Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hæstv. forseti hefur lýst, hef ég leyft mér að flytja ásamt hv. 1. þm. N-M. brtt. við þetta frv. þess efnis, að 2. málsgr. 1. gr. falli niður, og eru til þess nokkrar ástæður, sem ég vil skýra ofur lítið. Þetta mál snýst um það, hvernig afla skuli 30 millj. kr. lánsfjár til greiðslu tolla af innflutningi efnis til Sogsvirkjunarinnar. Ég tel ekki með öllu óeðlilegt eftir atvikum, að þessa fjár sé aflað með útgáfu skuldabréfa, eins og gert er ráð fyrir í 1. og 3. málsgr. 1. gr. frv., en er hins vegar algerlega andvígur þeirri aðferð, sem viðhafa á skv. 2. málsgr. Þessi skuldabréf, sem þarna á að gefa út, eiga að vera verðtryggð, en þó ekki í samræmi við almennt verðlag í landinu, heldur í samræmi við rafmagnsverðsvísitölu. Það á ekki að verðtryggja þessi bréf í samræmi við framfærsluvísitölu, eins og verið hefur um þau einu skuldabréf, sem hingað til hafa verið gefin út verðtryggð í landinu, heldur verð á ákveðinni þjónustu, sem innt er af hendi. Ég held, að með þessu fyrirkomulagi væri farið út á mjög hálan ís, að ekki sé meira sagt, og skapað fordæmi, sem gæti leitt af sér margs konar vandkvæði, ef farið væri lengra út í svipaða sálma. Ég tel þetta vera mjög vanhugsað, og raunar hreina fásinnu. Ég veit ekki, við hvað helzt mætti jafna þessu, - það væri þá kannske það, ef fyrirtæki eins og mjólkursamsalan þyrfti á lánsfé að halda til byggingar mjólkurstöðvar eða einhvers því um líks og gæfi þá út skuldabréf, sem væru miðuð við verð á mjólk. Síðan gætu önnur fyrirtæki komið með kjötvísitölu o.s.frv. endalaust. Ég held, að ef verðtryggja á innstæðufé eða lánsfé, verði að gilda um það sömu reglur í öllum tilfellum, en ekki mismunandi eftir því, til hvers féð á að fara. Auðvitað er verðtrygging á lánsfé og innstæðufé mál út af fyrir sig, stórmál, sem ýmsir hafa verið að tæpa á að undanförnu vegna hinnar vaxandi verðbólgu og þeirra vandræða, sem hún skapar fyrir þá, sem eiga sparifé. En ef út í slíkt væri farið, þá held ég, að engum gæti blandazt hugur um, að það yrði að gilda ein og sama verðtrygging fyrir allt innstæðufé og allt lánsfé. í grg þessa frv. er frá því skýrt, að viss fyrirgreiðsla, sem ekki er þó fyllilega skilgreind, af hálfu seðlabankans sé háð því, að þessi skuldabréf séu verðtryggð á þann hátt, sem í frv. er gert ráð fyrir. Ég held, að það leyni sér ekki af því, sem segir í grg., og af því, sem fram hefur komið á öðrum vettvangi, að þarna mun vera átt við það, að seðlabankinn muni kaupa verulegan hluta þessara skuldabréfa eða að minnsta kosti það, sem ekki selst á venjulegum verðbréfamarkaði. Ég verð að segja, að mér finnst það algerlega óframbærilegt, að lánsfé seðlabankans verði fyrst verðtryggt af öllu lánsfé í landinu. Ég held, að það væri miklu meiri sanngirni og miklu meiri þörf í því, að aðrir yrðu þar á undan, t.d. almennir sparifjáreigendur. Það er vitað, að seðlabankinn tekur mikið fé, milljónatugi, af atvinnuvegum þjóðarinnar umfram þarfir, og ég tel þess vegna algerlega fráleitt, að hann verði settur skör hærra. en allir aðrir, sem eiga fé, og að hans fé verði þannig tryggt umfram allt annað. Enn er sú ástæða til þess, að ég er andvígur þessum hluta frv., að til þessa hefur aðeins ein stofnun í landinu notið þeirra forréttinda að mega gefa út vísitölutryggð eða verðtryggð skuldabréf, en það er húsnæðismálastofnunin eða Landsbankinn fyrir hennar hönd. Ég tel, að ef önnur stofnun á þarna einnig að koma með verðtryggð bréf inn á markaðinn, þá geti það ekki leitt til annars en þess, að þessi stofnun verði ófærari en ella um að sinna sínu ætlunarverki, þ.e.a.s. að ráða bót á húsnæðisleysinu og húsnæðisbölinu í landinu. Af þeirri ástæðu einnig er ég á móti þessari málsgr. frv. Ég tel það líka algerlega óviðeigandi, að seðlabankinn, sem á að réttu lagi að vera undir stjórn ríkisstj. á hverjum tíma, setji Alþ. og ríkisstj. skilyrði um það, hvernig stofnanir, sem heyra undir ríkið, leiti sér lánsfjár. Ég tel miklu nær lagi, að ríkisstj. geti fyrirskipað seðlabankanum að lána fé með eðlilegum hætti, ef hann hefur það á annað borð handbært, til þeirra hluta, sem hér um ræðir, eða annarra. Ég held, að það sé ríkisstj., sem á að ráða seðlabankanum, en ekki öfugt. Ég hefði eftir atvikum talið, að eðlilegt væri, að þetta mál hefði beðið fyrirgreiðslu ábyrgrar ríkisstj. Það mun vera upplýst, að málið líður enga nauð og framkvæmdir við Sogsvirkjunina stöðvast ekki, og ríkissjóður mun heldur ekki bíða neitt óbætanlegt tjón af því, þótt þetta mál bíði um sinn, og væri það sæmra, ef ekki er hægt að leysa það með öðrum hætti en þeim, sem hér er lagt til.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. er frsm. n. í þessu máli. Það er eingöngu sökum þess, að hann kom hér ekki inn á fundinn fyrr en í lok ræðu hv. 8. landsk. þm., að ég kvaddi mér hljóðs. N. hefur rætt þetta mál á tveim fundum eftir 1. umr., fyrir utan það, að hún athugaði málið og ræddi það nokkuð, þegar hún ákvað að flytja það fyrir hönd hæstv. fjmrh. Á fyrri fundinum, sem n. tók málið fyrir á, eftir að því hafði verið vísað til 2. umr., - en þar höfðu einmitt komið fram óskir um það, að n. athugaði málið nánar, - var mér falið að ræða við bankastjóra seðlabankans um 2. málsgr. 1. gr. frv. Þá þegar kom fram, að það var uppi sú skoðun í n., að ákvæði þessarar málsgr. væru óeðlileg og ekki heppileg. Ég gerði þetta, ég átti tal við aðalbankastjóra seðlabankans. Hinn bankastjóri hans var ekki viðstaddur, hann var vestur á Ísafirði þá í erindum bankans. Það er í skemmstu máli frá því að segja, að bankastjórinn taldi, að það væri með öllu óhugsandi að selja skuldabréf nú, nema þau væru með einhverjum hætti verðtryggð. Og mér skildist á honum, að það væri fyllilega hugmynd bankans að selja almenningi svo mikið af þessum skuldabréfum sem mögulega væri hægt að koma út, og vitanlega alla þessa upphæð, ef kaupendur fengjust fyrir svo hárri fjárhæð. Þess vegna er það ekki rétt, að hér sé um að ræða lán seðlabankans til rafveitunnar, heldur frjálsa sölu skuldabréfa, sem bankinn, eins og venjulegt er að slíkar stofnanir geri, ætlar að hafa milligöngu um sölu á. Ég sé ekki, að það komi neitt málinu við, þó að þetta fé eigi að einhverju leyti eða öllu að nota til þess að greiða áfallna tolla, því að tollar, sem Sogsvirkjunin þarf að greiða, eru kostnaður við hana, alveg eins og hvað annað, og er að því leyti alveg sama, hvort andvirði bréfanna rennur endanlega til ríkissjóðs eða eitthvað annað. Þar sé ég engan mun á. Ég bar það undir bankastjórann, hvort það væri endilega nauðsynlegt að miða verðtrygginguna við rafmagnsverð, og sagði hann, að sér fyndist það í þessu tilfelli eðlilegast, en hann væri þó til viðræðu um að miða það við almenna vísitölu, kaupgjaldsvísitölu. Þetta fyndist honum einfaldast og eðlilegast í þessu tilfelli. Og um það, sem hér hefur komið fram, að þá hafi bæjarstjórn Reykjavíkur, að mér skilst, það á valdi sínu að hækka verð þessara bréfa með því að hækka verðlagstaxtann, þá er þess að gæta, að bæjarstjórn Reykjavíkur er fulltrúi æði margra manna, þar sem býr nú þriðjungur þjóðarinnar hér í Reykjavík eða um það bil, og auk þess er bæjarstjórn Reykjavíkur ekki sjálfráð um þetta, heldur er hér um sameign bæjarins og ríkisins að ræða, svo að það væri þá bæði ríkisstj. og bæjarstjórnin, sem ættu að hafa áhrif á það við stjórn Sogsvirkjunarinnar að fara að braska þannig. Ég held, að það sé tiltölulega lítil hætta á því, að fulltrúar almennings, sumpart allrar þjóðarinnar og sumpart þriðjungs þjóðarinnar, misnoti þannig trúnað sinn. Að jafna þessu við það, að mjólkursamsalan fengi rétt til að gefa út tryggð skuldabréf og miða þar við verð á mjólk, það finnst mér hrein fjarstæða, því að mjólkursamsalan er aldrei annað, en félagsskapur ákveðinna aðila og alls ekki að fulltrúar hennar séu jafnframt fulltrúar allrar þjóðarinnar eða höfuðborgarinnar í heild sinni. Það má ræða um almenna verðtryggingu á innstæðufé, öllu innstæðufé. Og ég vil segja það út af því, sem fram kom í ræðu hv. 8. landsk. þm., að ég væri fyllilega til viðræðu um það að verðtryggja allt innstæðufé, og ég sé ekki annað, en það verði að gera fyrr en síðar, ef ætlazt er til, að almenningur yfirleitt hafi lengur fé inni í bönkum og sparisjóðum og leggi þannig atvinnuvegum þjóðarinnar til starfsfé, því að það, sem er alltaf að gerast með aukinni dýrtíð, er það einkum og sérstaklega, að það er verið að ræna þá menn, sem eiga sparifé, eignum sínum. Og það fólk, sem á sparifé og leggur þannig þjóðinni til rekstrarfé, held ég að ekki séu stórlaxar þjóðfélagsins, sem stundum er talað um, - ég held, að það sé yfirleitt fólk, sem er ekki efnað, en er sparsamt og er að reyna að tryggja framtíð sína, ýmist að reyna að safna sér fé til að byggja hús eða ætlar að tryggja sig í ellinni með því að eiga nokkrar krónur í banka eða sparisjóði. En þótt það bæti árlega við þessar innstæður, þá geta þær aldrei vaxið raunverulega, svo að það er fyllilega ástæða til að fara að athuga það mál, sem hv. 8. landsk. vék að, að verðtryggja allt sparifé. En ég hygg nú samt, þó að ég sé alveg með því, að slíkt sé gaumgæfilega athugað og framkvæmt, ef tæknilegar ástæður gera það ekki ómögulegt, þá tel ég víst, að það mál þurfi allmikinn undirbúning, áður en nákvæmar reglur verða settar um það, hvernig slíkt megi gerast. Og þess vegna held ég að það sé alveg fráleitt að láta þetta mál bíða eftir slíkum ráðstöfunum. Ég býst við, að það sé nauðsynlegt að samþykkja þetta frv. og það fyrir áramót eða með einhverjum hætti að útvega Sogsvirkjuninni þessa peninga, jafnvel þótt það væru aðallega tollar, sem þetta ætti að ganga upp í, því að ef Sogsvirkjunin greiðir ekki þessa tolla fyrir áramót, sem henni ber að gera, þá er hún komin í vanskil gagnvart ríkissjóði, sem ekki er tekið vægt á. Ég skal ekki segja nema í þessu tilfelli yrðu einhverjar ráðstafanir aðrar gerðar, en almennt er gengið ríkt eftir því, að slíkt sé greitt, svo að ég geri ráð fyrir því, að þeim aðilum, sem að þessu frv. standa, þyki mjög áríðandi, að frv. sé afgr. sem fyrst. Annars getur hv. frsm. n., hv. 6. þm. Reykv., betur upplýst það atriði en ég, hvort nauðsyn sé á skjótri afgreiðslu þessa máls. Ég get ómögulega séð, að það hafi við rök að styðjast, sem hv. 8. landsk. þm. lét hér orð liggja að, að seðlabankinn sé að setja Alþ. skilyrði með þessu frv. Hann lætur það álit í ljós, að bréfin séu ekki seljanleg, nema þau séu verðtryggð með einhverjum hætti. Það tel ég ekki að setja Alþ. skilyrði. Auðvitað skiptir seðlabankinn sér ekkert af því, þó að Alþ. útvegi Sogsvirkjuninni 30 millj. kr. á einhvern annan hátt. Að ríkisstj. geti skipað seðlabankanum að lána eitt eða annað, þá er það við því að segja, að bankalöggjöfin er ekki byggð þannig upp, að ríkisstj. geti gert slíkar fyrirskipanir, heldur eru bankarnir sjálfstæðar stofnanir. Að bíða eftir ábyrgri stjórn um afgreiðslu þessa máls, það gæti verið vit í því, ef hún kæmi á morgun eða allra næstu daga, - en veit hv. 8. landsk. þm. til þess, að þessi ábyrga stjórn sé að koma? Ef hann upplýsir það, þá væri ég fyrir mitt leyti fús til þess, að málið biði eftir því, ef t.d. mætti eiga von á þessari nýju stjórn við skulum segja á miðvikudag, fimmtudag. En óhætt fyndist mér nú samt að afgreiða málið til 3. umr., því að það mætti þá breyta því við 3. umr. að vilja þessarar ábyrgu stjórnar, ef hún verður þá fyrir hendi.



Herra forseti. Mér finnst mjög eðlilegt, að stjórn Sogsvirkjunar óski eftir að verðtryggja skuldabréf sín í þeim tilgangi að greiða fyrir sölu þeirra. En ég verð að játa, að heimildarákvæðið í 2. mgr. 1. gr. þessa frv. kemur mér mjög undarlega fyrir sjónir, en það kann að vera af því, að ég skilji ekki út í æsar, hvert verið er að fara. Það á að miða upphæð endurgreiðslu og vaxta skuldabréfanna við rafmagnsverð í Reykjavík. Hvers vegna Reykjavík, en ekki t.d. Hveragerði eða Selfossi? Það veit ég ekki. Þetta á að vera verðtrygging og til þess gerð að greiða fyrir sölu bréfanna. Nú eru fordæmi fyrir því, að verðbréf séu tryggð og þá þannig, að greiðslur breytist með vísitölu framfærslukostnaðar. En hvers vegna er ekki sú leið farin hér, sem hefði þó verið eðlilegust og legið beinast við? Þykir hin leiðin, sú að miða við rafmagnsverð í Reykjavík, eitthvað líklegri til að greiða enn betur fyrir sölu bréfanna, - og þá hvers vegna? Ég held, að svarið hljóti að liggja í því, að þetta rafmagnsverð muni að öllum líkindum hækka meira, en sem svarar hækkun á vísitölu framfærslukostnaðar og þess vegna verði mönnum meiri hagur í að kaupa þessi bréf, en önnur verðtryggð bréf. Ef þessi heimild verður að lögum, þá verður það á valdi bæjarstjórnarmeirihlutans í Reykjavík, hve verðmæt skuldabréfin verða. Þessi meiri hluti, sem er skipaður mönnum úr einum stjórnmálaflokki, hefur það á valdi sínu að hækka eða lækka rafmagnsverð, eftir því sem við á, og gera þessi bréf eftir atvikum arðmikil eða arðlítil. En er nokkur ástæða til að leggja slíkt vald í hendur bæjarstjórnarmeirihlutans í Reykjavík? Ég sé það ekki, svo mikið er víst. Mér finnst þetta heimildarákvæði sem sagt mjög undarlegur hlutur og varhugaverður og til þess fallinn að skapa óheppilegt fordæmi. Í mínum augum ber það keim af spákaupmennsku og gróðabralli, sem er langt fyrir neðan virðingu hins opinbera að leggja út í. Þótt verðgildi peninga sé nú valt um þessar mundir og virðingin fyrir þeim harla lítil, þá mega opinberir aðilar ekki láta teymast út í ævintýramennsku af þeim sökum. Stæði þeim nær að stöðva hrun hins íslenzka gjaldeyris og verða þannig til að endurvekja traustið á honum. En eins og ég tók fram í upphafi máls míns, finnst mér ekki óeðlilegt, að þessi væntanlegu skuldabréf verði verðtryggð. En mér fyndist þá eðlilegt, að það yrði á sama hátt og önnur verðtryggð bréf, að miðað yrði við vísitölu framfærslukostnaðar. Ég ætla að geyma mér rétt til þess að bera fram till. um það við 3. umr., ef ég sé ástæðu til þess þá.

Forseti (BSt): Mér hafa borizt eindregin tilmæli frá Sjálfstfl. um að halda ekki fundi lengur áfram vegna flokksfundar, sem flokkurinn ætlar að halda. Eins og á stendur og allir vita, þykir mér rétt að verða við þessum tilmælum. Er því umr. frestað og málið tekið út af dagskrá.