Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég skal ekki fara mörgum orðum um brtt.n. og einstakra þm. Í þess stað læt ég nægja að vísa til þess, að í þessum hluta fjárl. eru nokkrar upphæðir, sem hv.n. hefir gert brtt. um lækkun á, er tæplega geta staðizt. Ég get játið nægja að benda á eitt dæmi um lækkun á starfslaunum til þeirra, er vinna á spítölum, því að hvað hjúkrunarkonurnar snertir, þá eru laun þeirra samningsbundin, og þótt eitthvað kunni að vera hægt að breyta launagreiðslum til annara starfsmanna spítalanna, þá verður ekki hægt að lækka þau sem svarar þeirri upphæð, sem n. leggur til. Þá vil ég vekja athygli á því, að á síðastliðnu hausti var kaup stundakennara við ríkisskólana lækkað úr 4 kr. niður í 3 kr. á klst., svo að ég álít, að laun þeirra sé tæplega hægt að lækka meira. Þetta kaup sýnist vera það lægsta, sem kalla má sómasamlegt fyrir menntaða og langskólagengna kennara. Það má vera, að óhætt kunni að vera að lækka tillag til menntaskólans vegna minnkandi aðsóknar að honum, en á kennaraskólanum hefi ég enga von um, að hægt verði að spara þær 1 þús. kr., sem hv.n. gerir till. um. Ég skal fúslega játa það, að 10 þús. kr. til bygginga gagnfræðaskóla hrekkur ekki langt til þeirra þarfa, en frá minni hendi er þetta tillag fremur sem viðurkenning um skyldu ríkisins til þess að styðja að byggingu betri skólahúsa fyrir þessa skóla. Að sjálfsögðu verður gert betur, þegar batnar í ári. Það er kunnugt, að þegar liðir falla niður af fjárlögum, er erfiðara að taka þá upp aftur, þótt kostur sé. Eins og hv. dm. er kunnugt, hefi ég alveg fellt niður úr fjárlögum tillag til héraðsskólanna. á undanförnum árum hefir miklu fé verið varið til bygginga slíkra skóla, og það svo, að gera verður ráð fyrir, að ekki verði att við að koma upp fleiri slíkum byggingum að sinni. Eins og allir vita eru hinsvegar gagnfræðaskólarnir í kaupstöðunum svo að kalla húsnæðislausir, svo að þá verður að byggja í næstu framtíð, en þegar til þess kemur, má ætla, að fari saman geta bæjarfélaga og geta ríkissjóðs til þess að hrinda því máli til framkvæmda með sameinuðum kröftum. þessar 10 þús. kr. til gagnfræðaskólanna eru vitanlega aðeins til þess að minna á þessa þörf. Um niðurfærslu á tillagi til kennsluáhaldakaupa, sem hv.n. hefir lagt til, verð ég að segja, að þann lið hafði ég lækkað frá því, sem verið hefir, svo mikið sem mér fannst hægt. Sérstaklega er það Menntaskólinn, sem vart má við meiri lækkun. Þar verður að halda uppi kennslu bæði í stærðfræði, eðlisfræði og náttúrufræði. Við þá kennslu þarfnast góðra kennsluáhalda. ef vel á að vera. Ég hafði í fjárlagafrv. lagt til, að styrkurinn til blindrafræðslu lækkaði að miklum mun af heim ástæðum, að sú fjárveiting, sem hefir undanfarið verið veitt, hefir ekki verið notuð nema að litlu leyti. En eftir nýfengnum upplýsingum um það, að kennsla þessi sé aukin á yfirstandandi vetri, þá get ég fallizt á till.n. um að hækka þennan styrk, og vona, að fenginni þessari skýringu, verði það afsakað, að ég lækkaði hann svo mjög. Um brtt.n. við 16. gr. frv. hefir hæstv.forsrh. áður talað. á þeirri gr. munar vitanlega mestu um sparnaðinn og get ég látið í ljós ánægju mína yfir því, að Búnaðarfélag Íslands hefir talið sig geta fallizt á þá lækkun, sem stungið hefir verið upp á. Hið sama get ég sagt um lækkun framlagsins til byggingar- og landnámssjóðs, sem bankastjórn Búnaðarbankans hefir fallizt á. Eftir ákvæðum tóbakseinkasölulaganna skiptist ágóðinn af einkasölunni milli byggingar- og landnámssjóðs og verkamannabústaða í kaupstöðum. Það er jagt til af n., að tillag þetta til byggingar- og landnámssjóðs falli niður eða komi upp í hið lögmælta tillag samkv. Búnaðarbankalögunum, og mun vera hægt að skilja einkasölulögin þannig, en aftur á móti verður tillagið til verkamannabústaðanna að standa, að lögunum óbreyttum. Það er að vísu eftir að minnast á ýmsar brtt.n., en ég mun láta þetta nægja, þótt ef til vill væri kannske ástæða til þess að ræða þær frekar. Yfirleitt fylgi ég brtt.n. og er henni þakklátur fyrir þær. Mér er ljóst, að þótt sá tonn sé nokkuð sár, sem í þeim er, þá byggist hann á hinni ríku nauðsyn til sparnaðar, sem ekki verður umflúinn. Tímarnir heimta þá fjármálastefnu. Hv. þm. Seyðf. fer fram á það, að unglingaskólinn á Seyðisfirði skuli njóta sömu réttinda og unglingaskólar utan bæjanna. Það er rétt hjá hv.þm., að þessi skóli lenti milli pils og veggjar, þegar lög voru sett um gagnfræðaskólana, því að hann er nú sem stendur hvorki gagnfræðaskóli né skóli utan kaupstaða. Ég skal geta þess, að á Ísafirði starfaði unglingaskóli einn vetur eftir að lög þessi gengu í gildi, og var hann þá látinn njóta sömu réttinda og almennir alþýðuskólar utan kaupstaða. Ef hv.fjvn. getur fallizt á það, þá get ég ljóst því yfir fyrir hönd stj., að hún lítur svo á, að skólinn á Seyðisfirði eigi að njóta styrks sem alþýðuskóli, af því að hann hefir þannig orðið á milli þils og veggjar, og ætti þá hv.þm. Seyðf. að geta tekið aftur sína till. Útlitið um afgreiðslu fjárlaganna eftir till.fjvn. má teljast sæmilegt. Það eru, eins og kunnugt er, tvær till.n., sem mestu munar á. Ef frv. sætir nú ekki verulegum breytingum, hvorki hér í hv. d. eða í hv.Ed., þá sýnist afgreiðsla laganna muni verða í viðunandi samræmi við þá tíma, sem nú eru. Hinsvegar ætti hv.þd. að vera það ljóst, að ekki má auka útgjöldin, nema þá með því að finna tekjur á móti nýjum útgjöldum. Hv. þm. Dal. hefir flutt brtt. um allháa fjárveitingu til styrktar útvarpsnotendum í landinu. Ég tel till. óeðlilega, þar sem hinir sömu menn, sem styrkinn eiga að hljóta, verða einnig krafðir um gjöld af útvarpinu. Það sýnist vera réttara, ef það telst fært að veita þessum mönnum einhverja linkind, að það komi þá fram sem eftirgjöf á lögmæltum gjöldum, en ekki sem styrkur, sem greiddur verði út um borg og bý. Þar fyrir utan sé ég mér ekki fært að styðja þessa till. vegna hins þrönga fjárkosts ríkisins nú. Það væri vitanlega gott að geta veitt þennan styrk, en það eru margar slíkar þarfir nú, sem ekki er hægt að sinna, og það engu síður ríkar þarfir. Um till.hv. jafnaðarmanna um 1 millj. kr. framlag til atvinnubóta er líkt að segja. Ef ríkissjóðnum ætti að vera mögulegt að leggja fram það fé, þá þarf vitanlega að afla nýrra tekna til þess að standa straum af þeim útgjöldum. Hv. frsm. benti á leið til öflunar þessara tekna og bauð fram sína hjálp, til þess að fá þær samþ. hér á Alþingi, en ég verð að segja það, að mér lízt ekki á þær till. hans að hækka tekjuskattinn um 100% og eignarskattinn um 200%. Ég veit að tekju- og eignarskatturinn ásamt útsvörunum er það þungur skattur hér á landi, að gjaldþol manna leyfir það ekki, að hann verði þyngdur um 100–200%.

Það er ekki farið fram á að hækka útsvörin

. Nei, það er að vísu ekki beint farið fram á hað, en þó er það vitanlegt, að útsvörin verða að hækka, hlutfallslega við tekjur, að stórum mun. Það er víst, að gjaldgetan er ekki eins mikil og hv.þm. Seyðf. virðist álíta. Ég hefi nefnt áður 25% hækkun á tekjuskatti, og ég hefi þá trú, að sú hækkun ætti að vera hættulítil, en slíkar stórbreytingar sem till.hv. jafnaðarmanna fela í sér verða vart til tekjuauka, því að þær mundu, ef þær næðu samþykki, draga stórlega úr athöfnum og arðsvon. Það má náttúrlega segja sem svo, að peningamennirnir ættu að geta borgað. En það vill nú oft fara svo, að peningarnir eru ekki í handraða hjá þessum mönnum, og þá getur farið svo, að hinir þungu skattar lendi á þeim bankastofnunum, er mennirnir hafa viðskipti við. Ég þakka vitanlega boð hv.þm. um samstarf, en það þarf að vera eitthvert hóf í till., en í boði hv.þm. var ekkert hóf. Annars virðist vera nokkurt ósamræmi í því hjá hv. jafnaðarmönnum, ef þeir ætla að fella þá tekjuliði ríkissjóðs, sem gilt hafa og nema hátt á aðra millj. kr., samtímis og þeir fara fram á 1 millj. kr. nýtt framlag úr ríkissjóði. Það hjálpar lítið, þótt þeir bjóðist til að útvega ríkissjóði 1 millj. kr. aukið framlag jafnframt því, sem þeir vilja svipta ríkissjóðinn 2 millj. kr. af þeim tekjum, er hann hefir haft undanfarið. Ríkið þarf að halda þeim tekjustofnum, er það hefir haft og fá nokkra í viðbót, ef það á að geta staðið straum af lögmæltum gjöldum, og þar að auki nýjar tekjur fyrir þeirri 1 millj. kr., sem lagt er til, að veitt verði til atvinnubóta. Þar að auki verð ég að segja, að mér finnst í þessari till. vera tekið nokkuð djúpt í árinni um atvinnubætur. Á sumarþinginu var heimiluð allt að 300 þús. kr. lántaka til að styrkja með atvinnubætur, enda legðu viðkomandi héruð fram tvo hluti kostnaðar móti einum frá ríkinu. Búið mun vera að útvega eftir þessari heimild allt að 100 þús. kr. samtals. Þarna mun því vera eftir 200 þús. kr. heimild, sem að litlu leyti ætti að þurfa að nota fyrr en í haust. Nú mætti ætla eftir reynslu þessa vetrar, að þessar 200 þús. kr. ættu að hrökkva langt til næsta þings, þótt atvinnubótaþörfin ykist um helming frá því, sem hún hefir verið á yfirstandandi vetri. Áætlun um þetta efni er að vísu mjög tvísýn, en þó ætti að mega vænta þess eftir því, hvernig gengið hefir, það sem af er, að þessi heimild nægði a. m. k. fram að áramótum, og þá er skammt eftir til þings, svo að það gæti þá gert þær ráðstafanir, sem þá væri sjáanleg horf fyrir. Ef ástandið yrði þá þannig, að það heimtaði stórlega auknar atvinnubætur á ríkiskostnað, þá býst ég við, að það mundi þurfa allra hluta vegna að kalla þingið saman ekki síðar en upp úr áramótunum. Atvinnubótavinna, kostuð af hinu opinbera, er auðvitað nauðsynleg í einstökum tilfellum, til þess að fólk, sem annars mundi líða stórlega, komist hjá að líða nauð eða þiggja af sveit. En að öðru leyti er hún vitanlega engin lækning á þeim erfiðleikum, sem við er að stríða. Atvinnubótavinnan getur ekki komið í stað annarar vinnu, og við verðum að gæta þess, að ekki má leggja svo mikið fram til atvinnubóta, að það dragi úr möguleikunum fyrir því, að atvinnuvegirnir geti rétt sig við. Bótin á atvinnuleysinu er ekki fólgin í atvinnubótavinnu; eina viðunandi bótin á því fyrir almenning, í hvaða landi sem er, er, að sjálfir atvinnuvegirnir rétti við og fari að bera sig, því þá vex atvinnan á heilbrigðum grundvelli, svo að hún verður innan skamms nægileg fyrir allt starfandi fólk í landinu. Það má á engan hátt draga úr því, að þetta geti orðið sem fyrst; þess vegna er það nú svo í öllum löndum, hvaða stjórnir sem sitja að völdum, að þær verða heldur að halda í við þessa þörf, þörfina á fjárframlögum til atvinnubóta. Og ég hygg, að heimildir um 300 þús. kr. framlag, sem samþykkt var á sumarþinginu og notuð hefir verið minna en búast mátti við að þyrfti, sé í hlutfalli við samskonar ráðstafanir í öðrum löndum, þar sem sömu vandræði er við að stríða, en till. um að leggja fram eina millj. af ríkisfé til atvinnubóta, auk tillaga annarsstaðar að, mun fara langt fram úr því, sem annarsstaðar tíðkast í þessu efni. Einnig má benda á það, að þótt atvinnuleysið kreppi nokkuð að hér og margir eigi erfitt, þá stöndum við betur að vígi en margar aðrar þjóðir, því að okkar atvinnuvegir, sjávarútvegur og landbúnaður, stöðvast ekki að sama skapi og iðnaðurinn í iðnaðarlöndunum. Kreppan veldur langverstu ástandi, þar sem iðnaðurinn er einn af höfuðatvinnuvegunum, eins og er hjá mörgum af nágrannaþjóðum okkar. Af þessum tveimur ástæðum, að ekki er séð fyrir þeim sköttum, sem ríkið þarfnast, og þá ekki heldur fyrir þeirri tekjuviðbót, sem þyrfti vegna þessarar till., ef samþ. væri, og hinu, að hér mun vera gengið lengra en nauðsynlega þarf, eða a. m. k. lengra en þol okkar leyfir, þá sé ég mér ekki fært að fallast á þessa till. að svo komnu. Neita ég þó ekki þeim möguleika, að með breyttum ástæðum verði siðar nauðsynlegt að gera einhverja slíka ráðstöfun, en þá verður að stilla upphæðinni í hóf og gæta þess, að áður sé séð fyrir þeim þörfum ríkissjóðs, sem þegar eru lögbundnar.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það eru tvær litlar brtt. við þennan kafla fjárlagafrv., sem ég er meðflm. að, og ætla ég aðeins að fara um þær örfáum orðum. Annað er 15. brtt. á þskj. 334, sem ég flyt með hv.þm. Dal., um að veita Karlakóri Reykjavíkur til söngnáms 1000 kr. styrk, og til vara 800 kr. Kór þessi hefir á undanförnum árum haft nokkurn styrk til að halda uppi söngkennslu. þ. e. a. s. einstakir menn úr kornum hafa fengið kennslu í beitingu raddarinnar, og bæði söngstjóranum og þeim, sem á kórinn hafa hlýtt, kemur saman um, að það hafi borið hinn bezta árangur. Nú hefir þessi styrkur verið felldur niður úr fjárlfrv., og er þá ekki nema eðlilegt, að það sé borið undir þingið, hvort það vill ekki halda áfram að styrkja þetta félag. - Ég veit, að ég þarf ekki að fjölyrða um þetta. Hv. þm. eru kunnugir þessum kór, og ég geri ráð fyrir, að þeir hafi þegar tekið ákvörðun um, hvort þeir sjái sér fært að fylgja till. Ég vil aðeins benda á, að menn þurfa lengi að stunda söngnám, ef árangur á að nást, og söngfélögin yfirleitt verða auk þess að búa undir þeim erfiðleikum, sem leiða af meiri eða minni mannaskiptum. Einhverjir ganga úr leik öðru hvoru, og taka verður nýja menn í staðinn. Hafa þeir þá sérstaklega þörf á kennslu, ef þeir eiga að geta staðið hinum jafnfætis. Hina brtt. flyt ég með hv. 1. þm. Skagf., og er hún um það, að framlagið til tónlistarskólans hækki úr 1800 kr. upp í 2500 kr. Stofnun þessi er á byrjunarstigi, en hefir þó starfað það lengi, að nokkur reynsla er af henni fengin, og hún er á þann veg, að nemendur skólans eru enn ákafari um það en áður, að hann þurfi ekki að leggjast niður, og meira að segja nú, þegar liður að skólalokum, vilja þeir framlengja námstímann um einn mánuð, til þess að njóta kennslunnar sem lengst. Ég get þessa aðeins til þess að sýna, að nemendur þessa skóla finna vel, hvaða gagn þeir hafa af náminu þar. Það liggur hér fyrir skýrsla um fyrsta skólaárið, sem er skólaarið í fyrra. Hún sýnir, að nemendurnir hafa verið 36, og kennarar voru þrír auk skólastjórans, Páls Ísólfssonar; þeir voru allir Þjóðverjar og prýðilega að sér í sinni grein. Má í því sambandi geta þess, að eitt af þeim verkefnum, sem fyrir þessum skóla liggur, er að koma hér upp hæfum kennurum, til þess að þurfa ekki að sækja þá alla til útlanda. Skýrsla skólans, sem er einnig um fjárhag hans, sýnir, að hann hefir til að byrja með mikið bjargað sér áfram fyrir tilstyrk einstaklinga. Hefir hann fengið 3000 kr. frá styrktarmönnum sínum, og 5000 kr. hefir hann fengið fyrir útvarpshljómleika. Nú hafa þessir tveir liðir fallið niður, og verður því framtíð skólans ekki byggið á þeim. Í vetur gerði skólinn þá sparnaðarráðstöfun, að hann hafði ekki nema tvo kennara í stað þriggja, og lögðu þeir þá á sig þeim mun meiri kennslu. Þetta var gert af ugg um afkomu skólans, og af því leiddi, að skólahaldið varð heldur ódýrara þetta ár en í fyrra; þrátt fyrir það varð afkoma skólans mjög erfið, vegna þess að niður fellu tveir áðurnefndir tekjuliðir. Ég er því hræddur um, að það verði mjög erfitt, og sennilega ómögulegt, fyrir skólann að starfa áfram, ef ríkisstyrkurinn er færður eins langt niður og gert er í fjárlagafrv. Og þegar hér er ekki nema um 700 kr. mun að ræða, sem það sennilega veltur á, hvort skólinn getur starfað áfram eða ekki, þá held ég, að hv.þdm. verði að líta á það, hvað þessi skóli er ákaflega ódýr ríkinu, samanborið við aðra skóla, og verður hann þó að hafa sérfræðinga við kennsluna. Hann nýtur þess m. a. nú, hvað erfitt er fyrir listamenn að lifa í Þýzkalandi og víðar, og fær hann kennara þar af leiðandi fyrir minna kaup heldur en annars væri hægt að vænta. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. Þessar tvær brtt. eru svo einfaldar, og hv.þm. munu eiga svo auðvelt með að átta sig á þeim, að ég vil ekki fara um þær fleiri orðum, en fel hv.þm. þær til góðrar fyrirgreiðslu.

Frsm. síðari kafla (Ingólfur Bjarnarson) Hæstv. forsrh. fór hér í gær nokkrum viðurkenningarorðum um starfsemi fjvn., er ég sem form. hennar vil hér með þakka. En hann kom þó að einu atriði, sem mér skildist hann telja misráðið hjá n., og var það till. hennar um að lækka styrkinn til Búnaðarfélagsins um 10 þús. kr., en hækka að sama skapi það, sem veitt er til sandgræðslu. Hæstv. ráðh. gat þess, að hér væri að vísu um hliðstæða Starfsemi að ræða, og lauk hann lofsorði á sandgræðslustarfið. En mér skildist hann telja, að n. hafi sýnt Búnaðarfélaginu misrétti með till. um að lækka styrk þess sandgræðslunni í hag. Ég vil með örfáum orðum benda á, að þetta var a. m. k. alls ekki tilætlun n. Hún leit svo á, að eftir fjárlagafrv., eins og það lá fyrir, hefði sandgræðslan orðið sérstaklega hart úti. Í því sambandi vil ég taka fram, að tillagið til Búnaðarfélagsins hafði ekki í raun og veru lækkað nema um 10 þús. kr. frá því, sem er í núgildandi fjárlögum, og leiðrétta þar með ummáli hv. 2. þm. Rang. um þetta efni; hann hefir sjálfsagt ekki gætt þess, að í frv. er einn liður dreginn út úr tillaginu til Búnaðarfélagsins og færður á sérstakan lið: Til búfjárræktar. Raunverulega var því styrkurinn til Búnaðarfélagsins ekki færður niður nema um 5%; hinsvegar hafði styrkurinn til sandgræðslunnar verið lækkaðar um 20 þús. kr. eða sem svarar 50%. Okkur í fjvn. fannst þarna misjafnt skipt milli þessara tveggja stofnana, og eftir því, sem fyrir já, virtist okkur, að þótt við legðum til þessa 10 þús. kr. tilfærslu, þá væri hlutur sandgræðslunnar samt sem áður stórum lakari. Fyrir lá áætlun um kostnað við sandgræðsluna. Eftir henni virðist þurfa 40 þús. kr. til þess að reka þær stöðvar, sem þegar eru komnar. Auk þess er farið fram á 25 þús. kr. framlag til nýrra stöðva. Nú gerum við ráð fyrir, að eitthvað af þessu fé, sem hér er talið að þurfi til að reka hinar einstöku stöðvar, sé ætlað til nýrra framkvæmda í sambandi við þær, og þess vegna drögum við frá þeirri upphæð fjórða hlutann, svo að eftir okkar till. á sandgræðslan ekki að fá nema 30 þús. kr., og þó eiginlega ekki nema 27 þús., því að 3 þús. er ráðstafað sérstaklega. Þetta vildi ég taka fram til að sýna, hvað fyrir okkur vakti; að það var ekki meining okkar að rýra hlut Búnaðarfélagsins óhæfilega mikið, en við álitum, að þessi litla lækkun mundi ekki koma hart niður á því. Hæstv. fjmrh., sem talaði hér fyrir skömmu, gerði nokkrar aths. við till.fjvn. Leit hann svo á, að sumar lækkanirnar, sem n. fer fram á að gerðar séu á útgjaldaliðum fjárlagfrv., mundu naumast vera framkvæmanlegar. Þar á meðal talaði hann um laun við spítalana og sömuleiðis um stundakennslu við nokkra skóla, að þeir liðir mundu vera of lagt settir hjá n. Ég skal nú ekki segja mikið um þetta, en það, sem fyrir n. vakti, var það, að launagreiðslur við þessar stofnanir hlytu að lækka eins og gert er ráð fyrir annarsstaðar. Og mér þykir ótrúlegt, að fólkið, sem við þær vinnur, sé svo samningsbundið, að launakjörum þess verði ekki breytt í framtíðinni. Hæstv. ráðh. talaði um, að stundakennslan væri orðin það ódýr, að hún mætti ekki lækka meira, og skal ég ekki dæma um það atriði. En n. áleit, að kostnaður við stundakennslu mundi minnka af sjálfu sér vegna þess, að aðsókn að skolunum hlyti að minnka á þeim erfiðleikatímum, sem nú eru, enda bjóst hæstv. ráðh. við, að till. um lækkun stundakennslukostnaðar við menntaskólann mundi e. t. v. geta staðizt vegna minnkandi aðsóknar þar. Við hann skóla er þó um mesta lækkun að ræða eftir till.n., en ég get ekki skilið annað en að sú ástæða, sem gerir fært að lækka umræddan kostnaðarlið við menntaskólann, hljóti einnig að ná til kennaraskólans, sem hæstv. ráðh. tók þó sérstaklega fram, að ekki mundi mega lækka við. Ég get ekki hugsað mér annað en að aðsóknin að kennaraskólanum minnki engu síður en aðsóknin að menntaskólanum, því að þangað sækja, að ég hygg, fleiri menn utan af landi, og það vita allir, að skólaganga hér í Reykjavík er svo ákaflega dýr fyrir fólk utan af landi, að það ætti fyrst og fremst að koma fram á aðsókn þess, ef aðsókn að skólunum minnkar þar á annað borð vegna kreppunnar. Ég vil því halda fast við það, að þessi till.n. eigi einnig fullan rétt á sér. Hæstv. ráðh. minntist á einn lítinn lið, sem við höfum lagt til að fella niður, og mæltist heldur undan því, að ráð væri gert. Var það tillag til byggingar fyrir gagnfræðaskóla í kaupstöðum. Hæstv. ráðh. gat þó um, að ekki væri meiningin að nota þessa upphæð, enda væri hún svo lítil, að hún kæmi ekki að verulegu liði. En hann vildi helzt láta liðinn standa þarna, til þess að hann gleymdist síður í framtíðinni, þegar um hægist aftur. Ég held nú, að fjárhagsástæður ríkisins séu þannig nú, að maður geti ekki verið að tylla á útgjaldahlið fjárlaganna upphæðum, sem ekki er búizt við, að þurfi að nota, og tel enga hættu á, að það kunni að gleymast að leggja fé til nauðsynlegra skólabygginga, þegar ástæður leyfa, þótt þessi liður sé nú látinn niður falla. Um það, hvort n. hefir gengið of langt í því að fella niður eða lækka framlög til kennslubóka og áhaldakaupa í skólum, skal ég ekki mikið ræða; það getur auðvitað verið álitamál. En aðstaða n. eða meining var sú, að skólunum væri ekki neinn verulegur óleikur gerður, þótt till. hennar um að lækka styrk til þessara hluta í þetta sinn væru samþ., og er skoðun hennar alveg óbreytt um það atriði, þrátt fyrir andmæli hæstv. ráðh. Þá ætla ég með örfáum orðum að minnast á afstöðu n. til hinna ýmsu brtt. frá hv.þm., og má búast við, að það verði ekkert þakklátt verk, því að ég get sagt það áður en ég vík sérstaklega að hverri till. fyrir sig, að meiri hl. n. leggur til, að þær verði allar felldar. Þetta þykir e. t. v. einkennileg afgreiðsla og aðstaða, en sé betur að það, er hún þó eðlileg og sjálfsögð eftir því, sem áður hefir komið fram um störf n. Aðalstarf hennar að þessu sinni hefir verið það, að ráðast á útgjaldaliðina og klípa af heim eða fella þá niður, og hefir hún gengið það langt í því efni sem henni finnst frekast mögulegt að komast, þó að hún viðurkenni hinsvegar, að þeir hlutir, sem um er að ræða, séu í sjálfu sér góðir og gagnlegir. Er eðlilegt, að starf hennar gangi í sömu átt gagnvart þeim till., sem fram hafa komið frá hv.þm. um styrki til einstaklinga og einstakra stofnana. Ég mun þá minnast lítillega á einstakar brtt., í sömu röð og mælt hefir verið fyrir þeim. Er þá fyrst till. frá hv. 1. þm. Eyf., um að veita ákveðnum manni norður í Svarfaðardal styrk til að stunda dýralækningar, og hefir sú beiðni legið fyrir þinginu áður. Svo hafa komið fram frá öðrum hv.þm. samskonar beiðnir, bæði frá hv.þm. Dal., hv. 1. þm. Rang. og fleirum. Það er um afstöðu n. til þessara mála að segja, að hún treystir sér ekki til að mæla með till. Skoðanir nm. um þetta atriði eru þó ekki alveg óskiptar, en meiri hl. n. þykist verða að leggja á móti þessum till. Það má vitanlega margt segja þeim til meðmæla. En þótt ekki liggi fyrir nema fáar slíkar beiðnir nú, þá mundu margar koma á eftir, því að n. hefir ekki getað séð, að neitt sérstaklega stæði á á þeim stöðum, sem hér er um að ræða. T. d. situr dýralæknir í þeirri sýslu, sem Svarfaðardalur er í, og þó ég viti vel, að ekki er auðvelt að ná til hans þaðan, þá sjá allir, að ekki eiga menn hægra með að ná til dýralæknisins úr hinum sýslunum á Norðurlandi, sem fjær honum eru. Ég vil benda á það, að ef út á þessa braut er farið, þá yrði það víða, að slíkar beiðnir kæmu fram. Hinsvegar áleit n., að það væri miklu eðlilegra, að hin ýmsu héruð legðu eitthvað af mörkum til þessara mála, ef þau álitu þess þörf, eins og hv.flm.brtt. (BSt) benti á, að Svarfdælingar ætluðu sér að gera. N. er því á móti þessari brtt. eða meiri hl. hennar. Hv. sami þm. á aðra brtt., um að greiða Guðrúnu Jóhannesdóttur, fyrrv. ljósmóður, eftirlaun. Fyrir n. lágu allmargar beiðnir um eftirlaun til ljósmæðra. í nál. er skýrt frá afstöðu n. til þeirra allra. Það er mála sannast, að það er komið í allmikið óefni með þessar konur. Upphaflega, er slík eftirlaun komust í fjárlög, þá var því slegið föstu, að þær skyldu hafa verið 50 ár að starfi. Í raun og veru hefir þeim skilningi ávallt verið haldið síðan, en því er þó alls ekki að neita, að fyrir harðfylgi ýmsra þm. hafa nokkrar komizt á fjárlög, sem ekki hafa náð þeim starfsaldri. Þetta sýnir það, að örðugt er að stöðvast, ef út af brautinni er farið, enda koma alltaf fleiri og fleiri beiðnir frá konum, sem segja má um, að gegnt hafi starfi sínu vel og séu þurfandi fyrir styrk. En það má segja svo um svo marga aðra þegna þjóðfélagsins, er vel hafa starfað, hver á sínu sviði. En ekki geta allir komizt á eftirlaun, nema löggjöfinni verði þá breytt í það horf. N. vill halda fast við hina upphaflegu stefnu í þessu máli og leggur því á móti þessari brtt. og öðrum slíkum. Meðfram er það af því, að þessum beiðnum fylgdu ekki þær upplýsingar, sem þurfti. Það er því till.n., að slíkar beiðnir verði framvegis sendar út stj., það tímanlega og með þeim upplýsingum, að hún geti lagt þær fyrir þingið, af henni þykir ástæða til. Þá vil ég, af því að það er svipaðs eðlis, minnast á eftirlaun til nokkurra pósta, er till. hafa verið gerðar um. Sá flokkur manna er nú orðinn allfjölmennur á eftirlaunalistanum. Upphaflega komust aðeins þeir póstar inn í fjárlög, er höfðu gegnt störfum mjög langa hríð og á mjög erfiðum og löngum leiðum, erfiðari og lengri en nú eru til. Nú hefir það atvikast svo, að þessi regla hefir verið teygð lengra og lengra og fleiri og fleiri póstum hleypt inn í fjárlög, og er sama að segja um þá eins og um ljósmæðurnar, að þetta horfir til vandræða. Nú er alltaf verið að fjölga póstum, og póstleiðirnar jafnframt styttar, en svo lítur út fyrir, að jafnframt eigi að teygja þessa venju svo út, að hver og einn póstur komist á eftirlaun. Nú er það svo, að póststörf eru mjög eftirsóttar stöður, og ef eitthvert slíkt starf losnar, sækir jafnan fjöldi manns um það. En svo þegar sá, sem hnossið hefir hreppt, er búinn að gegna starfinu, lengri eða skemmri tíma, þá er komið annað hljóð í strokkinn; þá sækir hann um eftirlaun fyrir að hafa gegnt þessu „erfiða og lítt launaða starfi“ í mörg ár. Till. n. um þessar beiðnir er sú sama og um ljósmæðurnar. N. telur rétt, að þær séu sendar til stj. svo tímanlega, að hún geti rannsakað það til hlítar, hvort rétt sé að gera undantekningu frá aðalreglunni og veita eftirlaun. Þá er enn ein till. frá hv. 1. þm. Eyf., um að veita Jóhannesi Jörundssyni dýrtíðaruppbót á eftirlaun sin frá 1928. Á þessu stendur svo, að á þingi 1928 var þessum manni veittur styrkur í fjárlögum 1929, og hefir hann haldið honum síðan. Að auki hefir honum verið veittur þessi sami styrkur fyrir árið 1928, en an dýrtíðaruppbótar. Svo var að skilja á hv.þm., að hann teldi þetta vera réttmæta kröfu á ríkissjóð, og ef svo er, þá þarf vitanlega ekki að leita til Alþingis með þetta mál, heldur hér að snúa sér til dómstólanna. En n. leit nú öðruvísi á þetta mál og taldi hér ekki vera um neina kröfu á ríkissjóðinn að ræða, og er eindregið á móti brtt. Eftirlaun þessa manns árið 1928 voru greidd í algerðu heimildarleysi, og það er æðimikil frekja að heimta dýrtíðaruppbót í ofanálag. Þá er brtt. á þskj. 362, um greiðslu úr ríkissjóði á viðlagasjóðsláni „Mjallar“, að upphæð kr. 17700.00. Leggur n. á móti henni. Hv. þm. Mýr. flutti fyrir till. þessari langt og snjallt erindi, sem hans var von og vísa, og þótti honum slæmt að fáir þm. voru þá viðstaddir, því að hann bjóst augsýnilega við, að allir mundu sannfærast, er á hann hlýddu. Það fór nú öðruvísi með mig; ég hlýddi á ræðu hans frá upphafi til enda, en það var síður en svo að ég sannfærðist. Hann lýsti sögu „Mjallar“ sem væri hún óslitinn hrakfallabálkur, og mér fannst það ekki liggja fjarri að hugsa sem svo, að þessi óheppni, er stöðugt elti fyrirtækið, hafi stafað, a. m. k. að nokkru leyti, af óheppilegum starfsaðferðum. Ég vil benda á, að ríkið veitti félaginu um býsna langt skeið styrk til framleiðslu sinnar, en þrátt fyrir það hefir útkoman orðið sú, sem hv.þm. nú lýsti. Ég verð að geta þess, að n. er ekki á einu máli um afgreiðslu till., en meiri hl. leggur á móti henni. Ég vil minnast á það, sem hv.þm. skýrði frá, að þrír menn í héraði stæðu í ábyrgð fyrir um 30 þús. kr. af skuldum þessa félags, og sú ábyrgð mundi sennilega lenda á þeim, ef ríkið hlypi hér ekki undir bagga. Mér er torskilið, hverskonar félagsskapur þetta er, sem svo ætlar að haga sér, að játa forgöngumenn sína fyrst hjálpa sér með ábyrgðum og ætla síðan að nota sér af því og jata þá borga skuldirnar. Ég sé ekki, að það séu mikil meðmæli með því, að ríkið hlaupi hér undir bagga með svona löguðum félagsskap. Hv. þm. Dal. flytur brtt. á þskj. 334, um að ríkið hjálpi Kvennabrekkusöfnuði um 3000 kr. vegna kirkjubyggingar. Hv. þm. lýsti því, hvaða ástæður lægju til þessarar beiðni. Auðvitað er undirrótin sú, að í söfnuðinum hefir orðið ósamkomulag, sem hefir valdið því, að fólk hefir gengið úr kirkjunni. Þetta gerir það skiljanlegt, að söfnuðurinn á í erfiðleikum, en n. er það ljóst, að svona er víða astatt, að þegar kirkjur eru reistar af nýju, þá á söfnuðurinn örðugt með að rísa undir því. N. álítur því ekki fært að verða við þessari beiðni og skapa með því fordæmi, og leggur því til að brtt. sé felld. Þá flytur sami þm. aðra till., um styrk til dýralæknis, sem starfar þarna vestra. Um hana er það að segja, að n. getur ekki mælt með henni frekar en öðrum samskonar brtt. Enn eina till. flytur sami hv.þm., um styrk til Torfa pósts Sæmundssonar. N. treystist ekki til að mæla með henni, frekar en öðrum slíkum till., og vísa ég til þaraðlútandi ummæla í nál. Hv. þm. Ak. flytur ásamt öðrum þm.till. um eftirlaun til Guðmundar pósts Ólafssonar á Akureyri. Skjöl þau, er að þessari beiðni lúta, hafa að vísu ekki legið fyrir n., en n. leggur á móti henni sem öðrum samskonar beiðnum. Þá flytur hv. 1. þm. Skagf. brtt., um að veita Baldvin Bárðdal 300 kr. ellistyrk. Þetta er gamall barnakennari, sem stundað hefir kennslu lengst af æfinnar og er nú þrotinn að kröftum. Það er sjálfsagt ánægjulegt að geta leyst þessi vandræði sem önnur, en ég vil benda á það, að þó hér sé um mjög litla fjárhæð að ræða og það þess vegna skipti ríkissjóð engu, þá er varhugavert að fara út á þessa braut. Og ég sé ekki, að verði þessum manni veittur styrkur, að þá sé hægt að kippa að sér hendinni og neita öðrum, sem eins stendur á um. N. getur því ómögulega mælt með þessari brtt. Sama er að segja um brtt., sem báðir hv.þm. Rang. flytja, um styrk til Jóns Ág. Gissurarsonar til verzlunarnáms í Þýzkalandi. Eins og ég hefi áður skýrt fra, þá lágu fyrir n. ótal beiðnir um námsstyrki til ýmsra manna. N. sá þess engan kost að sinna þeim, og þann kost vænstan að láta eitt yfir alla ganga og leggja á móti þeim. Það nær engri átt að taka þennan mann fram yfir. Nú er svo háttað hér, að við eigum góða verzlunarskóla, og eins og nú er ástatt, þá held ég, að það sé sæmileg úrlausn fyrir menn að ganga á þá og utanferðum megi sleppa í bili. Ég hygg, að það sé margt annað, sem er eins aðkallandi nú. N. leggur einhuga á móti þessari till. Hv. þm. Seyðf. ber hér fram allmargar brtt. Fyrst er till. um að styrkja ákveðinn námsmann, Jón Gauta Jónatansson. Um þessa till. er sama að segja og hina. N. telur sjálfsagt að játa eitt yfir alla ganga og leggur því á móti henni, enda finnst mér ekki vera neitt sérstaklega ástatt um þessa beiðni eftir framsögu hv.þm. að dæma. Aðra brtt. á sami hv.þm., um fjárveitingu til unglingaskóla á Seyðisfirði. Hæstv. fjmrh. hefir upplýst, að hann gerði ráð fyrir, að þessi skóli gæti notið styrks af fjárveitingu þeirri, er veitt er til unglingaskóla utan kaupstaða, og vænti ég, að hv.þm. geti sætt sig við þá yfirlýsingu. Þriðja brtt.hv.þm. er um hækkun á styrk til gamalmennahælis á Seyðisfirði. Sá styrkur er lækkaður í frv. frá því, sem verið hefir, en það er aðeins sú lækkun, sem nú gengur yfir svo marga, og er n. á móti brtt. Þá er það XVl. brtt. á þskj. 334, um atvinnubótastyrkinn, þessi eina milljón. N. sá sér ekki fært að mæla með þessu. Ástæðan fyrst og fremst sú, að það hefir ekki þýðingu að samþykkja það, sem fé vantar til að framkvæma. Það er gert ráð fyrir, að kaupstaðirnir leggi fram aðra milljón á móti, og á að gefa heim kost á láni úr bjargráðasjóði. Ég veit nú ekki fyrir víst, hvað bjargráðasjóður er stór. Hv. þm. gerði ráð fyrir, að 1/2 millj. kr. mundi þar vera tiltæk. Ég hygg, að það sé ekki með öllu rétt. Bjargráðasjóður allur mun ekki vera meira en um 800900 þús. kr., og sameiginlegi sjóðurinn þá ekki meira en helmingur þess. Og ég fæ ekki séð, að hægt sé að taka séreignir sveitanna í þessu skyni, enda mun allmikið af sjóðnum fast. Og það, sem mestu máli skiptir, að Alþingi hefir ekkert ráðstöfunarvald yfir nokkru af sjóðnum. Annars skiptir þetta ekki miklu máli, því að þessi upphæð, sem farið er hér fram á frá ríkinu, er fjarri öllu því, sem hugsanlegt er í alvöru að það geti lagt fram nú. N. hefir líka aðra skoðun á því, hvaða leið eigi að fara, ef unnt er að veita fé til að bæta úr atvinnuskorti, sem sé þá, að veita meira fé til verklegra framkvæmda. En n. hefir því miður ekki treyst sér til að fara nema mjög skammt í því efni, eingöngu vegna þess, að fé er ekki til að hennar áliti. Þarf ég í því efni eigi annað en vísa til skýrslu frsm. fyrri kafla fjárlaganna. Það er að vísu rétt, að hv.þm. vildi benda á færar leiðir til þess að fá tekjur til þessara hluta, en ég býst við, að flestir hafi skoðað það sem gaman, þar sem flokksbræður hans hafa lýst yfir því, að þeir myndu greiða atkv. á móti öllum tekjuaukafrv. og eins fjárl. Er dálítil andstæða milli þessara yfirlýsinga og till.hv.þm. Þá á sami þm. 3 till. á þskj. 334, XXVII. Sú fyrsta er um það, að ríkið gangi í ábyrgð fyrir samvinnufélag sjómanna og verkamanna á Seyðisfirði fyrir lánum til kaupa á fiskiskipum. Nú er það rétt, að heimild til að ganga í þessa ábyrgð var veitt á síðasta þingi, svo að hér er aðeins farið fram á endurveitingu heimildar. En fjvn. var á móti þessari ábyrgð og er enn. Held ég, að ekki sé nema einn staður, Ísafjörður, þar sem samskonar ábyrgð og þessi hefir komið til framkvæmda. Átti það að vera einskonar reynslupróf, þegar sú ábyrgð var veitt, á því, hvernig það mundi gefast. Voru þarna ágætar aðstæður til að gera tilraunina. Held ég þó, að svo sé komið, að augljóst sé, að það hefir ekki verið hættulaust fyrir ríkið að ganga í þessa ábyrgð þarna. Hvað mundi þá þar, sem skilyrðin eru vitanlega stórum verri, eins og á Seyðisfirði? Af þessum ástæðum getur n. ekki verið með því, að þessi ábyrgð sé veitt. Þá eru 2 aðrar till., frá hv. sama þm. Um 275 þús. kr. framlag af ríkinu til að byggja síldarbræðslustöð og sögunarverksmiðju á Seyðisfirði og hafa engin gögn um þær legið fyrir n.Hv. þm. óskar eftir yfirlýsingu frá mér fyrir höld n., hvort hún hafi tekið afstöðu til þeirra. Get ég upplýst það, að þessar till. komu fyrir n., eins og aðrar brtt., og þó að frekari upplýsingar lægju ekki fyrir, var n. ákveðin í því, að ekki væri fært að leggja með þessum till. Að vísu hefir hv.þm. upplýst þetta mál vel í ræðu sinni í gærkvöldi, en þá munu fáir fjvn.menn hafa verið viðstaddir. En þó að rök hans væru mörg góð og ræðan að ýmsu leyti góð, geri ég ekki ráð fyrir, að það hefði breytt niðurstöðu n., þó að þeir hefðu heyrt hana. Held ég því ekki, að það geti í nokkru breytt afstöðu n., þó að till. verði tekin aftur til 3. umr.Till. þessar krefjast svo mikils fjár af ríkinu, að n. taldi enga möguleika á að ganga að þeim. Held ég líka, að ýmsir n.manna hafi litla trú á þessum fyrirtækjum, sem till. ræða um. Fer ég ekki lengra út í þetta mál, því að mér finnst það ekki geta komið til mála, eins og sakir standa. Viðvíkjandi þeim rökum, sem hv.þm. lagði fram, að ef þetta væri ekki gert, yrði ríkið að borga margfalt hærri upphæðir en hér er farið fram á, verð ég að segja það, að ef til þess þyrfti að koma, að ríkið yrði að taka þessi héruð upp á arma sína, þá væri það vafasamur ábati að geyma það lengur. Myndi þetta framlag þá sennilega aðeins bætast við þau útgjöld, sem af því myndu leiða á sínum tíma. Þá talaði hv. 1. þm. Árn. í gær fyrir 2 till., sem hann flytur. Önnur þessara till. er um 1000 kr. styrk til dýralækninga, er veitist mönnum, er dýralækningar stunda og dýralæknar mæla með, í þeim héruðum, sem erfitt eiga með að ná til dýralækna landsins. Játa ég, að þessi till. mun réttmætust af þeim, sem fram hafa komið í þessu efni, en þó sá n. sér ekki fært að mæla með henni. Hin till. sama þm. er um að greiða Búnaðarbanka Íslands 4250 kr. eftirstöðvar af láni Áslækjarrjómabúsins. Ástæðan fyrir beiðni þessari er sú sama og mörg rjómabú gætu fram borið; það á við erfiðan hag að búa og á örðugt með skuldagreiðslur. En n. leit svo á, sem hér væri ekki um neitt sérstakt fyrirbrigði að ræða. Hafa flest rjómabú att erfitt og orðið að leggjast niður, misjafnlega fljótt. Í mínu héraði hafa t. d. 3 rjómabú verið starfandi um eitt skeið og hafa þau öll lagzt niður af ýmsum erfiðleikum. Eru þar sjálfsagt sumar skuldir óborgaðar enn, svo að um þetta rjómabú gegnir ekki sérstöku máli. Gat n. því ekki lagt til með því, að till. væri samþ. Þá bar hv. 4. þm. Reykv. fram till. um styrk til Karlakórs Reykjavíkur til söngnáms, 1000 kr. Væri þetta sjálfsagt gott og æskilegt fyrir félagið, en n. fannst ekki gegna neinu sérstöku máli um þetta félag, umfram slík félög annarsstaðar, sem eflaust þætti gott að fá kennslu og myndu koma á eftir með samskonar beiðni. Telur hún, að þetta mundi fráleitt fordæmi og leggur því á móti till. Um till. sama þm. um það að hækka styrk til tónlistarskólans, er það að segja, að n. hefir þar óbundin atkvæði, en meiri hl. n. leggur þó á móti till., því að hún álítur, að þessi skóli verði að sætta sig við sömu erfiðleika og steðja að öðrum félögum og einstaklingum. Býst ég við, að hv. flytjendur brtt. muni ekki þykjast þurfa að pakka n. undirtektir hennar, en þær stafa af þeirri stefnu, sem hún hefir séð sig neydda til að taka um afgr. fjárl.

Þorleifur Jónsson Ég er svo heppinn að eiga ekki sjálfur neina brtt. við fjárl., en það er eitt atriði, sem ég vildi gera að umtalsefni, en það er skipting sú, sem samgmn. gerði um tillög til bátaferða í mínu héraði. 

Haraldur Guðmundsson Það má nú telja ljóst orðið, sem fáum mun hafa komið á óvart, að allt skraf hv. íhalds-og framsóknarmanna, sem hér hefir fram farið um kreppu, atvinnuleysi og vandræði landsfólksins, hefir ekki verið annað en innantómt orðagjálfur. Sé þetta ekki gert vitandi vits, þá skortir þá aðilja, sem hér er um að ræða, a. m. k. skilning á því, sem fram er að fara og þeir sjálfir eru að gera. Till. hníga allar í þá átt að auka á vandræðin, gera ástandið hjá almenningi verra en það nú er. Og fyrir þessar skemmdartill. kjassar hv.n. og fjmrh. hvort annað á hinn ósmekklegasta og ámáttlegasta hátt. Fyrir að skera niður verklegar framkvæmdir og ýmislegt það, sem enginn ætti að geta haggað við kinnroðalaust, kjassa fjvn. og stj. hvor aðra endalaust. Og undirtektir við till. mínar og okkar Alþýðuflokksmanna eru sömu tegundar. Hv. n. og ráðh. leggjast móti þeim öllum, sem máli skipta og miða að því að bæta úr kreppunni og draga úr atvinnuleysinu. Ef þingið ætlar að taka þessum málum svona, verð ég að segja, að því væri skammarnær að láta nú kónginn senda þingið heim. Það gæti þá ekki samþ. skemmdarlög eða eyðilagt gagnleg lög.

Á að skoða þetta sem áskorun frá hv.þm.?

Þykir mér þarfleysa á þessum tímum að vera að sitja hér undir málæði um skemmdar kartöflur, kosningu sáttanefnda og þvíumlíkt, sem engu máli skiptir. Þá vil ég víkja að till. mínum og undirtektum hv.n. Er þá fyrst till. um 1200 kr. styrk til unglingaskóla á Seyðisfirði. Hæstv. ráðh. játaði, að í fjárl. væri ekkert fé áætlað til unglingafræðslu á Seyðisfirði, en kvað þetta fé, kr. 1200, mundu verða greitt af því fé, sem ætlað er til unglingafræðslu utan kaupstaða, en bætti því þó við, að þetta yrði því aðeins gert, að fjvn. fellist á. Heyrði ég reyndar enga yfirlýsingu þessa efnis frá hv.frsm.fjvn., en ég verð að taka orð hæstv. ráðh. trúanleg, og ætla, að reiða megi sig á þau, og tek ég till. aftur. Þá minntust hv.frsm.n. og hæstv. ráðh. nokkrum orðum á till. okkar jafnaðarmanna um 1 millj. kr. ríkisframlag til atvinnubóta. Hæstv. ráðh. lét þess getið við mig, að hann hefði haldið, að eitt núll hefði fallið aftan af upphæðinni; hún myndi víst hafa átt að vera 10 millj. kr. Bendi ég á þetta, til þess að sýna, hver er alvara þessara hv. herra um þessi mál. Eftir skýrslum hagstofunnar eru nú hátt á þriðja þúsund atvinnulausir verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn hér á landi. Bendir þó flest til þess, að atvinnuleysið eigi eftir að aukast mikið enn. Helmingur þessara manna eru ómagamenn, svo að 6000–7000 búa nú við atvinnuleysi og afleiðingar þess. En hæstv. ráðh. krossar sig, veltir vöngum og telur ekkert kveða að atvinnuleysinu ennþá. Segir hann, að ekki sé enn búið að eyða nema tæpum 100 þús. kr. af þeim 300 þús., sem veittar voru til atvinnubóta, og telur þetta sönnun þess, að ekkert kveði að atvinnuleysinu. En af hverju stafar það? Af því, að ríkisstj. hefir ekki viljað verða við umsóknum nauðstaddra sveita og bæjarfélaga. Af því, að stj. hefir neitað að greiða féð af hendi. - Það, sem hér er farið fram á, er, að veitt verði 1. millj. kr. úr ríkissjóði til atvinnubóta. Ég hefi lýst yfir því, að við jafnaðarmenn værum reiðubúnir til samvinnu við stj. um öflun tekna. Ég benti á eina leið, og eins get ég fallizt á aðrar leiðir, sem á kann að verða bent, ef þær koma ekki í bag við skoðanir okkar. Hæstv. ráðh. telur ófært að tvöfalda tekjuskatt og þrefalda eignaskatt. En sú aðferð myndi nægja til að ná inn þessu fé á einu ári eftir áætlun ráðh. sjálfs. Hæstv. ráðh. sagði fyrir nokkru hér í d., þegar hann minntist á möguleikana til þess að hækka tekju- og eignaskatt um 20–25%, að slíkur tekjuskattur myndi lenda að mjög litlu leyti á atvinnu- og verzlunarfyrirtækjum, því að þau gæfu nú ekki arð. Myndi hann því eingöngu lenda á hátekjumönnum. Þetta er sjálfsagt að miklu leyti rétt. Skatturinn myndi allur lenda á hálaunamönnum og heim, sem græða fé hratt fyrir kreppuna. En mér er spurn: Hvaða menn geta borgað skatt í þessu þjóðfélagi, ef ekki þessir? Sá, sem hefir t. d. 12500 kr. tekjur og 5 manna fjölskyldu, þarf nú að borga 460 kr. tekjuskatt. Þarf enginn að segja, að slíkum mönnum verði gert erfitt að lifa, þótt þessi skattur verði hækkaður um helming. Ef svo væri, hvað myndi þá um fólk, sem er atvinnulaust og auk þess mergsogið á marga lund með tollum og öðru slíku? Það er ekki einasta heimska, heldur jafnframt eitthvað verra að halda slíku fram. Eins er um mann, sem á 100 þús. kr. skuldlausa eign, að hann á að borga af henni um 200 kr. eignarskatt. Ætli hann gæti nú ekki alveg eins borgað 400 kr. af henni? Það er þó ekki nema 2/5%. Hæstv. ráðh. getur ekki fallizt á þetta. Hann vill bæta við verðtoll og vörutoll og láta á þann hátt þá, sem verst eru settir, bera þyngstu skattabyrðarnar. Skýrari sönnun þess, hver hugur fylgir öllu þessu kreppuskrafi og umhyggju fyrir atvinnuleysingjunum, er ekki hægt að kjósa. Og þetta, sem ég hefi hér sagt um hæstv. ráðh., gildir líka um fjvn. og formann hennar og það, sem hann át eftir ráðh. Að því er snertir lánsheimildina úr bjargráðasjóði til sveitar- eða bæjarfélaga, fannst mér skjóta nokkuð skökku við hjá hv.frsm. Veit ég eigi betur en að bjargráðasjóður hafi nú um 1 millj. kr. til umráða, og er helmingurinn ríkiseign, en helmingurinn séreign sýslu- og bæjarfélaga. Skildist mér á frsm., að óhugsandi væri, að ríkið gæti veitt nokkurt lán úr þessum sjóði. Þetta er vitanlega fjarstæða. Það er einmitt alveg sjálfsagt og eðlilegt, að sveitar- og bæjarfélögin geti fengið lánað sem svarar eign sinni í sjóðnum. Það væri einkennilegt, ef þau fengju ekki lánaða sína séreign, og í mörgum tilfellum mundi hún nægja fyrir þessu framlagi, en í öðrum tilfellum yrði þá að veita lán til viðbótar af hluta ríkissjóðs. Ég veit ekki með vissu, hve mikið fé bjargráðasjóður hefir handbært. Mig minnir, að hæstv.forsrh. segði á sumarþinginu, að það væru um 500 hús. kr. Og þótt sú upphæð öll væri ekki alveg handbær, þá ætti hún þó að vera í þeim pappírum, að auðseljanlegt væri, eða hægt að fá fé út á þá. Mér skildist á hæstv. fjmrh., að óþarft væri að leggja þetta fé fram. Það kæmi ekki til mála, að svona mikið þyrfti að nota til atvinnubóta, þótt hinsvegar kynni að vera á stæða til að verja einhverri upphæð í því skyni. Hann sagði, að svo mikið væri eftir af því, sem ætlað var í þessu skyni á sumarþinginu, að duga myndi til næstu áramóta. Hefði þá Alþingi það, er saman karmi upp úr áramótunum, nógan tíma til að athuga þörfina og taka ákvörðun um framlag til atvinnubóta fyrir árið 1933. - Þetta er vitanlega hin mesta fjarstæða. Ég hefi, með því að lesa upp úr hagtíðindunum, sýnt fram á, hve mikið atvinnuleysið þegar var orðið í haust. Ég veit því, að þær 2 millj., sem hér er lagt til, að verði ætlaðar til atvinnubóta alls frá ríki, héruðum og sem lán, hrökkva frekar of skammt heldur en of langt. Það er og eitt atriði í þessu, sem hvorki hæstv. stj. né hv.fjvn. virðist hafa skilið. Og það er, að ef ekkert er að gert til að bæta úr atvinnuleysinu, þá hlýtur fátækrastyrkurinn að aukast stórkostlega, þegar tala atvinnuleysingja eykst hröðum skrefum og lánstraust þeirra þrýtur með öllu. En slíkur aukinn fátækrastyrkur skilar þjóðinni engum verðmætum. En með till. okkar höfum við það hvorttveggja í huga, að bæta kjör fólksins og stofna til gagnlegra framkvæmda, sem annars mundu bíða. - Hæstv. fjmrh. finnst 1 milljón þá upphæð. Jú, það er eðlilegt, að honum finnist það! Hún er h. u. b. jafnhá og tóbakstollurinn er áætlaður. Hún er svona 4/5 af því, sem kaffi- og sykurtollurinn hefir verið á ári. Og hún er talsvert minna en helmingur af því, sem lagt var til vegamála í eitt ár, og ekki svipað því eins þá og það, sem stj. á einu ári hefir notað heimildarlaust til þeirra, umfram það, sem þingið hafði ákveðið. Það er helmingi minna, eða því sem næst, en Alþingishátíðin kostaði. Það er von að hæstv. ráðh. sé hræddur við svona upphæð. Ég er hæstv. ráðh. sammála um það, að ekki beri að halda þeim framkvæmdum uppi, sem til erfiðleika geta leitt fyrir atvinnuvegina. En væri það til erfiðleika fyrir atvinnuvegina að stofna til nytsamra framkvæmda? Væri það til erfiðleika fyrir þá, ef byggðar væru brýr. vegir lagðir, hafnir byggðar, gotur gerðar o. s. frv.? ég held, að það yrði ekki til neins niðurdreps fyrir atvinnuvegina, heldur til bóta fyrir þá. Fjármálaspeki hæstv. fjmrh. lýsir sér greinilega í þessu. Hv. frsm. sagði, að einn þm. hefði lýst yfir því, fyrir hönd okkar jafnaðarmanna, að við mundum greiða atkv. gegn öllum tekjuaukum til stj. Þetta er ekki rétt eftir haft. Hann sagði, að við mundum greiða atkv. gegn öllum tekjuaukum til stj., nema því aðeins, að þeim tekjuaukum yrði varið til að bæta úr núverandi atvinnuleysi og kreppuástandi, enda hefi ég tvívegis áður í þessu sambandi boðið hæstv. stj. samvinnu um tekjuöflun í þessu skyni. Þá vil ég minnast nokkuð á það, sem hv.frsm.fjvn. sagði um till. mínar á þskj. 334, XXVII. brtt. á því þskj. Ég held, að hæstv. fjmrh. hafi ekki minnzt á þær. Sú fyrsta er um, að ábyrgð sú, sem stj. var heimiluð á síðasta þingi og gildir fyrir þetta ár, verði framlengd. Ástæðan fyrir því er sú, að tvísýnt er um það, hvort hægt verði að kaupa þau skip til fiskiveiða, sem þar um getur, í sumar. Er því nauðsynlegt, að heimildin standi áfram, og vona ég, að hv. deild verði því samþykk, þótt hv.frsm. segðist mundu greiða atkv. gegn því. Færði hann engin önnur rök fyrir andstöðu sinni gegn því en þau, að ríkið hefði fengið skell af ábyrgð sinni fyrir Ísfirðinga. Það mun vera rétt, að ríkissjóður hefir lagt út í bili 25–28 þús. kr. vegna þeirrar ábyrgðar. En á það ber að líta, að þau 4 ár, sem Samvinnufélag Ísfirðinga er búið að starfa, hefir það greitt í ríkissjóð meira en þrefalt hærri upphæð. Hér er því ekki um tap að ræða, heldur þvert á móti, þar sem beinlínis hefir runnið í ríkissjóð vegna starfsemi félagsins a. m. k. þreföld upphæð við það, sem ríkissjóður hefir nú orðið að hlaupa undir bagga með í bili. Ótalið er þá það, sem félagið hefir greitt til þarfa bæjarfélagsins. Það er eftir annari fjármálaspeki hv.fjvn. að álíta þetta tjón fyrir ríkissjóð. En þeir, sem þekkja ástandið á Ísafirði, eins og það var, þegar samvinnufélagið tók til starfa, og eins og það er nú, líta nokkuð öðruvísi á þetta mál. Sama og segja mátti um Ísafjörð þá, má segja um Seyðisfjörð nú, nema á Seyðisf. er þó ástandið enn verra og tímar nú lakari. Það er líka nokkuð einkennilegt, ef sömu þm. vilja nú fella það, sem þeir samþ. fyrir 6 mánuðum og ekki hefir enn verið notað. Um síðari tvo liðina í brtt. sagði hv.frsm.fjvn. það snjallræði, að þar sem engar upplýsingar hefðu legið fyrir n., þá hefði hún ákveðið að vera á móti till. En n. hefir ekki viljað fá neinar upplýsingar. Ég flutti fram ýmsar upplýsingar hér í hv. d. í ræðu minni í nótt. En n. skellir skolleyrum við þeim öllum. Hún vill ekki upplýsingar. Er ákveðin í að vera á móti málinu. Það er ekki við hæfi hv.fjvn. að leita að rökum fyrir ákvörðunum sínum. Ég hirði ekki að taka það upp aftur, sem ég sagði í nótt og a. m. k. hv. form. fjvn. heyrði, þótt fáir aðrir nm. væru viðstaddir. En þótt hv. form. fjvn. heyrði þau rök, er ég flutti, hefir það engu breytt hjá honum. Hann er jafn ákveðinn í að vera á móti till. mínum, og þá mun það heldur varla breyta skoðunum annara hv.fjvn.manna. Það þýðir því víst lítið að vera að berja höfðinu við steininn. En viðvíkjandi því, sem hv.frsm. sagði um það, sem ég hefði sagt, að meira tap væri að neita þessu en samþ., skal ég segja fáein orð, og verð þá að endurtaka það, sem ég sagði í nótt. Töp þau, sem Austurland hefir orðið fyrir nema ekki minna en 15 millj. kr. á síðustu 10–12 árum, eða á aðra millj. kr. á ári hverju til uppjafnaðar. Þetta er vitanlegt öllum, sem til þekkja. Skipin, sem notuð eru til veiða, eru yfirleitt orðin gömul og úrelt. Síldina, sem oft gengur þangað að mun, er ekki margt að veiða, af því að þar er engin bræðsla til að taka á móti henni. Að ætla sér að salta í tunnur alla þá síld, sem hægt er að veiða, nær ekki nokkurri átt, Ekkert hefir verið gert þar til að létta og bæta samgöngur fyrir þennan landshluta. Þannig hefir komið fyrir, að engin skipsferð hefir verið á áætlun milli Reykjavíkur og Seyðisfjarðar í 21/2 mánuð. Svona mætti lengi telja, enda sest afleiðingin í þeim stórtöpum í fjórðungnum, sem ég hefi drepið á. Engin skynsamleg ástæða er til að ætla, að á þessu ástandi verði breyting til batnaðar, ef ekkert er að gert. Allt bendir í þá átt, að töpin hljóti að halda áfram. En ef stofnað væri til þeirra framkvæmda, sem brtt. mínar fjalla um, þá gæti það tryggt sæmilega atvinnu og afkomu á Seyðisfirði og létt undir víðar eystra. Undir atvinnulífið rynnu þá fjórar stoðir og þótt ein brygðist, há er þó ekki allt í voða eins og nú er. Ég ætla svo ekki frekar að endurtaka það, sem ég sagði í nótt. Ég hefi boðið hv.fjvn. það, að ef hún vill taka till. mínar til umr. í n., þá muni ég og sé fús til þess að taka þær aftur til 3. umr. og ræða þær við n. En eftir þeirri yfirlýsingu, sem hv.frsm.n. gaf, um að fjvn. mundi verða á móti till., þá þýðir það víst ekki, fyrst hv.fjvn. er þegar ákveðin í því að leggja til að þær séu drepnar. Svo virðist sem n. vilji helzt taka - og tekur - afstöðu til málanna án allrar rannsóknar, vilji komast hjá að fá upplýsingar.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Hv. þm. Seyðf. hélt á síðasta þingi svipaðar ræður í atvinnubótamálum. Þá kom fram till. frá honum um að verja 11 millj. kr. til atvinnubóta á tveimur árum. Eftir því, sem hann lýsti ástandinu þá, á sumarþinginu, þá atti að þurfa 5–51/2% mill j. kr. til atvinnubóta til hausts. Þannig lýsti nú hv.þm. þessu þá, og ég efa ekki, að hann hafi trúað á það sjálfur, að þetta væri rétt. Nú er nokkur reynsla fengin um þetta. Sumarþingið gaf stj. heimild til að verja 300 þús. kr. til atvinnubóta, og hefir síðan verið veitt af þessari heimild eitthvað lítið á annað hundrað þús. kr. Hérað hv.þm. var nú eitt af þeim fau, er notaði sér þessa heimild um að fá fé til atvinnubóta, en atvinnuleysið þar var þá ekki meira en svo, að atvinnubótaféð var aldrei notað, nema þá að litlu leyti, heldur lagt í sparisjóð, og veit ég ekki betur en að það sé þar enn. nú er hv.þm. enn með till. er fara í sömu átt og í fyrra, en þar sem nú er nokkur reynsla fengin, þá þarf hann ekki að búast við því, að við þessum till. hans verði gleypt. En nú má vitanlega segja, að þörfin næsta ár geti orðið önnur og meiri. En þörfin verður þó að aukast um meira en helming áður en núgildandi heimild þrýtur. Ég hefi líka bent á það, að ríkið megi ekki hlaupa á undan í því að hrúga upp fé til atvinnubóta. Það fé, sem á þann hátt felli í stríðum straumum til óarðbærra hluta, mundi bara auka á kreppuna, þar sem það væri sogið frá lífvænlegum atvinnurekstri, og gæti orðið hættulegt fyrir þjóðarbúskapinn. Ég veit ekki, hvernig þeir hugsa sér viðskiptin við útlönd, sem vilja veita milljónum í slík óarðbær fyrirtæki, því að sannarlega höfum við ekkert ótakmarkað lánstraust í útlöndum. Það er því áríðandi að nota sjálfsbjargarhvötina til hins ýtrasta og beina henni að arðbærri framleiðslu, sem aftur skapar þjóðinni aukið gjaldþol. Að leggja stórfé í kreppuráðstafanir getur aukið mjög á hættuna gagnvart útlöndum. Þetta er ekkert dularfullt fyrirbrigði né torskilið. Það hlýtur að vera viðurkennt af ollum. Um fjárframlög í þessu skyni verður ríkið að vera heldur tregt, en þó ekki um of. það þarf að fullnægja sanngjörnum kröfum um atvinnubætur. En það spillir bara fyrir, ef hlaðið er upp auknum kröfum við ráð, sem þörfin heimtar og ekki er hægt að fullnægja og heldur ekki á að fullnægja. Ég veit ekki nema að þeir, sem gera slíkar kröfur, sem þeir telja sig gera fyrir hönd verkalýðsins, auki það erfiðleika ástand, sem ríkir, og spilli fyrir afkomunni með því að draga úr sjálfsbjargarviðleitninni. Það er erfitt að skilja sauðina frá höfrunum. Ef hægt væri að skilja á milli þeirra, sem geta komizt af eða þá á einhvern hatt skapað sér atvinnu, og hinna, sem brýn nauðsyn ber til að hjálpa, þá væri þetta ekki mikill vandi. En vegna þess, hve þetta er erfitt, og vegna þess, að menn eru egndir upp í það að gera kröfur, þá getur jafnvel farið svo, að þeir, sem sárast eiga um að binda og mest þurfa hjálparinnar með, fari á mis við hana. Það er skylda ríkisins að veita nokkra atvinnubók, til þess að forða frá sulti. Og sú skylda hvílir líka á bæjarfélögunum, og þó mest á þeim eftir því, sem málum er nú skipað hjá okkur í því efni. - Hitt mun enginn telja, að ríkið eitt sé sá atvinnurekandi, sem skylt sé að fullnægja öllum kröfum, sem hverjum og einum dettur í hug að gera til þess. Ríkið ræður ekki yfir neinni gullnámu, sem geri því fært að svara öllum slíkum kröfum. Ég vil líka benda hv.þm. á, að það, sem hjá verkamönnum heitir lítil atvinna, heitir hjá bændum lagt afurðaverð og tap. Rótin að öllum þessum vandræðum er sú, að atvinnuvegirnir bera sig ekki. Og bótin við því öllu er sú, að þeir fari aftur að bera sig. Þegar atvinnutregða er og verkamenn gera kröfu á ríkið, þá eiga atvinnurekendur, a. m. k. bændur og aðrir smærri atvinnurekendur, einnig rétt á því að gera samskonar kröfur. Og þá hlaðast líka upp fleiri kröfur, sem allar til samans verða stærri en svo, að ríkið, sem er samnefnari þess ástands, sem ríkir, geti fullnægt þeim. - Hv. þm. Seyðf. mun að vísu segja, að ekki sé annað en fara í vasa stóreignamannanna og hátekjumannanna og sækja þangað það, sem þarf til þessa. Mér er kunnugt um það, að í Hafnarfirði var samþ.till. um að jafna atvinnuleysisstyrk niður á þá menn, sem hefðu litla atvinnu. En ég hefi líka heyrt, að fulltrúar jafnaðarmanna, sem hafa meiri hl. í bæjarstjórn Hafnarfjarðar, hafi ekki treyst sér til að framkvæma þá samþykkt. Þeir höfðu boðizt til að segja af sér, svo að aðrir gætu tekið við vandanum. Og af hverju treystu þeir sér ekki? Af því að ekki fundust fleiri en 4 eða 5 slíkir stórlaxar í öllum Hafnarfirði, að nokkuð, sem um munaði, væri að taka af árstekjum þeirra. Ef því, sem fengizt hefði með því að leggja á þessa 4–5 menn, hefði svo verið dreift á alla hina, þá hefði orðið þunnt lagið á hverjum einum. Það hefði orðið líkt og ef dreift væri einum þótti af vatni yfir einn ferkílómetra. Svona fór nú þarna. Við getum einnig tekið Ísafjörð sem dæmi: þar eru jafnaðarmenn líka í meiri hl. í bæjarstjórninni. Þar er því möguleiki fyrir hana að leggja, svo að nægi, á stórar eignir og háar tekjur. Það svarar til þess, að ríkið hækki tekju- og eignaskattinn, þegar árferði er erfitt. En hvers vegna er þetta ekki gert? Hvers vegna koma þeir og biðja ríkið um hjálp til að standa við skuldbindingar sínar? Hvers vegna leggja þeir ekki á tekjur og eignir, sem þeim þó er heimilt? Og þar hafa jafnaðarmenn undirtökin um að leggja nauðsynleg útsvör á. Já, hvers vegna gera þeir það ekki? - Tekju- og eignarskatturinn er mál, sem er skylt þessu. Hvorttveggja byggist á því, að einhver afgangur sé til, sem hægt er að taka. Og þegar ég hefi nefnt 25% hækkun á tekju- og eignarskattinn, þá hefi ég gengið lengra en jafnaðarmannastj. í Danmörku og Englandi hafa gert. - Og þegar Bramsnæs í Danmörku kom með sitt frv. um hækkaðan tekjuskatt, sem gilda átti aðeins einn ársfjórðung og miðast við þær tekjur einar, sem almennt eru háar hér, þá fór hann ekki hærra en 25% og varð þó skatturinn samanlagður ekki eins þar að tiltölu og tekju- og eignarskatturinn hjá okkur. Það má nefna í þessu sambandi, að það er ekki alltaf hægt að fara eftir því í framkvæmdinni, þó að í blaðaskrifum sé mikið talað um hátekju- og stóreignamenn. Þó að hér sé margur maður, sem kallaður er stóreignamaður, þá hefir hann litlar sem engar tekjur í slíku árferði og nú er; skuldar kannske svo mikið, að hann er í raun og veru fátækari en þeir allra fátækustu. En það má kannske með nokkrum sanni segja, að þó að það sé slæmt að skulda, þá sé þó mesta örbirgðin sú að geta hvergi skuldað, hvorki í bönkum né annarsstaðar, þar sem lánað er. Okkar land er ekki auðugt, og ekki á neinn hátt sambærilegir möguleikar hér á móts við það, sem er í öðrum löndum, t. d. í Svíþjóð, Englandi eða Danmörku. Þetta eru allt stórauðug lönd, og því er ekki ráðlegt, að okkar fátæka land skeri sig úr og fari lengra í skattaalögum en þessi auðugu lönd hafa treyst sér að fara undir forustu radikalra og socialista. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. En hv.þm. Seyðf. for í kringum það, sem ég beindi til hans um nýja og hækkaða skatta. Ég beindi því til hans, hvernig ætti að ná þeim sköttum og skyldum, sem gilt hafa um langt skeið, en framlengja þarf, svo að fullnægja megi þeim skyldum, sem lagðar hafa verið á ríkissjóð. Það verður fyrst að tryggja þá og framlengingu þeirra tolla, sem fjárhagsáætlun ríkisins er reist á. Svo má á eftir tala um þessa hluti, sem hv.þm. Seyðf. var að bjóða upp á. Ég er fús til samtals við hann um þá. Ég veit, að þörf er á atvinnubótafé, en því er ekki hægt að fullnægja fyrr en séð er, að eitthvað sé hægt af mörkum að láta.

Frsm. síðari kafla (Ingólfur Bjarnarson) Mér finnst það koma úr hörðustu átt, að hv.þm. Seyðf. skuli vera að tala um innantóm orð við okkur fjvn. út af því, að við vildum ekki hoppa inn á eða taka alvarlega till. þeirra hv. jafnaðarmanna um einnar millj. kr. styrk til atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum, þegar, eins og ég drap á áðan, að flokkur hans hefir nýlega lýst því yfir í útvarpið, að hann mundi greiða atkv. á móti öllum tekjuöflunarfrv. hæstv. stj. Hv. þm. Seyðf. vildi ekki kannast við, að þetta hefði verið gert nema með einhverri sérstakri klásúlu. En hv. 3. þm. Rv. lýsti þessu yfir greinilega og skilyrðislaust í nafni flokksins, og þýðir ekki fyrir hv.þm. að neita því. Nú vil ég spyrja hv.þm. að öðru. Var ekki yfirlýst af þeirra hendi gegnum útvarpið, að þeir ætluðu sér að fella fjárl.? ég býst varla við, að hann muni leggja út í að neita þessu, sem þúsundir manna hafa hlustað á. En hvað eru innantóm orð ef ekki það, að bera fyrst fram till. um einnar millj. kr. atvinnubótastyrk í fjárl., en ætla sér svo að greiða atkv. á móti fjárl. í heild. Þetta lýsir mjög skýrt, hvað undir býr, að hér eru aðeins orðin ein og algerlega innantóm. Um bjargráðasjóð ætla ég ekki að tala, enda skiptir engu máli, hvað í honum er. Ég hélt því fram, að það mundi vera innan við eina millj., sem mun rétt, en tel enga ástæðu að deila um það. Hitt er aðalatriðið, að Alþingi hefir ekki ráðstöfunarrétt yfir þeim sjóði. Hann hefir sína yfirstjórn, sem ræður honum, enda er það lögbundið, hvernig fara skuli með sameignar- og séreignarsjóði þessa. Þá vil ég víkja að öðru í ræðu hv.þm. Seyðf. Hann kvartaði um, að ég hefði engu svarað fyrir hönd n. þeim orðum, sem hæstv. fjmrh. beindi til hennar í sambandi við unglingaskólann á Seyðisfirði. Hann ætti nú að skilja, að það mundi ekki hafa verið auðvelt fyrir mig að svara fyrir n., þar sem ég talaði rétt á eftir hæstv. fjmrh. Annars get ég lýst því yfir fyrir mig persónulega, að ég hefi ekkert á móti skilningi hæstv. fjmrh. og get því fallizt á þá meðferð málsins. Þá sagði hv. sami hm., að ég hefði haft sem ástæðu í móti ábyrgðartill. hans fyrir samvinnufélag sjómanna og verkamanna á Seyðisfirði, að ríkið hefði fengið skell af samskonar ábyrgð fyrir sjómenn og verkamenn á Ísafirði. En þetta er ekki rétt eftir mér haft; ég talaði ekki um neinn skell í því sambandi, heldur sagði ég, að reynslan á Ísafirði benti til, að óvarlegt væri fyrir ríkið að ganga í slíkar ábyrgðir, sérstaklega þó á þeim stöðum, þar sem lakari skilyrði eru fyrir hendi en á Ísafirði. En eftir upplýsingum hv.þm., sem ég minntist ekkert á, skilst mér, að ríkið hafi þurft að borga tugi þúsunda fyrir Ísfirðinga vegna ábyrgðarinnar. Og það sannar einmitt ummæli þau, er ég hafði, að það gæti verið varhugavert fyrir ríkið að ganga í svona lagaðar ábyrgðir, þar sem ekki eru góð skilyrði fyrir hendi. Þá gerði hv.þm. mikið úr því, að ég í sakleysi leit svo á afstöðu n. til tveggja síðasttöldu stafliða brtt. hans, að það mundi naumast hafa mikið að segja, þó að þeir væru látnir boða til 3. umr. og frekari gögn þá fyrir hendi en felast í sjálfum till. Um þetta fórust honum svo orð, að þarna sæist afgreiðsla n. á brtt. þeim, sem fram eru bornar. N. vildi ekki taka tillit til raka né afla sér upplýsinga um málin. Ég hélt, að till. þessar væru svo ljósar, að hægt væri að taka afstöðu til þeirra, þótt ekki fylgi frekari útlistun en felst í þeim sjálfum. Ég held og, að hv.þm. Seyðf. sé mér sammála um þetta. Hann sagðist ekki hirða um að taka upp þau rök, sem hann hefði borið fram fyrir till. í gærkveldi, þó að segja mætti, að hann talaði þá fyrir auðum stólunum, því að hann taldi líklegt, að það breytti engu. En úr því að hann viðurkennir, að það muni engin áhrif hafa á hv.þdm., þótt hann beri fram rökin, þá virðist óþarft að vera að geyma till. til 3. umr. Ég vænti nú, að hv.þm. Seyðf. geti orðið mér sammála, er ég segi, að hann hafi höggvið fullnærri sjálfum sér um leið og hann brá fjvn. um innantóm orð í sambandi við afstöðu hennar til brtt. einstakra hv.þdm. Hefi ég með þessum fáu orðum mínum sýnt fram á, að það er hv.þm. Seyðf., sem öllum öðrum framar hefir notað innantóm orð í ræðum sínum og rökum við málflutning gersamlega andvana fæddra tillagna.

Frsm. fyrri kafla (Hannes Jónsson) [óyfirl.]: Hv. þm. Seyðf. var allgustillur, er hann kom hér fram á leikvöllinn áðan. Hann fór rasandi mjög, grenjaði af miklum móði og beit í skjaldarrendur. Honum þótti flest fánýtt í störfum fjvn., og sömu skeytum beindi hann til hæstv. stj. fyrir undirbúning fjárlagafrv. Skildist mér helzt, að hann vænti svipaðra undirtekta í hv.þd. og teldi réttast að senda þm. heim til sín, þar sem ekki væri rætt um annað en skemmdar kartöflur og því um líkt. En ég verð þá að segja það, að sú ótútlegasta kartafla, sem sest hefir hér í deildinni, er komin frá jafnaðarmönnum, og hefir spírað þar í gróðurhúsi þeirra eigin óheilinda. Þeir hafa lýst því yfir aður, að þeir ætli ekki að fylgja neinum tekjuaukafrv. og ekki heldur styðja að framlengingu gengisviðauka og verðtolls, sem fjárhagsáætlunin meðal annars byggist á, vitandi þó, að með því fella þeir niður allar fjárhæðir, sem nota ætti til verklegra framkvæmda í landinu. En nú virðist samvizkan hafa slegið þá svo, að þeir óttast, að verk þeirra fari að tala, og það svo hátt, að koma muni þeim í koll. Þeir óttast, að fátækir verkamenn úti um land kunni því illa að missa af því fé, sem ætlað var til verklegra framkvæmda, þegar búið er að reyta úr ríkissjóði í eigin hít leiðtoganna þær fjárhæðir, sem átt hefðu að ganga til aukinnar atvinnu í landinu.

Heyr!

Þegar þeir sjá þetta, taka þeir það ráð að reyna að gylla sig í augum verkamanna og flytja brtt. við fjárl., þar sem þeir leggja til, að lagt skuli fram úr ríkissjóði Í millj. kr. til þess að bæta úr því atvinnuleysi, er þeir sjálfir stuðla að, að haldist við, með því það standa á móti því, að kaupgjaldið fái að laga sig eftir getu atvinnuveganna. Slík eru nú heilindi þessara svokölluðu jafnaðarmannaforingja! Og svo kemur hv. 3. þm. Reykv. og lýsir því yfir, að hann vilji fella fjárlögin.  Hv. þm. Seyðf. varð tíðrætt um kjass og blíðmæli á milli fjvn. og hæstv. fjmrh. Áður hafði hann gefið í skyn, að sama ætti sér stað á milli þeirra tveggja flokka, sem sæti eiga í fjvn. Ég veit nú ekki, hversu mikill snillingur hv.þm. er í því að beita kjassi. En hitt er víst, að hann hefir undra gott lag á því að gera sér það arðberandi.  Að lokum vil ég segja hv. hm., að fjvn. og báðir aðalflokkar þingsins skilja betur en hann þá ábyrgð, sem á þinginu hvílir um afgreiðslu fjárl. Á þessum grundvelli er starf fjvn. reist. Hvorugur flokkanna lætur sér detta í hug að segja eins og jafnaðarmenn hafa sagt hér í þessari hv. d., að þeir bæru á engan hátt ábyrgð á fjármálum ríkisins. Þegar menn hafa heyrt þetta og annað því um líkt af vörum þeirra, þarf engan að undra, þó að þeir komi með till., sem eru jafn glannalegar og sú um atvinnubótastyrkinn. Það er eftir öðru, sem vænta má frá þeirra hendi og í beinu sambandi við orð þeirra og athæfi. En rökin hjá hv.þm. Seyðf. eru ekki veigamikil, ef taka á dæmi af því síðasta, sem hann sagði, að ríkið hefði orðið að hlaupa undir bagga með samvinnufélagi sjómanna á Ísafirði og greiða allmikla fjárhæð úr sínum sjóði félaginu til bjargar. Hann sagði, að ríkið hefði ekki orðið fyrir neinu tjóni af þessu, því að skattar og tollar, sem runnið hefðu í ríkissjóð vegna fél., mundu tvöfalt hærri en þeirri upphæð nemur, er ríkið varð að greiða vegna ábyrgðar þeirrar, er því hefir verið flækt í fyrir félagið. Skoðun hv.þm. virðist því vera sú, að ríkinu geri ekkert til, þó að það taki á sig skell af ábyrgðum, ef tjónið fer ekki fram úr því, sem ríkissjóði kann að hafa hlotnazt í sköttum og tollum af rekstri fyrirtækisins. það gerir ekkert til, þótt ríkið biði tjón af atvinnurekstri einstaklinga og félaga, ef það yfirstígur ekki það, sem ríkissjóður hefir fengið í sköttum og tollum. Slík eru nú rökin hjá þessum fjármálaspeking alþýðunnar - bankaútibússtjóranum á Seyðisfirði. Má nærri geta, hvernig fer um afkomu banka hans, þegar hann fer að gefa eftir af lánum á þeim grundvelli að reikna út, hvað ríkið hefir grætt í tollum og sköttum. Það verður sennilega ekki góð útkoma hjá banka, sem stjórnað er á hann hátt. Annars verð ég að líta svo á, að það séu lítil meðmæli með brtt., er hv.flm. lýsir því yfir, að hann ætlist til, að ábyrgðin greiðist af ríkissjóði að því leyti, sem tekjur af starfseminni greiðast í ríkissjóð, m. ö. o. fyrirtækið á að vera skattfrjálst, en ríkið þó að hafa ánægjuna af því að standa í ábyrgðinni. Ef einhverjir hefðu viljað marla á móti brtt.hv.þm. Seyðf., þá hefir sjálfur flm. tekið það ómak af þeim, því að hann hefir gert það svo rækilega, að enginn hv.þdm. mundi hafa gert það betur. Vænti ég, að hv. þingd. sýni hv.flm. þá kurteisi að taka rök hans til greina og felli till.

Haraldur Guðmundsson Stutt aths. segir hæstv. forseti, en hún þarf að vera löng. Fyrst þarf ég að víkja að því, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan. Hans höfuðrök fyrir því, að ekki væri ástæða til að samþ.till. um atvinnubótastyrk voru þau, að í fyrra hefði því einnig verið haldið fram, að þörf væri á auknum framkvæmdum vegna yfirvofandi atvinnuleysis, en svo hefði raunin orðið sú, að hægt hafi verið að komast af til þessa án þess að grípa til slíkra framkvæmda, nema án mjög litlu leyti. Þetta er öllu meiri óvífni og blygðunarleysi en ég hefði búizt við af hæstv. ráðh. það er marg upplýst hér í hv. deild, að ástæðan til þess að ekki hefir verið meira fé eytt úr ríkissjóði til atvinnubóta er blátt áfram sú, að ríkisstj. hefir neitað að greiða féð af hendi, þrátt fyrir fjölda umsókna og ákveðnar tillögur atvinnunefndar. Fólk hefir komizt af, segir hæstv. ráðherra! Þótt ekki verði vitað með vissu, að almenningur hafi beinlínis liðið sult á liðnu ári, þá leyfi ég mér að draga mjög í efa, að hæstv. fjmrh. hafi nokkra minnstu hugmynd um, hvernig fólkið hefir komizt af. Ég man eftir því hér á árunum, þegar verið var að ræða hér á þinginu um undanþágu handa Hellyerútgerðinni í Hafnarfirði, að núv. hæstv. fjmrh. var því mjög fylgjandi, að undanþágan yrði veitt vegna atvinnuleysis í Hafnarfirði. En margir voru því andvígir, og spurði þá hæstv. fjmrh., hvaða sannanir menn vildu fá fyrir því, að þörf væri á að bæta úr atvinnuleysinu í Hafnarfirði, hvort menn vildu bíða eftir því, að komið væri með beinagrindur horaðra atvinnuleysingja úr Hafnarfirði. Ef ég hefði sagt þetta, byst ég við að mönnum hefði þótt þm. Seyðf. taka upp í sig. En nú spyr Ég: Ælar hæstv. ráðh. að bíða eftir slíkum sönnunargögnum. Ég efast um, að ástandið í Hafnarfirði þá hafi verið verra en á Seyðisfirði nú. - Það er náttúrlega auðvelt að segja þá sögu í fjórða sinn hér í hv. deild, að Seyðisfjörður hafi lagt í sparisjóð um 2 þús. kr. af því atvinnubótafé, sem hann fékk á öndverðum vetri og ef til vill röksemdafærsla við hæfi hæstv. ráðh. að draga þar af þá ályktun, að engin þörf sé fyrir atvinnubótafé neinstaðar á landinu. Ég hefi skýrt frá því áður, hvers vegna Seyðisfjörður eyddi ekki öllu atvinnubótafenu síðastliðið haust, en get vel endurtekið það enn, hæstv. ráðh. til uppbyggingar. Síðastliðið haust var ástandið á Seyðisfirði svo afskaplegt, að ekki var annað fyrirsjáanlegt en að fólk myndi beinlínis líða skort, þegar fram á vetur kæmi. Peningar fengust engir lofaðir til atvinnubóta fyrr en komið var fram í nóvember, og var þá þegar byrjað á atvinnubótavinnu. En skömmu síðar sendi forsjónin síldina inn á fjörðinn, og það í svo ríkum mæli, að segja matti, að fjörðurinn fylltist af síld. Var þegar byrjað að veiða og salta síld, og veitt og saltað að mestu um 400 tunnur. Bætti þetta svo úr atvinnuleysinu, að ákveðið var að hætta atvinnubótavinnunni meðan svo stæði. Var þá búið að vinna fyrir nálægt 5000 kr., en eftir af atvinnubótafénu um 2000, - sem lagt var í sparisjóð í bili, og er sú upphæð lægri en bæjarsjóður sjálfur áður hafði lagt til atvinnubótanna. Það var ekki meining bæjarfélagsins að fá atvinnubótafé til þess að eyða því nema í brynni þörf. Þetta ætti því einmitt að vera sönnun þess, að atvinnubótafé verði ekki notað á Seyðisfirði, nema full og rík ástæða sé til, og því óhætt að trúa kaupstaðnum til að fara vel með slíkt fé framvegis. Þess vegna þykir mér hart, að mér sé legið á hálsi fyrir það, að hafa att minn þátt í því, að þetta fé yrði geymt, en ekki eytt að þarflitlu. Ef hæstv.ríkisstj. hefði haldið jafnvel á umframtekjum sínum í góðærinu, væri ástand ríkissjóðs betra en nú er það. Hæstv. fjmrh. er velkomið að segja þessa sögu eins oft og hann vill, en hann skýtur aðeins fram hjá marki, þegar hann notar hana sem rök gegn því, að þörf sé á að hafa fjárhæð, sem um munar, í fjárl. til hjálpar gegn því atvinnuleysi, sem vofir yfir þjóðinni. Hvað viðskiptajöfnuðinn við útlönd snertir, þá fæ ég ekki seð, að hann verði óhagstæður vegna þeirra fjárhæða, sem fara til atvinnubóta, nema að síður sé. Fólkið borðar jafnt, hvort sem það lifir á atvinnubótavinnu eða fátækrastyrk, nema tilætlunin sé að svelta þurfamenn. Hæstv. fjmrh. sagði áðan, að það hvíldi skylda á ríkinu að sjá þeim konum og börnum farborða, sem líða skort eða svelta. Þetta er sagt í sjálfri stjskr., og er því ekki uppgötvun ráðh. En hvernig er svo þessi skylda rækt t. d. hérna í höfuðstaðnum? Nálægt 200 manns borða daglega, að því er blöðin segja, náðarbrauð hjá einstökum safnaðarmönnum hér í Rvík. Ég heyrði skýrt frá því í útvarpinu, skömmu aður en ég for á þing, hvernig ástatt væri hjá sumu því fólki, sem þangað sótti, þegar matgjafir þessar byrjuðu. það var sagt frá því, að matgjafir þessar væru mikið sóttar, að börn kæmu gangandi alla leið innan úr Laugaholti og sunnan frá Skerjafirði til að fá að borða og að þau gætu ekki keypt sér far með strætisvagninum. Frá því var einnig skýrt, að einn daginn hefðu komið þrír menn, sem ekki hefðu bragðað mat í 3–4 daga, og hefðu þeir skýrt frá því, að þeir lægju sem mest í rúminu, til þess að þola betur sultinn. Frá þessu og mörgu öðru í sambandi við matgjafir safnaðanna var skýrt í útvarpinu. Vill ráðh. enn bíða eftir beinagrindinni? En svo að ég víki aftur að viðskiptajöfnuðinum, þá vil ég taka það fram, að ef þetta fólk á að lifa, þá verður að flytja inn jafnmikinn mat, hvort sem fólkinu er hjálpað með matgjöfum, sveitarstyrk eða atvinnubótum, en ef það er veitt sem ölmusa, þá kemur ekkert á móti, en sé veittur atvinnubótastyrkur, þá verða not af vinnu fólksins, en einmitt það virðist nú vera mesti þyrnir í augum hæstv. ráðh. og annara fjármálaspekinga flokka hans, eða flokkum hans báðum. Ég veit ekki betur en að hæstv. ráðh. hafi það á valdi sínu að skammta innflutning til landsins. Gjaldeyririnn er skammtaður og miðaður við kaup á nauðsynlegum vörum. Hann hefir innflutningshöftin í valdi sínu og getur heitt þeim svo stranglega sem hann vill. Ef hæstv. ráðh. þykist ekki öruggur með þetta, þá get ég ekki skilið það öðruvísi en svo, að hann vantreysti sjálfum sér. Ekki er hætt við, að þessir menn fari til útlanda og eyði atvinnubótakaupinu í býlífi. A. m. k. fá þeir þá ekki atvinnubótavinnu á meðan. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að þjóðin getur ekki lifað á atvinnubótum einum saman. Þá mundi þessi eina milljón ná skammt og jafnvel þessar 11 milljónir, sem hæstv. ráðh. hefir talað svo mikið um. Sú eina varanlega bót er, að atvinnuvegirnir geti haldið áfram og skilað fólkinu lífvænlegu kaupi. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Heldur hann, að það bæti afkomu atvinnuveganna, að í stað þess að láta fólkið vinna gagnleg verk, sé því haldið upp á ölmusugjöfum og af sveitarfélögunum? ég er þeirrar skoðunar, að vinnu þeirra manna, sem atvinnulausir eru, megi mjög mikið nota til að koma á betri skilyrðum fyrir atvinnuvegina og þar með flýta fyrir, að þeir geti borið sig.  Um ástandið í Hafnarfirði og á Ísafirði sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða. Ég veit, að ástandið er þar slæmt og gjaldgeta þar lítil. - Mér er ekki kunnugt um þessa sögu, sem hæstv. ráðh. sagði um niðurjöfnunina í Hafnarfirði, sem ekkert varð úr. En jafnvel þótt hæstv. ráðh. skýrði þar rétt fra, þá afsannar það ekki það, sem ég sagði, að hægt væri að beita tekju- og eignarskattinum meira en gert er. Í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði um tekjuskatt í öðrum löndum og um þá „jafnaðarmannaforingjana“ Snowden og Mac Donald, þá vil ég benda honum á, að þeir eiga ekki miklum vinsældum að fagna meðal jafnaðarmanna í Englandi um þessar mundir. Þeir eru nú farnir úr jafnaðarmannaflokknum og hafa myndað þjóðstjórn með borgaraflokkunum, sem mér skilst, að hæstv. ráðh. haldi, að sé einhver sú fullkomnasta pólitíska fyrirmynd í þessum heimi, og get ég trúað, að hann hugsi sér að hafa það eitthvað svipað hér, ef færi gefst. En svo að ég víki að tekjuskattinum í Englandi, þá er hann, samanlagður supertax og venjulegur tekjuskattur, þar hæstur 50%, að vísu af hærri tekjum en hér gerast, eða 600 þús. kr. og þar yfir, en almenni tekjuskatturinn er 20% og leggst ekki á nema nokkuð háar tekjur, því að skattfrjálsar tekjur eru þar miklu hærri en hér á landi. Auk þess er gerður nokkur frádráttur á lægstu skattskyldum tekjum frá hinum almenna 20% skatti. Fundarhlé.

Forseti (JörB): Enda þótt aths. hv.þm. Seyðf. væri þegar orðin í lengra lagi, er fundi var frestað, þá tel ég, að hann eigi hér hendur sínar að verja, og leyfi honum því að bæta við nokkrum orðum.

Haraldur Guðmundsson Ég þakka hæstv. forseta, og skal ekki misnota góðsemi hans. Ég hvarf frá því síðast í svari mínu til hæstv. fjmrh., að skýra frá tekjuskattslögunum í Englandi og framkvæmd þeirra. Verð ég að láta það nægja um það efni. - En hæstv. ráðh. vek til mín fyrirspurn um það, hvort við jafnaðarmenn mundum greiða atkv. með nýjum tekjuaukafrv. eða framlengingu gildandi tekjulaga, svo sem verðtolli og gengisviðauka. Þessi spurning er gersamlega óþörf að því er snertir framlengingu á verðtollinum. Við greiðum vitanlega atkv. á móti honum, eins og ég hefi oft áður gert grein fyrir, og meðal annars í nál. minni hl. í mþn. í skatta- og tollamálum, og get ég vísað til þess. Skattamálatillögur okkar jafnaðarmanna fara í öfuga átt við þessi tollalög, en tollarnir hvíla eins og kunnugt er þyngsta verkalýðnum, sem sízt má við slíkum álögum nú í kreppunni. Atvinnuútlitið er mjög slæmt, og því fer fjarri, að stj. hafi nokkrar till. gert um að greiða fram úr því. Vega- og símalagningavinna verður mjög lítil á þessu ári, byggingar nálega engar, tvísýnt um síldarútveginn, enda gerir stj. ekkert til Þess að tryggja hann. Vertíð togaranna verður með styzta móti og nær lítið fram á vorið. En allt þetta lætur stj. afskiptalaust. Lætur sem þetta komi hvorki stj. né þingi við. Hv. form. fjvn. vék að mér nokkrum orðum og lét svo sem ræða mín hefði verið innantóm slagorð. Ég mun nú láta hv.þdm. gera upp á milli okkar um það, og skal ekki um það metast hjá hvorum okkar hafi verið meira tómahljóð, en ég hygg, að hv.þm. þurfi ekki um að hælast. - Út af því, sem hv.þm. sagði um samvinnufélag Ísfirðinga í sambandi við þá till., sem ég flyt um ábyrgðarheimild fyrir samskonar félag á Seyðisfirði, verð ég að lýsa því yfir, að hann fór þar rangt með orð mín. Ég sagði ekki, að það hefði fallið á ríkissjóð greiðsla fyrir samvinnufélag Ísfirðinga, heldur að félagið hefði fengið bráðabirgðalán, 20–28 þús. kr., sem ég geri ráð fyrir, að ríkissjóður fái aftur greitt að fullu. En hitt sagði ég ennfremur, að þó að ríkissjóður fengi þetta ekki greitt, þá hefði hann fengið svo miklar tekjur vegna starfsemi þess félags, að þetta væri hverfandi. Í þau 4 ár, sem félagið hefir starfað, hefir það greitt um 150 þús. kr. í ríkissjóð. Ég veit með vissu, að þessar tekjur hefðu ekki komið í ríkissjóð, ef þessi 7 skip hefðu ekki verið keypt til landsins og þau gerð út. Ég veit, að hv. form. fjvn. skilur þetta mæta vel, að þegar litið er til þess, þá er ekki um halla að ræða fyrir ríkissjóð, heldur hagnað. Hitt er fjarri sanni, að ég ætlist til, að ríkissjóður greiði afborganir af láni félagsins, þó að hann hafi í bili hlaupið undir bagga með því um þetta bráðabirgðalán. En mér dettur ekki í hug að neita því að þessum ábyrgðum getur fylgt nokkur áhætta fyrir ríkissjóð. Hv. þm. V.-Húnv. sagði eins og hæstv. fjmrh., að það sæti illa á okkur jafnaðarmönnum að bera fram þessar brtt. við fjárlagafrv., fyrst við hefðum lýst því yfir, að við ætluðum að greiða atkv. á móti fjárl. Við höfum aldrei sagt, að við myndum greiða atkv. á móti fjárl., hvernig sem þau litu út. Ef þessi brtt. okkar um að veita 1 millj. kr. til atvinnubóta verður samþ. og kemst inn í fjárl., þá líta þau öðruvísi út en þegar hæstv. stj. og hv.fjvn. skilaði þeim til deildarinnar. En annars veit ég ekki betur en að það sé altítt, að þm. flytji brtt. við frv., sem þeir eru mótfallnir, svo að það er undarlegt, ef jafnaðarmenn mega ekki fylgja þeirri venju. Fjárl. fyrir árið 1932 slysuðust í gegn á síðasta þingi, þó að við jafnaðarmenn greiddum atkv. á móti þeim. Og mér skilst, að vonir hæstv. fjmrh. standi til, að þessi fjárl. verði samþ., þó að við verðum þeim mótfallnir. Hv. þm. V.-Húnv. talaði um, að ég hefði bitið í skjaldarrendur og grenjað ógurlega. Læt ég hv. dm. um að dæma, hvor okkar hafi gengið meiri berserksgang hér í hv. deild. En ég átti örðugt með að skilja, hvað hv.þm. átti við með kartöflusamlíkingu sinni. Þó skildist mér, að kartaflan væri sú, að við vildum svipta verkalýðinn þeim atvinnubótum, sem felast í fjárlfrv. En þar er um engar atvinnubætur að ræða, heldur atvinnuspjöll, þar sem samkv. frv. á að reka úr vinnu 3 af hverjum 4 verkamönnum ríkissjóðs. Hvað hann átti við, er hann var að tala um kjass og blíðmæli, er mér heldur ekki ljóst. Ef hann hefir átt við, að ég hafi orðið útibússtjóri vegna kjass og blíðmæla, þá skjátlast honum mjög. En það er víst, að hversu mörg og feit embætti, sem ég fengi hjá ríkisstj., þá myndi ég ekki láta það hafa áhrif á skoðanir mínar hér í deildinni. Annars hefir nú ríkisstj. ekki veitt mér þetta starf, sem hv.þm. sér svo miklum ofsjónum yfir. Annars er vert að vekja athygli á þeim hugsunarhætti, sem oft kemur fram hjá framsóknarmönnum, að ef einhver hefir tekið við embætti af stj. sé hann skyldugur að þegja sem múlbundinn rakki við hvaða óhæfu, sem stj. gerir. Það sýnir bezt, hvað þessir menn myndu gera sjálfir í sporum hinna.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég kannast við það, að ég mun hafa farið um það hörðum orðum á sínum tíma, ef kröfum Hafnfirðinga hefði í engu verið sinnt. Vandræði og atvinnuleysi hefði orðið afleiðingin, ef það hefði ekki verið gert. Ég hefði að vísu kosið, að hjálpin hefði fremur verið veitt með öðrum hætti en raun varð á, og var það þá kleift að kostnaðar- og áhættulausu fyrir ríkissjóðinn. En það er með öllu óviðkomandi þessari gömlu viðureign, að ríkissjóði sé gert ókleift að veita nokkra hjálp, um leið og allt er af honum heimtað - en þetta er nú ráðlag ýmsra hv. dm. Ég skal játa það, að áastandið er slæmt. En það er þó ekki svo slæmt sem till. jafnaðarmanna benda til. Þótt einstaka hörmuleg tilfelli hafi komið fram við matgjafirnar hér í bænum, þá er það ekki full sönnun. á slík tilfelli má alltaf benda, og það jafnvel í góðæri, í svo stórum bæ sem Reykjavík er. Það má líka benda á það, að aðsóknin að matgjöfunum varð miklu minni en við var búizt.

200 á dag

. Þær framkvæmdir, sem kynni að verða ráðizt í til að bæta úr ástandinu, þurfa ekki aðeins að vera þarfleg verk, heldur framkvæmdir, sem gefa arð og því hægt að fá lán til. Svo væri t. d. um þurrkví, að sennilegt er, að fé mundi fást að láni til að byggja hana. Slíkir möguleikar eru til, en þeir eru dálítið annað en milljónin þeirra jafnaðarmanna. Hv. þm. Seyðf. spurði, hvort ég vildi heldur sveitarstyrk en atvinnubætur. Spurningin er næsta óþörf. Sveitastjórnum er heimilt, þegar því verður við komið, að láta vinna atvinnubótavinnu, í stað þess að veita sveitarstyrkinn, eins og oftlega er gert hér í Reykjavík, og vonir um, að svo verði framvegis, minnka ekki við það, að ríkissjóður greiðir 1/3 af atvinnubótastyrknum eins og nú er. Hv. þm. gaf nokkra mynd af tekjuskattinum í Englandi. Hann kvað tekjuskattinn þar vera 50% af 600 þús. kr. tekjum, en almenna tekjuskattinn 20%. En samkv. síðustu útgáfu af Encyclopædia Britannica er hann sem hér segir: Af £ 600 hreinum tekjum er hinn „effectfvi“ skattur rúmlega 10%. Skatturinn verður ekki 25% fyrr en komið er upp í tekjur, sem nema £ 6000. Þá er „effectivi“ skatturinn orðinn 4 sh. 101/20 af hverju sterlingspundi eða tæplega 25%. Fyrst þá, er tekjurnar ná 20 þús. sterlingspundum, verður skatturinn 33%. Hinsvegar nær skatturinn því hvergi að verða full 50%. Þetta hygg ég að nægi til að sanna. að hv.þm. fór ekki með allskostar rétt mál um þetta efni. Hv. þm. minnti mig á Mac Donald og þjóðstjórnina í Englandi, og sé ég ekki ástæðu til að amast við því. En samanburðurinn á ekki vel við, þegar að er gáð. Á Englandi sátu jafnaðarmenn við stjórn. Þeir þurftu að gera öflugar ráðstafanir til þess að verjast tekjuhalla. þá koma báðir hinir flokkarnir og bjóða aðstoð sína til að rétta við fjárhaginn. Þótt ráðherrarnir, Mac Donald og nú Snowden, fengju ekki flokk sinn til að fylgjast með sér, nema að litlu leyti, tóku þeir höndum saman við hina flokkana um hinar nauðsynlegu ráðstafanir og bjarga þar með fjárhag og sóma landsins. Ég er þess fullviss, að ef hv. 2. landsk. hefði verið hér í sporum Mac Donalds og hv. 3. þm. Reykv. í sporum Snowdens, og hinir flokkarnir hefðu komið og rétt þeim höndina til samvinnu til að bjarga fjárhag landsins, að þeir hefðu tekið því boði. Hvort hv.þm. Seyðf. hefði tekið að sér hlutverk Hendersons eða ekki, skal ég láta ósagt. Nú er að vonum talað mikið um kreppu. En hvað gera andstöðuflokkar stjórnarinnar af því, sem nauðsyn þjóðarinnar krefur? Svo er að sjá, sem þeir kæri sig ekki um að hafa önnur áhrif á ástandið en gera illt verra. Því að það kalla ég að gera illt verra, ef á að neita ríkissjóði um tekjustofna og loks að fella fjárlög, eins og jafnaðarmenn hóta. Ef svo reynist, að stjórnmálalegur og félagslegur þroski okkar væri ekki meira en þetta, er ekkert sennilegra en erlendir lánardrottnar gengju að okkur, a. m. k. um allar lausar skuldir, og hvað liði atvinnunni þá, ef bankar missa það fé, sem nauðsynlegt er til rekstursins? Þetta er stærsta atvinnuleysishættan. Hv. þm. Seyðf. sagði, að ekki kæmi til mála, að jafnaðarmenn léðu lið sitt til að samþykkja verðtollinn. Samt veit hann vel, að engin stjórn getur verið við völd án hans. Hvaða mannaskipti, sem verða í stjórninni, þarf hún á þeim tekjum að halda. Ef þjóðstjórnarákæra hv.þm. Seyðf. er í því fólgin, að ég vilji bjarga þjóðinni frá þeim voða, sem yfir vofir, þá er hún réttmæt, en annars ekki. En sá er munurinn hér og í Englandi, að hér er það stjórnarflokkur, sem býður samvinnu til að bjarga þjóðinni út úr ógöngunum, en í Englandi voru það andstöðuflokkarnir, sem buðu sína hjálp. Ég lýsi yfir því, að ég er reiðubúinn til samstarfs við hvern þann flokk, sem er reiðubúinn til að forða frá vandræðum og fjárhagshruni.

Héðinn Valdimarsson Hæstv. fjmrh. sagði, að ófyrirgefanlegt væri að bera fram till. um fjárveitingar, án þess að sjá fyrir fé um leið. Því er til að svara, að hæstv. ráðh. og fjvn. hafa þegar séð fyrir fé í fjárlagafrv. og þeim brtt., er því fylgja. Það er ekki meira, þótt við berum fram okkar till. en hæstv. fjmrh. sínar, sem eru í öðru skyni. Hæstv. fjmrh. gerði lítið úr neyðinni hér í Reykjavík sem annarsstaðar. Hann veit sjálfsagt betur en ég, hvernig ástandið er í hans kjördæmi, en mér finnst það bera vott um skort hér í Reykjavík, að um 200 manns skuli sækja daglega hinar óvinsælu matgjafir, sem hér hafa verið í vetur. Enda er það enginn furða þótt þröngt sé í búi hjá mörgum eftir allt atvinnuleysið í vetur. Hæstv. ráðh. sagði, að hægt væri að verja fátækrastyrk til atvinnubóta. Þetta er rétt, en ég ætla, að hv. fjmrh. sé svo kunnugur hugsunarhætti sveitarstjórnanna í þessum efnum, að hann geri sér ekki í alvöru neina von um, að þetta „bjargrað“ komi að miklu haldi. Þá svaraði hv. fjmrh. hv. hm. Seyðf. út af tekjuskattinum á Englandi. Ég vil benda honum á, að ....1)

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég ætla ekki að rekja þetta skattamál í sundur, en ég tek nýjustu útgáfuna af Encyclopædia Britannica jafnvel fram yfir Alþt. um það, sem skattamálum Englands við kemur.  Viðvíkjandi þjóðstjórninni í Englandi, bar hv. 3. þm. Reykv. það á Mac Donald og Snowden, að þeir hefðu verið ófáanlegir til að lækka vexti af stríðsskuldunum. Ég tel rétt að geta þess, hvað þarna bar á milli. Nokkur hluti jafnaðarmanna vildi lögþvinga eigendur skuldabréfa til þess að taka ekki nema 4% vexti, en Mac Donald og Snowden vildu gefa öllum kost á að kaupa ný 4% bréf fyrir önnur, sem höfðu gefið 5%, og þeir, sem á endanum mynduðu þjóðstjórnina, sögðu, að slík verðbréfaeign væri sambærileg við sparisjóðsinnstæðu og að ótækt væri að taka ráðstöfunarréttinn á því fé af fólkinu. Um annað var ekki að ræða. Og flestir treysta ensku stjórninni til þess að geta komið þessu í lag með frjálsu móti, og sá kostur verður vitanlega tekinn. Um verðtoll má segja það, að höfuðatriðið um hann, eins og marga aðra tolla, er, að það gengur auðveldlega að innheimta hann. Og einn er sá kostur við þann tekju- og eignarskatt, sem ekki er alltof hár, að sæmilegt er að innheimta hann. En stórkostleg hækkun tekju- og eignarskatts ofan á útsvör veldur óviðráðanlegum örðugleikum í innheimtu. Því er það, að hinir óbeinu skattar munu lengi haldast og hinir beinu skattar hljóta ávallt að hafa sín takmörk. Ég veit, að jafnaðarmenn vilja afgreiða fjárl., ef þeir fá að ráða stefnu þingsins, en þeir mega líka vita það, að sú krafa er fjarstæða. Meðan þeir eru ekki nema fjórir í þinginu, er ómögulegt, að þeir fái einir að ráða öllu. Og það er nokkuð sjálfbyrgingslegt að taka þá afstöðu, að annaðhvort verði þeir einir að ráða öllu eða að allt megi fara til fj . . . . fyrir þeim. Ég vil ráðleggja þeim, og tel heppilegra, að þeir sýni meiri samningalipurð í þessum efnum. 1) hér vantar endinn á ræðunni hjá þingskrifaranum. H. V.

Héðinn Valdimarsson Hæstv. fjmrh. hlýtur að sjá, að hver sá stjórnmálaflokkur, sem ekki kemur sínum málum fram, en sér aftur á móti þeim málum komið fram, sem honum eru þvert um geð, hlýtur að greiða atkv. eftir því gegn heim málum, sem eru honum andstæð, en með sínum eigin. Og það er þetta, sem við jafnaðarmenn gerum auðvitað hér. Það er ekki hægt að skuldbinda okkur til þess á nokkurn hátt að greiða atkv. með þessu, þótt 22–24 framsóknarmenn greiði atkv. þannig.

En sá tuttugasti og fjórði - er það hv.þm. Ísaf.?

Ég veit ekki með vissu, hvort það er hv.þm. G.-K., sem genginn er í Framsóknarflokkinn eða hæstv. fjmrh., sem genginu er yfir í íhaldið.

Jæja, hann stamar þó, þegar hann segir ósatt

. En það virðist vera einhver eignarréttartilfinning hjá hæstv. fjmrh. yfir okkur jafnaðarmönnum. Hann má ekki halda það, að þótt þessir 23 Framsóknarmenn hafi af tilviljun komizt inn í þingið, þá megi hinir ekki hreyfa sig öðruvísi en hann vill. Við jafnaðarmenn munum nota okkar vald til þess að koma fram okkar málum og til þess að berjast gegn því, sem við erum á móti.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég hefi engan eignarrétt talið mér á jafnaðarmönnum, en ég vil þó, að þeir taki tillit til hins sameiginlega ástands, en ef þeir geta ekki lotið öðrum skilyrðum en að allt fari eftir þeirra höfði, þá vantar alveg skýringuna á því, hvernig þeir gátu stutt Framsóknarstjórn í svo sem þrjú ár. En skýringin er sú, að flokkar, sem ekki hafa meiri hluta, verða með ýmsu móti að semja um annað en það, sem þeir helzt vilja, og það er það, sem ég ráðlegg jafnaðarmönnum, til þess að fá sem bezta útkomu, en vera ekki eins harðir í kröfunum, eins og þeir hér hafa látið í ljós.

Héðinn Valdimarsson Ég sé, að hæstv. fjmrh. muni vilja hafa síðast orðið og hann hefir enn tækifæri til þess. Ég vil aðeins mótmæla því, að við höfum stutt stj. í þrjú ár. Hæstv. fjmrh. veit, að þar var eingöngu um hlutleysi að ræða. Og ég fyrir mitt leyti hefi aldrei undirskrifað neitt hlutleysi við Framsóknarstj., hvorki fyrr né síðar. Það er svo fjarri sanni, að við höfum fengið allan okkar vilja fram, því að fjárlagafrv. stj. ganga í þveröfuga átt við stefnu okkar jafnaðarmanna. Það er ekki um neitt að tala, sem gert sé í okkar anda, og á kreppunni er alls ekki snert. En eftir skoðunum hæstv. fjmrh. er hún víst eins og vindurinn, sem enginn veit hvaðan kemur eða hvert fer og enginn fær við ráðið.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég mun nú verða nokkuð vindbarinn af þessum fullyrðingum hv. jafnaðarmanna, en ég læt mig það litlu skipta. Það fer um þessa kreppu eins og vindinn, að við getum ekki séð fyrir, hvenær hún hefst né hvenær henni lýkur, og ég hygg, að hv. jafnaðarmenn geti heldur ekki sagt neitt um það. Viðvíkjandi því, að öll stefna fjárlaganna sé þvert ofan í stefnu jafnaðarmanna, verð ég að álíta, að þeir hafi notað illa þann tíma, er þeir studdu Framsóknarstjórnina, því að þessi fjárl. bera greinilega vott margs þess, sem það samstarf leiddi til. Og ef það er nú allt einskisvirði, þá hefir þeim skjátlazt gífurlega. Annars get ég vel sætt mig við það, að þessar umr. endi á þeirri yfirlýsingu hv.þm., að þeir jafnaðarmennirnir hafi aldrei stutt neina Framsóknarstj. !

Forseti (JörB): Þá hafa ekki fleiri kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið. Það hafa komið fram óskir um það, að halda atkvgr. um frv. og brtt. áfram í einni lotu án fundarhlés. Vænti ég því, að hv. dm. geri sitt til þess, að atkvgr. megi ganga sem greiðast, sérstaklega með því að greiða svo rösklega atkv., að ekki þurfi að hafa nafnaköll nema sem allra sjaldnast.

1) Ég var einn þeirra í fjvn., sem atkv. greiddu með till. þessari, en síðan hefi ég fengið það upplýst, að ekki er hægt að komast undan greiðslu þessari, þar sem mismunurinn færist á gengis-reikning, verði brtt. þessi samþ. Ég segi því nei.

2) Ég vil geta þess, að ég tel stjórnina skylduga að greiða ekki meira en 60 þús. kr. til konungs, verði brtt. þessi samþykkt.

3) Ég get tekið undir það, sem hv.þm.N.-Þ. sagði. Eftir að atkvgr. fór fram í n., hefi ég fengið upplýsingar um það, að ekki verði komizt hjá að greiða þetta, og segi því nei.

Frsm. (Pétur Magnússon) Í 27. gr. aðfararlaganna frá 1887 er svo fyrir mælt, að skuldunautur hafi rétt til að undanþiggja fjárnámi, auk rúmfata, sem nauðsynleg eru sjálfum honum, konu hans og börnum, 120 kr. virði, ef hann hefir fyrir fjölskyldu að sjá, en 20 kr., ef hann er einhleypingur. Þetta ákvæði er sett í lögin til þess að reyna að fyrirbyggja það, að maður verði ófær til að sjá fyrir sér og fjölskyldu sinni, þótt svo hafi farið fyrir honum, að hann hafi ekki getað staðið við skuldbindingar sínar. Ég þarf ekki að lýsa því, að frá því að lögin voru sett 1887, hefir orðið mikil breyt. á öllu verðlagi. Sú upphæð, sem þá þótti sæmileg, hefir nú svo litla þýðingu, að telja má, að maður standi uppi slyppur og snauður, þó að taka megi frá þessa upphæð. Frv., sem hér liggur fyrir á þskj, 181, fer fram á að gera breyt. á þessu, og liggur sú breyt. í því, að hækkuð er upphæðin, sem skuldunaut er heimilt að halda eftir við fjárnám. Auk þess er ætlazt til, að nokkurt tillit sé tekið til þess, hve stórri fjölskyldu hann hefir fyrir að sjá. Í frv. er gert ráð fyrir, að þessi upphæð megi nema 500 kr. að virðingarverði, ef skuldunautur á fyrir heimili að sjá, og auk þess 100 kr. fyrir hvert barn, sem er á skylduframfæri hans. Ég efa það ekki, að æð geti talizt álitamál, hvort hér sé rétt stefnt. Ég get hugsað mér, að sumum finnist, að hér sé verið að ýta undir það, að menn geri ekki sitt ýtrasta um að standa við þær skuldbindingar, sem þeir hafa á sig tekið. En hér er þó ekki nema um litla, eða jafnvel frá vissu sjónarmiði séð enga breyt. að ræða. þessar 500 kr., eða 500 kr. verðmæti í munum, hafa sízt meira notagildi en 120 kr. virði í munum þegar l. voru sett. Er þetta því í raun og veru engin breyt. frá því, sem upphaflega var tilgangur laganna, en hann er sá, að tryggja rétt þeirra manna, er ekki geta staðið við skuldbindingar sínar, til þess að sjá fyrir sér og fjölskyldu sinni. Landbn. hefir sent nál. og er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ.

Jón Baldvinsson Þótt frv. þetta sé ekki langt, þá er það þó næsta innihaldsríkt og getur haft slæmar afleiðingar, ef það verður samþ. Frv. fer fram á það, að festa-, lesta- og uppsátursgjöld af vélbátum og öðrum skipum gangi í tvö ár eftir gjalddaga fyrir öllum veðkröfum í skipum og bátum, samhliða vita- og lestagjaldi til ríkissjóðs. Þetta er að rýra að mun rétt verkafólks, sem verður að fá kaup sitt goldið eftir sjóveði. Í öðru lagi hefir þetta þau áhrif, að hættulegra verður fyrir lánsstofnanir að lána fé til báta og útgerðar þarna. Og í þriðja lagi getur þetta ýtt undir hafnarnefnd Vestmannaeyja að trassa innheimtu hafnargjalda. Ef frv. þetta verður afgr. til sjútvn. hér, þá vona ég, að hún athugi vel, hvort rétt sé að samþ. frv. Ef þetta verður samþ. fyrir Vestmannaeyjar, þá má gera ráð fyrir, að fleiri kauptún og kaupstaðir komi og heimti sömu lög sér til handa. þetta mun veikja lánstraust bátaeigenda og fyrir verkafólkið er það mjög varhugavert. Ég mun ekki geta greitt þessu frv. atkv. til 2. umr., þó segja megi, að meinlaust væri, að það gangi til n., ef það verður látið lög nást þar út af.

Frsm. (Jón Jónsson) Landbn. hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að hún vilji mæla með því, að frv. verði samþ. Henni hefir borizt símskeyti frá prestinum á Auðkúlu, sem er prófastur í Húnavatnssýslu, þar sem hann mælir með sölunni, og biskupinn hefir látið það í ljós, að hann hafi ekkert við það að athuga. Þar sem hér er um heldur afskekkt fjalllendi að ræða, þá sá n. ekki ástæðu til annars en að mæla með sölunni. En gert er ráð fyrir, ef salan nær fram að ganga, að séð verði um, að prestur missi ekkert af launum sínum, því að sjálfsagt hefir, þegar síðasta mat for fram á jörðinni, verið tekið tillit til þess lands, sem nú er tekið frá heimajörðinni, svo sjálfsagt er að bæta presti það lítilsháttar upp. Sömuleiðis virðist ekki ósanngjarnt, að kaupanda sé gert að skyldu að setja upp girðingar milli heimajarðarinnar og þessa lands.

Jón Baldvinsson Í umr. um þetta mál minnist ég ekki að hafa heyrt færðar fram neinar ástæður, sem geri það nauðsynlegt að selja land það, sem frv. ræðir um. Ég minnist ekki heldur að hafa heyrt getið um það, hver kaupandinn sé. Mér þykir ótrúlegt, að verði það samþ. að selja landið, sé það gert til þess, að ríkisstj. geti selt það hverjum sem hafa vill á eftir, mér þykir líklegt, að bak við frv. sé einhver ákveðin ósk frá tilteknum mönnum um að kaupa landið. En nú álít ég, að ekki beri að selja lönd frá ríkinu, nema það sé nauðsynlegt fyrir viðkomandi sveitarfélag að fá landið til ráðstöfunar. Öðruvísi er það ekki nauðsynlegt að selja slíkt land, heldur leigja það. Þó hefir þetta verið gert, og ég er því fylgjandi, að kaupstaðir geti fengið slík lönd keypt, þar sem þau geta komið að gagni fyrir marga menn. En mér skilst, að um slíkt sé ekki að ræða hér. Það er eins og vant er þegar verið er að selja slík lönd, að þá eru þau kölluð lítils virði, og nú segir flm., að presturinn á Auðkúlu hafi lítil not af landinu. En það á að bæta honum missinn upp við söluna. Mér sýnist því eftir öllu, sem ég hefi heyrt og fram hefir komið í málinu, að engin nauðsyn reki til sölunnar. má vera, að hv.flm. hafi gert grein fyrir þessu í framsögu málsins, en það hefir þá alveg farið fram hjá mér. Væri hér um að ræða að selja land, sem virðist vera eingöngu beitiland, til hreppsins, en ekki einstakra manna, þá gæti vel verið, að þessi sala mætti fara fram. Annars skilst mér, að margir séu komnir á þá skoðun, að ríkinu beri ekki að farga löndum þeim, sem það ennþá á eftir. - ég get því ekki greitt atkv. með frv. Ég sé, að hæstv. forseti er fluttur í ræðustól til þess að gefa upplýsingar í málinu. Ef eitthvað hefir farið framhjá mér, sem áður hefir komið fram í málinu, þá fæ ég að heyra það nú.

Guðmundur Ólafsson Ég get ekki annað en virt það við hv. 2. landsk., hvað hann vill fara varlega í þessu tilfelli. Það er kannske eitthvað, sem við má bæta til skýringar, við það, sem grg. hefir tekið fram, sem ekki er mikið, því að hún er stutt og orð þau, er ég hefi áður sagt um mál þetta. Ég vil reyna að upplýsa það, sem ég get frekar. Nokkuð af þessu landi vill bóndinn í Litladal kaupa. Land Litladals nær upp í hálsbrúnina, og Auðkúla á bæði fyrir norðan það og sunnan og svo á hún ræmu á háhálsinum, og það land vill bóndinn í Litladal gjarnan kaupa. Það er vitanlega hann, sem notar landið án þess að borga nokkuð fyrir það, því skepnurnar fara ekki eftir því, hver landið á. En þar fyrir framan hafa nokkrum sinnum verið leigðar slægjur, en aldrei verið notaðar frá Auðkúlu. Maður, sem býr þar nálægt og hefir landið nú á leigu, er að hugsa um að kaupa það. Það er óhætt að fullyrða, að eftir því, sem búskap er hattað nú, er Auðkúlu þetta land ekki til neinna nytja, nema þegar tekizt hefir að fá einhvern leigjanda. En nágrannarnir nota landið eins og þeir þurfa, án þess að borga fyrir það. Það yrði ekki stórfé, sem þyrfti að bæta presti upp, ef landið yrði selt. Mér þykir líklegt, að það gæti ekki orðið meira en það, sem hann hefir fengið í leigu þegar leigt hefir verið. Ég held, að það sé síður en svo nokkuð varhugavert fyrir d. að samþ. frv., og það sannar líka nokkuð, að n. mælir eindregið með því, og svo það, að bæði ábúandinn á Auðkúlu og biskup sjá enga agnúa á þessu. Ég sé ekki, að ég þurfi að fjölyrða frekar um þetta, ég er búinn að svara spurningum hv. 2. landsk. Ég sé, að kunnugur maður er að hvíslast á við hann 

Jón Baldvinsson Ég get ekki sagt, að ég hafi sannfærzt við ræðu hæstv. forseta um nauðsynina á að selja rétta land. Hann gerði nánari grein fyrir því, hvers vegna frv. væri fram komið, og það er vegna þess, að nágrannabóndinn nytjar rétta land, en vill fá yfirráð yfir því. Mér finnst, að þetta megi þá vera svo sem nú er. Það er kunnugt, að í svona árferði er óhentugt að selja eignir. Ég geri ekki ráð fyrir, þó að landið verði selt, að það verði neinir peningar fyrir ríkissjóð. Þetta er dálítið svipað og þegar verið var að selja lönd undan Mosfellsprestakalli, heiðalöndin. Ég mun greiða atkv. móti frv., því að ég sé ekki neina nauðsyn bera til sölunnar. Ef landið kemur að svona miklum notum fyrir bóndann, sem vill kaupa það, þá getur það einnig komið að notum fyrir Auðkúluprestinn, ef hann kostar til þess að girða landið, eins og gert er ráð fyrir, að hinn nýi kaupandi muni gera. Viðvíkjandi verðinu, þá skildi ég ekki alveg, hvað það átti að vera hátt, en ég gat tekið það svo, að presturinn gæti ekki fengið meira en það, sem leigunni nemur. En ég geri ráð fyrir, að hv.flm. hafi meint það þannig, að leigan yrði lögð til grundvallar fyrir söluverðinu og presturinn ætti að fá nokkurn hluta þess. En það er ekki talað um neitt ákveðið verð fyrir landið. Það fer auðvitað eftir mati, en við höfum enga hugmynd um, hvernig verðið gæti orðið.

Frsm. (Jón Jónsson) Ég held, að það hljóti að stafa af ókunnugleika, að hv. 2. landsk. leggur á móti því, að þetta land verði selt. Talsvert af þessu landi er ræma eftir hálsi, sem kannske er 50 faðmar á breidd, og það sá vegur, þar sem kaupandi verður að setja girðingu, fyrir endann á þessari spildu. Það borgar sig illa fyrir prestinn að girða þessa spildu. En hinsvegar hagar svo til, að varla er hægt fyrir bóndann í Litladal að hleypa skepnu út svo, að hún sé ekki komin í þetta land. Það sýnist því ekki óeðlilegt, að honum sé selt landið, þegar heimajörðin hefir ekki nytjar af því. Nokkur hluti landsins er gamalt selland, sem liggur uppi í heiðinni, og það eru engar líkur til, að Auðkúla geti notað það. Hún hefir þess vegna leigt það öðrum manni eins og stendur, og það er hann, sem óskar eftir að fá það keypt. Presturinn, sem ætti að vera þessu öllu kunnugastur, mælir með sölunni, og allir kunnugir menn telja það sjálfsagt. Ég skil því ekki, að hv. d. leggi á móti þessari sölu, því að það er ekki um að ræða mikil verðmæti. Það hefir oft verið meiri ástæða fyrir ríkið að passa upp á sinn hag gagnvart sölu þjóðjarða en nú, því að það hefir oft gálauslega látið af hendi ýmsar jarðir.

Flm. (Jón Baldvinsson) Frv. þetta hefir verið flutt á tveimur undanförnum þingum, en hefir hafnað í allshn. þessarar d. Ég geri ráð fyrir því, að það fari enn til hennar, og vil ég mælast til þess, að hún afgr. það og að það fái að ganga áfram. Frv. er einfalt og er því fljótlegt að átta sig á því. Það fer aðeins fram á það, að í stað þess, að nú þarf 300 íbúa til þess að kauptún eða þorp fái rétt til að verða sérstakur hreppur með eigin sveitarstjórn, þá þurfi samkv. frv. ekki nema 200 íbúa til þess að öðlast sömu réttindi. Önnur breyt. er ekki í frv. þessu á sveitarstjórnarlögunum. Er því frv. ekki lengi athugað. Legg ég til, að því verði að umr. lokinni vísað til allshn.