Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan hálftvö, að loknu matarhléi, fer fram umræða utan dagskrár um loftslagsbreytingar. Málshefjandi er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson verður til andsvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Þetta frv. er byggt á tillögum svokallaðrar tekjustofnanefndar sem verið hefur að störfum undir forustu hv. þm. Jóns Kristjánssonar. Nefndin var annars skipuð hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni og Arnbjörgu Sveinsdóttur ásamt fulltrúum sveitarfélaganna, Eggert Jónssyni borgarhagfræðingi, Guðmundi Bjarnasyni, bæjarstjóra í Neskaupstað, og Ingimundi Sigurpálssyni, sem var bæjarstjóri í Garðabæ en er nú orðinn forstjóri Eimskipafélagsins. Frá fjmrn. sat í þessari nefnd Bolli Bollason og starfsmenn félmrn. unnu einnig með nefndinni. Þessi nefnd náði sameiginlegri niðurstöðu sem allir skrifuðu undir. Fulltrúi stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, skrifaði að vísu undir með fyrirvara og fulltrúar sveitarfélaganna voru með bókun þar sem þeir töldu, eins og þar segir, ,,öll rök benda til þess að auka þurfi árlegar tekjur sveitarfélaganna í heild um 6--7 milljarða króna. Í erindisbréfi nefndarinnar var kveðið á um hlutverk hennar og ítrekað að markmið slíkrar endurskoðunar ætti að vera að tryggja að tekjustofnar sveitarfélaganna séu á hverjum tíma í samræmi við þau verkefni sem sveitarfélögunum er lögskylt að sinna. Þar segir enn fremur að stefnt skuli að því með endurskoðuninni að viðhalda einföldu og sveigjanlegu tekjustofnakerfi sem jafnframt skapi sveitarfélögunum nægilega tekjustofna til að sinna lögbundnum verkefnum. Í stuttu máli er efni þessa frv. að hámarksútsvarsprósentan verður hækkuð í tveimur áföngum og hækkunin nemur samtals tæpu prósentustigi eða 0,99 prósentustigum. Þessi tekjuauki sveitarfélaganna, ef fullnýttur verður, er um 3,8--4 milljarðar. Í fyrri áfanga er lagt til að frá 1. janúar 2001 hækki hámarksheimild til útsvarsálagningar um 0,66 prósentustig og verði því 12,70 í stað 12,04 eins og nú er. Á móti lækki tekjuskattsprósenta ríkisins um 0,33%. Lágmarksútsvarsprósentan verði óbreytt eða 11,24. Í seinni áfanga er lagt til að frá 1. janúar 2002 hækki hámarksheimild til útsvarsálagningar um 0,33 prósentustig og verði því 13,03% í stað 12,70 miðað við fyrri áfanga og enn þá verði lágmarksútsvarið óbreytt. Þarna skapast sveitarfélögunum svigrúm til að ákveða útsvar á talsverðu bili. Í þessu frv. er líka gert ráð fyrir því, eins og í tillögum nefndarinnar, að álagningarstofn fasteignaskatts verði fasteignamat. Sú breyting hefur í för með sér verulega lækkaðar álögur fyrir einstaklinga og fyrirtæki utan höfuðborgarsvæðisins en snertir ekki höfuðborgarsvæðið. En með þessari breytingu er skatturinn lagður á raunverulegt verðmæti fasteigna. Einnig er samkomulag um það, þó þess sé ekki getið í þessu frv., að ríkið leggi 700 millj. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga á fjáraukalögum ársins 2000 og 700 millj. á fjárlögum næsta árs og að á árinu í ár verði þessum 700 millj. varið með svipuðum hætti og fólksfækkunar- og þjónustuframlögunum á síðasta ári en síðan verði framlaginu á árinu 2001 eða úthlutunarreglunum e.t.v. breytt. Ríkið leggur þannig sveitarfélögunum til 1.250--1.300 millj. af tekjuskatti, 1.100 millj. til að leiðrétta fasteignaskatt og tvisvar sinnum 700 millj. eða alls 1.400 millj. í fólksfækkunar- og tekjufallsframlag, þ.e. 3,8 milljarða beint úr ríkissjóði og þar að auki rýmka álagningarheimildir sveitarfélaganna um 0,66% eða um 2.500 millj. í tveimur áföngum. Rétt er að undirstrika að verkefni nefndarinnar var að tryggja að tekjustofnar sveitarfélaga væru í samræmi við þau verkefni sem sveitarfélögunum er lögskylt að sinna. Það var aldrei meiningin að tekjuauki sveitarfélaga kæmi allur frá ríkinu. Sjálfstæði sveitarfélaganna fylgir nefnilega ábyrgð og möguleikar til ákvarðanatöku fyrir sveitarstjórnarmenn. Nú skal ég ekki fullyrða um hvort sveitarfélögin telja sig þurfa að nýta þessar heimildir að fullu. Ég geri þó fremur ráð fyrr því að langflest geri það. Ég veit að Samband íslenskra sveitarfélaga er því fylgjandi að sveitarfélögin nýti þá tekjustofna sem þeim eru þarna fengnir. Í dag er vegið meðalútsvar 11,96% en hámarkið er eins og menn vita 12,04% miðað við álagninguna vegna ársins 2000. 81 af sveitarfélögunum í landinu er með hámarksútsvar, 6 eru með lágmarksútsvar en 37 þar á milli. Fullnýti sveitarfélag heimild til hækkunar útsvars á næsta ári þá hækkar útsvar einstaklings með 2 millj. kr. tekjur á næsta ári um 6 þús. kr. Menn geta velt fyrir sér hvort um skattahækkun yrði að ræða hjá þeim sveitarfélögum sem nýttu hækkunarheimildirnar. Það er ekki alveg gefið. Í fyrsta lagi verkar breyting fasteignaskatta sem skattalækkun þar sem matsverð er lægra en í Reykjavík. Í öðru lagi hefur stórfelld hækkun barnabóta verið ákveðin og í þriðja lagi léttir hinn nýi fæðingarorlofssjóður verulegum kostnaði af sveitarfélögunum. Þörfin fyrir tekjuaukann er líka mjög mismunandi hjá sveitarfélögunum. Frá 1996--1999 hafa útsvarsstofnar á höfuðborgarsvæðinu hækkað á föstu verðlagi um 31,5%, hæst í Kópavogi um 51,2%. En á móti þessu 31,5% sem útsvarsstofninn hefur hækkað á höfuðborgarsvæðinu þá hefur hann ekki hækkað á landsbyggðinni nema um 17,2%, þ.e. nær helmingi minna en á höfuðborgarsvæðinu. Á milli áranna 1998 og 1999 hækkaði útsvarsstofn í Reykjavík um 10,7 milljarða, í Kópavogi um rúma 3 milljarða og í Hafnarfirði um 2 milljarða. Fasteignaskattsstofnanir hafa líka breyst á milli áranna 1997 og 2000. Á höfuðborgarsvæðinu hafa þeir hækkað um 27,2% en 22,4% annars staðar. Það má geta þess að á Vestfjörðum hefur t.d. útsvarsstofninn ekki hækkað nema um 6,5% á móti þessu 51% sem hæst var í Kópavogi. Á þessu má sjá að aðstaða sveitarfélaganna er mjög misjöfn og þörfin fyrir auknar tekjur mjög mismunandi. Vinna er að hefjast við endurskoðun á reglum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það er líka að hefjast eða í undirbúningi starf við fækkun undanþágna samkvæmt tillögum tekjustofnanefndarinnar, undaþága frá fasteignaskatti. En eins og menn vita eru ýmsar sameiginlegar eignir undanþegnar fasteignaskatti, kirkjur, skólar, sum orkuver, félagsheimili o.s.frv. En það er fleira sem hefur áhrif á möguleika sveitarsjóða og gjaldþol heimila. Mér er sérstök ánægja að tala um frv. sem er til meðferðar í þinginu um stórhækkun barnabóta. Með frv. þessu eru lagðar til breytingar á fjárhæðum barnabóta og skerðingarmörkum þeirra og eignatengingar eru afnumdar. Föst fjárhæð barnabóta er ákveðin til allra barna yngri en sjö ára 33.470 kr.

Hvað kemur það sveitarstjórnum við?

og fjárhæðir barnabóta verða hækkaðar í þremur áföngum. Það er rétt að þetta kemur ekki sveitarsjóðunum beint við en þetta kemur hins vegar gjaldendunum við, þ.e. þeim sem eiga börn. Þannig er þetta allt hluti af dæminu. Skerðingarmörk barnabóta hækka um 17% og skerðingar á árunum 2001--2003 og skerðingarhlutföll hækka um 2 prósentustig eða nálega þriðjung. Eignatenging barnabóta verður afnumin og barnabætur hækka um þriðjung eða alls 2 milljarða. Þessi útfærsla er að mínu mati mjög skynsamleg og þetta fyrirkomulag bætir hag allra fjölskyldna með börn undir sjö ára aldri. Þar að auki bætir það verulega hag allra fjölskyldna með lægri og meðaltekjur auk þess sem eignatenging barnabóta er afnumin. Þarna mun sú fjárhæð sem fer til barnabóta hækka um 2 milljarða í áföngum á næstu þremur árum. Það er meira en þriðjungshækkun á heildarupphæð barnabóta. Þetta tel ég mjög mikilvæga breytingu og fagna henni ákaflega, enda gáfum við framsóknarmenn fyrirheit í þessu efni fyrir síðustu kosningar. Fæðingarorlofssjóðurinn sem settur var á stofn í fyrravor með lögum sem hér voru samþykkt léttir 400 millj. árlega af sveitarsjóðunum sem þeir hafa borið og greitt í fæðingarorlof. Þegar þetta er allt tekið saman þá leikur enginn vafi á því að hlutur sveitarsjóðanna hefur verið réttur stórkostlega og ríkið hefur spilað út miklum fjárhæðum. Ég fullyrði að sveitarfélögin hafa út úr þessum ákvörðunum, og heimildum sem þau eiga völ á að nota, fyllilega þá upphæð sem fulltrúar þeirra í tekjustofnanefndinni töldu að vantaði, þ.e. 6--7 milljarða. Það kann að vera að ég hafi gleymt að geta þess að ónýttar heimildir í útsvari hjá sveitarfélögunum nú eru samtals um 400 millj. Þar að auki er unnið að lausn sérstaks fjárhagsvanda nokkurra sveitarfélaga á Vestfjörðum en þau hafa orðið illilega úti m.a. vegna fólksfækkunar og vilji ríkisins stendur til að aðstoða þau til að komast á raunhæfan rekstrargrundvöll. Samkvæmt samningi skal í ár endurmeta kostnað sveitarfélaga við yfirfærslu grunnskólans, þ.e. breytingar sem ákveðnar er af ríkinu, breytingu á aðalnámskrá, lengdum skóladegi, fjölgun skóladaga og þess háttar. Það er hlutverk sérstakrar nefndar að yfirfara það mál, en sú nefnd hefur ekki lokið störfum, því miður. Ég tek þetta fram hér því að þetta var ekki á verkefnalista nefndar hv. þm. Jóns Kristjánssonar. Þetta var sérstök nefnd í grunnskólamálinu, grunnskólakostnaðinum. Það eru nokkur fleiri atriði sem ég vildi koma að, herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég benda á 2. gr. frv. Í því ákvæði sem er í 2. gr. er lagt til að allar jarðeignir og hlunnindi verði skattlagðar á sama hátt, óháð því hvort þær eru nytjaðar til landbúnaðar eða ekki. Núverandi framkvæmd hefur reynst vandkvæðum bundin sökum þess að það getur reynst erfitt að ákvarða hvort jörð er í reynd nytjuð til landbúnaðar. Þá hafa dómar Hæstaréttar Íslands frá 18. júní 1999, í málum nr. 450 og 451/1998, orðið til að vekja vafa um hvort mismunandi álagningarprósenta fasteignaskatts á jarðeignir og hlunnindi eftir notum stríði gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Í 3. gr. frv. er ákvæði sem ætlað er að skýra hvaða mannvirki sæti hærri álagningarprósentu en þau mannvirki sem falla undir undantekningarákvæði a-liðar 3. mgr. 3. gr. laganna. Eru því sérstaklega talin upp mannvirki sem valdið hafa vafa við framkvæmd núgildandi ákvæða, svo sem fiskeldismannvirki, mannvirki tengd ferðaþjónustu, veiðihús o.s.frv. Talsverður styr hefur staðið um mismunandi álagningu sem víða hefur verið tíðkuð á annars vegar bændagistingu og sumarhús tengd ferðaþjónustu og hins vegar hótel og veitingahús. Skal í því sambandi bent á úrskurð yfirfasteignamatsnefndar frá 9. maí 1997, í máli nr. 8/1996. Þar varð niðurstaðan sú að bændagisting, þar sem ákveðinn hluti húss hafði verið innréttaður gagngert í því augnamiði að leigja til gistingar, félli utan ramma venjulegs landbúnaðar. Gat sá hluti húss sem þetta átti við um því ekki fallið undir undantekningarákvæði a-liðar. Síðan vil ég segja um 4. gr. frv. að henni er ætlað að tryggja að þau sveitarfélög sem verða fyrir tekjutapi vegna breytingar þeirrar sem lögð er til í 1. gr. frumvarpsins, þ.e. að ganga út frá fasteignamati eins og það er á hverjum stað, verði jafnsett og áður. Í greininni er gert ráð fyrir að framlag úr ríkissjóði til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga vegna þessa nemi 0,64% af skatttekjum ríkissjóðs af beinum og óbeinum sköttum, eða 1,1 milljarði kr. á núvirði til að jafna stöðu sveitarfélaga. Með þessum hætti er tryggt að lækkunin mun skila sér beint til þeirra gjaldenda sem góðs njóta af breytingunni. Kemur framlagið til viðbótar þeim 1,4% af skatttekjum ríkissjóðs af beinum og óbeinum sköttum, sem innheimtir eru í ríkissjóð, er Jöfnunarsjóður fær skv. a-lið 1. mgr. 8. gr. tekjustofnalaganna. Herra forseti. Á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna sem nýlega var haldin hér í borginni voru þessar tillögur tekjustofnanefndar ræddar ítarlega og ég verð að segja að sveitarstjórnarmenn tóku þeim yfirleitt og nær undantekningarlaust vel þannig að ég tel að nefnd hv. þm. Jóns Kristjánssonar hafi unnið mjög gott starf og rétt hlut sveitarfélaganna verulega þannig að þau ættu að geta búið við þetta um sinn og sinnt sínum lögskyldu verkefnum með fullnægjandi hætti. Ég vil að endingu þakka nefnd Jóns Kristjánssonar, tekjustofnanefndinni, fyrir mjög góða vinnu og mikla vinnu við vandasamt verkefni og síðan, herra forseti, leggja til að mál þetta verði sent til hv. félmn. til athugunar að lokinni umræðunni í dag.

Herra forseti. Við ræðum að sönnu stórmál. Ég verð í upphafi að játa, virðulegi forseti, að ég ruglaðist aðeins í ríminu undir ræðu hæstv. félmrh. þegar hann var farin að ræða í gríð og erg mál sem er síðar á dagskrá í dag, nefnilega barnabætur og þau áform ríkisstjórnarinnar, raunar þann samning sem ríkisstjórnin gerði við verkalýðshreyfinguna í landinu í síðustu samningum, um að skila að hluta til, herra forseti, þeim fjármunum sem þessi ríkisstjórn hefur tekið af barnafólki í landinu á síðustu fimm árum. Mér þykir býsna djarft hjá hæstv. ráðherra að leggja það hér inn í þessa umræðu um fjármál sveitarfélaga og búa til einhverja meinta jöfnu í því sambandi. Á sama hátt verð ég að segja að hæstv. félmrh. hefur sennilega verið á öðrum fundi en ég eða a.m.k. á öðrum stað í salnum á Hótel Sögu á dögunum þegar sveitarstjórnarmenn ræddu fjármál sveitarfélaga þar sem hann upplifði þann fund á þann veg að þar væri himinhrópandi hamingja með þessa niðurstöðu sem hann er hér að mæla fyrir. Hann hefur sennilega verið í útlöndum ef hann hefur ekki áttað sig á því eða heyrt af því að sveitarfélög og sveitarstjórnir vítt og breitt um landið hafa verið að álykta beinlínis í þá veru að þau lýsa óánægju sinni með þá niðurstöðu sem hann mælir hér fyrir. Og mér finnst leggjast lítið fyrir hæstv. félmrh. ef hann ætlar að vega í sama knérunn og kollegi hans á ráðherrastóli, hæstv. fjmrh., þegar hann ætlar að söngla þann söng hér undir þessum formerkjum að sveitarstjórnarmenn verði að bera ábyrgð og að sveitarstjórnarmönnum sé ekkert of gott að leggja á skatta í sínu sveitarfélagi. Ég segi undir þessum formerkjum því að hér ræðum við það fyrst og síðast, herra forseti, hvernig tekjuskiptingin eigi að vera milli þessara opinberu aðila sem eru ríki annars vegar og sveitarfélög hins vegar. Hér erum við ekki að ræða þann akademíska þátt þessa máls hvort sveitarfélögin almennt eigi að hafa meira um það að segja, hvort þau eigi að útvega mikla þjónustu eða litla, hvort þau eigi að leggja á háa skatta eða lága. Það er auðvitað önnur ferð sem við förum í og getum rætt undir öðrum formerkjum. Hér erum við hins vegar einfaldlega að ræða það hvernig ríkisvaldið ætlar að bregðast við þeim veruleika sem við hefur blasað og margnefnd tekjustofnanefnd komst að sameiginlegri niðurstöðu um, nefnilega því að á síðasta áratug og í sívaxandi mæli á síðustu árum hefur snúist mjög til hins verri vegar hvað varðar afkomu sveitarfélaga. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu, og engar deilur voru uppi um það, að tekjuþörf sveitarfélaganna af þessum sökum væri um það bil 4--6 milljarðar á ári hverju. Ástæður þessa hafa menn í höndum og um það er heldur ekki deilt. Meðal þeirra --- það er sennilega á bilinu 1--2 milljarðar, þó sennilega nærri 2 milljörðum --- eru breytingar sem hafa verið gerðar í þessum sal á skattalögum að frumkvæði núverandi ríkisstjórnar sem hefur leitt til þess beinlínis að sveitarfélögin hafa séð af tekjum sem þau höfðu áður. Í annan stað er líka óumdeilt að sveitarfélögin hafa þurft að taka á sig nýjar skuldbindingar án þess að fullnægjandi tekjustofnar hafi fylgt. Nærhendis er auðvitað sá stóri tilflutningur sem átti sér stað fyrir örfáum árum sem er flutningur grunnskólans í heild og breidd. Það er borðliggjandi sömuleiðis, þó að menn deili þar um upphæðir, krónur eða aura, að þar hafa sveitarfélögin þurft að leggja til stóraukna fjármuni án þess að fullnægjandi tekjur hafi fylgt. Herra forseti. Við skulum ekki deila um forsendur mála. Þær eru einfaldlega þannig að tekjuskiptingin hefur þróast í þá veru að ósanngirni hefur gætt, ríkissjóður hefur haldið eftir meiri fjármunum, meiri tekjum, en honum ber en sveitarfélögin minni. Þennan mismun ætluðum við hér, og til stóð, að leiðrétta. Herra forseti. En það stóð aldrei til að þriðji aðili leiðrétti hann. Það stóð aldrei til að einhver þriðji aðili borgaði þennan brúsa, nefnilega skattgreiðendur í landinu. Það er alveg sama hvernig þessum peningi er velt upp og honum kastað til eða frá. Hér erum við að ræða frv. sem leiðir til þess að útsvar, skattálögur, munu hækka á almennt launafólk. Er það sú ferð sem lagt var upp í á miðju síðasta ári þegar tekjustofnanefndin var sett á laggirnar? Nei, auðvitað ekki. Ég skil býsna vel að undan svíði hjá hæstv. ríkisstjórn sem hefur gjarnan haft þann háttinn á að benda á stjórnarandstöðuna og telja hana upphaf alls ills þegar kemur að skattálögum á fólk. En hér er öðru til að dreifa. Það hefur aldrei þótt sérstaklega stórmannlegt í lífinu eða pólitíkinni að einn ákvarði og annar framkvæmi. En þannig er það nákvæmlega. Í þessu frv. er það beinlínis þannig að ríkisvaldið ákvarðar skattahækkun til handa sveitarfélögunum. Það ákvarðar nýjan tekjuauka, viðurkennir tekjuþörfina, en segir sveitarfélögunum að bera ábyrgðina á framkvæmdinni. Þessu hafna ég og þessu höfnum við í Samfylkingunni. Því vil ég láta það koma skýrt og glöggt fram strax við þessa umræðu, þó að að forminu til heyri það undir annan lið dagskrárinnar, því að hér er eiginlega um bandorm að ræða, nokkur frv. sem lúta að þessu meginmáli sem við ræðum hér. Við höfum lagt til breytingartillögu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt þar sem við tryggjum að skattgreiðendur borgi ekki þennan brúsa, þessar auknu heimildir í útsvari heldur lækki ríkissjóður, sem er vel aflögufær, tekjuskattinn til jafns þannig að það sé alveg skýrt. Við höfnum með öðrum orðum þessari skattahækkunarleið ríkisstjórnarinnar. Við höfnum henni algerlega. Mér finnst það satt að segja dapurlegt fyrir Framsfl. og hæstv. ráðherra sveitarstjórnarmála að hann skuli fara fram með þeim hætti að bera upp þennan boðskap Sjálfstfl. Auðvitað væri það hollt og gott fyrir hæstv. fjmrh. að vera við þessa umræðu strax frá byrjun því að eins og ég sagði áðan er þetta mál samtengt á alla lund, en hann kemur hér á eftir og mælir fyrir beinum skattalegum áhrifum þessara tillagna. Það er auðvitað þannig, herra forseti, og óþarfi að draga neina dul á það, því með því fylgdust allir, ekki eingöngu við sem sátum í þessari tekjustofnanefnd núna síðsumars heldur þjóðin öll, að oddviti þessarar ríkisstjórnar, hæstv. forsrh., kom fram í fjölmiðlum með þá yfirlýsingu að sveitarfélögin í landinu þyrftu ekki krónu, þau þyrftu bara að læra að stjórna, þau þyrftu bara að læra að spara, þyrftu bara að læra að draga úr. Ég er ekki að ljóstra upp neinu leyndarmáli í þessu samhengi. Þetta hafði auðvitað veruleg áhrif á störf þeirrar nefndar sem kölluð hefur verið tekjustofnanefnd og ég sat í með öðru ágætu fólki. Það var einfaldlega þannig að Sjálfstfl. hafði ekki nokkurn áhuga á eða vilja til þess að leggja sveitarfélögunum í landinu lið. Og hver var ástæðan? Margir kunna að spyrja hvernig standi á því að hæstv. forsrh. sér sérstaka ástæðu til að fara fram með þessum hætti, maður sem er þaulvanur sveitarstjórnarmálum og þekkir mætavel hag sveitarfélaganna, hlutverk þeirra og eðli. Það skyldi þó aldrei vera að þarna væri maðkur í mysunni, að Sjálfstfl. þyldi það ekki og vildi ekki á einn eða neinn máta koma til liðs við sveitarfélögin í landinu vegna þess að í hinu langstærsta þeirra væru vinstri menn við völd, væri R-listinn við völd en ekki Sjálfstfl. Það skyldi þó aldrei vera að þarna væri einhver pólitísk flétta á ferðinni? Einhver pólitísk flétta á borð við þá að þegar sveitarfélögin ætla að nýta sér þær auknu heimildir sem hér er lagt upp með, heimildir sem leiða sannarlega til skattahækkana á almenning og Reykjavíkurborg mundi hugsanlega ganga til þeirra verka eins og önnur sveitarfélög, að þá kæmu íhaldsmennirnir í minni hluta borgarstjórnar og segðu: Ha, ha, þarna sjáið þið. Það eru þessir skattakóngar, vinstri menn í Reykjavík, sem ætla að fara að leggja auknar álögur á borgarbúa. Auðvitað verður fylgst með því í þessari pólitísku fléttu íhaldsins, sem hæstv. félmrh. hefur einhvern veginn blandast inn í óafvitandi mestan part, held ég, hvernig þeir munu haga orðum sínum og gerðum í borgarstjórn Reykjavíkur. Hér erum við að ræða, herra forseti, ekki aðeins þetta mál efnislega heldur er um ramma og klára pólitík að ræða. Það sýnir allur aðdragandi málsins, öll umgjörð málsins og öll framganga þess, og ég bið hæstv. félmrh. að vanda sig við meðferð þess og ganga ekki frekar í björg íhaldsins en orðið er. Nóg er nú samt. --- Já hann hlær. Herra forseti. Það er hins vegar þannig með það mál sem við ræðum hér og það veldur mér einnig nokkrum vonbrigðum að í þessa ferð var farið á miðju síðasta ári þegar sett var á svokölluð tekjustofnanefnd og menn hafa unnið samviskusamlega síðan, að menn vildu ræða það dálítið vítt og breitt með hvaða hætti sveitarfélögin í landinu skyldu afla tekna. Menn vildu m.a. ræða það sem hæstv. félmrh. ræddi undir þeim formerkjum. Hér væri ábyrgð sveitarfélaganna, hvort til að mynda sveitarfélögin ættu yfirleitt að búa við þak á útsvari og hvort það ætti ekki að vera á hendi sveitarfélaganna eða sveitarstjórnarmannanna sjálfra að taka ákvörðun um það. Að vísu er stjórnarskráin þannig saman sett að það er þessi stofnun hér sem leggur á skatta en ekki sveitarfélögin. En þessu viðhorfi má hins vegar mæta á þann hátt að hækka útsvarpsprósentuna upp í 20% eða 30% þannig að í verki væru það sveitarstjórnirnar sjálfar sem tækju ákvörðun um það. Á sama hátt mætti taka ákvörðun um að taka af svokallað gólf í útsvari, og ég hef gjarnan verið til umræðu um það mál, var þess mjög fýsandi og lýsti því margsinnis yfir á mínum stutta tíma sem félmrh. árið 1994. Það er allt gott og blessað. Það á hins vegar ekki við núna þegar menn eru að skila ránsfeng, ríkisstjórnin að skila til baka því sem hún hefur tekið. En um þetta vildi ég ræða. Ég vildi líka ræða það mjög gjarnan hvort menn vildu festa sig algerlega í sessi með það fyrirkomulag tekjustofna sem nú er til staðar. Sveitarstjórnarmenn og við í nefndinni leituðum með atbeina sveitarstjórna vítt og breitt um landið og kölluðum eftir hugmyndum þeirra og ábendingum og þær voru margar mjög athyglisverðar og í þessari skýrslu er að finna margar góðar hugmyndir í þá veru. Ég hreyfði því til að mynda í nefndinni hvort menn vildu ekki á einhvern hátt tengja á nýjan leik atvinnurekstur í sveitarfélögum og tekjustofna sem á var skorið á sínum tíma þegar aðstöðugjaldið var aflagt, ekki með því að endurnýja aðstöðugjaldið. Það var barn síns tíma, heldur t.d. með hlutdeild í tekjusköttum atvinnufyrirtækja, hlutdeild í tryggingagjaldi og einnig hitt sem margir hafa bent á, hvort sveitarfélögin eigi ekki líka að vera raunverulegir þátttakendur í neyslu samfélagsins, með öðrum orðum eiga hlutdeild í veltusköttum. Þá var á það bent líka vegna þess að sveitarfélögin hafa viðamikil verkefni þegar kemur að umferð, hvort ekki væri eðlilegt að sveitarfélögin hefðu þá hlutdeild í umferðarsköttum eða eldsneytissköttum. Það voru því mörg sjónarmið sem þarna var hreyft sem ég hefði viljað að menn hefðu kannski unnið betur með en ekki lent að lyktum í þessari þröngu pólitísku stöðu sem varð til vegna, að minni hyggju, fullkomlega óskiljanlegra en þó skiljanlegra yfirlýsinga forsrh. Ég velti því til að mynda líka upp í þessari nefnd og bið hv. þm. að hugleiða það hvort þessi mál séu ekki komin á dálitlar villigötur þegar nú er tekin um það ákvörðun sem ég er efnislega sammála að fasteignaskattur verði mismunandi eftir byggðarlögum í landinu og taki mið af raunverðmæti eigna en ekki endurstofnverði eins og áður var. Það þýðir í raun það að fasteignaskatturinn er orðinn jöfnunarskattur, ef svo mætti segja. Er það eðlilegur tekjustofn fyrir sveitarfélögin þar sem hann fellur mjög misjafnlega á skattgreiðendur vítt og breitt um landið og leiðir til þess að enn þarf að leggja fjármuni í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, í þessu tilviki um 1,1 milljarð kr.? Ég hef talsverðar efasemdir um það og velti því fyrir mér hvort nú sé ekki málum þannig komið að fasteignaskatturinn eigi að renna til ríkisins vegna þessara breytinga sem hér hafa orðið og ég leggst ekki gegn. Jafnframt velti ég því líka upp, herra forseti, hvort menn þurfi ekki að staldra eilítið við og velta vöngum yfir því á hvaða ferðalagi við erum varðandi Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, jöfnunarsjóð sem sannarlega á rétt á sér bara vegna heitisins sem segir allt, þ.e. að jafna stöðu sveitarfélaga sem er auðvitað mjög mismunandi hringinn í kringum landið. En er það mjög eðlilegt að sennilega eftir þær breytingar sem nú verða og hugsanlega þær breytingar sem fram undan eru með tilflutningi málefna fatlaðra, að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga telji orðið 13 milljarða kr., sé orðinn um það bil 20--25% af tekjustofnum sveitarfélaga? Nei, mér finnst það umhugsunarefni og ég velti því fyrir mér hvort það ferðalag sé eðlilegt. Ég spyr mig um það. Nú er það þannig að sveitarfélögin borga 2,8 milljarða kr. sjálf sem hlutdeild af útsvari inn í Jöfnunarsjóð, eru með öðrum orðum að jafna innbyrðis. Ég spyr líka: Er það hlutverk sveitarfélaganna í landinu að eitt greiði niður þjónustu annars staðar? Ég held að það sé ekki þannig.  Herra forseti. Ég sagði áðan að ég áttaði mig ekki fyllilega á því á hvaða fundi hæstv. félmrh. hefði verið á Sögu um daginn eða í hvaða horni salarins því áskoranir sveitarfélaganna í landinu hafa komið inn í stórum stíl þar sem þau hafa lýst yfir óánægju sinni með það hlutverk sem þeim er gert hér, að hækka skatta á almenning. Þannig hafa sveitarfélög í kjördæmi mínu, Samband sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, raunar á fundi sem hæstv. félmrh. var á ályktað í þessa veru mjög klárlega og skorað á Alþingi að lækka tekjuskattsprósentuna til jafns. Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum hefur gert hið sama. Mér er kunnugt um að bæjarstjórn Hafnarfjarðar gerði það í fyrradag og þar eru engin pólitísk skil á milli. Þar er ekkert um það að ræða að stjórnarandstaðan í þessum apparötum eða sveitarfélögum segi eitt og stjórnin annað eins og hæstv. ráðherra vill leggja þetta hér upp, að hér sé framlagning mín og fyrirvari minn í nefndinni, sem er á mjög málefnalegum grunni, eingöngu grundaður á því að hér sé um gamaldagsgaspur í stjórnarandstöðu að ræða. Nei, það er ekki þannig. Það eru allar sveitarstjórnirnar, allir flokkar, og ég vek athygli á því að í mörgum sveitarfélögum hringinn í kringum landið og kannski allt of mörgum er málum þannig háttað að þetta ríkisstjórnarmunstur ræður ríkjum. Það er ekki síst þar sem vandinn er mikill og mestur og það er ekki síst þar sem þeir flokkar þurfa að leggja auknar álögur á skattgreiðendur í landinu. Herra forseti. Um þetta er engin sátt, það er bara þannig. Það verður auðvitað aldrei sátt um það að vandinn sé einfaldlega leystur með því að leggja auknar álögur á fólk. Og dæmið er einfaldlega svona: Í útsvari hækka tekjur um 3,7 milljarða og einhver þarf að borga það. Ríkissjóður ætlar að lækka tekjuskatt á móti um 1.250 millj. Það þýðir að hrein og klár skattahækkun er upp á 2,5 milljarða kr. Á móti því kemur það að vísu að fasteignaskattur úti á landi lækkar þannig að skattgreiðendur að óbreyttu samkvæmt þessari jöfnun munu standa jafnsettir eftir á landsbyggðinni. En gætum að. Búið er að lofa fólki á landsbyggðinni því í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og hefur svo sem ekki með þetta mál að gera að lækka fasteignaskatt á fólk. Það hefur talist vera sanngirnismál og eðlilegt mál. Hér eru menn því að missa það tækifæri og ætla að jafna út þessa skattalækkun sem lofað var með því að hækka útsvar á móti. Á höfuðborgarsvæðinu er málið kvitt og klárt. Útsvarið hækkar einfaldlega um 10 þús. kr. á hvern einasta einstakling ef þessar heimildir verða notaðar í topp. Það þýðir 50 þús. kr. að meðaltali á fimm manna fjölskyldu og það munar um minna og allt tal um barnabætur í þessu samhengi virkar sem hjóm eitt. Hér eru menn að leggja fram skattahækkunarfrumvarp. Köllum hlutina sínum réttu nöfnum, herra forseti, og það skulu vera mín lokaorð.

Herra forseti. Það var margt ágætt í ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar og ég get á vissan hátt deilt áhyggjum hans varðandi jöfnunarsjóð, hvernig framvinda hans er, en hins vegar fannst mér fara dálítið lítið fyrir jafnaðarmanninum Guðmundi Árna Stefánssyni þegar einmmitt var verið að fjalla um jöfnunarsjóðinn. Ég var einmitt á þessari fjármálaráðstefnu eins og hv. þm. og ég get tekið undir það með hæstv. félmrh. að mér fannst hljóðið í sveitarstjórnarmönnum í stórum dráttum ljómandi gott. Það er ákveðinn þáttur sem menn deila um í þessum tillögum, það var útsvarshækkunin árið 2002, en í stórum dráttum öðrum voru sveitarstjórnarmenn ánægðir með þetta.  Ég vil minna hv. þm. á að í stjórnartíð Alþfl. og Sjálfstfl. á árabilinu 1991--1995 fór fjmrh. einfaldlega ofan í kassa sveitarsjóðanna og hirti þaðan peninga til þess að leggja í Atvinnuleysistryggingasjóð.

Herra forseti. Ég á satt að segja dálítið erfitt með að svara þessu andsvari. Í fyrsta lagi skal enginn væna mig um það að ég vilji ekki jafna stöðu sveitarfélaga landshorna í millum. Það voru aldrei mín orð að ég stæði gegn slíku. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort þessi jöfnunaraðgerð væri ekki komin á valtar fætur þegar jöfnunarsjóður, sem er sumpart skömmtunarsjóður og við höfum a.m.k. hér á hinu háa Alþingi í löggjafarsamkundunni lítið um að segja, er kominn í þessar himnahæðir sem raun ber vitni um, 13 milljarða kr. Er það sú leið sem við viljum fara í samskiptum ríkis og sveitarfélaga? Nei, ég held að margir séu mér sammála um að við þurfum að hugsa það mál upp á nýtt. Ég sagði það líka alveg kvitt og klárt að það væri fagnaðarefni að menn skyldu leiðrétta fasteignaskattinn. Hitt skulum við auðvitað rifja upp að á sínum tíma var það vilji sveitarstjórnarmanna sjálfra, ekki síst úti á landi, að hafa þetta viðmið sem við höfum búið við en í seinni tíð þegar fasteignaverð hefur snarlækkað úti á landi í tíð þessarar ríkisstjórnar og húsin verða meira og minna verðlaus, hefur fólk eðlilega kvartað og því er að mæta, og ríkisstjórnin lofaði því í upphafi þessa kjörtímabils að hún ætlaði að lagafæra það. Það er því gott og blessað. En hvað ætli kjósendur hv. þm. segi á Suðurlandi þegar fasteignaskatturinn lækkar í þessu bréfi og útsvarið hækkar í hinu bréfinu og menn standa bara jafnsettir eftir? Þá fer lítið fyrir þessum stóru loforðum um skattalækkun á landsbyggðinni, á Suðurlandi eða annars staðar. Þá fer hún fyrir ansi lítið. Ég segi á sama hátt að framsóknarmennirnir á þessari fjármálaráðstefnu hafa verið í einhverju skrýtnu horni hafi þeir upplifað þetta sem einhverja hamingju og eilífa hallelújasamkomu. Það er bara ekki þannig. Ég bið menn að gaumgæfa póstinn sinn og skoða þær sendingar sem við erum að fá hér í þinginu í þessa veru. Það er engin gleði og engin ánægja með þetta. Það er alveg sama hvernig menn velta þeim peningi.

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan þá deili ég áhyggjum hv. þm. af því hvernig farið verði með jöfnunarsjóðinn í framtíðinni. Ég er alveg sammála hv. þm. í þeim efnum. En Jöfnunarsjóður sveitarfélaga skiptir sveitarfélög þessa lands gríðarlega miklu máli. Jöfnunarsjóðurinn er m.a. notaður til að jafna tekjur sveitarfélaganna, greiða til skólamála og ýmislegt fleira. Varðandi álagningu fasteignagjalda þá er það ekki nýtt að sveitarstjórnarmenn úti á landsbyggðinni hafi verið óánægðir með álagningarstofn þeirra. Það er gamalt mál. Það er eldra mál og ekki aðeins þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Þegar við skoðum málið í heild sinni þá er ríkissjóður að leggja mikla peninga til viðbótar í rekstur sveitarfélaganna. Það er af hinu góða. Ásteytingarsteinninn í þessum efnum, eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu, er álagningin, spurningin um hvort sveitarfélögin nýti sér heimildir til að leggja á fasteignagjöld en þegar á heildarpakkann er litið --- ég fer ekkert ofan af því eftir að hafa rætt við sveitarstjórnarmenn og fylgst nokkuð vel með sveitarstjórnarmálum --- þá er það einungis útsvarsálagningin sem er ásteytingarsteinninn.

Herra forseti. Það er einungis þessi útsvarshækkun sem er ásteytingarsteinninn en hún er bara kjarni málsins, virðulegi þingmaður. Um það snúast þessar tillögur fyrst og síðast. Þar eru peningarnir sem máli skipta. Aðrar tillögur þessarar nefndar, eins og ég sagði áðan, eru sumpart prýðilegar og það er ekkert annað um þær að segja. Það er t.d. prýðilegt ef menn ætla að taka upp það verklag, þó það sé ekki inni í þessu frv., að kostnaðarmeta öll frv. sem lúta að sveitarfélögunum og óháður aðili verði kallaður til þeirra verka. Í þessari skýrslu er margt gott að finna. Hafi ég ekki sagt það áður þá segi ég það núna að undir forustu kollega okkar í þinginu, hv. þm. Jóns Kristjánssonar, var mjög gott starf leyst af hendi. Ég dró aldrei í efa vilja hans til að leiða þessi mál til lykta. En hann mátti ekki við margnum. Hann mátti ekki við hæstv. ríkisstjórn því að hún greip í taumana og leiddi þetta mál til þeirrar niðurstöðu sem hér blasir við okkur, nefnilega að hækkun skatta. Það er alltaf slæmt, herra forseti, þegar menn fjarlægjast uppruna sinn og týna rótunum. Þannig er málum háttað að hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason stjórnaði áður vaxandi sveitarfélagi á Suðurlandi, Hvolsvelli. Það er sem ég sjái hann í því hlutverki, fagna því sérstaklega að ríkisstjórnin sendi honum ordru um að vilji hann auknar tekjur í sveitarfélagið, þá hækki hann bara skatta á íbúana. Það er sem ég sjái hann gleðjast sérstaklega yfir því.

Ég mundi ekki fagna því.

Nei, hann hefur ekki fagnað því. Þess vegna vænti ég þess að hann taki undir breytingartillögur okkar í stjórnarandstöðunni þess efnis að það verði ekki hlutskipti kollega hans og sveitunga á Hvolsvelli að þurfa að fara þá leiðina heldur verði jafnað á sléttu og tekjuskattur lækkaður til jafns við hækkun á útsvari. Þá gætu menn gengið sæmilega glaðir frá þessu verki.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. fór mjög málefnalega yfir það mikilvæga mál sem hér er á dagskrá. Hann vék m.a. að ábyrgð sveitarfélaganna við að ákvarða skatta og gjöld. Fulltrúar Sjálfstfl. hafa unnið af miklum heilindum að lausn þessara erfiðu mála. Hins vegar sá hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sérstaka ástæðu til þess að vera með dylgjur í garð Sjálfstfl. og forsrh. hér áðan. Það er athyglisvert að það skuli gert með þessum hætti og sýnir málefnafátækt Samfylkingarinnar í þessu máli, að blanda forsrh. inn í umræðuna á þennan veg. Tækifærið er notað þegar hann er ekki við umræðuna.

Herra forseti. Það er vandlifað í þessum sal ef maður ætti að hafa þá reglu að ræða aldrei um hæstv. ráðherra nema þeir væru viðstaddir, þá yrði lítið talað hér. Þannig er það bara. Síðasta ræða var ákaflega undarleg en skiljanleg. Auðvitað svíður Sjálfstfl. undan því þegar bent er á þá staðreynd að þeir eru að hækka skatta á fólkið í landinu. Auðvitað svíður Sjálfstfl. þegar bent er á þann veruleika. Herra forseti. Ég kallaði hæstv. forsrh. ekki inn í þessa umræðu. Hann gerði það sjálfur nú síðsumars þegar hann fór fram með þeim hætti að eftirtekt vakti og sagði við sveitarfélögin í landinu: Þið þurfið ekki meiri peninga. Reynið þið bara að stjórna af einhverju viti. Það voru kaldar kveðjur til hv. þm. á borð við Gunnar Birgisson. Það voru kaldar kveðjur til flokksbræðra hans í Garðabæ, á Seltjarnarnesi, í Hafnarfirði, í Reykjanesbæ og þá sveið undan því. En það var hæstv. forsrh. sjálfur sem með afskaplega sérkennilegum hætti blandaði sér inn í þessa umræðu, það var óbeint innlegg til þeirrar niðurstöðu sem við ræðum hér, skattahækkana. Ég skil það vel, herra forseti, að Sjálfstfl. svíði undan þessu. Það er erfitt hlutskipti að horfast í augu við að Sjálfstfl., þessi flokkur sem ræðir um mikilvægi þess að einstaklingurinn fái að ráða sínu, að lækka þurfi skatta, ungliðarnir tala um 60 millj. kr. skattalækkun. En þegar til kastanna kemur og taka þarf ákvarðanir þá fara þeir fram með skattahækkun á almenning í þessu landi, á hinn almenna launamann svo að um munar. Herra forseti. Ég skil formann þingflokks Sjálfstfl. afskaplega vel, að henni líði illa undir þessari umræðu. En ég get bara ekkert að því gert. Þetta er sjálfskaparvíti.

Herra forseti. Þetta er ómerkilegur málflutningur. Það eru sveitarfélögin sjálf sem ákvarða hvernig þau nýta sína tekjustofna. Svona málflutningur dæmir sig sjálfur og er ekki svara verður.

Herra forseti. Ekki hóf ég orðræðu í þessa veru. Það var hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir sem tók að ræða sérstaklega hlutdeild forsrh. í málinu og kvartaði undan því að honum væri blandað í málið, oddvita ríkisstjórnarinnar sem leiðir þetta mál. Hún verður að eiga það við sjálfa sig. Herra forseti. Þegar menn ræða hér blákalt, og hæstv. félmrh. datt í þann fúla pytt líka, að sveitarstjórnarmenn gætu bara ráðið þessu, þeir hefðu öll völd í hendi sér, á sama tíma og tölur sýna það að ef sveitarstjórnarmenn vítt og breitt um landið, með undantekningum þó, ættu að standa við þær skuldbindingar sem þeir hafa tekið á sig þá verði þeir að nýta þessar auknu heimildir í útsvari. Það er einfaldlega þannig að ríkisvaldið ákvarðar, sveitarstjórnirnar framkvæma. Þannig blasir þetta við, þannig er þetta. Enn og aftur, herra forseti. Ég hef mikinn skilning á því að Sjálfstfl. líði illa. Á því hef ég mikinn skilning. Það liggur við að ég hafi samúð með þeim en svo er þó ekki.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Það frv. byggir í megindráttum á tillögum nefndar sem félmrh. skipaði 2. júní 1999 til að endurskoða ákvæði laga um tekjustofna sveitarfélaga. Það er staðreynd að á síðustu árum, ekki síst á þessu ári, hefur hin erfiða fjárhagsstaða sveitarfélaganna orðið til þess að þau hafa orðið að skuldsetja sig í auknum mæli til að geta staðið við þær skuldbindingar og þau verkefni sem þeim ber að sinna. Til viðbótar þessu hafa lánskjör sveitarfélaga á lánamarkaðnum farið hríðversnandi, sérstaklega á þessu ári, þannig að heita má að þau sveitarfélög sem eru orðin skuldug og háð lánardrottnum í rekstri sínum og verkefnum séu nánast ofurseld þeirri okurvaxtastefnu sem ríkisstjórnin ber ábyrgð á gagnvart einstaklingum, sveitarfélögum og minni fyrirtækjum. Ég bendi á að þetta, herra forseti, er staðreynd, fyrir utan þá tæpu og lélegu tekjustofna sem þau hafa haft til að verja í aukin verkefni. Aðgengi þeirra að lánsfé hefur versnað og kostnaður við það stóraukist, sérstaklega núna á síðustu tveimur árum og kastar nú tólfunum á þessu ári. Vík ég þá aðeins að þeim atriðum sem í frv. eru dregin fram til að jafna tekjumun á milli ríkis og sveitarfélaga. Víkjum fyrst að því sem má segja að gott sé. Það er vissulega fagnaðarefni að breyta eigi álagningu fasteignaskatts og miða hann við sem næst markaðsvirði fasteignanna. Það er í sjálfu sér réttlætismál og réttlætiskrafa. Í sjálfu sér, herra forseti, hefði ekki verið bein ástæða til að skipa nefnd til að taka á því máli einu og sér. Ekki veit ég betur en í ríkisstjórnarsáttmála hæstv. núv. ríkisstjórnar sé einmitt vikið að þessu máli. Sé einnig litið á tillögur sem hér hafa verið samþykktar á Alþingi um jöfnun á milli sveitarfélaga og íbúa varðandi búsetu þá hefði þessi breyting í sjálfu sér átt að koma til framkvæmda fyrir ári. Þá lá fyrir, að því er virtist og var ekki hægt að skilja það með öðrum hætti, pólitískur vilji Alþingis og stefna ríkisstjórnarinnar. Þetta átti því að geta komið þá strax til framkvæmda. Það er því með blöndnum hug sem maður lofar þetta tiltak. En kannski verður að fagna þarna hverju skrefi þó að því hafi í raun fyrir löngu verið lofað eða gert ráð fyrir að sú leiðrétting kæmi miklu fyrr. Hvað varðar aðrar leiðréttingar fyrir sveitarfélögin þá held ég að sú staðreynd blasi við okkur sem erum að fjalla um fjárlög ríkis og sveitarfélaga, að á síðustu árum hefur ríkissjóður í rauninni flutt halla sinn og vanda yfir á sveitarfélögin. Samtímis því að sveitarfélögin hafa orðið að axla aukna ábyrgð hefur ríkissjóður létt af sér ábyrgð, og samhliða því að Alþingi ákveður tekjustofnana og hvar hver þeirra skuli lenda vill svo til að þeir tekjustofnar sem eru ríkisins megin eru einmitt þeir tekjustofnar sem vaxa og bólgna upp í því neysluumhverfi sem við höfum búið við hin síðari ár þar sem eru skattar á innflutning, veltu, vöru og þjónustu. En sveitarfélögin hafa átt sína hlutdeild í þeim sköttum sem snúa beint að og eru tekjutengdir einstaklingunum og fyrirtækjunum. Þessar tekjur ríkissjóðs hafa vaxið mun hraðar en aðrir tekjustofnar og þess vegna hallast líka á klakk ríkisstjórnarinnar og klakk almennings. Ég dreg þetta fram því að þetta er það sem endurskoðunarnefndin átti að skoða, hvernig hægt væri að breyta í grunninn tekjustofnum sveitarfélaga og skiptingu þeirra tekjustofna milli ríkis og sveitarfélaga því að það er nú svo, herra forseti, að þetta eru ekki tvær óaðskiljanlegar stofnanir eða tvö óaðskiljanleg ríki, sveitarfélögin og ríkissjóður, þetta er sameiginlegur opinber aðili okkar allra og getur þess vegna ekki rekið sig einn óháður öðrum. Í frv. er ekki farið inn í neinar beinar kerfisleiðréttingar á tekjuskiptingunni sem slíkri sem hefði þó verið eðlilegt. Sú leið er valin að auka millifærslur til jöfnunarsjóðsins og síðan sé það þá hans að útdeila. Staðreyndin er sú að jöfnunarsjóði var í sjálfu sér fyrst og fremst ætlað að deila út á milli sveitarfélaga og jafna stöðu þeirra en ekki beint að vera milliaðili fyrir ríkissjóð til þess að skapa eðlilega tekjustofna sveitarfélaganna sjálfra. Þetta hefur þá afleiðingu gagnvart sveitarfélögunum að þau eru í rauninni orðin kannski meira háð jöfnunarsjóðnum en ríkinu því að þar koma svo nýjar og nýjar reglur um úthlutun fjármagns úr jöfnunarsjóði til sveitarfélaganna, reglur sem geta í sjálfu sér breyst, þess vegna árlega. Mörg sveitarfélög verða því í hreinustu vandræðum með að gera fjárhagsáætlanir sínar vegna þess að þau verða að bíða með þær, þau fá meginhluta eða stóran hluta ráðstöfunartekna sinna frá jöfnunarsjóðnum og verða því að bíða eftir því að ljóst sé bæði hve mikið fjármagn er þar og hvaða úthlutunarreglur verða í gildi áður en þau geta gert fjárhagsáætlanir sínar og fjárskuldbindingar. Þó að líta megi á þessa leið sem bráðabirgðaleið, þ.e. að nota jöfnunarsjóðinn með þessum hætti, þá er alveg útilokað að líta á þetta sem einhverja framtíðarleið. Það er hreinlega alveg útilokað að hugsa sér að tekjustofnar sveitarfélaga eigi að vera í auknum mæli bundnir við framlög í gegnum jöfnunarsjóð. Það verður að finna einhverja aðra altæka leið sem sveitarfélögin gætu átt beina hlutdeild að. Eðlilegt hefði verið að þessi nefnd hefði skoðað hvernig sveitarfélögin gætu átt aðild og átt þátt í öðrum tekjustofnum, tekjustofnum sem tengjast rekstri og atvinnustarfsemi og veltu. En nefndin hefur gersamlega vikið sér undan því, enda eins og ég sagði áðan virðist hún hafa verið meira upptekin af hreinum neyðarlausnum og neyðarviðbrögðum frekar en taka heildstætt á málum. Tökum sem dæmi: Lögð eru til eins konar fólksfækkunarframlög, eins og hæstv. félmrh. gerði grein fyrir, 700 millj. sem gert er ráð fyrir að komi inn á fjáraukalögum þessa árs til jöfnunarsjóðs til útdeilingar og síðan aftur 700 millj. kr. í eins konar fólksfækkunarframlög á fjárlögum næsta árs. Þessi túlkun undirstrikar þá miklu byggðaröskun sem verið hefur í landinu og vanda sveitarfélaganna sem henni tengist. Það er alveg klárt og þess vegna eðlilegt að við því sé brugðist á einhvern hátt. En þetta eru meira skyndilausnir til að bjarga einhverju á líðandi stundu nánast, en fólksfækkunarframlög geta aldrei orðið neinn varanlegur tekjustofn fyrir sveitarfélög. Það væri a.m.k. afar óeðlilegt ef sú pólitíska stefna væri rekin héðan af hinu háa Alþingi, að sveitarfélögin ættu að reikna með því að fjármagna sig stöðugt á fólksfækkunarframlögum. Það fer nú svo, herra forseti, að það fækkar og fækkar í þeim sveitarfélögum, verkefnin kannski að miklu leyti óbreytt og svo þegar fækkunin er orðin það mikil að ekki getur fækkað meir en áfram standa sveitarfélögin með þessi verkefni, þá munu þau ekki fá þessi fólksfækkunarframlög. Fólksfækkunarframlögin eru því á vissan hátt fölsk gagnvart þessum vanda, þau ná ekki til hans nema akkúrat vegna þeirra sem eru að fara burt á hinni líðandi stundu og er útilokað að líta á þetta sem einhvern varanlegan tekjustofn og því síður að hreykja sér af því að bjarga sveitarfélögum og rekstri þeirra stöðugt með fólksfækkunarframlögum. Þar þarf að koma til stefna í atvinnumálum og í byggðamálum sem gerir slík fólksfækkunarframlög óþörf en þá stefnu skortir. Hvað varðar þá leið að gefa sveitarfélögunum aukna hlutdeild í útsvarsálagningu að hluta en síðan aukna heimild til að hækka þá skattlagningu, þá gefur þetta í sjálfu sér ekkert aukið svigrúm til tekjuöflunar fyrir þau sveitarfélög sem eru með íbúa sem hafa tiltölulega lágar tekjur. Þetta eru í rauninni skilaboð til þessa fólks um að það verði bara að lifa þarna hvert á öðru. Mér finnst þessi tillaga sem hér er, að bjóða upp á hækkun útsvars í heild sinni, nánast vera móðgun sérstaklega við þau sveitarfélög sem eru í vanda og íbúarnir með lágar tekjur. Fram hefur komið að tveir stórir málaflokkar eru settir til hliðar í frv. og ekki er tekið á þeim. Það er í fyrsta lagi grunnskólinn og þau auknu fjárútlát og þær auknu skuldbindingar sem sveitarfélögin hafa mátt taka á sig við yfirfærslu grunnskólans til sveitarfélaganna. Sveitarfélögin tóku við grunnskólanum eftir langvarandi svelti af hálfu ríkisstjórnarinnar og það var vitað mál að það mundi verða að koma verulega til móts við þau og auka fjármagn til þeirra. Auk þess kom krafan til um einsetningu skólans, síðan hefur verið fylgt fastar eftir ýmsum ákvæðum grunnskólalaga um kennsludaga, um starfsdaga og ýmislegt fleira sem áður var fylgt eftir með öðrum hætti en hefur nú verið fylgt fastar eftir eða á þann hátt að leitt hefur til aukins kostnaðar fyrir sveitarfélögin. Það hefur sem sagt ekki verið tekið á vanda grunnskólans og þar er talað um að milljarða króna vanti, bæði vegna undanfarandi ára og þeirra sem fram undan eru. Deilt er um hversu margir milljarðar það eru en það er ljóst að þarna er samt um milljarða króna að ræða. Það er því verulegt gat hér á ferðinni meðan það er óleyst. Þá vil ég líka koma að vanda félagslega íbúðakerfisins en einmitt sömu sveitarfélög sem eru í hvað mestum skuldum og vantar tekjur til rekstrar síns eru í hvað mestum vandræðum þar. Félagslega íbúðakerfið var á sínum tíma hluti af húsnæðisstefnu ríkisvaldsins, það var lagt þannig upp, og síðan var það lagt inn sem hluti og tengt almennum kjarasamningum. Og meira að segja úthlutun fjár og ráðstöfun þessara íbúða var gjarnan tengt kjarasáttmála sem að komu bæði ríki, sveitarfélög og launþegasamtök og síðan opinberir lánasjóðir. Það er því afar óeðlilegt að sveitarfélög vítt og breitt um landið skuli ein sér látin axla stöðu sem uppi er með fólksflótta og flutningi atvinnufyrirtækja úr sínum héruðum sem mun leiða til mikils tekjumissis, að sveitarfélög skuli ein sér vera látin bera þennan opinbera vanda sem er samstarfsverkefni þessara aðila og sú stefna alveg furðuleg sem hæstv. félmrh. ýjaði hér að, að verið væri að leita að því hvaða kýr mætti leiða úr fjósi þessara sveitarfélaga upp í þær skuldir í staðinn fyrir að taka eðlilega og sameiginlega á þessu. Ég tel að frv. um tekjustofna sveitarfélaga og um aðgerðir til tekjujöfnunar milli ríkis og sveitarfélaga sem ekkert taka á þessum tveimur stóru málaflokkum, annars vegar á grunnskólanum og skólamálunum í heild og hins vegar á félagslega íbúðakerfinu, sé harla magurt. Hins vegar ber að fagna þeirri yfirlýsingu sem gefin er þar sem lagt er til að við samþykktir á nýjum lögum á Alþingi séu þau jafnframt kostnaðartekin, þ.e. hvaða áhrif þau hafi fyrir útgjöld sveitarfélaga. Alþingi hefur á undanförnum árum samþykkt lög á lög ofan sem hafa síðan skuldbundið sveitarfélög til kostnaðar. Dæmi eru um ákveðin verkefni í grunnskólunum og um fráveitumálin sem er stórmál án þess að þeim fylgi tekjustofnar. Herra forseti. Ég vil ítreka að þó að punktar og atriði séu í lagafrv. sem eru til bóta, sérstaklega tímabundið, þá er fjarri því að fyllt sé upp í þær væntingar sem bornar voru til tekjustofnanefndarinnar um leiðréttingu á tekjustofnum sveitarfélaga. Ég legg áherslu á að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum leggja áherslu á að í meðförum þingsins verði barist fyrir leiðréttingum á þessu frv. til handa sveitarfélögunum.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið er frv. sem hér er til umræðu byggt á áliti svokallaðrar tekjustofnanefndar sem ég veitti formennsku. Ég vil taka það fram að í nefndinni var ágætissamstarf um þetta mál sem er viðamikið og hefur hlotið mjög mikla umræðu í samfélaginu og sú umræða var allar götur áður en nefndin lauk sínum störfum. Markmið nefndarinnar var að tryggja að tekjustofnar sveitarfélaga séu á hverjum tíma í samræmi við þau verkefni sem sveitarfélögunum er lögskylt að sinna. Í erindisbréfi okkar segir enn fremur að stefnt skuli að því með endurskoðuninni að viðhalda einföldu og sveigjanlegu tekjustofnakerfi sem jafnframt skapi sveitarfélögunum nægjanlega tekjustofna til að sinna lögbundnum verkefnum. Niðurstaða nefndarinnar var í stuttu máli sú að styrkja þyrfti fjárhagslega stöðu sveitarfélaga. Á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga sem nýlega er liðin komu fram þær raddir, hvað sem segja má um afstöðu sveitarstjórnarmanna almennt til þessara tillagna, að mikilvægt væri að sú viðurkenning hefði fengist. Það er ljóst og þarf ekki að deila um það. Niðurstaða nefndarinnar var að fara blandaða leið í tillögum sínum. Í fyrsta lagi að auka heimildir sveitarfélaganna til álagningar útsvars en jafnframt væri hluti af þeirri hækkun jafnaður með því að lækka hlutfall ríkisins í tekjuskatti sem nemur um 1.300 millj. Í öðru lagi var ákveðið að halda áfram þeim jöfnunaraðgerðum sem hófust á síðasta ári. Ég vil taka það fram, vegna þess að hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði að þetta gæti ekki verið varanlegur tekjustofn, að þetta á náttúrlega ekki að vera varanlegur tekjustofn og við hljótum að stefna að því að ástandið verði þannig í byggðamálum að við þurfum ekki að taka upp framlög sem eru túlkuð sem eða heita fólksfækkunarframlög. Þess vegna höfum við lagt til að þessi jöfnun gildi ekki nema í tvö ár en verði síðan skoðuð. Mér finnst það ekki við hæfi að festa slík framlög í sessi og festa það í sessi að við eigum von á að fólki fækki um alla framtíð í sveitarfélögunum. Þess vegna er ekki lagt til að þetta sé varanlegur tekjustofn. Nefndin lagði á það áherslu í starfi sínu að greina sem best þróun í fjármálum sveitarfélaga á síðasta áratug frá því að síðasta stóra breytingin var gerð á löggjöfinni um tekjustofnana. Þetta var ekki einfalt verk. Sveitarfélögin í landinu eru ekki einsleitur hópur. Stærðarmunur sveitarfélaga er mikill, aðstæður eru mjög mismunandi og búsetuþróunin á síðustu áratug hefur haft mikil áhrif á afkomu sveitarfélaganna. Sums staðar hefur fólki fækkað og þar með fækkar gjaldendum. Annars staðar hefur fólki fjölgað sem kallar í mörgum tilfellum á aukna þjónustu og fjárfestingar en gjaldendur til að standa undir slíku fjölgar þá jafnframt, svo framarlega sem atvinnuástand er gott og tekjur haldast uppi. Niðurstaðan af þessari greiningu var að mörgu leyti athyglisverð. Ég hleyp á nokkrum atriðum. Frá 1990 til 1999 hafa bókfærðar skatttekjur sveitarsjóðanna aukist að raungildi um 69% meðan rekstrargjöld að meðtöldum fjármagnsgjöldum hafa aukist um 97,4%. Hlutfall rekstrargjalda af skatttekjum jókst úr 78,4% árið 1990 í 91,5% árið 1999. Í ljós kom að allan síðasta áratug voru sveitarsjóðirnir reknir með halla. Mestur var hallinn 8,6 milljarðar árið 1994 en árið 1999, á síðasta ári, var hallinn 2,7 milljarðar. Miðað við fjárhagsáætlanir ársins 2000 verður um áframhaldandi hallarekstur að ræða. Þó er ekki ljóst hvað sá halli verður mikill en alla vega um 3 milljarðar kr. eða þar um kring. Hallareksturinn hefur orðið til þess að heildarskuldir sveitarsjóða voru í árslok 1999 51,8 milljarðar. Rekstrarafkoma sveitarsjóða á Vesturlandi, Norðurlandi, Austurlandi og Suðurlandi hefur versnað mun meira en í Reykjavík og á Reykjanesi. En þrátt fyrir að rekstrarafkoma sveitarsjóða í Reykjavík og á Reykjanesi hafi almennt verið betri hefur fjárhagsstaða þeirra versnað talsvert þegar horft er á peningalega stöðu. Þá þróun má m.a. rekja til meiri fjárfestinga á suðvesturhorninu. Aukinn tilflutningur fólks kallar m.a. á fjárfestingar og aukna þjónustu þó ekki sé hægt að minnka þjónustuna í þeim sveitarfélögum sem fólkið flyst frá. Áhrif ýmissa laga- og reglugerðarbreytinga hafa leitt til aukinna útgjalda sveitarfélaga án þess að í öllum tilvikum hafi verið tryggt að nægjanlegir tekjustofnar hafi fylgt í kjölfarið. En ég vil taka fram í þessu sambandi að ríkið hefur ekki verið að taka til sín neinar tekjur í þessu. Breytingarnar hafa orðið til þess að tekjur hafa lækkað bæði hjá ríki og sveitarfélögum. Því veldur t.d. skattfrelsi lífeyrisiðgjalda og annað slíkt. Það er ljóst að sveitarfélögin hafa tapað tekjum á því en þeir peningar hafa ekki farið í ríkiskassann. Ég vil bara girða fyrir þann misskilning sem mér hefur stundum þótt gæta í þessari umræðu, að þarna sé um einhvern ránsfeng að ræða. Það er alger oftúlkun á málinu. Hér hefur verið mikið rætt um hvort skynsamlegt hafi verið að binda sig við útsvarið í tillögum tekjustofnanefndar. Það var að sjálfsögðu mikið rætt í nefndinni hvort rétt væri að sveitarfélögin fengju hlutdeild í öðrum tekjustofnum, svo sem virðisaukaskatti, fjármagnstekjuskatti, tekjum af umferðinni eða einhverju slíku. Það var alveg skýrt miðað við athuganir nefndarinnar að útsvarsstofninn hefur reynst sveitarfélögum mjög vel. Hann hefur verið stöðugur tekjustofn og vaxið jafnt og þétt allan þennan áratug. Hann er einfaldur og skilvirkur í innheimtu og hefur reynst sveitarfélögunum mjög traustur tekjustofn. Sannleikurinn er sá að við samanburð á tekjustofnakerfinu hér og tekjustofnakerfinu í nágrannalöndunum var samdóma álit og það var ekkert deilt um það í nefndinni --- við lögðum mikla vinnu í þennan samanburð --- að tekjustofnakerfi okkar fyrir sveitarfélögin er einfalt og skilvirkt. Mér finnst umræðan um þetta hafa einkennst of mikið af því að menn væru að horfa á miklar tekjur af veltu einmitt núna þessi eitt, tvö, þrjú ár. Þessir tekjustofnar eru hins vegar miklu valtari og sveiflukenndari en útsvarið. Þess vegna lagði nefndin ekki til að þessi háttur yrði upp tekinn og leggur til að viðhalda kerfinu í stórum dráttum. Ég vil taka þetta sérstaklega fram vegna þess að eðlilega hafa þessi mál mikið verið í umræðunni. Menn höfðu slíka tekjustofna, t.d. aðstöðugjaldið hér á árum áður, en ég man eftir áralöngum deilum um það gjald. Það endaði með því að það var fellt niður með löggjöf frá Alþingi. Mér finnst hafa gætt of mikilla skammtímasjónarmiða í umræðunni. Útsvarið er traustur tekjustofn. Það sýna allar athuganir sem á þessu hafa verið gerðar og íslenska tekjustofnakerfið er einfalt og skilvirkt kerfi. Mér finnst að við eigum að halda þeim grunni. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um fasteignaskattinn. Það er rétt að þetta var verkefni sem okkur var fengið til að leysa úr og við þurftum auðvitað að koma á samkomulagi um að jafna þetta með Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Það var samkomulag um það en það lá ekki alveg fyrir hvernig átti að jafna þennan tekjumissi í upphafi en menn náðu þar lendingu að nota jöfnunarsjóðinn í þessu sambandi vegna þess að hann er tæki sem menn hafa í höndunum. Jöfnunarsjóðurinn er tæki sem sveitarfélögin hafa auðvitað fulla aðkomu að, þau hafa mikil áhrif í ráðgjafarnefnd jöfnunarsjóðsins. Sjóðurinn er tæki sveitarfélaganna til að jafna og ég fæ ekki séð að við hefðum átt að búa til eitthvert annað tæki til að jafna á milli sveitarfélaganna, úr því að samkomulag var um það, en Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það er nóg af alls konar fyrirbrigðum af þessu tagi í samfélaginu þó að við séum ekki að bæta nýju við í staðinn fyrir jöfnunarsjóð sem sveitarfélögin hafa sem tæki til þess að jafna á milli sín. Mér fannst sjálfsagt og ég held að ekki hafi verið um það deilt að nota jöfnunarsjóðinn til þessara verka. Mig langar að minnast á fleiri mikilvæg atriði þó að þau komi frv. sem nú er verið að ræða hér kannski ekki beinlínis við. Ég vil taka undir það sem reyndar hefur verið nefnt áður af þeim ræðumönnum sem hafa talað hér á undan, að það er mikilsvert að meta áhrif löggjafar á tekjur sveitarfélaga. Það á eftir að ganga frá því í samvinnu ríkis og sveitarfélaga hvernig þetta verður gert og hvaða aðilar koma til með að gera þetta. Í sumum tilfellum getur þetta verið flókið mál og mikil vinna. Í sumum tilfellum er það minna en við látum ríki og sveitarfélögum eftir að ganga frá því hvernig að því verður staðið. Það er fullkomin samstaða um að taka þetta upp og ég tel það afar mikilvægt. Við teljum líka mikilvægt að það samráð sem verið hefur milli ríkis og sveitarfélaga með fundum í fulltrúaráði Sambands ísl. sveitarfélaga og samstarfsnefnd ríkis og sveitarfélaga verði fest í sessi við fjárlagagerð hverju sinni. Einstakir nefndarmenn höfðu bókanir uppi og einn þeirra situr á Alþingi, hv. 6. þm. Reykn., og ég ætla ekki að orðlengja það neitt. Hann hefur munninn fyrir neðan nefið til að koma þeim bókunum á framfæri sjálfur. Einnig komu fram í skilabréfi bókanir frá Guðmundi Bjarnasyni, bæjarstjóra í Fjarðabyggð, og Ingimundi Sigurpálssyni sem er núverandi forstjóri Eimskipafélagsins. Þær bókanir voru einfaldlega að það hefði átt að ganga lengra og þá var einkum í því sambandi að veita sveitarfélögunum meira svigrúm til þess að ráða við þær skuldir sem þau eru með frá liðnum árum eftir langvarandi hallarekstur. Ég leyni því ekki neitt að ábyrgð mín á þessum tillöguflutningi er nokkur. Sem formaður nefndarinnar reyndi ég að leiða til lykta eins og ég gat starf hennar. Ég lagði áherslu á að nefndin skilaði tillögum sem næðu fljótt fram að ganga í hv. Alþingi, að menn þyrftu ekki að eyða tíma í það þegar nefndin væri búin að skila að koma sér saman um hve langt ætti að ganga. Auðvitað má lengi deila um það verklag og rætt var um það í nefndinni en niðurstaðan var að það ætti að vera. Tillögurnar hafa fengið mikla umræðu síðan þær sáu dagsins ljós og gagnrýnin hefur einkum beinst að því að sveitarfélögunum sé ætlað að leysa hluta málsins með auknum álagningarheimildum og ríkið skyldi ekki lækka tekjuskattsprósentuna til fulls á móti. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að sveitarfélögin þurfi að hafa eitthvert rúm í álagningarheimildum sínum. En það er alveg ljóst að vegna stjórnarskrárákvæða er ekki hægt að létta þakinu af. Það var ljóst. Það hefði verið túlkað sem framsal á skattlagningarvaldi. Hins vegar er ljóst að eitthvert rými stenst í þessu sem er ákveðið af Alþingi, gólf og þak. Ég tel nauðsyn að sveitarfélögin hafi slíkt rými og ég treysti þeim alveg til þess að nýta það. Ég hygg að þau verði að nýta það við þær aðstæður sem nú eru en ég treysti þeim hins vegar alveg til þess að nýta eitthvert rými í þessu efni. Ég tek undir það sem kom fram hjá hæstv. félmrh. að aldrei var lagt upp með það að breytt tekjuskipting milli ríkis og sveitarfélaga ætti að leysa allt málið. Menn mega ekki falla í þá gryfju þó að afkoma ríkissjóðs sé bærileg um þessar mundir þá hefur margsinnis verið á það bent í umræðum á Alþingi, sem er alveg rétt, að hluti af þeirri afkomu er vegna þenslunnar og aukinnar veltu í samfélaginu. Þess vegna stendur ríkið í rauninni í sömu sporum og sveitarfélögin varðandi það að mikið er af tillögum um það hvernig á að verja þessum fjármunum ríkissjóðs. Ég hef sagt að það eigi að verja þeim til þess að greiða niður skuldir, laga fjárhag ríkissjóðs til að hann verði sterkari í framtíðinni til þess að eiga við verkefni sín. Eigi að síður er ljóst af þessum tekjuafgangi ríkissjóðs að nú þegar verður varið rúmlega 3 milljörðum kr. til þess að koma til móts við þessi verkefni í samskiptum ríkis og sveitarfélaga en hluti af því er fasteignaskattsmálið sem er afar mikilvægt mál fyrir landsbyggðina og eitthvert mikilvægasta mál sem hefur verið fjallað um í hennar þágu núna um langt skeið. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu lengra að sinni enda er tími minn þrotinn. Ég vil aðeins að lokum segja að hv. 6. þm. Reykn. sagði að aldrei hefði staðið til að þriðji aðilinn, þ.e. skattgreiðendur í landinu, borgaði brúsann ef ég hef tekið rétt niður eftir honum. En menn verða að gá að því að skattgreiðendur í landinu eru líka þeir sem borga til ríkisins þannig að skattgreiðendur borga alltaf brúsann hvar sem það er tekið. Það er ljóst.

Herra forseti. Ég vil þakka málefnalega ræðu hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni og var ekki við öðru að búast af hans hálfu. Hann fór yfir efnisatriði málsins. Ég vil árétta það sem ég sagði fyrr í umræðunni að að minni hyggju hélt hann prýðilega um stjórn þessarar margnefndu tekjustofnanefndar. Á hinn bóginn er því ekkert að leyna að ég hygg að hann hafi á lokasprettinum verið að vinna starf sitt við ákaflega þröngar pólitískar aðstæður þar sem stjórnarflokkarnir, ráðherrarnir lágu mjög þungt á honum. Ég þori nánast að fullyrða að niðurstaða nefndarinnar er ekki að fullu og öllu í samræmi við væntingar hv. þm. þó hann beri sig sæmilega mannalega hér og geti ekki annað. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að með starfi nefndarinnar var ekki lagt til að ríkið eða nokkur annar borgaði eitt eða annað. Það var einfaldlega fyrir lagt að tekjustofnar stæðu undir verkefnum sveitarfélaga. Síðan kom það í ljós eins og skýrslan ber glöggt vitni um að á sama tíma og tekjur ríkisins hafa stóraukist hafa tekjur sveitarfélaganna líka aukist en í langtum minna mæli og útgjöldin langtum mun meira. Það er það sem blasir einfaldlega við okkur. Ríkissjóður er að skila 30 milljarða kr. afgangi og það er gott og blessað. Sveitarfélögin eru að skila ár eftir ár 2 og 3 milljörðum í halla. Það er viðfangsefnið og það er sú skipting sem er óréttmæt og óraunhæf. Þarna þarf að jafna í millum án þess að skattgreiðendur þurfi að leggja til nýja peninga. Það er kjarni málsins. Ég held satt að segja að hv. þm. sé mér sammála um það og ef hann hefði lausari tauminn þá mundi hann auðvitað greiða brtt. okkar samfylkingarmanna atkvæði sitt.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að ég hefði unnið starf mitt á lokasprettinum við þröngar pólitískar aðstæður. Ég sagði að ég bæri nokkra ábyrgð á þessum tillögum. Ég hefði kappkostað að tillögurnar næðu fljótt fram að ganga og þyrfti ekki að eyða tíma í það að ræða niðurstöðuna eftir að nefndin hefði lokið störfum. Ég hef ekkert undan samskiptum mínum við einstaka ráðherra að kvarta í þessu efni. Ég hafði eðlilega gott samráð við bæði sveitarstjórnarmenn og ríkisstjórnina í starfi mínu. Ég þurfti þess. Ég gerði það. Ég held að þeir geti alveg borið vitni um það, þeir sem ég hafði samband við. Það voru heilmikil samráð í kringum þetta og það tók tíma. Ég kappkostaði að ná þessari niðurstöðu og ég hef ekkert undan því að kvarta að ekki hafi verið horft á þær niðurstöður sem nefndin náði. Ég lagði á það kapp í sumar að stýra nefndarfundum þannig að töluleg niðurstaða um afkomu sveitarfélaga næðist sem best. Við erum með afar miklar upplýsingar um það í höndunum. Ég lagði það fyrir aðila. Ég hef ekki undan þeim samskiptum að kvarta.

Herra forseti. Ég held að við þurfum ekkert að deila um það og hv. þm. leiðréttir mig þá ef ég fer rangt með. Það er einfaldlega þannig að ríkissjóður er að skila tugmilljarða kr. afgangi. Sveitarfélögin hafa verið að skila milljarða kr. halla á hverju einasta ári með þeirri afleiðingu að nettóskuldaaukning þeirra á síðustu 10 árum er upp á 21 milljarð kr. á sama tíma og ríkissjóður er að greiða niður skuldir sínar. Ég spyr hv. þm. undir þessum kringumstæðum: Er ekki ósköp rökrétt og eðlilegt að sæmilegt jafnræði sé með þeim tveim opinberu aðilum sem sinna þessari mikilvægu þjónustu við almenning í landinu og gefur það ekki augaleið undir þessum kringumstæðum að þarna þurfi að renna fjármunir frá einum til hins? Er þá ekki sjálfsagt og eðlilegt að undir þeim kringumstæðum sem ég lýsti að sveitarfélögin fái þá fjármuni sem allir eru sammála um að þau vanti en ríkissjóður leggi þá til en ekki skattgreiðendur? Ég spyr: Fer ekki léttur hrollur um hv. þm. þegar hann sendir kjósendum sínum reikninginn eins og hér er ráðgert, útsvarshækkun, skattahækkun á almennar launatekjur upp á tæpa 4 milljarða kr. sem eru þó mildaðar eins og segir í greinargerð með þessu frv. upp á 1.250 en engu að síður hrein og klár skattahækkun upp á 2,5 milljarða kr.? Fer ekki léttur hrollur um hann? Finnst honum þetta ekki erfitt hlutskipti af því að við vitum það af fréttum að samstarfsflokkurinn, Sjálfstfl. hefur knúið sérstaklega á um þetta? Ég vil trúa því að hv. þm. sérstaklega og kannski hugsanlega hæstv. ráðherra hafi viljað gera þetta með öðrum hætti, einmitt með þeim hætti sem ég hef hér lýst. Ég vil trúa því þar til annað sannast.

Herra forseti. Nei, það er ekki neinn hrollur í mér í sjálfu sér. Ég held að þessar tillögur séu tiltölulega sanngjarnar og ég hef þá trú að verkefni sveitarfélaga séu það mikilvæg og það mikilvæg á ýmsum félagslegum sviðum að menn sjái að þau þurfi auknar tekjur. Þær tekjur koma frá almenningi hvort sem það er ríkið eða sveitarfélögin sem leggja þær á. Það er tilfellið að það er eitt atriði sem er náttúrlega allra mikilvægast í sambandi við framtíðarafkomu sveitarfélaga að það takist að halda uppi launum, kaupmætti í landinu og að tekjur þeirra vaxi í samræmi við það. Þær hafa gert það á undanförnum árum. Útsvarstekjurnar hafa vaxið langt fram yfir verðlagsþróun á síðustu árum. Það er langsamlega mikilvægast að hægt sé að stýra efnahagsmálum þannig að sú þróun haldist. Það er mikilvægt fyrir ríkið en ekki síður mikilvægt fyrir sveitarfélögin. Ef við missum efnahagsþróunina niður þá megum við biðja fyrir okkur, bæði ríkið og sveitarfélögin, þannig að þetta er náttúrlega langmikilvægasta atriðið í öllu saman.

Hæstv. forseti. Fyrir tveimur árum hafði ég þá ánægju að sitja við fótskör hv. formanns fjárln. og yfirfara stöðuna. Þá hlustuðum við líka saman á alla sveitarstjórnarmenn á landinu nánast koma og bera upp áhyggjur sínar. Ég verð að segja að þessi samvera, sem ég þakka fyrir, verkaði svo sterkt á mig að ég hef varla á heilli mér tekið síðan af áhyggjum út af fjármálum sveitarfélaga. Það koma núna loksins einhverjar tillögur og ég verð að segja það að mér finnst þær frekar léttvægar miðað við það sem ég hafði búist við og sérstaklega til að bjarga fjármálum skuldugra sveitarfélaga úti á landi. Ég sé einhvern veginn ekki að jafnvel þó að þær hækki útsvar um þetta eina prósent sem er gefið svigrúm til þá breytti það stöðu þeirra sem verst standa. Ég sakna þess að sjá ekki einhverjar tillögur til að taka t.d. á málefnum þeirra sveitarfélaga sem eru allra verst sett. Ég fagna því auðvitað að nú skuli komnar tillögur um að lækka fasteignaskatta á landsbyggðinni en ég er kannski hrædd um að sveitarfélögin úti á landi muni veigra sér við að hækka útsvar eins og þó er gefin heimild til. Þetta er þvert á þær væntingar sem fólki höfðu verið gefnar um að til standi að lækka álögur þeirra sem búa í dreifbýli. Ég er hrædd um að þetta gangi í öfuga átt þegar upp verður staðið.

Herra forseti. Það er rétt að ýmis sveitarfélög komu til fjárln. til að tjá áhyggjur sínar af afkomu sinni. Hins vegar er ljóst að afkoma þeirra er mjög misjöfn og mörg sveitarfélög í landinu eiga við sértæk vandamál að glíma, t.d. vegna félagslega íbúðakerfisins. Það hefur verið rætt um skólana að ekki hafi verið tekið að fullu tillit til þeirrar yfirfærslu. Þessi mál eru til meðferðar í sérstökum nefndum, þ.e. málefni grunnskólans og málefni félagslega íbúðakerfisins. Það var ekki á verksviði okkar nefndar. Það er alveg rétt að þarna er vandi sem ekki er búið að leysa úr, sérstaklega t.d. varðandi félagslega íbúðakerfið. En það verður ekki leyst með almennum tillögum tekjustofnanefndar. Þarna er um sértæk mál að ræða sem eru í vinnslu og það voru ýmsar áhyggjur af þessu tagi sem komu til fjárln. á þeim tíma þegar hv. þm. sat þar við fótskör mína sem var ágætur tími.

Hæstv. forseti. Mér er strax hugarhægra þegar ég heyri að formaður fjárln. deilir áhyggjum mínum um stöðu þessara sveitarfélaga. Við erum sammála um að þessi skattalagabreyting í sjálfu sér, jafnvel þó að sveitarfélögin hafi dirfsku til að notfæra sér þetta prósent, verður ekki til að bæta stöðu þeirra sveitarfélaga sem verst standa. Ég vildi spyrja hv. formann nefndarinnar hvort kannski sé von á einhverju öðru frv. sem leysir úr vanda þessara sveitarfélaga svo að ég kannski sofi betur um nætur, þ.e. ef hv. formaður fjárln. gæti stuðlað að því.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég get sungið hv. þm. í svefn en ég verð því miður að segja að ég hef ekki svör við þessu. Þessi mál voru ekki á okkar borði og e.t.v. kann hæstv. félmrh. svör við þeim spurningum vegna þess að þetta er í starfshópum sem starfa undir félmrn. og ég ætla ekki að svara fyrir það hvar þessi vinna er stödd. En ég vil endurtaka að það stóð aldrei til að tillögur þessarar nefndar leystu öll sértæk vandamál í sveitarfélögum nema að því leyti til að það var tekin upp jöfnun vegna búseturöskunar. Það var almenn aðgerð. En að öðru leyti voru þessi sértæku mál sem eru erfið viðfangs, ég leyni því ekki og þurfa úrlausnar við, í vinnu sérstakrar nefndar á vegum félmrn.

Herra forseti. Hér er til umræðu þetta fjárskilafrv. ríkisstjórnarinnar um að skila sveitarfélögunum til baka einum milljarði af þeim sex sem á hefur vantað og um hefur staðið heilmikill ágreiningur. Það er mjög fróðlegt að fara yfir þetta mál. Ég vil taka undir orð hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar um Jöfnunarsjóð sveitarfélaganna. Það er greinilega orðið þannig að jöfnunarsjóður er orðinn ríki í ríkinu. Ég tel að það ætti að skipa nefnd þar og hefði gjarnan viljað sjá í niðurstöðum þeirrar vinnunefndar að málefni þess sjóðs yrðu dálítið skoðuð og hvernig úr honum er deilt því að það er vinna sem ég tel að ætti að fara í á milli ríkis og sveitarfélaga. Ég vil því gjarnan taka undir það og það væri ekki verra ef af slíku gæti orðið. Ef ég fer aðeins yfir helstu niðurstöður þessarar nefndar þá er afar fróðlegt að sjá hvað þetta hefur verið mikið í járnum hjá sveitarfélögunum. Í helstu niðurstöðum stendur, með leyfi forseta: ,,Allan síðasta áratug voru sveitarsjóðirnir reknir með halla. Mestur var hallinn 8,6 milljarðar árið 1994 en árið 1999 var hallinn 2,7 milljarðar.`` Við sjáum líka að hlutfall rekstrargjalda af skatttekjum er farið úr 78% upp í 91% sem segir að allt er dálítið mikið í járnum. Það fer ekkert á milli mála að með aukinni þjónustu sveitarfélaga færist þjónustan nær og það verður meiri þrýstingur á þá þjónustu sem sveitarfélög eru að veita þannig að mörg sveitarfélög, eins og kemur hérna fram, hafa séð sig knúin til að mæta kröfum íbúanna um aukið þjónustustig umfram fjárhagslega getu því að það er oft og tíðum algerlega óhjákvæmilegt. Í tillögum nefndarinnar eru líka margar mjög góðar tillögur eins og með kostnaðarmatið og samráðið. Það er lykilatriði að þetta samráð verði niðurneglt. Eins er þarna tillaga um breytta verkaskiptingu og um að stofnkostnaður sjúkrastofnana, heilsugæslustöðva, framhaldsskólanna, heimavistanna og Innheimtustofnunar fari yfir á ríkið. Þar með væri sá kaleikur tekinn af sveitarstjórnunum. Þar erum við að tala um gríðarlegar fjárhæðir. Með aukinni þjónustu sveitarfélaganna kemur mjög skýrt fram í töflu sem ég hef undir höndum að þegar útgjöld vegna þjónustu við fjölskyldur með börn eru skoðuð frá árunum 1991--1998 þá hefur hlutur sveitarfélaganna farið úr 30,8%s upp í 48,2% og að sama skapi lækkað hjá ríkinu. Þetta er afar fróðlegt. Þarna erum við að ræða um 18% hækkun á átta árum. Og ef við skoðum þjónustu við aldraða þá hefur þessi hækkun hjá sveitarfélögunum orðið 10% þannig að við vitum alveg í hvað þessir peningar sveitarfélaganna hafa farið. Um það þarf ekkert að deila þannig að um það eru allir sammála. Ég held því að það sé afar mikilvægt að þessi sameiginlegu verkefni og þetta samráð sé neglt algjörlega niður þannig að þessir aðilar geti báðir treyst hvor öðrum, aðallega þó að sveitarfélögin geti treyst ríkinu, og jafnframt að fá kostnaðarmat á ýmis þau frv. sem hér renna í gegn. Þetta frv. er um að almenningur þurfi að axla þessa ábyrgð því að það er verið að vísa þessu yfir á sveitarfélögin þannig að þau þurfa að hækka sína skatta sem þessu nemur. Ég hefði talið afar eðlilegt að ríkið mundi lækka tekjuskatta á móti þannig að almenningur þyrfti ekki að axla þessa ábyrgð á þennan hátt. Ég á líka eftir að sjá hvað t.d. formaður Sambands ísl. sveitarfélaga mun gera í borgarstjórn Reykjavíkur. Ætlar hann að axla þá ábyrgð sem sveitarfélögunum er falin? Ætlar Kópavogsbær með oddamann hér í þingi að axla sína ábyrgð? Ég á eftir að sjá það hvernig þetta muni gerast og ég á líka alveg eftir að sjá að aðaláherslan verði lögð á Reykjavík og þar verða skattakóngarnir taldir mestir. Við eigum eftir að sjá mjög margar bókanir og annað frá sveitarfélögum í landinu. Ég er hér með eina, með leyfi forseta, sem ég vildi gjarnan fá að lesa. Hún er í tengslum við fjárhagsáætlun Hafnarfjarðarbæjar og hljóðar svo: ,,Bæjarstjórn Hafnarfjarðar samþykkir að skora á Alþingi að samfara auknum heimildum til hækkunar útsvars um 0,99% á næstu tveimur árum lækki ríkisvaldið tekjuskatt jafnmikið. Það er ljóst að í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga hefur hallað á sveitarsjóðina og er það viðurkennt í niðurstöðum tekjustofnanefndar sveitarfélaga. Ástæður þess eru m.a. ákvörðun ríkisvaldsins og Alþingis í skattamálum og enn fremur varðandi kröfur um aukna kostnaðarsama þjónustu sveitarfélaga án þess að tekjur hafi fylgt. Lætur nærri að tekjuþörf sveitarfélaga af þessum sökum liggi á bilinu 5--6 milljarðar kr. árlega. Um þetta er ekki deilt. Auknar hækkunarheimildir í útsvari til handa sveitarfélögunum mæta að hluta til þessum tekjuvanda sveitarsjóðanna. Hins vegar er óviðunandi að þessari sannanlegu tekjuþörf sveitarfélaganna sé mætt með auknum álögum á íbúa sveitarfélaganna. Þess vegna er mikilvægt að tekjuskattur ríkisins lækki til jafns við hækkun útsvars. Með þeim hætti er leiðrétt að hluta óréttlát tekjuskipting ríkis og sveitarfélaga en án þess að skattgreiðendur borgi brúsann, án þess að komi til skattahækkana. Bæjarstjórn Hafnarfjarðar skorar á alþingismenn að verða við þessum réttmætu ábendingum.`` Undir þessa tillögu rita allir í bæjarstjórn Hafnarfjarðar. Svona mun líka fara í öðrum sveitarstjórnum. Það eina er að ég óttast örlítið um Reykjavík. Ég játa það. Þar er kannski sterkari stuttbuxnadeild en á mörgum öðrum stöðum. En ég held líka að það sé mjög mikilvægt að sveitarfélögin standi saman og axli ábyrgðina. Hins vegar held ég að það verði aukinn þrýstingur á að það komi lækkun á tekjuskatt á móti. Málið fer núna til hv. félmn. til umsagnar og umfjöllunar og mér finnst heldur ekki óeðlilegt að svona skattafrv. fari líka til efh.- og viðskn. Ég tel það liggja í augum uppi. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það má heldur ekki vera þannig að tíminn sé svo knappur að ekki sé hægt að fá skriflegt álit sveitarstjórnanna í málinu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að álit þeirra liggi fyrir. Þó svo að einhverjir verði teknir til viðtals í félmn. þá held ég að það sé afar mikilvægt að sveitarfélögin í heild og sveitarstjórnir í heild fjalli um málið og komi með sína niðurstöðu og kynni fyrir nefndinni. Það er ekkert að því að vera með stuttan umsagnarfrest. Þetta er mál sem var rætt á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga þannig að sveitarfélög eru alveg undir það búin að koma með álit á mjög stuttum tíma.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Ég átti sæti í þessari nefnd sem kom með þær niðurstöður sem við erum að fjalla um hér og ég fullyrði að þar var unnið mikið starf og fyrir liggja miklar upplýsingar um stöðu sveitarfélaganna í þeirri skýrslu sem nefndin skilaði af sér. Það ber að þakka öllum sem tóku þátt í þessari vinnu og ekki síst Sambandi ísl. sveitarfélaga sem innti mikið starf af höndum varðandi þær niðurstöður sem náðust og safnaði heilmiklum upplýsingum sem við unnum síðan út frá. Í morgun hefur nokkuð verið rætt um þennan útsvarsálagningarstofn sem var ákveðið að hækka í áföngum þannig að 1. janúar geti sveitarfélögin hækkað útsvars\-álagninguna um 0,66% óski þau þess. Ég tel afar mikilvægt að sveitarfélögin hafi visst svigrúm í sinni skattlagningu. En ég get ekki tekið undir það hjá þeim sem hafa nefnt það að það eigi að sleppa hámarki á útsvari. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir borgarana í þessu samfélagi að nokkurt öryggi ríki varðandi það hvernig skattlagningu er komið á og þess vegna sé mjög mikilvægt, enda er það í stjórnarskránni þannig, að það sé eingöngu hægt að leggja á skatta með lögum. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að hér séu hámörk og jafnvel lágmörk --- þó held ég að það sé umræðu vert hvort það sé nauðsynlegt --- en að svigrúm sveitarfélaganna sé þá nokkurt þannig að þau geti sýnt hvað í þeim býr varðandi rekstur sveitarfélaga og geti þá búið þegnum sínum það umhverfi sem þau óska eftir innan ákveðinna marka. Það er alveg ljóst að það er verið að gera töluvert miklar breytingar í skattaumhverfinu og eins og kom fram hjá hæstv. félmrh. er verið að leggja mjög verulega inn í þennan skattapakka með því að barnabæturnar munu hækka. Það þýðir þá að það er verið að færa áherslurnar þannig að verið er að létta á skattlagningu til fjölskyldufólks og barnafólks. Það er auðvitað mjög mikilsvert fyrir fjölskyldupólitíkina í landinu að þannig sé hlutunum komið fyrir að álögum sé létt af barnafólki og ég held að það sé mjög nauðsynlegt að menn haldi því til haga einmitt í þessari umræðu að þetta skiptir mjög miklu máli og við erum hér allan tímann að tala um álögur á einstaklinga. Skattar lenda hvergi nema hjá þegnunum á endanum þannig að við erum að breyta þessu umhverfi til hagsbóta fyrir fjölskyldufólk og það er mjög mikilvægt. Það hefur jafnframt komið hér fram og er búið að fara mjög vel yfir að útsvarsálagningarstofninn hefur á undanförnum árum hækkað mun meira á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni. Þess vegna er það mjög mikilvægt að það er komið sérstaklega til móts við landsbyggðarsveitarfélögin með því að leggja til jöfnunarsjóðsins á þessu ári 700 millj. og síðan er gert ráð fyrir að á næsta ári komi svo aftur 700 millj. sem verða lagðar inn til jöfnunarsjóðsins. Þessum fjárhæðum verður væntanlega skipt líkt og gert var á síðasta ári. Mörg sveitarfélög hafa orðið fyrir miklum skaða við tekjuöflun sína vegna þess að það hafa orðið miklir flutningar til höfuðborgarsvæðisins og sveitarfélögin þá misst tekjur vegna færri útsvarsgreiðenda og augljóst er að sveitarfélögn geta ekki dregið það hratt úr þjónustu að þau verða fyrir mjög miklum skaða af þessu. Þess vegna er nauðsynlegt að koma til móts við þau með svokölluðum fólksfækkunarframlögum. Ég hef ekki orðið vör við annað en sveitarfélögin séu mjög ánægð með að fá þarna aukið framlag í jöfnunarsjóðinn til þess að mæta þessu. Umræða um jöfnunarsjóðinn er náttúrlega sér á parti. Auðvitað er umfang jöfnunarsjóðs sífellt að aukast. En það er mikilvægt að halda því til haga að það eru mjög skýrar reglur um það hvernig jöfnunarsjóðurinn úthlutar sínu fé þannig að það er alveg ljóst hvernig t.d. þessum hluta sem kemur þarna til aukningar verður skipt og síðan eru aðrar reglur um bundin framlög og aðrar skiptingar jöfnunarsjóðsins mjög skýrar. Það er hins vegar ljóst að reglur jöfnunarsjóðsins þurfa sífellt að vera til endurskoðunar og nauðsynlegt að það sé gert. Það hefur komið upp sú umræða sem við þekkjum öll sem höfum starfað í sveitarstjórnum og verið á fundum með sveitarstjórnarmönnum að í sumum tilfellum eru reglur jöfnunarsjóðsins slíkar að þær hamla sameiningu sveitarfélaga. Það er náttúrlega ekki heppilegt að þannig hagi til ef menn að öðru leyti sjá hagræðingu í því að sameina sveitarfélög sem auðvitað er í mjög mörgum tilfellum. Því er ekki heppilegt að þær reglur sem jöfnunarsjóðurinn starfar eftir verði til þess að hamla sameiningu. Jafnframt var í nefndinni rætt m.a. hvernig skattbreytingar sem hafa verið lagðar til á Alþingi hafa haft áhrif á sveitarfélögin, skattfrelsi lífeyrisiðgjalda og fleiri skattalagabreytingar sem hafa orðið. Það er ljóst að tekjur ríkisins hafa jafnframt lækkað vegna þess. En það er líka alveg ljóst að góðærið í landinu hefur aukist vegna efnahagslegra og skattalegra aðgerða og það leiðir þá líka til aukinna tekna einstaklinga sem hafa þá aftur á móti þau áhrif að tekjur sveitarfélaganna aukast vegna þess hversu tekjustofnar sveitarfélaga eru tengdir við tekjur einstaklinganna í útsvarsstofninum. Útsvarsstofninn er býsna góður tekjustofn. Við fórum töluvert í þá vinnu að skoða hvernig tekjum sveitarfélaga í öðrum löndum væri háttað og við komumst að því að sennilega værum við með besta fjáröflunarkerfið til sveitarfélaga hér á landi af því sem við skoðuðum þannig að við gátum afskaplega lítið lært af öðrum í þessum efnum. Þess vegna eru í þessari skýrslu ekki lagðar til neinar róttækar breytingar á þessu tekjuöflunarkerfi. Þrátt fyrir allt höfum við því sennilega betra kerfi hér en þekkist víðast annars staðar. En það er auðvitað svo að mjög miklu máli skiptir, þar sem sveitarfélögin hafa sífellt meira vægi í rekstri hins opinbera og í opinberum fjármálum, að enn sé styrkt það samráð sem er á milli ríkis og sveitarfélaga og það undirstrikum við í niðurstöðum nefndarinnar. Það er mjög mikilvægt að þetta samráð sé fyrir hendi. Jafnframt var lagt til að það kæmi til sérstakt kostnaðarmat á þeim lagafrumvörpum og stjórnvaldsákvörðunum sem fara í gegnum Alþingi og hvernig þau skulu metin fyrir fjárhag sveitarfélaganna. Þetta er eitt af því sem ég held að skipti afskaplega miklu máli, þ.e. að menn hafi fyrir framan sig hvaða áhrif lagafrumvörp hafa á fjárhag sveitarfélaga. Það hefur tíðkast nokkuð lengi á Alþingi að frumvörp væru kostnaðarmetin varðandi fjárhag ríkisins. En í þessum tillögum gerum við ráð fyrir því að þau verði einnig kostnaðarmetin gagnvart sveitarfélögunum þegar álitið er að það sé verið að setja á einhverja reglu sem gæti haft áhrif á rekstur sveitarfélaga. Ég held að eitt af því merkara sem við gerðum hafi verið að laga það óréttlæti sem var og er varðandi álagningu fasteignagjalda. Ríkjandi fyrirkomulag, sem er þannig að álagning fasteignaskatta á allar eignir hvar sem þær eru á landinu er miðað við að þær séu staðsettar í Reykjavík, hefur auðvitað ekki traustan grundvöll, sérstaklega ekki ef litið er til þess að fasteignaverð á landsbyggðinni hefur lækkað mjög verulega þannig að þetta er mikið óréttlæti eins og þetta er núna gagnvart borgurunum, þ.e. að álagningarstofninn sé í engu samhengi við raunveruleikann. Þarna er tekið á þessu máli og auðvitað hefði þetta í för með sér að tekjur sveitarfélaganna mundu minnka. En til móts við það er komið með framlögum til jöfnunarsjóðsins sem eru um 1.100 millj. kr. og koma sem framlag ríkisins til jöfnunarsjóðsins. Þetta skiptir afskaplega miklu máli fyrir bæði einstaklinga og fyrirtæki á landsbyggðinni. Ég held að þarna sé mjög mikið réttlætismál komið í höfn og muni skipta mjög marga miklu máli. Það er einnig ljóst að undanþágur frá fasteignagjöldum eru þó nokkuð víða í lögum. Til móts við það kemur að rætt var um það í niðurstöðu nefndarinnar að sérstök vinna yrði sett af stað til þess að fækka þessum undanþágum. Þarna er sérstaklega átt við ríkisfyrirtæki, kirkjur og fleiri stofnanir sem mönnum hefur þótt í gegnum tíðina að ættu að sleppa við að greiða fasteignagjöld. Í gegnum þetta þarf auðvitað að fara og skoða hvar hægt er að fækka þessum undanþágum. Ég vildi svo nefna það að þó að nefndin hafi ekki haft það hlutverk þá nefnir hún augljós verkefni þar sem er um samrekstur ríkis og sveitarfélaga að ræða, þ.e. að það þurfi að breyta þeirri verkaskiptingu. Í niðurstöðu nefndarinnar er sérstaklega nefndur stofnkostnaður sjúkrastofnana og heilsugæslustöðva. Þarna er um verkefni að ræða sem sveitarstjórnarmenn hafa mjög oft talað um að væri ekki eðlilegt að lenti á sveitarfélögunum þar sem reksturinn er að öðru leyti hjá ríkinu. Þetta á einnig við um stofnkostnað framhaldsskóla og heimavistir þar með. Síðan nefndum við Innheimtustofnun sveitarfélaga sem er svona gamall draugur sem sveitarfélögin eða jöfnunarsjóðurinn situr uppi með og væri kannski eðlilegt, miðað við annað tryggingakerfi í landinu, að væri hjá ríkinu. Þetta eru allt atriði sem er eftir að skoða því að auðvitað voru þessar niðurstöður ekki endanlegur sannleikur alls. Það er stöðugt viðfangsefni okkar að fást við þennan málaflokk og það munum við auðvitað gera áfram. Það er t.d. ljóst að ekki vannst tími til þess hjá nefndinni að fara yfir þjónustugjöld sveitarfélaga. Þar er einfaldlega stór málaflokkur sem þarf að vinna í og nefndin leggur til að fram fari heildarúttekt á gjaldheimtu sveitarfélaga, þjónustugjöldum, og sú vinna fer væntanlega af stað upp úr þessu. Ég vildi að síðustu, hæstv. forseti, óska eftir því að eiga góð samskipti við nefndarmenn í félmn. Það er afskaplega nauðsynlegt að þetta frv. klárist sem fyrst þannig að sveitarfélögin fái þessa tekjustofna aukna sem hér er verið að leggja til og augljóst er að sveitarfélögunum veitir ekkert af því eins og fram kemur reyndar í skýrslu nefndarinnar. Ég ítreka það að ég tel afskaplega mikilvægt að um þetta náist góð samstaða í félmn. og treysti félagsmálanefndarmönnum til þess að leggja á sig aukna vinnu nú í framhaldinu við að ljúka þessu máli.

Herra forseti. Hér hefur talsmaður Sjálfstfl. talað og það er út af fyrir sig athugunarefni hvers vegna hæstv. fjmrh. er ekki viðstaddur umræðuna því að hér er um bandorm að ræða, nátengd mál. Talsmaðurinn skautaði býsna létt yfir meginefni þessa máls og ég bið hv. þm. að halda sig við efnið. Ef hv. þm. ætlar að svara mér því kannski á hvaða fundi það var í tekjustofnanefnd sem barnabæturnar voru sérstaklega ræddar, þá þætti mér vænt um að heyra það en það er bara ótengt mál. Eigum við ekki að ræða bensínverðið eða verðbólguna eða veðrið? Við skulum halda okkur við kjarna málsins. Ég spyr hv. þm. einnar spurningar. Hafði hv. þm. um það sérstök orð í kjördæmi sínu, Austurlandskjördæmi, gagnvart íbúum sveitarfélaga þar á bæ þegar lofað var fasteignaskattslækkuninni að hún yrði tekin jafnharðan til baka í hækkun útsvars? Fylgdi það með í loforðapakkanum fyrir síðustu kosningar? Eða ætlar hv. þm. að neita því að hún er að leggja auknar álögur á kjósendur sína?

Hæstv. forseti. Það er málfrelsi hér fyrir fleiri en talsmenn Samfylkingarinnar og við erum að ræða hér skattamál, það er augljóst, þetta tengist. Við erum að ræða það að sveitarfélögin fái auknar heimildir til útsvarsálagningar. Einnig verður það rætt seinna í dag að gera ráð fyrir því að tekjuskattsálagning til ríkisins muni lækka. Hún mun lækka til helmings á móti þessu, á móti þeim hækkunum sem gert er ráð fyrir til sveitarfélaganna. En það er auðvitað heilmikið mál að inn í skattumhverfið allt komi aukin framlög vegna barnabóta. Við erum að tala um annars vegar skattlagningu sveitarfélaganna og hins vegar ríkisins og inn í þann pakka, ef við erum að tala um skattahækkanir, þá eru barnabætur skattalækkanir.

Herra forseti. Svo að við höfum grundvallaratriðin á hreinu, erum við ekki sammála um það, ég og hv. þm., að með hækkun barnabóta er að hluta til verið að skila til baka skerðingu þeirra á umliðnum fimm árum, aðeins að hluta til? Getum við ekki verið samála um það? Tala tölurnar ekki því máli? Í annan stað. Erum við ekki líka sammála um það að fasteignaskattslækkunin sem landsbyggðinni var lofað er að engu gerð vegna útsvarshækkana á sömu svæðum? Er þetta ekki býsna einfalt mál? Ég endurtek því spurningu mína: Var því sérstaklega lofað af hálfu þingmannsins og Sjálfstfl. úti á landsbyggðinni í Austurl. að hækka ætti útsvar, að hækka ætti skatta á fólk? Ég held ekki. Mér þætti vænt um að fá hreinskilið svar við því, en því er nú tæpast að heilsa vænti ég því að eins og ég sagði áðan er verið að hella í þennan súpupott ýmsum óskyldum málum til þess að flækja þetta einfalda mál, þessa einföldu skattahækkun Sjálfstfl.

Hæstv. forseti. Það er gott ef þetta er allt svona einfalt en það voru samt sem áður margar tillögur sem við lögðum til í niðurstöðum okkar í okkar ágætu nefnd sem við áttum bæði sæti í, ég og hv. þm. Við erum auðvitað að tala um mjög mikilsverða réttarbót varðandi fasteignagjöldin og hún kemur helst fram úti á landi. Það liggur í hlutarins eðli. Hækkun barnabótanna skiptir auðvitað mjög miklu máli líka. Við erum að tala um breytingar sem hafa áhrif á allan skattapakka hvers einstaklings og þetta eru margvíslegar breytingar. Verið er að breyta áherslum og það er augljóst mál að þó svo við leggjum til auknar heimildir til sveitarfélaganna til að hækka útsvarið, þá er ekkert alveg jafnaugljóst að sveitarfélögin muni nýta sér þetta. Sveitarfélögin verða að hafa sínar heimildir.

Herra forseti. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir segir að við þurfum að skoða þessi mál heildstætt. Þegar við ræðum um tekjustofna sveitarfélaga þurfum við líka að ræða um barnabætur sem reyndar er alls óskylt efni en hv. þm. segir að við þurfum að halda til haga hvað hafi verið gert til hagsbóta fyrir barnafólk gegnum barnabótakerfið. Ég ætla að aðstoða hv. þm. við að halda þessu til haga. Það er vissulega rétt að 4,2 milljarðar, eins og gert er ráð fyrir á fjárlögum fyrir næsta ár til barnabóta, er hækkun frá árinu í ár. Í ár er það 3,6 og hækkun frá því í fyrra, 3,9, en það er ekki hækkun frá árinu 1997. Þá eru það 4,5 milljarðar. Það er ekki hækkun frá 1994, 4,4. Það er ekki hækkun frá 1992, 4,2 milljarðar. Það er ekki hækkun frá 1991, þá voru það 4,8 milljarðar á móti 4,2 milljörðum sem menn ætla að láta á næsta ári. Það eru 600 millj. kr. í mínus frá því sem barnabætur voru fyrir einum áratug. Ég tek undir það með hv. þm. Við skulum halda þessum stærðum til haga.

Hæstv. forseti. Við vitum það bæði, hv. þm. Ögmundur Jónasson og ég, að tekjur hafa verið að hækka í landinu og það hversu barnabæturnar voru tekjutengdar hafði auðvitað þau áhrif að heildargreiðslur inn í þann pakka höfðu mikil áhrif á það hversu heildarupphæðirnar voru miklar þegar allt kom til niðurstöðu í álagningu. Það er verið að breyta þessu núna með barnabæturnar. Verið er að draga úr tekjutengingum. Er það eitthvað sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur mikið á móti? Erum við ekki að tala um aukin framlög til barnabóta? Er það eitthvað sem hv. þm. mælir á móti?

Nei, herra forseti. En ég er á móti útúrsnúningum. Hv. þm. er að skýra hvers vegna framlög hafi verið skert til barnabóta. Um 600 millj. kr. frá því sem þær voru fyrir einum áratug. En í reynd er þetta rangt sett fram hjá mér. Auðvitað á að núvirðisreikna þessar upphæðir. Það er eðlilegt að gera vegna þess að samkvæmt núvirðisreikningum eru barnabætur 1991 5,8 milljarðar. Þær eru og verða samkvæmt fjárlögum næsta árs 1.600 millj. kr. lægri en þær voru fyrir einum áratug og þessi mismunur er meiri en framlagið sem á að koma til viðbótar úr sjóðum ríkissjóðs á næstu þremur árum því að þar er talað um 1.500 millj. Hér er ég að tala um tæpar 1.600 millj. Ég ætla því í ræðu minni á eftir að fara ítarlega yfir þetta og hjálpa hv. þm. að halda þessum stærðum til haga því ekki virðist veita af.

Hæstv. forseti. Það er gott að hv. þm. Ögmundur Jónasson er með þetta allt saman á hreinu, tölurnar í þessu, en þá skal hann jafnframt tína til þær tölur sem hafa orðið til þess að þau framlög hafa lækkað sem eru vegna tekjutenginga í skattkerfinu. Því erum við að breyta núna, hv. þm., og það hlýtur að teljast inn í hvernig hag almennings og fjölskyldufólks í landinu er fyrir komið ef tekjurnar aukast það mikið að tekjutengingarnar  Núna erum við að draga úr tekjutengingum. Ég tel það mjög gott og ég vona að hv. þm. Ögmundur Jónasson styðji það, 

Herra forseti. Í ræðu hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur, talsmanni Sjálfstfl. í þessu máli, öðrum sjálfstæðismönnum höfum við ekki heyrt í, kom fram að hún leiddi líkur að því að t.d. skattfrelsi lífeyrisiðgjalda hefði ekki eingöngu haft í för með sér skerðingu útsvarstekna heldur líka á tekjuskatti ríkisins. Það er alveg hárrétt. Munurinn er hins vegar sá, og það kom ekki fram í ræðu hv. þm., að ríkisvaldið hafði tækifæri til þess að bæta sér tekjutapið upp og það var gert svo sannarlega. Í fyrsta lagi hækkaði tryggingagjaldsprósentan um 0,5% og í öðru lagi, og það sem kannski er rétt að vekja sérstaka athygli á, að persónuafslætti og öðrum bótagreiðslum var haldið óbreyttum á milli áranna 1995 og 1996, á því tímabili sem við erum að ræða um. Það er rétt að það komi fram, herra forseti, hvernig hv. þm. ræðir um skattleysismörk og annað slíkt.

Hæstv. forseti. Það hefur auðvitað mjög margt breyst í skattumhverfinu, bæði hjá ríkinu og sveitarfélögum, ekki síst hefur það breyst hjá sveitarfélögunum vegna þess að góðærið í landinu hefur aukist og því hafa sveitarfélögin fengið auknar tekjur. Það er augljóst mál þegar maður lítur á handbók sveitarfélaganna að mjög misjafnt er hvernig sveitarfélögin nýta sér tekjustofna sína og það er gott að svo sé vegna þess að sveitarfélögin eiga að hafa ákveðið frelsi til að ákveða sína skattlagningu og það kemur auðvitað fram að sveitarfélögin vilja hafa það svigrúm að geta ákveðið rekstur sinn og umfang með því að hafa mismundi álagningu innan þeirru ákveðnu marka sem lög leyfa.

Herra forseti. Aðeins um annað atriði sem kom fram í ræðu hv. þm. Þegar stjórnarsinnar eru að hæla sér af þeirri breytingu sem á að verða á fasteignasköttum á landsbyggðinni þar sem verið er að efna það loforð sem gefið hefur verið að breyta þeim álagningarstofni sem verið hefur, sem hefur verið mjög ósanngjarn og hefur bitnað mjög á íbúum landsbyggðarinnar, þá mun sú skattalækkun ekki nýtast nema rétt á næsta ári vegna þess að heimildin er um það að ríkisvaldið veiti þá heimild til sveitarfélaganna, sem sveitarfélögin geta ekki annað en notað, að hækka útsvarið árið á eftir. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm. Hvernig getur hv. þm. sagt það hér að sú breyting á fasteignasköttum muni nýtast íbúum landsbyggðarinnar til lægri skatta? Telur hv. þm. sveitarfélög á landsbyggðinni ekki þurfa að nýta sér þá möguleika sem eru til hækkunar útsvars árið á eftir --- þannig að íbúar landsbyggðarinnar standa svipaðir eftir eða jafnvel verr settir?

Hæstv. forseti. Við getum verið sammála um að fasteignagjöldin eru mjög óréttlátur tekjustofn eins og þau eru lögð á núna, miðað við það að fasteignir séu staðsettar í Reykjavík. Ég skildi ekki alveg hv. þm. en reikna með því að hann sé samþykkur þessari breytingu. Við áttum hins vegar sennilega bæði þátt í þessu á sínum tíma þegar verið var að koma þessu á ...

Ég var að spyrja hvort ... mundu hækka 2002.

þegar sveitarstjórnarmenn börðust fyrir þessu. Þetta mun ekki hafa þau áhrif að tekjur sveitarfélaganna lækki vegna þess að það koma framlög til þeirra í gegnum jöfnunarsjóðinn á móti þeim upphæðum sem íbúar sveitarfélaga á landsbyggðinni munu fá í lækkun á sínum sköttum og álögum og það skiptir auðvitað mjög miklu máli. Það varð að leysa þetta mál á þann hátt að koma þessu réttlæti á með því að sveitarfélögin fengju þá tekjur á móti annars staðar frá.

Herra forseti. Umræðan um loftslagsbreytingar af manna völdum og mögulegar afleiðingar þeirra er fyrirferðarmikil um allan hinn vestræna heim um þessar mundir. Frambjóðendur í forsetakosningum í Bandaríkjunum hafa hver um sig orðið að móta stefnu og svara áleitnum spurningum fréttamanna um efnið. Breskir fjölmiðlar eru mjög uppteknir af efninu og um alla Evrópu gætir hugleiðinga um þetta efni. Það er kannski helst á Íslandi að maður saknar umfangsmikillar og efnismikillar umræðu um málið. Hluta af þessari auknu umfjöllun má rekja til frétta af væntanlegri skýrslu frá alþjóðlegri milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar IPCC og tengist hún umræðunni um væntanlegt sjötta aðildarríkjaþing rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sem haldið verður í Haag 13.--24. nóvember nk. Það er víst að draga mun til tíðinda í Haag en þar munu ráðherrar og aðrir fulltrúar 160 þjóðríkja gera úrslitatilraun til að hraða aðgerðum svo koma megi böndum á losun gróðurhúsalofttegunda í heiminum. Herra forseti. Ef ég mætti biðja um að það yrði bara einn fundur haldinn í salnum þá yrði ég ánægð.

Mér finnst þetta mjög sanngjörn beiðni hjá hv. þm.

Herra forseti. Yfirlýst markmið sjötta aðildarríkjaþings rammasamnings Sameinuðu þjóðanna er að ná niðurstöðu um þau sérákvæði sem hafa verið til umfjöllunar á vettvangi samningsins. Eitt af þeim ákvæðum sem leiða á til lykta í Haag er hið svokallaða íslenska ákvæði, en íslensk stjórnvöld hafa sem kunnugt er frá því að aðildarríkjaþingið var haldið í Buenos Aires 1998 lagt til ákveðna útfærslu þess ákvæðis sem enn hefur ekki verið tekin afstaða til. Íslenska ákvæðið felur það í sér að losun frá stóriðju á Íslandi sem komið hefur til eftir viðmiðunarárið 1990 og er áætluð fram yfir fyrsta skuldbindingartímabil samningsins, verði haldið utan við bókhald Kyoto-bókunarinnar. Með öðrum orðum, þar væri um að ræða a.m.k. 70% aukningu á losun gróðurhúsalofttegunda til viðbótar við þau 10% sem Kyoto-bókunin heimilar Íslandi. Herra forseti. Það er ekki oft sem hæstv. forsrh. eða aðrir stjórnarherrar á Íslandi tjá sig um þessi mál en þó má rifja upp áramótaræðu hæstv. forsrh. við áramót 1997--1998, en þar er ekki mikið gert úr þeim vanda sem stafar af sívaxandi losun gróðurhúsalofttegunda og lítið gert raunar með vísbendingar um tengsl öfgakenndra veðurfarsbreytinga og hlýnunar andrúmsloftsins af manna völdum. Í ræðunni segir hæstv. forsrh., með leyfi forseta: ,,... umræður um leyndardóma lofthjúpsins, vistkerfi og veðurfar þurfa að byggjast á hógværð, en ekki á hleypidómum. Við þurfum að viðurkenna að þekking okkar er brotakennd. Við höfum ekkert leyfi til að mála skrattann í sífellu á vegginn. Skollinn er æðileiðigjarnt veggskraut. Menn verða að fara afar sparlega með stórslysaspárnar og forðast að skapa ótta hjá fólki með vísun til fræða, sem byggja á veikum grunni.`` Herra forseti. Þegar þessi orð voru töluð þá hafði milliríkjanefnd vísindamanna um loftslagsbreytingar, IPCC, sem er farvegur vísindaráðgjafar til rammasamnings Sameinuðu þjóðanna, sent frá sér skýrslu þar sem gróðurhúsaáhrif voru sögð merkjanleg og alvarlega varað við þeirri ógn sem af þeim gæti stafað. Um þessar mundir er væntanleg ný skýrsla frá þessari sömu milliríkjanefnd þar sem kveðið mun enn fastar að orði en fyrr um alvarleik ástandsins. Herra forseti. Hafi árið 1997 verið um að ræða fræði sem enn voru hulin nokkurri óvissu þá verður slíku ekki haldið fram í dag. Vísbendingarnar eru orðnar það sterkar að ráðherrar bresku ríkisstjórnarinnar hika ekki við að tengja skelfileg áhrif öfgakennds veðurfars þar í landi við loftslagsbreytingar af manna völdum. Hér eru sem sé ekki lengur á ferðinni tilgátur byggðar á veikum grunni, herra forseti, heldur vísbendingar sem þjóðarleiðtogar iðnríkja heims hafa kosið að taka af fyllstu alvöru og væri óskandi að það sama mætti merkja í málflutningi íslenskra stjórnvalda. Herra forseti. Nú styttist óðum í þingið í Haag og ljóst að menn eru uggandi um niðurstöðurnar, óttast jafnvel að einhver iðnríkjanna muni skorast undan því að taka ákvarðanir sem gætu orðið óþægilegar fyrir efnahag þeirra. Af því tilefni er spurt hér, herra forseti: Hver verður tillaga íslensku sendinefndarinnar í Haag? Og í framhaldi af því: Hvað ætla íslensk stjórnvöld að gera ef hún nær ekki fram að ganga? Enn fremur er rétt að spyrja: Hvenær má vænta þess að ný framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar muni líta dagsins ljós? Með öðrum orðum, hvar er stödd vinna hins svokallaða stýrihóps ráðuneytisstjóra um loftslagsmál? Og lokaspurningin er, herra forseti: Telur hæstv. ráðherra enn að niðurstöður rannsókna og ábendingar vísindamanna upp á síðkastið um tengsl veðurfarsbreytinga og hlýnunar lofthjúps af manna völdum séu leiðigjarnt veggskraut?

Herra forseti. Tillaga Íslands snýst um hvernig skuli framkvæma íslenska ákvæðið svonefnda sem samþykkt var á aðildarríkjaþingi loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna í Kyoto árið 1997 í tengslum við gerð Kyoto-bókunarinnar. Þar með hafði verið samþykkt á vettvangi samningsins að skoða sérstaklega vandamál lítilla hagkerfa þar sem einstök verkefni eins og stóriðjuver auka losun gróðurhúsalofttegunda hlutfallslega mjög mikið. Þannig eykur t.d. 200 þúsund tonna álver losun á Íslandi um 11--13% meðan aukningin frá slíku veri er dropi í hafið í stóru iðnríkjunum. Tillaga Íslands felur í aðalatriðum í sér að leiði nýtt stóriðjuver eða stækkun eldri vera til þess að losun aukist um meira en 5% þá skuli losunin undanþegin en að því tilskildu að við framleiðsluna séu notaðir endurnýjanlegir orkugjafar. Eins og fram hefur komið hefur tillagan verið til umfjöllunar í viðræðum við önnur ríki og á vettvangi loftslagssamningsins. Í þessari umræðu er unnið að nánari útfærslu á tillögunni til að ná lausn í málinu sem gerir Íslandi kleift að verða aðili að Kyoto-bókuninni. Ekki er unnt að greina nánar frá þessari vinnu nú, enda verður viðræðum við önnur ríki haldið áfram á aðildarríkjaþingi loftslagssamningsins og í undirnefnd þess, en þingið hefst, eins og hér kom fram, í Haag í næstu viku og stendur til 25. nóvember. Hvort lausn finnst þar á máli Íslands verður væntanlega ekki einungis háð efni þess heldur og hvernig muni ganga að ná samkomulagi um mörg önnur mál á þinginu í Haag og þar með heildarniðurstöðu um framkvæmd Kyoto-bókunarinnar. Framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum sem ríkisstjórnin samþykkti í október 1996 setur markmið um losun gróðurhúsalofttegunda fyrir árið 2000. Áætlunin er byggð á rammasamningnum um loftslagsbreytingar sem undirritaður var í Rio de Janeiro 1992. Á vegum nefndar ráðuneytisstjóra um loftslagsmál er nú unnið að því að gera tillögur um aðgerðir sem taki við af þeirri áætlun sem nú er í gildi og setji markið um aðgerðir fram til ársins 2005, en það er í samræmi við Kyoto-bókunina. Undirbúningur að þeirri tillögugerð gengur vel og er líklegt að tillögur geti legið fyrir fyrri hluta næsta árs. Þær tillögur munu eðlilega taka mið af niðurstöðum aðildarríkjanna í Haag, bæði hvað varðar útfærslu svonefndra sveigjanleikaákvæða og bindingu kolefnis í gróðri, svo og afgreiðslu á íslenska ákvæðinu. Ljóst er að niðurstaða fundarins í Haag mun hafa veruleg áhrif á framkvæmdaáætlanir einstakra ríkja og er Ísland þar engin undantekning og bíða því öll önnur vestræn ríki með að ganga endanlega frá framkvæmdaáætluninni og að staðfesta bókunina þar til niðurstöður fundarins liggja fyrir. Fyrsta skuldbindingatímabil Kyoto-bókunarinnar er frá 2008--2012 og þó að enn sé nokkur tími til stefnu og nokkur óvissa ríkjandi um útfærslu Kyoto-bókunarinnar þá taldi stýrihópur ráðuneytisstjóra rétt á síðasta ári að leita ráðgjafar hjá sérstökum ráðgjafarhópi efnahagssérfræðinga á vegum Þjóðhagsstofnunar um hagkvæmar aðgerðir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Skýrsla ráðgjafarhópsins liggur fyrir og hefur verið höfð til hliðsjónar við undirbúning við gerð nýrrar framkvæmdaáætlunar. Spurt er hvort nýjar vísbendingar um samband loftslagsbreytinga og losunar gróðurhúsalofttegunda hafi að einhverju leyti breytt afstöðu íslenskra stjórnvalda. Það er og hefur verið stefna íslenskra stjórnvalda að Ísland gerist aðili að Kyoto-bókuninni að því gefnu að ásættanleg lausn finnist á okkar máli þar. Tilteknar skýrslur og spár um gróðurhúsaáhrif breyta því ekki. Stefnan er eftir sem áður að Ísland verði aðili að bókuninni. Á hinn bóginn er rétt að hafa í huga að um hugsanlegar loftslagsbreytingar af manna völdum ríkja deilur meðal vísindamanna, m.a. vegna óvissuþátta sem lúta að sumum lykilforsendum þeirra líkana sem stuðst er við þegar reynt er að spá fyrir um slíkar loftslagsbreytingar. Það hefur verið haft á orði hér á stundum að Íslendingar séu með einhverja stefnu í þessum málaflokkum sem sé Íslendingum til vansa. Við verðum aldrei vör við það, fulltrúar íslensku þjóðarinnar og ríkisins á ferðum okkar erlendis og í viðræðum við erlenda aðila, að nokkrum þyki Íslendingar ganga fram í óhófi eða undarlegum háttum. Þvert á móti er fullur skilningur, góður og mikill skilningur, á stefnu og sjónarmiðum Íslands hvarvetna þar sem við komum á fundi. Hitt er annað mál að menn vilja og þurfa að laga þá þætti að sinni eigin stefnu og vilja auðvitað huga að því hvort sjónarmið Íslands geti gert öðrum ríkjum erfitt fyrir. En skilningur á okkar sjónarmiðum og hvað við leggjum og berum fyrir okkur er mjög ríkur hvar sem við förum um.

Herra forseti. Stundum líður mér í þessum sal eins og Íslendingar búi á öðrum hnetti en aðrir jarðarbúar. Fyrir liggur að tveir þriðju hlutar losunar gróðarhúsalofttegunda af manna völdum á sér stað í iðnríkjunum. Það er því ekki óeðlilegt að þau, sem eru um leið ríkustu lönd í heimi, axli þyngstu byrðarnar þegar að því kemur að taka fyrsta skrefið á alþjóðlegum vettvangi til þess að minnka losun gróðarhúsalofttegunda. Íslensk stjórnvöld telja ófært að gerast aðili að Kyoto-bókuninni nema viðunandi niðurstaða náist í sérmálum Íslands eins og það heitir. Um þetta er Samfylkingin ósammála ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Okkur ber siðferðileg skylda til að ganga fram með góðu fordæmi í samfélagi þjóðanna í þessu máli. Þessi siðferðilega og pólitíska krafa er ein og hin sama þótt tveir þriðju hlutar orku okkar séu endurnýjanlegir. Sérstöðupólitík stjórnvalda á sér rætur í stóriðjustefnunni. Í óútgefinni skýrslu frá ráðgjafarnefnd um minnkun og losun gróðurhúsalofttegunda frá 15. febrúar 1999 má lesa þær ráðleggingar til handa ríkisstjórn Íslands að að því gefnu að ekki verði ráðist í stóriðju umfram þau verkefni sem þá höfðu verið ákveðin, í febrúar 1999, bendir flest til þess að hægt verði að mæta skilyrðum Kyoto-bókunarinnar án þess að það verði mjög íþyngjandi fyrir íslenskt atvinnulíf. Það er merkilegt út af fyrir sig, herra forseti, að þessi skýrsla hefur aldrei verið gefin út. Til lengri tíma litið á Ísland bjarta framtíð fyrir sér innan rammasamningsins um loftslagsbreytingar. Þess vegna er óskiljanlegt að skammtímahagsmunir skuli látnir ráða ferðinni þegar gengið er til fundar í Haag. Utanríkisstefna Íslands á ekki að snúast um undanþágur heldur ábyrgð en ofurkröfur ríkisstjórnarinnar gera okkur þegar allt kemur til alls stikkfrí í samfélagi þjóðanna.

Herra forseti. Oft hefur verið bent á mismun á strandveiðum og vinnslu afla með innlendum vistvænum orkugjöfum annars vegar og úthafsveiðum og vinnslu fiskaflans með olíukyntum úthafsveiðiskipum hins vegar. Í umhverfislýsingu sjútvrn. segir m.a, með leyfi forseta: ,,Draga skal úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda eins og unnt er að teknu tilliti til þess hvað þjóðin er háð sjávarútvegi.`` Sú stefna sem rekin hefur verið um árabil að hlaða undir stórútgerðir með sívaxandi vélastærðir sem þurfa mikla innflutta og mengandi orku er ekki til þess fallin að ná þessu marki. Fyrir utan þau áhrif sem nú eru að koma fram í vaxandi þunga vegna síhækkandi olíuverðs. Ekki eru líkur á því að olíuverð fari lækkandi á næstunni og fátt bendir til þess að Íslendingum takist að standa að fullu við markmið gagnvart Kyoto-bókuninni nema gripið verði til róttækra ráðstafana. Þar sem nú fer fram á vegum stýrihóps ráðuneytisstjóra greining á aðgerðum stjórnvalda til að mæta kröfum sem við höfum skuldbundið okkur til að uppfylla er bent á vænlega leið til þess að ná árangri, þ.e. að grípa til almennra róttækra aðgerða til að efla strandveiðar og landvinnslu á ný. Það væri fróðlegt að fá samanburð á mengun annars vegar og kostnaði hins vegar milli land- og sjóvinnslu þar sem tekið væri tillit til aukins vélarafls úthafsveiðiskipanna og hækkunar olíuverðsins. Með þessum róttæku aðgerðum mætti fá tækifæri til þess að nýta innlenda orkugjafa, draga úr mengun og nýta fjárfestingu í mannvirkjun sem eru vannýtt víðs vegar um landið. Hæstv. sjútvrh. yrði þar að auki léttara að uppfylla umhverfislýsingu ráðuneytis síns.

Herra forseti. Framganga hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli öllu er vægast sagt umdeilanleg og reyndar má segja það um umhverfismál yfirleitt. Það er því miður þannig að leitun er að þeim undantekningartilvikum þar sem afstaða hæstv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í umhverfismálum er ekki á einn veg, þ.e. vernd náttúru og umhverfis í óhag. Ísland fékk í Kyoto, og það er kannski ástæða til að rifja það upp, heimild til að auka losun gróðurhúsalofttegunda umtalsvert á sama tíma og flestar aðrar þjóðir í sambærilegri stöðu eiga og eru að keppast við að gera ráðstafanir til að draga úr losun. Hér hefur verið stjórnlaus aukning síðan á losun gróðurhúsalofttegunda og enn þá a.m.k., hvað sem fallegum áætlunum líður í skúffum ráðuneyta, eru engir sýnilegir tilburðir til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda neins staðar. Við mengum nú þegar síst minna miðað við höfðatölu en aðrar þjóðir gera. Þá staðreynd er oft einnig reynt að fela í tali um svokallaða vistvæna orkugjafa. Þá verð ég að segja, herra forseti, að tilburðir hæstv. forsrh., dr. Davíðs Oddssonar, til að gera lítið úr niðurstöðum vísindamannahóps Sameinuðu þjóðanna bæta ekki málstað íslensku ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Það er nú einu sinni svo, herra forseti, að það verður ekki alltaf bæði sleppt og haldið. Ísland verður ekki bæði gert að fyrirmyndarríki á sviði umhverfismála, vetnissamfélagi og hvað það nú heitir, en um leið sé það opið hús fyrir alla þá mengandi erlendu stóriðju sem hingað kynni að vilja koma. Þannig er ástandið í dag. Það er opinn faðmur. Komið þið! Komið þið! er sagt við erlenda auðhringa sem hingað vilja koma með mengandi atvinnustarfsemi. Þetta tvennt, herra forseti, fer ekki saman. Þetta heitir að reyna bæði að sleppa og halda.

Herra forseti. Losun lofttegunda út í andrúmsloftið sem geta orsakað loftslagsbreytingar er mjög alvarlegt mál. Margar ráðstefnur hafa verið haldnar um málefnið og samþykktir gerðar sem hafa verið m.a. samþykktar af stóru iðnríkjunum t.d. í Ríó og Kyoto. Þrátt fyrir fögur orð og góð fyrirheit virðast stóriðjuríkin fara sér hægt í að minnka magn óæskilegra lofttegunda sem þau sleppa út í andrúmsloftið en fagurgalinn heldur áfram. Það er ekki nóg að skrifa undir yfirlýsingar og fara síðan ekki eftir þeim. Orkugjafar margra þjóða eru mjög mengandi eins og kol og olía. Kostnaður við að minnka magn óæskilegra lofttegunda er gífurlegur og er orsök fyrir hægri þróun í þeim málum. Hér á landi er aftur á móti allt önnur staða. Orkugjafar okkar eru margir mjög vistvænir sem betur fer. Mest af orku okkar kemur frá vatnsafls- og gufuaflsvirkjunum og nú er verið að skoða notkun vetnis og metangass sem orkugjafa fyrir bifreiðir. Staða okkar Íslendinga í þessum málum er einstök í heiminum. Það sem er mengandi fyrir andrúmsloftið hér á landi er útblástur frá bifreiðum og fiskiskipaflotanum og lofttegundum sem koma frá Ísal, Norðuráli og járnblendinu á Grundartanga. En magn lofttegunda af þessum orsökum er hverfandi í samanburði við önnur lönd. Innan fárra áratuga er hugsanlegt að bifreiðir og skipavélar gangi fyrir rafmagni, vetni eða metangasi. Ísland á að halda áfram að vera leiðandi í notkun vistvænna orkugjafa og sýna með því umheiminum gott fordæmi.

Hæstv. forseti. Það eru fleiri og fleiri váboðar uppi sem sanna spádóma fyrri tíma um að umfang iðnaðar í heiminum valdi gróðurhúsasáhrifum og Íslendingar standa frammi fyrir því hvort þeir ætla að standa með öðrum þjóðum við það að taka á því vandamáli til þess að skila jörðinni byggilegri til afkomenda okkar. Íslendingar hafa ekki gert neitt til að koma þeim fyrirætlunum sínum fram. Við erum þvert á móti sífellt að auka útblástur okkar og þó að við færum ekki í stóriðju, þá erum við sennilega búnir að ná hinum OECD-ríkjunum á næstu fjórum til fimm árum. Ef við förum í stóriðjuframkvæmdir, þá erum við komnir langt fram úr þeim, komnir upp í 14--15 tonn á íbúa á móti 12 tonnum sem þar eru, þannig að við þurfum að gá að okkur í þessu. Ég tek eftir því, herra forseti, að í umræðunni hafa ekki tekið þátt af stjórnarinnar hálfu nema sjálfstæðismenn. Ég tel ástæðu til þess að spyrja eftir því hvort hæstv. umhvrh. ætli ekki að blanda sér í umræðuna og segja álit sitt og þar með Framsfl. á þeim málum sem hér eru til umræðu. Við erum með stórkostlegan bílaflota sem er stærri en fyrirfinnst á jarðríki á hvern mann nema í Ameríku. Við erum með fiskiskipaflota sem er enn þá stærri í samanburði við aðrar þjóðir. Það hefur ekkert verið gert til þess að draga úr mengun eða beina notkun á orkugjöfum inn á einhverjar brautir til sparnaðar af hendi ríkisvaldsins. 

Herra forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir talaði um að skollinn væri leiðinlegt veggskraut og ég get svo sannarlega tekið undir það. Hins vegar gleymum við því oft að við Íslendingar höfum náð mjög langt í nýtingu hreinna orkugjafa, mun lengra en flestar eða allar aðrar þjóðir. Við sjáum það mjög vel þegar við ferðumst með útlendinga um landið, að þeim kemur mjög á óvart á hvern hátt við framleiðum rafmagnið okkar, á hvern hátt við hitum upp húsnæði okkar, með hreinum orkugjöfum. Ég minni á að hið fyrsta mál hinnar nýstofnuðu Samfylkingar á síðasta kjörtímabili var einmitt það að þeir vildu að skrifað yrði þegar í stað undir Kyoto-samkomulagið. Hins vegar þegar við fórum að inna það ágæta fólk eftir því hvort það væri tilbúið að afsala sér því að byggð yrði t.d. magnesíumverksmiðja á Suðurnesjum, þá varð býsna fátt um svör hjá hv. þm. Samfylkingarinnar. Það hefur líka komið fram að til stendur að nýta orkugjafa á Íslandi eins og vetni. Við getum náð mjög langt í þeim efnum og það verða gerðar mjög merkilegar tilraunir í þeim efnum. Þá minni ég líka á að t.d. í Vestmannaeyjum og Selfossi stendur til að virkja vindorku til raforkuframleiðslu. Það eru líka hreinir orkugjafar. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir talaði um að skollinn væri leiðinlegt veggskraut og við eigum að draga upp jákvæðari myndir af landi og þjóð en við gerum í þessari umræðu.

Herra forseti. Við erum að tala um hnattrænt vandamál sem verður því miður ekki vandamál í óljósri framtíð heldur er það þegar komið fram eins og rannsóknir á veðurfari á jörðinni sýna. Hlýnun í heild sinni síðustu 100 árin eru miklu meira en tilviljunarkenndar breytingar á veðurfari undanfarin 1000 ár en passar aftur á móti nokkuð vel við vaxandi styrk gróðurhúsalofttegunda í andrúmslofti, þ.e. hún getur talist vera af mannavöldum. Afleiðingar hlýnunar verða margvíslegar eins og mönnum ætti að vera kunnugt og munu hafa mikla röskun í för með sér á lífsskilyrðum í heiminum. Því er mikilvægt að þjóðir heims vinni af krafti að því að ná alþjóðlegum samningum til að draga úr áhrifum gróðurhúsalofttegunda. Iðnríkin verða að taka á sig mesta ábyrgðina við að draga úr loftmengun því að þau menga mest á hvern íbúa og þar erum við Íslendingar engir eftirbátar. Markmiðið er að allar þjóðir heims komi inn í rammasamning Sameinuðu þjóðanna með skuldbindingar sínar til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það er hægt að gera með margvíslegum hætti eins og samræmdri samgönguáætlun, bindingu kolefna í jarðvegi og gróðri, draga úr nýtingu jarðefna og eldsneytis og nota hreina endurnýtanlega orku til hreinni framleiðslu. Við eigum að undirrita Kyoto-bókunina í Haag með þeim undanþágum eða sem kallað er íslenska ákvæðið og við eigum að laga okkur að þeirri staðreynd að til framtíðar mun það verða okkar þjóð til heilla. Við eigum að aðlaga orkunotkun og atvinnustefnu okkar til framtíðar að skuldbindingum samningsins og hverfa frá stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Aðild að samningnum verður skuldbinding okkar til sameiginlegrar ábyrgðar á möguleikum þjóða heims til nokkurra lífsgæða í framtíðinni.

Herra forseti. Það er eðlilegt af þingmönnum að æskja þess að Ísland standi framarlega í athöfnum ríkja til að vinna gegn útblæstri gróðurhúsalofttegunda eins og hér er rætt og koma í veg fyrir óæskilegar loftslagsbreytingar með slíkum aðgerðum. Það verður hins vegar að geta þess að fyrir fáeinum árum kom fram í skýrslu til Alþingis að útblástur þessara lofttegunda á Íslandi var miðað við hvern íbúa um það bil 30% minni en í öðrum löndum OECD. Það er allnokkur munur. Þó að dregið hafi saman síðan þá er ég alls ekki viss um að hv. stjórnarandstæðingar sem tekið hafa þátt í umræðunni hér í dag séu sammála um að við séum að nálgast þá þó aðeins sé vísað til orða þeirra sjálfra. Ég hygg að það muni koma fram betur í umræðunni eða skömmu áður en henni lýkur að Ísland er enn meðal fremstu ríkja í þessu efni. En það skiptir þó máli að viðmiðanir sem gerðar voru í Kyoto-bókuninni voru Íslandi fremur óhagstæðar. Við stóðum á þeim tíma mjög framarlega vegna þess að við vorum á undan öllum öðrum þjóðum þar á meðal grannþjóðum okkar að nýta vistvænar orkulindir í þeim mæli sem við höfum gert. Við höfum haldið því áfram en það styttist nokkuð í að við komumst jafnhratt áleiðis í því efni, m.a. vegna þess hve mikið af þeim útblæstri kemur frá fiskiflota okkar og samgöngutækjum. 2 / 3 hlutar slíkra efna sem við blásum út koma frá samgöngum og fiskveiðum. Það segir sig sjálft að til þess að ná verulegum árangri þar þarf að koma í gagnið gjörbreyttri og nýrri tækni við að geyma og flytja orku í þeim miðlum sem vistvænir orkugjafar krefjast. Sú tækni er ekki komin fram. Það er hins vegar ljóst að við þurfum einnig að geta nýtt þær orkulindir sem við eigum nú ónýttar í öðrum iðnaði og þar kemur að því að aðrar þjóðir taki undir málstað okkar eins og hér hefur komið fram að þær gera. Þær meta þá stöðu, þann árangur sem við náðum áður. Margar þeirra vilja gjarnan feta sama veg og við.

Virðulegi forseti. Það má segja að akkillesarhæll okkar Íslendinga sé af tvenns konar toga. Í fyrsta lagi gerðum við mjög vel fyrir 1990. Sem stendur eru 67% af orkunni sem við nýtum endurnýjanleg orka, þ.e. við gerum best í heiminum á þessu sviði. Evrópusambandið streitist við að ná 12% í endurnýjanlegri orku árið 2020. Í dag erum við í 67%. Þetta gerðum við fyrir 1990 og nú er það talið mjög slæmt fyrir okkur í samhengi við samninginn. Í öðru lagi erum við fá. Við búum við lítið hagkerfi og hér var dregið fram af forsrh. að t.d. 200 þúsund tonna álver, ef við viljum byggja slíkt, losar 11--13% miðað við útblásturinn 1990. Sama verksmiðja mundi losa um núll komma núll núll einhver prósent annars staðar. Við stöndum frammi fyrir vandamáli sem er erfitt að skýra nema með orðunum ,,hlutfallslegt vandamál`` vegna þess hve við erum smá. Við höfum fengið ágætisskilning á þessu hjá öðrum þjóðum. Þegar við höfum tekið tíma í að útskýra þetta þá skilja aðrar þjóðir málflutning okkar. Ég vona að þær muni styðja okkur áfram í að útfæra þann texta sem við fengum viðurkenningu á í Kyoto á sínum tíma. Þjóðirnar eru að vísu hræddar við það fordæmi sem það gefur en ég vona sannarlega að þær standi með okkur á lokasprettinum. Ég vil einnig benda á að við höfum verið að binda kolefni undir forustu stofnana landbrn. Það er búið að binda kolefni með landgræðslu og skógrækt, um 100 þús. tonn á ári. Við höfum lagt 450 millj. kr. í það þannig að við höfum gert mjög margt gott og jákvætt á þessum vettvangi.

Herra forseti. Það er rétt að þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin og ræðu hans áðan sem þó var að mínu mati afar bragðdauf. Ég hef oft heyrt mergjaðri orð úr hans munni. Ég vil sömuleiðis, herra forseti, lýsa vonbrigðum með að hæstv. umhvrh. skuli halda hér sömu ræðu og hún hélt fyrir viku síðan. Ég, herra forseti, hafna þessum rökum um hreinu orkuna sem notuð er til þess að knýja mengandi álbræðslu. Ég hafna þeim vegna þess að með þeim eru íslensk stjórnvöld að segja að það sé í lagi að búa til álbræðslur, málmbræðslur og mengandi stóriðju út um allan heim svo fremi sem þær séu knúnar með vatnsorku. Geta íslensk stjórnvöld skrifað undir það? Hvað ætla íslensk stjórnvöld að gera í sambandi við forustuna í vetnissamfélaginu þegar hinar takmörkuðu orkulindir okkar eru allar farnar í mengandi stóriðju? Ég verð að benda á, herra forseti, að við eigum ekki ótakmarkaða auðlind í vatnsafli okkar. Hún er afar takmörkuð og ef fram heldur sem horfir þá verður ekkert eftir í vetnisframleiðslu þegar öll álverin verða komin hér upp. Það er tómt mál að tala um þegar hv. þm. tala um vetnisframleiðslu og stæra sig af því sem aldrei verður möguleiki á að koma á fót. Herra forseti. Við erum skuldbundin rammasamningi Sameinuðu þjóðanna frá 1994. Við höfum undirritað hann og hvar eru markmið hans ef ríkisstjórnin ætlar að halda fram sem horfir? Enn talar hæstv. forsrh. um að vísindamenn deili um áhrif hlýnunar lofthjúpsins. Þess ber að geta, herra forseti, að sú milliríkjanefnd sem hér er talað um er ekki bara eitthvert ótilgreint samstarf vísindamanna. Þetta eru þúsundir vísindamanna sem starfa hjá skilgreindri stofnun og meira að segja íslenska vísindanefndin sem fjallað hefur um málið segir að þarna séu flestir færustu vísindamenn samtímans á viðkomandi fagsviðum. Úr þessu gera íslensk stjórnvöld lítið og það er forkastanlegt, herra forseti.

Herra forseti. Hv. málshefjandi fann að því að hæstv. umhvrh. hefði flutt sömu ræðuna og fyrir viku. Ég verð að viðurkenna að það var ekki allt alveg nýtt í ræðu hv. málshefjanda áðan. Ég held að ég hafi a.m.k. heyrt sumt áður. Ég tók eftir því að aðaltalsmaður Samfylkingarinnar sagði að sér fyndist hún vera eins á öðrum hnöttum þegar hún væri að hlusta á umræður á Alþingi Íslendinga. Það er sjálfsagt erfitt fyrir ákafan alþjóðasinna að hlusta á venjulega Íslendinga tala og koma fram með sjónarmið sín. En mér þótti það þó sæta meiri tíðindum en þetta að hv. þm. sagði að Samfylkingin --- og er rétt að Íslendingar taki nú vel eftir því --- að Samfylkingin ætlaðist til þess að ríkisstjórnin gætti ekki sérstakra hagsmuna Íslendinga í þessu máli, Samfylkingin hefði ákveðið og ætlaðist til þess að ríkisstjórnin gætti ekki sérstakra hagsmuna Íslendinga í þessum málum. Það skal ég segja hv. þm. að ef við kæmum með þetta sjónarmið til Haag eða til annarra þeirra staða þar sem þessi mál eru rædd, þar sem allar þjóðir gæta hagsmuna sinna en við segðum að ákveðið hefði verið á Íslandi að við kæmum sérstaklega til að gæta ekki eigin hagsmuna, þá yrði haldið að við værum komnir frá öðrum hnöttum. Þá mundu menn halda að þeir hefðu loksins séð fólk frá öðrum hnöttum sem kæmi á alþjóðlega ráðstefnu, rétti upp höndina og segði: Við erum komin hingað til að gæta ekki hagsmuna Íslendinga  Þetta eru staðreyndir máls og ekki útúrsnúningar, því miður fyrir hv. þm. sem er í Samfylkingunni. Þetta var yfirlýsingin sem hér var gefin áðan, skýrt og örugglega. 

Herra forseti. Fremur hefði ég viljað halda áfram með þá umræðu sem hér hefur staðið í hálftíma, eftir síðari ræðu hæstv. forsrh. En ég hef, herra forseti, því miður ekki tækifæri til þess hér og nú. En þeirri umræðu verður fram haldið síðar og þess minnst hvernig forustumaður ríkisstjórnarinnar heldur á stærstu málum bæði okkar og annarra og faglegrar umræðu hans. Herra forseti. Hér er afskaplega mikið góðæri og ríkisstjórnin þreytist ekki á að minna okkur á það. Við vitum hins vegar að það ratar misvel í hina ýmsu vasa heimilanna í landinu. Ríkisstjórnin er glöð vegna þess að hún skilar 30 milljarða afgangi og telur sig reka gott bú. Ríkisstjórnin er einangruð við fjárlög sín. Hún skynjar ekki stöðuna hjá sveitarfélögunum í landinu og hér ræðum við um það hvernig þessi ríkisstjórn telur að sinna eigi þörfum þegnanna, annars vegar af hálfu ríkisins og hins vegar af hálfu sveitarfélaganna. Ég vil minna á að ríkisstjórnin skellti skollaeyrum við þenslueinkennunum áður en darraðardans efnahagslífsins hófst af alvöru með tilheyrandi viðskiptahalla, með sjö vaxtahækkunum Seðlabankans á 20 mánuðum. Ég bið hv. þm. að taka sérstaklega vel eftir því, sjö vaxtahækkunum Seðlabankans á 20 mánuðum með verðbólgu og tilheyrandi afleiðingum fyrir heimilin í landinu. Með þessu og öðrum aðgerðum hefur ríkisstjórnin sjálf náð umtalsverðum tekjuafgangi ríkissjóðs þrátt fyrir að hið sama hafi ekki gerst hjá sveitarfélögunum. Þenslan og viðskiptahallinn skapar viðbótartekjur til ríkissjóðs eins og frægt er á meðan sveitarfélögin berjast í bökkum. Í þessu góðæri virðist mér að ríkisstjórnin hafi setið með hendur í skauti. Hún virðist ekki hafa neina framtíðarsýn og er ekki að sjá að farið sé í uppbyggingu, t.d. í mennta-, rannsóknar- og þróunarmálum til að undirbyggja nýja sókn og ganga til nýrra átaka. Nei, miklu fremur er ríkisstjórnin upptekin við risavirkjanir og stóriðju. Það er það eina sem hugurinn fangar hjá þessari ríkisstjórn, engin skapandi hugsun, engin ný sókn í þekkingarsamfélaginu. Herra forseti. Ég var að lesa litla grein í Børsen sem er danskt blað. Fyrirsögn þeirrar greinar er að Danmörk sé betri í samkeppninni. Betri en hver? mundi einhver spyrja. Svarið er: Betri en nærri því flestir. Í samanburðarmælingu er Danmörk komin upp í sjötta sæti. Mælingin birtist hjá svokölluðu World Economic Forum í Sviss sem árlega gefur út sérstaka skýrslu og mælir samkeppnishæfustu hagkerfin. Í ár toppar Finnland þennan lista og fer upp fyrir Bandaríkin. Ég bið menn að taka eftir þessu. Finnland, sem barðist við efnahagskreppu og atvinnuleysi um svipað leyti og við og átti í miklum erfiðleikum fyrir fáum árum, hefur rifið sig upp í efsta sæti á þessum alþjóðlega mælikvarða. Sú könnun sem ég vísa til og fjallað er um í Børsen raðar löndum í samræmi við alþjóðlega samkeppnishæfni. Í skýrslunni er fjallað um styrk landanna og veikleika. Vissulega væri áhugavert fyrir okkur að skoða þessa skýrslu og sjá hvaða veikleikar eru í okkar hagkerfi vegna þess að það er óumdeilt að hér býr kraftmikil þjóð sem á mikla möguleika en er undir landsstjórn sem tekur ekki á þeim málum. Sá stuðull sem ég vísa til miðar við nýja hagkerfið og tekst á við samanburð með nýjum hætti. Þar vega nýjungar og tækniþróun þyngra en áður og í fyrri mælingum. Þetta er mjög athyglisvert fyrir okkur sem viljum horfa fram á veginn. Eins og ég sagði áður er Danmörk í 6. sæti á þessari skrá um samkeppnishæfni landa annað árið í röð. Finnland er í fyrsta sæti og fyrir ofan okkur eru flest ríki vesturveldanna. En við höfum þokast upp í 17. sæti úr 24. Vel er það en þetta er ekki til að hrópa húrra fyrir hjá svo vel menntaðri þjóð vegna þess að notkun internets ásamt rannsóknum og ekki síst þróun skilur hafrana frá sauðunum í þessum samanburði. Þar erum við í 17. sæti en ef við ætlum að sækja fram þá verðum við að taka á og undirbyggja það en ekki sitja með hendur í skauti eins og núverandi ríkisstjórn gerir. Við erum í þessu umhverfi að fjalla um erfiðleika sveitarfélaganna og ósk þeirra um að tekin verði til endurskoðunar tekjuskipting ríkis og sveitarfélaga vegna þeirra verkefna sem verða æ stærri og þýðingarmeiri hjá sveitarfélögunum og færri verkefna ríkisins. Það hvernig ríkið fer hins vegar í þessa uppstokkun sýnir algera uppgjöf þess við að endurskoða forræði mála, ábyrgð á eigin verkefnum, tekjur og þau verkefni sem ríkið sjálft hefur fært yfir til sveitarfélaganna. Það er sams konar uppgjöf og ég vísaði til þegar ég greip niður í þessa áhugaverðu grein, um samanburð á samkeppnshæfni vestrænna þjóða í dag, m.a. með tilliti til tækniþróunar, notkunar internets og nýrra möguleika sem sú þróun gefur. Í tekjustofnanefndinni, sem við erum að fjalla um niðurstöðurnar frá, átti Samfylkingin öflugan fulltrúa, hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson. Hann hefur afburðaþekkingu á málefnum sveitarfélaganna og lagði áherslu á það í nefndinni að tekið yrði á þeim vanda sem skapast hefur. En því miður mátti hann sín lítils í hópi stjórnarliða sem á endanum ákváðu að fara þessa veiku leið, að kroppa í málið sem áfram er í raun óleyst. Tillaga ríkisstjórnarinnar er að hækka megi útsvarið um tæplega 1% á tveimur árum en hún ætlar að halda sínu að mestu. Það er niðurstaða ríkisstjórnarinnar sem kemur frá þessari nefnd. Auðvitað er þetta ekki, eins og fram hefur komið í umræðunni, niðurstaða nefndarinnar sem slíkrar, heldur ákvörðun ríkisstjórnarinnar um hvað nefndin megi setja fram í lokin. Niðurstaðan er í engu samhengi við verkefnið sem nefndinni var falið að leysa. Í helstu niðurstöðum nefndarinnar sem fylgja tillögunum kemur fram að frá 1990--1999 hafa bókfærðar skatttekjur sveitarsjóðanna aukist að raungildi um 69% meðan rekstrargjöld, þar með talin fjármagnsgjöld, hafa aukist um 97,4%. Þetta er enginn smávegis munur fyrir sveitarfélög sem sinna þurfa jafnþýðingarmiklum verkefnum. Það kemur líka fram að hlutfall rekstrargjalda af skatttekjum hefur aukist úr 78,4% 1990 í 91,5%. Við í þessum sal verðum að hafa í huga þá uppbyggingu sem sveitarfélögin eiga að standa fyrir. Heildarskuldir sveitarsjóðanna voru í árslok 1999 51,8 milljarðar og hafa rúmlega tvöfaldast síðan 1990. Þetta eru afar háar upphæðir fyrir sveitarfélögin. Eins og komið hefur fram við þessa umræðu hefur forsrh. sent þeim tóninn og sagt að þetta sé óráðsía og skuldasöfnun sem sveitarfélögin hefðu ekki átt að leyfa sér. En allir sem hafa þekkingu á sveitarstjórnarmálum vita betur, þeir vita að til sveitarfélaga hafa verið flutt verkefni og gerðar til þeirra kröfur um uppbyggingu heima fyrir sem þau verða að sinna. Hér er ákveðið að leyfa sveitarfélögunum að hækka útsvarið. Á landsbyggðinni mun fasteignaskattur lækka á íbúana á móti og það vegur salt nokkurn veginn. En það gerist t.d. ekki hér á suðvesturhorninu. Í þéttbýlinu verður útsvarshækkunin því viðbótarskattur fyrir alla skattgreiðendur. Við skulum líka hafa í huga, af því hér hefur verið talað um jöfnunarhlutverkið og jöfnunarsjóðinn, að sjóðurinn verður ekki bara til hjá ríkinu heldur greiða sveitarfélögin í æ ríkari mæli í þann sjóð. Þannig eru sveitarfélögin sjálf, sem flest hafa nóg með sitt, að jafna sín í milli með þeim greiðslum sem þau leggja inn í jöfnunarsjóðinn. Það er áhugavert að í því umhverfi sem ég er að vísa til, í efnahagsumhverfinu þar sem við erum mæld á kvarða samkeppnishæfni meðal þjóðanna, í margumræddu góðæri sem ríkisstjórnin er svo ánægð með og notar svo hræðilega lítið til að horfa fram um veg, hefur ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., undir forustu Davíðs Oddssonar, sparað með sérstökum hætti og ekki bara í nokkur ár. Allan þann tíma sem þessi ríkisstjórn hefur setið hefur hún verið að spara. Þær sparnaðaraðgerðir nýtast ekki sveitarfélögunum. Það er miklu fremur að vegna sparnaðaraðgerða ríkisstjórnarinnar lendi sveitarfélögin í því að leysa vanda fjölskyldna sem verður til við þennan sparnað. Þannig hefur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar árlega sparað milli 3--4 milljarða í tryggingagreiðslur til aldraðra og öryrkja, 3--4 milljarða á hverju einasta ári. Þessar tölur hafa verið settar fram, m.a. af Samtökum aldraðra og þær sjáum við einnig í samanburðartölum Hagstofunnar. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur sparað í barnabótum svo nemur milljörðum, um 1,5 milljarða á ári. Hún hefur reyndar lofað verkalýðshreyfingunni, í tengslum við samninga, að skila 1,5 milljörðum til baka árlega og ætlar að fikra sig í átt til þess að auka barnabæturnar, sem hún er búin að spara svona vel undanfarin ár, um 600 millj. --- ekki 1,5 milljarða í góðærinu mikla, heldur um 600 millj. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar afnam lögin um félagslegt húsnæði, þær breytingar tóku gildi með litlum sem engum fyrirvara. Markaðurinn var ekki tilbúinn að byggja þær íbúðir sem Reykjavíkurborg og sveitarfélögin í kring höfðu árlega byggt, eftirspurnin sprengdi upp markaðinn ásamt því að fólk flutti unnvörpum suður. Verð og leiga hækkaði upp úr öllu valdi, fasteignamat hækkaði í framhaldi af því og barnabætur og vaxtabætur heimilanna í landinu voru skertar gífurlega þó að fjárhagsrammi fjölskyldnanna væri óbreyttur. Þannig töpuðu fjölskyldurnar, bara á þeim þremur þáttum sem ég hef hér nefnt, milljörðum króna en ríkið sparaði. Þarna hefur ríkissjóður náð sér í hluta af ríkisafganginum á meðan viðskiptahallinn hefur nært hinn hluta afgangsins. Virðulegi forseti. Við ræðum hér um niðurstöðu tekjustofnanefndar eða réttara sagt frv. ríkisstjórnarinnar og ákvörðun ríkisstjórnarinnar út frá þeirri vinnu. Á sama tíma og nefndin skilaði niðurstöðu sinni vorum við þingmenn Reykjaness á ferð um Reykjanes. Við ræddum þar við sveitarstjórnirnar og það vill svo til að í flestum tilfellum stjórna flokkssystkin framsóknar- og sjálfstæðisfólks við ríkisstjórnarborðið sveitarfélögum á Reykjanesi. Alls staðar var sami tónninn. Það var sama hvort við sátum á fundi Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum eða á fundum með hverri sveitarstjórn í okkar kjördæmi fyrir sig, það var alls staðar sami tónninn. Þar var rætt um þau nýju verkefni sem sveitarfélögin hafa fengið, ný verkefni sem mikilvægt er að gera skýr skil í framtíðinni, t.d. að öldrunarþjónusta og málefni fatlaðra fari alveg til sveitarfélaganna, önnur verkefni alveg til ríkisins og að tekjur fylgi með. Sömuleiðis kveinkaði hvert einasta sveitarfélag sér undan löggæslunni og samskiptum við ríkið. Þau hafna samskiptum við ríkið um þátt eins og löggæsluna um leið og dómsmrh. kemur fram í fjölmiðlum, ber sér á brjóst og segir: Það er allt í lagi hjá okkur varðandi löggæslu og lögregluna. Það var afar merkileg lífsreynsla, herra forseti, að funda með sveitarstjórnum í svo stóru kjördæmi sem Reykjanes er, jafnöflug sveitarfélög og þar eru, og hlusta á það sem menn höfðu að segja um verkefnin sem þau skiptast á við ríkisstjórnina, þau verkefni sem þau deila með henni og þau sem sveitarfélögin hafa fengið til sín. Það var sama hvar borið var niður. Í Grindavík var komið inn á skattamálin og menn tjáðu sig um að mikil vonbrigði væru með þessa niðurstöðu tekjustofnanefndar, að þurft hefði víðtækari uppstokkun og þar greindi menn ekki á, hvar í flokki sem þeir stóðu. Í Hafnarfirði tóku menn stórt upp í sig á þessum fundum. Það hafa verið lesnar hér upphátt af öðrum í Samfylkingunni bókanir Hafnarfjarðarbæjar varðandi niðurstöðu tekjustofnanefndar. Þeir hafa bent á að helmingurinn af hagvexti og tekjum sveitarfélaganna hafi farið bara í grunnskólann og að oftar þurfi að endurskoða tekjuskiptinguna, það sé til lítils gagns að kroppa bara í eins og hér á að gera. Í Garðabæ var bent á að hallarekstur og fjármagnskostnaður sveitarfélaganna nemi um 6 milljörðum króna og það hafi lengi vantað um 6--7 milljarða til sveitarfélaganna. Einnig kom fram að hallarekstur síðasta áratugar væri fullkomlega skilinn eftir í þessari niðurstöðu ríkisstjórnarinnar frá tekjustofnanefnd. Þar sem ríkið lækkar tekjurnar ekki á móti þegar sveitarfélögunum verður heimilað að hækka útsvar þá er hætt við að tekjuheimildin nýtist sveitarfélögunum alls ekki. Við eigum eftir að sjá hvernig sveitarfélögin taka á málum þegar boltanum verður hent til þeirra. Í Kópavogi var sagt að þetta væri ósanngjarnt, að sveitarstjórnarmennirnir eigi að vera vondu karlarnir. Ríkisstjórnin hefur sitt á þurru, hún situr að gróðanum af aðgerðum liðinna ára hjá sér, að gróðanum af því að hafa lækkað greiðslur til aldraðra og öryrkja, gróðanum af skertum barnabótum og hún er með gróðann af því að hafa dregið úr félagslegum aðgerðum. Hún er einnig með gróðann af viðskiptahallanum en sveitarstjórnirnar hafa ekki lengur beinar eða sérstakar tekjur af atvinnurekstrinum eins og var áður fyrr. Þeim er úthlutað útsvarsprósentu og þegar hún er hækkuð er sagt að þau megi hækka en ríkisstjórnin ætli að halda áfram sínu striki. Sveitarstjórnirnar eiga að vera vondu karlarnir. Það er auðvitað mikið umhugsunarefni, herra forseti, hvernig haldið er á málum gagnvart sveitarfélögunum í landinu. Það er óumdeilt að ef við ætlum að koma á framþróun í landinu þá verður hún ekki öðruvísi eftir þessa reynslu en að sveitarfélögin taki við nærverkefnum fjölskyldunnar. Við sjáum að á meðan ríkið var með grunnskólann þá var því frestað ár eftir ár að fækka börnum í bekk af því það kostaði. Ár eftir ár var því frestað að lengja skólatímann og fjölga kennslustundum af því það kostaði. Svo var reynt að leggja mat á hvað þetta mundi kosta þegar skólinn yrði fluttur til sveitarfélaganna af því menn vissu að sveitarfélögin gætu ekki frestað þessu, þau yrðu að taka á málum út frá hagsmunum barnanna í bænum. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að fara yfir niðurstöður sveitarfélaganna af því að hafa tekið við grunnskólanum frá ríkinu. En sveitarfélögin hafa lært. Þess vegna eru málefni fatlaðra í biðstöðu. Það verður engin leið að fá sveitarfélögin til að taka við þeim málaflokki, jafnsveltum og hann hefur verið undanfarin ár, án þess en það dæmi verði reiknað til fulls. Við vitum það að ef við ætlum að reka öfluga nærþjónustu þá verður að taka á þessum málum. Það verður að taka á þeim þannig að ríkið taki til sín ákveðna erfiða kosti og sveitarfélögin fái svigrúm til að reka þjónustu við heimilin og íbúana. Um þetta hafa málin snúist hjá öllum sveitarstjórnum í kjördæminu sem við höfum heimsótt á liðnum vikum, burt séð frá því hvaða flokkar réðu þar ríkjum. Herra forseti. Ég spái því að það líði ekki langur tími þangað við stöndum hér aftur og ræðum þessi mál vegna þess að þessari niðurstöðu munu sveitarfélögin ekki una til lengdar.

Herra forseti. Ég verð að segja í upphafi máls míns að það kemur á óvart hve fáir þingmenn úr stjórnarliðinu eru viðstaddir þessa mikilvægu umræðu. Hér hafa verið sjö þingmenn Samfylkingarinnar fylgst með umræðunni, einn frá vinstri grænum, einn ráðherra frá Framsfl. og svo þingforseti frá Sjálfstfl. Mér finnst þetta dálítið sérkennilegt. Herra forseti. Ég tel að hér séum við að ræða stórmál og ætla að vera með smáinnlegg í þessa umræðu. Reyndar hafa hv. þm. Samfylkingarinnar, sem talað hafa á undan mér, gert mjög skýra grein fyrir afstöðu okkar í þessu máli, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, Guðrún Ögmundsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir. Auk þess hefur Samfylkingin lagt fram brtt. þar sem lagðar eru til breytingar sem við teljum þurfa að gera til þess að við getum sætt okkur við þetta mál. Ríkisstjórnin er sem sagt að leggja til að aukin fjárþörf sveitarfélaganna verði að miklu leyti sótt til almennings, þ.e. með almennri skattahækkun. Auknar heimildir eru hjá sveitarfélögunum til að hækka útsvar um u.þ.b. 3.750 millj. en ríkissjóður lækkar tekjuskattinn aðeins um 1.250 millj. Ljóst er að ef sveitarfélögin nýta þessar heimildir munu skattar hækka á fólkið í landinu og þá sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að úti á landi lækkar fasteignaskatturinn á móti. Þessu mótmælti fulltrúi Samfylkingarinnar í tekjustofnanefndinni með sérstakri bókun og ég vil, með leyfi forseta, vitna aðeins í þá bókun hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar, fulltrúa okkar í nefndinni: ,,Megintillaga formannsins snýr þó að breytingum á útsvari. Þar er gert ráð fyrir auknum heimildum sveitarfélaga á næstu tveimur árum sem gætu aukið tekjur þeirra um 3.750 milljónir króna ef auknar heimildir yrðu nýttar til fullnustu. Ríkissjóður mun að sama skapi aðeins lækka tekjuskatt um næstu áramót um 1.250 milljónir króna. Veikleiki þessara tillagna er ljós. Þær eru ávísun á skattahækkanir, fyrst og fremst á suðvesturhorni landsins. Nefndin viðurkennir umtalsverða viðbótarfjárþörf sveitarfélaga, en meiri hluti hennar leggur þá ábyrgð á hendur sveitarfélögum að hækka skatta á gjaldendur í stað þess að ríkissjóður, sem er aflögufær, mundi lækka sína skatta á móti. Ef heimildir eru nýttar hjá sveitarfélögum hér á suðvesturhorni landsins, sem sum hafa safnað miklum skuldum, þá gæti það þýtt skattahækkanir á íbúa á þessu svæði í kringum 1,6 milljarða króna. Það jafngildir nærri 50 þúsunda króna hækkun á hverja fimm manna fjölskyldu á höfuðborgarsvæðinu að meðaltali miðað við höfðatölu. Það er óásættanlegt. Eins má gera ráð fyrir að lækkun fasteignaskatts á íbúa landsbyggðarinnar jafnist út í útsvarshækkun á landsbyggðinni --- þannig að íbúar landsbyggðarinnar verði jafnsettir á eftir.`` Það er niðurstaða okkar í Samfylkingunni að nauðsynlegt sé að ríkissjóður lækki álögur á tekjuskatti samsvarandi auknum heimildum til hækkunar útsvars. Og það var tillaga fulltrúa okkar í nefndinni. En hún hlaut ekki samþykki meiri hluta nefndarmanna þó svo að fulltrúar sveitarfélaga í nefndinni hafi tekið undir efnisatriði tillögunnar í sérstakri bókun sem þeir lögðu þar fram. Eins og ítrekað hefur komið fram í umræðunni hafa útgjöld sveitarfélaganna aukist mjög mikið og í skýrslu um fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga á árunum 1990--1997 kemur fram að fjárhagur sveitarfélaga hafi skerst um 14--15 milljarða á þessum sjö árum vegna beinna aðgerða eða afskipta ríkisins. Menn hafa talað hér um, m.a. formaður fjárln., að það þurfi að gera sér grein fyrir því þegar lagasetning er gerð hversu mikið það muni koma niður á sveitarfélögunum. Þetta er vissulega rétt og ég ætla að vitna í nokkur atriði sem koma fram í skýrslu vinnuhóps sem lauk störfum í ágúst og fjallaði um fjárhagsleg áhrif ýmissa skattkerfisbreytinga á fjárhag sveitarfélaga. Þar eru tiltekin nokkur atriði, bara til að menn geri sér grein fyrir því hvaða áhrif þessar breytingar hafa haft fyrir sveitarfélögin. Hlutabréfaafsláttur samkvæmt lögum hefur þýtt lækkun á útsvarsstofni. Lækkunin hefur verið áætluð 782 millj. fyrir öll sveitarfélög í landinu sl. þrjú ár. Skattfrelsi lífeyrisiðgjalda hefur verið við lýði frá árinu 1995, en þá var ákveðið að undanþiggja greiðslur launþega í lífeyrissjóð að hámarki 4% af launum frá álagningu tekjuskatts og útsvars. Talið er að það hafi kostað rúma 3 milljarða. Sveitarfélög þurfa að greiða fjármagnstekjuskatt af vöxtum, arði og söluhagnaði hlutabréfa. Erfitt er að meta niðurstöður þessara liða til fullnustu, en í niðurstöðum þessa vinnuhóps er áætlað að þetta hafi kostað sveitarfélögin um 93 millj. kr. Yfirfærsla grunnskólans og ákvörðun um einsetningu grunnskólans hefur þýtt útgjaldaauka fyrir sveitarfélögin og sömuleiðis má benda á aðalnámskrá fyrir grunnskólann, leikskóla og tónlistarskóla. Slík breyting hefur óhjákvæmilega mikil útgjöld í för með sér, m.a. framkvæmd nýrra námskráa, en stjórnvöld hafa ekki viljað viðurkenna að þessar breytingar hafi haft útgjöld í för með sér. Menn hafa verið að tala um lagabreytingar en það eru ekki síður reglugerðarbreytingar sem hafa haft þessar afleiðingar, þ.e. aukin útgjöld, í för með sér því ljóst er t.d. að bara með yfirfærslu grunnskólans hafa brunavarnir og ýmislegt fleira varðandi einsetninguna haft töluverð útgjöld í för með sér án þess að menn hafi viljað viðurkenna það. Einnig má nefna aðalnámskrána. Hún kostar heilmikið. Ekki er hægt að koma henni á án þess að kennarar leggi fram ákveðna vinnu og auðvitað þarf að greiða þeim laun fyrir það. En menntmrn. hefur ekki viljað viðurkenna að það muni kosta sveitarfélögin að koma henni á. Það eru því ýmis atriði sem vissulega er full ástæða til að tiltaka í þessari umræðu. Til dæmis hefur kostnaður vegna félagslegrar þjónustu sem sveitarfélögin þurfa að framkvæma aukist vegna lagabreytinga, m.a. vegna sparnaðar í heilbrigðiskerfinu og ýmissa lagabreytinga vegna félagsþjónustu. Einnig hefur komið í ljós að útgjöld vegna málefna fatlaðra hafa farið vaxandi sem kemur niður á sveitarfélögunum. Lög um umhverfismat hafa haft með sér mikla útgjaldaaukningu. Þar má t.d. nefna sorpförgun og ýmislegt annað sem snýr að umhverfismálum, auk þess sem ýmsar framkvæmdir sveitarfélaganna eru umhverfismatsskyldar, sem eru mikil útgjöld fyrir sveitarfélögin. Það eru ýmsar aðrar lagabreytingar sem full ástæða er til að nefna hér. Það er t.d. lagabreyting um minni kostnaðarhlutdeild ríkisvaldsins við meindýraeyðingu. Það má nefna breytta kostnaðarskiptingu við sjóvarnir. Nú þurfa sveitarfélögin að greiða 1/8 hluta af þeim kostnaði. Og sömuleiðis þegar lögum var breytt um snjóflóðavarnir og snjóflóðaeftirlit þar sem sveitarfélögunum er gert að greiða 10% af snjóflóðavörnum. Sömuleiðis breytingar sem hafa verið gerðar og varða greiðslu fasteignagjalda, en stofnanir og fyrirtæki ríkissjóðs eru undanþegin þeim. Það má nefna sjúkrastofnanir, kirkjur, skóla og ýmislegt fleira. Með lögunum um hollustuhætti og mengunarvarnir frá 1998 var gjaldskrá við heilbrigðiseftirlit gjörbreytt og sömuleiðis var færður yfir til sveitarfélaganna mikill kostnaður af þessu. Síðan má nefna hafnamálin. Kostnaðarhlutfalli ríkis og sveitarfélaga vegna framkvæmda á höfnum var einnig breytt og nú þurfa sveitarfélögin að greiða 25% en greiddu áður 10%. Stjórnsýslulögin höfðu líka áhrif til aukins kostnaðar fyrir sveitarfélögin, m.a. vegna þess að gerðar hafa verið strangari kröfur um breytta málsmeðferð, t.d. vegna álitsgerðar lögmanna, og ýmislegt annað. Hækkun sjálfræðisaldurs í 18 ár hefur haft í för með sér auknar kröfur um þjónustu frá sveitarfélögunum og svona mætti lengi telja. Það er full ástæða til að halda þessu til haga. Ég hefði gjarnan viljað fá upplýsingar um aukna hlutdeild t.d. vegna ákvæða í EES-samningnum sem hefur verið lögbundinn hér, hversu mikið af þeim kostnaði hefur færst yfir á sveitarfélögin. Í því tilviki vil ég nefna, herra forseti, að hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir lagði fram fyrirspurn í upphafi þings um það hversu mikill sá kostnaður væri sem enn hefur ekki verið svarað hér. Það finnst mér sérkennilegt þar sem ég hefði talið að í félmrn. ættu þær upplýsingar að liggja fyrir.

Það er verið að vinna að svarinu.

Það er verið að vinna að svarinu, herra forseti, segir hæstv. ráðherra og það er gott að heyra, en full ástæða er einmitt til þess að þær upplýsingar komi fram hér áður en þetta mál verður fullrætt í þinginu, þ.e. í hv. félmn. sem fær það til umfjöllunar. Einnig hefur komið fram hjá formanni Samtaka sveitarfélaga og hann hefur kveinkað sér undan því hversu mikið af þessum kostnaði hefur bitnað á sveitarfélögunum og verður fróðlegt að sjá þegar svar kemur við fyrirspurn hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur hvernig þessi kostnaður kemur niður á sveitarfélögunum og er full ástæða til að félmn. skoði þann þátt sérstaklega. Herra forseti. Það kom mér á óvart þegar ég hlustaði á hæstv. ráðherra fjalla um barnabætur í sambandi við frv. Ég get ekki séð hvernig það tengist í raun. Hæstv. ráðherra talaði um að það kæmi íbúunum til góða í sveitarfélögunum að verið væri að skila barnabótunum aftur til barnafjölskyldnanna. En ég verð að segja að þá getum við alveg eins talað um bensínshækkanir sem koma niður á íbúum í sveitarfélögum og annars staðar. Það má auðvitað taka alls konar þætti inn í sem breyta fjárhagsstöðu og útgjöldum og tekjum fjölskyldna í landinu í framhaldi af aðgerðum ríkisstjórnarinnar í hinum ýmsu málum en mér fannst þetta ekki alveg koma þessu máli við. Ég verð einnig að segja, herra forseti, að það kemur mér á óvart að Framsfl., sem er hluti af borgarstjórnarmeirihluta Reykjavíkurborgar, skuli fara fram með þetta mál og sætta sig við að afgreiða þetta mál á þennan hátt vegna þess hvernig það kemur niður í rauninni á höfuðborgarbúum og fólkinu á Stór-Reykjavíkursvæðinu sem þetta bitnar aðallega bitnar aðallega á. Maður hefði haldið að Framsfl. léti ekki Sjálfstfl. teyma sig út í þetta á þennan hátt, en því miður virðist það vera staðreyndin. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra en vitna í ræður félaga minna sem hafa gert góða grein fyrir afstöðu Samfylkingarinnar í þessu máli. Við viljum ekki og munum ekki sætta okkur við þetta á þennan veg og höfum lagt fram tillögur og auk þess sérstaka bókun þar sem við mótmælum þeirri leið sem farin er í þessu máli.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. sem á að tryggja sveitarfélögunum auknar tekjur. Ágreiningur okkar við stjórnarflokkanna í þessu máli felst í því að við teljum að ekki sé nógu langt gengið. Út af fyrir sig held ég að menn geti ekki fært fram sterk rök fyrir því að þarna sé komið nógu langt til móts við sveitarfélögin. Þau hafa lagt fram greinargóðar skýringar á auknum kostnaði undanfarinna ára sem hefur fallið á sveitarfélögin vegna nýrra verkefna sem ríkið hefur falið þeim. Sveitarfélögin hafa samið við ríkið um að taka þessi verkefni að sér en kostnaðurinn við þau er svo mikill að þarna er einungis hluta þess sem koma hefði þurft á móti skilað aftur, þ.e. aðeins hluta teknanna er skilað þangað sem þær eiga að vera miðað við verkefnin sem sveitarfélögin tóku að sér. Það er mikið umhugsunarefni hvernig hæstv. félmrh. lagði málin upp í ræðu sinni. Hann talaði eins og sveitarstjórnarmenn væru almennt þokkalega ánægðir með þessa niðurstöðu. Það kann vel að vera að hæstv. ráðherra hitti aðra menn en ég. Ég hef talað við ýmsa sveitarstjórnarmenn og enginn þeirra hefur verið ánægður með þau býti sem er boðið upp á. Ég ætla ekki að vitna að ráði í sveitarstjórnarmenn í ræðu minni en ég ætla að lesa eina samþykkt frá aðalfundi Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi 27. október. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Aðalfundur Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi, haldinn að Laugum í Sælingsdal 27. október 2000, telur framlagðar niðurstöður nefndar um tekjustofna sveitarfélaga ófullnægjandi þar sem þær nægja ekki til að standa undir kostnaði vegna yfirtekinna verkefna. Jafnframt er lýst yfir áhyggjum af þeim hækkunum á staðgreiðslu sem tillögurnar kunna að fela í sér.`` Þessi tillaga var samþykkt samhljóða á þessum fundi. Ég veit að sveitarstjórnarmenn eru ekki kátir yfir þeim málalokum sem hér eru. Hins vegar geri ég mér grein fyrir því að hæstv. ríkisstjórn og hv. þm. stjórnarflokkanna telja sig feta þröngan stíg og vilja sjálfsagt ekki að það bætist í tilefnin til aukinnar verðbólgu og spennu í þjóðfélaginu en það kemur niður á sveitarfélögunum. Þau eiga áfram að safna skuldum, sem sum þeirra munu örugglega gera, en öll önnur að halda að sér höndum í bráðnauðsynlegum framkvæmdum og þjónustu sem þau þurfa að inna af hendi. Þessi hækkun á útsvarinu mun auðvitað skila sér, eins og hv. alþm. vita, ákaflega misjafnt til sveitarfélaga. Það liggur fyrir að útsvarið skilar sér mjög misjafnt til sveitarfélaganna eins og er og svo mun einnig um þá hækkun sem hér um ræðir. Talið er að útsvarið skili sveitarfélögunum allt frá 100 þús. kr. á gjaldanda og upp í 270 þús. kr. Meðaltalið er rúmlega 190 þús. kr. Þessi hækkun mun líklega skila sér í að vera allt frá 8 þús. kr. upp í 22 þús. kr. á gjaldanda. Þau sveitarfélög sem minnst bera úr býtum fá þannig ekki nema þriðjunginn af því sem þau sem mest geta fengið út úr svona hækkun. Mismunur á milli sveitarfélaga mun því örugglega vaxa eftir þessar breytingar. Ég vil gera að umtalsefni þá breytingu sem ætlunin er að gera á skatti af íbúðarhúsnæði. Nú vil ég taka það skýrt fram í upphafi að ég er ekki á móti þeirri breytingu. Ég vil hins vegar að hlutirnir heiti réttum nöfnum. Það verður að líta á þessa breytingu sem byggðaaðgerð. Hún styrkir þau byggðarlög sem standa lágt og þar sem íbúðarhúsnæði fellur í verði af einhverjum ástæðum, yfirleitt vegna atvinnumála eða fólksfækkunar í viðkomandi byggðarlagi, þar sem erfitt er að selja íbúðarhúsnæði með þeim afleiðingum að verðið fellur. Ég held að það liggi í augum uppi að auðvitað virkar þetta ekkert öðruvísi. Þetta hlýtur að vera hugsað af hæstv. ríkisstjórn sem byggðaaðgerð. 1.100 millj. kr. á ári eru töluverður peningur í þessari byggðaaðgerð. En við skulum láta þetta heita það. Að mínu viti á að líta þannig á þetta mál. Breytingin mun virka svona. Þar sem byggðarlög fara niður á við falla húseignir í verði og þar lækka fasteignagjöld. Sveitarfélögin fengu það á sínum tíma fram að fasteignagjöldin væru miðuð við fasteignagjöldin á Reykjavíkursvæðinu undir þeim kláru formerkjum að fasteignagjöldin væru þjónustugjöld til sveitarfélaganna vegna fasteignanna. Það var ekki ágreiningur um það á sínum tíma að þannig ætti að líta á það. Ríkisstjórnin, með því að fara þessa leið, breytir fasteignagjöldunum úr þjónustugjöldum til sveitarfélaganna í eignarskatt og lætur eignarskattinn, sem eðlilegt er ef menn líta á þetta sem eignarskatt, taka mið af því verðmæti viðkomandi húsa eða eigna. Þar með hafa menn breytt eðli þessarar innheimtu. Auðvitað átti fasteignaskatturinn aldrei að heita fasteignaskattur úr því að menn ætluðu sér að láta hann vera þjónustuskatt til sveitarfélaganna. Ef hann hefði heitið eitthvað annað en fasteignaskattur þá hefðu menn aldrei tekið þetta upp með þeim hætti sem hér var gert. Þetta eru klárlega fjármunir sem sveitarfélögin hafa þurft til að sinna þjónustu við íbúana vegna eigna þeirra. Mér finnst því eðlilegt að líta á þessa aðgerð sem byggðaaðgerð og hef ekkert nema gott um það að segja að hv. ríkisstjórn vilji styðja við bakið á íbúum sveitarfélaga þar sem húseignir falla í verði vegna minni atvinnu eða fólksfækkunar. Ástæður þess eru auðvitað margvíslegar en ég ætla ekki að fara nánar út í þá umræðu hér. Ég tel hins vegar að það bráðvanti skilning hjá hæstv. ríkisstjórn á vanda sveitarfélaganna. Það vantar sárlega stefnu í málefnum sveitarfélaganna, einhverja framtíðarhugsun um stærð og umfang sveitarfélaga. Ég veit að hv. ráðherra vill hugsa hærra en þetta. Ég er viss um að hann hefur farið yfir þau mál þann tíma sem hann hefur setið í ráðuneytinu og velt fyrir sér hver framtíð íslenskra sveitarfélaga eigi að vera. Hann hlýtur að hafa komist að þeirri niðurstöðu að ef sveitarfélögin á landsbyggðinni eiga að lifa af þurfi þau að stækka og styrkjast og tryggja þurfi þeim tekjustofna sem duga til að veita fólki sambærilega þjónustu hvar sem er á landinu. En það er ekki nóg að hugsa um hlutina það þarf líka að koma þeim í framkvæmd. Það gerist ekki með þessu frv. Það er einungis verið að framlengja líf sjúklings í öndunarvél. Við megum þakka fyrir ef ástand hans helst óbreytt. Ef hægt verður að lýsa því svo að ástand hans sé stöðugt þá getum við þakkað fyrir það miðað við þessa aðgerð. Það verður ekki meira. Nú er aftur á móti lag. Nú hefði verið hægt að gera meira. Ríkissjóður bólgnar út af peningum og sveitarfélögin eru að safna skuldum. Ég get ekki séð neina skynsemi í að láta það ástand halda áfram. Það verður ekki stöðvað með þeirri breytingu sem hérna er verið að leggja til. Ég er þess vegna afskaplega óánægður með hve stutt er gengið. Ég tel líka og vil taka undir þá gagnrýni að endurskoða þurfi tekjustofna sveitarfélaganna frá grunni. Það gengur ekki lengur að láta Jöfnunarsjóð sveitarfélaga leika sama hlutverk og hann hefur gert undanfarin ár og er alltaf að aukast. Það verður að tryggja sveitarfélögunum tekjustofna sem eru tengdir íbúunum á svæðinu og þeim fyrirtækjum sem þar eru rekin með beinum hætti. Auðvitað hefur þetta breyst á undanförnum árum. Þarna hefur verið að snarast á skepnunni alveg frá upphafi, frá því að aðstöðugjaldið var tekið af. Það er kannski rétt að minna á feril hæstv. forsrh. í því sambandi sem virðist hafa það efst á stefnuskrá sinni að reyna að koma höggi á pólitíska andstæðinga sína sem stjórna Reykjavíkurborg. Þegar hann yfirgaf borgarstjórastólinn í þeirri frægu borg og gekk yfir í Stjórnarráðið lét hann það verða sitt fyrsta verk að taka tekjustofnana af borginni. Hann hafði áður safnað skuldum fyrir þessa borg með því að byggja fræg hús og monthallir en labbaði síðan beint yfir í Stjórnarráðið og tók tekjustofnana af borginni. Hann og félagar hans í Sjálfstfl. gagnrýna síðan þá sem eru við stjórn í Reykjavíkurborg núna fyrir skuldahala og að þeir standi sig ekki nógu vel í fjármálunum. Þetta er ferill hæstv. forsrh. í þessu efni og enn er haldið áfram. Framsfl. er teymdur í múlnum til að gera þessa hluti eins ömurlega lélega og mögulegt er að komast frá. Þar virðist ekki nægilegt skap í mönnum til að berja í borðið. Þeir eiga þó aðild að ýmsum sveitarstjórnum og þar á meðal stjórn höfuðborgarinnar. Þeir hafa hvað eftir annað sýnt, hæstv. ráðherrar og hv. þm. Sjálfstfl., að þeir geta aldrei á sér setið ef þeir sjá tækifæri til að koma höggi á pólitíska andstæðinga sína í stjórn Reykjavíkurborgar. Nú er svo komið, hæstv. forseti, ég ætla að koma að því aftur, að jöfnunarsjóðurinn leggur til um 25% af tekjum sveitarfélaganna. Sveitarfélögin eru sjálf að borga stóran hluta af þessu til sveitarfélaganna. Það þyrfti að fara fram rannsókn á því hvers konar tekjutilfærslu er um að ræða, meira og minna, frá ríkinu, tilfærslu sem orðið hefur til á undanförnum árum og enginn veit lengur hve mikil hún er. Sveitarfélögin greiða t.d. skipulagsgjald. Ef þau sjá um sitt skipulag sjálf þá fá þau helminginn felldan niður en halda áfram að borga helminginn til Skipulagsstofnunar. Þessir peningar eru notaðir til þess að greiða skipulag fyrir önnur sveitarfélög. Hvað er það? Það er auðvitað jöfnunaraðgerð og allt gott um það en menn virðast ekki kæra sig um að finna út hvernig þessi mál eru í raun og veru, reyna að hafa þetta í einhverjum einum farvegi þannig að þeir geti fylgst með, séð hvað er á seyði og hve langt er gengið. Það er greinilegt að sveitarfélögin í landinu halda sameiginlega uppi sveitarfélögum sem hafa lélega afkomumöguleika. Þau eru með því að styðja við óhagræðið af sveitarfélagasamsetningunni í landinu. Svona hefur þetta verið til margra ára. Yfir þetta þarf að fara. Það er hluti af vanda sveitarfélaganna að mörg sveitarfélög eru ekki nógu burðug til að sinna hlutverki sínu á eðlilegan hátt. Þau eru ekki tilbúin að taka við verkefnum frá ríkinu sem þarf að flytja til þeirra, þó það væri ekki nema af byggðaástæðum. En af nánast öllum ástæðum sem hægt er að tiltaka vegna þarfa íbúnanna er betra að sveitarfélögin sjái um alla þá þjónustu sem hægt er að kalla nærþjónustu og líka fleiri tegundir af þjónustu. Það hefur sýnt sig að eftir því sem þjónustan er nær fólkinu, því betri verður hún og því betur er þá metið hve mikil þörf er á henni. Mig langar til að bera fram spurningu til hæstv. ráðherra vegna þess að ég átta mig ekki nægilega vel á hvað eitt atriði þýðir. Það er í sambandi við 2. gr. frv. þar sem verið er að samræma innheimtu á fasteignagjöldum á bújörðum, þ.e. eignum sem eru í sveitum landsins sem eru nýttar til einhvers annars en búskapar. Mig langar að spyrja hvort hæstv. ráðherra er viss um að sú breyting þýði ekki að ef lönd og jarðir sem farin eru úr búskap verði seld á háu verði í einhverju tilteknu byggðarlagi, sem gerist öðru hvoru nú til dags, þá mundi það valda því að eignir á því svæði fari allt í einu að bera miklu hærri skatta en áður. Nú er það þannig að margar jarðir eru að fara úr byggð og hafa farið úr byggð á undanförnum árum. En menn eiga þær kannski áfram sem hafa verið bændur á þessum jörðum þó enginn búskapur sé á þeim. Verður þessi breyting þá til þess að menn sem eiga slík lönd og eignir verði að fara að borga fasteignagjöld sem miðast þá við sölu á viðkomandi svæði sem hefur kannski orðið á einhverri jörð sem einhver vellríkur hefur haft sérstakan áhuga á að kaupa til þess að byggja sér sumarhöll eða ástarhof? Ég vil síðan, svo ég fari ekki að endurtaka mikið af því sem hv. þm. og ráðherrar hafa verið að tala um á undan, ljúka þessu með því að segja: Ég vona sannarlega að menn láti ekki staðar numið við þetta. Ég vona satt að segja að í hv. nefnd verði farið yfir þetta mál og reynt að kafa ofan í það hve langt þurfi að ganga til þess að lagfæra frv. þannig að sveitarfélögin haldi ekki áfram að safna skuldum og að menn a.m.k. líti þá á þessa breytingu í vetur sem áfanga og að næsta vetur verði tekinn annar áfangi til þess að koma til móts við sveitarfélögin. Ég endurtek að ég tel að það þurfi kannski sárlegast að ná fram stefnu í málefnum sveitarfélaganna þar sem verður horft yfir allt sviðið og menn geri sér grein fyrir því hvernig framtíð eigi að vera hjá sveitarfélögunum á Íslandi. Þar kemur inn það sem ég var að ræða um áðan: Stækkun og efling sveitarfélaganna, flutningur verkefna frá ríkinu til þeirra og nýjar menntastofnanir og opinber þjónusta sem á að vera í hverju burðugu sveitarfélagi á Íslandi. Sýna þarf mikinn manndóm og reisn í þessum málum öllum ef hægt á að vera að snúa við þeirri öfugþróun sem nú hefur verið lengi úti um landsbyggðina og það er ekki gert með því átaki sem hér er í því að rétta hlut sveitarfélaganna í landinu.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. gerði að umræðuefni það sem áður hefur komið fram í umræðunni, að heppilegra hefði verið að breikka tekjustofna sveitarfélaganna og sveitarfélögin fengju hlutdeild í fleiri tekjustofnum. Ég var reyndar búinn að svara því í ræðu minni í morgun. Hv. þm. kom inn á aðstöðugjaldið, að það hefði verið fellt niður. Ég vil taka það fram að aðstöðugjaldið var fellt niður eftir mikla gagnrýni og ég man ekki betur en að hún hafi komið frá landsbyggðinni. Hún var þannig til komin að menn sögðu að þetta gjald kæmi svo misjafnlega niður að höfuðborgarsvæðið mokaði saman peningum á þessu gjaldi sem var tengt fyrirtækjum, en önnur sveitarfélög stæðu þar allt öðruvísi að vígi. Ég man ekki betur en að um þetta væri nokkuð gott samkomulag á sínum tíma og ég man ekki annað en að um þetta hafi ríkt nokkuð góð samstaða. Að öðru leyti endurtek ég að í starfi nefndarinnar kom fram að útsvarið er langsamlega stabílasti og traustasti tekjustofninn sem sveitarfélögin eiga völ á. Hitt eru sveiflukenndir tekjustofnar og margt sem bendir til þess að t.d. fjármagnstekjuskattur og fyrirtækjaskattar hækki ekki í sama mæli næsta ár t.d. og var á síðasta ári og hækki ekki í sama mæli á yfirstandandi ári og var síðast.

Hæstv. forseti. Ég er ekki einn af þeim sem sjá mikið eftir aðstöðugjaldinu. Mér fannst það koma misjafnt niður. Ég var hins vegar að minna á feril hæstv. forsrh. sem beitti sér fyrir þessu máli og auðvitað vissu allir að það kæmi mest niður á Reykjavík, en hann hafði einmitt gengið þar úr stól og skilið þá borg eftir í skuldafeni þegar hann gekk til Alþingis og tók af henni tekjustofnana. Ég held hins vegar að fleira þurfi að koma til en útsvarið til að auka tekjur sveitarfélaganna vegna þess að það kemur mjög misjafnt niður. Auðvitað er það rétt af með jöfnunarsjóði og öðru slíku, en ég held samt að nauðsynlegt sé að atvinnulífið á hverjum stað taki þátt í þörfum sveitarfélagsins og greiði gjöld til þess. Það er nauðsynlegt til þess að allir hlutir gangi eðlilega fyrir sig. Það verða sveiflur vegna atvinnulífsins, og sú aðgerð af því tagi sem menn voru að gera þegar þeir tóku aðstöðugjaldið af á sínum tíma var fyrst og fremst að koma til móts við atvinnulífið sem var þá í miklu lamasessi. Ég tel að í framhaldi af því hefðu menn þurft að skoða hvort ekki ætti að koma til móts við sveitarfélögin með einhverjum öðrum hætti, með því að sveitarfélögin fengju hlutdeild í öðrum sköttum og fleiru en bara útsvarinu sem ég tel reyndar að megi vera býsna stór hluti af tekjum sveitarfélaganna. Alla vega þurfa menn að horfa alvarlega á það að jöfnunarsjóðurinn má ekki vera eins stór hluti af tekjum sveitarfélaganna og hann er núna.

Herra forseti. Það má til sanns vegar færa að fara mætti yfir --- enda er það hluti af tillögum tekjustofnanefndar --- málefni Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Ég útiloka ekkert í því efni að farið verði yfir m.a. þær reglur sem jöfnunarsjóðurinn hefur til að vinna eftir og ég veit að það er eitt af því sem er fram undan í samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Hitt finnst mér meginmálið, eins og ég kom inn á í morgun, að atvinnulífið sé öflugt í hverju sveitarfélagi og það sé þess umkomið að greiða fólki laun og starfsfólkið borgi síðan af launum sínum útsvar. Mér finnst það vera meginmálið að við reynum að halda þannig á málum að atvinnulífið, hvort sem það er á höfuðborgarsvæðinu eða annars staðar, geti haft góða afkomu og höfuðhlutverk atvinnulífsins að mínu mati er að halda uppi atvinnu og borga laun sem fólkið borgar síðan gjöld sín af. Það finnst mér meginmálið og sem betur fer hafa tekjurnar af útsvarinu aukist mjög undanfarin ár. Það hefur komið misjafnt niður eins og hér hefur fram komið og þess vegna hefur verið farið í meiri jöfnunaraðgerðir milli sveitarfélaga en verið hefði ella ef engin röskun hefði orðið á búsetu eða tekjumöguleikum sveitarfélaga.

Hæstv. forseti. Ég fagna því ef það er staðfasur vilji að menn gangi í það að skoða Jöfnunarsjóðinn og skoða tekjustofnana áfram til að koma þessu í betra horf en það er núna því að enginn vafi er á því að þarna þurfa menn að taka á og gera betur. En hitt er annað mál að ég tel alveg nauðsynlegt að sveitarfélögin hafi ákveðnar tekjur sem eru tengdar atvinnurekstrinum á svæðinu og ekki bara launum fólksins heldur líka fyrirtækjunum sjálfum vegna þess að öll sveitarfélög veita þessum fyrirtækjum þjónustu. Og auðvitað þarf að vera einhver umbun fyrir þá þjónustu. Það þarf líka að vera möguleiki hjá sveitarfélögunum að fá til sín atvinnurekstur. Við þekkjum það í gegnum tíðina að ýmis sveitarfélög hafa haft stefnu í þessum málum, reynt að ná til sín tilteknum atvinnurekstri, jafnvel stuðlað að einhvers konar sérhæfingu byggðarlaganna í atvinnurekstri og þjónustað þessi fyrirtæki vel. Mér finnst eðlilegt að þarna sé til tekjustofn sem er tengdur beint við sveitarfélögin og að atvinnulífið á hverjum stað finni að það á heima þar en á ekki samskipti sín alltaf og alfarið við ríkið hvað varðar skatta og gjöld. Ég held því fram að í framtíðinni muni margt af því sem ríkið er núna að skipta sér af gagnvart atvinnurekstri í landinu færast til sveitarfélaganna og þess vegna sé það eðlileg þróun að flytja eitthvað af þeim gjöldum og álögum sem atvinnureksturinn borgar til sveitarfélaganna.

Herra forseti. Það er kannski ekki ástæða til að setja mikið út á fundarstjórn forseta sem slíks, en aftur á móti gerði ég þá athugasemd í máli mínu áðan að í allri umræðunni um þetta mikilvæga mál, sem eru tekjustofnar sveitarfélaga, hafi varla sést hér þingmaður frá sjálfstæðismönnum og ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort það gæti verið svo að sjálfstæðismenn hafi ekki áhuga á því að fylgjast með þessu máli. Ég hefði gjarnan viljað fá að vita hversu margir sjálfstæðismenn eru hér í húsinu. Reyndar verð ég að fagna því að einn hv. þm., Gunnar Birgisson, rak hér inn nefið í mýflugumynd áðan þannig að hann virðist a.m.k. vera í húsinu. Aftur á móti furða ég mig á því satt að segja að þingmenn Sjálfstfl. skuli ekki taka þátt í umræðunni og hvort það séu bara framsóknarmennirnir sem eigi að bera það uppi að verja það að svona sé farið að í þessu máli.

Þeir fara létt með það.

Ja, þeir fara létt með að fara þá leið fyrir Sjálfstfl. að leggja þessar álögur á höfuðborgarbúa. Það er greinilegt og mér sýnist hæstv. ráðherrann glaðhlakkalegur yfir þessu. En aftur á móti, herra forseti, hefði ég gjarnan viljað fá upplýsingar um hversu margir sjálfstæðismenn eru í húsinu. Get ég fengið upplýsingar um það?

Forseti getur upplýst hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur um að í þinghúsinu eru 19 þingmenn. Hér eru ekki upplýsingar um hversu margir eru á skrifstofum sínum. En það munu vera sjö sjálfstæðismenn í þinghúsinu.

Herra forseti. Þeir hafa ekki sést hér eftir hádegið í þessari mikilvægu umræðu. Aftur á móti hafa hér verið einn til tveir þingmenn úr öðrum flokkum en Samfylkingunni. Ég verð að segja það aftur, herra forseti, mig undrar að þingmenn Sjálfstfl. skuli ekki vera hér því að maður hefði a.m.k. haldið að þeir þingmenn sem eru líka sveitarstjórnarmenn og það sveitarstjórnarmenn á höfuðborgarsvæðinu, sem þetta frv. kemur mjög illa niður á, vildu taka þátt í umræðunni hér í dag.

Forseti telur sig hafa upplýst hv. þm. um hversu margir eru staddir í þinghúsinu og hversu margir sjálfstæðismenn eru af þeim 19 sem hér eru skráðir með viðveru.

Hæstv. forseti. Mér leikur forvitni á að vita hvaða aðferðum hæstv. forseti og hæstv. forsetar yfirleitt beita við það að fá þingmenn til þess að sitja hér í salnum. Það hefur a.m.k. mistekist alfarið gagnvart Sjálfstfl. í dag. Hann er ekki hér, hann fyrirfinnst ekki við þessa umræðu. Ég tek undir að auðvitað er afskaplega nöturlegt að menn skuli ekki fá að hlusta á sjónarmið hins stjórnarflokksins hvað varðar þessi mál. Á maður kannski að álykta sem svo að þeir séu svo ánægðir með þær niðurstöður sem hér liggja fyrir að þeir telji ekki nokkra ástæðu til þess að vera hér til staðar og láti bara framsóknarmenn sjá um það að draga þessa kerru.

Að sjálfsögðu.

Að sjálfsögðu, segir hæstv. ráðherra og virðist ánægður með hlutskipti sitt þó hann hljóti að finna fyrir múlnum og svipunni öðru hverju.

Herra forseti. Mig langar að bæta örlitlu í þennan belg. Ég sagði í ræðu minni í morgun að það hefði verið eðlilegt og raunar sjálfsagt að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur umræðuna því hér er um bandorm að ræða. Þó að hlið hans á málinu komi ekki formlega inn á dagskrá þessa fundar fyrr en síðar í dag hafa menn rætt málið í heild og breidd. Það er augljóst mál að Sjálfstfl. ætlar að hafa þann háttinn á að Framsfl. sér um að hækka álögurnar en svo kemur fjmrh. í eftirmiðdaginn og ætlar að lækka tekjuskatt um þriðjung. Ef framsóknarmönnum líður vel undir því, að draga vagninn enn og aftur, þá þeir um það, ég ætla ekki að hafa miklar áhyggjur af því. Hitt er annað mál að mér hefði þótt ástæða til að eiga orðastað við Sjálfstfl., flokk með 26 þingmenn á hinu háa Alþingi. Ef þeir eru innan dyra þætti mér vænt um ef forseti hefði nokkur tök á því að koma þeim í þennan sal þannig að þeir verði a.m.k. viðstaddir umræðuna og læri eitthvað af henni.

Forseti mun gera sitt besta til að fulltrúar beggja stjórnarflokkanna séu viðstaddir umræðuna.

Herra forseti. Aðeins í framhaldi af þeirri umræðunni um hvernig þessi mál eru unnin á hinu háa Alþingi er rétt að geta þess að einn þingmanna Sjálfstfl. rak inn nefið rétt sem snöggvast núna. Hann var að vísu ekki í mýflugumynd en rak rétt inn nefið. En það er alveg hárrétt sem hefur komið fram, og það er mjög undarlegt að stærri stjórnmálaflokkurinn, leiðandi afl ríkisstjórnar, skuli hreinlega skila auðu og hverfa úr þingsal þegar þetta mál er rætt. Það er alveg með ólíkindum, að ég tali ekki um blessaða hv. þm. Sjálfstfl. af landsbyggðinni sem hafa riðið um héruð fyrir kosningar og boðað lækkun fasteignaskatta á landsbyggðinni sem mun ekki virka nema í eitt ár eins og ég kem að betur á eftir. Þeir eru flúnir af hólmi og vilja ekki standa hér og ræða um það að árið 2002 verður lækkunin tekin til baka með því að hækka útsvar íbúa landsbyggðarinnar, þessara litlu sveitarfélaga, og taka þar með til baka allan þann fjárhagslega ávinning sem átti að vera við að breyta hinu vitlausa kerfi sem hefur verið við álagningu fasteignagjalda á landsbyggðinni undanfarin svo og svo mörg ár. Þingmenn Sjálfstfl. eru flúnir af hólmi og það er eðlilegt í raun og veru. Það er aumkunarvert hlutskipti aumingja hv. þm. Framsfl. að sitja hér. Tveir eru skildir eftir. Hæstv. félmrh. og hv. þm. Jón Kristjánsson, sem stýrði þessari ágætu nefnd, eru skildir eftir í salnum til andsvara fyrir stjórnarflokkana báða. Aumt er þeirra hlutskipti. Það er alveg hárrétt sem kemur fram í skýrslu nefndarinnar þegar hún leggur mat á hvers vegna hefur hallað svo á sveitarfélögin í fjárhagslegum skilningi. Það er hárrétt mat sem kemur hér fram. Það er mikil búseturöskun síðustu tvö ár sem hefur leitt til þess að sveitarfélög þar sem fólki fækkar lenda í rekstrarörðugleikum þegar færri íbúar standa undir fjármögnun þeirrar þjónustu sem er nauðsynlegt að veita. Það er alveg hárétt. Þetta er það sem kemur fram í reikningum svo margra sveitarfélaga á landsbyggðinni, hjá þeim sveitarfélögum sem hafa átt hluta af þeim 12.000 íbúum sem hafa þurft að fara frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins undanfarin tíu ár. Það er sá fórnarkostnaður sem þar er að koma fram, enda kemur fram í öllum tölum um sveitarsjóði að hlutfall rekstrarútgjalda af skatttekjum hefur aukist úr 78,4% árið 1990 í 91,5% 1999. Ætli það sé ekki töluvert miklu verra hjá mörgum sveitarfélögum og litlum sveitarfélögum úti á landi? Ég hygg það. Þess vegna finnst mér ótrúlegt að sú nefnd sem hér er að skila af sér skuli ekki taka betur á því og skilgreina hreinlega vandann milli litlu sveitarfélaganna á landsbyggðinni og stóru sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Þar er mikill munur á. En það tækifæri sem gafst núna til að koma með tillögur í því efni hefur verið látið fram hjá fara, því miður. Það er með ólíkindum að þetta skuli vera gert svona. Um niðurstöðu þeirrar nefndar sem hefur, eins og ég sagði áðan, skilað ágætum pappírum í raun og veru, vil ég segja að ég tel að ástæða þess að hún skili ekki betri tillögum til sveitarfélaganna, um að einhverju verði skilað til baka sem af þeim hefur verið tekið, tekjustofnum sem þau hafa átt að fá undanfarin ár, ástæðan er sennilega vegna þess að hæstv. forsrh. greip inn í störf nefndarinnar á ákveðnum tímapunkti og sendi sveitarfélögunum tóninn um að þau hefðu ekkert með meira fé að gera, þau þyrftu aðeins að taka til heima hjá sér, spara og skera niður. Þetta voru mjög kaldar kveðjur til sveitarfélaga út um allt land, en þetta voru ákveðin skilaboð sem sýnist því miður hafa orðið ein meginniðurstaða nefndarinnar eftir að hæstv. forsrh. tjáði sig með svo afgerandi hætti sem hann gerði á sínum tíma. En þetta, því miður, ætla hv. þm. Framsfl. að láta yfir sig ganga og gera að málum sínum og verja þrátt fyrir að þeir viti miklu betur og séu sennilega aðeins betur þenkjandi en sjálfstæðismenn gagnvart sveitarfélögum á landsbyggðinni eða a.m.k. var það einu sinni svo að Framsfl. taldi sig vera málsvara fyrir landsbyggðina og það sem þar væri. En mér sýnist það hafi horfið enda sagði hæstv. félmrh. í útvarpsviðtali norður á Akureyri að það væri sennilega hárétt að Framsfl. hafi gleymt landsbyggðinni í markaðssetningu sinni á mölinni á höfuðborgarsvæðinu. Herra forseti. Ég held að ástæða væri til að fara yfir áhrif ýmissa laga og reglugerðabreytinga sem hafa leitt til aukinna útgjalda sveitarfélaga án þess að í öllum tilvikum hafi verið tryggt að nægilegir tekjustofnar hafi fylgt í kjölfarið. Þetta er kannski það sem ásamt með ýmsum skattalagabreytingum undanfarin ár hefur skert útsvarstekjur sveitarfélaga og þannig skapað ákveðið ósamræmi milli þróunar útgjalda og tekna. Það er full ástæða, herra forseti, að fara nokkuð yfir þessi atriði og taka nokkur atriði úr þessum kafla. Það er sannarlega rétt að álögur ríkisins á sveitarfélög í formi skerðingar vegna tímabundinnar þátttöku þeirra í rekstri ríkissjóðs, beinnar skattlagningar og strangari reglna sem sveitarfélög þurfa að framfylgja hafi verið gríðarlega miklar árin 1990--1997. Það kemur kannski best fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. með frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1996 þar sem er táknrænt dæmi um afstöðu ríkisvaldsins í þessu efni. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Þau nýmæli eru í frv. þessu frá fyrri lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum að flest skerðingarákvæði`` --- takið eftir: flest skerðingarákvæði --- ,,sem endurtekin hafa verið árum saman eru nú sett fram í varanlegu formi.`` Þetta er kannski grundvallaratriðið. Svo getum við farið yfir ýmislegt af því sem þarna kemur fram. Tökum t.d. um fjárfestingu einstaklinga í atvinnurekstri eða svokallaðan hlutabréfaafslátt. Hann hefur aldeilis komið við og skert tekjur sveitarfélaganna allra, jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem á landsbyggðinni, en með þeim lögum sem samþykkt voru um þetta, sem voru nr. 38/1987, um tekjustofna sveitarfélaga, var lögfest að útsvarsstofn skyldi vera sá sami og tekjuskattsstofn. Eftir það fór hlutabréfaafslátturinn svokallaði að hafa veruleg áhrif á útsvarstekjur sveitarfélaga, fyrst við álagningu útsvars árið 1989 vegna tekna ársins 1988. Eigum við að fara aðeins yfir, herra forseti, hvað þetta eru miklar tölur? Í þeim gögnum sem ég hef sýnist mér að það séu um tæpar 800 milljónir á verðlagi ársins 1997 sem þetta hefur gert gagnvart sveitarfélögunum á tímabilinu 1990--1997. Árið 1998 var talið að þetta mundi skerða útsvarsstofn um 258 milljónir og tæpar 300 milljónir á síðasta ári, 1999. Þetta er með öðrum orðum talandi dæmi um hvernig ríkisvaldið hefur komið í bakið á sveitarfélögunum með samþykktum um að skerða tekjustofna sveitarfélaga. Nákvæmlega sama er með skattleysi lífeyrisiðgjalda. Byrjað var á þeim hlut 1995. Talið er að skattleysi lífeyrisiðgjalda hafi skert tekjustofna sveitarfélaga um hvorki meira né minna en 1.846 milljónir á verðlagi ársins 1997 og við það hafa bæst hin síðari ár 1998 tæpur milljarður og 1999 tæpar 1.300 milljónir kr. Það er hægt að fara í gegnum þessa liði lið fyrir lið og komast að því, að aðgerðir ríkisvaldsins hafa skert tekjur sveitarfélaga um samtals 14--15 milljarða kr. á tímabilinu eða kringum 1,8--1,9 milljarð kr. á meðaltali hvers árs til ársins 1990--1997. Það er hluti af því vandamáli sem sveitarfélögin í landinu búa við í dag, nettóskuldaaukning sl. tíu ár upp á 21 milljarð króna þegar tekjustofnar eru skertir. Frá hinu háa Alþingi eru samþykkt ýmis lög og ýmsar reglugerðir koma frá ráðuneytum þar sem hlutur sveitarfélaga er aukinn án þess að fá tekjur á móti. Þess vegna er það kannski eitt af því besta sem í þessum tillögum er að nú á að fara að kostnaðarmeta ýmsar samþykktir og ákvarðanir Alþingis gagnvart sveitarfélögunum. Það er ósköp einfalt að senda reikninginn annað. Herra forseti. Hér hefur einnig verið töluvert mikið talað um það og stjórnarþingmenn allir hæla sér af því að nú séu loksins komnar fram tillögur sem taka á og breyta því óréttlæti sem hefur viðgengist við álagningu fasteignagjalda, þ.e. að nota fasteignamatsverð á höfuðborgarsvæðinu til að leggja á fasteignagjöld úti á landi. Talið er að jöfnunarsjóður þurfi að greiða út til sveitarfélaga á landsbyggðinni um 1.100 milljónir í þessum efnum til þess að sveitarfélögin standi svipuð á eftir. En skyldi vera að sú marglofaða breyting, sem fulltrúar stjórnarflokkanna riðu með um héruð fyrir síðustu kosningar og boðuðu lækkun á fasteignagjöldum á landsbyggðinni virki svo áfram? Nei, svo er ekki vegna þess að ríkisstjórnin hefur í leiðinni boðað að skattar verði hækkaðir árið 2002 á sömu íbúum og eiga að fá lækkunina árið 2001. Með öðrum orðum, það er tekið og gefið á næsta ári og tekið hitt árið til baka. Hver er þá lagfæringin? Ég vil nota tækifærið og spyrja þá hv. þm. sem eru í salnum, sem eru m.a. af landsbyggðinni, stjórnarþingmenn, hv. þm. Jón Kristjánsson, hvort hún muni nýtast íbúum Austurlands vel eða annarra svæða á landsbyggðinni, þessi breyting á fasteignagjöldum gagnvart árinu 2002 þegar útsvarið verður hækkað. Var það þetta, hæstv. félmrh., sem var boðað að mundi rétta hag sveitarfélaganna og lækka fasteignaálögur á íbúum á landsbyggðinni? Ég hef ekki tíma í þessari ræðu að fara út í annan þátt sem er ansi skyldur þessu, þ.e. að nota eingöngu fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu til að mæla vísitölu neysluverðs. Sú stórhækkun sem hefur verið á höfuðborgarsvæðinu á fasteignaverði, m.a. vegna þessarar miklu byggðaröskunar, mælist svo beint inn í vísitölu neysluverðs og hækkar lán hjá íbúum landsbyggðarinnar á sama tíma og eignir þeirra eru að hríðfalla í verði vegna aðgerða héðan frá hinu háa Alþingi. Herra forseti. Ég held að það sé afar brýnt að fá það betur skýrt en komið hefur fram að þessi breyting á fasteignasköttum gagnvart íbúum landsbyggðarinnar mun ekki virka í raun nema í eitt ár fyrir íbúa þessara svæða. Árið á eftir hefur ríkisstjórnin ákveðið að útsvarsstofninn skuli hækkaður, að skattar skuli hækkaðir. Það eru skilaboð frá hæstv. ríkisstjórn í dag að skattar skulu hækkaðir bæði á íbúa landsbyggðarinnar og íbúa höfuðborgarsvæðisins. Sú breyting sem hér er boðuð og hefur komið fram getur þýtt um 50 þús. kr. hækkun á útsvari íbúa höfuðborgarsvæðisins miðað við fimm manna fjölskyldu. Það er aumt, í því mikla góðæri sem nú er þar sem ríkissjóður er virkilega og vissulega aflögufær til að koma til móts við þær litlu breytingar sem hér eru boðaðar, að skattar skuli ekki vera lækkaðir að sama skapi á móti. Herra forseti. Í blaðaumfjöllun ekki alls fyrir löngu um það sem ég hef gert hér að umræðuefni, þ.e. fasteignaskatt á landsbyggðinni, kom fram frá hæstv. fjmrh., sem því miður er ekki viðstaddur þessa umræðu og er afar undarlegt, að ef fólk væri ekki ánægt með þessa breytingu á fasteignasköttum á landsbyggðinni geti fólk bara greitt atkvæði með fótunum og farið. Herra forseti. Þarna voru sögð ansi stór og þung orð og er alveg með ólíkindum að einn ráðherra í ríkisstjórn Íslands skuli láta sér detta í hug að tala svona til þess að réttlæta þær skattahækkanir sem hér eru boðaðar. Þetta er alveg með ólíkindum. Herra forseti. Það hefur líka komið fram að á þeim vitlausa álagningarstofni sem hefur verið á fasteignagjöldum á landsbyggðinni undanfarin ár hefur ríkissjóður stórhagnast. Hann hefur stóraukið tekjur sínar með alls konar sköttum sem eru tengdir við fasteignaverð eins og eignarsköttum og stimpilgjöldum.  Herra forseti. Því miður verð ég að segja alveg eins og er að ég batt miklar vonir við þá tekjustofnanefnd sem hér var að störfum, að hún mundi skila raunhæfum tillögum um vanda sveitarfélaganna og skilgreina vanda sveitarfélaganna, annars vegar litlu sveitarfélaganna úti á landi og hins vegar höfuðborgarsvæðisins, allt öðruvísi en hér hefur verið gert. Sveitarstjórnarfólk úti um allt land er hundóánægt með þessar tilögur og finnst lítið gengið í átt til að leiðrétta það mikla misvægi sem hefur skapast hér á undanförnum árum og við höfum talað um að geti verið á bilinu 14--15 milljarðar kr. Herra forseti. Þetta eru björgunaraðgerðir settar fram undir hótunum, liggur við að megi segja, frá hæstv. forsrh. til sveitarfélaganna. Þetta er einn plástur í viðbót. Tækifæri sem nú var hægt að grípa til þess að ganga í þetta verk hefur því miður runnið okkur úr greipum. Það er dapurt til þess að vita að að þessum tillögum skuli m.a. standa tveir hv. þm. af landsbyggðinni, frá landsbyggðarkjördæmum, sem ættu nú að þekkja vanda litlu sveitarfélaganna mjög vel og ég efast ekki um að þeir geri það. En sennilega hafa þau tilmæli frá æðsta prestinum sem látin voru koma fram í fjölmiðlum orðið til þess að allir hafa sest ofan á skottið á sér og ekki þorað að gera meira. Það stendur upp úr þessum tillögum. Og það stendur upp úr þessum tillögum að höfuðborginni er ekki stjórnað í dag af þeim sem hæstv. forsrh. hefur velþóknun á. Og hv. þm. Framsfl., allir sem einn, hafa gengið í þá gildru, því miður, og þess vegna kemur ekki meira út úr þessu en raun ber vitni. Herra forseti. Hér rétt í lok ræðutíma míns í þessari umræðu vil ég leyfa mér að nota tækifærið, af því að hér sitja nú loksins þingmenn frá Sjálfstfl. --- hér situr einn hv. þm. Sjálfstfl., Pétur H. Blöndal, sem jafnframt á sæti í hv. félmn. --- til að spyrja út í þær tillögur sem hér koma fram og eiga orðastað við hann. Ég ætla að ítreka spurningu sem ég lagði fram áðan um breytingu á fasteignasköttum á landsbyggðinni, þ.e. hvort það sé velþóknanlegt þeim þingmönnum af landsbyggðinni sem hér sitja, hv. þm. Jóni Kristjánssyni t.d. og hæstv. félmrh. Páli Péturssyni, hvort menn séu virkilega ánægðir með það skref sem hér er verið að stíga, að ætla að lækka fasteignaskattana á fólki á landsbyggðinni á næsta ári en með opinni heimild frá hæstv. ríkisstjórn um að hækka skatta árið eftir á þeim íbúum sem eiga að fá lækkun á næsta ári. Er þetta það sem menn boðuðu fyrir kosningar? Ég spyr. Ég held að allt annað hafi komið fram í þeirri yfirferð sem menn áttu þá um landið. Ég held að það hafi verið boðað að það ætti að lækka álögur á íbúa landsbyggðarinnar en ekki aðeins að færa féð í raun milli vasa, úr vinstri vasa í hægri vasa.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. reynir allt hvað hann getur að gera lítið úr þessum tillögum. Það er út af fyrir sig mannlegt. Hins vegar talar Samfylkingin út og suður og upp og niður í þessu máli. Hv. þm. segir að við framsóknarmenn höfum gleymt landsbyggðinni í markaðssetningu okkar á höfuðborgarsvæðinu. Síðan talar hann um að það hafi verið farið illa með höfuðborgarsvæðið í þessu og síðan er talað um skattahækkanir og hv. formaður Samfylkingarinnar sagði í ræðu fyrir nokkrum dögum að það hafi verið rangt að lækka skatta. Það var í umræðu um fjáraukalög fyrir nokkrum dögum. Það er náttúrlega enginn botn í þessum málflutningi yfirleitt  Beint var til mín einni beinni spurningu og það er ástæða þess að ég fór í andsvar, þ.e. hvernig fasteignagjaldalækkunin mundi nýtast skattgreiðendum á Austurlandi þegar útsvar á þeim yrði hækkað árið 2002. Ég get upplýst að til eru skattgreiðendur fasteignagjalda á Austurlandi þar sem þessi gjöld munu lækka um ein 60%. 

Herra forseti. Ég vil aðeins fara aftur yfir fasteignagjöldin og það sem ég spurði um. Mér finnst hv. þm. ekki hafa svarað að fullu leyti nema með útúrsnúningi því sem við þingmenn Samfylkingarinnar erum að tala um. Ég held að það hafi komið skýrt fram í þessari umræðu hver afstaða okkar þingmanna Samfylkingarinnar er í þessum efnum. Hins vegar er það alveg hárétt hjá hv. þm., og hann tók það upp áðan, varðandi ummæli hæstv. félmrh. í svæðisútvarpi Norðurlands ekki alls fyrir löngu um að framsóknarmenn hefðu gleymt landsbyggðinni við markaðssetningu sína á mölinni. Þau ummæli eru alveg hárrétt og það er það sem ég er að tala um hér. Mér finnst hv. þm. Framsfl., sem hér á árum áður riðu um héruð og boðuðu fagnaðarerindið, ef svo má að orði komast eða töluðu um að efla landsbyggðina, hafa heldur betur gleymt sér. Eitt af því eru þessar breytingar á fasteignaskattinum. Ég er alls ekki að gagnrýna þá breytingu, að hún skuli gerð. Hún ætti að vera komin fram fyrir lifandis löngu. Ég er auðvitað sammála henni. En ég er ekki sammála því, herra forseti, að árið á eftir skuli ríkisstjórnin senda sveitarfélögunum víxil um að hækka álögur á þessa sömu íbúa með því að hækka útsvarstekjurnar. Það er sannarlega rétt að á mörgum stöðum á landsbyggðinni mun þetta nýtast íbúunum mjög mikið til lækkunar á næsta ári og það er vel og það hefði átt að vera komið fyrr, eins og ég sagði áðan. En við skulum ekki gleyma því að árið 2002 ætlar ríkisstjórnin að heimila þessum sömu sveitarfélögum, sem mörg hver berjast í bökkum og eru í miklum fjárhagslegum erfiðleikum, að hækka útsvarið árið eftir þannig að það er verið að lækka á næsta ári, en taka það til baka árið þar á eftir.

Herra forseti. Það er þetta að Framsfl. hafi gleymt landsbyggðinni og að þessar tillögur sýni það. Það er alveg ljóst að þessar tilögur fela í sér mjög góð ákvæði fyrir sveitarfélögin á landsbyggðinni. Það hefur verið lögð á það mikil áhersla frá sveitarstjórnarmönnum á landsbyggðinni að halda þeim 700 milljónum inni sem eru greiddar í jöfnun vegna búseturöskunar. Með breytingunni á fasteignaskattinum er verið að ákveða skattalækkun fyrir landsbyggðina upp á 1.100 millj. kr. Svo koma hv. landsbyggðarþingmenn Samfylkingarinnar og segja að menn hafi gleymt landsbyggðinni, þegar 

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson leiddi þessa nefnd og ég efast ekki um að hv. þm. hefur haft góðan hug til starfa í þessari nefnd og viljað láta gott af sér leiða hvað varðar niðurstöður þar. Hins vegar stendur það upp úr að hæstv. forsrh. tjáði sig um það á ákveðnum tímapunkti þegar nefndin var í vinnu hvernig að þessu skyldi staðið og það er hluti af þeirri niðurstöðu sem hér er að koma fram. Hv. þm. gerði mikið úr lækkun fasteignaskatta á landsbyggðinni og þar er ég alveg hjartanlega sammála honum. Þetta er löngu tímabær aðgerð og hefði átt að vera komin fram fyrir lifandi löngu. Við fórum svo yfir það áðan hvernig þetta eykur tekjur ríkissjóðs, þ.e. sú breyting sem ég er að tala um og fasteignagjaldsstofninn sem var notaður á þann hátt að ríkissjóður fékk miklu meiri tekjur en ætlað var vegna þessara breytinga. Og þá er ekki verið að skila miklu í gegnum jöfnunarsjóð. Það stendur upp úr. En hv. þm. Jón Kristjánsson hefur ekki svarað fyrir þetta. Hann talar bara um árið 2001, skiljanlega. En mig langar að fá að vita hvað kemur fram árið 2002 þegar sveitarfélögin ...  Mig langar að ítreka þá spurningu sem ég lagði fram áðan til hv. þm.: Hvað með árið 2002? Nú erum við búnir að tala um 2001, ágæta lækkun fasteignagjalda á landsbyggðinni sem vonandi gengur eftir og það er það besta í þessu, en tölum nú um árið 2002 þegar skattahækkun ríkisstjórnarinnar kemur fram til íbúa á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni þar sem íbúar höfuðborgarsvæðisins munu greiða allt að 50 þús. kr. meira fyrir fimm manna fjölskyldu og íbúar á landsbyggðinni munu fara að greiða hærra útsvar sem kemur þá á móti þeirri lækkun sem kemur út úr fasteignaskattslækkuninni árið 2001.

Herra forseti. Hér er fjallað um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, en frv. er afrakstur nefndar sem hæstv. félmrh. skipaði 2. júní 1999. Nefndina skipa ýmsir sérfræðingar, sveitarstjórnarmenn og stjórnmálamenn héðan af Alþingi, en vakin hefur verið athygli á því áður að aðeins þrír stjórnmálaflokkar eiga þar fulltrúa, Sjálfstæðisflokkurinn, Framsóknarflokkurinn og Samfylkingin, en hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson átti sæti í þessari nefnd og hefur gert ágreining um niðurstöðuna úr nefndarstarfinu. Við fyrir okkar leyti í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði gerðum athugasemd við það á sínum tíma að við ættum ekki fulltrúa í þessari nefnd, en við þeim tilmælum okkar var ekki orðið þegar þau voru gerð á sínum tíma. Þetta vildi ég aðeins rifja upp hér í upphafi. Ef það er eitthvað sem hefur einkennt opinbera fjármálaumsýslu á liðnum árum, þá er það tvennt, annars vegar hefur ríkið verið að greiða niður skuldir sínar, jafnframt því sem ríkissjóður hefur skilað umtalsverðum tekjuafgangi á síðustu árum, en á sama tíma hefur orðið stöðugt þyngra undir fæti hjá sveitarfélögunum. Það kemur fram í niðurstöðum fyrrnefndrar nefndar og í plöggum sem frá henni eru komin að allan síðasta áratug hafi sveitarsjóðirnir verið reknir með halla. Mestur var hallinn árið 1994, en þá nam hann 8,6 milljörðum, árið 1999 var hallinn 2,7 milljarðar, en miðað við fjárhagsáætlanir ársins 2000 verður um áframhaldandi hallarekstur að ræða. Í niðurstöðum nefndarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Heildarskuldir sveitarsjóða voru í árslok 1999 51,8 milljarðar og hafa þar með rúmlega tvöfaldast síðan 1990. Peningalegar eignir þeirra hafa einnig aukist en þó ekki í takt við skuldirnar og því hefur peningaleg staða sveitarsjóðanna versnað um nærri 21 milljarð síðan 1990, eða um liðlega 72 þúsund kr. að meðaltali á íbúa.`` Síðan er þessi fjárhagsgrunnur allur rakinn í ítarlegra máli, en nefndin veltir því einnig fyrir sér hvað það sé sem valdi og getur að sjálfsögðu fyrst um hina miklu búseturöskun, að hún hafi orðið til þess að sveitarfélög þar sem fólki hafi fækkað hafi lent í rekstrarörðugleikum þegar færri íbúar standa undir fjármögnun þeirrar þjónustu sem nauðsynlegt er að veita. Þetta segir sig sjálft, að stofnanir sem eru fámennar, t.d. skólar, litlir skólar, eru miklum mun dýrari í rekstri hlutfallslega fyrir hvern nemanda en fjölmennari skólar og hefur oft verið sýnt fram á þetta tölulega. Tillögur nefndarinnar til þess að mæta hallanum hafa verið reifaðar hér í dag og ætla ég ekki að eyða löngu máli í það. Menn hafa rætt um hækkun á útsvarsprósentunni, en hún mun hækka í áföngum um tæplega eitt prósentustig. Þetta hefur verið mjög umdeilt. Í annan stað er lagt til að stofn til álagningar fasteignaskatts verði fasteignamat, en sem kunnugt er hefur viðmiðið verið fasteignamatið í Reykjavík fyrir allt landið og hefur þetta leitt til mikils misræmis og peningalegs óhagræðis fyrir landsbyggðina og þetta er breyting sem menn almennt hafa fagnað og tekið undir. Síðan er unnið að því að fækka undanþágum frá fasteignaskatti. Það kemur til sögunnar sérstakt framlag ríkisins í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga að fjárhæð 700 millj. kr. og það er gert ráð fyrir öðru eins á næsta ári. Þetta er hins vegar ekki ætlað til frambúðar heldur til að mæta þeim vanda sem sveitarfélögin standa frammi fyrir nú um stundir. Í umræðunni hefur komið fram að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga er orðinn mjög stór hluti af fjármögnun sveitarfélaganna og sýnist sitt hverjum í því efni hvort eðlilegt er að nýta Jöfnunarsjóðinn á þann hátt eða hvort ríkissjóður eigi frekar að hlaupa þarna undir bagga. Ég get tekið undir þá hugsun sem hér hefur komið fram, að eðlilegt er í ljósi þess mikla vanda sem sveitarfélögin standa frammi fyrir og í ljósi þess að verulegur tekjuafgangur er hjá ríkissjóði að eðlilegt hefði verið og er að veita peninga úr honum til stuðnings sveitarfélögunum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð efndi til sveitarstjórnarráðstefnu um síðustu helgi. Hana sátu um 70 fulltrúar víðs vegar að af landinu og þar voru þessar tillögur, sem núna hafa birst í frumvarpsformi, ræddar ítarlega. Það var mat fundarins að tillögur nefndarinnar og þar með frv. væru ófullnægjandi viðbrögð við útbreiddum fjárhagsvanda meðal sveitarfélaganna sem safnað hafi umtalsverðum skuldum. Og hér segir, og ég leyfi mér að vitna, með leyfi forseta, í yfirlýsingu frá fundinum: ,,Ríkisstjórnin hefur á undanförnum árum flutt fjárlagahalla ríkisins yfir á sveitarfélögin í formi kostnaðarsamra verkefna án þess að tryggja sveitarfélögunum fjármagn til að sinna þeim. Nauðsynlegt er þegar verkefni á sviði samfélagsþjónustu eru flutt til sveitarfélaga að þeim séu tryggðar nægar tekjur til að sinna verkefnum með fullnægjandi hætti þannig að allir landsmenn hafi aðgang að góðri þjónustu.`` Talað er um að breikka tekjustofna sveitarfélaganna. Hér er hægt að fara ýmsar leiðir. Það er hægt að veita þeim hlutdeild í tekjusköttum fyrirtækja. Hægt er að veita þeim hlutdeild í veltusköttum á einhvern hátt. Það var óneitanlega stór biti að kyngja þegar sveitarfélögin voru svipt aðstöðugjaldinu á sínum tíma sem gaf sveitarfélögunum í landinu samtals um 5--6 milljarða króna, og þótt á einhvern hátt væri komið til móts við þau með öðrum breytingum dugðu þær engan veginn til að rétta af þann halla eða þá bagga sem þá voru settir á sveitarfélögin. Menn taka ekki á og nefndin vék sér reyndar undan því að fjalla um margvíslegan aðsteðjandi vanda sem sveitarfélögin standa frammi fyrir. Hér má nefna tvennt: Annars vegar grunnskólann og rekstur grunnskólans. Það er ljóst að mörg sveitarfélög eru að sligast undan rekstri skólans og að sveitarfélögunum voru ekki tryggðir nægilega sterkir tekjustofnar til að standa straum af kostnaði við skólahaldið þegar grunnskólinn var færður frá ríki til sveitarfélaga á sínum tíma. Síðan er náttúrlega ósvarað hvernig eigi að bregðast við einu alvarlegasta vandamáli sem við stöndum frammi fyrir nú um stundir og það er húsnæðisvandinn. Þar er ljóst að miklar deilur eru í ríkisstjórninni um hvernig eigi að taka á félagslega leiguíbúðakerfinu sérstaklega, en sem kunnugt er hangir það inni í bráðabirgðaákvæði sem sett var í húsnæðislögin á sínum tíma, bráðabirgðaákvæði sem rennur út núna um næstu áramót, hvernig eigi að tryggja þeim aðilum sem sjá fyrir félagslegu leiguhúsnæði stuðning til frambúðar. Húsnæðislöggjöfin byggði á því að færa þann stuðning allan úr eða frá því fyrirkomulagi að vextir væru lágir. Það er ekki ýkjalangt síðan vextir á félagslegu húsnæði voru 1%, síðan var það fært upp í 2,4% og síðan yfir 3%, fært úr þessu formi yfir í annars konar stuðning. Við vitum hins vegar ekki hvernig sá stuðningur verður og það komu fram mjög misvísandi yfirlýsingar frá hæstv. fjmrh. annars vegar og hæstv. félmrh. hins vegar hvernig staðið verði að þessu og hvernig stuðningi verði háttað við félagslegt leiguhúsnæði. Í fjárlögum á þessu ári var gert ráð fyrir 100 millj. kr. að því er mig minnir, en í frv. er þetta framlag helmingað. Þar er talað um 50 millj., en orðalagið ef ég man rétt í frv. er á þann veg, að þetta eigi að vera í einhvers konar styrkjaformi, alla vega ekki í því formi sem áður var að veita lán með lægri vöxtum. En ég man eftir því að hæstv. félmrh. sagði að þetta mál væri óútkljáð. Hann vildi ekki taka undir að það ríktu um þetta miklar deilur. Það er ég sem er að ráða í orðaskiptin sem urðu á ráðherrabekknum þegar fjárlagafrv. var til umræðu. Það er alla vega óútkljáð mál hvernig á þessu verði tekið. Við úr Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum koma þannig að þessu máli að leggja til að tekjustofnar sveitarfélaganna verði endurskoðaðir. Við viljum láta breikka þá og skoða aðrar leiðir og við viljum líka íhuga að beinn stuðningur komi frá ríkissjóði í ríkari mæli en verið hefur. Að lokum vil ég gera eina alvarlega athugasemd við framsetningu hæstv. félmrh. og annarra úr stjórnarliðinu sem hafa talað fyrir þessum tillögum því þeir hafa blandað þessu lagafrv. sem lýtur að tekjustofnum sveitarfélaga sérstaklega við allar aðrar skattbreytingar og millifærslur í skattkerfinu sem eiginlega nánast hugsast getur. Fyrr við umræðuna kom talsmaður Sjálfstfl., hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, og sagðist sérstaklega vilja halda öllu því til haga sem til stæði að gera fyrir barnafólk á Íslandi. Menn skyldu minnast þess þegar þeir ræddu tekjustofna sveitarfélaganna hvað til stæði að gera fyrir barnafólk á Íslandi, hvað þessi góða ríkisstjórn ætlaði að gera fyrir börnin og barnafólkið. Ég hét henni því að ég mundi aðstoða við að halda upplýsingum um þetta til haga. Ég hef verið að gera það að undanförnu og minni t.d. á að þrátt fyrir margendurteknar yfirlýsingar hæstv. ráðherra um að eitthvað stórkostlegt sé á döfinni þegar hann tilkynnir okkur að á árinu 2001 verði varið 4.230 milljónum til barnabóta, til stuðnings barnafólki, þurfum við ekki að fara lengra en til ársins 1997 þegar þessi upphæð var hærri í krónum talið. Hún var hærri í krónum talið árið 1997 en fyrirhugað er að hún verði árið 2001. Ríkisstjórnin lýsir því yfir í ofanálag að hún ætli að láta á árunum 2001--2003 1.500 milljónir til viðbótar renna til barnafólks í áföngum. Ef við reiknum barnabæturnar til núvirðis og horfum aftur í tímann kemur í ljós að árið 1991 námu barnabætur að núvirði 5.867 milljónum. Þá mundi vanta upp á til að ná þessu marki 1.637 millj. En góða ríkisstjórnin, sem er svo góð við litlu börnin og barnafólkið, ætlar bara að láta 1.500 millj. Hún ætlar ekki einu sinni að láta inn í barnabótakerfið það sem var varið til þessa stuðnings fyrir tíu árum. Menn koma hér upp og eru að monta sig af þessu og stæra sig af þessu sem sérstöku átaki til handa barnafólki. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir segir: Ég vil endilega halda til haga stuðningi ríkisstjórnarinnar við barnafólk. Menn ætla ekki einu sinni að hafa stuðninginn jafnmikinn og hann var fyrir einum áratug. Við skulum bara halda þessu öllu saman til haga. Að sjálfsögðu skulum við halda þessu öllu til haga. Herra forseti. Ég tel að við 1. umr. þessa máls sé rétt að gera grein fyrir megináherslum. Ég er einn af þeim sem hafa farið mjög varlega í að fordæma skattahækkanir og ætla að halda mig við það einfaldlega vegna þess að við þurfum að sjálfsögðu á sköttum að halda til að geta fjármagnað þá þjónustu sem við viljum að ríki og sveitarfélögin veiti og er mjög mikils virði, hvort sem það er á sviði húsnæðismála, skólamála eða annarra mikilvægra samfélagslegra verkefna. Ég ætla á þessu stigi ekki að kveða upp neina þunga dóma í því efni. Ég tel að við eigum við afgreiðslu þessa máls að víkka sjóndeildarhringinn ögn og horfa til þess að tekjustofnar sveitarfélaganna verði breikkaðir frá því sem nú er, hvort sem menn horfa til veltuskatta, virðisaukaskatts eða tekjuskatta fyrirtækja eða annarrar tegundar skattheimtu. Eins finnst mér einsýnt í ljósi þeirrar bágbornu fjárhagsstöðu sem mörg sveitarfélögin eiga við að glíma hvort ekki er rétt að ríkissjóður láti eitthvað af því umframfjármagni sem hann hefur úr að spila renna til sveitarfélaga og þá að sjálfsögðu einkum þeirra sem eru illa sett og verst sett.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga þar sem gerðar eru þó nokkuð miklar breytingar á útsvarsprósentu og fleiri atriðum. Nú eru útsvar og tekjuskattur á bilinu 37,65% til 38,45% en verða 37,32% til 39,11%, þ.e. neðri mörkin lækka en efri mörkin hækka. Þeir hv. þm. sem hafa verið að halda því fram í umræðunni að þetta muni valda skattahækkun á borgaranum eru í rauninni að lýsa vantrú á sveitarstjórnirnar, að þær muni ekki gera annað en fara í hámarkið. Nú er það þannig að sveitarstjórnirnar eru að sjálfsögðu kosnar af sínum borgurum og eiga þar af leiðandi að gæta hagsmuna þeirra ekki síður en hagsmuna sveitarfélagsins. Þar af leiðandi munu þær væntanlega velja útsvarsprósentu frekar í lægra kantinum. Þetta frv. eykur sjálfræði sveitarfélaganna og það þykir mér vel, þær geta valið útsvarsprósentuna á stærra bili. Herra forseti. Það sem við ræðum hér um og hefur komið fram í umræðunni er þetta vandamál skattlagningar og skattgreiðandans. Allir opinberir starfsmenn, þingmenn, bæjarráðsmenn o.s.frv. hafa metnað til góðra verka. Þeir vilja byggja falleg íþróttahús eða eitthvað annað. Svo eru sett góð lög á Alþingi sem bera oft keim af útópíu eða einhverri draumsýn og það telja menn sig þurfa að framkvæma þegar kemur heim í hérað og þá vex kostnaðurinn. Venjan er sú hjá sveitarfélögum, andstætt venjulegu heimili, að þegar kostnaður vex heimta menn hærri tekjur. Hjá venjulegu heimili, hjá venjulegri húsmóður eða þeim sem sér um fjármál heimilisins, gerist það þegar útgjöldin vaxa að menn spara. Það verða menn að gera því að þeir geta ekki fengið hærri tekjur, ekki svona að öllu jöfnu. En sveitarfélögin telja sig geta það. En varðandi vandamál skattgreiðandans og hins opinbera, framkvæmdarvaldsins, vil ég nefna hrossaræktina sem dæmi sem við samþykktum á síðasta þingi fjárframlög til upp á 250 milljónir. Ég greiddi reyndar atkvæði gegn því en hv. þm. voru flestir með á því að setja 250 millj. í hrossarækt á fimm árum. Þetta eru ekki nema þúsund krónur á hvern íbúa, bara pínulítið, 200 kr. á ári, ekki neitt neitt. En þetta eru geysilegir hagsmunir fyrir hrossaræktina, fyrir þá menn sem hafa lifibrauð af því að starfa við það að rækta hross, vinna við það að kenna á hross eða vinna við að starfrækja reiðhús og annað slíkt. Hagsmunirnir eru svo ólíkir, hagsmunirnir rekast á, annars vegar pínulitlir hagsmunir skattgreiðandans í þessu sérstaka tilfelli og hins vegar stórir hagsmunir einhvers lítils hóps manna. Til þess að beina kastljósinu að þessu vandamáli langar mig til að lesa grein sem birtist í Morgunblaðinu 4. nóv. árið 2000 eftir Atla Harðarson heimspeking sem heitir svo: ,,Hvernig væri að kjósendur veldu skatthlutföll``, með leyfi herra forseta: ,,Alla 20. öld hafa ríkisumsvif farið vaxandi. Ríkið rekur skóla, fjölmiðla, sjúkrahús, samgöngumannvirki og alls konar eftirlitsstofnanir. Stór hluti af löggjöf fjallar um starfsemi þessara stofnana svo löggjafinn verður að hafa verulegt samráð við þá sem bera ábyrgð á rekstri þeirra. Þetta þýðir ekki að Alþingi sé valdalaust. Þingmenn geta samþykkt vantraust á ríkisstjórn eða sett lög sem Stjórnarráðinu eru lítt að skapi. En þeir geta ekki sett skilvirk lög um framkvæmdir og rekstur á vegum ríkisins án samvinnu við ráðherra, embættismenn og sérfræðinga. Þarna vinna þing og Stjórnarráð því hlið við hlið með þeim afleiðingum að þingmennirnir koma ekki fram sem fulltrúar almennings gagnvart framkvæmdarvaldinu heldur miklu fremur sem samverkamenn þess. Við þessar aðstæður liggur það nánast í hlutarins eðli að löggjafinn lítur ekki á það sem hlutverk sitt að takmarka opinber útgjöld heldur snúa framkvæmdar- og löggjafarvald bökum saman í þeirri viðleitni að afla ríkinu sem mestra tekna. Nú kann sumum að þykja þetta gott og blessað en ég held að skattheimta sé komin á það stig að draga úr sköpunarmætti og aðlögunarhæfni samfélagsins auk þess að spilla efnalegri afkomu þorra fólks. En hér er við ramman reip að draga. Þingið sem upphaflega átti að standa gegn ásælni ríkisvaldsins er í liði með því. Ég býst við að flestir þingmenn sinni starfi sínu af lífi og sál. Sé starfið í því fólgið að stuðla að opinberum framkvæmdum í eigin kjördæmi eða styrkja einhver málefni þá mun þeim ætíð þykja þörf á meiri peningum. Dugmiklu fólki sem langar til að gera eitthvert gagn finnst alltaf að það þurfi meiri peninga. Þetta verður svo auðvitað til þess að venjulegir borgarar sem vilja verða ágætir af verkum sínum hafa minna fé handa á milli.`` Þetta er vandinn í hnotskurn sem við erum að glíma við. Þess vegna treysta hv. þm. sveitarstjórnunum ekki til að vera með útsvarsprósentuna í lágmarki. Það sem heimspekingurinn Atli Harðarson stingur upp á er að það sé kosið um skattprósentuna og mér líst bara ljómandi vel á það. Mér litist ágætlega á að það yrði kosið í Reykjavík um tvær mismunandi útsvarsprósentur, með menningarhúsi, sem kostar 40 þús. kr. á hvern einasta íbúa í Reykjavík, eða án. Með þessum og hinum góðu málunum eða án. Svo getur borgarinn kosið hvort hann vill hafa hrossarækt, menningarhús o.s.frv. eða hvort hann vill borga minna útsvar. Ég kem þessari hugmynd á framfæri, herra forseti. Um leið yrði að banna skuldasöfnun sveitarfélaganna, það segir sig náttúrlega sjálft. Ef kjósandinn á að kjósa um útsvarsprósentuna yrði að banna skuldasöfnun og það er gert sums staðar á Norðurlöndum, skilst mér. Herra forseti. Málið er ekki alveg svo einfalt eins og sumir hv. þm. hafa látið að liggja, að sveitarfélögin muni öll fara upp í hámark. Það er nefnilega samkeppni milli sveitarfélaga um skattgreiðendur, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Menn geta flutt sig um set, keypt íbúð í Garðabæ eða annars staðar þar sem prósentan er lægri. Þetta hafa menn gert. Það er samkeppni milli sveitarfélaga og ekki aðeins milli sveitarfélaga heldur líka milli landa. Það er það sem við erum í síauknum mæli að mæta, þ.e. hvernig stendur Ísland sig í skattalegri samkeppni um launþega við önnur lönd? Því þurfum við að mæta og því þurfum við að svara innan ekki mjög langs tíma vegna þess að heimurinn er orðinn afskaplega lítill, það er orðið mjög ódýrt að ferðast milli landa í hlutfalli við laun og það er líka orðið erfitt að skilgreina hvar menn vinna á tölvuöld þar sem menn geta unnið hvar sem er og verið búsettir einhvers staðar allt annars staðar. Það að sveitarfélögin geti valið sér útsvarsprósentu þýðir jafnframt kröfu um arðsemi í rekstri þeirra, hagræðingu, sparnað og aðhald. Og það mun einmitt svara því sem seðlabankastjóri, Birgir Ísl. Gunnarsson, sagði í gær, að hann hefði áhyggjur af hægari vexti, framleiðni í þjóðfélaginu. Það er kannski vegna þess hve stór hluti af atvinnurekstrinum er í opinberum höndum þar sem ekki er endilega gerð krafa um arðsemi heldur krafa um að byggja sem mest af íþróttahúsum sem er ekkert endilega arðbært.  Herra forseti. Góðærið hefur gagnast sveitarfélögunum eins og ríkinu, eins og einstaklingum. Laun hafa hækkað sem aldrei fyrr í Íslandssögunni, 20--30%, og útsvör hækka hlutfallslega því að það er flatur skattur á tekjum alveg upp úr og niður úr þar sem ríkið borgar nefnilega útsvarið fyrir þá sem eru undir frítekjumarkinu. Útsvarið er flatur skattur nákvæmlega eins og tryggingagjaldið. En tekjuskatturinn vex hlutfallslega miklu meira en launin vegna frítekjumarksins. Fasteignaverð hefur hækkað líka umfram verðlag umtalsvert, svona svipað og launin, enda kannski ekkert skrýtið. Það er venjan að það haldist í hendur. Það þýðir að tekjur sveitarfélaganna af fasteignagjaldi hafa líka hækkað stórlega umfram verðlag þannig að allir hafa í rauninni notið góðs af góðærinu. Eignarskattar hækka mikið umfram verðlag, umfram hækkanir vegna fríeignamarksins. Allir eru því glaðir og ánægðir í þessari stöðu nema menn hafi verið svo óskaplega duglegir að eyða þannig að útgjöldin hafi vaxið langt umfram verðlag og langt umfram tekjur. Í umræðunni hafa hv. þm. nefnt að ýmsar breytingar á skattalögum hafi skaðað sveitarfélögin, t.d. að breyting á hlutabréfakaupum sé frádráttarbær. Þeir gleyma að það var forsenda fyrir góðærinu. Það var forsenda góðærisins að liðka um fyrir atvinnulífinu, veita fé í atvinnulífið, auka veltuna og auka umsvifin. Það er nú ekki lítið sem sveitarfélög eins og Siglufjörður hafa grætt á verðbréfamarkaðnum. Þar hefur verið fjárfest fyrir milljarða með hjálp verðbréfamarkaðarins, einnig á Austurlandi og víðar.

En sveitarfélögin borga.

Þessar aðgerðir til að örva verðbréfamarkaðinn hafa komið landsbyggðinni til góða og miklu fremur en þær stofnanir sem settar eru í gang til þess að veita fé út á land. Iðgjöld til lífeyrissjóða hafa líka verið nefnd sem dæmi. Það er rétt að það hefur skert tekjur sveitarfélaganna sem og ríkissjóðs en samt hafa tekjurnar vaxið umtalsvert. Sumir segja að góðærið sé í raun náttúrulögmál og komi þeim ríkisstjórnum sem hafa verið hér við völd síðan 1990 ekkert við, það hefði ekki skipt máli hver hefði verið við stjórnvölinn. Ég hef ekki trú á því. Ég held að þær ráðstafanir sem ríkisvaldið hefur gripið til, m.a. þessar sem ég nefndi, hafi örvað fyrirtækin, hvatt þau til dáða og komi þeim öllum til góða, líka sveitarfélögunum. Þær tillögur sem við ræðum hér byggja á jafnstöðu, þ.e. það á að taka burt þá furðulegu reglu sem sett var upp 1989 að kröfu sveitarfélaganna, að skattar á fasteignir í sveitarfélögunum miðist við verðlag í Reykjavík. Það er ótrúleg krafa og ótrúleg fyrirlitning á skattborgurunum heima í héraði, að ætla þeim að borga af verðlausum eignum eins og borgað er af eignum í Reykjavík. Nú á að taka það til baka af því að skattborgarinn er farinn að kvarta. Nú á að laga þetta með framlagi ríkissjóðs í jöfnunarsjóðinn og gefa sveitarfélögunum aukna heimild til að leggja á aukið útsvar. Auðvitað geta tekjur sveitarfélaga og ríkisins ekki komið frá öðrum en skattgreiðendum, hvergi nokkurs staðar. Þau geta reyndar farið út í atvinnurekstur en það hefur yfirleitt gefið illa raun.  Það sem við erum að ræða hér er í raun að flytja skattgreiðsluna frá fasteignaeigendum úti á landi til launagreiðenda á sama svæði í stórum dráttum, flytja eilítið skattgreiðslu frá launagreiðendum á Reykjavíkursvæðinu út á land gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Svona sé ég þessar tillögur í grófum dráttum. Ég get ekki séð að borgarstjórn Reykjavíkur ákveði að hækka útsvarsprósentuna þó hún hafi heimild til þess vegna þess að hún hefur hagnast lifandis býsn á hækkandi fasteignaverði. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að skattar hækki hér í Reykjavík. Þeir ættu frekar að lækka vegna þess að tekjuskatturinn er lækkaður um þriðjung úr prósenti. Ég sé þetta ekki sem skattahækkun, ekki almennt, vegna þess að ég treysti hreinlega sveitarfélögunum til að fara ekki offari á kostnað skattgreiðenda. En það er kannski misskilið traust og kannski ætti ég að ganga í hóp þeirra hv. stjórnarandstæðinga sem hér hafa talað og reikna með því að sveitarfélögin fari öll í toppinn í útsvarsprósentunni. Ég hef hins vegar enn nógu mikið traust á þeim ágætu mönnum sem stýra sveitarfélögunum. Þetta mun þýða að krafan um arðsemi og ráðdeildarsemi hjá sveitarfélögunum eykst. Þau þurfa að passa sig á þeim fjárfestingum sem þau fara í því þær lenda á skattgreiðendum í auknum mæli. Þetta var það sem ég vildi segja um þessar tillögur. Þær eru góðar að því leyti að þær auka sjálfræði sveitarfélaganna og það líst mér vel á. Ég vona að sveitarfélögin geti staðið undir þeirri ábyrgð sem á þau eru lögð. Þetta gefur jafnframt möguleika á skattalækkun hjá þeim sveitarfélögum sem best eru rekin. Það er gott mál því þá getur fólk bara flutt þangað ef sveitarfélagið sem það býr í verður mjög ósvífið.

Hæstv. forseti. Það var ekki seinna vænna að afstaða Sjálfstfl. til þessara tillagna kæmi fram hér í umræðunni. Fyrst langar mig að spyrja hv. þm.: Úr því að góðærið í dag er ríkisstjórninni og Davíð Oddssyni að þakka, var þá hallærið þar á undan ekki þeim að kenna sem þá stjórnuðu? Voru þeim svona mislagðar hendur þá? Síðan vil ég líka spyrja hv. þm.: Telur hann að engin þörf hafi verið á því að leiðrétta tekjur milli ríkis og sveitarfélaga í kjölfarið á þeim verkefnum sem flutt hafa verið á milli þessara aðila? Telur hann að rökstuðning sveitarfélaganna fyrir aukinni tekjuþörf einskis virði og vitleysu? Hefur hann farið yfir það og skoðað? Hv. þm. nefndi skemmtilega hugmynd um að menn kysu um hve háa prósentu þeir ættu nú að borga í skatta. Hann sagði líka að banna ætti skuldasöfnun og þá vil ég spyrja: Ef hann treystir ekki þeim sem stjórna sveitarfélögunum til að ákveða útsvarsprósentu, út frá því hvort fólk fæst til að búa í byggðarlaginu, ætlar hann þá ekki heldur að treysta kjósendum fyrir því að ákveða hver prósentan eigi að vera? Ef um hana er kosið hlýtur það mat auðvitað að vera í höndum þeirra sem eiga þar atkvæðisrétt. Hverjum treystir hv. þm.?

Herra forseti. Þegar ég kom inn á þing undraðist ég alltaf að vinstri menn töluðu iðulega í fleirtölu um skoðanir sínar. Þeir sögðu alltaf: Við erum þeirrar skoðunar. Við teljum þetta og við teljum hitt. Þeir sögðu aldrei: Ég. Þeir höfðu sem sagt einhvers konar sameiginlega skoðun. Ég hef hins vegar mína skoðun og mín skoðun er ekki skoðun Sjálfstfl., langt frá því.  Ég var spurður að því hvort hallærið hér áður hafi verið þeirri ríkisstjórn sem þá sat að kenna. Það tekur töluverðan tíma að bremsa af. Það tekur töluverðan tíma að koma efnahagslífinu af stað. Það tekur mörg ár. Þær ráðstafanir sem farið var út í strax í byrjun til að örva atvinnulífið virkuðu kannski tveimur, þremur árum seinna. Það er einmitt það sem hefur gerst. Spurt var hvort ég teldi ekki að með verkefnum sem flutt hafa verið til sveitarfélaganna frá ríkinu ætti að fylgja gjaldstofn. Að sjálfsögðu. Það var líka gert. Með flutningi grunnskólans til sveitarfélaganna fengu þau einnig gjaldstofn, þau hafa fengið tekjur á móti auknum útgjöldum og að sjálfsögðu á að gera það. Spurningin er hvort það hafi verið rétt reiknað. Það er spurning. Og hvort kröfurnar hafi vaxið í flutningi, það er önnur spurning. Varðandi það að banna skuldasöfnun þá skal ég gefa dæmi. Ég og nokkrir kjósendur búum í sveitarfélagi og ákveðum að hafa útsvarsprósentuna eins lága og hægt er, safna miklum skuldum og svo flytjum við úr sveitarfélaginu.

Hæstv. forseti. Ef menn hafa þá afstöðu sem hv. þm. nefndi gæti auðvitað ýmislegt gerst en sem betur fer er það ekki þannig. Mér þótti það athyglisverð útskýring á afstöðu hv. þm. að hann kallaði sjálfan sig ,,ég`` en ekki ,,við`` vegna þess að hann vildi ekki taka á sig að vera talsmaður Sjálfstfl.  Hv. þm. sagði líka að sveitarfélögin hefðu fengið gjaldstofn. Það er rétt. Hann varpaði líka fram spurningunni: Var rétt reiknað? Mér fannst hann taka afstöðu til þeirrar spurningar í fyrri ræðu sinni þar sem hann sagði að sveitarfélögin þyrftu ekki að fá meira, þau ættu bara að standa sig í rekstrinum. Ég man ekki nákvæmlega hvernig hann orðaði það en þannig skildi ég það sem hv. þm. sagði. Þess vegna spyr ég aftur: Hefur hv. þm. ekki farið þannig yfir þessi mál að hann geti gert sér grein fyrir því hvort hann telji að nægilega langt sé gengið til móts við sveitarfélögin miðað við þau verkefni sem þau hafa núna tekið og það frv. sem hér er til umræðu?

Herra forseti. Ég hef fylgst með því í fjölmiðlum að sveitarfélögin hafa gert stórfína hluti, svo fína og glannalega að ég mundi aldrei leggja út í slíkt persónulega. Ég nefni sérstaklega byggingu íþróttahúsa. Það má örugglega gera miklu betur í að reka sveitarfélögin skynsamlega og af meiri sparsemi, nákvæmlega eins og heimilin þurfa að gera. Heimilin geta ekki gengið í vasa skattgreiðanda til að greiða þegar þau gera mistök í fjármálastjórn eins og sveitarfélögin vilja oft og tíðum gera. Ég skoða aftur og aftur með hryllingi fallegar myndir af reiðhöllum og íþróttamannvirkjum sem menn eru að byggja og eiga ekki fyrir.

Herra forseti. Loksins þegar tókst að fá annan sjálfstæðismann í þessa umræðu kom fram ýmislegt sem gott er að ræða um. Hv. þm. agnúast út í sveitarfélög sem hafa byggt íþróttahús, sem er greinilega ekki mjög arðbært að hans mati. En hv. þm. tók dæmi um að hann gæti stofnað sveitarfélag með kunningjum sínum, safnað miklum skuldum, flutt úr sveitarfélaginu og skilið hina eftir með skuldirnar. Þetta er ekki mjög ábyrgur fjármálastjórnunarstíll, hv. þm. Pétur Blöndal. Ótal margt í ræðu hans væri vert að að ræða um, t.d. tal hans um samkeppni um skattgreiðendur milli sveitarfélaga. Hvernig í ósköpunum á að skapa samkeppni um skattgreiðendur milli sveitarfélaga. Tökum dæmi af Raufarhöfn, Þórshöfn eða Vopnafirði eða öðrum stöðum. Heldur hv. þm. að þessi sveitarfélög séu virkilega þannig stödd og hafi þær tekjur að þau geti lækkað útsvarsprósentuna til að freista þess að lokka til sín skattgreiðendur annars staðar að af landinu? Sú frjálshyggjustefna sem hér hefur komið fram er gjörsamlega úr takti við allan raunveruleika á Íslandi, meira að segja raunveruleikann á höfuðborgarsvæðinu sem hv. þm. þrífst greinilega best í. Er það dæmi um óráðsíu og bruðl sveitarstjórnarmanna vítt og breitt um landið sem margir eru sjálfstæðismenn, þegar þeir bregðast við aðkallandi þörf og byggja íbúðir aldraðra, leikskóla og annað slíkt, en hafa ekki tekjur til þess? Við höfum áður farið í gegnum það hvernig hlutfall rekstrargjalda af skatttekjum hefur aukist úr 78,4% árið 1990 í 91,5% 1999. Mér segir svo hugur að hjá mörgum landsbyggðarsveitarfélögunum sé hlutfallið miklu verra. Er það eingöngu vegna óstjórnar?

Herra forseti. Hv. þm. kom inn á það sem ég gat um, að ef heimilt væri að mynda skuldir og íbúar sveitarfélagsins mundu kjósa um útsvarið, þá gæti það leitt til þess að hópur manna í sveitarfélaginu, því ekki eru allir englar, tækju þá ákvörðun að hafa útsvarið mjög lágt í einhver ár, safna skuldum og flytja svo í burt. Þetta hefur reyndar gerst. Ég er að tala um þá sem ekki eru englar.  Síðan kom hv. þm. inn á samkeppni um skattgreiðendur og hafði greinilega misskilið orð mín. Ég bætti því við að þetta væri hægt hérna á Reykjavíkursvæðinu og svo er í reynd. Ég geri ráð fyrir því að þegar fjölskylda flytur utan af landi til Reykjavíkur þá vegi hún og meti hvar útsvarsprósentan er há, hvar hún er lág og hvort önnur gjöld eru há eða lág, fjöldi annarra gjalda, sorphirðugjald o.s.frv. Þetta kemur allt inn í dæmið. Fólk reiknar með þessu þegar það flytur og velur sér sveitarfélag og auk þess með félagslegri þjónustu, góðum barnaheimilum og skólum eftir atvikum. Það kemur líka inn í dæmið. Spurningin er hins vegar: Er sú þjónusta eins vel rekin og mögulegt er, er velferðarkerfi sveitarfélaganna skilvirkt? Það skiptir virkilega miklu máli því að stjórnunin er ekki síður mikið mál en aðrir þættir. Það að byggja íbúðir fyrir aldraða og annað slíkt er líka hluti af þeirri þjónustu sem sveitarfélög veita. Ég benti hins vegar á að það þyrfti að gera á skilvirkan hátt og með góðri stjórn er hægt að veita ódýrari þjónustu en annars staðar.

Herra forseti. Það kemur fram hjá hv. þm. að samkeppni um skattgreiðendur geti átt sér stað á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm.: Hvernig á þetta markaðshyggjulögmál að virka á landsbyggðinni? Hvernig á það að virka þar sem landsbyggðin hefur þurft að horfa upp á, vegna aðgerða og aðgerðaleysis hæstv. ríkisstjórnar, að tvö þúsund manns flytja frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins á hverju ári? Hvernig eiga þau sveitarfélög að búa til samkeppni um skattgreiðendur með misjafnri skattprósentu? Ég spyr. Er það eðlilegt, hv. þm. Pétur Blöndal, sem hér kemur fram? Ég tek í sjálfu sér undir það sem hv. þm. sagði um hlutabréfamarkaðinn, að hann hefur örvað íslenskt atvinnulíf. Vissulega er það rétt. En er eðlilegt að þessi aðgerð, sem búin er til af hæstv. ríkisstjórn, skerði tekjur sveitarfélaga um 14--15 milljarða á árunum 1990--1999? Er það til að auka möguleika sveitarfélaganna á landsbyggðinni, t.d. í samkeppni um skattgreiðendur, þegar tekjustofnar sveitarfélaga eru skertir svo mikið sem raun ber vitni, bara vegna hlutabréfakaupanna?

Herra forseti. Mörg sveitarfélög úti á landi eru afskaplega vel rekin með lágri prósentu. Þau standa ekki í neinum glannalegum fjárfestingum.

Dæmi?

Á Vestfjörðum. Það er mjög mismunandi hvernig sveitarfélögin eru stödd. Sum þeirra eru varkár, önnur eru óvarkár og það kemur í koll skattgreiðenda þeirra þegar fram líða stundir. Varðandi það að tvö þúsund flytjist árlega af landsbyggðinni þá hef ég margoft sagt að það er afskaplega óæskileg þróun, líka fyrir Reykjavíkursvæðið. Það kostar mjög mikið að taka á móti þessu fólki. Þetta er þróun sem við eigum öll að reyna að vinna gegn. Mér skilst að á þessu ári sé þetta að snúast við og vonandi er það eitthvað varanlegt. Varðandi afslátt vegna hlutabréfakaupa þá er talið að hann hafi almennt örvað verðbréfamarkaðinn og komið honum í gang. Þeir milljarðar sem streymt hafa til Siglufjarðar, Neskaupstaðar, Eskifjarðar og fleiri staða úti á landi eru vegna þess að hlutabréfamarkaðurinn komst í gang.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal flutti ágæta ræðu um að hér væru ekki á ferðinni skattahækkanir. Það var inntak ræðu hv. þm. Hann treysti því að sveitarfélögin mundu sennilega ekki hækka eins og heimildir í frv. sem hér liggur fyrir kveða á um. Kjarni málsins er hins vegar að tekjustofnanefndin var sett á laggirnar sökum þess að sveitarfélögin sögðu: Við stöndum ekki lengur undir þeim verkefnum sem okkur er falið að sinna nema að fá auknar tekjur. Það var sett á laggirnar nefnd og niðurstaðan varð sú að fara þá gömlu, hefðbundnu leið að hækka skatta til þess að sveitarfélögin geti staðið undir þeim verkefnum sem þeim er ætlað að sinna samkvæmt þeim lögum sem Alþingi setur. Bróðurparti sveitarfélaga er því sjálfsagt nauðugur einn kostur að hækka skattana. Þess vegna er þessi heimild er rýmkuð. Hér er því ekkert annað á ferðinni en skatthækkun. Ég skil hins vegar vel að hv. þm., sem hefur talað sennilega fyrir flestu öðru en skattahækkunum hér á hinu háa Alþingi, svíði dálítið að hans eigin flokkur skuli standa fyrir skattahækkun sem nemur um 3,7 milljörðum á tveimur árum. Ég skil það ósköp vel og þeir skattar leggjast að sjálfsögðu á íbúa sveitarfélaganna. Það er náttúrlega algjörlega fráleitt, virðulegi forseti, að halda því fram að hér sé um annað ræða en skattahækkanir. Hins vegar á, af einskærri góðvild og þrátt fyrir að sjóðir ríkisins fljóti allir yfir um af peningum að sögn, að gefa eftir, á móti þessum 3,7 milljörðum, 1.250 millj. kr. Virðulegi forseti. Hér er ekkert annað á ferðinni en frv. um skattahækkanir.

Herra forseti. Ég reikna með að hv. þm. eigi við það sem kemur fram á bls. 7 í frv. um fjárhagsleg áhrif tillagnanna á sveitarfélögin miðað við fullnýtingu álagningarheimilda. Hann reiknar sem sagt með því áfram, eins og aðrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar, að öll sveitarfélögin, þar með talin Reykjavík, hækki prósentuna eins og þau mögulega geta. Það er ekki mikið traust á sveitarstjórnum að þær eigi allt í einu núna að fá hærri tekjur, jafnvel þær sveitarstjórnir sem verulega hafa hækkað í tekjum vegna fasteignagjalda. Þar sem þessi breyting veldur engu tekjutjóni sé ég ekki að neitt þurfi að hækka, t.d. í Reykjavík. Hins vegar: Í sveitarfélögum þar sem fasteignagjöldin lækka vegna þessarar breytingar verður skattalækkun. Þau munu væntanlega mæta því með útsvarshækkun sem mætir skattalækkuninni þannig að skattalækkunin verður sú sama og skattahækkunin, reyndar á öðrum hóp greiðenda eins og ég gat um. Ég sé ekki annað en að víða úti á landi þar sem þetta veldur lækkun á fasteignagjöldum muni útsvarið hækka sem því nemur, þ.e. engin hækkun samtals. Hjá öðrum sveitarfélögum, sérstaklega hér í Reykjavík, muni útsvarið ekki hækkað sem þýðir þá skattalækkun. Það er kominn tími til að skattgreiðandinn fái að sjá einhverja lækkun af þessum afgangi ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Þegar margumrædd nefnd tók til starfa lá fyrir krafa sveitarfélaganna um nauðsyn þess að fá auknar tekjur vegna þess að verkefnum sem flutt voru til þeirra fylgdu ekki nægir fjármunir. Það er kjarni málsins. Ýmsir hafa talað um það, þar á meðal flokksfélagar hv. þm., að færa hefði þurft sex milljarða til sveitarfélaganna. Hér er opnað á að færa 3,7 milljarða, virðulegi forseti. Það er alveg ljóst eftir alla þá umræðu og vinnu sem hefur farið fram að ef sveitarfélögin eiga að standa undir þeim verkefnum sem þeim hafa verið falin þá neyðast þau til að hækka útsvarið sem þessu nemur. Það er niðurstaða nefndarinnar. Hér er því verið að tala um að hækka skatta sem þessu nemur, það er algjör neyð. Við gætum hins vegar farið aðra leið og fært verkefni frá sveitarfélögunum til ríkisvaldsins. Þá þyrfti hugsanlega ekki að gera þetta. Virðulegi forseti. Í óbreyttu umhverfi --- við erum að tala um umhverfið eins og það er í dag, ekki ,,hypótetískt`` sveitarfélag einhvers staðar í ótilgreindu landi --- er kjarninn málsins einfaldlega þessi: Sveitarfélögin neyðast til að hækka útsvar vegna þeirra aðstæðna sem þau búa við.

Herra forseti. Hv. þm. er enn haldinn þeirri meinloku að þegar sveitarfélögin keyra yfir í kostnaði þá verði að hækka útsvarið. Honum dettur aldrei í hug að þau geti sparað eina einustu krónu. Honum dettur ekki í hug að Reykjavíkurborg gæti kannski rekið búskapinn eitthvað betur. Það verða einstaklingar að gera. Ef það vantar pening, ef útgjöld heimilisins aukast þá verða menn að skera niður. Það verður Reykjavíkurborg að gera. Hún getur þá skorið niður eitthvað af sínum framkvæmdum eða rekið starfsemi sína betur. Hér er gert ráð fyrir því að tekjuskattar lækki og þau sveitarfélög þar sem fasteignagjöldin lækka geti hækkað útsvarið á móti. Um það er ekki að ræða hjá Reykjavík. Reykjavíkurborg verður ekki fyrir þessu tekjutapi þannig að hún mun ekki þurfa að hækka útsvar sitt sem þýðir að skattar í Reykjavík munu lækka um 0,3%.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég veit ekki í hvaða veröld hv. þm. Pétur Blöndal lifir. Þannig er að í dag nýta nær öll sveitarfélögin það hámark sem er til staðar, þ.e. 12,04%. Meðaltalið er 11,96%. Sveitarfélögin nýta þetta m.a. vegna þess að Alþingi hefur á undanförnum árum fært aukin verkefni yfir á sveitarfélögin. Við höfum verið sammála um að gera það hér á Alþingi en að sama skapi hefur það dregist úr hömlu að lagfæra tekjustofna sveitarfélaga. Þó að ég sé ekki sammála þessu frv. að öllu leyti er þarna verið að stíga ákveðin skref. Hv. þm. sagði að við sýndum vantrú á sveitarfélögunum. Sveitarfélögin eru í þeirri stöðu í dag að þau verða að fá aukna tekjustofna til að sinna lögbundnum hlutverkum. Yfir 70% af tekjum þeirra fara í launagreiðslur. Þau hafa því ekki mikið til framkvæmda og mjög stór hluti af því sem eftir er fer í fastan rekstur sem er lögbundinn. Hv. þm. sagði að menn veldu sér sveitarfélög eftir skattprósentu. Menn velja sér líka sveitarfélög eftir þeirri þjónustu sem sveitarfélögin geta veitt. Sveitarfélögin eru að sjálfsögðu að uppfylla þær skyldur sem þau hafa gagnvart íbúum sínum með því byggja, t.d. íþróttahús sem ég gat ekki betur heyrt en að hv. þm. teldi hið mesta bruðl. Ég spyr: Ef af þeirri atkvæðagreiðslu yrði sem hv. þm. nefndi, ef Alþingi samþykkir að færa málefni fatlaðra yfir á sveitarfélögin, á þá að standa þannig að því að greidd verði atkvæði um það hjá sveitarfélaginu hvort hækka megi útsvarsprósentuna til að geta sinnt því lögbundna hlutverki?

Herra forseti. Hv. þm. segir að öll sveitarfélögin nýti hámarkið  Þó að 70% af tekjum sveitarfélaganna séu launagreiðslur þá er útsvarið hlutfallslegur skattur af launatekjum þannig að þegar launatekjur í landinu hækka þá hækkar útsvarið jafnmikið, nákvæmlega jafnmikið. Sveitarfélögin ættu því ekki að þurfa auknar skattgreiðslur vegna hækkunar á launum starfsmanna sinna vegna þess að laun skattgreiðenda hækka væntanlega jafnmikið, nema þau geri mistök í kjarasamningum. Varðandi það að menn líti eingöngu til skattprósentunnar þegar þeir velja sér sveitarfélag. Ég gat þess einmitt áðan, herra forseti, að menn líta til skattprósentunnar, útsvarsprósentunnar, og líka til þeirrar þjónustu sem sveitarfélagið veitir.

Virðulegi forseti. Tekjur einstaklinga innan sveitarfélaga eru afar misjafnar. Það er m.a. mjög misjafnt eftir landshlutum. Til eru láglaunasvæði og það segir sig sjálft að tekjur af útsvari eru afar misjafnar hjá sveitarfélögum. Hv. þm. sagði áðan að hann væri ekki talsmaður Sjálfstfl. Engu að síður hefur málflutningur hans verið svipaður og hæstv. forsrh., formanns Sjálfstfl., sem hefur talað um bölvaða óráðsíu hjá sveitarfélögunum. Ég bendi á að annar samflokksmaður hv. þm. er formaður Sambands ísl. sveitarfélaga. Hann hefur rökstutt mjög vel hvers vegna sveitarfélögin þurfi þessa hækkun. Hann reiknar jafnframt með því að hún verði nýtt að fullu og þó að svo verði vanti enn þá um 3 milljarða í rekstur sveitarfélaganna, jafnvel þó þau nýti þessa hækkun að fullu. Þess vegna segi ég að ég skil ekki hvar hv. þm. hefur verið.

Herra forseti. Ég fékk upplýsingar um að 43 af 123 sveitarfélögum nýta ekki hámarkið. Það er þriðjungur þeirra, hvorki meira né minna. Það er ekkert lítið. Varðandi það að sveitarfélög séu sum hver á láglaunasvæði þannig að þau fái lágt útsvar. Það skyldi ekki vera að starfsmenn sveitarfélagsins væru þá líka á láglaunasvæði? Eða eru starfsmenn sveitarfélagsins annars staðar en sveitarfélagið sjálft? Ef sveitarfélagið er á láglaunasvæði og fær lágt útsvar þá eru starfsmennirnir væntanlega á sama svæði og fá lág laun. Varðandi hvort ég sé málsvari Sjálfstfl., þá er ég aðallega málsvari sjálfs mín. Það er kannski dæmi um að við, ég og hæstv. forsrh., erum í sama flokki að við skulum vera sama sinnis í þessu máli.

Herra forseti. Það er harla erfitt þegar maður stígur í ræðustól að loknum ræðum hv. þm. Péturs H. Blöndals að festast ekki í þeirri röksemdafærslu eða í andmælum við þeirri röksemdafærslu sem hv. þm. kemur einatt með. Ég ætla að reyna að festa mig ekki í ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals en ég get ekki látið hjá líða að nefna það sem andsvar við því sem hv. þm. hefur verið í andsvari við Margréti Frímannsdóttur um að nær öll sveitarfélög eru með útsvar nærri hámarkinu. Hv. þm. Pétur Blöndal ætti að athuga að hámarkið er 12,04% en meðaltalið sem sveitarfélögin nýta sér er 11,96%. Ég gef því lítið fyrir töluna að 43 sveitarfélög af 124 skuli ekki nýta sér hana upp í topp ef það er um núll komma eitthvað prósent að ræða, herra forseti, þannig að hér er verið að skrumskæla staðreyndir. Sannleikur málsins er sá að ríkisvaldið hefur á undanförnum árum verið á lymskufullan og ísmeygilegan hátt að ýta fjárlagahalla undangenginna ára yfir á sveitarfélögin. Ríkisvaldið er farið að skila þessum fína tekjuafgangi á fjárlögum ríkisins en hvað hefur gerst í staðinn? Sveitarfélögin safna skuldum. Nú er svo komið að sveitarfélögin þurfa í viðbótartekjur á hverju einasta ári til að geta staðið undir rekstri sínum allt að sex milljarða kr. á ári á meðan ríkissjóður skilar tekjuafgangi. Ég fullyrði því, herra forseti, að ríkið hefur verið að velta fjárlagahallanum yfir á sveitarfélögin með því að samþykkja íþyngjandi lagaákvæði án þess að nægilegir tekjustofnar fylgi með. Það eru auðvitað rekstrarverkefni sem hafa fyrst og fremst verið í fjársvelti. Ég vil varpa þeirri hugmynd fram hér: Hvers vegna fá sveitarfélögin ekki að ræða t.d. möguleikann á því að leggja á hátekjuskatt eða stóreignaskatt í umdæmum sínum ef þau vilja það? Hvers vegna er eingöngu boðið upp á að þau hækki útsvarsprósentuna sína flatt og þvert yfir allt? Ég vil líka spyrja: Hvers vegna má ekki skoða að hluti eignarskatts fari beinlínis í jöfnunarsjóð? Sú hugmynd er ekki rædd. Nú stendur yfir endurskoðun á bókhaldsmálum sveitarfélaganna og þar er enn verið að íþyngja sveitarfélögunum, t.d. með því að nú er öllum sveitarfélögum gert að sýna húsaleiguna. Ef leikfélagið leigir í félagsheimilinu þá má ekki láta því félagsheimilið í té heldur verður að reikna þetta allt sem kostnað og að því leytinu til eru nýjar bókhaldsreglur sem sveitarfélögunum er gert að fara eftir, líka á þann máta íþyngjandi fyrir sveitarfélögin. Herra forseti. Nú hef ég látið hv. þm. Pétur H. Blöndal afvegaleiða mig í málflutningi mínum því að svona ætlaði ég ekki að byrja ræðu mína. Nú spóla ég til baka og læt eins og ég sé að byrja upp á nýtt. Það sem ég ætlaði að gera að aðalumtalsefni í ræðu minni, herra forseti, er að það er ekki rétt sem hæstv. félmrh. heldur fram að almenn ánægja ríki innan sveitarfélaganna með tillögur nefndarinnar sem við erum að fjalla hér um. Það nægir að benda á fskj. með frv. sem við erum að fjalla um hér því að í fskj. II, sem er bókun fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga í tekjustofnanefnd, segir skýrum stöfum, herra forseti, og nú vitna ég til þessa fskj., með leyfi forseta: ,,Harmað er að fulltrúar ríkisvaldsins í nefndinni hafa ekki fallist á að koma nægjanlega til móts við tillögur okkar um að rétta hlut sveitarfélaganna til samræmis við það sem á þau hefur hallað á undanförnum árum þrátt fyrir ítarlegan rökstuðning og kröfur okkar þar að lútandi.`` Þetta er öll ánægja sveitarstjórnarmanna með þessar tillögur. Það sæmir ekki hæstv. félmrh. að koma hér og lýsa yfir að hann hafi verið nánast á hallelújasamkomu um liðna helgi því að sveitarstjórnarmenn eru afar misánægðir með þetta. Það kemur í ljós í þessari bókun fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga í tekjustofnanefndinni. Í þessari bókun er sömuleiðis lögð áhersla á að fjármálaleg samskipti ríkisins og sveitarfélaganna séu stöðugt til umfjöllunar og mig langar til að vitna aftur í þessa bókun, herra forseti, með yðar leyfi. Þar segir: ,,Við treystum því að viðvarandi formlegt samstarf ríkis og sveitarfélaga verði um efnahagsmál þar sem fjallað er um þróun í fjármálum og kjaramálum, sbr. yfirlýsingu aðila frá 16. desember 1999.`` Ég lýsi því yfir, herra forseti, það er svo sannarlega nauðsyn á að þessu verði fylgt því að samráðið hefur ekki verið nægilegt og reyndar harla lítið hingað til. Ég vil jafnvel fullyrða, herra forseti, að samstarf ríkisins í þessum málum, í þessum álögum, aukaálögum á sveitarfélögin, samstarfið og samráðið hafi verið skammarlega lítið. Um það vitna yfirlýsingar sveitarstjórnarmanna víða að af landinu. Áður en ég lýk umfjöllun minni, herra forseti, um bókun fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga í tekjustofnanefnd kemur fram í niðurlagi þeirrar bókunar að nefndarmennirnir treysta því að framvegis verði kostnaðarmetin öll lagafrumvörp og stjórnvaldsákvarðanir er sveitarfélögin varða eins og gert er ráð fyrir í tillögu nefndarinnar og undirritun við tillögurnar. Sveitarstjórnarmennirnir telja að slíkt kostnaðarmat geti verið skref í áttina til frekari eflingar tekjustofnum sveitarfélaganna. Ég leyfi mér, herra forseti, að hryggja sveitarstjórnarmenn með því að kostnaðarmat af því tagi sem hér er farið fram á og menn setja traust sitt á virðist vera harla léttvægt í störfum ríkisstjórnarinnar því að lögum samkvæmt fylgir öllum lagafrumvörpum slíkt mat og það hefur verið gagnrýnt á Alþingi að kostnaðarmat af því tagi stenst allt of sjaldan. Ég bendi bara á fjáraukalögin því til staðfestu. Ég er ansi hrædd um að fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga í tekjustofnanefnd eigi eftir að verða fyrir vonbrigðum með möguleg áhrif svona kostnaðarmats. Ég vil meina, herra forseti, að mestum vonbrigðum í allri þessari umræðu í dag hafi valdið það ótrúlega bragð hæstv. félmrh. og reyndar hv. formanns félmn. að tala eins og þjóðinni sé gert kleift að fjármagna auknar skattaálögur með barnabótum og feðraorlofi. Herra forseti, mér finnst það ekki sæmandi málflutningur að það sé notað eins og afsökun fyrir álögunum að nú sé verið að hækka barnabæturnar. Ég minni ég enn og aftur á að hækkun barnabótanna er bara tilbúningur því það er einungis verið að skila barnafjölskyldum aftur það sem þeim hefur borið undanfarin ár og hefur verið frá þeim tekið. Þessi málflutningur er því til skammar, herra forseti. Hér er aldeilis verið að blanda saman óskyldum málum og það er ekki rétt að líða svona málflutning átölulaust. Það má kannski vitna til orða hv. þm. Guðmundar Árna Stefánsson, sem situr reyndar núna í forsetastóli, sem hann lét falla í morgun að ríkisstjórnin væri að skila til baka ránsfeng. Þetta eru stór orð, herra forseti, en það er nákvæmlega svona sem fólki líður þegar það fær röksemdafærslu af þessu tagi frá hæstv. félmrh. Ég vil einnig spyrja hæstv. félmrh. hvað valdi því að sveitarfélögin fái ekki hlutdeild í tryggingagjaldi eða tekjustofnum fyrirtækja. Hvað veldur því að sveitarfélögin eru fá ekki hlutdeild í veltusköttum? Hvaða rök mæla á móti því? Ég vil sömuleiðis spyrja hæstv. félmrh.: Hvernig ætlar ríkisstjórnin að leysa þann hnút sem félagslega íbúðakerfið er komið í? Hvernig verður t.d. stuðningi háttað við þá sem þurfa að reiða sig á félagslegt leiguhúsnæði? Efnisleg umræða um þessi mál er af skornum skammti, herra forseti, og það er sárt til þess að vita að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki svara henni með rökum. Það er sárt til þess að vita, eins og hefur margoft verið bent hér á, að málefnaleg umræða í þessum sal við þingmenn stjórnarinnar getur ekki farið fram vegna fjarveru þingmanna stjórnarflokkanna. Hér hefur stjórnarandstaðan staðið í allan dag með röksemdafærslur og spurningar og það er ekki við neinn að tala, það eru engin svör. Þetta er ekki málefnaleg umræða, herra forseti, og ber að átelja það. Það eru mikil vonbrigði, herra forseti, að ríkið skyldi ekki fallast á að lækka hlutfall sitt í tekjuskattinum til móts við hækkun á útsvari, það eru vonbrigði að ríkið skyldi ekki fallast á að lækka hlutfall sitt í tekjuskattinum. Ég krefst þess að ríkisstjórnin gefi okkur rök fyrir því að það var ekki gert. Ég bendi á að samkvæmt spám Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir því að sveitarfélögin verði rekin með tapi um rúma þrjá milljarða á næsta ári. Ég vil fá að vita: Hverju svarar Framsfl. öllum þeim spurningum sem hér hafa komið fram? Herra forseti. Ég held því fram að málaflokkum, sem færðir hafa verið til sveitarfélaganna eða er í undirbúningi að færa til sveitarfélaganna, er beinlínis haldið í svelti áður en að yfirfærslunni kemur. Þar getum við nefnt menntamálin, við getum nefnt þar skólamálin því að málaflokknum var beinlínis haldið í svelti og sultarólina var beinlínis ekki hægt að þrengja meira þegar loksins kom að því að færa grunnskólann yfir til sveitarfélaganna. Nú eru sömu vísbendingar uppi á teningnum, herra forseti, hvað varðar málefni fatlaðra. Sá málaflokkur hefur líka þurft að lúta svelti frá hinu opinbera. Nú er verið að færa hann yfir til sveitarfélaganna og þá er alveg ljóst að sultarólin er hert ómaklega áður en málaflokkurinn er settur endanlega yfir til sveitarfélaganna og þær aðferðir eru ekki góðar pönnukökur, herra forseti. Það er líka eitt í umræðunni, herra forseti, að hæstv. félmrh. og ríkisstjórnin öll virðist ekki ætla að horfa á þann mismun sem er á sveitarfélögum með tilliti til íbúafjölda. Það er alveg ljóst að fámennari sveitarfélögin líða mest. Ég bendi á það að helmingur sveitarfélaga í landinu telur undir 300 íbúa. Máli mínu til staðfestu um að fámennu sveitarfélögin líði mest nægir að nefna kostnað sveitarfélaganna af menntamálunum því að sannleikurinn er sá að kostnaður á nemanda í litlu skólunum úti á landi er um 900 þús. kr. á meðan kostnaður á nemanda í stærstu sveitarfélögunum er undir 300 þús. kr. Þarna er um 600 þús. kr. mun að ræða á kostnað á hvern nemanda hvað fámennu sveitarfélögin þurfa að borga meira en þau sem eru fjölmenn. Það þýðir ekki, herra forseti, að líta fram hjá þessari staðreynd. Sveitarfélögin búa við afar misjöfn skilyrði hvað þetta varðar. Ég bendi líka á það að 40% af tekjum sveitarfélaganna renna til fræðslumála. Benda má á að það sem rennur til fræðslumála hjá sveitarfélögunum er svo breytilegt frá einu sveitarfélagi til annars að þau framlög eru á bilinu frá 30% af tekjum upp í 160%, bilið á milli fámennu sveitarfélaganna og þeirra fjölmennu. Þetta er því gífurlegur aðstöðumunur. Tillögurnar sem eru á borðum okkar eru ekki að jafna þennan mun. Það er ekki verið að taka á stærsta vandamáli litlu sveitarfélaganna, það er bara þannig, herra forseti, og það er synd til þess að vita.

Það er sérstök nefnd í grunnskólamálinu.

Jæja, það er gott að heyra frá hæstv. félmrh. að það skuli vera sérstök nefnd í grunnskólamálinu. Það bendir til þess að vandinn sé viðurkenndur. En sú viðurkenning kemur ekki fram í þessum tillögum hér. 
             Herra forseti. Ég vil frábiðja mér samtal í salnum á meðan ég er að ljúka máli mínu. En sannleikurinn er sem sagt sá að á borðum okkar eru tillögur sem eru allsendis óaðgengilegar fyrir fámennustu sveitarfélögin og þar er ekki tekið á vanda þeirra á þeim nótum sem þyrfti að gera. Það er staðreynd að í heild skortir sveitarfélögin 6--7 milljarða kr. í árlegar tekjur og tillögurnar sem eru á borðum okkar taka á hluta vandans en að mínu mati rista þær alls ekki nógu djúpt og hefði verið mun vænlegra að sjá hér betur gert fyrst og síðast við fámennu sveitarfélögin og lýk ég þar með máli mínu.

Hæstv. forseti. Það var margt afar merkilegt sem fram kom í ræðu hv. þm. Hún nefndi að ég hefði talað um barnabæturnar í ræðu minni sem er alveg rétt. Ég tel rétt að vekja athygli á því að barnabæturnar eru þáttur því sem við erum að gera til að bæta líf fjölskyldufólks í landinu og hafa áhrif á þær skattalagabreytingar sem unnið er að um þessar mundir. Og ég tel enga sérstaka ástæðu til þess að fela það neitt og ætla að vona að hv. þm. styðji þessar úrbætur á barnabótakerfinu. Ég nefndi hins vegar aldrei feðraorlofið í ræðu minni og finnst það nú ekki koma þessu máli beint við. Hins vegar er alveg rétt hjá hv. þm. að full ástæða er til að halda því á lofti sem vel er gert varðandi fæðingarorlofið. Það er stórmál og mikil réttarbót fyrir barnafjölskyldur í landinu að verið er að koma á fót mjög merkilegum fæðingarorlofssjóði sem menn víða um lönd hafa tekið eftir og ræða mjög gjarnan um sem fyrirmynd. Það er afrek núverandi ríkisstjórnar og þingmeirihluta að hafa gert þetta og full ástæða til, ég þakka hv. þm. fyrir það, að halda því á lofti. Hins vegar skil ég ekki hvernig hún ætlar að koma á háttekjuskatti í sveitarfélögum, sem hún kallaði mjög stíft eftir að yrði lagður á, en jafnframt krafðist hún þess að tekjuskattsprósentan yrði lækkuð. Það sérstæðasta sem fram kom í ræðu hennar fannst mér reyndar þegar hv. þm. fór að draga það fram að bókhaldsreglur sveitarfélaga væru sérstaklega útgjaldamiklar og íþyngjandi fyrir sveitarfélög. Ég hef haldið bókhald og verið fjármálastjóri en ég get ekki séð að það sé mjög útgjaldamikið fyrir sveitarfélögin.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur að ég ræddi í sama orðinu um ræðu hennar og hæstv. félmrh. þar sem ég átaldi þau fyrir að nefna barnabæturnar hér til sögunnar. Það er rétt hjá hv. þm. að það var ekki úr hennar ræðu sem ég hafði feðraorlofið heldur úr ræðu hæstv. félmrh. sem nefndi það í sömu andrá og rætt var um barnabæturnar. Varðandi hátekjuskattinn þá er ljóst, herra forseti, að hann er nokkuð sem tilefni hefði verið til að fjalla um við þessa umræðu. Um hann á ekki eingöngu að ræða í sambandi við sveitarfélögin. Það á að ræða um hátekjuskatt á breiðum grunni. Það á að ræða um hann í tengslum við skattbreytingar, mögulegar breytingar á skattkerfi okkar. Ég talaði líka mikið um hlutdeild í eignarskatti. Það er ekki sanngjarnt að sveitarfélögin skuli ekki fá meiri hlutdeild í almennum eignarskatti en raun ber vitni. Við vitum að stór fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu vinna jafnmikið í þágu sveitarfélaganna úti á landi þó að eignir þeirra séu hér. Allt tal um að ég hafi krafist þess að tekjuskatturinn yrði lækkaður er náttúrlega er slitið úr samhengi við annað sem ég sagði í minni ræðu en ég ítreka það sem ég nefndi varðandi bókhaldsreglurnar. Það er alveg ljóst að lítið fyrirtæki, lítið sveitarfélag úti á landi sem telur kannski örfáa tugi eða kannski hundrað manns, sem þarf að lúta þeim bókhaldsreglum sem sveitarfélögum eru settar, hefur af því talsverðan kostnað. Ég hef líka fært bókhald. Ég er ekki að mæla gegn því að það sé gert á heiðarlegan og réttan hátt en þetta er einungis nefnt sem lítill hluti af öllu ferlinu, að það er verið að leggja álögur á sveitarfélögin með breyttum reglum.

Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að elta ólar við þetta. En ég gat ekki skilið annað en að hv. þm. væri að hnýta eitthvað í fæðingarorlofið og fannst það ekki alveg nógu góð lexía. Hins vegar væri mjög fróðlegt að fá skýringar á því hvernig þessar bókhaldsreglur valda sveitarfélögunum útgjöldum. Ég næ ómögulega að skilja það og væri gaman að fá smá námskeið um það mál.

Herra forseti. Hv. þm. misskilur þetta varðandi fæðingarorlofið og barnabæturnar. Ég er ekki að mæla gegn því að fæðingarorlofi feðra sé komið á, svo sannarlega ekki. Ég er hins vegar að mæla gegn því að hér séu notuð þau rök að hækkun barnabóta og innleiðing fæðingarorlofs fyrir feður séu eitthvað sem þurfi að tala um í sama orðinu og þær tillögur sem hér liggja á borðinu. Við erum að tala um auknar skattaálögur og stjórnarþingmenn kjósa að fjalla í sama orðinu um barnabætur og peninga sem fjölskyldur fá í gegnum fæðingarorlof feðra. Í mínum huga þýðir það ekkert annað en að fjölskyldunum sé ætlað að nota væntanlegar barnabætur og greiðslur í fæðingarorlofi feðra í að greiða auknar skattaálögur. Þetta var ég að gagnrýna, tengsl þessara mála og hvernig þau eru spyrt saman af hæstv. félmrh. og þingmönnum stjórnarinnar. Varðandi bókhaldsnámskeiðið þá skal ég taka hv. þm. í það síðar.

Herra forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir flutti hér skelegga ræðu sem ég er reyndar í grundvallaratriðum algjörlega ósammála. En það er önnur saga. Hv. þm. minntist hins vegar á það sem valkost fyrir sveitarstjórnir að leggja á stóreignaskatt og hátekjuskatt. Mig langar að vita hver mörkin eru til að teljast til stóreignamanna og hátekjumanna, þeirra sem mundu falla undir þennan skatt sem yrði þá væntanlega einhvern tímann tillaga hv. þm. Hvar eru mörkin?

Ég hef það svar ekki á reiðum höndum og get ekki sagt til um þau mörk hér og nú, herra forseti.

Herra forseti. Þessi umræða um breytta tekjustofna sveitarfélaga hefur um margt verið fróðleg og farið um víðan völl eins og við mátti búast. Þetta er þó kannski býsna einfalt mál, þ.e. að sú ágæta nefnd sem hér hefur verið minnst á komst auðvitað að skýrum niðurstöðum. Hún safnaði merkum upplýsingum og niðurstaðan var ósköp einfaldlega sú, eins og fram kom í máli hv. þm. Jóns Kristjánssonar sem jafnframt var formaður nefndarinnar, að sveitarfélögin hafa verið rekin með halla allan þennan áratug. Lög og reglugerðir hafa kallað á aukin útgjöld sveitarfélaga en um leið dregið úr tekjum þeirra. Vandamálið lá því ljóst fyrir en síðan kom að tillögugerðinni og þá náðist því miður ekki niðurstaða sem tæki á þeim vanda sem nefndin var á margan hátt svo vel búin að skilgreina. Meginniðurstaðan er sem sagt sú að tillagan tekur ekki á því sem við getum kallað fortíðarvanda, þ.e. þeim vanda sem safnast hefur upp á þessum áratug. Hins vegar gera tillögurnar ráð fyrir því að þetta verði jafnað miðað við þær áætlanir sem fyrir liggja um næsta ár. Auðvitað má deila um þá leið sem farin er en ég held að nauðsynlegt sé að það komi skýrt fram að þarna skilur í raun á milli. Fortíðarvandinn er skilinn eftir og það kemur fram hjá fulltrúum sveitarfélaganna í nefndinni að því hafi verið hafnað, þrátt fyrir eftirgangssemi af þeirra hálfu, að farið væri sérstaklega yfir þennan vanda og settur sérstakur hópur til að komast að niðurstöðu um hvernig hann yrði bættur. Það fékk því miður ekki hljómgrunn í nefndinni eða réttara sagt, ekki hljómgrunn hjá ríkisstjórnarmeirihlutanum, vegna þess að við höfum orðið vitni að því hér í dag að áherslurnar í málinu hjá ríkisstjórnarflokkunum eru æðimisjafnar. Niðurstaða nefndarinnar er að sjálfsögðu málamiðlun milli flokkanna og þarf ekki að hafa langt mál um það. Á margan hátt er eðlilegt í ríkisstjórnarsamstarfi að stjórnarflokkarnir komist að sameiginlegri niðurstöðu. Ég held að það fari ekki á milli mála hjá öllum þeim sem fylgst hafa með umræðunum undanfarnar vikur og mánuði að Sjálfstfl. hefur verið annarrar skoðunar en Framsfl. í málinu. Framsfl. hefur greinilega ekki náð lengra með Sjálfstfl. í þessu máli. Auðvitað harma ég mjög að Framsfl. skuli ekki ráða betur við samstarfsflokk sinn í þessu máli því að hér er vissulega um brýnt og mikilvægt mál að ræða. Ég sagði áðan að því miður hefði ekki náðst niðurstaða í því hvernig taka ætti á fortíðarvandanum. Hins vegar er rétt að halda til haga öllu því sem tengist fortíðarvandanum. Það hefur komið fram hér í dag að utan við verksvið nefndarinnar var sá vandi sem við er að glíma í félagslega íbúðakerfinu og önnur nefnd vinnur að því að fara yfir flutning grunnskólans. Við skulum vona að niðurstöður þeirrar nefndar verði til að bæta hag sveitarfélaganna því að ekki mun af því veita, ekki þarf annað en að vísa til ýmissa talna sem fram hafa komið frá tekjustofnanefndinni. Ef við skoðum tillögurnar frá meiri hluta nefndarinnar, þ.e. að fara þá leið að heimila sveitarfélögunum að hækka útsvarið en lækka ekki hlutfall ríkisins í staðgreiðslunni nema um þriðjung leyfilegrar hækkunar, þá er auðvitað ljóst og ég held að það hafi komið mjög skýrt fram hjá mjög mörgum ræðumönnum að hér er í raun um skattahækkun að ræða. Í besta falli skilar breytingin sér slétt út, þ.e. hjá þeim sveitarfélögum þar sem lækkun fasteignaskattsins kemur á móti. Ýmsir talsmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa einmitt boðað að lækka beri fasteignaskattinn einmitt á þeim svæðum og það er gert með annarri hendinni á meðan það er jafnharðan gripið til baka með hinni. Niðurstaðan er vitanlega óásættanleg en eins og ég sagði áðan þá virðist Framsfl. því miður ekki hafa náð Sjálfstfl. lengra í þessum efnum. Við verðum að vona að brátt komi betri tíð og hægt verði að taka á vandanum. Eins og hv. formaður nefndarinnar, Jón Kristjánsson, sagði þá telur hann eðlilegt að afgangur af ríkissjóði sé nýttur til þess að greiða niður skuldir. Það er rétt að taka undir það en hins vegar gengur ekki að hann sé eingöngu nýttur til að greiða niður skuldir ríkissjóðs meðan sveitarfélögin eru látin safna skuldum. Auðvitað lækka ekki skuldir opinberra aðila í heild sinni og því hefði verið eðlilegt að ríkissjóður hefði komið til móts við sveitarfélögin með því að lækka hlutdeild sína í staðgreiðslunni á móti hækkunum sveitarfélaganna. Það mjög ankannalegt þegar ýmsir hv. þm. úr ríkisstjórnarflokkunum tala um aukið svigrúm sveitarfélaganna. Það er vissulega þannig á pappírnum í en raunveruleikinn er allt annar. Raunveruleikinn er sá, eins og komið hefur fram hjá nær öllum fulltrúum sveitarfélaganna, að það er enginn valmöguleiki í stöðunni, það verður að nýta heimildirnar algjörlega í topp. Sveitarfélögin neyðast til þess. Herra forseti. Hér hefur ýmislegt fleira markvert komið fram í ræðum hv. þm. Það var býsna athyglisvert að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, sem verður að teljast einn af talsmönnum Sjálfstfl. í þessu máli, hún átti sæti í nefndinni sem komst að þeirri niðurstöðu sem hér er til umræðu í frumvarpsformi, taldi eitt af því merkasta í störfum nefndarinnar að hafa komið réttlætismáli í höfn, þ.e. breytingum á álagningu fasteignagjalda. Herra forseti. Það er auðvitað nauðsynlegt í þessu samhengi að það komi skýrt fram að í rauninni fékk nefndin það bara í veganesti að landa málinu, ákvörðunin lá fyrir, enda hafði hv. þm. farið víða um héruð og boðað að þetta bæri að gera. En þetta er nú ekki komið meira í höfn en svo, eins og ég sagði áðan, að því er sleppt með annarri hendinni sem síðan er gripið til baka jafnharðan með hinni, þannig að hér hefur ekki mikið komist í höfn annað en það að verið er að lækka álagningu fasteignagjalda á fólk en útsvarið hækkað jafnharðan. Hér er, eins og ég sagði áðan, um algjörlega óviðunandi lausn að ræða. Það var einnig athyglisvert í máli hv. þm. að hvergi örlaði fyrir neinum rökstuðningi fyrir þeirri skattahækkunarleið sem ríkisstjórnin er að fara í þessu máli. Þar var hvergi komið með rökstuðning um að hér væri t.d. verið að ná niður þenslu með skattahækkunum eða öðru þess háttar. Ég verð því að vænta þess að hv. þm. komi hér í seinni ræðu sinni, sem ég geri ráð fyrir að hv. þm. flytji vegna þess að ekki hafa ræður hv. þingmanna Sjálfstfl. verið mjög margar hér og hv. þm. verður að teljast einn af aðaltalsmönnum Sjálfstfl. í málinu, og þá komi þessi rökstuðningur fram. Herra forseti. Það var hins vegar athyglisvert að hv. þm. tengdi barnabætur við þessa umræðu og taldi að eðlilegt væri að tengja það saman. Ég tel að í einu samhengi sé sú tenging afar eðlileg vegna þess að það er um margt líkt með því hvernig komið hefur verið fram við barnafjölskyldur í landinu á undanförnum árum og hvernig hefur verið komið fram við sveitarfélögin, þ.e. fyrst er skert og tekið af og síðan er skammtað til baka og reynt að gera málið hið jákvæðasta með því að nú sé verið að taka á málum. En eins og bent hefur verið á hér er eingöngu verið að skila hluta af því sem hallað hefur á í báðum tilfellum. Og í því samhengi var eðlilegt að hv. þm. tæki barnabæturnar inn í umræðuna. En, herra forseti, það var athyglisvert að heyra ræðu hv. þm. Péturs Blöndals vegna þess að með hv. þm. Pétri Blöndal höfum við heyrt í fjórum hv. þm. Sjálfstfl. um þetta mál. Fyrstur gekk fram á sviðið hæstv. forsrh. og allir þekkja að sjálfsögðu málflutning hans í málinu, þ.e. að sveitarfélögin þyrftu ekkert því að þar væri aðaleinkennið á rekstri þeirra óráðsía í fjármálastjórn. Ég er sannfærður um að það hefur auðvitað valdið miklum vanda í þeirri ágætu nefnd sem hér hefur verið mikið rætt um að slík yfirlýsing hafði komið fram frá hæstv. forsrh. Það verður þó að segja að miðað við þá yfirlýsingu hafa ýmsir nefndarmenn náð verulegum árangri í því að fá hæstv. forsrh. til þess að bakka. En hv. þm. Pétur Blöndal hefur greinilega ekki orðið var við það að hæstv. forsrh. hefur bakkað í málinu og kom og hélt fram sömu rökum og hæstv. forsrh. gerði fyrr í sumar, að fyrst og fremst væri um óráðsíu sveitarfélaganna í fjármálastjórn að ræða. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í ræðu borgarhagfræðings, Eggerts Jónssonar, sem flutt var á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga nú fyrir skömmu en þar kemur m.a. fram eftirfarandi: ,,Í þessu sambandi má heldur ekki gleyma því, að skuldir sveitarsjóðanna hefðu hækkað mun meira en raun ber vitni, ef ekki hefðu komið til umtalsverðar tekjur af sölu eigna á tímabilinu,`` --- það er rétt að skjóta því inn í að hér er verið að ræða um tímabilið 1991 til 2000 --- ,,auk þess sem hagrætt var í rekstri og ýmsum brýnum verkefnum slegið á frest. Takið eftir því, að uppsafnaður greiðsluhalli nam 36 milljörðum en skuldirnar hækkuðu um 31 milljarð.`` Þarna er vissulega um ákveðinn árangur að ræða sem ber að virða og eðlilegt að hafa í þessu samhengi. Herra forseti. En það voru fleiri sem héldu ræður á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga og það voru fleiri sem svöruðu hæstv. forsrh. og hv. þm. Pétri Blöndal. Þar kemur til að vísu varaþingmaður Sjálfstfl., formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, en með leyfi forseta, sagði formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga m.a. í ræðu sinni: ,,Niðurstöður athugana tekjustofnanefndar eru allar á einn veg og leiða ótvírætt í ljós að mjög hefur hallað á sveitarfélögin í fjármálalegum samskiptum þeirra við ríkið allt frá árinu 1991. Sú yfirborðslega umræða ...`` --- Herra forseti. Ég held að rétt sé að endurtaka þetta þar sem hv. þm. Pétur Blöndal gengur hér fram hjá púltinu: ,,Sú yfirborðslega umræða sem borið hefur á um óvandaða fjármálastjórn og ábyrgðarleysi í rekstri og fjárfestingu sveitarfélaga almennt á sér því ekki stoð.`` Herra forseti. Óhjákvæmilegt er að benda hv. þm. á að fara vel yfir gögn nefndarinnar því að hér talar flokksbróðir hans sem verður að teljast þekkja nokkuð til þess sviðs sem hér er fjallað um. Herra forseti. Það er nauðsynlegt í samhengi við þessi ummæli, sem ég hef bæði vitnað til og þess sem við höfum orðið vitni að í dag og við höfum einnig heyrt áður, að velta því upp hver er í raun talsmaður Sjálfstfl. í þessu máli. Ég sagði áðan að það væru fjórir aðilar til að vitna og hv. þm. Pétur Blöndal á augljóslega samleið með forsrh., þ.e. fyrr á árinu, spurning hvort það er enn í dag. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir skautaði hins vegar algjörlega fram hjá því að færa nokkur rök fyrir þeirri niðurstöðu sem nefndin komst að og er í því frv. sem um er fjallað. En varaþingmaðurinn Vilhjálmur Vilhjálmsson hefur hins vegar komist að annarri niðurstöðu en þau þrjú hin þannig að ég endurtek spurningu mína: Hver er stefna Sjálfstfl. og hver er talsmaður Sjálfstfl. í því máli sem hér er fjallað um?

Herra forseti. Örfá orð inn í þessa miklu umræðu um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga því hér hefur margt komið fram í dag og sérstaklega frá stjórnarandstöðunni sem haldið hefur uppi gagnrýni á frv., þ.e. aðallega í þá átt að það gangi ekki nægilega langt í að rétta stöðu sveitarfélaganna og má rökstyðja það með margvíslegum hætti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir störf nefndarinnar og sérstaklega formanni nefndarinnar, Jóni Kristjánssyni, sem ég veit að hefur lagt sig fram við að ná þessum árangri, en ég held að við verðum öll að líta á þetta sem eitt skref af mörgum til að leiðrétta stöðu sveitarfélaganna. Og því miður var skrefið ekki tekið til fulls því að hér var tækifærið, hér var hægt að uppfylla væntingar sveitarfélaganna hvað varðaði leiðréttingu á tekjustofnunum og því er þetta bæði mér og mörgum öðrum vonbrigði. Ég er kannski ekki sleip í reikningi og hef aldrei haldið því fram, en það er alveg sama hvernig ég lít á þetta og skoða frá öllum hliðum og tek tillit til barnabóta og þess sem hér hefur verið nefnt sem innlegg í málið og ég hef nú ekki alveg skilið, þá vantar upp á það að með hækkun á útsvarinu sé samsvarandi lækkun á tekjuskatti. Þarna eru heil 0,66% sem ber á milli og ég get ekki fengið það öðruvísi inn í mitt höfuð en að þar með sé verið að hækka skatta þar sem jafnvægi er ekki náð. Það getur verið að ekki muni öll sveitarfélög nýta sér hámarksskattlagningu útsvars eða álagsprósentu en því miður held ég að það verði þannig að langflest geri það því að staða þeirra býður ekki upp á annað. Nettóskuldaaukningin sl. tíu ár er 21 milljarður, eins og hér hefur komið fram, og stafar eingöngu af því að undanfarin ár hafa tekjur sveitarfélaganna verið allt of lágar, vextir á lánum sveitarfélaganna eru háir þannig að skuldastaða sveitarfélaganna vegna lána er líka mjög há. Sveitarfélögin hafa ekki getað staðið undir lögboðnum og eðlilegum verkefnum. Það er almenn viðbótartekjuþörf upp á 5--7 milljarða á þessu ári og árlega sem vantar inn í þennan pakka og að mínu mati þyrfti í raun og veru að horfa til þess að inn í þetta kæmi enn hærri upphæð, ekki bara til að reka sveitarfélögin eins og gert er í dag heldur að horfa til þess að til að styrkja byggð í landinu verður að setja aukið fjármagn bæði í menntun og atvinnulífið og það verði umfram það sem lögin gera ráð fyrir. Ég tel að nú þurfi að endurskoða lög um jöfnunarsjóðinn og fara vel yfir þá lagasetningu alla og hvaða hlutverki hann eigi að gegna, hvernig hann eigi að koma inn í þetta. Sömuleiðis er ekki nóg að hafa 700 millj. sem sérstakt framlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, 700 millj. fyrir árið í ár og næsta ár vegna breytinga á tekjum sveitarfélaganna varðandi breytingu á fasteignaskattinum. Þarna verðum við að sjá framhald á. Herra forseti. Ég ætlaði ekki að hafa þetta langa ræðu. Það mætti nefna hér margt fleira en búið er að fara mjög vel yfir frv. og leggja fram mörg rök í þá átt að þetta sé ekki nægilegt til þess að rétta af fjárhag sveitarfélaganna og ég skal segja enn og aftur að ég varð fyrir vonbrigðum með að ekki skyldi nást jöfnuður á milli hækkunar útsvarsins og lækkunar tekjuskattsins því að í mínum huga þýðir þetta aukna skattheimtu.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, með síðari breytingum. Mikið hefur verið rætt í dag um frv. en ég vil aðeins koma hér með innlegg í meginatriðum. Frv. veldur mér mjög miklum vonbrigðum vegna þess að ég hélt að menn ætluðu að stíga afdrifaríkt spor til að rétta stöðu sveitarfélaganna og þá um leið að undirbyggja aðgerðir til þess að sveitarfélögin úti á landsbyggðinni hefðu lífvænlega möguleika. Ekki hefur verið farið í slíkt, það er viðurkennt að rekstrarafkoma sveitarsjóða á Vesturlandi, Norðurlandi, Austurlandi og Suðurlandi hefur versnað mun meira en í Reykjavík og á Reykjanesi, er sagt hér. Það er nefnilega alveg augljóst að hér er um breytingar að ræða sem eru fram komnar vegna mikillar pressu, vegna mikillar óánægju skattborgaranna út af fasteignaskattinum úti á landi. En sú lausn að leggja 700 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga er líka til komin vegna þess að verst settu sveitarfélögin klára sig einfaldlega ekki nema slíkt sé gert. Hér er gengið allt of skammt og hugsað allt of lítið um grundvöllinn að því hvernig við ætlum að koma okkur upp úr þessu fari sem við erum komin í. Það er nefnilega ekki hægt að setja rekstrarafkomu sveitarsjóða á allri landsbyggðinni í sama flokk, setja öll sveitarfélögin undir sama hatt vegna þess að staða þeirra er ákaflega misjöfn. Virðulegi forseti. Úr því að hæstv. félmrh. er staddur í salnum undrar það mig að menn skuli ekki deila landsbyggðarsveitarfélögunum upp í a.m.k. tvo flokka, þ.e. þau sveitarfélög sem eru ekki sjálfbær og þurfa hjálp og síðan þau sveitarfélög sem finnast blessunarlega og eru enn sjálfbær. Stöðu þeirra og náttúrlega sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu á auðvitað að leiðrétta með almennum aðgerðum og undirbyggingu tekjustofna en síðan að nota jöfnunarsjóðinn sem neyðarúrræði fyrir þau sveitarfélög sem eru alls ekki sjálfbær. Þarna er meginmunur á og ég er satt að segja hissa á að miðað við þá miklu vinnu sem hefur verið lögð í málið varðandi öflun gagna skuli menn ekki hafa kortlagt betur hvaða markmiðum þeir vilja ná. Það er algjörlega nauðsynlegt að finna formúlu til þess í gegnum þá vinnu sem hér fer fram og í gegnum önnur lög, sem ég kem að síðar, sem þarf að fara í. Ég á þá við að æskilegt sé að verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga verði breytt og eftirtalin verkefni færð til ríkisins eins og nefndin segir í 7. gr. tillögunnar. Það er stofnkostnaður sjúkrastofnana og heilsugæslustöðva, stofnkostnaður framhaldsskóla, þar með talið heimavistir og Innheimtustofnun sveitarfélaga. Það er algjörlega nauðsynlegt í þeirri stöðu sem við erum í að setja ekki bara plástur á sárið. Hér er sú aðferð viðhöfð að setja plástur á sárið og rekstrargrunnurinn er í engu leiðréttur. Sveitarfélögin standa uppi með bullandi skuldir og ekkert er tekið á kerfisbreytingum, hagræðingu og öðru slíku sem er algjörlega nauðsynlegt ef við ætlum að koma sveitarfélögum, þá sérstaklega á landsbyggðinni, út úr þeirri klemmu sem þau eru í. Sú formúla sem er notuð, jöfnunarsjóðsformúlan, að smyrja heilt yfir og ganga ekki til verka þannig að aðgerðir sem hið opinbera stendur að með fjárframlögum og stuðningi við kerfisbreytingar miði að því að sveitarfélögin verði lífvænleg á eftir, leiðir til þess að við fáum enn meiri fólksflótta og við fáum enn meiri erfiðleika á næstu missirum eftir að þetta er gert. Danir fóru í gegnum --- þó að það sé í öðru samhengi --- vandræði með landsbyggðastefnu sína upp úr 1970. Sú formúla sem við ætlum að nota gagnvart landsbyggðarsveitarfélögunum með jöfnunarsjóðsaðferðinni er sú aðferð sem Danir kölluðu ,,landsbyggðin deyr``. Málið er að þeim sveitarfélögum sem hafa á undanförnum árum sameinast í voninni um að tekið yrði á grunnmálum þeirra og þau fengju framlög til að standa að opinberri þjónustu, svo sem vegagerð og skólahaldi, og byrja á nýjum grunni, hefur í flestum tilfellum mistekist algjörlega og nægir að nefna harmakvein frá Vesturbyggð í því sambandi sem forsvarsmenn þeirra hafa úttalað sig um að ekkert sem ríkið þóttist ætla að koma að með og hjálpa til með hafi staðist. Þetta eru grundvallaratriði að mínu mati sem verður að fara í. Í 3. tillögugreininni er talað um að fækka verði undanþágum frá fasteignaskatti eins og kostur er. Það eru ákvæði sem þarf að ræða miklu betur vegna þess að t.d. í landsbyggðarkjördæmunum, ef við tölum bara um sumarhótel og bændagistingu, eru fjárfestingar sem eru notaðar stuttan tíma ársins. Í þeim geira hafa menn bent á réttlæti þess og ég held að full ástæða sé til að taka undir það að skattlagning eigi sér bara stað á þeim tíma eða miðað við þann tíma sem viðkomandi fjárfesting er notuð vegna stöðu mála úti um landið. Síðan er talað um að framlag í jöfnunarsjóð verði 700 millj. Ég get ekkert annað en fagnað því að ríkið setji í jöfnunarsjóðinn en ég gagnrýni formúluna fyrir því. Eins og stendur í séráliti og bókun frá fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga, og það hefur verið farið yfir það mörgum sinnum í dag, þá hefur tekjustofnanefnd þeirra í upphafi lagt áherslu á vandaða öflun og úrvinnslu gagna um fjárhagslega stöðu og afkomu sveitarfélaganna. Í sjálfu sér hefur enginn gagnrýnt þann grunn sem er lagður til undirstöðu mála. Tölulegar niðurstöður eru alltaf á einn veg, segir fulltrúi sveitarfélaganna, og leiða ótvírætt í ljós að mjög hefur hallað á sveitarfélögin í fjármálalegum samskiptum þeirra við ríkið allt frá 1991. Þeir benda á, eins og hefur margoft komið fram í umræðunni, að hér sé um að ræða 6--7 milljarða. Fulltrúi sveitarfélaganna segir í niðurlagi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við teljum að sameiginlegar tillögur nefndarinnar séu fyrsta skrefið í áttina til frekari eflingar tekjustofna sveitarfélaganna í trausti þess að framvegis verði kostnaðarmetin öll lagafrumvörp og stjórnvaldsákvarðanir er sveitarfélögin varða eins og gert er ráð fyrir í tillögu nefndarinnar`` við undirritun hennar. Þetta er allt góðra gjalda vert. En auðvitað er himinn og haf á milli þeirra tillagna og þeirra sem hér eru. Hér er um áfanga að ræða og hér þarf að koma miklu meira til. Í umræðunni hefur líka verið nefnt að staða sveitarfélaganna úti um allt land og kannski sérstaklega á landsbyggðinni væri enn þá verri ef sum þeirra hefðu ekki verið í þeirri góðu stöðu núna á síðustu tíu árum að geta selt eignir. Sum hafa gert það ótæpilega og sum fyrir hundruð milljóna króna. Einhvers staðar endar sá möguleiki enda skilst mér að þau sveitarfélög sem voru í þeirri stöðu á þessu tímabili séu þó skást sett eins og staðan er í dag, þau séu skást sett sem höfðu möguleika á því að losa um eignir sem þau réðu yfir. Breytta verkaskiptingu nefnir nefndin sem 7. lið í tillögum sínum. Hér er um að ræða stórmál sem er algjörlega nauðsynlegt að fara ofan í og því fyrr því betra. Í raun og veru hefði verið þægilegra fyrir margra hluta sakir að fá þetta frv. um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga á sama tíma og menn setja fram tillögur um breytta verkaskiptingu. Við vitum öll, sem höfum komið nálægt sveitarstjórnarmálum, að menn hafa farið í frekari verkaskiptingu þar sem menn hafa verið með reynslusveitarfélög og þar segja menn farir sínar ekki sléttar af viðureigninni við kerfið hjá ríkinu. Flest þau sveitarfélaga sem hafa farið út í þennan tilraunarekstur kvarta sáran undan því að þau hafi t.d. á tímum þurft að fjármagna reksturinn úr eigin sjóðum. Þau hafa þurft að leggja fram fé og þá er ég að tala um t.d. heilsugæslustöðvar og fleira. Margir hafa kvartað um þetta af sveitarstjórnarmönnum sem hafa tjáð sig um þessi mál undanfarið. Varðandi 8. liðinn, þ.e. þjónustugjöld sveitarfélaganna, leggur nefndin til, henni vannst ekki tími til að fara yfir gjaldtökuheimildir sveitarfélaganna þar sem var um umfangsmikið verkefni að ræða, að heildarúttekt fari fram á gjaldheimtu sveitarfélaganna og bendir í því sambandi á að slík úttekt hefur þegar farið fram varðandi gjaldtökuheimildir ríkisstofnana. Nú er það svo að ég veit ekki betur en að langflest ef ekki öll sveitarfélögin hafi farið í gegnum þessa vinnu á allra síðustu árum. Það eru nefnilega lög um samkeppni og ef um samkeppnisstarfsemi er að ræða hefur þess verið krafist, a.m.k. síðan fyrir fimm, sex árum, að þessi vinna sé unnin. Ég hef enga trú á öðru en að í bókhaldskerfi sveitarfélaganna og hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga sé grunnurinn að þessari vinnu alls staðar til. Mér er ekki kunnugt um annað sem gamall opinber starfsmaður hjá sveitarfélagi en að þessar stífu kröfur hafi verið gerðar í mörg ár. Það vandamál hlýtur því a.m.k. að vera úr sögunni. Ég spyr hæstv. félmrh. að því hvort það sé ekki réttur skilningur sem ég legg í það mál. Mér finnst að síðustu mjög slæmt, ef menn ætla í alvöru að taka á rekstrarvanda sveitarfélaganna, að það skuli ekki vera gert á heildstæðari hátt. Það hefði átt að gera það með þessum lögum og það hefði átt að gera það með heildaryfirsýn yfir samskipti ríkis og sveitarfélaga. Við hefðum þurft að standa frammi fyrir því að geta skoðað á raunhæfan hátt hvernig við ætlum að koma rekstri sveitarfélaganna upp úr því feni sem þau eru í í dag því að plástraaðferðir, þ.e. jöfnunarsjóðsaðferð, duga bara um tíma. Þær eru ekki lausn til lengri tíma litið. Við verðum að standa þannig að málum á hinu háa Alþingi að við búum til nýjan grunn þegar í óefni er komið þannig að það verði rekstrarhæfni á eftir en við stöndum ekki frammi fyrir sama vanda eða e.t.v. verri vanda að örfáum missirum liðnum.

Herra forseti. Ég held einmitt eigi að gefa gaum síðustu orðum ræðumanns sem hér talaði, hv. 6. þm. Norðurl. e., vegna þess að full ástæða er til þess að óttast það, miðað við hvernig tekið er á málum í skýrslunni og því frv. sem er til meðferðar, að við stöndum uppi eftir nokkurn tíma með enn verri vanda hjá sveitarfélögunum en nú er og er hann ærinn fyrir. Í dag hefur farið fram mjög fróðleg og gagnleg umræða um stöðu sveitarfélaganna og fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Það er alveg ljóst af þeirri umræðu sem staðið hefur í allan dag að stjórnarandstaðan lætur sig málefni sveitarfélaganna miklu skipta og hefur verulegar áhyggjur af því hvernig á þessum málum er tekið og hver niðurstaðan varð í þeirri nefnd sem um þetta hefur fjallað í nokkurn tíma eða frá því í júní 1999. Full ástæða er til að þakka fyrir þá skýrslu sem hér liggur frammi og þau gögn sem með henni fylgja vegna þess að þetta er í alla staði mjög fróðleg skýrsla og gefur ítarlegt yfirlit yfir stöðu sveitarfélaganna og samskipti ríkis og sveitarfélaga á umliðnum árum. En því miður er sú niðurstaða, sem meiri hluti nefndarinnar kemst að og sem við ræðum hér í frumvarpsbúningi, ekki til þess fallin að vekja upp bjartsýni um að sveitarfélögin geti sinnt verkefnum sínum og hlutverki eðlilega á komandi mánuðum og missirum. Það sem er þó fengið í þessari skýrslu er sameiginleg viðurkenning allra aðila sem að þessu verki hafa komið á viðbótartekjuþörf sveitarfélaganna sem menn viðurkenna sameiginlega að er 5--7 milljarðar á ári. Ekki er annað hægt en lesa úr skýrslunni að menn séu líka sammála um ástæður þess að svo er komið varðandi tekjuþörf sveitarfélaganna. Það er alveg ljóst, eins og hér hefur komið fram í dag, að ástæðurnar eru ekki síst ýmsar lagabreytingar sem hafa verið gerðar á hv. Alþingi þar sem hefur ekki verið gætt nægjanlega að hver áhrif hefðu á afkomu sveitarfélaganna og eins varðandi þann verkefnaflutning sem átt hefur sér stað á umliðnum árum, að honum hafa greinilega ekki fylgt nægjanlegar tekjur. Þessi vandi er því viðurkenndur í skýrslunni og af hvaða ástæðum hann er runninn. Skýrslan vísar auðvitað út í hafsauga orðum hæstv. forsrh. sem hélt því fram ekki alls fyrir löngu að helst væri um að kenna óráðsíu hjá sveitarfélögunum hvernig komið væri en ekki því að ástæðan er ekki síst ýmsar lagabreytingar sem hafa verið gerðar á Alþingi og að ekki hafi fylgt verkefnunum sem farið hafa yfir til sveitarfélaganna nægjanlegir tekjustofnar. Það er alveg ljóst að við eigum að stefna að því að flytja verkefni sem eiga betur heima hjá sveitarstjórnunum þangað yfir. Mörg verkefni, sem eru nú hjá ríkinu, eiga ekki að vera þar og eru miklu betur komin hjá sveitarfélögunum, þ.e. ef sveitarfélögin eru í stakk búin til að taka við þeim og eru af þeirri stærð að það sé hagkvæmt. Ef við skoðum t.d. hvernig staðan er hér á landi, þ.e. styrkur sveitarstjórnarstigsins samanborið við ríkisvaldið, ef við tökum bara Norðurlöndin sem dæmi, þá eru sveitarfélögin annars staðar á Norðurlöndunum og héraðsstjórnir með miklu umfangsmeiri verkefni en við höfum fært yfir til sveitarfélaga okkar þó að það hafi smátt og smátt verið að breytast á umliðnum árum. Ég minnist þess að með frv. sem ég lagði fram um stækkun sveitarfélaganna fyrir sennilega þremur árum setti ég fram töflu um hlut sveitarfélaganna í samneyslunni hér á landi samanborið við hlut sveitarfélaga annars staðar á Norðurlöndum og síðan á móti hlut ríkisins. Hlutur sveitarfélaganna í samneyslunni hér á landi var þá, fyrir um fjórum árum, um 4,29% meðan það var hjá sveitarfélögunum annars staðar á Norðurlöndunum frá tæpum 15% upp í 22%. Hér eru sveitarfélögin einungis með lítinn hluta samneyslunnar á sinni könnu á móts við það sem er annars staðar á Norðurlöndunum. Síðan skiptist það yfir þegar við tökum ríkið, að þá er ríkið hér með miklu stærri hluta af samneyslunni en er annars staðar á Norðurlöndum. Auðvitað hlýtur markmiðið að vera að vinna að því að á þessu verði breyting og, eins og hér hefur verið nefnt, að nærþjónusta --- sem á að vera hagkvæmara að sé á höndum sveitarfélaga --- flytjist þangað en til þess þurfum við bæði að vinna frekar en gert hefur verið að stækkun sveitarfélaganna og sjá til þess að meira samráð sé milli ríkis og sveitarfélaga um lagabreytingar sem snerta sveitarfélögin og þannig sé unnið að verkefnatilflutningi að sveitarfélögin geti staðið undir honum. Dæmi um þau verkefni sem ég held að eigi að vera hjá sveitarfélögunum eru málefni aldraðra og málefni fatlaðra, skólamálin, heilbrigðisþjónustan og heilsugæslan í meira mæli en verið hefur. Mér finnst ástæða til þess að hafa af því áhyggjur að miðað við þá lendingu sem í stefnir í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga með þessu frv. að það verði erfiðara en ella að flytja málefni fatlaðra yfir til sveitarfélaga og ná um það samstöðu bæði við sveitarfélögin og samtök fatlaðra að flytja þann málaflokk þangað. Ég óttast að niðurstaðan leiði til þess. Í skýrslunni eru raktar ástæður þess að svo er komið varðandi stöðu sveitarfélaganna og það hefur verið gert svo mikið í dag að ég ætla ekki að endurtaka það sem hefur komið fram um tölurnar á bak við hvernig afkoma sveitarfélaganna er núna en búseturöskun er eitt af því sem menn hafa nefnt. Örugglega er töluvert til í því að hér í Reykjavík hefur því verið haldið fram. Það er sennilega nær sanni að það séu um tvö þúsund manns á ári sem hafa flust frá sveitarfélögunum úti á landsbyggðinni og hingað yfir á suðvesturhornið, yfir á höfuðborgarsvæðið. Ég man ekki betur en að hæstv. forsrh. hafi nefnt að nettó útgjaldaaukning fyrir þau sveitarfélög sem þetta fólk flytur til, sem er þá hér á höfuðborgarsvæðinu, væri 3--6 milljónir á hvern og einn. Við erum að tala um tvö þúsund manns þannig að við erum þá að tala um 6--12 milljarða sem það mundi kosta þau sveitarfélög eins og á höfuðborgarsvæðinu sem taka við þessari aukningu. Ástæða er til þess að fara nokkrum orðum um það að hverjum þessar tillögur beinast, þ.e. á hvern hallar í þeim tillögum sem hér eru á borðinu. Þar virðist spjótunum sérstaklega vera beint að höfuðborgarsvæðinu, einmitt að því svæði sem hefur tekið við fólkinu sem hefur séð sig knúið af einhverjum og mörgum ástæðum til að flytja á suðvesturhornið. Það eru alveg ótrúlegar tölur sem maður sér koma upp úr skýrslunni og í þetta frv. Hér er verið að heimila útsvarshækkun, þ.e. 0,99% hækkun sem á að gefa --- ef hún er að fullu nýtt --- 3.750 millj. kr., en ríkið ætlar aðeins að draga úr tekjuskatti á móti um 1.250 millj. kr. Ef þessi hækkun verður að fullu nýtt hjá sveitarfélögunum erum við að tala um hækkun á sköttum upp á 2,5 milljarða kr. ef heimildin verður að fullu nýtt. Sveitarfélögunum úti á landi er bætt þetta með 1.100 millj. kr. framlagi vegna þeirrar hækkunar sem hefur orðið á fasteignamatinu þannig að þau geta bætt sér verulega upp í tekjum það að fá þó þetta framlag, þessar 1.100 milljónir, meðan sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu geta ekki gert það. Mér sýnist að tillögurnar beinist fyrst og fremst að íbúum á suðvesturhorninu og þeir geti átt von á skattahækkun. Það þýðir lítið ef sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sjá sig knúin til skattahækkana að ríkisvaldið geti bara bent á sveitarfélögin og sagt: skattahækkunin er þeim að kenna. Það er fyrst og fremst ríkisstjórnin sem er að knýja sveitarfélögin til að fara út í slíkar aðgerðir ef af verður. Af því að stjórnarliðar hafa verið að blanda inn í barnabótunum --- sem er náttúrlega furðulegt og þingmenn stjórnarflokkanna hefðu átt að passa sig að gera ekki --- virðist það svo um þá 2 milljarða sem ríkisstjórnin ætlar að skila til barnafólks á næstu þremur árum að fólkið, sem fær þessar barnabætur, verður sennilega að nota þær til þess að borga hækkun á sköttum sem tillögur ríkisstjórnarinnar ganga út á. Mér finnst þetta er allt saman mikill skrípaleikur hvernig að þessum málum er staðið, og einmitt ástæða til þess, af því barnabætur hafa verið nefndar, að þeir 2 milljarðar sem eiga að koma á næstu þremur árum ná ekki einu sinni því að vera að raungildi framlag ríkisins eins og það var á árinu 1995 þó að barnabæturnar eigi að hækka á næstu þremur árum. Síðan er það tekið aftur með skattahækkun sem er greinilega stefnt að með þeim tillögum sem ríkisstjórnin leggur hér fram. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann eðlilegt að standa þannig að málum, eins og hér er gert, að beina skattahækkununum sérstaklega á suðvesturhornið, sérstaklega á höfuðborgarsvæðið og Reykjavík? Af hverju er stjórnarflokkunum svo í nöp við Reykjavík að sérstaklega er verið að beina spjótum sínum að íbúum Reykjavíkur og þeir eiga að þurfa að standa undir skattahækkun? Það er fyrst og fremst verið að velta þeim vanda sem sveitarfélögin standa frammi fyrir, m.a. út af verkefnatilflutningi og skattbreytingum sem ríkið hefur staðið fyrir, yfir á íbúana á suðvesturhorninu vegna þess að sveitarfélögin úti á landi geta bætt sér þetta í því framlagi sem ríkisstjórnin setur í breytingu að því er varðar fasteignamatið. Því skal haldið líka til haga af hverju svo er komið varðandi t.d. fasteignagjöldin. Það er einmitt vegna ýmissa áhrifa af aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir. Af hverju skyldi þessi mikla hækkun hafa orðið á fasteignagjöldum hjá fólkinu í landinu? Það er vegna þess að verð á húsnæði hækkaði upp úr öllu valdi í kjölfar þess að ríkisstjórnin lagði niður félagslega húsnæðiskerfið. Það varð til þess að fasteignamatið hækkaði gífurlega mikið. Ástæða er til að spyrja hæstv. ráðherra, af því að afleiðingar af þessari húsnæðisstefnu ráðherrans virðist núna að vera að koma fram, t.d. í aukningu á húsaleigubótum hjá sveitarfélögunum, um stöðuna í því að það voru lyktir í því máli milli ríkis og sveitarfélaga fyrir tveim, þremur árum að því er varðar húsaleigubæturnar sem voru þá fluttar til sveitarfélaganna. Því fylgdu ákveðnar tekjur sem ég man ekki ákvæmlega hverjar voru, 290 millj. ef ég man rétt eða einhvers staðar nálægt 300 millj. En ég býst við að húsaleigubæturnar hafi vaxið mjög sem útgjöld hjá sveitarfélögunum á sl. tveimur, þremur árum og muni vaxa mjög í framtíðinni. Er tekið tillit til þess, ef það er rétt sem nú er verið að tala um, að hætta eigi að niðurgreiða vextina á leigubúðunum? Það hlýtur að koma annaðhvort fram í aukningu á húsaleigu lágtekjufólks, elli- og örorkulífeyrisþega sem búa í leiguhúsnæði, eða þá í aukningu á útgjöldum sveitarfélaga í formi húsaleigubóta. Ég spyr hvort tekið hafi verið tillit til þess í þessari niðurstöðu og ég spyr hæstv. ráðherra hvort niðurstaða liggi fyrir um það að frá og með næstu áramótum verði hætt niðurgreiðslu á leiguíbúðum. Við erum að heyra núna um langa biðlista eftir leiguíbúðum og mikil vandræði á suðvesturhorninu í því efni. Ef það á að takast að gera átak í því efni er það ekki leiðin að herða að sveitarfélögum eða að knýja þau í einhverja útsvarshækkun sem kemur auðvitað illa við fólk, líka það fólk sem bíður eftir leiguíbúðum. Það er alveg ljóst að ef á að hækka vextina upp í markaðsvexti er það ekki hvati fyrir sveitarfélögin til að byggja leiguíbúðir. Það er ástæða til þess meðan þetta mál er til umræðu í þinginu að fá einhvern botn í málið, hvernig á því verður tekið af hálfu hæstv. ráðherra. Ég spyr hæstv. ráðherra um hvenær niðurstaða fæst í það efni og hvort húsaleigubætur hafi verið skoðaðar í tengslum við þá skýrslu sem hér hefur verið lögð fram. Ég vil líka spyrja af því að það er skilið eftir hjá þeirri nefnd sem þetta mál hefur unnið, þ.e. varðandi þjónustugjöldin, en nefndinni vannst ekki tími til að yfirfara gjaldtökuheimildir sveitarfélaga þar sem um umfangsmikið verkefni var að ræða en það var eitt af verkefnum nefndarinnar, ef ég skil málið rétt, í erindisbréfi hæstv. ráðherra til nefndarinnar. Hér er talað um að gera eigi heildarúttekt sem fari fram á gjaldheimtu sveitarfélaga og bent á að slík úttekt hafi þegar farið fram varðandi gjaldtökuheimildir ríkisstofnana. Ég held að þjónustugjöld sveitarfélaganna hafi vaxið mjög mikið á umliðnum mánuðum og missirum og ég spyr hvenær sú úttekt fari fram sem er lögð til í skýrslunni og hvernig að henni verði staðið. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur lagt fram sérálit í þessari nefnd og þingflokkur Samfylkingarinnar undir forustu hans flutt hér brtt. við frv. sem er auðvitað sú leið sem ríkisstjórnin hefði átt að fara, þ.e. að ríkið hefði átt að draga saman í tekjuskatti það sem þarf til þess að sveitarfélögin gætu haft svigrúm til að hækka útsvarið sem yrði þá staðið að með þeim hætti að það mundi ekki auka skattbyrðina á fólkið í landinu, en það er það sem á að gera. Ég skora á hæstv. ráðherra að skoða hug sinn betur til þeirra tillagna sem eru á borðinu í frv. Ég held að það sé alveg ljóst að við erum að velta vandanum yfir á næstu framtíð ef þær verða lyktir máls sem koma fram í frv. Þess vegna vona ég að þingið beri gæfu til þess í meðförum málsins á þingi að breyta því frv. sem hér liggur á borðinu og samþykkja tillöguna sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur forustu fyrir.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er orðin nokkuð löng og ströng og margt verið sagt í henni og hún er kannski að stærstum hluta tæmd. En ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að ég bað um orðið er fyrst og fremst sú að mig langaði að velta upp þeirri spurningu við hæstv. félmrh. hvort sú leið sem hér er farin hafi ekki margoft verið reynd og í raun og veru fátt nýtt í henni. Það er nú einu sinni þannig, virðulegi forseti, að á hinu háa Alþingi og víðar í samfélaginu hefur frekar lítil umræða farið fram um hlutverk ríkis og sveitarfélaga og þá stjórnskipun og það fyrirkomulag sem hér ríkir og samskipti þessara aðila því að kjarni málsins er sá að við á hinu háa Alþingi og ríkisvaldið þar með höfum það nánast í hendi okkar hvaða verkefni sveitarfélögunum er falið að framkvæma. Því er það svo að þau vandræði sem sveitarfélögin eru komin í eru kannski að stórum hluta Alþingi og löggjafarvaldinu að kenna. Því fór þessi umræða af stað á sínum tíma að nauðsynlegt væri að jafna þarna tekjuskiptinguna milli ríkis og sveitarfélaga og því var sú nefnd sem margoft hefur verið rætt um í þessari umræðu, svokölluð tekjustofnanefnd, sett á laggirnar í því skyni að tryggja að sveitarfélögin fengju meira af þessari köku. Svo virðist sem menn hafi ekki komist að neinni annarri niðurstöðu en þeirri sem hér liggur fyrir, þ.e. að hækka skatta. Það virðist vera eina hugmyndin sem hæstv. ríkisstjórn hefur í þeim vandræðum sem hún stendur frammi fyrir, að hækka skatta þrátt fyrir, að sögn a.m.k., að ríkissjóður hafi aldrei verið betur haldinn af fé en einmitt núna. Því hefði maður haldið í ljósi þeirra miklu verkefna sem hafa verið sett yfir á sveitarfélögin, í ljósi þess að óháðir aðilar hafa farið yfir það mjög vandlega hvaða fjármunir hafa fylgt þessum verkefnum og komist að þeirri niðurstöðu að til þess að sveitarfélögin geti sinnt þessum verkefnum sem skyldi þurfi sveitarfélögin meira fé. Því hefði ég haldið, virðulegi forseti, að á þessum tímapunkti við þessar aðstæður í íslensku samfélagi hefði verið ástæða til að leita fleiri leiða. Það hefði verið ástæða til þess að skoða það hugsanlega hvort sveitarfélögin hefðu ekki mátt koma meira inn í veltuskatta og enn fremur kannski að ræða hvort ekki mætti jafnvel gefa sveitarfélögunum meira svigrúm hvað varðar þau verkefni sem þeim hafa verið falin og hvernig þau framkvæmi þau. Að stærstum hluta er eiginlega ákveðið fyrir fram á hvern hátt sveitarfélögin eiga að framkvæma vissa þjónustu og um leið er verið að ákveða hvað kostar að framkvæma þá þjónustu. Því hefði ég haldið, virðulegi forseti, að í þeirri stöðu sem upp er komin hefði verið tilefni til þess að leita nýrra leiða og jafnvel að velta því upp hvort sveitarfélögin ættu að koma inn í einhverja veltuskatta, en þó hefði ég kannski frekar viljað sjá að opnað yrði á það að heimila sveitarfélögunum að framkvæma þá þjónustu og þau verkefni sem þeim eru falin á þann hátt sem þeim hentar best því að í samskiptum sveitarfélaga og ríkisins er það algjörlega á valdi löggjafans á hvern hátt sveitarfélögunum er ætlað að framkvæma þjónustu sína. Því velti ég þeirri spurningu upp, virðulegi forseti, í ljósi þess að eina leiðin sem hæstv. ríkisstjórn virðist finna í þessum ógöngum er að hækka skatta, hvort það hafi ekki komið til í þessari umræðu að skoða þann möguleika að löggjafarvaldið --- hvað eigum við að segja --- linaði takið, gæfi örlítið eftir að því er varðar hvernig þessi verkefni eru framkvæmd því að hér er í rauninni ekki á ferðinni neitt annað en uppgjöf gagnvart verkefninu og ekkert annað. Það eina sem ríkisstjórninni dettur í hug er að hækka útsvarið í þeim vandræðum sem sveitarfélögin eru komin í. Í ljósi þess góðæris sem hér hefur ríkt undanfarið hefði maður haldið að einhvers staðar væru einhverjir fjármunir aflögu og því hefði kannski verið hægt að leita annarra leiða en að leggja auknar álögur á einstaklingana. Ég veit ekki betur, virðulegi forseti, en að hæstv. fjmrh., sem greinilega hefur ekki séð sér fært að vera við umræðuna, hafi gortað af tugum milljarða í afgang í umræðu um fjárlög. Það er því alveg ljóst að víða er hægt að leita fanga. En það eina sem hæstv. ríkisstjórn kemur upp með er að í stað 12,04% heimildar sveitarfélaga til útsvars skuli það vera 13,03%, það er allt og sumt. Það er allt og sumt sem þessi ríkisstjórn hefur fram að færa í þessu máli sem snýst fyrst og síðast um það að sveitarfélögin hafa verið látin hafa miklu meiri verkefni en fylgt hafa fjármunir. Það er einfaldlega kjarni málsins. En af einhverjum ástæðum, mér ókunnugum, er ákveðið að fara þessa leið og maður hlýtur að velta því fyrir sér, virðulegi forseti, í ljósi þess að þetta er bara plástur, þetta er gömul margreynd leið sem í rauninni á sér enga framtíð, hvort það sem hér er á ferðinni sé fyrst og fremst pólitískur gambítur íhaldsins gagnvart R-listanum. Er það allt og sumt sem hér er á ferðinni? Ég ætla að vona, virðulegur forseti, að svo sé ekki og sérstaklega í ljósi þess að hæstv. félmrh. þekkir betur til R-listans en flestir aðrir, en það er í rauninni það eina sem manni kemur til hugar að hvíli að baki hugmyndum eins og þeirri sem hér er að finna. En ég vænti þess, virðulegi forseti, og það var fyrst og fremst erindi mitt upp í þennan ræðustól, að hæstv. félmrh. upplýsi okkur í þessari umræðu hvort ekki hafi komið fram í ríkisstjórninni aðrar hugmyndir en sú sem hér er til þess að leita leiða til að koma á móts við að sveitarfélögin eru með fleiri verkefni, þau eru lögbundin mjög massíft og þannig úr garði gerð að þau geta ekki framkvæmt þau miðað við það fjármagn sem þau hafa. Þetta er í rauninni, virðulegi forseti, sú eina spurning sem ég vildi beina til hæstv. félmrh.

Herra forseti. Þessi umræða hefur nú staðið lengi dags og verið um margt nokkuð fróðleg. Hún hefur aðallega verið borin uppi af þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem hér hafa tekið til máls og greinilega láta sig varða málefni sveitarfélaganna talsvert miklu meira en þingmenn stjórnarflokkanna. Að mínu viti, herra forseti, snýst þetta mál um tvennt. Annars vegar snýst það um að Sjálfstfl. er að beita sér fyrir verulegri skattahækkun sem nemur á suðvesturhorninu fast að 1,6 milljörðum eins og hér hefur komið fram og það þýðir í reynd að fimm manna fjölskylda gæti þurft að greiða allt að 50 þús. kr. í aukaskatt. Á hinn bóginn, herra forseti, sýnist mér þetta líka snúast um það að stjórnarflokkarnir eru að ganga á bak ákveðnum loforðum sem þeir hafa gefið. Í fyrsta lagi gáfu þeir út yfirlýsingar sem ekki var hægt að skilja öðruvísi en svo að ganga ætti í að skipta upp tekjustofnum með þeim hætti að sveitarfélögin fengju til sín það sem þau þyrftu til þess að geta starfrækt þjónustu í því breytta umhverfi sem hefur skapast á síðustu árum, ekki síst vegna þeirra breytinga sem hafa verið samþykktar á hinu háa Alþingi að frumkvæði ríkisstjórnarinnar. Í annan stað heyrist mér ekki betur á því sem hæstv. félmrh. hefur sagt í dag en að Framsfl. sé í reynd að ganga á bak þeirra orða og loforða sem hann gaf um bætur til barnafólks í gegnum svokölluð barnakort. Í þriðja lagi, herra forseti, fæ ég heldur ekki betur séð en að ríkisstjórnin sé í reynd að brjóta það loforð sem hún gaf í stjórnarsáttmálanum sem kynntur var þegar núv. ríkisstjórn tók við störfum, en þar var því lýst yfir að lækka ætti fasteignaskatta á landsbyggðinni. Um það finnst mér að þetta mál snúist, herra forseti, í fyrsta lagi um skattahækkun Sjálfstfl., sem kemur langverst niður á íbúum suðvesturhornsins, og í öðru lagi um ákveðnar vanefndir á loforðum sem hér hafa komið fram áður af hálfu stjórnarflokkanna. Dylst einhverjum að það sé verið að hækka skatta? Að sjálfsögðu ekki. Tekjustofnanefndin komst að því eftir mikla yfirlegu að u.þ.b. 4--6 milljarða skorti til þess að sveitarfélögin gætu haldið uppi þeirri þjónustu sem þeim ber lögum samkvæmt. Hvernig brást ríkisstjórnin við þeirri niðurstöðu? Ja, hún beitti auðvitað ítökum sínum í nefndinni til þess að þar var að meiri hluta fallist á tiltekna tillögu sem gengur bara út á það eitt að sveitarfélögin eru knúin til þess að hækka skatta. Hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir gat þess í dag í stuttu andsvari að ómaklegt væri að halda því fram að hér væri hæstv. ríkisstjórn að fara fjallabaksleið til þess að hækka skatta vegna þess að í tillögunum sem við erum að ræða fælist einungis heimild til sveitarfélaganna til þess að hækka útsvar um tiltekna prósentu. Það væri síðan, sagði hv. þm., formaður þingflokks Sjálfstfl., sveitarfélögunum í sjálfsvald sett hvort þau fullnýttu þessa heimild eða ekki. Herra forseti. Ég held að hæstv. félmrh. hafi í raun svarað þessari yfirlýsingu hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur með upplýsingum sem hann veitti í framsögu sinni í dag. Þá gat hann þess að það væru ekki nema sex sveitarfélög sem hefðu tekið upp lámarksútsvar, en 81 sveitarfélag hefði talið nauðsynlegt að fullnýta útsvarsheimild sína. Þetta þýðir einfaldlega, herra forseti, að sveitarfélögin eru svo hart keyrð að þó að mikill vilji sé innan þeirra að fara með eins mikilli spekt í útsvarshækkunum og hægt er eru þau knúin til þess að notfæra sér heimildir sínar til fullnustu til þess að geta staðið fyrir þeirri þjónustu sem þeim ber lögum samkvæmt. Það er því alveg ljóst að ríkisstjórnin er að fara fjallabaksleið til þess að leysa vandkvæði sveitarfélaganna með því að knýja þau út í skattahækkun. Og auðvitað er það fyrst og fremst Sjálfstfl. sem hefur beitt sér fyrir því, herra forseti. Hann telur að sér sé ekki stætt á því að fara þá leið sjálfur að leggja fram tillögu um skattahækkun á þinginu til að mæta þessu og hann treystir sér ekki til að skera niður í útgjöldum ríkisins á móti þessu og þess vegna er það svo að hann notar garminn hann Ketil, Framsfl., til að leggja fram þessa tillögu hér í dag. Það er ekki nema von að fallegt bros læðist á varir hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur yfir því hvernig henni og hv. þm. Sjálfstfl. hefur tekist að leika Framsfl. í þessu máli. Það hefur einfaldlega komið fram að það hefur verið betri vilji af hálfu Framsfl. til að leysa þetta mál en innan Sjálfstfl. En þegar upp var staðið gerðist það sem svo oft hefur gerst að Framsfl. varð undir í þessu máli. og Sjálfstfl. hrósar sigri. Hæstv. fjmrh. sagði heldur digurbarkalega, fannst mér, í dag að menn gætu velt því fyrir sér hvort hér væri um skattahækkanir að ræða. Mér þótti það hreystilega mælt af hæstv. ráðherra, ekki síst vegna þess að hann gaf síðan sjálfur upplýsingar í ræðu sinni sem gátu ekki annað en hnekkt fyrri yfirlýsingu hans. Hann sagði að ef sveitarfélögin fullnýttu heimild sína til útsvarshækkunar mundi það þýða, fyrir einstakling með tvær milljónir í árstekjur, útsvarshækkun upp á 6 þús. kr. Nú er það reyndar svo, herra forseti, að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur sýnt fram á það með rökum sem ekki hafa verið vefengd við þessa umræðu að á suðvesturhorninu muni útsvarshækkunin, ef heimildir eru fullnýttar, leiða til samanlagðrar skattahækkunar upp á 1,6 milljarða, ekki fela í sér 6 þús. kr. hækkun á einstakling heldur fast að 10 þús. kr. Að meðaltali mundi fimm manna fjölskylda greiða um 50 þús. kr. til viðbótar. Í fyrsta lagi hefur hæstv. félmrh. í raun svarað spurningu sinni sjálfur. Hann hefur lýst því yfir að þetta felur í sér skattahækkun ef sveitarfélögin fullnýta heimildir sínar. Í öðru lagi hefur verið bent á það af fulltrúa Samfylkingarinnar, sem hafði sérstöðu í tekjustofnanefndinni, að í reynd er þessi hækkun miklu meiri fyrir tiltekinn hluta landsins, þ.e. hér á suðvesturhorninu mun fimm manna fjölskylda þurfa að sæta útsvarshækkun upp á 50 þús. kr. að meðaltali. Ég spyr hæstv. félmrh.: Treystir hann sér til þess að vefengja þessar tölur hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar? Hann hefur ekki gert það við umræðuna hér í dag. Hins vegar sagði hæstv. ráðherra að á móti þessu kæmu aðrar aðgerðir af hálfu ríkisstjórnarinnar sem í reynd fælu það í sér að ekki væri um raunhækkun að ræða að meðaltali. Ástæðan fyrir því var sú, sagði hæstv. ráðherra, að hér liggja líka fyrir tillögur um að hækka barnabætur líkt og Framsfl. hafði lofað eins og hann sagði. Það er alveg rétt. Var það ekki Framfl., herra forseti, sem lofaði að bæta kjör barnafólks með sérstökum barnakortum þar sem hækka átti barnabætur? Jú, það var Framsfl. En hvað er að gerast hérna, herra forseti? Eins og fram hefur komið í þessari umræðu og hefur heldur ekki verið vefengt af hæstv. félmrh. eða öðrum þeim sem hér tala af hálfu ríkisstjórnarinnar þá á vissulega að veita ákveðnum hópi barnafólks nokkrar kjarabætur. Þær kjarabætur ná því þó ekki samanlagt sem þessi ríkisstjórn tók af barnafólki árið 1997. Það sem meira er: Heildarupphæðin þeirra er um 2 milljarðar. Hins vegar liggur ljóst fyrir að heildarskattahækkun ríkisstjórnarinnar að fullnýttum heimildum og frádreginni 0,33% tekjuskattslækkun sem í þeim felst þýðir skattahækkun upp á 2,5 milljarða. Herra forseti. Hækkun ríkisstjórnarinnar á barnabótum er minni en sem nemur sakattahækkunum. Með öðrum orðum: Barnakortin koma ekki til framkvæmda. Framsfl. hefur heykst á því að efna loforð sín gagnvart barnafólki. Það sem hann veitir barnafólki með hægri hendinni núna er tekið til baka með vinstri hendi í formi þeirra skattahækkana sem hér er um að ræða. Hið sama gildir um lækkun á fasteignaskatti á landsbyggðinni. Í samstarfsyfirlýsingu sinni lofuðu Framsfl. og Sjálfstfl. að lækka fasteignaskatta á landsbyggðinni. Það kemur fram, herra forseti, að sú tillaga sem hér liggur fyrir, að ég hygg eini partur tillögu stjórnarflokkanna sem fulltrúi Samfylkingarinnar, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, mælti með, felur í sér að fasteignaskattur á landsbyggðinni verður samkvæmt tillögunni miðaður við raunverulegt fasteignaverð. Það er auðvitað fagnaðarefni, herra forseti. En í reynd þýðir þetta ekki að meðaltali breytingu fyrir fólkið á landsbyggðinni. Á móti þessu kemur þessi útsvarshækkun. Þegar saman eru lagðir fasteignaskattarnir sem lækka á landsbyggðinni og síðan útsvarshækkunin sem ríkisstjórnin þrýstir í gegn með þessari tillögu sinni eru menn jafnstaddir á eftir. Í reynd þýðir þetta, herra forseti, að ríkisstjórnin þykist hafa uppfyllt loforð sín um að lækka fasteignaskatta á landsbyggðinni en hefur í raun svikið loforðið vegna þess að þar eru engar umtalsverðar, mælanlegar kjarabætur sökum útsvarshækkunarinnar sem á móti kemur. Það sama gildir um barnakortin sem hæstv. félmrh. hefur gumað af að hann sé að koma í gegn á hinu háa Alþingi. Þær bætur sem barnafólkið fær eru teknar til baka með þessari útsvarshækkun. Ég tek, herra forseti, undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem spurði hérna áðan: Hvers eiga Reykvíkingar að gjalda? Hvers eiga þeir að gjalda sem búa á suðvesturhorninu? Hvað hafa þeir til saka unnið til þess að hæstv. ríkisstjórn ráðist sérstaklega á þessa borgara landsins? Hér er um að ræða sérstaka árás ríkisstjórnarinnar á íbúa suðvesturhornsins þó hvergi komi fram hvað þeir hafa til saka unnið. Ég get mér ekki til um neinar slíkar sakir. Það er hins vegar alveg ljóst, eins og fram hefur komið, að þessar tillögur fela í sér sérstaka skattlagningu á suðvesturhornið upp á 1,6 milljarða kr. Það þýðir 50 þús. kr. skattahækkun á hverja fimm manna fjölskyldu. Þetta hefur komið fram í umræðunum hér í dag, herra forseti, og hæstv. félmrh. hefur ekki treyst sér til þess að mótmæla því. Engum dylst, allra síst þeim sem sátu í tekjustofnanefndinni, að sveitarfélögin hafa átt við talsverðan vanda að stríða í fjármálum sínum. Þar hefur verið um að ræða langvarandi hallarekstur. Flestum er þetta ljóst. Það var ekki deilt um það, herra forseti, í tekjustofnanefndinni að sá vandi væri ærinn. Í skýrslu tekjustofnanefndarinnar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Frá og með árinu 1991 er á hinn bóginn ljóst að útgjöld sveitarsjóðanna hafi ekki verið í takt við bókfærðar tekjur þeirra og má segja að allan síðasta áratug hafi sveitarsjóðirnir ár hvert verið reknir með halla.`` Á öðrum stað í skýrslunni segir að rekstrargjöld, að meðtöldum fjármagnsgjöldum, hafi á hinn bóginn aukist um 97,4% að raungildi á þessu tímabili. Þar kemur líka fram að á sama tíma og rekstrargjöldin eru að aukast um næstum því 100% hafa bókfærðar tekjur sveitarsjóðanna aðeins aukist um 69%. Herra forseti. Það sjá allir að eitthvað hlýtur undan að láta þegar staðan er svona. Það kemur líka fram og er ekkert umdeilt af hálfu þeirra sem í nefndinni sátu að aukin vaxtabyrði sveitarsjóðanna, sem er umtalsverður baggi á þeim, er bein afleiðing af verulegri skuldaaukningu þeirra í kjölfar hallareksturs á tímabilinu 1990--1999. Á þessu tímabili, herra forseti, hefur peningaleg staða þeirra versnað um 21 milljarð kr. Hvernig bregst síðan hæstv. ríkisstjórn við í mesta góðæri lýðveldissögunnar við aðstæður þar sem ríkissjóður er rekinn með meiri tekjuafgangi en nokkru sinni fyrr? Hún bregst ekki við með því að reyna að afsala sér tekjum til sveitarsjóðanna, til sveitarfélaganna, sem hefði verið eðlilegt miðað við hin auknu verkefni sem þeir hafa fengið frá ríkinu. Nei, hún bregst við með skattahækkunum. Þetta er auðvitað fordæmanlegt, herra forseti, og þess vegna tek ég hjartanlega undir þá tillögu sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur raunar flutt fyrir hönd Samfylkingarinnar í þessari umræðu, að tekjuskatturinn sem ríkissjóður fær lækki nákvæmlega til jafns við það sem þarf til að bæta sveitarstjórnunum upp aukin útgjöld og tekjumissi. Herra forseti. Það sem veldur þessum auknu útgjöldum og aukinni þörf sveitarfélaga fyrir fjármagn frá ríkinu eru kvaðir sem hafa verið lagðar á herðar sveitarfélaganna með lögum sem hafa verið samþykkt á þessu þingi, yfirleitt að frumkvæði hæstv. ríkisstjórnar. Það kemur margt til greina, herra forseti, en það er einn hlutur sem ég vil sérstaklega nefna hér. Það eru tilskipanir Evrópusambandsins um fráveitur sveitarfélaga sem á síðustu árum hafa sennilega kostað sveitarfélögin um 6--7 milljarða. Heildarkostnaðurinn, miðað við þær skýrslur sem fyrir liggja, gæti orðið 10 milljarðar kr. og skiptist jafnt milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðisins. Hér er um gríðarlegar upphæðir að ræða. Á sínum tíma tókst að koma í gegnum Alþingi lögum sem gerðu að verkum að sveitarfélögin fá þó endurgreitt það sem nemur ígildi virðisaukaskatts á þessar framkvæmdir. Eigi að síður er ljóst að þarna er um að ræða mjög umfangsmiklar framkvæmdir sem kosta gríðarlega mikið. Hver var uppruni þeirra laga? Hann var hér á hinu háa Alþingi. Undirrót þessa var auðvitað að Alþingi samþykkti að Íslendingar gerðust aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og samþykkti í framhaldi ákveðin lög sem vissulega fólu í sér mikið framfaraspor. Hins vegar er ljóst að þarna er um að ræða kostnað sem er upprunninn í sölum hins háa Alþingis. Í öðru lagi, herra forseti, nefni ég það að hér á þinginu voru samþykktar breytingar á skattalögum sem höfðu það í för með sér að sveitarfélögin urðu af umtalsverðum tekjum. Ég held að minni mitt bresti ekki þegar ég held því fram að innan tekjustofnanefndarinnar hafi verið samstaða um að þetta næmi fast að 2 milljörðum á ári. Þarna er um að ræða umtalsverðar tekjur sem sveitarfélögin missa vegna þess að hið háa Alþingi, að frumkvæði þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr, samþykkti ákveðin lög sem svipta sveitarfélögin tekjum. Á sama tíma og Alþingi samþykkir lagagerninga sem leiða til minni tekna sveitarfélaganna er hið sama Alþingi að samþykkja önnur lög sem leggja sveitarfélögunum á herðar enn meiri útgjöld á ýmsum sviðum, sérstaklega á sviðum félagsþjónustu. Gerð hefur verið úttekt á því hvernig þjónustubyrði sveitarfélaganna í félagsþjónustu hefur breyst á árunum 1990--1991. Hún leiðir í ljós að byrðin og kostnaðurinn hefur aukist, ekki bara um 10%, ekki 20% og ekki 50%, ekki 70% heldur um 100%. Það er ljóst, herra forseti, að hér er um að ræða mikið af breytingum í rekstrarumhverfi sveitarfélaganna sem þau eiga enga sök á sjálf, sem þau hafa ekki óskað eftir heldur hafa verið ákveðnar hér af hinu háa Alþingi. Þess vegna fannst mér að það nokkuð umhendis þegar hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir, formaður þingflokks Sjálfstfl., hélt því fram að sveitarfélögum væri í sjálfsvald sett hvort þau notfærðu sér þær heimildir sem hér er verið að samþykkja. Þau eiga ekki annars úrkosti en að fara þessa leið. Það liggur fyrir að árum saman hefur hallað á sveitarfélögin, þarna hefur orðið alvarlegt misvægi. Lengi virtist sem samstaða væri um það milli stjórnar og stjórnarandstöðu að ná landi í þessum málum. Vísi að þeirri samstöðu má sjá í því að innan tekjustofnanefndarinnar urðu menn sammála um að sveitarfélögin vantaði 4--6 milljarða á ári. Herra forseti. Niðurstaðan er auðvitað sárgrætileg. Hún er sú að hæstv. ríkisstjórn, að frumkvæði Sjálfstfl., ætlar sér að leiðrétta þetta misvægi með því að knýja í gegn skattahækkanir á landsmönnum, skattahækkanir sem munu koma langverst niður á íbúum suðvesturhornsins sem þurfa að borga sérstakan skatt upp á 1,6 milljarða sem felur í sér 50 þús. kr. aukna skattheimtu á sérhverja fimm manna fjölskyldu. Herra forseti. Ég hlýt að mótmæla.

Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu. Langflestir þingmenn Samfylkingar og vinstri grænna hafa talað einu sinni og ég tel rétt að grípa inn í og segja nokkur orð áður en önnur umferð hefst því hv. þm. hafa látið í ljós mikla óánægju með þetta frv. og þær tillögur sem það byggist á. Vissulega geta sveitarstjórnarmenn fúslega tekið á móti meiri peningum en þarna er rétt að þeim eða þeim fengin heimild til að sækja. En nokkuð finnst mér skrýtið að hv. þm. virðast hafa miklu meiri áhyggjur af hag sveitarsjóðanna í landinu en sveitarstjórnarmennirnir sem sátu fjármálaráðstefnu sveitarfélaga. Sú óánægja sem hefur komið fram í dag hjá hv. stjórnarandstæðingum kom ekki fram hjá sveitarstjórnarmönnum á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna og lá þó fyrir hverjar voru tillögur tekjustofnanefndar og voru þær teknar þar sérstaklega til umræðu. Af þeim hópi sem tók til máls á sveitarstjórnarráðstefnunni voru tveir fulltrúar sem gagnrýndu tillögurnar. Annar þeirra var fulltrúi stjórnarandstöðunnar í nefndinni, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, hinn var Ásgeir Magnússon, bæjarfulltrúi á Akureyri, og hann gagnrýndi fyrst og fremst reglur jöfnunarsjóðs, ekki þessar tillögur heldur fyrst og fremst reglur jöfnunarsjóðs og að Ólafsfjörður fengi meira en Akureyri út úr jöfnunarsjóði á íbúa. Ég hef séð ályktanir frá nokkrum sveitarfélögum og mér koma þær ekkert á óvart. Ég hef athugað afkomu nokkurra sveitarfélaga og kannski er rétt að byrja þá á sveitarfélögum úr kjördæmi hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar sem hefur lýst hér miklum áhyggjum. Ég ætla að lesa það sem stendur á fréttavef Morgunblaðsins, með leyfi forseta: ,,Áætlaður tekjuafgangur hjá Hafnarfjarðarbæ á næsta ári. Bæjarsjóður Hafnarfjarðar verður rekinn með lítils háttar tekjuafgangi á árinu 2001 í fyrsta sinn um langt skeið samkvæmt fjárhagsáætlun sem lögð var fram á fundi bæjarstjórnar í gær. Skatttekjur bæjarsjóðs árið 2001 nema 4.026 milljónum samkvæmt áætluninni og hækka um 580 milljónir frá fjárhagsáætlun 2000 eða 16,8%. Heildarútgjöld bæjarsjóðs 2001 eru áætluð 4.009 milljónir króna og hækka um 53 milljónir frá fjárhagsáætlun ársins 2000. Tekjur af útsvari eru áætlaðar 3.241 milljón króna og taka mið af álagningarstofni ársins 2000, hækkun útsvars\-álagningar um 0,66 prósentustig í 12,7% frá 1. janúar 2001, fjölgun íbúa um 4% og spá Þjóðhagsstofnunar um hækkun atvinnutekna.`` Síðan fara þeir yfir fasteignagjöldin og þar er sömu sögu að segja. Sem betur fer virðist þetta vera á réttri leið í Hafnarfirði. En ég vil líka vitna í ársskýrslu Kópavogs þar sem bæjarstjórinn segir, með leyfi forseta, í formála að ársskýrslu Kópavogs: ,,Án þess að þreyta lesendur um of á tölum nefni ég sem dæmi um þróunina undanfarin ár að 1995 var rekstrarafgangur 296 milljónir króna, árið 1996 429 milljónir, 1997 589 milljónir og 1998 964 milljónir og árið 1999 1.287 milljónir. Allt þetta fé fer síðan í uppbyggingu og framkvæmdir utan það að á sl. ári voru skuldir lækkaðar um rúmlega 210 millj. kr.`` Sem betur fer eru sveitarfélögin ekki alveg á kúpunni. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sem kom í ræðu sinni inn á langflest þau atriði sem hafa verið rædd í dag og ég mun nota þennan tíma til þess að fjalla fyrst og fremst um ræðu hans enda hefur hún verið endurtekin að mestu með ýmsum tilbrigðum. Hv. þm. vill ekki að sveitarstjórnirnar beri ábyrgð á því að leggja gjöld á íbúana. Það er sjálfsagt fallega hugsað. En sem bæjarstjóri og forustumaður í sveitarstjórn sinni hikaði hann ekki við að skuldsetja Hafnfirðinga, hann hikaði ekki við að skuldsetja Hafnfirðinga þegar hann var bæjarstjóri þar og mestur ráðamaður. Það að skuldsetja sveitarfélag sitt er náttúrlega ávísun á það að borga þurfi þessar skuldir og íbúar sveitarfélagsins þurfi með einhverjum hætti og einhvern tíma að greiða þær skuldir sem til er stofnað. Sveitarstjórnarmenn eru ekki bara til að eyða, þeir bera líka ábyrgð á því að afla tekna. Sveitarstjórnir þurfa að hafa heimildir til að lækka útsvar ef þær hafa tækifæri til og síðan er aftur spurningin: Hvað á að skattleggja fyrir sveitarfélögin? Menn hafa verið að tala um að hér ætti að breikka skattstofna og verið með ýmsar vangaveltur þar um. Í erindisbréfi tekjustofnanefndarinnar er kveðið nánar á um hlutverk hennar og ítrekað að markmið slíkrar endurskoðunar sé að tryggja að tekjustofnar sveitarfélaganna séu á hverjum tíma í samræmi við þau verkefni sem sveitarfélögunum er lögskylt að sinna. Þar segir enn fremur að stefnt skuli að því með endurskoðuninni að viðhalda einföldu og sveigjanlegu tekjustofnakerfi sem jafnframt skapi sveitarfélögunum nægilega tekjustofna til að sinna lögbundnum verkefnum. Ég kem ekki auga á annan tekjustofn betri en útsvarið til að vera einfaldur og þó sveigjanlegur. Menn hafa prófað ýmis kerfi í nágrannalöndunum, t.d. er ákaflega flókið tekjujöfnunarkerfi milli sveitarfélaganna í Danmörku, þ.e. fátæku kommúnurnar rukka ríku kommúnurnar. Ég held að menn væru ekki sælli með það hér. Ég sagði í upphafsorðum mínum í morgun að útsvar eða staðgreiðsla einstaklings með 2 millj. kr. tekjur mundi hækka um 6 þús. kr. ef fullnýttar væru heimildir á þessu ári. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur verið að tala um 50 þús. kr. hækkun á ári. 50 þús. kr. hækkun á ári á fjölskyldu útheimtir sú sama fjölskylda hafi yfir 8 millj. kr. tekjur. Til þess að ná þessari 50 þús. kr. útsvarshækkun, herra forseti, þarf fjölskyldan að vera með yfir 8 milljóna árstekjur. Ég vorkenni ekkert voðalega fjölskyldu með 8 milljónir þó að staðgreiðsla hennar hækki um 50 þúsund á ári. Menn hafa verið að tala um jöfnunarsjóð og ég lít svo á að jöfnunarsjóður hafi miklu hlutverki að gegna. Ég vil taka það fram að hann hefur ekki verið skertur í minni tíð sem er meira en sumir aðrir geta státað af. Þörf fyrir tekjuaukningu sveitarfélaganna er mjög mismunandi og eins og ég held ég hafi komið inn á í framsöguræðu minni hækkuðu útsvarsstofnar á höfuðborgarsvæðinu frá 1996--1999 um 31,5% en útsvarsstofnarnir á landsbyggðinni hækkuðu ekki nema um 17,2%. Fasteignaskattsstofnarnir hækkuðu á milli 1997 og 2000 um 27,2% á höfuðborgarsvæðinu og 22,4% á landsbyggðinni. Svo eru menn að tala út og suður, sumir telja að verið sé að fara sérstaklega illa með landsbyggðina, sumir telja að verið sé að fara sérstaklega illa með höfuðborgarsvæðið. Ég held að verið sé að reyna að finna sanngjarna leið bæði fyrir höfuðborgarsvæðið og landsbyggðina. Það var rétt hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að í fyrra var í umræðu að miða fasteignaskatt við fasteignamat. En ég lagðist eindregið gegn því að taka það í mál í fyrra vegna þess að ekki var búið að finna leið til að bæta sveitarfélögunum upp þá tekjuskerðingu sem af því hefði hlotist fyrir dreifbýlissveitarfélögin. Nú er búið að finna leiðina og þar af leiðandi er þetta gert. Útsvarið er ákaflega þægilegur tekjustofn fyrir sveitarfélögin og ég bendi á að þau þurfa ekki einu sinni sjálf að innheimta það. Ríkið innheimtir fyrir þau og skilar þeim útsvarinu þannig að það er ákaflega þægilegur tekjustofn fyrir sveitarfélögin. Það hefur verið alveg gegnumgangandi í umræðunni hræðsla stjórnarandstöðunnar vegna sveitarstjórnarmanna að þeir þyrftu e.t.v. að standa fyrir lítils háttar skattalækkun á hluta gjaldenda, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu.  Herra forseti. Nú er það svo að ég hef verið lengi á þingi og ég hef verið í stjórnarliði í meira en 20 ár og ég ber ábyrgð á bæði mörgum skattahækkunum og líka skattalækkunum. Það er bara hluti af starfinu alveg eins og það er hluti af starfi sveitarstjórnarmanna að stjórna sveitarfélögum. Ég hef stundum verið með nokkrum böggum hildar en kannski fyrst og fremst þegar við höfum verið að lækka skatta, ekki þegar við höfum verið að hækka þá. Þegar við höfum lækkað skatta hef ég óttast að það kæmi niður á samneyslunni í landinu. Ég vil halda uppi skynsamlegri samneyslu í þjóðfélaginu og við þurfum að hafa öryggisnet fyrir fólkið sem lakast stendur. Hv. þm. Jóhann Ársælsson spurði um fasteignaskatt á jarðir sem eru notaðar til annars en landbúnaðar. Það er jafn fasteignaskattur á jarðir hvort sem þær eru notaðar til landbúnaðar eða ekki, þ.e. í lægra þrepi. Öll hlunnindi eru skattlögð eins, og þetta er gert af samkeppnisástæðum og samkvæmt dómum úr Hæstarétti. Gistipláss er hins vegar skattlagt eins og iðnaðar-, skrifstofu- og fiskeldismannvirki. 
             Herra forseti. Ég er því miður búinn með tíma minn og verð að hlíta því, ég á að vísu nokkuð eftir sem ég get komið að í lokaræðu minni í kvöld.

Herra forseti. Þetta var um margt kúnstug ræða hjá hæstv. ráðherra og seinheppinn var hann þegar hann valdi sér dæmigerð sveitarfélög hér sunnan við höfuðborgina. Hann staldraði einkum og sér í lagi við minn heimabæ, Hafnarfjörð og vakti athygli á Morgunblaðsfrétt sem átti að sýna fram á glæstan hag þess sveitarfélags. Betur ef satt væri, segi ég. Staðreyndin er sú að í þeim forsendum hafa einmitt verið reiknaðar inn þær skattahækkanir sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórn eru að knýja sveitarfélögin allt í kringum landið, og þar á meðal Hafnarfjörð, til þess að nýta sér. Og ekki nóg með það, í Hafnarfirði er allt keyrt í botn í álögum, hækkun sorphirðugjalds, allra þjónustugjalda sem nöfnum tjáir að nefna. Því miður er það nú þannig með þetta ágæta sveitarfélag, minn heimabæ, að á umliðnum árum, sérstaklega síðustu tveimur, hafa skuldir þar hækkað um 3 milljarða kr. Þar ráða ríkjum framsóknarmenn og sjálfstæðismenn, nýlegir, að segja, einkavinir hæstv. ráðherra. Og af því hæstv. ráðherra vildi kalla mig til sögu og mín störf þar suður frá, þá voru skuldir Hafnfirðinga 1,2 milljarðar kr. þegar sá sem hér stendur lauk starfi. Þeir eru núna 7. Það þarf ekki frekari vitnanna við. Herra forseti. Það þarf heldur ekki frekari vitnanna við þegar tölur eru skoðaðar. Í skýrslunni sjálfri er nákvæmlega kveðið á um það hvernig þessar skattahækkanir falla til á einstök héruð. Þær eru upp á 2,5 milljarða rúma á höfuðborgarsvæðinu. Mildandi áhrif eru upp á 800 millj. kr. Það eru með öðrum orðum 160 þúsund manns sem ætla að greiða þessa 1,6--1,7 milljarða kr. Það þýðir að meðaltali 10 þús. kr. á hvern íbúa þessa svæðis. Þetta er ósköp einfaldur útreikningur. Þannig er það bara. Einhverjir verða að borga þessa hækkun og það eru 160 þúsund manns um þessa 1,6 milljarða kr.

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að dæma eða hæla sveitarstjórnarmönnum í Hafnarfirði, 

Herra forseti. Mér finnst satt að segja hæstv. ráðherra ekki sæmandi að vera með svona útúrsnúninga. Á bls. 34 í þessari skýrslu sem tillögugerð ráðherra sjálfs byggir á er gerð nákvæmlega grein fyrir því, ef heimildir verða nýttar til fullnustu, hvernig tekjur falla til einstakra sveitarfélaga, einstakra svæða og einstakra kjördæma og með öðrum orðum hvernig skattgreiðendur eigi að borga brúsann. Þar kemur einfaldlega fram að í Reykjavík og á öðrum svæðum höfuðborgarsvæðisins eru þessar auknu álögur upp á 2,5 milljarða kr. og rúmlega það. Mildandi áhrif vegna þriðjungslækkunar á tekjuskatti á móti eru upp á 800 milljónir. 1.600 milljónir standa eftir. Getum við ráðherra, virðulegi forseti, ekki orðið sammála um það að þegar 160 þúsund manns eiga að standa skil á þeim greiðslum þá séu þær að meðaltali 10 þús. kr. á hvern íbúa? Það stendur í skýrslunni sjálfri. Ég er ekki að búa þetta til. Herra forseti. Það er alveg sama, eins og ég sagði margsinnis í morgun, hvernig við veltum þessum peningi. Hér er um hreina og klára skattahækkun að ræða og hæstv. ráðherra viðurkenndi það í raun og sanni. Hann var kominn út í horn og gat ekkert annað en viðurkennt þessar staðreyndir. Hann reynir á hinn bóginn að flytja hér undarlega ræðu í þá veru að kannski sé það samt sem áður þannig að sveitarfélögin þurfi ekki á þessu öllu að halda, þau séu kannski þrátt fyrir allt og vonandi og kannski og e.t.v. þannig í sveit sett að þau geti losnað við að leggja þessar auknu álögur á skattgreiðendur. En skýrslan segir bara allt annað og tillöguflutningur ráðherra segir bara allt annað. Þar er verið að auka heimildir vegna ástandsins. Eða er þetta bara allt upp á grín?

Herra forseti. Það er verið að koma til móts við sveitarfélögin og gefa þeim svigrúm til að afla sér tekna. Hluta af þeim greiðir ríkið og hluta af þeim verða þau að sækja til íbúanna. Ég hef látið fara yfir þetta mál í ráðuneyti mínu og ég er með lista um það hvernig þessar skatttekjur þurfi að vera eða hvernig þessar auknu álögur eru miðað við mismunandi tekjustig. Miðað við fjölskyldutekjur sem eru 5 milljónir á ári er skattbreyting að meðaltali 2.750 kr. á mánuði, þ.e. hækkun um 16.500 á ári. Til þess að skattbyrði verði meiri en 50 þúsund þá þurfa fjölskyldutekjur að vera 8 milljónir á ári.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt vegna ummæla hæstv. ráðherra um hvað gerðist á ráðstefnu um fjármál sveitarfélaganna 2. og 3. nóvember sl. að rifja örlítið upp fyrir hæstv. ráðherra. Það verður að vísu einnig fróðlegt að sjá umsagnir sveitarstjórnanna við það frv. sem hér liggur fyrir og kanna þá hvort lýsingar hæstv. ráðherra á viðhorfum sveitarstjórnarmanna eigi við rök að styðjast. Það voru fleiri ræður haldnar á þessari ráðstefnu en þær sem hæstv. ráðherra minntist á. Ég mun þó aðeins grípa niður í eina þeirra vegna þess að ég hef hér undir höndum eina ræðu sem að vísu var ekki flutt á ráðstefnunni af höfundi ræðunnar vegna þess að hann var veðurtepptur austur á landi en hún var eigi að síður lesin yfir ráðstefnugestum og ég trúi því að hæstv. ráðherra hafi heyrt þá ræðu eins og aðrir. Í ræðu Guðmundar Bjarnasonar, bæjarstjóra í Fjarðarbyggð, sem var einn af fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga í títtnefndri nefnd, segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ljóst er að þær niðurstöður sem nú liggja fyrir duga hvergi nærri til að bæta þá miklu tekjuvöntun sem sveitarfélögin hafa átt við að glíma allan síðasta áratug, en þær koma nokkuð til móts við hallarekstur þeirra nú sem stendur. Því lögðum við fulltrúar sveitarfélaganna í tekjustofnanefnd til að skipuð yrði sértök nefnd sem færi ofan í fortíðarvandann. En þær málaleitanir báru ekki árangur.`` Hér er varla mikið fagnaðaróp um tillögur nefndarinnar eða tillögur ráðherra sem koma fram í frv. Einnig segir, með leyfi forseta: ,,Það er okkur fulltrúum sveitarfélaganna í tekjustofnanefnd vonbrigði að ríkissjóður skuli ekki lækka hlutfall sitt í staðgreiðslunni á móti hækkun útsvarsins nema sem nemur þriðjungi hækkunar þess.`` Herra forseti. Hér held ég að sé mjög skýrt mælt og það sé ljóst að ef eitthvað gerðist á ráðstefnunni þá hafi sveitarstjórnarmenn ekki talið ástæðu til að bæta í þann málflutning sem fram var kominn því svo skýr var hann.

Herra forseti. Ég man glögglega þá ágætu ræðu sem Guðmundur Bjarnason bæjarstjóri í Fjarðarbyggð sendi á ráðstefnuna. Hún var bæði málefnaleg og lýsti vel ýtrustu kröfum sveitarstjórnarmanna og þó undirbyggðum af skynsemi. Hann sagði að sveitarfélögin þyrftu að fá 6--7 milljarða. Síðan hélt hann reyndar til haga líka, eins og t.d. Eggert Jónsson borgarhagfræðingur og fleiri gerðu, einhverjum fortíðarvanda sem menn hafa verið að deila um og kasta á milli sín. Meginmálið er að koma sveitarfélögunum á grunn sem þau geta rekið sig. En við skulum sjá hvað sveitarfélögin fengu út úr þessu. Í útsvarinu fengu þau tæpa 4 milljarða í heimild og í endurgreiðslu í fasteignaskatti 1.100 milljónir, leiðréttingu á fæðingarorlofi eða léttingu á fæðingarorlofinu, 400 milljónir og ónotuð heimild í útsvari var 400 milljónir. Þetta gerir því 5,9 milljarða varanlega. 

Herra forseti. Hér var býsna magnaður útreikningur sem ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að fara yfir vegna þess að við þurfum að grandskoða hann og förum kannski yfir hann síðar í kvöld. En eitthvað heyrðist mér að tölur væru mismunandi notaðar hvort þær fóru inn eða út. Ég vil halda áfram, herra forseti, að rifja upp fyrir hæstv. ráðherra vegna þess að ég heyrði að hann hafði munað eftir nokkrum tölum úr ræðu bæjarstjórans í Fjarðarbyggð. Þess vegna vil ég koma með enn eina tilvitnunina. Guðmundur Bjarnason segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt spám Þjóðhagsstofnunar þá er gert ráð fyrir að sveitarfélögin verði rekin með tapi um rúma 3 milljarða á næsta ári. Tekjur þær sem sveitarfélögin fá við framangreindar breytingar nægja til að mæta þeim halla en fortíðarvandi síðustu tíu ára stendur eftir. Hann er um 35 milljarðar og því hefðu 6--7 milljarðar verið það sem sveitarfélögin hefðu þurft.`` Hér kemur talan sem hæstv. ráðherra var að vitna til og er nú komin í eðlilegt samhengi. Herra forseti. Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga hélt líka ræðu á þessari ráðstefnu og hans sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Með vísan til þeirra staðreynda sem fyrir liggja geta fulltrúar ríkisvaldsins ekki með neinum rökum átalið sveitarfélögin fyrir að nýta sér þær rýmkuðu álagningarheimildir sem þau fá þegar tillögur tekjustofnanefndar koma til framkvæmda.`` Herra forseti. Hér er einnig afar skýrt mælt og ég ítreka að ég tel að viðbrögð sveitarstjórnarmanna á ráðstefnunni hafi fyrst og fremst verið þau að þeir voru að taka undir með þeim sem áður höfðu mælt skýrt um málið og þess vegna voru skilaboðin mjög skýr til hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Það er ekki svo mikið sem ber á milli okkar núna. Guðmundur Bjarnason taldi að hallareksturinn yrði á þriðja milljarð eða 3 milljarðar og að sveitarfélögin fengju hann uppi borinn núna. Hann hélt til haga fortíðarvandanum eins og ég sagði áðan. Ég ætla ekkert að fara að deila um hvað hann er mikill eða hvernig hann er til kominn en það eru ýtrustu útreikningar að telja hann upp á 35 milljarða. Ég held að þessi niðurstaða hafi verið sanngjörn. Ég er alveg hjartanlega sammála formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga að auðvitað eiga sveitarfélögin að nota þá tekjustofna sem þeim eru heimilir fremur en að reka sig með halla. Ég hef ekkert á móti því og ég kem ekki til með að álasa sveitarfélögunum þó að þau telji að þau þurfi að nota þær heimildir upp í topp sem þau hafa.

Herra forseti. Við ræðum 5. dagskrárliðinn, tekjustofna sveitarfélaga, og höfum gert í allan dag. Ég velti því aðeins fyrir mér þar sem 5., 6. og 8. dagskrárliðir eru allir tengdir því máli sem við höfum rætt hér, hver á sína vísu og verða að hanga saman og geta ekki án hvers annars verið, hvernig forseti hafi hugsað sér að haga framhaldinu. Nú er ég þess mjög fýsandi að menn gangi hratt og örugglega til verka því að þrátt fyrir annmarka á þessum málatilbúnaði er margt í þessu sem ástæða er til að gangi fram. Því spyr ég, og leita kannski eftir athugasemdum hæstv. ráðherra og formanns félmn., hvernig þau sjá það fyrir sér að þetta gangi fram því að sveitarfélögin þurfa að leggja á fyrir 1. desember og það þarf að ljúka verkinu hér í þinginu fyrir þann tíma og það þarf að senda þetta til umsagnar til allra sveitarfélaga hringinn í kringum landið. Aðalástæðan fyrir því að ég staldra við á þessum tímapunkti er sú að fjmrh. er ekki viðstaddur þessa umræðu og ég veit ekki til þess að hans sé að vænta til þess að mæla fyrir 8. dagskrármálinu sem lýtur að hinum mildandi aðgerðum, þ.e. lækkun tekjuskatts. Mér þykir algjör óhæfa að við afgreiðum málið í bútum til viðkomandi nefnda. Ég vildi líka gjarna spyrja hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur, formann félmn., hvort hún telji ekki eðlilegt og sjálfsagt að skattaþáttur málsins, þ.e. hinar mildandi aðgerðir, lækkun tekjuskattsins, fari til umfjöllunar eða a.m.k. umsagnar í félmn. sömuleiðis og að sá pakki verði líka sendur út til umsagnar sveitarfélaga þannig að sveitarfélögin og aðrir umsagnaraðilar hafi þessi mál í heildstæðri mynd. Ég held að það sé algjörlega nauðsynlegt. En nú virðist stefna í það, a.m.k. eins og sakir standa, að þetta verði eins konar bútasaumur eða umræðu a.m.k. lokið hér að hluta til. Félmn. mun funda á morgun eftir því sem ég best veit og taka hluta málsins til umfjöllunar og útsendingar og það er ekki nógu gott verklag, eins og ég rakti áðan. Ég get látið mér til hugar koma hvort mönnum litist á eða a.m.k. ræði í nefndinni þann möguleika að allur pakkinn fari til útsendingar á morgun, enda þótt 1. umr. um alla þessa dagskrárliði hafi ekki verið lokið. Ég, fyrir mína parta a.m.k., er alveg til viðræðu um það og tel það alls ekki óeðlilegt í ljósi þessara þröngu tímamarka. Ég vildi færa þetta í tal, herra forseti, í ljósi þess að málið er ekki mjög einfalt úrlausnar. En það er hægt að gera þetta með góðum vilja.

Hæstv. forseti. Við höfum verið nokkuð lengi á fundi í dag, hann hófst klukkan ellefu í morgun og segja má að fyrir utan matarhlé og eina utandagskrárumræðu hafi menn talað um þetta sama mál í allan dag og býsna margir eru á mælendaskrá enn þá. Ég held kannski að velta þurfi því aðeins fyrir sér hvernig framhald málsins verður. Eins og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sagði áðan eru önnur mál tengd þessu sem ekkert er farið að ræða og ég held það hljóti að fara að verða töluverð spurning með hvaða hætti þinghaldinu verður fram haldið í dag. Því mun örugglega ekki ljúka alveg á næstunni og ég býst við því að hv. þm. þurfi kannski á því að halda að fá sér eitthvað að borða eða eitthvað slíkt og það þurfi þá að gera hlé á störfum þingsins á meðan það gerist. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort eitthvað sé búið að ræða þetta í forsn. þingsins og velta fyrir sér hve lengi á að halda hér áfram. Ég segi fyrir mitt leyti að mér finnst þessi dagur vera orðinn alveg nægilega langur og það hljóti þá að þurfa, a.m.k. ef menn ætla að halda þessum umræðum áfram miðað við þá mælendaskrá sem fyrir liggur, að gera hlé á fundinum þannig að gefinn verði kostur á því að þingmenn fái að fara í mat.

Herra forseti. Mér finnst það afar sanngjörn og eðlileg ósk sem hér hefur verið fram borin til forseta, að hann upplýsi þingheim um áform sín á þessum fundi, hvort ætlunin sé að hafa kvöldfund. Það hefur hvergi komið fram að til stæði að hafa kvöldfund og hér eru átta eða níu þingmenn á mælendaskrá. Mér finnst eðlilegt að þeir sem hafa setið sleitulaust undir umræðunni í átta, níu tíma verði upplýstir um framhaldið og áform forseta í þessu máli. Ég segi fyrir mig að mér finnst þetta ákaflega áhugaverð umræða sem hér fer fram um tekjustofna sveitarfélaga en ég hafði bundið mig á fundi sem er nú þegar byrjaður og stendur fram til klukkan níu og ég vildi ógjarnan missa af því sem fram fer undir þessari umræðu. Ef halda á áfram er það því ósk mín að fundinum verði þá alla vega frestað til klukkan níu, þannig að ég geti þá setið áfram undir þeirri umræðu sem hér fer fram. Mér finnst líka eðlilegt, herra forseti, það sem fram kom hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að þessi mál verði samferða til nefndar, þ.e. það sem hæstv. fjmrh. á eftir að mæla fyrir sem er þó það sem er eitthvað jákvætt í þeim tillögum sem ríkisstjórnin mælir hér fyrir. Ósk mín er því sú að á þessari stundu upplýsi hæstv. forseti þingheim, eða það sem eftir af honum sem eru nú, sýnist mér, aðallega þingmenn Samfylkingarinnar, hver séu áform forseta á þessum degi.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið eru þröng tímamörk á þessu máli því sveitarfélögin þurfa að hafa ákveðið útsvarsprósentu sína fyrir 1. desember. Ég ber vissa ábyrgð á því að málið er ekki fyrr fram komið, það kom að vísu ekki fyrr en fyrir nokkrum dögum frá tekjustofnanefndinni, þannig að ekki var hægt að vinna frumvörpin fyrr en að tekjustofnanefnd hafði lokið störfum. En þingið hefur tiltölulega mjög skamman tíma til þess að fara með málið. Nú fara þau mál sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson nefndi til tveggja nefnda, þ.e. sum fara til félmn. en sum verða að fara til efh.- og viðskn., þ.e. tekjuskatturinn. Hér er nú enginn talsmaður frá efh.- og viðskn. 

Hæstv. forseti. Það liggur náttúrlega ljóst fyrir að þessi mál voru öll á dagskrá í dag. Búast mátti við því að eitthvað mundi teygjast úr umræðunni og kannski ekkert fráleitt að það hefði verið ákveðið fyrir fram að halda kvöldfund. Hins vegar get ég vel fallist á það í góðu samkomulagi við nefndarmenn í félmn. að við sendum frumvörpin út til umsagnar á morgun. Reyndar komu hv. þm. Samfylkingar í félmn. að máli við mig og stungu upp á þessu áðan. Ég met það mikils að þeir hv. þm. eru tilbúnir til góðs samstarfs varðandi þessi mál. Þess vegna tel ég það fyrir mína parta mjög til bóta að fá þá niðurstöðu að stjórnarandstaðan er tilbúin til að greiða fyrir málinu og þykir það góðs viti um framgang þess. Eins og hér hefur komið fram er það mjög mikilsvert fyrir sveitarfélögin í landinu að málið geti klárast sem fyrst.

Forseti óskar eftir því við hv. þm. að þeir lýsi skoðun sinni á þeirri málsmeðferð sem hér hefur verið lýst.

Herra forseti. Ég tek undir sjónarmið hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar um að eðlilegt hefði verið að þau mál sem hér eru tengd saman yrðu afgreidd sameiginlega til nefndar. Ég tek líka undir ábendingu um að ekki var boðaður kvöldfundur í kvöld og þess vegna kæmi það mér mjög, ekki íslenskt heldur spánskt fyrir sjónir ef það yrði í sjálfu sér gert. Ég vil líka vekja athygli á því, herra forseti, að þetta mál hefur ekki tafist í meðförum þingsins, síður en svo. Nefndin sem þetta frv. byggði á átti að skila áliti snemma í sumar en gerði það ekki fyrr en núna fyrir nokkrum dögum og frv. er því alveg nýkomið fram. Það er því engan veginn sanngjarnt að segja að Alþingi sé að tefja framgang málsins hafi einhverjir viljað láta að því liggja, þetta er eitt stærsta mál sem hefur komið fram á Alþingi í haust, a.m.k. að mínu mati, þ.e. tekjuskipti ríkis og sveitarfélaga og hvernig standa eigi að því að bæta sveitarfélögunum sinn mikla tekjumissi sem hefur orðið af hálfu stjórnvaldsaðgerða. Herra forseti. Það er því alveg furðuleg staða að koma hér með þetta mál sem hefði átt að eiga sér svo langan aðdraganda og stilla því upp með þeim hætti að Alþingi geti ekki rætt það eina dagstund, að þá sé farið að tefja það gagnvart þeim sem það á að ná til. Ég vil bara gagnrýna það. Finni menn síðan einhverja aðra málsmeðferð til að bæta hér úr slakri framgöngu ríkisstjórnarinnar við að leggja fram mál, þá má svo sem taka vel undir það að draga hana þar að landi, kunni hún að meta það.

Virðulegur forseti. Við þingmenn Samfylkingarinnar í félmn. komum að máli við hv. formann nefndarinnar, Arnbjörgu Sveinsdóttur, og buðum það að mjög eðlilegt væri að senda frv. til sveitarfélaganna strax í fyrramálið, því það er alveg lykilatriði fyrir nefndina að fá þær umsagnir og við vitum vel að sveitarfélögin munu bregðast mjög skjótt við. Þau vita af málinu þannig að við þurfum ekki að láta það tefja málið. Í þessu er bandormur sem þarf líka að klára, ásamt málum sem fjmrh. mun mæla fyrir. Á mánudaginn ætti því að vera hægt að klára öll þessi mál og þar með að ákveða kvöldfund ef við höldum að það taki svo langan tíma, þannig að okkur sé gefinn sá fyrirvari. En eins og ég sagði líka í upphafi er auðvitað alltaf dálítið erfitt þegar vinna þarf með of miklum hraða, en þetta er náttúrlega hlutur sem sveitarfélögin vita af og hafa fylgst með. Ég efast því ekki um að þau bregði skjótt við og þess vegna finnst mér mjög eðlilegt að þegar þessu er lokið verði umræðu frestað, herra forseti.

Herra forseti. Ég þakka fyrir jákvæð viðbrögð við ábendingum mínum um gang þessara mála og er fyrir mína parta ákaflega sáttur við orð hæstv. ráðherra og formanns nefndarinnar í þessa veru. Ég undirstrika að ég veit ekki betur en að stjórnarandstaðan hafi sýnt þessum málum áhuga, enda hefur umræðan hér í dag bent til þess og undirstrikað það og viðvera þingmanna nú og í allan dag raunar, og við erum jafn áfram um það að þetta mál fái hraðan og öruggan framgang. Ég vil þó halda því ákveðið og rétt til haga þó að á því kunni að vera ákveðnir formgallar, ákveðin vandamál, að það er auðvitað ákaflega kúnstugt ef tvær þingnefndir ætla hvor um sig að senda þetta mál til umsagnar til sömu umsagnaraðila á sama tíma. Ég vek athygli á því að við þskj. 206 --- það er rangt númer á þessu en það breytir ekki öllu, það er um skattaþátt málsins --- er líka komin fram brtt. frá öllum þingmönnum Samfylkingarinnar, 17 talsins. Það er auðvitað einboðið að hún er hér fram komin strax við 1. umr. til að tryggja að hún fái málefnalega umfjöllun í nefndinni og meðal umsagnaraðila. Ég vil þess vegna halda því mjög klárlega til haga að hún fari einnig til viðkomandi nefndar. Ég sé það raunar þannig fyrir mér og þannig getur það ekki öðruvísi verið en að félmn. hafi forsjá málsins þó að efh.- og viðskh. hafi hina formlegu umfjöllun á hendi, þ.e. skattalegan þátt málsins. Þetta er ekki hægt að slíta í sundur eins og um var rætt. Að lyktum segi ég, og ber sérstaklega vel í veiði núna að varaformaður efh.- og viðskn. gekk í salinn, og ég velti því hér upp hvort í góðu samkomulagi forsvarsmanna þessara tveggja nefnda geti menn sent þetta út sem heildstæðan pakka, svo ég noti enn á ný það orðalag, og ég get ekki séð að það þurfi að ganga á ská og skjön við þingsköp, enda erum við að beygja þau talsvert þegar við sendum þetta út til umsagnar áður en 1. umr. lýkur. En allt má þetta gera í góðu samkomulagi ef viljinn er til staðar, og hann er það a.m.k. hjá stjórnarandstöðunni.

Herra forseti. Það er skýlaus heimild í þingsköpum til að vinna svona, að nefnd taki mál til meðferðar áður en 1. umr. lýkur, svo ekki þarf að deila um það. En hitt er annað mál að frv. um tekjuskatt og eignarskatt á heima í og verður að vera á forræði efh.- og viðskn. Það getur ekki lent á forræði félmn. og það af leiðandi getur félmn. ekki haft forgöngu um að senda það út, þótt hún geti látið álit sitt í ljósi á málinu við hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram vil ég vekja eftirtekt á því að sú nefnd sem skilaði þessu frv. af sér er sett á laggirnar í júní 1999. Þetta mál kemur núna til þingsins og er ætlast til að það sé afgreitt á 10, 15 dögum og er það náttúrlega út af fyrir sig ákveðin vanvirðing við þingið að þetta skuli vera gert með þessum hætti. Hæstv. félmrh. viðurkenndi hins vegar áðan að það væri að einhverju leyti á ábyrgð hans að málið væri svona seint fram komið og ber að virða það. Ég vil taka undir að ég held að hv. þm. og þingmenn Samfylkingarinnar verði m.a. að bregðast við þeirri stöðu sem upp er komin og reyna að aðstoða ríkisstjórnina í þeim hremmingum sem hún er komin í. En ég vil líka halda því til haga eins og við höfum rætt þetta mál í dag að þá er ekki þar með sagt að við séum fylgjandi málinu, það er náttúrlega af og frá. Ég vil líka velta því upp við virðulegan forseta hvort ekki sé hægt að verða við þeirri ósk hér, hugsanlega á mánudag eða eftir helgina, að ræða öll þessi mál saman. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þessir hlutir séu ræddir í samhengi en ekki að við þurfum alltaf að vera að leita að íhaldinu í umræðunni, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég vil leggja aðeins orð í belg og halda því til haga að það er orðið ansi þreytandi þegar alltaf er þessi pressa á þingmönnum þegar ríkisstjórnin er að koma með mál svona seint fram. Það var alveg vitað að það var ákveðin pressa í þessu máli vegna þess að sveitarfélögin þurfa að fara að vinna eftir þessum lögum innan skamms. Það er rétt að við þingmenn Samfylkingarinnar lögðum það til að málið færi í útsendingu og samþykktum það. Þó að það sé ósiður að senda út mál eða taka mál til umfjöllunar í nefnd áður en búið er að ræða það í þinginu í 1. umr. Við höfum samþykkt það vegna þess hve tímapressan er mikil. Þar með erum við að leggja því lið að málið fái þinglega meðferð og sveitarfélögin geti svarað og komið með umsagnir sínar. Ekki er þar með sagt að við séum að styðja málið sem við erum auðvitað ekki að gera eins og sést á þeirri brtt. sem við höfum lagt fram og alls ekki að samþykkja að það verði einhver regla að viðhafa þessi vinnubrögð þegar ríkisstjórnin er sein fram með mál. Ég tek undir með hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að þessi mál verði send frá þinginu saman. Þau hanga í rauninni saman, þar með talin brtt. Samfylkingarinnar við skattamálið. Ég teldi eðlilegt, hv. þm. stjórnarliðsins sem eru hér í salnum, að brtt. Samfylkingarinnar yrði send út með þessum málapakka ríkisstjórnarinnar, það er fullkomlega eðlilegt. Og, herra forseti. Ég fer fram á það hér að þegar þessi mál fara til útsendingar fylgi þessi brtt. með. Ég get reyndar ekki séð að það muni miklu hvort málið fer út á morgun eða mánudaginn en að málin fari öll saman til sveitarfélaganna þannig að þau geti tekið afstöðu til þeirra í heild og síðan væri fullkomlega eðlilegt að félmn. fái skattalega þáttinn a.m.k. til umsagnar.

Forseti vill upplýsa, ef hv. þm. gera ekki athugasemdir við það, að hann telur að komið sé samkomulag um það hvernig málsmeðferð skuli vera.

Hæstv. forseti. Ég var búinn að biðja um orðið og ætla að koma því að sem ég vildi segja. Það var að ef menn sjá sér ekki færi á því að ræða þessi mál saman á mánudaginn verði þau mál, sem liggja fyrir á dagskránni og tengjast þessu, tekin á undan í umræðuna og menn ljúki síðan umræðunni sem hefur farið fram í dag. Það er einfaldlega betri bragur á því, menn fá þá tækifæri til þess að ljúka umræðunni þannig að búið sé að fara yfir rökin í hinum málunum. Ég held að það væri þá a.m.k. skárra ef menn treysta sér ekki til þess að leyfa umræður um málin saman. Ég fagna því að menn hafa náð saman um þessa málsmeðferð og vonast til þess að mánudagurinn henti greinilega betur fyrir þingmenn til að mæta til umræðu hér en þessi dagur, a.m.k. sumum þingflokkum.

Herra forseti. Varðandi orð hæstv. forseta um að umræðunni væri einfaldlega frestað án þess að nánar væri kveðið á um hvenær henni verði fram haldið vil ég gera þá athugasemd að ég lít svo á að umræðunni verði fram haldið strax á fyrsta þingdegi eftir helgi og hún verði þá leidd eðlilega til lykta í framhaldi af því en henni sé ekki frestað um einhvern ótiltekinn tíma. Ég ítreka að það er skilningur minn á orðum hæstv. forseta.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Það er eðlilegt að ljúka umræðunni sem hefur staðið í allan dag og níu menn eru enn á mælendaskrá. Það er eðlilegt að þeir fái að tjá sig strax og málið kemst til umræðu aftur. Ég teldi mjög óheppilegt að fara að slíta sundur umræðuna til að taka tekjuskattsumræðuna inn í þessa umræðu. Ég vara eindregið við því.

Forseti vill árétta þann skilning sinn að hann telur að samkomulagið byggist á því að við tökum málið á dagskrá að nýju á mánudag og ljúkum því eins og fulltrúar allra stjórnmálaflokka hafa úttalað sig um.