Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir atkvæðagreiðslu um afbrigði að loknum 1. dagskrárliðnum, um kl. 11.

Frú forseti. Á þriðja fundi hv. efnahags- og skattanefndar 22. maí 2009 kom Mats Josefsson fyrir fundinn og fór í gegnum fyrsta mál þingsins, endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægara atvinnufyrirtækja. Hann kom inn á það að hann teldi að það væri æskilegt að gera mjög miklar breytingar á því frumvarpi og í rauninni líta allt öðruvísi á tilgang þess þannig að í stað þess að taka yfir þjóðhagslega mikilvæg fyrirtæki ætti að ráðleggja bönkunum - eftir því sem ég skildi það - að ráðleggja bönkunum varðandi meðhöndlun þessara fyrirtækja en ekki að eiga þau. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort Mats Josefsson hafi þá komið að gerð þessa frumvarps á síðustu stigum því að það kom fram á fundinum að hann hefði í raun ekki séð það fyrr en stuttu áður en fundurinn var og þá í enskri þýðingu og að hann hefði reyndar unnið að gerð þess á fyrri stigum en þá hefði ekki verið tekið tillit til athugasemda hans að fullu. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé sáttur við þessar breytingar sem Mats Josefsson leggur til og hvort það gæti þá verið umræðugrundvöllur fyrir nefndina til að vinna frekar að.

Frú forseti. Það er alveg rétt að hinn ágæti ráðgjafi bæði fyrrverandi ríkisstjórnar og núverandi í þessum bankamálum, Mats Josefsson, hefur sterkar skoðanir á þessu máli eins og fleiru. Honum var sent frumvarpið rétt áður en það var sent til framlagningar á þingi. Hann kom sínum athugasemdum að. Það var vissulega skammur tími þá til stefnu því að við lögðum áherslu á að koma málinu fram. En eitt af þeim atriðum sem hann lagði til var að frumvarpinu yrði breytt í þá átt að eignaumsýslufélagið gæti eftir atvikum verið ekki síður ráðgefandi aðili og veitt bönkunum stuðning og faglega aðstoð við endurskipulagningu fyrirtækja frekar en taka þau yfir og 1. gr. frumvarpsins var nákvæmlega breytt í þessa átt þannig að nú er málið opnara en það var þegar það kom fyrir þing í vetur. Mér er sömuleiðis kunnugt um að hann hefur komið á fund nefndarinnar og lýst þar sínum sjónarmiðum. Formaður og varaformaður nefndarinnar hafa rætt þau við mig og að sjálfsögðu er það í höndum þingnefndarinnar að vinna úr þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið, þessum eins og öðrum og ég mun fyrst og fremst fagna því ef nefndin nær góðri samstöðu um að afgreiða málið. Okkar áherslur hafa verið þær, og liggja skýrt fyrir, að þeim mun fleiri mál sem bankarnir á eigin vegum geta leyst þeim mun betra og æskilegast væri auðvitað að þetta tæki væri til staðar ef á þyrfti að halda en þyrfti sem minnst og jafnvel þess vegna aldrei að taka nein verkefni til sín ef þau leystust farsællega með öðrum hætti. Það er með öðrum orðum alls ekki ætlunin að sækjast eftir því að verkefni, hvort heldur þau eru í formi ráðgjafar eða aðstoðar við endurskipulagningu fyrirtækja eða beina yfirtöku fyrirtækja, færist þangað heldur að þetta tæki sé til staðar ef á þurfi að halda.

Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að hv. nefndir þingsins og hæstv. ráðherra vinni náið að því að finna góða lausn á þessu máli því það skiptir verulega miklu að fundin verði góð lausn. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson lét bóka á þessum fundi eftirfarandi, með leyfi frú forseta: „Tryggvi vill að fram komi í fundargerð að Mats hafi fengið tækifæri til að gera athugasemdir við frumvarpið á síðasta þingi en ekki hafi verið tekið tillit til athugasemda hans að öllu leyti. Þá hefur honum borist ensk þýðing á nýju frumvarpi í morgun ...“ - þ.e. rétt fyrir fundinn. Það er spurning hvernig þetta fer saman við ummæli hæstv. fjármálaráðherra þann 19. maí þar sem hann segir við hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson, með leyfi forseta: „Ég vona að hv. þingmaður sé ekki að reyna að halda því fram að ég fari með rangt mál.“ En Tryggvi Þór Herbertsson segir að Mats Josefsson hafi ekki komið að gerð þessa síðara frumvarps.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Það er mikilvægt að hv. þingnefnd nái farsælli lendingu í þetta mál og Alþingi allt en ég held að það sé skynsamlegt að þetta verði gert, að þetta tæki verði stofnað. Varðandi athugasemdir Mats Josefssons þá liggur það einfaldlega þannig að sólarhring áður en málið var sent þingflokkum var honum send ensk þýðing á frumvarpsdrögunum eins og þau lágu þar fyrir. Athugasemdir hans bárust um kvöldið og að morgni þess dags voru gerðar breytingar á frumvarpinu og það síðan sent til þingflokka og lagt fram á Alþingi. Síðan var endanleg útgáfa frumvarpsins aftur þýdd á ensku og það mun hafa verið hún sem Mats Josefsson barst að morgni þess dags sem hann mætti fyrir þingnefndina. Vonandi útskýrir þetta þennan misskilning sem enginn á að þurfa að vera og ég hef það skjalfest og sannað og mörg vitni að því að ráðgjafanum var send ensk þýðing á frumvarpsdrögunum daginn áður en lögð var lokahönd á það í fjármálaráðuneytinu og það sent til ... 

Virðulegi forseti. Ég beini orðum mínum til hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra. Hér voru rædd Evrópumál í gær og þau halda áfram í dag. Þar kom hæstv. ráðherra upp og reifaði lífsýn sína á ástandinu á Íslandi í dag og hvernig það lítur út af hans hálfu og þar kom ýmislegt athyglisvert í ljós. Ráðherrann lítur svo á að við Íslendingar vinnum allt of lengi og berum of lítið úr býtum miðað við núverandi aðstæður sem kannski lýsir því frekar að það er ekki Íslendingum sjálfum að kenna heldur kannski frekar samningaaðilum verkalýðshreyfingarinnar að fólk geti ekki lifað hér á átta klukkustunda vinnuviku. Það kom einnig fram í máli ráðherra að nú stæðu yfir samningalotur og aðilar vinnumarkaðarins eru komnir að því samningaborði eins og fram hefur komið. Því langar mig til að spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra: Er það rétt sem kom fram í máli hans hér í gær að miðað við núverandi ástand væri ekki hægt að leggja grunn að kjarasamningum þar sem ekki væri fast í hendi hver þróun Alþingis verður varðandi Evrópumálin? Er það svo að aðilar vinnumarkaðarins krefjist þess að aðild að Evrópusambandinu sé skilyrði þess að hér geti verið samið á næstu mánuðum? Eru aðilar ekkert að huga að því að hér eru heimili og fyrirtæki að brenna upp og fleiri þúsundir manna atvinnulausar? Er það Evrópusambandið sem skiptir máli akkúrat á þessum tímapunkti?

Virðulegi forseti. Að því er varðar afstöðu aðila vinnumarkaðarins til Evrópumála verða þeir auðvitað að svara fyrir sig. Það er ekki mitt að svara fyrir þá. Það sem ég var að lýsa hér í gær var það viðhorf mitt og skilningur minn á því hvað þeir hafa látið frá sér fara á undanförnum mánuðum, að það stefnuleysi sem ríkti nú í efnahagsmálum og það stefnuleysi sem ríkti hvað varðaði aðild okkar að Evrópusambandinu torveldaði frið á vinnumarkaði bæði til skemmri og lengri tíma.  
             Hv. þingmaður virðist hins vegar aðeins misskilja orð mín þannig að það sé á færi aðila vinnumarkaðarins að búa til laun þegar verðmæti eru ekki sköpuð. Það er ekki þannig að samningsaðilar á vinnumarkaði geti samið um laun ef verðmætasköpunin stendur ekki undir þeim. 

Virðulegi forseti. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að það er ríkisstjórnar á hvers tíma að skapa það svigrúm fyrir atvinnulífið til að það geti þróast, þroskast og eflst þannig að það er raunverulega það sem skiptir máli hér. En núverandi ríkisstjórn hefur gert ansi lítið í því og virðist skella skollaeyrum við því að bæði fyrirtæki og fjölskyldur og heimili séu að brenna upp, svo því sé haldið til haga hér. Það hefur komið fram í máli verkalýðshreyfingarinnar að þeir séu hættir að tala við embættismenn. Þeir eru komnir að samningaborði ríkisstjórnarinnar. Það er verið að búa hér til stöðugleikasáttmála að mér skilst og ég get ekki túlkað þau orð á annan hátt en að fyrsta atriðið í þeim stöðugleikasáttmála sé það að þvinga ríkisstjórnina og Íslendinga til aðildar að Evrópusambandinu til að hér skapist stöðugleiki. En ég vil líka benda á að stöðugleikinn 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður má halda áfram að reyna að rangtúlka það sem ég er að segja og reyna að halda því fram að ég hafi sagt eitthvað annað en ég sagði. Ég hef hvergi sagt þetta og aldrei látið að því liggja að ég væri að tala fyrir aðila vinnumarkaðarins í þessu máli. Þeir tala fyrir sig og útskýra sín sjónarmið sjálfir. Ég var að ræða hér með almennum hætti þau sjónarmið sem liggja til grundvallar tiltekinni tillögu sem liggur fyrir þinginu. Það er hins vegar þannig að aðildarumsókn að Evrópusambandinu er mikilvægt skref í átt að því að treysta stöðugleika og leggja grunn að skýrri framtíðarsýn fyrir atvinnulífið í landinu. Þetta viðurkenna flokkssystkin hv. þingmanns. Þess vegna samþykkti flokksþing framsóknarmanna aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Hv. þingmaður  
            

Virðulegi forseti. Umhverfisstofnun hefur haft til meðferðar umsókn fyrirtækisins ORF Líftækni hf. um leyfi til útiræktunar á erfðabreyttu byggi. En við málsmeðferðina gilda lög um erfðabreyttar lífverur. ORF er íslenskt hlutafélag sem hefur þróað aðferð við framleiðslu á sérvirkum próteinum fyrir læknarannsóknir, lyf og iðnað. Aðferðin er afrakstur öflugs vísinda- og þróunarstarfs til margra ára en með henni er hægt að lækka verulega framleiðslukostnað þessara próteina og auka gæði þeirra. ORF Líftækni hefur skipað sér í fremstu röð fyrirtækja af þessu tagi í öllum heiminum. Fyrir liggur jákvæð umsögn Náttúrufræðistofnunar Íslands og ráðgjafanefndar um erfðabreyttar lífverur en þeir aðilar eru lögbundnir umsagnaraðilar varðandi leyfi til útiræktunar erfðabreyttra lífvera. Fyrr í vikunni mælti hæstv. umhverfisráðherra fyrir frumvarpi til laga um breytingu á nefndum lögum um erfðabreyttar lífverur. Leitað var afbrigða til að koma því máli á dagskrá hérna í þinginu. Í lok málsins tók ráðherrann fram að sér væri bæði ljúft og skylt að upplýsa að Umhverfisstofnun íhugaði að lengja umsóknarferlið til að hægt væri að halda kynningarfund á höfuðborgarsvæðinu um málið. Nú hefur stofnunin staðfest að athugasemdafrestur vegna umsóknarinnar hafi verið framlengdur til 12. júní. Líkt og alþjóð veit þá dugar skammt að sá byggi um miðjan júní og því ljóst að drátturinn á leyfisferlinu veldur því að verkefnið er í óvissu. Í verkefninu eru fólgin mikil tækifæri til atvinnusköpunar og til þess að skapa gjaldeyristekjur fyrir framtíðina fyrir þessa þjóð sem virkilega þarf á því að halda. Er þetta atvinnustefna nýju ríkisstjórnarinnar og er þetta rétta leiðin í okkar vegferð til að byggja hér upp efnahagslíf? Ég spyr hæstv. umhverfisráðherra. Beitti ráðherra sér í málinu í þeim tilgangi að Umhverfisstofnun lengdi þetta ferli? Og er hæstv. ráðherra þeirrar skoðunar að þessi aðferð, að nýta þessa tækni til framleiðslu efna til lyfjagerðar, sé ekki við hæfi hér í landinu og er þetta atvinnustefna ríkisstjórnarinnar?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur hennar fyrirspurn að því er varðar umsókn ORF Líftækni um leyfi og heimild til útiræktunar á sértækum próteinum í byggi í Gunnarsholti. Það er hárrétt sem hún reifaði hér að þetta fyrirtæki er í fremstu röð og að umsóknin fékk jákvæða umfjöllun Náttúrufræðistofnunar og þeirrar nefndar sem fjallaði um umsóknina sérstaklega. Að því er varðar það frumvarp sem ég talaði fyrir hér í þinginu þá held ég að það sé nú ekki rétt eftir haft að það hafi verið leitað afbrigða til þess að koma málinu á dagskrá heldur var það sett á dagskrá og var eitt af fyrstu málunum hér. Reyndar vorum við komin í skömm með þá lagabreytingu sem þar lá fyrir gagnvart EES-samningnum og var komið að því. Raunar hafði verið mælt fyrir þessu máli á vetrarþingi, á síðasta þingi, og það hafði ekki náð fram að ganga þannig að ekki var um það að ræða að það hefði verið sett hér á dagskrá vegna einhverra ytri aðstæðna. Það sem það frumvarp hins vegar felur í sér fyrst og fremst er aukið samráð við almenning og aukið gagnsæi, meiri umræða um málið. Hvort umhverfisráðherra hafi beitt sér gagnvart Umhverfisstofnun í málinu þá er svarið að svo er ekki. Umhverfisstofnun hefur málið á sínu borði. Málið er ekki á borði umhverfisráðherra. Umhverfisstofnun er stjórnsýslustofnun sem hefur þessa umsókn með höndum en hefur í ljósi stöðunnar tekið ákvörðun um að framlengja frestinn til að taka við athugasemdum og ég held að það sé í samræmi við góða stjórnsýslu.

Virðulegi forseti. Vissulega vakti það athygli mína að hæstv. umhverfisráðherra gerði það að umtalsefni þegar hún flutti mál sitt hér fyrr í vikunni að Umhverfisstofnun væri að íhuga að lengja leyfisveitinguna. En ókei, ég tek orð hæstv. ráðherra góð og gild um það að hún hafi ekki beitt sér í málinu. Hins vegar svaraði hún ekki spurningunni hver skoðun ráðherrans væri á því að nýta þessa aðferð til þess að framleiða þessi prótein á Íslandi og þá að nýta erfðabreyttar lífverur í þeim tilgangi. Jafnframt fékk ég ekki svör við þeirri spurningu minni hvort atvinnustefna ríkisstjórnarinnar byggist á því að bregða fæti fyrir öll stór og góð verkefni sem hér eru í pípunum. Er það atvinnustefna ríkisstjórnarinnar að hindra það að við getum skapað hér fleiri störf á þessum vettvangi og hindra að verkefni af þessu tagi geti orðið að veruleika til þess að við getum skapað meiri gjaldeyristekjur í framtíðinni?

Frú forseti. Nei, það er ekki atvinnustefna núverandi ríkisstjórnar að bregða fæti fyrir öll stór verkefni enda væri það nú annað hvort ef svo væri og sérkennileg staða. Það er hins vegar stefna núverandi ríkisstjórnar að viðhafa opna og gagnsæja stjórnsýslu á öllum stigum. Í því efni sem þingmaðurinn nefndi er ekkert annað í gangi en að það er verið að fara að þeim lögum og reglugerðum sem um slíka starfsemi gilda og framlenging á umsagnarfresti er algjörlega innan þeirra marka sem þar er á ferðinni til þess að tryggja öfluga kynningu á þeirri starfsemi sem um er að ræða. Atvinnustefna nýrrar ríkisstjórnar er fyrst og fremst í þágu sjálfbærrar þróunar enda höfum við ekki efni á því miklu lengur að ganga á umhverfið og þann sáttmála sem við höfum við jörðina, þ.e. að skila henni betri til barnanna okkar.

Frú forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram eftirfarandi setning, með leyfi forseta: „Mikilvægasta verkefni velferðarþjónustunnar og leiðarljós við forgangsröðun í núverandi aðstæðum er að vernda hag og stöðu barna og fjölskyldna þeirra, sem og þeirra sem lakast standa í samfélaginu.“ Þessi málaflokkur, börn og fjölskyldur þeirra, fellur undir félagsmálaráðuneytið. Félagsmálaráðuneytið er hið svokallaða velferðarráðuneyti. Að undanförnu hafa þrír ráðherrar Samfylkingarinnar setið í félagsmálaráðuneytinu, hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forseti Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og núverandi ráðherra Árni Páll Árnason. Það kemur fram þegar maður les upplýsingar um atvinnuleysisbætur og lög um atvinnuleysisbætur, með leyfi forseta, að: „Sá sem telst tryggður skv. III. eða IV. kafla og hefur framfærsluskyldu gagnvart börnum yngri en 18 ára skal eiga rétt á 4% af óskertum grunnatvinnuleysisbótum með hverju barni frá upphafi tímabils skv. 29. gr. nema annað leiði af lögum þessum.“ 4% af óskiptum grunnatvinnuleysisbótum eru 276 kr. á dag og mig langar til að spyrja: Hvað fær maður fyrir 276 kr. á dag fimm daga vikunnar? Hefur hæstv. ráðherra kynnt sér hvað hann getur fengið fyrir 276 kr. á dag? Það er hægt að kaupa sér appelsínusafa á 199 kr., Frón heimiliskex er of dýrt, en það kostar 289 kr. og bleyjupakki kostar um 1.000 kr. eða um fjögurra daga greiðslu með einu barni. Það stendur líka í lögunum að félags- og tryggingamálaráðherra sé heimilt að breyta fjárhæð grunnatvinnuleysisbóta og reglum sem tengjast atvinnuleysisbótum. Ég mundi gjarnan vilja heyra frá ráðherra hvenær hann telur rétt að lagfæra greiðslur til barna atvinnulausra þannig að það verði raunverulega 

Virðulegi forseti. Það er nú þannig að fjárhæð grunnatvinnuleysisbóta er á pari nokkurn veginn við lægstu taxtalaun. Því til viðbótar koma auðvitað viðbætur eins og hér eru raktar. Það er hins vegar þannig að önnur úrræði koma til þeirra sem eru á atvinnuleysisbótum og hafa ekki aðra hluti sér til framfærslu sem auðvitað spila inn í framfærslu barna. Ég held að við þær aðstæður sem við búum við núna þá sé grundvallaratriðið að verja framlög til atvinnuleysistrygginga. En ég vil minna á það hér að fyrr í þessari viku eða í síðustu viku ræddum við stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs og það liggur fyrir að við þetta mikla atvinnuleysi sem við búum við núna þá verður fé í hann upp urið fyrir árslok og við blasir að obbi bóta sem greiddur verður á næsta ári mun koma úr ríkissjóði. En eins og hv. þingmaður veit er ekki til fé í ríkissjóði fyrir því. Það fé þarf því að taka að láni. Ég tel fulla ástæðu til að taka þetta atriði til athugunar sem hv. þingmaður bendir á og horfa á heildarmyndina í þessu efni. Ég get ekki svarað því nákvæmlega hér án nokkurra gagna. En ef hv. þingmaður vill leggja fram skriflega fyrirspurn skal ég svara því og reyna þá að koma með frekari talnagögn um það. En svigrúm til hækkunar atvinnuleysisbóta með einum og öðrum hætti er ekki mikið annars vegar vegna stöðu ríkissjóðs og hins vegar vegna þess að ég er bjargfastlega þeirrar skoðunar að við megum ekki hækka atvinnuleysisbætur umfram það sem launavinna gefur af sér. Það er auðvitað mikilvægt að hækka lægstu laun og þá geta atvinnuleysisbæturnar fylgt. 

Frú forseti. Ég tel það áhyggjuefni þar sem Samfylkingin hefur verið með félagsmálaráðuneytið í þetta langan tíma að þetta skuli ekki hafa verið skoðað þegar af þeim þremur ráðherrum sem ég nefndi hérna áður. Eins og hæstv. ráðherra benti á þá er það staðreynd að líkur eru á að Atvinnuleysistryggingasjóður muni tæmast núna í október. Hins vegar er alveg greinilegt í þeim reglum sem eru til staðar núna varðandi atvinnuleysisbætur að ósanngirni er í kerfinu. Það er núna þannig að hvort sem menn búa hjá mömmu og pabba eða eru að borga af eigin húsnæði eða leigja húsnæði þá eru þeir að fá sömu atvinnuleysisbæturnar. Ég sé ekki hver sanngirnin er í því. Ég sé heldur ekki hvernig í ósköpunum það eigi að vera hægt að greiða fyrir þarfir barna 

Virðulegi forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að af hálfu Samfylkingarinnar var staðið fyrir umfangsmiklum fjárfestingum í almannatryggingakerfinu og atvinnuleysistryggingakerfinu eftir að við tókum sæti í ríkisstjórn árið 2007. Nefni ég bara eina tölu, þ.e. að hagur lakast settu lífeyrisþeganna batnaði um 42% á þessum tíma.  Ég ætla nú bara að segja alveg eins og er að það er svolítið undarlegt að sitja hér líka undir því að heyra frá þingmanni Framsóknarflokksins ávirðingar um að ekki sé hér bætt í útgjöld til atvinnuleysistrygginga þegar flokkurinn stóð hér gegn tekjuöflun í gær. 

Virðulegi forseti. Þeir geta verið ansi fróðlegir þessir fyrirspurnatímar og þó svo ráðherra svari ekki þeim fyrirspurnum alltaf sem til þeirra er beint þá erum við alla vega búin að fá röksemd fyrir því af hverju ríkisstjórnin vill fara í Evrópusambandið. Það kom fram hjá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra að það er til þess að ná friði á vinnumarkaði á Íslandi. Þá liggur það fyrir. Ég ætla að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um fyrirtæki sem eru í opinberri eigu. Þeim hefur fjölgað nokkuð mikið og meðal annars bönkum og fjármálafyrirtækjum. Þá er ég að spyrjast fyrir um hvaða starfsmannastefna þar sé í gangi. Það hefur verið nokkur umræða um bankastjóra, um að auglýsa stöður þeirra. Það hefur dregist ansi mikið. En það er svo að bankastjórar eru í miklum minni hluta þegar kemur að starfsmönnum banka og fjármálastofnana. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvaða starfsmannastefna sé í gildi hvað varðar ráðningu í störf hjá þessum fyrirtækjum og öðrum þeim sem verið er að taka yfir núna. Er sú stefna viðhöfð að auglýsa stöður? Ef svo er ekki, hvaða aðrar forsendur liggja þá til grundvallar þegar ráðið er í stöður í þessum fyrirtækjum og öðrum þeim sem hið opinbera, ríkið hefur verið að taka yfir á undanförnum mánuðum?

Herra forseti. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að ástunda skuli fagleg vinnubrögð við mannaráðningar, að sjálfsögðu, og það skuli auglýst í störf. Það á að vera hin almenna regla. Stöður bankastjóranna verða auglýstar um leið og þeir hafa fengið sinn efnahagsreikning og því bráðabirgðaástandi sem þar hefur ríkt linnir sem vonandi verður innan skamms. Ríkið er að móta betur sína eigendastefnu og hún verður væntanlega skýrð og kynnt innan skamms. Hún kann að verða tvískipt, þ.e. annars vegar almenn eigendastefna sem gildir almennt um aðkomu ríkisins að fyrirtækjum og stofnunum og hins vegar sértækari reglur sem snúa að þeim fjármálafyrirtækjum sem eru komin í hendur ríkisins. Að sjálfsögðu er það einlægur ásetningur ríkisstjórnarinnar að fylgt sé vönduðum vinnubrögðum í þessum efnum, að stöður séu auglýstar, ráðningar faglegar og þar fram eftir götunum.

Virðulegi forseti. Þetta voru mjög skýr svör. Það er þá stefna ríkisstjórnarinnar varðandi þessi fyrirtæki og hefur verið að auglýsa stöður og ráða faglega inn. Það er gott að það kemur skýrt fram hjá hæstv. fjármálaráðherra. Það liggur þá bara fyrir og ágætt að aðilar viti af því að þannig hefur verið unnið. Menn geta þá farið yfir þau mál. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir skýr svör. Stefnan hefur verið og þannig hefur það verið unnið að stöður eru auglýstar og ráðið faglega. Það liggur þá bara fyrir.

Frú forseti. Ég kýs að skilja það svo að hv. þingmaður hafi verið sérstaklega ánægður með svar mitt og var hann hér með miklum gleðibrag þegar hann þakkaði fyrir svarið. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta öðru en leggja á það áherslu að sambúð eigandans í þessu tilviki og síðan þeirra fyrirtækja sem í hlut eiga er að sjálfsögðu ekki þannig að þó að ríkið tímabundið eigi banka eða að bankar í eigu ríkisins hafi neyðst til að yfirtaka fyrirtæki þá er ekki ætlunin að eigandinn sé að skipta sér af dagsdaglegum ákvörðunum fyrirtækjanna. Eigendastefna á fyrst og fremst að vera hin almenna leiðsögn af hálfu eigandans á almennum forsendum en síðan bera að sjálfsögðu stjórnendur viðkomandi fyrirtækja ábyrgð á framkvæmd, mannaráðningum og öðru slíku og ég geri ekki ráð fyrir því að hv. fyrirspyrjandi 

Frú forseti. Við ræðum áfram aðild að Evrópusambandinu og þær tvær tillögur - ég leyfi mér að tala um þær tvær tillögur sem hafa verið til umræðu frá stjórn og stjórnarandstöðu, þ.e. hluta af stjórn. Það þarf ekkert að undirstrika það.  Í tillögu ríkisstjórnarinnar kemur hvergi fram af hverju á að sækja um en maður hefur heyrt í gegnum ræðurnar til hvers og mér finnst sá málflutningur minna mig á áróður eða trúboð. Það er í fyrsta lagi fagurgali og loforð. Menn segja: Við þurfum evru, krónan er ónýt. Við þurfum evru, göngum í Evrópusambandið og þá fáum við evru. En samt vita þessir menn að þetta er rangt. Þeir vita þegar þeir segja það að þetta er rangt. Vegna þess að menn fá ekkert evru fyrr en þeir eru búnir að uppfylla Maastricht-skilyrðin. Það vita þeir. Og það gerist, ef menn eru bjartsýnir, eftir svona sjö ár, kannski tíu ár, sumir segja 30 ár.  Svo segja menn að vextir lækki þegar evran kemur sem gerist ekki strax. Þetta eru loforðin, áróðurinn og fagurgalinn. Það eru mjög mismunandi vextir á evrusvæðinu. Vextir eru ekki alls staðar eins og þeir eru að sjálfsögðu háðir framboði og eftirspurn og trausti manna á viðkomandi gjaldmiðli og viðkomandi ríkisstjórn. Menn þurfa fyrst að byggja upp traust og fyrst verður að minnka eftirspurn eftir lánsfé áður en vextir fara að lækka. Síðan segja menn að verðlag verði lægra og það byggir aðallega á því að landbúnaðarvörur lækki. En hvað ætla menn að gera fyrir landbúnaðinn í staðinn? Svo tala menn um stöðugleika. Og það er kannski helst það sem ég gæti fallist á. Svo tala menn um alþjóðahyggju, að við ætlum að vera svo voða alþjóðleg. En það er akkúrat öfugt, við erum að fara inn í lokaðan klúbb. Eftir að við erum gengin inn í Evrópusambandið gerum við ekki samninga við önnur ríki. Danir gera ekki viðskiptasamninga við Kína. Þeir eru ekki sjálfstæð þjóð að því leyti. Þetta er ekki alþjóðahyggja, þetta er svona sveitamennska. Og svo tala menn um verðtryggingu og meira að segja hæstv. forsætisráðherra, sem er nú ekki viðstödd umræðuna af því að hún er ekki merkilegri en það. Hæstv. forsætisráðherra sagði í gærkvöldi meira að segja að vandamál með verðtrygginguna væri það af því við að hækkuðum hér skatta, að þá hækki lán íbúðareigenda o.s.frv. Og hver er lausnin? Töfrasprotinn, bing, bing, ganga í Evrópusambandið. En það leysir ekki vandann því að við þurfum að leysa verðtrygginguna hvort sem er. Hvað ætla menn að gera við verðtryggðan samning þegar við tökum upp evru? Í samningnum stendur að hann eigi að vera verðtryggður og hann er samningur á milli tveggja aðila og sá sem á kröfuna er ekki sáttur við að geta allt í einu ekki fengið verðtryggingu sem hann treysti á og sætti sig við lægri vexti út af. Menn þurfa því að leysa verðtrygginguna áður en þeir taka upp evru. Vandamálið er alveg nákvæmlega jafnmikið eftir sem áður. Svona fagurgali, áróður og trúboð er ekki sæmandi. Þetta er ekki sæmandi fyrir Alþingi. Og svo lofa menn undanþágum. Já, já, göngum inn í Evrópusambandið. Þeir hafa ákveðnar reglur en það skiptir engu máli þeir veita okkur undanþágur. Undanþágur varðandi sjávarútveg og varðandi allt það sem við biðjum um. Þetta segja þeir og vita ekki að eiginlega eina undanþágan sem hefur fengist varanleg sem mér er kunnugt um var eitthvert snufftóbak í Svíþjóð. Það getur vel verið að þegar sótt er um Evrópusambandsaðild fái menn undanþágu við sjávarútveg í tíu ár vegna þess að Evrópusambandið hugsar til langtíma en Íslendingar skammtíma, eða þeir sem eru að sækja um. Ég hef aðeins heyrt einn þingmann ræða um málin til langtíma. Allir hinir eru að tala um að redda næstu viku en ekki næstu tveim mánuðum eða kannski næstu tveimur árum. Hjá Evrópusambandinu er hugsað til langtíma og þar segir: Ef við gerum samning við Íslendinga skulum við bara leyfa þeim að veiða fisk í tíu ár. Eftir tíu ár gerum við eitthvað, tökum af þeim fiskinn. Ég hugsa að við fáum líka undanþágu með hákarl. Hann telst skemmdur matur í Evrópusambandinu. Við megum kannski borða hákarl í 15 ár og Vestfirðingar mega borða hnoðmör á laun ef þeir lofa að láta engan vita. En þetta verða undanþágurnar. Ég lofa ykkur því, hv. þingmenn. Svo segja menn: Þegar við komum þarna inn hættum við að vera hlutlausir þolendur ákvarðana í Evrópusambandinu. Við förum að stjórna - draumurinn að 0,3 milljónir á Íslandi geta farið að stjórna 500 milljónum. Ég bara skil ekki þetta fólk, það er svo veruleikafirrt. Við fáum fimm þingmenn að hámarki af 600 þingmönnum. 

Ég kyssi ekki á vönd kvalara minna.

Hann kyssti ekki á vönd kvalaranna. Og hverjir voru kvalararnir? Það voru Þjóðverjar. 
             Menn eru með áróður og trúboð, þeir eru með fagurgala og loforð en þeir eru líka með hótanir. Hér kom meira að segja hæstv. félagsmálaráðherra og sagði: Það verður ekki samið á Íslandi nema við göngum í Evrópusambandið. Svo segja menn að Evrópska efnahagssvæðið sé í uppnámi ef við göngum ekki í Evrópusambandið. Og svo segja aðrir: Við erum ein í heiminum ef við göngum ekki í Evrópusambandið. Það eru engir vinir okkar. Við erum ein í heiminum, hvað eigum við að gera? - Eins og hræddir kjúklingar. Þetta eru hótanirnar. Svo kemur óðaverðbólgan, hún er náttúrlega þekkt sem hótun. Og svo koma menn með það að ef við ekki göngum í Evrópusambandið flytji allir Íslendingar á brott. Það höfum við heyrt líka.  Það er sem sagt fagurgali og loforð og hótanir ef menn vilja ekki gera þetta, brottflutningur o.s.frv. Það liggur við að menn ætli að leysa allan vanda með Evrópusambandinu. Það er sama hvort það er heimilisofbeldi, vandamál í umferðinni, vont veður eða hvað það nú er, það er bara að ganga í Evrópusambandið og bingó - allt í lagi. Að láta sig dreyma um þetta og vera að bjóða þetta viti bornum þingmönnum á hv. Alþingi. Þetta er ekki sæmandi.  Núna þegar ríkisstjórnin stendur frammi fyrir því að bankarnir eru lokaðir, fyrirtækin eru stopp, atvinnulífið fær ekki fjármagn þó að það sé nóg af því í bönkunum o.s.frv. hvað gera menn þá? Út af ákvarðanafælni taka þeir upp hvert málið á fætur öðru til að þurfa ekki að taka á vandanum. Fyrst var það Seðlabankinn, að koma einhverjum manni út úr Seðlabankanum. Það tókst, flott. Svo var það stjórnlagaþing. Það tókst ekki, flott. Það tók þó tíma, menn þurftu ekki að taka á vandanum á meðan. Og nú er það Evrópusambandið. Á meðan eru bankarnir stopp. Og svo á að fara að eyða núna bæði fjármagni sem þjóðin á ansi lítið af og mannskap því að ráðuneytin verða á fullu á næstu tveim, þrem árum að sækja um Evrópusambandsaðild. Allir litlu ráðuneytismennirnir sem dreymir um að fá að vinna í Brussel. Fókusinn fer frá þeim raunverulega vanda sem er við að glíma gagnvart heimilum og fjölskyldum og fyrirtækjum í landinu yfir á eitthvað allt annað sem hugsanlega leysir vandann eftir tíu, fimmtán ár, hugsanlega. Ég hef enga trú á því reyndar. Þingsályktunartillaga ríkisstjórnarinnar er galopin. Þar er bara sagt: Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að sækja um, ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn. Og hver skyldi gera það? Það er hæstv. utanríkisráðherra samkvæmt stjórnarskránni. Hann fer suður til Brussel og semur. Hann langar svo mikið til að fara þangað inn og það vita allir að hann hefur enga samningsstöðu af því hann langar svo mikið til að fara inn. Og þeir sem eru að semja við hann vita það. Samningsstaðan verður mjög slæm einmitt með því að senda hann. Svo er enginn tilgangur með tillögunni. Hver er tilgangurinn með þingsályktunartillögunni? Hann er að þjóðin fái tækifæri til að hafna eða samþykkja samning um aðild að sambandinu. Þetta er tilgangurinn. Við getum gert bara hvað sem er og leyft þjóðinni að hafna því eða samþykkja það. Þetta er náttúrlega enginn tilgangur í sjálfu sér. Þetta er fáránleg tillaga. Svo segir að umsókn sé ekki sama og aðild. Merkilegt nokk, menn ætla að sækja um en þeir ætla ekki að ganga inn. Hvað halda menn að viðræðuaðilar okkar í Brussel haldi þegar þeir lesa þetta? Hér koma menn og ætla að sækja um en þeir ætla ekkert að ganga inn. Þetta er bara í plati. Það stendur þarna. Þetta er í plati. Svo á að skipa faglega viðræðunefnd, það er þekkt. Víðtækt samráð, það er líka þekkt. Aðilar vinnumarkaðarins þekkja það og eru ekkert sérstaklega hrifnir af því. Svo eru það málsaðilar, stendur hér, málsaðilar áskilja sér rétt til að mæla með eða leggjast gegn samningnum. Hverjir eru málsaðilar?  Og svo eru, merkilegt nokk, taldar upp einhverjar staðhæfingar þarna, að meðal grundvallarhagsmuna Íslands sé að tryggja forræði þjóðarinnar yfir vatns- og orkuauðlindum. Ég vissi þetta allt saman. Þetta er ekkert merkilegt. Þetta er í engum tengslum við þingsályktunartillöguna. Þetta er bara talið upp þarna. Það hefði alveg eins verið hægt að segja þarna: Þekkt er að sólin kemur upp á Austfjörðum. Þeir hefðu getað sagt það. Einhverjar svona staðreyndir. Það er ekki sagt að það eigi að taka tillit til þessara atriða. Nei, þau eru bara talin upp þarna af einhverjum ástæðum, algjörlega úr tengslum við þingsályktunartillöguna sjálfa. Sú tillaga sem stjórnarandstaðan leggur fram er um mögulega umsókn og henni lýkur með því að það skuli kannað hvort gengið skuli til aðildarviðræðna. Þetta get ég vel skrifað undir af því það er ekki einu sinni á hreinu að það eigi að gera það. Það byggir á því hvort meiri rök séu með því að ganga inn en á móti. Það finnst mér skynsamlegt. Og líka hvort eigi að leggja það fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort eigi að fara í aðildarviðræður yfirleitt. Það er líka í þessari tillögu. Ég ætla að biðja menn um að lesa þetta. Þá ætla ég að fara í gegnum ýmis atriði. Vinstri grænir eru í miklum vanda. Þingmenn Vinstri grænna - ég held ég sjái einn, tvo - eru í miklum vanda vegna þess að þeir styðja ríkisstjórnina þ.e. þeir ætla að verja hana vantrausti, en nú er hún að gera hlut sem gengur þvert á stefnuskrá þeirra. Hvað mundi gerast ef í tengslum við þetta mál kæmi fram vantraust á ríkisstjórnina? Hvað mundu þeir gera? Eða eru aðrir hagsmunir meiri en þessir? Ætla menn að segja að það séu meiri hagsmunir en þessir, þ.e. að það séu til meiri hagsmunir sem þeir séu að verja en þeir að afsala sér sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar?  Öll umræða um Evrópusambandið er skammtímahugsun. Ég bið menn um að líta 60 ár aftur í tímann og sjá hvernig Evrópusambandið hefur þróast og hvernig það er að breytast. Það er að breyta fiskveiðistefnunni núna og það getur breytt henni aftur til baka. Það getur breytt öllu. Ef við hugsum næstu 60 ár fram í tímann þá verður þetta pikkfast ríki eftir 60 ár. Við Íslendingar höfum 600 ára reynslu af því að vera í sambandi við ríki suður í Evrópu sem var ekki góð reynsla af. Það er ekki vegna þess að Danir hafi verið vont fólk, heldur höfðu þeir ekki þekkingu eða skilning eða áhuga á vandamálum Íslendinga. Og það nákvæmlega sama verður upp á teningnum þegar við erum gengin inn í Evrópusambandið. Við verðum pínulítill hreppur á jaðri risastórs ríkis og við þurfum að fara að rifja upp eldgamlar bænaskrár frá 17. öld.

Frú forseti. Það eru náttúrlega ákveðin forréttindi að fá að hlusta á svona ræðu eins og hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Það er ágætur föstudagsgalsi í þessu, meira að segja veðrið er í höfn við það að ganga í Evrópusambandið. Ég skal hafa það í huga að það er sitthvað að sækja um og sætta sig við samninginn. Um það snýst umræðan í dag og á að snúast. En mig langar að spyrja að gefnu tilefni hv. þm. Pétur H. Blöndal: Hver er peningastefna Péturs H. Blöndals? Hver er peningastefna Sjálfstæðisflokksins? Er hún sú að halda í krónuna eða gera eitthvað annað? Um það snýst m.a. þessi umræða.

Frú forseti. Umræðan um aðild að Evrópusambandinu snýst að mínu mati um sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar. Peningastefnan er skammtímavandamál. Við verðum væntanlega að hafa krónuna næstu tvö þrjú árin þar til vöruskiptajöfnuðurinn, sem er stórlega jákvæður, er búinn að borga niður Icesave-krónurnar og aðrar krónur sem eru hræddar og vilja fara úr landi. Þegar það er leyst skulum við huga að því að taka upp aðra mynt ef áhugi er á því þá. Vegna þess að þá verðum við komin með gjaldeyrisvarasjóð. Þá munum við væntanlega allt að því eiga meira en við skuldum. Og það er ágætismarkmið því að þá getum við tekið upp hvaða mynt sem er án þess að spyrja kóng eða prest hreinlega með því að kaupa hana. Við getum bara keypt evrur, sett inn á innlánsreikninga og breytt þannig í evru. Og eigum fyrir henni. Það verður ekkert „run“ á krónuna eða neitt slíkt við það. Við Íslendingar búum í þeirri undarlega góðu stöðu í þessu slæma ástandi að útflutningurinn malar gull. Það er afleiðing af ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins eins í 18 ár, af því að hann var víst einn við stjórnvölinn. Þess vegna er álið svona svakalega sterkt, þess vegna er sjávarútvegurinn svona sterkur og ferðamennskan af því að Sjálfstæðisflokkurinn var einn við stjórn í 18 ár. Það er þessi útflutningur sem núna er að vinna á jöklabréfunum hægt og rólega, mjög hægt reyndar, og hann mun eftir þrjú, fjögur ár vera búinn að vinna þau niður. Þetta er mín peningastefna. Á þeim tímapunkti skulum við hugleiða hvort ástæða sé til að skipta út krónunni og taka upp aðra mynt. Ég viðurkenni að þetta er ansi lítil mynt og alveg sérstaklega þegar við leyfum okkur að vera með tvær myntir, þ.e. verðtryggðu myntina líka því að það er sérmynt. Ég held að við þurfum að vinna að því að afnema þá mynt, þessa verðtryggðu, sem allra fyrst á þeim samningum sem eru ógerðir, 

Frú forseti. Það er ákaflega gott að fá nokkuð afdráttarlaust svar frá hv. þm. Pétri H. Blöndal. En mig langar að vita hvort hann talar hér fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins. Er það stefna Sjálfstæðisflokksins nú að afleggja krónuna og taka upp aðra mynt?

Frú forseti. Ég hef ekki verið mikill talsmaður flokksræðis eða ráðherraræðis eða slíks og hef yfirleitt haft mínar eigin skoðanir og túlka þær og tjái. Þetta hefur verið rætt mikið í Sjálfstæðisflokknum og menn verið að skoða þetta og þegar að sá tími rennur upp að við erum komin yfir þennan hjalla sem tekur tvö, þrjú ár ef vöruskiptajöfnuðurinn helst svona jákvæður, þá höfum við þann tíma til að skoða hvað þá tekur við. Það má vel vera að eftir tvö, þrjú ár bindi menn krónuna við einhverja mynt. Það hefur verið talað um það. Það hefur líka verið talað um að taka upp aðra mynt og þá er spurning hvaða mynt. Menn hafa nefnt að norska krónan sé mjög nálægt íslensku atvinnulífi vegna þess að Norðmenn, eins og við, eru bæði fiskútflytjendur og orkuútflytjendur. Íslendingar eru, ég nærri fullyrði, mesta orkuútflutningsþjóð í heimi og þess vegna eigum við að gleðjast núna þegar olíuverðið hækkar af því að við flytjum út svo mikla orku í formi áls. Norðmenn eru mjög nálægt okkur en það getur vel verið að dollarinn sé líka góður kostur eða SDR sem Kínverjar vilja taka upp sem alþjóðlega mynt. Ég hygg að á næstu tveim, þrem árum verði gífurlegar breytingar einmitt á alþjóðasviðinu varðandi myntir og það má vel vera að þá verði komnar lausnir. En fyrst þurfum við að vinna okkur út úr þeim vanda sem eru jöklabréfin og krónur í eigu útlendinga því að þær krónur vilja fara út. Og þegar við erum búin að því með jákvæðum vöruskiptajöfnuði þá tökum við upp aðra stefnu, vænti ég, eða viðhöldum krónunni ef okkur sýnist hún orðin svo sterk.

Virðulegur forseti. Við höfum rætt um mjög langt skeið í íslensku samfélagi um hvort sækja eigi um aðild að ESB eða ekki. Menn hafa dregið fram kosti og galla aðildar og velt vöngum yfir því hvernig unnt væri að ná samningum ef farið væri í aðildarviðræður. Gjaldmiðilsmálin hafa einnig verið mjög mikið til umræðu, sérstaklega núna í kjölfar bankahrunsins og hafa mjög margar skýrslur verið unnar sem skoðað hafa það mál. Þessar skýrslur hafa verið unnar bæði á vegum stjórnvalda og hagsmunaaðila og ég vil undirstrika að Framsóknarflokkurinn, að öðrum stjórnmálaflokkum ólöstuðum, hefur lagt mesta vinnu í að greina stöðu okkar og gefið út nokkrar mjög vandaðar skýrslur sem fjalla um hagsmuni Íslands og ESB. Þær skýrslur hafa fjallað um gjaldmiðilsmál og samningsmarkmið okkar, um landbúnaðarmál, sjávarútvegsmál o.s.frv. Við höfum líka ályktað sérstaklega um Evrópusambandsmál á flokksþingi okkar. Til að víkja aðeins að tillögunni sem við ræðum hér, sem er tillaga ríkisstjórnarinnar, vil ég segja um hana í stuttu máli að hún er að mínu mati alls ekki galin eins og sumir hafa látið liggja að hér í þingsal, en hún er mjög rýr í roðinu. Ég hef spurt sjálfa mig: Af hverju er það? Hún er óvenju rýr í roðinu miðað við umfang málsins og með afar góðum vilja er hægt að túlka það með þeim hætti að það sé e.t.v. hugsun hæstv. utanríkisráðherra, sem ber málið inn í þingið, að hafa hana svona rýra í roðinu og umfangslitla til að skapa meiri möguleika svo að aðrir flokkar geti sett fingrafar sitt á þá vinnu sem fara mun fram í þinginu. Það má því vera að sú hafi verið hugsunin, að koma fram með svona litla og umfangslitla tillögu í því augnamiði. Í henni er fjallað um að sækja eigi um aðild og svo eru tilgreind nokkur grundvallarhagsmunamál. Ég er sammála þeim grundvallaratriðum sem þar koma fram enda eru það nákvæmlega sömu skilyrðin og framsóknarmenn hafa sett við aðildarumsókn. Við framsóknarmenn erum einnig með tillögu ásamt sjálfstæðismönnum sem verður reyndar rætt um síðar í dag. Hún er ekki mjög ólík tillögu ríkisstjórnarinnar, það eru ekki himinn og haf þar á milli en það er þó ákveðinn munur á þessum tveimur tillögum. Í tillögu framsóknarmanna og Sjálfstæðisflokks fær þingið miklu veigameira hlutverk en í tillögu ríkisstjórnarinnar. Það er skilgreint miklu betur hvaða hlutverk þingið fær, hvaða málum utanríkismálanefnd á að einbeita sér að. Hún er því mun lýðræðislegri að mínu mati því að þar er meira útfært hvað þingið á að gera. Einhverjir hafa sagt að tillaga okkar sé tafartillaga en ég vil taka það fram að svo er alls ekki. Í tillögugreininni, í síðustu setningunni, kemur sérstaklega fram að nefndin, og þá er verið að vísa í utanríkismálanefnd, eigi að ljúka framangreindum verkefnum sem allra fyrst og eigi síðar en 31. ágúst 2009. Þarna stendur ekki að þeim eigi að ljúka 31. ágúst 2009 og ekki í síðasta lagi 31. ágúst 2009 heldur í allra síðasta lagi í lok ágúst 2009, þannig að verið er að undirstrika að þetta er ekki tafartillaga. Ég vil líka benda á eitt, af því að hér hafa sumir hv. þingmenn og þar á meðal sá er síðast talaði, hv. þm. Pétur Blöndal, verið að stríða vinstri grænum svolítið, hvernig geta þeir skrifað undir ríkisstjórnartillöguna, af því að hún er ekki alveg í anda stefnu þeirra flokks? Það eru atriði í tillögu framsóknarmanna og sjálfstæðismanna sem eru ekki alveg í anda Framsóknarflokksins. Ég skrifa samt undir þessa tillögu þó að ég sé þar ósammála einu atriði. Það er atriðið sem er um að það komi til greina að vera með tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Framsóknarflokkurinn ályktaði um það á sínum tíma á miðstjórnarfundi á síðasta ári en við breyttum um skoðun. Við teljum að ekki sé þörf á því. Við erum komin fram hjá þeirri ályktun, ef svo má segja, og teljum að hægt sé að sækja um aðild að Evrópusambandinu með ákveðnum skilyrðum. Ég skrifa samt undir þessa tillögu þó að ég sé ekki alveg sammála öllu innihaldinu. Það er að sjálfsögðu gert til þess að reyna að nálgast sjálfstæðismenn í þessu máli þannig að við getum staðið saman um þessa tillögu af því að hún er ágæt að öðru leyti. Ég vil líka koma þeirri skoðun minni á framfæri að það er hægt að vinna að þessu máli þó að það sé mikið hagsmunamál og frekar stórt sem slíkt. Þó að maður eigi ekki að tala of mikið um það er það mín skoðun að hægt sé að vinna að því í stjórnsýslunni og í þinginu og vinna að efnahagsmálum á sama tíma, það er alveg hægt. En það hefur valdið okkur í stjórnarandstöðunni miklum vonbrigðum hvað ríkisstjórnin vinnur, að okkar mati, lítið í efnahagsmálum en það er óháð þessu máli. Ég tel að hægt sé að vinna þessi mál samhliða. Hér hefur líka verið sagt í umræðunum, hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson, að það væri alveg fráleitt að senda hæstv. ráðherra í þessa för af því að hann muni taka öllu því sem Evrópusambandið réttir að okkur, eins og það hefur verið kallað, og koma heim með slakan samning. Ég held að það sé ákveðin rökvilla að halda því fram. Ég held að hver svo sem fær umboðið til þess að semja, hvort sem það verður hæstv. ráðherra, ríkisstjórnin, einhver í samstarfi við þingið eða hvernig sem það nú verður, muni þeir sem í þessa samningagerð fara leggja sig alla fram um að reyna að ná hagstæðum samningi. Af hverju ættu menn ekki að gera það? Þeir sem koma hingað heim með samning hljóta auðvitað að vilja hafa hann þannig að hann eigi möguleika á að ná í gegn. Ég trúi því t.d. ekki að það muni einhver fara fyrir okkar hönd og semja og koma með slakan samning heim, ég sé það ekki fyrir mér. Ég held einmitt að í þessari stöðu sé mjög nauðsynlegt að fá góðan samning, annars verður hann stráfelldur hér í þjóðaratkvæðagreiðslu og hver vill það? Varla þeir sem fara út til að semja, varla þeir sem leggja mikla áherslu á að við förum inn í Evrópusambandið. Ekki fara þeir að koma hingað með slakan samning, mér finnst það mjög ólíklegt. Mér finnst ákveðin rökvilla í þessum málflutningi. Virðulegur forseti. Aðeins til þess að skauta hratt yfir forsöguna vil ég nefna að framsóknarmenn ræddu EES-samninginn mjög mikið á sínum tíma og sitt sýndist hverjum og reyndar samfélaginu öllu. Við tókum djarft skref og fórum inn í EES. Það hefur reynst okkur mjög vel og enginn talar um að fara út úr EES í dag. Framsóknarmenn gáfu út skýrslu árið 2001 um Evrópumál. Árið 2006 hélt Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, mikla ræðu á viðskiptaþingi. Þar lagði hann áherslu á og spáði því að Ísland yrði komið inn í Evrópusambandið 2015. Hann tengdi sína spá aðallega við gjaldmiðilinn og taldi að gjaldmiðilsumræðan yrði ráðandi í umræðunni. Hann nefndi einnig í ræðu sinni að hann undraðist litla umræðu atvinnulífsins um Evrópumálin og tiltók að launþegahreyfingin hefði staðið fyrir þeirri umræðu. Það hefur breyst síðan og í dag vilja langflestir aðilar atvinnulífsins - ekki allir - fara inn í Evrópusambandið. Ég vil nefna hérna Samtök iðnaðarins, Samtök ferðaþjónustunnar, Samtök verslunar og þjónustu, Samtök bankamanna, íslenska stórkaupmenn, Alþýðusambandið. Þeir sem eru helst á móti, ef við getum flokkað aðilana í með og á móti, eru Bændasamtökin, BSRB og LÍÚ, ef ég man það allt rétt. Það hefur því breyst þannig að það má vera að Halldór Ásgrímsson hafi rétt fyrir sér með sína spá, að við verðum komin inn í Evrópusambandið 2015. Árið 2007 gaf Framsóknarflokkurinn út aðra skýrslu um Evrópumál og árið 2008, þ.e. í fyrra, gáfum við út skýrslu um gjaldmiðilsmál. Það var Jóhannes Geir Sigurgeirsson sem var í forsvari í þeirri nefnd sem vann það verk. Þar er sérstaklega tilgreint að við höfum ekki mjög marga kosti, við höfum tvo kosti, annaðhvort að halda krónunni sem framtíðargjaldmiðli og þá með fjölbreyttari framkvæmd peningastefnunnar og stórefldum gjaldeyrisvarasjóði, eða að taka upp evru. Rökin fyrir því að taka upp evru eru þau að við þurfum nýjan gjaldmiðil sem endurspeglar utanríkisviðskipti þjóðarinnar sem best og þessi alþjóðlegi gjaldmiðill þarf að vera stór. Sá gjaldmiðill sem er besti samnefnari þessara þátta fyrir Ísland er evran. Þessu komst gjaldmiðilsnefnd Framsóknarflokksins að, að þetta væru þær tvær leiðir sem við stæðum frammi fyrir. Ég hef einnig skrifað grein um evruna og færi þar rök fyrir því að hún sé sá gjaldmiðill sem við eigum að stefna á. Síðan ákváðum við framsóknarmenn á miðstjórnarfundi 2008 að hafa tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu en féllum svo frá því á flokksþingi 2009. Við samþykktum þá að sækja ætti um aðild að ESB en með ákveðnum skilyrðum sem ég ætla ekki að tilgreina sérstaklega hér. Það sem er mikilvægast er að fá úr því skorið hvað er rétt, hverju við getum náð fram. Mér finnst að þjóðin eigi rétt á því að fá að vita það. Við eigum ekki endalaust að togast á um eitthvað sem við vitum ekki. Við eigum að fara í þessar samningaviðræður, komast að niðurstöðu um hvað hægt er að fá, hvað er í pakkanum, eins og það heitir. Svo fær þjóðin að velja og segir já eða nei við því hvort hún telur hagsmunum okkar betur borgið innan eða utan Evrópusambandsins. Ég tel að norrænt samstarf verði mjög mikilvægt í þessum viðræðum og fagna því að við höfum nálgast Erik Solheim, umhverfisráðherra Noregs, og ég veit að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur rætt við hann. Ég veit einnig til þess að hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, hefur rætt við Thorvald Stoltenberg, fyrrverandi ráðherra í Noregi, og fleiri aðila. Ég hef sjálf rætt við forsætisráðherra Finnlands um þessi mál í lok síðasta árs og hann er mjög jákvæður gagnvart því að aðstoða Íslendinga í samningaviðræðum og þá kannski sérstaklega gagnvart sjávarútvegi. Ég hef því mikla trú á því að norrænt samstarf geti aðstoðað okkur í því samningsferli sem við erum hugsanlega að fara í. Nú fer málið til utanríkismálanefndar og hún talar við hagsmunaaðila sem er svo sjálfsagt að það þarf ekki að tiltaka það, það eru hefðbundin vinnubrögð í þinginu. En það væri mjög farsælt ef utanríkismálanefnd getur teygt sig í þá átt að ná sáttum milli stjórnar og stjórnarandstöðu og ræði báðar þessar tillögur, tillögu ríkisstjórnarinnar og tillögu frá Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, og að reynt verði að búa til leið sem felur í sér það besta úr báðum tillögum, ef svo má að orði komast. Að tekið verði tillit til ábendinga stjórnarandstöðunnar, unnið verði faglega að þessu máli og að þingið fái veigameiri sess en við höfum áður séð fyrir okkur í þessu máli. Ég hef mikla trú á formanni nefndarinnar, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Ég tel að hann sé afar heppilegur til þess að leiða þetta starf í nefndinni, m.a. vegna þess að hv. þingmaður er úr flokki Vinstri grænna þar sem hverjum sýnist sitt um þetta mál og ég tel að hv. þingmaður hafi það næmi sem þarf til þess að geta náð niðurstöðu. Ég heiti á utanríkismálanefnd, alla fulltrúana sem eru í henni og hv. formann hennar, Árna Þór Sigurðsson, að leggja mjög mikinn metnað í þetta mál og sýna fagleg og góð vinnubrögð, að draga ekki af sér þar og ná sem víðtækastri samstöðu. Ég held að íslensk þjóð eigi rétt á því að við förum í þessar samningaviðræður til þess að útkljá hvað í boði er. Hver ætti að vera á móti því að útkljá það? Þá sjáum við sannleikann, hver hefur rétt fyrir sér, hvað er í boði. Síðan fær þjóðin sjálf að gera það upp við sig, hver og einn í sínu hjarta: Er svarið já, þetta er góður samningur, eða er svarið nei, þetta er slakur samningur? Eins og þið heyrið sem hafið hlýtt á mál mitt tel ég að við eigum að sækja um aðild til að komast á þann stað að við getum svarað og gert upp við okkur hvort er betra að vera innan eða utan Evrópusambandsins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanninum fyrir afar vandaða, málefnalega og góða ræðu. Ég er sammála svo að segja öllu sem hv. þingmaður sagði. Ég er henni algjörlega sammála um að það er ekki rétt aðferð að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, það hefur engin þjóð gert. Rökin sem menn hafa teflt gegn því er að það mundi veikja samningsstöðuna að fara í viðræður með slíka atkvæðagreiðslu að baki. Í öðru lagi vil ég líka upplýsa að áður en ég lagði fram þessa tillögu ræddi ég og þáði ráð frá öllum utanríkisráðherrum Norðurlandanna. Ég ætla ekki að greina frá því hvers eðlis þau ráð voru en þau voru mjög mikilvæg. Það er ekki tilviljun að ég legg áherslu á þessar tímasetningar, ástæðan er vitaskuld sú að eitt öflugasta ríki Norðurlandanna verður þá með forustu í Evrópusambandinu og það skiptir okkur mjög miklu máli að það sé það ríki sem veitir umbúnaðinn um þessa umsókn. Ég er svo algjörlega sammála því sem hv. þingmaður sagði, það er hægur leikur að þætta þessar tvær tillögur saman. Ég get ekki skilið þá tillögu sem hv. þingmaður er aðili að og ræddi lítillega, öðruvísi en svo að þar er því bókstaflega slegið föstu að þeir sem flytja þá tillögu eru reiðubúnir til þess að skoða það mjög ítarlega að fara þá leið að sækja um aðild að Evrópusambandinu svo fremi sem víðtæk sátt náist og að meginhagsmunir Íslands í aðildarviðræðum hafi fengið fullnægjandi faglega umfjöllun. Þar með tel ég að við séum komin á sömu slóð. Það sem lagt er til í þeirri tillögu að gert verði er þess eðlis að það er hægur leikur að ljúka a.m.k. öðru verkefninu á fimm dögum, hinu á hálfum mánuði. Gögnin liggja fyrir. Það er sjálfsagt að utanríkismálanefnd og þingið fái aðild að þessu máli með þeim hætti sem hún vill, því hef ég lýst yfir. Það breytir ekki hinu að samningur af þessu tagi verður alltaf gerður af framkvæmdarvaldinu en það getur gert það í mjög nánu samráði við löggjafarvaldið.

Virðulegur forseti. Ég er líka þeirrar skoðunar að æskilegt væri að nýta formennsku Svía í Evrópusambandinu til þess að sækja um fyrir hönd Íslands. Það er ekki nauðsynlegt en það er mjög æskilegt þannig að ég tel að þingið eigi að leggja mikla vinnu og skoða þessi mál fljótt. Ef hægt er að ná saman væri gott að geta gert það á frekar stuttum tíma, segjum á einhverjum vikum. Það þýðir auðvitað að utanríkisnefnd þarf að vinna ansi þétt. Ég tel líka að unnt sé að samþætta þessar tvær tillögur og ég heyri að hæstv. utanríkisráðherra undirstrikar það hér sérstaklega og er með því að mínu mati að teygja sig í átt til stjórnarandstöðunnar. Það hlýtur að felast í því að hæstv. utanríkisráðherra er tilbúinn til þess að skoða mjög náið skilyrði þau sem Framsóknarflokkurinn hefur sett fyrir aðildarumsókn. Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir að þingsályktunartillaga framsóknarmanna og Sjálfstæðisflokks gengur út á að utanríkismálanefnd undirbúi mögulega umsókn um aðild að Evrópusambandinu enda er það í anda Framsóknarflokksins að gera það. Það er algjörlega skýrt að Framsóknarflokkurinn samþykkti á mjög stóru flokksþingi að sækja um aðild en með vissum skilyrðum þannig að það þarf ekki að fara í grafgötur með það. Ég vil því túlka orð hæstv. utanríkisráðherra sem svo að hann sé allur af vilja gerður til að teygja sig eftir skilyrðum Framsóknarflokksins 

Frú forseti. Ég þarf ekki að teygja mig neitt, ég er sammála skilyrðum Framsóknarflokksins í öllu nema hugsanlega einu. Ég er hugsi yfir einu skilyrði sem mér finnst ganga skemur en EES-samningurinn, en þær viðræður sem ég hef átt við framsóknarmenn bera það með sér að þeir hafa líka skilning á því. Í þeirri tillögu sem Framsókn og Sjálfstæðisflokkur hafa lagt fram eru tvö verkefni. Það er annars vegar að búa til vegvísi og verkefni þess vegvísis eru rakin á bls. 2 í greinargerð. Þau verkefni eru þannig að engan tíma tekur að ljúka þeim, það er bara spurning um ákvarðanatöku. Það eru ýmsir valkostir uppi í ýmsum efnum, það er engin spurning um að velja úr þeim. Í öðru lagi að því er varðar síðan hitt verkefnið, sem er að setja saman greinargerð um mikilvæga hagsmuni, vill svo til að allir stjórnmálaflokkarnir hafa sett saman greinargerð um mikilvæga hagsmuni. Allir stjórnmálaflokkarnir hafa dregið ramma sem nánast má fella saman eins og mismunandi skapalón. Allir stjórnmálaflokkarnir virðast vera þeirrar sömu skoðunar hverjir grundvallarhagsmunirnir eru og síðan er spurning um hvernig beri að útfæra það. Ekki má heldur gleyma því að af þeim 35 köflum sem við þurfum að semja um má heita að niðurstaða liggi fyrir kannski um 22 vegna þess að við erum aðilar að EES. Við erum búin að vera aðilar í 15 ár. Við þekkjum þetta, erum búin að taka upp um 65 gerðir. Ef maður skoðar t.d. sjávarútvegsmálin kemur í ljós að varlega áætlað eru kannski 90%, hugsanlega 95% af öllu því sem samþykkt hefur verið þess eðlis að við getum gengið að því. Það eru ákveðnir hlutir sem út af standa, þeir varða landbúnað. Við höfum séð hvernig Evrópusambandið náði samkomulagi við aðrar Norðurlandaþjóðir, það samkomulag fer ansi langt með að duga okkur. Ákveðnir hlutir tengjast sjávarútvegi og þar höfum við líka á takteinum ýmsar snjallar lausnir sem ekki hafa verið notaðar áður vegna þess að Ísland hefur sérstöðu sem ekkert aðildarland hefur, þ.e. það á enginn sameiginleg landamæri. 

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kom að þar sem við höfum verið aðilar að EES til margra ára ætti samningaferlið eða viðræðuferlið ekki að þurfa að taka geysilega langan tíma. Við getum vaðið bara beint í þá kafla sem út af standa og einbeitt okkur að þeim. Hitt er allt búið og við erum vön þessari vinnu, við erum vön því að innleiða hér gerðir og kunnum það. Þetta er því miklu auðveldara fyrir okkur en fyrir aðrar Evrópuþjóðir sem eru að koma að þessu í fyrsta skipti. Það sem verður langflóknast í þessu eru auðvitað sjávarútvegsmálin og landbúnaðarmálin. Mér heyrist að allir flokkar leggi ofuráherslu á þá tvo málaflokka. Svo er ýmislegt annað í viðbót sem menn vilja undirstrika en þetta eru stóru málin. Reyndar komu ágætisfréttir um daginn frá Evrópusambandinu, þeir eru að opna á sjávarútvegsstefnu sína og ætla að gefa löndunum miklu meira svigrúm varðandi það hvernig eigi að stýra nýtingu á þeirri náttúruauðlind. Það er því margt að breytast í jákvæða átt í Evrópusambandinu að þessu leyti, að minnsta kosti hefur það verið mín skoðun. Ég spyr: Af hverju ætti Evrópusambandið - ef við tölum bara um sjávarútveginn sem er kannski annar af þessum tveimur höfuðstólpum sem við þurfum að einbeita okkur að - að vilja gína yfir sjávarútvegsauðlind okkar? Er það eitthvað þeim í hag? Er það eitthvað þeim í hag að við förum illa út úr því? Ég sé það ekki. Ég stórefa að sú grýla sem búið er að teikna svolítið upp í kringum sjávarútveginn standist þegar á hólminn er komið. Ég veit að þetta verður flókið en ég tel, ég ber þá von í brjósti, að við getum náð ásættanlegum samningi um sjávarútveginn af því að ég deili þeirri skoðun sem kom fram og hefur komið fram í ræðum margra að til að örva fjárfestingu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega málefnalega og yfirvegaða ræðu um þetta mál. Ég held að mjög mikilvægt sé að við ræðum þær tillögur sem hér hafa verið og eru til umfjöllunar á þeim nótum. Ég vil sérstaklega þakka þingmanninum fyrir vinsamleg orð í minn garð og get eiginlega ekki sagt annað en að ég hafi komist eiginlega við við þessi orð hv. þingmanns  Ég tók eftir því í máli þingmannsins að þótt hún sé einn af flutningsmönnum þeirrar tillögu sem stjórnarandstaðan leggur fram heyri ég í máli hennar mikinn vilja til þess að reyna að láta þær tillögur sem liggja fyrir í umræðunni fléttast saman með einhverjum hætti. Ég hef heyrt þennan málflutning líka hjá ýmsum öðrum bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, m.a. hjá hæstv. utanríkisráðherra og hjá varaformanni Sjálfstæðisflokksins. Ég er því sannfærður um að hægt er með góðum vilja að reyna að flétta þær hugmyndir sem þessar tvær tillögur sýna saman í vinnu utanríkismálanefndar, en að sjálfsögðu verður að vera vilji til þess af beggja hálfu, það gerist auðvitað ekki öðruvísi en að menn séu reiðubúnir til þess að horfa á málsrök hvors annars og reyna að finna sameiginlegan farveg fyrir þau. Eins og ég gat um í ræðu minni í gær hef ég fullan vilja til þess að reyna að vinna þannig að málum að sem breiðust samstaða náist bæði um vinnubrögð og vinnulag í nefndinni og að sjálfsögðu einnig um hina efnislegu niðurstöðu, að við getum komið með eitthvað sameiginlegt út úr nefndinni sem allir eða flestir geti prýðilega við unað.

Virðulegur forseti. Ég held að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson þurfi ekkert sérstaklega að fara hjá sér við þau orð sem hér voru sögð. Það er nefnilega svo heppilegt að í sama manni kemur margt saman að þessu sinni. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur unnið á mjög fjölbreyttu sviði í stjórnsýslunni, á sveitarstjórnarstiginu og í þinginu, hefur verið langdvölum í Brussel og kynnt sér aðstæður þar.  Ég held að það sé líka svolítið heppilegt í þeirri stöðu þegar ríkisstjórn kemur fram með þingsályktun sem er af þessu kalíberi eða þessari þyngd, þetta er auðvitað stórt og þungt mál, og það er ráðherra úr Samfylkingunni sem ber kannski meginábyrgð á málinu í ríkisstjórninni, að þá sé það fulltrúi úr Vinstri grænum sem er formaður utanríkismálanefndar, sem er flokkur sem hefur miklar efasemdir og ekki bara miklar efasemdir heldur er eiginlega í hjarta sínu á móti Evrópusambandinu. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson með sína víðtæku reynslu, kemur úr flokki sem er á móti, hv. þingmaður þarf að sitja svolítið á girðingunni, ef maður má svo að orði komast, og taka tillit til beggja sjónarmiða.  Ég tel að það sé vilji og það blasir við að auðvitað er það vilji Framsóknarflokksins að ná niðurstöðu í utanríkismálanefnd sem er á þeim nótum að sótt verði um, 

Virðulegi forseti. Í umræðum um þetta mál hafa menn farið um víðan völl. Ég ætla að reyna að nálgast umræðuna frá örlítið öðru sjónarmiði en hingað til hefur verið gert og spyrja út í það á hvaða forsendum ríkisstjórnin vilji sækja um aðild að Evrópusambandinu. Fyrst er til að taka að draga má þá ályktun eðlilega og setja fram að sú tillaga sem hæstv. ríkisstjórn hefur borið upp sé gerð í þeirri fullvissu og trú að ríkisstjórnin telji sig færa um og treysti sér til að ganga til samninga við Evrópusambandið, ljúka þeim farsællega og markmiðið með þingsályktunartillögunni sé það að Ísland komist sem fyrst í hóp þeirra ríkja sem mynda Evrópusambandið. Ef við erum sammála um að þetta sé markmiðið með málflutningnum getum við aðeins farið að spá í það hversu raunhæft þetta er. Ljóst er að á þeirri vegferð sem ríkisstjórnin vill leggja í eru fyrirsjáanlega nokkrar hindranir sem miserfitt verður að stíga yfir. Því miður er ekki í greinargerð þingsályktunartillögunnar að finna umfjöllun eða svör í mörgum atriðum sem kallað er eftir. Fyrst er til að taka að stjórnarskrá Íslands heimilar ekki, að mati flestra fræðimanna, aðild Íslands að Evrópusambandinu. Því er eðlilegt að spurt sé hvort umsókn um aðild sé heimil á grunni stjórnskipunar okkar. Hver svo sem niðurstaða lögspekinga verður í þeim efnum er engu að síður ljóst að í væntanlegum aðildarviðræðum verða samningamenn Íslands a.m.k. að fara til viðræðnanna með ríka fyrirvara á allri sinni vinnu. Í fyrsta lagi á eftir að gera breytingar á stjórnarskrá Íslands og í öðru lagi á eftir að leiða í lög ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu. Spyrja má hvort þeir fyrirvarar séu ekki þess eðlis að trúverðugleiki samningamanna okkar verði dreginn í efa. En hvernig svo sem úr því spilast hlýtur það að vera bæði eðlilegt og fullkomlega sjálfsagt að hæstv. ríkisstjórn svari landsmönnum því áður en allt þetta ferli hefst í þessu mikilvæga máli hvenær og þá með hvaða hætti fyrirhugað er að breyta stjórnarskránni til að geta fullnustað þann vilja sem opinberast í þessari þingsályktunartillögu ríkisstjórnarflokkanna. Hver eru tímasett áform ríkisstjórnarinnar um nauðsynlegar breytingar á stjórnskipuninni? Í máli hæstv. fjármálaráðherra í umræðum um málið á Alþingi í gær kom fram að ekki væri ætlast til þess að þingmenn samþykktu greinargerðina með ályktunartillögunni. Vil ég þakka honum sérstaklega þá hugulsemi að leiða hv. alþingismenn í þann stóra sannleika. Engu að síður hlýtur greinargerðinni að vera ætlað að skýra út vilja ríkisstjórnarinnar um framgang tillögunnar. Því miður er þar margt óljóst, þar á meðal um þau stóru atriði sem lúta að breytingu á stjórnarskrá og lagasetningu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér þætti eðlilegt að í greinargerð með máli af því tagi sem hér er til umræðu væri með afar skýrum hætti gerð grein fyrir þessum grundvallaratriðum, en svo er ekki. Talsmenn þingsályktunartillögunnar hafa heldur ekki, ekki einn einasti þeirra, séð ástæðu til þess að gera þau grundvallaratriði að umtalsefni í umræðunni. Einnig liggur fyrir að mati þeirra sem vel þekkja til Evrópusambandsins að samkvæmt núgildandi eða núverandi stofnsáttmála sambandsins verður aðildarríkjum þess ekki fjölgað. Mér fróðari menn fullyrða að engar ákvarðanir um frekari fjölgun aðildarríkja verði teknar fyrr en afdrif svokallaðs Lissabon-sáttmála verði ljós. Áformað er að laugardaginn 31. október í haust gangi Írar að kjörborði þar sem þeir taka afstöðu til Lissabon-sáttmálans í annað sinn. Því nefni ég þetta hér að úrslit þeirrar atkvæðagreiðslu hljóta óhjákvæmilega að hafa áhrif á fullnustu þeirra áforma sem ríkisstjórnin hefur um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ef Írar fella sáttmálann má telja nokkuð víst að ekki verði um frekari fjölgun aðildarríkja Evrópusambandsins að ræða í bráð. Að auki má gera ráð fyrir að ef niðurstaðan verður þessi hafi það óhjákvæmilega í för með sér að átök og innanbúðarerjur innan Evrópusambandsins muni magnast til mikilla muna. Ef svo færi hins vegar að írska þjóðin samþykkti Lissabon-sáttmálann segja þeir sem best þekkja til að Evrópusambandið muni taka verulegum breytingum í þá átt að vart verði lengur um ríkjasamband að ræða, miklu frekar og fremur verði um að ræða að Evrópusambandið verði nokkurs konar lögpersóna eða sambandsríki. Það hefði í för með sér frekari dýpkun og samruna ríkjanna innan vébanda Evrópusambandsins og þá á kostnað áhrifa hvers og eins aðildarríkis. Ef það gerist og þær hugleiðingar leiða óhjákvæmilega hugann að því ákvæði í samstarfssáttmála núverandi ríkisstjórnarflokka þar sem rætt er um fyrirætlun ríkisstjórnarinnar um frekari jöfnun atkvæða hér á landi. Eins og kom fram í ágætri grein Vífils Karlssonar í Morgunblaðinu 17. maí sl. mun Ísland eiga um það bil hálfan þingmann á Evrópuþinginu ef vægi atkvæða yrði þar jafnað að fullu. Spyrja má hvort það séu áform ríkisstjórnarinnar að í væntanlegum aðildarviðræðum verði gerð þessi sama krafa um jafnt atkvæðavægi þjóða á Evrópuþinginu. Ef ekki á þá bara að gera þessa kröfu um kosningar til Alþingis Íslendinga en ríkisstjórnin mun í aðildarviðræðum fara fram á að misvægi atkvæða gildi áfram á Evrópuþinginu. Ég vil einnig nefna í þessu sambandi varðandi mögulegar hindranir á leið ríkisstjórnarinnar í átt að Evrópusambandinu að ýmsir af forustumönnum sambandsins hafa sett fram fyrirvara á aðild fleiri ríkja að sambandi Evrópuríkja. Þar má sérstaklega vísa til yfirlýsinga sem hafðar hafa verið eftir forseta Frakklands. Ekki er heldur langt síðan Þýskalandskanslari lét hafa það eftir sér í fjölmiðlum að ef Þjóðverjar fengju einhverju um það ráðið væri Króatía eina ríkið sem fengi aðild í bráð að Evrópusambandinu. Vafalaust má halda því fram að Ísland eigi þann sama möguleika og Króatía en engu að síður sýnir þetta ágætlega þau viðhorf sem eru ofarlega á baugi meðal ráðandi ríkja Evrópusambandsins. Jafnframt má minna á umfjöllun í erlendum fjölmiðlum sem vitnað hefur verið til í umræðunni um þetta mál á Alþingi og lýtur að því að víða erlendis er því haldið fram í fjölmiðlum að umsókn Íslands að Evrópusambandinu byggi á eiginhagsmunasemi. Meiri fyrirstöðu við málið er þó að finna hér innan lands. Að flestra ef ekki allra dómi sem rætt hafa þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar er umsókn Íslands um Evrópusambandið eitt allra stærsta mál sem þjóðin hefur staðið frammi fyrir frá stofnun lýðveldisins. Ef litið er fram hjá dæmigerðum pólitískum orðaskylmingum hafa flestir sem hér hafa talað enn fremur lagt mikla áherslu á það að nauðsynlegt sé að ná sem mestri sátt og samstöðu um allt ferlið frá upphafi til loka, ekki einungis á hinu háa Alþingi heldur einnig í þjóðfélaginu. Lítum þá á stöðuna í þeim efnum. Samfylkingin er heil og óskipt að baki tillögu ríkisstjórnarinnar. Vinstri grænir fara eins og köttur í kringum heitan graut og greinilegt er að sá flokkur er ekki heill í stuðningi við eigið mál. Borgarahreyfingin hefur gert þrjá fyrirvara á stuðningi sínum við málið og enn er óljóst hvort ríkisstjórnin muni kaupa þá til stuðnings. Þingflokkar Framsóknar og Sjálfstæðisflokks eru andvígir tillögu ríkisstjórnarinnar og hafa gert tillögu um aðra nálgun á málinu. Af þessari upptalningu má ljóst vera að á Alþingi ríkir ekki sá eindregni meirihlutastuðningur sem flestir vonuðust eftir að gæti náðst um svona viðamikið og mikilvægt mál. Í þjóðfélaginu er ástandið svipað. Skoðanakannanir leiða í ljós mismunandi mikinn stuðning eða andstöðu við aðildarumsókn og einnig sveiflast andstaðan eða stuðningurinn við aðild milli kannana. Hin ýmsu hagsmunasamtök hafa mismunandi afstöðu til aðildar en sérstaklega mikil andstaða er innan landbúnaðarins og sjávarútvegsins. Mat mitt á þeirri stöðu sem við blasir, hvoru tveggja á Alþingi og sömuleiðis úti í þjóðfélaginu, er það að sú tillaga ríkisstjórnarinnar til þingsályktunar sem liggur fyrir leggi ekki þann grunn að nauðsynlegri og langþráðri niðurstöðu í þessu magnaða máli sem hefur verið rætt svo lengi, svo víða, svo oft og mikið að sumum þykir nóg um. Þegar öllu er á botninn hvolft má álykta í þá veru að hagsmunum Íslands við mat á kostum og göllum aðildar megi skipta í fernt: 1. Aðgangur að innri markaði Evrópusambandsins. 2. Yfirráð yfir náttúruauðlindum. 3. Gjaldmiðill og myntsamstarf. 4. Fullveldi. Mat á innbyrðis vægi þessara hagsmuna mun á endanum ráða úrslitum um hvort fýsilegt verður fyrir Íslendinga að gerast aðilar að Evrópusambandinu og þá ekki síður hvernig þessum hagsmunum verður raunverulega borgið annars vegar innan Evrópusambandsins og hins vegar utan þess. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins ítrekaði þann 27. mars sl. þá afstöðu sína að það væri andstætt hagsmunum Íslands að gerast aðilar að Evrópusambandinu. Ef Alþingi eða ríkisstjórn kæmist hins vegar að þeirri niðurstöðu að sækja bæri um aðild að Evrópusambandinu var það skoðun landsfundarins að fram ætti að fara þjóðaratkvæðagreiðsla um þá ákvörðun á grunni skilgreindra markmiða og samningskrafna. Skoðun landsfundarins var einnig sú að hugsanlegar niðurstöður úr samningaviðræðum ætti ávallt að bera undir þjóðaratkvæði. Hugmyndin um svokallaða tvöfalda atkvæðagreiðslu hefur m.a. verið andmælt af formanni Samfylkingarinnar með þeim orðum að tvöföld atkvæðagreiðsla hafi lítinn tilgang þegar þjóðin veit ekki hvað í boði er með aðild að Evrópusambandinu. Um þessa afstöðu vil ég segja eftirfarandi: Hún er afstaða gærdagsins. Hvers vegna tekur Evrópusambandið ekki við umsóknum um viðræður um aðild? Hvers vegna skyldi það vera að einungis er tekið á móti umsóknum um aðild? Jú, það er vegna þess að Evrópusambandið gerir ráð fyrir því að lysthafendur hafi kynnt sér öll helstu gögn um starfsemi sambandsins, stofnsáttmála þess, laga- og dómasöfn og margt fleira. Þessi gögn eru öllum aðgengileg og því er litið svo á að aðildarskilmálar Evrópusambandsins séu væntanlegum aðildarríkjum að fullu kunnir í öllum megindráttum áður en til viðræðna kemur. Evrópusambandið lítur með öðrum orðum þannig á eins og eðlilegt er að umsóknarríkið hafi metið kosti og galla aðildar áður en viðræður hefjast. Umsóknarríkið leiti eftir aðildarviðræðum til að ljúka samningum þar að lútandi og meti stöðu sína þannig að ávinningurinn af aðild sé meiri en tap við aðild að sambandinu. Íslendingar eru upp til hópa ágætlega upplýst þjóð. Þeir sem vilja hafa aðgang að flestum þeim sömu upplýsingum og alþingismenn hafa aðgang að, m.a. í því máli sem hér er til umræðu. Hinn almenni borgari á þar af leiðandi álíka mikla möguleika og hinn kjörni fulltrúi til að fræðast um og móta sér afstöðu til málefna líðandi stundar. Þess vegna má líta á tillögu um tvöfalda atkvæðagreiðslu um þetta mál sem tillögu um það að íslensk stjórnvöld fari að laga starfshætti sína að þeirri kröfu tímans sem birtist þjóðinni á liðnum vetri. Það var krafan um aukið lýðræði og aukin áhrif hins almenna borgara á ákvarðanatöku á öllu stigum mála. Hvers vegna, ef ekki í þessu stærsta máli þjóðarinnar frá lýðveldisstofnun eins og menn ræða oft, ættu stjórnmálamenn ekki að horfast í augu við þann veruleika sem við blasir og viðurkenna kröfu tímans um aukið lýðræði? Tillaga ríkisstjórnarinnar kemur að þessu leytinu til ekki til móts við strauma nýrra tíma. Þjóðinni er ekki gefið færi á því að taka með ákveðnari hætti þátt í helstu ákvörðunum í því ferli sem ríkisstjórnin lét setja af stað þegar í stað. Því miður er þetta mikilsverða mál sett á dagskrá losaralega undirbúið og því ekki svo búið um hnútana að stuðli að sem víðtækastri sátt með þjóðinni. Sú tillaga sem þingflokkar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hafa lagt fram og verður rædd í þinginu síðar í dag gefur alþingismönnum færi á því að þetta mikilvæga mál verði fært úr þeim átakafarvegi sem það hefur verið fært í síðastliðna tvo áratugi. Tillaga stjórnarandstöðunnar miðar að því að tryggja faglega almenna umfjöllun um alla meginhagsmuni Íslands í aðildarviðræðum við Evrópusambandið áður en Alþingi tekur ákvörðun í þessu gríðarlega mikilvæga máli. Þingsályktunartillaga Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks er tillaga um að Alþingi vinni að þessu stærsta máli í sögu lýðveldisins í takt við kröfu tímans, í takt við þjóðina.

Hæstv. forseti. Hvað er lýðræði? Lýðræði er sú stjórnunaraðferð sem kallar fram og endurspeglar vilja fólksins í málefnum sem varða almannaheill og samfélagslega hagsmuni. Algengasta lýðræðisform vestrænna samfélaga er fulltrúalýðræðið. Það birtist m.a. í þingræðinu, þar sem kjörnir fulltrúar hafa það hlutverk að gæta hagsmuna almennings og endurspegla vilja kjósenda sinna. Það er vandasamt hlutverk, það kallar á djúpa virðingu fyrir megingildum lýðræðis og mannréttinda. Annað form lýðræðisins er hið svokallaða beina lýðræði sem byggir einfaldlega á því að almenningur sjálfur segir til um vilja sinn í þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál. Beint lýðræði býður þó upp á þá hættu að verða misnotað ef ekki er gulltryggt að þjóðin hafi skýran valkost og fulla vitneskju um það sem kosið er um. Frú forseti. Oft hefur þessum tveimur lýðræðisformum verið teflt hvoru gegn öðru en í þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir eru helstu kostir þessara tveggja lýðræðisaðferða sameinaðir. Hér er lagt til að hv. þingmenn, kjörnir fulltrúar fólksins, setji af stað lýðræðislega málsmeðferð í einu veigamesta hagsmunamáli þjóðarinnar á síðari tímum. Tillagan gerir ráð fyrir að Alþingi beiti þingræðinu til þess að leiða málið til lykta utan þingsins með beinu og milliliðalausu lýðræði, þ.e. í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er sögulegt tækifæri fyrir Alþingi Íslendinga til að sýna í verki ómetanlegt fordæmi um framkvæmd sjálfs lýðræðisins. Þetta er mikilvæg stund vegna þess að hún markar spor í lýðveldissöguna. Hér hafa tveir stjórnmálaflokkar komið sér saman um meðferð á máli sem þeir þó eru ósammála um í grundvallaratriðum. Þeir eru sammála um málsmeðferðina vegna þess að báðir virða þeir lýðræðið. Þeir hafa ákveðið að treysta þjóðinni og hlusta eftir vilja hennar. Frú forseti. Í þessu tiltekna máli má líkja flokkunum tveimur við tvö knattspyrnulið sem etja kapps um lyktir leiksins en hafa komið sér saman um að virða leikreglur og hlýða dómaranum. Dómarinn í þessu máli er þjóðin. Ég fagna þess vegna þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu. Þetta er merkileg tillaga, hvernig sem á hana er litið, frú forseti. Nú hefur það gerst að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa lagt fyrir þingið aðra þingsályktunartillögu um sama mál, tillögu sem er í meginatriðum efnislega samhljóða þeirri sem hér er til umræðu. Það sem skilur á milli er orðalag um það hvernig samningsmarkmið þjóðarinnar verði sett fram í aðildarviðræðunum. Hér er bitamunur en ekki fjár og augljóst að stjórnarandstöðunni er mjög í mun að fá að koma að þessu máli og setja á það fingraför sín. Það er góðra gjalda vert, enda er málið veigamikið og ég hef fulla trú á því að Alþingi Íslendinga muni leiða málið til lykta með fullum sóma eins og fullt tilefni er til. Eins og ég nefndi í umræðum í gær, frú forseti, er rétt að halda því til haga að Ísland er mjög vel í stakk búið til að ganga til viðræðna við Evrópusambandið nú, því að sjálfsagt hefur ekkert ríki í sögunni verið jafn vel undirbúið undir aðildarumsókn eins og við erum á þessari stundu. En ég get ekki skilið við umræðuna án þess að deila með þingheimi þeirri framtíðarsýn sem ég hef fyrir hugskotssjónum í tengslum við þetta mál, frú forseti. Ég ber í brjósti þá von að aðildarumsókn að Evrópusambandinu muni leiða í ljós margþætta kosti þess að ganga í Evrópusambandið. Ég vona og vil að við Íslendingar, sú sjálfstæða og fullvalda þjóð sem við erum, getum óhrædd stigið inn á vettvang Evrópusamfélagsins, sótt okkur þangað tilstyrk og fyrirmynd til frænda okkar og nágranna, verið þjóð meðal þjóða í samráði og samstarfi um málefni sem varða ekki aðeins okkur sem eyland, heldur tilvist okkar í heimsþorpinu Jörð. Ég trúi því staðfastlega að innganga í Evrópusambandið muni þýða fyrir okkur bætt lífskjör í landinu með stöðugra efnahagsumhverfi, styrkari stjórnsýslu og virkara lýðræði, bætt markaðs- og viðskiptaumhverfi atvinnuveganna, byggðaþróun á víðum grunni, aukna sjálfbærni og vistvænni framleiðsluhætti og síðast en ekki síst fjölbreyttari menntunar- og atvinnumöguleika fyrir ungt fólk. Engum vafa er undirorpið að brýnasta hagsmunamálið um þessar mundir er að endurheimta jafnvægi í efnahagslífinu. Það er von mín að með inngöngu í Evrópusambandið verði stigin skref í átt til stöðugra efnahagslífs og bættra lífskjara með upptöku evru innan fárra ára. Að hér verði hagstæðara rekstrarumhverfi fyrir undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveg og landbúnað, með áherslu á samkeppnishæfi, umhverfis- og náttúruvernd í sveitum, bætt lífsgæði, fullvinnslu afurða og hreinleika, vistvænar veiðar, vöruþróun og markaðssetningu. Ég bind vonir við byggðastefnu Evrópusambandsins um styrkingu veikra svæða, aukna samkeppnishæfni, styrkingu nýsköpunar, þekkingar og grunngerða á borð við samgöngur og fjarskipti í dreifbýli. Líkt og aðrir jafnaðarmenn læt ég mig dreyma um sambærileg lífskjör landsmanna óháð búsetu og að þeir eigi greiðan aðgang að menntun, atvinnu og þjónustu. Stefna Evrópusambandsins er m.a. að jafna félagslega og fjárhagslega stöðu íbúa í álfunni með áherslu á menntun og að styrkja stöðu hópa sem eiga undir högg að sækja, þar á meðal innflytjenda, fatlaðra, ungmenna, aldraðra o.fl. Frú forseti. Aðildarumsókn og síðan samningsdrög eru einu haldbæru vísbendingarnar sem við getum fengið um þá möguleika sem innganga í Evrópusambandið getur falið í sér. Mikilvægt er að samningsmarkmið viðræðnanna séu skýr, að ekki verði fallið frá forræði yfir fiskimiðum eða öðrum auðlindum, svo dæmi sé tekið, og að kynningin á samningsdrögunum verði öflug og hnökralaus þegar þar að kemur. Að þessu uppfylltu held ég að við þurfum ekki að óttast dóm þjóðarinnar. En fyrst af öllu verðum við þó að búa svo um hnútana að þjóðin fái málið til úrskurðar; að hún hafi eitthvað haldbært sem hún getur tekið afstöðu til. Þær þingsályktunartillögur sem hafa verið hér til umræðu og liggja fyrir þinginu eru báðar í rauninni til þess fallnar að greiða þá leið. Ég vil líka nota þetta tækifæri og fagna þeim málflutningi sem hér hefur verið í dag í málinu og þá sérstaklega tóninn sem sleginn hefur verið hjá hv. þingmönnum Siv Friðleifsdóttur og Árna Þór Sigurðssyni og hæstv. utanríkisráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, því að sá málflutningur hefur verið í anda eindrægni og samkomulagsvilja og óskandi væri að fleiri slíkir tónar væru slegnir í málflutningi á hinu háa Alþingi á þeim erfiðu tímum sem við lifum nú. En síðast en ekki síst, svo ég taki mál mitt saman í eina einlæga von, hún er sú að Alþingi Íslendinga muni afgreiða þetta mál í þeirri sátt sem málinu sæmir.

Frú forseti. Afstaða mín til þessarar þingsályktunartillögu liggur fyrir skýr og afdráttarlaus, heiðarleg og gegnsæ. Hún lá fyrir við ríkisstjórnarmyndun áður en ríkisstjórnin var sett saman og samþykkt innan flokkanna, þannig að menn ganga að þessu skýru. Kannski er þetta tákn um hið nýja Ísland, menn geta og munu fylgja sannfæringu sinni og samvisku í meira mæli en áður hefur tíðkast í íslensku flokksræði. Hvað rökstuðning fyrir þessari afstöðu varðar gæti ég hreinlega látið staðar numið og vísað í prýðilegar ræður samþingmanna minna, hv. þingmanna Ásmundar Einars Daðasonar og Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, en alltént geri ég orð þeirra að mínum. Ég hef sest yfir þetta mál, vegið það og metið frá öllum hliðum, metið kosti Evrópusambandsaðildar, sem hvarflar ekki að mér að neita að séu til staðar, vegið gallana þar á móti og komist að þeirri niðurstöðu að innganga í ESB sé ekki gæfuspor fyrir Ísland. Gallarnir séu sem sé veigameiri og sýnu alvarlegri en kostir aðildar. Ég var þeirrar skoðunar og er þeirrar skoðunar enn að kostir og gallar og inngönguskilyrði og annað liggi fyrir nákvæmlega, hvaða kjör við fáum innan Evrópusambandsins, 95–98%, jafnvel meira. Við vitum hvað tíu nýjustu þjóðir ESB hafa fengið og hvað þær hafa ekki fengið, hvað þær hafa sótt um og ekki fengið. Við vitum líka að allar Evrópuþjóðirnar 26 þurfa að samþykkja aðild Íslands, verði af samningum og samþykki hér heima í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef sagt að það sé vandséð að hinar nýju þjóðir í ESB sem ekki hafa fengið undanþágur frá meginreglum sambandsins muni samþykkja það að Íslandi verði veittar þær undanþágur sem okkur eru svo nauðsynlegar og allir vilja sækjast eftir. Ég hefði kosið að það færu fram könnunarviðræður nákvæmlega um ákveðin tilgreind atriði sem eru brýnust í mínum huga, í báðum tilvikum auðlindir, þ.e. auðlindir til sjávar og sveita. Ég lít á fiskinn í sjónum sem auðlind, það sem er á hafsbotninum og undir honum sem auðlind og ég lít líka á jarðnæði, hreint vatn, hreint og tært loft og gróðurmold sem auðlind sem nýtist landbúnaði okkar ákaflega vel. Þetta eru okkar dýrmætustu auðlindir og þetta eru afar dýrmætar auðlindir í þeirri stöðu sem heimurinn er í í dag. Það sem blasir við heiminum í dag og alvarlegustu vandamál heimsins í dag, ef maður er alheimssinni eða alþjóðasinni eins og ég er, það er í fyrsta lagi skortur á vatni, sem við höfum gnægð af, í öðru lagi skortur á fæðu, sem við höfum gnægð af. Ég hygg að Evrópusambandið hafi mikinn áhuga, og sýni hann beinlínis t.d. með yfirlýsingum varðandi sjávarútvegsmálin, að komast hingað Það segir í þingsályktunartillögunni að meðal grundvallarhagsmuna Íslands sé: „Að tryggja forræði þjóðarinnar yfir vatns- og orkuauðlindum og ráðstöfun þeirra. Að tryggja forræði þjóðarinnar yfir fiskveiðiauðlindinni, o.s.frv. Að tryggja öflugan íslenskan landbúnað á grundvelli fæðuöryggis og matvælaöryggis.“ Miðað við meginreglur ESB og miðað við þá samninga sem nýjar þjóðir innan ESB hafa gert munum við ekki ná þessum markmiðum. Það er að mínu mati tálsýn. Ég hefði sem sagt kosið könnunarviðræður með eftirfarandi spurningu: Fáum við undanþágu frá sjávarútvegsstefnu ESB varanlega, fáum við undanþágu frá landbúnaðarstefnu ESB varanlega? Ef það hefði orðið niðurstaða könnunarviðræðna hefði ég hugsanlega getað farið í þessa vegferð sem menn eru að leggja upp í sem ég er ósammála. Það er tálsýn að mínu mati að við fáum varanlegar undanþágur í sjávarútvegsstefnu og landbúnaðarstefnu. Mér nægir vafinn. Ég vil túlka vafann, eins og menn gera í lögfræðinni, íslensku þjóðinni og íslenskum hagsmunum í hag. Meðan vafi er fyrir hendi í málinu get ég ekki skrifað undir þessa þingsályktunartillögu. Ég hefði talið að við gætum komist að því 98–99% eða tekið grundvallarhagsmunina og fengið já eða nei við því og lagt svo umsóknaraðild undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Það veldur mér vissum vonbrigðum að Borgarahreyfingin skuli ekki styðja þá leið að það fari undir atkvæðagreiðslu þjóðarinnar hvort við eigum að sækja um eða ekki. En það er annað mál. Meginatriðið varðandi þessar röksemdir mínar gagnvart auðlindunum, gagnvart landbúnaði, gagnvart fiskveiðum, er sú að aðrar þjóðir hafa ekki fengið þessa hluti. Undanþágur að þessu marki ganga gegn grundvallarhugmynd Evrópusambandsins, þ.e. að mynda eitt sameiginlegt markaðssvæði. Það kann að vera góðra gjalda vert ef það samræmist hagsmunum Íslands. Það er verið að búa til eitt markaðssvæði, eitt ríki, og Evrópusambandið getur aldrei samþykkt að hluti af þessum vörum, fiskurinn, landbúnaðarvörur og annað, sé tekið undan meginreglunni, grunnstoð Rómarsáttmálans. Það er mín niðurstaða. Engin þjóð hefur fengið varanlegar undanþágur, eingöngu aðlögunartíma í þrjú til fimm ár, það eru ekki forsendur fyrir því. Finnar fengu þetta ekki nema fyrir norðursvæði Finnlands í landbúnaði, nyrstu svæði Finnlands. Við erum ekki í sömu stöðu. Ég verð að segja að Heimssýn hefur gefið út ákaflega góðan bækling þar sem eru tilfærðar 12 ástæður til að hafna Evrópusambandsaðild og ég hvet þá sem á mál mitt hlýða og horfa að kynna sér þennan bækling og ganga til liðs við Heimssýn í baráttu gegn þessu máli, því að ég lít svo á líka, og það held ég að allir samþykki sem nærri þessu máli koma, að samningar kalli á afsal á tilteknu fullveldi okkar. Fyrir mér er þetta sjálfstæðisbarátta. Ég virði sjónarmið þeirra sem ganga fram fyrir skjöldu og kjósa Evrópusambandsaðild, hagsmunamat þeirra lýtur öðrum rökum og grundvallarsjónarmiðum en mitt og ég veit að stuðningsmenn Evrópusambandsaðildar virða gagnsjónarmið flutt fram af rökum og reynslu. Fullveldisframsal sagði ég, vegna þess að við missum yfirráðin yfir fiskveiðilögsögunni, að gera fiskveiðisamninga við önnur ríki, að gera viðskiptasamninga, að afnema eða leggja á tolla sem okkur eru mjög brýnir í dag til að vernda innlenda framleiðslu og atvinnu og spara gjaldeyri. Hluti dómsvaldsins eða dómsvaldið flyst út. Í þessum bæklingi Heimssýnar er talað um að nýtt stórríki myndist, völd litlu ríkjanna fari minnkandi, samþjöppun valds sé ólýðræðislegt, valdamiðstöðin verði fjarlægð. Ég þekki það hér á Íslandi hvernig valdamiðstöðin er fjarlægð landsbyggðaríbúum á Íslandi, ég þekki það hvernig valdið hverfist um Reykjavík. Stofnanir eru í Reykjavík, stjórnmálaflokkar starfa í Reykjavík og starfsfólk þeirra, þingið er í Reykjavík, allar æðstu stofnanir og stjórnvöld eru þar. Íbúum landsbyggðarinnar, sérstaklega þegar lengra er komið frá Reykjavík í mesta dreifbýlinu, finnst þeir vera afskiptir. Góðærið kom aldrei þangað, það er bundið við höfuðborgarsvæðið og ruglið. Þeir tala um í þessum bæklingi að atvinnuleysi sé eitt helsta einkenni ESB. Það er rétt. 20% atvinnuleysi á Spáni. Þeir tala um myntsvæði, úrslitavald yfir auðlindum. Við eigum gnótt auðlinda sem ESB sækir í. Við eigum hafsvæðið í kringum Ísland sem ég hygg að sé stærra en allt hafsvæði ESB-landanna. Þess vegna leggja þeir fyrir okkur beitur. Þeir tala um að hernaðarveldi sé í uppsiglingu og þeir tala í tíunda lagi um kvótalaust sjávarþorp. Verður Ísland verstöðin Ísland? Getum við yfirfært reynslu okkar af óskertu framsali á Íslandi til þess að Ísland verði verstöðin Ísland? Er það hugsanlegt? Hverjum eigum við að túlka þennan vafa í hag? Eigum við að taka áhættu, eigum við að taka þennan vafa? Hvað gerðist í framsalsmálum kvótakerfis og fiskveiðistjórnar á Íslandi? Hvað gerðist á Breiðdalsvík, Flateyri, Ísafirði? Verður ekki verstöðin Ísland ein samfelld Breiðdalsvík, kvótalaus Breiðdalsvík? Er það hugsanlegt?

Nei.

Nei, segir hæstv. utanríkisráðherra, en hann hefur ekki sannfært mig enn þá með reynsludæmum úr aðildarumsóknarsögu ESB. Reynslan er ólygnust. Samningsréttur glatast og það liggur líka fyrir að aðild er þungt högg fyrir landbúnaðinn og ekki bara fyrir landbúnaðinn, ef landbúnaðurinn kiknar þá kiknar búseta á landsbyggðinni. Það er líka alvarlegt mál. Bændasamtök Íslands hafa unnið afar faglega úttekt á stöðu landbúnaðarins og búnaðarþing samþykkti andstöðu gegn ESB-umsókn. Þar eru fulltrúar allra flokka sem samþykktu það samhljóða að ESB-umsókn og ESB-aðild væri andstæð hagsmunum bænda. Ég tek mark á því. Þar er a.m.k. verulegur rökstuddur vafi ef ekki fullvissa vegna þess að við getum borið okkur saman við Finna í þeim efnum. Hingað kom fyrir skemmstu merkismaður frá Noregi, Dag Seierstad, fyrrverandi þingmaður á norska þinginu, sem hefur fylgt nei-baráttunni í Noregi frá upphafi, frá 1970, og hann flutti fyrirlestra uppi í háskóla og mætti á fundi. Hann hefur fylgst mjög grannt með Evrópusambandsmálum allt frá 1971. Hann tók þátt í baráttunni í Noregi 1971 til 1972 og hann tók þátt í baráttunni 1994. Fengu Norðmenn tilslakanir í sjávarútvegsstefnu- og landbúnaðarmálum 1994? Nei. Fengu Finnar það, fengu Pólverjar það, fengu Maltverjar það, fengu Kýpurbúar það? Nei.  Dag Seierstad, þessi reynslubolti, þessi reynsluríki maður, málefnalegur og faglegur á alla kanta, sem flytur mál sitt með rökum og faglegum hætti, hann segir: Engar undanþágur í boði hjá ESB. Ég vil hafa það á borðinu. Þess vegna er það svo að í tillögunni til þingsályktunar er tekið fram, ég held að það sé af fullum vilja og fullum heilindum, að það eigi að tryggja þá grundvallarhagsmuni sem ég gerði að umtalsefni. Þar segir: „Meðal grundvallarhagsmuna Íslands eru: Að tryggja forræði o.s.frv.“, eins og ég hef rakið fyrr í ræðu minni. Þetta eru ekki samningsskilyrði, þetta er góður hugur, en þetta eru ekki forsendur þess að samningur verði gerður. Ég hef ekki haft tíma í ræðu minni til að rekja kosti ESB en ég tel okkur ágætlega vel setta innan EES þó að ég velti því stundum fyrir mér hvort það séu ekki þeir ágallar á því að það megi snúa af þeirri braut.

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur flutt hér afstöðu sína og eins og ég sagði í framsögu minni virði ég fullkomlega þá afstöðu. Ég tel að þau rök sem hv. þingmaður flutti séu fullkomlega lögmæt. Ég hef líka sagt það hreinskilnislega að ég er þeim algjörlega andstæður. Ég hef skoðað sögu Evrópusambandsins eins og hann en ég kemst ekki að sömu niðurstöðu. Ég skil vel að hv. þingmaður beri hagsmuni landbúnaðarins fyrir brjósti, það geri ég líka. Ég tel, eins og ég sagði í framsögu minni, að miðað við þá samninga sem fram undan eru á næstu árum og kannski næsta áratug hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni og gjörbreyta munu umhverfi landbúnaðarins, kunni landbúnaði að vera betur borgið í skjóli ESB en utan þess. Ég er líka sannfærður um - það á kannski eftir að koma betur í ljós - að þessar hefðbundnu greinar landbúnaðar eins og sauðfjárrækt og mjólkuriðnaður muni ekki bera skarðan hlut frá borði þó að við gengjum inn í Evrópusambandið. Hv. þingmaður nefndi hér t.d. reynslu Finna. Hann taldi af og frá, eins og ég skildi hann, að við mundum ná svipuðum samningum. Gott og vel, hann má hafa þá skoðun. Hv. þingmaður vísaði til reynslu Norðmanna varðandi sjávarútvegssamninga. Það skiptir engu máli þó að Dag Seierstad komi hingað mörgum sinnum og hv. þingmaður segi þetta oft og mörgum sinnum, það er grundvallarmunur á afstöðu Norðmanna og okkar. Hann felst í því að Norðmenn hafa sameiginlega lögsögu með Evrópusambandsríkjunum, það höfum við ekki. Það gerir stöðu okkar allt öðruvísi og gerir okkur mun auðveldara fyrir vikið að verja stöðu okkar í samningum. Hv. þingmaður kann að hafa rétt fyrir sér í öllum atriðum og ég rangt fyrir mér. Það er bara ein leið til þess að skera úr um það, það er að láta á það reyna hvað við komumst langt. Hv. þingmaður er málflutningsmaður, snjall meira að segja. Heldur hv. þingmaður að það mundi duga mjög til þess að vinna mál að koma með slíka afstöðu til dóms 

Frú forseti. Ég þakka þessi andsvör hæstv. ráðherra, við deilum ekki skoðunum. Láta á málið reyna? Það er einmitt það sem ég vil, með opinni lýðræðislegri umræðu. Ég sagði í ræðu minni að ég tel mig vita það 95% af reynslu annarra þjóða hvað er í boði. Ég tel að könnunarviðræður um stóru hagsmunina gætu leitt þetta aðeins betur í ljós þannig að við værum með 98% vissu. Þá vil ég leggja slíka spurningu fyrir þjóðina: Vill þjóðin sækja um? Það er grundvallarafstaða mín, að lýðræðið fái að ráða. Lýðræðið er dómarinn í þessu máli. Okkur greinir hér á um leiðir en stríðið er auðvitað allt eftir þegar þjóðin kemur að borði. Að því er varðar grundvallarmun á Noregi vegna sameiginlegrar lögsögu eigum við sameiginlegra hagsmuna að gæta með Norðmönnum og fiskveiðiþjóðum Evrópusambandsins í svipuðum mæli og við ættum sameiginlega lögsögu. Þar á ég við deilistofnana sem við erum þó samningsaðilar að en verðum ekki. Að því er varðar landbúnaðinn sérstaklega er matvælaöryggið fyrir mér algjört grundvallaratriði. Við búum hér við búfjárstofna sem eru einstakir, íslenskir búfjárstofnar, sauðfé, hestar, kýr, sem eru mjög næmir fyrir veirum erlendis, sem hafa ekki ónæmi eða mótefni fyrir þeim. Með því að fara inn með óheftan innflutning á hráu kjöti og öðru til Íslands stefnum við þjóðinni í stórfellda hættu. Það er ekki frá mér komið heldur vitna ég þar til okkar besta sýklafræðings, Margrétar Guðnadóttur, 

Frú forseti. Hv. þm. Atli Gíslason hefur getið sér orð fyrir að hafa unnið mál fyrir dómi sem ýmsir töldu að væru óvinnanleg. Hvernig gerði hann það? Með því að rannsaka þau og leggja fram nýjar staðreyndir sem sannfærðu dómarann. Með öðrum orðum, afstaða manna kann að breytast þegar nýjar staðreyndir koma fram í málinu. Hv. þingmaður hefur í frammi alls konar röksemdir sem eru umdeilanlegar. Af hverju vill hann ekki að gengið verði úr skugga um það með þeim eina hætti sem fáanlegur er, þ.e. menn láti á það reyna? Og þegar niðurstaða liggur fyrir getum við tekið afstöðu til þess. Ég þekki hv. þingmann að því að hann tekur rökum. Hann hefur sjálfur beitt rökum á mig og sannfært og látið mig skipta um skoðun í mikilvægum málum hér fyrr á árum. Ég vænti þess að hv. þingmaður vilji beita afli sínu vitsmunalega til þess að skoða mál á grundvelli þess sem fyrir liggur, annað finnst mér fráleitt. Ég spyr líka hv. þingmann: Telur hann að það skapi mjög góða samningsstöðu að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja eigi um þar sem menn vita ekkert hvað verið er að tala um. Ég þykist vita hver niðurstaðan yrði, yfirgnæfandi meiri hluti. En ég vildi ekki fara í samninga með það á bakinu vegna þess að það mundi veikja samningsstöðu mína og okkar Íslendinga ef Evrópusambandið sæi það þar svart á hvítu: Já, heyrði, þetta lið vill bara stökkva inn í Evrópusambandið. Við þurfum ekki að gera neitt sérstakt fyrir það. Lýðræðið kemur þegar staðreyndirnar liggja allar fyrir, þá geta menn tekið upplýsta afstöðu. Það er skoðun mín og ég hélt að hv. þingmaður væri raunverulegur lýðræðissinni. Varðandi svo smitsjúkdómana og innflutning á hráu kjöti yrði það auðvitað aldrei með þeim hætti. Ég spyr líka hv. þingmann: Ætlar hann að setja lög sem banna fuglum himinsins að fljúga á milli landa? Hvernig ætlar hv. þingmaður t.d. að koma í veg fyrir það? Þar geta líka komið sóttkveikjur og hafa komið, eins og við vitum, þannig að þau rök finnast mér veik. Allt um það, það eina sem ég mælist til 

Frú forseti. Ég efast ekki um lýðræðisást hæstv. utanríkisráðherra og ég held að hann ætti ekki að sá frækornum efasemda um lýðræðiskenndir mínar,  Af hverju ekki að nota lýðræðið? Jú, ég tók það skýrt fram að ég vildi það, ég vildi færa það til þjóðarinnar með upplýstri umræðu af því að við vitum hvað við fáum, af því að við vitum reynslu annarra þjóða. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra: Af hverju fáum við sérmeðferð og undanþágur sem aðrar þjóðir hafa ekki fengið, þær síðustu tíu sem gengið hafa í ESB? Af hverju er sérstaða okkar slík að við fáum undanþágu frá auðlindamálunum, fiskveiði og landbúnaði? Ég hygg að hæstv. utanríkisráðherra ætti að lesa hvað landbúnaðinn varðar skýrslu Halldórs Ásgrímssonar, þáverandi utanríkisráðherra, um stöðu Íslands í Evrópusamstarfi sem lögð var fram á Alþingi 1999–2000. Það er alveg sama inn í hvaða grein landbúnaðar er komið þar, mjólk, sauðfé, nautgripi, Halldór Ásgrímsson kemst að þeirri niðurstöðu að það yrði um mikla afturför að ræða fyrir íslenska bændur, fyrir íslenskan matvælaiðnað, að ganga inn í Evrópusambandið. Okkur stafar ekki hætta af fuglum, hæstv. ráðherra, en okkur stafar hætta af hráu kjöti og smitsjúkdómum … 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka þá ágætu og málefnalegu umræðu sem hefur verið um það mikilvæga þingmál sem hér liggur fyrir og ég vil lýsa mínum eindregna stuðningi við. Ég fagna því sérstaklega að komin er fram stjórnartillaga í þinginu þrátt fyrir að hjá öðrum stjórnarflokknum gæti efasemda um Evrópusambandið og andstöðu almennt um það að við tökum hið mikilvæga skref að sækja um aðild að Evrópusambandinu og fá úr því skorið hvaða kostir okkur bjóðast í þeim viðræðum. Ég held líka að það sé gríðarlega mikilvægt að um þetta takist þverpólitísk sátt í þinginu og sem allra flestir geti komið hér að, að okkur takist að lyfta þessu máli upp úr skotgröfum flokkanna og setja það í sem mestri samstöðu í lýðræðislegan farveg sem lyktar með því að almenningur á Íslandi fær úr því skorið hvaða kostir bjóðast og getur tekið afstöðu til þess. Það liggur einfaldlega fyrir að ríkur vilji er hjá íslenskum almenningi, ríkur meirihlutavilji til þess að þannig sé farið að. Ég held að það yrði að mörgu leyti frelsun fyrir flokkana, þá ekki fyrir Samfylkinguna en ýmsa aðra stjórnmálaflokka þar sem deilur um þetta málefni hafa skipt mönnum í hópa innan flokkanna. Það yrði að mörgu leyti frelsun fyrir flokkana til að ná þessu máli upp úr þeim farvegi. Þess vegna held ég að það væri mikilvægur áfangi ef okkur tækist að vinna málið þannig í utanríkismálanefnd að sú tillaga sem hér liggur fyrir gæti hugsanlega tekið einhverjum breytingum er tækju mið af sjónarmiðum í tillögum tveggja stjórnmálaflokka á þinginu, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, ef það gæti orðið til þess að skapa algjöra einingu um umsóknina. Ég held að slík eining væri gríðarlega mikilvæg fyrir okkur, bæði í viðræðunum og alþjóðlega séð, vegna þess að við Íslendingar þurfum á því að halda núna að sýna það bæði inn á við í landinu, þ.e. stjórnmálaforustan, og út á við að á þessari ögurstundu í lífi þjóðarinnar sé stjórnmálaforusta sem geti hafið sig upp yfir karp og hversdagsþrætur og sameinast um að setja brýn álitaefni í lýðræðislegan farveg og leiða þau með þeim hætti. Ég vil þó segja að að því leyti sem vísað er til tvöfaldrar þjóðaratkvæðagreiðslu í tillögu þessara tveggja flokka þá tel ég að það sé algjörlega útilokað að huga að þeim þætti því hvort tveggja er tímaþáttur málsins sem auðvitað er mjög brýnn en um leið hitt að þjóðin verður að hafa það fyrirliggjandi hvað það er sem hún á að taka afstöðu til. Það verður aðeins gert að loknum aðildarviðræðunum, auk þess sem það getur veikt samningsstöðu okkar. Það er mikilvægt að við höfum sterka samningsstöðu í þessum mikilvægustu viðræðum lýðveldissögunnar. Það getur einfaldlega veikt samningsstöðuna að fyrir liggi þjóðarvilji um aðildarumsókn í allsherjaratkvæðagreiðslu þegar farið er að semja við sambandið. Ég lýsi þeirri skoðun minni að ég hef fyrir fram ákaflega jákvæða afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu en auðvitað að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Ég held að það sé engin þjóð í raun og veru eins vel í stakk búin til þess, eða fáar þjóðir, því við höfum átt í nánu samstarfi við Evrópuþjóðirnar og í gegnum EES-samninginn tekið upp býsna mikið og eigum býsna náið samstarf þar. Sá samningur er ein af þeim ástæðum fyrir því að við eigum að gerast fullgildir aðilar að Evrópusambandinu. Það sem hefur gerst á umliðnum árum og áratugum er að fyrirtækin í heiminum stækka og markaðirnir í heiminum stækka. Heimurinn minnkar og samskipti milli þjóða aukast hratt og stig af stigi. Við, 300.000 manna þjóð, höfum gerst aðili að gríðarlega stórum markaði, mörg hundruð milljóna manna markaði. Það er einfaldlega skoðun mín að við eigum að vera aðilar bæði að hinu lýðræðislega skipulagi sem sett er yfir þennan markað og að þeim félagslegu stofnunum sem menn skipuleggja yfir þennan markað. Ástæðan fyrir því er einfaldlega sú að ég er í grundvallaratriðum bæði lýðræðissinni og félagshyggjumaður. Þess vegna er það djúp sannfæring mín að við eigum utan um þann markað sem við störfum á að skipuleggja félagskerfið og margháttaða samvinnu og yfir hana lýðræðisskipulag til þess að við megum njóta farsældar. Hver er ástæðan fyrir því? Ástæðan fyrir því er sú að markaðir bresta. Markaðir og hin frjálsa samkeppni getur gengið ákaflega vel og skilað okkur miklum framförum. En með reglubundnum hætti bresta markaðir. Þess vegna er það að við höfum skipulagt félagskerfi yfir markaði og lýðræðiskerfi til þess að geta tekið á því. Hvað var það sem gerðist hjá okkur í haust? Það varð hrun. Ég held að við höfum fundið tilfinnanlega fyrir því. Hér voru fyrirtæki vaxin stjórnkerfi okkar, lýðræðisskipulagi okkar og eftirlitskerfi langt yfir höfuð. Kannski með svipuðum hætti og varð á Sturlungaöld og endaði með hruni þar. Við eigum af því að læra að við eigum að verða hluti af því sambandi, því lýðræðislega samstarfi og stjórnkerfi sem hefur verið byggt upp í Evrópu utan um þetta með því að gerast aðilar að Evrópusambandinu á þeirri forsendu auðvitað að við fáum sanngjarnan samning. Ég er líka jákvæður gagnvart aðild að Evrópusambandinu af menningarpólitískum ástæðum. Það er einfaldlega svo, eins og hér hefur verið vísað til og við þekkjum, að við höfum tengsl bæði austur og vestur yfir hafið. Ég tel hins vegar að sögulega og menningarlega liggi samleið okkar fyrst og fremst með Evrópuþjóðunum og við eigum að taka þá menningarpólitísku afstöðu að við viljum vera virkir og fullgildir þátttakendur í samstarfi evrópskra þjóða og í lýðræðislegu starfi evrópskra þjóða vegna þess að það er tiltekið menningarsvæði og fyrir því eru pólitískar ástæður. Ég er líka jákvæður gagnvart aðild að Evrópusambandinu vegna þess að Evrópusambandið er fyrst og fremst hugsjón um frið. Það er sett á stofn til að ryðja úr vegi hindrunum yfir landamæri til að auka samskipti og viðskipti á milli þjóða og binda þjóðirnar þannig hagsmunatengslum sín á milli sem gerir það að verkum að ekki verði stríð á meðal þeirra. Það er auðvitað einhver mesti og stærsti ávinningurinn sem við höfum af starfi Evrópusambandsins þann tíma sem það hefur starfað og mestu varðar fyrir langtímahagsmuni álfunnar. Við eigum að taka fullan og eindreginn þátt í því. Líka vegna þess að á hinum alþjóðlega vettvangi er Evrópusambandið friðarafl í þeim alþjóðlegu hagsmunum þar sem við eigum mest undir sem eru umhverfismálin, loftslagsmálin, hlýnun andrúmsloftsins og hinar skelfilegu afleiðingar sem það getur haft í för með sér. Þar hefur Evrópusambandið einnig hina pólitísku forustu um að vekja þjóðir heims til vitundar um málið og fara fyrir í því að ná um það alþjóðlegum samningum. Við eigum einnig að vera þar samverkamenn þjóðanna á meginlandinu og starfa með þeim að slíkum markmiðum en ekki einangra okkur hér. Þetta eru nokkur af þeim langtímasjónarmiðum sem ég vil lýsa í málinu. Einnig eru sjónarmiðin um efnahagsmálin. Vissulega eru ýmis skammtímasjónarmið í efnahagsmálunum eins og vísað hefur verið til. Kannski sérstaklega það að aðildarumsóknin, að ég tali nú ekki um aðild, mun auðvitað auka trúverðugleika Íslands og íslensks efnahagslífs um leið og af öðru hvoru verður, ef af verður. En efnahagslegu ávinningarnir eru fyrst og fremst langtímamál. Vegna þess að staðreyndin er einfaldlega sú að okkur hefur, ekki bara nú hin síðustu missiri heldur um margra áratuga skeið, verið það um megn að skapa efnahagslegan stöðugleika á Íslandi. Til að reyna að leysa úr því höfum við byggt upp hin flóknustu kerfi, m.a. kerfi um verðtryggingar og víxlverkanir sem nokkuð var til umfjöllunar á þingfundi okkar í gær, til að reyna að lifa með stöðugleikanum og þó er það ekki hægt. Annmarkarnir á hagsveiflunum hér, hinar slæmu afleiðingar fyrir áætlanagerð fyrirtækja, fyrir langtímauppbyggingu atvinnulífs og fyrir áætlanagerð heimila eru öllum löngu kunnir og ljósir, fyrir nú utan hitt sem ég hygg að allir geti fallist á, að sá gjaldmiðill sem við höfum notast við hefur reynst íslenskum almenningi bæði erfiður og dýr. Hér hefur löngum verið mikil verðbólga. Verðtrygging lögð á almenning og einhverjir hæstu raunvextir í heimi með tilheyrandi áhrifum á lífskjör skuldsetts fjölskyldufólks þó í því kunni að hafa falist ákveðinn ábati fyrir aðra hópa í samfélaginu. Þess vegna er mikilvægt fyrir okkur, til langs tíma efnahagslega séð, að verða hluti af efnahagskerfi Evrópusambandsins, að myntbandalaginu og eiga aðild að seðlabanka Evrópu til lengri tíma litið. Vegna þess að það eru einmitt slíkar stofnanir sem skipta máli þegar á bjátar þegar markaðir hrynja eins og við fundum fyrir í haust. Þetta eru sannarlega ekki töfralausnir. Það er ekki þannig að maður sendi bréf til Brussel og gangi í Evrópusambandið og þar með séu verkefni okkar almennt leyst um alla framtíð. Þó að Ítalía sé í Evrópusambandinu er mafía þar enn þá. En það er hins vegar þannig, að ég hygg, að nokkuð betur gangi að halda við einhverjum stöðugleika þar í efnahagslífinu og eiga við hin efnahagslegu verkefni með evruna að gjaldmiðli heldur en það var með þeirri líru sem fyrir löngu varð heimsfræg rétt eins og íslenskur efnahagur varð nú í haust. Það er einnig svo að við eigum og viljum vera hluti af þessu nána evrópska samstarfi vegna þess að á næstu árum og áratugum mun það eitt gerast að viðskipti og samskipti okkar við þessa helstu markaði okkar munu aukast ár frá ári og áratug frá áratug. Börnin okkar munu sækja menntun sína þangað jafnvel í ríkari mæli en verið hefur. Þau munu leita starfa í ólíkum löndum á þessum hundruð milljóna markaði vegna þess að þau hafa rétt til þess. Fólk giftist í ríkari mæli yfir landamærin, fjölskyldur verða þannig evrópskar og við viljum líka hafa áhrif á það hvernig allt það samfélag til lengdar mun þróast. Ég bind miklar vonir við það að sú málefnalega umræða sem hefur farið fram um málið í þessa tvo daga gefi okkur góða von í utanríkismálanefnd um að vinna okkar næstu daga og vikur geti skilað okkur góðri samstöðu og bætt málið ef það er hægt.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu ríkisstjórnarflokkanna um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Ég skil tillöguna þannig að ríkisstjórnin fái svo til opið umboð til viðræðna og útkoman verði svo lögð í dóm kjósenda. Afstaða mín til aðildar að Evrópusambandinu er sú að ég tel hagsmunum þjóðarinnar betur borgið utan sambandsins en innan. Mín skoðun er sú að það þjóni ekki hagsmunum íslensks landbúnaðar að ganga inn í Evrópusambandið og það þjóni ekki hagsmunum íslensks sjávarútvegs að ganga þar inn. Sú staðreynd að atvinnuleysi er fast í sessi í aðildarríkjum Evrópusambandsins fellur mér ekki í geð. Mikil umræða hefur skapast í þjóðfélaginu um aðild að Evrópusambandinu í kjölfar bankahrunsins. Það er eðlilegt enda eru allir Íslendingar að keppast við það að finna lausnir á þeim efnahagsvanda sem við Íslendingar höfum ratað í. Í raun hefur öll umræðan um Evrópusambandið snúist um gjaldmiðilsmál en ekki um innviði sambandsins og ekki um allt hitt sem fylgir með. Staða krónunnar er veik og því eðlilegt að rætt sé um hvaða stefnu við eigum að taka varðandi peningamálastefnuna. Staðreyndin er hins vegar sú að til þess að geta tekið upp evru með aðild að Evrópusambandinu þurfum við að uppfylla Maastricht-skilyrðin. Það gerum við ekki í dag og ég tel að það séu reyndar allir sammála um að við eigum að uppfylla þessi skilyrði. Þetta eru góð skilyrði og ákveðið heilbrigðisvottorð um að efnahagslífinu gangi vel. En það tekur langan tíma að ná því markmiði á Íslandi og þess vegna er ekki rétt að halda því fram að aðild að Evrópusambandinu sé einhver töfralausn sem komi til með að vera lykillinn að því að við komumst upp úr þessari efnahagslægð. Því miður er það ekki svo að lausnin sé svona einföld. Slík töfralausn er ekki til og við verðum að tala hreint út um þetta mál. Ýmsir talsmenn þess að við göngum inn í Evrópusambandið tala með allt öðrum hætti. Vekjum ekki falskar væntingar hjá fjölda manns hér í samfélaginu og það er rangt að beita slíkum málflutningi. Við verðum að tala um málin eins og þau eru. En þrátt fyrir andstöðu mína við aðild að Evrópusambandinu skil ég þá þörf sem íslenska þjóðin hefur fyrir svör. Ýmsir þeir talsmenn sem tala með þessum hætti að aðildin sé eina rétta lausnin hafa skapað þær aðstæður að fólkið í landinu þarf að fá skýr svör um kosti og galla aðildar. Menn hafa jafnframt haldið því fram að eina vonin til að ná samningum við aðila vinnumarkaðarins sé aðild. Eina vonin fyrir heimilin sé að ganga þarna inn. Eina vonin fyrir atvinnulífið og í rauninni bara eina vonin fyrir einhverja tilveru hér í landinu. Það er ekki boðlegur málflutningur. En af þeim ástæðum, vegna þarfa fyrir skýr svör tel ég mig geta verið aðili að þeirri þingsályktunartillögu sem við sjálfstæðismenn höfum lagt fram í samvinnu við framsóknarmenn um vandaða málsmeðferð að gerð greinargerðar um mikilvægustu hagsmuni Íslands og um gerð vegvísis í málinu. Grundvallarmunurinn á tillögum okkar og tillögum ríkisstjórnarinnar felst í því að þegar niðurstaða utanríkismálanefndar liggur fyrir samkvæmt tillögu okkar er gert ráð fyrir því að Alþingi ákveði næstu skref, þ.e. hvort gengið skuli til aðildarviðræðna við Evrópusambandið eða eftir atvikum hvort sú ákvörðun verður borin undir íslensku þjóðina. Þetta er grundvallarmunur og í því felst stærsti munurinn á þessum tveimur tillögum. Virðulegi forseti. Mikið hefur verið talað um undanþágur og allar þær undanþágur sem okkur Íslendingum kunna að bjóðast og komi til með að bjóðast í þessum viðræðum. Við þekkjum reynslu annarra landa og við þekkjum hvaða undanþágur þau hafa fengið. Reyndar eru talsmenn ríkisstjórnarinnar alls ekki sammála um hvaða undanþágur eru í boði. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær að hann teldi að engar slíkar undanþágur væru í boði. Hann sagði jafnframt að menn ættu ekki að fara í einhverjar þykjustuviðræður heldur alvöruviðræður. Þess vegna skýtur það svolítið skökku við og maður áttar sig einfaldlega ekki á því hvort Samfylkingin stendur ein að þessari tillögu eða hvort Vinstri grænir eru þar með. Vandamál Íslands verða einfaldlega leyst á Íslandi. Það verður erfitt. Við þurfum að gera þetta sjálf. Evrópusambandið er ekki einhver töfralausn sem kemur til með að koma okkur út úr þessu. Við Íslendingar erum duglegt fólk, kraftmikið fólk, sem komum til með að komast upp úr þessu með því að treysta á einkaframtakið og með því að treysta á okkur sjálf og okkar eigin kunnáttu. Evrópusambandið kemur ekki til með að leysa þetta fyrir okkur.

Frú forseti. Ég vil í lok umræðunnar þakka öllum þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í málefnalegum viðræðum við okkur sem höfum flutt þessa tillögu. Ég tel að þessi umræða hafi fleytt málinu verulega fram. Mér finnst að í máli hv. þingmanna komi það glöggt fram að það er góður samkomulagsflötur milli annars vegar okkar sem flytjum tillöguna og hins vegar þeirra sem utan ríkisstjórnar standa núna. Ég hef í máli mínu reynt að svara þeim spurningum sem fram hafa komið frá hv. þingmönnum. Mig hefur stundum undrað að hv. þingmenn hafa í sjálfu sér ekki komið með mjög flóknar tæknilegar spurningar, umræðan hefur að verulegu leyti snúist um með hvaða hætti eigi að fara til þessara viðræðna og með hvaða hætti Íslendingar eigi að búa sig undir þær. Þegar ég les þær tvær tillögur sem hér liggja fyrir, annars vegar þá sem ég hef sjálfur mælt fyrir og hins vegar þá tillögu sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur mælt fyrir fyrir hönd Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, finnst mér vera bitamunur en ekki fjár á þeim. Þegar ég les þá tillögu sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er 1. flutningsmaður fyrir kemst ég ekki að annarri niðurstöðu en þeirri að flutningsmenn virðast vera þeirrar skoðunar að hægt sé að ná víðtækri sátt um að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja síðan málið til þjóðaratkvæðagreiðslu. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sem talaði fyrr í dag gerði ítarlega grein fyrir því og þetta var skoðun hennar líka. Það kemur sömuleiðis fram í þingsályktunartillögunni sem ég vísaði til og verður rædd hér síðar í dag að menn telja að hægt sé að ganga til þeirra viðræðna svo fremi sem utanríkismálanefnd hafi áður tryggt það með hvaða hætti meginhagsmunir Íslendinga hljóti brautargengi í viðræðunum og það er talað um í tillögunni að þar eigi að fela utanríkismálanefnd að fjalla faglega um þessa meginhagsmuni. Þeir eru síðan raktir í tillögunni. Það kemur í ljós þegar þeir eru lesnir og bornir saman við það sem við höfum kallað grundvallarviðhorf okkar sem flytjum tillöguna sem ég mælti fyrir að þar er nánast enginn munur. Ég hef sagt það hér líka áður að ég er þeirrar skoðunar að þetta mál sé þannig vaxið að það eigi að reyna að skapa sem víðtækasta sátt um það. Ég var algjörlega sammála þeim hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem spurðu mig í upphafi umræðunnar hvort ég teldi ekki að það væri sterkara að fara með meginþorra þingmanna að baki slíkum málabúnaði en að vera hugsanlega með nauman meiri hluta á þinginu. Að sjálfsögðu er ég þeirrar skoðunar að samningsstaða Íslendinga verður miklu sterkari eftir því sem stærri hluti Alþingis er að baki. Ég er þeirrar skoðunar að þetta eigi ekki að vera einkamál eins flokks, ekki einkamál ríkisstjórnar heldur eigi að reyna að fá sem flesta geira samfélagsins og sem stærstan hluta Alþingis að málinu. Þess vegna ítreka ég það sem ég hef lýst yfir í mínu máli ítrekað hér að ég vil sem nánast samstarf við stjórnarandstöðuna í þessu máli, ég vil sem nánast samstarf við utanríkismálanefnd. Og það er alveg ljóst að þó að það hljóti auðvitað alltaf að vera framkvæmdarvaldið sem gengur til þessara samninga, verða þeir aldrei viðunandi meðal þjóðarinnar nema fulltrúar hennar séu í mjög nánu samráði bæði um mótun samningsmarkmiða og um hvert það skref sem tekið er. Þegar menn ganga til samninga við Evrópusambandið er það gert í þrepaskiptum áföngum, þ.e. við höfum 35 kafla sem við þurfum að semja um og það er tekinn einn fyrir í einu. Ég hef leyft mér að slá því föstu að það sé kannski ekki mikil þörf á að semja um obbann af þessum köflum, þ.e. 22 þeirra eru meira og minna kaflar sem eru í þeim málaflokkum sem við höfum verið í nánu samstarfi við Evrópusambandið um í 15 ár og þar sem við höfum meira og minna tekið upp allt það sem Evrópusambandið hefur látið frá sér fara um það efni. Það eru hins vegar önnur efni sem við eigum eftir að fara mjög ítarlega yfir og í öllum þessum efnum þegar köflum yrði lokað yrði bæði haft samráð við þingið, utanríkismálanefnd eða aðra þá hópa sem þingið sjálft telur að það vilji setja saman fyrir sína hönd til þess að hafa samráð við framkvæmdarvaldið. Við ræddum hér um Evrópunefnd. Ef menn vilja hafa hana er ég svo sannarlega til viðræðu um það og við í ríkisstjórninni. Ef menn vilja hafa utanríkismálanefnd finnst mér það líka hin ágætasta niðurstaða. En ég legg áherslu á það, frú forseti, að samningsvilji minn kemur t.d. fram í því og okkar í ríkisstjórninni að á eftir verður rædd tillagan sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson flytur ásamt hópi annarra þingmanna. Hún var tekin á dagskrá með afbrigðum. Ég var sjálfur þeirrar skoðunar, en ég lagðist gegn því þegar tillagan sem ég mælti fyrir var lögð fram í þinginu, þó að ýmsir í mínum hópi vildu að hún yrði tekin fyrr til umræðu með afbrigðum. Ég taldi að svona veigamikið mál ætti ekki að koma á dagskrá með þeim hætti. Ég fellst hins vegar algjörlega á það að tillaga stjórnarandstöðuflokkanna tveggja verði rædd í dag til þess að þessar tvær tillögur geti farið saman til utanríkismálanefndar. Mér finnst sjálfsagt að það verði fjallað um þær saman vegna þess að ég tel að munurinn á þeim sé svo lítill. Þá skal ég koma að því sem ég tel að sé helsti munurinn og sá sem skiptir mig sem flutningsmann málsins verulegu máli, en það eru tímafrestirnir. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur ef við á annað borð ætlum að ganga til samninga við Evrópusambandið að við gerum það núna í sumar, þ.e. að umsókn okkar verði lögð inn í júlí þegar okkar bestu vinir, þ.e. Svíar, fara með formennsku í Evrópusambandinu. Ég hef sagt það í þessari umræðu að áður en ég lagði fram tillöguna hafði ég samráð og leitaði ráða hjá öllum utanríkisráðherrum okkar helstu vinaþjóða, þ.e. Norðurlandaþjóðanna. Þó að ég ætli ekki að greina frá því í einhverjum smáatriðum hverjar þær ráðleggingar voru þá voru þær nokkuð á eina lund og ég taldi eftir þær viðræður og eftir að hafa metið þetta sjálfur og reyndar líka leitað ráða utan þess hóps sem menn geta kallað ríkisstjórnarflokkana að það væri langfarsælast fyrir okkur Íslendinga að koma málinu fram það fljótt að hægt væri að ná því að þegar Svíar taka við forustu í Evrópusambandinu gætum við afhent þeim þetta og falið þeim að koma umsókninni í gegnum það ferli sem mundi þá, ef allt gengi upp, leiða til þess að Ísland væri samþykkt til umsóknar og til viðræðna sem gætu þá hafist á næsta ári. Þetta tel ég skipta máli. Þetta er ástæðan fyrir því að þessi tímanlega nauður er í þeirri tillögu sem ég mælti fyrir. Ég tek auðvitað eftir smáatriðum sem er líka að finna en eru mikilvæg í tillögunni sem stjórnarandstöðuflokkarnir tveir hafa flutt. Ég tek eftir því að þó að dagsetningin 31. sé nefnd þá segir að þeim tilteknu verkefnum sem lagt er til þar að utanríkismálanefnd vinni, skuli lokið eigi síðar en 31. Það þýðir að ef menn slá nú í klárana og gætu komist að niðurstöðu, ef sátt yrði um þá leið með einhverjum hætti, þá væri hægt að ljúka því fyrr. Ég segi það bara hreinskilnislega þegar ég skoða þau tvö verkefni sem hv. þm. Sigmundur Davíð og þeir félagar sem flytja þetta mál setja utanríkismálanefnd, þá þekki ég málið það vel að ég tel að það taki ekki mikinn tíma að vinna það . Að því er vegvísinn varðar er verkefnið skilgreint, það vill svo heppilega til að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur skilgreint verkefnið. Það er finna á bls. 2 í sex liðum.  Meginniðurstaða mín varðandi vegvísinn, sem er gamalkunnugt hugtak í þessum efnum, er að það tæki ekki mjög langan tíma að komast að niðurstöðu um það. Það var síðara verkefnið. Fyrra verkefnið, að setja saman greinargerð um mikilvægustu hagsmuni Íslands í aðildarviðræðum, ég tel nú ekki heldur að þroskaðir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar þyrftu mikinn tíma til þess. Hvers vegna? Vegna þess að það hefur gerst á þessum vetri að allir stjórnmálaflokkarnir hafa lokið ítarlegri úttekt á þessum málum. Sumir, eins og Framsóknarflokkurinn, í lok margra ára vinnu. Það verður því hvorki viðurhlutamikið né erfitt verk, ef menn kjósa að fara þá leið. Þess vegna tel ég að hv. utanríkismálanefnd eigi að skoða báðar þessar tillögur, vinna þær saman, kalla til sín fólk og athuga hvort ekki sé hægt að búa til úr þessu vandaðan smíðisgrip sem allir geta stutt að lokum.

Samkomulag er um tilhögun umræðunnar á þann veg að tveir þingmenn frá hverjum flokki taki til máls. Flutningsmaður hefur 15 mínútur og aðrir ræðumenn 10 mínútur hver.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um undirbúning mögulegrar umsóknar um aðild að Evrópusambandinu. Tillagan er lögð fram af öllum þingmönnum í þingflokkum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Meginefni tillögunnar er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela utanríkismálanefnd Alþingis að undirbúa mögulega umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Nefndinni er falið eftirfarandi hlutverk: 1. Að setja saman greinargerð um mikilvægustu hagsmuni Íslands í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. 2. Að vinna vegvísi að mögulegri aðildarumsókn sem taki til umfjöllunar öll álitamál varðandi upphaf aðildarviðræðna og hvernig að þeim skuli staðið, auk þess að fjalla um nauðsynlegar ráðstafanir í tengslum við staðfestingu mögulegs aðildarsamnings. Nefndin ljúki framangreindum verkefnum sem allra fyrst og eigi síðar en 31. ágúst 2009.“ Þessi tillaga er lögð fram í beinu framhaldi af þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar um umsókn um aðild að Evrópusambandinu og ber að skoða hana í því ljósi. Hún er sem sagt viðbrögð við þeirri tillögu sem upprunnin er hjá utanríkisráðherra og til þess ætluð að reyna að ná sem víðtækastri sátt í þessu máli, sátt um að taka næsta skref og það skref feli í sér áframhaldandi umræðu og að menn geri sér grein fyrir þeim hagsmunum sem í þessu máli liggja en séu þá jafnframt undirbúnir hver svo sem niðurstaðan verður. Það er rétt að hnykkja á því, sérstaklega í ljósi umræðu sem hefur farið fram um tillögu ríkisstjórnarinnar bæði í þinginu og í fjölmiðlum, að með þessari tillögu erum við ekki að taka ákvörðun um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Við erum að undirbúa þá ákvörðun, gera okkur betur kleift að taka ákvörðunina, í rauninni að móta forsendurnar sem eru nauðsynlegar til að þingið geti tekið upplýsta ákvörðun þar um. Svo kann menn að greina á um það hversu mikið vanti upp á að við höfum allar forsendur til þess en í svona stórri ákvörðun hljóta menn þó að geta náð saman um það að fara þurfi fram einhver grundvallarundirbúningsvinna í þinginu áður en ákvörðunin er tekin. Um það hefur umræðan að miklu leyti snúist varðandi tillögu ríkisstjórnarinnar hvort hægt væri að taka ákvörðunina fyrst og ræða síðan ástæðurnar sem er að mínu mati og þeirra sem flytja þá tillögu sem ég mæli fyrir öfug röð, að ætla fyrst að taka ákvörðun um einhvern hlut og reyna síðan að ræða málið til að átta sig á því hvers vegna maður tók ákvörðunina. Með tillögu okkar viljum við snúa þessari röð við og koma á eðlilegri röð við ákvarðanatöku en jafnframt að þessi vinna verði öll mun faglegri en við teljum að tillaga ríkisstjórnarinnar feli í sér. Það góða við þessa tillögu, eitt af mörgu góðu reyndar, er það að bæði þeir sem eru fyrir fram hlynntir aðildarviðræðum við Evrópusambandið og hinir sem hafa um það miklar efasemdir eiga að geta sæst á þessa niðurstöðu, því að eins og ég nefndi er þetta ekki spurning um að taka ákvörðun af eða á heldur að málið fái að fara í gegnum eðlilega umræðu. Nú þegar líklega meira en nokkru sinni fyrr í íslenskum stjórnmálum hefur verið hamrað á mikilvægi þess að fram fari upplýst umræða og umfram allt sé haft samráð um hlutina og ákvarðanir teknar í sameiningu hljótum við í svona stóru máli, hugsanlega einhverju stærsta máli sem Alþingi Íslendinga hefur nokkru sinni tekið ákvörðun um, að vera sammála um að þar eigi samráðið að gilda og samráðið eigi að eiga sér stað áður en ákvörðunin er tekin. Ríkisstjórnin verður að fyrirgefa okkur það ef við höfum dálitlar efasemdir um málflutning hennar þess efnis að það sé óhætt að taka ákvörðunina fyrst og eiga samráðið síðan, þó ekki væri nema í ljósi þess að þrátt fyrir að ekkert hafi vantað upp á mörg orð hjá núverandi ríkisstjórn um mikilvægi samráðs og samvinnu hafa efndirnar því miður ekki verið eftir því. Stjórnarandstaðan hefur ekki fengið að finna fyrir þeim nýju vinnubrögðum sem svo mjög er talað fyrir, vinnubrögðum samráðs og samvinnu. Við sjáum það bara í þeim gríðarlega stóra og erfiða málaflokki sem úrlausn efnahagsvandans er, þingið hefur til að mynda ekki enn fengið að heyra þá stöðu efnahagsmála sem kynnt var fyrir þingflokkum stjórnarflokkanna, Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, í Þjóðminjasafninu fyrir nokkrum dögum. Enn bíða þingflokkarnir eftir að fjármálaráðherra geri þeim grein fyrir þessu mikilvæga máli og raunar á það sama við um flest önnur stór mál. Þrátt fyrir öll orðin um samstöðu og samvinnu hefur þetta ekki birst í raun. Þar af leiðandi er ekki nema eðlilegt að þrátt fyrir öll fögru fyrirheitin í Evrópumálunum, um að þegar búið verði að senda umsókn verði farið út í samráð, hafi menn dálitlar efasemdir um að við það verði staðið að fullu. Og þar af leiðandi, og raunar ætti ekki að þurfa þessa reynslu til, leggjum við til að málið fái þessa faglegu meðferð eins og eðlilegt væri að miklu, miklu minni mál en þetta fengju. Menn hafa brugðist við þessari tillögu á ólíkan hátt í þinginu. Að langmestu leyti hafa fulltrúar stjórnarflokkanna tekið tiltölulega vel í þessa tillögu og það er mikið fagnaðarefni. Sérstaklega vil ég nefna að hæstv. utanríkisráðherra hefur fjallað vel um tillöguna og raunar haft tiltölulega lítið út á hana að setja. Og í ljósi þess að hún felur í sér mikla sáttargjörð, tilraun til þess að ná sátt, víðtækri sátt um þetta mál, teldi ég eðlilegast að við ræddum málið fyrst og fremst út frá þessari tillögu en það liggur þó fyrir núna að þær verða alla vega ræddar saman og það tel ég að sé vel. Hins vegar hafa ekki allir slegið þennan sama tón og hæstv. utanríkisráðherra og ég tek fram, ég ítreka það, að ég er ánægður með viðbrögð utanríkisráðherra að því leyti, og margra annarra stjórnarliða, að hann heldur þó alla vega áfram að tala um mikilvægi samvinnunnar í þessu máli. Það á svo eftir að koma í ljós hvort staðið verður við það, hvort þessi tillaga verður rædd í fullri alvöru. Ég treysti á að sú verði raunin en það á eftir að koma í ljós. Alla vega er ég ánægður með að hæstv. ráðherra skuli tala á þessum nótum. Það hefur hins vegar gleymst, virðist vera, að setja hæstv. félagsmálaráðherra inn í þá taktík sem til stóð að spila í þessu máli, því að hann fór af stað hér í gær og fer mikinn enn um að þetta tefji mál og fann þessu allt til foráttu hjá stjórnarandstöðunni. Það eru dálítið leiðinleg viðbrögð verð ég að segja og einn eða tveir af þingmönnum Samfylkingarinnar hafa ákveðið að fara þessa sömu braut og ber ekki mikinn vott um þann mikla samstarfsvilja sem menn tala svo mikið fyrir, því að auðvitað er algjörlega fráleitt að tala um þetta sem töf í þessu stóra máli. Hér erum við að koma mjög til móts við þá sem liggur hvað mest á við afgreiðslu þessa máls með því að taka fram að þessu skuli lokið fyrir 31. ágúst á þessu ári. Jafnvel þó að það væri 31. ágúst á næsta ári held ég að það væri ekkert sérstaklega rúmur tími fyrir svona stórt mál en við ætlum að reyna að vinna þetta hratt til að óþreyjufullir menn sem fyrir löngu eru búnir að gera upp hug sinn, eins og hæstv. félagsmálaráðherra, geti andað rólega. Það veitir ekkert af því að halda aðeins í við menn í þessu efni því að það virðist vera að menn hafi ekki einu sinni verið tilbúnir til að gefa þinginu almennilegan tíma til þess að ræða þetta mál. Svo mikið lá þeim á að koma því áfram að hér gekk maður undir manns hönd við að reyna að fá stjórnarliða til að hætta við að ræða tillögu stjórnarinnar, fella sig út af mælendaskrá og nokkrir virðast hafa gert það, en fyrir vikið komst reyndar tillaga stjórnarandstöðunnar á dagskrá þeim mun fyrr og það er svo sem ágætt. Ég vona að hér fari fram málefnaleg umræða um þessa tillögu því að nú reynir á hjá stjórninni sem talað hefur svo mikið fyrir samráði og samvinnu og - höfum það sérstaklega í huga - talað fyrir því að hver eigi að greiða atkvæði samkvæmt samvisku sinni. Nú reynir á hvernig viðbrögðin verða við tillögu stjórnarandstöðunnar, hvort menn muni í framhaldinu reyna að svæfa hana, ýta henni út af borðinu, eða hvort þeir ræði hana af fullri alvöru og verði tilbúnir til þess, ef hún fellur þeim ágætlega, að styðja tillöguna. Tillagan er öll þess efnis að hún ætti að falla að skoðunum flestra, líklega allra flokka sem sæti eiga á Alþingi. Hún snýst um fagleg vinnubrögð, að málið sé unnið vel í þinginu áður en ákvörðunin er tekin. Ég vona því að þeir sem tala á eftir og svo í umræðum um þessi mál í framhaldinu líti á þetta eins og þetta raunverulega er, tilraun til að vinna málið vel og í sátt og tjá sig í samræmi við það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þá áherslu sem hann lagði á að þetta væri tilraun til að eiga gott samstarf um þessi mál og aðildarumsóknina. Mér þykir líka mjög mikilvægt að benda á það í þessari umræðu, vegna þess að hv. þingmanni varð tíðrætt um skort á samráði, að á síðustu tveimur þingum var hér starfandi þverpólitísk Evrópunefnd þar sem allir stjórnmálaflokkar áttu aðild að og sömuleiðis atvinnulífið og verkalýðshreyfingin. Þessi Evrópunefnd skilaði af sér um miðjan apríl síðastliðinn. Nefndin sendi spurningar um hagsmunamat til á annað hundrað aðila hvaðanæva í samfélaginu, hagsmunaaðila og samtaka, og fékk svör frá um 70 aðilum sem þetta hagsmunamat byggðist á. Það er því ekki hægt að segja að hér hafi ekki átt sér stað víðtækt samráð í gegnum tíðina og nú síðast þessi niðurstaða í apríl. Þá er líka mikilvægt að benda á að Samfylkingin skilaði áliti með um 80% atvinnulífsins, sameiginlegu áliti um að sækja bæri um aðild. Eftir þessa víðtæku umræðu þar sem svör bárust frá 70 hagsmunaaðilum komust þessir aðilar að þeirri niðurstöðu að sækja bæri um aðild að Evrópusambandinu og leggja samninginn undir atkvæði þjóðarinnar. Samfylkingin, Alþýðusamband Íslands, Viðskiptaráð, Samtök iðnaðarins, Samtök verslunar og þjónustu og Samtök ferðaþjónustunnar. Mér finnst mikilvægt að halda þessu til haga vegna þess að á þessu víðtæka samráði getum við síðan byggt í sumar þegar við undirbúum umsókn um aðild að Evrópusambandinu.

Frú forseti. Ég veit að það er mikið að gera hjá hæstv. iðnaðarráðherra og þar af leiðandi hefur hún líklega ekki gefið sér tíma til að lesa þá tillögu sem hér er til umræðu því að í tillögunni eða greinargerð með henni er sérstaklega fjallað um Evrópunefndina sem hæstv. ráðherra talaði um, nefnd sem skilaði af sér í apríl 2009. Við skulum hafa það í huga að þessi nefnd var ekki sammála, ég held að það hafi verið fimm sérálit, en menn voru þó sammála um eitt, að málinu væri ekki lokið, það þyrfti að vinna meira í þessu, það þyrfti meira samráð. Í áliti nefndarinnar segir m.a., áliti allra nefndarmanna vel að merkja: „Samhljómur er […] meðal nefndarmanna um að nauðsynlegt sé að halda áfram umræðum um kosti og galla Evrópusambandsaðildar fyrir íslenskt samfélag á opinn og lýðræðislegan hátt.“ Svo segir: „Nefndin telur […] að næsta ríkisstjórn ætti að leitast við að tryggja áframhaldandi umræðu um efni og málsmeðferð tengdum aðild Íslands að Evrópusambandinu.“ Við erum í rauninni ekki að gera annað en að halda áfram þeirri vinnu sem sú nefnd sem iðnaðarráðherra vitnaði hér í var ekki búin að klára.

Virðulegi forseti. Þegar svona merkilegt mál kemur fram gefur sú er hér stendur sér auðvitað tíma til að skoða og lesa málið, enda tel ég hér afar gott mál á ferðinni. Hins vegar vildi ég draga það fram að þó að sá samhljómur sem hér er vitnað til um áframhaldandi umræðu hafi náðst á milli allra þeirra aðila sem áttu sæti í þessari nefnd er engu að síður mikilvægt að draga það fram hvernig sérálitum var síðan skilað og um hvað þau snerust vegna þess að þar liggur meginniðurstaðan. Mikill meiri hluti þeirra aðila sem áttu sæti í nefndinni skilaði einu áliti. Samfylkingin, Alþýðusamband Íslands, Viðskiptaráð, Samtök iðnaðarins, Samtök verslunar og þjónustu, Samtök ferðaþjónustunnar skrifuðu undir það að niðurstaða þeirra eftir þetta víðtæka samráð og hagsmunamat væri sú að sækja bæri um aðild að Evrópusambandinu og leggja síðan þann samning undir atkvæði þjóðarinnar. Þetta vildi ég draga fram. Síðan skilaði Framsóknarflokkurinn sínu eigin áliti sem var í raun og veru bara stefna flokksins frá landsfundi hans. BSRB skilaði hlutlausu áliti þar sem þeir sögðust ekki taka afstöðu. Sjálfstæðisflokkurinn skilaði sínu áliti og Vinstri hreyfingin – grænt framboð sínu. Að öðru leyti var samstaða milli þeirra aðila sem ég taldi upp áðan. Það er þetta, virðulegi forseti, sem ég taldi mikilvægt að draga fram í þessari umræðu þó svo að lægsti mögulegi samnefnari hafi verið sá sem nefndur er í annars ágætri greinargerð með þessu ágæta máli hv. þingmanns.

Frú forseti. Lægsti mögulegi samnefnari, já, það var niðurstaða nefndarinnar. Við þekkjum öll afstöðu Samfylkingarinnar í þessu máli og í máli hæstv. iðnaðarráðherra birtist líklega sá reginmisskilningur sem er grundvöllurinn að tillögu stjórnarinnar. Hann er sá að samráð þurfi bara að eiga sér stað innan Samfylkingarinnar og meðal helstu bandamanna Samfylkingar í Alþýðusambandinu og víðar og þegar það samráð hafi átt sér stað og kominn samhljómur þar hafi samráðið verið klárað. Samráð verður að ná víðar en til Samfylkingarinnar og helstu bandamanna hennar. Samráð verður að ná til annarra flokka … 

Frú forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem er 1. flutningsmaður tillögunnar, óskaði eftir því að menn tækju hér með málefnalegum hætti þátt í umræðu um hana. Það ætla ég að gera. Þess vegna ætla ég ekki að falla í sömu gryfju og hv. þingmaður gerði sjálfur undir lok ræðu sinnar sem var ákaflega ómálefnalegt af honum. Ég ætla ekki að eyðileggja þessa umræðu með því að svara honum um Icesave. Það er tóm vitleysa sem hv. þingmaður segir en við skulum ræða það síðar. Það sem ég vil segja er að það er algjörlega hárrétt hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að í svona mikilvægu máli þarf víðtækt samráð. Það samráð þarf að ná um allt samfélagið til allra hagsmunasamtaka en hér innan þings þarf samráðið líka að ná til allra stjórnmálaflokka, ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það. Hann sagði í framsögu sinni áðan að sú þingsályktunartillaga sem hann flytur ásamt öllum öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar væru viðbrögð við þeirri tillögu sem ég mælti fyrir í gær. Það finnst mér ágætt. Mér finnst þetta vera góð tillaga. Nú hefur mér gefist tími til þess að tyggja hana, melta og sofa á henni og finnst hún að mörgu leyti mjög góð. Það er eitt atriði sem ég felli mig kannski ekki algjörlega við í henni. Lykilatriðin í þessari tillögu eru þau að með henni er beinlínis lagt til að utanríkismálanefnd verði falið það hlutverk að tryggja að meginhagsmunir Íslands í aðildarviðræðum fái fullnægjandi faglega umfjöllun áður en ákvörðun um aðildarumsókn er tekin. Ég er því algjörlega sammála. Þarna tel ég hins vegar að því sé slegið föstu að menn séu að búa sig undir aðildarumsókn. Það er niðurstaðan í þessu, reyndar er það heiti þessarar tillögu. Það kemur fram að flutningsmenn í greinargerð skýra hana út með þeim hætti að markmið þeirra sé að ná víðtækri sátt um málið í þjóðfélaginu. Um hvað ætla menn að ná víðtækri sátt? Það hlýtur að vera um umsókn um aðild að Evrópusambandinu þannig að ég fagna því alveg eins og ég fagna yfirlýsingu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur í gær. Í þessari þingsályktunartillögu eru tvenns konar verkefni sem flutningsmenn vilja fela utanríkismálanefnd. Fyrra verkefnið er að setja saman greinargerð um mikilvægustu hagsmuni Íslands í aðildarviðræðum um Evrópusambandið. Ég tel að það sé alveg hið prýðilegasta mál og tel að það muni ekki taka mikinn tíma. Hvers vegna? Af tveimur ástæðum: Í fyrsta lagi vegna þess að á síðustu missirum hefur einvala lið úr hópi stjórnmálaflokka og atvinnulífsins verið sett í tvær nefndir til þess að draga einmitt þetta saman. Þessi gögn liggja að verulegu leyti fyrir, þó hugsanlega ekki að öllu leyti. Það sem skiptir meira máli varðandi þetta er að allir stjórnmálaflokkarnir hafa fjallað ítarlega um málið innan sinna flokksstofnana. Allir stjórnmálaflokkarnir hafa á þessum vetri lokið landsfundum eða flokksþingum þar sem þeir hafa mótað afstöðu til þess með hvaða hætti nálgast eigi málið en líka hvernig beri að skilgreina og hverjir eru grundvallarhagsmunirnir. Grundvallarhagsmunirnir liggja fyrir í þeirri ágætu tillögu sem stjórnarandstöðuflokkarnir tveir hafa lagt fram, markaðir með svipuðum hætti í þingsályktunartillögunni sem ég mælti fyrir í gær. Það er sjálfsagt mál að menn setjist niður og vinni saman að því að búa til samningsmarkmið á þeim grundvelli. Í öðru lagi er verkefnið það að vinna vegvísi að mögulegri aðildarumsókn. Það verður ekki erfitt verk. Það vill svo til að þeir ágætu þingmenn sem að þessari tillögu standa hafa lýst því í sex atriðum hver verkefnin eru sem eigi að leysa í þessum vegvísi. Þau ganga m.a. út á að taka ákvarðanir um tiltekna hluti. Í sumum þeirra eru vissir valkostir þar sem stjórnarflokkar og stjórnarandstöðuflokkar þyrftu að ræða og ná samkomulagi um. Ég tel að ef ég og nokkrir hv. þingmenn mundum setjast niður yfir kaffibolla mundum við fara ansi langt með það en auðvitað vinnum við ekki málið þannig. Það verður væntanlega utanríkismálanefnd sem fjallar um það. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að þau tvö verkefni sem þarna eru lögð fyrir utanríkismálanefnd séu góð og að það taki ekki langan tíma að vinna þau. Það er sjálfsagt að vinna þau í sameiningu. Hverjir eru hagsmunir mínir sem utanríkisráðherra? Það kom fram í svari við fyrirspurn eins hv. þingmanns Framsóknarflokksins í gær. Ég var spurður: Hvort telur utanríkisráðherra að það sé betra að ganga til samninga við Evrópusambandið með nauman þingmeirihluta að baki eða breiðan, jafnvel samstöðu? Það er engin spurning í mínum augum að að sjálfsögðu eru hagsmunir Íslands fólgnir í því að okkur takist hér innan Alþingis að ná sem víðastri samstöðu. Ég hef lýst því yfir alveg eins og hv. þingmaður, formaður utanríkismálanefndar, hefur ítrekað sagt sjálfur að menn vilja gera það sem hægt er til þess að ná þessari breiðu samstöðu, við viljum ganga langt til þess. Ég tel að við eigum að hafa náið samráð við stjórnarandstöðuflokkana, ekki bara um undirbúninginn heldur líka þegar leiðangurinn sjálfur hefst. Þá þurfum við að hafa mjög ítarlegt og varanlegt samráð við þingið alveg eins og við fulltrúa hagsmunasamtaka utan þings um það hvernig loka beri hinum einstöku af þeim 35 köflum sem tengjast þessum samningaviðræðum. Það verður aldrei farið í samningaviðræður um neinn kafla án þess að ráðgast sé við þá nefnd eða þann hóp sem þingið telur að eigi að vera fulltrúi þess í þessum viðræðum og sömuleiðis eftir þær. Því lýsti ég kannski ekki svona nákvæmlega vegna þess að mér vannst ekki tími til þess í gær en það er vilji minn. Þetta vil ég gera, svona vil ég vinna það. Ég vil miklu frekar hugsa taflið alveg til enda og það sem vakir fyrir mér er að þegar upp er staðið, hvernig sem þjóðaratkvæðagreiðsla kann að leggjast í þessu máli, geti allir gengið frá málinu án þess að skilja eftir flakandi undir á samfélaginu. Það finnst mér skipta mjög miklu máli. Þá kem ég að því atriði sem ég er kannski ekki að öllu leyti sáttur við en það er tímasetningin. Það kemur fram í 2. tölulið tillögunnar að þessum verkefnum eigi að vera lokið eigi síðar en 31. ágúst.  Af hverju er ég áfram um að klára þetta eins og ég hef sagt bæði við formenn stjórnarandstöðuflokkanna og sagt hér í ræðustóli? Ég er áfram um að ljúka þessu máli helst fyrir lok júní, helst ekki síðar en í fyrstu viku júlí og ég skal segja mönnum af hverju. Áður en ég lagði fram þessa tillögu ráðgaðist ég við menn hér heima og líka erlendis. Ég ráðgaðist við utanríkisráðherra allra helstu vinaþjóða okkar, þ.e. Norðurlandaþjóðanna. Án þess að ég vilji fara út í hvað okkur fór á milli var niðurstaða mín sú að hagsmunum okkar varðandi umsókn yrði best borgið ef hægt væri að koma henni inn á þeim tíma þegar sú þjóð sem er í hópi okkar öflugustu vina af langri fortíð, þ.e. Svíar, tekur við forustunni í Evrópusambandinu. Ég hef rætt þessi mál við Carl Bildt. Ég hef rætt þessi mál við fleiri og ég er þeirrar skoðunar að hagsmunum Íslands væri best borgið ef okkur tækist að koma þessari umsókn til afgreiðslu þar þannig að undir forustu Svía væri hægt að ganga frá henni á desemberfundi leiðtoganna. Þá gætu samningaviðræður síðan hafist, ef svo verkast vill, í upphafi næsta árs og mundu standa eftir því sem því ári yndi fram. Það er ástæðan fyrir því að ég vil ljúka málinu sem fyrst og það er ástæðan fyrir því að ég óska eftir samvinnu við alla flokka á Alþingi um hvort mögulegt sé að ná fyrir því sterkum meiri hluta, að uppfylltum viðhorfum og forsendum þingsins, til þess að geta lokið því með þessum hætti. Frú forseti. Þetta er í stórum dráttum afstaða mín til þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir og ég hef orðið við þeim tilmælum hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem er 1. flutningsmaður hennar, að reifa þetta málefnalega. Ég tel sem sagt að eftir þær umræður sem hér hafa staðið með litlum sleitum í hartnær tvo daga sé miklu skemmra á milli manna 

Frú forseti. Varðandi tímasetninguna þykir mér dálítið sérstök umræðan um að þetta þurfi að gerast á meðan Svíar eru í forsæti í Evrópusambandinu. Ég er alveg sammála því að það gæti skipt máli en í þessum rökstuðningi birtist hins vegar viðhorf hæstv. utanríkisráðherra til þessarar umsóknar, að frændur okkar þurfi einhvern veginn að redda okkur þarna inn. Við séum ekki í stöðu til þess að fara í viðræður við Evrópusambandið nema við séum með einhverja kunningja okkar þarna sem geti kannski aðeins horft í gegnum fingur sér og smeygt okkur inn í sambandið. Erum við þá ekki að fara í viðræður við Evrópusambandið sem sjálfstætt fullvalda ríki sem hefur eitthvað fram að færa, getur boðið eitthvað, hefur eitthvað sem Evrópusambandið mundi hugsanlega sækjast eftir? Ætlum við bara að láta redda okkur inn af því að við erum í vandræðum?

Frú forseti. Það er margt sem við höfum fram að færa. Það eru þau lýðræðislegu gildi sem Evrópusambandið hefur alltaf tekið fast að brjósti sér. Það er sú staðreynd að við erum í EES og höfum þegar kynnst innviðum þess og þeir okkur. Það sem við höfum sérstaklega fram að færa gagnvart Evrópusambandinu er auðvitað sérþekking okkar og reynsla t.d. á sviði fiskveiðistjórnar. Hvers vegna er það svo að menn leita til vinaþjóða sinna eða vilja heldur vinna með þeim? Það er vegna þess að þeir þekkja þær af reynslunni. Við höfum alltaf litið svo á að Norðurlandaþjóðirnar séu þær þjóðir sem hafa verið okkur vinveittastar og ég held að í svona máli skipti það máli. Í þessu efni munu skipta máli þau tengsl sem íslenskir stjórnmálamenn og íslenska ríkið hefur við vinaþjóðir og stjórnmálamenn. Þetta verða harðir samningar ef í þá verður lagt og takast þarf á við hvert einasta atriði af forníslensku harðfylgi og við munum þurfa á öllu að halda. Því eins og hv. þingmaður hefur bent á í ræðum sínum eru viðfangsefnin erfið, eins og sjávarútvegsmál, eins og landbúnaður og hugsanlega fleiri. Við munum þurfa á öllu okkar atfylgi og líka stuðningi hefðbundinna vinaþjóða að halda.

Frú forseti. Verða þetta harðir samningar, hæstv. utanríkisráðherra? Verða þetta harðar samningaviðræður ef Samfylkingin fer út í þessar viðræður ein með ekki meira bakland en sína eigin flokksmenn sem hafa á undanförnum mánuðum og árum talað þannig að Evrópusambandið væri hin eina lausn, lausn allra vandamála? Væri ekki miklu betra fyrir hæstv. utanríkisráðherra að hafa helst allt þingið á bak við sig ef út í aðildarviðræður við Evrópusambandið væri farið eða a.m.k. einhverja úr öllum flokkum? Væri ekki miklu betra fyrir hæstv. utanríkisráðherra að gefa sér tíma í nokkrar vikur til þess að reifa málið og sjá hvort ekki sé hægt að ná breiðari samstöðu en eingöngu í hans eigin flokki?

Frú forseti. Jú.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ræðu hans þar sem hann tekur efnislega undir þau sjónarmið sem búa að baki þessu þingmáli og skilur sig þannig frá sumum hv. þingmönnum sem skipa sér í flokk með honum og hafa haldið uppi mjög harðri gagnrýni á málið. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra, í tilefni af því að hann bendir á að völ sé á nokkrum leiðum þegar kemur að þeim vegvísi sem fjallað er um í þingmálinu, um sýn hans á það með hvaða hætti staðið verði að staðfestingu samnings við Evrópusambandið, ef slíkir samningar nást á endanum. Erum við sammála um það, ég og hæstv. utanríkisráðherra, að það geti aldrei komið til þess að slíkur samningur verði borinn undir þetta þing?

Frú forseti. Ég er ósammála hv. þingmanni um það að þingmenn úr mínum flokki hafi farið harkalega gagnvart þessari tillögu. Ég rifja það upp að t.d. hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir og ýmsir aðrir þingmenn sem hafa flutt ræður um þetta hafa talað með jákvæðum hætti um það meginefni sem er að finna í tillögunni. Varðandi það atriði sem hv. þingmaður spurði mig um áðan eru ýmsar leiðir sem menn geta hugsað sé um það með hvaða hætti samningur er staðfestur. Eins og málið liggur fyrir núna þegar stjórnarandstaðan óskar eftir því að utanríkismálanefnd marki vegvísi, þá held ég að rétt sé að við hlustum bara á það sem þingmenn hafa að segja. Ég sit ekki í utanríkismálanefnd en ef hv. þingmaður sem þar situr vill kalla á mig þangað er sjálfsagt að ég ræði það við nefndina.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því svari sem var gefið vegna þess að þegar um er að ræða samninga um framsal á fullveldi, eins og óumflýjanlega væri um að ræða í samningi við Evrópusambandið, gilda um það ákveðnar reglur hér á þinginu. Það getur aldrei komið til þess að utanríkisráðherra skrifi undir og fullgeri slíkan samning án þess að hann verði síðan í framhaldinu borinn undir þingið. Í því máli sem við ræðum hér er sá vandi uppi að ekki eru að stjórnskipunarrétti heimildir fyrir þingið til þess að staðfesta slíkan samning. Við hljótum því að vera sammála um það í það minnsta, ég og hæstv. utanríkisráðherra, að samningur gerður við Evrópusambandið verður aldrei borinn undir þetta þing til staðfestingar. Erum við ekki örugglega sammála um það?

Frú forseti. Utanríkisráðherra skrifar aldrei undir samning eða staðfestir hann nema með fyrirvara, það liggur alveg ljóst fyrir. Um það atriði sem hv. þingmaður er hér að reifa, ja, það er mál sem við skulum ræða um í utanríkismálanefnd og við skulum líka fá stjórnskipunarfræðinga til að ræða það við okkur. Við höfum lesið það í fjölmiðlum að þeir eru ekki alveg á eitt sáttir um það, það eru fleiri en ein leið sem því tengjast. Við skulum bara, eins og sæmir mönnum sem vilja undirbúa málin með vönduðum hætti, hlusta á öll sjónarmið í þeim efnum. 
            

Frú forseti. Ég held að í þessu máli sannist eins og kannski í mörgum öðrum málum nú til dags að eftirspurn eftir gargandi flokkspólitík er mjög á undanhaldi í samfélaginu. Ég held að það þurfi að hafa mjög í huga í þessu máli að menn geta náð sáttum. Ég endurtek það að gargandi flokkspólitík er ekki endilega lausn allra mála hér í þessum sal. Sú pólitík er vonandi að baki sem hafnar hugmyndum allra annarra en þeirra sem teljast vera í flokki manns. 
             Gott og vel, þá skulum við líka hafa það í huga að þetta mál fari til utanríkismálanefndar og þar takist mönnum einfaldlega að ná því besta út úr báðum þessum tillögum, stjórnartillögunni og stjórnarandstöðutillögunni. Þær eru vel samrýmanlegar, eða er ekki svo, hæstv. utanríkisráðherra?

Frú forseti. Í ljósi þess að hæstv. utanríkisráðherra segist vera búinn að tyggja tillöguna og búinn að melta hana þá vakna nokkuð aðkallandi spurningar um það hvað hann ætlar að gera næst við hana. Í ljósi þessa líkingamáls hlýt ég að spyrja ráðherrann að því hvernig hann sjái fyrir sér feril tillögunnar og hvort hann muni þá beita sér fyrir því að hún verði samþykkt í utanríkismálanefnd og verði þar með grundvöllur að því verklagi sem utanríkismálanefnd notar í þessari vinnu sinni eða hvort hann sjái fyrir sér einhverja aðra atburðarás.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson veit var utanríkisráðherra í sínu fyrra lífi lífeðlisfræðingur, hann veit því mætavel hvað tekur við af meltingunni. Það er hins vegar svo að þegar mál er komið til þingsins er það á forræði þingsins hvað verður gert við það. Ég hef stuðlað að því, eins og hv. þingmaður veit og ég hef greint frá, að þessi tillaga verði afgreidd hér í dag og hún verði tekin til utanríkismálanefndar og þar verði fjallað um hana samhliða - ég ætla ekki að gefa skipanir um það, það er utanríkismálanefnd sem ræður því, en mér finnst ekki óeðlilegt að um þessar tillögur verði fjallað saman og reynt verði að vefa saman þá sameiginlegu þætti sem eru mjög miklir í þessum tveimur tillögum. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að á grundvelli þessara tillagna tveggja eigi að vera hægt að framfylgja ályktun þess góða flokks sem hv. þingmaður tilheyrir í dag a.m.k., þ.e. að sækja um aðild á grundvelli skilyrða og ég hef sagt 

Frú forseti. Mér sýnist að smám saman sé að renna upp ljós fyrir stjórnarliðum, þ.e. að sú tillaga sem við ræðum er þörf, afar mikilvæg fyrir þá umræðu sem er fram undan vegna fyrri tillögu ríkisstjórnarinnar. Hún setur málið, ef rétt er á spilunum haldið, í skynsamlegan farveg, nefnilega þann að áður en þingið taki ákvörðun um það af eða á hvort sækja beri um aðild, eða eftir atvikum hvort slíka ákvörðun eigi að bera undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu, sé tryggt að fyrir liggi í greinargerð samantekt á þeim meginhagsmunum sem við Íslendingar höfum að verja í viðræðum okkar við Evrópusambandið um fulla aðild að því. Það er sannarlega rétt sem komið hefur fram í ræðum í dag að mikið undirbúningsverk hefur verið unnið á þessu sviði. Menn geta þar vísað ýmist til skýrslunnar frá árinu 2007, sem Björn Bjarnason leiddi -  Það er síðan alveg sérkapítuli þegar menn tala um að samningarnir verði harðir og þeir verði erfiðir. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að við séum í góðri samningsstöðu og við getum komið heim með fínan samning. Í þeirri umræðu gleyma menn því oft að við erum ekki bara að semja við Evrópusambandið, það er ekki einn viðsemjandi í þeim viðræðum. Nei, þegar Evrópusambandið hefur náð niðurstöðu við okkur gengur sá samningur auðvitað til 27 aðildarríkja Evrópusambandsins og hann þarf að fást samþykktur í hverju og einu þeirra ríkja. Þeim mun betri sem hinn frábæri samningur sem við teljum okkur geta náð í viðskiptum við samningamenn Evrópusambandsins er fyrir okkur má færa að því líkur að hann geti gengið verr ofan í þjóðríkin 27, sem hvert fyrir sig þurfa að blessa þá niðurstöðu. Ég ætla ekki að fara dýpra ofan í það atriði vegna þess að ég tel að menn hafi almennt gert allt of mikið úr möguleikum okkar til þess að ná frábærum samningi. Ég tek miklu meira mark á þeim sem eru í Evrópuumræðunni að mæla fyrir umsókn og hafa sannfæringu fyrir því að við eigum að ganga inn á þeim forsendum að við eigum samleið með Evrópusambandinu, að kostirnir við fulla Evrópusambandsaðild vegi upp ókostina og gallana eins og Evrópusambandið blasir við, eins og stefna þess er. Ég tek miklu meira mark á þeim sem mæla fyrir Evrópusambandsaðild á þeim forsendum og tala fyrir því að við förum í umsóknarferlið en þeim sem segja að við eigum að fara í umsóknarferlið til þess eins að tékka á hvort við fáum ekki frábæran samning. Ég held að sá málflutningur sé ekki á eins traustum rökum reistur. Í þessari þingsályktunartillögu er, eins og fram hefur komið í umræðunni, lagt til að utanríkismálanefnd felli málið í ákveðinn farveg. Þess vegna er þessi þingsályktunartillaga í raun og veru tillaga um ákveðna málsmeðferð. Menn hafa gagnrýnt hér að hún snúist ekki um það hvort við eigum að sækja um eða ekki, gott og vel, það stóð aldrei til að hún ætti að fjalla um það. Hérna hafa tveir þingflokkar komið sér saman um málsmeðferð vegna þess að ekki er boðið upp á hana í tillögu utanríkisráðherra, ég veit ekki hvort ég get kallað hana tillögu ríkisstjórnarinnar, a.m.k. er ekki fullur stuðningur við hana hjá öllum ráðherrum. Það kemur í ljós að ýmis atriði hafa ekki verið hugsuð til fulls þegar maður fer að ræða þá tillögu. Þó að ég sé að tala um hina síðari er hún auðvitað til komin, eins og segir í greinargerð með henni, vegna hinnar fyrri. Það er t.d. þetta með samráðið sem átti að vera svo mikið við hagsmunaaðila eftir að þingið var búið að ákveða að fara í aðildarviðræður. Ég hef gagnrýnt það hér áður. Ég vil nefna annað mál. Í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra kom fram að hún hefði falið Seðlabankanum að leggja mat á kosti og galla þess að breyta umgerð peningastefnunnar á Íslandi en ekki bara það, heldur hafi hún líka óskað eftir því við Seðlabankann að hann skili áfangaskýrslu, þ.e. skýrslu um fyrirkomulag peningamála með hliðsjón af hugsanlegri aðild að Efnahags- og myntbandalagi Evrópu. Hefði nú ekki verið eðlilegt að einhver slík skýrsla fylgdi þessu þingmáli, þingmálinu um að ganga í Evrópusambandið og taka upp evruna í framhaldinu? Hefði ekki verið eðlilegt að einhver slík skýrsla, einhver slík samantekt, hefði verið grunnur að þeirri ákvörðun þar sem Seðlabankinn væri fyrir fram búinn að leggja mat á kosti þess að gangast undir sameiginlegu myntstefnuna á því svæði? Það hefði verið góður grundvöllur að þingmálinu en ekki þannig að það gerist eftir á. Höfum þá í huga hvað er að gerast á evrusvæðinu í dag. Í Slóveníu, eftir að þeir tóku upp evruna, lækkaði til að mynda lánshæfismatið þar vegna þess að þeir voru búnir að gefa frá sér sveigjanleika sem þeir höfðu áður í sjálfstæðri mynt. Hvað er síðan að gerast í Svíþjóð, sem er fyrir utan evruna? Jú, Svíþjóð er með hæsta lánshæfismat allra Evrópusambandsríkjanna, m.a. á grundvelli þess að þeir eru með sjálfstæða mynt. Engu að síður er það lagt til í tillögu ríkisstjórnarinnar að við festum gengið nú þegar áður en grundvallarþættirnir í hagstjórninni hér hafa náð jafnvægi, áður en við höfum náð tökum á ríkisfjármálunum og hagstjórninni að öðru leyti. Ég held að í því atriði einu og sér felist gríðarlega mikill veikleiki í tillögu ríkisstjórnarinnar. Þess vegna leggjum við til í þeirri þingsályktunartillögu sem við teflum hér fram, þingflokkar Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks, að fjallað verði um gerð stöðugleikasamnings, og þá erum við auðvitað að tala um að rætt verði um kosti þess og galla að gangast undir stöðugleikasamning og festa gengið nú þegar við Evrópusambandið á þeim tímum sem svona mikið ójafnvægi er í íslenska þjóðarbúskapnum, gríðarlegt ójafnvægi, meira ójafnvægi en við höfum nokkru sinni áður, í langan tíma a.m.k., séð. Við vitum öll hvaða afleiðingar slíkt gæti haft, þ.e. að við festum gengið. Það geta menn sagt okkur í þeim ríkjum þar sem atvinnuleysið er hvað mest í Evrópusambandinu í dag. Það er nákvæmlega þar sem menn munu taka á þessu. Í atvinnuleysinu munu menn þurfa að taka út afleiðingarnar af því að gera þetta of snemma. Ég vil að lokum nota þann skamma tíma sem mér er úthlutaður til að benda á að það gengur ekki að menn setji hér fram mál af þessum toga án þess að hafa t.d. ígrundað það hvernig málið horfir við stjórnskipulegri stöðu gagnvart þinginu. Mér finnst ótrúlegt að hæstv. utanríkisráðherra geri sér ekki grein fyrir því að þingið hefur á endanum ekkert vald til þess að klára þennan samning. Því sjónarmiði hefur meira að segja verið hreyft við mig - þó að ég hafi kannski efasemdir um að það sé rétt - að málið sé ekki einu sinni þingtækt vegna þess að stjórnskipun gerir ekki ráð fyrir því að samning eins og þann sem hér er verið að óska eftir að ganga til viðræðna um sé hægt að staðfesta. Í mínum huga mun röðin augljóslega verða þessi, verði gengið til aðildarviðræðna: Frá því að slíkur samningur klárast gerist þetta með þeim hætti að hingað inn koma tillögur um breytingar á stjórnarskránni og síðan verður þingi slitið. Eftir það kemur nýtt þing saman og staðfestir þær stjórnarskrárbreytingar. Fyrst eftir að nýja þingið hefur staðfest stjórnarskrárbreytingar kemur samningurinn sem utanríkisráðherra óskar eftir að fá að gera á dagskrá nýja þingsins til staðfestingar vegna þess að þá fyrst er komin stjórnskipuleg heimild til þess að staðfesta slíkan samning. Ég sakna þess auðvitað líka þegar maður er að reifa svona augljós mál, þetta eru stóru málin í samhengi við þá tillögu sem hér er verið að bera undir þingið, að menn geri sér hvorki grein fyrir þessu né því hvernig eigi að virkja þjóðaratkvæðagreiðslu. Á hún bara að vera leiðbeinandi eða ætla menn að koma með tillögur um stjórnarskrárbreytingar sem gefa þjóðaratkvæðagreiðslunni þann status 

Virðulegi forseti. Ég tel það vera almenna reglu að fólk eigi alltaf að vanda sig, í smáum málum sem stórum, og auðvitað þarf að vanda sig í þessu stóra og mikla máli. Sumum okkar finnst nauðsynlegt að skrifa það nákvæmlega niður hvað þurfi að gera, öðrum þykir liggja í hlutarins eðli að fólk vandi sig. Þess vegna tel ég að margt í þeirri tillögu sem hér er mælt fyrir sé sjálfsagður hlutur og hljóti að vera unnið í utanríkismálanefnd. Mig langar samt sem áður að benda á annað sem mér finnst svolítið kostulegt í málflutningi sjálfstæðismanna. Hv. þm. Bjarni Benediktsson segir, réttilega, að 27 þjóðir þurfi að samþykkja samninginn. Við þurfum ekki bara að semja við Evrópusambandið, það er alveg hárrétt. Ég þekki ekki dæmi þess að nein þjóð hafi hafnað slíkum samningi til þessa en ég bendi á að á hinn bóginn sjá þingmenn Sjálfstæðisflokksins ofsjónum yfir því að Evrópusambandið sé að verða sambandsríki. Núna er mjög erfitt af því að við þurfum að semja við 27 þjóðir. En svona er þetta, Evrópusambandið er samvinna þjóða, ekki sambandsríki eins og Bandaríkin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ábendingarnar. Mér finnst mikilvægt að það sé alveg skýrt vegna þessarar þingsályktunartillögu að ég lít svo á að ekki dugi að vísa henni til bara utanríkismálanefndar og fella hana þannig einhvern veginn inn í störf nefndarinnar samhliða hinum þingmálunum. Nei, þeir sem flytja þetta mál ætlast til þess að utanríkismálanefnd afgreiði tillöguna til þingsins og þingið taki afstöðu til þess hvort þetta er málatilbúnaðurinn sem menn fara fram á að verði lagður hinu málinu til grundvallar. Það er það sem málið snýst um, að það fari ekki bara til utanríkismálanefndar og verði grautað saman við hina tillöguna, heldur að það verði afgreitt og staðfest á þinginu að það er svona sem þingið vill standa að málinu. Varðandi Evrópusambandið sem sambandsríki er auðvitað hárrétt hjá hv. þingmanni að Evrópusambandið er ríkjasamband með þessum hætti. Það breytir hins vegar ekki hinu að meira að segja heilu þinghóparnir á Evrópusambandsþinginu hafa stefnu, eins og t.d. European People's Party, EPP, um að Evrópusambandið eigi að þróast yfir í sambandsríki. Sú umræða er lifandi og hún er raunveruleg, og það er ríkur vilji hjá mörgum til að þróa Evrópusambandið meira í þá átt. Núna síðast er Lissabon-sáttmálinn til vitnis um að fyrstu einkenni þess að menn sjái glitta í einhvers konar sambandsríki eru að birtast þó að ég haldi því ekki fram að Evrópusambandið sé orðið að slíku í dag.

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar tillaga frá þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um undirbúning mögulegrar umsóknar um aðild að Evrópusambandinu. Áður en ég held lengra með ræðu mína fer ég fram á það við forseta að formaður Sjálfstæðisflokksins verði við þessa umræðu.

Ég verð hérna.

Það er með ólíkindum að formaður Sjálfstæðisflokksins skuli kjósa, um leið og hann hefur haldið sína ræðu, að yfirgefa þingsalinn þegar þessi tillaga er til umfjöllunar. Ég geri alvarlegar athugasemdir við það. Við höfum í dag og í gær rætt þessi Evrópusambandsmál, annars vegar tillögu sem hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar í gær og svo þá tillögu sem hér er komin til umfjöllunar. Í þessari umræðu sem hefur að mínu mati að mestu leyti verið málefnaleg og yfirveguð hefur komið fram ríkur vilji til að reyna að ná sem breiðastri samstöðu um vinnubrögð, vinnulag og efni þessara tveggja tillagna vegna þess að í grunninn er ekki ýkja mikill munur á því hvert þær stefna, þessar tvær tillögur, þó að aðferðafræðin sé aðeins mismunandi. Þess vegna varð ég aðeins undrandi á framsöguræðum formanna Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í þessari umræðu vegna þess að þá fannst mér allt í einu kveða aðeins við annan tón en í ræðum annarra þingmanna þessara flokka, bæði í dag og í gær. Nú segir formaður Sjálfstæðisflokksins að það sé krafa hans að þessi tillaga komi sjálfstætt út úr utanríkismálanefnd og að til hennar verði tekin sérstök afstaða án samhengis við hina tillöguna. Hér hafa hins vegar fleiri talað um að það séu möguleikar á því að flétta þetta saman. Mér fannst t.d. varaformaður Sjálfstæðisflokksins vera á þeim nótum í sínu máli og mér fannst t.d. hv. þm. Siv Friðleifsdóttir í morgun tala á þeim nótum að það ætti að leita leiða til að flétta þessar tillögur saman með einhverjum hætti. Hv. formaður Framsóknarflokksins talar eins og að aldrei hafi annað staðið til en að tillaga stjórnarinnar færi inn í utanríkismálanefnd og kæmi þaðan óbreytt út og óunnin. Það hefur auðvitað aldrei staðið til og það vita allir sem hafa tekið þátt í þingstörfum og nefndarstörfum, og t.d. hv. formaður Sjálfstæðisflokksins sem hefur verið formaður utanríkismálanefndar veit mætavel, að þingnefnd sem fær mál til umfjöllunar, þó að það komi frá ríkisstjórn, tekur það til faglegrar og vandaðrar umfjöllunar og getur gert á því ýmsar breytingar, getur til að mynda tekið vinnuferlið sem lýst er í þingsályktunartillögu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og gert það að sínu í vinnu nefndarinnar - það er ekkert sem kemur í veg fyrir það - og komið með tillöguna út úr nefndinni að slíkri vinnu lokinni.

Hvað vilt þú?

Það er ekkert sem kemur í veg fyrir það. Ég hef verið mjög jákvæður gagnvart því að koma á einhverju vinnulagi sem samstaða getur tekist um milli allra stjórnmálaflokkanna sem eiga sæti á Alþingi. Viljinn verður auðvitað að vera gagnkvæmur. Ríkisstjórnin hefur lagt fram tillögu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur mælt fyrir. Við höfum sagt, talsmenn stjórnarflokkanna, að við séum reiðubúin til þess að taka við sjónarmiðum annarra, m.a. þeirri tillögu sem hér liggur fyrir, og kanna hvort hægt sé að vinna þær saman með einhverjum hætti. Viljinn verður að vera gagnkvæmur til þess. Ég kalla eftir því og spyr, vegna þess að mér finnst ekki alveg samhljómur í þeim málflutningi sem fulltrúar þessara tveggja flokka hafa verið með í þessari umræðu, sérstaklega núna þegar ég hef heyrt formenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins: Er ekki raunverulegur vilji til þess? Er eitthvað sem kemur í veg fyrir það að utanríkismálanefnd taki þessar tillögur tvær og ræði þær saman, fari í það vinnuferli í umfjöllun sinni um þessi mál sem lýst er m.a. í tillögunni sem stjórnarandstöðuflokkarnir tveir leggja fram og komi með málið þannig út úr nefnd, þannig unnið? Er eitthvað sem kemur í veg fyrir það? Getur ekki orðið samstaða um að reyna að vinna málið með þeim hætti? Ég spyr vegna þess að eins og ég segi finnst mér ekki alveg hafa verið sá tónn sem þeir slógu hér, félagarnir, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Bjarni Benediktsson. Burt séð frá þessu vil ég segja um þetta mál að ég tel að það sem verið er að fjalla um í báðum þingmálunum sé að undirbúningsvinna eigi sér stað vegna umsóknar um aðild að Evrópusambandinu. Ég geng út frá því að það eigi við um tillögu stjórnarandstöðuflokkanna tveggja að það sé ætlast til að aðildarsamningur, ef til hans kemur, verði borinn undir atkvæði allrar þjóðarinnar. Það segir líka tillaga stjórnarinnar, að þjóðin taki af skarið í þessu efni. Ég tel að það sé fyrst og fremst blæbrigðamunur á því hvernig menn vilja vinna þessi mál, hvaða gögn þeir vilja hafa á borðinu þegar þeir taka afstöðu. Uppleggið með tillögu stjórnarinnar er að sjálfsögðu að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið en í athugasemdum í þeirri þingsályktunartillögu er líka gerð grein fyrir þeim meginhagsmunum sem við teljum að eigi að leggja til grundvallar. Ég get ekki séð að það sé munur á þeim sjónarmiðum varðandi grundvallarhagsmunina í þeirri tillögu og í hinni tillögunni. Það kann vel að vera að það þurfi að leggja meiri gögn á borðið, það þurfi að vinna meira og skrifa meiri texta í kringum þessi sjónarmið, þessa grundvallarhagsmuni, en það er ekki þannig að tillögurnar tali í austur og vestur í þessu efni, alls ekki. Mér finnst að það eigi að sjálfsögðu að vinna málið og ég mun, a.m.k. að svo miklu leyti sem ég fæ einhverju um það ráðið, beita mér fyrir því að þannig vinnubrögð verði viðhöfð í nefndinni og ég óska eftir því að um það geti orðið góð samstaða á milli allra flokka. Síðan hefur verið nokkuð talað um niðurlag í greinargerð með þingsályktunartillögu stjórnarandstöðuflokkanna þar sem talað er um að þegar, með leyfi forseta, „niðurstaða utanríkismálanefndar liggur fyrir er gert ráð fyrir að Alþingi ákveði næstu skref, þ.e. hvort gengið skuli til aðildarviðræðna við Evrópusambandið eða eftir atvikum hvort ákvörðun þar um skuli borin undir þjóðina í atkvæðagreiðslu“. Það er kannski það sem hefur helst verið ágreiningur um og ég er ekki alveg sannfærður um að allir þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna sem flytja þetta mál séu í raun fylgjandi þessari svokölluðu tvöföldu þjóðaratkvæðagreiðsluleið. Það kann vel að vera en mér hefur ekki alveg fundist það þannig að það getur vel verið að ekki einu sinni þetta atriði þurfi að vera til fyrirstöðu fyrir samstöðu um málið í þinginu að svo miklu leyti sem menn yfirleitt vilja fara í einhverjar viðræður við Evrópusambandið. Auðvitað vitum við að það eru ýmsir sem eru algerlega andvígir því yfir höfuð að það verði gert. Það eru sjónarmið sem við berum að sjálfsögðu virðingu fyrir líka. Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi að í umræðum um þessi mál í gær lýsti ég yfir miklum vilja til að reyna að ná góðri samvinnu við alla þingflokka. Jafnvel eftir að þessi tillaga frá stjórnarandstöðuflokkunum kom fram gerði ég það sömuleiðis. Ég vonast til þess að hugur fylgi máli hjá forustumönnum stjórnarandstöðuflokkanna sem hafa líka talað um að það sé nauðsynlegt fyrir íslenska hagsmuni í þessu máli að sem breiðust samstaða verði á bak við okkur Íslendinga og íslensk stjórnvöld ef ákveðið verður að fara í viðræður við Evrópusambandið. Ég er sammála því mati, því breiðari samstaða því sterkari er staða fyrir íslensk stjórnvöld í slíkum viðræðum. Það eru hagsmunir okkar allra að góð samstaða náist um málið og þess vegna vonast ég til þess að þá fylgi hugur máli, líka af hálfu forustumanna stjórnarandstöðuflokkanna sem mér fannst ekki alveg skína í gegn í þeirra máli. Það getur verið að ég sé eitthvað viðkvæmur fyrir þessu og hafi misskilið þá. Þeir leiðrétta það þá ef svo er, en mér fannst eitthvert yfirbragð í þeirra máli gefa til kynna að það væri ekki endilega mikil sannfæring á bak við það af þeirra hálfu. Ég vænti þess að þeir skýri það þá frekar og að sjálfsögðu ríður svo mestu á um það hvaða umfjöllun þetta mál fær í nefnd 

Frú forseti. Það var ekki stjórnarandstaðan sem tefldi fram tillögu til þingsályktunar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Nei. Það voru stjórnarflokkarnir, eða a.m.k. nokkrir ráðherrar í ríkisstjórninni. Kannski bara utanríkisráðherrann. Þegar Samfylkingin og Vinstri grænir voru að koma sér saman um það þingmál, sem þeir á endanum gátu ekki gert, og fyrst ekki var samstaða um hvort ætti að fara í aðildarviðræður, þá var auðvitað heldur ekki nein samstaða um málsmeðferðina. Það er það sem birtist í þessu skjali. Það var engin samstaða um það milli Samfylkingar og Vinstri grænna yfir höfuð um neitt sem snertir þetta mál annað en að - fyrst þeir gátu ekki komið sér saman um það - best væri að leggja það bara fyrir þingið og sjá hvað mundi gerast. Þegar menn standa þannig að málum finnst mér nú býsna langt seilst í gagnrýninni þegar vinir þeirra í stjórnarandstöðunni koma fram og segja: Jæja, strákar mínir og stúlkur, það er svona sem nauðsynlegt er að standa að þessu. Ef við erum að fara að taka ákvörðun af þessum toga þarf að eiga sér stað einhver lágmarksundirbúningur, vegna þess að tillaga ríkisstjórnarinnar gekk einmitt út á það, eða tillaga hæstv. utanríkisráðherra, að fara bara í aðildarviðræður. Það hefur komið fram bæði í máli hans og annarra, að það átti að drífa í þessu núna strax um mánaðamótin júní/júlí. Ekki að undangengnu mati á þeim hagsmunum sem átti að verja. Ekki átti að kynna það fyrir þinginu. Ekki átti að kynna áhrifin af því að gangast undir sameiginlegu myntstefnuna fyrir þinginu. Nei. Það var bara mál sem var í sjálfstæðum farvegi á milli ríkisstjórnar og Seðlabankans. Enginn sérstakur undirbúningur átti að eiga sér stað. Það átti bara að knýja fram á grundvelli yfirlýsingar frá einstökum þingmönnum um að þeir væru nú hlynntir því að skoða möguleikana 

Frú forseti. Þótt hv. þm. Bjarni Benediktsson sé nú orðinn formaður Sjálfstæðisflokksins fyndist mér nú fara honum betur að fara í þau föt sem hann var venjulega í þegar hann var formaður utanríkismálanefndar og talaði af meiri yfirvegun um mál en hann gerir hér og nú. Staðreyndin er sú að tillaga ríkisstjórnarinnar gengur út á það að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Það er ljóst. Það segir líka að að loknum slíkum viðræðum eigi að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan er í athugasemdunum lýst ákveðnu ferli. Talað er um að víðtækt samráð verði haft við hagsmunaaðila um viðræðurnar, leitað verði eftir sem breiðastri samstöðu um umræðugrundvöll þeirra viðræðna. Það þýðir að sjálfsögðu m.a. samningsmarkmið um grundvallarhagsmuni okkar eðlilega, og að skipuð verði fagleg viðræðunefnd. Hér er líka viðruð sú hugmynd að sett verði á laggirnar sérstök Evrópunefnd til að fara með tengslin milli þingsins og viðræðunefndarinnar. Það gæti út af fyrir sig orðið utanríkismálanefnd eins og tillaga stjórnarandstöðunnar gengur út á. Ég meina, það er að sjálfsögðu opið til umræðu. Ríkisstjórnin leggur þetta fram sem sínar hugmyndir. Þingið hefur að sjálfsögðu allan rétt til þess og alla möguleika að ræða það hvort það vill hafa hlutina með öðrum hætti og hvort það vill hafa meiri aðkomu að málinu en gert er ráð fyrir í upphaflega þingmálinu og þá gerir þingið það. Það hefur að sjálfsögðu allt umboð til þess og þetta veit hv. þm. Bjarni Benediktsson mætavel, og hefur sjálfur oft einmitt sem formaður utanríkismálanefndar tekið þingmál frá ríkisstjórn sem hann studdi og gert á því breytingar vegna þess að þingið vildi hafa hlutina öðruvísi. Það er það sem við eigum að temja okkur. Við eigum einmitt að temja okkur það að þingið hafi meira að segja, styrkja þingræðið í sessi og við teljum að við séum að gera það.

Virðulegi forseti. Þetta er allt hárrétt hjá hv. þingmanni. Stjórnarandstaðan getur farið fram á breytingar á þingmáli sem hér liggur fyrir. Hún getur líka bara ákveðið að tefla fram þingmáli. Það er akkúrat það sem hún gerði. Ég vænti þess að hv. þingmaður sé alveg eins sáttur við það eins og hún hefði farið fram á einhverjar breytingar á hinu málinu. Munurinn á þessum málum er sá að annað fjallar um að leggja fram umsókn um Evrópusambandsaðild en hitt um undirbúning þess að slík ákvörðun verði tekin á þinginu. Mér sýnist því á öllu að við séum á endanum sammála, nema þá kannski um eitt, sem hv. þingmaður vísaði til og kemur fram í þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra um að að loknum samningi skuli fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla. Getur hv. þingmaður útskýrt fyrir mér um hvað sú þjóðaratkvæðagreiðsla á að vera? Varla til staðfestingar á samningnum. Ekki er hægt að ætlast til þess af þjóðinni að hún fari að staðfesta samninginn áður en við breytum stjórnarskránni? Það eru engar heimildir í stjórnarskránni til þess að vísa því til þjóðarinnar að staðfesta lög eða alþjóðlega samninga. Ég átta mig ekki á því hvað átt er við með því í þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar þar sem talað er um að fram skuli fara þjóðaratkvæðagreiðsla eftir að samningurinn er gerður. Getur hv. þingmaður útskýrt fyrir mér um hvað sú þjóðaratkvæðagreiðsla á eiginlega að snúast?

Frú forseti. Við áttum nokkur orðaskipti um þjóðaratkvæðagreiðslumálið í umræðum í gær, ég og hv. þm. Illugi Gunnarsson, þar sem við veltum vöngum einmitt um hvað svona þjóðaratkvæðagreiðsla á að snúast um og hvernig hún færi fram. Ég tel að þetta sé atriði sem við förum betur yfir. Við höfum ekki tíma til þess í stuttum andsvörum að ræða það til þrautar hvernig með þau mál eigi að fara. Því var lýst yfir af hálfu ríkisstjórnarinnar að hún hygðist leggja fram stjórnarfrumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur sem myndaði ákveðinn ramma um þjóðaratkvæðagreiðslur almennt séð. Ég upplýsti það og vísaði til þess að í Noregi á sínum tíma voru sett sérstök lög um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamninginn eftir að aðildarsamningurinn lá fyrir. Þá tók norska þingið hann til umfjöllunar. Setti síðan lög um þjóðaratkvæðagreiðsluna um samninginn þar sem spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni var njörvuð niður í lagatextann og þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram sjö mánuðum síðar. Þetta var ferlið sem þar var viðhaft og mér finnst að við getum skoðað það hvernig aðrir hafa staðið að þessum málum í öðrum löndum. Hvað stjórnarskrána varðar tel ég, eins og hæstv. utanríkisráðherra nefndi, að eðlilegt sé að við förum yfir það með sérfræðingum í stjórnskipunarrétti vegna þess að greinilega eru ekki allir á einu máli um hvernig málið ber að þjóðinni eða þinginu gagnvart stjórnarskránni. Ég hefði haft tilhneigingu til að halda að fyrst ætti að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem þjóðin ákveddi hvort hún vildi aðild að Evrópusambandinu eða ekki á grundvelli þess samnings sem fyrir liggur. Aðeins ef þjóðin segir já er tilefni til þess að gera stjórnskipulegar breytingar eða breytingar á stjórnarskránni hvað þetta varðar.

En ef þingið gerir það ekki?

Þetta eru mín fyrstu viðbrögð. En ég sagði það líka í gær í umræðunni um málið að ég hefði ekki kafað ofan í saumana á þessu stjórnskipunarmáli og mér finnst eðlilegt að við förum ofan í það á vettvangi hv. utanríkismálanefndar og fáum til okkar fróða sérfræðinga í þessu efni. Ég ætla ekki að kveða neitt upp úr með það á þessu stigi. Þetta 

Samt ætlarðu utanríkisráðherra að hlaupa af stað.

Frú forseti. Hv. þm. og formaður utanríkismálanefndar, Árni Þór Sigurðsson, bað um skýringar og leiðréttingar ef einhverjar væru. Ég ætla að reyna að leiðrétta þann misskilning sem enn virðist vera til staðar og stafar líklega af því að menn eru svolítið fastir í því að þetta séu í raun sams konar tillögur þegar á þeim er þessi grundvallarmunur, reyndar er nú ýmis munur á þeim, en eitt af grundvallaratriðunum er að tillaga stjórnarandstöðunnar snýst um að undirbúa ákvarðanatökuna. Tillaga stjórnarinnar er tillaga um að taka þessa sömu ákvörðun. Ég skal nefna dæmi af því að þetta er líklegast einhver stærsta ákvörðun sem Alþingi mun nokkurn tíma taka, ein af þeim a.m.k., og er gríðarlegt hagsmunamál. Ef við skoðum þetta út frá einni fjölskyldu, þá er það oftast ein stærsta ákvörðun fjölskyldu, a.m.k. ein stærsta fjárfesting, að kaupa sér húsnæði. Þá má segja að tillaga stjórnarinnar sé um það að einhver fjölskylda ætli að taka ákvörðun um að kaupa eitt tiltekið hús og gerir tilboð í það á ákveðnu verði. Tillaga stjórnarandstöðunnar beinist hins vegar að því að þessi sama fjölskylda ætlar skoða hvaða fasteignir eru til, hvaða peninga hún á fyrir húsnæði, hvaða greiðsluaðferðir mundu henta henni, hvaða kröfur þarf að gera til húsnæðis o.s.frv. Þetta er sem sagt spurning um það að menn fari í gegnum þá eðlilegu vinnu sem er nauðsynleg til þess að geta tekið upplýsta ákvörðun.

Frú forseti. Það var nú einhver með þessa samlíkingu með húsakaupin í gær við umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Ég sagði þá, ég man ekki hvort það var þessi hv. sami þingmaður eða einhver annar, að ég kynni ekki alveg við þá samlíkingu, að það að sækja um aðild að Evrópusambandinu og fara í það ferli sem því viðvíkur og bera síðan niðurstöðuna undir þjóðaratkvæðagreiðslu væri sambærilegt við ákvörðun fólks um að kaupa sér hús. En látum það liggja á milli hluta. Það skiptir engu máli í þessu samhengi. Tillaga stjórnarandstöðuflokkanna beggja gengur út á það að undirbúa ákvörðun, þessa sömu ákvörðun og tillaga stjórnarinnar gengur út á, segir hv. þingmaður. Já, gott og vel. Það þýðir að báðar tillögurnar ganga samt í þessa sömu átt. Kannski í aðeins mismunandi skrefum en því fer víðs fjarri að hægt sé að skilja málið þannig að önnur fari í austur en hin í vestur. Það er ekki. Þær ganga báðar í sömu átt, hugsanlega með aðeins öðruvísi göngulagi en í sömu átt ganga þær. Þess vegna höfum við viðhaft þann málflutning, fulltrúar stjórnarflokkanna, að það eigi að vera unnt að flétta þessar tillögur saman með vandaðri vinnu á vettvangi þingnefndarinnar með því að fá þau gögn, þær upplýsingar sem kallað er eftir í tillögum stjórnarandstöðuflokkanna, gera um það greinargerð sem gæti komið fram í nefndaráliti og fléttað þannig inn þau skref sem stjórnarandstöðuflokkarnir tveir leggja til inn í textann í tillögu stjórnarflokkanna. Ég tel því að engin ástæða sé til að óttast að það sé ekki hægt ef viljinn er fyrir hendi. En ég ítreka það sem ég sagði áðan að það er alveg ljóst að ef viljann skortir þá verður auðvitað ekki farið langt. En ég vænti þess að sá vilji sé raunverulegur og hann sé til staðar. Við höfum lýst honum yfir, ég fyrir mína hönd sem formaður utanríkismálanefndar, 

Frú forseti. Jú. Við erum farin að endurtaka okkur líklega dálítið mikið í þessari umræðu, en þetta snýst líka um í hvaða átt er verið að fara. En vissulega, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson bendir á, er sú átt sem verið er að horfa í nokkuð ljós. En fyrsta skrefið er í tillögu stjórnarandstöðunnar. Tillaga stjórnarinnar gerir ráð fyrir því að skref tvö sé tekið fyrst og svo fyrra skrefið. En látum það vera. Aðalatriðið er að til þess að geta rætt tillögu stjórnarandstöðunnar af einhverri alvöru verðum við að líta svo á málið að gert sé ráð fyrir því að hún fari alla leið. Að menn byrji á að ganga frá því að þeir ætli að fara í þetta ferli sem fjallað er um í greinargerð með tillögu stjórnarandstöðuflokkanna, þar á meðal hvaða ráðstafanir þurfi að gera varðandi stjórnarskrá. Ætlar hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar að framkvæma allt þetta sem lýst er í greinargerð utanríkismálanefndar áður en kemur að því að greiða atkvæði um tillögu stjórnarinnar?

Frú forseti. Þetta var nefnilega nokkuð gott sem hv. þingmaður endaði hér með vegna þess að í raun má segja að tillaga stjórnarandstöðuflokkanna tveggja gæti verið lýsing á vinnuferlinu í utanríkismálanefnd við vinnuna við hitt þingmálið. Hún gæti allt eins verið það. Hún gæti allt eins verið það, að segja: Það er þetta sem utanríkismálanefnd á að gera í vinnunni við hitt þingmálið. Þegar þessi vinna liggur fyrir þá er hægt að taka ákvörðun. Það hefur aldrei staðið til af hálfu stjórnarflokkanna að taka ákvörðun um stjórnartillöguna fyrr en að lokinni vinnu í utanríkismálanefnd. Það hefur aldrei staðið til að hún kæmi til atkvæða fyrr en nefndarvinnunni væri lokið. Og nefndarvinnan getur m.a. falið í sér það sem tillaga stjórnarandstöðuflokkanna leggur til að verði gert.

Styðurðu það?

Ertu samþykkur því?

Ég hef sagt að ég vilji vanda vinnubrögðin við vinnuna í utanríkismálanefnd. Ég hef greint hv. þingmanni,  Ég tel að í þessu liggi viss kjarni, að tillaga stjórnarandstöðuflokkanna tveggja gæti sem sagt verið lýsing á þessu vinnulagi og þegar þeirri vinnu nefndarinnar er lokið komi fram nefndarálit með einhverri tillögu um málsmeðferð, t.d. tillögu um að samþykkja þá tillögu sem hér liggur fyrir, annaðhvort óbreytta eða breytta með lýsingum í nefndaráliti um hvernig vinnuferlarnir ættu að ganga fyrir sig o.s.frv. Þess vegna segi ég það og meina það einlæglega að ég tel að hægt sé 

Frú forseti. Ég fagna því að viðbótartillögur komu við tillögu hæstv. utanríkisráðherra því mér þótti hún frekar fátækleg. Mér fannst það góð viðbót og þar eð ég á sæti í utanríkismálanefnd ásamt formönnunum úr stjórnarandstöðunni, þá held ég að það sé alveg öruggt að við getum fundið fleti á því að samþætta þetta og tvinna saman. Mig langaði aðeins að ræða um - þegar við erum búin að vinna vinnuna okkar í utanríkismálanefnd og göngum til kosninga um tillöguna er ætlast til þess að við kjósum eftir eigin samvisku út af því að flokkarnir sem eru í stjórn gátu ekki komið sér saman um hana. Ætlast er til þess að við séum ekki með flokkadrætti heldur kjósum einmitt eftir eigin samvisku. Þá ætlast ég til þess að þingið, gjörvallt þingið geri það í málefnum þegar maður sér og veit að þingmenn eru ekki endilega sammála í málum eins og gerðist í gær og samt var fólk að kjósa gegn sinni eigin samvisku. Það kaus líka án þess að vita um hvað málið snerist. Hvers konar vinnubrögð eru það eiginlega um svona mikilvægt mál? Ég vil einnig ítreka að Borgarahreyfingin er ekki að ganga í bandalag við Evrópusambandið heldur erum við, ég vona eins og allir hinir, að athuga hvað er í boði, hvað við getum boðið þeim og hvað þeir geta boðið okkur. En mér finnst persónulega þetta ekki vera góður tími til að fara í þessar viðræður. Mér finnst að verið sé að þvinga okkur áfram á ögurstundu inn í mál sem er svo stórt og er að taka frá okkur svo mikinn tíma og svo mikla orku þegar allt er hér hrunið. Eitt stærsta hrun í heiminum, og við eigum að vera að fókusera á þetta núna. Það er ekkert plan B. Hvað á þetta eiginlega að þýða? En ég vona varðandi þetta mál, úr því það er komið fram og mun fara fyrir utanríkisnefnd, að við getum unnið einmitt á mjög vandaðan hátt allar þær tillögur sem þar koma inn. Ég legg til að við gefum okkur allan þann tíma sem við þurfum til þess að klára málið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. En hún lenti svona í ákveðinni mótsögn við sjálfa sig vegna þess að hún sagði að það væri margt sem brynni á þjóðinni, margt sem þyrfti að gera. En samt ætti að taka allan þann tíma og orku í að vinna þetta mál í hv. utanríkismálanefnd á meðan landið brennur, á meðan eitthvað þarf að gera. Þetta er ákveðin mótsögn finnst mér. En mig langar til að spyrja hv. þingmann. Vill hv. þingmaður ganga í Evrópusambandið? Ef nei, þá er önnur spurning: Vill hv. þingmaður engu að síður sækja um aðild að Evrópusambandinu og þá til hvers? Síðan er þriðja spurningin, og þá kem ég inn á það sem hv. þingmaður gat um. Nú er mikil vá fyrir dyrum, koma þarf bönkunum í gang, lækka þarf stýrivexti, gera þarf heilmiklar ráðstafanir og eiginlega ætti þingið og öll ríkisstjórnin að vera upptekið af því alla daga. Telur hv. þingmaður í þessari stöðu ástæðu til að eyða tíma þingsins fyrst og síðan tíma ráðuneyta? Þau verða upptekin af þessu í tvö, þrjú ár, og allt meira og minna undirlagt af því að sækja um Evrópusambandið. Telur hv. þingmaður í þessari stöðu rétt að styðja beiðni um aðild að Evrópusambandinu? Væri hv. þingmaður tilbúin til þess að fresta því svo sem eins og um tvö ár? Vegna þess að þetta breytir í sjálfu sér engu varðandi það að taka upp evru eða annað slíkt. Það breytir engu. 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Varðandi tímann mundi ég vissulega kjósa að við værum að fara í þessa vinnu á einhverjum öðrum tímapunkti. Ég mundi vissulega kjósa það. Ég er sammála hv. þingmanni. Á meðan allt er að hrynja hérna og er hrunið og við þurfum að fara í þá vinnu að endurreisa bankakerfið, þá finnst mér það ekki vera góður tímapunktur að vera að fókusera á þetta. Þó að ég sé nú ekki mikið hlynnt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum vil ég fylgja leiðbeiningum þeirra um að stjórnsýslan ætti ekki að fara í sumarfrí. Vegna þess að ef hún fer í sumarfrí þýðir það tveggja mánaða töf á því að lækka stýrivexti. Og ekki megum við við því. En varðandi spurninguna um hvort ég sé hlynnt því að fara í Evrópusambandið eða ekki, þá er ég svona eins og flestir Íslendingar, einn daginn er ég með því og næsta dag er ég á móti því vegna þess að ég hef ekki nægilega miklar upplýsingar. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að við förum í annaðhvort aðildarviðræður eða könnunarviðræður. Ég hafði reyndar lagt þann skilning í það og skildist það þegar ég ræddi við fólk sem er hlynnt því að fara í Evrópusambandið að aðildarviðræður væru ekki miði á það að við ætluðum að fara í bandalagið. Ég hefði verið miklu hlynntari því og fundist það eðlilegra að við færum í könnunarviðræður.

Frú forseti. Um fyrra atriðið, tímann, hvort rétti tíminn sé núna, þá er spurning mín til hv. þingmanns hvort hún muni beita sér í hv. utanríkismálanefnd fyrir því að málinu verði frestað. Að það verði bara hreinlega saltað og sagt: Við skulum taka þetta upp eftir tvö ár, því þá er betri tími til að taka það upp. Það breytir engu varðandi evru og annað slíkt vegna þess að við uppfyllum Maastricht-skilyrðin nákvæmlega jafnhratt eftir sem áður, hugsanlega hraðar ef við förum að taka á vandanum.

Vill ekki þingmaðurinn að þetta verði ekki seinna en í ágúst?

Gert er ráð fyrir að það verði kannað hvort farið verður í aðildarviðræður yfirleitt, þannig að hugsanlega fella menn það. Ég ætla að spyrja hv. þingmann að þessu. Síðan varðandi það að hún ætli hugsanlega að fara inn og hugsanlega ekki, hún sveiflast á milli þess, ég hugsa að margir séu þannig. Segjum nú að sótt verði um og gengið yrði að öllum skilyrðum, það undur gerðist að Evrópusambandið mundi bara hlusta og segja: Íslendingar eru rosalega skynsamir, við ætlum að breyta öllu okkar kerfi fyrir þá. 500 milljónir manna mundu bara breyta öllum sínum strúktúr og öllu Evrópusambandinu eins og Íslendingar vildu hafa það. Mundi þá hv. þingmaður ganga inn? Þá vil ég biðja hv. þingmann að skoða reynslu síðustu 60 ára, hvernig Evrópusambandið hefur breyst og fara í söguskoðun. Og hugsa síðan 60 ár fram í tímann, hvernig það muni breytast áfram, breytast í pikkfast ríki og hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér Ísland sem pínulítinn hrepp í risastóru ríki og muna svo eftir því að í sögubókunum lærði hún um það að Íslendingar voru í 600 ár í sambandi við ríki í Evrópu og það var dapur tími get ég upplýst hv. þingmann um.

Það er nú nánast eins og verið sé að biðja mann um að verða einhvers konar völva og sjá 60 ár fram í tímann. Ég held að það sé engum fært þó maður geti vissulega reynt að ímynda sér hvernig heimurinn verði þá. Ég verð bara að viðurkenna að ég get það ómögulega.

Börnin okkar lifa þá.

Mig langar til þess að biðja hv. þingmann um að svara því bara sjálfur hvernig hann ætlar að hafa þetta. Ég get ekki tekið ákvörðun hvað eigi að gera fyrr en ég hef allar upplýsingar á borðinu. Þetta snýst ekki bara um að við fáum alla okkar skilmála samþykkta heldur hefur maður heyrt ýmislegt eins og t.d. hernaðarbandalag Evrópusambandsins og að börnin okkar mundu hugsanlega verða að gegna herskyldu. Það er ýmislegt sem maður heyrir. Mig langar að fá þetta allt upp á borðið áður en ég tek ákvörðun, ég get því hvorki sagt já eða nei því að upplýsingar eru ekki allar komnar upp á borðið.

Evrópusambandið er að breytast.

Það mun alltaf breytast. Það gerum við líka.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir ágæta ræðu og málefnalega. Ég get um margt tekið undir með hv. þingmanni í málflutningi hennar, sérstaklega hvað varðar þann dapurlega atburð sem átti sér stað hér í gærkvöldi þegar ríkisstjórnin ákvað að hækka lán skuldugra heimila um 8.000 millj. kr., hækka verðbólguna í ofanálag, sem mun leiða það af sér að við munum geta lækkað stýrivexti mun síðar en ella hefði orðið. Það sem gerðist hér í gærkvöldi voru mjög dapurlegir atburðir, og eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir benti á greiddi hver einasti stjórnarliði atkvæði með þeirri óhæfu sem átti sér stað í gærkvöldi. Í dag óskar ríkisstjórnin eftir því að hver og einn þingmaður stjórnarandstöðunnar og stjórnarinnar fylgi afstöðu sinni í þessu máli. Það er því holur tónn, frú forseti, í lýðræðismálflutningi ríkisstjórnarinnar þegar kemur að þessum málum. Við hv. þingmaður erum hjartanlega sammála um að það þurfi að taka góðan tíma til að fara yfir það mikilvæga mál sem Evrópumálin eru. Við höfum lagt hér fram í fullri einlægni þingsályktunartillögu sem kveður á um það að utanríkismálanefnd eigi að fá góðan tíma til þess að fara yfir málið og við höfum rætt um tímafresti allt til loka ágústmánaðar, enda er hér jafnvel um að ræða eitt stærsta hagsmunamál í sögu lýðveldisins. Í ljósi þess að við leggjum til að algjör þingræðisleg meðferð verði hér með aðkomu allra flokka með rúmum tímaramma spyr ég hvort hv. þingmaður gæti verið reiðubúin til að samþykkja þá þingsályktunartillögu sem við ræðum hér.

Forseti. Alveg örugglega. Við eigum eftir að fara betur yfir þetta saman, en mér finnst mjög mikilvægt að við skoðum alla fleti og mér finnst, eins og ég hef sagt áður, mjög margt í þessari tillögu sem kom frá ykkur verulega gott og gagnlegt fyrir vinnu okkar í utanríkismálanefnd. Ég vona að við finnum flöt á því að samþætta þessar tvær tillögur. Eins og ég sagði áðan fannst mér það frekar rýrt sem kom frá hæstv. utanríkisráðherra og endalaust hægt að tvinna við það. Það sem mér finnst mjög mikilvægt er að það er ekki alveg ljóst hvernig þjóðaratkvæðagreiðslur eiga að fara fram og hvort það sé hægt og ég mundi mjög gjarnan vilja fá upplýsingar um hvort það sé rétt að hugsanlega sé það á skjön við stjórnarskrá að hægt sé að kjósa um það.

Forseti vill áminna þingmann og þingmenn um að ávarpa forseta en ekki þingmenn úti í sal.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar og óska henni góðs gengis í sínum störfum í utanríkismálanefnd. Svo aðkallandi vandamál hrópa á okkur í samfélaginu að ég tek undir með hv. þingmanni að vitaskuld ættum við líka að einhenda okkur í þau raunverulegu vandamál sem blasa við heimilunum í landinu og fyrirtækjunum. Við framsóknarmenn höfum m.a. á vettvangi þingsins lagt fram tvö frumvörp, annars vegar um leiðréttingu á skuldum heimilanna og fyrirtækjanna í landinu og í annan stað lögðum við fram í dag frumvarp þess efnis að verðtryggð lán geti aldrei hækkað um meira en 4% á ári hverju þannig að lánveitandinn taki hluta af samfélagslegri ábyrgð fari verðbólgan úr skorðum. Ég hef beint fyrirspurn til viðskiptaráðherra er snýr að bílalánum. Þúsundir landsmanna, heiðarlegra Íslendinga, tóku bílalán í góðri trú og horfa upp á að þau hafa margfaldast að umfangi ofan á allan annan vanda sem blasir við heimilunum. Ég tek undir með hv. þingmanni, við eigum að ræða um raunveruleg vandamál heimilanna í landinu og í ljósi þess að stjórnarandstaðan hefur nú þegar lagt fram mjög róttækar hugmyndir til að koma til móts við erfiða stöðu heimilanna og fyrirtækjanna hljótum við að fara að óska eftir því að ríkisstjórnin fari að gera eitthvað í þeim efnum, annaðhvort taka undir með okkur eða koma fram með sínar lausnir. Mér finnst ansi takmarkað hvað ríkisstjórnin hefur lagt fram. Það verður að segjast eins og er, og sérstaklega eftir gærkvöldið, að ég held að óþolið í samfélaginu aukist núna dag frá degi. Um leið og ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta innlegg hljótum við að hvetja ríkisstjórnina til að fara að gera eitthvað í málefnum heimilanna og fyrirtækja, það þolir enga bið.

Frú forseti. Einu sinni þegar ég var pistlahöfundur á Ríkisútvarpinu flutti ég pistil um það hvernig við mundum sem þjóð einhvern tíma ákveða að sækja um aðild að Evrópusambandinu, við mundum væntanlega gera það í flýti á sumarþingi eftir einhverja katastrófu. Ég vona að þingheimur hafi skilning á því að mér finnst dálítið fyndið að standa núna sem þingmaður og vera að ræða það á sumarþingi í flýti hvort það eigi ekki alveg örugglega eftir katastrófu að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég hef að mörgu leyti skilning á þessum flýti og er í hjarta mínu sammála því að við eigum að fara í þetta ferli, sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég tel það einfaldlega mikilvægt vegna þess að mér finnst að þjóðin eigi að fá tækifæri til þess að taka afstöðu í þessu máli, þessu stóra máli sem við höfum rætt í þjóðfélaginu mjög lengi. Framsóknarflokkurinn hefur ályktað að hann styðji það að farið verði í aðildarumsókn en hann setur líka kröfu um að það verði gert á réttan hátt, að við vitum í hvað við erum að fara og við skilgreinum samningsmarkmið, setjum skilyrði fyrir því hvers konar samning við viljum fá. Ég tek ekki undir að núna liggi sérstaklega á að senda inn umsóknina vegna þess að bara það að senda inn umsóknina muni leysa mjög aðkallandi efnahagsleg vandamál sem blasa núna við í samfélaginu. Ég held t.d. ekki að þegar bréfið fer til Brussel muni höfuðstóll íslenskra lána lækka, ég held ekki að þá þegar muni vextir lækka, ég held ekki að þá þegar muni atvinnuleysi minnka. Ég held að það sé með öðrum orðum afskaplega mikilvægt að við gerum okkur fulla grein fyrir því að þó að aðildarumsóknin fari jafnvel í júlí og það verði Svíi sem taki á móti henni, og allt, munu þessi vandamál ekki hverfa og við þurfum að ræða þau. Það er algjört lykilatriði. Ég hef hins vegar skilning á því að við eigum að flýta okkur í þessu máli vegna þess að við þurfum einmitt að verja tíma frekar í að ræða þessi mál sem ég tíundaði hér, atvinnuleysið, vextina, verðtrygginguna, skuldastöðu heimilanna og hvernig við ætlum að takast á við það í bráð, og það fljótt og það vel. Gott og vel, ég segi að það sé að mörgu leyti skynsamlegt að fara í aðildarviðræður og það geti legið á af ákveðnum orsökum, en að því sögðu verðum við líka að hafa í huga að við erum ekki að ræða hér efnislega hvort þjóðin eigi að gerast aðili að Evrópusambandinu. Sú ákvörðun bíður og við verðum að gera okkur grein fyrir því að það getur orðið mjög langt þangað til sú ákvörðun verði sett í hendur þjóðarinnar. Það getur vel verið að það standi jafnvel upp á aðra ríkisstjórn en þá sem nú situr að gera það. Það gerðist t.d. í EES-málinu, það var ein ríkisstjórn sem ákvað að hefja það ferli en önnur ríkisstjórn sem lauk því. Það getur orðið langt þangað til. Við skulum ekki blekkja okkur neitt í þessu máli, í því felst ekki nein sérstök töfralausn á aðkallandi vanda íslenskra heimila og fyrirtækja. Þess vegna er líka skiljanlegt að út af því að við erum ekki að ræða efnislega um það hvort þjóðin eigi heima í Evrópusambandinu eða ekki og að margir telja að samningur verði að vera fyrirliggjandi áður en afstaða sé tekin til þeirrar spurningar séum við hér einungis að ræða um hvernig við eigum að standa að umsókn að Evrópusambandinu. Um það snýst tillagan sem við erum að ræða hér núna. Hún kemur fram vegna þess að í þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar, að hluta eða í heild, kemur ekki nægilega vel fram hvernig menn sjá fyrir sér að þetta ferli verði. Hér er um mjög skiljanlega tillögu að ræða og það hefur komið fram í máli bæði formanns utanríkismálanefndar og hæstv. utanríkisráðherra að þeir hafa djúpan og ríkan skilning á þessari tillögu. Hún snýst bara um það að utanríkismálanefnd geri greinargerð um helstu hagsmuni Íslendinga og hver samningsmarkmiðin eigi að vera í viðræðum við Evrópusambandið ef til þeirra viðræðna kemur. Hún snýst líka um það að við ætlum að gera vegvísi, ef til viðræðna kemur, þar sem tilgreint er hvernig við ætlum að meðhöndla væntanlegan aðildarsamning, hvernig hann verður lagður fyrir þjóðina, hver upplýsingaskyldan verður við þjóðina, hvernig þetta ferli verður. Þetta eru mjög skiljanlegar kröfur. Mér finnst mjög undarlegt að heyra þau sjónarmið, en þau hafa sem betur fer ekki farið hátt, að þetta sé á einhvern hátt óskynsamlegt ferli. Því hefur verið fleygt hér í umræðunum að menn telji jafnvel skynsamlegra að setja þessi samningsmarkmið eftir á og jafnvel að þau séu á einhvern hátt leynileg eins og hefur komið fram í máli sumra, jafnvel hæstv. ráðherra. Ég held að það sé mjög skynsamlegt að við reynum eftir fremsta megni að setja áður niður þessi samningsmarkmið og við áttum okkur á því hver ferill málsins verði á undan og svo tökum við ákvörðun um það og hver greiðir atkvæði samkvæmt sinni samvisku um það hvort við sækjum um aðild að Evrópusambandinu. Mér finnst þetta vera hið rétta ferli. Við flutningsmenn þessarar tillögu segjum að þetta ferli eigi að geta gengið hratt og vel fyrir sig. Við segjum að í allra síðasta lagi 31. ágúst verði þessari vinnu lokið. Við erum ekki að tefja málið, hreint ekki, og ég held að þessi umræða hafi sýnt að þó að einhverjir hafi verið á þeirri skoðun í gær að við værum að tefja málið hafa þær skoðanir ekki skotið rótum í stjórnarliðinu. Ég vek líka athygli á því að hér erum við ekki að gera tillögu um að það verði stofnuð einhver ný nefnd, það er bara hv. utanríkismálanefnd sem fjallar um þetta mál og því er í raun og veru ekkert því til fyrirstöðu að álykta, eftir að hafa hlustað á alla þessa umræðu í dag og í gær, að í raun og veru sé komin niðurstaða, a.m.k. tímabundið. Ef maður les í orð hv. formanns utanríkismálanefndar og orð hæstv. utanríkisráðherra heyrist mér sem þeir séu reiðubúnir til að láta þetta verða verklagið í umfjöllun þingsins um þetta stóra mál, láta verklagið verða það sem birtist í tillögu stjórnarandstöðuflokkanna, að gerð verði greinargerð fyrir helstu hagsmunum Íslands og hver samningsmarkmiðin eigi að vera og það verði gerður vegvísir um það í hvaða ferli umsóknin á að fara. Þá er eðlilegt að maður spyrji: Er ekki komin þessi sátt um málsmeðferðina að sinni og er það ekki gott dagsverk? Ólafur Ragnar Grímsson, hæstv. forseti Íslands, bað um að við reyndum að vinna þetta mál í sátt. Ég er stoltur af því að tilheyra þeim stjórnmálaflokki sem hefur haft forgöngu um það á þinginu í samvinnu við annan stjórnarandstöðuflokk að við setjum þetta mál, a.m.k. að sinni, í farveg sem getur orðið til þess að sátt skapist. Þá er kannski bara ástæða til að vitna að lokum í annan Ólaf Ragnar, sem ekki er hæstvirtur, a.m.k. ekki að sinni, en er starfsmaður á plani, og segja: Þarf þá að ræða það eitthvað frekar?

Virðulegi forseti. Hérna er að ljúka merkilegri umræðu að mínu mati sem fróðlegt hefur verið að fylgjast með núna í dag og í gær. Þetta eru sögulegir dagar á Alþingi Íslendinga fyrir þær sakir að hér er, eins og kom fram í máli margra, um að ræða eitt stærsta og brýnasta hagsmunamál Íslendinga. Menn geta verið með því eða á móti en þetta er örugglega eitt af okkar stærri og afdrifaríkari málum. Ég hef verið á þeirri skoðun í mörg ár að við ættum að sækja um aðild að Evrópusambandinu og fara með slíkan samning í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sá söngur að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið væri nægjanleg eða fullnægjandi tenging við þennan 500 milljóna manna markað er að mínu mati blekking. Við skutum þessu stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar ítrekað á frest í því skjóli. Það reyndist rangt, hefur komið mjög afgerandi fram og það stendur upp á Alþingi Íslendinga að leiða þetta mál til lykta. Það er sérstakt fagnaðarefni að sú ríkisstjórn sem núna situr hafi sjálfstraust til að skjóta þessu stóra máli til þings og þaðan til þjóðar. Það er að öðru leyti nokkuð söguleg málsmeðferð, sem er líka sérstakt ánægjuefni í sjálfu sér, að dýrkeypt bið eftir því að mál þetta sé raunverulega tekið á dagskrá, er á enda. Tillagan sem við ræðum núna, þingsályktunartillaga stjórnarandstöðuflokkanna tveggja, er alveg prýðileg tillaga. Ég tek undir með þeim sem hafa talað um hana í dag og ég get tekið undir hana í öllum aðalatriðum. Menn geta rætt um það hvort málinu þurfi að ljúka í júní, júlí eða ágúst en í öllum aðalatriðum tek ég undir þá tillögu og fagna henni mjög. Mér þykir hún skynsamlegt innlegg stjórnarandstöðunnar til málsins þó að hún sé að sjálfsögðu samnefnari ólíkrar stefnu þessara tveggja flokka í málinu. Framsóknarflokkurinn hefur þá afdráttarlausu stefnu, ég vona að það verði leiðrétt af formanni flokksins ef það er ekki rétt - sem hér hefur yfirgefið salinn, að sinni alla vega - að flokkurinn vill sækja um aðild að Evrópusambandinu að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Það liggur alveg skýrt fyrir. Það vill Sjálfstæðisflokkurinn ekki en þeir sameinast um þessa tillögu hér sem er tillaga um málsmeðferð. Á henni og tillögu ríkisstjórnarflokkanna tveggja er að mínu mati óverulegur munur. Þær falla að mínu mati, eins og hæstv. utanríkisráðherra nefndi áðan, vel saman með tiltölulega litlum breytingum. Þess vegna studdi ég það mjög eindregið í gær á fundi þingflokksformanna með forseta að þessi tillaga yrði rædd hér í dag, strax í kjölfar tillögu ríkisstjórnarflokkanna. Þær færu saman til nefndar þar sem, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, þingmaður Framsóknarflokksins, nefndi í dag, þær yrðu samþættar og samofnar. Eftir ítarlega og vandvirknislega vinnu frá utanríkismálanefnd kæmi öflug tillaga sem er þeirrar náttúru að um hana sé hægt að ná breiðri samstöðu um að sækja um aðild að Evrópusambandinu að tilteknum skilyrðum uppfylltum og með ákveðnum bakgrunni og á grundvelli tiltekinnar málsmeðferðar, sem umræðan hér í tvo daga hefur að miklu leyti snúist um eðlilega. Rík og öflug samstaða verði um það að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Eins og hæstv. utanríkisráðherra nefndi líka áðan skiptir það auðvitað miklu máli fyrir þetta stóra mál að stór hluti Alþingis sé á bak við þá tillögu. Eins og ég nefndi er óverulegur munur á þessum tveimur tillögum. Það er auðvelt að mínu mati og hægur leikur í nefndinni að komast að niðurstöðu um málsmeðferð af því að að fram kominni þessari tillögu stjórnarandstöðuflokkanna er samhljómur um að stefna skuli að því að sækja um aðild að Evrópusambandinu þó að margir þingmenn hafi að sjálfsögðu aðra skoðun. Það er talsverður munur á nálgun flokkanna í málinu en ef marka má umræðuna í dag og þessar tvær mjög svo líku tillögur er að skapast um það breið samstaða að sækja um aðild að sambandinu. Hér er rætt nokkuð ítarlega um málsmeðferð - og fyrst formaður Framsóknar er mættur aftur ætla ég að ítreka það að ég tel að það standi mjög lítið á milli þessara tveggja tillagna. Ég tel að þær falli saman með litlum breytingum og ég held að það verði hægur leikur í nefndinni að fella þær nokkuð vel saman. Ég tel að Alþingi sé að ná mjög góðri samstöðu um málsmeðferðina og það er að sjálfsögðu sérstakt fagnaðarefni. Þess vegna var það ánægjulegt að það tókst að ræða þessa tillögu beint í kjölfar hinnar tillögunnar og senda þær saman til nefndar þar sem utanríkismálanefnd vinnur úr þeim, af því að við erum að hefja vegferðina hér. Við eigum eftir að ræða um efni máls oft og lengi innan nefndarinnar og í þinginu en þar skiptir mestu að ná breiðri samstöðu um málið strax á upphafsreitnum. Til þess er leikurinn gerður, til þess eru refirnir skornir og það er sá samnefnari sem við erum að ná saman. Eins og ég nefndi áðan, hv. formaður Framsóknar, er tillaga stjórnarandstöðuflokkanna tveggja - sem ég tel mjög góða og vandaða tillögu, og styð hana í öllum aðalatriðum og fagna henni alveg sérstaklega, tel að þessar tvær tillögur falli mjög vel saman - að sjálfsögðu um leið samnefnari ólíkra stefna tveggja flokka af því að annar flokkurinn, Framsóknarflokkurinn, hefur þá skoðun afdráttarlaust og stefnu frá flokksþingi sínu frá því í febrúar, að sækja beri um aðild að Evrópusambandinu að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Ég tek undir þau meira og minna öll líka og er mjög hlynntur stefnumörkun Framsóknar í málinu. Sjálfstæðisflokkur hefur hins vegar ekki þá stefnu að sækja beri um aðild. Þannig ná þessir tveir flokkar saman alveg eins og ríkisstjórnarflokkarnir tveir ná saman í sinni tillögu. Svo geta menn rætt um það hvernig er hægt að ná fram sem ítarlegastri og bestri málsmeðferð og það mun okkur alveg örugglega takast, sérstaklega ef marka má umræðurnar hérna í þinginu í dag. Með þessum hætti er stærsta einstaka hagsmunamáli þjóðarinnar vísað til þingsins og þjóðarinnar til úrlausnar. Það er að mínu mati besta, sanngjarnasta og lýðræðislegasta leiðin til að leiða þetta mál til lykta. Við höfum deilt um það árum saman hvað við gætum fengið út úr aðild og hvað það kostar okkur að standa utan. Við munum aldrei komast að niðurstöðu í þeirri umræðu fyrr en við sækjum um aðild og förum síðan með þann samning í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ýmislegt hafa menn nefnt, t.d. hvort þessi tillaga núna eftir undangengin áföll skipti máli, hvort hún leysi allar okkar þrautir og hvort hún sé patentlausn á núverandi ástandi. Að sjálfsögðu ekki. En að mínu mati styrkir hún mjög verulega stöðu Íslendinga. Hún mundi bæta stöðu okkar til að vinna okkur út úr áföllunum, hún mundi styrkja stöðu þjóðarinnar á erlendum vettvangi, fyrirtækjanna til að afla sér lánsfjár o.s.frv. Þannig mætti svo sem rekja áfram. Við höfum rætt um það hvað hækki og lækki höfuðstól lána. Ekkert hefur meiri áhrif á vísitöluna og gengi höfuðstóls verðtryggðra lána en gengi íslensku krónunnar. Allt sem styrkir hana og styrkir stöðu hennar lækkar höfuðstól lánanna meira en nokkuð annað. Ég held því að þessi tillaga skipti gríðarlega miklu máli bæði í bráð og lengd. En mestu skiptir að þetta stóra mál er komið fram. Lítið hefur verið deilt eða rætt um það hér á þinginu þessa tvo daga hvort ætti að sækja um aðild heldur með hvaða hætti eigi að vinna málið. Þessar tillögur munu falla vel saman, ég er sannfærður um það. Ákveðnir hlutir standa út af þegar kemur að samningagerðinni sjálfri. Við munum að sjálfsögðu fara inn í harðsnúið samningaferli um okkar ýtrustu hagsmunamál, yfirráð yfir auðlindunum til lands og sjávar, varðstöðu um landbúnaðinn og fjöldamargt annað mætti þannig tína til. Ísland hefur sérstöðu. Við munum örugglega vera í stöðu til að ná ágætum samningi, það kemur ekki í ljós fyrr en síðar. Það er eðlilegt að þorri þjóðarinnar sé óviss um það hvort hagsmunum okkar sé betur borgið innan en utan sambandsins, en góður meiri hluti virðist lengi hafa verið á þeirri skoðun að sækja beri um aðild að sambandinu og sjá hvað við fáum út úr slíkum viðræðum. Ég tel að við munum geta náð ásættanlegum samningi sem hvetur allt okkar efnahags- og mannlíf til að eflast og styrkjast. Mestu skiptir möguleikinn um aðgang að stóru myntsvæði. Fjármagns- og vaxtakostnaður mundi minnka um tugi milljarða á ári, eins og utanríkisráðherra kom inn á í ræðu sinni í gær, og ekki þarf að tíunda lífskjarabæturnar fyrir almenning og öryggis- og velferðarmálin fyrir bæði fjölskyldur og fyrirtæki í landinu ef við sæjum á bak djúpum gengissveiflum, háum vöxtum, viðvarandi hærri en á evrusvæðinu, og verðtryggingu sem mundi heyra sögunni til. Efni máls eigum við eftir að ræða síðar. Málsmeðferðin er að nálgast samstöðu í þinginu og því fagna ég sérstaklega.

Virðulegi forseti. Það er ánægjuefni hér í þinginu að menn skuli ræða tvær tillögur í þá veru hvort og hvernig sækja eigi um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Við erum í þeirri stöðu, Íslendingar, að við þurfum að leita okkur að pólitískum og efnahagslegum bandamönnum og það er skoðun mín að þá sé frekar að finna í Evrópu en annars staðar. Þessar tvær tillögur eru ólíkar að því leyti að tillaga framsóknarmanna og sjálfstæðismanna gengur út á það að skoða með hvaða hætti við förum í þessa vegferð á meðan hin ákveður að fara í málið. Mig langar að spyrja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson um tvennt: Hvað er það í tillögu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna sem hann telur að gagni ekki? Í öðru lagi, hvernig sér hann þjóðaratkvæðagreiðslu um þessi mál fara fram? Er það í einni spurningu að loknum samningaviðræðum eða er það með einni spurningu til þjóðarinnar fyrir umræður og hvers konar þjóðaratkvæðagreiðslu sér hann? Er hún tvöföld, er hún einföld og er hún í beinhörðum 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessar spurningar og tek undir það að ég held að okkar pólitísku og efnahagslegu bandamenn sé að finna í Evrópu, sérstaklega af því að við erum eins og flestir vita með nokkurs konar aukaaðild að Evrópusambandinu í gegnum EES-samninginn þó að það hafi reynst veikari stoð en efni stóðu til. Það er ekkert í tillögu stjórnarandstöðuflokkanna tveggja sem ég get ekki fellt mig við. Hún er bara ekki eins afdráttarlaus og gengur ekki eins langt og tillaga okkar um að sótt verði um aðild eftir vinnu í utanríkismálanefnd. Ég get í sjálfu sér fellt mig við meira og minna allt í henni. Hvernig þjóðaratkvæðagreiðslan muni fara fram og líta út hlýtur að vera hlutverk utanríkismálanefndar að útfæra. Einhvers konar niðurstaða samnings verður borin undir já og nei til þjóðar eftir allan þann feril líkt og hefur verið gert í Noregi og þeim löndum þar sem málin hafa verið leidd til lykta með þeim hætti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni svar hans. Mig langar að spyrja hann að öðru. Telur hann að ef samræming næst í utanríkismálanefnd um þessar tvær tillögur og vegvísi þann sem þingflokkar Sjálfstæðisflokks og Framsóknar leggja til og þá tillögu til Alþingis ef að því kemur að farið verði í aðildarviðræður við Evrópusambandið, að þau markmið og þær leiðir sem utanríkismálanefnd kemst að í samvinnu við hagsmunaaðila verði þá fært í hendur svokallaðrar fagnefndar sem tillaga stjórnarflokkanna gerir ráð fyrir og þannig farið í viðræður við Evrópusambandið?

Frú forseti. Það sem mér finnst umræðan í dag og í gær að mörgu leyti hafa leitt fram er að ég held að það verði nokkuð auðvelt viðfangs í nefnd utanríkismála að vinna að sameiginlegum vegvísi og málagjörð utan um málið allt saman í heild sinni út frá þessum tveimur tillögum sem hér liggja fyrir og þar með náist ágæt samstaða í þinginu um málsmeðferð alla. Þingmaðurinn spurði hvort það yrði síðan lagt upp í faglega nefnd, já, það yrði örugglega ferlið út úr nefndarvinnunni, að það færi síðan til faglegrar nefndar sem færi með samningsumboðið með einhverjum hætti eins og utanríkisráðherra gerði grein fyrir í tillögu sinni.

Frú forseti. Hv. trúboði, hv. þingmaður veifaði töfrasprotanum, það var gengið, það var evran, það voru vextirnir og það var verðtryggingin, allt tóm loforð, innantóm. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann ætli að halda áfram með svona innantóm loforð á meðan landið brennur, meðan fyrirtækin eru stopp, meðan atvinnuleysi vex, meðan fjölskyldurnar og heimilin eru stopp. Ætlar hv. þingmaður að halda áfram að sækja um? Veit hann hvað þetta kostar og veit hann hvaða mannafla þarf í ráðuneytunum þann tíma sem það tekur? Á þá allt annað að vera stopp á meðan? Ætlar hann að keyra Ísland í kaf vegna þess að hann er í trúboði við að koma Íslendingum inn í Evrópusambandið með innantómum loforðum, frú forseti.

Frú forseti. Þessi ræða var uppfull af makalausum dylgjum og óvild og engu öðru. Hún var á mörkum þess að vera svaraverð. Ég ætla samt að svara hv. þingmanni á þeim stutta tíma sem hér er uppi. Að sjálfsögðu er enginn að lofa neinu. Ég vísaði í tölur sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi í ræðu sinni í gær hvað það gæti fært íslenskum heimilum ef. En óttaþrungnir stjórnmálamenn, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal, hafa haldið þjóðinni frá því árum saman að leiða þetta stærsta hagsmunamál sitt til lykta með þeim undarlega og óttaþrungna áróðri um hvað ef, hvernig verður sambandið eftir 100 ár og hvernig var það fyrir 20 árum? Og hafa þannig haldið þjóðinni frá því og fært henni þá blekkingu í fangið sem hin veika EES-stoð reyndist vera. Það er þingmaðurinn sem er með trúboð og hræðsluáróður, við erum einungis að benda á hugsanlega kosti og hugsanlega galla. Hér erum við fyrst og fremst að ræða um málsmeðferð í málinu.

Frú forseti. Í morgun fór ég í gegnum öll þessi mál, vextina, verðtrygginguna og evruna. Við tökum ekki upp evru fyrr en í fyrsta lagi eftir sjö ár, sumir segja 30 ár. Þetta eru allt saman tóm loforð, allt. En munurinn á þessum tveim tillögum felst í niðurlagi tillögu stjórnarandstöðunnar sem segir, með leyfi frú forseta: „Þegar niðurstaða utanríkismálanefndar liggur fyrir er gert ráð fyrir að Alþingi ákveði næstu skref, þ.e. hvort gengið skuli til aðildarviðræðna við Evrópusambandið …“ - Hvort gengið skuli. Menn geta líka hætt við. Það getur verið að Borgarahreyfingin segi: Við skulum snúa okkur að fyrirtækjunum og fjölskyldunum. Það getur verið að Sjálfstæðisflokkurinn segi: Það borgar sig ekki að fara inn. Síðan segir: „… eða eftir atvikum hvort ákvörðun þar um skuli borin undir þjóðina í atkvæðagreiðslu.“ Það er að segja ákvörðun um það hvort menn vilji yfirleitt ganga í þetta hernaðarbandalag og viðskiptabandalag sem er heimóttarleg stefna vegna þess að það útilokar okkur frá alþjóðasamstarfi.

Frú forseti. Hér hefur sáralítil umræða átt sér stað um efni máls. Við höfum aðallega verið að ræða um málsmeðferð á þessu stóra máli og flestir hafa einskorðað ræður sínar við það. Það er ekkert undarlegt af því að það er síðan Alþingis að taka ákvörðun um það hvort sótt verður um aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Ef það er sérstakt deiluefni að ríkisstjórn vísi þessu máli til Alþingis en sæki ekki um án þess að vísa því hingað, þá hlýtur þingmaðurinn að þurfa að útskýra það aðeins nánar, en þetta er einhver sanngjarnasta og eðlilegasta málsmeðferð á þessu stóra máli. Hér hefur enginn lofað einu eða neinu hvað fengist með hugsanlegri aðild ef þjóðin mundi samþykkja slíkan samning. Það er hins vegar undarlegt keppikefli hjá hv. þingmanni að reyna að setjast ofan á alla þá umræðu um hugsanlega kosti og galla aðilar. Það er enginn að veifa neinum sprotum, við erum að ræða um kosti og galla, hvað við þurfum að sækja og hvað við þurfum að verja.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í ummælum hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar að hann talaði um að málsmeðferðin yrði frá þingi til þjóðar. Ég vil þá inna hann sérstaklega eftir því hvort hann er þeirrar skoðunar að áður en málið fari til þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. mögulegur samningur, þurfi málið áður að hafa komið til Alþingis til samþykkis eða synjunar og þaðan til þjóðarinnar, og þá um leið hvort það sé nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni þannig að þjóðaratkvæðagreiðslan verði marktæk. Ástæðan fyrir að ég spyr að þessu er sú að einn af hornsteinum tillögu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks er sá að við viljum tryggja að öll málsmeðferðin og jafnviðkvæmar og mikilvægar spurningar eins og þær sem ég nefni hér liggi fyrir áður en farið er af stað vegna þess að ef ræða þarf þær í mikilli deilu og miklum hita mun niðurstaða af því máli jafnvel litast af þeim æsingi sem getur orðið í þjóðfélaginu vegna þessara mála.

Frú forseti. Ég hef séð þetta þannig fyrir mér að málsmeðferðin verði með þeim hætti að samþykki Alþingi að sótt verði um aðild að sambandinu færi af stað ferli sem gæti væntanlega tekið á bilinu 2–3 ár að ganga til enda. Þá lægi fyrir samningur sem stæði upp á okkur að fara með í þjóðaratkvæðagreiðslu, þá væri væntanlega búið að vinna frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur og ljúka því máli og leiða það til lykta. Við vitum öll að það kallar á stjórnarskrárbreytingar, þingrof og aðrar kosningar. Nákvæmlega á hvaða tímapunkti við færum með samninginn fyrir þjóðina, það er sjálfsagt eðlilegast að það sé gert um leið og samningurinn liggur fyrir og ef hann er samþykktur þá liggur fyrir þörfin á því hvort breyta þurfi stjórnarskrá eða ekki til að einfalda ferlið. Við erum að tala um ferli sem tekur væntanlega 2–3 ár og síðan, áður en stjórnarskrárbreyting gengur í gegn og samningurinn tekur að fullu gildi, þarf að rjúfa þing og kjósa aftur. Ég sé þetta fyrir mér einhvern veginn með þeim hætti.

Frú forseti. Sú málsmeðferð sem hér er lýst mundi í raun og veru þýða að það væri bara einhvers konar skoðanakönnun sem færi fram meðal þjóðarinnar, þ.e. ef hún yrði spurð, en það væri ekki endanlegt svar eða bindandi svar af hennar hálfu hver niðurstaðan væri vegna þess að í framhaldi af þessari þjóðaratkvæðagreiðslu, sem væri ekkert annað en skoðanakönnun, þyrfti að fara í aðra kosningu sem sneri að því að breyta stjórnarskránni og ef menn ætla síðan að komast að einhverri endanlegri niðurstöðu þarf að staðfesta það á þingi og þingmenn eru, enn og aftur, bundnir sannfæringu sinni. Og þar með stæðu þeir jafnvel í þeirri stöðu, við skulum taka sem dæmi að það hafi verið mjög mjótt á mununum í þjóðaratkvæðagreiðslunni og ekki mikil þátttaka, að vera áfram bundnir sannfæringu sinni í salnum, ekki slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu eða skoðanakönnun eins og hv. þingmaður lýsti hér. Ég ítreka að þetta er dæmi um það hversu mikilvægt það er að áður en Alþingi samþykkir að fara af stað og hleypa hæstv. utanríkisráðherra til Brussel 

Frú forseti. Ég get tekið undir það í öllum aðalatriðum en við munum aldrei ná niðurstöðu um það úr ræðustól í fyrri umræðu um þessar tvær tillögur heldur verður það alltaf verkefni utanríkismálanefndar þingsins að útfæra það og ákveða, leggja það til hvernig sá málatilbúnaður allur verði og það verður þá samþykkt sérstaklega í atkvæðagreiðslu á þinginu hvernig haldið verði nákvæmlega á því. En það er hins vegar sjálfsagt og nauðsynlegt að velta upp möguleikum á því hvað nefndin þurfi sérstaklega að skoða því að nefndin tekur auðvitað mið af þeim umræðum sem fara fram í þinginu þessa tvo daga um tillöguna. Allt sem þingmaðurinn nefndi eru réttmætar ábendingar og nauðsynleg úrlausnarefni um þá málagjörð og þann tilbúnað sem þarf að vera í kringum eins flókið, viðamikið og mikilvægt mál og aðildarumsókn að Evrópusambandinu svo sannarlega er.

Frú forseti. Ég sé ástæðu til að ítreka eina ferðina enn að tillaga stjórnarandstöðunnar snýst ekki um það hvort sótt verði um aðild að Evrópusambandinu heldur um málsmeðferðina fram að því. En ég skil vel taktíkina hjá hæstv. utanríkisráðherra og öðrum sem hafa kynnt þetta þannig og hún er hreint ekki vitlaus og miklu sniðugri en það sem nokkrir aðrir þreifuðu fyrir sér með, tafaumræðan sem dó sem betur fer. Ég spyr þá bara mjög einfaldrar spurningar: Í ljós þess sem hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hafa sagt um þessa tillögu, að hún geti orðið vegvísir að vinnu utanríkismálanefndar, er þá eitthvað því til fyrirstöðu að þingið einfaldlega staðfesti að svo sé og samþykki tillöguna, hugsanlega með dálitlum breytingum eftir umræður, og er ekki sjálfsagt mál að Alþingi Íslendinga staðfesti að þetta sé aðferðin sem við ætlum að nota við þessa vinnu?

Frú forseti. Ég vildi líka nota tækifærið til að endurtaka spurninguna sem ég lagði fyrir hv. formann áðan í ræðu minni: Er það ekki örugglega rétt að tillaga stjórnarandstöðuflokkanna er samnefnari á milli tveggja mjög ólíkra stefna þar sem annars vegar Framsóknarflokkurinn hefur þá afdráttarlausu skoðun að sækja eigi um aðild? Þetta þarf hann að staðfesta hér. Hvað varðar vegvísinn að vinnunni. Jú, þetta er svo sannarlega mjög gott upplegg að vegvísi í vinnuna. Það er engin taktík að fagna tillögunni og taka undir hana og styðja hana, það er einfaldlega skoðun mín, skoðun utanríkisráðherra að þetta sé mjög góð og vönduð tillaga og til þess gerð að verða grunnur að öflugum vegvísi að vinnubrögðunum sem þarf að viðhafa í þessu ferli öllu saman. Ég ítreka einfaldlega aftur að hér er um að ræða mjög heppilegt upplegg í málsmeðferð þar sem utanríkismálanefnd mun örugglega finna bestu leiðina og að koma frá sér til þingsins í hvaða formi við göngum til atkvæða, þingið, um þá vinnu síðar í sumar.

Frú forseti. Taktíkin felst í því að tala stöðugt um að tillagan snúist um hvort farið skuli í aðildarviðræður við Evrópusambandið eða ekki. En látum þetta nægja, umræðuna um það. Ég þarf hins vegar að ítreka spurninguna og reyndar náði ég ekki alveg - ég verð að viðurkenna það, ég var spurður spurninga í hliðarsal þannig að ég náði ekki alveg því sem hv. þingmaður sagði um það. Hélt hann því fram að ég segði að sækja ætti um aðild að Evrópusambandinu?  
            

Frú forseti. Ég get svarað því aftur. Ég tel að það eigi að leggja málatilbúnaðinn svona upp. Utanríkismálanefnd velur að sjálfsögðu hvernig hún vísar því til þingsins, hvort hún þurfi að fá það staðfest eitthvað sérstaklega hér eða hvort það komi ein tillaga frá utanríkismálanefnd um málsmeðferð og hvort sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu á þeim forsendum og þeim grunni. Ég treysti nefndinni fullkomlega til þess. En ég spurði hv. formann að því í ræðu minni fyrr í dag hvort það væri ekki örugglega rétt að tillaga stjórnarandstöðuflokkanna tveggja væri samnefnari á milli flokka með mjög ólík sjónarmið, Sjálfstæðisflokks sem vildi ekki sækja um og Framsóknarflokks sem vildi afdráttarlaust sækja um á tilteknum forsendum. Það var bara þetta sem ég vildi koma inn í umræðuna og biðja hv. formann flokksins að staðfesta við okkur í þessari umræðu. Flokkarnir hafa því náð þarna saman um býsna ólík sjónarmið alveg eins og ríkisstjórnarflokkarnir gerðu með tillögu sinni en báðar tillögurnar eru samhljóða að mjög mörgu leyti og verður auðvelt að fella þær saman.

Virðulegur forseti. Það er enginn vafi á því að mál sem varðar hugsanlega umsókn Íslands að Evrópusambandinu er án efa eitt stærsta mál sem Alþingi Íslendinga hefur tekist á herðar á liðnum árum. Hér er um að ræða mál af þeirri stærðargráðu að óhjákvæmilegt er að skoðanir á því séu skiptar og einnig að þær séu jafnvel afar tilfinningaþrungnar margar hverjar. Þeir sem kallast geta aðildarsinnar hafa mjög ákveðna sýn á hvernig farið er með þetta mál og vilja auðvitað fá sem mestan hljómgrunn fyrir málflutningi sínum. Á hinum endanum hafa þeir sem eru eindregið andstæðingar þess að gengið sé til aðildar að Evrópusambandinu fyrir því veruleg rök og þarf líka að nálgast sjónarmið þeirra af mikilli virðingu. Þess vegna þarf að fara afar varlega þegar þetta mál er til umræðu og menn þurfa að vera sanngjarnir og rökfastir í skoðunum sínum. Hér hafa verið til umræðu tvær þingsályktunartillögur. Önnur var lögð fram af hálfu ríkisstjórnarflokkanna um að við skulum nú þegar sækja um aðild að Evrópusambandinu. Sú þingsályktunartillaga hefur kallað fram tillögu af hálfu stjórnarandstöðunnar, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, sem er töluvert annars eðlis en þar er lagt til að þegar til ákvörðunar kemur skuli ákveðnir hlutir þegar liggja fyrir. Það skuli liggja fyrir hvernig málsmeðferðin í þessu máli verður, hvernig samskiptum við þingið verður háttað. Í þessu máli skiptir jafnvel enn meira máli en í mörgum öðrum að þingið hafi aðkomu að málinu á öllum stigum þess. Í síðari hluta þingsályktunartillögu Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks er talað um að mikilvægt sé að menn geri grein fyrir því í greinargerð hvað það er sem skiptir máli þegar og ef Alþingi tekur þá afstöðu að sækja beri um aðild að Evrópusambandinu og það er einmitt það sem mér finnst mjög mikilvægt, að Alþingi Íslendinga ræði málið. Það er alveg rétt sem fram hefur komið ítrekað að afar margt hefur verið skrifað um Evrópusambandið. Það hafa margar skýrslur verið skrifaðar og hér hefur verið nefnd skýrslan frá því 2007 sem er ítarleg skýrsla um málefni Evrópusambandsins með aðkomu allra stjórnmálaflokka. Enn fremur hefur verið nefnd til sögunnar niðurstaða tvíhöfða nefndarinnar svokölluðu frá því í vor sem lauk raunar ekki störfum eins og til var ætlast vegna stjórnarskipta en engu að síður var þar verulega mikil vinna unnin í þessu efni. Í niðurstöðu þeirrar nefndar kom fram að skoða þyrfti málið betur áður en menn gætu tekið endanlega afstöðu til þess hvort aðildarumsókn að Evrópusambandinu væri æskileg fyrir þjóðina. Einnig kom fram, og það finnst mér skipta miklu máli, að þegar við förum í mál af þessum toga verði stjórnmálaflokkarnir og við sem berum ábyrgð á hag þjóðarinnar meðan við sitjum á þingi að athuga hvort við getum með einhverjum hætti náð samkomulagi um hvernig á málum skuli haldið. Þegar við vinnum svona mál og förum síðan með það til Brussel, ef af verður, endurspeglum við þjóðina sem býr í þessu landi. Við skulum vanda okkur þegar kemur að því og mér finnst skipta máli að um það sé sem víðtækust samstaða og samráð milli flokka. Hvaða atriði eru það sem okkur finnst skipta máli þegar kemur að aðildarviðræðum að Evrópusambandinu, ef af þeim yrði? Það er mikið fjallað um það og meginþungi röksemdafærslunnar er af tvennum toga: Annars vegar eru það auðlindamál, þ.e. sjávarútvegurinn, sú mikilvæga auðlind, sem við Íslendingar höfum lifað af í gegnum aldirnar. Hins vegar er það staðan sem uppi er í efnahagsmálum þjóðarinnar, ekki bara undanfarin ár heldur hefur gjaldmiðillinn, íslenska krónan, verið mjög sveiflukenndur í nokkuð langan tíma. Spurningin er hvort ástæða sé til þess að skoða aðildarviðræður að Evrópusambandinu í efnahagslegu tilliti. Þá tiltaka menn gjarnan þau atriði sem nauðsynlegt er að gæta sérstaklega að ef farið yrði í slíkar samningaviðræður, þ.e. að við mundum ekki tapa yfirráðum yfir þessari auðlind okkar. Það er eitt sem ég vil gjarnan nefna í þessu samhengi og mér hefur fundist skipta máli en hefur ekki verið nefnt sérstaklega við þessa umræðu. Umræðan hefur fyrst og fremst snúist um málsmeðferðina sem er það sem við ræðum hér. Þriðja atriðið sem mér finnst skipta máli er: Hvar viljum við Íslendingar skipa okkur meðal þjóða? Hver er staða Íslendinga meðal þjóða? Það getur vel verið að það ofsaveður og þau tíðindi sem urðu í haust og raunar í allan vetur hafi orðið til þess að við veltum fyrir okkur hvar við stöndum meðal þjóða. Það getur líka vel verið að vaknað hafi spurningar hjá mörgum okkar um brotthvarf bandaríska hersins af landinu, hvort það hafi haft víðtækari afleiðingar en við gerðum okkur grein fyrir, að við hefðum nú ekki sama samband við Bandaríkjamenn og við höfðum. Það er þriðja atriðið sem verður að ræða þegar kemur að því að skoða hvort æskilegt sé fyrir okkur að endurskoða utanríkismál okkar. Mér finnst að við eigum líka að ræða um það þegar við ræðum þetta mál á Alþingi. Mér finnst að við eigum að biðja utanríkismálanefnd að taka það mál til skoðunar og segja við utanríkismálanefnd: Skoðið þessa þætti líka, veltið fyrir ykkur í þeirri greinargerð sem gera skal hvort þetta sé ekki líka eitt af því sem þarf að skoða. Síðan getum við í kjölfarið tekið afstöðu til þess hvort eitthvað af þessu skiptir okkur svo miklu máli að aðild að Evrópusambandinu verði okkur ekki þóknanleg, eða þá á hinn veginn eftir því hvernig úr þessu spilast. Undirbúningurinn skiptir verulega miklu máli. Mér fannst líka dálítið athyglisvert og ég furðaði mig mest á því þegar ég las tillögu ríkisstjórnarflokkanna um aðild að Evrópusambandinu - það er svo sem ekki í fyrsta skipti sem ég les eitthvað í þá veru - að það kom ekki nógu greinilega fram af hverju við Íslendingar ættum að skipa okkur á bekk Evrópuþjóða, hvaða kosti það hefði. Ég held nefnilega að grundvallarspurningin í allri umræðunni sé - og hún verður ekki umflúin þegar málið þroskast á vettvangi þingsins: Telur Ísland sig eiga heima meðal þjóða innan Evrópusambandsins? Teljum við að Ísland eigi að vera á bekk þeirra þjóða? Hvað er það sem við sækjumst eftir hjá Evrópusambandinu? Hvað er það í raun og veru í skipulagi Evrópusambandsins - ég held að við verðum að spyrja okkur að því - í þeirri pólitík sem þar er viðhöfð, líka hvað varðar sjálfsmynd okkar sem þjóðar? Allt eru það þættir sem þarf að skoða þegar við veltum fyrir okkur svo mikilvægu máli sem aðild okkar að Evrópusambandinu er. Í ræðum í gær kom m.a. fram hjá einum hv. þingmanni Samfylkingarinnar og raunar fleirum að sú staða sem við erum í núna í efnahagslegu tilliti sé svo alvarleg að það sé óumflýjanlegt annað en sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þá spyr maður sig: Hvers vegna stendur það þá ekki í tillögunni? Hvers vegna stendur ekki í tillögunni að við séum í slíkum vanda að mati flutningsmanna í efnahagslegu tilliti, með gjaldmiðil okkar, að við þurfum að sækja styrk annars staðar frá? Hvers vegna kemur það ekki fram? Af þeim sex punktum sem tilgreindir eru fjalla a.m.k. fimm fyrst og fremst um varðstöðu um ákveðna hagsmuni sem við Íslendingar teljum skipta verulegu máli. Ég ætla ekki gera lítið úr þeim en það þarf líka að koma fram hvað það er í huga flutningsmanna sem skiptir svo miklu máli að ástæða sé fyrir okkur að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég dreg þessa þætti fram til að vekja þingheim til umhugsunar. Nú fara bæði málin í utanríkismálanefnd til umræðu, síðan koma þau væntanlega til seinni umræðu og það verður sú umræða sem verður grundvöllur niðurstöðu þingsins. En við þingmenn verðum að velta þessum hlutum fyrir okkur í aðdraganda þeirrar umræðu. Hvað er það sem skiptir okkur máli? Hvaða hugsanlegir kostir og gallar eru á ferðinni? Þess vegna segi ég að þó að málsmeðferðin skipti verulegu máli er þetta atriði sem ekki verður horft fram hjá.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta hv. viðskiptanefndar sem er að finna á þskj. 77, en auk þeirrar sem hér stendur rita undir álit þetta hv. þingmenn Magnús Orri Schram, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Eygló Harðardóttir, Lilja Mósesdóttir og Jónína Rós Guðmundsdóttir. Viðskiptanefnd hefur í dag haldið tvo fundi og fékk til sín eftirtalda gesti: Kristin Bjarnason, aðstoðarmann Landsbanka Íslands í greiðslustöðvun og stjórnarmann í slitastjórn bankans, Jón Ármann Guðjónsson frá skilanefnd Sparisjóðabankans, Ragnar Þ. Jónasson frá skilanefnd Straums Burðaráss, Ragnar Hall frá slitastjórn Straums Burðaráss, Áslaugu Árnadóttur og Jónínu S. Lárusdóttur, frá viðskiptaráðuneyti, og Gylfa Magnússon viðskiptaráðherra. Þá bárust nefndinni frá síðasta fundi sem var í gær umsagnir og upplýsingar frá fjórum aðilum til viðbótar, þ.e. frá skilanefnd Straums, frá lögmannsstofunni BBA-Legal, skilanefnd Sparisjóðabankans og skilanefnd Kaupþings. Eins og fram kom í stuttri umræðu sem var hér í gærkvöldi þá töldu allir nefndarmenn í hv. viðskiptanefnd nauðsynlegt að nefndin fjallaði enn og aftur um þetta mál í dag og eins og ég nefndi áðan þá var það gert á tveimur fundum, fyrst í morgun og síðan í hádegishléi. Ég tel að það hafi tekist að fara vandlega yfir málið þó að ekki hafi verið nema þrír sólarhringar til ráðstöfunar, en nefndin hélt sex fundi, fékk tólf gesti og ein tíu álit auk minnisblaða frá ráðuneyti. Um hvað snýst þetta mál, hv. þingmenn? Hinn 22. apríl síðastliðinn tók gildi allvíðtæk breyting á lögum um slit fjármálafyrirtækja þar sem lagður var upp rammi til framtíðar ef fjármálafyrirtækin okkar mundu nú enn eiga eftir að fara á hausinn. Þarna var lagður upp rammi og ferli sem byggðist beint á lögum um gjaldþrotaskipti. Í þessari lagasetningu var einnig greiðslustöðvun þeirra fjármálafyrirtækja sem hrundu síðastliðið haust og í vetur sett í nýjan farveg þannig að eiginlegt slitaferli þeirra fyrirtækja hófst við gildistöku laganna, sem var 22. apríl síðastliðinn og sérstakri slitastjórn sem héraðsdómur tilnefnir er falið að innkalla kröfur og í framhaldinu meta rétthæð þeirra og boða kröfuhafa til fundar eftir lok innköllunarfrests. Allt byggir þetta í grófum dráttum á lögum um gjaldþrotaskipti. Enda þótt ferli þetta varðandi gömlu bankana, bráðabirgðaákvæði þessara laga, sé áfram kennt við greiðslustöðvun og skilanefndum áfram falið að reka búin með sem hagkvæmustum hætti þá var með lögunum tekinn úr sambandi IV. kafli gjaldþrotaskiptalaganna en í honum er að finna heimildir meðal annars til þess að greiða kröfur á greiðslustöðvunartímanum. Skilanefndir bankanna ráku sig því fljótlega eftir gildistöku laganna á það að þeim var ekki lengur heimilt að halda áfram að greiða fyrrverandi starfsmönnum laun í uppsagnarfresti enda þótt sýnt væri að viðkomandi fjármálafyrirtæki gætu greitt allar forgangskröfur og óskuðu því eðlilega eftir atbeina viðskiptaráðuneytisins til þess að breyta þeirri stöðu. Jafnframt var sýnt eftir gildistöku laganna að ekki mundi að óbreyttu heimilt að standa skil á samningum Kaupþings við innlánseigendur í Þýskalandi - Kaupthing Edge - en þar er um að ræða 300 milljóna evra skuld sem er eitthvað milli 50 og 60 milljarðar kr. Ég vil taka fram að þær kröfur sem ég hef hér nefnt, annars vegar launakröfur á uppsagnarfresti og hins vegar innlánskröfurnar - ég vil taka fram að innlánskröfurnar í Þýskalandi eru samkvæmt 6. gr. neyðarlaganna forgangskröfur - eru forgangskröfur og Kaupþing hefur þegar greitt aðrar innstæður í útibúum sínum víða um heim á þeim grunni, á 6. gr. neyðarlaganna nr. 125/2008. Launakröfur á uppsagnarfresti eru einnig forgangskröfur. Þetta eru þær forsendur fyrir breytingum sem ráðuneytið lagði fram og teknar voru á dagskrá hér á þriðjudaginn var með afbrigðum. En viðskiptanefndarmenn töldu brýnt, samanber nefndarálit sem dreift var hér í gær á þskj. 55, að hafa þessa heimild eins þrönga og mögulegt væri eða eins og þar segir, með leyfi forseta: „... að brýnt væri að takmarka gildissvið þess [þ.e. frumvarpsins] við skuldir vegna launa í uppsagnarfresti og vegna innlána sem veittur var forgangsréttur samkvæmt svonefndum neyðarlögum, nr. 125/2008.“ Nefndin taldi mjög brýnt að sem minnst væri hreyft við þessu ferli og að meginreglan eigi að vera að greiðslur fari ekki fram fyrr en fyrir liggur hverjir séu kröfuhafar og hvaða stöðu þeir hafa í kröfuröðinni. En hér erum við auðvitað að gera undantekningu á því. Um þessar brýnu forsendur, annars vegar að starfsmenn fái áfram laun í uppsagnarfresti um þessi mánaðamót og næstu tvenn mánaðamót og að innstæðueigendur í Þýskalandi fái forgangskröfur sínar greiddar, fjölluðum við aftur um í morgun vegna þess að efasemdir voru uppi um að ákvæðið svo breytt dygði til þess að heimila skilanefndunum að greiða full laun. Niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að því leyti er sú að veita skilanefndunum umbeðna lagaheimild. En það verður að segjast eins og er að eftir sem áður fer það auðvitað eftir stöðu búanna í hverju tilfelli fyrir sig og er háð mati skilanefndanna á því hvort búin eigi fyrir forgangskröfum að öllu leyti eða að hluta og þá auðvitað ræður það hvort og þá hversu mikið er greitt af laununum. Það hefur verið til umræðu að innköllunarfrestur í stóru gömlu bönkunum er einir sex mánuðir og að ekki komi til útgreiðslu krafna þar fyrr en í fyrsta lagi í lok nóvember næstkomandi. En í þeim fjármálafyrirtækjum sem hér um ræðir og enn eru að greiða flestum laun í uppsagnarfresti er aðeins um tveggja mánaða innköllunarfrest að ræða. Það er því sýnt að óvissuástandi, ef það skapast eftir gildistöku þessara laga, verði aflétt ekki síðar en í lok ágúst. Frú forseti. Á framhaldnefndaráliti á þskj. 77 er að finna breytingu sem meiri hluti nefndarinnar leggur til eins og þar segir, en í breytingunni felst að það er tiltekið mjög skýrt til hvaða tímabils þessi heimild nær, þ.e. að þrátt fyrir ákvæði 6. mgr. 102. gr. laganna sé skilanefndinni heimilt, og hér kemur viðbótin, með leyfi forseta: „... á tímabilinu frá gildistöku laga þessara og þar til skilyrði eru fyrir efndum krafna á grundvelli 6. mgr. 102. gr., að greiða skuldir vegna launa, þ.m.t. laun í uppsagnarfresti, og vegna innlána sem veittur var forgangsréttur með 6. gr. laga nr. 125/2008, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um fjármálafyrirtæki, ef víst er að nægilegt fé sé til að greiða að fullu eða í jöfnu hlutfalli [þ.e. pro rata] kröfur sem gætu notið sömu eða hærri stöðu í skuldaröð.“ Frú forseti. Ég tel að með þeim breytingum og þeim þrengingum sem hér er gerð tillaga um sé komið til móts við þá brýnu þörf sem leiddi til þess að hæstv. viðskiptaráðherra lagði þetta mál hér fyrir, annars vegar að tryggja að laun geti verið greidd út um þessi mánaðamót og tvenn næstu í tilteknum fjármálafyrirtækjum - það er málefni sem snertir um 200 starfsmenn - og hins vegar að hægt sé að standa við gerða samninga og yfirlýsingar um útgreiðslu á forgangskröfum í Kaupthing Edge í Þýskalandi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta viðskiptanefndar og ég ætla að lesa það hér upp, með leyfi virðulegs forseta: „Minni hlutinn átelur hversu skammur tími gafst til að fjalla um málið í þinginu. Nefndin hafði málið einungis til meðferðar í tvo daga og ljóst er eftir umfjöllunina í nefndinni að um flókið og vandmeðfarið mál er að ræða. Nefndin fékk gesti á sinn fund og leitaði einnig eftir umsögnum en fáir umsagnaraðilar náðu að senda umsögn þar sem tímafrestur var afar knappur. Að mati minni hlutans hafa ekki komið fram sannfærandi rök fyrir því að vinna málið í jafnmiklum flýti og gert var. Helstu rökin sem nefnd hafa verið fyrir flýtimeðferðinni eru launagreiðslur til fyrrum starfsmanna tiltekinna fjármálastofnana á uppsagnarfresti. Minni hlutinn hefur skilning á því sjónarmiði. Efasemdir hafa komið um að umrædd lagabreyting muni nægja til þess að hægt verði að greiða út launakröfur og því alls óvíst að því markmiði laganna verði náð. Ef málið hefði komið fyrr inn í þingið og skipulegar hefði verið unnið að því hefði mögulega verið unnt að finna á þessu lausn. Minni hlutinn lýsti sig tilbúinn að koma að slíkri vinnu og ýmsar hugmyndir voru reifaðar sem ekki náðist að skoða. Það sem snýr að launagreiðslunum er hins vegar mjög lítill hluti þeirra fjármuna sem um ræðir. Stærsti hluti umsagnaraðila vöruðu við að samþykkja frumvarpið óbreytt og töldu að það gæti ógnað íslenskum hagsmunum á þessum óvissutímum vegna inngripa í þá slitameðferð sem nú er hafin. Alþekkt er að uppgjörsmál föllnu bankanna eru mjög viðkvæm, bæði innan lands og utan. Þess vegna er mikilvægt að öll inngrip verði mjög vel ígrunduð og vönduð. Minni hlutinn leggur ekki mat á það hvort fullyrðingar umsagnaraðila hvað þetta varðar standist. Til þess var tíminn of skammur.“ Virðulegi forseti. Það skal hins vegar alveg tekið fram að samstarfið í nefndinni hvað þetta mál varðar var með miklum ágætum og má hv. þm. Álfheiður Ingadóttir eiga það að hún gerði þetta lipurlega og við funduðum jafnmikið og við gátum frá síðasta miðvikudegi í tengslum við þetta. Það var hins vegar kallað eftir umsögnum og út af þessum skamma tíma gátu alls ekki allir sem við vildum fá umsagnir frá komið með þær og aðrir nefndu eðlilega að þeir væru að vinna þessa hluti í miklum flýti. Það er með þetta mál hins vegar, svo að því sé til haga haldið, og þau mál sem við höfum rætt hér sem tengjast uppgjörum gömlu bankanna og samskiptum okkar við aðrar þjóðir og stundum deilur, að þetta er bara einn angi af því máli. Það er alveg augljóst að lagasetningin sem var afgreidd í apríl hefur ekki náð því markmiði sem til var ætlast. Það er alveg ljóst að vegferðin sem menn hófu hefur ekki orðið sú sem þeir lögðu upp með. Það er í okkar huga alveg skýrt að við erum ekki búin að fá heildarmyndina og þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru í viðskiptanefndinni og er þetta einungis partur af því. Í okkar huga væri þess vegna ábyrgðarlítið að greiða þessu atkvæði miðað við þær upplýsingar sem við höfum í tengslum við þetta mál. Vera má að meiri hlutinn hafi meiri upplýsingar. Ég vil, virðulegi forseti, ekkert fullyrða um það. En það er algjörlega ljóst í mínum huga að við þurfum að fá meiri upplýsingar og skýrari mynd af þessu máli öllu saman og við þurfum að fá það mjög hratt. Ráðgerðir eru fundir við fulltrúa annarra þjóða strax í næstu viku. Ég vil þó taka fram að eftir því sem ég best veit er búið að boða til fundar í viðskiptanefnd og efnahags- og skattanefnd um þessi mál og ég vonast til þess að við tökum allan þriðjudaginn þegar þing kemur saman á ný til þess að fara yfir þessi mál því að umfjöllun um þetta mál núna á þessum tveim dögum, sem er búin að vera mjög mikil - ég efast um að við hefðum getað fundið fleiri tíma til að funda, alla vega ekki mjög marga - varpaði ljósi á það að við vorum hér rétt að skoða toppinn á ísjakanum og það vantar mjög mikið af upplýsingum um þetta mál. Virðulegi forseti. Það sem helst hefur verið nefnt í tengslum við þetta, í það minnsta á síðustu metrunum, varðar launagreiðslur til ákveðinna starfsmanna á uppsagnarfresti. Við erum og erum áfram tilbúin til þess að leggja mikið á okkur til þess að leysa úr þeim málum. Það er mikilvægt. En því miður, miðað við þær umsagnir sem komu inn, er ekki einu sinni ljóst að þessi lagabreyting muni duga til þess að leysa það mál. Ég vona að það sé rangt. Ég vona að það verði þó til þess. En því verður að halda til haga að þau sjónarmið hafa komið fram. Það vantaði ekkert upp á það hjá minni hlutanum og að vísu hjá meiri hlutanum líka - ég bara þakka fyrir samstarfið hvað varðar þetta mál. Það var mjög gott - að nefndarmenn voru tilbúnir að leggja sig alla fram til þess að leysa úr því máli og öðrum og ekki er hægt að halda öðru fram en að menn voru til í að víkja öllu öðru til hliðar til þess að vinna í þessu máli. Missti ég til dæmis af heimsókn heilbrigðisnefndar til Landspítalans sem mér þótti mjög miður því að ég hef mikið dálæti á þeirri stofnun eftir að hafa kynnst henni sem heilbrigðisráðherra og þykir miður að hafa ekki getað hitt fólkið við það tækifæri. En það gefast önnur tækifæri til þess að fara yfir málefni þess spítala. Það er nú algjört aukaatriði, virðulegi forseti. Stóra málið er að þetta er enn eitt dæmið um að að við verðum að fá vandaða umfjöllun um þessi mál. Við verðum að fá upplýsingar. Ég treysti því að það verði gert í síðasta lagi á þriðjudaginn og að þá förum við vel yfir þau mál því að hér eru gríðarlegir hagsmunir í húfi. Það var algjörlega ljóst á þeim umsagnaraðilum sem komu fyrir nefndina og sendu inn umsagnir að þeir mátu það svo að hér væri mikið í húfi. Ég vona að aðvörunarorð umsagnaraðilanna eigi ekki rétt á sér og ég vona að þetta hafi verið óþarfa áhyggjur. En, virðulegi forseti, ég get ekki vitað það miðað við þá umfjöllun sem við höfum haft og það sem við erum búin að vinna fram til þessa og er það auðvitað miður.

Frú forseti. Ég kýs að nota mér þetta andsvarsform enda þó ég ætli ekki að andmæla hv. þingmanni sérstaklega. Ég vil taka undir það sem hann sagði um þann knappa tíma sem nefndin hafði til að fjalla um þetta mál. En ég vil líka nota tækifærið og þakka hv. nefndarmönnum í viðskiptanefnd góð störf og það að hafa sett þetta mál í algeran forgang eins og reyndar þingið óskaði eftir þegar það tók það hér á dagskrá með afbrigðum á þriðjudaginn var. Ég vil, vegna þess að hér stendur í framhaldsnefndaráliti minni hluta viðskiptanefndar á þskj. 78, að alls óvíst sé að því markmiði laganna verði náð að unnt verði að greiða út laun um þessi mánaðamót og næstu tvenn til starfsmanna í uppsagnarfresti hjá þessum fjármálafyrirtækjum, þ.e. þá vil ég ítreka að það er þá ekki vegna þess að það sé hægt að kenna því um að það skorti lög sem heimila það heldur verður þá um að ræða skort á fjármagni, þ.e. að viðkomandi fjármálafyrirtæki treysti því ekki að geta greitt forgangskröfur eins og laun að öllu leyti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, virðulegi forseti. Mig langaði aðeins til að ítreka þakkir til nefndarmanna og koma þessu atriði á framfæri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni viðskiptanefndar fyrir þessa athugasemd. Ég held hins vegar að stóra málið og eins og flestir nálgist þetta sé með þeim hætti að þetta snerist um það að leysa þetta mál fyrir þessa fyrrverandi starfsmenn fjármálafyrirtækjanna þannig að það kemur í raun á sama stað niður fyrir viðkomandi starfsmann hver ástæðan er ef viðkomandi fær ekki greidd laun. Ég veit hins vegar að formaður hv. viðskiptanefndar er mér hjartanlega sammála og örugglega allur þingheimur um að við vonum svo sannarlega að þessar áhyggjur séu óþarfar alveg á sama hátt og ég vona svo sannarlega að þessar viðvaranir sem komu nokkurn veginn fram hjá langflestum, næstum öllum umsagnaraðilum varðandi það að varhugavert sé að samþykkja þetta sökum þessara stóru hagsmuna, út af því að við séum að ganga inn í þá slitameðferð sem nú þegar er hafin, ég vona svo sannarlega, virðulegi forseti, að það séu óþarfa áhyggjur. En eins og fram hefur komið náðum við ekki að fara nógu vel yfir það til að geta lagt á það fullnægjandi mat.