Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til, að framlengd verði fyrir árið 1958, lög um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta ýmis gjöld með viðauka. Fjhn. hefur athugað þetta frv. og borið það saman við lögin, sem nú gilda fyrir árið 1957. Er frv. alveg samhljóða þeim lögum, og mælir n. einróma með því, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Um þetta mál þarf ekki mörgum orðum að fara. Það er komið frá Ed. og er framlenging á gildandi lögum um sérstakar fyrningarafskriftir, sem staðið hafa, eins og fram kemur í 1. gr., frá 1946. Fjhn. d. er sammála um að leggja til, að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Hér liggur fyrir til umræðu frv. til laga um breytingu á húsnæðismálalöggjöfinni, sem gengið var frá á síðasta þingi. Það er af flm. gerð sú grein fyrir tilgangi þessa frv., að þeir hafi, flm. og þeirra flokkur, mikið að athuga við þá húsnæðismálalöggjöf, sem sett var á síðasta þingi, og vilja nú freista þess að fá á henni breytingar í þá átt, sem þeir telja vera til bóta. Í 1. gr. er sú efnisbreyting einkum, að sá fulltrúi, sem tilnefna skal í húsnæðismálastjórn af Landsbanka Íslands, Seðlabankanum, skuli hafa atkvæðisrétt. Ég verð að segja, að þetta er nokkuð seint séð hjá hv. flm. Þetta ákvæði breyttist ekki með setningu húsnæðismálalöggjafarinnar á síðasta þingi. Þetta var eitt af þeim atriðum, sem var tekið óbreytt upp úr löggjöf þeirri, sem gilti undir yfirráðum fyrrverandi hæstv. ríkisstj. Þegar sú löggjöf var sett undir forsæti Ólafs Thors, þótti rétt að hafa þann háttinn á, að fulltrúi Landsbankans hefði að vísu setu í húsnæðismálastjórninni, en ekki atkvæðisrétt um lánveitingar, og það er nákvæmlega eins og það er nú. Og ég efast stórlega um, að Landsbankinn eða fulltrúi hans í húsnæðismálastjórninni eigi að hafa áhrifavald á það, til hvaða einstaklinga lánin séu veitt. Ég hygg, að það sé miklu eðlilegra, að um það fjalli þeir fulltrúar í húsnæðismálastjórn, sem ekki þurfa sérstaklega að hafa bankasjónarmiðið fyrst og fremst í huga, heldur þörf þeirra, sem um lánin sækja. Ég efast um, að það sé til bóta að gera bankasjónarmiðunum í því tilliti hærra undir höfði, en gert var með fyrrv. löggjöf og gert er með núv. löggjöf. Ég skal ekki fjölyrða frekar um það atriði. Ég sem sé er þeirrar skoðunar, að það væri ekki til bóta að breyta því. Við 2. gr. núgildandi löggjafar er lagt til, að 2., 3. og 4. töluliður í 2. gr. falli í burtu og í staðinn komi, að setja skuli á stofn tækniráð húsnæðismálastjórnar, sem skipað sé fulltrúum frá eftirtöldum aðilum: húsnæðismálastjórn, iðnaðardeild atvinnudeildar háskólans, húsameistara ríkisins, teiknistofu landbúnaðarins, Landsambandi iðnaðarmanna, Félagi ísl. iðnrekenda, byggingarvörudeild Sambands ísl. samvinnufélaga og Félagi ísl. byggingarefnakaupmanna. Það er nærri því, að það sé stofnað þarna heilt félag. Það er svo fjölmennt, þetta ráð, sem þarna á að stofna, að það væri eiginlega miklu nær að kalla það félag, sem þarna væri komið á fót. Nú er það þó þannig, að í gildandi löggjöf er einmitt gert ráð fyrir tækniráði, og er ákvæði um það einmitt í þessari sömu grein laganna, í 2. gr., að vísu undir öðrum tölulið. Þar segir: „Heimilt er félagsmálaráðherra að skipa nefnd sérfróðra manna húsnæðismálastjórn til aðstoðar og ráðuneytis um tæknileg mál, og ákveður ráðherra þóknun til nefndarmanna.“ Þarna er heimild í lögunum um að koma upp tækniráði, en ekki gert ráð fyrir, að það sé svona mikið bákn eins og nú er gert ráð fyrir af hv. flm. þessa frv. Allar líkur eru til, að þessi heimild verði notuð, því að húsnæðismálastjórn hefur rætt það mál, hvort ekki sé heppilegt að kalla tæknifróða menn til ráðs með húsnæðismálastjórninni, og hefur till. um nokkurt skeið legið í húsnæðismálastjórn um það atriði að skjóta því til ráðuneytisins, að þessi heimild væri notuð. Ég held, að það geti verið gott, að húsnæðismálastjórnin kalli sér til ráðuneytis færa tæknimenntaða menn, og til þess er heimild, en að hafa það slíkan mannsafnað eins og gert er ráð fyrir í 2. gr. þessa frv. held ég að verði nokkuð þunglamalegt í framkvæmd og óvíst, að ráð manna gefist betur, þó að þeir komi fleiri saman, - til þess þurfi það a. m. k. allt að vera vitrir menn og góðgjarnir, og geri ég nú ráð fyrir, að þessi samtök gætu lagt til eitthvað af slíkum mönnum. En svo mikið er víst, að þetta yrði heilmikið bákn. En það felst meira í þessari 2. gr. frv. en þetta, því að mér skilst, að 2., 3. og 4. töluliður í 2. gr. laganna eigi að falla niður gegn því, að þetta um hið fjölmenna tækniráð komi inn í staðinn. Og hvað er það þá, sem hv. flm. vilja fá út úr núgildandi löggjöf, að því er þetta snertir? Það eru - með leyfi forseta - þessir liðir, sem hljóða þannig: Í fyrsta lagi á að falla niður: „Að fylgjast jafnan nákvæmlega með byggingarkostnaði í landinu í því skyni að finna, hverjir byggja ódýrust hús, hvaða gerðir íbúðarhúsnæðis reynast beztar og hagkvæmastar og með hvaða hætti þeim verði komið upp með sem minnstum kostnaði. Í þessu skyni er húsnæðismálastjórn heimilt að láta fara fram samkeppni um uppdrætti og byggingu hagkvæmra íbúða og veita lán þeim, sem geta tekið að sér að byggja hagkvæmar íbúðir af ákveðinni meðalstærð með minnstum kostnaði.“ Þetta vilja flm. endilega að falli niður úr gildandi löggjöf. Ég veit ekki, hvað það er, sem þarna ætti að vera til baga góðri framkvæmd í húsnæðismálum. Ég held, að samkeppni um uppdrætti og byggingu hagkvæmra íbúða sé einungis af því góða, og ég skil ekkert í því, ef fulltrúar hinnar frjálsu samkeppni vilja endilega forðast, að það sé boðin út gerð uppdrátta og framkvæmd byggingar íbúðarhúsnæðis. Ég held, að þarna ætti einmitt frjáls samkeppni fyllsta rétt á sér, einmitt í þeim tilgangi að þrýsta þessu verði niður, a. m. k. niður í námunda við það, sem raunverulega er hægt að byggja íbúðarhúsnæði fyrir. En það vitum við að er ein af meinsemdunum hér nú, að það er okrað á neyð fólksins, húsnæðisskortinum. Hann er gerður að gjaldeyri fyrir þá, sem nú geta byggt íbúðir og selt með okurgróða, selt hús langt fyrir ofan raunverulegt kostnaðarverð. Ef hægt væri að fá útboð í íbúðarhúsnæði og komast með þeirri leið í námunda við rétt verð, mundi það auðvitað rýra möguleika þeirra, sem nú á mjög óskemmtilegan hátt auðgast á neyð annarra manna. Ég get því ekki með nokkru móti fallizt á, að það sé ástæða til að fella niður úr gildandi löggjöf ákvæði eins og þessi, sem öll miða að því, að við fengjum komið upp íbúðarhúsnæði fyrir lægri tilkostnað, en nú gerist. Þá leggja hv. flm. enn fremur til, að eftirfarandi málsgrein falli niður úr löggjöfinni: „Að setja þau skilyrði fyrir lánum, sem telja má að stuðli að því, að byggðar verði fyrst og fremst hagkvæmar íbúðir af hóflegri stærð.“ Hvað er þetta? Vilja menn endilega, að ákvæði um það, að við byggjum hagkvæmar íbúðir til þess að geta byggt fleiri, falli niður? Vilja menn, að það sé alveg frjálst og helzt gefin bending um það, að menn eigi að byggja sem stærstar íbúðir, jafnvel kannske fyrir óhóflegt verð? Það er þetta tvennt, sem þarna er lagt til að falli niður.

Hæstv. ráðh. hefur misskilið.

Er það?  Í framhaldi af þessu er svo 4. töluliðurinn, að þarna á: „Að koma á fót og annast leiðbeiningarstarf í því skyni að lækka byggingarkostnað og koma á hvers konar umbótum í húsagerð og vinnutækni við byggingu íbúðarhúsa.“ Þá er 3. mgr. í 2. gr.  „Húsnæðismálastjórn er heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti af þeim í samráði við skipulagsnefnd ríkisins. Þegar slíkir uppdrættir hafa verið samþykktir af skipulagsnefnd og félmrh., er viðkomandi bæjarfélagi skylt að heimila byggingar og láta af hendi eða útvega landsvæði fyrir þær, ef með þarf með eignarnámi, og fer um eignarnám samkvæmt l. nr. 61 frá 1917. Sömuleiðis er viðkomandi bæjarfélagi skylt að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur um slík hverfi innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar og félmrh.“ Þetta er þá ágreiningslaust það, sem þeir vilja sérstaklega láta fella niður úr gildandi löggjöf, og er þá rétt að víkja nokkrum orðum að því. Þeir vilja ekki, flm. frv., að húsnæðismálastjórninni sé heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðahverfa í kaupstöðum og geta knúið fram, ef töf er á skipulagningu í bæjarfélagi, að geta þá sjálf látið gera uppkast að skipulagsuppdrætti og ganga frá honum í samráði við skipulagsnefnd ríkisins, skipulagsstjóra. Ég held nú, að til þessa komi því aðeins, að skipulagning í bæjarfélagi komi í veg fyrir, að það sé hægt að hefjast handa um nauðsynlegar aðgerðir til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Það má kannske segja, að því séu ekki gerandi skórnir, það sé engin ástæða til að ætla, að neitt bæjarfélag láti á því standa. Ef ég nú geng út frá því og geng inn á þann hugsunarhátt, þá vil ég segja, að þá er ekki líklegt að neitt bæjarfélag verði fyrir hörðu af ákvæðum gildandi laga, því að þá mundu bæjarfélögin vitanlega reyna að hafa til skipulag eftir eigin höfði, samþykkt af sama aðila, skipulagsstjóra ríkisins, til þess að hægt væri að ráðast í viðkomandi byggingarframkvæmdir. Ég tek eftir því, að flm. frv. fara þeim orðum um þetta ákvæði, að það sé óhæfa, það sé fullkomin óhæfa, að gengið sé svo freklega á rétt sveitarfélaganna, en það kemur því aðeins til að stangast nokkuð við aðgerðir sveitarfélagsins, að það standi á skipulagningu svæðis, sem nauðsynlegt sé til þess að byggja á slíkar íbúðabyggingar, heil íbúðahverfi. Ég held nú, að um svona atriði hljóti alltaf á milli húsnæðismálastjórnar og sveitarstjórnar að verða gott samkomulag og ákvæðin í gildandi löggjöf kæmu því aðeins til framkvæmda, að óhæfilegur dráttur væri á því, að bæjarfélagið sæi fyrir skipulagningu slíks svæðis, og slíkur dráttur væri farinn að standa í vegi fyrir byggingaraðgerðum. Það kemur ekki til mála, að húsnæðismálastjórn færi að knýja fram skipulagningu eftir þessari heimild, nema því aðeins að þetta stæði af hendi bæjarfélagsins, mjög fyrir framkvæmdum. Ég vil því gera mér vonir um það, að þeir leggi ekki mikið kapp á að taka þetta ákvæði út úr núverandi húsnæðismálalöggjöf. Þetta er eins konar öryggisventill til þess að gera það tryggt, að framkvæmdir til úrbóta í húsnæðismálum, þyrftu ekki að stranda, þó að bæjarfélag bæri því fyrir sig, að það stæði á skipulagningu á viðkomandi svæði, og þá geti húsnæðismálastjórnin samt með aðstoð æðstu skipulagsyfirvalda flýtt fyrir skipulagningu á þessu viðkomandi svæði. Ég þarf því ekki að taka það fram, að ég tel næsta ástæðulaust og teldi það spilla núgildandi húsnæðismálalöggjöf, ef þessi öryggisventill væri tekinn í burtu. En að telja það óhæfu, fullkomna óhæfu gagnvart sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélaga, það tel ég algerlega ofmælt, því að þarna ætti í allflestum tilfellum að vera gott samkomulag um það milli bæjarfélagsins að flýta fyrir skipulagningu, þar sem húsnæðismálastjórn teldi nauðsynlegt að koma upp skipulögðu hverfi íbúðarhúsa. Og það væri þá aðeins, að út af bæri um það, sem þessi grein kæmi til framkvæmda, en þá væri hennar líka þörf. Þá þyrfti hún að geta komið til framkvæmda. 3. gr. frv. er um það, að stafliðurinn g í 1. mgr. og 2., 3. og 4. mgr. 6. gr. laganna falli burt, en einn stafliður (g) komi í staðinn. Og þessi stafliður, sem á að koma í staðinn, er um, að húsnæðismálastjórn skuli setja almennar reglur um veitingu lána, í samræmi við þær reglur skuli útbúin umsóknareyðublöð um lán, einföld, skýr og hentug til afnota fyrir almenning. Þetta er viðvíkjandi 6. gr. Og stafliður g í 6. gr., - ég tel, að það muni vera hann, sem eigi að falla niður, ásamt 2., 3. og 4. málsgr, 6. gr., - þessi g-liður, sem lagt er til að falli niður, að mér skilst, er svona, með leyfi hæstv. forseta: „Félmrh. skal að fengnum till. húsnæðismálastjórnar setja með reglugerð nánari ákvæði um veitingu lána, er húsnæðismálastjórn hefur með höndum. Um lánveitingar til einstaklinga skal þar m. a. setja ákvæði, sem tryggi, að farið sé eftir ástæðum umsækjenda, húsnæði, fjölskyldustærð, efnahag, lántökumöguleikum o. fl. Enn fremur um hámarksstærð íbúða, sem veita má lán til.“ Ég er þeirrar skoðunar, að það væri sízt til bóta, eins og ástatt er, að falla aftur frá því, að við lánveitingarnar sé farið eftir ástæðum umsækjenda, m. a. tekið tillit til þess, við hvernig húsnæði þeir búa, hver er fjölskyldustærð þeirra, og þannig láta barnmörgu fjölskyldurnar heldur sitja fyrir um lán, og til efnahags, láta það líka ráða nokkru um það, hvort þær fá lán eða ekki, taka þá fátækustu fyrst, og lántökumöguleika, sem þeir hafa að öðru leyti, og enn fremur að setja hámark fyrir stærð þeirra íbúða, sem veita megi lán til. Ég fæ ekki séð, að það væri til bóta, meðan við ekki getum leyst allra vanda í húsnæðismálunum, að taka ákvæði eins og þessi út úr reglugerð og setja einhverjar almennar lauslegar reglur í staðinn. Ég játa það fyllilega, að það var tilgangur minn og annarra, sem að löggjöfinni stóðu í fyrra, að þess yrði betur gætt en hingað til, að þeir, sem fengju lánin, væru einmitt fólk, sem byggi við þröngt eða lélegt húsnæði, það væri fátækt fólk, það væru barnmargar fjölskyldur og að þeim væri þó ekki heimilt að byggja stærri íbúðir, en upp að ákveðnu hámarki, og þar hefur verið staðnæmzt við 360 rúmmetra, nema því aðeins að um mjög stóra fjölskyldu sé að ræða, þá er húsnæðismálastjórn heimilt að fara út fyrir það. Hv. flm. gera ráð fyrir því, að í samræmi við þær almennu lauslegu reglur, sem þeir vilja láta koma, verði umsóknareyðublöðin höfð í samræmi við skilyrðin. Þetta er auðvitað augljóst mál. Þegar löggjöfin ætlast til þess, að tekin séu ákveðin tillit við lánveitingarnar, þá þurfa þau atriði, sem hafa áhrif á, hvort lánið verður veitt eða ekki, að koma skýrt fram í því umsóknareyðublaði, sem sent er út til fólksins, sem ætlar að sækja um lán. Þá gefur viðkomandi allar þær upplýsingar, sem áhrif hafa á lánveitingu eða synjun um lánveitingu. Hann gefur í fyrsta lagi upplýsingar um, við hvernig húsnæði hann búi. Það er grundvallaratriðið. Og þá eru spurningar á umsóknareyðublaðinu um það, að hann geti lýst með því að svara spurningunum, hvernig húsnæðið sé, hvort það sé þröngt eða rúmgott, hvort það sé rakafull íbúð, hvort það sé köld íbúð, hvaða gallar og kostir séu á henni. Sé lýsingin þannig, að þetta fólk búi við dágott húsnæði, er það auðvitað grundvallaratriði fyrir því, að það megi synja þar um lán, meðan a. m. k. ekki er hægt að veita nema þeim, sem allra verst eru settir um húsnæði, lán. Ef í lélegri fjölskylduíbúð er stór fjölskylda, þá er það gefið upp og svarað spurningum um það. Ef efnahagur er mjög bágborinn, þá er það auðvitað atriði, sem gerir þörfina enn brýnni, að koma til hjálpar með lánveitingu. Sjálfsagt er líka, að það séu á umsóknareyðublaðinu gefnar upplýsingar um það, hvort umsækjandi hafi nokkra aðra lántökumöguleika, hvort hann sé t. d. meðlimur í lífeyrissjóði, sem geri það nokkurn veginn líklegt eða kannske alveg fullvíst, að hann fái eða hafi fengið lífeyrissjóðslán allt upp að 100 þús. kr. Víst skiptir það miklu máli, hvort maðurinn nýtur slíkrar aðstoðar frá því opinbera eða ekki, og allt þetta þarf því að vera á umsóknareyðublöðunum og heimtaðar upplýsingar um það. Þetta vilja flm. frv. að falli í burtu. Það er sjónarmið út af fyrir sig, ég játa það, en ég held, að menn verði þá að gera það upp við sig, hvort menn telja eðlilegra, að svona upplýsingar séu gefnar, til þess að hægt sé af húsnæðismálastjórn að láta þá ganga fyrir, sem eru fátækir, hafa stórar fjölskyldur, búa við lélegt húsnæði o. s. frv., eða hitt, að með þessi lánveitingamál fari tveir, þrír eða fjórir menn. Það voru skv. fyrrverandi löggjöf tveir menn, sinn frá hvorum stjórnarflokki þá, þeir tóku við þeirri upphæð, sem löggjöfin fékk þeim í hendur til þess að úthluta til húsnæðismála, skiptu henni að jöfnu á milli sín, annar sneri sér svo í norður og hinn sneri sér svo í suður, og svo bara veittu þeir lán flokksbræðrum og kunningjum án tillits til íbúðarástands, án tillits til fjölskyldustærðar, án tillits til efnahags o. s. frv., og þurfti engin eyðublöð að fylla út til þess að ganga úr skugga um þetta. Það má vel vera, að þeir menn, sem standa að baki frv., og aðrir telji réttara að hafa þetta svona. Það væri náttúrlega ósköp frjálslegt og lítið vandmeðfarnar þær 20, 30, 40, 50 millj. kr., sem á ári hverju væri varið til þessara mála, en við vitum ósköp vel, það blasa við okkur dæmi núna um fátæka fólkið, sem er með sínar umsóknir enn frá 1955, sem var skilið eftir, meðan þetta ástand var og engar reglur um úthlutun lána. Það segir til sín. Ég fyrir mitt leyti er alveg fráhverfur því að hverfa að því ráði aftur að hafa engar reglur eða svo óljósar reglur, að það sé hægt að láta einhleypan mann, sem hefur gott herbergi hér í bænum, kannske á íbúð eða tvær íbúðir, eins og dæmin eru til um, og veita honum svo lán, áður en stór barnafjölskylda, sem býr í kjallara eða bragga, fær lán. En þetta gerðist og þetta mundi gerast áfram, ef húsnæðismálastjórn væri ekki bundin reglum um það, hvernig hún eigi að veita lán, hverja hún eigi að láta sitja á hakanum, þótt ekki þyki gott. Út frá þessu skal það játað, að húsnæðismálastjórn hefur samið spurningaeyðublöð til þeirra, sem sækja um lán. Þeir eiga að gefa upplýsingar um þau meginatriði, sem máli skipta. Enn fremur eiga þeir að gefa upplýsingar um það húsnæði, sem þeir ætla sér að kaupa eða byggja. Og mér fannst að hv. 1. flm. væri enn óánægðari með, að það skyldu vera heimtaðar upplýsingar um húsnæðið, sem umsækjandinn ætlar sér að byggja. Nú er það svo, að hver maður, sem ætlar sér að byggja íbúðarhús, kemst ekki hjá því fyrr eða síðar, að hann verður að gera sér grein fyrir því sjálfur, hvernig hann ætlar að hafa það hús, og það er ekkert neyðarúrræði að snúa sér til tæknilega menntaðs manns, arkitekts eða byggingarmeistara, og leita ráða hjá honum, áður en farið er að teikna það meira að segja. Og allt þetta þarf í raun og veru. Ef sæmilega skynsamlega er farið af stað með íbúðarhúsbyggingu, þarf að vera búið að gera þetta, áður en rokið er í bygginguna. En það er allt of mikið um þetta, að menn rjúka í að byggja hús án þess að hafa jafnvel nokkra teikningu til. Og allir þeir tæknilega menntuðu menn, sem um þessi mál hafa fjallað, innlendir og útlendir, nú á yfirstandandi ári, hafa sagt: Hér er ákaflega mikið áfátt hjá Íslendingum, þeir fara af ákaflega lítilli fyrirhyggju út í byggingar, og leiðir það stundum til þess, að byggingin stendur miklu lengur yfir, en ella þyrfti að vera. - En það kostar sína peninga, vextirnir af því fjármagni, sem safnast fyrir í hálfgerð hús, eru engir smámunir, eins og vaxtafótur er hér á landi. Og nú höfum við einmitt horft upp á það, að hundruð, ef ekki þúsund íbúðir hafa verið sundurflakandi hálfgerðar hér hátt upp í tvö, jafnvel þrjú ár hjá einstaklingum, sem hafa farið á stað með byggingar svona lítið undirbúnar. Það er því ekki alveg út í hött, eins og hv. 1. flm. frv. lét skína í, að ýmsar spurningar eru á lántökueyðublaðinu um það, hvernig hús eigi að vera, sem eigi að verða veð fyrir væntanlegu láni. Ég heyrði t. d., að hv. flm. hneykslaðist á því, að það væri spurt um á lántökueyðublaðinu, hvaða þykkt einangrunar væri tilskilin. Ég verð að segja það, að fyrir notagildi húss og bara það, að húsið sé reglulega vel veðhæft, þýðir það ekkert lítið, að húsið sé vel einangrað, og í okkar kalda landi er það eitt frumskilyrði þess, að við byggjum gott íbúðarhús, að einangrun sé ekki ófullnægjandi. Það borgar því áreiðanlega bæði blekið og pappírinn, sem fer til þess að upplýsa það, hvernig einangrun eigi að vera í húsinu, að svara þeirri spurningu á umsóknareyðublaðinu, og það er í því öryggi fyrir báða, lánveitandann og eiganda væntanlegs húss. Það voru fleiri atriði, sem hv. þm. hneykslaðist á að væri verið að spyrja um. En það eru allt saman atriði, sem hver einasti maður verður að viðurkenna að hafa þýðingu, bæði fyrir þá lánastofnun, sem á að eiga veð í viðkomandi fasteign, og fyrir þann mann, sem ætlar sér að eiga þetta hús sem eign. Þetta eru allt saman atriði, sem sá, sem ætlar að byggja, þarf að horfast í augu við fyrr eða síðar, og er þá langbezt og skynsamlegast, að hann geri sér grein fyrir því og kalli menn til ráða um þetta, sem vit hafa á, einmitt um leið og hann stígur fyrstu sporin til þess að undirbúa bygginguna. Og hafi hann gert það, þá er það ekkert nema smávægi eitt að taka á sig það ómak að festa niðurstöðuna af þessari sameiginlegu athugun hans og væntanlegs smiðs eða þess, sem ætlar að teikna húsið, á spurningaeyðublaðið, sem hann þarf að senda frá sér til þess að reyna að tryggja sér lán. Og nú er það ætlunin, og á það er mjög fast þrýst, m. a. af lánastofnunum eins og t. d. seðlabankanum, að á meðan sé verið að vinna upp þau hundruð ég vil segja þær þúsundir hálfgerðu íbúða og reyna að tryggja þeim lán og koma þannig þeim hálfgerðu íbúðum, sem nú eru hér og annars staðar, í nothæft ástand, sé reynt að draga svolítið úr byggingu nýrra íbúða með því að gera mönnum að skyldu að senda fyrst uppdrátt að húsi, fá svar við því, hvort hann fái lán eða ekki, áður en hann byrjar, eða að öðrum kosti eigi hann á hættu að fá ekki lán úr þessu lánakerfi. Þetta er til þess að reyna að koma því á hreint, að menn reyni að tryggja sér þá fjárhagslegu aðstoð, sem völ er á frá því opinbera, frá fyrstu byrjun, frá því áður en þeir byrja eða um leið og þeir byrja á byggingunni, en ekki að fara út í bygginguna án þess að hafa samráð við nokkurn mann, án þess að hafa látið teikna húsið, án þess að hafa tryggt sér lán o. s. frv., eins og menn hafa gert að undanförnu. Það er eingöngu með umsókninni, með mörgum spurningum á henni verið að þrýsta mönnum til þess að horfast í augu við væntanlega byggingarerfiðleika strax og gera sér grein fyrir þeim - og að svo miklu leyti sem þeir geta ekki sjálfir gert sér grein fyrir þeim að kalla þá faglega menntaða menn til. Ég legg því ekki mjög mikið upp úr því, þó að því sé slegið upp í blaði og um það sé talað hér á Alþ., að það sé illa farið með blessað fólkið, sem ætli að reyna að koma sér þaki yfir höfuðið, að það þurfi að leita til tæknifróðs manns, það þurfi að leita til lögfræðings jafnvel, það þurfi að leita til læknis. Þetta eru nú allt saman ýkjur reyndar. En sannleikurinn er sá, að það er ekki nema rétt, og það er ekki nema gott, að fólk, einmitt um leið og það undirbýr þetta mikla átak að koma þaki yfir höfuð sér, þurfi að leita ráða hjá ýmsum fróðum mönnum um hinar ýmsu hliðar þess mikla vandamáls að byggja gott hús. Og þá eiga þeir að veita þessar upplýsingar í svörum við spurningum á eyðublaðinu, sem sent er út frá húsnæðismálastjórn, svo að þeir, sem brýnasta þörfina hafa og beztar upplýsingarnar gefa, geti tryggt sér það að sitja fyrir um hið takmarkaða lánsfé og að þeir, sem betur eru staddir, fái ekki lán, fyrr en þörf hinna hefur verið fullnægt. Og ég held nærri því, að ef við töluðum um þetta án flokkadrátta, þá værum við öll saman sammála um það, að svona þarf þetta að vera, meðan víð höfum ekki nægilegt fjármagn til að sinna allra þörf. Ég a. m. k. lít þannig á málin, að einmitt þegar eftirspurnin eftir lánsfé er miklu meiri, en hægt er að fullnægja, þá er enn þá vandfarnara með lánsfé. Þá má það miklu síður henda um mann, sem hefur möguleika til að bjargast á eigin spýtur, eða mann, sem býr við sæmilegt húsnæði, að af hinu takmarkaða fé sé tekið lánsfé handa honum, því að vitanlega skerðir það möguleika hinna. Þá ríður á, að það séu einmitt skynsamlegar og sanngjarnar reglur, sem tryggi, að hið takmarkaða lánsfé fari til þeirra, sem brýnasta og mesta þörfina hafa og í mestum nauðum eru staddir. Með losaralegum reglum fjarlægjumst við þetta. Með engum reglum, eins og starfað var áður samkvæmt fyrrverandi löggjöf, erum við komnir í órafjarlægð frá því að gegna þessari skyldu, að geta borið ábyrgð á því, að þessu takmarkaða lánsfé til húsnæðismála sé varið á skynsamlegan og réttlátan hátt. Þá eru næstu greinar í frv. allar um það að fella niður 10., 11. og 12. gr. núgildandi húsnæðismálalaga, þ. e. a. s. greinarnar um skyldusparnaðinn, alveg. Ég minnist þess, að hv. stjórnarandstaða barðist mjög á móti því, að nýmælið um skyldusparnað yrði lögleitt á síðasta þingi, en það var nú samt gert, og er því ekkert hissa á því, þó að þeir vilji enn þá fella það í burtu og setja í staðinn ákvæði um frjálsan sparnað. Nú er það svo, að í gildandi löggjöf eru líka lagaákvæði um frjálsan sparnað, svo að hugmyndin um frjálsan sparnað er í lögum. Þarf að vísu nokkurn tíma til þess að koma henni í fulla framkvæmd, en ég veit ekki betur, en að því sé unnið af húsnæðismálastjórn, og til þess hefur hún fengið alla aðstöðu. En um skyldusparnaðinn er það að segja, að það er ekki svo auðvelt að fella hann niður í einu vetfangi, án þess að það fylgi þá slíkri till. einhverjar till. um fjáröflun til húsnæðismála í staðinn, því að í gegnum skyldusparnaðinn er talið líklegt að komi um 15 millj. kr. a. m. k. á ári, og meðan við höfum jafntakmarkað fé og við höfum til úrlausnar í húsnæðismálunum, er mér ekki um það út af „prinsip“-ástæðum einum að fella niður 15 millj. kr. tekjur frá húsnæðismálunum. Ég sé ekki betur heldur, en með hreinni niðurfellingu þessara greina um skyldusparnaðinn í gildandi löggjöf féllu niður þær tekjur, sem ætlað er að komi í gegnum það. Ég geri ekki ráð fyrir, að það yrði mikið á mununum um það, hvað gæti komið inn í gegnum hinn frjálsa sparnað samkvæmt gildandi löggjöf og samkvæmt hins vegar þeim till., sem í þessu frv. eru um frjálsan sparnað. Þá held ég, að það sé aðeins eftir eitt atriði frv., sem máli skiptir og ég hef ekki vikið að enn þá, og það er, að í staðinn fyrir orðin „4 millj. kr.“ í 16. gr. laganna komi 12 millj. kr. Það er í raun og veru hin mikla efnisbreyting á gildandi löggjöf, finnst mér. Hitt finnst mér allt saman fremur vera til þess að spilla gildandi löggjöf. En hver sá, er gæti útvegað 12 millj. kr. í staðinn fyrir 4 millj. kr., um það mundi muna 8 millj. kr. í viðbót. Í fyrrverandi húsnæðismálalöggjöf var sérstakur kafli um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, og í þeirri löggjöf voru ekki ætlaðar 4 millj. kr., eins og núna, til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, heldur 3 millj. kr. Hjá fyrrverandi ríkisstj. voru 3 millj. kr. ætlaðar til þess hlutverks. Þegar löggjöfin var sett í fyrra, var þessi upphæð hækkuð um 25%. Hún var hækkuð úr 3 millj. kr. í 4 millj. kr. Og nú er ákvæði um það, að þessar 4 millj. eiga því aðeins að greiðast, að bæjarfélög eða sveitarfélög leggi fram jafnmikið fé á móti, og þannig var lagaákvæðið líka áður. Það þýddi því, að meðan 3 millj. voru ætlaðar af ríkisfé til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, var gert ráð fyrir, að á móti kæmu 3 frá sveitarfélögunum, þ. e. a. s. til þessa hlutverks voru af þjóðfélagsins hendi ætlaðar 6 millj. Samkv. þessari löggjöf, sem flm. eru svo sérstaklega óánægðir með, eru ætlaðar 8 millj. kr. til þessa hlutverks, svo framarlega sem sveitarfélögin leggja á móti ríkisfénu, 8 í staðinn fyrir 6. Þetta var talið sómasamlegt, 3 millj. framlagið hjá fyrrv. ríkisstj., og ég man ekki eftir, að flm. þessa frv. kæmu með neinar brtt. um, að það væri brýn nauðsyn að hækka það, hækka úr 3 þá. En þegar þær eru orðnar 4, kemur till. um það frá þeim, sem stóðu að fyrrv. ríkisstj., sjálfstæðismönnum, að það hækki úr 4 og upp í 12, þrefaldist frá því, sem núna er, fjórfaldist frá því, sem áður var. Vissulega er full þörf á þessu. Það skal ekki úr því dregið af minni hendi. Það er full þörf á því, bæði hér í Reykjavík og í kauptúnum úti um land og í sumum bæjarfélögunum líka, og það væri hægt að koma þessu fé fyrir, ef rösklega væri gengið að því verkefni að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Það var reyndar svo, að meðan þessar 3 millj. voru á fjárlögum, voru þær ekki notaðar til fulls einu sinni. Í fyrra stóðu sakirnar þannig, þegar við vorum að ræða hina nýju húsnæðismálalöggjöf, að þær 3 millj., sem höfðu verið á fjárlögum þá, það ár og árið á undan, höfðu ekki verið notaðar til fulls, hvorki af Reykjavík né neinum öðrum bæjarfélögum, svo að í viðbót við þessar 4 millj., sem nú voru teknar inn á fjárlögin, var afgangur eftir af hinni lægri fjárveitingu. Nú virðist hafa verið gert nokkuð mikið hér í Reykjavík sérstaklega til þess að byggja samkvæmt þessum kafla laganna, og það má segja, að það sé útlit fyrir, að nú gangi a. m. k. þessar 4 millj. upp. Þó var það þannig, þegar seinast voru athuguð þessi mál, að Reykjavíkurbær var ekki búinn að útrýma jafnmörgum íbúðum og ríkið hafði lagt fram fé til, til útrýmingar. En lagaákvæðin voru þannig í fyrrverandi löggjöf og eru óbreytt nú í núverandi löggjöf þannig, að samkvæmt þessum kafla á viðkomandi bæjarfélag, sem ætlar að nota sér ríkisframlög samkvæmt honum, að byggja húsnæði, þetta og þetta margar íbúðir, til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis í sama sveitarfélagi. Þegar þessar byggingar eru komnar upp, og það liggur fyrir vottorð um, að þær séu orðnar íbúðarfærar og fólk úr heilsuspillandi húsnæði í bæjarfélaginu komið í þær, þá á hins vegar að koma vottorð frá lögreglustjóranum í Reykjavík um það, að þetta og þetta og þetta heilsuspillandi húsnæði samkvæmt vottorði borgarlæknis hafi nú verið tekið úr notkun sem íbúðarhúsnæði og jafnað við jörðu, hafi það verið braggar. Þegar svona er komið, þá er ríkinu skylt að leggja fram jafnmikið fé og sveitarfélagið hefur lagt fram skv. þessum kafla laganna. Svona voru lögin, og svona eru þau. Ríkið á því ekki að leggja fram einn einasta eyri þarna, fyrr en búið er að ljúka byggingu og búið er að útrýma, enda er ekki hægt að vera öruggur um, að heilsuspillandi húsnæði sé útrýmt, með öðrum hætti en svona. En hvað hefur húsnæðismálastjórnin gert? Hún hefur lagt fram fé. Seinast þegar var tekin skýrsla, nú í haust, var hún búin að leggja fram fé til útrýmingar 99 íbúðum, 70 þús. kr. á íbúð, að ég hygg, en Reykjavíkurbær var ekki búinn að útrýma nema 34, svo að enn þá hefur ekki staðið upp á ríkið. Það er ranghermt, ef því er haldið fram, en því hafði verið haldið fram í sumar, að það væri ekki Reykjavíkurbæ að kenna, það væri ríkið, sem vanefndi sínar skyldur. En það er sem sé ekki rétt enn. Í grg. með þessu frv. er sagt, að það sé ekki ólíklegt, að um 10 millj. kr. verði nú næst ætlaðar á fjárhagsáætlun Reykjavíkur til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, - ekki ólíklegt. Það er ekki fullyrt svo sem, að Reykjavíkurbær fari svona hátt í þetta. Ég tek það ekki alveg sem örugga vissu, enda er því slegið bara svona fram. Eftir þeim umræðum, sem fram hafa farið í bæjarstjórn Reykjavíkur um þessi mál, er ekki ólíklegt, að um 10 millj. kr. verða ætlaðar til þessara mála á fjárhagsáætlun 1958. Verði það, ef Reykjavíkurbær gerir þetta og notar þá upphæð á fjárhagsáætlun, - til er nú það, að upphæðir hafa verið teknar á fjárhagsáætlun og ekki notaðar, - þá væri mjög æskilegt, að ríkið gæti svarað með sams konar upphæð, þegar byggingarnar væru komnar á það stig, sem lögin ákveða, og búið væri að útrýma hinu heilsuspillandi húsnæði. Þó er galli á þessu í framkvæmdinni, og hann er sá, að þrátt fyrir það, þó að búið sé að greiða úr ríkissjóði hér í Reykjavík margar millj. kr. í þessu skyni á undanförnum árum og í ár, er það bara staðreynd, að fólkið í verstu bröggunum situr í þeim enn eða hefur verið fært til - í betra tilfelli - í eitthvað skárri bragga og er þar, en fólk úr aftur skárra húsnæði oft og tíðum komið í hin nýju og nýtízkulegu raðhús, sem bærinn hefur verið að byggja og bærinn hefur verið að leggja fram fé til og ríkið einnig að leggja fé til, svo að það flögrar að manni, að þó að ríkið legði fram 10 eða 12 millj. og bærinn sínar 10 eða 12, þá kynni einmitt fólkið, sem við hörmulegasta húsnæðisástandið býr og hefur búið, að vera þar eftir enn og aðeins þokað eitthvað til í lítið eitt skárri bragga. Og meðan þetta er svo, þá er ég ekki alveg ánægður með framkvæmdina, þá er það ekki alveg eins göfugt að setja stórfé í þetta til þess að hjálpa öðrum, sem kannske eru ekkert verr staddir í sjálfu sér, en það fólk, sem verður að láta sér nægja 70 þús. kr. lán með háum vöxtum í gegnum húsnæðismálakerfið. Það er líka allt eins gott, að það sé eitthvert samræmi í hlutunum og maður sjái, að með göfugum löggjafarákvæðum sé framkvæmdin eitthvað í námunda við bókstafinn. Það er þessi skuggi á um framkvæmdina að því er snertir útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, að það virðist ganga sorglega seint á hið versta húsnæði og fólk sé eftir í því, þó að fólk fái aðstoð til þess að komast í nýtt og gott húsnæði, sem þó hafði jafnvel öllu betri húsnæðisástæður fyrir. Ég teldi því, að það væru ekki síður ásæður fyrir okkur að reyna að koma okkur niður á skynsamlega og örugga aðferð til þess að útrýma hinu versta húsnæði og losa hinar verstu braggaíbúðir og kjallaraíbúðir og hanabjálkaloft og reyna að koma okkur bókstaflega saman, stjórnarflokkar og stjórnarandstaða, um löggjafarákvæði til þess. Ég óttast, að það sé ekki hægt með öðru móti, en löggjöf verði sett, sem geri ráð fyrir samstarfi ríkis og sveitarfélaga um byggingu leiguhúsnæðis einmitt fyrir þetta fólk, ef við ætlum að útrýma því versta og hjálpa þeim, sem nauðulegast eru staddir. Ég held, að það verði ekki gert samkv. þessum kafla, hversu ríkulega sem væri veitt fé til hans á fjárlögum og á fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar, sveitarfélaganna yfirleitt, því að það er ekki á færi þessa fólks að leggja fram neinar 40 þús. kr. sem tryggingarfé, eins og nú mun vera heimtað af því fólki, sem á að fá aðstoð bæjarsjóðs Reykjavíkur og ríkissjóðs að öðru leyti til þess að komast í hin nýju raðhús eða þær byggingar, sem bæjarfélagið er að koma upp. Með því móti verður það ekki það fólk, sem er alsnautt, og sízt af öllu fólkið með stærstu fjölskyldurnar, stærstu barnafjölskyldurnar, sem fær úrbót sinna húsnæðismála. 40 þús. kr. eru ekki í handraðanum, og á því stendur, og þá er gengið fram hjá þeim bragganum og að þeim næsta, sem kannske er miklu skárri. Og síðan á annaðhvort að útrýma honum ellegar færa fólkið úr lakasta bragganum í hann aftur í staðinn. Og þannig gengur það víst oftast nær til. Ég vil, áður en málið fer til n., láta sem sé í ljós þá skoðun mína, að ég hef ekki fundið neitt í þessu frv., sem sé til verulegra bóta, og mörg ákvæði frv., sem fjalla um að fella niður önnur ákvæði úr gildandi löggjöf, tel ég vera til skemmda, til skaða, og vænti þess, að flutningsmenn leggi ekki áherzlu á að fella neitt út úr gildandi löggjöf, sem væri tjón af að væri fellt niður. Hitt get ég vel fallizt á, að þeir fylgi eftir, eins og þeir hafa máttinn til, að fella niður skyldusparnaðinn, því að það virðist mér vera þeirra „prinsip“-mál, og þeir eru þar greinilega á allt annarri skoðun. En þá yrði líka að tryggja með einhverjum hætti svipaða fjáröflun til húsnæðismálanna í staðinn, ef skyldusparnaðarfyrirkomulagið ætti að falla úr lögum. Það er viðurkennd þörfin fyrir 12 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði. En ekki væri ég ánægður með það eitt, þó að allur þingheimur yrði sammála um að þrefalda nú þá upphæð, sem á fjárl. er, nema því aðeins að þingið tryggði það jafnframt, að þá yrði þeim 12 millj. kr. varið til þess að jafna við jörðu braggahverfin hér í borginni hreint og beint án tillits til þess, hvort fólkið, sem í þeim bröggum byggi, hefði 40 þús. kr. handbærar til þess að leggja fram á borðið sem tryggingarfé, áður en það fengi von um nýja íbúð.

Flm. (Jóhann Hafstein) : Hæstv. forseti. Auðvitað þarf miklu meira en 12 millj. kr. frá ríkinu nú í eitt skipti til þess að jafna við jörðu allar herskálaíbúðirnar hér í Reykjavík og sums staðar annars staðar og óhæft húsnæði, enda sést það nú ósköp augljóslega af því, að eins og ég upplýsti í minni fyrstu ræðu, þá hefur Reykjavíkurbær varið á undanförnum 3 árum 34½ millj. kr. í þessum tilgangi, að útrýma bröggum og öðru heilsuspillandi íbúðarhúsnæði. En til þess að þetta megi verða, þarf að viðurkenna meginregluna, að ríkið á hverjum tíma leggi fram fé til jafns við sveitarfélögin, eins og ég hef lagt megináherzlu á, og ég tel mig hafa sýnt fram á það og skal sýna enn betur fram á það, að ef þeirri meginreglu verður framfylgt, þá er öruggt, að herskálum öllum hér í Reykjavík á að verða útrýmt á næstu fáum árum, 2–3 árum eða eitthvað þ. u. l., eins og horfur eru á þeim málum í dag, og skal ég víkja að því nánar. En þetta vildi ég strax láta fram koma af tilefni þeirra lokaorða, sem fram komu í ræðu hæstv. félmrh. Ég skal svo leyfa mér að víkja nokkuð að þeim atriðum, sem fram komu hjá hæstv. ráðh. í sambandi við þetta húsnæðismálafrumvarp okkar sjálfstæðismanna. Fyrsta atriðið er þá það, að hæstv. félmrh. segir, að það hafi áður verið í löggjöfinni, sem við leggjum nú til að falli niður úr gildandi löggjöf, að fulltrúi Landsbankans í húsnæðismálastjórn skuli eigi hafa atkvæðisrétt um lánveitingar. Því miður er þetta, eins og margt fleira, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., byggt á misskilningi. Þetta ákvæði var ekki í húsnæðismálalöggjöfinni frá 1955 og kom þess vegna inn í löggjöfina sem nýmæli með húsnæðismálalöggjöfinni frá síðasta þingi. Hins vegar mun efni málsins hafa verið það, að fulltrúi Landsbankans afsalaði sér í viðræðum við þáverandi ríkisstjórn og samningum, sem á milli stjórnarinnar og Landsbankans áttu sér stað, rétti, sem hann samkvæmt lögunum hafði til þess að fjalla um lánveitingar, og var það, eins og ég segi, samningsmál á milli Landsbankans og hæstv. ríkisstj., stóð að vísu ekki lengur, en þeir samningar stóðu, sem þá voru gerðir, og lagalega réttinn hafði fulltrúi Landsbankans eftir eldri löggjöfinni. Ég hef áður látið það koma fram, að ég taldi alltaf óheppilega þá framkvæmd á lánveitingunum, að slíkur háttur væri hafður, og um þetta atriði eins og annað vil ég segja það, að það var ekki runnið undan rifjum okkar sjálfstæðismanna í þáverandi stjórnarsamvinnu sjálfstæðismanna og Framsfl. Það er þess vegna ósköp eðlilegt, að sjálfstæðismenn strax í fyrra, þegar þetta nýmæli var sett inn í lögin, legðu til, að það félli niður, og telji enn rétt, að ákvæðið falli niður og sé óviðeigandi. - Þessa leiðréttingu taldi ég rétt að láta fram koma. Þá eru ákvæði frv. um tækniráð. Hæstv. félmrh. segir, að þetta mundi eftir okkar tillögum verða geysilega mikið bákn og heill mannsöfnuður og miklu réttara væri að kalla þetta félag heldur en ráð, í samræmi við þær till., sem í frv. felast. Nú vil ég vekja athygli hv. þm. á því, að það er lagt til, að tækniráðið mundi skipað fulltrúum frá tilteknum aðilum, og auðvitað mundi geta nægt, að það væri einn fulltrúi frá hverjum aðila. Og þegar þessir aðilar eru taldir saman, sem í tillögum okkur er um að ræða, þá eru þeir níu. Þetta tækniráð, sem í huga hæstv. ráðh. er orðið að slíku feiknabákni og mannsöfnuði, eins og hann sagði, að réttara væri að kalla það félag, það þyrfti þó ekki samkv. okkar tillögum að vera fjölskipaðra, en níu manna ráð, og fá eru nú þau félögin á landi voru, sem telja þó ekki eitthvað fleiri meðlimi en níu, þó að þau kunni e. t. v. að þekkjast. Auðvitað þarf ekki mikið að deila um þetta atriði frv., og ég tek undir það með hæstv. ráðh., að sumt af því, sem lagt er hér til, er að sjálfsögðu ekki stórvægilegt. En ákvæði þessu um tækniráðið er þó ætlað að koma í stað miklu óákveðnara ákvæðis gildandi löggjafar um heimild til þess að kveðja sér til ráðuneytis tæknilega sérfróða menn, en í eldri lögunum stendur um þetta, að við lausn þessara mála er húsnæðismálastofnun ríkisins heimilt að leita samvinnu við hvern þann aðila, sem hefur sérþekkingu á þessum málum, og er opinberum aðilum skylt að veita stofnuninni hverjar þær upplýsingar, er hún óskar. Og félmrh. er heimilt að skipa nefnd sérfróðra manna húsnæðismálastjórn til aðstoðar. Hvor tveggja þessi ákvæði teljum við að væru betur komin í ákvæðum frv. okkar um skipun tækniráðs, sem ætti fulltrúa frá þeim aðilum, sem þar um ræðir. Síðan hófst nokkuð langur kafli í ræðu hæstv. félmrh., sem ég skal ekki gera að umtalsefni, af því að hann byggðist á misskilningi á tillögum okkar, og það á auðvitað hver maður leiðréttingu orða sinna í slíku sambandi, og skal ég ekki fara fleiri orðum um það. Það, sem við leggjum til í 2. gr. okkar frv. og misskilið hafði verið af hæstv. félmrh., er það, að niður falli málsgreinarnar, sem koma á eftir töluliðunum í 2. gr., og ráðherrann vék nokkuð að, eftir að á það hafði verið bent. En veigamesta atriðið í þeim greinum, sem þar eiga að falla niður, er ákvæði um, að húsnæðismálastjórninni sé heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti af þeim í samráði við skipulagsnefnd ríkisins. Efni þessarar greinar er það, að þegar húsnæðismálastjórn eða ef húsnæðismálastjórn sýnist svo, þá getur hún látið skipuleggja bæjarhverfi í bæjum og þorpum, og þá á skv. löggjöfinni viðkomandi bæjarfélagi að vera skylt að heimila, að þarna sé byggt, skylt að láta af hendi landsvæði fyrir það, ef með þarf með eignarnám, og sömuleiðis er viðkomandi bæjarfélagi skylt að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur um slík hverfi innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar og félmrh. Í þessu sambandi talaði félmrh. um, að það væri nauðsynlegt að hafa þessa heimild í lögum, ef bæjarfélag vanrækti þessa skyldu sína, og þar af leiðandi t. d. væri settur fóturinn fyrir þá framkvæmd að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Það er hvergi minnzt á útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis í þessu sambandi. Þess vegna getur samkv. löggjöfinni verið hér um að ræða, að húsnæðismálastj. láti skipuleggja bæjarhverfið, skipi bæjarfélaginu að láta landsvæði af hendi, leggja götur og holræsi og annað og þetta bæjarhverfi verði byggt, án þess að einni einustu heilsuspillandi íbúð þess vegna verði útrýmt. Þetta ákvæði er ekkert í sambandi við önnur ákvæði löggjafarinnar um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Og ég lagði áherzlu á það í minni fyrri ræðu, að það væri alveg með ólíkindum, að fulltrúar, fimm fulltrúar í húsnæðismálastjórn, kosnir af sameinuðu þingi og einn frá Landsbankanum, gætu haft skilning umfram kjörna sveitarstjórnar- og bæjarfulltrúa af fólkinu sjálfu til þess að fjalla um þessi málefni þeirra. Og ef ákvæði eins og þetta ætti að koma til framkvæmda og heimildin að vera notuð, þá gæti það hæglega leitt til hins mesta ófarnaðar, og ég á þar fyrst og fremst við það, ef húsnæðismálastjórnin telur, að hennar mati, að bæjarfélagi sé fært og kleift að leggja götur og holræsi um slík nýbyggð hverfi, en hins vegar vel kann svo til að haga, að það hafi ekkert bolmagn til þessara framkvæmda. Ég efast um, að það sé nokkurt ákvæði í núgildandi löggjöf, sem gangi eins freklega á rétt sveitarfélaganna og þetta ákvæði húsnæðismálalöggjafarinnar. Það hefur ekki komið til neinna framkvæmda á þessu enn þá, og ég sagði það - held ég - í minni fyrri ræðu, að ég teldi naumast nokkrar líkur til þess, að þessi heimild yrði notuð, en hún væri svo óeðlileg og slæmt fordæmi, að þess vegna bæri þingmönnum skylda til að fella hana úr löggjöfinni. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta kæmi ekki til, nema stæði á skipulagsuppdrætti frá sveitarfélögunum. Um það segir ekkert í löggjöfinni. Húsnæðismálastjórn getur bara hreinlega haft allt aðra skoðun á því, hvernig eigi að skipuleggja bæjar- og sveitarfélag, heldur en bæjarstjórnin. Við skulum taka dæmi, að Reykjavíkurbæjarstjórnin hefur til meðferðar núna skipulag á nýju íbúðahverfi, sem stundum er kallað Háaleitishverfi. Það er stórt og mikið íbúðahverfi, sem á um leið að skapa eins konar nýjan miðbæ, sem stundum hefur verið kallað, og þarna er gert ráð fyrir að geti búið kannske 20 þús. manns, á þessu tiltekna svæði, í framtíðinni. Samkv. þessu ákvæði húsnæðismálalöggjafarinnar gæti húsnæðismálastjórn tekið sér fyrir hendur skipulagningu þessa svæðis eða við skulum segja annars svæðis, sem eitthvað styttra væri á veg komið hjá bæjarfélaginu, og krafizt þess, að hverfið væri skipulagt skv. þeim till., sem húsnæðismálastjórn óskaði eftir, og bæjarfélagið tækist á herðar allar þær skyldur, sem hér er talað um, að leggja götur og holræsi um slíkt hverfi. Það er ekkert, sem útilokar þetta eftir löggjöfinni, og það sýnir bezt, hversu óeðlilegt ákvæðið er sem löggjafarákvæði og hversu það stangast og stríðir við eðli málsins um veigamikinn sjálfstjórnarrétt bæjar- og sveitarfélaganna, sem frá öndverðu hefur verið viðurkenndur í íslenzkri löggjöf. Þegar ráðherra kom að því að svara þeirri gagnrýni, sem fram hefur komið á þeirri skriffinnsku, sem upp hefur verið tekin af núverandi húsnæðismálastjórn með þeim nýju umsóknareyðublöðum undir lánveitingar, sem gefin hafa verið út og mönnum verið skylt að útfylla, áður en þeir fá möguleika til lána, þá lét hann sér sæma í leiðinni að bera fyrrv. húsnæðismálastjórnarmönnum slíkan ófögnuð á brýn, bera á þá slíkan ófögnuð í sambandi við lánveitingar, að mig stórfurðar á þeim stóryrðum. Hæstv. félmrh. segir, að fyrrv. húsnæðismálastjórnarmenn, sem voru tveir tilteknir menn, sem mönnum er kunnugt um, hafi veitt lán af opinberu fé í þessu sambandi eða almannafé til norðurs og suðurs án minnsta tillits til ástæðna, efnahags og kringumstæðna umsækjendanna, en af pólitískum og persónulegum ástæðum, eftir því sem þeim hafi sýnzt. Ja, ég segi: Þegar hæstv. ráðh. á Alþingi viðurkennir slík orð um opinbera starfsmenn, er viðkunnanlegra að láta ekki sitja við stóryrðin ein, heldur færa þeim nokkurn stað. Ég held, að þeir menn, sem hér eiga hlut að máli, Hannes Pálsson og Ragnar Lárusson, sem áður áttu sæti í húsnæðismálastjórn og fjölluðu um lánveitingarnar, hafi yfirleitt hvor um sig getið sér orð sem samvizkusamir menn í starfi sínu, og það er naumast að mínum dómi viðunandi, að menn, sem hafa tekið að sér störf og unnið störf í opinbera þágu, eins og þessir tveir viðkomandi aðilar, þurfi að þola slík ámæli af hálfu hæstv. ráðherra hér á þingi, án þess að þeim sé fundinn nokkur staður, og að sjálfsögðu hafa þessir viðkomandi aðilar ekki tækifæri á slíkum vettvangi til þess að bera hönd fyrir höfuð sér. Það má ekki minna vera, en af hálfu annarra þm. sé átalin slík framkoma eins og þessi, og hún er með engu móti verjanleg. Flest af því, sem hæstv. félmrh, sagði um það, að við leggjum til að draga úr skriffinnskunni og hafa bæði umsóknareyðublöð og lánaúthlutunarreglur einfaldari, - flest af því, sem hann um þetta sagði, fær naumast staðizt, vegna þess að hann lætur hverju sinni liggja að því, að um leið og við viljum hafa úthlutunarreglurnar einfaldari og almennari, þá sé eiginlega bara með því verið að tryggja, að þeir fátækustu og mest þurfandi fái ekki lánin, en auðveldara sé að veita lánin af handahófi og persónulegum sjónarmiðum. Þetta er mikill misskilningur. Við leggjum hins vegar til í okkar frv., að lánveitingar séu settar almennar reglur og húsnæðismálastjórnin sjálf, en ekki hæstv. félmrh., hver sem hann er á hverjum tíma, skuli á grundvelli þeirrar reynslu, sem hún hlýtur að hafa bezta og mesta á þessu sviði, setja sér almennar reglur um veitingu lánanna og í samræmi við þær reglur skuli útbúa umsóknareyðublöð um lán, einföld, skýr og hentug til afnota fyrir almenning. Þegar slíkt lagaákvæði er fyrir hendi, getur náttúrlega húsnæðismálastjórn gengið æði langt í því að ákveða mörkin eða skorðurnar með reglum, sem hún setur um lánveitingar. En þó er það beinlínis ákveðið í lögunum, að það sé tilætlun löggjafans, að reglurnar og eyðublöðin undir lánsumsóknirnar séu einföld, skýr og hentug til afnota fyrir almenning. Menn sjá það greinilega, að í skjóli slíks löggjafarákvæðis er auðvitað hægt að tryggja engu síður en áður, að misfellur eigi sér ekki stað um lánveitingar, hvorki persónulegar né pólitískar lánveitingar eigi sér stað, þannig að þeir, sem minnsta þörfina hafa, fái úrlausn. En þó vil ég nú af margítrekuðum ummælum hæstv. félmrh. um, að það verði auðvitað að sjá þeim, sem fátækastir eru og erfiðasta aðstöðu hafa, fyrir lánum, og engu síður en öðrum, taka það fram, að í þessu felst ekki endilega að sjálfsögðu réttasta aðferðin í sambandi við lánveitingar til íbúðabygginga til þess að leysa úr húsnæðisskorti. Aðferðin til þess að leysa úr húsnæðisskortinum er einfaldlega sú að byggja nægjanlegt húsnæði, og það er ekki víst, að það verði fyrr gert með því að veita það takmarkaða lánsfé, sem á hverjum tíma er fyrir hendi, til þeirra fátækustu. Þvert á móti verða menn við framkvæmd slíkrar löggjafar að varast að láta þau ákaflega eðlilegu sjónarmið, sem ríkjandi eru í hugum manna, að það beri ekki síður að hjálpa þeim, sem minni máttar eru og síður eru efnum búnir, heldur en öðrum, - menn verða þó að varast að ganga svo langt í þessum sjónarmiðum, að það e. t. v. verði þeim til minnsts gagns, sem það átti að gagna, eða m. ö. o. þeim, sem búa í hinu lélega eða heilsuspillandi húsnæði. Og ef framkvæmd slíks löggjafarákvæðis fer út í öfgar, getur hún beinlínis leitt til þess, að það er dregið úr hraða byggingarframkvæmdanna. Þeir, sem fara með framkvæmd slíkrar löggjafar á hverjum tíma og lánveitingar, eru að sjálfsögðu alltaf í miklum vanda staddir. En mér er nær að ætla, að ef við legðum eða hefðum frá öndverðu lagt megináherzluna á það sjónarmið, sem mest vegur, að byggja sem mest, að það sé með einu eða öðru móti tilbúið hæfilegt og hentugt húsnæði, - og ég undirstrika það, ég er ekki að tala fyrir því, að menn byggi „spekúlasjóns“-húsnæði, og hef aldrei gert, - en ef menn hefðu lagt megináherzlu á það og kannske ef til vill umfram hitt, hversu miklar og þröngar reglur við þurfum að setja um úthlutun takmarkaðs lánfjár, þá e. t. v. værum víð nokkru lengra á veg komnir með að útrýma húsnæðisskortinum, en við jafnvel erum í dag. Mér er alveg ljóst, að það er nokkur hætta á því, að slík ummæli eins og þessi, sem ég nú hef viðhaft, séu mistúlkuð og kannske rangtúlkuð og ranglega eftir mönnum höfð og látið í þeim liggja annað, en raunverulega í þeim liggur. En ég tel, að menn geri sér fyllilega grein fyrir því, að það er ekki einhlítt það sjónarmið eitt í þessum málum, að lánveitingin eigi endilega í slíku tilfelli eins og hér um ræðir að ganga til þess, sem minna bolmagn hefur efnahagslega, heldur en annars, sem meira bolmagn hefur til þess að byggja húsnæðið og koma því í kring og ljúka því, því að þegar byggt hefur verið nægilegt húsnæði fyrir þá aðila, sem búa í bæjunum og hér í þessu landi, þá er ekki þetta vandamál lengur við að stríða, sem erfiðleikarnir stafa af, þ. e. a. s. húsnæðisskortinn. Hafi þeir fátækustu eða þeir, sem minna eru efnum búnir, þá ekki aðstöðu til þess að útvega sér nægjanlega hagkvæmt húsnæði með leigukjörum eða kaupum frá öðrum, þá verður auðvitað það opinbera, bæði bæjar- og sveitarfélögin og ríkisvaldið, að halda áfram sínum ráðstöfunum til þess að jafna á milli þjóðfélagsborgaranna í þessu efni eins og svo mörgum öðrum. Þá leyfi ég mér að víkja að því, að hæstv. félmrh. fannst lítið til koma þess, sem ég hafði gagnrýnt þessar fjölþættu reglur eða fjölþættu spurningar, sem menn þyrftu að svara, þegar menn væru að biðja um lán frá húsnæðismálastjórn, og m. a. talaði um það, að menn þyrftu að gefa upp þykktir einangrunar, og af þessu mætti nú sjá, hvað ég væri að fara villur vegar, því að hvað væri nauðsynlegra og sjálfsagðara en menn strax í upphafi við byggingu gerðu sér grein fyrir, hvers konar einangrun þeir ætluðu að hafa í húsið og hversu þykka, og við stórtöpuðum fé á því, Íslendingar, að ráðast í íbúðabyggingar án þess að gera okkur grein fyrir, hvernig þeim í öndverðu skyldi hagað. Ég er sammála hæstv. félmrh. um það, að við höfum bæði fyrr og síðar gert allt of mikið að því að ráðast í byggingarframkvæmdir án þess að hafa þær nægjanlega vel undirbúnar. En það má heldur ekki ganga út í öfgar í þessu sambandi, og ég er sannfærður um, að það eru áreiðanlega langsamlega fæstir af þeim, sem bæði fyrr og síðar hafa byggt hér, sem hafa á þann hátt, sem hér er til ætlazt í umsóknareyðublöðunum, gert sér grein fyrir einstöku atriðum í sambandi víð byggingarframkvæmdir og hvernig þeir ætluðu að byggja. Og ráðherra tekur í þessu sambandi mjög sláandi dæmi, þegar hann talar einmitt um einangrunina, að það sé nauðsynlegt að gera sér grein fyrir, hvernig eigi að einangra, áður en maður byrjar að byggja. Ég get sagt hæstv. félmrh. það, að ég hef sjálfur staðið í því að byggja hús og ég hef gengið á milli margra sérfræðinga til þess að leita mér upplýsinga um það, hvers konar einangrun ég ætti að hafa í húsinu, hver hefði mest einangrunargildi og hvað þeir vildu leggja til að ég gerði í þessu sambandi, án þess að ég fengi nokkurn tíma nokkur skýr svör um þetta. Hvort einangrar nú betur gosull eða kork eða vikurplötur o. s. frv.? Hvað kostar hvert um sig, og hvað er líklegt að maður muni hagnast eða tapa í hitunarkostnaði og öðru eftir því, hvernig einangrunin er? Ég tala nú ekki um það, þegar er verið að tala um það hér, að menn verði beinlínis að gefa upp þykkt einangrunarinnar fyrir fram og nánar sem sagt að skilgreina, þá held ég að það sé fátt, sem lýsir því betur, hvað framkvæmdin er hér komin út í miklar öfgar, einmitt í slíku litlu dæmi eins og þess. Í fyrsta lagi skiptir það ekkert húsnæðismálastjórn, sem er að veita þetta litla lán, hvort það er notuð gosuli, kork, vikur eða ný einangrun, sem nú er komin á markaðinn og er að taka mikið við af korki, - það skiptir þessa húsnæðismálastjórn engu máli. Það má segja, að það gæti skipt hana máli, að húsið ætti að uppfylla viss skilyrði um einangrun, viss lágmarksskilyrði um einangrun, sem náttúrlega er framfylgt almennt talað hér, og ég efast um, að nokkur hús hafi verið byggð hér í seinni tíð af þessum, sem við köllum nýtízkuhús, svoleiðis, að þau séu ekki forsvaranlega einangruð, þannig að þess vegna væri hægt að veita út á þau lán og þau hefðu sitt veðgildi. Hitt er það, að það eru kannske einstaka menn, sem setja einhvern alveg sérstakan og óþarflega mikinn íburð í einangrunina, ja, kannske ekki óþarflega mikinn íburð að öðru leyti en því, að hún kostar þessa menn í bili töluvert miklu meira en aðra, en það verður þeim þá ef til vill, þegar til lengdar lætur, líka ódýrara. Ég ætla, að þetta nægi til þess að benda á það, sem ég var að leggja áherzlu á, að enda þótt þeir vildu og þyrftu að fá tilteknar upplýsingar og miða lánveitingar við tilteknar meginreglur og við tilteknar þarfir fólksins í heild, þá má ekki ganga svo langt, að farið sé út í slíka smámuni, að framkvæmdin verði kannske í mörgum tilfellum skrípaleikur, og ég leyfi mér að fullyrða, að það er útilokað, að þetta umsóknareyðublað, sem menn nú eiga að fylla út, geti orðið grundvöllur undir lánveitingum í framtíðinni, öðruvísi en það verði bæði meira og minna rangt sagt frá af hálfu þeirra, sem útfylla það, sumum vísvitandi og öðrum óafvitandi, af því að þeim er ómögulegt annað, en segja óafvitandi eitthvað rangt frá, sem verið er að inna þá eftir, og út í þá ófæru á ekki að ganga, og þetta eiga menn að sjá í öndverðu og stemma á að ósi. Mér heyrðist, að hæstv, félmrh. væri að tala um, að seðlabankinn, - ég heyrði það nú ekki greinilega, gat lítt skilið það, nema að takmörkuðu leyti, - að seðlabankinn væri nú eða fyrir hans tilverknað væri verið að leggja áherzlu á, að lokið væri sem fyrst þeim íbúðum, sem nú eru í smíðum. Ja, ef það er rétt, að seðlabankinn hafi lagt einhverja sérstaka áherzlu á það í sambandi við samninga, sem milli hans og ríkisstj. kunna að hafa verið gerðir, þá er það út af fyrir sig sjónarmið, sem ég er mjög samþykkur. Þá er lögð áherzla á að flýta sem allra mest, að til verði nýtt íbúðarhúsnæði. Og þá er ekki verið að spyrja að því, hvað viðkomandi maður hafi mörg stig, sem er að byggja þetta íbúðarhúsnæði, heldur bara að íbúðarhúsnæðið verði til. En það er allt önnur hugsun, og þá er ég hræddur um, að framkvæmdinni á þessu stigakerfi verði að fresta um einhvern tiltekinn tíma, ef þetta er rétt. Þetta var svo óljóst hjá hæstv. ráðh., að þetta er kannske ekki það, sem um er að ræða. En hafi seðlabankinn lagt áherzlu á það við ríkisstj. og samið um það, að lánsfé það, sem nú kann að koma á næstunni til íbúðabygginga, verði fyrst og fremst til þess að ljúka þeim íbúðum, sem fyrir hendi eru, þá auðvitað má fresta um ótiltekinn tíma og kannske alveg þessu stigakerfi, því að ef við með einhverjum ráðum gætum haft fjármagn til þess að ljúka mjög snögglega og með meiri hraða, en ella hefur verið við það íbúðarhúsnæði, sem nú er í smíðum, þá hef ég viljað halda því fram bæði fyrr og síðar og mundi geta leitt að því nánari rök við meðferð þessa máls, að húsnæðisskortinum væri útrýmt hér á næstu 3–4 árum, bæði hér í Reykjavík og annars staðar. Þessi sjónarmið lagði ég megináherzlu á, þegar ég flutti hér ásamt öðrum sjálfstæðismönnum í fyrra þáltill. um öflun erlends lánsfjár til íbúðabygginga, fyrst og fremst í þeim tilgangi að ljúka nú með miklum hraða því íbúðarhúsnæði, sem væri í smíðum, og ef það væri gert á tilteknum tíma, væri húsnæðisskortinum á öðrum tilteknum tíma þar með útrýmt. Ég hygg næstum því, að ég gæti farið með þessar tölur nú, en skal þó ekki gera það, bæði getur eitthvað verið ruglað í huga mínum og auk þess eru þær ekki þær nýjustu, sem nú væri hægt að hafa, þar sem nokkuð er um liðið frá því, að ég gerði grein fyrir þessum skoðunum mínum hér á þingi, og væri þess vegna eðlilegra, að það atriði væri nánar athugað undir meðferð málsins. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta atriði, en kem þá að ákvæðum frv. okkar um það að fella niður skyldusparnaðinn, en leggja áherzlu á að auka möguleikana og aðstöðuna til frjáls og samningsbundins sparnaðar í hinum svokölluðu húsinnlánum, eins og við höfum orðað það í 4. gr. frv. okkar. Hæstv. félmrh. segir: Það dugir ekki að leggja til, að skyldusparnaðurinn sé felldur niður, nema koma með till. um nýja fjáröflun í staðinn, því að áætlað hefur verið, að hann gefi 15 millj. kr. á ári, og er það meira fé en svo, að ég vilji ljá mitt lið til þess, að sú fjárveiting falli niður, ef annað kemur ekki í staðinn. - Auðvitað er þetta rétt hjá hæstv. félmrh. En tillögur okkar um frjálsan sparnað eru einmitt miðaðar við það, við trúna eða traust okkar á því, að ef þeim yrði framfylgt, mundi verða til meiri sparifjármyndun í landinu, heldur en ella, með skyldusparnaðinum. Í fyrsta lagi gerði ég grein fyrir því í minni framsöguræðu, að eðli málsins samkvæmt væri sá sparnaður miklu haldbetri og veigameiri fyrir þjóðfélagið, að ekki sízt unglingar og hin uppvaxandi kynslóð fyndi hjá sér hvöt til sparnaðar og treystu þannig á fjármálastarfsemi þjóðfélagsins, að þess vegna drægi ekki úr skyldusparnaðarviðleitninni. Í öðru lagi, að þegar settar væru á stofn innan peningastofnana landsins sérstakar innlánsdeildir eða hin svokölluðu húsinnlán eða innlánsreikningar, sem líklega væri réttara að kalla það, og það tvennt, sem við leggjum til, færi saman, að þessi lán bæru hærri vexti, en önnur innlán og auk þess mættu menn verja, eins og í okkar tillögu kemur fram, tilteknum hluta af atvinnutekjum sínum til þess að leggja inn á þessa innlánsreikninga 5.000 kr. á ári, þannig að þessar 5.000 kr. væru skattfrjálsar, þá væri ástæða til að ætla, að af þessu mundi leiða miklu meiri sparnað, sem yrði grundvöllur undir aukin lán til íbúðabygginga, heldur en af núgildandi ákvæðum löggjafarinnar annars vegar um skyldusparnað og hins vegar um þann frjálsa og samningsbundna sparnað, sem þar er um að ræða. Að vísu mætti segja: Ja, skyldusparnaðurinn má vera, en herðum þá bara ákvæðin um hinn frjálsa sparnað, aukum vextina og gefum ákveðið skattfrelsi, og þá höfum við þetta tvennt. - En þó er þetta tvennt ekki samrýmanlegt, vegna þess að það verður að ætla og gefa hinni uppvaxandi kynslóð rúm til þess að njóta hins frjálsa sparnaðar með hærri vöxtum og sérstöku skattfrelsi af atvinnutekjunum, sem hún ekki mundi njóta, ef ætti að taka svo og svo mikinn hluta af tekjunum í lögþvingaðan skyldusparnað. Þess vegna höfum við álitið, að þetta tvennt yrði a. m. k. að óreyndu að útiloka hvort annað, og ef það sýndi sig, að þessi nýmæli um húsinnlánin bæru góðan árangur, þá væri fram komið það, sem okkur renndi grun í, að skyldusparnaðurinn væri hvorki til gagns né nauðsynlegur. Ég hef sagt áður, og við segjum það, að við treystum okkur ekki til að áætla, hvað mikla nýja sparifjármyndun muni af þessu leiða, - það veit ég að hv. þm. skilja, að erfitt er að gera, - en menn verða sjálfir að meta þetta við sig og reyna þá að gera upp við sig, hvað þeir teldu að það mundi áorka miklu til aukinnar sparnaðarviðleitni hjá almenningi, ef þessi hlunnindi væru veitt, sem um er að ræða, þ. e. a. s. hækkaðir vextir og skattfrelsi. Þá er komið að ákvæðum frv. um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, og þau taldi hæstv. félmrh. langsamlega veigamest. Hann minnti þó á í því sambandi, að þegar húsnæðismálalöggjöfin var sett 1955, voru ekki af ríkisins hálfu ætlaðar nema allt að 3 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis á móti framlögum bæjarfélaganna. Þetta er rétt, og ég gerði einnig grein fyrir þessu, að svo hefði þetta verið. En meginreglan var þó strax viðurkennd í upphafi þessi, að nú leggur sveitarfélag fram fé til íbúðabygginga í því skyni að útrýma heilsuspillandi íbúðum, annaðhvort sem óafturkræft framlag eða lán, og skal ríkissjóður þá leggja fram jafnháa fjárhæð á móti. Þetta er sú meginregla, sem strax í öndverðu var viðurkennd, er enn í núgildandi lögum, var hins vegar í upphafi með þeirri takmörkun, að skylda ríkisins næði þó ekki nema allt að 3 millj. kr. á ári. Sannleikurinn er sá, að þessi lög tóku gildi 10. maí 1955, og mér er engin launung á því, að við vorum ýmsir, sem stóðum að þáverandi stjórnarsamstarfi, sem töldum þessa upphæð of litla. Á hitt var þó að líta, að sveitarfélögin þurftu nokkurn viðbúnað í sínum byggingarmálum til að geta orðið aðnjótandi ríkissjóðsframlaganna, og ég hygg, að fæst þeirra eða engin hafi verið búin á þessum tíma að hafa fyrir fram viðbúnað í málinu nema Reykjavíkurbær, en hann byrjaði á árinu 1954 að undirbúa áætlun um byggingu íbúðarhúsa til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis á grundvelli þess ákvæðis stjórnarsamningsins milli sjálfstæðismanna og framsóknarmanna eftir alþingiskosningarnar 1953, að stjórnin vildi beita sér fyrir öflun nýs lánsfjár til íbúðabygginga og vinna að því að leysa þau mál til frambúðar. Ég mæli þess vegna á engan hátt bót þeirri takmörkun, sem í upphafi var sett í löggjöfina. En ég vil minna á það að, að enduðu ári 1955, og löggjöfin, eins og ég sagði, tók gildi 10. maí, samþykktu þáverandi stjórnarflokkar til viðbótar við þetta framlag, sem hér er um að ræða, að verja af greiðsluafgangi ríkissjóðs þetta fyrsta ár, sem íbúðalánalöggjöfin var í gildi, 13 millj. kr., enda skal fjárhæð þessari skipt til A-lána samkv. I. kafla laganna og til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum samkv. Il. kafla laganna í sömu hlutföllum og fé hefur verið heitið til þessa samkv. lögum og samningum við bankana. M. ö. o.: þeir stjórnarflokkar, sem ákváðu við afgreiðslu húsnæðismálalöggjafarinnar vorið 1955 að takmarka framlögin til heilsuspillandi húsnæðis af hálfu ríkissjóðs við 3 millj. kr., samþykktu strax eftir 8 mánuði að leggja 13 millj. kr. af greiðsluafgangi ársins 1955 til íbúðalána, til A- og B-lána, eins og ég gerði grein fyrir áðan og lesið var úr löggjöf, sem þá var sett til þess að veita lán af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1955 og er í 22. gr. fjárl. fyrir árið 1956. Það bar að fagna því, þegar núverandi stjórnarflokkar hækkuðu framlagið, þótt ekki væri nema úr 3 millj. kr. upp í 4 millj. kr. En ég tel þó, að þar með hafi ekki verið komið til jafns við það, sem fyrrv. stjórnarflokkar voru búnir að gera í þessu máli, og á síðasta þingi lagði ég áherzlu á það, eða við sjálfstæðismenn - það mun hafa verið í Ed. - fluttum um það tillögur og líka reyndar þegar málið kom til Nd., að í húsnæðismálalöggjöfinni væri ekkert hámark, m. ö. o. bara meginreglan staðfest, og það er helzt að okkar vilja, að svo fremi sem sveitarfélögin leggi fram fé til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, þá skuli ríkissjóður leggja jafnhátt framlag. Það var fellt. En við lögðum einnig til að hækka þessar 4 millj. upp í 10 millj. kr. Hæstv. félmrh. segir, að það hafi ekki verið rösklega gengið að úthlutun heilsuspillandi húsnæðis og 3 millj., sem varið var 1955, hafi alls ekki verið notaðar til fulls. Nú getur verið, að sveitarfélögin hafi í þessum efnum gert minni kröfur, en ætla mætti, eins og ég sagði áðan, af því að þau höfðu ekki haft sinn viðbúnað nægjanlegan í þessu máli. Hitt liggur þó fyrir, að Reykjavíkurbær einn varði miklu meira en 3 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis á þessu eina ári, 1955, svo að miðað við það er mér alveg óskiljanlegt, að afgangur hafi verið af þessum 3 millj. kr., og þyrftu nánari skýringar að koma um það, hvernig í því liggur, aðrar en þá þær, ef ráðh. vill hengja sig í það, sem hann lagði veigamikla áherzlu á, mjög mikla áherzlu á, að samkv. lögunum bæri ríkinu ekki að leggja fram féð, fyrr en búið væri að útrýma heilsuspillandi húsnæðinu. Og þetta er satt, þetta var í upphaflegu l., og þetta er óbreytt. Þetta ákvæði töldu margir, - ég held úr öllum flokkum - mjög óeðlilegt, og í framkvæmdinni viðurkenndi einnig húsnæðismálastjórn það, og þess vegna hefur verið veitt fé í lán út á byggingar til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, án þess að búið væri að rífa hið heilsuspillandi húsnæði, og það munu hafa gert bæði fyrrverandi húsnæðismálastjórn og núverandi húsnæðismálastjórn. Við lögðum til í fyrra undir meðferð málsins, að þessu ákvæði væri breytt, og í nýju ákvæði hér í frv. okkar um framlög ríkisins til byggingarsjóða sveitarfélaga, sem kynnu að verða stofnaðir til að veita lán til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, leggjum við til, að önnur aðferð verði höfð í þessu sambandi, en ákvæðið er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Nú stofnar sveitarfélag byggingarsjóð í því skyni að veita lán til nýbygginga, svo að útrýmt verði heilsuspillandi húsnæði, og skal þá ríkissjóður leggja slíkum sjóði jafnhátt árlegt framlag og veitt er úr sveitarsjóði og með sömu kjörum, enda hafi ráðh, staðfest reglugerð byggingarsjóðsins. Sveitarfélagi ber skylda til að sjá um, að ónothæft húsnæði sé tekið úr notkun jafnóðum og tekið er í notkun húsnæði, sem ríkissjóður hefur veitt framlag til samkvæmt þessari grein.“ Tekið sé úr notkun eða rifið ónothæft húsnæði, jafnframt og tekið er í notkun það nýja húsnæði, sem var verið að byggja í þessu sambandi, og annað er ekki framkvæmanlegt. Og við skulum taka dæmi, sem sýnir þetta afar einfaldlega. Reykjavíkurbær er t. d. með byggingu sinna raðhúsa. Þar eru 144 íbúðir. Öllum þessum íbúðum hefur verið úthlutað, og þær eru afhentar fokheldar fólki, sem býr í herskálunum og öðru heilsuspillandi húsnæði. Sá, sem fær í hendur íbúðina fokhelda, þarf að sjálfsögðu töluverðan tíma til þess að vinna að fullkomnun íbúðarinnar, áður en hann getur flutt úr sínu húsnæði, en á þessu stigi málsins er komið miklu meira fé í íbúðina eða töluvert meira fé, en jafnvel nemur framlögum bæjarins og ríkissjóðs samanlagt. Og þannig mun það vera nú, að fokheldar íbúðir í sambýlishúsum hér í Reykjavík kosta um 200 þús. kr., og gert er ráð fyrir með þeim reglum, sem nú virðist vera samkomulag um milli bæjarins og húsnæðismálastjórnar, að aðilarnir geti haft aðstöðu til þess að fá lán út á þetta, 50 þús. kr. frá Reykjavíkurbæ og 50 þús. kr. samkvæmt þessum kafla húsnæðismálalöggjafarinnar, eða 100 þús. kr., og þá er einnig gert ráð fyrir, að þessir aðilar geti orðið aðnjótandi 70 þús. kr. láns af A- og B-lánum hins almenna veðlánakerfis eða byggingarsjóðs ríkisins eða hvernig því nú er skipt eða hvað menn vilja kalla það, og eru þá komnar um 170 þús. kr. Reykjavíkurbær hefur í mörgum tilfellum borgað aðilum fyrir innréttingu herskála, þegar þeir eiga hlut að máli, 25–30 þús. kr., svo að þarna eru komnar fjárreiður frá því opinbera, ríki og bæ, um 200 þús. kr. Auk þess hefur verið talað um það, að Reykjavíkurbær reyndi til þess að létta fyrir þessu fólki að veita nokkur bráðabirgðalán, a. m. k. meðan þyrfti að bíða eftir A- og B-lánum hins almenna veðlánakerfis. Svona standa þessi mál, og ef ekki er nú hægt að fá 50 þús. kr. framlagið frá ríkissjóði til útrýmingar heilsuspillandi íbúðarhúsnæðis á móti framlagi bæjarins, fyrr en sá aðili, sem hefur fengið þetta íbúðarhúsnæði fokhelt, er búinn að ganga frá öllum sínum hlutum, það mikið frá húsnæðinu, að hann geti flutt inn í það, og þess vegna sé hægt að rífa herskálann, þá sjá menn, að hér er í raun og veru um löggjafarákvæði að ræða, sem mundi miða til þess eins að hindra alla framkvæmd þessara mála og stríða gegn þeim vilja og innri tilgangi, sem á bak við löggjöfina er, og bæði vilja löggjafans í þessu sambandi og einnig bæjar- og sveitarfélaga, sem eru að vinna að þessum málum. Menn mega þess vegna, tel ég, með engu móti vera að karpa um það, að það standi ekki upp á ríkissjóð eða framlög ríkisins, fyrr en sé búið að útrýma hinu heilsupillandi íbúðarhúsnæði. Þvert á móti verður að gera kröfu til þess, að framlög ríkissjóðs til sveitarfélaganna, hver sem þau verða, mikil eða lítil, vonandi til jafns, eins og ég hef verið að tala um, komi jafnóðum og bæjar- og sveitarfélögin eru að byggja þetta eða hafa forgöngu um að byggja þetta íbúðarhúsnæði, því að annað er naumast framkvæmanlegt. Og ég fæ ekki séð, við hvað það styðst, að hæstv. ráðh. segir, að það hafi ekki rösklega verið gengið að verki við útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, a. m. k. ekki, ef litið er á framkvæmd þessara mála í Reykjavík, því að það liggur fyrir, að á fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar hefur verið á undanförnum þrem árum: 1955 eða því ári, sem þessi húsnæðismálalöggjöf var ekki til, en varð til í maímánuði, varið til þessara mála 4.5 millj, kr., 1956 áætlaði Reykjavíkurbær 10 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis og 1957 10 millj. kr., m. ö. o. 24.5 millj. kr. á þessum þrem árum. Á sama tíma hefur Reykjavíkurbær fengið frá ríkissjóði til þessara mála 10 millj. kr. á móti 24.5 millj. kr. Nú sagði hæstv. félmrh. áðan að vísu: Ja, það er ekki það sama að áætla framlög í fjárhagsáætlun og gera það, standa við áætlanirnar. Í þessu tilfelli liggur málið þannig, að umfram þetta fé, sem áætlað hefur verið á fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar, hefur Reykjavíkurbær til sömu framkvæmda ekki alls fyrir löngu varið 10 millj. kr. í bili, m. ö. o. alls þá samkvæmt því, sem áætlað var á fjárhagsáætlun, og umfram það, sem áætlað var, samtals 34 millj. kr., á sama tíma sem frá ríkinu hafa komið 10 millj. króna. Hér er misrétti, sem á sér stað, og ranglæti, sem verður að leiðrétta. Það kann ekki góðri lukku að stýra, að í þessu tilfelli sé höfuðstaðurinn svo herfilega afskiptur, því að þetta gerðist á sama tíma sem framlög til ýmissa annarra almennra þarfa, eins og ég hef margbent á, hafa verið stórkostlega aukin, bæði á sviði landbúnaðar, sjávarútvegs, iðnaðar og í öðrum atvinnugreinum og til ýmissa félagsmála, tryggingarmála o. s. frv., og er hægt að rekja það allt saman nánar. En á sama tíma sem ýmis slík framlög hafa hækkað margfaldlega, hafa þessi framlög til útrýmingar heilsuspillandi íbúða til sveitarfélaganna og þá fyrst og fremst í þessu sambandi til Reykjavíkurbæjar verið skorin við nögl. Og þó að Reykvíkingar kunni að vera umburðarlyndir, þá er engin ástæða til þess að þeir láti bjóða sér þann órétt til lengdar. Í bæjarstjórn Reykjavíkur hafa allir bæjarfulltrúarnir, hvaða flokki sem þeir fylgja, sameinazt um að beina þeirri áskorun til Alþingis, að það hækki þetta framlag nú úr 4 millj. kr. og upp í 12 millj. kr., og eins og fram kemur í grg. okkar, vitum við ekki enn, hvað áætlað verður 1958 frá Reykjavík í þessu skyni. En þar sem nú hefur á undanförnum tveimur árum verið varið 10 millj. kr. á fjárhagsáætlun, þá er engin ástæða til að ætla, að það verði minna fé, en spurningin er, hvort bæjarstjórnin telur sér fært og telur þörf á því að veita meira fé, en 10 millj. kr. á fjárhagsáætluninni 1958, og það er náttúrlega spurningin um það, sem felst fyrst og fremst í því, sem við segjum hér í okkar grg., eins og hæstv. ráðh. vitnaði til. En þegar t. d. flokksmenn hans báru fram till. - það var víst í marzmánuði - um byggingarsjóð Reykjavíkurbæjar, gerðu þeir till. um, að meðal árlegra tekna hans skyldi vera framlag á fjárhagsáætlun hverju sinni og þá 10 millj. kr. M. ö. o.: frá þeirra hendi liggur fyrir till. um 10 millj. kr. til húsnæðismálanna frá bæjarstjórn Reykjavíkur árið 1958, og ég geri ekki ráð fyrir því, að þeir eigi eftir að minnka það héðan í frá. Og það er mjög ólíklegt, að sjálfstæðismenn, sem hafa beitt sér fyrir 10 millj. kr. framlagi tvö undanfarin ár, muni nú draga úr því. Hæstv. félmrh. talaði töluvert um það í lok sinnar ræðu, að enda þótt menn gætu nú með einhverju móti aflað þessa fjár, sem margir mundu áreiðanlega vilja leggja hönd að verki með, þá væri þó galli enn, og hann væri sá, að fólkið í verstu bröggunum mundi sitja eftir og tæplega væri fyrir því séð, hvernig ætti að hjálpa því til að komast inn í húsnæði. Það hefði ekki þetta fé, sem á vantaði til að fullgera húsnæðið eða borga tryggingargjöld o. s. frv., tryggingarfé til bæjarins, sem borgað er inn í öndverðu. Þegar á þetta er litið, þá er ósköp eðlilegt, að menn hugsi sem svo: Ja, hvernig í ósköpunum á þetta efnaminnsta fólk að geta byggt íbúðir með þeim kröfum, sem til þeirra eru gerðar, og ekki meiri lánsmöguleikum, en um er að ræða? Þetta er alveg satt. Sízt mundi ég vilja gerast talsmaður þess að mæla á móti því, að þetta fólk gæti fengið bæði lengri og hagstæðari lán, ef til þess virtust vera einhverjir möguleikar. En á hitt er einnig að líta, að við verðum að horfast í augu við staðreyndirnar, eins og þær eru á hverjum tíma, og hvernig hefur nú þetta fólk, sem fram að þessu hefur getað staðið í því að byggja þessar nýju og góðu íbúðir hér í Reykjavík, gert það, miðað við þann lánsfjármarkað, sem fyrir hendi var? Ég býst við því, að okkur veitist öllum nokkuð erfitt að skilgreina og skýra það. Og við marga hef ég átt tal, sem sjálfir hafa sagt við mig, hafa að vísu staðið þó í nokkrum örðugleikum í lok byggingarinnar: Það er kannske ekki það, sem er erfitt að skilja, þó að mig vanti nokkra tugi þús. kr., hitt skil ég sjálfur miklu síður, hvernig í ósköpunum ég þó hef getað klofið það að koma þessu máli í framkvæmd - byggja yfir mig og fjölskyldu mína - af ekki meiri efnum, en það var gert, þegar til þess var stofnað. Í byggingarmálunum hefur verið beitt ótrúlega mikilli samhjálp, bæði fjölskyldna og vina, og ótrúlega mikið eigið átak lagt fram af einstaklingunum og því miður í sumum tilfellum þannig, að þeim hefur orðið það ofraun. Og þegar á þessa annmarka er bent, eins og hæstv. félmrh.: Ja, ef ég vissi það, að fólkið í bröggunum fengi þetta, þessar 12 millj. kr., og einnig þeir, sem verst eru staddir, þá skal ég ekki vera á móti því, - þá spyr ég í fyrsta lagi: Hver á að sannfæra hæstv. ráðh. um þetta? - og í öðru lagi: Hvað vill hann gera? Ekki fær fólkið íbúðirnar, ef féð er ekki lagt fram. Það er þó fyrsti möguleikinn til þess, að líkur séu til, að þetta fólk fái sínar íbúðir. Ég upplýsti í fyrri ræðu minni nokkuð og skal endurtaka það hér, hvernig horfurnar eru í stórum dráttum, og skal ég ekki fara of mikið út í einstök atriði. Um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis í Rvík er það svo í dag, að á þessum tveimur, þremur árum, sem bæjarfélagið hefur í þessu staðið, er búið að afhenda eða tilbúnar til úthlutunar um 280 íbúðir, 144 íbúðir í raðhúsum, 16, sem byggðar voru í framhaldi af Bústaðavegshúsum, og 120 í Gnoðavogshúsunum, sem sumar eru núna fokheldar og verða á næsta ári og eru þannig afhentar, eða 280 íbúðir. Ef við reynum að gera grein fyrir tekjumöguleikum hins nýstofnaða byggingarsjóðs Reykjavíkur á næsta ári, þá eru þær þannig, að vextir af stofnfé eru áætlaðir 1.5 millj. kr., afborganir útistandandi skulda 2.5 millj. kr., framlag bæjarsjóðs 10 millj. kr., ef við áætlum það, það og mótframlag ríkissjóðsins, ef það væri það sama, þá eru það 10 millj. kr., og loks eru áætlaðar innborganir frá kaupendum 120 íbúða í hinum svokölluðu Gnoðavogshúsum um 12 milljónir króna. Þarna yrði um að ræða 24 milljóna króna handbært fé, ef ekki er talið, að þær komi inn, þessar innborganir, 12 millj. kr., frá kaupendum íbúðanna í Gnoðavogshúsum, sem þó er engin ástæða til, en ef það er reiknað með, þá 36 millj. kr. Byggingarkostnaðurinn við hinar 120 íbúðir við Gnoðavog, það sem eftir er nú, er áætlaður 12 millj. kr., byggingarkostnaður raðhúsa við Bústaðaveg, það sem eftir er, 1½ millj., byggingarkostnaðar við að gera fokheldar 100 íbúðir við Elliðaárvog, sem nú er verið að ljúka teikningum að og fóru fram samkeppnisteikningar um á s. l. ári, 14 millj. kr. og byggingarkostnaður við 200 íbúðir nýjar, sem byrjað yrði á, á árinu og yrðu lengra eða skemmra á veg komnar, um 8½ millj. kr., eða alls 36 millj. kr. En það þýðir, að það er hægt til viðbótar við 280 íbúðir, sem fokheldar eru og afhentar á þessu ári, sem nú er að fara í hönd, að gera fokheldar 100 íbúðir og byrja byggingu á 200 nýjum íbúðum í viðbót. Þá stæði málið þannig í árslok 1958 hjá Reykjavíkurbæ, að það væri ýmist búið að afhenda, gera fokheldar eða byrja á og komið lengra eða skemmra á veg með 500 íbúðir, sem öllum er varið til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. En þegar Reykjavíkurbær hóf þessa byggingarframkvæmd sína, var byggt á ýtarlegri rannsókn, sem fram hafði farið á því, hversu margar fjölskyldur byggju í bröggum eða herskálum, og voru þar þá 540 fjölskyldur. Nú var vitað um, að töluvert af þessum fjölskyldum var bæði með hugleiðingar, sem þær höfðu gert grein fyrir, og stóðu sjálfar í byggingarframkvæmdum, svo að það mátti þegar frá upphafi áætla, að um 40 af þessum fjölskyldum mundu sjá sér fyrir íbúðarhúsnæði sjálfar a. m. k., og vildu þó sumir áætla meira, þannig að það þyrfti ekki að áætla nema byggingu 500 nýrra íbúða til að útrýma herskálunum í Reykjavík. Þarna, eins og ég segi, mundi í árslok 1958 vera um að ræða íbúðarhúsnæði, sem er 280 íbúðir fokheldar nú um þessi áramót, og um næstu áramót yrðu það alls 580 íbúðir, sem væru margar fullbúnar, sumar fokheldar og aðrar lengra eða skemmra á veg komnar. Þetta hygg ég að ætti að færa mönnum heim sanninn um það, að ef ekki stendur á ríkissjóðsframlaginu á móti framlagi Reykjavíkurbæjar, bæði næsta ár og næstu 2-3 ár, 1959 og 1960, þá er það alveg öruggt, að sú áætlun, sem gerð var um útrýmingu allra herskála í Reykjavík og heilsuspillandi húsnæðis, á að geta verið komin í framkvæmd, eins og til var stofnað upphaflega, á 4–5 árum, hygg ég að það hafi verið orðað, sem mundu sjálfsagt þurfa að vera 5–6 ár, því að eitthvað er þessi áætlun þegar, eins og upplýst hefur verið og við höfum gert rækilega grein fyrir í bæjarstjórninni, orðin á eftir áætlun, og skal ég ekki fara að rekja ástæðurnar til þess. En hún er þó ekki lengra á eftir áætlun en það, að allar líkur eru á því, að upp úr árinu 1960 mundi því takmarki, að búið væri að endurbyggja fyrir flesta eða alla þá, sem í herskálunum búa og ýmsu öðru lélegu húsnæði, vera náð eða ætti að geta verið náð, og þeim mun fremur ef sérstakar ráðstafanir eru nú gerðar til þess, að lánsfé sé látið til þess að ljúka því íbúðarhúsnæði, sem nú er í byggingu. Ég vil nú að lokum mega vænta þess, að ef ekki getur orðið samkomulag um það hér í þinginu, þ. e. a. s. meiri hluti ekki fæst fyrir öllum þeim brtt., sem fluttar eru í þessu frv. okkar sjálfstæðismanna, að þá náist þó a. m. k., áður en lýkur, í einu eða öðru formi meirihlutasamþykki Alþ. fyrir meginatriðum málsins. Og það vil ég taka undir með hæstv. félmrh., að það má segja, að ákvæðin hér um útrýmingu heilsuspillandi íbúðarhúsnæðis, annars vegar aukin ríkissjóðsframlög til þess og hins vegar ný ákvæði varðandi byggingarsjóði sveitarfélaganna, sem stofnaðir eru í því skyni að útrýma heilsuspillandi húsnæði, eru sjálfsagt veigamestu ákvæðin. Ég gerði grein fyrir því áðan, að um það ákvæði hefur verið samstaða í bæjarstjórn Reykjavíkur milli fulltrúa frá öllum flokkum, og ég vildi mega vænta þess, að um það gæti einnig, áður en lýkur, orðið samstaða hér á Alþ. milli fulltrúa hinna einstöku flokka.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Ég skal nú ekki ræða málið almennt núna, ég gerði það nokkuð hér í upphafi fundar, en víkja að nokkrum atriðum, sem hv. frsm. kom nú að. Hann sagði, að það þyrfti áreiðanlega miklu meira en 12 millj. á ári frá ríki og sveitarfélögum til þess að ná fljótt því marki að útrýma heilsuspillandi húsnæði, og má vera, að það sé rétt. En það held ég þó, að nokkuð mundum við þokast fljótlega í áttina með því að útrýma því, ef 12 millj. kr. væru lagðar fram af ríki og bæ og gengið á röðina þannig, að útrýmt væri örugglega því versta eftir hendinni, og það er sú aðferð við það, sem við þyrftum fyrst og fremst að geta orðið sammála um löggjöf um, stjórnarflokkar og stjórnarandstaða. Það er sannast að segja svo, að ég er afar hræddur um, að það liðu kannske áratugir og við horfðum sífellt upp á hið versta og hörmulegasta húsnæði, þó að of fjár væri veitt úr bæjarsjóði og ríkissjóði, meðan eingöngu eru farnar þær leiðir, sem nú eru farnar. Það er sem sé áreiðanlegt, að það fólkið, sem í versta húsnæðinu býr, hefur engar 30–40 þús. kr. að leggja fram á fyrsta stigi byggingarmálsins fyrir sig, til þess að geta orðið aðnjótandi hinna hagkvæmustu lána frá bæjarfélagi og ríkissjóði. Og það er það, sem að er. Og þar vék ég að því, að það væri athugandi, hvort við gætum ekki eiginlega orðið frekar sammála um það að hefjast handa um lagasetningu og framkvæmd, sem kæmi þessu fólki til nota, t. d. með því að hefja byggingu leiguhúsnæðis handa því fólki, sem ekkert fé hefur fram að leggja sem sína hlutdeild í byggingarkostnaði. Og ég er afar hræddur um það, að hvað sem líði fjárveitingum af hendi ríkissjóðs og bæjarfélaga, verði þetta fólk lengst út undan, nema því aðeins að þannig væri tekið á málunum til þess að koma upp íbúðarhúsnæði yfir það. Annað er svo það, að ég skal láta það í ljós hér, að ég er þeirrar skoðunar, að þær íbúðir margar, sem bæjarfélögin eru að byggja og sérstaklega Reykjavíkurbær, verði of dýrar. Ég veit ekki, hvernig á því stendur, en mér virðist þær vera anzi dýrar, þegar þær núna, rúmlega fokheldar, að vísu með miðstöðvarkerfi, eru komnar upp í 240–260 þús., - er það ekki? - eins og skilizt er við þær, þegar eigendurnir taka við þeim  Þá heyrði ég það enn þá, að hv. frsm. leggur geysilega mikla áherzlu á, að það verði felld út úr 2. gr. gildandi húsnæðislöggjafar þessi málsgrein, með leyfi forseta: „Húsnæðismálastjórn er heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti af þeim í samráði við skipulagsnefnd ríkisins. Þegar slíkir skipulagsuppdrættir hafa verið samþykktir af skipulagsnefnd og félmrh., er viðkomandi bæjarfélagi skylt að heimila byggingarnar og láta af hendi eða útvega landsvæði fyrir þær, ef með þarf með eignarnámi, og fer um eignarnám skv. lögum nr. 61 frá 1917. Sömuleiðis er viðkomandi bæjarfélagi skylt að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur um slík hverfi innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar og félmrh.“ Það má segja kannske, að þarna séu allverulegar kvaðir og skyldur lagðar á bæjarfélög um það, að ekki standi á skipulögðu byggingarsvæði, þegar aðgerðir ætti að gera á þann veg að byggja íbúðarhúsahverfi. En ég fullyrði, að það eru engar líkur til þess, að húsnæðismálastjórn héldi þannig á þessu ákvæði, að ekki væri fyrst leitað samkomulags við viðkomandi bæjarfélag um að skipuleggja ákveðið svæði og leggja til land, og því aðeins að á þessu væri ófyrirgefanlegur dráttur, kæmi til þess, að húsnæðismálastjórn ýtti á framkvæmd með því að nota þessa heimild. Hitt er vitað, að bæði að því er snertir einstaklinga hér í borg og aðra, sem ætla að byggja, þá er oft og tíðum hvað erfiðast að komast af stað, af því að það er ekki til skipulagt svæði, sem bæjaryfirvöldin benda á, eða fáanlegar lóðir, og það stendur fyrir allri framkvæmd löngum og löngum. Ég dyl það því ekki, að ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki til bóta á gildandi löggjöf að fella þetta ákvæði niður. Hins vegar veit ég það, að því verður ekki beitt af neinum hrottaskap gegn neinu bæjarfélagi og fyrst reyndar samkomulagsleiðir. Dugi þær ekki, þá gæti náttúrlega til þess komið, að þessi öryggisventill kæmi í „funksjón“, þannig að húsnæðismálastjórn léti undirbúa skipulagningu fyrir íbúðarhúsahverfi, og gæti þó því aðeins komizt fram með það, að samþykki skipulagsnefndar fengist fyrir. Þá er það sýnilegt, að við erum alveg öndverðrar skoðunar um, hvernig útlánareglur eigi að vera. Ég fór um það nokkrum orðum hér áðan, að eins og þetta var, þá var það svo, að það voru engar útlánareglur. Þeir góðu menn, þessir tvímenningar, voru engu bundnir um það, hvernig þeir vörðu því lánsfé, sem þeir höfðu á milli handa. Þeir voru því ekki að brjóta neinar reglur eða nein lög eða bregðast neinum trúnaði, þegar þeir bara veittu lánin eftir eigin geðþótta. Það var þannig: bara eftir eigin geðþótta, persónulegum geðþótta. Ég þekki þessa menn báða. Og á þeim var staðið, af kunningjum, flokksbræðrum og úr öllum áttum stóðu á þeim járnin. Og þegar þeir þurftu engar lagareglur að brjóta, engar reglur að brjóta, hvað þá? Ja, þá fór það þannig, að það var togað út úr þeim lán til þeirra, sem minni þörf höfðu á því en þeir, sem eftir sátu og fengu ekkert. En þetta vita þeir ósköp vel og játa líka sjálfir. Þeir menn, sem vilja hafa það þannig, ég skil það ósköp vel, að þeir vilja engar reglur hafa, vilja hafa það eins og það var. En ég segi bara: Eftir því sem við erum með takmarkaðra fé á milli handa, eftir því er nauðsynlegra, að reglurnar séu strangari um, að út úr hópi þeirra hundraða, sem bíða, séu fyrst og fremst teknir þeir, sem mestrar hjálpar eru þurfi. Og það verður ekki gert öðruvísi, en að reglur séu um það, að þeir, sem lánin veita, skuli taka tillit til ástands íbúðarhúsnæðis, sem fólkið býr við, fjölskyldustærðar, efnahags, lánamöguleika og þar fram eftir götunum. Og það er þetta, sem í núverandi stigakerfi er tekið ákveðið tillit til. Viðvíkjandi svo greinargerðum fyrir því, hvernig hús þeir ætli að byggja, hvernig hús það eigi að vera, sem þeir séu að sækja um lán til, þá eru meginatriði í eðlilegri útboðslýsingu lögð til grundvallar fyrir þeim spurningum, sem umsækjandinn á að svara. Og ég hef haldið því fram, að í raun og veru sé ekki hyggilegt fyrir neinn að fara af stað með byggingu íbúðarhúsnæðis, nema hann sé, annaðhvort á eigin spýtur eða í samráði við kunnáttumenn, búinn að gera sér grein fyrir því: Hvernig kemur hún til með að líta út, kostnaðaráætlunin að því húsi, sem ég ætla að byggja ? Og þá er eins gott fyrir hann að hafa aflað sér þessarar vitneskju á byrjunarstiginu, áður en hann fer að sækja um lánið meira að segja, heldur en að gera það í miðjum klíðum, þegar hann er kominn út í ógöngur með bygginguna, sem hann fór fyrirhafnarlítið að hefja. Ég held, að hvað sem við ræðumst við um þetta, hvort það eigi að vera strangar reglur eða losaralegar reglur, þá verðum við alltaf ósammála um þetta, hv. 1. flm. frv. og ég. Það er þarna greinilegt, að það er grundvallarskoðanamunur okkar á milli um það. En ég held, að ég geti varið það fyrir hverjum sem er, að einmitt meðan féð er takmarkað, ríður á, að það sé látið ganga til þeirra, sem mesta hafa þörfina. Viðvíkjandi því, sem ég vék að því, að seðlabankastjórnin legði núna ríka áherzlu á, að það yrði lögð öll áherzla á að ljúka því íbúðarhúsnæði, sem nú er hálfgert, - en þær íbúðir skipta hundruðum, líklegast eru þær yfir þúsund bara hér í Reykjavík einni saman og eru sumar búnar að standa í byggingu frá því á árinu 1955 og hafa ekki komizt á það stig, að hægt væri að taka þær til notkunar enn þá, þá er það sammæli húsnæðismálastjórnar og mín og stjórnar seðlabankans, að það sé mikil nauðsyn, og ég heyri líka skoðun hv. 1. flm. frv., sem hér liggur fyrir, að það sé höfuðnauðsyn að geta lokið sem allra flestum af þessum íbúðum sem fyrst, tekið þær í notkun, og það muni áreiðanlega hafa áhrif á bæði húsaleigu og húsasölur hér í bænum og þar að auki bæta úr mjög miklu af húsnæðisskorti hér í borg og hér í nágrenninu. Og það er vissulega rétt. Nú er það, eins og hv. flm. er kunnugt, að lánveitingarnar koma eingöngu til húsa, sem eru á því byggingarstigi, að þær eru orðnar fokheldar, og það, sem yrði úthlutað nú af lánum, færi því til húsa, sem eru á hinum síðari hluta byggingarstigs. Og þá hefur verið um það rætt, að í sambandi við það fé, sem nú verður útvegað, verði í stigakerfinu einmitt aukinn þungi þess, hversu lengi viðkomandi umsækjandi um lán sé búinn að stríða við sína byggingu. Ef hann sé búinn að vera í tvö ár, þá er sýnilegt, að hann hefur átt í miklum erfiðleikum með að koma húsinu áfram og þá verði aukinn þungi þeirra stiga, sem gefin eru fyrir tímann, frá því að húsið varð fokhelt, til þess að ýta þessu fram, og inn á þetta hefur verið gengið. Þetta er orðið bundið fastmælum og kemur til framkvæmda nú. Ég vænti, að þetta atriði liggi skýrt fyrir mönnum nú, og það virðist vera þess eðlis, að menn séu yfirleitt sammála um að það sé réttmætt gagnvart þeim, sem lengi eru búnir að berjast við að koma sínu húsnæði áfram og hefur ekki unnizt það á t. d. tveimur árum, og með tilliti til þess að fá húsnæði, sem búið er að binda mikið fjármagn í, þá sé einmitt rétt að gera þetta. Viðvíkjandi fjárupphæðinni til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, þá stendur það fast, sem ég áðan sagði, að núverandi stj. hefur hækkað þetta fjárframlag um 25%, úr 3 millj. í 4, og tekjurnar til húslánakerfisins jók hún líka stórlega frá því, sem áður var, og framlagið til byggingar verkamannabústaða var hækkað úr tæpum 2 millj. í 4 og útveguð 8 millj. kr. lánsupphæð á því sviði. Þetta er í raun og veru allstórt átak, miðað við það, sem áður var, en einmitt hafði hv. frsm, skýrt frá því, að fyrrverandi ríkisstj. hefði haft það sem eitt sinna höfuðmála að reyna að afla fjár til húsnæðismálanna til þess að leysa þau til frambúðar. Og ég vil segja það, að ef þau mál hafa verið leyst til frambúðar að áliti fyrrverandi ríkisstj. með 3 millj. kr. framlagi til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, með tæpum 2 millj. kr. til verkamannabústaða og með þeirri fjáröflun, sem þá stóð að baki veðlánakerfinu, þá er búið að gera æði miklu meira, en sú ríkisstj. ætlaðist til með því að hækka framlagið til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis úr 3 í 4 millj., sem þýðir, að í staðinn fyrir 6 millj. koma nú 8, þegar tekið er tillit til mótframlags frá sveitarfélögum, og að í staðinn fyrir 2 millj. til verkamannabústaða koma 4, sem þýðir, að mótframlag sveitarfélaganna á að vera 4 millj. í staðinn fyrir 2 áður, og síðan, að svo að tugum millj. skiptir er aflað fjár til byggingarsjóðs og veðlánakerfisins samkv. þeirri löggjöf, sem var lögfest hér á síðasta þingi. Svo er hægt að koma að vísu og segja: Ja, þörfin er enn meiri en svo, að hún sé leyst með þessu. - En það er ólíkt myndarlegar tekið á þessum málum nú, en með þeirri löggjöf, sem áður gilti, og hafði þó verið ætlað að leysa þessi mál til frambúðar. Að hinn leytinu er svo, eins og allir vita, sú skoðun manna, að Íslendingar verji meira af þjóðartekjunum til fjárfestingar, en nokkur önnur þjóð geri og að það sé ekki hægt að leyfa sér, hvorki að því er snerti byggingu íbúðarhúsnæðis né aðra fjárfestingu, að halda í horfinu, eins og við höfum gert að undanförnu, hvað þá heldur að auka. Það er því tvennt, sem kemur til greina: Í fyrsta lagi: Er hægt að útvega það fé, sem brtt. þeirra, sem að frv. standa, fer fram á? Og í annan stað: Er hægt að koma því saman við fjárfestingargetu þjóðarinnar að margfalda aðgerðir þjóðfélagsins í þessum málum? Ef við rekumst á þetta hvort tveggja sem lítt yfirstíganlega örðugleika, þá finnst mér, að við verðum fyrst og fremst að gera allt, sem hægt er, til þess að byggja hagkvæmar íbúðir, ekki allt of stórar, vanda vel til þeirra og nota á allan hátt eigin framlög einstaklinganna, eins og hér hefur verið gert, og hafa strangar reglur um það, að ýtrasta réttlætis sé gætt um lánveitingarnar fyrir einstaklingana, sem eru að berjast við að byggja. Þá dugir ekkert handahóf. Það væri miklu fremur hægt að leyfa sér að hafa um þetta losaralegar reglur eða engar reglur, ef við hefðum nægilegt fé til þess að verja til þessara mála. En það höfum við takmarkað, og þess vegna verðum við að gæta alls í þessum málum, elns og reynt er að gera með þeim reglum, sem settar hafa verið af húsnæðismálastjórn. Ég hef þar á engan hátt gripið inn í, engar tillögur gert um þessar reglur, nema ég tel það skynsamlegt, að þær bæði taki tillit til efnahags og aðstöðu fólks í húsnæðismálum, lánamöguleika, og líka, að víðvíkjandi nýjum lánveitingum séu gefnar eins góðar upplýsingar og hægt sé um, hvernig það húsnæði sé, sem menn ætli að færast í fang að byggja, áður en lán sé veitt.