Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Lárus Jónason) : Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. um bætta aðstöðu nemenda landsbyggðarinnar, sem sækja verða sérskóla á höfuðborgarsvæðinu. N. mælti einróma með samþykkt till. Nál. er stutt og er svo hljóðandi : „ N. hefur athugað till. og fengið umsagnir Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda, Stýrimannaskólans í Reykjavík, fræðslustjórans í Reykjavík, skólastjóra Tækniskóla Íslands og skólastjóra Verzlunarskóla Íslands. N. mælir með samþykkt till. Bjarni Guðnason var fjarverandi afgreiðslu málsins.“

Frsm. (Geir Gunnarsson) : Herra forseti. Fjvn. hefur fjallað um þá till. til þál., sem hér er til umr. þ. e. a. s. till. til þál. um lánsfé til hitaveituframkvæmda. N. hefur fengið umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga um till., og leggja samtökin til, að ráðstafanir verði gerðar til að útvega Lánasjóði sveitarfélaga nægilegt lánsfé til að lána sveitarfélögum til framkvæmda sinna, þ. á m. hitaveituframkvæmda. Þá fékk fjvn. umsögn Framkvæmdastofnunar ríkisins um þáltill. Í bréfi Framkvæmdastofnunar segir m. a. með leyfi hæstv. forseta: „Af þessu tilefni skal upplýst, að ár hvert er að því unnið á vegum framkvæmdasjóðs að afla Lánasjóði sveitarfélaga nauðsynlegs lánsfjár til brýnna framkvæmda. Hafa hitaveituframkvæmdir að öllum jafnaði haft þar algeran forgang, svo sem sést á því, að árið 1972 var ráðstafað 100 millj. kr. frá framkvæmdasjóði til Lánasjóðs sveitarfélaga, en af útlánum hins síðarnefnda gengu 66 millj. kr. til hitaveituframkvæmda.“ Og í skýrslu frá Lánasjóði sveitarfélaga, sem fylgir umsögu Framkvæmdastofnunar, kemur fram, að útlán sjóðsins á 6 árum, frá upphafi til þessa dags, nema 368 millj. kr., þar af lán til hitaveituframkvæmda um 120 millj. kr. Á árinu 1972 voru lánveitingar 144 millj., þar af lán til hitaveituframkvæmda 66 millj. kr. Af útlánafénu hafa 195 millj. kr. verið teknar að láni hjá Framkvæmdasjóði Íslands, svo sem hér segir: 1967 5 millj., 1968 15 millj., 1969 10 millj.. 1970 25 millj., 1971 40 millj. og 1972 100 milli. kr. Þá kemur fram, að lán úr Lánasjóði sveitarfélaga til hitaveituframkvæmda hafa verið aukin mjög og hafa numið eftirgreindum upphæðum: 1967 350 þús., 1968 300 þús., 1969 2 millj., 1970 31 millj., 1971 20 millj. og 1972 66 millj. kr., eða samtals 119 millj. 650 þús. Fjvn. óskaði einnig umsagnar Orkustofnunar um þáltill. Orkustofnun leggst gegn þeirri hugmynd, sem fram kemur í grg. till., að stofna sérstakan sjóð til að fjármagna hitaveituframkvæmdir, en telur, að miklu eðlilegra væri að efla orkusjóð og auka verkefni hans með því að heimila honum að fjármagna framkvæmdir jafnt sem rannsóknir á jarðvarmasviðinu. Afstaða fjvn. til þess, að stuðlað verði að því að auka fjármagn til hitaveituframkvæmda, er jákvæð. Fjármögnun til hinna nauðsynlegustu framkvæmda í þjóðfélaginu, hvort sem um er að ræða hafnarframkvæmdir, hitaveituframkvæmdir, vegaframkvæmdir, framkvæmdir í flugsamgöngum og öðru, sem einnig mætti telja, hljóta að verða að skoðast í samhengi. Jafnan verður að velja og hafna, þar sem seint verður unnt að verða við ítrustu óskum á öllum sviðum. Að þessu öllu athuguðu er það till. fjvn., að þáltill. á þskj. 9 verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir þeirri afgreiðslu, sem þetta mál hefur hlotið hjá hv. fjvn. Till., sem hér um ræðir, um lánsfé til hitaveituframkvæmda, er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að gera ráðstafanir til að tryggja sveitarfélögum lánsfé til hitaveituframkvæmda: Sem sagt, það, sem hv. alþm. þurfa að taka afstöðu til í þeirri atkvgr., sem hér fer fram á eftir, er, hvort þeir telja þörf á því, að ríkisstj. geri ráðstafanir til að tryggja sveitarfélögum lánsfé til hitaveituframkvæmda frekar en gert hefur verið til þessa eða ekki. Þess vegna get ég ekki séð, hvaða tilgangi það þjónar í raun og veru að leggja til, að þessari till. sé vísað til hæstv. ríkisstj. Annaðhvort eru menn þeirrar skoðunar, að nauðsyn sé slíkra aðgerða, sem till. gerir ráð fyrir, eða ekki. Að vísa slíkri till., sem hér er um að ræða, til hæstv. ríkisstj. er að mínu mati algerlega út í hött. Hv. form. fjvn. lét orð að því liggja hér áðan, að þessi till. fæli það í sér, að það ætti að stofna einhvern sjóð í þessu sambandi. Það er auðvitað alrangt, eins og ég hef hér bent á. Hann lét a. m. k. liggja að því, að það væri e. t. v. ekki þörf á því að hafa í frammi sérstakar aðgerðir til að tryggja sveitarfélögum fé til hitaveituframkvæmda frekar en gert hefur verið til þessa. Því til sönnunar reyndi hann að vitna í bréf Framkvæmdastofnunar ríkisins varðandi þetta. Það er varla hægt að skoða hana sem umsögn um málið. Hún er um það, að unnið hafi verið að því, á vegum framkvæmdasjóðs að afla Lánasjóði sveitarfélaga lánsfjár til hitaveituframkvæmda, annað ekki. Aðrar umsagnir, sem fjvn. fékk um þetta mál, eru jákvæðar hvað það áhrærir, að bæði Orkustofnunin og Samband ísl. sveitarfélaga eru þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé að gera ráðstafanir til að tryggja sveitarfélögum fé til hitaveituframkvæmda meira en gert hefur verið til þessa. Það er skoðun Orkustofnunarinnar, að það skuli gert með því að efla hana til að styrkja slíkar framkvæmdir. En það er skoðun Sambands ísl. sveitarfélaga, að eðlilegt sé að gera það á þann hátt að auka fjármagn Lánasjóðs sveitarfélaga til þess að sinna þessu verkefni. Í rauninni eru því báðir þessir aðilar samþykkir því, sem stendur í þessari till., að nauðsynlega sé að gera ráðstafanir til að tryggja sveitarfélögum lánsfé til hitaveituframkvæmda. Eðlilegt framhald af umsögnum þessara aðila hefði auðvitað verið það, að hv. n. hefði lagt til, að hv. Alþ. samþykkti þessa till. Það mundi þá koma í verkahring hæstv. ríkisstj. að gera ráðstafanir varðandi það atriði, á hvern hátt eðlilegast og bezt væri að tryggja sveitarfélögunum hið aukna lánsfé til þeirra framkvæmda, sem hér um ræðir.



Herra forseti. Hv. 5. landsk. þm. flm. þeirrar þáltill., sem hér er til afgr., var ekki fyllilega ánægður með afgr. fjvn. á till. Ég held, að ástæðulaust sé fyrir hv. þm. að vera óánægður með, að till. verði vísað til ríkisstj. Till. hans hljóðar um, að þingið skori á ríkisstj. að gera ráðstafanir til að tryggja sveitarfélögum ótiltekið lánsfé til hitaveituframkvæmda. Flestar ríkisstj. telja sig hafa verið að reyna að gera ráðstafanir til að tryggja sveitarfélögunum lánsfé til þessara framkvæmda. Það hefur tekizt misjafnlega, m. a. vegna þess, að jafnan er í mörg horn að líta. En eins og fram kom af þeim tölum, sem ég áðan tilgreindi um ráðstafanir stjórnvalda til að efla Lánasjóð sveitarfélaga og þar með stuðning við sveitarfélög vegna hitaveituframkvæmda, hefur núv. ríkisstj. sýnt það í verki, að henni er ljós þörfin á þessu sviði. Það má svo alltaf halda því fram, að ekki sé nóg að gert, og ég er því vissulega sammála, að meira þurfi enn að gera. En á það má minna, að lánveitingar úr Framkvæmdasjóði Íslands til Lánasjóðs sveitarfélaga hafa hækkað úr 25 millj. kr. 1970 í 100 millj. 1972 og lán til hitaveituframkvæmda úr 2 millj. kr. 1969 í 66 millj. kr. s. l. ár. Af lánsfé Lánasjóðs sveitarfélaga, sem runnið hefur frá Framkvæmdasjóði Íslands, hafa 119 millj. farið til hitaveituframkvæmda á s. l. 6 árum, þar af 66 millj. kr. á s. l. ári eða á því eina ári 56% af allri upphæðinni á s. l. 6 árum. Þetta sýnir, að það er verið að vísa till. hv. þm. í hendur ríkisstj., sem verulega hefur bætt úr í þessu efni, og því ástæðulaust annað en treysta henni til að gera það, sem unnt er, til þess að efla framkvæmdir í hitaveitumálum. Það er öðru nær en verið sé að vísa þáltill. hv. þm. út á kaldan klakann. Það má vel vera, að hv. þm. hafi fengið það á tilfinninguna og haft af því spurnir, áður en hann kom á þing, að það þætti heldur neikvæð afgreiðsla á þáltill., ef þeim væri vísað til ríkisstj. En það fer nokkuð eftir því, hverja afstöðu viðkomandi ríkisstj. hefur sýnt í verki til þess máls, sem verið er að afgreiða. Ég sé ekki annað en þær skýrslur, sem ég hef hér vitnað til, sýni, að núv. hæstv. ríkisstj. er fyllilega treystandi til að fjalla á jákvæðan hátt um þessa þáltill., sem öll fjvn. hefur lagt til, að verði til hennar vísað. Afgreiðsla n. er því fyllilega jákvæð gagnvart efni málsins og ástæðulaust fyrir bv. flm. að vera óhress vegna þessarar afgreiðslu.



Herra forseti. Það eru nokkur orð í sambandi við það að vísa upphaflegri till. beint til ríkisstj. Í sjálfu sér hefði þurft að orða þetta á þennan veg, eins og niðurstaðan var í fjvn., vegna þess að till. er einföld og felur í sér að skora á hæstv. ríkisstj. að gera ráðstafanir til að tryggja sveitarfélögum lánsfé til hitaveituframkvæmda. Fyrir nokkru voru hér umr. um hitaveituframkvæmdir og nokkuð harðar um tíma. Þá undirskrikaði ég það af minni hálfu og beindi þeim orðum til hæstv. iðnrh. að sérstakt átak yrði gert til þess að leysa fjármögnun hitaveituframkvæmda, sem fram undan væru. Mig langar í þessu tilfelli til að nefna eitt dæmi norðan frá mínu byggðarlagi, Húsavík. Í nærri 40 ár voru menn að deila þar um, með hvaða hætti menn skyldu framkvæma hitaveitu á staðnum. Fram komu hugmyndir 1934 eða 1935 frá þekktum iðjuhöldi, búsettum hér í Reykjavík, um ákveðna lausn á málinu. Æ ofan í æ urðu harðar deilur um það á staðnum, með hvaða hætti menn skyldu framkvæma hitaveitu og þá um fjármögnun. En loksins þegar samstaða náðist um að leysa vandann, tók það aðeins hálft ár að leggja leiðsluna og framkvæma verkið, og þá auðvitað kom fjármagnsþörfin. Það er alveg sama, sem er að ske í hreppsfélaginu á Seltjarnarnesi. Lengi höfðu verið vangaveltur um, hvaðan menn skyldu fá heita vatnið. Síðan var ákveðið að bora, en ekki taka vatnið frá Reykjavík, og þá kom fjármagnsþörfin fram. Þess vegna er ekki hægt að kenna neinni sérstakri ríkisstj. um illvilja eða velvilja. Það er oft fólkið heima fyrir, sem deilir hvað lengst um, hvernig á að framkvæma hlutina til þess að ná í heita vatnið, og slíkt hefur nú gerzt í Hafnarfirði, en ég rek þá sögu ekki neitt nánar. Nú hefur Kópavogur haft áhuga á hitaveitu lengi og gert samkomulag við Reykjavík, og einnig kemur fram áhugi í Garðahverfinu og víðar á Suðurnesjum. 1. þm. Reykn. ef ég man rétt, hélt hér jómfrúræðu sína á þingi fyrir 14 árum einmitt um stórátak í hitaveitumálum fyrir suðursvæðið í sínu kjördæmi. Þetta gildir víða úti um land. Það er enn deilt um, hvort á að bora eða leggja langar leiðslur frá heitu vatni í námunda við viðkomandi byggðarlag eða ekki. Þegar heimamenn loksins hafa tekið ákvörðun um, hvernig á að framkvæma hlutina, þ. e. a. s. ná í vatnið, þá kemur stórkostleg eftirspurn eftir fjármagni. Það, sem við flm. viljum með þessari till., er að tryggja það, að ríkisvaldið sinni þessari beiðni, þegar hún kemur fram. Fari svo, að Hafnarfjörður og Garðahverfi og Suðurnes komist að niðurstöðu um, með hvaða hætti heppilegast verði að ná í heita vatnið, skapast fjármagnsþörf upp á mörg hundruð millj. Það er það verkefni, sem þarf að glíma við, hvaða ríkisstj. sem situr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Þar sem ég álít, að efni þeirrar þáltill., sem hér er til umr., sé afar þýðingarmikið og lánsútvegun til þessara framkvæmda sé þjóðfélagslega ákaflega hagkvæm, vil ég undirstrika, að þó að ég greiði atkv. með till. hv. fjvn. um að vísa þessu máli til hæstv. ríkisstj. til fyrirgreiðslu, má á engan hátt skoða það þannig, að ég sé á móti málinu, enda tel ég mig vera í góðum félagsskap í þeirri atkvgr., þar sem ég fæ ekki betur séð en annar af hv. flm. þessarar þáltill. leggi það til sjálfur.



Herra forseti. Hér er til umr. till. á þskj. 46 til þál. um leigu og sölu á íbúðarhúsnæði. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp till., hún er stutt: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta undirbúa frv. til l. um leigu og sölu íbúðarhúsnæðis og leggja þær fyrir Alþ. Í frv. skal kveðið á um hámark leigu, sem heimta má fyrir útleigt íbúðarhúsnæði. Jafnframt skal skipulag fasteignasölu í landinu tekið til athugunar og að því stefnt í ákvæði frv. að stemma stigu við hömlulausum hækkunum verðlags á íbúðarhúsnæði.“ Allshn. hefur haft þessa till. til meðferðar, en aldrei þessu vant hefur henni ekki tekizt að vera sammála um till. Meiri hl. n. álítur rétt, að till. verði vísað við svo búið til ríkisstj. til athugunar og leiðbeiningar um framhald máls, en minni hl. vill samþykkja till. Vissulega er það rétt, að húsnæðismálin eru mjög erfið viðfangs og margt þar, sem ekki fer samskipa. Og þannig er um slík mál ekkert síður hjá nágrannaþjóðum okkar. En þau eru þrátt fyrir það ein hin brýnustu í flokki félagsmála og þarf að sjálfsögðu að líta mjög til þeirra og gera allt það, sem kostur er á, til þess að leysa úr þeim vanda, sem er við að etja í þessum efnum. Nú er það kunnugt, að við Íslendingar höfum fyrir alllöngu tekið upp þá stefnu - og það má segja jafnvel framar öðrum þjóðum - að gera almenningi sem auðveldast að eignast eigið íbúðarhúsnæði. Þessi stefna er að sjálfsögðu hárrétt, og það verður ekki annað sagt þrátt fyrir allt, en það hafi verið vel unnið í þessa átt. Ríkið hefur haft forgöngu um úrlausn þessara mála á hverjum tíma og veitt mikilsverða aðstoð. En þá er ekki því að leyna, heldur miklu fremur ber að taka það alveg sérstaklega fram, að einstaklingarnir hafa sýnt framúrskarandi dugnað að sínu leyti í uppbyggingu eigin íbúða. En eins og ég sagði, þá er margt ógert í þessum efnum og vangert, og verður því að herða enn þennan róður. En víst er um það, að vegna þessarar stefnu, eiginíbúðarstefnunnar, hefur æ minna verið hugað að byggingu íbúðarhúsnæðis til útleigu, og hefur nú þrengzt mjög verulega að þeim hluta húsnæðismálanna. Enn á langt í land, að ekki sé vant slíks húsnæðis, og þá ekkert siður víðs vegar úti um land en á höfuðborgarsvæðinu. Það má taka fram í þessu sambandi, að til eru þau fyrirtæki, ekki sízt úti á landi, sem hafa mjög hugað einmitt að þessum málum og komið þeim í betra horf en annars, að því er varðar það fólk, sem vinnur á vegum fyrirtækjanna. Ég vil t. d. geta þess, að Kaupfélag Rangæinga í Hvolsvelli, sem er talið vel meðalstórt kaupfélag, hefur á síðustu 3–4 árum tekið að sér að byggja íbúðarhúsnæði, milli 20 og 30 einbýlishús, og gengið þannig frá, að þau eru tilbúin undir tréverk, sem kallað er. Þeir, sem við þeim taka, hvort sem þeir eru starfsmenn kaupfélagsins eða starfa að öðru í þorpinu, hafa þurft að greiða um 450 þús. og nú síðast um 500–600 þús. fyrir hvert hús tilbúið undir tréverk, og það þykja mjög góðir kostir. Þá hafa sveitarfélög líka unnið nokkuð að þessum málum, svo sem ber, vegna þess að eigi má gleyma því, að sveitarfélögum ber rík skylda til þess að sinna þessum þætti félagslegs vanda. Þyrfti að styrkja þau allverulega til þess að koma slíku húsnæði upp. Hygg ég, að á ferðinni sé frv. sem stefnir einmitt í þá átt að herða á sveitarfélögum að byggja íbúðarhúsnæði og styrkja þau um leið af opinberri hálfu með nauðsynlegum lánum. Þá vil ég geta þess og það er kunnugt, að í fyrra var samþ. á Alþ. þáltill. um byggingu leiguhúsnæðis á vegum sveitarfélaga og annarra aðila, sem vilja reisa slíkt húsnæði. Samkv. þeirri till. var ríkisstj. falið í fyrsta lagi að láta kanna þörf fyrir íbúðarhúsnæði um land allt og þá ekki síður á höfuðborgarsvæðinu en með sveitarfélögum úti um land. Í öðru lagi átti svo ríkisstj. að leggja fyrir Alþ. frv. til l. um útvegun fjármagns og útlán til sveitarfélaga og annarra þeirra aðila, sem byggja vilja leiguíbúðir. Þetta er ærið stórt verkefni og sýnist í raun og veru ekkert áhlaupaverk. Hefur hæstv. félmrh. upplýst um nokkrar niðurstöður í sambandi við könnun á skorti á leiguíbúðarhúsnæði, og er allt vel um það, þannig að að nokkru leyti er kominn grundvöllur undir frekari aðgerðir í því efni. En víða úti um land hafa þó ekki enn fengizt upplýsingar um skort á leiguhúsnæði. Þá mun vera í athugun hjá ríkisstj. mál, sem gengur alveg jafnhliða þessu. Það er, með einverjum hætti eigi að setja almennar og nauðsynlegar reglur um viðskipti leigutaka og leigusala, að því er varðar leigu íbúðarhúsa. Það er mjög nauðsynlegt einmitt að koma skipulögðum reglum á um þau viðskipti, því að eins og vikið er að í grg. fyrir till., þá er margt í þeim efnum, er viðkemur samningum á milli þessara aðila, sem er höfuðnauðsyn að koma í eðlilegt horf. Það er algerlega vandalaust að benda á mörg dæmi um háa og sjálfsagt allt of háa húsaleigu. En á hitt er þó að líta, að verðbólga og sívaxandi byggingarkostnaður grípa að sjálfsögðu mjög inn í þessi mál, og vissulega greiða þeir, sem koma sér upp eigin íbúðarhúsnæði, allverulega húsaleigu. Þar koma inn í vextir af stórlánum, skattar, fasteignaskattar af margvíslegu tagi, og svo kemur til viðbótar nauðsynlegt árlegt viðhald, þannig að þeir, sem eiga sitt eigið íbúðarhúsnæði, og ekki sízt þeir, sem eru nýbúnir að byggja á hverri tíð, eiga mjög erfitt um vik fjárhagslega. Svo er ýmsum þannig farið og kannske æðimörgum hér í þessu landi, að þeir kæra sig ekki um að leigja út frá sér og þá sízt að byggja þannig, að hægt sé að hafa húsnæði til útleigu alveg sérstaklega. Á þskj. 46 er vikið að kaupum og sölu á íbúðarhúsnæði og jafnframt hinu háa verðlagi, sem er á þeim markaði, og það þurfi nánari athugunar. Vissulega er hér einn vandinn enn á höndum, og skal ég ekki draga úr því, að þetta er erfitt mál við að eiga, en að sjálfsögðu þyrfti að líta á það og sjá til, hvort ekki væri hægt að lagfæra eitthvað í því efni. Þetta á að sjálfsögðu kannske einna helzt við á þéttbýlissvæðunum hér við Faxaflóa og þá ekki sízt í höfuðborginni sjálfri. En í sambandi við fasteignasölu kemur enn við sögu hinn aukni byggingarkostnaður með hverju ári og svo auk þess óvissan um alla framvindu í efnahagsmálum. Þetta hvort tveggja eykur að sjálfsögðu mjög á spennu í þessum efnum og á um leið sinn þátt í viðvarandi skorti á húsnæði. En það er eðlilegt, að þessi mál séu umhugsunar- og áhyggjuefni margra, þau eru þess eðlis, og svo hefur verið að sjálfsögðu lengi. Hitt hefur meir vafizt fyrir mönnum, hvernig á að leysa úr þessum vandamálum. Það er skoðun okkar í allshn., að það sé ekkert vafamál, að til þess að draga úr þessum vanda, koma þessum málum betur á veg, sé öruggasta og hagkvæmasta ráðið að efla með skipulegum og markvissum hætti og vinnubrögðum hin ýmsu byggðarlög úti um land til uppbyggingar og aðstöðubóta. En að sjálfsögðu má til þess koma, að leysa megi þann vanda, sem fastast knýr á nú og þar sem þörfin er brýnust, með einhverjum ráðstöfunum, sem mættu vera til bráðabirgða, þótt ekki væri annað, og gætu komið að nokkru haldi. Þau atriði, sem um ræðir í þessari till. og ég hef aðeins drepið á, eru, eins og húsnæðismálin í heild, til athugunar hjá hæstv. ríkisstj., sem að sjálfsögðu hefur bezta aðstöðu til þess að afla nauðsynlegra upplýsinga um, hvernig málin standa, og gera sér að lokum heildargrein fyrir þeim. Og svo vill til, að einmitt þessi mál eru meðal þeirra, sem ríkisstj. telur, að leggja beri sérstaka áherzlu á, og hefur sett sér það höfuðmarkmið að vinna að og bæta úr. Kemur það greinilega fram í stjórnarsamningnum sjálfum. Ykkur í meiri hl. allshn. þykir með hliðsjón af þessu eðlilegast að bíða eftir niðurstöðum af athugun ríkisstj., sem hún sjálf telur sér skylt að láta fara fram, og væntanlegum till. af hennar hálfu. Því verður að treysta, að unnið sé að þessum málum og þeim skili áfram með þeim hraða, sem hæfir, og að komizt verði að niðurstöðum, sem taldar eru heppilegar. Svo vil ég geta þess, að það mætti ætla, að ekki þyrfti, þegar þannig er um búið, eins og ég sagði áðan, að ríkisstj. sjálf hefur sett sér mark að vinna að í þessum málefnum, sem till. ræðir um, að samþykkja áskorun á ríkisstj., að hún framkvæmi það, sem hún sjálf er einmitt að vinna að. Okkur finnst mörgum sem ekki sé beinlínis ástæða til þess. Ef einstakir stjórnarliðar hafa áhuga á því, að einstök málefni innan þessa margumtalaða stjórnarsamnings þurfi fram að ganga, eiga þeir að tala við sína ráðh., a. m. k. finnst mér rétt að farið með þeim hætti. En sem sagt, af þessum ástæðum, sem ég hef þegar greint, þykir okkur í meiri hl. n. eðlilegast, að þáltill, þessari verði við svo búið vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Ástand í húsnæðismálum þjóðarinnar hefur áreiðanlega aldrei verið jafnískyggilegt og einmitt nú. Húsaleigan hefur farið mjög hækkandi á síðustu vikum og aldrei verið hærri. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að sjaldan hafi húseignir hækkað jafnmikið á jafnskömmum tíma og einmitt núna síðustu mánuðina. Ástæðurnar fyrir þessu eru flestum kunnar. Þótt byggingarstarfsemi sé mikil um þessar mundir og hafi verið mikil undanfarin tvö ár, var mjög lítið byggt á árunum 1967–1970 og skapaðist jafnt og þétt mikil húsnæðisekla, sem er núna að koma í ljós og hefur verið að koma í ljós á síðustu árum. Hin mikla byggingarstarfsemi síðustu tveggja ára, hefur ekki gert miklu meira en að halda í horfinu miðað við hina stórauknu þörf. Síðan bætist það að sjálfsögðu við, að atburðirnir í Vestmannaeyjum hafa markfaldað vandann. Ég hef að vísu ekki neinar tölur um það, hversu margar fjölskyldur hér á þéttbýlissvæðinu við Faxaflóa eru í yfirþyrmandi húsnæðisvandræðum, enda er mér næst að halda, að það hafi ekki verið rannsakað sem skyldi. En ég minnist þess, að þegar úthlutað var fyrr á þessum vetri íbúðum á vegum framkvæmdanefndar byggingaráætlunar, lá það ljóst fyrir, að á þessu sviði væri greinilega um mikla neyð að ræða. Hundruð fjölskyldna, sennilega um 300 fjölskyldur, voru í algerri neyð, með algerlega óhæft húsnæði, og aðrar 300 í sárri vöntun, þótt kannske stæði ekki alveg jafnilla á fyrir þeim og þeim, sem ég fyrr nefndi. Ofan á þetta hefur síðan bætzt sú neyð, sem siglt hefur í kjölfar jarðeldanna í Vestmannaeyjum. Það er ekkert launungarmál, að húsaleiga hefur tekið risastór skref upp á við, alveg sérstaklega nú á síðustu vikum. Með þeirri till., sem ég hafði lagt hér fram á þskj. 46, er skorað á ríkisstj. að undirbúa frv. til l. um leigu og sölu íbúðarhúsnæðis og leggja það fyrir Alþ. Hér er sem sagt ekki verið að taka neina endanlega ákvörðun í þessu máli. Það er einungis verið að skora á ríkisstj. að láta undirbúa frv., sem taki á þessum vanda, og síðar mundu þá hv. alþm. fái tækifæri til þess að fjalla um það. Ég lít svo á, að þetta verkefni þoli enga bið og einmitt þess vegna sé sjálfsagt og eðlilegt, að Alþ. samþykki þessa till, en fari ekki að vísa henni til ríkisstj. án þess að taka raunverulega nokkra stefnumótandi ákvörðun. En hv. allshn. hefur því miður ekki fallizt einróma á þá málsmeðferð. Hún hefur klofnað um meðferð málsins og meiri hl. n. leggur sem sagt til, að frv. sé vísað til ríkisstj. Minni hl., hv. þm. Jónas Árnason, Bjarni Guðnason og Stefán Gunnlaugsson, leggur til, að till. verði samþ. óbreytt. Ég er síður en svo að halda því fram, að þótt þessari þáltill. verði vísað til ríkisstj., felist í því algerlega neikvæð afgreiðsla málsins. Okkur er öllum ljóst, að svo er ekki, og ýmislegt það, sem hv. frsm. meiri hl. allshn. sagði áðan, fól í sér viðurkenningu á því, að sú hugsun, sem í till. er fólgin, ætti fyllsta rétt á sér. Hann tók bæði undir þörfina á því, að athugað væri um húsaleigumálin og þá ekki síður um skipulag fasteignasölunnar í landinu. En hitt blasir að sjálfsögðu við öllum, að það er alls ekki nógu jákvæð afgreiðsla á svo brýnu máli, sem enga bið þolir, að því sé einungis vísað úr þinginu til ríkisstj., án þess að nokkur efnisleg afstaða sé tekin til málsins. Í því felst sem sagt engin stefnumótun. Málið er algerlega látið á vald ríkisstj., og það tel ég, að Alþ. eigi ekki að gera. Breytir þar engu um, þótt bæði ég og hv. frsm. n. treystum okkar kæru hæstv. ríkisstj. ágætlega í flestum efnum. Ef um væri að ræða nýtt mál, algerlega nýjar hugmyndir, sem þyrftu nákvæmrar rannsóknar við, gæti ég fallizt á, að það væri sómasamleg afgreiðsla málsins að vísa því til ríkisstj. En þegar um er að ræða svo gamalkunnugt mál, sem allir þekkja svo að segja af daglegri reynslu og þar að auki þolir enga bið, er að sjálfsögðu eðlilegast, að Alþ. móti einhverja stefnu, sem verði þá höfð að leiðarljósi við samningu frv. um þetta efni. Spurningin er sem sagt: Vilja menn setja einhverjar hömlur á hóflausar hækkanir húsaleigu? Ef svo er, þá samþykkja menn hér á Alþ. að fela ríkisstj. að undirbúa frv. um þau efni. Ef aftur á móti hv. þm. vilja þetta ekki, þá er eðlilegast, að það komi fram, og hefði þá verið eðlilegast hreinlega að fella till. eða a. m. k. koma með brtt. við hana. Ég tel, að Alþ. geti alls ekki skotið sér undan að taka afstöðu til þessa mikilvæga atriðis. Eins er með þá hlið húsnæðismálanna, sem nefnd er í síðari hluta þáltill., þ. e. a. s. um skipulag fasteignasölunnar í landinu. Það er lagt til, að skipulag fasteignasölunnar verði tekið til athugunar og að því stefnt í ákvæðum frv. að stemma stigu við hömlulausum hækkunum verðlags á íbúðarhúsnæði. Það er svo sem ekki mikið sagt með þessum orðum, og manni finnst, að þá ætti að vera svigrúm til að athuga, hvaða leiðir gætu komið þarna til greina. Það hlýtur hins vegar að ráða úrslitum, hvort menn eru ánægðir með ástandið eins og það er, algert eftirlitsleysi á þessu sviði og mjög misjafna þjónustu af hálfu fasteignasala, að ekki sé meira sagt, og síðan hömlulausar hækkanir verðlags á íbúðarhúsnæði, eins og hafa átt sér stað á undanförnum missirum. Ég tel sem sagt, að ef hv. alþm. vilja, að núv. skipulag fasteignasölunnar sé rannsakað gaumgæfilega í þeim tilgangi, að gerðar verði ráðstafanir til að tryggja kaupendum og seljendum íbúða fullkomna og áreiðanlega þjónustu á sanngjörnu verði, eins og þessi till. gerir ráð fyrir, eigi þeir að samþykkja þessa till. og þar með að fela ríkisstj. að undirbúa allar hliðar þess máls. Ég tel sem sagt, að afskiptaleysi og áframhaldandi frestun og algert stefnuleysi á þessu sviði af hálfu Alþ. eigi ekki við í þessu máli. Ég er ekki ósammála hv. meiri hl. allshn. um það, eins og kemur fram í nál. meiri hl., að öruggasta og hagkvæmasta úrræðið í þessum vanda sé alhliða, skipuleg og markviss efling landsbyggðarinnar, eins og segir í nál. meiri hl. Ég er algerlega sammála þessu. En ég spyr bara: Hafa menn raunverulega þolinmæði til þess að bíða eftir því, að gerðar verði alhliða skipulegar og markvissar ráðstafanir til eflingar landsbyggðinni? Á að bíða með lausn á þessum hrikalegu vandamálum í húsnæðismálum, þar til þessar ráðstafanir verða gerðar? Nei, ég segi fyrir mig, að ég hef ekki þolinmæði til að bíða eftir því. Ég veit, að það eru þúsundir manna hér á þéttbýlissvæðinu, alveg sérstaklega í kringum Faxaflóa, sem skortir þá þolinmæði. Og ég get fullvissað hv. alþm. um það, að býsna margir munu fylgjast vel með því, hvaða afgreiðslu þessi þáltill. hlýtur, og binda áreiðanlega miklar vonir við það, að hv. Alþ. taki afstöðu í þessu máli, grípi sem sagt í taumana og móti ákveðna stefnu. Það er sú lágmarkskrafa, sem menn gera til hv. Alþingis.



Herra forseti. Ég vil aðeins með örfáum orðum ítreka öll meginatriðin í ræðu síðasta ræðumanns. Hann vék þar að því skipulagsleysi og stefnuleysi, sem ríkir í þeim málum, er varða leigu og sölu íbúðarhúsnæðis á þessu landi. Þetta er hárrétt. Ég hygg, að þingheimur ætti að gera sér ljóst, að það fólk, sem býr í leiguhúsnæði hér á landi, er efnaminnsta fólkið. Það er það fólk, sem þarf á margan hátt að sinna með félagslegum aðgerðum. En því miður hafa málin yfirleitt snúizt þannig, að íbúðareigendum er miklu fremur sinnt heldur en þeim, sem þurfa að leigja húsnæði. Íbúðareigendum eru veitt ýmiss konar skattaleg hlunnindi, sem íbúðarleigjendur fara á allan hátt á mis við. Það eru til a. m. k. þrjár leiðir til þess að styðja á bakið á efnaminnsta fólkinu í landinu, sem þarf að búa í leiguhúsnæði. Ein er sú að veita leigjendum á einhvern hátt skattfríðindi með hluta af húsaleigu. Það er aðferð, sem að mínu viti kemur mjög til greina, og það mundi þá tryggja það, að húsaleiga væri rétt upp gefin. Í öðru lagi er til sú leið, sem ég hygg, að sé farin á Norðurlöndum, t. d. í Noregi, að hið opinbera veitir fólki ákveðinn húsaleigustyrk. Og í þriðja lagi er sú leið, sem er sú sjálfsagða, þ. e. að byggja leiguhúsnæði skipulega á ódýran hátt, þannig að það komi efnaminnsta fólkinu að verulegum notum. Því miður ríkir hér lögmál hins frjálsa markaðar í húsnæðismálum. Og okkur vill gleymast, að húsnæðisleigjendur munu vera, að ég hygg, milli 30 og 40 þús. manns í þessu landi, þ. e. a. s. feður og fjölskyldur, þannig að þetta er mikill hópur manna. Og eins og ég sagði áðan, þetta er það fólk, sem yfirleitt býr við erfiðust kjör og er pastursminnst í þjóðfélagsbaráttunni. Og það er einmitt þetta fólk, sem hlýtur að koma í hlut Alþ. að styðja við bakið á, miklu fremur en það fólk, sem er búið að koma sér vef fyrir í miklu og dýru húsnæði og hefur hagnazt á þeirri verðbólgu, sem er í þessu þjóðfélagi. Ég verð að segja það, að mér kemur dálítið spánskt fyrir sjónir, að hið háa Alþ. getur talað dögum saman um það, þó að það vanti kannske sjónvarp út á einstaka bæi á annesjum. Ég skil það fullkomlega, að það er eðlilegt að veita fólki þátt í menningu þjóðarinnar. En þegar kemur að jafnmikilli þörf og sjálfum húsnæðismálunum, þ. e. a. s. að bæta úr húsnæðisþörf þeirra, sem þurfa að taka á leigu húsnæði, þá er eins og þingheimur sitji þögull og láti sig það litlu skipta. Ég vil eindregið skora á þm. að styðja álit minni hl. allshn. í þessum málum.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til meðferðar till. til þál. um bætta aðstöðu fyrir Hafrannsóknastofnunina, en í þeirri till. er lagt til, að Alþ. heimili ríkisstj. að kaupa eða láta smíða tvo vélbáta fyrir Hafrannsóknastofnunina. Fjvn. sendi þáltill. til umsagnar Fiskifélagsins og til Hafrannsóknastofnunarinnar, en báðar þessar stofnanir mæltu með því, að heimildin yrði miðuð við smíði á einum báti. Fiskifélagið leggur til, að um yrði að ræða 50 brúttólesta bát samkv. nýju mælingareglunum, en í umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar er þess getið, að smíðakostnaður 75 lesta báts sé talinn 26–27 millj. kr., það var fyrir áramótin. Þess má einnig geta, að talið er, að stofnunin eigi nú kost á að kaupa um 50 brúttólesta bát, nýlegan, með hagstæðum kjörum. Fjvn. hefur því einróma samþ. að leggja til, að tillgr. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að heimila ríkisstj. að kaupa eða láta smíða um 50 rúmlesta vélbát til afnota fyrir Hafrannsóknastofnunina: Samkv. áætlun, sem Hafrannsóknastofnunin hefur veríð beðin um að gera, er talið, að rekstrarkostnaður slíks báts sé um 4.5 millj. kr. á ári, en á hinn bóginn fellur þá niður kostnaður vegna leiguskipa, sem hefur verið um 3 millj. á ári. Gert er ráð fyrir, að bátur sá, sem lagt er til, að heimilað verði að kaupa eða smíða fyrir Hafrannsóknastofnunina, stundi rannsóknir á grunnmiðum, og samkv. skýrslu, sem fjvn. hefur aflað frá Hafrannsóknastofnuninni, yrði verkefnaskrá bátsins á næsta ári, þ. e. a. s. 1974, þessi: 15. jan. til 15. febr. Vestfirðir, kúskel, leit og kortlagning miða. 15. febr. til 15. marz Vestfirðir, hörpudiskur, athuganir á veiðisvæði og leit. 15. marz til 30. apríl Ísafjarðardjúp, Arnarfjörður, Húnaflói, rækja, athuganir á veiðisvæðum og leit. 1. maí til 15. maí Eldeyjarsvæði, rækja, athuganir á veiðisvæði og leit. 15. maí til 15. júní Suðvesturland, Suðausturland, humar, magn humarlifra, árlegt prógramm og athuganir á veiðisvæði. 15. júní til 15. júlí Breiðafjörður, hörpudiskur, athuganir á veiðisvæðum og leit. 15. júlí til 15. ágúst Breiðafjörður, rækja, athuganir á veiðisvæðum og leit. 15. ágúst til 30. sept. Arnarfjörður, Ísafjarðardjúp, Húnaflói og Eldey, athuganir á veiðisvæðum og leit. 1.–30. okt. Norðausturland, rækjuleit. 1.–30. nóv. Norður- og Austurland, hörpudisksleit. Og 1.–20. des. Norður- og Austurland, kúskel, leit og kortlagning miða.



Herra forseti. Út af því, sem hv. frsm. sagði hér, að það mundi kosta 4.5 millj. reksturinn á bátnum, vil ég leyfa mér að spyrja um það, hvort þar í eru vextir og afskriftir af bátnum. Ég álít, að þetta sé einkennilega lág upphæð, ef það er reiknað með.



Herra forseti. Út af þessari fsp. vil ég aðeins taka það fram, að þessi grg. frá Hafrannsóknastofnuninni var ekki margbrotin, en ég hygg, að í þeirri tölu, sem ég áðan nefndi, 4.5 millj., sé ekki gert ráð fyrir vöxtum og afborgunum.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til afgreiðslu till. til þál. um sjálfvirk viðvörunarkerfi á hraðbrautir með varanlegu slitlagi. N. sendi till. til umsagnar Vegagerðar ríkisins. Í umsögn Vegagerðarinnar kemur m. a. fram, að það er á misskilningi byggt í grg. með þáltill., að gerð hafi verið af hálfu Vegagerðarinnar áætlun um uppsetningu slíkra viðvörunarkerfa, en s. l. haust hafi verið tekin upp kerfisbundin dagleg könnun á hálku á hraðbrautum út frá Reykjavík á þann hátt að kl. 6 að morgni fari menn frá Reykjavík að kanna Reykjanesbraut, Suðurlandsveg og Vesturlandsveg með tilliti til hálku, og kalla þeir á bifreiðar til sand- eða saltdreifingar, ef þurfa þykir, áður en umferð um vegina hefst að marki. Telur vegamálastjóri, að slíka þjónustu, sem kostar töluvert fé, yrði ekki unnt að leggja niður, þótt sjálfvirk viðvörunarkerfi yrðu tekin í notkun. Umsögn vegamálastjóra fylgir grg. frá Sigfúsi Erni Sigfússyni deildarverkfræðingi um þessi sjálfvirku hálkuviðvörunarkerfi, þar sem m. a. kemur fram, að slíkum búnaði virðist enn þá yfirleitt vera nokkuð áfátt, þannig að tækið gefur ætíð nokkuð af fölskum viðvörunum, ef það á að vara við hálku með fullu öryggi, en það dregur mjög úr gildi viðvörunarkerfa og gæti smám saman rýrt tiltrú vegfarenda á kerfinu. Tæki þessi munu einkum hafa verið notuð á einstökum hlutum vega með mjög mikilli umferð, svo sem brúm. Kemur fram, að verkfræðingar Vegagerðarinnar hafa því ekki hirt um að kynna sér sérstaklega þessi tæki, þau séu ekki auglýst og sjaldan rædd í sértímaritum um vegamál. Er talið, að til þess að velja gerð tækja og gera sér hugmynd um kostnað þyrfti að framkvæma sérstaka könnun og e. t. v. leita tilboða, en slíkt tekur óhjákvæmilega nokkurn tíma. Að öllu þessu athuguðu leggur fjvn. til, að orðalagi þáltill. verði breytt á þann veg, að í stað þess, að skorað verði á ríkisstj. að fela Vegagerðinni að koma upp sjálfvirku viðvörunarkerfi, verði við það miðað, að Vegagerðin kanni notagildi slíks útbúnaðar við hérlendar aðstæður, svo og kostnað við uppsetningu og rekstur tækjanna, og till. verði orðuð svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Vegagerð ríkisins að gera ítarlega könnun á notagildi sjálfvirkra hálkuviðvörunarkerfa miðað við aðstæður hér á landi og kostnað við uppsetningu og rekstur þeirra.“



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt 8 þm. sjálfstæðismanna að flytja till. til þál. um skipulag byggðamála og auknar ráðstafanir til hagkvæmrar byggðaþróunar á þskj. 383. Hér er um að ræða, að ég hygg, ítarlegustu þáltill., sem flutt hefur verið fyrr eða síðar á hv. Alþ. um þetta efni, og hún er að því feyti til sérstæð, að hún er flutt af þm. úr öllum kjördæmum landsins, en það hygg ég, að sé nánast einsdæmi um slíkt mál. Sú staðreynd, að þm. úr öllum kjördæmum landsins, þ. á m. þm. Reykv., flytja á framangreindu þskj. svo ítarlega og afdráttarlausa till. til þál. um byggðamálin, undirstrikar þá skoðun þingflokks sjálfstæðismanna, að áframhaldandi röskun byggðar í landinu, eins og það fyrirbrigði er nánast skilgreint í grg. till., sé félagslega og efnahagslega dýr þjóðinni allri, hvar sem menn búa, í sveit eða við sjó, í borg eða bæ. Í grg. með till. er stutt óyggjandi rökum, að áframhaldandi aðflutningur fólks til höfuðborgarsvæðisins skapi þar þrýsting á húsnæðismarkaðinum og aukna þörf sífellt dýrari opinberra framkvæmda. Á það er bent sem augljósa staðreynd, að á Reykjavíkursvæðinu sé risin öflug höfuðborg, sem gegni prýðilega því hlutverki að vera miðstöð þjóðlífsins, af þeim sökum sé hraðstækkun höfuðborgarsvæðisins með aðflutningum fólks frá landsbyggðinni óþörf, en jafnframt ákaflega dýr því fólki, sem þar býr. Á hinn bóginn nýtast mannvirki og auðlindir þjóðarinnar verr en skyldi á landsbyggðinni vegna brottflutnings fólks úr heilum landshlutum. Af þessum sökum fylgir tvöföld efnahagsleg og félagsleg verðmætafórn áframhaldandi byggðaröskun, bæði í höfuðborgarþéttbýlinu og strjálbýlinu. Samhengið milli þeirrar starfsemi, sem rekin er í höfuðborgarþéttbýlinu og á landsbyggðinni, er mjög flókið í nútímaþjóðfélagi. Veruleg verkaskipting er orðin á milli fólksins, sem býr í þessum byggðarlögum. Á landsbyggðinni fer fram megnið af útflutningsframleiðslunni og matvælaframleiðslu fyrir innlenda neyzlu, en á höfuðborgarsvæðinu starfar mikill fjöldi að þjónustustörfum, sem verður að framkvæma, til þess að hin tækni- og vélvædda framleiðsla á landsbyggðinni geti átt sér stað. Þar er auk heldur miðstöð vísinda, lista, menntunar og menningar í þjóðlífinu, svo að nokkuð sé nefnt. Ekkert nútíma velferðarþjóðfélag getur lifað án hvorrar tveggja þessarar starfsemi, sem rekin er í framangreindum landshlutum. Það gefur auga leið, að miklir og flóknir fjármagnsstraumar liggja á milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins af framangreindum sökum. Sé aðeins tekið eitt dæmi, má minna á, að landsfólkið allt stendur undir miklum og sívaxandi atvinnurekstri á höfuðborgarsvæðinu, þar sem er starfsemi miðstjórnarstofnana ríkisins og ýmissa annarra, svo sem Háskóla Íslands og viðlíka stofnana. Með sköttum sínum stendur allur landslýður undir starfsemi þessara aðila. Fólk, sem við þessar stofnanir vinnur, þarf ýmiss konar þjónustu og vörur, sem framleiddar eru á höfuðborgarsvæðinu. Þessi mikli og margvíslegi fjármagnsstraumur, sem kemur að verulegum hluta frá landsbyggðinni, hefur því ekki einungis mikil bein áhrif á atvinnu- og efnahagslíf höfuðborgarbúa til eflingar þess, heldur einnig meiri óbein áhrif en flesta grunar að óathuguðu máli. Upp á móti þessu vegur, að miklar fjárhæðir renna frá höfuðborgarsvæðinu til landsbyggðarinnar á ýmsan hátt. Sem dæmi mætti taka, að til samgöngukerfisins, sem raunar er í þágu allra landsmanna að verulegu leyti, renna miklar fjárhæðir, sem höfuðborgarbúar greiða að hluta með sköttum sínum í einni eða annarri mynd. Hér er aðeins dregin upp gróf mynd af því flókna fjármagnsstreymi og því nátengda samhengi, sem er í starfsemi, sem fram fer á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni. Þegar þetta er skoðað, sést, að því fer víðs fjarri, að unnt sé með nokkru móti að gera það dæmi upp, ef sanngjarnlega er á málið horft, hvort annar hvor aðilinn fái í sinn hlut óeðlilegan skerf af þjóðartekjunum til fjármunamyndunar, t. d. með starfsemi byggðasjóðs. Sú heildarniðurstaða skiptir öllu máli, að það fjármagn, sem varið er á skynsamlegan hátt til þess að hafa áhrif á byggðaþróun í rétta átt, er arðbær fjárfesting fyrir þjóðarbúið í heild, hvar sem menn búa á landinu. Sjálfstæðismenn hafa jafnan látið byggðamálin sig miklu skipta. Sú saga verður ekki rakin hér ítarlega. Hér skulu nefnd nokkur lagafrv. og þáltill., sem þeir hafa flutt á undangengnum þingum, allt frá árinu 1952, en það ár fluttu Sigurður Bjarnason, Magnús Jónsson, Jónas G. Rafnar og fleiri frv. til laga um atvinnubótasjóð ríkisins. Þetta mál var ekki útrætt á því þingi, en hins vegar var þá samþ. þál., sem Sigurður Bjarnason var 1. flm. að, um undirbúning að heildaráætlun í þeim tilgangi að skapa og viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Á áratugnum 1950–1960 fluttu sjálfstæðismenn margar till. og frv. í byggðamálum, og á þinginu 1960–1961 var samþ. þál., sem Sigurður Bjarnason og Magnús Jónsson voru m. a. flm. að, um ráðstafanir til framleiðsluaukningar og jafnvægi í byggð landsins. Á þinginu 1965–1966 urðu svo þau þáttaskil, að þá var samþ. stjórnarfrv. til laga um atvinnujöfnunarsjóð. Í kjölfar laganna um atvinnujöfnunarsjóð var einnig ráðizt í að gera og framkvæma byggðaáætlanir. Fram til þessa má segja, að meginverkefnin í byggðaáætlanagerð séu fjögur. Fyrst var ráðizt í samgönguþátt Vestfjarðaáætlunar, þá atvinnumálaþátt Norðurlandsáætlunar, síðan Austurlandsáætlun í samgöngumálum og síðast samgönguþátt Norðurlandsáætlunar. Mörg hundruð millj. kr. hefur verið varið í samræmi við þessar áætlanir og frekari byggðaáætlanagerð undirbúin í öðrum landshlutum. Þessi vinnubrögð og samræmdu átök í byggðamálum voru hafin undir forustu sjálfstæðismanna, þrátt fyrir mikla og óbilgjarna gagnrýni þáv. stjórnarandstæðinga. Þau mörkuðu þáttaskil í byggðastefnu og framkvæmd hennar hér á landi. Í tengslum við þessa áætlanagerð fór fram mikil og víðtæk könnun á þeim þáttum byggðavandans, sem þá var brýnast að gera sér grein fyrir. Þær till., sem við sjálfstæðismenn gerum nú í byggðamálum, eru í beinu framhaldi af þeim tímamótaaðgerðum, sem fyrrverandi ríkisstj. beitti sér fyrir á síðasta áratug og hér hefur lauslega verið drepið á. Í þessu sambandi skal þó á það bent og lögð á það þung áherzla, að þessar till. eru fyrst og fremst aðgerðir, sem að áliti okkar flm. er unnt og verður að grípa til strax. Miklu fleiri ráðstafanir koma til greina um svo flókið mál sem hér um ræðir, en við teljum, að þessum till. sé sammerkt, að unnt sé að grípa til þeirra þegar í stað og raunar þótt fyrr hefði verið. Þau þáttaskil urðu einnig á síðasta áratug, að tekin var upp ný byggðastefna. Hún var í því fólgin að leggja höfuðáherzlu á að efla byggð í hverjum landshluta sem heild, í stað þess að áður var stefnt að því að viðhalda byggð, þar sem byggð var fyrir, án tillits til aðstæðna og vaxtarskilyrða. Hin nýja stefna hefur það m. a. í för með sér, að lögð er áherzla á að efla þau byggðarlög, sem bezt hafa vaxtarskilyrði innan hvers landsfjórðungs, þannig að heildarmannfjöldaþróun hans verði sem hagstæðust, jafnframt því - og það vil ég leggja sérstaka áherzlu á, að minni og veikari byggðarlög séu efld, eftir því sem unnt er. Þessi byggðastefna, sem hvarvetna hefur hlotið viðurkenningu fróðra manna um byggðamál, bæði hér á landi og í nágrannalöndum, styðst við þau augljósu rök, að mikilvægir málaflokkar þróast í takt við heildaríbúatölu ákveðins landssvæðis. það er t. d. alveg ljóst, að þeim mun fleira fólk sem byggir Norðurland eystra, því meiri umferð verður á aðalvegakerfi Norðurlands vestra og því meiri áherzlu verður að leggja á að koma því í svipað horf og hér í kringum höfuðborgarsvæðið. Það er almenn regla, að þróun samgangna, heilsugæzlu, skólamála og fleiri málaflokka fer mjög eftir því, hver fólksfjöldi og fólksfjölgun er í heilum landshlutum, þannig að ekki er nægilegt að líta afmarkað á vöxt einstakra byggðarlaga, heldur fara búseturskilyrði í hverju og einu þeirra að verulegu leyti eftir mannfjöldaþróun í viðkomandi landshluta sem heildar. Þegar hin nýja stefna og vinnubrögð í byggðamálum voru tekin upp á síðasta áratug undir forustu sjálfstæðismanna, stóð þannig á í íslenzku þjóðlífi, að verðhrun og aflabrestur dundu yfir, þannig að útflutningstekjur þjóðarinnar minnkuðu á skömmum tíma um helming. Verulegt atvinnuleysi fylgdi í kjölfar þessara áfalla, svo sem vænta mátti, og við þetta kom skýrt í ljós, hver sérstaða atvinnulífsins er á landsbyggðinni, því að atvinnuleysi var þar miklum mun meira en hér á höfuðborgarsvæðinu. Einkum var þetta áberandi á Norðurlandi. Það gefur auga leið, að þegar svo er ástatt, skiptir meginmáli að beina athyglinni í byggðamálum að eflingu atvinnulífsins. Þetta var gert, bæði með framkvæmd atvinnumálaþáttar Norðurlandsáætlunar og starfi atvinnumálanefnda, sem störfuðu um skeið í öllum landshlutum. Þessari varnarorrustu, ef svo mætti að orði komast, er nú lokið fyrir allnokkru. Nú skiptir meginmáli í atvinnumálum landsbyggðarinnar, að auka þarf fjölbreytni atvinnulífsins með langtímamarkmið í huga, en eins og ástatt er nú, skipta skipulagsbreytingar á húsnæðismálakerfinu höfuðmáli, svo og að bæta félagslega aðstöðu á landsbyggðinni í sem víðustum skilningi og jafnframt að endurskipuleggja allt byggðastarf í stjórnkerfi landsins, þannig að það verði ekki aukastarf í ríkisbákninu, eins og einn hv. þm. úr stuðningsliði hæstv. ríkisstj. komst að orði í umr. hér á dögunum. Við þessar nýju aðstæður eru till. okkar miðaðar og þá reynslu og þekkingu, sem aflazt hefur með þeim nýju vinnubrögðum, sem fyrrv. ríkisstj. tók upp í byggðamálum á sínum tíma. Miklar blikur eru á lofti í byggðamálum og veruleg hætta á, að röskunin fari jafnvel vaxandi á næstunni, ef ekki er gripið til nýrra ráða til lausnar þessum vanda. Um þetta segir svo í grg. till. okkar, með leyfi hæstv. forseta. „Aldurskiptingu þjóðarinnar er þann veg háttað, að miklu fleira og fjölmenntaðra ungt fólk velur sér búsetu og starf á þessum áratug en nokkru sinni fyrr. Um 40 þús. Íslendingar verða tvítugir á áratugnum 1971–1980. Vitað er, að hlutfallslega fleiri úr þessum hópi hafa sérmenntun eða afla sér hennar. Þetta hefur það í för með sér m. a., að aukinn fjöldi ungs fólks mun velja sér starf í úrvinnslu- og þjónustugreinum og velja sér búsetu í félagslega þróuðu umhverfi. Til viðbótar þessu er á að líta eftirfarandi atriði, sem hafa í för með sér stóraukna hættu á vaxandi byggðaröskun: a) Atvinnuvegirnir utan Reykjavíkur og Reykjanessvæðisins eru einhæfir, og horfur eru á mikilli áframhaldandi framleiðniaukningu í landbúnaði og sjávarútvegi, þannig að framleiðsla þeirra hefðbundnu bjargræðisvega landsbyggðarinnar mun aukast verulega án viðbótarvinnuafls að marki. b) Á landsbyggðinni er jafnan við sérstæð húsnæðisvandamál að etja. Fólk flytur þangað ógjarnan, ef það þarf að hefja búsetu með því að koma upp yfir sig húsnæði. Aftur á móti kaupa ýmsir úr strjálbýlinu íbúðir á Reykjavíkursvæðinu, jafnvel löngu áður en þeir flytjast þangað. c) Mismunur á aðstöðu til heilbrigðisþjónustu, menntunar, menningarlífs og samgangna er augljós milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar. d) Rík tilhneiging er til þess að velja stórfyrirtækjum og opinberum stjórnsýslustofnunum stað á höfuðborgarsvæðinu. e) Hætt er við, að stjórnvöld grípi til niðurskurðar á framkvæmdum á landsbyggðinni í þeirri viðleitni að hamla gegn verðbólgu, þótt þensluáhrif framkvæmda á Suðvesturlandi ráði úrslitum um þann þátt verðbólguvandans og niðurskurður framkvæmda á landsbyggðinni geti beinlínis haft öfug áhrif: Í samræmi við þessar staðreyndir, sem ég hef talið hér og eru úr grg. með till., teljum við flm. að grípa þurfi til skjótra úrræða. Við teljum, að þegar sé fyrir hendi næg þekking og reynsla til þess að framkvæma þegar í stað þessar till. okkar, sem hér liggja fyrir, jafnframt því sem könnun og athugun á öllum öðrum hliðum byggðavandans sé haldið áfram. Herra forseti. Ég vil ekki tefja störf hins háa Alþ. með því að gera nánari grein fyrir tillögu okkar flm. í byggðamálum en ég hef þegar gert. Þeim fylgir ítarleg grg., sem hv. þm. hafa vafalaust kynnt sér. En ég vil leggja áherzlu á þetta að lokum: Nágrannaþjóðir okkar hafa á síðustu árum gert byggðamálin að meginþætti í stjórnmálum við hlið umhverfis- og náttúruverndarmála. Árangurinn er sá, að gripið hefur verið til stórfelldra ráðstafana til þess að stýra byggðaþróuninni inn á hagkvæmari brautir fyrir viðkomandi þjóðfélag. Ég lít á þessar till. okkar sjálfstæðismanna sem veigamikið spor í hliðstæða átt, í framhaldi af starfi fyrrv. ríkisstj. Því fylgja ýmsir kostir að búa á landsbyggðinni, eins og hv. þm. Oddur Ólafsson benti réttilega á í umr. hér á dögunum. Þar er heilsusamlegt að búa, og þar komast menn auðveldlega í nána snertingu við náttúru okkar kæra lands. En það skortir jafnframt ýmislegt, sem menn gera kröfur til í nútímaþjóðfélagi. Með því að samþ. till. okkar í byggðamálum á hið háa Alþ. nú þess kost að stuðla að því að bæta skilyrðin til þess að nýta betur afla kosti Íslandsbyggðar. Ég vænti þess, að slíkum till. verði vel tekið á hinu háa Alþ. og þær verði samþ. á þessu þingi. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að fagna framkominni þáltill. frá hv. sjálfstæðismönnum. Mér sýnist þar um töluverða stefnubreytingu að ræða hjá þeim hv. þm. Að vísu var frsm. mjög ánægður með hlut síns flokks í meðferð þessara mála á undanförnum árum, en ekki eru allir meðflm. hans honum sammála. M. a. kom það fram hjá hv. 2. þm. Vestf. í umr. hér á Alþ. fyrir nokkrum dögum, að hann telur, að hraði og meðferð þessara mála hefði mátt vera meiri og betri í stjórnartíð sjálfstæðismanna. En það er ekki ástæða til að vera að rifja þetta upp. Það er miklu frekar ástæða til að fagna þessari stefnubreytingu, sem ég orða svo. Og ég sé enga ástæðu til annars en að þarna geti orðið góð samstaða um raunhæfar aðgerðir til eflingar byggð og betra jafnvægis um land allt. Ég ætla ekki að fara að rekja einstaka liði þessarar þáltill. Ég get í fljótu bragði tjáð mig fylgjandi ýmsu, sem þar kemur fram, enda, eins og raunar kom fram í umr. um þáltill. um svipað efni, sem ég flyt ásamt tveimur öðrum hv. þm., var fjölmargt í minni framsöguræðu og sérstaklega nefnt af hv. 2, þm. Vestf., sem þessir hv. þm. telja sig geta fylgt, og raunar kemur furðumargt af því fram í þeim liðum, sem upp eru taldir í þessari þáltill., sem nú er til umr. Engu að síður er það óbreytt skoðun mín frá því, sem þá var, að það séu skynsamlegri vinnubrögð að skoða þessi mál sem vandlegast. Ég er ekki reiðubúinn að segja, að þessi lausn, sem hér er bent á, sé sú eina rétta. Ég vil kanna málin betur og ræða þau vandlega. Ég vil ekki láta samþ. ákveðna tilhögun þessara mála í einhverjum flýti og þvó síðan hendur mínar og segja: Nú hefur nóg verið gert í þessum málum og þeim verið skipað í réttan bás og komið á rétta leið. Mér sýnist því, að eðlileg meðferð sé að vísa þessu máli til þeirrar mþn., sem lagt er til að sett verði á fót í þeirri till., sem ég hef leyft mér að flytja hér á þinginu. Sýnist mér raunar sjálfsagt, að þannig verði skoðuð -ll þau atriði, sem þarna koma fram, og fjölmörg fleiri. Ég get upplýst það, að mér er kunnugt um, að íslenzkur fræðimaður er nú að búa sig undir ítarlega athugun á þeim leiðum, sem aðrar þjóðir hafa valið í svipuðum málum, og mun hann gera tilraun til að meta árangur þeirra, e. t. v. með nokkurri hliðsjón af því, hvernig þær mættu reynast hér á landi. Ég er þeirrar skoðunar, að slík vinnubrögð séu skynsamleg, og læt það ekki á mig fá, þótt reynt sé að gera lítið úr því, að í fyrri þáltill. er rætt um að kanna málin. Ég held, að könnun sé til alls fyrst og að ana og flana sé aldrei til góðs. Ég er þó ekki að segja, að svo sé gert með þessari till., en legg áherzlu á, að þessi atriði og fjölmörg önnur ber að skoða mjög vandlega, áður en almenn stefna er mörkuð í þessu mjög svo mikilvæga máli. Ég vil því leyfa mér að vona, að þessi till. fái skjóta afgreiðslu hjá n., sem fær hana til meðferðar og verði skoðuð ásamt þeirri þáltill., sem þar er nú. Skoða þarf fjölmargt fleira. Ég vil vekja athygli á ítarlegum frv., sem lögð hafa verið fram hér af hv. framsóknarmönnum um atvinnumálastofnun og fjölmargt annað í þessu sambandi. Öll þau mál ber nú að draga fram og kanna þau og skipa síðan þessum mikilvæga málaflokki þannig, að okkur sé sómi að.



Herra forseti. Till. sú til þál. á þskj. 424, sem hér er til umr., er á þá leið, að Alþ. feli ríkisstj. að gera nú þegar ráðstafanir til, að bætt verði móttökuskilyrði sjónvarps á fiskimiðunum úti fyrir Vestfjörðum. Það mun öllum vera ljóst, að sjónvarpið gegnir miklu og mikilvægu hlutverki meðal þjóðarinnar, og þó að á undaförnum árum hafi margt og mikið verið gert til þess að koma sjónvarpi til sem allra flestra landsmanna, þá skortir þó enn talsvert á, að allir njóti þeirrar sjálfsögðu þjónustu, sem sjónvarp er nú talið. Vart þarf að draga í efa, að allir munu sammála um það, að svo sjálfsagt sem það er, að allir, sem á þurru landi eru, geti notið sjónvarps, þá mun ekki síður mikilvægt að búa þannig um hnútana, að sjómenn, sem eru meginhluta úr árinu á hafi úti, fjarri sínum heimilum, eigi þess einnig kost að njóta þessarar sjálfsögðu þjónustu. Nú mun það vera svo, að því er ég bezt veit, að verst ástand mun vera að því er þetta varðar á miðunum úti fyrir Vestfjörðum. Í þessu sambandi er rétt að minna á, að enda þótt vestfirzkir sjómenn eigi þarna mikilla hagsmuna að gæta, að úr þessu verði bætt, þá er það svo, að mikinn hluta ársins eru sjómenn víðs vegar að af landinu á Vestfjarðarmiðum. Ástand þessara mála á umræddu svæði er nú svo, að sjónvarp sést vart út fyrir mitt Ísafjarðardjúp. Í athugun, sem póst- og símamálastjórnin lét gera á s. l. hausti um þetta mál, kemur fram að helzt er talið koma til greina, að reist verði endurvarpsstöð á Barða, sem er milli Önundarfjarðar og Dýrafjarðar. Talið er í þessari athugun, að stöð, sem þarna yrði sett, mundi auk þess að þjóna miðunum einnig leysa vandamál fyrir hluta af byggðinni á Ingjaldssandi, sem ekki nýtur nú sjónvarps. Það má því segja, að með þessari lausn, ef úr yrði, væru slegnar tvær flugur í einu höggi. Ég held, að ljóst sé af þeirri athugun, sem póst- og símamálastjórnin gerði, að þar sé um svo smáar fjárupphæðir að ræða, að vart sé orð á gerandi. Þessari athugun póst- og símamálastjórnarinnar fylgdi kostnaðaráætlun, sundurliðuð, og er hún sem hér segir: Tæki, lofnet, mastur og annar búnaður er áætlað á 1 millj. 435 þús. Bygging undirstaða og flutningar 1 millj. 350 þús. Rafmagn og sími 1 millj. Uppsetning masturs, loftneta og tækja er áætlað 250 þús. Og ófyrirséð er áætlað 465 þús. kr. Einnig kemur fram í þessari áætlun eða athugun, að ekki er gert ráð fyrir vegarlagningu á þetta svæði, heldur ráð fyrir því gert, að við uppsetningu, aðflutning efnis og viðhald, yrði notuð þyrla. Mér sýnist ljóst mál af því, sem hér hefur verið sagt, að tvennt fari í raun og veru saman, þ. e. annars vegar að bæta þessa aðstöðu, þar sem hún er verst og tiltölulega litlu þurfi til að kosta í fjármunum, og eins og ég sagði áðan þá mun það a. m. k. að mínu mati - og ég hygg mun fleiri - vart vera áhorfsmál, að þetta beri að gera. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða öllu frekar um þetta mál, nema því aðeins að tilefni gefist til. Ég vænti þess fastlega, að þetta sé svo augljóst mál öllum hv. þm., að vart þurfi um það fleiri orð að hafa. Ég tel, að hér sé svo sjálfsagt réttlætis- og nauðsynjamál á ferðinni, að ég treysti hv. þm., treysti á dómgreind þeirra, að þeir sjái sér fært að veita þessu máli jákvæða fyrirgreiðslu. Og ég treysti því, að sú hv. þingnefnd, sem kemur til með að fá þetta mál til meðferðar, sýni af sér röggsemi, - ef röggsemi þarf til, sem ég tel nú ekki vera, - að mál þetta fái afgreiðslu skjótlega úr n., þannig að það megi ná fram að ganda þegar á þessu þingi. Ég vék að því áðan, að þarna væri um sjálfsagt nauðsynjamál að ræða, sem litlu væri til kostað, aðeins hluta af kostnaðarverði lítils trillubáts, þannig að ég held, að það þurfi ekki miklar vangaveltur yfir þessu að hafa, og ég treysti því sem sagt, að sú þingnefnd, sem þetta mál fær til meðferðar, afgreiði það skjótlega á jákvæðan hátt. Ég vil svo að síðustu herra forseti, leyfa mér að leggja til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn. Og ég vænti þess, að hún sýni af sér rögg og láti okkur sjá afgreiðslu á þessu máli nú innan nokkurra daga, þannig að við getum afgreitt það, áður en þing lýkur störfum.



Herra forseti. Hv. varaþm. Bragi Sigurjónsson og ég höfum leyft okkur að flytja á þskj. 433 till. til þál. um þurrkun loðnu til manneldis. Hugmyndin að þessari till. er komin norðan úr Mývatnssveit. Þar höfðu áhugamenn tekið sér fyrir hendur í síðasta mánuði eða á síðustu vikum að gera nokkra tilraun til þess að þurrka loðnu við jarðvarma. Nú er það ljóst, að loðnan er mikilvægt hráefni, og þegar þau ósköp sem nú veiðast hér við land, þá er þýðingarmikið, að reynt sé að gera sem allra verðmætasta vöru úr loðnunni. Fyrir nokkrum árum var byrjað að frysta loðnu, og sú framleiðsla hefur aukizt mjög verulega á síðustu árum og varan fyrst og fremst veri seld til Japans. Nú á allra síðustu vikum hefur verið farið að sjóða niður loðnu, og enn eru Japanir kaupendur, og mér er sagt, að Sölustofnun lagmetis og sjávarafurðadeild SÍS hafi selt nú þegar til Japans niðursoðna loðnu fyrir um 20 millj. kr., algerar reynslusendingar. Það er mikill áhugi á þessari vöru, og þarna er loðnan orðin verðmest. Það er því alveg vafalaust, að þennan iðnað þarf að efla mjög sterklega á næstunni. Nú þegar eru til nokkrar verksmiðjur í landinu, sem geta soðið niður loðnu, svo að dæmi séu nefnd: í Hafnarfirði, Akureyri, Neskaupstað og kannske víðar. Ef eftirspurnin er jafnmikil og framkvæmdarstjóri Sölustofnunar lagmetis hefur sagt okkur, er hér um mjög verulega möguleika að ræða. Þessi till. er um það að fela hæstv. ríkisstj. að gera á því alvarlega athugun, hvort ekki sé enn hægt að fá meiri fjölbreytni út úr þessu mikilsverða hráefni, nefnilega að þurrka loðnuna. Að sjálfsögðu gerum við ráð fyrir, að stofnun eins og Rannsóknarstofnun fiskiðnaðarins muni vinna að þessu máli, og það getur vel verið, að það hafi þegar farið fram einhverjar tilraunir í þessu efni, þó að okkur sé ekki kunnugt um það. En það er auk þess mikilsvert, ef það er rétt, sem áhugamennirnir við Mývatn hafa fullyrt, að hægt sé að nota jarðvarmann til þessarar þurrkunar. Markaðsmálin í þessum efnum eru auðvitað stór þáttur, en hér kemur Sölustofnun lagmetis enn til skjalanna, sem ætti að geta gert á því ítarlegar athuganir, hvort slík vara eins og þurrkuð loðna kynni að vera markaðsvara á japönskum markaði eða annars staðar. Það, sem fyrir okkur vakir, er fyrst og fremst að leggja áherzlu á, að hæstv. ríkisstj. beiti sér fyrir því, að viðeigandi tæknilegar rannsóknir verði gerðar á því sviði að gera þetta hráefni, sem er svo gífurlega mikið af, að sem verðmætastri útflutningsvöru fyrir okkur Íslendinga. Mér finnst dæmið um niðursoðnu loðnuna, vera mjög sláandi um það, að það er ýmislegt hægt að gera í þessum efnum. Ég held, að menn hafi ekki átt von á þessum markaði fyrir niðursoðna loðnu. En reynslan sýnir, að áhuginn er svo mikill að það ganga skeytasendingar og símtöl heimshlutanna á milli til þess að ganga úr skugga um það, að við Íslendingar getum framleitt upp í þær fyrirspurnir og beinu pantanir, sem hafa verið að berast. Þó hefur ekki verið mjög mikið að þessum málum í raun og veru unnið enn þá einfaldlega vegna þess, að það er svo stuttur tími, síðan þessi markaður var uppgötvaður. Þetta mál um þurrkun á loðnu þarf auðvitað mikillar athugunar. Okkar till. er, að ríkisstj. beiti sér fyrir þessu og geri það sem fyrst. Ég legg til, herra forseti, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. atvmn.