Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var flutt inn í Alþingi af landbn. Nd. og samið þar af hv. 2. þm. Skagf., Jóni á Reynistað, a.m.k. aðallega. Það er flutt af því, að veðdeild Búnaðarbankans, sem ætlað er að lána út á fasteignir, sérstaklega fasteignir, sem menn þurfa að kaupa og fá lán út á til annars en húsabóta eða jarðabóta, hefur verið tóm nú um nokkurt skeið. Það er öllum ljóst, að það eru á hverju ári margir menn í landinu, sem af ýmsum ástæðum þurfa að ná sér í jarðnæði. Laust eftir 1930 rannsakaði ég með aðstoð sýslumanna landsins, hve víða yrðu ábúendaskipti á jörðum í sveit, og þá var það á liðlega þrjú hundruð jörðum. Þetta stenzt sjálfsagt ekki, ef maður rannsakaði það úr eftir ár. Ef maður miðar við venjulega „promille“-tölu á dauðsföllum, þá ættu þetta ekki að vera nema dálítið á annað hundrað bændur. En hver sem talan er, þá vitum við, að það eru nokkuð margir menn á landinu, sem þurfa að taka við jörð, annaðhvort jörðum, sem þeir hafa tekið í arf, en þurfa að svara út hluta af arfinum til annarra meðerfingja, jörðum. sem þeir geta af einhverjum ástæðum fengið keyptar, kannske jörðum, sem þeir hafa búið á og geta ekki búið á lengur nema fá þær keyptar. Af ýmsum slíkum ástæðum er það, að það eru til á hverju ári í landinu nokkuð margir bændur, sem bókstaflega verða að hætta að búa, af því að þeir geta ekki fest sér jarðnæði. Það er líka til, að börn verða að hrökklast frá ættarleifð sinna foreldra, af því að sum þeirra þurfa að fá sinn hluta arfsins útborgaðan og ekkert þeirra er þess megnugt að taka við jörðinni og borga hana út til hinna erfingjanna, og svo koma óskyldir menn og kaupa hana. Þeim var það ljóst, nm. í Nd., sem fluttu þetta frv., að 800 þús. hrykkju skammt í þessu skyni. Þeir gerðu ráð fyrir því, að hæsta lán mætti vera um 35 þús. kr., og ef það væri það, þá væru það liðugir 20 menn, sem mundu geta fengið lán á ári. Þeim er líka ljóst, að þetta frv. er ekki ætlað til frambúðar, það er ætlað sem millibilslausn til að reyna að leysa úr ákaflega brýnni þörf, þangað til hægt er að sjá veðdeildinni fyrir fé á einhvern annan hátt. En þessi upphæð, sem sett er í Nd., 800 þús. kr., leggjum við til að verði hækkuð upp í 1200 þús. kr., og það er gert eftir að hafa rætt málið allýtarlega við helztu menn, sem fjármálum ráða í þessu landi, fjmrh. og ýmsa aðra, og gert með tilliti til þess, að það yrði þá hægt að koma til móts við heldur fleiri menn en eins og frv. er núna, en þó vitandi vits, að það væri hvergi nærri hægt að fullnægja þeirri eftirspurn, sem fyrir hendi væri. Það eru settar nokkuð strangar skorður fyrir því, hverjir geti fengið þetta lán hjá veðdeildinni, ef í peningana næst. Það eru ekki aðrir en þeir bændur, sem eru að byrja búskap og þurfa að kaupa sér jarðnæði þess vegna. Það eru þeir bændur, sem verða að kaupa sér jarðnæði til þess að halda áfram, því að annars verða þeir að fara. Það var t.d. einn bóndi hjá mér í víkunni sem leið, sem er verið að reka af jörðinni, sem hann hefur búið á, ekki af því að það sé neitt athugavert við hans búskap, heldur einungis af því, að eigandinn, sem er Reykvíkingur, vill fá meiri aðgang að þeim hlunnindum, sem jörðinni fylgja, og hann gáði ekki að taka nógu mikið undan, þegar hann byggði hana. Og það er, ætlazt til þess, að það séu þeir bændur, sem þurfa að innleysa hluta frá meðerfingjum og ern í vandræðum þess vegna. Loks er ætlazt til, að það séu þeir leiguliðar, og þá helzt leiguliðar í opinberri leigu, sem geti fengið ábýlisjarðir sínar keyptar. Okkur a.m.k. sumum í n. í Ed. finnst 1. gr. dálítið óviðfelldin, af því að hún segir til um það, að þetta séu bráðabirgðalög, og hefðum þess vegna kannske óskað eftir að breyta henni, en þetta eru brbl., sem ekki er ætlað að standa nema þangað til hægt verður að finna aðra leið til þess að útvega veðdeildinni lánsfé, og þess vegna sáum við ekki ástæðu til að vera að koma með brtt. við hana. Ég játa líka, að þessi upptalning á þessum fjórum tegundum manna, sem geta komið til greina að fá lánað hjá veðdeildinni, er ákaflega leiðinleg. Ég hefði helzt ekki viljað hafa hana neina. Er ekki t.d. gróflega hart að geta ekki fengið lán, ef þetta verður handa manni, sem keypti jörðina sína í fyrra, en hefur ekkert getað borgað í henni enn, en sá sem seldi, er alltaf að ganga eftir, að hann borgi hana, og hótar að láta kaupin ganga til baka, ef það er ekki gert? Hann er orðinn löglegur kaupandi, og af því getur hann ekki komið þarna undir. Þess vegna þykir mér þau ákvæði líka þröng. En þrátt fyrir það vildum við nú ekki eiga meira við frv. heldur en þetta, að leggja til að hækka heildarupphæðina. Og það er gert í von um það, eftir viðtali við þá menn, sem fjármálunum stjórna, að það muni vera hægt að ná í þessa viðbót, svo að það geti þá orðið 1.2 millj. kr., sem veðdeildin fær til umráða. Þá er okkur líka ljóst, að 35 þús. kr. eru sums staðar á landinu ákaflega lítill peningur. Það er nú svo, að síðan fasteignamatið fór fram 1942 hafa aðstæður til samgangna breytzt ákaflega mikið, og það, sem tekið var tillit til þeirrar aðstöðu við síðasta fasteignamat, er núna langsamlega allt of lítið. Tvær jarðir núna, sem bera svipað bú, geta verið seldar svo misjafnt, að önnur þeirra sé bókstaflega óseljanleg með öllu, ef hún t.d. liggur norður í Sléttuhreppi eða á einhverjum álíka stöðum, meðan önnur jörð getur verið seld dýru verði, sem liggur sem menn kalla vel við samgöngum og vel við sölu afurða. Þetta hefur orðið enn þá meira áberamli heldur en áður. Annars hefur þessi mismunur á verðgildi jarða eftir því, hvar þær liggja, vaxið með hverju ári svo að segja alla leið síðan jarðamatið fór fram 1920, og reyndar löngu fyrr. Okkur er það ljóst, að þar sem jarðarverðið er hæst, þar ná þessar 35 þús. kr. ósköp skammt og meira að segja mjög hæpið, hvort þær geta gert nokkra verulega úrlausn, þegar um er að ræða þau svæði á landinu, þar sem verðlagið er allra hæst, þar sem ekki fæst jörð fyrir minna heldur en nokkur hundruð þús. kr., þegar búið er að byggja hana upp. En hin, svæðin eru líka stór, þar sem jarðarverðið er ákaflega miklu lægra og 35 þús. kr. mundu koma að mjög miklu gagni. Stundum er það líka herzlumunurinn einn, og þarf ekki að vera stór, sem getur ráðið úrslitum. Það var hjá mér kona í morgun, t.d. að taka, sem var að tala um sín vandræði. og þau voru í því fólgin, að þau hjónin vantaði um 20 þús. kr. lán til þess að geta skapað sér þá, aðstöðu, að þau gætu verið kyrr á þeirri jörð, sem þau búa á, og það var fyrir austan fjall, þar sem jarðarverð er hátt. Þau hefðu getað náð sér í þetta, hefðu þau getað átt aðgang að veðdeildinni, en það liggja nú ekki þannig sakir þar, að þau komist undir neitt af þessum ferns konar ákvæðum, sem leyfa að lána úr veðdeildinni. Þess vegna er það, að þrátt fyrir það að ég hefði óskað þess og við allir í n., að fjárupphæðin væri hærri en 35 þús. kr., þá höfum við nú ekki gert um það brtt. Við áttum tal um þetta við forsrh., og eiginlega er það í samkomulagi við bæði hann og fjmrh., að ekki var farið hærra með heildartöluna heldur en í 1.2 millj. kr. Og í Nd., í n., sem kemur til með að fá þetta frv. aftur, ef því verður breytt hér, voru, a.m.k. menn, sem voru tregir að fara hærra upp en í 35 þús. kr. sem hámark á lánunum. Þess vegna er orðið nokkurs konar samkomulag að láta þetta frv., sem ekki er nema bráðabirgðafrv. og ekki ætlað að gilda nema þangað til finnst önnur leið til að útvega veðdeildinni peninga, fara áfram í því formi, sem við nú leggjum til að það verði.



Herra forseti. Ég er mjög sammála því, að það er þörf á að útvega fé í því skyni, sem hér um ræðir, og sú athugasemd, sem ég vil hér bera fram, á þess vegna ekkert skylt við það, að ég dragi úr því, að nauðsyn sé á ráðstöfunum í þessu skyni. En mér finnst eitt veigamikið atriði í þessu máli vera óupplýst, og það er: Af hverju þarf að leita út fyrir Búnaðarbankann til fjáröflunar í þessu skyni, og eru aðrar peningastofnanir í landinu betur fjármagni búnar til þess að standa undir hæfilegri fyrirgreiðslu í þessum efnum heldur en Búnaðarbankinn sjálfur? Það er vitað mál, að Búnaðarbankinn hefur ekki aðeins þá sjóði undir höndum, sem á að verja til langra útlána, þ. á m. þá veðdeild, sem hér á að greiða fyrir að geti starfað, heldur rekur hann einnig sparisjóðsdeild, sem er verulegur þáttur í starfsemi bankans og er einnig verulegur móttakandi alls sparifjár landsmanna. Reikningar sýna, að spariféð stendur svo staðfastlega inni hjá bankanum, að engin hætta er á því, að það sé skyndilega tekið út frekar hjá honum heldur en hjá Landsbankanum eða jafnvel tryggingastofnunum, sem hér er vitnað til, almannatryggingastofnun eða brunabótafélagi eða öðrum slíkum, sem hér geta komið til mála. Ég hafði hugboð um það, og sé það við mjög skjóta athugun á skýrslum Landsbankans fyrir 1952, sem nýlega var útbýtt til okkar hér á Alþingi, að sparifé Búnaðarbankans hefur á árunum 1948–52 aukizt hlutfallslega meira en hvort heldur Landsbankans eða Útvegsbankans. Jafnframt sést af þessari skýrslu, að útlán Búnaðarbankans eru tiltölulega minni en annarra banka, sem er eðlilegt, vegna þess að bæði Landsbankinn og Útvegsbankinn eru lánveitendur til atvinnuveganna og verja sínum sparisjóðsinnstæðum til þess að lána í rekstur landbúnaðar, sjávarútvegs, iðnaðar og verzlunar. Sannleikurinn er sá, að Búnaðarbankinn annast ekki hliðstætt verkefni með sinni sparisjóðsdeild til þess að leysa úr rekstrarfjárþörf landbúnaðarins. Og það er sannast sagt mjög mikill grunur á því, að hans fé sé varið til ýmissa miður nauðsynlegra hluta, sem gefa betri arð, heldur en til slíkra verðbréfakaupa, sem hér nm ræðir. Ég vil ekki vera með neinar getsakir í þessu efni, og skal þess vegna ekki rekja það mál frekar, en ég tel, að það sé með öllu óverjandi að samþ. þetta frv. fyrr en fyllri skýrsla liggur fyrir um það, í hvað sparifé Búnaðarbankans er varið. Hvernig er því mikla fjármagni, sem þar er lagt inn, ráðstafað, til hvaða þarfa gengur það? Er ekki aukning þess á seinni árum svo mikil, að það væri algert smáræði fyrir bankann að taka að sér þetta, ef vilji er fyrir höndum? Ég þykist vita, að n. hafi ekki íhugað þetta til hlítar, og ég vildi þess vegna stinga upp á því, að þessu máli verði frestað og sú hlið málsins, sem ég hér hreyfi, verði athuguð nánar og skýrslur lagðar fyrir menn, annaðhvort þingnefnd eða deildina, um þetta, þannig að hægt sé að ræða um það á grundvelli staðreynda, en ekki getsaka, meira og minna út í bláinn. En það er vitað mál, að ef Landsbankinn á að verja fé í þessu skyni, þá getur hann ekki tekið það, að því er mér skilst, af öðru en því sparifé, sem menn hafa lagt inn hjá honum. Kvaðirnar á Landsbankanum eru hins vegar svo miklar, sparifjáraukningin tiltölulega lítil, kvaðirnar á sparifjárdeild Búnaðarbankans tiltölulega litlar, en aukningin hins vegar svo mikil, að mér virðist, meðan önnur gögn liggja ekki fyrir hendi, að af öllum peningastofnunum hér á landi hljóti Búnaðarbankinn sjálfur, þ.e.a.s. hans sparisjóðsdeild, að vera sá aðili, sem sé hæfastur og sterkastur til þess að fullnægja þessari skyldu.



Herra forseti. Ég tel, að tilgangur þessa frv. sé á allan hátt hinn lofsverðasti og að það sýni, að flutningsmönnum og hæstv. ríkisstj., sem mun að þessu standa eða viss hluti af henni, sé ljóst, í hvert óefni er komið með öflun nauðsynlegra fasteignalána hér í landinu. Hv. frsm., 1. þm. N–M., sagði átakanlega sögu hér af konu, sem hefði virzt vanta 20 þús. kr. til þess að geta haldið ábýlisjörð sinni, sem hann taldi að sjálfsögðu illa farið, en bætti því við, að þetta frv., þó að það yrði nú að lögum, hefði ekki leyst hennar vandræði, skildist mér.  Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að tryggð sé affallalaus sala á bankavaxtabréfum veðdeildar Búnaðarbankans allt að ákveðinni upphæð, 800 eða 1200 þús. kr. á ári. Ég er alveg sammála flm. þessa frv. eða hv. frsm. um, að þetta sé hin allramesta nauðsyn. En jafnvel þó að þetta væri gert, þá leysir það ekki öll vandræði einu sinni þeirra, sem við landbúnað fást, eftir því sem frsm. upplýsir. Ég er því sammála þessu frv. að meginefni til og álít að vissu leyti gott, að það er fram komið og málinu þar með hreyft, því að sannleikurinn er sá, að það, sem þetta frv. tekur fyrir af erfiðleikum landsmanna í þessu efni, er ekki nema örlítill skekill af stórri húð. Veðdeild Landsbankans, sem var hugsuð upphaflega sem aðalfasteignalánastofnun landsmanna, er hætt störfum svo að segja. Að vísu veitir hún lán stundum í veðdeildarbréfum ákaflega lág miðað við verðmæti eignanna. En þau bréf hygg ég séu ekki seljanleg nú - ef þau eru seljanleg - fyrir meira en eitthvað milli 60 og 70% og kannske varla það. Væri ekki nauðsyn á að reyna að tryggja affallalausa sölu á þessum bréfum engu síður en veðdeildarbréfum Búnaðarbankans? Byggingarsjóður verkamanna gefur út bréf með vöxtum frá 5 og upp í 51/2%. Um þessi bréf er svipað að segja og veðdeildarbréfin: þau eru ekki seljanleg nema með gífurlega miklum afföllum. Byggingarsamvinnufélög, sem er fjöldi af í landinu og njóta ríkisábyrgðar upp að vissu marki, hafa gefið út bréfaflokka, sem eru með 6, 61/2%, allt upp í 7%, til 10, 15 og 20 ára. Þessi bréf eru óseljanleg nema með miklum afföllum, jafnvel meira en 20%. Þetta sýnir, hversu ástandið í þessum efnum er gífurlega erfitt og ég vil segja alveg fullkomlega óviðunandi. Í þessu frv. liggur viðurkenning á þessum vandræðum, að því er snertir þann tiltölulega þrönga hóp, sem leitar til veðdeildar Búnaðarbankans til þess aðallega að „konvertera“ eldri lánum eða koma fyrir í sambandi við búaskipti og arf, eins og frsm. gat hér um áðan. Ég verð að segja það, að með þeim lofsverða áhuga, sem flm. sýna fyrir að leysa vandræði þessara manna, þá er mér alveg óskiljanlegt, hvernig þeir geta talað um þetta atriði út af fyrir sig án þess að líta á hitt, sem er margfalt stærra fyrir þjóðina í heild sinni og allan almenning í landinu. Ég held ég muni það rétt, að í samningi hæstv. ríkisstj. hafi því verið lofað, að þegar væri búið að afla fjár til sementsverksmiðjunnar, hvar á einhver snurða mun vera nú, að því er sagt er, þegar búið væri að afla fjár til rafvirkjananna, 100 milljóna eða eitthvað þess háttar, þá skyldi snúizt að því með fyllstu einbeitni og dugnaði að afla fjár til íbúðabygginga. Ég hygg, að það séu allir sammála um, að það sé sízt minna aðkallandi að afla fjár til íbúðabygginga með nokkurn veginn sómasamlegum kjörum heldur en að leysa vandræði þess tiltölulega fámenna hóps, sem þetta frv. hérna snýst um. Hæstv. dómsmrh., sem án efa er þessum málum kunnugur og er einn aðili að þeim samningi, sem ég gat um . áðan, taldi, að það væri óeðlilegt að leggja þessa endurkaupakvöð affallalausa á aðrar stofnanir en Búnaðarbankann, sem hefði allmikið fé handa á milli. Ég get vel skilið sjónarmið hæstv. ráðh. í þessu og tel það fullkomlega rannsóknarefni, sem hann bendir á í þessu sambandi, af því að hér er um takmarkaða upphæð að ræða, sem ekki heimtar ákaflega mikið átak. Hins vegar verð ég að segja það, að mér virðist einkennilegt, að ríkisstj. skuli sérstaklega vísa á þær þrjár stofnanir, sem nefndar eru þarna í frv. í 1. gr., Brunabótafélag Íslands, Söfnunarsjóð Íslands og Tryggingastofnun ríkisins, sem kaupendur að þessum bréfum. Ég hefði nú talið, að fyrst í röðinni kæmi í öllu falli Búnaðarbankinn, - ég verð nú að segja það alveg eins og er. Að því er Tryggingastofnun ríkisins snertir, þá hefur í einu tilfelli verið borið fram frv. um svipað atriði og greinir í þessu frv., þ.e. í sambandi við byggingar verkamannabústaða til að bæta húsnæðisástandið í bæjunum. Það frv. náði ekki fram að ganga, og var þá m.a. bent á, að það væri ekki heppilegt að setja ákvæði um ráðstöfun á þessu fé. Við það bætist svo það, að eins og málefni Tryggingastofnunarinnar standa nú hér í þinginu, nú á þessum degi, þá er útlit fyrir, að Tryggingastofnunin verði með 5–6 millj. kr. halla á yfirstandandi ári, og það eitt út af fyrir sig útilokar náttúrlega með öllu, að það sé annað en sýndarávísun ein, sem gefin yrði á hennar sjóði, þó að þetta frv. hér yrði samþykkt. Ég get sem sagt fyrir mitt leyti fallizt á, að þetta frv. verði samþykkt, en tel rétt, að sú athugun, sem hæstv. dómsmrh. víkur að, fari fram, þannig að séð verði, hvort ástæða er til að vísa á aðrar lánsstofnanir en Búnaðarbankann í þessu efni, áður en það er afgreitt. En ég vildi þá mega skoða þetta frv., ef afgreitt verður, sem upphaf að því að tryggja þeim, sem þurfa fasteignalán í landinu, skapleg kjör eitthvað hliðstætt því, sem hér er farið af stað með í þessu frv., því að það er engin ástæða til þess að skapa þeim hópi manna, sem frv. á að taka til, algera séraðstöðu umfram alla aðra landsmenn, að tryggja þeim affallalausa sölu á bankavaxtabréfum, þegar aðrir landsmenn verða að sætta sig við að taka stórfelld afföll, upp í þriðjung og kannske meira af verðinu.



Herra forseti. Þetta er nú 2. umr. um málið, svo að það ætti að vera ósköp auðvelt fyrir dómsmrh. að fá upplýsingar við 3. umr., og ætti ekki þess vegna að fresta umræðu nú. Ég skal reyna að láta þær liggja fyrir við 3. umr. Ég skal þá ekki snúa mér að dómsmrh. fyrst, heldur að hv. síðasta ræðumanni, 4. þm. Reykv. Það eru náttúrlega allir sammála um, að þörf fyrir fasteignaveðslán er nú ákaflega mikil og þörf brýn fyrir miklu fleiri menn en þá, sem þetta frv. kemur til með að fullnægja, sem er ákaflega takmarkaður hringur. Hins vegar verð ég að segja það frá mínum bæjardyrum séð, að ég tel gróflega mikinn mun á því, hvort einhver maður, húseigandi hér í Reykjavík t.d., sem á óveðsett hús, getur fengið fasteignaveðslán út á húsið sitt til þess t.d. að setja upp verzlun eða bara til þess að setja í eitthvað, t.d. fyrirtæki, eða hvort maður, sem er að hrekjast af jörð, af því að hann fær ekki umráðarétt yfir henni, geti fengið aðstöðu til að sitja þar kyrr og haldið áfram að framleiða í landinu. Þess vegna er allt annað frá mínu sjónarmiði séð, hvort maður samþykkir þetta frv. með þessum takmörkuðu möguleikum, sem það gefur, þessum þrönga hóp manna, sem annars verður að yfirgefa jarðir sínar og hætta búskap, ef hann getur ekki fengið lán, eða hvort maður færir það út yfir alla fasteignalánastarfsemi í landinu, eins og hv. 4. þm. Reykv. vildi láta gera með því og taldi þurfa, og það náttúrlega þarf. Það vita allir, að veðdeild Landsbankans er lokuð og hefur ekkert lánað nema bréf með miklum afföllum, sem ómögulegt er að koma í verð. Ég skal ekki fara meira út í það, en ég geri mikinn mismun á þessu. Dómsmálaráðherra vil ég benda á það, að þetta er 2. umræða um málið og milli umræðna ætti að vera auðleyst að útvega honum þær upplýsingar, sem hann óskar eftir, og ég skal reyna að sjá um það. Ég veit reyndar ekki, hvað það er mikið, sem hann vill fá. Það er hægt að segja honum það strax, að veðdeild Búnaðarbankans skuldar núna sparisjóðsdeildinni mikið á þriðju millj. kr., af því að það hefur verið reynt að píra í menn, sem hafa verið í nauð og hafa verið að fara frá jörðum, sem fara þá í eyði. Það er hægt að segja honum líka núna strax, að sparisjóðsdeildin skuldar bæði ræktunarsjóði og byggingarsjóði. Allir þeir peningar, sem hann lofaði frá Ameríku, hafa ekki komið fyrr en eftir dúk og disk, og þó að þeir komi, þá hrökkva þeir ekki til að borga það, sem búið er að lofa af lánum. Þetta er hægt að segja honum allt núna strax. Hvernig sparisjóðsféð annars skiptist í útlánum, hvað er í hlaupareikningi og hvað er mikið í lánum eða hvað er hjá kaupmönnum og hvað er hjá verzlunarmönnum og hvað það er hjá bændum o.s.frv., það veit ég ekki, og ég veit ekki einu sinni, hvort það er hægt að fá nokkurt yfirlit yfir það í skyndi, en ég skal athuga, ef hæstv. ráðh. vill, hvernig það skiptist, ef það er eitthvert skilyrði frá hans hálfu fyrir að fylgja frv. Ég efast um, að það sé hægt. En svo vil ég benda honum á það, að þessu frv. er ekki beint stefnt að Landsbankanum. Hann hefur ekki lesið 1. gr.

Ég hef lesið hana.

Nú jæja, það stendur „við Landsbanka Íslands og aðrar peningastofnanir“, og ein af þeim öðrum peningastofnunum, sem um er að ræða, er Búnaðarbankinn. Það er eftir samningum við Landsbankann og aðrar peningastofnanir eða á annan hátt, og þá eru m.a. þessar þrjár stofnanir, sem ríkið á, Brunabótafélag, Söfnunarsjóðurinn, sem ekkert gerir nú annað en kaupa veðdeildarbréf, og tryggingarnar. Ég held þess vegna, að það sé ákaflega hættulítið fyrir hæstv. ráðh. að leyfa frv. að ganga til 3. umr. og sjá, hvort ekki er hægt að útvega honum upplýsingar á milli umræðnanna, og forsetinn tekur það þá ekki aftur á dagskrá fyrr en ég og dómsmrh. erum sammála um, að hann geti nú fengið þær upplýsingar, sem honum eru nægilegar. Hann getur látið það liggja á milli umr. á meðan. Þá held ég, að það sé óhætt að hleypa því til 3. umr., og vildi nú vonast til þess, að ráðh. gerði það, því að það er ekki þörf á að draga það þess vegna lengur. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja fleira um þetta. Það er alveg rétt, sem hér var sagt áðan af síðasta hv. ræðumanni, 4. þm. Reykv., að þetta frv. leysir ekki þörf nema ofur lítils hóps af þeim mönnum, sem þurfa að fá fasteignaveðslán árlega. En það leysir þann hópinn, sem verður að kippa að sér höndum og hætta við að framleiða og reyna að fara yfir í atvinnu hjá öðrum mönnum, ef ekki er hægt að leysa þeirra vanda. Það eru þeir fjórir flokkar, sem taldir eru upp í 2. gr. Þess vegna er þessi hópur þeirra, sem þurfa að fá lán út á fasteignir, tekinn út úr, en ekki af neinu öðru.



Herra forseti. Ég er ekki neitt sérstaklega riðinn við þetta mál, hef ekki flutt það og á ekki sæti í þeirri nefnd, sem hefur fjallað um það. Þess vegna þarf ég ekki að svara fyrir frv. En það var þó út af orðum hæstv. dómsmrh., sem ég kvaddi mér hljóðs. Hann spurðist fyrir um það, hvers vegna farið væri út fyrir Búnaðarbankann, þegar talað væri um tekjuöflun til að fullnægja ákvæðum þessa frv., og taldi siðan nokkrar ástæður til þess, að Búnaðarbankinn ætti að vera einfær um að sjá fyrir þessu. Hv. frsm. n. hefur nú nýskeð svarað þessu að nokkru, en ég vil þó bæta því við, að mér finnst það ekki undarlegt, þó að bæði í þessu efni og sumum öðrum sé sérstaklega vísað til Landsbankans, og þá skil ég það svo, að það sé sérstaklega vísað til seðladeildar hans. Seðlar Landsbankans eru gefnir út á ábyrgð þjóðarheildarinnar, en Landsbankinn fer með þá og nýtur tekna af þeim, að svo miklu leyti sem þeir eru í umferð, og hann hefur einkarétt, eins og allir vita, á seðlaútgáfu. Það eru svo mikil hlunnindi fram yfir aðra banka landsins, að það út af fyrir sig finnst mér réttlæta það, að gert er jafnvel ráð fyrir, að Landsbankinn veiti öðrum bönkum lán eða kaupi af þeim verðbréf, og mun það vera í samræmi við það, sem gert er í öllum löndum. Ég hygg, að alls staðar sé það svo, að þjóðbankarnir, seðlabankarnir, láni öðrum bönkum fé. Ég er ekki miklu kunnugri hag og rekstri Búnaðarbankans en aðrir þingmenn hér, þó að ég fáist við rekstur lítillar greinar af honum. En eins og hv. frsm. n. benti á, þá er sparifé Búnaðarbankans þegar bundið töluvert mikið í lánum til ræktunarsjóðs og til byggingarsjóðs, sem lögum samkv. á þó að sjá fyrir fé á annan hátt, en það er vitanlega svo, að sparité er ekki vel til þess fallið að verja því að neinu verulegu leyti í kaup verðbréfa, sem greiðast eftir langan tíma. Það veit enginn, hvenær að því kemur, að spariféð er heimtað aftur. Aftur á móti er það fé, sem seðladeild Landsbankans hefur, fastur stofn, sem hún á ekki á hættu að þurfi að skila aftur hvenær sem er. Sama er í raun og veru að segja um tvær aðrar stofnanir, sem hér er bent á í 1. gr., Tryggingastofnun ríkisins og Brunabótafélag Íslands. Vitanlega hafa þessar stofnanir útgjöld á hverju ári, en þó ekki eins óvíst um þeirra greiðslur ag um greiðslur sparisjóða eða sparisjóðsdeilda í bönkum. Hæstv. ráðh. sagði, að Búnaðarbankanum væri ekki ætlað sama hlutverk til fyrirgreiðslu atvinnuveganna eins og hinum bönkum landsins. Ég kannast ekki almennilega við þetta. A.m.k. í þeirri starfsemi, sem ég þekki bezt til viðvíkjandi Búnaðarbankanum, þá er það algerlega látið sitja fyrir að veita fé til þeirra, sem landbúnað stunda, og vegna þess að ekki hefur verið til veðdeild og engin ákveðin lánsstofnun, sem bændur geta leitað til um föst lán, þá hefur sú stofnun, og ég tel víst Búnaðarbankinn í heild sinni, neyðzt til þess að lána töluvert af sparifé á þann hátt, sem hefði í raun og veru átt að vera veðdeildarlán. Annars verð ég að segja það, að ég viðurkenni fyllilega þá nauðsyn, sem hér er fyrir hendi um þetta frv. Það er ekki nóg að útvega ræktunarsjóði og byggingarsjóði fé til útlána, ef enginn er til að búa á jörðunum, og auðvitað er bændastéttin dauðleg eins og aðrar stéttir, og það hljóta alltaf að verða skipti á eigendum jarða. Og mér er alveg fullkunnugt um, að það er að verða helzt alveg ómögulegt fyrir ungan mann, efnalítinn, eins og flestir ungir menn eru, að hefja búskap, nema þá hann taki við af föður sínum og sé einna helzt einbirni, því að í nútímabúi, a.m.k. víða um landið, með jörðinni og öllum mannvirkjum á henni, bústofni og verkfærum, liggur orðið svo mikið fjármagn, að það er ekki hægðarleikur að kaupa slíkt. Jafnvel þó að það sé sonur, sem tekur við af föður sínum, ef hann á systkini og þarf að leysa út til þeirra kannske 4/5 hluta af verði jarðarinnar með öllu tilheyrandi, þá er það flestum ofvaxið á unga aldri, jafnvel þótt ráðdeildarmenn séu. En einmitt vegna þess, hvað mér er ákaflega ljóst, hvað hér er mikill vandi á ferðum, ekki einasta fyrir bændastéttina sem slíka, heldur þjóðfélagið, þá verð ég að segja það eins og það er, að mér þykir fremur lítið til þessa frv. koma, þó að það kynni að bæta úr í einstaka tilfelli að einhverju leyti, en fyrir marga mundi það koma að sáralitlu gagni. Bæði er sú fjárupphæð, sem ráðgert er að útvega, svo lítil, að jafnvel þó að miðað sé við 35 þús. kr. hámark á hverju láni. þá yrði það ekki til ýkja margra, og í öðru lagi er 35 þús. kr. hámark í mörgum tilfellum svo lítið, að menn eru jafnnær eða næstum því alveg jafnnær, hvort þeir fá það eða ekki. Það er orðið algengt, að jarðir seljast fyrir mörg hundruð þús. kr., og svo er bústofninn og annað, sem tilheyrir. Þá eru 35 þús. kr. tiltölulega lítil hjálp, og ef menn, sem slíkar jarðir þurfa að kaupa, geta á annað borð sjálfir útvegað sér allt nema 35 þús. kr., við skulum segja, að þeir þurfi hálfa milljón, sem ekki er að verða með öllu óalgengt að menn þurfi til þess að geta hafið sómasamlegan búskap, ef þeir geta lagt fram eða útvegað sér á einhvern hátt 465 þús. kr., þá býst ég við, að þeir hefðu líka einhver ráð með þessar 35 þús. kr., sem á vantaði. Hitt kann að vera, eins og hv. frsm. n. minntist á, að í sumum héruðum landsins sé þetta öðruvísi, þar sem jarðir eru í lægra verði og bústofn kannske ekki heldur eins dýr, að þá geti féð orðið töluverð hjálp, þó að þetta hámark sé, en ég veit, að viða verður það mjög lítil og sama og engin hjálp.



Herra forseti. Ég get fallizt á það, sem hv. frsm. fór fram á, að láta frv. ganga til 3. umr., ef hann kýs það frekar, ef nefndin vill afla þeirra upplýsinga, sem ég bað um, vegna þess að ég tel, að hér sé um að ræða mjög mikið nytjamál, sem nauðsynlegt sé að nái fram að ganga, og ég vil alls ekki fallast á eða taka undir þau ummæli hv. 1. þm. Eyf., að þetta mál sé í raun og veru lítilsvirði. Við sjáum það, ef við berum saman smáíbúðirnar í kaupstöðunum, sem mér er kunnugra um en ástandið í sveitum, að þar mun hafa þótt gott, ef smáíbúðarlán væri 35 þús. kr. Og það er enginn vafi á því, að sú þátttaka ríkisins að útvega þau lán, þótt ekki væru hærri, hefur ráðið algerlega úrslitum um það, að hundruð manna hafa getað ráðizt í þær framkvæmdir, sem ekki hefðu getað það ella, þannig að þar hefur með ekki meiri lánsfjárhæð verið leyst úr brýnni þörf og margra manna vandræði leyst. Hitt getum við svo allir fallizt á, að það væri betra, ef við hefðum efni á að gera betur í þessum efnum. En ég vil leggja áherzlu á það, að ég tel meginefni frv. vera mjög til bóta; ég er því eindregið fylgjandi. og ég vil segja það strax, að jafnvel þó að ekki fáist leiðrétting á því atriði, sem ég hreyfði hér, þá mun ég verða með frv. út úr deildinni, svo að enginn misskilningur sé um það. En það breytir ekki því, að ég get ekki fallizt á, að gögn liggi fyrir um það, að Búnaðarbankinn sé ekki megnugur að leysa þetta sjálfur. Ég tel - hef ef til vill ekki sagt það nógu skýrt áðan - að Búnaðarbankinn hafi ekki sams konar skyldur við aðrar atvinnugreinar í landinu eins og hinir bankarnir hafa, vegna þess að hans skylda sé fyrst og fremst við landbúnaðinn og hann eigi að verja því fé, sem hann hefur yfir að ráða, ekki aðeins í hinum umtöluðu sjóðum, heldur einnig sparisjóðsinnstæðunum, til þess að greiða úr vandræðum landbúnaðarins, alveg eins og hv. 1. þm. Eyf., sá ágæti vinur landbúnaðarins, segist hafa gert í þeirri deild Búnaðarbankans, sem hann sjálfur ræður yfir. Nú er það skoðun mín, að sé ekki nægilega fylgt þeirri sömu stefnu hér í aðalbankanum í Rvík. Ég er sannfærður um það, þangað til ég sé gögn um annað, að það er ærið fé, sem Búnaðarbankinn hefur yfir að ráða, sem hann gæti varið betur til hagsældar landbúnaðinum en hann gerir. Og það er ekki einhlítt að vitna þar um, að Landsbankinn eigi þarna að hlaupa undir bagga og seðlabankinn láni alls staðar öðrum fé. En hvernig er þar nú samkv. þessari skýrslu, sem ég vitnaði í, síðustu skýrslu Landsbankans? Þá er það að vísu þannig, að Útvegsbankinn er í des. 1952 í hér um bil 69 millj. kr. skuld við seðladeild Landsbankans, að því er ég fæ séð, en Búnáðarbankinn á þar inni 41/2 millj. kr., og ég spyr nú: Væri ekki nær að verja því fé, sem þarna stendur, til þess að bæta úr þeirri brýnu þörf, sem hér er um að ræða, heldur en að láta féð standa inni með þeim hætti, sem fram kemur í skýrslu Landsbankans.  Hingað til hefur því verið haldið fram, að það sé ekki hægt að ætlast til þess, að sparisjóðsdeildin hjá Búnaðarbankanum kaupi löng lán, af því að það sé svo oft skipt um og menn megi búast við, að sparisjóðsinnstæðurnar standi ekki nema stuttan tíma. Hvað segir reynslan um þetta? Segir reynslan það, að spariféð hjá Búnaðarbankanum sé mjög óstöðugt og hafi sveiflazt mjög, t.d. til minnkunar, frá ári til árs? Ég hygg, að skýrslur sýni allt annað, og ég veit það. Sjálfur er ég nú búinn að vera eitt eða tvö ár í stjórn Sparisjóðs Reykjavíkur, sem ver fé sínu nær eingöngu til þess að lána löng lán, fasteignalán, til 10 ára a.m.k., og það verður vitanlega að hafa þarna vissan varasjóð við höndina upp á að hlaupa til þess að mæta úttekt sparifjár á tilteknum tíma. En reynslan er auðvitað búin að sýna, að það eru ekki nema tiltölulega takmarkaðar sveiflur, sem eiga sér stað, og meginhluti sparifjárins stendur alveg eins örugglega inni í sparísjóðunum eins og í nokkurri annarri peningastofnun í landinu. Þess vegna er einungis um að ræða þarna vilja - og ef til vill, hvað menn vilja að Búnaðarbankinn græði mikið í beinu fé, en það tel ég að geti ekki skipt meginmáli í þessu sambandi, heldur verði að líta á hitt: Er ekki eðlilegra, að það mikla fé, sem hleðst inn í Búnaðarbankann hér í Rvík, sé tekið út úr venjulegum Reykjavíkurviðskiptum, sem að vísu gefa kannske betri og meiri ágóða, en sé í ríkara mæli en fram að þessu varið til hags landbúnaðinum sjálfum og þá þar með að einhverju leyti létt á öðrum peningastofnunum skyldum við landbúnaðinn. Ég segi þetta af fullkominni góðvild til Búnaðarbankans, umhyggju fyrir því, að landbúnaðurinn fái sem mest fé, en tel, að hér sé um svo alvarlegt mál að ræða, að Alþingi komist ekki hjá því að skoða það betur en gert hefur verið fram að þessu, og það gleður mig, að hv. þm. N-M., sá skörulegi framkvæmdamaður, hefur lofað að útvega okkur skýrslur um þessi efni, og ég bíð eftir því af mikilli fróðleiksfýsn að fá þær til skoðunar.

Forseti (GíslJ): Hæstv. dómsmrh. óskaði eftir því, að þessari umr. yrði frestað, þar til þessar upplýsingar lægju fyrir. Nú hefur hann tekið þá ósk sína til baka aftur. Ég tel hins vegar, að hér sé um svo mikilvægt mál að ræða, að ég tel rétt að fresta umr., þar til þessi gögn liggja fyrir. Það er einn maður á mælendaskrá, og það hafa verið boðaðir flokksfundir kl. hálf tvö. Ég mun því fresta umr. og taka málið út af dagskrá og taka það ekki á dagskrá aftur, fyrr en þær upplýsingar liggja fyrir, sem um hefur verið rætt, en skal hins vegar lofa, að það skal ekki tefja málið við 3. umr. Ég skal sjá um, að það verði haldinn sérstakur fundur, ef á þarf að halda, þó að það væri kvöldfundur eða eftirmiðdagsfundur, til þess að tefja ekki. Málið er því tekið út af dagskrá.