Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. hefur flutt brtt. á 11 þskj. um ýmsar greinar stjórnarskrárinnar. Þingflokkur sjálfstæðismanna telur að þær tillögur eigi að koma til athugunar við heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, sem nú stendur yfir. Brtt. við 31. gr. er einnig eðlilegt að ræða í tengslum við kosningalög. Af þessum ástæðum m. a. greiða þm. flokksins atkv. gegn þessum tillögum. Ég segi nei.



Herra forseti. Sú till. sem hér um ræðir, um þjóðkjör í stað þingkjörs æðsta handhafa framkvæmdarvaldsins, er lykilatriði þeirrar stefnumörkunar og þeirra breytinga á stjórnarskrá lýðveldisins sem hér hefur verið lögð til og er grundvallarstefnumarkmið Bandalags jafnaðarmanna. Það eru að koma kosningar og við munum freista þess að kynna þessa stefnu um landið vítt og breitt. Mér er ljóst, þegar þessi till. er flutt, að hún nýtur andstöðu flokkanna allra. Um þá niðurstöðu var vitað fyrir fram. Engu að síður er hér verið að leggja til að stjórnarskrármál séu leyst með allt öðrum hætti en flokkakerfið leggur til að gert verði. Ég segi já.



Herra forseti. Þessi grg. mín mun gilda fyrir alla atkvgr. sem fram undan er. Ég hef áður lýst því yfir að ég harmaði það mjög, og endurtek það, að kjördæmamálið skyldi slitið úr samhengi við mikilvæg stjórnarskrármál, mannréttindamál og jafnréttismál af öllu tagi sem brýna nauðsyn bar til að knýja fram. Hér hefur raunverulega verið eyðilagður sá möguleiki, sem fyrir hendi var til að knýja fram breytingar á stjórnarskránni, og er ljóst að miklar tafir verða á veigamiklum og nauðsynlegum breytingum á stjórnarskránni. Ég tek ekki þátt í afgreiðslu þessa máls og greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Fjölmargar af þeim brtt., sem hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur hér flutt, varða atriði sem fulltrúar Alþfl. í stjórnarskrárnefnd hafa þegar lagt fram tillögur um þar í umboði þingflokks Alþfl. Það hefur orðið samkomulag allra þingflokka um að bíða með þá heildarendurskoðun og þá afgreiðslu till. Alþfl., sem þar eru gerðar, en þær tillögur varða ýmsa fleiri þætti og taka um margt til ýmissa fleiri og markverðari mála en þær sem nú er verið að greiða atkv. um. Ég tel rétt að halda á málum eins og ákveðið hefur verið í samráði þingflokkanna og afgreiða þessi mál í heild, þegar kemur að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, m. a. um breytingar á starfsemi og starfsháttum Alþingis. Ég greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Þessi till. fjallar um það að ráðherrar séu ekki alþm. Verði þm. engu að síður ráðh. þá taki varamenn sæti þeirra á Alþingi. Það skal undirstrikað, að þetta er ekki um aðalatriði þess grundvallarmáls sem við höfum flutt hér um aðgreiningu framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Meira var fjallað um aðalatriði þess í sjónvarpsþætti í gærkvöld, svo að dæmi sé tekið. Engu að síður er hér um að ræða athöfn í stjórnkerfinu þar sem þeirri grundvallarmeginreglu er fylgt að löggjafarvald og framkvæmdarvald séu aðskilin. Hygg ég, herra forseti, að þar sé um veigameiri stjórnarskrárbreytingu að ræða heldur en hina, að fjölga alþm. um þrjá. Ég segi já.



Herra forseti. Þar sem hv. 3. þm. Vestf., formaður þingflokks Alþfl., hefur upplýst að þær tillögur sem virðulegur hv. 4. þm. Reykv. flytur hér eru að mestu leyti tillögur Alþfl., sem þegar liggja fyrir í stjórnarskrárnefnd og koma þá líklega aftur til afgreiðslu síðar á þessu þingi, segi ég nei.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú verið keyrt í gegnum þingið með aðstoð þriggja kvöldfunda og naumur tími gefist til að kynna sér þær brtt. sem fyrir liggja frá hv. 4. þm. Reykv. Ég mun því ekki greiða atkv. um þær tillögur.



Herra forseti. Í fimm ár hafa fulltrúar stjórnmálaflokkanna setið við það að endurskapa nýja stjórnarskrá. Árangurinn er enginn utan það, að þeir leggja nú til að þm. sé fjölgað um þrjá og að kosningaaldur sé færður niður í 18 ár. Um það eitt hafa þeir komið sér saman og ekki annað. Hér er verið að leggja til hugmynd, sem margoft hefur verið rædd og allir hv. þm. gjörþekkja, nefnilega það að hið ólýðræðislega vald sé tekið af forsrh. að hann einn geti leyst upp hv. Alþingi þá er honum þóknast. Ég nefni aðeins þá umr. sem nú fer fram þessa dagana þar um. Það sýndist þó satt að segja vera rismeiri ákvörðun, ef Alþingi sæi sóma sinn í því að breyta þessu, heldur en það að fjölga því sem lítið er og sennilega verður minna, úr 60 í 63. En þm. sýna hvað þeir eru að gera og hvað þeir eru ekki að gera í þessari atkvgr. Ég segi já.



Herra forseti. Á borðum alþm. liggur skýrsla stjórnarskrárnefndar um endurskoðun stjórnarskrárinnar, þar sem kemur m. a. fram hvaða tillögur fulltrúar flokkanna hafa gert um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins. Í þessari skýrslu kemur fram að bæði um þá síðustu till. sem afgreidd var hér áðan og þá till. sem nú er á dagskrá hafa fulltrúar Alþfl. í stjórnarskrárnefnd þegar gert till. sem fjallar um það sama og hv. þm. flytur nú tillögur um. Hér er aðeins verið að flytja tillögur fulltrúa Alþfl. inn á þing með þessum hætti. Það er ákvörðun okkar þm. Alþfl. að standa að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, m. a. með þessum atriðum, þegar þar að kemur. Mun ég í samræmi við það ekki greiða atkv. um þessa till.



Herra forseti. Það er löngum svo í þessum leik eins og fleirum, að eitt er að flytja tillögur, annað að vilja standa við þær. Ég segi já.



Herra forseti. Þar sem formaður þingflokks Alþfl. hefur enn upplýst að þessi till.; eins og margar aðrar sem hv. 4. þm. Reykv. hefur nú flutt, er þegar flutt af fulltrúum Alþfl. í stjórnarskrárnefnd, en hv. 4. þm. Reykv. hefur nú gert hana að sinni í nafni fimmta flokksins á Alþingi, Bandalags jafnaðarmanna, mun þessi till. eins og hinar koma á dagskrá hv. Alþingis síðar. Mun ég þá taka frekari afstöðu til hennar og þeirra annarra till. sem hann hefur tekið upp frá tíma sínum í Alþfl. Að þessu sinni segi ég nei.



Herra forseti. Ég er samþykkur því að valfrelsi kjósenda verði sem allra mest og hef flutt frv. um það. En ég tel ekki að í stjórnarskránni eigi að vera ákvæði um það nákvæmlega hvernig þetta eigi að framkvæmast. Ég segi því nei.



Herra forseti. Heldur er það nú undarleg afstaða að vera meðmæltur frelsinu en telja það ekki eiga að vera í stjórnarskránni. Eru það lítil meðmæli með því hinu ágætu hugtaki yfirleitt. Ef fólkið í landinu fengi um það að vita, þá er þetta býsna fróðleg atkvgr. Í grg. með pappír fjórflokkakerfisins stendur eitthvað á þessa leið: Þingflokkar Alþfl. Alþb., Framsfl. og Sjálfstfl. hafa auk þess orðið ásáttir um eftirfarandi: Að meðfram framlagningu nýrrar stjórnarskrár skuli auka lýðræði og valddreifingu í landinu. Hér er, herra forseti, verið að leggja til að aftan við þá grein stjórnarskrárinnar sem kveður á um fjölda þm. sé stjórnarskrárbundin sú aðferð við kosningar, að kjósandinn fái að kjósa raðaðan lista, fái að kjósa nafn af lista eða nöfn af lista eða listum. Þarna er bara allt í senn, lýðræði og valddreifingin sem þessir herramenn hafa komið sér saman um að vinna að samfara nýrri stjórnarskrá. En úr því að þeir hafa komið sér saman um að vinna að því samfara nýrri stjórnarskrá, því þá ekki að setja það í stjórnarskrána? Það er borðliggjandi að það er hægt. Það eru þrjár setningar sem fjalla um það. Fái fólkið í landinu að vita með hverjum hætti menn eru hér að verja sjálfa sig, með örfáum undantekningum þó, þá er það fróðlegt fyrir fólkið sem þetta land byggir. Ég segi vitaskuld já.



Herra forseti. Till. þessi orðast svo: „Fastanefndir Alþingis hafa rétt til að heimta hvers konar skýrslur, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum. Fundir nefnda Alþingis skulu haldnir í heyranda hljóði.“ Till. fulltrúa Alþfl. í stjórnarskrárnefnd, sem er sérprentuð hér á borðum þm., orðast svo: „Fundir í nefndum Alþingis skulu haldnir í heyranda hljóði nema nefnd ákveði annað. Nefndir Alþingis hafa rétt til að heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar, af embættismönnum og opinberum aðilum.“ Ég áskil mér rétt til að ræða þessar till. Alþfl. þegar að því kemur að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar verður afgreidd og greiði því ekki atkv. nú.



Herra forseti. Eins og rækilega hefur komið fram í umr. um þessi mál er ég samþykkur því markmiði, sem hér er lýst yfir, að löggjafarvald og framkvæmdarvald skuli aðgreint, en vegna formgalla þessarar till. treysti ég mér ekki til þess að greiða henni atkv. Ég greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Það hefur áður skeð hér að hv. 3. þm. Vestf. geri aths. við það að hér sé um líkar till. að ræða og tiltekinn stjórnmálaflokkur hefur flutt í stjórnarskrárnefnd. Ég hélt að hv. þm. vissu það, að að því er varðar rannsóknarvald eða eftirlitsvald þingnefnda, þá hefur sá þm. sem hér stendur verið flm. frv. um það í mörg ár. Ég held því að aths. af þessu tagi ættu að vera óþarfar og a. m. k. hv. þm. víti betur. En kjarni málsins er sá, að þessi brtt. er um aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Það er sú grundvallarhugsun sem í gegnum þessar tillögur allar gengur með einum eða öðrum hætti. Hún er skyld nefndum þingsins og störfum þeirra. Hún er skyld á hinn vænginn fjölda þm. o. s. frv. Og mér er ljóst að með þessu er verið að taka mikilvæg völd frá hinum þröngu flokkshagsmunum. Það vita auðvitað flokkarnir líka. En þetta er grundvallarhugsun allra þessara kenninga. Ég segi já.



Herra forseti. Sú till. sem hér liggur fyrir er að mínu mati ákaflega hættuleg. Hún er ósk um að löggjafarvald og framkvæmdarvald verði aðskilið. Hún er beiðni um hinn sterka mann. Hún er beiðni um það að hér verði tekið upp það kerfi sem aðeins gengur í löndum þar sem forsrh. og forsetar styðjast við hervald. Ég hef tekið það fram að ég mun ekki taka þátt í atkvgr. hér í dag og stend við það. En ég vara eindregið við þeirri hugmynd sem fram kemur í þessari till. Ég greiði ekki atkv.



Herra forseti. Hér er um að ræða till. sem er efnislega samhljóða till. sem nokkrir þm. Alþfl. og Sjálfstfl. hafa flutt á undangengnum þingum, sem gengu í þá átt að jafna fleira í þessu landi en atkvæðisréttinn. Þó að þetta sé vissulega ekki stórt skref og þrátt fyrir það, að slíkar hugmyndir hafi ekki fengið hljómgrunn stjórnarliða þegar þm. Alþfl. og Sjálfstfl. hafa flutt það, þá er þetta mál þess eðlis, að ég tel sjálfsagt og eðlilegt að það verði samþykkt hér á Alþingi. Ég segi því já.



Herra forseti. Ég tel að þessi brtt. sé ítrekun og undirstrikun á því, sem segir í síðari hluta 2. tölul. í sérstakri yfirlýsingu þingflokkanna allra neðst á bls. 3, í grg. frv. um að þingflokkarnir muni beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismununar vegna búsetu gætir helst. Ég tel að þessi brtt., almennt orðuð eins og hún er, eigi vel heima í stjórnarskrá lýðveldisins. Ég segi já.



Herra forseti. Á síðasta þingi samdi ég frv. til l. um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, þar sem einmitt er gert ráð fyrir því að slík ívilnun sé gerð sem hér er fjallað um. Fékk ég þá með mér þm. úr mínum flokki og Sjálfstfl. til þess að flytja það mál. Ég hef samið annað frv. nú, nokkuð breytt, og hef lokið við að ganga frá því. Ég mun leita eftir atfylgi þeirra sem standa að þessari brtt. við það frv., vegna þess að það er ekki nægilegt að slík ákvæði séu sett í stjórnarskrá, heldur verða þau einnig að setjast í almenna löggjöf. Vænti ég þess að fá góðar undirtektir frá þeim þm. sem þetta mál hafa flutt. Ég sé ekkert á móti því að slíkt atriði sé sett inn í stjórnarskrá, eins og till. er gerð um hér, og segi já.



Herra forseti. Í umr. um þetta mál, sem hér er til lokaafgreiðslu, hefur hv. alþm. orðið tíðrætt um orðin mannréttindi og misrétti. Flestir hafa talið sig merkisbera réttlætis í þess orðs fyllstu merkingu, ef marka má ræður þeirra. Sú till. sem nú er verið að greiða atkv. um mundi minnka verulega það misrétti sem viðgengst í þjóðfélaginu í dag, ef samþykkt yrði, og margfalt meira en það frv. sem verið er að reiða atkv. hér um, ef það verður samþykkt óbreytt. Ég segi já.



Herra forseti. Jafnræði þegnanna á að vera sjálfsagður hlutur og er eðlilegt að sú stefna sé mörkuð í stjórnarskrá. Ég tel að það beri að gera við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hins vegar sýnist mér orka tvímælis að taka einn lið út úr nú eins og gert er ráð fyrir með þessari till. Greiði ég því ekki atkv.



Herra forseti. Þessi till. er spor í rétta átt að því háleita ætlunarverki höfunda frv. sem kemur fram í 2. tölul. á bls. 3 í frv. Segi ég því já.



Herra forseti. Stjórnarskrá lýðveldisins er í endurskoðun. Ég tel rangt að taka eitt atriði út úr og breyta því. Ég tel einnig að til þeirrar vinnu hafi verið kastað höndum og að það verði til að kveikja ófrið milli dreifbýlis og þéttbýlis. Ég segi nei.



Herra forseti. Hér greiðum við hv. alþm. atkv. um samkomulagsmál. Um þetta frv. hefur verið mikið rætt undanfarna mánuði. Þótt ég sé hingað kjörinn sem 1. landsk. þm., þá er ég með atkv. Reykvíkinga að baki mér. Og þótt mér þyki líka lítið hafa rekið í átt til meira jafnvægis milli kjósenda einstakra kjördæma og lítið þokast frá því að kjördæmabreytingin var gerð árið 1959, þá tel ég hins vegar að okkur, sem í þéttbýlinu búum, beri að stuðla að þessari áfangabreytingu, sem ómótmælanlega er til bóta frá því sem nú er. Hér verður engu breytt eins og er með frekara orðaskaki. Þetta frv. er til bóta. Því segi ég já.



Herra forseti. Þó að það standi mér ekki næst að bera hönd fyrir höfuð formanni Framsfl., þá vil ég taka það fram vegna kynna minna af störfum hans og annarra flokksformanna að þeirri endurskoðun sem hér hefur átt sér stað, að það hefur ekki verið kastað til höndum og þaðan af síst hjá formanni Framsfl., Steingrími Hermannssyni. Ég tel það mjög varhugavert fyrir dreifbýlið að hafna því samkomulagi sem hér hefur tekist. Ég tel að afleiðingarnar af slíku gætu orðið stóralvarlegar fyrir hagsmuni dreifbýlisins. Og ég leyfi mér að benda á að þeir hv. þm. sem hafa talað eins og hv. 5. þm. Vestf. gerði hér áðan hafa næsta litlar tillögur flutt sjálfir sem betur tryggðu hag dreifbýlisins en það samkomulag sem hér er gert. Ég segi já.



Herra forseti. Þar sem fram hefur komið að þrír stjórnmálaflokkarnir, Alþb., Alþfl. og Sjálfstfl. hafa ákveðið að stefna þjóðinni út í tvennar kosningar á þessu ári, þrátt fyrir það ástand sem nú ríkir í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar og að ekki hefur tekist að fá inn í stjórnarskrána tryggingu fyrir því að tillit verði tekið til breytilegs kostnaðar vegna búsetu við álagningu skatta, til að jafna á þann hátt aðstöðumuninn í þjóðfélaginu, þá segi ég nei.



Herra forseti. Það frv., sem hér er væntanlega verið að samþykkja frá þessari deild til hinnar efri, er árangur fimm ára starfs á vegum flokkakerfisins í landinu til úrlausnar á þeim vanda sem kenndur hefur verið við stjórnarskrá lýðveldisins. Og árangurinn er aðeins sá, að þm. hefur verið fjölgað um þrjá, enda hefur engin ákvörðun verið tekin, hvorki í þessum tillögum né öðrum, um það með hverjum hætti eigi að skipta þessum þm. milli kjördæma. Og ég held að þeir þm. séu a. m. k. til, sem gera sér ekki til hlítar grein fyrir því, að þetta virðulega þing, sem nú situr, bindur með engum hætti hendur þess þings sem hugsanlega verður kosið 23. apríl. Þá hefst algerlega ný umræða um það með hverjum hætti eigi að vinna úr tillögum um 63 þm. Það er þetta sem gerir það að verkum, að frv. eins og það sem hér er lagt fram og verið að samþykkja er ónýtt, vegna þess að það hefur ekki verið gert upp á milli t. d. stríðandi sjónarmiða í því frv. Þetta er frestur, sem í máli eins og þessu er ekki á illu bestur. Einnig af þessum ástæðum væri þetta frv. betur geymt í kistum. Ég segi nei.



Herra forseti. Ég sé mig knúinn til þess að gera hér aths. við þá fullyrðingu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, sem hann flutti hér í sinni ræðu áðan, að þrír flokkar hefðu ákveðið - og þar með Alþfl. að stefna þjóðinni út í tvennar kosningar á þessu ári. Ég fullyrði að Alþfl. hefur ekki tekið slíka ákvörðun. Ég mótmæli því harðlega að þessi hv. þm. fullyrði slíkt í ræðu án þess að nokkur fótur sé fyrir því. Mín persónulega skoðun, svo að hún komi hér líka fram um þetta vegna þessara ummæla,  Ég taldi nauðsynlegt, herra forseti, að bera hönd fyrir höfuð þeirra aðila, sem ekki eiga hér hlut að máli, þ. e. Alþfl., og ég tel ástæðulaust hjá hæstv. forseta að gera aths. við það, þó að slíkt komi hér fram, þegar rangtúlkað er og beinlínis ósannindi eru flutt hér úr ræðustól.



Þessu þarf að breyta, að menn leyfi sér ekki þennan munað að biðja um orðið um þingsköp og tala svo um allt aðra og óviðkomandi hluti.



Herra forseti. Þegar menn gera grein fyrir atkv. sínu tel ég að þeir eigi að gera grein fyrir atkv. sínu en nota það tækifæri ekki til persónulegra árása. Ég mótmæli því að forseti situr hljóður undir slíku.



Herra forseti. Það hafði komið hér fram málamiðlunartillaga, brtt. í þessu máli um að helminga þetta gjald. Ég hefði stutt þá till. Mér finnst of langt gengið í þessu frv. eins og það liggur fyrir, sérstaklega með tilliti til þess að þetta þing mun væntanlega samþykkja frv., samkomulagsmál um að fella niður gjald til sýsluvegasjóðs af sumarbústöðum og orlofsbúðum yfir höfuð. Ég verð að segja eins og er að mér finnst fulllangt gengið í niðurfellingu þessara tekjustofna tveggja. Ég segi nei.



Herra forseti. Með samþykkt þessa frv. er verið að svipta fátæk sveitarfélög tekjustofnum sínum. Veitir þó ekki af þeim. Þess vegna segi ég nei.



Herra forseti. Að fallinni brtt. Magnúsar H. Magnússonar í þessu máli treysti ég mér ekki til að fylgja málinu. Ég segi nei.



Herra forseti. Í frv. þessu felst leiðrétting sem flestir menn munu viðurkenna að eigi fullan rétt á sér. Með frv. er verið að leggja til að skattur á þéttbýlisbúa, sem koma sér upp sumarhúsum, sé færður í samræmi við skatta sem lagðir eru á íbúa sveitanna hér í nágrenni okkar. Ég hef orðað það á þann veg, að með þessu væri komið í veg fyrir það að við Reykvíkingar og aðrir þéttbýlisbúar værum gerðir að aukabúgrein þeirra sem í sveitunum búa. Því segi ég já.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um breytingu á 24. gr. vegalaga. Breytingin felst í því að orlofsheimili í eigu stéttarfélaga launþega á svæðum sem sérstaklega eru skipulögð fyrir orlofsheimili verði undanskilin sýsluvegasjóðsgjaldi. Nefndin fékk til fundar við sig vegamálastjóra og vildi fá upplýsingar um hvað það mundi þýða fyrir sýsluvegasjóðina í hverju kjötdæmi ef þessi skattur yrði einnig felldur af öllum sumarbústöðum í landinu. Kom í ljós að þessi skattur er í ár talinn muni verða um 1 millj. 710 þús. kr. Aðallega er þessi skattur innheimtur í Suðurlandskjördæmi, 780 þús., í Reykjaneskjördæmi 340 þús., á Vesturlandi 290 þús., á Vestfjörðum 20 þús., á Norðurl. v. 100 þús., á Norðurl. e. 130 þús. og á Austurlandi 50 þús. Með því að fella þetta aðeins niður af orlofsheimilum finnst okkur verið að gera þarna upp á milli, jafnvel eru launþegar sem eiga sína sumarbústaði. Við ræddum einnig við Magnús Guðjónsson um þann skatt sem var verið að greiða atkv. hér um, þ. e. fasteignaskattinn. Sveitarfélögin leggja mikið upp úr því að sá skattur haldist áfram, en þessi verði frekar lagður niður af orlofshúsunum eða sumarbústöðunum. Þess vegna gerir samgn. þá till. að greinin orðist svo: „Undanskildar vegaskatti samkv. 23. gr. eru allar kirkjur, skólahús, þinghús, félagsheimili, vitar, orlofsheimili og sumarbústaðir.“ Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru hv. þm. Friðjón Þórðarson, Steinþór Gestsson og Halldór Blöndal. Ég mun óska eftir því sérstaklega, ef því verður við komið, að flýta þessu máli til þess að það geti farið til Ed. til athugunar og afgreiðslu. Það verður þá að koma í ljós hvort það hefst í gegn fyrir þinglok.



Herra forseti. Iðnn. hefur fjallað um frv. til l. um Landsvirkjun á þskj. 387 og mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Hér er um að ræða frv. sem byggist á samkomulagi milli eignaraðila, þ. e. ríkisins, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar, og var samið af sérstakri samninganefnd sem þessir aðilar skipuðu. Hún lauk störfum, eins og fram kemur, nú eftir áramótin. Fyrir þessu máli var ítarlega mælt s. l. föstudag af hæstv. iðnrh. Ég sé því ekki ástæðu til þess að fjölyrða um málið frekar hér.



Herra forseti. Allshn. þessarar deildar hefur haft til athugunar frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar. Allshn. beggja deilda hafa unnið saman að athugun þessa máls í samvinnu við skrifstofustjóra Alþingis. Er nefndin sammála um það að leggja til að frv. verði samþykkt og flytur brtt. á þskj. 436 um að þremur nöfnum verði bætt inn á skrána eins og hún kom frá Ed.



Herra forseti. Þetta frv., sem er um skipulag fólksflutninga með langferðabifreiðum, er komið frá Ed. og var ekki gerð nein breyting á frv. þar. Þetta er nokkuð stór lagabálkur og dálítið flókinn. Nm. í samgn. Nd. hafa raunar ýmislegt að athuga við sumt af þessum greinum, en það vannst ekki tími til þess að fara ofan í það eins og við teljum raunar að hefði þurft. Nefndin kallaði fyrir sig Ólaf Steinar Valdimarsson í samgrn. og hann gerði grein fyrir frv. Frv. er samið af nefnd sem var skipuð af samgrh. 16. okt. 1981 til að endurskoða gildandi lög um þessi efni. Í þeirri nefnd var Ólafur Steinar Valdimarsson skrifstofustjóri í samgrn. formaður, en aðrir nm. voru Ágúst Hafberg, Einar Ögmundsson, Leifur Karlsson, Skarphéðinn D. Eyjólfsson og Ölvir Karlsson. Niðurstaða nefndarinnar varð sú, að mæla með því að frv. verði samþykkt óbreytt, en einstakir nm. hafa áhuga á því að athuga frv. betur á næsta þingi og koma þá jafnvel með breytingar við það. Fjarstaddir við afgreiðslu málsins voru þeir Friðjón Þórðarson, Steinþór Gestsson og Halldór Blöndal.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka undir það sem hv. frsm. samgn. sagði hér um vinnubrögð okkar í samgn. í sambandi við þetta frv. Það eru ýmsir hlutir sem við teljum að hefðu þurft að koma til athugunar þegar farið var að endurskoða lög um skipulag fólksflutninga með langferðabifreiðum. Okkur var tjáð að það hefði verið í hug þeirrar nefndar sem undirbjó frv. að gera meira en fram kemur í þessu frv. Formaður n. spurðist fyrir um það hjá ráðh. hvað hann teldi mikilsvert að þær breytingar sem í þessu frv. felast kæmust í gegn á þessu þingi. Lagði ráðh. mikið upp úr því og við stóðum raunverulega að samþykkt frv. út frá þeirri skoðun að nauðsynlegt væri að tveir þættir, þ. e. breyting á skipulagsnefnd fólksflutninga og breyting á gjaldtöku, kæmust í gegn nú þó að aðrir þættir, sem æskilegt væri að skoða betur, yrðu ekki samþykktir á þessu þingi. Og ég vil undirstrika það, sem hv. frsm. sagði hér áðan, að ég held að það hafi verið samhljóða álit nm. að æskilegt væri að þessi mál væru skoðuð miklu betur og ýmsum lagagreinum breytt umfram það sem í þessu frv. felst.



Herra forseti. Ég ætla að segja nokkur orð um þetta mál eingöngu til þess að fá það skráð í þingtíðindi. Það er alveg hárrétt, sem hv. frsm. sagði, að nefndin taldi að það hefði þurft að skoða þetta frv. betur en við gerðum í n. En það varð að samkomulagi að flytja það til þess að koma í veg fyrir vandræði, sem gætu af því skapast að frv. yrði ekki samþykkt, enda lagði hæstv. samgrh. mikla áherslu á það að þetta mál gengi fram á því þingi sem nú stendur. Í nefndinni gerði ég hins vegar aths. við mgr. í 6. gr. og 10. gr. frv., sem ég tel þess eðlis að vart eigi heima í lögum, en get þó fellt mig við það með skírskotun til þeirrar grg. sem hv. frsm. hafði hér uppi fyrir málinu, að það verði tekið upp á nýjan leik á næsta þingi, hvort sem við sitjum hér þá eða einhverjir aðrir. Þess vegna vil ég að það komi fram í þingtíðindum að ég gerði í n. aths. við mgr. í 6. gr., sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við veitingu sérleyfis til nýs aðila er ráðh. heimilt, að fengnum meðmælum Skipulagsnefndar fólksflutninga, að binda sérleyfið því skilyrði, að hinn nýi sérleyfishafi skuli skuldbundinn að kaupa þær fasteignir og bifreiðar, sem notaðar höfðu verið til reksturs á viðkomandi sérleyfisleið og teljast nauðsynlegar til hans, á verði sem samkomulag verður um milli aðila. Náist ekki samkomulag um verð skal það ákveðið með mati þriggja dómkvaddra manna.“ Sams konar mgr. er í 10. gr. frv. Ég sagði í umr. um þetta mál í n. að ég teldi að slík ákvæði ættu varla heima í lögum, að ráðh. sé heimilt að skilyrða það að menn kaupi eignir annarra manna. Það gengur auðvitað ekki og verður að taka þetta út úr lögunum þegar þau verða endurskoðuð á nýjan leik. Auk þess vil ég segja það með tilliti til þingtíðinda að ég hefði álitið að mn í þessi lög hefði þurft að koma skýrt ákvæði um skyldu sérleyfishafa til póstflutninga. Það hafði verið fellt út úr þessu frv., það var í gömlu lögunum. Hér er fyrst og fremst á ferðinni samkomulagsfrv. á milli hagsmunaaðila og þeirra manna sem um það fjölluðu í samgn. Nd.

Ákvæði til bráðabirgða I samþ. með 26 shlj. atkv. Ákvæði til bráðabirgða II samþ. með 25 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 26 shlj. atkv.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt með breytingum sem fram koma á þskj. 511. Breytingarnar eru gerðar til samræmis við yfirlýsingu hæstv. heilbr.- og trmrh., sem fram kom við umr. um 14. mál þessarar hv. deildar þann 3. þ. m., þar sem hæstv. ráðh. skýrði frá samþykkt ríkisstj. þá um morguninn, samþykkt sem gengur mjög í átt til efnis frv. Sumir telja að samþykkt ríkisstj. hafi ekki fulla stoð í lögum. Um það vil ég ekkert segja. En til að taka af öll tvímæli leggur nefndin til, eins og ég áður sagði, að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem fram koma á þskj. 511. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru hv. þm. Matthías Bjarnason og hæstv. ráðh. Pálmi Jónsson.



Herra forseti. Ég hefði óskað eftir að beina ákveðinni spurningu til hæstv. heilbr.og trmrh. vegna frétta í Dagblaðinu í dag um þetta mál, þar sem hæstv. heilbr.- og trmrh. upplýsir - og þá er vísað til ákvörðunar ríkisstj. fyrir nokkrum dögum um að taka tannviðgerðir undir almannatryggingar - að það sé ekki ákveðið hvort allar tannviðgerðir verði teknar undir almannatryggingakerfið. Í því frv. sem hv. heilbr.- og trn: hefur fjallað um er gert ráð fyrir að allar tannviðgerðir verði teknar undir almannatryggingakerfið, þ. e. gullfyllingar, krónu- og brúaraðgerðir einnig. Því tel ég nauðsynlegt að fá upplýst hjá hæstv. ráðh. hvað fyrirhugað er af hálfu ríkisstj. í þessu sambandi og óska eftir að hann gefi deildinni upplýsingar um það mál. Ég óska eftir að hann verði kallaður til að verða viðstaddur þessa umr.

Hæstv. ráðh. mun ekki vera viðstaddur svo að það verður þá að fresta afgreiðslu málsins.

Ég mun þá spyrja ráðh. þessarar spurningar við 3. umr. um málið. Ég vil ekki tefja það að þetta mál fari í atkvgr. núna og mun frestá því að beina þessari spurningu til ráðh. þar til við 3. umr.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 517 um frv. til l. um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu nr. 57 frá 1978 með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um frv. ásamt þeim brtt. sem samþykktar voru í hv. Ed. Ingimar Sigurðsson, deildarstjóri í heilbr.- og trmrn., kom á fund n. og svaraði fsp. nm. Tvær brtt. hafa verið lagðar fram á þskj. 504 við frv. eins og það kom frá Ed. Að öðru leyti varð n. sammála um að mæla með samþykkt þess. Fyrri brtt. er um að kvartanir eða kærur, er varða samskipti almennings og heilbrigðisþjónustunnar, berist til landlæknis, en ekki sjálfkrafa til þeirrar nefndar sem gert er ráð fyrir að verði skipuð til að skera úr um ágreiningsmál, ef ekki tekst að leysa úr ágreiningnum. Í hv. Ed. var gerð breyting á upphaflegri gerð frv. Landlæknir benti okkur á að það mætti skilja þá grein þannig að hver kæra eða kvörtun færi sjálfkrafa til þeirrar nefndar sem skipuð yrði. En hann benti á að í jafnvel 9 af hverjum 10 tilvikum gæti embætti hans leyst úr þessum ágreiningi þannig að ekki þyrfti að koma til kasta nefndarinnar. Hins vegar var önnur breyting gerð á umræddri grein. Hún er í þá veru, að nefndinni þótti ekki eðlilegt að landlæknir væri sjálfur formaður þeirrar nefndar sem skera skal úr ágreiningi er varðar þá þjónustu sem hann hefur sjálfur umsjón með. Að öðru leyti er greinin óbreytt eins og hún kom frá Ed. Hin brtt. er nánast leiðrétting á prentvillu eða alla vega gleymsku, en sú leiðrétting er til samræmis við önnur ákvæði laganna þ. e. að hjúkrunarforstjórar séu skipaðir af ráðh., eins og gert er ráð fyrir, að fenginni umsögn ekki einungis hjúkrunarráðs samkv. lögum nr. 8/1974, heldur einnig að sjálfsögðu að fenginni umsögn stjórnar viðkomandi sjúkrahúsa, eins og gildir um yfirlækna og aðra sem skipaðir eru af ráðh. Annað fundum við ekki athugavert við frv. eins og það kom frá Ed. Okkur hafði verið bent á ákvæði, sem inni er í lögunum, um að þar sem ekki fáist hjúkrunarfræðingur til starfa sé sveitarfélaginu heimilt að krefja ríkið um laun sjúkraliða. Um þetta mun hafa verið eitt dæmi sem nú er leyst og fenginn hjúkrunarfræðingur í það starf. Okkur þótti satt að segja þetta ákvæði ekki skipta því máli að við sæjum ástæðu til að gera brtt. þess vegna, en ég væri fús til að samþykkja það ef sú brtt. kæmi fram. Ég persónulega held að þetta atriði skipti engu máli. Það segir sig sjálft að þar sem hjúkrunarfræðingur fæst er hann að sjálfsögðu ráðinn umfram sjúkraliða. Þess vegna varð nefndin sammála um að mæla með samþykkt frv. að þessum brtt. tveimur gerðum. Höfum við ekki frekari aths. við frv. Ég vil þakka nm. fyrir aðstoð við skjóta og góða afgreiðslu þessa máls, sem er tiltölulega nýkomið til Nd., og vænti þess að þessar tvær brtt. verði ekki til að tefja málið lengi nú, en það hlýtur að fara aftur til Ed.



Herra forseti. Ég verð því miður að segja að ég harma það á vissan hátt að það mikla mál sem hér er til umr., frv. til l. um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, var ekkert rætt við 1. umr. málsins vegna þess að það mælti enginn fyrir frv. Ég uppgötvaði það því miður of seint. Annars hefði ég við 1. umr. óskað eftir að koma að vissum aths., sem ég hefði talið nauðsynlegt að heilbr.- og trn. hefði fengið til meðferðar, því að þetta er svo viðamikið og stórt mál. Hér er verið að endurskoða lög, sem sett voru upphaflega 1973 með gildistöku 1. jan. 1974, með endurskoðun sem gerð var á þeim 1978. Það mætti tala langt mál um þessa löggjöf miðað við þá reynslu sem af henni er fengin. Ég mun að sjálfsögðu taka tillit til þess að hér er málið við 2. umr. og ekki ráðrúm til þess að koma fram vissum brtt., sem hefði þurft að skoða í hv. n., þar sem svo furðulega vildi til að frv. fór hér í gegnum 1. umr. án þess að nokkur aðili tæki til máls þar sem ekki var höfð framsaga fyrir málinu. Þetta er sjálfsagt óvenjulegt um svo stórt og viðamikið mál. Það sem ég vildi koma hér á framfæri við þessa umr. er í fyrsta lagi að ég get tekið undir með þeim sem hér hafa talað áður um að margt er til bóta í því frv. sem hér liggur fyrir, enda var markmiðið með því að taka málið til endurskoðunar að betrumbæta það frá því sem áður var, miðað við þá reynslu sem fengin var. Eitt stórt mál, sem ég vil sérstaklega undirstrika, er í sambandi við sjúkraflutningana, sem bæði ég og aðrir þm. í þessari deild höfum barist fyrir nú um nokkurt skeið að koma skipulagi á, því að allir vita, sem á hafa þreifað, að það hefur verið mjög mikið vandamál viða að skipulag sjúkraflutninga hefur ekki verið til í þessu landi. Þess vegna fagna ég því að það er komið mn í þessi lög. Ennfremur eru margar aðrar úrbætur í lögunum, svo sem ákvæðið um heilbrigðisþing, sem er ákaflega mikilvægt, og nokkrar breytingar á skipulagi heilsugæsluumdæma, sem er allt til bóta, miðað við þá reynslu sem fengist hefur af þessum lögum. Ég tel það einnig til bóta í 9. gr., að nú er því starfsliði á heilsugæslustöðvum fjölgað sem er launað af ríkinu, svo sem fólk sem annast sjúkraþjálfun. Það er ákaflega mikilvægt mál og var deiluatriði við meðferð þessara laga undanfarið. Einnig er það til bóta að kveðið hefur verið upp úr um það í sambandi við 10. gr., að viðhald og endurnýjunarkostnaður fasteigna og tækja greiðist í samræmi við stofnkostnað heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa, sem er mikilvægt atriði. En það sem mig langar fyrst og fremst til að vekja athygli á við þessa 2. umr. - þó að ég viðurkenni að það hefði átt að koma við 1. umr., og ég reiknaði satt að segja með að hv. Ed. áttaði sig á þessu máli, miðað við þær umr. sem fram hafa farið í þjóðfélaginu - er í sambandi við 12. gr. frv. Sú gr. fjallar um laun lækna. Og enn er þessu furðulega fyrirbrigði haldið áfram í lögum, að læknar á heilsugæslustöðvum skuli geta tekið laun með tvennum hætti: Í fyrsta lagi eru þeir launaðir eins og aðrir ríkisstarfsmenn. Þeir taka föst laun fyrir gegningarskyldu, vaktþjónustu, heilsuverndarstarf og ráðgjafarþjónustu við heilbrigðiseftirlit, svo og skólatannlækningar. En í öðru lagi skulu þeir taka laun samkv. samningi Stéttarfélags lækna og tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins fyrir almenn læknisstörf og almennar tannlækningar. M. ö. o., læknum í húsnæði ríkisins og sveitarfélaga, með öllum útbúnaði, tækjakosti og öðru slíku, er heimilað samkv. þessum lögum að praktísera á sjúklingum. Og þeir hafa meiri rétt en þetta. Gegnum þetta ákvæði laganna semja þeir reikninga fyrir þessi störf og senda til sjúkrasamlaga sveitarfélaga. Sjúkrasamlögin greiða þetta refjalaust. Síðan á að tryggja það að til sé kerfi í landinu sem endurskoðar þessa reikninga. Hvernig er það kerfi hv. alþm.? Það kerfi er þannig, að við Tryggingastofnun ríkisins er sérstakur deildarstjóri sem á að vera tryggingaeftirlitsmaður. Hvernig er svo þetta eftirlit? Þessi maður á að fara yfir reikninga frá öllum sjúkrasamlögum landsins. Og hvernig hefur þetta verið? Þetta hefur verið þannig í framkvæmd, að það eru í mesta lagi 1–2 sjúkrasamlög á landinu sem er hægt að endurskoða í gegnum þetta kerfi á ári, sem þýðir það að raunhæft eftirlit með gjaldtöku praktíserandi lækna í ríkishúsnæði fer raunverulega aldrei fram. Þetta þykja e. t. v. stór orð, en ég hef sagt þau hér áður. Því miður er þetta svona. Og ég er undrandi yfir því. Frá þeim fyrsta degi að lögin tóku gildi hefur þetta verið gagnrýnt hér úr þessum ræðustól oftar en einu sinni. Samt sem áður láta alþm. það henda sig í gegnum meðferð málsins á Alþingi að við þessu er ekki hróflað. Ég harma það að hæstv. heilbrmrh. er ekki hér í deild. Þessu til viðbótar kemur sú staðreynd, að það eru engir samningar við Tannlæknafélag Íslands t. d., sem upplýstist þegar verið var að ræða tannlækningamál hér fyrr í dag. Það eru engir samningar í gildi við Tannlæknafélag Íslands. Hvers vegna? Vegna þess að þeir samningar hafa ekki náðst milli rn. og Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélags Íslands. en í lögum, m. a. í þessari gr. hér, 12. gr., er þessum mönnum heimilað að praktísera á heilsugæslustöðvum út um allt land. Enginn setur neinar skorður við þessu. Þetta vil ég gagnrýna herra forseti, þó að ég viðurkenni fúslega að málið er e. t. v. komið svo langt hér í gegnum hv. deild að erfitt er að stöðva það út frá þessu. Ég vil benda á að Samband ísl. sveitarfélaga hefur oftar en einu sinni sent aths. frá sér við þessa gr. laganna. Meira að segja hefur fulltrúaráð sveitarfélaga sent frá sér ár eftir ár mótmæli gegn þessu ákvæði og talið eðlilegt að laun samkv. þessu ákvæði væru samkv. samningi stéttarfélags lækna og tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins fyrir almenn læknisstörf og almennar tannlækningar sem þeir sjálfir inna af hendi, og að sett yrðu sérstök ákvæði um þetta atriði. Þessu hefur ekki verið sinnt. Hér er eitt dæmi um það hvað menn geta orðið sammála um að hrófla ekki við kerfinu okkar svokallaða, því sem einu sinni er komið í lög eða reglur, og reyna ekki að hafa áhrif á að lagfæra svona lagað. Ég skal ekki tefja umr. hér miklu meira um þetta. Þó get ég ekki stillt mig um að benda á önnur tvö atriði í sambandi við þessa lagasetningu. Í öðru tilfellinu á ég við stjórnarfyrirkomulag á heilsugæslustöðvum og sjúkrahúsum. Ég vil lýsa því hér yfir að þessi lagasetning gengur mjög í þá átt að draga úr áhrifum sveitarfélaga á stjórn þessara stofnana. Áhrifin eru færð yfir á starfslið stofnananna og í mörgum tilfellum hefur reynslan orðið sú við framkvæmd laganna að læknir og fulltrúi hjúkrunarliðs hafa myndað meiri hluta í stjórn heilsugæslustöðvar, þó að reiknað sé með því að sveitarfélögin hafi 2 af 3 stjórnaraðilum. Þetta er atvinnulýðræði sem gengur í öfuga átt. Ábyrgð þess, sem á að reka stofnunina, er minnkuð og ekki tekið tillit til þeirrar fjárhagslegu ábyrgðar sem þarna er um að ræða. Í öðru lagi vil ég gagnrýna einn þátt, sem veldur því að ég hef á undanförnum árum oftar en einu sinni gert harða hríð að hæstv. heilbrmrh. í sambandi við framkvæmd laganna. Það er setning reglugerða og gjaldskráa. Samkv. gildandi lögum var gert ráð fyrir því að sett yrði reglugerð og gjaldskrá um framkvæmd laganna í öllum aðalatriðum. Þetta var ekki gert. Þetta átti að gera samkv. setningu laganna 1973. Þetta átti að gera samkv. setningu laganna 1978 og það var ekki gert. Það er fyrst á síðasta ári að þetta er gert. Og þá kem ég að kjarna málsins. Þegar heilbrmrn. lætur loksins verða af því að setja reglugerð um framkvæmd laganna þá sendir það drög að þessari reglugerð til Sambands ísl. sveitarfélaga. Og þá kemur það furðulega í ljós, að reglugerðin er hvorki meira né minna en 52 greinar. Hún er umfangsmeiri, hún er stærri en lögin sjálf. Og þegar Samband ísl. sveitarfélaga lætur fara í gegnum þessa reglugerð, þá er fullt af mótsögnum í reglugerðinni gagnvart lögunum. Sambandið lét útbúa sérstaka nýja reglugerð út frá þessu, sem er stytt niður í 32 greinar og rökstuddi með sterkum rökum helstu vankanta á reglugerð ráðuneytisins sem í mörgum tilfellum gengur lengra en lögin heimila. Við skyldum ætla að hæstv. heilbrmrn. tæki tillit til slíkrar gagnrýni. En það var ekki gert. Reglugerðin var sett án þess að haft væri meira samband við Samband ísl. sveitarfélaga. Og í staðinn fyrir 52 greinar er hún endanlega orðin 67 greinar. Í mörgum tilfellum gengur þessi staðfesta reglugerð lengra en lög um heilbrigðisþjónustu heimila. Ef hv. þm. hafa lagt það á sig að skoða þessa reglugerð, þá sjá þeir í henni að það er búið að setja stjórnarform á allflestar heilbrigðisstofnanir sem lögin fjalla um. Og það er búið að gera ráð fyrir því að ráða alls konar forstjóra, ekki aðeins við sjúkrahúsin og deildir þar, sem eðlilegt er, ekki aðeins við heilsugæslustöðvar H 2, sem eru stærri heilsugæslustöðvar, heldur einnig á heilsugæslustöðvar H 1, eða réttara sagt læknisaðstöðu. Þetta eru atriði sem ég vil harðlega gagnrýna. Ég tel að þarna hafi verið gengið á svig við eðlilegt samstarf við þá aðila sem eiga að sjá um og bera ábyrgð á rekstri þessara stofnana. Þetta vil ég gagnrýna um leið og ég gagnrýni það, að heilbr.- og trn. Alþingis skuli hafa látið þessi mál algerlega fram hjá sér fara eins og ekkert væri. Ég harma það, að þetta mál skuli vera komið svona langt í gegnum sali Alþingis, því að megintilgangurinn með endurskoðun laganna frá 1978 var að betrumbæta þau og samhæfa, miðað við þá reynslu sem fengin var, og miðað við þá nauðsyn sem var að gera reglugerð um heilbrigðisþjónustu þannig, að hún tryggði fyrst og fremst það sem til er ætlast, betri þjónustu fyrir alla íbúa landsins. Herra forseti. Ég taldi rétt að koma inn í þessar umr. hér við 2. umr. málsins, þó að ég viðurkenni hins vegar að það var óheppilegt að hafa ekki getað komið fram með þær brtt. sem ég hefði viljað gera. Ég endurtek, að ég harma að þetta furðulega fyrirbrigði skyldi geta skeð á hv. Alþingi, að svona þýðingarmikil löggjöf fer í gegnum umr. hér í hv. deild án þess að nokkur aðili tæki til máls til þess að fylgja frv. eftir. Því var vísað til nefndar umræðulaust. Og ég harma það, að hv. trn. Nd. skyldi ekki gefa sér meiri tíma til að skoða þessa þætti, því að um þetta frv. er umsögn úr öllum áttum, sem gefur tilefni til skoðanaskipta.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umr. mikið. Þó vil ég segja hér nokkur orð í sambandi við orð síðasta ræðumanns. Ég held að þetta mál, endurskoðun heilbrigðislöggjafarinnar, sé samkomulagsmál, að samkomulag hafi orðíð á milli velflestra sem þátt tóku í þessari endurskoðun. Ástæðan fyrir því að ekki er eytt verulega miklum tíma til þess að yfirfara þetta mál í heilbr.- og trn. þessarar deildar er sú að tveir menn, sem sitja í þeirri nefnd, tóku þátt í þeirri endurskoðun sem þar fór fram og voru þar af leiðandi vel kunnugir þeim breytingum sem þarna er verið að leggja til. Þó er það nú svo, að alltaf má betrumbæta það sem verið er að gera og betur sjá augu en auga. Ég ætlaði ekki að ræða efnislega mörg atriði. Það hefur verið gert af öðrum á undan mér og formanni n. einnig. En það er eitt atriði, sem hefur dottið niður hér, sem heilbr.- og trn. hefur ákveðið að flytja hér og samkomulag er um innan n. Það er atriði í sambandi við 31. gr. laganna. Í þeirri grein stóð undir liðnum 31.3: „Yfirlæknar annarra sjúkrahúsa skulu ráðnir af viðkomandi sjúkrahússtjórn að fenginni umsögn nefndar, sbr. 31.1., sbr. þó 21. gr.“ Og síðan kom: „Þó þarf ekki að leita þeirrar umsagnar ef reglur sjúkrahúsa kveða svo á, að sérfræðingar sérdeilda kjósi yfirlækni deilda úr sínum hópi til takmarkaðs tíma.“ Þessi setning, sem ég las núna, hefur fallið niður hjá okkur við endurskoðun þessara laga. Það er mat okkar að þessi setning þurfi að vera inni, en hún mun fyrst og fremst hafa verið nýtt af Landakotsspítala, sem er sjálfseignarstofnun. Þar hefur þessi háttur verið hafður á um allmörg ár, að sérfræðingar deilda hafa kosið sér sinn yfirlækni sjálfir til þriggja ára í senn. Við mig hefur rætt framkvæmdastjóri spítalans og síðan hef ég látið hafa samband við stjórnarmeðlim sem telur það brýna nauðsyn að þetta sé áfram inni í lögunum, enda geri þeir samningar sem gerðir voru þegar þessi sjálfseignarstofnun var stofnuð ráð fyrir því að þessar reglur spítalans gildi a. m. k. næstu 20 ár. Því höfum við leyft okkur í heilbr.- og trn. að leggja fram brtt. við þessa grein þess efnis að við bætist setningin: „Þó þarf ekki að leita þeirrar umsagnar ef reglur sjúkrahúss kveða svo á, að sérfræðingar sérdeilda kjósi yfirlækni deildar úr sínum hópi til takmarkaðs tíma.“ Ég held að það sé samkomulag um þetta og vænti þess, þar sem þetta mál þarf að fara aftur hvort sem er til Ed. vegna örfárra breytinga sem nefndin hafði fyrr gert, að samkomulag náist líka um að afgreiða þessa litlu breytingu.



Herra forseti. Það er nú svo, þegar líður að þinglausnum, að ýmis viðamikil mál vilja fara í gegnum þingið án nægilegrar athugunar. Því miður held ég að svo sé með það mál sem hér er nú til afgreiðslu. Ég játa það hreinskilnislega að ég hef ekki haft nægilegan tíma til að kanna þetta mál eins og þm. ætti að vera skylt, en ég hlýt að treysta á störf hv. heilbr.- og trn. sem hefur haft þetta mál til meðferðar. En það er eitt atriði í þessu frv. sem ég vil gera hér sérstaklega að umræðuefni. Það er 8. gr. frv. eins og það er komið frá hv. Ed. og frá heilbr.- og trn. þessarar deildar. Þessi grein er svohljóðandi með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er að greiða sjúkraliða laun úr ríkissjóði gegni hann störfum á heilsugæslustöð þar sem hjúkrunarfræðingur eða ljósmóðir fæst ekki til starfa.“ Mér er ljóst að þessi grein fjallar um undantekningu frá meginreglunni og er betur orðuð og meiri undantekningarblær á henni heldur en var í upphaflega frv., en þar var þetta liður í 9. gr. Mér sýnist að þetta ákvæði sé sett fram til þess að sjúkraliðar geti gengið í störf hjúkrunarfræðinga á heilsugæslustöðvum. Mér sýnist jafnframt óeðlilegt að tryggja með lögum launagreiðslur úr ríkissjóði til aðila sem ekki er gert ráð fyrir að sinni viðkomandi starfi. Það er ekki gert ráð fyrir því í þessu tilviki, vegna þess að starfið byggist á hjúkrunarlögum, enda er verksvið sjúkraliða og hjúkrunarfræðinga ólíkt. Þótt komið hafi fyrir, að því er mér er sagt, á aðeins einni heilsugæslustöð að hjúkrunarfræðingar hafi ekki fengist til starfa um takmarkaðan tíma og sjúkraliði hafi því hlaupið í skarðið, þá er í hæsta máta óeðlilegt að hlaupa til með lagabreytingu til að komast hjá krókaleiðum, sem þurft hefur að fara til þess að greiða sjúkraliða launin. Meginmálið er það, að sjúkraliðar geta ekki gengið í störf hjúkrunarfræðinga og eiga ekki að gera það fremur en hjúkrunarfræðingar ganga í störf lækna. Ég ber vissulega mikla virðingu fyrir starfi sjúkraliða og veit að þeir vinna hin mikilvægustu störf. Það breytir hins vegar ekki því, að ég get ekki samþykkt lagabreytingu sem opnar þeim frekar leiðina til að ganga í störf hjúkrunarfræðinga, störf sem meira að segja eru lögvernduð samkv. hjúkrunarlögum og krafist er sérmenntunar til. Ef þetta gengur fram eins og það er komið frá hv. Ed. og hv. heilbr.- og trn. þessarar deildar tel ég að gengið sé inn á mjög varhugaverða braut. Ég vara við því. Mér sýnist sú spurning vakna, hvort Alþingi stígi þá það skref næst að opna leiðina fyrir hjúkrunarfræðinga að ganga inn í störf lækna. Það hefur komið fyrir að erfitt hefur reynst að fá lækna til að gegna störfum í sumum héruðum. Mér sýnist að það væri hliðstætt við það sem hér er verið að leggja til. Auðvitað nýtur læknisstarfið lögverndar samkv. læknalögum, en það má e. t. v. sniðganga þau lög með sama hætti og mér sýnist að hér sé ætlað varðandi hjúkrunarlögin. Ég vara við þessu og mun greiða atkv. gegn þessari 8. gr. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir að hv. formaður heilbr.- og trn. hafi léð máls á því að taka þessa grein út úr. Ég fagna þeirri yfirlýsingu, ef ég hef tekið rétt eftir, en vonast þá eftir svolítið skarpari yfirlýsingu svo að tryggara verði að greinin verði felld.