þaðan, svo að það sé vissa fyrir því, að það sé nóg bryggjupláss við bryggjurnar, að þeir komist að? Ja, hvar á yfirleitt að stöðvast, ef haldið er áfram á þessari hraut að takmarka atvinnufrelsi manna í landinu? Það er ekkert við því að segja, þó að menn segi: Til þess að stunda þessa og þessa atvinnu verður að uppfylla viss skilyrði? Þú verður að taka þitt bílstjórapróf, þú verður að taka þitt embættispróf og prestaskólapróf til að verða prestur og læknispróf o.s.frv., það er allt í lagi. En að segja við mennina, sem er búnir að búa sig undir það að stunda þessa atvinnugrein og aðra ekki, búnir að uppfylla allar þær kröfur, sem ríkið gerir til þess, að þeir geti stundað þessa stöðu: Nei takk, nú verða ekki fleiri menn úr þessu, sem stunda hana, ekki nema þeir, sem við veljum til þess, - það er skerðing á persónufrelsinu og alveg ótvírætt brot á stjórnarskrárlögunum. Og ég er viss um, að sá bílstjóri, sem vill komast að hér og keyra frá stöð og fer í mál við ríkisstj. fyrir að leyfa sér það ekki, eftir að þessi lög eru komin í gildi, fær sig dæmdan til að vera bílstjóri eftir stjórnarskránni. Ég er víss um það.



Herra forseti. Ég vildi aðeins ekki láta ómótmælt þeirri ásökun, sem hv. 1. þm. N-M. (PZ) bar hér fram á dómsmrh. eða dómsmálastjórnina, að hún hefði ekki séð um, að lögunum frá 1953 væri framfylgt. Sjálfur gaf hann þær upplýsingar, að skilyrði til þess að framfylgja þeim lögum eru alls ekki fyrir hendi, því að eftir því sem hann segir, þá er það ákvæði þeirra, sem hann talaði um, alls ekki komið í framkvæmd. Það stendur, með leyfi hæstv. forseta, í 1. gr. l. nr. 23 frá 1953: „Bæjarstjórn er heimilt, að fengnum tillögum hlutaðeigandi stéttarfélaga bifreiðarstjóra, að ákveða, að allar leigubifreiðar í kaupstaðnum, hvort heldur eru fólks-, vörueða sendiferðabifreiðar, skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, sem fengið hefur viðurkenningu bæjarstjórnar.“ Eftir því sem hv. þm. las upp og vitnaði í reglugerð um hámarkstölu vörubifreiða í Reykjavík, þá fjallar sú reglugerð alls ekki um þetta efni, og þar af leiðandi, ef þetta eru einu fyrirmælin, - ég hef ekki kannað það sérstaklega, og mér er ókunnugt um annað, - þá vantar þá ákvörðun bæjarstjórnar Reykjavíkur, að bifreiðar skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, sem er skilyrði fyrir því, að dómsmálastjórnin geti skipt sér af þessu máli eða samgmrh. Frumkvæði í þeim efnum á að vera hjá stéttarfélögum bifreiðarstjóra, og síðan kemur það undir bæjarstjórn. Eftir lögunum sjálfum heyrir það raunar alls ekki undir samgmrh. Það er bæjarstjórnin ein, sem getur tekið þessa ákvörðun, og þarf ekki neitt reglugerðarfyrirmæli um það. Það kann að vera, að bæjarstjórn hafi gert um þetta einhverja samþykkt, ég hef ekki kannað það, en það hefur a.m.k. aldrei staðið á neinni framkvæmd af hálfu dómsmálastjórnarinnar, því að hennar aðstoðar hefur ekki verið leitað og ekkert mál þess efnis verið stöðvað af henni eða kæra; það þori ég að fullyrða. Málflutningur hv. 1. þm. N-M. að þessu leyti er því á misskilningi byggður. Hitt hefur svo reynslan sýnt, að þetta ákvæði fyrri málsgr. 1. gr. l. frá 1953 hefur ekki reynzt nægilegt í þessu sambandi, að stéttarfélag bifreiðarstjóranna hefur ekki talið það nóg, að sett væru fyrirmæli um það, að allar bifreiðar ættu að vera frá stöð, heldur telur nauðsynlegt, að það sé sams konar heimild um fólksbifreiðar og sett var 1953 um vörubifreiðar, til þess að takmarka fjölda þeirra. Og þetta mál hefur af fylgjendum þess fyrst og fremst verið flutt á þeim grundvelli, að eðlilegt væri, að sams konar ákvæði giltu um bæði vörubifreiðarstjóra og fólksbifreiðarstjóra, og hv. þm. hefur ekki fært nein rök því til afsönnunar.



Ég skal ekki blanda mér í þá deilu, hvernig lög hafa verið framkvæmd. En ég vildi segja aðeins örfá orð um þetta mál, sem er talsvert mikið deilumál hér í d. og á Alþ. yfirleitt og víðar. Það eru nú færð fram þau rök, að það sé óeðlilegt að loka fyrir það, að menn geti stundað atvinnu eftir geðþótta, í þessu tilfelli, að hver og einn geti keypt sér bifreið og stundað bifreiðaakstur, leigt út bifreið hér í bæ. Ég viðurkenni það, að þetta sjónarmið hefur mjög mikið til síns máls. Og það er ekkert óeðlilegt, að það komi fram, því að slíkar takmarkanir eins og þær, sem hér eru gerðar, þurfa að byggjast á nokkuð sérstökum rökum. En það er ákaflega varasamt að taka hliðstæður eins og með bátana í Vestmannaeyjahöfn og jafnvel kaupmennsku, þó að það væri kannske nær. Þessar takmarkanir eru gerðar, að mínu áliti og ég held að áliti flestra þeirra, sem hafa beitt sér fyrir þeim, af því að bifreiðarstjórarnir eru með mjög dýr tæki, sem þeir þurfa að afla sér, - það þurfa að vísu að gera fleiri, sem reka atvinnu, - og þetta er að mínu áliti að verulegu leyti af þjóðfélagslegum ástæðum. Þessi „dagstofa“, sem bifreiðarstjóri ræður yfir, „dagstofa“ á hjólum, veldur því, að þessir menn, sem stunda þessa atvinnu, verða of margir og geta ekki haft eðlilegt framfæri af bifreiðaakstrinum einum, þá sýnir reynslan annars staðar, að það hefur sótt í það, að þeir fara að drýgja atvinnu sína með öðru, sem þeir hafa ákaflega góða aðstöðu til og er þjóðfélagslega mjög hættulegt. Vegna þess að reynslan sýnir, að þessir menn hafa aðstöðu til þess að stunda þá atvinnu, er það, að þessar takmarkanir hafa verið settar hér, að það þykir eðlilegt, að þessir menn hafi hæfilega atvinnu af því að stunda það að flytja þá, sem þurfa á flutningi að halda, en komist ekki í þessa aðstöðu, sem neyðir þá út í óheiðarlegan atvinnurekstur. En auk þessara þjóðfélagslegu raka, ef svo mætti að orði komast, þá liggja til þess rök, sem við höfum áður gripið til satt að segja hér á Alþingi. Það er vitanlega alveg tvímælalaust, að það er ætlunin með þessum lögum að vernda stéttina, þannig að hún hafi nægilega atvinnu. Það er tilgangur þessara laga meðal annars. En það er ekki tilgangur þessara laga að fá þessari stétt einokun í hendur, þannig að hún geti misnotað aðstöðu sína gagnvart borgurunum. Verndin á ekki að ná lengra en það að sjá fyrir því, að þessi stétt hafi örugga atvinnu, en ekki komi of margir menn inn í stéttina og eyðileggi atvinnuna fyrir henni. Verndin á ekki að ná svo langt, að þessi stétt geti misbeitt því valdi, sem henni er fengið í hendur gagnvart borgurum landsins. Þar verðum við að setja takmörk. Þess vegna er það, að ég, álít, ekki sízt vegna þess, að það er reynsla komin um þetta annars staðar, að við getum varla gengið fram hjá því, að það sé settur eðlilegur varnagli, sem sé þó þannig úr garði gerður, að hann sé ekki heldur misnotaður gagnvart stéttinni, þannig að það geri ákvæði laganna að engu. Þetta meðalhóf verðum við að rata. Með þessu er þjóðfélaginu líka bezt fullnægt, vegna þess að þá eru ekki keypt fleiri tæki til þess að sjá fyrir þessari þjónustu en hæfir, og bifreiðarstjórunum og þegnum þjóðfélagsins er líka bezt fullnægt, enda vitað mál, að þessi þjónusta, bifreiðaakstur, verður því aðeins sæmilega af hendi leyst, að bifreiðarstjórarnir séu þannig settir, að þeir geti haldið bifreiðunum sæmilega við o.s.frv. En þegar menn tala um það þrátt fyrir þessi rök, að það sé óeðlilegt að setja þessar takmarkanir, þá ættu menn að hugleiða það, að við höfum ekki alltaf hugsað á þennan veg. Hvers vegna erum við að setja takmarkanir um ákveðnar bifreiðar til Akureyrar? Hvers vegna erum við að fá mönnum einkaleyfi til Keflavíkur? Hvers vegna erum við að fá mönnum einkaleyfi víðs vegar um landið og segja við aðra borgara: Þú mátt ekki koma inn á þessar leiðir og ekki flytja neina á þessum leiðum, og ef þú gerir það, þá varðar það refsingu? - Við, sem höfum verið í þeim stöðum, þar sem á að sjá um framkvæmdir, höfum orðið varir við það, að ef nokkur fer inn á þessar leiðir, þá er það ævinlega kært. Hvers vegna erum við að fá þessum mönnum einkaleyfi? Hvers vegna afnemum við það ekki? Og ef það er rétt að fá mönnum einkaleyfi á þessum áætlunarferðum, hvers vegna er þá rangt að fá mönnum jafnframt takmarkað einkaleyfi, eins og ég hef lýst, til þess að flytja fólk í bæjunum? Hver er munurinn á þessu? Vitanlega er ekkert til, sem er algerar hliðstæður, en þetta nálgast það mest að vera algerar hliðstæður. Og þetta er af þeirri einföldu ástæðu, að við erum búnir að prófa hina leiðina. Við erum búnir að prófa það að hafa fjölda af bifreiðum á leiðinni til Akureyrar og leiðinni til Keflavíkur, Selfoss eða Eyrarbakka o.s.frv. Og hver er afleiðingin? Að þeir, sem lenda í samkeppninni, setja of margar bifreiðar inn á þessar áætlunarleiðir. Bifreiðarnar voru niðurníddar, jafnvel svo, að þær reyndust hættulegar í akstri, vegna þess að eigendurnir höfðu ekki efni á að halda þeim við. Síðan var það þannig, að eftir að mjög margar bifreiðar höfðu verið á sumum þessum leiðum, þá gáfust þær upp, og þá voru engir fólksflutningar á sumum þessum leiðum. Ég efast um, að þeir séu margir núna, sem tala um, að það sé rangt að fá mönnum takmarkað einkaleyfi í hendur, eins og hér er gert, sem ég viðurkenni vissulega að verður að gera með gát, - en ég efast um, að þessir sömu menn vildu horfast í augu við það að afnema einkaleyfin á áætlunarleiðunum. Það hefur a.m.k. ekki heyrzt ein einasta rödd um það hér á Alþingi úr munni eins einasta þingmanns. Vitanlega getur manni alltaf yfirsézt og gerir það oft, en ég held, að það sé jafneðlilegt skref, sem við stígum hér viðvíkjandi þessu frv., sem hér liggur fyrir, eins og um áætlunarbifreiðarnar, enda næstum alger hliðstæða, eins og ég sagði áðan. En við þurfum að gæta þess, að þessi lög verði þannig úr garði gerð, að þau fullnægi því sjónarmiði, sem bifreiðarstjórarnir eðlilega þyrftu að hafa, að þeir séu verndaðir á þann hátt, að þeir hafi sæmilega atvinnu við sinn atvinnurekstur, en jafnframt sé séð fyrir því, að ekki dragi úr þeirri þjónustu, sem þegnar þjóðfélagsins eiga heimtingu á að fá. Og þetta meðalhóf er vel hægt að rata, ef skynsamleg ákvæði eru sett um það í reglugerð. Það finnst mér eðlilegra en að setja það í lög, enda þarf verulega athugun, hvernig á að koma þeim ákvæðum fyrir. Ef till hv. þm. Barð. kemur hér til atkv., þá mun ég ekki greiða atkvæði gegn henni með öðrum formála en þeim, að ég geri það í því trausti, að hæstv. samgmrh. setji slíka reglugerð, enda óskaði ég eftir, að sú yfirlýsing lægi fyrir, að hann mundi gera það. - Frekara sé ég ekki ástæðu til að segja um þetta mál.



Herra forseti. Það er aðeins tvennt, sem ég vil taka fram. Það fyrra er það, að rétt er hjá hæstv. dómsmrh., að frumkvæðið á að vera hjá bæjarstjórninni til að afnema „harkarana“, og stjórnarráðið getur náttúrlega ekkert gert, fyrr en hún er búin að taka sínar ákvarðanir. Að því leyti til var ásökun mín á ráðherrann röng, því að það var bæjarstjórnin, sem átti að byrja. En það sýnir aftur á móti mönnunum, sem eru með þessu, að bæjarstjórnin vill hafa „harkarana“. Hvers vegna vill hún hafa „harkarana“? Lögin eru samþ. 16. febr. 1953, nú er komið fram í apríl, komnir 26 mánuðir, og bæjarstjórnin hefur engar ráðstafanir gert til að taka upp, að „harkararnir“ verði bannaðir, sjálfsagt að þeir haldi áfram keyrslunni. „Harkararnir“ hafa nóg að gera, þótt hinir bílarnir séu á ferðinni, og maður þarf stundum að bíða þrátt fyrir það eftir bíl, stundum af því að maður getur ekki hringt í „harkarana“, af því að ekki er vitað, hvar þeir eiga heima. Mér skilst, að ef þetta á að halda áfram, þá verði áframhaldið það, að þessi lög verði samþykkt, - það megi enginn bíll keyra nema frá stöð eftir lögunum, bæjarstjórnin eigi að hlutast til um, að það sé tekið upp og haldið áfram með það, hins vegar fái „harkararnir“ að vera áfram. Eigi ég t.d. vörubíl heima hjá mér og taki hann í keyrslu fyrir þann, sem vill, þá er ekkert hægt að gera, bæjarstjórnin hefur þagað. Hver og einn getur verið áfram vörubílstjóri, keyrt um bæinn eins og honum sýnist, ef hann er ekki skrásettur á neinni stöð. Ráðherrann á bara að ákveða, hvað margir bílar mega vera skrásettir á stöð. Hann á ekki að ákveða tölu „harkaranna“, hann á ekki að ákveða tölu bílstjóra, sem hafa bílinn heima hjá sér, eru ekki á neinni stöð og keyra glatt um bæinn fyrir því. Lögin eru þess vegna alveg tilgangslaus, ef það á að ganga fram hjá því, að bæjarstjórnin sé eins og hún hefur verið og skipti sér ekki af því, að bílarnir séu ekki skrásettir á stöð. Hv. þm. Str. var að tala um og líkja þessu frv. við áætlunarferðirnar um landið. Það er bara allt annað, og er búið að benda á það hér áður, en hann var þá ekki við umr. hér, svo að hann hefur hvorki heyrt það né það, sem frsm. n. hefur haldið fram í því sambandi, og endurtók þess vegna sumt af því og bætti nokkru við. En ég skal benda honum á í því sambandi, að það er ekki neitt nýtt, að íslenzka þjóðfélagið reyni að skipuleggja ferðalög. Póstferðirnar hafa alltaf verið skipulagðar, og póstarnir léðu mönnum alltaf hesta og létu þá verða sér samferða. Svo langt er síðan menn fundu ákveðna þörf á því hér á landi að hafa skipulegar fastar ferðir millí. staða á landinu. Menn vissu, hvenær póstarnir komu og fóru, og þeim urðu menn samferða. Ég hef sjálfur orðið samferða pósti úr Borgarfirðinum til Akureyrar oft í gamla daga. Þeir hurfu og hættu að lána mönnum hesta og lofa þeim að flytja þá með sér. Svo komu bílarnir, fyrst áætlunarlausir, fóru eftir því, sem um var beðið, en þjóðfélagið sá nauðsyn á því að skipuleggja þetta, nauðsyn á því, að þeir menn, sem ætluðu frá Akureyri suður til Reykjavíkur, vissu, hvenær þeir gætu fengið ferð, og þyrftu ekki hver um sig að semja, einn við Pétur og annar við Pál og þriðji við Jón, um að keyra sig frá Akureyri og suður í Reykjavík. Þá komu áætlunarferðirnar, og svoleiðis er það núna, að þjóðfélagið er búið að skipuleggja fastar ferðir, svo að við vitum klukkan hvað og hvaða dag farið er frá þessum stað á hinn staðinn. Þetta er alveg tilsvarandi því, sem er með járnbrautir og aðrar slíkar ferðir erlendis. Það stendur í raun og veru ekkert í sambandi við bílana út af fyrir sig, þeir eru aðeins farartæki, heldur stendur það í sambandi við nauðsyn þjóðfélagsins á því að skipuleggja fastar ferðir um landið, þannig að menn geti notið ferðanna á sem hagkvæmastan og ódýrastan hátt. Þetta á enga samstæðu við þetta bílafrv., sem hér er á ferðinni og gerir ekki annað en takmarka atvinnufrelsi manna og skapa okkur óþægindi, sem að því eigum að búa, hvort sem við erum í Reykjavík, Siglufirði, Vestmannaeyjum, Akureyri, hvar sem við erum í þessum kaupstöðum, sem l. eiga að ná til. Þeim er ekki ætlað að ná til annarra en kaupstaða. Maður úti á Seltjarnarnesinu má hafa bílastöð og keyra eins og hann vill hérna í Reykjavík. Hann má færa einhverja bílastöðina hérna út á Seltjarnarnesið, og þaðan getur hann svo rekið keyrsluna hérna um Reykjavíkurbæ eins og honum sýnist, og ekkert sagt við því eftir lögunum, - eða hann getur farið með hana suður í Kópavog, hinn nýja kaupstað, sem þar er að rísa upp, og rekið hana þaðan. Það er ekkert að segja við því heldur, þó að hann geri það. Það er þýðingarlaust, hvað þetta snertir. Það teppir ekki „harkarana“, meðan bæjarstjórn Reykjavíkur ekki vill eiga frumkvæðið að því að taka upp, að þeir verði að keyra frá stöð. Það teppir ekki einstaka menn, sem eiga vörubíla og keyra með þá og eru ekki á stöð. Það teppir ekki, að það komi stöðvar rétt í jaðrinum á Reykjavík og keyri eins og þeim sýnist um bæinn, hvort heldur er frá Seltjarnarnesi eða Kópavogi eða úr Mosfellssveitinni. Það eina, sem það gerir, er að hefta atvinnufrelsi manna og er annað sporið, sem stigið er á þeirri braut, og sjálfsagt ekki það síðasta því að ég mun strax á næsta þingi, ef ég lifi það, koma með frv. um að takmarka tölu kaupmannanna, þeirra sem lifa á verzlun. 



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, var flutt nokkuð snemma á þessu þingi í hv. Nd. og kom til deildarinnar hér fyrir alllöngu. Frv. sjálft gerir ráð fyrir þeirri breytingu á sandgræðslulögunum, að hægt sé að taka og afhenda sandgræðslunni til ræktunar 1and, þó að það sé ekki uppblástursland og þó að það stafi ekki hætta af því á eyðingu annars lands. Sandgræðslan er, eins og menn vita, stofnuð til þess fyrst og fremst að reyna að hefta sandfok og eyðingu lands þar með og græða upp það, sem er að fara í auðn fyrir fok. Hún hefur alltaf átt við þröngan kost að búa fjárhagslega, enda þótt mjög hafi verið rýmkað um það hin seinni ár, og þess vegna liggja enn óhreyfð sandsvæði, sem eru að blása upp víðs vegar á landinu. Sum þeirra eru meira að segja svo stórfelld, að þau taka marga hektara lands á hverju ári, eins og t. d. á milli Hólsfjalla og Öxarfjarðar. Þess vegna sáum við ekki í nefndinni ástæðu til þess að láta sandgræðsluna fara að verja af þessu fé, sem hún nú hefur, fjármunum til þess að fara að græða upp sand og mela, sem engum stafar hætta af. Meðan hún hefur ekki þau fjárráð, að hún geti til fullnustu sinnt þeim verkefnum, sem henni er ætlað og við koma foksöndunum, þá vildum við ekki láta með lagabreytingu fara að gefa í skyn, að við ætluðum að fara að taka af því fé, sem hún hefði, til þess að græða upp sanda, sem að vísu er þörf á að græða upp, en ekki er á sama hátt þörf á að græða upp eins og sandfokssvæðin. Við viðurkennum það allir í nefndinni, og okkur er það alveg ljóst, að á næstu árum verðum við að leggja áherzlu á það, þegar búpeningi fjölgar í landinu, sérstaklega sauðfé, að fá grætt upp mikið af svona löndum víðs vegar um landið. En eins og nú hagar til, eru þessi gróðurlausu lönd, sandar og lítið grýttir melar, miklu léttari í ræktun en votlendi, sem verið er að rækta víða um landið, og þess vegna er engin ástæða til þess frá því sjónarmiði séð að gefa þeim mönnum, ,sem þau lönd eiga, kost á því, að sandgræðslan rækti þau upp, þeir þurfi ekki að borga nema 1/3 af kostnaði við það og geti svo aftur tekið þau til sín sem sína eign og í sína notkun eftir 1–2 ár. Líka af þeirri ástæðu sáum við ekki neina þörf á því að samþ. frv. Ef sú skoðun verður hér ríkjandi í þinginu, að það eigi að leggja meiri áherzlu á að græða upp land víðs vegar um landið, þar sem er gróðurlaust, fyrir beitirækt, sem getur komið til með að þurfa, þegar búfénu fjölgar frá því, sem nú er, þá þarf um leið að koma ný fjárveiting frá Alþ., en meðan hún liggur ekki fyrir og ekki neinn skilningur sjáanlegur í þá átt, að þess þyrfti, þá höfum við lagt til, að frv. væri afgr. með rökstuddri dagskrá, sem prentuð er á þskj. 597 og - með leyfi forseta - hljóðar þannig: „Þar sem sýnilegt er, að sandgræðslan getur sakir fjárskorts ekki annazt til fulls þau verkefni, sem hún þegar hefur, er ljóst að samþykkt þessa frv. mundi ekki ná tilgangi sínum um ræktun lands, og tekur því deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ef það sýnir sig svo á væntanlegu þingi í haust. að Alþ. hafi þau fjárráð, að hægt verði að láta sandgræðsluna hafa einhverja sérstaka fjárveitingu, 300 þús. til 400 þús. kr. eða eitthvað, til þess að fara að eiga við þetta nýja verkefni, og ef Alþ. þá finnur, að það er rétt, að ríkisvaldið kosti það að 2/3 og eigandi bara að 1/3, sem ekki er gert við neina aðra jarðabót í landinu og ekki nándar nærri því eins, þá er náttúrlega sjálfsagt að taka málið upp aftur og þá ef til vill samþykkja það. En ég efa, að Alþ, finni ástæðu til þess.