Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, sem haldinn var í Vestmannaeyjum dagana 4.–8. þessa mánaðar, kom til umræðu og ályktunar hið alvarlega mál, sem nú er talið, að eigi sér stað við Ísafjarðardjúp og e.t.v. víðar á Vestfjörðum í sambandi við rækjuveiðarnar. Það er hömlulaus rányrkja með gegndarlausu drápi ýsu- og þorskseiða. Á þessum aðalfundi útvegsmanna voru mættir fulltrúar víðs vegar að af landinu, bæði skipstjórar og útgerðarmenn. Það fór ekki fram hjá þeim, sem þennan fund sátu, að mál þetta var litið mjög alvarlegum augum og því samþykkti fundurinn að senda svofellt hraðsímskeyti til forstöðumanns Hafrannsóknastofnunarinnar, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur LÍÚ krefst þess, að tafarlaust verði gripið til róttækra aðgerða vegna gegndarlauss dráps á þorsk- og ýsuseiðum í Ísafjarðardjúpi.“ Samkv. þeim upplýsingum, sem fulltrúar á Vestfjörðum skýrðu frá á fundinum, er hér um að ræða, að allt að 40% af afla rækjubátanna hafi verið þorsk- og ýsuseiði. Til þess að gera sér örlitla grein fyrir, hve hér er um stórt og alvarlegt mál að ræða, má geta þess, að í ár hafa alls 58 bátar fengið leyfi til rækjuveiða í Ísafjarðardjúpi, sem er stærsti floti, sem þessar veiðar hefur stundað nokkru sinni fyrr í Ísafjarðardjúpi, en þegar hafa 40 þessara báta hafið veiðarnar. Reiknað er með, að þessi bátafloti muni afla um 4000 tonn af rækju á vertíðinni. Færi nú svo, að þessi hlutföll yrðu í aflanum, sem nú eru talin vera fyrir hendi, þ.e. að 40% séu ýsu- og þorskseiði, og veiðarnar látnar halda áfram afskiptalaust, mætti gera ráð fyrir, að seiðamagnið mundi nema yfir 2500 smálestum. Nú er það hins vegar svo, að um þetta verður ekkert fullyrt á þessu stigi málsins. Það veit enginn í dag, hve lengi vertíðar þessi hlutföll munu haldast í veiðunum. Það getur hvort tveggja átt sér stað, að seiðamagnið minnki, og einnig getur svo farið, að það aukist. En allt fyrir það er málið í augnablikinu það alvarlegt, að róttækra aðgerða er þörf og það þegar í stað. Fyrir því vil ég að lokum beina orðum mínum til hæstv. sjútvrh. og spyrjast fyrir um það í fyrsta lagi: Hafa nokkrar ákveðnar ráðstafanir verið gerðar til þess að stöðva nú þegar þessa umræddu rányrkju? Og ef svo er ekki, er þess þá ekki að vænta, að nú þegar verði gerðar þær ráðstafanir af hálfu þess opinbera, sem hér megi að gagni koma og forða frá dyrum þeim voða, sem hér blasir við?



Herra forseti. Ég átti þess kost að mæta á nýafstöðnum aðalfundi Sambands ísl. útvegsmanna, en hv. 2. þm. Vesturl. vitnaði til þeirra samþykktar varðandi þau mál, er hann ræddi, þ.e.a.s. rányrkju á ýmsum fisktegundum í Ísafjarðardjúpi í sambandi við rækjuveiðar þar. Ég átti þess kost á þessum fundi að ræða við tillögumann, sem skýrði mér að meginefni til frá því sama, sem hv. þm. gerði hér í sinni ræðu, og voru þá þegar gerðar ráðstafanir til þess, að skip frá Hafrannsóknastofnuninni færi þarna á staðinn og prófaði sjálft af eigin raun, hver sannindi þessa máls væru. Ég veit ekki betur en þeim leiðangri sé nú að ljúka, og vinnsla þeirra gagna, sem út úr þeirri rannsókn koma, er þegar hafin, og ég vænti þess, að sannleikurinn verði leiddur þar í ljós, hvort og þá hverra aðgerða er þörf. Það er tvímælalaust rétt, að ef þarna er nokkur alvarleg hætta á ferðum umfram það, sem áður hefur tíðkazt við þessar veiðar, þá verður umsvifalaust að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að hindra alla áníðslu á þessu fiskungviði. Í hádegisútvarpinu í dag var hins vegar birt yfirlýsing frá forustumönnum smábátafélagsins Hugins á Ísafirði, þar sem þeir fullyrða þvert ofan í samþykkt landssambandsfundar LÍÚ, að ekki sé um neina frábrugðna veiði að ræða umfram það, sem áður hafi skeð, að smávegis hafi slæðzt með af seiðum eins og alltaf hafi gerzt, en sé algerlega hættulaust og skaðlaust. Á þessari stundu skal ég ekkert um þetta fullyrða, en ég tek það skýrt fram hér, að ef sú rannsókn, sem Hafrannsóknastofnunin hefur nú gengizt fyrir, leiðir í ljós, að þarna sé hætta á ferðum, þá verða umsvifalaust gerðar nauðsynlegar ráðstafanir til að hindra þar alla áníðslu og ofveiði á þessu ungviði.



Herra forseti. Hann hefur vakið nokkra athygli, sá tillöguflutningur, sem átti sér stað á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna, og ég stend hér ekki upp til þess að andmæla þeim tillöguflutningi út af fyrir sig. En það er vel, að að hefur verið vakin athygli á rækjuveiðunum í Ísafjarðardjúpi, því að sannleikurinn er sá, að þær hafa um mörg ár verið í ófremdarástandi, og þetta er í rauninni ekkert nýtt fyrirbæri, sem hér er að eiga sér stað. Skal ég drepa með örfáum orðum á nokkrar staðreyndir í því sambandi. Á árinu 1969 voru 34 bátar, sem höfðu leyfi til að veiða rækju í Ísafjarðardjúpi, en á árinu 1970 er 52 bátum leyft að veiða á þessum sömu slóðum. Á árinu 1969 var talið, að mánaðarskammturinn væri um 90 tonn, en nú á árinu 1970 er ekkert talið því til fyrirstöðu að skófla upp úr Djúpinu 160 tonnum á mánuði. Slík þróun sem þessi í þessum veiðum þarna á grunnslóð, sem er víðast hvar þarna, -rækjan veiðist yfirleitt þarna inni í fjörðum og á grunnsævi, þó að það komi fyrir á dýpri svæðum líka, - þetta hlýtur að valda því, að ef þarna er á ferð sterk ganga, eins og nú er talið að sé, af þorsk og ýsuseiðum, þá hlýtur að veiðast mikið af þessum ungfiski jafnframt því, sem rækjan er veidd svona gegndarlaust. Það hefur verið í langan tíma mikil óánægja með það, hvernig þessum leyfaúthlutunum í Ísafjarðardjúpi hefur verið ráðstafað, en út í það viðkvæma mál skal ég ekki fara hér. Það er sjálfsagt hægara um að tala en í að komast. En það sjá allir, að slík aukning á þessum veiðum hlýtur að hafa í för með sér, ja, mér liggur við að segja rányrkju, því að það er ekkert, sem ég hef séð, sem liggur því til grundvallar, að óhætt sé að nærri því tvöfalda það veiðimagn, sem hægt er að taka upp úr Djúpinu á árinu 1970 umfram það, sem var á árinu 1969. Ég skal ekki leggja neinn dóm á þær deilur, sem kunna að vera milli þeirra manna, sem fluttu þessa till. á LÍÚ-fundinum, og hinna, sem heima eru og stunda þessar veiðar. En ég vil þó aðeins benda á, að hinn 20. okt. s.l. rannsakaði Hafþór eftir ákveðinni beiðni seiðamagn í skammti, sem hann fiskaði upp úr Djúpinu, og eftir því, sem ég veit bezt, - það verður þá leiðrétt, ef ég fer þar með rangt mál, - þá fékk hann 10.5 kg af ýsu- og þorskseiðum á móti 126 kg af rækju, svoleiðis að það kemur ekki alveg heim við þetta, en ég skal ekki leggja neinn dóm á þetta að öðru leyti. En ég vil undirstrika það, að það er mjög kærkomið einmitt, að þessi veiðiskapur þarna í Ísafjarðardjúpi verði rannsakaður mjög nákvæmlega og verðskuldaður gaumur verði gefinn því, sem þarna er að eiga sér stað, því að rækjuveiðarnar í Ísafjarðardjúpi eru mjög þýðingarmikill atvinnuvegur fyrir öll sjávarplássin við Djúp. En eins og nú horfir, ef svona fer fram, þá sé ég ekki annað en þetta verði til mjög skamms tíma og þarna verði veiðisvæðin svo rányrkt, að það sé ekki aflavon þar innan nokkurra ára. Hv. 2. þm. Vesturl. minntist á það hér, að það væri víða við Vestfirði, sem rækjan veiddist svona, en mér er nú ekki kunnugt um það sérstaklega. Hins vegar veiðist rækja á Húnaflóa. Aðallega er það í Ísafjarðardjúpi og í Arnarfirði, en þar hefur ekki borið svo á þessu mikla magni af ýsu- og þorskseiðum eins og getið er um í Ísafjarðardjúpi, eftir því, sem ég bezt veit. Þó kann það að vera eitthvað meira heldur en hefur verið áður, en sjómenn telja, að þetta stafi m.a. af því, að þarna sé um óvenjusterkar göngur af þorsk- og ýsuseiðum að ræða. En það er jafnframt bent á það og því var haldið fram í sambandi við landhelgismálin, þegar þau voru til umr. hér, að hætta væri á því, að þarna yrði um ofveiði að ræða á smáfiski á Vestfjarðamiðum. Ég er hræddur um, að sú skoðun, sem þá var látin í ljós um, að þetta mundi hafa skaðvænleg áhrif, sé nú m.a. að koma í ljós, og það væri vel, ef Hafrannsóknastofnunin eða þeir aðilar, sem um þetta mál eiga að fjalla, sýndu þessu tilhlýðilega athygli. Ég get ekki látið hjá líða, án þess þó að verða orðmargur, að minna á, að við höfum flutt hér tveir þm. Framsfl. þáltill. um heildarendurskoðun á fyrirkomulagi stjórnkerfis sjávarútvegsins. Einmitt þar kemur fram, hve sjútvrn. er fámennt og lítt megnugt að sinna þeim störfum, sem þar þarf að inna af hendi. Það er lífsspursmál að gera þessar stofnanir þannig úr garði, að þær geti sinnt þeim verkefnum, sem þær þurfa að framkvæma. Þá ætti sennilega ekki að þurfa að koma til slíkra atburða, sem hér eiga sér stað.



Herra forseti. Hér er sannarlega hreyft við alvarlegu máli, sem er raunar það víðtækt, að þetta er aðeins einn þáttur þess. En ég vil aðeins minna á annan þátt, vegna þess að hv. 3. þm. Vestf. kom inn á hann áðan. En við samþykktum hér í hv. Alþ. nokkra rýmkun á togveiðiheimildum í ákveðinn tíma, sem rennur nú út á næsta ári. Því miður hef ég öruggar sannanir fyrir því og vildi vekja athygli hæstv. dómsmrh. á þeirri staðreynd, að um vaxandi landhelgisbrot er að ræða. Það hafa skipstjórar tjáð mér. Þeir urðu varir við það, og nú hvet ég og skora á Landhelgisgæzluna og bið hæstv. ráðh. að koma því áleiðis, að það sé vel fylgzt með því, að í skjóli náttmyrkurs sé ekki farið inn fyrir settar línur, því að Alþ. varð sammála um það að hafa viss svæði fullfriðuð til öryggis fyrir smáfisk, og það er mjög alvarlegt brot, ef menn fara út í þann bás aftur að misnota það traust, sem þeim var sýnt, og fara að brjóta í vaxandi mæli og veiða þá í auknum mæli smáfisk. Það nær ekki nokkurri átt. Það er almennur rómur sjósóknarmanna, að víða við landið verði vart við vaxandi stofn af ýsu og þorski, og við megum ekki ráðast á þennan stofn of snemma. Það nær ekki nokkurri átt. Svo alvarleg afföll urðu hér á árunum, að við verðum að gefa þessum stofni grið til að vaxa upp í eðlilega stærð til skynsamlegrar nýtingar. Og það er ekkert síður alvarlegur þáttur, ef hann er á rökum reistur, að vaxandi landhelgisbrot eigi sér stað. Ég stóð hér upp til að vekja athygli á því. Ábyrgir skipstjórar hafa komið til mín og sagt, að þeir yrðu þess varir, að bátar sæktu æ meira inn fyrir landhelgismörkin. Sem betur fer eru það fáir skipstjórar, en ef ekki verður staðið vel á verðinum, þá getum við lent í sama bás og áður var, og það er ógæfa, ef slíkt hendir okkur aftur.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. 5. landsk. þm. vil ég taka það fram, að ég hef ekki sjálf í rn. orðið vör við það mál, sem hann hér hreyfði, að það mundi vera um að ræða aukinn fjölda landhelgisbrota. Nú skal ég viðurkenna það, að að sjálfsögðu mun ekki berast til rn. tilkynning um hvert einstakt brot, sem á sér stað. Ég veit ekki, hvort aðeins bar að skilja hv. þm. þannig, að menn teldu, að það væri um aukinn fjölda brota að ræða, en að sjálfsögðu mun ég, eftir að þetta hefur komið hér fram í þessum umr., kynna mér, hvað það kann að hafa við að styðjast, og að sjálfsögðu mun rn. - og hefur að sjálfsögðu alltaf gert það, - leggja áherzlu á það, að landhelginnar sé svo vel gætt sem frekast er kostur. Ég get sem sé á þessu stigi ekki fleira um þetta sagt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf hér um það, að rannsókn af hendi Hafrannsóknastofnunarinnar sé nú þegar hafin í þessu máli og muni hún leiða til þess þá að leiða sannleikann í ljós. Eins og hér hefur komið fram í þessum umr., eru ekki allir sammála um, í hversu stórum stíl þessi rányrkja eigi sér stað, en ég held samt, að það fari ekki hjá því, að svo almennt sem um þetta er rætt manna á milli á þessum stöðum, þar sem talið er, að þetta eigi sér stað, þá hafi menn eitthvað verulegt fyrir sér í þessum efnum. Ég gat um það áðan, að það væri e.t.v. víða á Vestfjörðum, sem þetta þyrfti að athugast, og það var að gefnu tilefni. Og það er ekki óeðlilegt, ef þessi klakstofn er sterkur, sem hér er um að ræða, og mér skilst, að fiskifræðingarnir haldi, að það sé raunveruleiki, að þessi klakstofn sé sterkur, þá er einmitt ekki óeðlilegt, að hann leiti að vetrinum í var inn á hina ýmsu firði, sem eru í námunda við Ísafjarðardjúp. Og það var eitt, sem kom fram í þessum umr., sem gefur líka nokkuð til kynna, hvað a.m.k. sumir Ísfirðingar líta þetta alvarlegum augum. Guðmundur Guðmundsson, sem var flm. þessarar till. og leiddi málið inn á fundinn, skýrði frá því, að hann hefði átt samræður við menn, sem stunduðu þessar veiðar á Ísafirði, og þar hefði einn maður, sérstakur veiðimaður, haldið því fram, að hann teldi rétt, að það hefði átt að stöðva þessar veiðar a.m.k. um tveggja mánaða skeið á þeim forsendum, að hlutföllin í aflanum mundu geta batnað eftir það, og þegar slíkt álit kemur frá manni, sem hefur allt að 30 þús. kr. kaup á viku við þessar veiðar í dag, þá má það augljóst vera, að að hans áliti er hér mikill voði fyrir dyrum, ef ekkert er að gert. Og ég segi: það er vel, að rannsókn er hafin í þessum málum, og ef það kemur í ljós, sem haldið hefur verið fram, að hér sé um verulega rányrkju að ræða, þá vænti ég þess, að það verði gerðar nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að tekið verði fyrir, að slíkt geti haldið áfram.



Herra forseti. Aðeins í framhaldi þessara fáu orða minna, sem ég sagði hér áðan, þá vildi ég af sérstöku tilefni bæta því við, að um fjölgun bátanna og aukningu veiðimagnsins hefur það verið gert á undanförnum árum eins og skylda er samkv. lögum, að það hefur verið stuðzt við álit fiskifræðinga á aðstöðunni hverju sinni, en þessi rækjumál í heild má segja, að hafi verið eitt af erfiðari vandamálum sjútvrn. til úrlausnar, því að það verður að segjast hér, úr því að málið er komið inn á þessar brautir og opinbert á Alþ., að ósamkomulag er afar mikið milli hinna einstöku hagsmunahópa og þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir rn. ár eftir ár til að ná um þetta samstöðu meðal heimamanna, hefur það ekki tekizt til neinnar verulegrar hlítar. Raunar er rétt að bæta því þarna við, að þau veiðileyfi, sem nú eru í gildi, renna út þann 15. des. þannig að þá gefst a.m.k., ef ekki fyrr, tækifæri til þess að endurskoða aðstöðuna með hliðsjón af þeim rannsóknum, sem þarna hefðu þá farið fram. Í öðru lagi gat hv. 3. þm. Vestf. þess, sem rétt er, að þrír hv. þm. Framsfl. hafi flutt till. til þál. í Sþ. um nauðsyn endurskipulagningar sjútvrn., eins og hann orðaði það hér, og mér skildist fyrst og fremst til eflingar þess. Það er vel, að slík till. er komin fram og í tilefni af henni er rétt að upplýsa það nú þegar, að eins og þm. er kunnugt var breytt allverulega verkaskiptingu milli ráðuneyta með lögum, sem tóku gildi um s.l. áramót og þá í fyrsta sinn varð sjútvrn. sjálfstætt rn., sem það hefur verið síðan. En um almenna endurskoðun á hlutverki þess er það að segja, að á s.l. vori var slík endurskoðun, sem till. þeirra framsóknarmanna gerir ráð fyrir, falin þremur mönnum, sem síðan hafa að því unnið og vonandi skila áliti, áður en langur tími líður. Þessir menn eru Jón Arnalds, ráðuneytisstjóri í sjútvrn., Már Elísson fiskimálastjóri og Eggert Jónsson, sem er fulltrúi fiskimálaráðs í þessari endurskoðun. Þetta taldi ég nauðsynlegt að upplýsa og sjálfsagt gefst mér tækifæri til þess að gera nánari grein fyrir þessu máli, þegar umrædd þáltill. verður tekin til umr.