Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til I. um Olíusjóð fiskiskipa og hækkun fiskverðs. Um s.l. áramót, þegar fiskverð var ákveðið, taldi Þjóðhagsstofnun að afkoma útgerðarinnar væri með nokkrum halla eða samtals - 3.3%, þar af bátar með - 4.5, minni togarar - 2 og stórir togarar - 4.5%. Þetta er að vísu nokkru minni halli en að mati Þjóðhagsstofnunar hefur verið á útgerð iðulega á undanfórnum árum, allt frá 1974. Sum árin hefur halli þessi reyndar verið langtum meiri, t.d. á árunum 1974–1976, þegar rekstur útgerðar samtals, eins og nefnt er í töflum Þjóðhagsstofnunar, var með halla upp á allt að 14.0%. Reyndar er það athyglisvert að þessi ár öll telur Þjóðhagsstofnun að útgerð hafi ekki verið rekin með hagnaði hér á landi. Næst því komist árið 1979 með - 3.4%. Þessar útkomutölur eða áætlanir Þjóðhagsstofnunar breyttust hins vegar mjög fljótlega vegna þess aflabrests sem varð á árinu. Sérstaklega bitnaði það mjög á togurunum sem urðu fyrir verulegum aflabresti á vormánuðum. Var þá fljótlega ljóst að í stað þess að vera um það bil - 4.0% var þessi afkoma um það bil eða jafnvel töluvert yfir - 16%. Og við endanlegt mat á afkomu útgerðarinnar í maímánuði var reyndar talið að afkoma togaraflotans væri komin niður fyrir – 20%, og reyndar - 30% hjá stóru togurunum, í versta tilfelli gætum við sagt, þ.e. miðað við áframhaldandi aflabrest. Ég skipaði þess vegna í júní starfshóp til að gera úttekt á þessari mjög svo breyttu stöðu útgerðarinnar. Starfshópur sá skilaði mér skýrslu 28. júní. Var þar bæði gerð athugun á afkomu útgerðar fram að þeim tíma - eða við skulum segja á fyrra helmingi ársins - og einnig hvað áætla mætti um afkomu útgerðar á síðari hluta þessa árs. Í þessum starfshópi voru frá rn. Bogi Þórðarson og Magnús Ólafsson, Kristján Ragnarsson og Ágúst Einarsson frá útgerðarmönnum, Þórður Friðjónsson frá forsrn., Ólafur Davíðsson og Rósmundur Guðnason frá Þjóðhagsstofnun. Í örfáum orðum var það niðurstaða þessa starfshóps að halli á togaraflotanum á fyrra hluta ársins, eða frá janúar til maí eins og tölur lágu þá fyrir um, hefði numið 126 millj. kr. og jafnframt, eins og fyrr var nefnt, að afkoma á minni togurunum væri í staðinn fyrir að vera um það bil - 2% orðin nálægt - 20% vegna aflabrestsins. Einnig er í þessari skýrslu gerð athugun á afkomu togaraflotans mánuðina júní - des. Það er að sjálfsögðu nokkru erfiðara við að eiga þar sem gefa verður sér ákveðnar forsendur. En hópurinn kemst að þeirri niðurstöðu að ef áframhald verði svipað og á fyrri hluta ársins hvað varðar afla á úthaldsdag og samsetningarbreyting afla verði svipuð og orðið var, þá sé hallinn orðinn um 16–17% og um 25% hjá stærri togurunum. Hins vegar miðað við það að afli lagist og verði svipaður og hefur verið undanfarin ár, þá yrði þessi halli á bilinu 10–14%. Við þessar aðstæður varð ljóst að grípa varð til aðgerða til þess að rétta við starfsgrundvöll útgerðarinnar. Í beinu framhaldi af skýrslu þessa starfshóps hófst á vegum sjútvrn. athugun á því hvernig það mætti gera. Í sambandi við brbl. þau sem gefin voru út um efnahagsmálin í lok ágúst var ákveðið að færa gengismun, þ.e. helming af gengishagnaði fiskvinnslunnar, að hluta til togaraútgerðarinnar og að hluta til Stofnfjársjóðs fiskiskipa, eins og gert hefur verið í fjölmörgum tilfellum áður. Hins vegar kom í ljós að svigrúm það sem gafst með þeirri gengisfellingu var hvergi nærri nægjanlegt til þess að rétta við þessa slæmu afkomu útgerðarinnar fram í tímann. Því var horfið að því ráði að lagfæra fyrst og fremst þann mikla halla sem orðið hafði á útgerð á fyrri hluta ársins. Með brbl. var ákveðið að greiða til togaraútgerðar samtals 80 millj. kr. eða um það bil 3/4 af þeim halla sem starfshópurinn taldi að orðið hefði á útgerð togara á tímabilinu jan. - maí. Einnig var ákveðið að leggja 10 millj. kr. í Fiskimálasjóð. Verður því fjármagni varið í fyrsta lagi til útlána vegna orkusparandi aðgerða í útgerð og í öðru lagi vegna átaks til þess að bæta gæði fisks og fiskafurða. Loks var ákveðið að verja 15 millj. kr. til þess að lagfæra útlánakjör á öðru fjármagni sem veita á loðnuverksmiðjum vegna þess brests sem orðið hefur á loðnuafla. Er það gert á grundvelli niðurstöðu sérstakrar nefndar sem skipuð var til að skoða þau vandamál. Þá var ákveðið að verja 5 millj. kr. í Lífeyrissjóð sjómanna. Að lokum var ákveðið að eftirstöðvar skuli renna í Stofnfjársjóð fiskiskipa, eins og áður hefur verið gert, til þess að mæta þar hækkunum sem verða á gengistryggðum lánum. Eins og ég sagði áður var ljóst að með þessum aðgerðum í efnahagsmálum í lok ágústmánaðar skapaðist ekki svigrúm til þess að lagfæra stöðu útgerðarinnar svo sem nauðsynlegt mátti teljast. M.a. stafaði þetta af því að sú gengisfelling, sem þá var ákveðin í fullu samræmi við tillögu Seðlabanka Íslands, skapaði ekki meira svigrúm og sömuleiðis hefur athugun á stöðu ríkissjóðs leitt í ljós að þar er ekki svigrúm til þess að verja fjármagni svo umtalsvert verði í þessu skyni. Með tilvísun til þessa þótti mér rétt að beita mér fyrir því að fiskverðshækkun gæti orðið nokkru meiri en almennt hafði verið gert ráð fyrir. Eftir að ákvörðun um fiskverð kom til yfirnefndar átti ég að sjálfsögðu fundi bæði með kaupendum og seljendum og leitaði þar eftir samkomulagi um það að fiskverðshækkun gæti orðið allt að 20%. Um það varð hins vegar ekki samkomulag. Fulltrúi útgerðar hafnaði því. Hins vegar hafnaði fulltrúi sjómanna því ekki og kvaðst reiðubúinn til að athuga slíka fiskverðshækkun. Um það var því ekki að ræða og varð niðurstaðan sú, að samið var við kaupendur um 16% fiskverðshækkun, sem ég tel reyndar að hafi verið í efri kanti þess sem kaupendur gátu með góðu móti rökstutt. Ég þarf ekki að rekja hér þau átök sem síðan urðu við útgerðina út af þessum málum. En til að gera langa sögu stutta vísa ég í fyrsta lagi til þeirra brbl. sem hér liggja nú fyrir til staðfestingar um Olíusjóð fiskiskipa og hækkun fiskverðs. Til meðferðar hefur verið alllengi olíuverð til fiskiskipa og m.a. mikið um það rætt að olíuverð til fiskiskipa hér á landi, sérstaklega verð á gasolíu, er allmiklu hærra en gengur og gerist í höfnum erlendis. Mun munur á gasolíuverði þar og hér vera um það bil 40%. Allítarleg athugun fór því fram á þessu og hófst reyndar þegar í vor eftir að erfið staða útgerðar varð ljós. Í þeirri athugun kemur fram að á hinu íslenska olíuverði hvíla ýmsir liðir sem kannske má segja að orki tvímælis og verða til þess að hækka verulega olíuverð hér. Ég nefni þar í fyrsta lagi skuld við Innkaupajöfnunarsjóð olíu, er nam samtals fyrir um það bil hálfum öðrum mánuði 44 millj. kr., bæði á svartolíu og gasolíu. Í öðru lagi hvílir á olíunni skuld vegna láns sem tekið var 1979 til þess að dreifa á lengri tíma þeirri skuld sem þá hafði safnast á innkaupajöfnunarreikning olíu. Það lán er nú að eftirstöðvum um 30 millj. kr. Samtals eru þetta 74 millj. kr., en á gasolíunni nemur það álag sem á er lagt til að greiða þessar skuldir um 8% af verði olíunnar. Þá hvílir einnig á olíunni dreifingarkostnaður, sem er á gasolíuna rúmlega 12%, en hins vegar á svartolíuna rúmlega 8%. Þá er einnig lagt á verðjöfnunargjald, sem er að vísu töluvert minna en það er þó um 3–4%, og sömuleiðis eru smávægilegir tollar, þ.e. innflutningsgjald, bankakostnaður o.þ.h. sem allt hefur verið athugað mjög gaumgæfilega og nemur samtals um það bil 2%. Í sambandi við efnahagsaðgerðirnar í ágúst samþykkti ríkisstj. að fella niður öll þau opinber gjöld sem á olíunni hvíla, þ.e. gasolíu og svartolíu, og jafnframt að beita sér fyrir lækkun á bankakostnaði sem á er lagður. Umræður hafa farið fram um þetta og er að því stefnt að þessir liðir verði felldir niður eða lækkaðir svo sem frekast er kostur. Þó verður ekki komist hjá nokkrum útgjöldum í þessu sambandi, fyrst og fremst bankakostnaði, en mér sýnist að þarna gæti orðið lækkun upp á um það bil 1.5 %. Það er að vísu ekki nema dropi í hafið, en sjálfsagt virðist þó að fella slík gjöld niður. Þá var einnig allmikið um það rætt að greiða þær skuldir sem á innkaupajöfnunarreikningi hvíla, og sömuleiðis þá skuld sem ég nefndi áðan upp á 30 millj. kr., sem er eftirstöðvar af láninu frá 1979. Ég lét einnig fara fram athugun á því hvort hugsanlegt væri að lækka verðjöfnunargjaldið með tilliti til þess að þetta er verðjöfnunargjald sem á olíu er lagt fyrir alla notkun, þ.e. ekki bara á fiskiskip heldur einnig til upphitunar og á bifreiðar o.s.frv. Niðurstaðan varð sú, að mjög lítil lækkun yrði eða um það bil 0.7 % þótt þetta yrði aðskilið eftir notkun, þ.e. sérstaklega reiknað fyrir fiskiskip og hins vegar fyrir aðra notkun. En almennt má segja að í ljós kom að sú leið sem að ýmsu leyti væri æskileg, að fella niður og létta af svona gjöldum, er allmargslungin og krefst nýrra útreikninga og áætlana hjá Verðlagsstofnun og olíufélögum, sem tekur eitthvað lengri tíma. Ég vil geta þess í sambandi við olíuna að þau innkaup, sem gerð voru frá breska olíufélaginu á fyrra ári og menn réðust í í þeirri von að þar fengist meira öryggi og kannske einnig eitthvað lægra verð, urðu hins vegar til þess að hækka hér verulega olíuverð. Sú olía, sem þaðan var keypt, reyndist þegar upp var staðið 3.2 millj. dollara dýrari en olía keypt á sama tíma frá Sovétríkjunum. Að sjálfsögðu má varpa þeirri spurningu fram hvort rétt sé að leggja þá byrði alfarið á olíunotendur og þá ekki síst á útgerð. Mér sýnist vel koma til greina að skoða einnig þessa staðreynd. Þá vil ég geta þess í sambandi við olíukostnaðinn að hann hefur aukist mjög verulega á undanförnum árum. Olíukostnaður - þá á ég við fyrir minni togarana, þar sem notkunin er nú mest - var um það bil 11% aflaverðmætis 1973, hækkaði síðan 1976 við olíuhækkunina upp í 17.4, lækkaði síðan með ýmsum aðgerðum niður í 15.1% 1977. - Reyndar er rétt að hafa í huga að þarna á milli er settur á fót Olíusjóður, sem ég kem að síðar, að öðrum kosti hefði olíukostnaður verið verulega hærri.1977 er olíukostnaður 15.1%, 1978 14.9%, 1979 18.3%, 1980 20.5% og í sept. í ár var olíukostnaður áætlaður á minni togara tæplega 25%. Menn hafa furðað sig á þessari gífurlegu hækkun, ekki síst með tilliti til þess að olíuverð í Rotterdam hefur staðið nokkurn veginn í stað í dollurum. Að vísu hafa orðið smávægilegar hækkanir með haustinu, eins og algengt er, þ.e. gasolíuverð hækkaði í haust úr 288 dollurum í 308. Það er hins vegar alls ekki meiri sveifla og reyndar heldur minni en varð á fjórða ársfjórðungi 1981, þó að vera kunni að hækkun á olíu á síðasta ársfjórðungi sé ekki öll komin fram. Reyndar er það athyglisvert að gasolíuverð í Rotterdam er í dollurum það sama nú og það var 1978. Ef við setjum það á 100 þá, þá er það 100 nú, að sjálfsögðu einnig í dollurum. Það var 307 dollarar, ársmeðaltal 1980, en er nú í sept. 308, þannig að það er alls ekki um það að ræða að gasolíuverð - og reyndar á það einnig við svartolíuna að mestu leyti - hafi hækkað á heimsmarkaðinum þessi árin. Hitt er svo annað mál, að olíuverð er skráð og fyrir olíuna greitt í dollurum, og dollarinn hefur eins og kunnugt er breyst ákaflega mikið og olíuverð að sjálfsögðu þá í íslenskum krónum í samræmi við það. Eftir þessa athugun á olíu og leiðum til þess að lækka olíukostnað þótti mér sýnt að þær tækju töluvert lengri tíma en viðunandi væri. Var því horfið að því ráði að endurvekja til bráðabirgða þann Olíusjóð fiskiskipa sem settur var á fót 1973 og lagður niður 1976. Að vísu voru greiðslur úr þeim olíusjóði langtum meiri en gert er ráð fyrir nú, sem hlutfall af olíukostnaði, og þótti þá stundum orðið varhugavert. Voru færð rök að því að um misnotkun kynni að vera að ræða. Ákveðið var að verja 60 millj. kr. til þess að greiða niður olíu í gegnum olíusjóð á fjórum síðustu mánuðum þessa árs, og eins og segir í 2. gr. þessara laga þá er gert ráð fyrir því að verja um það bil helmingi af innistæðu í Tryggingasjóði fiskiskipa, þ.e. 30 millj. kr. af greiðsluafgangi þar, í þessu skyni. Jafnframt er ákveðið í þessum brbl. að Olíusjóði fiskiskipa skuli heimilað að taka lán að fjárhæð allt að 30 millj. kr., sem ríkissjóði er jafnframt heimilt að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð. Ljóst var að þessar aðgerðir einar út af fyrir sig, þó að þær séu mikilvægar og nemi um það bil 180 millj. kr. á ársgrundvelli, dugðu ekki til að bæta svo afkomu útgerðar að viðunandi væri. Þess vegna varð að samkomulagi eftir viðræður við fiskkaupendur að gera jafnframt ráð fyrir hækkun á hinu almenna fiskverði, sem ákveðið var 1. sept. s.l., um 4%. Svigrúm hafði skapast til slíkrar fiskverðshækkunar vegna mikillar hækkunar á dollaranum sem reyndar hefur haldið áfram. Hefur þessari fiskverðshækkun verið að fullu mætt gagnvart fiskvinnslunni með hækkun á gengi dollarans. Einnig var í þessu sambandi frá því gengið við Landssamband ísl. útvegsmanna að áfram héldi athugun á hinum ýmsu þáttum sem gætu orðið til þess að bæta hag útgerðar. Kemur það fram í bréfi sem sjútvrn. ritaði Landssambandi ísl. útvegsmanna 16. sept. 1982. Þar eru reyndar dregnar saman þessar aðgerðir. Vil ég, með leyfi forseta, lesa bréf þetta. Þar segir: „Ráðuneytið vísar til bréfs dags. 8. þ.m. um rekstrarvanda fiskveiðiflotans og stöðvun hans, svo og svarbréfs Landssambands ísl. útvegsmanna dags. 10. þ.m. Vill rn. hér með upplýsa að ríkisstj. hefur í dag ákveðið eftirgreindar aðgerðir til að bæta rekstrargrundvöll útgerðar. 1. Verð á gas- og svartolíu til fiskiskipa verði lækkað um 20% frá og með L sept. s.l. með greiðslum úr olíusjóði sem á fót verði settur. Fjármagn sjóðsins á þessu ári verði 30 millj. kr. af greiðsluafgangi Tryggingarsjóðs fiskiskipa og 30 millj. kr. lán með ríkisábyrgð frá Seðlabanka Íslands. 2. 100 millj. kr. af tekjuafgangi Fiskveiðasjóðs á árinu 1981 verði ráðstafað til lækkunar vaxta sem greiddir eru úr sjóðnum frá 1. okt. 1982 til 1. okt. 1983. 3. Útgerðinni verði gert kleift að breyta talsverðum hluta vanskila- og skammtímalána í lán til lengri tíma þannig að ætla megi að fjármagnskostnaður meðalfyrirtækis verði viðráðanlegur. 4. Fjármagnskostnaður nýrra skipa, einkum þeirra sem smíðuð hafa verið innanlands, verði athugaður sérstaklega. 5. Hluti framangreindra aðgerða til stuðnings útgerð fiskiskipa gildir til næstu áramóta. Tíminn fram að áramótum verði notaður til að fjalla í samráði við hagsmunaaðila um vanda útgerðar og aðgerðir til að bæta rekstrargrundvöll á næsta ári." Skal ég að lokum fara nokkrum orðum um þá liði sem ég hef nú rakið og lesið. Um 1. liðinn hef ég fjallað, þ.e. lækkun á olíukostnaði. Þó vil ég geta þess að við athugun, sem Þjóðhagsstofnun gerði eftir að brbl. voru sett, kemur í ljós að þær 60 millj., sem í lögunum er ákveðið að verja í þessu skyni, munu duga nokkru betur en ráð var fyrir gert í þessu bréfi, þ.e. munu geta náð lengra en að greiða niður 20%. Um það var því rætt við fulltrúa Landssambands ísl. útvegsmanna hvernig að þessu máli yrði komið. Kom til greina að eiga nokkurn afgang vegna hækkana, sem kynnu að verða síðar á þessu ári og má telja mjög líklegar ef ekki öruggar því miður, vegna breytingar á dollaragengi, eða greiða strax nokkru meira niður. Niðurstaðan varð sú að gera ráð fyrir 22% lækkun á olíuverði nú strax. Að mati Þjóðhagsstofnunar þarf til þess 56 millj. kr. til áramóta. Það sem fyrst og fremst veldur því að fjármagnið dugar betur er sú staðreynd að loðnuveiðar verða að öllum líkindum engar á þessu ári. 2. liður fjallar um tekjuafgang Fiskveiðasjóðs. Í ársreikningum Fiskveiðasjóðs fyrir árið 1981 er færður tekjuafgangur að upphæð 165 millj. kr. Vanskil við sjóðinn eru hins vegar gífurlega mikil eða rúmlega 400 millj. kr. Þessi tekjuafgangur er því í raun og veru aðeins á pappírnum. Þessi ráðstöfun á tekjuafgangi til þess að lækka vexti á næsta tímabili, 1982–1983, verður heldur ekki til þess að draga úr greiðslugetu eða gera greiðslustöðu sjóðsins verri á því ári. Við getum sagt því miður, því að þar er, eins og ég sagði, um gífurlega mikil vanskil að ræða. Þessi færsla verður fyrst og fremst til þess að minnka vanskil útgerðarinnar við sjóðinn og þá að sjálfsögðu jafnframt að draga úr greiðslubyrði útgerðarinnar þegar til lengri tíma er litið. Greiðsluvandi Fiskveiðasjóðs stafar fyrst og fremst af því að sjóðurinn er enn að yfirtaka lán vegna fiskiskipa sem keypt eru erlendis og einnig bráðabirgðalán sem veitt er til smíða innanlands og eru almennt til 7 ára. Síðan yfirtekur Fiskveiðasjóður þau og lengir til 18 ára. Töluvert er enn útistandandi af slíkum lánum sem Fiskveiðasjóður er enn þá að yfirtaka. Samkv. áætlun sjóðsins verður því greiðslustaða hans mjög erfið á næstu þremur árum. Til viðbótar hefur svo komið á þessu ári sú staðreynd, að greiðslugeta útgerðar með aflabrest á herðum hefur orðið miklu lakari en áður var ráð fyrir gert og vanskil útgerðar við Fiskveiðasjóð því orðið miklu meiri en menn gerðu ráð fyrir þegar greiðsluáætlun sjóðsins var samin í lok síðasta árs. Þetta málefni Fiskveiðasjóðs er nú til sérstakrar meðferðar hjá ríkisstj. og sömuleiðis á milli Fiskveiðasjóðs og Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég legg sem sagt áherslu á að þó að þetta sé til þess að létta greiðslubyrði útgerðarinnar við Fiskveiðasjóð, þegar til lengri tíma er litið, þá skerðir þetta út af fyrir sig ekki greiðslustöðu sjóðsins á næsta ári eða eykur þau vandræði sem sjóðurinn er í vegna vanskila. Þau vanskil minnka eitthvað en vandamál sjóðsins út af fyrir sig verða ekki meiri. Þetta þýðir um það bil 30% lækkun vaxta á því tímabili sem hér um ræðir, frá 1. oki. 1982 til 1. okt. 1983. Þá segir í 3. lið að útgerðinni verði gert kleift að breyta talsverðum hluta vanskila- og skammtímalána í lán til lengri tíma þannig að ætla megi að fjármagnskostnaður meðalfyrirtækis verði viðráðanlegur. Hér er farin svipuð leið og farin var á árunum 1975–1976. Þá var vanskilum breytt í lán til lengri tíma. Um þetta hefur að sjálfsögðu verið haft náið samráð við Seðlabanka Íslands og viðskiptabankana auk fulltrúa Landssambands ísl. útvegsmanna. Á það hefur verið lögð áhersla að hraða þessari skuldbreytingu þannig að hún taki skemmri tíma en 1975–1976. Á þeim árum má segja að hvert einstakt fyrirtæki hafi verið tekið fyrir, enda tók sú skuldbreyting hátt í tvö ár. Því var leitað nýrra leiða til að þetta mætti ganga hraðar. Niðurstaðan varð sú, eftir samkomulag við Seðlabankann, að ákveðið var að gera ráð fyrir að skuldbreytingin næmi hjá hverju fyrirtæki ákveðnum hundraðshluta af húftryggingarmati fiskiskipanna. Húftryggingarmat hefur hækkað mjög verulega á þessu ári eða um 38%. Ákveðin hundraðstala hefur ekki verið fest en þó til að byrja með miðað við 7%. Er ráð fyrir því gert af hálfu sjútvrn. og í viðræðum við Seðlabankann að þessi tala geti farið upp í 10%. Þarna þarf að vera nokkur sveigja á og ræðst skuldbreytingin að sjálfsögðu mjög af því hvaða veð útgerðaraðilar geta boðið, ef ekki í sínum fiskiskipum, þá í öðrum fasteignum. Því var ekki talið rétt að festa þessa tölu, heldur að hafa þar nokkra sveigju á. Einnig var í samráði við Seðlahankann og viðskiptabankana ákveðið að binda ekki þessa skuldbreytingu algerlega við útgerð, heldur að hafa svipaðan hátt á og var 1975–1976, að skoða einnig stöðu fiskvinnslunnar, enda er þetta tvennt svo nátengt að það má heita ógerlegt að skilja þar á milli. Jafnframt var ákveðið að auglýsa eftir nauðsynlegum gögnum og gefa aðeins frest til loka þessa mánaðar. Sú auglýsing hefur birst og gögn hafa komið fljótt inn. Ég get upplýst, að mikil skuldbreyting er þegar tilbúin og mun fara fram á allra næstu dögum. Viðskiptabankar hafa að þessu unnið. Einnig má segja að þar hafi komið til góða starf nefndar sem hefur starfað á vegum Framkvæmdastofnunar og sjútvrn. að því að kanna skuldastöðu útgerðarinnar. Ég vil einnig geta þess að ráð hefur verið fyrir því gert að skuldbreyta mætti skuldum útgerðar við ýmsa viðskiptaaðila aðra en viðskiptabankana, enda gætu þá þeir aðilar skuldbreytt í sínum viðskiptabanka. Sömuleiðis hefur verið gengið frá því að Seðlabankinn mun taka a.m.k. verulegan hluta af þessari skuldbreytingu upp í yfirdrátt eða bráðabirgðalán án viðskiptabankanna hjá Seðlabanká Íslands. Ég vil einnig geta þess að um það hefur verið samið við Seðlabankann að þau skuldabréf, sem út verða gefin og gert er ráð fyrir að verði til 6–7 ára, geti verið með fasteignaveðsvöxtum - eða verðtryggð og þá vaxtalaus, ef útgerðarmenn óska þess fremur. Ég geri mér því vonir um að þessi skuldbreyting geti gengið fljótt og vel. Þá vil ég jafnframt geta þess, sem ég las upp í 4. lið þessa bréfs, að gert er ráð fyrir því að athuga sérstaklega fjármagnskostnað nýrra skipa. Slík athugun fór fram á vegum sjútvrn. á skipum sem bæst hafa í flotann á árunum 1977–1980. Sú athugun leiddi í ljós, eins og hv. þm. mun mörgum kunnugt, að fjármagnskostnaður þessara skipa er miklu meiri en almennt gerist og meðaltöl sýna í útgerðinni, og nemur á ársgrundvelli, fært til núvirðis, um 75 millj. kr. fyrir þessi skip. Jafnframt kemur í ljós að ef vandi þessara skipa er dreginn frá í reikningum Þjóðhagsstofnunar batnar afkoma minni togaranna um 4 hundraðshluta-stig, þ.e. breytist t.d. úr 16 af hundraði í 12 af hundraði. Mín skoðun hefur því verið og er sú, að vandi þessara skipa verði ekki leystur með almennri fiskverðshækkun og slíkum aðgerðum sem hér eru til umr. Hann þarf að skoða alveg sérstaklega. Mín skoðun er jafnframt sú, að eigendur þessara fiskiskipa þurfi að horfast í augu við þann mikla fjármagnskostnað, sem þarna er, og þá verði fyrst og fremst að aðstoða þá til þess að auka eigið fjármagn í þessum skipum. Sumir eigendur kunna að geta það af eigin styrkleika, ef þeir hafa önnur skip, sem greidd eru, eða aðrar eignir til að standa að baki slíkum rekstri, en mörg smærri fyrirtæki og sveitarfélög munu eiga þarna í verulegum erfiðleikum. Þessi athugun er nú að hefjast og mun henni verða hraðað, enda má segja að það byggir að nokkru á því sem gert var og ég hef áður nefnt. Þá vil ég geta þess, sem ekki er í því bréfi sem ég las hér upp, að jafnframt var gert ráð fyrir því að taka sérstaklega á vanda loðnuskipanna. Hefur verið farið fram á það við Fiskveiðasjóð að afborgun af lánum, sem á þeim skipum hvíla, verði frestað, þ.e. veittur greiðslufrestur í eitt ár og lánin lengd að sama skapi. Einnig hefur verið ákveðið í samráði við hagsmunaaðila að taka sérstaklega til athugunar alla uppbyggingu á olíukostnaði og mun viðskrh. fljótlega skipa nefnd í því skyni með þátttöku hagsmunaaðila. Þá segir í 5. lið í því bréfi sem ég las upp áðan að hluti framangreindra aðgerða til stuðnings útgerð fiskiskipa gildi til næstu áramóta. Þar er fyrst og fremst vísað til þeirrar olíuniðurgreiðslu sem ég rakti áðan. Hún er skammtíma ráðstöfun og vissulega má um hana deila. Ég nefndi áðan að til hennar var gripið af því að menn töldu að aðrar aðgerðir í sambandi við olíuna, t.d. að létta af þeim skuldum sem á henni hvíla o.fl., tækju lengri tíma og því væri nauðsynlegt að athuga það nánar og kanna þá hvað menn vildu gera þegar til lengri tíma er litið í því sambandi. Þar er einnig ákveðið að tíminn til áramóta verði notaður til að fjalla í samráði við hagsmunaaðila um vanda útgerðar og aðgerðir til að bæta rekstrargrundvöll á næsta ári. Þessi vinna er nú að hefjast. Einn almennur fundur hefur verið haldinn, þar sem m.a. sjávarútvegsnefndum Alþingis var boðið. Annar mun fljótlega verða haldinn. Einnig hefur sjútvrn. ritað öllum þingflokkum og óskað eftir því að þeir tilnefni mann til samráðs við rn. um þetta mál eða þennan þátt í samþykkt ríkisstj. Geri ég mér vonir um að það starf geti hafist fljótlega. Ég vil geta þess að ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir því að fulltrúar útgerðar og sjómanna taki þátt í því starfi. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég held að ég hafi drepið á flesta veigamestu þættina. Aðalatriðið er þetta, að sjávarútvegur, og þá fyrst og fremst útgerðin, hefur orðið fyrir mjög miklum skakkaföllum á þessu ári vegna aflabrests, sem hefur orðið til þess að útgerðin hefur ekki getað staðið undir þeim kostnaði sem á hana hefur hlaðist með alls konar hækkunum, t.d. á olíu, og reyndar vil ég leggja áherslu á, ekki síður stórhækkuðum fjármagnskostnaði. Fjármagnskostnaður útgerðarinnar er gífurlegur, ekki síst þar sem um mjög mikið af dollaralánum er að ræða, sem tekin hafa verið undanfarin mörg ár bæði til nýsmíði hér á landi og kaupa á fiskiskipum, þó að erlend skip búi þar reyndar nokkuð betur yfirleitt. Yfirleitt eru lán á slíkum skipum í öðrum gjaldmiðli. Ég vil ekki halda því fram að menn hafi getað séð fyrir þá hækkun sem orðið hefur á dollaranum. Hins vegar kemur í ljós að raunvextir, t.d. á dollaralánum hjá Fiskveiðasjóði, urðu á síðasta ári 23%. Þetta hefur að sjálfsögðu valdið útgerðinni gífurlegum búsifjum, gífurlegum vandræðum og aukið mjög mikið þann fjármagnskostnað sem útgerðin ber, sem hún hefur ekki getað staðið undir, þegar tekjur hennar hafa dregist svo gífurlega saman sem fram kemur í þeim tölum sem ég las áðan um breytingu á afkomu útgerðar frá upphafi árs til maí og júní á þessu ári. Það er ekki um annað að ræða en að taka á þessum vanda, og vitanlega þarf að leysa hann til frambúðar. Ég vil geta þess að lokum að eftir þær aðgerðir, sem nú hefur verið gripið til, telur Þjóðhagsstofnun að afkoma útgerðar í heild sé á bilinu - 1.5 til - 4.5%, framreiknuð til 12 mánaða að sjálfsögðu. Þarna er nokkurt hlaup, sem ræðst af aflabrögðum. Í því fyrra er gert ráð fyrir svipuðum afla og varð á síðasta ári, en í því síðara fyrir aflabresti eins og varð á fyrri hluta þessa árs. Það er að sjálfsögðu ekki viðunandi að útgerð sé rekin til langframa með svo miklum halla eins og verið hefur undanfarin mörg ár. Og það er reyndar ekki aðstaða til þess fyrir útgerðina að velta á undan sér slíkum hallarekstri. Á þessu þarf að verða breyting. Því þarf að taka á þessu máli og ekki aðeins þá að fjalla um aðgerðir eins og felast í þessu frv., heldur einnig um afkomu útgerðar á langtum breiðari grundvelli. Kanna þarf til hlítar hvernig er hægt að bæta afkomu íslensks sjávarútvegs. Að þessu mæltu vil ég leggja til, herra forseti, að frv. því sem nú er til umr. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hæstv. sjútvrh. fylgdi úr hlaði með allítarlegri ræðu um sjávarútveg almennt, er til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 21. sept. á s.l. hausti. Ég verð að segja hæstv. sjútvrh. það til hróss, að hann er fyrr á ferðinni með að leggja fyrir Alþingi frv. um Olíusjóð fiskiskipa frá 21. sept. en ríkisstj. öll og hæstv. forsrh. í broddi fylkingar er að leggja fram brbl. þau sem mjög hafa verið umrædd í þjóðfélaginu að undanförnu og gefin voru út 21. ágúst á s.I. hausti. Þessi brbl. hafa verið rædd í fjölmiðlum, bæði sjónvarpi, útvarpi og blöðum, en það virðist ekki enn eiga neinn hljómgrunn að þau verði rædd á Alþingi Íslendinga, sem á þó stjórnskipulega séð að afgreiða brbl., staðfesta þau eða fella. Hæstv. forsrh. lét að því liggja,-raunar meira en það, hann sagði það mjög skýrt og skorinort,-og hann sagði það fyrir framlagningu þessara laga, hvað stjórnarandstaðan væri sundurþykk, en hæstv. sjútvrh. lætur ekkert tefja fyrir framlagningu frv. um Olíusjóð fiskiskipa þó að stjórnarandstaðan sé svona sundurþykk. En hvers vegna er þá verið að leggja fram fjárlagafrv. þegar stjórnarandstaðan er svona sundurþykk? Það skyldi þó ekki vera eitthvað annað að, annað og meira en að stjórnarandstaðan sé sundurþykk. Ætli það séu ekki fleiri en ein brotalöm í ríkisstj. Það hriktir alls staðar í þeirri hryggðarmynd, eins og allir vita, og það er auðvitað ástæðan fyrir því að brbl. um efnahagsaðgerðir sjá ekki dagsins í jós hér á hv. Alþingi. Það er ástæðan. Og þeir geta rætt í sjónvarpi, útvarpi og blöðum eins og þeir vilja um að stjórnarandstaðan hafi sína ábyrgð, hún eigi að afgreiða allt það sem að henni er rétt, segja bara já og amen, annars séu þetta óábyrgir menn, sem vilji þjóðinni allt illt. Því er nú kominn tími til og hefði verið miklu nær að ræða brbl. á undan þessu frv., því að þau eru þær ráðstafanir sem mest eru umræddar, og þar með að ræða hér á réttum vettvangi, ekki í blöðum heldur Alþingi sjálfu, það sem er að gerast í þjóðfélaginu, en ekki liggja með svona tvískinnung á því að leggja fram þessi margumræddu brbl. og reyna að finna sér eitthvað annað til til þess að ljúga sig út úr ógöngunum, sem hefst þó engan veginn. - Er nú hv. 4. þm. Reykv. farinn að fussa, já. Hann hafði þó helst karlmennsku til þess. Ég ætla aðeins að snúa mér að efni þessara brbl., sem eru hér lögð fram til staðfestingar, og taka það í raun og veru fram fyrst, að við stjórnarandstöðuna hefur ekkert samband verið haft. Stjórnarandstöðunni var ekki kynnt málið frekar en brbl. um efnahagsaðgerðir. Samviskusömustu þm. stjórnarliðsins, sem enn telja sig fylgja stjórninni, afsaka ríkisstj. gjarnan með því að þeim hafi ekki verið kunnugt um, þegar brbl. um efnahagsaðgerðir voru gefin út, að stjórnin væri svona illa farin, sérstaklega hér í þessari hv. þd., að hún hefði ekki meiri hl. En þetta er þó ekki hægt að segja þegar brbl. um Olíusjóð fiskiskipa voru gefin út. Þá vissu allir þetta, öll þjóðin, og meira að segja ráðh., a.m.k. þeir sem voru á landinu. En samt var þetta gert. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að fara inn á nýjar brautir, sem eru þó gamlar, - braut sem var horfið frá. Það er verið að auka millifærslurnar í þjóðfélaginu og um þetta er samið og þetta frv. er flutt til staðfestingar á þeim samningi. En eigi að siður er þetta staðreynd, að hér er verið að taka upp í ríkari mæli millifærsluleið í efnahagsmálum, sem hefur aldrei gefið góða raun í okkar þjóðfélagi. Við hurfum frá millifærsluleiðinni 1976 að öllu leyti með því að stórlækka útflutningsgjaldið og afnema þessar millifærslugreiðslur og þá var byggt á nýjum lögum um útflutningsgjald, sem var 6% af útflutningsverði sjávarafla, jafnt á allar tegundir. Því var ekki varið til millifærslu á rekstrarkostnaði, heldur til þess að standa undir starfsemi ákveðinna stofnana, og þá sérstaklega Aflatryggingasjóðs, sem fékk tæplega helming og hefur fengið tæpan helming af þessu útflutningsgjaldi æ síðan. Hinn hlutinn var til Fiskveiðasjóðs og Fiskimálasjóðs, 22%, og til greiðslu á vátryggingarkostnaði fiskiskipa samkv. reglum, sem sjútvrn. setti, 27%. Þá var horfið frá iðgjaldagreiðslunum að öðru leyti en þessu í fullu samkomulagi við sjávarútveginn allan, bæði sjómenn, útgerðarmenn og fiskvinnslustöðvar, og þessi mikilvæga breyting náði fram að ganga á mjög skömmum tíma hér á Alþingi. Þar með var horfið frá þessum millfærsluleiðum eins og við greiðslu olíu. Nú er þetta tekið upp og sagt að þetta séu samningar við forsvarsmenn útgerðarinnar og það dreg ég á engan hátt í efa. Það er engin furða þó að útgerðin hafi verið orðin langeygð eftir því að einhverjar aðgerðir væru gerðar varðandi olíuverð, því að svo oft var búið að lofa þessum aðgerðum og búið að taka margar veltur í sambandi við olíusjóðinn á þessu kjörtímabili eða einkum frá 1979. Í öðru lagi er hér gert ráð fyrir að 30 millj. kr. af greiðsluafgangi Vátryggingasjóðs fiskiskipa verði varið í þessu skyni. Nú segir í lögum um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, þeim kafla þeirra laga sem fjallar um Aldurslagasjóð, að ráðh. geti ákveðið að Tryggingasjóður fiskiskipa leggi Aldurslagasjóði til fé, að fengnum tillögum stjórnarnefndar Tryggingasjóðs. Þá var rætt um að hér væri um ríflega innheimtu að ræða til að standa undir þessum hluta af vátryggingargjöldum, að það ætti að nota þetta til að efla Aldurslagasjóð. En þeir sjóðir eru tveir sem eru til þess ætlaðir að hafa það hlutverk að stuðla beint að því að útgerðarmenn losni við úrelt og óhentug fiskiskip. Hinn sjóðurinn er Úreldingarsjóður, en hann er byggður á öðru og úthlutunarreglur hans eru líka með nokkuð öðrum hætti. Aldurslagasjóðurinn er hrein vátryggingastarfsemi, þar sem þeir sem fá bætur greiða iðgjöld til þess sjóðs, en til þess að efla hann meira voru eignir hinnar svokölluðu bráðafúadeildar, sem starfað hafði frá 1958, teknar og lagðar í Aldurslagasjóð og hugsað að við bættist verulega frá Tryggingasjóði fiskiskipa. Ég segi fyrir mitt leyti að ég er ekki ánægður með að það sé eiginlega þegjandi og hljóðalaust horfið frá þessum ágæta ásetningi. M.ö.o.: ef einhvers staðar eru til peningar eru þeir bara hrifsaðir þegar menn eru komnir í harðan hnút til að geta haldið áfram útgerð í þessu landi, sem er undirstaða atvinnulífsins. Í 2. gr. þessa frv. segir: „Einnig er Olíusjóði fiskiskipa heimilt að taka lán að fjárhæð allt að 30 millj. kr. Ríkissjóði er heimilt að veita sjálfskuldarábyrgð fyrir láni þessu.“ Hver er staða Olíusjóðs? Hvaða möguleika hefur hann til þess að endurgreiða þetta lán? Af hverju var ekki skrefið stigið til fulls og ríkissjóður tók lán sem það lagði í þennan olíusjóð í þessu augnamiði? Ég er alveg sammála því, að öðru leyti sem ráðh. sagði varðandi þetta. En ég hefði talið, að þetta hefði verið miklu hreinna og ákveðnara. Hvenær á Olíusjóður að borga þetta lán, nema að falla að einhverju leyti frá sinu hlutverki, því sem honum er ætlað? Hitt er svo annað mál, sem maður kann illa við að blanda inn í Olíusjóðinn, hækkun fiskverðs. Það væri kallað hálfgert klúður að vera að bæta þarna við grein. En það er nú vegna brbl. um efnahagsaðgerðir sem þetta klúður verður til, því að í 3. mgr. 1. gr. þeirra laga segir, að „þegar verð á þeim fisktegundum, sem tilgreindar eru í tilkynningu Verðlagsráðs sjávarútvegsins nr. 11/1982, er ákveðið í fyrsta skipti eftir 1. sept. 1982, skal meðalhækkun á verði þeirra fisktegunda ekki vera meiri en nemur hækkun verðbóta á laun eftir 1. sept. til þess tíma, er fiskverðsákvörðun tekur gildi, að teknu tilliti til 1. mgr. þessarar greinar.“ Þá var ætlun ríkisstj. að ganga lengra gagnvart sjómönnum en öllum öðrum, þegar lögin voru gefin út 21. ágúst, og þar fóru saman hagsmunir útgerðarmanna og sjómanna, að olían héldi áfram að hækka. Eins og hæstv. ráðh. gat um var hlutfall olíunnar komið í tæplega 25%, svo að það var ekki óeðlilegt að viðbrögðin yrðu hörð. Ég segi fyrir mitt leyti: Ég hef aldrei verið talsmaður þess eða stutt það að fara út í hörð, ósanngjörn verkföll launþega eða stöðvun atvinnutækja. Ég held að það eigi alltaf að vera keppikefli allra aðila að til þess eigi ekki að koma og menn eigi að sýna á þann hátt eins mikla sanngirni og frekast er unnt að sýna. En mér hefur verið sagt að það hafi verið gefið mjög ákveðið undir fótinn um verulega hækkun olíu, en verið snúist þannig við þessari yfirlýsingu að olían hafi litlu síðar hækkað og þá hafi allt farið í bál og brand, sem allir vita og ég ætla ekki frekar að gera hér að umræðuefni. M.ö.o.: í sambandi við þetta frv., eins og það liggur fyrir, er mér það ljóst að hér er um samkomulag að ræða hvað snertir 1. gr., sem aðilar sjávarútvegsins ganga inn á í ítrustu neyð til þess að ekki stöðvuðust öll atvinnutæki í landinu, en mér er þessi leið ákaflega ógeðfelld og kemur þvert ofan í, sem ég var með á þeim tíma sem ég var sjútvrh., breytingu á útflutningsgjaldinu frá 16. febr. 1976, ef ég man rétt dagsetninguna. Hin atriðin mega koma og koma vafalaust til athugunar í þeirri n. sem fær frv. til meðferðar, sjútvn., sem ég á sæti í, og ég fæ þess vegna tækifæri til að fjalla nánar um það. Hæstv. ráðh. gerði margt að umræðuefni í sinni ræðu og m.a. olíuverðið og þá sér í lagi gasolíuverðið. Og hann kom inn á þá miklu skuld, sem er við innkaupajöfnunarreikning, sem hann sagði að væri nú um 44 millj. kr. fyrir utan það lán sem tekið var á árinu 1979 að upphæð 30 millj., og þessi lán eða þessar skuldir gerðu 8% hækkun á olíunni. Þetta er eitt af þeim mörgu dæmum sem við gætum nefnt um þær aðgerðir sem hafa verið gerðar á undanfórnum árum í efnahagsmálum og í verðlagsmálum - aðgerðir sem voru gerðar á sínum tíma með því að taka lán til að koma í veg fyrir um litla stund hækkun á olíu. Þessar aðgerðir eru núna að koma okkur í koll. Og þetta eru ekki einu aðgerðirnar sem þessi stjórn hefur gripið til. Stjórnin sem var á undan henni tók líka - 

50 millj.

Það er ekki ónýtt fyrir ríkisstj. að hafa þennan hagfræðing. Þetta er afleiðing af rangri stefnu. Þetta er afleiðing af því að vera að fela verðbólguna, ljúga því að þjóðinni hvað eftir annað að verðbólguhraðinn sé ekki nema þetta og þetta, eins og 40% 1981, þegar gengið var sett fast, þegar þeir drukku kaffið, ráðherrarnir, á gamlársdag 1980. Þá var þetta patent tekið upp: Nú festum við gengið. Okkur varðar ekkert um hver verðbólgan verður. - Og það var gert. Að vísu urðu þeir að láta undan síga tvisvar - þrisvar sinnum. En hvað kostaði það útflutningsatvinnuvegina? Hvað kostaði það bæði sjávarútveginn og iðnaðinn og landbúnaðinn? Töluverður hluti af þeim erfiðleikum sem eru í dag eru fyrir þá heimsku sem þá óð uppi. Svo koma þessir menn og segja: Ja, hvaða úrræði hefur stjórnarandstaðan? - Það getur engin stjórnarandstaða haft úrræði á takteinum við öllum vitleysunum sem gerðar eru af þessari ríkisstj. á meðan hún er við lýði. Hversu dugleg sem hún væri, þá hefði hún ekki við. Þetta er eitt af því sem þessi stjórn hefur unnið sér til skammar og öllum hugsandi mönnum til skapraunar. Svo eru bankarnir teknir og skammaðir fyrir allt of mikil útlán. Það er alltaf verið að tala um útlán bankanna. Það er búið að gera bankakerfið þannig, að allir bankarnir, bæði ríkisbankar og aðrir, skulda orðið stórfé í Seðlabankanum, að einum banka undanskildum, sem á nokkrar milljónir enn þá. Og svo um leið og bankarnir eru skammaðir fyrir of mikil útlán biður ríkisstj. þá um að lána enn þá meira í þetta og hitt! En þó held ég að það taki nú út yfir allt að ætla að verja 165 millj. kr. af tekjuafgangi Fiskveiðasjóðs til að létta greiðslubyrði útgerðarinnar. Ráðh. lýsti því réttilega og sagði það alveg satt og rétt, að þessi gróði væri að vísu ekki til nema á pappírnum. Þá á að létta þessa greiðslubyrði á pappírnum! En það vita allir, að stærsti stofnlánasjóður sjávarútvegsins hefur tekið á sig svo miklar skuldbindingar, bæði vegna innlendu skipasmíðinnar og vegna innflutnings skipa á undanförnum árum, sem hann er að taka smám saman við á mörgum árum, að það er ekki hægt að segja að staða sjóðsins sé slæm, hún er alveg hryllingur. Það væri nú gaman að hæstv. sjútvrh. léti einhverja góða reiknimeistara gera rekstraráætlun fyrir skip sem núna er verið að byggja og kosta kannske upp undir 100 og jafnvel 110 millj. kr. Það væri gaman að sjá hvað það skip þyrfti að fiska mikið til að standa undir sínum skuldbindingum. Fyrir hálfu öðru ári var líka áætlun gerð, miðuð við allt annað verðlag, sem var miklu, miklu lægra en nú, og þá var talið að svona skip þyrfti að fiska að mig minnir um 17400 tonn. Ætli það verði þá mikið undir 24 þús. tonnum sem þessi nýju skip þyrftu að fiska - eða ef við ætlum að miða við raunveruleikann, hvað skip fiska almennt, hvað er meðaltalið, hvað þyrfti það fiskverðið að vera til þess að þau stæðu undir sér? Þetta væri nú fróðlegt að fá upplýsingar um. Ég veit að hæstv. sjútvrh. er röskur maður og fljótur að taka ákvarðanir og hefur mörgum á að skipa og ég vænti þess að hann geri nú þetta fyrir ágætan vin sinn og þingbróður að láta gera þessa rekstraráætlun. Ég verð nú að segja eins og er, að mér finnst eiginlega hálfleiðinlegt alltaf að hlusta á þessar tölur um halla eða útkomu í hinum ýmsu greinum, bæði í sjávarútvegi sem annars staðar, og útreikninga Þjóðhagsstofnunar, sem eru framreikningar. Þessir framreikningar hafa í raun og veru ákaflega lítið að segja og gefa okkur langt frá því þá mynd sem við þurfum að fá. Þegar við lítum til baka, til áranna við skulum segja 1974 –1975, - þá voru mikil erfiðleikaár, verðfall á velflestum mörkuðum, útlendingar tóku upp undir 50% af þeim afla sem veiddur var hér við land, - sjáum við að var ljótt útlit í þessum framreikningum. En með tilkomu nýrrar fiskveiðilögsögu og yfirráðarétti Íslendinga sjálfra batnaði auðvitað stórlega hagur bæði veiða og vinnslu, eins og eðlilegt er og allir skilja. Sama má segja um það, að á árunum 1979, 1980 og ekki síst árið 1981 vantar enn í framreikning Þjóðhagsstofnunar þann mikla halla sem bæði útgerð og fiskvinnsla hafa orðið að bera í stóraukinni skuldasöfnun. Það kemur hvergi inn í þennan framreikning. Þess vegna er útkoman mun verri að svo miklu leyti sem aflinn hefur ekki vaxið fram yfir það, og hann óx þó verulega, einkum á s.l. ári. - Og það er auðvitað alger óþarfi hjá bæði hæstv. ríkisstj. og öðrum að tala um almennan aflabrest. Þetta ár verður annað eða þriðja besta aflaárið í sögu þjóðarinnar hvað snertir botnfiskaflann. Hins vegar er það rétt, að loðnustofninn hefur hrunið gersamlega. Kannske hefði nú ekkert verið betra ástandið núna miðað við hvernig afurðaverði loðnunnar er háttað, að koma henni í verð, og útgerð skipa og afkomu sjómanna, en það er nú lán í óláni, að þegar slíkt ástand er skuli þurfa að beita loðnuveiðibanni og um það deilum við ekki. Vitaskuld væri ósanngirni af mér að viðurkenna ekki að þetta er áfall. Við höfum aftur á móti auknar síldveiðar, við höfum aukið ýmsar aðrar veiðar verulega, en þetta er áfall sem verður auðvitað að viðurkenna. En ég kann illa við að tala um aflabrest þegar annað eða þriðja besta þorskveiðiár er í sögu þjóðarinnar. Ég held að guð refsi þjóðinni ef hún er svona vanþakklát við þau gjöfulu fiskimið, sem við búum við, og vara við þessu tali. Hæstv. ráðh. minnti hér á nefnd, sem Alþingi kaus í lok síðasta þings til að gera úttekt á atvinnumálum þeirra byggðarlaga þar sem loðnuvinnsla hefur verið veruleg með hliðsjón af þeim breyttu viðhorfum sem hrun loðnustofnsins hefur valdið. Niðurstöður þessarar nefndar ásamt tillögum um aðgerðir átti að leggja fyrir ríkisstj. eins fljótt og unnt var. Þessar tillögur voru lagðar fyrir ríkisstj. 19. júlí í sumar Það var bráðabirgðaskýrsla um athugun atvinnumála vegna hruns loðnustofnsins og tillögur til úrbóta. Þessir aðilar gerðu sér miklar og bjartar vonir um að á þessu máli yrði tekið og að fjármagn fengist til að lána þeim til þess að bregðast við þessum erfiðu aðstæðum. Þeir bentu á einn sjóð, Byggðasjóð. Það virðast nú flestir benda á, ef einhvers staðar er komið í óefni, að þessi sjóður eigi að leysa úr, og vitaskuld er hlutverk hans að leysa vandamál hinna einstöku byggðarlaga og atvinnulífs, en það hefur nú skeð, að framlög til þessa sjóðs hafa verið skorin niður mjög verulega á undanförnum árum. Þar við bætist erfið efnahagsstaða þeirra sem sjóðurinn hefur lánað. Það fara að því er ég best man um 2/4 úflána til sjávarútvegs, þó allra mest til fiskiskipa. Afborganir og vextir greiðast bæði seint og illa og það er í sífellt ríkari mæli verið að beita skuldbreytingum í þessum sjóði. Á þann hátt minnkar ráðstöfunarfé hans mjög verulega. Það er því alveg um tómt mál að tala að gefa ávísun á þennan sjóð til lausnar þessum mikla vanda á þessu ári a.m.k. og sömuleiðis fram eftir næsta ári. Það væri líkt því og að gefa út tékka á innistæðulausan reikning. Það fengist ekkert út úr því því að þarna eru ekki til fjármunir, enda ekki við því að búast. En þá er komið að því, að vitaskuld er það ríkisstj., sem er framkvæmdaaðili og hefur tekið við áliti þessarar þingkjörnu nefndar, sem verður að gera tillögur um fjárútvegun í þessu skyni og þá jafnframt að marka einhverja tímasetningu, hvenær þessi lán ættu að koma til útborgunar. Ég hvorki vil né get talað fyrir hönd Byggðasjóðs eða Framkvæmdastofnunar í þessu máli, en ég get sagt það fyrir mig persónulega, sem á þar sæti í stjórn, að það mun ekki standa á mér að greiða atkv. með öllum þessum skuldbreytingum og ef ríkisstj. óskar þess og tryggir að taka lán til útlána í þessu skyni, þá mun sömuleiðis ekki standa á mér að verða við óskum ríkisstj. En þannig stendur þetta mál nú, að engir fjármunir eru til til þess að koma til móts við þær verksmiðjur og þá staði sem eru nú í miklum vanda. Mér dettur ekki í hug að gagnrýna einn eða annan fyrir að þessi vandi verður til. Þar er ekki við neinn að sakast, en þarna verður auðvitað að bregðast við af karlmennsku og dugnaði og menn snúi þar bökum saman. Áður en ég lýk máli mínu vil ég segja það, að ég tel sjálfsagt og eðlilegt að athuga og kanna þetta frv. vel í þeirri nefnd, sem því er vísað til, og fá jafnframt ítarlegar og betri upplýsingar, en ég held mér mjög fast við þá skoðun mína, að brbl. um efnahagsaðgerðir hefðu átt að koma á undan þessu frv. og verða því samhliða, sem og önnur þau frv. sem ríkisstj. hét að kæmu fram í kjölfar brbl. Þó að það sé ekki á verksviði hæstv. sjútvrh. sérstaklega, þá er hann sterkur aðili í núv. ríkisstj. Þá langar mig að síðustu að spyrja hæstv. sjútvrh. að því, hvað líði 1. gr. í yfirlýsingu ríkisstj. „Að undangengnum frekari viðræðum við aðila vinnumarkaðarins“, segir þar, „verði tekið upp nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun, með hliðsjón af hugmyndum viðræðunefndar um vísitölumál, þannig að verðbætur á laun verði greiddar samkv. nýju viðmiðunarkerfi eftir 1. des. 1982.“ Ég trúi því ekki að þetta frv. eigi ekki að sjá dagsins ljós fyrr en eftir að verðbótaskerðingin á laun er komin til framkvæmda 1. des. Ég tel að í framhaldi af þessari yfirlýsingu beri ríkisstj. að leggja þegar í stað fram þetta frv. eða þá segja að hún sé uppgefin á því, ef svo er. Þetta væri mjög fróðlegt að fá upplýsingar um frá hæstv. ráðh., sem hlýtur að þekkja mjög vel þessi mál þar sem hann er einn af þríeykinu í ríkisstj. sem fjallar um efnahagsmálin.



Herra forseti. Það er nú kannske ekki ástæða til við 1. umr. um þetta mál að eyða löngum tíma í það. Það skal ekki heldur verða gert af minni hálfu, þar sem ég á sæti í þeirri nefnd sem kemur til með að fjalla um málið. Það eru þó tiltölulega fá atriði sem ég vildi aðeins víkja hér að. Ég vil taka undir það, sem fram kom áðan hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, að það skýtur nokkuð skökku við að þessi brbl., sem útgefin eru mánuði á eftir hinum fyrri, sem menn kalla nú aðalbrbl., skuli koma til umr. á þessum tíma, svo að segja strax á fyrstu dögum þingsins, en ekki er að sjá að neitt bóli á aðalmálinu sem um er að ræða, þ.e. brbl. um efnahagsráðstafanir, sem menn kalla svo, sem í raun og veru eru svo sem engar nema kaupskerðingin. Og það er ástæða til þess að spyrjast fyrir um það, hæstv. sjútvrh., aðrir eru víst ekki hér af hæstv. ráðh. - 

Það veit forsrh.

Hæstv. viðskrh. bað um spurninguna og hann biðst greinilega undan því að svara henni þá.  Ég vil taka undir það, sem hv. þm. Matthías Bjarnason sagði einnig, að ekkert samráð var haft við stjórnarandstöðuna í sambandi við það mál, sem hér er nú til umr., og hæstv. sjútvrh. lét ekki svo lítið, það ég best veit, að láta þm. í té þessi brbl., sem út voru gefin 21. sept. Hæstv. ráðh. hafði ekki svo mikið við. Það má þó hæstv. forsrh. eiga að hann sendi hin lögin, a.m.k. fékk ég þau í hendur.  Hæstv. sjútvrh. talaði mikið um það áðan, eins og raunar allir ráðh. gera nú og stjórnarliðið í heild, að allt það sem nú væri verið að gera væri vegna stórkostlegs aflabrests, þrátt fyrir þá staðreynd að árið í ár er annað eða þriðja aflahæsta ár sem komið hefur í sögu þjóðarinnar, og öll þau vandkvæði, sem nú eru fyrir dyrum og fyrirsjáanleg, eiga að þeirra dómi að vera vegna þess, sem er auðvitað alrangt. Meginorsök þess vandamáls, sem þjóðin stendur nú frammi fyrir, er auðvitað kolvitlaus stjórnarstefna. Meginorsökin er sú og það er yfirklór af hálfu hæstv. ráðh. og stjórnarliða að telja alla orsökina vera vegna aflabrests, þegar það liggur fyrir að um er að ræða eitt af tveimur eða þremur aflabestu árum sem þjóðin hefur upplifað. Það er því ástæða til að undirstrika það sérstaklega, að þau brbl., sem hér er verið að ræða, og ekki síður hin, sem væntanlega fást rædd innan ekki langs tíma um efnahagsaðgerðir, eru vegna rangrar stjórnarstefnu í efnahagsmálum. Hæstv. ráðh. sagði áðan að það hefði þurft að grípa til aðgerða til að rétta við halla útgerðar. Út af fyrir sig er það rétt. Það er búið að lofa útgerðinni því alla sjútvrh.tíð núverandi hæstv. ráðh. að rétta hennar hlut, en sáralítið hefur miðað í þá átt. En hæstv. sjútvrh. og hæstv. ráðh. aðrir hafa gleymt að tala um að rétta við halla heimilanna í landinu. Það er ekki síður ástæða til að huga að því hvernig rekstur heimilanna í landinu gengur heldur en t.d. útgerðarinnar og annarra aðila, en á það minnast ekki hæstv. ráðh. Varðandi þetta mál er auðvitað einvörðungu um að ræða enn eina bráðabirgðalausnina í þessum efnum - bráðabirgðalausn sem kemur til með að standa í 2–3 mánuði og þá er allt málið aftur í hnút. Það liggur a.m.k. fyrir, að sjómannasamtökin eru farin að ókyrrast. Ég hygg að ég muni það rétt að hæstv. sjútvrh. hafi lofað sjómannasamtökunum enn eina ferðina að sjá til þess að olíugjaldið svokallaða verði a.m.k. lækkað ef ekki fellt niður um n.k. áramót. Það er því ástæða til að spyrja, þegar þessi mál ber á góma hér og nú: Hvað er að gerast í sambandi við þau málefni, um lækkun eða jafnvel niðurfellingu á hinu margumtalaða olíugjaldi til fiskiskipa, eins og ráðh. hefur lofað? Ég held, og það er rétt að komi fram í þessum umr., að það sé kominn tími til þess fyrir stjórnvöld að athuga sinn gang í þeim efnum sem að útgerðinni snúa og raunar öðrum atvinnurekstri, og þá á ég við þá reglu sem virðist vera við lýði um meðaltalsútreikninginn. Í raun og veru virðist ekkert fyrirtæki í þjóðfélaginu, hvorki í útgerð, fiskvinnslu, verslun né neinum öðrum atvinnugreinum, það illa rekið að það fari á hausinn. Það má segja að það sé lögbannað að menn fari hér á hausinn, hvernig sem þeir reka fyrirtæki. Ég held að ein af meginmeinsemdunum að því er þetta mál varðar, stöðu útgerðar og aðgerðir til að koma í veg fyrir að öngþveiti komi upp með tveggja eða þriggja mánaða millibili, sé að dregist hefur að endurskoða þetta grundvallaratriði og reikna ekki alltaf út frá ákveðinni meðaltalstölu sem fundin er. Eins og hér kom fram áðan er í 2. gr. þessa frv. og brbl. gert ráð fyrir að Olíusjóði sé heimilað að taka 30 millj. kr. lán og ríkisstj. er heimilt að veita sjálfskuldarábyrgð fyrir láninu. Hvað þýðir þetta í raun og veru? Þýðir þetta ekki einvörðungu að það er ríkissjóður sem ætlar að borga þetta? Ef það þýðir það, sem ég tel raunar víst, af hverju eru menn þá með þennan feluleik, af hverju er það þá ekki ríkissjóður sem tekur þetta lán og setur það í sjóðinn í staðinn fyrir að vera með þessa blekkingu, ef það er á annað borð meiningin að ríkið taki þetta lán og borgi það? Hv. þm. Matthías Bjarnason spurðist fyrir um þetta og ég tek undir þá fsp. og ítreka hana. Er ekki í raun og veru verið að bjóða upp á að ríkissjóður sjálfur standi skil á þessum peningum? Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. Garðari Sigurðssyni, formanni sjútvn., er farið að leiðast undir þessari umr. og enginn skyldi verða hissa á því, enda skal ég ekki hafa um þetta öllu fleiri orð á þessu stigi máls. Það kemur væntanlega að því síðar, eftir að nefnd hefur fjallað um málið, að tilefni gefst til að ræða það frekar. Ég er í sjálfu sér ekki að lýsa andstöðu við þetta mál, eins og málum er komið og það í pott búið, en ég ítreka að hér er enn ein bráðabirgðalausnin á ferðinni - bráðabirgðalausn sem er fyrst og fremst af orsökum rangrar stjórnarstefnu í efnahagsmálum hjá hæstv. ríkisstj.

Rangri ríkisstj.

Rangri ríkisstj., segir hv. þm. Pétur Sigurðsson. Það má rétt vera. Auðvitað er það mál málanna, að ríkisstj., sem þannig hefur teflt málum þjóðarinnar nánast í það foræði sem þau eru í í dag, víki og við taki heilsteypt stjórnarstefna, sem er þess megnug að leiða þjóðina út úr þeim vítahring sem stjórnarstefna núv. ríkisstj. hefur leitt hana í.



Herra forseti. Í framhaldi af ræðum þeirra hv. 1. þm. Vestf. og hv. 6. landsk. þm. er það auðvitað alveg ljóst, sem fram kom hjá þeim báðum, að þetta eru fyrstu brbl. eftir sumarið sem lögð eru fram hér á hinu háa Alþingi. Það hafa nú verið hinar réttu leikreglur í þessum efnum, að í fyrsta lagi setja ríkisstjórnir brbl., og þær hafa rétt tl þess og við því er ekkert að segja, en í öðru lagi er hitt, að í upphafi næsta þings á eftir leggja ráðherrar þessi brbl. fram. Það má út af fyrir sig þakka hæstv. sjútvrh. fyrir það framlag og þá kurteisi og þá virðingu fyrir þinginu og þingræðinu sem hann hefur sýnt í þessum efnum. En fyrir vikið, og ég ætla ekki að ræða olíugjald til fiskiskipa sérstaklega, vil ég hins vegar mjög taka undir það, sem fram hefur komið h já hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni og Karvel Pálmasyni, að það hafa verið gefin út önnur brbl. og um þau brbl. hefur verið ágreiningur, t.d. opinberlega á milli andstæðra afla efnislega um þetta atriði hér í þinginu, og við erum í óvissu um þau - erum út af fyrir sig ekki í neinni óvissu um það mál, sem ráðh. hér hefur talað fyrir, en þetta skiptir máli. Það skiptir máli fyrir mann, t.d. hér í Reykjavík, sem hefur 8 þús. kr. á mánuði, hvort af honum verða teknar 800 kr. 1. des. Þetta skiptir máli. Og það er ekki hægt að hafa manninn í óvissu um hvort í launaumslagi hans verður 800 kr. eða 900 kr. eða 1000 kr. meira eða minna 1. des. Mér er ljóst að hæstv. sjútvrh. sem slíkur ber auðvitað aðeins ábyrgð á sínum málaflokki strangt til tekið og formlega talað, en eins og fram kom hjá ræðumönnum báðum áðan er hann einnig aðili að ríkisstj. Það er ekki spurt um þau brbl. sem ráðh. hefur lagt fram og talaði fyrir áðan, þó svo það skuli strengilega tekið fram og undirstrikað að honum bera þakkir fyrir hans verknað. Hann hagar sér þinglega rétt í þessum efnum. En hagi hann sér þinglega rétt haga einhverjir aðrir sér þinglega rangt, og þeir sem haga sér þinglega rangt eru þeir sem hafa gefið út brbl. um laun, ekki um olíuverð til fiskiskipa heldur laun, en leggja þau ekki fram, því að óvissa 8 þús. kr. mannsins eða 12 þús. kr. mannsins eða 20 þús. kr. mannsins magnast stöðugt því nær sem líður. Vegna þess að þetta eru brbl. útgefin, sem hér er verið að mæla fyrir, og ég undirstrika þakklæti til sjútvrh. fyrir hans verknað í þeim málaflokki sem hann ber ábyrgð á, þá langar mig, engu að síður, til að spyrja hann formlega: 1. Veit hann hvenær þau brbl. sem mesta athygli hafa vakið - eðlilega því að þau snerta flesta - verða lögð fram? 2. Veit hann í hvorri deildinni þau verða lögð fram? Og 3. Viti hann það ekki, er þá ekki ótrúlegur trúnaðarbrestur í ríkisstj. ef formaður Framsfl. og formaður Alþb. hafa ekki þann aðgang að hæstv. forsrh. að geta spurt hann hvar og hvenær á að leggja þessi brbl. fram? Ég vil taka það fram, að ég lít svo til að þetta sé jákvæð spurning því að þetta er hrós í garð hæstv. sjútvrh. fyrir hans þinglegu gjörðir að því er hans málaflokka snertir, en því miður, og t.d. hér í Reykjavíkurkjördæmi, eru margir sem spyrja um launin sín og þeir vilja vita: Á hverju eigum við von í jólamánuðinum? Eigum við von á 10% meira eða minna? Þess vegna, hæstv. ráðh., skiptir þetta svo marga svo miklu máli. Og í framhaldi af þeim brbl. sem hæstv. ráðh. hefur talað fyrir í dag ítreka ég þessar spurningar og bið um skýr og undanbragðalaus svör.



Herra forseti. Spurningar til mín eru ekki margar í sambandi við þetta frv. Þó eru það fáein atriði sem ég vil koma inn á. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að sjónarandstöðunni var ekki kynnt þetta frv. áður en það var gefið út. Hins vegar vil ég upplýsa, að meðan málið var til meðferðar gerði ég tilraun til að ná saman fundi með sjútvn., og reyndist þá aðeins einn maður vera í bænum og margir erlendis nú. Ég skal ekki neita því að það hefði svo sem mátt gera fleiri tilraunir, ég viðurkenni það, en á lokastigum þessa máls var það í svo hraðri meðferð að það reyndist ekki kleift þá helgi sem þetta var afgreitt. Hins vegar vil ég upplýsa það, að ég kynnti mér það eftir öðrum leiðum og ég taldi mig hafa vissu fyrir því að málið mundi hafa stuðning út fyrir raðir stjórnarflokkanna hér á hinu háa Alþingi. Ég get tekið undir það, sem kom fram hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, að millifærsluleiðin er ekki skemmtileg leið, þó við höfum oft orðið að fara hana. Ég tel hana vera afsakanlega tímabundið, á meðan fundnar eru aðrar leiðir. Vitanlega eru í þjóðfélaginu gífurlega miklar millifærslur, við skulum segja í sköttum. Skattakerfið er í raun og veru allt saman millifærsla, þegar skoðaðar eru þær greiðslur sem þegnarnir fá og við höfum svo sannarlega allir samþykkt. En almennt séð tel ég að beri að forðast slíkt og hef engu við það að bæta. Í þessu sambandi nefndi hann sérstaklega Aldurslagasjóð og Úreldingarsjóð. Það er rétt, að það er heimild fyrir ráðh. að færa greiðsluafgang frá Tryggingasjóði í Aldurslagasjóð til að auka getu hans til að kaupa upp eldri skip. Reyndar tók ég þá ákvörðun fyrir einum tveimur árum. En staðreyndin er orðin sú, að það hefur ekki orðið þörf fyrir það fjármagn. Eftirspurn eftir úreldingu er svo lítil, og við getum kannske sagt því miður. Menn hafa fremur brugðið á það ráð að láta gera við skip sín, ekki síst eftir að innflutningur hefur verið svo takmarkaður sem nú er eða réttara sagt bannaður og nýsmíði er svo kostnaðarsöm, eins og kom fram í þeim tölum sem hv. þm. nefndi áðan um nýja togara. Því virðist ekki hafa orðið þörf fyrir þetta fjármagn þar. En ég vek athygli á því, að eingöngu er hér gert ráð fyrir að verja um það bil helming af greiðsluafgangi Tryggingasjóðs í þessu skyni, enda er vitanlega ekki um það að ræða að taka allt það fjármagn sem þar er. Það geta orðið þau skakkaföll, að Tryggingasjóður þurfi á því fé að halda. Reyndar geta tekjur hans dregist saman og munu dragast saman ef afli dregst saman. Um olíugjaldið ræddi hv. þm. Karvel Pálmason. Ég vil upplýsa það og endurtaka það reyndar enn einu sinni, sem ég hef alltaf sagt þegar ég hef rætt um breytingu á olíugjaldinu. Ég segi, hef sagt og segi enn að ég hef talið þetta vera óheppilegt gjald eins og það er á lagt. Því hefur verið vinna í gangi allt frá því að fyrirrennari minn setti á fót nefnd í því skyni að skoða aðrar leiðir í þessu sambandi. Ég hef einnig heitið sjómönnum því að beita mér fyrir því að þetta gjald verði stórlækkað eða jafnvel fellt niður, enda hef ég alltaf lagt áherslu á að menn verði sammála um aðrar leiðir til að tryggja rekstrarafkomu útgerðar. Ég hef alltaf sagt þetta og hv. þm. getur flett því upp í þingtíðindum að loforð mitt er alltaf bundið þessu skilyrði. Þessar viðræður hafa farið fram að litlu leyti enn, en það er einmitt gert ráð fyrir að þær tengist framhaldsmeðferð þessa máls, sem þeirri nefnd er ætlað að fjalla um sem ég hef óskað eftir tilnefningum frá þingflokkunum í. Ég ætla ekki að fara að ræða hér um efnahagsmálin almennt. Ég er sannfærður um að það skapast, fyrr vonandi fremur en síðar, tækifæri til þess. Ég þakka svo hv. þm. Vilmundi Gylfasyni góð orð um framlagningu þessa frv. út af fyrir sig. Reyndar er hv. þm. Matthías Bjarnason genginn úr salnum, en hann spurði hvað liði umfjöllun um viðmiðunarkerfið. Um það hefur verið mikið fjallað, eins og kemur fram í samþykkjum ríkisstj., og þar er lögð á það áhersla að um það skuli fjalla í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Slíkt samráð er haft. Það er ákveðin nefnd á vegum ríkisstj. sem fjallar um þetta mál og ég veit að samráðsfundur um þetta mál er nú á allra næstu dögum. Málið er því þarna í meðferð, eins og til hefur verið ætlast. Hv. þm. Vilmundur Gylfason spurði um hvenær og hvar o.s.frv. Ég vil nú vísa fyrstu spurningunni, um það hvenær efnahagslögin verða lögð fram, til hæstv. forsrh. Það er hann sem leggur þau fram. En ég vil hins vegar upplýsa hv. þm. um það, að að sjálfsögðu hefur mjög verið um þetta fjallað og við í Framsfl. höfum samþykki að við föllumst á ákvörðun forsrh. í því máli. Ég get ekki fjallað um það frekar nú, en ég veit að forsrh. er með það í athugun. Í hvorri deildinni frv. verður lagt fram er einnig ákvörðun forsrh., sem leggur fram málið, en ég held að ég sé ekki að brjóta neinn trúnað þó að ég segi að ég geri ráð fyrir að málið verði lagt fram í Ed. Ég vil einnig taka það fram út af þriðju spurningunni, um trúnaðarbrest, held ég að hv. þm. hafi kallað það, að slíku er alls ekki til að dreifa. Um þessi mál er mjög ítarlega fjallað í ríkisstj. og í þeirri ráðherranefnd sem ég á sæti í ásamt hæstv. félmrh. Ég vek einnig athygli á því, að það eru núna einmitt í gangi viðræður við stjórnarandstöðuna um þinghaldið og annað í því sambandi og þá alveg sérstaklega meðferð efnahagsmálanna. Ég þarf ekki að nefna þá fundi, sem þegar hafa verið haldnir, sem mér þóttu gagnlegir, og ég veit að gert er ráð fyrir fundum aftur í þessari viku um þetta mál. Ég geri mér fastlega vonir um að af þeim fundum og viðræðum verði árangur og menn geti þá komist að niðurstöðu um meðferð þeirra mikilvægu mála, þ.e. efnahagsmálanna og þess sem þeim tengist og fleira, þannig að við getum þá hér á þinginu ef ég má orða það svo, hagað okkur af ábyrgð og tekið á þessum stóru málum þannig að vel megi fara. Ég vildi nota tækifærið og undirstrika það, að ég legg ákaflega mikið upp úr þeim viðræðum, sem nú fara fram um alla meðferð efnahagsmála og fleiri viðkvæmra mála og þinghalds í heild, og tel ekki fært af minni hálfu að fara að ræða hér ítarlega um þau mál á meðan þær umræður fara fram.



Herra forseti. Það er náttúrlega ýmislegt sem hægt er að ræða í sambandi við það frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil í upphafi máls míns aðeins vekja athygli á því, að hæstv. sjútvrh. svaraði í engu þeim fsp. sem beint var til hans í sambandi við framlagningu einstakra mála á þinginu nú í vetur og út af þeim ummælum, sem hann hefði um viðræður ríkisstj. við stjórnarandstöðu um efnahagsmál eða önnur mál, er því við að bæta að náttúrlega eru litlar forsendur fyrir slíkum viðræðum ef ríkisstj. veit sjálf ekki hvað hún ætlar að gera. Það er auðvitað forsendan fyrir því að hægt sé að tala um málin að ríkisstj. geri upp eigin hug. Það er skylda ríkisstj., ef hún vill sitja, að gera það. Hæstv. sjútvrh. ber ábyrgð á málefnum útgerðarinnar og hann hlýtur þess vegna að leggja sig fram um að veita einhverjar upplýsingar um hvernig hann hyggst standa að útgerðinni, þegar þeir peningar hafa gengið til þurrðar sem hér er fjallað um í sambandi við niðurgreiðslur. Ég vil í upphafi aðeins leiðrétta þau ummæli sjútvrh., sem hann viðhafði hér fyrr í dag, að fulltrúi útgerðarinnar hafi hafnað 20% fiskverðshækkun. Þetta er ekki rétt. Þetta hefur formaður Landssambands ísl. útvegsmanna leiðrétt þrásinnis, en hæstv. sjútvrh. heldur sig við sama heygarðshornið. Ég held að það verði hver og einn að meta það og vega eftir þeirri reynslu sem hann hefur af ummælum þessara tveggja manna hvor segir satt, hæstv. sjútvrh. eða formaður Landssambands ísl. útvegsmanna. Ég fyrir mitt leyti er ekki í vafa um það, enda sýnir rekstraryfirlit Þjóðhagsstofnunar, sem gefið var út eftir fiskverðhækkunina 1. sept. s.l., að 4% fiskverðshækkun þá úr 16 í 20% hefði litlu breytt um afkomu útgerðarinnar. Og eins og hæstv. sjútvrh. veit manna best varaði Seðlabankinn ríkisstj. sérstaklega við því, þegar brbl. voru sett, að með þeim ráðstöfunum væri ekki tekið á vanda atvinnuveganna. Þetta liggur fyrir og er kjarni þessa máls. Ég vil aðeins vegna þeirra ummæla hæstv. sjútvrh., sem ýmsir hafa nú hrakið hér, að við höfum orðið fyrir mjög verulegum aflabresti á þessu ári, vekja athygli á að í rekstraryfirliti Þjóðhagsstofnunar, þar sem fjallað er um minni skuttogara, munar 0.1 tonni á veiðidag. Aflamunurinn í ár og í fyrra, ef sami afli hefði veiðst í ár og veiddist í fyrra, miðað við það sem minni skuttogararnir fá eftir áætluninni 1. sept., er 0.1 tonn. Það er nú allt og sumt. Og hvort sem heldur yrði eru það aðeins tvö ár sem minni togararnir fá meiri afla en á þessu ári, þ.e. 1981 og 1980, og skakkar þó ekki miklu. Varðandi stærri togarana munar 0.2 tonnum sem hver þeirra fær minna í ár en ef sami afli hefði verið á úthaldsdag og í fyrra. Það er nú allt og sumt. Þegar við tölum um vanda útgerðarinnar er það ennfremur mjög athyglisvert í sambandi við stöðu og hag hennar á s.l. ári, mesta aflaári sem yfir okkur hefur gengið, á ári þegar t.d. stærri togararnir öfluðu meira á úthaldsdag en nokkru sinni, bæði fyrr og síðar, að þá skuli það samt sem áður vera eina árið sem þeir eiga ekki eyri afgangs upp í fjármagnskostnað, ekki einn einasta eyri, ekki grænan eyri, og það er mesta aflaárið. Og síðan sagði hæstv. sjútvrh. áðan að ástæðan fyrir erfiðleikum útgerðarinnar núna væri minni afli. Þetta stenst ekki hjá hæstv. sjútvrh. Aflasældin í fyrra skilaði útgerðinni ekki því sem hann vildi gefa í skyn núna. En ef við á hinn bóginn rifjum upp það sem hæstv. sjútvrh. sagði í Tímanum í áramótagrein sinni kemur það í ljós að hann skildi a.m.k. þá að hann hafði staðið sig illa sem sjútvrh. á árinu 1981, þegar hann leit yfir farinn veg og sá að þetta ár hafði orðið neikvætt varðandi efnahag sjávarútvegsins, þó að það væri mesta góðæri sem yfir sjávarútveginn hefur gengið. Ég skal svo að öðru leyti ekki hefja víðtækar umr. um útvegsmál, en aðeins varpa fram þeirri skoðun minni að Olíusjóður fiskiskipa eigi að koma inn í A-deild ríkisreiknings og að það eigi að meðhöndla hann sem slíkan, því að hér er að sjálfsögðu um hreina skuld ríkissjóðs að ræða. Þessi sjóður hefur engar tekjur. Honum er ætlað að greiða niður olíu um fjögurra mánaða skeið og þegar nýtt ár rennur upp hefur hann gufað upp eins og frá þessu er gengið. Ég tel þess vegna að þingnefnd eigi að ganga þannig frá þess máli að olíusjóðurinn komi inn í A-deild ríkisreiknings og verði skráður þar. Ég tel það bókhaldslega rétt og gefa réttari mynd af stöðu ríkissjóðs um áramót en ella mundi, þó að ég þykist hins vegar vita að sú hafi verið hugmynd ráðh. að halda sjóðnum utan við ríkisbókhaldið til þess að hafa fallegri skuldastöðu um áramótin. Ég vil svo í öðru lagi draga það mjög í efa, að það standist skv. stjórnarskrá að með einföldum brbl. sé heimilt að taka fé úr Tryggingasjóði og verja til olíuniðurgreiðslna. Ég fæ í fljótu bragði ekki séð hvaða nauðsyn bar til slíkrar eignaupptöku. Sjútvrh. sagði að vísu í kringum mánaðarmótin ágúst/september í sjónvarpi að hann teldi ekki verjandi að standa undir niðurgreiðslum á olíu til fiskiskipa með almennri skattlagningu á meðan eitthvað væri til í sjóði h já útgerðinni. Og nú leitaði hann vel og lengi og fann Tryggingasjóðinn. - En það kom líka fram hjá hæstv. sjútvrh. áðan að hann skildi hvers vegna svo mikið væri til í þessum sjóði. Í fyrsta lagi hefðu menn á undangengnum góðærum, á því mikla aflaári í fyrra, ekki sótt um framlög úr Aldurslagasjóði eins og búast hefði mátt við og í öðru lagi hefði óvenjumikið komið inn. Þess vegna varaði hann við því að halda lengra út á þessa braut því að það gæti komið upp sú tíð að minna fiskaðist og þá gæti Tryggingasjóður fiskiskipa komist í vandræði. En hann taldi samt sem áður, og ég veit ekki hvernig hann komst að þeirri niðurstóðu, óhætt að taka þessar 30 millj., sem ég sé nú satt að segja ekki hvernig hægt er að réttlæta.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkrar setningar. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir skýr - svo langt sem þau ná - og áreitnislaus svör við fsp. mínum, en það var eitt atriði sem vakti athygli mína. Hann sagði að Framsfl. sem stofnun hefði lagt það í hendur forsrh. að leggja brbl. fram og mundi hlíta því. Það er út af fyrir sig leikregla og ekkert við því að segja. En nú vil ég spyrja í framhaldi af þessu: Ef hæstv. forsrh. svo ákveður að draga framlagningu brbl. um launamál fram yfir 1. des., mun Framsfl. lúta því?



Herra forseti. Aðeins örstutt. Í fyrsta lagi: Hv. þm. Halldór Blöndal vefengdi það, að ég hefði boðið 20% fiskverðshækkun. Þetta er út af fyrir sig kannske ekki stórt mál, en ég gætti þess að hafa mann með mér þegar ég bauð þetta, Ólaf Davíðsson, og ég vil eindregið óska eftir því, þar sem svo var komist að orði að ég væri að segja ósatt, að hv. sjútvn. kalli á Ólaf Davíðsson og Kristján Ragnarsson og spyrji þá að þessu. Ég veit að það hefur komið fram að þetta var ekki gert í yfirnefnd, enda engin staða til þess þar sem ljóst lá fyrir áður en sá fundur yfirnefndar var haldinn að það yrði ekki samþykkt. En ég óska eftir því að þetta verði kannað og rætt og þessir menn að þessu sérstaklega spurðir báðir. - Ég get getið þess að Kristján Ragnarsson hafði ákveðnar ástæður til þess að hafna þessu, sem ég hef út af fyrir sig ekkert við að athuga, sem hafa komið fram hjá honum. Hv. þm. sagði að afli hafi orðið 0.1 tonni minni á úthaldsdag hjá minni togurunum fyrri hluta ársins en í fyrra. Mér er ráðgáta hvar hv. þm. fær þetta. Í þeirri skýrslu, sem ég vísaði til frá starfshópi þeim sem ég skipaði, segir: Aflaminnkun janúar –maí miðað við sama tíma 1981 er áætluð 16% á hvert skip hjá minni togurum og samsetningarbreyting (aflaminnkun er öll í þorski) er talin rýra tekjur um 6% til viðbótar. Ef 0.1 tonn er 16%, þá -  Hv. þm. Vilmundur Gylfason spurði um brbl. Ég er ég held að verði aldrei að taka afstöðu til. Ég er sannfærður um að hæstv. forsrh. leggur brbl. fram fyrir 1. des. Ég efast ekki um það. Ég hef ekki nokkra ástæðu til að halda annað. Ef svo fer ekki kann að vera að þingflokkur Framsfl. verði að fjalla um það. En ég get ekki á þessu stigi svarað fyrir þingflokkinn.



Herra forseti. Ég vil vegna orðaskipta minna og hæstv. ráðh. um þau 4% sem bar á milli frá 16 í 20% segja að sjútvrh. er að sjálfsögðu kunnugt um að það var ekki fullnægjandi fyrir útgerðina að fá fiskverðið hækkað upp í 20% og enga niðurgreiðslu á olíu. Ef hæstv. sjútvrh. vill svo túlka þetta með þeim hætti að útgerðin hafi út af fyrir sig hafnað 20% fiskverðshækkun sem leið til lausnar á vandanum, þá má hann það mín vegna. En mér finnst það ekki merkilegur málflutningur. Staðreyndin er sú, að formanni LÍÚ var ekki boðið upp á neitt það sem hann gat sætt sig við fyrir útgerðina. Auðvitað vildi hann heldur 20% fiskverðshækkun en 16, en það veit hæstv. sjútvrh. jafnvel og ég, og vera að reyna að snúa málinu þannig er náttúrlega út í hött.