Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. í frv. þessu er farið fram á, að heimilað verði á næsta ári svo sem undanfarin ár að innheimta skemmtanaskatt með viðauka, þ. e. með 200% álagi á kvikmyndasýningar og af öðrum skemmtunum með 20% álagi. Þó er gert ráð fyrir, að leiksýningar, hljómleikar o. fl. verði undanþegið álaginu, svo sem verið hefur. N. hefur athugað þetta frv. og leggur einróma til, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Fjhn. hefur skoðað frv. og rætt um það á tveim fundum í dag, og hv. fjhn. Ed. hefur tekið þátt í athugunum málsins með fjhn. þessarar deildar. Ekki eru allir nm. á eitt sáttir um afgreiðslu málsins. Meiri hl., 3 nm., skilar áliti á þskj. 168 og mælir með því, að frv. verði samþ., en 2 nm. lýstu sig andvíga frv. og skila séráliti. Meiri hl. flytur brtt. við frv. á þskj. 169, og vil ég fara um þær nokkrum orðum. Fyrsta brtt., við 2. gr., er aðeins leiðrétting á nafni eins félags. Önnur brtt., við 4. gr., er flutt eftir tilmælum hæstv. sjútvmrh. Þar er lagt til, að daggreiðslur til togara á svonefndum ísfiskveiðum, þegar landað er erlendis, hækki úr 3500 kr. í 4000 kr. Brtt. við 7. og 8. gr. frv. eru einnig fram bornar eftir tilmælum hæstv. sjútvmrh. Fyrri brtt., við 7. gr., er til nánari skýringar á ákvæði greinarinnar. - Síðari brtt. við 7. gr. er til leiðréttingar á prósentutölu. - Fyrsta brtt. við 8. gr. er leiðrétting á nafni sjóðsins, sem frv. fjallar um. Hinar þrjár brtt. við þá gr. snerta prósentutölur, sem nefndar eru í greininni. Mun hafa komið í ljós við endurskoðun á útreikningum, að breyta þarf tölunum á þann hátt, sem lagt er til í brtt. Brtt. við 15. gr. er flutt samkv. beiðni hæstv. ríkisstj. Með brtt. er ríkisstj. veitt heimild til að undanþiggja nauðsynleg skipagjöld erlendis yfirfærslugjaldi að einhverju eða öllu leyti. Mun brtt. flutt m. a. með hliðsjón af því, að samkv. b-lið 16. gr. frv. eru skipaleigur undanþegnar yfirfærslugjaldi. Brtt. við 18. og 19. gr. eru ekki efnisbreytingar, aðeins lagfæringar á orðalagi. Brtt. við 28. gr., sem felur í sér undanþáguheimild, er flutt eftir tilmælum hæstv. ríkisstj. Hafa þá verið nefndar þær brtt., sem meiri hl. fjhn. flytur. Ég mun ekki ræða mikið um einstök atriði í þessu frv., vil þó aðeins minnast á 5. gr. þess. Í henni er ákvæði um eins árs greiðslufrest á afborgun lána, sem stofnlánadeild sjávarútvegsins og ríkissjóður hafa veitt til kaupa á togurum. Slíkur greiðslufrestur hefur áður verið veittur togaraútgerðarfyrirtækjum, síðast í lögum um framleiðslusjóð, er sett voru í næstliðnum janúarmánuði. Mér sýnist, að það geti verið varhugavert að veita þannig greiðslufrest á stofnlánum ár eftir ár. Fiskiskip eru tæki, sem ganga úr sér. Þegar rekstraráætlanir fyrir útveginn eru gerðar, þarf að telja með gjöldum hæfilega fyrningu á skipunum, og meðan eitthvað er ógreitt af stofnlánum eða upphaflegu kaupverði skipanna, þarf fyrningargjaldið að ganga til lækkunar á slíkum skuldum. Sé þessa ekki gætt, en látið hjá líða að reikna hæfilegt fyrningargjald og lækka stofnskuldir sem því nemur, er verið að veita óeðlilegum byrðum yfir á framtíðina. Það hlýtur að verða örðugt fyrir útgerðarfyrirtækin að endurgreiða stofnlánin, þegar svo er komið, að skipin eru orðin gömul og viðhald þeirra kostnaðarsamt. Afleiðingin af greiðslufresti ár eftir ár gæti því orðið sú, að þau lán, sem tekin voru til greiðslu á kaupverði skipanna, verði ógreidd að verulegu leyti, þegar skipin eru orðin það gömul, að þau eru lítt eða ekki nothæf. Það er talið, að margir togarar hafi á þessu ári verið reknir með verulegu tapi. Hefur því sennilega verið talið óhjákvæmilegt að veita enn slíkan greiðslufrest, en þetta, að taprekstur hefur verið hjá togurunum, sýnir, að þær ráðstafanir, sem gerðar voru með lögunum um framleiðslusjóð fyrir u. þ. b. 11 mánuðum, hafa reynzt alveg ófullnægjandi fyrir þann atvinnuveg. Þess er nú að vænta, að þær ráðstafanir, sem nú eru gerðar viðkomandi útgerðinni, bæti svo fyrir togararekstrinum m. a., að ekki þurfi á næstu árum að grípa til þess neyðarúrræðis að fresta afborgunum stofnlána. Það er ekki nýtt í sögu Alþ., að nálægt áramótum séu þar til skoðunar og lögfestingar frumvörp um opinberar aðgerðir til þess að tryggja áframhaldandi framleiðslustarfsemi landsmanna. Eitt slíkt mál var afgreitt á síðasta Alþ. seint í janúarmánuði, og vegna þess, hvað það var seint á ferð í þinginu, var litið um sjósókn í verstöðvunum í janúarmánuði 1956. Hefur að sjálfsögðu orðið af því tjón fyrir þjóðfélagið. Nú er hins vegar að því stefnt, að það mál, sem hér er á dagskrá, fái fullnaðarafgreiðslu næstu daga, svo að sjávarútvegurinn þurfi ekki að stöðvast um áramótin. Horfir því betur nú í þessu efni en fyrir ári. Það er eftirtektarvert, að við undirbúning þess frv., sem hér liggur fyrir, hefur hæstv. ríkisstj. haft samráð og samvinnu við fjölmennustu stéttasamtökin í landinu. Þetta er nýjung, og er ástæða til að vænta þess, að vegna samstarfs þeirra aðila við ríkisstj. um úrlausnir í efnahags- og atvinnumálunum verði beitt og varanlegri árangur af lagasetningunni heldur en áður hefur verið. Það hefur komið fram, eins og vænta mátti, að ekki eru allir sammála um þetta frv. í heild eða einstök ákvæði þess. Menn tala um ýmsar leiðir í efnahagsmálunum. Oft heyrist um það rætt, að þrjár leiðir komi einkum til álita, þ. e. gengisbreyting, svonefnd verðhjöðnunarleið eða niðurfærsluleið og uppbótaleið. Rétt mun það, að ríkisafskiptin af þessum vandamálum geta verið með mismunandi móti, en ekki hefði mér þótt óeðlilegt, að áður en farið er að tala um það, hvernig ríkisvaldið eigi að haga afskiptum sínum af málinu, væri íhugað, hvort löggjafarþing og ríkisstj. eigi að blanda sér svo mjög í þessi mál sem gert hefur verið um alllangt skeið. Mér sýnist, að hér geti verið um tvær leiðir að ræða, a. m. k.fræðilega séð, þ. e. annaðhvort afskipti eða afskiptaleysi löggjafarvaldsins og ríkisstj. af viðskiptamálunum. Ef menn vildu hætta íhlutun hins opinbera af þessum málum, þá mundi það gerast með þeim hætti, að hömlum væri létt af atvinnu- og viðskiptafyrirtækjum. Þá væri numin úr lögum skylda útflytjendanna til þess að afhenda bönkunum erlendan gjaldeyri, sem þeir fá fyrir vörur sínar, fyrir lögákveðið verð. Þeir gætu þá verzlað með hann sjálfir, frjálsir og óhindraðir. Þá yrði einnig aflétt öðrum hömlum af útflutningsverzluninni og innflutningsverzluninni o. s. frv. En það hefur ekkert verið minnzt á þennan möguleika á undanförnum árum, a. m. k. man ég ekki eftir því. Einn af stjórnmálaflokkunum hér á landi nefnist Sjálfstfl., sem kunnugt er. Hann segist hafa frjáls viðskipti á stefnuskrá sinni svo og sem mest athafnafrelsi allra landsmanna í atvinnumálum. Flokkur þessi hefur verið þátttakandi í ríkisstj. mörg undanfarandi ár, en ég minnist þess ekki, að hann hafi á þeim tíma beitt sér fyrir því frelsi í viðskipta- og atvinnumálum, sem ég hér hef nefnt. Hann hefur ekki, svo að ég muni, flutt neinar till. um slíkt, virðist því öðrum stjórnmálaflokkum hér sammála um, að ríkisafskiptin í viðskipta- og atvinnumálum séu þjóðinni hagkvæmari en fullkomið frelsi. Það má gera ráð fyrir, að ríkisafskiptin haldi áfram. Enginn hefur hreyft andmælum gegn því, og ég ætla ekki að bera fram till. um, að ríkisvaldið hætti að skipta sér af þessum málum, a. m. k. ekki í kvöld, enda þyrfti það mál verulega athugun og undirbúning. Það er höfuðnauðsyn, að framleiðslustarfsemin geti haldið áfram, bæði framleiðsla á vörum til útflutnings og einnig til innanlandsnotkunar. Til þess að það geti orðið, þarf að búa svo að framleiðslunni, að þeir, sem við hana starfa, hafi ekki lakari afkomu en aðrir menn í þjóðfélaginu. Hafi þeir minna fyrir sitt erfiði en eðlilegt má teljast, m. a. vegna þess, að gjaldeyrir er tekinn af þeim fyrir lægra verð en kostnaðarverði hans nemur, þá þarf að gera þar á lagfæringar. Frv., sem hér liggur fyrir, er fyrst og fremst um þetta. Vegna þess, hvað ríkisvaldið hefur nú á tímum mikil afskipti af atvinnumálunum, af öflun tekna og skiptingu þeirra, þá má vel líta svo á, að það sé skylda valdhafanna að hlutast til um það, að þjóðartekjurnar deilist svo réttlátlega milli landsmanna sem unnt er. Ríkisstj., sem styðst við fjölmennustu stéttasamtökin í landinu, hefur að því er virðist betri aðstöðu en aðrir til að koma tekjuskiptingunni sanngjarnlega fyrir. Mér sýnist, að það ætti að vera eitt af viðfangsefnum núverandi ríkisstj. að láta fram fara ýtarlega rannsókn á því, hvernig tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu er nú raunverulega fyrir komið, og vinna síðan að því, að samkomulag náist um þær lagfæringar í því efni, sem gera þarf að beztu manna yfirsýn.



Herra forseti. Það er nú eiginlega meira af vilja en mætti, að við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjhn. höfum í dag verið að freista þess að afgreiða eða stuðla að skjótri afgreiðslu þessa máls og skila nál., því að sannast að segja er þetta mál, sem hér liggur fyrir, þannig, að ég held, að það sé ekkert ofmælt, að þann tíma, sem ég hef setið á þingi, hefur aldrei neitt slíkt eða líkt mál verið lagt fyrir þingið og ætlazt til jafnskamms tíma til afgreiðslu þess eins og það mál, sem hér fyrir liggur. Það er sannast að segja svo, að eftir því sem maður athugar þetta frv. hæstv. ríkisstj. meir og betur, því gallaðra finnst manni það og því meiri vankantar á því, og ég fullyrði það, að því fer mjög fjarri, að það geti verið, að hv. þm. stjórnarliðsins geti haft aðstöðu til þess, eftir því sem fram hefur komið, bæði í viðræðum við þá innan nefndar og utan, að gera sér sjálfum grein fyrir því, hvað þeir raunverulega eru hér að samþykkja. Ég skal koma nokkru nánar áð efni þessa frv., þó að ég sannast að segja viti naumast, hvar eigi að byrja, því að það er stundum svo, ef menn fá stóran jólapakka eða jólagjöf, að þá er nokkuð vandmeðfarið að taka utan af henni, og eins er með þessa jólagjöf hæstv. ríkisstj. til almennings í þessu landi. Áður en að efni frv. sjálfs er komið, vil ég aðeins minna á nokkur atriði í sambandi við efnahagsmálin. Það hefur verið eitt af stórmálum Framsfl. á þessu ári, að hann ætlar að hafa forgöngu um nýsköpun í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hann ætlar að hafa forgöngu um að hverfa frá fyrri villum, sem hann hafði ratað í í þessum málum, væntanlega fyrir ill áhrif Sjálfstfl., og hefja nýja göngu eftir nýjum leiðum. Þessi stjórnmálaflokkur rauf stjórnarsamstarf við Sjálfstfl. s. l. vetur, m. a. vegna þess, eins og þeir sögðu sjálfir, framsóknarmenn, að það væri ekki hægt að stjórna með sjálfstæðismönnum vegna afstöðu þeirra í efnahagsmálunum, en á sama tíma höfðu þessir menn engan ágreining gert við sjálfstæðismenn innan ríkisstj. um efnahagsmálin. Og fyrir alþingiskosningarnar í sumar létu frambjóðendur og fulltrúar Framsfl. í veðri vaka, að það yrði að fara inn á nýjar leiðir og finna varanleg úrræði í efnahagsmálunum, en á engum þeim fundi, sem ég mætti á, og var ég þó á nokkuð mörgum framboðsfundum fyrir kosningarnar, fékkst nokkur af þessum mönnum, fulltrúum Framsfl., til þess að gera neina grein fyrir því, hvaða nýjar leiðir þeir vildu leggja inn á, hver hin varanlegu úrræði ættu að verða og hvaða breytingar mætti vænta frá því, sem áður hafði verið. Þetta var í sjálfu sér nokkuð athyglisvert og eftirtektarvert, en það skýrist betur þessa dagana, þegar nýju úrræðin og varanlegu úrbæturnar koma fyrir dagsins ljós hér á hv. Alþingi. Það vantaði hins vegar ekki, að það væri nokkuð mikil fyrirferð á þessum mönnum, og ekki sízt eftir að hv. þm. Str. (HermJ) var orðinn hæstv. forsrh. og hafði myndað ríkisstj., og þá voru nú fengnir til ekki aðeins innlendir, heldur erlendir sérfræðingar til þess að taka út þjóðarbúið, eins og það var orðað. Þjóðin skyldi svei mér fá að sjá, hvernig Sjálfstfl. og sjálfstæðismenn hefðu skilið við. Það var að vísu svo, að hæstv. fjmrh., varaformaður Framsfl., hafði verið fjmrh. um undanfarin sex ár, í því embætti, sem í öllum menningarríkjum er talið það, sem helzt ætti að hafa forgöngu um stefnuna í fjármálum á hverjum tíma af hálfu ríkisvaldsins. Samt var það svo, að það átti að taka út þjóðarbúið og sýna viðskilnaðinn hjá sjálfstæðismönnum. Og á s. l. hausti var látið í það skína, að úttektin skyldi sýnd almenningi, og skrifað um það í blöðum flokksins og sagt frá því. Það var búið að skipa efnahagsmálanefnd, og svo voru þessir erlendu sérfræðingar, og af öllu þess máttu menn vænta sennilega nokkurs viðbúnaðar í þessu stóra máli, þessu mikla máli Framsfl. En svo þegar málið er lagt fyrir Alþingi, þá fyrirfinnst enginn erlendur hagfræðingur, þ. e. a. s. neitt álit frá honum eða neinum hagfræðingi. Og efnahagsmálanefnd Framsfl., er búið að leggja hana niður, eða hafði hún ekkert að segja um þetta mál? Það var sagt frá því í blöðunum í sumar, að hún ætti að hafa af hálfu flokksins forgöngu um nýju leiðirnar í efnahagsmálunum. Nei, í frv., sem felur í sér álögur upp á um 500 millj. kr. á þjóðina, og þar af er um helmingur nýjar álögur, er varla nokkur grg. fyrir því, vegna hvers þær leiðir eru valdar, sem farnar eru í frv., né heldur skýrt frá því, hvernig útreikningar sýna, að tekjuöflunin muni verða. Það er grg. upp á þrjár eða fjórar blaðsíður og með nokkrum stórum tölum, og skyldi þó sannarlega mega ætla, að þeir menn, sem hafa verið að glíma við það, frá því að þeir tóku við stjórnarforustunni, að hverfa inn á nýjar og varanlegar leiðir í efnahagsmálunum og eru búnir að hafa svo marga hjálparmenn, gætu sýnt framan í einhverja niðurstöðu af þeim rannsóknum, sem fram hefðu farið, og það m. a. til þess, að þm. gæfist kostur á að vega og meta ýmiss konar sjónarmið, sem fram væru sett, hvort ein leiðin í efnahagsmálunum væri öðrum hagkvæmari, ýmist frá sjónarmiði framleiðslunnar annars vegar eða almennings hins vegar, sem byrðarnar ætti að bera. Á engu af þessu örlar í þessu frv., og má telja, að það gegni nokkurri furðu. Ég held, að maður hafi þó hér í gærkvöld fengið nokkra skýringu á þessum einstæða loddaraleik, sem Framsfl. hefur haft í frammi í sambandi við efnahagsmálin frá því á s. l. vetri, að rjúfa stjórnarsamstarf vegna ágreinings um efnahagsmál, sem hann hefur engan gert innan ríkisstj., láta í það skína við hv. kjósendur, að flokkurinn ætli að hverfa inn á nýjar leiðir í efnahagsmálunum og það sé ekki hægt að fara sömu leiðir og farið hefur verið, skýra aldrei hins vegar fyrir kjósendunum, hverjar hinar nýju leiðir eigi að vera, og koma svo á Alþingi og fara troðnar slóðir að því leyti, að engin nýmæli eru í þeim till., sem hér liggja fyrir, en hins vegar eru álögurnar mörgum sinnum meiri en nokkru sinni áður hafa í einu verið lagðar á þjóðina og þó þannig, að það er ekki hægt að finna rök fyrir því, a. m. k. í fljótu bragði, að það sé ástæða til þess, að álögurnar af þessum ástæðum séu meiri t. d. á þjóðina nú en í fyrra um sama leyti, og skal ég koma nokkru nánar að því. En ég vil segja, að þeirri stjórn, sem kemur nú og segir: Það þarf að leggja 210 millj. kr. nýjar álögur á almenning í þessu landi, ber skylda til að rökstyðja nauðsynina fyrir því betur en þessi hæstv. ríkisstj. hefur gert. En þannig var sem sagt fer ill Framsfl., eins og ég rakti áðan. Hann þóttist hafa mikil bjargráð, þóttist vera mikill flokkur í fjármálum og efnahagsmálum og kom svo og sýndi þetta frv. Að hverju var þessi stjórnmálaflokkur alltaf að stefna? Að hverju var hann að stefna? Var hann ekki í leit að bjargráðum í efnahagsmálunum? Var hann í leit að einhverju öðru og notaði efnahagsmálin sem yfirskin? Var hann í leit að völdum? Var hann í leit að meiri völdum en hann hafði haft í þjóðfélaginu, og er það þá sannmæli, ef skilin eru rétt orð hæstv. fjmrh. í gærkvöld, að ef flokkurinn, Framsfl., gat fengið völd, meiri völd, og verið tryggður í valdasessi, þá var alveg sama, hvaða leið var farin í efnahagsmálunum? En hæstv. fjmrh. sagði í gærkvöld: Hver leið sem hægt væri að ná samvinnu við verkalýðssamtökin um, það er bezta leiðin. - Hvað þýða þessi orð: Ef hægt væri að ná samvinnu við verkalýðssamtökin um einhverja leið í efnahagsmálunum, þá var það bezta leiðin? Hvað þýddi, að hægt væri að ná samvinnu við verkalýðssamtökin? Það þýddi, að það væri hægt að tryggja Framsfl. völd í þjóðfélaginn. Ef við gátum náð samvinnu við verkalýðssamtökin, þá flokka, sem við verkalýðssamtökin eru kennd, Alþfl. annars vegar, sem fyrst var reynt, og ef hann bilaði, þá kommúnistaflokkinn, líka, ja, þá vorum við búnir að tryggja okkur völd í þjóðfélaginu, þá var fundin bezta leiðin fyrir Framsfl. Ég vænti þess, að það fari að renna upp fyrir almenningi í þessu landi, kjósendum þessa lands, hvaða sýndarmennska hefur verið höfð hér í frammi, og að almenningur spyrji sjálfan sig um það og reyni að rifja upp fyrir sér, hvort þetta sé nú virkilega rétt, hvort Framsfl. hafi blekkt þá svo, hvort hann hafi aldrei nefnt neinar ákveðnar leiðir í efnahagsmálunum í allri baráttuvímunni í kosningabaráttunni og hvort hann hafi aldrei meint annað en þetta, sem hann er nú búinn að sýna framan í, fara sömu troðnu slóðirnar og áður og láta sér allt vel líka, ef hann gat tryggt sér völdin með því, sem nú er kallað samvinna við verkalýðssamtökin, en er ekki annað en samvinna við kommúnistana, sem í dag hafa völdin í verkalýðssamtökunum. Og þetta er gert, enda þótt fáir menn hafi betur lýst aðstöðu kommúnista í verkalýðssamtökunum í þessu landi heldur en hæstv. fjmrh. og varaform. Framsfl. Mig langar til þess að minna þennan hæstv. ráðh. á, hvernig hann í maímánuði 1955 lýsti þessum núv. samstarfsmönnum sínum, sem hann nú segir um að sé svo nauðsynlegt að starfa með, að ef það náist samkomulag með þeim, þá sé fundin bezta leiðin í efnahagsmálunum. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ofan á aðferðir kommúnista í sjálfum verkalýðssamtökunum bætist, að kommúnistum hefur á undanförnum árum tekizt að einangra verkalýðsstéttina pólitískt til stórtjóns fyrir hana og þjóðina í heild. Það er orðið þjóðarnauðsyn, að verkalýðsstéttin losi sig við hina kommúnistísku forustu í verkalýðssamtökunum, þar sem hún enn þá er til. Þá er hitt ekki síður aðkallandi, að þeir, sem hafa stutt kommúnista undanfarið, en ekki viljað koma hér á skipan kommúnismans, fylki sér undir merki umbótasinnaðra lýðræðismanna og bæti úr þeirri einangrun alþýðustéttanna, sem kommúnistum hefur tekizt að viðhalda árum saman. Mér finnst nú,“ segir hæstv. fjmrh., „sem nærri því hver maður viðurkenni óstjórn kommúnista á málefnum verkalýðshreyfingarinnar. Ég minnist þess ekki, að ég hafi nokkurn tíma áður orðið var við svo djúpan og almennan skilning á því sem nú, að óstjórn þessi stafi ekki öll af klaufaskap eða fyrirhyggjuleysi, heldur blátt áfram af því, að það er ekki hægt að þjóna tveimur herrum. Hagsmunir verkamanna og kommúnistaflokksins fara ekki saman. Það er ráðning gátunnar.“ Þetta sagði hæstv. fjmrh. í maímánuði 1955. Hagsmunir verkamanna og kommúnistaflokksins fara ekki saman. Það er ráðning gátunnar. En nú eru það hagsmunir kommúnista og Framsfl., sem fara saman, og þá er fundin bezta leiðin í efnahagsmálunum, eftir því, sem þessi hæstv. ráðh. vildi gefa okkur til kynna í gær. Um leið og maður furðar sig á þeim ósköpum, að svo mikið hefur verið látið af hálfu framsóknarmanna í alþingiskosningunum í sumar um nýjar leiðir í efnahagsmálunum, þegar það sést nú, hvað fyrir þessum mönnum hefur vakað, þá verður hitt í raun og veru ekki heldur minna undrunarefni, framkoma bandamanna þeirra nú í hæstv. ríkisstj. Þegar Sjálfstfl. og Framsfl. lögðu hér fyrir þing í fyrra frv. um framleiðslusjóð til þess að rétta við hag útgerðarinnar, þá var það höfuðmeinsemd þess frv. að dómi fulltrúa Alþýðuflokksins og kommúnistaflokksins, að tekjurnar, sem átti að afla fyrir framleiðslusjóðinn, voru teknar af almenningi í landinu, eins og þeir sögðu. Sjálfstæðismenn gerðu hreinskilnislega grein fyrir því, að þeir töldu ekki þá annarra úrræða völ, það yrði að flytja til tekjurnar í þjóðfélaginu, fá aftur útveginum, undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, það, sem of mikið hafði verið af honum tekið í verkfallsbaráttu og kaupstreitu alþýðustéttanna eða verkalýðsstéttanna. Þá skiluðu þeir nál., fulltrúar Alþfl. og Sósfl., og gerðu hvor fyrir sig þannig grein fyrir sinni skoðun, einmitt um tekjuöflunina, að afla teknanna með almennum neyzluskatti. Hæstv. menntmrh., sem þá var í fjhn. Nd., komst þannig að orði í nál. sínu: „Fjárins er fyrst og fremst aflað með hlutfallslega jöfnu gjaldi á innflutning og tiltekna innanlandssölu. Allur almenningur á með öðrum orðum að bera byrðarnar, sem fjáröflunin í sjóðinn veldur. Ég tel þetta svo ranglátt, að ekki komi til mála að samþ. þau ákvæði.“ Svo mörg voru þau orð. Fyrir tæpu ári kom ekki til mála að leggja byrðar á almenning með gjöldum á innflutta vöru og þjónustu í landinu til þess að aðstoða útveginn, og Karl Guðjónsson, fulltrúi Sósfl., sagði um sama efni: „Ég tel tekjuöflun þá, sem frv. gerir ráð fyrir, fráleita. Ef sú leið yrði farin til tekjuöflunar,“ - og það er einmitt sú leið, sem farin er hér í aðalatriðum, þó að nokkur frávik séu frá henni, sem ég skal koma að síðar, - „mundi allt verðlag í landinu stórhækka og þá um leið kaupgjaldið, og færi þá að draga úr ávinningi útflutningsframleiðslunnar af þessum ráðstöfunum.“ Í blöðum þessara manna var gert mikið úr því, að þessi ríkisstj. væri búin að vinna sér til óhelgi með þeim gífurlegu álögum, sem hún legði á þjóðina. Þá var gert ráð fyrir því að afla um 100 millj. kr. nýrra tekna til aðstoðar útveginum, og sennilega hafa verið um 50 millj. kr. um sama leyti, sem þurfti að afla ríkissjóði, eða alls 150 millj. kr. Nú er verið að biðja um nærri 100 millj. kr. meira. Og hvernig stendur á því, að nú þarf að afla 100 millj. kr. meiri tekna en á öndverðu þessu ári, þegar lögin um framleiðslusjóð voru sett? Höfuðástæðan fyrir því, að útvegurinn var þá kominn þannig, að það varð að veita honum þá aðstöðu, sem fólst í lögunum um framleiðslusjóð, var sú, hversu gífurlega hafði hækkað kaupgjald og verðlag í landinu sem afleiðing af verkfallsbaráttunni á öndverðu ári 1955 og með þeim kauphækkunum, sem fylgdu í kjölfar hennar. Það var gerð grein fyrir þessu í grg. frv. um framleiðslusjóð, og hæstv. fjmrh. gerði einnig mjög ýtarlega grein fyrir því, að það væru einmitt kauphækkanirnar, sem knúðar voru fram á árinu, vorið 1955, sem væru ástæða þess, að þessar álögur þurfti að leggja á. Hæstv. fjmrh. sagði um þetta atriði, með leyfi hæstv. forseta, hér í eldhúsdagsumræðunum í febrúarmánuði s. l.: „Á því leikur enginn vafi, að hækkanir á framleiðslukostnaði útflutningsframleiðslunnar í heild vegna kauphækkananna frá í vor nema á annað hundrað milljón króna, því að kauphækkun sú, sem í upphafi var 11–12%, er nú orðin milli 21 og 22% vegna víxlhækkana innanlands, sem af henni hefur leitt.“ Það var, að dómi hæstv. fjmrh., vegna kauphækkana vorið 1955, sem nauðsynlegt var að leggja á þjóðina 100 millj. kr. með lögunum um framleiðslusjóð í byrjun þessa árs, og hæstv. fjmrh. komst þannig að orði, að með kauphækkununum sem afleiðing verkfallanna fyrir tilstuðlan kommúnista vorið 1955 hefði verið brotið blað í efnahags- og verðlagsmálasögu landsins. En ég spyr: Þegar það liggur fyrir, að á því ári urðu 22% kauphækkanir eftir upplýsingum hæstv. fjmrh. og þá þurfti ekki að afla nema 100 millj. kr. tekna til framleiðslusjóðs, hvernig stendur þá á því, að nú í ár, þegar ekkert blað hefur verið brotið í efnahags- og verðlagsmálunum og kaupgjaldsvísitalan aðeins hækkuð um 7 stig á móti 22 stigum árið 1955, að nú þarf að afla 150 millj. kr. tekna til aðstoðar útgerðarinnar, því að af þessu munu um 100 millj. kr. fara til ríkissjóðs. Um 150 millj. kr. þarf nú, sem ekki þurfti til nema 100 millj. kr. í byrjun þessa árs, og hafði þá vísitala á árinu 1955 hækkað um 22 stig, en 7 stig á árinu 1956, og að dómi hæstv. fjmrh. voru þessar kauphækkanir og með þeim verðhækkunum, sem af þeim leiddi, höfuðorsök vandamálsins og ástæðan fyrir því, að afla þurfti þessara tekna útveginum til handa. Ég held, að engir mundu hafa trúað því, sem fylgzt hafa með íslenzkum stjórnmálum, ef þeir hefðu verið spurðir að því á s. l. hausti, að sennilega mundu Framsfl., Alþfl. og kommúnistaflokkurinn, sem gengu berserksgang út af því, þegar sjálfstæðismenn og Framsfl. lögðu nýjar álögur á innflutningsvörur með framleiðslugjaldinu í byrjun ársins vegna útvegsins, fara að koma fram fyrir þjóðina og leita að miklu leyti sömu úrræða, og dettur nokkrum í hug, að Framsfl., stjórnarforustuflokkurinn, að vísu minnsti flokkurinn, sem stendur að núv. ríkisstj., - dettur nokkrum í hug, að stjórnarforustuflokkurinn, sem er búinn að boða hin varanlegu úrræði og hinar nýju leiðir, fari að fara hinar gömlu, troðnu slóðir aftur? - Nei, menn hefðu ekki trúað þessu. En hver hefði líka trúað því, að kommúnistar hér í þinginu kingdu öllum sínum stóryrðum, um uppbótarþingmenn Alþýðuflokksins, og hver hefði trúað því, að hæstv. núverandi stjórnarflokkar mundu allir gleypa stóryrði sín í varnarmálunum? Og voru þessir menn þá ekki a. m. k. í því einu sjálfum sér samkvæmir í þessum málum, efnahagsmálunum eins og öðrum, að ganga í berhögg við það, sem þeir höfðu áður sagt, og éta allt ofan í sig? Það er nú verið að útbýta nál. minni hl. fjhn. á þskj. 172, og gerum við þar, Ólafur Björnsson og ég, nokkra almenna grein fyrir afstöðu okkar til frv. þess, sem hér liggur fyrir. Ég vil taka það strax fram, að það eru ýmsar fleiri aths., sem við þurfum að koma á framfæri í sambandi við þetta frv., og munum freista þess undir meðferð málsins að reyna að fá einhverjar lagfæringar á nokkrum atriðum þess, ef það mætti takast, og bera þá fram brtt. á síðara stigi, annaðhvort undir þessari umr. eða við 3. umr. málsins. En okkur þótti rétt að reyna að hafa þann hraða á, sem við gátum, með að koma út þessu nál. Okkur var báðum ljóst, að það þurfti miklu lengri tíma og víðtækari rannsókn á þessu frv. en við höfðum átt nokkurn kost að láta fram fara, ef átti að skila ýtarlegu nál. Og það má í sjálfu sér með réttu draga í efa, að það sé rétt af okkur að taka þátt í afgreiðslu þessa máls með þeim hætti, sem nú er. Ég hygg, að það séu fjölmörg atriði, sem hæstv. ríkisstj., sem stendur að flutningi þessa máls, eigi mjög fljótt eftir að reka sig á og hún hefur ekki áttað sig á við flutning þessa máls. Það hefur komið í ljós við meðferð málsins í fjhn. í dag, og skal ég minnast nokkuð á það, og margt fleira getur á eftir komið. Alveg á sama hátt og við munum reyna e. t. v. að fá einhverjar lagfæringar á frv. með brtt. á síðara stigi málsins, þá munum við e. t. v. fylgja einstökum atriðum, ef okkur þykir ástæða til, í frv., en við höfum, eins og nál. ber með sér, tekið afstöðu til þess, að það sé með engu móti hægt að ætlast til þess, að alþm. á svo stuttum tíma geti tekið fullnaðarafstöðu til máls eins og þessa, og málið í heild sé svo miklum annmörkum háð, að við treystum okkur ekki til að fylgja því og munum greiða atkv. á móti málinu í heild. Ég skal svo ekki fjölyrða meira en nauðsyn krefur á þessu stigi um þetta frv., því að það gefst þá væntanlega tækifæri til þess að tala betur um það síðar, en skal nú víkja að nokkrum einstökum atriðum, sem mér finnst ástæða til að vekja athygli á. Í 16. gr. þessa frv. eru ákvæði um það, hvaða vörur skuli undanþegnar yfirfærslugjaldi skv. 15. gr., en í 15. gr., eins og kunnugt er, er ákvæði um það, að 16% yfirfærslugjald skuli greiða af sölu á öllum erlendum gjaldeyri, sem bankarnir láta af höndum. Hvaða vörur þarna eru undanþegnar, er talið upp í tollskrárnúmerum, og okkur hefur enginn tími unnizt til að athuga um það, hvaða vörur þetta eru, hvað þá heldur að reyna að gera okkur grein fyrir því, hvort það ættu ekki einhverjar fleiri vörur að vera í þessari upptalningu. Við höfum ekki einu sinni fengið lista yfir það frá hæstv. ríkisstj., hvaða vörur þetta eru. Það vita kannske aðrir hv. þm. það betur en við og gera sér þá fyllilega grein fyrir því, hvað þeir eru að samþykkja. En þegar á að fara að framkvæma þessa 16. gr., þá skilst mér, að það sé ætlazt til þess, að bankarnir eða starfsmenn í bönkunum meti það, hvort vara er undanþegin yfirfærslugjaldinu á gjaldeyrinum eða ekki. Um þetta atriði hefur ekki verið rætt við gjaldeyrisbankana, ekki við Útvegsbankann. Og í bréfi, sem fjhn. barst frá Landsbankanum, er tekið fram, að það hafi engra samráða verið leitað við Landsbanka Íslands af hálfu ríkisstj. í sambandi við þetta mál. Ég vakti athygli á því í n. á þeim stutta tíma, sem við höfðum til meðferðar, að ég efaðist um, að starfsmenn bankans gætu framkvæmt þetta, Það er komið með skjöl í bankann um það, að viðkomandi maður er að flytja inn þessa og þessa vöru, og eiga þá starfsmenn í bankanum að gera sér grein fyrir því eftir þessum skjölum, hvort þessi vara sé undanþegin yfirfærslugjaldinu, og sjá auðvitað allir, að aðstaða þeirra til þess er allt önnur en þeirra manna, sem starfa í tollinum af hálfu hins opinbera, því að það er mjög umfangsmikið starf einmitt fyrir þá, sem innheimta aðflutningsgjöldin, ekki aðeins að átta sig á því, um hvaða vörur er að ræða, eftir því, hvaða skjöl liggja fyrir, heldur beinlínis að kanna vöruna sjálfa og stundum efnagreina hana, ef svo ber undir, til þess að geta skorið úr um það, undir hvaða flokk í tollskrá viðkomandi vara á að falla. Nú á þessum stutta tíma hefur maður enga áheyrn fundið enn, en ég tel, að þarna væri nauðsynlegt að gera einhverja breytingu á, ef menn eiga ekki að eiga það á hættu að reka sig á fullkomin vandkvæði í framkvæmd málsins, enda þótt allir væru af vilja gerðir að framkvæma það eftir beztu getu. Það er einnig sagt í 15. gr., að gjaldeyriseftirlit Landsbankans eigi að sjá um, að yfirfærslugjald sé greitt af þeim greiðslum til útlanda, sem eigi fara beint um hendur bankanna. Ég dreg mjög í efa, að það sé á valdi gjaldeyriseftirlits Landsbankans að taka þess konar eftirlitsstarf að sér. Slík atriði eins og þessi eru vissulega þess eðlis, að það má varla minna vera en að hæstv. ríkisstj. ræði við þjóðbankann um framkvæmd slíkra atriða, sem bönkunum er falið að inna af hendi í þágu almennings og fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar. En ég sagði áðan: Við höfum ekki, nm. minni hlutans, getað áttað okkur á, hvaða vörur eru undanþegnar yfirfærslugjaldinu og hvort það væri ekki alveg eins rík ástæða til, að ýmsar aðrar vörur væru þar undanþegnar. Og ég vil nú vekja athygli hv. þingmanna á því, að undir meðferð málsins í fjhn. er byrjað að ræða um það, ja, af hverju skyldu ekki vera undanþegin yfirfærslugjaldinu ýmis skipagjöld í erlendum gjaldeyri á sama hátt og skipaleigur, því að eitt af því, sem talið er í þessari 16. gr., eru skipaleigur, en það á, að svo miklu leyti sem þær eru greiddar í erlendum gjaldeyri, ekki að greiða af þeim þetta yfirfærslugjald, 16%. Þetta mál er svo rætt við ríkisstjórnina og með þeim árangri, að það er flutt brtt. um það, að ríkisstj. geti þó undanþegið yfirfærslugjaldi nauðsynleg skipagjöld erlendis að nokkru eða öllu leyti og sett þau skilyrði um það, er þurfa þykir. Þegar nú var rætt við hæstv. ríkisstj. um þetta, kemur í ljós, að hún viðurkennir: Jú, það var alls ekki meiningin að taka þetta yfirfærslugjald af skipaleigunum. - En ef þetta kom ekki til athugunar, þá var þarna liður upp á 50–60 millj. kr. Þarna fundust bara óvart níu millj. kr., sem ekki var meiningin að taka þetta gjald af, en hins vegar hefði samkv. lögum átt að taka gjald af, ef þessi tilviljun hefði ekki ráðið í fjhn. í dag í sambandi við þetta atriði. Það munu vera undanþegnar gjöldum í þessum lögum flugvélar, hvort það er nú innflutningsgjaldið eða yfirfærslugjaldið skiptir ekki miklu máli í þessu sambandi, en við mig var að tala einn af framkvæmdastjórum flugfélaganna hér áðan, og hann hafði talað við starfsmann, fulltrúa hjá tollinum, um flugvélavarahlutina, og viðkomandi maður hafði fullyrt: Jú, það var alls ekki meiningin, að svo miklu leyti sem hann hafði komið að þessu máli, að taka þessi gjöld af flugvélavarahlutunum. - En hvernig er það þá í frv? Jú, það er þannig í frv., að það á að taka gjöldin af flugvélavarahlutunum. Þetta var mér að berast til eyrna nú rétt áður en ég tók hér til máls og hef ekki einu sinni haft aðstöðu til þess að athuga þetta nánar, en bendi á það sem eitt af þeim mörgu atriðum, sem koma upp á yfirborð af einskærri tilviljun. Ég sé, að ein brtt. frá meiri hl. fjhn. er um það, að það er heimild til ríkisstj. á þskj. 169 að endurgreiða innflutningsgjald skv. þessum lögum að einhverju eða öllu leyti af pappa, er telst til nr. 10 A í 44. kafla tollskrár, ef hann er notaður í umbúðir um nauðsynjavörur. Umbúðir um nauðsynjavörur, það getur verið nokkuð erfitt að ákveða það. En hæstv. menntmrh. var með þessa brtt. á nefndarfundinum í dag. Ég sá, að það voru nokkrir menn, sem sátu hér niðri á „Kringlu“ og voru að ræða við hann vafalaust um þetta. Annar maður hafði talað um það sama við mig í dag, en hann talaði ekki um 10 A, sem er pappi í 44. flokki, heldur líka 28 og 29 í 44. flokki, og það eru pappírspokar. Hvernig stendur nú á því, að þessir pappírspokar hafa ekki verið með þarna? Mér skilst, að við þurfum þá að athuga betur um pappírspokana, og kannske að það sé eitthvað meira, sem þarf að sæta slíkri meðferð, og að það veitti ekkert af að hafa miklu lengri tíma en -  Ég skal svo koma að 17. gr. Hún kveður svo á, að bankar þeir, sem selja erlendan gjaldeyri, skuli greiða 50% af gengismun og þóknun þeirri, er þeir taka af viðskiptamönnum sínum fyrir þjónustu við yfirfærslu fjár til útlanda eða aðrar greiðslur erlendis. Þetta á að gefa í útflutningssjóðinn 10 millj. kr. og er fyrst og fremst ætlað til þess að styðja útgerðina. Nú er það svo a. m. k. í ár og í fyrra, á þessum erfiðu árum útgerðarinnar, að þá hefur hlutfallið í útlánaaukningu Útvegsbankans a. m. k. aukizt stórlega varðandi útlánin til útvegsins, en minnkað til annarra greina atvinnulífsins. Og að svo miklu leyti sem tekið er af tekjum bankanna í opinbera þágu, þá leiðir það ekki til annars en að það verður minna fé til útlána og í þessu sambandi áreiðanlega til útvegsins, sem fyrst og fremst mundi njóta þess fjár. Og ég fyrir mitt leyti efast um það, að útveginum sé nokkur greiði gerður með því að njóta einhverra styrkja eða fá fé í gegnum það opinbera sem styrki á þennan hátt, ef lánsfé hans eða aðgangur að lánsfé á að minnka að sama skapi, og hitt sé miklu heilbrigðara, að lánastofnunum í almenningsþágu, eins og bankarnir eru, sé gefinn kostur á að eflast og atvinnugreinum eins og útflutningsframleiðslunni þar með sterkari aðstaða til meiri lánveitinga en ella mundi vera. Ég tel þess vegna, að þessi 17. gr. sé misráðin, ekki vegna þess, hvort teknar eru 10 millj. eða eitthvað meira eða minna af bönkunum, heldur að þetta sé enginn greiði við útveginn, sem á fyrst og fremst að njóta ávaxtanna af þessu frv., sem hér liggur fyrir. Og það vill nú svo til, að ég hef bandamenn um þessa skoðun, því að það var sagt hér eftir umræðurnar í fyrra, þegar kommúnistar vildu taka 25 millj. kr. af gróða bankanna og vildu lita á þá sem einhver gróðafyrirtæki, hættuleg almenningi í þessu landi, - að þá var það blað Framsfl., sem kvaddi sér hljóðs með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Nú vita allir, að bankana skortir fé til að lána til nauðsynlegustu framkvæmda. Með framangreindum framlögum hefðu möguleikar þeirra í þeim efnum verið enn stórlega skertir. Þessi ráðstöfun hefði því leitt af sér minnkandi framkvæmdir og það í mörgum tilfellum þar, sem sízt skyldi. Ráðstöfun þessi hefði því bitnað á almenningi með einum eða öðrum hætti. Það er rétt, að bankarnir hafa safnað nokkru fé á undanförnum árum. Um þessa fjársöfnun gildir hins vegar allt annað en einkagróða. Bankarnir eru almannaeign, og það fé, sem þeir safna, verður sameiginlegt veltufé þjóðarinnar til að tryggja atvinnurekstur og framkvæmdir í framtíðinni. Með því að skerða þetta fé bankanna er verið að skerða athafnamöguleika þjóðarinnar í framtíðinni.“ Það mundi nú víst ekki eiga að vera tilgangur þessa frv., sem hér liggur fyrir frá hæstv. ríkisstj., að skerða athafnamöguleika þjóðarinnar í framtíðinni. En þetta er sem sagt skoðun málgagns Framsfl. á þessu atriði á fyrstu mánuðum þessa árs, þegar tillögur kommúnista um að taka af gróða bankanna fé í þessu skyni voru lagðar fram. En svo er annað. Af hverju að miða þetta við gjaldeyrisbankana? Ef mönnum sýnist, að það sé rétt að taka til almenningsþarfa einhvern hluta af hagnaði bankanna, þá sýnist mér, að það sé engin rök hægt að færa fyrir því, að það eigi að taka það af einhverjum vissum tekjugreinum bankanna, heldur þvert á móti af hagnaði bankanna í heild, eins og hann er, og væri því eðlilegt, að greinin væri, ef hún á annað borð á að standa og stjórnin vill ekki missa af þessum 10 millj., að teknar væru þessar 10 millj. af hagnaði bankanna í landinu hlutfallslega eftir gróða hvers um sig. Ég mun á síðara stigi málsins fyrir mitt leyti gera till. um, að þessi gr. falli niður, og ég get þá látið þennan kafla úr forustugrein Tímans, blaðs Framsfl., fylgja sem grg. fyrir þeirri till., en sem varatill., að þessar 10 millj. verði teknar, og greinin þá orðuð þannig, að 10 millj. króna í útflutningssjóð verði teknar af hagnaði bankanna, ekki miðað við gjaldeyrisbankana eina, enda er það svo, að það væri eiginlega miklu réttlátara í þessu sambandi, að aðrir bankar en gjaldeyrisbankarnir legðu fram þessar 10 millj., því að gjaldeyrisbankarnir taka að sér þjónustuna fyrir ríkisstj. að innheimta yfirfærslugjaldið og ýmiss konar önnur verk og eru þess vegna búnir að leggja sitt fram í aukinni vinnu og þjónustu fyrir hæstv. ríkisstj. Þess vegna væri eiginlega rétt, að Búnaðarbankinn og Iðnaðarbankinn tækju að sér að greiða þessar 10 millj., svo að þeir hefðu einhvern hlut af þessu máli, og Framkvæmdabankinn mætti kannske vera með. Ég kem svo að 27. gr. þessa frv., þ. e. a. s. í 26. gr. eru ákvæðin um innflutningsgjaldið, því að það eru tvær aðaltekjugreinar þessa frv., 16% yfirfærslugjaldið á gjaldeyrinum og innflutningsgjaldið. Og mér skilst, að það sé áætlað í grg., að samanlagt gefi þessir tekjustofnar um 200 millj. En í 27. gr. kemur fram frávikið frá því, sem var í fyrra með framleiðslusjóðsgjaldið, þar sem það var lagt nokkuð jafnt yfir, þó að nokkur mismunur væri á yfir allar innfluttar vörur. Og lögð hefur verið áherzla á það af hálfu stjórnarsinna nú, að nú sé allt öðru máli að gegna, vegna þess að nú séu sundurliðaðar vörurnar. Það er sagt, að á brýnustu nauðsynjavörur sé ekkert lagt og svo litið á þær, sem eru töluvert nauðsynlegar, og aðallega lagt á lúxusvörur. Ég skal koma að því nánar á eftir, hversu rétt þetta er. En í þessu sambandi verða menn að átta sig á, að það getur litið nokkuð vel út á yfirborðinu að segja: Ja, við leggjum ekki nýjar álögur á brýnustu nauðsynjar, og þarna sjáið þið, að við erum miklu meiri vinir almennings og alþýðunnar en Sjálfstfl. og reyndar Framsfl., sem var í félagsskap með okkur í fyrra. - En þegar málið er betur krufið til mergjar, þá eru bara í þessu kannske þau ljótustu svik við alþýðuna, sem framin hafa verið opinberlega og fyrir opnum tjöldum, því að það er bersýnilegt, að þessu er hér stillt upp í þessu frv. þannig að undanskilja þær vörunauðsynjar, sem ganga inn í vísitöluna og ákvarða vísitöluna og þar af leiðandi kaupgjald fólksins og ýmissa annarra, sem taka kaup eftir vísitölu. Og þessir menn, sem flagga með því, að þeir leggi ekki þungar byrðar á nauðsynjavörurnar, eru að svíkjast aftan að fólkinu með þessum aðgerðum, sem hér hafa verið hafðar í frammi. Og hæstv. atvmrh. var þó svo heiðarlegur, að hann viðurkenndi í gærkvöld hér í umr., að þetta væri rétt. Það heyrðist að vísu einhvers staðar úr horni, að vísitalan hefði áður verið skert og blekkt með henni, en það er engin bót í máli í þessu sambandi, og að svo miklu leyti sem nauðsynjavörur hækkuðu fyrir þau gjöld, sem lögð voru á með framleiðslusjóðsgjaldinu, þá fékk almenningur það uppbætt með hækkuðu kaupgjaldi og hækkaðri vísitölu. Sjálfstæðismenn komu til dyranna eins og þeir voru klæddir, sögðu þjóðinni nauðsyn á að leggja á hana þungar byrðar, en hér er verið að fara aftan að fólki og reyna að láta það líta út, að menn séu betri við alþýðuna en þeir raunverulega eru. Þetta er ein hlið málsins. Önnur hlið málsins er svo sú, að hér eru í fimm flokkum sundurliðaðar vörur á heilli blaðsíðu með tölum, tilvitnunum í númer og flokka tollskrár, og ég vænti, að menn geti fallizt á, að það hafi ekki verið hægt fyrir fjhn. annað en að láta þetta vera óathugað, því að hvernig á öðruvísi en með mikilli yfirlegu og ýtarlegri rannsókn að gera sér grein fyrir því, hvort ein vara á að vera í einum flokki eða hinum, þyngri tolli eða aðflutningsgjaldi eða léttara eða hvort einhverjar vörur, sem þarna eru ekki, ættu að vera þar og einhverjar, sem þarna eru, ættu að fara af þessum lista? Þessi grein er svo eitt af því í þessu frv., þar sem berast kemur fram, hversu erfitt er að átta sig á því, sem um er að ræða. Það er lagt hér á gjald, á sama tíma eru inn í þetta gjald felld tvö önnur gjöld, bátagjaldeyrir og framleiðslusjóðsgjald, og ef til vill og ef til vill ekki, því að það þarf rannsóknar við, hvort það er gert, og það er enginn stafur af grg. fyrir því, hvernig þetta er gert í einstökum atriðum, heldur er aðeins sagt almennt, að gjöldin séu þannig, að ef svo og svo mikið innflutningsgjald er lagt á vöruna, þá sé það ef til vill vegna þess, að hún hafi verið á bátagjaldeyri, eða vegna þess, að hún hafi ekki verið á bátagjaldeyri o. s. frv., og þetta er með þeim hætti, að það er óframkvæmanlegt verk á ekki lengri tíma að gera sér grein fyrir, hvaða áhrif þetta hefur, og það verður ekki hægt nema að taka hinar einstöku vörur grein fyrir grein og reikna það út eftir þessu frv., hvert verð vörunnar var og hvert það mundi vera. En ríkisstj., sem er búin að vera lengi með málið í undirbúningi, hlýtur að hafa slíka útreikninga, og af hverju er ekki þm. fengið þetta í hendur? Af hverju fáum við ekki að sjá einhvern samanburð á vöruverði, hvernig það mun verða, eins og frv. er núna, og eins og það er í dag? Við heyrðum það, að hæstv. ríkisstj, sagði í gærkvöld: Ja, við ætlum að lækka álagninguna líka. Gott og vel, það kemur þá lækkun á vöruna. En mér finnst, að þm. eigi kröfu til þess, að hæstv. ríkisstj. leggi fyrir þá, þegar slíkt frv. er lagt fram og með þeim hætti, sem hér greinir. lista yfir vörurnar og með þeim eina mælikvarða til þess að geta áttað sig á því, hvað um er að ræða, hvað varan kostar í dag eða kostaði. áður en lögin ganga í gildi, og hvað hún mundi kosta strax eftir að lögin gengju í gildi. Ég hef heyrt eitthvað tvisvar um það hér í þinghúsinu í dag, að það sé til eitthvað heilmikið af svona listum, og ef það er, þá furðar mig á því, að þeir skuli ekki hafa verið lagðir fram sem fskj. með frv., a. m. k. í nefndinni, og ég vona, að við fáum einhverjar frekari upplýsingar um þetta. Ég hef reynt að biðja menn, því að sjálfir höfum við nm. haft í öðru að standa, að reikna út nokkrar vörur fyrir okkur í dag. Það er ekki langt, sem við höfum komizt í því, og ég vil sannast að segja gjarnan láta athuga það betur, áður en ég fer með nokkrar af slíkum tölum. Þær sýna bæði mjög miklar hækkanir og litlar hækkanir og allt þar á milli. En þess vil ég mega vænta, áður en meðferð þessa máls lýkur í þinginu, að þá fái þm., og ef þess væri nokkur kostur við í þessari deild, þó a. m. k., ef ekki væri annars kostur, fengi Ed. nánari grg. fyrir þessum atriðum. Það er t. d. sagt í grg, þessa frv., að á innflutning brýnustu nauðsynja og helztu rekstrarvörutegund útflutningsatvinnuveganna séu engin ný gjöld lögð. Það eru engin ný gjöld lögð á brýnustu nauðsynjar. Mér hefur verið sagt í dag og verið reiknað út, að kvensokkar, silkisokkar, hækki um 51.20%. En það eru kannske ekki brýnustu nauðsynjar fyrir kvenfólkið að vera í sokkum! Ef þetta er rétt, þá fær auðvitað ekki staðizt, að á brýnustu nauðsynjar séu ekki lögð nein ný gjöld. Og það er sagt, að á rekstrarvörur útflutningsatvinnuveganna séu engin ný gjöld lögð. Ég hef þó hér lista yfir ýmsar rekstrarvörur, sem ekki eru undanþegnar gjöldum, eftir því sem næst verður komizt, og vildi ég mega nefna þær. T. d. eru það björgunarhringir, björgunarbelti og önnur björgunartæki, grastó, presenningardúkur, presenningar, akkeri, akkerisfestar, vír, þvingur og hjól í þær, stýrishjól, önnur tæki til skipa, dufl, ljósker, hraðamælir í skip, línubyssur, hvalbyssur og hlutir til þeirra. Hérna er listi yfir nokkur atriði, sem mundu teljast rekstrarvörur til útvegsins, og eins og ég segi, þetta er manni fengið í hendur núna rétt áður en fundir hefjast af mönnum, sem hafa verið að athuga þetta, og ekki einn sinni svo vel, að menn hafi komizt yfir að athuga þetta sjálfir. En mundi það ekki vera svo, að það þyrfti nokkru nánari athugunar við og rannsóknar, áður en lýkur, hvort það fær staðizt, að það séu engin ný gjöld lögð á brýnustu nauðsynjar né heldur rekstrarvörur útflutningsframleiðslunnar? Ég vildi mega vænta þess, að þau ýmis atriði, sem fram kynnu að koma núna í meðferð málsins, yrðu tekin til meðferðar aftur á milli umr. og þingmönnum gefist jöfnum höndum, bara undir umr. vegna þess, hve tíminn er stuttur, aðstaða til þess að fá nánari upplýsingar frá hæstv. ríkisstj. um ýmis atriði í sambandi víð þetta mál. Það er hér t. d. ein veigamikil fsp., sem mig langar til þess að leggja fyrir hæstv. ríkisstj., og hún er þessi: Er annar grunnur, sem söluskattur í heildsölu er reiknaður af nú eftir þessum lögum en áður, og ef svo er, hver er hann þá og hefur verið ráð fyrir því gert í tekjuáætluninni? Ég held, að það sé ekki neins staðar gert ráð fyrir því, að söluskattur í heildsölu hækki, en ef það er rétt, að það sé einhver annar grunnur, sem söluskattur í heildsölu mundi nú leggjast á eftir þessum lögum og eitthvað hærri en áður, þá verður það að koma fram í meðferð þessa máls, því að þá ætti það að leiðréttast, þar sem a. m. k. er ekki gerð grein fyrir því í frv., að til þess sé ætlazt. Ég sé ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að víkja nánar að einstökum atriðum í sambandi við brtt., sem við munum sennilega flytja hér, meðnm. minn, Ólafur Björnsson, og ég, því að þau mál eiga eftir að fá nánari athugun, en ég hef reynt að bregða nokkurri mynd upp, heildarmynd af þessu máli, hvernig það hefur borið að í þinginu, og svo, eftir því sem aðstaða okkar hefur leyft, að víkja að einstökum atriðum í efni frv. sjálfs. Það hefur verið margsinnis sagt undir meðferð málsins, að nú hafi verið náð samkomulagi við launastéttirnar í þessu landi um meðferð þessa máls, og það sé nýtt, og hv. þm. V-Húnv. viðhafði þetta áðan. Þetta er mesti misskilningur, eins og margkom hér fram við 1. umr. málsins. Það hefur mörgum sinnum áður verið leitað samstarfs og samkomulags og verið náð samkomulagi bæði við verkalýðsstéttina, launþegasamtökin og framleiðendur fyrr og síðar af öðrum ríkisstj. og tekizt misjafnlega. Og mér þykir eiginlega furðulegt, að fulltrúar Alþfl. skuli sitja hér alltaf þegjandi undir því, að þetta sé í fyrsta skipti, sem eiginlega hafi verið talað við verkalýðinn í landinu, og minnast ekki þess, að einu sinni var þó til fyrsta stjórn Alþfl. á Íslandi. Er það virkilega svo, að hún hafi enga tilraun gert til samkomulags eða viðræðna við alþýðustéttirnar í þessu landi, meðan hún sat? Ætli hún hafi ekki staðið að bæði viðræðum, stéttarráðstefnum og samkomulögum, sem gerð voru? Mér finnst ekki, að hæstv. núv. ríkisstj. hafi af svo miklu að státa í því samkomulagi, sem hún er sí og æ að tala um að hún hafi náð við stéttirnar um þetta mál. Hvernig er samkomulagið við bændurna? Ja, það er talað um sjö menn í framleiðsluráði. Fjórir eru með þessu, tveir eru á móti þessu, einn tekur ekki afstöðu til málsins í heild, og þeir lýsa því yfir, að það var lauslega við þá talað. Þeir fengu ekki einu sinni að sjá málið. Það hefur kannske verið fegrað meira að segja fyrir þeim. Ég veit það ekki. Þetta er afstaða bændastéttarinnar í landinu. Þetta er nú ekki ómyndarlegt samkomulag við heila stétt í þjóðfélaginu. Og hvað segir svo verkalýðsstéttin? Eftir grg. frv. segir, að miðstjórn Alþýðusambands Íslands og efnahagsnefnd, sem kosin var á þingi Alþýðusambandsins, hafi ályktað, að veita beri ríkisstj. starfsfrið, þar til úr því fæst skorið, hvernig framkvæmdin tekst. Ja, það á bara að veita henni frið, þangað til hún fær ófrið. Og sjálfir lýsa þeir því í blaðinu, að þeir hafi vopnin til þess að skapa ófrið, ef svo ber undir, og ekki sýnist manni nú, að stjórn standi mjög föstum fótum um samkomulag við stéttir, sem hefur ekki meira af að státa en þetta. Ég held, að það sé sannmæli, að þeir fundir, sem haldnir hafa verið innan verkalýðsfélaga hér í vikunni sem leið, hafi yfirleitt verið fámennir og lítil hrifning af úrræðum ríkisstj. Og var nokkurs staðar leitað samþykkis á nokkrum fundi þessara stéttarsamtaka á úrræðunum? Var nokkuð meira gert en að skýra þetta fyrir fundarmönnum og fundi slitið svo, eftir að ýmsir voru búnir að láta litla ánægju í ljós yfir úrræðunum, eða það er kannske misskilningur hjá mér og það liggi fyrir, að þessir fundir hafi samþykkt þessi úrræði? Mér hefur verið skýrt frá því, að það hafi þvert á móti alls ekki verið samþykkt neitt, heldur sagt frá þessu. Þetta er náttúrlega að kunna vel til vígs og telja sig standa báðum fótum í jötu og hafa náð samkomulagi við þjóðina í heild, held ég. Það væri æskilegt, að friður fengist í þjóðfélaginu, vinnufriður og friður í efnahagsmálunum, meiri en verið hefur, en því miður finnst mér ekki, að það séu mörkuð nein ný spor í þessu efni með þessu frv., sem hér hefur verið lagt fyrir. Ég skal svo ljúka máli mínu, um leið og ég endurtek það, að á síðara stigi málsins eigum við eftir að flytja einhverjar brtt. En allt veltur það á því, bæði þær athugasemdir, sem fram hafa verið settar, og einnig það, að brtt. eru ekki fram komnar, hversu sáralítinn tíma við höfum haft, en viljum þó reyna að standa ekki í vegi fyrir, að málið geti náð skjótlega fram að ganga.



Herra forseti. Ég flutti ásamt tveimur öðrum hv. deildarmönnum, þm. G-K. og þm. Snæf., frv., þar sem lagt var til, að dráttarvélar og vélar í fiskiskip skyldu undanþegnar öllum aðflutningsgjöldum. Ég gerði grein fyrir því þá, að innflutningsgjöld á þessum vélum væru um 30% eða rúmlega það, auk þess sem goldinn er af þeim þungaskattur. Ég gerði enn fremur grein fyrir því, að hér væri um svo þýðingarmikla hluti í búskap Íslendinga að ræða, bæði til lands og sjávar, að óeðlilegt væri að hamla kaupum manna á þessum þörfu áhöldum með svo þungum innflutningstollum, og ég gerði enn fremur grein fyrir annarri afleiðingu og öfugþróun, sem leitt hafði af þessu og í sambandi við það, að farið var að skipta um vélar í bátum erlendis, því að þegar þær voru fluttar til landsins með þeim hætti í bátunum, þurfti ekki neinn skatt af þeim að greiða. Nú virðist mér samkv. því frv., sem nú er hér til umræðu um útflutningssjóð, að ekki horfi vænlega um framgang þessa frv., því að einn liðurinn í þessu stóra og margbrotna frv., sem mjög er erfitt að henda reiður á, eins og hér hefur komið fram, er að hækka nú enn nokkuð skatt á þessum vélum, bæði á bátavélunum og líka á dráttarvélunum. Þetta er þó ekki í stórum stíl gert, en af þessu má nokkuð ráða, hversu ástatt muni verða um afstöðu til þess frv., sem ég ásamt tveimur öðrum flutti hér á þinginu, þar sem að þessu frv. um útflutningssjóð standa þrír stjórnmálaflokkar í landinu, sem vitanlega ráða úrslitum allra mála á Alþingi. Ég hef nú borið hér fram brtt. við þetta frv. að því er snertir bátavélar og dráttarvélar. Tilgangurinn með þeim er sá að hefta frekari skattaálagningu á þessar vélar og að láta koma fram í sambandi við þær þá skattalækkun, sem felst í niðurfellingu framleiðslusjóðsgjaldsins. Þetta er þá sá tilgangur, sem ég vildi hér hreyfa og þreifa fyrir mér um, hvort ekki væri hægt að fá samkomulag um í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Samkv. þessu frv. um útflutningssjóð koma aðflutningsgjöld í nýju formi á dráttarvélarnar, þ. e. yfirfærslugjald, sem er 16% samkv. 15. gr. þessa frv., en bátavélarnar falla undir ákvæði E-liðar í 27. gr., en þessi 11% ákvæði þar jafngilda 15% á yfirfærslugjaldinu. Þetta hefur hagstofustjóri athugað fyrir mig og gefið mér um þetta upplýsingar. Nú er fellt niður, eins og ég gat um áður, framleiðslusjóðsgjaldið, en það er á þessum vélum 9.9%. Hækkunin verður þá frá því, sem nú er, á dráttarvélunum 6.1% og á dráttavélunum 5.1%. Þessi hækkun bætist þá við þau gjöld, sem nú hvíla á þessum vélum, eftir að framleiðslusjóðsgjaldinu hefur verið aflétt. - Þá er enn fremur gert ráð fyrir því, að skattlagðar verði með 15% vélar, sem settar eru í íslenzk skip erlendis, enda sé þar ekki um nýbyggingu að ræða. Þetta er alveg nýr skattur, af því að áður hefur ekki hvílt neitt innflutningsgjald á þessum vélum, eins og kunnugt er og ég hef hér lýst. Hér er um 15% skatt að ræða, svo framarlega sem hann verður ekki endurgreiddur, en til þess er heimild í þessu frv., gagnstætt því, sem er um bátavélar, sem fluttar eru inn, því að þar er því slegið föstu, að skatturinn af þeim, þ. e. yfirfærslugjaldið, 16%, skuli verða endurgreiddur. Sú leið, sem ég hef þá valið til þess að koma þessu fram, að standa á móti frekari hækkun á þessu og að láta falla á vélar þessar þá lækkun á skatti, sem leiðir af niðurfellingu framleiðslusjóðsgjaldsins, er eins og brtt. við 16. gr. hermir, sem fjallar um undanþágu frá yfirfærslugjaldi samkv. 15. gr. Eru þar taldar gjaldeyrisgreiðslur, sem fella á undan. Ég legg þess vegna til, að upp í þessa upptalningu á eftir 71. kafla A-liðar komi dráttarvélar, sem falli þannig undan þessum skatti, þ. e. yfirfærslugjaldinu. En að því er snertir bátavélarnar, þá hef ég lagt hér til við 27. gr., þ. e. E-liðinn, að í stað nr. 10–21 í 72. kafla kemur nr. 10–21 og bátavélar í nr. 30 í 72. kafla tollskrárinnar. Með þessum hætti falla dráttarvélarnar undan ákvæðum yfirfærslugjaldsins og bátavélarnar falla undan ákvæðum E-liðar í 27. gr. Ég skal aðeins bæta því við í sambandi við það, sem ég hef áður sagt um þetta, að hér er um mjög þýðingarmiklar vélar og tæki að ræða fyrir útflutningsatvinnuvegina, sjávarútveg og landbúnað. Nú eru fiskveiðar allar stundaðar hér við land á vélbátum og togurum og er yfirleitt ekki neinu skipi fleytt út á fiskimið öðruvísi en að það sé vélknúið. Þetta er undirstöðuatriði í fisköfluninni í landinu og öflun þess gjaldeyris, sem við nú þurfum að nota til okkar þarfa og til þess að mæta okkar þörfum og öllu því mikla og margbrotna uppbyggingarstarfi, sem við stöndum að í þessu enn þá hvergi nærri fullnumda landi. Um dráttarvélarnar er það hins vegar að segja, að þær eru undirstöðuatriði í fyrsta lagi allra ræktunarframkvæmda í þessu landi, og þær eru nú orðið undirstöðuatriði allra vegagerða í þessu landi, auk þess eru dráttarvélarnar langsamlega stærsta aflið nú orðið, sem bóndinn beitir fyrir sér við heyöflun og yfirleitt allt, sem lýtur að framleiðslu og því að koma framleiðslunni á markað. Þetta byggist að langsamlega mestu leyti nú orðið á dráttarvélum. Það má því af þessu sjá, hve varhugavert það er að beita eins ströngum innflutningstollum og hér er gert við kaup á þessum nauðsynlegu vélum. Við hv. 2. þm. Skagf. erum í þessum brtt. okkar ekki stórtækari en það, að við leggjum til, að aðeins 1/3 hluti allra innflutningsgjalda á þessar vélar, eins og nú er, verði felldur niður. Við stígum nú ekki stærra spor í þessum tillögum. En ég vildi þreifa og við á þessu máli þannig, hvort það væri ekki fyrir hendi skilningur hér á því að ganga ekki lengra en gert hefur verið í innflutningsgjöldum eða skattaálagningum á þessar vélar og hvort ekki væri hægt að fá nokkurn bilbug á því, að þeirri þörf yrði lítils háttar mætt að slaka nokkuð til á þessum háu innflutningsgjöldum. Ég vil enn fremur í sambandi við þessa hækkun á bátavélum beina því til hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega sennilega til hæstv. fiskimála eða sjávarútvegsmálaráðherra, hvort það væri í samræmi við þann samningsgrundvöll, sem lagður hefur verið við útvegsmenn í þessu landi, að skattur á bátavélarnar yrði hækkaður. Ég hef hér í höndum afrit af þessum grundvelli. Ég fullyrði ekki, hvort það er afrit af því, sem endanlega var fundið sem niðurstaða í þessum samningum. Þó hygg ég, að svo muni vera. Þetta mun vera bréf frá hæstv. sjútvmrh. til þeirra manna, þ. e. a. s. til samninganefndar Landssambands íslenzkra útvegsmanna, dags. 18. des. 1956. Þar stendur í 14. lið: „Ekki er fyrirhugað að leggja ný gjöld á aðalrekstrarvörur bátanna né innfluttar fiskibátavélar og fiskiskip.“ Mér skilst því, að sú hækkun, sem hér er um að ræða á skatti á bátavélarnar, sé í ósamræmi við þá yfirlýsingu, sem hér er gerð, og vildi ég þá, um leið og ég mæli fyrir brtt. okkar hv. 2. þm. Skagf., vekja athygli á þessu og þá fyrst og fremst þeirra aðila, sem að þessum samningum við samninganefnd Landssambands ísl. útvegsmanna standa. Eins og ég tók fram, er lagður hér nýr skattur á vélar, sem settar eru í báta erlendis, en hins vegar er heimild til að fella þann skatt niður. En ef sú heimild er ekki notuð, þá er í viðbót við þá hækkun á skatti, sem ég gerði hér grein fyrir, 5.1%, skattur á bátavélar hækkaður um 15% samkv. útreikningi hagstofustjóra á því, hvernig þessi E-liður kæmi fram í sambandi við þessar vélar. Það, sem hér er talið vera 11%, samanborið við yfirfærslugjaldið, samgilti því að vera 15%, og er ekki að draga í efa, að hjá hagstofustjóra, jafnglöggum manni og ábyggilegum um alla útreikninga, muni vera rétt með farið. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál og ekki fara að ræða hér almennt um það. Það hefur verið gert, og það hafa mismunandi sjónarmið komið fram. En hitt var mér ljóst, þegar ég fór að athuga um þessar brtt., hvílíkt dæmalaust völundarhús þetta frv. er, og sá, sem hættir sér inn í moldviðri 27. gr., veit það ekki, a. m. k. ekki fyrir fram, hvenær hann kemst út aftur.



Það eru fyrst fáein orð út af brtt. frá hv. þm. Borgf. og hv. 2. þm. Skagf. um vélarnar. Það er einhver misskilningur í þessu máli. Þannig er mál með vexti, að landbúnaðarvélar þær, sem hér um ræðir, voru undir framleiðslusjóðsgjaldi, en eru nú í staðinn undir yfirfærslugjaldi í frv. Það er sem sé fellt niður framleiðslusjóðsgjaldið og söluskatturinn í smásölu, að því leyti sem hann kom á þær, en í staðinn kemur yfirfærslugjald. Þeir, sem bezt vita, segja, að þetta geti að vísu í vissum tilfellum munað 1% eða svo í aðflutningsgjöldum og ef til vill í mesta lági ½% eða svo í verði, en það er praktískt talað óbreytt ástand. Það er einhver misskilningur hér, því að einmitt í þessu var ég að tala við hagstofustjóra, sem gaf mér þessar upplýsingar, enda átti þetta svona að vera í frv. Viðvíkjandi bátavélunum er það að segja, að þær voru undir framleiðslusjóðsgjaldi áður, eru nú undir yfirfærslugjaldi. Það verður þess vegna það sama upp á teningnum með þær, að þær standa raunverulega í stað, miðað við það, sem verið hefur. Út af þessu vil ég svo segja, án þess að ég vilji nokkuð fara að munnhöggvast um þetta, að í fyrra, þegar hér voru sett gjöld vegna framleiðslunnar og í fleira skyni, þá voru sett ný gjöld bæði á bátavélar og landbúnaðarvélar. Ég vil því nú satt að segja vænta þess, að þeir menn, sem þá áttu þátt í því að hækka gjöld á vélum þessum, sætti sig nú við það, að engin ný gjöld eru lögð á þær, á sama tíma sem gjöld eru lögð á flest annað, og þýðir það, að þessar vélar fá mun betri aðstöðu, ef svo mætti segja samanborið við aðrar vörur, en þær hafa haft. Ég skil satt að segja ekki almennilega í því, að þeir, sem voru með því í fyrra að leggja 10% ný gjöld á þessar vélar, skuli nú sjá ástæðu til að hreyfa sig, þegar sett eru á ný almenn gjöld, en þessar vélar einmitt undanþegnar þeim. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að fara að taka hér þátt í almennum pólitískum umr., þó að það væri að sumu leyti tilefni til þess frá 5. þm. Reykv. Ég get þó ekki stillt mig um að benda á tvennt eða þrennt hjá þessum hv. þm., fyrst ég er kominn hingað. Fyrst var það, að hann og aðrir sjálfstæðismenn hafa verið að tala um hér, að verið væri að fara troðnar slóðir. Látum nú vera, að það er ekki rétt, því að í þessu er margt frábrugðið því, sem áður hefur verið. En þeir segja, að það sé verið að fara troðnar slóðir. En af hverju eru þeir þá svona reiðir, ef hér er verið að fara sömu slóðir og þeir hafa sjálfir fetað? Í þessu er mjög mikið ósamræmi hjá hv. þm. Sjálfstfl. Hér mun koma tvennt til: Annars vegar það, að þeim svíður að hafa misst völdin, og svo hitt, að þeir vita það inn á sér, að það verða ekki farnar að öllu leyti troðnar slóðir, heldur verða gerðar ýmsar ráðstafanir, sem verða nokkuð öðruvísi en áður hefur verið hægt að gera í samvinnu við þá. Þetta er nú sannleikurinn í málinu. Það er þetta tvennt, sem kemur til. Þá sagði hv. 5. þm. Reykv., að það væri einkennilegt, að Framsfl. skyldi sjá ástæðu til þess að breyta til og taka upp samvinnu við Alþb. og Alþfl. í staðinn fyrir Sjálfstfl. Við höfum nú svo margoft gert grein fyrir því, af hverju þetta var gert, að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það hér. En hv. þm. sagði í þessu sambandi, að það hefði verið vegna þess, að Framsfl. hefði verið að sækjast eftir völdunum. Eitthvað skýtur þetta nú skökku við, því að eftir því, sem manni skilst, var víst enginn vandi að halda völdunum áfram í samvinnu við Sjálfstfl.  Á hinn bóginn mun það ekki verða slæmt fyrir þjóðina, ef þetta samkomulag reynist haldgott, því að þá gæti vel farið svo, að þær ráðstafanir, sem hér er verið að gera, gætu orðið til nokkurrar frambúðar.  Þá vil ég aðeins minnast á, að hv. 5. þm. Reykv. var að fárast hér út af þeim hraða, sem væri á málinu, og hvað menn fengju lítinn tíma til þess að sinna því, athuga það gaumgæfilega í krók og kring. Öðruvísi mér áður brá. Þessi hv. þm. var nú ekki að tvínóna við það í fyrra og hittiðfyrra, þegar hann var að koma í gegn hliðstæðum frv. þáv. ríkisstj., áreiðanlega ekki með minni hraða en nú er á hafður. Þá lagði hann ekki fingurna á milli við hv. stjórnarandstæðinga, taldi þá víst hafa alveg nægilegan tíma til þess að skoða málin, þó að þeir hefðu ekki meiri tíma þá en hv. stjórnarandstæðingar hafa nú. Sannleikurinn er sá, að meðferðin á þessu máli er alveg hliðstæð því, sem áður hefur þekkzt. Það væri auðvitað æskilegra, að þetta þyrfti ekki að ganga með svo miklum hraða. En við vitum, að þar kemur til, að undirbúningstíminn er mjög takmarkaður, ef þessum málum á að ljúka í tæka tíð. Þau eru flókin og erfið viðfangs, en jafnframt þannig vaxin, að þau mega ekki vera lengi í meðförum hv. Alþingis. Það er sannleikurinn.  Þá var hv. þm. að tala um að það væri svo erfitt að vinna að þessu, það væru svo margar tilvísanir í frv. og það vantaði upplýsingar, sem þar að lúta. En hv. stjórnarandstæðingar fengu í gær lista til skýringar þeim tilvitnunum, sem í frv. eru, og hefði verið í lófa lagið að nota tímann til þess að kynna sér þessa lista. En svo var á hv. 5. þm. Reykv. að heyra, að hann hefði alls ekki séð listana, og það er þá vegna þess, að það er léleg verkstjórn í Sjálfstfl., en ekki er það stjórnarflokkunum að kenna, að hann hefur ekki séð listana, því að þeir fóru til flokksins í gær. Þá sagði hv. þm., að það væri sanngjarnt, að frv. fylgdu útreikningar um það, hvaða áhrif ákvæði þess hefðu á hverja einstaka vörutegund, hversu mikið hún hækkaði í verði vegna ákvæða frv. Þessar upplýsingar hefur stjórnin ekki á reiðum höndum, og ég fullyrði það af langri reynslu, að það hefur ekki tíðkazt, að frv. eins og þessu fylgdu slíkar upplýsingar, að það væri reiknað út um hverja vörutegund, hvaða verðbreytingum hún tæki vegna nýrra álaga. Þessu hefur aldrei orðið við komið, og raunar óframkvæmanlegt um víðtæk frv. Loks spurði hv. þm., hvort söluskattur í heildsölu yrði reiknaður á öðrum grundvelli samkvæmt þessu frv., ef það yrði að lögum, en áður hefði verið. Þessu er hægt að svara neitandi. Hann verður reiknaður nákvæmlega á sama hátt og verið hefur.



Herra forseti. Það stórmál, sem hér er til umr., er án efa eitt alvarlegasta og þýðingarmesta mál, sem ætla má að komi fyrir það Alþingi, sem nú situr. Það er þess vegna ekki neitt undarlegt, enda þótt málið sé ekki nýtt, að það séu verulega skiptar skoðanir um afgreiðslu þess. Sá hæstv. ráðh., sem hér var að ljúka máli sínu, hæstv. núverandi og fyrrverandi fjmrh., hefur haft meiri áhrif á það en nokkur einn maður annar í þessu landi, hvaða leiðir hafa verið farnar í fjármálum að undanförnu, og þegar hann er að tala um í ræðu sinni troðnar slóðir, þá er það sannarlega ekki út í hött, að þessi hæstv. ráðherra tali um troðnar slóðir í sambandi við þetta frv., vegna þess að það eru vissulega farnar troðnar slóðir eftir hann samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir, og þær troðnu slóðir liggja í þessu: það eru hærri skattar, hærri tollar, hærri dýrtíð, hækkuð laun, meiri fjármálavitleysa en nokkurn tíma hefur áður þekkzt. Þetta er áframhald af þeirri sögu, sem þessi hæstv. ráðherra á í stjórnmálum okkar lands. Nú skal ég minnast á það, að þessi hæstv. ráðherra sagði hér í gærkvöld, að það hefði komið í ljós í hvert sinn, þegar hefðu verið gerðar nýjar ráðstafanir til bjargar framleiðslunni, að þá hefði dýrtíðarhjólið farið af stað. Þetta eru sönn orð. Þau eru byggð á reynslu og ekki hægt að gera neina athugasemd við þau. En mundi nokkrum alþm. eða yfirleitt nokkrum landsmanni detta það í hug, sem kynnir sér það frv., sem hér liggur fyrir, að það sé ekki endurtekning á þeirri sögu, sem hæstv. ráðherra var að minnast á í sambandi við þetta mál, því að hafi dýrtíðarhjólið farið oft áður á harðan gang í sambandi við ráðstafanir Alþingis í efnahagsmálum, þá er víst, að það fer kannske harðar, á harðasta gangi nú við framkvæmd þeirra laga, sem hér á að knýja í gegn þessa daga. Annars er það sérstaklega eitt atriði einmitt í sambandi við dýrtíðarskrúfuna, sem gerði það að verkum, að ég kvaddi mér hér hljóðs, vegna þess að ég hef á undanförnum árum verið mjög á annarri línu en margir aðrir alþm., bæði andstæðingar mínir og hefur sumir mínir flokksmenn, og það er það, að mér hefur verið það fullkomlega ljóst, að undirstaða allra þeirra villustiga, sem við höfum lent á í fjármálum og atvinnulífi, eigi rót sína að rekja til dýrtíðarskrúfunnar, sem stofnað var til í ársbyrjun 1940 og síðan hefur alltaf verið rekin með mismunandi stökkum og mismunandi hætti. Nú verð ég að segja það, að í því svartamyrkri óstjórnar, sem þjóðin hefur búið við undanfarna mánuði, hafa þó birzt tvö vitaljós, sem bæði eru þýðingarmikil. Annað er það, að hæstv. ríkisstj. hefur snúið frá villu síns vegar varðandi varnir landsins. Hitt er það, að það voru hér fram sett af hæstv. félmrh. bráðabirgðalög á síðasta sumri um það að stöðva dýrtíðarskrúfuna, stöðva vísitöluna með festingu kaupgjalds og verðlags. Ég skal ekki draga af því, að ég tel hæstv. félmrh. til sóma að hafa sett þessi lög, því að hann hefur vafalaust átt í því mestan þátt og sýnt í því mestan manndóm. En það kemur í ljós í sambandi við þetta frv., að Adam var ekki lengi í Paradís, því að nú á að setja dýrtíðarskrúfuna í fullan gang á ný. Ég gerði um það fyrirspurn við 2. umr. þess frv. hér í hv. deild, hver væri ætlunin með áframhald þessara bráðabirgðalaga um festingu verðlags og kaupgjalds. Það mun enginn hæstv. ráðherra hafa verið viðstaddur, og þess vegna var það, að formaður fjhn., hv. þm. V-Húnv. (SkG), varð fyrir svörum, og hans svör voru á þá leið, að það mundi ekkert samkomulag hafa orðið um það í fjhn. að afnema það ákvæði, að þessi lög gengju úr gildi á næsta nýári, og í því fólst auðsjáanlega vísbending um það, að nú væri ætlunin, að hér ætti að breyta og taka vísitöluskrúfuna í gang aftur, enda sýnir það sig í 36. gr. þessa frv., að nú eru bráðabirgðalögin gerð að engu að öðru en því, að þau 6 vísitölustig, sem afnumin voru, eiga ekki að koma til hagnaðar fyrir launþega og framleiðendur til þess að hækka vísitöluskrúfuna áfram. Það má segja, að það sé spor í rétta átt, en hitt er aðalatriðið, að með þessu frv. er algerlega snúið frá þeirri stefnu, sem hæstv. ríkisstj. var töluvert búin að útmála og segja margt mjög réttilega um á s. l. hausti, og nú á að setja vísitöluskrúfuna í gang aftur, hvort sem það stafar af því, að hæstv. félmrh., sem hafði hér forustuna, hefur skipt um skoðun, ellegar þá að hinir hæstv. ráðherrar hafa orðið yfirsterkari og beitt hann ráðum, til þess að hér skuli gersamlega breytt frá því, sem verið hefur. Nú skal ég segja hv. þm. það, að þrátt fyrir alla galla, sem eru stórir og miklir á þessu frv., þá hefði ég kannske skoðað huga minn um það, hvernig ég ætti að greiða atkv., ef það hefði verið alveg fastákveðið í frv. að stöðva vísitöluskrúfuna fyrir fullt og allt, því að þá var þó hægt að segja, að það væri tilgangur í þessu frv., og hann nokkur, sem ætla mætti að gæti gert gagn fyrir framtíðarvelferð okkar þjóðar. Nú gæti skeð, að það mætti segja, að ég ætti að bera fram brtt. um þetta atriði. En ég sé, að þetta mál er bundið svo föstum böndum með samningum og krossbindingum sitt á hvað hjá hæstv. ríkisstj., hv. stjórnarflokkum og þeim samtökum, sem þeir hafa leitað til, að ég sé ekki, að það hafi neina þýðingu fyrir mig að bera fram brtt. um að gerbreyta þessari 36. gr. frv., og það verður þá að liggja ljóst fyrir þjóðinni, að það eru þessir stjórnarherrar, sem bera ábyrgð á því að snúa algerlega frá því skásta striki, sem þeir hafa þó gert, síðan þeir tóku við völdum, sem er bráðabirgðalög hæstv. félmrh. Nú skal ég ekki fara út í mjög náin einstök atriði þessa frv., því að hv. 5. þm. Reykv., frsm. minni hl. fjhn., hefur gert því rækileg skil og á sjálfsagt eftir að fara inn á mörg atriði þar. En ég ætla að minnast á nokkur stærri atriði, sem hljóta að vera öllum hv. alþm. ljós fyrir augum í sambandi við það stórmál, sem hér liggur fyrir. Það er áætlað, eftir því sem útlit er fyrir, að þeir tollar og skattar, sem á að innheimta samkvæmt þessu frv., séu eitthvað rúmlega 500 millj. kr. Þar af er hækkun frá því, sem verið hefur, um 240 millj. kr. Þetta er byggt á því, að það eru tekin inn framleiðslusjóðsgjöldin frá því í fyrra og bátagjaldeyririnn og nokkur atriði önnur. Samkvæmt því fjárlagafrv., sem liggur fyrir þessu Alþingi, eru gjöld þess áætluð 712 millj. kr. rúmlega. Þetta er samtals 1212 millj. kr. Nú er gert ráð fyrir, að af þeim tekjum, sem þetta frv. gefur, fari um 100 millj. kr. inn í fjárlagagreiðslur, svo að hér eiga samkvæmt áætlunum heildarútgjöld, sem falla á landslýðinn árið 1957, að verða 1112 millj. kr., með því móti þó, að það sé ekki reiknað með því, sem venjulegt er, að stórar umframgreiðslur komi fram frá fjárlögum. Þessi upphæð svarar til þess að vera tæplega 7000 kr. á hvert einasta mannsbarn á Íslandi, þar með talin börnin í vöggunni, sjúklingarnir á spítölunum og gamalmennin, sem komin eru að fótum fram. Geta menn nú búizt við, að það sé hægt að halda svona áfram mjög lengi? En þessi áætlun svarar mjög til þess, að þetta sé þó ekki meira en 100 millj. kr. hækkun frá því, sem gera ber ráð fyrir að verði þetta ár, árið 1956. Sú áætlun er þannig: Áætlun fjárlaganna er 661 millj. kr., áætlun yfir útgjöld framleiðslusjóðs er 152 millj. kr., og það er gert ráð fyrir því, að a. m. k. sé bátagjaldeyrir 100 millj. kr., og þá er komið í 913 millj. kr. Nú veit ég það af fenginni reynslu og öllum líkum, að úr því að hæstv. núverandi fjmrh. stjórnar til ársloka, þá munu umframgreiðslurnar á fjárlögum aldrei verða innan við 100 millj. kr., svo að þá er þetta komið í 1013 millj. kr., eða 100 millj. kr. minna en gert er ráð fyrir að verði á árinu 1957, og það er þó sá fyrirvari um það, að það er byggt á því, að fjárlögin hækki ekki í meðferð þingsins meira en því svarar, sem hér hefur verið um talað, og að þar eru ekki teknar með þær væntanlegu umframgreiðslur á næsta ári. Nú hefur verið mjög um það talað á undanförnum árum af núverandi stjórnarflokkum, sem eru höfuðsakaraðilar í því, hvernig komið er okkar hag með hlutfallið milli framleiðslu og vinnu, - það hefur verið mjög um það talað og var mjög um það talað í gærkvöld og nótt, að það væri verzlunin, sem sérstaklega þyrfti að taka í gegn. Það hefur verið útmálað og kom fram m. a. frá hæstv. menntmrh., að sá gífurlegi mismunur, sem er á verðlagi á vörum í nágrannalöndunum og hér, sé fyrst og fremst því að kenna, hvað verzlunarstéttin, þ. e. samvinnufélög og kaupmenn, leggi mikið á vörurnar. Ég held, að þetta sé að mjög miklu leyti misskilningur. Ég efast um, að við höfum nokkuð áleitnari verzlunarstétt, Íslendingar, heldur en gerist meðal annarra þjóða,enda er það svo, að hér er annað, sem villir um fyrir fólkinu og er eðlilegt að villi um fyrir því. Það er almennt talið, að það sé svo mikill verðmunur erlendis og hér, að það borgi sig fyrir einhleypan mann að sigla til útlanda og kaupa sér föt frá því innsta til hins yzta, mismunurinn á verðinn á fatnaðinum vinni upp allan ferðakostnaðinn. Þetta er mjög almennt talið, hvað þá þegar sá fjöldi manna, sem siglir til útlanda, kaupir í ferðinni fatnað á alla sína fjölskyldu. En mundi þetta vera aðallega af álagningu verzlunarstéttarinnar? Ég segi nei. Það er fyrst og fremst ríkið, sem á þarna hlut að máli. Það eru tollarnir, sem eru aðalatriðið í þeim gífurlega verðmismun, sem hér er um að ræða, enda þegar komið er svo, að það á að taka 7000 kr. af hverju mannsbarni á landinu í tekjur til þess opinbera, og eru þó útsvörin ekki þar talin með, og þegar meginhlutinn af því er tekinn í gegnum tolla, þá er ekki furða, þó að það sé nokkuð alvarlegur mismunur á verðlagi hér í nágrannalöndunum á nauðsynjavörum við það, sem hér er. Nú er það svo, að hér hefur verið mjög talað um það, að þetta frv. væri fram sett með samkomulagi við stéttarfélög og það mundi þess vegna, beinlínis þess vegna, verða meira til þess að halda í skefjum dýrtíðarskrúfunni en verið hefur. Ég hef enga trú á þessu. Þó að talað hafi verið við nokkrar stjórnir stéttarfélaga, og það er út af fyrir sig virðingarvert og hefur oft verið gert áður að tala við þær, þá hefur alls ekki verið talað við allan almenning, sem ekki er hægt, enda er ég yfirleitt þeirrar skoðunar, að hver sú ríkisstj., sem hefur manndóm til þess að taka ákvörðun, sem hún telur rétta, eigi ekki að þurfa að tala við nein stéttarfélög, heldur eigi hún að berjast fyrir sínum málstað við stéttarfélögin eftir á, þegar hún er búin að taka ákvörðun um það, hvað hún álítur rétt vera. Nú er það þess vegna alveg ljóst, a. m. k. er það ljóst fyrir mínum augum, að að svo miklu leyti sem þetta frv., sem hér liggur fyrir og vafalaust verður gert að lögum, að svo miklu leyti sem það er ekki beint gengisfall eða gengisbreyting, stefnir það óðfluga að því að koma hér á því, sem stefnt hefur verið töluvert mikið að undanfarið, sem er gengishrun, ekki gengisfall, heldur gengishrun, hrein vandræði, því að það er alveg augljóst, að það verður stærsta skrefið, sem lengi hefur verið stigið í dýrtíðarátt. Ég skal nú ekki fara út í mikla pólitíska hluti hér að öðru leyti, en ég get þó ekki stillt mig um að minna á ein þau stórpólitísku ummæli, sem komu hér fram í gærkvöld frá hæstv. fjmrh. Hann sagði eitthvað á þá leið, að hann væri orðinn sannfærður um það, hefði komizt að þeirri niðurstöðu,að þau ráð, sem Alþýðubandalagið og verkalýðsfélögin hefðu, væru alltaf beztu ráðin. Ég vil nú leyfa mér að óska hæstv. félmrh., formanni Alþýðusambandsins, innilega til hamingju með þessi ummæli fjmrh., því að ef einhver alvara stendur á bak við þau, þá hljóta þau að leiða til þess, að það verður ekki mjög langt þess að bíða, að Framsfl. gangi í einni heild inn í Alþýðubandalagið. Hvort honum á þá að fylgja fylgifiskurinn, hv. Alþýðuflokkur, það getur verið kannske meira aukaatriði. En hvað sem því líður, þá er þó víst, að það frv., sem hér liggur fyrir, og þær yfirlýsingar, sem fram hafa komið í því sambandi, það er allt saman þannig, að það getur haft mjög veigamikla þýðingu fyrir öll okkar stjórnmál á næstkomandi tímum.



Herra forseti. Það er nú orðið upplýst, að í því frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu og ætlunin er að koma í gegnum Alþ. á þremur dögum, er ráðstafað gjöldum á almenning sem svarar a. m. k. 500 millj. kr., og þar af eru nýjar álögur a. m. k. í kringum 240 millj. Hæstv. fjmrh. hélt því fram, að það væri engin nýjung, að slík frv. hefðu áður verið drifin í gegnum Alþ. með jöfnum hraða eins og ætlað er um þetta frv., og taldi, að á okkur sjálfstæðismönnum sæti ekki að finna að slíkri meðferð, þar sem við hefðum sjálfir átt sem þátttakendur í ríkisstj. fullan hlut að þvílíku áður. Ég fullyrði, að aldrei hefur neitt sambærilegt átt sér stað. Ég fullyrði, að aldrei fyrr hefur nokkurt eitt frv. fólgið í sér neitt svipaða gjaldabyrði á Íslendinga eins og ákveðið er með þessu frv. Ég fullyrði, að það er aðeins lítið brot, ¼ eða 1/5 öllu heldur, sem í einu frv. var ákveðinn um síðustu áramót, í janúar, og þá samþ. á fáum dögum hér á Alþingi. Og ég fullyrði, að þá var ekki aðeins um miklu lægri fjárhæð að ræða, heldur var það frv. allt í sinni uppbyggingu og frágangi miklu einfaldara og ljósara en það frv. er, sem hér er til umræðu, því að það er sízt orðum aukið, sem sá þm., sem lengst hefur verið á Alþ. allra Íslendinga frá upphafi, hv. þm. Borgf., sagði hér áðan, að hver sá, sem ætlar sér inn í þótt ekki sé nema myrkviði einnar greinar, kemur þaðan seint út aftur. Og það var aðeins ein grein, sem hann talaði um. En þær greinar, sem óskiljanlegar eru mennskum mönnum, eru ekki ein, heldur margar í þessu frv., því að það er fullkomin staðreynd, að eftir frv. er ómögulegt að átta sig á, hvaða hlunnindi bátaútvegurinn á að fá. Ég fullyrði, að þetta sé gert af ásettu ráði til þess að dylja bæði Alþ., almenning og útgerðarmennina sjálfa þess, hvað þeim er ætlað. Það er ekki mitt að segja til um, hver tilgangur þess skollaleiks er, en feluleikurinn dylst engum. Ég hef aldrei verið hræddur við að ætla útveginum eða útgerðarmönnum það, sem þeir þurfa, til þess að atvinnurekstur þeirra sé rekinn stöðvunarlaust og þannig, að þeir, sem við hann starfa, hvar í fylking sem er, beri hæfilegt úr býtum og séu ekki verr staddir en aðrir sambærilegir menn í landinu. En ef menn eiga að greiða atkv. um tilteknar ráðstafanir tilteknum atvinnuvegi til framdráttar, þá er það minnsta, að þeir, sem eiga að rétta upp höndina því til styrktar, fái fullnægjandi grg. um, hver framlögin eru og á hvaða rökum þau framlög eða tillögurnar um þau framlög séu reist. Það hefur algerlega verið vanrækt við framlagningu þessa frv. að gera grein fyrir þessu, og hæstv. ríkisstj. hefur ekki fengizt til þess enn að svara ýtarlegum og mjög málefnalegum spurningum þess efnis, sem hv. þm. G-K. bar fram hér í gær. Það kann að vera rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan og var búinn að segja hér áður í þingsalnum í dag, að þetta frv. hefði hlotið rækilega meðferð hjá ríkisstj. og stuðningsmönnum hennar. Vel má vera, að svo sé og að þeir viti, hvað í frv. felst. Það hefur þó komið í ljós og sannazt á nefndarfundum í fjhn., að því er þeir segja, sem þar hafa verið, að mjög hefur stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. vafizt þar tunga um tönn um það, hvað í einstökum ákvæðum frv. felist. Ef það er svo ljóst sem þessir herrar vilja nú vera láta, af hverju er þá ekki hinum einföldu og greinargóðu spurningum, sem hv. þm. G-K. bar fram í gær, skýlaust svarað? Af hverju eru svörin annaðhvort alger þögn eða ósæmilegur útúrsnúningur, eins og hæstv. sjútvmrh. lét sér sæma að viðhafa hér í gærkvöld. Hæstv. fjmrh. var að setja ofan í við mig fyrir það hér í umræðum í dag, að ég hefði gerzt svo djarfur að hverfa héðan af þingfundi til þess að tala um þetta mál í stærsta stjórnmálafélagi landsins í gærkvöld. Hæstv. ráðh. sagði, að það færi illa saman, að við sjálfstæðismenn töluðum um það hér í Alþ., að þetta frv. væri að mörgu leyti óljóst, en værum þó að fara til þess að skýra það fyrir öðrum. En þeim mun óljósara sem frv. er, þeim mun meira þurfa menn að leggja sig fram um skýringarnar. Og það er einnig frásagnarvert og skýringarvert, að hæstv. ríkisstj. skuli leyfa sér að bera fram annað eins moldviðri í frv. og myrkviði, óskiljanlegt, eins og gert er með því frv., sem hér er fram borið, enda mun áður en yfir lýkur þykja vert að skreppa lengra en hér út í Sjálfstæðishús til þess að tala um þetta mál. Það mun verða umræðuefni, hæstv. fjármálaráðherra, um allt land, áður en yfir lýkur. Engar ráðstafanir ríkisstj. né aðfinningar á Alþingi munu megna að hindra alþm. í framkvæmd skyldu sinnar, þeirrar að láta almenning heyra um þann óskapnað, sem hér hefur fæðzt að tilhlutan hæstv. ráðherra úr Suður-Múlasýslu, sem hingað til hafa ekki talað svo vel hvor um annan, að von væri til, að annað betra kæmi frá þeim, þegar þeir lögðu saman, en slíkt skoffín sem við hér sjáum. Hæstv. fjmrh. talaði um það áðan, að það færi illa saman, að við segðum að hér væru farnar troðnar slóðir, og þó vildum við ekki styðja þetta frv. Sannleikurinn er sá, að auðvitað hlýtur stuðningur við slíkt frv., jafnlítið skýrt og það er af hálfu hæstv. ríkisstj. og jafnskamman tíma og við höfum til athugunar þess og þingheimur yfirleitt, að jafngilda traustsyfirlýsingu á hæstv. ríkisstjórn. Það væri óverjandi af nokkrum þm. að styðja frv. eftir þá þinglegu meðferð, sem því er ætluð, nema hann með því vildi lýsa trausti á hæstv. ríkisstj. Og ég hygg, að það gengi ærið illa að fá hina svokölluðu stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. til þess að vinna henni traust sitt, ef hugur þeirra væri skoðaður, og svo margir fyrirvarar eru gerðir nú við samþykkt þessa frv., t. d. af hálfu Alþýðusambandsins, að ekki er að búast við því, að við, sem yfirlýstir erum andstæðingar stjórnarinnar og höfum fram að þessu reynzt hafa rétt fyrir okkur í öllum okkar deilumálum við hana og hún fullkomlega rangt, - þess er ekki að vænta, að við förum að nota þetta tækifæri til þess að votta henni traust gersamlega að óverðugu. Sannleikurinn er sá, að það er auðvitað rétt, að hér eru farnar troðnar slóðir að því leyti, að ekki örlar í þessu frv. á neinum nýjum hugmyndum til lausnar verðbólguvandans. Það má vera, sem hæstv. fjmrh. var að gefa í skyn, að eitthvað annað ætti að koma í öðrum frv., en það er ekki í þessu frv. gert. Hins vegar er í þessu frv. farið miklu lengra á þeirri braut, þar sem vegurinn hefur verið vísaður, heldur en nokkru sinni áður hefur verið gert, og þar er farið miklu lengra en hæstv. ríkisstj. hefur fært eða gert nokkra tilraun til að færa skynsamleg rök að að gera þurfti eða að gagni muni koma. Þegar af þeirri ástæðu er ómögulegt að vera með þessu frv., enda er, að svo miklu leyti sem í því felast nokkrar formbreytingar, t. d. að bátagjaldeyrir er niður lagður, en á er lagt gjald, sem honum svarar, í þessu frv., fyrir utan þær 240 milljónir, sem eru algerlega nýjar í frv., ekki gerð tilraun til þess að rökstyðja, að heppilegra sé að hverfa frá bátagjaldeyrisfyrirkomulaginu heldur en að halda því. Þegar mál er undirbúið á slíkan veg, þá er vitanlega ekki nokkur möguleiki fyrir þá, sem ekki bera gersamlega blint traust til hæstv. ríkisstj., að styðja málið. Veilan í rökstuðningi hæstv. ríkisstj. fyrir flutningi frv. kemur berlega fram í því, þegar hæstv. ráðh. segja t. d., og ég skal aðeins víkja að því eina atriði nú, - þeir segja: Það er að vísu rétt, að vöruverð á að hækka vegna þeirra gjalda, sem hér eru á lögð, en sú vöruverðshækkun mun nást aftur og ekki bitna á almenningi, vegna þess að verðlagseftirlit verður sett, sem lækkar vöruverðið sem svarar hækkuninni. - Ef þetta er rétt, hefði þá ekki verið miklu einfaldari leið að byrja með því að koma verðlagseftirlitinu og verðlagningunni á og lækka vöruverðið nú þegar svo mikið, að ekki þyrfti að gera þær hækkanir, sem hér eru ákveðnar? Af hverju á að hækka verðið fyrst og gefa þessum illu milliliðum, hvort sem það er Sambandið eða kaupsýslustéttin, færi á því að hækka vöruverðið og álagningu í sambandi við það, ef öllu þessu á að vera hægt að kippa aftur með verðlagningunni á eftir? Væri ekki miklu betra að ákveða vöruverðslækkunina umsvifalaust þegar í stað og komast hjá þessari 240 millj. kr. álagningu í nýjum sköttum? Það sjá allir, að hér er um gersamlega veilu í rökstuðningi ríkisstj. að ræða. Vitanlega er þessum mönnum ljóst, að þó að ef til vill verði á pappírnum einhverjar smávegis vöruverðslækkanir vegna verðlagseftirlits, þá er það ekkert, sem neina úrslitaþýðingu hefur varðandi þær 240 millj., sem hér á að leggja á allan almenning, enda hafa stjórnarflokkarnir, og þá ekki sízt Framsfl., lýst yfir því, að bezta verðlagseftirlitið væri, samkeppni Sambands íslenzkra samvinnufélaga og kaupfélaganna við kaupmannastéttina. Af hverju er nú ekki treyst á þetta verðlagseftirlit? Jú, Þjóðviljinn svaraði þessu fyrir fáum dögum og sagði: Sambandið hefur orðið aftur úr í samkeppni við kaupmennina, vegna þess að forustumenn þess eru „hreinlega ölvaðir af fjárfestingaræði“, eins og Þjóðviljinn sagði. En er þetta skýringin? Er það rétt? Ég spyr hæstv. fjmrh. sem einn af stjórnendum Sambandsins? Er það rétt, að vöruverð almennt hafi hækkað vegna þess, að í verzlunarálagningunni hjá Sambandinu sé tekið fé til hinnar miklu fjárfestingar, sem Sambandið hefur lagt í? Er þess fjár ekki aflað með öðru móti, tekið af eðlilegum sjóðum og með stórkostlegum lántökum? Hæstv. fjmrh. ræður því, hvort hann svarar þessari spurningu eða ekki. Hún varðar ekki hans starf sem fjmrh., svo að ég hef ekki þinglega kröfu til, að hann svari henni. En það var annað atriði, sem sker úr um haldleysi rökfærslu Þjóðviljans varðandi þetta atriði, og það er, að kommúnistar, sem Þjóðviljinn er málgagn fyrir, reka hér kaupfélag í bænum, sem stendur í harðri samkeppni við kaupmenn. Þeir ráða KRON, sem sannarlega hefur ekki varið sínu fé til æðisgenginnar fjárfestingar. En hver er niðurstaðan? Á sama tíma og kaupmannastéttin blómgast, vex óeðlilega vegna óhóflegs gróða, að því er sagt er, þá tapar KRON stórkostlegu fé. Bendir þetta til þess, að um óhæfilegan gróða hjá kaupmannastéttinni sé að ræða? Sannar þetta ekki miklu heldur, að þessar sögur um stórkostlegan gróða hjá verzlunarstéttinni í heild eru að langmestu leyti byggðar á því, að margur hyggur auð í annars garði og verið er að reyna að koma vandræðum þjóðfélagsins yfir á herðar lítils hóps manna, sem talið er tiltölulega auðvelt að gera tortryggilegan? Ef það væri rétt, að kaupmannastéttin í heild tæki of mikið í sinn hlut, þá væri áreiðanlega búið að jafna þau met með þeirri forréttindaaðstöðu, sem kaupfélögin hafa hér á landi. Þau hafa alla aðstöðu fram yfir kaupmannastéttina til þess að selja vörur með hagstæðu verði, og ef þau verða þar á eftir, þá er það vegna þess, að verzlunargróðinn er minni en látið er. Það breytir svo ekki þessu, að auðvitað hafa einstakir menn hagnazt fyrr og síðar, bæði á verzlun, viðskiptum og ýmsum öðrum ráðstöfunum, af ýmsum ástæðum, hyggindum, útsjónarsemi, sumir af brasknáttúru og einhverju slíku, sem er miður æskilegt. En hafi, þeir menn haft góðan jarðveg hér að undanförnu, þá mun þeirra garður fyrst blómgast, þegar fimmfalt eða tífalt gengi kemur á gjaldeyrinn og allir þeir möguleikar til þess að fara í kringum ákvæðin skapast, sem hinn margfalda gengi hljóta óhjákvæmilega að fylgja. Við sjáum og ákaflega vel heilindin í þessu tali um, að það eigi að stöðva óhæfilegan verzlunargróða, og þegar sagt er, að það sé ein af aðalnýjungunum í sambandi við þetta mál, að strangt verðlagseftirlit eigi að koma, og það eigi að taka af þeim ríku og skipta á milli þeirra fátæku, þegar þetta er sagt af sömu mönnunum aðeins viku eftir, að þeir hafa verið að knékrjúpa Sambandi ísl. samvinnufélaga og Olíufélaginu um að láta sér nægja 14 millj. kr. gróða á hinu nýja skipi um fimm mánaða bil, - 14 millj. kr. í hreinan ágóða um fimm mánaða bil. Þessum mönnum eru ekki eins og öðrum landsmönnum settar reglurnar. Það er ekki sagt við Sambandið og Olíufélagið: Komið þið með skip ykkar og siglið þið skipi ykkar hér eins og þið eruð skyldugir til. - Það er ekki sagt við þá: Verðlagsstjóri og ríkisstj. ákveða, hvað þið eigið að borga. - Nei, við þá er samið. Þeir eru beðnir um að koma með skipið, og olíumálaráðh. að austan (LJós) segir: Ég hef verið að semja við þá um þetta, og þeir koma með skipið fyrir mín orð, en það er honum Hannibal að kenna, hvað þeir græða mikið. Slík er frammistaðan, og það er beint sannað, að vegna óheppilegra afskipta sama ráðh. af einum skipsfarmi skaðaði hann landið um milli 3 og 4 millj. kr. Afskipti hæstv. ríkisstj. hafa hækkað olíuverðið að óþörfu um 17–18 millj. kr. nú á næsta fimm mánaða bili. Í þessu frv. er ráðgert, að það á að leggja á okkur, almenning í þessu landi, 21 eða 22 millj. í skatta til þess að borga niður hækkunina á olíunni. Hefði nú ekki verið nær að spara neytendum þessi útgjöld, spara þarna í einu lagi 18 millj. kr. á fimm mánuðum? Ætli það hefði ekki hrokkið nokkuð langt til þess, að falla hefði mátt frá því að innheimta af okkur öllum 21 millj. kr. í því skyni að leggja stjórninni fé í hendur til þess að geta gefið Sambandi ísl. samvinnufélaga og Olíufélaginu slíkt stórfé sem hér um ræðir, stórfé, sem Þjóðviljinn hefur sagt að alls ekki verði varið til þess að lækka vöruverðið í landinu eða skapa hæfilega samkeppni, heldur til þess, að Sambandið geti haldið áfram æðisgenginni fjárfestingu. Ég er ósköp hræddur um, að að svo miklu leyti sem nýjungar eru í þeim ráðagerðum, sem nú eru uppi, og vitanlega verður að taka nýjungarnar með, um leið og við metum þetta frv., þá horfi þær ekki til góðs, ekki til aukins réttlætis og ekki til þess, að traust borgaranna á þeirri hæstv. ríkisstj., sem nú situr, aukist. Hæstv. fjmrh. var að reyna að sýna hér fram á, að það væri ekki um tóm svik að ræða hjá hæstv. ríkisstj. Við munum eftir því, sem lofað var um varanlegu úrræðin, enda var aumingja piltum austur í Árnessýslu hóað saman fyrir skemmstu til þess að samþ., að nú yrðu þær að fara að koma, frambúðarráðstafanirnar í dýrtíðarmálunum, sem leystu þau málefni í eitt skipti fyrir öll. Þetta hefur verið prédikað, svo að það er von, að þessir saklausu unglingar tækju boðskapinn alvarlega og sendu þessa samþykkt frá sér. En ef þeir eru komnir til þess þroska, að þeir skilji mælt mál, blessaðir piltungarnir, þá er hætt við, að þeim hafi brugðið, þegar þeir heyrðu Helga Hjörvar lesa upp boðskapinn í útvarpinu um það, í hverju þessar „frambúðarráðstafanir“, „varanlegu úrræðin“ eru fólgin, vegna þess að meira hrófatildur, meiri bráðabirgðaráðstöfun til bráðabirgða hefur aldrei verið sett á Alþingi heldur en þessi. Hæstv. fjmrh. var að reyna að bera í bætifláka fyrir stjórnina og vildi ekki viðurkenna, að þetta væri hrein bráðabirgðaráðstöfun. Hann sagði, að það gæti vel farið svo, að ráðstafanirnar gætu orðið til nokkurrar frambúðar. Þetta var það bezta, sem hann þorði að segja um þær, eftir öll loforðin um, að ekki dygði framvegis að afgreiða málin á sama veg og hann og aðrir hafa gert undanfarið, enda sagði hann, að hvorki við né hann hefðum ráðið við málin að undanförnu. Ætli hann hefði ekki getað orðað ósköp svipað í fyrra það, sem hann var með að samþykkja þá, eins og hann orðar þetta núna? Ég veit raunar ekki, hverja trú hann hefur á þessum samþykktum, sem nú er verið að gera. Hann leyfði sér að segja, að við mundum fagna því, ef þær færu út um þúfur. Ég veit ekki, hvaða heimild hann hefur til þess að segja það, að við mundum fagna því, ef verðbólga mundi aukast. Það er allt annað að gera grein fyrir því, að þetta mál er illa undirbúið og á óhæfilegan hátt lagt fyrir Alþingi Íslendinga og við höfum ekki þá sömu trú á frambúðargildi málsins og hæstv. fjmrh., eða hitt, að hann skuli gera okkur getsakir um það, að við viljum, að illa fari fyrir íslenzku þjóðinni. Ég held, að honum sé sæmra að segja sinn eigin hug skýrar en hann hefur gert um sinn og láta vera getsakirnar í okkar garð. Ég veit, að hæstv. ráðh. er mjög brugðið og það er vegna óróa í hans eigin samvizku, að hann lætur leiða sig til slíkra ásakana, svo hófsamur maður og gegn sem hann að ýmsu leyti er, enda met ég hann mikils og fáa menn meira af mínum andstæðingum. Mér dettur ekki í hug að bera honum það á brýn, að hann vilji illa með þessum till. eða trúi ekki því, sem bann er hér að segja, enda hefur hann allan fyrirvara þar á, þó að honum hafi orðið, það eins og fleirum, að hver dregur dám af sínum sessunaut. Öll þekkjum við söguna um skemmda eplið. Hæstv. ráðh. hefur nú tiltölulega óspilltur lent í návist við hið skemmda epli, svo að nokkurrar varúðar þarf að gæta af vinum hans um að forða honum, áður en of langt líður, úr þeirri hættu, sem hann er í lentur. Við skulum aðeins athuga það, hvaða trygging er fólgin í því samkomulagi, sem hér er verið að gera. Ég játa, að það er út af fyrir sig og raunar mikils virði að ná samkomulagi um það, ef það næst, sem hér er sagt að náðst hafi, að stöðva verðbólguna og hindra frekari vöxt hennar. En hefur það tekizt með þessu frv. og með þeim samtölum, sem hér hafa átt sér stað? Hefur annað gerzt nú en oft hefur verið reynt áður? Hæstv. fjmrh. var með mér í stjórn á sínum tíma, - stjórn, sem var kölluð fyrsta stjórn Alþfl. á Íslandi undir forsæti Stefáns Jóh. Stefánssonar. Við munum það áreiðanlega báðir, að þá var efnt til stéttaráðstefnu til þess að reyna að leysa verðbólguvandann. Þá var svo mikill vilji að komast að samkomulagi við stéttirnar, að þær voru kallaðar saman og haldnir með þeim fundir og margar ráðstefnur til þess að finna lausn vandans. En þetta entist skammt, og varð tiltölulega lítill árangur af viðleitninni. Hæstv. fjmrh. man einnig ofur vel, að þegar gengislækkunarlögin voru sett 1950, þá var um einstök atriði í því frv. haft náið samstarf við Alþýðusamband Íslands, og niðurstaðan varð sú, að Alþýðusamband Íslands vildi una frv. gegn vissum breytingum, sem á því voru gerðar, og ég þori að fullyrða, að það var efnislega sízt fyrirvarameira samþykki, sem Alþýðusambandið þá raunverulega veitti gengislækkunarlögunum, heldur en Alþýðusambandið hefur veitt þessu frumvarpi. Hæstv. ráðh. man líka, að 1951 og 1952 var haft rækilegt samstarf við Alþýðusambandið um hættuna á hækkandi verðlagi; Ég minnist þess, að hv. þm. N-Þ. (GíslG) og hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) voru á þessum árum fengnir til þess sem fulltrúar ríkisstj. að ræða þessi mál við fulltrúa Alþýðusambandsins, sem hafði þá beitt sér fyrir uppsögn samninga að vori til. Þær samningaumleitanir leiddu til þess, að samkomulag komst á um vissar ráðstafanir, sem urðu til þess, að ekki varð af kaupdeilum þá um sinn. Afstaðan í þessu breyttist hins vegar gersamlega, eins og enginn hefur skýrar tekið fram heldur en hæstv. fjmrh., þegar núverandi hæstv. félmrh. (HV) náði yfirráðum í Alþýðusambandinu. Hæstv. fjmrh. hefur áður vakið athygli á því, að almenningur tók þeirri breytingu á stjórn Alþýðusambandsins með þeim hætti, að ljóst var, að menn skildu, hvað á ferðum var. Þá dró sem sé skyndilega úr eða stöðvaðist algerlega sparifjáraukning hjá landsmönnum um hríð. Þetta er staðreynd, sem hæstv. fjmrh. hefur vakið athygli á einu sinni eða oftar hér á Alþ., svo að ég glögglega man eftir, enda fór hann þar með rétt mál, eins og hann gerði venjulega áður fyrri. En það er réttlát bending til hæstv. fjmrh. um það, í hvern félagsskap hann er kominn, að alveg sama fyrirbærið eins og varð, þegar hæstv. félmrh. (HV) náði yfirráðum í Alþýðusambandinu, varð nú í sumar, þegar hæstv. félmrh. Hannibal og fjmrh. Eysteinn tóku saman um stjórn landsins. Fólkið í landinu brást við þessu hvoru tveggja alveg á sama veg. Okkur hafði tekizt að yfirvinna það vantraust á gildi peninganna, sem skapaðist við valdatöku Hannibals Valdimarssonar og kommúnista í Alþýðusambandinu, þannig að sparifjáraukningin var orðin mikil og hafði aldrei orðið meiri heldur en fyrri hluta þessa árs. En þegar þessir menn tóku við ríkisstj. í sumar, þá skeði sama fyrirbærið og áður hafði orðið, að fólkið hætti að trúa á gildi peninganna, - fólkið hætti að leggja fé í sparisjóð, og í stað þess, að sparifjáreignin stórykist, þá hefur hún stórlega minnkað síðustu mánuðina. Þetta er glöggur mælikvarði. Þetta er glögg vogarskál, sem sýnir traust fólksins á þeim valdamönnum, sem nú eru komnir til áhrifa á Íslandi. Vonandi fer betur en þetta vantraust bendir til. En það er vissulega íhugunarefni fyrir ríkisstj. að athuga hina ósjálfráðu, þegjandi, en í verkinu hart dæmandi vísbendingu, sem almenningur þannig hefur gefið henni um það, til hvers hann treystir henni og við hverju hann býst af því stjórnarfari, sem nú er hafið hér á landi. Hæstv. félmrh. (HV) sýndi hér á dögunum gersamlega vanþekkingu um áhrif þessa á fjármálaástandið og lausn þeirra mála, sem hann á sérstaklega að standa fyrir, þegar hann brást hinn reiðasti við, þegar á þessa staðreynd var bent og sagt, að hún gerði erfiðara fyrir um útvegun fjár til íbúðarhúsalána. Hann sagði, að það kæmi bara ekkert málinu við, hvort fólkið legði peninga í sparisjóð eða ekki. En ég spyr: Hvernig á að fá fé til fjárfestingar innanlands, án þess að verðbólgu leiði af, ef sparifjársöfnunin hættir? Mér dettur ekki í hug, að maðurinn í félagsmálaráðherrasætinu geti svarað þessu, en ég veit, að hæstv. fjmrh. er ekki svo lengi búinn að vera í þeim félagsskap. sem hann nú er í, að hann muni ekki enn þá hinar réttu kenningar um þetta og viti ekki þau sannindi, að ef sparifjársöfnunin hættir, þá er erfitt að halda áfram framkvæmdum innanlands með innlendu fé, nema til verðbólgu horfi. Nei, almenningur tók strax með kvíða því, þegar Hannibal Valdimarsson og kommúnistar náðu yfirráðum í Alþýðusambandinu, enda leið þá ekki á löngu, þangað til byrjað var á stórfelldum kauphækkunarherferðum og eins og hæstv. fjmrh. stundum hefur réttilega tekið til orða: „Þeir hófu sig alveg upp af jafnsléttu,“ - þeir hófu herferðina án þess, að nokkurt tilefni væri til. Það er t. d. margsannað, að ástæðurnar, sem voru færðar fyrir því, að lagt var út í verkfallið mikla vorið 1955, voru falsástæður. Í það verkfall var ekki lagt af fjármálalegum ástæðum, heldur af pólitískum ástæðum. Það var verið með því að sýna íslenzka þjóðfélaginu, að ekki væri hægt að stjórna landinu nema með samþykki Alþýðusambandsins. Það getur vel verið, að sumir trúi á, að það sé gott, að ekki sé hægt að stjórna landinu án Alþýðusambandsins. En gera menn sér grein fyrir, hvað felst í þeim fagnaðarboðskap, sem hæstv. fjmrh. og forsrh. leyfa sér að bera hér fram, þegar þeir segja, að það sé ánægjuefni, að leita þarf út fyrir veggi Alþingis Íslendinga til þess að ráða til lykta mikilsverðustu málefnum þjóðarinnar? Gera þeir sér ljóst, að með því eru þeir í raun og veru að segja, að lög og réttur eigi að hætta að gilda á Íslandi? Ég geri ekki lítið úr gildi stéttasamtakanna. Þau eru vissulega mikilsverður þáttur í íslenzku nútímaþjóðlífi, eins og þau eru í öllu þjóðlífi nú á dögum. En hverjum verður að ætla sitt hlutverk, og ef við viljum halda lögbundnu, frjálsu stjórnskipulagi á Íslandi, þá verður það að vera ljóst, að úrslitayfirráðin á Íslandi séu hjá kjörnum fulltrúum þjóðarinnar á Alþingi Íslendinga, hjá löglega kjörnum forseta Íslands og hvergi annars staðar, nema auðvitað að lokum og fyrst og fremst hjá þeim, sem eru uppspretta valdsins, hjá kjósendunum. Það eru íslenzkir kjósendur. sem með því að kjósa Alþingi á lögformlegan hátt og kjósa forseta Íslands á lögformlegan hátt eiga að ráða því, hvernig málefnum þjóðarinnar er ráðið til lykta. Það er uppgjöf, það eru svik við íslenzkt sjálfstæði, við íslenzkt frelsi, við lýðræði á Íslandi, ef það er viðurkennt og ef það er farið að hæla sér af því, að úrslitavöldin séu komin frá Alþingi Íslendinga og til einhverra, hvaða stofnana sem er, utan þessara veggja, sem við erum nú staddir innan. Til eru fleiri stofnanir og fleiri félagasamtök hér á landi, sem gætu, ef þau vildu, sýnt hnefann og sannað, að ekki væri hægt að stjórna þessu landi nema með þeirra samþykki, jafnt og Alþýðusamband Íslands, ef menn vilja innleiða þá stjórnarhætti, sem guð gefi að ekki verði. En þeir menn bera þunga ábyrgð, sem bera ábyrgð á því og hæla sér nú af því og segjast hafa það eitt nýtt til að leggja, að komið er ískyggilega langt út á þessa braut. Með því, sem nú hefur verið gert, er staðfest, eins og hv. 5. þm. Reykv. sagði hér fyrr í kvöld, að Framsfl. hefur til þess að öðlast meiri völd en hann gat vonazt eftir í samvinnu við okkur sjálfstæðismenn gert samning við kommúnista. - Í þessu sambandi hefur fylgiféð í Alþfl. sannast sagt enga þýðingu, hvorki til né frá. - Framsfl. hefur gert samning við kommúnista um það að bjarga þeim úr einangrun, úr eymd fordæmingar fólksins, inn í stjórnarráðið til þess að halda þar höfuðstöðvum kommúnismans á Íslandi. Á sömu stundu, á sömu vikum og þessir menn verða fyrir réttmætri og réttlátri fordæmingu í öllum lýðræðisþingum hins frjálsa heims, þá er þeim leyft að slá upp tjaldbúðum sínum innan þessara gömlu, fornhelgu múra og í stjórnarráðinu til þess þannig að sleppa úr einangruninni, til þess þannig að geta haldið áfram að vera hið sundurgrafandi og niðurbrjótandi afl í íslenzku þjóðlífi. Slíkt er verðið, sem borgað er fyrir það samkomulag, sem nú hefur komizt á. Kommúnistar fara meira að segja ekki dult með það, að það er þetta verð, sem borgað er. Um þetta vitna orð Eðvarðs Sigurðssonar, sem Þjóðviljinn hermdi á þriðjudaginn var, á þá leið, að verkalýðurinn væri út af fyrir sig mjög óánægður með þær ráðstafanir, sem nú er verið að gera, en þeir vildu ekki steypa núverandi ríkisstjórn. Það er þetta, sem um er samið í raun og veru. Kommúnistarnir segja: Í því skyni að fá að vera í ríkisstjórninni enn um sinn erum við reiðubúnir til þess að leggja á almenning þessar 240 millj. kr. og vísítöluskerðingu um 6 stig. - Þeir mundu vera til með í dag að fallast á hvaða álögur sem er, bara ef þeir héldu þeim möguleika að hafa skjól í stjórnarráðinu og á Alþingi, meðan hættan gengur yfir. En þeir taka jafnframt fram, að ef þeim líkar ekki, þá eiga þeir „opna hina gömlu leið“. Ef þeim líkar ekki þjónslund hæstv. fjmrh., ef hann lætur einhvern tíma verða úr hótunum, sem hann hefur verið með bak við tjöldin undanfarna daga, er hann hefur sagt, að með þessum mönnum væri ekki vinnandi, af því að engu þeirra orði væri trúandi, þá segja þeir: Leiðin er opin fyrir áframhaldandi verkföll. Játa verður þó, að munurinn er sá, að kommúnistar hafa viðurkennt með öllum sínum málflutningi, að þegar þeir halda því fram, að vísitöluskrúfan og eilífar kauphækkanir séu verkalýðnum til góðs, þá eru þeir að tala á móti betri vitund. Þegar þeir eru að egna til pólitískra verkfalla, þá eru þeir að efla sína eigin valdaaðstöðu á móti hagsmunum almennings. Fyrir þessu hefur nú fengizt játning. Þess vegna er núverandi ófremdarástand e. t. v. nauðsynlegt í þróun íslenzkra stjórnmála, því að vá lér vits og menn læra af biturri reynslu. Kommúnistar - og fyrir framan mig situr einn þeirra eins og glottandi náhrafn - vinna nú sjálfir drýgsta verkið við að afhjúpa sjálfa sig. Almenningur á eftir en áður miklu hægara með að átta sig á, að þeir eru að berjast fyrir annarlegu málefni, að þeir eru að auka sín eigin völd, að þeir eru að efla baráttu fyrir því að kollsteypa þjóðfélaginu, þegar þeir tala um og þykjast vera að berjast fyrir hagsmunum fólksins. Þessi lærdómur hefur nú áunnizt, og hann er vissulega ómetanlegur.



Herra forseti. Því hefur verið haldið fram af formælendum þessa frv., að með því væru fundin varanleg úrræði, sem kæmu í veg fyrir áframhaldandi vöxt verðbólgunnar. Að vísu hefur það veríð viðurkennt, enda auðsætt, að verulegar verðhækkanir hlytu að eiga sér stað vegna þeirra nýju álagna, sem hér koma til sögunnar, en það hefur verið sagt, að þessar verðhækkanir lendi eingöngu á óþarfavörum, en nauðsynjavörur muni ekki hækka í verði, af því að þeim sé hlíft við öllum álögum. Yfirleitt virðist sá hugsunarháttur ganga eins og rauður þráður í gegnum þær till., sem hér hafa verið gerðar, að það sé til einhver almennur hlutlægur mælikvarði á það, hvað séu nauðsynjavörur og hvað séu óþarfavörur, og stundum nálgast þetta jafnvel hið broslega, eins og í till. þeirri, sem meiri hl. fjhn. hefur horið fram samkvæmt ósk ríkisstj. um það að létta tollum af „umbúðum um nauðsynjavörur“, eins og það er orðað. Það er gengið út frá því, að til sé einhver almennur mælikvarði á það, hvað séu nauðsynjar og hvað ekki, og eftir þessu eigi að fara, þegar ákveðið sé, hvort umbúðirnar eigi að vera tollfrjálsar eða ekki. En ég held, að ef þetta væri nánar skoðað, þá ætti öllum að vera ljóst, að það er enginn slíkur hlutlægur mælikvarði til á það, hvað séu nauðsynjavörur og hvað séu óþarfavörur. Slíkt hlýtur alltaf að vera háð persónulegu mati. Ég ætla að nefna eitt dæmi þessu til stuðnings, sem ég vona að sé nokkurn veginn ljóst. Það hafa undanfarin ár verið um það nokkur átök á milli hæstv. fjmrh. og nokkurra flokksbræðra minna, hvort létta skyldi tollum af innfluttum hljóðfærum. Hæstv. fjmrh. hefur ekki séð sér fært vegna fjárhags ríkissjóðs að ganga inn á það, að þessum tollum sé aflétt. Það er nú þannig með mína afstöðu til þessa máls, ef ég ætti að vera hreinskilinn, að ég mun standa nærri hæstv. fjmrh. í skoðunum, þó að það sé af annarri og óskemmtilegri ástæðu en þeirri, sem fyrir honum vakir, nefnilega þeirri, að hæfileikar mínir á sviði tónmennta eru ákaflega takmarkaðir. En er það nú ekki þannig t. d. með þessa vörutegund, að fyrir þá söngelsku eru hljóðfærin nauðsynjavara, þannig að þeir mundu neita sér um marga hluti frekar en að vera án þeirra, en við, sem höfum takmarkaða hæfileika á þessu sviði, lítum aftur á þetta sem miður þarfan varning? En einhver mælikvarði hefur þó sennilega verið lagður því til grundvallar, þegar ákveðið var, hvað væri óþarfi og hvað nauðsynjar, og mismunandi háar álögur lagðar á vörurnar út frá þeim sjónarmiðum, og það, sem þar hefur verið lagt til grundvallar, mun fyrst og fremst vera gildi varanna í vísitölu framfærslukostnaðar. Við skulum athuga þetta dálítið nánar, þó að ég hafi að vísu áður sýnt fram á, hversu lítið sé á vísitölugrundvellinum að byggja. Það vill nú svo til, að ég mun flestum öðrum hv. þm. kunnugri því, á hverju þessi vísitölugrundvöllur var byggður, því að ég vann einmitt úr þeim búreikningum, sem safnað var fyrir 17 árum með tilliti til þess að byggja á vísitölugrundvöllinn. Þá voru einar 50 verkamannafjölskyldur hér í bæ fengnar til þess að halda reikninga yfir útgjöld heimilis síns um árs skeið. Þessir búreikningar voru í rauninni merk heimild um lífskjör verkamanna, eins og þau voru þá, eftir að svokölluð vinstri stjórn hafði verið við völd um 5 ára skeið, sú sem næst sat á undan þessari og kenndi sig við það vörumerki. Yfirleitt var það þannig, að hjá verkamannafjölskyldum þessum ríkti hin sárasta fátækt. Aðalneyzluvörurnar, að mig minnir, voru saltfiskur, smjörlíki, rúgbrauð og mjólk. Það var varla svo, að fólk þetta hefði efni á því að kaupa fatnað, og er það ef til vill skýringin á því, að hæstv. ríkisstj. virðist líta þannig á, að það sé óþarfi, að kvenfólkið gangi í sokkum. Hæstv. sjútvmrh. komst þannig að orði, ef ég man rétt, - það má vel vera, að ég hafi misskilið orð hans, en það mun þá leiðréttast, - að þær verðhækkanir, sem ættu sér stað vegna þessara nýju álagna, væru ekki rýrnun á kaupmætti launanna, vegna þess að það, sem hækkaði í verði, væri fyrst og fremst óþarfi, eins og t. d. súkkulaði, gosdrykkir o. fl., sem hann nefndi. En er það nú ekki einmitt þannig, að það, sem gerir það að verkum, að lífskjör verkamanna hafa batnað svo sem raun er á síðan 1939, er það, að nú geta þeir keypt fleira en rúgbrauð, saltfisk o. s. frv.? Þeir geta jafnvel veitt sér þann lúxus að kaupa gosdrykki, súkkulaði handa börnum sínum o. s. frv. Ef þessi hugsunarháttur væri færður út í æsar, þá jafngilti það í rauninni því, að það ætti að vinna að því eða að það væri a. m. k. ekkert athugavert við það, þó að verkamenn væru sviptir öllum þeim kjarabótum, sem þeir hafa áunnið sér síðan 1939. En það er líka önnur hlið á þessu máli, sem ég er ekki viss um að hafi verið athuguð nákvæmlega og getur orðið til þess að rugla nokkuð þá útreikninga, sem tekjuöflunin er byggð á. Það má kannske um það deila, hvort verkamönnum sé nauðsynlegt að kaupa gosdrykki, súkkulaði o. s. frv., en það er annað atriði í þessu sambandi, sem varla er ágreiningur um að hlýtur að snerta hagsmuni þeirra mjög verulega. En eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, - ég veit ekki, hvort á þeim er að byggja eða ekki, - þá mun gert ráð fyrir því, að gjöld af innlendum tollvörutegundum verði hækkuð úr 40% og upp í 80%, eða um helming. En er það nú víst, einmitt vegna þess að halda á kaupgjaldinu nokkurn veginn föstu, þar sem vísitalan á ekki að sýna neinar hækkanir, að það verði keypt jafnmikið af þessum vörutegundum og áður, og gæti það ekki haft nokkur áhrif á atvinnu þess fólks, sem í sælgætisverksmiðjunum vinnur? Ég efast um, að það hafi verið hugsað fyllilega út í þessa hlið á málinu. Það hefur verið talað um, að það þyrfti ekki að óttast, að verðhækkanirnar verði eins miklar og lítur út fyrir, ef litið er á prósenturnar, af því að álagning verzlananna geti tekið á sig svo og svo mikið af þessum verðhækkunum. Það var einn hæstv. ráðherrann, sem hélt því m. a. fram í gær. Það var verið að tala um það, hvað byggingarefnið hækkaði mikið í verði, 16 eða 20% eða eitthvað þar um kring, en hann sagði, að það væri ekki víst, að nein hækkun þyrfti í rauninni að verða á byggingarefni, því að álagningin kæmi ef til vill til að lækka sem þessu næmi. Það er ófagur vitnisburður, sem kaupfélögunum er gefinn, ef þessu er haldið fram. Ég veit ekki betur en að verulegur hluti af verzlun með byggingarefnið sé einmitt í höndum kaupfélaganna, og það er ekki neitt smáræði, sem þau hafa okrað á almenningi hvað snertir viðskipti með þessa vöru, ef þau geta tekið á sig 16% hækkun á innkaupsverði vörunnar og eftir sem áður haft nægilega háa álagningu til þess að standa undir kostnaði við dreifingu vörunnar. Og önnur spurning vaknar líka í þessu sambandi. Ef það er möguleiki á því, að milliliðirnir, eins og það er orðað, eða álagningin geti borið allt að 200 millj. kr. nýjar álögur eða a. m. k. að mestu, hvernig stóð þá á því, þegar vísitölubindingin var gerð á s. l. hausti, að það skyldi vera farin sú leið til þess að stöðva vísitöluna að banna að greiða fulla dýrtíðaruppbót? Hvers vegna var ekki hin leiðin farin, að lækka álagninguna nógu mikið og festa vísitöluna með því móti? Það eru örfá einstök atriði í sambandi við frv., sem ég vildi einnig minnast á. Það er gert ráð fyrir því, að skerðing kaupgjaldsins um 6 stig verði með þessum lögum endanlega lögfest. Í haust var gert ráð fyrir því, að hér væri aðeins um bráðabirgðaráðstöfun að ræða. Ég skal ekki fara út í það atriði hér, hvort hér verður um verulega kjaraskerðingu að ræða sem afleiðingu af þessu launþegum til handa, en mig langar til að minna á önnur atriði í sambandi við þetta. Það var upplýst á síðasta Alþýðusambandsþingi og lagðir fram útreikningar hagfræðinga því til sönnunar, að kaupmáttur launa hefði aukizt um 7%, frá því að verkfallið var háð í marz og apríl 1955. Þá var tekið tillit til skerðingarinnar. En í þessu sambandi má minna á það, að í upphafi verkfallsins buðu atvinnurekendur 7% kjarabætur. Það voru ekki 7% kauphækkanir, heldur 7% kjarabætur, sem að einhverju leyti voru hugsaðar í annarri mynd en kauphækkanir, en að því leyti sem um kauphækkanir átti að vera að ræða, þá áttu þær ekki að koma fram í hækkuðu vöruverði. Það er m. ö. o. þannig, að árangurinn af 6 vikna verkfallinu, það sem vannst með því fram yfir það, sem atvinnurekendur buðu í upphafi, er nú með þessum lögum endanlega tekið af launþegunum, ef marka má þessa útreikninga trúnaðarmanna Alþýðusambandsins. Mér finnst vert að hafa þetta í huga. Ég vil einnig, þegar talað er um, að þessar ráðstafanir eigi að vera til einhverrar frambúðar, vekja athygli á tveim atriðum, þar sem þær hljóta að hafa mjög óheppileg áhrif. Í þessu frv. er í miklu ríkara mæli en áður gengið inn á þá braut að greiða útflutningnum mismunandi uppbætur eftir því, hvernig afkoma hans er. Það er kannske eðlilegt, að það sé haft þannig, ef þær uppbætur, sem greiddar eru, eru hugsaðar aðeins til bráðabirgða. Hitt ætti að vera augljóst, að sé hér um frambúðarráðstöfun að ræða, þannig að hver grein útflutningsframleiðslunnar fái það, sem hún þarf til þess að bera sig, eins og það er orðað, þá mundi það draga úr allri framfaraviðleitni í viðkomandi atvinnugrein, því að engin ástæða er þá til að leggja sig eftir þeirri framleiðslu, sem gefur af sér mestan arð, heldur ber þá aðeins að hækka uppbæturnar til þeirra starfsgreina, sem ekki bera sig. Öðru atriði í þessu sambandi vildi ég einnig leyfa mér að vekja athygli á, og það er þetta, að þar sem álagið á vörurnar er gert svo mjög mismunandi eftir því, hversu nauðsynlegar þær eru taldar að dómi hæstv. ríkisstj. og ráðunauta hennar, þá þýðir það í rauninni, að tollvernd iðnaðarins í landinu er, miðað við þýðingu viðkomandi vara í vísitölugrundvellinum, þannig, að þær iðngreinar, sem framleiða vöru, sem hafa litla þýðingu í vísitölugrundvellinum og eru þess vegna taldar óþarfavörur, njóta nær ótakmarkaðrar verndar, þar sem aðrar iðngreinar, sem framleiddu nauðsynlegri vöru, nytu lítillar tollverndar eða engrar. Ég hugsa, að þess séu varla dæmi í nokkru landi, að tollvernd til handa iðnaði sé ákveðin með tilliti til þess, hvaða þýðingu vörurnar hafa í fölsuðum vísitölugrundvelli. Þar eru það önnur sjónarmið vitanlega, sem eðlilegt er að ráði. Að öðru leyti hef ég litlu við það að bæta, sem meðnefndarmaður minn, hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), tók fram í sinni framsöguræðu fyrir nál. okkar. Ég vildi þó aðeins minna á það nýja snjallræði, sem hér hefur verið fundið upp, að ráðstafa gróða bankanna til þess að greiða uppbætur á útfluttar afurðir. Mér finnst það nú dálítið einkennilegt, og ef til vill felst í því skýringin á því, að tilraun okkar stjórnarandstæðinga til þess að lýsa eftir áliti dr. Polaeks, hagfræðingsins frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem hér starfaði að undirbúningi þessara ráðstafana s. l. haust, hefur ekki borið nokkurn árangur. Það kæmi mér mjög einkennilega fyrir sjónir, ef einn af sérfræðingum Alþjóðabankans hefði lagt það til, að skatti, sem lagður væri á seðlabankann, væri varið til þess að bæta upp útfluttar afurðir. Bankarnir eru opinber stofnun, sem inna af höndum ákveðna þjónustu við almenning. Auðvitað er hægt að skattleggja þetta, en verður þá ekki næsta skrefið það, að sjálfur ríkissjóðurinn verði skattlagður og þeim skatti varið til þess að greiða útflutningsuppbætur? Mér finnst, að þá mætti alveg eins leggja sérstakan skatt á þjónustu, sem opinberir aðilar veita borgurunum, t. d. meðal annars með því að selja þeim áfengi, og ráðstafa til útflutningsuppbóta. Seðlabankinn og raunar allir íslenzku bankarnir, sem eru í ríkiseign, eru hér alveg hliðstæðir ríkissjóðnum. Saga þessa máls er þannig að því leyti merkileg, að byrjað var á undirbúningi þessara ráðstafana í efnahagsmálum með því að leita til sérfræðinga Alþjóðabankans, en endar svo í, að það snjallræði er fundið upp, sem ég hugsa að sé veruleg nýjung, að skatti á seðlabankann er varið til þess að standa undir þessum uppbótum. Það hefur verið mikið rætt um það hér, að það hafi verið talað við stéttafélögin og sum þeirra hafi gefið yfirlýsingar um, að þau muni una þeim ráðstöfunum, sem hér er um að ræða. Þó að manni finnist að vísu, að þessar yfirlýsingar séu tiltölulega veigalitlar og ekki gott að átta sig á því, hvað raunverulega er upp úr þeim að leggja, þá er sízt ástæða til þess að lasta það, það ber þvert á móti að lofa það, að við stéttasamtökin skuli hafa verið rætt út af þessum málum, þó að þar sé ekki um neina nýjung að ræða. En úr því að hæstv. ríkisstj. er svo ánægð með þann árangur, sem náðst hefur, mundi hún þá ekki vera fús til þess að ræða þessi mál á enn almennari grundvelli, nefnilega þannig að leggja afrek sín í þessum málum og öðrum, þegar tími gefst til vegna tíðarfars og þegar almenningur hefur áttað sig á þeim hagsbótum, sem þessar ráðstafanir hafa í för með sér, fyrir dóm kjósenda og stofna til almennra kosninga í haust? Þá yrði fyrst úr því skorið, hverra vinsælda þessar ráðstafanir njóta hjá almenningi.



Ég ætla ekki að lengja þessar umræður, heldur segja aðeins örfáar setningar. Það væri að vísu freistandi að taka nokkurn þátt í þeim almennu pólitísku umræðum, sem eiga sér hér stað svona inn á milli, en vegna þess að höfuðatriðið er að fá málið afgreitt í nótt, mun ég ekki gera það. Það var út af einu atriði, sem kom fram í gærkvöld hjá hv. 2. þm. Eyf. (MJ) og aftur í kvöld hjá hv. 1. þm. Reykv. (BBen), sem ég kvaddi mér hljóðs, en þetta atriði er álagning samvinnufélaganna og sérstaklega Sambandsins. Hv. 1. þm. Reykv. spurði hér í kvöld: Er það rétt, að vöruverð hafi hækkað í landinu vegna aukaálagningar Sambands íslenzkra samvinnufélaga til fjárfestingar? Ég ætla aðeins út af þessu að gefa þær upplýsingar hér nú, sem bráðum verða alþjóð kunnar hvort sem er, að það hefur farið fram athugun á álagningarmálunum, og það kemur í ljós, og það veit ég að muni gleðja mjög hv. 1. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Eyf., að heildsöluálagning Sambandsins er á mörgum þýðingarmestu vörutegundum þriðjungi til helmingi lægri en heildsalanna.



Herra forseti. Mér kemur dálítið undarlega fyrir sjónir sá tónn, sem er í ræðum hv. Sjálfstfl. þm. nú. Það er allt í einu eins og þeir hafi alveg umskapazt. Þeir ern farnir að bera slíka umhyggju fyrir almenningi, að þeir eru jafnvel farnir að tala um, að lífskjörin megi ekki skerðast, og þegar verið er að ræða þetta frv., þá láta þeir í ljós ótta við, að það skyldi þó aldrei vera, að lífskjörin kynnu að skerðast með þessu? Hvílík ósköp ! Sömu ræðunni, sem einn hv. þm. Sjálfstfl. áðan, hv. 1. þm. Reykv. (BBen), var að halda hérna, þegar hann byrjaði með allri umhyggjunni fyrir almenningi, lauk hann með því að segja, að almenningur hér í Reykjavík og annars staðar hefði framið aðra eins ósvífni og að leggja til verkfalls, þegar búið var að skerða lífskjör hans um 20% frá því 1947 og það hvað snertir kaup á almennustu nauðsynjavörunum eftir gömlu, vitlausu vísitölunni, sem hv. 9. landsk. (ÓB) var að tala hérna um áðan, og án þess að húsaleigan væri reiknuð þar með. Þetta er nú umhyggjan fyrir almenningi í byrjun ræðnanna og í lok ræðnanna hjá hv. þingmönnum Sjálfstfl. Nei, ég er hræddur um, að það sé eitthvað annað, sem vakir fyrir hv. þm. Sjálfstfl., þegar þeir eru að tala um umhyggjuna fyrir almenningi og óttann um, að það kynni að verða einhver lífskjaraskerðing af þessu. Ég vil láta þá vita það, að hvað lífskjaraskerðingu snertir, þá skulu þeir treysta þeim aðila, sem hingað til hefur gætt þess eins og hann hefur getað, að hans lífskjör væru ekki skert, og það eru verkalýðssamtökin. Það þýðir ekkert fyrir þá að koma hérna núna og ætla að fara að láta eins og það væru þeir, sem hefðu afstýrt því á undanförnum árum, að lífskjörin væru skert. Þvert á móti. Það er ekki nóg með, að þeir hafi samþ. framleiðslugjaldið í fyrra. Þetta gekk svona ár eftir ár: Bátagjaldeyrir, söluskattur, gengislækkun. Fluttu þeir ekki hvert einasta ár nýjar álögur og nýja bindingu á þjóðina, nýja og nýja skerðingu lífskjara? Nei, ég er hræddur um, að það sé dálítið annað, sem vakir hérna fyrir. Og mér finnst það satt að segja, þegar þm. Sjálfstfl. eru búnir að halda þær ræður, sem þeir hér hafa haldið, og koma ekki fram með eina einustu till. í sambandi við þessi mál, ekki eina einustu till. um aðra lausn, en spyrjast fyrir um, hvort útlendingar hafi ekki látið ljós sitt skína, hvort það sé ekki einhvers staðar eitthvert álit frá einhverjum útlendingum. Ja, hvernig var það seinast, þegar við fengum álit frá útlendingum? Hvernig var seinast, þegar t. d. Alþjóðabankinn sendi álit, og Sjálfstfl. varð voðalega glaður og skellti því áliti í eitt stórt og mikið frv.? Hann fór þá einn með stjórn í landinu. Jú, ráðið var gengislækkun. Var það þess vegna, sem var verið að auglýsa eftir, hvort það væru ekki einhverjir útlendingar, sem vildu eitthvað ráðleggja núna, og hv. Sjálfstfl. langaði til þess að sjá framan í það, hvort það væri ekki hægt að fá einhverja svipaða sendingu og 1950 frá Alþjóðabankanum. Ef sá draumur Sjálfstfl. hefði rætzt, sem þeir alltaf virðast vera að harma nú að ekki skuli hafa rætzt hjá þeim, að Sjálfstfl. hefði setið hér í ríkisstj. í stað t. d. Alþýðubandalagsins, þá er ég hræddur um, að ráð Sjálfstfl. hefðu verið þau að lækka gengið um 40–50–60%, og mikið má vera, ef það hefði ekki komið kaupbinding í viðbót. Ég held þess vegna, að Sjálfstfl. ætti alveg að gera sér ljóst, að það, sem er að gerast í dag með því frv., sem hérna er, er fyrst og fremst það, að það er verið að afstýra því, að það verði gengislækkun í landinu. Það er verið að hindra gengislækkun upp á 40–50%, sem Sjálfstfl. eftir útlendum leiðbeiningum hefði skellt yfir þjóðina, ef hann hefði staðið í þeim sporum í stjórninni, sem Alþýðubandalagið stendur í nú. Og við skulum um leið gera okkur ljóst, hvað það hefði þýtt, ef slík von Sjálfstfl. hefði rætzt. Það var gengislækkun 1950, og það hefði orðið gengislækkun núna, og það hefði orðið gengislækkun fimmta hvert ár með slíku áframhaldi, vegna þess að þá varð fyrst verðbólgubröskurum Sjálfstfl. fullnægt og þá var helzt von til þess, að það tækist smám saman að rýra þannig lífskjör almennings, að hann hefði ekki við að berjast fyrir því að bæta þau. Ég held þess vegna, að Sjálfstfl. verði að reyna að setja sig í þau fótspor, meðan hann þorir ekki sjálfur að koma fram með neinar till. um þetta, að verkalýðurinn liti svo á, að með þeim tillögum, sem verið sé að framkvæma núna, sé þó a. m. k. verið að koma í veg fyrir gengislækkun upp á 40–50%, sem ekki hefði verið hægt að afturkalla, því að hver ný gengislækkun, sem yfir Ísland dynur, er hlutur, sem er gerður, og það verður ekki hægt að hækka það gengi á eftir. Hitt er gefið mál, að til lausnar á þeim almennu efnahagsmálum, sem fyrir okkar þjóð liggur að leysa, þarf náttúrlega miklu meira en þetta frv., sem hér er. Það er öllum ljóst, sem um þau mál hugsa. Ef við ætlum að reyna að laga okkar þjóðlíf þannig, að það geti verið undirstaða bæði undir góðum lífskjörum og undir þeirri gífurlegu fjárfestingu, sem okkar þjóð þarf, vegna þess að hún hefur tekið við lítt numdu landi og okkar kynslóð er að byggja það upp, þá þurfum við að gera margar ráðstafanir í okkar efnahagsmálum, sem taka nokkurn tíma. Fjárfesting upp á 1200 millj. kr. á ári hjá þjóð, sem hefur 3500 millj. kr. tekjur, er svo gífurleg fjárfesting, að það eitt mundi hálfkaffæra þjóðfélagið efnahagslega, ef ekki væri hugsað um að byggja undirstöðuna betur en gert hefur verið undanfarin ár. Það er þess vegna vitanlegt, að til þess að koma efnahagslífinu í það horf, sem það þarf að vera, þarf í fyrsta lagi að stórauka framleiðslutækin. Það þarf að fá mikla og góða undirstöðu undir öll þau lífskjör, sem við viljum byggja á, togara, verksmiðjur, fiskiðjuver, báta og annað slíkt, og það er þetta, sem hefur verið vanrækt undanfarin átta ár, sem Sjálfstfl. hefur verið í ríkisstj. Það hefur ekki verið keyptur einn einasti togari í átta ár til landsins, meðan keyptir hafa verið og fluttir inn 5000 bílar. Það er þannig, sem hefur verið vanrækt að byggja þá undirstöðu undir allt okkar efnahagslíf, sem við þurfum á að halda, ef hún á að bera þá miklu yfirbyggingu, sem við höfum hlaðið á hana. Og það þarf í öðru lagi að koma skynsömu skipulagi á framleiðsluna sjálfa, þannig að það sé ekki gegndarlaust arðrán ýmissa einokunaraðila eða sá dýri glundroði, sem við reynum ekki sízt í sambandi við verzlunina. Það þarf að koma á slíku skipulagi, að það sé hægt að útrýma braskinn, í staðinn fyrir að gera það stórkostlegra með hverju árinu sem líður. Og það þarf jafnhliða öllu þessu að koma á réttlátri skiptingu þjóðarframleiðslunnar, þannig að það fari ekki eins og verið hefur á undanförnum árum. Í dag eru lífskjör verkalýðsins lakari en þau voru fyrir 10 árum, þrátt fyrir alla þá baráttu, sem verkalýðurinn hefur orðið að heyja, og þó að Sjálfstfl. hafi alltaf álasað honum fyrir hverja einustu tilraun, sem hann hefur gert til þess að reyna að bæta sinn hag. Við skulum gera okkur ljóst, að þessar stórfelldu ráðstafanir viðvíkjandi framleiðslunni, viðvíkjandi réttlátri skiptingu afraksturs þjóðarbúsins, viðvíkjandi skynsamlegu skipulagi, viðvíkjandi áætlunarbúskap og annað slíkt, það eru hlutir, sem þurfa að gerast, áður en við leysum okkar efnahagsmál, þannig að við fáum staðið undir góðum lífskjörum og stórkostlegri fjárfestingu hér heima. Og þó að þetta frv. feli ekki í sér slíkt og við séum stundum spurðir að því, hvort við höfum gefizt upp við þess háttar hluti, þá skulu menn vera vissir um, að því fer fjarri. Það verður haldið áfram að vinna að slíku. Það frv., sem hér liggur fyrir, er í raun og veru aðeins ráðstöfun til þess að láta ekki stórversna, eins og gert hefði, svo framarlega sem gengislækkun hefði orðið. Það er þess vegna tilraun til þess að halda í horfinu og láta ekki gera hluti, sem hefði verið ómögulegt að bæta úr á eftir. Ef til vill muna einhverjir sjálfstæðismenn eftir því, hvað þeir gerðu sjálfir fyrir tæpum fimm árum, þegar þeir tóku við því að stjórna hér verzlunarmálunum og létu það vera eitt sitt fyrsta verk að gefa alla verðlagningu frjálsa, gefa allt braskið laust, spenna upp dýrtíðina í landinu, skapa húsnæðisokrið, sem núna er til, og hrinda þar með af stað þeirri dýrtíðarskrúfu, sem síðan hefur reynzt þjóðinni erfið. Það er spurt að því í dag: Hvað verður nú með þær álögur, sem nú koma á? Það er horfið með þeirri stefnu, sem nú er tekin, frá stefnu hinnar frjálsu verðlagningar. Það er horfið til stefnu algers verðlagseftirlits. Og í sambandi við það algera verðlagseftirlit koma verkalýðssamtökin líka til með að hafa sitt orð að segja. Það er spurt að því hérna: Er hægt að veita öllum þessum 200 milljónum, sem á eru lagðar, yfir á þá, sem núna taka gróða af verzluninni? Þjóð, sem hefur 3500 millj. kr. tekjur, og allmikill hluti af því fer áreiðanlega til auðmannastéttarinnar hér í Reykjavík, sú þjóð hefur, ef hún beitir sér, áreiðanlega allmikla möguleika til þess að velta allmiklu af þessum álögum yfir á þá, sem bezt gætu borið þær, yfir á þá, sem Sjálfstfl. alltaf hefur gefið leyfi til að græða eins og þeir bezt gætu á almenningi, og alltaf álasað verkalýðnum, ef hann hefur reynt að rétta sinn hlut. Við skulum engu spá um það núna. Við skulum ekkert gylla möguleikana á því. En við skulum bara gera okkur ljóst, að við munum berjast fyrir því. Og verkalýðssamtökin munn ekki láta sitt eftir liggja að reyna að sjá um, að það verðlagseftirlit verði sem bezt framkvæmt. Það er reynslan ein, sem þar fær skorið úr. Það hefur stundum verið spurt um það, hvernig stæði á því, að allar þær tillögur t. d., sem þeir, sem nú eru þm. Alþýðubandalagsins, hefðu flutt í fyrra, kæmu ekki fram núna. Mér liggur nú næstum því við að spyrja: Hvernig í ósköpunum stendur á, að Sjálfstfl. tekur þær ekki upp, með þessari óskaplegu umhyggju fyrir almenningi og umhyggju fyrir því, að lífskjörin verði ekki skert, og mér liggur við að segja umhyggju fyrir því, að auðmennirnir fái helzt að bera byrðarnar, eftir því sem mér skilst? Hvernig stendur á því? Ég held, að einu mótmælin, sem hafa yfirleitt borizt á móti þeim álögum, sem lagðar eru á í þessu frv., og efast ég samt ekki um, að ýmsir kunna að vera óánægðir, - einu mótmælin, sem opinberlega hafa borizt til okkar, eru frá Landsbankanum, - Landsbankanum, sem á á þriðja hundrað milljónir í skuldlausum eignum og græðir sínar 40–50 millj. kr. á ári. Það er hér lýst yfir af hálfu verkalýðssamtakanna, hverja afstöðu þau taka til þessara tillagna. Það er raunsæ yfirlýsing. Reynslan mun skera þar úr. Verkalýðssamtökin eru velviljuð þessari stjórn, verkalýðssamtökin vilja styðja þessa stjórn. Þetta er fyrsta stjórn um langan tíma, sem hefur sýnt verkalýðssamtökunum það, að hún vill taka tillit til þeirra, að hún vill reyna að vinna að því, að þeirra lífskjör batni. Og þá kom allt í einu fram hv. 9. landsk., sem var að tala hérna áðan, með óskaplega umhyggju fyrir því, að það geti nú farið svo, að kaupgjald verkalýðsins jafnvel lækki og lífskjörin verði skert. Mér er spurn: Hefur ekki þessi hv. 9. landsk. þm. í hvert einasta skipti, sem verkalýðurinn hefur þurft að leiðrétta sín lífskjör á undanförnum árum, gefið út langar og vísindalegar leiðbeiningar og yfirlit um, að það væri alveg ófært fyrir verkalýðinn að vera að gera slíkt, það væri alveg þýðingarlaust fyrir verkalýðinn að vera að gera slíkt? Núna allt í einu kemur þessi óskaplega umhyggja. Hann talaði um vísitöluna og hvað hún væri óskaplega fölsuð. Ég skal hugga hann með því, að verkalýðssamtökin hafa séð til þess, að það verður útbúin önnur vísitala. Það verður reiknuð út jafnhliða þessari gömlu vísitölu önnur, miðuð við lífskjörin eins og þan eru nú, þannig að við getum líka séð, hvernig breytingarnar á vöruverðinu verða eftir þeirri vísitölu. Hún gildir að vísu ekki, sú vísitala, því að sú gamla gildir eftir lögunum og eftir samningunum, en við getum haft hana tjl hliðsjónar við þær ákvarðanir, sem teknar verða. Og við getum látið hana koma í gildi, svo framarlega sem verkalýðssamtökunum finnst það betra. Ég efast hins vegar um, að verkalýðssamtökunum mundi finnast það betra. Og það er af ástæðu, sem þau sjálf hafa rætt og þau hafa sjálf athugað. Ég get þess vegna fullvissað hv. 9. landsk. um, að það verður fylgzt með vísitölunni eða hitamælunum, eins og hann vildi kalla það, ekki þannig, eins og hann vildi vera láta í gær, að hitamælirinn yrði brotinn, heldur hitt, að það yrðu hafðir tveir hitamælar, ef það skyldi vera þannig, að annar þeirra væri eitthvað vitlaus. Og það er meira en gert hefur verið undanfarið, þegar fjallað hefur verið um þessi mál. Svo eru till. Sjálfstfl. Jú, það er eitt atriði, sem hefur komið fram hjá Sjálfstfl., þeim tveim fulltrúum hans í fjhn., í sambandi við umr. um þetta mál hér. Það er eitt atriði, sem þeir alvarlega hafa fundið að og alvarlega mótmælt, og það er, að Landsbankinn og Útvegsbankinn eigi að fara að greiða 10 millj. kr. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að það væri ekki greiði við útveginn að fara að láta bankana borga 10 millj. kr. Ég spyr: Er það þá heldur ekki greiði við almenning að láta þá borga það? En svo liggur mér nú líka við að spyrja: Væri það ekki greiði við útveginn, að þessir bankar væru ekki látnir taka alveg eins mikið og þeir gera af útveginum í vöxtum og niðurfærslufé og öðru slíku? Ætli það hefði ekki verið óhætt að lækka það eitthvað ofur lítið?  Ég vil líka segja það með ákvæði eins og t. d. viðvíkjandi iðgjöldum af vátryggingunum, að þar er auðveldur hlutur að láta vátryggingarfélögin borga þetta, og þau væru sannarlega rétt til þess. Þá er talað hér mikið um, hve óljósar séu margar greinarnar í þessu frv. Og það skal vissulega viðurkennt, að það er ekki heiglum hent að eiga að fást við að skilja þessar greinar til fulls og mundi þurfa allmikið verk. Og ég get vel tekið undir þá ádeilu, að margt sé það torf og hefur moldveður. En má ég nú spyrja: Kemur það ekki úr hörðustu átt, þegar Sjálfstfl. og hans þm. fara að deila á, að hérna sé nú verið að setja í lög ákvæði, sem þýði raunverulega að vísa bara í tollskrá, svo að menn þurfi að fletta upp í tollskrá, og það sé allmikil fyrirhöfn, til þess að sjá, hvað þau gildi, - kemur það nú ekki úr hörðustu átt að kalla það alveg óskaplegt moldviðri, kalla það jafnvel ráðstafanir til þess að vera af ásettu ráði að dylja fyrir almenningi hitt og þetta og fara í feluleik, kalla það óskapnað og skoffín og annað þess háttar, eins og hv. 5. þm. Reykv. gerði hér áðan, þegar við rennum huganum til baka og sjáum, hvað það er, sem Sjálfstfl. hefur boðið okkur hér upp á á undanförnum þingum? Það er sagt hér: Ja, það skal nú nokkuð mikið traust á ríkisstjórn til þess að samþykkja þó að setja í lög 27. gr. og annað slíkt. En hvílíkt traust var það, sem heimtað var af ríkisstjórn og öllum, sem henni komu nærri, og Sjálfstfl. heimtaði hér á árunum á Alþingi? Má ég kannske minna á, að hér var ein tvö ár í gildi reglugerð um bátagjaldeyri, sem hafði enga stoð í lögum, þar sem nokkrum mönnum úti í bæ var falið af ráðherra án heimildar í lögum að leggja ákveðinn skatt á þjóðina í landinu? Og má ég svo kannske minna á, að eftir að búið var að innheimta hundruð milljónir króna af almenningi, án þess að nokkur lagaheimild væri fyrir því, og lagaheimild var að lokum sett fyrir því, hvernig hljóðaði þá sú lagaheimild í lögunum um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála, sem sett var 1953? Niðurlag 1. gr. hljóðaði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur heimild til að setja skilyrði um innflutning og gjaldeyrissölu, sem nauðsynleg kunna að vera vegna viðskiptasamninga eða af öðrum ástæðum, svo sem til stuðnings atvinnuvegunum eða einstökum greinum þeirra.“ Þetta var heimildin, sem m. a. þáverandi hæstv. viðskmrh. útvegaði sér.  Hv. 1. þm. Reykv. lauk máli sínu með því, að ef það ætti að fara að halda þeim hætti, sem hérna væri upp tekinn, að semja við verkalýðssamtökin, þá skyldu menn gera sér ljóst, hvert væri verið að stefna, að lög og réttur færu þá að hætta að gilda á Íslandi. Já, ég er anzi hræddur um, að ef Sjálfstfl. hefði komizt upp með það að vera í ríkisstj. nú, setja á gengislækkun og setja á kaupbindingu, þá hefði verkalýðnum verið sýnt valdið á eftir. Ég er anzi hræddur um, að það hefði verið gert. Ég held hins vegar, að okkar þjóðfélagi verði betur stjórnað með því, að það verði haft samráð við þá menn í landinu, sem bera byrðarnar, sem halda þjóðfélaginu uppi með sinni vinnu, mennina, sem eiga kröfur á því, að þeirra lífskjör verði smátt og smátt bætt og að það séu skapaðar undirstöður til þess að standa undir þeim lífskjörum. Ég er hræddur um, að þjóðfélaginu verði betur stjórnað með því, að höfð séu samráð við þessa menn, heldur en að það verði aðeins sýnt valdið, eins og Sjálfstfl. virðist mest langa til.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl), sem var að ljúka ræðu sinni, talaði um það í miklum fyrirlitningartón, að hér hafi annar fjhn. maður Sjálfstfl. talað um það, hvað hefði verið álit erlends sérfræðings um þessi mál, og vildi gera gys að því, að við vildum vera að leita eftir áliti útlendinga um lausn á efnahagsmálum okkar eða till. Þetta er mesti misskilningur. Bæði ég og Ólafur Björnsson höfum vikið að því að það var hæstv. ríkisstj., sem óskaði eftir því að fá útlending í þjónustu sína til þess að gefa sér álitsgerð um ástandið í efnahagsmálunum, og við inntum bara eftir því, hvernig á því stæði, að sú álitsgerð, sem ríkisstj. sjálf hefði óskað eftir að fá frá þessum útlendingi, hefði ekki verið látin koma fram í dagsljósið, sem og ekki heldur neinar álitsgerðir frá öðrum mönnum, sem hæstv. ríkisstj. hefur fengið í þjónustu sína til þess að fjalla um þessi mál, innlenda hagfræðinga einnig, og hina svokölluðu efnahagsmálanefnd stjórnarliðsins. Hv. 3. þm. Reykv. hælist yfir því, að með þessu frv., þó að það sé, eins og hann játaði sjálfur, mesta torf og ýmislegt miður í því, hefði þó verið komið í veg fyrir gengislækkun, sem hefði verið annar kosturinn. Ja, það hefur áður hér við 1. umr. verið innt eftir því. Er það rétt, sem blað eins stjórnarflokksins hefur hermt, Þjóðviljinn, að bæði Framsfl. og Alþfl. hafi fyrir sitt leyti viljað heldur en þessi úrræði gengisfellingu? Við því hafa ekki fengizt nein svör enn þá. Ég endurtek þessa spurningu, og mér finnst, að það ætti ekki að vera ofraun fyrir umboðsmenn þessara flokka, þegar blað eins stjórnarflokksins heldur því fram og lesa má í orðum þingmanna sama stjórnarflokks hér, að tveir stjórnarflokkanna hafi heldur viljað gengisfellingu en þessi úrræði, sem hér er um að ræða, að þeir svari þá fyrir sig og geri grein fyrir sínu máli. Enn fremur var í því sambandi innt eftir því hér í gær, hvort sérfræðingarnir, bæði þeir erlendu og innlendu, sem unnið hafa á vegum ríkisstj., hafi fyrir sitt leyti gert tillögur um gengisfellingu og rökstutt þær, og þá væntanlega rökstutt þær m. a. með því, að þær væru ekki þungbærari almenningi en þessar till., sem hér eru lagðar fram, nema síður væri, og á sama tíma kannske gagnlegri og varanlegri lausn í efnahagsmálunum. Þessar spurningar eru ítrekaðar hér í kvöld og vænti ég þess, að stjórnarliðar eða fyrirsvarsmenn stjórnarinnar reyni að leysa úr þeim. Hv. 3, þm. Reykv. (EO1) sagði og býsnaðist yfir, að ekki hefði nú fyrrv. stjórn sjálfstæðismanna - eins og er alltaf talað um, enda þótt Framsfl. hafi verið þar með á skútunni - verið góð, hún hafi enga togara flutt inn, en 5000 bíla. Ja, það var mikill bílainnflutningur. En hverjir gerðu till. um bílainnflutninginn? Ég sé ekki hæstv. atvmrh. í bili, en skyldi hann hafa verið í nefnd, sem ríkisstj. skipaði fulltrúum allra flokka, og þessi nefnd, sem skipuð var fulltrúum allra flokka, hafi lagt til við fyrrv. ríkisstj. að auka stórlega innflutning bíla, að vísu til þess að endurnýja bílakost landsmanna, en ekki aðallega vegna þess, heldur aðallega vegna hins, að leggja á þá stórkostleg gjöld, þannig að togarafloti landsmanna lægi ekki bundinn við festar og gæti haldið áfram rekstri sínum? Jú, það er sem sagt staðreynd, að þessi nefnd, sem skipuð var fulltrúum allra flokka og þ. á m. núv. hæstv. atvmrh., lagði þetta til, og það var upphafið að hinum aukna bílainnflutningi, sem fyrst og fremst hefur lagt grundvöllinn að því, að hægt hefur verið að afla fram til þessa m. a. fjár í hinn svokallaða togarasjóð, til þess að rekstur togaranna stöðvaðist ekki. Hitt er svo vitað, að sjálfstæðismenn höfðu forgöngu um það á sínum tíma að endurbyggja togaraflota landsmanna með nýsköpunartogurunum, þegar sjálfstæðismenn höfðu forsæti í ríkisstj. á árunum eftir stríðið, og enn fremur beittu þeir sér fyrir viðbót á togarakaupum í samvinnu við Frams.- og Alþfl. í tíð ríkisstj., sem Alþfl. veitti forsæti. Og það mun ekki standa á Sjálfstæðisfl. að stuðla að kaupum togara nú fremur en endranær, og hefur það greinilega komið í ljós í sambandi við þær umr., sem um þessi mál hafa orðið hér á þinginu að undanförnu. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það hefðu ekki komið mótmæli frá neinum nema Landsbankanum gegn þessu frv. Ja, menn hafa nú ekki haft mikil tækifæri til þess að mótmæla þessu frv., sem útbýtt var í þinginu á hádegi í gær. En hitt er engan veginn óeðlilegt, að þjóðbanki landsins skrifl Alþingi eins og hann gerði og veki athygli á því, að það eru á hann og aðra banka lagðar ýmsar kvaðir, og það voru engan veginn sérstaklega þessar 10 millj. kr. í útflutningssjóðinn eða til ríkissjóðs eða hvert sem það nú fer, heldur ýmislegt annað, sem bönkunum er ætlað að inna af hendi í þessu frv. og er í hæsta máta óviðeigandi, án þess að nokkurn tíma hafi átt sér stað neinar viðræður eða samráð við - í þessu tilfelli - Landsbankann. Og það er mesti misskilningur hjá hv. 3. þm. Reykv., að það sé eina till. okkar fulltrúa Sjálfstfl. í sambandi við þessa 17. gr. frv. um framlög bankanna að breyta henni, því að við höfum gert einarðlega grein fyrir því, að við höfum aðra miklu veigameiri till. í þessu máli, og það er að fella þetta frv. Um till. okkar sjálfstæðismanna og afstöðu í efnahagsmálunum, hvað við leggjum þar til, þá er það vitað. Við höfum á sínum tíma, þegar nauðsyn krafði, gengið að því í samvinnu við Framsfl. að skipa efnahagsmálunum á þeim tíma með gengisbreytingu og fleiri ráðstöfunum. Við höfum á öðrum tímum verið reiðubúnir til þess að skipa efnahagsmálunum með tilfærslu í þjóðfélaginu, á svipaðan hátt og gert er í þessu frv. hér. Við höfum lagt til á yfirstandandi ári að halda niðri dýrtíðinni með niðurgreiðslum úr ríkissjóði. En hitt er algerlega út í bláinn, ef þm. ríkisstj. álita, að það sé verkefni okkar sjálfstæðismanna nú, þegar fram kemur slíkt frv., að bera fram till. um lausn efnahagsmálanna. Það er m. a. eitt af því, sem við erum að gagnrýna hæstv. ríkisstj. fyrir, að þetta frv. er ekki nægjanlega undirbúið og undirbyggt með nákvæmri og gagnkvæmri rannsókn á efnahagsástandinu, eins og gera þarf, áður en till. eru lagðar fram, hvort sem er til varanlegrar lausnar eða bráðabirgðalausnar. Það verður að vera hægt að sýna fram á það, og það er Sjálfstfl. ekki í dag reiðubúinn að gera í þeirri aðstöðu, sem hann er, að á hverjum tíma, þegar verulegar aðgerðir eru, þá sé ein leiðin öðrum fremur ákjósanleg, bæði til þess að ná þeim tilgangi, sem að er stefnt, og fela í sér minnstar byrðar á almenning. En það er ekkert, sem fylgir þessu frv., sem sker úr um það, hvort þær formbreytingar á aðstoð við útgerðina, sem hér eru lagðar til, eru henni nokkuð gagnlegri og betri en það fyrirkomulag, sem áður var, og það er heldur ekki neinn rökstuðningur eða grg. með þessu frv. um það, að þær leiðir, sem hér eru farnar, séu almenningi léttbærari en aðrar leiðir, eins og gengisbreyting eða hver önnur leið, sem mundi verða farin í þessum málum, og það er einmitt það sem við gagnrýnum stjórnina fyrir. Okkur dettur ekki í hug, sjálfstæðismönnum, að leggja fram á slíku stigi málsins eins og hér heildartill. í efnahagsmálum og höfum ekki aðstöðu til annars, þegar slíkt frv. kemur fram, heldur en að skipa okkur annaðhvort með því eða á móti eða þá að reyna að gera á því einhverjar breyt. Ég skal viðurkenna það, að við höfðum í huga, meðnefndarmaður minn og ég, að gera nokkrar breyt. á þessu frv., sem ég skal játa hispurslaust að við höfum gefizt upp á að flytja, af því að við höfum ekki komið þessum brtt. saman. Það hefur farið fyrir okkur eins og hv. þm. Borgf., að þegar hann ætlaði að flytja eina litla brtt., þá ætlaði hann varla að komast út úr völundarhúsinu aftur. Annað er það, að ég mun sjálfur flytja hér þá brtt. við 17. gr. um greiðslu frá bönkunum, og verð ég eins og á stendur að flytja hana skriflega, að í staðinn fyrir það, að gjaldeyrisbönkunum er gert að greiða þessar umtöluðu 10 millj. af gengishagnaði sínum, þá séu þessar 10 millj., sem ætlazt er til að ná af gróða bankanna, teknar af gróða bankanna í heild og skipt á milli bankanna að greiða það í hlutfalli við gróða þeirra, að greinin m. ö. o. orðist þannig: „Bankarnir skulu greiða 10 millj. kr. af árshagnaði sínum, og skiptist upphæðin milli bankanna í hlutfalli við hagnað þeirra.“ Þó að það sé ekki verulegt atriði, þá kemur hér fram sá aumi og lágkúrulegi hugsunarháttur, að það þarf endilega að undanþiggja einhverja, - og vegna hvers er Búnaðarbankinn, sem er aðalbankinn í þessu sambandi, - Iðnaðarbankinn er ungur og veikur, - undanþeginn? Hann hefur alveg jafnmikið bolmagn til þess eins og hinir bankarnir að greiða af gróða sínum til almennings í þessu landi, eins og hv. 3. þm. Reykv. orðaði það, og það er sá banki, sem Alþingi á undanförnum árum hefur veitt langmest fjármagn til. Vegna hvers skyldi hann þá ekki eins og aðrir bankar vera þess umkominn að láta nokkuð af sínum gróða í það málefni, sem hér er um að ræða, og getur nokkur þm. fært rök að því, að það sé ástæða til þess að taka út einstaka grein úr rekstri bankanna og skattleggja hagnað af henni fremur en heildargróðann? Ég held ekki, og allra sízt gjaldeyrisgróðann, þegar einmitt vegna gjaldeyrishagnaðarins er verið að leggja sérstök störf og sérstaka þjónustu á bankana, eins og ég gerði grein fyrir áðan. Ég vildi mega leyfa mér að afhenda forseta þessa skriflegu brtt. Svo eru nokkur atriði í sambandi við frv., sem ég taldi alveg nauðsynlegt að fjhn. fengi tækifæri til þess að halda stuttan fund um á milli umræðnanna nú. Ég geri ráð fyrir, að 3. umr. taki við að lokinni 2. umr. hér. Ég skal nefna t. d., að ég var að ræða áðan við hæstv. atvmrh. um varahluti í flugvélar. Við athugun þá sýndist mér, að á varahluti flugvéla kæmi 16% yfirfærslugjaldið. Flugvélar eru undanþegnar þessu gjaldi, og varahlutir í flugvélar hafa verið tollfrjálsir fram að þessu, og hæstv. ráðh. tjáði mér, að það hefði ekki verið meiningin að leggja á varahluti í flugvélar ný gjöld núna með þessu. Þá þyrfti að lagfæra það á milli umræðnanna, ef þetta fær staðizt við nánari athugun, - eða kannske að þetta sé einhvers staðar í frv., þannig að þetta sé ekki gjaldskylt, og þá bið ég afsökunar á því, ef það verður leiðrétt, en ég fæ ekki séð það. Við vorum í fjhn. með athugun á skipagjöldum sérstaklega, og meiri hl. flutti till. um það í samráði við ríkisstj., að ríkisstj. geti undanþegið yfirfærslugjaldi nauðsynleg skipagjöld erlendis að nokkru eða öllu leyti og sett þau skilyrði um það, er þurfa þykir. En ég er alveg sannfærður um, að það er ekki ætlazt til þess, að það sé tekið yfirfærslugjald af lendingargjöldum flugvéla erlendis. Þó er það ekki orðað hérna, og ef þetta væri samþykkt án þess að það kæmi inn í, þá er í raun og veru ekki eftir lögunum annað að gera en að innheimta slík gjöld af flugvélunum, sem ég er alveg sannfærður um að hvorki hæstv. ríkisstj. né stjórnarliðið að öðru leyti ætlast til að gert verði. Þyrfti það mál einnig að koma til athugunar. Svo langar mig til að spyrja hæstv. ríkisstj. um það, hvað þýði 19. gr. í frv., þar sem stendur í upphafinu: „Nú á aðili eign í erlendum gjaldeyri, og má hann þá eigi nema með leyfi innflutningsskrifstofu ráðstafa henni til vörukaupa eða annarra greiðslna, sem háðar eru yfirfærslugjaldi.“ Hann má ekki nema með leyfi innflutningsskrifstofnunar ráðstafa henni til vörukaupa eða annarra greiðslna, sem báðar eru yfirfærslugjaldi, og hlutaðeigandi skal greiða 16% yfirfærslugjald af gjaldeyrisupphæð þeirri. Við skulum segja, að sjómaður eigi erlendan gjaldeyri, sem hann hefur gert grein fyrir og getur með réttu átt, og hann langar til þess, ja, hann langar kannske bara til þess að fara niður á ölstofu og fá sér bjór og kannske eitthvað meira, kaupa stól eða smáborð eða eitthvað því um líkt. Á hann þá samkv. þessari grein að borga 16% yfirfærslugjald af þeim gjaldeyri, sem hann notar til þessara kaupa? Eftir orðanna hljóðan á hann að gera það. Er ekki full ástæða til þess að orða þetta einhvern veginn öðruvísi, því að þessi gr. segir, eins og hún er orðuð núna, að hver sá, sem eigi löglegan gjaldeyri erlendis, megi ekki nota hann erlendis öðruvísi en fá leyfi innflutningsskrifstofunnar til þess, ef hann kaupir fyrir hann eitthvað, sem er leyfisskylt, og a. m. k. borga af því 16% yfirfærslugjald. Mig langar enn fremur til þess, af því að það hefur blandazt inn í umr., að spyrja nú beint að því, - ég þakka hæstv. fjmrh. í þessu sambandi fyrir það svar, sem hann gaf mér um álagningu söluskatts í heildsölu, sem var skýrt og skorinort, en mig langar þá til að spyrja: Hvað á hæstv. ríkisstj. við með orðunum „brýnustu nauðsynjar og helztu rekstrarvörutegundir útflutningsatvinnuveganna“ - þar sem segir í greinargerðinni, að á þetta tvennt hafi engar nýjar álögur verið lagðar? Brýnustu nauðsynjavörur, hvað er það? Og hvað eru helztu rekstrarvörutegundir útflutningsatvinnuveganna? Sennilega á hæstv. ríkisstj. auðvelt með að svara því, hvað eru brýnustu nauðsynjavörur, en það er þýðingarmikið fyrir okkur þm. að vita, hvaða skilning ríkisstj. leggur í það, hvað skuli teljast brýnustu nauðsynjavörur, og það er nauðsynlegt að fá líka skilgreiningu á því, hverjar eru helztu rekstrarvörutegundir útvegsins, þegar kemur í ljós, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, að fjölmargar þýðingarmiklar rekstrarvörur útflutningsins eru skattlagðar bæði með 16% yfirfærslugjaldi á gjaldeyrinum og 11% innflutningsgjaldi. Ég nefndi ýmsar vörutegundir, eins og björgunarhringi, akkeri og akkerisfestar, víra og sjódufl, ljósker, hraðamæla, línubyssur og ýmislegt annað áðan. Ef ekki er neitt af þessu talið með helztu rekstrarvörutegundum útflutningsatvinnuveganna, svo sem ríkisstj. gerir væntanlega ekki, þá hlýtur þetta að hafa fallið fyrir utan einhverja ákveðna skilgreiningu, sem hún hefur á því, hvað eru helztu rekstrarvörutegundir útflutningsins, og væri mjög æskilegt og nauðsynlegt fyrir okkur að fá það upplýst. Loks langar mig til að minnast á byggingarefnið, sem eru lögð ný gjöld á í þessu frv., og það tel ég ákaflega misráðið, eins og nú standa sakir. Það hafa aldrei áður verið jafnmargar byggingar í smíðum, ekki aðeins í höfuðstað landsins, heldur um gervallt land, eins og nú er, og fólk á ákaflega erfitt með að koma þessum byggingum upp, ekki sízt vegna þess, um hversu mikla lánsfjárörðugleika hefur verið að ræða. Nýjar álögur á helztu byggingarvörutegundir, sement, timbur og járn, eru kannske, eftir því sem ég kemst næst, 8–10% eða eitthvað því um líkt, en á ýmsar aðrar þarfir til bygginga miklu hærri. Ég vildi mjög gjarnan óska eftir því að mega ræða þetta á fundi í fjhn., sem þyrfti ekki að vera langur, og við þá fulltrúa ríkisstj., hvort ekki væri hægt að gera aðra skipan á þessum málum og einmitt með sérstakri hliðsjón af því, hvernig ástatt er og þar sem fyrir hv. Alþ. liggur, þegar það kemur saman eftir áramótin, að gera alveg sérstakar ráðstafanir í sambandi við húsnæðismálin, og er þá kannske nokkurt öfugstreymi í því að hafa rétt fyrir jólin verið búinn að leggja á þessar miklu og nauðsynlegu þarfir almennings 10% og kannske hærri aðflutnings- og yfirfærslugjöld, án þess að það sé auðvelt að átta sig á því í skjótu bragði. Ég sagði áðan, að það væri mjög erfitt fyrir okkur að átta okkur á, hversu miklar hækkanir hér væri um að ræða. Við höfum sem sagt, meðnefndarmaður minn í fjhn. og ég, algerlega gefizt upp á því að gera neina tilraun til þess að færa nokkuð á milli flokka í 27. gr., þar sem taldar eru upp og flokkaðar niður vörur þær, sem innflutningsgjöldin falla á. Nokkur dæmi höfum við látið reikna út fyrir okkur um hækkunina á einstökum vörum. Þær segja ekki mikið, því að það eru ekki nema örfáar vörutegundir, það hefur ekki unnizt meiri tími til þess fyrir okkur, enda höfum við verið mjög bundnir. Það kemur í ljós eftir þessum útreikningum, ef þeir eru þá réttir, - ég vil hafa um það allan fyrirvara, að það geti vel verið, að í þessu sé einhver misskilningur, og þeir menn, sem gerðu þetta fyrir okkur, verða þá leiðréttir af hæstv. ríkisstj., ef tilefni er, - en þar kemur fram, að hækkunin er gífurleg á mörgum vörum. Það reiknast til, að laukur hækki um 08.7%, að lyftiduft hækki um 59.2%.  Ég skal svo ekki að þessu sinni hafa um þetta fleiri orð, en vil mælast til þess, að tóm gefist til þess að skjóta á fundi í fjhn. á milli umr.