Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ingólfur Guðnason, fyrrverandi sparisjóðsstjóri og alþingismaður, andaðist miðvikudaginn 14. mars. Hann var áttatíu og eins árs að aldri. Ingólfur Albert Guðnason var fæddur 27. febrúar 1926 í Vatnadal í Suðureyrarhreppi í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Foreldrar hans voru hjónin Guðni Albert Guðnason, bóndi í Vatnadal, og Kristín Jósepsdóttir húsmóðir. Ingólfur Guðnason lauk prófi frá Héraðsskólanum á Reykjum í Hrútafirði árið 1945 og brottfararprófi frá Samvinnuskólanum 1947. Árið 1956 sótti hann þriggja mánaða námskeið í Bandaríkjunum í meðferð og viðhaldi landbúnaðarvéla. Að loknu námi í Samvinnuskólanum var Ingólfur starfsmaður Kaupfélags Vestur-Húnvetninga á Hvammstanga til 1949. Á árunum 1950–1959 vann hann við og rak lengst af bifreiðaverkstæði á Laugarbakka í Miðfirði. Hann var sparisjóðsstjóri Sparisjóðs Vestur-Húnavatnssýslu 1959–1995. Ingólfur Guðnason var hreppstjóri Hvammstangahrepps 1960–1995, í hreppsnefnd Hvammstangahrepps 1966–1970 og formaður skólanefndar Reykjaskóla frá 1971. Í alþingiskosningunum 1979 var hann í kjöri fyrir Framsóknarflokkinn í Norðurlandskjördæmi vestra og var einn þriggja þingmanna flokksins í kjördæminu til 1983, sat á fjórum þingum. Hann sat fundi Evrópuráðsins á vegum Alþingis 1980–1983. Ingólfur Guðnason naut hylli og trausts heima í héraði eins og ráða má af þeim störfum sem honum voru falin þar. Hann var starfsamur og íhugull og lagði gott til mála á Alþingi sem annars staðar. Ég bið þingheim að minnast Ingólfs Guðnasonar með því að rísa úr sætum. - 
            

Borist hefur svohljóðandi bréf um forföll þingmanns frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar, Össuri Skarphéðinssyni, dagsett í dag, 17. mars: „Þar sem Katrín Júlíusdóttir, 7. þm. Suðvest., er veik og getur ekki sótt þingfundi óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi, Jón Kr. Óskarsson, taki sæti hennar á Alþingi á meðan.“ Jón Kr. Óskarsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Hæstv. forseti. Loftslagsmálin eru í brennidepli stjórnmálanna úti um allan heim. Áhrifin af hlýnun lofthjúps jarðar blasa við og menn líta á þau sem mikið alvörumál. Þess vegna þykir okkur mjög miður að mál af þessu tagi sem við hér greiðum atkvæði um skuli koma á dagskrá í skjóli nætur í lok þings þegar ekki er tími til að fara í þær umræður sem málið verðskuldar og ég hefði haldið að allir flokkar hefðu áhuga á að taka. Þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands samkvæmt loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna ganga út á það að við drögum umtalsvert saman í losun gróðurhúsalofttegunda eins og allar aðrar þjóðir sem skuldbundu sig samkvæmt Kyoto-bókuninni. Í loftslagsstefnu stjórnvalda eru sett upp töluleg markmið um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda á þessari öld. Þeirra markmiða sér þó ekki stað í því máli sem við hér afgreiðum. Það er afar miður en það helgast auðvitað af stóriðjustefnunni sem hefur lifað og dafnað í skjóli þessara stjórnvalda frá 1995 þegar Ísland var markaðssett á alþjóðamarkaði sem gósenland fyrir stórfyrirtæki sem vildu kaupa ódýra orku. Ef öll þau áform ganga eftir sem nú eru í pípunum, meira eða minna með stuðningi stjórnvalda, hefur álframleiðsla á Íslandi við lok skuldbindingartímabils 1 í Kyoto-bókuninni sautjánfaldast, úr 90 þús. tonnum árið 1990 í 1,5 millj. tonna árið 2012. Þetta er ekki metnaðarfullt markmið. Málið sem við hér afgreiðum ber þess vitni. Það er mjög miður að ekki skyldi vera hægt að takast á um málið í þingsal meðan dagsbirtu naut, heldur tala hér inn í nóttina í þessu máli. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill að metnaðarfull markmið séu sett í loftslagsmálum. Við komum til með að sitja hjá við afgreiðslu þessarar aumu stefnu ríkisstjórnarinnar.

Forseti. Tveir hæstv. ráðherrar, Geir Haarde og Jónína Bjartmarz, kynntu á dögunum loftslagsstefnu til framtíðar, stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Hún er þannig að árið 2050, þegar við erum öll dauð sem hér sitjum, á að vera búið að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 50–75% frá 1990. Mönnum þykir þetta mikið en í raun og veru er þetta lítið miðað við það sem viðgengst í Evrópu á þessum tíma. Upphafið að þessu mikla framlagi Íslands til loftslagsmála á að vera það að fram til ársins 2012, á fyrsta Kyoto-tímabilinu, á að auka losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi. Það er hið háleita markmið Geirs Haardes og Jónínu Bjartmarz og þeirra ríkisstjórnar sem hér situr, hæstv. veri hún og hv. þeir þingmenn sem henni fylgja. Í þessu frumvarpi er vissulega stigið merkilegt skref í loftslagsmálum vegna þess að þetta er í fyrsta sinn sem úthlutað er loftslagskvótum. En hvernig er þeim úthlutað? Þeim er úthlutað þannig að ekki er tekið gjald fyrir þá og í umsögn orkumálastjóra þýðir það að verið er að búa til kerfi eins og í fiskveiðunum. Hættan er sú að það myndist eignakvóti á loftslagsheimildum hér. Það er farið á svig við Marrakech-ákvæðið, við undanþáguákvæðið sem stundum er kallað íslenskt, okkur þá til háðungar, með því að það á að losa miklu meira á síðara árinu, 2012, en á fyrri árunum sem þýðir að árið 2013 erum við komin jafnvel næstum því helming, a.m.k. þriðjung, fram yfir þá losun sem okkur er heimilt samkvæmt þeim samningum sem við höfum gert. Við höfum flutt um þetta þrjár breytingartillögur og af þeim ástæðum að þingið lét sér sæma að þessi merkilegu framtíðarmál og þessar skrýtnu fyrirætlanir voru rædd hér um miðnæturbil í gærkvöldi munum við kalla þessar breytingartillögur til 3. umr. þannig að þingheimur geti allur tekið þátt í því að fjalla um þessi framtíðarmál íslensku þjóðarinnar og mannkynsins alls.

Hæstv. forseti. Í þessu lagafrumvarpi eru skilgreindar reglur um útboð á vegum ríkisins og ríkisstofnana. Við þetta frumvarp er sitthvað að athuga. Það er prýðilega smíðað í tæknilegu tilliti en hin pólitíska forskrift var slæm að því leyti að ekki var tekið nægilegt tillit til umhverfisþátta og félagslegra sjónarmiða. Öllu heldur mætti segja að ekki er gert skylt að taka tillit til þessara þátta við útboð á vegum ríkisins. Í 1. gr. þessa frumvarps er tilgangurinn skýrður. Þar segir, með leyfi forseta: „Tilgangur laga þessara er að tryggja jafnræði fyrirtækja við opinber innkaup, stuðla að hagkvæmni í opinberum rekstri með virkri samkeppni og efla nýsköpun og þróun við innkaup hins opinbera á vörum, verkum og þjónustu.“ Allt er þetta ágætt. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum bæta við 1. gr. eftirfarandi, þannig að á eftir virkri samkeppni komi, með leyfi forseta: „… efla umhverfisnefnd og félagslegar og siðrænar áherslur við opinber innkaup með sjálfbæra þróun í huga.“ Þessi hugsun á að vera samþætt öllum greinum frumvarpsins í samræmi við kröfur sem fram hafa verið settar af hálfu verkalýðshreyfingarinnar í Evrópu. Þær eru í samræmi við kröfur sem settar hafa verið fram af hálfu umhverfissamtaka og af hálfu annarra almannasamtaka, t.d. samtaka fatlaðra o.s.frv. Ég vísa þar í evrópsk samtök sem Öryrkjabandalag Íslands á aðild að. Það er annað sem er gagnrýnivert í þessu frumvarpi. T.d. má deila um það hvort viðmiðunarupphæðir séu ekki of lágar. Þær eru 5 millj. kr. Séu vöruinnkaup yfir 5 millj. kr. skulu þær fara í útboð og verkleg þjónusta sem fer yfir 10 millj. kr. skal fara í útboð. Þetta eru þrengri skilyrði en almennt tíðkast í Evrópusambandsríkjunum. Við skulum hafa í huga að útboð geta verið mjög kostnaðarsöm. Þá vil ég vekja athygli á 21. gr. frumvarpsins. Þar er ráðherra veitt reglugerðarheimild til að skipa ríkisstofnunum að fara með alla sína þjónustu í útboð. Það er einnig mjög varhugavert.

Hæstv. forseti. Þessi atkvæðagreiðsla snýst um að með þessu frumvarpi mun heimilt að semja um það við handhafa vinnsluleyfis að þeir verði eigendur kolvetnis sem unnið er á hafsbotni. Með þeirri aðferð sem þarna er lögð til breytist ótvíræð þjóðareign á kolvetni í séreign við vinnsluna og eigandinn, íslenska þjóðin, tekur alla áhættu af mismunandi rekstri þeirra fyrirtækja sem vinna kolvetni. Það lá fyrir að engar tillögur voru til frá fjármálaráðuneytinu sem á að fara með þessa gjaldtöku. Því var ekki hægt að fara yfir það hvernig staðið yrði að gjaldtökunni auk þess sem Orkustofnun eru færðar mjög víðtækar heimildir til að úthluta svæðum til rannsókna án auglýsinga. Það er þess vegna sem við leggjum til að þessu máli verði vísað frá. Hér er illa að verki staðið.

Frú forseti. Ég kem hér upp til þess að lýsa stuðningi við þær breytingartillögur sem hér eru lagðar til við frumvarp um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Þær lúta að því að taka Byggðastofnun út úr þeirri sameiningu stofnana sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég get tekið undir mjög margt af því sem fram kemur í frumvarpinu sjálfu. Það er í sjálfu sér afar gott markmið að samræma og samhæfa allt það starf sem iðnaðarráðuneytið fer með og lýtur að stoðkerfi atvinnulífsins í þeim tilgangi að efla sóknarkraft og tryggja hámarksárangur starfsins. Það er jafnframt ástæða til að draga sérstaklega fram og halda á lofti þeim góðu áformum sem í frumvarpinu felast sem er að koma upp þekkingarsetrum um land allt og draga þar til samstarfs ýmsa aðila á viðkomandi svæðum, eins og t.d. háskóla, ýmsar stofnanir, fyrirtæki og einstaklinga. Í frumvarpinu er mikil frumkvöðla- og nýsköpunarhugsun og svo að ég vitni beint í frumvarpið, með leyfi forseta, eru þekkingarsetur á landsbyggðinni „þungamiðja atvinnusóknar sem einkum byggist á helstu styrkleikum atvinnulífsins á viðkomandi svæði“. Þetta er sú hugmyndafræði sem vaxtarsamningarnar byggja á og þetta er sú hugmyndafræði sem við eigum að byggja á til framtíðar. En þrátt fyrir að ýmislegt sé gott í frumvarpinu hef ég þó haft sitthvað við það að athuga. Þær athugasemdir hafa fyrst og fremst lotið að hinni hefðbundnu starfsemi sem Byggðastofnun hefur haft með höndum og sem ég tel afar mikilvæga fyrir byggðirnar og fyrirtækin í landinu. Þeirri starfsemi var að mínu mati ekki gert nógu hátt undir höfði í frumvarpinu. Það hefði með öðrum orðum þurft að tryggja betur það hlutverk sem Byggðastofnun hefur í dag gagnvart fyrirtækjum og fólki á landsbyggðinni. Ég er þó afar ánægð með að niðurstaða skuli vera komin í málið og í framhaldinu tel ég brýnt að vinda sér í það verkefni að „efla Byggðastofnun og gera henni kleift með framlögum í fjárlögum að sinna mikilvægum verkefnum á sviði byggðamála“ svo að ég vitni beint í byggðaáætlun, með leyfi forseta. Þetta er einmitt eitt af þremur markmiðum sem stjórnvöld skulu hafa samkvæmt stefnumótandi byggðaáætlun 2006–2009 sem samþykkt var á vorþingi 2006. Sú efling á að fela í sér möguleika Byggðastofnunar til að setja aukinn kraft í atvinnuþróunarstarfið, í rannsóknarstarfið og nýsköpunarstarfið, að byggja upp þekkingarsetur um land allt og starfa af auknum krafti í anda þeirrar hugmyndafræði sem frumvarpið byggir á og sem ég fór yfir áðan. 
             Ég vil að lokum hvetja hæstv. ríkisstjórn til að fylgja þessum markmiðum í byggðaáætlun fast eftir.

Hæstv. forseti. Ég vísa til þess sem hv. ræðumaður sem var á undan mér sagði í lok ræðu sinnar, þ.e. hún vitnaði í markmið byggðaáætlunar. Þar var gert ráð fyrir því að Byggðastofnun fengi aukið hlutverk og þar með að fjárlaganefnd Alþingis fengi með samþykkt þessarar byggðaáætlunar í raun og veru það hlutverk og þá ábyrgð að sjá til þess að fjármunir væru til staðar til að framkvæma það sem ætlast er til af Byggðastofnun. Það mál sem við erum hér að greiða atkvæði um er búið að vera undarlegt og taka ýmsar beygjur. Sá hv. ræðumaður sem var hér í ræðustólnum á undan mér er ein af þeim sem mættu á fund iðnaðarnefndar til að mæla með því að málið yrði afgreitt með þeim hætti sem það lá fyrir, að Byggðastofnun yrði sameinuð með hinum stofnununum. En eftir tvo vetur í þæfingi í iðnaðarnefnd hefur niðurstaðan orðið sú sem hér ber raun vitni, þ.e. að menn eru hættir við allt saman. Við fögnum því. Við styðjum það að þessar tvær stofnanir sem nú á að sameina og búið var að ná góðri samstöðu um að sameina fái frið til þess að halda áfram því ferli sem hafði verið sett af stað. Ég trúi því að það verði þeirri starfsemi til heilla en ég trúði því aldrei að það gæti orðið byggðamálunum til heilla að setja þau inn í þá óskyldu starfsemi sem þarna á að fara fram. Það verður auðvitað að segjast eins og er að þegar menn snúa frá villu síns vegar verður maður að fagna því, þakka fyrir það og votta þeim virðingu sína fyrir það að hafa viðurkennt að þetta væri röng og vitlaus leið. Ég trúi því að í framhaldi af þessu sameinist menn um að styrkja Byggðastofnun og hætta þeirri vegferð sem hefur verið farin undir forustu Framsóknarflokksins gegn byggðamálunum í landinu, gegn Byggðastofnun, með því að tvístra þeim verkefnum út um allt eins og gert hefur verið í stað þess að nota þá stofnun sem til þess var stofnuð að styðja byggðamálin.

Frú forseti. Ég er sammála þeim tveim síðustu ræðumönnum sem hér hafa talað og lýst ánægju sinni með breytingar á þessu frumvarpi, þar á meðal stjórnarþingmanninum sem talaði áðan. Það er sérstakt fagnaðarefni að þetta arfavitlausa stjórnarfrumvarp sem búið er að þvælast fyrir fótum manna á Alþingi í tvö ár skuli nú loksins vera að gufa upp. Sú vitlausa hugmynd að troða Byggðastofnun og byggðamálunum inn í annars ágæta áætlun um að sameina Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun er sem sagt slegin af með breytingartillögum iðnaðarnefndar. Það hefur farið eitt og hálft ár í þetta þóf, í þessa vitleysu, og á meðan hafa málefni Byggðastofnunar hangið í lausu lofti og í raun hefur þetta skapað óþarfa óvissu og töf um málefni rannsóknastofnananna líka. Það verður að segjast alveg eins og er að það er dapurlegt í hvers konar reiðarinnar útideyfu málefni Byggðastofnunar og byggðamálin hafa verið í tíð þessarar ríkisstjórnar upp á síðkastið. Í raun og veru hafa þau meira og minna verið munaðarlaus eða á hrakhólum frá því að þau voru flutt vistaskiptum úr forsætisráðuneytinu í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið, frá Sjálfstæðisflokknum til Framsóknarflokksins. Ekki geta þeir framsóknarmenn nú verið sérstaklega stoltir af afrekum sínum á þessu sviði sem þeir standa hér frammi fyrir fullkominni uppgjöf með þetta síðasta sprell. Það er alþekkt að hér átti Byggðastofnun, eins og eitthvert vandræðabarn, að fá far með þessari sameiningu Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnunar og var skotið á skjön inn í þegar tilbúið frumvarp um það mál, enda sást þegar lesið var það frumvarp sem kom hér inn á borð okkar í fyrrahaust og aftur í haust, sem var alveg stórmerkilegt, þ.e. að menn skyldu ekki sjá að sér eftir ófarirnar sem það frumvarp fékk í fyrra. En menn vildu láta berja á sér tvisvar áður en þeir gæfust upp og það er auðvitað þeirra val. Það alvarlega er að byggðamálin hafa liðið stórkostlega fyrir þetta ástand, fyrir þessa óvissu, fyrir deilur og alls konar hringl sem hefur verið í þessum málaflokki um langt árabil. Byggðastofnun hefur verið allt of veik. Hún hefur á köflum verið við það að komast í þrot og ekki getað sinnt starfi sínu eins og frægast varð auðvitað í fyrra þegar hún tók þá ákvörðun, á réttum grunni, að hætta útlánastarfsemi þar sem hún fullnægði ekki lengur skilyrðum fjármálastofnana varðandi eigið fé. Henni var skipað að halda áfram að lána engu að síður sem er kafli út af fyrir sig en tímans vegna fer ég ekki nánar út í það mál hér. Það er þó bót í máli að þessari óvissu er eytt og menn hafa snúið frá þessari vitleysu. Eftir stendur að taka þarf til hendi í byggðamálum á Íslandi og það verk bíður næstu ríkisstjórnar.

Frú forseti. Hér er lögð til hvílu afleit hugmynd sem átti að verða bjargráð í byggðamálum en er kannski besti vitnisburðurinn um það umkomuleysi sem umlukt hefur byggðamálin í tíð þessarar ríkisstjórnar. Á meðan varnarsvæðunum á landsbyggðinni blæðir út er ríkisstjórnin í svona leikfimi með byggðamálin, svona glannaskap eins og hér um ræðir. Það tók 2–3 ár að berja þetta mál til þess sem hér er lagt til, að það verður ekkert úr því. Því ber að sjálfsögðu að fagna. Þetta var afleitt mál og hér er það lagt til hvílu. En það er góður vitnisburður eða öllu heldur grafalvarlegur vitnisburður um óreiðuna, uppnámið og uppgjöf þessarar ríkisstjórnar í byggðamálum. Það er að sjálfsögðu afleit staða í þeim málum sem áttu að verða hvað mikilvægust þegar upp var lagt í vegferðina. Þess vegna er það fagnaðarnefni að þessi sameining verði að engu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá menntamálanefnd um frumvarp til laga um bókmenntasjóð og fleira. Nefndin hefur fjallað um málið. Umsagnir bárust frá Myndstefi, þýðingarsjóði, Landsbókasafni Íslands – Háskólabókasafni, Landskerfi bókasafna hf., Rithöfundasambandi Íslands, Bókasafnssjóði höfunda, Hagþenki – félagi höfunda fræðirita og kennslugagna og Félagi íslenskra bókaútgefenda. Einnig barst nefndinni skýrsla um endurskoðun á stuðningi ríkisins við bókmenntir frá menntamálaráðuneyti. Í frumvarpinu er annars vegar lagt til að stofnaður verði bókmenntasjóður sem taki við hlutverki Bókmenntakynningarsjóðs, Menningarsjóðs og þýðingarsjóðs. Þess er vænst að með því verði stuðningur ríkisvaldsins við bókmenningu í landinu einfaldari og skilvirkari. Hins vegar eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á fyrirkomulagi greiðslna fyrir afnot á bókasöfnum, m.a. með tilliti til fyrirspurna frá Eftirlitsstofnun EFTA. Nefndin leggur áherslu á að með frumvarpinu er átt við bókmenntir í víðum skilningi þannig að undir ákvæði þess falla jafnt skáldverk sem vönduð fræðirit, handbækur, orðabækur og menningarsöguleg rit. Í lögum um Menningarsjóð var styrkveiting til útgáfu bundin því skilyrði að hið útgefna rit væri á íslensku. Í a-lið 2. gr. frumvarpsins er ekki gert ráð fyrir slíku skilyrði. Nefndin lítur svo á að styrkveitingar úr sjóðnum til rita á öðrum tungum en íslensku verði þó að styðjast við sérstök og veigamikil rök, sem t.d. gætu tengst menningarstarfi meðal nýbúa eða tilteknu kynningarátaki íslenskra bókmennta erlendis. Nefndin telur skynsamlegt að sameina bókmenntasjóðina þrjá í einn. Þá leggur nefndin áherslu á að við ákvarðanir um úthlutun og í skipulagi sjóðsins þurfi að gæta þess hlutverks sem fyrri sjóðir höfðu hver um sig, auk þess nýmælis að styrkja útgáfu frumsaminna skáldverka. Einnig væntir nefndin þess að við næstu fjárlagagerð verði litið til hins metnaðarfulla hlutverks sem sjóðnum er ætlað að rækja skv. 2. gr. frumvarpsins. Í 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins er lagt til að höfundar bóka á erlendum málum og bóka sem þýddar hafa verið á íslensku fái greiðslur skv. 4. gr. fyrir notkun bóka þeirra á bókasöfnum. Í almennum athugasemdum með frumvarpinu kom fram að sú breyting væri lögð til vegna fyrirliggjandi álits Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) þess efnis að tungumálaskilyrði 3. gr. laga um Bókasafnssjóð höfunda, nr. 33/1997, væri í andstöðu við 4. gr. EES-samningsins þar sem bann væri lagt við hvers konar mismunun á grundvelli þjóðernis eða ríkisfangs, sbr. 1. mgr. 5. gr. tilskipunar um útláns- og leigurétt. Í umsögnum um frumvarpið sem menntamálanefnd hafa borist frá ýmsum hagsmunaaðilum er eindregið lagst gegn því að vikið sé frá skilyrði 3. gr. gildandi laga um Bókasafnssjóð höfunda, um að bók hafi verið rituð á íslensku, á þeirri forsendu að rík menningarleg rök standi til þess að viðhalda beri núverandi fyrirkomulagi sem feli í sér mikilvægan stuðning við útgáfu bóka á íslensku. Þá hefur í umsögnum til menntamálanefndar verið til þess vísað að málarekstur fari nú fram á hendur Norðmönnum af hálfu ESA og á hendur Svíum, Dönum og Finnum, af hálfu framkvæmdastjórnar ESB, eins og nánar er rakið í athugasemdum með frumvarpinu, um það álitaefni hvort menningarleg rök heimili að vikið sé frá meginreglu EB- og EES-réttar um bann við mismunun á grundvelli þjóðernis eða ríkisfangs, með setningu tungumálaskilyrðis vegna greiðslu fyrir afnot af bókum á bókasöfnum. Þjóðirnar hafa haldið fram vörnum um menningarleg rök fyrir umræddu tungumálaskilyrði. Nefndin telur mikilvægt að Norðurlönd tali einu máli gagnvart framangreindum eftirlitsstofnunum og standi sameiginlega vörð um tungumál norrænna menningarsvæða. Í ljósi framangreinds telur nefndin að ekki sé á þessu stigi tímabært að gera þær breytingar sem lagðar voru til í 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins og leggur því til að við bætist skilyrði um útgáfu verka á íslensku og er orðalagi málsgreinarinnar breytt í heild til samræmis við það. Frú forseti. Loks leggur nefndin til þá breytingu á 5. gr. frumvarpsins að nefndarmönnum í úthlutunarnefnd verði fjölgað um tvo í því skyni að Myndstef (Myndhöfundasjóður Íslands) eignist þar fulltrúa. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem ég hef rakið og sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita ásamt mér hv. þingmenn Sigurrós Þorgrímsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Dagný Jónsdóttir, Einar Már Sigurðarson, Kjartan Ólafsson, Mörður Árnason, Herdís Á. Sæmundardóttir og Kolbrún Halldórsdóttir. Með öðrum orðum, nefndarmenn voru sammála um afgreiðslu málsins með þessum hætti. Enginn hv. þingmaður gerir fyrirvara við nefndarálitið. Ég vil nota tækifærið og þakka nefndarmönnum í menntamálanefnd fyrir sérstaklega ánægjulegt samstarf hvað þetta mál varðar og þá samstöðu sem hefur ríkt í nefndinni.

Hæstv. forseti. Mál það sem við ræðum er sett fram af hæstv. menntamálaráðherra að því er segir í markmiðsgrein frumvarpsins til „að efla íslenskar bókmenntir og bókaútgáfu og búa íslenskri bókmenningu hagstæð skilyrði.“ Ekki skal ég andmæla því markmiði og lýsi auðvitað yfir stuðningi við þau sjónarmið sem liggja þarna að baki. Á hitt skal benda að ríkisstjórninni hefur gengið það heldur brösuglega að fylgja eftir markmiðum af þessu tagi þegar um er að ræða stuðning við menningu og listir. Þannig hefur það verið reynt á löggjafarsamkundunni að útbúa svipað fyrirkomulag og þegar styrkveitingar til tónlistar eru annars vegar þar sem við fyrir röskum tveimur árum settum lög um tónlistarsjóð og settum honum yfirstjórn og markmiðið var einmitt þetta, að efla íslenska tónlist og tónlistarsköpun og koma styrkveitingum frá hinu opinbera og ríkissjóði til tónlistarmála í einfaldan og skýran farveg. Það eru að hluta til markmið þessa frumvarps líka hvað varðar bókmenntirnar. Hins vegar hefur ekki tekist nægilega vel til að mínu mati með tónlistarsjóðinn vegna þess að fjárlaganefnd hefur ekki getað á sér setið og heldur áfram að úthluta ómarkvisst og án nokkurra úthlutunarreglna eða auglýsinga styrkjum til tónlistarmála sem hefur orðið til þess að nú er orðinn til við hliðina á tónlistarsjóðnum, sem átti að taka til sín alla þessa ómarkvissu úthlutun og setja undir einn hatt, annar sjóður sem fjárlaganefnd úthlutar úr án auglýsinga og án nokkurra úthlutunarreglna. Auðvitað er sú hætta til staðar einnig hér. Það er ekki nægilega vel að verki staðið í þessum efnum og vilji Alþingis þarf þá að koma í ljós og vera skýrður fyrir þingmönnum ekki síst þeim sem starfa í fjárlaganefnd sem þurfa að taka mið af þeirri stefnumörkun sem hér er sett. Í annan stað vil ég segja að ef við ætlum að efla stórlega íslenskar bókmenntir og bókaútgáfu og búa bókmenningu í landinu hagstæð skilyrði þurfum við einnig að skoða þá fjármuni sem til þessara mála renna. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að það fé sem varið hefur verið samkvæmt fjárlögum til bókmennta úr nokkrum sjóðum á vegum menntamálaráðuneytisins renni í Bókmenntasjóð. Í fjárlögum 2007 er gert ráð fyrir 37,3 millj. kr. í framlag í bókmenntasjóðinn og sú upphæð kemur í stað 13 millj. kr. framlags sem veitt var til Menningarsjóðs, 12,5 millj. kr. sem var veitt til þýðingarsjóðs, 10 millj. kr. til Bókmenntakynningarsjóðs og 2,6 millj. kr. til ýmissa framlaga menntamálaráðuneytisins. Það er svo hlálegt að þegar lagðar eru saman þessar tölur og þær bornar saman við 37,3 milljónirnar sem bókmenntasjóðurinn á að fá fyrsta árið, þá skortir 800 þús. kr. upp á að framlagið sé jafnhátt í krónum talið sem ætlað er til hins nýja bókmenntasjóðs og þess sem ætlað var til hinna sjóðanna sérgreindu. Við spurðum um þetta á fundi menntamálanefndar hverju sætti og svarið var það að hagræðingarkrafa væri gerð. Það er því byrjað brösuglega. Menn falla í fyrsta spori, að mínu mati, þegar yfirlýsingin og markmiðið um eflingu bókmenntanna og aukna vegferð þeirra í þessu tilliti er í raun sniðgengið strax í fjárlögum ársins 2007. Ég segi því: Er það nema von að maður hafi hér nokkra vantrú, en ég sé þó ekki ástæðu til að vera andvíg frumvarpinu því í sjálfu sér er ég mjög fylgjandi því að fjárveitingar af þessu tagi séu veittar í einfaldan og gagnsæjan farveg. Mér finnst skipta verulegu máli að úthlutanir til list- og menningarstarfsemi séu auglýstar og um þær farið eftir ákveðnum reglum. Fram fari faglegt jafningjamat við borð sjóðstjórna og ég geri ráð fyrir að við séum í sjálfu sér að feta inn á þá braut en þá þurfum við, sem á löggjafarsamkomunni störfum, að viðurkenna þá stefnumörkun og beygja okkur undir hana og lýsa yfir stuðningi við hana, ekki síst í verki og vinnubrögðum. Varðandi það sem kemur fram í nefndarálitinu um breytingu á úthlutunarnefndinni þar sem gert er ráð fyrir að fjölgað verði um tvo í því skyni að Myndstef, Myndhöfundasjóður Íslands, eignist þar fulltrúa, þá lagði ég mikla áherslu á það í nefndinni að svo yrði, því mér fannst afar snautlegt eins og gert var ráð fyrir í upphaflegum frumvarpstexta, að Myndstef skyldi ekki eiga aðild að þeirri úthlutunarnefnd þar sem Myndstef hefur átt fulltrúa í stjórn Bókasafnssjóðsins hingað til. Myndstef sendi okkur umsögn um málið og vakti athygli okkar á því að hér væri kannski verið að fara á svig við góða vinnuvenju. Myndstef vakti athygli okkar á því að lögin um Bókasafnssjóð höfunda fjölluðu um greiðslur til höfunda vegna útlána á verkum þeirra á bókasöfnum. Þar væri um að ræða rithöfunda fræðibókahöfunda og þá myndhöfunda sem eiga myndir í verkum sem eru til útlána í íslenskum söfnum. Þar væri um að ræða í sjálfu sér greiðslur sem væru hugsaðar sem bætur vegna afnota almennings af þessum verkum, sem sagt afnotagjöld frekar en nokkur höfundagjöld og þeim greiðslum væri síðan skipt á milli höfunda eftir ákveðnum reglum. Í sjóðsskipaninni, eins og hún hefur verið hingað til, er verið að tryggja að allir þeir höfundar sem eiga vernduð verk í bókum, sem eru til útlána í bókasöfnum, hafi fulltrúa í stjórn sjóðsins. Ég tek undir rök Myndstefs í þessum efnum og er ánægð með það að menntamálanefnd skuli hafa gert það sömuleiðis og gert þá bragarbót sem getið er um í breytingartillögu á þingskjali 1238. Um þá grein frumvarpsins sem fjallar um afnotagreiðslur á bókasöfnum og þá ákvörðun eða kannski þann misskilning sem virðist hafa verið hér til staðar við 1. umr. málsins og þegar málið kom til nefndar varðandi rétt höfunda sem búsettir væru í landi innan Evrópska efnahagssvæðisins, rétt þeirra til greiðslna vegna notkunar bóka þeirra í bókasöfnum sem rekin eru á kostnað ríkisins, þá vil ég segja þetta: Ég lít svo á að með breytingartillögunni við 2. mgr. 4. gr. hafi verið komið til móts við þau sjónarmið sem okkur voru kunngjörð í nefndinni og lít svo á að hér hafi verið gerð sú bragarbót sem nauðsynleg er. Hins vegar vegna hins knappa tíma sem gefinn er til að ræða málið þá held ég að eðlilegt sé að við hlustum á sjónarmið þeirra sem höfðu athugasemdir við þetta mál. Þar nefni ég kannski fyrst og fremst Rithöfundasamband Íslands og er eðlilegt að við hlustum á það. Þegar þessi þingskjöl eru komin á vef Alþingis áttar fólk sig þá á því sem verið er að gera hér, þeirri breytingu sem lögð er til varðandi 4. gr. Við hlýddum á sjónarmið sem þeir sem best þekkja til hafa fram að færa í þessum efnum. En að því gefnu að hér sé um breytingu að ræða sem kemur til móts við sjónarmið Rithöfundasambands Íslands og annarra þeirra sem gerðu athugasemdir við upphaflegu 4. gr. sé ég ekki ástæðu til annars en að styðja þetta frumvarp í trausti þess að það verði á endanum til þess að bókmenntir og bókaútgáfa í landinu fái aukinn byr undir vængina og að henni verði þannig búið að segja megi að hún búi við hagstæð skilyrði, eins og markmiðssetning 1. gr. segir.

Forseti. Í tilefni af lokaorðum formanns menntamálanefndar, hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, ætla ég á eftir að þakka honum fyrir ágæta stjórn og forustu í ýmsum málum í menntamálanefnd og vil lýsa því yfir að ástæða hefði verið til að eiga samleið í fleiri málum með þeim ágæta þingmanni, knáum og vöskum sem hann er þegar svo ber til að kreddur og valdstjórn samþingmanna hans ráða ekki gerðum hans í menntamálanefnd og annars staðar á þeim vettvangi þar sem hann hefur haslað sér völl. Það var svo í þessu máli að um það tókst ágætt samstarf í nefndinni sem og um ýmis önnur mál sem við höfum verið svo gæfusöm að ná saman um. Þegar það gerist hefur verið ánægjulegt að sinna nefndarstörfum á þessum vettvangi og satt að segja hefur manni stundum fundist, sem er óvenjuleg tilfinning á þinginu, að maður sé að gera gagn. Svo er auðvitað um þetta mál en þá verður nú að segja eins og er að hér er verið að sameina þrjá sjóði í einn. Um það meginmarkmið eru flestir sammála en lengra nær það því miður ekki. Það er svolítið furðulegt að vita til þess að sjálfur hæstv. menntamálaráðherra skuli hafa skrifað langa grein sem rataði inn á miðopnu Morgunblaðsins þar sem ráðherrann hrósaði sér af þessu frumvarpi sem meiri háttar átaki í þágu bókmenntanna í landinu og ætlar að veifa því í kringum sig í kosningabaráttunni sem vitni um framsýni og athafnasemi ríkisstjórnarinnar á þessu sviði. En staðreyndin er sú að þegar frumvarpið er orðið að lögum fylgja því þau fyrirheit að fé til hins nýja bókmenntasjóðs sé minna en til þeirra þriggja sjóða sem hann er stofnaður úr, 800 þús. kr. minna fer í þennan eina sjóð en þá þrjá sem fyrir voru, þýðingarsjóð, Menningarsjóð og Bókmenntakynningarsjóð. Þá er ekki talinn sá liður sem í athugasemdum við frumvarpið er sérstaklega tiltekið að eigi að renna í sjóðinn sem er sérstakur fjárlagaliður sem ætlaður er til útgáfumála sem ákvarðanir hafa verið teknar um í menntamálanefnd en þó einkum í fjárlaganefnd til ýmissa verkefna, sumra ágætra og þarfra og annarra sem verða að flokkast undir gæluverkefni og verkefni af þeim toga að þau hafa ekki fengið nægilega faglega umfjöllun, sum hver. Það er ekkert í hendi um það hvert það fé fer og þó að saga þessa fjárlagaliðar og saga styrkveitinga frá Alþingi til útgáfumála sé nokkuð brösótt tel ég að þingið, menntamálanefnd og fjárlaganefnd, eigi að hafa yfir nokkru fé að ráða til að geta fyllt í eyður sem skyndilega myndast eða til að bjarga málum sem annars kynnu að lenda fyrir borð. Ég held að þessi liður sé hvergi í húsi sjóðsins. Það er um frammistöðu hæstv. menntamálaráðherra að segja í þessu efni að það sem hún gerði var að taka tillögur nefndar sem voru allgóðar og fagmenn höfðu staðið að, fulltrúar höfunda og útgefenda, og skera þær þannig niður við trog að lítið varð eftir nema þessi samdráttur þriggja sjóða í einn. Það sem heyrt hefði til starfsmönnum menntamálaráðuneytisins í þessu efni var auðvitað vanrækt, nefnilega það að fara yfir styrkveitingar til bókmennta og útgáfu á vegum ríkisins, á vegum ráðuneytanna og undirstofnana þeirra allra, og reyna að ná einhverri stjórn og einhverri yfirsýn yfir þau mál í heild. Það er auðvitað ekki gert hér þannig að við hliðina á þessum eina sjóði eru ýmsir aðrir smásjóðir í gangi, ýmsar ríkisútgáfur bóka og rita, ritraðir sem sumar eru aldeilis prýðilegar og eru gefnar út hingað og þangað, smástyrkir sem menn hafa í áskrift í ýmsum ráðuneytum og undirstofnunum þeirra. Þetta er ekkert tekið saman eða reynt að meta í þessu frumvarpi og við réðum ekki við það í menntamálanefnd að þessu sinni að fara yfir það. Fróðir menn hafa sagt mér að samtals nemi styrkir til þessara verkefna, sem enginn hefur heildarsýn yfir eða metur í samhengi við önnur verkefni, a.m.k. svipaðri upphæð og þeirri sem rennur nú til sjóðanna þriggja og á að renna til þessa eina sjóðs. Það er því ekki ástæða til að fyllast stolti eða hrósa sjálfum sér eins og hæstv. menntamálaráðherra er þó tamt en auðvitað þarf hver að hafa sitt og metur sitt framlag á sínu starfssviði og sín verk eftir því áliti sem menn hafa um eigið ágæti og eftir þeim skammti af sjálfsgagnrýni sem hverjum og einum er í brjóst borin. Það er hins vegar skref í áttina að því sem verða skal sem menntamálanefnd hefur hér sameinast um og menntamálanefnd hefur líka orðið sammála um að minnast með hógværum og kurteislegum hætti eins og hæfir í texta sem heil nefnd semur að benda á þennan augljósa galla að fé er ekki til staðar, með þeirri setningu í nefndarálitinu að nefndin vænti þess, með leyfi forseta, „að við næstu fjárlagagerð verði litið til hins metnaðarfulla hlutverks sem sjóðnum er ætlað að rækja skv. 2. gr. frumvarpsins.“ Þetta þýðir auðvitað að stórefla þarf sjóðinn og setja í hann miklu meiri peninga ef hann á að verða að því gagni sem ætlunin er. Það háttar svo til að í stað nokkuð vel skilgreinds hlutverks sjóðanna þriggja sem á að sameina í þennan - þeir skipta með sér verkum og síðan eru lög um þá sem tiltaka hlutverk þeirra tiltölulega nokkuð nákvæmlega - þá hefur sjóðstjórn frjálsar hendur og það má vel vera að það sé ágætt. Ég saknaði þess sjálfur að stjórnin skyldi ekki fá einhvers konar leiðbeiningar um það hvernig standa ætti að úthlutun en við treystum þeim aðilum sem tilnefna í sjóðstjórnina til þess að gæta hófs og jafnræðis í þeim efnum og fremja bókmenntir í landinu og útgáfu í landinu eins og þeim best sýnist, en segjum líka í nefndarálitinu vegna þessarar áhyggju að nefndin leggi áherslu á, með leyfi forseta, „að við ákvarðanir um úthlutun og í skipulagi sjóðsins þurfi að gæta þess hlutverks sem fyrri sjóðir höfðu hver um sig, auk þess nýmælis að styrkja útgáfu frumsaminna skáldverka.“ Í sjóðstjórn af þessu tagi er ástæða til a.m.k. að leggja áherslu á að sjóðstjórnin hafi þetta í huga þannig að fé verði eftir til þeirrar útgáfu og þeirra bókmenntaverka sem stundum fara halloka. Ég er hér sérstaklega að tala um hlutverk þýðingarsjóðs sem hefur skipt gríðarlegu máli fyrir útgáfu á þýddum bókum og fyrir opnun til annarra menningarheima sem í því felst, svo miklu máli að ég giska á að a.m.k. helmingur þeirra skáldverka sem hafa komið út í þýðingum væri ekki fyrir hendi ef ekki hefði verið stofnaður þýðingarsjóður á sínum tíma af mikilli framsýni. Það verður auðvitað að gæta þess að þessi stuðningur og þetta menningarframtak haldi áfram í hinum nýja sjóði. Maður hlýtur auðvitað að hugsa með þessum hætti þegar í ljós kemur að féð er ekki einungis hið sama og í sjóðunum þremur heldur hefur beinlínis verið skorið niður þannig að fyrsta sjóðstjórnin á mjög erfitt verkefni fyrir höndum. Hún þarf þar að auki að gæta þess að það er nýmæli, það er nýtt hlutverk sem þessum sjóði er falið og er merkilegt hlutverk miðað við það sem áður var og það er eins og segir í nefndarálitinu að styrkja útgáfu frumsaminna skáldverka. Útgáfa þeirra hefur ekki notið stuðnings þó að gerð skáldverkanna hafi auðvitað gert það oft og tíðum vegna Launasjóðs rithöfunda og annars stuðnings við höfundana sjálfa. Ef vel er á haldið og fé fæst til getur þetta styrkt mjög útgáfu skáldverka sem af einhverjum ástæðum lenda utan við það að vera í kjörhlutverki á markaði. Bókaútgáfa er auðvitað viðskipti og hlýtur að lúta markaðslögmálum að mestu leyti þó að menn hafi auðvitað framið ótrúleg afrek í því fyrr og síðar að gefa út bækur þvert á öll markaðslögmál liggur mér við að segja en þeir menn hafa líka margir og þau fyrirtæki orðið illa úti og þarf ekki að rekja þá sorglegu sögu sem þar er á bak við. Ef undir þetta ákvæði koma peningafætur gæti það mjög styrkt menn t.d. til að gefa út bækur nýrra höfunda, til að gefa út bækur sem hafa ekki mikinn markað, svo sem ljóðabækur, að ég minnist ekki á leikrit en útgáfa leikrita á íslenskum bókamarkaði er nánast horfin, er nánast aflögð vegna þess að fáir kaupa og þess vegna telja bókaútgefendur sig ekki geta látið fé í það. Þetta þarf að hugsa áfram. Hér er hvorki hugsað fyrir í peningum né í skipulagi sjóðsins, a.m.k. ekki eins og stendur, að hann geti styrkt metnaðarfull verk á sviði handbóka og þó sérstaklega orðabóka, sem við þurfum svo sárlega á að halda. Sú útgáfa krefst fjár af því tagi og í þeim mæli að það verður erfitt fyrir sjóðstjórn að marka einhvern bás sem sæmandi þykir ef ekki koma til stórauknar fjárveitingar. Ég tel að í raun hefði þurft að vera hér annar sjóður eða a.m.k. sérstök deild í þessum sjóði sem væri ætlað það hlutverk. Útgáfa orðabóka og handbóka, sem þeim eru skyldar, ég á við alfræðiorðabækur og ýmislegt af því tagi, er á jaðri þess að tilheyra bókmenntum. Slík útgáfa á fremur heima í málstefnu stjórnvalda þar sem haldið er utan um íslenska tungu og sótt og varist og þess gætt að á Íslandi eru töluð fleiri tungumál en íslenska í hópum nýbúa. Menn þurfa að sinna því menningarhlutverki sem verður sífellt meira áríðandi, að halda opnum dyrum og gluggum til næstu landa og ekki aðeins þannig að við föllum í hinn ensk-ameríska heim sem af ýmsum viðskiptaástæðum og pólitískum ástæðum stendur opinn heldur höldum sambandi við aðrar menningarheildir í Evrópu og utan hennar. Ég vil segja að stór galli á þessu frumvarpi er að þetta eru tvö frumvörp í einu. Frumvarp til laga um bókmenntasjóð og fleira stendur á forsíðunni og satt að segja er þetta annars vegar frumvarp til laga um bókmenntasjóð og hins vegar frumvarp til laga um fleira. Það fer illa saman í einu frumvarpi að stofna annars vegar þennan bókmenntasjóð úr þeim þremur sem fyrir voru og hafa síðan sérstakan kafla um afnot af greiðslum fyrir bókasöfnum, sem kemur þessu máli ekki við nema að því leyti að hvort tveggja snertir bækur. Þetta hefði auðvitað miklu fremur átt heima í tveimur frumvörpum. Ég skil ekki enn af hverju hæstv. menntamálaráðherra og starfsmenn hennar í menntamálaráðuneytinu demba þessu saman. Það mætti ímynda sér, ef menn ætla að einfalda hlutina, að demba saman fleiri lagabálkum ef það er meiningin í því að búa til einfaldara Ísland eða auka skilvirkni og hagkvæmni. En þetta er fráleitt því að þessi efni tengjast nánast ekki. Um afnot af bókasöfnum er það að segja að menntamálanefnd hefur með stuðningi bæði umsegjenda og stuðningi menntamálaráðuneytis að vissu leyti snúið frumvarpinu af þeirri átt sem það stefndi í, að við ættum að fara inn í evrópskar reglur átakalítið. Við höfum gætt þess að halda áfram samstöðu með norrænum þjóðum öðrum og varið það hlutverk og þær forsendur sem þær hafa í sameiningu sett sjóðum af þessu tagi. Það er engin ástæða til að gefa eftir í bili og ekki fyrr en í fulla hnefana í þessu máli. Í lokin er vert að vekja athygli á því sem menn kunna að reka sig á, að greiðslur fyrir afnot af bókasöfnum eru misjafnar eftir því hvort um er að ræða frumhöfunda eða þýðendur. Þetta er hins vegar ekki nýtt ákvæði í þessu frumvarpi heldur er tekinn upp í frumvarpið sá munur sem áður var í reglugerð. Þó er hlutur þýðenda bættur að því leyti að í reglugerðinni skilst mér, ég hef ekki séð hana sjálfur en fékk upplýsingar um þetta, er miðað við að þýðendur fái einn þriðja af greiðslu höfundar en í frumvarpinu eru þetta tveir þriðju þannig að þetta er skref fram á við fyrir þann mikilvæga hóp rithöfunda sem þýðendur eru. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Þetta er orðið nógu langt. Ég þakka aftur fyrir ágæt störf í nefndinni sem var sammála um að gera þær umbætur á þessu frumvarpi sem hægt væri í þeim fljótheitum sem nefndin þurfti að starfa við á síðari hluta þessa þings. Ég vona að hægt verði að stíga fleiri skref í þessu efni á næsta kjörtímabili, strax við næstu fjárlagagerð þannig að frumvarpið öðlist líf og vængi og taki sig til flugs sem lög um að styðja og styrkja íslenskar bókmenntir og menningu. Forseti. Hér ætla ég að hætta en verð þó að geta þess í blálokin að í frumvarpinu eru ekki tekin upp þau skilyrði sem voru í lögum um Menningarsjóð, að hann skyldi einungis styðja útgáfu á íslenskri tungu. Frumvarpið er að þessu leyti opið og sérstaklega um það fjallað í greinargerð að þetta sé úti og reyndar ekki mikil rök fyrir því færð. Menntamálanefnd var sammála um að það væri í sjálfu sér rétt stefna og ekki ástæða til að útiloka bækur eða rit á annarri tungu frá því að njóta styrkja úr sjóðnum, en það yrði að vera í sérstökum tilvikum þar sem við erum að tala um íslenskar bókmenntir og íslenska tungu. Við nefnum sem dæmi að þau sérstöku og veigamiklu rök sem verði að liggja að baki styrkveitinga úr sjóðnum til rita á öðrum tungum en íslensku gætu t.d. tengst menningarstarfi meðal nýbúa eða tilteknu kynningarátaki íslenskra bókmennta erlendis. Það er álit nefndarinnar. Ég beini þessu til sjóðstjórnar sem kosin yrði samkvæmt þessum lögum, að ekki eigi að nota fé úr sjóðnum til útgáfu rita á erlendri tungu, hversu merk sem þau eru, nema sérstakar ástæður séu fyrir því. Vísindarit á erlendum tungum gefin út á Íslandi, rituð af íslenskum höfundum sem þekkja íslenskt málefni, eiga allt gott skilið. Það getur þurft að styrkja þau með einhverjum hætti og það getur verið eðlilegt að gera en það á ekki að gera úr þessum bókmenntasjóði heldur með öðrum hætti.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti úr stjórnsýslunni, frá háskólunum, úr fræðimannasamfélaginu og í rauninni úr öllum áttum sem varðar þetta mál. Nefndin fékk jafnframt fjölmargar umsagnir sem nefndarmenn hafa farið ítarlega yfir í tengslum við vinnuna. Fyrir þessu er gerð grein á nefndaráliti meiri hlutans. Ég sé ekki ástæðu til að rekja það nákvæmlega. Frú forseti. Með frumvarpinu er lagt til að Háskóli Íslands og Kennaraháskóli Íslands sameinist undir nafni Háskóla Íslands og að lögin taki gildi 1. júlí 2008. Fram að gildistöku laganna munu háskólarnir vinna að undirbúningi að sameiningu skólanna samkvæmt sérstakri sameiningaráætlun sem unnin var af starfshópi sem skipaður var af menntamálaráðherra og fylgir frumvarpinu sem fylgiskjal I. Á fundum nefndarinnar hefur komið fram að starfshópnum sé m.a. ætlað að leggja fram tillögur um breytingar á deilda- og skoraskiptingu innan skólans. Í því sambandi ræddi nefndin um stöðu Kennaraháskóla Íslands innan Háskóla Íslands við fyrirhugaða sameiningu og meiri hlutinn leggur áherslu á að Kennaraháskóli Íslands öðlist þar sérstakan sess. Meiri hlutinn telur þó mikilvægt að starfshópurinn um skipulagsbreytingar innan Háskóla Íslands hraði störfum sínum eftir föngum svo að fyrir liggi sem fyrst hver staða Kennaraháskóla Íslands og kennaramenntunar verði innan stjórnskipulags skólans eftir sameininguna. Meiri hlutinn telur að margvíslegir kostir fylgi framangreindri sameiningu og má þar einkum nefna meginmarkmið frumvarpsins um að efla kennaramenntun. Samstarf og sérfræðiþekking nýtist báðum háskólunum og efli þar með og styrki starfsemi þeirra. Við sameininguna hafi háskólarnir tækifæri til að samþætta og skapa aukna möguleika fyrir rannsóknir á sviði uppeldis- og menntunarfræða. Því er ljóst að samlegðaráhrif verða mikil við sameiningu þessara háskóla. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Sigurrós Þorgrímsdóttir, Svanhvít Aradóttir, Kjartan Ólafsson og Sæunn Stefánsdóttir.

Frú forseti. Ég vil byrja á að segja að ég er hlynntur þessu máli og hef verið um árabil. Ég hef talað fyrir því í þinginu nokkur ár að skoða beri hvort sameina eigi háskóla í eigu hins opinbera ef það eru efnisleg rök fyrir því. Hv. nefndarformaður nefndi áðan að þetta mál væri ekki síst til þess gert að styrkja og efla kennaramenntun í landinu. Undir það tek ég heils hugar. Við þurfum að breyta og efla kennaramenntun í landinu með það að markmiði að kennarar fái aðgang að enn þá betri menntun og starf þeirra verði með þeim hætti á eftir að það leiði til hærri launa. Aukin menntun kennara þýðir hærri laun. Við þekkjum það frá Finnlandi að þegar þeir fóru þá leið fyrir nokkrum áratugum, þegar þeir brugðust við hruni Sovétríkjanna og þeim efnahagslegu afleiðingum sem þeir stóðu frammi fyrir, þá fóru þeir í miklar fjárfestingar á öllum skólastigum í sínu landi og lögðu lykiláherslu á að lengja og efla kennaramenntun þannig að flestir kennarar væru með masterspróf. Þetta leiddi að sjálfsögðu til aukinnar menntunar kennara og þeir urðu betur launaðir en áður, mun betur launaðir en víðast þekkist annars staðar. Við þekkjum að kjaradeilur við kennara og laun þeirra hafa leitt til þess að stéttin er undirlaunuð og hefur verið það um árabil. Það hefur jafnframt afdrifaríkar afleiðingar á skólakerfið. Það hefur leitt til þess að skólakerfið er ekki eins öflugt og það væri ef kennarar væru ánægðir og sáttir við kjör sín og hefðu sanngjörn laun. Þeir eru undirlaunaðir vil ég fullyrða. Kennaranám er að mínu mati of stutt. Ég tel að við eigum að lengja það þannig að úr verði fjögurra ára nám með masterspróf o.s.frv. Telur hv. formaður nefndarinnar, af því að hann talaði um að þetta ætti að efla og styrkja kennaramenntun, að í náinni framtíð verði þetta til þess að kennaramenntun standi lengur og þær breytingar komi fram í menntun kennara?

Frú forseti. Ég er alveg sannfærður um að þessi sameining mun styrkja og efla kennaranám á háskólastigi og að þau samlegðaráhrif sem munu nást af sameiningunni muni leiða til þeirrar niðurstöðu og að sameiningin muni líka leiða til þess að rannsóknir á þessu sviði verði öflugri og umfangsmeiri en nú er. Ég tel líka að þessi sameining og þær fyrirætlanir sem eru á borðinu muni leiða til dýpra og fyllra háskólanáms og að það muni á endanum leiða til þess að kennaranám lengist úr fjórum árum í fimm og verði með sambærilegum hætti og aðrar námsgreinar, þ.e. að lagt verði upp með þriggja ára BA-nám og í kjölfarið tveggja ára nám til mastersprófs. Ég tel að það sé í spilunum og að á endanum munum við sjá fram á öflugri og betri kennaramenntun en nú er.

Ég þakka hv. formanni fyrir prýðilegt andsvar. Nefndin vann mjög vel í málinu og hv. nefndarformaður vann mjög gott starf ásamt félögum sínum. Ég þakka honum fyrir prýðilegt starf í þessu máli eins og svo mörgum öðrum í nefndinni. Ég er ánægður með það viðhorf hans að hann telji að þetta eigi að leiða til þess að kennaranámið breytist þannig að það verði undirstöðunám, þriggja ára réttindanám, en svo geti stúdentarnir gengið beint inn í tveggja ára mastersnám því til viðbótar. Ég er sannfærður um að ein mikilvægasta leiðin til að efla skólakerfið okkar allt saman, upp úr og niður úr, er að efla menntun kennara. Að sjálfsögðu á það við um leikskólakennara, grunnskólakennara og framhaldsskólakennara. Það leiðir til þess að þeir verða einfaldlega betur launaðir, fá sanngjarnari laun. Ég held að þetta haldist í hendur og að viðhorfið til stéttarinnar breytist með mjög jákvæðum hætti, bæði stemmningin í stéttinni sjálfri og viðhorfið til stéttarinnar almennt. Reynslan frá Finnlandi þar sem þeir fóru í að efla kennaramenntunina með mjög stórbrotnum hætti segir það. Það varð til þess að skólakerfið batnaði til muna. Sérhæfing kennaranna jókst eðlilega eftir því sem námið lengdist, þeir urðu öflugri fræðimenn á eftir, öflugri leiðbeinendur og kennarar. Ég held að það sama muni gerist hér. Ég er ekki í neinum vafa um að ef við ætlum að efla skólakerfið með myndarlegum eða stórbrotnum hætti verður markmið næstu missira að setja mikið púður í kennaramenntunina þannig að fyrirkomulagið verði almennt eins og við höfum rætt hér. Ég tel að sameining Kennaraháskóla og Háskóla Íslands sem ég er almennt mjög hlynntur eigi að leiða til þess að kennaramenntunin breytist. Ég held að sameining þessara skóla geti orðið þeim báðum mjög til góðs og háskólamenntun almennt í landinu.

Frú forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni um að þeim mun betur sem við búum að kennurum þessa lands og kennaranáminu þeim mun betra verði menntakerfið. Ég held að við séum algjörlega sammála um það. Ég held að það skref sem stigið er með þessu frumvarpi og þessari sameiningu sé akkúrat skref í þá átt. Ég vil líka nota tækifærið, frú forseti, og þakka hv. þingmanni hlý orð í minn garð. Ég get endurgoldið honum þau með því að segja að ég hef verið afar ánægður með störf hans og annarra nefndarmanna í tengslum við þetta mál. Ég tel að nefndarmenn hafi unnið af mjög miklum heilindum. Þrátt fyrir að það séu tvö nefndarálit, frá meiri og minni hluta, leggja samt bæði meiri og minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og að þessir tveir skólar verði sameinaðir. Einhver áherslumunur er hjá meiri og minni hluta varðandi ýmis útfærsluatriði en engu að síður erum við sammála um að þetta sé skref í rétta átt og ég fagna því. Forsvarsmenn þeirra tveggja skóla sem í hlut eiga eru sammála um að stíga eigi þetta skref. Ég vildi koma þessu á framfæri. Ég held að við höfum unnið gott starf í nefndinni og að þar hafi allir lagt sitt af mörkum og unnið af miklum heilindum. Ég vænti þess, eins og aðrir nefndarmenn, að þessi sameining verði til framfara fyrir kennaramenntun í landinu.

Frú forseti. Ég geri grein fyrir áliti minni hluta menntamálanefndar um það frumvarp sem hér liggur fyrir um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Það er ljóst, eins og komið hefur fram í umræðunum, að forsvarsmenn beggja þessara skóla hafa lagt áherslu á það ferli sem hér er verið að samþykkja enda hefur verið unnið að þessu til nokkuð langs tíma. Hugmyndirnar eru hins vegar algjörlega sjálfsprottnar í stofnununum sjálfum. Það er afar mikilvægt að því sé haldið til haga að þessar hugmyndir sem eiga sér mjög langan aðdraganda eru ættaðar úr skólunum sjálfum. Um nokkurra ára skeið hafa átt sér stað samræður á milli forsvarsmanna skólanna og nú hefur verið fjallað um þessa hugmynd á öllum póstum hjá stofnununum og allir eru sammála því að í þetta ferli verði farið. Með frumvarpinu má segja að verið sé að fella þetta í lagalegt ferli og gert ráð fyrir því að sameiningin fari formlega fram hinn 1. júlí 2008. Aðferðafræðin sem valin er er sú að geyma ákvarðanir um allt sem getur valdið deilum eða átök geta orðið um, þær ákvarðanir verði bara teknar þegar að því kemur hverju sinni. Það er virt aðferðafræði en hin aðferðin hefði getað verið sú að byrja á að ákveða formið og með hvaða hætti þetta yrði allt saman gert. En þetta er sú leið sem ákveðin hefur verið sem þýðir um leið að í raun er hægt að fara til baka ef slíkir erfiðleikar koma upp að þeir verði ekki leystir. Á þessu stigi er þó engin ástæða til að ætla slíkt. Þetta er mjög langt ferli því að stofnanirnar eru stórar og viðamiklar og það kom m.a. fram hjá gestum að það gæti verið allt að 10–15 ára ferli sem tæki að ljúka málinu og láta skólana falla algjörlega saman. Eins og ég sagði áðan á eftir að taka ansi margar ákvarðanir, m.a. á eftir að taka ákvörðun um það með hvaða hætti skipulagi Háskóla Íslands verður breytt. Það þýðir að til þingsins þarf aftur að koma frumvarp þar sem tekið verður á þeim hlutum. Þá má segja að í raun og veru komi þetta mál aftur til þingsins og þá verður hægt að gera stöðumat á því og meta tillögurnar um breytt skipulag Háskóla Íslands í samræmi við það. Þær hugmyndir sem þar eru uppi eru á þann veg að skipta skólunum upp í nokkra skóla eða einingar eftir mismunandi sviðum en það er óþarfi á þessu stigi að ræða það sérstaklega. Þar er gert ráð fyrir að ákveðið svið sinni uppeldis- og kennslufræðum, væntanlega í sérstakri einingu. Svo er spurning um útfærslu á því hvernig þessir hlutir verða tengdir saman. Það er rétt að geta þess að svo virðist vera, og kom fram á fundum með gestum nefndarinnar, sem áherslumunur sé á milli starfsfólks skólanna varðandi skipulag kennaranámsins. Það hefur sínar sögulegu skýringar vegna þess að stuðst hefur verið við hvort sitt líkanið, ef við getum orðað það svo, við skipulag kennaranáms annars vegar í Háskóla Íslands, eftir svokölluðu raðnámslíkani, og hins vegar í Kennaraháskóla Íslands þar sem námið hefur alla tíð verið skipulagt út frá samþættu líkani. Raðnámslíkanið gerir ráð fyrir því að nemendur öðlist fyrst þekkingu í tiltekinni fræðigrein en síðan bætist uppeldisgreinar við. Samþætta líkanið gerir hins vegar ráð fyrir að uppeldisgreinar séu samþættar öðrum fræðigreinum. Þetta er auðvitað hvort sitt módelið og það kom fram hjá fulltrúum starfsmanna Kennaraháskólans að þeir leggja mikið upp úr því að það fyrirkomulag haldist. Í raun og veru kom fram hjá fleirum mikilvægi þess að bæði líkönin væru til staðar þannig að kennaranámið yrði ekki einsleitara en það er í dag, heldur væri fjölbreytileikanum haldið áfram. Ég held að það sé alveg ljóst að hægt er að færa rök fyrir hvoru tveggja. Við í minni hlutanum gerum þannig séð ekkert upp á milli í þessum efnum en teljum afar brýnt að um þetta fari fram viðamikil og fagleg umræða. Hér er auðvitað verið að leggja grundvöllinn að skipulagi kennaranáms til framtíðar. Það er afar mikilvægt að við þessa sameiningu verði kennaranámið sem slíkt eflt. Það blasir við að fjölmargir möguleikar eru til þess að efla kennaranámið og eins að setja meiri þunga á uppeldismenntunina í hinum sameiginlega skóla. Það má ekki gleyma því að ýmsar hefðir í kennslu eru mjög misjafnar innan þessara stofnana og það má ekki gera lítið úr því að háskólakennsla er líka mikilvæg sem fræðigrein, þ.e. kennslan sem slík en ekki bara einstök fræði. Það er ábyggilegt að þar má ekki síður bæta úr en á öðrum skólastigum. Frú forseti. Fjölmörg atriði önnur þarf að athuga rækilega eins og fram kemur í ýmsum þeirra umsagna sem borist hafa um frumvarpið, þar á meðal um stöðu kennaramenntunar í alþjóðlegu samhengi. Þá má ekki gleyma því að Bandalag íslenskra námsmanna vakti sérstaka athygli á því að eðlilegt væri að náið samráð yrði haft við stúdenta við hina væntanlegu sameiningu. Við í minni hlutanum tökum sérstaklega undir þá kröfu stúdentanna. Með frumvarpinu er aðeins stigið fyrsta skrefið í sameiningu skólanna tveggja og endurskipulagningu kennaramenntunar í landinu. Við í minni hlutanum treystum því að vinnubrögð forustumanna og starfsliðs skólanna verði vönduð og lýðræðisleg í framhaldinu og leggjum þess vegna til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita, auk mín, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, Mörður Árnason og Kolbrún Halldórsdóttir.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Eins og kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns ritar minni hluti menntamálanefndar, þ.e. hv. þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna, sérálit í málinu þó svo að við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt. Það er kannski ekki algengt í þingsölum að svo sé en við sáum ástæðu til að koma ákveðnum sjónarmiðum til skila sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur gert grein fyrir í máli sínu. Þeir sem í þessum sal starfa og þeir sem hafa starfað í menntamálanefnd bera auðvitað hag kennaramenntunar í landinu fyrir brjósti. Við höfum öll lýst því að það sé verulega mikilvægt að efla kennaramenntunina og gera hana þannig úr garði að hún verði sem best á hverjum tíma og ekki bara menntun almennra grunnskólakennara, heldur ekki síður menntun leikskólakennara, þroskaþjálfa og kennara annarra þeirra greina sem kenndar eru og kenndar hafa verið í Kennaraháskóla Íslands. Kennaraháskóli Íslands hefur sjálfur sótt þetta mál fast og einnig Háskóli Íslands. Þar hafa farið saman tvær sterkar stofnanir sem sækja málið af sinni hálfu fast og hafa tekið þátt í því undirbúningsferli sem fram hefur farið, bæði sjálfstætt og síðan í því vinnuferli sem menntamálaráðherra setti í gang þegar fýsileikanefndin var sett á laggirnar, sú sem getið er um í athugasemdum með frumvarpinu. Í samfélaginu er ákveðin tilhneiging til að fækka stofnunum. Margar stofnanir sem renna saman telja sig standa betur eftir sameiningu en áður. Það er því ekki auðvelt fyrir okkur sem stöndum utan við að færa fram rök gegn því sjónarmiði. Það sem veldur okkur þó kannski hugarangri eða vandræðum í þessum málum er að meta það námsframboð og þá menntun sem sameinuð stofnun mun veita. Það er afar erfitt að meta fyrir fram hvort menntun kennara verður betri eftir sameiningu en áður. Það sem skiptir máli er að fullur sómi sé að námsframboðinu og að í nýrri stofnun verði námsframboðið betra og öflugra en áður, þ.e. að sameiningin verði á endanum til styrkingar fyrir námið og námsframboðið með hag menntunarinnar og nemenda að leiðarljósi. Í vinnu nefndarinnar barst okkur bréf frá prófessor við Háskóla Íslands, Jóni Torfa Jónassyni, bréf sem hann skrifaði Félagi háskólakennara vegna þessa frumvarps. Því bréfi fylgja fylgibréf sem Jón Torfi Jónasson hefur m.a. skrifað deildarforseta félagsvísindadeildar Háskóla Íslands, Ólafi Þórði Harðarsyni. Jón Torfi Jónasson fer yfir sjónarmið sín í þessum efnum. Hann hefur ákveðnar efasemdir um að hér sé stigið farsælt skref. Hann segir í bréfi sínu að Kennaraháskóli Íslands sé að mörgu leyti öflug stofnun og nú þegar í mikilli þróun til umbóta. Hann segir að hann telji það ekki vera verkefnum stofnunarinnar til framdráttar að stíga það skref sem frumvarpið gerir ráð fyrir, raunar þvert á móti. Rök Jóns Torfa eru fyrst og fremst þau að kennaramenntun Kennaraháskóla Íslands, sem er viðamikið sjálfstætt verkefni, sé betur komin í sjálfstæðu þróunarferli en innan vébanda Háskóla Íslands. Hann byggir sjónarmið sín á ýmsu sem hann hefur kynnt sér varðandi þróun háskóla í Evrópu og í Bandaríkjum Norður-Ameríku og segir að reynslan sýni að viðurkenning háskólastarfs á grundvelli afkasta í rannsóknum verði ekki aðeins skynsamlegt keppikefli flestra háskóla og háskólastarfsmanna heldur verði slík viðurkenning stundum allsráðandi markmið þannig að flest annað sé látið víkja. Jón Torfi segir að þessi staðreynd ráði þróun háskólakerfa einstakra skóla og einnig deilda innan skóla víða um lönd, hún sé að mörgu leyti eðlileg þegar til lengri tíma er litið en hann telur mikilvægt að hún gerist innan mun fjölbreytilegra reglukerfis en almennt rúmast innan einnar stofnunar eins og Háskóla Íslands. Þess vegna hefur Jón Torfi Jónasson talið það skynsamlegt að á Íslandi væru fjölmargir háskólar, hver með sitt reglukerfi vegna þess hve ráðrík regluveldin eru. Hann telur þá stefnu stjórnvalda sem birtist í þeim gögnum sem hér liggja fyrir og hér eru rædd, að setja alla ríkisháskólana inn í sama reglukerfið með sameiningu, afar misráðna. Hann telur sömuleiðis að ásókn Háskóla Íslands í stærri köku sem fæst með sameiningu stofnananna endurspegli ekki skynsamlega framtíðarsýn um uppbyggingu fjölbreytilegrar háskólamenntunar á Íslandi. Hæstv. forseti. Ég kýs að nefna þetta hér án þess að fara í smáatriðum ofan í sjónarmið Jóns Torfa Jónassonar, prófessors við Háskóla Íslands, en ég verð að segja að mér finnst rök hans afar sannfærandi. Ef ég hefði haft tök á að fjalla um þau ein og sér við þá sem sækja mjög fast að af sameiningu verði hefði ræða mín annað inntak en hún hefur í raun. Eins og ég sagði áðan er ekki einfalt að fara gegn þessum vilja sem virðist mjög eindreginn og ákafur, bæði innan Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands. Ég hef því ákveðið að láta málið fara áfram með samþykki mínu á þeim nótum sem lýst er í nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar sem eins og ég sagði áðan leggur ekki stein í götu málsins, heldur styður það þó að hún hafi kosið að gera sérálit um það.

Frú forseti. Ég ætla að segja nokkur orð um frumvarp til laga um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands sem hér liggur fyrir, um að kannað sé hvort hagkvæmt sé að það skuli vera sett í eitt ferli. Í fyrsta lagi vil ég fagna þeirri tillögu í 3. gr. þar sem segir að við gildistöku laga þessara flytjast störf ótímabundið ráðinna kennara, sem uppfylla skilyrði 18. gr. laga um háskóla og annarra ótímabundið ráðinna starfsmanna Kennaraháskóla Íslands, yfir til hins sameinaða háskóla, Háskóla Íslands, sjálfkrafa. Þetta finnst mér gott af því að það stríðir gegn því sem við höfum fyrr verið að takast á um við sameiningu stofnana. Ég minnist þess þegar verið var að breyta um hluta af nafni Hólaskóla af hálfu landbúnaðarráðuneytisins, að þá var kveðið á um að öllum starfsmönnum yrði sagt upp og þetta væri svo mikið ný stofnun. Þetta er því miklu skynsamlegra hjá menntamálaráðherra en t.d. landbúnaðarráðherra var með í sínum stofnunum. Mér finnst því þetta ákvæði gott og eðlilegt og sjálfsagt þegar í svona aðgerð er farið, hvort sem hún verður síðan endanlega farin eða ekki. Þau atriði sem ég vil hins vegar nefna er að ég er ekki viss um að það sé kennaramenntun eða starfsemi Kennaraháskóla Íslands farsælt að vera að sækjast eftir sameiningu við Háskóla Íslands eða verða stærri eining. Fólk verður að muna það að styrkur skóla á Íslandi er oft og tíðum smæðin, hvað þeir eru smáir. Þeir er viðbragðsfljótir. Smæðin felur í sér styrk viðbragðsflýtis. Smæðin felur líka í sér það að hver einstaklingur fær meira svigrúm, meiri hvatningu til að takast á við hlutina. Í alþjóðlegu samhengi eru allir skólar á Íslandi smáir. Þegar menn eru að tala um einhverja stóra skóla á Íslandi, þá er það ekki svo. Í alþjóðlegu samhengi eru þeir smáir. Það er smæðin, viðbragðsflýtirinn og styrkur einstaklingsins sem er einmitt styrkur þessara skóla. Ég hef ítrekað sem skólastjóri við Hólaskóla, sem er einmitt kominn með viðurkennda háskólagráðu, sem er ánægjulegt, orðið að berjast við þessi þröngsýnissjónarmið að nauðsynlegt sé að sameina allt í einhverja stóra einingu. Það sé forsenda fyrir því að eitthvað þróist áfram o.s.frv. Ég get bara sagt hér, frú forseti, að ef okkur á Hólum hefði ekki tekist að verjast þessari áráttu, þessari klisju um að sameining sé nauðsynleg eru miklar líkur á að Hólaskóli væri ekki til. Sömu rök voru t.d. um Háskólann á Akureyri. Ég minnist þeirrar umræðu þegar verið var að stofna Háskólann á Akureyri að þá var talið útilokað að hann gæti verið sjálfstæður og að hann yrði að vera hluti af Háskóla Íslands. Ég minnist mjög harðrar umræðu um málið. Ég held að flestir þeir sem vilja veg Háskólans á Akureyri sem bestan, að engum þeirra mundi detta í hug að nauðsynlegt væri fyrir hann að sameinast Háskóla Íslands, heldur væri styrkur hans fólginn í því að vera sjálfstæður skóli, njóta þeirrar hvatningar og styrks sem felst í því að þurfa að berjast á eigin forsendum. Ég veit ekki annað en að Kennaraháskólanum hafi gengið vel, starfið er metnaðarfullt og allt þar hefur gengið mjög vel. Það er góður rekstur á starfi skólans o.s.frv. Ég sé því engar, enda eru ekki tilgreindar neinar eiginlegar ástæður fyrir því að nauðsynlegt sé að sameina þessa skóla. 

Það eru allir sammála þessu nema þú.

Ég er ekki að lýsa mig ósammála þessu. Ég segi bara að þessi röksemdafærsla er ekki alltaf rétt.  Háskóli byggist á fólki og þeim nemendum sem þar eru á hverjum tíma og styrkur þeirra er oft smæðin og viðbragðsflýtirinn. Þetta er einmitt atriði sem Jón Torfi Jónasson bendir á í greinargerð sinni um málið. Ég ætla ekki að fara að leggja stein í götu málsins um að Kennaraháskóli Íslands og Háskóli Íslands fái að sameinast, en ég vara við því að fólk beri allt of miklar væntingar til þess að allt breytist til batnaðar. Vandinn hefur verið fjársvelti þessara stofnana. Vandinn hefur verið það á undanförnum árum í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur menntakerfið verið fjársvelt. Þróunarmöguleikar hafa verið sveltir, takmarkaðir. Það hefur leitt til þess að ýmsar stofnanir hafa leitað annarra ráða og haldið að það geti hjálpað þeim út úr vandræðunum. Við höfum fengið hvert einkavæðingarfrumvarpið á fætur öðru. Hugmyndir ráðherra um að einkavæða skólakerfið og að í gegnum það fái það fjármagn, sem er líka jafnfráleitt. Ég vil því ljúka þessum orðum mínum, frú forseti, á að segja fólki sem heldur að sameining Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands leysi eitthvað eða sé eitthvert bjargræði til framtíðar, þá vil ég vara við miklum væntingum í því. Styrkur svona skóla er að eiga sinn eigin styrk og það er hann sem á að standa vörð um og engin sameining kemur í staðinn fyrir þann styrk sem við ræktum innan hverrar stofnunar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti menntamálanefndar um frumvarp til laga um námsgögn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund þá aðila sem tilgreindir eru í nefndarálitinu. Með frumvarpinu er lagt til að aukið verði framboð og fjölbreytileiki námsgagna og að þau verði í samræmi við þarfir nemenda og skóla. Frumvarpið felur í sér þriggja stoða fyrirkomulag. Í fyrsta lagi mun Námsgagnastofnun starfa áfram með svipuðu fyrirkomulagi og nú er. Í öðru lagi er stofnaður námsgagnasjóður sem lýtur eingöngu að grunnskólum og er ætlað að veita fé til námsgagnakaupa grunnskólanna og þar með auka úrval námsefnis. Í þriðja lagi er komið á fót þróunarsjóði námsgagna en hlutverk hans er einkum að styðja við nýsköpun, þróun, gerð og útgáfu námsefnis á leik-, grunn- og framhaldsskólastigi. Við umfjöllun nefndarinnar var m.a. rætt um 5. mgr. 3. gr. frumvarpsins er lýtur að fjárhagslegum aðskilnaði hjá Námsgagnastofnun vegna sölu á námsgögnum í frjálsri samkeppni við aðra aðila á almennum markaði frá lögbundnu hlutverki stofnunarinnar að leggja grunnskólum til námsgögn. Slíkur áskilnaður er nú þegar í samkeppnislögum og er ákvæðið einnig í samræmi við ákvörðun Samkeppniseftirlitsins, nr. 40/2006. Við fjárhagslegan aðskilnað er mikilvægt að kostnaðargreining fari fram hjá Námsgagnastofnun og er því um reikningslega útfærslu að ræða. Námsgögn verða ekki að samkeppnisvöru fyrr en Námsgagnastofnun tekur ákvörðun um að setja þau á frjálsan markað. Í ákvörðun Samkeppniseftirlitsins var m.a. tekið fram að viðskipti samkeppniseiningar Námsgagnastofnunar við óskylda aðila, svo sem sala á námsefni útgefnu af stofnuninni til bóksala, verð og viðskiptakjör, skulu vera almenn og gagnsæ. Hvers konar mismunun samkeppniseiningarinnar í verði og viðskiptakjörum er óheimil byggist hún ekki á skýrum, hlutlægum og málefnalegum forsendum. Samkvæmt þessu er gengið út frá því að sérstök eining innan stofnunarinnar sjái um frjálsa markaðinn og í raun sé um óskylda aðila að ræða. Frú forseti. Nefndin ræddi sérstaklega um 6. gr. frumvarpsins er lýtur að sérstökum námsgagnasjóði, einkum með hliðsjón af því hvort æskilegra væri að í stað sjóðsins fengju sveitarfélögin fjármagn sem þau mundu síðan úthluta grunnskólunum með sama hætti og öðru fjármagni. Sveitarfélög bera ábyrgð á rekstri skólanna og hafa tekið við verkefnum grunnskóla að undanskilinni útgáfu námsgagna. Sveitarfélögin telja við nánari skoðun að það fyrirkomulag námsgagnasjóðs sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu sé betra með hliðsjón af áherslum á aukið sjálfstæði skólanna og leiði jafnframt til minni miðstýringar. Umræða fór fram í nefndinni um gæðamat námsgagna. Aðilum er heimilt á grundvelli 8. gr. frumvarpsins að óska eftir því að menntamálaráðuneytið meti hvort viðkomandi námsgögn séu hæf til notkunar í kennslu ef þeir efast um að námsgögnin uppfylli réttmætar gæðakröfur eða samrýmist markmiðum aðalnámskrár. Þessi heimild á einnig við um þau námsgögn sem hafa verið keypt fyrir það fé sem úthlutað er á grundvelli 6. gr. frumvarpsins um námsgagnasjóð. Menntamálaráðherra setur úthlutunarreglur og er tekið fram í athugasemdum við greinina að úthlutun eigi að einskorðast við kaup á námsgögnum sem uppfylla réttmætar gæðakröfur eða samrýmast markmiðum námskrár. Nefndin telur rétt að benda á í þessu sambandi að í fyrsta lagi er eingöngu um að ræða kaup á námsgögnum en ekki hlutum sem nýtast við kennslu, svo sem myndvörpum og þess háttar. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að ekki fari fram sérstakt fyrirframmat á gæðum námsgagna heldur er gengið út frá því að námsgögnin uppfylli gæðakröfur við úthlutun. Ákvarðanir um ráðstöfun fjármuna úr sjóðnum eru því lagðar í hendur skólastjórnendum en aðilar geta beint kvörtun til ráðuneytisins á grundvelli 8. gr. ef þeir telja að gæðakröfur séu ekki uppfylltar. Í því sambandi telur nefndin rétt að árétta að heimildin er ekki takmörkuð við ákveðna aðila heldur geta allir beint kvörtun til ráðuneytisins, m.a. þeir sem eru áhugamenn um skólastarf o.fl. Frú forseti. Enn fremur var umræða hjá nefndinni um fjárveitingu í námsgagnasjóð og þróunarsjóð námsgagna. Þrátt fyrir að þróunarsjóðurinn fái það hlutverk að veita fé til námsefnisgerðar á leik-, grunn- og framhaldsskólastigi er ekki gert ráð fyrir neinni skerðingu á framlagi til framhaldsskólastigsins frá því sem nú er. En á fundum nefndarinnar komu fram áhyggjur í þá veru að hlutur smærri greina á framhaldsskólastigi gæti orðið rýr úr sameiginlegum sjóði. Nefndin mælist til að sérstaklega verði hugað að þessum greinum sem oftar en ekki tengjast iðn- og verknámi. Í umsögn fjármálaráðuneytisins er 100 millj. kr. aukning á fjárveitingu til námsefnisgerðar sem ráðuneytið áformar að veita til hinna nýju sjóða. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin fékk frá ráðuneytinu er fyrirhugað að veita þessar 100 millj. kr. í námsgagnasjóð á þessu ári en gert verði ráð fyrir framlagi í þróunarsjóð námsgagna á fjárlögum næsta árs. Á fjárlögum fyrir árið 2007 er gert ráð fyrir óbreyttu framlagi til námsefnisgerðar á framhaldsskólastigi. Nefndin leggur til eina breytingu á frumvarpinu að fenginni ábendingu Félags íslenska framhaldsskóla, þess efnis að Félagi íslenskra framhaldsskóla verði heimilt að tilnefna einn aðila í stjórn þróunarsjóðs námsgagna samkvæmt 7. gr. í stað þess að einn stjórnarmaður komi úr hópi skólameistara framhaldsskóla án tilnefningar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindri breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita, ásamt mér, hv. þingmenn Dagný Jónsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Einar Már Sigurðarson, Kjartan Ólafsson, Mörður Árnason, Sæunn Stefánsdóttir og Kolbrún Halldórsdóttir. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Með öðrum orðum má segja að það sé fullt hús í málinu. Nefndarmenn eru allir sammála um að ljúka málinu með þessum hætti með þeirri breytingu sem lögð er til og ég vil að lokum þakka nefndarmönnum í menntamálanefnd kærlega fyrir ánægjulegt og gagnlegt samstarf í tengslum við málið.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, að varðandi þetta mál og reyndar ýmis fleiri hefur samstaða og samvinna í menntamálanefnd verið mjög til fyrirmyndar. Flestum stundum hafa verið viðhöfð þau vinnubrögð að leitað hefur verið sátta og reynt að gera mál sem best úr garði og þá er ekki nein hræðsla við að gera breytingar eða vekja athygli á að eitthvað megi betur fara þótt ekki hafi allt verið fullkomið sem til nefndarinnar kom. Það eru auðvitað eðlileg og sjálfsögð vinnubrögð að skila málum þannig að þau verða betri en þegar þau voru fyrst framlögð. En þetta er eitt af þeim málum einmitt sem algjör samstaða náðist um í nefndinni og ég mun því ekki halda hér langa ræðu en tel rétt að undirstrika aðeins nokkur atriði. Það hefur verið þrýstingur á að Námsgagnastofnun héldi ekki alveg jafnsterkri stöðu gagnvart útgáfu námsgagna í grunnskólum og verið hefur. Þess vegna er gert ráð fyrir ákveðnu millistigi og það virðist hafa tekist nokkuð víðtæk sátt um að eðlilegt sé að stíga slíkt skref. Í því felst að Námsgagnastofnun starfi áfram með svipuðu fyrirkomulagi og nú er en alger aðskilnaður sé hafður á námsgögnum sem fari á hinn almenna markað, bæði fjárhagslegur aðskilnaður og tryggt sé að námsgögn séu seld á eðlilegu verði miðað við kostnað og annað þess háttar. Þetta verður náttúrlega vandmeðfarið og eðlilegt að fylgst verði með þessu til að sjá hvernig þetta þróast. Aðilar sem koma að þessu máli hafa sætt sig við þetta fyrirkomulag og telja eðlilegt að breyta fyrirkomulaginu í þessa átt. En það verður auðvitað að fylgjast vel með þannig að engin mistök verði gerð. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að stofnaður verði sérstakur námsgagnasjóður sem snýr eingöngu að grunnskólunum og er ætlaður grunnskólum til að kaupa námsgögn. Þetta er sá háttur sem ég hef nokkrar efasemdir um vegna þess að þarna er verið að útbúa hliðarkerfi við hið hefðbundna kerfi sem er viðhaft varðandi dreifingu fjármagns til sveitarfélaga vegna grunnskólarekstursins. Það er stór hluti af jöfnunarsjóði sem fer til sveitarfélaganna af ýmsum ástæðum, vegna grunnskólans. Þarna eru hins vegar námsgögnin tekin alveg sérstaklega út úr og sett í sérstakan sjóð. Eins og segir í sameiginlegu nefndaráliti okkar þá ræddum við hvort eðlilegt væri að gera þetta eða hvort ekki væri í raun og veru hægt að láta þessa fjármuni bara inn í stóra pottinn og þeim væri þannig dreift til sveitarfélaganna. Þá tækju sveitarfélögin í raun og veru ákvörðun um með hvaða hætti þetta yrði. Í dag er það misjafnt eftir sveitarfélögum hvernig þetta er, sum sveitarfélög hafa gengið það langt að þau láta skólann í raun og veru hafa frelsi, þá er bara áætlaður ákveðinn kostnaður á skólahaldið og síðan er það skólinn sem tekur ákvörðun um hvernig því fjármagni er skipt á milli liða. Önnur sveitarfélög ganga mun lengra og eyrnamerkja fjármunina í ákveðna þætti. Ef þetta væri inni í stóra pakkanum þá gætu þau auðvitað haldið því áfram. En með þessu er sem sagt séreyrnamerkt fjármagn til námsgagnanna. En sveitarfélögin blessuðu þetta sem sagt og þá er þetta þar af leiðandi á þeirra ábyrgð og því eðlilegt að þau hafi þá ákvörðunartöku og þess vegna höfum við skrifað undir það og við treystum því að þau leysi þetta mál með sóma. Eins og ég sagði áðan lít ég svo á að þetta sé ákveðið millistig. Við munum væntanlega eftir nokkur ár fá þessi mál aftur hér inn og þá verður komin reynsla á þetta fyrirkomulag og þá verður trúlega hægt að móta þetta, eigum við að segja, betur til framtíðar. Því það er auðvitað erfitt að sjá fyrir alla hluti sem upp geta komið. Í þriðja lagi felst í þessu frumvarpi að komið verði á fót svokölluðum þróunarsjóði námsgagna og er hlutverk hans að styðja við nýsköpun, þróun, gerð og útgáfu námsefnis á leik-, grunn- og framhaldsskólastigi. Þannig háttar til að það hefur verið slíkur sjóður fyrir framhaldsskólann vegna námsefnisgerðar en nú er þessu steypt í einn sjóð og hin skólastigin tekin saman. Það verður auðvitað að geta þess að það er aukið fjármagn í þetta sem vonandi verður til þess að ekki verði skerðing á því sem fer til framhaldsskólans því það er full þörf á því að það fjármagn sé frekar aukið en minnkað því eins og við vitum er fjöldi námsgreina í framhaldsskólunum kenndar í afar fámennum áföngum. Það á sérstaklega við í sumu iðn- og verknámi þar sem sumar greinarnar eru jafnvel ekki einu sinni kenndar á hverju ári og liggur ljóst fyrir að það verður mjög seint sem markaðurinn mun leysa þá námsefnisútgáfu. Þess vegna er mjög brýnt að vel verði utan um það haldið að fjármagn verði ekki skert og frekar aukið því það má alveg eins búast við að meiri flóra verði á þessu sviði í framtíðinni en verið hefur. Í nefndinni náðist samstaða um að leggja til eina mikilvæga breytingu, að mínu mati, við frumvarpið. Í upphaflega frumvarpinu var af einhverjum ástæðum, sem ég ætla ekki að færa rök fyrir, gert ráð fyrir að menntamálaráðherra tilnefndi í stjórn þróunarsjóðsins án tilnefningar einn úr hópi skólameistara framhaldsskóla. Fyrirkomulagið var þannig að hæstv. menntamálaráðherra átti sjálfur að handvelja þann skólameistara sem ætti að sitja þarna. Aðrir stjórnarmenn, fyrir utan þann stjórnarmann sem menntamálaráðherra tilnefnir sem formann, voru tilnefndir af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambandi Íslands. En það náðist samstaða um það í nefndinni, sem er rétt að fagna, að Félag íslenskra framhaldsskóla var sett á sama sess í trausti og var einnig treyst fyrir því að tilnefna einn mann í stjórnina. Þar af leiðandi má segja að stjórnarmenn sitji allir við sama borð hvað tilnefningu varðar nema sá sem hæstv. ráðherra tilnefnir sem formann. Frú forseti. Mér finnst ekki ástæða til þess að orðlengja þetta meira. Eins og fram kom í upphafi þá stendur öll nefndin að þessu nefndaráliti. Það er rétt að ítreka að það er fagnaðarefni þegar svo er haldið um mál í nefndum að slík samstaða náist.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um námsgögn. Ég tók þannig til orða við 1. umr. málsins að ég hefði ákveðnar efasemdir um það. Sjónarmið mín eru fyrst og fremst þau að Námsgagnastofnun, sú stofnun sem hefur verið svelt fjárhagslega árum saman, fái nú loks ákveðna úrlausn sinna mála, þ.e. námsefnisgerðin sjálf fái úrlausn í því rausnarlega aukna framlagi sem hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnin hefur ákveðið að setja í námsgagnagerðina, en þá mega þeir fjármunir ekki fara beint til hinnar sveltu stofnunar, Námsgagnastofnunar, heldur fara þeir í sjóði þaðan sem verður útdeilt með ákveðnum hætti, sem ég í sjálfu sér set mig ekki upp á móti, en mér finnst ákveðin hætta fólgin í þessu og ákveðin yfirlýsing í þessu af hálfu hæstv. menntamálaráðherra að Námsgagnastofnun fær ekki kannski þá umbun eða þá viðurkenningu fyrir biðlundina sem hún þó hefur sýnt, biðlundina eftir því að greitt sé úr og leyst úr þessum málum og námsgögn fái þann sess í fjárlögum íslensku ríkisstjórnarinnar og íslenska ríkisins sem eðlilegt getur talist. Ég vil segja það hér, virðulegi forseti, að ég vona sannarlega að þessi ráðstöfun verði til góðs og komi til með að þjóna markmiði sínu og Námsgagnastofnun verði ekki að engu á fyrsta degi eftir þessa breytingu. Ég held að það sé afar mikilvægt að við séum á varðbergi gagnvart þeirri tilhneigingu sem er í öllu kerfinu núna til einkavæðingar allra þátta og þetta er auðvitað liður í þeirri breytingu og er tímanna tákn. Efasemdir Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru því mjög klárar og ljósar og þær eru á þessum grunni reistar. Ég hef ekki áhyggjur af því sem ráðuneytisstjóri menntamálaráðuneytisins kallaði þegar hann kom fyrir nefndina, þ.e. miðstýrt ráðstjórnarlegt kerfi, sem hefur verið við lýði í námsgagnagerð upp á síðkastið. Námsgagnastofnun hefur boðið út verkefni, hefur átt samstarf við einkaaðila á sviði námsgagnagerðar og hefur keypt námsefni víða að. Það sem hefur hins vegar verið til staðar hjá Námsgagnastofnun er ákveðið gæðamat og gæðaeftirlit sem eðli málsins samkvæmt þeir sem um þessi mál véla og hafa á þeim áhuga hafa áhyggjur af núna í þessum breytingum. Þar á meðal er Kennarasamband Íslands en sambandið segir í umsögn til menntamálanefndar um málið - um leið og það ítrekar sjónarmið sitt að í stjórn Námsgagnastofnunar sé „rétt að sitji einn fulltrúi háskóla sem veitir kennaramenntun, tilnefndur sameiginlega af viðkomandi háskólum“ - hvað varðar gæðamat og gæðaeftirlit að ekki sé ljóst af lestri 6. gr. eða í greinargerðinni um hana hvernig tryggja eigi að við úthlutun fjármuna samkvæmt úthlutunarreglum verði gæði þeirra námsgagna sem keypt verða fyrir hið úthlutaða fé í hávegum höfð og nægilega mikil til þess að sómi verði að. Kennarasambandið vitnar til greinargerðar með frumvarpinu en í greinargerð á bls. 14 stendur, með leyfi forseta: „Þá er lagt til að menntamálaráðherra setji sjóðnum úthlutunarreglur. Gert er ráð fyrir að í þeim yrði m.a. kveðið á um skilyrði fyrir ráðstöfun fjárveitinga úr sjóðnum, þ.e. að slík ráðstöfun yrði einskorðuð við kaup á námsgögnum sem teljast uppfylla réttmætar gæðakröfur og samrýmast markmiðum aðalnámskrár.“ Þá segir Kennarasambandið í tengslum við þetta að það hljóti að þurfa að verða skýrt á hvern hátt þetta gæðamat fari fram og það fái í raun ekki staðist, ef marka má orðanna hljóðan í 6. gr., að það sé í raun eitthvert mark takandi á því sem stendur í greinargerðinni. Enn fremur segir, með leyfi forseta: „Kennarasambandið telur brýnt að skýrt verði hvort þetta fái staðist þar sem ætla má að fyrst verði úthlutað fé og síðan keypt fyrir það efni eða með öðrum orðum hvort og hvernig umræddu gæðamati eða eftirliti verði komið fyrir á þessu stigi málsins.“ Ég vil geta þess að við spurðum um þetta í viðræðum við ráðuneytisstjóra menntamálaráðuneytisins og hann viðurkenndi að ákveðin mistök hefðu orðið við prentun greinargerðarinnar þar sem á ákveðnu stigi við samningu frumvarpsins hefði hugmyndin verið sú að fara þá leið sem segir eða má skilja í greinargerð um 6. gr. en í raun og veru hafi lendingin á endanum orðið önnur. Ráðuneytisstjórinn viðurkennir því að greinargerðin sé ekki í samræmi við 6. gr. heldur endurspegli hún einhvern ákveðinn fasa í umræðu nefndarinnar en hafi ekki verið í samræmi við endanlegar niðurstöður hennar. Endanleg niðurstaða er í rauninni það sem speglast í 6. gr., nefnilega það að gæðamatið fari fram eftir á. Það er sjónarmið ráðherrans og ráðuneytisins að gæðaeftirlitið, sem nú fer fram hjá Námsgagnastofnun, verði fært til og fari í sjálfu sér til foreldra og kennara og þeir muni í sjálfu sér verða hinir endanlegu eiginlegu eftirlitsgjafar þegar þessar breytingar hafa gengið eftir. Ég er svo sem þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að setja í lagatexta endanlegar reglur um gæðamatið en ég geri mér grein fyrir að kennarar hafa afar mikið um það að segja á hvern hátt það eftirlit fer fram sem nauðsynlegt er að eigi sér stað. Um hinar fámennari greinar vil ég einungis taka undir það sem kemur fram í umsögn Félags íslenskra framhaldsskóla til nefndarinnar. Þar óttast félagið að með tilkomu þróunarsjóðs námsgagna, sem er sameiginlegur fyrir leik- og grunnskóla á framhaldsskólastigi, verði hlutur smærri greina afskiptur og hlutur iðn- og starfsmenntunar verði þar rýr. Í nefndarálitinu, sem við stöndum sameiginlega að, er þessa getið og látin í ljósi sú ósk að tekið verði tillit til hinna fámennari greina og nauðsynlegt sé að standa vörð um að þær fái sinn sess í kerfinu og það sé ekki meiningin nema síður sé að rýra eitthvað hlut þeirra. Ég tel að niðurstaða nefndarinnar sé ásættanleg, breytingartillagan sem lögð er til sé af hinu góða og auðvitað fagna ég þeim yfirlýsingum sem komið hafa frá hæstv. menntamálaráðherra um fjármögnun þessara sjóða beggja, að þróunarsjóðurinn verði ekki tómur heldur eigi að setja í hann fjármuni því það er auðvitað grundvallarskilyrðið fyrir því að hér sé vel að verki staðið. Við skulum vona að þetta sé djúpur vilji Sjálfstæðisflokksins að svona sé að málum staðið þó svo að hv. þingmenn hafi svo sem haft ansi langan tíma til að leiðrétta mál af þessu tagi, þá er það kannski ekki of seint núna. Það er alla vega verið að gera það með myndarlegum hætti og ég lýsi eingöngu stuðningi við þá aðgerð sem hér er í farvatninu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um æskulýðsmál. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund þá gesti sem tilgreindir eru í álitinu. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ný heildarlög um æskulýðsmál en núverandi lög eru frá 1970 og orðin barn síns tíma. Tilgangur laganna er fyrst og fremst að styðja börn og ungmenni til þátttöku í æskulýðsstarfi. Nefndin ræddi á fundum sínum meðal annars um 10. gr. frumvarpsins er fjallar um starfsskilyrði í æskulýðsstarfi. Frumvarpið var lagt fram á síðasta löggjafarþingi og er nú lagt fram með einni efnisbreytingu á 10. gr. Í greininni er nú kveðið á um að óheimilt verði að ráða þá einstaklinga sem hafa hlotið refsidóm fyrir brot á ávana- og fíkniefnalögum á síðastliðnum fimm árum. Með þessu er ekki hafnað öllum þeim sem hafa einhvern tímann á lífsleiðinni brotið gegn framangreindri löggjöf en snúið við blaðinu. Slíkir aðilar geta jafnvel í einhverjum tilvikum unnið að forvörnum. Þá ræddi nefndin ýmis sjónarmið varðandi 10. gr. Annars vegar hvort eðlilegt sé að tiltaka sérstaklega kynferðisbrot og brot á ákvæðum laga um ávana- og fíkniefni, einkum með hliðsjón af öðrum alvarlegum brotum, svo sem manndrápi eða þjófnaði, en slík brot eru ekki undanskilin. Hins vegar hvort í þessu sambandi ætti að takmarka upptalningu brota og miða eingöngu við ákvæði 36. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002. Niðurstaða meiri hlutans er sú að ekki sé tilefni til að breyta 10. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn telur jafnframt að rétt sé að tiltaka sérstaklega brot á ákvæðum ávana- og fíkniefnalöggjafar á síðastliðnum fimm árum með hliðsjón af eðli slíkra brota og takmarka þá hættu að vettvangur slíkra brota sé við æskulýðsstarfsemi. Frú forseti. Meiri hluti nefndarinnar beinir þó jafnframt þeim tilmælum til þeirra sem annast ráðningar á þessu sviði að tryggja að ráðningarferlið sé vandað. Meiri hlutinn telur þó ekki ástæðu til að lögfesta ákvæði þess efnis. Sú kostnaðarumsögn sem tilgreind er í frumvarpinu er efnislega röng þar sem þau mistök áttu sér stað að eldri umsögn sem fylgdi með frumvarpinu á 132. löggjafarþingi var sett inn í frumvarpið í stað nýrrar kostnaðarumsagnar. Rétt kostnaðarumsögn er því fylgiskjal með nefndarálitinu. Lögð er til sú breyting á 12. gr. frumvarpsins að skipunartími ráðgjafarnefndar æskulýðsrannsókna verði þrjú ár í stað tveggja. Nefndinni barst sú ábending að eðlilegt væri að lengja skipunartímann með hliðsjón af því að gefa nefndarmönnum meira svigrúm til að setja sig vel inn í starfsemina á þessu sviði, einkum í ljósi þess að nefndinni er ætlað að vera ráðgefandi fyrir ráðherra. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindri breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta nefndarálit rita ásamt mér hv. þingmenn Dagný Jónsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Kjartan Ólafsson og Sæunn Stefánsdóttir en hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu.

Forseti. Ég flyt álit minni hluta menntamálanefndar um frumvarp til æskulýðslaga. Þegar samið er frumvarp til að leysa af hólmi 37 ára gömul lög mætti ætla að vandað yrði til verka. Svo er því miður ekki um frumvarp til æskulýðslaga sem hér liggur fyrir. Þrátt fyrir heiti frumvarpsins er því einungis ætlað að ná til takmarkaðs hluta æskulýðsstarfs, og sýn frumvarpsflytjanda á æskulýðsmál virðist í heild nokkuð þröng, jafnvel gamaldags í neikvæðri merkingu þess orðs. Um þetta bárust nefndinni fjölmargar ábendingar í umsögnum og við heimsóknir gesta til nefndarinnar. Skynsamlegast væri að vísa frumvarpinu frá í núverandi mynd og semja nýtt frumvarp um æskulýðsmál, sem tæki til miklu fjölbreyttara starfs en þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Minni hluti nefndarinnar telur þó rétt að freista þess heldur að ná fram breytingartillögum við frumvarpið nú og sníða þannig af því augljósustu galla þar sem telja má nokkur ákvæði þess ávinning miðað við gildandi lög frá 1970. Ýmis æskulýðssamtök hafa af þeim ástæðum hvatt til þess að frumvarpið verði samþykkt á þessu þingi. Verulegur ágalli á frumvarpinu eru ákvæði í 10. gr. þess þar sem útilokaðir eru frá atvinnu við skipuleg æskulýðsstörf tveir hópar sakamanna. Á sú útilokun einnig við sjálfboðið starf af þessu tagi. Við teljum þetta ákvæði ganga allt of langt við að útiloka fólk frá vinnu og verður að efa að slíkt ákvæði standist meðalhófsreglu sem virða ber við stjórnsýslu. Í greininni er fyrirskipað að útilokaðir frá þessum störfum séu annars vegar ævilangt, þeir sem hafa gerst brotlegir við kafla XXII í hegningarlögum, um kynferðisbrot, og hins vegar fimm ár eftir dóm, þeir sem hafa gerst brotlegir við fíkniefnalögin (nr. 65/1974). Raunar eru alvarlegustu brot á fíkniefnasviði undanskilin, og hefur ekki komið í ljós hvaða efnisleg rök liggja þar að baki. Ég á hér við 173. gr. hegningarlaga og 173. gr. a hegningarlaga. Vera kann að um sé að ræða dæmi um slæleg vinnubrögð frumvarpsflytjanda við undirbúninginn. Það dæmi ætti þá einnig við um vinnubrögð meiri hluta menntamálanefndar. Telja má sjálfsagt að hafa í æskulýðslögum ákvæði svipuð þeim sem er að finna í 36. gr. barnaverndarlaga (nr. 80/2002) en þar er bannað að ráða til starfa við umönnun barna og hjá barnaverndaryfirvöldum menn sem hafa brotið af sér samkvæmt kafla XXII ef brotið beinist gegn einstaklingi undir 18 ára aldri. Skal um þetta bent á rökstuðning í athugasemdum um 36. gr. við frumvarpið til barnaverndarlaga (þskj. 403 á 127. löggjafarþingi). Enn hafa hins vegar ekki komið fram rök fyrir því að hin tilteknu brot önnur á hegningarlöggjöf séu ástæða til atvinnubanns eins og þess sem lagt er til í frumvarpinu. Brot á öðrum ákvæðum í kafla XXII en þeim sem beinast gegn börnum og brot á fíkniefnalögunum hlýtur að þurfa að athuga í samhengi við almenn afbrot, og sýna fram á að þau séu æskulýð sérstaklega skeinuhætt. Þetta má einnig orða með þeim hætti að sé almennum kynferðisafbrotamönnum meinað ævilangt að sinna æskulýðsstarfsemi hljóti að koma sterklega til álita að láta slíkt bann ná einnig til morðingja, til ræningja, til manna sem hafa gerst sekir um heimilisofbeldi, til fjárglæframanna. Ef fíkniefnabrotamenn teljast óheppilegir í æskulýðsstarfi fimm árum eftir að dómur er kveðinn upp yfir þeim - hver eru þá skilyrðin um drykkjumenn eða áfengissjúklinga? Rétt er að hafa í huga að brot gegn XXII. kafla hegningarlaga og gegn fíkniefnalögunum eru ekki öll jafnalvarleg, en engin aðgreining þeirra er reynd í frumvarpinu, athugasemdum með því eða í rökstuðningi meiri hluta menntamálanefndar. Því hefur verið borið við í umræðu um þessi mál að allur sé varinn góður. Börn eigi heimtingu á að njóta vafans þegar um þá brotamenn er að ræða sem frumvarpið tekur til. Spyrja má hvort börn eigi þá ekki að njóta vafans þegar um er að ræða morðingja, ræningja, fjárglæframenn, ofbeldismenn á heimili og drykkjumenn - sem ekkert er um fjallað í frumvarpinu. Almennt getur ekki talist heppilegt að fyrrverandi sakamenn gæti barna eða sjái um æskulýðsstarf, þótt á því kunni að vera undantekningar. Með sömu undantekningu og í barnaverndarlögum hlýtur þó að teljast eðlilegt að forstöðumönnum í æskulýðsstarfi sé falinn lokadómur um þetta - um leið og brýnt er fyrir þeim að sýna aðgát við val starfsfólks og móttöku sjálfboðaliða. Þess má geta að starfsmenn menntamálaráðherra voru beðnir að taka saman lista um ámóta starfsbann í íslenskum lögum og reglum annars vegar og hins vegar í svipuðum lögum hjá grannþjóðunum. Sá listi barst aldrei, og er ókannað hver fordæmi eru fyrir ákvæði af þessu tagi í lögum og reglum. Munu þau fátíð í lögum og reglum þótt vinnureglur séu víða hafðar um ráðningu fólks og mjög af öðru tagi en í þessu frumvarpi. Benda mætti á ákvæði laga um fjármálafyrirtæki til hliðsjónar þar sem gert er ráð fyrir að stjórnarmenn og framkvæmdastjórar hafi ekki verið dæmdir vegna brota sem tengjast atvinnustarfsemi. Verður að segja að þau skilyrði eru nokkuð af öðru tagi og nokkuð fjarri þeim sem hér er um að ræða. Athyglisvert er að engin ákvæði af þessu tagi er að finna í lögum um leikskólakennara og grunnskólakennara. Í vinnu sem stendur yfir við endurskoðun þeirra laga mun eingöngu miðað við að bæta við þau ákvæði samhljóða 36. gr. barnaverndarlaga. Sú sérkennilega staða gæti komið upp við samþykkt þessa frumvarps að miklu strangari lagakröfur yrðu gerðar um atvinnu og sjálfboðastarf við æskulýðsstarfsemi en hjá barnaverndaryfirvöldum og þeim heimilum og stofnunum sem barnaverndarlögin ná yfir, og miklu strangari en gilda um kennara og annað starfsfólk leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla - þar sem þó er þungamiðja alls barna- og æskulýðsstarfs í landinu. Þá ber að hafa í huga að þessi ákvæði frumvarpsins fela í sér refsiþyngingu án þess að farið hafi fram nein umræða um þörf á þeim auknu refsingum. Minnt skal á að um það ævilanga eða tímabundna atvinnubann og bann við sjálfboðnu starfi sem lagt er til í frumvarpinu gilda ekki ákvæði hegningarlaga um atriði sem hafa áhrif á refsihæð (kafli VIII, einkum 74. gr.) heldur leggst þessi aukarefsing ofan á refsidóminn sjálfan án nokkurs tillits til mildandi aðstæðna. Til dæmis er ekkert tillit tekið til þess hvort heldur menn hafa verið dæmdir í langan fangelsisdóm fyrir alvarleg afbrot eða hvort menn hafa verið dæmdir í refsingu skilorðsbundið, jafnvel börn sem hafa verið dæmd til refsingar fyrir afbrot sem þau hafa gerst sek um frá 15–18 ára aldri. Þetta ævilanga bann sem hér er um að ræða í öðrum hlutanum og það fimm ára bann við meðalafbrotum sem um er að ræða í hinum hlutanum, þegar þyngstu afbrotin í fíkniefnakaflanum eru undanskilin af einhverjum dularfullum ástæðum, gildir um alla, alla jafnt. Það gildir um barn milli 15 og 18 ára sem hefur fengið skilorðsbundinn dóm jafnt og um harðnaðan fullorðinn sakamann sem dæmdur er til þyngstu refsingar 8, 10, 12 og 16 ár. Ég vík frá þessu og til rannsóknarþáttar frumvarpsins. Óánægja kom fram í umsögnum fræðimanna og rannsóknastofnana um ákvæði 12. gr. sem fjallar um rannsóknir. Hún beindist fyrst og fremst að því að enginn fulltrúi rannsóknarsamfélagsins skuli sitja í ráðgjafarnefnd um æskulýðsrannsóknir. Þessi krafa byggist ekki síst á því að æskulýðsrannsóknum hefur verið skipað hér með öðrum hætti en í grannríkjum og ekki á þann veg að allir séu sáttir við, samanber ummæli í umsögnum frá rannsakendum. Minni hlutinn telur sjálfsagt að verða við þessum óskum, og leggur til að ráðherranum sé látið nægja að skipa einn fulltrúa án tilnefningar í fimm manna nefnd, ráðgjafarnefndina, en Félagsfræðingafélag Íslands skipi þar einn fulltrúa. Ekki er til neinn sameiginlegur vettvangur þeirra sem fást við æskulýðsrannsóknir en treysta má fagfélagi félagsfræðinga til að halda á þessum hagsmunum þótt hópur rannsakenda nái út fyrir ramma hinnar eiginlegu félagsfræði. Minni hlutinn er samþykkur breytingartillögu meiri hlutans um að lengja skipunartíma þessarar nefndar úr tveimur árum í þrjú. Með þeim breytingum sem hér eru lagðar til telur minni hluti nefndarinnar viðunandi fyrir Alþingi að samþykkja þetta frumvarp en hvetur til að slík lög yrðu endurskoðuð sem allra fyrst, taki til alls æskulýðsstarfs og verði nútímalegur rammi stjórnsýslu ríkisvaldsins á þessu mikilvæga sviði. Undir þetta nefndarálit rita nöfn sín Mörður Árnason, sá sem hér stendur, og hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Einar Már Sigurðarson og Kolbrún Halldórsdóttir. Breytingartillögurnar sem við flytjum eru tvær. Annars vegar leggjum við til nýja 3. mgr. í 10. gr. laganna sem orðist svo, nákvæmlega eins og í barnaverndarlögunum: „Óheimilt er að ráða til starfa hjá aðilum sem 2. gr. tekur til, og sinna börnum og ungmennum undir 18 ára aldri í æskulýðsstarfi, menn sem hlotið hafa refsidóm fyrir brot á ákvæðum XXII. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, þegar brot beinist gegn einstaklingi sem ekki hefur náð 18 ára aldri. Ákvæði þetta nær einnig til þeirra sem falin er umsjón með börnum og ungmennum undir 18 ára aldri á grundvelli sjálfboðaliðastarfs.“' Það er rétt að vekja athygli á því að þetta er að breyttu því sem þarf að breyta nákvæmlega sú grein sem samþykkt var á Alþingi í barnaverndarlögum fyrir, ég man ekki hvort það er heldur þremur eða fimm árum, Hin breytingartillagan er við 12. gr. Þar er lagt til að 2. og 3. málsl. 2. mgr. orðist svo: „Einn fulltrúi skal skipaður samkvæmt tilnefningu Æskulýðsráðs, einn fulltrúi samkvæmt tilnefningu æskulýðssamtaka, einn fulltrúi samkvæmt tilnefningu stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga og einn fulltrúi samkvæmt tilnefningu Félagsfræðingafélags Íslands. Ráðherra skipar einn fulltrúa án tilnefningar.“ Forseti. Það væri full ástæða til að rekja í lengra máli kjarnann í umsögnum þeim sem borist hafa og frekari rökstuðning við þær breytingartillögur sem við höfum flutt en aðstæður eru þannig að nú leggjast allir á eitt að greiða fyrir störfum þingsins og ég ætla ekki að hafa þetta mál miklu lengra. Ég vil taka fram í tilefni af nýlegum óvönduðum árásum á flutningsmenn þessara breytingartillagna og á minni hluta nefndarinnar að þeim verður svarað þótt ekki verði það á þeim vettvangi sem hér um ræðir, úr ræðustól Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1046 um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 125/1999, um málefni aldraðra. Með frumvarpi þessu er lagt til að sérstakar vistunarmatsnefndir leggi faglegt einstaklingsbundið mat á þörf aldraðra einstaklinga fyrir vistun í dvalar- eða hjúkrunarrými eða önnur úrræði í stað þjónustuhópa. Markmið frumvarpsins er að stuðla að auknu samræmi við gerð vistunarmats aldraðra og tryggja eins og kostur er faglegar og samanburðarhæfar niðurstöður vistunarmats um allt land. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifa auk mín hv. þingmenn Ásta Möller, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Ellert B. Schram, Pétur H. Blöndal, Kristján L. Möller, Ingvi Hrafn Óskarsson, Sæunn Stefánsdóttir og Þuríður Backman, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða breytingu á lögum um málefni aldraðra og eins og kom fram þegar mælt var fyrir nefndarálitinu skrifum við hv. þingmenn Samfylkingarinnar í heilbrigðisnefnd undir þetta mál án fyrirvara. Hér er verið að einfalda og breyta framkvæmd vistunarmats. Aftur á móti væri full ástæða til að ræða ítarlega um lögin um málefni aldraðra því að núna í lok þingsins er verið að breyta þessum lögum á tveimur stöðum án þess að þau séu skoðuð í heild. Það var búið að lofa samtökum aldraðra heildarendurskoðun og kalla átti saman nefnd strax í haust til þess. Það er ekki enn búið að því.

Það er búið núna.

Það er búið núna, segir formaður nefndarinnar, en það hefur þá bara gerst núna á síðustu dögum. Síðan eru atriði sem hefði þurft að taka á eins og að færa verkefni til sveitarfélaganna og loks málefni Framkvæmdasjóðs aldraðra. Þegar við afgreiddum þetta mál út úr nefndinni hafði mér ekki borist svar um greiðslur úr framkvæmdasjóðnum sem mér barst núna í vikunni. Ég verða að benda - er hæstv. heilbrigðisráðherra ekki stödd hér húsinu?

Hæstv. heilbrigðisráðherra mun ekki vera í húsinu.

Þá verð ég að eiga orðastað við formann nefndarinnar um þessi mál en það kom í ljós eftir að við höfum afgreitt málið úr nefndinni að greiðslur fyrir framkvæmd vistunarmats eru ekki eins og segir í fylgiskjali frá fjármálaráðuneytinu en þar segir að nú sé það þannig að vistunarmatið og framkvæmd þess sé kostað af sveitarfélögunum en við þessa breytingu verði þetta greitt úr ríkissjóði og muni verða ódýrara en áður. Aftur á móti þegar ég fór að skoða svar sem ég fékk í vikunni um hvaða styrkir hefðu verið greiddir úr Framkvæmdasjóði aldraðra á vegum ráðuneytisins kemur í ljós að landlæknisembættið fékk á síðasta ári, 2006, tvo styrki og þar stendur: Landlæknisembættið, framkvæmdir á vistunarmati. Það fara 4 millj. kr. úr Framkvæmdasjóði aldraðra til landlæknisembættisins til að framkvæma vistunarmatið. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um frumvarpið og þessa breytingu segir að sveitarfélögin greiði þetta mat en að eftir að þessi lagabreyting verður gengin í gegn á þinginu muni ríkissjóður annast það. Það er hvergi talað um það að Framkvæmdasjóður aldraðra hafi verið að greiða fyrir vistunarmat. Ég hafði ekki hugmynd um það og það kom ekki fram í nefndinni þegar við ræddum þetta mál. Ég hafði ekki hugmynd um það fyrr en ég fór að lesa þetta svar sem mér var að berast frá hæstv. ráðherra um alla þá fjölmörgu styrki sem hafa komið úr framkvæmdasjóðnum. Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að fram komi skýring á þessu máli áður en við ljúkum umræðu um þetta þingmál. Þarna er verulegt misræmi á ferðinni sem þarfnast skýringa. Ég óska eftir því áður en þessari umræðu lýkur að skýringar komi á því hvernig á því standi að í umsögn fjármálaráðuneytisins sé talað um að sveitarfélögin greiði vistunarmatið. Í svari frá ráðherra um styrki úr Framkvæmdasjóði aldraðra kemur fram að framkvæmd á vistunarmatinu sé greidd þaðan með styrk til landlæknisembættisins upp á 4 millj. kr., og síðan að það muni greitt úr ríkissjóði framvegis. Þetta þarfnast skýringa og ég fer fram á að fá þær áður en þessari umræðu lýkur. Eins og ég sagði áðan erum við þingmenn Samfylkingarinnar sammála þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu. Það er verið að einfalda framkvæmd á vistunarmatinu, verið er að færa það úr 43 nefndum, eða 45 held ég þegar allt tínist til, á mun færri hendur sem mun auðvitað auka samræmið hvað þetta varðar.

Hæstv. forseti. Hér er enn og aftur verið að breyta lögum um málefni aldraðra. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er kominn tími til að fara yfir löggjöfina í heild sinni eins og hefur verið lofað mörg undanfarin ár og nýlega hefur hæstv. heilbrigðisráðherra gefið aftur yfirlýsingar um að nú skuli farið í heildarendurskoðun á lögunum. Er það gott því ég tel að næsti hæstv. heilbrigðisráðherra geti þá tekið við boltanum og gert það sem núverandi ríkisstjórn hefur ekki treyst sér til. Það er kannski hluti af þessari heildarsýn. Breytingarnar eru ekki miklar í texta en geta verið töluverðar hvað varðar framkvæmd vistunarmatsins. Ég tek undir að það er mikilvægt að gera það faglega og að það sé samræmi í vinnubrögðum og hér er verið að leitast við að gera það. Fyrirvari minn er sá að í lögum um heilbrigðisþjónustu sem við komum til með að taka fyrir sem næsta mál á dagskrá er gert ráð fyrir nýjum heilbrigðisumdæmum og þau geta verið stór. Það er ekki búið að setja það niður, það er sem sé samkomulagsatriði hversu stórum svæðum ákveðnar vistunarmatsnefndir eiga að sinna. Landfræðilega geta sum svæðin orðið mjög stór. Nú tala ég út frá reynslu frá Austurlandi. Ef við tökum Heilbrigðisstofnun Austurlands sem eina þjónustustofnun sem nær alveg frá Bakkafirði og niður á Djúpavog, þá væri ekki óeðlilegt að það væri ein vistunarmatsnefnd fyrir svæðið. Hún getur líka verið miklu, miklu stærri vegna þess að svæðið getur verið miklu stærra en þetta. Þá er það spurningin: Hver á að framkvæma úttektina? Ekki verða það aðilarnir sem sjá um matið. Það eru einhverjir aðrir sem gera úttektina. Ég held að það verði að huga að því í leiðinni að það sé vel skoðað hverjir eigi að gera það og hvort hægt sé að bæta þeirri vinnu ofan á aðra hjá viðkomandi stofnunum. Ég hef annan fyrirvara, hæstv. forseti. Sá fyrirvari snýr að sveitarfélögunum því í dag þegar þjónustuhópar aldraðra eru bundnir við starfsemi hverrar sveitarstjórnar þá fer þetta saman að vistunarmatið er jú gert en síðan kemur þjónustuframboð viðkomandi sveitarfélags og vistunarmöguleikar hjá viðkomandi sveitarfélagi. Við vitum alveg að fleiri hafa hugsanlega verið vistaðir á dvalarheimilum en hefði nauðsynlega þurft eða á hjúkrunarheimilum sem nauðsynlega hefðu þurft heilsu sinnar vegna. En þar sem hefur háttað þannig til í sveitarfélaginu, jafnvel í dreifbýlum sveitarfélögum, þá hefur það verið talið hentugra fyrir alla að hinn aldraði væri á dvalarheimili og að hann fengi þar hjúkrun eða inni á hjúkrunarheimili. Ef matið á að vera faglegt, sem það á að vera, og eingöngu vistað samkvæmt því, þá trúi ég að það muni koma töluverður kostnaður yfir á sum sveitarfélög sem verða þá að auka félagsþjónustu sína að sama skapi. Nú er ég ekki að segja að það sé akkúrat sú þróun sem við viljum og að þannig þjónustu viljum við hafa. En það verður að taka tillit til þess hvað varðar tekjustofna sveitarfélaganna að þeir hafi tök á því að veita nærþjónustuna ef henni hefur ekki verið sinnt fyllilega fram að þessu. Ég veit að sveitarfélög vilja sinna þessu en þetta er spurning um möguleika. Enn er verið að loka hjúkrunarheimilum, t.d. á Djúpavogi sem sveitarfélagið á í rekstrarerfiðleikum með. Hvað á að gera? Á að loka? Hvert á að senda fólkið ef sveitarfélagið hefur ekki tök á að sinna félagslegu þjónustunni í nærþjónustunni? Ég vil því benda á að þetta getur líka haft þessar afleiðingar.

Forseti. Það er með nokkurri undrun sem ég hlustaði rétt áðan á þau skilaboð að hæstv. heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, væri ekki viðstödd, ekki í húsinu og gæti ekki verið viðstödd umræðuna. Hér eru fimm mál, málefni aldraðra, heilbrigðisþjónusta, embætti landlæknis, Heyrnar- og talmeinastöð og sóttvarnarlög, sem öll eru til 2. umr. Fimm mál. Ég er ekki í nefndinni og er ekki að hæla mér af mikilli færni eða kunnáttu í heilbrigðismálum. Ég hef ekki haft tækifæri til þess á þinginu, verið í öðru. En mér sýnast þetta allt vera hin merkustu mál og þess virði að taka um þau einhverja umræðu. Mér finnst lágmark að hæstv. heilbrigðisráðherra sé viðstaddur hana. Ég vil spyrja forseta hvort heilbrigðisráðherra sé ef til vill væntanleg eða hvaða ástæður séu fyrir fjarvist heilbrigðisráðherra á seinasta degi þingsins þegar allir eru að reyna að taka höndum saman um að greiða fyrir þingstörfum.

Hæstv. heilbrigðisráðherra mun ekki vera í húsinu. Mér er ekki kunnugt um hvað veldur fjarvistum hennar. Hins vegar mun ég gera ráðstafanir til að láta hana vita af þeim óskum sem fram hafa komið í umræðunni.

Forseti. Ég tel þá að sterklega komi til greina að fresta umræðu um málið og setja hin fjögur ásamt þessu síðar á dagskrá fundarins eða fresta þeim til næsta fundar þegar heilbrigðisráðherra sér sér fært að vera viðstödd úr því engar skýringar eru nefndar. Menn geta haft skýringar, að sjálfsögðu. Geta verið í lögmætum forföllum af einhverju tagi, en engar skýringar eru nefndar og ráðherra er ekki á fjarvistarskrá og væri sæmst að vera hér og taka þátt í þeim umræðum sem hér fara fram. Ég ætlaði að spyrja vegna þess að hér er um að ræða málefni aldraðra og þau lög sem fjalla m.a. um Framkvæmdasjóð aldraðra, þá ætlaði ég að spyrja betur um það sem hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir benti á, að í fyrirspurn sinni gefur heilbrigðisráðherra aðrar upplýsingar en gefnar eru í athugasemdum við frumvarp sama hæstv. ráðherra um kostnað við tiltekna hluti sem um er að ræða. Ég ætlaði líka að gefa heilbrigðisráðherra færi á að svara úr þessum ræðustól því sem hún gat ekki svarað blaðamanni Fréttablaðsins í dag um úthlutanir úr Framkvæmdasjóði aldraðra til annars en framkvæmda og til annars en rekstrar sem menn hafa gagnrýnt nægjanlega og á að hætta. Í Fréttablaðinu í dag er sagt frá því að Óperukórinn hafi fengið sérstakan styrk til þess að syngja á árinu 2006, held ég það sé. Það er auðvitað leiðinlegt að Óperukórinn dragist fullkomlega að ósekju í málið og þeir aðrir sem hér eru taldir upp og við höfum rætt reyndar áður í þessum sal, Ungmennafélag Íslands, Söngskólinn í Reykjavík, Tónaljón, Lionsklúbburinn í Búðardal og Kvenréttindafélag Íslands. Það er sérkennilegt að þau þurfi að sæta því að vera í fréttum vegna styrkveitinga af hálfu hæstv. heilbrigðisráðherra úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Rétt er að minna á það að í Framkvæmdasjóð aldraðra borga menn að ég held með glaðara geði en ella sitt fé, 6.314 kr. á ári. Þegar úthlutað er úr sjóðnum milli 600.000 og 700.000 kr. standa þar á bak við 100 Íslendingar sem hver um sig hafa reitt fram 6.314 kr., til hvers? Til að gleðja heilbrigðisráðherra? Til þess að gefa henni möguleika á að afhenda styrki út um borg og bí? Til þess að kosta kosningaáróður Framsóknarflokksins og heilbrigðisráðherra? Nei. Til þess að leggja sitt fram í gott málefni sem eru framkvæmdir fyrir aldraða. Framkvæmdir fyrir aldraðan föður og móður, fyrir afa og ömmu. Framkvæmdir sem við eigum eftir að njóta góðs af ef við verðum svo heppin að komast á þann aldur - og framkvæmdir sem samfélagið allt græðir á og hagnast á með ýmsum hætti - og við ætluðum það ekki í styrkúthlutanir af þessu tagi. Forseti. Ég tel, nema að hér verði undirtektir undir það að fresta þessu máli og hinum fjórum sem eftir eru þangað til heilbrigðisráðherra lætur sér sæma að koma til þings, að óhjákvæmilegt sé að taka málið upp í 3. umr. Ég vil segja það í leiðinni að þar er ekki við mig að sakast eða aðra hv. þingmenn, heldur eingöngu við heilbrigðisráðherra sem með því að mæta ekki í þingsal tekur ekki þátt í þeirri samvinnu um að greiða fyrir þingstörfum sem við gerum öll hin.

Ég vil taka það fram að ef hæstv. heilbrigðisráðherra kemur ekki við þessa umræðu þá mun ég ræða við hana fyrir 3. umr. málsins þannig að hún geti þá verið hér við 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil í andsvari við hv. þm. Mörð Árnason taka undir með honum að það er nauðsynlegt að ráðherra komi. Það vantar skýringar á peningalegum þætti frumvarpsins. Það vantar skýringar á ýmsu öðru. Full ástæða væri einnig fyrir hæstv. ráðherra að gefa skýringar á úthlutununum úr sjóðnum sem ég var að fá svar við. Sömuleiðis hvort hún er enn þá að veita styrki úr sjóðnum út og suður núna rétt fyrir kosningar. Ég tek undir með hæstv. forseta að málinu verði ekki lokið fyrr en ráðherra hefur komið hér og skýrt ýmsa þætti sem eru óljósir eftir að ég fékk þetta svar um úthlutanir úr framkvæmdasjóðnum og ýmsum fleiri þáttum sem ráðherra þarf að svara áður en við afgreiðum málið. Ég nota andsvarsformið hér vegna þess að ég ætla ekki að eyða ræðutíma mínum í þetta nema ef ráðherra kæmi og gæti gefið skýringar því ég er með nokkrar aðrar spurningar til hæstv. ráðherra áður en við afgreiðum málið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndarálitum á þskj. 1117 um frumvarp til laga um heilbrigðisþjónustu, á þskj. 1128 um frumvarp til laga um embætti landlæknis og á þskj. 1109 um frumvarp til laga um Heyrnar- og talmeinastöð. Þingskjal 1117 er nefndarálit um frumvarp til laga um heilbrigðisþjónustu, eins og ég gat um áðan. Þetta er allítarlegt og mikið mál sem hefur fengið mjög vandaðan undirbúning, fyrst af hálfu stjórnskipaðrar nefndar hæstv. heilbrigðisráðherra sem var skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka og auk þess fulltrúum ýmissa hagsmunaaðila og skilaði líklega ein 15 manna nefnd sameiginlegri niðurstöðu og tillögu að frumvarpi. Áður höfðu þeirri nefnd borist ríflega 100 umsagnir um tillögur sínar sem aftur leiddu til þess að gerðar voru nokkrar lagfæringar á málinu áður en það kom til þingsins. Hæstv. forseti. Heilbrigðisnefnd hefur farið mjög ítarlega og vel ofan í málið og fengið til sín fjölda gesta eins og sjá má á nefndarálitinu á þskj. 1117 og sömuleiðis komu til nefndar fjölmargar umsagnir eins og þar er nánar rakið og ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að fjalla um frekar. Góð samstaða myndaðist í málinu og við í heilbrigðisnefnd lögðum áherslu á að ná sátt um þau atriði sem enn var nokkur ágreiningur um. Hann varð einkum við lækna en ágætissátt náðist í þeim efnum, m.a. með því að hnykkja á faglegri ábyrgð lækna í frumvarpinu. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til, hæstv. forseti, að rekja nefndarálitið frekar. Nefndin leggur til allmargar breytingar sem voru m.a. til að mæta sjónarmiðum sem fram komu á fundi nefndarinnar, bæði frá einstökum nefndarmönnum og ekki síður frá gestum nefndarinnar. Á þskj. 1118 er að finna breytingartillögu frá nefndinni. Ég vil í því sambandi einkum benda á 5. tölulið sem fjallar um fagstjórnendur og nýtt orðalag á 10. gr. Sömuleiðis 13. gr. varðandi fagráð og loks vil ég vekja athygli á 26. gr., 16. tölul., en lagt er til að ný grein komi á eftir 26. gr. frumvarpsins, um skráningu óvæntra atvika. Ég vil jafnframt vekja athygli á d-lið 12. gr. þar sem fjallað er um nýtt orðalag að því er varðar ráðgjafarnefnd Landspítala. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að fjalla frekar um þetta mál en tengt því eru hin tvö málin sem eru til umfjöllunar, þ.e. annars vegar nefndarálit um frumvarp til laga um embætti landlæknis, sem er á þskj. 1128 og er samþykkt af öllum nefndarmönnum í heilbrigðis- og trygginganefnd en nefndin leggur til nokkrar breytingartillögur sem er að finna á þskj. 1134. Hins vegar er á þskj. 1109 að finna nefndarálit um frumvarp til laga um Heyrnar- og talmeinastöð og leggur nefndin til að það frumvarp verði samþykkt með minni háttar breytingum eins og fram kemur á þskj. 1109. Ég vil geta þess að undir nefndarálit á þskj. 1117, um frumvarp til laga um heilbrigðisþjónustu, skrifa auk mín hv. þingmenn Ásta Möller, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, með fyrirvara, Guðrún Ögmundsdóttir, með fyrirvara, Pétur H. Blöndal, Kristján L. Möller, með fyrirvara, Drífa Hjartardóttir og Sæunn Stefánsdóttir. Þuríður Backman var fjarverandi við afgreiðslu málsins eins og fram kemur í nefndarálitinu. Að nefndaráliti á þskj. 1128, um frumvarp til laga um embætti landlæknis, standa auk mín hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Pétur H. Blöndal, Kristján L. Möller, Gunnar Örlygsson og Sæunn Stefánsdóttir. Hv. þm. Þuríður Backman var fjarverandi við afgreiðslu málsins en hv. þm. Valdimar L. Friðriksson sem sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi er samþykkur álitinu. Að nefndaráliti á þskj. 1109 standa auk mín hv. þingmenn Ásta Möller, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Pétur H. Blöndal, Kristján L. Möller, Drífa Hjartardóttir og Sæunn Stefánsdóttir. Hv. þm. Valdimar L. Friðriksson sat fundi nefndarinnar um þau mál sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti nefndarinnar. Hv. þm. Þuríður Backman var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að hafa þetta mikið lengra, hæstv. forseti. Ég tel að hér sé um mjög stórt mál að ræða og er sérstaklega ánægður með að heilbrigðis- og trygginganefnd hafi náð að afgreiða þessi þrjú mál. Ég vil nota tækifærið sérstaklega til að þakka samstarfsmönnum mínum í nefndinni, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu sem komu með fjölmargar ábendingar og ég tel að þessi mál eins og þau liggja fyrir nefndinni séu afrakstur af mjög góðri samvinnu allra nefndarmanna. Ég er mjög þakklátur fyrir það hversu vel tókst í þeim efnum og tel að allir geti vel við unað, enda er mikil samstaða um þessi mál í nefndinni.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. formanni heilbrigðis- og trygginganefndar skrifum við undir þessi mál og erum sammála þessum nefndarálitum í umræddum málum sem við erum að taka fyrir saman um heilbrigðisþjónustu, embætti landlæknis og Heyrnar- og talmeinastöðina. Aftur á móti skrifum við undir nefndarálitið um frumvarp um heilbrigðisþjónustu með fyrirvara. Ég vil taka undir með hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni að þetta er mjög mikilvæg lagasetning sem hér er að verða. Lögð var gífurlega mikil vinna í þetta, mikið nefndarstarf fór fram, mikill fjöldi kallaður til til að vinna sérstaklega að heilbrigðisþjónustulögunum og án efa mun þetta hafa í för með sér allmargar framfarir í heilbrigðisþjónustu hér á landi. Ég ætla að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef á málinu um heilbrigðisþjónustu og hann er sá að með þessum lögum er verið að leggja niður stjórnarnefnd Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ég hef ekki verið sátt við þá breytingu og þess vegna rita ég undir nefndarálitið með fyrirvara. Aftur á móti er að koma inn annars konar stjórn með svipuðu hlutverki nema þar eru fulltrúar neytenda kallaðir til og það er mjög jákvætt. Ég er hlynnt því og mér finnst það mikilvægt. En í ljósi reynslu minnar af störfum á þingi að heilbrigðismálum hef ég talið aðganginn að stjórnarnefndinni og þeim upplýsingum sem þar koma fram vera mjög mikilvægan, sérstaklega fyrir þingmenn í stjórnarandstöðu, því að þeir hafa ekki jafngreiðan aðgang að upplýsingum í heilbrigðisþjónustunni og stjórnarliðar sem hafa ráðuneytin nánast vinnandi með sér. Það er minn fyrirvari við þessa lagasetningu. Það er rétt að hópur lækna var mjög ósáttur við frumvarpið eins og það var þegar það kom inn í þingið. Ég vona að okkur hafi tekist að koma til móts við þá gagnrýni sem kom fram hjá þeim læknum og að vinnan í heilbrigðisþjónustunni og á Landspítalanum geti verið í sátt eftir að frumvarpið verður að lögum. En í fyrirvara mínum var ég einnig áhyggjufull vegna þess hve læknafélögin voru andvíg ákveðnum þáttum í frumvarpinu. Við fulltrúar í heilbrigðis- og trygginganefnd sátum fund hjá Læknafélaginu í vetur þar sem þeir gerðu grein fyrir gagnrýni sinni á málið en vonandi hefur tekist að koma til móts við þá gagnrýni þannig að allir geti verið sáttir við málið. Þetta er mjög mikilvæg lagasetning og ég þakka öllum í nefndinni fyrir gott samstarf og fagna því að okkur hefur tekist að ná þessum málum fram í þó þetta mikilli sátt.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um heilbrigðisþjónustu og þau tvö mál sem þeim lagabálki fylgir, þ.e. frumvarp til laga um Heyrnar- og talmeinastöðina og frumvarp til laga um embætti landlæknis. Ástæðan fyrir því að frumvörpin fara saman er sú að í núgildandi lögum um heilbrigðisþjónustu eru ákvæði bæði um Heyrnar- og talmeinastöðina og eins um landlækni. Með þeim breytingum sem nú er verið að gera þykir eðlilegt að hafa sérstakt frumvarp um landlæknisembættið og taka Heyrnar- og talmeinastöðina út úr lögunum og hafa um þá starfsemi sérstök lög. Hvað varðar landlæknisembættið vil ég segja það að ef af afgreiðslu málsins verður, frumvarpi til laga um heilbrigðisþjónustu, sem ég veit að er vilji fyrir á þinginu, þá mun hlutverk landlæknisembættisins aukast til muna frá því sem nú er. Embættið fær fleiri verkefni, úttektaraðili verður á öllum umsögnum um starfsemi bæði nýrra heilbrigðisstofnana og eins þeirra sem vilja endurnýja rekstrarsamning sinn. Þetta er og verður að öllum líkindum töluvert starf hjá embættinu fyrir utan það að gerðar eru meiri kröfur til faglegs eftirlits og ný verkefni bætast við landlæknisembættið. Ég tel að til þess að geta sinnt þessum nýju vekefnum eins og lögin gera ráð fyrir þurfi í fyrsta lagi að fjölga starfsmönnum hjá embættinu og m.a. að hafa þar starfandi lögfræðing sem tekur á þeim málum sem eins er víst að verður vísað til embættisins og það þarf að fást við, laga sem snúa að lagatæknilegum úrlausnarefnum. Eins er verið að efla neytendavernd, réttindi sjúklinga. Landlæknisembættið hefur umsjón með kvörtunarmálum og utanumhald á ýmsum skrám, svo sem sjúkraskrám og nú nýrri skrá um óhöpp í heilbrigðisþjónustunni þannig að eftirlitshlutverk landlæknisembættisins er mikið. Ráðgefandi hlutverk landlæknisembættisins verður jafnvel enn meira við gildistöku nýrra laga því það verður á verksviði landlæknis að móta leiðbeiningar um faglegt starf heilbrigðisstarfseminnar, stofnana og eins varðandi faglegar kröfur sem gera á til heilbrigðisstarfsmanna. Hann á að gefa út leiðbeinandi reglur um hvaða kröfur þurfi að uppfylla til þess að geta rekið heilbrigðisþjónustu hvort sem hún er á vegum ríkisins, sveitarfélaga eða einkaaðila og hvaða skilyrði sú starfsemi þarf að uppfylla. Svo á hann að hafa eftirlit með þessari þjónustu allri þannig að þetta ætti að vera umtalsverð styrking á því embætti. Ég fagna því að allt sem er í heilbrigðisþjónustunni sé styrkt og því hvet ég næstkomandi og næstverðandi ríkisstjórn, hver sem hún verður, skora á hana að gæta vel að því að landlæknisembættinu verði vel sinnt, sem sagt í fyrstu skrefunum og það hafi mannskap til að sinna þessum mikilvægu verkefnum. Eins er með Heyrnar- og talmeinastöðina. Ég fagna því að henni skuli enn vera fundinn staður með sérstakri löggjöf og gætt sé að því að hún sé enn þá rekin af fjárlögum því ákveðnir hópar, sérstaklega börn og unglingar, þurfa mjög mikla og sérstaka þjónustu sem væri ábyrgðarleysi að vísa yfir á frjálsan markað. Þetta er þjónusta sem getur og á að vera neytendum gjaldfrjáls eða gjaldlítil þannig að ég fagna því að Heyrnar- og talmeinastöðin skuli hafa fengið að vera því það er alveg ljóst að það eru líka uppi mjög sterkar og ákveðnar raddir um það að leggja hana niður í núverandi mynd og koma allri þjónustunni yfir í einkarekstur eins og er einnig starfandi. Ég tel að sú þjónusta sem er á hinum frjálsa markaði og eins Heyrnar- og talmeinastöðin styrki hvor aðra. Síðan ætla ég ekki að hafa þessi orð fleiri um þessi tvö frumvörp þó ég telji að frumvarp til laga um embætti landlæknis hefði átt skilið góðan tíma og góða yfirferð í 2. umr. um þetta mikilvæga frumvarp og mikilvæga embætti. Þar sem þetta er síðasti dagur þingsins er okkur settur mjög þröngur tímarammi til að fara yfir mál sama af hvaða toga þau eru. Ég vil, hæstv. forseti, fá að segja það að ég tek undir orð formanns heilbrigðis- og trygginganefndar hvað varðar undirbúninginn að frumvarpinu til laga um heilbrigðisþjónustu. Það er búinn að vera góður aðdragandi. Undirbúningsnefndin vann í um tvö og hálft ár og margir komu þar að. Þetta var fjölmenn nefnd. Þar áttu hinir pólitísku flokkar allir sinn fulltrúa og margir voru kallaðir til. Þau drög sem nefndin skilaði af sér voru send út til umsagnar. Töluverðar breytingar voru gerðar á drögunum áður en niðurstaðan birtist í frumvarpsformi. Þetta tel ég allt af hinu góða. Vinnunni var ekki hætt fyrr en samkomulag náðist um niðurstöðuna og það er mjög eðlilegt að það hafi ekki allir verið sáttir, haft aðra sýn á löggjöfina en fram kemur í frumvarpinu. Því tel ég það miður, hæstv. forseti, að málið skyldi hafa verið tekið út þann dag sem ég var forfölluð. Ég sat fund á vegum þingsins í Helsinki þennan dag og var því löglega forfölluð en það þýðir að ég og Vinstri hreyfingin – grænt framboð getum ekki skilað nefndaráliti með frumvarpinu og þar af leiðandi ekki skýrt álit okkar á frumvarpinu og höfum ekki möguleika á að láta koma fram pólitískan vilja. Þetta vil ég segja, hæstv. forseti, því það hefði verið hægt að hafa það skjalfest hvaða sýn við höfum á málið. Því verð ég að taka nokkrar mínútur til að fara yfir málið. Ég tel sem sé undirbúningsvinnuna við frumvarpið jákvæða og margir sem komu að henni. Ég tel að 3. gr. um að heilsugæslan sé fyrsti viðkomustaðurinn sé einn mikilvægasti þátturinn í frumvarpinu. Ég tel einnig mjög jákvætt og gott að það skuli vera komið í frumvarpið að heimilt sé að vista á hjúkrunarheimilum einstaklinga sem eru yngri en 67 ára. Ég tel það líka mjög mikilvægt og áreiðanlegt að komið sé í frumvarpið skráning óvæntra atvika, þ.e. óhappa sem verða í heilbrigðisþjónustunni eins og á öðrum stöðum en við höfum ekki skráð sem skyldi fram til þessa og þar af leiðandi ekki haft jafnmikla möguleika á að, eins og vonandi í framtíðinni, læra af mistökum okkar. Hvað varðar vinnuna í nefndinni var frumvarpið lagt fram í lok október og talað fyrir því í nóvemberbyrjun og sent út til umsagnar. Umsagnarferlið var þar til þing kom saman 15. janúar og það sér það hver maður að tíminn sem við höfum haft í nefndinni er ekki mjög langur. Þetta eru tæpir tveir mánuðir og fjöldi mála sem eru inni. Ég verð þó að segja að ég, eins og aðrir nefndarmenn, vann að þessum málum af heilum hug og lagði það til sem ég hafði þekkingu og vit á og út frá minni pólitísku sýn. Tekið hefur verið tillit til margra athugasemda og er það allt af hinu góða og ég tel að þær fjölmörgu breytingartillögur sem koma frá nefndinni séu allar jákvæðar og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði munum styðja þær allar. Þrátt fyrir þá jákvæðni sem ég er búin að lýsa sagði ég það strax í byrjun þegar við tókum málið til afgreiðslu í nefndinni að þetta væri eitt af þeim málum sem ég teldi að væri gott að lifði lengur en einn vetur. Ég er að meina að þingsköp okkar leyfðu það að við hefðum mál til lengri vinnslu en á einu þingi. Ég segi þetta, hæstv. forseti, fyrir það að við erum að móta algerlega nýja stjórn á heilbrigðisþjónustunni. Það er allt önnur framkvæmd en er í dag og mikil óvissa um það hvernig framhaldið verður vegna þess að það er það mikið skilið eftir í reglugerðarheimildum að ég hefði talið heppilegt að taka inn breytingarnar núna, afgreiða síðan ekki málið, senda þetta aftur út og taka það sem sé þannig að þetta fengi meiri kynningu og við tækjum það svo aftur upp á sumarþingi og afgreiddum það þá. Þetta var mín skoðun og ég tek undir með Læknafélagi Íslands að mál af þessu tagi og þetta mál þurfi lengri tíma til skoðunar, til gerjunar, bara meðferð málsins. Þar sem ég er þeirrar skoðunar finnst mér það mjög miður að ofan á allt annað skulum við svo lenda í því að vera að afgreiða á lokadegi þingsins mál sem okkur er ekki mögulegt að ræða eða fara í gegnum. Mér finnst að það sé þinginu og þingstörfum til vansa að fara með svo mikið mál í raun umræðulaust í gegn á þinginu. Hefði það komið fram á öðrum tíma þá hefði ég haldið að þetta væri mál sem hefði verið rætt í a.m.k. tvo daga á þingi við 2 umr. en ekki í einhvern hálftíma eða klukkutíma núna. Að þessu leyti vísa ég afgreiðslu málsins og ábyrgðinni alfarið yfir á ríkisstjórnarflokkana og ríkisstjórn en ég vil, hæstv. forseti, gera grein fyrir breytingartillögum frá mér. Ekki gefst tími til að fara í hverja grein fyrir sig en hvað varðar frumvarpið í heild tel ég að vald ráðherra verði mjög mikið með þessu frumvarpi. Í raun ætti frumvarpið að heita frumvarp til laga um stjórnun heilbrigðisþjónustu. Þetta er stjórnunarþátturinn. Það vantar allt innihaldið. Innihaldið á að koma með reglugerðum. Reglugerðirnar þekkjum við ekki og vitum ekki hvernig verða þannig að þetta ætti í raun og veru að vera frumvarp til laga um stjórn heilbrigðisþjónustu. Þegar kemur að stefnumörkun segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðherra markar stefnu um heilbrigðisþjónustu innan ramma laga þessara.“ Það er ekkert kveðið á um eftir hverju hæstv. ráðherra á að fara. Það er ekki einu sinni vísað til heilbrigðisáætlunar sem Alþingi samþykkir eða Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar eða einhverra markmiða. Það er sem sagt ráðherra sem ræður. Það er þessi opnun og allsherjarvald ráðherra sem ég set spurningarmerki við. Með því að hafa þótt ekki væri nema að ráðherra bæri að móta stefnu sína um heilbrigðisþjónustu samkvæmt heilbrigðisáætlun hefði það verið mun skýrara, eða settur meiri rammi utan um málið. Hvað varðar II. kaflann og skipulag heilbrigðisþjónustu og heilbrigðisumdæmi er það nýmæli að það á að skipta landinu upp í heilbrigðisumdæmi. Í sjálfu sér er þetta ný hugsun og ég vona að hún þróist á jákvæðan hátt en í frumvarpinu segir ekkert um það hversu stór þessi heilbrigðisumdæmi eigi að vera. Ef þau eru landfræðilega mjög stór verður stjórnarþátturinn erfiðari og hætt við að sú þróun haldi áfram að frekar verði horft á þjónustuna út frá hagkvæmnissjónarmiðum en þjónustunni sem slíkri. Þess vegna hefði verið mjög æskilegt að það væri alveg skýrt hvað teldist til grunnþjónustu sem ætti að vera hjá öllum. Það er farið í það í þessu frumvarpi en ég tel að það hefði þurft að vera enn skýrara en er hér. Síðan kemur að því sem lýtur að fagstjórnun og ábyrgð fagmanna, sama hvort um er að ræða lækna, hjúkrunarfræðinga eða annarra fagstétta. Eins og frumvarpið leit fyrst út var alveg greinilegt að það var verið að setja þessa stjórn heilbrigðisþjónustunnar í ramma venjulegra fyrirtækja. Ég lít hins vegar svo á að heilbrigðisþjónustan sé ekki eins og hver önnur þjónusta, heldur eigi hún að hafa sérstöðu í stjórnkerfinu hvað varðar stjórnun og aðkomu fagaðila að henni. Ég er með breytingartillögu við 10. gr. um fagstjórnendur þar sem ég reyni af veikum mætti að styrkja stöðu yfirlækna og eins deildarhjúkrunar með því að ítreka eða draga betur fram faglega ábyrgð. Ég leyfi mér að sleppa í þessari grein tilvísan til forstöðumanns stofnunarinnar af því að annars staðar er alveg sérstök grein um ábyrgð forstöðumanns og ég tel að þegar verið er að ræða um fagstjórnun þurfum við ekki að taka það aftur fram. Forstöðumaður er alfarið yfir stofnuninni, ber rekstrarlega og alla aðra ábyrgð á henni þannig að það er ekki að því að gá. Það hefði mátt styrkja stöðu deildarstjóranna enn betur með því að taka fram að það væri einnig á þeirra ábyrgð að starfsemi hverrar deildar væri sem hagkvæmust og markvissust. Þar sem þessi breytingartillaga var unnin seint hef ég eftir á fengið ábendingu um þetta sem segir manni líka hvað það býður hættunni heim að vera að vinna að afgreiðslu máls á svo skömmum tíma. Ég er með aðra breytingartillögu við 13. gr. þar sem ég legg til að fagráð verði á háskóla- og kennslusjúkrahúsum, svæðisbundnum heilbrigðisstofnunum og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, þ.e. að þar skuli vera starfandi læknaráð, hjúkrunarráð og eftir atvikum önnur fagráð. Svæðisbundnar heilbrigðisstofnanir eru stórar, Heilbrigðisstofnun Austurlands og Heilbrigðisstofnun Suðurlands, og ef að líkum lætur verða fleiri slíkar stofnanir stórar. Ég tel að við þær eigi skilyrðislaust að vera fagráð. Hvað varðar 20. gr. er ég með breytingartillögur við stjórn Landspítalans og legg til, eins og kom fram hjá mörgum sem lögðu fram umsagnir og komu fyrir nefndina, að ekki sé nóg að hafa forstjórann einan á toppnum, það sé heldur ekki nóg að hafa með honum ráðgjafarnefnd sem samkvæmt frumvarpinu er óskilgreind nema að þar á að vera fulltrúi neytenda. Ég legg til að yfir Landspítalann verði sett níu manna stjórn og jafnmargir til vara til fjögurra ára. Þar hef ég til hliðsjónar stjórn Tryggingastofnunarinnar og í breytingartillögu minni segir til um hlutverk þessarar stjórnar. Ég nefni að tveir skuli vera tilnefndir af starfsmannaráði Landspítalans en samkvæmt frumvarpinu á að leggja niður öll starfsmannaráðin. Þeirra er ekki getið en á vinnustað eins og Landspítalanum með nokkur þúsund starfsmenn tel ég óráð annað en að þess sé getið einhvers staðar að þar sé heimilt að hafa starfsmannaráð og að þar eigi fulltrúar starfsmanna að eiga aðild að stjórn Landspítalans, svo og fulltrúi tilnefndur af Öryrkjabandalaginu. Ég nefni Öryrkjabandalagið því að það er regnhlíf yfir öryrkja. Það verður enginn öryrki nema af einhverjum sjúkdómum þannig að ég tel að það gæti verið heppilegur vettvangur. Hæstv. forseti. Ég gæti haft mjög langa framsögu og eins og ég sagði hefði ég viljað geta rætt þetta mál og farið vel yfir það við 2. umr. Ég er alveg sannfærð um að fleiri í heilbrigðis- og trygginganefnd og aðrir hefðu viljað ræða málið og mér finnst ósvinna að fara með stórt mál sem hefur svo miklar breytingar í för með sér í gegnum þingið á svo skömmum tíma og geta ekki rætt það. Fjórða breytingartillaga mín snýr að gildistökunni. Verði frumvarpið að lögum eiga þau að taka gildi 1. september. Ég tel þá dagsetningu allt of skammt undan. Verðandi heilbrigðisráðherra á eftir að semja 15 reglugerðir um allt sem lýtur að þjónustunni sjálfri, um þjónustuna sjálfa og hvað þessi stjórnunarrammi á að halda utan um. Að ætla sér ekki lengri tíma en til 1. september nk. gengur ekki þannig að ég legg til að lögin taki ekki gildi fyrr en 1. janúar 2008.

Virðulegi forseti. Allt frá því að þetta frumvarp var fyrst kynnt í haust í þingflokki Sjálfstæðisflokksins hef ég haft allar efasemdir um að við værum á réttri braut. Ekkert hefur gerst síðan sem hefur fengið mig til að skipta um skoðun, enda geri ég almennt lítið af því. Það er rétt sem kom fram hjá síðasta ræðumanni að með réttu ætti þetta frumvarp að heita frumvarp um stjórnsýslu í heilbrigðismálum. Vegna þess hvaða dagur er í dag, lokadagurinn hérna, ætla ég alls ekki að fara að ræða þetta mál efnislega en frekar þá upp á síðari tíma sagnfræði, herra forseti, ætla ég að ítreka þá skoðun mína að ég er á móti þessu frumvarpi og tel að við séum á mjög rangri braut. Efnislega mætti fara ofan í það með einni setningu, þeirri að í nútímastjórnun sem við eigum að leggja mjög mikla áherslu á er gengið út frá því að það sé aldrei brýnna en núna að samhæfa á öllum sviðum faglega og fjárhagslega ábyrgð. Því flóknara sem viðfangsefnið er, þeim mun brýnna er að vel takist til. Flóknasta stjórnunin sem við fáumst við er einmitt á hátæknisjúkrahúsum og þess vegna er það mitt álit, virðulegur forseti, að við ættum að doka hér við og hugsa þetta mál allt öðruvísi en verið er að gera. Efnislega ætla ég ekki að fara ofan í þetta, ég stóð aðeins upp til að ítreka fyrri sjónarmið mín sem flokkssystkinum mínum úr Sjálfstæðisflokknum er mætavel kunnugt. Ég undirstrika að ég hef ekki breytt um skoðun.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um þrjú frumvörp, frumvarp um heilbrigðisþjónustu, um embætti landlæknis og um Heyrnar- og talmeinastöð sem í dag eru í einum lagabálki sem eru lög um heilbrigðisþjónustu. Fram hefur farið mikil vinna við þessi frumvörp og þau hafa farið í gegnum nálarauga embættismanna, stjórnmálamanna úr öllum flokkum, hagsmunasamtaka neytenda, Samtaka atvinnulífsins, ASÍ og fagfélaga og þetta var niðurstaða þessara nefnda. Mér er málið sérstaklega skylt því að ég var fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í þessari nefnd og þykir leitt að heyra að félagi minn í Sjálfstæðisflokknum, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, er ekki sammála þessu frumvarpi. Ég tel, sem reyndar er rétt hjá honum, að þetta frumvarp sé meira um skipulag heilbrigðisþjónustunnar en um heilbrigðisþjónustuna sjálfa. En það eru fleiri lög í landinu sem gilda um heilbrigðisþjónustuna, eins og lög um réttindi sjúklinga, lög um heilbrigðisstarfsmenn svo sem læknalög, sem skapa jafnframt ramma um faglegan hluta heilbrigðisþjónustunnar. Frumvarpið sem við erum að fjalla hér um skapar ramma um skipulag og eftirlit með þjónustunni. Þetta er í rauninni frumvarp um skipulag, stjórnun, ábyrgð og verkaskiptingu innan heilbrigðisþjónustunnar og hvernig staðið skuli að eftirlit með þjónustunni og þar er sérstaklega gert hátt undir höfði og gert ítarlegra ákvæðið um hlutverk landlæknis í þeim efnum. Ég tel að þetta frumvarp, þegar það verður að lögum, geti ef vel er á málum haldið leitt til endurnýjaðrar sóknar í heilbrigðisþjónustu og gert góða heilbrigðisþjónustu enn betri. Í tilefni af orðum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar áðan þá deili ég ekki þeirri skoðun hans að þetta frumvarp sé ekki til bóta. Ég tel einmitt að nútímastjórnunarhættir verði hafðir í heiðri innan heilbrigðisþjónustunnar. Við erum með þessu frumvarpi að skýra enn frekar ábyrgð á þjónustunni. Ég fullyrði að það er ekkert í þessu frumvarpi sem kemur í veg fyrir að við náum því markmiði sem hv. þingmaður nefndi áðan, þ.e. að nýta dreifistýringu og auka faglega og rekstrarlega ábyrgð innan hverrar einingar. Það eru mörg nýmæli í þessu frumvarpi sem gaman væri að spjalla um. En sökum samkomulags um það hvernig störfum verður háttað í dag mun ég nefna aðeins örfá atriði sem ég tel vera veigamikil. Meðal annars kveður þetta frumvarp á um það hvert sé hlutverk Landspítala – háskólasjúkrahúss og sjúkrahússins á Akureyri. Í dag er í rauninni mjög fátt um það sagt í lögum hvert hlutverk þeirra er en í þessu frumvarpi er nákvæmlega kveðið á um það hvert hlutverk þeirra er og hver staða þeirra er innan heilbrigðiskerfisins og hvaða stuðning þau eiga að veita annarri heilbrigðisþjónustu. Jafnframt er almennt kveðið á um samstarf sjúkrastofnana og hvaða grunnþjónustu á að veita í öllum landshlutum og litið er á hana sem nærþjónustu. Þjónusta í landshlutunum er samhæfð sem nærþjónusta þannig að fólk getur gengið að tiltekinni þjónustu vísri á sínu svæði og jafnframt verið nokkuð öruggt um það hvert það eigi að leita varðandi aðra og flóknari þjónustu. Ég er þeirrar skoðunar að það skipulag sem þetta frumvarp kveður á um leiði til markvissari heilbrigðisþjónustu og meiri sveigjanleika í þjónustunni en hingað til hefur verið gert ráð fyrir. Jafnframt gefur það möguleika á aðlaga betur þjónustu í heimabyggð við þarfir þeirra sem þar búa. Það verður meiri samhæfing í þjónustu í héraði. Það verður meiri samnýting á fagfólki. Það verður auðveldara að fá fagfólk til starfa á þessum svæðum. Það gefst möguleiki á að fá sérhæfðari þjónustu annars staðar að, m.a. í farandþjónustu. Þjónustan við fólkið tekur mið að þörfum fólksins en ekki öfugt. Ég er alveg sannfærð um að skipulagið sem við leggjum upp með í þessu frumvarpi mun leiða til betri nýtingar fjármagns. Annað atriði sem ég tel vert að tala um er að betur er kveðið á um sjálfstæða aðila innan heilbrigðisþjónustunnar. Það má segja að sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn hafi varla verið nefndir á nafn innan heilbrigðisþjónustunnar en það er gert í þessu frumvarpi og staða þeirra ákvörðuð og hvernig staðið skuli að því að stuðla að því að rekstur þeirra og þjónusta sé með þeim hætti sem við viljum taka þátt í og hún komi til góða sem viðbót við þá skipulegu heilbrigðisþjónustu sem er á vegum opinberra aðila. Það er jafnframt kveðið fastar á um heimildir til samninga við sjálfstæða aðila um rekstur í heilbrigðisþjónustu og hvernig staðið skuli að slíkum málum. Að öllu samanlögðu tel ég í fáum orðum sagt að það frumvarp sem við erum að fjalla um núna og munum greiða atkvæði um á eftir feli í sér aukin tækifæri fyrir heilbrigðisþjónustuna, bæði fyrir fagfólkið og jafnframt til að þróa þjónustuna í meira mæli en hingað til. Eitt að lokum. Ég vil nefna að stjórnarnefnd ríkisspítalanna sem með þessu frumvarpi er lögð niður í því formi sem hún hefur verið fram til þessa er í rauninni eina stjórn heilbrigðisstofnunar sem ekki hefur verið aflögð fram til þessa. Þess í stað kemur fagstjórn eða ráðgjafarnefnd öllu heldur sem verður skipuð níu aðilum, fulltrúum neytenda. Gagnrýnt hefur verið að þarna sé verið að skipta út fulltrúum ráðherra og fulltrúum stjórnmálaflokka fyrir fulltrúa neytenda en burt séð frá því tel ég að fulltrúar neytenda séu betur til þess fallnir að mæla fyrir munn neytenda, draga fram áhyggjuefni og umkvartanir neytenda varðandi þjónustu og skipulag þjónustu á viðkomandi sjúkrahúsi. Ég held að við getum fagnað því. Jafnframt vil ég nota þetta tækifæri til að fagna því þetta frumvarp er komið fram. Þar liggur mikil vinna að baki. Ég vil endurtaka það aftur og svara athugasemdum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að það fer fyrst og fremst eftir þeirri hugmyndafræði sem stofnunin er rekin eftir á hverjum tíma hvort dreifistýring er notuð eða ekki, það þarf ekki að kveða á um það í lögum. Það er nóg að vita að slíkar stjórnunarkenningar eru hafðar til hliðsjónar í nútímarekstri og það er sú lína sem gefin hefur verið í ríkisrekstri, að nota dreifistýringu. Ég tel að þetta frumvarp gefi mikla möguleika í þá veru og mikla möguleika á auknu samstarfi við sjálfstæða aðila.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti heilbrigðis- og trygginganefndar á þingskjali 1145 um frumvarp til laga um breytingu á sóttvarnalögum, nr. 19/1997, með síðari breytingum. Frumvarpið er tvískipt. Annars vegar var lagt til að stofnað yrði sérstakt embætti sóttvarnalæknis og hins vegar sneri frumvarpið að því að laga íslenskan rétt að nýrri alþjóðaheilbrigðisreglugerð sem samþykkt var á vegum alþjóðaheilbrigðisþingsins og öðlast gildi 15. júní 2007. Sátt var um það í heilbrigðis- og trygginganefnd að fella á brott ákvæði um embætti sóttvarnalæknis og koma breytingartillögur þar að lútandi fram á þingskjali 1146. Að öðru leyti leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Auk mín skrifa undir nefndarálitið hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Pétur H. Blöndal, Kristján L. Möller, Guðjón Hjörleifsson og Þuríður Backman. Hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og var samþykkur áliti hennar.

Hæstv. forseti. Ég tel að fljótlega þurfi að fara í heildarendurskoðun á sóttvarnalögum með tilliti til þeirrar óvissu sem virðist vera um stöðu sóttvarnalæknis en það verður hreinlega að gefa sér betri tíma en hv. heilbrigðis- og trygginganefnd hafði til þess að fara yfir málið. Frumvarpið kom mjög seint fram og ef einhver áhöld eru um það hvort staða sóttvarnalæknis sé sérstakt embætti eða hvort styrkja megi stöðu sóttvarnalæknis innan landlæknisembættisins þarf það meiri skoðun en nokkra klukkutíma í heilbrigðis- og trygginganefnd. Þess vegna hvet ég til þess að þetta mál verði tekið fljótlega upp aftur.

Herra forseti. Ég flyt hér nefndarálit um tillögu til þingsályktunar um úttekt á stöðu og möguleikum á uppbyggingu ferðaþjónustu á Melrakkasléttu. Greinargerð hv. þingmanna Halldórs Blöndals og Arnbjargar Sveinsdóttur sem fylgdi þessari tillögu til þingsályktunar er athyglisverð og ætla ég að vitna aðeins til upphafs þeirrar greinargerðar. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Áður var talið búsældarlegt á Melrakkasléttu og sagt að þar þyrfti lítið fyrir lífinu að hafa. Á vorin gætu menn lagst upp í loft og æðurin yrpi ofan í þá. Þeir þyrftu ekki annað en leggjast á vatnsbakkann og þá synti silungurinn upp í þá. Og þegar vetur settist að var sóttur raftur í fjöruna og honum stungið inn um vegginn í eldstæðið og síðan ýtt inn eftir þörfum og eftir því sem brynni. Fjörubeit var hvergi betri og voru sjóarær teknar í fóstur fyrir bændur sem bjuggu lengra inn til landsins. Enn eru á vörum fólksins sögur af Sveinungsvíkurhvalnum sem rak á fjöruna þar í harðindunum upp úr 1870 og komu bændur með sleða úr Kelduhverfi og austan úr Vopnafirði til að sækja sér lífsbjörgina.“ Virðulegi forseti. Margt merkilegt hefur gerst í þessum landshluta og er full ástæða til að taka undir þessa þingsályktunartillögu en nefndin hefur sent frá sér svohljóðandi álit: Með tillögu þessari er lagt til að samgönguráðherra í samvinnu við landbúnaðarráðherra og ráðherra byggðamála skipi nefnd sérfróðra manna og heimamanna til að gera úttekt á því hvernig unnt sé að byggja upp ferðaþjónustu á Melrakkasléttu. Í því sambandi er lagt til að horft verði til náttúru svæðisins, sögustaða og hlunninda og hvernig vekja megi athygli á Melrakkasléttu sem vænlegum kosti fyrir ferðamenn. Nefndin leggur til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Hjálmar Árnason, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Guðjón A. Kristjánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Guðmundur Hallvarðsson, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Kristján L. Möller, Kjartan Ólafsson, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Jón Kristjánsson.

Herra forseti. Ég vil aðeins fagna því að þessi tillaga fái þó þá afgreiðslu að henni er vísað til ríkisstjórnarinnar og við treystum því að það sé með jákvæðum hætti, þ.e. að ríkisstjórn sé í raun og veru falið að vinna úr þessari tillögu af velvilja. Þetta er gagnmerk tillaga og hv. þm. Halldór Blöndal á hrós skilið fyrir þá umhyggju sem hann hefur sýnt þessu máli. Það skyldi nú ekki eiga eftir að fara svo að undur og stórmerki og dásemdir Melrakkasléttunnar reynist ein af vannýttum og óþekktum eða lítt þekktum auðlindum Íslands? Staðreyndin er sú að Melrakkasléttan er stórkostleg. Hún fóstrar gagnmerkt lífríki. Þar er unaðslegt á vorin þegar allt iðar af lífi og hvergi, fullyrði ég, er fegurra að taka sér miðnæturbíltúr um Jónsmessuna en fyrir Sléttu, eins og við segjum, með sólina vel uppi yfir sjólokunum norðan við heimskautsbaug. Þar leynast bæði náttúrugersemar og merk saga. Þar er Þorgeir Hávarsson heygður í grjóthaugi miklum og þar iðar silungur í mörgum vötnum og þar fram eftir götunum. Reyndar mætti gjarnan að mínu mati útvíkka svæðið og taka möguleika norðausturhornsins alls undir og ég veit reyndar að tillögumenn hafa haft það í huga. Svipað má segja um Langanes. Þar eru að opnast miklir möguleikar með bættum vegi alla leið á Langanesfont og þar liggur önnur undraveröld lítt þekkt enn þá af þorra landsmanna. Sannarlega veitir byggðinni á þessum slóðum ekki af að hlúð sé að þeim möguleikum sem þar finnast og vonandi bregður nú til hins betra með bættum samgöngum sem loksins hillir undir með vegi þvert yfir utanverða Öxarfjarðarheiði eða Hólaheiði og Seljaheiði um Hófaskarð og tengingu til Raufarhafnar. Bættar samgöngur eru að sjálfsögðu hluti af því að leggja grunn að atvinnustarfsemi og ferðaþjónustu og öðru slíku. Ég hefði auðvitað helst kosið að þessi tillaga hefði verið samþykkt hér en næstbesti kosturinn er, hygg ég, sá sem hér er lagður til að henni sé vísað til ríkisstjórnar og það styðjum við í trausti þess að ríkisstjórnin taki við málinu með jákvæðu hugarfari.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp um breytingu á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003, frá samgöngunefnd. Nefndin fékk fjölda gesta á sinn fund og fjöldi umsagna barst til nefndarinnar. Megintilgangur þessa frumvarps er að auka öryggi í fjarskiptum og neytendavernd og styrkja þau ákvæði fjarskiptalaga, nr. 81/2003, sem fjalla um vernd persónuupplýsinga og friðhelgi einkalífs. Meðal þeirra breytinga sem lagðar eru til í frumvarpinu er rýmkun á skilgreiningu hugtaksins fjarskiptaþjónusta með því að fella tölvupóstsþjónustu og netaðgang þar undir. Einnig er lagt til að kveðið verði á um skyldu fjarskiptafyrirtækja til að skjalfesta hvernig staðið er að upplýsingaöryggi. Þá er lagt til að bannað verði að koma fyrir njósnahugbúnaði, vefhlerunarbúnaði eða öðrum slíkum búnaði í endabúnaði notenda án vitundar þeirra og að reglur um óumbeðin fjarskipti verði einnig látnar gilda um smáskilaboð. Auk framangreinds eru lögð til ýmis ákvæði um neytendavernd, m.a. um að fjarskiptafyrirtækjum sé óheimilt að semja við áskrifendur um lengri binditíma en sex mánuði. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Lagðar eru til smávægilegar orðalagsbreytingar í b-lið 8. gr. frumvarpsins. 2. Lagt er til að 3. mgr. b-liðar 9. gr. frumvarpsins verði skipt upp í tvær málsgreinar þannig að síðari málsliður ákvæðisins verði sérstök málsgrein. Er þetta gert í því skyni að tryggja skýrari framsetningu ákvæðisins. 3. Auk þess er lagt til að bætt verði við ákvæðið að notandi hafi rétt til að hafna notkun njósnahugbúnaðar, vefhlerunarbúnaðar eða annars slíks búnaðar sem komið er fyrir í endabúnaði hans til að fá aðgang að upplýsingum, safna földum upplýsingum eða fylgjast með athöfnum hans. Er þetta í samræmi við ákvæði 3. mgr. 5. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2002/58/EB um vinnslu persónuupplýsinga og einkalífsvernd í fjarskiptum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Kristján L. Möller, Guðjón Hjörleifsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Jón Kristjánsson og Guðjón Arnar Kristjánsson.

Virðulegi forseti. Með þessu frumvarpi er verið að setja lítil internetþjónustufyrirtæki undir lagasetninguna sem nær yfir símafyrirtæki sem veita internetþjónustu líka. Þessi litlu internetfyrirtæki hafa með sér samtök sem heita Inter. Inter var ekki kallað til umsagnar til að byrja með heldur á síðari stigum þannig að athugasemdir þeirra bárust þann dag sem málið var tekið úr nefndinni. Hv. formaður samgöngunefndar var nú svo vinsamlegur að kalla ráðuneytismenn aftur inn til umræðu um málið vegna þeirra athugasemda sem fram komu. En athugasemdirnar lutu að þremur atriðum, þ.e. að binditímanum sem reyndar öll fyrirtækin gerðu athugasemd við og vildu hafa heldur lengri. Önnur athugasemdin var að litlu fyrirtækin töldu að með þessari nýju lagasetningu væri verið að setja þau undir gjaldtöku fyrir þjónustu sem þau nytu ekki. Og í þriðja lagi vildu þau fá inn í frumvarpið ákvæði sem heimilaði þeim að gera samning við viðskiptavini sína um að sía frá ruslpóst en í rauninni er ákvæði í lögunum sem banna að ruslpóstur sé síaður frá. Þau bentu á að það gæti orðið þrautin þyngri fyrir lítil og veikburða fyrirtæki sem þessi litlu internetfyrirtæki eru flest ef þau lentu í málaferlum, að standa undir lögfræðikostnaði. En niðurstaðan eftir samræður við samgönguráðuneytið, eða fulltrúa þess, varð sú að fyrirtækjunum væri heimilt að gera samninga við viðskiptavini sína þannig að þeir merktu við það hvort heimilt væri að sía frá ruslpóst, sem er reyndar mjög mikilvæg og góð þjónusta fyrir allan almenning sem þessi fyrirtæki veita. Nauðsynlegt er að mínu mati að það komi fram á Alþingi að þessum fyrirtækjum er heimilt að gera slíka samninga þannig að það staðfestist hér að það er skilningur löggjafans að þetta sé heimilt, því mér heyrðist að það kæmi ekki fram í máli hv. formanns samgöngunefndar áðan. Mitt mat er reyndar það að hægt hefði verið að koma fyrir grein í lögunum sem heimilaði ótvírætt að hægt væri að gera samninga um þess konar þjónustu sem í þessu felst en fulltrúar ráðuneytisins vildu ekki fallast á það. En binditíminn er sem sagt sex mánuðir þrátt fyrir að öll fyrirtækin vildu gjarnan hafa hann lengri. Rök þeirra fyrir því að vilja hafa tímann lengri eru þau að með binditíma er einfaldlega verið að láta viðskiptavininn borga nýjan búnað á einhverjum tilteknum tíma. Það er ekkert öðruvísi. Eftir því sem tíminn er styttri þarf viðskiptavinurinn væntanlega að borga hann á hærra verði á mánuði. En auðvitað eru svo önnur rök á móti þessu, þ.e. að viðskiptavinurinn á að eiga hægt um vik að færa sig á milli þjónustuaðila og njóta þjónustunnar þar sem hún er best. En það sem ég hefði helst viljað koma til móts við í lagasetningunni er þetta með ruslpóstinn, heimildina til að sía hann út og tel nauðsynlegt að það komi fram í máli okkar sem í nefndinni sitjum að samkvæmt okkar skilningi, skilningi löggjafans, er heimilt að gera samning við viðskiptavininn um það efni.

Virðulegi forseti. Andsvar mitt felst eiginlega í því að staðfesta orð hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur varðandi ruslpóstinn og samkomulag notenda þjónustunnar við þann sem hana veitir. Í umræðunni kom jafnframt upp skilgreiningin á ruslpósti. Hvað er ruslpóstur? Það er einföld skýring, það er bara óumbeðinn póstur. Það er ruslpóstur. Menn hafa hingað til getað samið um að þjónustufyrirtæki síuðu slíkan póst frá. En hins vegar er það rétt, eins og hv. þingmaður kom inn á, að það eru ekki allir sem vita það, en með orðum hv. þingmanns og þeim sem ég segi hér, þá er rétt að í skilgreiningu laganna er fyrirtækjunum heimilt að gera samkomulag og samninga við notendur um að ruslpóstur sé síaður frá til þess að losna við óþægindi af honum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá samgöngunefnd um frumvarp til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði um málið á fékk á sinn fund fjölda gesta og margar umsagnir bárust. Markmið þessa frumvarps er að gera auknar kröfur til ungra ökumanna með bráðabirgðaskírteini og að herða viðurlög við hrað- og ofsaakstursbrotum. Í því skyni er í m.a. lagt til að bráðabirgðaskírteini gildi í þrjú ár í stað tveggja ára og að lögreglustjóri geti sett akstursbann á byrjanda, sem hefur fengið bráðabirgðaskírteini í fyrsta sinn, hafi hann fengið fjóra eða fleiri punkta í ökuferilsskrá vegna umferðarlagabrota. Þá er lagt til að viðurlög við hraðakstursbrotum verði hert til muna og að hlutfallslega hærri sektum verði beitt þegar akstur hefur í för með sér aukna hættu, svo sem við akstur stærri ökutækja. Sama á við þegar ekið er á 140 km hraða á klukkustund eða meira eða þegar ekið er á tvöföldum hámarkshraða en í síðarnefnda tilvikinu er jafnframt lagt til að ökumaður verði sviptur ökurétti tímabundið. Í frumvarpinu er enn fremur lagt til að mælt verði fyrir um heimild og í vissum tilvikum skyldu lögreglu til að gera vélknúið ökutæki upptækt vegna stórfelldra og ítrekaðra umferðarlagabrota. Nokkur umræða varð um upptökuákvæði frumvarpsins í nefndinni, m.a. um það hvort ákvæðið færi á svig við eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar. Nefndin leggur til breytingar á þessu ákvæði frumvarpsins til samræmis við framkomnar athugasemdir um ákvæðið, m.a. frá refsiréttarnefnd en í umsögn nefndarinnar er lagt til að kveðið verði skýrar á um til hvaða tilvika ákvæðið taki. Í umsögn refsiréttarnefndar var jafnframt skýrt kveðið á um það að ákvæði frumvarpsins um upptöku skyldi ekki ná til ökutækis þess sem ekki er við brot riðinn þar sem slík heimild kynni að ganga nærri stjórnarskrárvörðum eignarrétti eiganda ökutækis, sbr. 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. gr. 1. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, samanber lög nr. 62/1994. Töluverð umræða varð einnig í nefndinni um þær reglur sem gilda um hleðslu og frágang farms. Nefndin telur nauðsynlegt að tryggja betur eftirfylgni við slíkar reglur. Þá telur nefndin að herða þurfi viðurlög við brotum á reglum um hleðslu og frágang farms þannig að brot gegn reglunum varði punkt í ökuferilsskrá. Nefndin leggur enn fremur áherslu á mikilvægi þess að ábyrgð á hleðslu og frágangi farms verði bæði hjá eiganda ökutækis og ökumanninum sjálfum. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Með breytingu á 2. gr. gildandi umferðarlaga, nr. 50/1987, með lögum nr. 84/2004, voru lítil vél- og rafknúin farartæki, hvort sem þau voru knúin með rafmótor eða sprengihreyfli, sem ekki voru hönnuð til hraðari aksturs en 15 km á klukkustund skilgreind sem reiðhjól. Þar undir falla m.a. vélknúin hlaupahjól. Framangreind breyting hefur reynst vel en efri hraðamörk ákvæðisins hafa hins vegar þótt of lág. Þess vegna er lagt til að breyta c-lið skilgreiningarinnar á hugtakinu reiðhjól í 2. gr. gildandi umferðarlaga þannig að efri hraðamörk framangreindra ökutækja verði hækkuð úr 15 km á klukkustund í 25 km á klukkustund. Nefndin telur eðlilegt að skilgreina hjól sem ekki eru hönnuð til hraðari aksturs en 25 km á klukkustund sem reiðhjól í stað léttra bifhjóla enda eru síðarnefndu ökutækin skráningarskyld og ætluð til notkunar í almennri umferð. Í umferðarlögum er hins vegar tekið fram að ekki megi aka reiðhjólum á akbraut. Nefndin telur auknar líkur á slysahættu ef lítil vél- og rafknúin farartæki sem ekki eru hönnuð til hraðari aksturs en 25 km á klukkustund eru notuð í almennri umferð. 2. Lagt er til að ákvæði 9. mgr. 1. gr. frumvarpsins um heimild ráðherra til að setja reglur um takmörkun á heimild byrjanda til að stjórna ökutæki, sem ökuskírteini þarf til að stjórna, á tilteknum tímum sólarhringsins, takmörkun á fjölda farþega yngri en 20 ára og um takmörkun á afli hreyfils ökutækis verði fellt niður. Mikil umræða hefur orðið um framangreint ákvæði í nefndinni og er niðurstaða nefndarinnar sú að réttast sé að fella ákvæðið brott úr frumvarpinu. Nefndin telur varhugavert að mæla fyrir um slíkar íþyngjandi aðgerðir í lögum gegn einum hópi í þjóðfélaginu. Auk þess telur nefndin að illmögulegt yrði að framfylgja ákvæðinu. 3. Lagt er til að í 2. mgr. 64. gr. a gildandi umferðarlaga verði tiltekið að réttur til einkamerkis gildi í átta ár og að skráður eigandi ökutækis skuli fram að 65 ára aldri greiða sama gjald vegna endurnýjunar á rétti til einkamerkis. Í c-lið 4. mgr. 26. gr. reglugerðar um skráningu ökutækja, nr. 75/2003, með síðari breytingum, er gert ráð fyrir að réttur til einkamerkis skuli endurnýjaður á átta ára fresti og að fyrir endurnýjun skuli greiða sérstakt gjald. Af lögmætisreglu íslensks réttar leiðir að nauðsynlegt er að slíkt ákvæði sé í umferðarlögum. Er þessi breyting gerð til samræmis við álit umboðsmanns Alþingis í máli nr. 4843/2006. Þá þykir sanngjarnt að ökumenn 65 ára og eldri séu undanþegnir gjaldi vegna endurnýjunar á rétti til einkamerkis. Frá 65 ára aldri fá ökumenn ökuskírteini útgefin til ákveðins tíma og eftir 80 ára aldur er þeim gert að endurnýja ökuskírteini sitt árlega. Með hliðsjón af framangreindu þykir eðlilegt að einstaklingar á þessu aldursskeiði þurfi ekki að greiða fyrir rétt til einkamerkis þar sem ökuskírteini þeirra gildir í skemmri tíma en átta ár. 4. Lögð er til breyting á 3. gr. frumvarpsins þannig að þar verði kveðið á um að ráðherra geti sett reglur um flokkun og notkun viðurkennds hlífðarfatnaðar og annars hlífðarbúnaðar ökumanna og farþega bifhjóla. Í þeim reglum skuli m.a. kveðið á um hvaða kröfur séu gerðar til slíks búnaðar. 5. Í 4. efnismgr. 4. gr. frumvarpsins er kveðið á um að við ákvörðun sektar vegna brota gegn 37. og 38. gr., sbr. 5. mgr. 100. gr. umferðarlaga, skuli sekt ákveðin mun hærri en ella á vegi þar sem hámarkshraði er takmarkaður við minni hraða en 80 kílómetra á klukkustund ef hraðinn er 30% meiri en heimilt er. Lagt er til að ákvæðið verði fellt brott þar sem hætt er við að ósamræmi í hraðamerkingum milli einstakra sveitarfélaga og að viðmiðunin í ákvæðinu sé til þess fallin að valda ruglingi hjá ökumönnum. 6. Í 5. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að viðurlög vegna hraðakstursbrota þegar ekið er tvöfalt hraðar en heimilt er skuli vera að minnsta kosti sex mánaða ökuleyfissvipting. Í núgildandi reglugerð um sektir og önnur viðurlög vegna brota á umferðarlögum og reglum settum samkvæmt þeim, nr. 930/2006, er m.a. kveðið á um sviptingu í mánuð þegar ekið er á meira en 60 km hraða á klukkustund þar sem hámarkshraði er 30 km á klukkustund og þriggja mánaða sviptingu þegar ekið er á meira en 140 km hraða á klukkustund þar sem hámarkshraði er 70 km á klukkustund. Samkvæmt framangreindri reglugerð er að hámarki hægt að svipta einstakling ökurétti í þrjá mánuði þegar ekið er meira en tvöfalt hraðar en heimilt er. Með hliðsjón af framkomnum athugasemdum um þetta ákvæði frumvarpsins og þeirri verulegu þyngingu viðurlaga sem í ákvæðinu felst er lagt til að miða ökuleyfissviptingu þegar ekið er tvöfalt hraðar en heimilt er við þrjá mánuði í stað sex mánaða. 7. Lögð er til sú leiðrétting að í stað orðsins „reglum“ í 3. mgr. a-liðar 6. gr. frumvarpsins verði sagt „lögum“. 8. Lagðar eru til breytingar á 7. gr. frumvarpsins um heimild eða skyldu til að gera vélknúið ökutæki upptækt í tilteknum tilvikum. Við gerð þessara breytinga var, eins og áður segir, að mestu farið að áliti refsiréttarnefndar um upptökuákvæði frumvarpsins. Þá þykir einnig eðlilegt að í 2. mgr. a-liðar 7. gr. frumvarpsins sé kveðið á um skyldu til að gera vélknúið ökutæki upptækt þegar eigandi ökutækis hefur verið dæmdur sekur eða gengist undir refsingu vegna aksturs undir áhrifum fíkniefna og viðkomandi hefur tvisvar síðustu þrjú árin fyrir brotið verið dæmdur sekur eða gengist undir refsingu fyrir akstur undir áhrifum fíkniefna sem hefur haft í för með sér sviptingu ökuréttar. Nefndin telur eðlilegt að umferðarlöggjöf sé þannig úr garði gerð að hægt sé að grípa til sértækra aðgerða gegn síbrotamönnum í umferðinni. Nefndin áréttar þó mikilvægi þess að framangreindu ákvæði verði einungis beitt í undantekningartilvikum þegar brýna nauðsyn ber til og í samræmi við 72. gr. stjórnarskrárinnar, um friðhelgi eignarréttar. 9. Í álitum umboðsmanns Alþingis hefur margsinnis verið bent á óskýrar gjaldtökuheimildir, m.a. að óljóst sé hvaða kostnaðarliðum viðkomandi gjaldi sé ætlað að standa undir. Með vísan til þessa er lagt til að þeir kostnaðarliðir sem ætlað er að liggja til grundvallar útreikningi þeirra gjalda sem Umferðarstofu er heimilt að innheimta skv. 1. mgr. 114. gr. umferðarlaga verði nánar tilgreindir. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Kristján L. Möller var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Anna Kristín Gunnarsdóttir, með fyrirvara, Guðjón Hjörleifsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, með fyrirvara, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Jón Kristjánsson og Guðjón Arnar Kristjánsson, með fyrirvara.

Forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar þá skrifum við fulltrúar Samfylkingar undir þetta nefndarálit með fyrirvara. Við erum að mestu leyti mjög ánægð með þá niðurstöðu sem náðist í nefndinni. Eins og komið hefur fram var mikil umræða um þetta mál í hv. samgöngunefnd og ýmsar breytingar sem við náðum sem betur fer samstöðu um að gera í nefndinni. Fyrirvari okkar varðar kannski helst að til framtíðar þarf að huga að hinu svokallaða punktakerfi, bæði útfærslu og eftirfylgni þess. Þetta er ábending, ekki bara til löggjafans heldur líka til hæstv. samgönguráðherra sem hefur mjög mikið reglugerðarvald í sínum höndum í því kerfi. Við viljum koma því til skila að það sé tímabært að endurskoða hvernig því er framfylgt, hvernig það skilar sér og hvort það er eitthvert ósamræmi í því hvernig refsingar eru samkvæmt punktakerfinu. Því viljum við koma á framfæri. Annað sem var reyndar rætt mjög lauslega í nefndinni og er í sjálfu sér ekki umfjöllunarefni þessa frumvarps en hefur m.a. verið gert á Norðurlöndunum við álagningu umferðarsekta, sérstaklega hraðaksturssekta, er að víða hefur því verið þannig komið fyrir að þær eru tekjutengdar. Sú umræða er vart hafin hér á landi. Við jafnaðarmenn í Samfylkingunni hyggjum að alveg sé tímabært að fara að skoða hvernig hægt væri með einhverju móti að tekjutengja slíkar sektir því við vitum að sektir við sumum umferðarlagabrotum eru það lágar að það er vart hægt að segja að menn finni mjög fyrir þeim. Ég tala nú ekki um ef fólk er sterkefnað. Þessu vil ég koma hér á framfæri. Að öðru leyti erum við samþykk því sem fram kemur í nefndarálitinu og teljum það mikið framfaraskref að herða viðurlög við ofsaakstri sem er auðvitað ekkert annað en áhættuhegðun af verstu sort sem skapar almannahættu og hefur leitt af sér hræðileg slys eins og við vitum. Þess vegna teljum við að fullu tímabært að herða refsingar við ofsaakstri eins og fyrir liggur. Einnig viljum við fagna því að inn í frumvarpið, í breytingartillögum með því, hefur ratað mál frá hv. þm. Samfylkingarinnar Jóhönnu Sigurðardóttur um að hægt verði að setja reglur um flokkun og notkun viðurkennds hlífðarfatnaðar og annars hlífðarbúnaðar ökumanna og farþega bifhjóla. Þetta er nokkuð sem bifhjólamenn, m.a. Sniglarnir, hafa beðið um mjög lengi og er mikið öryggismál fyrir ökumenn bifhjóla úti á vegum landsins. Nokkuð var rætt í samgöngunefndinni um hleðslu og frágang farms. Eins og hv. þingmenn vita þá hefur mikil umfjöllun verið í fjölmiðlum um frágang og hleðslu farms á flutningabílum hérlendis, sérstaklega í dagblöðum undanfarin missiri. Við vorum öll sammála um það í nefndinni að ekki mætti slaka á neinum öryggiskröfum hvað þessi mál varðar. Reyndar kom það fram að samkvæmt reglugerðum og leiðbeiningum þeim sem t.d. vöruflutningabílstjórar fara eftir þá eru reglurnar mjög skýrar. Það þarf hins vegar að vera hægt að fylgja því þannig eftir að atvinnubílstjórar komist ekki upp með að hlaða bíla sína með þeim hætti að hætta geti stafað af eins og dæmin sanna. Mikil umræða varð í samgöngunefndinni um það ákvæði sem síðar náðist samstaða um að fella út úr frumvarpinu. Það var að taka þannig sérstaklega á ungum ökumönnum að hægt væri að banna þeim akstur bifreiða á tilteknum tíma sólarhrings eða takmarka fjölda farþega þeirra á tilteknum aldri. Auðvitað er það þannig að það eru ákveðin rök sem hníga til þess að slíkar aðgerðir gætu borið árangur. Okkur þótti hins vegar ósanngjarnt, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, að setja inn í lög ákvæði sem refsaði þarna stórum hópi ungra bifreiðarstjóra vegna hegðunar ekki margra, oftast örfárra ungra karla. Við trúum því að hægt sé að ná til þessa hóps með öðrum ráðum. Auðvitað verður að gera það meðvitað og með öflugri fræðslu, það kostar peninga og um það þarf vitundarvakningu í samfélaginu. En það á ekki bara við um unga bílstjóra. Ég tel það eiga við um bílstjóra á öllum aldri, það þarf að efla umferðaröryggi með aukinni fræðslu og koma því þannig til skila til íslenskra ökumanna og þeirra sem aka bifreiðum á vegum landsins að það sé á allra ábyrgð að aka eins og menn og fylgja lögum og standa ekki í ofsaakstri eða öðru slíku. Hæstv. forseti. Þetta vildi ég fá að segja um þetta mál og fulltrúar Samfylkingarinnar í hv. samgöngunefnd eru samþykkir þessari afgreiðslu með þeim fyrirvara sem ég tiltók.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir kom hér inn á varðandi skilaboð í þessu frumvarpi til ökumanna. Það eru skilaboð til þeirra að harðara verði tekið á ökuníðingum og þeim sem aka glannalega á vegunum. Það eru skilaboð til þeirra sem eru í farmflutningum að ganga betur frá farmi því annars muni koma til öðruvísi og meiri sektir en verið hefur áður. Það er vel. Ég vil líka geta þess vegna orða hv. þingmanns varðandi mál sem Jóhanna Sigurðardóttir flutti, að inn í þessa breytingartillögu eru komin ágæt efnisatriði varðandi þingsályktunartillögu frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur vegna aukins hraða á rafmagns- eða vélknúnum tækjum eins og ég hef komið að áður. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að hér eru með beinum hætti skýr skilaboð út í umferðina um að harðara verði tekið á ökuníðingum og þeim sem ekki ganga frá farmi á flutningabílum sínum. Það er alveg ótrúlegt að fylgjast með og sjá hvernig á hefur verið haldið nú um margra mánaða skeið, kæruleysi og um leið er þetta náttúrlega ekkert annað en ógnun við umferðina.

Frú forseti. Ég kem hér upp undir þessum dagskrárlið til þess að vekja sérstaka athygli á 1. lið í breytingartillögu samgöngunefndar sem varðar reiðhjól og heimild til þess að hafa rafmótora sem rafknúin reiðhjól eru knúin með, þannig úr garði gerð að þau geti farið í 25 kílómetra hraða á klukkustund en ekki einungis 15 kílómetra hraða eins og er í núgildandi lögum. Hugmynd af þessu tagi var reifuð á þskj. 310 á yfirstandandi löggjafarþingi í frumvarpi sem ég lagði fram og er eitt af hinum klassísku stjórnarandstöðuþingmannamálum sem komast ekki á dagskrá þingsins. Mér hefði fundist verulegur bragur að því að ríkisstjórnin hefði nú ákveðið í tengslum við framlagningu og afgreiðslu þessa frumvarps frá samgöngunefnd um breytingar á umferðarlögum að frumvarp mitt yrði samþykkt og auðvitað lít ég svo á að verið sé að gera það. Ég kýs að líta svo á að ég sé að fá hér heilt frumvarp afgreitt frá samgöngunefnd. Ég sé að hv. formaður nefndarinnar nikkar og ég hef heyrt hann nefna nafn mitt í ræðustóli tengt þessu ákvæði. En mig langar til að nota tækifærið og segja í örfáum orðum frá þeim grundvallaratriðum sem mér finnst að liggi hér að baki. Við höfum gert samanburð á löggjöf Norðurlandanna og hér og við sjáum að það er mjög erfitt að bera löggjöfina saman. Finnar hafa þó farið þá leið sem hér er lögð til þannig að nú erum við að samþykkja finnsku leiðina í reiðhjólamálunum. Þetta byggist á því að framleiðendur vél- og rafknúinna reiðhjóla gefa yfirleitt upp hraðann sem er 20–24 kílómetrar á klukkustund. Mótorarnir eru þannig útbúnir að þeim verður ekki ekið hraðar og hjólum af þessu tagi hefur fjölgað mjög í Evrópu nú á seinni árum. Það kemur tvennt til. Annars vegar fjölgar þeim sem kjósa að nota hjól sem samgöngutæki í evrópskum borgum og vonandi verður þetta ákvæði einnig til þess að þeim fjölgi hér á landi sem kjósa að nota hjól sem samgöngutæki. Og sömuleiðis má segja að eldra fólk í nágrannalöndum okkar kýs í auknum mæli að nota reiðhjól af þessu tagi sem útivistartæki, t.d. fólk sem hefur kannski ekki nægan líkamsstyrk til að nota hefðbundið fótstigið reiðhjól. Einnig hafa rafknúin reiðhjól reynst þeim vel sem vegna einhvers konar fötlunar skortir líkamlegan styrk til að nota fótstigið reiðhjól. Þannig að menn sjá að hér er um mikið þarfaþing að ræða, reiðhjól sem getur komist upp í 25 kílómetra á klukkustund. Síðan má segja að í ljósi aukinnar mengunar frá bifreiðum í þéttbýli sé það mikilvægt að lagaákvæðið hvetji fólk til þess að nýta reiðhjól sem samgöngutæki í auknum mæli. Þá þarf að gæta þess að vél- og rafknúin reiðhjól séu ekki útilokuð og nauðsynlegt að sem flestir geti tekið þátt í þeirri samgöngubyltingu sem þarf að eiga sér stað svo við náum tökum á samdrætti í útstreymi koldíoxíðs frá samgöngum. Ég lít svo á að lagafrumvarp þetta sé viðleitni í þá átt og vil einungis ítreka það hér að ég fagna því að það skuli nú hafa ratað í heild sinni inn í breytingartillögur samgöngunefndar og trúi því og vona að þess verði ekki langt að bíða að við gerum hér öfluga og metnaðarfulla áætlun um hjólreiðastíga í þéttbýli og þess verði skammt að bíða að öllum stofnbrautum í þéttbýli sem greiddar eru af opinberu fé úr ríkissjóði fylgi hjólreiðastígar.

Hæstv. forseti. Við ræðum um frumvarp til breytinga á umferðarlögum. Ég skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara og vil gera grein fyrir honum í nokkrum orðum. Meginefni frumvarpsins gengur út á að herða á aðgerðum til að taka á svokölluðum ofsaakstri. Út af fyrir sig er ég sammála því að herða þurfi á því þegar menn aka sýnilega með því lagi að beinlínis stafi stórkostleg hætta af. Ég hef í sjálfu sér ekki athugasemdir við að herða á þeim viðurlögum sem snúa að slíku athæfi. Ég hef hins vegar hugsað um það varðandi þessi mál almennt, hæstv. forseti, að í raun og veru held ég að það sé nauðsynlegt að huga að því að opna hér það sem við getum kallað kappakstursbrautir eða akstursíþróttabrautir þar sem ungu fólki, sem á kraftmiklar bifreiðar eða mótorhjól, bifhjól, geti fengið að keppa, stunda æfingaakstur eða annan akstur sem er ekki háður takmörkuðum hámarkshraða eins og er vissulega á þjóðvegunum, sem er bráðnauðsynleg allsherjarregla vegna vegakerfisins og samgangna. En því er ekki að heilsa, hæstv. forseti, að hér á landi sé til kappakstursbraut í þeim skilningi sem við sjáum víða erlendis, þar sem menn hafa æfingabrautir og kappakstursbrautir og geta fengið að keppa sín á milli eða æfa sig í akstri. Ég held að við þurfum að huga að því, hæstv. forseti, að stuðla að gerð einhvers konar brauta hér á landi þar sem menn geta fengið að keppa á þessum tækjum sín á milli. Þar með kæmi jafnframt upp sú eðlilega krafa að einhver skilgreining yrði sett á það hvers konar ökutæki séu almennt notuð á þjóðvegum þótt það geti verið mjög snúið að setja þá reglu. Það er samt svo að menn spyrja sig bara þeirrar skynsamlegu spurningar: Hvað höfum við að gera með sportbíla á þjóðvegunum, sem eru 300–400 hestöfl, til þess að keyra á almennum þjóðvegum? Hvað höfum við að gera með það til notkunar á almennum þjóðvegum? Menn kaupa sér tæki, tiltölulega litla bíla sem oft eru aðeins ætlaðir fyrir tvo farþega eða að hámarki fjóra og er þá yfirleitt þröngt um þá sem aftur í eru. Þetta eru sérhannaðir bílar til að fara mjög hratt sem er alls ekki það aksturslag sem við heimilum á neinum þjóðvegum. Við höfum heldur ekki neinar þær brautir hér á landi þar sem menn geta fengið að spreyta sig á þessum ökutækjum. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að taka verður á þessu í framtíðinni þótt ekki sé hægt að segja að ég sé með beina útfærslutillögu á því. Ég vil þó láta þess getið, hæstv. forseti, að ég hyggst koma fram með breytingartillögu við 3. umr. inn í umferðarlögin þar sem sett yrði skilgreining á orðinu akstursíþróttabraut eða kappakstursbraut. Það væri í 2. gr. laganna þar sem talað er um akbraut, með skilgreiningu á því og síðan akrein, með skilgreining á því. Í þriðja lagi verður þá kappakstursbraut eða akstursíþróttabraut og skilgreining á því. Í mínum huga er slík braut sérbyggð akbraut sem ætluð er til hraðaksturs bifreiða eða bifhjóla og þar sem stunda má akstursíþróttir eða æfingasvæði þar sem mönnum er beinlínis heimilað að stunda hraðakstur. Ég held að það þurfi að vera hægt að beina því fólki, sem við beinum þessum lagabreytingum að, inn á einhver þau svæði þar sem fólk getur fengið að keppa. Það fer ekkert á milli mála, hæstv forseti, að fjöldi fólks á landinu hefur mikinn áhuga á akstursíþróttum. Það sjáum við af áhorfi á Formúluna, á torfæruakstur og ýmislegt fleira. Menn hafa mikinn áhuga á akstursíþróttum. Ég held, hæstv. forseti, að við þurfum að finna lausnir þar sem beina megi fólki inn á aksturssvæði þar sem það fær að keppa sín á milli. Þar með losnum við væntanlega við að menn séu nánast í kappakstri á þjóðvegunum, bæði innan borgar og utan. Bæði lögreglan og við á Alþingi vitum að menn mæta til ákveðinnar aksturskeppni á þjóðvegum landsins löngu eftir miðnætti, þegar umferðin er dottin niður. Þeir mæla sér mót á ákveðnum svæðum landsins þar sem þeir þenja fákana hver á móti öðrum og keppa í að komast sem hraðast eftir þjóðvegunum þegar öll önnur umferð er dottin niður. Þeir eru með vöktuð svæði norðan og sunnan við til þess að láta vita ef lögreglan kemur inn á svæðið eða önnur umferð. Þetta er vegna þess að það eru engar svona brautir til staðar, hæstv. forseti. Þess vegna er ég að benda á þetta. Ég held að við eigum að huga að þessu vandamáli. Marka inn í umferðarlögin hugtakið akstursíþróttabraut eða kappakstursbraut og að finna því svo tekjustofn, hvernig megi byggja upp slíka braut. Það er full ástæða til að huga að því. Samkvæmt því sem ég veit best þá sýnist mér að um 2 milljarðar kr. komi í tekjur til ríkisins af akstri mótorhjóla í gegnum bensíngjald, innflutningsgjöld af mótorhjólum og bifhjólum og hvað þá ef skilgreindar væru sérstaklega það sem við köllum hraðakstursbifreiðar, litlar bifreiðar með mikinn hestaflafjölda. Það væri hægt að hugsa sér að marka ákveðna tekjustofna af gjöldum af þessum bifreiðum, m.a. til að koma þessum bifreiðum af þjóðvegunum og búa þá til íþróttasvæði og þjálfunarsvæði þar sem menn geti notað þessi tæki, eins og menn eru stundum að spreyta sig við á götum borgarinnar og landsins, en þá algjörlega með ólögmætum hætti að sjálfsögðu. En freistingin er til staðar og þess vegna er þessi mikli hraðakstur stundum langt um fram það sem talist getur eðlilegt hæstv. forseti. Ég vildi vekja athygli á þessu. Ég vænti þess að hv. alþingismenn hafi skilning á því að setja a.m.k. skilgreiningarákvæði inn í umferðarlögin þannig að síðar megi vinna að því að hér verði búin til eða opnuð sérstök akstursíþróttasvæði eða keppnissvæði. Ég held að vænlegt væri að taka það upp í umræðum við íþróttahreyfinguna sem hefur þegar stofnað til, ef ég veit rétt, sambands akstursíþróttamanna og við þurfum að byggja upp svona aðstöðu. Ég tel að það muni draga úr hraðakstrinum þegar slík aðstaða verður til staðar, a.m.k. gæti lögreglan vísað mönnum á svæði þar sem þeir gætu fengið að spreyta sig á meiri hraða en ætlast er til að menn fari á um þjóðvegi landsins, hvort sem það er í borg eða byggð. Þetta vildi ég nú sagt hafa, hæstv. forseti, og ætla ég svo sem ekki að tala meira um þetta núna. En það er fjölmargt sem ég vildi víkja að, t.d. að festingu farms og hvernig að því er staðið. Þar mætti nefna fleira en það sem oft hefur verið nefnt, að sérstakar grindur eða stálsúlur þurfi til að halda farmi kyrrum. Auðvitað kann það að þurfa í sumum tilvikum. En fyrst og fremst þarf frágangur farmsins að vera tryggur. Það er hægt að tryggja frágang farms og festa hann vel með ýmsu fleiru heldur en hliðarsúlum þótt þær kunni vissulega að vera nauðsynlegar í sumum tilvikum. Við höfum séð að bifreiðar aka um þjóðvegi landsins, m.a. með svokölluðu ræsi í vegagerð, þar sem aðeins er um eina festingu að ræða, eitt strekkiband, svo rúllar þetta til hliðanna eftir því hvernig bíllinn beygir. Það eru mörg dæmi um slíkt því miður og sjálfsagt að beina því til ökumanna og þeirra sem eiga flutningabifreiðar að huga betur að festingu farms og tryggja hann. En það er nú svo að oft koma fáir óorði á fjöldann og það á jafnt við um vöruflutningabifreiðar eins og þá sem keppa í hraðakstri á þjóðvegum landsins. En þessi tilvik eru fleiri en svo að hægt sé að horfa á aðgerðarlaus, hæstv. forseti. Það er hins vegar eitt atriði sem mig langar til að nefna í lok ræðu minnar. Það varðar punktakerfið. Ég tel að það þurfi að skoða þetta punktakerfi betur, einkanlega varðandi unga menn sem lenda í að fá punkta. Mér sýnist, eins og lögin eru uppsett, að menn gætu endað með bráðabirgðaakstursskírteini nánast alla ævina. Það er kannski ekki alveg eins og við vildum hafa það. Það er spurning hvort ekki ætti að endurskoða þetta punktakerfi. Hversu alvarleg eru brotin og hvaða áhrif á kerfið hafa? Einnig held ég að það sé tímabært, hæstv. forseti, að velta fyrir sér hvort sektir eigi að einhverju leyti að vera tekjutengdar. Sá sem hefur miklar tekjur finnur minna fyrir sektinni. Hún kemur ekki við hans afkomu og líf ef hann er mjög tekjuhár en sekt hefur kannski mikið að segja gagnvart þeim sem tekjulægri eru. Áhrifin af sektargreiðslunni eru mjög mismunandi eftir því hver tekjustaða fólks er. Þetta er samt vandrötuð braut, hæstv forseti, þótt menn geti auðvitað skoðað að fara hana. Að lokum vil ég minna á reglur sem eru mjög umdeildar, varðandi aksturs- og hvíldartíma vörubifreiðastjóra sem keyra um langan veg á þjóðvegum landsins við mismunandi aðstæður. Ég hef í tvígang komið af Vestfjörðum með tiltölulega stuttu millibili og sú leið sem vöruflutningabifreiðarnar, t.d. í Ísafjarðardjúpi, fyrir Reykjanes og Vatnsfjörð og síðan inn Mjóafjörð, þar sem er gamall og slitinn malarvegur, er nánast ófær. Ef veghaldari ætti að ákveða á honum aksturslagið þá mundi hann sjálfsagt bara loka veginum. Ég held að það væri ekkert flóknara. Honum yrði bara lokað, enda er vegurinn nánast óökufær. Hann verður það væntanlega á þessu vori áfram vegna þess að hann hefur ekki burðarþol til að taka við flutningum sem um hann fara. Þetta kemur inn á hvíldartímann og aksturstímann vegna þess að aksturstíminn miðast við færð og þann hraða sem hægt er að keyra á eftir vegunum. Þegar menn eru komnir niður í 20 kílómetra hraða á löngum vegarköflum lenda þeir yfir aksturstímanum sem miðað er við og þá er farið að beita sektarákvæðum út á vegakerfi sem býður alls ekki upp á að menn fylgi neinum reglugerðum. Þetta er sannleikur, hæstv. forseti, og mjög erfitt fyrir þéttbýlisbúa sem aldrei fara af götum Reykjavíkur að skilja um hvað málið snýst.

Frú forseti. Örfá orð um þetta mál, breytingu á umferðarlögum. Ég er áheyrnarfulltrúi fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð í hv. samgöngunefnd. Ég styð frumvarpið en vil þó slá nokkra varnagla. Ég styð það sjónarmið að auka beri umferðaröryggi með öllum tiltækum ráðum innan þeirra sanngjörnu marka sem það er hægt. Frumvarpið miðar í sjálfu sér að því. Ég vil þó vara við því að verið sé að setja lög og reglur um þessa þætti sem aðra sem ekki er hægt, eða illmögulegt, að framkvæma. Slíkt verður marklítið. Menn verða að halda sig innan þeirra marka í laga- og reglugerðarsetningu að koma í veg fyrir að um leið og maður er genginn út úr húsi sé maður nánast sjálfkrafa farinn að brjóta lögin. Það þarf að gæta hófs í lagasetningum eins og með þetta ákvæði sem var í frumvarpinu, um að takmarka að næturlagi akstur þeirra sem eru nýkomnir með bílpróf. Það má vel vera að mörg slys verði vegna aksturs unglinga að næturlagi en það er fráleitt að mínu mati að innleiða svona lagað í lög enda felldi samgöngunefnd það út úr frumvarpinu. Það er sjálfsagt að vera með öll þau öryggisatriði sem hægt er en varast samt þessa ofboðslegu löngun til að setja lög og reglur og boð og bönn um allt sem ekki er síðan hægt að framfylgja með eðlilegum og skynsamlegum hætti. Varðandi flutning á farmi, sem hér hefur verið rætt um, tel ég að þar þurfi að setja skýrari reglur um öryggi farms á stórum bílum. Margir þeirra eru hlaðnir á stöðvum, bílstjórarnir koma ekkert endilega nálægt því hvernig hlaðið er af því að þeir eru ráðnir sem bílstjórar eingöngu. Ekki er nú kaupið of hátt hjá þeim og stundum er meira að segja skipt um bílstjóra á leiðinni milli Akureyrar og Reykjavíkur, annar bílstjóri getur þurft að taka við á miðri leið. Mér finnst að það eigi að setja ábyrgðina líka yfir á eigendur bílanna og þá sem gera þá út, að þeir fari eftir reglum. Þetta tel ég mjög mikilvægt að sé tekið inn. Það er erfitt að gera hliðstæðar kröfur til bílstjóra og skipstjóra, þá verður a.m.k. að hafa laun í samræmi við það, þ.e. ef bílstjórinn ætti að bera eins mikla og víðtæka ábyrgð á bíl og farmi og skipstjórar gera á skipi. Þá þarf líka að taka það inn í starfslýsingar og starfsreglur bílstjóranna og greiða þeim kaup samkvæmt því. Gott og vel, það má vel skoða það. Ég tek svo undir þau orð hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar um það að vegirnir verða að bera þá umferð sem um þá fer. Það þyrfti að setja öryggisstuðla á vegi í miklu ríkari mæli en nú er þannig að stórir bílar og miklir flutningar fari ekki um vegi sem þeir bera ekki út frá öryggissjónarmiðum. Okkur gengur afar hægt að koma samgöngumálum í landinu í viðunandi horf, vegáætlanir eru skornar niður og í ljósi þess þurfum við að stilla umferðina af miðað við þá vegi sem við höfum svo að þeir beri hana. Frú forseti. Ég styð frumvarpið og þær breytingartillögur sem bornar eru fram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá samgöngunefnd um frumvarp til laga um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta og jafnframt fengið nokkrar umsagnir varðandi frumvarpið. Frumvarpi þessu er ætlað að leysa af hólmi lög um veitinga- og gististaði, nr. 67/1985, V. og VIII. kafla áfengislaga, nr. 75/1998, og lög um heimild til að marka skemmtunum og samkomum tíma, nr. 120/1947. Megintilgangur frumvarpsins er að einfalda leyfisveitingar til reksturs veitinga- og gististaða og draga úr þeim fjölda leyfa, gagna og umsagna sem umsækjendur þurfa nú að afla til að hefja slíkan rekstur. Töluverð umræða varð í nefndinni um 17. gr. frumvarpsins um tækifærisleyfi. Nefndin áréttar að umrætt ákvæði gildi einungis um skemmtanir og atburði sem fara fram utan veitinga- og gististaða í atvinnuskyni. Undir ákvæðið falla því ekki atburðir og skemmtanir á vegum sveitarfélaga, t.d. bæjarhátíðir og æskulýðs- og íþróttahátíðir sem ekki eru haldnar í atvinnuskyni, en í slíkum tilvikum er aðgangur ekki seldur að skemmtun eða atburði. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Á 2. mgr. 3. gr., 4. mgr. 7. gr., 5. mgr. 18. gr., 4. mgr. 21. gr. og í síðari málslið ákvæðis til bráðabirgða I eru lagðar til orðalagsbreytingar. 2. Lagt er til að á eftir orðinu „persónuvernd“ í 4. mgr. 9. gr. komi „og meðferð persónuupplýsinga“ í samræmi við fullt heiti laganna. 3. Lagt er til að í 4. tölul. 3. mgr. 17. gr. verði tiltekið að sá sem standi fyrir skemmtun greiði kostnað af ráðstöfunum sem lögreglustjóri ákveður í samráði við umsækjanda. Eðlilegt þykir að lögreglustjóri hafi samráð við umsækjanda í slíkum tilvikum enda geta slíkar ráðstafanir lögreglustjóra verið annað en löggæsla. 4. Í síðari málsl. 1. mgr. 18. gr. er kveðið á um að tímabundin áfengisleyfi verði eingöngu gefin út þegar atburður fer fram á stað sem ekki hefur rekstrarleyfi en þó almennt ekki oftar en fjórum sinnum ár hvert vegna sama staðar. Lögð er til sú breyting að í stað orðalagsins „almennt ekki oftar en fjórum sinnum ár hvert“ komi „almennt ekki oftar en tólf sinnum ár hvert“. Nefndin tekur undir framkomnar athugasemdir í umsögnum sem nefndinni hafa borist um að hugsanlegt sé að ákvæðið eins og það er sett fram geti haft veruleg áhrif á svæðum þar sem ekki er fullnægjandi húsnæði með rekstrarleyfi, en íbúar á svæðinu komi að jafnaði saman oftar en fjórum sinnum á ári, sér og öðrum til skemmtunar. 5. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. getur leyfishafi verið einstaklingur eða lögaðili og í viðurlagaákvæði frumvarpsins, þ.e. 22. gr., er m.a. fjallað um refsiábyrgð leyfishafa. Með hliðsjón af framangreindu er lagt til að á eftir 2. mgr. 22. gr. komi ný málsgrein þar sem kveðið verði á um að gera megi lögaðila sekt samkvæmt reglum II. kafla A almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, fyrir brot gegn 1. og 2. mgr. sama ákvæðis. 6. Í ákvæði til bráðabirgða II er lagt til að sú tryggingarskylda sem liggur til grundvallar leyfi til áfengisveitinga skv. 14. gr. gildandi áfengislaga, nr. 75/1998, falli niður við gildistöku laganna verði frumvarpið að lögum. Nefndin leggur til breytingar á framangreindu ákvæði þannig að innheimtumanni ríkissjóðs verði heimilt að fella niður tryggingar sem grundvallast á 14. gr. áfengislaga við gildistöku laganna hafi leyfishafi ekki verið úrskurðaður gjaldþrota á því tímamarki. Hafi leyfishafi hins vegar verið úrskurðaður gjaldþrota við gildistöku laganna skal tryggingin halda gildi sínu og skiptastjóri innheimta hana hjá ábyrgðaraðila. Er þessi breyting gerð svo að þeir sem hafa leyfi til sölu og veitingar áfengis beri ekki einir starfsstétta kostnað af ábyrgð sem er skilyrði starfsleyfis þeirra. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Þórunn Sveinbjarnardóttir skrifar undir álit þetta með fyrirvara. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Guðjón A. Kristjánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið, sem dagsett er 13. mars 2007, rita hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Kristján L. Möller, Guðjón Hjörleifsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, með fyrirvara, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Jón Kristjánsson.

Frú forseti. Það eru sérstaklega tvö atriði sem ég vildi gera hér að umræðuefni varðandi frumvarpið um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Það er í fyrsta lagi 4. gr. um flokkun veitingastaða þar sem þeir eru flokkaðir eftir hvað er þar á boðstólum. Veitingastaðir flokkast með eftirfarandi hætti: Staðir án áfengisveitinga, umfangslitlir áfengisveitingastaðir og umfangsmiklir áfengisveitingastaðir. Síðar í greininni stendur: „Á veitingastöðum er hvorki heimilt að bjóða upp á nektarsýningar né með öðrum hætti að gera út á nekt starfsmanna eða annarra sem á staðnum eru. Leyfisveitandi getur þó heimilað í rekstrarleyfi samkvæmt lögum þessum að fram fari nektardans í atvinnuskyni á veitingastað, að fengnum jákvæðum umsögnum umsagnaraðila skv. 10. gr. Á slíkum stöðum er sýnendum óheimilt að fara um á meðal áhorfenda og jafnframt eru hvers konar einkasýningar bannaðar.“ Ég gerði þetta atriði að umtalsefni í hv. samgöngunefnd og spurði þá gesti sem komu þangað hvort það væri að ósk fulltrúa atvinnulífsins þar að hafa þetta ákvæði inni. Þá minnist ég einnig þess að síðast þegar þessi lög voru til samþykktar fyrir nokkrum árum og þetta ákvæði kom inn gerði ég alvarlegar athugasemdir við það ákvæði að þarna væri nánast verið að lögleiða stétt fólks sem gerði út á nektardans. Því það stendur þarna, nektardans í atvinnuskyni. Það er því verið að lögleiða atvinnustétt með þessum hætti. Ég minnist þess að í umræðunni þá sem þingheimur lagði einhvern annan skilning í en ég, sagði ég: Maður stofnar ekki stéttarfélag nema gerðir séu um það kjarasamningar. Mér vitanlega hafa ekki verið búnir til neinir sérstakir kjarasamningar eða að hvaða stéttarfélagi þetta fólk á aðild, sem samkvæmt þessu lagafrumvarpi getur stundað nektardans í atvinnuskyni. Ég gerði athugasemdir við þetta í nefndinni. Á það var bent að það væri í höndum sveitarfélaganna að taka afstöðu til þess hvort þetta væri leyft. Ég geri áfram athugasemdir við þetta ákvæði og tel að það sé komið inn með óeðlilegum hætti. Ef lögleiða á nektardans í atvinnuskyni skulu menn búa honum þá lagalegu umgjörð sem honum ber ef það er á annað borð samþykkt af löggjafans hálfu. Ég vil taka það fram og ég er alveg sama sinnis og ég var fyrir líklega sjö árum þegar þetta var samþykkt á sínum tíma. Ég gerði þá athugasemdir við þetta atriði og geri enn, ég tel að þetta ákvæði eigi ekki að vera. Það er ekki vilji minn eða flokks míns að leyfa hér nektardans í atvinnuskyni. Þetta vildi ég láta koma fram. Þó að þetta hafi ekki komið fram í fyrirvara mínum, þá var þetta rætt í nefndinni og athugasemdir mínar komu þar fram. Hitt atriðið sem ég vildi aðeins minnast á og hv. framsögumaður kom inn á er varðandi tækifærisleyfin þar sem í frumvarpinu var kveðið á um að hægt væri að skylda þann sem stæði fyrir hátíðahöldum að greiða löggæslukostnað samkvæmt ákvörðun lögreglunnar. Í 4. lið 17. gr. stendur að sá sem fyrir skemmtun stendur greiði kostnað af ráðstöfunum sem lögreglustjóri ákveður. Um þetta var tekin töluvert mikil umræða í nefndinni, eins og hv. formaður samgöngunefndar kom inn á. Við þekkjum það þegar verið að halda bæjarhátíðir, íþróttahátíðir, sérstaklega úti um land, hefur lögreglustjórinn komið með kvaðir á að svo og svo mikil löggæsla þurfi að vera til staðar og að þeir sem halda hátíðirnar verði að greiða þær. Ég minnist þess t.d. þegar unglingamót UMFÍ var haldið á Sauðárkróki fyrir nokkrum árum og Skagfirðingar töldu sig vera búna að búa góða umgjörð utan um unglingalandsmótið, bæði hvað varðaði eftirlit og annað því um líkt, þá kom tilkynning frá ríkislögreglustjóra í gegnum sýslumann um að skaffa verði þessa og þessa löggæslu og að mótshaldarar verði að greiða það. Ég man að flestir mótmæltu þessu og sýslumaður gat lítið í málinu gert. Honum var þröngur fjárhagslegur stakkur skorinn og fékk þá skipun frá dómsmálaráðherra að hann yrði annaðhvort að innheimta gjald eða taka þetta af fjárveitingum sínum, sem voru þá litlar eftir. Þannig höfum við hvað eftir annað rekið okkur á bæði ósanngirni og mismunun hvað það varðar þegar verið er að leggja þetta á lítil samfélög á landsbyggðinni sem vilja halda hátíðir, hvort sem það eru íþróttahátíðir, æskulýðshátíðir eða bæjarhátíðir, og þau orðið að lúta oft og tíðum kröfum lögreglustjóra hvað þetta varðar. Sýslumennirnir fjárvana og stundum hefur orðið að hætta slíkum hátíðum. Þetta var því tekið út þótt kannski hefði mátt gera það enn betur og enn ákveðnara að jafnræði gilti og lögreglan hefði ekki alfarið sjálftökurétt í að leggja gjald á þá sem halda æskulýðshátíðir, útihátíðir eða bæjarhátíðir. Það var því dregið mjög úr því og ég styð það. Frú forseti. Önnur atriði frumvarpsins styð ég. Ég vil þó vekja athygli á að hvergi er minnst á orðið bændagisting. Ég spurði eftir því en fékk ekki svör við því hvers vegna það væri ekki inni. Að öðru leyti eru mörg góð atriði í frumvarpinu sem ég get stutt.

Hæstv. forseti. Ég skrifa ein samfylkingarmanna í hv. samgöngunefnd undir nefndarálitið með fyrirvara. Fyrirvari minn lýtur að breytingu sem aðrir í nefndinni leggja til og greint er frá í nefndaráliti í 4. lið breytingartillagna, en þar segir, með leyfi forseta: „Í síðari málsl. 1. mgr. 18. gr. er kveðið á um að tímabundin áfengisleyfi verði eingöngu gefin út þegar atburður fer fram á stað sem ekki hefur rekstrarleyfi en þó almennt ekki oftar en fjórum sinnum ár hvert vegna sama staðar.“ Aðrir nefndarmenn en ég leggja til að lögð verði til breytingin að í stað þess að hafa fjögur skipti verði þau tólf. Nokkuð var um þetta fjallað í nefndinni. Þetta er kannski ekki stórmál í sjálfu sér og ég get alveg skilið hvaða sjónarmið liggja að baki þess að fjölga skiptunum. Hins vegar finnst mér fullvel í lagt að fara úr fjórum skiptum í tólf og auk þess tel ég að þetta ákvæði eitt og sér með svona mörgum skiptum vinni hreinlega gegn markmiðum laganna, af því þetta eru auðvitað undanþáguákvæði um tímabundið leyfi til þess að halda skemmtun þar sem ekki er viðurkenndur veitingastaður. Ég tel að í raun gangi það gegn hagsmunum þeirra lögaðila sem eiga mestra hagsmuna að gæta samkvæmt þessum lögum. Ég vildi einungis gera grein fyrir þessum fyrirvara. Hann er ekki stór og hann er minn einvörðungu, en ég vildi gera hann við afgreiðslu frumvarpsins. Hvað varðar ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, sem er áheyrnarfulltrúi í hv. samgöngunefnd, verð ég nú að segja að við ræddum það atriði ekki mjög mikið í nefndinni. Það kom til tals, en ég skil frumvarpið svo, og þannig var það útskýrt fyrir okkur, að meginreglan skv. 4. gr. frumvarpsins er sú að óheimilt sé að bjóða upp á nektardanssýningar. Það sé óheimilt samkvæmt lögunum. Síðan er gefin útgönguleið úr því og ég veit alveg hvað hv. þm. Jón Bjarnason er að tala um í því sambandi. Þar sögðu umsagnaraðilar, fyrst og fremst sveitarfélögin sem hafa samkvæmt frumvarpinu neitunarvald sem umsagnaraðilar, það er nóg að þau ein segi nei, eða einn umsagnaraðilanna geri það, þá verður leyfið ekki veitt, en þau sögðu: Það nægir okkur. Ef við viljum ekki þessa starfsemi, þá leyfum við hana ekki. Auðvitað útilokar það ekki það, eins og ég veit að við erum sammála um, ég og hv. þm. Jón Bjarnason, að sé viljinn fyrir hendi þá sé það hægt. En þá held ég að við hefðum kannski átt aðeins fyrr í ferli þessa máls, og ég get alveg tekið þá sök á mig eins og aðrir í nefndinni, að við hefðum þá kannski átt að semja um það breytingartillögu eða fara í umræðu með öðrum hætti en gert var, því það var rétt svona snert á því í nefndinni. Það þyrfti hins vegar og alveg örugglega meiri umræðu og svolitla yfirlegu að banna það með öllu. Væntanlega erum við mjög mörg hér inni sem værum alveg til í að styðja slíka breytingu. Algerlega. En ég ætla að segja að lokum, af því hv. þm. Jón Bjarnason gerði þetta hér að umræðuefni, að mér finnst ábendingin alveg réttmæt og fullrar skoðunar virði. En við verðum bara að vona að við sem erum þeirrar skoðunar náum saman um að breyta þessu eftir kosningarnar í vor.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þeim hv. þingmönnum sem töluðu um 4. gr. í frumvarpinu. En mig langar til að lýsa yfir ánægju með það sem kemur fram hér í umræðunni að sveitarfélögin hafi í sjálfu sér neitunarvald gagnvart þessu. Það er auðvitað mjög mikilvægt og ber að undirstrika það. Það sem er hins vegar ekki nógu skýrt í frumvarpsgreininni eins og hún er er að hin almenna regla sé að nektarsýningar séu bannaðar. Það segir í frumvarpstextanum eftirfarandi, með leyfi forseta: „Á veitingastöðum er hvorki heimilt að bjóða upp á nektarsýningar né með öðrum hætti að gera út á nekt starfsmanna eða annarra sem á staðnum eru.“ - En svo kemur strax í næstu setningu: „Leyfisveitandi getur þó heimilað í rekstrarleyfi samkvæmt lögum þessum að fram fari nektardans í atvinnuskyni á veitingastað, að fengnum jákvæðum umsögnum umsagnaraðila …“ - Sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir minntist á í máli sínu. Ef athugasemdin við 4. gr. í frumvarpstextanum er lesin er ekkert talað um að almenna reglan sé bann. Það er mjög alvarlegt. Mér þykir því mjög gott að fá það undirstrikað hér af hv. þingmönnum sem starfa í nefndinni að almenna reglan sé sú að nektardans sé bannaður á veitingastöðum. Eins og segir í skýringartexta með 4. gr. er þetta miklu veikara. Þar segir einungis: „Í gildandi lögum er gert ráð fyrir flokki veitingastaða sem kallast „næturklúbbar“ þar sem heimilt er að fram fari nektardans. Þar sem flokkun frumvarpsins byggist á öðrum sjónarmiðum en í gildandi lögum er kveðið á um það í 4. mgr. að heimila megi slíkan dans á veitingastöðum í stað þess að slíkt falli undir ákveðinn flokk. Ekki eru gerðar efnislegar breytingar á þeirri heimild sem er í gildandi lögum fyrir slíku en rétt þykir til áréttingar að taka fram að einkadans sé bannaður og sýnendum sé óheimilt að fara um meðal áhorfenda en samsvarandi ákvæði er í lögreglusamþykkt Reykjavíkurborgar og eru þeir „næturklúbbar“ sem eru starfandi dag bundnir af því.“ Hér er því veikur texti til staðar. En mér þykir gott að fá þessa undirstrikun frá hv. þingmönnum vegna þess að við stöndum auðvitað frammi fyrir því í Reykjavíkurborg, eins og fram kemur í nýjasta hefti Krónikunnar, að vændi sé stundað á Íslandi í tengslum við nektarstaðina. Þar kemur fram að á höfuðborgarsvæðinu séu nú starfræktir að minnsta kosti sex nektarstaðir, þar af fjórir í miðbæ Reykjavíkur, og þrátt fyrir þrálátan orðróm og ásakanir þess efnis að þar fari fram skipulegt vændi hafi yfirvöldum ekki tekist að sanna það. Ljóst er að hér er við ákveðið vandamál að etja sem hv. samgöngunefnd þarf að vera sér meðvituð um og við sem hér í þessum sal sitjum þurfum að gera bragarbót á. Ég tek undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, það munum við gera svo um munar þegar ný ríkisstjórn tekur við völdum í vor.

Virðulegi forseti. Farið hefur verið ágætlega yfir málið. Ég vil eingöngu hnykkja á ákvæðinu um tækifærisleyfi í 17. gr. og skýringunni með þeirri grein. Eins og komið hefur fram hjá öllum ræðumönnum var töluvert rætt um hana, þ.e. heimild sýslumanna til að rukka fyrir slík tækifærisleyfi. Í skýringum með 17. gr. var m.a. talið upp að þetta ætti ekki við um þjóðhátíðardaginn, menningarnótt í Reykjavík, Reykjavíkurmaraþon og sjómannadaginn enda væru slíkir atburðir almennt ekki í atvinnuskyni eða aðgangur seldur að þeim. Í nefndinni varð töluverð umræða um aðrar útihátíðir, sambærilegar við menningarnótt í Reykjavík. Þar kom enn einu sinni fram óánægja með að útihátíðir víðast hvar úti á landi skuli rukkaðar um verulegan löggæslukostnað meðan dæmi er um hátíðir á höfuðborgarsvæðinu eins og menningarnótt, sem ekki er rukkað fyrir. Við jafnaðarmenn, sem við erum flest í hjarta okkar, vildum að jafnt gengi yfir alla. Þess vegna var fjallað um þetta í nefndaráliti, með leyfi forseta: „Töluverð umræða varð í nefndinni um 17. gr. frumvarpsins um tækifærisleyfi. Nefndin áréttar að umrætt ákvæði gildi einungis um skemmtanir og atburði sem fara fram utan veitinga- og gististaða í atvinnuskyni. Undir ákvæðið falla því ekki atburðir og skemmtanir“ - svo kemur það sem ég vil hnykkja á - „á vegum sveitarfélaga, t.d. bæjarhátíðir og æskulýðs- og íþróttahátíðir sem ekki eru haldnar í atvinnuskyni, en í slíkum tilvikum er aðgangur ekki seldur að skemmtun eða atburði.“ Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að þetta skuli koma inn sem lögskýring í nefndarálit, þ.e. túlkun nefndarinnar á þessu atriði. Með samþykkt frumvarpsins lít ég svo á að um allar bæjarhátíðir, sama hvar þær eru haldnar á landinu, muni gilda hið sama, að ekki verði rukkað fyrir þær eins og gert hefur verið hingað til. Það kom líka fram í nefndinni. Ég ræddi m.a. um ágæta bæjarhátíð í mínum heimabæ, þ.e. Síldarævintýrið, sem nánast var hætt við í fjölmörg ár vegna þess að einn aðili rukkaði svo mikið og var að gera út af við þetta, þ.e. sýslumaðurinn sem rukkaði löggæslukostnað fyrir hönd dómsmálaráðuneytis. Með þessu er það skoðun mín, og vonandi allra sem í nefndinni voru, að allir sitji við sama borð hvað þetta varðar, sama í hvaða bæ viðkomandi bæjarhátíð er haldin, hvort sem hún er í Reykjavík eða á Raufarhöfn, Siglufirði, Suðurnesjum eða á öðrum 

Virðulegi forseti. Ég flyt nefndarálit frá samgöngunefnd um frumvarp til laga um íslenska alþjóðlega skipaskrá. Eflaust þekkja þeir sem hafa haft áhuga á þessu máli hinn langa feril sem liggur að baki þessum lögum. Jafnframt því að samgönguráðherra hefur lagt fram frumvarp um íslenska alþjóðlega skipaskrá hefur fjármálaráðherra lagt fram frumvarp um sérstaka skattalega meðferð kaupskipa sem skrá sig á íslenskri alþjóðlegri skipaskrá. Það má segja að tuttugu ára áfanga sé loksins náð þótt sitt sýnist hverjum um lagaumhverfið. En vonandi mun þetta leiða til að kaupskip verði aftur skráð á Íslandi. Við fengum marga gesti á okkar fund, alla þá sem málið snýr að. Við fórum svo aftur yfir málið fengum gestina aftur að borðinu auk fulltrúa frá Alþýðusambandinu. Málið var reifað þar og að þeim fundi loknum lá eftirfarandi álit fyrir, með leyfi forseta: „Megintilgangur frumvarps þessa er að stuðla að skráningu kaupskipa á Íslandi, en með kaupskipi er átt við hvert það skip sem flytur farm og/eða farþega gegn endurgjaldi í siglingum milli landa og farmflutningum innan lands og er 100 brúttótonn eða stærra. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði á stofn íslensk alþjóðleg skipaskrá sem verði vistuð hjá Siglingastofnun Íslands. Á skipaskrá verður heimilt að skrá kaupskip í millilandasiglingum og er markmiðið fyrst og fremst að kaupskip íslensku útgerðanna skrái skipin sín hér á landi í stað þess að þau séu skráð erlendis og sigli undir erlendum þjóðfána. Með frumvarpinu er jafnframt stefnt að því að erlendar kaupskipaútgerðir sjái hag sinn í því að skrá skip sín hér á landi. Samhliða frumvarpi þessu leggur fjármálaráðherra fram frumvarp til laga um skattlagningu kaupskipaútgerðar, 660. mál, sem varðar þær breytingar sem nauðsynlegt er að gera á skattalögum til að tilgangi með stofnun íslenskrar alþjóðlegrar skipaskrár verði náð. Nefndin leggur m.a. til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Lögð er til leiðrétting á 1. mgr. 4. gr. og síðari málslið 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um skilyrði skráningar kaupskipa á Íslandi á íslenska alþjóðlega skipaskrá. 2. Lagt er til að 4. mgr. 11. gr. frumvarpsins um kjör skipverja í áhöfn kaupskips verði felld niður. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali.“ Hv. þm. Hjálmar Árnason, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Guðjón A. Kristjánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir álitið rita auk mín hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Kristján L. Möller, Kjartan Ólafsson, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Jón Kristjánsson.

Frú forseti. Ég fagna því að frumvarp um íslenska skipaskrá sé komið á þann rekspöl að við séum að afgreiða það á þinginu, þ.e. frumvarp um íslenska alþjóðlega skipaskrá. Málið hefur verið í umræðunni nokkuð mörg ár án þess að nokkuð fengist að gert. Þrátt fyrir baráttu formanns hv. samgöngunefndar Guðmundar Hallvarðssonar og allra samgöngunefndarmanna, sem hafa ítrekað tekið málið upp, hefur það ekki fengið framgang. Skipin hafa farið úr landi. Það er því fagnaðarefni að við skulum ná þessum áfanga og vonandi skilar það því að kaupskipin koma aftur inn. Við höfum deilt um 11. gr. eins og hún var sett fram í frumvarpinu þar sem kveðið var á um að ráðningar skipverja gætu verið með ýmsu móti, meira að segja var kveðið á um það í greinargerðinni að útgerð skipsins gæti samið einhliða við einstaka skipverja. Ég vildi aðeins hnykkja á og spyrja hv. þingmann hvort sá skilningur minn væri réttur, að eins og við afgreiðum málið falli slíkt burt þannig að eðlilegir samningar gildi og ráða þurfi alla skipverja samkvæmt kjarasamningum en ekki einhliða samningum milli útgerðar og einstaklingsins. Ég vil árétta að ég tel mikilvægt að starfsmenn á kaupskipum séu ráðnir á íslenskum kjarasamningum. Það er mitt sjónarmið.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Jóns Bjarnasonar vildi ég vitna til síðustu málsgreinar 11. gr., sem hann gat um. Í frumvarpinu segir: „Um kjör skipverja í áhöfn kaupskips fer eftir þeim kjarasamningum sem gerðir hafa verið við stéttarfélög viðkomandi ríkja þar sem skipverji á lögheimili. Kjarasamningur gildir einungis fyrir félaga í því stéttarfélagi og ríkisborgara þess ríkis sem stéttarfélag á lögheimili í, enda eru þeir ekki í öðrum stéttarfélögum sem gerður hefur verið kjarasamningur við.“ Síðan kom breytingartillaga í nefndinni sem var á þann veg að fyrir þá sem ekki væru á þessum kjarasamningum yrði miðað við lágmarkskjör eftir ITF-samningum, samningum Alþjóðaflutningaverkamannasambandsins. Í viðræðum okkar við aðila, fulltrúa sjómanna, útgerðarmanna og Alþýðusambandsins, varð úr að 4. málsgr. 11. gr. var felld út og jafnframt sambærileg ákvæði í umsögninni. Það er því rétt að eins og getið er um í tillögunni á 4. málsgr. 11. gr. að falla brott. Þess er sérstaklega getið í nefndarálitinu.

Virðulegi forseti. Ég sagði í umræðum um þetta mál: Loksins, loksins! Loksins kemur þetta fram og hefði betur komið fram tíu árum fyrr. En betra er seint en aldrei. Og þó, ef til vill er ekki nógu langt gengið. Í svari við spurningu til fulltrúa skipafélaganna á fundi samgöngunefndar kom fram að ekki væri nógu langt gengið í skattalegu hagræði til að skipin mundu flytjast heim í alþjóðlega íslenska skipaskrá. Það er synd ef svo verður. Ég vona sannarlega að þetta gangi og skipafélögin sjái hag sinn í því að koma með skipin aftur heim og skrá þau hér. Ég vil líka taka undir og fagna því að síðasta málsgrein 11. gr., sem var mikið deiluefni milli aðila vinnumarkaðarins, sérstaklega voru fulltrúar ASÍ sem kom fram á fundi nefndarinnar henni mótfallnir. Sú málsgrein er felld út og þannig komið til móts við afstöðu ASÍ. Rétt í lokin þá segi ég, þótt það falli frekar undir efnahags- og viðskiptanefndarfrumvarpið en tengist þessari skattlagningu kaupskipaútgerðar, að ég fagna því sem þar er verið að gera, veita skattaívilnun fyrir atvinnustarfsemina til þess að freista þess að fá hana heim aftur. Ég vona að svigrúm skapist til að skipafélög, sem koma þá inn á hina alþjóðlega íslenska skipaskrá, taki upp strandsiglingar á ný, með eða án ríkisaðstoðar. Það er brýnt að strandsiglingar verði teknar upp á ný, bæði til að taka flutninga af þjóðvegunum og létta umferð af þeim, m.a. vegna umferðaröryggis. Hér er stigið skref í skattalegri ívilnun til atvinnurekstrar sem ég fagna mjög. Ég vil líka segja, virðulegi forseti, að hér er komið fordæmi fyrir skattalegri ívilnun til atvinnustarfsemi sem ég held að við getum notað okkur síðar meir ef við viljum létta undir með atvinnurekstri, t.d. á svæðum sem eiga í erfiðleikum. Hér er komin forskrift frá hæstv. fjármálaráðherra. Ég hef barist fyrir þessu lengi og hvatt til þessa og ég fagna því að frumvarpið skuli komið fram.

Virðulegur forseti. Ég vil eins og aðrir þeir sem hér hafa talað fagna framkomnu frumvarpi eins og ég gerði reyndar við 1. umr. Ég verð að segja að á mig runnu tvær grímur á tímabili. Mótmæli þau og rök sem fram voru borin fyrir nefndina af hálfu ASÍ og fleiri aðila vinnumarkaðarins voru þess eðlis að ekki hefði verið hægt að samþykkja frumvarpið óbreytt. Sem betur fer tókst að laga það ákvæði. Við erum með mál í höndunum eftir um það bil tuttugu ára meðgöngu, eftir því sem fram kom í máli sumra sem komu á fund nefndarinnar. Það kom jafnframt fram hjá þeim að skattalegt hagræði væri ekki jafnmikið og liti út fyrir í frumvarpinu frá fjármálaráðherra og það yki ekki líkur á að skipin skiluðu sér heim. Það væri ekki nóg með að skattalega hagræðið væri minna en í þeim löndum sem skipin eru skráð í nú þegar, eins og t.d. í Færeyjum, heldur væru skipafélögin búin að leggja í umtalsverðan kostnað við að skrá skipin sín í nýjum löndum. Það kostar t.d. eina og hálfa milljón að skrá skip, bara skráningargjaldið, í Færeyjum. Þess utan er ýmiss konar annar kostnaður. Það þarf heilmikið að hanga á spýtunni til að skipafélögin velji að koma heim með skipin aftur. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég vona að fjármálaráðuneytið lagi lagaheimildir sínar þannig að það megi raunverulega laða skipafélögin heim aftur. Mér finnst mjög leiðinlegt að vita til þess að ekkert skip sigli undir íslenskum fána í dag. Mér finnst ekki sómi af því fyrir íslenska þjóð.

Hæstv. forseti. Ég kem bara til að lýsa stuðningi við frumvarpið. Tók það reyndar fram við 1. umr. málsins að ég teldi að það væri meira en tímabært að þetta mál kæmi hér til umræðu og afgreiðslu í hv. Alþingi. Í raun og veru er saga útflöggunar kaupskipa meira en 25 ára gömul, aldarfjóðungsgömul, og lengi hefur verið talað um að eitthvað þyrfti að gera til að bregðast við þeirri þróun sem hér hefur átt sér stað síðastliðin 25 ár og hefur að lokum leitt til þess að ekkert íslenskt kaupskip er skráð undir íslenskum fána. Nú er verið að reyna að snúa þessari þróun við og er loksins komið fram frumvarp, fylgifrumvarp þessa frumvarps um skattalegt hagræði sem fjármálaráðherra hafa mælt hér fyrir sem er í raun og veru forsenda þess að menn sjái sér hag í því að flagga þessum skipum heim á nýjan leik. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að við séum að stíga það skref að skipafélögin sjái sér á nýjan leik hag í því að flagga skipunum heim aftur og þó að vissulega kunni að verða einhver tregða í því þá er það nú svo í atvinnugrein eins og siglingum að þar er mikil þróun og margt að breytast, menn eru að skipta um skip, kaupa og selja o.s.frv. Ég vænti þess því að innan tiltölulega fárra ára verði aftur skráð kaupskip á Íslandi sem eru í siglingum að og frá landinu og þjónusti þjóðina eins og verið hefur og þarf að vera um ókomna framtíð fyrir eyþjóð að geta treyst á að þar séu eðlilegir og öruggir flutningar. Ég tel það fagnaðarefni að þetta mál nái nú fram að ganga og vænti þess að það verði til þess að hér fjölgi störfum og þekking aukist á nýjan leik og það verði aftur eftirsóknarvert fyrir íslenska sjómenn að afla sér menntunar til siglinga á farskipum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til vegalaga. Nefndin hefur fjallað ítarlega um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta og enn fremur fjölmargar umsagnir. Markmið þessa frumvarps er að skilgreina nánar ábyrgð á veghaldi og stuðla að öruggari samgöngum. Helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru m.a. eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lögð til breytt flokkun vega þar sem m.a. er kveðið á um stöðu almennra stíga. Í öðru lagi er lagt til að vegamálastjóri hafi skýra heimild til að framselja veghald til þriðja aðila. Í þriðja lagi er lagt til að heimild til gjaldtöku vegna byggingar og reksturs samgöngumannvirkja verði almenn í stað þess að mælt verði fyrir um sérstaka lagasetningu fyrir slíka gjaldtöku vegna einstakra verkefna hverju sinni. Í fjórða lagi er lagt til að heimilt verði að veita fé til almennra stíga af fjárveitingum til vegagerðar. Í fimmta lagi er lagt til að hlutverk Vegagerðarinnar sem umsagnaraðila um áhrif skipulags á umferð um þjóðvegi verði skýrt nánar. Í sjötta lagi eru skyldur Vegagerðarinnar til að vanda sérstaklega til undirbúnings ákvörðunar um eignarnám áréttaðar þannig að réttaröryggi borgaranna sé tryggt. Í sjöunda lagi eru reglur um girðingar með vegum einfaldaðar og kveðið á um heimild fyrir Vegagerðina til að taka þátt í kostnaði við gerð ganga fyrir búfé. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Lagt er til að í stað orðsins „sveitarstjórn“ í 1. og 2. mgr. 14. gr., 2. mgr. 44. gr. og 2. mgr. 52. gr. komi „sveitarfélag“. 2. Lagt er til að í c-lið 2. mgr. 18. gr. verði tiltekið að aukist umferð verulega umfram það sem gert var ráð fyrir þegar skipulag var staðfest eða þegar af öðrum ástæðum mátti ekki reikna með að umferðarhávaði yrði yfir leyfilegu hámarki beri Vegagerðin að minnsta kosti helming kostnaðar. Í framangreindum tilvikum þykir eðlilegt að sveitarfélag og veghaldari beri að mestu leyti saman áhættuna af þessu og þar með þeim kostnaði af hávaðavörnum sem nauðsynlegar reynast vegna þess að umferð eykst umfram það sem spáð var. Í samræmi við þetta er lagt til að Vegagerðin greiði að lágmarki helming kostnaðar í slíkum tilvikum og að Vegagerðin og viðkomandi sveitarfélag nái samkomulagi um þann kostnað sem eftir stendur. 3. Lagt er til að 20. gr. frumvarpsins verði breytt þannig að kveðið verði á um að við lagningu nýs héraðsvegar að íbúðar- eða atvinnuhúsnæði skuli skráður eigandi fasteignarinnar greiða helming kostnaðar við vegagerðina, þar með talið kaup á landi undir veginn, hönnun, byggingu vegarins og eftirlit með gerð hans, enda sé lega og gerð vegar ákveðin í samráði við hinn skráða eiganda fasteignarinnar. Með þessari breytingu leggur nefndin til að veghaldara verði heimilt að leggja á skráðan eiganda fasteignar að taka þátt í hluta kostnaðar við lagningu nýs héraðsvegar að fasteign hans. Meðal helstu raka fyrir þessu er að forræði og ákvörðunarvald í skipulagsmálum og búsetuþróun innan sveitarfélags er í höndum viðkomandi sveitarfélags yfir veghaldi héraðsvega. Samkvæmt gildandi lögum er sveitarfélagi heimilt að leggja á gatnagerðargjald til að standa straum af gatnagerð í þéttbýli. Eðlilegt þykir að réttarstaða íbúanna sé sambærileg hvað snertir vegtengingu og kostnað vegna hennar, hvort sem búseta er í dreifðri eða þéttri byggð, og er með þessari breytingu stefnt að því. Því er lagt til að veghaldari hafi hliðstæða heimild til þess að fara fram á kostnaðarhlutdeild við lagningu vegar í dreifðri byggð sem byggist á raunkostnaði. Þannig er veghaldara heimilt að leggja á skráðan eiganda fasteignar að greiða helming raunkostnaðar af lagningu nýs héraðsvegar. Ef um fleiri en einn eiganda er að ræða skiptist kostnaðarhlutdeildin í samræmi við það. Nefndin telur eðlilegt að samráð verði haft við fasteignareiganda um gerð og legu vegar enda kemur hann til með að taka þátt í kostnaði við hann. 4. Lagt er til að í 2. mgr. 28. gr. verði sérstaklega tiltekið að sveitarstjórn sé óheimilt að víkja frá tillögu Vegagerðarinnar um legu þjóðvega ef það leiðir til minna umferðaröryggis en tillagan felur í sér. Með þessari breytingu er leitast við að tryggja að sveitarstjórn taki við beitingu skipulagsvalds síns fullt tillit til sjónarmiða um umferðaröryggi þegar lega þjóðvega er ákveðin. Nefndin telur þessa breytingu nauðsynlega í ljósi skýrra markmiða umferðaröryggisáætlunar stjórnvalda um fækkun umferðarslysa og kröfu þjóðfélagsins almennt um að umferðaröryggi njóti forgangs á öllum sviðum. Í þessu sambandi ber að nefna að gert er ráð fyrir að tillögur Vegagerðarinnar um umferðaröryggi séu studdar viðurkenndu mati á umferðaröryggi mismunandi valkosta og m.a. stuðst við sérstaka umferðaröryggisrýni sérfræðinga á því sviði. Í samræmi við framangreint er lagt til að fellt verði út orðið „umferðaröryggis“ í 3. mgr. 28. gr. 5. Lagt er til að í stað orðanna „ákvörðun eignarnámsbóta“ í 2. mgr. 38. gr. komi „framkvæmd eignarnáms“ í samræmi við rétt heiti laganna. 6. Lagt er til að fyrirsögn 59. gr. verði Refsing í stað Viðurlög. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hjálmar Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Kristján L. Möller, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Kristinn H. Gunnarsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er andvígur áliti þessu.

Hæstv. forseti. Undir nefndarálit um frumvarp þetta til vegalaga sem hér er til 2. umr. eftir vinnu samgöngunefndar skrifa ég ásamt öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar með hefðbundnum fyrirvara. Ég vil nefna að einn af þingmönnum okkar jafnaðarmanna, Einar Már Sigurðarson, var í þeirri undirbúningsnefnd sem vann að gerð þessa frumvarps og það er tvímælalaust til bóta á mjög mörgum sviðum. Síðan tek ég eftir því að komið hafa fram breytingartillögur eftir á sem gera frumvarpið kannski enn betra þannig að víðtækari sátt verður um það, sem ég fagna auðvitað. Ég ætla aðeins á þeim örstutta tíma sem við höfum fyrir þetta mál að fagna sérstaklega því sem tekið var tillit til í því sem ég sagði við 1. umr. málsins, þ.e. þar sem ég gagnrýndi mjög að sveitarfélög sem sannarlega fara með skipulagsvald gátu skipulagt vegi að þjóðvegum. Ég tók sem dæmi Borgarnes þar sem hæstv. landbúnaðarráðherra keyrir oft um en í Borgarnesi voru gerð vegamót sem ég held að ekki séu til að auka umferðaröryggi og þess vegna var það tekið inn í nefndarálitið og inn í frumvarpið að sveitarstjórnum sé óheimilt að víkja frá tillögu Vegagerðarinnar um legu þjóðvega ef það leiðir til minna umferðaröryggis en tillagan felur í sér. Þetta er veigamikið atriði og er kannski merkilegasta breytingin sem gerð var. Hún er tvímælalaust til bóta vegna þess að við getum ekki látið það gerast áfram að hagsmunir skarist milli skipulags sveitarfélaga og almennra vegfarenda, umferðaröryggismála og Vegagerðarinnar. Ég fagna því að það sé komið hér inn. Virðulegi forseti. Eins og ég hef áður sagt styðjum við þingmenn Samfylkingarinnar þetta frumvarp og teljum það tvímælalaust til bóta.

Frú forseti. Frumvarp til vegalaga kemur nú til 2. umr. og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur greint frá því að ég sem áheyrnarfulltrúi í samgöngunefnd gat ekki stutt álitið. Það eru tvö meginatriði sem ég get ekki stutt. Annars vegar það sem fram kemur í 4. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að Vegagerðin skuli við framkvæmd vegamála leitast við að bjóða út alla hönnun, nýbyggingar, viðhald, þjónustu og eftirlit. Ég get ekki stutt þetta. Með þessari grein er verið að vega að starfsemi Vegagerðarinnar um allt land, útibúum hennar á Ísafirði, á Hólmavík, á öllum þeim stöðum þar sem hún hefur útibú og þykir sumum nóg að gert í að hagræða og einkavæða burt þau verkefni sem þessar deildir hafa haft með höndum. Ef þetta frumvarp yrði að lögum óbreytt mundi það ekki bara þýða að Vegagerðinni bæri að gera það heldur væri henni skylt að einkavæða verkefnin út frá þessum stöðvum. Er nú ekki nóg að gert við að einkavæða opinber störf frá Vegagerðinni á Ísafirði, frá Vegagerðinni á Hólmavík og svo hringinn í kringum landið? Er ekki nóg að gert þó að við séum ekki að samþykkja lög sem skylda Vegagerðina til að einkavæða þessi störf út og burt? Þetta er eitt atriðið sem ég gat ekki stutt. Reyndar skal ég taka fram að ég á von á því að fyrir 3. umr. komi breytingartillaga sem fellir þessa grein burt. Ég á von á því að menn hafi séð að sér, að þarna væri verið að fara fullkomlega gegn hagsmunum íbúa hinna dreifðu byggða og reyndar Vegagerðarinnar sem slíkrar. Þetta var ástæðan. Svona fór málið út úr nefnd og ég gat þess vegna ekki stutt það. Hitt atriðið sem ég gat heldur ekki stutt var það sem kveðið er á um bæði í 14. gr. og 17. gr. sem var heimildin til að þess að einkavæða einstaka vegi. Einkavæða uppbyggingu og viðhald á vegum, fela það fyrirtækjum eða öðrum slíkum og ráðherra í rauninni og vegamálastjóra gefið frjálst val í þeim efnum. Ég get ekki heldur stutt það. Síðan í 17. þar sem verið er að heimila einkaaðilum, félögum og fyrirtækjum mjög rúm ákvæði til gjaldtöku, opna heimild til mjög rúmra ákvæða til gjaldtöku af umferð. Ég get ekki stutt það. Þjóðvegirnir eiga að vera sameign þjóðarinnar. Við eigum að hafa manndóm til að byggja þá upp með þeim hætti og gjaldtaka á ekki að vera sú leið sem við veljum til að fjármagna byggingu og rekstur þjóðvega. Þetta eru þau meginatriði sem ég set út á í frumvarpinu og þess vegna gat ég ekki stutt það. En ég vil taka fram að ég vænti þess að á milli 2. og 3. umr. komi breytingartillögur frá meiri hlutanum sem lúta að þessu atriði einnig og gera það í nokkru aðgengilegra. Ég fagna þeim atriðum sem hér koma inn þó að í litlu sé, um hjólreiðastíga og rétt þeirra í samgöngukerfinu þannig að þeir eru viðurkenndir sem hluti af því. Í öðru lagi vil ég líka fagna því að hér komið inn baráttumál Vinstri grænna. Hv. þm. Þuríður Backman hefur flutt ítrekað tillögur á Alþingi um að undirgöng komi undir vegi sem víðast til að hægt sé að koma búfé á milli svæða þegar vegurinn sker slík lönd. Hér er komið ákvæði um að það skuli nú vera hluti hinnar skipulögðu vegagerðar. Fleiri atriði í þessu frumvarpi til vegalaga eru ágæt og alveg hægt að styðja. En þau meginatriði sem ég nefndi, annars vegar einkavæðingin og hins vegar skyldan á Vegagerðina að bjóða út og rústa starfsemi útibúa hennar, hvort heldur það er á Ísafirði, Hólmavík eða annars staðar, eru alveg afleit og ég gat ekki stutt þau. En vonandi fáum við breytingartillögur sem leiðrétta þetta, frú forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins tjá afstöðu mína. Ég hafði fyrirvara um þetta mál og hann sneri m.a. að því að það væri ekki skylda hjá Vegagerðinni að bjóða út hönnun, viðhald og vegagerð þannig að miðað við þau orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar áðan þá vænti ég þess að það gangi eftir að þetta verði lagfært á milli 2. og 3. umr. Einnig hafði ég nokkrar áhyggjur af því sem varðar svokallaða héraðsvegi, hæstv. forseti, en nú á að heimila að ákveðnir aðilar sem eiga hús á viðkomandi svæðum skuli vera skyldaðir til að greiða helming í lagningu slíkra vega. Þó að ég skilji í sjálfu sér hugsunina á bak við það þá er það hins vegar svo að byggð er sett niður miðað við skipulagslög og skipulag í viðkomandi sveitarfélögum. Það ætti því auðvitað að koma fram krafa frá sveitarfélögum og afstaða sveitarfélagsins varðandi staðsetningu íbúabyggðar, sérstaklega ef um nýbyggingar er að ræða mjög fjarri samgöngukerfi landsins, um það hvernig með eigi að fara og hvaða kvaðir fylgi því að reisa slík býli.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum frá allsherjarnefnd. Hér er um að ræða endurskoðun á kynferðisbrotakafla hegningarlaganna og hefur nefndin fengið á sinn fund fjölmarga aðila eins og sjá má á þskj. 1151 og leitað umsagna mjög víða. Þetta mál lá frammi á fyrra þingi til kynningar og hefur síðan verið til vinnslu í allsherjarnefnd í allan vetur. Í frumvarpinu eru lagðar til töluverðar breytingar á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga. Þannig er lagt til að skilgreining á hugtakinu nauðgun verði rýmkuð mjög frá því sem nú er þannig að önnur kynferðisnauðung og misnotkun á bágu andlegu ástandi, sem og það að þolandi geti ekki spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans teljist nauðgun. Þá er lagt til að lögfestar verði lögmæltar refsiþyngingarástæður fyrir nauðgun, svo sem ungur aldur þolanda, og að lögfest verði almennt ákvæði um refsiábyrgð vegna kynferðislegrar áreitni. Eitt af nýmælum frumvarpsins er tillaga um að refsing fyrir samræði og önnur kynferðismök við barn yngra en 14 ára verði þyngd þannig að refsimörkin verði þau sömu og fyrir nauðgun. Einnig er lagt til að lögfest verði ákvæði um heimild til refsilækkunar eða refsibrottfalls ef sá sem gerist sekur um samræði eða önnur kynferðismök gagnvart barni yngra en 14 ára er sjálfur á svipuðum aldri og þroskastigi og barnið. Síðast en ekki síst eru lagðar til tvær veigamiklar breytingar, annars vegar að fyrningarfrestur kynferðisbrota byrji ekki að líða fyrr en brotaþoli er orðinn 18 ára í stað 14 ára eins og nú er, og hins vegar að áskilnaður hegningarlaga um refsinæmi þess að stunda vændi sér til framfærslu falli niður. Nefndin fagnar þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu og telur þær horfa til mikilla réttarbóta fyrir þolendur kynferðisbrota. Ég vil nefna hér sérstaklega að það er samdóma álit allra í allsherjarnefnd að þetta frumvarp hafi verið sérstaklega vel undirbúið, greinargerðin mjög ítarleg og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka Ragnheiði Bragadóttur sérstaklega fyrir þá samvinnu sem hún hefur haft við nefndina og fyrir hennar störf þar sem innlegg hennar hefur reynst ómetanlegt. Nefndin ræddi einstök ákvæði frumvarpsins ítarlega á fundum sínum. Þau atriði sem komu til hvað mestrar skoðunar voru fyrningarfrestur kynferðisbrota, refsinæmi vændiskaupa og kynferðislegur lágmarksaldur. Einnig ræddu nefndarmenn um skilgreiningu á hugtakinu nauðgun og hvort samræma ætti 8.–10. gr. frumvarpsins, sem breyta 200., 201. og 202. gr. almennra hegningarlaga um kynferðisbrot gegn börnum, þannig að sama refsing væri fyrir brot gegn öllum framangreindum ákvæðum. Nefndin ræddi þrjár leiðir varðandi fyrningarreglu 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Í fyrsta lagi þá leið sem farin er í 1. gr. frumvarpsins að miða fyrningarfrest við þann dag þegar brotaþoli nær 18 ára aldri í stað 14 ára aldurs eins og gert er í gildandi lögum. Þannig mundu alvarlegustu kynferðisbrotin sem tilgreind eru í núgildandi 194.–202. gr. almennra hegningarlaga sem framin eru gegn börnum eigi fyrnast fyrr en að liðnum 15 árum eftir 18. afmælisdag brotaþola, eða þegar hann nær 33 ára aldri. Þetta var fyrsta leiðin sem kom til álita. Í öðru lagi var rætt í nefndinni um þá leið sem umboðsmaður barna lagði til í umsögn sinni en þar var við það miðað að fyrningarfrestur allra kynferðisbrota gegn börnum væri í 15 ár frá 18 ára afmælisdegi þeirra óháð alvarleika brotanna og ég sé að í nefndaráliti hefur þessi 15 ára áskilnaður greinilega fallið niður. Í þriðja lagi var rætt um þá leið sem áður hefur verið lögð til í sérstöku frumvarpi að kynferðisbrot gegn börnum verði öll ófyrnanleg. Nefndin telur þá leið sem lögð er til í frumvarpinu mikið framfaraskref. Kynferðisbrot gegn börnum eru meðal alvarlegustu glæpa sem framdir eru. Nefndin telur hins vegar ekki rétt að fara þá leið að láta öll kynferðisbrot gegn börnum lúta sama fyrningarfresti með þeim rökum að þótt öll kynferðisbrot gegn börnum séu ógeðfelld eru þau þó misalvarleg. Þrátt fyrir þá meginreglu almennra hegningarlaga að eingöngu brot sem varða hámarksrefsingu geti talist ófyrnanleg telur nefndin rétt að stíga það skref að gera alvarlegustu kynferðisbrot gegn börnum ófyrnanleg. Þolendur brotanna eiga að jafnaði erfitt með að koma fram og greina frá því ofbeldi sem þeir hafa þurft að þola í því skyni að leita sér hjálpar og eru oft ekki færir um það fyrr en mörgum árum eða jafnvel áratugum eftir að ofbeldinu linnir. Jafnvel þótt fyrningin hefjist ekki fyrr en við 18 ára aldur er ekki að mati nefndarinnar með öllu tryggt að komið sé að fullu til móts við þessi sjónarmið. Því leggur nefndin til breytingu þess efnis að sök fyrir brot gegn ákvæðum 194. gr., 1. mgr. 200. gr. og 1. mgr. 201. gr. laganna verði ófyrnanleg. Fyrningarfrestur vegna brota gegn öðrum ákvæðum kynferðisbrotakafla hegningarlaganna byrji hins vegar að líða við 18 ára aldur brotaþola. Með breytingunni er tekið tillit til sérstöðu réttarstöðu barna sem verða fyrir grófu kynferðisofbeldi. Í þessu sambandi bendir nefndin á að á árinu 1997 lagði fyrrverandi umboðsmaður barna það til við þáverandi dómsmálaráðherra að tekið yrði upp ákvæði í almenn hegningarlög um að kynferðisbrot gegn börnum fyrndust ekki. Börn hefðu eðlilega ekki sömu hæfileika til að gera sér grein fyrir aðstæðum eða átta sig á því að um refsivert athæfi hefði verið að ræða þegar þau voru beitt kynferðislegri misnotkun og hefðu oft enga möguleika á að kæra brot innan þess fyrningarfrests sem gilti samkvæmt lögum. Nefndin bendir á að sönnun í kynferðisbrotamálum hefur hingað til verið erfið og verður erfið áfram þrátt fyrir afnám fyrningarfrests á grófustu brotunum gegn börnum. Sönnunarbyrðin verður eftir sem áður í höndum ákæruvaldsins sem metur hvort fram komnar upplýsingar séu nægilegar eða líklegar til sakfellis. Ég vil bæta hér við í fyrsta lagi að slík breyting á lögunum í þessu efni með þeirri viðbót sem nefndin leggur til er veruleg, þ.e. sem sagt bæði verið að hækka viðmiðunaraldur fyrningarfrests úr 14 í 18 ár og upphafstími fyrningarfrests mun því í öllum meginþorra mála hefjast við 18 ára aldurinn. Með því er tekið verulegt tillit til þeirra sjónarmiða sem ég hef áður rakið en því til viðbótar er hér verið að leggja það til að í allra grófustu tilvikunum, í alvarlegustu brotunum verði fyrningarfresturinn felldur niður, þ.e. að slík brot verða ófyrnanleg. Þetta mun mögulega í framkvæmd kalla á einhver tilvik þar sem farið verður fram á rannsókn og athugun með ákærumöguleika í gömlum málum en engu að síður telur nefndin rétt að gera þessa breytingu þrátt fyrir að einhverjir annmarkar kunni að fylgja því í framkvæmd og er vísað til þeirra sjónarmiða og raka sem ég hef þegar vitnað til. Nefndin tók til sérstakrar umfjöllunar ákvæði 2. gr. frumvarpsins sem rýmkar verulega ákvæði núgildandi 194. gr. almennra hegningarlaga um nauðgun og fellir einnig undir það ólögmæta kynferðisnauðung samkvæmt 195. gr. núgildandi laga og misneytingu samkvæmt 196. gr. þeirra. Nefndin fagnar því að með breytingunni verður minni áhersla lögð á ofbeldisþátt nauðgunar. Nefndin velti því hins vegar fyrir sér hvort það væri nægilega tryggt með þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu að sú háttsemi að notfæra sér aðstöðumun, sem hingað til hefði verið heimfærð undir 195. gr. laganna, væri refsiverð, þ.e. hvort hugtakið hótun næði fyllilega yfir það sem í réttarframkvæmd hefði verið talið felast í ólögmætri nauðung og hvort með breytingunum væri í raun verið að þrengja verknaðarlýsingu núgildandi ákvæða. Samkvæmt upplýsingum frá Ragnheiði Bragadóttur prófessor fellur háttsemi undir núgildandi 194. gr. ef beitt er ofbeldi eða hótunum um ofbeldi til að hafa kynmök. Undir núgildandi 195. gr. fellur aðferðin „annars konar ólögmæt nauðung“, þ.e. ef beitt er hótunum um eitthvað annað en ofbeldi til þess að koma fram kynmökum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að sú háttsemi sem nú fellur undir 195. gr. sem ólögmæt kynferðisnauðung muni eftir samþykkt þess falla undir 194. gr. sem nauðgun. Í stað orðalagsins „ofbeldi eða hótun um ofbeldi“ í núgildandi 194. gr. kemur „ofbeldi eða hótunum“ samkvæmt 2. gr. frumvarpsins og þar undir falla allar hótanir. Þau tilvik sem hingað til hafa verið dæmd sem brot gegn 195. gr. mætti kalla að notfæra sér aðstöðumun. Þó hefur alltaf orðið að felast einhvers konar hótun í því, ella hefðu brotin ekki verið felld undir 195. gr. Í nefndaráliti er vísað til bókar Jónatans Þórmundssonar sem ég ætla ekki að fara yfir. Með hliðsjón af meginreglunni um að refsiákvæði þurfi að vera skýr og til að taka af allan vafa í þessum efnum leggur nefndin engu að síður til þrátt fyrir framangreint að verknaðarlýsing 2. gr. frumvarpsins verði svofelld: „Hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung gerist sekur um nauðgun …“ Nefndin fagnar sérstaklega þeirri refsiþyngingarreglu sem lögð er til í 3. gr. frumvarpsins og verður að 195. gr. almennra hegningarlaga. Þar er lagt til að það verði virt til þyngingar refsingar fyrir brot gegn 194. gr. laganna ef þolandi nauðgunar samkvæmt henni er barn yngra en 18 ára, ef ofbeldi geranda er stórfellt og ef brot er framið á sérstaklega sársaukafullan eða meiðandi hátt. Í 5. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á ákvæði 197. gr. almennra hegningarlaga um refsiábyrgð starfsmanna á tilteknum stofnunum vegna samræðis eða annarra kynferðismaka við vistmenn á stofnununum. Nefndin ræddi sérstaklega hvort bæta þyrfti þjónustustofnunum fyrir fatlaða einstaklinga inn í upptalninguna, það að refsivernd ákvæðisins eins og það er sett fram í frumvarpinu einskorðaðist við vistmenn stofnana og tæki því t.d. ekki til andlega fatlaðs fólks sem starfaði daglangt á þjónustustofnunum, og einnig hvort meðferðarstofnanir fyrir áfengis- og vímuefnasjúklinga á vegum einkaaðila gætu fallið undir ákvæði greinarinnar. Nefndin bendir í þessu sambandi á að ákvæðið á fyrst og fremst við stofnanir þar sem menn vistast gegn vilja sínum eða þurfa á sérstakri umönnun að halda. Hvað varðar þær aðstæður þegar fatlað fólk er þjónustuþegar á sólarhringsstofnun eða heimili bendir nefndin á að það býr að vissu marki við aðrar aðstæður en það andlega fatlaða fólk sem getur þó sinnt vinnu að einhverju marki, t.d. á þjónustustofnunum. Refsivernd samkvæmt öðrum ákvæðum hegningarlaga tekur að sjálfsögðu til þess fólks eins og annarra. Að öðru leyti ætla ég að leyfa mér að vísa til nefndarálits varðandi þessa þætti frumvarpsins. Í 7. gr. frumvarpsins er lagt til að í 199. gr. almennra hegningarlaga verði áskilið að hver sá sem gerist sekur um kynferðislega áreitni skuli sæta fangelsi allt að tveimur árum. Með frumvarpinu er lagt til að skilgreining hugtaksins kynferðisleg áreitni verði rýmkuð þannig að það taki ekki eingöngu til líkamlegrar snertingar eins og verið hefur heldur einnig til einhliða athafna sem fela í sér stöðugt áreiti. Nefndarmenn ræddu í þessu sambandi um refsimörk ákvæðisins sem lagt er til í frumvarpinu og hvort eðlilegt mætti teljast að kynferðisleg áreitni samkvæmt greininni varðaði allt að 2 ára fangelsisrefsingu en brot gegn blygðunarsemi samkvæmt 209. gr. laganna varðaði sektum eða fangelsi allt að 4 árum. Nefndarmenn vörpuðu því fram hvort kynferðisleg áreitni yrði ekki að teljast alvarlegri háttsemi en brot gegn blygðunarsemi á borð við það þegar maður berar sig fyrir öðrum. Með hliðsjón af því að vægustu brot gegn 209. gr. varða 30 daga til 6 mánaða fangelsi eða sektum - hér er um að ræða svokölluð sérrefsimörk sem gilda ef brot er smávægilegt - sem eru vægari en refsimörk 7. gr. frumvarpsins telur nefndin að ekki sé þörf á því að svo komnu máli að breyta refsimörkum 199. gr. Nefndin ræddi um ákvæði 8., 9. og 10. gr. frumvarpsins sem breyta refsilágmörkum 200., 201. og 202. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt upplýsingum frá embætti ríkissaksóknara er alltaf ákært fyrir það brot sem telst vera alvarlegast þegar um kynferðisbrot gegn börnum er að ræða. Því mun það ekki valda vandkvæðum í framkvæmd þótt refsiramminn í 202. gr. sé að einhverju leyti annar en fyrir brot gegn 200. og 201. gr. eins og segir í nefndaráliti. Með hliðsjón af ábendingu frá ríkissaksóknara leggur nefndin til breytingu á ákvæði 9. gr. frumvarpsins sem breytir 201. gr. almennra hegningarlaga þannig að tryggt verði að hún taki til aðstæðna á borð við þær þegar stjúpafi brýtur gegn stjúpbarnabarni sínu. Þessi breyting er einkum lögð til með hliðsjón af því hversu fjölbreytt fjölskyldumynstur getur orðið eins og samfélagið hefur þróast að þessu leytinu til. Er því lögð til breyting í samræmi við þetta. Nefndin ræddi svokallaðan kynferðislegan lágmarksaldur eða lögaldur sérstaklega. Skv. 202. gr. núgildandi hegningarlaga er hann 14 ár. Það kom hins vegar fram í umsögnum og máli gesta sem komu fyrir nefndina að almennt teldu menn 14 ár of lágan aldur í þessu sambandi. Svo ungt barn væri ekki fært til að ákveða sjálft hvort það hefði mök við lögráða einstakling eða ekki. Sá sem eldri væri hlyti að nota sér þann aðstöðumun sem fælist í auknum þroska og lífsreynslu, a.m.k. væri veruleg hætta á því. Þá vísaði Barnaverndarstofa til nýrrar rannsóknar sem sýndi að ungt fólk á Íslandi byrjaði seinna að lifa kynlífi en áður hefði verið talið og að meira en helmingur svarenda í rannsókninni vildi hækka kynferðislegan lágmarksaldur, einkum stúlkur. Barnaverndarstofa taldi að þetta mætti túlka sem ósk stúlkna um frekari vernd í þessum efnum. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og bendir jafnframt á að 15 ár eru algengt aldursviðmið í íslenskri löggjöf. Sakhæfisaldur er 15 ár, barn öðlast stöðu aðila í barnaverndarmáli 15 ára og í vinnulöggjöfinni er eitt meginviðmiðið varðandi vinnu barna 15 ár. Íslensk löggjöf sker sig í raun úr í þessum efnum, en víðast erlendis, t.d. á annars staðar á Norðurlöndum, er kynferðislegur lágmarksaldur miðaður við 15 eða 16 ár. Með hliðsjón af framangreindu leggur nefndin til breytingu á ákvæði 10. gr. frumvarpsins sem breytir 202. gr. almennra hegningarlaga þess efnis að kynferðislegur lágmarksaldur verði framvegis miðaður við 15 ár í stað 14 ár eins og verið hefur. Tillögur lágu fyrir nefndinni um að færa viðmiðunarmörk þessi upp í allt að 16 ár en niðurstaðan er sú að stíga þetta skref að þessu sinni. Í 12. gr. frumvarpsins er ákvæði 206. gr. almennra hegningarlaga sem fjallar um vændi breytt á þann veg að það að stunda vændi sér til framfærslu er gert refsilaust. Eftir stendur áskilnaður um að sá sem hefur atvinnu eða viðurværi sitt af vændi annarra skuli sæta fangelsi allt að 4 árum. Nefndin fagnar þessari breytingu og telur eðlilegt að stíga það skref að gera sölu á vændi refsilausa. Vændi er ein birtingarmynd kynferðisofbeldis og þeir sem það stunda gera það að jafnaði af neyð. Miklar umræður spunnust meðal nefndarmanna um það með hvaða hætti taka ætti á vændi í hegningarlögum og gerðu sumir nefndarmanna fyrirvara við stuðning sinn við málið vegna þeirrar leiðar sem hér er farin. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til rökstuðnings fyrir breytingartillögunni eins og hann birtist í nefndarálitinu. Við meðferð málsins barst nefndinni áskorun um að álykta um þörfina á því að dómstólar nýttu þann refsiramma sem fyrir hendi væri í nauðgunarmálum betur. Þetta sjónarmið fékk allnokkurn hljómgrunn í nefndinni og hjá mörgum gestum. Undanfarið hefur gætt tilhneigingar hjá dómstólum að þyngja refsingar í þessum málum og nefndin fagnar þeirri þróun. Um þetta atriði vil ég kannski segja að lokum að auðvitað er alltaf matsatriði hvora leiðina á að fara þegar verið er að senda þau skilaboð til dómstóla að menn vilji sjá þyngri refsingar, sérstaklega þegar dómstólar þiggja ekki að nýta refsirammann nema að mjög takmörkuðu leyti þá er um tvær leiðir að velja, þ.e. annars vegar að setja lágmarksrefsingu við viðkomandi brotum og hins vegar að hækka refsirammann, hækka hámarksrefsinguna og senda með því mjög skýr skilaboð um að þinginu þyki refsingar í viðkomandi málaflokki vera of vægar og að meginstefnu til er valið að fara þá leið. Þetta er ekki eina málið sem er dæmi um þetta því að við höfum á þinginu jafnframt verið að þyngja refsingar við brotum gegn opinberum starfsmönnum, þ.e. þeim sem hafa valdbeitingarheimild, lögreglumönnum og öðrum í svipaðri stöðu og ég tel að þetta sé mun skynsamlegri leið en ég legg engu að síður áherslu á það að með þessu máli er verið að senda mjög skýr skilaboð til dómstólanna um að það skuli taka harðar á brotum af þessu tagi, enda ber þingmálið það allt mjög skýrlega með sér. Ég hef gert grein fyrir öllum helstu efnisatriðum þessa máls og tek það að lokum fram að nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert grein fyrir og liggja frammi á þskj. 1154. Málið var afgreitt í fjarveru Sigurjóns Þórðarsonar og Guðjón Ólafur Jónsson gerði fyrirvara um stuðning sinn við nefndarálit þetta. Aðrir nefndarmenn styðja málið. Kolbrún Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk álitinu með fyrirvara.

Frú forseti. Hér er verið að ræða breytingu á almennum hegningarlögum og eins og komið hefur fram hefur talsverð vinna verið lögð í þetta mál innan allsherjarnefndar þar sem vinnan hófst í raun í fyrra. Í frumvarpinu eru heilmiklar réttarbætur og ég held að ástæða sé til að draga þær sérstaklega fram og fagna þeim. Það fyrsta sem ég vil nefna er það stóra skref sem öll allsherjarnefndin leggur til að verði tekið og það er sú leið að afnema fyrningarfrest í alvarlegum kynferðisbrotum gegn börnum. Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni með þá þverpóliltísku samstöðu sem myndaðist í nefndinni um að taka þetta skref. Ég held að það væri farsælt ef við tækjum fleiri skref í þá átt að gera þennan málaflokk þverpólitískan. Ég vil leyfa mér að kalla þennan dag afskaplega stóran. Ég held að þetta séu ein þýðingarmestu lögin sem samþykkt munu verða á yfirstandandi þingi því að þau taka til mikilvægustu hagsmuna hvers einstaklings sem er eigin heilsa og rétturinn til að ná fram rétti sínum og upplifa réttlæti. Ég lagði fyrst fram frumvarp um að afnema fyrningarfrest í kynferðisafbrotum gegn börnum fyrir fjórum árum. Þetta var fyrsta þingmál mitt á þinginu. Safnast hafa 23 þúsund undirskriftir til stuðnings frumvarpinu og fjöldi hagsmunaaðila hefur lýst yfir stuðningi við málið. Má þar nefna umboðsmann barna, Barnaverndarstofu, barnaverndarnefnd Reykjavíkur, stjórn Barnaheilla, Samtök um kvennaathvarf, Mannréttindaskrifstofu Íslands og nánast hverja einustu kvennahreyfingu í landinu. Það ber sérstaklega að þakka þessum aðilum og þeim einstaklingum sem barist hafa fyrir þeim réttarbótum sem við sjáum í frumvarpinu. Það er mjög mikilvægt að þetta frumvarp taki tillit til þeirrar sérstöðu sem kynferðisafbrot gegn börnum hafa. Við vitum að einstaklingar sem verða fyrir barðinu á barnaníðingum sækja sér aðstoð og rétt sinn seint á lífsleiðinni. Samkvæmt tölfræði Stígamóta eru 40% þeirra sem leita til Stígamóta eldri en 30 ára en samkvæmt núgildandi lögum eru öll kynferðisafbrot gegn börnum fyrnd þegar einstaklingurinn er orðinn 29 ára. Upprunalega frumvarpið gerði ráð fyrir fjögurra ára lengingu sem þýddi að þessi brot mundu fyrnast við 33 ára aldur þolandans en nú hefur náðst þverpólitísk samstaða innan nefndarinnar um að afnema fyrninguna í alvarlegustu brotunum sem lúta að börnum. Í því felast þau skilaboð að við viljum ekki láta barnaníðinga njóta þess aðstöðumunar sem þeir hafa gagnvart börnum hvað þetta varðar. Ef við höfum fyrningu í þessum málaflokki er enn hætta á að við upplifum það að sjá sýknu vegna kynferðisofbeldis gegn börnum. Það er því mjög stórt skref sem hér er verið að taka en í því sambandi ber að minnast að nú þegar eru til ófyrnanleg brot í íslenskri löggjöf. Má þar nefna mannrán, ítrekuð rán, landráð, manndráp o.s.frv. Það er mjög ánægjulegt að alvarleg kynferðisafbrot gegn börnum séu nú komin í flokk ófyrnanlegra brota. Ég held að hver einasti þingmaður geti fagnað þessari niðurstöðu en ég held að almenningur fagni henni sömuleiðis og ekki síst þeir einstaklingar sem hafa verið beittir kynferðislegu ofbeldi. Ég held að hagsmunahópar þessa málaflokks hvort sem það er Blátt áfram, Stígamót, Kvennaathvarfið, Femínistafélag Íslands eða önnur hafi líka ástæðu til að fagna. En ég vil líka nefna þá einstaklinga sem hafa komið fram í þessari umræðu og sagt sína sögu. Margir hverjir hafa lent í fyrningu. Ég held að þáttur þeirra til að ná fram þeim réttarbótum sem við erum að ná hér í dag skipti alveg gríðarlega miklu máli. Við skulum hafa það í huga að það þarf ótrúlegt hugrekki til að koma fram með sína sögu eftir að hafa verið beittur kynferðislegu ofbeldi. Ég held að með því skrefi sem hér er verið að taka hafi réttarvernd barna í þessu þjóðfélagi verið stórlega aukin. Það er ótrúlega mikilvægt að einstaklingur sem beittur hefur verið kynferðislegu ofbeldi fái ekki þau skilaboð frá kerfinu að hann geti ekki leitað réttar síns vegna þess að tímafrestur sé runninn út. Þegar þetta frumvarp er orðið að lögum munu þessir einstaklingar ekki búa við þá stöðu, þannig að enn og aftur fagna ég þeirri breytingu sem hér er lögð fram og þeirri þverpólitísku samstöðu sem hefur náðst. Það er líka margt annað ánægjulegt í þessu frumvarpi svo sem breytingar á nauðgunarákvæðinu. Við erum í raun og veru að sameina þrjú nauðgunarákvæði í eitt. Margir hafa talað fyrir þessu og bent á þann galla í lögum að það telst t.d. ekki nauðgun ef einstaklingi sem er þroskaheftur eða rænulaus er nauðgað. Hér verður breyting á og það er afskaplega mikilvægt. Það er líka mjög mikilvægt að benda á að sú leið sem hér er farin dregur úr vægi verknaðaraðferðarinnar. Bent hefur verið á það í umræðunni að við ættum að draga úr vægi hennar því að verndarhagsmunirnir séu í aðalhlutverki. Nauðgun er brot gegn kynfrelsi og það þarf að setja í öndvegi. Hins vegar er sú leið sem hér er farin til batnaðar og mun bæta þetta umhverfi til muna að mínu mati. Það er líka ánægjulegt að meiri hluti allsherjarnefndar hefur bætt við sem hluta á skilgreiningu á nauðgun hugtakinu „ólögmæt nauðung“. Þetta er m.a. það sem ríkissaksóknari benti á að þyrfti helst að bæta inn í ljósi þess að það þyrfti að vera alveg tryggt að það næði yfir þá verknaði sem nauðganir eru. Varðandi vændishluta hefur ekki náðst samkomulag um að lögfesta sænsku leiðina. Við höfum ítrekað talað fyrir því að hana beri að fara og við munum halda áfram að berjast fyrir henni. Þegar minnst er á sænsku leiðina komumst við ekki hjá því og er fullkomlega rétt að minnast á baráttu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur fyrir þeirri leið. Hún hefur staðið mjög framarlega í ýmsum réttarbótum hvað þetta varðar og ég veit að barátta hennar fyrir því að lögfesta sænsku leiðina heldur áfram. Í þessu samhengi má einnig nefna önnur baráttumál sem hún hefur dregið fram á yfirstandandi þingi eins og svokallaða austurríska leið o.s.frv. og ég hlakka til að verða samferða henni í þeirri baráttu. Allsherjarnefnd leggur til hækkun á kynferðislegum lágmarksaldri. Þetta er mikilvægt skref. Við erum að hækka hann úr 14 árum í 15. Danir eru með 15 ára viðmið, Svíar með 15, Bretar með 16 þannig við erum að nálgast hin Norðurlöndin hvað þetta varðar. Þessi breyting mun sömuleiðis hafa mjög praktíska breytingu samkvæmt því fólki sem starfar á þessu sviði. Loks vil ég draga fram að verið er að þyngja refsingar fyrir kynferðisafbrot gegn börnum til muna og í fyrsta skipti erum við að setja lágmarksrefsingu fyrir kynferðisafbrot gegn börnum. Við erum að samræma refsingar fyrir kynferðislega misnotkun á börnum og refsingar fyrir nauðgun. Samkvæmt núgildandi lögum er hámarksrefsing fyrir kynferðislega misnotkun á barni 12 ár en fyrir nauðgun á fullorðnum einstaklingi frá einu ári upp í 16. Það er sérstaklega ánægjulegt að í þessu frumvarpi er tekið það skref að samræma þarna á milli þannig að þetta mun án efa hafa þær jákvæðu afleiðingar að við munum sjá réttlátari dóma fyrir kynferðisafbrot gegn börnum. Ég vil einnig draga fram að lagabreytingar eru ekki allt. Við þurfum að hafa hugann við félagsleg úrræði. Við þurfum að huga að fræðslu fyrir heilbrigðisstarfsfólk, kennara og börnin sjálf. Allar stéttir og hagsmunaaðilar þurfa að standa saman til að ná tökum á þessum vanda, ná tökum á því ofbeldi sem því miður viðgengst í samfélagi okkar eins og öllum öðrum samfélögum. Að lokum vil ég segja að ég tel þetta mjög góðan dag því að allir eru sammála í þessum sal að ég tel um þær góðu réttarbætur sem hér er verið að lögfesta og ég held að við munum öll hér inni halda áfram að berjast gegn kynbundnu ofbeldi. Ég vil kalla þennan dag dag réttlætis og ég er mjög stoltur af því skrefi sem þjóðþingið mun taka hér í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans góðu orð í tengslum við málið og jafnframt vil ég nota tækifærið og þakka nefndarmönnum í allsherjarnefnd fyrir mjög gott samstarf. Það skal segjast alveg eins og er að þetta var langviðamesta málið sem við höfðum til umfjöllunar í nefndinni í vetur og skyldi engan undra þegar fyrir nefndinni liggur þetta 50 síðna frumvarp. Ég vil ítreka aftur þakkir mínar til Ragnheiðar Bragadóttur sem aðstoðaði nefndina við að greina einstök lögfræðileg álitaefni sem tengjast þeim breytingum sem frumvarpið felur í sér. Ragnheiður kom einnig, eins og ég gat um áðan, okkur til aðstoðar við að greina ábendingar umsagnaraðila. Þetta hefur verið heilmikil vinna sem hefur m.a. byggst á góðu samstarfi við hana en ekki síður í nefndinni. Ég vil geta þess jafnframt að fyrir nefndinni lágu ýmis önnur mál sem eiga ýmist beina eða óbeina skörun við það mál sem hér er til umfjöllunar og þá ýmist kynferðisbrotakaflann beint eða óbeint eða önnur ákvæði hegningarlaganna með einum eða öðrum hætti. Ég vil geta þess að í tengslum við afgreiðslu málsins varð nefndin sammála um það að frumvarp sem lá fyrir þinginu um breytingu á lögum um meðferð opinberra mála og almennum hegningarlögum, svokallað brottvísunar- og heimsóknarbannsmál sem oft er kennt við hina austurrísku leið, yrði tekið til umfjöllunar í nefndinni. Nefndin varð ásátt um það í tengslum við afgreiðslu þess máls sem við fjöllum um að beina því til ríkisstjórnarinnar að kanna hvort rétt væri að fara þá leið að íslenskum lögum. Jafnframt varð nefndin sammála um það að annað þingmál sem fjallar um Evrópuráðssamninginn um fórnarlamba- og vitnavernd yrði sent til ríkisstjórnar til frekari skoðunar. Það mál snýst um að fullgilda þann samning og taka til skoðunar með hvaða hætti það verður best gert að íslenskum lögum. Í því tiltekna frumvarpi er í sama efni gengið ívið lengra en samningurinn áskilur og það fer þá til skoðunar á vettvangi ríkisstjórnarinnar með hvaða hætti heppilegast þykir að innleiða þann samning. Þetta eru sem sagt í heildina gríðarlega umfangsmikil og stór mál. Við höfum jafnframt afgreitt út úr nefndinni frumvarp sem fjallar um aðgerðir gegn mansali. Ég vil segja að bæði hjá einstökum þingmönnum á hinu háa Alþingi og ekki síður fyrir frumkvæði dómsmálaráðuneytisins er búin að fara fram gríðarlega mikil skoðun og vinna í þeim málaflokkum sem undir ráðuneytið heyra. Við höfum verið með mörg mikilvæg framfaramál til skoðunar á kjörtímabilinu og mér finnst það mikið fagnaðarefni að við skulum hafa náð saman um þær breytingar sem er að finna í frumvarpinu. Ég ítreka það sem fram kom í fyrra máli mínu að auðvitað eru efnisatriði í málinu sem menn þekkja sem fylgst hafa með frumvarpinu sem flokkarnir hafa ekki verið að fullu einhuga um. Ég get nefnt til að mynda fyrningar kynferðisbrota og auðvitað ekki síður það hvernig við eigum að taka á vændismálum. Menn þekkja það sem fylgst hafa með þeirri umræðu að það hafa bæði legið frammi þingmál um að fara hina svokölluðu sænsku leið og jafnframt hefur dómsmálaráðherra sett á laggirnar sérstaka nefnd til að skoða það hvaða aðgerðum við ættum helst að beita til þess að berjast gegn vændi. Það var gert á kjörtímabilinu og sú nefnd skilaði af sér. Eftir alla þessa umræðu kom frumvarpið með þeim tillögum sem þar er að finna og eins og ég gat um áðan er greinargerðin með málinu sérstaklega ítarleg. Þegar við skoðum til að mynda vændiskaflann í frumvarpinu eru dregnir fram í umræðuna allir helstu kostir og gallar þess að fara þá leið sem hér er valin. Jafnframt eru kostir og gallar sænsku leiðarinnar teknir til umfjöllunar. Allt er þetta vegið og metið og í frumvarpinu er lögð til ákveðin leið sem nefndin afgreiddi frá sér með þeim hætti sem nú liggur fyrir í nefndarálitinu. Ekki eru allir e.t.v. á eitt sáttir en í þeim tilgangi að koma málinu í heild sinni áfram tókst samkomulag í nefndinni sem ég tel að sé afskaplega mikilvægt.

Hæstv. forseti. Vissulega má taka undir það að það sé ákveðinn áfangasigur þegar málið var afgreitt frá nefndinni með þeim breytingartillögum sem við það hafa verið gerðar og með þeim ákvæðum sem horfa til framfara. Það var ekki sársaukalaust að ná því samkomulagi sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði frá í ræðu sinni því eins og glöggir áhugamenn um þingstörf hafa tekið eftir hefur breytingartillaga minni hlutans, sem dreift var á þskj. 1206, verið dregin til baka, en hluti af þeirri breytingartillögu var breytingartillaga sem á rætur sínar að rekja til vændisfrumvarpsins svokallaða, þ.e. breytingartillaga sem gerir ráð fyrir því að sá sem lætur af hendi eða heitir greiðslu eða öðrum ávinningi fyrir vændi skuli sæta sektum eða fangelsi, allt að einu ári. Sú tillaga hefur nú verið dregin til baka en í staðinn náðist samkomulag um að setja inn breytingartillögu sameiginlega frá allri nefndinni um það að fyrningarfresturinn í allra alvarlegustu málunum, ofbeldismálum gegn börnum, félli niður. Því ber að fagna. Eins og ég segi, það samkomulag var knúið fram með vilja meiri hluta nefndarinnar. Ég er ekki alls kostar sátt við þessar málalyktir, hefði kosið að tillagan sem gerir kaup á vændi refsivert fengi að ganga til atkvæða en hafði ekki stuðning fyrir því sjónarmiði mínu í nefndinni. Það verður því að bíða betri tíma að sú tillaga komi til afgreiðslu en ég er algerlega sannfærð um að fylgi við þá tillögu hefur aukist verulega á þeim árum sem ég hef flutt hana hér og á þeim tíma sem kvennasamtök á Íslandi hafa barist fyrir því að þessi leið yrði farin. Við höfum í fórum okkar áskorun til alþingismanna frá 14 kvennahreyfingum á Íslandi sem skora á okkur að hvetja til þess að þessi leið verði farin, þ.e. að ábyrgðin af vændinu sé sett á herðar þeim sem ber ábyrgðina, á herðar þeim sem býr til eftirspurnina, á herðar kúnnanum sem kaupir vændiskonuna. Þetta er mannréttindamál í mínum huga. Mér finnst rétt að benda fólki á að veruleikinn sem við horfum á í vændismálum á Íslandi er fréttaefni á síðum blaðanna í dag. Krónikan, nýtt vikutímarit, er með stóra og mikla úttekt á vændi á Íslandi. Hún segir það skipulagt og hún segir það útbreitt og það er athyglisvert þegar málið er skoðað að þau rök sem við höfum fært fram, sem höfum verið að berjast fyrir hinni sænsku leið, þ.e. að ekki sé unnt að gera neinn greinarmun á vændi annars vegar og mansali hins vegar, eru algerlega staðfest í úttekt blaðsins. Aldrei verður dregin nein vitræn lína á milli vændis og mansals. Þess vegna er það svo að vilji þingmenn á Alþingi Íslendinga og ríkisstjórnin í alvöru berjast gegn mansali, eins og menn segja í orði kveðnu, þá verða menn að leggja til atlögu við vændið. Til þess er til ákveðin aðferð sem hefur reynst öflug í Svíþjóð og tregðan við að innleiða hana hér er mér áhyggjuefni. Ég lýsi yfir því að baráttan fyrir því að hún nái fram að ganga er ekki búin, henni er ekki lokið, ekki á meðan við lesum um það að á Íslandi starfi klúbbar sem þyki með því allra harðasta í vændisheiminum í dag og vitað sé til þess að kynlífsathafnir séu teknar upp á myndbönd og oftar en ekki séu fíkniefni höfð þar um hönd. Einn viðmælandi Krónikunnar, sem þekkir til þessa heims, segir að stundum sé stofnað til klúbbanna í kringum eina eða tvær vændiskonur, oftast erlendar, sem komi hingað til lands í stuttan tíma í senn og þá í boði þess sem heldur utan um rekstur klúbbsins. Reglulega komi svo nýjar vændiskonur og er þá boðað til nýrrar samkomu klúbbmeðlima. Hæstv. forseti. Ef þetta er ekki mansal þá má ég hundur heita. Hér er lýst mansali í miðbæ Reykjavíkurborgar. Við sem höfum tök á því að reisa lagaskorður við því að þetta haldi áfram hlaupum undan sem gungur værum. Það er mjög miður. En eins og ég segi, baráttunni er ekki lokið. Vændisheimurinn á Íslandi - ég veit ekki hvort ég á að segja að hann hafi fengið byr undir báða vængi, það er kannski ekki rétt eða gott að nota það hugtak - fer vaxandi, hætturnar í honum aukast, hann verður viðbjóðslegri með hverjum deginum sem líður og ábyrgðin á því að skyggnast inn í þennan heim og uppræta það sem þar fer fram er á okkar herðum. Hæstv. forseti. Ég viðurkenni og tek undir að málið hefur verið nokkuð vel unnið í nefndinni, og ekki bara nokkuð vel, það hefur tekið langan tíma og hefur verið afar vel unnið í nefndinni. Þó að ég sé ekki sátt við hv. formann allsherjarnefndar akkúrat núna á lokasprettinum hef ég verið mjög sátt við vinnuna og vinnulagið í nefndinni sem hefur verið vandað. Mjög vel hefur verið farið ofan í hvert einasta atriði sem hefur valdið hugarangri eða áhyggjum og tilefni hefur verið til að skoða vel. Þess vegna vil ég líka meina að tilefni sé til langrar umræðu og lýsi því yfir að mér sýnist óviðunandi að við þingmenn, sem erum kosin lýðræðislegri kosningu til að standa vörð um ákveðnar hugsjónir og ákveðin sjónarmið, skulum æ ofan í æ vera rekin inn í þá kró að geta ekki talað um okkar hjartans mál með eðlilegum hætti vegna þess að hv. meiri hluti á Alþingi kýs að láta megnið af málunum bíða til síðustu tveggja daganna og gubba þeim svo hér í gegn í afar óvandaðri vinnu. Þetta er ekki líðandi og skömm að því að svona skuli gerast ár eftir ár eftir ár. Ég lít svo á að við eigum að fá notið okkar lýðræðislega réttar til að ræða þau mál sem okkur liggja á hjarta en eins og ég segi, hér verð ég að stytta mál mitt mjög í ljósi þess sem liggur fyrir með samningi um að þinghaldi skuli ljúka í dag. Ég fagna þeirri rýmkun sem verið er að leggja til í frumvarpinu, sérstaklega varðandi 2. mgr. 2. gr., þ.e. að það skuli einnig teljast nauðgun og varða við sömu refsingu og mælt er fyrir um í 1. mgr. greinarinnar að notfæra sér geðsjúkdóm eða aðra andlega fötlun manns til að hafa við hann samræði eða kynferðismök eða ef þannig er ástatt um hann að öðru leyti að hann getur ekki spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans. Þetta er gríðarleg bót. Ég þakka sömuleiðis fyrir og fagna því að fyrningarfresturinn í alvarlegustu brotunum gegn börnum skuli vera afnuminn og að þau brot fyrnist ekki. Ég fagna hækkuðum lögaldri og tek undir það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði í máli sínu þegar hann skýrði þá breytingu. Ég fagna því að fellt skuli niður refsinæmi þess að stunda vændi sér til framfærslu. Þó tel ég að með því að gera það einhliða og innleiða ekki um leið ábyrgð kaupandans séum við að skapa okkur ákveðna hættu. Ég held að úr því að refsinæmi fyrir vændi liggur nú hvergi, hvorki hjá þeim sem selur sig né hjá þeim sem kaupir, heldur eingöngu hjá millilið ef um millilið er að ræða, séum við að skapa ákveðna hættu á því að erfitt verði að leiða til lykta fyrir dómi mál af því tagi þar sem hvorugur aðilinn er að baka sér sök. Réttarvernd kynfrelsis er ekki tryggð, virðulegi forseti, með lögunum og það finnst mér vera mesta áhyggjuefnið. Ég talaði fyrir því í nefndinni að við skoðuðum ofan í kjölinn greinar og tillögur sem komið hafa fram frá hæstaréttarlögmanninum Atla Gíslasyni, varaþingmanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem hefur skrifað nokkuð margar og efnismiklar greinar um kynfrelsi og hefur stutt mál sitt afar góðum rökum. Hann telur að þar sem við séum í 1. mgr. 194. gr. að leggja svona mikla áherslu á verknaðaraðferðina sé verið að gera of lítið úr varanlegum andlegum afleiðingum nauðgana, þær skipti minna máli fyrir vikið. Atli Gíslason segir í grein sem hann skrifar í Morgunblaðið þann 19. febrúar 2006, með leyfi forseta: „Er efnisleg breyting hvað verknaðaraðferðina varðar næsta lítil frá gildandi nauðgunarákvæði. Er það reyndar staðfest í efnismikilli greinargerð með frumvarpinu þar sem meðal annars er tekið fram að eldri dómar í nauðgunarmálum hafi áfram fordæmisgildi varðandi refsinæmi háttseminnar. Það vekur athygli að í greinargerðinni er engu að síður staðhæft að með frumvarpinu sé dregið úr núgildandi áherslu á verknaðaraðferðir og megináhersla lögð á að með nauðgun fari fram kynmök án samþykkis.“ Hæstv. forseti. Það væri tilefni til að fara betur ofan í rökstuðning og röksemdafærslu Atla Gíslasonar varðandi þessa þætti. Hann rekur í greininni tilmæli ráðherranefndar Evrópuráðsins frá 3. maí 2002 um varnir gegn ofbeldi sem beinist gegn konum en þar er mælst til þess að hvers kyns kynferðisleg háttsemi gagnvart konu sem ekki er samþykk henni skuli verða refsiverð og einnig þótt þolandinn berjist ekki á móti. Sú regla er lögfest í ýmsum engilsaxneskum ríkjum, svo sem á Englandi og Írlandi. Í ljósi þessara tilmæla og grunnhugsunar að baki mannréttindaákvæðinu um friðhelgi einkalífs telur Atli Gíslason að frumvarp dómsmálaráðherra fullnægi ekki þeim skuldbindingum ríkisins að tryggja friðhelgi kvenna til líkama og sálarlífs, að kynferðislegur sjálfsákvörðunarréttur þeirra verði virtur í reynd. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég reyndi að fá gesti nefndarinnar til að ræða rök Atla Gíslasonar og okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu tiltekna máli. Ég fann það mjög fljótt að bæði dómskerfið, refsiréttarnefnd, laganefnd Lögmannafélagsins og fleiri sem um þetta atriði voru spurð voru ekki komin það langt í umræðunni, eða ekki búin að opna það mikið á röksemdafærsluna sem að baki liggur, að ég teldi umhverfið sem á að starfa eftir þessum lögum vera orðið nægilega þroskað til þess að taka við breytingu af því tagi sem ég hefði viljað leggja hér til til þess að réttarvernd kynfrelsis yrði tryggð með þessum lögum. Ég stend því að frumvarpinu og breytingunni á 194. gr. laganna þó að ég hefði viljað fara öðruvísi að og ganga þar lengra til móts við þær hugmyndir sem Atli Gíslason hefur kynnt og lagt fram. Sem sagt, ég tel mikilvægt að við höldum áfram að vinna að því að réttarvernd kynfrelsis verði leidd í lög á Íslandi. Undir það tekur fjöldi umsagnaraðila. Ég nefni sem dæmi umsögn frá UNIFEM á Ísland þar sem því er fagnað að minni krafa skuli gerð á ofbeldisþætti nauðgunar með því að nú hafi „hótun“ komið í stað „hótun um ofbeldi“. UNIFEM telur þó æskilegra að skilyrða ekki nauðgunarhugtakið á þann hátt sem hér er gert. Nauðgunarhugtakið sé enn tengt við verknaðinn, þ.e. ofbeldi eða hótun. Orðið nauðgun ætti ekki að þurfa að skilgreina frekar, samanber orðið þjófnaður eða orðið vændi sem standi sannarlega ein og sér án frekari skilgreiningar í núgildandi löggjöf. Þetta var tilvitnun í umsögn UNIFEM á Íslandi sem send var okkur nefndinni meðan við fjölluðum um málið. Hæstv. forseti. Í lok máls míns langar mig aðeins til að fara örfáum fleiri orðum um það sem ég tel að heyri til okkar friðar varðandi baráttuna gegn mansali sem við höfum tekið þátt í í orði kveðnu, baráttu sem ríkisstjórnir Norðurlandanna hafa háð á þessum vettvangi. Á vettvangi Norðurlandaráðs hefur það aftur og aftur komið fram, og verið undirstrikað í samþykktum Norðurlandaráðs, að það sem skortir fyrst og fremst hjá ríkisstjórnum Norðurlandanna í þessum efnum séu í sjálfu sér ekki alþjóðlegir samningar því þeir eru til staðar. Öll þessi ríki hafa fullgilt þá eða öllu heldur flest því ekki höfum við fullgilt Palermo-samninginn enn eins og kom í ljós í máli hv. þm. Bjarna Benediktssonar áðan. Það sem skortir til að við getum borið höfuðið hátt, allar Norðurlandaþjóðirnar, í þessum efnum er fjármagn og pólitískur vilji, segja samþykktir og ábendingar frá Norðurlandaráði aftur og aftur. Ríkisstjórnir Norðurlandanna hafa reynt að standa upp og reka af sér þetta slyðruorð. Ríkisstjórnir Danmerkur, Noregs, Finnlands og ég held Svíþjóðar líka hafa allar gefið út aðgerðaráætlanir gegn mansali og ég veit að Danir eru a.m.k. komnir með áætlun nr. tvö í gildi en í dönsku áætluninni, sem gilt hefur frá 2003–2006, voru lagðar á ári hverju á þessu þriggja ára tímabili 10 millj. danskar krónur í baráttuna gegn mansali. Ég spyr hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, í fyrirspurnatíma á Alþingi Íslendinga fyrir skemmstu, hvort við ætlum ekki að fara að gera einhverja aðgerðaráætlun í þessum efnum. Þann 24. janúar 2006 svarar hann fyrirspurnum mínum á þann hátt að hann hafi sem ráðherra frekar látið verkin tala en sitja við að semja áætlanir. Hann tiltekur þau verk sem hann er stoltastur af í þessum efnum og telur að hann sé að vinna í þágu baráttunnar gegn mansali en það eru breytingarnar á lögreglulögunum og upptaka greiningardeilda og annarra slíkra þátta. Ég vil leyfa mér að gagnrýna hvernig hæstv. dómsmálaráðherra hefur staðið að þessum málum, hversu linur hann hefur verið í að fylgja fordæmi Norðurlandaþjóða. Hann segir í umræðum við mig á þinginu 24. janúar að hann telji mikilvægara að kröftum ráðuneytisins verði varið til að vinna að slíkum umbótamálum frekar en að setjast niður og semja einhverjar áætlanir. Hann segir að ef hann ætti að setjast niður og semja áætlanir í staðinn fyrir að beita sér fyrir því sem hann hefur gert á þessu sviði væri ástandið ekki eins gott og raun ber vitni. Ég vil þá benda hæstv. ráðherra á að skoða Krónikuna og lesa sér til um alvarleika þess sem er að gerast í miðbæ Reykjavíkurborgar í skjóli nætur. Hæstv. forseti. Liðið hefur á tíma minn og þingmenn eru farnir að ókyrrast vegna þess að hér á að vera atkvæðagreiðsla kl. 5. Ég vil að lokum taka fram að ég hefði viljað að málinu hefði lyktað öðruvísi en því er að lykta. Ég harma að ekki skyldi hafa náðst samkomulag um að setja breytingartillögu okkar minni hluta allsherjarnefndar í atkvæðagreiðslu á þinginu til að kanna hversu mikið fylgi er við þá tillögu. En ég sit uppi með það. Ég sit uppi með þann harm í brjósti. Ég hef einnig tekið þá ákvörðun að halda áfram að berjast fyrir þessum málum á þessum vettvangi sem öðrum hér eftir sem hingað til.

Virðulegi forseti. Einungis örstutt athugasemd. Ég ætla ekki að fara í mikla umræðu um vændismálin en í tilefni af því að hv. þingmaður lét þess getið að refsinæmið vegna vændis lægi í raun og veru hvergi þá hlýt ég að þurfa að benda sérstaklega á 12. gr. frumvarpsins sem tekur á vændismálunum en þó ekki með þeim hætti sem hv. þingmanni þóknast best. Í samhengi við þá blaðagrein sem hv. þingmaður tók til sem dæmi um vændi sem ætti sér stað á Íslandi þá er tilvitnaðri lagagrein, 12. gr. frumvarpsins, sérstaklega beint gegn slíkri milligöngu um vændi í raun og veru. Jafnframt er ákvæði frumvarpsins um bann gegn opinberri auglýsingu ætlað að taka á bæði kaupanda- og seljendahliðinni. Þannig skiptir það ekki máli hvar auglýsing birtist og hvort hún stafar frá þeim sem býður fram vændið, sækist eftir vændinu eða hefur milligöngu um birtingu vændisins. Allt er þetta refsivert. Ég vek athygli á þessu í tilefni af orðum hv. þingmanns um að hvergi sé tekið á refsinæmi vændis í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Refsinæmið hvílir á milliliðnum eins og kom fram í máli hv. þingmanns. Það hvílir ekki á kaupandanum og það hvílir ekki á seljandanum. Ég er afar sátt við að þeir og þær sem leiðast út í vændi skuli ekki þurfa að sitja undir því að íslensk lög telji að þau fari með sök að lögum. Það er bráðnauðsynleg réttarbót og henni fagnaði ég í ræðu minni. En ég tel brýnt að í staðinn verði refsinæmið sett á herðar þess sem kaupir, þess sem býr til eftirspurnina, því það eru ekki alltaf milliliðir. Sannleikurinn er sá að það eru karlarnir sem í krafti stöðu sinnar og peninga hafa val en ekki þeir eða þær sem leiðast út í vændi og ábyrgðin á að vera á herðum þess sterka, þess sem hefur valið til að kaupa ekki aðgang að líkama annars fólks. Það er þetta sem ég gagnrýni.

Virðulegi forseti. Örstutt athugasemd af þessu tilefni. Ég veit að við hv. þingmaður verðum seint sammála einmitt um þetta en ég vek athygli á því að sænska leiðin, sú leið sem hv. þingmaður vill að verði farin hér á landi, er tekin til rækilegrar skoðunar í þessu þingmáli. Það er ekki eins og skautað hafi verið fram hjá þeim álitaefnum sem hún hefur rakið í máli sínu en niðurstaðan í frumvarpinu er sú að nauðsynlegt sé að gera frekari rannsóknir á vændi áður en lagabreyting í samræmi við það sem gert er í Svíþjóð verður innleidd á Íslandi. Það kemur líka fram í frumvarpinu, og ég vil taka undir það sem þar segir, að önnur úrræði eru til og væntanlega mun áhrifaríkari til að draga úr vændi en að refsa kaupendum þess. Það er kjarni málsins. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir þegar við ræðum um sænsku leiðina er fyrst og fremst þessi: Er sú breyting á lögum, að gera kaupin refsiverð, betri en aðrar leiðir sem við getum mögulega farið til að draga úr vændi?

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni að þetta er spurningin sem við stöndum frammi fyrir og ég veit að við erum ósammála um hana. En ég finn samt sem áður, eins og ég sagði í ræðu minni, á öllum mínum beinum að fylgi við umrædda aðferð er þó að aukast. Ég er sannfærð um að við eigum eftir að koma til fylgis við þessa leið,  Auðvitað er ég sammála hv. þingmanni að það hefur ekki verið skautað fram hjá röksemdafærslunni. Við tókum umræðuna um þetta í fyrra og við tókum hana aftur núna í vetur. Við höfum farið í gegnum það aftur og aftur í nefndinni hver rökin eru með og hver rökin eru á móti. Því sem ég andmæli hins vegar hér er að ekki skuli vera sá dugur í hv. þingmönnum, meiri hluta allsherjarnefndar, að senda þessa tillögu hingað inn í Alþingi og leyfa þingheimi að greiða um hana atkvæði. Það er það sem við ættum að fá að gera hér. Varðandi síðan hitt sem ég vil kalla skinhelgisákvæði meiri hlutans, þ.e. að bannað er að auglýsa blíðu sína. Það er bannað að auglýsa vændi. Við horfum á að það grasserar vændi í Reykjavík, hérna handan við Austurvöllinn. Við lesum um það í Krónikunni, góða úttekt á málinu, og það eina sem við höfum til málanna að leggja er: Það má ekki auglýsa. Mér finnst þetta ekki nógu gott. Við erum ekki nægilega ábyrg þegar við getum ekki tekið betur á málunum en þetta.

Herra forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju með frumvarpið og sérstaklega breytingartillögurnar og þakka hv. allsherjarnefnd fyrir. Til að stytta mál mitt þá lýsi ég yfir stuðningi við ræðu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar.

Forseti. Með þessu frumvarpi á að vera bannað að auglýsa vændi. Ég spyr: Er ekki bannað að auglýsa bjór?

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis. Frumvarp þetta er niðurstaða starfs sem hefur farið fram að undanförnu á vegum forseta og formanna þingflokka. Upphafið má rekja til þess að þegar eftir breytingar á þingsköpum 1991, í kjölfar þess að deildir þingsins voru afnumdar, var ákveðið að stefna að endurskoðun þingskapanna þegar nokkur reynsla hefði fengist af þeim í einni málstofu. Hefur því verið safnað saman á undanförum árum ýmsum atriðum sem hafa þyrfti hliðsjón af þegar til endurskoðunarstarfsins kæmi og ýmist þyrfti að hafa skýrari eða breyta. Á fundum mínum með formönnum þingflokkanna voru fleiri atriði þingskapanna til umræðu en hreyft er við í þessu frumvarpi, þar á meðal um ræðutíma, nefndaskipan og fleira, atriði sem miklu máli skipta um störf þingsins. En þar er hins vegar ágreiningur uppi og því eru þau atriði lögð til hliðar að þessu sinni. Í þessu frumvarpi því eingöngu lagðar til tæknilegar breytingar og breytingar sem samkomulag er um milli þingflokksformanna sem undirbjuggu málin með forseta. Ég skal ekki leyna því að ég hefði kosið róttækari breytingar en eru í frumvarpinu í þá átt sem ég hef gert að umtalsefni nokkrum sinnum í ræðum hér á þinginu. Ég geri mér grein fyrir að samkomulag um þau atriði væri ekki í augsýn á þessu þingi. En ég legg áherslu á að áfram verði unnið að endurskoðun á starfsháttum þingsins en það kemur þá í hlut þess þings sem kosið verður í næstu kosningum að taka á því máli. Ég tel brýnt að þar leggist allir á eitt, stjórnarmeirihlutinn, hverjir sem hann skipa, stjórnarandstaðan og líka ríkisstjórnin. Markmið okkar á að vera að bæta starfshætti hér á þinginu og treysta stöðu Alþingis og virðingu meðal þjóðarinnar. Ég vil geta þess sérstaklega að rætt var í hópi okkar flutningsmanna um starfstíma Alþingis og þær hugmyndir sem fram hafa komið hér í þinginu, m.a. á þingskjölum, um að lengja hann. Samstaða varð ekki um annan þingsetningardag að hausti en nú er, t.d. að flýta honum og hann yrði um miðjan september, en áfram verður kannað hvort lengja megi starfstíma þingsins með öðrum hætti. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla frekar um efnisatriði frumvarpsins. Með því eru ágætar skýringar á einstökum ákvæðum. Eins og málið er vaxið og það er samkomulagsmál milli þingflokkanna og efni þess er kunnugt þingmönnum legg ég ekki til að málið fari til nefndar.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um heilbrigðisþjónustu. Með frumvarpinu er settur rammi um stjórnsýslu heilbrigðisþjónustunnar og ætti frumvarpið að bera nafn samkvæmt því. Að undirbúningi frumvarpsins hafa margir komið, og við afgreiðslu heilbrigðis- og trygginganefndar var málið sent út til fjölda félaga og hagsmunaaðila, og bárust nefndinni umsagnir og athugasemdir við flestar greinar frumvarpsins. Nefndin fór vandlega yfir umsagnirnar og var góð samvinna allra í nefndinni við yfirferð og lagfæringar á frumvarpstextanum. Í frumvarpinu er vald ráðherra mikið en nær öllum ákvæðum um sjálfa þjónustuna er vísað í reglugerðir sem ráðherra setur. Þar til viðbótar er sjálf stefnumörkun heilbrigðisþjónustunnar einnig í höndum ráðherra, ekki einu sinni vísað til heilbrigðisáætlunar sem Alþingi samþykkir á hverjum tíma. Það fer því eftir pólitískum áherslum hvers ráðherra að ákveða hvort um miðstýringu eða valddreifingu verður að ræða í heilbrigðisþjónustunni. Það fer einnig eftir hverjum og einum heilbrigðisráðherra hvort rannsóknir og þróunarstarf verður eflt innan hverrar stofnunar og þar með lagður grunnur að nýbreytni, markvissari þjónustu og síðast en ekki síst góðri þjónustu við skjólstæðinga hverrar stofnunar eða hvort stuðlað sé að enn frekari einkavæðingu í allri heilbrigðisþjónustunni en með frumvarpinu er greinilega orðið við kröfum ýmissa aðila um einkarekstur á heilbrigðissviði eða hvort stefna eigi að stærri þjónustueiningum og stofnunum til að ná fram hagræðingu í rekstri. Margir jákvæðir þættir eru í frumvarpinu og þá vil ég helst nefna að kveðið er á um að heilsugæslan verði fyrsti viðkomustaður, að heimild á vistun yngri en 67 ára á hjúkrunarheimilum verði leyfð, þetta á þá einkum við um unga alzheimersjúklinga, og skráningu óvæntra atvika er komið á. Þrátt fyrir það teljum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að við svo veigamiklar skipulagsbreytingar á viðkvæmri þjónustu verði Alþingi að gefa málinu tíma, bæði í vinnslu og ekki síður í umræðu hér í sal og möguleika á að vinna að frumvarpinu milli 2. og 3. umr. Til þess gefst ekki tími á síðasta degi stutts vorþings og vísum við því allri ábyrgð á afgreiðslu málsins á hæstv. ríkisstjórn. Hröð afgreiðsla heildarlaga um heilbrigðisþjónustu og tveggja frumvarpa sem þeim fylgja finnst mér hneisa fyrir Alþingi, og virðingarleysi við viðkvæma þjónustu, þjónustu sem að okkar mati á að styrkja með sérlögum enda er hún undanþegin samkeppnislögum. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum tilbúin til að axla ábyrgð í þessum málaflokki. Við hefðum samfélagslega ábyrgð, þverfaglegt starf og þverfaglegt starf í þágu sjúklinga að leiðarljósi. 
             Fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hef ég lagt fram fjórar breytingartillögur til að styrkja faglega stjórnun og lýðræðislega stjórn 

Virðulegi forseti. Við erum að setja rammalöggjöf um heilbrigðisþjónustuna. Búið er að leggja mikla vinnu í þetta frumvarp eins og komið hefur fram í umræðunni. Það er ýmis góð nýbreytni í því eins og t.d. að ungir hjúkrunarsjúklingar eigi sama aðgang að hjúkrunarrýmum og aðrir og ýmislegt fleira. Við samfylkingarmenn í heilbrigðis- og trygginganefndar höfum tekið þátt í vinnslu þessa máls og skrifuðum undir málið með fyrirvara. Við munum styðja öll ákvæði frumvarpsins en breytingartillögur frá Þuríði Backman mætti auðvitað skoða nánar. Ekki hefur gefist tími til þess og ekki var rætt í nefndinni neitt frekar um þau efni. Við munum sitja hjá við þau atriði en ég tel fulla ástæðu til að við skoðum þessi lög þegar komin verður einhver reynsla á þau og þá förum við yfir fleiri þætti sem snúa að málinu. Reynslan verður að leiða í ljós hvar þarf að taka frekar á þessum lögum.

Virðulegur forseti. Málið sem við nú greiðum atkvæði um er eitt best unna mál sem við höfum komið með inn í þingið í langan tíma. Það var unnið í stórri nefnd þar sem voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka, fagaðilar og hagsmunaaðilar. Það var sent til umsagnar í sumar og það kom 101 umsögn inn, málið var unnið frekar og síðan kom það hingað inn í þingið og hefur fengið afar góða og faglega umfjöllun í hv. heilbrigðisnefnd. Þaðan kemur það út á einu nefndaráliti, þ.e. það er ekki nefndarálit meiri hluta og svo annað nefndarálit minni hluta, einungis kemur eitt nefndarálit þannig að mér finnst hafa tekist afar vel til við vinnslu málsins í þinginu.  Ég þakka sérstaklega heilbrigðisnefnd fyrir vel unnin störf af því að þetta er afar stórt mál og ég veit að því verður fagnað innan heilbrigðisþjónustunnar að þetta mál sé í höfn. Ég er afar ánægð með að það skuli fá afgreiðslu hér í lok þings.

Hæstv. forseti. Ég ætla að fylgja þessari breytingartillögu minni úr hlaði og upplýsa að hún fjallar um að styrkja enn frekar fagstjórnendur, lækna og hjúkrunarfólk. Um þessa grein hafa verið mestu átökin við undirbúning frumvarpsins og þær breytingar sem í tillögunni felast eru til þess að styrkja þá faglegu stjórnun.

Hæstv. forseti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir fagráðum til að styrkja framkvæmdastjóra stofnana og það er gert ráð fyrir að fagráðin séu við háskóla og á kennslusjúkrahúsum. Ég legg til að því verði bætt við að þau verði einnig á svæðisbundnum heilbrigðisstofnunum og heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Ég mismælti mig áðan þegar ég sagði að þetta væri eingöngu fyrir stjórnendurna, þetta er til að efla faglegt starf á þessum sviðum á stofnunum og þessi breyting er til þess að styrkja það og hafa það á þessum stærstu heilbrigðisstofnunum landsins.

Hæstv. forseti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að til styrktar forstjóra Landspítala – háskólasjúkrahúss skipi ráðherra níu manna ráðgjafarnefnd en ég tel eins og margir aðrir að það sé ekki nægilegt að hafa ráðgjafarnefnd við Landspítalann, það þurfi styrkari stjórn. Þessi tillaga fjallar um að ráðherra skipi níu manna stjórn Landspítalans og jafnmarga til vara til fjögurra ára. Þetta er að fyrirmynd Tryggingastofnunar ríkisins sem er stofnun sem ég tel að eins og Landspítalinn eigi að hafa sérstöðu og þurfi stjórn og þá með fulltrúum frá Alþingi, starfsmönnum og neytendum þjónustunnar, þ.e. fulltrúa frá sjúklingum.

Hæstv. forseti. Breytingartillaga mín lýtur að gildistökunni. Ég legg til að horfið verði frá þeirri bjartsýni að þessi lög taki gildi 1. september nk. með tilliti til þess að þetta er rammi utan um stjórnsýslu heilbrigðisþjónustunnar. Eftir á að setja a.m.k. 15 ef ekki fleiri reglugerðir til að fylla upp í þjónustuna. Ég veit ekki hvernig það á að vera hægt að vinna málið með þeim hraða. Nógu hratt unnum við í heilbrigðis- og trygginganefnd og þá sérstaklega hér í þessum sal í dag við að afgreiða þetta mál. Ég tel að úrvinnsla málsins og reglugerðarheimildirnar allar þurfi að vinnast á lengri tíma og því legg ég til að lögin taki gildi 1. janúar 2008. Ég held að það sé raunhæfara en 1. september 2007.

Hæstv. forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fagnar þessu frumvarpi og styður það. Nú er stigið mjög mikilvægt skref til þess að fá íslenska kaupskipaflotann heim. Ég þakka samgöngunefnd þingsins og formanni nefndarinnar fyrir að vinna ötullega að þessu. Þetta er tengt öðru máli sem er einnig á dagskrá í dag, þ.e. skattlagningu skipaútgerðar, en þar er gert ráð fyrir ívilnandi sáttum útgerðinni í hag. Nú ríður á að við styrkjum samtök sjómanna og verkalýðsfélögin í þá veru að þau fylgi því eftir að kjör sjómanna og farmanna um borð í þessum skipum hlíti eða séu í samræmi við íslensk lög og íslenska kjarasamninga.

Herra forseti. Hér er frumvarp til vegalaga að koma til 2. umr. Eitt af tilgreindum markmiðum í frumvarpinu var að vegamálastjóri hefði skýra heimild til að framselja veghald til þriðja aðila. Til viðbótar var lagt til að heimild til gjaldtöku vegna byggingar og reksturs samgöngumannvirkja verði almenn í stað þess að þurfa sérstaka lagasetningu. Í frumvarpinu eru því mjög sterk ákvæði til að einkavæða og framselja veghald í landinu. Í 4. gr. er m.a. kveðið á um að vegagerð skuli „við framkvæmd vegamála leitast við að bjóða út alla hönnun, nýbyggingar, viðhald, þjónustu og eftirlit.“ Næði þetta fram að ganga mundi það m.a. koma hart niður á stöðum úti á landi, á starfsstöðvum Vegagerðarinnar, ef allt yrði boðið út og engin starfsemi þar fyrir hendi. Þess vegna hef ég og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboð ekki getað stutt þetta frumvarp eins og það er, sömuleiðis vegna gjaldtökunnar. Ég hef lagt fram breytingartillögu þar sem kveðið er á um að þetta verði afturkallað. Nú veit ég að í bígerð er að breytingartillaga komi inn milli 2. og 3. umr. sem taki af verstu þætti frumvarpsins. Ég mun kalla breytingartillögu mína til baka og fresta afgreiðslu hennar þangað til ég sé hver verða afdrif mála milli 2. og 3. umr. Engu að síður getum við hvorki stutt 4. gr. sem felur í sér einkavæðingu á allri starfsemi Vegagerðarinnar, heimild til hennar, né svo opna heimild fyrir gjaldtöku á umferð, en við vonumst til að frumvarpið fái endurbætur milli 2. og 3. umr. þannig að við getum stutt það, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að greina frá því við atkvæðagreiðslu við 2. umr. málsins að mér sýnist þörf á að gera smávægilega breytingu við gildistökuákvæði frumvarpsins í tilefni af þeim breytingartillögum sem liggja frammi. Ég hyggst koma henni á framfæri við 3. umr.

Herra forseti. Með frumvarpi því sem við nú greiðum atkvæði um eru lagðar til mjög umtalsverðar og markverðar breytingar á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga. Skilgreining hugtaksins „nauðgun“ er rýmkuð og nær til hvers konar annars konar kynferðisnauðungar. Minni áhersla er lögð á ofbeldisþátt nauðgunar en meiri á sjálfsákvörðunarrétt, frelsi einstaklingsins og friðhelgi og í öndvegi er kynfrelsið sett. Allt eru þetta réttmætar og þýðingarmiklar breytingar sem víðtæk sátt ríkir um og horfir til mikilla réttarbóta fyrir þolendur kynferðisbrota. Til viðbótar leggur frumvarpið til tvær breytingar, annars vegar um fyrningarfrest kynferðisbrota gegn börnum og er lögð til lenging frestsins og hins vegar er lagt til að fella niður refsinæmi þess að stunda vændi sér til framfærslu. Um fyrningarfrest kynferðisbrota gegn börnum hefur verið deilt og tekist um á hvort afnema ætti fyrningarfrest í öllum kynferðisbrotum gegn börnum eða engum. Í meðförum allsherjarnefndar að þessu sinni hefur náðst sú málamiðlun, sú sátt sem ég lagði til með breytingartillögu á síðasta þingi, að afnema fyrningarfrest í alvarlegustu kynferðisbrotunum gagnvart börnum og lagt er nú til að þau fyrnist ekki. Eins og segir í athugasemdum með frumvarpinu er allur munur á nauðgun og þukli utan klæða og afleiðingum þessarar tveggja brota fyrir börn sem fyrir þeim verða. Ég fagna mjög þessari mikilsverðu breytingu sem hv. þingmenn allsherjarnefndar hafa náð sátt um. Þetta er stór dagur fyrir þolendur kynferðisbrota og þetta er stór dagur fyrir alla þá sem hafa látið sig þessi mál miklu varða. Jafnframt er löngu tímabært að afnema refsinæmi þess að stunda vændi sér til framfærslu og það er víðtæk sátt jafnframt um þá breytingu sem hér er lögð til. Ég fer hins vegar ekki dult með það að ég ásamt mörgum fleirum hef lengi verið einarður stuðningsmaður þess að færa refsiábyrgðina frá seljandanum, þolandanum, sem oftast er kona og yfir á kaupanda vændis með öllum þeim rökum og ástæðum sem fyrir þeirri leið eru færðar í athugasemdum með frumvarpinu. Ég styð þá breytingu, herra forseti, á vændisákvæðinu sem spor í rétta átt.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni eitt mikilvægasta lagafrumvarp sem við göngum til atkvæða um í dag. Hér eru lagðar til margar nauðsynlegar breytingar á kynferðisafbrotakafla íslenskra laga, og til stórtíðinda telst að hér er að myndast þverpólitísk samstaða um afnám fyrningarfrests við alvarlegustu kynferðisafbrotum gegn börnum. Fyrir því máli hefur varaformaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, barist í mörg ár. Hann hefur flutt um það sérstakt frumvarp á fjórum þingum og er sérstök ástæða til að óska hv. þingmanni til hamingju með þetta mál þótt að sjálfsögðu hafi margir aðrir lagt baráttu hans lið. 27 þúsund Íslendingar hafa undirritað áskorun til Alþingis um að þetta nái hér í gegn. Hér er um að ræða mikinn sigur fyrir mannréttindabaráttu á Íslandi. Hér er um að ræða alvarlegustu og ljótustu glæpi sem framdir eru í veröldinni og að sjálfsögðu hlýtur það að vera öllum þeim mikið fagnaðarefni sem hafa barist fyrir breytingum á þessum lögum og að þessir kynferðisglæpir gagnvart börnunum verði aldrei fyrnanlegir þegar um er að ræða alvarlegustu glæpina. Að sjálfsögðu er það einnig sérstakt ánægjuefni þegar myndast þverpólitísk samstaða á hinu háa Alþingi á meðal allra stjórnmálaflokkanna um að standa saman að svo mikilvægum mannréttindabótum, svo mikilvægum lagabreytingum sem hér um ræðir. Það er til fyrirmyndar og það er ástæða til að óska Alþingi til hamingju með það á sínum síðasta starfsdegi á þessu kjörtímabili af því að allt of sjaldan nær Alþingi saman um að mynda þverpólitíska samstöðu um að mikilvæg réttindamál og mannréttindamál nái fram að ganga burt séð frá því hver hefur fyrir þeim barist og hver er upphafs- eða hvatamaður að málunum. Hér er um að ræða frábært dæmi um samstöðu allra stjórnmálamanna og allra stjórnmálaflokka á Alþingi um að alvarlegustu kynferðisafbrotin gagnvart börnum fyrnist aldrei. Það er mikill sigur fyrir mannréttindabaráttunni og ég óska Alþingi aftur til hamingju með það.

Hæstv. forseti. Eins og ég lýsti í ræðu minni áðan hef ég ákveðnar efasemdir um orðun 1. málsl. í 194. gr. almennra hegningarlaga. Athugasemdir mínar lúta í fyrsta lagi að því að ég tel að hér hefði verið hægt að taka veigameira skref og stærra í átt til þess að tryggja verndarhagsmuni og réttarstöðu kynfrelsis kvenna. Ég er sömuleiðis efins um það að nefndin bæti þarna inn aftur orðalaginu „annars konar ólögmæt nauðung“ og vísaði ég í ræðu minni áðan til efasemda sem við fengum frá umsagnaraðilum. Ég sit hjá, og við gerum það, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, við þessa breytingartillögu en vegna þess að ég tel að við náum ekki lengra í þessu máli hér og nú ætlum við samt að styðja greinina þegar hún verður hún borin upp svo breytt til atkvæða.