Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar ríkisstj. var að ræða væntanlegar aðgerðir í efnahagsmálum, nokkru eftir að hún tók við völdum, þótti strax sýnt, að nauðsyn bæri til að leggja útflutningstoll á útfluttar framleiðsluvörur landsmanna í því skyni að jafna þann halla, sem yrði á útflutningssjóðnum, þegar starfsemi hans félli niður. Þetta var rætt frá ýmsum hliðum og enginn verulegur ágreiningur um efnishlið málsins, þó að nokkuð sýndist sitt hverjum um það, hvort gjaldið ætti að vera hærra eða lægra og þá standa hlutfallslega því lengur. Að lokum var hnigið að því ráði að hafa gjaldið 5%, eins og mönnum er kunnugt. Og þá var ætlað, að til þess að jafna þessar þarfir, ef það má kalla, mundi þurfa að halda þessu gjaldi mestan hluta yfirstandandi árs. Þeir, sem hlut áttu að máli, báru strax nokkurn kvíða fyrir, að þetta gjald mundi leggjast of þungt á framleiðsluna, en sættu sig þó við þetta framan af og allt þar til þeir voru að ljúka samningum sín á milli, útgerðarmennirnir fyrir sína hönd og sjómanna um aflann og vinnslustöðvarnar, bæði hraðfrystihús og þeir, sem kaupa til söltunar og í skreið. Þegar þær umr. voru á lokastigi, komu fram óskir frá útvegsmönnum og fiskkaupendum um, að gjaldið yrði lækkað og stæði þá því lengur, skyldi ákveðið 21/2 % í staðinn fyrir 5%, en yrði þá innheimt á helmingi lengri tíma. Ríkisstj. taldi að sjálfsögðu ekkert við þetta að athuga og fannst, að þeir, sem gjaldið ættu að greiða, yrðu mestu um þetta að ráða, á meðan a.m.k. þær óskir væru innan ramma sanngirninnar og ekki talin stafa nein hætta af þeirri breytingu, sem um er rætt, fyrir efnahagskerfið, sem stjórnin hefur beitt sér fyrir. Það er eins og áður hefur verið sagt frá, að í öndverðu var útgerðarmönnum tilkynnt, að þegar í stað, er þessi halli hefði verið greiddur og þessum þörfum fullnægt, skyldi gjaldið afnumið. Upphæðin, sem átti að greiða, lá þess vegna frá byrjun ljóst fyrir, að svo miklu leyti sem um var að ræða hugtakið, - við skulum segja, að það hafi verið, en ekki legið alveg ljóst fyrir, hvað upphæðin mundi að lokum verða há. Það var nokkuð í óvissu um það, og seinni tímar hafa betur kveðið upp dóm um það, að sem betur fer er þessi þörf minni en gert var ráð fyrir í upphafi. Það, sem hér skeður, er þess vegna ekkert annað en það, að til þess að greiða áfallna skuld, ef við viljum kalla það það, er gefinn lengri frestur til þess að létta undir með mönnum, sem eiga sjálfir að borga hana eftir sem áður. Og ég hygg, að engin stjórnvöld hefðu talið rétt að neita slíkri ósk. Það liggur nærri, að mér finnist, að útvegurinn ætti að hafa allt að því einræði um fyrirkomulagið, ef það er innan þess ramma, að það geti engin hætta stafað af því, að kerfið verði fyrir einhverju áfalli af þessum ástæðum. Ég sé ekki ástæðu á þessu stigi málsins að fara um þetta fleiri orðum, einnig vegna þess, að fyrir skömmu hafa hér staðið yfir utan dagskrár umr. um þetta, þar sem hæstv. félmrh., sem þetta mál fellur undir hvað þessa hlið áhrærir, þó að ég gerist hér frsm. fyrir frv., af því það er breyt. á efnahagsmálalöggjöfinni, gaf tæmandi skýringar um málið og menn fengu líka nokkra svölun sinna þarfa til að láta gamminn geysa. Ég skal ekki orðlengja þetta og leyfi mér að mælast til þess, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég skal ekki halda langa ræðu um þetta mál frekar en hæstv. forsrh. Ég vil aðeins lýsa ánægju minni yfir því, að þetta frv. skuli vera komið hér fram. Það er mjög ánægjulegt að fá strax á þessu þingi ástæðu til þess að fara að endurskoða alla efnahagsmálalöggjöf hæstv. ríkisstj. og mjög gott, að hún skyldi sjá svona snemma, hver nauðsyn væri á því, og af því að þetta mál fer nú til þeirrar nefndar, sem ég á sæti í, gefst mér tækifæri til þess að benda ríkisstj. á, hvað það er fleira, sem hún þarf að athuga í efnahagsmálalöggjöf sinni, heldur en þetta atriði. Mér þykir mjög vænt um þær yfirlýsingar, sem fram komu hjá hæstv. forsrh., þar sem hann sagði, að úr því að fram hefðu komið óskir frá útvegsmönnum um, að þetta, sem þeir ættu að borga, fengi að borgast á lengri tíma, þá væri náttúrlega ekkert við það að athuga, fyrst þeir hefðu óskað þess, og sjálfsagt að verða við því. Og ég vona, að það verði hið sama látið ganga yfir alla aðra, sem eiga að greiða ákveðnar upphæðir. Hann sagði hér sjálfur, hæstv. forsrh., að þeir, sem eiga að greiða, verði að mestu að ráða um það. M.ö.o.: allir þeir, sem fá sín byggingarlán og allt mögulegt annað slíkt, þeir verða að fá að ráða mestu um það, hvernig þeir greiða þetta, og þetta er alveg ágæt fyrirmynd að lengja tímann svona, tvöfalda hann nokkurn veginn. Hér hafa menn aðeins farið fram á lengri frest til þess að borga, og ég býst við, að það verði ýmsir, sem vilja fara sömu leið og útvegsmenn í þessu, og ég þykist þá vita, að hæstv. ríkisstj. muni taka mjög vel í þeirra óskir, fyrst það þarf ekki meira til, sérstaklega þegar það kemur nú til, eins og hæstv. forsrh. lýsti yfir, að útgerðarmenn ætla meira að segja sjálfir að borga þetta, m.ö.o. ekki láta aðra borga. Hinir, sem alltaf eru vanir að verða að borga sjálfir, eins og þeir, sem byggingarlánin fá og annað slíkt, þeir ættu þá að eiga því meira upp á pallborðið hjá hæstv. ríkisstj., þegar þeir fara fram á að fá lengri frest til þess að borga og ætla sjálfir að borga, eins og þeir eru vanir, og þarf ekki að taka það sérstaklega fram, eins og hæstv. forsrh. sá ástæðu til nú í sambandi við útvegsmennina, það væri víst eitthvað nýtt. Ég álít þess vegna, að það sé víssulega tími til kominn, að lögin. um efnahagsmál verði endurskoðuð, og það sé mjög þarft verk, sem hæstv. ríkisstj. hefur falið fjhn. þessarar deildar að gera, að taka nú þessi mál til rækilegrar endurskoðunar, og þó að það sé aðeins þessi eina litla grein, sem þarna er um að ræða, sem aðeins er ein lína, þá ætti þetta að geta orðið allmiklu meira, þegar það kemur frá n. aftur.



Herra forseti. Það er nú kannske ekki ástæða til þess að ræða svo mjög mikið um þekkta frv., sem hér liggur fyrir. En hins vegar gefur það, nokkurt tilefni til umr. um efnahagsmálin almennt, því að það er vitanlega ekki nema lítil úrbót og kemur að mjög takmörkuðu gagni að gera einhverjar smábreytingar á efnahagsmálalöggjöfinni frá 20. febr., jafnvel þó að það verði gerðar margar fleiri breytingar minni háttar eins og þessi, þá mundi það ekki miklu skipta. Það, sem skiptir langsamlega mestu máli og ber að stefna að, er að breyta alveg um efnahagsmálastefnu, því að það gildir um þetta, eins og oft hefur verið sagt, að það þýðir ekki að vera að setja nýja bót á gamalt fat, það bætir lítið úr. Menn þurfa miklu frekar að dubba sig upp í það að fá sér ný föt, og þau föt, sem hér er reynt að klæða þjóðina í, eru orðin úrelt og slitin fyrir meira en 40 árum, og þess vegna er alveg þýðingarlaust að ætla að reyna að dubba eitthvað upp á þau eða framfylgja þessari stefnu. Það, sem þarf, er að breyta alveg um efnahagsmálastefnu og hverfa frá þeirri, sem mörkuð var í efnahagslöggjöfinni frá 20. febr. Mér finnst rétt í tilefni af því, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að minnast nokkuð á þær forsendur, sem sagt er að hafi legið til þess, að efnahagslöggjöfin var sett á sínum tíma. Af hálfu hv. stjórnarsinna er því nú oft haldið fram, þegar önnur rök þrjóta, að það hafi verið nauðsynlegt að gera ráðstafanir eins og þessar eða einhverjar svipaðar vegna þess, hvernig vinstri stjórnin skildi við í þessum málum. Þetta er þó þýðingarlaust fyrir stjórnarsinna að segja, vegna þess að þeirra eigin orð og yfirlýsingar liggja fyrir um það, að þetta sé með öllu rangt. Í þeirri úttekt, sem hagfræðingar Sjálfstfl. gerðu á efnahagsástandinu haustið 1958, þegar vinstri stjórnin lét af völdum, kom það glöggt fram, að það, sem þeir töldu að þá þyrfti að gera til þess að tryggja sæmilega afkomu ríkisins og atvinnuveganna áfram, var að taka aftur þá kauphækkun, sem hafði verið knúin fram sumarið 1958 af Sjálfstfl. Og þetta var gert þá strax á því næsta þingi af Sjálfstfl. og Alþfl., og þess vegna þurfti ekki lengur að vera að basla með neinn slæman arf frá vinstri stjórninni af þessum ástæðum. Staðreyndin var líka sú, að viðskilnaður vinstri stjórnarinnar, t.d. hvað snerti afkomu ríkissjóðs og gjaldeyrisafkomu, var þannig, að þar var um mjög ríflega afganga að ræða. Bara með því að rifja þessar staðreyndir upp, þá sýnir það alveg nægilega, að það er fullkomlega út í hött, þegar stjórnarsinnar eru að halda því fram, að það sé nauðsynlegt að gera einhverjar ráðstafanir svipaðar og þær, sem fólust í efnahagslöggjöfinni, vegna viðskilnaðar vinstri stjórnarinnar. Hitt er hins vegar rétt, að ríkisstj. Emils Jónssonar, sem fór með völd á s.l. ári, jók uppbætur og niðurgreiðslur umfram það, sem áður hafði verið, um 250–300 millj. kr. Þennan halla var hægt að jafna á siðasta ári vegna þess, hve vel vinstri stjórnin hafði skilið við í sambandi við afkomu ríkissjóðs og gjaldeyrisafstöðuna. En þegar kom fram á þetta ár, þurfti að sjálfsögðu að gera ráðstafanir til að afla nýrra tekna til að vega á móti þeim halla, sem hafði þannig skapazt. Og það kom líka fram í ræðu, sem hæstv. forsrh. flutti í Varðarfélaginu um það leyti, sem ríkisstj. hans settist í stólana, og hann endurtók svo aftur um síðustu áramót, að það mundi þurfa 250 millj. kr. til þess að jafna þennan halla. Miðað við þær upplýsingar, sem hæstv. forsrh. gaf hér áðan, hefur hallinn ekki verið þetta mikill, vegna þess að hann sagði, að afkoma útflutningssjóðs hefði reynzt betri en gert hefði verið ráð fyrir, þegar efnahagslöggjöfin var sett, svo að það hefði ekki einu sinni þurft að afla þessara 250 millj. kr., sem ríkisstj. taldi þó nauðsynlegt um síðustu áramót, ef svipuðu efnahagskerfi yrði haldið og þá var búið við. En það kom einmitt skýrt fram hjá hæstv. forsrh. í áramótaræðu hans og við önnur tækifæri, að ef horfið yrði að því ráði að taka upp annað kerfl en það, sem búið var við, og taka upp nýja stefnu í efnahagsmálum, eins og hann orðaði það í áramótaræðunni, þá kynni að þurfa að gera einhverjar meiri og víðtækari ráðstafanir en afla þessara 250 millj. kr. Og það hefur líka vissulega reynzt þannig, að vegna þess að ríkisstj. hvarf frá því ráði að reyna að búa við og endurbæta það kerfi, sem áður var, heldur taka upp nýja efnahagsmálastefnu, þá hefur sannarlega þurft að leggja á margfalt meiri álögur en þær, sem talað var um um seinustu áramót, því að það hefur verið sannað hér í d. og því hefur ekki verið á móti mælt, að álögurnar eru nú orðnar um 1100–1200 millj. kr. eða rúmlega fjórum sinnum meiri en þær þurftu að vera samkv. yfirlýsingu forsrh, um áramótin, ef fylgt hefði verið óbreyttu efnahagskerfi. Og það var ekki aðeins, að hæstv. ríkisstj. færi í það að hafa gengisbreytinguna miklu meiri en þörf var á, því að hér í hv. d. hafa verið færð rök að því, án þess að ríkisstj. og hennar stuðningsmenn hafi gert nokkuð til þess að bera á móti því, að það hefði verið nægilegt að skrá dollarann 30 kr., - en það var ekki nóg, að ríkisstj. hefði gengisfallið miklu meira en nokkur þörf var fyrir, heldur bætti hún við hinum stórfelldustu nýjum álögum, eins og tveimur nýjum sölusköttum og mörgum öðrum hækkunum. Þess vegna er niðurstaðan nú orðin þannig samkv. hinni nýju efnahagsmálastefnu, sem þó reyndar er gömul, eins og ég mun víkja að seinna, sem ríkisstj. tók upp og mörkuð er í l. frá 20. febr., sem nú er verið að ræða um breyt. á, að álögurnar eru orðnar meira en fjórfalt meiri en þær þurftu að vera samkv. því, sem sjálfur hæstv. forsrh. sagði hér um seinustu áramót, ef ekki hefði verið tekin upp ný efnahagsmálastefna. En hvernig víkur því við, að farið er inn á þá braut að leggja á þjóðina fjórfalt meiri álögur en nokkur þörf er fyrir, ef marka á þær yfirlýsingar, sem forsrh. gaf hér um áramótin seinustu? Hver er ástæðan til þess, að það er farið inn á þessa braut? Því er fljótsvarað. Það er vegna þess að ríkisstj. vill taka upp nýtt og annað efnahagskerfi en það, sem hefur verið búið við undanfarna áratugi. Og þetta nýja efnahagskerfi, sem hún ætlar að taka upp, er við það miðað, eins og einn af talsmönnum ríkisstj., hv. 6. landsk. þm. (BK), hefur fært rök að hér í d., það er við það miðað að taka upp fyrirkomulag stórkapítalismans í landinu. Það miðar að því, að hér vaxi upp í framtíðinni fáir sterkir auðkýfingar, sem ráði yfir mestu af atvinnutækjunum og fjármagninu, en þetta þýðir að sjálfsögðu, að það verður að skerða hlut alls almennings í landinu, því að við það, að upp rísi nokkrir auðkýfingar í landinu, vaxa ekki þjóðartekjurnar, það verður jafnmikið eftir til skiptanna eftir sem áður. Og ef nokkrum fáum mönnum er úthlutað mjög stórum hluta af þjóðartekjunum, verður það að sjálfsögðu til þess, að allur almenningur býr við lakari hlut eftir en áður. Það, sem hér er um að ræða, er í raun og veru sá draumur Sjálfstfl., sem hans forustumenn hafa alltaf alið, að það yrði aftur horfið til þess tíma, sem var hér á landi fyrir 1927, þegar þjóðin skiptist í fáa ríka menn og fjöldinn allur bjó við örbirgð, horfið aftur til þess tíma, sem var t.d. í Bandaríkjunum fyrir tíð Roosevelts forseta, áður en frjálslynd stjórnarstefna fór að móta stjórnarhættina þar. Og þó að það sé ekki langt um liðið, síðan þessi nýja stefna kom til framkvæmda, þá eru þess þó farin að sjást merki á margan hátt, að hún ætlar að leiða í þessa átt, leiða í þá átt að þrengja kjör alls almennings í landinu, sem síðar meir kann svo að geta leitt til þess, að hér rísi upp fáir auðkóngar, eins og stefnt er að. Fyrstu afleiðingarnar af þessari nýju stefnu eru þær, að kjör alls almennings, láglaunafólks og millistéttafólks, hafa þrengzt stórkostlega frá því, sem áður var. Þetta eru fyrstu afleiðingarnar. En þó á þetta eftir að koma miklu greinilegar fram, þegar fram líða stundir. Kjaraskerðingin hjá almenningi á eftir að verða miklu meiri en hún er nú þegar orðin, Og þetta veldur því að sjálfsögðu, að möguleikar meginþorra einstaklinga til framkvæmda verða miklu minni en þeir hafa áður verið, auk þess sem þeir geta ekki veitt sér ýmsar nauðsynjar, sem eru þeim þó nauðsynlegar vegna daglegrar framfærslu. Og að sjálfsögðu verkar þetta líka þannig, að af þessu leiðir mikinn samdrátt á sviðum atvinnulífsins í landinu og framkvæmda í landinu. Þetta eru fyrstu afleiðingarnar, sem þegar eru komnar í ljós af þessari nýju efnahagsmálastefnu, þ.e. kjaraskerðingin. Önnur afleiðingin, sem þegar er komin fram og leiðir af þessari stefnu, er sú, að það er mjög minnkandi áhugi hjá mönnum fyrir að leggja fé sitt í framleiðslu, og það er þegar byrjað í verulegum mæli, að menn reyni í vaxandi mæli að losa sig við ýmis framleiðslutæki. Það hefur t.d. aldrei verið eins mikið framboð á jörðum og núna, það hefur sjaldan eða aldrei verið eins mikið framboð á vélbátum til sölu og núna, og það heyrist ekki um það núna, að menn séu að ráðast í ný skipakaup eða togarakaup, eftir að þessi efnahagslöggjöf kom til framkvæmda. Þannig fer áhuginn fyrir framleiðslustarfseminni minnkandi, og þetta mun með tímanum og það miklu fyrr en varir leiða til þess, að framleiðslan minnkar, framleiðsluafköstin dragast saman, og það leiðir til versnandi afkomu og atvinnuleysis í landinu. Þetta er önnur afleiðingin af stjórnarstefnunni, að það sjást þess þegar merki, að framleiðslan sé að dragast saman. Hitt er svo annað, að það er ekki aðeins framleiðslan, sem dregst þannig saman, heldur verða það margar framkvæmdir aðrar, eins og byggingarframkvæmdir, sem fara minnkandi, og það er þriðja afleiðingin af þessari stefnu. Fjórða afleiðingin, sem þegar er að verða ljós, er sú, að það mun stefna að auknu ójafnvægi í byggð landsins. Það mun draga úr uppbyggingu á ýmsum stöðum úti um landið, þar sem einkafjármagnið telur ekki gróðavænlegt að koma upp framkvæmdum og þar sem hið opinbera hefur ekki aðstöðu til þess að halda slíkum framkvæmdum uppi vegna samdráttar, sem þar hefur orðið. Þetta verður til þess, að fólkið verður í vaxandi mæli að yfirgefa þessa staði og flytja til þéttbýlisins, þrátt fyrir það þótt atvinnumöguleikarnir fari ekki vaxandi þar, og þess vegna mun fylgja þessu mikil ógæfa, jafnt fyrir þá, sem búa í strjálbýlinu, og þá, sem eru í þéttbýlinu. Fimmtu afleiðingarnar; sem þegar er farið að brydda á vegna þessarar nýju efnahagsmálastefnu, eru þær, að það eru vaxandi líkur á því, að innan tíðar muni skuldasöfnun landsins erlendis aukast stórkostlega frá því, sem nú á sér stað, því að þrátt fyrir það, þó að kjaraskerðingin verði til þess að draga mjög úr kaupmætti almennings og skerði innflutning á þann hátt, þá er hætta á því sökum samdráttar í framleiðslunni, sem ég hef áður minnzt á, að það verði ekki nægur gjaldeyrir til þess að fullnægja þeirri frjálsu stefnu, sem ríkisstj. hefur tekið upp í efnahagsmálunum, og því verði gengið á það lánsfé, sem ríkisstj. hefur útvegað sér heimild til þess að fá erlendis, og fyrr en varir verður þjóðin búin að safna stórfelldum skuldum þar. Þess vegna, ef maður dregur það saman, þá leiðir þessi efnahagsstefna, sem nú hefur verið tekin upp, í stuttu máli til þess, að kjör almennings versna, að framleiðsluatvinnuvegirnir dragast saman og hætta er á mikilli skuldasöfnun erlendis. Og ég held, að þó að menn sjái ekki meira en þau merki, sem þegar eru komin fram í þessum efnum, þá ætti það að nægja til þess, að menn gripu fyrr eða síðar til þess ráðs að breyta um stefnu, og það ekki sízt þeir, sem hafa haft forustu um að taka hana upp. Það er líka svo komið nú, að stjórnarblöðin eru farin að ræða um það, seinast var það í einu stjórnarblaði í gær, lýsa undrun yfir því, að það skuli ekki hafa verið farið af stað með verkföll, og það er spurt: Ja, hvað er það, sem tefur kommúnistana við það að hefjast handa um verkföll? Er það vegna þess, að þeir hafi ekki meiri áhuga á kjarabótum en þetta? - Þannig er skrifað í einu stjórnarblaðinu í gær. Það er verið að bera það á annan stjórnarandstöðuflokkinn, að hann hafi ekki meiri áhuga á kjarabótum almennings en þetta, að hann sé ekki byrjaður á verkföllum. Nú býst ég við, að það séu allir nokkurn veginn sammála um, að það væri mikil ógæfa, ef hér kæmi til stórkostlegra verkfallsátaka, óg að það sé skylda allra að reyna að koma í veg fyrir það, að slík þróun elgi sér stað. En hitt er það, að það er hægt að beita löggjafarvaldinu og framkvæmdavaldinu svo ranglátlega og með svo mikilli óbilgirni, að launþegar neyðist til þess að reyna að rétta hlut sinn með því að grípa til ráðstafana á öðrum sviðum, og það virðist vera alveg eins og markviss stefna hæstv. ríkisstj. að beita bæði löggjafarvaldi og framkvæmdavaldi á þann hátt, að alþýðustéttirnar verði neyddar til þess að reyna að rétta hlut sinn á þann hátt, sem þær mundu þó ekki kjósa. Þetta er málefni, sem hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar þurfa að taka til gaumgæfilegrar athugunar, ef þeir vilja sýna næga ábyrgðartilfinningu. Það er enn hægt að breyta um. Það er enn hægt að hverfa frá þeirri stefnu að meira og minna leyti, sem hæstv. ríkisstj. hefur markað. Það er hægt að draga verulega úr kjaraskerðingunni, sem hún hefur hrundið fram. Það er hægt að draga úr vaxtaokrinu, sem hún hefur komið á. Það er hægt að draga úr lánasamdrættinum, sem hún er að reyna að framkvæma. Það er hægt að hafa framkvæmdirnar meiri en hún stefnir að. Og ég er alveg viss um það, að ef hæstv. ríkisstj. fer inn á þessar brautir og tekur á þennan hátt sanngjarnt tillit til almennings í landinu, þá mun ekki koma hér til neinna verkfalla. Ég álít þess vegna, að þó að stjórnarblöðin séu nú að ræða um verkföll, þá standi dæmið þannig enn í dag, að það sé fullkomlega á valdi ríkisstj. að koma í veg fyrir það, að til slíkrar óheillaþróunar komi. Og til þess að koma í veg fyrir slíkt, þarf hún ekki annað en að taka til gaumgæfilegrar athugunar þá efnahagsmálalöggjöf, sem hún setti í febrúarmánuði s.l., breyta stórlega frá ýmsu, sem þar er ákveðið, og taka að verulegu leyti upp nýja og heilbrigðari stefnu. Og ef hæstv. ríkisstj. fer inn á þá braut, þá ætti ekki að þurfa að óttast neitt þau verkföll, sem stjórnarblöðin eru farin að tala um. En hitt verða menn svo að gera sér grein fyrir, að ef áfram verður framfylgt þeirri stefnu kjaraskerðingar og samdráttar, sem nú er stefnt að, og ef þannig er haldið á málum, að hálaunamennirnir, eins og t.d. ráðh. og bankastjórar, fái kjaraskerðinguna að öllu leyti upp bætta og meira en það með lækkun á sköttum og öðrum fríðindum, en stórfelldar byrðar eru hins vegar lagðar á alþýðustéttir landsins og kjör þeirra stórkostlega skert, þá hljóta og verða valdhafarnir að gera sér ljóst, að með slíku háttalagi knýja þeir alþýðustéttirnar fyrr eða síðar til einhverra mótaðgerða gegn slíkri stjórnarstefnu. Þess vegna á hæstv. ríkisstj. einmitt að nota það frv., sem hér liggur fyrir, til þess að íhuga nú allt sitt ráð að nýju og láta ekki við það eitt sitja að gera þá breytingu, sem hér liggur fyrir í frumvarpsformi og gengur í þá átt að ganga til móts við stétt útgerðarmanna og fiskútflytjenda. Hæstv. ríkisstj. á ekki síður að ganga til móts við aðrar stéttir í landinu, sem bera nú skarðan hlut frá borði vegna hennar aðgerða, og ef hún gerir það og notar þetta frv. til að gera stórfelldar breytingar og endurbætur á allri efnahagslöggjöfinni, þá þarf hún áreiðanlega ekki að óttast þau verkföll, sem stjórnarblöðin voru að skrifa um í gær.



Herra forseti. Ákvæði þessa frv. eru í öllum meginatriðum samhljóða þeim ákvæðum, sem eru í gildandi lögum um verðlagseftirlit og verðlagsákvarðanir. Þegar flutt var frv. um skipan gjaldeyris- og innflutningsmála, voru ekki tekin í það frv. ákvæði gildandi laga um verðlagsmál, heldur þótti ríkisstj. rétt að flytja um það mál sérstakt frv., enda eru rökin, sem á sínum tíma voru fyrir því að sameina ákvæði laga um gjaldeyris- og innflutningsmál og verðlagsmál, nú fallin burt, en meginrökin fyrir því voru þau, að á sínum tíma var sömu stofnuninni, innflutningsskrifstofunni, falið að fara með yfirstjórn innflutnings- og gjaldeyrismála annars vegar og verðlagsmála hins vegar. Þegar sú stofnun, innflutningsskrifstofan, er nú lögð niður og stjórn innflutningsmálanna er fengin í hendur gjaldeyrisbönkunum, ber að sjálfsögðu nauðsyn til þess að fela nýjum aðila, nýju stjórnvaldi ákvarðanir um verðlagsmál, og þegar svo er komið, er engin ástæða til þess lengur, heldur þvert á móti óeðlilegt að hafa lagaákvæði um innflutningsmál annars vegar og verðlagsmál hins vegar í sömu löggjöfinni. Það var þess vegna, sem ákveðið var að taka upp þann sið, sem í gildi var, áður en innflutningsskrifstofunni voru falin þessi tvö verkefni, þ.e. að í gildi skyldu vera tvenn lög, annars vegar um innflutnings- og gjaldeyrismál og hins vegar um verðlagsmál. Í 1. gr. þessa frv. er ákveðið, að með verðlagsákvarðanir skuli fara 5 manna nefnd og skuli formaður hennar vera ráðuneytisstjórinn í viðskmrn., en hinir 4 nm. kosnir hlutbundinni kosningu í Sþ., þegar lög þessi taka gildi, og síðan eftir hverjar alþingiskosningar. Það á ekki að þurfa að gera ráð fyrir því samkvæmt þeirri reynslu, sem fengizt hefur undanfarin ár, að störf þessarar nefndar þurfi að vera viðamikil. Hún ætti ekki að þurfa að halda fundi oftar en t.d. tvisvar í mánuði til þess að taka þær ákvarðanir, sem verðlagsstjóri og starfsmenn hans búa undir fundi hennar, svo að það á ekki að þurfa að gera ráð fyrir því, að hér verði um mikið starf að ræða, og þar af leiðandi ekki, að af störfum nefndarinnar þurfi að hljótast mikill kostnaður. Að öðru leyti eru ákvæði þessa frv., eins og ég gat um áðan, efnislega svo að segja alveg samhljóða þeim ákvæðum, sem nú eru í gildi um verðlag. Þó er um að ræða nokkrar minni háttar breyt., sem mér þykir rétt að vekja athygli á í örfáum orðum. Það eru felld niður ákvæði gildandi laga um skyldur verðlagsstjóra til þess að vekja athygli innflutningsyfirvalda á því, ef innflutt vara er seld á mismunandi verði, og um skyldu hans til að gera samanburð á verðlagi og gæðum íslenzkrar og erlendrar iðnaðarvöru. Ástæðan til þess, að þessi ákvæði eru felld niður, er sú, að í þann áratug, sem þau hafa verið í gildi, hafa þau aldrei komið til framkvæmda, þeim hefur aldrei verið beitt. Þykir ástæðulaust að vera að hafa slíkan dauðan lagabókstaf áfram í gildi. Þá er verðlagsnefnd í þessu frv. heimilað að fela verðlagsstjóra að taka verðlagsákvarðanir að nokkru leyti í sínu umboði. Í gildandi lögum tekur hliðstætt ákvæði aðeins til trúnaðarmanna verðlagsyfirvalda, en þetta orðalag í gildandi lögum frá 1950 er tekið að erfðum frá eldra fyrirkomulagi, sem nú hefur lengi verið breytt. Í reyndinni hefur skipun þessara mála verið sú, að einungis verðlagsstjóra, en ekki trúnaðarmönnum hans utan Reykjavíkur eða öðrum undirmönnum hans hér í Reykjavík, hefur verið falið að taka slíkar ákvarðanir, og er ástæðulaust að hafa slík ákvæði í lögum. Hitt er nauðsynlegt, að verðlagsnefnd eins og innflutningsskrifstofan geti falið verðlagsstjóranum að taka vissar minni háttar ákvarðanir í sínu nafni, til þess að það þurfi ekki að halda fund um hvaða smáatriði sem er, og þess vegna er eðlilegt, að þessu ákvæði sé haldið í lögum svo breyttu. Í gildandi lögum eru ákvæði um, að verðlagsstjóra sé heimilt að birta nöfn þeirra, sem gera síg seka um óhóflega álagningu. Þessi ákvæði eru felld niður, enda hefur þeim aldrei verið beitt í þau nær 10 ár, sem þau hafa verið í gildi. Ástæðan til þess, að þessi ákvæði voru upphaflega tekin upp, var sú, að þau voru tekin upp jafnhliða því, sem ákveðið var að fella mjög mörg verðlagsákvæði úr gildi eða gefa álagningu frjálsa að mjög verulegu leyti. Þá þótti löggjafanum rétt að hafa í verðlagslögum þann hemil á því, að álagningarfrelsið yrði ekki misnotað, að heimilt væri að birta nöfn þeirra manna, sem gerðu sig seka um óhóflega álagningu, og var gert ráð fyrir, að ráðh. setti reglur um það, hvað teljast skyldi óhófleg álagning. Nú hefur hins vegar framkvæmd verðlagsmála aftur breytzt í það horf, að nær allar vörur og þjónusta eru háð verðlagsákvæðum, þannig að það ástand, sem var, þegar þetta ákvæði var lögleitt, er ekki lengur fyrir hendi og þess vegna alveg ástæðulaust að hafa slík lagaákvæði í gildi, enda hefur reynslan einnig sýnt, að mjög erfitt væri að framkvæma þau. Það væri miklum erfiðleikum bundið fyrir ráðherra að skera úr um, hvað teljast skyldi óhæfileg álagning á þær vörur, sem engin verðlagsákvæði gilda um, enda hefur það aldrei verið gert, ráðherra hefur aldrei gefið út neina slíka reglugerð, neinar slíkar reglur, og verðlagsstjóri aldrei beitt þeirri lagaheimild, sem í gildi hefur verið, til þess að birta nöfn þeirra manna, sem misnota álagningarfrelsið þannig að leggja meira á en hæfilegt geti talizt. Þess vegna telur ríkisstj. rétt að fella þennan lagabókstaf, sem einnig hefur verið algerlega dauður, úr gildi. Ef verðlagsnefnd telur, að einhvers staðar hafi verið lagt of mikið á þá vöru, sem verðlagsákvæði gilda ekki um, hefur hún samkvæmt þessu frv. heimild til þess að setja lagaákvæði um hámarksálagningu á þá vöru þegar í stað, og ætti það að sjálfsögðu að vera næg trygging fyrir því, að um óhóflega álagningu sé ekki að ræða. Þá er mælt svo fyrir í 8. gr. þessa frv., að útsöluverð skuli miðast við það innkaupsverð, sem lagt er til grundvallar við greiðslu aðflutningsgjalda, ef það verð er lægra en greinir á innkaupareikningi vegna galla eða skemmda. Slík framkvæmd virðist sjálfsögð, en lagaákvæði um þetta efni eru óskýr, og féll nýlega dómur í hæstarétti, þar sem kveðið var svo á, að ekki væri skylt að miða útsöluverð við það innkaupsverð, sem lagt hefði verið til grundvallar við greiðslu aðflutningsgjalda, þó að það hafi verið lægra en greinir á innflutningsreikningi vegna galla eða skemmda. Þykir því rétt að taka af öll tvímæli um þetta og hafa lagaákvæðin svo skýr, að ekki þurfi að koma til slíks. Ef ekki væri kveðið á um þetta í lögum núna, mundi dómur hæstaréttar í þessu efni að sjálfsögðu gilda áfram eða sú regla, sem hann skapaði. Í 12. gr. frv. er kveðið svo á, að meðdómendur í verðlagsdómi skuli skipaðir til 3 ára, en ekki til eins árs, eins og nú er. Það er eðlilegt til að skapa nokkru meiri festu, að skipunartími þeirra sé lengdur frá því, sem verið hefur. Að síðustu eru í 20. gr. sektir nokkuð hækkaðar frá ákvæðum gildandi laga, sem eru orðin 10 ára gömul, með tilliti til þeirrar rýrnunar á verðmæti peninga, sem átt hefur sér stað, síðan þau lög voru sett. Þetta eru einu breytingarnar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir á gildandi verðlagslögum, og eins og hv. þdm. heyra, eru þær allar mjög smávægilegar, að frátalinni þeirri breytingu, sem samkvæmt eðli málsins hlýtur að verða á yfirstjórn verðlagsmálanna, á þeim aðila, sem með sjálfar verðlagsákvarðanirnar fer. Það er stefna núv. ríkisstj. að halda verðlagseftirliti og gera ráðstafanir til þess, að það geti verið haldgott, þannig að þær verðhækkanir, sem hljóta að sigla í kjölfar þeirrar gengisbreytingar, sem nýlega hefur verið ákvörðuð, verði ekki meiri en gengisbreytingin sjálf gefur beint eða óbeint tilefni til. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Eins og ég tók fram við umr., játa ég fullkomlega, að það sé þörf fyrir þessa hækkun. En með því að ég óttast, að það geti orðið frv. að falli, ef þetta er. samþ., þá segi ég nei.



Herra forseti. Með frv. þessu er gert ráð fyrir, að úr gildi falli lög nr. 33 frá 3. nóv. 1915, um verkfall opinberra starfsmanna. Verkfalls- og samningsrétturinn er sá réttur, sem verkalýðshreyfingin hefur haft hvað mest fyrir að öðlast, og sá rétturinn, sem hún telur sér helgastan. Þessi réttur er fyrir alllöngu viðurkenndur hér á landi bæði með samningum og með lögum. En einn er þó sá hluti launastéttanna, sem hefur ekki þennan rétt, og það eru opinberir starfsmenn. Opinberir starfsmenn hafa aldrei samþykkt þennan órétt, sem þeir eru beittir umfram aðrar launastéttir í landinu, og hafa hvað eftir annað mótmælt að hafa ekki sömu aðstöðu og aðrir launamenn. Síðustu mótmæli þeirra í þessum efnum voru gerð á þingi BSRB í desember s.l. og þess krafizt, að opinberir starfsmenn fengju jafna aðstöðu, jafnan rétt við aðra launþega í þessum efnum. Þessi samþykkt og þessar samþykktir, sem opinberir starfsmenn hafa gert í þessum efnum, hafa allar verið gerðar áður en þær ráðstafanir í efnahagsmálum voru gerðar, sem Alþingi hefur nú samþykkt. En það geta auðvitað allir sagt sér, að með samþykkt efnahagslaganna eru aðstæður opinberra starfsmanna í þessum efnum mun lakari en áður var. Það má, held ég, áreiðanlega fullyrða, að það eru engir jafnilla settir eftir samþykkt efnahagslaganna og opinberir starfsmenn með sín launamál. Með lögunum um efnahagsmálin voru felld úr gildi þau ákvæði í samningum og í lögum, að vísitala skuli greidd á kaup. Þetta er að vísu mjög mikilvægt fyrir alla launþega, en áreiðanlega mikilvægast fyrir opinbera starfsmenn. Eftir stendur þó, að hin almenna verkalýðshreyfing hefur samningsréttinn þrátt fyrir lögin. En þann rétt hafa opinberir starfsmenn ekki. Við höfum hlustað á ráðamenn ríkisstj. hér í þinginu og alveg sérstaklega hæstv. viðskmrh. nú fyrir stuttu fullyrða það, að ekki komi til mála, að kaup megi hækka, og ríkisstj. mundi engin afskipti hafa af slíkum málum, verði atvinnurekendur til þess að samþykkja kauphækkanir, þá verði þeir að gera það fullkomlega á sína ábyrgð og sína eina. Það náttúrlega gefur auga leið, að slíkar yfirlýsingar hæstvirtra ráðherra hljóta að gefa vísbendingu um það, hvaða afstöðu ríkisstj. mundi taka til launamála opinberra starfsmanna. Þeir hafa yfirleitt fylgt á eftir í almennum kauphækkunum. En ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. muni, a.m.k. þar sem hún getur því svo vel við komið eins og gagnvart opinberum starfsmönnum, standa við þessar stóru fullyrðingar sínar. Ég held, að það sé þess vegna meira en þörf á því, að opinberir starfsmenn fái einmitt núna þennan rétt, sem þeir hafa svo oft leitað eftir að fá. Og er enginn efi á því, að þeir munu náttúrlega herða róðurinn fyrir því að fá þennan rétt, og verkalýðshreyfingin í landinu mun tvímælalaust rétta þeim þá hjálparhönd, sem hún getur í þeim efnum. Og það hefur ævinlega verið afstaða almennu verkalýðshreyfingarinnar að taka undir kröfur opinberra starfsmanna varðandi þeirra jafnrétti á þessu sviði við aðra launþega í landinu. En nú er sem sagt svo komið, að sú hjálp eða það, sem opinberir starfsmenn hafa þarna notið, þ.e.a.s. að fá vísitöluna á kaup og kaup sitt þar með hækkað með hækkandi verðlagi, það er nú afnumið hjá þeim sem öðrum. En ég vil undirstrika sérstaklega, að þeirra aðstaða er allt önnur þó heldur en annarra launþega, vegna þess að þeir geta bókstaflega enga björg sér veitt, en það geta þó hin almennu verkalýðsfélög. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv., það er svo sjálfsögð ráðstöfun, sem í því felst, bæði almennt séð og alveg sér í lagi og einkanlega eftir að efnahagsmálalögin hafa verið samþykkt. Það er fyllsta réttlætiskrafa og réttlætismál, að opinberir starfsmenn fái samnings- og verkfallsrétt til jafns við aðra launþega. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég vil ekki láta þetta undarlega frv. fara í gegnum umr. og til nefndar án þess að segja á því mitt álit. Og sannleikurinn er sá, að það er að verða ýmislegt furðulegt, sem mönnum dettur í hug í okkar Alþingi. Við vitum það allir, að opinberir starfsmenn, þ.e. embættismenn ríkisins og stofnana ríkisins, það eru menn, sem hafa það hlutverk m.a. að vernda ríkið sjálft, og það á að vera þeirra áhugamál, að ekkert það sé gert, sem er til niðurdreps fyrir það ríki, sem þeir eru starfsmenn hjá. Þessir menn allir taka laun samkv. lögum frá Alþingi, sem hefur verið breytt með nokkurra ára millibili á undanförnum árum og alltaf til hækkunar. Nú er það vitað, að meðal þjóðarinnar er ekki eins mikil ásókn í nokkur störf og fastlaunuð störf. Það eru sívaxandi kröfur um fleiri skóla, jafnvel gengur svo langt, að fyrir þessu Alþingi liggja till. um tvo nýja menntaskóla til þess að undirbúa það, að sem allra flestir af þegnum þjóðfélagsins geti komizt í fastlaunaða stöðu. Ef á nú að fara að samþykkja það, að þessir menn, sem sérstaklega eiga að vernda ríkið, hafi rétt til þess að gera verkfall, þá vil ég segja, að þá gerast undarlegir hlutir. Því hvað er verkfall? Verkfall er ekkert annað en uppreisn. Það er uppreisn, sem með föstum samtökum er gerð gegn þeim aðilum, sem hlutaðeigandi menn vinna hjá. Í þessu tilfelli væri verkfall opinberra starfsmanna uppreisn gegn ríkinu, sem þeir eru starfsmenn hjá. Ég tel þess vegna, að öllu meiri fjarstæðu sé ekki hægt að bera fram á Alþingi heldur en þá, að það sé heimilað, að þeir menn, sem eiga að vernda ríkið og eru starfsmenn þess, hafi rétt til að gera uppreisn gegn því. Ég skal ekki fara út í það að ræða um verkfall annarra manna, svo sem verkamanna, iðnaðarmanna, sjómanna o.s.frv., en allir vita, að verkfall er þó uppreisn gegn þeim atvinnurekendum, sem starfsmennirnir vinna hjá, og það væri alveg að færa skörina upp í bekkinn, ef hv. Alþingi ætlaði að láta sér sæma að gefa heimild til þess, að opinberir starfsmenn mættu gera uppreisn gegn því ríki, sem þeir eru starfsmenn hjá. Ég skal ekki hafa um þetta öllu fleiri orð, nema frekara tilefni gefist til, en ég vildi segja þessar athugasemdir, til þess að það kæmi ljóst fram nú þegar, hvert álit ég hef á því frv., sem hér hefur verið lagt fram. Og náttúrlega geri ég ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj., sem hefur það hlutverk að vera yfirstjórn allra opinberra starfsmanna meðal alls annars, láti það til sín baka, hvort á að eyða miklum tíma í frv. eins og það, sem hér er um að ræða. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en ég mun greiða atkv. móti því, að svona frv. fari til 2. umr.



Herra forseti. Ég ætla ekki að láta ómótmælt nokkrum orðum, sem hv. 2. þm. Norðurl. v. (JPálm) lét hér falla. Út af fyrir sig koma mér ekkert á óvart hans skoðanir á því, að opinberir starfsmenn eigi ekki að hafa verkfallsrétt. Þetta hefur verið ríkjandi skoðun afturhaldsmanna á öllum alþingum Íslendinga, frá því að frv. var samþykkt 1915. Það kemur mér ekkert á óvart. En það, sem hann segir hér um verkfallsréttinn almennt, voru miklu alvarlegri orð. Og það kæmi mér ekki á óvart úr þessu, þó að á eftir þeim ráðstöfunum, sem hér hafa verið gerðar, ofbeldisráðstöfunum gagnvart launafólki í þessu landi, fylgdu nýjar, þær að skerða þann rétt, sem fólkið þó enn þá hefur til þess að fá að semja um kaup sitt og kjör, ef sú skoðun, sem hér var sett fram, túlkar sjónarmið stærsta stjórnmálaflokksins í landinu. Það er fullyrt, að verkfallsrétturinn og verkföll séu uppreisn, það var að vísu ekki sagt uppreisn gagnvart ríkinu, nema að sjálfsögðu ef opinberir starfsmenn hefðu þennan rétt. En verkfall verkamanna hjá atvinnurekanda er uppreisn gagnvart atvinnurekandanum. Þetta er skoðunin. Hvað er það nú, sem gerist, þegar verkamaður ræður sig í vinnu til atvinnurekanda? Einvörðungu það, að hann selur atvinnurekandanum vinnuafl sitt, það er ekkert annað sem skeður. En þessu vinnuafli vill verkamaðurinn fá að ráða yfir, þ.e.a.s. hann vill hafa einhver ítök um það, á hvaða verði hann selur þessa vöru sína. Og það að vilja ekki vinna hjá atvinnurekandanum nema því aðeins að lúta því kaupi, hví verði, sem atvinnurekandinn sjálfur vill vera láta, það er að gera uppreisn. Það fer ákaflega vel saman við þær ráðstafanir, sem hér hafa verið gerðar, einmitt þetta sjónarmið á verkfallsréttinum. Ég er alveg sannfærður um, að það yrði ekki neitt uppreisnarástand í þessu landi, þó að opinberir starfsmenn hefðu verkfallsrétt. Það er fjarri því. Og ég er alveg sannfærður um, að opinberir starfsmenn færu ekki verr með þann rétt en annað verkafólk í þessu landi, og það hefur ekki legið við uppreisnarástandi hér í verkföllum, þó að þau stundum hafi orðið allhörð. En það veldur sjaldan einn, þá tveir deila. Það er sagt, að opinberir starfsmenn taki laun eftir lögum. Það er rétt, þeir hafa gert það. En það er þetta, einmitt þetta, sem þeir vilja losna við. Þeir vilja fá að semja um sitt kaup og sín kjör eins og annað fólk, en ekki vera háðir því, að löggjafarvaldið eigi þar að hafa allt um að segja og þeir ekki neitt. Að þessir menn séu sérstaklega til þess að vernda ríkið, opinberir starfsmenn, - ég held, að hv. þm. hafi ekki gert sér ljóst, hvað þessi hópur er stór og margs konar þau störf, sem hann vinnur, og í engu frábrugðin neinum öðrum trúnaðarstöðum, sem verkafólk annað í landinu tekur að sér að vinna fyrir margs konar aðila aðra. Það eru til náttúrlega starfsmenn hins opinbera, sem mætti segja að væru til þess að vernda ríkið. En það er tiltölulega ákaflega lítill hluti af þeim opinberu starfsmönnum, sem hér er um að ræða. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Hv. þm. lauk máli sínu með því, að það væri nú farin að færast skörin upp í bekkinn, ef opinberir starfsmenn með leyfi Alþingis mættu gera uppreisn. Það er þetta sjónarmið, þetta mat á verkfallsréttinum, sem ég vil hér mjög harðlega mótmæla.



Herra forseti. Það hefur verið krafa þinga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja um mörg undanfarin ár, að þeir fengju samningsrétt um kjör sín til jafns við aðrar stéttir. En það er staðreynd, að þeir hafa mjög orðið að gjalda gamallar og úreltrar löggjafar um þetta efni. Hafa stjórnir bandalagsins reynt að fá fram breytingar á þessu í samræmi við samþykktir þinga sinna, en ekki orðið ágengt í því efni fyrr en s.l. haust, að þáverandi hæstv. fjmrh. (GÍG) féllst á, að skipuð yrði n. til að endurskoða núgildandi löggjöf um starfskjör opinberra starfsmanna með það fyrir augum, að þeim yrði veittur samningsréttur um kjör sín til jafns við aðrar stéttir. Er sú nefnd enn starfandi, og eru tveir nm. skipaðir að tilnefningu bandalagsstjórnarinnar. En málið er ekki eins einfalt og ætla mætti eftir því frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 356. Það er að vísu nauðsynlegt að fella úr gildi lögin frá 1915 um berort bann við verkfalli opinberra starfsmanna. En það er ekki nóg. Ýmis önnur löggjöf varðandi opinbera starfsmenn er gegnsýrð þeirri hugsun eða staðreynd, að opinberir starfsmenn hafi ekki haft verkfallsrétt, og eru víða annars staðar í lögum óbein bönn við því, að opinberir starfsmenn knýi fram kröfur sínar með verkfalli, eða a.m.k. ákvæði, sem mundu gera aðstöðu þeirra til samninga mjög erfiða. Hafði ég bent hv. flm. a.m.k. á eitt atriði í því sambandi, daginn áður en þeir létu útbýta þessu frv., en hafði vænzt þess að fá aðstöðu til þess að undirbúa frv. og einkum grg. fyrir því betur en til var stofnað, þar sem svo hafði verið um talað,að ég yrði meðflm. En þeir óskuðu að hafa á þessu annan hátt. Ég hafði óskað eftir því að fá tóm til þess að gera nokkrar breytingar á grg., en því var heldur tómlega tekið, og þegar ég kom með þær breytingar daginn eftir, voru þeir búnir að láta útbýta frv. Þrátt fyrir það lýsti ég því yfir þegar í stað, að ég mundi verða stuðningsmaður frv., en ég get ekki látið hjá líða að harma þessi vinnubrögð. Eins og ég hef þegar sagt, tel ég sjálfsagt að fella verkfallsákvæðin úr gildi. En það eitt dugir ekki. T.d. eru opinberir starfsmenn bundnir af launalögum og a.m.k. mundi sérhver ríkisstj. telja sig bundna af launalögunum, meðan þau eru ekki felld úr gildi, og því ekki geta samið við starfsmennina. Að vísu mun geta farið saman verkfallsréttur og launalög, þó að einkennilega hljóði í fyrstu, og þannig er það a.m.k. framkvæmt í nokkrum löndum, að þingin staðfesta síðar meir þá samninga, sem ríkisstj. og opinberir starfsmenn hafa gert. En ef það á að fara saman, þá verður að selja um það reglur og lög, og er nefnd sú, sem ég gat um áðan og starfandi er í þessu máli, að kynna sér löggjöf þeirra þjóða, sem viðurkennt hafa verkfallsrétt opinberra starfsmanna. Þá vil ég einnig leyfa mér að benda á, að í lögunum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna stendur m.a. í 18. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Starfsmenn taka laun samkvæmt lögum eða ráðningarsamningum. Starfsmönnum er skylt að hlíta breytingum á launakjörum sínum skv. lögum eða reglugerðum staðfestum af hlutaðeigandi ráðherra.“ Það eru raunar fleiri ákvæði þessara laga, sem yrðu skrýtin í því ljósi, að verkfallsrétturinn væri viðurkenndur. Menn kunna kannske að segja sem svo, að það sé ekkert annað að gera en að fella öll þessi lög úr gildi og semja um öll atriði á grundvelli frjáls samningsréttar. En málið er ekki nægilega undirbúið til þess, og kemur þar margt til. T.d. ákvæðin um, að ekki megi segja upp opinberum starfsmanni, nema hann hafi brotið af sér í starfi eða stofnun sé lögð niður. Ég mundi seint leggja blessun mína á það, að þau ákvæði yrðu numin úr gildi, eins og háttar til. Lögin frá 1915 mega hins vegar falla úr gildi strax. En það þarf að ganga frá fleiru í þessu sambandi, og því er nauðsynlegt, að hin stjórnskipaða nefnd haldi áfram störfum, þó að frv. þetta verði samþykkt. Lög þau, sem gert er ráð fyrir að hér séu felld úr gildi, um bann við verkföllum opinberra starfsmanna, eru sett á þeim tíma, sem samningsréttur stéttarfélaga hér á landi var ekki almennt viðurkenndur. Síðan hefur sú breyting orðið á, að hann er ekki aðeins viðurkenndur, heldur einnig lögverndaður. Launalög hafa verið sett aðeins þrisvar sinnum á þessari öld, en það var á árunum 1919, 1945 og 1955. Opinberir starfsmenn hafa að vísu nokkrum sinnum fengið launahækkanir til samræmingar við aðrar stéttir, milli þess að launalög væru endurskoðuð. Þeir hafa þó oft orðið að bíða mörg ár eftir þessum leiðréttingum, og hafa þær stundum numið 10–20% eftir einhliða mati stjórnarvalda, þegar loksins kom til framkvæmda. Er þess varla að vænta, að opinberir starfsmenn sætti sig við þessa þróun kjaramála sinna, þar sem réttarstaða þeirra er ekki í neinu samræmi við það, sem nú tíðkast. Verður því að vænta þess, að löggjafarvaldið, sem áður hefur lögverndað verkfallsrétt annarra launþega, telji tíma til þess kominn að fella úr gildi úrelt lög um bann við verkföllum opinberra starfsmanna, en í skjóli þeirra hefur iðulega verið staðið á móti réttmætum kröfum þeirra um sanngjarnar og tímabærar kjarabætur. Ég tel því, að það sé réttlætismál, að opinberir starfsmenn fái samningsrétt til jafns við aðrar stéttir, og legg til, að frv. þetta verði samþykkt, en lýsi því jafnframt yfir, að ég tel nauðsynlegt að samræma aðra löggjöf þessum breyttu aðstæðum, svo að opinberir starfsmenn fái notið þess réttar, sem til er ætlazt. Samþykkt þessa frv. mundi hins vegar vera leiðbeining fyrir hina stjórnskipuðu nefnd um vilja hv. Alþingis, og bæri n. þá að undirbúa samræmda löggjöf, sem snerti önnur mál opinberra starfsmanna.



Herra forseti. Þetta mál er í sjálfu sér svo víðtækt, að það gæti verið ástæða til, að um það yrðu langar og miklar umr., en ég ætla ekki að fara út á þá leið við þessa umr., enda þótt ég vildi ekki láta frv. fara mótmælalaust hér í gegn. Hv. flm. þessa frv., hv. 2. landsk. (EðS), áleit það eiginlega hreina óhæfu frá minni hálfu að nefna það, að verkfall væri uppreisn. En ég sný þar alls ekki frá. Verkfall er ekkert annað en uppreisn, hvort sem það er hjá einni stétt eða annarri. Hv. þm. segir, að þegar verkamaður ráði sig í vinnu hjá einhverjum atvinnurekanda, þá geri hann um það samning að gefa sitt vinnuafl fyrir ákveðið gjald. Þetta vita allir að er auðvitað rétt. Það eru samningar ekki einasta fyrir einstaka menn, heldur líka heilar stéttir, um ráðningakjör í vinnu hjá einstökum atvinnurekendahóp. En við nútíðarmenn og ekki sízt við, sem erum búnir að þekkja verkfallapólitíkina lengi hér á Alþ., vitum, að það gerist aldrei verkfall fyrir atbeina einstaklinga eða fárra manna. Til þess þarf víðtæk samtök í félagi að gera verkföll, og þegar svo er komið, þá er verkfall í raun og veru ekkert annað en uppreisn gegn þeim atvinnurekstri, sem um er að ræða. Hvort það er réttmætt eða ekki réttmætt að leyfa slíka uppreisn, það getur verið álitamál, og það hefur verið að þessu alltaf vilji hér á Alþ., að verkföll skuli vera leyfð, og ég ætla ekkert að fara að gera neinar till. um, að það verði sett neitt bann við því. Um hitt er öðru máli að gegna, að það eru óeðlilegar reglur, sem gilda um það, hvernig hægt er að stofna til verkfalls. Það hefur komið fyrir, að örfáir matreiðslumenn hafa getað stöðvað allan kaupskipaflotann með verkfalli. Hvaða vit er í, að slíkt skuli vera liðið? Það hefur komið fyrir í stærstu útgerðarstöð landsins hér á árunum, ef ég man rétt, að 13 menn í eitthvað 200 manna félagi gátu samþ. verkfall. Það var meiri hluti þeirra manna, sem mættu á fundi. Þó að verkföll séu leyfð og verði sjálfsagt áfram, þá tel ég, að það sé alveg nauðsynlegt að laga þetta. Hv. 2. landsk. sagði: Verkamenn vilja ráða því, hvað þeir selja sína vinnu dýrt. - Það er ekkert óeðlilegt við það eða undarlegt. Það hefur gjarnan verið svo, og það er búið að reka þessi mál þannig á undanförnum 50–60 árum, að með allri verkfalla- og kröfupólitíkinni er búið að 400–500-falda kaupgjald í sveitum landsins, ef miðað er við árskaup, og það er búið að gera það að verkum, að það er útilokað að reka landbúnað á Íslandi með aðkeyptu vinnuafli. Nú er það út af fyrir sig miklu víðtækara mál en það, sem hér er til umr. og snertir eingöngu verkfallsrétt opinberra starfsmanna. En eins og ég sagði áðan, þá teldi ég það þó hina herfilegustu fjarstæðu, ef það ætti að vera leyft, að mennirnir, sem vinna hjá ríkinu skv. lögum og sækjast eftir þeim störfum meira en sótt er eftir nokkrum öðrum störfum í okkar þjóðfélagi, hafa rétt til þess að gera samtök, félagsleg víðtæk samtök og gera verkföll gegn ríki, sem þeir eru starfsmenn hjá og þeir eru skyldugir til að vernda. Hvort sem það er hv. 1. landsk. eða hv. 2. landsk., sem mælir með því að afnema bann við þessu, þá álít ég, að það sé hrein fjarstæða, því að hér á að fara eftir launalögum, eins og alltaf hefur verið. Hitt er auðvitað á verksviði þessara manna, sem eru umboðsmenn fyrir opinbera starfsmenn eða aðra aðila, að berjast fyrir því að fá breytt launalögum, eins og gert er með hver önnur lög í okkar Alþingi. Að störf opinberra starfsmanna séu ekkert frábrugðin störfum annarra manna, eins og hv. 2. landsk. tók fram, það get ég ekki fallizt á, því að það er allt annað, hvort maður er ráðinn til þess að vinna hjá ríkinu, sem hefur stjórnina á öllum landsmálum, og um leið á eðli sínu samkvæmt að vera skuldbundinn til að vernda það ríki, sem hann er að vinna hjá. Hann er öðruvísi settur en hinn, sem vinnur hjá einstökum atvinnurekanda, þó að hann sé með launasamningum á sama hátt. Við skulum segja, ef við berum saman menn, sem vinna hjá iðnaðarfyrirtæki eða verzlurnarfyrirtæki, sem einstaklingar reka, jafnvel við skulum segja jafnvíðtæku fyrirtæki og Sambandi ísl. samvinnufélaga eða kaupfélagi, þeir menn eru að mínu áliti a.m.k. í starfi, sem er allt annars eðlis en það, sem er hjá ríkinu sjálfu. Mennirnir, sem eru starfsmenn ríkisins, hafa sérréttindi aftan og framan, á allan máta meira en aðrir menn, og þess vegna er það, að sótzt er eftir því meira en nokkru öðru að vera starfsmaður ríkisins. Slík sérréttindi hafa alls ekki starfsmenn hjá verzlunarfyrirtækjum, iðnaðarfyrirtækjum, útgerðarfyrirtækjum og slíku. Þess vegna er þetta algerlega annars eðlis, hvort maðurinn er starfsmaður ríkisins eða starfsmaður atvinnufyrirtækis. Hv. síðasti ræðumaður, 1. landsk., taldi, að andstaða opinberra starfsmanna væri einna mest gegn því ákvæði, að það væri skylda þeirra að hlíta breyt. á lögum og reglugerðum. Það er ekkert óeðlilegt, þó að menn geri kröfur og vilji breyta hinu og þessu. En þetta hefur nú verið í lögum, og er eðlilegt, að sé í l., því að það er svo, ef Alþ., sem hefur löggjafarvald, vill breyta lögum og reglugerðum, þá er það eðlilegt, að því verði að hlíta. Við vitum allir, að fulltrúar á Alþ. eru kosnir af almenningi, og það er þeirra verk að breyta svo eða setja þannig lög og reglugerðir, sem þeir sjálfir álíta sannast og réttast. Nú er það svo, að ég veit ekki dæmi til þess á síðasta - ég held mér sé óhætt að segja 40 ára tímabili, að það hafi nokkurn tíma verið hreytt launalögum eða launareglugerð á annan máta en þann að hækka kjör þeirra starfsmanna, sem hjá ríkinu vinna. Ég held, að það hafi aldrei verið gert til þess að lækka. Og meira að segja er búið að fara út í svo miklar öfgar, eins og ég hef oft og mörgum sinnum minnzt á hér á Alþ., að það hefur legið við borð, sem hefur komið einna bezt í ljós á þessu þingi, - legið við borð, að hér væri alveg verið að glata okkar fjárhagslega sjálfstæði, og það er vegna starfsemi þeirra kröfufélaga, sem fyrst og fremst hafa átt hlut að því að gera þær uppreisnir, sem verkföll og launabarátta oft og einatt hafa verið.



Herra forseti. Mér þótti nú óþarflega mikill svaki á mínum gamla samstarfsmanni, hv. síðasta ræðumanni, í þessari ræðu, og af því að ég hef ekki nema athugasemdartíma, þá get ég auðvitað ekki svarað nema fáu af því, sem hann hér sagði. Hann lýsti því alveg réttilega, þegar við vorum samtaka í forustu fyrir því að koma á sex manna nefndar lögunum svokölluðu 1943, sem hafa reynzt bændastéttinni einhver beztu lög, sem nokkurn tíma hafa verið samþykkt. En hv. þm. spurði: Var þetta uppreisn? - Þetta var einmitt gagnstætt uppreisn, var gert með lögum hér á Alþingi. Þó að við hefðum forustu fyrir því í fjhn. þessarar hv. deildar að undirbúa þau lög, þá var þetta alveg gagnstætt því, að það ætti neitt skylt við uppreisn. Ég vil taka það fram út af því, sem hv. þm. sagði fyrst, hvort ég talaði hér í umboði Sjálfstfl., að því fer alveg fjarri. Sjálfstfl. hefur ekki gert neina samþykkt um þessi mál. Ég veit ekki, hvort nokkur maður er sömu skoðunar og ég eða ekki. Ég hef mína skoðun og fer eftir henni og hef gert það stundum áður, og það er alveg víst, að a.m.k. hefði Sjálfstfl. aldrei samþ. vísitöluskrúfuna í 20 ár, ef ég hefði mátt ráða því. Þá var þessi hv. þm. að tala um það, að við yfirskoðunarmenn ríkisreikninga hefðum sérstaka skyldu fram yfir alla menn aðra til þess að vernda ríkið, það væru ekki starfsmennirnir, sem eru fastlaunaðir embættismenn hjá ríkinu, heldur þessir vesalings yfirskoðunarmenn, sem fá tveggja ára gamla reikninga til að yfirfara, þegar allt er um garð gengið fyrir löngu. Við höfum gert margar athugasemdir á hverju ári um það, sem okkur ofbýður, hvernig farið er með fé ríkisins af ráðandi ríkisstj., en við höfum ekki fengið því ráðið. Þetta hefur alltaf farið versnandi, a.m.k. hefur það farið versnandi fram til ársloka 1958, því að ég hef ekki séð neinn reikning síðan og veit ekki, hvernig það hefur farið á því tímabili. Þá spurði hv. þm. að því, hvort ég teldi, að það væri uppreisn, ef bændur heimtuðu betri kjör. Því fer alls fjarri. Það hefur aldrei komið til þeirra kasta, þó að bændur hafi beðið um hærra verð og meira samræmi á milli launa og afurðaverðs, að það væri neitt skylt uppreisn. En það var jafnvel undirbúið, að það gæti verið reynandi fyrir bændur að gera einu sinni uppreisn. Núna s.l. haust voru sumir menn, sem voru að undirbúa það að stöðva sölu á allri mjólk, gera verkfall, gera heldur mjólkina ónýta, hella henni niður, heldur en selja hana fyrir það verð, sem fáanlegt var með samningum við þann, sem kaup greiddi. Það hefði verið uppreisn. Og alveg eins er með þau samtök, sem gerð hafa verið og ég skal ekki fjölyrða hér meira um. En ef þetta mál kemur einhvern tíma til 2. umr., áður en ég fer héðan úr hv. d., þá kannske tala ég dálítið nánar um það, og þá fáum við hv. síðasti ræðumaður betra tækifæri til þess að ræða þessi mál. Og það verður að hafa það, hvort það er nokkur maður, sem hefur sömu skoðun og ég. Ég breyti henni ekkert sérstaklega fyrir því.



Herra forseti. Ég veit nú ekki, hvort hv. 2. þm. Norðurl. v. (JPálm) gerir sér ljóst, hvaða verk hann er að vinna með sínum ræðum hérna núna. Mér sýnist hann vera nokkurn veginn að koma því í gegn, að það verði samþ. uppreisn á Alþ., - þetta, sem hann kallar uppreisn, að meiri hl. Alþ. mundi standa með því, og hvar stendur hann þá? Það er nefnilega venjulegt, þegar eitthvað slíkt róttækt er samþykkt, að þá er venjulega sá, sem hefur verið á móti því, skoðaður sem uppreisnarmaður á eftir. Ég held, að hv. 2. þm. Norðurl. v. ætti að athuga ofurlítið betur, hvað hann segir. Hans samflokksmenn hér ættu að athuga, hvort hann talar hér að einhverju leyti í nafni Sjálfstfl, eða ekki. Hér er um að ræða, hvort ákveðnir starfsmenn, sem eru 25% af þjóðinni eða hafa á sínu framfæri sem samsvarar 25% af þjóðinni, eigi að hafa viss réttindi í þjóðfélaginu, sem aðrir menn hafa, bæði verkamenn og bændur, eða hvort það eigi að halda áfram að svipta þá þeim. Og það er sérstaklega verið að athuga, hvort þeir eigi að fá þessi réttindi nú, þegar búið er að svipta þá þeim sjálfsögðu réttarbótum, sem þeir hafa haft í 20 ár, að fá hækkun á sínu kaupgjaldi samkv. vísitölu, þegar dýrtíð hækkar, m.ö.o. þegar þeir hafa ekki lengur vernd gegn því, að kjör þeirra fari síversnandi. Hverjir eru nú þessir aðilar, sem þarna er verið um að tala, þessir starfsmenn ríkisins? Við skulum taka bara t.d. starfsmenn bankanna. Bankarnir eru einhverjar mestu gróðastofnanir í okkar þjóðfélagi. Það ætti þar með að segja við þá menn, sem þar starfa, - og ýmsir menn, sem þar starfa, eru mjög lágt launaðir menn, - að þessir menn mættu ekki hafa neinn samningsrétt við yfirboðara og eigendur þessa banka, ríkið, heldur skuli þeir ætíð verða að hlíta því, að það sé farið með þá eins og þræla, þannig að það sé ákveðið ofan frá og með lögum, hvaða lífskjör þeir skuli búa við í þjóðfélaginu. Þeir menn, sem starfa í þjónustu ríkisins, það er ekki þeirra skylda að vernda ríkið. Það eru aðrir menn, sem eru kjörnir til þess. Það eru aðrir menn, sem eru kosnir til þess að sjá um að vernda hagsmuni ríkisins, sjá um, að það sé ekki stolið af ríkinu, t.d. hv. 2. þm. Norðurl. v., sem er kosinn af Alþ. sem endurskoðandi ríkisreikninganna og á að sjá um, hvað þar fer fram. Það er slíkra manna að segja til um og passa upp á, að það sé ekki sóað í vitleysu, og það er slíkra manna, sem þar að auki eru þm., að sjá um, að t.d. heilum fyrirtækjum upp á 300 millj. sé ekki stolið af ríkinu, eins og áburðarverksmiðjunni. Og passi hann það, sem hann er kjörinn til, standi hann með því að láta ekki stela af ríkinu, verndi hann ríkið og reyni að passa upp á, að einhverjir ræningjar láti ekki greipar sópa um eigur þess, áður en hann fer að tala á móti þeim starfsmönnum ríkisins, sem halda uppi starfsemi ríkisins, sem vinna fyrir ríkið, sem sjá um, að hlutirnir gangi, sem sjá um, að það sé ekki allt stöðvað. Hann segir, að þeir eigi að sjá um, að það sé ekki neitt gert, sem sé til niðurdreps. Hverjir eru það, sem halda t.d. áburðarverksmiðjunni gangandi? Það eru verkamennirnir og starfsmennirnir, sem vinna þar. En hverjir eru það, sem ræna henni? Hann þekkir það. Ég held þess vegna, að hv. 2. þm. Norðurl. v. ætti að tala alveg rólega í þessum efnum og vera ekki að slengja fram óhugsuðu máli, neinum slagorðum, eins og uppreisn eða öðru slíku. Hann talar hér um ásókn í fastlaunuð störf. Hefur hann nokkra hugmynd um, hvernig ástandið er í þessum málum núna? Kannast hann nokkuð við, hvernig muni vera með verkfræðingana nú sem stendur hjá ríkinu? Veit hv. þm., að það hefur verið erfitt undanfarin ár að fá verkfræðinga til þess að sætta sig við að vera í fastlaunuðu starfi hjá ríkinu? Veit hann það, að fyrir nokkrum árum gerðist það, að svo að segja allir verkfræðingar - eða fjöldinn allur af þeim - sögðu upp öllu sínu starfi hjá ríkinu og vildu ekki sætta sig við þau laun, sem ríkið skammtaði þeim með launalögum, og var samt vísitala á þeim þá? Og veit hann, að ríkisstj. verður að gera sérstaka samninga við alla þessa menn utan við öll launalög, samninga um að borga þeim 6–8 þús. kr. á mánuði? Og veit hann, að núna stendur til, að jafnvel þessir menn fari fram á að fá þau laun, sem verkfræðingar í Svíþjóð hafa? Og hver eru þau laun? 15 þús. kr. á mánuði eftir nýjustu ráðstafanir ríkisstj. þeirrar, sem hann styður. M.ö.o.: við stöndum frammi fyrir því, að það er ekki hægt að fá verkfræðinga í fastlaunuð störf, nema þessa fáu, sem eru embættismenn, sem eru skipaðir ævilangt. Haldið þið, að þetta sé ekkert til þess að athuga, þegar ástandið er búið að vera svona á undanförnum 3 árum, að það er ekki hægt að fá þá sérmenntuðu menn, sem eru undirstaðan að öllum þeim framkvæmdum hjá ríkinu, sem hann og aðrir þm. eru að heimta, það er ekki hægt að fá þá til þess að vinna þetta, vegna þess að launin eru svo léleg, sem þeim eru kjörin? Hann heldur, að það sé eitthvað öruggara að vera hjá ríkinu en að vera hjá einstökum atvinnurekendum. Þessir verkfræðingar hafa heimtað að fá að vera einstakir atvinnurekendur, einmitt vegna þess, að þeir vilja ekki sætta sig við þau kjör, sem ríkið býður þeim upp á. Hv. 2. þm. Norðurl. v. verður að gá að því, að sá tími er liðinn, sem við einu sinni bjuggum við, að það þætti það dýrmætasta, sem til var, að vera í þjónustu ríkisins. En það er líka orðin nokkuð mikil breyting á síðan. Það er ekki lengur þannig, eins og á seinni hl. 19. aldarinnar, að biskup landsins og hæstlaunuðu mennirnir hafi laun, sem samsvari 1950 280 þús. kr., á sama tíma sem verkamenn áttu að hafa 30–40 þús. kr. árslaun. Það er ekki alveg sama með embættismennina og var fyrir 80 árum, þegar þeir voru hálaunastétt á Íslandi, og við skulum ekki tala út frá því sjónarmiði. En þýðing þessara stétta fyrir þjóðfélagið hefur margfaldazt. Sú tækni, sem við nú byggjum á, byggist á því, að við fáum þessa menn í okkar þjónustu. Og ég álit, að við eigum að fá þá í þjónustu ríkisins. Það þýðir, að við þurfum að semja við þessa menn og það um laun, sem þeir vilja sætta sig við. Þegar hv. 2. þm. Norðurl. v. talar um verkfall sem uppreisn, þá hugsar hann enn þá eins og þrælaeigendur forðum daga. Verkfall er nú á tímum bara það að neita að selja sína vöru. Vinnuaflið er vara verkamannsins. Þeir vilja ekki selja hana fyrir þetta verð, og það er það sama sem gerist daglega í hverri búð hérna í Reykjavík. Kaupmaðurinn segist ekki selja sína vöru nema á hagkvæmu verði, og það er ekki kallað uppreisn, þegar það eru kaupmenn, sem gera það. Svo talar hv. 2. þm. Norðurl. v. um, að það sé uppreisn gegn atvinnurekendunum að neita að selja þeim vinnuaflið, sem þeir hafa allan gróðann af, sem þeir lifa af. Bændur fóru dálítið harðvítugar að en verkamenn gera, þegar þeir voru að berjast fyrir sínu frelsi í þessum efnum. Leiguliðarnir og bændurnir fyrr á öldum áttu til að nota önnur og harðvítugri vinnubrögð en tíðkast í uppreisn nútímans. Og bændur Íslands eru stoltir af því í dag, að þeir skuli hafa þorað að sýna kúgurum sínum í tvo heimana og það jafnvel þó að það hafi þá kostað blóð, sem til allrar hamingju hefur aldrei þurft að útheila í verkfallsbaráttu íslenzkra verkamanna. Hv. 2. þm. Norðurl. v. er bóndi og skoðar sig sem fulltrúa bænda. Athugar hann, hver er afstaða bænda í dag gagnvart þjóðfélaginu? Bændur hafa sérstakan samning við þjóðfélagið, sem hefur öðlazt sérstakt lagagildi, þannig að þeir eru launaðir með sérstökum ákvæðum, sem eru í samræmi við þau laun, sem verkamenn fá. Þeir eru eins og starfsmenn þjóðfélagsins. Vill hann álíta, ef bændur heimta bætt kjör, hærri laun, hærra kaup fyrir sína vinnu, betra verð fyrir mjólk og kjöt, að það sé uppreisn gegn þjóðfélaginu, uppreisn bænda gegn þjóðfélaginu? Hv. 2. þm. Norðurl. v. fer að tala um, að samtökin, sem verkamenn geri, séu eitthvað voðalegt. Hvað er það, sem hefur einkennt íslenzka bændur síðustu 50–60 ár? Það er það, að þeir hafa myndað samtök. Hvað er það, sem hefur lyft þeim upp úr fátæktinni, sem þeir bjuggu við? Það er, að þeir hafa myndað samtök, samtök m.a. um að selja sínar vörur. Og þeir hafa hækkað sínar vörur í skjóli slíkra samtaka, alveg nákvæmlega eins og það, sem verkamannastéttin hefur gert. Það, sem hefur gert þessar vinnandi stéttir sterkar, eru þau samtök, sem þær hafa myndað. Hvað væru þeir sem einstaklingar? Svo talar hv. 2. þm. Norðurl. v. um, að þessi verkfallapólitík síðustu 30–40 árin hafi margfaldað kaupið í landinu. Er það hún, sem hefur gert það? Eru það ekki aðrir menn, sem hafa haft áhuga á að hækka verðlagið jafnóðum? Það eru ekki verkamennirnir, sem hafa gert það. Það hefur ekki verið nein raunveruleg hækkun, sem þeir hafa fengið á kaupi síðustu 20 árin. Vill hv. 2. þm. Norðurl. v. athuga það, þegar þetta mál kemur til umr. aftur, hvernig hlutfallið muni vera í dag á milli verkakaups og verðs á mjólkurlítra og kjöti, dilk eða kú? Hann er sjálfur að leggja til hérna að innleiða landaurakerfið. Skyldi það ekki hafa haldizt nokkuð mikið í hendur, a.m.k. síðustu 20 árin, verðið fyrir bændurna á þeirra afurðum og fyrir verkamanninn á hans kaupi? Ég er hræddur um, að það komi a.m.k. úr hörðustu átt, ef hann vill að einhverju leyti tala sem fulltrúi bænda, þegar hann er að tala á þennan máta. Hann segir, að það sé útilokað að reka landbúnað á Íslandi vegna þessara ráðstafana. Er hann ekki sjálfur öðru hverju með frv. hérna í þinginu til þess að tryggja kjarabætur til handa bændum, jafnvel til þess að stækka þeirra bú, og það jafnvel á þann veg að taka af þeim, sem fátækastir eru og minnst hafa búin og enga möguleika hafa á að hafa launþega í sinni þjónustu, til þess að stækka búin þannig, að þeir geti haft launþega í sinni þjónustu? Ég held hann ætti að athuga dálítið betur, hvað hann er sjálfur að leggja til. Hann segir, að hann muni aldrei eftir, að kaupíð hafi lækkað. Hefur það staðið til yfirleitt á Íslandi? Ég hef einu sinni ásamt þessum hv. þm. gert eina ráðstöfun hér á Alþ., sem hefur haft mikil áhrif á okkar efnahag í síðustu 20 ár. Við vorum saman í fjhn. 1943 um ákveðnar ráðstafanir. Hverjar voru þær ráðstafanir? Þær ráðstafanir voru þær, að við samþ. þá og fengum Alþ. til að samþykkja það, að tvær stéttir á Íslandi, sem höfðu myndað sterk samtök sín á milli, annars vegar verkamenn og hins vegar bændur, skyldu fá að semja sín á milli um, hvaða laun þessar stéttir ættu að hafa. Og einmitt samtök þessara tveggja stétta skyldu semja um þetta. Við gengum hvorugur okkar út frá því, að þær mundu fara að lækka launin. Nei, þvert á móti. Við vissum báðir fullvel, að það, sem stóð til, var, að þessar stéttir semdu um að hækka launin. Og hvað gerðum við? Við lögðum til við Alþ., að það, sem þessar tvær stéttir samþ., það skyldu vera lög, m.ö.o.: að samtök verkamanna og samtök bænda skyldu ákveða í efnahagsmálunum, hver skyldu vera launin og hvar skyldi vera grundvöllur, sem verð landbúnaðarvara væri reiknað eftir, og það, sem þeir kæmu sér saman um, skyldu vera lög. Og það er búið að vera svo síðan í tæp 20 ár. Var það uppreisn, sem þessar stéttir voru að gera? Nei, það var verið að gera eina skynsamlegustu ráðstöfun, sem gerð hefur verið, að viðurkenna þá staðreynd, að samtök þessara vinnandi stétta, verkamanna og bænda, eru grundvallarvaldið í okkar þjóðfélagi. Verkamenn, opinberir starfsmenn og bændur eru 90% þjóðarinnar, og það væri blinda af Alþingi að sjá ekki, að það er á þessum stéttum og þeirra starfi, sem þjóðfélagið hvílir, og raunverulega á það að vera fyrir þær, allt það, sem gert er. Það var ákveðið með þessum lögum, að þaðan í frá skyldi hver kauphækkun, sem verkamenn með sínum verkföllum - og þau hafa verið mörg síðan - knýði fram, skyldi koma bændum um leið til góða, samkvæmt lögum, sem við tveir áttum frumkvæði að ásamt þrem öðrum mönnum í fjhn. Ég er hræddur um, að hv. 2. þm. Norðurl. v. sé farinn að gleyma ofur lítið, hvað það er, það bezta, sem hann hefur tekið þátt í hér á Alþingi. Þá er ég hræddur um, að hann verði að fara að læra. Nei, það, sem hér er um að ræða, er að tryggja rétt þeirra manna, sem starfa í þjóðfélaginu, tryggja þeim batnandi afkomu. Það, sem hefur vantað síðustu tuttugu árin, er, að kjör þessara stétta færu batnandi, vegna þess að sú auðmannastétt, sem hér hefur ráðið allmiklu öll þessi ár, hefur í sífellu getað aukið verðbólguna að sama skapi sem launin hafa verið hækkuð, og það er það, sem verður að afnema. Hins vegar hefur á þessum tuttugu árum verið lagður grundvöllurinn að efnahagslegu sjálfstæði landsins. Það er fjarri því, að það sé verið að glata því. Þess vegna er hér um að ræða réttindamál, sem er sjálfsagt fyrir Alþingi að samþykkja, og svona raddir, eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. hér hefur komið með, eiga ekki að heyrast á Alþingi. Þær eru aftan úr fornöld, og þær eru í mótsetningu við allt, sem verkamenn og bændur á Íslandi hafa verið að gera á síðustu áratugum. Þann rétt, sem þeir hafa tekið sér sjálfir, verkamenn og bændur, fengið viðurkenndan, fengið lögfestan, hann eiga þeir ekki að neita þeim mönnum um, opinberum starfsmönnum, sem nú hafa af ríkinu verið sviptir þeirri tryggingu, sem þeir hafa haft fram að þessu, að fá vísitölu á kaupgjald, eftir því sem dýrtíðin yxi.