Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., komið frá Ed., er staðfesting á brbl., en lög um vörumerki voru afgr. frá síðasta Alþ., en það þótti ekki fært, þegar til kom, að gildistaka þeirra gæti hafizt fyrr en 1. janúar 1969 af ýmsum ástæðum, sem snertu undirbúning mála til þess að svo gæti vel farið. Það er efni þessa frv., og leyfi ég mér að vænta þess, að það gæti fengið skjóta afgreiðslu hér í hv. þd. Ég vil svo leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Ég hef flutt hér á allmörgum þingum frv. um olíuverzlun ríkisins, en það hefur ekki fengið afgreiðslu. Ég hef leyft mér að leggja fram frv. um þetta sama efni enn einu sinni. Ég hef verið að gera mér vonir um, að það væru meiri líkur til þess nú en áður, að fá mætti efni þessa frv. samþ. hér á Alþ. Ég hef veitt því athygli, að framámenn í Alþfl. hafa verið að gefa yfirlýsingar um það, að þeir aðhylltust þessa skipan mála í sambandi við olíusölumálin í landinu, þeir teldu, að það ætti að taka hér upp ríkisverzlun með olíur, og ég hef einnig tekið eftir því, að ýmsir aðrir áhrifamenn í landinu viðurkenna nú orðið opinberlega, að breyta þurfi í grundvallaratriðum því skipulagi, sem við höfum búið við í þessum efnum. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, höfum við hér í alllangan tíma búið við það skipulag á olíusölumálum, að það hafa verið þrjú stór olíufélög, sem byggt hafa í rauninni upp þrefalt dreifingarkerfi um allt land. Það getur ekki farið á milli mála, að þetta þrefalda dreifingarkerfi hefur verið mjög dýrt í stofnkostnaði og hlýtur að vera óheyrilega dýrt í rekstri. Í mörgum tilfellum eru hér hafðir þrír starfsmenn til þess að sjá um verk, sem einn gæti séð um, og það er verið að halda við þrefalt kostnaðarsamari eignum heldur en þörf væri á í a. m. k. mjög mörgum tilfellum. Þetta hefur auðvitað haft það í för með sér, að olíuverð hér á landi hefur jafnan verið mjög hátt í samanburði við olíuverð í nálægum löndum, og hefur auðvitað valdið hér óeðlilega háu verðlagi á ýmsum sviðum. Þó að þetta skipulag hafi verið hér ríkjandi, að þessi þrjú stóru olíufélög hafi haft með olíusölumálin að gera, þá er það nú samt sem áður svo, að það hefur verið ríkið í mörg ár, sem gert hefur formleg kaup um svo að segja allan olíuinnflutning til landsins. Kaupin hafa farið fram á þann hátt, að það hafa verið aðilar af hálfu ríkisins, sem hafa samið um kaupin á olíunni, en hins vegar hefur ríkið síðan afhent þessum þremur olíufélögum þennan mikla innkaupasamning, afhent olíufélögunum hann til framkvæmda, og þannig gefið þessum einkafélögum aðstöðu til þess að geta í rauninni komið fyrir þessum málum á þann hátt, sem þau hafa talið sér hagstæðast. Afleiðingin hefur m. a. orðið sú, að það hefur ekki verið hægt að fá keypta olíu hér á Íslandi af þessum olíufélögum með heildsölufyrirkomulagi í mörg ár. Enginn aðili í landinu hefur getað fengið olíuna keypta með heildsölufyrirkomulagi. Jafnvel stórir aðilar á vegum ríkisins sjálfs, sem óskað hafa eftir því að fá að kaupa olíu, sem þeir nota í allríkum mæli, á sanngjörnu og eðlilegu heildsöluverði, hafa ekki getað fengið olíuna keypta þannig. Heil bæjarfélög eða aðrir stórir aðilar í landinu hafa leitað eftir þessu líka, og þeir hafa ekki getað fengið olíuna keypta þannig. Þegar þeir hafa fengið nokkur sérhlunnindi umfram aðra, sem kaupa olíu, hafa þeir þurft að gera kaupin á þeim grundvelli, að þeir tóku olíuna á almennu útsöluverði, en gátu fengið lítils háttar afslátt frá því. Þetta hefur einnig átt sér stað með þau olíusamlög, sem upp höfðu verið byggð í landinu á ýmsum stöðum samkv. lögum frá Alþingi. Þau hafa ekki getað fengið olíu til þess að hafa til sölumeðferðar nema á þennan hátt, að semja við eitthvað af þessum þremur olíufélögum um það að taka olíuna af þeim á almennu útsöluverði, og fengið að vísu lítilsháttar afslátt fyrir öll þau störf, sem samlögin hafa haft af smásöluverzlun sinni. En um það hefur ekki verið að ræða, að hægt væri að fá keypta olíu til slíkra aðila sem þessara með venjulegu og eðlilegu heildsöluverði, sem byggt væri á því verði, sem olían er keypt á til landsins, með óhjákvæmilegum kostnaði, sem á hana hefur fallið við flutning í aðalbirgðastöðvarnar. Nú vita allir, að olían er mjög þýðingarmikil nauðsynjavara hér á landi. Við þurfum að nota hér á Íslandi tiltölulega mjög mikla olíu miðað við okkar mannfjölda og okkar atvinnurekstur. Verulegur hluti af húsahituninni í landinu byggist á olíunotkun, og þar er því um mjög viðkvæman kostnaðarlið að ræða hjá mörgum. Sama er um það að segja, að tiltölulega stór hluti af okkar atvinnurekstri þarf að nota mjög mikið af olíuvörum. Og því er útkoman sú hér hjá okkur, að olíunotkun hér er tiltölulega mjög mikil. Enn er talsvert rekið í landinu af raforkufyrirtækjum, sem byggja orkuvinnslu sína á olíunotkun, og er þar langstærsti aðilinn ríkið sjálft. En þetta allt saman gerir það að verkum, að við notum eins mikið af olíu og raun er á. Þá fer það ekki heldur á milli mála, að olíunotkun og þar með benzínnotkun er tiltölulega mikil hér á landi vegna þess skipulags, sem við búum við á okkar flutninga- og samgöngumálum. Hér verðum við að flytja mestallt, sem við flytjum á landi innanlands, með bílum, sem annaðhvort nota olíu eða benzín, og þessar vörur eru því mjög viðkvæmar í sambandi við verðlagið allt í landinu af þessum ástæðum. Það er því býsna stórt mál, hvernig fyrirkomulagið er í sambandi við innflutning á olíu til landsins og með sölumeðferðina á olíum, hvort við reynum að koma þar við hagkvæmu skipulagi eða búum við dýrt og óhagkvæmt skipulag. Ég held, að það geti enginn maður borið á móti því, að við höfum búið í þessum efnum við mjög kostnaðarsamt og óhagkvæmt skipulag, enda koma fram fáar varnir fyrir því, að það, sem við verðum að þola í þessum efnum nú, sé hagstætt. Nú er um þessar mundir mikið talað um það að koma við hagræðingu á hinum ýmsu sviðum, koma við bættu rekstrarskipulagi. Athyglin hefur m. a. beinzt að því, að það þurfi að koma við allmikilli hagræðingu í okkar atvinnulífi. Menn tala um að fækka frystihúsum í landinu og sameina þau á ýmsum stöðum, og nokkuð hefur verið að þessu gert. Og það er greinilegt, að menn tengja miklar vonir við það, að ef þarna væri beitt öðrum vinnubrögðum en verið hefur, mætti spara allmikið fé. En hvers vegna þá ekki að spara eitthvað í sambandi við olíudreifinguna í landinu? Ég er ekki í neinum vafa um, að það er miklu meira aðkallandi mál hjá okkur að taka til endurskoðunar ýmsa þessa milliliðastarfsemi í landinu og koma þar fyrir hagkvæmara skipulagi heldur en er í sambandi við okkar beina atvinnurekstur. Og efast ég þó ekkert um, að þar er hægt að koma fyrir miklu hagkvæmari vinnubrögðum í mörgum efnum, bæði í sambandi við okkar fiskvinnslu, útgerð, iðnaðarrekstur í landinu og marga aðra þætti í okkar atvinnulífi. Það er hægt að koma fyrir miklu hagkvæmara skipulagi en við búum við, og það ber auðvitað að vinna að því. En hitt er þó að mínu viti miklu meira aðkallandi, að snúa sér að ýmsum þeim kostnaðarþáttum, sem nú hvíla á okkar atvinnulífi almennt, vegna þess að við búum við mjög óhagkvæmt skipulag varðandi hvers konar þjónustu og milliliðastarfsemi, og ein greinin í þeim efnum er einmitt olíuverzlunin. Nú, þegar verið er að gera miklar efnahagsráðstafanir til þess m. a. að styrkja atvinnuvegina, að sagt er, þá sýnist manni, að það væri ekki úr vegi að grípa fyrst til þess ráðs að reyna að lækka útgjöldin hjá atvinnurekstrinum með beinni verðlækkun í sambandi við nýtt skipulag, sem hægt er að taka upp í verzlunarmálum og viðskiptamálum og ýmsum þjónustumálum, eins og t. d: á þessu sviði. Ég hef verið að vona, að einmitt í sambandi við þessi mál kæmu upp möguleikar á því, að breytt yrði hér um rekstrarform á olíuverzluninni í landinu og það fengizt tekin upp olíuverzlun ríkisins. Það er mín skoðun, að þannig eigi að reka olíuverzlun ríkisins, að hún eigi að hafa með höndum innkaup á allri olíu til landsins, sjá um flutning á öllum olíuvörum til landsins, eiga og reka aðalbirgðastöðvarnar í landinu og tryggja á þennan hátt, að við höfum jafnan til í landinu nægilegar birgðir á sem hagstæðustu verði, og síðan eigi þessi stofnun að sjá um eðlilega heildsölu á olíu til þeirra, sem þannig eru settir, að þeir geta keypt olíu af olíuverzlun ríkisins til sinnar starfsemi í dálítið stórum stíl. Þannig álít ég t. d., að þau olíusamlög útvegsmanna, sem á nokkrum stöðum hafa verið mynduð á landinu, ættu að geta fengið olíuna keypta til sinnar starfsemi á réttu heildsöluverði. Ég álít einnig, að það væri sjálfsagt, að stórar ríkisstofnanir og aðrar slíkar stofnanir ættu að geta fengið olíu keypta frá þessari heildsölu ríkisins á réttu heildsöluverði og þá væntanlega á miklu lægra verði en þessir aðilar verða að kaupa olíuna á nú. Sömuleiðis álít ég, að bæjarfélög og einstaka aðrir aðilar, sem þurfa vegna síns rekstrar að nota mikið af þessari vöru, ættu að geta keypt olíu og dreift til sinna stofnana sjálfir, ef þeir óskuðu eftir. Ég tel hins vegar alveg nauðsynlegt, að þessi olíuverzlun ríkisins taki einnig að sér smásöludreifinguna út um allt land, taki hana úr höndum núverandi olíufélaga til þess að koma þar fyrir hagstæðara og ódýrara dreifingarskipulagi en við nú búum við. Það gefur auga leið, þegar skipt er yfir á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, að þá þarf auðvitað að semja við olíufélögin þrjú, sem þetta hafa með höndum nú, um eignir þeirra, þannig að þau fái eðlilega greiðslu fyrir sínar eignir, eftir því sem réttmætt er að verðleggja þær, eða þá ef samningar takast ekki, þá auðvitað verður hér að fara fram eignar- eða leigunám, því að ekkert vit væri í því, að ríkið færi að byggja hér upp nýtt kerfi eða það fjórða í mörgum tilfellum. Ég þarf ekki að hafa um þetta miklu fleiri orð. Ég er búinn, eins og ég hef sagt hér áður, að ræða þetta mál hér á mörgum þingum og lýsa mínum skoðunum á því, en það er von mín, að sú n., sem fær þetta mál til athugunar nú, afgreiði málið frá sér, svo að það megi koma hér skýrt fram á Alþingi, hver afstaða alþm. er til þessa máls, hvort þeir vilja með atkv. sínu hér ákveða, að það skipulag skuli ríkja áfram í þessum málum, sem ríkt hefur, eða hvort þeir vilja standa að því að taka hér upp hagkvæmara skipulag, t. d. með því að koma á fót olíuverzlun ríkisins. Ég teldi það sérstaklega æskilegt að fá úr þessu skorið nú, einmitt nú, eins og ástatt er í okkar efnahagsmálum, og í sambandi við þær stórfelldu ráðstafanir, sem nú þarf að gera, hvort þeir, sem nú telja alveg nauðsynlegt, m. a. til þess að styðja atvinnuvegi landsmanna, að sagt er, að leggja á allan almenning þungar byrðar, - hvort þeir telja ófært að breyta nokkuð til um skipulagsatriði varðandi olíusölumálin í landinu, jafnvel þó að það yrði eitthvað á kostnað gróðans hjá þessum þremur stóru olíufélögum. Ég held, að það væri ákaflega gott að fá einmitt úr því skorið nú, hvort þeir, sem standa t. d. að þessum stóru og þungu efnahagsráðstöfunum, telja, að þarna megi ekki koma við þessa gróðaaðila að einu eða neinu leyti. Ég vænti svo þess, að sú n., sem fær þetta mál til athugunar, sjái nú um að afgreiða það hér til þingsins og geti helzt af öllu fallizt á samþykkt þess. Ég óska svo eftir því, herra forseti, að þetta frv. gangi til fjhn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Við flytjum hér, þrír þm. Alþb., frv. til l. um smíði fiskiskipa innanlands. Með mér standa að þessu frv. hv. 6. landsk. þm. og hv. 8. landsk. þm. Við fluttum frv. á síðasta þingi, þrír þm. Alþb., sem fór í sömu átt og þetta frv., svo að það er nokkuð kunnugt hér. Aðalefni frv. er um það, að atvmrn. skuli beita sér fyrir því, að smíðuð verði 50 fiskiskip innanlands í skipasmíðastöðvum hér á næstu 4 árum, árunum 1969–1972. Það er gert ráð fyrir því í frv., að skipuð verði sérstök 5 manna n., sem skuli hafa með að gera framkvæmdir í þessum málum og forgöngu um það, hvernig að málinu skuli staðið, og það er gert ráð fyrir því, að þeir aðilar, sem hér eiga mestan hlut að máli, útvegsmenn og sjómenn, eigi örugglega fulltrúa í þessari n. Þá er hér einnig gert ráð fyrir því, að ríkið geti tekið nokkurt lán, allt að 200 millj. kr., til þess að tryggja fjármagn til þessarar skipasmíði, en að öðru leyti verði samið við Fiskveiðasjóð Íslands um lánveitingar út á þessi skip og það tryggt, að stofnlán út á skipin verði 85% af stofnkostnaði. Það er gert ráð fyrir því í frv., að hér verði aðallega um að ræða þrjár tegundir af fiskiskipum eða þrjá stærðarflokka, til þess að hægt sé að fá hér fram nokkru hagstæðari aðstöðu til smíðinnar heldur en verða mundi, ef hér væri um allt of margar gerðir að ræða. Það hefur verið allmikið rætt um það nú að undanförnu, að það væri sjálfsagt að nota betur innlendu skipasmíðastöðvarnar til þess að byggja upp okkar fiskiskipaflota en gert hefur verið. Margar till. hafa komið fram um þessi efni og m. a. ýtarlegar till. frá samtökum járniðnaðarmanna, og við byggðum flutning þessa frv. okkar alveg sérstaklega á till., sem frá þeim komu á s. l. ári. Það er enginn vafi á því, að við gætum, Íslendingar, auðveldlega séð um það í okkar skipasmíðastöðvum að halda við okkar fiskibátaflota, sjá þar um eðlilega endurnýjun og gott viðhald. Þetta verk gætum við unnið hér innanlands, og við gætum á þann hátt sparað okkur allverulega gjaldeyri frá því, sem verið hefur. Ég hygg, að við höfum keypt fiskiskip á undanförnum árum fyrir um það bil 300–400 millj, kr. á ári. Mikið af þessum skipum hefur verið keypt frá Noregi, þar sem þau hafa verið byggð við lítið eða ekki betri aðstöðu en við höfum hér heima hjá okkur. Ég hugsa, að við slík skipakaup, þar sem um er að ræða kaup fyrir 300–400 millj. kr. á ári, megi reikna með því, að um það bil helmingurinn af þessari upphæð eða 150–200 millj. kr. sé hreinlega vinnulaun. Og í þessum tilfellum erum við að flytja inn vinnuafl. En enginn vafi er á því, að við höfum haft þetta vinnuafl hér til staðar og hefðum getað nýtt það, ef vel hefði verið á haldið. Við hefðum ekki þurft að eyða þessum gjaldeyri, sem við höfum eytt, á þennan hátt. Og þá held ég, að afkoman hjá okkar skipasmíðastöðvum hefði líka verið allt önnur en hún er raunverulega nú, eftir það skipulagsleysi, sem hefur ríkt í þessum efnum hjá okkur. Nú má segja, að það skipulag hafi verið hjá okkur, að það hafi ekki á neinn hátt verið bannað, að menn gætu fengið skip sín smíðuð innanlands, og það er rétt. Það hefur verið hægt að láta smíða skipin innanlands, og meira að segja hefur það verið þannig, að stofnlánin hafa verið aðeins hærri út á innanlandssmíðuðu skipin heldur en þau, sem smíðuð hafa verið erlendis. En formið, sem gilt hefur hér hjá okkur um framkvæmdir á þessum verkum, hefur verið þannig, að það hefur verið ákaflega erfitt fyrir flesta aðila að komast í gegnum þetta form, fullnægja því, og því hefur hér orðið minna úr innanlandssmíðinni en eðlilegt hefði verið. Það er því skoðun okkar flm. þessa frv., að það sé óhjákvæmilegt, ef það eigi að nýta innlendu skipasmíðastöðvarnar í þessum efnum til fulls og ef við eigum yfirleitt að taka að okkur þetta verk á næstu árum, að halda við okkar bátaflota og endurnýja hann, þá verði að koma til einhver einn aðili, helzt af öllu, hér innanlands á vegum ríkisvaldsins með einum eða öðrum hætti, sem gengist fyrir því að sjá um þessa skipasmíði með allsherjarsamningum við skipasmíðastöðvarnar. Það er skoðun okkar, að það þurfi að taka nokkuð svipað á þessum málum nú og gert hefur verið áður í nokkrum öðrum tilfellum, eins og t. d. þegar Íslendingar hafa keypt togara erlendis frá, þá hefur það verið fyrir beina forgöngu ríkisvaldsins, sem séð hefur um slíka samningagerð og um slík kaup og síðan um framsölu á þeim skipum. Og þetta var einnig gert í sambandi við allmikil bátakaup erlendis frá og reyndar einnig í sambandi við bátakaup frá innlendum skipasmíðastöðvum á nýsköpunarárunum, og í nokkrum fleiri tilfellum hefur þetta einnig gilt. Við álítum því, að hið bezta væri, að ríkisvaldið hefði forgöngu um það að fela einhverjum aðila að gera áætlun, t. d. til fjögurra ára í einu, um smíði fiskiskipa eða a. m. k. þá smíði á fiskiskipum, sem telja má alveg öruggt, að við þurfum á að halda. Ég gæti ímyndað mér þessa framkvæmd þannig, að við ákvæðum t. d. smíði á fiskibátum í þremur stærðarflokkum aðallega. Þá mundi ég þar fyrst tilnefna stærðarflokkinn, sem almennt mun vera talinn sem hentugur stærðarflokkur fyrir vetrarvertíðarbáta, þ. e. a. s. báta, sem væru af stærðinni 80–120 rúmlestir. Það skiptir ekki höfuðmáli, hvort sú n., sem ætti að hafa með framkvæmdina á málinu að gera, kæmist að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að semja um 10 eða 20 eða 30 báta af stærðinni 100 tonn eða 110 tonn, - það skiptir ekki höfuðmáli. En það þarf að velja eina stærð og semja um smíði á allmörgum skipum eða allmörgum bátum af þessari tilteknu stærð og velja til þessa verkefnis nokkrar skipasmíðastöðvar á ýmsum stöðum á landinu, sem þá fengju samning um verkefni til nokkurra ára fram í tímann, t. d. til næstu fjögurra ára. Á sama hátt þarf svo að ákveða tiltekna stærð af þeim bátum, sem tilheyra stærðarflokknum undir 80 rúmlestir, en við þurfum talsvert á slíkum bátum einnig að halda hér í okkar verstöðvum víða um landið. Þar kæmi til mála að ákveða stærðina 30 rúml., 35 rúml. eða 40 rúmi. En sem sagt, sú framkvæmdanefnd, sem hefði með málið að gera, mundi velja eina stærð af þessum minni bátum og sjá svo um, að samningar yrðu gerðir við allmargar stöðvar til þess að taka þetta verkefni að sér á næstu 4 árum. Og þriðji stærðarhópurinn mundi svo vera að mínum dómi stærstu fiskibátarnir okkar, þ. e. a. s. bátar, sem væru í stærðarflokknum frá 250 rúml. til 400 rúml. eða einhvers staðar þar á milli. Og á sama hátt ætti að semja við skipasmíðastöðvarnar um að smíða tiltekinn fjölda báta af þessari stærð, og til þess veldust einnig sérstakar stöðvar, og auðvitað væri eðlilegt, að það yrði nokkurt áframhald á því hjá þeim stöðvum, sem tækju að sér að smíða bátana í stærsta stærðarflokknum, á sama hátt og það yrði um áframhald að ræða hjá hinum stöðvunum, sem tækju að sér verkefnin að smíða báta af minnstu gerðinni. Með samningum við okkar skipasmíðaiðnað á þennan hátt væri hægt að tryggja þeim öruggt verkefni fram í tímann. Þær gætu staðið miklu betur að sínum verkefnum en þær gera nú, og ég efast ekki um það, að við fengjum á þennan hátt bæði betri skip en við höfum fengið og þó sérstaklega gætum við einnig fengið ódýrari skip en þessi algerlega sérsmíðuðu skip, þar sem einn útgerðarmaðurinn velur sér 250 tonna skip, annar 260 tonna skip og sá þriðji 270 tonna skip, en í sjálfu sér er í rauninni enginn munur á þessum skipum, nema hvert um sig verður að byggjast algerlega á sérteikningu og sérlýsingu í öllum greinum og sérsmíði á ótalmörgum hlutum. En það þarf að tryggja fjármagn fyrir slíka framkvæmd sem þessa, og nú liggur það fyrir, að fiskveiðasjóður, sem er býsna öflugur sjóður, lánar yfirleitt út á ný fiskiskip, sem byggð eru innanlands, um 75%, og nú í seinni tíð hefur hæstv. iðnmrh. beitt sér fyrir því, án þess að til væru nokkur lagaákvæði um það, að útvega í einstaka tilfellum 10% viðbótarlán við þessi 75%, þannig að út á innanlandssmíðina hafa menn getað í einstaka tilfellum fengið stofnlán, sem nema 85%. Þessi ráðstöfun af hálfu hæstv. iðnmrh. hefur verið lofsverð. Það hefur út af fyrir sig stefnt í rétta átt og greitt heldur fyrir þessum málum í vissum tilfellum. En við álítum, að það þurfi að ákveða þetta í lögum, að út á innanlandssmíðina skuli tryggja 85%, og er þá vitanlega eðlilegast, að það verði stofnlánasjóðurinn, í þessu tilfelli fiskveiðasjóður, sem veiti allt þetta lán. En það þarf án efa í sambandi við framkvæmd af þessu tagi að taka nokkurt erlent lán til þess að styrkja fiskveiðasjóð til að geta staðið undir þessum framkvæmdum. En þegar við á undanförnum árum höfum verið að kaupa okkar fiskiskip, t. d. frá Noregi, þá höfum við alltaf verið að taka heilmikið af erlendum lánum þar með þessum skipum, því að eins og kunnugt er, hefur um 70% af verði hvers skips verið tekið að láni hjá byggingarstöðvunum erlendis, láni til 7 ára. En til þess að hægt væri að standa að þessum málum á þennan hátt, eins og við höfum hugsað okkur, yrði ríkið að gangast fyrir því að taka talsvert lán erlendis í einu lagi og veita til fiskveiðasjóðs í þessu skyni, og það fjármagn hefði komið til viðbótar því fjármagni, sem fiskveiðasjóður ræður yfir á hverjum tíma, og þannig hefði átt að vera hægt að útvega nægilegt fjármagn til þess að standa undir þessari smíði, sem hér er gert ráð fyrir. Þó að frv. okkar um þetta yrði samþ., er augljóst mál, að það næði ekki yfir alla þessa innanlandssmíði. Hér er aðeins um það að ræða að ákveða að efna til þessara framkvæmda að tilteknu marki, ákveða vissan fjölda af skipum, sem smíðuð skulu verða með þessum hætti, en eftir sem áður gæti auðvitað verið um það að ræða, að einstakir útgerðarmenn semdu við skipasmíðastöðvarnar um byggingar fyrir sig, þar sem þeir teldu sér ekki hentugt að falla inn í þessa smíð eða þessa reglu, sem þarna gilti um. Og það gæti auðvitað staðið áfram, þar til væri búið að færa þetta kerfi svo langt út, að hér væri um það að ræða, að endurbygging og viðhald fiskiskipaflotans yrði aðallega í höndum stofnlánasjóðsins á þessu sviði. En ég býst við því, að það tæki nokkurn tíma, þangað til það færðist yfir í það form. Hér er auðvitað um að ræða gífurlega mikið atvinnumál líka fyrir landsmenn, eins og komið er. Ég hygg, að þar sem staðið er að smíði á einu fullkomnu síldveiðiskipi fyrir landsmenn nú, skipi af stærðinni 250–300 rúmlestir, vinni nú ekki minna en 100 manns að slíku verki. 300 tonna skip mun kosta, eins og nú er komið, ef það er keypt erlendis, ekki undir 35 millj. kr. Það er að vísu engin smáræðis upphæð, en svona er nú verðlagið orðið. Ég veit um einn byggingarsamning, sem hefur verið á döfinni núna í rúmlega heilt ár. Þar var samið um smíði á einu skipi, að vísu var það rétt í kringum 400 rúml. Það kostaði þá, fyrir 1½ ári, samkv. byggingarsamningi rétt rúmar 20 millj. Svo kom gengislækkunin fyrir ári, og þá hækkaði þessi byggingarsamningur upp í 27 millj. Og nú kom gengisbreyting fyrir fáum dögum og þá þaut þetta skip í verði úr 27 millj. upp í rúmar 40 millj., svo að það er auðvitað enginn vafi á því, að hér er um miklar fjárhæðir ,að ræða, og þær verða að greiðast, þó að við semjum við norskar skipasmíðastöðvar með þeirri milligöngu íslenzkra lánastofnana, sem við gerum nú, eða hvort við stöndum að smíðinni hér innanlands. Ég held því, að það væri hægt að gera hér stórátak í atvinnumálum á allmörgum stöðum á landinu, ef við snerum okkur myndarlega að þessu verkefni. Þá held ég, að við gætum tryggt þar allmikla vinnu að mjög gagnlegum störfum fyrir okkur á mörgum stöðum, og ég held líka, að við leystum þann vanda miklu betur en við gerum nú, að tryggja það, að eðlileg endurnýjun og eðlilegt viðhald fari fram á okkar fiskibátaflota, en það er okkur alveg nauðsynlegt, af ekki á illa að fara í framtíðinni með okkar gjaldeyrisöflun. Ég óttast það fyrir mitt leyti, að eins og nú standa sakir, mundu einstakir útgerðarmenn eða útgerðarfyrirtæki ekki ráðast í það að gera samninga við erlendar skipasmíðastöðvar um kaup á nýjum skipum vegna þess, hve verðið er orðið gífurlega hátt og hve það er miklum erfiðleikum bundið að komast yfir það fjármagn, sem til þarf og leggja þarf fram strax í byrjun smíðarinnar. Ég held því, að það gæti vel farið svo eftir svo mikla gengisbreytingu eins og nú hefur verið samþ., að hér yrði alger stöðvun á endurnýjun okkar skipastóls, ef ekki kæmu til einhverjar ráðstafanir í þá átt, sem við leggjum til í þessu frv. okkar, að ríkið taki upp með beinni forgöngu sinni að semja við innlendar skipasmíðastöðvar um að taka að sér þetta verkefni. Á undanförnum árum hefur talsvert mikið verið gert að því að bæta nokkuð aðstöðuna í okkar skipasmíðastöðvum, sérstaklega að því leyti til að gera stöðvarnar færari en þær voru áður um það að takast á við hin stærri verkefni. Það er búið að leggja talsvert mikið fé í nokkrar skipasmíðastöðvar hjá okkur, bæði vegna þjónustu við hinn stóra flota og eins líka til þess að takast á við þau verkefni að smíða ný skip. Þessa fjármuni þarf að nýta sem allra bezt. Það þarf að tryggja stöðvunum verkefni. Þetta getum við gert, en því aðeins að mínum dómi, að til komi bein forusta af hálfu ríkisvaldsins. Það er eflaust hægt að koma þessum málum fyrir á eitthvað annan veg en þann, sem við leggjum til með þessu frv. Það er okkur ekki aðalatriði, að það sé haldið stíft í þau ákvæði, sem þarna eru tilgreind, heldur er hitt aðalatriðið, að það gæti hér tekizt samkomulag um að standa að því að leysa þetta stóra verkefni, sem er bæði atvinnulegs eðlis fyrir okkur og eins til þess að tryggja okkur í framtíðinni, að við hefðum þau skip, sem við þurfum á að halda, og svo til þess að reyna að spara verulega okkar knappa gjaldeyri. En ef við látum hlutina ganga áfram á þann hátt, sem þeir ganga nú í þessum efnum, tekst okkur ekki að leysa vandann. Þá verður hér ekki smíðað mikið af skipum innanlands, hvorki stórum né smáum. Stöðvarnar verða verkefnalitlar. Og þá fer ekki heldur fram sú endurnýjun á okkar fiskiskipastól, sem þarf að fara fram, því að það má enginn láta sér það til hugar koma, þó að við eigum talsvert myndarlegan fiskibátaflota, eins og nú er komið, sérstaklega vissar stærðir af honum, að þá þurfum við ekki á mikilli endurnýjun að halda. Þessi floti gengur ört úr sér. Við töpum skipum með ýmsum hætti, og svona stórum flota þarf að halda við, hann þarf að endurnýjast. Herra forseti. Ég legg svo til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn., ég tel það eðlilegast, og vænti þess, að n. sjái sér fært að afgreiða málið hér sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs til þess að deila við hv. 1. flm. þessa frv., hv. 4. þm. Austf. En þó var margt, sem hann sagði í sinni ræðu, sem fær engan veginn staðizt og ég er honum ósammála um. Hann segir t. d., að haldi svo fram sem verið hefur, sé borin von, að við séum færir um að smíða eða endurnýja okkar skipastól innanlands og til þess þurfi að láta ríkið koma til og hafa forgönguna um að ákveða smíði skipanna. Um þetta er ég honum alveg ósammála. Ég leyfi mér að halda því fram, að þetta frv. eigi ákaflega lítið erindi inn í þingið og sum ákvæði frv. séu óraunhæf. Sumt stafar af eðlilegum skoðanamun, grundvallarskoðanamun okkar, sem ekki er ástæða til að fara nánar út í, sumt stafar af því, að hv. flm. virðast engan veginn nægjanlega kunnugir því, sem er að gerast í landinu og hefur verið að gerast í sambandi við skipasmíðarnar innanlands. Það mætti ætla af því, sem hér var sagt, að það væri rétt eins og engar skipasmíðar ættu sér stað innanlands, en það munu nú samt sem áður um 13–14 fiskiskip vera í smíðum í íslenzkum skipasmíðastöðvum í dag eða smíði nýlokið. Að vísu eru nokkur af þessum skipum minni skip, tréskip, en sum þeirra eru myndarleg skip, yfir 100 rúml. og 200 rúml. og þaðan af stærri. En jafnhliða minni ég einnig á, að í smíðum í íslenzkum skipasmíðastöðvum eru í dag tvö strandferðaskip, eins og kunnugt er, í Slippstöðinni á Akureyri. Það lætur þess vegna mjög nærri, og hef ég áður vakið athygli á því, að við séum komnir að því marki að geta í okkar íslenzku skipasmíðastöðvum endurnýjað okkar eigin skipastól, og þá á ég við stálskipaflotann, sem hvað myndarlegastur er og nýlega hefur verið keyptur til landsins. Það er misskilningur hjá hv. þm., sem oft hefur komið fram áður hjá öðrum aðilum, að við hefðum getað byggt hinn nýja skipastól sjálfir. Það er ekki rétt. Það er fyrst upp úr 1960, eftir að viðreisnarstefnan var tekin hér í stjórnmálum, að menn fóru að hugsa til stálskipasmíða í landinu, áður höfðu menn ekki lagt í þær, og ríkisstj. hefur veitt öllum þeim aðilum margvíslega fyrirgreiðslu, sem höfðu hug á og hafa á síðari árum stofnað til stálskipasmíða hér innanlands. Það var gerð áætlun fyrir atbeina ríkisstj. um aðstoð við byggingu stálskipasmíðastöðva og dráttarbrauta til endurnýjunar hinum nýja flota á árinu 1964. Það er 1964, 1965 og 1966, sem fyrstu stálskipin eru smíðuð hér, umfram örfá einstök skip, sem áður höfðu verið smíðuð. Alla tíð síðan hefur af hálfu stjórnvalda verið stuðlað að fjáröflun til uppbyggingar skipasmíðastöðva og dráttarbrauta. Og það er fyrst núna, sem afkastageta þessara skipasmíðastöðva er orðin sú, sem ég sagði, að þær eru að nálgast það að geta endurnýjað flotann. Ég hygg, að það hafi verið nokkuð nálægt því, að afkastageta skipasmíðastöðvanna á s. l. hausti, miðað við verðlag þá, hafi verið um 400 millj. kr. á ári. Og við það er náttúrlega, eins og réttilega hefur verið bent á, mikill sparnaður í erlendum gjaldeyri, því að þá var talið, að um helmingurinn af smíði skipa væri erlendur gjaldeyrir. Og það er rétt, að skipasmíðastöðvar með þessum afköstum, sem nú þegar eru til, hafa rúm fyrir hundruð manna í sinni vinnu og verða einn sá þáttur iðnþróunar í landinu, sem taka mun mjög mikinn hluta af vinnuafli til sín á næstu árum. Hitt er svo alveg rétt, að þessar ungu skipasmíðastöðvar hafa átt í miklum erfiðleikum, og þeir eru af margvíslegum toga spunnir, m. a. almennur fjárskortur, eins og hjá öðrum aðilum í okkar þjóðfélagi, og svo stafa þeirra erfiðleikar, eins og augljóst hlýtur að vera, af þeim miklu erfiðleikum, sem yfir útgerðina hafa dunið. Það hefur ekki verið sama eftirspurn af útgerðarmönnum til þess að láta byggja fiskiskip, og þeir aðilar, sem hafa verið í viðskiptum við skipasmíðastöðvarnar, hafa átt erfitt með að standa í skilum, bæði í sambandi við byggingu skipanna og eins viðgerðir og endurnýjun, sem þar hefur farið fram. Allt hefur þetta bitnað á skipasmíðastöðvunum. En það er eins og hv. 1. flm. þessa frv. sagði, þá hefur af hálfu stjórnvalda verið gert verulegt átak til þess að skapa verkefni fyrir skipasmíðastöðvarnar. M. a. er það rétt, að ríkisstj. ákvað á fundi sínum 4. janúar 1968, að hún mundi hlutast til um 10% viðbótarfjáröflun til þeirra, sem létu smíða eða vildu láta smíða fiskiskip sín hér innanlands, til þess að stuðla að verkefnasköpun í bili í íslenzku skipasmíðastöðvunum. Það hefur svo verið höfð milliganga um það af hálfu iðnmrn. við bankana, að þeir aðstoðuðu með bráðabirgðalán, ef þyrfti. Það hefur lítið komið til þess enn. Skipin eru í smíðum, bráðabirgðalán út á þessi 10% viðbótarlán, þar til gengið yrði frá fjáröflun, sem mundi verða gert í sambandi við fjáröflun til fjárfestingarsjóðanna fyrir árið 1969, og bönkunum heitið, að ef þeir inntu af hendi slíkar bráðabirgðagreiðslur, bráðabirgðalán, fengju þeir þau endurgreidd í janúar 1969. Það er því óhætt að segja, að öllum þeim fiskiskipum, sem nú eru í smíðum í skipasmíðastöðvunum, hafi verið gefin fyrirheit, - öllum, en ekki nokkrum eða einstökum, eins og fram kom áðan, - fyrirheit um eða þau megi ganga út frá því að geta fengið þessi 10% viðbótarlán. Og þar með hafa menn, sem byggja þessi skip hér innanlands, 85% lán, þ. e. a. s. 10% lán til viðbótar 75% láni fiskveiðasjóðs. Þar að auki hafa svo þessir aðilar fengið ýmiss konar fyrirgreiðslu hjá öðrum fjárfestingarsjóðum, bæði atvinnujöfnunarsjóði og atvinnuleysistryggingasjóði, svo að ég hygg, að flestir þeirra hafi um og yfir 90% lán, sem eru að byggja þessi skip nú. Það er í þessu frv. talað um gerð og útbúnað skipanna, að hann skuli ákveðinn af 5 manna n., sem rn. skipar, og skip skuli eigi vera af fleiri gerðum en þremur. Ég vil minna á það, sem ég hef sagt hér áður, að á miðju sumri 1967 áttum við sjútvmrh. hlut að máli um skipun stöðlunarnefndar fiskiskipa. Sú n. skilaði lauslegu bráðabirgðaáliti haustið 1967, en er ekki enn búin að skila fullnaðarnefndaráliti. Hins vegar hefur af hálfu iðnmrn. mjög verið rekið á eftir, sannast að segja, þessari n., að hún lyki verkefni sínu, og ég hygg, að þess sé nú mjög skammt að bíða, að hún leggi fram till. sínar. Ég hef lagt áherzlu á við n., að það sé betra, að hún skili till. sínum fyrr en síðar, jafnvel þó að hún kynni að vilja vinna betur að þeim, því að auðvitað megi halda áfram endurskoðun á þessum till. En í þessari n. eru mjög færir menn og hæfir á sínu sviði, að því er ég bezt veit. Það eru sérfræðingar þrír, tæknifræðingur og sérfræðingar fiskveiðasjóðs og Fiskifélags Íslands. Það eru fulltrúar frá Landssambandi skipasmíðastöðvanna, skipaðir af iðnmrh., og fulltrúar frá útgerðarmönnum, skipaðir af sjútvmrh. Það þarf þess vegna enga lagasetningu um þetta atriði, en það er auðvitað veigamikið, og því hefur verið á þetta áherzla lögð af hálfu iðnmrn., að slík n. skili sem fyrst áliti, því að það gerir tvennt í senn: Það skapar aðstöðu til þess að fá hagkvæmari skip byggð hér heldur en e. t. v. yrði ella völ á, og auk þess mundi það greiða fyrir, að auðveldara er að ráða við það, sem stundum kemur upp og að mjög eðlilegum hætti á skipasmíðastöðvunum, að hægt sé að skapa þeim stöðugt verkefni við skipasmíði, jafnvel þótt kaupandi sé ekki í bili, í þeirri veru, að þeir aðilar, sem hlut eiga að máli, stjórnvöld, fiskveiðasjóður eða aðrir aðilar, vita þá, að slíkt skip ætti að vera óhætt að gefa skipasmíðastöð í verkefnaskorti kost á að byrja að byggja, vegna þess að þar sé sú skipagerð, sem hafi fengið á sig almennan viðurkenningarstimpil í þessum flokki. Í öðru lagi stuðlar þessi stöðlun fiskiskipanna að ódýrari skipum. Og ég hef nýlega fengið frá einni skipasmíðastöðinni t. d. að gefnu tilefni upplýsingar um, hverju ætla mætti, að slíkt næmi, og það er í stórum dráttum þannig, að ef miðað væri við 120 rúml. skip eða fiskibát, þá er skoðun þeirra, að smíði eins skips kosti um 16.5 millj, kr., eins út af fyrir sig. Hins vegar, ef saman getur gengið smíði tveggja skipa, mundi sennilega vera hægt að hafa verðið 14.1 millj. kr. á hvoru um sig. Og ef um væri að ræða stöðug verkefni án afláts af sams konar gerð, þá er talið, að þrjú skip, ef þau væru í takinu, gætu hvert kostað 13.3 millj., af 4 skipum hvert 12.9 millj. og af 5 skipum 12.6 millj. Þetta er orðið gífurlegur verðmismunur frá því að hafa eitt stakt skip í smíðum, 16.5 millj., eða 5 skip undireins til smíða, þannig að hvert kosti 12.6 millj. kr. Þetta verð, sem hér er nefnt, er miðað við októbermánuð 1968 og að 20% aðflutningsgjaldið, sem þá var, yrði endurgreitt. Auk þess má segja, að þetta séu lauslegar bráðabirgðatölur, sem er aðallega ætlað að gefa til kynna, hvað hér geti verið mikið í húfi. Það hefur verið unnið að því núna á þessu hausti að hefja fyrstu tilraun með það að skapa skipasmíðastöð slík verkefni, án þess að ákveðnir kaupendur væru fyrir hendi, og það hefur ekki staðið á stjórnvöldum, hvorki ríkisstj. né peningastofnunum, en það hefur ekki komizt í framkvæmd enn þá vegna erfiðleika í sambandi við tryggingar á fé, sem til þessara hluta þarf, því að það er, eins og ég sagði áðan, rétt, að allar þessar skipasmíðastöðvar hafa oft staðið í ströngu og oft átt erfitt uppdráttar vegna fjárvöntunar, jafnvel þó að lögð hafi verið hönd á plóginn með að útvega þeim fé til byggingarstarfseminnar eða fjárfestingarinnar og rekstrarins. En það er eins og ég sagði áðan, það er svo sem ekki einstakt fyrirbrigði, hvorki fyrr né síðar, í okkar þjóðfélagi. Það hefur líka verið kvartað undan því og stundum ekki alveg með réttu, að skipasmíðastöðvarnar gætu haft miklu meiri verkefni, ef skipaviðgerðir hefðu ekki farið í jafnríkum mæli fram erlendis og að undanförnu. Ég vil nota þess vegna tækifærið til þess að gera hv. þd. grein fyrir því, að um það var tekin ákvörðun í maímánuði 1967 hjá gjaldeyrisdeildum bankanna að veita ekki gjaldeyrisleyfi vegna skipaviðgerða erlendis, nema ekki væri unnt að annast skipaviðgerðina innanlands á hagkvæmu verði og hæfilega löngum tíma, miðað við það, sem unnt væri erlendis. Þegar þessi stefna var tekin upp, skrifaði viðskmrn. Landssambandi ísl. útvegsmanna og skýrði frá því, að útvegsmönnum væri óheimilt að senda skip sín utan til viðgerða án þess að fá áður leyfi gjaldeyrisyfirvaldanna. Og gjaldeyrisdeild bankanna setti tilkynningu um svipað efni í dagblöðin. En sú tilkynning var reyndar víðtækari og kvað á um það, að allir, sem sendu skip utan til viðgerða, yrðu að fá leyfi gjaldeyrisyfirvaldanna áður. Nú er það sannast bezt að segja, að það hefur orðið brotalöm á framkvæmd þessarar stefnu, af því að það hefur komið fyrir í einstökum tilfellum, - það eru ekki mikil frávik frá því, - að útgerðarmenn hafa látið gera við eða endurbyggja að einhverju leyti skip sín erlendis og komið svo eftir á til þess að fá aðstoð til greiðslu á þessum kostnaði. En þó er það svo, að á fyrstu 9 mánuðum ársins 1968 er gjaldeyrir, sem látinn hefur verið út til viðgerða og endurbygginga á skipum erlendis, 47% minni en á fyrstu 9 mánuðum ársins 1967, og munar þar nokkuð verulega. Enn fremur liggja fyrir tölur um það, hve gjaldeyrisleyfi voru mikil í lok októbermánaðar eða eftir fyrstu 10 mánuði ársins 1968 og 1967, og þar munar einnig svipaðri upphæð, en í heild eru gjaldeyrisleyfin, sem á þessum 10 mánuðum ársins 1968 hafa verið látin út til skipaviðgerða erlendis, 57.2 millj. kr. Þetta virðist í fljótu bragði há upphæð. En hún skiptist þannig, að þarna eru farskipin með 47.1 millj., togarar með 3.7 millj. og fiskiskip 6.5 millj. Við mig hefur einkum verið talað af umboðsmönnum málmiðnaðarins um erlendar viðgerðir á fiskiskipunum og þá togurunum, og ég skal játa það, að þegar rætt var um þessi mál við mig ekki alls fyrir löngu af fulltrúum frá málmiðnaðinum og ég fékk þessar upplýsingar um viðgerðir farskipanna erlendis, þá var mér óljóst það dæmi áður og þeim var það reyndar líka, sögðu að vísu sem svo, sem augljóst var: Sennilega er meginhlutinn af þessum viðgerðum þó þannig, að farskipin verða ekki tekin nema sum hver í slipp hér heima og bolviðgerðir er ekki hægt að framkvæma hér. - Ég skrifaði þá hins vegar, - það var í byrjun þessa mánaðar, - Eimskipafélagi Íslands og Hafskip hf. og skipadeild Sambands ísl. samvinnufélaga og óskaði eftir því, að þessi skipafélög gerðu iðnmrn. grein fyrir því í fyrsta lagi, í hverju felist skipaviðgerðir á því tímabili, er skýrslan tekur til, þ. e. þessa fyrstu tíu mánuði ársins, hérlendis eða erlendis, og í öðru lagi skoðun sinni á því, að hve miklu leyti hefði verið hægt að framkvæma erlendar viðgerðir hérlendis. Mér hefur ekki enn borizt bréf frá þessum aðilum, en það er sjálfsagt væntanlegt mjög bráðlega, og þessar bréfaskriftir voru gerðar til þess að gera sér grein fyrir, hvað um væri að ræða á þessu sviði skipaviðgerða og endurbygginga, og séu veruleg verkefni þarna, sem ég mundi mjög gjarnan mega vona, þá verður auðvitað stuðlað að því að reyna að fá þau gerð í ríkari mæli hér innanlands eftir en áður. Ég hygg líka, að það sé rétt hjá hv. 4. þm. Austf., að um það atriði velji menn kannske sjálfir, án þess að þurfi að hvetja þá til þess, frekar innlenda smíði, ef hægt er, vegna gengisbreytingarinnar og áhrifa hennar, eins og hann vék að. Ég veit, að það hafa einnig farið fram viðræður milli Slippstöðvarinnar á Akureyri og Eimskipafélags íslands um það, hvort Slippstöðin mundi ekki geta fengið verkefni við smíði skipa, sem Eimskipafélagið áformar að láta smíða, þegar lokið er strandferðaskipunum, og stálsmíði þeirra á að vera lokið einhvern tíma upp úr miðju ári 1969, stálsmíðinni sjálfri, þó að þá eigi eftir að gera margt við skipin. Það er kannske eðlilegt viðhorf, eins og ég veit, að Eimskipafélagið hefur látið í ljós: Við þurfum að fá vissa vitneskju um hæfileika ykkar til þess að smíða slíkt skip, áður en við mundum þora að ákveða skipabyggingar hjá ykkur. - En það ætti mjög fljótt að geta komið reynsla á það, og ég hygg, að hæfni og geta íslenzku skipasmíðastöðvanna sé að færast í það horf, að þau geti tekið bæði stærri skip en áður, farskip og t. d. togara eða skuttogara eða önnur slík skip. Það hefur verið álitið, að það væri mjög nauðsynlegt að gera sér grein fyrir endurnýjunarþörf fiskiskipastólsins á næsta árabili, 5–10 árum, því að það er ekkert vit af okkur að hugsa bara sem svo, að þetta sé að miklu leyti nýr skipastóll og við þurfum ekki í bili að eyða fé í endurnýjunina. Iðnmrn. hefur þegar skrifað Fiskveiðasjóði Íslands og beðið hann, sem eðlilegt er, sem er aðallánastofnunin og hefur sérfræðinga í sinni þjónustu, að hafa forgöngu um það að gera slíka áætlunargerð. Slík áætlunargerð er að mínum dómi einnig nauðsynleg til þess að ýta undir þá fjáröflun, sem verður að ganga í að afla íslenzku skipasmíðastöðvunum á næstu árum, ekki bara þeirra vegna, heldur þjóðarinnar í heild og búskapar okkar í heild og sjávarútvegsins vegna, því að ég álít, að það sé rétt, sem sagt var áðan, að þær séu færar um að smíða engu lélegri eða kannske betri skip en sum þau skip, sem smíðuð hafa verið erlendis. En þetta er því miður svo á fleiri sviðum, að við þurfum að taka til hendinni og efla íslenzkan iðnað, þar sem íslenzkur markaður er mestur, og þar verð ég að segja, að sumir hafa staðið í stríðu á undanförnum árum, og vitna ég til t. d. tilrauna minna til þess að efla veiðarfæragerð hér á Íslandi, sem sannast að segja hefur ekki hlotið allt of góðar undirtektir, hvorki hjá útgerðarmönnum né innflytjendum, og ég harma mjög, að ekki skuli hafa komizt á gagnkvæmur skilningur og samvinna milli þessara aðila, því að það liggur í augum uppi, að við kaupum erlendis frá veiðarfæri á eldra genginu fyrir meira en 200 millj. kr. og framleiðum kannske veiðarfæri í landinu sjálfu fyrir um 30–40 millj. kr. Svo finnst mönnum í bili, að þeir geti fengið keypt eitthvað betri veiðarfæri erlendis frá. En ef meginhluti þessara veiðarfæra væri framleiddur hér í stórri veiðarfæragerð eða stórum veiðarfæragerðum, tveimur eða þremur eða eitthvað því um líkt, þá mundi aðstaða þessarar veiðarfæragerðar verða allt önnur til þess að framleiða betri og einnig ódýrari veiðarfæri. Og ég hef alltaf litið svo á sjálfur, að þetta væri mikið hagsmunamál fyrir útgerðina. En auðvitað geri ég ekki kröfur til þess, að það sé tekið meira mark á mér í því sambandi heldur en þaulreyndum útgerðarmönnum, sem fram til þessa hafa margir hverjir haft allt aðra skoðun af einhverjum mér óskiljanlegum ástæðum. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta. Það er auðvitað ekki nema góðra gjalda vert, frv. eins og þetta, sem hér er flutt. Ég tel ekki miklu máli skipta, miðað við það, sem ég hef sagt, hver verður afgreiðsla þess, og í vissum meginatriðum mundi ég vilja fara allt aðrar leiðir. En þó er, eins og ég segi, ánægjulegt að vita til þess, að í meginatriðum eru menn á sömu leið úr bæði stjórnarflokkum og stjórnarandstöðu, og allt það er mikilvægt til þess að hjálpast að, til þess að þessi nýja og unga atvinnugrein okkar Íslendinga geti eflzt í framtíðinni og þurfi ekki að lamast og missa fótanna svo að segja á fyrstu árum sínum, og það þykist ég alveg viss um, að allir hv. þm. eru sammála um að leggja sitt af mörkum til þess, að slík atvinnugrein eflist í landinu til styrktar fyrir íslenzkan iðnað og iðnþróun og íslenzkan útveg og atvinnulíf yfirleitt.



Herra forseti. Mér sýnist, að hæstv. iðnmrh., sem ég velt þó af nokkrum viðskiptum við hann í sambandi við þessi mál, að er mjög velviljaður í sambandi við þessa starfsgrein, sem hér um ræðir, skipasmíðarnar, og hefur sýnt það í ýmsum greinum, þar sem hann hefur getað komið sínum ráðum við, og ég met það til fulls, - en mér sýnist, að hann hafi þó ekki áttað sig á því, hvert er meginvandamálið, eins og nú er högum háttað hjá okkur, í þessu efni, því miður hafi hann ekki gert það enn. Það er mikill misskilningur hjá honum, ef hann heldur, að þannig sé ástatt í okkar skipasmíðaiðnaði nú, að þar sé um nóg verkefni að ræða. Menn tala um 13–14 skip. Það er hægt að telja þetta upp á fingrum sér af mönnum, sem þekkja til, hvað af skipum er í byggingu. Sum af þessum skipum í tölunni 13–14 eru skip, sem eru búin að vera í byggingu í 4–5 ár, eins og eitt hérna í nágrenni við okkur, og svo nokkrir smábátar. Sannleikurinn er sá, að við getum gengið á þessar skipasmíðastöðvar, sem hér skipta einhverju máli, og þær eru hver með sitt skip og eru að ljúka og hafa ekkert verkefni fram undan. Þannig er það með Stálvík, þannig er þetta með Akranes, þannig er þetta með Ísafjörð og nú Akureyri. Við vitum, að þeir eru með það verkefni að smíða farþegaskip fyrir Skipaútgerðina. Fyrir utan þetta eru nokkur skip, eins og tveir bátar í smíðum í Stykkishólmi upp á 45 rúml., og svo nokkrir, sem hafa orðið að mestu leyti eftir og eru í vandræðum. En um ný verkefni er hér yfirleitt ekki að ræða, og ég hef enga trú á því, að það komi verkefni handa þessum skipasmíðastöðvum okkar, miðað við núverandi verðlag og aðstæður, gangi maður út frá því, að kjörin eigi að vera eins og þau hafa verið. Það er rétt, að það hefur ekki skort út af fyrir sig á lánsupphæðina. Maður hefur getað fengið upp undir 90% af stofnverðinu. En það er annað, sem um er að ræða. Það er alveg blátt nei við því, að skipasmíðastöð megi byggja skip, nema þar sem fyrir liggur alveg skýrt, hver sé kaupandi að skipinu. Það er algert nei við því. Það er svona, hvað svo sem ráðh. segir. Ég hef alveg síðustu daga rætt við fiskveiðasjóð og fengið það alveg skýrt þar upp, að það er algert nei við því. Ég vildi mjög gjarnan, að ráðh. endurtaki það hér, að það sé búið að breyta þessu, því að ég velt a. m. k. um einn aðila, sem hafði hugsað sér að smíða skip með því fyrirkomulagi. En það hefur ekki fengizt til þessa, það hefur verið algert nei, nema það lægi fyrir samningur um það, hver væri kaupandi að skipinu. En það voru fleiri atriði í ræðu ráðh., sem mig langaði til þess að víkja að, en hann hefur nú vikið af fundi. Mér sýnist þar gæta talsverðs misskilnings á eðli málsins. En svo að ég haldi þá fyrst áfram með þetta atriði, er það svo, að ég álít, að það séu engar líkur til þess, að skipasmíðastöðvarnar fái hér verkefni nú á næstunni, nema um það verði að ræða, að einhver einn aðili, t. d. eins og fiskveiðasjóður eða þá ríkið í einu eða öðru formi, geri samninga við stöðvarnar um smíðar, án þess að fyrir liggi um kaupendur. Ég hef ekki trú á því, að verkefnin verði öðruvísi. Ég ætlaði að víkja sérstaklega að því við ráðh., að mér finnst líka gæta hjá honum nokkurs misskilnings um eitt mjög þýðingarmikið atriði í þessum málum, en það er í sambandi við þessa stöðlun á fiskiskipum, sem maður er að heyra alltaf annað slagið, og satt að segja, þegar um það hefur verið talað, hefur verið talað þannig að mínum dómi, að mér sýnist eins og menn hafi ekki gert sér fulla grein fyrir því, hvað þeir eiga við með stöðlun á fiskiskipum. Það er auðvitað ekkert nýtt fyrir okkur að heyra það og vita, að ef samið er um smíði á nokkrum skipum af sömu tegund, komumst við að betri kjörum. Um þetta höfum við sjálfir samið við erlenda aðila oftsinnis áður, og meira að segja lent í því, að sumar þekktar skipasmíðastöðvar hafa sagt við okkur: Við smíðum ekki minna en 5 skip af sömu tegund. Við förum ekki lægra. Við tökum það ekki að okkur.- Frammi fyrir þessu stóðum við t. d. í sambandi við skipasmíðastöðvar í Austur-Þýzkalandi, og við komumst að miklu betri kjörum, þegar við sömdum um smíði á 12 nákvæmlega eins skipum. Þetta eru þeir búnir að vita í mörg ár, sem í þessum málum hafa staðið og þurft hafa að semja við t. d. erlenda aðila um smíði á skipum. Það er miklu hagkvæmara, ef hægt er að koma við samfelldri vinnu við alveg eins skip. En út af fyrir sig er þetta engin stöðlun að öðru leyti en því, að maður hefur slegið fastri ákveðinni teikningu, ákveðinni gerð af skipi, og maður þarf að fá fimm skip af þessari tegund. Það er auðvitað alveg nákvæmlega eins hægt að semja við þessa skipasmíðastöð næsta dag á eftir um það, að hún smíði fyrir mann önnur tíu skip af annarri stærð, en hún vill bara hafa þau 10 af sömu gerð út af fyrir sig. Ég hef enga trú á því, að það verði búið til þannig módelskip hér, t. d. sem landróðrarbátur eða síldveiðibátur, að það verði sagt við allan fjölda íslenzkra útgerðarmanna: Hér er n. búin að finna það út, að svona skal skipið vera, og þetta er hin stimplaða skipagerð og hingað og ekki lengra. - Svona verður þetta ekki. Það kemst engin n. að þessari niðurstöðu. Það fer engin slík stöðlun fram. Það er auðvitað hægt að koma við í skipabyggingum eins og í húsbyggingum og öðrum byggingum ákveðinni stöðlun á ýmsum hlutum, gluggastærð og mörgu öðru slíku í einu skipi, þannig að það sé búið að fella saman nokkuð samfellda stærð af hinum ýmsu hlutum, þó að um mismunandi stór skip sé að ræða. Það getur verið hægt í ýmsum tilfellum og er eflaust gagnlegt. En ég held, að það, sem hér er um að ræða, sé einfaldlega þetta, að það er gott að fá góða menn, sem hafa praktíska þekkingu og tæknilega þekkingu líka, til þess að koma sér saman um það, hvaða stærð af skipum er hentugt að byggja í bili eða óhætt að byggja nokkur slík skip, þó að kaupendur séu ekki fyrir hendi, líklegt sé, að þau muni seljast. Það er sjálfsagt að gera það, það leggjum við til í okkar frv. En við þurfum ekki að bíða eftir neinni stöðlunarnefnd út af fyrir sig, sem breytir í neinu frá þeim grundvallarreglum varðandi þessi mál, sem við höfum búið við um margra, margra ára skeið. Um það er ekkert að efast. Þessar tölur, sem ráðh. nefndi hér sem dæmi um það, hvað hægt væri að lækka verð á skipum með því að semja um smíði á mörgum skipum af sömu tegund, voru eflaust réttar og lýstu því vel, hvaða árangri er hægt að ná í þessum efnum. Við viljum einmitt með þessu frv. okkar stuðla að því, að þetta verði gert, og við álítum enn fremur, að þessari hagkvæmni verði ekki komið við, nema það komi fram einhver einn aðili, sem hefur vald til þess að semja við skipasmíðastöðvarnar um ákveðinn fjölda af einni tiltekinni gerð. Ef það á að vera á valdi einstakra útgerðarmanna að semja hver fyrir sig við sína skipasmíðastöð um bátinn, þá verður þessari hagkvæmni aldrei komið við. Reynslan mun verða sú. Þetta er ósköp svipað í rauninni í þessum efnum eins og í sambandi við húsbyggingar. Ef það er svo, að það kemur hver einstakur maður og segir: Ég ætla að ráða bæði innréttingu og gluggagerð og öllu saman á minni íbúð, - þá er ósköp hætt við því, að það verði 100 mismunandi útgáfur hjá 100 mönnum í þessum efnum. En ef hins vegar getur komið fram eitt byggingarfélag, einhver aðili, sem byggir 100 íbúðir af tiltekinni gerð, sem verða að teljast heppilegar íbúðir, þá er kannske hægt að koma fram meiri „standardíseringu“ í byggingunni en annars. Og það er þetta, sem ég held, að verði að gerast, og ég held, að það verði mjög verðugt verkefni einmitt fyrir hæstv. iðnmrh., sem tvímælalaust hefur sýnt áhuga í sambandi við það að koma hér upp slippum og að búa í haginn fyrir skipasmíðastöðvar á margan hátt, - það væri verðugt verkefni fyrir hann að taka það að sér nú að standa fyrir því, að samið verði við skipasmíðastöðvarnar um smíði á tilteknum fjölda fiskiskipa af þeim stærðum og gerðum, sem nokkurn veginn liggur augljóst fyrir, að við þurfum á að halda, - semja við þær um góð verkefni fyrir stöðvarnar, um hagkvæm skip og eitthvað ódýrari skip fyrir útgerðina en annars væri hægt að fá og auðvitað um þann tvímælalausa gjaldeyrissparnað, sem hér væri um að ræða og hæstv. ráðh. viðurkenndi, að tvímælalaust væri hér til staðar. Ég held, að það væri verðugt verkefni einmitt fyrir hæstv. ráðh., að fá sér heimild til þess að takast á við þetta verkefni og leysa það. En það er skoðun mín, að verði þetta látið vera eins og það er, hafi skipasmíðastöðvarnar okkar á næstunni lítil verkefni, sundurslitin verkefni, hér verði um sérbyggingar að ræða hjá hverjum og einum, að því litla leyti sem það verður. Og það verður mjög erfitt fyrir hina einstöku aðila að komast í gegnum þau form, sem enn gilda, - mjög erfitt. Það er svo annað atriði í þessu líka, sem ég álít, að menn megi ekki blanda saman, en mjög er algengt, að menn blandi saman í þessum efnum, og það er það, hver hefur verið aðstaðan hér til þess að smíða skip innanlands og hver hefur verið aðstaðan til þess að taka upp skip í dráttarbrautir til þjónustuviðgerða. Við vorum orðnir mjög illa settir með dráttarbrautir fyrir stærri skip. Þar stóð þetta í rauninni þannig, að við höfðum varla hæfar dráttarbrautir nema hér í Reykjavík fyrir hin stærri skip okkar, ekki einu sinni stærri fiskiskip. Í þeim efnum hefur nú verið gert stórátak og lagast talsvert mikið. Við þurfum að hafa góðar dráttarbrautir til þess að geta tekið skipin upp og þjónað þeim á eðlilegan hátt. En við þurfum ekki slíkar dráttarbrautir til þess að smíða skip. Það er misskilningur. 300–400 tonna skipin okkar, sem við erum að kaupa frá Noregi, eru byggð á stöðum, þar sem engin dráttarbraut er. Þau eru byggð á stöðum í ýmsum tilfellum, sem ég gæti helzt líkt við stað eins og Mjóafjörð hjá okkur fyrir austan. Það þarf ekkert ýkjamikla aðstöðu til þess að geta unnið a. m. k. stóran hluta af því að smíða skip. Við gátum byggt hér miklu meira af skipum, og þar sem aðstaða hefur verið langbezt í þessum efnum, eins og hér í Reykjavík, þar hefur næstum ekkert verið gert í þessum efnum. Ég álít því, að til þess að gera virkilega fullkomin og góð aðstaða, eins og að nokkru leyti hefur tekizt að koma upp bæði á Akureyri og Akranesi, þar sem hægt er orðið að vinna innanhúss við smíði allstórra skipa, það er auðvitað mjög þýðingarmikið og gott miðað við okkar aðstæður. En það er sem sagt ekkert algert skilyrði til þess, að hægt sé að byggja þokkaleg fiskiskip fyrir okkur, að hafa þannig aðstöðu, og höfum við byggt auðvitað talsvert mikið af skipum hér allt til þessa án þess að hafa það. En ég er svo ekki að þræta við hæstv. ráðh. um þetta, því að ég sé, að það er ekki skoðanamunur hjá okkur um þetta að öðru leyti en því, að mér finnst, að hann trúi á það, að það ástand, sem við búum við í þessum efnum, eða þær reglur, sem við búum við, þeir lánamöguleikar, sem við búum við, muni út af fyrir sig duga, hér verði smíðaðir bátar og endurnýjun muni fara fram hér og það þurfi því ekki að hafa svona forgöngu ríkisvaldsins, sem stungið er upp á í okkar frv. Þar er nokkur skoðanamunur hjá hæstv. ráðh. og okkur, sem stöndum að þessu frv. Við álítum, að þetta, sem er nú, dugi ekki, það þurfi að koma til forusta ríkisvaldsins í þessum efnum. Ég skal svo aðeins að lokum taka undir það með hæstv. ráðh., að ég er honum alveg sammála í því, að við hefðum þurft að gera hér miklu meira en gert hefur verið í sambandi við ýmsar aðrar greinar okkar iðnaðar, m. a. veiðarfæragerðina. Ég er honum alveg sammála um það. Ég álít, að við þyrftum að koma hér upp miklu öflugri innlendri veiðarfæragerð en við höfum hér. En ég held, að sú tregða, sem fram hefur komið í sambandi við þá veiðarfæragerð, sem hér er, nú eiginlega ein til, hafi verið af öðrum toga spunnin. Ég veit, að það hefur eflaust gætt nokkurrar íhaldssemi hjá togaraeigendum að skipta við þessa veiðarfæragerð og reyndar fleiri útgerðarmönnum. Þarna er aðeins eitt fyrirtæki, sem starfar á nokkuð tilteknu sviði. En ég er hæstv. ráðh. alveg sammála um það, að við eigum í rauninni ekki að una við það, að við, sem kaupum svona mikið eins og raun er á af veiðarfærum til landsins á hverju ári og þurfum svona mikið á veiðarfærum að halda eins og raun er á, við skulum ekki geta komið hér upp myndarlegri veiðarfæragerð, sem gæti framleitt megnið af þeim veiðarfærum, sem við þurfum að nota á hverju ári. En ég er líka á þeirri skoðun, og kemur þá til þessa sama, ég hef litla trú á því, að þetta verði leyst, eins og ástatt er hjá okkur, nema með beinni forgöngu ríkisvaldsins. Ég held, að ríkið verði að standa að því, að lagt sé í slíka stórframkvæmd eins og að koma hér upp stórri og myndarlegri veiðarfæragerð. Ég hef ekki trú á því, að þeir aðilar, sem fyrir starfa í þessum efnum, ráði við þetta verkefni. Það er nú svo, að í æðimörgum tilfellum einmitt stendur svo á, að við erum tiltölulega litlir hér. Fjármagn einstakra aðila er svo lítið hér, að þeir ráða ekki við þessi stærri verkefni, og það þarf því að koma til bein forusta af hálfu ríkisvaldsins, t. d. eins og í því formi að láta byggja talsvert af góðum skipum, jafnvel þó að þau gangi áfram út til sölu og verði síðan í höndunum á allmörgum aðilum í rekstri. Það er annað mál. En að því leyti til, sem hæstv. ráðh. tók undir það, sem er meginmál þessa frv., að reyna að vinna að því að ýta undir framkvæmd í þessum efnum, þá þakka ég sem sagt fyrir þær undirtektir.



Herra forseti. Ég sagði áðan, að ég ætlaði ekki að deila við hv. 1. flm. um þetta mál, og það má segja, að það sé raunverulega lítil deila, sem á milli okkar hefur staðið, önnur en sú, sem skilur á milli feigs og ófeigs, að hann vill ríkisforsjána og ríkisvaldið og ég hef trú á einstaklingunum og áræði þeirra og framtaki í þessum málum og ég hef trú á því, að íslenzkar skipasmíðastöðvar muni eflast hér á landi með þeim hætti, sem þær hafa orðið til, og þær hafa orðið til ekki sízt vegna dugnaðar og framtaks og áræðis og bjartsýni sérstakra afbragðs atorkumanna, sem hafa komið þeim upp og staðið í því að búa þær þeim tækjum, sem þær þegar eru búnar. Ég skal svo ekki segja fleiri orð um það. En ég minni bara á það, að þegar hv. þm. hafði valdið, þá urðu ekki nein þessi stórmerki til. Það var engin stór veiðarfæragerð til. Og þegar hann talar um 12 fiskiskip, sem keypt voru í Austur-Þýzkalandi, hafði hann lofað 12 togurum af stórri gerð. En þetta allt saman minnkaði í höndum ríkisvaldsins og varð að litlum bátum þá í staðinn fyrir stóra togara, sem hátíðlega var lofað, þegar stjórn hans var mynduð. Ég álít, að það eigi ekki að gera lítið úr þeirri tilraun, sem nú stendur yfir um að gera till. um stöðlun skipa. En það er bezt að segja sem minnst um það. Ég mun leggja áherzlu á, að sú n. skili störfum og að réttum aðilum og þá þm. sem öðrum verði gerð grein fyrir því, menn fái aðstöðu til þess að kynna sér, hvað þar hefur verið unnið að, og ég sagði áðan, að mér fyndist, að starf þessarar n. hefði dregizt of lengi. En ég hef nú fengið þá skýringu frá henni, að það væri m. a. vegna þess, að hún hefur talið, að starfið væri vandasamt, og vildi leysa það vel af hendi, og það út af fyrir sig er virðingarvert, og ég vona, að það taki nú bráðlega enda. Það var svo aðeins eitt atriði, sem hv. þm. sagði, að það hefði verið alveg útilokað að fá að smíða skip án þess að hafa fastan kaupanda og hann hafi fengið upplýsingar um það hjá fiskveiðasjóði. En ég hafði tjáð mig um annað í minni fyrri ræðu, og það vil ég endurtaka nú skýrar en þá, að skipasmíðastöð hér hefur verið gefinn kostur á því, að henni gæti staðið til boða fjármagn til þess að hefja smíði á tveimur skipum án þess að hafa fastan kaupanda, og það mál var rætt sérstaklega í ríkisstj., og ég hafði forgöngu um það við Seðlabankann að ræða um fjáröflun til þessa atriðis. Hitt er svo alveg rétt, að það var ekki rætt við fiskveiðasjóð, og fiskveiðasjóður hefur kannske af mjög skiljanlegum ástæðum vegna sinnar aðstöðu verið öndverður slíku fram að þessu. En mér er það ljóst, að bæði ríkisstj. og þá ég sem iðnmrh. og Seðlabankinn, sem gekkst í málið fyrir minn tilverknað, tókum nokkra áhættu á okkur með þessu, en engu að síður lá hún fyrir og var tekin, svo að það hefur ekki staðið að þessu leyti á öðru en því, að sjálf skipasmíðastöðin kæmi þessu í framkvæmd.