Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Jón Pálmason: Þar sem frsm. meiri hl. fjhn. er ekki viðstaddur, þá þykir mér rétt að segja nokkur orð um brtt. þær, sem meiri hl. n. hefir lagt fram. Við 2. umr. málsins í hv. d. bar meiri hl. fjhn. fram nokkrar brtt. við frv., sem gengu í þá átt, að við hina almennu launahækkun til opinberra starfsmanna sé miðað við það, að gera hlutaðeigandi mönnum fært að lifa eftir því, hvað miklar fjölskyldur þeir hafa. Allar þessar brtt. voru felldar. Við 3. umr. málsins í þessari d. báru sömu menn fram nokkrar brtt. við frv., en þær voru allar felldar nema ein, sem fór í þá átt, að setja hámark á verðlagsuppbótina, þannig að þeir, sem hefðu yfir 8 þús. kr. laun á ári, fengju enga uppbót. Nú fór svo við meðferð þessa máls í Ed. í dag, að þá var þetta ákvæði, sem hér var sett inn í frv., fellt burt úr frv., svo að það er komið í sama horf og áður var, þannig að menn geta fengið verðlagsuppbót, hvað há laun sem þeir hafa. Við í meiri hl. fjhn., hv. 1. þm. Rang., hv. 3. landsk., hv. 2. þm. Skagf. og ég, höfum þess vegna leyft okkur enn á ný að bera fram brtt. á þskj. 545, sem fer í svipaða átt og sú, sem var samþ. við 3. umr. Ég skal taka það fram, að þó að þessar till. standi á ábyrgð þessara 4 manna, þá er að sjálfsögðu það, sem ég segi, algerlega á mína ábyrgð sagt. Að setja hámark, sem miðað er við 8 þús. kr., er frá mínu sjónarmiði talsvert hærra en ég tel vera eðlilegt og réttlátt, en þar sem það hefir sýnt sig, að það þýðir ekki að bera fram hámark, sem er lægra, þá hefi ég gengið inn á, að miðað sé við þessa upphæð. Við umr. í dag í hv. Ed. kom í ljós, að ýmsir þm. höfðu það að athuga við till. þá, sem var samþ. í þessari d. við 3. umr., að ákvæðin í gr. stönguðu hvort annað, eftir að hún var samþ., sérstaklega þar sem miðað væri við tekjur án tillits til þess, hvort það væru launatekjur eða tekjur af öðrum hlutum. Það voru færð þau rök fram, að það væri ekki nægilega skýrt í gr., við hvað væri átt. Nú höfum við í fjhn. reynt að skýra þetta nánar og miðum við launatekjur eingöngu hjá stofnunum, sem ríkið á eða styrktar eru af ríkinu eða settar á fót með löggjöf. Það ætti því ekki að vera um það að villast, við hvað væri átt með till., eins og hún nú er orðuð. Ennfremur er það einskorðað þannig að því er þetta ákvæði snertir, að miðað sé við skattaframtal fyrra árs, þangað til nýtt skattaframtal kemur. Nú stendur svo vel á að því er þetta snertir, að skattaframtal fyrir árið 1939 er nýkomið, og er tilætlunin af okkar hálfu sú, að þeir, sem á árinu 1939 hafa yfir 8 þús. kr. launatekjur, fái á árinu enga verðlagsuppbót, en það á að gilda, þangað til næsta skattaframtal liggur fyrir. Ennfremur er því bætt við, sem sjálfsagt er, að laun og verðlagsuppbót samanlagt skuli ekki vera hærra hjá neinum manni en sem nemur 8 þús. kr. Ég vænti því, að hv. þm. þessarar d. séu ekki í neinum vafa um, við hvað við eigum í meiri hl. fjhn. að því er þetta snertir, og eins hlyti að sjálfsögðu að vera, ef frv. ætti eftir að fara til meðferðar í Sþ. Ég geri ekki ráð fyrir að ég þurfi að fara fleiri orðum um þessa till., því að ég hygg, að hún muni liggja ljóst fyrir. Þá er önnur till., sem við í meiri hl. fjhn. höfum leyft okkur að bera fram á sama þskj. (545), en hún fer fram á, að inn í þessi l. sé sett ákvæði um það, að ríkisstj. hafi heimild til, ef fjárhagsástæður versna frá því, sem nú er, að fella verðlagsuppbótina niður að nokkru eða öllu leyti. Eins og kunnugt er, þá liggur fyrir Alþ. frv., sem að vísu er ekki ennþá komið fyrir þessa hv. d., en það fer fram á að gefa ríkisstj. heimild til að fella niður 35% af ýmsum lögbundnum gjöldum og þar á meðal af verðlagsuppbótinni. Ég verð að segja, að mér finnst óviðfelldið, að samtímis sé borið fram frv. um verðlagsuppbót og jafnhliða annað um heimild til að fella niður 35% af henni. Það er eðlilegra að hafa þetta í einu og sama frv., ef menn á annað borð geta fallizt á, að það sé sanngjarnt og eðlilegt. Í sambandi við þessar till. þykir mér ástæða til að segja ofurlítið um málið almennt frekar en ég hefi áður gert. Ég verð þá fyrst að segja það, að mér þykir það mjög eftirtektarvert í sambandi við afgreiðslu þessa máls á Alþ., að ég hefi ekki enn heyrt færð fyrir því nein rök, að það sé eins og nú standa sakir réttlátt og sanngjarnt að borga þessa verðlagsuppbót. Þetta er atriði, sem ég vil leggja nokkra áherzlu á. Það er í fyrsta lagi það að athuga í þessum efnum, að þessa uppbót eiga allir þeir menn að fá, sem eru í föstum launastöðum í þessu landi og hafa tekjur með þeim launakjörum, sem þar eru sett. Það er athugandi, að um margar þessar stöður hafa aðrir sótt, sem óskað hafa eftir að fá þær með þeim kjörum, sem þar er um að ræða. Fjöldi af þeim mönnum, sem ekki hafa notið þess að fá þessar stöður, er menn, sem hafa miklu verri aðstöðu en þeir, sem orðið hafa fyrir þeim höppum að hljóta þessar stöður. Ég verð að segja, að þegar þeir, sem lent hafa í því að hljóta þessar stöður, eiga nú að fá launauppbætur, þá er hinum, sem í mörgum tilfellum eru kannske eins hæfir, sýnd enn meiri ósanngirni en ella þyrfti að vera. Í öðru lagi verð ég að segja það sem mína skoðun, að ég tel, að ríkissjóður eigi ekki að bera ábyrgð á því, þótt dýrtíð vaxi af völdum stríðs, og honum ber engin skylda til að bæta upp kjör þessara manna frekar en annara þegna í okkar þjóðfélagi. Það er mín skoðun, að það beri að taka tillit til, hvernig aðstaðan er hjá öðrum mönnum í okkar þjóðfélagi, sérstaklega þeim fjölda manna, sem vill vinna, en er í vandræðum með að fá eitthvað að starfa. Það eru þessir menn, verkamenn og aðrir, sem ríkisvaldið á að bera meir fyrir brjósti en þá menn, sem eru í fastlaunuðum stöðum. Það ber einnig að gæta þess, að framleiðslan í landinu, bæði í sveitum og við sjó, hefir ekki svo glæsilegar framtíðarhorfur eins og sakir standa, að ástæða sé til að gera ráð fyrir, að hún sé fær um að borga verðlagsuppbætur til þeirra manna, sem bezta hafa aðstöðu í þessu landi. Að þessu athuguðu verð ég að segja, að mér finnst mjög eðlilegt, þrátt fyrir það þótt mikill meiri hl. sé fyrir því að samþ. verðlagsuppbót til embættismanna og starfsmanna ríkisins, að þá sé ríkisstj. heimilað að hafa það á valdi sínu, hvort hún er greidd eða að hve miklu leyti hún er greidd, og það fari eftir því, hvernig fjárhagsástæðurnar verða. Þegar farið er fram á í sambandi við fjárl., að ríkisstj. hafi heimild til að fella niður svo og svo mikið af þeim upphæðum, sem ætlaðar eru til opinberra framkvæmda, sem miða að því að veita mönnum vinnu, þá verð ég að segja, að ég tel, að hitt eigi að ganga fyrir, að ríkisstj. hafi heimild til að fella niður eitthvað af þeim launauppbótum, sem ætlunin er að greiða samkv. þessu frv. Að þessu athuguðu vænti ég þess, að ef menn hugsa vel um, hvernig ástandið er, þá hljóti menn að fallast á þessa heimildartill., sem meiri hl. fjhn. hefir lagt fram. Við vitum ekki á þessari stundu, hversu miklir fjárhagslegir örðugleikar kunna að steðja að okkar atvinnuvegum á þessu sumri, svo ekki sé lengra talið fram í tímann. Það kann að vera, að það fari eins um þessar brtt. meiri hl. fjhn. og hinar, að þær verði felldar, en við höfum hér sýnt viðleitni til að færa þetta mál til betri vegar, og það er þá á ábyrgð þeirra manna, sem fella till., hvernig fer um þetta mál.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti. Í sambandi við þetta hámark, sem samþ. var hér í Nd., en Ed. hefir nú breytt, þá sé ég, að hér er fram komin brtt. frá meiri hl. fjhn., sem líkist þeirri brtt., sem var samþ. hér við 3. umr. Ég ætla nú ekki að orðlengja um nauðsynina á því, að sett sé hámark fyrir því, hverjir eigi að fá þessa dýrtíðaruppbót, og heldur ekki að minnast á það, sem ég hefi oft sagt hér áður viðvíkjandi nauðsyninni á því, að Alþ. gerði eitthvað til að tryggja betri hag alþýðu manna, en um það eru menn ekki eins samtaka og um það að bæta hag hálaunamannanna, eins og sýnt hefir sig áþreifanlega í dag viðvíkjandi togaraeigendum, þar sem búið er að koma fyrir kattarnef till. um það, að þeir borgi útsvör til bæjar- og sveitarfélaga. Ed. hefir sýnt hug sinn í garð hálaunamannanna, þar sem hún hefir fellt burt ákvæði það, sem sett var inn í þessari d., að af launum yfir 8 þús. kr. á ári skyldi ekki greidd dýrtíðaruppbót. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta, því að það duga ekki mikið rökræður við hv. þm. viðvíkjandi þessum atriðum. En það er eitt atriði, sem þarf að laga í till. á þskj. 545 í sambandi við 8 þús. kr. hámarkið. Í till. þarf að koma greinilega fram, að ætlazt sé til, að það séu 8 þús. kr. eftir núgildandi verðlagi eða sú upphæð, sem til þess svarar síðar, ef verðlag fer hækkandi. Ég býst ekki við, að það sé meiningin hjá hv. flm. till., að svo framarlega sem dýrtíðin vex á næstu árum og 8 þús. kr. koma kannske til með að samsvara 5–6 þús. kr., þá eigi embættismennirnir að missa dýrtíðaruppbót fyrir þetta bil. Ég vil því leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. um þetta og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir orðunum „8000 krónum“ í 2. málslið komi: eftir núgildandi verðlagi eða þeirri upphæð, sem til þess svarar síðar.“ Ég álít rétt, að það komi þarna fram, sem mér hefir skilizt, að meiningin væri með þessari till. Viðvíkjandi 2. brtt., þar sem lagt er til, að ríkisstj. sé heimilað að fella niður að nokkru eða öllu leyti verðlagsuppbótina, þá vil ég lýsa því yfir, að ég er á móti þeirri brtt. Ég er einnig á móti því frv., þar sem lagt er til, að ríkisstj. sé heimilað að fella niður 35% af ýmsum lögbundnum gjöldum. Ég álít, að Alþ. eigi sjálft að ráða fjármálunum, en vald ríkisstj. eigi í engu að vera meira en góðu hófi gegnir. Ríkisstj. hefir fullkomlega sýnt það undanfarið, að þegar henni þykir mest við liggja, þá skirrist hún ekki við að gefa út bráðabirgðal. eða á einhvern hátt að knýja fram það, sem henni þykir mest þörf á. Ég er því á móti því, að ríkisstj. sé gefin heimild í þessum efnum. Ég tel nauðsynlegt í þessu sambandi, að Alþ. gangi frá því, áður en því verður slitið, hvað það vill leggja fyrir ríkisstj. að gera í atvinnu- og fjárhagsmálum þjóðarinnar, en skiljist ekki þannig við vandamálin, að ríkisstj. geti farið hverju því fram, sem hún vill vera láta. Viðvíkjandi hámarkinu, 8 þús. kr., þá vil ég að lokum segja, að ég álít, að það nái ekki nokkurri átt annað en sú till. verði samþ. og Alþ. gangi þannig frá verðlagsuppbótinni. að hún sé takmörkuð við 8 þús. kr. Ég álít, að það nái ekki nokkurri átt; eins og útlitið er nú og líkur eru til, að hin mestu vandræði vofi yfir fjölda af landsbúum, að ríkið gangi á undan í því að bæta upp laun, sem vitanlegt er að nægja mjög ríflega til þess, að menn geti sómasamlega séð fyrir sér og sínum. Hinsvegar vil ég geta þess um leið, að ég álít, að Alþ. geti ekki látið staðar numið í því að takmarka þetta við sína eigin embættismenn, að þeir skuli ekki fá dýrtíðaruppbót á laun, sem eru yfir 8 þús. kr. á ári, heldur þurfi að halda lengra, svo að á öðrum eins erfiðleikatímum og nú eru haldist engum manni uppi að hafa svo há laun og tíðkazt hefir undanfarið, eða kannske 10–20 þús. kr. á ári.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifleg brtt. frá hv. 5. þm. Reykv., sem hann hefir lýst. - Það þarf tvennskonar afbrigði til þess, að þessi brtt. megi koma hér fyrir.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Herra forseti! Ég vil aðeins vekja athygli hv. d. á því, að ef till. undir tölul. 1 yrði samþ., þá er vafasamt um örlög frv., því að þá yrði það að fara í Sþ. Það virðist vera allrótgróinn ágreiningur milli d. um þetta mál. Ágreiningurinn liggur í því, eins og menn munu hafa veitt athygli, hvort telja beri þetta uppbætur eða nauðþurftarstyrk. Ed. virðist vera nokkuð eindregin í því að framfylgja þeim grundvelli, sem frv. var upphaflega lagt fram á. Um síðari till. hefi ég það að segja, að ég er meðmæltur því, að hún verði samþ. Ég tel, að þeir hv. þm., sem yrðu að láta sér lynda, að þeir yrðu undir í þessu máli, fengju nokkra réttingu sinna mála með því að fela ríkisstj., ef nauðsyn krefðist þess, að draga úr dýrtíðaruppbótinni, ef það reyndist ógerlegt fyrir ríkissjóð að standa undir þeim byrðum, ásamt öðrum byrðum, sem á honum hvíla. Ég tel, að ef sú till. verður samþ., þá beri að skilja hana þannig, að ríkisstj. hafi heimild til að lækka mismunandi mikið dýrtíðaruppbótina og breyta henni meir í það horf, að gera hana að nauðsynlegri hjálp frekar en uppbót á laun manna, eins og frv. upphaflega fór fram á og það nú stefnir að. Það væri fullkomlega réttlátt, ef það væri talið ríkisvaldinu um megn að greiða alla dýrtíðaruppbótina. Ég mæli því með, að till. undir 2. tölul. verði samþ.

*Jón Pálmason: Í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. sagði um 1. till. meiri hl. fjhn., að það væri svo mikill ágreiningur milli d. um hana, að það liti út fyrir, að frv. yrði að fara í Sþ., ef hún yrði samþ., þá verð ég að segja, að ég sé enga ástæðu fyrir okkur, sem höfum þá skoðun, að það sé í alla staði sanngjarnt að setja hámark að því er þetta snertir, að slaka til með þá skoðun, þótt það hafi sýnt sig, að meiri hl. hv. Ed. er því fylgjandi að hafa þetta takmarkalaust eins og það er í frv. Ég verð að segja, að mér finnst það tæplega sæmandi eins og nú standa sakir, að maður, sem hefir 20 þús. kr. laun á ári, fái verðlagsuppbót af 7800 kr., eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég held þess vegna, að það sé ástæðulaust fyrir okkur, sem teljum eðlilegt, að hámark sé sett, að slaka nokkuð til í þessum efnum. Viðvíkjandi hinu atriðinu, að okkur ætti að vera fullnægt með því að fá síðari brtt. samþ., sem er heimild fyrir ríkisstj. að lækka þessa uppbót eða fella hana niður, þá er það að nokkru leyti rétt og að nokkru leyti ekki. Það er að því leyti rétt, að við getum að sjálfsögðu treyst því, að ef til vandræða horfir, þá muni stj. nota þessa heimild, sem þar er, en það er að því leyti ekki rétt frá mínu sjónarmiði, að ég tel eðlilegra að slá því föstu, að ekki sé greidd verðlagsuppbót á hærri laun en samkvæmt fyrri till. er tilgreint. En annars vil ég ítreka það, að ég tel, að miklu skipti að það komi fram, að það sé vilji fyrir því, að þessi heimild sé notuð, áður en notuð er heimild til niðurskurðar á verklegum framkvæmdum, sem miða að því að halda uppi vinnu fyrir það fólk í landinu, sem annars hefði hana ekki, og ég vil mega vona, að hæstv. ríkisstj. fari þá leið, ef til vandræða kemur. Ég mun ekki ræða frekar um þetta nema sérstakt tilefni gefist, en vonast eftir að þessi till. okkar í fjhn. um 8 þúsund kr. hámark nái samþykki, þar sem hún er í samræmi við það, sem áður hefir verið samþ. hér í deildinni.

*Gísli Sveinsson: Ég hefi nú í gegnum allar umr. þessa máls ekki tekið til máls um þetta frv., en það er ekki beinlínis af því, að ég hafi ekki haft hug á að láta í ljós skoðun mína á því, hvernig ýmsar tillögur hafa verið fram bornar hér, og hvernig þær hafa ekki aðeins stangazt á, heldur að ýmsu leyti gert þetta mál svo erfitt viðfangs, að það hefir verið ráðgáta, hvernig ætti að haga framkvæmdum, ef allt hefði verið samþykkt eins og það hefir komið frá n. Ég hefi um þetta allt haft þá reglu, að taka ekki annan þátt í afgreiðslu málsins en við atkvgr., og hefi um það haft þá sömu reglu, sem ég hefi haft um mál á þingi, bæði fyrr og síðar, nema þau hafi komið mér beinlínis við. Það má nú segja, að það sé ekki heppilegt að taka ekki annan þátt í afgreiðslu mála en þennan, og hefi ég ekki tekið hér til máls af því, að ég telji þetta mál snerta mig sérstaklega, en ég tel, að hér hafi svo margir um sárt að binda, og aðrir meira en ég. Ég get lýst því yfir, að ég gæti fallizt á það, að ekki kæmi til mála nein launauppbót, ef ekki væru aðrir verr staddir en ég, þótt þau laun, sem sýslumenn fá úti um land, séu ekki talin há. En það má öllu ofgera, og ég tel, að fjhn., eða sérstaklega einstakir menn innan n., því ekki eiga allir þar óskilið mál, gangi nokkuð langt í því að lýsa sinni skoðun á því, hvað sé rétt og hvað ekki rétt í þessu máli. Hv. þm. A.-Húnv., sem ef til vill er form. n. eða a. m. k. hleypur hann fram fyrir skjöldu, vill tala um þessi mál eins og hann einn hafi vit á þeim, og tala um það, þegar talað er um að fjárhagurinn og afkoman í Reykjavík sé slæm, að það þurfi nauðsynlega að verja svo og svo mörgum millj. til beins styrks eða aðstoðar atvinnuvegunum, sem nú standi tæpt. Ég er ekki að mæla því bót, ef menn vilja rýra atvinnuvegina, en það virðist vaka fyrir þessum hv. þm., að ef talað er um að bæta kjör þeirra manna, sem fást við opinber störf, þurfi alltaf að koma á móti, að það megi ekki gera. Það þurfi þá að styrkja aðrar greinir, en sem betur fer, er ekki komið svo landbúnaðinum um allar jarðir landsins, að hann standi sig svo hörmulega, að það þurfi sérstakar milljónaráðstafanir nú til þess að hlaupa undir bagga, eins og hann vill gera með frv., sem hann hefir horið hér fram. En þessi hv. þm. og meiri hluti fjhn., sem ég veit ekki, hverjir skipa nú, því hún er víst nokkuð skörðótt, - ég geri þó ráð fyrir, að það séu 3 menn sem standa að þessu - þeir vilja nú á síðustu stundu reyna að stemma stigu fyrir framgangi málsins, með því að samþ. brtt., þar sem alveg er skipt um grundvöll fyrir málinu. Það, sem nú virðist vaka fyrir þessum mönnum, er að klifa á þessu, sem búið er að fella í Ed., 8 þúsund kr. hámark, sem ekki mætti yfirstíga til þess, að nokkur uppbót yrði á það veitt. Nú er eins og þessir menn hafi ekki aðgætt, hvernig 2. gr. frv. er. Þar segir, að „til 1. flokks skulu teljast laun 300 kr. eða minna á mánuði, til 2. flokks laun frá 300–400 kr. á mánuði, og til 3. flokks laun yfir 400 kr. á mánuði, þó þannig að af hærri mánaðarlaunum en 650 kr. greiðist einungis verðlagsuppbót af 650 kr., en ekki af því, sem þar er fram yfir.“ M. ö. o., að takmarkið er sjálfkrafa komið 8000 kr. Það er eins og hv. þm. og n. vilji ekki sjá þetta og kannast við það. Þegar talað er um 650 kr. mánaðarlaun, þá sjá hv. þm., að hér skakkar ekki miklu, og því, sem fram yfir er, má ekki greiða uppbætur af. Nú hefir margoft verið tekið fram, að það munar minnstu, hvort verið er hérna megin eða hinu megin við takmarkið. Eins og hæstv. fjmrh. tók fram, er þetta „princip“, regla, hvort greiða á uppbót af þessu eða hinu. Ef ekki á að greiða uppbótina á laun eða tekjur, þá ætti n. að koma fram með styrkfrumvarp eitthvað áþekkt því, sem hv. þm. A.-Húnv. flytur um tveggja millj. króna styrkinn. Sýnir það ekki neitt litla þrákelkni, að menn nenna að gefa þessu ýmiskonar nöfn og koma með þetta á síðasta degi þingsins til þess að koma í veg fyrir, að málið komist fram. Fjhn. var ekki of gott að koma með þetta og fá það rætt, en að koma með það æ ofan í æ, það kalla ég mikla málafylgju. Að efninu til er þetta það sama eins og kom fram hér í d. og fór til Ed. Nú er mér óskiljanlegt, að það geti verið nokkur meining í þessu eins og það fór frá Nd., að taka allar tekjur og girða þannig fyrir, að þeir, sem hafa undir 8 þús. kr., og mundu með uppbótinni ná þeirri upphæð, en hafa kannske ekkert meira að öðru leyti, hafi möguleika til þess að fá uppbót. - Þá er það till. hv. þm. N.-Ísf. Mér líkaði hún ekki. Hún er borin fram til þess að útiloka embættismenn, sérstaklega lækna, sem víða hafa miklar aukatekjur, frá því að næla sér í þær. Það er ekki nema gott við því að segja að hafa duglega lækna, og býst ég við, að allir vildu það, og landlæknir líka. Mér líkar þetta ekki, en samt er meira vit í því en þessu, sem nú kemur fram, að aðeins eigi að greiðast verðlagsuppbót af launum, sem tekin eru frá stofnunum, sem ríkið á eða styrkir. Það er nú svo blandað, hverjar stofnanir ríkið á, að ef ég væri spurður að, hvar takmörkin væru, mundi mig reka í vörðurnar. Þetta er bundið við opinber störf, og sumir þessara manna sjá rautt, ef launin koma frá því opinbera, en ef þau koma annarstaðar að, þá er allt gott. Ég skal hugga hv. þm. A.-Húnv. með því, að takmörkin eru í 2. gr. Ég er alveg rólegur með þetta, hefi ekki tekið þátt í málinu nema við atkvgr. og mun ekki gera það hér eftir nema alveg sérstakt tilefni gefist. Ég býst nú við, að hv. þingm. hafi, þar sem málið er á síðasta degi, athugað hvað málið er orðið ömurlegt bæði í sjón og reynd, og þess vegna sé ekki mikil hætta á, að þessi till. verði samþ., en ef hún verður samþ., er allt í sama öngþveitinu, ef þingið vill ekki fela ríkisstj. framkvæmdir þessara mála eftir þeim lögum, sem í gildi eru. Hvað snertir 2. till. skilst mér, að ráðh. vilji til samkomulags mæla með henni. Ég vil þó benda á, að þessi till. er ekki laus við það, sem kom svo meinlega fram í ræðu hv. þm. A.-Húnv., að vilja ekki gera öllum jafnhátt undir höfði. Nú er því svo háttað, að hér eru komnar fram og hefir verið útbýtt frá Ed. brtt. á þskj. 544 við frv., sem borið var fram f. h. stj., að fella niður eða lækka ýmsar greiðslur skv. lögum. En meiri hluti fjhn. þessarar deildar leggur til í brtt. á þskj. 545, að ríkisstj. sé heimilt, ef fjárhagsörðugleikar vaxa, að fella niður verðlagsuppbótina að nokkru eða öllu leyti. Ráðh. er þannig heimilt, ef nokkrar líkur eru til, að örðugleikar fari vaxandi - en allir vita að þeir vaxa svo að segja daglega - að draga úr verðlagsuppbótinni eða fella hana niður með öllu. En hvað segir svo á þskj. 544? Ég vil biðja hv. þm. að hafa þskj. fyrir framan sig; þar segir svo í II. lið, með leyfi hæstv. forseta: „Heimildir þær, sem gefnar eru í 1. gr. laga þessara, er skylt, ef til kemur, að nota hlutfallslega jafnt til niðurfærslu þeirra útgjalda ríkissjóðs, er þær ná til, enda sæti þá sömu hlutfallstölu niðurfærsla á gjöldum ríkissjóðs samkvæmt heimild í 22. gr. fjárl. fyrir árið 1941“. Og ennfremur segir í I. lið undir 1. tölulið: „Í stað orðanna „ef nauðsyn krefur“ í upphafi greinarinnar komi: ef fyrirsjáanlegt er, að tekjur ríkissjóðs bregðast verulega frá því, sem fjárlög gera ráð fyrir.“ Það sjá allir, hver munur er á þessum till. eða brtt. meiri hluta fjhn. Heimildina til þess að fella niður eða lækka ýmsar greiðslur samkv. lögum skal skv. brtt. 544 ekki nota nema fyrirsjáanlegt sé, að tekjur ríkissjóðs bregðist verulega, en skv. brtt. meiri hluta fjhn. við frv. það, er hér liggur fyrir, má fella niður verðlagsuppbótina, ef fjárhagslegir örðugleikar vaxa. Þetta vildi ég benda á nú á síðustu stundu þessa máls. En eftir að búið er að flækja þetta mál og þvæla eins lengi og kostur er á, tíma menn loks ekki að sjá af neinni verðlagsuppbót til opinberra starfsmanna. Ekkert annað liggur að baki brtt. meiri hluta fjhn., og verði þær samþ., má með sanni segja, að síðari villan er margfalt verri en hin fyrri.

*Jón Pálmason: Það kom greinilega í ljós í ræðu hv. síðasta ræðumanns, þm. V.-Sk. (GSv), að hann talar hér frekar sem beinn fulltrúi launastéttarinnar en sem fulltrúi alls almennings í landinu. Mér finnst að vissu leyti gott, að fram skuli koma ákveðin rödd í þessa átt, en það hryggir mig, að hún skuli koma frá vini mínum og flokksbróður, hv. þm. V.-Sk., því að hún gengur í gagnstæða átt við mína sannfæringu. En þótt mér þyki leitt, að hv. þm. hefir gert þessa stefnu að sinni, aftrar það mér ekki frá því að svara honum afdráttarlaust út frá þeirri skoðun, sem ég hefi á þessu máli, sem um er að ræða. Ég vil þá í fyrsta lagi taka það fram, til þess að þessi hv. þm. eða aðrir þurfi ekki að vera í neinum vafa um það, að þessar brtt. eru fluttar af 4 mönnum í fjhn. þessarar d., og að því er ég bezt veit án ágreinings. Í annan stað vil ég taka fram, að ég þurfti engrar kennslu við frá þessum hv. þm. Mér er það vel ljóst og okkur öllum, að 650 kr. hámarkið er þannig hugsað, að ekki má greiða dýrtíðaruppbót af þessari upphæð, en það má gera skv. frv. jafnvel þótt maður hafi 30000 kr. laun. Hv. ræðumaður talaði um þrákelkni af minni hálfu og að ég virtist ekki vilja samþykkja, að kjör þeirra væru bætt, sem hefðu launastöður hjá því opinbera. Ég finn ástæðu til að taka það fram, ef menn kynnu að skilja afstöðu mína til þessa máls á þann veg, að hún stafaði af óvild í garð einstakra manna eða stétta, að því fer svo fjarri, að svo sé, enda væri það næsta óeðlilegt, þar sem innan þessarar stéttar eru margir kunningjar mínir og vinir og menn, sem ég vil í alla staði gott eitt, enda þykist ég ekki hafa sýnt það, að ég sé háður óvild til einstakra manna eða stétta. Skoðun mín í þessu máli byggist á því, að mér er ljóst, að höfuðmeinið í okkar þjóðfélagi er það, að allur almenningur, eða a. m. k. hin uppvaxandi kynslóð, sem á nokkurs úrkosta, keppir að því að komast frá sveitavinnunni og sjávarvinnunni í fastlaunaðar stöður. Þessi flótti frá framleiðslustörfunum og aðsóknin að hærri skólum og þessum stöðum gerir það að verkum, hvernig komið er hjá okkur, en öll afkoma þjóðarinnar byggist á því, hvernig framleiðslunni vegnar. Ég get ekki fallizt á, að það sé ósanngirni hjá mér eða öðrum, þótt ég álíti, að ef bætt eru kjör þeirra manna, sem bezta hafa aðstöðuna fyrir, beri einnig að bæta kjör þeirra, sem verr eru settir. Það virðist svo sem meiri hl. hv. þm. hafi ekki gert sér ljóst, hvílíkt hyldýpi er staðfest milli kjara þeirra manna, sem vinna að framleiðslunni til sjós og sveita, og hinna, sem hafa fastlaunaðar stöður hjá ríkinu eða öðrum. Þetta hyldýpi gerir það að verkum, að ég vil ekki með atkv. mínu stuðla að því að samþ. verði að bæta kjör þeirra, sem bezta hafa aðstöðuna fyrir, á meðan ekki er hægt að bæta kjör þeirra, sem lakar eru settir. Þetta er það meginatriði, sem ætti að gera öllum ljóst, að það er furðulegt og ómaklegt, þegar einstakir menn, hvort sem þeir eru flokksmenn mínir eða andstæðingar, brigzla mér um ósanngirni og þrákelkni eða óvild í garð þeirra, sem hér eiga hlut að máli. Að ég eða meiri hluti fjhn. álíti, að það sé betra, ef menn hafa laun frá öðrum fyrirtækjum en því opinbera, þá er því til að svara, að það, sem hér um ræðir, er að ákveða, hvernig haga skuli afstöðu ríkisins gagnvart þeim launþegum, sem eru í þess þjónustu. Hitt liggur meira fyrir utan okkar verksvið, en ég tel, að í þessu efni eigi jafnt yfir alla að ganga. Það, sem þingið ákveður um kjör opinberra starfsmanna, mun verða grundvöllur þess, sem krafizt verður, að gildi um starfsmenn bæjarfélaga og annara fyrirtækja. Ég get ekki fallizt á, að kenni neinnar hlutdrægni hjá okkur í meiri hl. fjhn. í 2. till. um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að fella niður verðlagsuppbótina að nokkru eða öllu, en það kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, að honum virtist, að svo væri. Sú till. byggist á þeirri skoðun okkar, að miðað við þær aðstæður, sem nú eru hér, annarsvegar hjá þeim, sem eru í fastlaunuðum stöðum, og hinsvegar hjá verkalýðnum, sem hefir óvissa vinnu, og þeim hluta sveitafólks, sem veit ekki, hvernig vinnuskilyrðum muni háttað, þá sé sjálfsagt að fella fyrr niður dýrtíðaruppbótina til opinberra starfsmanna en að grípa til þess að skera niður framlög til verklegra framkvæmda, sem gera þeim er lakasta hafa aðstöðu, fært að afla sér síns brauðs. Frá þessu sjónarmiði er það harla ósanngjarnt að brigzla okkur um hlutdrægni.

*Thor Thors: Ég ætla ekki að fara langt út í þetta mál í heild, en vegna þeirra orðaskipta, er fram hafa farið milli flokksbræðra minna. hv. þm. V.-Sk. og hv. þm. A.-Húnv., ætla ég að segja nokkur orð. Hv. þm. A.-Húnv. sagði, að hv. þm. V.-Sk. talaði í þessu máli sem fulltrúi launastéttarinnar eingöngu, en ekki sem fulltrúi þjóðarinnar. Þetta var mjög ómaklega mælt hjá þessum ágæta vini mínum, því að hv. þm. A.-Húnv. verður að gera sér ljóst, að hér er um verulegt stefnumál að ræða, sem byggist ekki á því, að hér sé um hagsmuni starfsmanna ríkisins að ræða. Það, sem hér er um að ræða, er þetta: Ætlar ríkið sem stærsti atvinnurekandinn í þjóðfélaginu að skapa sínum starfsmönnum verri rétt en Alþ. hefir ákveðið öðrum starfsmönnum? Alþ. hefir í l. um gengisskráningu ákveðið, að vissir starfsmenn, þ. e. sjómenn, verkamenn, iðnaðarmenn og verksmiðjufólk, skuli fá nokkrar launabætur í samræmi við vaxandi dýrtíð. Það hefir ennfremur leitazt við að skapa bændum nokkrar launauppbætur með því að taka út úr gengisskráningarlögunum takmörkun á verði innlendra afurða. Þetta hefir þegar leitt til þess, að mjólk og kjöt hafa hækkað í verði á innlendum markaði. Þetta var rétt stefna frá því sjónarmiði, að allar stéttir eigi að hafa nokkra leiðréttingu sinna mála. Eiga starfsmenn ríkisins ekki að vera sama réttar aðnjótandi og Alþ. hefir viljað veita öðrum? Í launastétt ríkisins eru margir, sem hafa svo lág laun, að þeir verða alla tíð í bökkum að berjast. Mér er vel kunnugt um, að lífskjör fólks í sveit eru ekki sambærileg nema að litlu leyti við það, sem kaupstaðarbúar veita sér. Því er ekki að neita, að í kaupstöðunum eru gerðar aðrar kröfur af öllum almenningi til lífskjara en menn sætta sig við í sveit. En hinu má ekki gleyma, að sá bóndi, sem á sitt bú, fær flestar þær afurðir, sem kaupstaðarbúinn verður að kaupa dýru verði fyrir miklu lægra verð af eigin framleiðslu. Það er því sanngjarnt að bæta starfsfólki ríkisins að nokkru vaxandi dýrtíð. En svo er þetta að öðru leyti stefnumál: Ætlar ríkið yfirleitt að skammta starfsmönnum sínum slík laun, að allir, sem eiga annars úrkosti, fari ekki í þjónustu þess? Eiga störf hjá ríkinu að vera nauðalending þeirra, sem hvergi annarstaðar geta veitt sér og sínum lífsframfæri? Það virðist stefna í þessa átt. Nú þegar er mikið ósamræmi milli þess, hvernig ríkið launar sína starfsmenn og einstakir atvinnurekendur. Ef þetta ósamræmi heldur áfram og ekkert er gert til þess að draga úr því, verður afleiðingin sú, að einungis lélegustu starfsmennirnir lenda í þjónustu ríkisins, hinir leita í aðrar áttir. Ég vildi aðeins benda á þessi sjónarmið, svo að minn ágæti flokksbróðir, hv. þm. A.-Húnv., gerði sér ljóst, að í þessu máli er ekki aðeins um fjárhagsatriði að ræða, heldur mjög ákveðið sjónarmið þess ríkisvalds, sem vill tryggja sér færa starfsmenn. Hv. þm. V.-Sk. benti á, að í Ed. hefði sú breyting verið gerð á frv. um heimild til þess að lækka ýmsar greiðslur skv. lögum, að það væri skilyrði fyrir heimildinni, að fyrirsjáanlegt væri, að tekjur ríkissjóðs bregðist verulega frá því, sem fjárl. gera ráð fyrir. Hér finnst mér af mikilli sanngirni mælt, og vænti ég, að sama sanngirni nái einnig til þessa máls. Vil ég því leyfa mér að bera fram skriflega brtt. við brtt. á þskj. 545,2, en þar segir svo: „Ríkisstjórninni er heimilt, ef fjárhagsörðugleikar vaxa, að fella niður verðlagsuppbót samkvæmt leigum þessum að nokkru eða öllu leyti.“ Ég vil leggja það til, að á eftir orðunum: „fjárhagsörðugleikar vaxa“ komi: verulega; er þá farið inn á sömu braut og Ed. hefir farið og skýrt hefir verið af hv. þm. V.-Sk., að örðugleikarnir verða að vera verulegir, til þess að gripið verði til þessara breytinga, og ég hygg, að stuðningsmenn stj. geti treyst því, að hún sýni í öllu sanngirni um framkvæmd slíkra heimilda, ef til kemur.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Snæf., sem hann hefir lýst. Þarf tvöföld afbrigði til þess að hún megi koma til meðferðar, vegna þess að hún er of seint fram komin og skrifleg.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ef maður hefði ekki heyrt, hve oft hv. þm. Snæf. lagði áherzlu á, að hv. þm. A.-Húnv. væri flokksbróðir sinn, mætti maður halda, að rótgróinn kommúnisti hefði verið að tala, svo vel tókst hv. þm. A.-Húnv. að lýsa því, hvílíkt hyldýpi væri staðfest milli kjara verkamanna og fastlaunamanna ríkisins, og að þetta hyldýpi færi stöðugt vaxandi. Einstaka þm. hafa sýnt sig í því að vilja gera ráðstafanir til þess, að hæstu tekjurnar haldi ekki áfram að vaxa fyrir aðgerðir Alþingis, og því hefir komið fram till. þess efnis, að takmarka dýrtíðaruppbót til opinberra starfsmanna við 8000 kr. hámark og önnur till. um að afnema útsvarsfrelsi stórútgerðarmanna. Hvortveggja þessi till. sýnir viðleitni til þess að draga úr þessu hyldýpi, sem staðfest er milli verkamannastéttarinnar og hálaunamanna. En það virðist svo sem meiri hl. þingsins reyni ekki og vilji ekki draga úr þessum mun. Þess vegna er það ráð tekið að senda þingið heim, án þess að nokkuð sé gert til þess að bæta úr kjörum alþýðu. Hv. þm. Snæf. talaði um, að það þyrfti að draga úr þeim mun, sem væri á launum starfsmanna ríkisins og hinna háu launa, sem einstakir atvinnurekendur borga sínum hæstlaunuðu starfsmönnum. Ég kom í minni síðustu ræðu greinilega inn á afstöðuna milli þessara tveggja tegunda og gat þess, að nauðsynlegt væri að draga úr þeim mun, sem væri þarna á milli, á þann hátt, að laun hálaunaðra starfsmanna ríkisins og tekjur einstakra atvinnufyrirtækja lækkuðu. Það er óþolandi að láta það viðgangast, að menn geti haft 10-100 þús. kr. upp úr einstaka atvinnurekstri hér á landi, sem þar að auki er í sumum tilfellum skattfrjáls. Ég efast um, að alltaf sé farið eftir manngildinu, þegar embætti eru veitt, sem yfirvöldin yrðu þó að hugsa um, ef þau tækju hag alþjóðar til greina. Ríkið tekur í sína þjónustu menn, sem einungis gangast fyrir því, hve mikið þeir fá fyrir sína vinnu, en leggur ekkert upp úr hinu, hvort þeir hafa áhuga fyrir sínu starfi. Ég vil líka vekja eftirtekt á því, sem segir í 2. tölulið brtt. meiri hl. fjhn., að heimila ríkisstjórninni að fella niður verðlagsuppbótina, eins og farið er nú fram á. Nokkrir hv. þm. telja ófært að hafa 8 þús. kr. hámarkið, en aðrir eru með því að láta skera niður alla dýrtíðaruppbótina. Það er hugsað meira af hálfu einstakra þm. um hag hálaunamanna en um það, hvort embættismannastéttin fær nokkra dýrtíðaruppbót eða ekki. Á sama tíma sem 8 þús. kr. hámarkið er skorið niður, er ríkisstj. veitt heimild til þess að skera niður útgjöld ríkisins og fella niður dýrtíðaruppbót til þeirra starfsmanna ríkisins, sem hafa aðeins 2–3 þús. kr. í árslaun og þurfa að framfleyta af því 5 manna fjölskyldu. Það á að gefa ríkisstj. heimild til þess að svipta þessa menn uppbótinni af hálfu þeirra manna, sem berjast á móti því, að uppbótin verði takmörkuð við 8 þús. kr. Þegar ríkið er í svo miklum fjárhagsörðugleikum, að minnka þarf laun við starfsmenn þess, virðist eðlilegt að byrja á þeim embættismönnum, sem hæst hafa launin. En þannig er ekki unnið í þessum málum. Þess vegna álít ég í sambandi við 2. gr. frv., að niðurskurðarheimildin sé margfalt hættulegri en nokkurn tíma 8 þús. kr. hámarkið.

*Jón Pálmason: Það stendur svo illa á, að ég er búinn með minn ræðutíma. Ég vildi taka það fram, að mér þykir það mjög leiðinlegt, að einmitt úr hópi vina minna og flokksbræðra skuli vera tekin upp vörn fyrir þær stefnur, sem ég er alveg ósamþykkur. Hv. þm. Snæf. talaði um, að það væri mjög óviðeigandi, að ríkið hefði frekar atvinnurekstur en aðrir, ef það ætlaði sér ekki að borga neina verðlagsuppbót þrátt fyrir aukna dýrtið. Á síðasta þingi var ákveðið að hækka skyldi kaup þeirra manna, sem stunda opinbera atvinnu. En ég álít, að þarna verði of langt gengið, samkvæmt því sem ákveðið var með gengislögunum, svo að það er ekki mínum áhrifum eða mínu atkv. að kenna, hvernig frá þeim ákvæðum er gengið. Viðvíkjandi því, að það hafi verið hækkað verð á mjólk og kjöti til hagsmuna fyrir okkur bændur, þá hafa bændur, eftir því sem ég bezt veit, ekki fengið einum eyri hærra verð fyrir mjólk sinu en þeir fengu áður en stríðið byrjaði. Að gerðar séu hærri kröfur til lífsins í kaupstöðum en sveitum er vitanlega rétt. En þegar fjárhagsástandið horfir til vandræða, má gera kröfu til þess, að kaupstaðarmenn eins og aðrir sníði sér stakk eftir vexti á þessum erfiðu tímum. Viðvíkjandi því, að stefnt sé í þá átt, að ríkið fái verri starfsmenn en áður, verð ég að segja það, að ríkið fær meiri möguleika til þess að njóta hinna beztu starfskrafta, sem völ er á.

* Frsm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Þetta mál, sem er frv. til l. um breyt. á vegalögum, hefir haldið áfram sínum gangi gegnum þingið, en inn í það höfðu komizt þeir agnúar frá því, sem samgmn. skildi við það á sínum tíma, að því var hætta búin á göngu sinni. Eins og hv. þm. muna, þá var samgmn. hv. d. sammála um að taka úrval af brtt. frá einstökum þm. upp í frv. N. hafði ásamt vegamálastjóra unnið að þessu og hafði verið svo réttlát að taka til greina vegi úr öllum héruðum þeim, sem brtt. lágu fyrir um frá fulltrúum þeirra. Einnig hafði hún það fyrir augum, hvað langur tími væri liðinn frá því, að vegur úr viðkomandi héraði hefði verið tekinn upp í þjóðvegatölu. Nú vildi svo illa til, að einn hv. þm. virtist ekki vera ánægður með ráðstafanir og till. n., en fór fram á, að sínar till. um upptöku vega í tölu þjóðvega yrðu teknar upp í frv. Það eru engin takmörk fyrir því, hversu hv. þm. geta verið kröfufrekir í þessum málum, jafnvel þó að n. hefði tekið inn í frv. till. frá flestum þeirra og reynt þannig að miðla málum. Það tókst fyrir þessum hv. þm. að koma sínum till. að, og áður var þó búið að taka till. frá honum í frv. Mér finnst hér vera farið út á hálan ís, sem gæfi öðrum hv. þm. illt fordæmi. Hv. þm. sýndu þá tillátssemi að taka allar brtt. aftur í þeirri von, að málið fengi ekki fleiri ágalla, heldur mætti ganga greiðlega gegnum þingið. En það varð nú ekki, því að ýmsir hv. þm. töldu sér skylt að koma með sínar óskir úr sínum héruðum um vegi í þjóðvegatölu. Fyrir nokkra keppni tókst að þvinga inn brtt., sem ekki voru allar þannig vaxnar, að þær stæðust þann hreinsunareld, sem frv. gekk í gegnum. Og þar með var sú gátt opnuð inn í frv., sem brtt. hv. þm. streymdu inn um inn í frv. Og þannig liggur nú málið fyrir nú, að frv. er stórskemmt frá því sem áður var, og sjálfsagt á móti vilja margra hv. þm., einnig í Ed. Hér eru komnir inn 9 vegir samtals í frv. frá því er það var lagt hér fram. Og sumir eru þeir dýrir vegir, sem ekki hefir verið gerð nein vegabót á og ríkið því yrði að byggja að öllu leyti, ef þetta á að ná fram að ganga. En hv. Ed. lét ekki þar við lenda, heldur tók rögg á sig og samþ., gegn andmælum ýmissa hv. þm., tvær nýjar gr. inn í frv. Það var tekið rannsóknarlaust inn í frv. með þessu, að kostnaður við þessar vegabyggingar skuli ekki aðeins greiddur af ríkinu, heldur að 1/3 hluta af viðkomandi héruðum. Nú vitanlega ætluðust þeir hv. þm. til, sem fengu samþ. vegi, og bjuggust við, að kostnaðinum við þessa vegi væri ekki að meira eða minna leyti dembt yfir á héruðin. Er þó um marga af þessum vegum, sem teknir voru í frv., að mínum dómi alls ekki betur farið en heima setið að setja þá hér í frv., ef samþ. á þessar gr. Ákvæði 3. gr. eru svo fráleit, að það nær ekki nokkurri átt að samþ. þau, þar sem lagt er til, að viðhald þeirra vega, er bætast við tölu þjóðvega eftir frv. þessu, skuli árin 1940 og 1941 kostað af viðkomandi héruðum, því að héruðin munu ekki standast þetta og munu ekki gera það um vegi, sem á annað borð eru komnir inn í þjóðvegatölu. Hvernig svo sem ætti að skipta kostnaðinum, mundu þau ekki taka neitt af honum á sig vegna vega í þjóðvegatölu. Þetta viðhald mundi, ef allt þetta væri samþ., drafnast niður, og það mundi verða hefndargjöf fyrir héruðin að hafa fengið vegum komið í þjóðvegatölu með þessu frv., ef þetta bráðabirgðaákvæði væri samþ. En ef þessar tvær gr. væru burt felldar, höfðu, eins og málið stæði þá, ýmsir hv. þm. rétt fyrir sér með að leggja á það nokkurt kapp að koma vegum, sem í þessu frv. eru, í þjóðvegatölu. Samgnm. hefir athugað þessar till., sem komust inn í frv. í Ed., og n. lítur á þessar tvær gr., sem illu heilli komust þar inn í frv., sem fullkomið skemmdarverk á málinu. Og hún vill ekki eiga hlut í því að samþ. málið í því formi, sem það hefir nú. Hún ber því fram skrifl. brtt. um að fella niður þessar 2. og 3. gr., sem hv. Ed. hefir sett inn í frv., en hefir þó ekki gert brtt. um niðurfellingu þeirra einstöku vega, sem komust inn í frv. í Ed. Með þessu móti eru að vísu, ef hv. þm. ætla að samþ. þetta allt saman, þessa vegi alla, málin komin í nokkra kös, og verður vandi úr að ráða fyrir ríkissjóð að standa þar að. En hitt nær ekki nokkurri átt, að samþ. það óréttlæti, sem komizt hefir inn í frv. í hv. Ed., að nú skuli demba þessu á héruðin aftur, þar sem þau hafa kannske ekki litið við þessum vegum, sem hér eru till. um að koma í þjóðvegatölu, þar sem teknir eru heilir vegir bara eftir landslagi og ætlazt til, að þeir komi inn í þetta kerfi. Ég mun því fyrir hönd samgmn. bera fram skrifl. brtt., sem hljóðar þannig, að 2. gr. og 3. gr. frv. falli niður. Að lokum vil ég lýsa því yfir, að þó að samgmn. átelji þessa meðferð alla á frv. í hv. Ed. - því að frá sjónarmiði n. er málið komið út á hálan ís, sem seint verður við það ráðið á - þá mun hún þó láta kyrrt liggja og afskiptalaust um þessa einstöku vegi, sem samþ. voru í Ed., ef samþ. verður brtt. hennar hin skrifl., sem ég hefi þegar lýst, um niðurfellingu 2. og 3. gr. En verði brtt. felld, munu bæði ég og aðrir fleiri nm. greiða atkv. á móti frv. eins og það nú liggur fyrir. Leyfi ég mér svo að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá samgmn., sem hv. þm. V.-Sk. hefir nú lýst. Þarf að veita afbrigði til þess, að brtt. megi taka til meðferðar.

Forseti (JörB): Ég vil vekja athygli hv. þm. á, að tilætlunin var að ljúka umr. um þetta mál og helzt að fá það afgr. nú þegar og að því loknu setja nýjan fund og taka mál fyrir, sem d. hafa borizt frá Ed.



Á undanförnum árum hefir mátt heita svo, að á hverju þingi hafi legið fyrir frv. um fleiri eða færri breyt. á vegal., og jafnan hafa þessi frv. strandað. Ég fyrir mitt leyti bjóst við, að svo mundi eins fara um þetta frv. nú á þessu þingi. Og ég hefi af þeim ástæðum ekki borið fram neina brtt. um vegi í mínu kjördæmi nú, að ég bjóst við, að það hefði ekki mikla þýðingu. En þegar ég sé, að það er búið að hrúga inn vegum í þetta frv. jafnstórkostlega og raun ber vitni, bæði í þessari hv. d. og hv. Ed., þá finn ég það, að ég get ekki staðið mig við annað en bera fram brtt. til samræmis um einn veg í mínu héraði, sem að sjálfsögðu, eftir því sem ég bezt fæ skilið, væri meiri sanngirni í að taka hér með í þetta frv. heldur en ýmsa vegi, sem nú hafa verið samþ. inn í frv. Þessi vegur er frá Hofi á Skagaströnd að Ásbúðum. Ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta skrifl. brtt. um þetta.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. A.-Húnv., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 550]. - Til þess að brtt. þessa megi taka til meðferðar á fundinum, verður að veita afbrigði frá þingsköpum.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég get haft sama formála fyrir því, sem ég segi hér, eins og hv. þm. A.-Húnv. Mér höfðu á öndverðu þessu þingi borizt beiðnir frá nokkrum kjósendum mínum um að flytja brtt. um að bæta einum vegarspotta við í þjóðvegatölu; er þessi spotti á Mýrunum. Ég gerði það ekki, vegna þess, eins og hv. þm. A.Húnv. sagði, að það hefir verið venja á undanförnum árum, að þegar hæfilega margar brtt. hafa verið komnar fram við vegal., þá hefir þeim öllum verið komið fyrir kattarnef. Nú sé ég, að þingið er hér með till. um að bæta allverulega við vegi í þjóðvegatölu með þessu frv. Get ég þá ekki lengur setið hjá, og ber hér fram skrifl. brtt. um að bæta við Þverárhlíðarvegi, sem liggur frá Borgarfjarðarbraut um Hjarðarholt og Arnbjargarlæk að Norðtungu. Þessi vegur liggur um nokkurn hluta Stafholtstungnanna upp í Þverárhlið, sem er mjög afskekkt hvað vegi snertir. Og þar sem svo er ástatt nú um þetta hérað, að það liggur fjárhagslega í sárum vegna fjárpestarinnar, sem hefir gengið þar undanfarin ár, þá treysti ég, þegar tekið er tillit til þessa og líka hins, að sanngirni mælir með því almennt að leggja þarna veg, hv. þd. til þess að sýna mér sama örlæti um samþykkt þessarar brtt. eins og hún hefir sýnt fjölmörgum öðrum. Leyfi ég mér því að afhenda hæstv. forseta þessa brtt.

Jæja! Býður enginn betur?

.

*Pétur Ottesen: Ég skal gjarnan verða við tilmælum hæstv. forseta um að tala ekki lengi um þetta mál nú. Að vísu er nú þannig ástatt fyrir mér, að bæði við 3. umr. þessa máls hér í d. á dögunum og nú hefir einn hv. þm., þm. V.-Sk., reynt mjög að reita mig til reiði, sem honum engan veginn hefir þó tekizt, hvorki þá eða nú, með því að ráðast á mig nokkuð hatramlega og bera mér ýmislegt á brýn, af því að ég fékk hér samþ. eina till. framhjá honum, en með góðu samþykki hans samnm. Hann þarf því ekki að bera fyrir sig n. í þessu. Það er hans eigin persóna, sem hefir særzt svona, svo að hann hefir ekki getað séð mig í friði. Þetta afvegaleiddi hv. þm. svo hrapallega, að hann vildi halda því fram, að ég hefði komið hæstv. forseta til að brjóta þingsköp í sambandi við þessa till. En annaðhvort viljandi eða óviljandi tók svo þessi hv. þm. þetta allt saman aftur, því að hann sló hér fram setningu, þar sem hann át ofan í sig það, sem hann hafði sagt um hæstv. forseta, að hann hefði gengið í bága við þingsköp með því að bera upp þessa till., enda var forseti fljótur að benda honum á það, að hann væri búinn að taka aftur allar aðdróttanir til sín um þingskapabrot í þessu sambandi. Þess vegna er það, að framkoma þessa hv. þm. er harla einkennileg, þegar litið er á þetta allt. Og ég vil draga skýrt strik á milli hans og ýmissa hans samnm. í samgmn., þar sem hann lítur svo á, að eiginlega hafi ekkert leyfi verið til þess fyrir hv. d. að samþ. hér nokkurn skapaðan hlut annað en það, sem n. lagði til. Þetta er ákaflega einstrengingslegur skilningur á aðstöðu n. Og hv. þm. virðist ganga nokkuð á svig við þingræðið, og jafnvel lýðræðið, með því að halda fram þessari kenningu, og það á þeim tíma, sem við skreytum okkur með því að vera lýðræðissinnar, eins og okkur ber að vera. Ég hygg, að þessi þrákelkni hjá hv. þm. hafi ekki haft nein áhrif á gang þessa máls, því að hv. þm. eru upp úr því vaxnir að láta slíka framkomu hafa nein áhrif á sína afstöðu til alvarlegra þjóðmála, eins og þessi mál eru. Því að þessi mál grípa á víðtækan hátt inn í hagsmunamál manna, sem búa í hinum dreifðu byggðum landsins. Það er búizt við hjálp frá því opinbera til þess að hjálpa þessum mönnum til að bjarga sér og standa föstum fótum í þeim atvinnurekstri, sem þeir reka þar til uppbyggingar fyrir þjóðfélagið. Og þessari hjálp er búizt við í þeirri mynd að bæta samgöngur hjá þeim. Það er ekki síður nauðsynlegt, eftir að fólkið í sveitunum er orðið svo fátt sem nú er, því að þeir menn, sem þar eru, þurfa sannarlega að geta komizt sem tálmunarminnst yfir landið, ef þeir eiga að geta búið. Það er því ákaflega hatramlegt, þegar þm., sem er fyrir kjördæmi, sem eins miklum örðugleikum er háð að ferðast um eins og kjördæmi þessa hv. þm., rís hér upp og gerist sérstakur baráttumaður fyrir því, að staðið sé á móti því, að gerðar verði ráðstafanir til þess, að á þarfir þeirra manna, sem í dreifbýlinu búa, til þess að komast yfirleitt yfir landið, sé litið með sanngirni. Þetta er ákaflega kynlegt og einkennilegt framferði. Og það er gott fyrir þennan hv. þm. að fá að þreifa á því, að það er ekki hægt að láta svona skoðanir sigra á hæstv. Alþ., sem að sjálfsögðu er allt af vilja gert til þess að hjálpa mönnum, sem berjast við mikla örðugleika úti um dreifbýlið í landinu. Það byggðist vitanlega á réttum skilningi hv. þm. að samþ. mína sanngjörnu till. á dögunum. Það var ekki eingöngu það, að hv. þm. V.-Sk. áliti sínar brtt. svo helgan dóm, að það mætti ekkert koma nálægt þeim, heldur felldi hann þungan dóm yfir hv. Ed. út af því, að hún gerði nokkrar breyt. á frv. En þetta er ekki undarlegt, því að þar eru þm. fyrir önnur kjördæmi heldur en þeir, sem bera fyrir brjósti áhugamál kjördæma sinna hér í þessari hv. d. Enda er ekki nema eðlilegt, að brtt. hv. Ed.-þm. nái líka fram að ganga. Þau milli 20 og 30 ár, sem ég hefi setið á þingi, hafa verið samþ. till. um þetta frá báðum d. þingsins. Og að því er snertir þá vegi, sem teknir hafa verið upp í frv. í hv. Ed., þá er mér tjáð af form. samgmn. þar, að þeir hafi verið teknir inn í frv. í samráði við vegamálastjóra, alveg eins og var hér í hv. Nd., þannig að honum hefir verið kunnugt um, hvaða brtt. þar var um að ræða. Og það er náttúrlega sjálfsagt að tala við vegamálastjóra um þessa hluti, þó að þingið hafi vitanlega alveg í höndum sér, hvaða samþykktir eru gerðar um einstaka vegi, hvað sem till. vegamálastjóra líður, þó að ég vilji ekkert lítið úr þeim gera í heild. Inn í þetta frv. hafa svo komizt tvær gr. í Ed., sem ég get tekið undir með hv. þm. V.-Sk., að ég er andvígur, um að setja ákvæði um það, að viðkomandi héruð skuli bera 1/3 hluta af kostnaði við nýlagningu vega þeirra, sem bætast í þjóðvegatölu árið 1940, og ennfremur, að viðhald vega þeirra, er bætast við tölu þjóðvega eftir frv. þessu, skuli árin 1940 og 1941 vera kostað af viðkomandi héruðum. Ég er alveg á móti því, að farið sé að taka upp í vegal. yfirleitt slík ákvæði sem þessi, að láta héruðin standa undir kostnaði af þeim vegum, sem teknir eru upp í þjóðvegatölu á annað borð. En mér skilst hinsvegar, að afgreiðsla frv. í heild geti oltið á því, hvernig þessi ákvæði eru afgr., og virðist mér frá því sjónarmiði engin höfuðsök, þó að þessi ákvæði væru látin standa í frv. Þetta er til eins árs í öðru tilfellinu, en til tveggja ára í hinu tilfellinu. Þessi tími er fljótur að líða. Og þegar hv. þm. V.-Sk. talar um, að það verði erfitt fyrir héruðin að standa undir þessum kostnaði, þá er á það að líta, að þetta er þó mjög mikill léttir frá því, sem nú er, því að nú verða héruðin að standa undir öllum lagningarkostnaðinum á þessum vegum. Með samþykkt frv. í þessu formi fá héruðin styrk til nýbygginga þessara vega, þar sem þau fá hann nú engan. Þó ég því sé á móti þessu ákvæði yfirleitt, vil ég, samkvæmt því, sem ég hefi sagt, að svo komnu máli sætta mig við þetta form til samkomulags við hv. Ed., því að það er tryggasta leiðin til þess að fá frv. afgr. sem lög frá Alþ. nú þegar. Og ég verð að segja, að það er þó nokkur viðurkenning á þörfum manna í dreifbýlinu og hugnun fyrir þá, sem eru að berjast fyrir vegagerð þar, að fá þá viðurkenningu frá þinginu, sem felst í þessu frv. eins og það er nú. Þess vegna vildi ég mjög mælast til þess við hv. þdm. hér, að við, sem viljum gera það, sem við getum, til þess að létta undir með mönnum, sem búa við erfiðar vegasamgöngur og hafa lítið fjármagn til þess að greiða úr þeim erfiðleikum af eigin rammleik, tökum nú höndum saman og stuðlum að því, að frv. fái framgang eins og það liggur fyrir. Ef frv. verður breytt, þá er vísast, að það dagi uppi eða verði fellt í þinginu. Ég verð að segja það út af þeim brtt., sem eru fram komnar frá hv. þm. A.-Húnv. og hv. þm. Mýr., að mér þykja þeir vera seint á ferð með sínar brtt. Þetta frv. er búið að liggja hér fyrir þinginu síðan á öndverðu þingi, og þess vegna hefir verið nægur tími til þess að koma með brtt. Og ég get ekki skilið það, að þeir eru nú fyrst að koma með sínar brtt., öðruvísi en svo, að þetta sé nokkurskonar tilræði við frv., að bera þessar brtt. fram svona á síðustu stundu, þar sem þær eru líklegar til þess að verða þáttur í því, að bæði þessum till. og öðru í frv. verði siglt í strand. Og þar sem hér er verið að leitast við að hjálpa til með þessu frv. að létta afkomu þeirra, sem við erfiðar samgöngur og ýms önnur erfið kjör eiga að búa í dreifbýlinu, þá er það nokkuð harðleiknislegt gagnvart þessu fólki, ef það verður nú á síðustu stundu farið að slökkva fyrir því þann vonarneista, sem skapazt hefir hjá þessum mönnum um það, að hér ætti að létta þeim nokkuð sóknina með því að rétta fram hönd til þess að greiða úr erfiðum samgöngum hjá þeim.

* Frsm. (Gísli Sveinsson); Herra forseti! Það var nú að vonum, að hv. þm. Borgf. sá sér einn kost nauðugan að standa upp og bera hönd fyrir höfuð sér eða reyna að friða sína samvizku, sem hann hefir staðið á nálum með síðan þetta frv. var hér í Nd. á dögunum. Hans samvizka er líka þannig í þessu máli, að hann yfirleitt vílar ekki fyrir sér að neita staðreyndum og fullyrða það, sem er í lausu lofti. Þetta hefir komið fyrir þennan hv. þm. fyrr. En ég mæltist til þess fyrir skömmu, að þessi hv. þm. gætti sín nú, þar sem honum hafði verið falin allábyrgðarmikil staða á þingi, í þeirri trú, að hann fyndi til ábyrgðar sinnar, því að vegsemdinni fylgir vandi. Og því merkilegra er það, þar sem þessi hv. þm. er einn með elztu hv. þm. að þingáratölu, að hann er ekki enn farinn að læra, að það er nokkur ábyrgðarhluti að vilja aldrei beygja sig, heldur alltaf beita fullkominni frekju, ef hans kjördæmi er um að ræða, hversu tillitssamur sem hann annars er í málum. Nú veit hv. þm., að hann kom þannig ár sinni fyrir borð, þó að hann væri á engan hátt skágenginn, heldur fyllsta tillit tekið til hans till. og höfuðtill. hans tekin upp, en hann var ekki ánægður með það, - að hann fékk hæstv. forseta til þess að þvinga málið í gegn, að því er ég og aðrir telja á óréttmætan hátt, en það gaf hv. þm. tækifæri til þess við 2. umr., að koma máli sinu fram. Allir aðrir tóku aftur sínar till. til 3. umr.; einnig sá þm., sem gat sagt, að hann hefði engan veg fengið, tók aftur sínar till., til þess að málið gæti gengið fram. Hv. þm. fór með staðlausa stafi, þar sem hann sagði, að ég sem frsm. hafi staðið einn. N. fylgdist öll að, og enginn nm. fylgdi hv. þm. með þessa till., sem hann barnaði frv. með. Og þessi hv. þm., sem er form. fjvn., leyfir sér að fullyrða, að nm. hafi greitt till. hans atkv. Það var alls ekki, en hann fékk þm. til að greiða till. sinni atkv. með því að lofa þeim að fylgja aftur þeirra till., en þær voru allar teknar aftur, svo að hann losnaði við að borga brúsann, en fékk sitt í gegn. Það er einnig ósatt, að n. hafi ekki viljað taka tillit til till. úr héruðum og ég sem frsm. hafi viljað þverskallast við að verða við réttmætum óskum. Það geta hv. þm. séð með því að líta á brtt. n. Þar eru ekki færri en 25 nýir vegir, sem n. leggur til, að séu á einu bretti og einni fjöl teknir inn í vegalögin. Er það það mesta, sem nokkur þn. hefir lagt til í þeim efnum allt frá því, að vegalögin voru samþ. Hinsvegar lagði n. á móti ýmsum till. úr héruðunum, ekki eingöngu hans till., sem voru með þeim hæpnustu, heldur og öðrum. Aðaltill. hans var tekin upp af n., en aðra till. sína fékk hann samþ., af því að hann einn allra neitaði að taka hana aftur. Hann var ekki ánægður, form. fjvn., það var ekki nóg komið á ríkissjóðinn. 3. till. sína tók hann aftur, af því að hann neyddist til þess, hún var frekust, og hann vissi, að hann var búinn að fá svo mikla andúð þm. gegn þessu framferði sínu. Hann stendur vel í sinni stöðu, hv. form. fjvn. Það er ekki réttur máti hjá honum að vilja níða alla niður fyrir að vilja hafa í hverju máli einhverja reglu, eitthvað sem hægt er að verja, einhverja skynsemi, einhverja rannsókn. Hann hefir ekki rannsakað þetta mál og getur því ekki talað úr flokki eins og ég get sem frsm., því að n. hefir lagt mikla vinnu í að rannsaka þetta mál ásamt þeim, sem bezt skyn bera þar á, rannsaka, hvar þörfin er mest og hvar þörfin er minnst. Það er því nokkuð frekt af hv. þm., þegar hann er hér að reisa sig, setja sig á háan hest og segja, að ég vilji ekki vegi í Skaftafellssýslu. Það er enganveginn svo, heldur hefi ég unnið að því í n. að fá rétta rannsókn á málinu og beygt mig fyrir þeirri niðurstöðu. Ég skal engu spá um, hvernig fer um atkvgr. í þessu máli, ef það kemst í Sþ., en mér virðist vera kominn svo mikill glundroði í það, að því væri eins vel bjargað með því að vísa því til ríkisstjórnariunar eins og till. kom um í Ed., svo að unnt væri að rannsaka þetta mál í heild og semja nýtt frv. til vegalaga. Þá vil ég leiðrétta eitt, sem hv. þm. fór rangt með, sjálfsagt vísvitandi, hann vissi svo vel, hvað hann sagði, en ofsi hans er svo mikill. Hann sagði, að vegamálastjóri hefði verið með till. í Ed. Það er langt frá því, en hitt má til sanns vegar færa, að hann hafi fengið að vita um þær, enda mátti varla minna vera en að hann fengi að sjá þær. En sá var munurinn, að hann mælti með öllum þeim 22 till., sem samgmn. Nd. bar fram. Að sjálfsögðu samþ. þm. það, sem þeim sýnist, og vel getur verið, að ekkert verði skeytt um þá rannsókn, sem fram hefir farið á málinu, og álit þeirra manna, sem bezta þekkingu hafa til brunns að bera. Slíkt kemur sér oft illa fyrir þá, sem vilja láta samþ. allt, sem þeim dettur í hug. En það er ekki rétt aðferð við setningu l., og þess vegna hefi ég mælt á þann hátt sem ég hefi nú mælt.

Forseti (JörB): Umr. um þetta mál verður frestað, sökum þess að það þarf að koma öðrum málum, sem hafa nú borizt d. til 1. umr., áleiðis með nýjum fundi. En ég mun taka þetta mál á þá dagskrá, svo að engu sé sleppt með það. Er málið þá hér með tekið af dagskrá.