Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég efast um, hvort rétt sé að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir. Hér er um það að ræða að vinna úr þangi ýms efni, sem megi nota til fóðurmjölsframleiðslu. Sú framleiðsla er ekki mjög marghrotin. Það þarf að þurrka þangið og mala það. Hér getur verið um nokkuð almenna atvinnu að ræða fyrir þá, sem búa við sjávarsíðuna. Tiltölulega lítil not er hægt að hafa af þessu þangi, meðan engin reynsla er fengin í þessum efnum. Hinsvegar er framleiðslan auðveld, þegar búið væri að rannsaka fullkomlega, hve mikinn markað megi fá fyrir þessa framleiðslu. Líta ber á það, að framleiðendum væri mikill bagi búinn, ef búið væri að binda þessa framleiðslu fyrirfram við fáeina menn, sem hefði verið veitt einkaleyfi til hennar, og með því yrði rýrður kosfur allra hinna, sem gætu unnið við að skapa sér uppbót á rýra atvinnu. Þarna er um það að ræða, að fóðurmjöl mætti vinna úr þangi alstaðar á landinn. Það litla, sem ég hefi kynnt mér þetta mál og það, hvað árlega berst á land af þangi, virðist það verða hentugt fyrir sjávarbændur að nota sér þetta almennt til drýginda í sambandi við sinn búskap, og gætu þeir sjálfir þurrkað og malað það. En væri búið að veita nokkrum mönnum einkaleyfi til þessa, gætu þeir skammtað verðið á þessari framleiðslu. Framboðið gæti orðið geysimikið til viðkomandi manna, og um leið gætu þeir takmarkað þá atvinnu, sem þarna skapast, og ráðið yfir henni algerlega. Er nokkuð sérstakt, sem mælir með því að koma þessu í gegn? Ef svo er. þá er rétt að byrja þegar á þessu. Annars virðist ekki gera til, þótt menn fengju að sjá, hvað úr þessu verður. Ég vildi mælast til þess, að frv. verið ekki látið fara gegnum þessa deild án þess að hægt sé að bera fram brtt. um að einkaleyfið væri ekki veitt til of langs tíma. Ef það væri veitt til 10 ára, yrði ríkið skaðabótaskylt, ef leyfinu yrði rift fyrir þann tíma. En væri það veitt til styttri tíma, t. d. 3 ára, yrði hættan miklu minni. Ef það verður ofan á, sem hv. landbn. leggur til, mætti bæta við leyfis tímann síðar, ef þörf gerðist, en væri því rift, yrði skaðinn miklu minni. Ef það sýndi sig, að þetta gæti orðið til drýginda fyrir bændur, er reka búskap, þá væri það a. m. k. hagnaður fyrir sjávarbændur, er leiddi af samþykkt þessa frv., væri einkaleyfinu afstýrt. Ég sé þess vegna ekki ástæðu fyrir. þá, sem eru því hlynntir, að þetta frv. nái fram að ganga, til þess að halda fast við það, að einkaleyfi sé veitt til 10 ára. Fyrir þá, sem á að veita einkaleyfi, er alltaf unnt að framleiða þetta síðar meir, ef framleiðslan borgar sig, en það er rétt gagnvart almenningi, að fyrir slíka misnotkun sé tekið þegar frá upphafi. Ég sé ekki, að það geti orðið til neins nema góðs í þessu sambandi, en hitt yrði kannske að nokkru tjóni. Ég vil ekki ræða mikið um málið á þeim grund velli, að stöðva frv. algerlega, því að allir nm. vildu, að það yrði samþ., og þegar menn eru sammála, má telja framgang þess vísan. En ég vil mælast til þess, að brtt. á þskj. 128 verði samþ.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Ég get ekki fyrir hönd landbn. mælt með því, að brtt. á þskj. 128 verði samþ. Ég hygg, að það, sem hv. 5. þm. Reykv. minntist á í ræðu sinni, að varhugavert sé að veita einkaleyfi til 10 ára, sé ekki á rökum byggt. Landbn. hefir mælt með því, að einkaleyfið yrði veitt. Þótt þetta fyrirtæki sé ekki mjög stórt, þá er það samt nægilega stórt til þess. að það verður að Ieggja því til nokkuð mikið fé. Hér er um alveg nýja framleiðslugrein að ræða, sem engar líkur eru til, að myndi gefa mikinn arð í fyrstu, og engin sérþekking er til í þessari grein enn, sem byggja mætti á. Þeir menn, sem leggja stórfé í þetta, geta tryggt sér aðstöðu til stórgróða. En meðan þeir eru að koma undir sig fótum, er mjög sennilegt, að það þurfi að gera ýmsar tilraunir þegar í upphafi, á hvern hátt fóðurmjölsframleiðslunni yrði bezt fyrirkomið, til þess að forðast ýms skaðvæn efni, sem geta verið í þessu fóðurmjöll. Þeim er sett á herðar sú kvöð, að leggja sig undir úrskurð ríkisstj. um vörugæði og annað slíkt, og þess vegna er eðlilegt, að þeim sé veittur nokkur réttur að halda starfi sínu áfram, án þess að óeðlileg samkeppni komi fram meðan þeir eru að koma fótum undir sig. Þrjú fyrstu árin myndu öll fara í tilraunir hvernig þessu yrði bezt fyrirkomið og hvaða aðferðir skyldi nota við framleiðsluna til að fá góða og óskaðlega vöru. Það er ekki rétt að synja um einkaley-fi til þessa fyrirtækis, þar sem hér er um alveg nýtt fyrirtæki að ræða, sem verður að byggja eingöngu á sínum eigin tilrannum í þessum efnum, og mjög sennilegt, að þær kosti bæði mikið fé og taki alllangan tíma að leita að þeim ráðstöfunum, sem fullnægjandi eru. Hinsvegar er séð fyrir því í frv., að ef þetta kemst á góðan rekspöl og unnt er að framleiða góða og eftirsótta vöru, geti viðkomandi menn eigi okrað óhæfilega á henni, því að þeir eru háðir þeim reglum, er ríkisstj. kann að setja til að tryggja vörugæði og sanngjarnt verðlag, eins og stendur í niðurlagi 3. gr. Nokkurnveginn fullkomin trygging er sett fyrir því, að viðkomandi menn geti ekki gert sér þessa framleiðslu að óhæfilegri féþúfu; þeir eru algerlega háðir ríkisstj. um vöruvöndun og verðlag. Hinsvegar vil ég ennfremur benda á það, að með þessu frv. er veitt einkaleyfi á framleiðslu fóðurmjöls úr þangi aðeins til sölu. Hverjum sem er er heimilt að framleiða fóðurmjöl úr þangi í smærri stíl heima hjá sér til eigin afnota. Það gæti orðið svo, að ef góð reynsla fengist um þetta, gæfu menn viða farið að framleiða fóðurmjöl úr þangi fyrir sjálfa sig. Hér er um mjög merkilegt atriði að ræða.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Mér þætti dálítið vænt um að vita, hvað hv. þm. Mýr. á við, þegar hann er að tala um, hve mikið fé þurfi til stofnkostnaðar við þessa framleiðslu, hvaða upplýsingar landbn. hefir viðvíkjandi því, og hvað þurfi til þess. að henni finnist rétt að veita 10 ára einkaleyfi á þessari framleiðslu. Hv. þm. gat þess, að ekkert þyrfti að óttast viðvíkjandi verðlaginu. Ég vil leyfa mér í þessu sambandi að benda á 3. gr. frv., þar sem talað er um þær reglur, sem ríkisstj. geti sett viðvíkjandi verðlaginu; þar er svo ákveðið, að hún geti sett þessar reglur við veitingu sérleyfisins. Nú er það vitað, að sérleyfið yrði veitt áður en búið væri að rannsaka, hvaða aðferð væri bezt við þessa framleiðslu, svo að ríkisstj. kemur ekki til með að hafa nokkra hugmynd um, hvað sé sanngjarnt verðlag, þegar hún veitir þetta sérleyfi. Það er þess vegna ekki nein trygging gegn okri á þessari framleiðslu, eins og hv. þm. var að tala um. Þá vildi ég í sambandi við það, að hv. þm. Mýr. var að tala um, að hægt væri að framleiða þessa vöru til eigin nota, beina þeirri fyrirspurn til hans, hvernig eigi að skilja þetta. Myndu t. d. þeir bændur, sem vildu slá sér saman til þess að framleiða þessa vöru handa sjálfum sér, geta það alveg án tillits til þessara l., ef þeir sameinuðu sig um að safna saman þangi og skiptu síðan þeirri framleiðslu á milli sin? Ég tel a. m. k. vafasamt, hvort hægt væri að skilja þetta þannig. Viðvíkjandi tímannm, sem talað er um, finnst mér satt að segja vera farið undarlega flott í sakirnar, því þó að þessir sérleyfishafar geri svo að segja ekkert í 3 ár og framleiðslan falli niður allt að 2 árum, þá gildir sérleyfið eftir sem áður. Ég get ekki skilið, hvaða tjón væri að því, að þessi tími væri skemmri, að hann væri takmarkaður við 3 ár, því að alltaf væri hægt að framlengja tímann, ef ástæða þætti til. Ég vil þess vegna halda fast við þessa brtt. og vonast til. að hún geti náð samþykki.

*Bergur Jónsson: Ég ætla ekki að blanda mér í þessa deilu. Það getur vel verið nokkuð til í því hjá hv. 5. þm. Reykv., að sérleyfistíminn, sem veita á samkv. þessu frv., sé nokkuð langur, en ég vil benda honum á, að þessi brtt., sem hann ber fram, getur ekki staðizt við frv. eins og það er nú. Í 2. gr. frv. er tekið fram, að ef sérleyfishafar hafi ekki hafið framleiðslu í nokkuð stórum stíl að dómi ríkisstj. innan 3 ára frá veitingu sérleyfisins, þá falli leyfið úr gildi. Það er venjulegt í sérleyfisl., að frestur sé settur til þess að þeir, sem eiga að fá sérlevfið, sýni, að þeir geti eitthvað, sem bendi til þess, að þeir ætli að nota það, en sá tími hlýtur alltaf að vera miklu styttri en það tímabil, sem sérleyfið á að gilda fyrir. Þess vegna hefði flm. brtt. þurft að flytja brtt. við 2. gr. frv., ef hann hefði viljað koma þessu í það horf, sem sérleyfisl. eru venjulega í; en það er hugsunarvilla að hafa reynslutímann hinn sama og sérleyfistímann.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Þetta er náttúrlega hárrétt aths. hjá hv. þm. Barð., því að vitanlega nær það ekki neinni átt að hafa sömu ákvæði um það, hve mörg ár megi liða þangað til framleiðsla sé hafin í þessari grein, og um lengd sérleyfis tímans. Það væri því nauðsynlegt að breyta ákvæðum 2. gr., ef till. hv. 5. þm. Reykv. yrði samþ. Hv. 5. þm. Reykv. spurðist fyrir um, hve miklu stofnfé myndi hafa verið varið í þetta fyrirtæki. Landbn. hefir fengið þær upplýsingar, að nú þegar sé búið að verja nær 30 þús. kr., og þeir sérleyfishafar, sem ætlazt er til að verði samkv. þessu frv., gera ráð fyrir, að þeir muni þurfa að verja öðru eins fé til rekstrar fyrirtækisins. Þá held ég, að það sé mikill misskilningur hjá hv. þm., að 3. gr. beri að skilja þannig, að um leið ag sérleyfið sé veitt skuli ákveðið hámarksverð sett á mjölið. Það er ekkert sagt í, 3. gr. annað en það, að þess skuli gætt að þau ákvæði verði sett við veitingu sérleyfisins, að ríkisstj. geti fylgzt með verðlagi og vörugæðum og geti alltaf gripið inn í, þegar ástæða þyki til. Vitanlega er ekki ætlazt til, að hún geri þetta í upphafi, heldur þarf hún að tryggja sér, þegar hún gefur sérleyfið, að geta hvenær sem er gripið inn í viðvíkjandi verðlagi og vörugæðum. Þetta er nauðsynlegt, þar sem hér er um nýja og áður óþekkta framleiðslu að ræða. Þá spurði hv. þm. hvort n. hefði þann skilning á þessu máli, þar sem hér væri um að ræða sérleyfi til framleiðslu og sölu, að bændur við sjóinn gætu sjálfir stofnað með sér félag til eigin nota. Þessu get ég hiklaust svarað játandi fyrir n. hönd. Einmitt þetta ákvæði „til sölu“ var sett til að tryggja það, ef góð reynsla fengizt, að öðrum væri ekki fyrirmunað á þessu tímabili að framleiða fóðurmjöl fyrir sjálfa sig, og virðist okkur, þegar málið sé komið á þann rekspöl, að viðurkenning sé fengin fyrir ágæti mjölsins, þá sé fyrirtækinu tryggður nokkurnveginn fjárhagslegur þróttur til að framleiða vöruna til þeirra manna, sem ekki hugsa um að framleiða vöruna fyrir sjálfa sig. Hinsvegar vildum við ekki leggja stein í götu þeirra manna, sem vildu framleiða þessa vöru fyrir sjálfa sig. Þetta 10 ára tímabil, sem hér er farið fram á, er mjög sniðið eftir þeim öðrum einkaleyfum, sem liggja fyrir þessu þingi og hafa legið fyrir undanförnum þingum um nýjar og áður óþekktar starfsgreinir, og mér sýnist ekki ástæða til að klípa við neglur sér við þetta sérleyfi frekar en við ýms önnur sérleyfi, sem veitt hafa verið.

*Einar Olgeirsson: Í sambandi við þær upplýsingar, sem hv. þm. Mýr. gaf viðvíkjandi því fjármagni, sem búið er að verja í þetta fyrirtæki, þá verð ég að segja, að mér finnst það síður en svo réttlæta það að veita þetta sérleyfi til 10 ára. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Barð. sagði, þá er það rétt, að það er ekki eðlilegt að hafa svo langan reynslu tíma eins og 3 ár. Ég vildi því, ef hægt væri að ná samkomulagi um þetta mál, gjarnan ganga inn á að framlengja sérleyfis tímann úr 3 árum upp í 5. Ég mun koma með till. um, að 2. gr. falli burt, ef samþ. yrði að hafa leyfið aðeins til 3 ára. Annars væri það óþarft. Ég vildi því mælast til þess við hæstv. forseta, að mega bera fram skriflega brtt. við brtt. á þskj. 128, að í stað „allt að 3 árum“ komi: allt að 5 árum.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifleg brtt. við brtt. á þskj. 128, að í stað „allt að 3 árum“ komi: allt að á árum. - Brtt. er of seint fram komin, auk þess sem hún er skrifl., og þarf því tvennskonar afbrigði til þess að hún verði tekin til meðferðar.