Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrr við þessa umr. lagði ég hér nokkur orð í belg varðandi þetta mái, þó ekki að því er varðar efnisatriði þess nema að örlitlu leyti. Ég vakti þá fyrst og fremst athygli á því, hvernig að þessu máli væri staðið, þ.e.a.s. að einn af þeim mönnum, sem stæði á í þeirri stjórnskipuðu n. sem gera á till. um skipulag orkumála, er 1. flm. að þessari þáltill. Ég taldi þetta óeðlileg vinnubrögð og er þeirra r skoðunar enn, þrátt fyrir það sem fram hefur komið hjá hv. þm. Steingrími Hermannssyni að því er þetta varðar. Ég er þeirrar skoðunar, að það séu óeðlileg vinnubrögð, þegar búið er að setja á fót n. til þess að gera till. um heildarskipulag, í þessu tilfelli að því er varðar orkumál, að þá fari einstakir nm. að leggja fram sérstakar till. varðandi bað mál áður en n. hefur komið sér saman um það skipulag sem hún gjarnan vildi á þessum málum hafa. Ég er ekki í neinum vafa um að ef svona yrði staðið að málum, þá væri að verulegu leyti verra að koma á eðlilegum starfsháttum og samskiptum að því er varðar mál eins og þetta. Ég trúi því vart að þeir hv. þm., sem eru annarrar skoðunar en ég í þessum efnum, telji það til bóta fyrir viðkomandi mál, að hver og einn nm. færi að leggja fram ákveðnar till. varðandi lausn á því máli sem sérstök n. hefur verið skinuð til að gera till. um. Ég held að þetta sé miður og ætti að fara sér a.m.k. hægt í vinnubrögð af þessu tagi. Þegar ég talaði hér fyrr, þá gat ég þess, og það var í raun og veru eina efnisatriði till. sem ég ræddi þá, að ég gerði ráð fyrir að allir hv. þm. væru sammála um það sem stæði í þessari ályktun, að það skuli stefnt að jöfnun orkukostnaðar um land allt. Ég hygg að allir þm. séu um þetta sammála. Þetta var það eina, sem ég tjáði mig um að því er varðaði efnisatriði þessa máls. Það er því ekki rétt, sem hv, hm. Steingrímur Hermannsson sagði fyrr við umr., að ég hefði lýst eindregnum stuðningi við till. í heild. Ég sagði jafnframt, að ég teldi að þessi þáltill. færi a.m.k. á snið við þau lög sem afgreidd voru hér á Alþ. varðandi Orkubú Vestfjarða, og ég er sömu skoðunar enn, þrátt fyrir þær umr. sem hér hafa farið fram, og brátt fyrir þann rökstuðning sem hv. 1. flm., Steingrímur Hermannsson, hefur komið með í þessu máli. Það er greinilegt á þessari þáltill., að hún stefnir ekki í sömu átt og lög um Orkubú Vestfjarða, enda þarf ég ekki að leiða fram sérstök rök að því, því að einn af meðflm. hv, þm. Steingríms Hermannssonar að þessari till., hv. þm. Halldór Ásgrímsson, gerði grein fyrir viðhorfum sínum til málsins fyrr við umr. Hann sagði m.a. að varðandi Orkubú Vestfjarða hefði átt sér stað stefnumörkun með þeim lögum, og það er vissulega rétt, - stefnumörkun á þann veg að Orkubúið á að annast öll stig raforkumála á Vestfjörðum. Og þessi hv. þm. sagði í áframhaldi af þessu: Þess vegna var ég á móti lögunum um Orkubú Vestfjarða, vegna þess að það er gert ráð fyrir samkv. lögum um Orkubúið að skipa þessum málum á annan veg en þessi þáltill gerir ráð fyrir. - Og hann bætti við, þessi hv. þm.: Það getur ekki eitt gilt í einum landshluta og eitthvað annað í öðrum. - Og þetta er alveg rökrétt hugsun hjá þessum hv. þm., en stangast gjörsamlega á við það sem 1. flm. þessarar þáltill. hefur sagt í þessu máli, ekki síst með tilliti til þess, að menn vissu ekki annað en að hv. þm. Steingrímur Hermannsson væri á öllum stigum þess máls, sem varðaði Orkubú Vestfjarða, samþykkur því sem þar var verið að gera, og hann lagði blessun sína yfir og greiddi atkv. með þeim lögum. Og hið sama gerði hv. þm. Gunnlaugur Finnsson. Ég verð því að líta svo á að hafi þeir hv. þm. Steingrímur Hermannsson og Gunnlaugur Finnsson verið þessarar skoðunar þegar lög um Orkubú Vestfjarða voru afgreidd og ákveðin, þá hafi þeir annað tveggja verið með sýndarmennsku að því er varðar afstöðuna til Orkubúsins eða þá að þeir hafa skipt um skoðun frá því, og kannske er þá komin fram ástæða fyrir því, hversu treglega virtist ganga að hrinda í framkvæmd lögum um Orkubú Vestfjarða. Kannske þessi tröppugangur, sem á því hefur verið, hafi verið vegna þess að þm. Framsfl. almennt og þar með taldir líklega hæstv. ráðh. hans hafi almennt verið á móti lögum um Orkubú Vestfjarða. Öðruvísi verður þetta ekki skilið eins og umr, um þessi mál hafa hér fram farið. Og sé þetta svona, þá hefur verið hér á ferðinni einhver mesta sýndarmennska að því er varðar afstöðu til mála sem a. m, k. lengi hefur verið viðhöfð hér á Alþingi. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson hefur tekið það ómak af mér að gera sérstaklega grein fyrir þeirri skoðun minni, að þessi þáltill., eins og hún gerir ráð fyrir varðandi skipulag orkumála, stefni raunar þvert á lög um Orkubú Vestfjarða. Ég er hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni alveg sammála um þessa túlkun hans á þessu og get tekið undir það, en þarna greinir þá flokksbræður greinilega verulega á að því er varðar afstöðu til þessa máls. Og það er auðvitað fleira, sem þarna kemur til, sem ekki er kannske ástæða til að ræða sérstaklega, en heildarstefnan, heildarmarkmiðið, sem lög um Orkubú Vestfjarða gera ráð fyrir, er ekki á þann sama veg og þessi þáltill. ætlar. Það var ýmislegt fleira, sem kom fram í þessum umr. Hv. 1. flm. þessarar till., Steingrímur Hermannsson, greindi frá því, að hér væri um að ræða stefnumótun miðstjórnar Framsfl. í orkumálum, - stefnumótun sem var, eftir því sem ég best veit, samþ. af Framsfl, áður en lög um Orkubú Vestfjarða voru afgreidd hér frá Alþ. Enn styrkir þetta þá skoðun mína, að um sýndarmennsku hafi verið að ræða hjá þessum hv. tveimur þm., sem stóðu að Orkubúi Vestfjarða, varðandi afstöðuna til þess, vitandi vits, og hafa þeir samþ. aðra stefnu í orkumálum innan vébanda Framsfl. heldur en Orkubúið gerði ráð fyrir. Vitandi vits um þetta samþ. þeir Orkubúið á hverju einasta stigi sem það mál var til afgreiðslu á sínum tíma. Enn óskiljanlegra verður þetta þegar höfð eru í huga orð hv. þm. Páls Péturssonar, sem hann viðhafði hér fyrr við þessa umr., á þá leið, að þessi stefna Framsfl. í orkumálum hafi náðst fram vegna ágætrar forustu Steingríms Hermannssonar um mótun þessarar stefnu innan flokksins, - mótun þeirrar stefnu varðandi raforkumál, innan flokksins, sem stefnir þvert á þær ákvarðanir sem þessi hv. þm, hefur áður tekið. Ég held að það sé því ljóst, að annaðhvort hafa átt sér stað sinnaskipti varðandi afstöðu þessara hv. þm. til málsins eða þá að þeir hafa leikið tveimur skjöldum varðandi afgreiðsluna á lögum Orkubú Vestfjarða. Ég sagði hér fyrr við umr., að þessi þáltill. gerði t.d. ekki ráð fyrir sams konar afgreiðslu eða stefnu varðandi hitaveitumálin eins og er í lögum um Orkubú Vestfjarða. Ég vil einnig bæta því við, að í lögum um Orkubú Vestfjarða er einnig ráð fyrir því gert, að það fyrirtæki, sem þar er um að ræða, eigi og reki fjarvarmakyndistöðvar. Um slíkt er ekki að ræða í þessari þáltill., eftir því sem ég best sé.  Ég vildi við þessa umr. koma þessum aths. á framfæri, vegna þess að ég gerði ekki verulega grein fyrir þessum sjónarmiðum mínum fyrr við umr., og það var af þeirri ástæðu, að ég taldi rétt að hæstv. iðnrh. gæfist kostur á að ræða þetta mál, og þá var því frestað, en nú hefur hæstv. ráðh, gert grein fyrir viðhorfum sinum varðandi málið. Ég vil þó aðeins bæta því við, að ég lét þau orð falla hér fyrr við umr, varðandi vinnubrögðin, að ég ætti sæti í n. undir forustu hv. þm. Steingríms Hermannssonar, hinni svokölluðu milliþn. í byggðamálum sem er nú búin að starfa alllengi án þess að í raun og veru hafi mikið frá henni komið eða mikið í henni gerst. En ég lét þess getið að í þeirri n, hefði það komið fram hjá formanninum, að það væri heldur óæskilegt að einstakir nm, væru að flytja sérstaklega mál hér inn í þingið sem heyrðu undir það verkefni sem þessi n. ætti að vinna að. Ég tel að á sama hátt sé óeðlilegt að hv. þm. Steingrímur Hermannsson, að vísu undir formennsku annars þm, í annarri n., sé með tillöguflutning að því er varðar skipulag orkumála, með hliðsjón af því að hann á sæti í þeirri n, sem um það mál á að fjalla. Ég skal ekki, herra forseti, hafa öllu fleiri orð hér um, en aðeins til gamans er e.t.v. rétt að lokum að vekja á því athygli eða kannske frekar spyrjast fyrir um það, sem kom fram hjá hv. þm. Páli Péturssyni í framhaldi af því, þegar hann var búinn að lýsa hinum góðu kostum hv. þm. Steingríms Hermannssonar til þess að laða fram sameiginleg sjónarmið Framsfl. varðandi skipulag orkumála, - í framhaldi af þessu fór hv. þm. Páll Pétursson að tala um Sigöldu sem hefði verið virkjuð of stórt. Ég veit ekki annað en að hv. þm. Steingrímur Hermannsson hafi verið samþykkur þeirri framkvæmd. Og í framhaldi af því nefndi hv, þm. Páll Pétursson járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði sem hefði verið ákveðið að reisa vegna þess, hversu stórt var virkjað við Sigöldu, Ég veit ekki betur en að hv, þm. Steingrímur Hermannsson hafi samþ. þá framkvæmdi einu og öllu. En síðan bætti þessi hv. þm. því við, að það hefði verið nær að flytja það rafmagn, sem fékkst við Sigölduvirkjun, til Norðurlands. Kannske hefur þetta líka verið að frumkvæði eða undir forustu hv. þm, Steingríms Hermannssonar sem aðalsérfræðings þeirra framsóknarmanna í orkumálum og skipulagi þeirra. Það er nú kannske frekar til gamans að þetta er nefnt hér, en þetta kom mér svona fyrir sjónir, vegna þess að hv. þm. Páll Pétursson greindi frá þessu í áframhaldi af þeirri hinni ágætu lýsingu sinni á hæfileikum hv. þm, Steingríms Hermannssonar til þess að veita skipulagi orkumála innan Framsfl. brautargengi.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs undir umr. um þetta mál fyrir tveimur dögum til þess að koma á framfæri smávægilegum leiðréttingum við orð nokkurra hv. ræðumanna í þeim umr. Þrír hv. þm. Framsfl. töldu að ég hefði í ræðu minni um þetta mál á þriðjudaginn var ásakað hv. 1. flm, þessarar þáltill. um siðleysi. Þetta tel ég rangt með farið og annað tveggja misskilning eða rangtúlkun þessara hv. ræðumanna. Í ræðu minni sagði ég á þá lund. mjög með sama hætti og fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns, að það væru að mínum dómi óvenjuleg vinnubrögð að nm, í stjórnskipaðri n., sem falið hefur verið að vinna að lausn tiltekinna mála og leggja till. fyrir ríkisstj., hlaupi allt í einu til og flytti málið inn á Alþ. á meðan n. situr að störfum. Ég sagði einnig að ég minntist þess ekki, að þm. hefðu yfirleitt staðið þannig að málum. Ég minnist þess ekki, að stjórnarandstöðuþm. hafi talið það vera eðlileg vinnubrögð hvað þá stjórnarstuðningsmenn. Fram hjá þessum siðareglum, sem þm. almennt hafa tamið sérvirðist hv. I. flm. þessarar till. hafa farið. Ég nefndi aldrei siðleysi í ræðu minni, og ég geri nokkurn greinarmun á því, hvort farið sé fram hjá siðareglum, sem hv. alþm. hafa almennt tamið sér, eða hvort þeir eru ásakaðir um síðleysi. Hér á hv. Alþ. gilda t.d. vissar siðareglur í þessum ræðustól að því er tekur til að ávarpa þm. eða forseta. Ef ræðumaður í þessum ræðustól nefnir einhvern þm. með nafni án þess að segja hv. þm. eða kenna hann við kjördæmi sitt, hv. þm. Vestf., - ef hann hefur ekki í heiðri þessa þingvenju t.d., þá fer hann fram hjá siðareglum sem haldnar skulu í heiðri. Hins vegar dytti mér aldrei í hug að saka þm., sem yrði þetta á, um siðleysi. Á þessu er reginmunur. Hér er því um útúrsnúning eða rangtúlkun á máli mínu að ræða og einkennilegt að þrír hv. þm. Framsfl. skyldu bera sér þetta í munn. Ég skal ekki ræða þetta mál miklu meir. Ég vil aðeins taka það fram, að skýringar hv. þm. Steingríms Hermannssonar, 1. flm. þessarar till., er hann flutti og áttu að sanna það að vel gæti farið saman þessi þáltill. og lög um Orkubú Vestfjarða, voru yfirklór eitt. Það var auðvitað ekki þess að vænta, að aðrar skýringar fengjust, og má segja að yfirklórið hafi ekki verið verra en búast mátti við. Hv. 1. flm. þessarar till. taldi að ég hefði ekki farið fyllilega rétt með, þar sem ég ræddi um að till. gerði ráð fyrir að sameina í einu fyrirtæki öll raforkuvinnslufyrirtæki landsins. Ég get vel beðið afsökunar á því, ef ég hef farið þarna lítillega rangt með, en í tillgr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Unnið verði að því að koma á fót einu fyrirtæki, sem annist alla meginraforkuvinnslu og flutning raforku á milli landshluta. Ríkisstj. taki í þessu skyni upp samninga við Landsvirkjun, Laxárvirkjun, Andakílsárvirkjun, Rafveitu Vestmannaeyja, Rafveitu Siglufjarðar og aðrar rafveitur, sem eiga og reka orkuver, um sameiningu slíks rekstrar í einni landsveitu.“ Þarna segir skýrt og greinilega í tillgr. sjálfri: „alla meginraforkuvinnslu og flutning raforku á milli landshluta“, og upp eru talin a.m.k. flestöll fyrirtæki sem þetta hafa með höndum. Og í framhaldinu er gefið í skyn að önnur, sem ekki eru upp talin, skuli einnig falla undir þetta. Þessar hártoganir hv. þm. eru því auðvitað hreinn orðaleikur og ekki hægt að festa mikið hönd á slíku. Auðvitað dettur mér ekki í hug, ef t.d. bóndinn í Æðey setti upp vindmyllu til þess að vinna rafmagn til heimilisnotkunar og annars brúks þar í eynni, að það fyrirtæki skyldi endilega verða sameinað þessu landsfyrirtæki. Það hefur mér ekki dottið í hug. En orðaskak hv. þm. Steingríms Hermannssonar af þessu tilefni er líkast því að barist sé við vindmyllur. Hv. þm. taldi það mjög til gildis þessari þáltill., að nauðsynlegt væri að fram kæmi á Alþ. hinn pólitíski vilji í þessu máli, þ.e. til skipulags orkumála í landinu. Það er ekki fyrir að synja, að það hafi sína kosti og sé nauðsynlegt að það gerist fyrr eða síðar. Ég hygg þó að hv. 2. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson, og hv. 3, þm. Vestf., Þorvaldur Garðar Kristjánsson, hafi m.a. verið skipaðir í þessa n., sem á að endurskoða lög um heildarskipulag orkumála í landinu og leggja till. þar um fyrir Alþ. og ríkisstj., til þess að þar gætu komist að hin pólitísku sjónarmið og till. orðið mótaðar í samræmi við hinn pólitíska vilja. Þeir eru fulltrúar tveggja stærstu þingflokkanna, þeirra flokka sem styðja núv. hæstv. ríkisstj. Það hefði því verið æskilegra að mínum dómi, að hinn pólitíski vilji þessara hv. þm. beggja og þeirra stjórnmálaflokka, sem þeir eru fulltrúar fyrir, kæmi fram í till. n. þegar hún skilar af sér störfum heldur en að einn nm. fari, eins og hér hefur gerst, að flytja málið inn á Alþ. og setja þar fram ákveðnar skoðanir meðan málið er í undirbúningi í n. sem hann situr sjálfur í.



Herra forseti. Þetta er þriðji dagurinn sem fram fara umr. um þessa þáltill., svo að það má nærri geta að margt merkilegt og skynsamlegt sé búið að segja. Og ég vil segja það sem mína skoðun, að mér hafa fundist þessar umr. hinar athyglisverðustu. Ég er sammála því, sem fram hefur komið hjá einstökum ræðumönnum, í sumum efnum, þó að ég sé andvígur öðru. En ég hef ekki hugsað mér að fara að ræða þetta mál efnislega nú. Ég hef talað áður í þessum umr. og lagði þá áherslu á að við ættum að vera sammála nm meginmarkmið í orkumálum. Og ég held að við séum sammála um meginmarkmiðin. En vandamálið er að koma sér niður á það skipulag sem best stuðlar að því að ná þessum markmiðum. Ég sagði áðan, að ég ætlaði ekki að fara að ræða einstök atriði sem fram hafa komið í málflutningi manna hér, en vil þó aðeins gera eina undantekningu. Það hefur borið hér á góma, að það væru nokkuð óeðlileg vinnubrögð hjá hæstv. iðnrh. og ríkisstj. að láta skipulag orkumálanna og meðferð þeirra mála bera þannig að nú, að skipa fyrst n. í hinum einstöku landshlutum til þess að vinna að þessum málum, en skipa síðar n. sem á að gera till. um heildarskipun orkumála og endurskoða orkulögin í heild. Þetta er sjónarmið út af fyrir sig. En ég bið menn að hafa í huga að eitt af því, sem við erum allir sammála um, er að það eigi að taka tillit til félagslegra sjónarmiða í þessum efnum á þann veg að kveðja til fólkið í hinum dreifðu byggðum með það fyrir augum að gera hlut landshlutanna stærri í framkvæmd orkumálanna en hefur verið. Ef við erum sammála um þetta, þá hygg ég að við nánari athugun getum við verið sammála um að það sé eðlilegt að spyrja þetta fólk ráða og vita nokkuð um álit þess og áhugamál í þessum efnum áður en gengið er frá heildarskipulaginu. Menn segja kannske að það sé mismunandi, eins og hér hefur komið fram í umr., hvað fólkið vilji, það geti verið einn vilji í einum landshluta, en annar í öðrum. Þetta er rétt. En hvað meinum við með því að fá fólkinu meira áhrifavald í þessum efnum? Það er í raun og veru fyrst og fremst talað um að sveitarfélögin komi inn í á þann hátt, að þau séu aðilar í einhverja formi að orkuvinnslu- eða orkudreifingarfyrirtækjum í samvinnu víð ríkið. Ef við meinum þetta, þá verðum við að hafa sveitarfélögin með í ráðum. Það er ekki hægt að framkvæma neitt í þessa átt nema með vilja sveitarfélaganna. Annað er að mínu viti óraunhæft. En það er rétt, það getur verið mismunandi hvað sveitarfélögin vilja. Því hef ég litið svo á, að ef við meinum eitthvað með landshlutafyrirtækjum, þá verðum við að vera viðbúnir því að landshlutafyrirtæki þurfi ekki að vera eins upp byggð í öllum landshlutum, það verði að fara eftir aðstæðum í hverjum landshluta fyrir sig og vilja sveitarfélaganna og fólksins þar. Það er þess vegna þýðingarmikið að vita sem gleggst um vilja og viðhorf manna um allt land í þessum efnum áður en við göngum frá heildarskipulaginu. Mér sýnist því að ekki hafi verið rangt að farið í þeim vinnubrögðum sem hafa verið viðhöfð. Hv. 1. flm. þessarar till., 2. þm. Vestf., vék mjög lofsamlega að því, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, og sagði, að í flestum atvikum sæi ég raunar kosti á skipulagi því sem þessi till. gerir ráð fyrir. Ég er þakklátur hv. 2. þm. Vestf. fyrir þessi ummæli, því að ég veit að þau mótast af því, að hann vill hlut minn sem mestan í þessum málum. En ég hygg einnig að þeir aðrir, sem vilja hlut minn mikinn í þessum málum og eru á öndverðum meiði við hv. 2. þm. Vestf., muni geta sagt eitthvað álíka um ræðu mína, að í flestum atriðum sæi ég raunar kosti á því sem þeir lögðu til og var andstætt þessari till. Sannleikurinn er sá, að ég leitaðist við að ræða þessi mál á málefnalegum grundvelli. Mér finnst að það verði að hlusta á allar hugmyndir, sem fram koma, vega þær og meta af hinni mestu kostgæfni. Vegna þess að ég legg mikla áherslu á þetta hef ég e.t.v. gert mig sekan um yfirsjón að endurflytja ekki hér á Alþ. ásamt rúmlega 10 sjálfstæðisþm. till. um skipulag orkumála sem við fluttum síðast fyrir þremur árum og gekk í veigamiklum atriðum í berhögg við þessa till. En ég hef ekki gert það, því að ég hlýt að hafa þessa till. í huga við störf mín í skipulagsnefnd orkumála sem á að gera heildartillögur. Þar þurfum við að hafa allar hugmyndir til athugunar, hvaða n sem þær koma, og ég fullyrði að það hafa komið mjög athyglisverðar hugmyndir frá öllum stjórnmálaflokkunum í þessum efnum. En málið er margþætt og margslungið. Á fyrsta fundi skipulagsnefndar orkumála, sem mjög hefur verið til umr. hér við þessar umr., sagði ég í upphafi fundar eitthvað á þessa leið: Við erum hér saman komnir til þess að vinna að mjög mikilvægu máli. Það er mjög erfitt viðfangs. Við þurfum að grandskoða það á mjög breiðum grundvelli. Við megum ekki varpa fyrir fram fyrir borð neinum hugmyndum sem fram koma. Við skulum athuga þær, grandskoða. Við skulum halda svo á starfi okkar varðandi hvert atriði, þar sem ágreiningur kann að vera í upphafi eða skoðanir okkar fyrir fram hafa verið andstæður, að við afgreiðum það á þann veg að við látum sannfærast eða sannfærum hverjir aðra. Ef okkur tekst ekki að vinna í þessum anda í þessari n., þá óttast ég að litill sem enginn árangur verði af starfi nefndarinnar. Þetta voru mín fyrstu orð í n. þessari, og mér finnst þessar umr. hafa gefið tilefni til þess að rifja þau hér upp.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að benda hv. þm. Karvel Pálmasyni á það, að við fáum tækifæri til að flytja ræður eins og hann flutti áðan á framboðsfundum á Vestfjörðum í vor. Mér finnst að sleggjudómar og fullyrðingar eins og þar komu fram eigi frekar erindi þangað og mun nú ekki taka þátt í slíku. Ég vil jafnframt biðja hann afsökunar á því, að ég skuli hafa ætlað honum að hafa skoðun í þessu máli. Það er eflaust til of mikils ætlast. En ég skildi orð hans í fyrstu ræðunni svo, að hann styddi þessa till., en það er sem sagt rangt og tekið til baka. Hv. þm. Karvel Pálmason og reyndar hv. þm. Pálmi Jónsson ræddu nokkuð um Orkubúið og að þessi till. gengi á snið við það. Ég vil enn andmæla þessu, og ég vil vekja athygli á því, að þeir, sem hafa talið svo, þessir tveir ágætu þm., hafa, eftir því sem ég hef best tekið eftir, ekki nefnt eitt atriði þar sem þetta gangi á snið við Orkubúið. Hv. þm. Karvel Pálmason sagði sem sagt að í þessari till. væri ekki ætlast til þess að fyrirtækið ræki hitaveitur. Ég vil reyna að leiðrétta þetta enn einu sinni. Ég vil enn vekja athygli á því, að í 2. lið þessarar till. er talað um landshlutafyrirtæki. Orkubú Vestfjarða er landshlutafyrirtæki það er ekki landsveita. Hér segir: „Unnið verði að því að koma á fót landshlutaveitum, sem annist alla dreifingu og sölu á raforku í viðkomandi landshluta. Landshlutaveitur þessar geti einnig annast rekstur hitaveitna.“ Það kann að vera að orðið hitaveita valdi þarna einhverjum misskilningi, en hitaveita er hið almenna orð bæði um fjarkyndistöðvar og fjarhitunarstöðvar. Það er allt hitaveita sem veitir hita frá einum stað í gegnum ákveðið kerfi til notkunar. Þetta er hið almenna orð um hitaveitu. Stundum er það kallað fjarkyndistöð, þegar um kyndistöð er að ræða þar sem hitinn er framleiddur. Og stundum eru þær nefndar jarðvarmaveitur. En hitaveita er hið almenna orð. Ef þetta hefur valdið einhverjum misskilningi, þá vil ég jafnframt benda mönnum á það, að í grg, er þetta nánar undirstrikað, og þar eru reyndar notuð orðin: „reki jarðvarmaveitur eða fjarhitunarstöðvar“. Hér segir, með leyfi forseta: „Eðlilegt er jafnframt að landshlutaveitur eigi og reki jarðvarmaveitur eða fjarhitunarstöðvar.“ Ég vona því að þessi misskilningur sé leiðréttur. Að þessu leyti gengur þetta alls ekki á snið við Orkubú Vestfjarða. Það er alls ekki rétt. Hitt er annað mál, eins og ég hef sagt, að það má segja að þetta stangist á að því leyti, að Orkubúi Vestfjarða er ætlað að reka aflstöðvar. Það hef ég alltaf viðurkennt. Þess vegna hef ég hvað eftir annað lagt áherslu á það, að ég teldi æskilegra að þessar aflstöðvar, sem eru um 11 mw, væru reknar af einni landsveitu, og ég hef aldrei farið leynt með það. Ég legg einnig áherslu á það, að teknar verði upp viðræður við Orkubú Vestfjarða um að landsveita, ef á fót verður sett, taki við rekstri þessara aflstöðva. Hitt er svo annað mál, að þessar aflstöðvar eru ekki nema 2:1% af uppsetu afli í vatnsaflsstöðvum hér á landi, og mér finnst raunar skipta ákaflega litlu máli hvorum megin þær liggja. Þetta er ekki hluti af meginraforkuvinnslu landsins. Ég vísa því enn þá algjörlega á bug, að þessar till. okkar gangi á einhvern máta gegn Orkubúinu. Ég veit að innan Framsfl. eru nokkuð skiptar skoðanir um það. Þó hygg ég að þær séu fyrst og fremst á þeim grundvelli reistar, að menn telji þar margir, og ég er því sammála, að það hefði verið réttara að ákveða heildarskipulagið um orkuvinnslu eða orkudreifingu í landinu áður en ákveðið væri um orkumál einstakra landshluta. Ég held að það sé þetta atriði sem margir þessara aðila leggja fyrst og fremst áherslu á. Þannig tók ég m.a. þau orð sem hv. 5. þm. Austurl. sagði þegar þetta var rætt s.l. þriðjudag. Hv. þm. Karvel Pálmason var með dylgjur um það, að við þm. Framsfl. á Vestfjörðum hefðum tafið fyrir Orkubúinu. Mér þykir þetta furðulegt. Ég veit ekki betur en allir þm. Vestf. hafi staðið einhuga um Orkubúið, ég hef hvergi heyrt annað. Ég ætla ekki að bera honum á brýn eða neinum öðrum, að þeir hafi tafið fyrir því. En ég hef í þeim viðræðum, sem ég hef átt m.a. við hæstv. ráðh. og fleiri um þetta mál, lagt á það ríka áherslu að lína yrði lögð frá byggðalínunni eða meginraforkukerfi landsins inn á Vestfirðina af öðrum en Orkubúi Vestfjarða. Ég hef sagt að ég liti á þetta sem nánast skilyrði fyrir því að Orkubúið gæti starfað svo að viðunandi væri. Ef þetta hefur tafið eitthvað fyrir, þá hef ég ekki verið einn um það, því að þetta er skilyrði sem nánast hvert einasta sveitarfélag á Vestfjörðum hefur sett. Og ég get bætt því við, að ég lagði áherslu á þetta skilyrði vegna þess einnig, að þetta greinir Orkubúið frá landsveitu. Í okkar till. er gert ráð fyrir að landsveita eigi slíkar stofnlinur. Af þeirri ástæðu m.a. taldi ég algjörlega óeðlilegt og ganga gegn samþykkt Framsfl. í þessu máli að Orkubú Vestfjarða ætti stofnlínuna inn á Vestfirði. Ég tel að þarna hafi raunar hugmyndir sveitarstjórnarmanna á Vestfjörðum verið mjög í samræmi við þær hugmyndir sem við setjum fram í þeirri till. sem hér er til umr. Eins og margsinnis hefur verið vakin athygli á, segir hér: „að koma á fót einu fyrirtæki, sem annist alla meginraforkuvinnslu og flutning raforku á milli landshluta“. Ég vil algjörlega vísa því á bug, að við höfum á nokkurn máta reynt að tefja fyrir þessu máli. Við höfum lagt áherslu á þennan þátt og það hafa, hygg ég, aðrir þm. Vestf. einnig gert. Ég ætla ekki að fara að ræða um milliþn. um byggðamál. Það getur komið tækifæri til þess síðar að ræða um það sem sú n. hefur gert. Ég vil bara leggja áherslu á það, að ég tel að sú n. hafi komið ýmsu góðu til leiðar. Vel má segja að það hefði mátt vera meira, en það, sem hefur áunnist, er þó mikilvægt, t.d. að fá byggðadeild setta á fót við Framkvæmdastofnun ríkisins, en ég fer ekki lengra út í það. Ég vil þakka hv. þm. Pálma Jónssyni fyrir kennslustund í siðareglum. Hvort það er siðleysi að fara fram hjá siðareglum eða ekki skal ég ekki dæma um, en mér finnst satt að segja heldur lítill munur þar á og sú skýring, sem þarna kom fram, svo ég noti hans eigin orð, sé yfirklór eitt. Í landinu eru 14 raforkuframleiðslufyrirtæki. Við erum ekki að tala um að sameina vindrafstöðvar, og ég held að þetta sér algjör útúrsnúningur. Við meira að segja tölum um alla meginraforkuframleiðsluna, og við teljum að þessu sé náð þótt ekki verði öll þessi 14 raforkuvinnslufyrirtæki sameinuð. Þetta hef ég margsagt, þetta kemur fram í till., kemur fram í grg., og ég vona að það sé enginn misskilningur um það. Hins vegar er þetta lítilfjörlegt atriði. Hv. þm, viðurkenndi að hann kynni að hafa misskilið till. að einhverju leyti, og ég vona að það sé nú leiðrétt. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég vona að þessar umr. hafi þegar orðið til nokkurs gagns og vísi nokkuð veginn sem hv. þm. vilja fara á þessu mikilvæga sviði. Ég ætlaði að endurtaka það sem ég sagði síðast um beiðni hæstv. orkumrh. um að við legðum ekki áherslu á að þessi till. yrði afgreidd það fljótt að umrædd n. fengi ekki tækifæri til að starfa lengur. Ég sé að hann er ekki við. En ég sagði síðast, að við föllumst með ánægju á tilmæli hæstv. ráðh. í þessu sambandi.



Herra forseti. Ég vildi aðeins gera smávægilegar athugasemdir og skal ekki lengja þessa umr. að ráði. En mér finnst það út af fyrir sig furðulegt vegna þeirra umr., sem hér hafa átt sér stað, að bera það fram að hv. þm. Steingrímur Hermannsson hafi ekki staðið að Orkubúi Vestfjarða af fullum krafti. Ekki hefur farið fram hjá okkur öðrum þm. í Framsfl, að það hefur hann gert. Ég vildi aðeins ítreka það sem ég sagði hér, vegna þess að það hefur verið nokkuð um það rætt hvers vegna ég var á móti lagasetningunni um Orkubú Vestfjarða. Ég sagði í ræðu minni: Mér fannst lagasetningin ótímabær, þar sem heildarstefnan í landinu hafði ekki verið mörkuð. - Þetta eru þau orð sem ég viðhafði, og aðra röksemdafærslu fyrir þeirri afstöðu minni má finna í umr. við afgreiðslu á því lagafrv. Ég tek undir þau orð hv. 3. þm. Vestf., að auðvitað verður í slíku máli sem þessu að leita til aðila úti um allt land, úti í kjördæmunum. Ég er vissulega sammála því. Ég var hins vegar þeirrar skoðunar við umr. síðast og er enn, að það hefði verið eðlilegra að það hefðu verið mótaðir einhverjir punktar, eitthvert uppkast að stefnu sem þessir aðilar hefðu fengið sem veganesti. Það er ekki sama og segja að þessir aðilar hefðu orðið því sammála. Ég hefði talið að það hefði verið betra að mynda einhvern slíkan heildarramma áður en þessar n. voru skipaðar. Ég sagði einnig að það væri oft hægt að vera vitur eftir á. En ég vil sérstaklega leggja áherslu á, að ég taldi óeðlilegt að taka eitt af þessum nál., þ.e. nál. frá Vestfjörðum, og nota það til stefnumörkunar fyrir þann landsfjórðung. Það var það sem ég vildi leggja sérstaka áherslu á, því það hefur allmikil áhrif á umr, þessa máls í hinum landsfjórðungunum. Það hefur ekki farið fram hjá okkur á Austfjörðum í sambandi við umr. um þessi mál, að menn segja þar: Er ekki búið að á kveða eða setja upp það skipulag, að í hverjum landshluta skuli starfa svipað fyrirtæki og Orkubú Vestfjarða? Og ég vil einnig benda hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni á það, að mönnum í öðrum landshlutum líkar ekki heldur að það sé tekið eitt ákveðið nál. úr einum landshluta og það lögfest, því það eru margir sem skilja það sem ákveðna bendingu á hvern hátt þeir skuli leysa sin mál. Þetta líkar mönnum ekki. Ég tel að það hafi komið fram, að þetta hafi verið á vissan hátt óskynsamlegt. Ég hef ekki sagt að það sé út af fyrir sig óskynsamlegt að stofna Orkubú Vestfjarða, en það fyrirtæki verður að vera í einhverju samhengi við þá heildarstefnu sem verður mörkuð í orkumálum landsins. Ég á sérstaklega við það, að mér finnst óeðlilegt að þetta fyrirtæki annist virkjunarrannsóknir og virkjun fallvatna í þeim landshluta og aðaldreifingu raforkunnar á milli landshluta. Það ern þessi verkefni sem ég lagði sérstaka áherslu á að ættu að vera á landsvísu. En mér finnst að það komi mjög til greina, eins og kemur fram í okkar till., að fyrirtæki í landshlut-um?m annist dreifingu til neytenda. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram sem mínar stuttu athugasemdir.



Herra forseti. Á þskj. 45 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um upplýsinga- og fræðslustarfsemi um efnahagsmál í sjónvarpi. Tillgr. hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á menntmrh. að beita sér fyrir því, að sjónvarpið hefji svo fljótt sem verða má reglulega upplýsinga- og fræðsluþætti um efnahagsmál í umsjá viðskiptadeildar Háskólans og Þjóðhagsstofnunar.“ Það er áreiðanlega ekki ofmælt þegar ég segi, að margir ágætir landsmenn hafa mörg undanfarandi ár haft verulegar áhyggjur af þeim tröppugangi sem orðið hefur í þróun efnahagsmála hér á landi. Þar hefur það ítrekað gerst, að landsmenn hafa búið við vaxandi velsæld og þjóðartekjur hafa aukist verulega, síðan hefur komið bakslag, þjóðartekjur hafa skyndilega minnkað og lífskjörin versnað verulega. Ýmsar kenningar eru uppi um meginástæður fyrir þessari þróun og sýnist þar sitt hverjum, sem ekki er óeðlilegt. En um hitt held ég að flestir landmenn séu sammála, að nauðsynlegt sé að draga mjög úr þessari sveiflukenndu þróun efnahagsmála landsins. Ég hygg að margir, sem hafa lagt sig sérstaklega eftir því að komast til botns í þessum málum, séu þeirrar skoðunar, að öllu lengur verður ekki frestað að gripa til þeirra aðgerða, sem mundu duga verulega til að draga meira úr þessum sveiflum en þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið í þessum efnum hingað til. Ætla ég ekki að fara miklu meira út í það nú. Um mitt þetta ár varð veruleg breyting á þróun efnahagsmála frá því sem verið hafði um sinn þar áður. Við höfðum fram að þeim tíma búið við verulega auknar þjóðartekjur og það var full atvinna í landinu. Okkur hafði tekist að minnka mjög verulega viðskiptahalla sem hafði á árunum 1974 og 1975 verið á milli 11 og 12% af þjóðartekjum. Ýmislegt á fyrri hluta yfirstandandi árs gaf vonir um að nokkurt framhald gæti orðið á þessari hagstæðu þróun efnahagsmála landsmanna. En því miður verður að segja hverja sögu eins og hún hefur gengið til. Nú síðari hluta þessa árs hefur verulega brugðið til hins verra um þessa þróun, og nú gætir nokkurrar svartsýni um framhaldið í þessum málum á næstu mánuðum og næstu árum. Að mínu viti skiptir geysilega miklu um það, hvernig til tekst í næstu framtíð, hvernig staðið verður að þeim nýju vandamálum sem nú virðast vera að risa, og á ég þar ekki síst við hættuna á því, að verðbólga kunni að vaxa á ný, eftir að hún hefur farið minnkandi frá árinu 1974, og enn fremur að skuldasöfnun sú erlendis, sem hefur m.a. orðið til vegna þess að við versnandi aðstæður í þjóðarbúskapnum hefur verið gripið til þess ráðs, m.a. til þess að lífskjörin breyttust ekki mjög skyndilega til hins verra, að taka lán erlendis og lifa þannig að verulegu leyti á erlendum lántökum. En þeirri leið eru að sjálfsögðu takmörk sett eins og hverjum öðrum lántökum. Sennilega verða erlendar skuldir þjóðarbúsins til langs tíma í lok þessa árs eitthvað nálægt 130 milljörðum kr., og hygg ég að þær hafi ekki í annan tíma verið hærri miðað við þjóðarframleiðslu. Það er með þetta í huga sem ég hef leyft mér að flytja till. til þál. um upplýsinga- og fræðslustarfsemi um efnahagsmál í sjónvarpi. Það er staðreynd að enginn fjölmiðill í landinu er jafnáhrifaríkur um skoðanamyndun landsmanna og sjónvarpið. Sjónvarpið er nú svo að segja á hverju íslensku heimili, og ég hygg að það sé mikið horft á sjónvarpsdagskrá og hlustað á hana. M.a. sér þess stað í starfsemi stjórnmálaflokkanna að fundir stjórnmálaflokkanna almennt talað gerast nú æ fámennari vegna þess að fólkið vill gjarnan hlusta á stjórnmálaumr. í sjónvarpi. Ég hef því látið mér detta í hug, að það kynni að vera til mikilla bóta og gæti orðið til nokkurrar hjálpar að vinna upp almenningsálit í landinu sem væri þess megnugt að veita aðhald og knýja fram stefnubreytingu í þróun efnahagsmála, eins og horfurnar eru nú, og því er þessi þáltill. flutt. Það er enginn efi á því, að ef m.a. tækist að sannfæra mikinn meiri hl. þjóðarinnar um að hann stórtapaði á verðbólguþróun, þá væri verulega mikill sigur unninn í því stríði sem ég tel að brenni hvað heitast á okkur nú um sinn, þ.e.a.s. að reyna að draga úr verðbólguvexti. Ég hef þá skoðun, að það sé ótrúlega stór hópur þjóðfélagsborgara sem trúir því að hann græði á verðbólguþróun eins og verið hefur hér á Íslandi. Og því miður verð ég að segja það, að ég held að það sé ótrúlega stór hópur þjóðfélagsborgara sem heldur að það sé hægt að búa í þjóðfélagi eins og okkar við verðbólgustig af gráðunni 30–40% ár eftir ár án þess að það leiði til meiri háttar áfalla og framleiðslustöðvunar í undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar vegna þess að útflutningsatvinnugreinarnar verða ekki samkeppnishæfar á erlendum mörkuðum. Ég vil vekja athygli hv. þm. á mjög svo fróðlegri grein sem Ásmundur Stefánsson hagfræðingur hjá Alþýðusambandi Íslands ritar í síðasta hefti Hagmála, tímarits sem ég hygg að Félag viðskiptafræðinema gefi út. Því miður tók ég þetta tímarit með mér heim og hef það ekki við höndina, en það er afar fróðleg grein, sem bann ritar, þar sem hann kemur m.a. inn á þetta atriði sem ég var að nefna, hversu margir eru haldnir þeim misskilningi að þeir græði á verðbólguþróun. Hann talar um þann útbreidda misskilning, að sá, sem er að byggja íbúð, litla íbúð, telji að það sé sér í hag að verðbólgan vaxi jafnvel töluvert mikið, vegna þess að slík þróun greiði niður lán þau sem viðkomandi íbúðarbyggjandi hefur fengið. Hann rekur það með dæmum, ef dæmið er skoðað til enda, að slíkar hugleiðingar eru byggðar á miklum misskilningi. Hann tekur m.a. dæmi af því, að þessi húsbyggjandi kunni að vera aðili að lífeyrissjóði og hafi því fengið lán úr lífeyrissjóðnum að verulegu leyti vegna byggingarkostnaðarins. Og hann rekur það, hvernig lífeyrissjóðurinn verður ófærari um að greiða lífeyri á þeim tíma þegar m.a. þessi húsbyggjandi á rétt á að taka þaðan lífeyri, vegna þess að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðsins er brunnið upp meira eða minna í þeirri verðbólguþróun sem verið hefur. Hann tekur líka dæmi um mann sem fái lán til húsbyggingar hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins og gleðjist yfir því, að verðbólgan hjálpi honum að greiða lánin upp, gleymi að dæmið liggi ekki allt á borðinu þó að þetta kunni að einhverju leyti að vera rétt, því að Húsnæðismálastofnun fái tekjur sínar einhvers staðar frá og m.a. með skattlagningu á borgara landsins, þannig að það þurfi þá að hækka þá skatta ef verðbólga vaxi og lán þurfi að hækka til íbúðarbygginga. Fleiri athyglisverð dæmi nefnir Ásmundur Stefánsson í þessari grein sinni sem sýna mætavel, að það er á algjörum misskilningi byggt að langstærsti hluti þjóðarinnar geti grætt á svo mikilli verðbólgu sem hér hefur verið nú um nokkra áratugi. Ef mögulegt væri að sýna mönnum óyggjandi fram á réttmæti þessara skoðana Ásmundar Stefánssonar og raunar fleiri, þá hygg ég að verðbólgubaráttan gengi betur en verið hefur undangengna áratugi og að þeir stjórnmálamenn og þeir stjórnmálaflokkar sem legðu sig sérstaklega fram um að berjast í anda þessarar stefnu, mundu skera betur upp við hverjar kosningar en reynslan hefur oft á tíðum sýnt. Til þess að reyna ná þessum árangri, reyna að skapa þennan skilning er þessi till. flutt. Umræður í dagblöðunum, sem mörg hver eru ákveðin flokksmálgögn og flytja mál sitt með hliðsjón af hagsmunum þeirra flokka sem þau styðja, hafa oft á tíðum ekki verið mjög upplýsandi um réttar orsakir vandamálanna. Þar hefur e.t.v. gætt meira fullyrðinga og oft á tíðum sleggjudóma heldur en röksemdarfærslu um þessi mál. Þegar af þeirri ástæðu teldi ég heppilegt að flytja umr. að verulegu leyti þaðan og inn í sjónvarpið. Ég legg til í tillgr. að þessir þættir, þessir föstu reglulegu þættir um efnahagsmál, verði í umsjá viðskiptadeildar Háskóla Íslands og Þjóðhagsstofnunar. Vitanlega gætu ýmsir fleiri aðilar komið þar til álita sem umsjónaraðilar slíkra þátta, en ég legg þetta samt til. Ég vil undirstrika að ég legg áherslu á það, að í þessum þáttum komi ekki einasta fram hagfræðingar eða viðskiptafræðingar eða menn sem hafa sérmenntað sig á sviði efnahagsvísinda, heldur komi ekki síður þar fram menn úr atvinnulífinu, bæði úr röðum atvinnurekenda og launþega, menn sem þekkja vandamál hins daglega lífs af eigin reynslu og geta sett fram skoðanir sínar byggðar á þessari reynslu. Ég held, herra forseti, að ég þurfi ekki að hafa öllu fleiri orð í framsögu með þessari till. til þál. Ég legg til að eftir að umr. hefur verið frestað verði till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil segja aðeins örfá orð við þessa umr. um þá till. sem hér liggur nú fyrir og hv. flm. hefur gert grein fyrir. Mér fannst á málflutningi hv. flm. að hann vildi raunverulega stefna að því með aukinni fræðslu um efnahagsmál að leysa nokkuð úr þeim mikla vanda sem við erum óneitanlega í varðandi allar þær deilur sem uppi eru um stefnuna í efnahagsmálum og hvaða ráð væru þar helst til úrbót; . Mér fannst það á öllum málflutningi hans, að það væri meining hans að reyna að ná þessu marki. Ég tel út af fyrir sig að þetta sé góð meining, tel enda að það sé gott í hverju máli að auka þar nokkuð við þekkingu sína og það sé efnt til fræðslu svo að segja um alla hluti. Það er óneitanlega gott. Ég held hins vegar að menn verði að gera sér grein fyrir því, hvers konar vandamál hér er um að ræða. Fræðsla um efnahagsmál er fræðsla um pólitík. Efnahagsmálin verða ekki aðgreind frá almennum stjórnmálum. Þau eru einn gildasti þáttur stjórnmálanna á hverjum tíma. Vissulega væri hægt að halda í útvarpi af þar til fróðum mönnum fróðleg erindi almennt um stjórnmálabaráttu og hvernig hún gengi fyrir sig. En hér er um mjög vandasamt málefni að ræða, að ætla að taka upp fræðslu um þessi efni, og er þá betra að að því máli sé staðið af fullum heilindum og allir helstu þættir málanna fái að njóta sín í þeirri kennslu. Þetta vildi ég nú alveg sérstaklega undirstrika, þannig að hv. flm. átti sig til hlítar á því, hvers konar mál hér er um að ræða, sem ég hlýt að ætlast til að hann hafi hugleitt. Ég mæli ekki á móti þessari till., tel sjálfsagt að hún gangi til n., hún verði athuguð og íhuguð vandlega, hvort hægt er að koma fyrir aukinni fræðslu í þessum efnum á þeim grundvelli að ekki lendi út í einhverjar meiri háttar þrætur og fræðslan verði þar af leiðandi að litlu gagni, af því að hér er verið að fást við mál af þessu tagi. Ég tók eftir því, að hv. flm. sagði, eins og margir fleiri hafa sagt í umr. um efnahagsmál nú að undanförnu, að á miðju þessu ári hefðum við verið búnir að ná allverulegum árangri í baráttu okkar við verðbólguna. Menn hafa bent á það, að þá hafi verðbólguhraðinn raunverulega verið kominn niður í um 26% aukningu miðað við árið, það hafi verið sá hraði sem hafi verið á verðbólguvextinum á miðju ári, þá hafi sem sagt hraðinn verið orðinn allt að því að vera helmingi minni en hann hafi orðið mestur hjá okkur áður, þarna hafi verið um umtalsverðan árangur að ræða, en nú virðist hins vegar allt vera að fara úr böndunum hjá okkur og verðbólguhraðinn að aukast á nýjan leik. Út af fyrir sig má segja að þetta sé rétt. Ég held hins vegar að þetta sé mjög yfirborðskenndur dómur um það, hvernig ástatt var hjá okkur á miðju ári. Sannleikurinn er auðvitað sá sem margir vissu, að við höfðum ekki nálgast lausn á okkar verðbólguvanda að neinu leyti. Það hafði ekkert gerst af okkar hálfu almennt séð eða af hálfu þeirra, sem ráða mestu um þróun efnahagsmála í okkar landi, sem gerði málið út af fyrir sig betra en það hafði verið. Það eina, sem gerði það að verkum að þessar tölur komu út á þessa lund, var að við áttum eftir að svara þeim vandamálum sem fyrir lágu. Við vitum það mætavel allir, sem hér erum inni, að ákveðið var á seinni hluta ársins 1974 eða á fyrstu dögum þeirrar ríkisstj., sem nú fer með völd í landinu, að gera efnahagslegar ráðstafanir sem fólu í sér óhjákvæmilegar verðlagshækkanir. Það var skoðun ríkisstj. og hennar stuðningsflokka, að þá þyrfti að grípa til efnahagsráðstafana sem leiddu af sér almenna kjaraskerðingu í landinu, lækkuð laun, og hún framkvæmdi þessa ákvörðun sína á þann hátt, að það leiddi til mikilla verðlagshækkana. Gengi krónunnar var lækkað 1. sept. 1974, sem auðvitað fól í sér verðlagshækkun. Gengi krónunnar var aftur lækkað í febrúarmánuði 1975, sem auðvitað fól í sér verðlagshækkun. Lagðir voru á nýir skattar, m.a. söluskattur hækkaður. Auðvitað vissu allir að þetta fól í sér verðlagshækkun. Fleira kom hér til. Síðan var gengi krónunnar látið halda áfram að síga með þeim afleiðingum að verðlag hækkaði. Deilur hafa auðvitað staðið um það, eins og við allir vitum sem hér erum, hvort þetta hafi verið rétt leið sem valin var, hvort það hafi verið óhjákvæmilegt að grípa til þessara ráðstafana eða ekki. Fulltrúar launþegasamtakanna í landinu og ég ætla við allir, sem vorum í stjórnarandstöðu, töldum að það væri hægt að fara aðrar leiðir og það ætti að fara aðrar leiðir en farnar voru. En ríkisstj. og hennar meiri hl. á Alþ. ákvað að fara þessa leið sem leiddi til tiltekinna verðlagshækkana, og ætti enginn að reyna að skjóta sér undan því að þora að horfa á þær tölur sem þessar ákvarðanir leiddu til. Hitt er miklu nær sæmilegri röksemdafærslu að deila um hvort þessar ráðstafanir, sem ákveðnar voru, voru óhjákvæmilegar eða hvort þær voru kannske ekki nauðsynlegar. En verðhækkanirnar, sem við tölum um, urðu til á þennan hátt. Meira að segja stjórnvöld og aðrir, ég tala nú ekki um aðilana hinu megin við borðið hjá ríkisstj., - meira að segja stjórnvöld töldu að búið væri að gera svo mikið í þessum efnum að óhjákvæmilegt væri að hækka ýmis laun í landinu í kjölfar þessara ráðstafana, og ríkisstj. stóð að vissum launahækkunum ákveðinna aðila á eftir þessum ákvörðunum. Síðan hækkuðu laun eftir samningum og vísitöluhreyfingu sem auðvitað leiddi einnig af sér áframhaldandi verðlagshækkanir. Þessi dýrtíð, sem yfir okkur hefur gengið að þessu leyti til, átti því ekki að koma að óvörum að neinu leyti. Menn vissu að þeir höfðu ákveðið þetta sjálfir, reyndar með þeirri röksemd að þetta væri óhjákvæmilegt. Til þess að gera þetta mál eilítið skýrara fyrir mönnum en það virðist oft vera í almennum málflutningi er rétt að benda á það, að auðvitað gátu stjórnvöld í þessum efnum náð nákvæmlega sama árangri með því að velja aðra leið. Þau hefðu t.d. getað ákveðið þessa kjaraskerðingu, sem ákveðin var og framkvæmd var, með beinni lagasetningu um lækkun á kaupi. Þá hefði auðvitað ekki geysast áfram sama verðbólga með þeim vandamálum sem verðbólgunni fylgja, en kjaraskerðingarvandamálið hefði verið það sama eftir sem áður. En ríkisstj. valdi ekki þá leið. Hún valdi verðbólguleiðina, verðhækkunarleiðina til þess að ná takmarki sínu. Ég tel að það hafi í rauninni enginn maður verið í neinum vafa um það, að um það leyti sem nýir launasamningar voru gerðir nú á miðju þessu ári var komið að því að almenn hreyfing yrði gerð á kaupmætti launa vegna þeirrar kjaraskerðingar sem áður hafði verið framkvæmd. Hún hafði m.a. verið rökstudd, þessi kjaraskerðing, með því að vissar útflutningsvörur okkar hefðu lækkað í verði og þjóðarbúið hefði orðið fyrir vissum áföllum. Nú lá það alveg skýrt fyrir, að þessar röksemdir dugðu ekki lengur. Vörurnar höfðu hækkað í verði, hærra en nokkru sinni fyrr, og viðskiptakjörin voru orðin eins og þau höfðu verið best. Þjóðartekjurnar höfðu aukist. Ég tel að þeir menn hafi verið í rauninni algerir blindingjar í efnahagsmálum sem hafa búist við því, að það ástand, sem ríkti varðandi launakjör í landinu áður en síðustu launakjarasamningar voru gerðir á þessu ári, væri eitthvert varanlegt ástand sem þá var komið upp, að þær tölur, sem þá lágu fyrir, sýndu einhvern endanlegan árangur í baráttunni við verðbólgu. Nei, þar var aðeins um biðtíma að ræða. Svo stóðu menn eins og fyrri daginn frammi fyrr köldum veruleikanum. Kaupið lagaði sig að nýjum aðstæðum í efnahagskerfinu, eins og það hefur jafnan gert áður, og þá stóðu menn aftur í sama farinu nema bara með allar tölur miklu hærri en þegar byrjað var. Ríkisstj, hafði sem sagt ekki tekist að leysa nokkurn skapaðan hlut af þessum margumtalaða efnahagsvanda, heldur var þvert á móti að mínum dómi, að það fer allajafna svo þegar menn kasta sér út í verðbólguiðuna eða verðhækkunarskriðuna, að þá dregst þar margt með sem ekki verður auðveldlega fært aftur á bak. Nú standa menn hins vegar frammi fyrir því, að það er ekki aðeins að vísitalan, sem menn nota hér einkum sem mælikvarða, hafi farið úr 26% hraða upp í 32%, sem nú er talið að muni verða á þessu ári, heldur viðurkenna menn að sú tala muni enn hækka mjög verulega ef hjólið snýst áfram eins og allt virðist benda til. Við vitum að nýlega hafa verið teknar ákvarðanir um að hækka alla verslunarálagningu í landinu um 10% og þó líklega öllu meira, þar sem ýmis sérstök álagning hefur hækkað meira. Auðvitað vita allir að þessi ákvörðun þýðir hækkað verðlag. Við vitum líka að það liggja fyrir kröfur um það frá bændum landsins, að verðlagsgrundvöllur landbúnaðarafurða verði nú hækkaður um ca. 26%. Það er ekki búið að taka ákvörðun um það enn þá hvað þessi hækkun verður mikil. Málið mun vera komið til yfirnefndar og hún á eftir að vinna sitt starf. En það vita allir, að þarna er á ferðinni talsverð verðhækkun. Við höfum líka fengið hér á borð okkar flestir, hygg ég, upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun um að fiskverkunin í landinu sé raunverulega rekin með miklum halla, eða eins og segir í nýjustu skýrslu hennar, að telja megi, að fiskimaðurinn þurfi að fá hækkun sér til handa sem nemi í kringum 2.5 milljarða ef hann eigi að verða rekinn með eðlilegum hætti og standa eðlilega gagnvart verðjöfnunarsjóði. Þeir voru að koma saman núna á sinn venjulega ársfund, útgerðarmenn í landinu, og formaður L.Í.Ú. flutti þar ræðu sem menn máttu svo sem vita algerlega fyrir fram hvernig hljóðaði að því leyti til, að hann leggur þar auðvitað áherslu á að um næstu áramót verði fiskverð að hækka, Fiskverð hækkaði ekki neitt I. okt. s.l., þegar laun voru að hækka almennt í landinu, og útgerðarmenn segja að sjálfsögðu eins og sjómannasamtökin hljóta að segja: Við krefjumst þess, að fiskverð hækki þannig að laun sjómanna geti hækkað eitthvað í takt við það sem laun hjá öðrum hækka og allt annað hækkar. Sú krafa kemur fram sem afleiðing af því sem á undan er gengið. Við höfum einnig verið upplýstir um það, að útflutningsiðnaður landsmanna sé rekinn með stórfelldum halla og þurfi að koma til styrkjagreiðslu sem nemur hundruðum millj, kr., svo að við vitum mætavel að við stöndum þannig núna að fram undan eru sjáanlegar margar og miklar verðlagshækkanir. Eins og ég sagði áður í sambandi við þessa till., hef ég ekki á móti því að fram fari hlutlaus kennsla og sanngjarnar upplýsingar séu veittar almenningi í landinu um ástand þessara mála. En hitt er augljóst mál, að í þeirri kennslu verða menn ekki allir á eitt sáttir um útskýringar. Og þó að við tölum um að fela Þjóðhagsstofnun þennan kennsluþátt, þá er Þjóðhagsstofnun og forstöðumaður hennar, sá ágæti maður og glöggi maður, ráðunautur ríkisstj, í efnahagsmálum og ber því sinn hlut af ábyrgðinni á þeirri stefnu sem upp hefur verið tekin. Við vitum að það er grundvallarmunur út af fyrir sig að þessu leyti til á Þjóðhagsstofnun og t.d. á Hagstofunni, sem reiknar út beinar staðreyndir og birtir þær aðeins hlutlægt í tölum. Það gerir Þjóðhagsstofnun vissulega líka í mörgum og mikilvægum greinum, en þar að auki hefur forstjóri Þjóðhagsstofnunar þetta sérstaka verk, að hann er trúnaðarmaður ríkisstj, varðandi þessi mál og ráðunautur hennar um aðgerðir í efnahagsmálum. En auðvitað er hægt að gera þetta allt með þeim hætti, að þarna komi fram fulltrúar frá hálfu atvinnurekenda, fulltrúar frá hálfu launþega, fulltrúar frá hálfu fræðimanna, sem ýmist halda þessu fram eða hinu. Hvort almenningur í landinu verður svo öllu fróðari á eftir, það skal ég ekkert segja um. Það er sjálfsagt að athuga það nánar. Ég ætla mér ekki við þessa umr. að fara hér í neinar almennar umr, um efnahagsmál, ásakanir eða harðar deilur. Ég vildi aðeins draga þetta fram, sem ég held að eigi ekki að vera hægt að deila neitt um, eins og ég hef sagt það hér. Ég vildi aðeins undirstrika það, að óhjákvæmilegt er að huga vel að því, hvernig á að búa um þessa fræðslu, því að þetta er ekki mál af neinni venjulegri tegund, ekki svo sem eins og efnt væri til almennrar fræðslu um hættu af áfengisneyslu eða eitthvað þess háttar, sem ég held að mætti gjarnan fara fram í auknum mæli í útvarpinu, eða þá fræðslu um það, hvernig menn eigi að komast hjá offitu. Þetta eru allt saman hlutir, sem vel er hægt að halda uppi kennslu um. En þegar kemur að því að það eigi að halda uppi þar kennslu um pólitík, þá vandast málið. Ég vek athygli á þessu og vil vænta þess, að sú n., sem fjallar um till., hugleiði það vel áður en verður farið að efna til einhvers þess sem gæti jafnvel gert málið enn þá flóknara en það hefur nokkurn tíma verið til þessa tíma.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í þær umr. sem hér hafa farið fram um efnahagsmál almennt eða þróun efnahagsmála á þessu ári. Tækifæri gefst til að ræða um það síðar og þær aðgerðir sem hafa verið gerðar á því sviði, samhljóða tillögur bankastjóra Seðlabankans. Ég sleppi því að tala um þau mál nú. En mér finnst rétt að veita nokkrar upplýsingar í sambandi við þá till. sem hér liggur fyrir. Ég er alveg sammála flm, og síðasta ræðumanni um að það er mikilvægt að halda uppi fræðslu í hljóðvarpi og sjónvarpi um þessi mál. En það er dálitið vandasamt með þessi mál að fara vegna þess að sjónarmiðin eru mörg og margir aðilar sem koma hér við sögu og vilja koma sjónarmiðum sinum fram, Það hefur verið reynt að gera þetta með ýmsum hætti, bæði með umræðuþáttum, í Kastljósi, fréttum og víðar, en að sjálfsögðu má betur gera í þeim efnum. Mér finnst rétt að skýra frá því í þessu sambandi, að fyrir nokkrum mánuðum flutti Friðrik Sophusson þá till. í útvarpsráði, að komið yrði upp sérstökum fræðilegum þætti um efnahagsmál, nokkuð líkt því sem fim. gerir ráð fyrir. Niðurstaðan varð sú, að leitað var til tveggja manna og þeir fengir til þess að taka að sér stjórn á slíkum þætti a. m. k, til að byrja með. Þeir menn, sem urðu fyrir valinu, voru Ásmundur Stefánsson hagfræðingur Alþýðusambandsins og dr. Þráinn Eggertsson lektor við viðskiptadeild Háskólans. Þessir menn hafa eitthvað unnið að þessu síðan, en ekki hefur orðið af framkvæmd enn þá. En ég geri mér frekar von um að það geti orðið. Það yrði kannske frekar fræðsla um grundvallaratriði efnahagsmála og reynt að sneiða hjá pólitík í þáttum eins og þessum, og þyrfti að sjálfsögðu fleira að koma til, til þess að myndin yrði sem fullkomnust, Okkur fannst rétt að velja mennina, sem ættu að sjá um þennan þátt til að byrja með, á þann hátt að það væri tryggt að það kæmu fram mismunandi sjónarmið, eða kannske væri frekar rétt að orða þetta þannig, að það kæmu fram sem flest sjónarmið og næðist sem best mynd af því máli sem um væri rætt. Þá finnst mér rétt að geta þess, að á síðasta hausti var ákveðið að fella í einn þátt alla þætti um efnahagsmál og atvinnumál, sem eru fluttir í hljóðvarpinu, og fela sérstökum manni að skipuleggja stóran umræðuþátt um þessi mál. Það var algert samkomulag um það að fela Magnúsi Bjarnfreðssyni að stjórna slíkum þætti. Hann mun þegar hafa stjórnað tveimur eða þremur slíkum, og ég hygg að menn séu sammála um að þar sé nokkuð vel af stað farið. Þetta fannst mér rétt að upplýsa hér í sambandi við till.



Herra forseti. Ég ætla ekki frekar en fyrri ræðumenn, flestir a.m.k., að nota þetta tækifæri til að tala almennt um efnahagsmál og stöðu þeirra nú, þótt vissulega væri ástæða til þess, heldur skal halda mig við þessa till. Það er vissulega rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, að stjórnmál og efnahagsmál eru ekki mál sem hægt er að skilja að, og svo er með mjög mörg mál í hverju þjóðfélagi, að þau hljóta að snerta mjög stjórnmál. En það er ekki það sama og menn út af fyrir sig, þótt hann hafi ekki sagt það, skyldu varast að tala um þau og ræða um þau frá mismunandi sjónarmiðum. Ég held að það sé mikil þörf á því, að það fari fram á einhvern hátt meiri fræðsla um hagfræði og efnahagsmál, og mér finnst almennt að sú umr., sem hefur átt sér stað í þjóðfélaginu, sanni þá þörf. Þótt um leiðir í efnahagsmálum megi mjög deila, þá eru þar ákveðin grundvallaratriði sem ekki verður gengið fram hjá, - grundvallaratriði eins og þau, að það er samhengi á milli halla á utanríkisverslun, verðbólgu, fjármála ríkisins og launanna í þjóðfélaginu. Menn hafa jafnvel viljað halda því fram, að laun skipti engu máli í sambandi við verðbólgu. Það eru ýmis slík grundvallaratriði ekki sjónarmið, heldur grundvallaratriði hagfræði sem af mörgum og oft hafa hreinlega ekki verið viðurkennd í umr., þannig að ég held að það sé full þörf á því að þessi fræðsla fari á einhvern hátt fram. Spurningin er sú, hvort það sé ekki nauðsynlegt að það fari fram meiri kennsla í hagfræði í skólum landsins. Það er mjög lítið kennt í hagfræði t.d. í gagnfræðaskólum eða í grunnskólum, og sú kennsla er ekki mjög mikil í framhaldsskólum, nema þá þegar komið er upp í háskóla. Ég held að það sé hverjum manni nauðsynlegt á göngu sinni í gegnum lífið að vita sem mest, náttúrlega á öllum sviðum, en víss lágmarkskennsla og lágmarkskunnátta í hagfræði er mjög gagnleg í öllum þjóðfélögum sem vilja veg sinn háan í samfélagi þjóðanna, þannig að ég tek mjög undir að það verði kannað rækilega á hvern hátt slík kennsla og slík fræðsla getur farið fram. Ég er t.d. þeirrar skoðunar, að það sé alveg nauðsynlegt að einn fréttamaður sjónvarps sé hagfræðimenntaður maður. Það er mjög mikill hluti af fréttum á hverjum tíma sem snerta hagfræði og efnahagsmál, og það er afskaplega hvimleitt oft hvernig ýmsar upplýsingar eru settar fram. Ég hef tekið eftir því hjá öðrum þjóðum, að það er mjög algengt að allar slíkar upplýsingar og allur slíkur fréttaflutningur fer fram undir umsjón manns sem hefur bæði þekkingu og menntun á því sviði. Svo má að vísu segja um öll mál. En ég býst við því og ég er þess fullvíss, að þessi mál út af fyrir sig séu svo mikilvæg sérstaklega nú í okkar þjóðfélagi, að það verði að tryggja að um þau fjalli í fjölmiðlum eins og sjónvarpi, sem er mjög áhrifamikill fjölmiðill, menn sem eru vissulega hlutlausir, en hafa verulega þekkingu á því sviði til þess að geta komið þeim upplýsingum á réttan hátt til þjóðarinnar. Þess vegna held ég að út af fyrir sig sé það mikilvægasta, sem við þyrftum á að halda í dag, að það væri fenginn hagfræðingur eða hæfur maður á því sviði til þess að annast slíkan fréttaflutning í sjónvarpi.