Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf, dags. 27. nóv. 1991: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að 1. varamaður Alþfl. í Vesturlandskjördæmi, Gísli S. Einarsson verkstjóri, Akranesi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti.`` Undir þetta bréf skrifar hv. 4. þm. Vesturl., Eiður Guðnason. Kjörbréf Gísla S. Einarssonar, varamanns Alþfl. í Vesturl. hefur verið rannsakað og samþykkt. Gísli S. Einarsson hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber nú skv. 2. gr. þingskapa að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Gísli S. Einarsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er að mörgu leyti afar merkilegt og brýtur með vissum hætti í blað. Þær umræður sem þegar hafa farið fram um frv. hafa, eins og háttar til í sjávarútvegi í dag, farið mjög víða. Það er eðlilegt að menn reyni að koma skoðunum sínum á framfæri á þeim vanda sem þar blasir við í dag. Ég ætla eigi að síður, frú forseti, að reyna að takmarka mál mitt við það frv. sem liggur fyrir. Þau lög sem enn þá gilda um Hagræðingarsjóð höfðu upphaflega tvíþættan tilgang. Annars vegar áttu þau að stuðla að aukinni hagkvæmni í útgerð með því að kaupa fiskiskip sem voru til sölu, selja þau úr landi eða eyða þeim og veita sömuleiðis styrki til úreldingar. Hins vegar var líka einn megintilgangur þessara laga að aðstoða byggðarlög sem höfðu tapað veiðiheimildum á burt vegna sölu skipa. Mjög skýrt er tekið fram í þeim lögum sem enn þá gilda að helmingur þeirra veiðiheimilda sem Hagræðingarsjóður hafði til umráða átti að renna til þessa mikilvæga verkefnis sjóðsins. Þær aflaheimildir sem sjóðurinn fékk til ráðstöfunar áttu upphaflega að koma frá tveimur stöðum, annars vegar frá veiðiheimildum sem sjóðurinn fengi með skipum sem hann keypti og hins vegar átti sjóðurinn að fá það álag sem kom á aflamark vegna útflutnings á óunnum fiski. Nú er það auðvitað mjög óráðin stærð eins og hagar til í sjávarútvegi í dag þar sem mjög er í rénun útflutningur á óunnum fiski og ég tel það mjög vel. En í rauninni er það svo að sjóðurinn náði aldrei á sínum stutta líftíma að fullnægja þessum tveimur hlutverkum algerlega. Áður hefur í þessari umræðu verið rakið hvernig aflaheimildum hans var ráðstafað vegna loðnubrests, og ég tel það mjög viturlega ráðstöfun, en veiðiheimildirnar komu þannig aldrei til úthlutunar samkvæmt hinum upphaflega bókstaf laganna. Sömuleiðis hefur sjóðurinn ekki getað sinnt úreldingu, sennilega vegna þess að hlutfall úreldingarstyrkja af verðmæti skipanna hefur verið of lágt og þannig hefur í rauninni engin fullgild umsókn borist. Þess ber að geta strax að mér fannst sem nokkurs misskilnings gætti í máli þeirra þingmanna sem hér hafa áður rætt um það hvernig ætti að ráðstafa upphaflegum veiðiheimildum sjóðsins samkvæmt lögunum sem enn gilda. Það er eins og sumir hafi talið að átt hafi að gefa illa stöddum byggðarlögum þann hluta veiðiheimilda sjóðsins sem átti að ráðstafa þeim til aðstoðar. Staðreyndin er hins vegar allt önnur. Samkvæmt lögunum sem enn eru í gildi ber að selja allar veiðiheimildir, líka til nauðstaddra byggðarlaga, og það ekki á neinum Hagkaupsprís, heldur á gangverði hverju sinni. Þannig segir ótvírætt í 9. gr. núgildandi laga: ,,Sjóðurinn veitir aðstoð sína til eflingar vinnslu sjávarfangs í byggðarlögum, er höllum fæti standa, með því að framselja veiðiheimildir sem honum hafa verið úthlutaðar í því skyni skv. 5. gr. Aflaheimildir skulu framseldar gegn því skilyrði að aflanum verði landað til vinnslu í því byggðarlagi sem aðstoð hefur verið samþykkt við. Skal sveitarstjórn í viðkomandi byggðarlagi eiga ráðstöfunarrétt að veiðiheimildum þessum gegn endurgjaldi skv. 1. mgr. 8. gr.`` --- Og 1. mgr. 8. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hagræðingarsjóður skal við upphaf hvers fiskveiðiárs eða veiðitímabils gefa þeim skipum, er tilteknar veiðar stunda, kost á að fá framseldar til sín gegn endurgjaldi`` --- ég endurtek --- ,,gegn endurgjaldi heimildir til þeirra veiða, sem sjóðurinn hefur forræði á, í hlutfalli við veiðiheimildir hvers skips. Skal endurgjaldið miðað við almennt gangverð á sams konar aflaheimildum . . . `` Það er því algerlega ljóst, frú forseti, að þau lög sem enn eru í gildi gerðu ráð fyrir því að þegar illa stöddum byggðarlögum væri komið til hjálpar skyldu þau eigi að síður greiða miðað við gangverð fyrir þær aflaheimildir.

Lestu 9. gr. laganna.

Ég var að því.  Helstu breytingar í frv. sem liggur nú fyrir eru þær að sjóðurinn fær nú úthlutað fast að 12 þús. tonnum og það er út af fyrir sig jákvæð breyting sem tryggir honum fastan tekjustofn. Þetta er eins og ég gat um áðan nauðsynlegt vegna þess að óvissa ríkir í útflutningi á óunnum fiski en útflutningur fer raunar hraðminnkandi nú um stundir. Jafnframt er það tekið fram í frv. að allar veiðiheimildir eru áfram seldar, en nú er öllum tekjum af sölu veiðiheimilda varið til að standa straum af rekstri Hafrannsóknastofnunar. Þetta tel ég afar jákvætt. Með þessu er farið út á þá braut að reyna að láta atvinnugreinarnar standa sjálfar straum af rannsóknum og kostnaði. Ég fylgi þeirri stefnu eindregið og tel raunar að núv. ríkisstjórn eigi í ríkari mæli að fara út á þessa braut. Þá er ekki lengur gert ráð fyrir því að skip séu keypt með aflaheimildum enda ríkir nú umframeftirspurn á þeim markaði, allt of hátt verð og það er ekki mjög hagfellt að opinber sjóður taki þátt í þeim markaði einungis með þeim afleiðingum að hleypa enn frekar upp eftirspurn og verði. Jafnframt er gert ráð fyrir því í frv. að ekki sé lengur heimild til að taka lán til að kaupa og úrelda skip. Ég verð að segja það að mér finnst að þetta sé skref aftur á bak og ég tel að það eigi að íhuga vandlega hvort ekki sé rétt að halda þessari heimild inni og beini því sérstaklega til sjútvrh. Síðan kemur að því sem er ein meginbreytingin í þessu frv. og hún er sú að ekki er lengur stuðningur við byggðarlög í erfiðleikum. Það kom alveg skýrt fram áður í marksmiðsgrein laganna, 1. gr., að annað af tveimur hlutverkum sjóðsins væri að koma til aðstoðar byggðarlögum sem standa höllum fæti vegna breytinga á útgerðarháttum. Í greinargerð með þessu frv. er því lýst að rétt sé að fella þetta hlutverk ur gildi og tekið fram að það sé eðlilegra að Byggðastofnun eða öðrum stjórnvöldum sé falið að grípa til þeirra ráðstafana sem þurfa þykir til að styðja byggðarlög í nauð. Ég verð að segja að ég tel að hér sé ekki alveg rétt á málum haldið. Ég tel að það eigi áfram að halda inni í þessum lögum heimild til að aðstoða byggðarlög sem eru í erfiðleikum og þess vegna mun ég beita mér fyrir því og legg það til við hæstv. sjútvrh. að áfram verði hafður inni í þessum lögum réttur til að veita byggðarlögum í erfiðleikum forleigurétt að þeim veiðiheimildum sem sjóðurinn hefur til umráða. Ég mun beita mér fyrir því í sjútvn. Alþingis að samstaða náist um þetta mál. Síðan er í því frv. sem liggur fyrir afar jákvætt spor sem felst í því að úreldingarstyrkir eru hækkaðir. Í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að það megi veita styrki sem nema 10% af húftryggingarverðmæti hvers skips. Eins og þegar hefur komið fram í máli mínu hefur ekki borist nein fullgild umsókn til sjóðsins. Það stafar að öllum líkindum af því að þetta er of lágt hlutfall. Hins vegar er mjög nauðsynlegt að sjóðurinn geti með einhverju móti tekið þátt í að úrelda og fækka fiskiskipum. Það var upphaflega annað af meginhlutverkum hans og á enn að vera eitt af hlutverkum hans. Við vitum það öll að ein stærsta sóunin í íslensku atvinnulífi í dag felst í því ósamræmi sem er á milli afrakstursgetu miðanna og afkastagetu flotans. Sérfræðingar hafa varpað því fram eftir grófa útreikninga að ef takist að fækka skipum um 10%, þá mætti ná 5% sparnaði. Fyrir þær þrengingar sem sjávarútvegurinn er í nú höfðu menn talið að flotinn væri e.t.v. 70--80% of stór þannig að það mætti ná 10--15% sparnaði. Í dag er ósamræmið milli afrakstursgetunnar og afkastagetu skipanna auðvitað enn meira vegna þess að ástandi stofna hefur hrakað allverulega. Ég tel þess vegna mikið heillaspor að nú skuli gert ráð fyrir að styrkurinn hækki úr 10% í 30%. Nú er það hins vegar svo að undanfarin ár hafa fallið til skip sem eru án aflaheimilda en vegna þeirrar óvissu sem ríkir um framhald fiskveiðistjórnunar og stefnu í þeim málum og vegna þess að menn um allt land trúa því ekki að núverandi kerfi muni lifa til langframa, þá hafa menn kosið að binda skip sín við bryggjur fremur en farga þeim, jafnvel reyna að beita þeim til veiða á vannýttum stofnum sem auðvitað verða fljótlega ofnýttir eins og dæmin sýna. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að á næstu árum muni falla til verulegur fjöldi skipa sem ekki er hægt að beita til veiða í íslenskri fiskveiðilögsögu og vil varpa fram þeirri hugmynd hvort ekki sé rétt að heimildum til úreldingarstyrkja verði breytt þannig að þeim verði ekki einungis varið til þess að úrelda skip og eyða eða selja úr landi heldur jafnframt megi verja sömu upphæð til þess að styrkja íslenska aðila til að fara með skip til veiða í fiskveiðilögsögu annarra þjóða ef samningar takast um slíkar veiðiheimildir. Ég veit það sjálfur að eftirspurn er eftir slíkum aðilum, bæði meðal ýmissa þjóða í sovéska ríkjasambandinu og líka í ýmsum ríkjum Afríku og Asíu. Ég tel að sú mikla tækniþekking sem Ísland hefur yfir að búa geti nýst þessum þjóðum vel. Ég tel líka að ef tækist að semja um slíkar fiskveiðiheimildir í lögsögu erlendra ríkja, þá mundi ekki bara vera hægt að beita þeim ónýtta skipaflota sem við senn höfum yfir að ráða heldur yrði líka kleift að selja í kjölfarið íslenska tækniþekkingu og vélbúnað. Við megum ekki gleyma því að í skjóli íslensks sjávarútvegs hefur hægt og sígandi vaxið ný iðngrein sem fáir vita af, það er smíði vélbúnaðar sem tengist sjávarútvegi. Á síðasta ári einu saman var seldur frá Íslandi vélbúnaður, mestmegnis til Sovétríkjanna að mér skilst, fyrir næstum því 1 milljarð kr. Við þurfum að hlúa að þessu, við þurfum að skapa frekari tækifæri fyrir slíka sölu og þessi hugmynd sem ég leyfi mér að varpa hérna fram mun að öllum líkindum auðvelda mjög sölu á tækniþekkingu til erlendra þjóða. Ég vil, frú forseti, að síðustu undirstrika það að ég tel að í því frv. sem hér liggur fyrir sé margt mjög vel gert. Ég vildi óska eftir því við hæstv. sjútvrh. að hann íhugaði hvort ekki væri hægt að halda inni heimild sjóðsins til þess að hefja lántökur til að auðvelda úreldingu skipa. Ég tel vanta í þetta frv. forleigurétt þeirra byggða sem eru illa staddar og mér finnst líka að í 1. gr. þessara laga vanti í rauninni helftina af markmiðslýsingunni. Mér finnst að þar vanti yfirlýsingu um að tekjur sjóðsins af veiðiheimildum eigi að nota til þess að kosta hafrannsóknir á Íslandi. Þetta kemur mjög skýrt fram annars staðar í textum og jafnframt í greinargerðinni en mér finnst, frú forseti, að þetta vanti líka í 1. gr. þessara laga.

Virðulegur forseti. Ég kvaddi mér hljóðs þegar ég áttaði mig á því að hv. síðasti ræðumaður hafði ekki lesið nógu vel heima og fór ekki að öllu leyti rétt með þegar hann vitnaði í gildandi lög um Hagræðingarsjóð. Hann sló því fram sem altækri reglu --- og reyndar taldi sig þess umkominn að álykta að margir ræðumenn hefðu misskilið texta laganna um Hagræðingarsjóð á þann hátt að mögulegt væri eða jafnvel regla að veiðiheimildir gætu gengið til byggðarlaga í erfiðleikum án endurgjalds. Ég hef ekki heyrt neinn hv. þm. sem hér hefur talað halda því fram. Hins vegar hafa menn bent á það, bæði sá sem hér talar og fleiri, að í lögunum er heimild til slíks. Lögin um Hagræðingarsjóð gera ráð fyrir því að ef þannig stendur á að ekki reynist unnt með fullnægjandi hætti að koma þeim byggðarlögum sem í hlut eiga til aðstoðar samkvæmt hinum almennu vinnureglum, þá segir í 9. gr. laganna, með leyfi forseta: ,,Fáist ekki skip til veiðanna með þeim skilmálum getur stjórn sjóðsins, að fengnu samþykki ráðherra, ákveðið lægra endurgjald eða fallið frá endurgjaldi standi sérstaklega á.`` Ég held að ég þurfi ekki að lesa meira. Það var þetta sem ég var reyndar með frammíkalli að benda hv. ræðumanni á að lesa. Ef hann hefði haldið aðeins áfram með lesturinn hefði hann áttað sig á því að það var einmitt fyrir þessum hluta málsins séð með því að hafa inni heimild af þessu tagi. Menn reiknuðu með því að þær aðstæður gætu skapast að atvinnubrestur yrði, t.d. í fámennu, afskekktu byggðarlagi þar sem umfang veiðiheimilda væri ekki það mikið að menn sæju sér akk í að nýta þær og taka á sig þær kvaðir sem nýtingu þeirra fylgdi, sem sagt að landa afla í viðkomandi byggðarlagi. Við slíkar aðstæður gæti verið nauðsynlegt að unnt væri eftir sem áður að úthluta veiðiheimildum með lægra eða jafnvel engu endurgjaldi. Að þessu skilyrði fullnægðu, þ.e. að hafa þessa heimild í lögunum, gátu menn sætt sig prýðilega við það að eftir sem áður væri almenna reglan sú að endurgjald kæmi fyrir veiðiheimildirnar þar sem málin leystust með þeim hætti. Ég vona að þetta eyði öllum frekari misskilningi um þetta atriði og að hv. síðasti ræðumaður viti héðan í frá það sem hann á eftir ólifað hvernig þetta var útfært í lögunum á sínum tíma og stendur enn þangað til það verður afnumið. En það var annað í máli hv. ræðumanns, ef ég hef tekið nógu vel eftir, sem mér fannst þó öllu verra en þessi minni háttar misskilningur. Það voru þau viðhorf sem hann lýsti að hann styddi eindregið þá kerfisbreytingu að atvinnugreinin, sjávarútvegurinn, tæki til við að fjármagna rekstur Hafrannsóknastofnunar. Og ef ég hef ekki misskilið, þá átti ræðumaður við almennt séð að hann væri hlynntur slíkri kerfisbreytingu. Hvað sem um það má segja og hvað sem afstöðu hv. 17. þm. Reykv. líður, þá vil ég gjalda varhug við þessari breytingu. Ég tel hana síður en svo til bóta og síður en svo skynsamlega kerfisbreytingu í okkar málum. Ég held að ákaflega varhugavert sé að gera því skóna að rannsóknir af þessu tagi sem um er að ræða og eru stundaðar í nánast einu rannsóknarstofnun okkar á þessu sviði --- rannsóknarstarfsemi, grunnrannsóknir í viðkomandi fagi eru yfir höfuð ekki stundaðar svo neinu nemur annars staðar en í þessari einu stofnun --- þá sé það ekki heppileg breyting að færa reksturskostnað hennar alfarið yfir á sjávarútveginn. Nú er það reyndar misskilningur eða orðhengilsháttur í reynd að tala um að sjávarútvegurinn með fénýtingu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs borgi eitthvað frekar rekstur Hafrannsóknastofnunar heldur en aðra starfsemi hins opinbera. Því staðreyndin er auðvitað sú að þessar 525 millj. kr. renna einfaldlega í ríkissjóð, ef þær þá nást sem ég á nú eftir að sjá og mun koma að síðar, og síðan út úr ríkissjóði aftur, 525 millj. til að borga fyrir þennan hluta rekstrar Hafrannsóknastofnunar. En sem kerfisbreytingu --- ég vil setja mikil spurningamerki við það að við höldum út á þá braut að láta atvinnugreinarnar taka til við að fjármagna alfarið rannsóknarstarfsemi af þessu tagi. Ég held að það sé almennt viðurkennt og þess vegna finnst mér heldur dapurlegt að háskólaborgarinn, sem einhvern tíma mun hafa verið upplýst hér í þinginu að væri einn af tveimur eða þremur sem flögguðu doktorstitli, skyldi lýsa þessum sjónarmiðum hér. Ég hlýt að spyrja: Hvernig hugsa menn sér þá að sjá fyrir grunnrannsóknum og sjá fyrir rannsóknum á grundvelli langtímasjónarmiða þar sem litið er fram hjá skammtímaágóða eða hagnaðarsjónarmiðum á þessu sviði, á sviði íslensks sjávarútvegs og hafrannsókna? Ég er hræddur um að illa sé komið fyrir þeirri þjóð sem ekki hefur efni á því að leggja eitthvað í grunnþekkingaröflun, grunnrannsóknir og slíka starfsemi á grundvelli langtímasjónarmiða. Ég óttast að það muni ekki auðvelda okkur þá viðleitni ef útgjöldin ár frá ári verða færð yfir á herðar atvinnugreinarinnar. Þvert á móti tel ég að það eigi að vera eitt meginhlutverk ríkisvaldsins, og kannski eitt af því sem menn ættu síðast að láta sér detta í hug að taka af höndum hins opinbera. Það er einmitt fjármögnun og starfræksla grunnrannsókna og þekkingaröflunar af þessu tagi. Ég tel því þetta síður en svo skynsamlega breytingu. Væri starfseminni skipt upp með þeim hætti að einhvers konar þjónustustarfsemi og þjónusturannsóknir væru til á einum stað og þær kostaðar af atvinnugreininni gegndi dálítið öðru máli, en því er ekki fyrir að fara hér. Hér er eins og ég segi nánast um að ræða einu rannsóknastarfsemi af þessum toga sem rekin er í landinu og ég tel það vægast sagt óskynsamlega breytingu og síður en svo eitthvert fagnaðarefni að horfið sé að þessu ráði sem fjárlagafrv. boðar. Fyrir utan það að þetta er að sjálfsögðu ekki annað hjá hæstv. ríkisstjórn í neinu innra samhengi. Mér er ekki kunnugt um að sambærilegar breytingar séu í fjárlagafrv. né fyrirhugaðar gagnvart öðrum atvinnugreinum. A.m.k. hef ég ekki fundið það í fylgiskjölum með fjárlagafrv. Og ég spyr þá: Hvers á sjávarútvegurinn að gjalda að verða fyrstur allra atvinnugreina tekinn fyrir og settur í þessa stöðu? Allt er þetta auðvitað hinn mesti hráskinnsleikur því að hér er fyrst og fremst verið að ná í þessa fjármuni í ríkissjóð, verið að nota Hagræðingarsjóð í þessu samhengi sem skattstofn fyrir ríkisstjórnina sem er úti með allar klær eins og menn þekkja til að koma á nýjum sköttum undir ýmsum dulnefnum. Það vottaði hins vegar fyrir skilningi hjá hv. 17. þm. Reykv. að mér fannst á þeirri afturför sem það er að kippa út úr lögunum um Hagræðingarsjóð öllum möguleikum til þess að taka á málefnum einstakra byggðarlaga með þeim hætti eða líkum hætti og heimilt hefur verið samkvæmt lögum. Hann varpaði fram þeirri hugmynd að sett yrði inn ákvæði um einhvers konar forleiguheimild til handa byggðarlögum sem í erfiðleikum ættu. Ég ætla ekki, fyrr en ég hef haft aðstöðu til að kynna mér hvað fyrir hv þm. vakir, að segja allt of mikið um þá hugmynd. Það má sjálfsagt hugsa sér að það gæti verið til bóta í vissum tilvikum en ég er ansi hræddur um að þær aðstæður sem erfiðastar gætu orðið og snúnast að leysa séu einmitt af þeim toga þar sem viðkomandi byggðarlög hafi síst bolmagnið til þess að leggja í mikil fjárútlán til að festa eða ná til sín viðkomandi réttindum. Þannig verð ég að segja fyrir mitt leyti, án þess að hafa haft aðstöðu til að hugsa málið mikið eða haft upplýsingar um hvað í einstökum atriðum liggur að baki hugmynd um forleiguheimild á veiðiheimildum, að mikið rórra væri mér að sjá að mögulegt væri ef þannig aðstæður sköpuðust að koma veiðiheimildum til byggðarlaganna fyrir lægra eða jafnvel ekkert endurgjald ef ekki verður með öðrum hætti leyst úr viðkomandi vandamálum. Herra forseti. Dreift hefur verið í þinginu frv. sem ekki er óeðlilegt að menn kíki aðeins á þegar þessar nýju gjaldtökur eða álögur á sjávarútveginn eru til umræðu. Það er frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar er enn vikið að sjávarútveginum og lögum um stjórn fiskveiða og verður ekki annað séð en einnig þar eigi að íþyngja sjávarútveginum verulega þar sem svonefnt veiðileyfagjald, sem áður hefur að hálfu gengið til að kosta veiðieftirlit sjávarútvegsins, skuli núna að fullu ganga til þessara þarfa. Það er því ekki bara á þessu sviði sem á ferðinni er fénýting veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs, sem á að íþyngja sjávarútveginum hressilega, heldur víðar. Það ræðum við væntanlega síðar, hæstv. forseti, þegar þetta mál kemur á dagskrá en það er ekki óeðlilegt að þetta sé skoðað í samhengi. Eitt atriði enn sé ég ástæðu til að nefna og það eru þær hugmyndir sem fjárlagafrv. gengur út frá, og sömuleiðis í raun þetta frv. um Hagræðingarsjóð, að með fénýtingu á 12 þús. tonna veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs fáist 525 millj. kr. í tekjur til ríkisins. Auðvelt er að reikna það út ef menn gefa sér að leigugjald fyrir veiðiheimildirnar, þorskígildið innan ársins, verði 44 kr. á kg. Þar verð ég að segja að mér þykir boginn nokkuð hátt spenntur og menn geta haft til hliðsjónar t.d. það grundvallarverð á fiski sem fram undir síðustu tíma hefur verið stuðst við eða bara gangverð á markaði sem hér fer niður í 70--90 kr. þegar það er lægst. Þá er ekki verið að tala um neitt smáræðishlutfall af slíku verði. Ég hef miklar efasemdir um að þær veiðiheimildir muni skila þessum upphæðum þó svo að reynt verði. Það er líka önnur spurning og hún er sú, hvort ríkið ætlar að ganga á undan með fögru fordæmi og spenna með þessum hætti upp endurgjaldið fyrir leigu á veiðiheimildum innan ársins. Ég tel að í umræðum um þessi mál sé skynsamlegt að gera skýran greinarmun á annars vegar tímabundnum afnotum veiðiheimilda eins og felast í endurleigu eða leigu innan árs og hins vegar varanlegu framsali aflaheimilda. Það er augljóst mál að því geta fylgt miklir kostir og verulegt hagræði vegna síbreytilegra aðstæðna innan greinarinnar að slíkir tilflutningsmöguleikar séu í gangi innan árs. En þeir verða auðvitað að vera á einhverjum viðráðanlegum kjörum og ég hef stórkostlegar efasemdir um að þeir séu margir sem nái það mikilli arðsemi út úr fiskveiðum að þeir geti greitt 44 kr. fyrir kg í leigu til þess eins að fá að veiða það. Og það væri ástæða til að inna hæstv. ráðherra og aðra talsmenn hæstv. ríkisstjórnar um það hvernig þessi 44 kr. tala var fundin og hvað menn hyggist gera ef verðið er lægra eða veiðiheimildirnar ganga ekki að öllu leyti út á þessu verði. Ég hef ekki séð eða heyrt svo ég muni neinn rökstuðning fyrir þessu. Ég hafði vænst þess, virðulegi forseti, að um þann þátt málsins, sem hefur nokkuð verið ræddur og það af fleirum en mér og lýtur að byggðahlið þessa máls, gæfist e.t.v. færi á að ræða í dag að viðstöddum hæstv. forsrh. þar sem hann heiðraði okkur ekki með nærveru sinni á Alþingi þann dag, ef ég man rétt, eða alla vega ekki á þeim fundi þegar Hagræðingarsjóðurinn var hér til umfjöllunar síðast. Ég beindi nokkrum spurningum almenns eðlis að hæstv. ríkisstjórn varðandi það hvað menn hugsa sér að standi undir þeim væntingum um starfsemi Byggðastofnunar á þessu sviði sem gefnar eru í skyn í greinargerð með frv. um Hagræðingarsjóð. Þar segir, eins og kunnugt er, í einni og hálfri línu, að í staðinn fyrir þær heimildir sem gildandi lög um Hagræðingarsjóð búa yfir og eru upp á að nýta megi helming af veiðiheimildum sjóðsins til aðstoðar byggðarlögum í erfiðleikum, að miklu eðlilegra sé að Byggðastofnun sinni slíku hlutverki. Það er kannski gott svo langt sem það nær en litlar útskýringar hafa komið á því með hvaða hætti eigi þá að efla Byggðastofnun og breyta verksviði hennar þannig að hún geti sinnt þessu mikla verkefni með sómasamlegum hætti sem þá væri verið að vísa til hennar. Þvert á móti hafa allar upplýsingar sem enn hafa komið fram snúið að hinu gagnstæða, að draga allt afl úr Byggðastofnun og mergsjúga hana og breyta þannig starfsreglum hennar að hún yrði enn síður fær um að sinna sínu hlutverki, hvað þá að bæta við sig verkefnum, en verið hefur. En e.t.v. fáum við eitthvað að heyra um þetta, hæstv. forseti, áður en umræðunni lýkur. Sömuleiðis er rétt að minna á að í gangi er hér á þinginu umræða um byggðamál og væri alveg hægt að hugsa sér að þessar breytingar á skipulagi Hagræðingarsjóðs kæmi þar til skoðunar. Ég ætla þá ekki að hafa mín orð fleiri en ég veit ekki hvort það er skynsamlegt að hvetja hv. 17. þm. Reykv. til þess að fara í ræðustólinn, enda mátti hann lítið við bindast hér eftir að hann hafði flutt sína ræðu á tvöföldum hraða og hvarf úr þingsalnum, en ég hefði gjarnan viljað heyra hvað liggur að baki sérstökum fögnuði hans yfir því, eða átti að skilja hann svo, að fjármögnun rannsóknarstarfsemi af því tagi sem sinnt er á Hafrannsóknastofnun verði ekki lengur kostuð af hinu opinbera heldur færð yfir á herðar viðkomandi atvinnugreinar. Ég hef stórkostlegar efasemdir um slíkar breytingar og gæti farið um það mörgum orðum og rökstutt ítarlega ef menn hefðu áhuga á að hlýða á slíkt en sé svo sem ekki ástæðu til þess en ég verð að segja það að mér kom það á óvart að heyra þessi sjónarmið sem var frá hv. 17. þm. Reykv.

Virðulegur forseti. Af því að ég tel að þessari umræðu sé nú að ljúka, þá langar mig til að beina spurningu til hæstv. sjútvrh. og biðja hann að útskýra fyrir okkur hér í þinginu hvernig sala þessara veiðiheimilda eigi að fara fram með tilliti til þess að það er gert ráð fyrir því --- er ekki sjútvrh. hér staddur eða . . .

Jú, jú. Hann er í hliðarherbergi.

--- að tekjur af þessari sölu séu yfir 500 millj. kr. en fiskveiðiárið hefst ekki fyrr en 1. sept. Er það virkilega hugmyndin að það eigi að selja þessar veiðiheimildir á einu bretti 1. sept.? Með hvaða hætti á þá að standa að því eða reikna menn kannski með því að setja útgerðarmönnum þann kost einan að kaupa þessar veiðiheimildir strax í upphafi fiskveiðiársins? Með öðrum orðum: Hvernig er hugsað að staðið verði að sölunni á þessum veiðiheimildum með tilliti til þess að gert er ráð fyrir því að allar tekjur komi inn á því fjárhagsári sem menn eru að tala hér um?

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í þessari umræðu og skal ekki lengja hana. Hér hefur verið vikið að nokkrum atriðum, m.a. þeirri fjáröflun sem stefnt er að til þess að standa undir kostnaði við verulegan hluta af rekstri Hafrannsóknastofnunar. Menn deila um það hvort hér sé um að ræða skattheimtu eða ekki skattheimtu, auðlindaskatt eða ekki auðlindaskatt, nýja skattheimtu eða ekki nýja skattheimtu. Kjarni þessa máls er hins vegar mjög augljós. Þegar þessi lög voru samþykkt á sínum tíma voru teknar ákvarðanir um að taka þessar aflaheimildir frá sjávarútveginum og selja þær aftur samkvæmt gildandi lagareglum og frá þeim er hvergi vikið í þessu efni. Hér er þess vegna ekki á ferðinni nein ný tilraun til þess að koma á auðlindaskatti eða nýjum skatti. Frá hinu geta menn ekki litið að líta má á þá ákvörðun sem tekin var á sínum tíma sem skatt á sjávarútveginn. En þetta frv. mælir ekki fyrir nýrri skattheimtu í þessu efni heldur annarri ráðstöfun á þeim fjármunum sem þannig falla til. Um þetta þurfa menn vitaskuld ekki að deila og þarf ekki að setja á langar ræður þar um. Hér hefur einnig verið vikið að því hlutverki Hagræðingarsjóðs að koma til móts við einstakar byggðir þegar sérstaklega stendur á með því að framselja aflaheimildir til þeirra eða einstakra skipa í viðkomandi byggðarlögum. Ég hef á það bent, og reyndar hefur það komið fram hjá ýmsum öðrum, einkum hagsmunaaðilum þegar þetta frv. var til umræðu á sínum tíma, að ákvæði laganna um þetta efni væru þess eðlis að ekki væri líklegt að í því fælist veruleg aðstoð við byggðirnar. Hér er aðeins um að ræða hluta af þeim aflaheimildum sem sjóðurinn hefur til ráðstöfunar. Gera verður ráð fyrir því sem meginreglu að viðkomandi byggðarlög greiði fullt gangverð fyrir. Aðeins í undantekningartilvikum gæti það komið til álita að veita þessar heimildir endurgjaldslaust. En kjarni málsins er sá að hér er alltaf um tímabundna ráðstöfun að ræða og ég hygg að í ýmsum tilvikum yrði býsna erfitt að taka slíkar heimildir til baka og þá væru stjórnvöld komin í þá aðstöðu að vera sjálf að kippa fótunum undan rekstri í viðkomandi byggðarlögum. Ég hygg að hv. 1. þm. Austurl. hafi einmitt í sinni ræðu bent á að þarna eru erfiðleikar varðandi framkvæmdina. Vegna þess sem hér hefur komið fram í þessari umræðu og enn fremur vegna samtala sem ég hef átt við formann hv. sjútvn., hv. 1. þm. Vestf., sem lýst hefur vissum áhyggjum vegna þess að gert er ráð fyrir að þessi atriði falli út, þá vil ég taka það fram að slíkur forkaupsréttur af hálfu byggðarlaga sem þannig er ástatt um gæti frá mínum bæjardyrum séð verið áfram þáttur í þessari löggjöf þrátt fyrir þessar breytingar. Eðli máls samkvæmt, miðað við að hér er ákvörðun um að nýta þessa fjármuni til þess að kosta rekstur Hafrannsóknastofnunar, þá getur ekki verið um það að ræða að veita slíkar heimildir endurgjaldslaust, en það breytir ekki markmiði þessa frv. þó að forkaupsréttur þeirra sveitarfélaga sem þannig kann að vera ástatt um mundi haldast. Það breytir hins vegar ekki þeirri skoðun minni að ég held að hér sé um að ræða afar takmarkaða aðstoð við þessi byggðarlög og það kunni að vera mjög erfitt að aðstoða þau með þessum hætti, ekki síst vegna þess að hér er ekki um neina varanlega lausn að ræða. Í engum tilvikum getur aðstoð í þessu formi falið í sér nokkra varanlega lausn en vel má hugsa sér þegar nefndin tekur þetta mál til umfjöllunar að taka forkaupsrétt slíkra byggðarlaga inn á nýjan leik, hugsanlega á þann veg að fyrir liggi mat Byggðastofnunar hvaða sveitarfélög það gætu verið í hverju tilfelli sem ættu slíkan forkaupsrétt og þá um leið hvaða sveitarfélög yrðu að skila slíkum rétti að nýju eftir því sem kerfið heldur áfram ár eftir ár. Þetta þykir mér ekkert óeðlilegt að nefndin taki til athugunar. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að það verði tekið til athugunar í nefndinni að sjóðurinn fái lántökuheimildir eins og hv. 17. þm. Reykv. vék hér að í þeim tilgangi að taka á tímabundnum úreldingarverkefnum ef þau yrðu stærri í sniðum en eigið fé og sérstök tekjuöflun af rúmlestagjaldi gefur svigrúm til á hverjum tíma. Aðalatriðið er það að meginmarkmið frv. nái fram að ganga. Hv. 4. þm. Norðurl. e. vék að því hvernig þessu væri háttað hjá öðrum atvinnugreinum. Ef litið er á svið iðnaðar- og orkumála eru þar fyrir hendi rannsóknastofnanir af svipuðu tagi og á sviði sjávarútvegsins. Iðntæknistofnun og Rannsóknatofnun fiskiðnaðarins eru að sumu leyti hliðstæðar stofnanir á þessum tveimur sviðum atvinnulífsins og sértekjur þessara stofnana eru nú með áþekku móti. Ég þori ekki að fullyrða að þær séu nákvæmlega hlutfallslega eins en þær eru uppbyggðar með áþekkum hætti. Orkustofnun er sú stofnun á sviði iðnaðar- og orkumála þar sem verið er að fjalla um grundvallarrannsóknir og hagnýtar rannsóknir er lúta að viðfangsefnum á því sviði, auðlindanýtingu. Þar er í fjárlögum gert ráð fyrir sértekjum, að vísu ekki að þessu sinni jafnháu hlutfalli og að því er varðar Hafrannsóknastofnun, en ég efast ekki um að hæstv. viðskrh. hefur fullan metnað til þess að tryggja Orkustofnun sértekjur í jafnháu hlutfalli eins og nú er gert ráð fyrir að Hafrannsóknastofnun fái. Þannig verði hér nokkrun veginn sama skipan að því er varðar tekjuöflun. Hún er það í verulegum atriðum en hér er gert ráð fyrir því að fjáröflun til Hafrannsóknastofnunar, sem að þessu leyti er hliðstæð Orkustofnun á sjávarútvegssviðinu, sé hlutfallslega meiri en til Orkustofnunar. Ég geri ráð fyrir því að á næsta ári verði undirbúið að sértekjur Orkustofnunar verði hlutfallslega meiri en þær eru í dag. Það gangverð sem við er miðað við gerð fjárlaganna eru einfaldlega upplýsingar um markaðsverð að undanförnu á tímabundnum aflaheimildum og þess vegna engin ástæða til að ætla, ef það helst í því horfi sem verið hefur, að þessar fjárhagslegu forsendur standist ekki. Frú forseti. Ég vil enn á ný ítreka þakklæti mitt til hv. þm. sem hér hafa tekið til máls og vænti þess að frv. fái vandaða og skjóta meðferð í hv. sjútvn.

Virðulegur forseti. Út af þeim umræðum sem hér hafa farið fram væri vissulega ástæða til að fara nokkuð yfir þann málflutning sem kom fram í ræðu hv. 3. þm. Suðurl. um almennar ástæður í sjávarútveginum. En ég skal láta það vera við þessa umræðu þó að margt af því sem hann sagði sé þess eðlis að því þurfi að svara. En vegna þess sem hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan þegar hann talaði um að tekin hefði verið ákvörðun um það á sínum tíma að stofna þennan Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og það mætti líta á það sem ákvörðun um að leggja skatt á sjávarútveginn, þá er það svo að Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins var fyrst og fremst hugsaður til þess að hjálpa til við að minnka fiskiskipaflotann og jafnframt hafði sjóðurinn það hlutverk að koma til aðstoðar í einstökum tilvikum þar sem byggðarlög lentu í sérstökum vandamálum. En allar tekjur sjóðsins áttu að renna til þess að minnka fiskiskipaflotann fyrir sjávarútveginn sjálfan. Það er einnig skýrt í lögunum að sjóðurinn má aldrei eiga meira en 5% af heildaraflaheimildum og það var líka til þess heimild að lækka það hámark með reglugerð ef þannig stæði á að sjóðurinn hefði náð langt á þeirri braut. Ég vil líka geta þess að í ákvæði til bráðabirgða í lögunum, sem enn eru í gildi, er ákvæði til bráðabirgða II sem er svohljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: ,,Sjávarútvegsráðherra skal fyrir árslok 1992 láta endurskoða lög þessi. Hafa skal samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og helstu hagsmunasamtök í sjávarútvegi við þá endurskoðun.`` Þetta er skýrt lagaákvæði og mér er nær að halda að það hafi ekki verið haft nægilega í heiðri. A.m.k. kannast ég ekki við það sem nefndarmaður í sjútvn. Alþingis að sérstakt samráð hafi verið haft við nefndina af því tilefni. Með þessu var verið að binda löggjöfina saman við endurskoðun fiskveiðistefnunnar almennt. Ekki er hægt að líta á það sem skatt á sjávarútveginn þegar farið er út á þá braut að minnka fiskiskipaflotann með sameiginlegum hætti. Talið var að ekki væri hægt að leggja slík útgjöld á hið opinbera og á engan hátt réttlætanlegt. Hins vegar þegar ákveðið er að taka tekjurnar til útgjalda, sem ríkissjóður hefur alltaf staðið undir, er verið að taka viðkomandi fjármagn til ríkissjóðs og það er að sjálfsögðu miklu nær skattheimtu. Því finnst mér undarlegar útskýringar hjá hv. stjórnarliðum að telja að vegna þess að ákvörðunin hafi verið tekin á sínum tíma sé þetta nánast allt í lagi og vitna ég þar til þeirra eigin orða og ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Þá vildi ég aðeins koma inn á það sem hv. 17. þm. Reykv. Össur Skarphéðinsson sagði og er nokkuð athyglisvert. Hann hvatti mjög til þess að það hlutverk Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins að koma til aðstoðar við einstök byggðarlög yrði ekki lagt niður og lagði til að áfram yrði hægt að veita eitthvað sem hann kallaði forleiguheimildir. Jafnframt kom fram í máli hæstv. sjútvrh. að hann gæti vel hugsað sér að slíkt hlutverk yrði tekið inn á nýjan leik. Þetta tel ég vera mjög jákvætt og sjálfsagt að athuga frekar í nefnd hvað átt er við en ég vil minna á það sem reyndar er skýrt í lögunum að ekki er hægt að gera ráð fyrir því að aflaheimildirnar gangi í öllum tilvikum á fullu markaðsverði. Aðstaða þessara byggðarlaga er mjög misjöfn og ef reikna á með því að það geti komið til hjálpar verður að gera ráð fyrir því að í einhverjum tilvikum verði aflaheimildirnar seldar á lægra verði. Þar með fengi Hafrannsóknastofnun minni tekjur því að eins og frv. er hér sett fram, þ.e. að aflaheimildirnar eigi að selja í hlutfalli við aflaheimildir hvers og eins, virkar það í reynd alveg eins og skattur. Ég held að það verði að gera ráð fyrir því að flest veiðiskipin taki hlutdeild sína í aflanum og greiði fyrir það og með því eru þau aðeins að greiða til Hafrannsóknastofnunar og þess vegna má segja að það sé nánast óþarfi að fara í kringum þetta mál með þessum hætti og í reynd einfaldara að láta hvern og einn sem fær úthlutaðar aflaheimildir greiða ákveðið gjald með sambærilegum hætti að því er varðar veiðieftirlit. Á því er í reynd sáralítill munur. En ef tillaga er komin fram um það að taka upp svokallaðan forleigurétt, sem ég geri mér ekki fyllilega grein fyrir hvað við er átt, á væntanlega að breyta þeim ákvæðum frv. er gera ráð fyrir því að hvert og eitt skip eigi rétt á aflaheimildum í hlutfalli við það sem það hefur fyrir og byggðarlögin fái forleigurétt í staðinn. Þá fer að sjálfsögðu mjög eftir því hvaða ákvæði sett eru um það hvernig það skuli gert. Ég held að niðurstaðan geti aldrei orðið önnur en sú að best sé að hrófla ekkert við lögunum og lofa þeim að sanna sig. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að málið er ekki einfalt og það eru vissulega framkvæmdaerfiðleikar eins og í mörgum öðrum málum og ekki verður allt séð fyrir. Mér finnst hins vegar skynsamlegast að lofa lögunum að gilda þar til skylt er að endurskoða þau samkvæmt ákvæðum núgildandi laga og alveg ástæðulaust og þarflaust að gera það um þessar mundir. Það ber að gera fyrir árslok 1992 þegar fiskveiðitefnan á að koma til endurskoðunar og þessi löggjöf er það stór þáttur í málinu almennt að það er óskynsamlegt að taka málið út úr með þessum hætti. Ekki er um svo stórar fjárhæðir að ræða sem ríkissjóður fær út úr málinu að það réttlæti að setja málið í hættu vegna slíkra upphæða. Hér er um allt of stórt mál að ræða, þ.e. stjórn fiskveiða almennt, til þess að ástunda slíkar æfingar. Hv. 17. þm. Reykv. taldi að ástæða væri til að styrkja skip sérstaklega til að fara til annarra landa og kemur það vissulega til greina. Hins vegar er mjög erfitt að ætla þessum sjóði að gera það sérstaklega nema að þau skip séu tekin út úr rekstri hér á landi. Þá er ekkert því til fyrirstöðu ef verið er að úrelda skipin að senda þau til annarra landa og þá yrði reyndar að taka þau út úr íslenska flotanum. Það er ekki verið að sækjast eftir því að eyðileggja skipin heldur fyrst og fremst að koma þeim til annarra verkefna og ef slík verkefni eru fyrir hendi í lögsögu annarra þjóða er það sjálfsagt mál. Hins vegar hefur ekki verið mikill áhugi á því hjá íslenskum útgerðarmönnum. Í einu tilviki var heldur slæm reynsla af því og viðkomandi aðilar fóru mjög illa út úr því fjárhagslega og er eðlilegt að það dæmi hafi hrætt menn nokkuð frá því að reyna slíka hluti á nýjan leik. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, virðulegur forseti. Ég fagna því að kominn er sá tónn í umræðuna að menn eru til viðtals um breytingar og ég endurtek þá skoðun mína að það eigi að leyfa þessari löggjöf að standa með sama hætti og hina löggjöfina og mér finnst ákvæði til bráðabirgða II styrkja mjög þá skoðun að það hafi verið ætlun Alþingis á þeim tíma að sú löggjöf stæði eins og þar er getið um. Af því að sérstaklega er vitnað til þess hvað menn ætluðust fyrir þegar það var gert hvet ég mjög til þess og við reynum að ná um það samstöðu að taka frv. til nefndar og gefum okkur góðan tíma í það. Ekkert liggur á. Ég vil vinna að því að hægt sé að ná samstöðu um það og ég hvet sérstaklega til þess að menn lofi málinu að bíða þar til í árslok 1992.

Virðulegur forseti. Ég vil segja það að ég fagna svarræðu hæstv. ráðherra að nokkru leyti. Greinilegt er að hann er að draga í land með hugmyndir sínar um breytingar á Hagræðingarsjóðnum, sérstaklega þann meginþátt að taka út úr honum byggðahlutverkið. Ég tel það líka skynsamlegt að gera þá breytingu á frv. að veita sjóðnum lántökuheimildir til þess að stuðla enn frekar að úreldingu fiskiskipa. Ég ítreka það sjónarmið, sem ég setti fram í fyrri ræðu minni, að ég sé ekki að það sé mögulegt að taka lögin sjálfstætt og endurskoða þau án samhengis við lögin um stjórn fiskveiða og bendi á það sem fram hefur komið bæði í mínu máli og annarra að það er lögbundið að endurskoða lögin fyrir árslok 1992 og hafa um það samráð við sjútvn. og helstu hagsmunasamtök. Sams konar ákvæði eru í hvorum tveggja lögunum og greinilegt er á umræðunni sem fram fór og þeim nefndarálitum sem menn skiluðu af sér á þessum tíma, sérstaklega þingmenn Sjálfstfl., að þeir litu á þetta sem eitt og sama málefnið. Ég tel að öll umræða um breytingar á frv., hvort sem það er á þingi eða í nefnd, hljóti að snúast að verulegu leyti um stjórn fiskveiða. Það er óhjákvæmilegt. Það er meira en tímabært að menn átti sig á því að við erum að festast inni í kerfi sem menn hafa andmælt í öðru orðinu en sett á í hinu orðinu því að sett er inn í 1. gr. sameign allrar þjóðarinnar en gengið síðan frá lögum þannig að rétturinn til sjósóknar er gerður að verslunarvarningi sem gengur kaupum og sölum. Því oftar sem slíkur réttur og það sem honum fylgir er selt, þeim mun erfiðara verður að snúa til baka. Nú þegar er búið að kaupa og selja þessi réttindi fyrir nokkra milljarða kr. á skömmum tíma --- og ég minni á það að hæstv. fjmrh. hefur ekki enn svarað fsp. minni á þskj. 53 um skattalega meðferð á keyptum kvóta. Það hlýtur að vera grundvallaratriði í mati manna á fiskveiðistefnunni hvert svarið verður við fsp. því að það gefur upp túlkun framkvæmdarvaldsins á lögunum um stjórn fiskveiða og því samhengi sem er á milli þeirra og lögunum um tekjuskatt og eignarskatt. Ég bið menn að íhuga það á hvaða braut við erum þegar nánast hvarvetna um landið er verið að reikna upp sjávarútvegsfyrirtækin, búa til eignir með því að reikna upp aflakvótann og segja að hann sé svo og svo mikils virði og þess vegna geti fyrirtækið borið svo og svo miklar skuldir. Ég bendi á það að þær eignir, sem þannig eru reiknaðar og menn eru að styðjast við í útreikningum sínum í einstökum björgunaraðgerðum og hjá mörgum fyrirtækjum, eru raunverulega ekki eignir nema þær verði seldar. Í raun og veru er verið að herða þann hnútinn sem endar alltaf á því að þessi lífsbjörg er seld. Og ég spyr: Hvað borguðu þeir menn fyrir kvótann sem eru að selja hann í dag fyrir milljónir króna? Hvað borgar fyrirtæki, sem starfað hefur alla tíð frá 1983 og lengur, fyrir þær aflaheimildir sem það hefur í dag? Við erum með stór fyrirtæki sem reikna sér aflaheimildir sínar á 1.000 millj. eða meira. Hvað borguðu þeir fyrir heimildirnar? Ekki krónu. Hvað á það að þýða að vera með umræðu af því tagi að menn séu að meðhöndla þessi réttindi sem fjármuni? Ég sé ekki að menn komist út úr þessu öngstræti nema bregðast við nokkuð skjótt og það er að mínu mati of seint að ætla sér að láta endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða bíða til ársloka næsta árs. Þá verða menn annaðhvort komnir með þetta kerfi í fullt ,,sving`` eða komnir með auðlindaskatt sem í raun og veru er það sama og það frv., sem hér er til umræðu, fjallar um. Ég vil leggja þunga áherslu á það að menn ræði í nefnd um frv. einmitt út frá þessum forsendum að það er ekki bara verið að skattleggja einstök fyrirtæki sem hafa veiðiréttindi í dag heldur er verið að leggja gríðarlegar byrðar á byggðarlögin úti á landi. Það nær bara ekki nokkurri átt, virðulegi forseti, að verið sé að leika sér þannig með stærsta mál þjóðarinnar, að velta á milli sín fleiri milljörðum, velta því svo endanlega yfir á bakið á því fólki sem býr í sjávarplássunum. Menn verða að taka upp lögin um stjórn fiskveiða í samhengi við lögin um Hagræðingarsjóðinn. Annað er ekki hægt. Ég tel að menn eigi að halda sig við það sem segir hvorum tveggja lögunum, að endurskoða þau samtímis en gera það hratt. Gera það fyrr en kveðið er á um í lögunum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Frv. er á þskj. 32. Ég vek athygli á því að á þinginu sl. föstudag var frv. til laga um breyting á lögum um Seðlabanka Íslands, sem er á þskj. 31, vísað til hv. efh.- og viðskn. en í því frv. eru lagðar til ákveðnar breytingar á gengismálum. Þær breytingar tengjast aftur breytingunum sem ég legg nú til að gerðar verði á lögunum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Ég tel heppilegt að hv. efh.- og viðskn. fjalli samtímis um þessi tvö frumvörp. Gengis- og gjaldeyrismálin voru rædd allítarlega þegar frv. um breytingu á gengisákvæðum seðlabankalaganna var rætt. Ég mun því snúa mér beint að því að lýsa þeim breytingum, sem tillögur eru gerðar um í þessu frv., á ákvæðum um skilaskyldu erlends gjaldeyris í lögunum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Núgildandi ákvæði um þetta efni eru í meginatriðum þannig að allur erlendur gjaldeyrir er sölu- eða skilaskyldur. Frá þessari meginreglu eru þó nokkrar undanþágur leyfðar. Í fyrsta lagi er innlendum aðilum heimilað að leggja erlendan gjaldeyri sem þeir hafa eignast inn á gjaldeyrisreikninga í innlendum bönkum eða sparisjóðum. Í öðru lagi er bönkum og sparisjóðum heimilað að varðveita erlendan gjaldeyri sem þeim er seldur. Þó skulu þeir, eins og segir í reglunum, selja Seðlabankanum þann erlenda gjaldeyri sem er umfram eðlilegar viðskiptaþarfir þeirra telji Seðlabankinn nauðsyn bera til. Í þriðja lagi getur gjaldeyriseftirlit Seðlabankans veitt undanþágu frá sölu- og skilaskyldunni og reyndar einnig leyft tilteknum aðilum að eiga reikninga með erlendum gjaldeyri í bönkum erlendis og nota sínar gjaldeyristekjur til að inna sérstakar greiðslur sem á þá falla vegna atvinnurekstrarins af hendi samkvæmt nánari reglum sem ráðuneytið setur. Á grundvelli þessa lagaákvæðis hefur t.d. útgerðum fiskiskipa, sem sigla með og selja fisk eða fiskafurðir á erlendum markaði, verið leyft í reglugerðinni að draga frá skilaskyldunni kostnað við söluferðina og kaup á nauðsynjum erlendis. Þar með eru talin t.d. veiðarfæri og olía. Jafnframt hefur verið heimilað í reglugerð að innlendir aðilar megi innan ákveðinna marka leggja erlendan gjaldeyri sem þeir hafa eignast inn á reikninga í erlendum bönkum rétt eins og þeim er leyft að leggja hann inn á innlenda gjaldeyrisreikninga. Frú forseti. Til þess að unnt sé að koma á gjaldeyrismarkaði á Íslandi er nauðsynlegt að aflétta sölu- og skilaskyldunni á erlendum gjaldeyri í meira mæli en þegar hefur verið gert. Það mun án efa taka nokkurn tíma að byggja hér upp gjaldeyrismarkað og það er ekki þörf á eða efni til að aflétta að fullu og öllu í einni svipan sölu- og skilaskyldunni. Mér virðist eðlilegt að fyrstu skrefin í þróun gjaldeyrismarkaðar felist í því að koma hér á því sem kalla mætti millibankamarkað þar sem bankar og fjármálastofnanir geta verslað með þann erlenda gjaldeyri sem þeir hafa undir höndum. Næstu skref gætu svo verið í því fólgin að stærstu kaupendum og seljendum erlends gjaldeyris yrði veittur aðgangur að markaðnum beint og svo síðan öðrum aðilum. Í ljósi þessarar skoðunar er lagt til að lagaákvæðið um sölu- og skilaskyldu erlends gjaldeyris verði þannig úr garði gert að auðvelt sé að rýmka um þessi skilyrði eftir því sem markaðurinn myndast. Því er lagt til í frv. að sölu- og skilaskylda gjaldeyris verði ekki fastákveðin í lögum heldur verði viðskrh. heimilað að ákveða í reglugerð hvaða reglur skuli gilda á þessu sviði og er það næsta opin heimild. Með þessu er í raun og veru verið að afnema lögbundna sölu- og skilaskyldu á erlendum gjaldeyri. Þetta er í samræmi við þá stefnu sem fylgt hefur verið hér á landi síðustu missirin, að afnema hömlur á gjaldeyrisviðskipti og fjármagnshreyfingar milli Íslands og annarra landa. Sveigjanleiki af þessu tagi hefur í för með sér að unnt er með auðveldum hætti að rýmka reglurnar um sölu- og skilaskyldu smátt og smátt eftir því sem gjaldeyrismarkaðurinn vex fram. Á öðrum Norðurlöndum, sem okkur er gjarnt að bera okkur saman við, eru lögin um gjaldeyrisviðskipti alls staðar heimildarlög þar sem nánast allt vald til að ákveða gjaldeyrisreglurnar, þar á meðal reglur um sölu- og skilaskyldu, er framselt til framkvæmdarvaldsins. Þannig er það í finnskum lögum frá 1985, dönsku lögunum frá 1988 og sænsku lögunum frá 1990. Sem besta dæmið um það hversu lög um þetta efni geta verið rúm um heimildir vil ég nefna það að núgildandi lög um gjaldeyrismál og gjaldeyrisviðskipti í Noregi, sem eru reyndar frá árinu 1950, fela í sér svo víðtækar heimildir fyrir framkvæmdarvaldið til þess að ákveða skipan gjaldeyrismála að á grundvelli þeirra, þessara fertugu laga, hefur skipan gjaldeyrisviðskipta þar í landi þróast frá fullkomnu skömmtunarkerfi, leyfaveitingum, eins og var fyrst eftir stríðið og í kringum 1950 og þar á eftir, yfir í núgildandi fyrirkomulag og reglur þar sem mjög litlar hömlur eru lagðar á gjaldeyrisviðskiptin. Það er rétt að undirstrika að samfara því sem frelsi í gjaldeyrismálum verður aukið og sölu- og skilaskylda afnumin er tekin upp ströng tilkynninga- og upplýsingaskylda. Ég legg ríka áherslu á að þetta verði áfram gert hér á landi og í lögunum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála eru þegar ströng ákvæði í þessu skyni. Að endingu, frú forseti, vil ég geta þess að í viðskrn. og Seðlabanka er hafin heildarendurskoðun á lögunum frá 1979 um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Samkvæmt stefnu ríkisstjórnarinnar í gengismálum er að því stefnt að á síðari hluta næsta árs verði samþykkt ný lög um gjaldeyrismál samfara því sem frelsi í gjaldeyrisviðskiptum yrði aukið enn frekar frá því sem nú er. Þessi endurskoðun er einnig áfangi í aðlögun og samræmingu íslensks viðskiptaréttar að ákvæðum samninga um Evrópskt efnahagssvæði. Jafnframt er stefnt að því að um sama leyti taki gildi ný lög um Seðlabankann á grundvelli tillagna nefndar sem nú starfar að endurskoðun þeirra eins og kom fram í umræðunum um frv. um breytingar á gengistilhögun sem var til umræðu í þinginu sl. fimmtudag. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Það er að vísu svo, eins og hæstv. viðskrh. rakti í ræðu sinni, að í umræðum um annað frv., frv. til laga um breyting á lögum um Seðlabanka Íslands, hafa menn að mestu rætt þau efnisatriði sem lúta að málefnum þessara tveggja frumvarpa. Hér er á ferðinni lítils háttar breyting, að formi til ekki stór breyting á lögum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála, þar sem eingöngu er hróflað við einni grein laganna, en þó er það svo að það sem á bak við liggur eru auðvitað býsna stórir hlutir í okkar gengis-, gjaldeyris- og viðskiptamálum. Hæstv. viðskrh. rakti það réttilega að í raun og veru er formbreyting málsins mjög einföld. Það sem áður hefur verið bundið í lögum er nú sett í vald ráðherra og raunar sagt í þremur línum. Allt sem áður hefur staðið í lagatexta um skilaskyldu og reglur um sölu- og skilaskyldu á erlendum gjaldeyri hljóðar nú einfaldlega svo: ,,Um sölu- og skilaskyldu erlends gjaldeyris, sem innlendir aðilar, þar með taldir þeir aðilar sem heimild hafa til að versla með erlendan gjaldeyri, eiga eða eignast fyrir seldar vörur, þjónustu eða á annan hátt, fer eftir reglum sem ráðuneytið setur.`` Hér er auðvitað um að ræða algert valdaafsal á þessu sviði yfir í hendur hæstv. viðskrh. Og þegar skoðuð eru saman þessi tvö mál er það alveg ljóst að með þeim yrði, ef að lögum verða, veruleg breyting á tilhögun þessara mála þar sem í fyrra tilvikinu, með boðuðum breytingum á lögum um Seðlabankann, færast öll atriði sem varða fyrirkomulag gengisskráningar yfir í hendur Seðlabankans sem í samvinnu við ráðherra ræður þeim málum --- og hæstv. viðskrh. var bent á að einfalda þar frumvarpstextann niður í þá einu setningu að segja Seðlabankann ráða þessu og hafa það eins og hann vill hafa það í samráði við viðskrh. Hér væri sömuleiðis hægt að hafa formið einfaldara og segja ósköp einfaldlega: Viðskiptaráðherra ræður því hvernig farið er með erlendan gjaldeyri. Punktur. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að menn átti sig á því, þegar þessar breytingar eru afgreiddar, að með þeim er verið að sleppa öllu út úr höndum Alþingis og endanlega áhrifum, svo ekki sé nú minnst á vald á þessu sviði. Nú kann vel að vera, eins og hæstv. ráðherra rakti, að þetta sé í átt til þess sem er í löggjöf nágrannalandanna, en þá hefði hæstv. ráðherra réttilega átt að geta þess líka að við erum bara ósköp einfaldlega ekki nágrannalöndin, við erum Ísland, og hér gilda að sjálfsögðu allt aðrar aðstæður í þessum efnum. Hér vantar ekki áratuga heldur jafnvel alda bakgrunn viðskipta á þessum sviðum sem þar er fyrir hendi. Hér er, eins og áður hefur komið fram í umræðunni og ég gerði nokkuð grein fyrir í ræðu minni um Seðlabankann, alls ekki fyrir hendi neitt sem hægt er að kalla gjaldeyrismarkað. Hér er því allt það starf óunnið sem lýtur að því að móta reglur og byggja upp þau tæki sem til verða þá að koma til þess að markaðsskráning á gengi og frjáls markaður, þar sem kaup og sala á gjaldeyri fer fram, fyrirfinnist yfir höfuð í landinu. Ég tel þessar breytingar báðar, þó að þær, og ég býst við að flestir séu sammála um það, séu í þá átt sem eðlilegt megi teljast, að mörgu leyti lagðar fyrir með dálítið ótímabærum hætti af hálfu hæstv. ráðherra. Ég óttast því miður að einu sinni sem oftar hafi formið og löngunin til þess að undirrita eða sýna hlutina á pappírum tekið nokkuð völdin í störfum hæstv. ráðherra. Ég hefði talið miklu nær og miklu þarfara málinu að meiri undirbúningsvinna hefði farið fram áður en ráðist er í lagabreytingarnar sjálfar og fyrir hv. Alþingi væru lagðir miklu ítarlegri pappírar og meiri rökstuðningur um það með hvaða hætti ætti að standa að þessum breytingum tæknilega og efnislega. Það er lafhægt og auðvelt verk þegar hæstv. viðskrh. væri búinn að undirbúa þannig málin að þingmönnum þætti það tímabært að ráðast síðan í þessar örlitlu breytingar á lagatextum sem hér er verið að fara fram á. Það er í sjálfu sér ekki verkefni. Það er hlutur sem að mínu mati er hvenær sem er hægt að gera og þá í þeim áföngum sem eðlilegt er samhliða því og í kjölfar þess að þau tæki sem til þarf hafi verið byggð upp og efld. Þar á ég ekki síst við þá algjöru endurskipulagningu og uppstokkun á Seðlabanka Íslands sem ég held að hljóti að vera forsenda þess að breytingar af þessu tagi séu trúverðugar. Nú kann það að vera að í þessu tilviki sé nauðsynlegt að opna að einhverju leyti lagaákvæði um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála og breyta 4. gr. þeirra laga, en mér er til efs að það þurfi að gera með svo afdráttarlausum hætti sem hér er lagt til, að fela viðskrh. alræðisvald í þessum efnum í upphafi þessarar vegferðar. Varðandi ákvæðin um Seðlabanka var hæstv. ráðherra á það bent að í raun og veru væri ekkert í lögum sem hindraði að allur sá undirbúningur gæti farið fram sem lyti að því að breyta fyrirkomulagi gengisskráningar Ég tel að tæplega séu fyrir hendi þau gögn í málinu og sá rökstuðningur sem geri það að verkum að líklegt sé að hv. efh.- og viðskn. þingsins geti afgreitt þessi mál frá sér bara si svona, í góðu skapi, og hent þessum heimildum í Seðlabankann og viðskrh. Ég er ekki að segja að þegar þar að kæmi gætu menn ekki orðið sammála um það að lokum að þetta ætti að vera á valdsviði framkvæmdarvaldsins og ekki væri þörf á því að binda ákvæði af þessu tagi í lögum, en eins og þetta ber að þinginu tel ég óeðlilegt að ekki séu þá a.m.k. til í lagatextanum einhver ákvæði til bráðabirgða eða með einhverjum öðrum hætti kveðið á um hlutverk Alþingis í þessum breytingum, a.m.k. einhvers konar vöktunarskyldu og upplýsingaskyldu sem tengi Alþingi við þetta ferli breytinga, frá lögbundnum ákvörðunum um lögbindingu skilaskyldu gjaldeyris og þeim ákvæðum sem í gildi hafa verið um gengisskráninguna sjálfa. Ég vil a.m.k. fyrir mitt leyti boða það að ég tel eðlilegt að skoða hvort ekki hljóti að koma til einhvers konar ákvæði um samvinnu, samráð við Alþingi eða efh.- og viðskn. Alþingis, og e.t.v. einhvers konar bráðabirgðaákvæði í lögunum, í báðum tilvikum, hvað varðar skipan gjaldeyris- og viðskiptamála og Seðlabankann, þar sem kveðið væri á um möguleika Alþingis til að fylgjast með þessum breytingum og hafa eftir atvikum hönd í bagga með þeim. Ég held síðan, hæstv. forseti, að með vísan til þess sem ég sagði í ræðum um frv. um Seðlabankann þurfi ég ekki að fara út í miklar efnislegar umræður um þetta mál, en ég vildi koma þessum atriðum á framfæri. Það er þó eitt atriði enn sem á engan hátt komu þau svör við í umræðunum um Seðlabankann sem ég hefði talið æskilegt að fá hér og lúta fyrst og fremst, má segja, að tvennu, þ.e. annars vegar hinni pólitísku hlið málsins, sem af og til glittir í, til að mynda í umsögn Þjóðhagsstofnunar og að nokkru leyti hefur legið í ræðum hér á þingi um þetta mál, og hins vegar áætlanir um eða áform um hraða þessara breytinga. Ég lýsti þeirri skoðun minni að menn ættu, ef eitthvert raunsæi væri með í ferðinni, að vera að tala um allmargra ára áfangaskipta áætlun um aðlögun þessara mála hjá okkur í skynsamlegum og yfirveguðum þrepum að opnara fyrirkomulagi. Menn ættu að forðast þær gryfjur sem menn hafa fallið í hér á Íslandi á sl. 5--8 árum, t.d. í vaxtamálum, og ég tel að margt sé hægt að læra af, og undir engum kringumstæðum megi menn hér leyfa sér glannaskap og það að gleypa hráar erlendar kennisetningar eða formúlur um það hvernig svona hlutir eigi að vera á lendum hins fullkomna markaðar. Slíkt er að sjálfsögðu víðs fjarri okkar raunveruleika hér uppi á Íslandi, ég tala nú ekki um ósköpin þegar að gjaldeyrismarkaði og skipan gjaldeyrismála og sölu- og skilaskyldu gjaldeyris kemur. Hitt lýtur að þessum pólitísku rökum sem eins og ég segi hefur glitt í. Það er satt best að segja ákaflega athyglisverður texti í skýrslu Þjóðhagsstofnunar, sem ég vitnaði í, um tengingu íslensku krónunnar við ECU þar sem a.m.k. á tveimur stöðum í textanum er tíundað að þetta kunni að vera svona og svona með hin efnahagslegu rök. Á því séu margar hliðar efnahagslega að fastbinda íslensku krónuna við einhverja viðmiðun eins og ECU, en hitt kunni að vaka fyrir mönnum og vera fyrir hendi að það séu pólitísk rök að tengja okkur með þeim hætti inn í Evrópu. Ég spurði um þetta, reyndar í báðum mínum ræðum, og mér fannst ég fá lítil svör um það hvað væri í raun og veru á ferðinni hvað þessa pólitísku hlið varðaði. Ég vil sem sagt inna eftir þessu enn á ný og jafnframt hvað hæstv. viðskrh. getur sagt okkur um áætlaðan hraða þessara breytinga, hvað fyrir honum vakir í þeim efnum. Menn hafa fleygt fram tímaskala sem hleypur á 1--2 árum en aðrir hafa talað um að óhjákvæmilegt sé að setja sér áætlun um mun lengri tíma í þessu sambandi. Þá get ég í þriðja lagi enn ítrekað þá spurningu sem ég rökstuddi áðan, hvað hæstv. viðskrh. segi um það að breyta efni þessara frumvarpa þannig að kveðið verði með einhverjum hætti á um hlutverk Alþingis eða efh.- og viðskn. Alþingis sem a.m.k. geti fylgst með og haft hönd í bagga með þessum breytingum á meðan þær eiga sér stað ef það verður ofan á, eins og lagt er til í frumvarpstextunum, að hefja þessa vegferð með því að afsala öllu valdi á þessu sviði í hendur Seðlabanka og viðskrh.

Virðulegi forseti. Frv. sem hér er flutt er nokkuð í tengslum við það sem hér var til umræðu fyrir helgina um breytingar á lögum um Seðlabankann sem var rætt nokkuð ítarlega. Ég tel því að þetta gefi ekki tilefni til langrar umræðu. Hins vegar tel ég að fyllsta ástæða sé til að við förum varlega. Ég get tekið undir þau ummæli hv. 4. þm. Norðurl. e. áðan að ástæða er til að horfa til þess hvernig til hefur tekist við breytingar á fjármagnsmarkaðnum til að opna hann. Ég tek það skýrt fram að að mínu áliti var það eðlileg þróun að menn fikruðu sig áfram og opnuðu hér fjármagnsmarkaðinn, leituðu eftir grundvelli til að vextir gætu myndast eftir markaðsaðstæðum. Reynslan í því máli kennir okkur hins vegar að þetta var miklu lengri og snúnari leið en menn hugðu. Ég vil í það minnsta ekki ætla mönnum annað en menn hugðu í upphafi og ég tel reyndar að eins sé varðandi þau mál sem hér eru til umræðu. Það sem ég sé jákvætt í þeim breytingum sem hér eru boðaðar er að menn geta í rólegheitunum þróað hér gjaldeyrismarkað sem yrði í þá átt að gjaldeyrisskráningin á hverjum tíma tæki mið af framleiðsluatvinnuvegunum, af þörfum útflutningsatvinnuveganna. Því miður sýnist manni þessu vera öfugt farið ef litið er yfir þróun undanfarinna áratuga. Þá hafi sú gengisstefna sem hér hefur verið fylgt oftar en hitt, og á lengri tímum, verið þannig að hún hefur tekið meira mið af neyslunni og innflutningnum heldur en því að færa útflutningnum eðlilegan skerf af verðmætasköpun sinni. Ég vil síðan, virðulegi forseti, leggja á það áherslu að hér er um að ræða stórt mál sem ég held að hljóti að gefa tilefni til þess að efh.- og viðskn. leggi verulega vinnu í það að kynna sér bakgrunn málsins, hugmyndir Seðlabanka og viðskrh. um hvernig þeir beiti þeim heimildum sem þarna eru gefnar og að efh.- og viðskn. móti í meðferð málsins nokkuð fastmótaðar línur hvað það snertir. Það fari þannig ekkert á milli mála við lestur þingtíðinda hver hafi verið vilji Alþingis. Virðulegi forseti. Ég reyndar gef mér það að hér sé um að ræða mál sem sé þess eðlis að um það eigi að vera hægt að ná nokkuð víðtækri samstöðu á Alþingi ef viðhöfð verða þau vinnubrögð sem ég nefndi. Í mínum huga hefur veikasti hlekkurinn í þessum tveim frumvörpum, og það á kannski sérstaklega við í þeim fylgiskjölum sem við höfum fengið og það sem hefur komið fram í ræðum hæstv. viðskrh. bæði innan þings og einkum utan þings, verið þetta daður við tengingu við ECU sem ég hef ekki fengið nein rök fyrir enn þá að sé nauðsynleg, hvað þá til heilla. Utanríkisviðskipti okkar tengjast svo miklu fleiri aðilum en evrópska markaðssvæðinu að ég held að það hljóti að vera verulegar hættur því samfara að fara að setja viðmiðunarkörfuna fasta við Evrópugjaldmiðlana eingöngu. Vel má vera, eins og hér hefur komið fram bæði í þeim gögnum sem dreift hefur verið með frv. og víðar, að þar sé um að ræða pólitískt spursmál, þar séu menn að fylgja eftir hugsanlegum samningum um Evrópskt efnahagssvæði og þetta sé svona pólitískur punktur yfir það i. Ekki vil ég samt gera því skóna frekar hér. Það væri samt mjög æskilegt ef hæstv. iðnrh. mundi í svarræðu sinni víkja aðeins að því hvað menn eigi við með þeim pólitísku markmiðum sem um er að ræða með tengingunni við ECU.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. talaði nokkuð um það að hann óttaðist að með þessu væri verið að skerða áhrif og völd þingsins í gjaldeyrismálum og í gengismálum í tengslum við það frv. sem rætt var hér á fimmtudag og föstudag í síðustu viku. Það má til sanns vegar færa að hér sé verið að framselja til framkvæmdarvaldsins vald sem þingið hefur haft til þessa og bundið í lögum. En mig langar til að benda hv. þm. á að einmitt þessi breyting á lagaumgjörðinni, sem gerð hefur verið á undanförnum árum og áratugum í okkar nágrannalöndum, hefur verið grundvöllur fyrir þróun í frjálsræðisátt og til frjálsra viðskipta með gjaldeyri eins og aðra hluti. Ég get varla látið hjá því líða heldur að benda á það að í flestum ríkjum Austur-Evrópu, sem áður lutu miðstýrðum áætlunarbúskap, hverfur nú hver þjóðin á fætur annarri að þessu ráði sem hér hefur verið lýst í þessum tveimur frumvörpum þótt þau séu ekki umfangsmikil að blaðsíðutali. Þetta vildi ég benda á og sérstaklega finnst mér ástæða til þess að neita því þegar því er haldið fram í síbilju að Ísland sé á einhvern hátt allt öðruvísi en önnur lönd hvað hagkerfi og efnahagsmál varðar. Þetta er einfaldlega ekki rétt. Það er enn satt, sem Jón Sigurðsson forseti sagði á fyrri hluta 19. aldar, að versluninni á Íslandi er eins háttað og annars staðar. Hún er þjóðinni hagstæðust þegar hún er frjálsust. Ég hef nú að vísu því miður ekki réttu ritin við höndina til að vitna til á þessari stundu en nokkurn veginn orðrétt er þetta svona. Þetta er enn satt og það gildir um gjaldeyrisverslunina líka. Ég vil líka benda á að hvergi hefur falist í þessu máli, og það tengist fyrirspurnum og athugasemdum bæði hv. 4. þm. og hv. 6. þm. Norðurl. e., að hér ætti að geysast fram og breyta þessum skilyrðum í einu vetfangi. Það stendur ekki til. Þarna verður gáð um hverja gátt áður en um hana er gengið. Ég vil ekki setja tímasetningar á þessar breytingar eða víkkun viðskiptahringsins með gjaldeyri sem ég vék að í framsöguræðu minni. Það verður gert eftir því sem skynsamlegt getur virst. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að fara um það öðrum orðum en þeim að vitaskuld verður efh.- og viðskn. þingsins látin fylgjast mjög vel með þessu máli og það er sjálfsagt að reyna að fá þær stofnanir sem þarna starfa til þess að leggja gögn fyrir nefndina eftir því sem hún telur nauðsynlegt og eðlilegt til þess að menn fulltreysti því að hér sé ekki verið að ana út í einhverja ófæru, því fer víðs fjarri. Fyllsta ástæða er til þess að fara varlega og kynna sér reynslu nálægra landa, eins og hv. 6. þm. Norðurl. e. nefndi, fikra sig áfram og ég fagna því sem fram kom í ræðu hans að hann taldi jákvætt að hér yrði þróaður gjaldeyrismarkaður en það er einmitt tilgangurinn með þessum tveimur frumvörpum að leyfa öflum markaðsins, framboði og eftirspurn, að hafa nokkur áhrif á gengisskráningu krónunnar. Þetta virðulegi forseti, vildi ég nú láta koma fram um þau tvö atriði sem hv. 4. þm. Norðurl. nefndi um hraða breytinganna og um hlutverk Alþingis. Ég tel hins vegar ekki rétt að hafa inni í lögunum ákvörðunarvald fyrir þingið. Við erum einmitt hér að gera mörkin skýr á milli löggjafar- og framkvæmdarvalds líkt og gert hefur verið með góðum árangri um allan hinn vestræna heim og sem hin fyrri miðstýrðu áætlunarríki hverfa nú öll sem óðast af. Að lokum, vegna þess sem fram kom hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. um pólitík og pólitísk áhrif og kom reyndar einnig fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. vil ég segja að það var eins og þessir ágætu pólitíkusar teldu að þetta með pólitík væri eitthvað sem væri ekki alveg í lagi. Auðvitað er það í lagi. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að þarna er safnað undir eitt lýsingarorð ýmsum áhrifum sem menn ekki treysta sér til þess að magnhæfa í hagfræðum sínum og segja sem svo: Tenging við mynteiningu eins og þá evrópsku gæti í senn aukið mönnum trú á stöðugleika gengis og verið vísbending um vilja til náins efnahags- og viðskiptasamstarfs við Evrópuríkin. Þetta eru stjórnmál. Þetta er pólitík og ég sé ekkert athugavert við það að þetta sé nefnt sem einn þáttur sem móti ákvörðun manna í þessu máli. Ég vil að endingu, virðulegi forseti, þakka þessum ágætu þingmönnum fyrir áhugann sem þeir sýna þessu máli og fagna því að hjá þeim kemur fram vilji til samstarfs um það að koma þessum þörfu breytingum fram þótt þær láti lítið yfir sér. Ég vona í lengstu lög að þeir sem eru hlynntir umbótum í frjálsræðisátt verði ekki á móti breytingunum sem gera þarf á löggjöfinni til þess að þær geti orðið að veruleika.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka viðskrh. svör hans um leið og ég ítreka það að í þeirri spurningu sem ég varpaði fram, þar sem ég lýsti eftir þeim pólitísku rökum sem nefnd eru þarna, var af minni hálfu ekki neitt neikvætt. Hins vegar vil ég enn leita eftir svörum við þessu sem ekki hafa fengist fyrr en í þessari ræðu viðskrh. þar sem hann nefndi það að sú pólitík sem þarna stæði á bak við væri að beita reglum um gengisskráningu til þess að festa enn í sessi þá viðskiptalegu hagsmuni sem menn hafa verið að leita eftir í samningunum um Evrópskt efnahagssvæði. Að vísu lýsti viðskrh. þessu ekki beint sem sinni skoðun en ég held að við þurfum að skoða þetta mjög vel og gæta fullrar varúðar gagnvart því að tengja okkur ekki meira einu viðskiptasvæði heldur en okkur ber nauðsyn til vegna brýnna viðskiptalegra hagsmuna og þeirra viðskiptasamninga sem við gerum við þá aðila.

Virðulegi forseti. Á þskj. 85 flyt ég till. til þál. um þorskeldi. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela sjávarútvegsráðuneytinu og Hafrannsóknastofnun að láta hefja tilraunir með seiðaeldi í stórum stíl til eflingar þorskstofninum við Ísland.`` Það þarf varla að segja hv. alþm. að þorskurinn er mikilvægasta auðlind Íslendinga, a.m.k. eins og atvinnulífi okkar er háttað í dag. Hlutur þorskafurða er um 35% af heildarútflutningi þjóðarinnar. Vöxtur og viðgangur þorskstofnsins ræður því algerum úrslitum um afkomu þjóðarinnar á komandi árum. Nú er það dapurleg staðreynd að þorskstofninn fer minnkandi. Ég held að þegar þjóðin verður fyrir miklum tekjusamdrætti af völdum minnkandi þorskveiði og horfur eru frekar skuggalegar hvað varðar viðgang þorskstofnsins, þá hljóti það að vera tímabært að verulegu fé sé varið til þess að reyna að styrkja þorskstofninn við strendur landsins. Rétt er að geta þess að þetta mál hefur oft áður komið til tals og fyrir nokkrum árum hugleiddu menn hvort ekki væri tímabært að hefjast handa um þorskeldi hér á landi. Ég minnist þess, og það kom reyndar fram í þskj. um eldi sjávardýra við þáltill. sem ég stóð að fyrir átta árum, að í kjölfar ráðstefnu í Noregi sem þá var haldin um þessi mál var ekki talið tímabært að hefja eldi þorskseiða að svo stöddu einfaldlega vegna þess að tæknin virtist ekki enn vera fengin til að þetta gæti tekist. Það virðist hins vegar ljóst af fréttum sem berast af rannsóknum frá nálægum löndum að núna er fyllilega tímabært að hefja þessar rannsóknir hér á landi og því er þessi tillaga flutt. Í Noregi hafa rannsóknir á þorskeldi verið í fullum gangi og það er enginn vafi á því að tækninni og þekkingunni á þessu sviði fleygir mjög ört fram. Vissulega er nokkuð ljóst að býsna mikið þarf til að hægt sé að hjálpa náttúrunni svo um munar við ræktun fiskstofna. Það þarf gífurlegt magn seiða. Reiknað er með að í hverjum þorskárgangi kunni að jafnaði að vera um 200 millj. fiska og þeir vaxa upp af einum milljarði seiða. En til samanburðar er rétt að nefna að hér mun vera sleppt árlega um 10 millj. laxaseiða til hafbeitar. Það er því ljóst að til að ná árangri af seiðaeldi í mjög stórum stíl þarf mikið til. En það gæti margborgað sig ef vel tækist til. Það eru ekki aðeins Norðmenn sem hafa sýnt rannsóknum á þorskklaki áhuga. Segja má að á Norðurlöndunum almennt sé mikill áhugi á þessu máli og fram hefur komið í fréttum að í Danmörku hafa samtök útgerðarmanna staðið að framleiðslu á þorskseiðum og áformað að sleppa miklum fjölda seiða við strendur Danmerkur núna á næstu árum. Á vegum Norðurlandaráðs hefur líka verið unnið að sameiginlegum rannsóknaáætlunum sem miða að stórauknum áætlunum á hafbeitarþorski. Eitt stærsta rannsóknarverkefnið verður á Færeyjabankanum en þar hefur þorskstofninn nær horfið og er mikill áhugi fyrir því að hann verði byggður upp einmitt á þann hátt að sleppa seiðum. Þekking á hrygningu og klaki þorsks hér við land ásamt öðrum þeim þáttum sem hafa áhrif á afkomu þorsklirfa er vissulega ekki nægilega mikil enn sem komið er. En einmitt þess vegna og í beinu framhaldi af þeim tilraunum sem gerðar hafa verið á Norðurlöndum á þessu sviði hlýtur að vera tímabært að Íslendingar hefji svipaðar rannsóknir hér á landi af fullum krafti. Fyrstu skrefin í þessa átt hafa þegar verið stigin. Í sumar var t.d. hrygningarfiski safnað og honum komið fyrir í tilraunastöð Hafrannsóknastofnunar og í vetur er fyrirhugað að kreista fiskinn og frjóvga hrognin og gera tilraunir með klak og kviðpokalirfur. Mér skilst að hugmyndin sé sú að það þurfi að leita samhengis milli stærðar hrygna og hrygningartíma annars vegar og stærðar hrogna og lirfa hins vegar og rannsaka hvort lífslíkur lirfa eru að einhverju leyti háðar stærð þeirra. Að sjálfsögðu liggur í augum uppi að Hafrannsóknastofnun mun eiga samstarf um þetta rannsóknarverkefni við ýmsa aðila og stofnanir og það er sérstök ástæða til að nefna bæði Háskólann á Akureyri, Háskóla Íslands og fyrirtæki eins og Fiskeldi Eyjafjarðar sem hefur fengist mikið við þessi mál allra seinustu árin. Auðvitað er það kjarninn í þessari tillögu að Alþingi lýsi vilja sínum til að Hafrannsóknastofnun fái bætta aðstöðu til að koma þessum rannsóknum á þorskeldi í fullan gang sem fyrst. Það er ekki verið að fitja upp á einhverju sem þeim í Hafrannsóknastofnun hefur ekki dottið í hug nú þegar. Að sjálfsögðu eru þeir á vaktinni hvað þetta mál varðar en þá vantar algerlega þá fjármuni sem til þarf til að hrinda þessum rannsóknum á fullan skrið og er kannski rétt að geta þess í þessu samhengi að Hafrannsóknastofnun hefur einmitt farið fram á það við undirbúning fjárlaga fyrir árið 1992 að stofnunin fái 63 millj. til rannsókna á eldi sjávardýra. Ekki er nokkur minnsti vafi á því að fiskeldi fer mjög vaxandi bæði hér á landi og um allan heim. Samkvæmt langtímaspám FAO er talið að innan 30 ára verði eldi vatna- og sjávarfiska helmingur af heildarveiði í heiminum. Neysla sjávarfangs fer mjög ört vaxandi eins og kunnugt er. Neyslan hefur aukist um 2,5% á ári að undanförnu og því er spáð að aukningin muni nema 3% á næstu árum sem þýðir að neyslan tvöfaldast á aðeins 25 árum. Hérna er að sjálfsögðu ekki aðeins um að ræða seiðaeldi, það er ekki síður um að ræða seiðaeldi til þess að aðstoða náttúruna, heldur er líka um að ræða hafbeit og svo hreint matfiskeldi. Ég vil líka taka fram að vissulega er fyllsta ástæða til þess að auka mjög rannsóknir á öðrum botnfisktegundum en þorski og þorskur er hér í þessari tillögu eingöngu nefndur vegna þess að hann er langmikilvægasta fisktegund Íslendinga. En að sjálfsögðu eru möguleikarnir fjöldamargir aðrir og er kannski nóg að nefna hér sem dæmi að lúðueldi þykir lofa mjög góðu. Tilraunir hafa verið hjá Fiskeldi Eyjafjarðar undanfarin þrjú ár með lúðueldið. Fyrsta árið munu öll seiðin hafa drepist. Næsta árið lifðu tvö seiði en á þessu ári hafa lifað fimm þúsund seiði. Fimm þúsund seiði hafa lifað af þá erfiðu myndbreytingu sem á sér stað þegar lirfan breytist í seiði. En til samanburðar má geta þess að Norðmenn eru komnir það miklu lengra á veg, t.d. hvað varðar lúðueldi, að þeir munu framleiða um 150 þúsund seiði á þessu ári. Ekki þarf að orðlengja um laxeldi og silungseldi svo kunnugt sem það er öllum alþingismönnum en það er rétt að nefna hér að hlýri og steinbítur henta mjög vel til eldis og einnig eru miklir möguleikar á eldi heitsjávartegunda. Þar koma margar tegundir til greina, m.a. vartari og gullbraka. Ég hef séð áætlanir um eldi heitsjávartegunda og verð að segja það alveg eins og er að mér finnst að þar séu á ferðinni mjög álitleg áform og væri sjálfsagt að ríkisvaldið reyndi að styðja við bakið á þeim mönnum sem eru að reyna að feta fyrstu skrefin á þeirri braut. Virðulegi forseti. Tími minn er senn á þrotum. Ég held að ég hafi fært hér nægileg rök fyrir þeirri staðhæfingu minni að brýna nauðsyn ber til þess að veita þeim vísindamönnum stóraukinn stuðning sem eru að reyna að ryðja nýjar brautir á þessu sviði. Við höfum verið allt of sparsöm hvað varðar fjárveitingar í þessu skyni og eins og ég hef þegar sagt er að sjálfsögðu megintilgangur þessarar tillögu að Alþingi lýsi þeim vilja sínum að veitt sé nægilegt fjármagn og komið upp myndarlegri aðstöðu til að koma þessum rannsóknum í fullan gang. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Ég er e.t.v. sá eini hérna inni sem hef próf í því að ala þorska þó ekki hafi það gefist mér vel á stjórnmálaferli mínum hingað til að kunna að höndla slíka fiska, a.m.k. ekki á þeim tíma sem ég var í sama stjórnmálaflokki og sá hv. þm. sem hér talaði skörulega á undan mér.

Þingmaðurinn er nú orðinn þingflokksformaður.

Vera má að það dugi eitthvað í hinum nýja flokki. En hér hefur hv. þm. Ragnar Arnalds hreyft afar þörfu máli. Hann er að flytja tillögu sem vekur athygli á því að það sé nauðsynlegt að Íslendingar haldi vöku sinni í þessu máli. Hitt er svo annað mál að sú tillaga sem hann flytur gengur e.t.v. fulllangt. Í henni felst að sjútvrh. og Hafrannsóknastofnun sé falið að hefja tilraunir með seiðaeldi í stórum stíl. Ég er þeirrar skoðunar að það sé rétt að huga að þessu máli og jafnvel að hefja einhvers konar tilraunir en í dag er staðan sú að þetta mál hefur ekki gengið viðlíka vel og menn höfðu vonað í upphafi. Þess vegna tel ég að það væri auðvitað réttast að byrja núna að safna saman þeim upplýsingum sem fyrir liggja mjög víða vegna þess að þetta mál er á því stigi tilrauna að í mjög mörgum háskólum og rannsóknastofnunum liggja fyrir upplýsingar sem ekki er búið að safna saman. Til að mynda hefur Hafrannsóknastofnun ekki fullkomið yfirlit yfir stöðu mála eins og hún er í dag. En mig langar að skjóta því að vegna þess að hv. þm. Ragnar Arnalds nefndi að það væru ýmsar aðrar kaldsjávartegundir eins og hlýri og steinbítur sem menn eru farnir að rækta. Þetta er hárrétt og þá vil ég geta þess að Íslendingar hafa þarna nokkra sérstöðu vegna þess að í hinu mjög svo merka sjávardýrasafni í Vestmannaeyjum voru menn fyrstir til þess að komast að raun um hvernig hrygningu hlýra og steinbíts var háttað og tóku það fyrstir upp á myndband. Þar var um verulega merkar rannsóknir að ræða hjá einum einstaklingi sem fyrst og fremst af áhuga sínum, en mjög litlum fjárframlögum hins opinbera, framkvæmdi afar merkar tilraunir. Rétt er það að þorskklak hefur verið afar lengi við lýði. Á því var byrjað fyrir einum 100 árum í Noregi. Og frá 1884 og fram undir 1970 var sleppt hvorki meira né minna en 10 milljörðum þorsklirfa, kviðpokaseiða, í Noregi. Í ýmsum fylkjum vestan hafs var sleppt enn meira. Það voru tugir milljarða seiða, kviðpokalirfa raunar, sem var sleppt. Þetta gaf enga raun. Það voru afskaplega góð gögn um þessar sleppingar en þegar árin 1920--1965 voru gerð upp með tölfræðilegum hætti, þá kom í ljós að þarna höfðu engin áhrif orðið á þorskgengd. Hins vegar var það upp úr 1970 sem Norðmenn hófu þorskeldi í innfjörðum og slepptu mun stærri seiðum, þ.e. seiðum sem höfðu náð 1 / 2 --1 grammi. Þeim gekk það býsna vel, fyrst og fremst vegna þess að þeir buðu þessum seiðum upp á náttúrulega fæðu, en þetta eldi var þeim annmarka háð að nauðsynlegt var að sía náttúrulegt fæði úr sjónum. Á þeim tíma þegar matarkista sjávarins brestur, þannig að það verður fall í náttúrulegum stofnum, þá brestur öflun slíkrar fæðu líka. Þannig að þetta eldi stendur og fellur með því að það takist að finna þurrfóður handa þessum ágætu skepnum. Það er rétt hjá hv. þm. Ragnari Arnalds að í Danmörku hafa staðið yfir merkar tilraunir, sem hafa fyrst og fremst verið á hendi aðila í útgerð og útvegi en ekki á hendi sérfræðinga. Þar hafa menn verið að klæða skurði með plasti og dæla þar í sjó úr tiltölulega hlýjum lónum með mjög mikilli fæðuframleiðslu. Þannig byrjaði það. Það gekk afskaplega vel. Síðan hafa menn einnig verið að beita þurrfóðri með þeim árangri, samkvæmt upplýsingum sem ég aflaði mér í síðustu viku frá eldisstaðnum, Hvítasandi á Jótlandi, að því miður tókst afar illa til. Fyrsta árið byrjaði með því að hálf milljón kviðpokaseiða klaktist og 100 þúsund hálfsgrammsseiði náðust í júní. Af þeim voru 10 þús. sett út en obbinn af því sem eftir var dó þegar menn fóru að beita þurrfóðrun, þannig að enn er mjög langt í land. Við verðum auðvitað að gæta að því að ana ekki út í neitt sem er of viðamikið og of dýrt en ég tek undir að það er þarft að vekja máls á þessu og halda þessu vakandi. Ég tel hins vegar, án þess að ég vilji draga úr gildi þessarar tillögu, að hvað varðar fjárframlög ættu menn e.t.v. frekar að reyna að hlúa að þeim mjög merka vaxtarsprota sem er að finna hjá Fiskeldi Eyjafjarðar, þ.e. lúðueldinu, sem hefur tekist vonum framar. Mig langar að geta þess að í Noregi eru menn fyrst og fremst að efla þorskeldið til þess að sleppa í tiltölulega afmarkaða innfirði en við Íslendingar höfum lítið af slíkum hafsvæðum. Þeir standa því talsvert betur að vígi og þar eru líka staðbundnir þorskstofnar sem ég hygg að við höfum afar lítið af. Hvað kostnað varðar, þá er það svo að það kostar um 10 norskar kr. að framleiða eitt 10 gramma seiði. Talið er að í dag séu endurheimtur ekki nema 100 grömm pr. sleppt seiði. Eins og stofnkostnaðurinn er í dag, þá eru þetta 1.000 ísl. kr. á hvert kg sem kemur til baka. En það þýðir samt ekki að örvænta vegna þess að svona var þetta líka með ýmsar aðrar tegundir sem þingmaðurinn nefndi eins og t.d. sandhverfu. Ég var sjálfur við það að þróa tækni til að ala sandhverfu og það tókst í Bretlandi á árunum upp úr 1980. Það var með mjög svipuðum hætti og þegar menn áttu gegnumbrot í lúðueldinu. Fyrsta árið voru það fimm seiði, næsta árið 20 þús. Nú er þetta ræktað í stórum stíl í Bretlandi, á eynni Mön t.d., og flutt flugleiðis til Suður-Evrópu og jafnvel til fjarlægra heimsálfa. Ég vil, herra forseti, mæla með því að þessi ágæta tillaga fái þinglega meðferð. Ég tel að hún sé þörf að því leyti til að hún vekur athygli á því að þarna er um að ræða möguleika sem íslensk stjórnvöld mega ekki láta fram hjá sér fara í framtíðinni en í bili er e.t.v. rétt að fara með mikilli gát og fyrsta skrefið ætti að vera það að safna saman öllum þeim upplýsingum sem eru til og koma þeim í hendur íslenskra vísindamanna.

Herra forseti. Mig langar aðeins að þakka fyrir þennan tillöguflutning og lýsa yfir eindregnum stuðningi við þetta mál. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa um þetta langt mál. Hv. þm. Ragnar Arnalds, flm. tillögunnar, hefur skýrt málið og síðan sérfræðingur okkar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, bætt um betur þannig að ég held að menn viti nú orðið hér á landi hvaða tækifæri eru til stórfelldrar fiskiræktar og eins að það er líka erfitt að vera brautryðjandi. Menn hafa auðvitað mikið lært af reynslunni og við verðum að láta mistökin verða til þess að kenna okkur enn betur en ekki endilega fara hægar. Ég held ekki að það sé nauðsynlegt vegna þess að margir aðrir hafa gert tilraunir sem nýtast okkur nú og munu gera, ekki síst Norðmenn eins og hefur verið vitnað til, sérstaklega held ég varðandi sandhverfu, það var það síðasta sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi. Ég kynnti mér það svolítið líka, ekki sem kunnáttumaður heldur kannski sem frumkvöðull að því að reyna þessa fisktegund, úti í Skotlandi. Við vitum öll eða margir sem höfum ferðast talsvert að á matseðlum er þessi fiskur yfirleitt dýrari en allur annar og mikil gæðavara. Skotarnir höfðu ekki náð fullum tökum á að ala þennan fisk þegar ég fyrst sá þeirra stöð en hafa það nú eins og kom hér fram áðan. Um lúðueldið vitum við að við erum að ná tökum á því. Mistökin hafa orðið mikil í sambandi við laxeldi og silungseldi. Þar var kannski líka farið of geyst af stað og e.t.v. á ég einhverja sök á því að hvetja menn um of til þess að leggja út í baráttuna. En af mistökunum höfum við lært og ekkert land á norðurhvelinu liggur betur við fiskirækt en Ísland. Menn gleyma því kannski í óðagoti og rifrildi að Ísland, með höfunum sem við eigum að réttum lögum, er mun stærra en t.d. Mið- og Suður-Evrópa öllsömul og þó víðar væri farið. Við eigum kannski verðmætasta hluta af yfirborði jarðar á þeim breiddargráðum og lengdargráðum sem við erum á og við þurfum fyrst og síðast að varðveita þetta svæði. En auðvitað líka að auðga það og rækta það og nytja það. Til þess er þetta starf allt unnið og ég held að menn séu að verða nokkuð sammála um að það er ódýrara að rækta vötn heldur en þurrlendi þegar allt kemur til alls og þess vegna sé framtíðin þeirra sem eiga vötnin en ekki endilega hinna sem eiga þurrlendið. Ég held að sagan eigi eftir að sýna það. En það er tímabært að einhverjir flytji þetta mál og þeir gera það áreiðanlega, flm. og hv. þm. Össur Skarphéðinsson og flestir þingmenn ef ekki allir munu styðja þetta mál heils hugar þó að þessi miklu mistök hafi orðið og þau mega auðvitað ekki endurtaka sig. Reynsluna er núna hægt að fá víða um veröld og menn eru að vinna stórsigra þó að við séum ekki að gera það. Við fórum kannski of geyst af stað og líka með of lítið fjármagn. Menn gerðu sér enga grein fyrir því að þetta var fimm ára stríð. Menn voru að taka lán kannski til 2--3 ára sem þeir gátu aldrei borgað. Margir hafa farið flatt á því, því miður, en við skulum vona að varnarbaráttunni sé lokið og nú muni menn geta sótt fram til að auðga og bæta landið og ala fiskinn einmitt í okkar hreina sjó og vötnum, hreinni náttúru. Þá verður íslenski fiskurinn miklu dýrari og eftirsóttari en nokkur fiskur annar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni og Össuri Skarphéðinssyni fyrir góðar undirtektir við þetta þingmál og ágætar ábendingar. Ég vil vegna orða hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar fá að leggja áherslu á það að tillagan fjallar ekki um seiðaeldi í stórum stíl heldur um tilraunir í stórum stíl. Þessi orð ,,í stórum stíl`` eru auðvitað fyrst og fremst ábending um að það þurfi að verða meiri kraftur í tilraunastarfseminni en auðvitað mundum við ekki fara að hefja framleiðslu seiða í stórum stíl fyrr en við hefðum náð einhverjum öruggum tökum á framleiðsluaðferðinni. Vegna orða hans um það að kannski væri brýnast í þessu máli að safna rannsóknaniðurstöðum frá erlendum vísindamönnum og erlendum háskólum, þá er það vafalaust alveg rétt hjá honum. En þó hygg ég að þeir vísindamenn sem að þessu vinna séu þeirrar skoðunar að íslenskar aðstæður séu sérstaks eðlis og að ekki sé hægt að flytja inn erlendar vísindaniðurstöður ómeltar heldur verði að rannsaka hlutina hér heima. Í nýlegri skýrslu sem Hafrannsóknastofnun hefur gert einmitt um eldi sjávardýra er aðeins vikið að þessu í nokkrum orðum, og ég vil leyfa mér að ljúka umræðunni með því að vitna til þessara orða því að þau segja eiginlega það sem segja þarf um þetta efni. Þar er sagt, með leyfi forseta: ,,Þótt margt megi læra af rannsóknum nágrannalandanna þá verða aðferðir ekki fluttar óbreyttar á milli landa. Hafbeit og eldi á þorski við Ísland verður að byggja á íslenskum rannsóknum og á fiski sem er aðlagaður íslenskum aðstæðum.``

Virðulegi forseti. Ein af þeim leiðum sem stjórnvöld vinnumarkaðsmála í nálægum löndum hafa lagt mesta áherslu á á undanförnum árum og munu leggja enn meiri áherslu á í framtíðinni eru aðferðir til þess að auka starfsmenntun í atvinnulífinu. Um er að ræða bæði grunnmenntun og menntun þeirra sem þegar eru komnir út á vinnumarkaðinn. Í flestum nálægum löndum bera stjórnvöld menntamála ábyrgð á fyrrnefnda hópnum en stjórnvöld vinnumarkaðsmála á þeim síðari. Á fundi vinnumálaráðherra Evrópuríkja sem ég sótti fyrir tveimur árum var megináherslan lögð á starfsmenntun í atvinnulífinu. Mjög mikil áhersla er lögð á starfsmenntun til að leysa vandamál þeirra sem hafa átt við atvinnuleysi að stríða um langt skeið. Hún er talin nauðsynleg með tilliti til grundvallarbreytingar sem er að verða á framleiðslustarfsemi. Starfsmenntun er yfirleitt kostuð bæði af ríkisvaldi og aðilum vinnumarkaðarins. Ljóst er að starfsmenntun er í boði í öllum löndum Evrópuráðsins og að verulegu fjármagni er ráðstafað í vinnumarkaðsaðgerðir. Aukin starfsmenntun er því víðast hvar forgangsverkefni til þess að draga úr atvinnuleysi. Í þeim löndum er lögð mikil vinna í stefnumótun í vinnumálum þar sem fjallað er um fjölmarga þætti, svo sem starfsemi vinnumiðlunar, atvinnuleysi og atvinnuleysisbætur, þróun atvinnulífsins og mannaflaþörf í einstökum greinum, ný tækni og hæfni fólks á vinnumarkaði. Það frv. sem ég mæli hér fyrir er nú flutt í þriðja sinn og það á sér því orðið nokkuð langa sögu á þinginu. En að samningu frv. hafa komið aðilar vinnumarkaðarins. Helstu atriði frv. um starfsmenntun í atvinnulífinu eru eftirfarandi: Í frv. er ítarlega kveðið á um markmið starfsmenntunar í atvinnulífinu sem er m.a. að stuðla að aukinni framleiðni, greiða fyrir tækninýjungum og framþróun í íslensku atvinnulífi, enn fremur að bæta verkkunnáttu og auka hæfni starfsmanna til að mæta nýjum kröfum og breyttum aðstæðum. Markmiðum laganna skal m.a. náð með stuðningi við skipulega starfsfræðslu og með frumkvæði og mótun heildarstefnu varðandi starfsmenntun í atvinnulífinu. Kveðið er á um skipan í stjórnkerfinu og lagt til að starfsmenntun í atvinnulífinu heyri undir félmrn. sem ráðuneyti vinnumála. Tillaga er gerð um skipan starfsmenntaráðs sem úthluti styrkjum til starfsmenntunar og skuli vera stjórnvöldum til ráðuneytis um stefnumótun og aðgerðir á sviði starfsmenntunar. Í starfsmenntaráði eiga sæti sjö fulltrúar; þrír fulltrúar samtaka launafólks og þrír fulltrúar samtaka atvinnurekenda. Félmrh. skipi einn fulltrúa án tilnefningar. Tillaga er um að félmrn. safni upplýsingum um starfsmenntun og miðli þeim til hlutaðeigandi aðila. Með því verði stuðlað að betri nýtingu þess fjármagns sem nú er varið til starfsmenntunar á vinnumarkaði og komið í veg fyrir tvíverknað. Aðilum, sem fá stuðning samkvæmt lögunum, verði skylt að veita stjórnvöldum upplýsingar um menntun og/eða þjálfun sem boðið hefur verið upp á. Framlög hins opinbera til starfsmenntunar í atvinnulífinu verði ákveðin árlega á fjárlögum samkvæmt tillögum félmrh. og renni í ákveðinn sjóð. Það verður því fjárveitingavaldsins að ákveða framlög hins opinbera til starfsmenntunar. Af frv. er ljóst að ekki er stefnt að uppbyggingu sjálfstæðs starfsmenntakerfis að erlendri fyrirmynd. Þvert á móti er stefnt að fyrirkomulagi sem tekur mið af íslenskum aðstæðum. Í þessu felst að ekki er gert ráð fyrir frumkvæði félmrn. að starfsmenntun né framkvæmd af þess hálfu. Fyrst og fremst er um að ræða rammalöggjöf sem undirstrikar skyldu stjórnvalda til að örva starfsmenntun í atvinnulífinu. Hugmyndin er sú að byggt verði sem mest á því frumkvæði sem ýmsir aðilar hafa tekið á þessu sviði á undanförnum árum. Benda má á starfsvörslumenn fiskvinnslunnar og ýmsar aðrar sameiginlegar starfsmenntunarnefndir atvinnurekenda og launafólks. Afskipti ráðuneytisins felst í skipan starfsmenntaráðs sem úthluti styrkjum til framangreindra aðila sem verði í raun ábyrgir fyrir framkvæmdinni. Þeir geti valið um það hvort þeir kjósa að standa sjálfir fyrir starfsmenntuninni eða leita til annarra aðila, t.d. skóla eða annarra stofnana sem sérhæfa sig í fræðslustarfsemi. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að starfsmenntaráð verði stjórnvöldum til ráðuneytis um stefnumótun á þessu sviði. Í því felst að starfsmenntaráð verði að fylgjast náið með þróuninni á vinnumarkaðnum og í atvinnulífinu. Á grundvelli þess sem þar er að gerast gerir starfsmenntaráð tillögur um forgangsverkefni og nauðsynlegt fjármagn til framkvæmda. Það verður síðan á valdi Alþingis að taka afstöðu til fjárveitinga málaflokksins. Kosturinn við þetta fyrirkomulag er sá að með því fæst yfirlit yfir það sem er að gerast í starfsmenntunarmálum. Eins og áður hefur komið fram eru margir aðilar að fást við þessa hluti og samstarf og samráð eru í lágmarki. Oft hendir það að fleiri aðilar eru að vinna sama verkið, t.d. að semja sama námsefni með stuðningi opinberra aðila. Með skipun starfsmenntaráðs er stefnt að því að heildaryfirsýn fáist yfir þetta svið þannig að stuðlað sé að betri nýtingu fjármagns. Ég sé ekki ástæðu, virðulegi forseti, til þess að hafa um þetta mál fleiri orð, enda hefur þetta áður verið rætt á hv. Alþingi og ég legg til að frv. verði vísað til hv. félmn. að lokinni umræðunni.