Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., hefur þegar verið samþ. í hv. Nd. Um það var nokkur ágreiningur í þeirri d., en þó ekki um þau meginatriði, sem fela í sér nokkra aðstoð við sjávarútveginn, þ.e.a.s. ekki var um það deilt, að hann þyrfti á aðstoð að halda og að eftir atvikum væri það form, sem hér eru gerðar till. um að hafa þá aðstoð í, eðlilegasta aðferðin, eins og sakir standa. En hitt var af sumum talið, að frv. væri ekki nógu róttækt, að sjávarútvegurinn þyrfti meiri aðstoð en felst í þessu frv. Út af fyrir sig er vel hægt á það að fallast, að þetta frv er engin fullnaðarlausn á því vandamáli, sem nú er við að etja, og hér er gengið eins skammt í aðstoðinni og talið er hægt. En engu að síður stendur það eftir, að eftir þær kauphækkanir, sem urðu nú í desember, er óhjákvæmilegt að veita sjávarútveginum aðstoð, þó að hitt sé matsatriði, hversu langt eigi í henni að fara, og eins hvort þessi aðferð, sem hér er upp á stungið, stoði til einhverrar frambúðar, þó að hún sé óhjákvæmileg eins og sakir standa, svo sem ég áðan gat um. Segja má, að ákvæðin í 1. gr., í síðustu mgr. 2. gr. og 3. gr. séu borin fram sem bein afleiðing kauphækkananna, sem urðu í des. Skv. 1. gr. er lagt til, að hraðfrystihúsunum verði á árinu 1964 veitt aðstoð úr ríkissjóði með 43 millj. kr., er verja skuli til framleiðniaukningar og annarra endurbóta í framleiðslu freðfisks, og skal úthluta fénu nánar skv. fyrirmælum sjútvmrh. fyrir milligöngu stofnlánadeildar sjávarútvegsins í samráði við Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands. Eins og kunnugt er, gengu samningar saman í des. fyrst eftir það, að ríkisstj. hafði heitið að beita sér fyrir því, að hraðfrystihúsin fengju uppbætt með einum eða öðrum hætti þau útgjöld, er þau yrðu fyrir vegna 15% kauphækkunarinnar, og hefur verið talið og er ekki vefengt, að sú fjárhæð muni nema kringum 62 millj. kr. Það er ætlazt til þess, að þau fái 43 millj. með þeim hætti, sem í 1. gr. er ákveðinn. Það hefur raunar verið gagnrýnt af sumum og þó lítið í hv. Nd., að þessi fjárgreiðsla skuli bundin því skilorði, að henni skuli varið til framleiðniaukningar og annarra endurbóta í framleiðslu freðfisks, en þar sem það verður að teljast eðlilegur þáttur heilbrigðs rekstrar, að stöðugar endurbætur eigi sér stað, þá verður það ekki talið ósanngjarnt, úr því að aðstoð ríkisins þarf til að koma, að það hlutist til um, að fénu skuli varið á þann veg, sem í 1. gr. frv. segir. Hinu hefur verið haldið fram, að þetta væri ófullnægjandi eða a.m.k. þyrfti að aðstoða fleiri greinar fiskframleiðslunnar með svipuðum hætti og þá einnig saltfiskframleiðslu og skreiðarframleiðslu. En eins og á stendur, þá er verð á þessum framleiðsluvörum mun hagstæðara, hækkanir hafa orðið meiri nú að undanförnu heldur en á hraðfrystum fiski, og hefur þess vegna ekki þótt fært að verða við óskum og till. í þá átt. Hins vegar njóta bæði saltfiskur og skreið þeirra hlunninda, sem felast í 3. gr., þar sem útflutningsgjald er lækkað úr 6% ofan í 4.2% af þeirri framleiðslu, sem talin er í 1. tölul. 1. mgr. 3. gr. Að vísu er ekki þar um verulegt fé að ræða, má segja, en þó nokkra tilhliðran, svo að þessar greinar framleiðslunnar fá einnig nokkurn létti frá því, sem verið hefur. Ætlazt er til, að af því fé, sem þarna vinnst fyrir framleiðsluna, fari 19 millj. til hraðfrystihúsanna, en hitt í þá framleiðslu, sem ég áðan gat um. Enn fremur er síðasta mgr. 2. gr., sem segja má að sé bein afleiðing af kauphækkununum í des. Þar er ákveðið, að frá 1. jan. 1964 sé ríkisstj. heimilt að greiða sem svarar 6% viðbót við það ferskfiskverð, sem ákveðið var með úrskurði yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins 20. jan. 1964. Þessu ákvæði var bætt inn í frv. í hv. Nd. Sá úrskurður, sem ákvað fiskverðið, var kveðinn upp, þegar samning þessa frv. var komin á lokastig, og þótti því ekki fært að kveða á um þetta í frv. sjálfu, en hv. fjhn. eða meiri hl. hennar hafði samráð við ríkisstj., og var unnið að málinu og þessi till. borin fram eftir sameiginlegri ákvörðun, ef svo má segja, ríkisstj. og meiri hl. hv. fjhn. Nd. Þess hefur orðið vart, að nokkur ágreiningur er um lögmæti úrskurðarins, sem kvað á um fiskverðið. Eins og ég sagði í hv. Nd., er auðvitað sízt út á það að setja, sem Alþýðusambandsstjórnin vék að í samþykkt sinni, að lögmæti úrskurðarins verði borið undir dómstóla. Þeir eru sú stofnun í þjóðfélaginu, sem um slíkt á endanlegt úrskurðarvald, og aðrir geta ekki sagt með vissu um skilning laganna. Ég efast hins vegar ekki um sjálfur, að úrskurðurinn var fyllilega lögmætur og kveðinn upp með þeim eina hætti, sem fylgja verður, ef tryggja á, að lögmæt niðurstaða slíks gerðardóms fáist. Sú aðferð, sem fylgt var, er hin sama, sem viðurkennd er í okkar dómskaparétti og engum hefur komið til hugar að bera brigður á. Að mínu viti er því gagnrýni á lögmæti úrskurðarins gersamlega ástæðulaus og byggð á fullkomnum misskilningi, svo að þar stendur mín skoðun gegn skoðun annarra, og eina ráðið til þess að fá endanlega úr því skorið er að sjálfsögðu að bera þetta mál undir dómstóla, ef einhver telur ástæðu til þess. Hitt er svo allt annað mál, hvort menn telja, að efni úrskurðarins sé sanngjarnt. Því hefur verið fleygt, að oddamaðurinn hafi fylgt þar fyrirmælum ríkisstj. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að lýsa það með öllu rangt. Að sjálfsögðu kom ríkisstj. ekki til hugar að gefa nein slík fyrirmæli né oddamanninum að leita fyrirmælanna og ekki einu sinni leiðbeiningar eða álits ríkisstj. um, hvert fiskverðið skyldi vera. Hann kveður það upp, dómkvaddur maður, eftir sinni eigin beztu samvizku, eftir að hafa aflað sér allra þeirra gagna, sem hann hefur talið sig þurfa á að halda. Þá er einnig á það að líta, að eftir ákvæðum gildandi laga ber að miða fiskverðið við útflutningsverð vörunnar. Þessi gerðardómur, sem á að ákveða fiskverðið, á að byggja sinn úrskurð á allt öðrum forsendum heldur en t.d. nefndin, sem ákveður landbúnaðarverð. Þar er byggt á því, að bændur hafi sambærilegar tekjur við aðra landsmenn, tilteknar stéttir, sem upp eru taldar. Af hækkandi tekjum þeirra og hækkandi kostnaði við framleiðslu landbúnaðarvara leiðir það, að bændur eiga rétt á hækkandi verðlagi til sín. Um þetta eru ákvæði laganna varðandi ákvörðun fiskverðs gersamlega ólík. Þar er fyrst og fremst byggt á útflutningsverðinu. Það er leiðbeiningin, sem gefin er, og gagnrýnendur þessa úrskurðar oddamannsins hafa ekki sýnt fram á og ekki, að því er ég hef heyrt, einu sinni leitazt við að sýna fram á, að oddamaðurinn hafi í ákvörðun sinni misfarið með eða mismetið útflutningsverðið eða áhrif þess á fiskverðið nú. Þvert á móti hygg ég, að hann hafi með því að ákveða fiskverðið óbreytt frá því, sem var í fyrra, teygt sig eins langt og unnt er útgerðarmönnum og sjómönnum til hags, vegna þess að eftir gildandi lögum hlýtur aukinn tilkostnaður, hvort sem hann er af innlendum rótum eða erlendum rótum, að koma útgerðarmönnum og sjómönnum til kostnaðar. Það var rækilega bent á það í umr. hér fyrir áramótin, a.m.k. af mér og ég hygg raunar fleirum, að hækkandi kaupgjald í landi hlyti eftir gildandi lögum að verða til þess, að fiskverðið til sjómanna lækkaði. Ég varpaði aftur á móti fram þeirri spurningu, hvort menn hefðu trú á því, að slík lækkun á fiskverði væri framkvæmanleg, þegar tilkostnaður ykist og aðrar stéttir fengju kauphækkanir. Ég minnist þess ekki, að þessari spurningu fengist þá svarað, en ég rek þetta nú, vegna þess að oddamaðurinn hefur orðið fyrir ómaklegu aðkasti fyrir sinn úrskurð og til þess að gera það alveg ljóst, að í þeirri till., sem samþ. var í Nd. um hækkun á fiskverði, felst síður en svo nokkur ómerking eða vanmat á úrskurði oddamannsins. Það er einungis byggt á þeirri staðreynd, sem fyrir höndum er, að úr því að fiskverðið gat ekki samkvæmt gildandi lögum hækkað, þrátt fyrir aukinn tilkostnað og þrátt fyrir hækkun á kaupi annarra stétta, þá er óumflýjanlegt, að mati ég hygg allra, eftir því sem fram kom í Nd., að gera nú ráðstafanir til, að fiskverðið hækki einnig. Það er sjálfstæð ákvörðun, sem byggir á þeirri staðreynd, sem nú liggur fyrir, en í því felst engan veginn, að þar með sé sagt, að úrskurður oddamannsins sé rangur, því að það er fjarri lagi að mínu viti. Um það má svo deila, hvort sú greiðsla, sem hér er ráðgerð, sé fullnægjandi. Það var borin fram till. um verulega meiri uppbótargreiðslur í hv. Nd. Hún náði ekki fram að ganga, en mér er nær að ætla, að miðað við allar aðstæður og miðað við þá hjálp, sem hraðfrystihúsunum er veitt, þá sé með svipuðum hætti og sízt óríflegar orðið við þeirri nauðsyn að bæta að nokkru hag útgerðarmanna og sjómanna eins og orðið var við nauðsyn hraðfrystihúsanna. Um hin ákvæðin í 2. gr. er það að segja, að togurunum hefur verið veitt aðstoð á undanförnum árum, á árinu 1962 einnig, með beinu framlagi úr ríkissjóði, að vísu ekki eins háu og þessu. Á árinu 1962 var skipuð sérstök n. til þess að kanna hag togaranna og gera till. um ráðstafanir þeim til aðstoðar. Skv. þeirri skýrslu, sem ekki verður vefengd og ég hef ekki heldur heyrt gagnrýni á í einstökum atriðum varðandi þessa hlið málsins, þá er það lágmarkstillaga þeirrar n., að miðað við árið 1963 verði togurunum veitt þessi 51 millj. kr. aðstoð. Um ástæðurnar til þessa þarf ekki að fjölyrða. Þær eru öllum augljósar. Togararnir voru sviptir e.t.v. sínum beztu miðum hér við landið með útfærslu fiskveiðilögsögunnar og hafa síðan lengst af mjög átt í vök að verjast, gekk þó skaplega á árunum 1958 og 1959, meðan þeir gátu fiskað á uppgripakarfamiðum út af Nýfundnalandi. Þau mið entust því miður skammt, og önnur hafa ekki fundizt í þeirra stað, og verður að segja, að togaraútgerðin hefur mjög átt í vök að verjast síðan, enda hefur afli farið minnkandi, einnig utan fiskveiðimarkanna, hér við land nú hin síðustu missiri. Þessu til viðbótar kemur, að talið er, að vinnubrögð um borð í togurunum séu óhagkvæm og að sumu leyti úrelt og valdi það útgerðinni verulegum kostnaði. Þessu þarf að reyna að breyta. En langæskilegast er og vonandi, að svo verði, að sú breyting fáist með frjálsu samkomulagi, þannig að bæði útgerðarmenn og sjómenn geti við unað og skipt þeim fjármunum, sem sparast við breytta vinnutilhögun, sín á milli, þannig að báðir hafi gagn af. Loks er í 3. mgr. 2. gr. gerð till. um það að greiða úr ríkissjóði til fiskileitar í þágu togara allt að 4 millj, kr. umfram þá fjárhæð, sem kann að verða greidd í þessu skyni skv. heimild í fjárl. Fiskileit hefur orðið síldarútveginum hér að ómetanlegu gagn. Hún hefur einnig verið reynd fyrir togarana, en þar ekki enn þá valdið neinum þvílíkum umskiptum eins og hún varð fyrir síldarútveginn. E.t.v. er þetta að nokkru því að kenna, að menn hafa ekki treyst sér til að verja nógu miklu fé í þessu skyni, og er leitazt við að bæta úr því með þeirri auknu fjárveitingu, sem í þessu ákvæði frv. felst. Það skal skýrt tekið fram, að þau útgjöld, sem leiðir af þremur fyrstu mgr. 2. gr., eiga ekki rætur sínar að rekja til verðhækkana í des., en að öðru leyti má segja, að útgjöld frv. standi í beinu sambandi við þá lausn verkfallanna, sem þá fékkst, og enn fremur leiðir það af þeirri lausn, að hækka verður framlag til alþýðutrygginganna um 27 millj. kr., eins og ráðgert er í sérstöku frv., sem um það hefur verið flutt í hv. Nd., og enn fremur hefur þótt rétt að hætta við lækkun á niðurgreiðslum, sem menn voru að velta fyrir sér, hvort unnt væri að hætta við. Allt gerir þetta það að verkum, að afla þarf fjár umfram það, sem ríkissjóður hefur þegar yfir að ráða, og skv. frv. upphaflega var ráðgert, að fjárþörfin yrði í kringum 210 millj. kr. Eftir að framlögin til hækkunar fiskverðs bætast við, koma þar rúmar 50 millj. hér um bil, svo að þá verða þetta nokkuð yfir 260 millj. kr., sem afla þarf fjár til að greiða, og eru ákvæði 5. gr. þess efnis að hækka söluskattinn til að tryggja það, að ríkissjóður fái staðið við þessar skuldbindingar. Þetta ákvæði frv. hefur sætt verulegri gagnrýni. Að mínu viti er sú gagnrýni þó ekki sanngjörn né fær staðizt. Alþingi hefur þegar samþ. fjárl. fyrir árið 1964 og að sjálfsögðu áætlað þau eftir því, sem þá þótti eðlilegt og sanngjarnt, og mun það margra manna mál, að þar sé teflt á nokkuð tæpt vað um tekjuöflun, þó að vonandi fái þar allt staðizt, áður en yfir lýkur. Enda er það víst, að á slíkum þenslutímum sem nú eru hér á landi væri það hið mesta óráð að tefla hag ríkissjóðs í hættu og láta hann verða fyrir greiðsluhalla eða tefla mjög í tvísýnu um slíkt. Það væri ekki aðeins hættulegt fyrir fjármál ríkissjóðsins sjálfs, heldur skv. allra skynbærra manna skoðun mjög til þess að auka á verðbólgu, á þá þenslu, sem allir eru a.m.k. öðru hverju sammála um að forðast beri. Enda sjáum við þess dæmi, að í öðrum löndum hefur, þegar svipað hefur staðið á og hér, beinlínis verið lagðir á sérstakir skattar til þess að draga fé úr umferð til að vinna á móti þenslu og verðbólgu og féð lagt til hliðar. Það er engan veginn ætlunin að gera slíkt að þessu sinni af hálfu ríkisstj., en hún telur óverjandi annað en að afla fjár til þeirra útgjalda, sem hún telur óhjákvæmilegt að taka á ríkissjóð. Þessu máli er það óskylt, þó að nokkur og allríflegur greiðsluafgangur hafi orðið á árinu 1962 og verði sennilega einnig, þó nokkru minni, á árinu 1963. Tekjuafgangurinn 1962 hefur að mestu verið lagður í jöfnunarsjóð lögum skv., og vonandi verður unnt að gera slíkt einnig að nokkru fyrir árið 1963. Ef þetta fé væri nú þegar tekið og því eytt, mundi það verka verðbólguaukandi, verka til þess að auka á þenslu, magna þau vandræði, sem við erum að reyna að berjast gegn með þessu frv. og öðrum hliðstæðum ráðstöfunum. Enda er það, eins og hæstv. fjmrh. glögglega sýndi fram á í Nd., ólíkt skynsamlegra að leggja til hliðar fé á þeim tímum, þegar yfirfljótanleg atvinna er, til þess síðan að geta gripið til þess fjár, ef til hins verra horfir um atvinnu, og geta þá ráðizt í framkvæmdir til að forðast hið mesta böl, sem atvinnuleysið er. Það hefur einnig glögglega komið fram, að hv. Alþ. hefur í öðru sambandi viðurkennt nauðsyn á nýrri tekjuöflun til nýrra ráðstafana. Um það bil sem fjárl. voru samþ., voru einnig samþ. ný vegalög. Þar með var lagður á nýr skattur til þess til frambúðar að geta aukið og hraðað vegaframkvæmdum í landinu. Það verður ekki skilið samþykki þingsins á þeim viðbótarskatti öðruvísi en svo, að þm. hafi um þær framkvæmdir, er þeir sjálfir höfðu verulegan áhuga fyrir, verið reiðubúnir að leggja á nýja skatta til að tryggja fé í því skyni. Þá hefur stjórninni einnig verið brugðið um það, að hún væri að koma aftan að verkalýðnum með því að gera nú tillögur um að hækka söluskattinn og að slík hækkun hlyti að leiða til frekari kauphækkana síðar. Af þessu tilefni er rétt, að það sé enn rifjað upp, sem raunar öllum er um kunnugt, að í sambandi við verkfallið var því margyfirlýst bæði hér á Alþ. og við rétta aðila af hálfu ríkisstj., að ef verkfallinu lyki svo, að ríkissjóður yrði að hlaupa undir bagga að einhverju leyti með atvinnuvegum, taka á sig aukin útgjöld, þá yrði það ekki gert nema með hækkun á tekjum ríkissjóðs, og var söluskattur þar beinlínis talfærður, eins og einnig nú nýlega hefur verið rifjað upp af andstæðingum stjórnarinnar, svo að slíkt getur engum komið á óvart. Mér er einnig nær að halda, að þegar kauphækkunin var ákveðin svo mikil sem raun ber vitni, þá hafi verið haft í huga það, sem allir vissu og urðu að gera sér grein fyrir, að ýmsar hækkanir hlaut að leiða af kauphækkuninni og m.a. hækkun á söluskatti, ef ríkið þyrfti að skerast í málið með þeim hætti, sem ég áður drap á. Menn greinir að sjálfsögðu á um, hverjar séu orsakir þess vanda, sem við okkur blasir nú. Það er hluti af þeim almennu stjórnmálaumr., sem háðar eru daglega í blöðum og á mannfundum og hafa farið fram hvað eftir annað hér á hv. Alþ. í vetur, og skal ég því ekki þreyta menn á því að fara út í þá sálma, en um það eru þó allir sammála, að of mikil þensla sé nú í framkvæmdum hér og hún eigi verulegan þátt í vandanum. Til þess að fá við hana ráðið, læknað meinsemdina, er því höfuðnauðsyn, að dregið verði úr þenslunni, komið í veg fyrir vöxt hennar og reynt að koma á meira jafnvægi en á s.l. ári ríkti. Til þess að ríkið eigi hægara með að beita sér fyrir aðgerðum í þá átt, eru ákvæðin í 6. gr. frv. Það er engan veginn sýnt né öruggt, að þeim ákvæðum þurfi að beita. Þar kemur margt til álita. En vissulega á ríkið hægara með að beita sér gagnvart öðrum um að dregið sé úr framkvæmdum, sem allar, hverjar með sínum hætti, eru nauðsynlegar, þó að nauðsynin sé að vísu misjöfn, ef ríkið af sinni hálfu vill einnig nokkuð fram leggja og ekki einungis krefjast af öðrum. Því hefur verið haldið fram, að þetta ákvæði, heimild til að draga úr eða fresta framkvæmdum, skerti rétt þingsins, bryti á móti réttu þingræði og annað slíkt, en þetta fær suðvitað ekki staðizt. Slíkar heimildir hafa verið í lögum áður og engum umskiptum um þingræði eða úrslitavald Alþingis ráðið, svo að þar er með öllu að ástæðulausu verið að mála Grýlu á vegg. Ég hef þá gert grein fyrir meginatriðum þessa frv. og tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um það að svo stöddu, en leyfi mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn. Mér er það ljóst, að þessi hv. d. hefur ekki ýkjamikinn tíma til meðferðar málsins, en um meðferðina hafa átt sér stað viðræður á milli flokkanna, svo að ég vonast til þess, að um sjálfa meðferðina verði samkomulag, og því fremur sem mér er kunnugt um, að hv. fjhn. hefur a.m.k, að nokkru haft samvinnu við hv. fjhn. Nd. um meðferð málsins, og ætti það að auðvelda hraða afgreiðslu málsins í þessari hv. deild.



Herra forseti. Glaðir og bjartsýnir voru um áramótin 1959–1960 menn þeir, sem mynduðu núv. ríkisstj. Þeir töldu hægt að horfast í augu við allan vandann í einu, eins og forustumaður þeirra komst þá að orði, og merkti það líkindamál, að þeir væru vandanum vaxnir og „hvergi hræddir hjörs í þrá, hlífum klæddir sínum.“ Sumir þeirra eða nánar til tekið Alþfl.-menn minntu kannske eilítið á þá, sem frelsast skyndilega í trúmálum. En svo ekki meira um það. Ríkisstj. gaf út bók sína, Viðreisn, með skjaldarmerki ríkisins á, auðvitað á kostnað landsmanna, en af svo mikilli rausn samt, að hún skenkti hana ókeypis öllum heimilum landsins í nokkurs konar nýársgjöf. Bókin hófst á þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Í stefnuyfirlýsingu þeirri, sem ríkisstj. birti, þegar hún tók við völdum í nóv. s.l., taldi hún það höfuðverkefni sitt að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll. Hefur síðan verið unnið að athugun á þessum málum. Þótt ekki séu nema rúmir tveir mánuðir, síðan ríkisstj. hóf störf sín, er nú lokið þeim rannsóknum, sem taldar voru nauðsynlegar.“ Þvílíkur dugnaður! „Þegar stjórnin og stuðningsflokkar hennar,“ heldur þar áfram, „höfðu kynnt sér þessar athuganir og niðurstöður,“ - það var nú ekki lengi gert á þeirri tíð af morgunglöðum mönnum, - „var ákvörðun tekin um, að ríkisstj. skyldi beita sér fyrir gagngerðri stefnubreytingu í efnahagsmálum þjóðarinnar, og nauðsynleg frv. samin, þar sem hin nýja stefna er mörkuð. Hér er ekki um að ræða ráðstafanir sama eðlis og tíðkazt hafa “ segir þar, nei, ónei, „heldur algera kerfisbreytingu.“ Það er skýrt tekið fram. Svo komu fyrirsagnir í bókinni eins og: „Heilbrigður grundvöllur“, „Bótakerfið afnumið“, „Jafnvægi í peningamálum“ o.s.frv. Þetta var borið fram þá sem gleðiboðskapur. Hæstv. ríkisstj. kynnti sig sem frelsara í verklegum efnum a.m.k., og stuðningsmenn sína á þingi kynnti hún auðvitað sem postula, enda munu þeir hafa talið sig hafa postullegar skyldur við hana. Stjórnin skýrði stefnu sína „viðreisn“, minna mátti það ekki vera. Til þess að vera ofur lítið raunhæf og líka til þess að gera ekki of lítið úr afrekum sínum, sagði stjórnin, að fyrst í stað kynni viðreisnin að kosta almenning nokkra áreynslu, en ef ekki kæmu alveg óviðráðanleg og ófyrirsjáanleg óhöpp fyrir, þá mundi fljótt skipta um, allt færi eftir skamma stund að leika í lyndi. Hið nýja efnahagskerfi væri nefnilega svo hagfræðilega fullkomið og sjálfvirkt, að þetta gæti eiginlega alls ekki brugðizt. Það leysti allan vanda efnahagsmála á einu bretti og gengi eins og klukka, þegar það væri komið af stað, - góð klukka, ný klukka. En þetta mikla sigurverk reyndist hinn mesti gallagripur, þegar til kom. Ekki var óviðráðanlegum óhöppum um að kenna, síður en svo. Metaflagóðæri féllu þjóðinni í skaut. Þá var líka blásið í lúðra í stjórnarherbúðunum og hrópað: Viðreisnin hefur lánazt, sjáið árangur hennar! En það kom á daginn, að metaflinn nægði engan veginn. Dýrtíðareldur viðreisnarinnar sá fyrir því. Um hjón, sem hétu Ísfeld og Herdís, var á sínum tíma kveðin þessi lífseiga vísa: Ísfeld veiðir og heim reiðir, eins og beiðir þörfin frek. En Herdís eyðir skörp á skeiði skjótar en seyðir eldur sprek. Þjóðin vann og veiddi eins og Ísfeld, en viðreisnin sá um hlutverk Herdísar, konu hans, að brenna og eyða því, sem aflað er og var, og er enn mjög skörp á því skeiði. Nú eru 4 ár liðin, síðan hinir morgunglöðu menn gáfu út bókina Viðreisn, brosandi móti sínum nýja stjórnardegi. Ekki leynir það sér, að dimmt er þeim orðið fyrir augum og horfin eru stóryrðin um hið óbrigðula efnahagskerfi frá 1960, enda má heita, að orðið viðreisn sé ekki nefnt meðal almennings nema í þeim tón, að háðsmerki fylgir. Frv. það, sem hér liggur fyrir um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o.fl., ásamt grg. og ræðum þeim, sem því hefur verið fylgt úr hlaði með hér á Alþingi, er glögg sönnun um breytta útsýn. Í framsöguræðu sinni í hv. Nd. núna fyrir helgina boðaði hæstv. forsrh. eftir 4 ára viðreisnarstörf, að voði vofði yfir. Hann talaði um voða, sem yfir vofði. Á honum mátti glöggt heyra í þeirri ræðu og skilja, að hann taldi úrræði frv. aðeins til bráðabirgða og gerð af því, að ráðrúmstíma þyrfti að fá til að íhuga og kanna til hlítar, hvort unnt sé að finna sameiginleg úrræði, sem aðilar geti eftir atvikum unað við. Þetta var dapurleg ræða á fjögurra ára afmæli viðreisnarstjórnarinnar, og í henni var myrkur. Það bar minna á þessu í ræðu hæstv. ráðh. áðan hér í þessari hv. d., enda forðaðist hann í raun og veru að fara inn á þau almennu svið, en útskýrði einstök atriði frv. og lét við það sitja. Ef hinir morgunglöðu menn 1960 hefðu heyrt þessa ræðu hæstv. forsrh, í hv. Nd. fram fyrir sig 1960, þá mundi þeim hafa brugðið í brún. En ætli þeir hefðu hikað? Auðvitað ætti ekki að þurfa að spyrja þannig, hik hefði verið skylda. En ég spyr af því, að enn halda þessir menn áfram í sömu stefnu þrátt fyrir ræðuna. Það sýndu atkvgr. í sambandi við frv. í hv. Nd. í gær. Þá liggur líka fyrir játning frá mektarmanni úr hinum stjórnarflokknum, hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal, ritstjóra Alþýðublaðsins. Hann skrifaði í Alþýðublaðið um síðustu helgi um þetta frv. og gildi þess. Greininni lauk hann með þessum orðum: „Rétt er að minnast þess, að þessar aðgerðir, sem frv. felur í sér, eru aðeins lausn á þeim vanda, sem þegar hefur skapazt. Vandi framtíðarinnar er enn óleystur.“ Viðreisnarstjórnin fullyrti með ýmsum stórum orðum 1960, að hún hefði ráð á að leysa efnahagsvandamál þjóðarinnar til frambúðar, koma efnahagslífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll. Nú segir þm. og ritstjóri viðreisnarinnar eftir 4 ár í helgidagsgrein sinni: „Vandi framtíðarinnar er enn óleystur“. Þetta er þung stuna og ótvíræð játning. Okkur framsóknarmönnum vekur það enga furðu, þótt niðurstaðan af hinni svokölluðu viðreisn hafi orðið eins og raun ber vitni. Við vöruðum stjórnarflokkana við þessari stefnu, strax og þeir hófust handa um að framkvæma hana. Og við höfum varað við henni öll þessi 4 ár og höfum flutt óteljandi till. til breytinga á henni, þótt fæstar þeirra hafi verið teknar til greina. Okkur duldist ekki, að stefnan hlaut að leiða til ófarnaðar, auka vanda efnahagsmála þjóðarinnar í stað þess að leysa vandann. Þakka má metaflaárunum fyrir það, að ekki hefur farið verr en orðið er. „Voði vofir yfir,“ segir hæstv. forsrh. En hvað ætli hefði mátt segja, ef náttúran hefði ekki gefið góðæri? Viðreisnarstefnan er fædd til að mistakast. Hún hentar ekki íslenzkri þjóð og íslenzkum landsháttum. Okkar litla þjóð, nýrisin úr umkomuleysi fátæktar, framgjörn samt og ung í allerfiðu landi, þarf miklu frekar að taka sér til fyrirmyndar stóra, samhenta fjölskyldu en framandi risaþjóðir, eins og viðreisnarstefnan vill þó vera láta. Hámenntaður maður sagði í grein, sem birt var í Stúdentablaðinu 1. des. í v etur: „Við eigum það sífellt á hættu, að þjóðfélagsfræðingar menntaðir erlendis flytji heim með sér meira og minna ómeltar þær skoðanir, þær kenningar og þau þjóðráð, sem sprottin eru upp úr allt öðrum þjóðfélagsháttum en hér ríkja og runnin af allt öðrum sögulegum rótum.“ Viðreisnarstefnan tók upp slík innflutt ómelt þjóðráð, og af því hefur illt hlotizt. Hjá okkur, þar sem segja má nærri því, að einn þekki alla og allir þekki einn og jafnréttiskröfur séu sérstaklega ríkar, blessast ekki efnahagsmisrétti og þjóðfélagslegar ráðstafanir, sem stuðla að því, að sá ríki verði ríkari en hinn fátæki fátækari, eins og viðreisnarstefnan hefur því miður gert. Valdstjórn á ekki heldur við hjá íslenzku þjóðinni, sem hlaut lýðræði í vöggugjöf, fékk beiska sögulega reynslu af að glata því aftur og þekkir bæði fögnuð og árangur af endurheimt þess. Viðreisnarstjórnin hefur m.a. gert sig seka um einræðislegar aðgerðir og tilraunir til slíkra aðgerða. Hún felldi gengi krónunnar til þess að ónýta frjálsa, hóflega kaupgjaldssamninga 1961, mjög lýðræðislega samninga. Hún ætlaði að binda kaupið í nóv. í vetur, og enn örlar á einræðislegum ákvæðum í stjfrv. því, sem hér liggur fyrir. Á ég þar sérstaklega við 6. gr. þess. Skal ég nú víkja beint að frv. Við framsóknarmenn erum sammála því, að skjótra ráðstafana þurfi með vegna sjávarútvegsins og vinnslustöðva sjávarafurða. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram 43 millj. kr. á þessu ári, er verja skuli til framleiðniaukningar og annarra endurbóta á framleiðslu freðfisks. Nú vita allir, að hér er farið rakleitt inn á bótakerfisbrautina, sem hæstv. núv. ríkisstj. fordæmdi í morgungleði sinni. Þessum styrk er ætlað að koma á móti síðustu kauphækkunum, og kallar það brátt að. Verður þess vegna ekki þessu fé úthlutað til þeirra, er framleiða freðfisk, í hlutfalli við athafnir þeirra til framleiðniaukningar um leið, enda hafa hæstv. ráðh., sem útskýrt hafa frv., sagt, að við úthlutun mundi verða miðað við vörumagn. Það er vitanlega dálítið broslegt, að hæstv. ríkisstj. talaði um þetta bótaframlag sem fé til framleiðniaukningar, ekki af því að framlag til framleiðniaukningar sé broslegt, síður en svo, en hæstv. ríkisstj. er það auðheyranlega feimnismál eftir allt, sem hún hefur sagt um, að hún ætlaði að afnema bótakerfið, að nefna þetta framlag réttu nafni. Lofum henni að breiða yfir það þessar gagnsæju silkislæður. Það skiptir í raun og veru mjög litlu máli. Hins vegar má enginn halda, að þetta ákvæði sé nokkur lausn á þeirri þjóðarþörf, að ríkið geri ráðstafanir til framleiðniaukningar. Þar verður að gera sérstök, yfirskinslaus og sterk átök, eins og lagt er til í frv. því, sem við framsóknarmenn höfum lagt fram hér í þessari hv. d. og fór til n. nokkru fyrir jól í vetur og bíður þar afgreiðslu. En þótt orðalag 1. gr. í frv. hæstv. ríkisstj. skipti ekki verulegu máli, heldur framkvæmdin, þá skiptir það máli, að fjárhæðin er of lág sem styrkur, 43 millj. Enn fremur er þar ekki hugsað fyrir bótum til annarra en freðfisksframleiðenda. Hækka verður þessa fjárhæð og láta bæturnar líka ná til þeirra, er framleiða saltfisk og skreið. Þá aðila má alls ekki sniðganga. T. d. eru sumir, sem framleiða saltfisk, þannig settir, að þeir hafa ekki önnur úrræði vegna einangrunar en saltfiskinn, hafa enga frystihúsaðstöðu eða aðstöðu til að ná til frystihúss. Það væri mikil fjarstæða að afskipta þessa aðila. Nauðsynlegt er einnig að mínu áliti að ætla fé til þess að greiða sérstaklega styrk þeim vinnslustöðvum, sem hafa lakasta rekstraraðstöðu, vegna þess að hráefni þeirra er sérstaklega dýrt í vinnslu og nýtist verr en í meðallagi, eins og er um smáfiskinn. Þetta gerir það að verkum, að hækka verður til muna fjárhæð 1. gr. Hjá styrk til togararekstrarins, eins og 2. gr. gerir ráð fyrir, verður sjálfsagt ekki komizt, eins og sakir standa. Verðbótagreiðslur, sem 2. gr. mælir fyrir um að gangi til fiskileitar, tel ég nauðsynlegar viðbótargreiðslur við það, sem ætlað var á fjárl., og veitir ekki af. Sjálfsagða tel ég í sambandi við þessa lagasetningu framlagsgreiðslu til hækkunar á fiskverði frá úrskurði yfirnefndar 20. þ. m. Innskot í frv., sem gert var í hv. Nd., að till. meiri hl. fjhn., þar sem framlag til verðhækkunar er ákveðið 6%, tel ég of lítið. Þá tel ég við eiga, að inn í þessa löggjöf verði felld ákvæði um lækkun vaxta af afurðalánum og enn fremur ákvæði um afurðalánin, bæði vegna sjávarútvegs og landbúnaðar, sem sé það, að afurðalánin verði hækkuð frá því, sem þau eru nú. Lækkun útflutningsgjaldanna samkv. 3. gr. er spor í rétta átt, þótt stutt sé stigið. 5. gr., um hækkun hins almenna söluskatts úr 3% í 5½%, er ósvinna. Þessi hækkun nemur um 300 millj. á heilu ári og verður þá um það bil 1/10 af álöguþunga allra gjalda til ríkisins, eins og þau eru ákveðin, það sem af er þessu ári. Enginn veit vitanlega, hve oft koma fram frv. til að bæta á álöguþungann, þetta eru í raun og veru 3. fjárlögin, eins og bent var á í hv. Nd. Þriðja stigs söluskatturinn er skattur án tillits til efnahags og því löngum í algerlega öfugu hlutfalli við gjaldgetu fólks. Hann heimtist illa oft og einatt, þannig að það, sem ríkið á að fá, verður eftir í vasa milliliðarins, sem innheimtir skattinn hjá almenningi. Skattur þessi er, þegar um dýrtíð er að ræða, eitt allra viðsjálasta álöguform. Þessa skatthækkun á að fella úr frv. Ríkissjóður hefur haft mikinn greiðsluafgang tvö síðustu ár vegna frekra gjaldaálagninga. Enn er í fjárl. þessa árs stefnt að slíkri niðurstöðu. Ríkissjóður getur því vel án söluskattshækkunarinnar tekið á sig að standa straum af þeim útgjöldum, sem leiðir af þessu frv. Hvers vegna ætti ríkissjóður að hrúga upp sjóðum, þegar framleiðsla landsmanna, undirstaða efnahagsins, á í slíkri vök að verjast sem hæstv. ríkisstj. staðfestir með þessu frv. sínu? Ég minntist áðan á efni 6. gr. frv. Þar fer hæstv. ríkisstj. fram á að fá heimild til að mega fresta til næsta árs verklegum framkvæmdum ríkisins, sem fé er veitt til á fjárl. yfirstandandi árs. Sama gildir um greiðslur framlaga til framkvæmda annarra aðila, sem ákveðin eru í fjárl. þessa árs. Með þessu vill hæstv. ríkisstj. fá einræðisvald á þessu sviði. Hún vill fá að ráða því algerlega, hvort unnið verður að vegalagningu, brúagerð, hafnargerðum, skólahúsabyggingum, sjúkrahúsabyggingum, rafvæðingarframkvæmdum o.s.frv. á þessu ári, eins og nýafgreidd fjárlög gera ráð fyrir, eða ekkert unnið. Og hún vill hafa vald til að gera upp á milli framkvæmda, láta t.d. ekki vinna að þessu, þótt unnið sé að hinu. Þetta nær engri átt. Hins vegar eiga fjárfestingarframkvæmdir annarra aðila, sem yfir fjármagni ráða, að leika lausum hala, þeir mega byggja stórhýsi og gera hvað sem er. Aðeins hefur því verið skotið inn í frv. af stjórnarliðinu í hv. Nd., að ríkisstj. eigi að leita samstarfs við lánastofnanir, sjóði, sveitarstjórnir og einkaaðila um að halda fjárfrekum framkvæmdum innan hóflegra takmarka árið 1964. Lengra er ekki þar gengið og þetta sett inn í frv. til málamynda, eftir að gagnrýni var fram komin. Þarna er eðli stjórnarstefnunnar grímulaust og berhöfðað á ferðinni. En svo er annað, sem kemur fram í sambandi við þessa ósk ríkisstj. um heimild til að fresta öllum verklegum ríkisframkvæmdum eftir geðþótta. Það er, hve hún telur ástandið hjá sér orðið kolsvart í lok 4 ára stjórnartímans, hve hún er svartsýn á framtíðina. Hún telur, að svo horfi, að grípa verði til þess að fresta verklegum framkvæmdum ríkisins, sem eru í mörgum tilfellum mjög aðkallandi þjónusta við atvinnulífið og í þágu brýnna þarfa heilla byggðarlaga víðs vegar um land. Hæstv. forsrh. sagði að vísu áðan, að ekki væri „sýnt eða öruggt“, að þessi heimild yrði notuð, en sterkara kvað hann ekki að orði. Geta má nærri, að sterkara hefði verið að orðið kveðið, ef það hefði þótt fært skv. stjórnarstefnunni. Á árum seinna stríðsins mun hafa verið einu sinni eða tvisvar heimilað að fresta slíkum framkvæmdum að ¼ eða svo, ef nauðsyn krefði, vegna ástæðna af völdum heimsstyrjaldarinnar. Nú metur hæstv. ríkisstj. ástandið hjá sér þannig, að útlit sé fyrir, að fresta geti þurft öllum verklegum framkvæmdum ríkisins á þessu ári. Svo gífurlegt er hennar stríð og niðurstaða þess á 4 árum. Fyrr má nú rota en dauðrota. Ég tel fráleitt, að Alþ. veiti þessa heimild. Verði þörf á að fresta framkvæmdum, á Alþ. sjálft að taka um það ákvörðun. Það á alls ekki að afsala um þetta valdi sínu til hæstv. ríkisstj. En þrátt fyrir það, þótt ég sé varla eins svartsýnn og ríkisstj. er eftir 6. gr. þessa frv. að dæma, þá er ég sammála því, sem hæstv. forsrh. sagði í hv. Nd., þegar hann mælti fyrir frv. Hann sagði: „Haldgóð úrræði fást ekki, nema um þau náist víðtækt samkomulag.“ Þetta eru hans orð: „Haldgóð úrræði fást ekki, nema um þau náist víðtækt samkomulag.“ Ég tel þetta mjög skynsamlega mælt. Því miður hefur hæstv. ríkisstj. ekki ástundað það á valdatíma sínum að ná víðtæku samstarfi. Ef hún hefði gert það, mundi betur hafa til tekizt. Þegar hún 1960 var að fara af stað með efnahagsmálabrölt sitt, fluttum við framsóknarmenn till. um, að skipuð yrði 8 manna nefnd, 2 frá hverjum þingflokki, til að leita víðtæks samkomulags um efnahagsaðgerðir. Hinir sjálfumglöðu menn á morgni stjórnarstarfsins felldu þá till. hiklaust. Þeir töldu sinn nauma meiri hluta víst nógu víðtækan. Við framsóknarmenn flytjum enn við umr. þessa neyðarúrræðafrv. hæstv. ríkisstj. sams konar till, og 1960. Við teljum okkur það skylt, ekki hæstv. ríkisstj. vegna, heldur þjóðarinnar vegna, því að við þykjumst þess fullvissir, að það sé rétt, sem hæstv. forsrh. sagði: Haldgóð úrræði fást ekki, nema um þau náist víðtækt samstarf. Þó að hæstv. forsrh. segði þetta ekki í framsöguræðu sinni áðan, sagði hann þetta í hv. Nd., og ég trúi því ekki, að honum hafi snúizt hugur á þeirri stund, sem síðan er liðin. Nú eru hv. stjórnarflokkar reynslunni ríkari en þeir voru 1960. Nú er ekki bjart, heldur myrkt fyrir sjónum þeirra, eins og frv. ber með sér og mörg orð, sem þeir hafa látið falla. Meiri hl. þeirra er ekki síður naumur en 1960 og fenginn í kosningunum s.l. sumar út á rangar skýrslur um efnahagsástandið. Nú ættu þeir að samþykkja till. okkar um hið víðtæka samstarf við að leita úrræða í efnahagsmálavandanum. Stjórnarflokkarnir í hv. Nd. felldu till. að vísu í gær, en til þess er Alþ. í tveim deildum, að málin séu gerr athuguð og metin.



Herra forseti. Sjálfsagt er því ekki að neita, að þetta frv. feli í sér tilraun af hálfu hæstv. ríkisstj. til að leysa til algerra bráðabirgða aðsteðjandi vanda, sem hún kemst ekki hjá að glíma við og finna nokkra lausn á. Það fer að vísu ekki hjá því, að ef þeirri bráðabirgðalausn vandans, sem hæstv. ríkisstj. leggur til, verður fylgt í öllum atriðum, þá hljóta afleiðingar þess að eiga eftir að reynast uppspretta enn nýrra vandamála, og kem ég að því nánar síðar. Hitt er sjálfsagt að meta og virða að maklegu, að nú kemur hæstv. ríkisstj. viðreisnarinnar í fyrsta skipti fram fyrir þing og þjóð með þá viðurkenningu á vörum, að hún hafi ekki í fórum sér annað en bráðabirgðaúrræði, og ekki verða ummæli hæstv. forsrh., sem hann mælti í nýbyrjaðri ræðu sinni, þegar hann fylgdi máli þessu úr hlaði í hv. Nd., og prentuð eru í Morgunblaðinu s.l. laugardag, skilin öðruvísi en svo, að ríkisstj. skorti nú öðru fremur svigrúm til þess að íhuga allan vanda efnahagsmála okkar frá rótum og leita um lausn hans haldgóðra úrræða, sem þó því aðeins fáist að hans dómi, að víðtækt samkomulag náist milli höfuðatvinnustéttanna og ríkisvaldsins. Það verður vissulega að segja, að hér kveður við nokkuð annan tón en í ársbyrjun 1960, við upphaf viðreisnarinnar, þegar þjóðinni var heitið því, að komið skyldi á traustum og heilbrigðum grundvelli fyrir atvinnulíf þjóðarinnar og nú skyldi ekki farið að sem áður hefði tíðkazt, að búa þyrfti við efnahagsráðstafanir, sem ekki stæðust nema stuttan tíma í senn. Nú væri megintilgangurinn með hinum nýju ráðstöfunum og þeirri stefnubreytingu, sem lögð væri til, að skapa atvinnulífinu traustari, varanlegri og heilbrigðari grundvöll en áður, og lengur mætti það ekki eiga sér stað, að árlegar breytingar yrðu á aðstöðu atvinnuveganna. Eitt helzta ráðið til að koma þessari nýju og heilbrigðu skipun á var svo að afnema bótakerfið, sem við höfðum búið við í ýmsum myndum í tæpan áratug, og tryggja með stórfelldri gengisfellingu, að útflutningsframleiðslan yrði rekin án bóta og styrkja. Enn var svo öllu þessu heilbrigða, ágæta kerfi til enn frekari tryggingar afnumið vísitölukerfið, og átti þannig að hindra, að sjálft höfuðvandamálið, sem talið var hjá okkur, kapphlaupið milli launa og verðlags, riði okkur til falls að nýju. Og enn var hert á fullyrðingunum, m.a. í þeirri frægu hvítbók ríkisstj., Viðreisn, og sagt: Nú mun nýtt viðhorf skapast, útflytjendur verða framvegis að sæta ríkjandi gengi og geta ekki fengið aukinn launakostnað endurgreiddan í hækkuðum útflutningsbótum. Þá er það ætlun ríkisstj. að leyfa engar verðhækkanir á innlendum vörum og þjónustu vegna launahækkana. - Svo mörg eru þau orð og þó miklu fleiri, þó að ég fari ekki að rekja þau frekar hér. En því skal aðeins bætt við, sem menn þó sjálfsagt muna jafnvel og það, sem hér hefur verið tilfært, að gjaldið, sem launastéttirnar áttu að greiða fyrir að fá þessa nýju skipun mála í gott horf og í kjölfar hennar síðan síbætt lífskjör, átti að vera það, að lífskjör launafólks, eins og vísitala framfærslukostnaðar mælir þau, áttu að skerðast um tæp 3%. En þetta átti þó ekki að standa til langrar frambúðar, heldur átti aðeins að þurfa svolítillar biðlundar við, e.t.v. ekki nema í nokkra mánuði, í allra hæsta lagi eins árs bið, þá færu menn að njóta ávaxta fórna sinna. Ég ætla ekki að þessu sinni að rekja þá sögu ýtarlega, hvernig tekizt hefur til í þeim meginatriðum, sem ég hér hef aðeins minnt á, enda blasa staðreyndirnar við, hver annarri augljósari, og er nú orðið þarflaust með öllu um það að deila, hversu viðreisnarstefnan hefur reynzt, hvern vanda hún hefur leyst af þeim, sem fullyrt var að hún mundi ráða bót á. Drættir þeirrar myndar, sem sýna ætti traustleika þess grundvallar, sem atvinnulífið hvílir á, verða næsta skýrir, þegar það skeður, að þrem dögum eftir að hæstv. ríkisstj. lagði þetta frv. fram hér á hv. Alþingi sem eins konar bráðabirgðabót á slitið fat viðreisnar sinnar, neyðist hún til að skella annarri bótinni ofan á hina fyrri, svo að allt fatið gliðni ekki í sundur. Það ber auðvitað ekki að lasta, að hæstv. ríkisstj. opnar augun í hálfa gátt og viðurkennir, að fiskverðið, sem svokallaður yfirdómur ákvað með einu atkv., væri of lágt, til þess að útgerð héldist og sjómenn yfirgæfu ekki bátana. En hitt hljóta menn að undrast, að hæstv. ríkisstj., sem frá upphafi hefur talið það, a.m.k. í orði, sitt meginverkefni að skapa útflutningsatvinnuvegunum örugg starfsskilyrði, skyldi vera svo fákunnandi um hina raunverulegu stöðu þeirra, að hún hefur ekki virzt gá svo mikið sem til veðurs, fyrr en sjómennirnir voru unnvörpum teknir að flýja af skipunum og alger stöðvun þorskveiðiflotans blasti við. Og það er að vísu svo, að enn er óséð, hvort sú bót, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú sett á þetta fat, dugir til þess, að vertíð gangi truflunarlaust. Bendir fremur margt til þess, að svo verði ekki, heldur muni verulegur hluti bátaflotans liggja á þorskvertíðinni, og væri fróðlegt að fá t.d. réttar upplýsingar um það nú, hvernig ástandið er í þeim efnum, t.d. úr stórum verstöðvum eins og Vestmannaeyjum, hve mikið af bátaflotanum er raunverulega gangandi og hve mikið liggur í höfn. Og það er líka augljóst, að óeðlilega stór hluti flotans mun fremur hætta á síldveiðar í gúanó, meðan þær gefa einhverja raun eða einhverjar vonir til þess, enda er þar um að ræða atvinnugrein, sem hæstv. ríkisstj. hefur öðrum atvinnugreinum fremur dálæti á og hefur sífellt eytt meira og meira fjármagni þjóðarinnar til þeirrar atvinnugreinar, bæði í verksmiðjuframkvæmdir og til skipa, sem sérstaklega eru byggð til veiða í slíka frumstæða og tiltölulega verðlitla vinnslu. Myndin af efndunum á öðru meginloforði viðreisnarflokkanna frá 1960, því að afnema bótakerfið og láta útflutningsatvinnuvegina ganga án allra bóta og styrkja, ætti líka að liggja sæmilega skýr fyrir nú eftir framlagningu þessa frv., því að ekki er nú lengur dregin nein dul yfir nýtt uppbótakerfi, sem í engu tekur hinu fyrra fram hvað ókostina snertir, en virðist einnig á góðum vegi með að slá það fyrra út líka að því er til umfangsins kemur, ef það hefur ekki þegar gert það. Hæstv. ríkisstj. afnam að vísu hið svonefnda vísitölukerfi, sem hún taldi frumorsök verðbólgunnar og flestra þeirra efnahagslegu meina, sem af henni leiddi. En reynslan af þeim aðgerðum hefur einnig orðið allt önnur og lakari en látið var í veðri vaka að hún yrði, því að hvorki hefur sú ráðabreytni hindrað öra og sívaxandi verðbólguþróun né tryggt öryggi atvinnuveganna og enn síður þau batnandi lífskjör vinnustéttanna, sem átti að verða afleiðing allra hinna aðgerðanna, sem stjórnarflokkunum hefur tekizt að láta fara út um þúfur, heldur hefur sú aðgerð aukið á alla erfiðleika, jafnt launafólks sem helztu greina atvinnulífsins, enda mun nú svo komið, að þeir sérfræðingar, sem í upphafi hvöttu ákafast til þessara aðgerða gegn launastéttunum, viðurkenni nú mistök sín og haldleysi þessara aðgerða, a.m.k. að því marki, að litlu skipti, hvort launafólk hafi verðtryggingu á launum eða ekki, því að reynslan sanni, að í síðara tilvikinu sé ávallt um að ræða þá reynslu, að hækkað verðlag nauðþurfta brjótist fyrr eða seinna fram í hækkuðu kaupgjaldi. Hér er því í raun um það tvennt að ræða, að launastéttirnar fái sínar verðlagsbætur til samræmis við verðlag með friðsamlegum hætti eftir umsömdum reglum eða sífelldar deilur og barátta í kjaradeilum hafni að lokum í svipaðri niðurstöðu. Þannig verður naumast lengur um það deilt, að fyrirheit núv. stjórnarflokka frá 1960 hafa farið út um þúfur hvert af öðru, og smám saman hefur það leitt til þess ástands, sem núv. hæstv. forsrh. hefur lýst svo, að til hreinna vandræða horfi og leiða hljóti til stöðvunar útflutningsatvinnuveganna, ef ekki komi til gagnráðstafanir, í fyrstu til algerra bráðabirgða og síðan til meiri frambúðar. Um hitt er deilt, hverju og hverjum sé um að kenna. Hjá slíkum deilum verður heldur naumast komizt með öllu. Þótt það eitt fyrir sig stoði lítið, þá er það þó að einhverju leyti a.m.k. óhjákvæmilegt, vegna þess að haldgóð úrræði fást tæplega, nema reynt sé að grafa fyrir rætur vandans. Af hálfu stjórnarliðsins, ekki sízt í blöðum þess, en einnig að nokkru í öllum málflutningi þess hér á hv. Alþ., og örlaði m.a. á því nú áðan í framsöguræðu hæstv. forsrh., þá er því haldið fram, að vandi efnahagsmála okkar og atvinnuvega þjóðarinnar eigi að skrifast á reikning verkalýðssamtakanna. Hann sé því að kenna, að þau hafi hrifsað of mikið til skjólstæðinga sinna í kaupgjaldsbaráttunni á síðustu árum, og það vandamál, sem hér er sérstaklega um rætt, er svo beinlínis kennt lægst launuðu stétt þjóðfélagsins, verkamönnunum, og urðu ummæli hæstv. forsrh. nú áðan varla skilin á annan veg, þegar hann sagði, að einmitt þessar ráðstafanir væru nauðsynlegar vegna kauphækkananna, sem hefðu orðið í desembermánuði s.l. Ég hef hér fyrir mér útreikninga frá Efnahagsstofnuninni, útreikninga, sem e.t.v. eru ekki óvefengjanlegir fremur en flestir aðrir reikningar, sem byggðir eru á hinum ófullkomnu tölulegu upplýsingum í okkar landi, en varpa þó áreiðanlega nokkru ljósi á það, hvort hlutur t.d. verkamanna, sem nú eru sérstaklega hafðir fyrir sök um allan vanda, hefur batnað um skör fram á viðreisnarárunum. En þær tölur, sem ég hér nefni úr þessum útreikningum, eru í fyrsta lagi árleg aukning hreinna þjóðartekna á mann árin 1960, 1961 og 1962, og hins vegar árleg breyting atvinnutekna verkamanna í Reykjavík sömu ár, og í þriðja lagi breytingar á kaupmætti almenns verkamanns í Reykjavík einnig þessi sömu ár. En þessar tölur sýna okkur eftirfarandi: Í fyrsta lagi, að árið 1960 minnkuðu hreinar þjóðartekjur á mann frá fyrra ári um 0.9% , en á sama tíma minnkuðu atvinnutekjur reykvískra verkamanna ekki um 0.9% , heldur um 7%, og kaupmáttur almenns verkamannakaups rýrnaði ekki um 0.9%, heldur um 9%, eða tíu sinnum meira. En þessir reikningar sýna einnig í öðru lagi, að á næsta ári, árið 1961, uxu hreinar þjóðartekjur frá fyrra ári á mann um 5.1%, en það ár minnkuðu atvinnutekjur reykvískra verkamanna, sem árið áður höfðu minnkað um 7%, enn þá um 10% og kaupmáttur tímakaups þeirra rýrnaði um 5.4%. Þriðja viðreisnarárið, 1962, uxu þjóðartekjurnar um 1.6%, og það ár rétta atvinnutekjurnar nokkuð við, atvinnutekjur verkamanna, eða rösklega um 10%, en það gerist einvörðungu eða a.m.k. svo til einvörðungu fyrir aukið vinnuálag og lengri vinnutíma, sem auðsætt er á því, að á sama tíma stendur kaupmáttur tímakaups algerlega óbreyttur, og það getur þess vegna ekki verið um neina aðra ástæðu að ræða en aukið vinnuálag. Það er svo alveg víst, að fjórða viðreisnarárið, sem nú er nýliðið, hefur þróunin ekki verið miklu hagstæðari en á þessum árum, því að þótt ekki liggi fyrir sömu tölulegar upplýsingar um það, þá var svo komið í desembermánuði á s.l. ári, að kaupmáttur almenns verkamannakaups var kominn niður í 80 stig, miðað við 100 1945, eða það langlægsta, sem orðið hefur frá styrjaldarlokum, og töluvert lægra en hann hafði áður komizt á tímabili viðreisnarstjórnarinnar. Og á því ári var einnig um að ræða stórfellda dýrtíðaraukningu. Ég nefni þessar tölulegu staðreyndir einkum vegna þess, að því er sérstaklega haldið á lofti af talsmönnum hæstv. ríkisstj., að eðlilegt sé, að launamenn fái laun sín bætt í hlutfalli við auknar þjóðartekjur. Ég tel að vísu, að þetta sé engan veginn einhlítur mælikvarði, en hann má þó a.m.k. prófast, og vissulega ber að taka nokkurt tillit til þess, hvernig sú þróun mála er. En ef við athugum þessar tölur ofur lítið betur, en notum þessa formúlu á þróunina í þessi þrjú umgetnu viðreisnarár með því að útfæra þær stærðir, sem ég áðan nefndi, ofur lítið öðruvísi, þá kemur í ljós, að á þessum þremur árum hafa hreinar þjóðartekjur vaxið um 10.4%. Og þá vaknar sú spurning, ef réttmætt væri, að t.d. atvinnutekjurnar - að við tölum nú ekki um kaupmáttinn - hefðu átt að vaxa um sama, þá hefðu í samræmi við þetta atvinnutekjurnar átt að standa í 121 stigi, miðað við 100 1948, í árslok 1962. En skyldu þær hafa staðið í því? Nei, þær stóðu í 102.9, eða tæpum 103 stigum, og þar skorti því rösk 18 stig á, að sjálfar atvinnutekjurnar ykjust að sama skapi í þessi 3 ár eins og aukning þjóðarteknanna hafði orðið. Með sömu reglu, þ.e.a.s. aukningu eftir vexti hreinna þjóðartekna í þessi 3 ár, hefði kaupmáttur almenns tímakaups verkamanna átt að standa í 112 stigum á sama tíma í árslok 1962, en kaupmátturinn stóð þá raunar ekki í 112 stigum, miðað við 100 1948, heldur var hann kominn niður í 86.6 stig. Það skorti þess vegna 25 stig á, að fullnægt væri reglunni um launabætur, þ.e.a.s. raunverulegar launabætur auðvitað, í samræmi við vöxt þjóðartekna. Hliðstæður samanburður, gerður á milli áranna 1958 og 1962, sýnir að vísu ekki alveg sömu hryggðarmynd af breytingunni vegna þess, hve árið 1959 kom vel út á margan hátt, en sé sömu viðmiðunarreglu beitt milli þessara ára, verður vöxtur þjóðarteknanna 10.2%, hreinna þjóðartekna á mann, en vöxtur atvinnutekna verkamanna í Reykjavík verður á þessu tímabili ekki 10.2%, eins og hann hefði átt að vera, heldur 3.8%. En við það er þó það að athuga, að sá vöxtur byggist enn allur á meira vinnuálagi, því að á þessu tímabili hrapaði kaupmáttur tímakaupsins niður um rösk 12%. Það skal tekið fram, að hér er ekki, eins og t.d. í þeim tölum, sem hæstv. forsrh. fór með í umr. í hv. Nd. og prentaðar eru í Morgunblaðinu og ég hef lesið þar, reiknað með skattabreytingunum og fjölskyldubótunum sem hagsbótum í þessu sambandi, enda mun það vera almennt viðurkennt af flestum, ef ekki öllum, sem eitthvert skyn bera á meðferð slíkra talna, að það sé mjög hæpið, að ekki sé meira sagt, að reikna t.d. með skattabreytingum og öðru slíku, vegna þess, hve viðmiðunin er hæpin í þeim efnum og hve þau mál taka örum breytingum. En þó svo að heildarmyndin, sem fengist með því að taka þær breytingar inn í og reikna til hagsbóta, væri viðurkennd, þá væri a.m.k. jafnsjálfsagt, ef ekki miklu sjálfsagðara, að taka með í reikninginn þær stórfelldu kjaraskerðingar, sem verkamenn og aðrir launþegar hafa orðið fyrir og ekki eru mældar í neinum útreikningum, og hygg ég ekki hallað á neinn, þótt það sé látið mætast. En þar á ég alveg sérstaklega við hækkun húsaleigukostnaðar, sem kemur að sama og engu leyti inn í vísitöluna, og raunar byggingarkostnaðar og einnig aðrar lítt mældar útgjaldaaukningar á fleiri sviðum, svo að eitthvað sé nefnt, t.d. hitunarkostnaður. Það er því meira en öruggt, fullyrði ég, að sú mynd, sem ég hér hef dregið upp af því, hvernig kjör verkamanna, þeirra sem nú er kennt um vandann, sem fyrir hendi er, hafa versnað á þremur fyrstu viðreisnarárunum, - að er því meira en öruggt, að sú mynd, sem ég hef dregið upp af því, er fremur of björt en of dökk. Auðvitað er það svo og hlýtur alltaf að verða, að það, sem verkalýðssamtökin fyrst og fremst sækjast eftir í kjarabaráttu sinni, er ekki aukin krónutala launa, heldur aukið verðgildi launanna, aukið verðgildi miðað við vinnuframlag eða vinnu fyrir ákveðna tímaeiningu. Þegar þau því gera kjarasamninga, er þeim fyrir öllu, að vitað sé um það, hvað raunverulega er verið að semja um. Grundvallarskilyrðið til þess er svo auðvitað aftur það, að annað tveggja sé tryggt, að verðlag lífsnauðsynja eða lífsþurfta breytist lítið eða ekki, eða þá, að samið sé um verðtryggingu kaupsins fyrir tiltekna tímaeiningu eða tiltekið vinnuframlag. Og auðvitað ætti slík verðtrygging ekki að saka, þótt verðlag væri tiltölulega stöðugt. Það hefur áreiðanlega verið ein af höfuðsyndum núv. hæstv. ríkisstj. að meina verkalýðssamtökum og atvinnurekendum nú í 4 ár að semja um raunveruleg laun. En í skjóli þess banns, sem lagt var við slíku við upphaf viðreisnarinnar, hefur hún talið sig geta sleitulaust framkvæmt árlegar aðgerðir, sem hafa hækkað verðlag stórkostlega og því hraðar sem valdaskeiðið hefur orðið lengra. Tvennar gengisfellingar, margfaldaðir verðhækkunarskattar, jafnvel hundruð millj. kr. umfram þarfir ríkissjóðs, eða öðru nafni söluskattur og tollar, hafa ýtt verðbólguskriðunni á undan sér, að því ógleymdu, að verkalýðssamtökunum hefur verið gerður sá kostur einn og nauðugur að berjast fyrir hækkuðu kaupi að krónutölu án nokkurra trygginga fyrir því, hverju gildi þær krónutölur héldu eða hve lengi. Verkin sýna líka merkin. 80% hækkun á matvöru á 4 árum og fast að 70% meðaltalshækkun á neyzluvörum er þegar orðin staðreynd. Aðeins á s.l. ári hækkaði vísitala neyzluverðlags, frá jan. 1963 til jan. nú í ár, um 23 stig eða um tæp 16%. Og í árslokin síðustu, áður en kjarasamningar voru gerðir um 20. des., var vísitalan, eins og ég sagði áðan, vísitala kaupmáttar verkamannakaups, komin niður í 80 stig, miðað við 100 1945, eða miklu lengra niður en nokkru sinni áður á öllu tímabilinu frá stríðslokum. Í sambandi við þetta og í sambandi við það, að það er mjög vefengt, að vísitala kaupmáttar almenns Dagsbrúnarkaups sé nokkur mælikvarði á kaupmátt tímalauna yfirleitt, vil ég aðeins benda á það, að kaup í almennri vinnu hefur yfirleitt hækkað meira en sértaxtar hjá verkamannafélögunum, þannig að ef viðmiðunin væri gerð við aðra taxta, yrði þarna, miklu óhagstæðari útkoma. Að vísu hafa nokkrar tilfærslur átt sér stað milli kauptaxta, en þær eru áreiðanlega ekki meiri yfir heildina en sem munar því, að hærri taxtarnir hafa hækkað hlutfallslega minna á síðustu árum. Í sambandi við þetta er svo eðlilegt, að menn spyrji um, hvað sé nú fram undan, eins og nú er komið málum í þróun verðlagsmálanna. Það skiptir kannske mestu máli, eins og nú er komið. En það var a.m.k. ekki séð um miðjan desember, þegar samningar stóðu þá yfir, að mikil birta væri þá í hugum ríkisstjórnarmanna um það, að stöðvun verðlagshækkana væri í aðsigi. Og ég vil í því sambandi taka það fram, að ég mun ekki halda því fram, að með hækkun söluskattsins sé nú komið að nokkru leyti aftan að verkalýðssamtökunum, því að það er rétt, sem hæstv. forsrh. skýrði frá í þeim efnum, þó að undarlega vilji til, að okkur var tilkynnt það í samninganefndunum og gefnar um það upplýsingar, að það yrði að hækka söluskattinn a.m.k. upp í 5%, þó að kaup hækkaði ekki nema um 8%, og jafnvel að það yrði að hækka hann verulega, þótt engin kauphækkun yrði, því að það var reiknað með í þeim upplýsingum, sem við fengum, að það ætti að hækka söluskattinn í 5%, eða um 220 millj., má ég segja, og af því áttu 175 millj. að fara til tekjuþarfa ríkissjóðs, eins og þær voru, áður en nokkrar kauphækkanir gengu í gildi, en aðeins 45 millj. til lækkunar á útflutningsgjöldum, svo að ég sé ekki betur en það hafi þá verið bjargföst ákvörðun hæstv. ríkisstj. að hækka söluskattinn í 5%, þótt engar kauphækkanir yrðu. Að öðrum kosti fæ ég ekki hlutina heim og saman. Og það er svo auðvitað í nokkru samræmi við þann málflutning, sem síðar er fram haldið hér, að raunverulega þyrfti að hækka söluskattinn, þótt engin þörf sé fyrir hann vegna þeirra aðgerða, sem nú standa fyrir dyrum. Söluskattshækkunin var ákveðin, áður en til nokkurrar kauphækkunar kom. En svo að ég víki aftur að því, sem var í huga hæstv. ríkisstj. í sambandi við verðlagsþróunina um þetta leyti, þ.e.a.s. um miðjan desember, er frá því að segja, sem ég tel ekkert launungarmál, að þá fengu samninganefndir þær upplýsingar frá þeim ríkisstofnunum, sem gerst mega um vita, að fram undan væru þá vísitöluhækkanir á framfærsluvísitölu upp á hvorki meira né minna en 9–10 stig, miðað við óbreytt kaupgjald og óbreytt útsvar og tekjuskatt. En hins vegar var reiknað með, ef fallizt væri á þá lausn á kaupdeilunni, sem ríkisstj. hafði lagt til, þ.e.a.s. með 8% kauphækkun á dagvinnu og 4% kauphækkun til iðnaðarmanna og hærri taxta verkamanna, að af þeim kauphækkunum leiddi 2.6 stiga hækkun. En þá var líka, eins og ég sagði áður, gert ráð fyrir, að söluskattur yrði hækkaður, að vísu nokkru minna eða hálfu prósenti minna en nú er ráð fyrir gert. Miðað við það, sem síðan hefur gerzt, og þá reglu, sem miðað var við í öllum þessum útreikningum frá Efnahagsstofnuninni, sem okkur voru fengnir í hendur í samninganefndunum, þá reglu að hleypa öllum kauphækkunum eins og þær lögðu sig út í verðlagið, - og menn minnast nú kannske fyrirheitsins, sem gefið var í upphafi viðreisnarinnar, að það skyldi aldrei ske á hennar valdatíð, að atvinnurekendur fengju að velta neinu af því yfir í verðlagið, fyrir það yrði alveg tekið, - en miðað við þessa reglu, sem þarna var beitt og ríkisstj. virtist vera ákveðin í og hefur þess vegna ekki að því leyti komið á nokkurn hátt í bakið á verkalýðssamtökunum, þá verður þarna gert ráð fyrir því, að allt að 15 stiga hækkun á framfærsluvísitölunni og e.t.v. meiri sé á næstu grösum að óbreyttri stefnu hæstv. ríkisstj. í verðlagsmálum og skattamálum. Og gefur þá auga leið, að tekin verður aftur á skömmum tíma, e.t.v. ekki lengri tíma en 3–5 mánuðum, öll sú kauphækkun, sem um var samið í des. eða gekk þá í gildi. Það er svo augljóst, að með þessu frv. er fetað dyggilega í dýrtíðarslóðina. Hér er gert ráð fyrir því að hækka hinn almenna söluskatt, einn allra verst ræmda skattinn og það af mörgum ástæðum, um hvorki meira né minna en 83%, eða 280–300 millj. kr. á ári, enda þótt það liggi fyrir, svo að varla verður um deilt, að unnt væri að mæta þeim útgjöldum, sem nú eru talin óhjákvæmileg vegna verðbólgustefnunnar á undanförnum árum, með öðrum hætti án nýrrar skatthækkunar, sem óhjákvæmilega leiðir í fyrsta lagi til mikillar beinnar, almennrar verðhækkunar og kemur síðar til með ásamt öðru fleira að ýta undir aðrar verðhækkanir óbeint og þar af leiðandi áframhaldandi verðbólguskrúfu. Það liggur fyrir, að beinn. greiðsluafgangur tveggja síðustu ára er hjá ríkissjóði sjálfsagt yfir 300 millj. kr. og rekstrarafgangur raunar stórkostlega miklu meiri, en þetta eru í rauninni upphæðir, sem ofheimtar hafa verið af þjóðinni algerlega að ástæðulausu og hafa valdið algerlega óþörfum verðhækkunum. Ég minnist þess í því sambandi, þegar ég lagði það til hér á síðasta hv. Alþingi, sem raunar voru till. beint frá verkalýðssamtökunum og mjög í samræmi við þær kröfur, sem þau hafa gert oft í þessum efnum, að lækkaðir yrðu söluskattar á nokkrum vörutegundum, sem hefði verið metið mjög mikils af almenningi, þá var því svarað til af formanni hv. fjhn., Ólafi Björnssyni, að það væri ekki fært, vegna þess að það væri teflt á tæpasta vað með fjármál ríkisins á s.l. ári. Þá var það ekki látið í veðri vaka, að það væri nauðsynlegt að hækka skatta bara vegna ofþenslunnar. Nei, það var talið, að það væru svo ógætilega áætluð fjárlög, að það væri ekki vogandi að minnka ríkistekjurnar um 90 millj. kr., en frv. mitt hefði verið nálægt því að kosta þá upphæð. En eftir á, þegar það sýnir sig, að það er stórkostlegur greiðsluafgangur, þá er þetta orðið sjálfsagt vegna þenslunnar í þjóðfélaginu. Hvernig er nú svona röksemdum komið heim og saman? Það er sagt nákvæmlega sama núna, að fjárlög séu ekki afgreidd þannig, að það sé vogandi að leggja neinar nýjar byrðar á. En langlíklegast þykir mér nú, að reynslan verði ekki ósvipuð og á s.l. ári, að um mjög mikla ofheimtu verði að ræða. Það liggur líka fyrir, að það hefði mátt létta mikið byrðar sjávarútvegsins með vaxtalækkun, jafnt stofnlána sem afurðalána, og með hagkvæmari tryggingastarfsemi. En í þeim efnum hefur dregizt úr hömlu, eins og öllum er kunnugt, að bæta um skipulagið. Enda þótt því hafi verið lofað, m.a. af hæstv. núv. sjútvmrh. fyrir mörgum árum, að gera þar gagngera breytingu á, þá hefur ekkert orðið úr framkvæmdum. Og það er allra dómur, að tryggingastarfsemin sé bæði allt of dýr og þar að auki orðin heilt spillingarfen. Það liggur líka fyrir, að sú skattheimta, sem hér er lagt til nærri því að tvöfalda án brýnnar nauðsynjar eða jafnvel án nokkurrar nauðsynjar, er þess eðlis, að hún kemur að allra dómi illa til skila í ríkiskassanum og ótalinn hluti hennar er talinn lenda hjá ýmsum í þeim ærið mislita hópi, sem trúað er fyrir innheimtu hans af almenningi. Það er að vísu öruggt, að almenningur fær að borga skattinn, en hitt er tvísýnna, hver rýrnun verður á honum á leiðinni í ríkiskassann. Með aukningu söluskattsins er svo enn stigið verulegt skref til dýrtíðaraukningar, eins og ég áður sagði, og einnig í þá átt, sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa gengið með skattabyltingu sinni á undanförnum árum og hefur leitt til þess, að sennilega má nú leita víða um lönd, ef á að finna hliðstæðu við hið íslenzka skattakerfi, eins og það er nú orðið, og þá sérstaklega hvað hlutfallið snertir milli beinna og óbeinna skatta. Hér er aðeins um tíundi hlutinn af sköttum og tollum ríkisins tekinn með beinum sköttum, en allt að 90% með óbeinum sköttum. Til samanburðar er fróðlegt að athuga það, að t.d. í Noregi hafa um fjölda ára skattar til ríkisþarfa verið teknir nokkuð að jöfnu með beinum sköttum og óbeinum. Þannig voru t.d. óbeinir skattar árið 1962 í Noregi 5 milljarðar, en beinir skattar 4.9 milljarðar, og þannig hefur þetta verið um mörg ár. Það er því alveg öruggt, að ef skattapatent hæstv. ríkisstj. er fengið erlendis frá, er það ekki frá frændum vorum Norðmönnum. Þar í landi þykir það enn góð latína að nota skattakerfið, a.m.k. að nokkru leyti, til auðjöfnunar og tekjujöfnunar, en hér er slík stefna fordæmd. Hér eru þeir skattar einir hafðir í hávegum, sem nefna mætti kauplækkunarskatta, vegna þess að þeim er stefnt beint að því marki að hækka verðlagið og skerða þannig launatekjur almennings. Þeirra tilgangur er fyrst og fremst að lækka hin raunverulegu laun, og vegna þess og af fleiri ástæðum koma þeir tiltölulega þyngst niður á hinum lægst launuðu, en skerða ekki á nokkurn hátt þann gróða, sem fyrir er í þjóðfélaginu og aðeins verður tekinn með beinum sköttum. Ég verð að segja, að það er því vissulega ekki góð byrjun á framkvæmd þess ásetnings, sem hæstv. forsrh. hefur látið í ljós að byggi með stjórn hans, að leita skuli samráðs við verkalýðssamtökin, þá er það ekki góð byrjun á þeim ásetningi að tvöfalda söluskattinn án brýnnar eða jafnvel án nokkurrar nauðsynjar, og væri þess vissulega óskandi, að frekari framkvæmd á þeim ásetningi yrði með öðrum og betri hætti. Við Alþb. menn álítum, að ekki verði nú komizt hjá nokkurri aðstoð ríkisins við sjávarútveginn og að í heild sé ekki um neina sérstaka ofrausn að ræða í þessu frv. hvað snertir þá aðstoð, sem þar er gert ráð fyrir. Það verður þó að segja, að einstök frumvarpsákvæði, önnur en ákvæðin um söluskattinn og um heimild til hallærisráðstafana í sambandi við þegar lögfestar framkvæmdir ríkisins, eru þó langt frá því hafin yfir gagnrýni, þó að ég ræði þau ekki frekar að sinni. En tekjuöflunarleið frv. og hallærisheimildinni erum við algerlega andvígir og teljum hvort tveggja - og þó alveg sérstaklega tekjuöflunarleiðina - hreina fásinnu, til þess eins fallna að auka á allan vanda og ýta okkur enn lengra á óheillabraut dýrtíðar og verðbólgu.