Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er fjallað ítarlega og víða um tengsl stjórnmála og viðskiptalífs fyrr á árum og afleiðingar þess fyrir stjórnsýsluna í landinu. Í skýrslunni eru nefnd fjölmörg dæmi um hvernig stjórnmálamenn þvældu sínum eigin pólitísku hagsmunum saman við viðskiptalífið með afleiðingum sem okkur er auðvitað öllum kunnar. Rannsóknarnefndin komst líka að þeirri niðurstöðu að draga megi þá lærdóma af því sem hér gerðist að betri skil eigi að vera á milli stjórnmálamanna og viðskiptalífs og á það jafnt við um einstaka stjórnmálamenn sem stjórnmálaflokka. Sama á við um aðra þætti samfélagsins eins og fram kemur í rannsóknarskýrslunni. Í gær var sagt frá því í fréttum Ríkisútvarpsins að helmingur hæstaréttardómara hefði þurft að segja sig frá máli, hafi lýst sig vanhæfa til að dæma í máli einstaklings tengdum hruninu vegna kunningsskapar. Samkvæmt því sem fram kom í fréttinni hefur þó enginn hæstaréttardómari enn sagt sig frá máli vegna tengsla við verjanda máls en er þó ekki ólíklegt að ætla að svo muni verða ef allt er með felldu. Rétt er að hafa í huga að hér er um að ræða eitt af fyrstu málunum tengdum hruninu sem fer fyrir Hæstarétt og líklega í hópi þeirra veigaminnstu hvað þau mál varðar. Það er auðvitað grafalvarlegt mál, virðulegi forseti, ef Hæstiréttur að hálfu telur sig ekki geta sinnt máli af þessu tagi, vegna tengsla sinna við sakborning í þessu tilfelli, sem oftar en ekki er vegna vinatengsla, kunningjatengsla og pólitískra tengsla og má sömuleiðis rekja til skipan Hæstaréttar ekki síður en annarra mála. Það er áhyggjuefni, virðulegi forseti, ef dómstólar landsins að ég tali ekki um sjálfan Hæstarétt telja sig illa færa um að sinna málum af þessu tagi því að þess má vænta að á næstu missirum, mánuðum og árum komi fleiri mál þessu tengd fyrir Hæstarétt til úrskurðar. Ég held að Alþingi þurfi að huga að stöðu dómstóla með þetta í huga og hvernig þingið ætlar að bregðast við ef ástæða er til þess.

Virðulegi forseti. Þann 6. febrúar sl. ályktaði utanríkisnefnd Evrópusambandsins með nokkuð sérstökum hætti þar sem það var að fjalla um íslensk innanríkismál. Það er greinilegt að eftir að aðildarumsókn okkar hafði verið send þangað út að Evrópusambandið telur sig nú í stöðu til að tala við okkur í eins konar tilskipunarstíl, nú séum við orðin umsóknarþjóð og þess vegna sé kominn tími til að kenna okkur ákveðna lexíu. Enginn vafi er á að hér er um að ræða umtalsverð inngrip í íslenska innanríkispólitík. Þarna er til dæmis verið að leggja dóm á uppstokkun í ríkisstjórninni og er sagt sem svo að það muni leiða til þess að stjórnvöld verði samningsliprari. Nú veit ég ekki hvort verið er að vísa til þess að úr ríkisstjórninni viku annars vegar hæstv. ráðherra Jón Bjarnason og hins vegar hæstv. ráðherra Árni Páll Árnason. Í annan stað taka menn til við í þessari ályktun að ráðleggja okkur um endurskipulagningu atvinnulífsins, svo sem orkufyrirtækjanna, flugstarfseminnar, flutningastarfseminnar og sjávarútvegsins þar sem sérstaklega er vakin athygli á að það ríki bann við beinni fjárfestingu erlendra aðila. Þá er talað um að mjög mikilvægt sé að gerðar séu tilteknar breytingar á landbúnaðarlöggjöfinni þannig að við getum farið inn í sameiginlega landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins jafnskjótt og ákvörðun hefur verið tekin um aðild okkar að Evrópusambandinu. Þetta er ákaflega sérkennileg ályktun svo ekki sé meira sagt. Hér er eins og kennari sé að tala við nemanda eða öllu heldur húsbóndi við hjú sín, eins konar tilskipunarstíll þar sem reynt er að kenna okkur og siða okkur og segja okkur hvernig við eigum að haga okkur. Þess vegna vil ég ræða þessi mál við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, formann utanríkismálanefndar, og biðja hann um að leggja mat á þetta og með hvaða hætti íslensk stjórnvöld bregðist við. Telur hv. þingmaður ástæðu til þess að íslensk stjórnvöld bregðist við með formlegum hætti, sendi frá sér ályktun eða álit á þessum málum eða bregðist efnislega við þeim tilmælum og tilskipunum 

Frú forseti. Nú er það svo að hér er um að ræða ályktun frá utanríkismálanefnd Evrópuþingsins og þar sitja stjórnmálamenn kjörnir og ég hef almennt verið þeirrar skoðunar að stjórnmálamenn verði að hafa rétt til þess og leyfi að hafa skoðanir á hinum ýmsu hlutum, hvort sem það varðar þá beint eða ekki, og það eru þessir menn að sjálfsögðu að gera eins og við leyfum okkur á Alþingi. Hitt er svo að í ályktun nefndarinnar, sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vísar til, er að finna ábendingar og sjónarmið þar sem bæði íslensk stjórnvöld og við Íslendingar erum gagnrýnd en líka þar sem sérstaklega er bent á það sem vel hefur verið gert af Íslands hálfu á undanförnum árum, ekki síst í kjölfar efnahagshrunsins. Þar koma því sjónarmið í báðar áttir fram. Ég vil þó segja og taka að því leyti undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að mér finnst að sumu leyti í þeim texta sem hér er vísað til sé um að ræða afskipti eða íblöndun í íslensk innanríkismál sem mér finnst óviðeigandi svo ekki sé meira sagt.  Hvernig eigum við að bregðast við? Á milli Alþingis Íslendinga og Evrópuþingsins er starfandi sérstök sameiginleg þingmannanefnd sem fundar reglulega tvisvar á ári. Næsti fundur hennar verður í byrjun apríl í Reykjavík og ég hugsa mér sem formaður þeirrar nefndar eða Íslandshluta þeirrar nefndar að taka þetta upp á þeim vettvangi. Mér finnst eðlilegt að það sé rætt á milli þingmanna með hvaða hætti menn eru að álykta um mál hver hjá öðrum. Ég minni hins vegar á að ýmsar alþjóðlegar stofnanir senda okkur, t.d. OECD eins og þekkt er, ábendingar um það sem betur má fara í stjórnkerfi okkar og við tökum það til skoðunar 

Frú forseti. Jafnaðarstefnan er bjartsýn stjórnmálaskoðun. Við jafnaðarmenn trúum því að með samstöðu og skipulagi séu samfélögum allir vegir færir. Í tilefni af þeim ánægjulegu fréttum frá Hagstofunni um að fólksfjölgun hafi orðið hér á árinu 2011, um 1.123 manns eða 0,4%, og einnig þeim ánægjulegu fréttum að kjarnafjölskyldum hafi fjölgað um 250, tel ég ástæðu til að koma hér upp og ræða hvernig markviss vinna núverandi ríkisstjórnar er að skila okkur árangri, færa fólki trú á framtíðina. Væntingavísitalan hefur ekki verið jafnhá frá hruni og hagvöxtur er hér meiri en í flestum nágrannaríkjum okkar.  Íslensk heimili hafa tekið á sig miklar byrðar sem eru afleiðingar afleitrar stjórnmálastefnu síðustu tveggja áratuga sem leiddi til hruns íslenska bankakerfisins, gjaldmiðilsins, gjaldþrots fyrirtækja og hafði alvarlegar afleiðingar á mjög skuldsett heimili. Þessi heimili eru smám saman að öðlast trú á framtíðina en viðvarandi sjálfbærar lausnir á vanda íslensks samfélags verða ekki fengnar með lýðskrumi og loftkastalaloforðum, heldur markvissri vinnu í anda almannahagsmuna og samstöðu. Fréttir frá Hagstofu gefa okkur vísbendingu um að við séum svo sannarlega á réttri leið. 
            

Virðulegi forseti. Það er býsna freistandi að fara aðeins yfir ræðu síðasta þingmanns sem hér talaði en ég ætla að reyna að eyða þeim litla tíma sem ég hef í annað. Ég verð þó að segja að ég veit ekki hvort við erum að fá sömu tölvupóstana, ég og hv. þingmaður, en ég verð að minnsta kosti ekki var við þessa gífurlegu bjartsýni hjá þeim fjölskyldum sem senda mér tölvupóst. Mig langar hins vegar að gera aðeins að umtalsefni virðingu þingsins. Það er oft sem komið er upp í þennan ræðustól og í fjölmiðla og talað um virðingu Alþingis. Mig langar, frú forseti, að biðja forseta að huga vandlega að því hvort forseti geti gripið inn í það sem ég ætla að nefna hér. Í gær urðum við vitni að því að hæstv. efnahags-, viðskipta-, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra fór líklega yfir öll velsæmismörk og þau strik sem hafa verið dregin í sandinn í þinginu þegar hann sagði einum hv. þingmanni að þegja. Það hefur svo sem ýmislegt verið sagt í þessum sal en þetta held ég að sé alveg nýtt, að  Úr því að hæstv. utanríkisráðherra er að grípa fram í vil ég nefna það líka að auðvitað er það jafnmikil óvirðing og orð hæstv. efnahags-, viðskipta-, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra að hæstv. utanríkisráðherra skuli senda svör til þingmanna inn í þingið sem eru ekkert annað en hneyksli. 

Virðulegi forseti. Skelfilegur atburður fyrir nokkru minnti okkur á mikilvægi öryggis sjómanna. Ég vil þess vegna hvetja hv. þingmenn og sérstaklega hv. þingmenn sem með þau mál fara í nefndum þingsins að kynna sér svar innanríkisráðherra við fyrirspurn minni um meðalaldur fiskiskipa. Meðalaldur skipa frá 15–45 metra er 35 ár og hann hefur hækkað jafnt og þétt. Þetta eru um 200 skip. Ég vil því í mestu vinsemd hvetja hv. þingmenn til að skoða þetta þegar þeir ræða sjávarútvegsmál og breytingar á því umhverfi. Í öðru lagi vil ég ræða það að nú hefur komið fram að hæstv. ríkisstjórn er að neyða lífeyrissjóðina til að koma heim með erlenda fjármuni til að losa þá aðila sem hér sitja inni með íslenskar krónur. Þetta mun leiða tvennt af sér, virðulegi forseti, og er umhugsunarvert sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem er um lífeyrissjóðina, þetta mun koma niður á ávöxtun sjóðanna og þetta mun ýta undir eignabólu á Íslandi. Ég fer fram á það að hv. efnahags- og viðskiptanefnd ræði þetta mál sérstaklega því að ég held að ekki þurfi að fara yfir það hversu mikilvægt er að fara yfir lífeyrissjóðina. Ég hélt einhvern veginn að við mundum læra annað af þeirri umræðu sem er en þær nauðungaraðgerðir sem eru núna viðhafðar af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Í þriðja lagi vil ég vekja athygli á því að annar verðmætasti fiskurinn okkar núna er makríll, hann er að skila okkur 24 milljörðum og ber uppi þann hagvöxt sem menn hreykja sér hér af. Nú er verið að semja um þetta og hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra heldur utan um það mál. 

Hæstv. forseti. Við þingmenn höfum stundum rætt að þessi liður, störf þingsins, sé kannski ekki sá liður sem skili okkur hvað mestu en við höfum tækifæri til að koma hér upp og ræða allt milli himins og jarðar. Þessi dagur í dag er gott dæmi um það, allt frá meðalaldri fiskiskipa yfir í bjartsýni jafnaðarmanna.

… ráðherra.

Ég verð að segja eins og er að oft verður maður dálítið undrandi á því hvernig stjórnarliðar geti komið hér upp og talið sig og ríkisstjórnina hafa bjargað hér öllu á meðan satt best að segja það er tilfinning fólksins í landinu að hér gangi ýmislegt nokkuð brösuglega. Þannig búa til að mynda 40% heimila ekki við sjálfbæran efnahag og efnahagur þess hóps fer sífellt versnandi, m.a. vegna skattpíningar á eldsneyti og hárra skatta almennt og alls kyns annars vandræðagangs sem ríkisstjórnin svo sannarlega stendur fyrir. Það hefur komið fram í svari við fyrirspurn, að ég held frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur, að bara sá hluti lánanna sem hefur hækkað af völdum ríkisstjórnarinnar nemur 23 milljörðum, ef ég man rétt, bara sá hluti sem kemur beinlínis til vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar um að hækka þjónustugjöld og skatta.

Velferðar…

Það þarf heilmikla bjartsýni til að sjá góðan árangur út úr því og gott að jafnaðarmenn hafa þá bjartsýni. Þeim veitir ekki af. En fólkið í landinu þarf fleira en bjartsýni. Ef við vitnum í menningarsöguna þá er það ekkert ósvipað því og þegar franska drottningin sagði fólkinu að fá sér bara kökur ef það hefði ekki efni á brauði. 

Frú forseti. Ég kom hér upp til að vekja athygli á fyrirspurn en síðasti ræðumaður stal eiginlega af mér glæpnum. Ég hef spurt efnahags- og viðskiptaráðherra reglulega hversu mikið verðtryggð lán heimila hafa hækkað síðan þessi ríkisstjórn tók við og ég hef lagt fram nýja fyrirspurn í hvert sinn sem skattar hafa hækkað. Þetta er sem sagt þriðja svarið sem ég fæ. Mig minnir að það fyrsta hafi verið um 14 milljarðar, síðast var það 18,8 milljarðar og nú er svarið 23 milljarðar. Almenn vörugjöld eru ekki talin með vegna þess að Hagstofan greinir ekki áhrif þeirra með beinum hætti í vísitölunni þannig að sennilega er talan hærri. Ég vek athygli á þessu, ekki vegna þess að ég telji endilega að skattahækkanir hafi verið ónauðsynlegar, auðvitað finna allir landsmenn fyrir hærri sköttum en við lifum á erfiðum tímum og ég held að það hafi þurft að fara í einhverjar skattahækkanir. En við búum við verðtryggingu sem er að sliga íslensk heimili og því verður að linna. Þessi eitraða blanda getur ekki haldið áfram og ég skora á þingmenn, og þingheim allan, að taka höndum saman og gera eitthvað í þessu. Við getum ekki dembt þessu svona yfir á heimilin …  
            

Virðulegi forseti. Mig langar til að koma inn í þá umræðu sem átt hefur sér stað í dag um að Evrópusambandið sé að blanda sér mjög í innanríkismál landsins sem er alvarlegt að mínu mati. Við vitum að nú þegar liggur fyrir beiðni frá hæstv. utanríkisráðherra um að Alþingi samþykki 5 þús. milljóna styrk. Alþingi sjálft þarf að samþykkja þá fjárveitingu, fyrr er ekki hægt að greiða hana út. En það gerðist í fjárlagavinnunni fyrir jólin að 596 milljónir af IPA-styrkjunum voru teknar út úr þessari aðstoð sem fyrirframgreiðsla. Ég ætla nú ekki að nefna IPA-styrkina því nafni sem mig langar helst til, en um ákveðna tegund af fjáraustri við þjóð er að ræða sem stundum er kennd við lönd sem mafía starfar í. Það sem skiptir máli í þessu er að hæstv. utanríkisráðherra hafði ekki hugmynd um að búið væri að taka út þessa fyrirframgreiðslu en nú er hún komin á fjárlög ríkisins án þess að heimild sé fyrir því frá þinginu. Mig langar líka að minnast á það í þessari umræðu að ég fékk svör við tveimur spurningum í gær, annars vegar um Evrópustofu og hins vegar um manntal. Það kemur fram að Evrópusambandið er að sturta yfir okkur 226 milljónum vegna Evrópustofu, og svo er skemmtilegt að minnast á það hér vegna þess að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir gumaði af því hvað starf Hagstofunnar væri gott og hvað það kæmu hagstæður tölur frá henni, að í svarinu frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem ég fékk í gær kemur fram að Evrópusambandið er að styrkja Hagstofuna um 180 milljónir,  
            

Virðulegi forseti. Í kjördæmavikunni funduðum við mörg hver víðs vegar um land. Eitt af því sem var mjög ofarlega í huga þeirra sem ég talaði við var verðtryggingin og leiðir til þess að afnema hana. Þegar verðtryggingunni var komið á á sínum tíma voru settar fram þrjár efnahagslegar forsendur fyrir því sem ég lít á að hafi verið neyðarráðstöfun við innleiðingu Ólafslaganna árið 1979 þegar ákveðið var að verðtryggja sparifé, lánsfé og laun. Verðbólgan hafði þá verið langtum meiri en í öðrum þróuðum ríkjum og mældist í tugum prósenta. Vextir voru ekki frjálsir sem kom í veg fyrir að fjármálastofnanir gætu brugðist við verðbólgunni. Það leiddi síðan nánast til hruns innlends lánsfjár samhliða óhóflegri erlendri skuldasöfnun. Staðreyndin er hins vegar sú að engar af þeim efnahagslegu forsendum sem voru gefnar fyrir innleiðingu verðtryggingarinnar á sínum tíma standast í dag. Í dag ríkir vaxtafrelsi á Íslandi og hefur gert síðan 1986. Það varð í raun ekki jákvæð raunávöxtun á fjármagni á Íslandi fyrr en vaxtafrelsi var komið á. Það gerðist ekki með lögleiðingu verðtryggingar heldur með vaxtafrelsi. Fjármálastofnanir geta þannig í dag brugðist við verðbólgunni, það er til meira en nóg af innlendu lánsfjármagni hérna og verðbólga, þrátt fyrir að okkur þyki svo sem nóg um, er ekki langt umfram það sem þekkist í öðrum þróuðum ríkjum ef við lítum til sögunnar. Ég tel algjörlega víst að það sé forsenda fyrir því að afnema verðtrygginguna. Núna liggja fyrir samþykktir hjá öllum stjórnmálaflokkum sem eiga sæti á Alþingi um að leita leiða til að afnema verðtrygginguna. Ég get ekki tekið undir þau rök sem hafa komið fram um að þær hugmyndir sem hafa verið nefndar varðandi afnám hennar stangist á við stjórnarskrána og feli í sér  
            

Forseti. Ég hef satt að segja ekki lesið ályktun utanríkisnefndar Evrópuþingsins um íslensk efni og skal ráða bót á því eins fljótt og auðið er, enda sýnist mér að það mál hljóti að koma til umræðu í utanríkismálanefnd íslenska þingsins. Það er örugglega rétt hjá hv. formanni okkar nefndar að það er óviðeigandi að þingið skipti sér af tilteknum málum á Íslandi. Ég vek hins vegar athygli á því í þessu sambandi að það er kannski ekki mjög óviðeigandi að Evrópuþjóðir eða erlendir þingmenn gagnrýni að Íslendingar skuli banna beinar fjárfestingar í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum vegna þess að það bann er á svig við samstarf okkar við Evrópuþjóðir og aðrar þjóðir í verslun og viðskiptum og gengur þvert á þá fjárfestingarstefnu sem við boðum sjálf og bjóðum útlendingum til á Íslandi. Hverjar skyldu vera ástæðurnar fyrir því að við bönnum beinar fjárfestingar í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum? Er eitthvert vit í því? Eina vitið sem ég sé í því er að halda þó utanumhaldi útgerðarmanna á þjóðarauðlindum Íslendinga innan lands. Það er eina vitið sem ég sé í því. Ég sé ekki betur en að bann við beinum erlendum fjárfestingum - því að óbeinar fjárfestingar eru ekki bannaðar eins og við vitum öll - gangi gegn hagsmunum í sjávarútvegi og gegn almennum viðskiptahagsmunum á Íslandi og sé í fullkomnu ósamræmi við þær fjárfestingar sem íslensk sjávarútvegsfyrirtæki hafa gert í erlendum sjávarútvegsfyrirtækjum. Ég sé því ekkert óviðeigandi við það að það sé gagnrýnt í nefndarálitum, ræðum 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem kom fram í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar áðan; þau tengsl og það tengslanet sem er á milli ráðamanna í landinu, í fyrirtækjum, í stjórnmálaflokkum, í Stjórnarráðinu og jafnvel í dómstólum er stórhættulegt. Það hefur ríkt hér um langa hríð og það þarf að uppræta. Þetta er grafalvarlegt. Við getum ekki skotið okkur á bak við fámennið í þessum efnum, því er ekki um að kenna heldur hinu að þetta tengslanet hefur verið riðið hér í áraraðir. Og ég tel að eitt af meginviðfangsefnum þeirra stjórnvalda sem nú eru við völd sé að uppræta þessi tengsl í þjóðfélaginu.  
             Ég vil líka taka undir það sem hv. þm. Mörður Árnason sagði um erlenda fjárfestingu. Ég beini því til þingmanna að lesa mjög merkilega ritgerð eftir Ásgeir Jónsson sem fylgir þingskjalinu um beina erlenda fjárfestingu sem liggur hér frammi í skúffu. Þetta er frábær ritgerð, hún skýrir í fyrsta lagi hvernig erlend fjárfesting er nauðsynlegt súrefni inn í íslenskt efnahagslíf og í öðru lagi skýrir hún muninn á erlendu fjármagni, erlendri fjárfestingu og erlendu lánsfé en það var einmitt erlent lánsfé sem reyndist okkur illa og við kunnum ekki með að fara á árunum fyrir hrun. Í þriðja lagi, fyrir þingmenn Íslendinga, er hún á gífurlega góðu máli og við höfum öll gott af því að lesa hana.

Virðulegi forseti. Við Íslendingar státum af trúfrelsi og tjáningarfrelsi. Þess vegna ber að harma að virðuleg bæjarstjórn, meiri hluti bæjarstjórnar á Akureyri, hefur komist að niðurstöðu, væntanlega út frá því að hafa verið slegin einhvers konar sýrlenskum vírus, og ráðist á opinberan starfsmann, venjulegan borgara, kennara á Akureyri, og rekið hann úr starfi. Þetta er alvarlegt mál sem er nýtt á Íslandi. Það er líka alvöruefni að þetta virðist vera eins konar samfylkingarárás því að sá sem stendur fyrir árásinni á kennarann, Snorra Óskarsson í Betel, er varaþingmaður Samfylkingarinnar og á sæti í skólaráði. Þetta mál hefur ekkert verið rætt í skólanum og er ekki vandamál þar en rætt á pólitískum vettvangi. Þetta er áhyggjuefni.  Snorri Óskarsson er vinsæll og góður kennari og hefur verið til áratuga og hefur aldrei átt sökótt við þá skóla sem hann hefur starfað í, en hann hefur sínar skoðanir. Hann er kunnur predikari, kominn af hörkupredikurum, en Óskar Gíslason og Einar J. Gíslason í Betel, bróðir Óskars, voru einhverjir bestu ræðumenn á Íslandi á síðustu öld. 

Forseti minnir hv. þingmenn á að taka tillit og veitast ekki að mönnum sem ekki eru hér til að svara fyrir sig 

Hæstv. forseti. Ég legg hér fram til umræðu skýrslu um heildstæða orkustefnu fyrir Ísland sem dreift var til hv. þingmanna í nóvember sl. Segja má að skýrsla þessi sé brautryðjendaverkefni því að ekki hefur áður verið sett fram á einum stað heildstæð orkustefna fyrir landið. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í maí 2009 segir, með leyfi forseta: „Mótuð verði heildstæð orkustefna sem miði að því að endurnýjanlegir orkugjafar leysi innflutta orku af hólmi. Við orkuframleiðslu með vatnsafli og jarðvarma verði gætt varúðar- og verndarsjónarmiða. Orkustefnan styðji við fjölbreytt atvinnulíf, með áherslu á uppbyggingu vistvæns hátækniiðnaðar. Í orkustefnu verði sjálfbær nýting höfð að leiðarljósi sem forðast m.a. ágenga nýtingu á jarðhitasvæðum.“ Skýrsla sú sem hér er kynnt er tillaga stýrihóps sem iðnaðarráðherra skipaði árið 2009 og skilaði skýrslu sinni í nóvember sl. Er hér um nokkurt nýmæli að ræða þar sem skýrslan er lögð fram fyrir þingið til umræðu áður en iðnaðarráðherra gefur út endanlega orkustefnu fyrir landið. Mörg þjóðríki sem við berum okkur saman við hafa sett sér orkustefnu og í flestum löndum er fjallað um þrjá meginþætti, þ.e. orkuöryggi, skipulag orkumarkaða og samspil orku og umhverfismála þar sem höfuðáhersla er lögð á að auka framleiðslu endurnýjanlegrar orku og draga úr orkuframleiðslu með jarðefnaeldsneyti og þannig draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Hér á landi er jafnframt mikilvægt að fjalla um fjórða þáttinn sem er nýting orkuauðlinda til samfélagslegs ábata í víðu samhengi, t.d. sem grunn að fjölbreyttu atvinnulífi og hvernig arði af sameiginlegum auðlindum verði skilað til þjóðarinnar. Evrópusambandið hefur sett fram metnaðarfull markmið um að auka hlutfall endurnýjanlegrar orku í aðildarríkjunum sem er að árið 2020 verði hlutfall endurnýjanlegrar orku 20% af heildarorkunotkun. Þetta hlutfall er í dag um 11%. Þetta markmið er sett fram í tilskipun um endurnýjanlega orku nr. 28/2009 sem er hluti af EES-samningnum. Sú tilskipun verður væntanlega innleidd hér á landi á vormánuðum 2012. Ekki er öllum aðildarríkjum gert að ná 20% hlutfalli, heldur er um heildarmarkmið fyrir Evrópusambandið að ræða. Hverju landi eru sett sérstök markmið sem eru allt frá 10% fyrir Möltu upp í 49% fyrir Svíþjóð. Í tengslum við innleiðingu tilskipunarinnar er gert ráð fyrir að markmið Íslands í þessu samhengi verði 64% en nú þegar er þetta hlutfall hér á landi 67%. Það er því ljóst að sérstaða Íslands er mikil og það er tekið tillit til hennar í þeirri skýrslu sem hér er til umræðu. Leiðarljós orkustefnunnar og grunnstefið í þeim tillögum sem fram eru settar í skýrslunni er að orkubúskap Íslands verði hagað með sjálfbærum hætti samfélaginu og almenningi til hagsbóta. Þarna eru til grundvallar lagðar hinar þrjár stoðir sjálfbærrar þróunar, þ.e. verndun umhverfis, samfélagsleg sátt og hagræn sjálfbærni til lengri tíma litið. Meginmarkmið orkustefnu eru eftirfarandi: Orkuþörf almennings og almenns atvinnulífs verði mætt með öruggum hætti til lengri og skemmri tíma. Við nýtingu orkuauðlinda verði borin virðing fyrir umhverfi, náttúru og sérkennum landsins. Þjóðin njóti arðs af sameiginlegum orkuauðlindum. Þjóðhagsleg framlegð orkubúskaparins verði hámörkuð. Orkuframboð henti fjölbreyttu atvinnulífi. Dregið verði úr notkun jarðefnaeldsneytis. Í köflum 1–5 í skýrslunni er farið almennt yfir stöðu orkumála hér á landi og aðdragandann að vinnunni. Einnig er fjallað um leiðarljós og meginmarkmið orkustefnu, auk þess sem sérstök umfjöllun er um sjálfbæra þróun. Þar kemur fram að nýtanleg raforkugeta í vatnsafli og jarðvarma sé á bilinu 30–39 teravattstundir á ári ef miðað er við það sem þegar er virkjað, er í byggingu og orkunýtingarflokki og biðflokki í tillögum rammaáætlunar um vernd og nýtingu náttúrusvæða. Þar af eru um 9 teravattstundir í biðflokki sem ólíklega verða allar nýttar. Af þeirri orkugetu eru þegar nýttar 12 teravattstundir á ári, þ.e. nálægt því helmingur. Auðlindin er ekki eins stór og oft hefur verið haldið fram. Áhersla er því lögð á að hana þurfi að nýta af yfirvegun með hámarksarðsemi og langtímahagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Bent er á að sumir þeirra orkusölusamninga sem gerðir hafa verið til þessa séu til langs tíma, sumir allt til ársins 2048 á lágu verði með takmörkuðum möguleikum til endurskoðunar. Stýrihópurinn telur mjög mikilvægt að ekki verði haldið áfram á sömu braut með þann helming sem eftir er af orkuauðlindunum okkar og að ekki verði ráðist í virkjanir nema að lágmarki fáist til baka fórnarkostnaður vegna glataðra umhverfis- og náttúrugæða og kostnaður opinberra aðila vegna rannsókna og umsýslu. Í 6. kafla skýrslunnar er fjallað um mikilvægi þess að orkuþörf samfélagsins verði mætt með öruggum og skilvirkum hætti og telur stýrihópurinn það jafnframt eitt af grundvallarmarkmiðum orkustefnu. Þar er átt við að næg orka á viðeigandi og fjölbreyttu formi sé jafnan fyrir hendi til að mæta þörfum heimila, grunnþjónustu og almenns atvinnulífs, hvort sem er í eðlilegu árferði eða við óvenjulegar aðstæður sem skapast kunna af völdum manna eða náttúru. Meðal annars er í þessum kafla fjallað um að orkuöryggi og sjálfbærni verði aukið með því að fjölga tegundum orkugjafa eftir því sem raunhæft er hverju sinni og hvetja til dreifðari, smærri orkuvinnslukosta jafnhliða öðrum. Aðrir orkugjafar sem nefndir eru sem raunhæfir möguleikar eru lífeldsneyti, vindorka og sjávarfallaorka. 7. kafli ber yfirskriftina „Virðing fyrir umhverfi, náttúru og sérkennum“. Þar er fjallað um mikilvægi þess að vernda vatn og vistkerfi þess, auk þess sem almennt er fjallað um verndargildi umhverfis og náttúru og áhersla lögð á það að við ákvarðanir um frekari uppbyggingu orkuvera, flutningsnets og orkufreks iðnaðar verði áhrif á náttúrugæði metin heildrænt. Í 8. kafla er fjallað um að þjóðin eigi að njóta arðs af auðlindunum. Telur stýrihópurinn að orkuauðlindir þjóðarinnar geti skilað miklum arði ef það tekst að hækka verð í átt að því sem þekkist til dæmis á Norður-Evrópumarkaði. Miðað við tilteknar forsendur um magn og verð getur framlegð af raforkuvinnslu orðið af stærðargráðunni 1–1,7 milljarðar bandaríkjadala árið 2030, þ.e. um 115–190 milljarðar kr. Ef verð megavattstundar hækkaði um 10 bandaríkjadali skilaði það 40 milljörðum íslenskra kr. í aukinni árlegri framlegð miðað við vinnslu 35 teravattstunda á ári. Ákvarðanir stjórnvalda geta ráðið miklu um það hvernig þessi arður muni skiptast milli landeigenda, nærsamfélags, orkuvinnslufyrirtækja, orkunotenda og þjóðarinnar eða ríkissjóðs fyrir hennar hönd. Því fyrr sem stefnumarkandi ákvarðanir eru teknar, því betri horfur eru á að ná sátt um þær meðal þjóðarinnar. Stýrihópurinn leggur mikla áherslu á að mótuð verði stefna um skattlagningu orkuauðlinda og unninnar orku sem verði ein af skilaleiðum arðs til þjóðarinnar. Áhersla er lögð á að skattlagning sem beinist að núverandi orkuvinnslu þurfi að vera hófleg og í takti við hækkandi orkuverð í ljósi þess að í gildi eru langtímasölusamningar og fjárfestingarsamningar við orkukaupendur. Í skýrslu stýrihópsins er lagt til að stofnaður verði sérstakur sjóður eða stofnun þar sem haldið verður utan um allar orkuauðlindir í eigu ríkisins á einum stað. Sjóðurinn muni bjóða út nýtingarsamninga til tiltekins hóflegs tíma í senn og í skýrslunni er lagt til að sá tími verði til dæmis til 25–30 ára eða eftir eðli hvers virkjunarkosts að teknu tilliti til upphafsfjárfestingar og afskriftatíma.  Á vegum forsætisráðuneytis er unnið að því að útfæra fyrirkomulag auðlindaleigu og nýtingarsamninga þegar um er að ræða auðlindir í eigu ríkisins. Í tillögu stýrihópsins er lagt til að í þessu máli verði samræmis gætt hvað varðar auðlindir í eigu opinberra aðila, þ.e. að sömu reglur gildi um auðlindir í eigu ríkisins og sveitarfélaga. Með því telur stýrihópurinn að allt eignarhald verði skýrt og einfalt og að arður af auðlindunum hverju sinni verði gagnsær og sýnilegur almenningi. Það er skoðun stýrihóps að ekki eigi að ganga á framlegð eða arðsemi orkuvinnslu og orkusölu vegna byggða- eða atvinnusjónarmiða í héraði. Markmiðum á þeim sviðum verði náð með öðrum og almennari hætti, t.d. með hlutdeild nærsamfélagsins í auðlindarentu. Stýrihópurinn telur einnig mikilvægt að vinnslufyrirtæki í opinberri eigu ráðist aðeins í virkjanaframkvæmdir sem séu hagkvæmar og skili samfélagslegum ábata og eðlilegum arði til almennings að teknu tilliti til ávöxtunarkröfu sem byggi á fjármagnskostnaði og áhættu verkefnisins sjálfs en ekki á grundvelli bakábyrgðar opinberra eigenda. Hæstv. forseti. Í 9. kafla er fjallað um hámörkun þjóðhagslegrar hagkvæmni. Þar segir að orkusparnaður, skilvirkari orkuframleiðsla og bætt nýting komi fram í þjóðhagslegri hagkvæmni. Það sama gildi um hagnað sem til verði í hagkerfinu á grundvelli hverrar framleiddrar kílóvattstundar. Ávinningur á þessu sviði leiðir til þess að meira fé eða forði verði laus til þess að mæta öðrum þörfum í samfélaginu. Helstu markmiðin eru að auka skilvirkni orkunýtingar og draga úr orkusóun og orkukostnaði. Einnig er í 9. kafla fjallað um möguleika á útflutningi raforku um sæstreng. Markmiðið er að einangrun íslenska raforkukerfisins verði rofin með lagningu sæstrengs ef og þegar það reynist þjóðhagslega hagkvæmt, til að hækka meðalverð seldrar orku, koma umframgetu í verð, draga úr þörf fyrir umframgetu vegna lélegra vatnsára og auka rekstraröryggi kerfisins og aðlögunarhæfni. Vert er að undirstrika að í textanum segir, með leyfi forseta, um markmiðin „ef og þegar það reynist þjóðhagslega hagkvæmt“. Því er lagt til að gerð verði heildstæð hagkvæmnikönnun á lagningu sæstrengs til Evrópu þar sem lagt verði mat á samfélagslegan ábata við slíka framkvæmd að frádregnum samfélagslegum kostnaði. Eitt af markmiðum orkustefnu er að styðja uppbyggingu fjölbreytts atvinnulífs á grundvelli orkuauðlinda þjóðarinnar, eðlis þeirra sem endurnýjanlegra auðlinda og reynslu og þekkingar á sjálfbærri nýtingu slíkra auðlinda. Um það er fjallað í 10. kafla Þar segir að fjölbreytt atvinnulíf dragi úr efnahagslegri áhættu, auki stöðugleika og þol gagnvart sveiflum og áföllum, og styðji við sjálfbærni hagkerfisins og þjóðfélagsins. Lögð er áhersla á að orkufyrirtæki í opinberri eigu skuli stefna að því að auka og viðhalda fjölbreytni í hópi viðskiptavina sinna. Til að ná því markmiði að auka fjölbreytni í atvinnulífinu sé mikilvægt að í boði verði hverju sinni orka til fjölbreyttra verkefna, í smærri og meðalstórum einingum, þ.e. annars vegar 1–10 megavött og hins vegar 10–50 megavött, til afgreiðslu innan þess tímaramma sem uppbygging verkefnanna af þeim stærðargráðum tekur að jafnaði, þ.e. eitt til fjögur ár. Í kaflanum er einnig fjallað um að orkusölusamningar verði sem fjölbreyttastir hvað varðar orkumagn og tímalengd og að þeir renni út á mismunandi tímum. Í 11. kafla er fjallað um mikilvægi þess að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis hér á landi. Þó að nær öll raforkuframleiðsla hér á landi eigi uppruna sinn í endurnýjanlegum orkulindum og það sama megi segja um þá orku sem nýtt er til húshitunar, þ.e. um 67%, eiga um 33% af heildarorkunotkun hér á landi uppruna sinn í jarðefnaeldsneyti sem nýtt er á fiskiskipaflotann og til samgangna á landi. Hlutfall endurnýjanlegrar orku í samgöngum hér á landi er innan við 1%. Árið 2010 var flutt inn hingað til lands jarðefnaeldsneyti fyrir 44 milljarða kr. í gjaldeyri. Það er því til mikils að vinna í þjóðhagslegum sparnaði ef hægt væri að nota innlenda orkugjafa í stað innflutts jarðefnaeldsneytis. Olíuverð er hátt og margt bendir til þess að það fari hækkandi, því er mjög mikilvægt að leita leiða til að draga úr olíunotkun Þar koma ekki eingöngu við sögu sjónarmið um almenna efnahagslega hagsmuni þjóðarinnar, heldur spila þar einnig inn öryggissjónarmið, skuldbindingar okkar í loftslagsmálum og skuldbindingar um notkun endurnýjanlegra orkugjafa á Evrópska efnahagssvæðinu. Stýrihópurinn var í nánu samráði við þá vinnu sem fram hefur farið hjá Grænu orkunni um orkuskipti í samgöngum og tekur undir þau markmið sem sett eru fram í stefnumótun um orkuskipti þar sem markmiðin eru að að minnsta kosti 10% eldsneytis í samgöngum og sjávarútvegi verði af endurnýjanlegum uppruna árið 2020 og að sama ár verði stefnt að því að 75% nýskráðra bifreiða undir 5 tonna þyngd gangi fyrir eldsneyti af endurnýjanlegum uppruna. Í lokakafla skýrslunnar, þeim 12., er fjallað um fræðslu, rannsóknir og mikilvægi þess að hér á landi sé staðið vel að fræðslu og kynningu á orkumálum, bæði hjá opinberum aðilum sem og hjá frjálsum félagasamtökum og innan einkafyrirtækja. Í 12. kafla er einnig fjallað um alþjóðlegt samstarf á sviði orkumála og mikilvægi þess að vel sé fylgst með því sem fram fer í orkumálum á alþjóðavettvangi. Viðaukar eru við skýrsluna þar sem meðal annars er farið yfir helstu hugtök sem notuð eru í textanum, yfirlit yfir helstu lög og reglur um orkumál o.fl. Virðulegi forseti. Skýrsla þessi er lögð fram til umræðu til að fá fram sjónarmið þingmanna áður en endanleg stefna verður mótuð. Meðan á vinnunni stóð hafði stýrihópurinn samráð við fjölda aðila. Í lok maí 2010 voru frumdrög orkustefnuskjals send 26 aðilum til umsagnar og bárust þá umsagnir frá 13 aðilum og styttri svör frá nokkrum til viðbótar. Í janúar 2011 voru drög að orkustefnu kynnt opinberlega og lögð fram til umsagnar á heimasíðu verkefnisins. Alls bárust þá 52 umsagnir og voru þær allar birtar á vefnum. Í lokaskýrslu stýrihópsins er tekið mið af innsendum umsögnum. Til að kynna verkefnið enn frekar stóð stýrihópurinn fyrir þremur opnum málþingum þar sem meðal annars var fjallað almennt um hlutverk orkustefnu, mögulegar leiðir til að haga afgjaldi af orkuauðlindum í eigu ríkisins og um eignarhald og áhættutöku orkufyrirtækja. Það mikla samráð sem stýrihópurinn stóð fyrir við vinnslu skýrslunnar er til fyrirmyndar. Það er mikill fengur að skýrslu þeirri sem hér er lögð fram og það er von mín að á grunni hennar og á grunni skýrslu um orkuskipti, sem ég kynnti á Alþingi fyrir stuttu, geti farið fram málefnaleg umræða um framtíðarstefnu í orkumálum þjóðarinnar. Í kjölfar þeirrar umræðu sem hér fer fram á eftir verður unnið að útfærslu á endanlegri stefnu þar sem einnig verður tekið tillit til annarrar opinberrar stefnumótunar sem tengist orkumálum á einn eða annan hátt.

Virðulegi forseti. Eitt af því sem boðað er í þessari skýrslu er hækkun orkuverðs á Íslandi, ekki bara til stóriðjunnar, ekki bara til atvinnulífsins heldur líka til alls almennings. Vikið er að því að við höfum verið svo lánsöm að hafa búið við lágt orkuverð meðal annars vegna þess hagræðis sem orðið hefur með þeirri orkuuppbyggingu sem átt hefur sér stað á undanförnum árum. Hér er verið að boða að horfið skuli frá þessari leið og í raun sagt á bls. 39 að stefnt skuli að því að verð útseldrar raforku færist nær því sem þekkist á meginlandsmörkuðum Evrópu. Fyrr í skýrslunni er vikið að samanburði og af þeim samanburði mætti ætla að það þyrfti þá að tvöfalda orkuverðið ef við ætluðum að færast nær evrópska orkuverðinu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er hæstv. ráðherra að boða það með þessari skýrslu að stefna íslenskra stjórnvalda sé að hækka raforkuverðið um ef til vill 100% til að koma, eftir því sem þarna segir, nær því sem þekkist á meginlandsmörkuðum Evrópu?

Virðulegi forseti. Þetta er í raun kynning á heildstæðri orkustefnu fyrir Ísland sem lögð er fram til umræðu og sagt að með þeirri umræðu og starfinu fram undan verði mörkuð orkustefna. Þarna er því ekki verið að boða 100% hækkun á orkuverði eða annað hlutfall. Hins vegar finnst mér það til dæmis vera mjög skynsamlegt sem fram kemur efst á bls. 40 í skýrslunni þar sem sagt er að sé orkuverð undir markaðsverði renni samsvarandi hluti auðlindarentunnar til orkukaupandans. Skýrsluhöfundar leggja áherslu á að auðlindarentan renni til þjóðarinnar en ekki óskipt til orkukaupandans.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa að ég er hættur að skilja þetta. Hér er lagt fyrir okkur gríðarlega mikið plagg og það er fullt af alls konar tillögum um aðskiljanlega hluti og nú segir hæstv. ráðherra að þetta sé bara umræðuplagg sem við eigum síðan að taka afstöðu til. Það er ekki þannig. Í þessu plaggi kemur fram mjög skýr stefna. Hæstv. ráðherra hlýtur að minnsta kosti að þurfa að skýra hana í einu andsvari og vera tilbúin að verja þá stefnumörkun eða þá að hverfa frá henni. Þetta er ekki bara eitthvert hlutlaust plagg sem við ræðum sisvona. Hér er verið að boða hækkun orkuverðs í landinu þannig að það nálgist orkuverð í Evrópu. Síðan höfum við tiltekna viðmiðun. Það eru meira að segja færð fyrir því rök í þessu plaggi, það er verið að reyna að sýna fram á að það sé ekki mjög skilvirkt gagnvart almenningi í landinu að hafa orkuverð svona lágt, að minnsta kosti í sumum tilvikum. Það eru með öðrum orðum færð fyrir því rök að ástæða sé til að hækka orkuverðið. Ég les það út úr þessum skrifum að þarna sé jafnvel boðuð 100% hækkun í það minnsta. 
             Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Er hæstv. ráðherra að boða að hækka skuli raforkuverð jafnt til almennings, fyrirtækja og stóriðju?

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áður, með því að leggja fram skýrslu þessa til umræðu er um nokkurt nýmæli að ræða þar sem skýrslan er lögð fyrir þingið til umræðu áður en iðnaðarráðherra gefur út endanlega orkustefnu fyrir landið.

Er það þín skoðun?

Skoðun mín er sú að þegar orkuverð og auðlindir þjóðarinnar, hvort sem það er raforka eða aðrar auðlindir þjóðarinnar, eigi ávallt að miða við að þjóðin njóti arðsins af því og að finna þurfi að leiðir til þess. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að flytja okkur þessa skýrslu. Það er tvennt sem mig langar til að spyrja um. Fyrra atriðið varðar hugmynd um auðlindasjóð. Þegar um óendurnýjanlegar auðlindir er að ræða, til dæmis olíu og annað slíkt, er skynsamlegt að taka auðlindaarðinn, setja hann í sjóð, ávaxta hann og láta vextina af auðlindinni renna til framtíðarkynslóða. Það er gert til að núverandi kynslóðir hirði ekki allan auðlindaarðinn á kostnað framtíðarkynslóða. Hér er lagður til auðlindasjóður með endurnýjanlegar náttúruauðlindir. Það er einhver nýbreytni í auðlindahagfræði. Hvaða álit hefur hæstv. ráðherra á þeirri ráðstöfun? Telur hún að það eigi við í þessu tilfelli?? Seinni spurninguna ber ég fram í síðara andsvari.

Virðulegi forseti. Mér finnst þessi hugmynd vera vel umhugsunarverð og eitt af meginatriðunum sem þar er verið að hugsa um er gegnsæi þannig að ljóst sé hvaða fjárhæðir renna til þjóðarinnar af þessari auðlind. Verið er að hugsa um gegnsæi og upplýsingar, að okkur sé ljóst hvaða rentu við fáum af auðlindinni.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra gefur í skyn með svari sínu að það sé eitthvað óljóst hverjar tekjur ríkisins séu. Í umræðum um fjárlagafrumvarpið er fjallað á mjög ítarlegan hátt um hverjar tekjur ríkissjóðs eru og þær nákvæmlega skilgreindar, en spurningin snerist ekki um það. Spurningin snerist um af hverju talað væri um sjóð í þessu sambandi. Getur það ekki verið auðlindareikningur eða eitthvað slíkt? Sjóður er eitthvað sem geymt er til framtíðar. Mig langar til að minnast á annað, þ.e. nýtingartímann. Ljóst er að nýtingartíminn sem lagður er til hér, 25–30 ár, er of stuttur, eins og fram kemur í séráliti Gunnars Tryggvasonar, aðstoðarmanns hæstv. ráðherra, sem ég er algerlega sammála. Það eru tvö sjónarmið í gangi og þetta sjónarmið virðist hneigjast í þá átt að um einhvers konar ofnotkun á auðlindinni geti verið að ræða eða að hún verði ekki 

Virðulegi forseti. Í skýrslunni er talað um að nýtingarsamningar verði gerðir til tiltekins hóflegs tíma, til dæmis til 25–30 ára í senn, en það fari þó eftir eðli hvers virkjunarkosts að teknu tilliti til upphafs fjárfestingar og afskriftatíma. Sagt er að meta þurfi hvern kost fyrir sig. En áherslan í þessu sem og öðru í þessari skýrslu er á hag þjóðarinnar þannig að viðfangsefnið er að finna hámarksleyfilegan nýtingartíma þar sem jafnvægi er náð á milli tveggja grundvallarsjónarmiða. Það kemur allt saman fram í skýrslunni og ekki síst í séráliti sem er á bls. 83. Ég sé að tíminn líður og ég hef ekki tíma til að fara yfir þau sjónarmið sem þarna eru. Þegar hugað er að nýtingartímanum þarf hann fyrst og fremst að vera nægilega langur til að verkefnið borgi sig og skili rentu en samt 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra var tíðrætt um að þjóðin ætti að njóta arðs af auðlindunum og getur sá sem hér stendur tekið undir það. Síðan virðist mér af málflutningi hæstv. ráðherra og reyndar Samfylkingarinnar og af því sem kemur fram í þessu plaggi, sem er auðvitað pólitískt, að hugmyndafræðin snúist aðallega um að þetta gjald renni í auðlindasjóð og það sé leiðin til að tryggja þjóðinni arð af virkjunum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé réttur skilningur á málflutningi ráðherrans að meginstefnan í að skila arðinum til þjóðarinnar sé í gegnum auðlindarentu í auðlindasjóð og aðrar leiðir séu verri eða illfærari eins og sú sem hefur verið farin um árabil þar sem fyrirtækin hafa hagnast og getað byggt upp 

Virðulegi forseti. Aðalatriðið er ekki sjóðurinn. Aðalatriðið er að auðlindarentan renni til þjóðarinnar. Hugmyndin er sú að í stað þess að ákveðið svæði njóti uppbyggingarinnar og fyrirtæki sem byggi upp njóti arðsins og að arðurinn renni til fyrirtækisins sem kaupir orkuna þá fari auðlindarentan til þjóðarinnar og henni verði þá skipt með einhverjum hætti sem fyrir fram er búið að ákveða á milli nærsamfélagsins og ríkissjóðs fyrir hönd þjóðarinnar og orkukaupanda þannig að þar sé einhver heildræn hugsun sem byggi á því að auðlindin sé eign þjóðarinnar en ekki bara ákveðins nærsamfélags og kaupanda orkunnar.

Frú forseti. Það sem þarf kannski að hanga saman við þessa hugsun, ef það má hugsa sér aðrar leiðir eins og skattlagningu eða leiðir sem reyndar eru nefndar í skýrslunni, er auðvitað eigendastefna orkufyrirtækjanna, virkjanafyrirtækjanna. Ef hún er til að mynda eins og í dag þar sem Landsvirkjun er 100% í eigu ríkisins, langstærsta fyrirtækið og stærstu fyrirtækin voru að stærstu leyti í eigu sveitarfélaga, er það þá stefna núverandi yfirvalda að það verði áfram frjálst og hver sem er geti eignast þau fyrirtæki og þess vegna þurfi þessi rentusjóður að verða til eða geta menn farið aðra leið til að tryggja að þjóðin njóti arðsins, einfaldlega með harðari eigendastefnu og útgáfu virkjanaleyfa til fyrirtækja sem séu 

Virðulegi forseti. Ég tel reyndar að eigendastefnan sé mjög mikilvæg og hana sé mikilvægt að setja og fara yfir, meðal annars við hvað eigi að miða þegar verið er að verðleggja orkuna. Með því að setja þetta svona upp erum við bæði með sveitarfélög sem eiga auðlindina og ríkið sem á auðlindina. Það skiptir máli. Hugsunin er sú að það skipti ekki máli hvort auðlindin sé eign sveitarfélaga eða ríkisins heldur sé auðlindarentan alltaf hugsuð heildrænt og gegnsætt þannig auðvelt sé að fá upplýsingar um hana og það gildi jafnræði sama hvar á landinu maður býr. Heildarhugsunin er sem sagt að það sé ekki bara miðað við landsvæðið þar sem orkan er heldur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hennar. Á bls. 19 er talað um verndun náttúru og umhverfis og kemur þar fram í textanum að hafa þurfi hagsmuni komandi kynslóða í huga við stefnumótun og framkvæmd, og skila náttúru og umhverfi eins óspilltu og kostur er til þeirra. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra af því að ég hef ekki enn rekist á það í þessu plaggi, það kann að vera að það sé hérna, ég hef þann fyrirvara á því: Getur ekki verið að hagsmunir komandi kynslóða séu að nýta náttúruna, að nýta orku, vatnsafl, jarðhita eða hvað það er? Getur ekki verið að jafnmiklir hagsmunir fyrir komandi kynslóðir séu einmitt fólgnir í því að þegar það ágæta fólk sem nú er í skólum landsins kemur úr skólunum þá sé búið að undirbúa jarðveginn þannig að það séu til störf fyrir þetta fólk? Þurfum við ekki að nýta þá orku sem til er? Næsta spurning er því þessi: Á þá ekki það sama við um 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það skipti miklu máli að þjóðin nýti auðlindir sínar en það skiptir jafnmiklu máli að það sé vel kortlagt hvaða auðlindir eru nýtanlegar og til reiðu og það skiptir máli að fá fyrir þær auðlindir sem best verð eða sem mestar tekjur sem renna þá til velferðar og uppbyggingar atvinnu á landinu öllu. Það skiptir líka máli að fá til baka þann samfélagslega kostnað sem hlýst af því raski sem óneitanlega fylgir virkjunum og öllu því sem í kringum þær eru. Sú hugsun þarf líka að koma inn að við fáum það til baka, ekki bara kostnaðinn, þ.e. veraldlegan kostnað og beinharðan sem við sjáum í yfirlitum frá bönkunum, heldur fáum við líka til baka þann kostnað sem raskið á náttúrunni veldur.

Virðulegi forseti. Það sem ég var að reyna að vekja athygli á er að ég sé ekki þennan skilning í plagginu. Það kann að vera að það hafi farið fram hjá mér. Mér sýnist skilningurinn vera aðallega sá að hagsmunir komandi kynslóða felist í því að vernda náttúruna, ekki að nýta hana. Ef það vantar inn í plaggið, nú segi ég ef því að  Mig langar líka að benda á eitt og hæstv. ráðherra ræður hvort hún svarar því eða ekki. Á bls. 39 er talað um leiðir. Þar er talað um, með leyfi forseta: „Að ekki verði gengið á framlegð og arðsemi orkuvinnslu og -sölu vegna byggða- eða atvinnusjónarmiða í héraði, heldur verði markmiðum á þeim sviðum náð með öðrum og almennari hætti.“ Er þá verið að segja að sá munur sem er til dæmis á flutningi vestur á firði og annað eigi að vera áfram nema því verði náð með einhverjum öðrum hætti? Hér er sagt að tekjur nærsamfélagsins í auðlindarentunni renni hugsanlega til baka. Er það ekki einmitt það sem styrinn stóð um og hefur staðið um varðandi sjávarútveginn, varðandi auðlindagjaldið, að hluti af rentunni megi ekki renna til baka til 

Virðulegi forseti. Markmiðið með þessari stefnusetningu er einmitt að við nýtum auðlindirnar af yfirvegun, það er markmiðið, að við kortleggjum hlutina, áttum okkur á hvað er nýtanlegt og nýtum það síðan með ákveðnum hætti og að auðlindarentan renni til þjóðarinnar. Við höfum alltaf í huga ávinning þjóðarinnar af þessu öllu saman í víðum skilningi. Það sem er verið að tala um á bls. 39 er að þannig ákveðum við fyrir fram að nærsamfélagið - ég kannast ekki við að eitthvað í sjávarútvegi banni að nærsamfélagið njóti þeirra breytinga sem eru yfirvofandi, en kannski veit hv. þingmaður meira en sú sem hér stendur um það. Hins vegar er hugsunin sú að með fyrir fram ákveðnum hætti og með jafnræði 

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir stórkostlegar innlendar orkuauðlindir og einhverja mestu orkuframleiðslu í heimi, sé miðað við orkuframleiðslu á hvern íbúa, er orkuöryggi okkar alls ekki fullnægjandi. Það má með sanni segja að allt atvinnulíf okkar sé meira og minna háð innfluttum orkugjöfum, eldsneyti. Til að auka á orkuöryggi okkar til framtíðar er nauðsynlegt að horfa til aukinnar framleiðslu á innlendu eldsneyti til notkunar í samgöngum og á fiskiskipaflota okkar. Fyrir stuttu fjölluðum við í þinginu um mikla möguleika á því sviði. Ég ætla því ekki að fara frekar út í þá sálma hér en ítreka mikilvægi þess að stuðlað verði áfram að því með öllum ráðum að auka framleiðslu á til dæmis metani. Hér er um mikla hagsmuni að ræða í efnahagslegu, umhverfislegu og orkuöryggislegu tilliti. Við eigum öll að geta verið sammála um það leiðarljós stýrihópsins fyrir heildstæða orkustefnu sem segir að orkubúskap Íslands verði hagað með sjálfbærum hætti samfélaginu og almenningi til hagsbóta. Stýrihópurinn setti einnig fram meginmarkmið heildstæðrar orkustefnu sem eru að orkuþörf almennings og almenns atvinnulífs verði mætt með öruggum hætti til lengri og skemmri tíma. Með nýtingu orkuauðlinda verði borin virðing fyrir umhverfi, náttúru og sérkennum landsins, þjóðin njóti arðs af sameiginlegum orkuauðlindum, þjóðhagsleg framlegð orkubúskaparins verði hámörkuð, orkuframboð henti fjölbreyttu atvinnulífi og að dregið verði úr notkun jarðefnaeldsneytis. Á Íslandi eru um 90% húsnæðis hituð með hitaveitu frá jarðvarmalindum en um 10% með rafmagni. Í nýlegri skýrslu Orkustofnunar kemur fram að sparnaður þjóðarbúsins á notkun jarðvarma í stað gasolíu til húshitunar nam um 67 milljörðum árið 2009. Sparnaður okkar er sennilega enn meiri í dag ef litið er til verðþróunar á jarðefnaeldsneyti og eru þá ótalin þau jákvæðu umhverfisáhrif sem fást af nýtingu jarðvarma til húshitunar og fjölbreyttrar atvinnustarfsemi. Raforkunotkun okkar skiptist því í grófum dráttum þannig að um 80% notkunarinnar eru hjá stórnotendum en 20% hjá almennum notendum. Aðeins 5% notkunarinnar eru á heimilum landsmanna. Með því átaki sem gert hefur verið í hitaveituvæðingu í virkjunar- og raforkudreifingarmálum okkar á undanförnum áratugum hefur verið lagður grunnur að því velferðarsamfélagi sem við eigum alla möguleika á að byggja. Íslensk heimili og fyrirtæki búa við eitthvert hagstæðasta orkuverð sem þekkist í heiminum og þar liggur kannski sá grundvallararður sem þjóðfélagið hefur af auðlind sinni. Við byggingu Kárahnjúkavirkjunar héldu andstæðingar hennar meðal annars fram þeim fullyrðingum að heimilin mundu niðurgreiða orkuverð til stóriðju. Slíkur málflutningur stenst enga skoðun, eins og staðreyndir sýna okkur svo óyggjandi. Það er einmitt orkufrekur iðnaður, stóriðja, sem leggur grunninn að því hagkvæma orkuverði sem heimili og almenn fyrirtæki búa við. Orkulindirnar eru einhver mesti arður þjóðarinnar og það er mikilvægt að við stöndum vörð um orkuverð til almennings í þessu landi, bæði til fyrirtækja og heimila. Miðað við þá virkjunarkosti sem féllu í orkunýtingarflokk og biðflokk í mati 2. áfanga rammaáætlunar má gera ráð fyrir að nýtanleg raforkugeta í vatnsafli og jarðhita liggi nálægt 35 teravattstundum miðað við þær forsendur sem þekktar eru í dag, eftir því hvaða virkjunarkostir úr biðflokki enda í orkunýtingarflokki. Í dag nemur orkuframleiðsla okkar um 17 teravattstundum. Mikilvægt er að við nýtingu á jarðvarma og vatnsföllum til raforkuframleiðslu verði haft að leiðarljósi að lágmarka áhrif á náttúru og umhverfi og að vinnslugeta verði tryggð til fyrirsjáanlegrar framtíðar. Þó að mörgum finnist eflaust að gengið hafi verið fullhratt um gleðinnar dyr þegar kemur að virkjunarmálum hefur áhersla á mat á umhverfisáhrifum og virkjanaframkvæmda verið vaxandi og í öllum samningum hefur verið horft til langs nýtingartíma virkjana. Í mars 1999 kynnti þáverandi ríkisstjórn framkvæmdaáætlun undir kjörorðinu Maður, nýting, náttúra. Rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Þar sagði meðal annars, með leyfi forseta: „Markmið rammaáætlunarinnar er að leggja mat á og flokka virkjunarkosti, jafnt vatnsafls og háhita, meðal annars með tilliti til orkugetu, hagkvæmni og annars þjóðhagslegs gildis, samhliða því að skilgreina, meta og flokka áhrif þeirra á náttúrufar, náttúru- og menningarminjar svo og á hagsmuni allra þeirra sem nýta þessi sömu gæði. Með þessu móti sé lagður grundvöllur að forgangsröðun virkjunarkosta með tilliti til þarfar þjóðfélagsins hvað varðar atvinnustarfsemi, varðveislu náttúrugæða, styrkingu landsbyggðar og hagsmuna allra þeirra sem nýta þessi sömu gæði með sjálfbæra þróun að leiðarljósi“ Þarna var lagt af stað í þá vegferð að feta þröngan stíg milli jafnvægis milli nýtingar og verndunar. Í rammaáætlun eru virkjunarkostir flokkaðir í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Það veit ekki á gott hvernig þessi vinna hefur þróast hjá núverandi ríkisstjórnarflokkum. Öfgasjónarmið eiga ekki að viðgangast þegar fjallað er um svo mikilvæga auðlind sem orkuauðlindin er þjóð okkar.  Eitt skýrasta dæmið um mistúlkun í þessu sambandi er málflutningur varðandi Norðlingaölduveitu. Því er gjarnan haldið fram að baráttan standi um verndun Þjórsárvera þegar öllum sem til málsins þekkja má vera ljóst að Norðlingaölduveita hefur ekkert með Þjórsárver að gera. Um er að ræða einhverja hagkvæmustu framkvæmd til orkuöflunar sem völ er á og full ástæða til að taka undir með forstjóra Landsvirkjunar þegar hann segir Norðlingaölduveitu vera hagkvæmasta virkjunarkost okkar í efnahagslegu og umhverfislegu tilliti. Ef við getum ekki komið umræðunni á hærra plan en raun ber vitni í þessu sambandi næst aldrei sú sátt um verndun og nýtingu sem stefnt er að. Okkar elstu virkjanir eru skýrt dæmi um hversu arðbær og örugg fjárfesting í orkumannvirkjum er. Afskriftatími er langur og í dag má líkja þessum mannvirkjum við peningaprentvélar fyrir íslenskt samfélag. Það er grundvallaratriði að þjóðin njóti arðs af auðlindum sínum og einhver mesti arður af raforkumannvirkjum landsins er hagstætt orkuverð til almenningsnota. Taka verður tillit til þessara staðreynda þegar nýtingarsamningar verða gerðir um virkjunarkost í framtíðinni. Um tillögur stýrihópsins um nýtingarsamninga til 25–30 ára hef ég miklar efasemdir og tel það reyndar alveg útilokað að fara niður í svo stuttan tíma. En skoða verður þetta mál gaumgæfilega, það getur farið eftir mismunandi virkjunarkostum hversu langir nýtingarsamningarnir eiga að vera. Það er óhætt að taka undir með Gunnari Tryggvasyni í séráliti hans í skýrslunni varðandi þetta mál en þar segir hann m.a., með leyfi forseta: „Of skammur tími, þ.e. tími sem er undir áætluðum endurgreiðslutíma virkjana á viðkomandi markaði, eykur til muna áhættuna við orkunýtinguna. Líklegasta afleiðingin er að verulega dragi úr þeirri auðlindarentu sem skapast í greininni og renna á til eiganda hennar, þjóðarinnar. Slíkt vinnur gegn því meginmarkmiði orkustefnu að hámarka arð þjóðarinnar af auðlindum sínum auk þess að skapa þrýsting á bæði orkuverð og nýtingarmunstrið sjálft.“ Við verðum að fara mjög varlega vegna þess að þarna eru gríðarlega miklir hagsmunir undir sem horfa verður til og þær tillögur sem koma fram í skýrslunni eru að mínu mati óásættanlegar í þessu tilliti. Rafmagn verður ekki framleitt nema hægt sé að flytja það til kaupenda og til þess þarf háspennulínur. Öll getum við verið sammála niðurstöðu skýrsluhöfunda um að leita verði allra leiða til að hafa sjónmengun í lágmarki og að eins mikið tillit verði tekið til umhverfislegra þátta eins og línulagna og kostur er en sú umræða og krafa sem heyrst hefur á undanförnum missirum um að leggja háspennulínur í jörð er einfaldlega ekki tímabær. Kostnaðurinn við þá aðferð er enn allt of mikill. En miðað við þá tækniþróun sem á sér stöðugt stað er ekki ólíklegt að mögulegt verði að gera þetta í meira mæli en í dag innan einhverra áratuga. Hverjum hefði til dæmis dottið í hug á sínum tíma þegar loftsímalínur voru lagðar um landið þvert og endilangt að innan einhverra áratuga yrðu allar þessar línur komnar í jörð? Líklegt verður að teljast að þróunin verði slík varðandi raflínur. Virðulegi forseti. Verðmæti orkuauðlinda okkar eru gríðarleg og því er mjög mikilvægt að vandað sé til verka. Hagstætt orkuverð og græn orkuframleiðsla eiga í öllu tilliti að gefa okkur mikið samkeppnisforskot og möguleika á að byggja upp mjög fjölbreytta atvinnustarfsemi. Það liggur í augum uppi að uppbygging fjölbreytts orkufreks iðnaðar muni í framtíðinni leggja grunn að öflugu samfélagi, samfélagi sem á að geta veitt þegnum sínum einhver bestu mögulegu lífskjör sem völ er á. Eins og áður sagði kemur fram í skýrslu stýrihópsins að raunhæft sé að gera ráð fyrir allt að 35 teravattstunda raforkuframleiðslu. Það er auðvitað afstætt en þar er miðað við þá virkjunarkosti sem nú eru flokkaðir í nýtingarflokk og að hluta til í biðflokk í þeim drögum að rammaáætlun sem liggja fyrir. Virkjanlegt afl er nánast tvöfalt meira í landinu og um það verður örugglega lengi deilt hversu langt á að ganga. Í skýrslunni kemur fram að miðað við tiltekna þróun raforkuverðs, að frádregnum kostnaði, meðal annars vegna einangrunar Íslands frá meginlandinu, segir að framlegð raforkuvinnslu geti orðið tæpir 200 milljarðar kr. árið 2030 - 200 milljarðar kr., virðulegi forseti. Setjum það í samhengi við það vandamál sem við stöndum frammi fyrir í dag. Svo geta menn deilt um hvenær hefja á framkvæmdir á þessu sviði. Hvað er betra fyrir framtíðarkynslóðir þessa lands en að hér sé til staðar öflug atvinnustarfsemi sem byggir á þessum náttúruauðlindum landsins og að framtíðarkynslóðir geti gengið að einhverju því besta samfélagi sem völ er á til að búa í. Niðurstöður nefndarinnar styðja í raun og veru við niðurstöður í framtíðarskýrslu Landsvirkjunar sem kynnt var á síðasta ári en þar kemur einmitt fram að miðað við minna virkjanlegt magn en hér er rætt um og innan styttri tíma, eða ársins 2025, megi reikna með allt að 100 milljarða framlagi í skatt- og arðgreiðslur frá Landsvirkjun ef sú framkvæmdaáætlun gengur eftir. En sú framkvæmdaáætlun gengur ekki eftir því að hér eru ekki teknar ákvarðanir vegna þeirrar óeiningar sem er meðal ríkisstjórnarflokkanna um hvaða skref skuli stíga. En skýrslurnar eru samhljóma um þetta. Ég ætla ekki að deila um það orkuverð sem þarna er lagt til grundvallar. Ég tel að það sé umdeilanlegt, en alla vega liggur í augum uppi að hér er um atvinnugrein að ræða sem mun verða meginstoð íslensks samfélags í framtíðinni. Það verður líka að hafa það í huga að með aukinni tækniþróun er öruggt að þær virkjanir sem fyrir eru munu skila okkur miklu meira afli en lagt var upp með með byggingu þeirra. Það sýna til dæmis þær breytingar sem gerðar hafa verið á eldri virkjunum okkar. Gerðar voru endurbætur á Búrfellsvirkjun með þeim árangri að heildarafli var aukinn úr 220 megavöttum í 270, í Sigölduvirkjun jókst afl úr 150 megavöttum í 165 og áform eru um endurbætur á fleiri virkjunum. Það er því galin umræða að þjóðin sé komin að endamörkum þess að nýta þær auðlindir sem liggja við fætur okkar og það er nauðsyn að hefjast handa strax. Sú biðstaða sem skapast hefur í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur reynst samfélagi okkar dýrkeypt. Það má með sanni segja að fram hjá okkur hafi farið þrjú ár hinna glötuðu tækifæra til eflingar atvinnu- og efnahagslífi. Um það eru þeir sammála sem unnið hafa að því að fá nauðsynlega beina erlenda fjárfestingu til landsins. 
             Allar yfirlýsingar forustumanna ríkisstjórnarinnar um að kreppunni sé lokið og að gróska sé að myndast í íslensku atvinnulífi eiga sér ekki stoð í raunveruleikanum, ekki frekar en ummæli og loforð hæstv. forsætisráðherra um fjölgun starfa og eflingu atvinnulífs. Það er kapítuli út af fyrir sig og efni í aðra umræðu hvernig forsætisráðherra talar til aðila vinnumarkaðarins og má segja að hún toppi framkomu sína með því að hafna þátttöku á viðskiptaþingi í þessari viku. Ef skoðaðar eru nýlegar hagvaxtarspár ASÍ og Seðlabanka liggur í augum uppi að hlutirnir ganga ekki upp. Hagvöxtur á bilinu 1,5–2,5% á næstu árum dugar ekki. Með öðrum orðum, góður gangur í ferðaþjónustu og uppbygging einstakra meðalstórra fyrirtækja sem mögulega er í pípunum skapar ekki þá verðmætaaukningu og fjölgun starfa sem nauðsynlegt er. Það verður enginn raunverulegur bati í efnahagsumhverfi okkar fyrr en grunnatvinnuvegir okkar fara í nauðsynlegar fjárfestingar. Fullyrðingar um annað eru ekkert annað en óskhyggja og við förum ekki langt á henni. Eins og ég kom inn á fyrr í ræðu minni eru um 80% orkunotkunar hjá stórnotendum, í orkufrekum iðnaði. Aðeins 5% af framleiðslunni fer til heimilisnotkunar. Við þær aðstæður sem við bjuggum á uppbyggingartíma raforkuframleiðslu okkar var nauðsynlegt að horfa til stórnotenda, öflugra fyrirtækja sem staðið hafa undir þessari öflugu uppbyggingu. Segja má að búið sé að leggja grunninn og að aðstæður séu aðrar í dag. Fjölbreyttari virkjunarkostir, til dæmis í jarðvarmavirkjunum, gera okkur kleift að mæta þörfum fyrirtækja sem ekki geta beðið eins lengi eftir afhendingu orku og hefðbundin stóriðja. Með lagningu sæstrengs til meginlandsins getum við einnig dreift verulega áhættunni við byggingu virkjana þar sem við erum þá ekki eins háð fyrir fram sölu á orkunni. Það styrkir einnig samningsstöðu orkufyrirtækjanna gagnvart áhugasömum kaupendum þegar sá möguleiki er fyrir hendi að selja orkuna til annarra landa. Meginmarkmið okkar með raforkuframleiðslu á eftir sem áður að vera til eflingar íslensku atvinnulífi og stuðla að auknum útflutningsverðmætum. Höfum þá í huga það sem segir í kaflanum um leiðarljós og meginmarkmið í skýrslunni. Umræðan um auðlindasjóðinn er nokkuð áhugaverð og þau rök sem komu fram frá fundarmönnum um að hér þyrfti ekki að stofna auðlindasjóð vegna þess að við værum með endurnýjanlegar auðlindir, auðlindir sem stöðugt gæfu af sér. Við getum tekið afurðina af þessum auðlindum beint til þjóðarinnar um leið og arðurinn myndast. Við þurfum ekki að stofna til þess sérstakan sjóð, safna í hann og ávaxta síðan fyrir komandi kynslóðir. Þær geta gengið að auðlindum með nýtingu eins og gert er ráð fyrir með virkjunarkostum okkar. Virðulegi forseti. Það getur ekki orðið sátt um þetta plagg eins og það liggur fyrir í stórum dráttum en umræðan er vonandi af hinu góða. Það er mjög mikilvægt að við sameinumst um að umræðan verði málefnaleg og að við reynum að ná einhverri skynsamlegri sátt á milli nýtingarsjónarmiða og verndunarsjónarmiða.

Forseti. Vegna þess að ég og hv. þingmaður erum talsmenn skynsamlegra sátta en ekki óskynsamlegra er rétt að spyrja hann eftir þessa ræðu þar sem fram kom að orkulindir okkar séu, miðað við núverandi tækni, hvað þá hina nýju tækni sem eftir á að koma, nánast óþrjótandi: Hversu hratt vill hv. þingmaður fara í virkjun orku ef hann væri nú í þeim sporum að vera í ríkisstjórn og ráða því? Hvað mundi hann vilja virkja mikið á ári eða áratug núna framvegis í gígavöttum talið eða þeim einingum sem hann kýs - tökum til dæmis Kárahnjúkavirkjun sem er ágætiseining? Hvernig mundi hann vilja ná árangri í þeim framförum sem hann ræðir um án öfga? Hvaða stefnu leggur hann til í virkjunum fyrir jarðvarma og vatnsafli næstu 30–40 árin?

Virðulegi forseti. Ég man eftir því í umræðu á þingi fyrr í vetur þegar hv. þm. Mörður Árnason hló dátt þegar ég fór yfir forsendur í framtíðarskýrslu Landsvirkjunar en þar fór ég meðal annars yfir þá virkjunarröð sem Landsvirkjun leggur til. Þarna var unnin mjög ítarleg skýrsla þar sem Landsvirkjun leggur til mjög skynsamlega nálgun að mínu mati á þessi mál. Þar er lagt til að farið sé í hóflega uppbyggingu raforkumannvirkja, virkjana, til ársins 2025 og að virkjanlegt magn verði á þeim tíma aukið úr um það bil 17 teravattstundum í um 31–32 teravattstundir. Arðsemi slíkrar framkvæmdaáætlunar samkvæmt niðurstöðu Landsvirkjunar er að frá árinu 2025 gætu heildararðgreiðslur og skattgreiðslur til samfélagsins numið um 100 milljörðum kr. og ef farið væri í lagningu sæstrengs, sem ég tel mjög mikilvægt að fara í sem allra fyrst og það er orðið tæknilega raunhæft að mati þeirra sem best til þekkja, yrði arðurinn um 115 milljarðar. Þar held ég að sé stigið eðlilega til jarðar og í skýrslunni er farið ágætlega yfir þau áhrif sem slík framkvæmdalína mundi hafa á efnahagslífið. Auðvitað yrði að samræma aðgerðir að öðru leyti af hálfu hins opinbera varðandi aðrar fjárfestingar á meðan ákveðnum toppum yrði náð í þeirri framkvæmdalínu þannig að við drægjum sem mest úr þeirri ógn sem skapast gæti vegna of mikillar þenslu í kringum slíkar framkvæmdir. Það á vel að vera hægt, sérstaklega með þá reynslu sem við höfum í farteskinu.

Forseti. Þetta eru áhugaverð sjónarmið sem fram koma hjá hv. þingmanni sem setur mál sitt einmitt fram undir þeim merkjum að öfgasjónarmið eigi ekki að heyrast í þessari umræðu. Þingmaðurinn vill nokkurn veginn klára alla nýtanlega orku á landinu á 13 árum. Þingmaðurinn vitnar í n-ta skipti í skýrslu frá Landsvirkjun sem hann hefur greinilega aðeins lesið hluta af því að skýrslan frá Landsvirkjun er þannig upp sett að þar eru dregnar upp nokkrar sviðsmyndir, ég held fjórar en þori ekki að fara með það. Ein þeirra er sú sem þingmaðurinn lýsir og gerir ráð fyrir því að nánast öll nýtanleg orka á landinu sé nýtt á næstu 13 árum. Önnur er þannig að Landsvirkjun gerir ráð fyrir að ekki sé virkjað neitt - ekki neitt. Þar yrði gróðinn að vísu ekki jafnmikill árið 2025 en hann yrði verulegur á næstu 5–10 árum vegna þess að þá mundum við láta okkur nægja að borga þær skuldir sem Landsvirkjun hefur og taka þann arð sem vissulega er af virkjunum, sem betur fer, enda til þess stofnað þegar í þær var ráðist. Þingmaðurinn segir ekki frá því heldur velur hann þá sviðsmynd sem hentar málflutningi hans best, hinum öfgalausa sáttamálflutningi þingmannsins, og gerir ráð fyrir því að öll sú orka sem eftir er verði á næstu 13 árum virkjuð án tillits til þeirra hagsmuna sem kunna að liggja síðar á tímabilinu, nokkurn veginn jafnmikil orka og hingað til hefur verið virkjuð öll þau 50 ár sem liðin eru síðan við hófum framleiðslu rafafls fyrir stórnotendur á Íslandi. Það er öfgaleysið, það eru hinar skynsamlegu sættir sem þingmaðurinn og flokkur hans, því að hann er hv. talsmaður stjórnmálaflokks síns, boðar.

Virðulegi forseti. Ég er sakaður um að hafa öfgasjónarmið uppi varðandi nýtingu virkjunarkosta í landinu. Talið er að nýtanlegt afl í jarðvarma og vatnsafli í landinu séu um 70 teravattstundir, það kemur meðal annars fram í þeirri skýrslu sem við höfum verið að ræða að hér séu á milli 60 og 70 teravattstundir. Ég er að tala um að stíga ákveðin skref á næstum 15 árum upp í 31 teravattstund. Í þeirri skýrslu sem við fjöllum um í dag er talið líklegt að sátt eigi að geta nást um nýtingu á um 35 teravattstundum eða 30–39 eftir því hvað margir virkjunarkostir úr biðflokki fara í nýtingarflokk. Menn geta kallað það öfgasjónarmið að vilja sættast á að aðeins innan við helmingur af nýtanlegri orku í landinu sé nýttur. Ég rakti dæmi um Norðlingaölduveitu áðan. Ég get rakið fleiri dæmi en öll umræða um þau er mjög á villigötum. Ég vil að við komum okkur upp úr því fari og tökum næstu skref. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Merði Árnasyni að Landsvirkjun dró upp fleiri sviðsmyndir í skýrslu sinni, enda hefur forstjóri Landsvirkjunar sagt að hann ráði ekki för þar og taki ekki ákvörðun um hvort virkjað verði á næstunni. Hann dró upp sviðsmyndir af afkomu fyrirtækisins miðað við mismunandi leiðir sem hægt væri að fara. Ein þeirra er að virkja ekki neitt og láta Landsvirkjun greiða niður skuldir sínar á næstu 10 árum og vera þar með skuldlaust fyrirtæki þrátt fyrir Kárahnjúkavirkjun sem hér átti að færa allt í kaf. Það er sá öfgamálflutningur sem hv. þingmenn og margir aðrir í þessu samfélagi þurfa að fara að draga úr vegna þess að hér eru allt of miklir hagsmunir undir 

Forseti. Við ræðum hér um orkustefnu fyrir Ísland sem er eins og yfirskriftin bendir til gríðarlega viðamikið umfjöllunarefni. Hér er ráðist í að ná utan um virkilega stóran hluta í forsendum íslenskrar samfélagsuppbyggingar til framtíðar og ber að þakka það. Hér er farin nokkuð óvenjuleg leið hvað það varðar að ráðherra iðnaðarmála ræðir stefnuna við þingið og er það hluti af stefnumótuninni sem slíkri og er hugsunin sú að orkustefnan liggi síðan til grundvallar ákvarðanatöku í þessum stóra málaflokki. Eins og komið hefur fram í umræðunni eru gríðarlega stórir þættir orkustefnunnar fyrir Ísland sem eru okkur sameiginlegir sem marka sameiginlega sýn þjóðarinnar til umgengni okkar við orkuna, orkubúskapar okkar. Hins vegar koma líka fram eins og umræðuefnið gefur tilefni til allnokkrir ágreinings- og núningsfletir sem ég tel gott og mikilvægt að teknir séu til umræðu í þinginu í ljósi þess hversu mikilvægur málaflokkur hér er á ferð. Það eru nokkur atriði sem mig langar að nefna í þessu samhengi öllu saman. Að hluta til má segja að sum þeirra hafi verið sammerkt þeim sem gerðu athugasemdir við drögin að stefnunni þegar þau voru lögð fram til kynningar og umræðu á vef. Eitthvað af þeim kemur frá færri aðilum en mér finnst ástæða til þess að á þessum tímapunkti í stefnumótuninni drögum við þessa þætti fram. Í stefnunni kemur til að mynda fram, sem er mikilvægt fyrir okkur að halda til haga af því að við höfðum tilhneigingu til að horfa á okkur sem einhvers konar fyrirmyndarþjóð í orkuefnum og menn tala um græna orku og sjálfbæra orku og allt þarf það að vera í gæsalöppum, eðli málsins samkvæmt, að Ísland er í raun og veru merkilega háð jarðefnaeldsneyti þrátt fyrir aðganginn að þessari miklu orku fallvatna og jarðvarma. Í samgöngum er gríðarlega mikil olíu- og bensínnotkun og sama gildir um fiskiskipaflotann. Stóriðjan fær orkuna allt of ódýrt, hirðir 80% af því sem virkjað hefur verið fyrir allt of lágt verð. Það er stórmál fyrir þjóð sem vill lifa og byggja upp sitt samfélag á grundvelli orkuauðlindanna að þetta sé veruleikinn. Þetta er eitt af stærstu og mikilvægustu viðfangsefnum breyttrar sýnar yfirstjórnar Landsvirkjunar, að hverfa frá útsölustefnunni í áttina að því að fá verðugt gjald fyrir orkuna til þess að almenningur fái notið. Þetta minnir okkur á að orkustefna fyrir Ísland er ekki nýtt mál. Í raun og veru má segja að stóriðjustefna, óheft orkunýtingarstefna, hafi verið orkustefna fyrir Ísland þótt hún hafi kannski aldrei hlotið sérstaklega faglega umfjöllun eða verið skoðuð heildstætt eða prentuð út nema kannski í litprentuðum bæklingum um, með leyfi forseta, „lowest energy prices“, þ.e. lægsta orkuverð. Annað til umhugsunar er að við erum ótrúlega nálægt því, sú kynslóð sem nú er uppi, og þá komum við kannski að þessum siðrænu umhugsunarefnum, við, kynslóðin sem er fædd um og eftir miðja síðustu öld, erum ótrúlega nálægt því að hafa fullvirkjað Ísland á ótrúlega stuttum tíma. Um tveir þriðju af áætlaðri raforkugetu í vatnsafli hafa þegar verið virkjaðir og rúmlega fjórðungur í jarðvarma. Þetta er ótrúlega brött kynslóð sem við tilheyrum því að þetta er sama kynslóðin og kollkeyrði íslenskt efnahagslíf og telur sig þess umkomna jafnframt að útdeila öllum orkukostum um ókomna tíð. Þetta er umhugsunarefni fyrst og fremst og mikilvægt, ekki síst í ljósi þess að yfirskrift stefnu okkar í ýmsum efnum á tyllidögum er sjálfbær þróun. En sjálfbær þróun gerir einmitt kröfu um að við höfum hagsmuni komandi kynslóðar líka að leiðarljósi en ekki bara okkar eigin. Þessi pappír er um margt gríðarlega merkilegur og mikilvægur. Ég vil nota tækifærið hér til að þakka öllum þeim sem hafa komið að þeirri vinnu. Hér er um að ræða vinnu sem er á snertifleti við mjög margs konar áætlanagerð aðra fyrir Ísland. Ýmsir hafa bent á að í raun eigi orkustefnan sæti innan auðlindastefnu fyrir Ísland, þ.e. að orkustefnan sé einn af þeim byggingarsteinum sem setja saman auðlindastefnuna því að auðlindastefnan þarf að snúast um ábyrga umgengni við allar auðlindir Íslands og sjálfbæra nýtingu þar sem það á við. Í þessu efni má nefna til að mynda líka aðgerðaáætlun í loftslagsmálum, landsskipulagsstefnu sem er verkefni sem er nú í gangi á grundvelli nýrra skipulagslaga sem fékk hér farsæla og þverpólitíska samþykkt í gegnum þingið. Það er í raun og veru fyrsta heildræna stefnumótunin fyrir Ísland þar sem öllum áætlunum er stefnt saman í eina, hvort sem það er samgönguáætlun eða vatnaáætlun eða hvað það er. Öll þessi stefnumótun á snertifleti við orkustefnuna og víkur jafnframt huganum að því að það er í raun ótrúlegt hvað núverandi ríkisstjórn hefur komið margs konar stefnumótun af stað til viðbótar við það að reisa efnahagslífið úr rústum hægri stefnunnar. Mig langar að nefna annað atriði, nú er þetta svo sem ekki komið á endapunkt og iðnaðarráðherra tekur nesti úr umræðunni hér til áframhaldandi vinnu, að það má kannski velta fyrir sér annarri orkunýtingu en framleiðslu rafmagns, þ.e. hvernig við nýtum jarðvarmann til að mynda. Við nýtum hann að mjög takmörkuðu leyti, við nýtum hann bara að því er varðar raforkuframleiðsluna. Strangt tekið má efast um að það standi undir nafni sem sjálfbær nýting þegar svo mikill hluti af varmanum fer forgörðum við orkuframleiðsluna. Það eru þættir sem hafa komið upp í stefnumótun Landsvirkjunar að því er varðar endurbætur á virkjunum, á núverandi virkjunum þar sem Landsvirkjun hefur dregið fram ákveðin sóknarfæri í því að bæta nýtingu einstakra virkjana, sérstaklega eftir því sem bráðnun jökla eykst. Landsvirkjun telur jafnvel að hér sé hægt að auka nýtingu um 10–20% án nýrra virkjunarsvæða og það er gríðarlega mikilvægt því að það er erfitt fyrir samfélög að þurfa að takast mikið á. Það væri gott ef við gætum nýtt betur það sem þegar hefur verið virkjað þannig að umræða um endurbætur á virkjunum mundi styrkja orkustefnuna ef henni væri fundinn þar staður. Sjónarmið um þróun raforkuverðs í Evrópu sem minnir okkur á þetta samhengi sem við erum í, hið alþjóðlega samhengi sem við erum í, er líka mikilvægt að draga fram. Það má kannski líka segja að við þurfum að staldra við það mat sem hér liggur til grundvallar á virkjanlegri orku, þ.e. hvaða röksemdir liggja til grundvallar því að hér er talað um 30–50 teravattstundir. Á hverju byggir sú tala? Er gott að byggja skýrslu af þessu tagi á tölu sem er byggð á eins veikum grunni? Það er umhugsunarefni. Lífeldsneytishlutann held ég að þurfi líka að fjalla betur um vegna þess að við sjáum nú þegar, til að mynda að því er varðar aðgerðaáætlun í loftslagsmálum, að sennilega höfum við nálgast það af fullmikilli bjartsýni sem möguleika í orkunotkun og þær efasemdaraddir koma raunar líka fram í skýrslu frá iðnaðarráðherra um orkuskipti í samgöngum. Það er til ábendingar. En meginatriðin eru þau að það er gríðarlega mikilvægt að hér er verið að marka grunn að heildstæðri orkustefnu. Ísland var allt í nýtingarflokki. Í reynd var sú orkustefna í gangi fyrir Ísland að nýta sem mest, strax. Þeir tónar hafa aðeins komið hér fram hjá einhverjum hv. þingmönnum. Sjálfstæð orkustefna þarf að vera hluti af heildstæðri auðlindastefnu þar sem sjálfbærnihugtakið liggur til grundvallar. Við þurfum að átta okkur á að jarðvarmavirkjanir sem slíkar, við vitum ekki enn þá nægilega mikið um hversu sjálfbær nýting þeirra getur orðið inn í framtíðina. Þarf að hvíla þær eftir einhvern tiltekinn tíma eða hvernig verður því háttað? Í ábendingum kom fram að til dæmis við nýtingu jarðvarma til raforkuframleiðslu í stórum stíl kann að vera gengið á orkuöryggi síðar, þ.e. til húshitunar. Ef við göngum svo mikið til að mynda á Hengilssvæðið að við þurfum síðan að hvíla það gætum við þá lent í vandræðum með húshitunarþörf höfuðborgarsvæðisins? Þetta eru þættir sem þarf líka að hafa í huga. Geta vatnsaflsvirkjanir flokkast sem sjálfbærar þegar við erum að tala um stórar virkjanir með miðlunarlónum sem fyllast af framburði á tímabili nokkurra kynslóða, tveggja, þriggja kynslóða, og við erum að tala um víðtækar og óafturkræfar neikvæðar afleiðingar kannski fyrir lífríkið líka? Erum við þá að tala um sjálfbæra nýtingu? Ég tala nú ekki um ár sem koma undan jökli sem er á hröðu undanhaldi. Þetta eru þættir sem þarf líka að taka hér inn, þetta snýst um að hluta til að horfast í augu við veruleikann. Þetta er viðfangsefni sem allar þjóðir heims horfast í augu við. Við gengum út frá því að jörðin væri svo að segja endalaus og auðlindirnar ótæmandi og öll stöndum við, jarðarbúar, frammi fyrir því núna að horfast í augu við að það kann að vera að við þurfum að hugsa okkur betur um en við höfum gert. Það er mikilvægt viðfangsefni. Virðulegur forseti. Í meginatriðum fagna ég þessu plaggi og jafnframt því í hvaða farveg það er hér sett. Mér finnst til fyrirmyndar að iðnaðarráðherra fjalli um þetta sérstaklega í þinginu, að það skuli vera efnt til umræðu um mál af þessum toga. Auðvitað er mikilvægt, eins og hér hefur komið fram, að orkustefnan sé raunverulega stefna sem heldur, stefna stjórnvalda sem heldur til lengri framtíðar og getur síðan verið grundvöllur ákvarðanatöku. Þess vegna styrkir það þá stefnumótun að Alþingi komi að henni með öflugum hætti, en best af öllu væri að orkustefna sem þessi væri um leið hluti af heildstæðri auðlindastefnu fyrir Ísland þar sem fiskveiðistjórnarkerfið á líka sinn sess.

Virðulegi forseti. Hæstv. umhverfisráðherra segist fagna þessu plaggi. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Fagnar ráðherrann líka þeim hugmyndum sem hér eru settar fram um að það megi hugsa sér að færa helminginn af þeim virkjunarkostum sem núna eru skráðir í biðflokk í þeirri rammaáætlun sem ríkisstjórnin liggur á yfir í nýtingarflokk? Nauðsynlegt er að það komi hérna fram vegna þess að hér er ekki bara um að ræða einhvers konar sviðsmynd. Þessi hugmynd gengur síðan aftur mjög í þessari skýrslu og hún er notuð sem forsenda þegar verið er að reyna að reikna út aukna arðsemi sem við getum haft af virkjunarframkvæmdum í landinu og starfsemi Landsvirkjunar svo dæmi sé tekið. Hér er sem sagt um það að ræða að hér læðast inn bara ágætlega og skynsamlega að mínu mati hugmyndir um að færa helminginn af þeim virkjunum sem nú eru skráðar í biðflokk og setja þær í nýtingarflokk. Er það það sem verið er að togast á um innan ríkisstjórnarinnar - nú vitum við að ágreiningur er um þessi mál - eða hver er skoðun hæstv. ráðherra á þeim 

Virðulegi forseti. Eins og ég dró fram áðan í ræðu minni er hér um að ræða ákveðinn grunn sem væntanlega iðnaðarráðherra mun síðan taka til umfjöllunar. Ég geri ráð fyrir að iðnaðarráðherra muni meðal annars taka mið af ábendingum hv. þingmanns þegar það er allt saman skoðað, ég tala nú ekki um ef svo óheppilega vildi til að ósamræmi væri milli grundvallarforsendna í þessu plaggi og þeirra niðurstaðna sem síðan yrðu úr að því er varðar afgreiðslu þingsins um rammaáætlun. Hér er vissulega verið, eins og þingmaðurinn bendir á, að draga fram sviðsmyndir en um leið líka hef ég efasemdir um, eins og ég benti á, að hér gæti verið um umtalsvert ofmat á virkjanlegri orku að ræða.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra segir að hér geti verið mögulega um að ræða verulegt ofmat á virkjunarkostum. Nú vil ég biðja hæstv. ráðherra að tala svolítið skýrar. Hvað erum við að tala um? Í þessu plaggi varðandi nýtingarflokkinn er verið að tala um 30 teravattstundir, af því hafi þegar verið virkjað um 17. Síðan er verið að tala um að í hugmyndinni sem þarna kemur fram og er forsendan fyrir öllum arðsemisútreikningum sem síðar koma fram í plagginu, að helmingurinn af þeim virkjunarkostum sem nú eru í biðflokki verði færður inn í nýtingarflokk og þannig fái menn þá arðsemi sem verið er að reikna út frá. Nú segir hæstv. ráðherra að hér kunni að vera um að ræða verulegt ofmat. Það er auðvitað heilmikil yfirlýsing. Það er bara yfirlýsing um að hæstv. ráðherra telji að skýrslan sé á sandi byggð, byggt sé á einhverjum hugmyndum um virkjunarkosti sem séu ekki í reyndinni til. Það verður auðvitað að tala skýrt þegar við erum að ræða um svona stórt og alvarlegt mál. 

Forseti. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt í grunninn að stjórnmálamenn og þeir sem láta sig orkumál varða tali ekki orkuna upp úr jörðinni eða niður úr fallvötnunum, 

Virðulegi forseti. Mér fannst umræða hæstv. ráðherra um útsöluprís á raforku á Íslandi vera ansi billeg. Ég vil vitna meðal annars í forstjóra Landsvirkjunar þar sem sagt var að sú stefna sem hafi verið tekin á sínum tíma hafi verið hárrétt og nauðsynleg á þeim tíma sem hún var mótuð. Tækifæri okkar og aðstæður eru allt aðrar í dag. Það er líka alveg fráleit umræða að halda því fram að við séum kynslóðin sem hafi virkjað nánast alla virkjunarkosti í landinu. En við erum jafnframt kynslóðin sem hefur upplifað kannski hvað mesta framfaraskeið í sögu þjóðarinnar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um ofmat á virkjunarkostum: Nú hefur hún rammaáætlun til umfjöllunar. Rammaáætlun er lögð til grundvallar í þeirri skýrslu sem við ræðum í dag. Er hún þar með að segja að ekki sé innihald fyrir þeim tillögum sem eru í rammaáætlun? Er hún að gefa rammaáætlun falleinkunn með þessu, vegna þess að þetta byggir á rammaáætlun? Mig langar til að inna hæstv. ráðherra enn og aftur eftir því hvenær við megum eiga von á því að rammaáætlun komi inn til þingsins til faglegrar umfjöllunar, hvenær það verði, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið en velti fyrir mér - ég hlustaði á hann áðan flytja ræðu sína og honum varð tíðrætt um öfgasjónarmið. Mér finnst það nánast að segja kúnstugt úr munni þess þingmanns sem hefur miklar áhyggjur af því að við séum búin að friða svo mikið af Íslandi að það jaðri bara við að fara þurfi að snúa vörn í sókn vegna þess hversu mikið yfirborð af landinu sé friðlýst nú þegar, að þá veltir maður fyrir sér hvar öfgarnar séu í því. Eins og ég rakti hér áðan eru þetta allt saman systur, hvort sem það er auðlindastefna, orkustefna eða rammaáætlun, landsáætlun, landsskipulagsáætlun o.s.frv. Þær þurfa allar að haldast í hendur en grundvöllur rammaáætlunar er, eins og þingmaðurinn veit, gríðarlega mikil fagleg vinna. En að því er varðar þá orku sem undir er, sérstaklega í jarðvarmakostunum, 

Virðulegi forseti. Alveg eins og hæstv. ráðherra segir liggur að baki rammaáætlunar mikil og fagleg vinna sérfræðinga til margra ára. Markmiðin voru skýr sem sett voru í ríkisstjórnartíð þáverandi ríkisstjórnar árið 1999, sem setti þá vinnu af stað á þeim tíma um að fara að feta þá skynsamlegu leið nýtingar og verndunar. Hæstv. ráðherra svaraði mér ekki um rammaáætlunina, hún svaraði því ekki hvenær við mættum eiga von á henni inn í þingið, hvort það gæti orðið í þessum mánuði. Varðandi yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að ég sé að gera mikið úr þeirri friðun sem hefur átt sér stað á Íslandi, ég er bara alls ekkert á móti henni. Það getur vel verið að það megi friða víðar og meira en gert hefur verið, ég er alls ekkert á móti því að skoða það. En ég hef 

Virðulegur forseti. Þetta víkur huganum einmitt að þeim hagrænu þáttum sem hér eru undir og því hvernig auðlindir okkar nýtast sem best til að afla tekna fyrir land og þjóð. Ekki hefur verið laust við það að ferðaþjónustan hafi verið að skila töluverðu núna undanfarið og þá erum við að tala um að 80% af þeim ferðamönnum sem hingað koma komi til að njóta íslenskrar náttúru  
             En varðandi tímasetningar sem þingmanninum eru ofarlega í huga er rammaáætlun forgangsverkefni hjá okkur iðnaðarráðherra báðum og skiptir miklu máli að koma henni sem allra fyrst til þingsins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir ágæta ræðu. Ég get tekið undir með henni með efasemdir hennar um jarðvarmavirkjanir, hversu lágur nýtingarstuðullinn er þar. Hins vegar hef ég dálitlar efasemdir um vatnsorkuna. Í skýrslunni stendur og hæstv. ráðherra sagði að við þyrftum að hafa ábyrga umgengni um allar auðlindir landsins og að hafa þurfi hagsmuni komandi kynslóða í huga við stefnumótun og framkvæmd. Ég tók eftir því þegar ég var sjö, átta ára gamall að vatnsorka sem rennur til sjávar er ónýtt og kemur aldrei aftur. Eru það ekki hagsmunir fyrir komandi kynslóðir að sú orka sé notað eins og hægt er - af því að hún hverfur og kemur aldrei aftur - í þágu komandi kynslóða með því að virkja hana strax, nota hana til að auka menntun og til að auka eignir þjóðarinnar þannig að komandi kynslóðir njóti þeirrar orku sem fer og kemur aldrei aftur? Er þetta ekki meira virði en að hiksta stöðugt á því að virkja?

Virðulegur forseti. Um þessa athugasemd hv. þingmanns er það að segja í svipuðum anda og ég nefndi áðan við hv. þm. Jón Gunnarsson að fleiri leiðir eru til þess að nýta og njóta en að breyta vatni í rafmagn. Það er svo, af því að ég veit að hv. þingmaður er upptekinn af stóra samhenginu og jörðinni í heild, að það er rétt að því marki að við megum engan tíma missa, þ.e. jarðarbúar. Við erum í gríðarlega aðsteðjandi og aðkallandi vanda að því er varðar umgengni mannkynsins við auðlindirnar. Þar verðum við auðvitað að gæta að því að búa til orku þar sem það á við með ábyrgum hætti, vernda þar sem það á við með ábyrgum hætti til að njóta og til þess að byggja upp ferðaþjónustu. Svo er líka hægt að vernda náttúrunnar vegna, sjálfra sín vegna og ekki síst til að 

Herra forseti. Við hæstv. ráðherra höfum rætt áður um skyldu íslenskrar þjóðar gagnvart mannkyninu, þ.e. að virkja sem allra mest af hreinni orku í staðinn fyrir að framleiða ál í Kína og víðar með brennslu olíu og kola, sem er lífrænt eldsneyti og eykur hitnun jarðar. Mig langar að spyrja um komandi kynslóðir: Er ekki betra fyrir komandi kynslóðir að virkja sem mest núna þannig að við séum búin að byggja upp eignir, verðmæti og sérstaklega menntun? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra: Gerir hún sér ekki grein fyrir hve íslensk náttúra er sterk? Hefur hún ekki komið á eyðibýli eða eyðistað 50 árum eftir að síðasti maðurinn fór þaðan? Það er eiginlega allt horfið. Ég hugsa að það tæki íslenska náttúru um 20–30 ár að eyða öllum ummerkjum um Kárahnjúkavirkjun ef henni er ekki haldið við. Ef Jökla brytist í gegnum stífluna er hún farin á nokkrum árum.

Forseti. Þetta eru áhugaverðar sviðsmyndir sem hv. þingmaður dregur hér upp og má velta því fyrir sér hvernig náttúran bregst við þegar hún fær til þess næði. Þetta er enn og aftur til umhugsunar um þá staðreynd að maðurinn getur ekki verið án náttúrunnar en náttúran getur vel verið án mannsins, hún þrífst ágætlega þó að við séum ekki að trufla hana. Mig langar að biðja hv. þingmann að deila með mér þeirri hugsun að það geti verið að önnur nýting en beinlínis orkuöflun sé hagkvæm og mikilvæg. Ég vil til dæmis nefna, af því að hér hefur verið rætt um þjóðgarða og friðlýst svæði, að eldfjallagarðar, þar sem við erum með kennslustofu um það hvernig jörðin varð til og öll jarðlögin fyrir framan nefið á okkur - hvort það gæti verið hagfelldari nýting á náttúru en að virkja hana til orkuöflunar. Þetta eru vangaveltur sem við verðum að gefa okkur tíma til að skoða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hennar ræðu. Ég vil í upphafi taka fram, þannig að það sé alveg á hreinu, að sú verndar- og nýtingaráætlun sem hér er fjallað um, og er líklega forsenda þess að við ræðum þetta plagg, var ekki fundin upp af þeirri ríkisstjórn sem nú situr, hún á sér lengri aðdraganda. Engu að síður er það mjög mikilvæg vinna og nauðsynleg að við reynum að fá botn í það með einhverjum hætti og í sem mestri sátt, það verður aldrei algjör sátt. Hæstv. ráðherra talaði líka um ábyrgð og ég tek undir það að við þurfum að sýna ábyrgð. Við getum á einhverjum tímapunkti verið ósammála um hvar sú lína er dregin, hvar ábyrgðin liggur, og það verður bara að vera þannig. Mig langar hins vegar að spyrja hæst. ráðherra út í orð hennar um sjálfbæra nýtingu, ég var ekki viss hvort ég skildi orð hennar rétt: Er ráðherrann þeirrar skoðunar að vatnsaflsvirkjanir og jarðhitavirkjanir séu ekki sjálfbærar?

Virðulegur forseti. Það er gríðarlega mikilvægt að skilningur okkar á hugtakinu sjálfbærni sé sameiginlegur og það er gegnumgangandi í allri þessari umræðu, bæði um orkunýtingu og auðlindanýtingu, og eðli málsins samkvæmt, og það er útgangspunkturinn þegar rætt er um sjálfbærni, að ekki sé til neitt fyrirbæri sem er í sjálfu sér sjálfbært, heldur er það í raun þannig að fyrirbærið er nýtt með sjálfbærum eða ósjálfbærum hætti. Þannig getum við nýtt vatnsafl á sjálfbæran hátt en við getum líka gert það á ósjálfbæran hátt. Það snýst því um það hversu greitt við göngum, hvort við umgöngumst auðlindina með ágengum eða sjálfbærum hætti. Við gætum til dæmis sagt að fiskveiðiauðlindin við Ísland sé ekki í sjálfu sér sjálfbær, við getum umgengist hana sjálfbært og við getum umgengist hana með ágengum hætti eða með rányrkju. Það sama á við hvort sem um er að ræða vatnsafl eða jarðvarma, eða þannig kýs ég að skilgreina hugtakið.

Virðulegi forseti. Það eru kannski einmitt þessi síðustu orð hæstv. ráðherra sem gera umræðuna svolítið ruglingslega, þegar hæstv. ráðherra segir: Þannig kýs ég að skilja hugtakið sjálfbærni. Hægt er að færa rök fyrir því að í þessum sal geti verið 63 skoðanir á því hvernig skilja beri hugtakið sjálfbærni. Tökum virkjanir eins og Búrfellsvirkjun eða Hellisheiðarvirkjun - eru þær sjálfbærar í huga ráðherra svo að maður spyrji bara beint út? Ef matið liggur í því hvort verið sé að ganga á jarðhitann sem er í Hellisheiðinni höfum við þá forsendu til að segja til um það hvort sú virkjun er sjálfbær eða ekki? Við sjáum það á orðræðu hér um magn upplýsinga í þessari skýrslu að sitt sýnist hverjum.

Forseti. Ég bið hv. þingmann velvirðingar á því ef ég hef verið of hofmóðug í andsvari mínu. Hins vegar vill svo heppilega til að í drögum að skýrslunni sem hér er til umfjöllunar er kafli um sjálfbærni, um Brundtland-skilgreininguna, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Að leitast sé við að mæta þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum komandi kynslóða til þess að mæta sínum þörfum.“ Þar með erum við að segja að svo lengi sem nýtingin er ekki ágeng, við erum ekki að draga úr möguleikum komandi kynslóða, þá sé hún sjálfbær. Ég vona að það svari spurningu hv. þingmanns.

Hæstv. forseti. Sú skýrsla stýrihóps sem hér liggur fyrir er full af almennilegheitum og fallegum orðum. Án efa gætu flestir skrifað upp á flest það sem hér stendur, þ.e. ef maður legði sig ekki eftir því að hlusta á það sem þeir sem stóðu að þessum pappír hafa sett í þetta og eins þeir sem tala fyrir þessu plaggi. Þá fer að verða annar bragur á þessu, enda er þessu auðvitað stýrt af hæstv. iðnaðarráðherra og í stýrihópnum er augljóslega, þegar maður rennir yfir hann, fólk úr stjórnarflokkunum. Þar af leiðandi er þetta stefna ríkisstjórnarflokkanna sem hér kemur fram, enda ekkert að því, bara svo að það sé nú sagt og menn átti sig á því. Þegar við förum að skoða þetta svona almennt séð þá kannski breytist margt í þessu. Í 3. kaflanum er til dæmis fjallað um raforkumarkaðinn og í sögulegu samhengi um uppskiptinguna sem byggð var á raforkulögum frá 2003 og er í samræmi við evrópska raforkutilskipun. Í því sambandi má spyrja - sem ekki er gert í þessari skýrslu - hvort það hafi verið skynsamleg leið og hvort við hefðum átt að fara af þeirri leið. Í ljós hefur komið á liðnum árum að sú einasta samkeppni sem orðið hefur til er vegna offramboðs á raforku í augnablikinu. Þar af leiðandi eru það fyrst og fremst einstök fyrirtæki sem hafa notið þess hluta en heimilin í landinu hafa ekki notið þess á nokkurn hátt. Þar er engin samkeppni og maður getur alveg velt því fyrir sér hvort þetta sé skynsamleg leið. Það er til dæmis fjallað um það í þessum kafla, í sögulegu samhengi, að það skuli vera starfrækt eitt sjálfstætt flutningsfyrirtæki, Landsnet, sem reki flutningskerfi raforku og annist kerfisstjórnun, það skal ávallt vera í meirihlutaeigu ríkis og sveitarfélaga. Nú síðast fyrir jólin drógum við slíkt ákvæði til baka. Það skyldi skoðað vegna þess að menn treystu sér ekki til að ganga þá leið að kaupa það af orkufyrirtækjunum sem eiga Landsnet að stóru leyti í dag, en vissulega er Landsvirkjun í eigu ríkisins - ekki treystu öll sveitarfélögin sér til þess. Þetta eru því, eins og ég segi, falleg orð sem menn geta skrifað upp á en kannski eru þau ekki nákvæmlega eins og menn töldu að þau ættu að vera. Í 6. kaflanum, Orkuþörf mætt með öruggum hætti, er talað um afhendingaröryggi raforku og það markmið að landsmenn búi við fullnægjandi afhendingaröryggi raforku. Þá getur maður spurt: Hvernig kemur það fram í stefnu stjórnvalda, t.d. varðandi suðvesturlínur? Þar hafa menn þurft á að halda fullnægjandi afhendingaröryggi á raforku til Suðurnesja eða frá, ef þeir fengju að virkja. Við gætum þá líka tekið Vestfirði þar sem afhendingaröryggi í raforku er ekki fullnægjandi, af hverju hefur stefnan þá ekki verið sú að virkja innan Vestfjarða sem fyrst til að tryggja meiri orku á því svæði eða þá að fara í uppbyggingu á því? Það virðast vera falleg orð en þegar maður fer að skoða stefnuna virðist hún ekki standast. Það má nefna fleiri svæði, t.d. Suðausturland eða Norðausturland. Í 7. kaflanum er fjallað um virðingu fyrir umhverfi, náttúru og sérkennum. Þar er hámark þessara fallegu orða sem menn þurfa að spyrja sig hvað standi á bak við. Þetta er, eins og fram hefur komið, heildstæð orkustefna. Við höfum líka verið með alls konar aðrar stefnumarkanir eins og um grænt hagkerfi, stefnu um beina erlenda fjárfestingu, sem við ræddum í morgun, sem spilar inn í þessa orkustefnu, svo að ekki sé minnst á rammaáætlun. Það er kannski rétt að nefna hana hér, hún hefur komið aðeins til tals í dag. Þar er fjallað um orkunýtingarflokka, biðflokk og verndarflokk. Það hefur komið fram hjá hæstv. umhverfisráðherra, og er sjónarmið margra vinstri grænna, að fækka þurfi kostum í nýtingarflokki og færa yfir í biðflokk eða verndarflokk. Mjög margir þeir virkjunarkostir sem eru í gangi í dag falla hins vegar í biðflokk. Það þýðir að enginn veit hvað á að gera fyrr en eftir fjögur ár eða sex þegar þeir hafa farið í gegnum nýja rammaáætlun, rammaáætlun 3 eða eitthvað slíkt, en kannski var allan tímann stutt í að menn segðu: Þetta er skynsamlegur nýtingarkostur. Ættum við að vera með biðflokk sem við hugsuðum okkur að nýta, einhvers konar nýtingarbiðflokk? Þá væri einfaldlega hægt að fá rannsóknarleyfi og fjármagn til að skoða virkjunarkostinn áður en ákvörðun er tekin um hvort skynsamlegt sé að setja hann í nýtingarflokk eða færa hann í biðflokk til lengri tíma. Hættan er sú að þessi biðflokkur verði til að drepa niður mál, ég tala nú ekki um ef hin raunverulega stefna stjórnvalda er að fækka virkjunarkostum í nýtingarflokki og færa yfir í biðflokk og verndarflokk. Í sambandi við vatnsaflsvirkjanirnar er svolítið talað um raforkuvinnslu og aðeins minnst á að hlýnandi veðurfar getur flýtt bráðnun jökla og þar af leiðandi haft áhrif á rennsli jökulvatna. Þá er rétt að minna á það sem menn hafa talað um - og var hérna síðast hjá hæstv. umhverfisráðherra í Brundtlands-niðurstöðunum - að menn eigi ekki að ganga þannig á auðlindir að næstu kynslóðir geti ekki nýtt þær. En ef við nýtum þær ekki núna á næstu 20 eða 50, jafnvel 100 árum, munu kynslóðirnar sem koma þar á eftir ekki njóta nokkurs arðs af þessu vatni sem núna rennur fram hjá. Því spyr maður: Hefði ekki verið skynsamlegt að taka eitthvað á þessu? Í sambandi við jarðhitavirkjanirnar er meðal annars talað um, og það er svona yfirstefnan, að gæta eigi að mengun. Það er eðlilegt að menn taki þessa umræðu vegna þess að fyrir nokkrum árum virtist stefnan vera sú að menn ætluðu að færa sig frá vatnsaflsvirkjunum yfir til jarðvarmavirkjana. En nú hafa menn uppgötvað að á þeim eru líka gallar og kannski eru vatnsaflsvirkjanirnar hinar bestu virkjanir, ég tala nú ekki um þegar við erum farin að tala um rennslisvirkjanir og taka ýmis önnur neikvæð áhrif þar inn í með lónsstærð og annað í þeim dúr. Í sambandi við jarðhitavirkjunina er talað um að gæta að mengun skaðlegra lofttegunda, brennisteinssambanda o.fl., en þá verður líka að spyrja: Hvernig kemur þetta fram í stefnu núverandi stjórnvalda? Hæstv. umhverfisráðherra hefur til dæmis sett reglugerð í sambandi við brennisteinsvetni þar sem hámarksgildi þess er aðeins 1/3 af alþjóðlegum viðmiðum í landi þar sem við búum við hverasvæði, þar sem sannarlega er talsvert magn af brennsteinsvetni í loftslaginu. Er þessi reglugerð þá ekki sett til að koma í veg fyrir að önnur jarðvarmavirkjun verði í landinu, alla vega á þeim svæðum sem þær eru á í dag, vegna þess að það muni ekki nást vegna tæknilegra örðugleika að vinna þetta niður? Maður spyr sig hvort þetta séu fyrst og fremst falleg orð en á öllum öðrum sviðum stjórnsýslunnar sé unnið að því að koma í veg fyrir að nokkur orkuvinnsla verði, að orkustefnan sé sú að ekki verði virkjað neitt meir, það sé hin raunverulega orkustefna. Ég vil hins vegar ekki trúa því á stjórnarflokkana, hvorugan þeirra, að svo sé. Við gætum kannski líka sagt að eitthvað vanti inn í þetta plagg, sem er ágætt á margan hátt. Hér er til að mynda talað um flutningskerfi raforku og orðið „kostnaður“ er nefnt. Hins vegar er ekki eitt einasta markmið, ein einasta leið, sem fjallar um að jafna kostnað eða lækka kostnað. Maður veltir því fyrir sér af hverju það er. Til hvers er þetta sett inn, er þetta til þess eins að fylla upp í pappírinn? Í sambandi við hitaveiturnar, á bls. 23, er heldur ekki talað um - hér er talað um ávinnslugetu, að varast verði að ganga of langt, og ég get alveg tekið undir það. En hvað með aukna jarðvarmanýtingu á nýjum svæðum? Það eru ákveðin svæði á landinu sem því miður njóta ekki þess lúxuss og maður spyr: Hvar er sú stefna í þessari orkustefnu? Við gætum líka gengið lengra og velt fyrir okkur að fram kæmi meira sambland við grænt hagkerfi eða stefnu um atvinnusókn, t.d. hvort ekki hefði verið skynsamlegt í þessari orkustefnu, þar sem talað er um að nýta orkuna til minni og smærri kosta ef hægt er, að tala skýrar um garðyrkjuna. Það hefur margoft komið hér inn í þingið og allir eru sammála um að skynsamlegra sé að búa henni eðlilegra umhverfi í kostnaði, bæði er varðar dreifingu og eins varðandi orku, og það hefði verið skynsamlegt að setja það inn í þetta plagg. Síðan er fjallað um það sem við náðum að koma aðeins inn á í sambandi við það að þjóðin njóti arðs af auðlindum. Þá komum við að þessum stóru spurningum: Er það hin skynsamlega leið að hækka raforkuverð umtalsvert, eins og virðist vera stefnan í þessu plaggi, svo að það verði líkt því sem gerist í Norðvestur-Evrópu? Í Noregi fjórfaldaðist það frá því sem var áður en menn lögðu sæstreng og fóru að selja toppana út. Nú er það einfaldlega orðið þannig að Noregur er ekki samkeppnishæft til fyrirtækja í orkuvinnslu og fjölskyldur eru ekki í standi til þess, þrátt fyrir ágæta velmegun í því landi, að hita upp húsin sín. Þar skjálfa menn bara þegar eru kuldaköst, fara inn í eitt herbergi og kveikja upp í arninum. Er það leiðin sem við ætlum að fara? Ég trúi því ekki að það sé hin raunverulega stefna, en maður óttast að það geti orðið afleiðingin af þessu. Hvernig ætlum við að koma arðinum til þjóðarinnar? Er það í gegnum auðlindasjóð eða gæti til dæmis hugsast að við værum með virka eigendastefnu? Við framsóknarmenn höfum til dæmis lagt til að ekki verði gefin út ný virkjanaleyfi til fyrirtækja sem eru yfir ákveðnum mörkum, 5, 10, jafnvel 15 megavöttum, að slík fyrirtæki verði að 2/3 hlutum minnst að vera í eigu ríkis og sveitarfélaga, eða fyrirtækja í slíkri eigu, til að tryggja að arðurinn renni til þjóðarinnar, til almennings í landinu. Þá komum við í veg fyrir að þessi auðlind fari á markað með einum eða öðrum hætti, en höldum engu að síður áfram á þeirri braut sem við höfum verið á á síðustu árum að virkja og nýta auðlindina til hagsbóta fyrir almenning í landinu. Varðandi sæstrenginn held ég að það sé mikilvægt - og við höfum lagt það til í þingsályktunartillögu sem lögð var fram í síðustu viku - að allir aðilar verði kvaddir að borðinu. Að þar verði ekki einungis Landsvirkjun og ekki einungis iðnaðarráðuneytið heldur verði myndaður um það starfshópur þar sem öll orkufyrirtækin og fleiri aðilar koma að því að skoða þjóðhagslega hagkvæmar og þjóðhagslega neikvæðar hliðar þess. Í þessari áætlun er meðal annars fjallað um þessa virkjanaútgáfu. Mig langar aðeins að koma inn á það í sambandi við vernd og nýtingu. Verndun er ákveðin nýting auðlindarinnar, það er algjörlega rétt. Tökum dæmi af bónda og landeiganda sem ég þekki. Hann hefur hug á því að virkja bæjarlækinn hjá sér og ýmsir aðilar snúast gegn því. Þar á meðal er ferðaþjónustufyrirtæki sem snýst algjörlega gegn því að þarna verði sett upp 10–15 megavatta rennslisvirkjun. Sama ferðaþjónustufyrirtæki fer um land þessa manns án þess að spyrja um leyfi, án þess að greiða krónu í leigu eða afnotarétt til landeigandans. Einu umhverfisáhrifin af þessari nýtingu, ef farið yrði út í hana, herra forseti, verndun þessa svæðis, eru lýti vegna verulegrar umferðar frá þessu eina ferðaþjónustufyrirtæki. Er þetta hin raunverulega stefna sem við viljum hafa? Er ekki betra að allir geti unnið saman, að bæði verði þarna ferðaþjónusta og orkuvinnsla svo að tekjur verði til fyrir það samfélag sem um er að ræða? Ég held að það vanti svona hluti í þessa orkustefnu. Nú sé ég að það gengur hratt á tímann hjá mér. Ég gæti fjallað um olíusparnaðinn og tekið undir að við þurfum að leita allra leiða til að finna aðra orkugjafa á bíla og skip. Talað er um að stuðla að orkuskiptum í samgöngum og sjávarútvegi. Þá gleymist landbúnaðurinn. Landbúnaðurinn hefur sjálfur lagt fram tillögur um það hvernig hann ætlar á næstu 10–15 árum að framleiða stóran hluta af þeirri orku sem hann notar í dag. Þarna eru tækifæri sem klárlega vantar í þessa orkustefnu, hugsanlega vegna þess að of þröngur hópur hefur unnið þessa skýrslu, en það er þá tækifæri til að taka það inn núna. Ég sé að tíma mínum er lokið, herra forseti, og lýk því máli mínu.

Forseti. Við ræðum hér skýrslu stýrihóps um heildstæða orkustefnu fyrir Ísland. Svona á sennilega að vinna hlutina. Sennilega eru þessi vinnubrögð, þ.e. að ráðherra leggi fram skýrslu stýrihóps til umfjöllunar í þinginu áður en hin eiginlega orkustefna er samþykkt, til fyrirmyndar því að með þessu móti gefst þingmönnum frá öllum flokkum tækifæri til að taka þátt í umræðunni. Þetta eru sem sagt fyrirmyndarsamræðustjórnmál. En forseti, mér finnst við ekki hafa tíma í þetta kjaftæði, ef ég má vera hreinskilin, því að tíminn er hreinlega á þrotum. Hnattræn hlýnun er staðreynd, við erum komin fram yfir það sem kallast „peak oil“, og ég bið forseta að afsaka að þetta hugtak er á ensku en hér er átt við hámarksolíuvinnslu heimsins en þeim tindi náðum við 2006. Hér eftir dælum við upp minni olíu en áður og hún verður dýrari en áður. Áhrif þess sjáum við nú þegar á hækkandi olíuverði á heimsvísu sem veldur verðhækkunum á lífsnauðsynjum um allan heim og hækkar lán Íslendinga, svo að því sé líka til haga haldið. Við erum nefnilega enn þá ótrúlega háð olíu. Á bls. 14 í skýrslunni kemur fram að verðmæti innflutts eldsneytis og smurolíu árið 2009 var 51 milljarður kr., um 1/8 af verðmæti alls vöruinnflutnings þess árs, og við þykjumst vera sjálfbær þegar kemur að orku. Fiskiskipaflotinn okkar notar 29% af olíunni. Í skýrslunni kemur einnig fram að hægt væri að draga úr eldsneytisnotkun fiskiskipa um 5–10% með einföldum sparnaðaraðgerðum eingöngu. Sá ræðumaður sem var á undan mér í ræðustóli fjallaði um landbúnaðinn og ég var eiginlega hálfsvekkt þegar tími hans var á þrotum. Ég hefði viljað heyra meira af því, því að það efni er kannski eitthvað sem ég saknaði úr skýrslunni. Í fyrra ræddum við í þinginu tillögu um orkuskipti í samgöngum. Þá stefnu hefði mátt kalla „stefnt skal að“ því að hún hljómaði einhvern veginn þannig að við ætluðum að verða best í heimi - en seinna. Við ætluðum að stefna að því. En það var í raun og veru ekkert kýlt á hlutina og ég spyr: Hvenær ætlum við að fara að gera eitthvað í málunum? Á bls. 63 í þessari skýrslu er til dæmis bent á - og þetta er bara eitt lítið dæmi af svo fjölmörgum - að reiðhjól á Íslandi bera tolla. Af hverju? Af hverju erum við enn þá að velta þessu fyrir okkur? Þar er bent á að með því að afnema tolla á reiðhjólum mundum við hvetja til þess ferðamáta. Af hverju eru enn þá tollar á reiðhjólum á Íslandi ef okkur er virkilega alvara með þessu? Á hátíðarstundum ræða „grænir“ stjórnmálamenn um að efla þurfi almenningssamgöngur, og það þarf að gera það, það er ekki nóg að segja það. Staðan á höfuðborgarsvæðinu er þannig að unglingar, sem eru þeir helstu sem nota strætó, geta varla farið í bíó klukkan átta á kvöldin því að ef myndin fer yfir hefðbundinn tíma missa þeir af síðasta strætó heim og þá þurfa pabbi og mamma að koma og sækja þá á bílnum sem eyðir olíu og bensíni. Í skýrslunni kemur einnig fram að árið 2005 voru bara tvö önnur Evrópuríki, Lúxemborg og Liechtenstein, með fleiri bíla en við miðað við fólksfjölda, 658 bíla á hverja 1.000 íbúa. Meðaltalið í öðrum Evrópuríkjum eru 460 bílar á hverja 1.000 íbúa. Endurnýjanleg orka í samgöngum á Íslandi er innan við 1%. Samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins 2009/28/EB á hún að vera að minnsta kosti 10% árið 2020. Hvað ætlum við að gera í þessu? Það ár eiga líka 75% af nýskráðum bílum undir fimm tonnum að ganga fyrir eldsneyti af endurnýjanlegum uppruna. Og við flytjum enn þá nánast eingöngu inn bensínbíla þó að áhugamenn um annað geti svo sem valið sér umhverfisvænni kosti og borgað fyrir það. Ég hef fjargviðrast svolítið yfir olíunni og hvað við erum háð henni, en það er annað atriði í þessu sem ég vil fókusera svolítið á og það er arðurinn af auðlindinni. Við ræðum hér um orkuauðlindir Íslands, t.d. jarðhita og vatnsafl en hugsanlega líka einhverja framtíðarorkugjafa. En sömu prinsipp gilda um allar auðlindir okkar og þá er mér kannski efst í huga fiskurinn okkar. Prinsippið á að vera það að auðlindirnar eiga að vera í þjóðareigu og þjóðin á að njóta arðsins af þeim skilyrðislaust. Á bls. 40 stendur, með leyfi forseta: „Sé orkuverð til dæmis undir markaðsverði rennur samsvarandi hluti auðlindarentunnar til orkukaupandans.“ Þetta finnst mér ansi góð setning og hún er mjög góð lýsing á því hvernig við höfum hagað málum hér; auðlindarentan rennur alltaf til orkukaupandans. Hér á Íslandi hefur stóriðjan fengið orkuna á spottprís og bæklingar með yfirskriftinni Lowest Energy Prices segja allt sem segja þarf. Forseti. Mér finnst þessi skýrsla ágætisupplýsingarit. Þar kemur margt mjög sláandi fram, í henni er mörg góð fyrirheit og bent á lausnir og leiðir. En nú er komið að aðgerðum, nú þarf að bregðast við. Ég sakna þess að sú ríkisstjórn sem nú situr og segist vera bæði væn og græn sitji ekki bara heldur láti verkin tala. Við höfum ekki allan tímann í heiminum. Forseti. Það er skylda okkar að skilja við jörðina í betra ástandi en við tókum við henni. Það er ekki okkar að virkja allt sem hægt er að virkja, og ég vil benda á það að lokum að verndun er líka nýting.

Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka starfandi iðnaðarráðherra fyrir þá skýrslu sem hér er lögð fram og jafnframt hæstv. iðnaðarráðherra Katrínu Júlíusdóttur sem ég þykist vita að er að hlusta á þessa umræðu og hún hefði að öllu jöfnu flutt þessa skýrslu ef hún væri ekki við það að fjölga Íslendingum aðeins meira svo að við nálgumst 320 þúsund eins og við erum að detta í. En að öllu gamni slepptu vil ég segja, virðulegi forseti, að sú skýrsla sem hér er sett fram og lítur hér dagsins ljós, og á tilurð sína að rekja til vinnu sem hæstv. iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir hóf 18. ágúst 2009, er fyrirmyndarskýrsla, þó svo að maður sé kannski ekkert endilega sammála öllu því sem í henni er. Hér er um að ræða, eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir nefndi, fyrirmyndarvinnu. Það er til fyrirmyndar að skýrslan komi til Alþingis, sé rædd og málið verði síðan unnið af iðnaðarráðherra til að klára það ef það gengur ekki til nefndar og verður lagt fram í lokin í formi þingsályktunartillögu um heildstæða orkustefnu sem fær stimplun Alþingis. Jafnframt get ég ekki annað en minnst á það, virðulegi forseti, að rammaáætlun er vonandi við það að detta inn til þings. Vinna við hana hófst eftir stjórnarmyndun, eftir að Sjálfstæðisflokkur og Samfylking tóku við árið 2007 í maí. Þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson og þáverandi hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir settu í gang þá vinnu sem unnin hefur verið síðustu fjögur ár og settu í hana þann kraft sem lýsir sér meðal annars í því að nú er til heildstæð rammaáætlun sem hefur verið kynnt sem drög í umhverfismati áætlunar og kemur vonandi sem fyrst til þings. Virðulegi forseti. Ég er ákaflega stoltur af þessari vinnu. Hún hefur verið unnin og leidd af jafnaðarmönnum á Alþingi og hér er sett fram stefna til framtíðar. Það hefur komið fram í ræðum nokkurra þingmanna hér að þeir eru mjög ánægðir með það plagg sem hér er komið fram. Í þessu skjali er í fyrsta sinn sett fram heildstæð orkustefna fyrir Ísland eins og áður hefur komið fram. Þetta er fyrirmyndarvinna sem við jafnaðarmenn getum verið ákaflega stolt af. Svona á að vinna hlutina. Það hefði auðvitað verið betra, virðulegi forseti, að rammaáætlunin hefði verið kláruð fyrr, en sú vinna hefur staðið núna, með misjafnlega miklum krafti og hléum, í samfellt 19 ár þó að mest hafi verið gert síðustu fjögur ár eins og ég gat um áðan. Leiðarljósið í þessari skýrslu er sjálfbærni ásamt öðrum þáttum sem vikið er að hér eins og til dæmis því að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis sem er mjög mikilvægur þáttur. Við Íslendingar eyddum um það bil 45 milljörðum af gjaldeyri okkar árið 2010 til að kaupa bensín, gasolíu og brennsluolíur. Það er ansi há upphæð. Jarðefnaeldsneyti er ekki óendanleg auðlind og við höfum gengið mikið á hana og eins og margir segja þá er ástæðan fyrir háu orkuverði er ekki bara sú að Kínverjar og Indverjar kaupa mikið af olíu, heldur einnig að við höfum verið að dæla upp úr hagkvæmustu lindunum og erum nú farin að nýta lindir sem eru miklu, miklu dýrari auk þess sem gerðar eru auðvitað miklu meiri kröfur nú en áður. Þess vegna er orkuverð, verð á olíu og bensíni, eins hátt og raun ber vitni á Íslandi, svo maður minnist nú ekki á blessaða krónuna sem er í sögulegum hæðum. Það kostar miklu meira nú en áður að flytja hvern lítra inn, þó að maður taki bara mið af genginu. Þetta, virðulegi forseti, er sett í skýrsluna, í þessi drög, til að marka stefnu um það hvernig við getum dregið úr notkun jarðefnaeldsneytis. Það mundi spara okkur dýrmætan gjaldeyri ef við flyttum ekki eins mikið inn af þessu eldsneyti og færðum okkur yfir í annað. Virðulegi forseti. Ég ætla að snúa mér að kafla í skýrslunni sem heitir Rafhitun húsa. Þar er fjallað um húshitun á svokölluðum köldum svæðum, en tæplega 10% þjóðarinnar þurfa að hita húsnæði sitt með raforku á köldum svæðum. Hér er getið um það enn einu sinni að rafhitun á þeim svæðum er miklu, miklu dýrari en annars staðar og sagt að það sé sameiginlegt hagsmunamál ríkis og íbúa að ná niður kostnaði við rafhitun, meðal annars með því að finna út hvar við getum farið í fleiri hitaveitur og vinna að því. Virðulegi forseti. Það eru líka komnar fram skýrslur sem er vert að hafa í huga sem snúa að því hvernig við getum lækkað eða réttara sagt jafnað rafhitunarkostnað íbúa þessa lands, en þar er mjög skakkt gefið, ef svo má að orði komast. Allt of margir íbúar búa við allt of hátt raforkuverð til húshitunar sem er auðvitað algjörlega ólíðandi. Á þeim tíu mínútum sem hver þingmaður hefur í þessari umræðu, virðulegi forseti, er ekki hægt að fara yfir alla þætti skýrslunnar. Ég ætla hins vegar að fjalla um 10. kafla, um uppbyggingu fjölbreytts atvinnulífs. Allt er það góðra gjalda vert. Fjölbreytt atvinnulíf dregur úr efnahagslegri áhættu, eykur stöðugleika og þol gagnvart sveiflum og áföllum og styður við sjálfbærni hagkerfisins og þjóðfélagsins. Hér er fjallað um þetta. Það kemur líka fram, virðulegi forseti, að um 80% af raforkuframleiðslu landsmanna er notað í stóra vinnustaði, stóriðju sem greiðir að því er sumir segja allt of lágt verð. Það má auðvitað alltaf taka undir að æskilegt væri að fá sem hæst verð, en þetta eru nú þeir samningar sem hafa verið gerðir og þeir, virðulegi forseti, eru grunnurinn að því gulleggi sem við eigum í Landsvirkjun. Þó að ekkert væri virkjað og skuldir borgaðar niður á tíu árum, eins og hér hefur komið fram, mundi fyrirtækið mala gull fyrir okkur - eins og það gerir reyndar í dag. Við getum tekið út mikinn arð úr því fyrirtæki. Það verður aldrei of oft kveðið um fjölbreytileika atvinnulífs. Þess vegna er vonandi að kísilver, svo við tökum sem dæmi, komist í áfanga og til framkvæmda sem allra fyrst, m.a. eitt í Helguvík og tvö á Húsavík. Það skapar aukna fjölbreytni, fleiri egg í körfuna, alveg eins og því ber að fagna að fyrir nokkrum dögum var opnað mjög stórt netþjónabú suður á Miðnesheiði, sem búið var að vinna að lengi. Annað er svo suður í Hafnarfirði. En svo við minnumst á atvinnulífið, virðulegi forseti, þá fer 80% af raforkuframleiðslu okkar í stóriðjuna, sumir segja fyrir of lágt verð og það má kannski til sanns vegar færa miðað við stöðuna í dag, en ætli þetta hafi ekki verið það sem hægt var að semja um á sínum tíma. Þetta er hluti af því gulleggi sem við eigum hjá Landsvirkjun. Menn tala oft um að við fáum ekki nægilegan arð frá Landsvirkjun. Virðulegi forseti. Ég er ósammála því, vegna þess að ég tel að hver einasti Íslendingur fái arð inn um bréfalúguna um hver mánaðamót þegar við fáum orkureikninginn okkar. Við neytendur borgum sannarlega mjög lágt orkuverð, miklu lægra en í nágrannalöndum okkar. Það er hluti af arðinum sem við fáum frá raforku- og orkufyrirtækjum landsins. Það má auðvitað segja nákvæmlega það sama um jarðvarmann. Virðulegi forseti. Hér má líka fjalla um bætta nýtingu vatnsafls eins og talað er um í skýrslunni sem er ákaflega merkilegt og Landsvirkjun hefur kynnt á fundum áform sín um bætta nýtingu. Getið er um það í skýrslunni hvernig hægt er að auka nýtingu í virkjunum við það eitt að breyta búnaði, færa hann til nútímans, taka út þau tæki sem keypt voru kannski í upphafi því í dag er tækin orðin miklu betri og gefa meiri nýtingu. Hér er nefnt að með endurbættri hönnun jókst heildarafl Búrfellsvirkjunar úr 220 megavöttum í 270 og í Sigölduvirkjun jókst afl um 15 megavött. Það má taka undir það sem kom fram hér áðan að jöklarnir eru jú að bráðna eitthvað hraðar og auðvitað væri æskilegt að geta nýtt um leið það vatn sem rennur til sjávar og nýtt það betur. Þess vegna eru þau áform Landsvirkjunar sem sett hafa verið fram hvað þetta varðar mjög áhugaverð. Virðulegi forseti. Ég hef því miður ekki tíma til að fara í eitt atriði sem hér er fjallað um, um tímalengd nýtingarsamninga. Ég hef rætt um það í umræðu á Alþingi og í skýrslunni koma fram athugasemdir frá einum nefndarmanni um styttingu nýtingarsamninga, sem ég get að vissu leyti tekið undir. Það er kannski of langt mál að fara í það í lok ræðu minnar þegar tíminn er búinn, en ef til vill á það mál eftir að koma aftur til þings. Það var á dagskrá í fyrra en náðist ekki að klára það og 

Forseti. Ég held að það væri út í hött að hækka raforkuverð í landinu til almennra notenda, heimilanna og fyrirtækjanna, annarra en stórnotenda, á næstunni. Menn mega því ekki taka þetta andsvar þannig að ég sé að hvetja til þess að rafmagnsreikningurinn hækki. Hins vegar er auðvitað ástæða til að við ræðum það einmitt í tengslum við orkustefnu til framtíðar og þetta plagg og kannski enn frekar þegar lögð verður fram stefna í tillögu til þingsályktunar síðar í vetur eða næsta vetur, hvort við ætlum að taka út þennan arð sem ræðumaðurinn hv. talaði um, með lægra raforkuverði, eða hvort við ætlum að taka hann með auðlindarentu sem renni þá til ríkisins með einum eða öðrum hætti, eða til almannafyrirtækis, auðlindasjóðs eða hvað það nú verður. Því það er auðvitað rétt sem menn segja hér, þar á meðal hv. ræðumaður, að einhver hluti af arðinum, af auðlindarentunni, af arði þjóðarinnar fyrir eign hennar í þessu, kemur fram sem lægra orkuverð hér en víðast annars staðar. Spyrja má hvort þetta sé heppilegt og hvaða afleiðingar þetta hafi til dæmis fyrir raforkunotkun. Er hún hugsanlega meiri en æskilegt er eða skynsamlegt er á Íslandi vegna þess arna? Göslum við með raforkuna? Það má líka spyrja, og það geri ég sem jafnaðarmaður við hv. þingmann sem líka er jafnaðarmaður: Er sanngjarnasta leiðin til að dreifa arðinum af auðlindinni að menn fái hann í hlutfalli við raforkunotkun sína? Væri skynsamlegra að gera það með öðrum hætti? Ég tek fram að þessi spurning er ekki um morgundaginn, heldur um næstu áratugi og er sú akademíska umræða sem á að fara fram áður en menn taka kúrsinn í efnum af þessu tagi.

Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir að hv. þingmaður orðaði það eitthvað á þann veg að út í hött væri að hækka orkuverð á næstunni til almennings. Ég er algjörlega sammála því. Þá er spurningin: Eigum við að taka út arðinn af þessum orkufyrirtækjum, eins og ég gat um í ræðu minni, í lægra orkuverði? Þannig er það í dag þar sem við erum með mjög lágt orkuverð miðað við nágrannaþjóðir. Eða eigum við að láta hann renna í auðlindasjóð? Með því að ákveða að taka svo og svo mikið og leggja í auðlindasjóð verður það auðvitað til hækkunar á orkuverði, væntanlega til neytenda nema auðlindarentan, arðurinn út úr þeim orkufyrirtækjum sem ríkið á, verði bara tekin og lögð í auðlindasjóð. Það er auðvitað alveg hárrétt sem hv. þingmaður gat um að það má spyrja sig að því hvort þetta sé heppilegt. En hv. þingmaður spyr hvort raforkunotkun sé meiri, hvort við göslum með rafmagn vegna þess hve orkan er ódýr. Já, ég hygg að svo sé, virðulegi forseti, ég er nokkuð viss um það. Það er sennilega háttur okkar Íslendinga þar sem við höfum næga orku og þurfum í raun og veru ekkert að spara hana. Það er næg orka til og skömmtun og hömlur á orkunotkun þekkist ekki hér. Það kemur meðal annars til út af þessu lága orkuverði. Ég er ekki sammála því að við þurfum að hækka orkuverðið til að spara. Ég held að það ætti frekar að vera hluti af heildstæðri orkustefnu fyrir Ísland að vekja athygli fólks á því að með því að spara orku, sama hvort hún er til hitunar eða ljósa eða annað, verður meira eftir til annarra þátta í rekstri heimilisins eða rekstri fyrirtækjanna. Það er væntanlega eitt af því sem er að gerast nú, ef hægt er að finna einhverja jákvæða pósta við það sem hefur gerst hér á undanförnum árum, að fólk þarf aðeins að huga meira að því hvað kemur inn og hverju er eytt, vegna þess að það er 

Forseti. Það er kannski ekki meira í þessu efni að gera en að skipast á almennum skoðunum og velta við steinum því að það er ekki á morgun sem við ætlum að láta rentuna renna alla á einn veg frá auðlindum okkar. Það er hins vegar ekki um að ræða að gera annað hvort, að annaðhvort fari allur arðurinn í orkuverð til almennings eða í auðlindasjóð, því töluvert af honum fer núna til stórnotenda og verulegur hluti hans fer í að fjármagna þá öru orkuuppbyggingu sem við núna stöndum í, fer hreinlega í afborganir af lánum og í vexti af þeim sömu lánum. Ég held hins vegar að þessi umræða verði meira áberandi á næstu árum og ég held að við eigum að taka hana feimnislaust. Þá þarf ég varla að endurtaka það enn einu sinni að ég er ekki að tala um hækkanir og breytingar á raforkuverði á næstu árum. Framsýnir menn, bæði í skýrslunni og í ræðustólnum, tala um sæstreng til Evrópu. Veit ég vel að í gegnum þann sæstreng á að fara, að minnsta kosti í fyrstu, umframorka á tilteknum tímum sólarhrings eða árs. En sæstrengur til Evrópu þýðir tengingu við evrópskan orkumarkað. Það hefur um leið klárlega áhrif á orkuverðið á Íslandi. Þeir sem tala um sæstreng - þeir sem segja A verða líka að segja B, og með þeim sæstreng verða tengsl við evrópskan orkumarkað örugglega aukin með einhverjum hætti. Mig minnir að Gunnar Thoroddsen, fyrrverandi forsætisráðherra og öðlingur, hafi einhvern tímann verið að láta sér detta í hug að rafmagn mætti flytja með gervihnetti. Hver veit nema það verði einhvern tímann. Við erum auðvitað að komast í meiri tengsl við evrópskan og alþjóðlegan orkumarkað en verið hefur og þar með þurfum við að setja okkur ákveðið mark í þeim 

Hæstv. forseti. Það er kannski rétt sem hv. þingmaður sagði, við erum að skiptast á skoðunum, velta við steinum og hugsa til framtíðar. Ég hygg að við séum sömu skoðunar hvað varðar auðlindasjóð, almennan, sama hvort hann er fyrir þetta á komandi árum, fjarskiptarásir eða fiskinn í sjónum. Við þurfum ekki að diskútera það mikið en eins og hv. þingmaður gat um greinir menn stundum á um hvað stórnotendur greiða. Ég sagði áðan að ég vildi ekki trúa öðru en að samningamenn Íslands sem hafa samið um orkusölu til stórnotenda hafi gengið þar eins langt og hægt var á þeim tíma og í staðinn fyrir það sem við erum að selja þessa orku, hvort sem hún er of lág eða væri 10%, 20% hærri eða hvað, erum við með mikla atvinnusköpun. Síðast en ekki síst, virðulegi forseti, er verið að breyta íslenskum auðlindum í útflutningstekjur sem skapa gjaldeyri sem okkur Íslendinga sárvantar svo í dag. Þetta þurfum að gera áfram, að nýta auðlindir okkar á sjálfbæran og fínan hátt, taka ekki allt frá komandi kynslóðum heldur nýta þær á sjálfbæran hátt, til að breyta þeim í útflutningstekjur, gjaldeyri. Ég sé ekki, virðulegi forseti, hvernig við Íslendingar ætlum að saxa á þá 1.500 milljarða sem íslenska ríkið skuldar í dag öðruvísi en að breyta auðæfum okkar í gjaldeyrisskapandi útflutningstekjur, skapa atvinnu fyrir einhverja af þeim tæplega 15 þúsund eða 13 þúsund einstaklingum sem eru atvinnulausir. Hv. þingmaður ræddi um sæstreng. Ég er sannfærður um að hann kemur. Það yrði örugglega feikilega gott fyrir íslenska orkuframleiðendur að selja orku um sæstreng, t.d. í júní, júlí, ágúst þegar allir eru að keyra kælivélar úti um alla Evrópu og öll vötn hjá okkur sneisafull. Það væri ábyggilega hægt að selja hana á svakalega 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi í svari við andsvari að að sjálfsögðu þurfum við að nýta þau tækifæri sem við eigum til að vinna okkur og framleiða okkur út úr þeim áföllum eða þeirri kreppu sem hefur verið og er á Íslandi. Ég veit ekki hvort við erum sammála um að þau tækifæri sem eru til staðar hafi verið nýtt nógu vel í tíð núverandi ríkisstjórnar eða ekki, en ég tel hins vegar mikilvægt að nýta þær auðlindir sem við eigum til að koma okkur hraðar upp úr þessu en ella. Mig langar aðeins að velta vöngum með hv. þingmanni yfir einu máli sem ég hef svolitlar áhyggjur af í þessu plaggi sem er „heildstæð orkustefna fyrir Ísland“. Ég finn í rauninni ekki neitt þar sem fjallað er um jöfnun orkukostnaðar í þessu riti, þ.e. einhverjar hugmyndir sem mark er á takandi um það. Það er áhyggjuefni ef við ætlum að fjalla hér um heildstæða orkustefnu, og að setningin sem um þetta mál stendur sé þessi, með leyfi forseta: „Að ekki verði gengið á framlegð og arðsemi orkuvinnslu og -sölu vegna byggða- eða atvinnusjónarmiða í héraði, heldur verði markmiðum á þeim sviðum náð með öðrum og almennari hætti.“ Það á sem sagt ekki að ganga á arðinn og framlegðina til að jafna raforkuverðið. Það á sem sagt ekki að breyta - það má lesa það út úr þessu, ég ætla nú ekki að fullyrða neitt - þeim viðmiðunum sem þegar eru í notkun í dag, t.d. hjá Landsneti varðandi flutninginn, en hér stendur: „Er þá átt við reglu um hlutdeild nærsamfélags í auðlindarentu“ o.s.frv. Það kann að vera að það sé leið að láta nærsamfélag - hvað er nærsamfélagið á Vestfjörðum til dæmis þegar ekki er ein einasta virkjun á því svæði? Er það nærsamfélagið, nær það alveg að Blöndu eða suður að Búrfelli?

Virðulegi forseti. Ég get ekki úttalað mig um það vegna þess að ég hef ekki lesið þessa skýrslu staf fyrir staf eða orð fyrir orð um heildstæða orkustefnu hvað varðar jöfnun orkukostnaðar. Hins vegar er fjallað um það í skýrslunni að æskilegt sé að gefa betur í með því að afla og finna innlenda orkugjafa til að uppræta ýmislegt sem við viljum, finna heitt vatn, búa til hitaveitur í staðinn fyrir dýra rafhitun. Þetta er verið að gera. Við notum niðurgreiðslukerfið meðal annars í því. Þetta ræddum við í atvinnuveganefnd ekki alls fyrir löngu, þeir sem þar sitja, í framhaldi af útkomu skýrslu sem nokkrir aðilar á köldum svæðum unnu að og skiluðu til hæstv. iðnaðarráðherra. Þar voru mjög metnaðarfullar og góðar tillögur sem ég hef sagt og skal segja einu sinni enn að eru þess eðlis að við eigum að gefa þeim miklu meiri gaum. Það er kannski fljótvirkasta leiðin til að jafna orkukostnaðinn til húshitunar en jafnframt til atvinnusköpunar og fyrirtækjareksturs. Við sjáum líka og höfum heyrt og það heyrði hv. þingmaður sem sat í iðnaðarnefnd á síðasta ári hvernig til dæmis orkukostnaður getur lækkað í dreifbýli, á einum þéttbýlisstað í dreifbýli ef svo má að orði komast, að ef íbúarnir væru ekki 195 heldur 201 mundi það hafa mikla lækkun í för með sér. Þetta er í raun og veru galið kerfi sem býr til svona forsendur um verðlagningu á orku. Það sem ég er einfaldlega að segja, virðulegi forseti, er að við höfum önnur tækifæri til að lagfæra þessa hluti þó að þeir séu ekki skýrðir hér í skýrslu starfshóps um mótun heildstæðrar orkustefnu. En ég þykist vita eða vil trúa því að þetta sé þar þó að ég geti ekki bent akkúrat á einhverja eina blaðsíðu hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem ég hef áhyggjur af varðandi þetta plagg að ég hef ekki, og ég er búinn að lesa í gegnum þetta, séð aðra leið en þá sem ég las upp áðan um að jafna orkuverðið. Það kom fram í svari við fyrirspurn sem ég lagði fram fyrir nokkru, á síðasta þingi eða þarsíðasta, til iðnaðarráðherra um hvað það kostaði að jafna raforkuverð alfarið, að þegar búið væri að skoða flutninginn og orkukostnaðinn miðað við meðaldýra hitaveitu kostaði um 2 milljarða á ári að jafna þetta til fulls. Þetta kunna að vera stórar upphæðir þegar við segjum það, 2 milljarðar, en í stóra samhenginu eru þær kannski ekki svo stórar. Það er samt þannig þegar mótuð er orkustefna - og það kemur væntanlega í hlut nefndarinnar að bæta því inn í þessa skýrslu - að ef ekki er fjallað um það með öðrum hætti en hér er hvernig við getum jafnað orkukostnað heimila og fyrirtækja verðum við að koma með tillögur og leita allra leiða til að laga það. Annað sem kemur fram á þessari sömu blaðsíðu, bls. 39, og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi fyrr í dag, er að það er boðuð hækkun, það er fyrir ofan fyrirsögnina Markmið. Þar er boðuð hækkun á raforku til almennings, til allra notenda. Það er í sjálfu sér mjög sérstakt að boða hana af því að miða á við verð á meginlandsmörkuðum. Ef ekki er meiningin að hækka orkuverð með þeim hætti sem þarna er í raun og veru boðað verður vitanlega að koma með svör við því. Ég hef ákveðnar efasemdir um skýrsluna 

Virðulegur forseti. Já, aftur að jöfnun orkukostnaðar sem er okkur hugleikin og er enn óþolandi ranglæti. Oft hefur verið talað um að gera meira í þessu. Það hefur verið birt í byggðaáætlunum, þar á meðal í þeirri byggðaáætlun sem við hv. þingmaður og fleiri unnum á síðasta ári þar sem bætt var inn tillögum um jöfnun orkukostnaðar. Síðan er það okkar að fylgja því eftir hvernig það gengur fyrir sig. Inn í þetta voru settar um 1.100 millj. kr. til niðurgreiðslna. Þar að auki - og minnist nú sá þingmaður sem hér stendur þess þegar hann var tiltölulega nýsestur á þing og lenti í því að sitja í iðnaðarnefnd sem tók að breyta raforkulögunum vegna raforkutilskipunar Evrópusambandsins sem var innleidd hér af ákveðnum ráðherrum, sem ég ætla ekki að nefna hverjir voru, en þar var til dæmis sett inn sú gulrót eftir vinnu nefndarinnar, 230 millj. kr. til að auka niðurgreiðslu í dreifbýli og sú upphæð hefur nánast ekkert hækkað, ekki neitt. Virðulegi forseti. Það sem ég sagði áðan og ég ætla að enda andsvar mitt á að segja, og það er gott að hæstv. starfandi iðnaðarráðherra fylgist með umræðunni, er að við verðum að leita leiða til að vinna þetta hraðar og nota þá þessa skýrslu sem skilað var með tillögum sem fengu mjög góðar viðtökur í atvinnuveganefnd og síðan er það okkar að fylgja því eftir og koma því máli fram. Við höfum ótal samþykktir máli okkar til stuðnings, eins og umrædda samþykkta byggðaáætlun sem ekki hefur gerst í langan tíma að sé samþykkt samhljóða á Alþingi, m.a. vegna þess að við hv. þingmaður og fleiri þingmenn úr stjórnarandstöðunni, ef svo má að orði komast, 

Virðulegi forseti. Því hefur ranglega verið haldið fram og kemur meðal annars fram í þessari skýrslu og kom fram í máli hæstv. ráðherra að hér á landi hafi í raun og veru ekki ríkt nein orkustefna heldur eins konar stefnuleysi þegar kemur að orkunýtingu í landinu. Þetta er rangt og í besta falli misskilningur og kannski í næstbesta falli eins konar oftúlkun á því sem hefur verið að gerast. Sannleikurinn er sá að við höfum fylgt hér meðvitaðri orkustefnu. Hún hefur gengið út á það að nýta endurnýjanlega orkugjafa sem við höfum hér á landi, raforku og heita vatnið, til fjölbreyttrar atvinnustarfsemi, bæði fyrir stóriðju og annan atvinnurekstur og ekki síður fyrir almenning í landinu. Markmiðið hefur verið að bæta hér lífskjör með því að lækka kostnað almennings og um leið að búa til möguleika fyrir margs konar atvinnustarfsemi til að skjóta hér rótum, skapa atvinnu og verðmæti fyrir þjóðarbú okkar og ekki síst til þess að efla gjaldeyristekjur. Þetta er í dag snar þáttur í útflutningsverðmætum okkar. Það er því rangt og ósanngjarnt að halda því fram að þótt menn hafi skrifað texta í skýrslu sé verið að leggja drög að nýrri orkustefnu. Fyrir utan það hefur mér heyrst á þeim viðbrögðum sem hafa komið fram, bæði af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. umhverfisráðherra, að þetta sé bara skýrsla og ekki liggi klár stefnumótun þar að baki. Þegar við skoðum þær fjölmörgu tillögur og markmiðslýsingar sem koma fram í skýrslunni, að minnsta kosti þegar þær hafa verið umdeilanlegar, hafa hæstv. ráðherrar rokið á harðaflótta og komið sér undan því að svara fyrir þá stefnumótun sem liggur fyrir. Þetta á að vera eins konar umræðuskjal og lengra er þá málið ekki komið. Mér finnst stórt orð Hákot þegar hæstv. ríkisstjórn er farin að stæra sig af því að hafa lagt fram orkustefnu, sem er þó engin stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnarinnar heldur skjal tiltekins starfshóps, í ljósi þess að hér hefur verið fylgt mjög markvissri orkustefnu þótt hún hafi ekki komið fram í svona myndskreyttri útgáfu eins og hér er um að ræða. Spurningin núna er þessi: Hvað er fram undan? Hvernig munum við sjá næstu framtíð varðandi orkunýtinguna? Þá vaknar fyrsta spurningin sem ég hélt satt að segja að væri í raun óþörf. Hún er þessi: Eigum við að auka orkunýtinguna? Eigum við að ganga lengra í orkunýtingu? Eigum við að ganga lengra í virkjanaframkvæmdum, bæði þeim sem snúa að vatnsaflinu og heita vatninu? Nú vil ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra að þessu: Er það stefna ríkisstjórnarinnar að láta hér gott heita eins og mér hefur fundist koma fram í máli einstakra stjórnarliða í dag þó að þeir hafi ekki verið mjög fjölmennir í umræðunni? Eða er það stefna ríkisstjórnarinnar að ganga lengra í því að nýta þær orkuauðlindir sem við höfum? Auðvitað mun þetta ráðast mjög af rammaáætluninni sem er núna orðin standard-afsökunin fyrir því að þurfa ekki að svara neinum spurningum sem lúta að framtíðinni þegar kemur að orkunýtingu því að menn þurfi að bíða eftir rammaáætluninni. Það var eiginlega látið í veðri vaka hér af hv. þm. Merði Árnasyni áðan að það væri ekki einu sinni víst að sú áætlun kæmi fram á þessum vetri heldur bara næsta haust. Eða var það …  Hér hef ég vakið athygli á því að í þessari skýrslu, sem á margan hátt er mjög fín og fróðleg samantekt, kemur til dæmis fram að ein forsendan fyrir þeirri arðsemi sem búið er að reikna sig upp í varðandi orkunýtinguna og Landsvirkjun og fleiri slík fyrirtæki sé sú að svissa um það bil helmingnum af orkukostunum úr biðflokknum í væntanlegri rammaáætlun og setja í nýtingaráætlun. Ég hef spurt: Er ætlunin að gera það? Ég gat ekki fundið á hæstv. umhverfisráðherra að mikill hljómgrunnur væri fyrir því, öðru nær. Hennar sjónarmið var greinilega að ganga miklu skemmra. Ég vil víkja að einu atriði sem hefur ekki komið fram í þessari umræðu og mér finnst ákaflega athyglisvert. Það kom fram í svari hæstv. iðnaðarráðherra við fyrirspurn sem ég lagði fram 14. nóvember síðastliðinn að mjög miklir möguleikar væru á nýtingu gamalla virkjana sem gætu aukið reiðuafl í kerfinu svo um munar. Samkvæmt þessum upplýsingum, ef ég dreg þær saman, má t.d. með stækkun Blönduvirkjunar, sem er reyndar í nýtingarflokknum, auka orkugetuna um 28 megavött, Sigöldustöð má stækka um 50 megavött, Hrauneyjarfossstöð um 70, Sultartangavirkjun um 10 og í Búrfellsvirkjun getum við verið að tala um stækkun upp á 208 gígavattstundir. Ef ég skoða bara þessa virkjanakosti sýnist mér fljótt á litið að við séum að tala um að með bættri nýtingu með því að auka reiðuaflið í kerfinu, eins og þarna er talað um, getum við kannski aukið orkuframleiðsluna um 200 megavött á ári. Það er heilmikið og skiptir miklu máli. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á þessu. Eitt af því sem kemur hins vegar til álita er með hvaða hætti við nýtum okkur þetta og með hvaða hætti við sköpum þær aðstæður að eftirspurn verði eftir þessari auknu orkuframleiðslu. Þá kemur hin viðkvæma spurning, það er spurningin um erlenda fjárfestingu. Í umræðu um allt annað mál hér í dag var meðal annars vakin athygli á ákaflega góðri ritgerð sem Ásgeir Jónsson hagfræðingur skrifaði af öðru tilefni þar sem hann vekur athygli á því að nú standi beinlínis í vegi fyrir slíkri erlendri fjárfestingu hinn pólitíski óstöðugleiki sem sannarlega er í landinu. Hagfræðingurinn segir til dæmis, með leyfi forseta: „Hins vegar ættu íslensk stjórnvöld að gera það að forgangsverkefni að draga úr þeirri skynjun á pólitískri áhættu sem erlendir fjárfestar hafa hérlendis. Yfirleitt hefur hinn erlendi fjármálaheimur skilning, og jafnvel samúð, fyrir þeim neyðarráðstöfunum sem gripið var til í bankahruninu í október 2008. Margt af því sem hefur verið gert og sagt frá þeim hefur aftur á móti orkað mun meira tvímælis. Það á til að mynda við um yfirlýsingar um ríkisvæðingu orkufyrirtækja og ýmislegt annað sem hefur gefið til kynna mismunun gagnvart erlendum ríkisborgurum.“ Ég vildi draga þetta fram í umræðunni vegna þess að mér finnst það skipta miklu máli. Þetta lýtur að þeirri frumspurningu hvort við ætlum að halda áfram að auka orkugetuna í landinu og hvernig við ætlum þá að nýta hana. Spurningin sem menn hafa líka velt mjög mikið fyrir sér er þessi og tengist því auðvitað að arður verði af starfsemi orkuvinnslunnar: Hvar á hann að lenda? Ég er þeirrar skoðunar að arðurinn hafi komið notendum hér á landi til góða. Við vitum að meðvituð stefna hefur verið að hafa orkukostnaðinn tiltölulega lágan hér á landi. Það kemur meðal annars fram í þessari skýrslu. Það hefur auðvitað verið hluti af þeirri stefnu sem stjórnvöld hafa fylgt áratugum saman að reyna að standa þannig að orkuvinnslunni að hún nýttist sem best notendunum sjálfum, þar á meðal auðvitað almenningi og fyrirtækjunum í landinu. Auðlindarentan hefur með þeim hætti runnið til fyrirtækjanna, atvinnulífsins og almennings. Mér finnst að í þessari skýrslu sé lagt upp með því að segja: Þetta er ekki mjög skilvirk aðferð, við eigum frekar að hafa orkuverðið miklu hærra, kannski tvöfalt hærra, eins og nálgunin er í raun og veru í skýrslunni, og ráðstafa síðan auðlindaarðinum sem þá verður til með miklu hærra verði í gegnum ríkissjóð og síðan auðlindasjóð og þannig renni hann að lokum með einhverjum hætti til almennings. Ég er ekki sammála því. Ég get alveg tekið undir það að eðlilegt er að menn greiði gjald fyrir nýtingu á þessum auðlindum eins og öðrum, t.d. sjávarauðlindinni, en ég vara hins vegar mjög við því að menn gangi svo harkalega fram að það verði til þess að hér snarhækki orkuverð. Við vitum líka að við höfum verið í samkeppni við margar aðrar þjóðir um að laða til okkar erlent fjármagn sem byggir meðal annars á því að geta nýtt orkuauðlindirnar hér. Það er hætt við því að það mundi heldur betur raskast ef menn gengju harkalega fram. Að lokum vil ég nefna eitt atriði sem mér finnst skipta máli; að því er vikið í þessari skýrslu og talað um orkuöryggi. Þar vantar mikið upp á víða um landið, m.a. á Vestfjörðum. Þar hafa menn haft uppi hugmyndir um að fara í virkjanaframkvæmdir við Hvalárvirkjun sem kemur ágætlega út úr mati rammaáætlunarinnar. Forsendan fyrir því að hægt sé að gera það er hins vegar að fellt verði niður svokallað tengigjald sem er mikill kostnaðarliður varðandi þá virkjanaframkvæmd. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki koma til greina að það gjald verði fellt niður. Það eru heimildir til þess í raforkulögum. Það gæti verið liður í mikilvægri atvinnuuppbyggingu á Vestfjörðum og ekki síður hinu, að tryggja orkuöryggi sem er forsendan fyrir margs konar annarri atvinnuuppbyggingu á landsvæðinu, 

Forseti. Ég leyfi mér að gera athugasemd við það háttalag hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar að taka reikningsaðferð úr þessari skýrslu og gera hana að stefnu stjórnvalda í rammaáætlun. Það er mjög sérkennilegt. Ég tel að þingmaðurinn hafi í raun og veru setið of lengi í þingsölum til að leyfa sér svo billeg trikk. Það sem um er að ræða er að orkustefnunefndin reynir að gera sér grein fyrir því hver raforkugeta landsins sé. Það er algjört grundvallarmál í þessari vinnu, eins og ég kem inn á í ræðu minni á eftir. Nefndin notar til þess tölur sem koma úr rammaáætlunarvinnunni, reyndar ekki fyrstu skýrslunni heldur birtust þær í umhverfismatinu vegna þess að það þurfti að endurreikna fyrstu tölurnar eins og ég kem vonandi inn á hér á eftir. Svo leyfir orkustefnunefndin sér að taka biðflokkstöluna sem er sumsé, eins og hv. þingmaður veit, rétt rúm 9 teravött og skipta henni nokkuð glannalega til helminga, sjálfsagt vegna þess að það er ekki nokkur vegur að áætla hvað af þessum virkjanakostum í biðflokki lendir að lokum í orkunýtingu og hverjir fara í vernd. Það er á þessum grunni sem tölurnar neðst í töflunni um raforkugetu í helmingi biðflokks koma fram og nema þó ekki nema 4,6 teravattstundum sem er um það bil ein Kárahnjúkavirkjun. Munurinn er því ekki mjög mikill. Ég gagnrýni þingmanninn fyrir þetta og bið hann að gæta að sér og taka mark á þessari fínu skýrslu og þó að hann sé ekki sammála öllum þeim stefnumiðum sem koma fram í henni er óþarfi að efast um grundvöllinn og algjör óþarfi að leggja reikningsforsendur hér í annarra munn sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir lexíuna. Ég ætla að segja eitt: Hún var algjörlega óþörf. Ég geri mér nákvæmlega grein fyrir hvað ég var að tala um. Í þessari skýrslu tekur nefndin sér það fyrir hendur að reyna að átta sig á ákveðnum hlutum. Verið er að reikna tiltekna arðsemi í orkunýtingu. Það er gert í dæmum með þeim hætti að annars vegar er tekið sem gefið að það sem er núna í nýtingarflokki í rammaáætlun verði þar áfram og verði þar af leiðandi virkjað í framtíðinni, hins vegar er lagt til grundvallar að helmingurinn, eða þar um bil, af því sem er í biðflokki fari í nýtingarflokk og síðan er tekið til við að reikna. Það sem ég vakti athygli á var að þessi gefna forsenda er lögð til grundvallar þegar menn reikna sig upp í tiltekna arðsemi. Af því tilefni spurði ég hæstv. umhverfisráðherra hvort þetta væri hluti af þeirri stefnumörkun sem ríkisstjórnin væri að kynna með þessu plaggi. Mér hefur gengið hálfilla að skilja hvort um sé að ræða stefnumótandi plagg á einhvern hátt vegna þess að mér hefur fundist bæði hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. umhverfisráðherra víkja sér misfimlega undan því að svara að hve miklu leyti markmiðssetningar koma fram í þessu plaggi, hvort það sé hluti af stefnumörkun ríkisstjórnarinnar eða hvort um sé að ræða bara enn eina skýrsluna sem rædd er og ríkisstjórnin telji sig ekki bera neina ábyrgð á. Forsendurnar voru mér alveg ljósar. Mér er algjörlega ljóst að það þarf að taka um þetta pólitískar ákvarðanir. Það er eðlilegt þegar svo veigamikill þáttur í útreikningum þessarar skýrslu byggir á þeirri forsendu að helmingur biðflokksins fari í nýtingarflokk að maður ræði málið á þeim forsendum.

Forseti. Það veldur svolitlum vonbrigðum að menn hafa í umræðunni mestanpart dansað gömlu dansana. Það er liðin nánast hálf öld frá því að hér hófst stefna stórvirkjana og það eru liðin ein 40 ár síðan Halldór Laxness skrifaði hina frægu grein sína um hernaðinn gegn landinu sem með öðru markaði upphaf nýrrar náttúruverndarhreyfingar á Íslandi. Það er svo sannarlega kominn tími til að við förum að ræða þessa hluti alla saman á einhvers konar nýjum forsendum, að við reynum að móta stefnu fyrir framtíðina hvað sem fortíðinni líður með öðrum hætti og öðrum rökum en menn beittu í gamla daga. Þessi skýrsla er partur af því verki og getur orðið einn af hornsteinum þess með þeim verkum sem annars staðar er verið að vinna, bæði á vegum ríkisstjórnarinnar og okkar alþingismanna og líka hjá orkufyrirtækjum, ég nefni Landsvirkjun sem sérstakt dæmi um það, og að sjálfsögðu hjá náttúruverndarsamtökum og náttúruverndarmönnum. Ég minni meðal annars á umsögn náttúruverndarsamtakanna 13 um þingsályktunartillögudrögin um rammaáætlun sem dæmi um nýhugsun af þessu tagi. Orkustefnan er heldur ekki ein í þessu verki. Sem betur fer benda nokkur verkefni til þess að við gætum smám saman verið að koma vitrænum grunni undir þennan atvinnuveg sem hér um ræðir, orkuiðnaðinn, og þá nýtingu náttúruverðmæta sem hann byggist á, og þá þannig að hann standist framtíðarkröfur og þær kröfur sem við gerum þegar í nútíðinni um verndarnýtingu náttúrunnar, um aðgang annarra atvinnuvega en orkuiðnaðarins og þeirrar greinar sem hann skiptir við, að náttúruverðmætum, af auðlindunum sem við eigum. Aðrir þættir eru meðal annars rammaáætlun sem hér hefur verið mjög umtöluð í dag. Vonandi kemur það bráðum út úr viðræðum ráðherra í ríkisstjórninni hvernig þingsályktunartillagan á að líta út. Ég hef ástæðu til að ætla að sú tillaga verði þannig að flestir eða margir geti sætt sig við hana. Auðvitað vinnur enginn í slíkum átökum en það er heldur ekki þannig að úrslitaorrustan standi núna í rammaáætlun. Miklar umræður hafa líka farið fram og mikil vinna unnin um eignarhald í þessari grein. Það voru sett merkileg lög árið 2008, að vísu í ákaflega vondri stjórn. Samsetning þeirrar stjórnar hafði óheppileg áhrif á þau lög um uppskiptingu orkufyrirtækja og eignarhald á hvorum hluta um sig, skil milli almannaþjónustu og fyrirtækjarekstrar í þessu og um nýtingartímann sem menn hafa aðeins minnst á í dag. Ég er í sjálfu sér sammála þeirri almennu forsendu Gunnars Tryggvasonar, sem mikið hefur verið vitnað til og er núna aðstoðarmaður starfandi iðnaðarráðherra, að þar verður að ná einhverri málamiðlun á milli tveggja algjörlega tækra sjónarmiða, annars vegar þess að arðsemi fáist úr þeim orkubisness sem verið er að stunda og hins vegar þess að of langur nýtingartími fer að lokum að nálgast eignarrétt, hafa á sér sama blæ og eignarréttur hefur að lögum og í reynd. Um þetta er meðal annars fjallað í nýútkominni skýrslu sem við ræddum um daginn í utanríkismálanefnd af öllum nefndum og ég hef saknað nokkuð úr fjölmiðlaumræðu og annarri umræðu í stjórnmálunum. Arnar Guðmundsson var formaður þeirrar nefndar sem samdi þá skýrslu upp úr Magma-málinu sem veruleg átök voru um fyrir nokkrum missirum, má segja. Við erum líka að ræða miklu víðar um orkustefnuna og afgjald fyrir nýtingu almannaeignar, hvaðan auðlindarentan á að koma og hvert hún á að renna. Orðaskipti voru um það. Inn í þetta dæmi kemur skýrsla um orkustefnu sem er merkileg vinna, margt unnið í fyrsta sinn og annað sett í fyrsta sinn saman svo merking skapist úr þáttunum. Tillögunum úr þessari vinnu þarf endilega að finna stað í stefnumörkun stjórnvalda og í eigandastefnu orkufyrirtækjanna og það verður annað vers hér þegar fyrir liggur þingsályktunartillaga þar sem tekið hefur verið tillit til þessarar umræðu og hinnar almennu í samfélaginu. Erindi mitt hingað er sérstaklega að benda á töfluna á bls. 11, yfirlit um áætlaða raforkugetu í vatnsafli og jarðhita. Ég var að ræða hana við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og gagnrýna hann fyrir meistaralega, skal ég viðurkenna, og glannalega framsetningu á einum stað í töflunni. Það sem skiptir þar mestu máli er að gera sér grein fyrir því, forseti, hversu lítið er eftir af nýtanlegri raforku á landinu. Menn hafa talað, og það eru gömlu dansarnir, eins og hér sé gjörsamlega óþrjótandi uppspretta raforku og auðæfa sem þaðan af renna og nú verði að fara að byrja, þetta renni allt meira og minna í sjóinn ónotað rétt eins og menn standi í sporum Einars Benediktssonar fyrir 100 árum sem á sér marga afsökun og þó einkum trú sína á framtíðina og kjark sinn. Sjónarmið hans eru horfin í glatkistu tímans vegna þess að við vitum að fossarnir þeyta ekki gullinu í hafið heldur kemur það út á mörgum öðrum stöðum. Í þeim hópi virkjana sem þegar eru komnar á og eru í byggingu eru tölurnar um 18,2 teravattstundir. Í orkunýtingarflokki samkvæmt þingsályktunartillögudrögunum úr rammaáætlunarverkinu eru 11,9 teravattstundir og í biðflokknum 9. Þetta merkir að hvað sem líður tví- eða þrískiptingu þess sem er í biðflokknum er í allra mesta lagi hægt að virkja á Íslandi öllu um alla framtíð jafnmikið og við höfum þegar virkjað á 50 árum. Auðvitað er ekki mitt að segja hvort í sjálfu sér eigi að nota lýsingarorðið mikið eða lítið um það en það er jafnmikið og þegar hefur verið virkjað, það er sem sé ekki meira. Kostirnir sem nú eru í orkunýtingarflokki og enginn veit hvort enda þar jafngilda um tveimur og hálfri Kárahnjúkavirkjun. Það er ekki meira sem við höfum til ráðstöfunar. Þetta þýðir ósköp einfaldlega að við verðum að einbeita okkur í framtíðinni að miklu betri nýtingu virkjanakostanna sjálfra, bæði jarðvarmans sem við nánast rányrkjum eins og við nýtum hann núna en líka vatnsaflsins eins og menn hafa sagt ágæta hluti um hér. Ég undanskil þá algjörlega í gagnrýni minni á gömlu dansana það sem þar er sagt að menn nýti betur þær virkjanir sem upp eru komnar. Í öðru lagi þurfa menn að fá hærra verð fyrir þau 80% sem er verið að selja stórnotendum, stóriðjunni, almennilegt og hátt verð. Við eigum að hætta allri útsölu á rafmagni frá Íslandi, þeirri skítnýtingu sem í raun og veru fer fram á íslenskum auðlindum. Í því sambandi þurfum við líka að fjölga kostum við kaupendur, stuðla að fjölbreytni í atvinnulífi, sjá til þess að það verði atvinna fyrir hálaunaða og fyrir menntamenn framtíðarinnar, fyrir börn okkar og barnabörn. En við verðum líka að passa okkur á að spilla sem allra minnstu, að reikna hagnað okkar af orkuauðlindinni á móti þeim hagnaði sem að sumu leyti er reiknað með en að öðru leyti ekki af þeirri náttúru sem við búum við. Við verðum umfram allt að passa okkur á því að taka ekki allt í einu, fara ekki að ráðum hv. þm. Jóns Gunnarssonar, að fara eftir einni af fjórum sviðsmyndum Landsvirkjunar og klára málið á tíu árum. Þá værum við að bregðast næstu kynslóðum, þá værum við að fara miklu lengra en okkur, stjórnvöldum og almenningi á Íslandi árið 2012, er siðferðilega leyfilegt að gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir innganginn og að flytja þessa skýrslu stýrihópsins. Ég ætla að leyfa mér í upphafi að benda á að þessi stýrihópur er skipaður af iðnaðarráðherra, eins og kemur fram, og ber að mínu viti pólitískt yfirbragð. Það má færa fyrir því rök að um einhvers konar pólitíska yfirlýsingu sé að ræða í þessu plaggi. Ég bendi jafnframt á að formaður þessa stýrihóps er Vilhjálmur Þorsteinsson sem er, ef ég man rétt, stjórnarformaður eða nátengdur í það minnsta fyrirtækinu Verne sem er búið að opna gagnaver á Reykjanesi, gjaldkeri Samfylkingarinnar ef ég man rétt og ýmislegt annað. Maður veltir fyrir sér hvort í þessari stefnu geti falist einhvers konar hagsmunasýn um framtíðarmúsík er snertir gagnaver eða eitthvað annað. Ég vil koma þessu á framfæri. Á bls. 6 í þessari skýrslu er talað um endurskoðun á þessari stefnu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir því að stefna sem þessi hlýtur alltaf að vera í endurskoðun enda kemur fram að það eigi að vera eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti. Stefna eins og sú sem hér er lögð fram hlýtur alltaf að vera í endurskoðun. Síðan komum við á bls. 10 að umfjöllun um raforkuvinnslu og hér er talað um fræðilega nýtanlegt vatnsafl og nýtanlegt í reynd. Þessi klausa stendur aðeins í mér. Þegar talað er um fræðilega nýtanlegt vatnsafl er að sjálfsögðu líka talað um vatnsafl sem engum okkar dytti í hug að nýta, þ.e. innan þjóðgarða, friðlanda og þess háttar. Það sem mér finnst sérkennilegt í þessum texta er meðal annars þetta, með leyfi forseta: „… í biðflokki rammaáætlunar um vatnsafl og jarðvarma, svæði í verndarflokki og að lokum svæði í orkunýtingarflokki rammaáætlunar. Orka frá virkjanakostum í orkunýtingarflokki er vinnanleg og nýtanleg í reynd.“ Ég vil að það komi fram í þingtíðindum að þessi texti má hvorki né getur, að mínu viti, útilokað að í biðflokki séu líka kostir sem eru vinnanlegir og nýtanlegir í reynd. Það má hugsanlega lesa þennan texta þannig að það sé útilokað en ég tel að svo sé ekki þannig að það komi alveg skýrt fram. Síðan er farið yfir það hvað er nýtanleg orka í vatnsfalli og jarðhita miðað við þær forsendur sem hér eru gefnar. Allt í lagi með það. Það er farið yfir raforkumarkaðinn og þá sögu sem við höfum um hann, þ.e. þegar við breyttum lögum 2003 í samræmi við raforkutilskipun Evrópusambandsins. Ég held og hef sagt það áður og segi það alls staðar þar sem ég kem að það hafi verið mikil mistök að innleiða þessa tilskipun. Við sjáum meðal annars að eitt orkufyrirtæki landsins hefur ekki enn þá uppfyllt það sem átti að uppfylla þarna, þ.e. Orkuveita Reykjavíkur sem fær frest ár eftir ár til að losna við þessa uppskiptingu. Síðan er talað um gjaldskrá Landsnets en hún er háð tekjumörkum sem Orkustofnun setur út frá viðmiðum sem nánar eru skilgreind í raforkulögum. Þessi viðmið og þær reglur sem gilda um Landsnet og tekjumörkin eru þess eðlis að það er nánast útilokað að tengja minni virkjanir inn á raforkunetið vegna þeirra krafna sem eru gerðar og tengigjalda sem Landsnet ætlar að taka. Nærtækast er að nefna Hvalárvirkjun fyrir vestan sem væri mikil búbót og öryggisatriði fyrir þann landshluta en er óframkvæmanleg vegna þeirra reglna og laga sem þarna gilda. Ég hefði viljað sjá að í þessari orkustefnu væri tekið á því hvernig mætti breyta þessu. Á bls. 19 er talað um hagsmuni komandi kynslóða. Ég fór aðeins inn á það fyrr í dag, ég held að hagsmunir komandi kynslóða geti líka falist í því að nýta virkjunarkosti, hvort sem er í vatnsafli eða jarðhita. Það eru ekki eingöngu hagsmunir framtíðarinnar að friða. Við þurfum líka að horfa nær okkur, ekki bara til langrar framtíðar. Allt þarf þetta að leita í eitthvert jafnvægi. Þar af leiðandi vil ég koma því á framfæri að ég hef töluverðar áhyggjur af því að það jafnvægi sem sóst er eftir í vinnu við verndar- og nýtingaráætlun og sú tillaga sem á að koma inn í þingið eftir að verkefnisstjórn og rammaáætlun skila af sér er orðið mjög pólitískt. Vinnuhópur tveggja ráðuneyta er að fjalla um það mál. Ég veit ekki hvort rétt er haft eftir í Fréttablaðinu að lögð sé áhersla á að sú tillaga sem komi inn í þingið taki ekki breytingum heldur komi eins út úr þinginu og hún fer inn. Hæstv. ráðherra hristir hausinn og ég trúi því þá að þetta sé byggt á misskilningi hjá Fréttablaðinu en það gengur vitanlega ekki að hugsa málið þannig. Síðan er einnig á bls. 19 talað um samfélagslega þætti, það er talað um sanngjarnan arð af sameiginlegum auðlindum o.s.frv. Hver er hinn sanngjarni arður? Hvernig er hann skilgreindur? Er það sanngjarnt að nota þann arð sem er í dag af orkuframleiðslunni til að vera með tiltölulega lágt orkuverð miðað við Evrópumarkaðinn eða felst sanngirnin í því að hækka það orkuverð til jafns við Evrópumarkaðinn og láta hagnaðinn renna í einhvern sameiginlegan auðlindasjóð? Ég er ekki sannfærður. Á bls. 22–23 er talað um náttúruhamfarir og ýmislegt annað og einnig afhendingaröryggi raforku. Sá kafli lætur mjög lítið yfir sér, verð ég að segja. Þar stendur, með leyfi forseta: „Á svæðum utan hringsins, t.d. á Vestfjörðum, er afhendingaröryggi lakara vegna þess að þar er svokölluð geislatenging. Einungis ein lína, sem er undir miklu álagi vegna veðurfars, tengir Vestfirði við byggðalínuna.“ Síðan kemur neðar að það sé markmið að „landsmenn búi við fullnægjandi afhendingaröryggi raforku, sem skilgreint verði á samræmdan hátt“. Við ræddum aðeins í þinginu, í haust minnir mig, að það eru uppi vangaveltur um að setja upp dísilstöðvar fyrir vestan til að tryggja orkuöryggið. Það er að mínu viti algjörlega galin hugmynd og óásættanlegt að ætla Vestfirðingum að tryggja rafmagn og upphitun fyrir hús sín og fyrirtæki með dísilstöð. Eina ráðið til að tryggja raforkuöryggi er að styrkja línurnar. Það er það sem verður að gerast. Ég vil einnig koma inn á að það er mjög mikilvægt að byggðalínan verði styrkt úr Húnavatnssýslum og yfir í Eyjafjörð. Þar er kafli sem er orðinn mjög lélegur og það þarf að fara í hann. Það getur verið að það sé minnst á það hér en ég hef ekki rekist á það. Það er mjög mikilvægt að sú lína verði tryggð þannig að hringtengingin verði efld, ekki síst vegna atvinnuuppbyggingar í Eyjafirði. Ég var búinn að nefna rammaáætlun þannig að ég ætla að hlaupa yfir þann kafla. Svo er talað um flutningskerfið, að sjónræn og önnur umhverfisleg áhrif séu takmörkuð, m.a. með hagsmuni ferðaþjónustu og útivistarfólks í huga. Jú, jú, þetta er allt gott og blessað en það kann að vera nauðsynlegt að leggja rafmagnslínur með hagsmuni íbúa einhvers þorpsins í huga eða hagsmuni atvinnu á svæðinu þannig að það verður að taka þá inn formúluna líka. Herra forseti. Tími minn er að verða búinn. Þó er ég ekki hálfnaður með þessa skýrslu. Ég mun þar af leiðandi koma inn í umræðu síðar þegar nefndin verður búin að fjalla um skýrsluna en það er mjög margt við hana að athuga. Þó vil ég segja að það er mjög gott að hún sé komin fram. Það er gott að reynt sé að marka heildstæða orkustefnu, því ber að fagna líkt og við þurfum að reyna að ná einhvers konar heildarsýn yfir það hvað við viljum vernda og hvað við viljum virkja. Þetta plagg þarf þó að taka breytingum að mínu viti.

Hæstv. forseti. Hér er um margt góð skýrsla á ferð um heildstæða orkustefnu fyrir Ísland. Tæpt er á mörgum góðum atriðum sem löngu er tímabært að taka afstöðu til og taka til umræðu á Alþingi. Ég vil fjalla um fáein atriði úr skýrslunni sem ég tel vert að halda til haga í umræðunni. Í fyrsta lagi kemur fram ákveðin nýbreytni í mati á afkastagetu jarðhitasvæða. Fram kemur í skýrslunni, með leyfi forseta: „Fræðilega nýtanlegur straumur jarðvarma til raforkuvinnslu er áætlaður um 10–30 teravattstundir á ári miðað við 100–300 ára nýtingartíma, sem telst vera viðmiðunartími sjálfbærrar nýtingar.“ Því er lögð fram hófsamari nálgun en í eldri áætlunum þar sem miðað var við styttri nýtingartíma eða aðeins 50 ár. Hér er því boðin aukin varfærni í anda hugmyndafræði um sjálfbæra þróun og er það vel, en eins og kemur fram í skýrslunni er þetta mat bundið talsverðri óvissu og byggir á takmörkuðum gögnum. Önnur nýbreytni kemur fram í 7. kafla skýrslunnar þar sem fjallað er um virðingu fyrir umhverfi, náttúru og sérkennum. Þar er fjallað um verðgildi umhverfis og náttúru en hingað til hefur ekki verið horft til þeirra þátta við ákvarðanatöku og undirbúning verkefna á Íslandi. Það hefur hins vegar verið gert innan Evrópusambandsins, Bandaríkjanna og Kanada og vísindastofnanir víða um heim hafa talað fyrir því að verðgildi náttúru sem tapast við nýtingu, eða umhverfiskostnaður, sé fellt inn í ákvarðanatöku. OECD hefur einnig mælt með því að umhverfiskostnaður verði með beinum hætti hluti af hagrænni kostnaðar- og ábatagreiningu við mat á frekari uppbyggingu í orkufrekum iðnaði á Íslandi. Það er því afar gott að sjá að skýrsluhöfundar hafi fjallað um þetta atriði í skýrslunni. Í 8. kafla er fjallað um arð þjóðarinnar af auðlindum. Í þeim afla kemur fram að arðsemi virkjanaframkvæmda sé metin og reiknuð á grundvelli eigin lánshæfis og áhættumats verkefnanna en ekki lánshæfis opinberra eigenda. Þetta er auðvitað vel af ástæðum sem öllum Íslendingum ættu að vera ljósar. Í skýrslunni er hins vegar einnig tekið fram að dótturfélagsform í fullri eigu vinnslufyrirtækjanna kunni að vera rétta tækið til að takmarka áhættu. Í skýrslunni er lagt upp með opinbert eignarhald, beint eða óbeint, en rekstrarformið sem lagt er til býður hins vegar þeirri hættu heim að stjórnvöld á hverjum tíma geti með auðveldari hætti en ella einkavætt raforkuvinnslu. Mikilvægt er að í löggjöf sé búið þannig um hnútana að ekki verði auðsótt að færa dótturfélögin úr almannaeigu. Í 9. kafla skýrslunnar er rætt um leiðir til orkusparnaðar. Þar er meðal annars fjallað um rafhitun húsa. Hér á landi er raforka notuð til húshitunar á köldum svæðum og þar búa um 10% þjóðarinnar, en talsvert hefur verið fjallað um þennan stutta kafla skýrslunnar í dag. Stýrihópurinn leggur til markmið og leiðir til að draga úr rafhitun. Markmiðið er að lágmarka notkun raforku til hitunar og auka hlutdeild annarra hagkvæmra orkugjafa. Þá er lagt til að gefa notendum á köldum svæðum val um að fá styrki til fjárfestinga í orkusparnaði og bættri orkunýtingu gegn lækkuðum niðurgreiðslum á orku til húshitunar og meðal annars er lagt til í þessu miði að auka notkun varmadælna á slíkum svæðum. Ég geri mér grein fyrir því að hér er verið að leita leiða til orkusparnaðar og nýta frekar umhverfisvænni lausnir. Ég tel hins vegar að í heildstæðri orkustefnu fyrir Ísland eigi jafnframt að vera skýrt markmið að allir landsmenn búi við sambærilegan húshitunarkostnað. Þeir styrkir sem vísað er til í skýrslunni verða því að endurspegla þann gríðarlega kostnaðarmun sem liggur í að hita húsnæði á köldu svæði í dreifbýli samanborið við þéttbýli á hitaveitusvæði. Í skýrslunni er einnig fjallað um leiðir til að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis. Hafa ber í huga að skýrslan er lögð fram eftir að þingsályktunartillaga um orkuskipti í samgöngum var samþykkt. Í þeirri skýrslu er meðal annars fjallað stuttlega um notkun metaneldsneytis ásamt öðrum orkugjöfum. Í skýrslunni er stefnt að því markmiði að stuðla að orkuskiptum með aukinni hlutdeild endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum og skipafjölda. Þá eru lagðar til leiðir til að ná þeim markmiðum, en þá heyrist gamalkunnugt stef: Það þarf að rannsaka og fara út í vöruþróun. Þetta hefur verið helsti ljár í þúfu uppgangs endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum. Staðreyndin er sú að nú þegar liggur fyrir nægjanleg vitneskja og rannsóknir til að grípa strax til aðgerða sem lúta að þessum markmiðum. Ég hefði viljað sjá skýrsluhöfunda kveða sterkara að orði um beinar aðgerðir til að ná markmiðum til að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis í samgöngum. Að lokum vil ég vekja athygli á því að í erindisbréfi er hópnum ætlað, með leyfi forseta, að: „Ná heildaryfirsýn yfir mögulegar orkulindir landsins, aðferðir og tækni við nýtingu þeirra, hugsanleg umhverfisáhrif og sjálfbærni nýtingarinnar ásamt rekstrarlegri og þjóðhagslegri hagkvæmni.“ Með vísan til erindisbréfs þessa þykir lítið fara fyrir umfjöllun um sólarorku, vindorku og sjávarfallaorku, svo eitthvað sé nefnt, þó vissulega sé komið inn á þau efnisatriði. Það verður hins vegar ekki sagt að í þessari heildstæðu orkustefnu sé að finna heildarsýn yfir mögulegar orkulindir landsins eins og segir í erindisbréfinu. Heildarsýn er lögð fram um jarðvarmalindir og vatnsföll en aðrar mögulegar orkulindir landsins eru ekki gaumgæfðar með sama hætti og mikilvægt er að í endurskoðun slíkrar stefnu, eins og boðuð er á fjögurra ára fresti, verði bætt úr og mögulegar orkulindir aðrar en vatnsafl og jarðvarmi verði kortlagðar þannig að um heildarsýn á orkulindir landsins náist raunveruleg sátt fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góðar og málefnalegar umræður um mótun heildstæðrar orkustefnu fyrir Ísland. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða og því skiptir miklu máli að fá umræðu á þessu stigi. Eins og fram hefur komið er um nokkurt nýmæli að ræða þar sem skýrslan er lögð fyrir þingið til umræðu áður en iðnaðarráðherra gefur út aðgerðaáætlun og endanlega orkustefnu fyrir landið. Um orkuöryggi, orkunýtingu og orkusparnað er mikilvægt að við setjum okkur stefnu en þó er mikilvægast að hér á landi verði sett skýr stefna um hvernig skuli hagað eignarhaldi orkulinda og nýtingu þeirra og um leið tryggja að arður af nýtingunni renni til þjóðarinnar. Sú skýrsla sem hefur verið til umræðu í dag er vissulega stefnumarkandi hvað þessa þætti varðar þó að hún sé ekki lokaútgáfa af orkustefnu fyrir Ísland. Umræðurnar sem fram hafa farið í dag eru mikilvægt innlegg í þá vinnu sem fram undan er við að setja fram lokaútgáfu af orkustefnunni. Sú vinna þarf að haldast í hendur við gerð rammaáætlunar, orkuskipti í samgöngum, tillögur auðlindanefndar og þá stefnuvinnu sem hér er lögð fram. Að lokum vil ég þakka stýrihópnum sem hæstv. iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir skipaði árið 2009, þ.e. stýrihópnum um mótun heildstæðrar orkustefnu, fyrir vel unnið verk sem markar tímamót því ekki hefur áður verið sett fram á einum stað heildstæð orkustefna fyrir landið.

Virðulegi forseti. Ég hefði búist við því að hæstv. ráðherra reyndi að svara nokkrum af þeim spurningum sem fyrir hana voru lagðar í þessari umræðu og þess vegna ætla ég að ítreka tvær spurningar sem mér finnst skipta máli hérna. Það er annars vegar grundvallarspurningin og hún er þessi: Á að virkja frekar? Mér finnst að svarið við þeirri spurningu liggi nokkuð í óvissu eftir þessa umræðu. Það sem maður hefur heyrt frá stjórnarliðum, eins og til dæmis hæstv. umhverfisráðherra og fleirum sem hér hafa talað, finnst mér allt eins mega túlka á þann veg að nú sé komið að einhverri endastöð. Við þurfum ekki á frekari virkjanaframkvæmdum að halda, ekki sé ætlunin að ganga miklu lengra í þeim efnum, að við skuldum það komandi kynslóðum að skilja eftir svo og svo mikið af óvirkjuðum möguleikum. Það sé því ekki brýnasta verkefnið - öðru nær - að fara í virkjanir. Nú liggur fyrir, samkvæmt þeirri skýrslu um rammaáætlun sem hefur verið kynnt, að gert er ráð fyrir talsverðum möguleikum í nýtingarflokki. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Er það hugmyndin eða er það stefna ríkisstjórnarinnar að halda áfram virkjanaframkvæmdum? Í annan stað vil ég spyrja um það sem snýr að orkuöryggi. Eins og hæstv. ráðherra nefndi í ræðu sinni áðan, og kemur fram í þessari skýrslu, er ein af fjórum stoðunum sem þessi stefna hvílir á spurningin um orkuöryggi og ég og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson höfum nefnt tiltekið dæmi sem er mjög brýnt, sem er orkuöryggi á Vestfjörðum. Heimamenn hafa svarað því mjög skýrt að besta leiðin og eina alvöruleiðin til að tryggja þar orkuöryggi sé að fara af stað með tiltekna virkjunarframkvæmd, Hvalárvirkjun. Forsendan fyrir því er hins vegar að nýtt verði heimild sem nú er í gildandi raforkulögum um að innheimta ekki svokallað tengigjald, sem sparar 2 til 3 milljarða kr. Þessi spurning er því uppi: Hver er afstaða hæstv. ráðherra til þessa? Telur hæstv. ráðherra að til greina komi að virkja þetta ákvæði raforkulaga og við svona aðstæður að fella tengigjaldið niður?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður virðist túlka umræður, og þá skýrslu sem hér er til umræðu, á þann veg að ekki eigi að virkja frekar og það kemur mér sannarlega á óvart. Það er einmitt talað um virkjanamöguleika og mikilvægi þess að nýta auðlindina, en einnig er lögð áhersla á það í þessari skýrslu, og það hefur verið gert í umræðunum hér í dag, að nýta þurfi orkuna sem nýtanleg er af yfirvegun með hámarksarðsemi og langtímahagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Þetta er stefið í því sem hér hefur verið rætt um. Vissulega þarf að nýta auðlindina en það þarf að gera það af yfirvegun og ekki á að ráðast í virkjanir nema að lágmarki fáist til baka fórnarkostnaður vegna glataðra umhverfis- og náttúrugæða og kostnaður opinberra aðila vegna rannsókna og umsýslu. Einnig er lögð áhersla á að auðlindarentan renni til þjóðarinnar. Fjallað er um orkuöryggi í skýrslunni sem er ákaflega mikilvægt mál sem við þurfum að taka hér til gagngerrar skoðunar, t.d. varðandi olíubirgðir, hvað við getum geymt mikið af olíu í landinu. Við erum vissulega háð því að stöðugt komi olía til landsins, við erum óskaplega háð því eldsneyti og það þurfum við að skoða vandlega. Varðandi orkuöryggi á Vestfjörðum vil ég taka undir áhyggjur hv. þingmanna. Ég vil taka það til sérstakrar skoðunar þó að ég treysti mér ekki á þessari stundu að útfæra lausnir á þeim vanda.

Virðulegi forseti. Ég vil gera skýran greinarmun á því hvernig ég hef annars vegar túlkað skýrsluna og hins vegar ræður hæstvirtra ráðherra. Það á reyndar ekki við um ræðu hæstv. iðnaðarráðherra, ég hef alveg skilið það þannig að það sé vilji hæstv. iðnaðarráðherra að haldið sé áfram virkjanaframkvæmdum með sjálfbærum og ábyrgum hætti eins og gert hefur verið. Hins vegar var fullt tilefni til að spyrja, eftir ræðu hæstv. umhverfisráðherra og raunar fleiri ræður sem fluttar voru af stjórnarliðum, sem gáfu sterkt til kynna að við værum einfaldlega komin á ákveðna endastöð og það væri óábyrgt gagnvart komandi kynslóðum að halda áfram virkjanaframkvæmdum, að minnsta kosti sem nokkru næmi. Þess vegna var tilefnið til að spyrja mjög brýnt. Skýrslan er hins vegar ábyrg að því leytinu til að þar er gengið út frá því að það sem nú er búið að skipa í nýtingarflokk verði nýtt. Þeim möguleika er velt upp sem sviðsmynd, til að leiða fram tiltekna arðsemi við virkjanir, að helmingurinn af því sem nú er skipað í biðflokk fari í nýtingarflokk. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. ráðherra varðandi orkuöryggið. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra bendir á að það er dálítið hjákátlegt að tala annars vegar um orkuöryggi, sem byggir þá á því að við þurfum að liggja með miklar dísilbirgðir - og það er einmitt það sem ég var að víkja að þegar ég talaði um orkuöryggið í samhengi við Vestfirði. Þar eru menn með áform um að fara af stað með mikla dísilrafstöðvavæðingu til að tryggja orkuöryggi. Það er út af fyrir sig viðleitni en getur hins vegar aldrei talist viðunandi kostur til lengri tíma litið og alls ekki miðað við þau áform sem uppi eru í þessu plaggi, um að reyna að draga úr dísilnotkun. Það hlýtur því að vera hið rökrétta svar - ef það er ætlun stjórnvalda, og það sem menn eru að boða með þessari skýrslu og þeirri umræðu sem hér hefur farið fram, að reyna að draga úr þessum jarðefnaeldsneytisgjöfum - að segja: Nei, við förum ekki þá leið að tryggja orkuöryggið með dísilrafstöðvum, við gerum það með því að nýta orkuauðlindirnar okkar íslensku og það gerum við meðal annars með þeim hætti að fella burt tengigjald þar sem það hamlar slíkri notkun.

Virðulegur forseti. Sú sem hér stendur getur ekki svarað fyrir ummæli annarra hv. þingmanna eða hæstv. ráðherra. Það er hins vegar mikilvægt að sett verði niður heildstæð orkustefna fyrir Ísland. Í henni þarf að ræða orkuöryggi, orkunýtingu og orkusparnað og áætlanir þar um. Í þeirri stefnu þarf að fjalla um eignarhald orkuauðlinda og hvernig tryggja eigi að arður af nýtingunni renni til þjóðarinnar. Hæstv. forseti. Ég vil að nýju þakka fyrir málefnalegar og góðar umræður sem munu nýtast við lokaútgáfu af stefnunni og aðgerðaáætlun sem henni mun fylgja.