Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er til umr., gerir ráð fyrir tveimur meginbreyt. á núgildandi l. frá 1921. Sú fyrri er, að ríkisstj. leggi Samábyrgðinni til stofnfé, sem nemi 2500000,00 kr. Í l. nr. 37 frá 1941 var ákveðið, að ríkissjóður legði Samábyrgðinni til 500000,00 kr. og skyldi upphæðin greiðast með jöfnum afborgunum næstu 10 ár. En nú þykir sýnt, að þessi upphæð verði ekki nægilegt stofnfé, þar sem starfsemi Samábyrgðarinnar hefur aukizt mjög, en þörf Samábyrgðarinnar á auknum fjárframlögum stafar þó einkum af því, að þau félög, er Samábyrgðin hefur endurtryggt fyrir, hafa ekki greitt iðgjöld til hennar, og eins og grg. ber með sér, á nú Samábyrgðin útistandandi 3½ milljón í ógreiddum iðgjöldum. Nú liggur fyrir þessu þingi frv., sem miðar að því að tryggja það, að iðgjöldin verði betur goldin, og tryggja þannig betri hag Samábyrgðarinnar. Því þótti sjútvn. nægilegt, að stofnféð væri 1 milljón kr. í stað 2½ millj. kr., sem frv. gerir ráð fyrir, og gerir enn fremur þá breyt., að það komi skýrt fram, að þetta sé viðbótarupphæð. Hin meginbreyt., sem frv. gerir ráð fyrir, er, að Samábyrgðin megi hafa í eigin áhættu 25% af vátryggingarupphæð hvers skips, þó ekki hærri fjárhæð á einu skipi en 100 þús. kr., en áður var áhættuupphæðin sérstök krónutala. Þetta er eðlilegra, og fellst n. algerlega á þessa breyt. Ef þetta frv. verður samþ., falla eðlilega úr gildi l. nr. 37 27. júní 1941 og l. nr. 31 11. júní 1942. Sjútvn. leggur til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem um getur á þskj. 647, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða þetta, en n. hefur athugað, eins og áður segir, frv., þar sem gert er ráð fyrir því, að innkoma iðgjalda verði tryggari, svo að hagur stofnunarinnar geti orðið betri en verið hefur.

Frsm. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Hv. þd. er kunnugt um þann drátt, sem orðið hefur á þessu máli, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að rekja það mál nú. Eins og líka er kunnugt, gaf minni hl. allshn. út nál. fyrir þá sök, að meiri hl. n. vildi ekki afgreiða málið að svo stöddu. Síðan minni hl. n. gaf út sitt álit, hafa tveir fundir verið haldnir í allshn. og n. hefur orðið sammála um að flytja eftirfarandi brtt. við brtt. 538 og mæla með samþykkt frv. þannig breytts. Áður en ég geri grein fyrir, í hverju þessar breyt. eru fólgnar, vil ég rekja tildrög þessa máls nokkuð. Eins og komið hefur fram, eru þessar till. fram bornar vegna þess, að Hæstiréttur lagði aðra merkingu í 1. málsgr. 8. gr. útsvarslaganna en almenningur og jafnvel löggjafinn hafa gert. Þetta mál er risið út af útsvari, sem leggja bar á h/f Djúpuvík, en það varð ágreiningur um, hvort það ætti að greiðast til Reykjavíkurbæjar eða til hreppsfélagsins þar á staðnum. Nú var Rvík dæmt að vera heimasetur félagsins, vegna þess að eigendurnir eru búsettir þar og þar fer fram mestallt skrifstofuhald félagsins. En þetta finnst okkur ekki alls kostar rétt, því að öll arðsköpun félagsins fer fram á Djúpuvík eða frá Djúpuvík. Nú má að vísu segja, að það sé heimilt að leggja líka á félagið á Djúpuvík, en það er nú, eins og öllum er kunnugt, ýmsum annmörkum bundið að leggja þannig útsvar á í tveimur stöðum, en þó er hitt aðalatriðið, að okkur finnst, að það sé bæði eðlilegt og rétt, að framleiðslustaðir fyrirtækja eins og þessa fyrirtækis eigi tvímælalaust forgangsrétt að útsvari fyrirtækisins. Efni brtt. get ég lesið upp, með leyfi hæstv. forseta, til þess að það verði ljósara fyrir hv. þm., hvað í þeim felst. Það er gert ráð fyrir, að ákvæðin um þetta atriði verði þannig: „Sé gjaldþegn félag samkvæmt 6. gr. II. 1. tölulið,“ - það er ekki ætlazt til, að þessar breyt. taki til annarra en félaga, því að þarna er talað , um ýmis félög - „skal leggja útsvar á félagið þar, sem það hefur skrásett heimilisfang“, - það er það fyrsta - “án tillits til þess, hvar stjórnendur eða framkvæmdastjóri eiga lögheimili,“ - þetta sigtar á hæstaréttardóminn, sem miðar heimilisfangið að verulegu leyti við það sama - „enda reki félagið atvinnu sína á skrásetningarstað.“ - Þetta er gert til þess að ekki sé hægt að nota heimilisfang til þess að félög geti látið leggja á sig útsvör þar, sem þeim þyki hentugast, vegna þess að þar séu sveitarþyngsli minnst, heldur sé miðað við skrásett heimili og þá miðað við, að félagið reki atvinnu sína á sama stað og það hefur skrásett heimili. Það er ekki vafi á því að þetta félag, sem minnzt hefur verið á, rekur atvinnu sína á Djúpuvík, og hliðstætt mun einnig hafa átt sér stað um það fyrirtæki, sem hv. flm. mun hafa ætlazt til, að ákvæði frv. tækju til og hann hefur haft í huga. En svo er áframhaldið í brtt. „Ef slíkt félag rekur atvinnu í fleiri sveitum en einni, má á hverjum stað aðeins leggja á þær eignir, sem þar eru, og þær tekjur, sem sá atvinnurekstur gefur.“ Þetta þarf ekki skýringar við. En hér er verið að reyna að gera ákvæði útsvarsl. skýrari en áður hefur verið um það, að útsvörin séu lögð á þar, eða þaðan, sem teknanna er aflað. Það er miðað við það, að einstakir staðir, hvar sem eru á landinu, geti ekki orðið eins konar hjálenda, sem aðrir staðir taki útsvör af atvinnurekstri á. Og það er miðað við þá skoðun, að þeir staðir hér á landi, sem hafa sérstaka aðstöðu til arðbærs atvinnurekstrar, eigi einnig að njóta útsvarstekna af þeim atvinnurekstri, sem þar er rekinn, en að aðrir staðir geti ekki hirt þær útsvarstekjur á óeðlilegan hátt, með því t. d. að miða útsvarsálagningu við það, hvar forstjóri félagsins er búsettur eða stjórnarnefndarmenn félagsins. Við vorum fjórir mættir á fundi í allshn., þegar þessi brtt. var samin, en einn hv. nm., 7. landsk., skrifaði undir nál. og brtt. með fyrirvara. En ég geri ráð fyrir, að sá fyrirvari sé e. t. v. miðaður við það, að hann var ekki á fundinum. Hann mun hafa hugsað sér að bera fram till. um víðtækari breyt. á útsvarsl., sem snerta önnur atriði þeirra l. Hv. 7. landsk. þm. getur að vísu komið þessum brtt. að við 3. umr. En mér er kunnugt um, að þessum hv. þm. var áhugamál að koma þessum brtt. að. Með þessum orðum held ég, að ég hafi gert grein fyrir þeim brtt., sem hér eru fram bornar. En ég hef ekki minnzt á það, að við gátum í n. ekki fallizt á þau ákvæði, sem felast í 2. gr. frv., eins og það er fram borið, um að ekki skuli skipta útsvörum milli sveitarfélaga, ef bæði sveitarfélögin eru innan sama sýslufélags. En þær brtt., sem hv. 7. landsk. hyggst að bera fram, eftir því sem hann tjáði mér eftir að nefndarstörfum var lokið um frv., eru einmitt um þetta atriði.



Herra forseti. Ég lýsi yfir, að ég get að fullu fellt mig við þær brtt., sem gerðar hafa verið af hv. allshn. í þessu sambandi. Hvað snertir brtt. við 1. gr., þá eru brtt. við hana í raun og veru í samræmi við það frv., sem ég hef borið fram hér þrisvar sinnum á undanförnum þingum og aldrei hefur fengizt samkomulag um í n. Og þó að hér sé um að ræða nokkuð annað orðalag, þá er náð í raun og veru alveg því sama, sem ég hef farið fram á, að lögfest yrði. Get ég því verið ánægður með þá brtt. og þakka hv. n. afgreiðsluna á þessari gr. frv. En ég vildi nú, af því að það eru nú fjórir lögfræðingar í allshn., gjarnan fá það upplýst, hvort það hefur borið á góma í n., hvort það teldist rekin atvinna frá einum stað, að togari kemur þangað einstöku sinnum og kannske að jafnaði til þess að taka vatn og vistir og hafa þar önnur viðskipti, en lætur þar hins vegar ekki afla á land. En út af þessu atriði hefur í raun og veru allur misskilningurinn spunnizt, en ekki eingöngu út af þeim dómi, sem hv. þm. Str. las upp. Og á ég þar sérstaklega við þau dómsatriði, sem voru í sambandi við Suðurfjarðarhrepp og Reykjavíkurbæ. Því að svo er um annað fyrirtæki, sem á togara og á heima í Suðurfjarðarhreppi og hefur haft nákvæmlega sömu stjórn í Rvík, þar sem allar bækur þess hafa verið færðar og allt uppgjör farið þar fram, að það hefur aldrei verið gerð nein tilraun af Reykjavíkurbæ til að leggja útsvar á það félag. En það hefur verið lagt á þetta félag, sem rekið hefur atvinnu vestur í Arnarfirði, en hefur aðeins togarann hér þannig, að hann kemur einstöku sinnum til Rvíkur og lætur hér upp og tekur menn og fer svo til Englands með aflann og selur þar. Og af því hefur skapazt þessi misskilningur og engu öðru. Og ég vildi fá að heyra frá lögfræðingunum í allshn., hvort það teldist að reka atvinnu á einum stað, þó að togari komi þar við og fái þá afgreiðslu, sem hér hefur verið lýst. Slíkt gæti snert fleiri skip en togara, t. d. vöruflutningaskip, sem skrásett væru norður í Eyjafirði, og stjórn félagsins, sem rekur það, væri í Rvík. Það hefur atvinnu kannske hingað og þangað úti í heimi, losar hér vörur einstöku sinnum, en ekki fremur en annars staðar. Hvar rekur þetta félag annars staðar atvinnu með þessu skipi en þar, sem það hefur heimilisfang? Og hvar er það skrásett annars staðar? Þetta þarf að fá upplýst. - Og dómurinn viðkomandi Djúpuvík var út af togara, en ekki rekstri síldarverksmiðju. - Og ríkisskattanefnd hefur skilið þetta ákvæði l. mjög einkennilega. Hún gaf úrskurð um það einu sinni, að það skyldi leggja á eignaútsvar þar, sem þetta félag á lögheimili, en tekjuútsvar skyldi lagt á í Rvík, því að þar væri bókhaldið. Næsta ár snýr hún þessu við, og þá skal frá Rvík lagt fullt útsvar á tekjur og eignir þessa félags og einnig fullt útsvar í Suðurfjarðahreppi. Það virðist því ekki ótímabært að gera nú þessi ákvæði útsvarsl. svo skýr, að ekki þurfi menn að standa í málaferlum út af ákvæðum þeirra. Ég get fellt mig við það, að 2. gr. frv. verði felld niður, af því að ég veit, að það eru uppi háværar raddir um það að fella niður skiptingu útsvara. Og ég veit persónulega, að það er það, sem hv. 7. landsk. þm. ætlast til, að sé gert. Ég skal á þessu stigi málsins ekkert fara inn á þetta atriði. Þessi gr. var sett hér inn fyrir mjög eindregin tilmæli sýslunefndar Barðastrandarsýslu, þar sem hún sagði, að þetta atriði væri valdandi deilum í sýslunni. Og hún hafði mikið til síns máls, því að nú á þessum tímum hafa sveitir sumar verið alveg þurrkaðar að ungum mönnum, sem farið hafa til að vinna við atvinnurekstur t. d. á Patreksfirði og Bíldudal. Þeir hreppar hafa fengið tekjur af atvinnu þessara manna, en hrepparnir heima fyrir tapað útsvarinu af fólkinu. Af því að þetta frv. var lagt fram snemma á þinginu, - því var vísað til n. 16. okt., - vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann vilji hraða þessu máli. Það hefur verið níðzt á sumum aðilum árum saman fyrir það, að þessi leiðrétting hefur ekki fengizt á útsvarsl., sem hér er farið fram á, að gerð verði. Og það er mjög mikils virði fyrir þá aðila, að því verði hætt. Ég vil mælast til þess, að hæstv. forseti hafi helzt annan fund í dag, að þessum fundi loknum, til þess að hægt verði að afgreiða málið frá þessari hv. d. í dag, því að það er nauðsynlegt, að málið verði afgr. á þessu þingi. Ég ætla ekki að deila á hv. n. fyrir að halda málinu hjá sér. En ég vænti þess, að hæstv. forseti sýni allan áhuga á að hraða afgreiðslu þessa máls svo sem kostur er á.



Herra forseti. Mig langar til að fá útskýringu n. á atriði, sem ekki beint kemur fram í brtt., en má skilja af henni samt sem áður. Það er víðvíkjandi því, þegar fyrirtæki skrá sig á stöðum, sem þau aldrei koma á og engin viðskipti hafa við á neinn máta, nema bara skrá sig þar. Og þau tilfelli eru mörg. Hér er sagt í brtt.: „enda reki félagið atvinnu sína á skrásetningarstað.“ En hvað þá, ef þau reka ekki atvinnu sína á skrásetningarstað? Er það ekki samt sem áður löglegt heimili, þar sem þau eru skrásett? Það er það, sem þarf að athuga, að það eru nokkuð mörg atvinnufyrirtæki og einstaklingar, sem telja sig eiga heima þar, sem þau aldrei koma og hafa engin viðskipti, heldur bara skrá sig þar. Og þessi sveitarfélög, þar sem þessir aðilar eru skrásettir að eiga heima, gera kröfur um að mega leggja útsvör á þessa aðila, og þau fá það ekki, sé um gerviheimili að ræða. Ég skal ekki nefna nein dæmi, þó að ég gæti nefnt dæmi héðan og þaðan af landinu, frá Austurlandi og Vesturlandi, þar sem félög, sem hafa allmikla rekstrarumsetningu, eitt eða tvö svo að skiptir milljónum, telja sig eiga heima á öðrum stöðum en þar, sem þau reka atvinnu, og þar hefur verið lagður á þau partur af útsvarinu, sem þau hafa talið sig eiga heima. Það eru þessi gerviheimili, sem mér þykja leiðinlegust og erfiðast er við að eiga. Og þar sem verið er að eiga við að breyta þessum l. viðkomandi heimilisfangi atvinnufyrirtækja og atvinnurekenda, þá virðist mér eðlilegt, að athugað sé, hvort ekki á að koma þessum gerviheimilum undir hnífinn. Þau eru ekki nema bara skálkaskjól, - t. d. þegar útgerðarmaður í Rvík telur sig eiga heima suður í Garði, en kemur þar svo aldrei, heldur er hér og rekur atvinnu héðan. Það hefur komið fyrir tvívegis, að samningur hefur verið fyrir fram gerður við hreppsnefnd af atvinnurekendum, um að þeir fengju að eiga heimili í vissum hreppum með því að borga vissa upphæð til hreppsins í útsvar. Ég tel ekki rétt, að þetta megi eiga sér stað. Þó að þessi gerviheimili verði að teljast heimili með tilliti til l., og viðkomandi heimilissveit verði þess vegna að fá hluta af útsvörum viðkomandi aðila, þá eru þetta í raun og veru ekki nein heimili og ekki einu sinni heimaseta. Ég vildi vita, hvort hv. allshn. hefur athugað þetta, og hvað hún hefur hugsað um þetta, ef hún hefur athugað það.

Frsm. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Hv. þm. Barð. spurði um, hvernig mundi verða litið á það, ef þessi ákvæði yrðu að l., sem n. leggur til, og hvernig það mundi verða skýrt, ef millilandaskip hefði aðsetur úti á landi þannig, að það væri þar skrásett, kæmi til Rvíkur við og við til að setja upp og taka menn og hefði aðra afgreiðslu, en atvinnu kannske einhvers staðar úti í löndum. Ég get náttúrlega ekki svarað þessu til neinnar hlítar, vegna þess að það er ekki farið inn á það hér í brtt., og verður ekki gert í útsvarsl., nema með miklum breyt. á þeim l., ef það þá verður gert, að skýra það í l. sjálfum, hvað telst að reka atvinnu á tilteknum stað eða frá tilteknum stað. Ég get þess vegna ekki farið inn á að skýra það neitt verulega og eiginlega alls ekkert. En vitað mál er það, að flest skip koma við hér í Rvík, sem hér við land sigla, þó að manni virðist ekki eðlilegt að líta svo á þrátt fyrir það, að rekstur þeirra sé héðan, ef þau eru annars staðar skrásett og hafa fyrst og fremst þaðan atvinnurekstur sinn. Annars er ekki hægt að neita því, að þá gæti komið til athugunar síðasta málsgr. brtt. n., sem er um skiptingu á útsvörunum, ef hér í Rvík er um svo miklar viðkomur skipa að ræða, að dómstólarnir telji, að hægt sé að líta svo á, að atvinnurekstur sé rekinn héðan, þó að fyrirtækið, sem rekur hann, sé skrásett annars staðar. Viðkomandi því, sem hv. 1. þm. N-M. spurðist fyrir um, um skrásetninguna, þá er það alveg auðsætt, eins og ég tók fram hér í frumræðu minni um þetta mál, að samkv. 1. málsgr. 8. gr. útsvarsl. skal þar leggja útsvar á gjaldþegn, sem hann hefur heimilisfang vitanlega eða samkvæmt manntali næst á undan niðurjöfnun. Þessi tilfelli gætu komið fyrir bæði um einstaklinga og félög. En þessi ákvæði, sem hér liggja fyrir til umr., þau grípa aðeins til félaga, því að hér segir: „Sé gjaldþegn félag samkvæmt 6. gr. II 1. tölul., skal . .“ o. s. frv. En þessi ákvæði taka ekki til einstaklinga, það er vitað mál, og það af þeirri ástæðu, að þetta er aðeins bráðabirgðabreyt. á útsvarsl., sem á að ná því að leiðrétta þá skekkju, sem hefur átt sér stað samkv. þeim dómi hæstaréttar, sem ég las upp, og í hliðstæðum tilfellum, sem hafa komið fyrir viðvíkjandi félögum. Að því er snertir einstaklinga, þá standa ákvæði útsvarsl. um þá óhögguð eins og þau hafa verið þrátt fyrir breyt., sem hér er lagt til að gera, og eru þau ákvæði í 1. mgr. 8. gr. l. um útsvör frá 1945. Það er vitað mál, að það eru miklu fleiri ákvæði í útsvarsl. en þetta, sem hv. þm. minntist á, sem þyrfti að laga og leiðrétta, og það ætti að vera verk þeirrar mþn., sem að þessu máli starfar, að gera till. um þær leiðréttingar og lagfæringar. En mér er sagt, að sú n. sé ekki sammála um veigamikil atriði. Hins vegar á þessi breyt., sem hér liggja fyrir till. um, aðeins að taka til þessa eina tilviks, sem hér hefur verið um rætt og ég hef bent á og er nákvæmlega hnitmiðað í fyrstu setningu þessarar brtt., sem hér liggur fyrir. Það er sjálfsagt alveg rétt hjá 1. þm. N-M., að það mun vera talsvert algengt, að menn misnoti þessi ákvæði 1. málsgr. 8. gr. útsvarsl. með því að láta skrá heimilisfang sitt þar, sem þeir geta komizt af með að greiða lægri útsvör en ef það væri skráð þar, sem þeir sömu menn dvelja. En það er ekki til þess ætlazt út af fyrir sig með flutningi þessa máls, að þessi lagabreyt. taki til þess atriðis.



Herra forseti. Mér sýnist, að brtt. sú, sem hér liggur fyrir, sé áreiðanlega til bóta á útsvarsl., og að ef hún yrði samþ., mundi hún leiða til þess, að félög verði að greiða útsvör þar, sem þau nota atvinnuaðstöðu sína til atvinnurekstrar. Út af hinu atriðinu, sem hv. 1. þm. N-M. minntist á, að einstakir menn skráðu heimilisfang sitt annars staðar en þar, sem þeir hafa atvinnurekstur, og fyrirspurn hans um þetta til n., vil ég segja nokkur orð. - Ég minnist þess, að það hafa verið fleiri en eitt tilfelli á Ísafirði þannig, að menn hafi skráð lögheimili sitt annars staðar en þeir hafi rekið atvinnu sína, sem þeir hafa rekið á Ísafirði. Við Ísfirðingar höfum hiklaust lagt útsvör á atvinnu þessara manna þar, og síðan höfum við heimtað úrskurð um heimilisfangið. Ég man t. d. eftir útgerðarmanni, sem skráði lögheimili sitt á Ingólfsfirði, en hafði mikil fiskkaup á Ísafirði. Það var úrskurðað, að það væri sýndarheimili, sem hann hefði á Ingólfsfirði, og það var dæmt þannig, að útsvar hans færi til Ísafjarðarkaupstaðar. Og ég hygg, að ákv. l. séu þannig, að hægt sé yfirleitt að fá úr slíkum málum skorið á þennan hátt, ef eftir því er gengið. A. m. k. hefur þannig fengizt úr þessu skorið alveg hreinlega í þeim tilfellum, þegar við höfum fengið úrskurði um sýndarheimilisfang,. er varða útsvarsgreiðslur til Ísafjarðarkaupstaðar. Það er því nokkur vafi um það, hvort gera þarf breyt. á útsvarsl. út af slíkum tilfellum, sem ég hef getið um, varðandi einstaka menn. Ég held, að það séu næg fordæmi til að sanna það, að svo er litið á, að útsvar skuli greiðast þar eða þangað, sem atvinnurekstur er rekinn, ef viðkomandi atvinnurekandi kemur ekki á þann stað með neinn atvinnurekstur, þar sem hann hefur látið skrá lögheimili sitt. Mér er ekki kunnugt um neinn úrskurð eða dóm, sem sé í aðra átt. En hins vegar er mér kunnugt um fleiri dóma, sem fengizt hafa til úrskurðar á þann veg, sem réttlátt virðist vera.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram tvær brtt. á þskj. 649, sem miða að því, að vatnsveita Reykjavíkur komi undir frv. Önnur till. er nú kannske ekki nauðsynleg í því skyni, en hún gerir ráð fyrir því, að sveitarstjórn sé heimilt að selja vatnið eftir mæli samkv. gjaldskrá, sem ráðh. setur. Í frv. var að vísu gert ráð fyrir að innheimta gjaldið eftir mæli, en mér þótti það ekki nógu skýrt tekið fram. Ég geri ráð fyrir, að þessar brtt. geti ekki valdið ágreiningi, og vænti því, að þær verði samþ.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umræðum, af því að ég hef hlustað á þær og talið, að hv. 6. landsk. hafi túlkað nægilega þann málstað, sem ég styð. Ég vildi aðeins minnast á ummæli hv. þm. Barð., sem gerði ráð fyrir einhverjum fjandskap milli bænda í Glæsibæjarhreppi og íbúa Glerárþorps, ef farið væri inn á brtt. hv. 6. landsk. á þskj. 593. Ég er nákunnugur þarna og hef ekki orðið var við neinn fjandskap. Mig minnir, að þegar vatnsveita þorpsins var gerð, þá hafi 3 hreppsnefndarmenn verið úr þorpinu, en nú eru 2 nefndarmenn úr þorpinu, en 3 úr sveitinni, og veit ég ekki um neinn ágreining. En það getur verið ýmislegt annað en fjandskapur, sem veldur því, að meiri hluti hreppsnefndar finnur ekki ástæðu til að leggja í framkvæmdir, er aðeins koma við parti af hreppnum, og getur meira að segja verið, að þessi hreppspartur sjái ekki ástæðu til að fara fram á það. Hv. þm. Barð, tók það fram, að víðast, þar sem þorp og sveit séu saman í hrepp, þá sé þorpið í meiri hluta og alls ráðandi í hreppnum. Þetta, hygg ég, að sé rétt, og þar af leiðandi hygg ég, að ákvæðin í brtt. hv. 6. landsk. komi tæplega annars staðar til greina en í Glerárþorpi, eða a. m. k. mjög óvíða, og sé ég ekki, hvaða hætta geti af brtt. stafað og því, að vatnsveitufélagið hafi sama rétt og sveitarfélög samkv. frv. Hv. þm. Barð. hefur tekið fram, að n. vilji ekki veita þennan rétt öðrum en sveitarfélögum, en það hefur minna heyrzt af rökum fyrir því, hvers vegna vatnsveitufélög eigi ekki að hafa réttinn. Ég álít það sérstakt réttlætismál að samþykkja brtt. á þskj. 593 með þeirri breyt., sem flm. sjálfur hefur lagt til á þskj. 625, og tel, að það geti á engan hátt orðið til tjóns, þó að svo sé gert. Það hefur komið í ljós, að þar sem þorp vaxa upp í sveitum, myndast sums staðar vandræðaástand, og nauðsynlegar framkvæmdir eru ekki gerðar. Því var á síðasta reglulegu þingi stofnaður með l. nýr hreppur fyrir austan fjall úr þorpi, sem þar hafði vaxið upp, og nú stendur til að fara eins með annað þorp á Austurlandi. En hvað snertir Glerárþorp og Glæsibæjarhrepp, þá er þar auðvitað engin framtíðarlausn önnur en skilja að sveitina og þorpið, og sýnist þá eðlilegast, að þorpið sameinist Akureyrarkaupstað, því að það er ekki annað en úthverfi kaupstaðarins, eins og allir sjá, er þar fara um. En þetta er ekki orðið, og þorpið er í vandræðum með sína vatnsveitu, og hygg ég, að þorpið eigi fullan rétt á að njóta sömu hlunninda og íbúar annarra þorpa.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér síðast til umr., kom til nokkurra orðaskipta milli mín og hv. þm. Barð. út af mismuninum á skuldbindingum sveitarfélagsins eftir því, hvort sveitarfélagið á vatnsveituna eða hún er í eign sérstaks vatnsveitufélags. Hv. þm. hélt því þá fram, að munurinn á þessu væri lítill eða enginn. En ég tel, að þessi munur sé mikill, af því að ef sveitarfélagið á vatnsveituna, ber það allar fjárhagslegar skuldbindingar, en ef um vatnsveitufélag er að ræða, þá á sveitarfélagið að vísu að ábyrgjast það lán, er vatnsveitufélagið fengi úr ríkissjóði, en eins og frv. ber með sér, þá er það lán aðeins helmingurinn af kostnaði við stofnæðar, boranir og geyma. Í nál., sem ég hygg að hv. þm. Barð. hafi skrifað, segir, að þetta sé aðeins hluti kostnaðarins og geti verið mjög lítill hluti. Á þessu er því mikill munur. Í síðustu ræðu hv. þm. Barð. taldi hann skoðanir mínar byggjast á misskilningi og vitnaði í það, að ég læsi upp af því þskj., sem útbýtt var eftir 3. umr. í Nd. Það vildi nú svo til, að ég las upp úr því þskj., en þessi aths. hv. þm. var þó óþörf, því að niðurstaðan var sú sama eftir 2. umr. hér og þegar málið kom frá Nd. um það atriði, að lán til vatnsveitna er aðeins 50% út á höfuðæðar, geyma og því um líkt. Í 5. gr. er svo ákveðið, að til viðbótar sé ríkissjóði heimilt að lána vegna kostnaðar við dreifingu innanbæjar, þannig að stofnlán megi vera allt að 85% kostnaðarins. En ef mín till. yrði samþ., þá er það vatnsveitufélagið, en ekki sveitarfélagið, sem bæri að fá þessa ábyrgð ríkissjóðs, þannig að kvaðir sveitarfélagsins yrðu aldrei aðrar en að ábyrgjast þessi 50%. Röksemdir hv. þm. Barð. og orð hans um misskilning minn eru því alveg staðlaus. Ég taldi rétt að leiðrétta þetta af því að í sambandi við afgreiðslu þessa máls taldi ég þetta geta haft nokkra þýðingu, enn fremur af því, að hv. þm. Barð. notaði það sem röksemd í öðru máli, að ég læsi upp af öðrum þskj. en við ættum og vissi því yfirleitt ekki, um hvað ég væri að ræða við afgreiðslu þingmála, svo að það væri ekki mikið mark takandi á því, sem ég segði. Ég viðurkenni takmörkun á þekkingu minni, og ef til vill hefur hann betri þekkingu á þessu máli en ég, en þó fullyrði ég, að þm. Barð. veit ekki alla hluti og segir stundum meira en hann veit, að því þykist ég hafa fært rök, auk þess sem brtt. hans ber þess vitni. - Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar.

Forseti (ÞÞ) : Það eru ýmsir búnir að tala oft í þessu máli, og vænti ég, að hér eftir verði menn stuttorðir.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Ég skal verða við ósk forseta og vera stuttorður. Um brtt. á þskj. 649 vil ég segja það, að ég get fallizt á hana, en tel hana ekki nauðsynlega, þó að hún megi heita skaðlaus. Hvað viðvíkur fyrirspurn hv. 1. þm. Eyf., þá hlýtur hún að vera komin fram af því, að þm. hefur ekki heyrt rök mín í málinu. Nefndin lítur svo á, að með því að leyfa vatnsveitufélög, þá sé horfið frá þeirri stefnu, að bæirnir eigi vatnsveiturnar, og hvar eru takmörk þessara vatnsveitufélaga? - Þau geta farið niður í fáa menn, og þá er algerlega breytt um stefnu í þessu máli. Ég skil ekki þá andúð hjá sveitarfélaginu á Glerárþorpi, ef það vill ekki nú, þegar ríkið leggur svo mikið fé til þessara mála sem hér er gert ráð fyrir, taka að sér þessa vatnsveitu. Ég mun ekki misnota þolinmæði forseta og því láta bíða að svara þeim persónulegu ádeilum á mig, sem fram hafa komið. Væntanlega gefst tækifæri til þess síðar, þó að það verði í einhverju öðru máli.

Forseti (ÞÞ) : Brtt. á þskj. 649 hefur verið útbýtt á þessum fundi, og vil ég leyfa mér að leita afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Ég hef heyrt um þetta mál frá þm. Barð., þó að ég geti ekki fallizt á það sem rök í málinu. Ég skal ekkert um það atriði segja, nema Glæsibæjarhreppur sé fús til þess að kaupa vatnsveituna í Glerárþorpi, en ég geri ráð fyrir, að skilnaður verði í náinni framtíð milli þessara aðila, og þess vegna tel ég ekki heppilegt, að hreppurinn eignist þessa vatnsveitu. 

Páll Zóphóníasson : Þar sem mér skilst, að átta hreppar muni vera eins stæðir og Glerárþorp og njóti því góðs af, ef þessi till. er samþ., þá segi ég já.



Með þeim takmörkunum, sem gerðar hafa verið, segi ég já.