Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á jarðræktarlögunum var flutt af hæstv. ríkisstj. samhliða frv. um breyt. á l. um stofnlánadeild landbúnaðarins. Landbn. hefur haft þetta frv. til meðferðar, en varð ekki á eitt sátt um afgreiðslu málsins. Við í meiri hl. leggjum til, að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl., sem var að vísu ekki á móti frv. sem slíku, kvaðst mundu bera fram brtt. og skila séráliti. Með frv. um breyt. á stofnlánadeildarlögunum, sem var verið að afgreiða hér áðan úr þessari hv. d., er lagt til, að aukinn verði mjög styrkur hins opinbera við ræktunina. Ég tel, að með því frv. sé stigið mjög heillavænlegt spor, því að aukin ræktun landsins er vissulega ein meginundirstaða undir því, að hér megi reka blómlegan landbúnað. Með þessu frv., sem hér er til 2. umr., er einnig lagt til, að aukinn verði styrkur við ræktunina með því að taka það nýmæli inn í jarðræktarlögin að greiða styrk vegna plógræsa með 20 aura grunngjaldi á lengdarmetra, sem verður með vísitöluálagi 6.118 rúml. 1.20 kr. Þessi plógræsi er nú farið að vinna með stórvirkum tækjum og sú reynsla þegar fengin, að með þessari ræsagerð megi flýta mjög fyrir framræslunni, og jafnvel er þess vænzt, að plógræsin geti gert framræsluna talsvert ódýrari en hún er nú, m.a. vegna þess, að þá þurfi ekki að grafa jafnmikið af opnum skurðum, til þess að hægt sé að fullþurrka landið. Þá miða einnig ákvæði 3. gr. þessa frv. að því að efla og styrkja ræktunina, þar sem lagt er til, að hækkaður verði styrkur til þeirra jarða, sem hafa minni ræktun en 25 ha., og er þetta ákvæði í samræmi við breyt. á stofnlánadeildarl., og með þessu er þá gert ráð fyrir, að allar jarðir, einnig gömul býli. sem hafa minna en 25 ha. tún, njóti sama styrks, sem verður samkv. þessum frv. 5000–5500 kr. á hvern ræktaðan ha. Við erum víst allir sammála um, að það ber að auka ræktun lands okkar og styðja þær framkvæmdir með fjárframlögum úr ríkissjóði. En það er þó ekki nóg að rækta, það þarf einnig að tryggja, eftir því sem kostur er, að uppskeran af hinu ræktaða landi nýtist sem bezt. Reynslan hefur sýnt, að súgþurrkunin er mjög mikilvægur þáttur í því að tryggja að bændur geti haft gott og óhrakið fóður fyrir búfénað sinn. Því er það, að með þessu frv. er lagt til, að styrkur á súgþurrkunarkerfi í heyhlöðum verði hækkaður verulega, eða úr 5 kr., eins og hann er nú að grunngjaldi, í 12 kr. Og sé fasttengdur blásari við súgþurrkunarkerfið, gerir frv. ráð fyrir, að styrkurinn verði 18 kr. að grunngjaldi. Með því vísitöluálagi, sem ég nefndi áðan, 6.118, á það er hér um mikla hækkun að ræða, og þess er að vænta, að með svo hárri styrkveitingu til þessara framkvæmda geti flestir - ég vil vona allir bændur komið sér upp súgþurrkun í þurrheyshlöðum sínum og þannig að verulegu ráði tryggt sig gegn rosanum, eins og stundum er sagt, og fengið viðhlítandi arð af dýrum ræktunarframkvæmdum og miklum og kostnaðarsömum áburðarkaupum. Hv. minni hl. landbn. ber fram allmargar brtt. við frv. á þskj. 309. Allar miða þessar brtt. minni hl. að hækkun styrkja samkv. jarðræktarlögunum. Við getum víst verið sammála um, að það væri æskilegt, ef hægt væri að hækka ýmsa styrki. Meiri hl. getur þó ekki mælt með samþykkt brtt. minni hl. að þessu sinni. Það hefur aldrei verið svo, að hægt hafi verið að fá allt í þessum efnum í einu, og það er ekki hægt fremur nú. En með þessu frv. og frv. um breyt. á stofnlánadeildarlögunum er stigið stærra spor í einu í stuðningi við ræktunarmálin en áður hefur verið stigið - mér er nær að halda allt frá því að jarðræktarlögin voru sett árið 1923. Þegar þetta mál var til 1. umr. hér í hv. d., urðu um það talsverðar umræður og um landbúnaðarmálin í heild. Ég ætla ekki að þessu sinni að fitja upp á þeim umr. á ný, ég læt þessi örfáu orð nægja fyrir hönd okkar í meiri hl., enda þarf ekki að hafa um frv. mörg orð, það er einfalt og skýrt.



Herra forseti. Það hefur komið í minn hlut að hafa framsögu fyrir brtt. og nál. minni hl. landbn., þeirra Ágústs Þorvaldssonar og Björns Pálssonar, vegna fjarveru Ágústs Þorvaldssonar um stundarsakir. Eins og frsm. meiri hl. landbn. gat hér um áðan, eru það nokkrar brtt., sem hér eru bornar fram. Þær brtt. eru á þskj. 309, og nál. minni hl., sem er á þskj. 312, er að vísu undirritað eingöngu af Ágústi Þorvaldssyni, en það er vegna brottfarar Björns Pálssonar, er frá þessu var gengið, en það er sameiginlegt álit þeirra beggja engu að síður. Frv., eins og það hefur verið borið hér fram, er að áliti minni hl. til bóta, en hins vegar lítur hann svo á, að það gangi allt of skammt. Í rauninni hefði þurft að leggja fram frv. til nýrra jarðræktarlaga, sem hefðu byggzt á heildarendurskoðun þeirra. En að þessu sinni er lagt fram frv. til breyt á jarðræktarlögunum og teknir þar út úr nokkrir liðir þeirra laga og gerðar till. um breyt. á þeim. Í þessu frv. er í rauninni ekki um nema eitt nýmæli að ræða, það, sem fjallar um plógræsi. Miklar vonir eru bundnar við þessa nýju tækni, og vonandi munu þær rætast, en hins vegar er margt annað í sambandi við ræktun og skipulagningartækni þeirra mála, sem gjarnan hefði mátt koma að. Í sambandi við framlög til ræktunar veldur það miklum erfiðleikum, að þau eru bundin fastri krónutölu, en hins vegar vex kostnaðurinn stöðugt vegna verðbólgunnar, og þessi framlög greiða því sífellt minni hluta kostnaðarins, eftir því sem tíminn líður og verðbólgan eykst. Það er skoðun minni hl. landbn., að miklu heilbrigðara sé að koma þessu þannig fyrir, að framlögin verði ekki bundin tiltekinni krónutölu, heldur við tiltekinn hundraðshluta af kostnaði, eins og hann er áætlaður og útreiknaður af sérfræðingum landbúnaðarins. Þessi stöðuga rýrnun á framlögunum vegna dýrtíðarinnar hefur ekki komið að verulegri sök í sambandi við túnræktina, vegna þess að ha.-fjöldi hefur verið aukinn, fyrst úr 10 ha. upp í 15 og síðan úr 15 ha. upp í 25, og er það til mikilla bóta. En að því er varðar annað, er fylgir jarðrækt og nýtingu fóðursins, sem jörðin gefur af sér, eru ákvæði frv. ófullnægjandi. Þar er einkum um að ræða byggingar, girðingar, geymslur, bæði votheys, garðávaxta, og svo súgþurrkunarkerfin, safnþrær og áburðargeymslur. Í frv. er veruleg aukning á framlögum til súgþurrkunarkerfanna, og er það mikið til bóta, enda þótt það gangi of skammt. Í sambandi við þessar till. um það, hver framlögin skuli vera, kom það fram hjá frsm., að það væri æskilegt, að þau gætu verið hærri, en því miður væri ekki hægt að fá allt, sem menn óskuðu sér, og meira en þetta væri ekki hægt að fá. Þetta heyrist oft í sambandi við framlög hins opinbera til verklegra framkvæmda, en ég held, að það sé nokkuð erfitt fyrir aðra en þá sérfræðinga að kveða upp úr um það, hvað sé hægt í þessum efnum, að þarna sé þröskuldurinn og markið, lengra verði ekki farið og við þetta verði að binda sig. Ég hef a.m.k. ekki heyrt nein rök um það, sem frambærileg eru, að þessar tölur séu það eina, sem hægt er, og ekki meira. Hafi Alþ. á sínum tíma komið sér saman um, að framlögin skyldu greiða svo og svo mikinn hluta af kostnaði við ræktun, þá þætti mér ekki óeðlilegt, að sá hundraðshluti væri a.m.k. ekki lækkaður. En miðað við það, að landbúnaðurinn þarf stöðugt að skila meiri afurðum til þjóðfélagsins, fjölbreyttari, bæði vegna stöðugrar og mikillar fólksfjölgunar og vegna aukinna krafna fólksins og fjölbreytni í mataræði, þá þarf hann stöðugt meiri tækni í sína þjónustu og meiri fjárfestingu. Og öll sú tækni kemur því aðeins að notum, að jörðin sé ræktuð og tæknilegt skipulag í því sambandi sé sem fullkomnast. Þess vegna hlýtur krafan í dag að vera sú, að framlög til þessara mála minnki ekki miðað við hundraðshluta kostnaðarins, heldur a.m.k. standi í stað, en þó fremur aukist. Með hverju ári sem líður vex mjög þörfin fyrir leiðbeiningarstörf kunnáttumanna í hin um ýmsu greinum landbúnaðarins. Búnaðarsamböndin, sem nú bera verulegan kostnað í þessu sambandi við störf héraðsráðunauta, bæði hluta kaups þeirra og ferðakostnaðar, eru ekki fær um að standa undir þeim útgjöldum, hvað þá að auka þau með fjölgun ráðunauta, sem þó væri hin mesta þörf. Minni hl. telur nauðsynlegt að taka tillit til þessa ástands og leggur til, að hækkaður verði hluti ríkisins af kostnaði við laun og ferðir héraðsráðunauta. Það eru sífellt auknar kröfur í landbúnaðinum um að auka vísindalegar athuganir, leiðbeiningar sérfróðra manna, og það er spor aftur á bak, ef ekki er hægt að mæta bændunum í þessu tilliti og styðja ráðunautastörfin meira en nú er. Á því er mikil nauðsyn, að verkleg þekking, vísindaleg þekking á verklegri tæki og rannsóknir á jarðvegi og rannsóknir á fóðurgildi og auknu fóðurgildi þess grass, sem við getum ræktað hér með góðu móti, komi landbúnaðinum til hagsbóta, og það verður aðeins með því móti, að ráðunautastörfin verði ekki minnkuð frá því, sem nú er, heldur aukin. En eins og fjárhagsafkomu búnaðarsambandanna er háttað, er útilokað, að þau taki þetta á sig umfram það, sem þau gera nú. Þvert á móti þarf að styðja þau við þessi atriði eftir föngum, og telur minni hl. landbn. nauðsynlegt að taka tillit til þessa og að hluti ríkisins af kostnaði við laun og ferðir héraðsráðunauta verði aukinn. Sjálfsagt er að viðurkenna, að hið nýja framlag, sem með frv. er ákveðið til plógræsa, er þýðingarmikið og mun hjálpa verulega til við þurrkun landsins, en þetta þarf að ganga miklu lengra, því að það er mjög áríðandi, að þurrkun mýrlendisins gangi sem hraðast og verði sem víðtækust vegna mjög aukinnar þarfar á auknu beitilandi. Ekki er með frv. gert ráð fyrir hækkuðu framlagi til annarrar framræslu en plógræsanna, en þau eiga að fá, að því er virðist, um 60% af kostnaði. Minni hl. telur, að framlag til hvers konar framræslu og annarra framkvæmda, sem framlagsskyldar eru, eigi að verða ákveðinn hluti af kostnaðinum, eins og ég hef áður getið um, og sé kostnaður við hverja tegund framkvæmdanna árlega metinn af sérfræðingum landbúnaðarins, og ætti það að tryggja það, að ríkisstj. geti gert áætlanir, sem hún þarf að gera hvað þessu viðvíkur í sambandi við útgjöld ríkissjóðs. Lagt er til, að framlagið til framræslu, bæði opinna skurða og hvers konar lokaðra ræsa, verði 75% af kostnaði. Þá vill minni hl., að framlag til frumvinnslu lands til túnræktar verði hækkað, og leggur til, að það verði 25% af kostnaði, en nú mun þetta nema um 10%, og að það verði látið ná einnig til frumvinnslu vegna grænfóðurs og kornræktar, því að slík fóðuröflun er jafnþýðingarmikil og taðan. Án girðingar kemur ræktunin ekki að gagni, en slíkar framkvæmdir eru kostnaðarsamar, og mun núverandi framlag til þeirra ekki vera nema um 11% af verði girðinganna. Minni hl. leggur til, að þetta framlag hækki og verði 25%. Framlag þurrheyshlöðubygginga, sem eru mjög dýrar framkvæmdir, er svo lágt, að litlu máli skiptir fyrir þá, sem slíkar framkvæmdir gera, hvort þeir fá það eða ekki, en það mun vera sem næst 2.3% af kostnaði, í till. minni hl. er gert ráð fyrir, að það verði 15%. Bændur hafa mjög verið hvattir til að koma upp votheysgeymslum til að auka öryggi í heyverkuninni. Þær hvatningar stafa m.a. af okkar ótrygga veðurfari, og þarf ekki að lýsa því hér. Framlag til þeirra er mjög lágt, eða um 8.5% af kostnaðarverði. Er í till minni hl. gert ráð fyrir allríflegu framlagi, 25% af kostnaði, og mætti þá gera ráð fyrir örum framkvæmdum af þessu tagi, en aukin votheysgerð er mjög aðkallandi og þýðingarmikill þáttur til að efla afkomu bændanna. Þá leggur minni hl. einnig til að hækka verulega framlag til áburðargeymslna, fyrir safnþrær, áburðarhús, haugstæði og kjallara, og það verði 25% af kostnaðarverði slíkra bygginga, enn fremur, að framlag til garðávaxtageymslna, sem nú mun vera um 8.5%, verði 15%. Í frv. er framlag til súgþurrkunarinnar hækkað allmikið, eins og ég hef áður getið um, og er það góð ráðstöfun, svo langt sem hún nær. Minni hl. vill þó ganga lengra og hafa þetta ákveðinn hl. af kostnaði og leggur til, að það verði um 40%. Eins og ég gat um í upphafi, er margt í þessu frv., sem er til bóta, og reyndar er það allt til bóta að dómi minni hl. landbn., en hins vegar gangi það allt of skammt, bæði að því leyti, að þurft hefði að taka heildarendurskoðun jarðræktarlaganna fyrir nú, það hefur dregizt of lengi og er mál til komið, og enn fremur, að þau atriði, sem hér hafa þó verið tekin fyrir, gangi of skammt. Er það von minni hl., að hv. alþm. geti fallizt á það, að ekki beri að hverfa frá því, að framlögin greiði a.m.k. þann hundraðshluta af kostnaðarverði, sem áður var greiddur, eða þegar jarðræktarlögin voru upphaflega sett, og reyndar stærri af þeim ástæðum, sem ég hef áður greint.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað og rætt á nokkrum fundum sínum frv. til l. um lausn kjaradeilu verkfræðinga. N. hefur borizt umsögn um frv. frá Stéttarfélagi verkfræðinga, og einnig hafa nm. rætt efni frv. við nokkra aðila, þ. á m. ráðuneytisstjórann í atvmrn. og samgmrn, og enn fremur við forustumenn Stéttarfélags verkfræðinga. Nm. hafa ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþykkt með þeirri breyt., sem prentuð er í nál. á þskj: 325, en minni hl. n., hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 4, þm. Sunnl., leggur til, að frv. verði fellt, og skilar sérstöku nál. um það. Stéttarfélag verkfræðinga er samtök launþega í verkfræðingastétt, annarra en þeirra, sem fastráðnir eru í þjónustu ríkis og sveitarfélaga. Gerðu samtök atvinnurekenda nokkrum sinnum kjarasamninga við félagið fyrir hönd meðlima þess á árunum 1954–1959, en frá 1. des. 1959 hafa engir kjarasamningar verið í gildi á milli þessara samtaka. Munu meðlimir stéttarfélagsins síðan hafa unnið eftir ráðningarskilmálum verkfræðinga frá 1961, þar til á s.l. vori, að þeir leituðu nýrra kjarasamninga við samtök atvinnurekenda. Varð ekki samkomulag milli þessara aðila um kaup og kjör, og hófst verkfall verkfræðinga, sem eru meðlimir í stéttarfélaginu og starfa hjá Reykjavíkurborg, 30. maí s.l., en sömu aðilum hjá ríkisstofnunum þann 22. júní s.l. Samningar tókust ekki milli deiluaðila fram eftir sumri, og þann 17. ágúst s.l. voru sett þau brbl. um lausn kjaradeilunnar, sem nú er leitað staðfestingar á, en samkv. þeim brbl. skyldi gerðardómur ákveða, hver skyldu vera kjör verkfræðinga, sem ekki eru fastráðnir hjá ríkisstofnunum og sveitarfélögum, og einnig setja gjaldskrá fyrir verkfræðistörf, sem unnin eru í ákvæðisvinnu og tímavinnu. Þá segir einnig í brbl, að gerðardómurinn skuli viti ákvörðun mánaðarlauna, vinnutíma og launa fyrir yfirvinnu hafa hliðsjón af því, hver séu kjör verkfræðinga og annarra sambærilegra starfsmanna í þjónustu ríkisins samkv. launakerfi því, sem gilt hefur frá 1. júlí 1963, þ.e.a.s. samkv. úrskurði kjaradóms. Gerðardómurinn samkv. brbl. kvað upp dóm sinn 28. okt. s.l. Hljóðaði dómurinn um það, að meðlimir Stéttarfélags verkfræðinga skyldu yfirleitt fá um 11% hærri laun en þeir verkfræðingar, sem vinna sambærileg störf og fastráðnir eru hjá ríkisstofnunum og sveitarfélögum. Var því hér raunverulega með dómi gerðardómsins um að ræða mat á því, hvers virði væri traustari aðstaða og fríðindi þeirra, sem fastráðnir eru hjá ríkisstofnunum og sveitarfélögum, fram yfir þá, sem starfa hjá öðrum aðilum eða eru ekki fastráðnir hjá ríki og sveitarfélögum. Því er ekki að leyna, að meðlimir Stéttarfélags verkfræðinga eru ekki ánægðir með dóm gerðardóms og telja, að með setningu brbl. hafi samningsfrelsi þeirra um kaup og kjör raunverulega verið brotið á bak aftur. Einnig telja þeir, að það sé þvert ofan í anda laga um kjaradóm, að kaup þeirra og kjör séu ákveðin með hliðsjón af úrskurði kjaradóms um kaup og kjör stéttarbræðra þeirra í þjónustu ríkis og sveitarfélaga, heldur beri að miða kaup og kjör þeirra, sem kjaradómi hlíta, við þau kjör, sem stéttarfélagið hefur náð með frjálsum samningum. Hvað sem um þetta má segja almennt, er það staðreynd, að aðrar stéttir launþega hafa þegar í framkvæmd rökstutt launahækkunarkröfur sínar með þeim launahækkunum, sem ákveðnar voru til handa starfsmönnum ríkisins með úrskurði kjaradóms á s.l. sumri, sbr. vinnudeilur þær, sem risu á s.l. hausti, og hafa því vissar stéttir launþega þegar miðað kaup sitt og kjör við úrskurð kjaradáans. Og víst er um það, að hefðu brbl. þessi ekki verið sett á s.l. sumri, hefðu meðlimir Stéttarfélags verkfræðinga komið fram og mundu sennilega knýja fram, ef brbl. yrðu ekki staðfest, miklu hærri laun sér til handa en ákveðin voru með dómi gerðardóms samkv. brbl., en af því mundi að sjálfsögðu leiða, að stéttarbræður þeirra hjá ríki og sveitarfélögum mundu krefjast sambærilegra launa, þegar til endurskoðunar kæmi á úrskurði kjaradóms frá 1. júlí 1963, en sú endurskoðun á lögum samkvæmt að hefjast eftir næstu áramót. Aðrir starfshópar í sömu launaflokkum mundu svo væntanlega sigla í kjölfarið, og hljóta því allir að sjá, hvað af slíku kapphlaupi mundi leiða. Að þessu athuguðu fellst meiri hl. allshn. á, að nauðsynlegt hafi verið, eins og á stóð, að setja þau brbl., sem hér eru til umr., og leggur til, að þau verði samþykkt með þeirri breytingu, sem lýst er í áliti meiri hl. n. um frv. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 3. umr.



Herra forseti. Það var hinn 2. maí 1962, sem ríkisstj. gaf út brbl. um hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf. Þessi brbl. voru að sjálfsögðu lögð fyrir þingið í fyrra og lága þar lengi fyrir, voru að lokum samþykkt, þegar langt var liðið á þingtímann. En svo gerðist það skömmu síðar eða hinn 17. ágúst 1963, að enn voru gefin út brbl., sem snertu verkfræðinga, og hétu þau brbl. um lausn kjaradeilu verkfræðinga. Þessi brbl. voru svo lögð fyrir það þing, er nú situr, snemma á þingtímanum og frv. hefur verið hjá allshn. þessarar d. til athugunar. Það er þannig orðið árlegt viðfangsefni Alþingis að fjalla um þessi verkfræðingalaun. Nú er það svo, að meiri hl. allshn., sem mælir með þessu frv., er þ6 ekki alls kostar ánægður með lögin og flytur till. um að umorða eina gr. þeirra og gera á efni hennar verulegar breytingar. Það er af okkur 2 nm. í allshn. að segja, að okkur geðjast ekki að þessum vinnubrögðum og höfum því lagt til í nál. á þskj. 331, að frv. verði fellt. Við, sem stöndum að því, erum ég og hv. 4. þm. Sunnl.



Herra forseti. Hinn 16. okt. 1963 var útbýtt í þessari hv. d. frv. til l. um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins á þskj. 23, 23. mál Nd., flm., 6 að tölu, þm. þessarar hv. d. Hinn 21. okt. var þetta mál til umr. og því var þá vísað til hv. fjhn. þessarar d. Síðan eru liðnir 132 dagar, sem málið hefur verið til meðferðar í n., og vil ég biðja hæstv. forseta að hlutast til um, að n. skili áliti.

Forseti (SB): Forseti mun koma ósk hv. 3. þm. Norðurl. e. á framfæri við hv. fjhn.