Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þess, að ég tel, að komið hafi fram í þessum umr., að hæstv. ríkisstj. hafi ekki litið jafnvinsamlega til allra sinna þegna, þá er hún gerði ráðstafanir vegna óþurrkanna á síðastliðnu sumri. Það er að vísu alveg óvefengjanlegt, að það gengu yfir landið óþurrkar svo miklir, að á tímabili leit svo út sem öll hey á stórum svæðum eyðilegðust eða yrðu fyrir miklum skemmdum. Þetta var svo voveiflegt, að sjálfsagt var að taka tillit til þess og reyna að bæta úr. Á sama tíma herjaði aflabrestur Vestfirði og síldarleysi fyrir Norðurlandi, og var þarna ekki um einstakan atburð að ræða, heldur endurtekið óhapp, og því enn frekari ástæða til að taka tillit til þess. En viðbrögð hæstv. ríkisstj. urðu ólík, því að strax um mánaðamótin september- október gerði hæstv. ríkisstj. út menn til að kynna sér ástandið á óþurrkasvæðunum og gaf strax út bráðabirgðalög til að bæta úr erfiðleikunum. Þetta ber sízt að lasta, en viðbrögðin eru næsta ólík, því að nú, þegar hið erfiða ástand sjávarútvegsins hefur staðið í langan tíma, þá fæst hæstv. ríkisstj. ekki til að gera ráðstafanir til að bæta úr því erfiða ástandi, sem þar hefur skapazt. Nú virðist mér, að það sé komið eitt nýtt til í þessu máli, og langar mig að fá upplýsingar því viðvíkjandi. Í þeim fréttum, sem við fengum af óþurrkasvæðunum, var okkur sagt, að svæðin austan til í Þingeyjarsýslu og Múlasýslu norðanverðri hefðu orðið verst úti. En ótíðin varaði fram í október, eftir því sem mér hefur skilizt, en þá voru bráðabirgðalögin gefin út. En síðan bregður til betri tíðar, og menn ná nokkru af heyjum, sem ekki leit út fyrir að yrði hægt að ná, er lögin voru sett. Ég les því til staðfestingar úr Degi kafla úr viðtali við hollvin þess blaðs, bónda austan úr Þistilfirði. Hann er spurður almennra tíðinda og síðan segir hann, með leyfi hæstv. forseta, - hann sagði: „að mikla veðurblíðu hefði gert þar eystra með vetrarkomunni, og stóð góðviðrið í hálfa aðra viku. Gerbreytti það ástandinu í fóðurbirgðamálunum. Menn náðu mestöllum heyjum sínum, og var það, sem slegið var í september, alls ekki illa farið. Áður en þetta góðviðri kom, var talið, að heyfengur manna væri 2/3 af meðalheyfeng, en nú mun láta nærri, að flestir hefðu meðalheyfeng, enda þótt sumt af heyjum mundi vafalaust reynast lélegt fóður.“ - Samkv. þessu hafa menn þá þar eystra hirt upp undir meðalheyfeng að vöxtum. Þetta eru út af fyrir sig ágætar fréttir. Nú eru þær spurningar, sem ég vildi leggja fyrir hæstv. ríkisstj., þessar: Í fyrsta lagi: Hefur hún aflað sér upplýsinga um það, hvað ástandið hefur breytzt mikið til batnaðar, og er nauðsynlegt að nota sömu upphæð í þessu skyni sem upphaflega var ætlað eftir fyrstu athugun í september? Liggja fyrir upplýsingar um það, hve ástandið hefur breytzt mikið til batnaðar? Í öðru lagi: Ef svo upplýsingar leiða í ljós, að þarna hafi rætzt úr betur en á horfðist um tíma, er þá ekki hægt að verja hluta þessa fjár, sem átti að fara á óþurrkasvæðin, til hjálpar hinum aðilunum, sem engar ráðstafanir hafa verið gerðar til að hjálpa? Er ekki hægt að beina hluta þessa fjár til þeirra staða, þar sem sjávaraflinn hefur verið svo lítill, að til stórvandræða horfir? Um þetta vildi ég spyrja hæstv. ríkisstj., því að mér virðist, að þarna hafi orðið breyting á til batnaðar síðan ríkisstj. lét gera sínar athuganir í haust, sem ég efast ekki um að hafa verið réttar. Og ef til vill gæti þetta breytt miklu um þörf fyrir fjárhagslega aðstoð, svo að hægt yrði að nota þetta fé til hjálpar öðrum, sem þyrftu þess með.



Herra forseti. Það var aðeins út af tveimur atriðum, sem ég vildi segja nokkur orð. Hv. þm. Hafnf. taldi það ekki mikils virði, sem ég færði fram, að eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað fengið um þessi mál, væri þessi aðstoð þannig, að hún mætti sízt minni vera. Upplýsingarnar eru fengnar fyrir tilstilli tveggja manna, sem ferðuðust um allt svæðið. Þá var því haldið fram, að ástandið mundi geta breytzt. Því var gert ráð fyrir því í till. þessara manna, að þurrkar mundu e.t.v. koma í sept., og því voru till. gerðar með tilliti til þess, að eitthvað mundi nást inn í sept. Þá komu ekki þurrkar, heldur slagveður og snjóar. Ég er ekki í neinum vafa um, að hv. þm. Hafnf. veit, að hey, sem búið er að liggja allt sumarið í bleytu og siðan undir snjó, breytir engu um þetta. Heyið er næringarlítið eða næringarlaust, það er hægt að nota það sem magafylli með mat. Ég veit, að hv. þm. hefur það mikla þekkingu á málunum, að hann veit, að þetta breytir engu, og tel ég því atriði þar með svarað. Enn fremur er að koma í ljós, að þau hey, sem sett voru í votheysgryfjur og reiknað var með að bættu, eru miklu verri en búizt var við. En eitt er alveg víst, og það vil ég benda hv. þm. á, að það, sem lagt er til landbúnaðarins og það er kannske hin stóra yfirsjón okkar - er sett á fjárlög. Það, sem veitt er í Búnaðarbankann og hann þarf til að geta veitt ódýr lán, kemur fram á fjárlögum, en ekki kemur fram á fjárlögum það, sem lagt er til rekstrarlána við sjávarútveginn, sem er sams konar gjöf. Það kemur hvergi fram. Hvað margar milljónir eru það? Það kemur heldur ekki fram, hvað hefur tapazt á lánum til sjávarútvegsins, en hvar eru töpin á lánum til landbúnaðarins? Ég hygg, að það hafi aldrei tapazt eyrir af lánum til hans. Ég held, að við ættum að taka upp aðra reikningsfærslu um þetta. Það er allt fært á fjárlög, sem til landbúnaðar fer. En til aðstoðar bátaútveginum hafa farið óteljandi upphæðir, sem að vísu koma seint og síðar meir á fjárlög og skipt hafa á 3. tug millj. kr. Annars álít ég, að það eigi ekki að vera að metast um þessi atriði. En þjóðin skilur ekki, að hún lifir aldrei hamingjusömu lífi í landinu fyrr en hún skilur, hvers virði moldin er, en þau ósköp eru í þjóðinni núna, að þetta hefur gleymzt.



Herra forseti. Þegar mál þetta lá á sínum tíma fyrir fjhn., sem ég á sæti í, þá var það að sjálfsögðu athugað þar, og n. mælti með, að frv. verði samþ. Það stóð þannig á, að ég gat ekki mætt á þeim fundi, er þetta mál var afgreitt, en ég hafði þó hugsað mér að fá frekari upplýsingar um málið, en vildi ekki við umr. málsins tefja það. En ég vildi nú leita frekari upplýsinga hjá hæstv. ráðherra, og ástæðurnar fyrir því eru að nokkru leyti þær sömu og komu fram hjá hv. þm. Hafnf. Þetta mál hefur í aðalefnum víst áreiðanlega meiri hluta þings á bak við sig, en er þó viðkvæmt mál, og þegar aðstæður eru þannig, að málið er búið að vera lengi í meðferð þingsins, þá er það eðlilegt, að þingmenn óski eftir að fá frekari upplýsingar um framkvæmd þess og annað, og ég held, að það yrði mjög til skaða, ef það kæmist inn hjá þingmönnum, að sú hjálp, sem hér um ræðir, væri að einhverju leyti ástæðulaus vegna breytts ástands. Þessi efasemd kom fram hjá hv. þm. Hafnf., og maður verður var við hana víða utan þingsins. Ég vildi því mælast til þess, og það var aðalástæðan fyrir því, að ég stóð hér upp, að ráðherra gæfi upplýsingar um ýmislegt í sambandi við málið, t.d. fóðurbirgðakaup og fleira, og á annan veg gerði grein fyrir því, að menn væru nú í engu minni þörf fyrir hjálp en áður. Hv. þm. Hafnf. sagði, að bændur hefðu hirt mikið af heyjum eftir að bráðabirgðalögin voru gefin út. Ég hef rætt um þetta mál við bændur úr S-Þingeyjarsýslu, og það er álit þeirra, að þetta væri miklu meira til að sýnast, því að heyin væru mjög kraftlaus og skemmd. En það er engu að síður skaðlegt, ef það kemst inn hjá mönnum, að breytt ástand geri þörfina fyrir þessa hjálp mun minni, og ekki sízt vegna þess, að málið hefur dregið með sér fylgifiska um hjálp á aðra staði, og ég tel því á þessu stigi málsins, að rétt væri, að ráðherra gerði gleggri grein fyrir málinu.



Ég veit ekki, hvort það er almenn skoðun hjá mönnum, að það hefði ekki verið þörf á þessari hjálp til bænda á óþurrkasvæðinu. En ég vil segja það strax, að það er mjög miður farið, að þegar komið er fram með till. um að rétta landbúnaðinum hjálparhönd, þá kemur það naumast fyrir öðruvísi en svo, að komið sé fram með aðrar till., sem eru bundnar við þær fyrri, og þær látnar falla í þá átt, að ekki er hægt að samþ. sjálfa aðaltill., nema hinar séu samþ. um leið. Ég hygg, að menn geri sér ekki nægilega ljóst, hvað hér er um að ræða. Í vorharðindunum 1949 var ástandið svo, að bóndinn þurfti að ganga með hníf um hagann til að skera lömbin, jafnóðum og þau fæddust. Í einum hrepp, þar sem ég þekki vel til, voru þannig 500 lömb skorin. Það hafa verið samþ. hér till. um það að bæta sjómönnum sinn skaða, og það hefur aldrei verið talið eftir, sem sjávarútveginum hefur verið veitt. En þannig er tekið í þetta mál, og ég fullyrði þó, að það eru margir áratugir síðan nokkur stétt hefur átt við aðra eins örðugleika að stríða og nú að undanförnu. Fé hefur verið eytt til að bæta upp halla á síldarvertiðinni, og það hefur verið gert í fimm sumur, því að í fimm sumur hefur sjómönnum verið greitt beint og óbeint til þess að þeir gætu haldið bátunum á floti, og við, sem að þessari till. stöndum, höfum aldrei komið fram með till. um hjálp handa landbúnaðinum í sambandi við það, þegar það hefur verið rætt. Og nú er eins og aldrei hafi verið brugðizt eins fljótt við og nú, er bændur eiga í hlut. Nei, það hefur ekki verið brugðizt fljótt við, þótt sjómönnum hafi verið veitt aðstoð í fimm sumur og fyrirmæli um slíkt gefin með dags fyrirvara. Það er líka vitað, að beint framlag vegna óþurrkanna er ekki nema 1,5 millj. kr., því að 3 millj. eru lán; og við erum hér í þinginu með mál, sem á að gera upp bátaflotann. Samanburður á því fé, sem varið hefur verið til bænda og sjómanna, sýnir, hve réttlátt þetta mál er, og okkur hefur aldrei dottið í hug að binda slík mál saman, enda sjálfsagt að afgreiða þau sitt í hvoru lagi. Það er spurt um það af þm., hvort þessarar aðstoðar hafi verið þörf og hvort hennar sé nú þörf. Það eru nú líklega varla þeir menn til, sem ekki fylgjast með fréttum, og þegar það skeði, sem ekki hefur skeð síðan 1903, að ekki stytti upp mánuðum saman á stórum svæðum á landinu, þá ættu menn að sjá, hver þörfin er. Ég vil undirstrika það, sem ég hef sagt hér áður, að þetta er al]s ekki eingöngu hjálp til bænda. Á þessu svæði eru fleiri smáþorp en á nokkrum öðrum stað á landinu, og þar lifa menn af landbúnaði með sjósókninni. Þegar byrjað var að hjálpa í haust, þá var þannig ástatt þar víða, að það var ekki til strá handa kúnum, og það varð að senda hey strax norður til að bjarga þeim. Það þurfti ekkert annað en kalla á þessa menn og láta þá gefa skrá um ástandið, og sýndi sig, að erfiðleikarnir eru stórkostlegir. Ef nefndin vill athuga þessa skrá, þá skal ég koma fram með skrá þessa. - En þá er það þetta atriði, hvort það er nauðsyn á svona mikilli hjálp. Farið hafa fram nákvæmar rannsóknir í hverjum hreppi. - Ekki er ætlunin að bæta nema lítinn hluta þess tjóns, sem orðið hefur, eða þar, sem heyfengur er 20% minni en venjulega. En þar, sem heyfengur er 20% minni, þarf að bæta tjónið. Athugið, að þessi svæði hafa oft verið mjög tæpt sett og búin eru lítil, það lítil, að ef nokkuð er dregið saman hjá bændunum þar, geta þeir ekki lifað. Nú eru þessi hey, sem náðst hafa, svo léleg, að tapið er meira en 20%. Ef það væri athugað, kæmi í ljós, að heyin eru svo miklu lélegri en fyrr, að þar kemur a.m.k. 20% tap í viðbót. Þeir, sem þekkja til heyja, vita, að þetta hey er ekki hægt að bera saman við venjuleg hey, og leikur enginn vafi á, að tapið er miklu meira, og yrði því ekki bættur upp nema hluti þess tjóns, sem orðið er. Halda menn í raun og veru, að íslenzkir bændur viti ekki, hvað hefur skeð á Norður- og Austurlandi, eða þeir færu að efna til almennra samskota, ef þess væri ekki þörf? Þeir vita vel, hvernig stéttarbræðrum þeirra líður. Þar, sem hey hafa náðst, þarf ekki að segja neinum bónda það, hvernig þau eru orðin um veturnætur, þegar snjóað hefur í langan tíma í sáturnar. Þið getið hugsað ykkur, að næring þess er ekki mikil, þó að hægt sé að nota það sem magafylli. Reiknað hefur verið með þessum heyfeng, en nú kemur í ljós, að mikill hluti hans er gersamlega ónýtur. Heyin eru svo léleg, að skepnur éta þau ekki. Við, sem eitthvað höfum verið við búskap, vitum, hvaða tjón bændur bíða við að gefa þennan rudda. Enn er ekki reiknað með því, hvaða afleiðingar það hefur að gefa slíkt hey heilan vetur. Áreiðanlega vitum við allir, að óþurrkar af þessari tegund hafa ekki komið í hálfa öld, og ekki undarlegt, að það hafi alvarlegar afleiðingar þar, sem votheyshlöður eru ekki til. Einn hreppur í Suður-Þingeyjarsýslu, sem hefur votheyshlöður fyrir verulegan hluta heysins, fær enga hjálp. En á óþurrkasvæðunum er lítið um votheyshlöður, og er ekki hægt að lá bændum það. Útreikningur hefur verið gerður um, að kostnaður við að gera votheyshlöður fyrir helming heyja landsmanna yrði um 32 millj. kr. í erlendum gjaldeyri. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað aflað mér, og eftir því, sem ég bezt veit, er ég sannfærður um, að hjálpin er sanngjörn og má ekki minni vera. Því get ég greitt atkv. með þessu, og hjálpin er ekki meiri en sú, sem veitt hefur verið öðrum stéttum undir svipuðum kringumstæðum. Nákvæmlega eins er með sjómenn og verkamenn í þorpum, þeir geta ekki lifað án stuðnings frá landbúnaði um leið. En eiginlega er það leiðinlegt, að menn skuli nú vilja hnýta öðru við þessi bráðabirgðalög. Aldrei hefur verið hnýtt neinu nýju við, þegar um aðstoð við sjávarútveginn hefur verið að ræða.



Herra forseti. Ég vil beina orðum mínum til hæstv. ríkisstj. í sambandi við brtt., sem ég og annar hv. þm. eigum. Í sambandi við þá brtt. eru bornar brigður á, að atvinnuástandið á Vestfjörðum sé eins slæmt og ég hef haldið fram. Ég vil því gefa upplýsingar um þetta mál. 1946–48 voru, auk margra smábáta, 20 skip yfir 40 tonn á Ísafirði. Þar af fóru 15 á fiskveiðar á haustvertíð. Í fyrra voru 10 bátar yfir 40 tonn með lóðir, auk dragnótabáta. Voru þá um 100 sjómenn á fastri tryggingu. Nú gengu 3 dragnótabátar, sem hættu í nóv. vegna aflaleysis. 2 mótorbátar fiska nú í sig og sigla með fisk til Englands. Af 10 lóðabátum í fyrra eru nú aðeins 2 með lóðir. Því má gera ráð fyrir, að af 100 sjómönnum, sem voru í fastri atvinnu í fyrra, séu ekki fleiri en 20 –30 í atvinnu nú. Ég tel mig hafa ástæðu til að taka þetta fram, þar sem hv. þm. N-Ísf. sagði, að ég málaði ástandið of svart. Af 7 eru nú 3 dragnótabátar hættir veiðum, eftir að hafa aflað mjóg lítið, eins og ég sagði áðan. Ég fullyrði, að atvinnuástandíð er mjög slæmt, og finnst hryggilegt, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki taka málið til rækilegrar athugunar. En henni er raunar vorkunn, þar sem mér og hv. þm. N-Ísf. ber ekki saman. Landbrh. lét fara fram nákvæma rannsókn á heybirgðum í hverjum hreppi á Norður- og Austurlandi. Væri þá nokkuð fjarri lagi, að einnig færi fram rannsókn á atvinnuástandinu fyrir vestan? Landbrh. gaf átakanlega lýsingu á ástandinu fyrir skepnur á óþurrkasvæðunum. Ég gæti einnig gefið lýsingu á atvinnuástandinu á Vesturlandi, og ekki síður átakanlega en lýsinguna af óþurrkasvæðunum, þótt ekki sé farið að slátra vegna atvinnuleysisins. En margur atvinnuleysinginn á erfitt með að leita til sveitar. Ég vil beina sérstakri áskorun til hæstv. landbrh. og ríkisstj. um að láta fara fram sams konar athugun á atvinnuleysinu á Vesturlandi og fór fram á óþurrkasvæðunum. Nú væri ekki óeðlilegt, að valdir yrðu til þess tveir þingmenn. Okkur hv. þm. N-Ísf. hefur ekki borið saman. Leyfi ég mér því að koma með þá tillögu, að senda hv. þm. N-Ísf. og mig til að athuga atvinnuástandið fyrir vestan. Ég skal sjálfur kosta för mína, svo að hún þurfi ekki að kosta ríkissjóð neitt. Ég veit, að hv. þm. N-Ísf. mun ekki telja sig of góðan til að gera þetta fyrir kjósendur sína. Vænti ég þess, að uppástunga mín fái góðar undirtektir hjá ríkisstj., ekki sízt þar sem hæstv. landbrh. sagði í Ed., að talað væri um hallæri á Vesturlandi og sjálfsagt ekki að ástæðulausu. Vitanlega á að athuga þetta. Ég skora því á hæstv. ríkisstj. að láta gera athuganir þessar og senda hv. þm. N-Ísf. og mig til þess. Síðan mun ég gefa rétta skýrslu um málið. Læt ég hér útrætt um þetta mál og treysti því, að hæstv. landbrh. flýti fyrir því, að þetta verði gert.



Herra forseti. Ég ætla ekki að vera langorður um málið, sem er til umræðu, en ég kvaddi mér hljóðs vegna þess, að hv. þm. Hafnf. var að skýra frá viðtali við bónda í Norður-Þingeyjarsýslu, en viðtalið birtist í Degi 45. nóv. s.l. Af því vildi hv. þm. draga vissar ályktanir varðandi ástandið í þessari sýslu, sem um er rætt. Ég vil benda á, að fréttir bóndans gefa ekki til kynna ástandið í þessari sýslu, heldur í einni sveit, sem var ekki með þeim verstu. Ég átti tal við þennan bónda hér í Reykjavík fyrir skömmu, og sagði hann, að í þessum ummælum, sem birzt höfðu, væri ekki komizt rétt að orði. Í fyrsta lagi hefði orðið tíðarbreyting um veturnætur, og í öðru lagi var ekki rætt um nema þann sveitarhluta, sem hann er búsettur í. Þarna hafa bændur komið sér upp votheysgryfjum, sem þeir hafa flestir. Auk þess hafa þeir súgþurrkun, en því miður eru þeir fáir. Þessir bændur fóru nokkru betur út úr óþurrkunum en bændur annars staðar. En af þessu ástandi eru engar ályktanir dregnar. Það er kunnugt, að ástandið í sýslunum var misjafnt. Í sumum sveitum var það svo, að það hirtist bókstaflega ekkert allt sumarið, ekki fyrr en eftir veturnætur. Þá komu þurrkar og menn náðu allverulegu af heyjum. En það er hægt að ímynda sér, hvernig hey er, sem slegið er í júli eða ágúst og liggur fram til veturnótta, hvaða næringargildi það hefur. En það getur samt komið að gagni með fóðurbæti, þótt það sé einskis virði sem fóður. - Nú ætla ég ekki að hafa þessi orð fleiri, en nefni þetta vegna ummæla hv. þm. Hafnf.



Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til að gera alveg hliðstæða breyt. um lífeyrissjóð barnakennara og ekkna þeirra eins og í hinu frv., á þskj. 254, er gert ráð fyrir á því sviði, sem það tekur til og ég mælti fyrir áðan. Ég óska, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls hér í d. voru samþ. allmargar brtt. við frv., og í einni þessara till. stóð, að samþykki öryggisráðs þyrfti að koma til um eitt atriði. En við 2. umr. var samþ. að fella niður úr frv. kaflann um öryggisráð. Ég vil því leggja hér fram skriflega brtt. um það, að orðin „með samþykki öryggisráðs“ í 47. gr. frv. falli niður. Ég hef ekki séð öryggisráð nefnt á öðrum stað í frv., og má því skoða þetta sem eðlilega leiðréttingu á frv.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komna brtt. frá hv. þm. V-Húnv. Það má líta á hana sem leiðréttingu á frv., en ég tel samt rétt að leita afbrigða fyrir hana. Hún er skrifleg og of seint fram komin og þarf því tvöföld afbrigði.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. V-Húnv., að með breyt., sem gerð var á frv., stenzt þetta ákvæði ekki. En af því að hér er um nokkuð veigamikið atriði að ræða, eða hvort öryggismálastjóri skuli veita undanþágur um ákvæði, er falla undir l., þá tel ég ekki rétt, að hann fari einn með þetta vald, heldur þurfi einnig samþykki ráðh. Ég vildi því leggja fram brtt. um það, að í stað orðanna „öryggisráðs“ í 47. gr. komi: „ráðherra.“ Og vil ég leyfa mér að leggja þessa brtt. fram.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komna brtt. frá hv. þm. Hafnf. Till. er skrifleg og of seint fram komin og þarf því tvöfaldra afbrigða.



Herra forseti. Ég hef til athugunar fleiri brtt. við þetta frv., sem er nokkuð flókið, a. m. k. fyrir okkur, sem ekki erum því betur inni í öllum þessum málum, en ég hef þær ekki tilbúnar enn sem komið er. Ég vil því biðja hæstv. forseta að fresta málinu, þar til ég hef athugað málið betur, ekki sízt þar sem fyrir liggja þá fleiri brtt. við frv.



Herra forseti. Mér hefur fundizt bæði nú og áður í meðferð málsins, að það gætti nokkurrar tilhneigingar hjá stjórnarflokkunum til að tefja framgang þess. Það hefur dregizt að taka það á dagskrá hjá hæstv. forseta, og eins finnst mér, að það hafi óþarflega oft verið tekið út af dagskrá. Hins vegar er sagt, að þingtíminn verði ekki langur, og ég efast um, ef málið verður látið bíða enn, að það komist þá í framkvæmd. Þetta er máske ástæðulaus ótti, en ég vildi láta þessa athugasemd koma fram.

Forseti (SB): Ég vil fullvissa hv. þm. Hafnf. um það, að af hálfu forseta hefur ekki verið nein tilhneiging til að tefja framgang þessa máls. En það er rétt, að málið hefur nokkrum sinnum verið á dagskrá, en ekki komizt að, því að dagskráin hefur oft verið svo löng. Einnig fullvissa ég hv. þm. um það, að þótt orðið verði við ósk hv. 5. þm. Reykv. um að fresta málinu, þá tefji það ekki framgang málsins mikið, og það verði tekið á dagskrá líklega strax á næsta fundi.



Herra forseti. Þetta frv., sem er nú flutt hér af meiri hl. hv. fjhn., eins og þar stendur á þskj., var flutt af fjhn. allri á síðasta þingi. Hins vegar flutti þá hv. þm. V-Húnv. brtt., eins og hann gerir nú, við frv., og hefur hann nú gert grein fyrir sinni brtt. Hefur hann í sinni ræðu gert glögga grein fyrir, hvað skilur á milli þess, sem í brtt. er annars vegar, og ákvæða frv. hins vegar. Um meginefni málsins vorum við sammála. Það, sem hv. þm. V-Húnv. vék að þáltill., sem fram er komin í Sþ., held ég, að verði tæplega skoðað sem rök fyrir því, að þeir þm., sem hana flytja, séu frekar með hans brtt. en sjálfu frv. Sú þáltill. er fram komin áður en þetta frv. var flutt. Og það kom mjög greinilega í ljós á síðasta þingi og er vitað, að einn af flm. till., hv. 7. þm. Reykv., var einmitt, eins og við ýmsir aðrir á þinginu þá, andvígur þessari takmörkun, þó að þetta sé orðað þannig í þáltill. Ég held því, að ekki sé svo ýkjamikið upp úr því leggjandi. - En varðandi takmörkunina er það, að hv. þm. V-Húnv. rökstuddi hana með því, að hún eigi eiginlega að hjálpa einstaklingum til þess að byggja, sem annars mundu kannske verða afskiptir um að geta byggt yfir sig. Hv. þm. sagði, að fjársterkir aðilar gætu byggt íbúðir, til þess að leigja eða selja. Þetta er að vísu hugsanlegur möguleiki. En það, sem er miklu raunhæfara í þessu efni, er það, að það eru félagasamtök, sem hafa með höndum byggingu hagkvæmra smáíbúða og beinlínis hafa gengið á undan um að skapa ákveðna stefnu í því að byggja hagkvæmar smáíbúðir fyrir einstaklinga, sem með þessu móti, ef brtt. yrði samþ., yrðu enn að sækja undir fjárhagsráð um sínar byggingar og eiga nokkru erfiðara fyrir en ella væri. Ég á hér bæði við bæjarfélög, samvinnufélög og byggingarfélög verkamanna. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að Reykjavíkurbær hefur nú í smíðum - og mun halda því verki áfram, eftir því sem ákvarðanir bæjarstjórnarinnar liggja fyrir um og að svo miklu leyti sem efni og fjárhagur leyfir - smáíbúðabyggingar, sem bæjarfélagið hefur frumkvæði um að koma í framkvæmd á fyrsta stigi, og einstaklingar taka síðan við að byggja húsin, þegar þau eru orðin fokheld. Önnur aðstoð bæjarfélagsins liggur svo í því að lána þeim, sem kaupa húsin, það fjármagn, sem það hefur fest í byggingunni á fyrsta stigi hennar, þ. e. við að gera hana fokhelda. Síðan eignast einstaklingar þessar íbúðir til eigin nota, og er þeim úthlutað til þeirra, sem ekki hafa nothæfar íbúðir eða eru húsnæðislausir. Bæjarfélögunum hefur gengið nokkuð erfiðlega að fá fjárfestingarleyfi fyrir slíkar byggingar, en það mundi ekki allt leysast, þó að fjárhagsráð hefði ekki með þetta að gera, því að meginið af synjunum stafar af skorti á byggingarefni, en það væri illa farið, ef þessi starfsemi legðist niður. Þá liggur það ekki fyrir, hvort einstaklingar sitji fyrir þeim, sem byggt er fyrir á þann hátt, sem ég nefndi áðan, um byggingarefni. Fjárhagsráð gæti því ákveðið, hve mikið hvert bæjarfélag byggir á þennan hátt ár hvert. Ég held varla, að nokkur hætta sé á því, að einstaklingar mundu nota þetta til að byggja til að hagnast á því. Og ég held, að það væri vel þegið, ef fésterkir menn byggðu hús til að leigja þau út, því að það er fjárskortur samhliða með efnisskorti, sem háir mönnum við þessar byggingar. Og það er algengt hér, að einstaklingar leiti til bæjarfélagsins um aðstoð við byggingar, þegar önnur sund eru lokuð, og þeir menn, sem Reykjavíkurbær aðstoðar í þessum efnum, eru þeir, sem ekki hafa aðstöðu til að fá lán úr lífeyrissjóði eða byggingarsjóði verkamanna, því að þeim væru öll sund lokuð, ef þeir gætu ekki sjálfir unnið við húsin, er þau væru orðin fokheld, og þeim væri ekki lánað það fé, sem það kostaði að gera íbúðina fokhelda. Ég get því ekki verið samþykkur þeirri till. hv. þm. V-Húnv. að takmarka þetta við einstaklinga, því að félagsframlag, aðallega frá bæjarfélögum og samvinnubyggingarfélögum, getur auðveldað einstaklingum að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Úr hinu geri ég lítið, að fjársterkir menn byggi íbúðir og selji þær svo, því að varla er hægt að hafa verulega upp úr því eins og nú er málum háttað, því að einstaklingar eiga nógu erfitt með að eignast íbúðir, þó að það sé með góðum kjörum, hagstæðum lánum o. s. frv., hvað þá ef þeir ættu að kaupa þær á okurverði hjá spekúlöntum með háum lánum. Ég geri því ráð fyrir, að það mundi vera lítill gróðavegur að leggja slíkt fyrir sig. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. sjái, hvað á milli ber í þessu máli, og því lítil ástæða til að ræða þetta frekar. Ég tel einnig ástæðulausan ótta hv. þm. V-Húnv., sem hann rökstyður brtt. sína með.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um ræðu hv. 5. þm. Reykv., en þar var þó eitt atriði, sem ég vildi aðeins minnast á. Hann sagði, að það væri gott, ef einstaklingar gætu byggt smáíbúðir til að leigja þær út, og hefur þá hv. þm. haft í huga húsnæðisekluna, sem verið hefur undanfarið, einkum hér í Reykjavík. Út af þessu vil ég segja það, að ég tel ekki heppilegt að greiða fyrir slíku. Hitt mun vera heppilegra, að hjálpa sem flestum til að koma sér upp þaki yfir höfuðið, heldur en að fá húsnæði á leigu hjá öðrum, og að því miðar mín till. að gera mönnum auðveldara að fá húsnæði til eigin afnota, en hvorki til að selja né leigja. En allmikið hefur verið um slíka starfsemi á síðari árum hjá ýmsum hlutafélögum, sem stofnuð hafa verið í þessu skyni og byggt hafa íbúðir til að selja þær aftur einstaklingum. Það má að vísu deila um það, hvort heppilegt sé að hafa áfram afskipti opinberra aðila, svo sem fjárhagsráðs, af þessum málum, en meðan þau eru og stjórnarvöldin telja heppilegt, að svo sé, verður að telja eðlilegt, að fjárhagsráð taki tillit til sanngjarnra óska, t. d. frá bæjarfélögum, og ef takmarkanir verða settar, þá geri ég ráð fyrir, að þær komi sanngjarnlega og jafnt niður á alla landsmenn. En ef þetta verður frjálst eins og í frv., þá óttast ég, að það kunni að verða til framdráttar einstökum byggðarlögum eða einstaklingum á kostnað almennings.



Herra forseti. Ég ætla ekki að bæta miklu við þetta mál. Það þarf ekki að endurtaka, að hér á þinginu hefur verið veitt fjárhagsaðstoð ár eftir ár vegna síldarleysis, og nú er hér á þinginu till. um aðstoð við vélbátaútveginn, sem telja má raunverulega hliðstæðu þessa, sem hér liggur fyrir. Viðkomandi ástandinu á Vestfjörðum, þrátt fyrir aðstoðina til sjávarsíðunnar, vil ég segja þetta: Sjálfsagt stafar þetta að verulegu leyti af aflabresti, a.m.k. er það svo norður við Húnaflóa, þar sem tæpast hefur fengizt bein úr sjó, t.d. er ástandið mjög slæmt af þessum sökum á Hólmavík. Það er ekki heldur þess að dyljast, að það hefur vitanlega einnig haft áhrif á atvinnuástandið á Ísafirði, að togarinn, sem þeir gera út, stöðvaðist um langan tíma. En þegar hv. þm. Ísaf. talar til ríkisstjórnarinnar viðvíkjandi þessu atriði, þá veit hann vel sjálfur, að jafnframt því, sem ég ber fram till. um hjálp til landbúnaðarins, sem er á fullum rökum byggð, þá er ekki eðlilegt að snúa sér til mín viðvíkjandi ástandinu á Vestfjörðum, nema sem þingmanns Strandamanna. Það er vitanlega sjútvmrh., sem ber að ræða það mál við. Það er ekkert því til fyrirstöðu, að það mál verði tekið fyrir sérstaklega, og það liggur hér fyrir till. um það. Það er hægt að taka afstöðu til þessa máls án þess að setja það í samband við hitt og hafa sömu vinnubrögð við bæði. Ég hef lýst því yfir, að ég er reiðubúinn að taka upp umræður um þetta í ríkisstj., að sjálfsögðu undir forsæti þess ráðherra, sem fer með þau mál. Mér er það alveg ljóst, að ef þessu fer fram við Húnaflóa, þar sem er sérstakt aflaleysi meira en menn þekkja um langan tíma; þá verður að taka það til athugunar, en það er ekki fyrst og fremst leiðin að hnýta því við þetta mál eða snúa sér til mín, það verður að ræða við sjútvmrh.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá liða að segja nokkur orð um þetta vandamál. Mér virðist hæstv. landbrh. svara þessu nokkuð öðruvísi en ég hefði ætlazt til, þegar hann sagði, að sér þætti furðulegt, að þegar kæmi hér á Alþ. fram till. um aðstoð við landbúnaðinn, þyrfti alltaf að hnýta við till. um eitthvað annað. Ég held, að þetta sé ekki rétt. Ég held, að oft hafi verið bornar fram till. um aðstoð við bændur, án þess að nokkrum slíkum till. væri hnýtt aftan við, og ég hef sjálfur verið með að greiða þeim atkvæði. En þegar tvö tilfelli ber að á sama tíma undir líkum kringumstæðum, finnst mér, að báðir aðilar eigi að hafa jafngreiðan aðgang að ríkissjóði og ríkisstjórn, og það á ekki að mismuna landsfólkinu á þann hátt að veita einum, en synja öðrum. Framlög til landbúnaðar hefur oft verið hægt að veita án þess, að nokkuð hafi verið við þau bundið, og ég sé ekki eftir því. Hæstv. ráðh. sagði, - og það fannst mér pósitívt í hans ræðu, - að það væri ekki ætlazt til, að þeim bændum væri veittur styrkur, sem hefðu 80% af meðalheyfeng eða þaðan af meira. Það gefur upplýsingar um, hverjum eigi að veita styrkinn. Ég spurði, hvort hæstv. ríkisstj. hefði gert sér grein fyrir, hvort nokkrar breytingar hefðu orðið frá því að skýrslan var gerð og þangað til nú. Hv. þm. N-Þ. sagði, að það væri rétt, sem í blaðagreininni stæði, en hann gæti ekki dæmt um nema hluta af því svæði, sem tekið væri til meðferðar. Eins vildi hann segja, að ekki væri rétt með farið af blaðamönnum, og kann það að hafa við eitthvað að styðjast. En blaðamaðurinn segir fortakslaust, að þetta sé ástandið á þessu svæði, áður hafi þeir átt 2/3 heyfengs og verið styrkhæfir, en að þessu tímabili loknu hafi allir verið búnir að fá meðalheyfeng. Þetta virðist mér breyta nokkru. Hann segir líka, að ástand þessa heyfengs hafi ekki verið slæmt, það hafi alveg verið sæmilega gott. Hæstv. ráðh. segir samt sem aðalsvar við minni spurningu, að eftir þeim upplýsingum, sem hann hafi getað fengið, þá væri hjálpin sanngjörn og mætti ekki vera minni. Það má vel vera, að þetta sé rétt, en ég verð að segja, að mér finnst þetta svar ekki nægilega ýtarlegt og gæti verið nákvæmara. Það gæti verið, að það langaði fleiri þingmenn en mig til að fá nákvæmari upplýsingar en þetta. Að vísu sagði hæstv. ráðh., að þarna væri ekki nema um 41/2 millj. að ræða, sem skipt væri milli óteljandi manna. Ég held nú, að það mætti vel koma tölu á þá, sem þarna koma til greina, það kæmi lítið í hlut, ef þeir væru óteljandi. En hvað um það. 11/2 millj. er þó nokkuð fé á okkar mælikvarða, sérstaklega þegar við bætast 3 millj. sem lán. - Það, sem ég fór fram á áðan, var aðeins að fá svar við þeirri spurningu, hvort hæstv. ríkisstj. hafi gert sér grein fyrir þeim mun, sem var á hjálparþörfinni í september og eins og hún var orðin í októbermánaðarlok, eftir að blíðviðriskaflinn kom. Ég hef það fyrir satt, að þetta hafi breytt mjög miklu víða á svæðinu. Ég fór sjálfur um þetta svæði í september og veit vel, hvernig þetta leit út. Ég talaði við marga og sá líka sjálfur, að ástandið var ljótt, en ég hef líka heyrt, að úr þessu hafi rætzt mjög verulega, sem betur fer. Hefur hæstv. ríkisstj. gert sér grein fyrir þessum mun, og ef hún hefur gert sér grein fyrir honum, getur hún þá ekki stutt hina, sem hafa óneitanlega þörf á aðstoð? Ég skal ekkert fara út í að ræða um fjárframlög til landbúnaðarins og annarra stétta, það er nóg verkefni út af fyrir sig. En væri það rætt, þá hefði ég ýmsar upplýsingar fram að færa um, hvað hefði farið til landbúnaðarins og hvað til annarra stétta. Því var tíðum haldið fram, og því er haldið fram, að fjárframlög til landbúnaðarins væru minni en til annarra atvinnugreina. Þetta er ekki rétt. Fjárframlög eru meiri til bændastéttarinnar en flestra annarra. Nú er hvorki staður né stund til að deila um þetta, en ég vil benda á, að það, sem veitt hefur verið af hálfu hins opinbera í sambandi við síldveiðarnar og aflabrest á fiskveiðum, hefur ekki komið verkamönnum í landi að gagni, þeir hafa jafnt gengið atvinnulausir fyrir því, og enginn hefur stutt þá, hvorki hið opinbera né aðrir, og það eru þeir, sem verst standa. Þeir, sem kauptryggingu hafa fengið með aðstoð ríkissjóðs, hafa fengið aðstoð, hinir hafa bókstaflega ekkert fengið, og þeirra hlutur er kannske verstur af öllum. Ég get nú látið máli mínu um þetta lokið. Ég býst kannske við, að hæstv. ríkisstj. eigi erfitt með að svara spurningu minni, en það vitnast síðar, og ég haga þá afstöðu minni til málsins eftir því. En mér hefði þó fundizt eðlilegra, þegar um er að ræða mál, sem kostar ríkissjóð þetta mikið, að nánari skýrsla hefði fylgt en kom frá hæstv. ráðh.