Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Við verðum bara að vera ósammála varðandi Ríkisendurskoðun og þau orð sem hér hafa verið látin falla hvað þá stofnun varðar. Varðandi hæstv. viðskiptaráðherra er auðvitað vont, þykir mér sjálfum, að standa hér í þessari pontu og tjá mig um einhver orð sem hún hefur látið falla og hún ekki á staðnum til að ræða þau sjálf. Þannig er auðvitað mál með vexti að sá sem hér stendur á ekki sæti í ráðherranefnd um efnahagsmál og getur þar af leiðandi ekki tjáð sig um þau orð og þá atburði sem þar hafa átt sér stað og þau orð sem þar hafa verið látin falla. Ég held því að það sé rétt að hæstv. viðskiptaráðherra svari fyrir það sjálf.

Virðulegur forseti. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með þessum flótta þingmanna Framsóknarflokksins þegar kemur að orðum hæstv. viðskiptaráðherra. Við erum ekki að biðja um neitt annað en að leggja mat á opinberar yfirlýsingar ráðherrans. Ráðherrann kemur í fjölmiðlaviðtöl og segir eftir á: Ég talaði gegn því að þessi framkvæmd yrði og ég sá það fyrir að þetta yrði klúður. Hvað finnst hv. þingmanni um það að ráðherrann hafi ekki gert grein fyrir þessari afstöðu sinni opinberlega áður en salan fór fram? Er það ekki ábyrgðarhluti? Við erum ekki að vísa í eitthvert tveggja manna tal. Við þurfum ekki að hafa átt sæti við borðið þegar varnaðarorðin féllu í ráðherranefndinni, ég er bara að tala um að opinberlega féllu þau orð ráðherra að hún hafi séð fyrir að þetta myndi enda með klúðri og hún hafi varað við. Bar ráðherranum, varaformanni Framsóknarflokksins, ekki siðferðisleg skylda til að vara almenning við því sem hún hafði varað aðra ráðherra við? Ég er að vitna í opinber ummæli, ekki það sem fór fram á fundum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að það verði að horfa aðeins á stóru myndina þegar að þessu kemur og á þá staðreynd að hæstv. viðskiptaráðherra hefur til margra ára haft aðkomu að þessum málum og tók auðvitað þátt í þeirri vinnu að endurheimta þær eignir sem við erum hér að ræða um. Ég er alveg viss um að á einhverjum stigum hafi hæstv. viðskiptaráðherra, sem hefur mikla þekkingu á þessum málum, flaggað skoðunum sínum og rætt mögulegar leiðir að niðurstöðu. Hins vegar held ég að það sé alltaf þannig, þegar flokkar eru í samstarfi, að við ræðum okkur niður á niðurstöðu og þetta varð niðurstaðan. Ég ítreka að ég tel eðlilegast að hæstv. viðskiptaráðherra svari fyrir þetta.

Frú forseti. Hlutafjárútboðið í Íslandsbanka þann 22. mars síðastliðinn var það þriðja stærsta í Íslandssögunni og fyrsta stóra einkavæðingin eftir hrun. Í ljósi sögunnar og í ljósi þeirra miklu hagsmuna sem hér voru undir hafði það auðvitað allt að segja að staðið yrði þannig að málum að það væri alveg skýrt að markmiðið með útboðinu og sölunni þjónaði almannahagsmunum. Það er best gert með því að tryggja gagnsæi, með því að tryggja jafnræði, með því að tryggja virka samkeppni sem eru einmitt þau skilyrði sem löggjafinn hefur sett í lögum um sölu eins og þessa. Þannig gat almenningur treyst söluferli ríkisins, sölu sem var upp á tugi milljarða króna í þetta sinn 52,5 milljarða kr. Fyrir okkur sem erum hlynnt því að ríkið losi um eignarhlut í bönkunum er niðurstaðan eins og hún blasir við okkur núna gríðarleg vonbrigði. Niðurstaða ríkisstjórnarinnar, framkvæmd sem er á hennar ábyrgð, hefur farið með traust almennings alveg niður í gólf. Svör hæstv. fjármálaráðherra hér síðustu daga hafa verið á þá leið að þegar 83% þjóðarinnar segjast vera óánægð með niðurstöðu bankasölunnar, sem hann ber ábyrgð á, þá sé það til marks um vitlausa upplifun fólksins í landinu. Þannig talaði hæstv. ráðherra í útvarpsviðtali um helgina. En dómur sögunnar er einfaldlega sá að Sjálfstæðisflokknum er ekki treystandi í sölu sem þessa. Ég nefndi það hér fyrr í kvöld og ætla að leyfa mér að endurtaka það, af því að tískuorð stjórnarliða um þessa sölu er orðið armslengd, að ég held að niðurstaðan hljóti að verða sú að við þurfum armslengd frá Sjálfstæðisflokknum þegar við erum að höndla með hagsmuni eins og þessa. Nú virðist manni samt sem Sjálfstæðisflokkurinn sé sjálfur sammála 83% þjóðarinnar því að ríkisstjórnin hefur boðað að ekki verði af frekari sölu. Bein afleiðing af þessari sölu er sú að það þarf að leggja niður Bankasýsluna til að bjarga lífi ríkisstjórnarinnar og fjármálaráðherra þarf að lýsa því yfir að hann muni ekki selja frekari hlut í bönkunum. Auðvitað segir það allt sem segja þarf um það hvernig til tókst. Frú forseti. Traustið, við höfum rætt það hér í kvöld. Það er sjálfstæður og mikilvægur þáttur í framkvæmd sem þessari í ljósi hagsmuna sem eru í húfi en ekki síður í ljósi sögunnar. Traustið gengur sem rauður þráður í gegnum alla lagasetningu um fjármálafyrirtæki í kjölfar bankahrunsins og á árunum á eftir. Traustið var sem sagt svar löggjafans um það hvernig ætti að halda áfram, hvernig ætti að græða það sár sem var opið eftir bankahrun. Breytingar sem hafa verið gerðar, bæði á lögum og á eftirlitsþáttum, í kjölfar hrunsins hafa allar tekið mið af því að bregðast við veikleikum og göllum sem hrunið leiddi í ljós og um leið að fullnægja skuldbindingum Íslands samkvæmt EES-samningnum. Mér finnst svo sorglegt og mér finnst svo blóðugt að rúmum áratug eftir bankahrun hafi ríkisstjórnin ekki sýnt trausti fólks meiri virðingu í þessu ferli, því að traust er forsenda þess að hægt sé að tala um vel heppnað útboð. Þegar útboð fer fram sem fer gegn markmiðum um gagnsæi, það blasir við, fer gegn markmiðum um jafnræði og gegn markmiðum um virka samkeppni þá er útboðið ekki vel heppnað. Lög um Bankasýsluna eru skýr og lýsa markmiðum hennar vel. Hlutverk Bankasýslunnar samkvæmt lögum er að leggja áherslu á endurreisn og uppbyggingu öflugs innlends fjármálamarkaðar og stuðla að virkri og eðlilegri samkeppni þar og jafnframt að tryggja gagnsæi í allri ákvarðanatöku varðandi þátttöku ríkisins í fjármálastarfsemi. Listinn góði yfir fjárfestana, sem stjórnarliðar tala mikið um að þau hafi birt, sýndi að valinn hópur fólks fékk að kaupa hlutabréf með 4% afslætti og við vitum það öll hér í þessum sal að nöfnin á þeim lista vekja ekki öll hrifningu. Það eina sem þurfti til að taka þátt var að þessir aðilar skilgreindu sig sjálfir sem fagfjárfesta. Stjórnvöld gerðu engar kröfur aðrar, ekki kröfur um lágmarksfjárhæð, ekki kröfu um orðspor. Fjármálaráðherra hefur talað um að hæfir fjárfestar hafi fengið afslátt vegna þess að þeir myndu kaupa stærri hlut í bönkunum en aðrir og nefndi jafnframt að óvissa væri um þróun hlutabréfaverðs vikurnar eftir útboðið. Svo kom auðvitað í ljós að sumir fjárfestanna voru að kaupa fyrir svo lágar fjárhæðir að þessi rök halda alls ekki. Almenningi var haldið fyrir utan útboðið með rökum sem ekki héldu. Til viðbótar fáum við svo fréttir af því að þeir sem seldu, keyptu. Mér finnst miklu skipta að forsætisráðherra geri grein fyrir umræðum í ráðherranefnd um efnahagsmál og hvort það sé rétt að það hafi verið átök innan ríkisstjórnarinnar um aðferðafræði í aðdraganda útboðsins, hvort það sé virkilega rétt að ekkert hafi verið rætt um það hvernig tryggja átti skilyrði laganna um að tryggja dreift eignarhald. Hverjar voru umræður um það hverjir væru langtímafjárfestar og hverjir væru skammtímafjárfestar? Hvers vegna var ekkert skilyrði um orðsporsáhættu? Í lögum um Bankasýsluna er alveg skýrt að Bankasýslan leggur tillögu á borðið. Það er hennar hlutverk. Hún leggur tillögu til fjármálaráðherra sem síðan tekur ákvörðun um hvaða leið er farin. Pólitísk ábyrgð er þess vegna algjörlega skýr hjá fjármálaráðherra og meðvirkni Vinstri grænna og Framsóknarflokksins getur ekki breytt þeim veruleika. Þegar þingmenn VG stóðu hér í upphafi þessa máls og kröfðust þess að Bankasýslan myndi víkja voru þeir kannski óafvitandi að fara fram á það að fjármálaráðherra viki einnig því að Bankasýslan er framkvæmdaraðili fjármálaráðherra. Hún framkvæmir hans ákvarðanir og þetta tvennt verður ekki í sundur skilið. Rök ríkisstjórnarinnar voru þau að hæfir fagfjárfestar myndu best ná fram markmiðum ríkisins með sölunni og eitt meginverkefni stjórnvalda væri þess vegna að velja þessa hæfu kaupendur. Tal um annað núna eftir á heldur ekki vatni. Skattgreiðendur fengu lægri hlut fyrir sölu bankans vegna þess að það átti að leita til fagfjárfesta en litlir skammtímafjárfestar voru engu að síður stór hluti kaupenda. Sumir þeirra seldu strax, græddu á fjárfestingunni, almenningur tapaði. Þegar við horfum á þennan afslátt er kannski grátbroslegt til þess að hugsa að það er verið að tala um að þetta séu einhverjir 2 milljarðar sem er kannski sama upphæð og ríkisstjórnin splæsti á sjálfa sig í upphafi þessa stjórnarsamstarfs þegar hún fór í það að stækka Stjórnarráðið. En hafi stjórnvöld talið sig vera í vandræðum með viðmið um mat og hæfi kaupenda liggja þessi viðmið fyrir nokkuð víða í lögum. Meira að segja í lögum um fjármálafyrirtæki er upptalning á atriðum sem má skoða, að vísu er verið að ræða um aðila sem vilja kaupa virkan eignarhlut í fjármálafyrirtækjum, sem er annar þáttur, en engu að síður má sjá þar hvaða takt löggjafinn hefur áður slegið þar sem gerð er krafa um aðra hluti en bara nafn og stærð hlutar. Þar er krafist upplýsinga um fjárhagsstöðu, viðskiptatengsl, reynslu, eignarhald, stjórnarsetu, dóma og hvort viðkomandi sæti rannsókn og allar aðrar upplýsingar sem Fjármálaeftirlitið telur nauðsynlegar og birtir opinberlega. Það er alls ekki þannig að í lögum sé það alveg óþekkt að setja kröfur eða krefjast upplýsinga, alls ekki. Það hefði ekkert þurft að fara lengra en bara í lögin um fjármálafyrirtæki. Svörin hafa vissulega verið þau að Bankasýslan leggi ekki mat á hvort fjárfestar uppfylli skilyrði til að teljast fagfjárfestar. Það mat liggi hjá fjármálafyrirtækjunum sjálfum en Fjármálaeftirlitið getur kannað og rannsakað skilgreiningar fyrirtækjanna og um leið er alveg ljóst að ábyrgð fjármálaráðherra á gæðum fjárfestinganna var svo sannarlega til staðar. Þeir þrír ráðherrar sem mest höfðu um söluna að segja sitja saman í ráðherranefnd um efnahagsmál. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur fyrir ræðuna sem var upplýsandi og svaraði mér í ýmsu. Mig langaði að fylgja þessu máli aðeins meira eftir, þessum vangaveltum um hlutverk laga og reglna í þessu máli. Ég veit að fulltrúar Viðreisnar hafa lýst því yfir í þingsal að þeir séu fylgjandi sölu á bönkunum og það er auðvitað pólitík að hafa afstöðu í svona málum. En mig langar að spyrja: Hvaða áhrif telur þingmaðurinn að þetta útspil ríkisstjórnarinnar 19. apríl, ef ég man rétt, um að leggja Bankasýsluna niður, hafi á markaðinn og traust aðila þar til ríkisstjórnarinnar sem eiganda og aðila til að eiga í viðskiptum við í framtíðinni? Ég held að þetta hljóti að koma við sögu þegar við erum að velta öllum steinum við í þessu máli, ekki síst þegar Bankasýslan sjálf lýsti því svo yfir að hún ætli að halda eftir óljósri upphæð af þessum 700 milljónum af því að hún áskildi sér rétt til að skoða málin. Ég sagði í ræðu minni fyrr í dag að menn hefðu einhvern tímann sent mál í gegnum dómskerfi fyrir minna en 700 milljónir. Deilir hv. þingmaður þeirri skoðun með mér að þetta gæti mögulega haft áhrif á verðmæti bankans þegar til þess kemur að selja hann aftur? Frú forseti. Almenningur er líka hluthafi í bankanum. Við keyptum mörg í júní í fyrra, sum eru búin að selja, ekki öll. Þetta er auðvitað líka aðferð fyrir almenning til að ávaxta fé.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Tilkynningin sem þingmaðurinn vísar í gerði auðvitað tvennt. Hún sagði frá því að ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um að leggja Bankasýsluna niður. Hún greindi jafnframt frá því, sem er frávik frá stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar sjálfrar, að ekki yrði um frekari sölu á hlutum í Íslandsbanka að ræða. Það segir allt sem segja þarf um það hvort um vel heppnaðan gjörning var að ræða eða ekki. Stefna ríkisstjórnarinnar var sú að halda söluferlinu áfram. Af því að við vorum að ræða um traust hér í þessum sal þá skiptir það auðvitað máli fyrir allan almenning í landinu en það skiptir líka máli fyrir markaðinn. Í því sambandi fannst mér áhugavert að heyra ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hér fyrr í kvöld þar sem hann var að velta því fyrir sér hvað tæki við, hvað gerðist svo. Fari ríkisstjórnin í að leggja fram frumvarp um að leggja Bankasýsluna niður má gera ráð fyrir því að þau lög taki ekki gildi fyrr en á næsta ári. Í millitíðinni situr þá stjórn og forstjóri með öskrandi vantraust frá ríkisstjórninni sjálfri og löskuð vegna umræddrar aðferðafræði. Það er ekki bara umhugsunarvert hvernig staðið var að sölunni sjálfri. Eftirleikurinn vekur jafnstórar spurningar, þessi fréttatilkynning ríkisstjórnarinnar. Þegar við skoðum síðan lögin um Stjórnarráðið var frumvarp um Bankasýsluna ekki til umræðu á ríkisstjórnarfundi eins og lögin gera kröfu um.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og um leið stoðsendinguna. Ég ætlaði einmitt að koma inn atriðið sem hún nefndi í lokin í síðara innleggi mínu. Mig langar að rifja þetta upp með Bankasýsluna og lögin um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Þetta eru tvenn lög, það eru þrjú ár á milli þeirra og þau hafa ekki sama hlutverkið. Bankasýslan fer með eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ég veit þetta mjög vel því að ég var í stjórn eins af föllnu bönkunum, síðast sem stjórnarformaður, og á þeim tíma var Bankasýslan stofnuð. Það er alveg skýrt hvert hennar hlutverk er. Lögin um sölu á eignarhlutum byrja hins vegar á orðunum: „Ráðherra er heimilt að selja …“ Þetta eru tvenn lög. Fyrirgefið nýjabrumið, en mér finnst að það sé verið að rugla þessu saman í þessum sal, ég verð að viðurkenna það. Þá langar mig að ítreka og biðja hv. þingmann að koma aftur inn á það: Hvað sér þingmaðurinn fyrir sér að gerist? Getur Bankasýslan verið raunverulegur handhafi þessa eignarhlutar á næstu mánuðum? Ég veit ekki hvenær kjósa á í næstu stjórn, hún á að tilnefna stjórnarmenn og fara með þessa eignarhluti að öðru leyti. Er hún raunverulega í færum til þess eins og staðan er í dag? Og hvað þá?

Frú forseti. Það blasti við okkur flestum að mikil taugaveiklun var í þessari fréttatilkynningu ríkisstjórnarinnar, það þurfti eitthvert viðbragð eftir margra daga þögn. En efni hennar var stórpólitísk tíðindi. Það er verið að leggja niður sjálfstæða stofnun sem heldur á 400 milljörðum án þess að tilraun sé gerð til að svara því hvað taki við, hvernig framtíðarmyndin eigi að líta út og hvað eigi að gerast í þessum millikafla. Þarna undir eru allar þessar eigur en engin svör frá ríkisstjórninni um hvaða skref eigi að stíga í kjölfarið eða hvað eigi að gerast í millitíðinni. Það verður að segjast eins og er að það er ævintýralegt ábyrgðarleysi að ætla sér að komast fram hjá pólitískum skandal, eins og ég leyfi mér að kalla það, með því að fara í slíka aðgerð og eiga engin svör um það hvað taki við eða hvernig leysa eigi úr málum. Það er ævintýralegt ábyrgðarleysi.

Virðulegi forseti. Sala Íslandsbanka var í samræmi við stjórnarsáttmála Framsóknar, Sjálfstæðisflokks og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, en í stjórnarsáttmálanum kemur fram að á kjörtímabilinu muni ríkisstjórnin halda áfram að draga úr eignarhaldi í fjármálakerfinu og nýta ábatann til uppbyggingar innviða. Það er fullkomlega eðlilegt að fólk sé uggandi þegar kemur að sölu á ríkisbönkum, sérstaklega þeir sem muna eftir því hvað gerðist á árunum eftir hrun. Síðan eru þó liðin mörg ár með verulegum breytingum á laga- og reglugerðarumhverfi. Við þá sem eru með efasemdarraddir segi ég að ég trúi því að við séum ekki að fara aftur á sama stað. Starfsumhverfi fjármálamarkaða hefur verið gjörbylt frá fjármálakreppunni 2008 til að koma í veg fyrir að við endum í sömu holunni aftur. En þetta þarf að vera í sífelldri endurskoðun og við þurfum alltaf að skoða hvað hægt er að gera til þess að gera enn þá betur. Hvað kaupendur varðar eru fagfjárfestar, eins og margoft hefur komið fram, skilgreindir þannig að þeir þurfa að standast hæfnismat sem byggist á ítarlegri greiningu og gagnaöflun og einnig þurfa fagfjárfestar að hafa gott orðspor, búa við sterka fjárhagsstöðu. Mun meiri kröfur eru gerðar til þeirra sem kaupa hlutinn nú en voru gerðar í fyrri einkavæðingu. Svo má hins vegar spyrja hvort allir þessir fagfjárfestar uppfylli þau skilyrði sem gerð eru til fagfjárfesta og þær skilgreiningar sem um þá gilda og það er til skoðanir. Eitt af markmiðum sölunnar var að minnka skuldsetningu. Við erum að koma út úr heimsfaraldri. Með góðri stöðu ríkissjóðs náðum við að takast á við stöðuna og þökk sé góðri efnahagsstjórn undanfarin ár stöndum við betur en margir þorðu að vona. Því höfum við aukið svigrúm til samfélagslegra, arðbærra fjárfestinga. Um nýafstaðna sölu á hlut í Íslandsbanka eru svo sannarlega ákveðin álitaefni sem mikilvægt er að við fáum svör við. Ég tek undir orð hæstv. forsætisráðherra þegar hún talar um að við þurfum að komast til botns í hvernig framkvæmdin var og ég styð þann farveg sem málið hefur verið sett í. Mig langar að trúa því að þeir aðilar sem hafa málið til skoðunar hjá þeim stofnunum sem um ræðir séu að vinna að málinu og skoðun þess af heilindum eins og allar aðrar stofnanir Alþingis. Ég trúi því að við séum með færa og hæfa einstaklinga til að taka þessi mál til skoðunar, einnig þetta mál. Ríkisendurskoðandi starfar lögum samkvæmt á vegum Alþingis. Hann er sjálfstæður og engum háður í störfum sínum og ákveður sjálfur hvernig hann sinnir hlutverki sínu. Hann getur m.a. krafist allra þeirra upplýsinga og gagna sem hann þarfnast og leitað aðstoðar lögreglu ef aðili neitar að afhenda þær upplýsingar sem hann á rétt á samkvæmt lögum. Í greinargerð með frumvarpi til laga um rannsóknarnefndir kemur fram, með leyfi forseta: „Rétt er að árétta að skipun rannsóknarnefndar er úrræði sem ber einungis að nota ef einsýnt er að ekki er unnt að notast við hin hefðbundnu rannsóknarúrræði. Úrræðið er sérúrræði og mikilvægt að á það sé litið sem slíkt og að til þess sé ekki gripið nema nauðsynlegt sé.“ Þar að auki gera lög ráð fyrir að forseti Alþingis velji formann slíkrar rannsóknarnefndar og afmarki umboð hennar hvort tveggja í samráði við forsætisnefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Því mætti í rauninni leiða líkur að því að afskipti stjórnmálanna væru meiri af rannsóknarnefnd Alþingis en af Ríkisendurskoðun. En hávær krafa hefur verið frá stjórnarandstöðunni um að skipuð verði rannsóknarnefnd Alþingis til að fara yfir söluna á Íslandsbanka. Ég ítreka að ég ber fullt traust til þeirra sem hafa málið til skoðunar núna og ég tel að það sé, eins og hefur komið fram áður, eðlileg byrjun á þessu máli. Við fengum bankann í fangið á sínum tíma og við unnum úr þeim vandamálum sem voru til staðar og lögðum mikla áherslu á að aðskilja hið pólitíska vald frá ákvarðanatöku á fjármálamarkaði. Það er enn skýr stefna ríkisstjórnarinnar að það sé þarna ákveðinn aðskilnaður og að lært verði af því sem sagan hefur verið að kenna okkur. Mikilvægt er að allar staðreyndir komi upp á yfirborðið svo hægt sé að halda áfram með umræðuna á upplýstum grunni. Við megum ekki gleyma því grundvallarmarkmiði sem lagt var upp með í upphafi við ákvörðun um söluna, en það er að þeir fjármunir sem fengjust af sölunni yrðu settir í öfluga innviðauppbyggingu hér á landi. Ég tel að við getum með því tryggt öfluga endurreisn, t.d. eftir Covid, og að sterkir innviðir hérlendis verði enn betri. Við höfum öll sömu markmiðin og þau eru að við búum hér til traust samfélag, að við séum með trausta stjórnsýslu og að við séum með traust á Alþingi. Við erum öll sammála um það. Við verðum að hafa öfluga innviði í forgrunni fyrir allt fólkið í þessu landi. Virðulegur forseti. Að lokum langar mig að ítreka enn frekar að ég tel gífurlega mikilvægt að það sé allt uppi á borðum þegar kemur að málum eins og þessum og að framkvæmdin sé yfir allan vafa hafin. Þess vegna þurfum við að skoða hvað gerðist og við þurfum að leyfa málinu að vera í þeim farvegi sem það er í dag.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður trúi því sem varaformaður Framsóknarflokksins hefur sagt um viðvaranir sínar. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvað henni finnist um það að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafi ekki brugðist við viðvörunarorðum hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra, Lilju Alfreðsdóttur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er erfitt fyrir mig að svara því hvort ég trúi einhverju sem ekki hefur verið sagt við mig beint. Ég ætla ekki að koma hingað upp í pontu og svara fyrir eitthvað sem ég hef ekki sagt né heyrt einhvern segja. Ég tel best að sá ráðherra sem hv. þingmaður vísar til svari þeim vangaveltum sem varpað var upp hér.

Virðulegur forseti. Hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra hefur gert mjög rækilega grein fyrir því að hún hafi varað við þeim farvegi sem bankasalan fór í, hafi varað við tilboðsfyrirkomulaginu. Ég hélt í einfeldni minni að þingmenn Framsóknarflokksins tryðu þeim orðum hennar. Mér sjálfum dettur ekki í hug að hún sé að skrökva þegar hún heldur þessu fram í fjölmiðlum. Mér kemur því dálítið á óvart að hv. þingmaður treysti sér einhvern veginn ekki til að ganga út frá því sem vísu að ráðherra í hennar flokki sé að segja satt í fjölmiðlum. Ég spyr þá bara aftur: Gengur hv. þingmaður ekki út frá því svona almennt að ráðherrar Framsóknarflokksins séu að segja satt þegar þeir veita viðtöl um mál?

Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu geng ég út frá því og trúi því að það sem hæstv. ráðherra segir sé satt og rétt. Ég ætlast hins vegar ekki til að hæstv. ráðherra komi hér upp í pontu og geri grein fyrir mínum orðum, einhverju sem ég hef sagt í fjölmiðlum. Ég ætla því að leyfa henni að koma og gera grein fyrir sinni afstöðu hvað þetta varðar.

Forseti. Einföld spurning hérna til hv. þingmanns: Nær rannsókn Ríkisendurskoðunar og Fjármálaeftirlitsins til allra atriða málsins? Ná þessir tveir aðilar að dekka öll möguleg sjónarmið og atriði sem eru undir í þessu máli? Ég spyr af því að við erum með fyrri dæmi um að svo sé ekki, skýrslu Ríkisendurskoðunar um fyrri einkasölu bankanna og síðan rannsóknarskýrslu Alþingis sem sýndi að það var greinilega miklu meira að en Ríkisendurskoðun komst yfir. Þetta skiptir dálitlu máli af því að ef hv. þingmaður trúir því að þessir aðilar, Ríkisendurskoðun og Fjármálaeftirlitið, nái yfir allt sviðið hérna þá er í rauninni verið að segja að það sé aldrei þörf fyrir rannsóknarnefnd af því að þetta séu úrræði sem í rauninni dekki allt sem skoða þurfi. En ef ekki myndi ég vilja spyrja hvaða önnur úrræði séu til sem myndu ná yfir málið í heild sinni af því hv. þingmaður vísaði hérna í lög um rannsóknarnefndir um að þetta þyrfti að vera úrræði þar sem ekkert annað væri til í rauninni, þetta væri sérstakt úrræði hvað það varðar. Þannig að í fyrsta lagi: Ná Fjármálaeftirlitið og Ríkisendurskoðun yfir allt sviðið? Ef nei, hverju þarf að bæta við til þess að það gerist og ef svo er er það ekki einfaldlega bara rannsóknarnefnd?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tel í rauninni að Fjármálaeftirlitið og Ríkisendurskoðun geti skoðað stjórnsýslulega framkvæmd málsins og hvað gerðist og það er það sem mér finnst mikilvægt að við skoðum og komumst til botns í. Að sjálfsögðu tel ég að þeir hafi þær heimildir sem þarf til að skoða þetta tiltekna mál. Það að vísa alltaf í hvað gerðist með rannsóknarnefnd Alþingis hvað varðar bankahrunið, mér finnst það töluvert meira og stærra mál enda voru það margra ára atburðir sem þar voru undir og þurfti að fara grundigt ofan í. Ég er ekki að segja að það þurfi ekki að fara grundigt ofan í þetta mál. Við þurfum að fara alveg niður á botninn og sjá hvað raunverulega átti sér stað til þess að við getum öll tekið betri og upplýstari umræðu um það sem átti sér stað, tekið umræðuna út frá því. En svo langar mig á móti að taka umræðuna á einhverjum öðrum vettvangi við hv. þingmanni um það hvert raunverulegt hlutverk rannsóknarnefnda Alþingis er og hvernig við ætlum að nýta þær til framtíðar.

Virðulegur forseti. Nú erum við með dæmi um fleiri tilfelli þar sem rannsóknarnefnd hefur verið að störfum og í rauninni mun smærri í sniðum, t.d. rannsóknarnefnd varðandi Íbúðalánasjóð. Það er eitthvað sem maður hefði haldið að Ríkisendurskoðun gæti dekkað alveg alein, ein stofnun, Íbúðalánasjóður, en það var rannsóknarnefnd sem fór í það. Þetta er tvímælalaust stærra en Íbúðalánasjóður. Þarna erum við með ráðuneytið og ráðherra. Við erum með Bankasýslu og við erum með ráðgjafa og söluráðgjöf og alla sem koma að sölunni þar. Það er ansi viðamikið verkefni. Að sjálfsögðu ekki eins viðamikið og rannsóknarskýrsla Alþingis um fall bankanna en stærra en skýrslan um Íbúðalánasjóð myndi ég halda. Þannig að ég spyr einfaldlega aftur: Ná Ríkisendurskoðun og Fjármálaeftirlitið utan um öll þau atriði sem þarf að skoða í þessu máli?

Virðulegur forseti. Ég tel að Ríkisendurskoðun og ríkisendurskoðandi og Fjármálaeftirlitið séu til þess bær að skoða þetta mál ofan í kjölinn. Og aftur: Mér finnst þessi sjónarmið sem hv. þingmaður varpar fram um fortíðina og hvernig þær hafa verið notaðar mjög áhugaverðar. Mér finnst vert að taka þá umræðu á einhverju öðru plani undir öðrum lið. En akkúrat núna er svar mitt: Já, ég tel að þessar stofnanir séu fullbærar til þess að skoða málið ofan í kjölinn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hún var endurómur af því sem við höfum heyrt frá Framsóknarflokknum í dag. Að einhverju leyti var lýst yfir vantrausti á rannsóknarnefndir Alþingis. Mér finnst það miður því að ég held að lykilatriðið, ég er sammála hv. þingmanni um það, sé að tryggja að við getum byggt upp traust í tengslum við sölu bankanna, að sagan endurtaki sig ekki, að við lærum af reynslunni. Það er mikilvægt að allt verði upplýst í þessu máli af því að við þurfum að vera með almenning með okkur þegar við erum að selja hlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Við verðum einfaldlega að horfast í augu við það. Eðlilega hafa komið fram spurningar um það hvort heimildir Ríkisendurskoðunar og Fjármálaeftirlitsins, sem vel að merkja er ekki að skoða ráðuneytið, það hefur ekki það hlutverk, séu nægjanlega víðtækar til að upplýsa nákvæmlega um framkvæmd allrar sölunnar. Kannski hef ég verið að misskilja hv. þingmann en er það þannig að hv. þingmaður treystir ekki rannsóknarnefndum Alþingis, í ljósi sögunnar, til að fara ofan í kjölinn á þessu máli? Ég hélt að við þyrftum að nálgast hlutina þannig að við viljum upplýsa allt, ekki bara einhverja ákveðna hluti sem Ríkisendurskoðun hefur einmitt fullar heimildir til að upplýsa. Ég óska eftir því að ekki verði snúið út úr þessu, eins og t.d. hefur verið gert af hálfu hv. þm. Ágústs Bjarna Garðarssonar, á þann veg að við treystum ekki Ríkisendurskoðun, það er ekki það. Í öðru lagi langar mig að benda á: Var það ekki bara ríkisstjórnin sjálf sem í byrjun lýsti yfir vantrausti á Ríkisendurskoðun? Ríkisstjórnin lýsti því yfir að málið ætti fyrst að fara til Ríkisendurskoðunar en áður en Ríkisendurskoðun var búin að klára málið var ríkisstjórnin búin að slátra Bankasýslu ríkisins. Fara hljóð og mynd saman hjá ríkisstjórninni? Er það ekki fyrst og fremst hún sem er að slá tóna sem fela í sér vantraust á Ríkisendurskoðun?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið, það er mikilvægt að umræðan sé tekin á þessum grunni. Ég svara strax: Nei, ég var ekki að lýsa yfir vantrausti á rannsóknarnefndir Alþingis eða aðrar rannsóknarnefndir, enda hefur ekkert gefið til kynna að svo þurfi að vera. Ég var að varpa fram ákveðnum sjónarmiðum um það hvernig við ættum að nálgast umræðuna en vantraust var ekki fólgið í ræðu minni, engan veginn. Hvað varðar yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eftir að Ríkisendurskoðun fékk málið í hendurnar þá talar hún bara fyrir sig sjálf. Yfirlýsingin er eins og hún er og ég held að hún ein og sér hafi orðið.

Virðulegur forseti. Það getur verið að ég hafi misskilið hv. þingmann. Mér fannst hún ýja að því í ræðu sinni að rannsóknarnefndir þingsins væru jafnvel verri að því leyti til að þær væru pólitískar. Var hv. þingmaður þá að meina að þær væru almennt pólitískar í niðurstöðum sínum? Það væri ágætt að fá það sjónarmið fram. Mig langar síðan að spyrja hv. þingmann að öðru. Okkur hefur orðið tíðrætt hér um orð hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra. Ég ætla ekki að spyrja nákvæmlega út í það sem hún hefur sagt opinberlega. Hvað hefur hún sagt innan Framsóknarflokksins? Þá er ég ekki bara að tala um þingflokkinn. Hvernig hefur hæstv. ráðherra beitt sér í þessum málum og komið sjónarmiðum sínum til skila? Hefur hæstv. ráðherra komið sjónarmiðum sínum og efasemdum um framkvæmd sölunnar til skila til Framsóknarfólks, hvort sem það er í þingflokki eða ekki? Er alveg skýrt að þessi sjónarmið ráðherrans hafi endurómað innan flokksins, í það minnsta áður en þau voru send út á við og til almennings?

Virðulegi forseti. Þetta voru í raun bara hugleiðingar sem ég var að varpa fram, ekki þannig að byggt sé á því að slíkar nefndir séu endilega pólitískar. Auðvitað vinna slíkar nefndir af heilindum, eins og ég kom inn á í ræðu minni, það eru allir að vinna af heilindum. Ég vil bara trúa því að þegar slíkar nefndir eru settar á fót þá séu þær hlutlausar í störfum sínum. Ég trúi því að það sé alveg á hreinu að við séum með hæfasta fólkið á hverjum stað. Hvað varðar orð hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra þá hefur hún alltaf verið mjög fagleg og mjög skorinorð í málflutningi sínum hvað varðar söluna á Íslandsbanka, og hún er mjög fær til að tjá sig um það mál. Ég ítreka að ég ætla að leyfa henni að tjá sig sjálf í þessari pontu um sín eigin orð.

Frú forseti. Spilling getur tekið á sig ýmsar birtingarmyndir. Sumar ljósar, aðrar lúmskar. Það er spilling þegar löggæslufólk tekur við mútum eins og tíðkast sums staðar í heiminum. Lögreglan stöðvar bílinn þinn og segir að þú hafir brotið umferðarlög, t.d. gleymt að gefa stefnuljós þegar beygðir út af, en að þú getir sloppið við að fara fyrir dómara ef þú borgir smávægilega sekt sem lögreglumaðurinn stingur svo í vasann. Spilling er þó ekki alltaf svona augljós. Reyndar er augljós spilling bara toppurinn á ísjakanum sem breiðir allverulega úr sér þegar við lítum á hvað leynist undir yfirborðinu. Spilling getur dulist í flóknum skrifræðisferlum og falið sig á bak við ýmiss konar formlegheit. Við þurfum raunar alls ekki að líta langt til að finna hana. Í þá tíð er Sjálfstæðisflokkurinn var í meiri hluta í Reykjavík tíðkaðist það til að mynda að lóðum væri helst úthlutað til þeirra sem fyrst stoppuðu í Valhöll og lögðu í kosningasjóð Sjálfstæðisflokksins. En við þurfum ekki einu sinni að horfa til fortíðar í leit að spillingu því hún viðgengst enn í dag. Nýjasta útspilið snýst um að selja gömlum kunningjum og jafnvel ættingjum sínum ríkiseignir á þessum líka prýðilega afslætti. Þegar maður spyr hvernig í ósköpunum standi á því að hæstv. fjármálaráðherra fái að selja pabba sínum banka fær maður hlægileg og mótsagnakennd tilsvör. Við fáum að heyra að hæstv. fjármálaráðherra þurfi bara ekkert vitað hverjum hann selur ríkiseign. Honum beri ekki að kanna hverjir séu að kaupa. Það mætti áætla að listinn yfir samþykkt tilboð gæti allt eins staðið saman af 100 skyldmennum hæstv. fjármálaráðherra, Dalton-bræðrum og Bjarnabófum og að það væri bara allt í fínasta og prýðilegasta lagi. Þetta er það sem stjórnarliðar vilja telja okkur trú um. Já, spilling er mislúmsk. Hún felur sig á bak við armslengdir og firrta ábyrgð. Hún réttlætir sig með illa rökstuddu orðagjálfri og afvegaleiðir með útúrsnúningum um túlkun smáatriða. Eftir situr almenningur með sárt ennið og til að strá salti í sárið mæta stjórnarliðar upp í pontu og í fjölmiðlaviðtöl og söngla sjálfumglöð: Engan þarf að öfunda. Spillingin á Íslandi er nefnilega ekki eins og spillingin þar sem lögreglumaðurinn stöðvar þig og biður þig um mútur. Spillingin á Íslandi er líkari myglusvepp sem blómstrar milli veggjanna heima hjá okkur. Ef við vöknum ekki til meðvitundar um hana og bregðumst við með afgerandi hætti er hætt við að okkur fari bara að finnast myglan frekar heimilisleg, kósí jafnvel. Myglan mætir einn daginn, búin að láta sér vaxa skegg og við missum öll vitið. Kannski erum við nú nú þegar sátt við mygluna. Við erum nefnilega hætt að láta okkur bregða þegar spillingu bregður fyrir. Ráðherrar gerast kannski uppvísir að því að eiga aflandsfélög eða nýta sér innherjaupplýsingar til að selja hlut sinn í fyrirtækjum eða sjóðum dagana áður en almenningur tapar stórt á hruni þeirra. Við látum í okkur heyra í nokkra daga en svo gleymum við þessu öllu saman um leið og næsti skandall kemur upp. Við erum föst í hneykslishringekju. Við lítum í kringum okkur og öfundum frændfólk okkar í löndum sem við reynum að bera okkur saman við. Þar er ráðherrum og öðrum stjórnmálamönnum gert að taka pokann sinn ef svo mikið sem brotabrot af spillingunni sem við höfum vanist kemst upp á yfirborðið. En á Íslandi er gott að vera myglaður. Samherjar þínir flykkjast allir til að slá upp skjaldborg í kringum mygluna og kóa með fram í rauðan dauðann og þú gerir það sama fyrir þau. Já, kannski er kominn tími til að stíga á bremsuna og hætta að fara hring eftir hring. Kannski er kominn tími til þess að við sem þjóð játum það fyrir sjálfum okkur að við séum orðin sjóveik og ringluð af óendanlegri sápuóperunni sem ríkisstjórnin okkar setur á svið dag eftir dag. Það er kominn tími á að við tileinkum okkur ný stjórnmál, heiðarlegri stjórnmál, mörkum nýtt upphaf þar sem spilling fær ekki að þrífast, nýtt upphaf þar sem unnið er í þágu almennings en ekki útvaldra vina og vandamanna. Ný stjórnmál í nýju samfélagi þar sem siðferði og réttlæti fá að ráða meiru, ekki flokksskírteini. Stjórnmál þar sem ábyrgð er öxluð þegar mistök eru gerð, samfélag þar sem við sættum okkur ekki bara við mygluna og við getum andað léttar.

Virðulegi forseti. Þeir annmarkar sem í ljós hafa komið við undirbúning og framkvæmd sölu á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum hafa leitt í ljós þörfina fyrir endurskoðun á lagaumgjörð og stofnanafyrirkomulagi. Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður. Þetta kemur fram í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 19. apríl og ég hef svolítið reynt í dag að fá það almennilega fram hvaða annmarkar það eru nákvæmlega sem oddvitar ríkisstjórnarinnar telja að hafi komið í ljós. Hæstv. fjármálaráðherra vísaði til skorts á gagnsæi og vísaði til þess að upplýsingagjöf hefði verið ábótavant. Þetta hefur svolítið bergmálað í ræðum fleiri stjórnarliða, m.a. hjá tveimur nefndarmönnum í fjárlaganefnd. Vandinn við þetta er náttúrlega að þetta eru ekki beinlínis framkvæmdaatriði sem eru á beinni ábyrgð Bankasýslunnar heldur miklu frekar atriði sem einmitt heyra beint undir fjármálaráðherra að sjá til að séu í lagi. Það er nefnilega þannig að lög um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum gera ráð fyrir ákveðinni aðkomu Alþingis. Það er ráðherrann sjálfur sem undirbýr greinargerð, ber skylda til þess, og á að tryggja að Alþingi fái ákveðnar upplýsingar um fyrirhugað söluferli og ef þarna komu fram einhverjir alvarlegir annmarkar eða vantaði upp á gagnsæi og upplýsingagjöf og ef Alþingi fékk með einhverjum hætti ekki réttar upplýsingar um hvað stæði til þá hlýtur það auðvitað fyrst og fremst að vera á ábyrgð ráðherra sem í raun hefur forgöngu um þessa upplýsingagjöf til þingsins. Önnur atriði sem t.d. hafa komið fram í máli forsætisráðherra lúta að því til að mynda að ekki hafi verið sett skilyrði um binditíma og lágmarksfjárhæð í útboðinu. Þetta eru eins atriði sem ráðherra hefði auðvitað átt að gæta að. Það er ekki endilega hægt að ætlast til þess að Bankasýslan taki ákvörðun um slíkt að fyrra bragði. Mér finnst því enn þá að mörgu leyti vera ósvarað eftir daginn hvaða meiri háttar annmarkar við framkvæmd og undirbúning það eru sem kalla á þau viðbrögð að leggja þessa stofnun niður. Ég verð að segja að mér finnst ekki góður bragur á því, svona ákveðinn flumbrugangur einhvern veginn að hlaupa til þegar það er uppnám í samfélaginu vegna umdeildra atriða í sölunni og ákveða að leggja það til við Alþingi að leggja þessa stofnun niður. Mér finnst það líka athyglisvert, sem hér hefur komið í ljós í dag, að ráðherrum í ríkisstjórn finnst ekkert athugavert við að flytja almenningi og Alþingi fréttir um að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um eitthvað þegar það liggur fyrir að engin formleg umfjöllun var um það á ríkisstjórnarfundi, þ.e. ekki á þeim forsendum sem hér er lýst í yfirlýsingunni, að það séu þarna ákveðnir annmarkar sem kalli á það að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður og þess vegna sé það ákveðið af hálfu ríkisstjórnar. Ég hef ekki langan tíma og ætla að vinda mér í þau atriði sem mig langar að vekja athygli á og ég vil ekki vera að tvítaka mikið eitthvað sem hefur komið fram hjá öðrum þingmönnum í dag. En nú er það þannig að fjármála- og efnahagsráðherra sendi Ríkisendurskoðun bréf þann 8. apríl þar sem þess er farið á leit við stofnunina að hún kanni og leggi mat á það hvort salan á Íslandsbanka hafi samrýmst lögum og góðum stjórnsýsluháttum. Í svarbréfi Ríkisendurskoðunar sem barst sama dag kemur fram að stofnunin hafi „ákveðið að verða við framangreindri beiðni, sbr. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 46/2016, um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga.“ Það kemur líka fram í svarbréfinu að ekki hafi verið ákveðið hvernig nákvæmlega þessi athugun verði afmörkuð, að hverju nákvæmlega hún muni snúa en samt er stofnunin þarna búin að ákveða að verða við þessari beiðni. Mér finnst að með þessu hafi athugunin og úttektin og uppgjörið á því sem gerðist í Íslandsbankasölunni farið í sérkennilegan farveg sem orki að mörgu leyti tvímælis. Í fyrsta lagi vegna þess að í lögum um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga er ekki gert ráð fyrir því að það séu stjórnvöld sem eigi frumkvæði að athugunum Ríkisendurskoðunar. Í lögunum er að finna mjög skýr ákvæði um að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis geti að eigin frumkvæði eða samkvæmt tillögu sem henni berst farið fram á að ríkisendurskoðandi taki saman skýrslu um einstök mál eða málaflokka sem falla undir starfssvið hans. Í lögunum er líka tekið fram að ef níu þingmenn óski eftir skýrslu ríkisendurskoðanda í þingsal þá gildi hið sama. Í lagatextanum sjálfum er hins vegar ekki að finna nein skýr ákvæði um að svona frumkvæði geti komið frá stjórnvöldum og það hlýtur að vera einhver ástæða fyrir því að þetta er hugsað þannig. Hér finnst mér að við verðum að hafa það í huga að ríkisendurskoðandi er trúnaðarmaður Alþingis og fer í umboði Alþingis með eftirlit með fjárreiðum stjórnvalda og það samrýmist mjög illa þessu hlutverki að stjórnvöld sjálf, hinir eftirlitsskyldu aðilar sem heyra undir aðra grein ríkisvaldsins en Ríkisendurskoðun, séu að leitast við að hafa áhrif á það hvort og þá hvernig Alþingi og stofnanir þess, Ríkisendurskoðun og umboðsmaður Alþingis, ræki þetta stjórnarskrárbundna eftirlitshlutverk sitt gagnvart stjórnvöldum sjálfum. Það er einfaldlega, eins og er lýst svo vel í þessum lögum um Ríkisendurskoðun, bara verkefni Alþingis að gæta að þeirri málsmeðferð sem mælt er fyrir um í lögum. Mér finnst líka eitthvað orka tvímælis í þessum snörpu viðbrögðum Ríkisendurskoðunar eða þau komu mér aðeins á óvart vegna þess sem fjármálaráðuneytið er að biðja um að sé athugað. Talað er sérstaklega um góða stjórnsýsluhætti en staðreyndin er sú að eftirlit Ríkisendurskoðunar gagnvart stjórnvöldum í umboði Alþingis lýtur samkvæmt 43. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. laga nr. 46/2016 að fjárreiðum ríkisins. Það lýtur ekki að því hvort slík starfsemi stjórnvalda fari að öðru leyti fram í samræmi við lög og vandaða stjórnsýsluhætti. Slíkt eftirlit er nefnilega á hendi umboðsmanns Alþingis samkvæmt lögum um þá stofnun og eftir atvikum á höndum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á grundvelli þingskapalaga. Eins og athugun Ríkisendurskoðunar er afmörkuð í áðurgreindri tilkynningu, í raun fyrst frá fjármálaráðuneytinu og svo frá Ríkisendurskoðun, þá má velta fyrir sér hvort efni hennar falli að öllu leyti undir lögbundið starfssvið stofnunarinnar eða hvort það séu ekki einmitt atriði sem umboðsmaður Alþingis væri miklu betur til þess fallinn að leggja mat á. En þarna er í rauninni ráðherra með sínu frumkvæði búinn að búa þannig um hnútana að athugunin fer í ákveðinn farveg. Það gerist meðan það er bullandi pólitískur ágreiningur um það í hvaða farveg þetta eigi að fara hér á Alþingi. Í tilkynningu Ríkisendurskoðunar er vísað til 2. mgr. 8. gr. laga um ríkisendurskoðanda. Þetta er gjaldtökuheimild. Þar segir orðrétt: „Þegar sérstaklega stendur á og nauðsynlegt er að ríkisendurskoðandi skoði eða geri úttekt á meðferð ríkisfjár í tilteknu máli eða á tilteknu sviði er honum heimilt að taka gjald fyrir.“ Þá vaknar spurningin hvort Ríkisendurskoðun ætli sem sagt að fara að taka gjald af fjármálaráðuneytinu. Ef maður skoðar svo lögskýringargögnin, greinargerðina sem fylgdi frumvarpinu sem varð að lögum um ríkisendurskoðanda, þá kemur fram um þetta tiltekna ákvæði er hugsað sem sérstakt úrræði þegar óvenjulegar aðstæður koma upp sem ekki hefur verið gert ráð fyrir í starfsáætlun eða fjárhagsáætlun stofnunarinnar en rétt þyki að ríkisendurskoðandi athugi. Svo segir að gera verði ráð fyrir að ríkisendurskoðandi hafi sérstakt samráð við forsætisnefnd um slíkar athuganir. Ég veit ekki til þess að slíkt samráð sé farið af stað. Sem dæmi um tilvik sem ákvæðið ætti við er tilgreind sérstaklega athugun Ríkisendurskoðunar á fjárhagsstöðu Sveitarfélagsins Álftaness árið 2010. 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir það. Mig langar að spyrja hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson. Nú hefur það verið þannig í þessari umræðu, allt frá því að bankinn var seldur, að ríkisstjórnin og fulltrúar stjórnarflokkanna hafa farið í alls konar umræður um alls konar atriði sem tengjast kannski meira því hvernig er verið að bregðast við því sem gerðist. Það er verið að leggja til að leggja niður Bankasýsluna og við höfum verið að ræða það svolítið hvernig það var kynnt, og það er verið að ræða Ríkisendurskoðun og hvort hún sé með réttu verkfærin og ýmislegt slíkt. En allt eru þetta afleiðingar og stundum er kannski verið að ýta okkur í stjórnarandstöðunni í átt að smáatriðum sem tengjast ekki grundvallarspurningunni sem er: Hvaða grunnatriði voru ekki í lagi í sölunni sem við vitum nú þegar um? Gæti hv. þingmaður kannski gefið yfirlit yfir þau, það að selja t.d. aðilum sem verið er að rannsaka fyrir brot, það að selja ættingjum o.s.frv.? Þetta eru hlutir sem voru ekki réttir í sjálfri sölunni en við erum farin að tala of mikið, finnst mér, um afleiðingarnar og smáatriðin. Hver eru grunnatriðin sem eru röng í sölunni?

Virðulegur forseti. Já, mér finnst það vera svolítið þannig núna þegar það liggur nokkurn veginn fyrir hvað gerðist, við vitum þetta í grófum dráttum. Það er hægt að súmmera þetta upp einhvern veginn þannig að staðreynd málsins er sú að það fór fram lokað útboð sem almenningur gat ekki tekið þátt í, sem endaði þannig að m.a. pabbi fjármálaráðherra fékk að kaupa hlut í banka og ýmsir menn með mjög vafasama fortíð, með dóma á bakinu, jafnvel sakborningar í efnahagsbrotamálum, og að þjóðinni blöskri þetta og það sé komin upp ákveðin traustskrísa. Þetta er tilraun til að súmmera upp hvað gerðist. Nú finnst mér svolítið hvíla sú skylda og sú ábyrgð á okkur hérna inni að reyna að koma þessu bæði hratt og vel áfram, fyrst og fremst vel en það þarf líka að hafa hraðar hendur þegar hlutir eru rannsakaðir af því að annars geta rannsóknarhagsmunir farið til spillis. Mér finnst í rauninni bara skipta ofboðslega miklu máli að tala um afleiðingarnar og ákveðna tæknilega þætti eins og það á hvaða vettvangi sé eðlilegt að athugun fari fram á þessu, hvernig sé hægt að tryggja sem mest traust á þeirri athugun og hvernig nákvæmlega viðbrögð okkar hér eiga að vera. Umræðan um hitt, þessi grundvallaratriði, ómar alls staðar í samfélaginu. Mér finnast umræðurnar hér í dag bæði hafa lotið að þessum tæknilegu atriðum og viðbrögðunum en líka að þessum grundvallarþáttum. Ég var mjög ánægður sérstaklega með yfirferð hv. þm. Loga Einarssonar um þetta áðan, hún var mjög góð, og yfirferð Kristrúnar Frostadóttur í dag. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir fór líka mjög vel yfir ákveðin grundvallaratriði. Ég held að það sé ekki annaðhvort eða, við þurfum bara að ræða þetta allt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú hefur það verið krafa stjórnarandstöðunnar að skipuð sé rannsóknarnefnd um þessi mál. Ef maður les lög um rannsóknarnefndir, nr. 68/2011, þá segir þar í 1. gr. - hér er verið að tala um tillögu um að skipa rannsóknarnefnd - með leyfi forseta: „Við undirbúning slíkrar tillögu og áður en hún er lögð fram skal sérstaklega leggja mat á tilefni og grundvöll rannsóknar, hvert sé mögulegt umfang hennar og afmörkun og hvort önnur úrræði séu tiltæk.“ Nú hljómar það svolítið þannig í þessum sal þegar stjórnarþingmenn hafa verið að tala að þeir vilja meina að þessi önnur úrræði séu Ríkisendurskoðun og Fjármálaeftirlitið. En mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann geti ramma það inn: Af hverju eru þessi önnur úrræði ekki nægileg og tiltæk til að taka yfir það?

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að nefna að Fjármálaeftirlit Seðlabankans er ekki á nokkurn hátt að skoða stjórnsýslu sölumeðferðar og athugun hennar lýtur hvorki að Bankasýslunni né fjármálaráðuneytinu, þannig að við getum strax bara gleymt því. Varðandi Ríkisendurskoðunarþáttinn þá er það eitthvað sem ég gerði tilraun til að fara yfir í ræðu en tíminn hljóp frá mér. En það eru fimm veigamikil atriði sem sem ég hugsa að ég þurfi að nýta seinni ræðu mína hérna í, þær fimm mínútur, til að fara yfir til að klára þann þátt. Ég vil segja að í þessu ferli öllu, af því að stundum er talað um armslengd o.s.frv., eru vissulega ákveðin armslengdarsjónarmið skrifuð inn í lög um Bankasýslu ríkisins, en í lögum sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum er ráðherra í raun yfir og allt um kring í ferlinu. Það er gert ráð fyrir að hann vaki yfir söluferlinu á öllum stigum þess. Hann tekur ákvörðun um hvort sölumeðferð skuli hafin, hvort gengið sé að tilboðum, hann leggur línurnar um söluaðferð og markmið og undirritar samningana fyrir hönd ríkisins. Í ljósi þessa finnst mér mjög mikilvægt að núna þegar við gerum þetta upp og skoðum þetta í þaula þá verði fókusinn svolítið á þætti ráðherra. Við þurfum að fá úr því skorið hvort ráðherra hafi lagt fullnægjandi grundvöll að ákvörðunum sínum, bæði 18. mars og 22. mars, og hvort hann hafi gætt að rannsóknarskyldu sinni og bæði skráðum og óskráðum reglum. Þá ekki bara lagafyrirmælum í lögum um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjunum heldur líka að óskráðum reglum stjórnsýslu- og stjórnskipunarréttar. Þetta er eitthvað sem ég held að þurfi að skoða mjög rækilega.

Herra forseti. Lögum um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, lögunum sem sett voru, var ætlað að búa til trausta umgjörð um sölu á eigum ríkisins í bönkunum. Þar voru lykilorðin gagnsæi, hlutlægni, jafnræði og hagkvæmni. Það skipti mjög miklu máli að setja slíkt í lög, fannst okkur á þeim tíma, þegar lögin voru samþykkt í desember 2012, til að draga lærdóm af hruninu, til að sjá til þess að ferlið sem færi í gang, ef selja ætti hlut ríkisins í bönkunum, yrði siðlegt og líklegt til að skapa traust, og ábyrgð ráðherra er skrifuð mjög rækilega inn í lögin. Útboðið sem við ræðum hér er umdeilt en samþykkt var að fara í lokað útboð sem ætlað væri hæfum fjárfestum, ætlað fagfjárfestum. Hér á landi er ekki til neinn opinber listi yfir fagfjárfesta eins og finnst víða erlendis. Hver miðlari verður þannig að flokka viðskiptavini sína sem almenna fjárfesta eða fagfjárfesta eftir því sem lög segja til um hvernig skilgreina eigi. Margir einstaklingar sem samkvæmt skilgreiningu eru almennir fjárfestar fengu að taka þátt í þessu útboði eins og þeir væru fagfjárfestar. Nú hefur Fjármálaeftirlitið beðið um upplýsingar um þessa flokkun, hvernig hún var gerð, og það er gott því að það þarf að fara í gegnum þetta. Niðurstaðan er samt sú að aðferðin sem lagt var upp með bauð upp á að miðlarnir bættu einstaklingum inn í hóp þeirra sem fengju að kaupa fram á síðustu stundu. Við höfum séð þennan lista. Við höfum séð hverjir fengu að kaupa á afslætti í þessu útboði. Sú spurning er áleitin hvort þetta hafi bara verið dæmigert íslenskt fúsk eða vanhæfni eða gert í samráði við Bankasýsluna og ráðherra og við verðum að fá svör við henni. Formaður fjárlaganefndar sagði í ræðu sinni fyrr í dag að hún hefði staðið í þeirri trú að um langtímafjárfesta væri að ræða og því hefði niðurstaðan, þegar listinn birtist, komið henni á óvart. Bankasýslan segir að hvert skref hafi verið stigið í samráði við stjórnvöld, enda gera lögin ráð fyrir því. Mér finnst gæta misskilnings, þegar kemur að umræðunni um lögin, um hlutverk Bankasýslunnar og ábyrgð ráðherra. Mér finnst sá misskilningur hafa komið fram í mörgum ræðum hér í dag og áður og þess vegna finnst mér mikilvægt að við rennum aðeins yfir lögin. Í 1. gr. er talað um hvað ráðherra sé heimilt að selja. Þegar þessi lög voru samþykkt átti ríkið 13% hlut í Arion banka, 5% hlut í Íslandsbanka, og lögin segja að heimilt sé að selja þessa hluti, og síðan umfram 70% í Landsbankanum, en á þessum tíma átti ríkið 81% í Landsbankanum. Það er svo seinna sem fjármálakerfið lendir nánast allt í fangi ríkisins eða árið 2015. Í 2. gr. er talað um ákvörðun um sölumeðferð og þar segir, með leyfi forseta: „Þegar ráðherra hefur fallist á tillögu Bankasýslu ríkisins um sölu eignarhlutar ríkisins í fjármálafyrirtæki skv. 1. mgr. 1. gr. skal hann útbúa greinargerð um ráðgerða sölumeðferð og leggja fyrir fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis. Ráðherra skal jafnframt leita umsagnar Seðlabanka Íslands um jafnræði bjóðenda, líkleg áhrif sölu á gjaldeyrismarkað, gjaldeyrisforða og laust fé í umferð. Í greinargerðinni skulu m.a. koma fram upplýsingar um helstu markmið með sölu eignarhlutarins, hvaða söluaðferð verði beitt og hvernig sölumeðferð verði háttað að öðru leyti. Nefndunum skal veittur hæfilegur frestur til þess að gera athugasemdir við efni greinargerðarinnar. Að liðnum fresti skv. 1. mgr. skal ráðherra taka ákvörðun um hvort sölumeðferð eignarhlutarins verði hafin í samræmi við efni greinargerðarinnar. Ráðherra getur í ákvörðun sinni gert breytingar á einstökum þáttum í fyrirhugaðri sölumeðferð, m.a. að teknu tilliti til athugasemda fjárlaganefndar eða efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis við greinargerðina.“ Í þessari 2. gr. er alveg ljóst hver það er sem ræður og ákveður stefnuna og hvernig skipulagið er og það er fjármála- og efnahagsráðherra. Í 3. gr. er talað um meginreglu við sölumeðferð: „Þegar ákvörðun er tekin um undirbúning og framkvæmd sölumeðferðar eignarhluta skal áhersla lögð á opið söluferli, gagnsæi, hlutlægni og hagkvæmni. Með hagkvæmni er átt við að leitað sé hæsta verðs eða markaðsverðs fyrir eignarhluti. Þess skal gætt að skilyrði þau sem tilboðsgjöfum eru sett séu sanngjörn og að þeir njóti jafnræðis. Þá skal við sölu kappkosta að efla virka og eðlilega samkeppni á fjármálamarkaði.“ Um 3. gr. segir í frumvarpinu með þessum lögum, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að jafnræðis sé gætt milli þeirra sem koma til greina sem mögulegir kaupendur að eignarhlut svo að allir líklegir kaupendur hafi jafna möguleika á því að gera tilboð. Jafnræði verður best tryggt með því að skilyrði við sölu séu fá, skýr og öllum ljós.“ Í 4. gr. er farið yfir sölumeðferð eignarhluta. Þar segir, með leyfi forseta: „Bankasýsla ríkisins skal annast sölumeðferð eignarhluta fyrir hönd ríkisins í samræmi við ákvörðun ráðherra, sbr. 2. gr. Bankasýsla ríkisins undirbýr sölu, leitar tilboða í eignarhlut, metur tilboð, hefur umsjón með samningaviðræðum við utanaðkomandi ráðgjafa og væntanlega kaupendur og annast samningagerð. Þegar tilboð í eignarhlut liggja fyrir skal Bankasýsla ríkisins skila ráðherra rökstuddu mati á þeim. Ráðherra tekur ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt eða þeim hafnað og undirritar samninga fyrir hönd ríkisins um sölu eignarhlutarins.“ Herra forseti. Mér finnst þessi 4. gr. afskaplega skýr. Það er algerlega ljóst að það er ráðherrann sem hefur lokaorðið og tekur tillögu Bankasýslunnar. Hann segir annaðhvort: Já, ég ætla að ganga þessu. Eða: Nei, ég ætla að hafna þessu. Það fer eftir því hvernig tilboðin eru og hvort þau passi við anda laganna og stefnuna sem tekin hefur verið. Í 5. gr. er síðan talað um skýrslugjöf. Tvö ákvæði eru til bráðabirgða. Annað er um sölumeðferð í sparisjóðunum, hvernig staðan var á þeim og hvaða hluti þessara laga gilti um þau. Ákvæði til bráðabirgða nr. II hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi hefur ályktað að skipa rannsóknarnefnd um einkavæðingu þriggja banka á tímabilinu 1998–2003. Þegar niðurstöður þeirrar rannsóknar liggja fyrir skal fjármála- og efnahagsráðherra endurskoða einstök ákvæði þessara laga til samræmis við ábendingar rannsóknarnefndarinnar ef tilefni þykir til.“ Þessi rannsókn hefur aldrei farið fram. Alþingi samþykkti að fram ætti að fara rannsókn á einkavæðingu bankanna og við ættum síðan að draga lærdóm af þeirri rannsókn. Þetta var samþykkt árið 2012 en ríkisstjórnir sem hafa tekið við eftir það tímabil hafa ekki sett þessa rannsóknarnefnd á laggirnar. Herra forseti. 83% landsmanna lýsa því yfir að þau séu óánægð með hvernig til hafi tekist við þessa sölu. Það eru næstum allir. Reyndar var meiri hluti landsmanna á móti því yfir höfuð að farið yrði í að selja hlut ríkisins í Íslandsbanka. En svo illa hefur tekist til að næstum allir eru óánægðir og það er augljóst, samkvæmt lögunum, að ábyrgðin er fjármála- og efnahagsráðherra. Hún er skýr samkvæmt lögum. Jafnvel þó að Sjálfstæðismenn hafi greitt atkvæði gegn þessum lögum á sínum tíma leyfir það þeim ekki að brjóta þau.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir ræðuna og hef áhuga á að eiga við hana orðastað í ljósi sögu hennar hvað varðar þessa lagasetningu, af því að ég er henni svo einlæglega sammála um hversu skýr hún er. Ég verð að viðurkenna að þegar ég fór að skoða þessi lög kom það mér á óvart að það eru í reynd fimm efnisgreinar sem ramma þetta algerlega inn; til hvers er ætlast, hver ábyrgð ráðherrans er, sem er afar skýr af lagaákvæðunum sjálfum. Í 1. gr. er fjallað um sölu, í 2. gr. um ákvörðun um sölumeðferð, í 3. gr. um meginreglurnar sem þar um gilda, í 4. gr. um sölumeðferðina og í 5. gr. um skýrslugjöfina. Mér finnst satt best að segja með ólíkindum að við séum hér í þingsal að rökræða mikið um það hvort ábyrgð ráðherrans sé einhver á þessu því að það er ekki oft sem lagasetning er jafn skýr og þarna er um að ákvörðunin er ráðherrans hvað varðar þessi atriði. Ég hef talað um það fyrr í dag að ég er hlynnt því að ríkið losi um þennan eignarhlut. Þegar maður skoðar greinargerðina, forsöguna, sér maður að eignarhaldið stafaði ekki af markvissri stefnu stjórnvalda heldur var afleiðing af hörmulega ástandi og ekki voru taldar forsendur fyrir því að ríkið yrði eigandi til langframa. En ég hef áhyggjur af þessu núna vegna þess að traustið er ekkert, eins og hv. þingmaður fór yfir. 83% landsmanna telja að þessi sala hafi ekki heppnast vel. 

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni, mér finnst erfitt að misskilja þessi lög og túlka þau með þeim hætti að þarna sé um að ræða einhverja armslengd, að þetta sé eitthvað langt í burtu frá ráðherranum þegar ábyrgð hans og aðkoma er mjög vel skilgreind. Meira að segja á vef ráðuneytisins er afskaplega góð og skýr mynd sem sýnir nákvæmlega hvernig hlutirnir gerast og að ráðherra tekur ákvörðun í hverju skrefi. Líkt og Bankasýslan hefur margsagt þá fóru þeir bara eftir þessum lögum og voru í samráði við stjórnvöld þegar hvert skref var tekið. Ábyrgð ráðherrans er því skýr. Hér hefur nokkrum sinnum verið talað um að af því að tilboðin hafi verið svo rosalega mörg, 209 talsins, þá hafi ráðherrann alls ekkert getað tekið afstöðu til þeirra. Ég get alveg séð fyrir mér að starfsmenn Bankasýslunnar hafi flokkað upp í hendurnar á ráðherranum rökstuðning fyrir hverjum flokki fyrir sig. Það gæti verið svona: Í þessum flokki hér eru pabbi þinn og frændur og þeir eru að bjóða svona margar milljónir. Í öðrum flokki eru menn sem hafa reynslu af bankarekstri. Þeir njóta að vísu ekki mikils trausts í þeim efnum en þeir eru hér. Svo eru þeir sem sjá um sölumeðferðina, þeir eru í þessum flokki. Og erlendi fjárfestingarsjóðurinn sem fékk afslátt í síðasta útboði, seldi strax og græddi vel, 

Herra forseti. Já, ég er þeirrar skoðunar. Þegar maður skoðar lögin, leiðarstef og markmið sem þar eru teiknuð upp, um gagnsæi, um jafnræði, um hlutlægni, og það markmið að efla virka samkeppni finnst mér það reyndar sjálfstætt vandamál við þessa sölu að samkeppnisþátturinn hafi einhvern veginn gleymst, ég veit ekki hvernig ég á að lýsa því með öðrum hætti. En mér hefur fundist, þegar stjórnarliðar hafa tekið til máls og kallað eftir því og lýst því yfir að þeim finnist sem vantað hafi upp á gagnsæi, að vantað hafi upp á upplýsingagjöf og leggja þurfi spilin á borðið, að þá sé bara verið að horfa á framkvæmdaraðilann þar. Ég held að það myndi skipta miklu fyrir allan almenning í landinu, ef það er keppikefli ríkisstjórnarinnar að efla traust að nýju, að við fáum að heyra söguna af því hvert hið pólitíska samtal var á stjórnarheimilinu í aðdraganda sölunnar, í aðdraganda útboðsins. Hver voru markmiðin? Hver voru samtölin? Að hverju var stefnt? Hvers vegna varð það niðurstaða ríkisstjórnarinnar að fara í lokað útboð í þessari atrennu? Það má vel rökstyðja það. En þetta opna og gagnsæja samtal, það hefur skort á það í aðdraganda útboðsins. Það er náttúrlega augljóst mál að stjórnarliðar eru á miklum flótta undan óþægilegu máli en ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji efni og ástæðu fyrir ráðherrana, t.d. í ráðherranefnd um efnahagsmál, að leiða þetta samtal en beina kastljósinu ekki eingöngu að Bankasýslunni.

Herra forseti. Mér finnst það vera aðalatriðið að við fáum það alveg á hreint hvaða samtal átti sér stað. Við skulum ekki gleyma því að fjárlaganefnd, líkt og formaður hv. fjárlaganefndar skýrði svo ágætlega hér í dag, stóð í þeirri meiningu, eftir kynningu frá Bankasýslunni og greinargerð ráðherra, að verið væri að leita að langtímafjárfestum, stórum fjárfestum, helst með góða reynslu af rekstri banka sem væru þess megnugir að standa að baki bankanum á erfiðum tímum en væru ekki bara að stökkva inn í nokkra daga til þess að taka út einhvern gróða. Enda var okkur sagt að afslátturinn væri til þess að fá þessa góðu fjárfesta að borðinu. Þess vegna átti að veita afslátt. Þess vegna verður maður svo rasandi að horfa á listann og horfa á upphæðirnar sem menn fengu til að setja inn í þetta útboð. Lægsta tilboðið er rétt rúmlega milljón og það setur þetta allt í allt annað samhengi. Ábyrgðin er hjá ráðherrunum vegna þess að lögin segja að ráðherra eigi að fara yfir hvert skref. Ef hann hefur ekki gert það þá er það vanræksla og ef hann hefur verið bakkaður upp af forsætisráðherra í ráðherranefnd um efnahagsstjórn um þetta mál þá þarf það sannarlega allt saman að koma í ljós og ég vona að það geri það í umræðunni á morgun.

Forseti. Það er gaman að fá að komast að á öðrum degi þessarar sérstöku umræðu eða skýrslugjafar fjármálaráðherra um sölu á Íslandsbanka. Ég ætla að byrja á því að segja það sem ég hef svo sem sagt áður, að mér finnst mikilvægt að það komi fram að ég er ofboðslega hlynnt því að losa um eignarhald ríkisins í bankanum. Það er alls ekki svo að allir í þessum sal séu á þeirri skoðun. Sumir hafa komið hreint fram með það í dag og lýst því yfir en mjög margir aðrir eru ofboðslega tvístígandi og hafa verið það bæði í því ferli sem við vorum að ljúka núna og líka í fyrra ferlinu. Ég held hreinlega að það séu ekkert ofboðslega margir í þessum sal sem standa með því að rétt sé að losa um þetta eignarhald og að það sé réttara að einkaaðilar reki bankana en ríkið. Ég er búin að fara yfir það í andsvari hér fyrr í kvöld hverjir væru einmitt kostirnir við að losa um þetta eignarhald og þá vil ég minna á það að núna höfum við fengið 108 milljarða inn í ríkissjóð, 108 milljarða fyrir þennan hlut í bankanum, og enn eigum við 42,5% í bankanum. Staða ríkissjóðs er vissulega sterk að hafa losað um þetta fé og við getum notað það í að lækka skuldir en eigum enn þá langstærsta hlutann í bankanum. Ég er þannig sannfærð um að það hafi verið rétt ákvörðun að selja Íslandsbanka. Hér í þessum sal kemur oft umræðan um bankahrunið og hvað gerðist við síðustu einkavæðingu - ég get ofboðslega vel skilið það þegar almenningur þarna úti veltir því fyrir sér og fyllist ákveðinni hræðslu. En við sem sitjum í þessum sal eigum að vita að regluumhverfið í kringum banka er gjörbreytt frá því sem það var. Það hafa um 30 frumvörp farið í gegnum þingið frá bankahruni þannig að öll umgjörð um bankana er allt önnur í dag en hún var þá. Að þessu sögðu voru mínar helstu vangaveltur og spurningar í fjárlaganefnd, þegar kom að þessum hluta útboðsins, annars vegar hversu stóran hlut lífeyrissjóðirnir væru líklegir til að taka af þessum hluta og hversu stórir þeir væru á bankamarkaði yfir höfuð, svo og auðvitað á öðrum lánamarkaði, verandi með stóran hluta af húsnæðismarkaðnum. Það kemur einmitt inn á samkeppnissjónarmið sem hafa aðeins verið rædd hér í dag og var svolítið stór þáttur í umræðunni okkar í fjárlaganefnd, hvaða áhrif þetta hefði á samkeppnisumhverfið. Með öðrum orðum er ég að segja að eins og ég tel að lífeyrissjóðirnir geti verið góðir fjárfestar þá hefur það líka þessa galla. Við erum lítið samfélag og þeir eru svolítið alltumlykjandi. Hin vangavelta mín snerist um stríð í Evrópu og hvort það væri að hafa einhver áhrif. Ég fékk ágæt svör við vangaveltum mínum og spurningum. Ég hef sagt það hér í ræðu að ég stóð í þeirri meiningu að þessi aðferð, þessi útboðsaðferð sem var lýst, væri fyrst og fremst til þess fallin að ná í stærri fjárfesta sem væru þá líklegri til að vera inni í bankanum í lengri tíma. Það var aldrei skrifað inn að þeir sem kæmu inn ættu að vera inni í einhvern ákveðinn tíma og það kom aldrei fyrirspurn um það, að ég best veit, og ég er ekkert viss um að það sé endilega góð hugmynd. En það væri sem sagt tryggingin að um leið og þú ert að setja mikla fjármuni inn í banka þá sé ólíklegt að þú farir strax daginn eftir eða fáum dögum seinna því að það myndi hafa áhrif á verðið. Ég hef líka lýst því í ræðu að þegar ég fer að lesa öll gögnin mín þá er ekkert sem kemur fram um það. Það er bara ofboðslega skýrt hvert markmiðið með þessari sölu var. Það var að minnka áhættu ríkisins af stórum eignarhlut í fjármálakerfinu. Það var að efla virka samkeppni á fjármálamarkaði. Það var að hámarka endurheimtur ríkissjóðs af eignarhaldinu og sölu á hlutum, að stuðla að fjölbreyttu, heilbrigðu og dreifðu eignarhaldi til lengri tíma, að auka fjárfestingarmöguleika fyrir einstaklinga og fagfjárfesta og ekki síst að minnka skuldsetningu eða auka svigrúm ríkisins til samfélagslega arðbærra fjárfestinga. Þetta hefur í öllum meginatriðum tekist mjög vel. En er ég fullkomlega sátt? Nei, ég er það ekki. Þegar ég las yfir listann og sá að fjöldi þeirra sem höfðu keypt var með mjög litlar fjárhæðir, fjárhæðir sem mér finnst bara eðlilegt að viðkomandi hefði keypt fyrir á mörkuðunum daginn eftir þegar þeir opnuðu en væru ekki þátttakendur í þessu lokaða útboði fyrir hæfa fjárfesta. Þess vegna velti ég fyrir mér af hverju við vorum ekki með einhverja lágmarksfjárhæð. Ef við hefðum verið með 50 til 100 milljónir þá værum við alla vega ekki að eyða orku okkar í þá umræðu sem hefur svolítið verið á síðustu dögum, því að hún snýst um þessa aðila sem eiga þarna einhver örfá prósent eða undir 1% í bankanum. Ég viðurkenni að sú umræða kom ekki upp og það er ein af ástæðunum fyrir því að ég er alveg ofboðslega svekkt yfir því að Bankasýsla ríkisins mætti ekki á opna fundinn hjá okkur í fjárlaganefnd í morgun eins og boðað hafði verið fyrir tveimur eða þremur vikum. Þetta er sú spurning sem ég hef til Bankasýslunnar: Hvaða umræða átti sér stað innan Bankasýslunnar um þörf á því að setja einhverja lágmarksfjárhæð eða ástæður fyrir því að sú leið var ekki farin? Það kann vel að vera að einmitt einhverjir þarna úti sem þekkja þennan markað betur en ég geti haft við því góð og gild svör, en ég sé það ekki og ég þarf að fá svar við þeirri spurningu. Bankasýslan hefur í öllum sínum gögnum og svörum sagt að ekki hafi verið handvalið inn í þetta ferli eins og ásakanir hafa verið uppi um og ýmsar sögur, þ.e. að allir sem voru hæfir og uppfylltu þessi skilyrði hafi getað tekið þátt í þessu útboði. Þetta er eitt af því sem við þurfum líka að spyrja að og fá algjöra fullvissu fyrir vegna þess að það er algerlega óþolandi að eins mikilvægt ferli og við vorum í hér, að losa um þennan eignarhlut, hafi valdið ákveðnum trúverðugleikabresti. Það hafa verið alls konar sögur í gangi í samfélaginu um það hvernig hinn og þessi hafi komist inn í útboðið, ekki verið hæfur, átt vini og vandamenn sem voru að selja o.s.frv. Við þekkjum allar þessar sögur. Við þurfum að fá skýrar upplýsingar frá Bankasýslu ríkisins um að öll þau skilyrði sem sett voru þarna fram hafi verið uppfyllt. Ef það eru einhverjar brotalamir á því þá þurfum við að velta við öllum steinum því að við eigum ekki að sætta okkur við að eitthvað misfarist í jafn mikilvægu máli og því sem hér um ræðir. Ég ítreka enn og aftur: Við erum með útistandandi spurningar til Bankasýslunnar. Bankasýslan þarf að mæta á fund fjárlaganefndar þar sem við getum farið yfir þetta og þeir þurfa að sannfæra okkur um að þeir hafi fylgt öllum þeim skilmálum sem settir voru fram. Ég heyri það í fjölmiðlum að meira að segja forstjóri Bankasýslunnar hefur lýst því yfir að það sé mjög undarlegt t.d. ef seljendurnir sjálfir, söluaðilarnir, hafi verið að kaupa. Ég viðurkenni að ég fer algjörlega yfir um þegar ég heyri slíkar sögur og mér skilst að Bankasýslan sé einmitt að láta skoða það sín megin og muni þá ekki uppfylla greiðslur til aðila sem ekki hafa fylgt reglum þar um. Það er því alveg á hreinu að við verðum að velta við þessum steinum. Við verðum að fá svör við þessum spurningum okkar. Ég held líka að það sé mjög mikilvægt að Ríkisendurskoðun klári endurskoðun sína og það mjög fljótt þannig að við hér í þinginu fáum þær upplýsingar. Hér hefur mikil umræða verið um rannsóknarnefnd Alþingis. Ég hef sagt það að ég mun ekki vera á móti því ef eitthvað í þessum skoðunum sem við höfum þegar sett af stað gefur tilefni til þess að setja á rannsóknarnefnd. En mér finnst mikilvægara að fá svörin fyrr, sem fyrst. Auðvitað áttu margar af þeim spurningum sem við erum að beina til Bankasýslunnar að liggja fyrir þegar útboðið var framkvæmt og það er því óskiljanlegt að þeir hafi ekki getað komið í dag og svarað þessum spurningum. En þeim spurningum sem hafa vaknað í kjölfarið þarf að svara strax. Við þurfum að fá Ríkisendurskoðun til að fara yfir þessa þætti sem nefndir hafa verið sérstaklega og þegar því er lokið getum við vonandi komist að þeirri niðurstöðu að í öllum meginatriðum hafi þetta gengið vel og getum haldið áfram að losa um eignarhlut okkar í Íslandsbanka.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sem var býsna málefnaleg, ólíkt ýmsum sem við höfum heyrt hér í kvöld. Mig langar að spyrja: Nú er það þannig að hv. þingmaður skrifaði grein þegar umræðan var að fara af stað af miklum þunga um þetta mál og sagði, með leyfi forseta: Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki þekkingu á þessu fyrirkomulagi en greinargerðin og heimsókn frá Bankasýslunni og öðrum gestum fékk mig til að trúa því að þetta væri gott fyrirkomulag. Nú hefur komið fram í máli ýmissa þingmanna hér í dag, og jafnvel hjá hæstv. fjármálaráðherra sjálfum, að það hafi verið annmarkar á upplýsingagjöf og skortur á gagnsæi. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvar hún telji að þessir annmarkar birtist helst þegar kemur að undirbúningi og framkvæmd sölunnar og hvort það hafi þá skort á upplýsingar í þessari greinargerð sem fjárlaganefnd fékk við undirbúning sölunnar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þeir annmarkar sem ég sé helst og þær tvær spurningar sem ég beið eftir að fá að spyrja Bankasýsluna um nú í morgun voru annars vegar þetta sem ég nefndi áðan um lágmarksfjárhæð. Ég get ekki ímyndað mér annað en sú hugmynd hafi alla vega vaknað hjá Bankasýslunni, og þeir hafi velt því fyrir sér, hvort ástæða væri til að leggja til lágmarksfjárhæð eða ekki. Í ljósi þess að það varð niðurstaðan að gera það ekki, hver eru þá rökin fyrir því? Hinn annmarkinn, sem mér finnst augljós, er varðandi það að þeir töldu að ekki ætti að birta lista. Það voru þeirra fyrstu viðbrögð að telja að listinn ætti ekki erindi, ekki til fjármálaráðherra og ekki fyrir almenning. Mig þyrstir í að vita hvort Bankasýslan hafi fengið þessa spurningu frá söluaðilum fyrir útboðið og hvernig þeir hafi þá svarað því. Þetta eru þeir tveir helstu annmarkar sem ég hef séð en þeir gætu verið fleiri. Þess vegna er svo nauðsynlegt að eiga þetta samtal við Bankasýsluna.

Virðulegi forseti. Birting listans lýtur ekki að undirbúningi og framkvæmd útboðsins sjálfs. Varðandi hitt sem hv. þingmaður nefndi þá vil ég kannski fá að spyrja hv. þingmann: Finnst henni þetta ekki hafa staðið upp á hæstv. fjármálaráðherra, í ljósi þess hve hann fer með ofboðslega ríkt hlutverk samkvæmt lögum um sölumeðferð á eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum, þegar kemur að því að taka ákvörðun um sölu, taka afstöðu til tillagna sem koma fram og í raun marka sölunni allri ákveðna forskrift? Finnst hv. þingmanni það sanngjarnt að ætlast endilega til þess að Bankasýslan sjálf sé einhvern veginn að smíða svoleiðis reglur ef ekki er gert ráð fyrir þeim í þeirri forskrift sem ráðherrann leggur upp með, í ljósi þess hve ráðherrann fer með ofboðslega ríkt hlutverk og á að vaka yfir öllu þessu ferli, setja rammann fyrir fram og koma að ákvörðunum 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég gleymdi reyndar að minnast á eitt sem mér finnst líka augljós annmarki og það er að heyra af því að söluaðilar hafi sjálfir verið að kaupa og innherjar. Það finnst mér líka hljóma sem augljós annmarki sem þurfi að fara yfir. Ég er reyndar á þeirri skoðun að birting listans skipti líka alveg gríðarlega miklu máli því að hluti af þessu er einmitt um traustið, trúverðugleikann, gagnsæið í ferlinu. Þá finnst mér alveg borðleggjandi, og hafa verið allan daginn, alltaf, að listi yfir þá sem keyptu í þessu útboði væri birtur. Mér finnst það hluti af annmörkunum. Ég hef skilið málið þannig að það sé í raun Bankasýslan sem leggur til við ráðherra að fara í söluna og leggur þessa aðferð til. Hæstv. ráðherra skrifar greinargerð sem byggir að mestu leyti á rökum Bankasýslunnar þannig að ég vil fyrst taka samtalið við Bankasýsluna um þetta varðandi lágmarksfjárhæðina. Eins og ég sagði áðan þá kunna að vera góð og gild rök fyrir því, ég hef bara ekki séð þau. Hv. þingmaður er hér að spyrjast fyrir um ábyrgð ráðherra og ég hef sagt að ráðherra beri ábyrgð á öllu ferlinu 

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur um að það er mjög mikilvægt að koma þessum verðmætum út í almenna eign með því að selja bankana. Það eru mikil verðmæti, hárrétt, sem liggja í bönkunum. Við eigum enn þá Landsbankann, ríkið og þjóðin. Við eigum enn þá tæpan helming í Íslandsbanka. Það eru óheyrileg verðmæti sem þarna liggja og því langar mig til að spyrja hv. þingmann: Er ekki svolítið leiðinlegt að við séum í þeirri stöðu núna að við getum ekki selt þessi verðmæti? Við erum föst. Ég ætla bara að lýsa því hér yfir að þessari ríkisstjórn verður ekkert treyst til að selja banka meira á þessu kjörtímabili. Það liggur alveg fyrir að Vinstrihreyfingin – grænt framboð og baklandið þar mun ekki ljá máls á því að það verði selt meira af þessum bönkum. Þess vegna langar mig að spyrja, í ljósi þess hvað þetta eru mikil verðmæti og hvað væri hægt að gera mikið fyrir þessi verðmæti í þjóðarbúskapnum þegar við erum að berjast við skuldastöðuna eins og hún er: Er ekki svolítið vont að við getum ekki selt?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og gaman að heyra hvað hann hefur góð tengsl inn í VG og baklandið þar. Mér finnst vont að við stöndum í þeirri umræðu. Mér finnst vondar þær sögur sem hafa verið á sveimi sem draga úr trúverðugleika þessa ferlis. Þess vegna finnst mér ofboðslega mikilvægt að við fáum svör við þessum spurningum hið fyrsta og að við veltum við öllum steinum. Þess vegna sagði ég líka í enda ræðu minnar: Ég vona að niðurstaðan verði sú að við fáum úttekt á þessu frá Ríkisendurskoðun og það komi í ljós að í öllum meginatriðum hafi þetta gengið vel og þar sem einhvers staðar voru annmarkar sé farið í að laga það. Ég hef því enn væntingar til þess að við getum losað um meira eignarhald í Íslandsbanka en ég átta mig líka á því að það verður ekki gert fyrr en þessu er lokið og væntanlega verður það ekki gert nema á opnum markaði, þ.e. í almennu útboði þar sem allir geta tekið þátt. Það mun væntanlega þýða að við munum þurfa að selja hægar, meitla minni upphæð inn á markaðinn á hverjum tíma til að hafa ekki áhrif á verðið. 

Herra forseti. Þetta er nefnilega nákvæmlega málið. Við erum komin í mjög erfiða stöðu og sú erfiða staða blasir við okkur og er sönn og raunveruleikinn vegna þess að það tókst illa til. Við erum í þeirri stöðu að kaupendalistinn var eins og hann var, það er spurning hvort eðlilegt hafi verið að fjármálaráðherra hafi gengið frá sölunni þegar ættingjar hans voru meðal kaupenda, að söluráðgjafar hafi verið að kaupa sjálfir, sem þýðir þá að þeir eru á launum við að selja sjálfum sér eign ríkisins með afslætti. Við erum að borga þeim fyrir það að þeir geti keypt eign ríkisins með afslætti og grætt. Allir þessir þættir munu gera það að verkum að þjóðin mun ekki treysta því að það verði hægt að selja þetta, alveg sama hvort við erum með Bankasýsluna eða finnum eitthvert annað fyrirkomulag á því. Það held ég að sé algerlega einboðið. Það er einfaldlega þannig að það verður grafskrift Sjálfstæðisflokksins í þessu máli að hafa klúðrað einkavæðingu þannig að það verði ekki hægt að ganga meira á það að selja eignirnar.  
             Eitt til viðbótar. Hv. þingmaður talaði um að hún ætti fullt af útistandandi spurningum til Bankasýslunnar. Mig langar að vita: Eru engar útistandandi spurningar á ráðherra?

Frú forseti. Ég hef þessar tvær til þrjár spurningar útistandandi á Bankasýsluna sem ég ætlaði að fá svar við í morgun og mun spyrja um á fundi okkar á miðvikudaginn. Þegar ég talaði um fjölda útistandandi spurninga til Bankasýslunnar var ég að vísa í þann lista sem fjárlaganefnd sendi til Bankasýslunnar. Eitthvað af þeim á reyndar að litlu leyti heima hjá fjármálaráðuneytinu en ekki beint hjá fjármálaráðherra, nei. En eins og ég ítrekaði áðan: Fjármálaráðherra ber ábyrgð á öllu ferlinu. Þá þurfum við líka að muna hver markmiðin með sölunni voru og hvort þau hafi nást. Og alveg eins og ég las hér áðan þá hafa öll stóru markmiðin náðst. Það breytir ekki þeirri staðreynd að ég er alveg jafn hundfúl yfir því og hv. þingmaður, það á auðvitað ekki að vera þannig, að við borgum einhverjum söluaðilum 700 milljónir fyrir að selja hlut í bankanum og að þeir séu sjálfir að kaupa. Það er algjörlega óásættanlegt í mínum huga og ég geri ráð fyrir því að Bankasýslan muni bregðast við því ef þetta er raunverulega satt og rétt. En hv. þingmaður er farinn að tala svolítið um að þessum leiðangri sé lokið. 

Forseti. Kannski aðeins í kjölfar síðustu andsvara um niðurstöðuna af þessu útboði. Hv. þingmaðurinn nefnir að öll helstu meginmarkmiðin hafi náðst fram. Engu að síður erum við í þeirri stöðu að sjálf ríkisstjórnin hefur gefið út yfirlýsingu um það að vegna þess hvernig til tókst verði ekki fram haldið með söluna. Dómurinn gæti ekki verið skýrari um það að markmiðin náðust ekki fram þegar þetta er niðurstaðan. Ég vil því spyrja hv. þingmann að því hverjar áhyggjur hennar eru af þessum fjárfestingum í innviðum sem hún nefndi í tengslum við söluna þegar þetta er staðan samkvæmt orðum ríkisstjórnarinnar sjálfrar; ekki frekara framhald á sölunni. Ég myndi vilja bæta því við að ég hefði líka viljað sjá þessar upphæðir fara í niðurgreiðslu skulda.

Virðulegur forseti. Það hefur komið skýrt fram að ekki verður haldið áfram með söluna á meðan ekki er búið að velta við öllum steinum. Þeim mun mikilvægara er að við sameinumst um þær spurningar og fáum svör, að við veltum við öllum steinum. Ég ætla bara að ítreka það sem ég las upp áðan í ræðu varðandi markmiðin með áframhaldandi sölu: Að minnka áhættu ríkisins af svo stórum eignarhlut í fjármálakerfinu. Það höfum við vissulega gert og ég vil ganga lengra og get sameinast með hv. þingmanni um mikilvægi þess. Að efla virka samkeppni á fjármálamarkaði, að hámarka endurheimtur ríkissjóðs af eignarhaldinu og sölu á hlutum, að stuðla að fjölbreyttu heilbrigðu og dreifðu eignarhaldi til lengri tíma. Þetta hefur okkur tekist. Við erum með eitt stærsta almenningshlutafélag á Íslandi í dag í kringum Íslandsbanka, sem hefur mikinn trúverðugleika á markaði. Við ætluðum að auka fjárfestingarmöguleika fyrir einstaklinga og fagfjárfesta og ekki síst að minnka skuldsetningu eða auka svigrúm ríkisins til samfélagslega arðbærra fjárfestinga. Þetta eru stóru markmiðin. Þetta hefur okkur tekist og við þurfum að halda áfram.

Forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður skautaði snyrtilega fram hjá markmiðinu um að efla virka og eðlilega samkeppni. Jú, hún nefndi orðið samkeppni en að hvaða leyti var leitast við að efla virka samkeppni með þennan þátt sölunnar? Hver var árangur ríkisstjórnarinnar í þessum fasa hvað það markmið varðar? Við höfum álit Samkeppniseftirlitsins á því hver staðan er á íslenskum bankamarkaði varðandi samkeppni. Við höfum ákveðinn veruleika viðskiptamanna íslensku bankanna varðandi samkeppnina. Ég myndi því vilja fá það fram, af því að það er markmið með sölunni, sérstakt markmið í lögunum um sölumeðferðina, að ævinlega eigi að kappkosta að efla virka samkeppni á fjármálamarkaði: Hvar sér þess stað í þessum sölufasa?

Forseti. Ég hef þá trú að bankinn sé í eigu einkaaðila frekar en ríkisins, ég tala nú ekki um þegar Landsbankinn er í eigu ríkisins, auki samkeppni og sé besta leiðin til að tryggja aukna samkeppni á þessum markaði. Ég held líka að helsta ástæðan fyrir því að við þurfum að losa um þetta fjármagn sé sú að bankakerfið er og mun á næstu árum breytast alveg gígantískt með nýrri tækni. Við erum að sjá fleiri og fleiri fyrirtæki koma inn á þann markað sem bankar sinntu eingöngu áður. Ég held að það sé heppilegra þegar slík þróun á sér stað að fyrirtæki séu í eigu einkaaðila. Samkeppnissjónarmið var vissulega til staðar og vissulega umræða í fjárlaganefnd og við ræddum m.a. hversu mikilvægt væri að það væru ekki bara lífeyrissjóðir sem væru eigendur að bankanum, og hinum bönkunum líka, heldur væri eignarhald fjölbreytt og fleiri kæmu að. Það náðist vissulega í þessu útboði.

Forseti. Mér finnst mjög merkilegt að hægt sé að segja að öll helstu markmiðin hafi náðst en samt hægt að klúðra svo miklu á sama tíma, að ráðherra selji fjölskyldumeðlimi, að söluaðilar séu mögulega að selja sjálfum sér eða tengdum aðilum, allt í nafni þess að ná helstu markmiðunum sem eru samt frekar óljós. Heilbrigt eignarhald til lengri tíma, hvert var markmiðið? Dreift eignarhald, hvernig lítur það út? Hvernig leit það út fyrir fram? Hvernig vitum við að því markmiði sé í raun náð? Ég held að því hafi örugglega verið náð en hverjar voru væntingarnar? Það var líka sagt í seinni sölunni að það væri til að ná dreifðu eignarhaldi að hleypa minni aðilunum að. Eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni erum við búin að fá 100 til 110 milljarða fyrir söluna, 

Herra forseti. Ég vil byrja á þessu síðasta. Ég er á því að fyrsta útboðið hafi gengið alveg afspyrnuvel. Það eru reyndar flestir á þeirri skoðun. En ég ber virðingu fyrir því að hv. þingmaður er enn að tala um það. Þegar við fórum í þennan hluta hafði hv. þingmaður nefnilega meiri áhyggjur af því sem hafði gerst í fyrsta hlutanum og var ósáttur við það. Ég les einna helst út úr þessu að vilji þingmannsins standi hreinlega ekki til þess að einkavæða bankana, að það sé ekki sérstök áhersla hans. Ég get ekki séð að þessir útreikningar sem hv. þingmaður hefur haldið fram, að við höfum með einhverjum hætti verið að tapa fjármunum, gangi hreinlega upp. En þá að fyrri spurningunni. Stuðla að fjölbreyttu heilbrigðu og dreifðu eignarhaldi til lengri tíma - við eigum í dag 15.000 hluthafa í þessum banka, þetta er eitt fjölmennasta almenningshlutafélag á landinu. Þarna eru líka allir helstu lífeyrissjóðirnir og stórir fjárfestar, einhverjir erlendir og innlendir. Þannig að: Já, ég get ekki betur séð en að það markmið hafi nákvæmlega náðst. Og það er líka mikilvægt að muna þær reglur sem við höfum sett: Þegar viðkomandi er orðinn virkur hluthafi og á orðið 10% þarf hann að uppfylla önnur skilyrði og enn meiri.

Forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvað fannst henni um kynningu umsagnaraðila og annarra á því hvað væru hæfir fagfjárfestar? Í umsögnum þeirra sem komu fyrir nefndina voru alltaf tekin hliðstæð dæmi, svona eins og lífeyrissjóðirnir. Það verða örugglega lífeyrissjóðirnir sem eignast þetta, var í raun það sem sumir umsagnaraðilar sögðu þegar allt kemur til alls. Þeir væru þeir einu sem væru með bolmagn til að koma inn í söluna, alla vega hér á Íslandi, miðað við forsendur um stærri hluta. Nú kom fram í dag hjá hæstv. ráðherra að þeir hefðu ekki viljað lífeyrissjóðina, einmitt út af samkeppnissjónarmiðum, og þar af leiðandi komið í veg fyrir að lífeyrissjóðirnir eignuðust stóran hlut í þessari sölu. En það var að koma tilkynning frá LSR um að þeir væru komnir yfir 5%, þeir eignuðust bara samt stærri hlut. Það kom fram í máli hv. þm. Jóhanns Páls Jóhannssonar, minnir mig, að það hafi þá verið á kostnað lífeyris okkar. Afslátturinn fór til þeirra sem náðu að koma inn í afslættinum. Lífeyrissjóðurinn var skertur þar og þurfti að kaupa sig inn á hærra verði seinna, á kostnað okkar allra.

Herra forseti. Ég bara sé þetta ekki í sama ljósi og hv. þingmaður. Þegar hv. þingmaður talar um kostnað okkar allra þá held ég einmitt að við séum öll að uppskera alveg gríðarlega með Íslandsbanka. Minnum okkur á að við fengum bankann í fangið án endurgjalds. Ég veit að það varð hrun og við tókum ýmislegt á okkur en það hefur verið búið til gígantískt verðmæti úr þessum banka. Í dag erum við búin að fá 108 milljarða inn af þessari sölu og eigum enn rúm 42%, auk þess sem við höfum fengið þessar arðgreiðslur. Hagnaður þjóðarinnar allrar er mikill eftir það sem hefur tekist að gera með Íslandsbanka. Og svo skulum við líka muna að það er auðvitað fólkið í landinu sem á lífeyrissjóðina. Hver var aftur hin spurning hv. þingmanns - um hæfa fjárfesta. Ég hef líka farið yfir það að ég taldi að þetta yrðu frekar stórir fjárfestar en það var alveg skýrt hvað væru hæfir fjárfestar. Aftur á móti finnst mér alvarlegri - jú, það er alveg skýrt í lögunum og það er skýrt tekið fram í gögnunum - þær sögusagnir sem maður heyrir, að einhverjir söluaðilar hafi mögulega verið að 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að staldra við og vekja athygli á því að klukkan er tvö að nóttu. Við erum að ræða í skjóli nætur alveg gríðarlega stórt og mikilvægt samfélagsmál. Mig langar líka að vekja athygli á því að við erum að ræða um munnlega skýrslu fjármála- og efnahagsráðherra. Mig langar að fá að spyrja hæstv. forseta hvort fjármála- og efnahagsráðherra sé ekki örugglega í húsinu og að fylgjast með því sem fram fer hér og hvort hæstv. fjármálaráðherra ætli ekki sjálfur að koma upp og bregðast við því sem hefur komið fram í dag og halda lokaræðu eins og er svo algengt þegar ráðherra flytur skýrslu. Ég vil spyrja forseta hvort hann geti kallað hæstv. ráðherra inn.

Hæstv. fjármálaráðherra er skráður í hús og eftir því sem ég best veit fylgist hann með umræðum en það er síðan undir honum sjálfum komið hvort hann tekur til máls eða ekki.

Frú forseti. Ég var næstur í ræðustól og ætlaði einmitt að minnast á þetta í ræðunni minni en það er alveg viðeigandi að gera þetta í fundarstjórn forseta af því að þetta er mjög klassískur hæstv. fjármálaráðherra. Hann kemur og heldur ræðuna sína, hinkrar hérna þangað til eftir fyrsta andsvar eftir að ræðu hans er lokið, kemur í andsvar við hana og lætur sig síðan hverfa. Þetta átti að vera umræða við ráðherra um sölu Íslandsbanka og hann hefur ekki tekið neinn þátt í þeirri umræðu, ekki neinn. Fyrsta ræðan, andsvör, andsvör við fyrstu ræðu annars þingmanns, farinn. Þetta er hans modus operandi, starfsaðferð. Það er ekki nema sérstaklega sé kallað eftir honum að hann lætur sjá sig af og til. Ég kalla eftir því að fjármálaráðherra mæti hér til svara. Hann sagði í Sprengisandsviðtalinu um daginn að hann skoraðist hvergi undan því að ræða þetta mál en ekki hafa ræðurnar verið margar eða samtalið mikið hér í dag. Á þeim nótunum finnst mér óeðlilegt að það sé komið fram yfir klukkan tvö að nóttu og þingfundur enn í gangi. 

Virðulegur forseti. Ég verð að fá að taka undir það sem fram kom í máli hv. þingmanns. Það var einmitt mjög bagalegt hér í dag hvernig hæstv. fjármálaráðherra vék sér undan spurningum sem að honum var beint. Bara svo tekið sé dæmi þá innti ég hann sérstaklega eftir því hvernig hann hefði rækt hlutverk sitt sem mælt er fyrir um í 4. gr. laga um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, hvernig hann hefði sem sagt gætt þess að lagður væri fullnægjandi grundvöllur að ákvörðun hans og hvaða lögum og reglum, skráðum og óskráðum, hann teldi sig hafa verið bundinn af. Í raun kom ekkert frá ráðherra nema dylgjur og skætingur. Hann gekk hér um, þrammaði, og reitti hár sitt og skegg og svaraði litlu og hefur svo eiginlega ekki sést í húsi núna í kvöld. Mér finnst þessi umræða hér og þessi munnlega skýrslugjöf missa marks ef hæstv. ráðherra ætlar ekki að koma 

Það var ekki tími til að klára þetta áðan svo ég ætla bara að klára þetta núna. Að sjálfsögðu er ekki allt svo slæmt að ekki sé eitthvað smá gott, a.m.k. hafa stjórnarþingmenn verið að taka þátt í umræðum og halda ræður og koma í andsvör. En það vantar ráðherra sem er að flytja skýrsluna. Þátttaka stjórnarþingmanna hefur annars verið nokkurn veginn til fyrirmyndar. Ég myndi segja að hún væri ásættanleg í svona umræðu. Áfram svoleiðis en meiri ráðherra, takk.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þetta hvað hæstv. fjármálaráðherra varðar. Ég veit að hann er í húsi og ég er sannfærð um að hann er að fylgjast vel með þessum umræðum. Ég hefði gjarnan viljað fá að vita hvort hann einmitt rammi ekki inn þessa umræðu. Eitt af því sem ég saknaði í ræðu hæstv. ráðherra, það var reyndar eitt og annað sem ég saknaði, er risastórt atriði sem eru samkeppnismálin og hvernig samkeppnisþátturinn hefur verið tryggður í þessari sölu. Ráðherra fór ekkert yfir þann þátt, ekki neitt. Fyrir mig sem talsmann þess að reyna að ýta út fákeppni á fjármálamarkaði leikur þessi sala lykilhlutverk í því að reyna að stuðla að aukinni samkeppni. Ég hefði viljað eiga orðastað við hæstv. ráðherra um nákvæmlega þann þátt, þótt það séu eðlilega mjög margir aðrir þættir sem þurfi að fara betur yfir. Ég saknaði þess og vonast því til þess í þessari mikilvægu umræðu að hæstv. ráðherra komi hingað í þingsalinn 

Virðulegur forseti. Ég vildi einmitt nefna þetta sem fram kom áðan hjá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni. Mér finnst að umræðan hér í dag í þessu máli hafi á margan hátt verið til fyrirmyndar að því leyti til að stjórnarþingmenn hafa tekið mjög virkan þátt. Þeir hafa jafnvel gefið sér tíma til að koma upp í andsvör við okkur stjórnarandstæðinga og komið af stað alvörurökræðu um þessa bankasölu. Fyrir vikið er maður ansi margs vísari, verð ég að segja. Ég myndi gjarnan vilja sjá þessa dínamík oftar í þingsal því að ég held raunverulega að þetta bæti starfið og störfin okkar hér á þingi. Ég ætla líka að fá að segja að mér hefur oft fundist hæstv. fjármálaráðherra vera duglegur að sitja yfir umræðum í gegnum tíðina, einkum og sér í lagi fannst mér það þegar við vorum að ræða mál tengd efnahagsaðgerðum út af Covid og einhverju slíku. Og já, ég get alveg tekið undir að það væri ekkert verra að fá hann til að ramma þetta aðeins inn. En aðallega vildi ég nú bara að fagna því að stjórnarliðar hafa tekið mikinn og virkan þátt í þessari umræðu og það er mjög vel.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir að þessi umræða hefur skipt máli og þó að klukkan sé núna langt gengin þrjú og einhverjir ræðumenn eftir þá sýnir þetta að þingið getur verið virkt í umræðu og getur átt málefnalega rökræðu í þingsal. Auðvitað hefur komið í ljós að stjórnarþingmenn engjast fram og til baka og það er erfitt að svara til um það og lesa í spilin t.d. hvað varðar Framsóknarflokkinn, hvaða mál hafa verið rædd innan ráðherranefndar um efnahagsmál. Það eru mjög óljós svör og ég hefði gjarnan viljað fá skýrari mynd hvað þann þátt varðar, svo að dæmi séu nefnd. Þessi vika sýnist mér að muni fara mjög mikið í það að við ræðum nákvæmlega þetta mál til að reyna að upplýsa sem mest. Þessi dagur hefur gagnast mjög vel í það og ég vil hrósa þingmönnum, bæði stjórnarmeirihluta og stjórnarandstöðu, fyrir að hafa nálgast málið af ákveðinni yfirvegun og líka með það að markmiði að reyna að fá fram upplýsingar. Það er gríðarlega mikilvægt í stóru myndinni að byggja upp traust eins og við öll vitum.

Virðulegur forseti. Ég vildi líka fá að nefna þetta af því að það tókst vel til hér hjá okkur í dag og ég held að þetta hafi skilað miklu, bæði til stjórnarliða og stjórnarandstæðinga og auðvitað líka til fólksins sem er þarna úti og hefur verið að fylgjast með. Þeir hafa verið býsna margir, enda er mikill áhugi á þessu máli eins og við vitum. Þetta hefur því allt verið mjög gott. Ég vildi fá að inna hæstv. forseta þings eftir því hvort það sé ekki alveg öruggt að framhald verði á þessum umræðum á morgun með forsætisráðherra og hvort það sé komið endanlega í ljós hvernig það verður og svo aftur hvort við megum ekki eiga von á því að hæstv. viðskiptaráðherra komi hér fyrir þingið. Þá er ég ekki að tala um óundirbúinn fyrirspurnatíma heldur aðeins ítarlegri umræðu því að eins og svo glögglega hefur komið hér fram í hverri ræðunni á fætur annarri þá finnst þingheimi það augljóslega skipta verulegu máli að hæstv. viðskiptaráðherra útskýri betur aðkomu sína að þeirri ákvörðun sem var tekin um að fara af stað í þessa sölu, af hverju sjónarmið hennar varð t.d. undir í ráðherranefndinni og þar fram eftir götunum. Þetta er bara heljarinnaratriði sem við þurfum að fá á hreint í umfjöllun þingsins um bankasöluna nú í vikunni.

Forseti vill geta þess að stefnt er að sérstakri umræðu gagnvart forsætisráðherra síðdegis á morgun og ég á ekki von á öðru en að það standi. Varðandi framhald þingstarfanna í þessari viku þá verður fundur með þingflokksformönnum fyrir eða um hádegi á morgun og þar verður farið yfir aðra þætti sem m.a. varða þetta mál og þingstörfin að öðru leyti.

Forseti. Mig langaði til að fara aðeins betur yfir það sem ég fjallaði stuttlega um í fyrri ræðu og í nokkrum andsvörum til að útskýra nánar hvað það þýðir að ráðherra þurfi að skoða einstök tilboð. Þarna eru ákveðnar skyldur sem ráðherra hefur af því að í lögum um sölumeðferð eignarhluta er það ákvörðun ráðherra, eftir að hann hefur lagt mat á þau tilboð sem Bankasýslan skilar til hans, hvort skrifa eigi undir samninga eða ekki. Nú er það svo að það er mjög skýrt í greinargerðinni með lögunum að það á einmitt sérstaklega við um tilboðsferli, að þar þurfi að skoða hvert eitt og einasta tilboð. Þegar það er almennt útboð og það ríkir jafnræði meðal allra þegar kemur að kaupum þarf ekki að skoða hvert eitt og einasta tilboð. Og þá kem ég að mikilvægu atriðið sem mig langar að reyna að útskýra: Þetta þýðir ekki að ráðherra prívat og persónulega taki upp rauða útstrikunarpennann og striki yfir: Nei, ekki þessi tilboðsaðili, nei, ekki þessi tilboðsaðili. Það er ekki þannig sem það er gert. Þetta þýðir að ráðherra er að sinna skyldum sínum sem ráðherra, ábyrgð sinni, stjórnsýsluskyldu, hann er að spyrja spurninga um öll tilboðin. Hann sér kannski eitt tilboð og segir: Þetta tilboð lítur ekki út fyrir að vera frá einhverjum sem er hæfur fagfjárfestir. Eða hann spyr jafnvel almennt: Eru örugglega allir á þessum lista hæfir fagfjárfestar? Er búið að skoða það nánar? Hann biður í raun stjórnsýslu sína um að sinna eftirliti með því rökstudda áliti sem Bankasýslan skilar gagnvart þeirri ábyrgð sem hann ber á því að skoða niðurstöðuna miðað við þau skilyrði og forsendur sem hann setti í upphafi. Bankasýslan segir fyrst: Við erum til í að fara að selja. Ráðherra segir svo já eða nei og ef hann segir já þá setur hann ákveðnar forsendur og skilyrði fyrir sölunni: Ég vil að það sé selt til stærri eignaraðila. Ég vil að það sé selt til hæfra fjárfesta. Ég vil t.d. að það séu engin hagsmunatengsl eða neitt svoleiðis sem komi nálægt sölunni o.s.frv. Hann setur ákveðinn ramma sem Bankasýslan síðan framfylgir. En lögin eru sett upp á þann hátt að Bankasýslan skilar því síðan aftur til ráðherra til að hægt sé að meta það hvort þeim markmiðum var náð eða ekki. Þar á ráðherra að koma að og fullvissa sig um það. Hann gæti gert það persónulega ef hann vildi. Það er líklega ekkert rosalega gáfulegt en hann gæti gert það. Dómsmálaráðherra gerði það með hryllilegum afleiðingum í Landsréttarmálinu. En hann gæti gert það eða hann gæti beðið stjórnsýsluna sína um að svara þeim spurningum sem ráðherra hefur til að dekka ráðherraábyrgð sína, augljósum spurningum eins og: Er ég nokkuð að selja pabba mínum banka? Það ætti að vera augljós spurning af því að það eru svoleiðis atriði sem þarf að passa upp á í lögum um peningaþvætti og hryðjuverk, í siðareglum ráðherra, í stjórnsýslulögum varðandi vanhæfni. Það sem er mikilvægt að átta sig á hérna er að ráðherra kemst ekki undan þeirri skyldu sem hann hefur gagnvart stjórnsýslulögum, að skoða niðurstöðu Bankasýslunnar á framkvæmd sölunnar. Annars væri ráðherra bara undirskriftarvél. Hann hefur hlutverki að gegna þarna. Ráðherra hefur hlutverk. Ef hann hefði ekki hlutverk væri hann einfaldlega bara blind undirskriftarvél sem við hefðum ekkert við að gera. Þá þyrftum við ekki ráðherra. En hann er skrifaður þarna inn í. Það er sérstaklega talað um ákvörðun ráðherra og lagatæknilega þýðir það bara mjög flókna hluti en mjög skýra um t.d. vanhæfi og vanrækslu. Við þurfum að hafa á hreinu að þegar við segjum að ráðherra hafi átt að skoða tilboðin þá er það í því samhengi.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp aftur til að botna vísu sem ég byrjaði á áðan en náði ekki alveg að klára. Hún varðar þetta þinglega eftirlit með því sem átti sér stað með þessari bankasölu. Ég leyfi mér að gagnrýna þá beiðni sem fjármálaráðuneytið setti fram gagnvart Ríkisendurskoðun. Ég tel að bæði tilefni og afmörkun þeirrar athugunar orki tvímælis. Annars vegar af þeirri ástæðu að í lögum um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga er ekki gert ráð fyrir að stjórnvöld eigi frumkvæði að athugunum Ríkisendurskoðunar. Það er ekki gert ráð fyrir því í lögunum að stjórnvöld geti óskað sérstaklega eftir úttekt Ríkisendurskoðunar á tilteknu máli og enn síður að Ríkisendurskoðun taki slíkar beiðnir til greina, líkt og virðist hafa verið gert í þessu tilviki og það samdægurs meira að segja og án þess að fyrir liggi afmörkun og áætlun um það hvernig athuguninni skuli háttað. Svo veltir maður því auðvitað fyrir sér hvers vegna sérstaklega er vísað til gjaldtökuheimildar í tilkynningu Ríkisendurskoðunar. Þetta er allt saman eitthvað sem verður að skýra og ég geri ekki ráð fyrir öðru en að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd muni fá upplýsingar um þetta. Við verðum að hafa í huga að ríkisendurskoðandi er trúnaðarmaður Alþingis og fer í umboði Alþingis með eftirlit með fjárreiðum stjórnvalda. Það samrýmist mjög illa þessu hlutverki að stjórnvöld sjálf, hinir eftirlitsskyldu aðilar sem heyra undir aðra grein ríkisvaldsins en Ríkisendurskoðun, séu að leitast við að hafa áhrif á það hvort og þá hvernig og á hvaða vettvangi Alþingi og stofnanir þess rækja þetta stjórnarskrárbundna eftirlitshlutverk gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hinn þátturinn sem ég fór yfir, og mér finnst orka tvímælis, varðar það að eftirlit Ríkisendurskoðunar gagnvart stjórnvöldum í umboði Alþingis lýtur samkvæmt 43. gr. stjórnarskrárinnar og samkvæmt 3. gr. laga nr. 46/2016 að fjárreiðum ríkisins en ekki því hvort starfsemi stjórnvalda fari að öðru leyti fram í samræmi við lög og vandaða stjórnsýsluhætti. Slíkt eftirlit er á höndum umboðsmanns Alþingis. Eins og athugun Ríkisendurskoðunar er afmörkuð í þessari tilkynningu þá sé ég ekki alveg hvernig efni hennar geti fallið undir lögbundið starfssvið stofnunarinnar. Ég vona að við fáum kannski betri skýringar á þessu án þess þó að maður vilji skipta sér á nokkurn hátt af því hvernig Ríkisendurskoðun hagar störfum sínum. Annar þáttur sem ég held að við þurfum aðeins að tala um hérna er sá að athugun ríkisendurskoðanda fer fram og hófst í raun í skugga pólitískra átaka hérna í þingsal um það hvort og þá hvenær skipa ætti óháða rannsóknarnefnd. Það bætir ekki úr skák að nú er uppi sú staða að það er enginn starfandi ríkisendurskoðandi sem hefur hlotið kosningu Alþingis og ofan á það bætist líka að sá aðili sem er í dag starfandi ríkisendurskoðandi og stýrir stofnuninni hefur einmitt sótt um þessa stöðu. Það kom í ljós í dag. Nú stendur Alþingi frammi fyrir því að kjósa sér nýjan ríkisendurskoðanda eða kjósa þennan aðila á sama tíma og úttektarvinna stofnunarinnar um þetta hápólitíska og viðkvæma mál stendur yfir. Ég held að það sé miklu æskilegra að það sé stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem í rauninni tekur sér forræði þegar kemur að þinglegu eftirliti með þessu máli. Ég held að spurningarnar sem vakna séu margar, eins og ég hef nefnt, í rauninni þannig að það væri miklu eðlilegra að umboðsmaður Alþingis tæki þær til athugunar, séu þess eðlis að það sé langeðlilegast að skipuð verði óháð rannsóknarnefnd til að kanna þessi atriði.

Virðulegi forseti. Ég vil bara undirstrika að mér finnst þessi umræða hafa verið góð í dag, mikilvæg, þó að ég hafi vissulega saknað annarra ráðherra, ekki síst úr ráðherranefnd um efnahagsmál. Það dugar að mínu mati ekki að ræða þetta risastóra mál og klára það núna að nóttu og eiga síðan hálftíma á morgun í sérstakri umræðu og telja þá að búið sé að afgreiða málið og síðan einhverjar tvær mínútur í óundirbúnum fyrirspurnum. Það þarf að upplýsa og það þarf að svara mun fleiri spurningum en hefur verið svarað hér í dag. Þar ber sérstaklega að nefna að mér finnst við ekki hafa fengið skýr svör um þann ágreining sem greinilega hefur verið innan ráðherranefndar um efnahagsmál um það hvernig standa eigi að þessari sölu. Menningar- og viðskiptaráðherra hefur augljóslega sett fram sínar athugasemdir og þeim athugasemdum hefur ekki verið svarað. Við höfum jafnvel ekki fengið að vita hvar þær athugasemdir hafa verið ræddar, hvort þær hafi verið brotnar til mergjar og hvort átt hafi sér stað málefnaleg umræða um þær athugasemdir. Ég hef líka viljað draga það fram og undirstrika að ríkisstjórnin og ráðherrar í ríkisstjórn geta ekki afsalað sér stjórnsýslulegri ábyrgð og sett hana yfir á Bankasýslu ríkisins. Það er ekki hægt. Bankasýsla ríkisins er sjálfstæð ríkisstofnun. Þó að það sé sagt að hún sé sérstök samkvæmt lögum þá lýtur hún öllum þeim skilyrðum sem falla til og heyra undir opinberar stofnanir. Ráðherra skipar stjórn stofnunarinnar og það er alveg ljóst að þegar hann fær tillögur frá Bankasýslu ríkisins - og vel að merkja, Bankasýsla ríkisins segist aldrei í öllu þessu ferli hafa fengið neinar athugasemdir frá ráðherrum í ríkisstjórn varðandi þeirra tillögur, það eina var þetta með listann. Það er bara sjálfgefið að slíkur listi sé gefinn upp. Menn eiga ekki að vera að slá sér á brjóst og fullyrða að það sé einhver pólitík. Það er bara hluti af opnu gegnsæju samfélagi, upplýsingasamfélagi, ekki síst í svona stórum og miklum málum, að slíkir listar um kaupendur liggi fyrir: Það er eðlileg, einföld, skýr krafa. En ráðherrar geta ekki undanskilið sig þeirri ábyrgð sem fylgir því að taka ákvörðun sem þeir þurfa að gera lögum samkvæmt, að taka ákvörðun í þessu máli. Því fylgir ákveðin rannsóknarskylda, skylda samkvæmt stjórnsýslulögum, að meta það, setja fram spurningar, reyna að draga fram hvað felst í þeirri ákvörðun að skrifa undir þær tillögur sem Bankasýsla ríkisins hefur komið með. Þetta verður að fara yfir og þetta verður að skoða. Ég er ekki að segja að þetta hafi verið gert vitandi vits, að menn hafi ætlað að fara í einhverja snúninga sjálfir. Ég er ekki á þeirri skoðun. Ég tel einfaldlega að hér hafi mistök átt sér stað. Ég vil ætla mönnum það og þá verða menn einfaldlega að viðurkenna það. Síðan er það hitt sem ég hef saknað í þessari umræðu. Eðlilega er mikill fókus á það hvernig framkvæmdin fór fram, af því að hún hefur dregið úr trausti á þessari sölu, það mikið að ríkisstjórnin sjálf hefur slaufað frekari sölu og mér sýnist þessi ríkisstjórn ekki vera burðug til að halda áfram með sölu á hlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum. En það er ekki síður hitt stóra atriðið sem er samkeppnin. Við búum við fákeppni á fjármálamarkaði. Bæði OECD og Samkeppniseftirlitið hafa dregið fram að við erum með eitt dýrasta bankakerfi, fjármálakerfi, í Evrópu og þótt víðar væri leitað. - 30 sekúndur duga ekki til að ræða um galla íslensku krónunnar. Það er risastór þáttur í því að við erum með þetta dýra fjármálakerfi. Það er risastór þáttur í því af hverju við fáum ekki erlenda fjárfesta öðruvísi en að þeir sjái bara einhvern einhverja skortsölu eða snúningsmöguleika og eru síðan farnir út korteri síðar. Þetta er umræða sem ég hefði viljað að við tækjum hér í þessari stóru mynd en við fáum enga tóna. Við fáum ekki einu sinni tækifæri eða tíma, hvað þá skoðanir ráðherra um hvernig við getum farið í það verkefni að tryggja samkeppni á fjármálamarkaði, ýta út fákeppninni. Það gerist ekki eitt og sér 

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Birgir Þórarinsson, 9. þm. Suðurkjördæmis, verði fjarverandi á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá Bjarna Jónssyni, 4. þm. Norðvesturkjördæmis, um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Miðflokksins í Suðurkjördæmi, Erna Bjarnadóttir, og 1. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í Norðvesturkjördæmi, Lilja Rafney Magnúsdóttir. Lilja Rafney Magnúsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.



Kjörbréf Ernu Bjarnadóttur hefur verið rannsakað og samþykkt, en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni. Erna Bjarnadóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Forseta hefur borist bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 488, um samskipti við hagsmunaverði og skráningu þeirra, frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur, og fyrirspurn á þskj. 603, um flutning hergagna til Úkraínu, frá Rósu Björk Brynjólfsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 692, um lögræðissvipta, frá Evu Sjöfn Helgadóttur. Þá hafa borist bréf frá mennta- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 713, um dómsmál íslenska ríkisins á hendur umsækjenda um stöðu ráðuneytisstjóra, frá Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur, og fyrirspurn á þskj. 787, um skipanir í stjórnir, starfshópa, nefndir og ráð o.þ.h., frá Hildi Jönu Gísladóttur. Að lokum hafa borist bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 570, um aðgerðir gegn einelti á vinnustöðum, frá Kolbrúnu Baldursdóttur, á þskj. 432 og 433 um samræmda móttöku flóttafólks og um áætlaðan aukinn kostnað af þjónustu við flóttafólk, frá Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, á þskj. 337, um viðurkenningu sjúkdómsgreininga yfir landamæri, og á þskj. 543, um aðgerðir á ábyrgð ráðuneytisins gegn ofbeldi og afleiðingum þess, báðar frá Andrési Inga Jónssyni, og á þskj. 675, um viðmiðunartímabil fæðingarorlofs, frá Ingibjörgu Isaksen. Einnig er óskað eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við eftirfarandi fyrirspurnum frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur; þskj. 583, um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana Tryggingastofnunar ríkisins, þskj. 680, um kærur til kærunefndar greiðsluaðlögunarmála vegna ákvarðana umboðsmanns skuldara, þskj. 681, um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana umboðsmanns skuldara, þskj. 682, um kærur vegna ákvarðana um synjun fjárhagsaðstoðar til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta, þskj. 698, um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, þskj. 699, um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna fæðingar- og foreldraorlofsmála, þskj. 700, um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana Sjúkratrygginga Íslands, þskj. 701, um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana barnaverndaryfirvalda, þskj. 702, um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna húsnæðismála, þskj. 703, um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana Vinnumálastofnunar og að lokum á þskj. 704, um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana sveitarfélaga.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu? Atkvæðagreiðslan mun þá fara fram um leið og atkvæðagreiðsla um skýrslubeiðni hér að loknum óundirbúnum fyrirspurnum.

Virðulegur forseti. Um nokkra vikna skeið hefur samfélagið verið á öðrum endanum vegna bankasölu ríkisstjórnarinnar. Í síðustu viku óskaði stjórnarandstaðan eftir því að þing kæmi fyrr saman úr páskaleyfi til að ræða þetta en hæstv. forsætisráðherra taldi enga ástæðu til þess að stytta páskaleyfi ríkisstjórnar eða þings. Um hádegi á miðvikudag í síðustu viku var óskað eftir því að hæstv. forsætisráðherra, hæstv. viðskiptaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, kæmu hér til að eiga orðastað við þingheim um bankasöluna þar sem þessir þrír ráðherrar eiga sæti í ráðherranefnd um efnahagsmál og framtíð fjármálafyrirtækja. Því hefur þráfaldlega verið neitað af hálfu hæstv. forseta. Hann neitar því að þingheimur geti fengið að eiga orðastað við þessa þrjá ráðherra hér undir öðrum lið en óundirbúnum fyrirspurnum, sem er auðvitað afskaplega takmarkaður. Eðli málsins samkvæmt þarf að ræða við alla þrjá ráðherrana. Þau hafa öll tjáð sig um það sem átti sér stað í aðdragandanum. Þau bera sameiginlega ábyrgð á þessu. 

Forseti. Mér þykir leiðinlegt að koma hingað upp að tala um hversu farsakennd samskipti stjórnarandstöðunnar við forseta hafa verið yfir helgina. Það var einlæg ósk stjórnarandstöðunnar að við myndum eiga gott samtal við þá þrjá ráðherra sem sitja í ráðherranefnd um efnahagsmál, sem öll hafa komið að ákvörðunum og eiga öll að koma fyrir þingið og gera grein fyrir sínum sjónarmiðum þegar kemur að þessari bankasölu. Því var neitað. Nú hefur sérstök umræða Pírata, sem átti að vera í dag, verið tekin af dagskrá. Í staðinn hefur verið sett munnleg skýrsla fjármálaráðherra, sem er gott og vel, sem var mjög nauðsynleg. Mér skilst að forsætisráðherra ætli vonandi að koma til móts við ósk Pírata um að fá sérstaka umræðu. Ég fagna því. En auðvitað ættu allir þrír ráðherrarnir að koma hérna og gefa munnlega skýrslu fyrir þinginu svo við getum átt alvörusamtal um þetta risastóra mál.

Forseti vill geta þess að það er rétt að ýmis samskipti hafa átt sér stað vegna undirbúnings þinghalds í dag. Forseti hefur nálgast þetta út frá því að gefinn væri rúmur tími til að ræða þau mál sem fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna lögðu áherslu á en þó reynt að halda því þannig að það væri innan ramma þingskapa. Niðurstaðan er sú að hér verður flutt munnleg skýrsla þar sem farið er að ákvæðum þingskapa og ræðutími og möguleiki þingmanna til að tjá sig um þessi mál því ansi rúmur.

Herra forseti. Það er algjörlega nauðsynlegt að þingið fái að ræða við þessa þrjá ráðherra sem um ræðir. Þau hafa einfaldlega verið of missaga um þessa hluti. Hæstv. ráðherra Lilja Alfreðsdóttir hefur gagnrýnt þetta og sagst hafa varað við. Hæstv. fjármálaráðherra segir að þetta hafi allt verið samkvæmt bókinni og hæstv. forsætisráðherra segir svo í viðtali að hún hafi nú kannski vænst þess að hlutirnir færu öðruvísi. Þau geta hins vegar komist að sameiginlegri niðurstöðu, formenn stjórnarflokkanna, um að það hafi verið þvílíkir annmarkar á að það væri ástæða til að leggja niður Bankasýsluna. En aðspurð um stöðu hæstv. fjármálaráðherra segir hæstv. forsætisráðherra að það verði að bíða eftir niðurstöðu rannsóknar fram á sumar varðandi það. Þau virðast geta fellt dóma um sumt og annað ekki. Við þurfum að fá þetta fólk í hús og við þurfum að geta átt orðastað við það.

Herra forseti. Ég vil bara taka undir mikilvægi þess að þingheimur fái að eiga orðastað við þá ráðherra sem sitja í ráðherranefnd um efnahagsmál og endurskipulagningu fjármálakerfisins. Á heimasíðu Stjórnarráðsins segir um þá nefnd, með leyfi forseta: „Þá er henni jafnframt ætlað að vera vettvangur samráðs og samræmingar við endurskoðun fjármálakerfisins í samræmi við þá áherslu í sáttmála ríkisstjórnar að breið sátt náist um endurskipulagningu fjármálakerfisins á Íslandi.“ Röð ráðherra sem eru tilgreindir þarna eru forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra, sem á væntanlega eftir að uppfæra. En þarna segir að þeir eigi fast sæti í nefndinni. Það er auðvitað sjálfsögð krafa þingmanna og ég bið hæstv. forseta að hlutast til um það að við þingmenn eigum möguleika á því að eiga beinan orðastað við þá þrjá ráðherra sem í nefndinni sitja utan þess forms sem við köllum óundirbúnar fyrirspurnir.

Herra forseti. Ég vil fyrst segja að ég treysti hæstv. forseta algerlega til að skipuleggja umræður hér á þingi innan ramma þingskapanna en kom hingað upp fyrst og fremst til að ítreka að fyrir utan það að vera til svara hér í dag hafði forseti þingsins samband við mig í morgun og sagði mér að ég ætti von á beiðni frá hv. þm. Halldóru Mogensen um þá þætti sem undir ráðherranefnd um efnahagsmál og umræðu á vettvangi ríkisstjórnar heyra. Ég veit ekki alveg hvernig beiðnin verður en ég hef upplýst þingmanninn um það að ég mun með gleði taka þá umræðu hvort heldur sem er á morgun eða hinn eftir því hvað hentar af því að ég hef fullan skilning á því að þingmenn vilji eiga við mig orðastað um þetta mál og verð að sjálfsögðu við því.

Virðulegur forseti. Jú, auðvitað verðum við að velta öllum steinum við í þessu máli og þá er auðvitað sjálfsagt mál að þeir þrír ráðherrar mæti sem hafa verið kallaðir til. Einhvern veginn hef ég þá tilfinningu þegar ég horfi á þessa bankasölu að ríkisstjórnin hafi komið með rulluna: Kaupi þeir sem kaupa vilja, selji þeir sem selja vilja, mér og ríkisstjórninni að meinalausu svo framarlega sem það eru vinir, vandamenn og fyrrverandi bankaráðsmenn. Ef það þarf engrar rannsóknar við og ef þetta á ekki að vera uppi á yfirborðinu og ræða þetta vel og vendilega í þessari viku þá er eitthvað að. Þá er verið að fela eitthvað. Ég trúi ekki öðru og ég heyri það á núverandi forsætisráðherra að hún er tilbúin að taka umræðuna. Ég vona þar af leiðandi að við fáum þá umræðu sem á þarf að halda í þessari viku um þetta mál.

Virðulegur forseti. Ég gleðst yfir því að hæstv. forsætisráðherra hafi svarað því jákvætt að mæta hér í sérstaka umræðu á morgun til að ræða þetta fordæmalausa mál. Óskað var eftir svari um þetta á hádegi síðasta föstudag og þess vegna erum við í þessari stöðu núna að vera örlítið hvumsa yfir fjarveru hennar. En það er gott að heyra að hún ætli að mæta hér á morgun. Ég vil líka nota tækifærið til að minna aðra ráðherra í ríkisstjórn Íslands á að þeir eru einnig þingmenn og geta því tekið hér þátt í umræðunni og ég skora á þá að taka þátt í umræðunni. Hæstv. matvælaráðherra hefur líka tjáð sig um þessa bankasölu og sagt hana alls ekkert klúður. Það væri gott að fá hennar afstöðu í dag. Orðið er frjálst í dag. Allir þingmenn mega taka þátt, tíu mínútur í fyrstu umferð, fimm mínútur í annarri umferð, andsvör leyfð, þannig að ég á von á líflegum umræðum hér í dag og hvet alla þingmenn, stjórn og stjórnarandstöðu, til þess að láta ljós sitt skína sem og þá sem gegna ráðherraembætti tímabundið.

Virðulegi forseti. Ég mætti á Austurvöll á laugardaginn. Það var mikill hiti í fólki og frábærir ræðumenn. Ég vil þakka Jóhanni Páli Jóhannssyni fyrir skörulega ræðu. Ég sem hér stend er ein af þeim fjölmörgu sem stóðu vaktina fyrir 14 árum á Austurvelli og ásamt fleiru góðu fólki stóð ég fyrir borgarafundum í Háskólabíói og víðar. Ég finn að sala Íslandsbanka ýfir upp minningarnar frá hruninu og fólki líður hreinlega illa. Theodóra S. Þorsteinsdóttir hélt mjög tilfinningaþrungna ræðu á Austurvelli til minningar um föður sinn sem missti allt í hruninu. Þannig er líðanin hjá fjölda fólks. Því finnst hreinlega að verið sé að svíkja það. Það eru sömu aðilarnir sem koma aftur að kjötkötlunum og áttu þátt í hruninu og það veldur fólki hugarangri. Samkvæmt skoðanakönnunum vilja 80% þjóðarinnar ekki selja Íslandsbanka og það er ekki skrýtið að fólk sé reitt. Við verðum að hlusta á fólkið í landinu og skoða þessa sölu ofan í kjölinn og skipa rannsóknarnefnd Alþingis.

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til að taka undir þessa sjálfsögðu kröfu og langar aðeins að rökstyðja hvers vegna þetta er mikilvægt. Fyrir það fyrsta þá er sú ákvörðun að leggja niður Bankasýsluna tekin um páskana í einhvers konar skjóli og þar sem ekki náðist í ráðherra lengi. Eftirleikinn þekkjum við auðvitað öll. Þetta hefur verið gagnrýnt harðlega. Þeir sem svona haga sér og þeir sem á sama tíma tala gegn því að rannsóknarnefnd Alþingis geti tekið til starfa til að fara yfir þetta skulda auðvitað þingi og þjóð miklu ítarlegri upplýsingar heldur en hægt er að gefa hér í örstuttum fyrirspurnatíma eða styttri viðtölum í fjölmiðlum. Milliliðalaus samskipti við þingmenn eru algjör lágmarkskrafa. Ég heyri að hæstv. forsætisráðherra ætlar að koma hér á morgun og ég vil þá leggja það til að umræðutími sem þar verður gefinn verði eins rúmur og reglur leyfa. Síðan hlýtur sú krafa að vera uppi líka að hæstv. viðskiptaráðherra gefi þinginu sams konar skýrslu eða geri grein fyrir sinni afstöðu sem heldur betur vakti nú athygli í aðdraganda páska.

Forseti. Mér finnst það ánægjulegt svo sem að það sé munnleg skýrsla fjármálaráðherra í dag, gefinn góður tími fyrir alla til að taka þátt í umræðunni og ég hvet fólk til að nýta þann rétt sinn og það tækifæri. Ég fagna því líka að hæstv. forsætisráðherra taki undir það að hafa sérstaka umræðu, sem er nú í aðeins styttra formi þar sem þingflokkar fá aðeins tvisvar sinnum tvær mínútur fyrir athugasemdir, fyrirkomulagið mætti alveg vera lengra þar. Þá er bara eftir, eins og hv. þm. Sigmar Guðmundsson sagði, menningar- og viðskiptaráðherra sem er síðasti ráðherrann í ráðherranefnd um efnahagsmál sem vantar inn í dagskrá vikunnar. Það væri mjög heppilegt ef virðulegur forseti myndi upplýsa okkur um það hvort það muni standa til í vikunni, þ.e. að fá einnig umræðu með hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra, sem sér m.a. um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri og skráningu raunverulegra eigenda.

Forseti getur upplýst um það að að lokinni umræðu í kjölfar munnlegrar skýrslu fjármálaráðherra hér í dag þá mun forseti eiga fund með þingflokksformönnum til að fara yfir framhald dagskrárinnar í þessari viku.

Herra forseti. Ég ætla að tala á svipuðum nótum og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson. Það er síðasti ráðherrann í þeirri ráðherranefnd sem nefnd hefur verið hér um efnahagsmál og endurskipulagningu fjármálakerfisins, hæstv. ráðherra menningar- og viðskiptamála, Lilja Dögg Alfreðsdóttir. Mig langar til að beina því til hæstv. forseta að hann hlutist til um það, og það verður auðvitað rætt á þessum fundi sem nefndur var hér sem á að eiga sér stað með þingflokksformönnum í lok dags, að hæstv. ráðherra menningar- og viðskiptamála, Lilja Dögg Alfreðsdóttir, komi hér og eigi orðastað við okkur þingmenn sem þriðji ráðherrann sem á fast sæti í þessari nefnd. Um leið fagna ég því að hæstv. forsætisráðherra hafi upplýst að ráðherra komi til viðræðna við þingmenn á morgun undir hatti sérstakrar umræðu.

Herra forseti. Hv. þm. Halldóra Mogensen nefndi hér að ríkisstjórnin hefði átt farsakennd samskipti við minni hlutann. Mig langar bara til að benda á að ríkisstjórnin hefur líka átt farsakennd samskipti innbyrðis. Það er alveg ljóst að einhver ágreiningur er um þessi mál innan ríkisstjórnarinnar og það er ýmislegt sem þarf að skýra varðandi afstöðu ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Ég tel alveg ljóst hvaða leik á að spila til að leysa þetta mál af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er sami leikur og er gjarnan spilaður sem er sá að ráðherrar firra sig ábyrgð á öllu því sem heyrir ekki beint undir þeirra ráðuneyti. Það er hins vegar ekki þannig að hæstv. forsætisráðherra geti gert það. Hæstv. forsætisráðherra er í forsæti fyrir þessari ríkisstjórn. Það er m.a. þess vegna sem við höfum kallað eftir umræðu við hæstv. forsætisráðherra um málið. Hæstv. forsætisráðherra hefur komið hingað upp og sagst að sjálfsögðu munu verða við beiðni um þátttöku í umræðum en við vitum að það verður á einhverjum mjög þröngum forsendum. Það er náttúrlega ekki svona 

Virðulegi forseti. Ef það er eitthvað sem við ættum að vera búin að læra þá er það það að við þurfum að byggja upp traust í þjóðfélaginu. Það er ekki traust í þjóðfélaginu gagnvart t.d. þessari bankasölu núna. Það er heldur ekki traust gagnvart því að ekki sé farið í að gera almennilega rannsóknarskýrslu með því að skipa rannsóknarnefnd Alþingis, og ég ætla bara að leyfa mér að nefna Fjármálaeftirlitið, sem ég vil meina að fólk beri lítið sem ekkert traust til. Þarf þá ekki annað en að nefna bara alls konar ákvarðanir þeirra frá því fyrir hrun og hvernig þeir lögðu blessun sína yfir ólögleg lán og ég veit ekki hvað annað. Ekki hafa þeir neitt sýnt að þeir hafi lært nokkuð af því eftir hrun og í rauninni aldrei beitt sér með nokkrum hætti nema þá fyrir - þeir eru eins og skúffufyrirtæki fyrir fjármálafyrirtækin. Ég biðla til ríkisstjórnarinnar um að hætta þessum milliliðaleik og fara bara beint í almennilega rannsóknarskýrslu til þess að hægt sé að fara að byggja upp traust í þessu þjóðfélagi sem er í algeru núlli.

Herra forseti. Kannski er rétt að byrja á að óska fólki til hamingju með gleðilegt sumar, gaman að sjást á nýrri árstíð þótt við séum dálítið að syngja sama lagið. En það er líka af því að undanbrögð og fúsk ríkisstjórnarinnar spyrja ekki að tíma árs. Hér sagði hæstv. forsætisráðherra að að sjálfsögðu myndi hún ekki biðjast undan því að mæta í þingsal og standa fyrir máli sínu. En það er ekkert sjálfsagt, herra forseti. Það var beðið um slíkan fund á miðvikudaginn í síðustu viku. Það var beðið um það á miðvikudaginn að þessir ráðherrar mættu hér í sal, og helst tækjum við nýjan dag undir það, föstudaginn síðastliðinn, til að geta rætt þessi mál í góðu tómi án þess að raska starfsáætlun þingsins. Á það var ekki fallist. Það lá ekkert fyrir um dagskrá þessa dags, hvað þá þessarar viku fyrr en klukkan tíu í morgun. Það er ekkert sjálfsagt við það að hæstv. forsætisráðherra mæti í salinn og svari fyrir söluna á hlut ríkisins í Íslandsbanka 

Virðulegur forseti. Fyrst okkur liggur ekkert á að byrja að tala við ráðherrana um bankasölu, þrátt fyrir að hver þingmaður á fætur öðrum komi hér í pontu og lýsi yfir miklum áhuga á því, þá langaði mig til að hvetja hv. þingmenn til að virða tímamörk á ræðum, ekki síst kannski þá sem predika fyrir öðrum að virða reglurnar. Bara svona aðeins inn í daginn.  
            

Virðulegi forseti. Mér líður eins og ég þurfi að afsaka sjálfa mig, ef mig skyldi kalla, eftir orð hv. þm. Diljár Mistar Einarsdóttur. En við erum auðvitað hér í þessu samtali í dag vegna þess sem ríkisstjórnin hefur sýnt okkur. Hún hafnaði kröfu um að þingið kæmi fyrr saman vegna bankasölu sem 83% þjóðarinnar eru ósátt við. Hún hafði þá um viku tíma ekki svarað fyrirspurnum fjölmiðla. Bankasýslan finnur tóninn sem ríkisstjórnin slær og mætir ekki á fund fjárlaganefndar í dag. Ríkisstjórnin talar um að það þurfi að velta við hverjum steini, sögðu þau í aðdraganda páskafrís, en luku umræðunni hér í þingsal á því að hafna öllum tillögum um rannsókn á þessu máli. Við erum í þessum sal í dag að ræða þessi mál, ekki vegna þess að við eigum í vandræðum með tímamörk heldur vegna þess að við eigum í vandræðum með það hvernig ríkisstjórnin fer með völd sín.  
            

Virðulegi forseti. Það er allt rétt og satt sem hér var sagt hjá þeim sem á undan stóðu, að hér hafi verið og sé ríkur vilji til að velta við hverjum steini, svo það sé sagt í eitt skiptið enn. 

Forseti. Ég verð bara að koma hér upp. Ástæðan fyrir því að samskiptin sem hafa átt sér stað um helgina eru farsakennd er einmitt líka út af orðum hv. þm. Orra Páls Jóhannssonar sem kom hér upp á undan mér. Við vorum búin að biðja um það alla helgina að forsætisráðherra kæmi, það var mjög skýr beiðni. Okkur fannst sjálfsagt að leiðtogi þessarar ríkisstjórnar og leiðtogi ráðherranefndar um efnahagsmál kæmi hér og flytti munnlega skýrslu, við báðum um það líka. Við báðum ekki endilega um munnlega skýrslu fjármálaráðherra. Píratar voru með sérstaka umræðu til fjármálaráðherra, Miðflokkurinn líka á föstudaginn. Við vildum fá munnlega skýrslu forsætisráðherra, það var beiðni stjórnarandstöðunnar, ekki munnlega skýrslu fjármálaráðherra. Því var hafnað með fáránlegum afsökunum og einhverjum orðhengilshætti og ég veit ekki hvað, um form og hefðir og annað eins, sem ég er búin að heyra milljón sinnum, síðan ég kom inn á þing. Það var ekki hægt. Forsætisráðherra var augljóslega í skjóli. En hún hefur orðið við því að koma í sérstaka umræðu, 

Herra forseti. Ég kem hérna líka vegna orða hv. þm. Orra Páls Jóhannssonar. Það er stigsmunur á skýrsluumræðu og sérstakri umræðu. Það er auðvitað fagnaðarefni að hæstv. forsætisráðherra ætli að mæta hérna í þessa sérstöku umræðu á morgun. Sú umræða sem verður í dag er hins vegar með talsvert ólíku sniði. Þar fá þingmenn leyfi til að tala í tíu mínútur og síðan fimm mínútur. Það verða leyfð andsvör. Þetta gildir líka um hæstv. forsætisráðherra, þannig að ég hlýt þá bara að hvetja hæstv. forsætisráðherra til að taka þátt í skýrsluumræðunni á eftir.  
            

Virðulegi forseti. „Það hefur ekkert verið ákveðið“, gargaði hæstv. fjármálaráðherra fram í fyrir hv. þm. Sigmari Guðmundssyni þegar hann minntist á niðurlagningu Bankasýslunnar. Svo rauk ráðherra út úr þingsal. Ég ætla bara að fá að lesa upp úr tilkynningu sem birtist á Stjórnarráðsvefnum í síðustu viku: „Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður …“ Þegar þessi yfirlýsing birtist hafði ekki verið haldinn ríkisstjórnarfundur í 10, 11 daga þannig að við eigum t.d. heimtingu á því að vita hvenær þetta var ákveðið, á hvaða ríkisstjórnarfundi, og hvort 

Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að öll ríkisstjórnin taki þátt í þessum umræðum. Það er augljóst mál að núverandi ríkisstjórn, sem er ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur, brást trausti þjóðarinnar með sölunni á Íslandsbanka í mars. 83% af þjóðinni telja svo vera. Það er engan veginn hægt að segja það að salan á Íslandsbanka í mars hafi tekist að hluta og að hún sé lögleg. Mér finnst leiðinlegt að vera hér sem þingmaður og þurfa að halda því fram að eitthvað sé ólöglegt þegar það á undir dómstóla, en það er svo augljóst mál að lög sem Alþingi Íslendinga setti í kjölfar hrunsins árið 2012 hafi verið brotin, nánast allar meginreglur sem þar voru lagðar fram. Á því ber ríkisstjórnin ábyrgð, á því ber fjármálaráðherra ábyrgð, á því ber Bankasýslan ábyrgð. Framkoma Bankasýslunnar við fjárlaganefndina, þar sem ég sit, er með hreinum ólíkindum. Þetta snýst um virðingu þingsins og Alþingi Íslendinga verður að geta byggt upp alvörubankakerfi. 

Forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kallar fram í að það sé Alþingi sem ákveður hvort Bankasýslan sé lögð niður eða ekki og vissulega er atkvæðagreiðsla í þingsal, sem m.a. ráðherrar taka þátt í, um hvort svo sé eða ekki. En það er nú einu sinni þannig fyrirkomulag hérna að það er ríkisstjórnin sem setur stefnuna. Ríkisstjórnarflokkarnir ákveða hvað á að leggja fyrir þingið og reyna að sannfæra þingið um hvað sé góð hugmynd og hvað ekki. Það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja niður Bankasýsluna. Það er hugmynd hennar. Hvort það raungerist síðan er allt annað mál en þetta er það sem ríkisstjórnin er búin að ákveða - eða hvað? Var ríkisstjórnarfundur? Við vitum það ekki, líklega ekki, heldur voru það þessir þrír forystumenn flokkanna sem ákváðu þetta. Það er ákvörðun. Hvað Alþingi gerir seinna með atkvæðagreiðslu sinni er annað mál, þegar búið er að fara yfir það og yfir umsagnir og ýmislegt svoleiðis. Við erum samt að tala um ákvörðun sem formenn ríkisstjórnarflokkanna hafa tekið.  
            

Í dag, mánudaginn 25. apríl, barst bréf frá formanni þingflokks Pírata, Halldóru Mogensen, um að Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, 7. þm. Suðvest., verði fjarverandi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Eva Sjöfn Helgadóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, matvælaráðherra, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, mennta- og barnamálaráðherra, félags- og vinnumarkaðsráðherra og heilbrigðisráðherra.

Herra forseti. Í Sprengisandi í gær sagði hæstv. fjármálaráðherra að ekkert hefði komið á óvart í söluferli Íslandsbanka. Það hefði verið algjörlega fyrirséð að einhverjir myndu selja strax aftur með hagnaði. Er hæstv. forsætisráðherra sammála þessu? Var þetta fyrirséð? Og hvers vegna var þá útboðinu hagað þannig að það miðaðist við fáa langtímafjárfesta? Það eru fleiri spurningar sem vakna. Hafi hæstv. fjármálaráðherra farið eftir lögum frá 2012 um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum þá skipulagði hann sölu á hlutum í Íslandsbanka í samráði við Bankasýsluna, fór yfir tilboðin og samþykkti að selja í lokuðu útboði aðilum sem sumir voru honum nákomnir, öðrum sem seint verða sagðir uppfylla skilyrði um traust og eiginleika þess sem við krefjumst af eigendum banka og enn aðrir kaupendur voru starfsmenn sem áttu sjálfir að sjá um sölu en notuðu tækifærið til að hagnast sjálfir. Þessir handvöldu aðilar sem fengu að kaupa í lokuðu útboði með afslætti seldu síðan margir nýkeyptan hlut sinn með miklum hagnaði. Hafi fjármálaráðherra ekki starfað í samræmi við fyrrgreind lög og ekkert fylgst með þessu söluferli þá er það vanræksla sem fer í bága við lög um ráðherraábyrgð. Þá vaknar spurningin, herra forseti, sem mig langar að beina til hæstv. forsætisráðherra: Hafi fjármálaráðherra tekið virkan þátt í þessu ferli, hefur hann a.m.k. gerst sekur um brot á siðareglum og frændhygli sem væri afsagnarsök í öllum löndum í kringum okkur. Hafi fjármálaráðherra hins vegar ekki verið virkur í þessu ferli er hann sekur um vanrækslu á starfsskyldum sínum. Spurningin er: Hvort er hann sekur um spillingu eða vanrækslu?

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr hér út í túlkun laga um Bankasýsluna annars vegar og hins vegar um meðferð á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum þar sem Bankasýslunni er með lögum falið að annast framkvæmd sölunnar. Um það hefur verið rætt hvort það þýði í raun að hæstv. fjármálaráðherra beri að fara yfir hvert og eitt tilboð, það er það sem hv. þingmaður er hér að spyrja um, og samþykkja eða hafna hverju og einu tilboði. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef þá fékk hæstv. fjármálaráðherra lögum samkvæmt rökstutt mat frá Bankasýslunni að kvöldi útboðsdagsins með upplýsingum um lokaverð, útboðsstærð og úthlutun þar sem óskað er eftir heimild ráðherra til að ráðast í endanlega sölu eignarhluta og úthlutun til bjóðenda og í því felist þá að forstjóra stofnunarinnar er veitt umboð til að undirrita fyrir hönd ríkisins viðeigandi viðauka við sölusamning og gefa fyrirmæli um framsal hluta við uppgjör viðskipta svo unnt sé að ljúka sölumeðferðinni. Þetta sama kvöld var fallist á tillöguna af hálfu hæstv. ráðherra með svarbréfi. Þar er vitnað til 4. gr. laga nr. 155/2012, þar sem segir að Bankasýslan annist sölumeðferð eignarhluta fyrir hönd ríkisins í samræmi við ákvörðun ráðherra. Þegar tilboð í eignarhluti liggja fyrir skal Bankasýsla skila ráðherra rökstuddu mati á þeim. Þannig að ráðherra tekur ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt eða þeim hafnað og undirritar samninga. Það hefur ekki verið túlkun ríkisins að þetta þýði að ráðherra beri að fara yfir tilboð einstakra aðila til að velja og hafna og vinnur væntanlega gegn tilgangi þess ferlis sem er ætlað að hafa ferlið í sjálfstæðri stofnun. Við getum litið aftur á fyrsta hluta þegar 24.000 aðilar keyptu í bankanum. Er það mat fólks að ráðherra hefði átt að samþykkja hvert og eitt af þessum 24.000 tilboðum? Sú spurning kom ekki upp. Þá er spurning hvort þetta snúist ekki í raun og veru um það að ráðherra hafi falið Bankasýslunni að annast þennan endanlega frágang vegna sölunnar.

Herra forseti. Ég var ekkert endilega að tala um að hæstv. fjármálaráðherra hefði átt að kafa ofan í hverja einstaka kennitölu. Hæstv. forsætisráðherra hefur sjálf sagt að salan hafi ekki verið í samræmi við væntingar um trausta langtímafjárfesta. Í ljós kom að það voru rúmlega 200 tilboð sem voru samþykkt og það hefði strax átt að kveikja viðvörunarbjöllur um að ekki væri verið að ræða um fáa langtímafjárfesta. Hæstv. fjármálaráðherra hefur fullyrt að hann hafi ekkert skoðað málið. Er það þá ekki vanræksla af ráðherra að kynna sér a.m.k. ekki hvort grundvallaratriðum leiðarinnar sem farin var væri fylgt áður en hann kvittaði upp á niðurstöðu útboðsins?

Herra forseti. Það voru ákveðin skilyrði sett fram í gögnum málsins sem bæði voru kynnt Alþingi og ráðherranefnd um efnahagsmál þar sem kveðið var á um að hæfir fjárfestar væru þeir sem skyldu taka þátt í þessu útboði. Þær skilgreiningar liggja fyrir í lögum. Eitt af því sem er til skoðunar núna er hvort þessi skilyrði hafi verið uppfyllt í öllum tilvikum. Hv. þingmaður spyr: Átti ráðherra að fara yfir það og kanna í raun og veru í hverju og einu tilviki hvort þessir aðilar 

Forseti. Ég held áfram þar sem hv. þm. Logi Einarsson hætti. Fyrir 14 árum varð efnahagshrun hér á landi, efnahagshrun sem var afleiðing eitraðs kokteils íslensks viðskiptalífs og stjórnmálalífs, kokteils sem við héldum að við hefðum sagt skilið við fyrir fullt og allt. Í kjölfar hrunsins, þar sem ríkið eignaðist skyndilega alla bankana, settum við lög um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum en tilgangurinn var að setja fastmótaðan ramma utan um það hvernig sölumeðferð eignarhluta ríkisins skyldi háttað. Lögin kveða á um skýra lagalega og pólitíska ábyrgð ráðherra á söluferlinu, að fjármálaráðherra sé skylt að skoða og samþykkja öll tilboð í eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Þetta ákvæði er ekki þarna að ástæðulausu og hæstv. forsætisráðherra veit það, enda sat hún í þeirri ríkisstjórn sem samdi og samþykkti þessi lög árið 2012. Það er ekki hægt að skýla sér á bak við það að túlkunin sé einhvern veginn öðruvísi en augljós andi laganna var. Í greinargerð með frumvarpinu segir að ráðherra beri ekki að kanna öll tilboðin í almennu útboði. Það stendur þar. Það á ekkert að gera það. En þetta á ekki við um lokuð útboð. Þar ber ráðherra að fara yfir og meta tilboðin. Ég skil ekki að hæstv. forsætisráðherra sé í alvörunni að taka þann pól í hæðina að fara að réttlæta þetta með, ég veit ekki hverju, einhverju bulli. Ákvæðinu er ætlað að koma í veg fyrir að fjármálaráðherra geti selt pabba sínum banka. Það er nákvæmlega ástæðan fyrir þessu ákvæði, til að koma í veg fyrir það en það tókst ekki. Í tilkynningu frá fjármálaráðuneytinu þann 8. apríl segir að upplýsingar um tilboð eða tilboðsgjafa hafi aldrei verið bornar undir fjármálaráðherra sem þýðir að hann hafi ekki skoðað tilboðin sem honum bar lagaleg skylda til að skoða. Þetta eru rétt rúmlega tvö hundruð tilboð. Við erum ekki að tala um mörg þúsund eins og verið er að reyna að rugla umræðuna með. Spurning mín til hæstv. forsætisráðherra …

Fjármálaráðherra?

- Ja, þetta átti að vera fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra.

Nú.

Það er einhver ruglingur.

Ég tilkynnti að fyrirspurnin væri til hæstv. fjármálaráðherra, samkvæmt upplýsingum frá þingfundaskrifstofu. Ef fyrirspurnin er til hæstv. forsætisráðherra verðum við að reyna það.

Endilega. Ég get endurtekið fyrirspurnina ef það er stemning fyrir því. Það er ekkert mál. - Ég var með spurningar skrifaðar niður sem ég ætla ekkert að spyrja að. Ég ætla bara að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Finnst henni þetta í lagi? Og eru það í alvörunni viðbrögð hæstv. forsætisráðherra að skýla sér á bak við það að það hafi ekki verið andi laganna að fjármálaráðherra tæki ábyrgð og myndi undirrita tilboðin og skoða þau áður en hann gerði það?

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr hvort mér finnist þetta í lagi. Ég get bara vitnað til þeirra gagna sem ég hef undir höndum, og liggja öll fyrir í raun og veru, varðandi þetta mál. Eftir að greinargerð um sölumeðferð liggur fyrir skal ráðherra fela Bankasýslu ríkisins að annast um framkvæmd sölunnar með þeim hætti sem greinargerðin um sölumeðferðina kveður á um. Bankasýslan er því framkvæmdaraðili sölunnar fyrir hönd ríkisins. Hún skal undirbúa sölu, leita tilboða, meta tilboð, hafa umsjón með samningaviðræðum við utanaðkomandi ráðgjafa og væntanlega kaupendur og annast samningagerð. Ekki er gert ráð fyrir aðkomu ráðherra eftir að hann hefur falið Bankasýslu ríkisins framkvæmd sölunnar fyrr en kemur að því að samþykkja sölu og undirritun samninga. Þá skilar Bankasýsla ríkisins þessu rökstudda mati. Það er svo að ábyrgð og verkaskipting milli ráðherra og Bankasýslu ríkisins samkvæmt lögunum er með þeim hætti að ekki er ætlast til þess að ráðherra hafi afskipti af sölumeðferðinni eftir að hann hefur falið Bankasýslu ríkisins sölu eignarhlutarins. Það má því segja að þarna sé kveðið á um mjög skýra verkaskiptingu milli ráðherra á hverjum tíma og Bankasýslunnar. Síðan getum við haft skoðun á því hvort ferlið hafi uppfyllt þau sjónarmið sem lögð eru til grundvallar í greinargerð. Þá er ég til að mynda að vitnað til þess þegar kemur að skilgreiningu á hæfum fjárfestum og öðru slíku. Þetta er til skoðunar og rannsóknar. Af því að hv. þingmaður spyr þá finnst mér þetta í lagi. Mér finnst mjög mikilvægt að þessi mál séu einmitt öll uppi á borðum og að við skoðum þau til hlítar, að þetta sé rannsakað til hlítar. Þess vegna eru tveir aðilar, Ríkisendurskoðun og Seðlabankinn, að taka þetta mál til skoðunar, af því að við viljum öll að þetta sé í lagi. En það að fella dóm um þetta út frá lögunum, það mun ég ekki gera fyrr en þessar niðurstöður liggja fyrir.

Forseti vill geta þess að þingfundaskrifstofa stóð í þeirri trú eftir samskipti við þingflokk Pírata að fyrirspurninni væri beint til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra.

Frú forseti. Þetta var sannarlega mjög óundirbúin fyrirspurn. Ég biðst afsökunar ef það var ruglingur á því og þakka ráðherra fyrir að bregðast við á þennan hátt. En mig langar til þess að byrja á tengslum Bjarna Benediktssonar, hæstv. fjármálaráðherra, inn í íslenskt viðskiptalíf sem eru það víðtæk og marglaga að hann hlýtur að hafa vitað hverja hann myndi finna á tilboðslistanum. Það bara hlýtur að vera. Hann hlýtur að hafa vitað að hann myndi finna gamla kunningja, jafnvel ættingja, á listanum og að ef hann hefði kannað tilboðin til hlítar hefði kannski komið í ljós að hann væri vanhæfur til að taka ákvörðun um að samþykkja eða hafna tilboðunum. Hans eina undankomuleið var að halda fyrir nefið, kvitta upp á forsíðuna og vona það besta. Ég sé það alla vega fyrir mér þannig. Sjálfstæðisflokkurinn er nefnilega holdgervingur eitraða kokteilsins. Sjálfstæðisflokkurinn var barþjónninn sem hristi þetta allt saman. Vinstri græn voru einu sinni sammála þessu, það veit ég. Svo sprakk þetta allt saman framan í okkur og það lítur út fyrir að ballið sé rétt að byrja á ný. 

Herra forseti. Hér er um að ræða ákvörðun sem er tekin, það eru ákveðin lög um það hvernig skuli taka þá ákvörðun. Það er ákveðin stofnun sem var sett á laggirnar með lögum sem ber að gera tillögur til ráðherra og gerir slíka tillögu um þetta ferli. Ætlunin með lögunum er að tryggja ákveðna fjarlægð milli hins pólitíska valds og síðan þess framkvæmdaraðila sem fer með söluna. Það var hugsunin á bak við það. Sömuleiðis var ákveðið á sínum tíma að einstakar sölur einstakra hluta skyldu ekki bornar undir Alþingi nema með þeim hætti að óska skyldi umsagnar frá nefndum þingsins. Ég ætla að leyfa mér að segja það að ég hef efasemdir um að það hafi reynst vænleg leið. Ég tel að Alþingi eigi að hafa meiri aðkomu að þessu máli. Ég held að þegar við horfum á reynsluna og drögum af henni lærdóm þá sé það ekki óeðlileg hugmynd, eins og ég hef viðrað, að Alþingi samþykki til að mynda þegar ákveðið er að selja einstaka hluta og kafi þá ofan í málin. 

Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ítrekað lýst yfir ánægju sinni með hvernig tekist hefur til við sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvers vegna ákvað hann þá að bregðast við með því að leggja til að Bankasýslan yrði lögð af, hafi hann verið svo ánægður með hvernig til tókst? Hvers vegna var þá ákveðið að bregðast við gagnrýni á söluna með því að leggja niður Bankasýsluna? Í öðru lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvort þessi áform hafi verið rædd í ríkisstjórn og kynnt í ráðherranefnd um efnahagsmál. Í þriðja lagi spyr ég: Hvað tekur við? Hvað tekur við þegar þessi áform ganga eftir og Bankasýslan verður lögð niður? Varla getur verið að þeir ráðherrar sem tóku þessa ákvörðun um þessi áform hafi ekki haft neinar hugmyndir um hvað ætti að taka við. Verður stofnuð ný Bankasýsla til að viðhalda þessum svokölluðu armslengdarsjónarmiðum? Verður verkefnið fært inn á borð ríkisstjórnarinnar? Hvað tekur við? Við hljótum að æskja svara um það í ljósi þessarar skyndilegu en afdráttarlausu yfirlýsingar frá a.m.k. þremur hæstv. ráðherrum. Spurningarnar eru þessar, herra forseti: Í fyrsta lagi: Hvers vegna brást hæstv. ráðherra við með því að leggja til að Bankasýslan yrði aflögð, hafandi verið svo ánægður með framkvæmdina? Í öðru lagi: Var þetta kynnt í ríkisstjórn og ráðherranefnd um efnahagsmál? Og í þriðja lagi: Hvað tekur við?

Forseti. Ég er ánægður með meginniðurstöðu í sölunni á hlutabréfunum í Íslandsbanka þegar horft er til þess hvað stendur í lögunum, hvað við sögðumst ætla að gera, til verðsins, hluthafalistans. Ég held að við höfum bara náð mjög vel öllum meginmarkmiðum okkar í að tryggja dreift eignarhald, fá almenning sem hluthafa, fjölbreyttan eigendahóp. Þetta hefur í öllum aðalatriðum bara tekist mjög vel. Ég held að það væri erfitt að fullyrða að ef einhver hefði haft þessa niðurstöðu í höndunum, bæði um verðið og um hluthafalistann, fyrir ári síðan þegar við vorum að ræða það að fara að skrá bankann á markað hefði hann með rökum getað haldið því fram að þetta væri nú alveg ómöguleg niðurstaða. Við erum að selja banka núna á 50% hærra verði en við gerðum fyrir tæpu ári síðan en samt mæta hér ákveðnir þingmenn og halda ræður og taka stöðu í hópi með fólki úti á Austurvelli þar sem hrópað er: Við erum að gefa bankann. Auðvitað stenst þetta ekki skoðun. Hvers vegna þá að gera breytingu til framtíðar? Ja, ef hv. þingmaður var að hlusta á þingmenn sem hafa gerst hér miklir lögspekingar og fræða okkur um það hvernig hin eina rétta túlkun á lögunum um Bankasýsluna á að vera, þá held ég að hann hljóti að hafa séð að það eru uppi núna mjög skiptar skoðanir um það, m.a. hvernig hlutverkaskipti eiga að vera milli ráðherra, ríkisstjórnar, ráðherranefndar og Bankasýslunnar varðandi framkvæmd á sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Bankasýslunni var upphaflega komið á laggirnar til bráðabirgða í raun og veru, til að losa hratt og örugglega um eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum. En svo breyttust tímarnir. Það sem við erum fyrst og fremst að segja hér er að við munum leggja til við Alþingi að við förum nýjar leiðir þegar frekari skref verða stigin í framtíðinni við það að losa um eignarhald ríkisins á Íslandsbanka.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra vannst ekki tími til að svara spurningunum og því ítreka ég þær nú, því að þetta hljómar eins og þrír hæstv. ráðherrar hafi hist á fundi um páskana og sagt: Eitthvað þurfum við að gera. Þetta er eitthvað, gerum það. Það liggja ekki fyrir áform um hvað eigi að taka við. Því spyr ég hæstv. ráðherra aftur: Var þetta kynnt á ríkisstjórnarfundi? Var þetta rætt í ráðherranefnd um efnahagsmál? Ég spyr líka aftur: Liggur eitthvað fyrir um hvað eigi að taka við eða voru þetta bara fálmkennd viðbrögð til að bregðast við gagnrýni á söluna? Og gefist hæstv. ráðherra tími til, sem ætti að gefast því að ég ítrekaði hér áðan gamlar spurningar, þá mætti hann gjarnan svara því hvað honum finnst um kostnaðinn við söluna, ekki síðasta áfanga, því að hæstv. ráðherra hefur gagnrýnt kostnaðinn við síðasta áfanga. Man hæstv. ráðherra hvað fyrri áfanginn kostaði og er hann tilbúinn til að gagnrýna það líka?

Virðulegi forseti. Varðandi fyrirkomulag á sölu hluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum: Já, við höfum rætt það í ríkisstjórn, ég hef rætt það í ríkisstjórn. Ég hef meira að segja lagt til við Alþingi hér á fyrri þingum að gera breytingar á því. Og varðandi ólíka möguleika til þess að losa um eignarhald ríkisins á fjármálafyrirtækjum þá hefur það borið á góma í ráðherranefnd. En alveg eins og við höfum ekki lagt til við Alþingi útfærða tillögu þá höfum við ekki heldur rætt hana í ríkisstjórn eða í ráðherranefnd. En málið hefur borið á góma. Þegar spurt er um nákvæmlega hvernig við munum gera þetta - það sem við munum gera er að við munum áfram tryggja að ekki verði sendir stjórnmálamenn inn í stjórnir ríkisbanka eða fyrir hönd ríkisins inn í banka þar sem ríkið fer með eignarhald. Við munum áfram tryggja fagmennsku í því hvernig staðið verður að skipan í stjórnir, alveg eins og Bankasýslan hefur gert ágætlega samkvæmt lögum. Síðan munum við hins vegar taka til skoðunar alla aðra kosti en þá sem felast í leið Bankasýslunnar til að losa um eignarhluti og virða fyrir okkur og koma með tillögu inn í þingið.

Virðulegi forseti. Já, það hefur um fátt verið meira rætt að undanförnu en sölu á eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka. Ég vil af því tilefni rifja upp að Hagsmunasamtök heimilanna hafa ítrekað, allt frá því að þær hugmyndir komust fyrst til umræðu, lagst gegn hugmyndum um einkavæðingu þeirra banka sem hafa verið í eigu ríkisins og það hefur Flokkur fólksins líka gert. Flokkur fólksins lagði fram breytingartillögu við fjárlögin í desember um að fella heimild til sölunnar brott en hún var felld af meiri hlutanum og einungis samflokksmenn mínir í Flokki fólksins greiddu atkvæði með henni. Bankahrunið 2008 og hið stórfellda tjón sem það olli heimilum landsins hefur ekki verið gert upp og það er stór ástæða fyrir þeim sterku viðbrögðum sem nú heyrast frá almenningi við nýafstaðinni sölu. Meðal kaupenda eru þekktar persónur og leikendur frá fyrri einkavæðingu og hruninu sem af henni leiddi. Í stað þess að ráðast beint í einkavæðingu þarf fyrst að gera upp hrunið, aðskilja viðskipta- og fjárfestingarbanka og skoða af alvöru hvernig skuli endurskipuleggja fjármálakerfið, svo sem með því að breyta einum ríkisbanka í samfélagsbanka. Ríkisstjórnin hefur virt þessi sjónarmið að vettugi og þess í stað aðeins hlustað á sjónarmið markaðarins og fjármagnseigenda um mikilvægi einkavæðingar. Ég vil því spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, með hliðsjón af nýafstaðinni sölu í hlut ríkisins á Íslandsbanka, hvort ekki sé orðið löngu tímabært að hlusta á önnur sjónarmið en fjármagnsafla um hvernig haga skuli framtíðarfyrirkomulagi fjármálakerfisins. Er ekki bara kominn tími til að hlusta á sjónarmið þeirra neytenda sem hafa raunverulega reynslu af viðskiptum við þetta fjármálakerfi, ég tala nú ekki um þá sem lentu í mulningsvélum þeirra eftir hrun? Er ekki löngu kominn tími til að hlusta á sjónarmið almennings eða snýst stefna ríkisstjórnarinnar fyrst og fremst um þjónkun við fjármagnsöflin á kostnað almennings?

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvert hv. þingmaður er að fara varðandi söluna á Íslandsbanka en hér er komið inn á það að við þurfum að breyta bönkunum í þágu almennings. Ég hef sagt það margoft hér í þinginu að það er líklega ein öruggasta leiðin til að draga hressilega úr virði bankanna í höndum ríkisins. Það er auðvitað hægt að hætta að reka hagnaðardrifna banka og segja sem svo að við ætlum að reka hér óhagnaðardrifin fjármálafyrirtæki. Það er auðvitað hægt að gera það. En þá er alveg öruggt að virði bankans í höndum ríkisins mun verða að litlu. Þá myndi það væntanlega, ég ætla að leyfa mér að halda því fram, birtast almenningi með einhverjum öðrum hætti, en þessi aðferð hefur víða verið reynd og gengur almennt mjög illa. Það sem við erum að gera hér er að koma evrópsku skipulagi á lög og reglur fyrir fjármálafyrirtæki og það hefur gengið vel. Við erum búnir að umbylta regluverkinu fyrir fjármálafyrirtæki á Íslandi á síðastliðnum áratug alveg eins og gert hefur verið í Evrópu. Áhætta almennings af kerfinu er fjarri því að vera samanburðarhæf við það sem átti við hér fyrir hrun. Sömuleiðis verð ég að halda því til haga að kjör almennings hafa aldrei verið betri og reyndar, af því að hv. þingmaður segir hér að það eigi enn eftir að gera upp hrunið, þá hefur staða heimilanna heldur aldrei verið betri frá hruni. Hún er orðin einhver sú besta sem við höfum haft nokkurn tímann. Skuldir heimilanna, kaupmáttur heimilanna, eignastaðan, fjöldi þeirra sem eru að kaupa sér í fyrsta sinn fasteign, kjör, lánakjör - allir þessir þættir hafa ekki áður staðið betur en einmitt í dag. Þess vegna skýtur það dálítið skökku við þegar hv. þingmaður kemur hingað og segir: Það sem er að er að við eigum alveg eftir að taka til eftir hrunið. Mér finnst þetta vera einhver grundvallarmisskilningur á því í hverju við höfum varið tímanum síðastliðinn áratug með því að leiðrétta skuldastöðu heimilanna, með ýmiss konar aðgerðum og með því að laga umhverfið, efnahagsástandið, regluverkið 

Virðulegi forseti. Það verður að segjast að hæstv. fjármálaráðherra sýnir hér alveg fádæma vanþekkingu á því sem fólk gekk í gegnum eftir hrun. Það er ekkert óeðlilegt að 14 árum síðar hafi orðið framfarir á Íslandi en það breytir ekki þeirri staðreynd að hér voru a.m.k. 15.000 fjölskyldur sem misstu heimili sín. Það hefur aldrei fengist almennilega viðurkennt, hvað þá að litið hafi verið til þess að það þurfi að bæta með einhverjum hætti. Það er voða gott að búa í bergmálshelli. Það er rosalega gott að tala bara við þá sem manni hentar og eru manni sammála. Þannig leið mér þegar ég hlustaði á alla þessa sérfræðinga sem komu. Það voru fjármálaráðuneytið, Bankasýslan, Kauphöllin. Þau komu og töluðu eins og þau væru partur af einhverjum sértrúarsöfnuði þar sem væri bara ein mantra: Selja, selja, selja. Ég er formaður samtaka sem eru eini aðilinn á Íslandi sem gætir að réttindum 

Virðulegi forseti. Já, ég er sakaður um ýmislegt í dag og nú er ég sakaður um að hafa enga þekkingu á því hvað gerðist hér á eftirhrunsárunum. Þó hef ég setið hér á þingi allan þann tíma  
            

Frú forseti. Bankasýsla ríkisins er ekki stór stofnun en höndlar með gríðarleg verðmæti. Það er ekki óvarlegt að áætla að þau verðmæti sem eru á ábyrgð Bankasýslunnar, sem eru eignarhlutur ríkisins í fjármálafyrirtækjum, séu í kringum 400 milljarðar kr. Við hljótum að vera sammála um að þegar tekin er ákvörðun um að leggja niður stofnun sem ber í raun ábyrgð á 400 milljörðum kr. þá beri að vanda til verka bæði hjá þingi og ríkisstjórn. Þess vegna vekur það mikla furðu hvernig formenn ríkisstjórnarflokkanna afgreiddu málið sín á milli um páskahelgina. Þeir sendu út yfirlýsingu og birtu á vef Stjórnarráðsins þann 19. apríl þar sem brugðist er við gagnrýni á nýafstaðna sölu. Þar segir orðrétt: „Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður …“ Þessi yfirlýsing er röng. Ríkisstjórnin ákvað ekkert því að ríkisstjórnin hélt enga fundi í tvær vikur, frá 8.–22. apríl. Af hverju segja formennirnir þrír í yfirlýsingu til fólksins í landinu að ríkisstjórnin hafi ákveðið að leggja þetta til við þingið þegar ríkisstjórnin ákvað augljóslega ekki neitt með formlegum hætti? Af hverju að segja ósatt? Það liggur alveg fyrir vottað og skjalfest að það á að bera öll meiri háttar stjórnarmálefni upp á ríkisstjórnarfundum. Að leggja niður stofnun sem heldur á 400 milljarða eignum ríkisins hlýtur að vera meiri háttar stjórnarmálefni sem verðskuldar yfirlegu allrar ríkisstjórnarinnar. Þannig gæfist til að mynda viðskiptaráðherra tækifæri til að tjá skoðun sína og bóka jafnvel andstöðu í stað þess að gera það eftir á. Það skiptir ekki litlu máli eins og við vitum. Það liggur líka fyrir að á ríkisstjórnarfundum, líkt og lesa má um á vef Stjórnarráðsins, á að ræða um mikilvæga stefnumörkun eða áherslubreytingu. Að leggja niður Bankasýsluna eða leggja það til við þingið að Bankasýslan verði lögð niður og ákveða að fresta frekari eignasölu, telst væntanlega stefnumörkun og áherslubreyting miðað við stjórnarsáttmálann. Af hverju var þetta ekki rætt og ákveðið í ríkisstjórn um páskana, eins og á að gera samkvæmt stjórnarskrá? Og af hverju var þjóðinni ranglega sagt í yfirlýsingu að ríkisstjórnin hefði ákveðið á fundi að leggja þetta fyrir þingið á ríkisstjórnarfundi sem aldrei var haldinn?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er ekki svo að í þessari yfirlýsingu sé vitnað til neins ríkisstjórnarfundar. Það er vitnað til þess að formenn stjórnarflokkanna hafi orðið ásáttir um tiltekin efnisatriði og slík áform teljast ekki ákvörðun í hefðbundnum skilningi þess máls þegar við ræðum hvað á erindi inn á ríkisstjórnarfund og hvað á erindi inn á fund ráðherranefndar. Niðurlagning Bankasýslu ríkisins er auðvitað háð því að meiri hluti Alþingis samþykki lagabreytingar þar að lútandi. Slíkar lagabreytingar þarf að leggja til við ríkisstjórn. En pólitískar yfirlýsingar um tiltekin áform sem eru um að endurskoða þetta fyrirkomulag um það hvernig ríkið fer með og heldur á eignarhlut sínum í fjármálafyrirtækjum - þetta eru pólitískar yfirlýsingar líkt og við þekkjum öll mætavel og hv. þingmaður þekkir þær líka. Þegar slík áform eru orðin að frumvörpum fara þau í viðeigandi ferli, samráðsferli, ráðherranefnd og ríkisstjórn. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að sá hæstv. ráðherra sem fer með þennan málaflokk, þ.e. málefni Bankasýslunnar og bankamál, er einn þeirra sem stendur að þessari yfirlýsingu. Ég vil líka segja, af því að mér finnst mikilvægt að allt sé uppi á borðum, að umræður hafa verið töluverðar á vettvangi ríkisstjórnar. Þann 8. apríl, sem var síðasti fundur fyrir páska, var rætt um útboð og sölu Bankasýslu ríkisins, fyrirhugaða úttekt Ríkisendurskoðunar. Ég get upplýst að það hvernig þessu fyrirkomulagi hefur verið háttað hefur nokkrum sinnum verið rætt á vettvangi ríkisstjórnar, þannig að þessi yfirlýsing dettur ekki af himnum ofan, eins og hv. þingmaður gefur hér til kynna.

Frú forseti. Ég ætla að lesa upp úr þessari yfirlýsingu. „Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður.“ Fyrst í yfirlýsingunni er talað um álitamál sem komu upp við framkvæmd sölunnar. Það er talað um að Ríkisendurskoðun hafi hafið úttekt og Seðlabankinn, Fjármálaeftirlitið, hafi líka gert það og síðan kemur: „Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja til …“ Ríkisstjórnin leggur það sem sagt til og hún gerði það af því að það komu fram annmarkar við söluna. Það er verið að vísa nákvæmlega í þá gagnrýni sem fram hafði komið. Þannig að ég ætla að bjóða hæstv. forsætisráðherra að koma hingað upp í pontu og svara þessari spurningu aftur vegna þess að það verður ekki betur séð, þegar þessi yfirlýsing er lesin, en að hún fari með rangt mál. Það hvað rætt var áður í ríkisstjórn skiptir ekki máli. Í þessari yfirlýsingu er vísað í tiltekna ákvörðun ríkisstjórnarinnar, það hafi verið ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður vegna þess að það komu fram annmarkar við þessa tilteknu sölu. Tímalínan í þessu verður að vera algjörlega skýr. 

Frú forseti. Forystumenn stjórnarflokkanna eru forystumenn ríkisstjórnarinnar og tala fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og mér finnst þetta ákveðinn orðhengilsháttur sem birtist hér hjá hv. þingmanni. Sú yfirlýsing sem við birtum er nokkuð augljóslega og klárlega yfirlýsing um ákveðin pólitísk áform vegna þeirra annmarka sem komu fram í sölunni, annmarka sem við ræddum á ríkisstjórnarfundi, þeim síðasta fyrir páska. Það þýðir ekki fyrir hv. þingmann að gefa til kynna að hér hafi lög verið brotin eins og ég sá hv. þingflokksformann Samfylkingarinnar gera í grein í dag þar sem það var orðað að forsætisráðherra ætti að sæta ráðherraábyrgð og fara fyrir Landsdóm. Það er mikill ábyrgðarhluti að tala með þessum hætti því að hér er gefin út yfirlýsing, sem má algjörlega skilja þegar hún er lesin í heild sinni að byggist á því að formenn stjórnarflokkanna, sem tala fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og hafa margoft gert það, hafi orðið sammála um tiltekin eftirfarandi atriði og m.a. að leggja þetta til.

Virðulegi forseti. Það verður þá eitthvað annað rætt í þessum sal í dag því við upplifum nú raunverulega ógnartíma, heimssögulega tíma. Það er nefnilega stríð í Evrópu, stríð sem hefur varað í á þriðja mánuð. Innrás Pútíns í Úkraínu mun hafa áhrif á öryggis- og varnarmál í okkar heimshluta í langan tíma. Rússland hefur þverbrotið alþjóðalög og framið hræðileg ódæði, m.a. gagnvart óbreyttum borgurum. Öryggið og gildin sem við höfum byggt upp með miklum árangri síðastliðna áratugi eru í hættu. Þrátt fyrir og ef til vill vegna hótana Pútíns hafa Finnar og Svíar, sem hafa lengi verið náin samstarfsríki Atlantshafsbandalagsins, þegar aukið samstarf sitt við bandalagið. Hugsanlega munu Finnland og Svíþjóð leggja fram umsókn um aðild að NATO á næstunni og hefur stuðningur við aðild vaxið gífurlega í báðum löndum. Finnska þingið hefur fjallað ítarlega um skýrslu um breytingar á öryggisumhverfi Finnlands og ljóst að ákvörðun Finnlands um aðildarumsókn mun liggja fyrir innan nokkurra vikna. Í Svíþjóð fer sömuleiðis fram greining á öryggisumhverfi Svíþjóðar. Hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafa tjáð sig í fjölmiðlum um hugsanlegar aðildarumsóknir þessara nágranna- og vinaþjóða okkar. Ég vildi því biðja hæstv. forsætisráðherra að upplýsa þingið um það hver afstaða íslenskra stjórnvalda er gagnvart mögulegum aðildarumsóknum Finnlands og Svíþjóðar í NATO og hvernig við munum styðja þau í því ferli ef til þess kemur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Eins og fram hefur komið í máli hæstv. utanríkisráðherra þá munu íslensk stjórnvöld styðja umsóknir Finnlands og Svíþjóðar ef þau ákveða að sækja um aðild að Atlantshafsbandalaginu og eins og hv. þingmaður nefndi þá fer mikil umræða fram í báðum þessum löndum. Þessi ríki eru auðvitað nú þegar mjög náin samstarfsríki Atlantshafsbandalagsins. Leiðtogar þeirra hafa iðulega setið leiðtogafundi. Þau hafa tekið þátt í bæði norrænu og norðurevrópsku öryggis- og varnarsamstarfi, þannig að þau hafa hingað til verið í hópi okkar nánustu samstarfsaðila á þessu sviði. Fari svo að niðurstaða þessara ríkja, þeirra þjóðþinga og þeirra ríkisstjórna, verði sú að sækja um þá mun Ísland styðja þá ákvörðun. Ég átti óformlegan fund með forsætisráðherra Finnlands nú á dögunum þar sem ég áréttaði það að við myndum greiða þá götu á vettvangi þingsins, því að það er þannig þegar kemur að slíkum málum að það þarf að samþykkja þingsályktunartillögu um staðfestingu á viðbótarsamningi Norður-Atlantshafsbandalagsins um aðild einstakra ríkja þannig að það þarf að fara í gegnum þjóðþingin. Það skiptir auðvitað máli að það sé þá tekið fyrir og ég veit að utanríkisráðuneytið er tilbúið til að bregðast við því ef á þarf að halda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Það er gott að heyra hér í þinginu staðfestingu á því að íslensk stjórnvöld muni styðja aðildarumsókn Finna og Svía, þessara nánustu bandalagsþjóða okkar, komi til þess að þær sæki um aðild að NATO. Núna er þörf á fullum stuðningi og samstöðu af okkar hendi. Þessi viðsnúningur þessara vinaþjóða okkar er líka fullkomlega skiljanlegur í ljósi innrásar Rússlands í fullvalda evrópskt ríki. Það hefur eflaust mörgum orðið það ljóst að þeir eru ekki í því skjóli sem þeir vildu vera. Pútín hefur þegar haft í hótunum í allar áttir og það má búast við því að aðildarumsóknir Finna og Svía verði ekki látnar óátaldar verði af þeim. Mig langar mig því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort íslensk stjórnvöld hafi hugleitt og séum viðbúin því að verða fyrir barðinu á hörðum viðbrögðum og refsiaðgerðum Pútíns fyrir það eitt að styðja við varnarfyrirkomulag vinaþjóða okkar.

Frú forseti. Við höfum í gegnum þennan tíma, eftir innrás Rússa í Úkraínu, fundað nokkrum sinnum á vettvangi þjóðaröryggisráðs og reynt að taka stöðuna eftir því sem þessari innrás og þessu hryllilega stríði hefur undið fram og um leið reynt að leggja mat á áhrifin á Ísland. Það stendur yfir vinna við að uppfæra mat okkar á ástandi og horfum í öryggis- og varnarmálum og ég vonast til þess að slíkt uppfært mat muni liggja fyrir á vormánuðum. Það tengist auðvitað því sem hv. þingmaður spyr um, hvaða viðbrögðum við getum átt von á. Síðan höfum við tekið þá ákvörðun að leggja til að auka sérstaklega framlög til netöryggismála því að við sjáum að gríðarlegt álag er á þá innviði sem við eigum, við sjáum aukið álag í tengslum við þessa innrás. Þetta er risastórt mál og mjög ánægjulegt ef við gætum aukið framlag okkar til þessa. Þarna gætum við lagt eitthvað raunhæft af mörkum þegar kemur að öryggis- og varnarmálum. Þannig að þessi mál hafa verið til umræðu og skoðunar á vettvangi þjóðaröryggisráðs.

Frú forseti. Mér finnst að við getum eiginlega ekki farið frá þessari umræðu sem var hér áðan öðruvísi en að ramma það inn - og það er ágætt fyrir hæstv. forseta að hafa það í huga - að ég fæ ekki betur séð en að hæstv. forsætisráðherra hafi hreinlega farið með rangt mál í ræðustól Alþingis rétt áðan. Þetta er þannig að þó að formenn ríkisstjórnarflokkanna séu talsmenn ríkisstjórnar geta þeir ekki sagst tala fyrir hönd ríkisstjórnarinnar allrar út frá formlegri ákvörðun nema sú ákvörðun hafi verið tekin formlega á ríkisstjórnarfundi. Þetta gerist ekki í SMS á milli manna um páskahelgi. Þetta gerist ekki á Teams eða eftir einhverjum öðrum óformlegri samskiptaleiðum. Ef ríkisstjórnin ákveður eitthvað, ef ríkisstjórnin ákveður að leggja það til við Alþingi að leggja Bankasýsluna niður, þarf ríkisstjórnin að hittast til að taka þá ákvörðun. Það er algerlega skýrt. Formenn stjórnarflokkanna geta ekki tekið sér það vald án þess að tala við aðra ráðherra 

Forseti. Já, ég tek undir með hv. þm. Sigmari Guðmundssyni, þessi ákvörðun um að leggja niður Bankasýsluna sem stóð til hvort eð er, en að gera það núna allt í einu sem einhver viðbrögð við þessari bankasölu lyktar voða mikið af einhverju skítamixi, afsakið orðbragðið, forseti. Það er alltaf verið að tala um einhverja armslengd en samt er armslengdin ekki nægilega mikil til að ríkisstjórnin geti einhvern veginn farið að þvælast fyrir sjálfsagðri rannsókn sem ætti að vera á forsendum þingsins, heldur er bara að reyna að bregðast við og koma með einhverja lausn sem á að sefa áhyggjur fólks en gerir það engan veginn. Forsætisráðherra sagði áðan, í svari sínu við mig, að hún teldi mikilvægt að rannsaka bankasöluna til hlítar og þess vegna væri búið að fá ríkisendurskoðanda og Seðlabankann til að rannsaka málið. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutímann.

Frú forseti. Mér var dálítið brugðið eftir orðaskipti hv. þm. Sigmars Guðmundssonar við hæstv. forsætisráðherra. Í fyrra svari sínu beitir forsætisráðherra fyrir sig orðhengilshætti og talar um að hvergi hafi verið minnst á ríkisstjórnarfund. Þegar hv. þingmaður les þetta svo upp og sýnir fram á að það stendur skýrum stöfum að ríkisstjórnin hafi ákveðið að leggja Bankasýsluna niður út af tilteknu máli og engir fundir hafi verið haldnir til að ákveða það þá svaraði hæstv. forsætisráðherra því þannig að þau væru oddvitar ríkisstjórnarinnar og töluðu fyrir hönd hennar. Ég átti ekki von á því og hugurinn hvarflaði aftur á 17. öld, til Loðvíks 14., þegar ég hlustaði á hæstv. forsætisráðherra tala. En hann sagði. Ríkið, það er ég.

Virðulegi forseti. Mig langaði að koma hérna upp og vekja athygli á mjög alvarlegri stöðu sem er að hv. fjárlaganefnd gat ekki haldið fund í morgun með Bankasýslu ríkisins þrátt fyrir að við séum að fara að ræða um alvarlegt mál, um sölu á hluta ríkisins í Íslandsbanka. Ríkisstjórnin og forsvarsmenn Bankasýslunnar hafa rætt um að allt eigi að vera uppi á borðum, ekkert sé að fela. Viðkomandi forsvarsmenn stofnunarinnar hafa haft þrjár vikur tæpar til að undirbúa minnisblað með spurningum frá hv. fjárlaganefnd. Þeir hafa vitað af þessum fundi í þrjár vikur og kvöldið áður hringja þeir í formann fjárlaganefndar og segja henni að þeir ætli ekki að mæta vegna þess að minnisblaðið sé ekki tilbúið. Þetta eru sömu aðilar og hafa getað tjáð sig frjálst og með frekar óheftum hætti hingað til um hversu stórkostlega þetta útboð hafi tekist, en núna treysta þeir sér ekki til að mæta af því að minnisblaðið er ekki tilbúið. Ég bara spyr: Hver er eiginlega að vinna að þessu minnisblaði og er verið að bíða eftir einhverjum yfirlestri á því blaði?

Virðulegi forseti. Ég verð að fá að blanda mér í þessa umræðu vegna þess sem hér er sagt, undir fundarstjórn forseta, um þá lögleysu að ríkisstjórnin hafi gefið út yfirlýsingu hér í síðustu viku um sín áform á þeirri forsendu að hún hafi ekki fyrst fundað sérstaklega um málið. Þó hafði það verið rætt í ráðherranefnd og í ríkisstjórn, eins og hér hefur komið fram, að við vildum taka þetta fyrirkomulag til endurskoðunar. Og hvað segir í yfirlýsingunni? Jú, þetta eru boðuð áform um að leggja til við Alþingi síðar, sem hefur úrslitavald í málinu eins og allir vita og sjá, að í framtíðinni munum við fara aðrar leiðir við að losa um eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Hér leyfa menn sér að koma upp og skrifa blaðagreinar, sumir hverjir, og tengja þetta við eftirhrunsárin og landsdómsmálið og nefna það að Geir Haarde hefði nú getað hjálpað ríkisstjórninni við að skilja hversu alvarlegt málið er. Þeir sem tala svona hér í ræðustól, þeir sem láta að því liggja í orði og í skrifum sínum að ríkisstjórnin hafi gerst svo alvarlega brotleg við lög 

Frú forseti. Ég kem hér upp til að bera af mér sakir. Hæstv. forsætisráðherra sagði, með leyfi forseta: „Ég sá hv. þingflokksformann Samfylkingarinnar gefa til kynna að hér hafi lög verið brotin, þar sem það var orðað að forsætisráðherra ætti að sæta ráðherraábyrgð og fara fyrir landsdóm.“ Það sagði ég bara alls ekki. Ég sagði, með leyfi forseta: „Forsætisráðherra vill að við vöndum okkur, hlaupum ekki til og drögum ályktanir umfram þau gögn sem við höfum, en gera verður þá kröfu að gaslýsing sé ekki viðhöfð gagnvart þeim sem gagnrýna þessa sölu. Þá hljótum við að gera þá kröfu að forsætisráðherra fari eftir skýru ákvæði 17. gr. stjórnarskrár um að haldinn sé ríkisstjórnarfundur um mikilvæg stjórnarmálefni, en landsdómur dæmdi þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, fyrir brot á einmitt þessu ákvæði í aðdraganda bankahrunsins 2008. Það er ekki hægt að komast undan þessari skyldu með því að segjast hafa haldið fund ef hann var ekki haldinn. Ríkisstjórn er ekki þrír ráðherrar heldur ríkisstjórnin öll. Við hljótum að vera sammála um það.“ Frú forseti. Það er verið að halda því fram að það hafi verið haldnir ríkisstjórnarfundir um þetta, að það hafi verið ríkisstjórnin öll sem fjallaði um þetta. Tilkynningin um niðurlagningu 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma og [Skvaldur í þingsal.] samtöl í þingsal eru ekki liðin. Ef fólk þarf að funda hér, þá fer það fram. Það er einn fundur í þessum sal.

Frú forseti. Já, gagnsæi. Hæstv. forsætisráðherra ræddi um gagnsæi hérna áðan og ég velti því fyrir mér, ef ríkisstjórnin vill auka traust almennings og fá allar hliðar á málinu, af hverju ekki að skipa rannsóknarnefnd? Ég skil ekki alveg rökin fyrir því. Viljum við ekki sjá allar hliðar á málinu? Viljum við ekki fá mismunandi fólk sem kemur að og sér mismunandi áherslur sem voru lagðar og hvers vegna ákvarðanir voru teknar? Mér finnst skrýtið að ræða um gagnsæi og tryggja ekki að farnar séu allar leiðir til að auka traust á Alþingi og traust á ríkisstjórninni.

Virðulegur forseti. Mig langar að vekja athygli á einu. Það er hugtakanotkunin sem hefur átt sér stað á þessum fundi hérna. Hæstv. forsætisráðherra talaði um hæfa fjárfesta. Í þessu lokaða útboði var þess krafist að það yrðu fagfjárfestar. Það eina sem það felur í sér er að þeir eiga að geta metið áhættu á markaði. Það er ekkert sem segir að þeir séu hæfir til að kaupa banka. Einum fagfjárfesti var selt fyrir 1.100 þús. kr. Almenningur fékk að kaupa fyrir milljón. Svo er verið að nota hér slagorð eins og fagfjárfesta og hæfa fjárfesta sem höfðu nákvæmlega ekkert um málið að segja og að forsætisráðherra skuli koma hérna upp og segja: Þetta voru hæfir fjárfestar - það er bara rangt. Það er einfaldlega rangt. Annað sem mig langar að koma að er virðingarleysið gagnvart fjárlaganefnd, sem ég sit í og var tilefni þessarar umræðu núna. Það er með algerum ólíkindum hjá Bankasýslu ríkisins, algerlega með ólíkindum. Ég hélt í gærkvöldi að ég væri að koma á opinn fund með Bankasýslu ríkisins. En nei, stjórnarformaður Bankasýslunnar neitar að mæta. Það er virðingarleysi gagnvart Alþingi og virðingarleysi gagnvart 

Forseti minnir hv. þingmenn á að bera virðingu fyrir reglum um ræðutíma.

Forseti. Mig langar einmitt til að kvarta undan því að Bankasýsla ríkisins hafi ekki mætt á fjárlaganefndarfund í morgun. Þetta fór svona fram og til baka, það voru þrjár eða fjórar afboðanir, ætluðu fyrst ekki koma, svo: Jú, þið komið bara samt, og svo nei og jú og fram og til baka og við vissum í rauninni ekki fyrr en seint í gærkvöldi að ekkert yrði af fundinum. Ég vil túlka það sem svo samkvæmt þingskapalögum og samkvæmt starfsreglum fastanefnda, bæði þeim sem er nú verið að vinna eftir henni en hafa ekki verið samþykktar og þeim sem voru áður, að stjórnvaldi sé skylt að mæta fyrir nefnd og gera grein fyrir þeim upplýsingum sem það hefur innan sjö daga. Það er samkvæmt 51. gr. þingskapalaga. Þar er talað um gögn og upplýsingar sem stjórnvald hefur. Það getur líka þýtt að þau þurfa að mæta fyrir nefnd og segja upphátt hvaða upplýsingar þau hafa. Ég leita til forseta um að gera þá túlkun skýra.

Frú forseti. Við hljótum að gera verulegar athugasemdir við það hvernig hæstv. fjármálaráðherra nálgast sannleikann hér úr ræðustól Alþingis Hann heldur langa ræðu um einhverja fyrirætlun stjórnarandstöðunnar um landsdóm og segir menn síðan bara vera með eitthvert þvaður. Hann býr til strámann, rífst við strámanninn og segir svo þvaður. Þetta er ekki boðlegt. Það eina sem stjórnarandstaðan er að benda á er að formið á æðstu stjórn ríkisins skiptir máli. Það að taka ákvarðanir með lögformlegum hætti á fundi með réttum hætti skiptir máli. Um þetta hafa vissulega fallið dómar en það er ekki þar með sagt að menn séu að kalla eftir einhverju slíku fyrirkomulagi. Menn eru bara að benda á alvarleikann í því að fara ekki eftir því sem á að gera þegar menn eru að taka risavaxnar ákvarðanir í æðstu stjórn ríkisins. Það er bara ofureinfaldlega það sem við erum að benda á. Það þýðir ekkert að vera að rífast við stjórnarandstöðuna um einhvern landsdóm. Það er enginn að tala á þeim nótum. Við erum bara benda á að ríkisstjórnin þarf að fara að lögum. 

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur farið yfir það hér og svarað spurningum um það hvernig staðið var að yfirlýsingu frá ríkisstjórninni. Mér finnst það mjög alvarlegt hversu hörð orð hafa fallið í hennar garð sem hefur einmitt setið hér fyrir svörum og svarað. Frú forseti. Ég hef í rauninni ekki undan þinni fundarstjórn að kvarta en ég held að það myndi gera málinu gagn, þ.e. málinu sem snýst um sölu á eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka, að fara í efnislega umræðu um málið, sem m.a. verður gert með skýrslu fjármálaráðherra á eftir, sem verður gert í sérstakri umræðu forsætisráðherra á næstu dögum og sem var raunar líka gert í óundirbúnum fyrirspurnatíma fyrr í dag og verður eflaust aftur gert í óundirbúnum fyrirspurnatíma síðar í vikunni. Ég held að við komust bara miklu lengra í raunverulegri, 

Virðulegur forseti. Umræðan í dag hefur sannfært mig enn meira en nokkurn tíma áður um að við þurfum rannsóknarnefnd. Við verðum að fá rannsóknarnefnd. Það sem var sagt hér í þessum ræðustól fyrir ekkert svo löngu talað um að það væri búið að gera upp hrunið, það væri búið að sjá til þess með einhverjum sýndarráðstöfunum að redda fólki, þeim 10.000–15.000 manns sem misstu heimili sín - þetta fólk er enn þá á leigumarkaði, okurleigumarkaði. Það er fólk sem hefur flúið land. Það er ekkert búið að gera fyrir það. Við gerðum upp bankahrunið með rannsóknarskýrslu um bankana, við gerðum líka rannsóknarskýrslu um fjárfestingar lífeyrissjóðanna og okkur ber skylda til að gera rannsóknarskýrslu um söluna á Íslandsbanka. Við getum ekki skorast undan því. Ég er alltaf að verða sannfærðari um að það er eina rétta leiðin.

Frú forseti. Ég kem hér öðru sinni til að ítreka að samkvæmt vef Stjórnarráðsins var ekki til umfjöllunar á ríkisstjórnarfundum frá 22. febrúar til 8. apríl að leggja ætti niður Bankasýsluna. Á vef Stjórnarráðsins kemur fram að á ríkisstjórnarfundi 22. apríl, þremur dögum eftir tilkynningu þriggja ráðherra í ríkisstjórn um að þeir ætluðu að leggja niður Bankasýsluna - á þeim fundi, þremur dögum síðar - var verið að ræða yfirlýsingu um að leggja niður Bankasýsluna. Yfirlýsingin er engu að síður þess eðlis að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um þetta. Hér leyfir hæstv. fjármálaráðherra sér í alvöru að tala um að það hafi verið búið að ræða þetta í ríkisstjórn en það sjást engin merki um það á vef Stjórnarráðsins fyrr en eftir tilkynningu. Þetta skiptir máli. Við vitum að þetta skiptir máli og vísa ég þar í landsdóminn sem ég tala um í grein í Morgunblaðinu í dag.

Virðulegi forseti. Í 17. gr. stjórnarskrárinnar og í III. kafla laga um Stjórnarráð Íslands eru settar fram mjög mikilvægar reglur um m.a. skyldu til að halda ráðherrafundi um mikilvæg stjórnarmálefni og um það hvernig ríkisstjórn starfar sem samráðsvettvangur ráðherra. Þetta eru reglur sem eru þarna af ástæðu og við eigum að taka þessar reglur alvarlega, sama hvað okkur finnst um landsdóm, það fyrirkomulag, og hvort það hafi verið rétt að draga mann fyrir landsdóm fyrir mörgum árum o.s.frv. Ég verð að vekja athygli á því sem kom fram í ræðu hæstv. forsætisráðherra áðan. Ég fæ ekki skilið ræðu hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að oddvitar ríkisstjórnarflokkanna telji sig þess fullkomlega umkomna, án þess að ákveða það formlega á þessum samráðsvettvangi sem ríkisstjórnarfundir eru, 

Enn vill forseti minna hv. þingmenn á að ræðutíminn til að kvarta undan fundarstjórn forseta er ein mínúta.

Virðulegi forseti. Forsvarsmenn Bankasýslunnar mættu á fund efnahags- og viðskiptanefndar tveimur dögum eftir sölu Íslandsbanka. Og hafi ég einhvern tímann séð hamingjusama menn þá voru það þeir. Þeir voru svo ánægðir, eins og það kemur mér fyrir sjónir þá bara ískraði í þeim af ánægju. Ég veit ekki hvernig á að lýsa þessu en hamingjan algerlega skein af þeim yfir vel heppnaðri sölu. Þetta var tveimur dögum eftir söluna. Voru þeir á þeim tímapunkti virkilega ekki búnir að átta sig á hversu mikið klúður þetta var eða hvíldu þeir bara enn þá í því að þeir þyrftu aldrei að gefa upp kaupendurna, þeir myndu alltaf komast upp með þetta án þess að þurfa nokkuð að gefa upp um hvernig þetta hefði í raun og veru farið fram? Þeir voru a.m.k. alveg gríðarlega ánægðir. Hvað breyttist annað en það að þeir þurftu að gefa upp hverjir keyptu og hvernig þetta fór fram? Það að mæta ekki þegar Alþingi boðar mann á fund 

Virðulegi forseti. Ég ætla bara að halda áfram að gagnrýna það hvernig hér er talað um störf ríkisstjórnarinnar eins og það sé fjölskipað stjórnvald þar sem menn geti ekki tekið ákvörðun án þess að koma saman. Staðan er sú að bankasýslumálefnin eru hjá fjármálaráðherra og það er hann sem gerir tillögur til ríkisstjórnar sem er samráðsvettvangur um breytingar á lögum eða öðru sem varðar Bankasýsluna. Ríkisstjórnin, sama hvort hún kemur saman eða ekki, getur enga endanlega ákvörðun tekið í málefnum Bankasýslunnar til eða frá heldur er háð því að fá samþykki Alþingis. Í þessari tillögu er boðað að talsmenn flokkanna hafi komist að samkomulagi, eftir að hafa rætt málin í bak og fyrir í aðdraganda útboðsins á ríkisstjórnarfundi, ekki sem formlegt erindi heldur margrætt í ríkisstjórn, og í yfirlýsingunni er boðað að þeir muni ræða málið frekar og á endanum leggja til við Alþingi að gera breytingu. Það er fáránlegt að vera að nefna lög um ráðherraábyrgð  
            

Nú er hæstv. fjármálaráðherra orðinn vanstilltur og honum finnst eflaust að við séum að festast í forminu. En við þekkjum hvað gerist eða getur gerst ef við pössum okkur ekki að halda okkur í því. Ráðherra talar um einhverja óformlega umræðu um þetta í aðdraganda sölunnar. En í yfirlýsingunni stendur: „Þeir annmarkar sem í ljós hafa komið við undirbúning og framkvæmd sölu á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum hafa leitt í ljós þörfina fyrir endurskoðun á lagaumgjörð og stofnanafyrirkomulagi. Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður.“

Leggja til.

Þetta litla orð „því“. Það er nefnilega það síðara sem leiðir af því fyrra. Hæstv. fjármálaráðherra getur ekki vísað í einhverjar umræður sem áttu sér stað fyrir einhverjum vikum, einhverjum mánuðum eða árum, enda hefur hæstv. fjármálaráðherra svo sem talað um það í mörg ár að leggja niður Bankasýsluna.

Frú forseti. Ég vildi í fyrsta lagi árétta það, bara svo það sé skýrt, að þessi mál hafa fimm sinnum verið til umræðu í ríkisstjórn. Ég vitnaði hér til umræðu sem var um þessa tilteknu sölu þann 8. apríl. Það mál var ekki á fjölmiðladagskrá, bara svo það sé sagt, af því að hv. þm. Helga Vala Helgadóttir vitnaði til hennar. Stundum eru ekki öll mál á fjölmiðladagskrá ef þau eru tekin upp undir öðrum málum en sú fundargerð hefur hins vegar farið til Ríkisendurskoðunar sem hefur óskað eftir fundargerðum um alla þá umræðu. Mér finnst mikilvægt að þetta komi hér fram þannig að hv. þingmaður telji ekki að ég hafi farið með rangt mál um það. Síðan vil ég ítreka að það er svo að yfirlýsingin er gefin út af okkur þremur, forystumönnum ríkisstjórnarinnar, og einhverjum kann að þykja það minna á Loðvík 14. Ég held að þeir þingmenn verði bara að eiga það við sig. Þar tölum við fyrir ríkisstjórninni, eins og við gerum í stjórnarsáttmála margoft þar sem við boðum tiltekin áform. En augljóslega eru ákvarðanir svo teknar með formlegum hætti. 

Frú forseti. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir talaði um áðan að við gætum komist lengra áfram í efnislegri umræðu um þetta mál ef við færum af stað í þá umræðu sem er næst á dagskrá á þessum fundi. Mig langar til að spyrja: Hvernig getum við komist áfram í efnislegri umræðu um þetta mál þegar hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar halda áfram að þvæla málinu fram og til baka með stuðningi hv. þingmanna meiri hlutans? Hæstv. fjármálaráðherra hefur komið fram í fjölmiðlum, snúið út úr þeim fullyrðingum að fólk hafi keypt og selt daginn eftir með því að segja: Nei, það var ekki daginn eftir. Af því að það var kannski nokkrum dögum síðar. Þetta kallast útúrsnúningur á góðri íslensku. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt: Má pabbi minn ekki kaupa? Það er enginn að segja pabbi hans megi ekki kaupa. Þetta er það sem kallað er á góðri íslensku útúrsnúningur. Hæstv. fjármálaráðherra kemur hérna upp áðan og er með strámann um einhverja ákæru fyrir landsdómi og við eigum bara að fara af stað með það. Svona er málflutningur ríkisstjórnarinnar. Hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra kemur fram og segist hafa lýst yfir óánægju. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ræðutíminn þegar athugasemd er gerð við fundarstjórn forseta er ein mínúta, ekki ein og hálf mínúta.

Forseti. Í 17. gr. stjórnarskrárinnar stendur að ráðherrafundi skuli halda um nýmæli í lögum og um mikilvæg stjórnarmálefni. Nú kemur hæstv. forsætisráðherra hérna og segir okkur að það hafi verið umræða um þessa Bankasýslu 8. apríl undir öðrum málum. Var einhver sem bókaði það? Hvernig vitum við að það hafi verið skýrt og augljóst að svona mikilvægt mál hafi verið rætt undir öðrum málum þannig að ríkisstjórnin ákvað að leggja Bankasýsluna niður? Það væri áhugavert að sjá það. Ég hlakka til. Það er ekkert að því svo sem nema hvað að slíkt mikilvægt mál hefði væntanlega átt að hafa dagskrárlið fyrir sig.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra minnti okkur á að ríkisstjórn Íslands væri ekki fjölskipað stjórnvald. Það er áminning sem er kannski best að vísa til ríkisstjórnarinnar sjálfrar af því að á síðasta kjörtímabili kom hún æ oftar fram sem slíkt. Til að breiða yfir ósætti innan stjórnarflokkanna um sóttvarnaaðgerðir var alltaf birt í fréttatilkynningum að ríkisstjórnin hefði samþykkt tillögu heilbrigðisráðherra um þrengingar á frelsi fólks í landinu. Þannig voru þau öll orðin samábyrg einhvern veginn þótt, eins og fjármálaráðherra segir, það hafi bara verið heilbrigðisráðherra sem réð þessu. Þannig að eðlilega er fólk í Stjórnarráðinu farið að ruglast aðeins á því hvort það er fjölskipað stjórnvald eða ekki. En hlustum líka eftir öðru orði sem kom frá hæstv. forsætisráðherra sem er fjölmiðladagskrá. Í reglum um starfshætti ríkisstjórnar segir að dagskrá ríkisstjórnar skuli gerð opinber að fundi loknum og send fjölmiðlum og kynnt þeim. Það er nefnilega ekki alvörudagskráin, það er fjölmiðladagskráin þar sem m.a. er búið að má út 

Frú forseti. Ég held að við áttum okkur öll á því sem sitjum í þessum sal hér í dag að það á að leggja Bankasýsluna niður til að bjarga lífi ríkisstjórnarinnar. Þannig á að benda á hann en ekki hinn. Ég held að svarið sé hið sama og hv. þm. Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir benti á. Við þurfum að skipa rannsóknarnefnd. Mig langar í því sambandi að vísa til orða hæstv. forsætisráðherra árið 2017 þegar hún sagði: „Íslenskt samfélag hefur orðið gegnsýrðara af grunsemdum og tortryggni á síðustu árum þegar kemur að viðskiptalífinu og þessi tíðindi sýna að eina leiðin til að eyða þeirri tortryggni sé að sýna vönduð vinnubrögð, ráðast í gagngera rannsókn á söluferlinu öllu eins og Alþingi samþykkti árið 2012 þannig að hægt sé að horfa fram á veginn, draga lærdóm af ferlinu áður en ráðist verður í aðra einkavæðingu á hlut ríkisins í bönkunum. Hæstv. ráðherra hefur boðað sölu á hlut ríkisins í bönkunum en hann hefur líka sagt, frú forseti, að mikilvægt sé að taka sér þann tíma sem þarf. Er ekki ástæða til að ljúka rannsókn á þessu ferli þannig að við fáum allt fram um þetta mál sem hefur hvílt eins og mara á þjóðinni?“

Forseti. Ég samþykki lengdan þingfund. Venjulega er hann til klukkan átta en okkur var gerð grein fyrir því að lenging þingfundar snerist einungis um að geta klárað umræðu um munnlega skýrslu vegna sölu á Íslandsbanka ef hún skyldi standa lengur en til átta. Þannig að ég greiði já-atkvæði með þeim fyrirvara.

Virðulegur forseti. Fyrir rúmu ári hófumst við handa við að losa um hlut ríkisins í Íslandsbanka. Málið var mikilvægt og tímabært, enda eignarhald íslenska ríkisins í bankakerfinu það umfangsmesta í Evrópu og þótt víðar væri leitað. Eftir vandaðan undirbúning var ráðist í frumútboð síðasta sumar og Íslandsbanki skráður á markað. Gott verð fékkst fyrir selda hluti, eftir stóð dreifður eigendahópur og bankinn varð fjölmennasta almenningshlutafélag landsins. Annað skrefið var stigið núna í mars þegar 22,5% hlutur var seldur á tæpa 53 milljarða. Verðið var meira en 50% hærra en í fyrra, en eftir vel heppnaða skráningu á markað hefur bankinn hækkað um 100 milljarða kr. með tilheyrandi ábata fyrir ríkissjóð. Hluthafar eru yfir 15 þúsund talsins og eigendahópurinn dreifður, en langstærstir eru lífeyrissjóðir og aðrir langtímafjárfestar. Fimm stærstu hluthafar bankans á eftir ríkissjóði eru LSR, lífeyrissjóðurinn Gildi, Capital Group og Lífeyrissjóður verzlunarmanna. Samsetningin er svipuð þegar farið er lengra niður listann, en alls eiga fjórtán stærstu hluthafarnir um 77% í bankanum. Samandregið er ábati ríkisins af eign sem það fékk að 95% hlut í hendurnar án endurgjalds, sem stöðugleikaframlag úr slitabúi Glitnis, nærri 300 milljarðar þegar horft er á arðgreiðslur, söluandvirði hluta og eftirstandandi hlut. Þetta er stóra samhengi hlutanna og það munar sannarlega um minna. Vel heppnuð sala spilar stórt hlutverk í nýlegri fjármálaáætlun þar sem við byggjum á traustum grunni síðustu ára, höldum áfram kröftugri uppbyggingu og vindum ofan af hallanum eftir heimsfaraldur. Slíkur árangur næst ekki í tómarúmi. Virðulegi forseti. Við erum ekki bara hér til að ræða þessa stóru mynd. Það er jákvætt og eðlilegt að við förum yfir söluferlið allt og ræðum um staðreyndir málsins. Aðdragandi útboðsins hófst þann 20. janúar sl. þegar fjármála- og efnahagsráðuneytinu barst tillaga frá Bankasýslu ríkisins um áframhaldandi sölumeðferð. Fjallað var um málið í ráðherranefnd um efnahagsmál og endurskipulagningu fjármálakerfisins þann 4. febrúar, þar sem Bankasýslan kynnti fyrirhugaða söluaðferð og önnur atriði. Eftir afgreiðslu úr ráðherranefnd var það afgreitt með sama hætti úr ríkisstjórn 8. febrúar. Tveimur dögum síðar óskuðum við umsagna fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, auk Seðlabankans með bréfum þess efnis. Sama dag birti ráðuneytið greinargerð vegna framhalds sölunnar. Málið var ítarlega kynnt hér í þinginu, fyrir þingnefndum, m.a. á fundum með Bankasýslu ríkisins. Umsagnir nefndanna bárust á fyrstu dögum marsmánaðar, þar sem mælt var með því að hefjast handa við sölu í samræmi við tillögu og aðferðafræði sem lagt hafði verið upp með af hálfu Bankasýslunnar. Þann 18. mars var formlega ákveðið að hefja söluferlið, en Bankasýsla ríkisins réðst í útboðið fjórum dögum síðar, þann 22. mars. Upphaf útboðsins var kynnt með fréttatilkynningu Bankasýslunnar eftir lokun markaða og fjallað um það í flestum fjölmiðlum síðdegis. Útboðið náði til hæfra fjárfesta samkvæmt skilgreiningu laga og gátu allir sem féllu þar undir skráð sig fyrir hlutum. Að kvöldi 22. mars barst mér rökstutt mat Bankasýslunnar lögum samkvæmt, þar sem fjallað var um áætlaða útboðsstærð, lokaverð og úthlutun. Þetta upplegg samþykkti ég með bréfi sama kvöld. Öll hafa þessi gögn verið birt opinberlega. Að morgni dags þann 23. mars birtu Bankasýsla ríkisins og ráðgjafar hennar loks fréttatilkynningu um niðurstöðu útboðsins, en alls voru seldir 50 milljón hlutir á genginu 117 krónur á hlut eða samtals fyrir 52,7 milljarða kr. Tilboð bárust frá 209 fjárfestum, og af þeim fengu 207 úthlutun. Varðandi verðið, 117 kr. á hlut, er mikilvægt að hafa í huga að rétt fyrir þetta útboð hafði verið greiddur nokkuð hár arður úr Íslandsbanka sem hefði átt að hafa áhrif þar sem eignir bankans rýrnuðu við útgreiðslu arðsins og þar er viðmiðunardagurinn 18. mars. Þannig að einungis örfáum dögum fyrir útboðið hafði arður verið greiddur. Þegar útboðsgengið er borið saman við eldra gengi verður að taka tillit til þess, og þar munar rétt um 5,95 í gengi. Við getum sagt að til samanburðar við það gengi sem var á markaði fyrir arðgreiðslurnar hafi bankinn verið seldur á því sem myndi jafngilda 122,95. Hvert var gengi bankans þegar tillaga Bankasýslunnar kom til mín? Þá var það 124,6. Hvert var það þegar málið var rætt í ráðherranefnd? Þá var það ráðherranefnd. Þá var það 123,8. Þegar málið var rætt í ríkisstjórn var gengið 123, bara nákvæmlega sama gengi og útboðsgengið sjálft. Þegar við sendum bréf til þingsins var gengið 126. Þegar ég fékk umsögn Seðlabankans var gengið 124. Þegar fjárlaganefnd skilaði var gengið 123,8, nokkurn veginn sama gengi og við seldum á. Þegar efnahags- og viðskiptanefnd sendi umsögn var gengið 121, lægra en í útboðinu. Þannig má sýna fram á það að gengið sem við seldum á var mjög sambærilegt við gengið sem verið hafði vikurnar og mánuðina, kannski sérstaklega, áður en útboðið fór fram. Þetta vil ég segja í tilefni af umræðu sem ég hef orðið var við um að það hafi verið eitthvað sérstaklega lágt gengi. Þegar við horfum til þess magns sem verið var að selja þennan dag þá jafngildir það um 300 daga viðskiptum með bankann og að sjálfsögðu var fyrirséð að það myndi hafa áhrif á samanburð við síðasta skráða markaðsgengi en það frávik var í lágmarki miðað við það sem hafði verið rætt í aðdraganda og það sem við þekkjum annars staðar frá. Virðulegi forseti. Líkt og sjá má var undirbúningur málsins í samræmi við forskrift í lögum um Bankasýslu ríkisins og lögum um sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrrtækjum, en samkvæmt þeim er eiginleg framkvæmd sölunnar í höndum Bankasýslunnar. Þessi lög bæði voru sett í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur á sínum tíma eftir nokkurn undirbúning, en í þeim er lögð rík áhersla á armslengd milli stjórnmálamanna og Bankasýslunnar. Það birtist m.a. í því að Bankasýslan tekur alfarið að sér að tilnefna í stjórnir banka sem ríkið á eignarhlut í og þar með er slitið á öll stjórnmálalegu tengslin við eignarhlutina Í lagafrumvarpinu um sölu eignarhluta, sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir mælti fyrir á sínum tíma, þá sem fjármálaráðherra, sagði enda eftirfarandi, með leyfi forseta: „Með því að fela sérstakri ríkisstofnun, Bankasýslu ríkisins, meðferð eignarhluta ríkissjóðs í fjármálafyrirtækjum og að koma fram með tillögur til ráðherra um sölu þeirra eignarhluta var ætlunin að tryggja hlutlægni við meðferð þessara mála.“ Hlutlægni er í raun og veru eitt aðalatriðið, sérstaklega þegar við förum í útboð. Lögin bera þessari áherslu skýr merki, en í þeim segir m.a. að Bankasýsla ríkisins skuli annast sölumeðferð, undirbúa sölu, leita tilboða, meta tilboð, hafa umsjón með samningaviðræðum við utanaðkomandi ráðgjafa, m.a. um söluþóknanir, sem mikið er verið að ræða þessa dagana, m.a. í þinginu, hafa umsjón með samningaviðræðum við væntanlega kaupendur og annast samningagerð. Virðulegi forseti. Eftir útboðið hafa vaknað spurningar um nokkur atriði, en þar ber þrennt hæst í mínum huga. Fyrst vil ég nefna mögulega þátttöku starfsfólks söluráðgjafa Bankasýslunnar í útboðinu, söluráðgjafa sem höfðu samið við Bankasýsluna um að taka að sér það hlutverk að tryggja framboð. Það má alveg segja það skýrt að mér þykir slík þátttaka ekki hljóma vel og ég geri ráð fyrir að Seðlabankinn skoði það mál ofan í kjölinn. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það hvernig þau mál voru, ég hef bara tekið eftir umræðunni og hef heyrt að margir lýsa áhyggjum af því að þarna hafi verið hagsmunaárekstrar. Hafi það verið þá er það slæmt og ekki samkvæmt neinni forskrift, hvorki í lögunum, í þinglegu meðferðinni eða samkvæmt þeim skilaboðum sem ég hafði gefið Bankasýslunni og alls ekki heldur samkvæmt nokkru því sem Bankasýslan sjálf hefur lagt upp með. Í öðru lagi nefni ég umræður um hugsanlega þátttöku aðila sem ekki töldust hæfir fjárfestar að lögum og ég nefni hér hugsanlega þátttöku vegna þess að ég tek eftir því að margir sem eru að tjá sig um þessi mál þessa dagana segja: „möguleg spilling“, „hugsanlegt lögbrot“, og svo halda menn áfram í viðtengingarhætti að tjá sig um þessi mál. Það er kannski, á meðan rannsókn stendur yfir, að gera það en þá eiga menn líka aðeins að halda aftur af sér í æsingnum og gæta sín á því að tala ekki um þessi mál eins og menn hafi fullvissu fyrir því að lög hafi verið brotin eða að hér hafi víða verið pottur brotinn í þessum efnum. Það sem ég vil segja fyrir mitt leyti um þetta er: Að sjálfsögðu var það grundvallarkrafa, upplegg Bankasýslunnar, fyrirmæli fjármálaráðherra, að eingöngu þeir sem uppfylltu skilyrði gætu tekið þátt. Þetta er augljóst. Það þarf enginn að halda að hann geti komist í ágreining við mig um þetta atriði. Í þriðja lagi vil ég nefna gagnsæi og upplýsingagjöf en þrátt fyrir ítarlegar kynningar fyrir þingnefndum og birtingu greinargerðar um fyrirhugaða sölu og aðferð þá hefði að mínu áliti mátt kynna ferlið og fyrirætlanir um sölu enn betur, bæði opinberlega og fyrir almenningi. Ég meira að segja velti því fyrir mér hvort þingnefndir hefðu átt að gefa sér lengri tíma vegna þess að það hefur komið mér á óvart að þingmenn sem jafnvel voru hér á nefndarálitum um málið segja að það hafi komið þeim verulega á óvart.  Sömuleiðis verð ég að segja að það gekk hægt að nálgast og birta upplýsingar í kjölfar útboðsins og því var ýmsum spurningum velt upp á meðan upplýsinga var beðið og mér fannst sumu ósvarað of lengi. Þannig óskaði ég formlega eftir yfirliti yfir kaupendur með bréfi til Bankasýslunnar 30. mars og vísaði m.a. til 3. gr. laga um sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum þar sem rík áhersla er lögð á gagnsæi og jafnræði. Yfirlitið barst viku síðar, þann 6. apríl, með þeim formerkjum að óvarlegt væri að gera það aðgengilegt almenningi sökum bankaleyndar. Þá afstöðu hafði stofnunin sömuleiðis kynnt eða viðrað dagana á undan og látið vinna lögfræðiálit fyrir sitt leyti. Samkvæmt bréfi Bankasýslunnar lýsti Íslandsbanki því yfir að hann myndi gera athugasemdir við birtingu upplýsinga um kaupendur úr hópi viðskiptavina bankans nema að fengnu samþykki þeirra. Erlendir ráðgjafar lögðust á sömu sveif og vísuðu til þess að ekki væri hefð fyrir birtingu slíkra upplýsinga. Ráðuneytið tók ekki undir þau sjónarmið. Ég hafði látið skoða þetta sérstaklega innan húss í fjármálaráðuneytinu á meðan beðið var viðbragða Bankasýslunnar og ákvað á endanum að birta þetta yfirlit samdægurs í samræmi við þá niðurstöðu sem ég hafði fengið innan húss hjá mér og eftir eigin skoðun á málinu, og það var sömuleiðis í samræmi við skýra áherslu okkar í ríkisstjórninni á gagnsæi við sölu ríkiseigna. Fyrir réttri viku síðan ákvað ríkisstjórnin síðan að leggja til að frekari skref yrðu ekki tekin að sinni. Við boðuðum það að við myndum ekki selja frekar hluti í Íslandsbanka án þess að fara ofan í fyrirkomulag sölunnar og boðuðum að lagt yrði til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður. Nýtt fyrirkomulag verði innleitt til að halda utan um eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum og standa að sölu þeirra. Ég vil taka það fram að með þessu er á engan hátt sagt að Bankasýslan hafi ekki fylgt lögum eða brotið reglur. Það er heldur ekki verið að halda því fram, með þessum boðuðu áformum ríkisstjórnarinnar, að einhverjir verulegir ágallar hafi verið á framkvæmdinni. Ég hef hér farið yfir það helsta sem mér hefur þótt standa út af en það er til skoðunar, og mér finnst rétt að bíða með yfirlýsingar um það, hvernig taka ber á því þangað til við sjáum til botns í þeirri athugun. Markmið okkar er einfaldlega að koma til móts við ríkar kröfur um gagnsæi og aðkomu þingsins, betur en núverandi fyrirkomulag býður upp á, enda nokkuð einsýnt að það verður örðugt að gera það, mæta þessum víðtæku kröfum, m.a. um gagnsæi, þegar forræði málsins er í þetta miklum mæli falið stofnun. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum nefna að mér finnst umræðan að mörgu leyti hafa verið á nokkrum villigötum undanfarna daga. Talsvert miklu moldviðri hefur verið valdið með yfirlýsingum sem snúast oft um lítið annað en aukaatriði í þessu öllu saman, eins og t.d. hvort haldinn hafi verið formlegur ríkisstjórnarfundur áður en yfirlýsing var gefin hér um daginn. Þetta finnst mér vera að drepa málinu mikið á dreif, ég verð að segja það. Það hefur líka borið mikið á því að menn hafa tekið einstök dæmi sem eru svona flökkusögur og það er í raun og veru ekki hægt að bregðast við slíkum sögum með neinum öðrum hætti en að fela Ríkisendurskoðun einfaldlega að fara ofan í þessa hluti. Hvað á maður annað að gera? Menn geta komið hingað og æst sig yfir því að þeir hafi heyrt eitthvað og séð eitthvað skrifað einhvers staðar, en við verðum að rísa undir því hlutverki sem okkur er falið, að fara faglega yfir málin. Ríkisstjórnin vill ekki standa fyrir neitt annað en að fá öll þessi atriði upp á borð og gaumgæfa ferlið allt, ræða það sem kann að hafa farið aflaga, eins og ég hef verið að nefna hér. En mér finnst of langt hafa verið gengið í því að fullyrða að lykilþættir málsins hafi farið úr skorðum. Og mér finnst mikið vanta upp á að rök séu tínd til til að standa á bak við stóryrði, ég tala nú ekki um þegar hér er farið að tala með ákveðnum hætti um einhvers konar samsæri, meiri háttar spillingu og lögbrot. Rifja má upp að fyrst var sagt að við hefðum handvalið kaupendur, það hefur margoft komið fram í umræðunni. Þegar það var hrakið komu stjórnarandstæðingar og sögðu að fjármálaráðherra hefði - hefði, sko - með réttu átt að fara yfir listann og þannig handvelja kaupendur með pólitískri athugun á því hverjir væru að kaupa. Ekki treysta stofnun sem sérstaklega var komið á fót til að fara með hlutlægum hætti yfir kaupendalistann heldur fara með pólitískum augum yfir það. Þá finnst mér menn vera komnir algjörlega í fullkominn hring, ég verð að segja það. Er það það sem menn raunverulega vilja? Að einstakir kaupendur verði handvaldir? Ég heyri í umræðunni í þingsal hér í dag, undir fundarstjórn forseta, að menn hafi fundið á listanum nokkra óæskilega. Og það er ekki hægt að gera neitt annað en að leggja saman einn plús einn og fá út tvo um það að ráðherrann hefði átt að fara yfir listann og henda þeim út. Eða hvað eru menn annars að segja? Botn á þessa vísu þarf hér í þinginu í dag. Í nýafstöðnu útboði voru tilboð á þriðja hundrað og í frumútboðinu skiptu þau tugþúsundum. Telja þingmennirnir raunverulega að markmið laganna hafi verið að ráðherra færi yfir hvert einasta tilboð og veldi bara inn og út? Auðvitað er það fráleit lagatúlkun og stenst enga skoðun þegar lögin og greinargerð eru lesin saman, þar sem það er alveg skýrt að þegar útboðsfyrirkomulag er viðhaft er hægt að fela Bankasýslunni að fylgja hlutlægum viðmiðum um frágang málsins. Enn er víða vísað í fréttir frá því fyrir páska um að meirihluti fjárfesta í útboðinu hefði selt bréf sín með miklum hagnaði. Þetta var reyndar hrakið af Bankasýslunni og sagt að ekki væri innstæða fyrir öllum þessum fullyrðingum. Innstæða fyrir fullyrðingum var ekki til staðar og þegar bent er á þetta þá koma menn og segja: Ja, það er enn þá vafi um það hvernig þetta var. En það sem stendur upp úr er að það er ekki innstæða fyrir fréttinni vegna þess að upplýsingarnar, sem reynt var að túlka, var verið að misskilja. Eins og ítrekað hefur komið fram er hið rétta að meiri hluti kaupenda hefur haldið hlut sínum eða bætt við sig og fjöldi hluthafa hefur aukist frá útboðsdegi. Ef það væri þannig að svo mikill flótti hefði orðið úr bankanum, að allir ætluðu að innleysa svona mikið þennan skjótfengna hagnað af því að hafa tekið þátt í útboðinu, hvernig stendur þá á því að hluthöfunum fjölgar? Og höfum eitt í huga í þessu sambandi: Hver hefur hagnast mest á því að gengi bréfanna hefur hækkað eftir útboðið? Ég flyt ykkur fréttir: Það er ríkissjóður Íslands sem heldur á 42,5% hlut. Hann hefur hagnast gríðarlega á því að hafa framkvæmt útboðið með þeim hætti að ekki skapaðist markaðsröskun eftir að útboðið hafði verið framkvæmt og bréfin héldu áfram að hækka ofan á þá 100 milljarða sem þau höfðu áður hækkað um síðastliðið ár. Ég get haldið áfram að hrekja hér ýmislegt sem hefur verið í umræðunni en ég verð að láta staðar numið. Ég fagna því að fá tækifæri til að ræða þetta mál hér í þinginu. Ég hvet menn til að halda sig við staðreyndir, gefa þeim stofnunum sem við höfum valið okkur með lögum til að fara yfir þætti eins og þessa tíma og sýni þeim virðingu en lýsi því ekki yfir að þær séu ekki hæfar til þess að framkvæma það verk. Ég óttast ekki þá skoðun þegar að því kemur.

Herra forseti. Hér hvetur hæstv. ráðherra þingheim til að vera ekki að fella einhverja dóma um það fyrir fram hvort eitthvað hafi farið úrskeiðis o.s.frv. en í yfirlýsingu sem formenn stjórnarflokkanna sendu frá sér þann 19. apríl síðastliðinn er því slegið föstu að það hafi verið annmarkar við undirbúning og framkvæmd sölu á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Og með vísan til þeirra annmarka sem er fullyrt að þarna hafi verið fyrir hendi kemur fram að ríkisstjórnin ætli að leggja það til að heil ríkisstofnun verði lögð niður. Hæstv. forsætisráðherra fylgdi svo þessari yfirlýsingu eftir með viðtölum þar sem hún hengdi þessa annmarka á Bankasýsluna, að þeir væru framkvæmdarlegs eðlis, sagði hún, og að framkvæmdin væri á hendi Bankasýslunnar. Þess vegna vil ég fá að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvaða annmarkar það nákvæmlega eru sem þarna er verið að vísa til. Og fyrst annmarkarnir liggja hjá Bankasýslunni vil ég líka fá að spyrja: Hvernig og að hvaða leyti nákvæmlega vék Bankasýsla ríkisins frá forskrift ráðherra, frá ákvörðunum og uppleggi ráðherra, við söluna á Íslandsbanka?

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður hefði nú verið að hlusta á ræðuna mína, sem ég var að ljúka við og stóð í 20 mínútur, hefði hann fengið ágætisyfirsýn yfir þá helstu annmarka sem ég hef staldrað við. Það sem einkum er verið að vísa til í yfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna eru atriði sem lúta að gagnsæi og upplýsingagjöf.

Virðulegur forseti. Ég hlustaði vel á ræðu hæstv. ráðherra. Þar talaði hann sérstaklega um t.d. þetta með söluráðgjafana, hvort menn hafi verið að selja sjálfum sér hlut eða aðilum sér tengdum. Það er væntanlega atriði sem við getum ekki að svo stöddu slegið neinu föstu um hvort hafi verið á ferðinni og hvort það hafi verið óeðlilegt. Þannig talaði a.m.k. hæstv. ráðherra. Um gagnsæi og upplýsingagjöf þá væri auðvitað fróðlegt að heyra kannski betur hvað það nákvæmlega er. Við vitum að það var ákveðinn skortur á gagnsæi eftir söluna en í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er talað um annmarka við undirbúning og framkvæmd. Þá myndi ég gjarnan vilja heyra að hvaða leyti ráðherra telur að Bankasýslan hafi haldið upplýsingum frá þinginu eða almenningi. Í 4. gr. laga um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum segir: „Þegar tilboð í eignarhlut liggja fyrir skal Bankasýsla ríkisins skila ráðherra rökstuddu mati á þeim. Ráðherra tekur ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt eða þeim hafnað og undirritar samninga fyrir hönd ríkisins um sölu eignarhlutarins.“ Eins og við vitum tók hæstv. fjármálaráðherra þessa ákvörðun sem mælt er fyrir um í lögunum þann 22. mars síðastliðinn. Ég vil fá að spyrja hæstv. ráðherra hér í seinni umferðinni hvernig hann tók afstöðu til þessa rökstudda mats Bankasýslunnar, hve langan tíma hann og hans ráðuneyti tóku sér til að geta tekið upplýsta ákvörðun um gögnin sem lágu fyrir, hvort gengið yrði að tilboðum, og hvaða upplýsinga hæstv. ráðherra aflaði til að geta lagt viðhlítandi grundvöll að ákvörðuninni. Eins vil ég gjarnan fá að heyra til hvaða lagasjónarmiða hæstv. ráðherra leit þegar hann tók ákvörðunina, hvaða lögum og reglum hann taldi sig bundinn af þegar þessi ákvörðun sem kveðið er á um í 4. gr. laga um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum var tekin.

Virðulegur forseti. Ég hef ekki neinu við að bæta varðandi upplýsingagjöfina og gagnsæið. Það kemur reyndar á óvart að fá það á tilfinninguna þegar hv. þingmaður flytur ræðu sína að hann virðist vera mjög ánægður með fyrirkomulagið eins og það er í lögunum. Þó er hér um að ræða þingmann sem hefur hvað mest gagnrýnt þetta allt saman. Það sem við höfum boðað er tvennt: Að ekki verði af frekari sölu eignarhluta í bili fyrr en fyrirkomulagið hefur verið endurskoðað og að við munum leggja þær tillögur fyrir Alþingi þegar að því kemur. Ég held að það sé bara samandregið komið ágætlega fram varðandi undirbúning, aðdraganda og kynningu á þessu máli, bæði fyrir og eftir framkvæmd útboðsins, að við teljum að það hefði mátt takast betur. Varðandi þá ákvörðun sem var tekin að kvöldi útboðsdagsins þá lá það fyrir að vænta mætti þess að eitthvert frávik væri frá síðasta skráða markaðsgengi í svona stóru útboði. Það var rætt í ráðherranefnd, það var rætt í ríkisstjórn og ég vænti þess að það hafi verið rætt í þingnefndunum. Ég held að allir sanngjarnir menn sjái að það var ekki við öðru að búast. Þegar Bankasýslan kemur síðan með tillögu til mín um að fallast á gengið 117 í þessu útboði þá get ég sagt að það var innan þeirra sársaukamarka sem maður hafði séð fyrir sér að geta lifað með við framkvæmd útboðsins. Sömuleiðis leggur Bankasýslan okkur í hendur grófa samsetningu á úthlutun eftir fjárfestategundum, þar sem m.a. kemur fram að erlendir fjárfestar fái 15%, hversu margir hafi sent inn tilboð o.s.frv., og lýsir því yfir að Bankasýslan muni fylgja þeim viðmiðum 

Frú forseti. Ég vildi spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í niðurstöður útboðsins. Hann stendur hér í ræðustól og talar um að salan hafi lukkast vel og raunar með miklum ágætum, samhliða því sem forystumenn stjórnarflokkanna hafa lagt fram tilkynningu þess efnis að í beinu framhaldi af þessari sölu verði nú ekki ráðist í frekari sölu á hlutum ríkisins í Íslandsbanka að sinni. Fyrir þau okkar sem vorum hlynnt þessari sölu er þetta mjög alvarleg afleiðing af framkvæmdinni, að afleiðingin sé sú að ríkisstjórnin treystir sér ekki til að halda áfram. Er það ekki stóra svarið um það hvernig til tókst að ríkisstjórnin þarf að hætta við fyrirhugaða og frekari sölu, samhliða því að ríkisstjórnin hefur síðan ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður? Helstu afleiðingar þessa útboðs af hálfu ríkisstjórnarinnar eru þessar tvær: Ekki frekari sala, Bankasýslan, lögð niður. Hvernig má það þá vera að hæstv. ráðherra standi hér í ræðustól, að vísu ögn pirraður, og haldi því fram að hér hafi allt lukkast með miklum sóma?

Virðulegur forseti. Ég get nú glatt hv. þingmann, held ég, þegar ég segi við hana að að hún þurfi ekki að óttast vegna þess að ríkisstjórnin hefur boðað að nýtt fyrirkomulag verði tekið upp við frekari sölu á eignarhlutum ríkisins. Þá getur hv. þingmaður tekið ríkan þátt í því að hafa skoðun á útfærslunni og tryggt örugga áframhaldandi sölu á því sem núna er orðinn minni hluti í bankanum og við haldið áfram við það mikilvæga verkefni að koma samkeppnisfyrirtæki í hendur einkaaðila úr ríkiseign og í ríkisrekstri, vegna þess að við höfum annað þarfara við þessa gríðarlega stóru fjárskuldbindingu að gera. Og ef við tökum nú saman höndum, ég og hv. þingmaður, og gerum þetta vel þá bara þarf ekkert að líða mjög langur tími.

Frú forseti. Ég spurði hæstv. ráðherra þessarar spurningar vegna þeirra orða sem fram koma í fréttatilkynningunni, að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum ríkisins í Íslandsbanka að sinni. Þessi fréttatilkynning er send út í beinu framhaldi og í kjölfar þess hvernig til tókst núna. Eins og ég nefndi þá er sú niðurstaða grafalvarleg og segir allt sem segja þarf um það hvort vel tókst til. Ríkisstjórnin treystir sér ekki til að halda áfram. Ég hefði áhuga á að heyra hvort það sé einhugur um það innan ríkisstjórnarinnar að halda sölunni áfram við þær aðstæður sem nú eru uppi, að Fjármálaeftirlitið og ríkisendurskoðandi eru að rýna þessa þætti máls. Og allt er opið um það, samkvæmt því sem forystumenn ríkisstjórnarinnar segja að rannsóknarnefnd fái að taka málið til skoðunar, verði þörf á því. En ég hefði líka áhuga á að heyra orð hæstv. fjármálaráðherra um það hverjar umræðurnar voru í ráðherranefnd um efnahagsmál í aðdraganda sölunnar, hvort það sé rétt sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur lýst, að hún hafi þar haft uppi varnaðarorð. Hún hefur líka lýst því yfir í fjölmiðlum að það sé ekkert í niðurstöðu þessa útboðs sem hafi komið henni á óvart og það er augljóst af orðum hennar að hún telur að ekki hafi vel tekist til. Það eru þessar tvær spurningar; um frekari sölu við þær aðstæður sem nú eru uppi og hvernig umræður voru á milli varaformanns Framsóknarflokksins, forsætisráðherra og fjármálaráðherra í ráðherranefnd um efnahagsmál og þessi meintu varnaðarorð varaformanns flokksins.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að það kemur á óvart að hlusta á þessi ofboðslegu vonbrigði hv. þingmanns á því að við viljum fara aðra leið. Ég átti ekki von á því að í röðum Viðreisnar yrðu miklir stuðningsmenn þess að halda áfram með Bankasýsluna og halda bara óbreyttu striki, gera þetta eins aftur væntanlega. Ég átti ekki von á að það kæmi úr Viðreisn.

Þetta er útúrsnúningur.

Hver er með útúrsnúning? Þegar verið er að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir að vilja 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ræðumaður í ræðupúlti hefur orðið.

Þegar fólk lýsir miklum vonbrigðum með það að ríkisstjórnin vilji taka fyrirkomulag sölunnar til endurskoðunar þá hlýtur það að vera að gefa í skyn mikla ánægju með núgildandi fyrirkomulag. Ef svo er ekki þá vil ég heyra meira um það. En þetta slær mann dálítið einkennilega. Ég verð bara að segja alveg eins og er að ég held að það sé hægt að gera þetta betur. En ég held að það sé hægt að breyta fyrirkomulaginu og auka gagnsæi og upplýsingagjöf, sem er það helsta sem við erum að tala um. Umræður í ráðherranefnd eru ekki opinberar en ég get sagt að allir ráðherrar sem sitja í ráðherranefndinni tóku þátt þar. Ég vek athygli á því að það er Bankasýslan sjálf, sem í sínum skjölum sem hún leggur fyrir þingið eða sem eru grunnurinn að gögnunum sem komu fyrir þingið og voru í ráðherranefndinni, það er Bankasýslan sjálf sem er að vekja athygli á kostum og göllum þeirra ólíku leiða sem við stöndum frammi fyrir sem valkostum. Við ræddum öll þessa kosti og galla og meðal þess sem kom út úr vinnunni í ráðherranefndinni var það að þegar ég legg síðan fram skýrslu til þingsins um framhald sölunnar og fellst á tillögu Bankasýslunnar þá hef ég ákveðið að lyfta sérstaklega kaflanum þar sem fjallað er um að þegar frekari skref verða tekin þá ætlum við að draga lærdóm af þeirri sölu sem hér fór fram og við munum í framhaldinu leggja áherslu á almennt útboð og þátttöku almennings, dálítið ólíkt því uppleggi sem Bankasýslan lét okkur í té en þar var sú leið í raun og veru slegin út af borðinu. Og þetta skiptir allt saman máli. Þetta sem hv. þingmaður var að tína til úr yfirlýsingunni okkar vegna þess 

Forseti minnir hæstv. ráðherra á tímamörk.

Það var kallað svo mikið fram í.

Það var veittur rúmur tími fram yfir.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir skýrslu sína. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hver hann telji að beri ábyrgð á 3. gr. laga um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Hver ber ábyrgð á því að farið sé eftir meginreglum við sölumeðferð, að lögð sé rík áhersla á þessar meginreglur? Er það ekki fjármálaráðherra? Eða er það Bankasýslan? Ég tel að það sé fjármálaráðherra og Bankasýslan reyndar líka. Ég get vísað til 2. gr. um það að ráðherra skuli undirbúa greinargerð um ráðgerða sölumeðferð. Í 5. gr. um skýrslugjöf segir að ráðherra skuli leggja fyrir Alþingi skýrslu um sölumeðferð. Spurningin er þessi: Er það ekki rétt skilið að fjármálaráðherra ber ábyrgð á því að meginreglur laga við sölumeðferð á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum sé fylgt? Ég hef mína skoðun á því að þessi ákvæði hafi verið brotin. Ég er ekki dómstóll, ég er ekki dómari. Þetta er mín skoðun og ég er að reyna að færa rök fyrir þeirri skoðun. Ég tel grundvallaratriði að sett sé á laggirnar óháð rannsóknarnefnd og ég get fært rök fyrir því. Mig langar líka að spyrja ráðherrann um ákveðin atriði, ákveðnar meginreglur við sölumeðferðina, t.d. varðandi hagkvæmnina. Það segir í lögunum að með hagkvæmni sé átt við að leitað sé hæsta verðs eða markaðsverðs fyrir eignarhlutinn. Hvernig getur það verið hagkvæmni þegar veittur er afsláttur í umframeftirspurn? Nú fengu lífeyrissjóðirnir ekki að kaupa eins mikið og þeir vildu. Önnur spurning lýtur að skilyrðunum: Hvaða skilyrði voru sett tilboðsgjöfum, eins og kemur fram í 3. gr.? Ég er hérna með listann yfir 207 sem fengu að kaupa. Lægsta tilboðið er 1.100 þús., 1.124 þús. kr. 

Virðulegi forseti. Það er augljóst að ráðherra ber ábyrgð á framkvæmd laganna og Bankasýslan ber auðvitað líka ábyrgð á því faglega starfi sem þar á að fara fram og því að hlíta lögum um sitt hlutverk. Það sem ég held að hv. þingmaður sé að velta fyrir sér er ekki bara þetta heldur það hvernig ráðherra geti risið undir þessari ábyrgð. Það held ég að sé lykilspurningin hér ef menn vilja ræða þetta af einhverri yfirvegun. Það tel ég að ráðherrann geri með því að gefa skýr fyrirmæli, með því að gefa fyrirmæli sem eru í samræmi við lögin, með því að hlusta eftir þeim umsagnaraðilum sem eru skrifaðir út í umsagnarferlinu, með því að vanda allan undirbúning og aðdraganda, t.d. með því að ræða málið í ráðherranefnd og hafa samráð í ríkisstjórn, og segja síðan við Bankasýsluna: Það er nákvæmlega svona sem við viljum að þetta sé gert. Bankasýslunni þarf síðan að veita aðhald með því að skipa henni stjórn og stjórnin ber líka sína ábyrgð á því að ráða forstjórann og sjá til þess að þar fari hlutir fram lögum samkvæmt. Svona rísum við undir ábyrgðinni með ákveðnum hætti. En ef hv. þingmaður er að gefa það í skyn að ef einhvers staðar í þessari ábyrgðarkeðju einhver brýtur lög með opin augun lögin, hvort það hljóti þá ekki að vera ráðherraábyrgðarmál, þá finnst mér hann vera kominn út í skurð. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvar sitt en hann svaraði bara fyrri hluta spurninganna sem ég vissi svarið við í upphafi. Það er mjög gott að spyrja þannig spurninga. Hann svaraði hins vegar ekki spurningunni um meginregluna um hagkvæmni, um að leita eigi hæsta verðs. Það var selt í umframeftirspurn með afslætti. Það er ekki að leita hæsta verðs. Ég ítreka spurningu mína aftur um skilyrðin: Hvaða skilyrði voru sett? Var virkilega ekkert lágmarksverð sett? Gat einstaklingur keypt fyrir 1.124.954 kr.? Það var fagfjárfestir sem keypti fyrir þessa upphæð. Almenningur keypti fyrir rúmu hálfu ári síðan fyrir 1 milljón. Það er verið að auka um 125.000 kall og um er að ræða fagfjárfesti. Hann hefði getað metið áhættu á markaði. Fagfjárfestar eru ekki merkilegri en það. Var virkilega enginn botn settur á skilyrðin? Ég hef haldið að þetta væri í milljörðum, að tilboðin þyrftu að vera upp á hundruð milljóna í svona stórum viðskiptum. Annað sem langar að spyrja um er varðandi jafnræðið og sanngirnina sem átti að eiga sér stað. Voru virkilega ekki sett nein skilyrði sem lutu að sanngirni og jafnræði? Almenningur er að spyrja sig að því, það er í umræðunni núna, í hverja var hringt. Jú, það var hringt í þau nöfn sem eru á þessum lista sem ég held á en aðra ekki. Ég er því miður ekki fagfjárfestir. Ef ég væri fagfjárfestir færi ég í viðurkenningarmál gegn fjármálaráðherra, viðurkenningu á því að þetta ákvæði hafi verið brotið. Ég hefði lögvarða hagsmuni af því. Ég hef því miður ekki lögvarða hagsmuni af því. En spurningin er þessi: Hvaða skilyrði voru sett? Það voru engin skilyrði sett. Þetta er algjört húmbúkk, algjört. Það er verið að vísa hérna í hæfa fjárfesta, fagfjárfesta, guð má vita hvað, og það voru engin skilyrði sett um jafnræði eða sanngirni, engin skilyrði sett um lágmarksfjárhæð sem þessir blessuðu fagfjárfestar áttu að geta boðið, heldur réðu söluráðgjafarnir þessu algerlega sjálfir. Þeir hringdu í vini sína og kunningja og enga aðra, hringdu í þá sem þeir vildu eiga viðskipti við í framtíðinni. 

Virðulegi forseti. Þegar talað er um hagkvæmni í lögunum þá er vissulega verið að vísa til þess að reyna að hámarka virði eignarhlutarins. En það er líka bundið í lög að okkur beri að ná mörgum öðrum markmiðum, t.d. að tryggja samkeppni á markaði, eftirmarkaði. Ég vil leyfa mér að vekja athygli hv. þingmanns á umsögn Samkeppniseftirlitsins frá því fyrir um ári síðan í aðdraganda almenna útboðsins þar sem verulegum áhyggjum var lýst af því að bankinn myndi á endanum eingöngu rata til lífeyrissjóðanna. Verulegum áhyggjum var lýst af því vegna þess að lífeyrissjóðirnir væru nú þegar oðrnir stórir hluthafar í fjármálakerfinu og væru mjög stórir í öllum fyrirtækjum á samkeppnismarkaði á Íslandi og það færi ekki vel á því að lífeyrissjóðirnir einir myndu eignast bankana. Þetta segi ég vegna þess að hv. þingmaður talaði um það hér að lífeyrissjóðirnir hefðu ekki fengið allt það sem þeir vildu. Ég held að það hafi bara verið ágætt að þeir hafi ekki fengið allt sem þeir vildu. Ég held að aðalatriðið hafi verið það að við værum að ná þessum meginmarkmiðum um dreift eignarhald, fjölbreytni í eigendahópnum. Það er með hliðsjón af því sem Bankasýslan á endanum leggur til útboðsgengið þannig að ná megi þessum ólíku markmiðum, þar með talið hagkvæmninni. En hagkvæmnin og verðið er að mínu mati gott. Hv. þingmaður orðar það afslátt. Ég myndi segja að það sé í raun og veru ekki veittur neinn afsláttur. Markaðurinn er á þessum degi spurður: Hvað fáum við fyrir þetta magn af bréfum? Og svarið var rúmir 50 milljarðar. Markaðurinn svaraði því þennan dag hvað þetta magn af bréfum myndi seljast á ef þú ætlaðir að ná þessum markmiðum sem lagt var upp með. Hefði verið hægt að selja hlutinn fyrir hærra verð? 

Forseti. Hér er spurning um lagalega ábyrgð. Ráðherra hefur ítrekað sagt að hann hafi ekki átt að leggja mat á hvert og eitt tilboð, að hann eigi ekki að handvelja kaupendur. Hér er eitt rétt og annað rangt eins og gengur og gerist í málflutningi ráðherra, að fela rangfærslur innan um önnur sjálfsögð sannindi. Auðvitað á ráðherra ekki að handvelja kaupendur á pólitískum forsendum en á sama tíma á ráðherra samt að leggja mat á þau tilboð sem eru lögð á borðið fyrir framan hann á faglegum nótum, eins og nánar er tiltekið í greinargerð laga um sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, með leyfi forseta: „Sala hluta með útboði eða skráning bréfa í kauphöll er ferli sem er frábrugðið hefðbundinni tilboðssölu.“ - Og við erum í tilboðssölu. - „Sem dæmi er ekki um mat á einstaka tilboðum eða eiginlegar samningaviðræður við einstaka kaupendur að ræða þegar almennt útboð eða skráning bréfa fer fram.“ Einnig stendur í greinargerðinni: „Nauðsynlegt er að við mat á tilboðum og ákvörðun um töku tilboða hafi þessir aðilar“ - og þá er verið að tala um ráðherra og Bankasýslu - „að leiðarljósi þær forsendur og þau skilyrði sem lögð voru til grundvallar við sölumeðferð …“ Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann skilur þennan hluta greinargerðarinnar. Hvernig er hægt að túlka þennan texta á annan hátt en að það sé á ábyrgð ráðherra að leggja mat á einstaka tilboð í hefðbundninni tilboðssölu, þá ekki pólitískt mat heldur faglegt mat með tilliti til þeirra skilyrða sem ráðherra sjálfur setti Bankasýslunni í greinargerð sinni? Eða voru einu forsendurnar og skilyrðin sem voru sett kannski bara um söluverð og magn eða, eins og ráðherra sagði í andsvari áðan, að það hafi verið ákveðið að láta lífeyrissjóðina ekki fá allt það sem þeir báðu um? Samt stendur í greinargerð fjármálaráðuneytisins að verið sé að selja stærri hlut og þess vegna sé tilboðsleiðin valin.

Virðulegi forseti. Það er dálítið síðan ég sótti tíma í lögskýringum en það er ekki alveg búið að fyrnast og fenna yfir það allt saman. Ég heyri að hv. þingmaður virðist vera búinn að sökkva sér í lögskýringar mjög duglega, en ég verð að segja alveg eins og er að hann misskilur í grundvallaratriðum þann texta sem hann les hér upp þegar hann segir: Við erum stödd í tilboðssölu sem fjallað er um í lögunum. Þetta er bara rangt. Þetta er misskilningur. Ég ætla ekki að fara að rekja það í löngu máli hér, en í vikunni gaf lögfræðingur Bankasýslunnar út álit um þetta atriði og þar er þetta nokkuð skynsamlega rakið að mínu áliti. Það er einmitt þegar menn fara í almennt útboð eða framkvæma útboð sem líkist því sem er ekki ástæða til að fara ofan í hvert og eitt tilboð og skoða skilyrði þeirra. Hérna verður að hafa í huga að við erum í raun og veru með ákveðnum hætti í lagalegum skilningi í öfugri tilboðsgerð - já, hv. þingmaður getur hlegið, lögspekingurinn - vegna þess að ríkið er búið að segja hver skilyrðin eru. Þú verður að vera hæfur fjárfestir, þetta er verðið og, eins og segir einhvers staðar á enskunni, „take it or leave it.“ Ef þú á hinn bóginn uppfyllir skilyrðin þá fá allir að taka þátt. Það þarf bara hlutlæg skilyrði. Ef þú uppfyllir hlutlægu skilyrðin og ert tilbúinn til að greiða uppsetta verðið þá munum við selja þér og við munum ekki hlusta á nein tilboð. Það þarf ekki að fara yfir einhver tilboð. Þú þarft bara að uppfylla skilyrðin. Um það snýst þetta mál. Að öðru leyti misskilur hv. þingmaður bara því miður lagatextann.

Forseti. Ég misskil ekki neitt. Þetta er svo einfaldur texti sem við erum að glíma við. Í seinna andsvarinu langar mig að spyrja aðeins um pólitíska ábyrgð. Það hefur komið fram í umsögnum sérfræðinga sem mættu fyrir fjárlaganefnd og í umsögn Bankasýslunnar fyrir fjárlaganefnd að í frumútboði, svona IPO, séu almennar væntingar bæði kaupenda og seljenda að verð á þeim hlutabréfum sem eru í boði í frumútboði séu um 5%, bæði kaupendur og seljendur yrðu ánægðir ef það markmið myndi nást, 5% hækkun á hlutabréfum. Við erum að glíma við 60% hækkun á hlutabréfum. Þetta segir hæstv. ráðherra að sé alveg æðislegt af því að afgangurinn af bankanum sé núna miklu verðmætari. Já, hann er miklu verðmætari af því að það var svo mikið vanmat, vanmat á verðinu, þannig að 35% af bankanum var seldur á undirverði sem kostar okkur 30 milljarða kr. Það er pólitísk ábyrgð ráðherra að hafa gert það. 30 milljarða tap. Afgangurinn er að sjálfsögðu á réttu verði núna samkvæmt markaðnum. Ekkert að því. En það er ekki hægt að tala um að það sé hækkun af því að það var vanmat. Að hvaða leyti finnst ráðherra það vera boðleg meðferð á ríkiseign?

Virðulegur forseti. Skráð bréf eru verðmætari en óskráð bréf svona að meginreglu til. Og þetta með að segja að bréf eigi að hækka um 5%, að það sé skrifað í fræðibækur, er auðvitað bara bull, algert bull. Það sem við gerðum á sínum tíma var að fá hæfa ráðgjafa til liðs við Bankasýsluna. Við leituðum upplýsinga af innlenda markaðnum og í útlöndum og það gekk satt best að segja bara töluvert mikið betur en maður hélt fyrir fram, sérstaklega varðandi erlendu eftirspurnina. Við höfum ávallt lagt mat á það hvernig bankinn er verðlagður í samanburði við sambærilega banka í öðrum löndum. Hérna erum við enn að tala um fyrri söluna. Ég er reyndar mættur hingað í dag til að tala um síðari söluna, en gott og vel, hv. þingmaður er mjög reiður yfir almenna útboðinu frá því í fyrra og fullyrðir að við höfum bara með opin augun selt fólki bankana á allt of lágu verði. Mér finnst þetta ekki standast nokkra skoðun. Það er nú bara mín skoðun. Ég bendi á að frá því að við skráðum bankann þar til árið var liðið hafði hann hækkað eiginlega bara nákvæmlega jafn mikið frá fyrsta viðskiptadegi til loka árs og Arion banki, eins og kemur fram í gögnum sem voru lögð fyrir þingið. Ekki hækkaði Síldarvinnslan um þessi 5%, sem hv. þingmaður hefur komist að að sé rétt hækkun eftir skráningu. Hvað gerðist í tilfelli Síldarvinnslunnar að mati hv. þingmanns? Af hverju hækkaði ekki Síldarvinnslan bara um 5% sem var búið að skrifa einhvers staðar að félög eigi að hækka um eftir að hafa verið skráð? Æ, vitið þið, ég held að það sé eiginlega ekkert hægt að segja meira um þessa vitleysu.

Virðulegi forseti. Já, við skulum fara faglega yfir þetta mál. Það hefur ýmislegt gengið á hér í þingsal frá því Íslandsbankasalan var rædd á vegum fjármálaráðherra, m.a. í þessari pontu fyrir mánuði síðan. Þegar fjárlaganefnd hitti Bankasýsluna stuttu eftir söluna áttu forsvarsmenn stofnunarinnar ekki erfitt með að tjá sig um málið. Formaður og forstjóri töldu ekkert athugavert við söluna, framkvæmd né upplýsingaflæði. Að morgni útboðs talaði fjármálaráðherra um að salan hefði gengið ótrúlega vel. Hann taldi að lífeyrissjóðir hefðu verið í meiri hluta í kaupendahópi, burt séð frá því sem hæstv. ráðherra var að segja rétt í þessu, hann hefði verið ánægður með að þeir hefðu verið skertir. Nú stöndum við frammi fyrir því að Bankasýslan treystir sér ekki til að tjá sig við fjárlaganefnd áður en minnisblað, sem átti að vera tilbúið fyrir helgi, er tilbúið. Sömu einstaklingar og mættu og sögðu með mjög svo óheftum hætti frá því hversu stórkostleg salan var í sjónvarpsviðtali við Morgunblaðið fyrir ekki svo löngu síðan. Í umræðum um söluna í þinginu þann 30. mars sagði hæstv. fjármálaráðherra að salan hefði gengið, og ég vitna beint, með leyfi forseta, „vel á alla mælikvarða“. Hann bætti við: „Af öllu þessu má sjá að það er óneitanlega full ástæða til að hrósa Bankasýslu ríkisins fyrir góða niðurstöðu.“ Þetta er sami maður, virðulegi forseti, og var að leggja til að Bankasýslan yrði lögð niður. Auðvitað veltir maður því fyrir sér hvað sé eiginlega í gangi. Vissi hæstv. fjármálaráðherra ekkert á þessum tímapunkti? Hafði hann ekki hugmynd um hvernig ferlið fór fram? Vissi hann að þetta gekk ekki nógu vel en sagði ekki satt eða er þetta útspil núna að leggja niður Bankasýsluna bara til að þyrla upp ryki? Þetta er ekki traustvekjandi. Við ræddum um mánuði síðar um litlu fjárfestana sem fengu að kaupa. Ég spurði hæstv. ráðherra út í þessa aðila þann 20. mars síðastliðinn og fékk eftirfarandi svar, með leyfi forseta: „Það má þess vegna að spyrja sig hvort ástæða hefði verið að setja slíkt lágmark á þátttöku að þessu sinni vegna þess að þá hefðum við sagt við hina almennu fjárfesta, innlenda eða erlenda sem vildu fjárfesta fyrir einhverja slíkar fjárhæðir í bæði skiptin: Þið eruð óæskilegir. Ég veit ekki hvort tilefni var til þess að gera það.“ Málið er, virðulegi forseti, að það er nefnilega býsna margt sem bendir til þess að tilefni hafi verið til þess, eins og t.d. lög um sölu ríkisins á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum þar sem talað er um að ekki megi víkja frá opnu söluferli nema rík ástæða sé til. Þær ástæður sem gefnar voru upp í minnisblaði frá Bankasýslunni til hæstv. fjármálaráðherra 20. janúar 2022 og fjárlaganefnd fékk einmitt að sjá eru að tilboðsferli sé besta leiðin til að hámarka verð og koma í veg fyrir kvikar hreyfingar á fjármálamarkaði. Litlir fjárfestar sem selja sig út, virðulegi forseti, og skuldsetja sig að fullu fyrir svona fjárfestingu eru mjög kvikir. Hvaðan komu þessar hugmyndir allra að um stóra langtímafjárfesta væri að ræða? Erum við öll að misskilja? Er hæstv. fjármálaráðherra sá eini sem skilur hvað er í gangi? Málið er, virðulegi forseti, að bæði kallar fyrrgreind undanþága frá opnu ferli í lögunum á langtímafjárfesta og eins er gegnumgangandi í minnisblaði Bankasýslunnar til hæstv. fjármálaráðherra um söluna orðalag á þann veg að um stóra langtímafjárfesta sé að ræða. Kíkjum aðeins á þetta minnisblað frá 20. janúar síðastliðnum, förum yfir staðreyndir málsins. Byrjum á kafla þar sem er talað um að loka útboðinu fyrir hæfum fjárfestum þar sem segir, með leyfi: „Þátttaka lífeyrissjóða og verðbréfasjóða í slíku útboði mun þó alltaf tryggja aðkomu almennings með óbeinum hætti.“ Því næst er ýjað að því að fáir aðilar verði aðalatriði þegar sagt er að stofnunin telji að ekki sé verið að víkja til hliðar meginreglum um dreift eignarhald, „m.a. vegna takmarkana á beinni þátttöku almennings í sölu sem fer fram með tilboðsfyrirkomulagi, þar sem eignarhald á Íslandsbanka er þegar dreifðara en í öllum öðrum skráðum félögum á Íslandi. Því til viðbótar verður að horfa til þess að almennir fjárfestar geta þegar keypt hluti í bankanum á markaði“ - einmitt, það er nefnilega mjög auðvelt að kaupa litla hluti á eftirmarkaði. Til þess þarf ekki að bjóða afslátt í lokuðu útboði. Í kafla um áhuga og bolmagn fjárfesta kemur fram: „Ef fyrst er vikið að innlendum fjárfestum, þá telur Bankasýsla ríkisins að eftirlitsskyldir aðilar eins og lífeyrisssjóðir, sjóðir rekstrarfélaga og tryggingarfélög hafi bolmagn og áhuga. Þá telur stofnunin að sama gildi um einstaklinga, sem teljast til hæfra fjárfesta, en þeir þurftu að sæta skerðingu í frumútboðinu m.a. vegna mikillar umframeftirspurnar og áherslu á dreift eignarhald á bankanum …“ Reyndar stenst þetta ekki skoðun út frá jafnræði. Það var engin sérstök ástæða fyrir að hleypa þeim að út frá jafnræði en þetta er að sama skapi eini staðurinn í minnisblaðinu þar sem er talað um þessa einstaklinga. Næst kemur, með leyfi forseta: „Bankasýsla ríkisins telur að lífeyrissjóðir muni sýna útboðinu verulegan áhuga. Þannig er ekki ólíklegt að stærstu sjóðirnir muni vilja auka við hlut sinn í samræmi við hámarkshlut …“ Og höldum áfram: „Bankasýsla ríkisins telur að lífeyrissjóðir muni sýna útboðinu verulegan áhuga. Þannig er ekki ólíklegt að stærstu sjóðirnir muni vilja auka við hlut sinn í samræmi við hámarkshlut […] Þá er líklegt að margir þeirra, ásamt tryggingarfélögum, vilji ná vísitöluvægi á hlutum í Íslandsbanka eftir frekari sölu.“ Og hvað með erlendu fjárfestana sem höfðu þótt svo mikilvægir? „Ef næst er vikið að erlendum fjárfestum, þá eru margir þættir sem benda til þess að þeir muni sýna frekari sölu áhuga. Þannig var töluverð þátttaka á meðal erlendra fjárfesta í frumútboðinu í júní sl. Þrátt fyrir það að einhverjir erlendir sjóðir hafi minnkað við stöðu sína í bréfum í bankanum frá frumútboðinu, hefur hlutdeild erlenda langtímafjárfesta (e. long only investors) haldist nokkuð stöðugt.“ Já, ekki mátti skilja af þessu að markmiðið væri að selja sömu erlendu fjárfestunum og seldu sig síðast út, sem síðan reyndist raunin. Aðilar sem tóku snúning í síðasta útboði og eru nú að senda skilaboð til alheimsins um að þetta sé eðlilegt verklag við sölu á ríkiseign á Íslandi. Í niðurstöðukafla þessa minnisblaðs er rætt um mikilvæga undanþágu frá opnu útboði. Hvaða sérstöku aðstæður kalla á þetta sérstaka fyrirkomulag? Hvers vegna er farið á svig við grunnreglu laganna? Hvað segir um þessar ástæður á bak við undanþágunnar? Með leyfi forseta: „Af framangreindu má sjá að vilji löggjafans var sá að gera mætti undantekningar, m.a. ef um sölu á minni eignarhlutum ríkisins væri að ræða eða aðrar sérstakar aðstæður kalli á slíkt. Ljóst er að með tilboðsfyrirkomulagi er yfirleitt seldur minni eignarhlutur en við almennt útboð eða beinni sölu ásamt því að sú áhætta sem felst í virkum og kvikum markaði með hlutabréf í Íslandsbanka mætti telja sem „sérstakar aðstæður“.“ Það er ekki hægt að skilja þessa áhættu sem hér er talað um það öðruvísi en um sé að ræða sölu til stórs stofnanafjárfestis sem heldur á bréfunum til lengri tíma. Það er ekki gott fyrir kvikan markað að litlir aðilar komi inn og taki snúning á bréfunum ef það er verið að skuldsetja sig fyrir sölu síðar meir. Þessi undanþága fauk út um gluggann þegar litlu fjárfestum var hleypt að af ástæðulausu. Hæstv. ráðherra talaði áðan sérstaklega um mikilvægi þess að skapa ekki markaðsröskun en finnst síðan ekkert athugavert við það þegar liggur fyrir að fjölda aðila var boðið að skuldsetja sig fyrir litlum hlut í þessu útboði. Að lokum segir í minnisblaðinu, með leyfi forseta: „Það er þó ljóst að slíkt fyrirkomulag er ekki að fullu í anda meginregla laga nr. 155/2012 um opið söluferli og gagnsæi. Þannig njóta ákveðnar fjárfestar betri réttinda en aðrir ásamt því að almenningur getur ekki tekið beinan þátt og þar með ekki tryggt fullt jafnræði bjóðenda. Aftur á móti er um að ræða hefðbundna venju á alþjóðlegum verðbréfamörkuðum sem talin er ákjósanlegasta aðferðin …“ Já, og hver er venjan á alþjóðlegum verðbréfamörkuðum? Hvað sagði forstjóri Bankasýslunnar í viðtali við Morgunblaðið um þessar hefðbundnu venju? Fáir stórir aðilar, langtímafjárfestar. Virðulegi forseti. Ég ætla að staldra áfram við þessa kviku fjárfesta sem virðast vera hliðarmál í útboði sem gekk vel af því að hæstv. fjármálaráðherra fékk 50 milljarða fyrir. Það er ekki góð hugmynd að hleypa að skammtímafjárfestum sem selja sig út ef áhyggjurnar eru af þessum kviku hreyfingum. 30 aðilar hafa minnkað við sig. Förum aðeins yfir þessa yfirlýsingu frá Bankasýslunni sem hæstv. fjármálaráðherra er svo tíðrætt um að taki af allan vafa um að einhverjir hafi selt sig út. Það er ekki rétt. Það eru 60 manns sem finnast ekki á hluthafalistanum, margir hverjir sem fjármögnuðu - það stendur í þessari yfirlýsingu - kaup sín í bankanum með lántöku sem er mjög dýr fyrir lánveitendur í bönkum. Þetta á hæstv. fjármálaráðherra að vita. Þetta er nær undantekningarlaust gert til að taka snúning. Þegar fjármálaráðherra sagði fyrir mánuði síðan að hann gæti ekki séð að vandi væri á höndum, hann sæi ekki tilefni til þess að segja við þessa litlu fjárfesta: Þið eruð óæskilegir, þá virðist um ákveðinn misskilning að ræða eða eftiráskýringu. Það var nefnilega tilefni til. Þetta er ekki í samræmi við undanþáguna sem var veitt frá þessu opna ferli. Það er nefnilega margt sem bendir til þess að þessi liður feli einmitt í sér að það hafi ekki verið farið eftir lögum. Þetta vindur víða upp á sig, virðulegi forseti, til að mynda varðandi jafnræði eða getu til að hafa jafnræði í þessu útboði. Þegar ríkið selur einstaklinga hlut fyrir 1,1 millj. kr. hlýtur ráðherra að spyrja sig: Er verið að fara að lögum? Hvernig er hægt að tryggja að allir hæfir fjárfestar hafi aðgang að kaupum fyrir svona upphæðir? Hér er um að ræða vanrækslu ef þessi spurning kom ekki upp hjá ráðherra. Annað mál hefði verið um að ræða ef við hefðum séð stóra fjárfesta með bolmagn, þekkingu, langtímagetu til að standa með bankanum. Undanþágan á lögunum byggðu á því. Það hefði verið lítið mál að sjá öll þessi tilboð ef það hefði verið farin hefðbundin tilboðsleið, sem er ítrekað vitnað til í umræddu minnisblaði. Þá er hægt að samþykkja hvert tilboð. Rauða flaggið hefði einmitt átt að vera uppi þegar Bankasýslan, sem hún gerði, kemur með lista þar sem hún segir að 200 manns séu að kaupa í útboðinu. Þetta er ekki rautt flagg hjá ráðherra. Hann veltir því ekki fyrir sér: Af hverju erum við að veita undanþágu frá lögum fyrir 200 manns? Hæstv. ráðherra talar um skýr fyrirmæli. Hver voru eiginlega skýru fyrirmælin um að þetta væri í samræmi við lögin? Þarna er pottur brotinn. Þarna eru skilyrðin sem átti að uppfylla. Ég verð að fá að leiðrétta það sem kom fram hérna áðan, að tilboðsfyrirkomulag sé „take it or leave it“, það er ekki þannig. Þetta er lokað útboð, þeir aðilar sem eru að selja í svona útboði geta gert upp á milli ef rík ástæða er til. Hvað hefði hæstv. ráðherra gert ef 1.000 manns hefðu mætt á þennan lista? Hefði hann bara tekið öll tilboðin? Þetta er bara ekki rétt og það verður að leiðrétta það í þessum sal og þetta á hæstv. fjármálaráðherra að vita eða a.m.k. fá ráðgjöf um. Varðandi skerðingar og þess háttar sem hefur verið rætt hér þá liggur t.d. ekkert fyrir hvernig þessar skerðingar áttu sér stað, m.a. vegna þess að Bankasýslan hefur ekki skilað neinum gögnum um þetta mál. Það eina sem við vitum er að m.a. voru lífeyrissjóður skertir meira en einkafjárfestar þrátt fyrir að þeir hafi átt að fá forgang sem langtímafjárfestar miðað við bréf frá fjármálaráðherra þann 18. mars. Þar segir að horft verði til þess, við útfærslu og úthlutun í kjölfar tilboðsfyrirkomulags og ef nægjanleg umframeftirspurn verður í slíkum útboðum, að fjárfestar sem horfi til lengri tíma fjárfestinga verði fyrir minni skerðingu en skammtímafjárfestar. Við vitum í rauninni ekki hvort þetta hafi verið málið. Við vitum bara hér að áðan var hæstv. ráðherra segja að sér hefði fundist allt í lagi að langtímalífeyrissjóðir yrðu skertir meira en aðrir. Þetta er samt ekki það sem kom fram í tilkynningu orðrétt frá hæstv. ráðherra. Svo virðist hæstv. ráðherra líka vera ánægður með það til að mynda að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins sé að kaupa núna á hærra gengi um 30 milljónir hluta eftir að þessum dreifðu mörgu litlu aðilum var hleypt að. Þetta stenst auðvitað enga skoðun, að halda aftur af kaupum lífeyrissjóða sem eru að fjárfesta fyrir almenningssparnað til þess eins að hleypa þeim svo að nokkrum dögum seinna og einhverjir tugir einstaklinga geta komið og tekið snúning. Lög um sölumeðferð ríkisins á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum voru sett af ástæðu, virðulegi forseti. Það að fjármálaráðherra skjóti sér undan lagabókstafnum vegna þess að hann fékk 50 milljarða kr. í kassann - það segir sig sjálft að hann áttar sig ekki á vandamálinu. Af þessari yfirferð virðist einfaldlega ljóst að fjármálaráðherra virðist fyrst og fremst hafa fundist skipta mestu máli hvað hann fékk, 50 milljarða, ekki hver eignaðist hluti eða hver hagnaðist á útboðinu og finnst ekkert við þetta athugavert. Fyrir mér er það risastórt vandamál.

Virðulegur forseti. Mér finnst ósanngjarnt hjá hv. þingmanni að koma hingað og tala um að Bankasýslan vilji ekki svara þinginu þegar hv. þingmaður veit mjög vel að Bankasýslan mun skila löngu skriflegu svari á morgun og vera á fundi fjárlaganefndar á miðvikudaginn, bara þannig að það hafi komið fram. Og já, ég tel enn að þetta útboð hafi tekist vel á alla helstu mælikvarða; verð, dreifingu, fjölbreytni í eigendahópnum en það eru annmarkar sem ég fór yfir í máli mínu áðan sem eru til skoðunar og við þurfum að fá botn í. Ég ætla að frábiðja mér fullyrðingu um að ég hafi ekki vitað neitt hvað var að gerast o.s.frv. Ég spyr hins vegar hv. þingmann: Vill hv. þingmaður halda í Bankasýsluna? Telur hún það æskilegt fyrirkomulag fyrir framtíðarsölu? Lagði hv. þingmaður til lágmarksverð í þinglegu meðferðinni? Skrifaði hv. þingmaður ekki undir nefndarálit? Fékk hv. þingmaður ekki kynningu á þessu? Lagði hv. þingmaður ekki til einhvers staðar í ferlinu að þessum atriðum sem henni finnst vera svo mikið grundvallaratriði yrði fylgt? Ég ætla að lýsa mig ósammála því sem hv. þingmaður segir, að það sé lögbrot að setja ekki lágmarksþátttöku.

Ég sagði það ekki.

Það er ekki annað hægt að skilja á hv. þingmanni 

Virðulegi forseti. Fjöldinn allur af spurningum. Halda í Bankasýsluna? Ég myndi bara gera kröfu um að fyrirmæli til Bankasýslunnar séu skýr. Það er ekkert endilega í grundvallaratriðum við Bankasýsluna per se sem er athugavert. Það er kannski mögulega hver stýrir þar, hver stjórnar, hver er stjórnarformaður og hvers konar fyrirmæli voru gefin og hver fylgdi þeim. Ég veit ekki í hvaða vegferð hæstv. ráðherra er að reyna að draga mig með því að fá mig til að segja að ég vilji eða vilji ekki halda í Bankasýsluna. Þetta snýst ekkert um Bankasýsluna. Spurningin af hverju ég sem stakur þingmaður sá ekki fyrir að hæstv. fjármálaráðherra myndi leggja í vegferð sem er svo út úr kú við hefðbundna venju í tilboðsferli finnst mér ansi merkileg. Viltu ekki bara afhenda mér lyklana? Liggur ekki fyrir að það er hæstv. ráðherra sem á að fylgjast með því að fyrirmælum sé fylgt? Þegar verið er að tala um að af því að verðið lækkaði ekki þá hafi ekki verið hætta - ég var ekki að tala um neina hættu. Ég las upp minnisblað sem er uppfullt af staðreyndum sem var komið á þingmenn og nær allir hv. þingmenn sem sitja í þessum sal skildu þá framsetningu þannig að um langtímafjárfesta væri að ræða og með því að tala um áhættu á markaði við að selja væri þar með verið að tala um að vera ekki með aðila sem selja sig hratt út. Það er verið að fara fram og til baka í hlutina. Ég get bara fullyrt það að mér datt ekki í hug, ég hafði ekki hugmyndaflug í, að hæstv. ráðherra og Bankasýslan færu svo á skjön við hefðbundið tilboðsferli að ég sem stakur þingmaður þyrfti að setjast inn á skrifstofu hæstv. fjármálaráðherra og segja honum hver venjan er í viðskiptum á markaði.

Virðulegi forseti. Við vitum þá að hv. þingmaður vill halda í Bankasýsluna. Hv. þingmaður lagði ekki til að það yrði lágmarksverð í útboðinu og fullyrðir síðan að það samræmist engan veginn venju á hlutabréfamörkuðum að setja ekki lágmark í hlutabréfaútboði. En þannig er mál með vexti að ég hef spurst sérstaklega fyrir um þetta og fengið þau svör frá aðalráðgjafa Bankasýslunnar, STD, eins og þeir heita, að það sé ekki venja á hlutabréfamörkuðum að setja lágmarksverð í útboði, það sé ekki venjan, þvert á það sem hv. þingmaður heldur fram. Hér var sett það skilyrði að lögaðilar og aðrir sem ætluðu að taka þátt þyrftu að vera almennir fjárfestar, þyrftu að vera hæfir og þyrftu að greiða uppsett verð. Það voru helstu skilyrðin. Hv. þingmaður segir að við hefðum ekki átt að fá þessa smáu vegna þess þeir séu slæmir fyrir ferlið, þeir séu kvikir og það gæti valdið óróa á markaðnum. Þegar ég spyr síðan hvar þessi mikla hætta hafi raungerst eftir útboðið þá koma engin svör. Það koma engin svör - ef hv. þingmaður gæti hætt að tala í smástund meðan ég er að tala gæti ég kannski lokið ræðu minni - það koma engin svör vegna þess að bréfin hækkuðu eftir útboðið, jafnvel þótt nokkrir hafi selt sig út. Ekki lagði hv. þingmaður heldur til að menn mættu ekki selja bréfin sín eftir útboðið. Hér er því verið að tala um einhverja mikla hættu sem hv. þingmaður segist hafa séð fyrir fram. Hættan raungerðist ekki, bréfin héldu áfram að hækka og ríkissjóður græddi á hverjum degi við hækkunina og hefur grætt marga milljarða, kannski 10 milljarða frá því útboðið fór fram, 10 milljarða. Þetta eru því í sjálfu sér bara hugrenningar um hluti sem ekki gerðust. Það er alveg ótrúlegt að hlusta á þetta. Hv. þingmaður er með mikla eftiráspeki hér, nefndi engin af þessum meginatriðum fyrir fram 

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en þakkað fyrir það traust sem mér er sýnt að ég hefði átt að sjá þetta allt saman fyrir. Ég veit ekki betur en að ég beri ekki ábyrgð á þessu ferli heldur er það hæstv. fjármálaráðherra. Það er Bankasýslan sem er með upplýsingaskyldu, fjárlaganefnd er með eftirlitsskyldu og ef það væri eitthvað óljóst sem hefði ekki verið flaggað hefði það verið Bankasýslan sem átti að flagga því. Varðandi það að setja eitthvert lágmark þá liggur alveg fyrir að ef það átti að brjóta þessa meginreglu - við þurfum að muna hver er andi þeirra laga sem hér er verið að selja eignir undir. Það er opið ferli, jafnræði. Ef farið er í ferli þar sem er klippt á opið ferli, klippt á jafnræði, þá hlýtur að þurfa ríka ástæðu til, að það sé eðli fjárfestanna sem skiptir máli, að hleypa að þeim aðilum sem ætla að standa með bankanum og hafa þekkingu. Hvernig stendur á því, eins og ég var að lesa upp í þessu minnisblaði og hæstv. ráðherra var greinilega ekki að fylgjast með, að ítrekað er gefið í skyn að verið sé að fara aðra leið? Það skildu nær allir, ég myndi segja kannski yfir 80% Íslendinga, að þetta væri tilgangurinn. Svo er snúið hér út úr. Nei, ég sá ekki þessa hættu fyrir fram. Mér datt ekki í hug að hæstv. fjármálaráðherra skyldi fara þessa leið með þennan banka, en ef ég hefði setið í hans stól hefði ég svo sannarlega gert þetta öðruvísi, ef ég hefði fengið aðgang að öllum þeim upplýsingum sem hæstv. fjármálaráðherra fékk umfram staka þingmenn í eftirlitsnefndum þingsins.

Virðulegur forseti. Með sölunni á Íslandsbanka í mars síðastliðnum brást ríkisstjórnin trausti þjóðarinnar og það í mjög mikilvægu máli. Seldur var 22,5% hlutur ríkisins í bankanum með tilboðsfyrirkomulagi og fengust rúmir 52,6 milljarðar kr. fyrir. Í þessu máli hvílir skuggi hrunsins enn yfir þjóðinni. Þjóðin uppgötvaði með þessu útboði að stjórnvöld, pólitíkin, Alþingi og ríkisstjórnin hafa ekkert lært af hruninu í október 2008. Það eru raunverulega skilaboðin sem hún var að senda. 82% af þjóðinni eru óánægð með þetta útboð. Það eru þrettán og hálft ár síðan hrunið var og þegar maður kemur til Íslands eða er hérna á Íslandi þá er eins og þetta hrun, þetta svokallaða hrun, hafi verið fyrir tveimur, þremur árum síðan. Úti í hinum stóra heimi eru nánast allir búnir að gleyma því sem gerðist 2008. Það hafði vissulega pólitískar afleiðingar en samfélögin eru löngu komin yfir það. Ísland er ekki komið yfir það. Þetta útboð sýnir að íslensk stjórnvöld, bæði hvað varðar hæfni, getu og pólitískan vilja til að einkavæða ríkisbanka og framkvæma jafn einfaldan hlut og selja hlutabréf í banka, virðast ekki ráða við það. Við sem sjálfstæð þjóð, sjálfstæð lítil þjóð í Norður-Atlantshafi, virðumst ekki ráða við það að hafa vel fúnkerandi og sjálfstætt fjármálakerfi. Það eru skilaboðin sem þjóðin er að fá. Við treystum því ekki. Í hruninu var þjóðin svikin. Um 18.000 fjölskyldur misstu heimili sín. Varðandi bankasöluna setti Alþingi lög árið 2012, lög um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, nr. 155/2012. Það mætti halda að þeir sem framkvæmdu þessa sölu hafi ekki kynnt sér meginreglur þessara laga og hvernig ætti að framkvæma þetta og fylgja þeim meginreglum. Það er svo augljóst þegar maður fer yfir þetta, þetta eru einföld lög og raunverulega eru þetta jafn sjálfsögð lög og hvað sem er. Það er margt í þessu sem er í lögunum; gagnsæi, hagkvæmni, skilyrði og annað slíkt. Það segir sig sjálft að þegar ríkið fer að selja hlut, þá þarf að setja skilyrði og, með leyfi forseta, vil ég lesa 3. gr. laganna: „Þegar ákvörðun er tekin um undirbúning og framkvæmd sölumeðferðar eignarhluta skal áhersla lögð á opið söluferli, gagnsæi, hlutlægni og hagkvæmni. Með hagkvæmni er átt við að leitað sé hæsta verðs eða markaðsverðs fyrir eignarhluti. Þess skal gætt að skilyrði þau sem tilboðsgjöfum eru sett séu sanngjörn og að þeir njóti jafnræðis. Þá skal við sölu kappkosta að efla virka og eðlilega samkeppni á fjármálamarkaði.“ Þarna eru sex atriði. Opið söluferli. Þessi hluti var ekki opið söluferli. Það var lokað söluferli. Gott og blessað. Gagnsæi. Var gagnsæi? Jú, á endanum var birtur listi yfir þá sem tóku þátt. Það voru vissulega birt ákveðin skjöl um það hvernig ætti að framkvæma þetta. Í kjölfar útboðsins var samt reynt að halda listanum yfir kaupendur leyndum. Stjórnendur Íslandsbanka vitnuðu í lög um persónuvernd, að það mætti ekki birta lista þeirra kaupenda sem væru undir 1%. Það er stór hluti kaupendanna, það eru hátt í 200 aðilar. Nú hef ég unnið með persónuverndarlög fjögur ár erlendis og mér blöskraði framkoma Íslandsbanka í þessu máli, það var verið að hylma yfir í málinu. Það var það sem var verið að gera. Íslenska þjóðin hefur ríka almannahagsmuni af því að fá að vita hverjir keyptu. Það er líka í lögum að það eigi að birta listana. Gagnsæið gerir kröfu til þess að listi yfir þá sem gerðu tilboð og keyptu sé birtur. Annars er ekki gagnsæi, svo einfalt er það og almannahagsmunir alveg skýrir. Stjórnarformaður Bankasýslu vitnaði í bankaleynd, að líklega - hann notaði orðið líklega - ætti ekki að birta nöfnin undir 1% út af bankaleynd. Bankaleynd lýtur að leynd gagnvart viðskiptavinum, ekki hluthöfum. Það var allt reynt. Sú framkoma var með hreinum ólíkindum og ég tel að stjórnendur Íslandsbanka eigi að segja af sér og leita annað með vinnu en að vera í bankastarfsemi, a.m.k. fyrir hönd ríkisins. Það er alger trúnaðarbrestur gagnvart stjórnendum bankans eftir þetta. En listinn var birtur þannig að það var gagnsæi að ákveðnum hluta hvað varðar kaupendur. Varðandi hlutlægnina og kaupendur sem voru endanlega samþykktir, þeir sem hringt var í - þar var ekki gætt hlutlægni. Varðandi hagkvæmnina þá var selt með afslætti umfram eftirspurn. Það er ekki hagkvæmni. Það segir í lögunum að með hagkvæmni sé átt við að leitað sé hæsta verðs eða markaðsverðs fyrir eignarhluti, þannig að það var brotið, það var ekki hagkvæmni. Jafnframt segir í lögunum: „Þess skal gætt að skilyrði þau sem tilboðsgjöfum eru sett séu sanngjörn og að þeir njóti jafnræðis.“ Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra í tvígang í andsvörum áðan: Hver voru skilyrðin? Hvaða skilyrði voru sett? Einu skilyrðin sem ég veit til að hafi verið sett er að gerð var krafa um fagfjárfesta. Þetta hefur breyst yfir í hæfa fjárfesta. Hugtakið hæfir fjárfestar er ekki til. Hæstv. forsætisráðherra notaði hugtakið hæfir fjárfestar og svo núna hæstv. fjármálaráðherra. Fagfjárfestir, hver er fagfjárfestir? Það er einfaldlega aðili sem sjálfur getur tekið ákvörðun um fjárfestingu og metið áhættuna sem henni fylgir. Það er fagfjárfestir, það er ekki merkilegra en það. Það segir meira að segja í lögunum að fólk geti óskað eftir að vera talið fagfjárfestir. Það að meta áhættuna - það þarf vissulega ef þú ert með milljarðaviðskipti, en að fara að halda því fram að einstaklingur sem kaupir fyrir 1.100.000 kr., þegar almenningur keypti fyrir eina milljón í vor, að hann sé fagfjárfestir í þeim skilningi að eiga að taka þátt í lokuðu útboði, bara stenst ekki nokkra einustu skoðun, enga. Þannig að sanngjörn skilyrði og jafnræði voru ekki í þessu útboði. Það var ekki gert og ráðherrann hefur ekki svarað því hvaða skilyrði voru lögð fram önnur en það að það var fagfjárfestir. Engin skilyrði virðast hafa verið lögð fram, ekki nokkur einustu. Núna talar fjármálaráðherra um að þetta sé að hluta til vel heppnað útboð, þetta lokaða útboð. Samt á Ríkisendurskoðun að fara yfir málið. Seðlabanki Íslands er að skoða málið og Fjármálaeftirlitið er að skoða málið. Það er ekki af því þetta sé vel heppnað útboð, það bara er ekki þannig. Að sjálfsögðu þarf að skipa óháða rannsóknarnefnd til að fara yfir þetta mál, svo að hægt sé að skapa traust í samfélaginu, traust til bankakerfisins, traust til stjórnvalda og traust til Alþingis Íslendinga. Það er einungis þannig sem traustið verður endurreist, og ekki var það mikið fyrir. Við skulum hafa í huga að fjármálamarkaður á Íslandi er vanþróaður. Það er mjög reyndur íslenskur bankamaður sem stundar fjármálaviðskipti í Úkraínu. Hann var hérna fyrir hrun, var með fjármálafyrirtæki hér. Hann sagði að hann væri sérfræðingur í vanþróuðum fjármálamörkuðum. Hvar fékk hann þá sérfræðiþekkingu? Jú, á Íslandi. Við höfum ekki náð að vinna okkur upp úr því enn þá. Varðandi orðstír Íslands þá var hann nú ekki mikill fyrir. Eftir hrunið hrundi orðstír Íslands. Ísland var með, fyrir hrun og við einkavæðingu bankanna 2003, gríðarlega góðan orðstír. Þessu var öllu sólundað fyrir hrun og sá orðstír hrundi gjörsamlega. Það sem eyðilagði líka orðstír Íslands var að fyrir nokkrum árum var Ísland sett á lista yfir ósamvinnuþýð ríki þegar kemur að skilyrðum varðandi peningaþvætti og var þar í nokkur ár. Á þeim lista eru ríki sem hafa raunverulega ekki þróað fjármálakerfið á nokkurn einasta hátt. Núna kemur þetta fram aftur, þessi sala. Það er alveg klárt mál að hún er ekki til að auka orðstír Íslands á nokkurn einasta hátt. Fjármálaráðherra sagði áðan að í þessu útboði hefði verið selt á 50% hærra verði en fyrir hálfu ári síðan, 50% hærra verði. Vert er að upplýsa ráðherrann um það að hagnaður bankanna jókst um mun meira en 50% á milli áranna 2020 og 2021. Þar jókst hagnaðurinn um meira en 100%. Hann jókst úr 29 milljörðum árið 2020 í 82 milljarða árið 2021. Er þá einhver hissa á því að bankarnir skuli hækka í verði? Raunverulega er þetta ekki nægileg hækkun. Virði bankanna er metið út frá því að þarna er um sjálftöku á hagnaði að ræða. Það er það sem er verið að gera. Það er verið að selja banka hérna í samkeppnisleysi. Það þýðir að bankarnir geta nánast ákveðið sjálfir hver hagnaðurinn á að vera. Það er í raun verið að veita aðgang að sjálftöku á hagnaði hérna. Það er það sem endurspeglar verðið. Kannski ætti hæstv. fjármálaráðherra að kynna sér samkeppnisleysi á íslenskum bankamarkaði. Það er algjört. Samkeppnisleysið sýnir algjört stefnuleysi stjórnvalda og ríkisstjórnarinnar á bankamarkaði og sem eigandi tveggja af þremur stærstu bönkum landsins er um algert stefnuleysi að ræða. Það er frekar farið út í að auka hagnaðinn um tugi milljarða, úr 29 milljörðum árið 2020 í 82 milljarða í fyrra, árið 2021. Það er meira en 50 milljarða aukning á hagnaði. Það sem raunverulega keyrir áfram hagnað bankanna er ekki stefna ríkisstjórnarinnar eða stjórnvalda á bankamarkaði. Nei, það er mjög líklega bónuskerfi stjórnenda ríkisbankanna. Það er það sem keyrir áfram hagnaðinn. Það er ekki að ríkisstjórnin eða stjórnvöld hafi ákveðið að auka samkeppni svo almenningur njóti góðs af því að það sé samkeppni á bankamarkaði. Nei, það er ekki gert. Það er frekar verið að keyra upp hagnaðinn og þessi peningur, þessir 82 milljarðar, kemur beint frá almenningi og ekki neins staðar annars staðar frá. Það er afleiðingin af stefnuleysinu. Önnur afleiðingin af þessu stefnuleysi sem endurspeglast algerlega í sölunni núna er að eignamyndun Íslendinga, eignamyndun almennings, venjulegs fólks, er mun verri en í nágrannalöndunum. Mig langar nú, á þeim litla tíma sem ég á eftir, líka að benda á annað sem hefur verið til umræðu hér en það er 4. gr. laga um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Þar kemur fram að ráðherra skuli taka ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt eða þeim hafnað og undirriti samninga fyrir hönd ríkisins um sölu eignarhlutarins. Virðulegi forseti. Hér er verið að segja að stjórnarandstaðan sé að halda því fram að ráðherra eigi að handvelja þá sem eru samþykktir. Nei, auðvitað ekki. Það sem verið er að tala um í greininni er að ráðherra tekur ákvörðun um það hvort tilboð skuli samþykkt eða ekki. Þá er hann að samþykkja það á grundvelli þess hvort kaupendur hafi uppfyllt þau skilyrði sem hafa verið sett eða ekki. Það virðist vera að stjórnvöld, ráðherra, fjármálaráðherra og Bankasýslan, hafi ekki sett skilyrði í þessu lokaða útboði nema að það voru fagfjárfestar. Það voru engin skilyrði um gæði kaupendanna, fyrirætlan þeirra um bankana eða þá að þeir ætluðu að eiga hlutinn eitthvað áfram. Margir seldu strax og kaupandi fyrir 1.100.000 kr. er smáfjárfestir sem hefur enga þýðingu. Auðvitað átti að hafa þetta opið útboð ef eitthvað átti að gera en ekki lokað útboð fyrir útvalda fagfjárfesta sem gátu verið að kaupa upp á 1.100.000 kr., það er algerlega hlægilegt. Síðan er farið að vitna í einhverja erlenda fjárfesta, erlenda ráðgjafa og hvernig þetta er gert úti í heimi. Ef einhver fer að tala um það, ef maður skoðar lista þeirra sem keyptu, fyrir þá smápeninga sem var raunverulega vera að kaupa, miðað við þau viðskipti sem eiga sér stað - um leið og maður fer að tala um að verið sé að kaupa hérna fyrir 1.100.000 kr., fyrir smápening, þá er farið að tala um lífeyrissjóðina. Það er hellingur af fólki á Íslandi sem á tugi milljóna króna, ef ekki meira, sem eru ekki lífeyrissjóðir, mjög margt fólk sem hefði gjarnan viljað taka þátt í þessu í staðinn fyrir að vera að kaupa þriðju eða fjórðu íbúðina sína. En það var ekki gert. Það að ráðherra skuli síðan hafa framselt valdið í 4. gr. út fyrir ráðuneytið, til ytra stjórnvalds, án lagaheimildar er líka lögbrot. Það er alveg kristaltært. Ég hef unnið í ráðuneyti. Að sjálfsögðu átti ráðherra sjálfur ekki að fara yfir það. Það er allt ráðuneytið sem fer yfir þetta og það er það sem samþykkir þetta. Ráðherrann sjálfur persónulega fer ekki að gera það. Það er þannig sem er unnið. Hann lætur Bankasýsluna algerlega um þetta og ég hef aldrei nokkurn tímann á ævinni heyrt jafn mikla misnotkun á hugtökum hérna eins og armslengd og fleiri hugtökum sem eru bara til þess ætluð til að þyrla upp moldviðri og þvæla umræðuna fram og til baka þegar lögin eru mjög skýr, 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég byrja á því að þakka fyrir þessa ágætu umræðu sem á sér stað hér þar sem við reynum að átta okkur á þeim hlutum sem fóru fram í gegnum sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka fyrir skemmstu. Sitjandi í fjárlaganefnd þá fengum við ágæta kynningu á þessu verkefni og fengum til okkar gesti þar sem um málið var fjallað. Ég verð að segja fyrir mitt leyti og segi það hér og nú að ég var nokkuð ánægður með þá kynningu sem við fengum. Þar var farið vel yfir hlutina. Það hefur síðan komið á daginn að það eru ákveðnar brotalamir á ferlinu, og hefur svo sem verið rætt töluvert í dag, sem við sáum ekki fyrir mörg hver sem sitjum í nefndinni. Ég reikna með að það eigi við um fleiri sem hafa horft á málið utan frá. Því er mikilvægt að við veltum því fyrir okkur til hvers við lögðum af stað í þann leiðangur að minnka hlut ríkisins í Íslandsbanka. Ferlið byrjaði, eins og flestir vita, fyrir ári síðan þar sem seldur var um 35% eignarhlutur. Það er í sáttmála ríkisstjórnarinnar þess efnis að haldið skuli áfram að selja hluti og nú fjöllum við um og tókum fyrir liðlega 22% sem fóru í gegnum þetta umrædda útboð, lokað útboð að mínum skilningi, þar sem hæfir fagfjárfestar - menn hafa verið að fjalla um það hvort þá sé verið að tala um fagfjárfesta eða hæfa fjárfesta í því samhengi - og hafa gert ágæta grein fyrir því hér í ansi mörgum ræðum. Markmiðið í upphafi og er enn var fyrir það fyrsta að efla virka samkeppni á fjármálamarkaði. Það hlýtur að vera að þegar við erum að fara þá leið að minnka hlut ríkisins í fjármálastarfsemi og stuðla að fjölbreyttu, heilbrigðu og dreifðu eignarhaldi til lengri tíma og að auka fjárfestingarmöguleika fyrir innlenda einstaklinga og fagfjárfesta, þá sé eitt af markmiðunum að minnka skuldsetningu og auka svigrúm ríkisins til samfélagslegra og arðbærra fjárfestinga sem er gríðarmikilvægt í þessu samhengi. Það er alveg ljóst eftir það sem á undan er gengið að ríkissjóður þarf á því að halda að fá inn aukið fé. Ég er á þeirri skoðun að það hafi tekist vel til í mjög mörgum tilfellum hvað varðar þessi markmið. En eftir stendur þetta með þetta opna og gagnsæja ferli. Eftir því sem dagarnir líða og meira er skoðað í málinu liggur alveg fyrir, og það hefur komið mjög skýrt fram hjá ráðherrum, bæði forsætisráðherra, formanni Framsóknarflokksins og fjármálaráðherra og fleiri stjórnarliðar hafa tjáð sig um það, að það að fara þá leið að Ríkisendurskoðun fari yfir málið og Fjármálaeftirlitið sömuleiðis er mjög mikilvægt í þessu samhengi til að velta við öllum steinum. Við getum ekki haldið áfram með þetta söluferli fyrr en við höfum velt við öllum steinum og skoðað hvað gerðist. Hvers vegna varð niðurstaðan þessi í útboðinu? Hvers vegna er niðurstaðan allt önnur en við sem fjölluðum um málið í nefndum sáum fyrir? Þarna hlýtur einhver brotalöm að hafa orðið. Það hefur verið mikið rætt um Bankasýsluna og hennar aðkomu að málinu. Hún hefur svo sem haldið kynningar fyrir okkur, komið fyrir fjárlaganefnd tvisvar sinnum eftir þessa sölu og ætla ég ekki að tíunda það neitt frekar, það hefur komið fram hjá öðrum ræðumönnum sem hafa lýst þeirra nálgun á það hvernig þeim fannst hafa tekist til. Ég verð að segja að það olli mér alveg feiknarlegum vonbrigðum að Bankasýslan hafi farið þá leið, sem þeir fóru nú í morgun, að geta ekki mætt fyrir fjárlaganefnd og hafa ekki verið búnir að svara þeim spurningum sem við lögðum til fyrst 7. apríl, að mig minnir, og síðan bættust við 13. apríl. Það hefði verið afskaplega gott fyrir þessa umræðu hér í dag að hafa verið búin að fá svör við þeim spurningum sem fjárlaganefnd lagði til. Ég hugsa að umræðan hér í dag hefði verið ansi mikið upplýstari og að við værum með einhver fleiri svör á reiðum höndum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hafa það í þessu því við getum alltaf farið þá leið að horfa til þess að svona hlutir geta komið upp. Það er t.d. eitt sem hefur farið afskaplega mikið fyrir brjóstið á mjög mörgum, þar á meðal mér, en það er upphæðin sem var greidd í söluþóknun, 700 milljónir. Það er að mörgu leyfi eðlilegt að söluráðgjafarnir eða þeir sem sáu um að selja bréfin fyrir Bankasýsluna taki ákveðna söluþóknun fyrir sem er yfirleitt bundin við einhverja prósentutölu. Yfirleitt er það á milli 2% og 3%. Í þessu tilfelli nemur sú prósentutala, ef ég hef reiknað þetta rétt, 1,4% og jú, vissulega lægri þóknun í prósentum talið en það breytir því ekki að 700 milljónir eru ansi miklir peningar. Jú, vissulega var verið að höndla þarna með veltu sem nemur 306 dögum á markaði, á ársmarkaði rúmir 50 milljarðar sem um ræðir þarna, en 700 milljónir eru samt sem áður, þó að prósentutalan sé lág, þ.e. 1,4%, verulega miklir peningar. Ég skil mætavel að það fari fyrir brjóstið á ansi mörgum. Ef við veltum því fyrir okkur sem hefur mikið verið rætt um, þ.e. hver beri ábyrgð á hlutunum þá ætla ég svo sem ekkert að setjast í eitthvert sérstakt dómarasæti hér í ræðustól Alþingis og kveða upp úr um það hver beri ábyrgð á hlutunum. En ég lít þannig á að við öll sem komum að einhverjum hluta að málinu í ferlinu og gerðum ekki athugasemdir við ferlið almennilega berum vissulega einhverja ábyrgð á því. Maður getur ekki fríað sig ábyrgð þegar maður hefur ekki - jú, maður var við vinnuna, tók við miklu magni af upplýsingum en gerði ekki athugasemdir. Ég ætla ekki að fría mig ábyrgð á því og ég vona að þeir sem tóku þátt í þessari vinnu og gerðu í sjálfu sér ekki, eins og maður segir, skriflegar athugasemdir taki það líka til sín. Í því samhengi verðum við að horfa til þess að mikilvægi þess að Ríkisendurskoðun og Seðlabankinn fari yfir hlutina er bara til þess að við gerum ekki sömu mistökin aftur. Ég get líka verið þar að ef okkur þykir það vera svo að við þurfum að fá fleiri upplýsingar eftir þeirra rannsókn þá er ég fyrsti maðurinn til að mælast til þess að hér verði sett á fót rannsóknarnefnd þingsins sem haldi þá áfram með rannsóknina. Við verðum líka að hafa í huga að Seðlabankinn, eða Fjármálaeftirlitið sem er þar inni núna, hefur mjög víðtækar rannsóknarheimildir. Markmið, jú, ég get sagt að ég er ágætlega sáttur með að við fengum gott verð. Þar er ég bara sáttur. Það eru ansi margir sem eiga hlut í bankanum. Vissulega eru stórir hluthafar um 77% af heildarhlutafénu, en það er fjöldinn allur af hluthöfum þarna inni og ekkert óeðlilegt við að menn sem kaupa sér hluti og eru á hlutabréfamarkaði selji sinn hlut ef þannig ber við. Það er ekkert óeðlilegt við það. Við fengum líka ágætar útskýringar á því, sem ég tek mjög vel trúanlegar, að þegar settir eru einhverjar takmarkanir á það hvernig menn fara með eign eftir að hún hefur verið keypt getur það haft neikvæð áhrif á gengi útboðsins og voru nefnd mörg dæmi í því samhengi. Þetta var sú leið sem við ákváðum að fara og meiri hlutinn kvittaði upp á af því að menn töldu að þarna væru menn að fá hæsta verðið. Ég stend enn þá í þeirri trú að svo sé, en ég ítreka það enn og aftur að niðurstaðan var ekki eftir þeim væntingum sem var lagt upp með í mínum huga og því er mjög mikilvægt að þetta verði rannsakað ofan í kjölinn. Í framhaldinu getum við síðan farið að velta því fyrir okkur hvernig við höldum áfram með að minnka eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka, en svo það sé sagt að þegar því ferli lýkur einhvern tímann að ríkið hefur selt allan sinn hlut í bankanum, þá er ég og við Framsóknarmenn þeirrar skoðunar að þá verði staðar numið og staðinn vörður um Landsbankann svo lengi sem hægt er. Vonandi verður hann áfram í ríkiseigu og ég tel mjög mikilvægt að þar verði staðar numið í einkavæðingu á fjármálastofnunum hér heima. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hefur átt sér stað hér í dag. Vissulega hefði umræðan verið mun betri ef við hefðum verið búin að fá svörin frá Bankasýslunni við spurningum sem fjárlaganefnd spurði fyrir þremur vikum síðan.

Frú forseti. Hv. þingmaður lýsir miklum vonbrigðum sínum með þetta mál allt saman; játar eigin ábyrgð, segir að þau sem komu að málum og ekki gerðu athugasemdir við ferlið beri einhverja ábyrgð, ætli ekki fría sig þeirri ábyrgð. Ég vil minna hv. þingmann á að meiri hlutinn í fjárlaganefnd kvittar ekki upp á endanlega sölu. Það er hæstv. fjármálaráðherra sem gerir það. Fram hefur komið að hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra hafi lýst efasemdum sínum um þetta ferli áður en kom að sölunni, segist hafa lýst þeirri skoðun sinni í ráðherranefnd og í ríkisstjórn. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi orðið var við að hæstv. ráðherra hafi lýst sínum efasemdum um þetta ferli í þingflokki Framsóknarflokksins eða við einstaka þingmenn á förnum vegi, á göngunum eða annars staðar, í tveggja manna tali, hvort hann muni eftir því að hún hafi lýst einhverjum efasemdum um þetta mál allt saman.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Fyrir það fyrsta þá geri ég mér alveg grein fyrir að það er fjármálaráðherra sem kvittar upp á ferlið. En það sem ég átti við í minni ræðu er að maður gerði ekki athugasemd og vissulega ber maður ábyrgð á því. En að spurningunni sem sneri að varaformanni Framsóknarflokksins þá vill nú þannig til að ég sit ekki í þessum nefndum eða í ríkisstjórn og það sem fer fram á þingflokksfundum er nú yfirleitt ekki rætt opinberlega. En hvort ráðherra hafi rætt þetta persónulega við mig - svarið er nei.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrra andsvar og ítreka spurningu mína: Lýsti viðskiptaráðherra yfir efasemdum um þetta ferli á þingflokksfundi eða við þingflokk á einhvern mögulegan hátt? Í öðru lagi vil ég koma aftur að ábyrgð og það er auðvitað virðingarvert að hv. þingmaður taki fulla ábyrgð á þessu, eða einhverja ábyrgð, svo ég noti nú orðalag þingmannsins. Nú hefur komið í ljós að í þessu lokaða og ógagnsæja útboði þar sem handvalið var inn í kaupendahópinn voru faðir fjármálaráðherra og litlir aðilar sem eru með neikvætt eigið fé. Telur hv. þingmaður að hæstv. fjármálaráðherra beri einhverja ábyrgð samkvæmt lögum, af því að við hljótum að horfa á það hvað honum ber að gera, hvað honum bar að gera og það liggur alveg skýrt fyrir? Nú erum við löggjafinn þannig að ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að hæstv. fjármálaráðherra beri hér einhverja ábyrgð.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Fyrst að ábyrgðinni og hvort hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra beri ábyrgð á þessu öllu saman þá get ég ekki skilið það þannig að hann einn beri ábyrgðina. Það er ákveðið ferli, eins og hv. þingmanni er fullkunnugt um, sem er búið að ræða hér í dag þannig að það eru allir þeir sem koma að verkefninu, og vissulega er það ráðherrann sem kvittar upp á uppboð söluna. Hvort sem það tengist þá föður hans eða einhverjum öðrum þá voru þetta leikreglurnar sem menn spiluðu eftir þarna. Og það er það sem ég er að tala um, að þetta er eitt af því sem við áttum að sjá fyrir þegar við fjölluðum um málið, að þetta gæti gerst, að svona yrði spilað úr spilunum.

Forseti. Hv. þingmaður segir að við hefðum átt að sjá eitthvað fyrir. En hvað finnst hv. þingmanni um tímann sem fjárlaganefnd fékk til þess að afgreiða þetta mál? Ráðuneytið setti tímatakmörk á þingið: Gjörið svo vel og skilið þessu fyrir þennan tíma. Punktur. Enda var markmiðið að selja innan þessa glugga sem kemur eftir ársuppgjör. Það var tilbúið og það var markmiðið. Fékk nefndin nægan tíma til að funda og skilja í rauninni allt samhengið í þessu? Það er rosalega margt í stjórnsýslulögum, í lögum um ráðherraábyrgð, í lögum um Bankasýsluna og sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, sem á að tryggja rosalega margt þannig að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því, en bara ef það er farið rétt eftir þeim. Ég sé ekki að þessar brotalamir sem eru að koma upp séu eitthvað sem við hefðum getað komið í veg fyrir og flaggað í einhverjum nefndarálitum af því að þetta er í lögum. Við fengum bara ekki nægan tíma til að átta okkur á nægilega vel á t.d. hvað eru stærri hluthafar, hvað var meint með því. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Tíminn sem við fengum var vissulega takmarkaður en við reyndum eins og við gátum að vinna verkefnið vel og skiluðum af okkur. Við fengum að vísu ákveðinn frest einu sinni, ef ég man rétt, til þess að ná betur utan um málið. Hefði niðurstaðan verið önnur ef við hefðum haft meiri tíma? Ég get náttúrlega ekki svarað því. Vissulega vorum við undir ákveðinni tímapressu um að skila af okkur, en hvort það hefði breytt niðurstöðunni veit ég ekki. Maður getur náttúrlega ekki séð það sem maður sér í dag þegar niðurstaðan er fengin úr útboðinu. Þá getur maður alltaf verið vitur eftir á. Það er það sem ég var að segja hérna áðan. Hvort tíminn hafi spilað þar stórt hlutverk get ég ekki svarað.

Forseti. Í svona óvissum aðstæðum þá hjálpar tíminn vissulega. En vegna þess hvernig þetta ferli var allt uppsett, hvernig þinginu var settur tímarammi af framkvæmdarvaldinu, þinginu sem á að eftirlit með framkvæmdarvaldinu, vegna þess að það var hæstv. fjármálaráðherra sem hefur klúðrað ýmsum öðrum málum eins og t.d. fyrri sölu á hlutum í Íslandsbanka að sjálfsögðu, að mínu mati og ég hef rökstutt það, þá kvittaði ég alla vega ekki upp á það að ég treysti hæstv. ráðherra fyrir því að selja bankann. Sá tími sem vannst til að fara yfir málið hérna á þingi leiddi mig óhjákvæmilega að þeirri niðurstöðu. Ég velti fyrir mér af hverju aðrir komist ekki að þeirri niðurstöðu líka. Ég myndi ekkert fullyrða að ég hefði komist að annarri niðurstöðu með lengri tíma eða að hv. þingmaður hefði komist að annarri niðurstöðu með lengri tíma. En það eru tvímælalaust atriði sem standa út af sem við hefðum getað spurt betur og nákvæmar um, sem við höfðum einfaldlega ekki tíma til. Það er möguleiki á því að niðurstaðan hefði verið önnur ef við hefðum haft lengri tíma.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er oft spurningin um ef og hefði. Maður veit aldrei hvað ef. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þórarni Inga Péturssyni fyrir að koma hingað upp og halda einlæga, heiðarlega og málefnalega ræðu þar sem maður fann hér í þingsal fyrir ákveðinni örvilnan eða angist, og pínulitlu pirrelsi undirliggjandi, yfir því að þetta hafi klúðrast. Það er nákvæmlega þannig að þetta mál, þetta stóra og mikilvæga mál að mínu mati, ég mun fara yfir það á eftir - að það hafi klúðrast. Hins vegar hefur verið vakin athygli á því að hæstv. ráðherra og varaformaður Framsóknarflokksins hefur með ákveðnum kjarki dregið fram sín mótmæli við því að fara ætti þessa leið. Spurt hefur verið að því hvort hann hafi vakið athygli á þessu og átt frumkvæði að því innan þingflokks Framsóknar. Ég vona og veit að hv. þingmaður er ekki að brjóta neinn trúnað þó að hann segi okkur það einfaldlega hér að hæstv. ráðherra og varaformaður Framsóknarflokksins hafi einmitt dregið þetta fram og sett fram sínar skoðanir innan þingflokks Framsóknar. Mér þætti gott ef hægt væri að svara því skýrt: Bara já eða nei, gerði hæstv. ráðherra þetta? Með þessu er, held ég, ekki verið að brjóta neinn trúnað. Þetta er mikilvægt í stóru myndinni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hv. þingmaður veit ekki alveg hvort ég brjóti trúnað gegn mínum félögum en ég vil nú helst leggja mat á það sjálfur. Það er nú bara þannig hjá okkur Framsóknarmönnum, og ég reikna með því að það sé þannig í öðrum þingflokkum líka, að um það sem fer fram á þingflokksfundum gildir trúnaður. En ég vil líka benda á svar mitt við spurningu hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur hér áðan þegar hún spurði hvort þetta mál hefði verið rætt við mig persónulega af varaformanni, ég svaraði því neitandi. Ég vona að hv. þingmaður virði það við mig að ég held trúnað um það sem gerist á þingflokksfundum. En þegar talað er við mig persónulega um hlutina þá leyfi ég mér að segja frá þeim eins og þeir eru.

Virðulegur forseti. Ég virði þetta, enda er alveg ljóst að þegar hæstv. ráðherra kemur síðar í vikunni þá verður hún spurð um þetta. Þetta er risamál og það skiptir máli - ég talaði um stóru myndina áðan - að átta sig á því hvernig þetta var sett fram þar. Ég sé hér nafn forsætisráðherra sem hefur í raun óbeint, jafnvel beint, verið að snupra varaformann Framsóknarflokksins. Það er mjög merkilegt, finnst mér, kannski ómerkilegt líka, hvernig hæstv. forsætisráðherra hefur verið að snupra varaformann Framsóknarflokksins fyrst varaformaður Framsóknarflokksins hefur haft þessa skýru skoðun að fara aðra leið en ríkissjóður skilar síðan áfram. Þetta er ekki einhver ráðherra. Þetta er ekki bara varaformaður Framsóknarflokksins. Þetta er ráðherra viðskipta. Þetta er ráðherrann sem fer með viðskiptin og hefur setið í ráðherranefnd um efnahagsmál. Fyrir okkur, fyrir eftirlitshlutverk þingsins, og til að sjá samhengi hlutanna, tímalínuna, á hún að skýra þetta til að við reynum að átta okkur á því af hverju við erum lent í þessum hremmingum með bankasöluna. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er nú einu sinni þannig að ég legg það ekki í vana minn að endurtaka það sem ég er nýbúinn að svara áður. En ég vil koma inn á það hér, bara svo menn séu alveg einlægir í því sem þeir segja hér í ræðum, og ítreka það sem ég sagði áðan í minni ræðu, að vissa hluti sá maður ekki fyrir þegar við vorum að fara yfir þetta útboðsferli og niðurstaðan veldur manni ákveðnum vonbrigðum. Það er bara þannig. Mér finnst vera mjög mikilvægt fyrir okkur þingmenn að þegar menn telja sig geta gert betur en þeir hafa gert í sinni vinnu þá eigi þeir líka bara að viðurkenna það. Og það er það sem ég er að gera hér, að við hefðum getað staðið okkur betur í því að vinna málið áfram til að koma ákveðnum skilaboðum á framfæri.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Nú um helgina steig hæstv. fjármálaráðherra fram og hæddist mjög að stjórnarþingmönnum. Hann sagði, svo ég leyfi mér að vitna orðrétt í hann: Margir þeirra sem sátu þessa fundi - þ.e. þar sem fyrirhuguð bankasala var kynnt - segja núna: Ég kem af fjöllum. Það sagði mér þetta enginn, jafnvel fólk sem er á nefndarálitum hér á Alþingi. Þarna virðist hæstv. ráðherra a.m.k. ekki vera að vísa til stjórnarandstöðunnar vegna þess að við vorum ekki á neinum álitum að mæla með þessu. Hann hlýtur þarna að vera að vísa til t.d. Þórarins Inga Péturssonar sem sér eftir þessu eða er að velta þessu fyrir sér eftir á og jafnvel til hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur sem hefur einmitt talað á þennan veg. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um þennan málflutning fjármálaráðherra í garð stjórnarþingmanna.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir sitt andsvar. Varðandi spurningu um það hvað mér finnist um ummæli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í þessu samhengi þá má hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hafa sína skoðun á því. Ef við hefðum haft sömu upplýsingar og hæstv. ráðherra í þessu samhengi værum við kannski ekki í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Þá værum við ekki heldur að ræða um þá hluti akkúrat núna sem ég var að ræða og við erum að skiptast á skoðunum um, ég og hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson. Hvað mér finnist um þá skoðun? Líklega er það þannig að þegar menn hafa aðgang að frekari upplýsingum og enn meiri þá er væntanlega verið að benda okkur hinum stjórnarþingmönnum á að við þyrftum kannski að vinna heimavinnuna betur.

Virðulegi forseti. Hér er talað um upplýsingagjöf og í raun gefið í skyn að upplýsingum hafi verið haldið frá Alþingi í þessu ferli. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Ef svo er, er það þá ekki einmitt á ábyrgð fjármálaráðherra? Það var ekki Bankasýslan sem kom fyrir þingið með greinargerð. Sú skylda, sú ábyrgð, hvílir á fjármálaráðherra sjálfum. Ef þetta eru þeir annmarkar, sem reyndar hæstv. ráðherra talaði um sjálfur þegar ég spurði hann hvaða annmarkar það væru sem ríkisstjórnin væri að vísa til - eða reyndar oddvitar stjórnarflokkanna, hefur komið í ljós í yfirlýsingu hennar - þá nefndi hann upplýsingagjöf og gagnsæi. Telur hv. þingmaður að þetta séu annmarkar sem séu sérstaklega á ábyrgð Bankasýslunnar frekar en ráðherra? Ef hann veltir aðeins fyrir sér lögunum og þessari ábyrgð sem ráðherra ber gagnvart Alþingi, þegar hann kemur með greinargerð 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tel svo ekki vera að þau orð sem féllu áðan séu álitshnekkir í garð hæstv. ráðherra fjármála og efnahagsmála. Sjálfur hefur hæstv. ráðherra, eins og kom fram fyrr í dag í umræðunni, verið að gagnrýna nákvæmlega það sama og ég var að gagnrýna í minni ræðu og sneri að upplýsingaflæði og gegnsæi. Og af því að hv. þingmaður vísaði áðan í ummæli sem ráðherra lét falla á dögunum þá var væntanlega í því samhengi verið að vitna til annarra þingmanna en þess sem hér stendur vegna þess að sá þingmaður sem hér stendur hefur ekki tjáð sig um þessi mál áður. Ef ég svara örstutt hvað þetta varðar þá tel ég svo ekki vera og ég tel líka að það hafi komið nokkuð skýrt fram í máli ráðherra fyrr í dag að það þarf að fara ofan í saumana á málinu að hans frumkvæði.

Forseti. Við þurfum að átta okkur aðeins á umfanginu og ramma þetta aðeins inn til að reyna að vera aðeins málefnaleg í þessu eins og við höfum reynt að vera í stjórnarandstöðunni, en við eigum í mjög miklum erfiðleikum með það sem fjármálaráðherra lætur vaða yfir okkur í alls konar strámannsleik. Í greinargerð fjármálaráðuneytisins - og þetta er frá fjármálaráðuneytinu sjálfu - segir: „Með tilboðsfyrirkomulagi, líkt og því er almennt beitt, er verð seldra hluta ákveðið með hliðsjón af síðasta dagslokagengi hlutabréfa og er þá veittur lítilsháttar afsláttur frá því. Ástæða þess“ - ástæðan skiptir alltaf máli - „er sú að verið er að auka framboð bréfa á markaði og óska eftir því að hæfir fagfjárfestar kaupi stærri hlut, þar sem óvissa er um nákvæma þróun dagslokagengis næstu vikur á eftir.“ Og úr greinargerð Bankasýslunnar, með leyfi forseta: „Sala með tilboðsfyrirkomulagi fer fram með lokuðu útboði til hæfra fjárfesta.“ Hér hefur aðeins verið ruglað á milli hæfra fagfjárfesta og hæfra fjárfesta, en í lögunum er þetta nákvæmlega það sama. Þetta eru bara tvö hugtök um nákvæmlega sama mál. Allt í lagi. En hér er verið að tína inn fullt af smærri fjárfestum sem eru að kaupa rétt rúmlega það sem almenningur fékk að kaupa í opnu útboði í fyrra, sem geta selt strax daginn eftir. Vissulega var það ekki meiri hlutinn sem seldi, enda hefur ekkert verið sagt um það, nema náttúrlega ráðherra eys því yfir alla, en það voru sölur daginn eftir og næstu daga og næstu vikur, þó nokkuð mikið. Ef ég sé þetta rétta á Keldunni voru seldar næstum því 400 milljónir hluta á þessum útboðsdegi og einhverjar 100 milljónir í vikunni í kjölfarið. Þessir smærri fjárfestar sem geta selt strax daginn eftir, það er verið að gefa þeim afsláttinn. Þetta eru ekki næstu vikur. Viðmiðið í þessu útboði er að ríkið er að skuldbinda sig til að setja ekki fleiri hluti á markað næstu þrjá mánuði. Í fyrsta útboðinu voru það sex mánuðir, að það ætti að vera viðmiðunartímabilið um það hvernig gengið er að þróast upp á það hvernig það er að heppnast að vera í útboðinu. Hæstv. ráðherra segir mjög oft að hitt og þetta standist enga skoðun og pælum aðeins í því, eins hæstv. ráðherra segir: „Við höfum náð langflestum af okkar markmiðum. Ef menn skoða þetta af einhverri sanngirni þá erum við með stórkostlegan árangur fyrir ríkissjóð varðandi Íslandsbanka. Við höfum séð verðmæti bankans hækka um 100 milljarða. Nú er það svo að undirverðlagður banki hækkar mjög auðveldlega. Við vorum vöruð við því að bankinn væri undirverðlagður í fyrsta útboðinu, mjög skýrt. Þegar ráðherra sér einmitt þvílíka eftirspurn sem var þá fóru engin flögg í gang: Vá, hérna er kannski offramboð, umframeftirspurn, og ég gæti selt bankann á hærra verði. Nei, hann seldi fyrir allan leyfilegan hlut, 35%, ekki bara 10% eða eitthvað svoleiðis til að reyna að ná gengi hlutabréfanna á réttan kjöl eða eitthvað því um líkt og mjatla hinu inn aðeins seinna, til þess að stærri hluti af fyrsta útboðinu væri seldur nær réttu verði. Það er mikið verið að vísa til ABN AMRO og Alight Irish Bank sem voru seldir með svipuðu fyrirkomulagi, hlutabréfaverð á þeim í sama fyrirkomulagi hélst nokkurn veginn það sama næsta hálfa árið eftir slíkt útboð, næstum því það sama, hækkaði aðeins hjá ABN í fyrstu, en eftir hálft ár var hlutabréfaverðið nákvæmlega það sama og í útboðinu. Það voru tiltölulega vel heppnuð útboð, er sagt. Við erum með 60% hækkun á hálfu ári, 60% hækkun. Það er ekki vel heppnað. Pælum aðeins í því hvernig við seljum banka samkvæmt lögum. Bankasýslan vaktar hvort aðstæður séu til að selja banka og lætur ráðherra vita. Ráðherra tekur ákvörðun um hvort fallast eigi á tillögu Bankasýslu um að það eigi að selja, að það séu góðar aðstæður. Það hefur komið fyrir að Bankasýslan hafi sagt: Hey, það eru góðar aðstæður. Og ráðherra brást við og sagði nei, enda kom Covid og eitthvað svona skemmtilegt, eða leiðinlegt, þannig að það er ákvörðun ráðherra hvort fara eigi eftir ráðleggingum Bankasýslunnar eða ekki. Ráðherra leitar síðan umsagna Seðlabanka Íslands og í greinargerð eiga að koma fram upplýsingar um helstu markmið með sölu eignarhlutarins, ýmislegt svoleiðis. Nefndum þingsins skal veittur hæfilegur frestur til að gera athugasemdir við efni greinargerðarinnar. Það eru einfaldlega bara athugasemdir um efni greinargerðarinnar. Nefndir þingsins fengu ekki mikinn tíma í þetta skipti, langt í frá. Það var í raun bara vika af vinnu þingsins, þar sem við fengum gesti tvisvar, Bankasýsluna, ráðuneytið og nokkra sérfræðinga í málinu. Að liðnum fresti skal ráðherra síðan taka ákvörðun um hvort sölumeðferð verði hafin og tekur tillit til athugasemda þingsins ef ráðherra vill, eða ekki. Svo þegar ákvörðun er tekin á að leggja áherslu á opið söluferli, gagnsæi, hlutlægni og hagkvæmni. Þar er einmitt sagt að með hagkvæmni sé leitað hæsta verðs eða markaðsverðs fyrir eignarhluti. Það er alveg skiljanlegt, þegar verið er að velja ákveðnar aðstæður, eða verið að reyna að velja tiltekinn eigendahópi eða eitthvað því um líkt, að langhæsta verð hliðrist til. Það er alveg skiljanlegt. Þegar verið er að reyna að finna framtíðareigendur með tilboðsfyrirkomulaginu, eins og sagt er í greinargerðinni sem var vitnað til, er eðlilegt að veita lítils háttar afslátt. Við viðurkennum það alveg. Það er ekkert að því. Það er allt annað sem er að þessu. Bankasýsla ríkisins undirbýr sölu, leitar tilboða o.s.frv. og þegar tilboð í eignarhlut liggja fyrir skal Bankasýsla ríkisins skila ráðherra rökstuddu mati á þeim og ráðherra tekur ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt eða þeim hafnað. Nú eru lög um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum m.a. á þennan hátt, með leyfi forseta: „Með því er átt við að þegar sala fer fram á eignarhlutum séu mögulegir kaupendur metnir með hliðsjón af því hvernig þeir hyggjast reka fyrirtækið í framtíðinni, svo sem með tilliti til samfélagslegrar ábyrgðar og framtíðaruppbyggingar þess. Með því er reynt að horfa til framtíðar og sjá fyrir sér hvernig rekstur fyrirtækisins verður í framtíðinni. Frumvarpið gerir ráð fyrir að almennt skuli eignarhlutir boðnir til sölu með opinberum hætti. Beita má mismunandi aðferðum við sölu eignarhluta í fyrirtækjum en sú leið sem til greina kemur er vitaskuld m.a. háð aðstæðum og stærð viðkomandi fyrirtækis, svo og aðstæðum á markaði þegar salan fer fram. Viðhorf og markmið stjórnvalda skipta meginmáli varðandi hvaða leið er valin hverju sinni og nauðsynlegt að þetta val sé ávallt fyrir hendi og að ekki sé þrengt að því með of íþyngjandi reglum eða lögum. Ýmsar leiðir koma til greina við sölu á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum, m.a. almennt útboð verðbréfa, skráning bréfa fjármálafyrirtækis á skipulegum verðbréfamarkaði eða tilboðssala.“ Og einnig segir: „Nauðsynlegt er að við mat á tilboðum og ákvörðun um töku tilboða hafi þessir aðilar að leiðarljósi þær forsendur og þau skilyrði sem lögð voru til grundvallar við sölumeðferð skv. 2. gr. og koma fram í auglýsingu eða boði til væntanlegra kaupenda um tilboðsgerð.“ En hvaða forsendur og skilyrði voru sett? Þar er skilyrði eins og að minnka áhættu ríkisins á svo stórum eignarhlut, að efla virka samkeppni eða hámarka endurheimtur ríkissjóðs, að stuðla að fjölbreyttu, heilbrigðu og dreifðu eignarhaldi til lengri tíma, að auka fjárfestingarmöguleika og minnka skuldsetningu. Það voru ekkert sérstaklega margar athugasemdir gerðar við þetta, almenna fyrirkomulagið, en það eru þarna atriði sem koma fram í greinargerðinni - það var verið að nýta tilboðsfyrirkomulagið til að selja til stærri hluthafa, að fagfjárfestar, hæfir fjárfestar, væru að kaupa stærri hlut. Og það er skýrt, í lokuðu tilboðsferli, það er mjög mikilvægt, að aðrar reglur gildi um það þegar ráðherra er að skoða hvort farið sé eftir þessum forsendum eða ekki. Í almennu útboði, eins og var í fyrsta skipti, þegar 24 til 25 þús. manns voru að kaupa, er ráðherra að sjálfsögðu ekki að fara yfir hvert og eitt einasta tilboð. Að sjálfsögðu ekki. Þær spurningar sem ráðherra hefur um hvort aðgengið hafi ekki örugglega verið fyrir alla - þannig spurninga er ráðherra að spyrja þá. En þegar það er lokað útboð þá eru allt aðrar reglur. Þá þarf ráðherra að fara yfir hvert og eitt tilboð til að athuga hvort það standist skilyrðin. Í lokuðu útboði skiptir það öllu máli - þetta er lykilatriði - að hæstv. ráðherra seldi pabba sínum hlut í ríkisfyrirtæki. Þetta er ekkert flókið. Þetta er lykilatriðið í öllu. Það er fullt af öðru klúðri en þetta er lykilatriði gagnvart ráðherra. Ráðherra seldi pabba sínum hlut í ríkisfyrirtæki. Og reynum að útskýra aðeins af hverju það er alvarlegt mál. Við erum með lög um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Þar er talað um einstaklinga í áhættuhópi vegna stjórnmálalegra tengsla. Þegar mamma fer út í banka og ætlar að opna bankabók þá fer hún á lista. Heyrðu hér er aðili sem er með tengsl við stjórnmálamann sem þarf að skrifa undir fullt af pappírum. Þegar pabbi fjármálaráðherra er að fara að kaupa hlut í banka þá á að láta vita. Það þýðir að fjármálaráðherra á að vita, þegar hann er að kvitta undir tilboð, að pabbi hans sé að kaupa í banka. Hann á að vita af því út af þessum lögum. Við erum líka með siðareglur ráðherra, hagsmunatengsl og hagsmunaárekstra. Ráðherrar forðast árekstra milli almannahagsmuna annars vegar og fjárhagslegra og persónulegra hagsmuna sinna og fjölskyldu sinnar hins vegar og gætir þess að persónuleg tengsl hafi ekki áhrif á störf sín. Það er meira. Það eru stjórnsýslulög. Það eru vanhæfisástæður sem fjalla um að viðkomandi starfsmaður eða nefndamaður sé vanhæfur til meðferðar máls ef hann er eða hefur verið maki aðila, skyldur eða mægður aðila í beinan legg eða með öðrum hætti tengdur vegna ættleiðingar og fjölskyldutengsla. Og það er sérstaklega útskýrt að þegar ráðherra verður vanhæfur, þetta er útskýrt í greinargerð með þeim lögum, og víkur sæti - það er fullt af fordæmum fyrir því að ráðherra hafi vikið sæti. Það var t.d. verið að skipa dómara og einhver af umsækjendunum var tengdur fjölskylduböndum. Þetta á ekki að koma neinum á óvart. Ég held að nýjasta dæmið hafi verið þegar fyrrverandi umhverfisráðherra steig til hliðar út af málsókn Landverndar gagnvart ríkinu og annar ráðherra kom í staðinn. Það er ekki neitt sem ætti að koma okkur á óvart við það að þegar ráðherra ætlar að selja fjölskyldumeðlim hlut í ríkisfyrirtæki sé hann vanhæfur frá A til Ö. Hann getur ekki skorast undan því með því að segja: Ég vissi ekki. Það er ástæðan fyrir því að við setjum svona í lög, að tryggja þetta. Það eru ekki rök í málinu að þú hafir ekki vitað það, þú áttir að vita það. Ekki bara af því að í lögum um peningaþvætti og vernd gegn hryðjuverkum er sagt að það eigi að láta vita af því þegar það er að gerast heldur líka út af þeim tengslum, þeim mögulega óformlegu tengslum, sem geta átt við þessa aðila, fjölskyldumeðlimi o.s.frv., sem gerir það að verkum að þú getur ekki afsakað þig með orðunum: Ég vissi það ekki. Ráðherra hefur m.a.s. sagt að í fyrra útboðinu hafi hann látið fjölskylduna sína vita: Ekki kaupa. Hann vissi af því að það væri vandamál. Svo þegar komið er að lokuðu útboði þá á ráðherra að fara í gegnum tilboðin. Hefði hann gert það hefði hann séð: Heyrðu, hérna er pabbi. Ég er vanhæfur. Ég verð að sitja hjá. Það gerði hann ekki og það er vanræksla af því að hann á að skoða öll tilboðin. Það er ráðherra sem tekur ákvörðunina. Þetta er rosalega skýrt í öllum lögum sem við höfum sett, öllum siðareglum sem við höfum sett, að þarna er um vanhæfi að ræða. Þarna er skýrt hvað ráðherra á að gera og hvað ráðherra gerði ekki og þá er það vanræksla. Það er ekki flókið mál. Það er síðan ýmislegt annað í þessu ferli sem maður myndi vilji gera athugasemdir við en það er einhver mínúta eftir. En ég legg sérstaka áherslu á þetta sjónarmið af því að einhvers konar upphlaup virðist vera í því að redda ráðherra með því að kasta Bankasýslunni fyrir rútuna. Ég er ekki að segja að Bankasýslan sé eitthvað heilög - það er bókað mál að þar er líka klúður, að mínu mati. En það er ekki annað hvort eða. Það getur verið að bæði ráðherra og Bankasýslan, og meira að segja söluráðgjafarnir líka - það er klúðrað á öllum stigum. Það þýðir ekki að við getum leyst það vandamál með því að henda Bankasýslunni fyrir rútuna eða kannski einhverjum söluráðgjöfum og sagt: Já, þarna. Við fundum vandamálið. Hunsum síðan öll hin vandamálin. Hunsum það að fjármálaráðherra seldi pabba sínum banka. - Það gengur ekki.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna vegna þess að ég hef ekki haft tök á því að komast yfir afstöðu hv. þingmanns varðandi sölu á bankanum. Við í fjárlaganefnd skiluðum greinargerð um söluna og ég veit að hv. þingmaður skilaði sínu eitthvað seinna og ég fann það því miður ekki þegar ég var að leita í gögnunum mínum. Mig þyrstir því svolítið að vita í fyrsta lagi: Telur hv. þingmaður að Íslandsbanki eigi að vera í ríkiseigu? Telur hv. þingmaður það bara í grunninn rangt að selja Íslandsbanka og það sé þá kannski eðlilegt að ríkið eigi tvo af þremur viðskiptabönkum? Í öðru lagi: Þegar og ef ríkið á banka, telur hv. þingmaður eðlilegt að það sé í því fyrirkomulagi sem sett var á laggirnar á sínum tíma þegar bankarnir komu í fangið á ríkinu í gegnum Bankasýsluna og þá með þessu svokallaða armslengdarsjónarmiði? Í þriðja lagi: Telur hv. þingmaður að þrátt fyrir að við séum með fyrirkomulagið um Bankasýsluna, og þar af leiðandi armslengdina, að ráðherra eigi samt sem áður að fara yfir hvert og eitt tilboð og samþykkja? Og ef hv. þingmaður telur að lögin séu með þeim hætti þá spyr ég bara: Finnst hv. þingmanni það rétt? Hefði hv. þingmaður viljað að stjórnmálamaður, hæstv. fjármálaráðherra, hefði farið að skoða hvern og einn einasta kaupanda í þessu útboði og sagt að þessi væri til þess hæfur að fá að kaupa og þessi ekki, þrátt fyrir þau skilyrði sem sett voru í útboðinu?

Frú forseti. Ég þakka spurningarnar. Í fyrsta lagi að eiga tvo banka. Nei, ég held að það sé alveg tilgangslaust fyrir ríkið að eiga tvo banka. Þegar ríkið á bara á einn banka hefur fólk sem vill vera í viðskiptum við ríkisbanka banka til að versla við. Mér finnst það ekki flókið í rauninni. Bankasýslan og armslengd: Mér finnst fyrirkomulagið með Bankasýsluna vera ágætt, hvernig það er ákveðinn aðili sem fylgist með, kemur með ráðleggingar til ráðherra, ráðherra getur leitað umsagna, sett ákveðin markmið, fagleg markmið um það hvernig á að framkvæma söluna, salan er framkvæmd og svo leggur ráðherra mat á hvort faglega hafi verið staðið að framkvæmdinni og kvittar síðan undir. Mér finnst ekkert að þessu ferli en það er hægt að klúðra því. Því miður er hægt að klúðra, af því að fólk er fólk og það er að stússast í öllum þessum atriðum ferlisins. Þó að við hendum því ferli út og setjum eitthvað annað í staðinn er það samt fólk sem verður í því ferli sem getur klúðrað málum alveg hræðilega. Ég sé ekkert sérstaklega mikið að þeirri hugmynd sem Bankasýslan er sett upp með. Ég sé alveg hvar armslengdin er o.s.frv. Hvernig ráðherra, sem er síðasta spurningin, á að fara yfir einstaka tilboð - það er rosalega mikilvægt. Ég hef verið að taka dæmið t.d. þegar ráðherra fór yfir valið vegna Landsréttar. Það er alveg skýrt að ráðherra mátti taka umsögnina til sín og gera breytingar, varð bara gera það með rökum og á faglegum forsendum, ekki pólitískum forsendum. Þannig að nei, stjórnmálamaður á alls ekki að koma inn í þetta tilboðadót og segja: Samkvæmt pólitískum skoðunum mínum á þessi og hinn og fara burt, heldur á að gera það á faglegum forsendum. Við erum með fullt af fordæmum um hvernig á að gera það í stjórnsýslulögum og öðru. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ef við erum í rauninni sammála, sem ég hef ekki upplifað endilega, um að það sé ástæða til þess að selja bankana - mér finnst stundum margir hér inni tala með þeim hætti: Nei, við þurfum ekkert að eiga þá. En samt er aldrei rétti tíminn eða rétta aðferðin til að selja banka. En miðað við svar hv. þingmanns virðist hann taka undir að það sé einmitt ekki ástæða fyrir ríkið að eiga tvo af þremur viðskiptabönkum og þar af leiðandi sé eðlilegt að selja. Það ferli sem sett var á með Bankasýslunni var einmitt til að setja á þessa armslengd. Ég skildi hv. þingmann þannig að hann tæki undir það og skynjaði það. Ég sé ekki að á sama tíma sé hægt að tala fyrir þessu fyrirkomulagi, að þetta sé það skynsama, sem ég er algerlega sammála og mörg rök hníga að því, en segja svo hinum megin að ráðherra eigi að fara yfir listann sem var búið að fela Bankasýslunni að selja og taka þar út einhverja aðila án þess að við séum að brjóta gegn þessu armslengdarsjónarmiði sem Bankasýslan öll snýst um. Ég verð að viðurkenna, virðulegur forseti, að ég skil ekki þann þankagang hjá hv. þingmanni. Mér finnst algerlega verið að snúa umræðunni á hvolf. Ef hæstv. ráðherra hefði átt að skoða hvert tilboð, á hvaða forsendum hefði hann átt að taka einhvern út af listanum þegar Bankasýslunni var falið útboðið og það voru alveg skýrar reglur? Við kunnum að vera ósammála eða ósátt við þær reglur og viljum kannski hafa haft þær einhvern veginn öðruvísi en þær lágu þó fyrir og það er ekkert sem bendir til þess, alla vega enn sem komið er, að það hafi með einhverjum hætti verið brotið gegn þeim reglum. En klárlega eigum við að fara yfir það og ef það hefur verið brotið þarf að fara ofan í það og taka aftur þá gjörninga. En reglurnar voru skýrar. Þannig að ég spyr aftur hv. þingmann: Er í alvöru hægt að færa málefnaleg rök fyrir því að ráðherra hefði getað tekið einhvern út af þessum lista?

Forseti. Það er að sjálfsögðu ráðherra að færa málefnaleg rök fyrir því. Hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra reyndi og mistókst hrapallega, gat samt reynt og hefði mögulega getað fundið einhver betri rök ef hann hefði reynt betur, ég veit það ekki. Í þessu tilfelli og miðað við listann, og hér er ég bara að fabúlera - ég tók nokkur dæmi og hef gert það í samfélagsumræðunni um aðila sem litu ekki út fyrir að vera hæfir fagfjárfestar. Það er skilyrðið sem var sett þannig að ráðherra gæti sagt: Fyrirgefðu, ég vil að það sé skoðað hvort þessi aðili sé örugglega hæfur fagfjárfestir. Hann er ekki að taka persónulega ákvörðun um það, hann er að láta skoða hvort hann uppfylli öll skilyrðin. 

Virðulegi forseti. Þetta eru búnar að vera ljómandi góðar umræður hérna í dag, alveg óhætt að segja það. Hér hefur margt komið fram sem ég ætla svo sem ekkert að endurtaka sérstaklega. Það hefur legið alveg ljóst fyrir frá því að þetta mál kom upp að þingmenn og ráðherrar Vinstri grænna hafa talað skýrt vegna þessara álitamála sem hafa komið upp vegna sölunnar á Íslandsbanka. Það er mjög mikilvægt að það verði farið nákvæmlega yfir það hvernig staðið var að þessari sölu og þess vegna er það auðvitað afar dapurt að við skyldum ekki vera búin að fá Bankasýsluna til fundar við fjárlaganefnd, sem hefði gagnast okkur talsvert mikið í þessari umræðu hér í dag. Við höfum litið á þetta þannig að það sé rétt að hefja rannsókn hjá þeim stofnunum sem við treystum til að gera slíkt og er ætlað að gera það, í þessu tilfelli Ríkisendurskoðun sem er sjálfstæð í sinni vinnu. Hún hefur nú þegar hafið athugun á málinu og sömuleiðis Fjármálaeftirlit Seðlabankans sem rannsakar það sem snýr að þeirra eftirlitsþætti. Við höfum líka sagt að leiði þessar rannsóknir í ljós frekari misbresti á þessu söluferli þá munum við að sjálfsögðu leggja mat á það hvort við þurfum að setja af stað sérstaka rannsóknarnefnd um málið til að upplýsa það enn frekar eða eftir atvikum fer málið í eitthvert ferli annað ef svo ber undir. Það er mikilvægt að halda því til haga, líka í þessu sambandi, af því að við höfum rætt talsvert um í hvaða farveg þetta eigi að fara, að við þekkjum auðvitað þennan tíma sem fylgir rannsóknarnefnd og hann er talsvert lengri og við þurfum að reyna að fá a.m.k. einhverjar frumniðurstöður í máli hið fyrsta. Þess vegna held ég að það hafi verið rétt ákvörðun að hefja rannsókn ríkisendurskoðanda. Í lögum um rannsóknarnefndir segir um undirbúning tillögu að stofnun rannsóknarnefndar, að áður en hún sé lögð fram skuli vera lagt sérstakt mat á tilefni og grundvöll rannsóknar, hvert sé mögulegt umfang hennar og afmörkun og hvort önnur úrræði séu tiltæk. Ég tel að við séum stödd í þessu ferli, þ.e. að fylgja þessum lögum og að nýta þau úrræði sem við höfum þegar til staðar. Ég vona svo sannarlega að við náum fram svörum þessara aðila áður en þingi lýkur núna fyrri part sumars. Varðandi tilvonandi framlagningu frumvarps þess efnis að leggja af Bankasýslu ríkisins þá hefur umræðan hverfst að miklu leyti um pólitíska ábyrgð og að henni sé hent út í hafsauga með þessu útspili, að Bankasýslan verði að blóraböggli fyrir misfarir ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans á Alþingi. Ég er þessu ekki sammála. Ég tel að það sé ákveðin pólitísk ábyrgð fólgin í því, m.a. með því að birta lista kaupenda, sem Bankasýslan ætlaði sér ekki að birta, þannig að ég tel að línan hafi verið nokkuð skýr. Við lögðum af stað með það að salan væri hafin yfir allan vafa og um hana myndi ríkja traust. Það er alveg augljóst að það hefur ekki gengið eftir. Það sjáum við auðvitað bara á viðbrögðum úti í samfélaginu. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við fáum Bankasýsluna á fund til að fara yfir allt þetta ferli og allar þær spurningar sem nefndin sendi sannarlega til stofnunarinnar. Ég vil nú segja það að fyrir mína parta er þetta síðasta útspil þessarar téðu stofnunar kannski síst til þess fallið að draga úr þeirri ákvörðun um að leggja hana niður. Það er mjög dapurt að hafa þurft að fresta þessum fundi sem átti að vera í morgun, það tefur allt okkar eftirlitsstarf. Ég tel að Bankasýslan hafi haft nægan tíma til að svara flestum þeim spurningum sem við þingmenn sendum henni í aðdraganda páska. Reyndar hef ég sagt það og stend við það að ég tel að svörin við allflestum þeim spurningum sem fóru frá fjárlaganefnd hefðu átt að liggja fyrir í rauninni þegar salan fór fram eða útboðið. Þannig að ég neita því ekki að mér þykja þau taka sér drjúgan tíma til að svara þessu. Við erum auðvitað öll mjög ósátt við þessa stöðu eins og hún blasir við okkur og hér hefur verið sagt að meira verði ekki selt fyrr en við verðum búin að komast til botns í þessu máli. Við þurfum með einhverjum hætti að bæta lagaumhverfið og við þurfum að tryggja betri aðkomu og umfjöllun þingsins, bæta kerfin okkar með lagabreytingum, ekki síst til að reyna að tryggja sátt um sölu ríkiseigna í framtíðinni. Við gerum það ekki án nauðsynlegra umbóta og þær eru svo sem þegar hafnar. Varðandi það sem líka hefur verið rætt svolítið hérna og ég ætla að koma inn á, þ.e. þegar kynningin átti sér stað fyrir líklega báðum nefndunum, bæði fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd, þá tek ég alveg heils hugar undir að það kom mjög á óvart að útboðið hefði farið fram með þeim hætti sem það á endanum gerði. Það er nefnilega ekki hægt að gera ráð fyrir því að allir nefndarmenn séu sérfræðingar í að selja fjármálastofnanir og sannarlega hefði verið gott að fá dýpri og ítarlegri skýringar í fjárlaganefnd af hálfu Bankasýslunnar. Ég vissi t.d. ekki og hafði ekki hugleitt það neitt sérstaklega hvort það væri skynsamlegt að setja gólf um lágmarksfjárfestingar, hvort það ætti að vera 50 milljónir eða 100 milljónir eða hvaða fjárhæð væri yfir höfuð skynsamleg eða hvort það væri yfir höfuð hægt og skynsamlegt að þeir sem keyptu gætu ekki selt fyrr en eftir eitt ár, tvö ár, sex mánuði. Þetta held ég að hefði mátt fara dýpra ofan í í umræðunni og það hefði verið gott að við hefðum fengið ítarlegi upplýsingar hjá þeim sem með málið fara og eru að fara í þetta ferli af því að við erum ekki öll sérfræðingar í því að selja fjármálastofnanir og ekki endilega viss um einu sinni hvaða spurninga hefði verið skynsamlegt að spyrja. Þetta kennir manni alla vega að það er margt sem hægt er að taka úr þessu og maður þarf að ígrunda talsvert betur. Hvaða framhald verður á þessu veit ég ekki. En ég tek bara undir það að öll umræða var í þá veru, eins og hér hefur margoft komið fram, að um væri að ræða stóra fjárfesta til lengri tíma og þó að það standi einhvers staðar í einni línu að fleiri komist að þá var það einhvern veginn aldrei uppi á borðum af því að kynningin gekk út á það að við værum að leita að fjárfestum til lengri tíma sem væru líka fjárfesta stórt og gætu staðið með bankanum. Þannig að eðli máls samkvæmt er það ástæðan fyrir því að það kemur okkur á óvart hversu margir litlir keyptu, eins og hér hefur verið rakið. Ég tek undir gagnrýni hvað það varðar. Það er ekki eitthvað sem maður hafði séð fyrir sér að yrði gert. Fram undan er vinna í fjárlaganefnd og vonandi verður staðið við það að við fáum svör á morgun eins og okkur hefur verið lofað, þar sem við nefndarmenn getum gefið okkur tíma til þess að stúdera þau svör sem fram koma þar og getum áttað okkur betur á þessari stöðu og hvort að eitthvað fór úrskeiðis. Við getum gagnrýnt ferlið sjálft og haft ýmsar skoðanir á því öllu saman; niðurstöðunni, verðinu og guð má vita hverju, það geta verið skiptar skoðanir um það, en þarna undir eru sannarlega atriði sem við höfum, held ég, allflest eða öll gagnrýnt. Söluþóknunin t.d., þar sem þetta átti að vera ódýrara og koma betur út fyrir ríkissjóð að gera þetta með þessum hætti og það að einhverjir söluráðgjafar hafi jafnvel keypt eða aðilar nánir þeim eða eitthvað slíkt. Þetta er allt saman eitthvað sem vonandi kemur í ljós í þessum svörum þannig að við getum tekið upplýsta ákvörðun því að það er mjög erfitt að taka upplýsta umræðu um þetta miðað við það sem við höfum í höndunum nú þegar. Það er aldrei gott að standa frammi fyrir því eftir á að finnast það, og ég held að það sé réttmætt, að ferlið hafi með einhverjum hætti brugðist eða þeir sem stýrðu því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir þessa ræðu og vil bara segja að það væri óskandi að framkoma hæstv. fjármálaráðherra væri með svipuðum hætti í þessu púlti og hv. formanns; að þessu ferli væri sýnd ákveðin auðmýkt og talað á þann veg við þingið og almenning að það ekki sé verið að misbjóða heilbrigðri og almennri skynsemi fólks. Vegna þess að það er bara staðreynd að ef það talar eins og önd og labbar eins og önd, þá er það mjög líklega önd. Ég vil bara segja hér að þessi framsaga finnst mér sanngjörn að því leytinu til að það liggur auðvitað fyrir að þessi málflutningur hjá fjármálaráðherra um að fjárlaganefnd hefði átt að sjá öll þessi misferli fyrir er ekki eðlileg. Þannig að mig langar til að spyrja hv. formann hver hún telur að beri ábyrgð á þessu misvægi í framsetningu. Hver ber ábyrgð á þeirri stöðu að við sitjum uppi með kaupendahóp sem lítur allt öðruvísi út en öll fjárlaganefnd taldi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Eins og hér hefur komið fram og verið rakið var Bankasýslan fengin til að fara í þetta ferli sem upplýsir okkur í rauninni að mjög takmörkuðu leyti um hvað það inniber. Ráðherra ber alltaf ábyrgð á endanum, það er auðvitað þannig. Að mínu mati er það þannig að ráðherra ber ábyrgð og ég held að hann hafi kannski ekki skorast neitt sérstaklega undan þeirri ábyrgð, að hún sé hans á endanum. En eins og ég sagði í framsögu minni þykir mér þetta miður af því að ég held að ef við hefðum fengið ítarlegri og gaumgæfilegri upplýsingar af þeim fundi sem við áttum með Bankasýslunni þá stæðum við kannski ekki í þessum sporum hér í dag. Ég hugsa að við hefðum a.m.k. skilað inn allt öðru áliti til ráðherra til að hefja þetta ferli að lokum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið hv. formanns fjárlaganefndar. Ég verð reyndar að vera ósammála því að hæstv. fjármálaráðherra sé ekki að skorast undan ábyrgð. Ég var nú bara rétt í þessu í pontu að rökræða við hæstv. ráðherra sem vildi meina að m.a. við sem sætum í fjárlaganefnd bærum ábyrgð á því að hafa ekki spurt þessara spurninga. Þess vegna finnst mér svolítið sérstakt þetta misvægi sem er til að mynda milli hæstv. fjármálaráðherra og síðan formanns fjárlaganefndar og ég veit bara að ekki er almenn skoðun innan Vinstri grænna á þessu máli. En mig langar eiginlega að fá svona almenna skoðun hv. formanns fjárlaganefndar á orðræðu hæstv. fjármálaráðherra í Sprengisandi í gær þar sem hann vísaði í raun á bug allri gagnrýni á þetta mál. Telur þú að við séum komin á þann stað í þessu ferli, í ljósi þess að það eigi að leggja niður heila ríkisstofnun, að nú geti hæstv. fjármálaráðherra mætti úr fríi og sagt í rauninni að ekkert hafi farið úrskeiðis?

Virðulegi forseti. Ég er líklega ein af þeim fáu sem heyrði ekki Sprengisandsviðtalið vegna þess að ég var að tala um fjallskil við bónda nokkurn í Langanesbyggð akkúrat þegar þetta var. Svo var ég bara á leiðinni suður til Reykjavíkur og eins og hv. þingmaður þekkir var ég líka talsvert í ýmsu orðaskaki við Bankasýsluna í gær og að reyna að ná utan um þetta. Ég játa það bara að ég er ekki búinn að heyra viðtalið. Ég hef hins vegar heyrt af því, orðræðu hæstv. ráðherra þar. Ég ætla svo sem ekki að leggja neitt sérstakt mat á það. Ég er bara ósammála því að það hafi ekki eitthvað farið úrskeiðis. Mér líður a.m.k. þannig. Ég get ekki dæmt um það fyrr en ég hef eitthvað í höndunum. Þess vegna eru svörin mikilvæg frá Bankasýslunni, að við fáum að sjá dálítið framan í þetta, hvernig þetta lítur út, en mér alla vega líður þannig í dag að ég telji að það hafi ekki allt gengið að óskum í þessu.

Forseti. Það er tvennt sem mig langar til að fá fram hjá hv. þingmanni; annars vegar er það málsmeðferðin í fjárlaganefnd og tíminn sem fjármálaráðuneytið skipaði okkur að skila fyrir. Hvers konar meðhöndlun er það á hlutverki þingsins og faglegum vinnubrögðum þingsins að framkvæmdarvaldið, sem starfar samkvæmt umboði þingsins, starfar undir eftirliti þingsins, geti reynt að skikka og stjórna því hvernig þingið starfar? Hitt er síðan að í öllu þessu ferli sjáum við að sjálfsögðu vísbendingar um að það sé möguleg markaðsmisnotkun þar sem söluaðilar selja tengdum aðilum og ýmislegt svoleiðis, það er ákveðinn orðrómur sem er vissulega gott að rannsaka o.s.frv. En það liggur fyrir og það er alveg bláköld staðreynd að fjármálaráðherra seldi pabba sínum hlut í bankanum. Og það var ekki í almennu útboði, það hefði verið fínt í frumútboðinu, það hefði enginn gert athugasemd við það, það eru allir með aðgang að því. En í lokuðu útboði; er það ekki augljóst vandamál?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Varðandi málsmeðferðina í nefndinni: Já, mér var mikið í mun að við stæðum við þann tíma sem óskað var eftir að við ynnum innan og við fengum einu sinni einhvern smáfrest. Efnahags- og viðskiptanefnd skilaði talsvert seinna og ef mér hefði verið kunnugt um að svo væri hefði ég er sannarlega líka tekið lengri tíma í fjárlaganefnd. En mér var í raun ekki kunnugt um það fyrr en það var yfirstaðið og við vorum búin að klára okkar vinnu. Það er ekki eftiráspeki en ég held að við hefðum haft gott af því að hafa lengri tíma og kannski getað dýpkað aðeins umræðuna. Jú, það er alltaf vandkvæðum bundið þegar einhver selur tengdum aðila, hvort sem það eru söluaðilar, eins og við heyrum um hér, eða ekki, og svo er það auðvitað þetta með að selja tengdum aðila eins og föður sínum. Það er sannarlega eitthvað sem er, að mínu mati a.m.k., á gráu svæði, skulum við segja.

Forseti. Af því að ég talaði við þingmenn í þingflokknum hjá mér, m.a. fulltrúa í efnahags- og viðskiptanefnd, þá vissi ég að efnahags- og viðskiptanefnd ætlaði að skila seinna. Ég veit ekki af hverju það kom ekki fram í þingflokki Vinstri grænna, í samræðum, af því að við deildum upplýsingum um hluti sem við gætum haft í nefndaráliti og svoleiðis. Það kemur á óvart að það hafi ekki gerst í þingflokki Vinstri grænna. En mig langar að heyra útskýringar hv. þingmanns á því: Af hverju er það bara grátt svæði þegar fjármálaráðherra, með öll þau völd sem því embætti fylgja, selur fjölskyldumeðlimum ríkisfyrirtæki? Af hverju er það ekki kolsvart svæði? Það eru undantekningar frá því, það er allt í lagi þegar ráðherra kemur hvergi nálægt. Það sem virðist hafa gerst er að ráðherra virðist hafa reynt að koma hvergi nálægt þessu ferli, bara skrifað undir það með svona armslengd. En skyldur ráðherra í öllu ferlinu, í lokuðu útboði, eru á þann hátt að 

Virðulegi forseti. Það er kannski þetta sem við erum að tala um og fólk geynir á um hérna. Mér finnast t.d. lögin um Bankasýsluna, söluhlutinn, ekki næg. Mér finnast þau ekki taka nógu vel utan um þetta. Við deilum um það hér. Ég skildi armslengd ekki þannig á sínum tíma; þegar þessi lög voru sett þá skildi ég það ekki þannig að það næði einungis utan um daglegan rekstur. Ég skildi það líka með þeim hætti að það væri einmitt til að koma í veg fyrir öll pólitísk afskipti. Ég veit það ekki, ég er ekkert viss um að ef ég væri fjármálaráðherra hefði ég viljað fara yfir hvert og eitt tilboð. Það er því miður þannig, alveg sama hvort við viljum vera fagleg eða ekki, að í slíkri stöðu er ævinlega sett pólitískt mat á það sem þú ert að gera. Það er bara þannig. Ef Bjarni Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra, hefði farið yfir hvert og eitt tilboð og óskað eftir, eins og hv. þingmaður hefur komið hér inn á áður, einhverjum viðbótarupplýsingum eða eitthvað slíkt - ég hugsa að við stæðum líka hér og ræddum um það að hann væri vanhæfur í því sem hann væri að gera.

Virðulegi forseti. Ég er pínulítið ringlaður einhvern veginn við að hlusta á málflutning stjórnarliða. Fyrir helgi var hæstv. forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir mjög skýr á því að ákveðnir annmarkar hefðu verið á þessu og að þeir væru Bankasýslumegin. Þeir hefðu með framkvæmdina að gera og framkvæmdin lægi hjá Bankasýslunni. Í raun vísað hún því á bug að fjármálaráðherra hefðu verið mislagðar hendur. Þegar við ræðum þetta í dag er komið allt annað hljóð í strokkinn vegna þess að nú hef ég heyrt tvo nefndarmenn í fjárlaganefnd, bæði Þórarin Inga Pétursson og formann fjárlaganefndar, setja fram mjög harða gagnrýni á upplýsingagjöf gagnvart Alþingi í þessu ferli. Ef við skoðum 2. gr. laga um sölumeðferð á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum er alveg skýrt að öll samskipti Alþingis við stjórnvöld vegna sölu á banka fara í gegnum ráðherra sjálfan. Ekki Bankasýsluna. Jú, jú, auðvitað líka Bankasýsluna sem umsagnaraðila og til að fá frekari upplýsingar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tek það fram að ég er alveg sammála því að ákveðna hluti í framkvæmdinni þurfum við að mínu mati a.m.k. að kafa betur ofan í og þess vegna sendum við í nefndinni títtnefndar spurningar til Bankasýslunnar. Ég hef heldur ekkert í höndunum sem segir að fjármálaráðherra hafi verið mislagðar hendur, eins og hv. þingmaður tók til orða, og get því ekki sagt honum eitt né neitt um það hvort það hafi verið þannig. Eins og hér hefur verið farið yfir, líka af hv. þingmanni Samfylkingarinnar í þessari umræðu, var ekkert ógagnsæi í pappírunum sem við vorum með í höndunum og það voru skýr fyrirmæli um eftir hverju átti að fara frá fjármálaráðuneytinu og fjármálaráðherra. Mér hefur hins vegar ekki fundist verkefnið ganga eftir eins og við gerðum ráð fyrir miðað við það plagg.

Virðulegur forseti. Nú er ég bara enn ruglaðri vegna þess að rétt áðan gagnrýndi hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar skort á upplýsingagjöf og að það vantaði upp á gagnsæið og kynningin sem fjárlaganefnd hefði fengið hefði ekki verið í samræmi við það sem síðar varð. Ég gat ekki skilið hana öðruvísi en nú allt í einu segir hún að hún sjái ekki í fljótu bragði að fjármálaráðherra hafi verið mislagðar hendur. Það er fjármálaráðherra sem leggur fram greinargerðina þar sem allar grundvallarupplýsingar um sölumeðferðina eiga að koma fram. Ef þessi upplýsingagjöf brást þá er það ekki á ábyrgð Bankasýslunnar. Þá er það á ábyrgð fjármálaráðherra nema Bankasýslan hafi í einhverjum grundvallaratriðum vikið frá forskrift ráðherra og ráðherra hefur ekki viljað viðurkenna það hér í dag að Bankasýslan hafi gert það. Hann og stjórnarliðar hafa ekki sett fram nein dæmi um það. Ég held að stjórnarliðar verði einhvern veginn að samræma betur málflutning sinn vegna þess að það stendur ekki steinn yfir steini. 

Virðulegi forseti. Ég er ósammála. Ég ætla að leyfa mér að vera ósammála því að einhverjar misvísandi upplýsingar séu á ferðinni. Ég sagði að bréfið sem kom frá fjármálaráðherra hafi verið með skýrum fyrirmælum um hvað ætti að fara fram. Ég sagði í ræðu minni áðan að upplýsingarnar á fundinum, þar sem Bankasýslan fór yfir með nefndinni hvernig fyrirkomulagið ætti að vera, hvers vegna þessi leið væri betri en önnur og hvað í henni fælist, hefðu mátt vera ítarlegri. Aðrir þingmenn hafa komið inn á það, nákvæmlega það. Það er þarna sem ég sagði að ég hefði viljað að við færum betur ofan í málin, hvers vegna hlutirnir væru svona eða hinsegin, af því að ég er ekki sérfræðingur í að selja banka. Ég vissi ekki nákvæmlega upp á tíu hvaða spurninga ég ætti að spyrja og þess vegna hefði upplýsingagjöfin þurfti að vera enn ítarlegri um þessar leiðir, um það, eins og hv. þm. Kristrún Frostadóttir 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar fyrir ræðuna sem hún flutti áðan. Aðeins að pólitískri ábyrgð vegna þess að það var komið inn á það í ræðunni hérna hver pólitíska ábyrgðin væri í þessu máli og ég ætlaði eiginlega varla trúa mínum eigin eyrum þegar það kom fram. Það felst pólitísk ábyrgð í því að birta lista yfir kaupendur, var sagt áðan af hv. formanni fjárlaganefndar. Það að upplýsa almenning um það hver er að kaupa eign almennings er engin pólitísk ábyrgð. Það er bara sjálfsagt mál og á að vera eðlilegur partur af öllu svona söluferli alltaf þegar við erum að höndla með eigur almennings. Síðan er sagt af hálfu Bankasýslunnar: Útboðið fór eins og lýst var, frá upphafi til loka, í nánu samstarfi við stjórnvöld sem voru ítarlega upplýst um öll skref sem tekin voru. - Frá upphafi til loka, í nánu samstarfi við stjórnvöld sem voru ítarlega upplýst um öll skref sem tekin voru. - Pólitíska ábyrgðin samkvæmt þessu hlýtur að liggja líka hjá þeim sem fengu nákvæmlega þessar upplýsingar frá Bankasýslunni. Hver er þá pólitísk ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra í ljósi þessa?

Virðulegi forseti. Ég hef ekkert legið á því að pólitísk ábyrgð liggur alltaf hjá ráðherra á endanum. Það liggur alveg fyrir. Það sem ég var að segja áðan og hv. þingmaður veit, er að Bankasýslan neitaði að birta listann með kaupendum. Fram fór sjálfstætt mat á því innan ráðuneytisins að það bæri að birta þetta. Að sjálfsögðu, eins og hv. þingmaður segir. En það er ekkert sjálfsagt í því. Það er nefnilega þannig, og við höfum því miður horft á það oft og tíðum, að það hefur ekki endilega ríkt gagnsæi um ýmsa hluti. Þarna var verið að uppfylla það sem við lögðum af stað með, þ.e. gagnsæið, af því að það á að vera þannig að um þetta ríki fullkomið gagnsæi. Það gerir það ekki enn að mínu mati og þess vegna, eins og ég endurtek hér og segi, finnst mér skipta miklu máli að við fáum og sjáum þessi svör sem við erum að bíða eftir þannig að við getum lagt mat á það. Við getum það beinlínis ekki núna. Mér finnst við ekki hafa í neitt höndunum til þess að dæma einn eða annan eða að setja fram fullyrðingar um eitt og annað fyrir en að við fáum þetta í hendur frá Bankasýslunni um hvernig í þessu öllu saman liggur .

Virðulegur forseti. Það er eitt og annað sem við getum ekki gert fyrr en við fáum öll svör, en við getum rekið Bankasýsluna og slegið hana af þrátt fyrir að höfum ekki fengið nein svör. Það er bara svolítið það sem er að gerast hérna. Það er nefnilega þannig að hv. stjórnarþingmenn eru svolítið valkvæðir á það þegar þeir eru að velta fyrir sér ábyrgð. Þegar kemur að ábyrgð Bankasýslunnar þá er hún svo rík og svo mikil að það þarf ekki að rannsaka það og það er hægt að slá hana af. En þegar kemur að ábyrgð ráðherra og öðru þá þurfum við auðvitað að bíða, þá þurfum við að skoða, setja allar heimsins skoðanir af stað áður en farið er í rannsóknarskýrslu Alþingis, eins og krafan hefur verið um. Þannig að mér finnst eiginlega ekki standa steinn yfir steini í þessu. Og þó að Bankasýslan hafi neitað að birta þennan lista þá felst engin sérstök pólitísk ábyrgð í því að hafa tekið fram fyrir hendurnar á Bankasýslunni sem beitti fyrir sig einhverjum bankaleyndarákvæðum. Það er bara sjálfsagt að gera það og við hljótum að vera sammála um það. Þegar ég nefni hins vegar þetta með pólitíska ábyrgð fjármálaráðherra - þegar Bankasýslan er búin að upplýsa stjórnvöld á hverju stigi nákvæmlega um það sem fram fór og við erum í þeirri stöðu að láta Bankasýsluna fara af því að það sé pólitísk ábyrgð, gildir þá ekki það sama um fjármálaráðherra?

Virðulegi forseti. Ég segi það bara aftur að þegar við höfum fyrir framan okkur gögn þar sem við getum metið aðstæður, metið þetta allt saman, hvað fram fór - það er sannarlega svo, eins og hv. þingmaður nefnir hér, að framkvæmdarvaldið er upplýst á hverjum tíma, að sögn. Það hlýtur þá að koma fram í þessari skýrslu sem Bankasýslan ætlar að afhenda okkur á morgun og þá getum við í framhaldinu væntanlega myndað okkur einhverja skoðun á a.m.k. því sem þar kemur fram. Síðan verðum við auðvitað líka að leyfa ríkisendurskoðanda, og treysta þeim stofnunum sem við erum hér með undir og Fjármálaeftirlitinu, að fara í þá þætti sem þar eru. Og þá og ekki fyrr en þá ætla ég a.m.k. að fella hér dóma um hvort ráðherra eigi að segja af sér eða hvað. Það að lagt sé til að Bankasýslan verði lögð niður - mér finnst mjög margt, a.m.k. líður mér þannig í dag, benda til þess að þetta fyrirkomulag sé ekki með þeim hætti sem ég hefði viljað sjá. Ég treysti því og trúi að það séu fleiri þingmenn mér sammála um það og mér hefur reyndar heyrst það í umræðunni.

Virðulegi forseti. Já, það er af mörgu að taka í þessari umræðu og þrátt fyrir nokkurn tíma hér í þinginu er mörgu ósvarað. Þetta mál er svo mikilvægt og af þeirri stærðargráðu að það þarf eðlilega að ræða þetta mjög ítarlega hér innan þingsins, á þessum lýðræðislega kjörna vettvangi, en líka að fá tækifæri til að ræða þetta úti í samfélaginu og við fjölmiðla sem mér finnst nú satt best að segja að ráðherrar hafi ekki verið nægilega duglegir við að gera. Mér finnst ríkisstjórnin hafa veigrað sér við að fara í umræðuna, skýlt sér á bak við páskana, svarað fjölmiðlum seint og illa og þegar ráðherrar mæta síðan hingað í þingið þá eru þeir, eins og við upplifðum bara fyrr í dag, frekar pirraðir og í gríðarlegum útúrsnúningaham. Eftirlitshlutverk þingsins er mikilvægt og þess vegna fannst mér líka frekar leitt að fylgjast með því að ríkisstjórnin tilkynnir mikla stefnubreytingu í miðju páskaleyfi þegar sagt var frá nýjustu áformum ríkisstjórnarinnar, þ.e. að leggja niður Bankasýslu ríkisins, ekki einu sinni tekin formleg ákvörðun, formfestan að engu virt, innan ríkisstjórnar heldur einfaldlega gefin út yfirlýsing og skoðun þriggja formanna stjórnarflokkanna. En loksins gefst okkur núna tækifæri til að fara yfir þetta. Þetta snýst ekki um það hvort rétt sé að leggja Bankasýsluna niður núna eða ekki. Þessi viðbrögð ríkisstjórnarinnar eru að mínu mati, eftir allt þetta írafár í samfélaginu, eru ekkert annað en tilraun til hvítþvottar og tímasetningin er auðvitað þannig að ég tel að ríkisstjórnin sé að skella svolítið skuldinni á þessa ríkisstofnun sem fjármálaráðherra ber ábyrgð á og hann veitir tilmæli til. Hann skipar stjórnina. Þetta er opinber stofnun og í lögum um Bankasýslu ríkisins segir til að mynda að forstjóri stofnunarinnar fari eftir lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Skýrara getur það ekki verið. Það er að mínu mati smjörklípa að leggja Bankasýsluna á þessu stigi niður. Þetta útspil svarar ekki reiði almennings. Ríkisstjórnin er algerlega að leiða gagnrýnina hjá sér. Hún þvælir málið áfram af hræðslu við eigin ábyrgð, því að vel að merkja, eins og bent hefur verið á, þá var fyrir páska allt í lagi með Bankasýslu ríkisins. Þá var þetta bara fjandi fínt. Því má eðlilega spyrja: Hvað gerðist yfir páskana? Hvað kom fyrir, hvað breytti mati ríkisstjórnarinnar annað en gríðarlegur pirringur og panik á stjórnarheimilinu? Ríkisstjórnin vill sem sagt framselja bæði sína pólitísku og stjórnsýslulega ábyrgð yfir á Bankasýsluna og það er ekki hægt. Lögum samkvæmt er það ekki hægt. Ég vil líka taka fram að það voru stór pólitísk skilaboð í þessari yfirlýsingu eða tilkynningu um miðja páska þar sem skýrt var frá því að öllum áformum um frekari sölu bankanna yrði frestað, þessu stærsta máli Sjálfstæðisflokksins og í rauninni því eina sem hann kom fyrir, enda málið risastórt, í stjórnarsáttmálanum. Önnur mál í stjórnarsáttmálanum eru nokkurn veginn frá Vinstri grænum eða öll sameiginlega frá öllum stjórnarflokkunum. Með þessari yfirlýsingu um að hætta sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálakerfinu þá er líka verið að víkja frá gildandi eigendastefnu ríkisins. Auðvitað er þetta risaákvörðun sem á að taka á formlegum fundi ríkisstjórnarinnar. Það er heldur ekki eitthvert aukamál sem er afgreitt í einhverjum önugheitum hér á þingi. Þetta er líka hlutur sem verður að fara yfir og verður að ræða. En þetta er hins vegar hlutur sem Ríkisendurskoðun á í erfiðleikum með að fara yfir. Svona nokkru getur bara rannsóknarnefnd þingsins svarað. Það sem þetta segir mér hins vegar er að ríkisstjórnin virðist ekki, með því að hætta við sölu, treysta sjálfri sér til að fara með frekari sölu á hlut ríkisins í bankakerfinu, hún treystir sér ekki til þess. Þetta er sjálfsvantraust að mínu mati, eins og ég hef m.a. skrifað um, sögulegt að vissu leyti að ríkisstjórnin og fjármálaráðherra skuli ekki treysta sjálfum sér. Svo heyri ég hér fyrr í dag af hálfu ráðherra að það eigi nú að halda áfram með þetta. Ég vona að það verði haldið áfram en það eru ákveðnir hlutir sem þurfa að komast á hreint. Það þarf að byggja upp traust í samfélaginu. Við þurfum að hafa almenning með okkur í þessa ferð og það er búið að eyðileggja það að ákveðnu leyti. Í fyrrnefndri yfirlýsingu frá ríkisstjórninni segir líka: „Þegar ný löggjöf liggur fyrir mun ákvörðun um mögulega sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka …“ Ný löggjöf verður ekki tilbúin fyrr en einhvern tíma á næsta ári, árið 2023. Við vitum að það tekur alla vega þann tíma og þá mögulega og hugsanlega getur komið til sölu. Það er alveg með ólíkindum að Sjálfstæðisflokkurinn, sem einhvern tíma var til hægri, skuli klúðra þessu máli okkar fólks, frjálslynds hægri fólks, okkar sem teljum mikilvægt að ríkið sé ekki að vasast um allt í bankastarfsemi. Viðreisn hefur sagt það alveg skýrt: Við styðjum sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka. Við höfum gert það. Við styðjum það með almannahagsmuni, gegnsæi og skýrt ferli í huga. Við styðjum það að ríkið eigi áfram kjölfestu í Landsbankanum. Við gerum það. En þessu máli eru ríkisstjórnin og Sjálfstæðisflokkurinn skuldlaust búin að klúðra og það er sárt fyrir okkur sem viljum sjá breytingar á þessu. Við horfum upp á sjálfsvantraust í þessari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að þetta mál þarf að rannsaka í þaula. Það þarf að velta við hverjum steini. Málið er svo stórt og mikilvægt að það er eðlileg krafa. En ríkisstjórnin virðist ekki taka undir þessi sjónarmið og tekur lítið sem ekkert tillit til annarra sjónarmiða, alveg sama hversu mikil og hversu rökræn og réttmæt gagnrýnin er. Við í stjórnarandstöðunni höfum verið að kalla eftir sérstakri rannsóknarnefnd en ríkisstjórnin hefur, eins og við þekkjum, náttúrlega neitað því og bendir á Ríkisendurskoðun og Fjármálaeftirlitið. Gott og vel. Hún vill bíða eftir niðurstöðum úr rannsóknum þeirra á málinu. En þrátt fyrir það, eins og bent hefur verið á hér áðan og hv. þm. Sigmar Guðmundsson sagði svo réttilega, er ekki hægt að bíða með það að taka Bankasýsluna af lífi og reyna að henda henni fyrir vagninn. Það er ekki hægt að bíða eftir því. Það er ekki mikill manndómsbragur á þessu hegðunarmynstri ríkisstjórnarinnar síðustu daga og vikur. Ákallið um rannsókn sérstakrar nefndar hefur líka komið utan úr samfélaginu, frá almenningi og óháðum sérfræðingum. Við sjáum mjög skýrt mikla andstöðu og óánægju almennings sem kallar eftir skýrari svörum og auknu gagnsæi og það er skiljanlegt í ljósi sögunnar. Það er ekki hægt að horfa fram hjá eða að hlusta ekki á þessa kröfu því að slík rannsókn væri mikilvægur og dýrmætur liður í því að endurheimta það traust sem hefur glatast. Og það var ekkert endilega mjög mikið fyrir, því miður. Mér finnst það þakkarefni að ákveðnir stjórnarþingmenn hafa komið hingað í dag og reynt af einlægni að nálgast málið. Við sjáum það að þeir ganga fram fyrir skjöldu og taka undir þessa gagnrýni. Við eigum eftir að fá það staðfest hvort hæstv. ráðherra menningar, ferðamála og viðskipta hafi sett fram þessa gagnrýni en ef hún hefur gert það þá er það vel. En hver var umræðan? Hvernig afgreiddi ríkisstjórnin þetta? Eitthvað annað en einhver önugheit um að það hafi ekki verið gerðar einhverjar bókanir. Hvaða umræða átti sér stað innan Framsóknarflokksins um þetta fyrst þetta kemur frá forystu flokksins? Við heyrum hér hv. þingmenn Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, Bryndísi Haraldsdóttur og fleiri viðra áhyggjur sínar og mér finnst það gott, mér finnst það heilbrigt. Fólk á ekki að vera feimið við það. Við sjáum líka fyrrverandi þingmenn Sjálfstæðisflokksins eins og Pál Magnússon draga fram athyglisverða punkta. Þetta er nauðsynlegt fyrir heilbrigða umræðu og til að undirbyggja frekara traust á fjármálakerfinu og við þurfum á því að halda. En hljóð og mynd fer ekki saman hjá ríkisstjórninni og það hefur ekki verið þannig frá upphafi. Salan var fyrst sögð heppnast mjög vel, bara svona ljómandi, en núna er tekin skörp beygja frá fyrri afstöðu. Kannski breyttist það reyndar aftur í gær í Sprengisandi, þá var allt orðið svo frábært aftur. En það er ljóst að stefnuleysið er algjört. Viðbrögðin eru að mínu mati ómarkviss og skilaboðin eru óskýr, einkennast af einhverri taugaveiklun á stjórnarheimilinu, allt til þess að forðast ábyrgð, plástra sárið og færa athyglina frá sér sjálfum og fyrir utan það auðvitað að hengja bakara fyrir smið með því að leggja niður Bankasýsluna. Mig langar mjög mikið að fara yfir eitt atriði, ég mun örugglega koma hingað upp aftur og fara yfir það, kannski finnst fólki það aukaatriði en það er er risaatriði í hugum okkar í Viðreisn og það er samkeppni. Það er í lögum um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjunum að ríkisstjórninni eða okkur ber skylda til þess að huga að samkeppni þegar við erum að selja þessa hluti. En aldrei hef ég heyrt ráðherra fjármála eða aðra ráðherra tala um samkeppni. Fákeppni er mesti óvinur almennings þegar kemur að fjármálamarkaðnum. Ísland er með dýrustu bankaþjónustu í heimi og við notum ekki einu sinni tækifærið og ræðum um samkeppni og tökum fram stóru myndina þegar kemur að sölu á hlut ríkisins á fjármálamarkaði. Já, ég get alveg bent á krónuna, það á ekki að koma neinum á óvart að ég bendi á gjaldmiðilinn. En þetta er stóra myndin, hvort sem við ræðum um gjaldmiðil eða aðra þætti sem eru nauðsynlegir til að koma í veg fyrir þessa fákeppni sem er á markaði, fákeppni sem leiðir til þess að lítil fyrirtæki, meðalstór fyrirtæki, almenningur, fjölskyldur á Íslandi, borga miklu hærri fjármagnskostnað en þekkist annars staðar. Það er líka þungt að sjá að þetta tækifæri er einmitt ekki notað til að ýta undir þetta. Eignarhaldið skiptir máli. En það eitt og sér ræður ekki öllu. Við þurfum að byggja undir með ákveðnum reglum hvernig við ýtum enn frekar undir samkeppni og Samkeppniseftirlitið hefur einmitt bent á það sérstaklega, við undirbúning ákvörðunar um þessa sölu, hversu mikilvægt væri að áhrif sölunnar á samkeppnisumhverfið yrðu metin og greind í þaula. Það er hvergi fjallað um samkeppnismál í greinargerð fjármála- og efnahagsráðherra um söluna. Það segir rosalega mikið um þetta viðhorf stjórnarflokkanna til samkeppni á Íslandi til þess að undirbúa betri stöðu almennings, betri stöðu fyrirtækja, auka lífsgæði fólks. Það er eins og það tengist ekki í kollinum á ráðherrum ríkisstjórnarinnar að samkeppni geti verið grundvöllur og aflvaki til aukinna lífsgæða fyrir fólkið í landinu. Þetta stóra tækifæri varðandi bankasöluna var ekki nýtt fyrir utan að við eigum að skipta um gjaldmiðil. Eðlilega vakna upp áhyggjur um framhaldið. Hvað verður? Mig langar aðeins að snerta á því, en ég sé að tíminn er að renna út. Mér finnst ótrúlega furðulegt að horfa upp á það, horfa upp á þetta reynda fólk sem fer fyrir ríkisstjórninni, þetta ágæta fólk sem fer fyrir ríkisstjórninni og hefur þessa fjölbreyttu reynslu, að þau skuli ekki standa hér og axla ábyrgð. Er ég að kalla eftir afsögn? Ekkert endilega. Ég vil bara að þau viðurkenni þessi mistök sem voru gerð. Það er ekki hægt að spyrja sig öðru en því: Var verið að villa um fyrir Alþingi þegar áformin voru kynnt? Var verið að villa um fyrir Alþingi? Hvar breyttist þetta allt í ferlinu? Hvenær breyttist það úr því að vera með fáa en stóra fjárfesta sem hefðu hug á því og löngun og metnað til að vera langtímafjárfestar í bankakerfinu en ekki að taka bara einhverjar skortstöður og snúning til að græða einhverjar milljónir og jafnvel tugi milljóna? Hugsunin með þessu skrefi var að fá ábyrga aðila, fagfjárfesta, til að fjárfesta í bankakerfinu. Nei, að því var ekki hugað. Það breyttist eitthvað í ferlinu öllu. Á því ber ríkisstjórnin ábyrgð. Ráðherra þessa málaflokks ber þá ábyrgð. Hann getur ekki skotið sér undan rannsóknarreglu. Átti hann að fara yfir allan listann? Það getur vel verið. Ég er frekar á því að hann hafi átt að spyrja spurninga í samræmi við sitt hlutverk, stjórnsýslulega hlutverk, um það hvort það væru einhverjir vankantar á þessu, hvort það væri vanhæfni hugsanlega á ferð. Er verið að virkja vanhæfisreglur stjórnsýslulaga þær? Af hverju voru þessar spurningar ekki settar fram? Hann ber ábyrgð á því. Hann væri maður að meiri ef hann kæmi hingað og viðurkenndi þá ábyrgð. Þetta er risastórt mál, framtíðarmál fyrir okkur að byggja undir traust á bankakerfinu. Það er ekki að ástæðulausu. Við höfum þann lærdóm og sama hversu sár, hversu erfiður sem hann er fyrir okkur þá er hann óumflýjanlegur. 

Virðulegur forseti. Það hefur nokkuð verið rætt um form og hefðir hér í dag og vissulega er það mjög mikilvægt í störfum þings og ríkisstjórnar að virða form og hefðir. En mig langaði að nefna það í upphafi ræðu minnar að eitt lítið blað er brotið í formum og hefðum í dag þegar þingmaður úr stjórnarandstöðuflokki tekur sæti stjórnarþingmanns. Sú atburðarás hefur leitt undirritaða í ræðustól þingsins í dag og ég vil þakka öllum sem hafa átt hlut að máli. Haldið ró ykkar meðan ránið stendur yfir. Þannig mæltist verðlaunaskáldinu Elísabetu Kristínu Jökulsdóttur að morgni miðvikudagsins 13. apríl. Á þeim tíma þótti mér að staðan í Íslandsbankasölumálinu yrði vart römmuð betur inn og fyrir mér hefur fátt nýtt komið fram síðan sem gefur tilefni til að tóna þessi orð skáldsins neitt niður. Eign okkar almennings var boðin til sölu eftir einhverjum kúnstarinnar reglum. Aðallega, og auðvitað fyrst og fremst, áttu að gilda um söluna lög um sölumeðferð á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum eins og oftsinnis hefur verið vikið að hér í dag. Þar er sérstaklega tiltekið að áhersla skuli lögð á opið söluferli, gagnsæi, hlutlægni og hagkvæmni. Þetta er allt búið að margtyggja í dag. Það er reyndar ekki tiltekið sérstaklega að brask sé bannað, ef ég man rétt, en hins vegar er ljóst að einhverjir sem keyptu bréf í bankanum hafa þegar selt og seldu jafnvel mjög fljótt og innleystu söluhagnað. Það að búast ekki við þessari útkomu í því ferli sem þarna var sett af stað lýsir fyrir mér lítilli þekkingu á hlutabréfamarkaði því að þetta eru bara fjárfestingar eins og önnur verðbréf og þarna eru þeir sem leggja til fé að ávaxta sitt pund. Skráning í kauphöllum er til að greiða fyrir viðskiptum. Það voru engir fyrirvarar eða neinar kröfur um að eiga þessi bréf þannig að það ætti varla neitt að þurfa að ræða það. Síðast í dag fer Páll Magnússon ágætlega yfir þetta í grein á vísi.is og telur þar upp nokkrar aðferðir til að taka á þessu léttan snúning til að græða nokkuð vel. Bréfin voru keypt á genginu rúmlega 117, ef ég fer rétt með, og voru í 127 daginn eftir. Það er alveg ágætisklink í vasa. En að mínu mati, og ég er svo heppin að ég er hvorki í efnahags- og viðskiptanefnd né fjárlaganefnd þannig að ég hlýt að mega tala þannig núna, er það engin afsökun fyrir þá sem bera ábyrgð á þessu og benda á að hinir og þessir þingmenn eða jafnvel ráðherrar hafi hvergi bókað andstöðu sína á fyrri stigum. Í þessu tilviki er það almenningi, sem treystir stjórnvöldum fyrir meðferð á sameign þjóðarinnar, þjóðareigninni, eignarhlutnum í Íslandsbanka, sem er misboðið og það hefur væntanlega ekki farið fram hjá neinum í þessu landi. Forstjóri Bankasýslunnar sagði að það þyrfti að treysta bönkum og verðbréfafyrirtækjum að sjá um útboð á hlutabréfum fyrir íslenska ríkið. Hann sagði þetta 14. apríl. Jú, en í lögunum segir að þegar ákvörðun er tekin um undirbúning og framkvæmd sölumeðferðar eignarhluta skuli áhersla lögð á þetta o.s.frv. og þá skuli gæta þess að skilyrði þau sem tilboðsgjöfum eru sett séu sanngjörn og að þeir njóti jafnræðis. Þá skuli við sölu kappkosta að efla virka og eðlilega samkeppni á fjármálamarkaði, eins og fyrri ræðumaður fór ágætlega yfir. Í 4. gr. sömu laga segir síðan að Bankasýsla ríkisins sjái um þessa sölu. Það er skýrt að ábyrgðin á framkvæmdinni er Bankasýslunnar. Henni verður ekki vísað út í bæ, hvorki á regluvörslu Íslandsbanka, hvað þá á kaffivélina þar. Sami forstjóri sagði að hlutabréfakaup starfsmanna ráðgjafarfyrirtækja fælu í sér hagsmunaárekstur og vonbrigði. Þetta var náttúrlega furðulegt að heyra svona fáum dögum eftir að þetta ferli fór fram og gaf þá til kynna að Bankasýslan kynni að setja fram kröfur í samræmi við góða stjórnsýslu og viðskiptahætti. Það er ljóst að Seðlabankinn hefur nú til skoðunar skilgreiningu á hugtakinu fagfjárfestum. En átti það ekki einmitt að vera hlutverk Bankasýslunnar að hafa það á hreinu hverjir þessi fagfjárfestar væru og mögulega setja eigin viðmið innan ramma laganna um það til að tryggja önnur markmið í ferlinu? Það hvort síðan þurfi að skoða hvort reglur um innherjaviðskipti hafi verið brotnar er auðvitað sérstaklega alvarlegt út af fyrir sig. Ein af eftirtektarverðum útskýringum á því hversu frábært þetta hafi allt verið er sú að það hafi engin veruleg hindrun verið fyrir alla að taka þátt í útboðinu. En það hefur þó verið staðfest að sérstaklega var haft samband við suma og á þessu er stór munur. Bankasýslan er hluti af umboðskeðju stjórnsýslunnar. Hún er reyndar oft margslungin og þannig getur stefna á tilteknu málefnasviði átt rætur í mörgum stefnuskjölum. Það er hins vegar grundvallaratriði að hver hlekkur í keðjunni sé sterkur og allir fulltrúar í henni ræki skyldur sínar. Hérna virðist hins vegar augljóslega vera eitthvað sem ekki gengur upp. En fólki blöskrar ekki bara brask, því blöskrar líka það sem einhver gæti kallað allt að því fúsk, alla vega ekki nógu góð vinnubrögð. Við erum búin að heyra marga tala um það hér í dag að þetta hafi ekki allt gengið eftir eins og til var stofnað. Þá fór ég og skoðaði tilkynningu Bankasýslu ríkisins frá 22. apríl þar sem talað er um að hún hafi sett af stað söluferli með tilboðsfyrirkomulagi sem á ensku er kallað, með leyfi forseta, „accelerated bookbuilding process“. Ég hef nú þegar setið nefndarmannamegin á einum nefndarfundi og mér gæti t.d. dottið í hug að þingmenn í nefndunum hefðu gúglað þetta hugtak og komist að því að þetta hugtak er fyrst og fremst notað um hlutafjáraukningu þar sem nýtt hlutafé er boðið til sölu á mjög stuttum tíma til valdra fagfjárfesta eða það sem á ensku heitir, með leyfi forseta, „institutional investors“. Ég held að þingmenn hafi bara verið í býsna góðri trú um hvað þarna átti að fara fram. Niðurstaða mín er þá frekar sú að þetta hafi mögulega afvegaleitt umræðuna á einhverju stigi, mögulega einhverja hv. þingmenn. Þetta gæti alla vega villt einhverjum sýn. En tilgangurinn með þessu fyrirkomulagi er einmitt sá að fá fjárfesta með mikla þekkingu á hlutabréfamarkaði sem geta greint virði hlutabréfa á stuttum tíma. 24–48 tímar er hámarkið á þeim tíma sem svona ferli er ætlað að taka, segir Google. Því er líka ætlað að deila markaðsáhættunni milli kaupenda og seljenda. Það liggur hins vegar fyrir í þessu tilfelli að tilboðum var hafnað sem voru hærri en selt var á. Þannig virkaði þessi niðurskurður, af því að tilboðin voru meiri, í fleiri hluti en voru seldir. Bankasýsla ríkisins hefur núna haft nær þrjár vikur til að svara spurningum þingsins um söluna og hefur það margoft verið rætt hér í dag að hún óskaði eftir því að fresta því seint í gærkvöldi. Það er auðvitað mjög skrýtið. Hverju getur hún bætt við á einum sólarhring sem hún er búin að hafa þrjár vikur til að svara? Þetta er ekki boðlegt fyrir þingið og ekki boðlegt fyrir almenning sem á sitt undir því að þingið ræki eftirlitshlutverk sitt. Er kannski bara verið að skrifa söguna eitthvað eftir á? Þetta hlýtur allt að liggja fyrir í lýsingu á söluferlinu og samskiptum, bæði við þingið og þá ekki síður fjármálaráðuneytið og þá sem stjórna þar á bæ og svo í tilkynningum um söluna. Það getur varla þurft að bæta miklu við. Varðandi opið söluferli þá kemur fram í athugasemdum við frumvarpið um framkvæmd sölumeðferðar á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum að gert er ráð fyrir því að bjóða skuli eignarhlut til sölu í opnu söluferli. Hins vegar er nauðsynlegt að rökstyðja sérstaklega ef ekki stendur til að bjóða hlut til sölu með þeim hætti. Áfram segir að slíkt fyrirkomulag kunni í undantekningartilvikum að koma til greina t.d. við sölu á minni eignarhlutum ríkisins eða ef einhverjar sérstakar aðstæður kalli á að þetta fyrirkomulag sé viðhaft. Ég tel að það hljóti að mega lesa þessar skýringar þannig að mjög ríkar kröfur séu gerðar til framkvæmdar sem fer fram í því fyrirkomulagi sem hér var ákveðið að hafa við. Ég veit ekki hvernig hægt er að halda því fram að söluferlið hafi að öllu leyti verið í samræmi við lög en benda í hinu orðinu á að hinir og þessir ágallar kunni að hafa verið á ferlinu annars staðar en hjá Bankasýslunni. Þá á ég líka við á hinum endanum, hjá verðbréfamiðlurum og þeim sem komu að þessu þeim megin frá. Lögin gilda um framkvæmd sölunnar og það er sérstaklega tekið fram í skýringum við þau að Bankasýsla ríkisins hljóti, þá í umboði fjármálaráðherra, að bera ábyrgð á öllu söluferlinu. Með öðrum orðum: Brotakennd framkvæmd við sölu eignarhluta ríkisins í einni stærstu fjármálastofnun landsins og væntanlega einni af verðmætustu eign ríkisins er og verður á ábyrgð fjármálaráðherra og undirstofnana ráðuneytisins. Það er fagnaðarefni að fá við söluna fjármagn í ríkissjóð til að draga úr lántökuþörf og vaxtagreiðslum, það er ekki það. En allir sem tala um þetta af nokkurri sanngirni hljóta að skilja að gagnrýnin felur það í sér að mögulega hefði verið hægt að fá meira fyrir þennan hlut. Ég get því tekið undir með séra Davíð Þór Jónssyni sem sagði á Austurvelli á föstudaginn langa: Mér finnst þetta ekki í lagi og ég held að engum finnist það í lagi. Það hafa 83% þjóðarinnar tekið undir, þ.e. einhver könnun sagði að 83% væru óánægð með útboðið. Þetta útspark ríkisstjórnarinnar 19. apríl að fórna Bankasýslunni - það stóð ekki á viðbrögðum þaðan. Það dugði ekki ein fréttatilkynning, heldur þurfti tvær. En það sem mér fannst áhugavert að heyra var að Bankasýslan lýsti því strax yfir að hún myndi skoða lagalega stöðu sína áður en hún greiddi söluþóknanir. Þar fór skítur inn í viftuna, sagði fjósamaðurinn. Ætli þeir sem tóku verkefnið að sér kyngi því bara sisvona? Menn hafa nú sett mál í gegnum dómskerfið af minna tilefni. Þetta var svolítið glannaleg yfirlýsing að mínu mati, eða voru kannski engin lög brotin? Er nema von að venjulegt fólk upplifi sig statt í einhverju moldviðri, eins og maðurinn sagði? Eða af hverju ætti annars Bankasýslan að hóta því að borga ekki umsamdar söluþóknanir? Ég bara spyr því að ég veit ekki svarið, herra forseti. Í öllu þessu máli er ljóst að það hefur eitthvað farið úrskeiðis og það ber að fagna því að stjórnarliðar taka undir að þetta hafi ekki allt farið eins og það átti að fara, sumir alla vega. Þjóðin og þingið eiga skilið að fá á þetta gagngera rýni. Það eru enn opin sár eftir afleiðingar bankahrunsins, eins og komið hefur við sögu í þinginu í dag. Ég tel því að það að Alþingi skipi rannsóknarnefnd til að fara yfir þetta séu rétt viðbrögð við ákalli um skýr svör um hvað gerðist í þessu ferli og ég hvet til þess að málinu verði beint í slíkan farveg.

Herra forseti. Grein sem ég fékk birta í fjölmiðlum fyrir nokkrum dögum hafði yfirskriftina „Moldviðri“. Ég var að vísa til þess að búið væri að þyrla upp miklu ryki í kringum þessa bankasölu og framkvæmd hennar og mér fyndist ástæða til að við reyndum að horfa í gegnum það ryk og átta okkur á því hverjar helstu staðreyndirnar væru og hvað við værum raunverulega að gera. Það er kannski ástæða, virðulegur forseti, til að hverfa aftur til ársins 2012 til að hafa einhverja heild í þessari sögu. Við erum að framkvæma þessa sölu á grundvelli laga sem samþykkt voru árið 2012, nr. 155/2012, sem þáverandi ríkisstjórn undirbjó og hv. þingmaður, þáverandi fjármálaráðherra, Oddný Harðardóttir, flutti sem frumvarp í þinginu. Eftir þeirri löggjöf störfum við og hún skapar umgjörðina í kringum þetta verk sem við höfum nú framkvæmt, tvo áfanga í sölu á eignarhlutum ríkisins í Íslandsbanka. Það er líka ástæða til að rifja það upp, virðulegi forseti, að ríkissjóður hefur núna selt hluti í bankanum fyrir 108 milljarða kr. Það eru gríðarlega miklir peningar og mjög mikilvægt að losa þessa fjármuni og nota í þörf verkefni, að minnka lánsfjárþörf ríkissjóðs, lækka til framtíðar skuldabyrði ríkissjóðs, geta varið áfram fjárfestingarstigið, geta varið áfram þau verulega auknu útgjöld sem hafa verið lögð til ýmissa málaflokka, ekki síst á sviði velferðar- og menntamála til lengri tíma og koma þeim fjármunum í vinnu með þeim hætti. Við getum líka rifjað upp, virðulegur forseti, að þegar hæstv. núverandi fjármálaráðherra settist í fjármálaráðuneytið 2013 í ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hafði ekki verið sterkur fókus á hvernig ætti að fara með slitabúin, hvernig ætti að taka á þeim, hvernig ætti að greiða úr þeirri flækju sem hafði skapast í kjölfar hrunsins og varla hægt að finna staf á blaði um það. Sú vinna sem unnin hefur verið síðan hefur skilað okkur því að búið er að selja eignarhluti ríkisins í þessum banka sem féll ríkinu í skaut. Við getum deilt um það hversu mikið ríkið eða almenningur lagði til þess en veruleikinn er einfaldlega þessi: Úr þessum eignarhluta er búið að gera núna 300 milljarða kr. og það munar um minna, þegar við erum að reka ríkissjóð með þeim halla sem raun ber vitni, til að grípa undir efnahagslífið og samfélagið á tímum Covid-faraldurs. Rétt eins og fleiri þingmenn hafa komið inn á í dag finnst mér ástæða til að staldra við núna og rifja upp að hv. þm. Eyjólfur Ármannsson ræddi um gríðarlegan hagnað bankanna á síðasta ári. Mér finnst alltaf mjög gott að við séum að ræða um það vegna þess að sú staðreynd sem birtist í þeim mikla afgangi sem varð í rekstri bankanna á síðasta ári endurspeglar, finnst mér, fyrst og fremst góðan árangur við að halda utan um efnahagslífið á þessum Covid-tímum. Stærsti hluti þess afgangs sem bankarnir voru að skila er til kominn vegna þess að menn voru að fara yfir lánasöfnin sín og draga til baka þar sem menn höfðu fært niður af verðmætum útlána sinna. Það er ekki svo að það hafi verið fyrst og fremst undirliggjandi góður rekstrarárangur þessara banka sem skapaði þann hagnað. Það má líka rifja upp að ríkissjóður hefur á undanförnum árum tekið tugi milljarða í arð út úr þessum bönkum, m.a. þeim banka sem við ræðum hér, sem var líka einskiptishagnaður á hverjum tíma og ekki hægt að segja að sé dæmi um hversu arðvænlegt það er að eiga og reka banka. Virðulegur forseti. Mér finnst ástæða til að halda nokkrum þáttum til haga til að við sjáum í gegnum það moldviðri sem búið er að þyrla upp í kringum þessa sölu. Verðmæti hluta ríkissjóðs hefur aukist umtalsvert í kjölfar frumútboðs síðastliðið sumar. Hluthafar í bankanum eru núna yfir 15.000 og stærstu hluthafarnir utan ríkissjóðs eru lífeyrissjóðir og aðrir öflugir langtímafjárfestar. 14 stærstu hluthafarnir eiga 77% bankans. Fimm stærstu hluthafarnir eru ríkissjóður Íslands, sem á enn 42%, virðulegur forseti, Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins, Gildi, Capital Group og Lífeyrissjóður verslunarmanna. Aðrir eiga mun minna. Þetta eru þeir 14 stærstu hluthafar sem eiga 77% af bankanum. Söluferlið er framkvæmt í samræmi við lög um sölumeðferð eignarhluta í fjármálafyrirtækjum og fyrir þeim lögum mælti, eins og ég sagði áðan, hv. þm. Oddný Harðardóttir, þáverandi fjármálaráðherra. Markmiðið með sölunni var ekki síst að armslengd væri á milli stjórnmálamanna og faglega skipaðrar Bankasýslu við sölumeðferð. Þannig segir m.a. í greinargerðinni: „Með því að fela sérstakri ríkisstofnun, Bankasýslu ríkisins, meðferð eignarhluta ríkissjóðs í fjármálafyrirtækjum og að koma fram með tillögur til ráðherra um sölu þeirra eignarhluta var ætlunin að tryggja hlutlægni við meðferð þessara mála.“ Virðulegi forseti. Þarna undir liggur grundvallaratriði. Þarna liggur undir einn aðalmáttarstólpinn í þessu ferli sem við megum ekki horfa fram hjá: Það er hlutverk Bankasýslunnar að framkvæma sölu og hlutverk Bankasýslunnar að leggja fram tillögu. Það er hún sem tryggir að þetta sé framkvæmt og hún á að gera það á grundvelli hlutlægra tillagna. Vegna þessarar armslengdar er það ekki hlutverk ráðherra og ráðherra hefur ekki aðgang að því að farið var ítarlega yfir upplýsingar um einstaka tilboð, fjárhæðir, verðbil, niðurskurð í úthlutun o.s.frv. Þessum þáttum er með lögum útvistað til Bankasýslunnar. Bankasýslan hefur hins vegar gefið út að áskriftir bárust frá 209 aðilum og 207 fengu úthlutun. Bankasýslan gaf sömuleiðis út fréttatilkynningu við upphaf útboðsins 22. mars sem fjallað var um í flestum miðlum. Öllum sem með lögum um töldust fagfjárfestar var heimilt að skila inn áskriftartilboðum og enginn var handvalinn eftir því sem við best vitum. Hafa verður þessa framkvæmd í huga þegar við ræðum þetta mál vegna þess að fyrsta gagnrýnin á þessa sölu sem fram kom var einmitt á þann veg að kaupendur hefðu verið handvaldir. Þegar það var hrakið þá var eiginlega orðinn glæpur fjármálaráðherra að hafa ekki farið yfir tilboðin og að hafa ekki handvalið kaupendurna. Ég skil það svo að Fjármálaeftirlitið beini nú fyrst og fremst skoðun sinni að þeim söluráðgjöfum sem unnu með Bankasýslunni að framkvæmd á sölu hlutanna þar sem fyrst og fremst hefur verið talað um kaup söluráðgjafanna sjálfra í útboðinu. Við fáum engar efnislegar upplýsingar um þessa athugun þar sem hún snýr ekki með beinum hætti að þinginu. Ég ætla að bíða niðurstöðu hennar vegna þess, virðulegur forseti, og það hef ég áður sagt í umræðu um sölu Íslandsbanka á opinberum vettvangi, að það sem stakk mig og stingur mig voru smærri kaupendur og tengsl þeirra við söluráðgjafana og jafnvel söluráðgjafarnir sjálfir. Ég ætla ekki að draga fjöður yfir það að þar er ég gagnrýninn. Stjórnarandstaðan og ekki síst samstarfsfólk þáverandi ráðherra, sem ég hef nefnt áður, sem mælti fyrir þessum lögum, heldur því fram að ferlið hafi farið á sjálfstýringu, ráðherra hafi sýnt vanrækslu og fleira í þeim dúr með því að skoða ekki sjálfur einstaka tilboð og samþykkja þau heldur fela það Bankasýslunni. Eins og ég sagði áðan var því fyrst haldið fram að kaupendur hefðu verið handvaldir en þegar það reyndist ekki rétt var skipt um gír og sagt að hann hefði átt að velja kaupendur. Í þessum málflutningi er því m.a. haldið fram að 4. gr. laganna kveði á um að ráðherra beri að skoða tilboðin, sem er alrangt eins og þingmennirnir vita. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að ráðherra geti falið Bankasýslu ríkisins að annast endanlegan frágang vegna sölu eignarhluta. Ýmsar leiðir koma til greina við sölu á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum, t.d. almennt útboð verðbréfa, skráning bréfa fjármálafyrirtækis á skipulegum verðbréfamarkaði eða tilboðssala. Sala hluta með útboði eða skráning bréfa í kauphöll er ferli sem er frábrugðið hefðbundinni tilboðssölu. Sem dæmi er ekki um mat á einstaka tilboðum eða eiginlegar samningaviðræður við einstaka kaupendur að ræða þegar almennt útboð eða skráning bréfa fer fram.“ Virðulegur forseti. Mér finnst mikilvægt að við höldum þessum staðreyndum til haga og reynum að horfa í gegnum moldviðrið sem þyrlað hefur verið upp í kringum þessa umræðu alla og í kringum þessa bankasölu. Enn einu moldrykinu átti að þyrla upp þegar því var haldið fram í umræðu, m.a. í fjölmiðlum, að þeir sem hefðu fengið þau gæði að kaupa hefðu þegar selt sig til baka og innleyst mikinn hagnað. Rétt eins og hv. þingmaður sem hér talaði áðan lýsti ágætlega eðli hlutabréfamarkaðar þá er það alveg rétt að það voru engin tímamörk sett um hversu lengi kaupendur þyrftu að halda hlutum en samkvæmt fréttatilkynningu frá Bankasýslunni sem send var út um páskana hafði fjöldi hluthafa aukist um 125 frá útboðsdegi og meiri hluta fjárfesta í útboðinu haldið eða aukið eignarhlut sinn. 34 fjárfestar höfðu minnkað eignarhlut sinn að hluta en svo voru um 60 sem birtust ekki á hluthafalista og gætu verið fjölmargar skýringar á því eins og nánar er rakið í tilvitnaðri fréttatilkynningu. Virðulegur forseti. Það er nokkur ljóður á umræðunni hér í dag að við gátum ekki fengið Bankasýsluna á fund fjárlaganefndar í morgun eins og við höfðum ætlað. Ég ætla ekki að halda áfram að harma það neitt sérstaklega, það þýðir ekkert, dagurinn er liðinn, en við hefðum sannarlega getað haft betri og upplýstari umræðu um ýmis atriði eins og hvernig frágangur Bankasýslunnar var og hvernig þær reglur sem hún setti söluráðgjöfum sínum voru undirbúnar. Hvernig fór úthlutunin og niðurskurðurinn fram? Hvaða tilboð voru hærri eins og fréttir eru fluttar um? Við höldum ekki á neinni vissu í þessum efnum. Þetta er allt saman einhvers staðar í kosmosinu sem einhverjar lausafréttir. Þangað til höfum við ekki þau svör í höndunum að við getum með heildstæðum hætti skapað okkur almennilega mynd af því sem þarna fór fram og mjög vont að við séum að fella einhverja stórudóma úr ræðustóli Alþingis, í það minnsta á þessari stundu. Ég vil, virðulegur forseti, bara undirstrika að við megum aldrei missa sjónar á því markmiði okkar að koma ríkinu frá atvinnurekstri í þessu landi sem það þarf ekki að halda á. Mér finnst það vera kjarninn í því sem við ættum að vera að ræða hér, að við getum undirbúið eða útbúið með þeim hætti að hér virki hlutabréfamarkaður, að fólk sjái sér hag í því að fjárfesta í hlutabréfum til að ávaxta sparnað sinn og taka þannig þátt í atvinnulífi. Við getum ekki til lengri tíma ætlast til þess að ríkið haldi á stórum atvinnufyrirtækjum og mikilvægum þess vegna, heldur að við getum treyst fólki til að eiga þessi fyrirtæki og reka þau. Kjarninn sem við ættum miklu frekar að vera að ræða er hvaða hlutverki ríkið ætli að gegna í atvinnurekstri hér á Íslandi. Þar er sala Íslandsbanka mikilvægur þáttur í að efla hlutabréfamarkaðinn og koma á dreifðu eignarhaldi. Vegna orða hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um samkeppnisstöðu er það ekki svo að samkeppnisþátturinn hafi aldrei verið tekinn fyrir. Í þeim umræðum eða svörum eða greinargerðum sem hv. fjárlaganefnd hefur í það minnsta rýnt og sent frá sér þá er það þetta dreifða eignarhald og að gera ekki lífeyrissjóðina endilega að aðaleigendum Íslandsbanka sem við vorum einmitt að reyna að forðast með því að reyna að dreifa eignarhaldinu með þeim hætti sem hefur þó tekist. Allir stórudómar um framkvæmd þessarar sölu held ég að verði að fá að bíða þangað til við komum lengra fram í ferlið og sjáum betur þegar rykið fer að setjast í kringum þetta, virðulegur forseti. Ég er að sjálfsögðu einn af þeim þingmönnum sem finnst að málinu hafi verið ágætlega fyrir komið í fyrsta lagi er varðar að biðja Ríkisendurskoðun að fara yfir þetta ferli og í öðru lagi er varðar þann þátt að Fjármálaeftirlitið skoði starfshætti söluráðgjafanna. Fyrr en þær niðurstöður liggja fyrir held ég að við getum ekki sagt að það sé forsvaranlegt að beita sérstakri rannsóknarnefnd Alþingis, enda er það þannig frágengið í lögum um rannsóknarnefndir og í greinargerð sem fylgdi þeirri löggjöf á sínum tíma að þær eigi einungis að nota í undantekningartilfellum og það sé ekki fyrsti kostur að grípa til þeirra. Með því er ég ekki að segja að ég hafni því um aldur og ævi að það verði einhvern tímann rannsóknarnefnd sem fari yfir þetta ferli heldur að segja að við verðum að gera hlutina í réttri röð, við verðum að geta talað um þessi mál eins og þau raunverulega eru.

Herra forseti. Ég staldra auðvitað við þetta orð sem hér hefur verið látið falla, moldviðri, og sömuleiðis það að við eigum ekki að vera að fella stóra dóma úr ræðustól Alþingis. Mér líður pínulítið eins og við eigum hreinlega ekkert að vera að spyrja neinna spurninga hér í ræðustól Alþingis. Eini stóri dómurinn sem hefur fallið í þessu máli er sá að tekin var ákvörðun um að sakfella Bankasýsluna og leggja hana af vegna þess að salan þótti það mikið klúður. Það er stóri dómurinn sem hefur fallið. Síðan er það þessi rosalega áhersla sem menn eru alltaf með á forsöguna, að ríkið hafi fengið þessa eign fyrir ekki neitt og gert úr henni einhver svakaleg verðmæti. Almenningur í þessu landi borgaði auðvitað svakalega mikið með óbeinum hætti fyrir þennan banka í bankahruninu, eins og við þekkjum mætavel. Þannig að þessi forsaga er engin réttlæting fyrir því að illa hafi tekist til með söluna. Það er hið eina sanna moldviðri sem er verið að þyrla upp. Og í framhaldi af því sem hv. þm. Haraldur Benediktsson segir um hvert hlutverk ríkisins eigi að vera gagnvart atvinnufyrirtækjunum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir hans andsvar. Ég verð að segja að ég hef fylgst með þessari umræðu og tekið þátt í henni undanfarnar vikur og mér hefur fundist rauði þráðurinn í málflutningi stjórnarandstæðinga vera sá að reyna að klemma fjármálaráðherrann í þessu máli. Stjórnarandstaðan hefur farið pall af palli, horn úr horni og gripið úr loftinu eitt og annað eftir því sem þessari umræðu vindur fram. Ég ætla hins vegar að segja, vegna spurningar hv. þingmanns um eignarhluti og vegna þeirrar stöðu sem er komin upp, að það væri hörmulegasta niðurstaðan, hv. þingmaður, að ekki tækist að klára sölu Íslandsbanka á þessu kjörtímabili. Það er hins vegar rétt og ég styð það að við höfum sett söluferlið í eðlilega biðstöðu meðan við erum að komast fram úr þessari umræðu. Við verðum að láta rykið setjast, sjá hvað fór úrskeiðis og reyna að meta það með einhverjum hætti. En ég hef ekki gefið mig í því að vonast til að við ljúkum sölu Íslandsbanka á þessu kjörtímabili. Við þurfum sannarlega á því að halda.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir svarið og tek undir það að auðvitað vona ég að hægt verði að halda áfram að selja þessa eign til almennings og fjárfesta sem vilja þá standa með bankanum til lengri tíma, jafnvel þótt illa ári og illa kunni að fara. Við megum ekki gleyma því að bankarekstur er í eðli sínu áhættusamur. Þó að bankarnir hafa verið að skila góðri afkomu að undanförnu er auðvitað ekki víst að það verði um aldur og ævi eins og við þekkjum mætavel. Þá er ég ekki bara að vísa í hrunið heldur líka áratuginn á undan þar sem ríkið þurfti oft að leggja fjármuni inn í banka sem það var með á sínu forræði. En það sem mig langaði að nefna, af því að verið er að tala um að stjórnarandstaðan sé alltaf einhvern veginn að reyna að klemma fjármálaráðherra - ég ætla aftur að lesa það sem kom fram hjá Bankasýslunni eftir páska: „Framkvæmd útboðsins fór eins fram og því hafði verið lýst af hálfu stofnunarinnar frá upphafi til loka, í nánu samstarfi við stjórnvöld sem voru ítarlega upplýst um öll skref sem stigin voru.“ Það er verið að segja: Fjármálaráðherra og stjórnvöld vissu allan tímann nákvæmlega alltaf hvað við vorum að gera hjá Bankasýslunni. 

Herra forseti. Ég held að umræðan undanfarna daga, alla vega sú sem ég hef tekið þátt í, og ekki síst framganga hv. formanns fjárlaganefndar og allrar nefndarinnar í þeim efnum, hafi einmitt ágætlega dregið það fram að við viljum spyrja spurninga. Ég var hins vegar aðeins að ávarpa það að mér fyndist - ég hef ekki alveg áttað mig á þessari umræðu hér í dag. Ég hefði gjarnan viljað taka þessa umræðu eftir að við værum búin að fá Bankasýsluna með sín ítarlegu svör sem þau boða við þeim spurningum sem lagðar hafa verið fram á vettvangi fjárlaganefndar. Ég held að það hefði bætt umræðuna verulega. Við viljum engu að síður bara minna á það, af því hv. þingmaður las hér upp úr fréttatilkynningu Bankasýslunnar, að Bankasýslan sjálf hefur núna beint til Fjármálaeftirlitsins skoðun á ákveðnum þáttum. Það er því ekki eins og við séum ein ósátt við ýmsa hluti í þessari framkvæmd. En stóra myndin er þessi: 

Forseti. Markmiðið er að koma ríkinu frá rekstri - ég er reyndar ekki sammála þessu, ég held að höfuðmarkmiðið sé að það sé traust í samfélaginu og það ríkir ekki traust um þessa sölu. En gott og vel, við getum verið ósammála um það. Hv. þingmaður áttar sig ekki á því af hverju við erum í þessari umræðu í dag. Við áttum m.a. að vera búin að fá minnisblað frá Bankasýslunni sem við gætum verið að ræða hér, en við erum ekki að ræða í dag. Hv. þingmaður segir að öllu sé snúið á haus varðandi það að einhver hafi átt að handvelja og svo hafi hann ekki mátt handvelja og hvað og hvað. Umræðan snerist um það hvort söluráðgjafarnir hefðu handvalið vini sína og síðan hefði fjármálaráðherra bara leitt það hjá sér að 200 nöfn voru mætt á listann og viðkomandi hefði átt að gera athugasemd en ekki endilega velja þá úr. Hér er líka mörgu snúið á haus og talað um moldviðri þegar fólk er bara að reyna að komast til botns í mjög alvarlegu máli. Ég velti fyrir mér: Hvað finnst hv. þingmanni um að erlendir aðilar hafi selt sig út á örskotsstundu sem gerðu það síðast? Hvað finnst hv. þingmanni um að það hafi verið stöður sem hafi verið skuldsettar til að taka snúning í þessu útboði? Og ber enginn ábyrgð á þessum litlu aðilum sem hv. þingmaður er ósáttur við að hafi fengið að kaupa?

Herra forseti. Við höfum ekki enn fengið upplýsingar, t.d. um hlutverk minni kaupenda. Fréttir eru sagðar af því, við erum enn bara að áætla út frá fréttaflutningi, frá því var sagt í fjölmiðlum fyrir nokkrum dögum, að stórir lífeyrissjóðir hafi ekki viljað greiða nema 112 og þess vegna hafi minni fjárfestar verið mikilvægir til að hífa upp söluverðið. Við vitum þetta ekki, hv. þingmaður, því að við höfum ekki fengið nægjanleg gögn til að áætla þetta út frá, en þetta er í það minnsta fréttaflutningur af þessu máli. Hitt atriðið varðar erlendu sjóðina. Í tilkynningu Bankasýslunnar um hluthafahópinn höfum við ekki upplýsingar um það hverjir stöldruðu við í skamma stund en ég ítreka, eins og ég sagði í ræðu minni, að við vorum ekki með nein sérstök ákvæði um að halda eignarhlutum sem keyptir voru í þessu útboði í einhvern tiltekinn tíma.

Virðulegi forseti. Ég get að sumu leyti tekið undir það að það er ekki ákjósanlegt að við séum að ræða um hluti sem við vitum ekki svörin við. Hér kemur fólk engu að síður upp vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra mætir ítrekað í viðtöl og talar um að ekkert hafi farið úrskeiðis. Samt erum við öll að bíða eftir þessum upplýsingum. Hlutverk minni kaupenda í útsöluverði - já, þetta eru auðvitað bara getgátur og að einhverju leyti, myndi ég kalla, eftiráskýringar en ég ætla ekki að setjast í dómarasæti hér. Varðandi erlendu aðilana þá er þetta vitað. Það er hægt að skoða listann hjá Íslandsbanka og sjá að þessir erlendu sjóðir eru ekki lengur skráðir. Þetta eru opinberar upplýsingar ef fólk er t.d. hluthafar í bankanum. Mig langaði að lokum til að spyrja hvort hv. þingmaður deili ekki þeim skilningi hv. formanns fjárlaganefndar og flestra í fjárlaganefnd að það hafi verið stórir kjölfestufjárfestar, langtímafjárfestar, sem ættu fyrst og fremst að vera í þessum hópi líkt og 80% landsmanna virðast líka telja.

Virðulegur forseti. Öll kynning fyrir fjárlaganefnd, og ég sagði það í umræðu sem tekin var hér fyrr um sölu hlutabréfa í Íslandsbanka, og þegar við ræddum þetta í fyrra sinn í þessum þingsal, miðaðist að því að hér væru fyrst og fremst stórir fjárfestar á ferðinni sem stæðu með bankanum með þessum hætti. En rétt eins og ég sagði líka var hins vegar ekki útilokað að smærri fjárfestar gætu átt hlut að máli. Ég stend alveg með skilningi hv. formanns fjárlaganefndar á því hvernig við skildum stóra samhengi þessarar aðferðar við sölu, en við verðum að sækjast eftir stórum sterkum eignaraðilum. Og það gekk líka eftir. Umræðan snýst að langstærstum hluta um þá aðila sem halda á mjög litlum eignarhlut og þá aðila sem rifu plástur af sári sem enn er ekki fullgróið í okkar samfélagi, þeim nöfnum sem þar eru. Það hefur væntanlega aldrei nokkur maður hugsað sér að setja það með einhverjum hætti í lög hvernig hægt væri að útiloka þá aðila frá því að eignast slíka hluti í bankastarfsemi á Íslandi í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir sína ræðu. Hann lagði áherslu á að vera ekki að fella þunga dóma fyrir fram en í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 19. apríl er beinlínis fullyrt að komið hafi í ljós annmarkar við undirbúning og framkvæmd sölu á eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ég hef verið að reyna að átta mig á því hvaða annmarkar þetta eru nákvæmlega sem ríkisstjórnin vill meina að hafi verið þarna og sé beinlínis búið að staðfesta að hafi verið á ferlinu. Þá er talað um skort á upplýsingagjöf og skort á gagnsæi. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hvaða annmarkar hann telji að hafi verið á ferlinu og hvort hann telji að Alþingi hafi með einhverjum hætti verið snuðað um nauðsynlegar upplýsingar og hvort hann sé óánægður með þær kynningar sem fjárlaganefnd fékk og ef ekki, hvar hann telji þá pottinn brotinn og hvaða annmarkar séu varðandi gagnsæi og upplýsingagjöf.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég er að alveg á sama stað og ég var í umræðunni fyrir nokkrum dögum eða nokkrum vikum. Mér finnst að Bankasýslan hefði getað staðið sig betur í upplýsingagjöf og betur í kynningu. Það er hluti af þessum vanda sem ég var að lýsa sem moldviðri áðan, að það var ekki nóg að gert í aðdragandanum. Við vitum það öll og upplifðum það örugglega flest að þegar fréttatilkynning kemur út um að söluferli sé hafið þá fannst mönnum það vera býsna óvænt en þeim sem á annað borð voru á tánum og fylgdust með, m.a. í viðskiptalífinu, kom það í sjálfu sér ekkert á óvart. Grundvallarþátturinn í þessu er að öllum var ljóst þegar útboðsferlið hófst og þeim tilbæru aðilum sem voru með þá stöðu að geta gert tilboð var það ljóst frá þeirri stundu að þeir gætu gert tilboð.

Virðulegi forseti. Vandinn við þennan málflutning er sá að það er bara ofboðslega skýrt í lögum um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum að aðkoma Alþingis að þessu ferli og þær grundvallarupplýsingar sem Alþingi á að fá áður en ráðherra tekur ákvörðun um sölu þær fara fram í gegnum ráðherra og ráðuneytið. Svo eru samskiptin við Bankasýsluna svona meira tilfallandi. Það er ráðherra sem á að leggja fram mjög heildstæða greinargerð um ráðgerða sölumeðferð - þetta kemur skýrt fram í 2. gr. laganna - og leggja fyrir fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis. Það eru sérstakar skyldur sem ráðherra hefur á sínum herðum um það hvaða upplýsingar eiga að koma fram í greinargerðinni. Þetta eru allt saman atriði sem ráðherra ber höfuðábyrgð á en ekki Bankasýslan. Ef það voru þarna 

Herra forseti. Þegar ég tók þátt í að undirbúa svar meiri hluta fjárlaganefndar við bréfi fjármálaráðherra til nefndarinnar um fyrirhugaða sölu las ég yfir af nokkurri vandvirkni lögin um Bankasýsluna. Mín túlkun er sú að bæði ráðherrann og þingið hafi nokkuð bundnar hendur vegna þess að þetta armslengdarsjónarmið, sem okkur er tíðrætt um, bindi með einhverjum þeim hætti að ég sem tilheyri meiri hluta fjárlaganefndar geti ekki lagt til einhverja aðra söluaðferð eða aðra aðferð en Bankasýslan lagði upp með. Það var alfarið í höndum Bankasýslunnar. Mér finnst að þessi löggjöf frá 2012 hafi búið til einhvers konar einskismannsland fyrir Bankasýsluna til að starfa á og það er ekki síst af þeim ástæðum sem mér finnst eðlilegt 

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hagnaðinn sem hann nefndi í ræðunni. Hér er verið að selja banka í samkeppnisleysi. Hagnaður Íslandsbanka árið 2020 var 6,7 milljarðar. Hagnaður Íslandsbanka í fyrra var 23,7 milljarðar. Það liggur fyrir og hefur komið fram, m.a. hjá Gylfa Zoëga prófessor, að hann telji að samkeppnisumhverfi bankanna sé þannig að Samkeppniseftirlitið ætti að hefja rannsókn á þessu samkeppnisumhverfi líkt og það gerði varðandi olíufélögin. Listi yfir þjónustugjöld er óljós, framsetning verðskrár banka er flókin og óskýr þannig að neytendur geta ekki borið saman verðskrár. Vaxtamunur er allt of mikill. Ekki er unnt að nota ódýr greiðslukort á Íslandi. Það er þetta sem stendur á bak við hagnaðinn. Þetta er hagnaður sem er ekki í samkeppnisumhverfi og mig langar að spyrja hv. þingmann: Nú er verið að selja bankann í samkeppnisleysi og telur hann að stefnuleysi ríkisstjórnarinnar og stjórnvalda, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans andsvar. Ég segi bara í upphafi, virðulegur forseti: Ég held að samkeppni aukist þegar við brjótum upp eignarhald á tveimur þriðju hlutum bankamarkaðarins, að tveir stærstu bankarnir í eigu ríkisins séu nú komnir með eigendahóp sem er fjölbreyttur og stór, frekar en að ríkið haldi á tveimur bönkum. Mér finnst þetta svar liggja í augum uppi, að þetta sé fyrsta grundvallarskrefið sem við tökum til þess að auka samkeppni á bankamarkaði. Í öðru lagi, virðulegur forseti, vil ég segja: Það kemur mjög skýrt fram í skrifum Samkeppniseftirlitsins vegna bankasölu að varast beri stóra ráðandi eignaraðila, sérstaklega lífeyrissjóði, sem eru hér alltumlykjandi á okkar fjármálamarkaði og okkar atvinnulífi, að það sé annar þáttur sem við þurfum að horfa til til að efla samkeppni á bankamarkaði. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Varðandi stóra aðila á markaði, eins og lífeyrissjóðina, sem eigendur bankanna, núna eru ýmsu smáu aðilarnir sem keyptu í þessu lokaða útboði búnir að selja og líka erlendu aðilarnir, eins og kom fram í máli hv. þm. Kristrúnar Frostadóttur. Þeir hafa verið að selja sig strax út úr bönkunum. Hverjir eru að kaupa? Það eru lífeyrissjóðirnir. Lífeyrissjóðirnir eru einfaldlega að kaupa á hærra verði. Þeir sem borga hagnað þeirra sem tóku þátt í lokaða útboðinu eru lífeyrissjóðirnir. Af hverju var þeim ekki boðið að kaupa meira? Þeir óskuðu eftir að kaupa meira. Núna þurfa þeir að kaupa á miklu hærra verði og þeir sem borga hagnaðinn, sem söluaðilar sem fengu að taka þátt í þessu lokaða útboði fá, eru lífeyrissjóðirnir. Auðvitað átti að selja þeim strax í upphafi. Það var ekki gert. Annað sem er líka vandamál í þessu eru skilyrðin og stjórnarandstaðan er sökuð um að þyrla upp moldviðri um að ráðherrann ætti að handvelja þá sem fengju að kaupa. Það sem söluráðgjafarnir voru að gera var að þeir voru að hringja í vini sína og bestu kúnnana og 

Virðulegi forseti. Ég held að fyrir það fyrsta ef við vildum auka samkeppni á Íslandi þyrftum við ekki síst að heimila lífeyrissjóðunum að fara í auknum mæli úr landi með fjárfestingar sínar. Í öðru lagi þá höfum við ekki upplýsingar um að lífeyrissjóðir hafi viljað kaupa meira á hærra gengi. Hv. þingmaður, hvaðan höfum við þær upplýsingar? Ég bíð þá eftir því að m.a. títtnefnd Bankasýsla geti upplýst okkur um það. Fyrr get ég ekki sagt hversu heilbrigt þetta er í því ljósi sem hv. þingmaður varpaði hér upp.

Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða skýrslu fjármálaráðherra um Bankasýsluna og það verður að segjast eins og er strax að spillingin og ömurlegheitin vella út úr hverri einustu sprungu í þessu máli. Það er ömurlegt til þess að vita að það skuli hafa viðgengist að gengið sé frá þessum málum á þennan hátt. Ef við byrjum t.d. að horfa á kostnaðinn. Það voru 1.382 millj. kr., 1 milljarður og 382 milljónir sem var kostnaður við fyrri úthlutun við sölu til almennings. Nú er talað um 700 milljónir í kostnað. Við erum orðin svo veruleikafirrt hér í þingsal að þegar við tölum um þessar tölur þurfum við að setja þær í eitthvert samhengi. Þetta er ekki bara tala á blaði. Þetta eru gífurlegir fjármunir. Á sama tíma er verið að biðja um nýja krabbameinsdeild á Landspítalanum sem kostar 1.200 milljónir, 1 milljarð og 200 millj. kr. Ríkið þarf bara að leggja fram 800 milljónir. Krabbameinsfélagið ætlaði að setja 400 milljónir á móti og búið að bíða í heilt ár. Félagið fær ekki svar vegna þess að ríkið segist ekki hafa efni á þessu eða eitthvað. En 700 milljónir, ekkert mál. Við erum að selja banka, 700 milljónir, 70 milljónir er of mikið, allt of mikið fyrir sölu á auðseljanlegum hlut, 7 milljónir jafnvel of mikið. Og við höfum heyrt um það að þeir sem eru að fá þetta eða eiga að fá þetta borgað - að þetta hafi runnið í gegnum vasa þeirra og þeir keypt. Notuðu þeir þessa peninga til þess? Eru þeir að fjárfesta samanlagt fyrir nærri 2 milljarða af söluhagnað í bankanum okkar og græða hvað? 200 millj. kr. Engin áhætta. Ríkið borgaði. Þetta eru spurningar sem við þurfum að leggja fram og við þurfum að fá svör. Við vitum að á sama tíma er búið að selja 60% í bankanum á 108 milljarða. Það kom hér fram. En horfum á gróðann, 23 milljarðar og stefnir í hvað, 30 milljarða? Svo er talað um að við verðum að selja bankann, það sé svo mikil áhætta. Það er orðin þvílík áhætta að eiga banka. Áhættan er ekki að ríkið eigi banka. Áhættan er að ríkið er að selja bankann aftur sömu aðilum og voru hér í bankahruninu. Þar liggur áhættan. Það er engin samkeppni. Það er pottþétt að vera með banka. Bankinn er bara með sína eigin verðskrá. Það er engin samkeppni milli bankanna. Ef við horfum á gróðann hjá þessum bönkum þá er hann alveg gígantískur. Ef við tökum Landsbankann, það eru ekki neinn smágróði hjá Landsbankanum á síðasta ári líka. Bankarnir eru að moka inn peningum fyrir ríkissjóð sem við getum notað í góð málefni. Af 23 milljarða gróða er nú þegar búið að eyrnamerkja 60% af því í vasa annarra en ríkisins. Ef við tökum þessi 60% og reiknum út: Þetta eru 12–13 milljarðar í tíu ár, sama upphæð í tíu ár og við erum komin í 130 milljarða en við erum búin að fá 108, en þá ættum við líka bankann. Við ættum allt. Ef við ættum bankann væri ríkið að fá á tíu árum 230 milljarða með sama ágóða. Það er hægt að gera helling fyrir það. Á sama tíma og við erum að tala um 700 milljónir, 2 milljarða í kostnað, hundruð milljarða, hvernig er þjóðfélagið? Matvara hækkar í verði upp úr öllu valdi. Mjólkurvörur og kjöt hafa hækkað mun meira en innfluttar vörur á síðasta ári. Það eru mjög miklar hækkanir á matvörum og á síðastliðnu hálfa ári hefur t.d. kjöt hækkað um 7,6%. En fólkið þarna úti sem er fátækt og á nær 6.000 börn, það kom fram á ráðstefnu að svo mörg börn byggju við fátækt - hvað fékk þetta fólk? Það fær ekki einu sinni verðbótahækkun. Ríkisstjórnin var rosalega rausnarleg við það eða 3,6% plús 1%, fór upp í 4,6% í 6,2% verðbólgu. Þetta fólk þarf að herða sultarólina. Á sama tíma segjum við: Seljum banka til vildarvina. Það er allt í lagi. Bankarnir fyrst, gróðamennirnir fyrst, fólkið síðast. Það er eins og áður og lögvitleysan og vitleysan í kringum þetta allt er með ólíkindum. Eins og ég sagði í ræðu minni fyrr í dag er alveg með ólíkindum að hlusta á málflutning þessarar ríkisstjórnar vegna þess að maður fékk einhvern veginn þá tilfinningu að það eigi að ná að selja þessa gullgæs sem er að gefa virkilega vel. Við þurfum á þessum peningum að halda. Við eigum líka að eyrnamerkja þessa peninga því að það er alltaf verið að tala um að ekki séu til peningar til að hjálpa þeim sem eru fátækir upp úr fátæktinni. Það kostar of mikið, segir Bjarni og hann fullyrti á sínum tíma að það kostaði allt of mikið sú krafa frá fólki að 350.000 skatta- og skerðingarlaust væri lágmarksframfærsla hér á landi. Það kostar ekki mikið. Það er enginn kostnaður á bak við það. Það er fólk á bak við þetta, fólk sem þarf á þessu að halda og á rétt á því. Við sjáum það í öllum þeim tölum sem við erum með hérna. Peningarnir eru til. Þeir fara bara ekki á réttan stað. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er algerlega kolröng. Hún segir bara: Kaupi þeir sem kaupa vilja Íslandsbanka, selji þeir sem selja vilja Íslandsbanka. Ríkisstjórnin vinnur á meðan að því að það sé tryggt að vinir, vandamenn og bankahrunsmenn fái að vera með. Flokkur fólksins var í upphafi algerlega á móti því að selja bankann vegna þess að við erum ekki tilbúin, það er of stutt frá hruni. Það kom skýrt fram, sem er ótrúlegur hroki sem fjármálaráðherra sýndi í umræðunni í dag þegar hann fullyrti það - og það sem kannski sló mig líka mikið var að hann fullyrti að hann og Sigmundur Davíð hefðu gengið í það að þeim sem misstu heimili sín hefði verið reddað. Það er bara kolrangt. Ég þekki fullt af fólki sem missti heimili sín. Þetta fólk er á leigumarkaði, borgar okurleigu. Sumir flúðu land en sumir þoldu ekki álagið og afleiðingarnar voru hörmulegar fyrir þá og fjölskyldur þeirra. Okkur ber skylda til að gera það mál upp. Við áttum að vera löngu búin að bæði setja hreinlega á rannsókn á málinu, kryfja það til mergjar hvað varð um þessar eignir, hverjir fengu þessar eignir og gera það upp þannig að fólk sem lenti í þessu fengi raunverulegar bætur. Það gæti komist af okurleigumarkaðnum eða hreinlega gæti komist heim aftur, þeir sem þurftu að flýja land á þessum tíma. Ég var úti á Austurvelli allt bankahrunið og við öll mótmælin og við vitum nákvæmlega hvernig hlutirnir fóru fram. Þetta voru 10.000–15.000 heimili og þarna voru tugþúsundir barna undir. Enginn hefur pælt í afleiðingunum og ekkert hefur verið gert upp og ekkert gert til að kanna hvaða afleiðingar það hafði fyrir fjölskyldur. Hefur einhver séð einhverjar skýrslur um það? Hefur einhver séð einhverjar rannsóknarskýrslur eða úttekt á því hvað varð um fólkið? Hvaða afleiðingar þetta hafði? Nei, við ætlum bara að selja banka aftur, við ætlum að leika sama leikinn. Eins og ég hef sagt að á meðan ríkið á bankann þá er ekkert alvarlegt að ske. En um leið og við förum að láta hrægammana fá bankana aftur þá segi ég: Guð hjálpi okkur. Við þekkjum það af bankahruninu að þegar þeir sem eru komast inn í þetta, fyrrverandi bankahrunsmenn og aðrir, þegar þeir kaupa, þegar þeir eignast bankann, þá er voðinn vís.

Forseti. Ég kem hér upp til að þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir sína ræðu. Hann ræddi um upphæðina, söluþóknunina, 700 milljónirnar sem þau fengu sem fengu það verkefni að selja hluti okkar, ríkiseign okkar. Mig langaði af því tilefni að koma hér upp og segja frá því að í morgun á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vorum við að ræða um skýrslu Ríkisendurskoðunar um geðheilbrigðisþjónustu á Íslandi og fara þar yfir útgjöld m.a. vegna hennar og þeirrar mikilvægu þjónustu. Þar hnaut ég um tölu, 696 millj. kr., sem er sá heildarkostnaður sem ríkið greiddi fyrir annars stigs geðheilbrigðisþjónustu árið 2021. Það eru samningarnir sem Sjúkratryggingar Íslands gera við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstéttir, sálfræðinga, geðlækna og aðra. Ég spurði sérstaklega út í það af því að það er stundum þannig að þegar maður hefur svona nærtækan samanburð vill maður ekki trúa sínum eigin augum. En það er þannig að söluaðilar eignarhluta ríkisins í Íslandsbanka fengu meira greitt fyrir þessa sölu sem var kannski einhverrra daga vinna en ríkið varði til að kaupa nauðsynlega geðheilbrigðisþjónustu af sjálfstætt starfandi heilbrigðisstéttum árið 2021.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanninum fyrir andsvarið. Ég er gjörsamlega algjörlega sammála. Við getum horft á frétt sem var núna síðast í kvöld í fréttatíma RÚV, að einstaklingur, eldri borgari í hjólastól, er tekinn hreppaflutningum og fluttur út á land. Og hvað ætlar viðkomandi að gera? Hann ætlar að fara í mótmælakeyrslu til Reykjavíkur því honum finnst þetta ósanngjarnt. Hann er rifinn frá fjölskyldunni og fluttur út á land. Þá hugsar maður: Hvað eru margir í þessum aðstæðum? Það eru 200 einstaklingar undir 67 ára inni á hjúkrunarheimili, hreppafluttir, þvingaðir. Og hvers vegna skyldi það vera? Jú, afsökunin hlýtur alltaf að vera sú sama: Það eru ekki peningar til byggja hjúkrunarheimili. Á sama tíma er líka ósamið við t.d. sjúkraþjálfara. Einstaklingur sem fer núna til sjúkraþjálfara þarf að borga 1.500 og eitthvað krónur aukalega fyrir hvern einasta tíma. Fullt af fólki hefur ekki efni á því að borga 10.000–12.000 kr. aukalega á mánuði. En hvað segir ríkisstjórnin? Við erum bara með ókeypis heilsugæslu. Við erum alltaf að lækka en þeir bara færa hlutina til. Það kostaði ekki nema 500 kr. á heilsugæsluna þegar þeir lækkuðu það niður í 0 en það kostar 1.500 kr. hjá sjúkraþjálfara, þrisvar sinnum meira. Það eru svona tilfærslur. Á sama tíma er ríkisstjórnin auðvitað ekki upptekin við að leysa þessi vandamál. Nei, hún er upptekin við að selja banka og borga einhverjum einstaklingum 700 milljónir í þóknun, búnir að borga 1.300 milljónir, 2 milljarða í þóknun fyrir að selja eitthvað sem allir vilja kaupa. Hvernig í ósköpunum stendur á því að það sé verið borga fólki svona mikinn pening fyrir það að selja það sem allir vilja kaupa?

Frú forseti. Það er ömurlegt í rauninni að horfast í augu við það hvenær peningarnir eru til og hvenær ekki því á endanum er það pólitísk ákvörðun í hvað við verjum sameiginlegum sjóðum okkar og hvernig við fjármögnum, hvort sem það er heilbrigðiskerfi eða velferðarkerfi eða annað. Við vitum auðvitað öll í þessum sal að heilbrigðiskerfið er vanfjármagnað, hefur verið það árum ef ekki áratugum saman og þegar ég, eins og ég gerði í morgun, stóð frammi fyrir þessari tölu, 696 milljónum í samanburði við 700 milljónirnar, þá einhvern veginn afhjúpast fyrir manni í rauninni siðlaus framganga. Ég ætla bara að segja það. Mér finnst þetta siðlaust, frú forseti. Mér finnst það siðlaust að það sé hægt að greiða 700 millj. kr. fyrir það að selja eignarhluta ríkisins í banka - sem er jú einhver vinna, ég ætla ekki að gera lítið úr því - samanborið við það að stjórnvöld eru ekki að semja við heilbrigðisstéttir sem veita nauðsynlega þjónustu, hvort sem það eru sjúkraþjálfarar, sálfræðingar, geðlæknar eða aðrir. Minnug þess að stjórnarandstaðan kreisti út með harmkvælum 150 millj. kr. fyrir jólahlé í samninga við sálfræðinga, höfum það í huga, frú forseti, þegar við berum saman upphæðir og ríkisútgjöld og í hvað þau fara.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég gæti ekki verið meira innilega sammála henni. Við verðum líka að horfa á þessa söluþóknun sem var verið að borga, hvernig er hún fundin út? Hvað voru þessir menn að gera? Aðalklúðrið virðist hafa komið í gegnum þessa söluaðila eftir því sem upplýsingarnar komu fram. Hvað þurftu þeir að gera? Jú, það kom í ljós að þeir tóku upp símann og hringdu í einhverja valinkunna kunningja og þar á meðal fyrrverandi bankaráðsmenn. Ofboðslega erfitt, það þarf auðvitað að borga þetta alveg dýrum dómi. 700 milljónir bara fyrir þessi 22% sem var verið að selja núna og rúmlega 1,3 milljarða fyrir það sem var selt áður, 2 milljarðar. Þetta eru 2.000 milljónir. Við erum að tala um að það var hægt að kría út brot af þessari upphæð til að borga 25.000 kr. skatta- og skerðingarlaust um jólin fyrir þá sem áttu ekki fyrir mat. Ég segi bara: Ef við ættum bankann og fengjum 23 milljarða á ári í gróða og deildum þeim niður, tæpir 2 milljarðar á mánuði, hvað gætum við gert fyrir það? Jú, borgað 50.000 kr. skatta- og skerðingarlaust í hverjum mánuði. Hugsið ykkur hvað það væri geggjað fyrir fólkið þarna úti sem á ekki fyrir mat eftir viku, hálfan mánuðinn, hvað þá núna þegar vika er eftir af mánuðinum. En þá segir fjármálaráðherra: Þetta kostar svo mikið að það eru ekki til peningar fyrir þessu. Hræsni.

Virðulegur forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þakka fyrir það að við séum að ræða hér grunnpólitísk atriði. Ég ber virðingu fyrir því að Flokkur fólksins kemur hingað upp og segir: Það á ekki að selja bankana. Bara gott. Það er bara skýr stefna. En ég er algerlega ósammála því aftur á móti að bera það á borð fyrir almenning að þær arðgreiðslur sem hafa átt sér stað út úr Íslandsbanka á síðustu árum sé eitthvað sem hægt sé að reikna með í ríkissjóð á næstu árum. Það er í mesta lagi algjör fásinna því að við vitum alveg hvað hefur myndað þessar stóru upphæðir í hagnaðinum í bönkunum. Það er ekki kreditkortayfirfærslan eða yfirdrátturinn eða almenn lántaka hjá almenningi í landinu. Það er fyrst og fremst endurmat á þeim eignum sem eru þarna inni. Ég hygg að hv. þingmaður þekki það mjög vel og að flestir sem þekkja eitthvað til bankarekstrar myndu benda okkur á að þetta geti ekki verið væntar arðgreiðslur um langan tíma. Aftur á móti held ég að það sé líka mikilvægt að koma inn á það sem hv. þingmaður talar hér um, þ.e. þann hóp sem höllustum fæti stendur í samfélaginu. Ég get verið hjartanlega sammála hv. þingmanni að þar þurfi að gera betur. Hvaða upphæðir fara á ári hverju í vaxtagreiðslur ríkissjóðs? Um 6–7% af heildarútgjöldum okkar fara í að greiða vexti af lánum. Það að við höfum núna selt hlut í bankanum, tekið inn rúmlega 100 milljarða til að lækka skuldabyrðina, eigum enn þá stóran hluta af bankanum, hlýtur að vera einmitt það sem kemur þeim sem verst standa hvað best. Spurning mín til hv. þingmanns er: Áttar hv. þingmaður sig ekki örugglega á því að þær arðgreiðslur sem komið hafa út úr bankanum á síðasta ári geta engan veginn gefið fordæmisgildi á það hvað koma skal á næstu árum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, ég geri mér alveg grein fyrir að enginn veit fram í tímann en við vitum líka heldur ekki hvað skeður ef við seljum. Við höfum reynslu af því að selja banka og hvernig fór það? Bankahrunið. Þegar misvitrir einstaklingar tóku við þessum bönkum og fóru að haga sér eins og bavíanar og ég veit ekki hvað og héldu að þeir gætu keypt heiminn á einni mínútu og væru snillingar í fjármálaviðskiptum. Hverjir sátu eftir og blæddi? Almenningur á Íslandi. Á meðan við erum ekki búin að gera þetta upp þá erum við ekki tilbúin til að ræða einu sinni bankasölu. Við ættum ekki einu sinni að vera að ræða bankasöluna í dag vegna þess að það er alveg lágmark - ég veit ekki hvort hv. þingmaður er sammála mér um það - en það er lágmark að við gerum upp gamla bankahrunið, að við gerum upp við þær fjölskyldur sem misstu heimili sín á sínum tíma, heimilin voru bara rifin af þeim og þau borin út með lögregluvaldi. Ég var vitni að því, bara borin út með lögregluvaldi, heimilið tekið af viðkomandi, börn grátandi, er búið að gera það upp, er búið að ræða það? Er búið að sjá til þess að bæta þeim einstaklingum sem urðu þarna fyrir skaða algerlega að ástæðulausu - vegna þess sumir urðu ekki fyrir neinum skaða, sumir fengu lánin sín niðurfelld, gátu svo bara haldið áfram. Við erum að sjá þá koma núna og kaupa í þessum banka, einstaklinga sem áttu stóran þátt í hruninu. Meðan svona hlutir er ekki gerðir upp eigum við ekki að selja banka og ég trúi ekki öðru en hv. þingmaður sé sammála mér í því að við eigum að klára hlutina og koma því þannig fyrir að við séum með samfélagið sátt. 83% þjóðarinnar eru á móti þessu. Og hvers vegna skyldi það vera?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og get sagt það að ég er eindreginn stuðningsmaður þess að við losum um það mikla fjármagn sem ríkið á í bönkunum og færum það einmitt í það að minnka skuldir hjá ríkinu til þess að við höfum aukið fjármagn til að setja í þau góðu og gildu verkefni sem ég held að við gætum sameinast um, ég og hv. þingmaður. Ég verð að minna hv. þingmann á það, og ég held að hann þekki það svo sem líka ágætlega, að frá bankahruni sem hann nefndi höfum við farið í gegnum þetta þing með hátt í 30 lagafrumvörp sem hafa öll gengið út á að bæta regluverk í kringum bankastarfsemi á Íslandi. Regluverkin eru algerlega jafn ströng og þau gerast á Evrópska efnahagssvæðinu og við höfum jafnvel gengið enn lengra til að tryggja okkur hér á landi með þennan litla gjaldmiðil. Að segja að staðan núna sé með sama hætti og hún var á sínum tíma þegar bankarnir voru einkavæddir er auðvitað alls ekki rétt. Hitt sem mig langaði að spyrja hv. þingmann út í, vegna þess að þingmaður úr Flokki fólksins, hv. þm. Ásthildur Lóa Þórsdóttir, talaði einmitt um mikilvægi þess að aðskilja fjárfestingarstarfsemi og einkabankastarfsemi og jafnvel um eitthvað sem heitir samfélagsbanki. Mér finnst þetta ofboðslega áhugaverðar pælingar og umræður. Ég er ekki sammála þessu og í ljósi þess að hv. þingmaður var að færa rök fyrir því að við ættum ekki að selja bankana vegna þess að það væru væntar arðgreiðslur en viðurkennir þó með réttu að það sé ekki hægt að reikna með sömu arðgreiðslum og verið hafa á síðustu árum. Hvernig er í rauninni hægt að færa rök fyrir því að það sé skynsamlegt fyrir ríkið að taka þá fjármuni sem ríkið sannarlega á núna í bönkunum og t.d. því sem eftir stendur í Íslandsbanka og er töluvert mikils virði og umbreyta því eitthvað sem kemur ekki með fjármuni inn í ríkissjóð eins og samfélagsbanka? Með hvaða hætti erum við þá að standa vörð um ríkissjóð og eignir ríkissjóðs

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er nefnilega líka eitt af því sem við ættum að gera, að aðskilja fjármálin frá viðskiptabönkunum. 

Frú forseti. Ég hef ítrekað gagnrýnt hvernig þessi ríkisstjórn, og reyndar síðustu ríkisstjórnir á undan, hafa staðið að einkavæðingu bankanna allt frá því að vogunarsjóðirnir fengu að endurheimta Arion banka og fram á þennan dag. Þessi ríkisstjórn og fyrri stjórnir hafa ekki brugðist mikið við þessari gagnrýni en nú er svo komið að gagnrýni á nýjasta áfangann í þessu ferli öllu hefur orðið til þess að ríkisstjórnin, að sögn, reyndar kom það nú í ljós í dag að það var ekki ríkisstjórnin raunverulega heldur einhverjir ráðherrar, ákváðu að þetta hefði ekki gengið betur en svo að það væri tilefni til að leggja niður Bankasýsluna, nokkrum dögum eftir að sömu ráðherrar lýstu yfir mikilli ánægju með árangurinn. Það hefur ítrekað verið bent á hér í dag og raunar dagana á undan að þetta hafi verið tilkynnt sem áform ríkisstjórnar Íslands en ráðherrum tókst ekki að útskýra það í dag hvers vegna ákvörðun, sem var kynnt af hálfu Stjórnarráðsins sem ákvörðun ríkisstjórnarinnar, hefði ekki verið kynnt fyrir ríkisstjórn, sem er auðvitað ákaflega sérstakt mál og vekur spurningar varðandi 17. gr. stjórnarskrárinnar og fordæmi sem hafa orðið til við túlkun hennar. Það er líka ástæða til að líta á lög um Stjórnarráð Íslands því að þar er farið yfir þetta nokkuð ítarlega. Ég ætla að leyfa mér að grípa hér niður í 6. gr. í III. kafla þeirra laga, um ríkisstjórn og samhæfingu starfa á milli ráðherra, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnarfundi skal halda um eftirfarandi mál: 1. Nýmæli í lögum, þ.e. lagafrumvörp sem ráðherrar hyggjast leggja fram á Alþingi sem stjórnarfrumvörp, og önnur málefni sem bera á upp fyrir forseta Íslands til staðfestingar, þ.m.t. tillögur til þingsályktana. 2. Mikilvæg stjórnarmálefni. Til mikilvægra stjórnarmálefna teljast t.d. reglugerðir og yfirlýsingar sem taldar eru fela í sér mikilvæga stefnumörkun eða áherslubreytingar eða ef sýnt þykir að reglugerð eða yfirlýsing geti haft áhrif á útgjöld ríkissjóðs umfram fjárheimildir eða á efnahagsmál almennt. Til mikilvægra stjórnarmálefna teljast jafnframt m.a. upplýsingar um fundi sem ráðherrar eiga um mikilvæg málefni með aðilum úr stjórnkerfinu eða utan þess ...“ Ég held að ákvörðun um að leggja af Bankasýslu ríkisins hljóti að falla undir flest af þessu og þar af leiðandi er ljóst að með tilliti til þessarar greinar hefði átt að ræða það á ríkisstjórnarfundi áður en tilkynnt var um að ríkisstjórnin væri búin að taka þessa ákvörðun. Svo er hnykkt á því að það sama eigi við um önnur mál sem ráðherrar óski eftir að bera þar upp. Svo er þetta ítrekað áfram að það þurfi sérstakt minnisblað og ef óskað skuli eftir samþykki ríkisstjórnar eigi að setja það fram í skýrt orðaðri tillögu. Ekkert af þessu var gert. Í 9. gr. er tekið fram að þótt ráðherra hafi tekið mál upp í ráðherranefnd leysi það hann ekki undan skyldu til að bera mál upp í ríkisstjórn. Reyndar liggur fyrir að þetta mál var ekki einu sinni tekið fyrir í ráðherranefnd um efnahagsmál heldur á einhvern hátt samið um það á milli, að því er virðist, einungis þriggja ráðherra. Þá koma hér upp hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra og benda á að ríkisstjórnin sé ekki fjölskipað stjórnvald og hæstv. forsætisráðherra bendir á að hæstv. fjármálaráðherrann hafi komið að ákvörðuninni af því að málið heyri undir hann. Þá dugi það til. Það vekur upp spurningar um með hvaða hætti þessi ákvörðun var tekin af hálfu þessara ráðherra, ekki á ríkisstjórnarfundi augljóslega. En hæstv. fjármálaráðherra sem fer með málaflokkinn fékk að koma að ákvörðuninni. Við fáum e.t.v. betri skýringar á þessu í umræðu hér á morgun. Það liggur líka fyrir eftir daginn að það er algerlega óljóst hvað tekur við eftir að Bankasýslan verður aflögð. Þrátt fyrir allt tal um armslengdarsjónarmið sem ég heyri hv. stjórnarliða enn státa sig af að hafa viðhaldið með því að vera með Bankasýsluna, þá vitum við ekkert um hvernig þessi armslengdarsjónarmið verði varin í því fyrirkomulagi sem tekur við, enda er ekki vitað hvaða fyrirkomulag á að taka við. Ríkisstjórnin, afsakið, frú forseti, þessir þrír ráðherrar ákveða það að senda út tilkynningu um að Bankasýslan verði lögð af án þess að, að því er virðist, hafa rætt hvað eigi að taka við í staðinn. Svo bæta þeir við að það sé orðið ljóst að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka, hvað þá í Landsbankanum í framhaldi af þessu og þá ekki beinlínis til marks um að menn séu enn þá stoltir af því hvernig til hafi tekist. Í stefnu Sjálfstæðisflokksins er það þó skýrt að til standi að einkavæða bankana. Þar segir samkvæmt ályktun síðasta landsfundar flokksins: „Eignarhald á bönkum þarf að breytast. Landsfundur áréttar að engin þörf er á eignarhaldi ríkisins á fjármálafyrirtækjum til lengri tíma litið. Ríkið selji eignarhlut sinn í bönkunum.“ Nú er komið annað hljóð í strokkinn að því er virðist en þá tekur við óvissan um það hvernig verði farið með þann hlut sem eftir stendur. Það hefur verið áhugavert að heyra stjórnarliða og hæstv. ráðherra ítrekað státa sig af því eða líta á það sem hið jákvæðasta af öllu í þessari stöðu hvað ríkið á þó enn stóran hlut í Íslandsbanka. Hér hefur hæstv. fjármálaráðherra og fleiri hamrað á því hvað menn eigi að vera ánægðir með að ríkið skuli eiga 42,5% í þessum verðmæta banka á sama tíma og menn fagna því að hitt hafi verið selt. Niðurstaðan um hvernig að þessu var staðið er um margt óljós en það hafa líka vaknað mjög miklar spurningar um ferlið sjálft. Frú forseti. Ég sé að ég á enn skemmri tíma en ég gerði ráð fyrir. Ég hélt ég hefði korter og næ því ekki að fara yfir nema brot af þessu en ég held að það sé samt ástæða til að nota smátíma í að rifja upp hvernig fjölmiðlar greindu frá þessum áfanga. Hér vitna ég í Morgunblaðið en þar segir 22. mars síðastliðinn: „Eins og áður var greint frá setti Bankasýsla ríkisins nokkuð óvænt af stað söluferli á að minnsta kosti 20% hlut ríkisins í Íslandsbanka með tilboðsfyrirkomulagi til innlendra og erlendra hæfra fjárfesta, þ.e. fagfjárfesta og viðurkenndra gagnaðila, eftir lokun markaða í dag. Um kvöldmatarleytið sendi Íslandsbanki frá sér tilkynningu þar sem fram kom að umsjónaraðilar útboðsins hefðu móttekið áskriftir fyrir 400 milljónum, sem er skilgreind lágmarksstærð söluferlisins og er um 20% hlutur í bankanum ...“ Með öðrum orðum gerðist þetta nokkuð óvænt að mati Morgunblaðsins. Þegar tilkynnt var um þetta eftir lokun markaða og sama kvöld, um kvöldmatarleytið, var tilkynnt að búið væri að ná í þetta 400 milljarða mark. Það vekur spurningar um hvernig menn völdust í þetta. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að þetta væri mjög einfalt, ef menn hefðu uppfyllt skilyrðin þá hefðu þeir fengið að bjóða. Það er hins vegar ekki alveg á hreinu hvort allir sem uppfylltu þau skilyrði hafi verið meðvitaðir um þetta á þessum klukkustundum sem liðu þarna áður en allt var orðið klappað og klárt. Frú forseti. Ég var með fjölmargt annað sem ég hefði viljað fara yfir hér en það verður líklega bíða morgundagsins því þá heldur þessi umræða áfram og eitt og annað sem væri gott að fá álit hæstv. forsætisráðherra á. Að lokum vil ég þó nefna eitt atriði í viðbót og það er varðandi kostnaðinn við söluna, þóknunina. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gagnrýnt að hún hafi verið heldur há, líklega 721 milljón, ef ég man rétt, en hver var þóknunin síðast í fyrri áfanganum? Yfir 1.700 milljarðar og var lítið rætt um það. Það var á Covid-tímum. En nú er ríkisstjórnin ekki lengur í skjóli Covid og tímabært fyrir hana að standa reikningsskil verka sinna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem hér hafa tekið til máls í dag. Þetta er búin að vera áhugaverð umræða. Það væri mikið gaman ef þeir sem mestu réðu væri nú að fylgjast með þessu og taka um borð þær ábendingar sem eru eflaust til góðs og gagns, margar hverjar. Bankar eru mikilvægur hluti af innviðum hvers samfélags og það er áhættustarfsemi sem hefur því miður farið illa oftar en einu sinni á Íslandi, bæði á vegum ríkisins, samanber Landsbankann forðum í „nineties“, og svo eins og þessi blessaða einkavæðing fór nú. Maður hélt eftir hrunið ógurlega að það yrði til nýr kúltúr, nýr siður, það yrði tekin upp einhvers konar háttvísi og siðprýði í þágu viðskiptavinanna. En ég held að þær væntingar hafi því miður ekki gengið eftir sem skyldi. Við höfum fylgst með þjónustugjöldunum frekar hækka á meðan þjónustan minnkar, þ.e. verður sjálfvirkari og meira netbundin, og það er harka í aðgangi og innheimtu gagnvart viðskiptavinunum sjálfum ef þeim verður eitthvað á í messunni, eftir hrunið, það er miklu meiri þumalskrúfa. Þá þarf meira til að menn fái yfir höfuð lán fyrir þaki yfir höfuðið. Þess vegna spyr ég hv. þingmann sem flutti sína ræðu áðan hvort íslenskur almenningur, sem þarf á einhvers konar lánastarfsemi að halda eða bankastarfsemi, sem er ekki eingöngu hagnaðardrifin með þeim gróðavæntingum sem viðgengist hafa undanfarin ár, eigi það ekki skilið í ljósi þess að hann á strangt til tekið einn og hálfan banka eftir að fá einn samfélagsbanka þar sem húsnæðislánin eru ekki endilega verðtryggð, með hæstu ávöxtunarkröfum og belti og axlabönd eru bankans megin. 

Frú forseti. Það er rétt að byrja á að nefna að ég hef aldrei verið þeirrar skoðunar að ríkið ætti endalaust að eiga þessa banka alla þó að ég hafi gagnrýnt hér áðan með hvaða hætti var staðið að einkavæðingu þeirra fram að þessu. En þetta snýst einmitt um það, aðferðina sem hefur verið notuð og hvers konar fjármálakerfi menn vilja byggja upp, hvers konar fjármálakerfi stjórnvöld vilja koma á hér í landinu því að það var og er að einhverju leyti enn til staðar alveg einstakt tækifæri á Íslandi til að byggja upp sanngjarnara, hagkvæmara og betra fjármálakerfi fyrir allan almenning í landinu og eins fyrirtæki. Við útlistuðum það fyrir kosningarnar 2017, Miðflokkurinn, með hvaða hætti væri hægt að gera þetta. Setja heildarstefnu í þessum málum um hvernig væri hægt að breyta fjármálakerfinu og þar kom einmitt við sögu Landsbankinn í hlutverki - ja, ég veit ekki hvort ég á að nota orðið samfélagsbanki, ég veit ekki hvort ég og hv. þingmaður höfum alveg sama skilning á því orði, en a.m.k. banki með hlutverk fyrir samfélagið, til að stuðla að hagkvæmari, sanngjarnari og betri kjörum fyrir almenning. Aðrir bankar áttu svo að fá önnur hlutverk eða vera seldir með þeim hætti sem útlistað var, þar með talið lögðum við til þá og fyrir síðustu kosningar að allur almenningur fengi til jafns hlutdeild í ríkisbanka. Með öðrum orðum, það yrðu engar spurningar um það hvort einhverjir hefðu fengið að koma að sölu eða einkavæðingu eða ekki. Hver einasti Íslendingur fengi einfaldlega í sinn hlut beint í formi hlutabréfs sem viðkomandi gæti þá ákveðið að selja síðar eða átt áfram og haft beina aðkomu að fjármálakerfinu.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er alinn upp í samvinnuhreyfingunni eins og ýmsir vita. Ég hef alltaf haft trú á því félagsformi. Ég held að það sé dálítið hollt og gott að vinna í slíku umhverfi. Og það sem menn eru að reyna að finna nafn á hérna, af hverju köllum við það ekki bara samvinnubanka? Samvinnubanki sem væri kannski með bakhjarl úr, við skulum segja, heilum eða hálfum banka sem þegar er í eigu okkar allra til að geta fjármagnað bústaði venjulegs fólks og þar sem ávöxtunarkrafan væri ekki jafn dramatísk og hún er hjá einkabönkum eða bönkum í einkaeigu þar sem hluthafarnir vilja hæstu mögulegu ávöxtun. Gefum okkur bara eðlilega, heilbrigða ávöxtun og þetta væri banki sem fjárfestir í húsnæði fólks og meðalstórum fyrirtækjum þess vegna með svipuðum hætti og sparisjóðirnir gerðu eða Samvinnubankinn gerði á sínum tíma. Auðvitað er bankarekstur mikil áskorun fyrir hvern þann sem tekur slíkt að sér. Ég held að þau okkar sem fengum allt í einu senda tvöfalda þá upphæð sem við tókum að láni eftir hrunið - auðvitað var þetta gengishrun og skelfilegt í alla staði en einhvern veginn finnst mér að íslenskur almenningur eigi það inni að fá einn slíkan banka út úr þessu fyrir sig. Ég held að við ættum að halda þeirri kröfu til streitu. Það væri bara heilbrigt innlegg fyrir venjulegt fólk, fólk sem er ekki í fjárfestingum og kann ekki á þessi hlutabréfaviðskipti, vinnur bara sína eðlilegu vinnu en þurfti að borga tvisvar sinnum hærri upphæð heldur en var stofnað til á sínum tíma inn á húsnæðislán. Við förum kannski að stefna að því að innleiða betri hátt, betri siði, betra siðferði í þessari tegund þjónustu sem öðru á Íslandi þannig að við höfum eitthvað upp úr þessu þegar upp er staðið.

Frú forseti. Ég veit ekki hvort við getum notað nafnið samvinnubanki þar sem það hefur verið notað áður en ég skil hvað hv. þingmaður er að fara og tek undir þau markmið sem hann lýsir. En það þarf að hafa það í huga hvað varðar þessi markmið og réttmæti þeirra að bankastarfsemi er á margan hátt ólík annarri starfsemi í einkarekstri fyrirtækja. Bankar hafa í raun leyfi til að prenta peninga og fyrir vikið er eðlilegt að stjórnvöld geri til þeirra meiri og aðrar kröfur heldur en annarra fyrirtækja í einkarekstri. Það er hins vegar mjög erfitt að stofna banka. Það hafa verið gerðar tilraunir hér á landi á undanförnum árum setja af stað nýjan banka með einhverju slíku formi eins og hv. þingmaður vísar til, en það er af mörgum ástæðum erfitt. Hins vegar var hér til staðar, eins og ég nefndi áðan, og er að einhverju leyti enn alveg einstök staða sem kom ekki til af sjálfu sér. Hún kom til eftir áralangan slag og aðgerðir sem hafði hvergi verið ráðist í áður, með aðferðum sem hafa ekki verið notaðar annars staðar, en skilaði því að ríkið náði fyrir hönd almennings yfirráðum í öllum stóru bönkunum. Það gaf tækifæri fyrir ríkjandi stjórnvöld að endurskipuleggja kerfið. Þetta tækifæri hefur ekki verið nýtt og þess vegna gremst manni að sjá að enn sé haldið áfram á þessari braut einkavæðingar án þess, að því er virðist, tilraunar til að nýta um leið þetta tækifæri til að búa til betra fjármálakerfi og þá banka sem við getum kallað samvinnubanka eða samfélagsbanka eða hvað annað, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og hlustaði einmitt á hann tala fyrr í dag um þessa spurningu, um hvað tekur við þegar ríkisstjórnin, eða þau þrjú í ríkisstjórninni sem sendu út fréttatilkynninguna, hefur lagt niður ríkisstofnun sem heldur á um 400 milljörðum kr. Mér finnst mjög merkilegt að heyra hv. þingmann vísa í lög um Stjórnarráðið, 6. gr., því að þegar maður skoðar hana þá blasir við í upptalningunni að þau tvö atriði sem kalla á að það eigi, það verði, það skuli halda ríkisstjórnarfund eru nýmæli í lögum annars vegar og mikilvæg stjórnarmálefni hins vegar, hvort tveggja á við. Þetta er því í mínum huga skýrt brot á þessum lögum. Hér hefði átt að halda ríkisstjórnarfund vegna þess að það þarf að leggja fram stjórnarfrumvarp til að leggja þessa stofnun af og það held ég að hljóti að leiða af eðli máls að þegar við erum að ræða um stofnun sem heldur á 400 milljörðum kr. sé um mikilvægt stjórnarmálefni að ræða. En ég myndi vilja spyrja hv. þingmann hvað tekur við. Miðað við eðlilegan framgang frumvarps mætti gera ráð fyrir því að það sé kannski í fyrsta lagi á næsta ári sem þessi lagabreyting kæmi til framkvæmda. Maður veltir fyrir sér hvað ríkisstjórnin sér fyrir sér í þeim efnum. Eiga stjórnin og forstjóri, með allt það vantraust sem við blasir, að sitja þangað til? Felst mögulega í þessu krafa af hálfu hæstv. ráðherra um að þessir aðilar segi af sér og nýir verði skipaðir þar til eitthvað fer að teiknast upp um það hvað verður? Er hægt að fá sterkari vantraustsyfirlýsingu en við blasir í þessari stöðu?

Frú forseti. Þessi ágæta spurning undirstrikar það hvers konar flumbrugangur þetta hefur allt saman verið. Þessi ákvörðun er augljóslega ekki tekin á grundvelli umræðu í ríkisstjórn, hvað þá í þingflokkum stjórnarflokkanna, enda kannski ekki mikil hefð fyrir því hjá þessari stjórn að ræða við þá fyrr en hlutir eru orðnir. Menn hafa ekki einu sinni leitt hugann að því hvernig þetta millibilsástand yrði. Látum vera að þau hafi ekki vitað hvað ætti að taka við. Ég held að það sé rétt, sem hv. þingmaður segir, að þetta verði aldrei klárað fyrr en einhvern tímann á næsta ári. Óhjákvæmilega skapast þá óvissa og auðvitað hlýtur það að vera hálfvonlaus staða fyrir starfsmenn og stjórn Bankasýslunnar að hafa þetta yfir sér í ár, hafandi fengið tilkynningu um að starfsemin verði lögð niður, hafandi engar heimildir til að sinna hlutverki sínu, hafandi fengið staðfestingu á því að ekki verði um frekari sölu á hlut ríkisins að ræða, væntanlega ekki á þessu kjörtímabili a.m.k. - í hvaða stöðu er Bankasýslan sett í millitíðinni? Í afleita stöðu. Það er ágætt að hv. þingmaður dragi þetta fram. En um leið er þetta enn ein vísbendingin um að þessi ákvörðun hafi fyrst og fremst verið tekin, hvort sem það var með SMS-um eða símtölum um páskana, til þess að reyna að kasta einhverju fram, til að slá á umræðuna, frekar en sem liður í einhverjum áformum.

Frú forseti. Já, ég er hjartanlega sammála því og ég held að allir sem horfa kalt á atburðarásina og tímalínuna sjái það. Það blasir við að eftir margra daga þögn af hálfu forystumanna ríkisstjórnarinnar, þau virtust einhvern veginn öll horfin á sama stað í páskafrí og voru öll utan þjónustusvæðis, birtist þessi fréttatilkynning um að formennirnir þrír hafi tekið ákvörðun um að leggja niður Bankasýsluna. Þarna finnst mér líka birtast þessi rammíslenska meðvirkni á stjórnarheimilinu; það er ekki hann, ekki hæstv. fjármálaráðherra, sem ber ábyrgðina heldur hinn. Og það er Bankasýslan. Ég hef líka aðeins velt því fyrir mér, í ljósi þeirra orðaskipta sem þjóðin varð vitni að á milli forystumanna ríkisstjórnarinnar, þessara orða hæstv. viðskiptaráðherra um að hún hafi viðhaft einhver varnaðarorð í ráðherranefndinni um efnahagsmálin, hvort það sé ástæða þess að þessi SMS-samskipti, eða hvað þetta var, fóru fram á milli formannanna þriggja um að þetta yrðu örlög Bankasýslunnar en ekki á milli þeirra þriggja ráðherra sem höfðu sýslað með bankasöluna, þ.e. forsætisráðherra, fjármálaráðherra og viðskiptaráðherra. Allt í einu var viðskiptaráðherra ekki lengur hluti af samtalinu því það eru þá orðnir formennirnir sem taka þessa ákvörðun. Hvort það hafi tengst veit ég ekki. En ég er einlæglega sammála þessu mati hv. þingmanns um að það blasir auðvitað við að þetta var ákvörðun sem var tekin í einhverju dauðans ofboði, sennilega með þeirri afleiðingu að ríkisstjórnin braut þessi lög um Stjórnarráðið, um það hvernig á að taka svona ákvarðanir.

Frú forseti. Hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra hefur nú ítrekað tjáð sig um bankamál og lýst, að því er virtist, stefnu ríkisstjórnar í þeim málaflokki, til að mynda hótað því að hækka aftur bankaskatt rétt eftir að hæstv. fjármálaráðherra var búinn að lækka þann skatt með þeim afleiðingum að ráðherrann steig fram og sagði það ekki koma til greina. Og nú síðast með yfirlýsingum sínum um varnaðarorð á fundi í ráðherranefnd sem hæstv. forsætisráðherra brást reyndar við með því að benda á að hefðu ekki verið bókuð. Ég tók eftir því að hv. þingmaður lagði fram mjög áhugaverða fyrirspurn til skriflegs svars í dag um ástæður þess að hæstv. ráðherra hefði ákveðið að taka ekki mark á hugsanlegum viðvörunum hæstv. menningarmálaráðherra og taka frekar mark á tillögum hæstv. fjármálaráðherra. Ég held reyndar að það væri mjög æskilegt að við fengjum svör við þessari góðu spurningu strax á morgun frá hæstv. forsætisráðherra frekar en að bíða í nokkra mánuði eftir svari við skriflegri fyrirspurn sem berst iðulega mjög seint eins og við þekkjum, því að þetta lýtur að því að skýra með hvaða hætti þetta ferli hefur verið. Þar er margt á reiki enn þá. Hér áðan heyrðum við hv. þm. Harald Benediktsson lýsa því að hann hefði ekki hugmynd um hvert eigi að vera hlutverk minni fjárfestanna í þessu útboði. 

Virðulegi forseti. Einn af fyrstu stjórnarmönnum Hagsmunasamtaka heimilanna, Marinó G. Njálsson, velti því nýlega fyrir sér á Facebook hvernig illa heppnað útboð á hlutabréfum Bankasýslunnar í Íslandsbanka hefði litið út og datt þetta helst í hug: Þar væru spákaupmenn sem ætluðu bara að ná sér í skyndigróða. Talsverður hluti kaupenda hefði engan áhuga á að eiga í bankanum til lengri tíma en örfárra daga. Talsverður hluti kaupenda gæti ekki talist til hæfra fjárfesta. Talsverður hluti kaupenda gæti ekki talist til fagfjárfesta. Talsverður hluti kaupenda hefði ekki fjárhagslegan styrk til að eiga bréfin nema í nokkra daga. Meðal kaupenda væru aðilar sem eru umdeildir og með dóm á bakinu fyrir efnahagsbrot. Talsverður hluti kaupenda hefði tekið þátt í síðasta útboði og selt bréf sín innan nokkurra vikna. Söluráðgjafar og söluaðilar væru meðal kaupenda. Lítil eftirspurn væri eftir bréfunum og erfitt hefði verið að losna við þau á markaðsverði. Reglur útboðsins hefðu verið óskýrar og annað gefið í skyn en var reyndin. Val á þátttakendum var handahófskennt og lyktaði af spillingu. Mikil óánægja myndi skapast í samfélaginu með framkvæmd útboðsins. Stór hluti kaupenda hafi verið litlir fjárfestar, óhófleg þóknun til söluaðila og lítil reynsla kaupenda af rekstri eða hæfir til að vera virkir eigendur banka. Þegar þessi góði listi er borinn saman við niðurstöður útboðsins þá er greinilegt að þetta útboð var bara alveg einstaklega vel heppnað í því að vera illa heppnað. Það hefði eiginlega ekki getað verið verr heppnað fyrir utan eitt atriði: Það var mikil umframeftirspurn. Og til að tryggja jafnræði vanhæfra kaupenda fengu sumir kaupendur ekki að kaupa á markaðsverði þrátt fyrir að hafa sett fram slík tilboð. Framkvæmdin á þessu er með slíkum ólíkindum að það er erfitt að ímynda sér að verr hefði getað farið. Einhver þarf að svara fyrir það. Það er ljóst að Bankasýslan sýndi fram á fádæma vanhæfi, svo ekki sé fastar að orði kveðið og ég styð heils hugar að hún verði lögð niður með þeim hætti að engin hætta sé á að hún gangi nokkurn tímann aftur. En að því sögðu er engu að síður ljóst að ábyrgðin liggur hjá fjármálaráðherra eða jafnvel ríkisstjórninni allri. Hvorki ríkisstjórnin né fjármálaráðherra geta skorast undan henni. Í óundirbúnum fyrirspurnum fyrr í dag kom ég inn á þann bergmálshelli sem virðist umlykja alla þá sem koma að ákvörðunum fjármála á Íslandi, hvort sem er innan ríkisstjórnarinnar eða í fjármálaráðuneytinu sem virðast eingöngu hlusta á sjónarmið markaðarins og fjármagnseigenda um mikilvægi einkavæðingar og hvaðeina annað sem snertir viðskipti á fjármálamarkaði. Þannig virðast hagsmunasamtök fjármálafyrirtækja, SFF, hafa beina línu inn í fjármálaráðuneytið á meðan Hagsmunasamtök heimilanna, sem eru einu aðilarnir sem gæta réttinda neytenda á fjármálamarkaði og í bankaviðskiptum, hafa ekki þennan aðgang og að almennt sé lítið eða ekkert tekið tillit til sjónarmiða þeirra. Yfir 80% landsmanna eru á móti sölu ríkisins á eignarhlut þess í bönkunum. Kjörnum fulltrúum ber að virða vilja þjóðarinnar sem lítill vafi virðist leika á. Í opnu bréfi til fjármála- og efnahagsráðherra sem Hagsmunasamtök heimilanna birtu 22. janúar í fyrra var spurt: Hvers vegna að selja, núna eða yfir höfuð? Þessari spurningu hefur í raun aldrei verið svarað og margvíslegar ástæður og markmið með hugmyndum um sölu á eignarhlutum ríkisins í Íslandsbanka eða öðrum bönkum sem hafa verið settar fram, koma ekki heim og saman við nánari skoðun. Förum yfir það. 1. Það er ekki hlutverk ríkisins að reka banka. Þetta eru ekki rök heldur fullyrðing byggð á þeirri hugmyndafræði að allt sem geti verið einkarekið eigi að vera það. Öllum er frjálst að hafa slíka lífsskoðun en þeir sem aðhyllast hana hafa aldrei fært rök fyrir því hvers vegna það sé endilega verra að ríkið eigi banka sem þjónar samfélaginu. 2. Draga þarf úr áhættu ríkisins af bankarekstri. Vissulega þarf að takmarka áhættu af bankarekstri eins og kostur er. Það eru samt engin rök fyrir því að þeim rekstri sé betur borgið í höndum einkageirans. Ríkið hefur aldrei orðið fyrir eins miklu tjóni af bankarekstri og í kjölfarið á stuttu tímabili óhefts einkarekstrar í byrjun þessarar aldar sem lauk með þriðja stærsta gjaldþroti mannkynssögunnar haustið 2008. Á hinn bóginn hefur rekstur banka sem tóku við í kjölfarið verið blómlegur þrátt fyrir eignarhald ríkisins á tveimur af þremur þeirra. Ef lærdómur sögunnar er lagður saman er því ljóst að einkarekstur bankakerfisins er mun áhættusamari fyrir ríkið en nokkrir aðrir valkostir um fyrirkomulag eignarhalds á bönkum. 3. Efla virka samkeppni á fjármálamarkaði. Reynslan af einkavæðingu Arion banka sýndi fram á að það er alls ekkert lögmál að samkeppni aukist með einkavæðingu. Íslandsbankaumhverfi er ekki samkeppnisumhverfi heldur fákeppnisumhverfi, eins og Samkeppniseftirlitið hefur ítrekað bent á í skýrslum sínum. Jafnvel mætti færa rök fyrir því að íslenskan bankamarkað einkenni þögult samráð í skilningi samkeppnisréttar. Fyrirkomulag eignarhalds breytir litlu sem engu um þann veruleika. 4. Mikilvægt er að dreifa eignarhaldi. Ég held að það megi fullyrða að það markmið hafi ekki náðst. Og ekki má gleyma því að hvernig sem að einkavæðingu er staðið eftir hana er algjörlega úr höndum ríkisins hvort eignarhald verði áfram dreift eða safnist á hendur fárra, eins og dæmi eru um. Einkavæðing sem slík er því engin trygging fyrir varanlegri dreifingu eignarhalds eða eigendavalds til lengri tíma. 5. Ríkið þarf á peningum að halda. Ríkið hefur fyrir löngu endurheimt allt það sem það lagði í stofnun nýju bankanna og hægt er að sýna fram á að arður af núverandi eignarhlutum þess geti orðið talsvert meiri til lengri tíma en einskiptishagnaður af því að selja þá nú. Að lokum stóð í þessu opna bréfi Hagsmunasamtaka heimilanna til fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Til viðbótar við ofangreint skiptir engu máli þó regluverk hafi verið endurbætt, því hættan stafar ekki af því heldur þegar ekki er farið eftir reglunum, sama hversu góðar sem þær eru. Ekkert bendir til að einkavæðing breyti þessu, því að spillingaröflum er alveg sama um fyrirkomulag eignarhalds.“ Ég myndi segja að sannleiksgildi þessara orða hafi sýnt sig í nýlegri sölu á hlutum ríkisins í Íslandsbanka þar sem ítrekað var fullyrt að regluverkið væri svo gott að enginn þyrfti nokkrar áhyggjur að hafa. Á blaðsíðu 24 í greinargerð hæstv. fjármálaráðherra vegna framhalds á sölu ríkisins á Íslandsbanka eru skilgreindar kröfur til fjárfesta sem eru taldir hæfir til að fara með virkan eignarhlut í banka. Þar sem þetta var eini staðurinn þar sem hæfa fjárfesta er tilgreint er ekki óvarlegt að líta svo á að þetta séu þeir hæfu fjárfestar sem Bankasýslan vildi ná til í útboðinu 22. mars. Hæfnismatið grundvallast nú á öllum eftirfarandi atriðum: Orðspori þess sem hyggst eignast banka eða auka við hlut sinn í banka, orðspori og reynslu þess sem hyggst veita banka forstöðu, fjárhagslegu heilbrigði viðkomandi sem skal tryggt, m.a. með tilliti til starfsemi viðkomandi banka, að eignarhaldið torveldi ekki eftirlit og að eignarhaldið leiði ekki til peningaþvættis eða fjármögnunar hryðjuverka. Í fyrsta lagi standast engir almennir fjárfestar þessi skilyrði. Í öðru lagi er vandséð að einstaklingar sem tengdust hruni fjármálakerfisins 2008 standist þessi skilyrði. Í þriðja lagi er útilokað að fjárfestir sem er að kaupa prósentubrot standist þessi skilyrði. Að lokum tel ég rétt að það komi skýrt fram að a.m.k. 10.000 heimili voru hirt á nauðungarsölum vegna þessarar þjónkunar við fjármálaöflin og að 5.000–10.000 í viðbót gengu að einhvers konar nauðasamningum við bankann og misstu heimili sín vegna þeirra. Þá eru ótalin þau þúsund sem náðu að halda heimili sínu með því að gera nauðasamninga við bankann sem settu þau í klafa fátæktar og skorts. Alveg sama hvað fjármálaráðherra segir þá hefur ekkert verið gert upp gagnvart þessu fólki sem var hreinlega fórnað fyrir ávinninginn sem við sjáum í dag. Það er á herðum þessa fólks sem gríðarlegur hagnaður bankanna frá hruni hvílir. Það er því ekki aðeins fráleitt heldur beinlínis ósvífið að halda því fram að ríkið hafi fengið Íslandsbanka endurgjaldslaust. Þvert á móti voru eignarhlutir ríkisins í bönkunum dýru verði keyptir á kostnað fórnarlamba þeirra í kjölfar hrunsins. Hið háa verð bankanna er ekki til komið vegna snilli fjármálamanna, bankamanna eða stjórnmálamanna því að það er lítill vandi að búa til fé þegar þú hefur veiðileyfi á fjölskyldur landsins og getur oft með ólöglegum hætti og alltaf í krafti aflsmunar hirt lífsstarfið af fjölskyldum þannig að þær beri þess aldrei bætur. Ég frábið mér útúrsnúning hvað varðar þessa 15.000 fjölskyldur því að þær hafa þurft að þola nóg og eiga það síst skilið að ráðamenn snúi hnífnum í sárum þeirra með því að afneita því sem þær gengu í gegnum. Núna verðum við að gera betur. Núna verðum við að læra af þessu og núna verðum við að koma í veg fyrir að þetta gerist nokkurn tímann aftur og það gerum við ekki með feluleikjum heldur því að horfast í augu við það sem gerðist og taka ábyrgð á því. Núna verðum við að láta gera óháða rannsóknarskýrslu sem er hafin yfir allan vafa og þar dugar ekkert fúsk.

Frú forseti. Við ræðum hér munnlega skýrslu sem hæstv. fjármálaráðherra flutti fyrr í dag, um sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka. Það er alltaf viðkvæmt og vandmeðfarið þegar samfélagslegar eigur eru seldar. Þess vegna er mikilvægt að traust ríki hvað varðar slíkt söluferli. Það er alveg ljóst að það traust hefur brostið, annars værum við ekki hér að ræða þetta. Í mínum huga, og okkar í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, er útilokað annað en að farið verði yfir það hvernig þessari sölu var háttað. Eitt af því sem ég tel að þurfi að skoða er gagnsæi og upplýsingagjöf. Reyndar hefur verið brugðist við réttmætri gagnrýni sem kom fram strax í upphafi þegar ekki átti að birta kaupendalistann. Hann hefur nú verið birtur að frumkvæði stjórnvalda og það réttilega, enda á almenningur rétt á slíkum upplýsingum þegar kemur að sölu á ríkiseigum. En vegna þess að gagnsæi og upplýsingagjöf er mikilvæg finnst mér mikilvægt að halda áfram að skoða þetta og fara yfir málið. Við hér á Alþingi eigum að halda því sérstaklega til haga og leita upplýsinga. Ég tel líka mikilvægt að svara verði leitað við þeirri spurningu hvort kröfur um heilbrigða viðskiptahætti hafi verið uppfylltar. Það er ýmislegt sem ég tel orka tvímælis og hæstv. fjármálaráðherra kom líka inn á það í framsögu sinni hér í dag, t.d. þátttaka söluráðgjafanna í þessu ferli. Þetta er Seðlabankinn að skoða og ég tel mjög mikilvægt að fá svör við því og yfirferð á því hvort rétt hafi verið staðið að málum. Sama gegnir um spurningar um það að aðilar sem tóku þátt í þessum kaupum hafi allir verið hæfir. Ég veit það ekki, ég er ekki sérfræðingur í þessum málefnum, en tel mikilvægt að farið verði sérstaklega yfir það og að við fjöllum svo um það þegar Seðlabankinn verður búinn að skila af sér svörum. Fjármálaeftirlit Seðlabankans og Ríkisendurskoðun, sem er algerlega sjálfstæð í vinnu sinni, hafa nú þegar hafið athugun á málinu og mér finnst mikilvægt að sú athugun sé í gangi hjá þessum aðilum en niðurstöðurnar eiga að liggja fyrir í júní. Ég tel gríðarlega mikilvægt að við verðum búin að fá þær niðurstöður áður en þing fer heim. Að þeirri rannsókn lokinni verður svo hægt að leggja mat á það hvort stofna beri sérstaka rannsóknarnefnd um málið til að upplýsa það enn frekar ef eitthvað stendur út af. Ég bind vonir við að rannsókn Fjármálaeftirlits Seðlabankans og Ríkisendurskoðunar dugi til en ég ætla ekkert að gefa mér fyrir fram um það hvað kemur út úr þeirri vinnu. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól að ég tel mikilvægt að ef við teljum að fleiri spurningum sé ósvarað verði leitað svara við þeim. Að lokum þá vil ég segja að mér líst vel á það sem komið hefur fram um að ríkisstjórnin hafi ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður og innleitt verði nýtt fyrirkomulag til að halda utan um eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Það tengist því sem ég sagði hér í upphafi um að það er alltaf viðkvæmt og vandmeðfarið þegar verið er að selja samfélagslegar eigur. Því kerfi sem við höfum núna, með lögum um sölumeðferð á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum og með Bankasýslunni, var komið á af biturri og vondri reynslu sem við erum brennd af sem þjóð. Ég var bjartsýn og vongóð um að nú værum við með kerfi sem myndi hjálpa okkur í þeirri vegferð að selja ríkiseigur. En það hafa komið fram það sterkar vísbendingar um brotalamir á því kerfi, að ekki sé talað um óánægju almennings með það hvernig til tókst, að mér líst vel á þessa tillögu. Ég tel einmitt mjög mikilvægt að um þetta verði rækilega fjallað hér á Alþingi því að það erum við sem berum hina pólitísku ábyrgð á því hvernig farið er með eigur ríkisins. Að þessu öllu sögðu þá bind ég vonir við þær rannsóknir sem nú eru í gangi á þessu ferli og ég ætla ekkert að gefa mér um niðurstöðurnar. Ég veit hvaða spurningar ég hef og þeim hef ég varpað fram hér. Ég tel einboðið að við þurfum sem þjóðþing að halda áfram að takast á við þetta mál. Það er eitt af því sem samfélagslega kjörnir fulltrúar eiga að gera þjóð sinni til heilla því að þessi mál þurfa að vera í lagi.

Forseti. Hv. þingmaður segir að hún hafi vonast eftir að við værum komin með gott kerfi til að sjá um sölu á bönkunum. Þegar ég skoða fyrirkomulagið, tvöfalt stjórnsýslukerfi, annars vegar það sem er í höndum Bankasýslunnar og hitt sem er í höndum ráðherra, með umsögnum frá Seðlabanka og frá þinginu o.fl., sé ég í raun ekkert að ferlinu eins og það liggur fyrir en ég sé náttúrlega möguleika á því að fólk geti klúðrað því; að fólk, persónur og leikendur, fari ekki eftir ferlinu og sinni ekki einstaka atriðum sem þarf að huga að í hverju skrefi. Það eru bara mannleg mistök. Það þýðir ekki að ferlið sé brotið. Ég velti því fyrir mér af hverju, ef kerfið sem slíkt er gott, þarf að skipta um það. Eða er það í alvörunni ferlið sem er slæmt?

Frú forseti. Ég tel að það ferli sem skrifað hefur verið inn í lögin sé alla vega ekki hafið yfir vafa um að það sé nógu gott kerfi. Ég tel að það sé betra kerfi en var hér áður. Tilgangurinn var að fjarlægja ákvarðanir frá stjórnmálamönnunum og ég held að það sé góðra gjalda vert og sé mikilvægt. En ég tel að fara eigi í saumana á þessari framkvæmd, hvernig til hefur tekist, og allri umræðunni. Við erum byrjuð á því. En hvort allt við þetta ferli sé ónýtt eða að breyta þurfi öllu, það held ég ekkert endilega. En það þarf að fara yfir það og skoða.

Forseti. Hvernig skilur hv. þingmaður þá eftirfarandi tilvitnun um sölumeðferð á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum: „Sala hluta með útboði eða skráning bréfa í kauphöll er ferli sem er frábrugðið hefðbundinni tilboðssölu. Sem dæmi er ekki um mat á einstaka tilboðum eða eiginlegar samningaviðræður við einstaka kaupendur að ræða þegar almennt útboð eða skráning bréfa fer fram.“ Eins og ég skil þetta þá þarf einmitt að skoða einstaka tilboð þegar um hefðbundið tilboðsferli er að ræða, nákvæmlega eins og var í seinni sölu Íslandsbanka. Þessi setning beinist einmitt að ráðherra. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður skilji það þannig að það sé ráðherra prívat og persónulega sem fer með rauða yfirstrikunarpennanum sínum yfir þetta eða hvort það sé ekki einmitt stjórnsýsla ráðherra, sem ráðherra ber að sjálfsögðu ábyrgð á, sem gerir þetta.

Frú forseti. Ég held að það sé þannig að ráðherra sjálfur eigi ekki að fara yfir hvert og eitt einasta tilboð sem kemur inn. Það var einmitt tilgangurinn með lögunum og með Bankasýslunni að fjarlægja stjórnmálamanninn frá því að taka ákvarðanir um einstaka aðila sem eru að kaupa hluti í eigu ríkisins. Ég get ekki skilið það öðruvísi en svo að það eigi einmitt ekki að vera ráðherrann sem er að skoða þetta. Hann á ekki að vera í þeirri stöðu að velja sérstaklega hverjir það eru sem eru að kaupa heldur þarf einmitt að vera umgjörð um það hvernig við viljum hafa þetta. Við viljum ekki að ráðherrann sé með puttana í hverju og einu tilboði, hann á ekki að vera að vasast í þessu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem flutt var hér áðan. Mig langaði aðeins að nefna hlut sem ég hef nefnt fyrr. Mér finnst þetta bara svolítið merkileg orðræða sem á sér stað. Það er tiltekið hér í hverri ræðunni á fætur annarri hjá stjórnarliðum, og einkum og sér í lagi virðist það nú vera hjá þingmönnum VG, að menn telji sér það svakalega mikið til tekna að ríkisstjórnin hafi farið þá leið, fjármálaráðherra, að birta lista alveg niður í öreindir yfir þá sem keyptu í bankanum. Mig langar bara að skjóta smáspurningu hér inn: Eigum við ekki að ganga að því gefnu að framvegis og alltaf eigi það að vera ófrávíkjanlegt skilyrði að þegar eigur almennings eru seldar, eða verið að höndla með svona mikilsverða hagsmuni almennings, þá sé bara gegnsæi í öllu? Það á ekki að þurfa að vera þess háttar fyrirkomulag að menn geti einhvern veginn gumað sig af því eftir á að hafa tekið ákvörðun um að birta lista. Auðvitað átti þetta bara að liggja fyrir. 

Frú forseti. Jú, ég talaði einmitt um það í ræðu minni að algjört gegnsæi ætti að ríkja um ferlið. Það var hins vegar ekki þannig, það átti ekki að birta þennan lista. Ég tel að það hefði átt að gera það strax og ég tel að stjórnvöld hefðu ekki átt að þurfa að taka ákvörðun um að birta listann, það hefði átt að vera búið að birta hann. En þar sem það var ekki gert þá var mjög mikilvægt að sú ákvörðun skyldi hafa verið tekin að birta listann. Ég tel að menn hafi ekkert verið að guma sig af því sérstaklega heldur er bara verið að halda því til haga að hann var birtur. Það skiptir máli. Þar held ég að ég og hv. þingmaður séum sammála. Mér finnst aðalatriðið vera að listinn var birtur og hann átti alltaf að birtast.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég var að reyna að koma þessu áleiðis: Jú, vissulega er það ágætisákvörðun að listinn hafi verið birtur. En það er ekki þannig að halda þurfi því sérstaklega til haga og skreyta sig með því eins og það sé einhver dyggð. Það liggur í hlutarins eðli að fjármálaráðuneytið hefði aldrei getað tekið aðra ákvörðun, hvort sem forsætisráðherra hafði þar einhver ítök í eða ekki, en þá að birta listann. Ég hjó eftir því, í viðtali við stjórnarformann Bankasýslunnar, að hann var eiginlega svolítið hneykslaður á því að til stæði að birta þennan lista. Hann sagði eitthvað í þessa áttina: Ef menn hafa áhuga á því í næsta útboði að gera eitthvað slíkt þá þyrftu að koma fram sérstakir skilmálar um það. Við erum búin að selja helminginn af Íslandsbanka og ætluðum að selja restina síðar á kjörtímabilinu, við erum komin svo langt í þessu ferli, og við erum enn að sníða agnúa af sem einhvern tímann hefði þótt sjálfsagt að hafa í fyrirrúmi. Þingmaðurinn hlýtur að geta verið sammála mér um að þetta ber þess merki að það hefur verið svolítill flumbrugangur í kringum þessa sölu hingað til.

Frú forseti. Það er nú oft þannig að þegar gengið er í hlutina, þegar þeir eru framkvæmdir, þá koma brotalamir í ljós, stundum líka styrkleikar, en í þessu tilfelli myndi ég segja brotalamir. Þess vegna finnst mér ekkert flókið að standa hér og segja að fara þurfi yfir þau lög og þær aðferðir sem við höfum komið okkur upp við að selja ríkiseigur vegna þess að það þarf svo sannarlega að gera betur. Það er kannski ágætt að ég geti notað síðustu sekúndurnar af þessu andsvari til að segja að í huga okkar í VG kemur ekki til greina að selja meira út úr þessum banka fyrr en búið er að fara kirfilega yfir þetta mál, búið að fá svar við spurningum. 

Frú forseti. Það er eitthvað dásamlega krúttlegt við það að Vinstri græn af öllum, hv. þingmenn í þeim flokki, seilist einna lengst til að koma allri ábyrgð frá ráðherra yfir á Bankasýsluna. Það kom mjög skýrt fram hjá hæstv. fjármálaráðherra áðan að hann skrifar undir og samþykkir söluna vegna þess að hann hafði fengið einhverjar upplýsingar. Það er enginn að tala um að hann hefði þurft að fara í einstakar kennitölur. En þegar það blasti við að í lokuðu útboði, þar sem meiningin var að draga að fáa langtímafjárfesta, voru nöfn 200 kaupenda hefði það mögulega átt að kveikja einhver viðvörunarljós hjá ráðherra og hann hefði átt að spyrja frekar út í það. Það er bara forseti sem er ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum. Hæstv. fjármálaráðherra er auðvitað hlekkur í allri þessari ákvarðanatöku með því að skrifa undir. 

Frú forseti. Eitt af því sem verið er að fara yfir núna er hvort lögum hafi verið fylgt í öllu þessu ferli. Ég get ekki bent á nein dæmi um að ég sjái að þeim hafi ekki verið fylgt, en þetta er eitt af því sem verið er að skoða. Það hefur hins vegar verið bent á ýmislegt í framkvæmdinni sem er virkilega dregið í efa að standist skoðun. Varðandi það hvaða upplýsingar hæstv. fjármálaráðherra hafði eða fékk þá verður hann einn að svara til um það, því að ég hef engar upplýsingar um það og veit ekki annað en það sem hann hefur til að mynda sagt hér í þessum ræðustól.

Frú forseti. Það liggur fyrir. Hæstv. fjármálaráðherra sagði hér í dag að hann hefði fengið heildarupphæðina, hann hefði fengið fjöldann á kaupendunum. Það hefði átt að klingja viðvörunarbjöllum. Ég var ekki að halda því fram að lög væru endilega brotin. Sá möguleiki er uppi að hann hafi séð listann og vitað hverjir voru þar og þá er hann auðvitað sekur um frændhygli, í það minnsta. Ef hann hefur ekki séð þær augljósu vísbendingar sem voru um það að útboðið væri að taka aðra stefnu en kynnt hafði verið hér og fyrir honum - ef hann hefur ekki gert það, ef hann hefur skrifað undir án þess að spyrja nokkurra spurninga - þá er það vanræksla. Ekki rétt, hv. þingmaður?

Frú forseti. Líkt og ég sagði áðan þá hef ég ekki séð neitt koma fram um að það blasi við að lögum hafi ekki verið fylgt í þessu ferli. Ég endurtek það hins vegar að ég tel gríðarlega mikilvægt að bæði Seðlabankinn og Ríkisendurskoðun fari kirfilega yfir allt þetta ferli eins og nú er verið að gera. Við þurfum, svo að við skellum okkur í að segja það hér einu sinni enn, að velta við hverjum steini í því ferli. Við tökum það svo auðvitað til okkar og förum yfir það og gerum breytingar á okkar lagaumgjörð í takti við það sem þar kann að koma fram.

Frú forseti. Mér hefur fundist sérstaklega áhugavert að fylgjast með þingmönnum Vinstri grænna í ljósi þeirrar miklu áherslu þeirra, nánast frá upphafi þessa máls, að afleiðingin hljóti að vera sú að Bankasýslan eigi að víkja. Núna, þegar hv. þingmaður er að tala um að vantað hafi upp á gagnsæi og vantað hafi upp á upplýsingagjöf, sem ég er einlæglega sammála, þá spyr ég þingmanninn hvort það sé hennar skoðun að eingöngu hafi vantað upp á upplýsingagjöf og eingöngu vantað upp á gagnsæi hvað varðar þann þátt málsins sem laut að útfærslunni hjá embættismönnum. Hvað með gagnsæi og upplýsingagjöf af hálfu ríkisstjórnarinnar sjálfrar og ráðherranna sjálfra, t.d. um aðdraganda sölunnar, t.d. samskipti forsætisráðherra og viðskiptaráðherra? Það hefur komið fram í fjölmiðlum að viðskiptaráðherra talar um að hann hafi viðhaft einhver varnaðarorð í samskiptum ráðherranna. Á almenningur ekki rétt á upplýsingagjöf og gagnsæi hvað þetta varðar?

Frú forseti. Hæstv. ráðherra verður auðvitað að svara til um það hvað hún kann að hafa sagt á einhverjum fundi sem ég sat ekki á. Já, ég tel mjög mikilvægt að farið verði yfir framkvæmdina hjá Bankasýslunni, það er þar sem mér sýnast hin stóru vafaatriði liggja. Ég verð bara að segja að mér finnst það líka merkilegt hve langan tíma það hefur tekið fyrir Bankasýsluna að svara spurningum frá fjárlaganefnd. Ég tel allt í lagi að fara virkilega vel ofan í þeirra vinnu. Hvað út úr þessu kemur, þessari rýni og þessari skoðun, veit ég ekki. En ég tel að tilefni sé til þess að spyrja spurninga. Ég hef varpað því fram hér í kvöld hvað mér þyki mikilvægt að skoða, 

Frú forseti. Það held ég að sé hluti af vandanum hér, að manni finnst einhvern veginn einsýnt að þingflokki VG hugnist sú leið að upplýsa hálfa söguna, skoða undirmennina en ekki yfirmennina. Tekin er pólitísk ákvörðun um að fara í lokað útboð með ákveðnum afleiðingum. Þá eiga sér stað pólitísk samtöl í ráðherranefnd um efnahagsmál. Auðvitað þarf að upplýsa alla anga málsins og það þarf að gera með verkfærum sem geta gert það, eins og með rannsóknarnefnd. Það er holur hljómur í því að standa hér og tala um að bæta þurfi upplýsingagjöf, að skort hafi upp á gagnsæi en neita öllu samtali um pólitísku ábyrgðina eða ætla að upplýsa um það hver var pólitískur veruleiki málsins.

Frú forseti. Ég held að það sé enginn að neita því að fara yfir og skoða þetta ferli. Hæstv. fjármálaráðherra lagði fram tillögu hér sem hann byggði á tillögu Bankasýslunnar. Ég veit ekki betur en að þar hafi allt verið eftir hinu lögformlega ferli. En ég bind vonir við að þetta sé eitt af því sem verið er að skoða og ég tel að Ríkisendurskoðun hafi þær heimildir sem til þarf til að skoða það ferli. Ég tel að Ríkisendurskoðun hafi þær heimildir, en ef það kemur í ljós að eitthvað vantar upp á þá verðum við að fara í frekari rannsóknir. Miðað við það sem ég hef lesið af lögum um Ríkisendurskoðun þá tel ég að hún hafi verulegar heimildir til að fara í rannsókn og þess vegna hlakka ég til að sjá þeirra niðurstöður og vona að þær varpi skýrara ljósi á málið.

Frú forseti. Hv. þm. Haraldur Benediktsson talaði mikið hér áðan um að það væri búið að vera að þyrla upp moldviðri. Hv. þm. Sigmar Guðmundsson benti á hið augljósa, að það eru stjórnarliðar sem hafa verið að þyrla upp moldviðri með því að gera því skóna, af því að við hefðum fengið bankana gratís og búið væri að gera svona miklar eignir úr þeim, þá skipti það nánast engu máli hvernig farið væri með þær eignir. Það er hins vegar moldviðri og það birtist í því að almenningur áttar sig ekki á því hvað átti sér stað og það hefur grafið undan trausti. Ég ætla að tala aðeins um traust. Þetta er yfirlætislaust og stutt orð en það felst dálítið mikið í því. Okkur stjórnmálafólki er m.a. trúað fyrir því að fara með eigur almennings, stundum að selja þær með hag almennings að leiðarljósi, ákveða framkvæmdir og þar fram eftir götunum. Þá er mjög mikilvægt að við njótum trausts í okkar störfum. Við stjórnmálamenn eigum allt undir að almenningur beri traust til okkar. Ef við fyrirgerum því þá erum við á hálum ís. Við þekkjum það vel að eftir hrun hvarf þetta traust almennings á stjórnmálum og smátt og smátt hefur það verið að byggjast upp aftur. Þessi stjórn var að eigin sögn ekki síst mynduð frá vinstri til hægri til að byggja upp traust þó að í reynd hafi þetta fyrst og fremst verið stjórn mynduð um kyrrstöðu og varðstöðu um sérhagsmuni. En það er önnur saga. En með vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar núna þá finnum við að þetta dýrmæta traust almennings, sem hefur verið að byggjast upp á síðustu árum, hefur beðið hnekki og við sjáum vísbendingar um það í nýrri Maskínu-könnun í kvöld. Af hverju er það? Jú, það er einfaldlega vegna þess að fólki er algjörlega misboðið. Það er fólk út um allt samfélag að tala um þessa bankasölu. Fólk er sárt og fólk er hneykslað. Fólk mætir á mótmæli, fólk tjáir sig á netinu og á vinnustöðum og hvar sem það kemur saman. Og hvers vegna er fólki misboðið? Jú, það er vegna þess að það kannast við vinnubrögðin. Það kannast við persónur og leikendur sem dúkka upp. Það horfir á leikreglurnar í þessari bankasölu og það minnir svo óþyrmilega á hluti sem tíðkuðust fyrir tíu árum. Það horfir upp á eign almennings vera selda með afslætti til útvalinna vildarvina. Það horfir upp á náin tengsl fjármálaráðherra við kaupendur sem kaupa með afslætti í lokuðu útboði og það horfir upp á ríkisstjórnina og ráðherrana rjúka upp til handa og fóta, leggja Bankasýsluna niður þegar reiðialdan rís í samfélaginu þegar nöfnin koma í ljós, nöfnin sem átti aldrei að birta, þegar leikendur og persónur koma í ljós. Og hvað gerðist svo? Við sjáum ríkisstjórnina fyrst lýsa því yfir að hún ætli að leggja niður Bankasýsluna en á sama tíma er hún ekki tilbúin til að ræða ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra fyrr en rannsókn hefur átt sér stað einhvern tímann í sumar. Nú talar hæstv. fjármálaráðherra eins og það eigi bara að sjá til með þetta allt saman. Það er ekkert til þess fallið að auka traust í samfélaginu þegar ráðherrar tala út og suður eftir því hvaða stjórnarflokki þau tilheyra. Hæstv. forsætisráðherra sagði í viðtali 19. apríl: Það er okkar mat að það hafi sýnt sig í gegnum þessa nýjustu atburði að þetta fyrirkomulag krefjist endurskoðunar. Við viljum styrkja þátt Alþingis þegar kemur að því að taka ákvarðanir, til að mynda um sölu eignarhluta í fjármálafyrirtækjum. Sama dag segir hún á Vísi að hún sé hugsi yfir því að ekki hafi verið hafður lágmarksbinditími varðandi kaup á útboðinu. Það hafi ekki heldur verið sett lágmarksfjárhæð í kaupum. Það var þó a.m.k. þeirra hlutverk að stoppa þetta ef þau töldu að Bankasýslan væri á rangri braut. Það gerðu þau ekki. Þessi orð hæstv. forsætisráðherra eru náttúrlega sérstaklega merkileg í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra sagði í viðtali um helgina að það hafi alls ekki komið honum á óvart, að það hafi verið fyrirséð, hversu margir smáir aðilar seldu bréfin sín strax. En við skulum muna að ákveðið var að fara í þetta ferli með þessum hætti og allir stjórnarliðar hafa tekið undir það. Það var beinlínis ætlast til þess að við myndum laða að okkur styrka, öfluga langtímafjárfesta. Útkoman varð hins vegar sú að það eru margir skammtímafjárfestar. Þetta var veisla fyrir útvalda og í boði almennings. Það hefur lítið heyrst frá Framsóknarflokknum nema kannski helst frá hæstv. ferða-, menningar- og viðskiptaráðherra, en hún hefur skýrt frá því að hún hafi verið andsnúin þeirri leið sem var farin. Hún segir í viðtali: „Ég var ekki hlynnt þeirri aðferðafræði sem varð ofan á við sölu á bréfum í Íslandsbanka. Vildi almennt útboð en ekki að bréfin yrðu seld til valins hóps fjárfesta. Þessum sjónarmiðum mínum kom ég skýrt á framfæri í aðdraganda útboðsins.“ Í samantekt, stuttri samantekt, hefur hæstv. forsætisráðherra talað eins og henni hafi komið á óvart að útboðið skyldi fara eins og það fór, hæstv. viðskiptaráðherra hefur talað um að hún væri beinlínis andsnúin þeirri aðferðafræði sem valin var en hæstv. fjármálaráðherra hefur aftur á móti talað um að þetta hafi allt verið eins og best verður á kosið þegar heildarmyndin væri skoðuð. Hann hljómaði kannski ekki alveg eins kokhraustur 8. apríl vegna þess að þá sagði hann: „Það er alveg augljóst að þetta útboð fór ekki eins og við helst óskuðum.“ Þau slá í og úr eftir því hvernig vindarnir og umræðan blása. Þann 19. apríl, svo að ég fari aðeins betur yfir þetta, lýsir ríkisstjórnin því svo yfir að annmarkar hafi verið varðandi gagnsæi og upplýsingagjöf og hún hyggist leggja Bankasýsluna niður, hafði ekkert rætt um það áður. Þetta eru augljós viðbrögð við því að almenningi var misboðið. 83% þjóðarinnar lýstu sig andvíg þessari sölu. Tveimur dögum síðar birtist hæstv. fjármálaráðherra í viðtali. Þá ákvað hann að nota aðra taktík, nota hrokann, og hann svarar um kaup föður síns: Var honum bannað að kaupa? Rétt eins og málið snúist um það að faðir ráðherra geti ekki verið fjárfestir. Þó að ráðherrann sjálfur komi ekki auga á hvað þetta er skrýtið og ankannalegt, og að þessi nánu tengsl eru ekki eðlileg, hefði það a.m.k. átt að kalla fram viðbrögð hjá forystumönnum hinna tveggja ríkisstjórnarflokkanna. Það er augljóst að nú ætla allir að leggjast á eitt til að halda hlífiskildi yfir algjörlega óásættanlegri aðkomu fjármálaráðherra að þessari sölu. Tónninn í þessari ríkisstjórn hefur þróast frá því að vera hugsi yfir niðurstöðu sem veldur almennri hneykslan yfir í gamaldags forherðingu þeirra sem með valdið fara. Og við heyrðum nokkrar birtingarmyndir þess í dag, bæði frá hæstv. fjármálaráðherra og einnig frá hæstv. forsætisráðherra. Tíminn er að verða búinn þannig að ég kemst ekki yfir mikið meira. Ég ætla þó að segja að það þarf ekki að rýna lengi í þessa Íslandsbankasölu til að sjá að þetta ferli er langt frá því að vera ásættanlegt og langt frá því sem við getum sætt okkur við. Ég vona svo sannarlega að stjórnarliðar komi með okkur í þá vegferð að krefjast þess að stofnuð verði rannsóknarnefnd á vegum þingsins. Þetta hefur ekki vakið traust og traust er þrátt fyrir allt dýrmætasta eign stjórnmálamanna, stjórnmálaflokka og Alþingis. Án þess að við upplýsum málið til fulls munum við ekki endurheimta það. Það er miklu meiri hætta á því að þetta haldi áfram að grafa undan öllum okkar störfum, trúverðugleika ríkisstjórnarinnar fyrst og fremst en líka trúverðugleika Alþingis.

Forseti. Mig langaði að spyrja hv. þingmann aðeins út í rannsóknarnefndina. Ég var aðeins að pæla í þessu áðan. Nú er það þannig að við erum með fordæmi fyrir því að Ríkisendurskoðun sé að skoða einkavæðingu banka fyrir hrun og svoleiðis. Út úr því kom bara heilbrigðisvottorð, að það hafi ekki verið neitt sérstaklega mikið að. Síðan kom rannsóknarnefnd Alþingis og benti á allt sem fór úrskeiðis, og það vantaði örugglega eitthvað ef eitthvað er, ýmislegt, það var alveg gríðarlega margt að. Ég klóra mér aðeins í hausnum og sé að núna er Ríkisendurskoðun sem sagt að pæla í svipuðum málum, sölu á banka. Þá sé ég tvo möguleika. Annars vegar að Ríkisendurskoðun komist ekki að neinu, að það hafi bara allt verið í himnalagi. Þá erum við með sömu stöðu og við vorum með síðast. Ríkisendurskoðun er einfaldlega ekki með tækin og tólin sem þarf til að komast að sömu niðurstöðu og rannsóknarnefndin gerði forðum daga og við verðum engu nær um það hvort eitthvað fór úrskeiðis eða ekki ef Ríkisendurskoðun skilar ekki neinu nema heilbrigðisvottorði. Hitt er síðan að ef Ríkisendurskoðun skilar þeirri niðurstöðu að eitthvað hafi verið að, fullt að, þetta og þetta og þetta, þá erum við samt í þeirri stöðu að þurfa rannsóknarnefnd. Í báðum tilfellunum, þ.e. að Ríkisendurskoðun skili engri niðurstöðu, að allt hafi verið í fína lagi, eða að þetta hafi ekki verið í fína lagi, þá er nauðsynlegt að kalla rannsóknarnefnd saman. Hvers vegna erum við þá ekki að kalla rannsóknarnefnd saman strax?

Frú forseti. Ég ætla bara að leyfa mér að tala fyrir munn nokkurra stjórnarþingmanna hér af því að ég tel mig vita um hvað málið snýst. Þetta er ekkert óþekkt og maður hefur auðvitað gripið til þessara hluta sjálfur þegar maður þarf að vinna sér tíma. Þetta eru tafaleikir. Það er verið að reyna að vinna sér tíma. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þegar Ríkisendurskoðun skoðaði bankasölurnar á sínum tíma og gaf út heilbrigðisvottorð þá var það ekkert endilega vegna þess að þar hafi verið notað eitthvert sleifarlag, og ég hef traust á Ríkisendurskoðun til þeirra verka sem hún er best fallin. En eins og ríkisendurskoðandi sagði sjálfur þegar skýrsla rannsóknarnefndarinnar birtist og sýndi allt aðra mynd, þau sögðu að þau hefðu ekki nægar rannsóknarheimildir til þess að komast að þeirri niðurstöðu sem birti svo sannleikann á endanum, sem var ekkert sérstaklega fallegur. Ég endurtek það að ég held að ríkisstjórn í haugasjó, ríkisstjórn í kreppu, ríkisstjórn í mótbyr, sé að reyna að vinna sér tíma og ég held að stjórnarliðar, flestir gegn betri samvisku, tali fyrir því að þetta fari fyrst í gegnum Ríkisendurskoðun og svo tökum við e.t.v. ákvörðun um að fara í nánari skoðun einhvern tímann í júní til að vinna dýrmætan tíma til að lægja öldurnar á stjórnarheimili þar sem allt leikur á reiðiskjálfi.

Forseti. Mér finnst þetta nefnilega vera lykilatriði hvað rannsóknarnefndina varðar. Ef Ríkisendurskoðun skilar því að þetta sé í fínu lagi þá erum við samt engu nær. Við vitum það af fyrri reynslu af því að skoða svona hluti. Ef aðstæðurnar eru öðruvísi og Ríkisendurskoðun hefur aðgang að upplýsingum sem veita okkur innsýn í ákveðin atriði sem fóru úrskeiðis þá er niðurstaðan samt óhjákvæmilega að það þarf að kalla saman rannsóknarnefnd. Við vitum að Ríkisendurskoðun nær ekki öllum út af fyrri reynslu. Sama hvað Ríkisendurskoðun gerir, sama hvaða niðurstöðu Ríkisendurskoðun skilar, afurðin úr því frá þinginu verður að vera rannsóknarnefnd. Það er óhjákvæmilegt. Hitt sem er alltaf verið að klifa á hérna er þetta: Ráðherra á ekki að meta einstaka tilboð. Ég klóra mér dálítið í hausnum yfir því. Að sjálfsögðu er það ekki ráðherra prívat og persónulega sem tekur upp rauða yfirstrikunarpennann og strokar yfir þetta tilboðið og hitt tilboðið o.s.frv. og skrifar á spássíuna ástæður á faglegum nótum. Það er fagleg stjórnsýsla á hans vegum sem sér að sjálfsögðu um þá framkvæmd, framkvæmd sem hann ber ábyrgð á. Þar af leiðandi, ef ráðherra lætur það verk kyrrt er hann sekur um ákveðna vanrækslu. Það er það sem lögin gera ráð fyrir; Bankasýslan sér um framkvæmdina, skilar framkvæmdinni til ráðherra sem fer og vottar að það sé allt vel gert, ekki hann prívat og persónulega heldur stjórnsýsla hans sem hann ber ábyrgð á. Mig langaði til að velta því fyrir mér með 

Frú forseti. Já, auðvitað hefur maður heyrt hæstv. fjármálaráðherra taka til varna og þó það nú væri. En það hefur vakið meiri eftirtekt hjá mér að stjórnarliðar hinna ríkisstjórnarflokkanna hafa eiginlega gengið enn lengra til að verja hann og haldið því fram að hann ætti bara hreinlega ekki að koma neitt að þessu. En hann kemur að þessu, hann fær niðurstöðuna inn á sitt borð með einhverjum upplýsingum sem geta alveg vakið upp spurningar. Bankasýslan hefur væntanlega séð nöfnin og gefur svo einhverjar upplýsingar til ráðherra. Ég er ekkert að halda því fram að hæstv. fjármálaráðherra eigi endilega að fara yfir hverja einustu kennitölu og leggjast yfir það. En hann sér fjöldann. 

Frú forseti. Ég hjó eftir orðum hv. þingmanns um mikilvægi traustsins. Það er nú einu sinni svo að traust var svar löggjafans um það hvernig ætti að græða það sár sem varð við fjármálahrunið. Traustið hefur verið eins og rauður þráður í allri okkar lagasetningu um fjármálafyrirtækin í kjölfar bankahrunsins og mér finnst það svo grátlegt að rúmum áratug eftir bankahrunið hafi ríkisstjórnin ekki hugsað meira um þessa breytu sem sjálfstætt element í málinu, að almenningur þyrfti að geta treyst ferlinu. Traust almennings er forsenda þess að hægt sé að tala um vel heppnað útboð. Þess vegna er algerlega fráleitt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra hér tala um að útboðið sé vel heppnað í stóru myndinni. Svo fara stjórnarliðar að tala um framkvæmdarhliðina, að útboðið hafi verið vel heppnað, alveg þar til kom að framkvæmdinni. Var þetta þá góð hugmynd alveg þangað til að útboðið hófst? Var útboðið góð hugmynd alveg þangað til það fór af stað? En þetta útboð fór gegn skýrum markmiðum laganna um gagnsæi, skýrum markmiðum laganna um jafnræði, skýrum markmiðum laganna um að efla virka samkeppni og í stað þess að græða sárið með því að hafa gagnsæi og opið ferli sem leiðarljós þá var sárið rifið upp að nýju.

Frú forseti. Mér hefur einmitt þótt þetta alveg ótrúlega furðulegt, þetta með heildarmyndina og stóru myndina sem þau eru alltaf að tala um, bæði ráðherra og nú nýverið allir stjórnarþingmenn sem koma í viðtöl. Auðvitað er alltaf gott þegar heildarmynd hluta er í lagi en það kemur þó ekki í veg fyrir að það getur verið fullt af brotalömum inni í henni. Ég meina, árið 1985 getur hafa verið í stórum dráttum mjög gott ár en það geta hafa verið framin morð og afbrot og alls konar óáran sem þarf samt sem áður að taka á. Og hér er bara fullt af hlutum sem eru beinlínis til þess fallnir að rýra traust. Raunar var það þannig að við fórum auðvitað ekki af stað í neinum blússandi meðbyr. Það lá fyrir að stór hluti þjóðarinnar hafði bara ekki traust á þessum tiltekna fjármálaráðherra til að standa fyrir sölunni. Það út af fyrir sig er ekki gott en það er auðvitað á ábyrgð Framsóknarflokksins og Vinstri grænna að hafa leitt hann í þetta sæti, þannig að við getum talað endalaust um það. En ég tek alveg undir með hv. þingmanni að það hefur einhvern veginn smám saman molnað undan þessu trausti og við erum bara á miklu verri stað núna í lok apríl en við vorum í byrjun árs. Það er mjög alvarlegt. Án þess að ég ætli nú að fara að endurflytja það hér, þá hvet ég ykkur til að hlusta á viðtal við heimspekinginn Henry Alexander Henrysson, sem var á Rás 1 í morgun, um traust og gegnsæi. Ég ætla að gefa honum orðið. Hlustið á það á eftir.

Frú forseti. Ég held nefnilega að þetta sé dálítið lykilatriði, að ef fella á dóm um það hvort sala eða útboð hafi heppnast vel þá er ekki hægt að fullyrða, þá er ekki hægt að halda því fram að niðurstaðan sé góð þegar traustið er ekkert. Það er ekki hægt að halda því fram að niðurstaðan sé góð þegar eina leiðin fyrir þessa ríkisstjórn til að halda áfram er að hæstv. fjármálaráðherra lofi að selja ekki meir og hinir flokkarnir fá í staðinn að leggja niður Bankasýsluna. Og traust er stórt orð í þessu. Vinsælasta orð ríkisstjórnarinnar í þessari umræðu hefur mér fundist vera armslengd. Ég velti því fyrir mér hvort það þurfi ekki hreinlega armslengd frá Sjálfstæðisflokknum við sölu þessara ríkiseigna. Sagan er einfaldlega þannig, dómur sögunnar er þannig að það þurfi armslengd frá Sjálfstæðisflokknum við sölu þessara eigna. Þannig er staðan. Þegar hæstv. fjármálaráðherra stendur hér í þessum sal og talar um stóru myndina, að stóra myndin sé sú að þetta hafi gengið vel vegna þess að það átti að selja banka og bankinn var seldur, ef við horfum ekki lengra en svo þá gekk þetta allt saman vel. Það átti að selja hlut í banka, hluturinn var seldur. Ef við gerum engar aðrar kröfur um þær þá gekk þetta allt saman upp á tíu. En hvað varðar gagnsæi, hvað varðar jafnræði, hvað varðar lykilbreytuna um að efla virka samkeppni þá gekk þetta ekki vel.

Frú forseti. Ég tek undir það, við þurfum tímabundið a.m.k. armslengd frá Sjálfstæðisflokknum. Ég hjó eftir því á Sprengisandi um helgina að þar var hæstv. fjármálaráðherra spurður um bankasöluna. Hann sagði að í heildarsamhenginu og í stóru myndinni hefði þetta gengið alveg glimrandi vel. Þá var hann spurður: En af hverju lögðu þið þá niður Bankasýsluna ef þetta gekk svona vel? Þá svaraði hann: Hefur þú ekki tekið eftir því að það er víðtækt vantraust í samfélaginu á henni og þess vegna gerum við það. Þá hlýtur maður að halda áfram; ef það voru rökin fyrir að Bankasýslan var lögð niður, ekki neitt annað - það var líka vantraust á fjármálaráðherra fyrir söluna. Ætlar hann að bregðast við á sama hátt og leyfa þjóðinni, þessum 83% sem ekki hafa traust á þessari sölu, sem eru hrædd við þetta ferli - ætlar hann að bregðast við með sama hætti og stíga þá til hliðar? Það kemur í ljós á næstu dögum. Ég efast um að hann geri það og mér sýndist ekki á honum í dag að hann væri á þeim buxunum. En miðað við svörin á Sprengisandi væri auðvitað eðlilegast að hann gerði það.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að gefa þinginu þessa skýrslu. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að geta rætt þetta mál mjög ítarlega og ég ætla jafnframt að nota tækifærið og kalla eftir því að aðrir ráðherrar sem sæti eiga í ráðherranefndinni komi sömuleiðis hér fyrir þingið og tali við okkur milliliðalaust. Mér skilst nú reyndar að það standi til með forsætisráðherra á morgun og það er fagnaðarefni. En ég fagna því líka að menn eru búnir að tala svolítið mikið um traust hér í dag og í kvöld í þessari umræðu. Það er nefnilega hugtak sem skiptir mjög miklu máli en það vantar alltaf svolítið að ræða það vegna þess að þegar við erum að tala um það hvernig gekk að selja, og sérstaklega er það áberandi hjá hæstv. fjármálaráðherra, þá er talað um að merki þess að útboðið hafi verið vel heppnað sé yfirleitt verðið, dreifing, góður eftirmarkaður og þess háttar hlutir. Menn tala hins vegar minna um traust. Fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Páll Magnússon, setti þetta nú ágætlega fram í dag í grein þar sem hann nefndi það einmitt að eitt af því sem skipti höfuðmáli væri kannski ekki verðið, dreifingin eða eftirmarkaðurinn heldur það að almenningur sem á eignina treysti því að vel hafi verið gert og vel hafi verið staðið að verki. Og af hverju skiptir þetta máli? Þetta skiptir auðvitað máli vegna þess að við vorum fyrir ekki mjög löngum tíma síðan með heilt bankahrun í fanginu. Eftirmál þess tóku mörg ár, þjóðin enn í sárum og það er svo stutt niður í þessa kviku að manni finnst að þegar farið er af stað í að einkavæða banka þá hafi menn náð einhvern veginn að aftengja sig þeim veruleika sem verið er að selja eignina í. Það er kannski lærdómurinn sem hægt er að draga af þessu. Það er ekki nóg að setja alls konar fín skilyrði sem snúa að fjármálagjörningum eða slíku heldur eru þessi siðrænu þættir ekki síður mælikvarði sem við þurfum að hafa til hliðsjónar þegar við erum að selja eigur ríkisins. Annað sem hefur svolítið verið talað um í þessu er að það hefði kannski mátt standa betur að kynningu þessara mála. Það er eitt kjarnaatriðið í þessu, kynningin sem fram fór á þessu var rosalega miðuð við fjármálamarkaðinn og miðuð við fjárfesta og aðra þá sem myndu mögulega taka þátt í þessu útboði. En það var lítið gert af því að kynna fyrirkomulagið fyrir eiganda bankans, þjóðinni. Þá komum við aftur að þessu með traustið. Ef eigandinn, sá sem er að selja, er ekki sáttur við ferlið hvernig í ósköpunum getum við þá gengið hnarreist frá borði og sagt að þetta sé vel heppnað? Traustið ætti í raun að vera og ábyggilegheitin öll í kringum þetta ætti í rauninni að vera sterkasti mælikvarðinn þegar við erum að selja banka ekki þetta löngu eftir bankahrun. Það er algjört lykilatriði í þessu. Og það er alger pólitískur ómöguleiki, svo ég noti það hugtak, að ætla að halda því fram að hægt sé að tala um eitthvert traust þegar eigandalistinn lítur út eins og hann gerði þegar var búið að draga loks út þann lista með töngum og eftirgangsmunum vegna þess að mönnum hafði hugkvæmst að það ætti að vera hægt að selja eigur ríkisins án þess að almenningur fengi að vita hverjir keyptu. Við erum auðvitað með þá stöðu núna að arfleifð Sjálfstæðisflokksins í gegnum þetta ferli er að hann er sennilega eini hægri flokkurinn í heiminum sem hefur tekist í miðju einkavæðingarferli, í miðju söluferli á banka, að festa í sessi eignarhald ríkisins á bankakerfinu hérna á Íslandi. Það mun örugglega líða langur tími þangað til að restin af Íslandsbanka verður boðin út til kaups og ástæðan fyrir því er ofur einföld. Það ríkir ekki traust. Það er ekki nóg að koma hér eins og hæstv. fjármálaráðherra gerði í dag og leggja það til við þingið að leggja niður Bankasýsluna og svo ætlum við að finna út úr því í þinginu hvernig eigi að halda á framhaldinu. Það er nefnilega þannig að það er alveg hægt að selja banka þannig að sómi sé að með Bankasýslunni. En það er líka hægt að gera það án Bankasýslunnar. Vandinn er að það eru ekki fyrirkomulagið sjálft sem skapar traustið núna þegar búið er að ryðja því algerlega úr vegi með þessari mislukkuðu einkavæðingu. Núna erum við nefnilega svolítið með það andrúmsloft í fanginu að þjóðin treystir ekki þessari ríkisstjórn til að halda áfram að fara með eigur almennings og bjóða til kaups. Þannig blasir bara landslagið við okkur í dag og fram hjá því munum við örugglega ekkert komast. Mig langar að gera hér að umtalsefni að það hefur verið gert svo mikið úr forsögunni á því að ríkið hafi fengið þessar eigur í fangið og síðan hafi einhver hetjuskapur manna leitt til þess að það var hægt að búa til einhver óskapleg verðmæti. Gjarnan sett þannig upp að við höfum fengið bankann án endurgjalds. Ég er alveg hjartanlega sammála því sem kom fram hér í ræðu fyrr í kvöld hjá hv. þm. Ásthildi Lóu Þórsdóttur. Við getum ekki stillt hlutum þannig upp því að við vitum það öll að þetta ömurlega umrót sem varð til þess að ríkið fékk bankana í fangið, við getum ekki talað um að það hafi verið án endurgjalds. Það er bara lítilsvirðandi gagnvart öllu því fólki sem enn er að sleikja sárin eftir bankahrunið. Síðan verðum við aðeins að tala um ábyrgðina og þennan mikla ábyrgðarflótta sem við höfum verið að sjá í þessu máli. Ég hef haldið til haga í dag setningu sem mér finnst algjört lykilgagn í þessu öllu. Það er það sem Bankasýslan segir eftir að fram kemur tilkynning um að það eigi að leggja Bankasýsluna niður. Þetta er mjög áhugavert vegna þess að þetta segir alla söguna. „Framkvæmd útboðsins fór eins fram og því hafði verið lýst af hálfu stofnunarinnar frá upphafi til loka, í nánu samstarfi við stjórnvöld sem voru ítarlega upplýst um öll skref sem stigin voru.“ Ég ætla bara að afdulkóða þetta ef menn vilja það. Þarna er Bankasýslan í raun og veru að segja: Ef við erum ábyrg þá er fjármálaráðherra líka ábyrgur, þá eru stjórnvöld líka ábyrg. Það er ekkert annað sem felst í þessum orðum. Menn skulu hafa í huga samhengið sem þessi orð falla í, rétt eftir að búið er að lýsa því yfir að það standi til að leggja niður Bankasýsluna. En ábyrgðarflóttinn er auðvitað alger. Það á að reyna að koma sér undan ábyrgð með því að leggja niður Bankasýsluna. Svo á að láta Ríkisendurskoðun fara í gegnum einhvern hluta af þessum málum og það er verið að tala um að Fjármálaeftirlitið skoði síðan ákveðinn anga sem snýr að söluráðgjöfunum og því öllu. En menn tala hins vegar minna um það og enginn er að velta fyrir sér þessum punkti sem Bankasýslan setur upp, þ.e. að stjórnvöld voru ítarlega upplýst um öll skref sem stigin voru og bera því nákvæmlega sömu ábyrgð og Bankasýslan á sjálfri framkvæmdinni. Flóknara er það nú ekki. Við getum ekki skýlt okkur endalaust á bak við þetta tal um armslengd því armslengdinni er ætlað að tryggja ákveðna fjarlægð en hún á ekki að fjarlægja pólitíska ábyrgð. Ég get alveg sagt það hér að ég hef ekki verið í hópi þeirra sem hafa kallað eftir því að fjármálaráðherra eigi að segja af sér. Ég hef kallað eftir því að rannsóknarnefnd Alþingis eigi að skoða málið og í framhaldinu verði hægt að taka einhverja afstöðu til þess nákvæmlega hvar ábyrgðin liggur. En það er hins vegar heilmikið til í því sem hefur verið sagt. Þegar ríkisstjórnin tekur þá ákvörðun að leggja niður Bankasýsluna þá er hún að kalla yfir sig ábyrgð af þeirri stærðargráðu að hún er í raun og veru að biðja alla þjóðina, þingmenn, þingheim, um að taka afstöðu til þess hvort pólitíska ábyrgðin sé ekki jafn mikil og ábyrgðin sem Bankasýslan ber. Við sjáum hér líka hjá stjórnarþingmönnum vilja þeirra til að falla á sverðið þegar kemur að þessari ábyrgð. Þeir hafa komið hér nokkrir, stjórnarþingmennirnir, og talað mikið um það að þeir hefðu kannski átt að spyrja öðruvísi í fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd og skoða málin kannski með gagnrýnni hætti þegar þingið fékk þetta til meðferðar. Nú eru menn að reyna að kasta sér á sverðið einhvern veginn fyrir hæstv. fjármálaráðherra og fyrir ríkisstjórnina. Þeir tala um að þeir hafi kannski ekki áttað sig á því að það ætti að setja eitthvert gólf á fjárhæðir, setja lágmarksfjárhæðir í útboðinu. Þeir hafi ekki séð það fyrir að söluráðgjafarnir myndu sjálfir kaupa og þar fram eftir götunum. Það gat enginn séð þetta fyrir því að það var aldrei neitt talað um að þetta gæti farið í þá átt. Auðvitað hafa menn einhvers konar lágmarkstraust til þess, þegar verið er að kynna eitthvert ákveðið ferli, að menn séu ekki að stíga langt út fyrir þann ramma í framkvæmdinni. Það gat ekki verið þannig að neinum þingmanni hafi átt að detta það í hug að söluaðilar væru mögulega kaupa í útboðinu. Ef söluaðilar eru sjálfir að taka þátt þá þýðir það, fyrir utan augljósa vanhæfið, að hlutabréfamiðlarar fjármálastofnana  Tími minn er á þrotum. Ég hefði örugglega getað talað hér talsvert lengur um þetta mál en ætla að láta gott heita í bili.

Forseti. Ég myndi vilja bæta einu við í röksemdafærslu hv. þingmanns. Það er að sjálfsögðu möguleiki að Bankasýslan hafi einfaldlega ekki verið að segja satt um samráðið við stjórnvöld, sem er að sjálfsögðu alvarlegt út af fyrir sig. Það beinir sjónum enn frekar að hlutverki ráðherra, ástæðu þess að um er að ræða tvöfalt stjórnsýslufyrirkomulag þar sem Bankasýslan sér um að fylgja framkvæmd samkvæmt leiðbeiningum ráðherra og ráðherra vottar svo að Bankasýslan hafi farið eftir leiðbeiningunum. Hann er þá ekki að meta eigin verk og er ekki eins hlutdrægur gagnvart þeim. Þegar Bankasýslan segir okkur að stjórnvöld hafi allan tímann vitað hvað hún var að gera þá eru tveir möguleikar. Það getur verið satt og þá er allt alveg samkvæmt því sem hv. þingmaður er að segja. Það getur líka verið að það sé ekki satt, sem er þá mjög ámælisvert. En það fríar ekkert ráðherrann. Ráðherrann hefði átt að sjá að Bankasýslan fór ekki eftir fyrirmælum og sýndi ekki allar upplýsingar ef hann hefði sinnt sínum hluta, ráðherraábyrgðinni, og vaktað það að farið hefði verið rétt að málum. Til að fylla upp í þessa mynd og útskýra þetta kannski aðeins betur þá sé ég ráðherra varpa öllu yfir á Bankasýsluna, allir aðrir eru að misskilja allt. Það sem hv. þingmaður bendir á er einmitt dálítið lykilatriði í því að átta sig á því að ábyrgðin er einmitt hjá ráðherra. Ástæðan fyrir því að Bankasýslan segist hafa upplýst ráðherra um allt allan tímann er sú að ráðherra ber ábyrgð.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir þetta allt. Já, ég skal alveg tala aðeins nánar um þetta. Mér finnst þessi setning sem þarna kom fram, eftir að búið var að greina frá því að til stæði að leggja Bankasýsluna niður, segja sitt. Mér finnst það segja sitt að Bankasýslan skuli leggja lykkju á leið sína og kveða svo fast að orði með það að á hverju einasta stigi hafi stjórnvöld - þau tala reyndar um stjórnvöld en ekki ráðherra - verið upplýst ítarlega um öll skref sem stigin hafi verið. Miðað við tímasetningu þessarar yfirlýsingar Bankasýslunnar, því við vitum að þar gátu menn ekki séð það fyrir að viðbrögð stjórnvalda, sem reyndist síðan vera klúður, yrðu að loka sjoppunni og slá Bankasýsluna af, þá hljótum við að rýna þetta með þeim gleraugum að Bankasýslan sé með mjög penum hætti að benda á að ekki sé hægt að flýja frá ábyrgðinni með þeim hætti sem ríkisstjórnin er að reyna að gera. Þegar við erum að tala um ábyrgð, hversu langt svo sem við viljum velta henni, hvort menn eigi að fara út í það að segja af sér eða biðjast afsökunar eða hvernig sem menn eiga að axla þessa ábyrgð, hljótum við að halda því vel og rækilega til haga að ekki er hægt að tala með þeim hætti sem talað hefur verið, að allt hafi gengið glimrandi vel en það hafi verið atriði í framkvæmdinni sem ekki hafi gengið nógu vel. Og því sé ráðherra allt í einu stikkfrí. Ráðherra var ítarlega upplýstur um öll skref sem stigin voru, náið samstarf var haft við stjórnvöld í hverju einasta skrefi. Það er alveg hárrétt. Hvort sem þetta er nú nákvæmt af Bankasýslunni eða ekki hljótum við að lesa þetta með þeim formerkjum að þetta sé sett fram í því andrúmslofti að þarna er nýbúið að ákveða að leggja Bankasýsluna niður. Við sjáum það á þessum ummælum að Bankasýslan er ekki par sátt við það að henni sé kastað á bálið og undir rútuna, eins og sagt er.

Herra forseti. Það er til slatti af gögnum um það hvenær Bankasýslan hitti ráðuneyti og stjórnvöld, og þá sérstaklega ráðherranefnd um efnahagsmál, ég held að mér hafi verið sagt að þau hafi alla vega mætt á tvo af þeim fundum sem ráðherranefnd um efnahagsmál hélt um þetta mál. Miklu oftar, bjuggu niðri í ráðuneyti, nokkurn veginn þannig var komist að orði á nefndarfundum fjárlaganefndar. Það er mjög margt sem bendir til þess að það sé alveg rétt sem Bankasýslan segir að hún hafi upplýst stjórnvöld um hlutina reglulega. En á sama tíma sé ég hvernig Bankasýslan mætti í fjárlaganefnd og útskýrði hlutina sem var ekkert rosalega nákvæmt og alls ekki fyrir leikmenn. Við þingmenn erum leikmenn í svona atriðum. Við erum ekki sérfræðingar í því að selja banka. En fjármálaráðuneytið á að vera með aðgang að slíkum sérfræðingum þannig að Bankasýslan gat kannski talað á faglegra máli við þá en við fjárlaganefnd. Það er alveg augljóst að þeir fundir, við stjórnvöld, við bæði ráðuneyti og ráðherra, voru mun fleiri en fjárlaganefnd fékk með Bankasýslunni. Það var miklu minni tími sem þingið fékk til að komast til botns í því hvað í ósköpunum Bankasýslan meinti eiginlega og hvernig Bankasýslan skildi leiðbeiningarnar frá ráðuneytinu. Það eru kannski spurningar sem við hefðum einmitt viljað spyrja í morgun. Við fáum þó vonandi að spyrja betur út í það á fundi með Bankasýslunni á miðvikudaginn. Fylgist með því.

Virðulegur forseti. Ég myndi nú kannski bara í framhaldi af þessum orðum hv. þm. Björns Leví Gunnarssonar nefna að ráðherranefndin er svolítið mikilvægt apparat í þessu öllu. Auðvitað er það alveg sérstaklega áhugavert að einn í þeirri nefnd skyldi koma, eftir að allt var farið í vaskinn, og lýsa því yfir að hann hafi verið ósáttur við að þessi leið yrði farin og séð það fyrir, við skulum taka eftir því, sá það fyrir að þetta yrði klúður. Af því að við erum að tala um ábyrgð þá veltir maður því fyrir sér: Hver er þá ábyrgð þess ráðherra sem sér fyrir að meiri háttar ákvörðun ríkisstjórnarinnar, um að selja eign upp á 50 milljarða í lokuðu útboði, myndi enda með klúðri? Það er mjög alvarlegt mál að ráðherra skyldi ekki hafa viðrað þær áhyggjur sínar opinberlega. Við hljótum að þurfa að fá nánari skýringar á því af hverju það var ekki gert. Auðvitað var það síðan þannig, eins og við þekkjum, að hæstv. forsætisráðherra fór í þann leik að tala um að ekkert hefði verið bókað formlega um málið. En hæstv. viðskiptaráðherra stígur það fast niður, eftir að allt er um garð gengið, með þessa fullyrðingu sína um að hún hafi varað við og hún hafi séð að þetta yrði klúður, að það hlýtur að verða eitt af því sem kemur til skoðunar þegar farið verður í gegnum þessa sölu. Það er ekki nóg að Ríkisendurskoðun skoði það sem snýr að Bankasýslunni og að Fjármálaeftirlitið skoði síðan það sem snýr að söluráðgjöfunum eða eitthvað slíkt. Það er enginn, eins og við erum alltaf að benda á, að velta fyrir sér þessu efsta lagi í ábyrgðarkeðjunni. Það er alveg stórfurðulegt, ef við tölum bara um þetta sem þrjú lög, að eina lagið sem við skiljum eftir er efsta lagið þar sem ábyrgðin ætti í raun að vera mest, pólitíska ábyrgðin. Þar eru kjörnir fulltrúar almennings að taka ákvarðanir um hvernig eigi að selja og einn af þremur sá það fyrir að þetta myndi enda með klúðri. Þetta þarf að skýra miklu betur, bæði hér á vettvangi þingsins og með formlegri rannsókn.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir sína skýrslu hér fyrr í dag og jafnframt fara aðeins yfir þetta mál. Tillagan um sölu á Íslandsbanka var og er í samræmi við þann stjórnarsáttmála sem í gildi er á milli ríkisstjórnarflokkanna, Framsóknar, Sjálfstæðisflokks og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboð. Þar er gert ráð fyrir á kjörtímabilinu að ríkissjóður haldi áfram að draga úr eignarhaldi í fjármálakerfinu og nýta þann ábata til uppbyggingar innviða sem var orðin rík þörf á og ber þar kannski hæst að nefna samgöngukerfið okkar, vegakerfið, og auk þess að greiða niður skuldir sem er skynsamlegt og sérstaklega eftir þann heimsfaraldur sem við höfum verið að ganga í gegnum, Covid. Til viðbótar þessu verður auðvitað að nefna að skynsamlegt er að mínu mati og til lengri tíma að minnka áhættu ríkisins af eignarhlutum. Það kom m.a. fram í þeim umsögnum sem komu til okkar í efnahags- og viðskiptanefnd. Það má nefna að tækniframfarir sem hafa orðið í fjártækni og skapað hafa tækifæri í rekstri banka geta falið í sér talsverða áhættu. Því fylgir auðvitað að bankar þurfa að aðlaga sig að þeirri þróun með talsverðri fjárfestingu og áhættutöku sem ég tel að sé ekki skynsamlegt til lengri tíma að ríkið taki eitt og sér. Við þetta má auðvitað bæta og taka til ýmislegt annað en það er kannski sérstaklega það sem fram hefur komið frá Samkeppniseftirlitinu sem hefur tekið undir það sjónarmið að það sé í raun óheppilegt að ríkið sé meirihlutaeigandi í tveimur viðskiptabankanna þriggja og horfi þá sérstaklega á það út frá samkeppnislegu tilliti. Eitt af markmiðunum í þessu öllu saman er að efla virka samkeppni á þessum markaði hér á landi. Það er mín skoðun að ég tel að fyrri salan í Íslandsbanka hafi heppnast vel og á henni hafi verið nokkuð gott traust og mikið. En nú erum við að ræða seinni söluna og mér finnst ágætt að fara yfir hvernig þau mál hafa þróast. Þetta er meðal þeirra sjónarmiða sem ég hef sjálfur horft til í umfjöllun okkar í efnahags- og viðskiptanefnd og þegar við skiluðum umsögn okkar til ráðherra vegna þessarar sölu, að markmið sölunnar voru, auk þeirra sem ég hef áður nefnt, að byggja upp innviði og greiða niður skuldir, voru einnig að hámarka endurheimtur ríkissjóðs af hlutnum, að stuðla að fjölbreyttu og heilbrigðu og dreifðu eignarhaldi til lengri tíma og að auka fjárfestingarmöguleika fjárfesta. Að þessu sögðu og með þetta fyrir framan okkur, sérstaklega þegar kemur að heilbrigðu eignarhaldi og dreifðu til lengri tíma, þá var það svona túlkun að þarna væri sérstaklega átt við fjárfesta sem væru stórir og, eins og fram hefur komið í umræðum fyrr í dag, að hér væri um að ræða fjárfesta sem gætu staðið með bankanum í gegnum súrt og sætt og væru komnir til að vera yfir lengri tíma og væru öflugir. Auðvitað er það í einhverjum tilfellum með þeim hætti en ég verð hreinlega að segja það að þrátt fyrir góðar kynningar Bankasýslu ríkisins til okkar í nefnd þá er það tilfinning mín að framkvæmdin hafi ekki endurspeglað að fullu það sem fram kom. Það er bara minn skilningur og upplifun af þessu máli. Auk þess verður að segjast að líklega hefði það þurft að koma fram og mátt koma fram einhvers staðar í ferlinu, alveg sama hvað hver segir, að við hefðum mögulega átt að leggja til einhvers konar þak eða lágmark eða annað slíkt, einhverjar kröfur á aðila til að tryggja það sem fram kemur og hefur komið í hvítbók fyrir fjármálakerfið um heilbrigt og fjölbreytt eignarhald á þessum fyrirtækjum. Það er að þessu leyti fullkomlega eðlilegt að um þetta ferli þessarar sölu séu skiptar skoðanir. Ég held að við höfum öll, þingmenn og aðrir, tekið eftir því að ýmislegt hefur komið upp sem gefur tilefni til þess að rýna ákveðna þætti í þessari framkvæmd. Þar má auðvitað nefna það og taka sérstaklega fram að þarna voru aðilar sem voru að kaupa fyrir lága upphæð, jafnvel með neikvætt eigið fé og orðrómur um að söluaðilar hafi sjálfir tekið þátt í útboðinu. Þetta eru allt þættir sem við þurfum að komast til botns í og fá þessi atriði á hreint fyrir fullt og allt og það gerum við að mínu mati með því að treysta þeirri rannsókn eða skoðun sem nú er farin af stað af hálfu Ríkisendurskoðunar og Fjármálaeftirlits Seðlabankans, að kanna og fara ítarlega yfir þá þætti sem ég tel að hafi valdið, og nefndi áðan, tortryggni á þessu ferli. Ég hef sjálfur sagt að komi eitthvað upp í þeirri skoðun þá mun ég að sjálfsögðu styðja að það verði rannsakað, þeir þættir, það sem upp kemur og ríkið taki ákvörðun um að fara í slíka rannsókn. Það er mikilvægt þegar við erum að tala um almannaeign eða ríkiseign og sölu á henni, eins og í þessu tilfelli sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka, að um það ferli ríki fullkomið traust. Samhliða því þarf það ferli auðvitað vera gagnsætt. Mín upplifun er að það traust sem ég nefndi að hefði verið til staðar við fyrri sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka sé ekki fullkomlega til staðar í dag. Varðandi Bankasýsluna og stöðu og framtíð hennar þá held ég að það hafi verið ákall, ég hef a.m.k. skynjað það, um breytingar á allri umgjörðinni þegar kemur að því hvernig við höndlum með eignarhlut ríkisins til framtíðar í fjármálafyrirtækjum og þess vegna sé skynsamlegt að bregðast við þessu ákalli með þessum hætti. Ég held að skoðun Ríkisendurskoðunar, sem er að taka sérstaklega út stjórnsýsluþáttinn í þessari framkvæmd, geti hjálpað okkur öllum í því verkefni að finna fyrirkomulag sem nauðsynlegt traust verði á til framtíðar.

Forseti. Tvö atriði. Fyrst, eins og hv. þingmaður segir, að ef það komi eitthvað upp þá sé hann nú alveg til í að setja rannsóknarnefnd til starfa. Vandinn við það er að við erum með fordæmi fyrir því að Ríkisendurskoðun hafi skilað niðurstöðu um einkavæðingu bankanna sem fór algerlega úrskeiðis þar sem ekki voru gerðar neinar athugasemdir við þá einkavæðingu. Þannig að ef Ríkisendurskoðun skilar svipuðum niðurstöðum núna, að það hafi ekkert verið að, þá erum við engu nær. Við vitum að rannsóknarnefnd kemst að fleiri og nánari upplýsingum en Ríkisendurskoðun getur gert, sem þýðir að ef Ríkisendurskoðun skilar niðurstöðu sem segir: Það var ekkert að þessu, þá þurfum við samt rannsóknarnefnd. Það er óhjákvæmilegt. Við vitum að fjármálaráðherra seldi pabba sínum banka, það er athugavert. Það verður að skoða það, það er ekkert flókið. Ef Ríkisendurskoðun skilar síðan hins vegar skýrslu um að hérna hafi eitthvað farið úrskeiðis, af því að aðstæður eru kannski eitthvað aðeins öðruvísi núna, þá vill hv. þingmaður rannsóknarnefnd. Í hvoru tilvikinu fyrir sig þarf rannsóknarnefnd. Af hverju erum við að bíða með það? Ég skil það ekki. Hitt sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um varðar það að hann segir að framkvæmdin hafi ekki verið góð og við hefðum átt að gera kröfur. Er það af því að fjármálaráðherra er ekki treystandi til að gera þetta sómasamlega? Í alvörunni? Þingið er hérna til að veita umsögn um greinargerð fjármálaráðherra og „treystir“ fjármálaráðherra, innan stórra gæsalappa, til þess að sinna sínu starfi, ráðherra vinnur í umboði þingsins. En ef þingið er sífellt að setja kröfur og vörður o.s.frv. fyrir ráðherra, af hverju eigum við að hafa þann ráðherra? Af hverju höfum við ekki einhvern ráðherra sem getur gert þetta almennilega?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að við verðum að horfa á þetta þannig að það eru tvær stofnanir að skoða og rannsaka. Annars vegar er það Ríkisendurskoðun sem, eins og ég sagði í ræðu minni, er með þennan stjórnsýslulega þátt. Svo er það það sem hv. þingmaður var að ýja að varðandi einhvern þátt í útboðinu sjálfu. Án þess að ég sé með það alveg á tæru þá finnst mér líklegt að Fjármálaeftirlit Seðlabankans sé nú að skoða þann þátt sem tengist söluaðilunum og þátttöku þeirra í útboðinu. Ég verð bara að segja það fyrir mitt leyti að mér finnst dapurlegt, það er bara mín einlæga skoðun, að heyra hv. þingmenn tala niður þær stofnanir sem við höfum á vegum þingsins, í þessu tilfelli Ríkisendurskoðun. Þetta er svo sem þekkt aðferð en mér þykir hún dapurleg. Ég held að við eigum að leyfa þessari rannsókn að hafa sinn gang og ítreka það sem ég sagði í ræðunni að það mun ekki standa á mér að ef einhverjir þættir koma upp muni ég styðja frekari rannsókn á málinu á vettvangi þingsins. Varðandi framkvæmdina er það bæði minn skilningur og túlkun að framkvæmdin sé og hafi verið á forræði Bankasýslunnar.

Forseti. Það væri vel þegið ef stjórnarþingmenn myndu hætta að leggja okkur í stjórnarandstöðunni alltaf orð í munn. Það hefur enginn, ekki einn einasti hallmælt Ríkisendurskoðun. Það treysta allir Ríkisendurskoðun til þeirra verka sem Ríkisendurskoðun getur sinnt. Ég skil vel að Ásthildur Lóa Þórsdóttir vantreysti Fjármálaeftirlitinu á ákveðinn hátt og út frá því sjónarmiði skil ég það bara mjög vel, ekkert að því. En það er ekkert endilega almenn skoðun við núverandi aðstæður. Þannig að ef stjórnarþingmenn gætu vinsamlegast hætt að segja okkur hvað stjórnarandstaðan er að segja, hætt að leggja okkur orð í munn, þá væri það vel þegið. Við treystum Ríkisendurskoðun til að sinna þeim verkefnum sem henni ber að sinna. En við erum að benda á að það eru fordæmi fyrir því að Ríkisendurskoðun getur ekki skoðað allt. Það er nefnilega sorglegt sem lítur út fyrir að verið sé að gera núna, að það sé verið að skoða fólkið á gólfinu en ekki ráðherra sem ber líka ábyrgð á því að selja pabba sínum banka.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann verður bara að virða það við mig að ég skildi hv. þingmann með þeim hætti, og geri jafnvel enn, 

Hættu þessu.

Að hann treysti Ríkisendurskoðun til að sinna þessum verkefnum en bara ekki í þessu tilfelli. 

Forseti. Ég kann verulega illa við það, þegar ég sagði það mjög skýrt og greinilega hérna áðan hvað ég meinti með mínum orðum, að þingmaðurinn komi hingað aftur og reyni að snúa eitthvað út úr þeim. Það er einfaldlega verið að ljúga upp á mig með því. Það er einfaldlega verið að mistúlka það sem ég er að segja þrátt fyrir að ég hafi sagt það rosalega skýrt. Þannig að ef hv. þingmaður ætlar áfram að halda þessu fram þá þarf hann að svara fyrir það í forsætisnefnd.

Virðulegi forseti. Hér er mikið talað um Ríkisendurskoðun og traust til hennar. Hv. þingmaður leggur mikið upp úr því að Ríkisendurskoðun sé með þetta mál til athugunar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist lög nr. 46/2016, um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga, gefa sérstaklega til kynna að stjórnvöld geti átt sérstakt frumkvæði að athugunum ríkisendurskoðanda og að það sé góður bragur á því að stjórnvöld óski eftir úttekt Ríkisendurskoðunar á tilteknum málefnum. Ég vil heyra frá hv. þingmanni hvort það séu einhver ákvæði í þessum lögum um það. Það kemur mjög skýrt fram í þeim á hvaða lagagrundvelli Ríkisendurskoðun skoðar mál og hvaðan frumkvæðið á að koma. Það er fjallað um að það geti komið frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og frá níu þingmönnum. Ég vil kannski heyra frá honum hvort honum finnist góður bragur á því að stjórnvöld, sem eftirlitsstofnanir Alþingis rýna í hvað gera o.s.frv., eigi sérstaklega frumkvæði að því að biðja stofnanir Alþingis um að rannsaka sig.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég stend bara við það sem ég sagði í ræðu minni, ég treysti Ríkisendurskoðun og Fjármálaeftirlitinu til að rannsaka þá þætti sem embættin hafa þegar fengið til meðferðar. Ríkisendurskoðun hefur samþykkt að hefja rannsókn á ákveðnum þáttum og er með stjórnsýsluþáttinn til sérstakrar skoðunar og já, ég túlka það þannig að það sé réttur farvegur og að sú rannsókn og könnun sé í góðum farvegi.

Virðulegur forseti. Í tilkynningu Ríkisendurskoðunar sem hv. þingmaður vitnar til er vísað sérstaklega til 2. mgr. 8. gr. laga um ríkisendurskoðanda. Þetta er gjaldtökuheimild og hljómar svo: „Þegar sérstaklega stendur á og nauðsynlegt er að ríkisendurskoðandi skoði eða geri úttekt á meðferð ríkisfjár í tilteknu máli eða á tilteknu sviði er honum heimilt að taka gjald fyrir.“ Ég vil spyrja hv. þingmann, vegna þess að hann greinilega treystir þessu ferli svo vel, hvort hann viti til þess hvaða gjaldtaka verði þarna á ferðinni, hvort Ríkisendurskoðun ætli að taka gjald af fjármálaráðuneytinu, hvort þetta verði gert með sama hætti og þegar t.d. fjárhagur Álftaness var rýndur á grundvelli þessa ákvæðis fyrir löngu með samkomulagi við samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið og hvort hann telji góðan brag á því og hvort það væri í samræmi við sjónarmið um óhæði rannsóknarinnar að fjármálaráðuneytið og Ríkisendurskoðun myndu gera með sér sérstakan samning. Hann hlýtur, fyrst hann treystir þessu öllu svona vel, að vita í hvaða farvegi þetta mál er, vegna þess að ég hef ekkert séð um þetta og mér finnst þetta orka tvímælis.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég held að það sé alveg skýrt í þessu að Ríkisendurskoðun er algerlega óháð öllu í sínum störfum þó að hún sé ein af stofnunum á vettvangi þingsins. Ég bara ítreka það að ég treysti Ríkisendurskoðun fullkomlega. 

Virðulegi forseti. Fyrst ég er komin úr stólnum kem ég bara hingað upp í púlt til þess að reyna að vanda um fyrir fólki. Mig langar til að hvetja hv. þingmenn til þess að gefa þingmönnum sem standa í púlti frið til þess að tala þar og vera ekki að gjamma stöðugt frammí. Það er bara virðingarleysi og ekkert annað.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ágústi Bjarna Garðarssyni fyrir ræðuna sem hann flutti hérna áðan. Mér fannst margt mjög fínt í ræðunni en honum fataðist nú svolítið flugið þegar hann fór að tala um skoðanir stjórnarandstæðinga á því hvernig embætti Ríkisendurskoðunar ræður við rannsóknir almennt. Hér held ég að menn séu að grauta því svolítið saman. Ég ætla að fullyrða það að allir þeir stjórnarandstæðingar sem ég hef heyrt tala treysti Ríkisendurskoðun mætavel en þeir telja kannski ekki að Ríkisendurskoðun sé rétti aðilinn til að rannsaka akkúrat þetta, m.a. út af því sem ég kom inn á fyrr í ræðu, þ.e. að Ríkisendurskoðun er til að mynda ekki að skoða það sem snýr beint að ábyrgð ráðherra. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson benti á hér fyrr að við getum auðvitað verið með einhverja niðurstöðu hjá Ríkisendurskoðun sem bendir til þess að ekkert sé athugavert við þetta, en af því að embættið skoðar ekki allt þá getur eitthvað farið undir radarinn sem hefði annars getað orðið andlag einhverrar frekari skoðunar. Það er eiginlega það sem við erum að tala um. En ég vil gjarnan fá að spyrja hv. þingmann, af því að hann flutti fína ræðu hérna áðan: Hvað finnst þingmanninum um að varaformaður Framsóknarflokksins, sem á sæti í ráðherranefndinni, viðskiptaráðherrann sjálfur, hafi sagt eftir á að hann hafi mótmælt því þannig að eftir hafi verið tekið að þessi tiltekna leið ætti að fara fram í sölunni og að ráðherra hafi séð það fyrir að þetta yrði klúður og að þeim varnaðarorðum hafi ekki verið komið áleiðis til almennings í aðdraganda sölunnar? Hvað finnst hv. þingmanni um það? Er þar hæstv. viðskiptaráðherra ekki að bregðast skyldum sínum gagnvart þeim sem eiga eignarhlutinn sem til sölu var?