Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á l. um kirkjuþing og kirkjuráð er flutt til staðfestingar á brbl. frá 9. júlí s. l. Eins og fram kemur í aths. við frv., voru brbl. út gefin vegna þess, að nauðsyn bar til að lögfesta þau ákvæði, sem í frv. greinir, vegna breytinga, sem urðu á skipan prófastsdæmanna með nýjum l., sem sett voru á síðasta Alþ. um skipan prestakalla og prófastsdæma. Prófastsdæmin mynda hvert um sig kjördæmi í kosningum til kirkjuþings, og er í 1. gr. frv. tekin upp sú nýja skipan prófastsdæmanna, sem varð með þeim lögum. Í 2. gr. frv. felst hins vegar breyting á ákvæðum um kosningar til kirkjuþings. Sú skipan, sem þarna er um að ræða í 2. gr. frv., er á allan hátt einfaldari en er í l. frá 1957, en samkv. þeim skyldi kjósa aðalmenn og varamenn, tvo varamenn og þá hvern í sínu lagi, en með frv. er hins vegar kveðið svo á, að kjósa skuli þrjá menn og skuli, eins og þar segir, reikna þeim, sem fyrstur er í röðinni eitt atkvæði, öðrum manni 2/3 atkvæðis og þriðja manni 1/3 atkvæðis, og skipi þeir síðan sæti varamanna í þeirri röð, sem tölur segja til um með hliðsjón af þeim útreikningi. Þessarar breytingar á ákvæðum um kosningu til kirkjuþings var óskað af kirkjunnar mönnum, og sýnist hún vera eðlileg og líka sanngjörn. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um frv., en legg til, hæstv. forseti, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og til menntmn.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á l. um Iðnlánasjóð er til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út 31. júlí í sumar, en efni þeirra er þannig, að það er gert ráð fyrir því, að Iðnlánasjóður taki erlent lán, sem bundið er við endurlán til tiltekinna framkvæmda, og sé féð endurlánað með gengisákvæði og hæfilegum vaxtamismun og kostnaði til Iðnlánasjóðs, en síðan er sagt: „Þó er sjóðnum heimilt að endurlána lánsfé frá Iðnþróunarsjóði án gengisákvæða, enda tryggi stjórn Iðnlánasjóðs hag hans með öðrum hætti.“ Það var óskað eftir þessu af hálfu stjórnar Iðnlánasjóðs, en eins og kunnugt er, hefur Iðnþróunarsjóður tvisvar sinnum ákvarðað lánveitingar til Iðnlánasjóðsins til endurlána, fyrst 50 millj. kr. og síðan 20 millj. kr., eða alls 70 millj. kr. Og tilefni þess, að út voru gefin brbl., var það, að sjóðsstjórnin taldi nauðsynlegt að geta ráðstafað þessu fé sem fyrst og þyrfti ekki að bíða eftir því, að Alþ. kæmi saman. Málið var sent Seðlabankanum til umsagnar og það var full samstaða um það og enginn ágreiningur á neina lund. En þetta mundi þýða það, að vaxtakjörin kynnu að verða eitthvað önnur á iðnþróunarsjóðslánum, af því að það er gert ráð fyrir, að ef þau eru ekki með gengisákvæði, tryggi stjórn Iðnlánasjóðs hag hans með öðrum hætti, og hefur stjórnin gert rn. grein fyrir því, að það mundi verða með vissri jöfnun, með vissum ákvörðunum um vaxtabreytingar. Þetta er meginefni frv., og ég vildi mega vænta þess, að ekki þyrfti að verða neinn ágreiningur um það. Ef n., sem fær málið til meðferðar, þyrfti frekari skýringar á málinu, þá væri æskilegt, að hún fengi allar þær upplýsingar, sem fyrir liggja, en ég hef ekki í höndum nú, frá stjórn Iðnlánasjóðs. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði vísað að lokinni þessari umr. til iðnn. og 2. umr.



Herra forseti. Áður en þetta frv. fer til n., langar mig til þess að beina nokkrum fsp. til hæstv. forsrh. um atriði, sem mér virðist, að snerti þetta. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að Iðnlánasjóður endurláni án gengistryggingar fé, sem hann hefur tekið að láni með gengistryggingu, og stjórn Iðnlánasjóðs tryggi hag sjóðsins með öðrum hætti, sem verður að gera ráð fyrir, - og raunar virtist einnig koma fram í ræðu hæstv. forsrh. - að yrði gert með vaxtahækkun. Í þessu birtist sú hugsun, að tryggja megi fjáreigendur gegn rýrnun höfuðstólsins með hærri vöxtum, og er það raunar sama sjónarmiðið, sem fram kemur t. d., þegar rætt er um verðtryggingu sparifjár. Þá er oft bent á, að hagur sparifjáreigenda sé í staðinn tryggður með því, að vextir séu hærri en þeir ella væru. Nú er þessi breyting, sem þetta frv. felur í sér, rökstudd með því, að þetta hafi í för með sér misræmi, ef sjóðurinn endurlánaði féð með gengisákvæðum, og því sé eðlilegt að gera þessa breytingu á, og má vel vera, að svo sé, um það skal ég ekki neitt segja að svo stöddu. En mér virðist á hinn bóginn, að þetta vandamál geti tæplega verið einangrað við Iðnlánasjóð einan. Það eru, eins og kunnugt er, fleiri sjóðir, sem lána út, sem endurlána með gengistryggingum, og sú spurning vaknar þess vegna, - og ég vildi leyfa mér að beina henni til hæstv. forsrh. - hvort gera megi ráð fyrir því, að hliðstæðar breytingar verði gerðar að því er lýtur að öðrum sjóðum í hliðstæðum tilvikum. Nú er í sjálfu sér ekki svo mikill munur á því, hvort um er að ræða gengistryggingu eða verðtryggingu, þ. e. a. s. vísitölutryggingu höfuðstóls, en slíka tryggingu höfum við í nokkrum tilfellum hér, eins og kunnugt er. Það eru þá í fyrsta lagi spariskírteini ríkissjóðs, sem eru vísitölubundin, og ef hér væri um stefnubreytingu að ræða, vaknar sú spurning, hvort gera megi ráð fyrir því, að i því efni yrði líka einhver breyting, að í stað vísitölutryggingarinnar kynnu t. d. að koma hærri vextir. Svipuð sjónarmið eiga t. d. við um húsnæðismálalánin, sem um tíma voru að fullu vísitölutryggð, og var það, eins og mönnum er kunnugt, mjög gagnrýnt, að slík trygging skyldi vera á þeim lánum, þegar ekki var um hliðstæða vísitölutryggingu að ræða á flestöllum öðrum lánum í þjóðfélaginu. Vafalaust er, að þeir, sem á undanförnum árum hafa verið að greiða af vísitölutryggðum lánum húsnæðismálastjórnar, hefðu þótzt sleppa vel, ef þeir hefðu ekki þurft að gera það, en aðeins greiða eitthvað lítið eitt hærri vexti. Það, sem ég er hér að leita eftir, er fyrst og fremst það, hvort hér sé um að ræða breytt viðhorf hæstv. ríkisstj. til þessara mála að einhverju leyti eða stefnubreytingu af einhverju tagi. Það var vorið 1966 í þinglokin, að sett voru lög hér á hv. Alþ. um verðtryggingu fjárskuldbindinga, þar sem Seðlabankanum var m. a. veitt heimild til þess að gangast fyrir verðtryggingu fjárskuldbindinga í ýmsum nánar tilteknum tilvikum, og voru þær heimildir allvíðtækar, ef ég man rétt, og í þessu sambandi vaknar sú spurning, hvort og að hvað miklu leyti þau lög hafa komið til framkvæmda, eða hvort gera megi ráð fyrir, að þau komi til framkvæmda, eða hvort hæstv. ríkisstj. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé ekki æskilegt eða fært að framkvæma þau. Ég vildi leyfa mér í tilefni af þeirri breytingu, sem hér liggur fyrir á l. mn Iðnlánasjóð, að setja fram þessar hugleiðingar og þessar fyrirspurnir til hæstv. ráðh. um það, hvort vænta megi áframhalds þeirrar stefnu, sem fólgin er í þessu frv.



Herra forseti. Af tilefni þeirra fsp., sem fram hafa komið, vil ég segja það, að í þessu frv. felst engin stefnumörkun af hálfu ríkisstj. eða neitt breytt viðhorf né stefnubreyting. Ríkisstj. hefur aðeins í þessu tiltekna tilfelli orðið við tilmælum viðkomandi sjóðsstjórnar um að flytja það frv., sem hér er flutt. Hvort hliðstæðar breytingar verða hjá öðrum sjóðum, þá væntanlega fjárfestingarsjóðum, sem átt er við, því get ég ekki svarað. Þessar sjóðsstjórnir eru í langflestum tilfellum allsjálfstæðar stjórnir, kosnar af Alþ. í mörgum tilfellum, og flestum kannske, og það yrði af hálfu ríkisstj. tekin afstaða til mála varðandi slíka sjóði, ef fram kæmi beiðni af hálfu sjóðsstjórnarinnar. Um verðtryggingu fjárskuldbindinga, sem vikið var að, vil ég aðeins segja það, að málið hefur verið rannsakað og athugað, sérstaklega af hálfu Seðlabankans fyrir hönd ríkisstj. En það hefur ekki komið til þess enn, að ríkisstj. telji tímabært að taka neinar ákvarðanir um framkvæmd þeirra heimilda, sem þar er um að ræða.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um þetta frv. til l. um breyt. á l. um Landsvirkjun, sem nú er til umræðu. Hér er um stórmál að ræða, en meginefni þess er, að Landsvirkjun sé heimilt til viðbótar þeirri heimild, sem hún hafði til að reisa orkuver við Búrfell, að reisa tvö orkuver í Tungnaá, annað við Hrauneyjafoss, en hitt við Sigöldu, hvort um sig allt að 170 MW raforkuver. Að öðru leyti, eins og í hliðstæðum tilfellum, þá eru heimildir til ábyrgðar, til lántöku og ábyrgðar á lánum og einnig heimild til þess að ákveða, að ríkissjóður leggi Landsvirkjun til tiltekna fjárupphæð, 350 millj. kr. sem höfuðstól gegn jöfnu framlagi frá Reykjavíkurborg, en Reykjavíkurborg er, eins og kunnugt er, eignaraðili á móti ríkinu að Landsvirkjun. Að öðru leyti eru í frv. ákvæði, sem hliðstæð hafa verið í slíkum málum og nú eru í landsvirkjunarlögum, um að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af efni, tækjum og vélum til virkjananna. Meginefni málsins er það, að eins og fram kemur í athugasemdunum er gert ráð fyrir því, að sú orka eða framleiðslugeta vatnsaflsstöðva Landsvirkjunar, sem fyrir eru í Sogi og í Þjórsá við Búrfell, miðað við það, að Búrfellsvirkjunin verði full-+gerð 1972, að álag á þessar aflstöðvar fari upp í um 300 MW á árinu 1974 og þá sé fullnýtt þeirra orka. Og þá er bent á það, að það þarf jafnan allverulegan undirbúningstíma bæði í sambandi við fjáröflun og framkvæmdir, þegar orkuver eru byggð, og gert er ráð fyrir því, að meiri háttar virkjanir taki að jafnaði um 5–6 ár og því er þetta frv. nú flutt, til þess að orkan, viðbótarorkan við það, sem við nú höfum, geti verið tiltæk eftir 1974. Það er ekki aðeins hér um að ræða að hafa viðbótarorku fyrir okkar eigin þarfir, heldur er einnig vikið að því, að það verði senn lagður grundvöllur að meiri háttar atvinnugreinum, þá væntanlega að stóriðju, orkufrekum iðnaði, og ódýrri orkuframleiðslu í þágu hins almenna notanda um leið. Nú liggur ekki fyrir nein vissa um frekari stóriðju á þessu stigi málsins, en rétt að segja það, að það hefur verið rætt og haft í huga að kanna möguleikana á frekari stóriðju eða frekari iðnþróun orkufreks iðnaðar. Það hefur ýmislegt komið til greina, svo sem stækkun á álverinu, sem nú er hér í Straumsvík. Einnig hafa farið fram viðræður við aðra aðila um að reisa hér álbræðslur. Það hefur nú komið til álita annar efnaiðnaður, bæði ef reist yrði hér sjóefnavinnsla á Reykjanesi og einnig í tengslum við sjóefnavinnslu og í tengslum við hugsanlega olíuhreinsunarstöð, ef reist yrði. Var rætt um fyrir tveimur árum hugsanlega vítissódaverksmiðju, sem þyrfti allverulega orku í tengslum við sjóefnavinnsluna t.d., en þær viðræður, sem þá fóru fram, hafa legið niðri, vegna þess að aðstæður voru þá þannig á heimsmarkaðinum, að viðkomandi aðili, sem var reyndar svissneska álfélagið, hafði ekki í bili áhuga á að eignast eða vera aðili að byggingu slíkrar verksmiðju. Þannig hefur sitt hvað komið til álita, og tíminn skiptir auðvitað miklu máli, þegar áfram á að ræða um slíka möguleika til nýrrar stóriðju, að vita nokkuð, hverjir möguleikar okkar eru til að selja rafmagn og með hvaða kjörum, þegar þar að kæmi, svo að þetta tvinnast saman að fullnægja okkar eigin þörf fyrir aukna raforku og geta tíundað gagnvart hugsanlegum aðilum, sem hefðu áhuga, annaðhvort sjálfir eða í samvinnu við íslenzka aðila, á að reisa hér einhver iðjuver, að geta tíundað fyrir þeim, hvaða möguleikar væru fyrir hendi. Það mundi svo fara að sjálfsögðu eftir atvikum sá framkvæmdahraði eða framkvæmdahraðinn við þessar virkjanir, þar er gert ráð fyrir að virkja hvora út af fyrir sig, og það gæti auðvitað hugsazt bil þar á milli um lengri eða skemmri tíma eftir atvikum. En framkvæmdahraðinn mundi þá auðvitað fara eftir þeim möguleikum, sem við hefðum til hagnýtingar orkunnar. Eftir því sem eftirspurnin væri meiri eftir henni á skemmri tíma, þá mundi framkvæmdahraðinn ákvarðast. En alla vega er það skoðun Landsvirkjunar, og ég held, að það sé enginn ágreiningur um það, að þessar tvær virkjanir, í hvaða röð sem þær eru nú teknar, séu þær álitlegustu sem næsta skref af hálfu Landsvirkjunar. Frekari virkjanir í Þjórsá og þá í Efri-Þjórsá koma á eftir þessu, svo að langt árabil yrði, þangað til að þeim yrði hnigið, og e.t.v. sköpuðust einhverjir álitlegri virkjunarmöguleikar, það er mér ekki kunnugt um enn þá, á frekari virkjun í Þjórsá. En ég segi þetta aðeins vegna hugsanlegra erfiðleika á náttúruvernd í Þjórsárverum vegna heiðargæsarinnar þar, en það mál hefur verið kannað af innlendum og erlendum sérfræðingum, rætt á alþjóðlegum fundum, og af þeim sökum að það er verulegur hluti stofns heiðargæsarinnar, sem hefur sitt aðsetur eða verpir hér á landi og aðallega á þessum slóðum, þó að það sé að vísu í minna mæli nokkuð á öðrum stöðum. En þetta mál er áfram í rannsókn, og þegar þar að kæmi, eftir langan tíma, að loknum þessum báðum virkjunum, sem engin áhrif hafa á heiðargæsina um þetta atriði, að þeim loknum, er sennilega nokkuð langur tími liðinn, og þá hefur gefizt tækifæri til þess að rannsaka hitt málið nánar og með hverjum hætti hægt væri að samræma þar náttúruvernd og virkjunarframkvæmdir, en að hvoru tveggju er að sjálfsögðu þýðingarmikið að huga. Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð til þess að fylgja þessu máli úr hlaði og leyfi mér að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.1623