Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa eftirfarandi bréf. Hið fyrsta er dagsett 3. mars 2000 og hljóðar svo: ,,Þar sem ég get ekki af persónulegum ástæðum sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 3. varaþingmaður Samfylkingarinnar í Suðurl., Guðjón Sigurjónsson héraðsdómslögmaður, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni og forföllum 1. og 2. varaþingmanns. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Lúðvík Bergvinsson, 3. þm. Suðurl.`` Annað bréf er dagsett 6. mars árið 2000 og hljóðar svo: ,,Undirrituð getur vegna anna ekki tekið sæti fyrir Lúðvík Bergvinsson nú í fjarveru hans. Katrín Andrésdóttir.`` Loks er þriðja bréf, dagsett 3. mars 2000, og hljóðar svo: ,,Vegna persónulegra aðstæðna get ég undirritaður ekki tekið sæti á Alþingi mánudaginn 6. mars 2000 í forföllum Lúðvíks Bergvinssonar, þingmanns Samfylkingarinnar á Suðurlandi. Björgvin G. Sigurðsson.`` Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Guðjóni Sigurjónssyni sem er 3. varamaður á lista Samfylkingar í Suðurlandskjördæmi. Jafnframt hélt kjörbréfanefnd fund áður en þingfundur hófst til þess að fjalla um kjörbréfið.

Virðulegi forseti. Á fundi kjörbréfanefndar í dag var farið yfir kjörbréf Guðjóns Sigurjónssonar, 3. varaþingmanns Samfylkingarinnar í Suðurlandskjördæmi. Ekki voru gerðar athugasemdir við kjörbréfið og er nefndin einhuga um að mæla með samþykkt þess.

Kjörbréfanefnd leggur til að kjörbréfið verði samþykkt og lít ég svo á að það sé samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Guðjón Sigurjónsson hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Guðjón Sigurjónsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Ég spyr hæstv. forsrh. hvaða áform séu uppi af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og hvers þingið megi vænta að fá til umfjöllunar í tengslum við kjarasamninga sem standa fyrir dyrum, bæði núna þessar vikurnar og einnig síðar á árinu. Eru áform um að hækka skattleysismörk og að sjá til þess að þau fylgi lágmarks umsaminni launaþróun? Verður stuðningur við barnafólk aukinn eins og margoft var lýst yfir af hálfu ríkisstjórnarinnar, einkum Framsfl., fyrir síðustu kosningar? Verða bætur til elli- og örorkulífeyrisþega hækkaðar í samræmi við hækkun lægstu launa og þessum hópum bætt sú skerðing sem þeir hafa orðið fyrir á liðnum árum? Eru önnur áform uppi, áform sem ríma við áherslur samtaka launafólks og reyndar stjórnarandstöðunnar einnig og stjórnarsinna varðandi stuðning við fólk í húsnæðisleit? Horfi ég þar sérstaklega til húsaleigubóta. Hvaða tillögur eru uppi af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í tengslum við komandi kjarasamninga?

Herra forseti. Það var hugsun ríkisstjórnarinnar að nú við upphaf kjarasamninga væri heppilegast og hollast að ríkið héldi sig eins mikið til hlés og mögulegt væri og aðilar vinnumarkaðarins mundu sjálfir varða þá braut sem kjarasamningarnir mundu fylgja. Eins og kunnugt er höfum við, fjórir ráðherrar, átt fundi með forustumönnum Alþýðusambandsins að beiðni þeirra vegna þeirrar samningalotu sem er nú hafin. Þar var óskað eftir því af hálfu Alþýðusambandsins að ríkisvaldið hefði ákveðinn atbeina að því að skapa grunn fyrir kjarasamningum. Við lýstum því yfir þá, þeir ráðherrar sem þá sátu af hálfu ríkisstjórnarinnar, að við vildum taka þátt í því að fara yfir þau mál þrátt fyrir þá stefnu sem við höfðum áður markað varðandi afskipti ríkisins. Við höfum því nú að undanförnu skoðað hvernig ríkið gæti komið að málinu og þá í tengslum við skattalagabreytingar. Ég tel ekki efni til að fara út í einstaka þætti en get þó sagt að þeir þættir sem hv. þm. nefndi, a.m.k. flestir hverjir, hafa verið til athugunar af hálfu þessara ráðherra.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Það er mikilvæg yfirlýsing sem hann hefur gefið um að ríkisstjórnin hyggist koma til móts við kröfur launafólks. En ég vek athygli þingheims á því að þær kröfur sem eru til umfjöllunar fjalla í reynd ekki um kjarabætur heldur er verið að reyna að koma í veg fyrir frekari kjaraskerðingu. Ef skattleysismörk hefðu fylgt lánskjaravísitölu frá 1988 eins og stóð til að gera og skattprósenta væri sú sama nú og var þá, þá væru skattleysismörkin 88 þús. kr. en ekki 64.916 eins og nú er hjá þeim sem greiða í lífeyrissjóð, 62.320 kr. fyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Kröfur um stuðning við barnafólk byggja ekki á kröfunni um að bæta þessa stöðu heldur koma í veg fyrir skerðingu og fá til baka það sem ríkisvaldið hefur tekið á liðnum árum. Í upphafi síðasta áratugar var stuðningur við barnafólk 1,21% af landsframleiðslu. Núna er hann 0,6% af landsframleiðslu og enn stendur til að skerða þessi kjör.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsrh. sem fer með yfirstjórn efnahagsmála í landinu. Aukin verðbólga á síðustu missirum hefur valdið mörgum áhyggjum og það er hvort tveggja að framfærslukostnaður heimila í landinu hefur hækkað en einnig er stöðugleika í hagkerfinu stefnt í hættu. Gegn þessum verðhækkunum hefur verið beint hefðbundnum hagstjórnartækjum, svo sem vaxtahækkunum, en það virðist ekki hafa borið mikinn árangur enn sem komið er. Hins vegar vekur ugg að drjúgur hluti af þessari verðbólgu gæti stafað af verðsamráði eða fákeppni í matvöruverslun hérlendis. Samkvæmt upplýsingum frá Seðlabankanum og Þjóðhagsstofnum hækkaði smásöluverð á innfluttum matar- og drykkjarvörum um 7,8% á síðastliðnu ári og á sama tíma lækkaði meðalverð á innfluttum matar- og drykkjarvörum til dreifingaraðila hérlendis um 2%, þ.e. á tímabilinu janúar til nóvember, miðað við sama tíma frá árinu áður. Forsrh. hefur sjálfur lýst opinberlega áhyggjum af þeirri stöðu sem komin er upp. Mun hann sem æðsti yfirmaður efnahagsmála beita sér fyrir því að fram fari rannsókn á því hvort stórmarkaðsrisar hérlendis hafi misbeitt markaðsaðstöðu sinni og hvort það geti verið ein sök á þessum óeðlilegu og miklu verðhækkunum? Sé ekki svo, hverjar séu þá ástæðurnar fyrir þessum miklu verðhækkunum? Enn fremur, herra forseti, leyfi ég mér að beina því til hæstv. forsrh. hvort hann muni beita sér fyrir aðgerðum til að hindra þá einokun sem komin er upp í matvöruverslun hérlendis og efla á ný eðlilega samkeppni í vöruverði og gæðum og vöru og þjónustu matvöruverslana.

Herra forseti. Fyrst út af því sem hv. þm. nefndi þá held ég að það sé merki þess að vissir þættir í verðbólgunni hafi farið hjaðnandi eins og við sáum við síðustu mælingu en við höfum hins vegar varað við að björninn er ekki unninn. Enn þá er töluverð hætta í spilunum. Við vitum reyndar líka að stór hluti af verðhækkunum hefur stafað af utanaðkomandi ástæðum sem er hæsta verð á olíuvörum sem við höfum búið við um langa hríð. Einnig hið þriðja, sem hv. þm. nefndi, ég vakti athygli á því á haustdögum að það færi ekki á milli mála að það væru aukin samráð og minni samkeppni á matvörumarkaði. Þessu var heldur fálega tekið og illa tekið af hálfu þeirra aðila sem í hlut áttu. En þær tölur sem við horfðum á eru þess eðlis að þær þurfa engra rannsókna við. Þegar það gerist á sama tíma að verð á matvörum erlendis fer lækkandi og gengið hérlendis fer hækkandi ætti það að leiða til lækkunar verðs á erlendum vörum hér á landi, en þegar það gerist á sama tíma að þetta verð hækkar um 4--6% þá er eitthvað óeðlilegt að gerast. Ég vakti reyndar athygli á litlu dæmi í kringum verslunarmannahelgina í fyrra en þá voru skyndilega engin tilboð auglýst, engin barátta af hálfu verslana um kúnnana. Það segir mér að þarna sé verslunin farin að færast óeðlilega mikið á fáar hendur og menn séu í óðri önn að notfæra sér það. Það er afar þýðingarmikið að fólk átti sig á þessu. Það er það sterkasta en jafnframt tel ég og hef talið að samkeppnislög þyrftu að vera þannig úr garði gerð að menn geti brugðist við slíku en samkeppnislög hafa verið túlkuð þannig fram að þessu að þar sem aðilar hafa komið sér upp ráðandi stöðu sé ekki hægt að grípa inn í málið. Það er eingöngu á vegleiðinni þangað sem samkeppnisyfirvöld telja sig hafa atbeina að slíkum málum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að hann skuli taka undir þetta eins og hann hefur reyndar gert áður opinberlega. Ég tel málið vera stóralvarlegt. Eins og hæstv. forsrh. sagði sjálfur áðan hefur gengi íslensku krónunnar hækkað, gengi evrunnar, sem er aðalviðskiptamynt okkar, hefur lækkað verulega, kannski milli 10 og 20% á síðasta ári. Það hefði átt að leiða til lækkunar vöruverðs en svo varð ekki. Ég tel því að hér sé þegar í stað þörf beinna aðgerða. Þetta má ekki viðgangast svona. Ef fákeppni mundi valda erlendis slíku verðsamráði og verðhækkunum, sem við stöndum frammi fyrir, yrði gripið til rannsókna og alvarlegra aðgerða. Neytendur eru berskjaldaðir í matvöruverslun hérlendis vegna fákeppni. Öll matvöruverslun landsins er komin á eina, tvær eða í hæsta lagi þrjár hendur.

Herra forseti. Nú í kjölfar þess að dreifbýlisstyrkjum hefur verið úthlutað hefur eins og stundum áður hafist umræða um réttlæti laganna. Mest er gagnrýnin á að skilyrði styrkveitingar sé að ekki sé unnt að stunda sambærilegt nám frá lögheimili eða öðrum dvalarstað sem námsstyrkjanefnd metur jafngildan. Í skýrslu menntmrh. til Alþingis um nýja skólastefnu frá 122. þingi segir að með nýrri aðalnámskrá eigi að leitast við að tryggja að hver einstaklingur geti fundið nám við hæfi innan framhaldsskólans. Námið á að vera samfelldara, markvissara og sérhæfðara en áður. En í þessari sömu skýrslu segir einnig, með leyfi forseta, og nú vitna ég beint í skýrsluna: ,,Nemendur geta í auknum mæli valið á milli framhaldsskóla en verða ekki lengur eins bundnir við að fara í þann skóla sem næst þeim er. Litið verður á landið sem einn námsmarkað ...`` Framhaldsskólar bjóða afar mismunandi þjónustu. Ungt fólk vill geta valið og farið í skóla þar sem veitt er þjónusta við þeirra hæfi og annars konar námstilhögun en í svokölluðum heimaskóla þó teygja megi og túlka yfir í sambærilegt nám. Og það telur sig líka hafa fengið þau skilaboð frá m.a. hæstv. menntmrh. að slíkt eigi að vera hægt en kemur þá sannarlega á óvart vistarbandið nýja sem felst í því að ef annar skóli en heimaskóli er valinn þá fæst enginn dreifbýlisstyrkur. Ég vil því spyrja hæstv. menntmrh. hvort fyrirhuguð sé endurskoðun á lögunum um jöfnun námskostnaðar til að samræma þau yfirlýsingum eins og þeim að nemendur geti í auknum mæli valið á milli framhaldsskóla en verði ekki lengur eins bundnir við það að fara í þann skóla sem næstur þeim er og að litið verði á landið sem einn námsmarkað.

Herra forseti. Þessir styrkir hafa hækkað um rúmlega 200% á fjórum árum og hefur orðið gjörbreyting á hvað varðar fjárhæðirnar sem úthlutað er. Einnig er að verða mikil breyting á framhaldsskólastiginu með nýjum námskrám og nýrri skipan, auknum möguleikum til fjarnáms og fjarkennslu. Ég hef hug á því að þessar reglur verði endurskoðaðar og að unnið verði að því að þróa þær í samræmi við breyttar kröfur svo að styrkurinn nýtist sem best fyrir þá nemendur sem þurfa á honum að halda.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og fagna því að hann hyggst láta fara fram endurskoðun á þessum lögum. Það er alveg rétt sem kemur fram hjá honum að þó nokkrar breytingar eru að verða á framhaldsskólastiginu nú með nýjum lögum og nauðsynlegt að mæta þeim með því að endurskoða þá jafnframt þau lög sem um ræðir, lögin um jöfnun námskostnaðar, til að nemendur geti nýtt sér þá valkosti sem uppi verða.

Herra forseti. Fyrr á þessu þingi fékk ég skrifleg svör frá hæstv. menntmrh. við nokkrum spurningum mínum um úthlutun listamannalauna og ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þau ágætu svör. Í þeim svörum er margt sem vekur athygli. Þar eru m.a. taldir upp þeir listamenn sem listamannalauna njóta og jafnframt þeir sem var hafnað. Svörin vekja margar spurningar. Ég vil þó taka það fram hér í upphafi að mér er kunnugt um að hvorki menntmrh. né menntmrn. hafa nokkur afskipti af þessari úthlutun heldur þar til skipaðar nefndir. Hins vegar er um mikið fé að ræða og ég efast heldur ekki um að úthlutunarnefndir útdeila af mikilli samviskusemi og bestu þekkingu og vitund. En það er líka rétt, herra forseti, að hafa í huga að hér er um mikið framsal af hálfu Alþingis að ræða. Það er vandmeðfarið mál hverjir eiga að fá listamannalaun og hverjir ekki. Hvenær er listamaður verður launa sinna? Hvaða mælistika er notuð? Hefur hv. Alþingi sent einhver slík boð frá sér? Er það vinskapur? Hvað gildir um menntun eða listformið sjálft? Hversu lengi á listamaður að vera á launum? Á að afkastatengja það með einhverju móti? Hvað um búsetu? Hvað með möguleika á endurnýjun, þ.e. fyrir unga listamenn sem eru að hasla sér völl í listgrein sinni? Þannig má áfram telja. Þetta fyrirkomulag hefur verið gagnrýnt og mun ugglaust alltaf verða gagnrýnt meðan fleiri vilja en fá. En ég vek athygli á því, herra forseti, að hér er um mikið framsal Alþingis að ræða og það er því spurning mín til hæstv. menntmrh. hvort hann telji æskilegt eða hann muni beita sér fyrir því að hv. Alþingi sendi a.m.k einhverja mælistiku frá sér til þeirra sem annast úthlutun.

Herra forseti. Spurningin er hvort ég muni beita mér fyrir því að Alþingi setji einhverjar mælistikur fyrir úthlutunarnefndir í slíkum tilvikum. Í sjálfu sér þarf ekki atbeina ráðherra að því ef Alþingi vill setja einhverjar nýjar mælistikur. Það geta menn gert án þess að ráðherrar skipti sér af því. Sú skipan sem nú gildir var tekin upp vegna þess að menn vildu ekki hafa það fyrirkomulag sem var þar sem Alþingi kaus menn til að úthluta þessum styrkjum og þá var þetta fyrirkomulag tekið upp. Það var fært í hendurnar á listamönnunum sjálfum, félögum þeirra, að tilnefna menn í úthlutunarnefndir og síðan taka þær nefndir ákvarðanir um skiptingu þess fjár sem Alþingi ákveður hverju sinni. Mjög lengi, í mörg ár var gagnrýnt að listamannalaun væru veitt af kjörnum fulltrúum Alþingis. Síðan var þessi skipan tekin upp af Alþingi sjálfu. Ef Alþingi telur nauðsynlegt í ljósi m.a. þeirra svara sem ég gaf hv. þm., að huga að sérstökum mælistikum sem það vill setja um þetta efni, þá er það ekki frumkvæði ráðherra sem þar þarf að koma til heldur frumkvæði einstakra alþingismanna og umræður á þinginu um slíkar mælistikur. Ég vil vekja athygli á því að Alþingi hefur líka með stjórnsýslulögum sett þær reglur að menn þurfa ekki að rökstyðja slíkar ákvarðanir eins og ýmsar aðrar ákvarðanir sem teknar eru af framkvæmdarvaldinu eða fulltrúum þess. Alþingi hefur því líka mótað þær reglur um þetta að ekki er hægt að óska eftir því að menn rökstyðji það sérstaklega hvers vegna þessi listamaðurinn fékk styrk en ekki einhver annar. Þetta hefur Alþingi ákveðið. Þetta er því í höndum Alþingis og hv. fyrirspyrjandi er þingmaður eins og ég og hann hefur sama frumkvæðisrétt í þessu og ég.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin og hef í sjálfu sér litlu við þau að bæta. Hæstv. menntmrh. er ráðherra menningarmála einnig og ég ítreka þakklæti fyrir afstöðu hans til málsins. Ég tel hins vegar afskaplega mikilvægt að hv. Alþingi fjalli um þetta. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að hv. Alþingi á ekki að vera í hinni eiginlegu úthlutun. En ég tel mikilvægt að Alþingi sendi a.m.k. frá sér einhver skilaboð á þeim nótum sem ég nefndi í aðdraganda fyrirspurnar minnar, svo sem hversu lengi menn skuli vera á listamannalaunum, hvað með einstök listform, hvort tengja eigi launin afköstum, endurnýjun, þ.e. gagnvart ungum listamönnum o.s.frv. Ýmis nöfn sem ekki hafa hlotið náð vekja auðvitað athygli. Það er ekki á færi stjórnmálamanna að taka ákvörðun um einstök slík nöfn en mikilvægt að koma skilaboðum sínum á framfæri.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. landbrh. og vil byrja á því að nefna að í góðu ávarpi sem hæstv. ráðherra flutti við setningu búnaðarþings í gær komst hann svo að orði að dýravernd verði að vera í hávegum höfð í íslenskum landbúnaði. Ég fagna þeim ummælum sem sýna vilja og stefnu ráðherrans. En að gefnu tilefni spyr ég hæstv. ráðherra hvað hann ætli að gera vegna útflutnings íslenskra hrossa þar sem sýnt hefur verið fram á að 50--90% allra íslenskra hrossa eru mjög kvalin og illa haldin af exemi í flestum löndum sem við seljum hross til. Ég velti því fyrir mér hvort til greina komi að stöðva útflutninginn tímabundið. Ég velti því líka fyrir mér hver árangurinn hafi orðið af rannsóknum í Bændaskólanum á Hólum á orsökum hrossaexemsins, og ég spyr: Telur hæstv. ráðherra að unnt sé að framkvæma þessar rannsóknir við þær aðstæður þar sem ekkert exem myndast vegna loftslagskulda, þ.e. á Íslandi? Herra forseti. Ég sé mikla ástæðu til að spyrja um þetta mál vegna þess að í hólfum allra þingmanna liggur minnisblað sem er, ef rétt er með farið, mjög alvarlegs eðlis. Ég tel ástæðu til að fara yfir þetta mál eins og það liggur fyrir áður en til greina kemur að erlend dýraverndunarsamtök beini sér gegn útflutningi íslenska hestsins vegna þessa vandamáls.

Hæstv. forseti. Mér finnst mjög varhugavert þegar menn fullyrða 50--90%. Við erum með mikinn atvinnuveg sem hestamennskan er og exemið er heilmikið vandamál og það snýr auðvitað að dýravernd. En það liggur líka ábyrgð hjá þeim sem kaupa hest. Það er t.d. ljóst að þegar helmingur þeirra sem hér í þessum þingsal sitja fer á sólarströnd kemur fluguskratti og bítur þá og það veldur kláða og ónæði með slæmum afleiðingum. Nú hefur það verið gert á vegum Félags hrossabænda að upplýsa þá sem kaupa hestana að það er líka á þeirra ábyrgð að fara vel með þá, eins og við gerum gagnvart okkur á sólarströndinni, fyrstu vikurnar. En ég tek undir með hv. þm. að hér er mikið vandamál á ferðinni sem ber að fara í rannsóknir á. Í Framleiðnisjóði hafa verið lagðir til hliðar miklir peningar til að ganga í það vísindalega verk að reyna að finna mótefni gegn þessu biti þannig að það verði ekki til staðar, kannski bóluefni og að öll hross sem fara úr landinu verði bólusett. En þetta er auðvitað langtímaverkefni. Það er verið að gera upp á milli tveggja umsókna og verkefnið í mínu ráðuneyti er hjá yfirdýralækni. Ég tel mjög mikilvægt að farið verði í þetta verkefni sem allra fyrst og að þessir peningar verði nýttir. Ég lít á þetta verkefni eins og að grafa skurð. Það þarf að hefja gröftinn og ráðast að meinsemdinni. Vonandi tekst samkomulag um það á næstu vikum hverjir fái þetta verkefni. Ég held að það þurfi að vinna þetta bæði hér heima og erlendis og mikill áhugi færustu vísindamanna á sviði ónæmisaðgerða bæði hér heima og erlendis er til að taka á þessu máli með okkur. 
             Við skulum, hæstv. forseti, ekki hræða atvinnugreinina um of.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svörin, en því var ekki svarað hvort til greina kæmi að stöðva útflutning tímabundið og ekki var því heldur svarað hver árangurinn væri af rannsóknum sem í gangi hafa verið á Hólum. Ég lýsi því yfir, eins og hæstv. landbrh., að hef ég fulla samúð með þessari starfsgrein. En við skulum gæta okkur á því að eyðileggja hana ekki heiman frá með því að leiða bókstaflega yfir skepnurnar það sem ég bendi hér á, herra forseti, á minnisblaði sem var í hólfum allra þingmanna. Ef það er rétt sem þar stendur, þá eru menn bókstaflega á villigötum í þessu máli og ég tel að nauðsynlegt sé að taka á þessu og ég fagna því að rannsókn verður látin fara fram, bæði erlendis og innan lands á þessum málum og það sem fyrst.

Hæstv. forseti. Það kemur ekki til greina að stöðva útflutning á hestum. Það eru örfá svæði þar sem þetta er verst í þessum efnum og ég hygg að þeir séu ekki keyptir þar. En það þjónar mjög hagsmunum erlendra aðila að íslenskur þingmaður tali hér á þessum nótum  Hvað Hóla varðar þá hefur þar verið unnið ágætt starf í þessu. Ég vona að ég geti átt gott samstarf bæði við landbn. og þingmenn á Alþingi Íslendinga um að ráðast að þessu mikla verkefni, þ.e. að koma í veg fyrir að exemið hrjái okkar hestakyn.

Herra forseti. Það voru býsna alvarleg orð sögð úr þessum stóli, þ.e. að sá sem hér stendur, Gísli Einarsson þingmaður, væri að ráðast gegn útflutningi íslenska hestsins. Þetta er rangt. Ég er að reyna að vinna því þann grunn sem til þarf svo að unnt sé að standa að þessari grein þannig að ekki sé verið að bera út óhróður um íslenska útflytjendur. Það er alrangt sem hæstv. landbrh. ber hér á borð að sá sem hér talar sé að vinna gegn bæði íslenska hestinum og þeim sem standa að útflutningi. Ég þekki mjög vel stöðu þeirra sem vinna í þessari grein og vil þeim allt hið besta. Ég mælist til þess að hæstv. landbrh. dragi til baka þau ummæli að undirritaður sé að vinna gegn atvinnugreininni.

Hæstv. forseti. Ég sagði áðan að það þjónaði hagsmunum ákveðinna erlendra aðila að talað væri með þessum hætti í þinginu. Hv. þm. er nú einhver vænsti krati sem ég hef hitt og á alls ekki skilið að að honum sé veist því að það má hann eiga fram yfir marga aðra menn að hann sýnir landbúnaðinum mikinn áhuga. Ég mundi segja að hann hefði gullið hjarta hvað það varðar þannig að ég vil ekki væna hann um slæmar sakir. En stundum leyfa menn sér í ræðustól Alþingis að gá ekki að því á hvaða vettvangi þeir eru. Það sem sagt er hér getur verið komið út í heim á næsta augnabliki og sá hv. þm. sem talar og þjónar erlendum hagsmunum með því að tala eins og hv. þm. gerði getur orðið frægur í Þýskalandi áður en varir. En ég ber fyllsta traust til hv. þm. hvað landbúnaðarmál varðar og veit að ég muni eiga gott samstarf við hann. En við gröfum skurðinn, ráðumst að verkefninu og vinnum bug á þessu vandamáli.

Herra forseti. Barnahús hefur verið starfrækt í rúmt ár sem samstarfsvettvangur þeirra sem vinna á vegum dóms- og barnaverndaryfirvalda að rannsókn og meðferð vegna meintra kynferðisafbrota gegn börnum. Við stofnun þess var samræmt hlutverk barnaverndarnefnda, lögreglu, lækna og saksóknara við könnun, rannsókn og úrlausn mála. Lögð er áhersla á að barn þurfi ekki að gefa endurtekna skýrslu af meintu ofbeldi og í framhaldi af skýrslutöku hafa börnin átt kost á viðeigandi meðferð. Þetta hefur að mati allflestra þeirra sem að málefnum barna vinna reynst vel og hefur starfsemi hússins vakið athygli víða. Breytingar á lögum um meðferð opinberra mála hafa haft í för með sér að starfsemi hússins hefur dregist verulega saman og er það ekki notað í sama mæli og áður við meðferð þessara viðkvæmu mála. Herra forseti. Skýrslutaka af barni vegna meints kynferðisofbeldis er viðkvæmt mál. Til slíkrar skýrslutöku þarf sérhæft fólk. Barnahúsið er til þess fallið að vernda barnið fyrir þeim óæskilegu áhrifum sem málsmeðferð getur haft í för með sér, enda hafa borist áskoranir til hæstv. dómsmrh. frá 33 stofnunum og samtökum um að tryggja starfsemi hússins og hefur Barnaheill komið þessum áskorunum á framfæri. Því spyr ég hæstv. dómsmrh.: Hyggst hæstv. ráðherra beita sér til að verða við áskorunum þessum? Í öðru lagi: Telur hæstv. ráðherra koma til greina að breyta lögunum um meðferð opinberra mála til að koma til móts við þessar kröfur?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessa fyrirspurn. Það er einmitt ágætt að fá hana hér. Þetta mál kom upp í utandagskrárumræðu eins og hv. þingmenn muna rétt fyrir jól og þá var það undirstrikað að Barnahúss heyrir undir hæstv. félmrh. en ekki dómsmrh. Það var farið nokkuð yfir gang þessa máls og m.a. var rætt um lög sem sett voru á síðasta þingi sem horfðu til þess að bæta réttarstöðu brotaþola í heild sinni. Það var einmitt einnig bent á það í þessari umræðu að með yfirheyrsluaðstöðu við Héraðsdóm Reykjavíkur, sem komið hefur verið upp í framhaldi af þeim lagabreytingum, væru menn með mun víðtækari markmið í huga en einvörðungu yfirheyrslur yfir börnum og ungmennum eins og hv. þm. er kunnugt. Það er því alveg ljóst að þetta mál í heild sinni snýr að fleiri atriðum en aðeins þeim sem snerta starfsemi Barnahúss. Ég held hins vegar að sú starfsemi sem þar hefur farið fram og snýr að barnaverndarstarfsemi almennt hafi verið mjög gagnleg og þörf og hef aldrei gefið neitt annað í skyn. Ég tel að með þeirri yfirheyrsluaðstöðu sem komið hefur verið upp í Héraðsdómi Reykjavíkur hafi þeim úrræðum fjölgað sem börnum og ungmennum þessa lands stendur til boða þannig að ég tel að það sé fagnaðarefni. Það er rétt að framkvæmdastjóri Barnaheilla kom ásamt fleiri aðilum á minn fund í síðustu viku með áskorun um þetta mál. Ég skýrði frá því að ég hefði leitað eftir því að fá upplýsingar um hvernig þetta mál stæði. Það eru viðræður í gangi milli Barnaverndarstofu og dómstólaráðs þannig að ég vænti þess að verið sé að setja niður einhverjar verklagsreglur sem menn muni vinna eftir. Jafnframt hef ég haft upplýsingar um að verið sé að vinna að því að koma upp sérstöku teymi dómara sem muni sérhæfa sig í meðferð þessara mála sem ég tel vera mjög gott mál. Ég hygg að við getum verið sammála um að 

Herra forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að Barnahús heyrir undir hæstv. félmrh. En það var breyting á lögum um meðferð opinberra mála sem vissulega olli því að Barnahúsið hefur ekki verið notað eins og margir bundu vonir við og það er kannski þess vegna sem ég beini þessari fyrirspurn minni til hæstv. dómsmrh. sem vissulega getur haft áhrif á þá lagabreytingu ef ástæða er til því að hún hefur vissulega leitt af sér að Barnahúsið hefur ekki verið notað sem skyldi og sú þekking sem þar hefur verið upp safnað. Ég vil hins vegar þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin og ég fagna því að í gangi séu viðræður til þess að finna einhvern flöt á þessu máli því að ég held að það mikilvægasta sé að sú uppsöfnun þekkingar og þess búnaðar sem í Barnahúsinu hefur átt sér stað, nýtist við meðferð þessara mála því að þetta er vissulega sérþekking sem er mjög mikilvægt að nýtist til þess að vernda börn gegn þeim óæskilegu áhrifum sem málsmeðferð í slíkum viðkvæmum málum getur valdið.

Hæstv. forseti. Það þarf kannski ekki að orðlengja meira um þetta mál. Ég vil bara taka undir með hv. þm. þegar ég segi að ég tel að við eigum að stuðla að því að bæta réttarstöðu barna og ungmenna í þessum málum eins og unnt er. Hins vegar er því ekki að neita að nokkuð skiptar skoðanir hafa verið um starfsemi Barnahúss eins og hún hefur farið fram og ég hygg að það séu ekki til önnur fordæmi en í Bandaríkjunum. Á Norðurlöndunum fara svona yfirheyrslur t.d. fram á lögreglustöðvum og það var einmitt að ábendingum og tilmælum frá umboðsmanni barna sem þessar lagabreytingar voru gerðar sem hv. þm. spyr hér um. Ég held að menn hafi verið sammála um að þær mundu þjóna þeim tilgangi að bæta réttarstöðu brotaþola þannig að ég held að ekki sé ástæða til þess að stuðla að breytingum á þeim aftur.

Herra forseti. Ég er ekki að gera lítið úr því að þær lagabreytingar sem farið var af stað með hafi verið hugsaðar til bóta og til þess að bæta málsmeðferð. Ég er ekki heldur að gera lítið úr því að það hafa verið skiptar skoðanir einkum á milli umboðsmanns barna og svo margra annarra aðila sem starfa að málefnum barna um þetta mál og á meðal þeirra 33 stofnana og samtaka sem undir þessa áskorun skrifa eru margir sem starfa að málefnum barna. Vissulega er það líka rétt að fordæmi eru ekki mörg en hins vegar hefur Barnahúsið og starfsemi þess vakið gríðarlega athygli víða erlendis og verið talin til fyrirmyndar þannig að ég held að við megum ekki láta það aftra okkur þó að ekki séu mörg fordæmi fyrir slíku húsi. Aðalatriðið er að vernda börnin fyrir slæmum áhrifum þessarar málsmeðferðar sem hún vissulega getur haft í för með sér og það er það sem við þurfum að tryggja, herra forseti, með öllum ráðum.

Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi heyrt rétt að hv. þm. hafi talað um slæma málsmeðferð. Kannski hefur mér misheyrst. En ég vil a.m.k. undirstrika að það eru að sjálfsögðu dómarar hér á landi sem samkvæmt lögunum fara með þessar yfirheyrslur og ég treysti fyllilega þeirra mati í þessum málum og segi þeim ekki fyrir verkum.

Herra forseti. Það var ekki rétt að ég hafi talað um slæma málsmeðferð. Ég vildi einungis ítreka það hér. Hafi ég sagt það þá hafa það verið hrein og klár mismæli. Það var ekki það sem ég átti við heldur slæm áhrif málsmeðferðarinnar á börn.

Herra forseti. Ég vildi aðeins fá upplýst hvort hæstv. forsrh. verði viðstaddur þessa umræðu vegna þess að ég hafði óskað eftir því og vissi ekki annað en að hann yrði hér viðstaddur. --- Nú sé ég hann hér í hliðarsal.

Hæstv. forsrh. er í húsinu og hafði vakandi gát á því sem gerðist í þingsalnum.

Ég hafði ekki tekið eftir hæstv. forsrh. En hann er hér í salnum og er mér því ekkert að vanbúnaði að hefja þessa umræðu. Ég mæli hér fyrir frv. um starfsemi og fjárreiður stjórnmálasamtaka. Frv. er á þskj. 225 og er 193. mál þingsins. Nú er mælt fyrir þessu frv. í sjötta sinn en það hefur verið flutt á undanförnum þingum, allt frá árinu 1995. Út af fyrir sig væri ekki ástæða til þess að hafa mjög ítarlega framsöguræðu um þetta frv. svo oft sem mælt hefur verið fyrir því í þingsölum. En það sem nýtt er í þessu máli frá því mælt var fyrir því á síðasta þingi er að nú liggur fyrir skýrsla nefndar forsrh. sem starfað hefur um nokkurra ára skeið til þess að vinna að þessu úrlausnarefni. Því er full ástæða til að fara nokkrum orðum um málið, ekki síst út frá þeirri niðurstöðu sem hefur orðið hjá nefnd forsrh. Fyrst ætla ég að rifja upp örfá grundvallaratriði í frv. sem ég hef nokkrum sinnum mælt fyrir og fjalla almennt um tilganginn með því. Tilgangurinn er ekki síst sá að gera fjármál stjórnmálaflokkanna opin og sýnileg. Ég er þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að fjármál stjórnmálaflokkanna séu með þeim hætti vegna þess að leyndin í kringum fjármál þeirra er einungis til þess fallin að auka á tortryggni almennings í þeirra garð. Sama gildir ef leynd hvílir yfir háum styrkjum frá einstaklingum eða fyrirtækjum til stjórnmálaflokka. Frv. er nokkuð ítarlegt. Þar er annars vegar lagt til að settur verði almennur lagarammi um starfsemi stjórnmálasamtaka og hins vegar, sem er ekki síst að ástæða þessa frv., að settur verði lagarammi um fjármál þeirra. Segja má að það sem lýtur að fjárreiðum stjórnmálaflokkanna sé einkum tvíþætt í þessu frv. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að stjórnmálasamtök verði framtalsskyld og gert að skila skattframtali, reikningar þeirra endurskoðaðir af löggiltum endurskoðendum og birtir opinberlega. Í öðru lagi að stjórnmálasamtökum verði óheimilt að taka við fjárframlögum eða ígildi þeirra frá einstökum aðilum, sem fari yfir 300 þús. kr. á ári, nema birta nafn þess styrktaraðila opinberlega. Víða í vestrænu löndum hafa verið lögfestar strangar reglur í þessu sambandi til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra. Ég mun fara yfir það síðar í máli mínu. Ég ræddi í upphafi um að mjög óheppilegt væri að hafa leynd í kringum fjármál stjórnmálaflokka. Ég tel að í slíkum tilvikum geti skapast ákveðin hætta á hagsmunaárekstrum sem leitt geti til óeðlilegra afgreiðslu mála í stjórnsýslu þar sem fáum aðilum væri hugsanlega hyglað á kostnað heildarinnar. Það er kannski sérstaklega hættulegt í því umhverfi sem við búum við þar sem fákeppni ríkir í ýmsum atvinnugreinum. Árangur og styrkur stjórnmálaflokka á ekki að ráðast af fjárhagslegri getu þeirra sem fyrst og síðast byggja yfirburði sína og starfsemi á fjárframlögum stóreignamanna og fjársterkra fyrirtækja og fyrirtækjasamsteypna. Það er því mjög mikilvægt að jafnræði ríki eins og kostur er í þessu tilliti varðandi starfsemi stjórnmálaflokkanna. Það er líka í anda þess sem hefur verið að gerast í stjórnsýslunni á undanförnum árum þar sem sífellt meiri krafa hefur verið gerð um opnari stjórnsýslu. Í því sambandi er nægilegt að benda á upplýsingalög. Leynd yfir fjármálum stjórnmálaflokka gengur þvert á þá þróun. Auk frjálsra framlaga eru íslenskir stjórnmálaflokkar fjármagnaðir af ríkissjóði. Það er öðrum þræði gert til þess að jafna aðstöðu flokkanna. Það samræmist ekki hugmyndum manna um lýðræði ef aðeins fjárhagslega sterk samtök geta boðið fram til Alþingis. Það að íslenskir stjórnmálaflokkar fá opinbera styrki kallar ekki síst á að fjármál stjórnmálaflokkanna séu opin og sýnileg, en stjórnmálaflokkarnir fá um 200 millj. á ári til styrktar starfsemi sinni. Samkvæmt upplýsingum stjórnmálafræðinga við Háskóla Íslands, sem komu fram fyrir nokkrum árum síðan, er upplýsingaskylda stjórnvalda um fjárreiður stjórnmálaflokka undantekningarlítið fyrir hendi í nágrannalöndum okkar. Innan stjórnmálafræðinnar er talið nauðsynlegt að stjórnmálaflokkar geri grein fyrir fjárreiðum sínum, hvort sem um er að ræða ráðstöfun fjármuna af opinberu fé eða framlög frá fyrirtækjum og einstaklingum. Slík lagasetning, í anda þess sem frv. gerir ráð fyrir, er nauðsynleg til að eyða tortryggni og auka tiltrú almennings á stjórnmálaflokkum og lýðræðislegum stjórnarháttum. Í þeim umræðum sem fram hafa farið á Alþingi á undanförnum árum hafa komið fram ýmsar ábendingar sem ég nefni í greinargerðinni. Ég tel að nefnd sú sem fær frv. til athugunar hér á hv. Alþingi kanni sérstaklega hvort setja eigi ákveðið hámark á leyfðum framlögum einstaklinga og fyrirtækja til stjórnmálasamtaka; hvort aðskilja eigi kosningastarf frá annarri starfsemi stjórnmálaflokka; hvort setja eigi reglur um prófkjör, þar með talinn fjárhagslegan ramma þeirra; hvort takmarka eigi umfang auglýsinga í kosningabaráttu; hvort setja eigi reglur um birtingu skoðanakannana rétt fyrir kjördag og hvort þingmenn eigi að leggja fram lista yfir öll störf og þátttöku í nefndum utan þings. Á þeim atriðum sem hér eru tilgreind er ekki tekið sérstaklega í þessu frv. en öll þau atriði sem ég hef nefnt er meira og minna að finna í lögum eða í undirbúningi að setja lög um í hinum ýmsu löndum, þ.e. lög um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokka. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir að vera viðstaddur þessa umræðu. Ég taldi það mikilvægt vegna þess sem ég sagði í upphafi máls míns. Nú liggur fyrir skýrsla nefndar sem um nokkurra ára skeið hefur unnið að því að kanna hvort rétt sé að setja reglur um fjármál stjórnmálaflokkanna. En það var einmitt á árinu 1993 sem forsrh. gaf yfirlýsingu úr þessum ræðustól um að skipuð yrði nefnd til að gera tillögur að reglum um fjárhagslegan stuðning við stjórnmálaflokka. Það var í tengslum við lagasetningu um að fjárframlög fyrirtækja til stjórnmálaflokka yrðu að ákveðnu marki frádráttarbær frá skatti. Eitthvað dróst að skipa þessa nefnd en hún hefur alla vega starfað frá árinu 1995, um fimm eða sex ára skeið. Í henni áttu fulltrúa allir stjórnmálaflokkar sem störfuðu árið 1995, nema Þjóðvaki átti ekki fulltrúa þar. Það var af þeirri ástæðu að eftir því var gengið á sínum tíma að forsrh. skilgreindi betur heldur en fyrir lá í verklýsingu nefndarinnar markmiðið með starfi nefndarinnar. Einnig var þess óskað að nefndinni yrðu sett ákveðin tímamörk. Það náðist ekki fram og því átti Þjóðvaki ekki fulltrúa í þessari nefnd en kaus að leggja fram á árinu 1995 sínar hugmyndir um hvernig ætti að standa að því að upplýsa um fjármál stjórnmálaflokkanna. Áður en ég fjalla um þessa skýrslu vil ég nefna að frá því við ræddum þetta síðast hefur ýmislegt verið að gerast í þessum málum í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Það þarf ekki að rifja upp það sem gerst hefur í Þýskalandi, þar sem allt hefur leikið á reiðiskjálfi vegna fjármálahneykslis og spillingar í kringum fjármál Kristilega demókrataflokksins, sem er sennilega það sóðalegasta og siðspilltasta í sögu þýskra stjórnmála. Ég held að þar sem lög um fjármál stjórnmálaflokka vantar eða þau óljós muni þessi pólitíska siðspilling í Þýskalandi auka á þrýstinginn og herða á að löggjöf og aðhald með fjármálum stjórnmálaflokkanna verði sett. Ég held t.d. að það hafi gerst í Bretlandi á undanförnum mánuðum. Þar er einmitt í undirbúningi að setja fram reglur og lög um fjármál stjórnmálaflokkanna sem um margt svipar til þess sem fram kemur í þessu frv. sem við ræðum hér um í að hafa fjármálin opin og sýnileg. Ég vil aðeins ræða þær tillögur örstutt. Í grein sem stjórnmálaritstjóri Financial Times skrifaði kom fram að sérstök nefnd hefur verið að störfum um nokkurt skeið í Bretlandi og hún hefur lagt fram 100 tillögur sem snerta ýmislegt sem menn telja að betur megi fara í starfsemi og fjárreiðum stjórnmálaflokkanna til þess að opna betur fjármál þeirra og fyrirbyggja tortryggni í þeirra garð. Stjórnmálaritstjórinn heldur því fram að stór hluti almennings telji að aðilar sem lagt hafa fram háar fjárhæðir til stjórnmálaflokkanna hafi haft áhrif á stefnu þeirra og þögnin í kringum stuðningsaðila stjórnmálaflokka hafi alið á því í stjórnmálum. Það sem allir flokkar virðast vera sammála um í þessum tillögum, sem er mjög athyglisvert, er að banna öll framlög frá útlöndum, sem vissulega er gert ráð fyrir hér. Eins er samstaða um að þegar um er að ræða fjárhæðir sem fara yfir 5.000 pund, þ.e. yfir 500 þús. íslenskar kr., þá beri að upplýsa um nafn gefandans. Einnig er talað um að ef fyrirtæki leggja fram peninga til pólitískra flokka þá verði að leita eftir samþykki hluthafa. Mér finnst mjög athyglisvert að William Hague, formaður Íhaldsflokksins, lítur jákvæðum augum á þessar breytingar sem lagðar hafa verið til samkvæmt því sem fram kemur í þessari grein. Ein af tillögunum er að einstaklingar fái skattafslátt ef framlagið er yfir 50 þús. kr. á ári eða þar um bil. Ég held að þessar tillögur séu nokkuð athyglisverðar. Það hefur að vísu ekki komist almennt til framkvæmda enn þá en í þessum tillögum er sett ákveðið þak eða takmarkanir á hvað flokkarnir megi nýta af fjármagni í kosningabaráttu og í auglýsingar. Íhaldsmenn notuðu t.d. um 14,3 millj. punda eða 1,5 millj. ísl. kr. í síðustu kosningabaráttu, bara í auglýsingar og auglýsingaskilti. Ein af hugmyndum nefndarinnar er að sett verði 20 millj. punda þak á það sem nota má í heild í kosningabaráttu og ýmsar takmarkanir að því er varðar framlög. Í The Guardian í október 1998 kemur fram í tengslum við þessar tillögur að í síðustu kosningabaráttu fór Íhaldsflokkurinn um 8,3 millj. punda yfir þetta 20 millj. þak. Samkvæmt því notuðu þeir í kosningabaráttunni um 28 millj. punda. Verkamannaflokkurinn fór líka yfir þakið sem nam um 6 millj. punda en stefnt er að því að setja ákveðið þak á hvað eyða megi í kosningabaráttuna. Ég ætla ekki að fara nánar út í þetta þó ýmislegt fróðlegt hafi komið fram að því er varðar viðbrögð við þessum tillögum og hvað þær fela í sér. Ég held að þetta sýni að ýmislegt er í gangi í löndunum í kringum okkur og stefnt að því að setja ákveðinn ramma um fjármál stjórnmálaflokkanna. Vil ég næst víkja að því sem fram kemur í þeirri skýrslu sem nú liggur fyrir af hálfu nefndar forsrh., en undir hana hafa ritað Hreinn Loftsson sem var formaður nefndarinnar, Arthur Morthens, Helgi S. Guðmundsson, Kjartan Gunnarsson, Kristín Sigurðardóttir og Ingvar Sverrisson. Þetta eru fulltrúar Alþýðuflokks, Alþýðubandalags, Kvennalista, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Þessi skýrsla var lögð fram 18. desember 1998. Herra forseti. Mér finnst að niðurstaða þessarar skýrslu sé nákvæmlega sú að gera ekki neitt í þessu máli. Við vitum að 200 millj. renna til stjórnmálaflokkanna á fjárlögum. Hluti fjárins er lögbundinn. Til eru lög um sérfræðiaðstoð til þingflokkanna. Ég man ekki hve gömul þau lög eru. Mig minnir þó að þau séu frá 1963. En stærsti hluti framlagsins eða um 130 milljónir kemur á fjárlögum og hefur raunverulega hvergi lagastoð nema í fjárlögunum sjálfum. Ef ég les hér orðrétt niðurstöðu nefndarinnar þá hljóðar hún svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur ekki lokið starfi sínu með því að semja tillögu að lagafrumvarpi [lög] í svipuðum anda og felst í frumvarpi Jóhönnu Sigurðardóttur og fleiri þingmanna, sem lagt hefur verið fram á undanförnum þingum. Á hinn bóginn hefur náðst samstaða innan nefndarinnar um ákvæði, sem bæta mætti inn í fjárlög og greinargerð þeirra varðandi ríkisstyrki til stjórnmálaflokka. Felur sú tillaga í sér viðurkenningu á því, að ríkið styðji almenna stjórnmálastarfsemi flokkanna og að ekki sé ástæða til að takmarka þann stuðning við útgáfu- og kynningarmál líkt og nú er gert.`` Herra forseti. Síðan er að því vikið að líklegt megi telja að fjárstuðningur við stjórnmálaflokka muni haldast og jafnvel aukast hér á landi á næstu árum. Síðan segir að þótt hluti nefndarmanna telji vel koma til greina að sett verði sérstök lög um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokka eru nefndarmenn sammála um að ríkisvaldið verði að fara afar varlega við setningu lagafyrirmæla á þessu sviði. Þá kemur fram að ef nafnleynd styrktaraðila yrði aflétt mundi draga mjög úr frjálsum fjárframlögum til flokkanna sem aftur geri þá enn háðari ríkisframlögum en ella og hætta skapist á því að þeir festist í fjárhagslegum viðjum hins opinbera. Herra forseti. Þetta kemur fram í þessari skýrslu. Mér finnst þessi rök mjög sérstök og get alls ekki fallist á að þau séu rétt vegna þess að ég held að það hljóti að ríkja meira jafnræði milli flokka í fjárframlögum ef um er að ræða ríkisframlög og ég sé ekki að það þurfi að koma í veg fyrir að styrktaraðilar almennt á almennum markaði veiti slíka styrki ef birta þyrfti nöfn þeirra opinberlega. Ég held að það mundi frekar stuðla að því að meira jafnræði ríkti milli flokkanna í fjárframlögum frá einstökum aðilum ef slíkt væri opinbert. En mér fannst raunverulega furðulegast við þessa niðurstöðu nefndarinnar rökin sem hún teflir fram fyrir því af hverju ekki eigi að hafa fjármál stjórnmálaflokkanna opinber og sýnileg eða setja lög um starfsemi þeirra og fjárreiður. Um það segir, með leyfi forseta: ,,Telja verður, að hið nýja félagafrelsisákvæði stjórnarskrárinnar hafi inni að halda frekari löghelgun- og vernd fyrir stofnun og starfsemi stjórnmálaflokka en áður var og fortakslausa vernd innri málefna þeirra, sem ekki verður hróflað við af Alþingi.`` Herra forseti. Mér finnst það afar sérstakt ef stjórnmálaflokkarnir eru að bera fyrir sig það ákvæði sem sett var í stjórnarskrána 1995 um félagafrelsi, þ.e. að það setji þá í það skjól að það þurfi ekki, eða sé raunverulega ekki hægt að setja lög um fjárreiður eða starfsemi þeirra. Mér finnst þau rök, herra forseti, aldeilis fráleit að þetta nýja félagafrelsisákvæði stjórnarskrárinnar frá 1995 innihaldi einhverja löghelgun og vernd fyrir starfsemi þeirra og þess vegna sé ekki hægt að setja lög um fjárreiður þeirra. Með nákvæmlega sama hætti mætti halda því fram að félagafrelsisákvæðið í stjórnarskránni tryggði að löggjafinn mætti ekki vera með neina íhlutun í starfsemi verkalýðshreyfingarinnar en þess er þó skemmst að minnast hvernig núverandi stjórnvöld knúðu fram breytingar á vinnulöggjöfinni þar sem skipað var fyrir um innri málefni hreyfingarinnar með lögum. Það var gert í gífurlegri andstöðu við verkalýðshreyfinguna og þar var auðvitað verið að hlutast til um innri málefni hennar. Þess vegna finnst mér þau rök sem hér eru sett fram um þetta atriði ákaflega haldlaus, ef það er það helsta sem teflt er fram núna gegn því að setja lög um fjárhagslegan stuðning og fjármál stjórnmálaflokkanna. Ég hef nefnt hér hvað er á döfinni í Bretlandi. Ef við lítum til Norðurlanda þá hafa verið sett lög t.d. í Noregi um fjárframlög þannig að nöfn styrktaraðila eða gefenda fjárframlaga sem eru hærri en 20 þús. norskra kr. eða 200 þús. íslenskra kr. á að birta opinberlega. Og í þessari skýrslu segir um Danmörku, með leyfi forseta: ,,Styrkir til danskra stjórnmálaflokka vegna starfsemi á landsvísu, þ.e. styrkir sem landssamtök stjórnmálaflokkanna njóta, námu hátt í 60 millj. danskra kr. 1997 og svöruðu til þess að fyrir hvert atkvæði fengju þeir um 20 danskar kr.`` Í Finnlandi hafa verið sett lög um opinberan stuðning við stjórnmálaflokka. Það var gert árið 1967 en almenn lög um stjórnmálaflokka árið 1969. Samkvæmt þessum dönsku lögum ber flokkunum skylda til að nafngreina þá sem veita þeim styrki yfir tiltekin fjárhæðarmörk og þar var ákveðin viðmiðun, 20 þús. danskar kr. sem er sama upphæð og í Noregi. Það þarf því bæði í Danmörku og Noregi að nafngreina þá sem gefa yfir 20 þús. danskar kr. Og vegna þess að ég nefndi styrki sem danskir stjórnmálaflokkar fá frá hinu opinbera og svöruðu til þess að hvert atkvæði fengi um 20 danskar kr. þá er opinber styrkur eða stuðningur hér á hvern kjósanda, ef það yrði skoðað, um 200 ísl. kr. Herra forseti. Þessi skýrsla gengur því mikið út á það að gera grein fyrir hvernig staða þessara mála sé á hinum Norðurlöndunum. Hún gengur mikið út á það að gera grein fyrir frv. og þáltill. sem hafa verið lögð fram um þetta efni á umliðnum áratugum á Alþingi, en það var bæði þáltill. frá Kvennalista og einnig kom fram frv. fyrir nokkrum áratugum frá Benedikt Gröndal sem hann lagði fram um þetta efni á sínum tíma. Ef ég vík aftur að niðurstöðum nefndarinnar þá er hún raunverulega sú að ekkert eigi að gera. Það er fyrst og fremst lagt til að í texta fjárlaga ár hvert verði bætt undir lið fjmrn. ýmislegt, svohljóðandi texta, með leyfi forseta, og nú vitna ég til umræddrar skýrslu: ,,Styrkur til stjórnmálaflokka, samkvæmt umsögnum, í hlutfalli við atkvæðamagn þeirra enda hafi þeir hlotið a.m.k. 2,5% atkvæða í næstliðnum alþingiskosningum.`` Og síðan segir: ,,Hér er sú breyting gerð að fjárhagsstuðningur ríkisins verði ekki bundinn við útgáfumál enda er sú takmörkun úrelt orðin og er eðlilegast að stjórnmálaflokkar sjálfir ráðstafi þessum fjármunum eftir þörfum hverju sinni í þágu starfsemi sinnar.`` Eftir fimm eða sex ára starf þessarar nefndar er fyrst og fremst að finna í skýrslu hennar ákveðnar tillögur um að setja sérstakan texta inn í fjárlagafrv. hverju sinni um hvernig styrkjum til stjórnmálaflokkanna skuli háttað. Nú get ég alveg út af fyrir sig skilið að ákveðin andstaða getur verið við þann hluta þessa frv. sem hér er til umræðu, þ.e. I. kafla frv. sem fjallar um starfsemi stjórnmálaflokkanna. En ég get ekki fundið rök fyrir því að andstaða skuli vera við II. kafla frv. sem fjallar um það að stjórnmálaflokkarnir birti ársreikninga sína opinberlega, sem fjallar um að það eigi að birta opinberlega ef framlag til einstakra stjórnmálaflokka fer yfir tiltekna fjárhæð. Það er mjög algengt að gert sé í þeim löndum sem við höfum verið að bera okkur saman við þó að það sé alls ekki í þeim öllum. Í stefnuskrá Samfylkingarinnar, svo ég vitni til hennar, er ákvæði um að setja eigi lög um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokka, enda kemur fram í þessari skýrslu að hluti nefndarmanna telji vel koma til greina að sett verði sérstök lög um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokka. Ég lít því svo á varðandi það álit sem hér liggur fyrir, þessa skýrslu sem hæstv. forsrh. hefur fengið, að um lágmarkssamnefnara sé að ræða sem þessir flokkar geta orðið sammála um að því er fram kemur í þessari skýrslu, en að einstakir aðilar sem sæti áttu í þessari nefnd eða eftir atvikum þá einstaka flokkar hafi viljað ganga lengra í þessum efnum. Það sem er raunverulega nýtt í þessari skýrslu og ég geri alls ekki athugasemdir við, er að þar leggur nefndin til með vísan til almennrar jafnræðisreglu að sett verði í viðkomandi lög ákvæði er tryggi frambjóðendum til embættis forseta Íslands sambærilegan stuðning þeim sem stjórnmálaflokkar njóta nú að lögum. Það sem er fyrst og fremst lagt hér til er stuðningur hins opinbera við forsetaframbjóðendur. Annað er ekkert nýtt í þessari skýrslu. Ég get ekki séð það og ítreka að ég tel rökstuðninginn með vísan í stjórnarskrána og félagafrelsið fráleitan í þessu sambandi. Herra forseti. Ég vil í lokin, þar sem ég er rétt að ljúka máli mínu, fagna því að hæstv. forsrh. er viðstaddur þessa umræðu og vænti þess að hann geri þinginu grein fyrir sínum sjónarmiðum til þessa máls nú þegar skýrslan liggur fyrir. Hæstv. forsrh. hefur fyrir tveim eða þremur þingum gert þinginu almennt grein fyrir sínum sjónarmiðum varðandi ýmsa þætti sem lúta að lagasetningu um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokkanna þannig að nú væri fróðlegt að vita hvort hæstv. forsrh. sé sammála þeirri niðurstöðu nefndarinnar sem nú liggur fyrir og hvort þar með sé málið afgreitt af hans hendi og við eigum þá ekki von á því að hér komi fram lagafrv. um fjármál stjórnmálaflokkanna nema að svo miklu leyti sem um er getið í þessari skýrslu, þ.e. ákvæði í fjárlögum ár hvert um almennan fjárstuðning við stjórnmálaflokkana og hins vegar frv. sem lýtur að fjárstuðningi við forsetaframbjóðendur. Ég held að það væri mjög gott að fá það inn í þessa umræðu vegna þess að í nefndarstarfi varðandi þetta tiltekna frv. hefur ávallt verið vísað til starfa nefndar forsrh. Nú er þinginu því ekkert að vanbúnaði að taka afstöðu til þess frv. sem hér liggur fyrir, hvort þingmenn séu þá sáttir við þá tillögu sem nefndin hefur gert til forsrh. Í lokin vil ég spyrja um það sem fram kom í Ríkisútvarpinu í síðari hluta janúarmánaðar þar sem vitnað var til fulltrúa Kvennalistans í nefndinni og hún sagði að nefnd Davíðs Oddssonar forsrh. um fjárreiður stjórnmálaflokka hafi verið stillt upp við vegg og einróma afstaða knúin fram með hótunum, eins og þessi fulltrúi Kvennalistans sagði um starf þessarar nefndar og niðurstöðu hennar. Ég held að það sé afar brýnt að fá fram hvort eitthvað sé til í því sem fram kom hjá fulltrúa Kvennalistans í þessu efni. Það er auðvitað afar alvarlegt ef satt er að niðurstaðan hafi verið knúin fram með hótunum. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Það vekur athygli allra sem lesa þetta frv., grg. með því og hafa hlýtt á hv. þm. að hún ræðir ekkert um tengsl einstakra stjórnmálaflokka við verkalýðshreyfinguna. Þó sat hv. þm. lengi hér á Alþingi fyrir Alþfl. sem á sínum tíma eignaðist ýmsar fasteignir í Reykjavík, sem ýmsir töldu í raun eign verkalýðshreyfingarinnar, og fór með sem sínar. Bein fjárhagsleg tengsl voru því að sjálfsögðu milli Alþfl. og Alþýðusambandsins á sínum tíma og það var í raun og veru sama fyrirbrigðið og kostaði mikil átök að slíta þau tengsl. Eins hefur það endurtekið sig oft síðan að sumir stjórnmálaflokkar telja sig eiga meiri rétt til þeirra fjármuna sem verkalýðshreyfingin ræður yfir en aðrir, eins og heyrðist á ræðu hv. þm. Ef maður lítur á 10. gr. frv. þá segir þar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Stjórnmálasamtökum er heimilt að taka við fjárframlagi eða ígildi þess frá einstökum aðilum, einstaklingum eða fyrirtækjum, ...`` Þegar athugað er síðan hvað stendur í grg. þá er skýrt tekið fram að hér sé einungis átt við einstaklinga og fyrirtæki. Það er því öldungis ljóst að hv. þm. gengur það til að halda þeim tengslum sem verið hafa á milli ýmissa í Samfylkingunni og einstakra verkalýðsfélaga, launþegahreyfingarinnar enda beitti launþegahreyfingin sér, ekki sem félagsskapur heldur ýmsir af æðstu mönnum launþegahreyfingarinnar, mjög harkalega fyrir því að ná Samfylkingunni saman.

Herra forseti. Ég held að afar mikilvægt sé að halda góðum tengslum við verkalýðshreyfinguna. Ég held að afar mikilvægt sé að verkalýðshreyfingin hafi skjól að því er varðar stefnumið sín og markmið hjá þeim flokkum sem stefna þeirra fer saman við. Þá er ég fyrst og fremst að tala um lægst launaða fólkið í þjóðfélaginu. Það er því ekkert nema til að lýsa ánægju með að hv. þm. vitni til þess að ég eða sá flokkur sem ég er í vilji halda góðum tengslum við verkalýðshreyfinguna. Hv. þm. vitnaði í 10. gr. frv. og talaði um að þar væri einungis verið að ræða um einstaklinga eða fyrirtæki þegar nafngreina á þá sem gefa yfir tiltekna fjárhæð. Ég sé ekkert á móti því, herra forseti, ef það væri nú einungis ásteytingarsteinninn að herða á því ákvæði og bæta inn fleiri aðilum. Ég tel það bara af hinu góða ef menn vilja herða á því og nefna einhverja aðra aðila en hér koma fram vegna þess að vitaskuld á þetta að vera allt saman opið að því er þessa þætti varðar. Ég kvíði því ekki að ekki verði hægt að ná einhverju samkomulagi við hv. þm. Halldór Blöndal um þetta mál ef hann hefur einungis þetta við frv. að athuga.

Herra forseti. Hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með fjárhagslegum stuðningi er átt við gjafafé eða annars konar styrkveitingu sem hægt er að meta til fjár.`` Nú veit hv. þm. jafn vel og ég að ýmsir af forustumönnum launþegahreyfingarinnar hafa komið fram í nafni hreyfingar sinnar og stutt Alþfl. á sínum tíma, Alþb. og nú Samfylkinguna. Hv. þm. veit líka að Sjálfstfl. ber ekki síður hagsmuni hinna lægst launuðu fyrir brjósti. Mér finnst það nú satt að segja útúrsnúningur í þessu máli. Það er svona rétt eins og ég færi að rifja upp að kjör hinna lægst launuðu versnuðu ár frá ári meðan hv. þm. var ráðherra. Það fer því ekki alltaf saman, góðar óskir og góður vilji og það sem út úr hlutunum kemur. Ég stóð einungis upp til að vekja athygli á að ýmsir hafa áhyggjur af því að fjármunum og valdi og áhrifum launþegahreyfingarinnar sé beitt fyrir flokkspólitíska vagna. Það er ekki skárri siðspilling en hver önnur. Ég var satt að segja undrandi á því að hv. þm., sem var á sínum tíma í launþegahreyfingunni, skyldi ekki að fyrra bragði taka fram, án þess að vera innt eftir því, að auðvitað er óþolandi ef verið er að beita launþegahreyfingunni fyrir flokkspólitískum hagsmunum og hv. þm. á að lýsa fyrirlitningu sinni á slíkum vinnubrögðum og mönnum sem það gera.

Herra forseti. Mér finnst þetta mjög sérkennilegur málflutningur sem hv. þm. Halldór Blöndal viðhefur úr þessum ræðustól, að fjármunum verkalýðshreyfingarinnar sé beitt núna í flokkspólitískum tilgangi. Mér finnst að hv. þm. verði að rökstyðja mál sitt frekar þegar hann segir slíkt, að verkalýðshreyfingin noti fjármuni sína í því skyni er varðar flokkspólitískan tilgang. Ég er alveg viss um að verkalýðshreyfingin mun ekki samþykkja það. Ég veit ekki til þess að hún sé að nota fjármuni sína í því skyni. Varðandi það sem hv. þm. nefndi um þá sem verst eru staddir í þjóðfélaginu og stuðning núverandi ríkisstjórnar við þá, þá væri auðvitað hægt að taka annan tíma til að ræða það en hér gefst í stuttu andsvari. Nægir í því sambandi að benda á áskoranir ýmissa og kröfur sem komið hafa fram hjá lægst launuðu hópunum í þjóðfélaginu á undanförnum mánuðum og missirum í því góðæri sem við höfum búið við þar sem þeir sýna fram á að þeir hafi ekki fengið sinn skerf af því góðæri sem við höfum búið við að undanförnu.

Herra forseti. Fjármál stjórnmálaflokka víða um veröld hafa verið til umræðu að undanförnu. Það er m.a. vegna kosningabaráttunnar í Bandaríkjunum, þar sem slík umræða á sér jafnan stað í kringum forsetakosningar. Þar eru mjög víðtækar reglur um með hvaða hætti stuðningur við stjórnmálaflokka skuli fara fram og jafnan eiga sér síðan stað umræður um það hvernig farið er fram hjá slíkum reglum. Það er alls staðar gert og þar er enginn flokkur undanskilinn og enginn öðrum betri í þeim efnum. Það eru margvíslegar leiðir til til að gera það, því miður er það svo. Tilefnið sem hv. þm. dregur oft upp er Þýskaland þar sem hún segir að allt leiki á reiðiskjálfi vegna fjármálahneykslis og spillingar í kringum fjármál Kristilega demókrataflokksins, eins og hún orðaði það, sem er sennilega það sóðalegasta og siðspilltasta í sögu þýskra stjórnmála. Það eru nú reyndar til vond dæmi önnur sem snerta aðra stjórnmálaflokka en kristilega demókrata þó að ekki hafi hentað hv. þm. að nefna það. En það sem mér finnst merkilegt er að þessi dæmi skuli notuð til að rökstyðja það að setja þurfi sérstakar nýjar reglur á Íslandi. Það er ekki um dæmi að hér hafi komið upp spilling sem leiði til þess að setja þurfi upp sérstakar reglur. Nei, það kom upp mikil spilling í Þýskalandi og þess vegna þarf að setja reglur. Stöldrum nú aðeins við og lítum á málið. Kom þessi spilling upp í Þýskalandi vegna þess að þar skorti reglur? Öðru nær, þar eru mjög sterkar reglur. Það sem er mjög sérstakt við Þýskaland er að þær reglur eru ekki bara lögbundnar heldur eru þær í sjálfri stjórnarskrá landsins. Rökstuðningurinn frá Þýskalandi á því bara alls ekki við hér. Það er ekki regluleysið sem hefur leitt til þessarar spillingar heldur hefur verið farið á svig við reglurnar. Hitt væri skiljanlegt ef hv. þm. hefði séð að slíkt regluleysi sem við búum við hafi leitt til þessara ógangna í Þýskalandi, að þá þyrftu menn reglur. En hún segir að við þurfum reglur, kannski eins og í Þýskalandi, til að lenda ekki í því sama og þeir hafa lent í í Þýskalandi sem hafa haft þessar reglur. En þar sjáum við líka að menn fara í kringum reglurnar. Það var upplýst fyrir fáeinum dögum hvernig einmitt Sósíaldemókrataflokkurinn gerði það þar sem hann lætur færa peninga milli stuðningsfélaga flokksins en ekki flokksins til að komast fram hjá reglunum. Svona er þetta nú gert. Hv. þm. nefndi sérstaklega til sögunnar breska Íhaldsflokkinn, sem mér kemur svo sem ekkert við. Hún nefndi að hann hefði eytt 28 milljónum punda í kosningabaráttu, það eru um 3 milljarðar kr. Samfylkingin virðist hafa eytt um 70 milljónum kr. í kosningabaráttuna, eða um 70--80% meira en Sjálfstfl. Það hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar. Þetta væru 17 milljarðar í Bretlandi eða sex sinnum meira en breski íhaldsflokkurinn eyddi hlutfallslega. Ég býst við að ef slík eyðsla ætti sér stað þar þá væri krafist þess að menn upplýstu hvernig þeir fjármögnuðu slíka eyðslu. Mér þætti vænt um að vita hvort þessi þingmaður hafi spurt á þingflokksfundi hjá sér hvernig þetta hefur verið fjármagnað. Ég óska eftir að þingmaðurinn upplýsi það, hvort áhugi hennar hefur náð inn í þingflokk Samfylkingarinnar þar sem hún situr a.m.k. nokkrum sinnum í viku. Það var upplýst að eitt fyrirtæki hér í bænum, Íslensk erfðagreining, hefði styrkt Samfylkinguna sérstaklega vegna þess að Samfylkingin hefði sóst eftir því. Nefndar eru tölur upp á 1 milljón kr. frá fyrirtækinu, 1 milljóna kr. frá þessu eina fyrirtæki. Hefur þingmaðurinn spurst fyrir um á fundum sínum í Samfylkingunni hvort þetta sé rétt? Hefur hún spurst fyrir um hvort mönnum þyki það siðlegt að standa hér uppi í pontu dag eftir dag og ráðast á þetta fyrirtæki, reyna að koma því á kné og gera það tortryggilegt á allra handa máta, en fara síðan þangað og biðja um 1 milljón kr. í stuðning? Hefur hv. þm. spurst fyrir um þetta og getur hún upplýst okkur um svörin? Getur hv. þm. sagt okkur hvaða skoðun þingmaðurinn hefur á þessu? Ég hef ástæðu til að spyrja um þetta vegna þess að mér finnst svo mikil hræsni í kringum allan þennan málatilbúnað um fjármál stjórnmálaflokkanna. Og því miður hefur hv. þm. tekið þátt í þeim hræsnisleik áður. Hún var í Alþfl. þegar Alþfl. tilkynnti að hann fyrstur flokka hefði gert fjármál sín hrein og ljós fyrir dyrum. Hann birti einhverjar fáeinar tölur. Sex mánuðum seinna eða svo sagði gjaldkeri Alþfl. af sér. Hv. þm. var þá varaformaður Alþfl. Og af hverju sagði gjaldkeri Alþfl. af sér? Af því að gjaldkerinn fékk ekki að sjá reikningana. En flokkur þingmannsins var búinn að lýsa því yfir að hann, fyrstur íslenskra stjórnmálaflokka, hefði gert hreint fyrir sínum dyrum í fjármálum. En gjaldkerinn sagði af sér af því að hann fékk ekki að sjá reikningana. Hvers konar hræsni er þetta allt saman? Ég sá á heimasíðu þingmannsins frá 28. jan. að þar talaði þingmaðurinn alltaf um nefnd forsrh., rök nefndar forsrh. Ég tek eftir því að Ríkisútvarpið og sjónvarpið tala líka alltaf um nefnd forsrh. Það er aldrei sagt frá því að þetta er nefnd allra stjórnmálaflokkanna. Það er ekki sagt frá því að núverandi Samfylking hafði þrjá af sex fulltrúum. Þeir þrír flokkar sem standa að Samfylkingunni höfðu þrjá fulltrúa í nefndinni sem skipuð var 1998. Stjórnarflokkarnir höfðu þrjá. Síðan skilst manni hér að stjórnarflokkarnir hafi beitt ofríki, jafnvel hótunum og kúgun til að fá niðurstöðu fram. Ég var sérstaklega spurður um það hér: Á ég að trúa því að þessi hv. þm. sé að bera flokkssystkinum sínum í Samfylkingunni það á brýn að þeir þrír fulltrúar sem þar sátu á vegum samfylkingarflokkanna hafi látið undan kúgunum og hótunum hinna þriggja til að ljúka nál. og skrifa nafnið sitt? Hvers konar kúganir hafa þetta þá verið? Byssustingir kannski eða eitthvað þaðan af verra? Hvers konar málatilbúnaður er þetta? Það er von að maður sé dálítið hissa á því að mál sé borið fram með þessum hætti. Reyndar hefðu samfylkingarflokkarnir getað átt fjóra af sjö í nefndinni um stjórnmálaflokkana og álit þeirra, vegna þess að Þjóðvaka, sem hv. þm. var formaður fyrir, var boðin aðild að henni. En Þjóðvaki bjó til fyrirslátt, bað um einhverjar skýringar og aðrar forsendur en hinir höfðu, sem var hreinn fyrirsláttur að mati allra nefndarmanna til að komast hjá því að taka þátt í nefndarstörfunum. Þá hefði Samfylkingin átt fjóra fulltrúa í þessari nefnd. Það verður að skýra þessa sögu eins og hún er. Það voru nefndarmennirnir, þrír frá núverandi stjórnarandstöðuflokkum og þrír frá núverandi stjórnarflokkum, sem sömdu þetta nál. Það er með engum hætti hægt að vísa því yfir á ábyrgð forsrh. eins. Ég tel reyndar mikilvægt að þegar breytingar eru gerðar á slíkum lögum, á slíkri framkvæmd, sé samstaða eins þokkaleg og hún getur orðið milli flokka til þess að forðast tortryggni. Hv. þm. nefndi í ræðu sinni að slík lög væru sett til að forðast tortryggni í garð stjórnmálaflokkanna. Ég verð þó að segja með fullri virðingu fyrir hv. þm., sem ég ber mikla virðingu fyrir, að þingmaðurinn hefur iðulega verið að sá tortryggni með tali sínu í garð stjórnmálaflokkanna. Það eru ekki dæmi um það svo ég þekki til að þessir flokkar hafi verið sakaðir um spillingu af þessu tagi. Hins vegar er fróðlegt að fylgjast með umræðunni að undaförnu vegna þess að Samfylkingin hafði sett inn í stefnuskrá sína, segir nú, að það eigi að breyta þessum málum. Talsmaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, lýsti því yfir að hún væri tilbúin til að birta nöfn gefenda til flokksins nema þau nöfn sem gefendurnir sjálfir vildu ekki gefa upp. Hún lýsti því yfir að þetta væri stefna Samfylkingarinnar. Þetta var talsmaður Samfylkingarinnar, talsmaður hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sem lýsti því yfir að hún vildi gefa upp þau nöfn sem gæfu til flokkanna nema þeir sjálfir vilji ekki gefa það upp. Þetta er nákvæmlega sú stefna sem Helmut Kohl hefur haft og menn eru að finna að og er talið lögbrot þar í landi. Þessi aðferð talsmanns Samfylkingarinnar og verðandi varaformanns væntanlega Samfylkingarinnar mundi ekki rúmast innan þýsku laganna eins og augljóst er. Að gefa upp alla --- nema þá sem ekki vilja gefa upp. Ég mundi ímynda mér, og það er kannski af því að ég er ekki nógu vel gefinn, að þeir sem vildu ekki gefa upp styrki sína væru kannski helst þeir sem þyrftu að fela þá. Mér dettur þetta helst í hug. Ég veit ekki hvaða skýringar hv. talsmaður Samfylkingarinnar eða fulltrúi hennar hér inni getur gefið á þessari furðulegu hugmynd. Það vakti athygli mína í þessum umræðum að formaður samtaka vinstri grænna sagði að þeir hefðu ákveðið að setja hámark á það hvað hver mætti gefa þeim. Sá sem hefði gefið mest hefði gefið 500 þúsund og ekki var nafngreint hver það var. Síðan tók hann fram að þeir hefðu í heild fengið frá slíkum aðilum 4 milljónir. Einn aðili gat því gefið 12% af öllum framlögunum til vinstri grænna. Ég veit ekki hvort það mundi verða liðið nokkurs staðar í heiminum ef einn aðili gæti gefið svo hátt hlutfall af söfnunarfé til eins stjórnmálaflokks. Þá mundu menn óttast að slíkur aðili hefði einhver heljartök á flokknum. Ég er ekki að gefa það til kynna en þetta segir mér líka að þarna hafa menn sérstök sjónarmið uppi hvað þessa þætti varðar. Ekki veit ég hvað milljónin frá Íslenkri erfðagreiningu var stór hluti af fjármálum stjórnmálaflokksins, sem hamaðist gegn fyrirtækinu, en það væri fróðlegt að heyra það. Það er ótrúverðugt að þessir flokkar skuli stilla sér upp eins og þeir hafa gert, sérstaklega Samfylkingin, vegna þess að þeir eiga einfalda leið. Þeir geta birt alla þessa reikninga. Þeir geta skýrt hvernig þeir fjármögnuðu þessar 70 milljónir, enginn bannar þeim það. Flokkarnir þurfa nefnilega ekki lagaheimild til að birta þetta. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir getur flutt tillögu í þingflokki Samfylkingarinnar, sem upplýst er að hefur á stefnuskrá sinni að birt þetta á morgun, og það er bara hægt að birta alla reikningana eins og þeir leggja sig á föstudaginn. Það væri fróðleg lesning. En það munu þeir ekki gera af því að þeir meina ekki nógu mikið með því sem þeir segja. Það var einmitt á það sem reyndi við gerð þeirrar skýrslu sem ég beitti mér fyrir að yrði gerð í samráði við alla stjórnmálaflokkana og reyndi að hafa Þjóðvaka með. Niðurstaðan fékkst, hún er hér og hún er ný, þetta er ekki gömul niðurstaða. Þetta er klárað fyrir rétt rúmu ári, 18. des. 1998. Þetta eru sjónarmið flokkanna, þau liggja fyrir undirrituð. Það þýðir ekki að vera með einhver látalæti um annað og berja sér á brjóst og þykjast vera með aðra og betri stefnu en aðrir í þeim efnum. Ég tel afar þýðingarmikið að flokkarnir njóti trausts í fjármálum sínum. Ég tel afar þýðingarmikið að ekki hafi verið uppi tilgátur um að flokkarnir væru háðir einhverjum stórum, sterkum aðilum. Að vísu var það svo að einn maður fékk að koma með það inn í fjölmiðla hér slag í slag að Íslenska erfðagreining hefði greitt Sjálfstfl. og Framsfl. 70 milljónir hvorum. Þetta var birt hvað eftir annað, ekki bara hér heima heldur líka erlendis. Þannig að Sjálfstfl. hefði átt 30 milljónir eftir bara af fé frá erfðagreiningunni einni að lokinni kosningabaráttu sinni. Þetta er ekki stærra í sniðum en svo hjá okkur Íslendingum. Fjöldi manns virtist trúa því að Íslensk erfðagreining hefði greitt Framsfl. og Sjálfstfl. 70 millj. kr. hvorum. En svo kom bara upp úr kafinu að Samfylkingin hafði fengið mest, reyndar bara eina milljón eða svo eftir því sem sagan segir. Það verður þá kannski leiðrétt og verður afskaplega fróðlegt að heyra það allt saman. En því miður eru fjölmiðlarnir opnir fyrir að birta alls konar bölvaða vitleysu án þess að ganga úr skugga um hvort rétt er farið með eða ekki og það er út af fyrir sig alvarlegt. Það er líka, eins og hv. þm. Halldór Blöndal benti áðan á, farið fram hjá þessu með margvíslegum hætti og oft ógeðfelldum. Mér fannst einkar ógeðfellt í síðustu kosningabaráttu hvernig milljónir af peningum samtaka öryrkja voru notaðar til að birta áróðursauglýsingar, augljóslega tengdar Samfylkingunni. Ef maður tryði á að þessir þingmenn væru virkilega þess sinnis að vilja hafa heiðarleika í þessum málum þá hefðu þeir fordæmt auglýsingar af því tagi, að taka fjármuni Öryrkjabandalagsins og nota þá í kosningabaráttu eins og þarna var gert, blygðunarlaust og mjög ósmekklega, svo ekki sé nú meira sagt. Þannig segir sagan okkur bæði í Þýskalandi og Bandaríkjunum að þegar reglurnar eru settar fara menn því miður fram hjá slíkum reglum. Aðferð okkar hefur dugað þokkalega. Þó er það þannig að allir flokkarnir hafa átt í fjárhagslegum erfiðleikum. Ég held að enginn flokkur hafi verið í þeirri stöðu sem er upplýst í Þýskalandi að þar hafi þeir átt einn eða tvo milljarða í einhverjum bókum í Sviss og ekki vitað um það. Það er ekki íslenskur veruleiki eftir kosningar. Þá eru flokkarnir að sleikja sár sín í peningamálum enda þótt menn séu að reyna að halda sæmilega utan um þetta þá vill fara þannig í kosningum, eins og gerðist augljóslega hjá Samfylkingunni þar sem var algjörlega stjórnlaus eyðsla og menn misstu tök á öllu saman. Það var pínulítið dæmi fyrir borgarana hvernig mundi fara með ríkisfjármálin ef sömu snillingarnir kæmust að, misstu tökin á öllu saman og eyddu, eins og menn segja hátt í 70 millj. kr. sem fólk furðar sig auðvitað á hvernig verður síðan fjármagnað og það er ekkert upplýst frá þessum þingmönnum sem eru svo opnir fyrir því að upplýsa fjármál stjórnmálaflokka. Það er ekki trúverðugt. Skýrslan, sem birt var af hálfu þeirrar nefndar sem ég skipaði og allir stjórnmálaflokkarnir tóku þátt í, er hins vegar mjög góður grunnur til að ræða þessi mál á. En ég á ekki von á því, svo ég svari spurningunni beint frá hv. þm., að ég hafi frumkvæði að því, fyrst þessi niðurstaða var hjá öllum flokkum, að fara aðrar leiðir en þær sem skýrslan leggur til eftir tveggja, þriggja ára athugun á málinu. Við erum með ríkisstyrki til stjórnmálaflokka, sennilega nokkru hærri en í mjög mörgum öðrum löndum ef athugað er hlutfallslega og það hefur verið þokkaleg sátt um það milli flokkanna að flokkarnir væru svo ríflega studdir. Við höfum hins vegar líka orðið vör við það í þinginu að það hefur komið fyrir að háttur okkar á að styrkja stjórnmálaflokka og þingflokka hafi verið misnotaður. Menn hafa jafnvel klofið sig út úr flokkum og augljóst að það hefur verið gert stundum í þeim tilgangi að verða sér úti um fjármuni. Við þekkjum dæmin, ég á ekki við hv. þm. í því sambandi, en við þekkjum dæmi þess að þetta hefur verið gert hér. Það hefur legið til grundvallar því hvernig menn héldu á slíkum málum. Ég tel að við þurfum að huga að slíkum málum, að hafa ekki reglurnar þannig að það auðveldi misnotkun af því taginu. Við sáum hvernig þessir hlutir æxluðust þegar flokkarnir sem standa nú að Samfylkingunni voru að leysast upp. Það sköpuðust ákveðnir erfiðleikar í því sambandi sem tengjast þessum málum hér eins og menn muna og átta sig á. Ég tel að menn eigi ekki að reyna að gera fjármálastöðu stjórnmálaflokkanna tortryggilegri en efni standa til. Ég tel að menn fari að með varúð. Ég tel reyndar að það sé nú orðið þannig að það gangi erfiðlega fyrir flokkana að fá fjárhagslegan stuðning því að það er hægt að gera það tortryggilegt með ýmsum hætti. Nú er kannski svo að sú þróun hefur sem betur fer orðið að stjórnmálaflokkarnir skipta ekki eins miklu máli fyrir þróun tilverunnar í landinu, sem betur fer vil ég segja. Það hefur kannski leitt til þess að stjórnmálaflokkarnir eiga erfiðara en ella með að fá stuðning við starfsemi sína. Það er ekkert létt verk fyrir stjórnmálaflokkana að hala upp í skuldir sínar eftir kosningar, það þekki ég. Það er fjarri því að ætla að stjórnmálaflokkarnir sitji, eins og stundum er gefið í skyn, með einhverja stóra sjóði á bak við sig. Enginn þeirra gerir það, það er alveg öruggt. Auðvitað eiga þeir erfiðast sem hafa fæsta félagana því að það skiptir mestu máli að fólkið vilji flykkja sér um stjórnmálaflokkana, ekki bara í kosningum heldur líka þess á milli. Það hjálpar þeim stjórnmálaflokkum sem hafa flesta félagana en það eru flokkarnir sem hafa raunverulega grasrót, flokkar sem hafa kannski 30 þúsund félaga skráða hjá sér eða svo. Þeir verða ekki jafnháðir stórum gefendum eins og flokkar sem hafa færri félaga á snærum sínum. Því ættu reyndar flokkar sem standa veikt hvað þetta snertir að einbeita sér að því að reyna að fá félaga til að fylkja sér undir merki flokka sinna og þá er miklu minni hætta á því að þeir þurfi jafnvel að láta einn, tvo aðila standa fyrir 10--12% af tekjum sínum í slíkum söfnunum. Ég er því ekki hlynntur frv. hv. þm. eins og það liggur fyrir hér. Ég vísa á þá niðurstöðu sem varð milli flokkanna allra þar sem flokkur hennar á miðað við núverandi aðstæður og þann tíma sem þá var hvorki meira né minna en helming nefndarmanna.

Herra forseti. Í því frv. sem er til umræðu er annars vegar lagt til að settur verði almennur lagarammi um starfsemi stjórnmálasamtaka og hins vegar er kveðið á um fjárreiður þeirra. Í 5. og 6. gr. I. kafla þessa frv., sem snýr að starfsemi stjórnmálasamtaka, er kveðið á um annars vegar að tilvonandi félögum í stjórnmálasamtökum beri að sækja skriflega um aðild og hins vegar að æðsta vald í málefnum stjórnmálasamtaka skuli vera í höndum félagsmanna eða fulltrúa þeirra á landsfundi eða öðrum sambærilegum vettvangi. Ég vil gera athugasemdir við þessar greinar á þeirri forsendu að ég tel óeðlilegt að ríkisvaldið setji stjórnmálasamtökum lög um innri starfsemi út í þann hörgul sem þarna er gert. Mér finnst 5. og 6. gr. hreinlega óþarfar. Þá sakna ég þess að sjá ekki í frv. reglur um takmörkun auglýsinga í kosningabaráttu og reglur um birtingu skoðanakannana dagana fyrir kjördag en þessara atriða er þó getið sérstaklega í greinargerðinni með frv. Ég er hins vegar mjög hlynnt þeim hluta frv. sem snýr að fjárreiðum stjórnmálasamtaka því að krafan um opinber fjármál íslenskra stjórnmálaflokka verður sífellt háværari enda verða þær raddir sífellt háværari sem halda því fram að hagsmunaaðilar gefi hugsanlega stórar fjárhæðir til flokkanna tveggja sem fara með meiri hluta á Alþingi, flokkanna sem ráða mestu um hvernig löggjöfin lítur út. Hvað er í húfi, herra forseti? Það er lýðræðið sjálft, hvorki meira né minna. Við viljum trúa á lýðræðið en ég veit hversu bjöguð myndin af lýðræðinu getur orðið í kosningabaráttu á Íslandi þegar litlir flokkar með málstaðinn einan að vopni berjast við stóru flokkana sem hafa tugi milljóna að spila úr. Þeir hafa efni á að láta dýrustu auglýsingastofur hanna þá ímynd sem þeir telja vænlegast að ginna kjósendur með hverju sinni, hvort sem það eru skammvinn loforð um stöðugleika og góðæri eða fagurgali um betri hag til handa öryrkjum og barnafólki. Í Bandaríkjunum eru áhrif peninga á stjórnmál með þeim hætti að mönnum hrýs hugur við. Eins og kunnugt er var nýlega flett ofan af mikilli fjármálaspillingu rótgróins stjórnmálaflokks í Þýskalandi. En í mörgum ríkjum Evrópu, þar á meðal á Norðurlöndum, hefur verið tekið á þessum málum með löggjöf. Þar eru flokkar skyldugir til að gefa upp nöfn þeirra aðila sem gefa meira en 200--300 þús. ísl. kr. í framlög. Ég vil geta þess að frá því að Frjálslyndi flokkurinn var stofnaður hefur hann verið með opið bókhald og reglulega birt fjármálayfirlit á heimasíðu sinni. Einnig var ákveðið þegar við stofnun hans að upplýsa um gefendur ef framlög næmu meiru en 300 þús. kr. og er það í samræmi við 10. gr. þess frv. sem er til umræðu. Flutningsmaður frv., hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, gat þess hér áðan að auk frjálsra framlaga væru íslenskir stjórnmálaflokkar fjármagnaðir af ríkissjóði og það sé m.a. gert til að jafna aðstöðu flokkanna. Það samræmist nefnilega ekki hugmyndum almennings um lýðræði ef aðeins fjárhagslega sterk samtök geta boðið fram til Alþingis. Varðandi þetta vil ég benda sérstaklega á 11. gr. frv. þar sem fjallað er um framlag til einstakra stjórnmálasamtaka, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Framlag til einstakra stjórnmálasamtaka byggist á hlutfallslegri skiptingu þingsæta í undangengnum alþingiskosningum, þó þannig að stjórnmálasamtök, sem hafa fengið a.m.k. 2,5% af greiddum atkvæðum í kosningunum á landinu öllu án þess að hafa náð þingsæti, eiga rétt á framlagi í eitt ár sem svarar til eins þingsætis.`` Þarna er gert ráð fyrir óbreyttu fyrirkomulagi hvað það varðar að skilyrði fyrir fjárstyrk eru þau að flokkur skuli hafa hlotið að lágmarki 2,5% atkvæða í alþingiskosningum. Ég geri það hins vegar að tillögu minni að stjórnmálasamtök sem hafa lagt fram framboðslista í öllum kjördæmum ásamt tilskildum stuðningsyfirlýsingum og meðmælalistum við þá, innan þeirra tímamarka sem tilgreind eru í kosningalögum, fái einhvern lágmarksstyrk úr ríkissjóði, til að mynda 2--3 milljónir. Rökstuðningur minn er sá að með þessu verði nýjum stjórnmálasamtökum gert kleift að koma fram á vettvangi stjórnmálanna án þess að einstaklingar sem að þeim standa þurfi að leggja eigur sínar að veði og taka mikla fjárhagslega áhættu. Takist stjórnmálasamtökum að ganga frá framboðslistum og skila meðmælalistum við þá finnst mér að þeim beri lágmarksstyrkur í nafni lýðræðisins þó svo að þeir fái ekki 2,5% atkvæða. Ég legg því til að prósentuhlutfallið verði lækkað eða þessu ákvæði 11. gr. breytt því það er mjög alvarlegt íhugunarefni ef flokkar á þingi geta girt völd sín fjárhagsmúrum svo að engum verði hleypt þar að. Það er varinn réttur stjórnmálasamtaka samkvæmt stjórnarskrá að bjóða fram en við verðum að gæta þess að slík samtök kafni ekki í fæðingu sökum fjárskorts. Flokkar á þingi eiga styrkina nefnilega alltaf vísa. Þeim mun stærri sem flokkarnir eru þeim mun hærri eru framlögin á meðan ný framboð eiga erfitt uppdráttar í landi okkar, sem við þó viljum kalla lýðræðisríki. Þingflokkarnir skiptu með sér 136 milljónum bara í útgáfustyrki, fyrir kosningarnar vorið 1999. Forskot þeirra á nýja flokka er því gríðarlegt. Herra forseti. Varðandi orð hæstv. forsrh. um að hér á landi hafi engar reglur verið brotnar vil ég þó segja að grunsemdir um að unnt sé að kaupa sértækum hagsmunum framgang á Alþingi grafa undan trausti almennings á íslenskum stjórnmálum og stjórnmálamönnum og þar með lýðræðinu sjálfu. Sögusagnir sem hér var vitnað til, um að þeir sem eiga gríðarlegra hagsmuna að gæta varðandi kvóta eða miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði hafi gefið stjórnarflokkum stórar fjárhæðir, hafa gengið fjöllunum hærra. Ég mundi ætla að stjórnarflokkarnir kysu að svipta hulunni að fjármálum sínum til að þagga slíkar sögusagnir niður, sanna að málin séu ekki með þessum hætti. En það er öðru nær. Sjálfstfl. hefur til þessa verið og er greinilega enn tregur til að gefa upp nokkuð varðandi fjárreiður sínar og það kyndir undir grunsemdum almennings um að óhreint mjöl sé í því pokahorninu. Þegar skipuð var nefnd fyrir nokkrum árum til að gera tillögur um þessi mál hér á Íslandi þá voru skipaðir í hana fulltrúar stjórnmálaflokkanna. Vitanlega þyrfti slík nefnd að vera eins óháð stjórnmálaflokkum og mögulegt er, óháð ríkisstjórninni og óháð þingflokkunum. Flestir Íslendingar telja það mjög alvarlega spillingu og mútur ef hagsmunaaðilar gefa gjafir til þeirra sem ráða löggjöf, enda er hagsmunaaðilum bannað með lögum að bera gjafir á embættismenn einmitt af þeirri ástæðu. Ég fullyrði ekki að slíkt sé gert eða hafi nokkurn tíma verið gert. En það er nauðsynlegt að almenningur fái að vita hvaðan stjórnmálaflokkar fá peninga sína. Leyndin sem yfir því hvílir í dag vekur grunsemdir og vantraust og grefur undan lýðræðinu í landinu. Herra forseti. Ég lýsi stuðningi Frjálslynda flokksins við þetta frv., að öðru leyti en því sem fram hefur komið í máli mínu hér að framan.

Herra forseti. Ég ætla að fara nokkrum almennum orðum um frv. það sem hér er til umræðu, um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokka. Ég vil fyrst segja að ég er í grófum dráttum mjög hlynntur þessu frv. Hér er kveðið á um að til staðar skuli vera opinber stuðningur við stjórnmálaflokka í landinu. Við búum við slíkan stuðning en í þessu frv. er sérstaklega fjallað um það. Í öðru lagi segir í frv. að bókhald stjórnmálaflokkanna skuli vera opið en að sönnu skuli vera tiltekin viðmiðunarmörk, talan 300 þúsund er þarna nefnd. En þetta er grunntónninn í frv., þ.e. að fjárreiður stjórnmálaflokkanna skuli vera uppi á borði. Undir þetta tek ég. Í þriðja lagi segir í frv. að um starfsemi stjórnmálaflokkanna skuli gilda ákveðnar reglur til að tryggja að þeir starfi lýðræðislega. Þetta er eðlilegt að gert sé þegar til sögunnar á að koma opinber stuðningur við stjórnmálaflokkana. Það er svo aftur spurning hversu langt eigi að ganga í þessu efni. Ég mundi við nánari skoðun hugsanlega gera athugasemdir við einstakar greinar, þó smávægilegar. Það er tími til kominn að útrýma ýmsum tímaskekkjum sem við enn búum við, hvimleiðum mjög, t.d. skráningu Sjálfstfl. á kjósendum hér í Reykjavík. Ég veit ekki hvort það tíðkast í öðrum kjördæmum einnig. En þessar persónunjósnir flokksins eru tímaskekkja sem ber að útrýma. Sem betur fer er kveðið á um það í þessu frv. og undir það tek ég heilshugar. Röksemdafærslan að baki þessu frv. er skýr. Það er ljóst að peningar skipta sífellt meira máli í starfsemi stjórnmálaflokkanna í allri þeirra vinnu og ekki síst í kosningabaráttu. Ég verð þó að játa að mér finnst auglýsingakostnaður stjórnmálaflokka keyra úr hófi fram. Hann hefur aukist jafnt og þétt á liðnum árum og áratugum, mjög svo núna á undanförnum árum. Hitt er svo annað mál að rekstur stjórnmálahreyfingar krefst mikilla fjárútláta. Lýðræðislegt starf flokkanna er dýrt, fundahöld kostnaðarsöm og önnur vinna sem unnin er á þeirra vegum krefst mikilla fjárútláta. Það er óeðlilegt að stjórnmálaflokkar þurfi að reiða sig á stuðning fyrirtækja í landinu. Það er að sjálfsögðu hvimleitt þegar þeir leggjast í sníkjur eða setja fram fjárbeiðni til fyrirtækja í landinu. Það þarf að finna leiðir til að koma í veg fyrir að flokkarnir þurfi að reiða sig á slík framlög. Allir stjórnmálaflokkar á Íslandi hafa fengið stuðning frá fyrirtækjum. Það á við um þá hreyfingu sem ég á hlut að, Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð. Sú hreyfing setti sér þær reglur fyrir síðustu kosningar að taka ekki við hærri upphæðum en 500 þúsund kr. og það skyldi þá tilgreint ef um hærri upphæðir væri að ræða. Þetta var það þak sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð setti sér. Það má deila um þessa upphæð. Ég tek undir með þeim sem telja hana vera of háa og tel að við þurfum að endurskoða mörkin. Mér fyndist mjög vel koma til álita að þessi mörk væru mun lægri, 50 þúsund, 100 þúsund, ef yfir höfuð væru einhver slík gólf á ferðinni. Ég held að það væri stjórnmálaflokkunum til góðs að hafa bókhaldið opið. Ég held að það væri öllum stjórnmálaflokkum til góðs. Hæstv. forsrh. nefndi það í ræðu sinni áðan að því hafi verið haldið fram í fjölmiðlum að Sjálfstfl. og Framsfl. hefðu fengið drjúgan fjárstuðning frá íslensku fyrirtæki sem hér hefur mjög komið við sögu í stjórnmálabaráttunni á undanförnum mánuðum, Íslenskri erfðagreiningu. Hann sagði að þar hefði verið rætt um 70 millj. kr. sem hefðu runnið til hvors stjórnmálaflokksins um sig. Ég held að forsrh. bæti nú nokkuð í. Samkvæmt því sem fjallað var um í fjölmiðlum á sínum tíma þá voru þessar upphæðir mun lægri eða um 20 millj. kr. Ég held að það sé óheilbrigt og slæmt fyrir stjórnmálaflokk eins og Sjálfstfl. og Framsfl. að búa við sögusagnir af þessu tagi. Ég tek undir það sem hv. þm. Margrét Sverrisdóttir sagði hér áðan: Það væri Sjálfstfl. og Framsfl. til góðs að upplýsa hvort um einhvern fjárstuðning er að ræða frá þessu fyrirtæki, Íslenskri erfðagreiningu og ef svo er, hversu hár hann er og hvort þessar upphæðir eru nálægt sannleikanum. Því hefur verið haldið fram að um sé að ræða 20 millj. kr. Ég hef ekki neinar upplýsingar um slíkt aðrar en þær sem ég hef séð í fjölmiðlum. En mér finnst mjög mikilvægt að stjórnmálaflokkar geri hreint fyrir sínum dyrum. Ég endurtek að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum sett þetta mark, 500 þús. kr. Ég tek undir þá gagnrýni sem fram hefur komið á þau mörk þó ég sé að sjálfsögðu ábyrgur fyrir þeim reglum sem við höfum smíðað okkur eins og aðrir í þessum stjórnmálaflokki og axla þá ábyrgð fyllilega. En ég tek undir að þetta þurfi að endurskoða og ég legg áherslu á að fjármál allra stjórnmálaflokkanna séu uppi á borði. Ég held að það sé lýðræðinu til góðs og mjög mikilvægt að við tökum okkur á í þessum efnum. Hæstv. forsrh. sagði að þetta snerist í reynd ekki um lög, jafnvel ekki um stjórnarskrá og vísaði þar til Þýskalands þar sem bundið væri í stjórnarskrá landsins að tryggja heiðarlega og opna meðferð fjármuna. Menn geta ekki lögbundið siðferðið, mátti skilja á hæstv. forsrh. Hann sagði að alls staðar þar sem menn búa við reglur eða stjórnmálaflokkar búa við reglur þá fari þeir á bak við þær og þar væri enginn munur á stjórnmálaflokkum. Ég er ekki alveg viss um að þetta sé rétt. Ég er ekki alveg viss um að það sé rétt að í fyrsta lagi sé enginn munur á stjórnmálaflokkunum. Ég er heldur ekki viss um að reglur skipti engu máli. Mér finnst mikilvægt að við búum við samræmdar reglur í þessum efnum þótt ég taki vissulega undir það sem hæstv. forsrh. sagði, að hverjum og einum stjórnmálaflokkanna er að sjálfsögðu í lófa lagið að upplýsa um fjármál sín og það eiga þeir að gera. En ég tel að við eigum að setja okkur samræmdar reglur. Aðeins eitt að lokum til leiðréttingar. Hæstv. forsrh. sagði að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefði fengið stuðning frá fyrirtækjum upp á um fjórar millj. kr. Hann var heldur í hógværari kantinum, það er rúmlega þetta, 4.425.000 kr. munu það hafa verið. Hreyfingin varði 9,3 millj. kr. til starfseminnar fyrstu fimm mánuði ársins og þar er kosningabaráttan meðtalin. Reyndar mun þessi upphæð vera ívið hærri vegna þess að til sögunnar kemur einnig tilkostnaður einstakra kjördæmafélaga. En þetta er sú upphæð sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, sem stjórnmálaflokkur, varði til starfsemi sinnar og kosningabaráttunnar á síðasta ári og mun enginn flokkur á Íslandi hafa verið eins hógvær og passasamur í meðferð fjármuna og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð.

Herra forseti. Vinstri grænir ræða hér um opið bókhald og framlög sem opinberuð eru af ráðamönnum flokksins. Það hefur náttúrlega komið fram hjá hæstv. forsrh. að fjármálum vinstri grænna er stjórnað af örfáum sem veita þar verulega háar upphæðir í rekstur þessa stjórnmálaflokks og hafa þar augljóslega mikil áhrif í krafti þess mikla fjármagns sem þeir leggja þar inn hlutfallslega, þ.e. miðað við það sem þeir yfirleitt fá inn í sjóði sína. Mér fannst hv. þm. Ögmundur Jónasson fara nokkuð víða, sérstaklega þegar hann fór að væna Sjálfstfl. um að reyna að fótumtroða lýðræðið með því að stunda einhvers konar persónunjósnir á kjörstöðum, eins og hv. þm. orðaði það, með því að fulltrúar flokksins sitji þar og fylgist með því hverjir koma og kjósa. Mig langar að spyrja hv. þm. sérstaklega út af þessu atriði hvort hann viti að þar sem Sameinuðu þjóðirnar og stofnanir fylgjast með kosningum úti í heimi, þar sem óttast er að ekki sé farið eftir lýðræðislegum leikreglum, er fyrst skoðað hvort stjórnmálaflokkarnir hafi sína menn til að fylgjast með því að allt sé í góðri reglu og eftir lýðræðislegum hefðum. Þar er þetta talinn kostur og trygging þess að sé farið að lýðræðinu. Þannig má fylgjast með því að á kjörstað sé ekki verið að nauðga lýðræðinu með einum eða öðrum hætti, eins og sagt hefur verið. Þetta er sem sagt trygging fyrir lýðræðinu en ekki nauðgun á því eins og hv. þm. heldur og margir misskilja í rauninni hjá íslenskum stjórnmálaflokkum.

Herra forseti. Ég leyfi mér nú að fullyrða að enginn stjórnmálaflokkur að undanskildum Frjálslynda flokknum, sem reyndar var einnig hógvær í kosningabaráttu sinni, og húmanistar, sem ekki fengu mann kjörinn, hafi verið eins hógvær og passasamur í meðferð fjármuna og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð. Ekki er stuðningurinn frá fyrirtækjum í landinu mikill miðað við það sem gerist hjá öðrum stjórnmálaflokkum og því fjarri lagi að halda fram að einstök fyrirtæki hafi áhrif á gang mála innan Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, en það fullyrti hv. þm. Kristján Pálsson. Hann sagði og gaf það sterklega í skyn að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð léti stjórnast af fyrirtækjum sem styddu hreyfinguna. Ég beini einni einfaldri spurningu til hv. þm.: Kannast hann við orðtakið ,,margur heldur mig sig``?

Herra forseti. Hv. þm. telur að kosningabarátta þeirra hafi verið hógvær eins og Frjálslynda flokksins. Við veltum því yfir okkur ýmsir hvort Frjálslyndi flokkurinn sé í rauninni að reyna að ná inn fyrir kosningaskuldunum með því að láta einn af forvígismönnum þeirra innheimta sérstakt gjald frá Íslenskri erfðagreiningu í gegnum kennitölur. Maður veltir því fyrir sér hvort Frjálslyndi flokkurinn sé kominn í þá úlfakreppu að þeir neyðist til þess að fara út í slíka aðferð til að afla sér fjár. Við erum þar að tala um einn af forustumönnum flokksins og vegna þess að hér var rætt um hógværð er nauðsynlegt að draga þetta fram. Ég held að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð sé í rauninni í þeirri stöðu í fjáröflun sinni, eins og kom skýrt fram hjá hæstv. forsrh., að vegna þess að það kemur ekki mikið af frjálsum framlögum inn í þessa flokka geti einungis 500 þús. kr. verið stórt hlutfall af heildinni. Með þeim hætti geta slík framlög haft áhrif á stjórnun flokkanna. Ég held að þegar upp er staðið hafi það komið mjög mörgum á óvart þegar það upplýstist að Íslensk erfðagreining hafi látið í kosningasjóði allra flokka nema Sjálfstfl. Þar af leiðandi duttu niður öll rök sem verið hafa uppi á borðinu hjá andstæðingum Sjálfstfl., að þar hafi flóð út úr af peningum frá hinum og þessum fyrirtækjum og þá sérstaklega Íslenskri erfðagreiningu. Mörgum þótti skrýtið hve lítið var um það rætt að Sjálfstfl. væri eini flokkurinn sem ekki fékk neitt út úr þessu.

Herra forseti. Það kemur mér ekki á óvart að þingmaður Frjálslynda flokksins skuli hafa óskað eftir því að bera sakir af flokknum. Hann mun eflaust gera það hér á eftir, ef hæstv. forseti leyfir. En þetta er mjög undarlegur málflutningur af hálfu hv. þm. Kristjáns Pálssonar, að notfæra sér andsvar við mig til þess að ráðast á þriðja aðila, Frjálslynda flokkinn. Ég læt Frjálslynda flokknum og fulltrúum hans eftir að taka þráðinn þar upp. Ég vildi aðeins vekja athygli á yfirlýsingum hv. þm. Kristjáns Pálssonar um eftirlit Sjálfstfl. með kosningum. Er hann virkilega að telja mönnum trú um það að viðvera fulltrúa flokksins í kjörklefum í Reykjavík sé til að fylgjast með því að ekki fari fram kosningasvik? Er hann að líkja þessu við eftirlit Sameinuðu þjóðanna í ríkjum þriðja heimsins eða fyrrum einræðisríkjum sem eru að fóta sig á hálu svelli lýðræðisins? Er hann að líkja þessari njósnastarfsemi Sjálfstfl. við eftirlitsstarf Sameinuðu þjóðanna? Þetta er fáheyrt og gersamlega út í hött.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir umhyggju hans fyrir Sjálfstfl. Hann sagði að það kæmi flokknum til góða ef hann birti og opnaði bókhald sitt, það mundi væntanlega auka fylgi hans en þá væntanlega á kostnað annarra flokka og þar með hans flokks. Þetta er mikil fórnfýsi. En ég er með spurningar til hv. þm. Í fyrsta lagi: Hvaða fyrirtæki gáfu Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði fjármuni, t.d. yfir 300 þús. kr.? Í öðru lagi: Styrkti Íslensk erfðagreining Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð og þá með hvaða upphæð?

Herra forseti. Það hefur komið fram í fjölmiðlum að Íslensk erfðagreining studdi Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð. Þetta hefur verið staðfest. Það hefur jafnframt komið fram að ekkert fyrirtæki veitti Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði fjárstuðning umfram 500 þús. kr. Það hefur einnig komið fram að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð gerði í kjölfarið samkomulag við styrktaraðila um að ekki yrði greint frá einstökum fjárframlögum undir 500 þús. kr. Þetta er alveg skýrt af hálfu hreyfingarinnar. Ég hef hins vegar sagt að mér finnist þessi upphæð of há. Mér finnst vel koma til álita og mjög líklegt að það verði tekið til endurskoðunar hvar þessi mörk skuli liggja, hvort þau eru 50 þús. eða 100 þús. Það er nokkuð sem við munum taka lýðræðislega á. Reyndar er ég þeirrar skoðunar að við eigum að bindast samtökum um það, allir stjórnmálaflokkar, að hafa þessi mörk sem allra lægst ef þau yfir höfuð eiga að vera fyrir hendi.

Herra forseti. Mér finnst mjög ótrúverðugt hjá hv. þm. þegar hann byrjar á því að tala fjálglega um að hann styðji þetta frv. og styðji það að opna bókhald stjórnmálahreyfinga en kemur svo á eftir og segjast ekki ætla að opna bókhald síns flokks. Ég óska eftir því að hv. þm. upplýsi mig og hv. þingheim um hvaða fyrirtæki styrkti Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð um 500 þús. kr. Ég óska eftir því að fá upplýsingar um hvað Íslensk erfðagreining styrkti Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð með hárri upphæð í ljósi þess sem hv. þm. hefur látið uppi. Ég óska jafnframt eftir því að hv. þm. upplýsi hvort fjárstuðningur Íslenskrar erfðagreiningar til flokksins hafi haft einhver áhrif á afstöðu flokksins í þeim málum sem við höfum verið að fjalla um.

Herra forseti. Mér finnst þetta nú ekki mjög trúverðugur málflutningur af hálfu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég hef skýrt þingmanninum frá niðurstöðum okkar varðandi síðustu alþingiskosningar. Mér finnst þetta hins vegar eðlilegar spurningar hjá hv. þm. Mér finnst þær eðlilegar gagnvart öllum stjórnmálaflokkum. Mér finnst líka vera eðlilegt og ég ítreka það að Sjálfstfl., sá flokkur sem hv. þm. Pétur H. Blöndal kemur úr, upplýsi um framlög fyrirtækja til flokksins, ekki bara fyrir síðustu kosningar heldur á síðasta kjörtímabili. Staðhæfingar um framlög Íslenskrar erfðagreiningar til Sjálfstfl. eiga ekki rót að rekja til viknanna fyrir síðustu kosningar heldur á síðasta kjörtímabili. Ég held að það væri mjög mikilvægt fyrir Sjálfstfl. og Framsfl. að gera hreint fyrir sínum dyrum í þessum efnum. Ég held að það væri mjög mikilvægt og lýðræðinu til góðs.

Hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, hefur óskað eftir að fá að bera af sér sakir. Forseti fær nú reyndar ekki séð að bornar hafi verið sakir á hv. þm. en vill þó gefa honum orðið og heyra hvað hann hefur fram að færa.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson sagði úr þessum ræðustól að Frjálslyndi flokkurinn hefði þegið fjármuni af Íslenskri erfðagreiningu. Sem formaður þingflokks Frjálslynda flokksins fullyrði ég úr þessum ræðustól að það er rangt. Ég fullyrði einnig að svokölluð kennitölusöfnun, til þess að láta Íslenska erfðagreiningu greiða fyrir upplýsingar í gagnagrunn, er ekki á vegum Frjálslynda flokksins og tengist honum ekki. Annað vildi ég ekki segja og tel að þingmaðurinn hafi farið með rangt mál.

Herra forseti. Ég vona að hæstv. forsrh. sé hér nálægt og hlýði á mál mitt enda er full ástæða til miðað við ræðu hans hér áðan. Ég spyr hæstv. forseta um það. Mér finnst nú verra að klukkan sé látin ganga á mig meðan verið er að sækja forsrh. í salinn.

Hæstv. forsrh. er ekki í húsinu.

Ég verð að segja, herra forseti, að það er ákaflega sérkennilegt að hæstv. forsrh. yfirgefi húsið eftir þá ræðu sem hann flutti áðan án þess að bíða eftir því að sú sem hér stendur, sem hann beindi ýmsum árásum að, fái tækifæri til að svara hæstv. ráðherra. Ræða hæstv. forsrh. gaf ekki tilefni til þess að ég færi í stutt andsvar áðan. Þess vegna bað ég um orðið vegna ræðu hæstv. forsrh. Ég hygg að hæstv. forsrh. hafi verið það fullkunnugt. Ég mun engu að síður halda áfram máli mínu en ég býst við, herra forseti, að æskilegt og rétt sé að fara fram á að þessari umræðu ljúki ekki fyrr en hæstv. forsrh. sér ástæðu til að vera viðstaddur lok umræðunnar. Ég hafði búist við því, herra forseti, að hér færi fram málefnaleg umræða af hálfu hæstv. forsrh. um þá skýrslu sem við ræðum og hefur verið fimm til sex ár í fæðingu. En mér varð ekki að ósk minni og það var ekkert í ræðu minni sem gaf hæstv. forsrh. tilefni til þess að upphefja þær dylgjur og þann ómálefnalega málflutning sem hann gerði hér. Það er vissulega mjög athyglisvert að þegar verið er að ræða fjármál stjórnmálaflokkanna er eins og hæstv. forsrh. missi yfirleitt stjórn á sjálfum sér, komist í mikið ójafnvægi og verði nokkuð æstur. Það er ýmislegt sem hæstv. forsrh. sagði áðan sem hann þarf að svara fyrir. Ég er bara að tala um þær dylgjur sem hæstv. forsrh. setti fram að því er varðar Öryrkjabandalagið. Hæstv. forsrh. talaði um að Öryrkjabandalagið hafi verið með áróðursauglýsingar tengdar Samfylkingunni í síðustu kosningum. Það er fyrir neðan virðingu hæstv. forsrh. að tala svona. Ég held að hæstv. forsrh. verði að standa fyrir máli sínu og sanna það sem hann fer hér með, að Öryrkjabandalagið hafi verið með áróðursauglýsingar fyrir Samfylkinguna, tengdar Samfylkingunni, sagði hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. kýs að setja málið fram með þeim hætti eftir að hafa verið í forsæti fyrir ríkisstjórn sem hefur dregið niður kjör öryrkja í góðæri, og væri hægt að hafa langt mál um hvernig kjör öryrkja hafa dregist aftur úr öðrum þjóðfélagshópum í hans tíð sem forsrh. Nei, hæstv. forsrh. ræðir það ekki undir þeim eðlilegu kringumstæðum þegar við erum að ræða hér kjör öryrkja, heldur kýs hann í alls óskyldri umræðu að ráðast með heift að Öryrkjabandalaginu og segja að það hafi verið með áróðursauglýsingar tengdar Samfylkingunni. Hæstv. forsrh. verður að sanna mál sitt í þessum ræðustól eða á annan hátt og ég óska þess, herra forseti, að þessari umræðu ljúki ekki fyrr en það liggur fyrir. Þetta er auðvitað það sama og þegar hæstv. forseti þingsins var með dylgjur um að verkalýðshreyfingin hefði sett peninga til Samfylkingarinnar. Það er ekki hægt að láta slíku ómótmælt og þessu þarf hæstv. forsrh. að standa fyrir. Það var ýmislegt annað athyglisvert sem fram kom í ræðu hæstv. forsrh. Hann kaus að ræða afar lítið um þá skýrslu sem búið er að vera í fimm til sex ár að vinna og ekkert kemur út úr, nákvæmlega ekki neitt nema að styrkja forsetaframbjóðendur. Annað er bara óbreytt ástand. Af hverju var það sem þessi nefnd var sett á laggirnar? Sjálfstfl. barðist fyrir því að þeir sem veittu framlög til stjórnmálaflokkanna fengju þau frádráttarbær upp að ákveðnum hluta. Um það var samkomulag árið 1993 í þessum þingsal gegn því að sett yrði á laggirnar nefnd til að vinna að undirbúningi lagasetningar um fjármál stjórnmálaflokkanna. Þannig skildi ég það, þannig skildu fleiri það. Það voru ýmsir tregir í þá lagasetningu um frádrátt af framlögum frá tekjum einstaklinga eða fyrirtækja nema slíkt kæmi fram. Nú liggur þessi skýrsla fyrir þar sem ekkert á að gera og hæstv. forsrh. sem skipaði þessa nefnd kýs bara að vera hér með dylgjur í garð annarra í staðinn fyrir að ræða skýrsluna. Hann ræddi t.d. ekkert um rökin sem nefndin setur fram fyrir því að það eigi ekki að setja lög um fjárreiður og starfsemi stjórnmálaflokkanna þar sem með fáránlegum hætti er vitnað í stjórnarskrána og ákvæði sem sett var inn í hana 1995 um félagafrelsi, og því haldið fram að stjórnmálaflokkarnir hafi raunverulega komist í skjól með því ákvæði sem sett var í stjórnarskrána á sínum tíma og því þurfi ekki að setja nein lög um að þeir birti fjármál sín opinberlega. Þetta er auðvitað fráleitt en hæstv. forsrh. kaus að eyða ekki einu orði í það, ekki einu orði, heldur segir hann sem rök að það sé svo auðvelt að fara fram hjá reglunum og vitnar til Þýskalands í því sambandi. Það getur vel verið að hægt sé að fara fram hjá slíkum reglum en ég spyr: Eiga menn fyrir fram að gefast upp við það? Væri þá ekki eins hægt að segja varðandi skattalögin: Af því að menn svíkja undan skatti og fara fram hjá lögum og reglum, þá eigum við ekki að setja nein skattalög? Það er auðvitað hægt að vitna í fleiri lög sem farið er fram hjá. Þetta eru engin rök hjá hæstv. forsrh. Þetta eru rök sem ég kalla rökþrot hjá manni sem vill ekki slík lög eða flokkur hans. Og hæstv. forsrh. nefndi það ekki, og ég hlífði honum við því í framsögu minni þó að hann kysi að vera með dylgjur og ómálefnalegan málflutning, að Sjálfstfl. er eini flokkurinn af öllum stjórnmálaflokkum sem ekki hefur birt ársreikninga sína opinberlega. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hæstv. forsrh. að reikningar eru misjafnlega fram settir. Sumir eru settir fram á þann hátt að þá þarf að sundurliða meira. Þetta frv. gengur einmitt út á það að reikningar séu settir fram í samræmdu formi hjá stjórnmálaflokkunum til þess að þeir séu m.a. samanburðarhæfir. Þess vegna er verið að leggja til að þeir birti ársreikninga sína opinberlega og líka að þeir séu framtalsskyldir þó að þeir séu ekki skattskyldir vegna þess að ef þeir eru framtalsskyldir eru reikningar flokkanna settir fram með sambærilegum hætti. Hæstv. forsrh., sem fer fyrir flokki sem telur sig aldrei þurfa að birta ársreikninga sína, bar hér líka fram að í síðustu kosningabaráttu hefði Sjálfstfl. eytt 70--80% minna en Samfylkingin. Ég skora á hæstv. forsrh. og flokk hans að birta ársreikninga sína opinberlega til að staðfesta þetta sem hann segir í ræðustól. Hann getur auðvitað nefnt hvaða tölu sem er, jafnvel að þeir hafi ekki eytt nema 10% af því sem Samfylkingin hefur gert af því að þeir birta aldrei ársreikninga sína opinberlega. Og nú er komin skýrsla sem segir að það eigi ekkert að gera í þessu máli og undir það hefur hæstv. forsrh. tekið í þessum ræðustól. Þess vegna skora ég á hæstv. forsrh. að beita sér fyrir því að ársreikningarnir hjá Sjálfstfl. verði birtir opinberlega til að sannreyna þá tölu, að síðasta kosningabarátta Sjálfstfl. hafi kostað 70--80% minna en hjá Samfylkingunni. Hæstv. forsrh. ræddi líka mikið um Íslenska erfðagreiningu og þær upplýsingar sem fram komu um stuðning Íslenskrar erfðagreiningar við stjórnmálaflokkana í síðustu kosningabaráttu. Miðað við það sem fram hefur komið um Íslenska erfðagreiningu og stuðning Íslenskrar erfðagreiningar við stjórnmálaflokkana, því er m.a. haldið fram að Sjálfstfl. hafi líka fengið stuðning frá Íslenskri erfðagreiningu, ég hef ekki hugmynd um það, það getur vel verið að hann hafi ekkert fengið frá Íslenskri erfðagreiningu, en hæstv. forsrh. sem talaði mikið um stuðning Íslenskrar erfðagreiningar við aðra stjórnmálaflokka verður þá jafnframt að lýsa því yfir að Sjálfstfl. hafi aldrei þegið neitt frá Íslenskri erfðagreiningu vegna þess að sumir segja að fjáröflun Sjálfstfl. fari ekki fram rétt fyrir kosningar heldur á miðju kjörtímabili og getur verið, ég hef ekki hugmynd um það, að Sjálfstfl. hafi einhvern tíma, t.d. á miðju kjörtímabili fengið eitthvað frá Íslenskri erfðagreiningu. Ég er ekki að halda því fram, en ég spyr hæstv. forsrh. hvort hann geti staðið í þessum ræðustól og sagt að Sjálfstfl. hafi aldrei, hvorki rétt fyrir kosningabaráttuna né áður eða einhvern tíma þegið eitthvað frá Íslenskri erfðagreiningu. Síðan ræddi hæstv. forsrh. í dylgjum sínum um þá sem misnota aðstöðu sína og talaði um einstaklinga sem hverfa frá flokki sínum til að ná sér í framlag. En hæstv. forsrh. ræddi ekki um hvernig þessi nefnd sem skipuð er framkvæmdastjórum stjórnmálaflokkanna, að ég held, hefur verið með geðþóttaákvarðanir í því efni og það þekkir sú sem hér stendur, vegna þess að ég hafði auðvitað ekki hugmynd um það þegar ég fór úr Alþfl. að ég ætti rétt á einhverjum styrk, kafaði ekkert ofan í það á einn eða annan hátt. Það upplýstist tveim eða þremur árum síðar að ég hefði átt rétt á ákveðnum stuðningi þar en framkvæmdastjórar flokkanna eða formenn sáu enga ástæðu til þess að upplýsa mig um það. Og auðvitað á ekki nefnd framkvæmdastjóra flokkanna að vera að ákveða hvað flokkarnir fá. Það á að vera nefnd óháð flokkunum og utan þings sem ákveður framlög til stjórnmálaflokkanna en ekki að þeir séu að ákveða þetta sjálfir. En svona voru dylgjur forsrh., herra forseti, og hann yfirgefur bara húsið þegar hann veit að það á eftir að svara þeim dylgjum sem hann fór hér með. Síðan ræddi hæstv. forsrh. um Þjóðvaka og sagði að 1995 hefði Þjóðvaki verið með fyrirslátt vegna þess að hann hefði ekki viljað vera í þessari nefnd. Ég upplýsti það í framsöguræðu minni að Þjóðvaki spurði forsrh. á árinu 1995 bréflega um hver verklýsing nefndarinnar væri og skilgreiningu á verkefni nefndarinnar, hvenær hún ætti að ljúka störfum og hvert verksviðið ætti að vera. Átti það að ná yfir starfsemi stjórnmálaflokkanna eða bara fjármálin eða hvert var verksviðið? Við fengum ekkert svar og engar upplýsingar og við vildum ekki taka þátt í því vegna þess að okkur grunaði að niðurstaðan yrði sú sem verið er að ræða í dag. Niðurstaða um nákvæmlega ekki neitt eftir fimm til sex ára starf stjórnmálaflokkanna. Af því að hæstv. forsrh. er að spyrja um hvort Samfylkingin muni birta reikninga sína opinberlega, þá hefur talsmaður Samfylkingarinnar lýst því yfir að þeir verði birtir opinberlega og ég ítreka það enn og aftur að í stefnuskrá Samfylkingarinnar kemur fram að setja eigi lög um fjármál stjórnmálaflokkanna. Ég lít svo á að þessi skýrsla sé fyrst og fremst lágmarkssamnefnari milli þessara flokka sem hægt var að ná samstöðu um, sem er auðvitað ekki neitt. Það er tvennt: að skilgreina betur í fjárlagafrv. sjálfu ákvæði sem lúta að fjárstuðningi og hins vegar varðandi forsetaframboð. Herra forseti. Það er ástæða til að ræða þetta frekar. Ég sé að klukkan tifar á mig en ég óska eftir því að þessari umræðu ljúki ekki fyrr en hæstv. forsrh. verður viðstaddur umræðuna og svarar þeim dylgjum sem hann setur hér fram í ræðustól, t.d. gagnvart Öryrkjabandalaginu, og það eru fleiri þættir sem forsrh. þarf að svara. Hann flýr út úr húsi og er ekki viðstaddur eftir að hafa sett fram slíkar dylgjur. Slíkt, herra forseti, er ekki hægt að líða í þingsölum. Ég óska því eftir að þessari umræðu ljúki ekki.

Hæstv. forseti. Ekki er hægt að skilja við þetta mál eins og það stendur nú. Hæstv. forsrh. hefur verið með dylgjur og yfirlýsingar sem búið er að svara í ræðu. Hann hefur ekki verið viðstaddur til að svara fyrir sig og þetta mál er þannig vaxið að ekki er hægt að sætta sig við að umræðunni ljúki núna. Ég fer fram á það, hæstv. forseti, að ég geti haldið áfram ræðu minni eftir að hæstv. forsrh. hefur mætt í þingsal svo við getum treyst á að hann geti brugðist við því sem hér hefur verið til umræðu og umræðunni því lokið eðlilega. Ég bið um svör við þessu, hæstv. forseti.

Forseti minnir á að hæstv. forsrh. var viðstaddur þessa umræðu í líklega eina og hálfa klukkustund og tók þátt í umræðunum en hefur síðan vikið úr húsi. Forseti sér ekki ástæðu til að fresta þessari umræðu þar sem þetta er aðeins fyrsta umræðan af þremur.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki lokið máli mínu enn, ég óska eindregið eftir því að umræðunni verði frestað og óska síðan eftir því að ég verði settur á mælendaskrá og lýk hér með máli mínu.

Herra forseti. Mér kemur mjög á óvart það sem ég heyri úr forsetastól, að hæstv. forseti ætli ekki að verða við ósk minni um að fresta þessari umræðu. Ég vil minna á það, herra forseti, og hef sett það fram í máli mínu að ég hef tví- eða þrívegis farið fram á það að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur umræðuna. Hæstv. forsrh. gat það ekki í þessi skipti áður og ég varð auðvitað við því að við mundum taka okkur þann tíma sem við þyrftum þegar hæstv. forsrh. gæti verið viðstaddur umræðuna. Nú er komið að því að þessi umræða er tekin á dagskrá og forsrh. sat hana vissulega fyrsta klukkutímann eða einn og hálfan en, herra forseti, ef forseti hefur hlýtt á ræðu forsrh. var alveg ljóst að ég þyrfti að svara ýmsu því sem fram kom hjá hæstv. forsrh. sem ekki gafst tilefni til í stuttu andsvari og það er mjög algilt þegar svo stendur á að óskað er eftir því að umræðu ljúki ekki. Hæstv. forseti talar um að þetta sé einungis fyrsta umræðan af mörgum. Ég spái því að þetta mál muni ekki koma á dagskrá aftur á þessum vetri. Þetta er í sjötta skipti sem ég flyt þetta frv. og það hefur alltaf sofnað í nefnd með þeim rökum að nefnd væri að störfum sem mundi skila niðurstöðu um fjármál stjórnmálaflokkanna. Nú hefur hæstv. forsrh. lýst því yfir að hann sé sammála niðurstöðu þessarar nefndar. Ég á því ekki von á, a.m.k. meðan Sjálfstfl. fer með völd, að þetta frv. komi á dagskrá aftur. Ég fer því þess eindregið á leit við forsrh., og mér finnst það eðlileg og sanngjörn ósk, að þessari umræðu ljúki ekki fyrr en hæstv. forsrh. hefur tækifæri til að taka þátt í henni. Svo alvarlegar dylgjur voru hér settar fram að hæstv. forsrh. verður að geta svarað því sem fram kom í máli mínu. Ég er að biðja herra forseta um að hæstv. forsrh. verði gefið svigrúm til að svara því sem fram kom í ræðu minni. Það var ýmislegt sem ég beindi til hæstv. forsrh. Ég var með áskoranir á forsrh. um að birta ársreikninga Sjálfstfl. opinberlega. Ég talaði um hvaða orð hann viðhafði gagnvart Öryrkjabandalaginu og hann yrði að sanna mál sitt í ræðustól og þessari umræðu getur ekki lokið nema það sé gert. Þess vegna ítreka ég, herra forseti, að þessari umræðu ljúki ekki fyrr en hæstv. forsrh. getur verið viðstaddur hana.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmönnum Jóhanni Ársælssyni og Jóhönnu Sigurðardóttur um að hlé verði gert á þessari umræðu þar til hæstv. forsrh. getur tekið þátt í henni og svarað þeim rökum sem fram hafa verið reidd. Sjálfur var hæstv. forsrh. mjög þungorður og kom fram með mjög óvægna gagnrýni sem hér hefur verið lýst sem alvarlegum dylgjum og mér finnst eðlilegt að um þetta fari fram umræða í þinginu þannig að ég tek undir með hv. þingmönnum Jóhönnu Sigurðardóttur og Jóhanni Ársælssyni að hlé verði gert á þessari umræðu og henni ljúki ekki fyrr en hæstv. forsrh. gerir betur grein fyrir sínum sjónarmiðum. Við erum að ræða mjög mikilvæg mál, fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Fram hafa komið mjög alvarlegar fullyrðingar í þessari umræðu um hlutdeild almannasamtaka í rekstri stjórnmálaflokka og ég tel mjög brýnt að við verðum við óskum þessara hv. þingmanna og beini því mjög eindregið til hæstv. forseta að hann geri hlé á þessari umræðu og henni verði ekki fram haldið fyrr en hæstv. forsrh. verður viðstaddur.

Herra forseti. Ég kem hingað til þess að taka undir með þeim þingmönnum sem hafa óskað eftir því að þessari umræðu verði frestað. Ástæðan eru þau ótrúlegu svigurmæli sem hæstv. forsrh. viðhafði í sinni fyrstu og einu ræðu í dag og beindust að almannasamtökum sem starfa hér á landi. Það kom fram í máli hæstv. forsrh. að þessi samtök hefðu í reynd misnotað sitt fé til þess að styðja einn tiltekinn stjórnmálaflokk. Það hefur komið fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að þetta er ekki rétt og það hlýtur að vera eðlileg krafa okkar áður en þessari umræðu lýkur að hæstv. forsrh. finni orðum sínum stað hér úr þessum stóli og sýni fram á að sú fullyrðing sem hann setti fram um þessi samtök sé ekki úr lausu lofti gripin. Það er ekki hægt að láta þetta mál liggja hér eftir með þessum hætti. Ég ætla mér ekki þá dul að ráða um of í mál hæstv. forseta en það kom fram að mér þótti vera vottur af skilningi hjá hæstv. forseta um að hann skildi nauðsyn þessa. Hæstv. forseti orðaði það svo að hér væri einungis um 1. umr. að ræða og ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi en svo að hann mæltist til þess að beðið yrði með frekari umræðu þangað til málið kæmi hingað aftur. En eins og hv. flm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur gert grein fyrir eru ákaflega litlar líkur á því að þetta mál komi hingað aftur. Hæstv. forsrh. hefur sem talsmaður stjórnarliðsins lýst mjög harðri andstöðu sinni við málið og ég sé þess vegna engin rök til þess, herra forseti, að hægt sé að taka það aftur upp við síðari umræðu. Ég held að sú bón sem hér kemur fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sé fullkomlega eðlileg. Mér finnst þingsins vegna og sóma þess vegna að ekki sé hægt að láta svona ummæli liggja í loftinu án þess að hægt sé að hreinsa þetta upp. Þess vegna fer ég, herra forseti, fram á að umræðunni verði frestað annaðhvort þangað til hæstv. forsrh. getur komið aftur til þessa fundar eða þá til þess tíma síðar þegar okkur gefst tóm til þess að ræða þetta frekar við hæstv. forsrh. Þetta er eðlileg ósk af hálfu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og það hefur verið tekið undir hana af hálfu talsmanna annarra þingflokka. Ég held að það sé best að við förum þessa leið, herra forseti, til þess að hreinsa loftið vegna þeirra svigurmæla sem hér hafa fallið.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég harma þann hanaslag sem hér hefur verið þar sem í raun hefur kannski ekki verið fjallað um efnið. Það sem varðar fjárreiður stjórnmálaflokkanna hlýtur að snúast um það hvernig við ætlum að styrkja lýðræðið í landinu og þess vegna er tillaga og málflutningur hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur ákaflega eðlilegur og hefur margt gott í sér. Ég vil að það komi fram hér að fyrir níu árum tók ég þátt í grasrótarsamtökum sem buðu fram hér á landi. Okkur vantaði örlítið á til þess að ná manni kjörnum. Þá voru reglurnar þannig að við nutum engra opinberra styrkja og þá varð ég svo sannarlega var við það hvernig það er að þurfa að afla fjár til stjórnmálastarfsemi. Við skulum átta okkur á því og ekkert að vera að fara í grafgötur með það að þau öfl sem ekki hafa massífan bakstuðning í efnahagslífinu eiga mjög erfitt uppdráttar. Þetta er miklu auðveldara fyrir þau öfl sem eiga massífan stuðning og aðgang inn í stofnanir efnahagslífsins. Það gefur augaleið. Af því hef ég langa reynslu. Þeir sem vinna út frá grasrótarhreyfingu hafa í raun engar aðrar leiðir en að senda bónarbréf til fyrirtækja, stofnana og einstaklinga og sjá svo til hverjir eru tilbúnir að styðja. Ég fullyrði að sú leið er farin í fjáröflun Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Þar er beiðni um stuðning send til allra, einstaklinga, fyrirtækja og stofnana og við höfum þegið stuðning eftir þeim reglum sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur sett fram og greint frá hér með hámark þannig að við gætum staðið fyrir okkar starfsemi. Stóru flokkarnir hafa sérstöðu, tengsl við atvinnulífið og stofnanir. Það er barnaskapur að loka augunum fyrir þeirri sérstöðu. Allt önnur lögmál gilda fyrir þessa flokka en fyrir minni öfl, skulum við segja, eða nýrri öfl í samfélaginu. Það er mergurinn málsins og þess vegna erum við að tala um meginreglur sem styrkja lýðræðið, sem hleypa öðrum að, gefa öðrum möguleika til þess að byrja. Þetta er ekkert ósvipað og á við í atvinnulífinu fyrir þá sem eru svo heillaðir af möguleikum einstaklingsins o.s.frv. Þetta finnst mér mergurinn málsins og það er þetta sem mér finnst að við eigum að tala um. Við eigum líka að tala um annað í þessu sambandi, þ.e. að upphefja umræðuna um siðareglur. Ég vil aftur vitna til reynslu minnar frá því fyrir níu árum síðan. Ef menn vildu vera með þá þurftu þeir að fylgja því eftir, hvort sem þeir höfðu efni á því eða ekki. Væru menn komnir í slaginn þá voru vissir útgjaldapóstar algerlega nauðsynlegir ef menn vildu vera með í framboðinu, en engin framlög. Þetta er hinn blákaldi veruleiki í hinu pólitíska umhverfi á Íslandi. Þessar efnahagslegu girðingar eru stórhættulegar lýðræðinu og það að ræða ekki um siðareglur og hvernig við eigum að fara að er líka hættulegt. Þeir sem hafa aðgang að ótakmörkuðu fé geta leitt yfirbragð kosningabaráttu, t.d. með því að færa hana yfir í stífa auglýsingamennsku í fjölmiðlum sem kostar milljónir og milljónatugi og þá gefur það augaleið að þeir sem ekki hafa aðgang að þessum fjármunum verða undir. Þetta þekkjum við. Þess vegna er nauðsynlegt, og raunar held ég að allir stjórnmálaflokkarnir hafi verið sammála um það, að ræða saman og hafa einhvers konar heiðursmannasamkomulag um það hvernig eigi að heyja kosningabaráttu þannig að hún sé ekki háð fyrir tugi milljóna króna þegar við vitum að það er vonlaust mál fyrir þá sem ætla að koma að nýir í stjórnmálastarfsemi. Þetta vitum við. Enn og aftur þetta. Við vitum, og það gildir ekki bara um Ísland, að það gilda allt önnur lögmál um fjáröflun þeirra sem hafa ítök í atvinnulífinu og stofnunum úti í samfélaginu. Fyrir þá er staðan allt önnur. Framsfl. hefur haft styrka stöðu í gegnum sín áhrif og það er ekkert launungarmál, í samvinnuhreyfingunni, í kaupfélögunum og fyrirtækjum og stofnunum þar tengdum. Sjálfstfl. hefur ítök á hinum vængnum. Þetta gefur augaleið. Þarna er um að ræða styrktaraðila og þó svo að þessir aðilar styrki báðir að einhverju leyti þá sem vilja koma nýir að þá er það í allt öðrum dúr. Á þessum nótum finnst mér umræðan svo mikilvæg, þ.e. vegna reynslu minnar af því að stofna nýtt stjórnmálaafl, af því að fara í framboð og gera mér grein fyrir eftirleiknum af því dæmi. Hann var ekki fallegur. Fyrir mörg okkar sem stóðum í því fór það mjög illa með pyngjuna. Það er ekkert launungarmál. Það fór það illa með pyngju þess fólks sem vildi rísa upp úr grasrót að það var erfitt að fá menn í gang aftur. Það er staðreynd málsins. Þennan ramma þurfum við að ræða, leikreglur til styrkingar lýðræðinu og ekkert annað. Hanaslagur um það hver fékk frá einhverri kaffibrennslu 50 eða 100 þús. o.s.frv. og bókhaldslegar æfingar þar að lútandi hér úr ræðustól hins háa Alþingis hefur ekkert upp á sig. Það sem hefur upp á sig er að framkalla einhvers konar móral, heiðursmannasamkomulag gagnvart þeim leikreglum sem við viljum að séu meginlína til þess að heyja kosningabaráttu í þessu landi og stjórna.

Herra forseti. Ég óska eftir að heyra röksemdir hæstv. forseta þingsins um að verða ekki við þeim óskum sem fram hafa komið frá nokkrum þingmönnum úr fleiri en einum stjórnmálaflokki um að hlé verði gert á þessari umræðu þar til hæstv. forsrh. verði viðstaddur. Sjálfur hefur hann sett fram mjög alvarlegar dylgjur og ásakanir í garð almannasamtaka og stjórnmálaflokka og það hefur komið fram í hans máli og annarra að stjórnarflokkarnir, Framsfl. og Sjálfstfl., hafi þegið miklar fjárhæðir frá tilteknum nafngreindum fyrirtækjum, Íslenskri erfðagreiningu. Menn hafa ekki fyrir sér annað en sögusagnir í þessum efnum. En þetta er umræða sem hefur verið á kreiki í íslensku þjóðfélagi. Hér erum við komin að kjarna máls, þ.e. að fjárreiður stjórnmálaflokkanna séu uppi á borði og öllum opnar. Þetta er mikilvægt og við höfum óskað eftir því að hæstv. forsrh. geri hreint fyrir sínum dyrum og það er eðlileg ósk. Það eru lýðræðisleg tilmæli að hæstv. forseti þingsins verði við þeim óskum sem hér hafa komið fram um að fresta þessari umræðu þar til hæstv. forsrh. verði viðstaddur. Reyndar teldi ég eðlilegt í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram að oddviti Framsfl. komi hér einnig við sögu.

Forseti getur endurtekið það sem hann hefur áður sagt, að hér er aðeins um að ræða 1. umr. af þremur. Málið kemur aftur til 2. umr. væntanlega og þá geta menn óskað eftir þeim sem þeir vilja ræða við. Hæstv. forsrh. hefur þegar tekið þátt í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég hlýt að vekja athygli á því að afar sjaldgæft er að þannig sé haldið á málum af forseta þingsins að neitað sé um frestun á umræðu þegar færð eru fyrir henni rök, eins og ég hef gert í þessu máli. Ég þarf ekki að endurtaka þau. Mér finnst þingið setja niður ef þetta verða lyktir málsins. Við höfum oft rætt hlutverk löggjafarþings og framkvæmdarvalds, hvernig framkvæmdarvaldið og hrammur þess er raunverulega að yfirtaka þingið á löggjafarsviðinu. Mér finnst það mjög slæmt að ekki skuli brugðist við þegar farið er fram á þetta við hæstv. forseta af mjög eðlilegum ástæðum. Hæstv. forsrh. var með mjög miklar dylgjur hér, órökstuddar fullyrðingar og ýmislegt sem ég þurfti að leiðrétta í máli hans. Hann sýnir ekki einu sinni þá virðingu að vera viðstaddur umræðuna og hlýða á mál mitt heldur fer hann út úr þinghúsinu. Ég tel að þingið setji niður við að vera boðið upp á þetta af hálfu framkvæmdarvaldsins, af hálfu oddvita þessarar ríkisstjórnar. Mér finnst mjög slæmt ef það er gert með atbeina forseta, sem eðli málsins samkvæmt á að vera forseti allra þingmanna og virða eðlilegar óskir þeirra, bæði þeirra sem eru í stjórn og þeirra sem eru í stjórnarandstöðu. Herra forseti. Rökin sem sett eru fram, um að þetta sé 1. umr. málsins, eru ekki boðleg miðað við kröfur mínar. Þetta er í sjötta skiptið sem ég mæli fyrir þessu þingmáli án þess að það hafi komið aftur í þingsalinn. Ég tel mjög litlar ef nokkrar líkur til að frv. komi aftur á þessu þingi inn í þingsal miðað við orð hæstv. forsrh. sem segir að málinu sé nánast lokið með þessari skýrslu og við fáum ekkert þingmál frá hæstv. ríkisstjórn varðandi þetta mál inn í þingið. Það er ekki hægt að ljúka þessu svona. Ég óska eftir því, herra forseti, að haldinn verði fundur með forsetum þingsins --- þeir eru jú fleiri heldur en sá sem situr í forsetastól núna --- til að ræða þessa ósk. Mér finnst þetta eðlileg ósk sem hér hefur komið fram. Ég væri tilbúin til að fara yfir söguna aftur í tímann, um hvernig farið er að óskum þingmanna um frestun á umræðu þegar sett eru fram eðlileg rök fyrir því. Þessu máli getur ekki lokið svona. Herra forseti. Ég bið þig eindregið um að virða þá ósk sem hér er sett fram um að fresta þessari umræðu. Ég er ekki að gera kröfu til þess að hæstv. forsrh. komi síðar á þessum degi eða kvöldi til umræðna heldur þegar honum hentar. Er þetta til of mikils mælst, herra forseti?

Forseti vill þakka þessa stuttu kennslustund í fundarstjórn og minnir á að því fyrr sem málið fer til nefndar eru kannski meiri líkur á að það komi þaðan aftur.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir setti fram ósk um að forsetar þingsins hittust út af þessu máli. Ég vildi nú gjarnan, ef hæstv. forseti vildi veita mér það, hlusta á svar hans við þessari málaleitan þingmannsins áður en ég lýk máli mínu.

Forsetar þingsins eru því miður ekki í húsinu. Tveir af fimm forsetum eru staddir í húsinu.

Hæstv. forseti. Mér finnst mjög óeðlilegt að ekki skuli orðið við því þegar þingmaður sem flutt hefur mál er ósáttur við framgang málsins eins og nú er og hefur farið fram á það ásamt mörgum öðrum þingmönnum að málinu verði frestað. Hv. þm. óskar síðan hann eftir því að forsetar þingsins skoði málið til að finna sanngjarna niðurstöðu á því. Við því er heldur ekki orðið. Þess vegna óska ég eindregið eftir því við hæstv. forseta að hann taki á sig rögg og fresti þessari umræðu núna, síðan verði haldinn fundur með forsetum þingsins um þetta mál og framhaldið ákveðið á slíkum fundi þannig að allrar sanngirni sé gætt. Ég tel ekki ástæðu til að menn stundi ræðuhöld í allan dag út af ósk um að einu máli verði frestað á hv. Alþingi. Ég veit ekki betur en það sé verið að gera það alla daga meira og minna að fresta málum og færa þau á milli daga í umræðum. Mér finnst menn kannski ganga of langt í að tregðast við að verða við þeim óskum sem hafa komið fram. Ég óska eindregið eftir þessu, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég hefði út af fyrir sig ekki beðið um orðið ef ég hefði fengið viðbrögð frá hæstv. forseta við óskum mínum. Undir þær hefur verið tekið af starfandi formanni þingflokks Samfylkingarinnar. En ég tel, herra forseti, að hér sé um svo eindregin tilmæli að ræða að brýnt sé að fá fram, meðan ég stend hér, viðbrögð forseta við því hvort honum finnist þetta ekki eðlileg og sanngjörn ósk sem hægt sé að verða við. Eins og hv. síðasti ræðumaður sagði kemur margoft fyrir að óskað er eftir frestun á umræðum. Ég vil líka minna á að ég hef í þrígang beðið hæstv. forsrh. um að vera viðstaddan í þessari umræðu. Af því gat ekki orðið fyrr af ýmsum ástæðum og ég sætti mig vel við það. Nú loks þegar kemur að því að hæstv. forsrh. getur verið viðstaddur þessa umræðu þá fer hann út úr húsi áður en umræðunni er lokið og mátti vita að ég var búin að biðja um orðið, ætlaði að svara ýmsu sem fram kom af hans hálfu og beina til hans fleiri spurningum. Bara miðað við þá röksemd, herra forseti, fyndist mér eðlilegt og sanngjarnt að verða við þessari ósk. Ég óska eftir því og ítreka, herra forseti, að ef forseti getur ekki hugsað sér að fresta umræðunni þar til forsrh. getur verið viðstaddur þá fresti hann umræðunni þar til forsetar þingsins hafa haft tækifæri til að fjalla um eindregnar óskir nokkurra þingmanna. Ef niðurstaðan yrði sú að það sé ekki eðlilegt að fresta umræðunni þar til hæstv. forsrh. getur verið viðstaddur þá mun það liggja fyrir eftir að allir forsetar þingsins hafa fjallað um þá eindregnu ósk sem hér hefur komið fram. Ég fer því fram á málamiðlun. Ekki að herra forseti fresti málinu þar til hæstv. forsrh. geti verið viðstaddur, þó það sé auðvitað meginóskin, en núna að málinu verði frestað þar til forsetar þingsins hafi haft tækifæri til þess að fjalla um það. Hér er verið að gefa fordæmi sem hlýtur að lúta að bæði óbreyttum þingmönnum stjórnar og stjórnarandstöðu og líka ráðherrum. Það er verið að gefa ákveðið fordæmi því að þó ég hafi lengi verið í þingsölum minnist ég þess ekki að svo sanngjörn ósk hafi verið virt að vettugi af hálfu forseta þingsins. Ég geri mér enn og aftur vonir um að forseti sýni þá sanngirni að verða við þeim óskum sem hér eru settar fram. Ég held að það hljóti að vera þinginu til góðs að þingmenn geti búið við vinnubrögðin hér.

Herra forseti. Þegar ég horfi yfir þessa sali rennur skyndilega upp fyrir mér að ef frá er talin hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, þá eru sá sem hér stendur og hæstv. forseti með allra elstu mönnum hvað þingaldur varðar í þessum sal í dag. Ég minnist þess ekki, herra forseti, að á þeim tíma sem ég og sá hv. þm. sem nú situr í forsetastóli höfum verið saman í þessum sölum, sem er að verða áratugur, hafi þetta nokkru sinni gerst. Það er dálítið sérstakt sem er að fara fram núna, herra forseti. Það sem gerðist í dag var að hæstv. forsrh. kemur hér og kastar handsprengju og reyndar fleiri en einni inn í umræðuna. Síðan tekur hann hatt sinn og staf og gengur á braut eins og fínn maður. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kemur hér með fjölmargar staðhæfingar og spurningar sem ákaflega nauðsynlegt að fá svör við og fá fram viðhorf hæstv. forsrh. gagnvart. En hæstv. forsrh. er önnum kafinn annars staðar. Þá gerist það að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fer fram á að umræðunni verði frestað til einhvers ótiltekins dags þegar hæstv. forsrh. kann að þóknast að heiðra þingið aftur með nærveru sinni út af þessari titeknu umræðu. Hæstv. forseti hefur hafnað þeirri beiðni. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gengur þá enn lengra til málamiðlunar og óskar eftir því að fundi verði frestað á meðan forsetar þingsins komi saman til þess að ræða þetta. Það kemur fram hjá hæstv. forseta, sem vissulega er röggsamur þegar hann situr í stóli forseta, að hann hefur ákveðnar skoðanir á því hvers vegna eigi ekki að verða við bón hv. þm. Viðhorf hæstv. forseta er að þetta sé fyrsta umræða af þremur. Herra forseti. Ég hef rökstuddan grun um það að þetta verði fyrsta og síðasta umræðan um þetta mál. Hæstv. forsrh. hefur beinlínis sagt að hann sé á móti málinu. Miðað við þær starfsvenjur sem hér ríkja tel ég ákaflega ólíklegt að það verði til að veita málinu brautargengi að það viðhorf skuli liggja fyrir af hálfu hæstv. forsrh. Hins vegar held ég að það skipti máli varðandi líkurnar á því að frv. komi aftur að hv. þm. fái svör við þeim spurningum sem hún hefur kastað fram. Hún og aðrir hv. þm. stjórnarandstöðunnar sem hafa tekið til máls hafa varpað fram spurningum til hæstv. forsrh. sem varða lykilþætti málsins. Ég held að ef svör fengjust við þessum spurningum kynni það að ráða úrslitum um hvort málið nær því gengi í viðkomandi nefnd þingsins að það komist aftur til umræðu hingað. Þess vegna, herra forseti, mælist ég eindregið til þess og ítreka að það liggja fyrir beiðnir tveggja formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar um að þessari umræðu verði frestað til einhvers þess dags sem hæstv. forsrh. getur komið og heiðrað okkur aftur með nærveru sinni til að ræða þetta mál og þær handsprengjur sem hann varpaði hér inn í salinn í dag.

Herra forseti. Við höfum fengið mjög skýr og afdráttarlaus svör frá forseta þingsins. Við höfum margsinnis komið upp, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, og mótmælt þeim vinnubrögðum sem hér eru höfð í frammi og þeim málamyndamálatilbúnaði sem komið hefur úr forsetastóli í þessu efni. Hæstv. forseti þingsins sagði áðan, þegar hann vildi rökstyðja þá ákvörðun sína að ljúka umræðunni nú og verða ekki við eindregnum óskum stjórnarandstöðunnar um að fresta umræðunni þar til hæstv. forsrh. gæti verið til staðar, að því fyrr sem við lykjum umræðunni nú, því fyrr sem frv. færi til nefndar, þeim mun fyrr kæmi það aftur inn í þingsal til umfjöllunar. Þetta er málatilbúnaður til málamynda. Þetta eru falsrök og falsveruleiki. Ég vil, herra forseti, nota þessi lokaorð mín í þessari umræðu núna til að mótmæla þeim rökum sem komið hafa úr forsetastóli í þessu efni.

Hæstv. forseti. Það hafa í rauninni ekki komið svör við þeirri málaleitan sem kom fram frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að forsetar þingsins hittust til að ræða þetta mál. Hæstv. forseti sem var við stjórn áðan sagði að það væri ekki hægt vegna þess að einungis tveir forsetar þingsins væru í húsinu. Mér hefur þá skjöplast ef ég hef ekki séð þrjá upp á síðkastið á stjákli. Ég spyr því hæstv. forseta hvort ekki sé hægt að verða við því að gert verði stutt hlé meðan meiri hluti forseta þingsins kemur saman og ræðir þetta mál og kemst að einhverri niðurstöðu svo að hægt sé að svara með sanngirni a.m.k. á þeim grundvelli að það hafi verið borið undir meiri hluta forsætisnefndar. Ég óska eftir því að hæstv. forseti svari mér ef hann getur á meðan ég hef ekki lokið máli mínu.

Forseti vill tilkynna þingheimi að nú eru mættir þrír forsetar í húsið og mun verða gert fimm mínútna hlé á þessum fundi.

Eftir fund með formönnum þingflokkanna hefur forseti ákveðið að fresta frekari umræðu um 4. dagskrármálið.

Herra forseti. Ég stend einungis upp til þess að þakka forseta og forsn. fyrir að verða við þessum tilmælum.

Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju með niðurstöðu hæstv. forseta þingsins og forsn. þingsins.

Herra forseti. Ég flyt þáltill. á þskj. 562 um skipan nefndar til að móta tillögur um sveigjanleg starfslok. Meðflutningsmenn mínir að þáltill. eru Guðjón Guðmundsson, Vilhjálmur Egilsson, Árni R. Árnason, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Gunnar Birgisson, Drífa Hjartardóttir, Ásta Möller, Katrín Fjeldsted og Arnbjörg Sveinsdóttir. Þáltill. hjóðar svo: ,,Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að skipa nefnd til að móta tillögur um sveigjanleg starfslok.`` Greinargerðin er stutt og hljóðar svo: ,,Ályktun sama efnis var samþykkt á Alþingi 13. apríl 1989. Þáverandi forsætisráðherra skipaði nefnd 22. apríl 1989 til framgangs málinu. Hún kom saman til fundar 13. júní 1991 og lagði á ráðin um gagnaöflun fyrir nefndarstarfið. Nokkrum gögnum var safnað en fundir nefndarinnar urðu ekki fleiri og engu áliti var skilað. Flutningsmenn telja mikilvægi málsins ekki síðra nú en þá.`` Herra forseti. Í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. segir m.a. svo, með leyfi forseta: ,,Að auka fjölbreytni atvinnulífs og útflutningsgreina, ekki síst með eflingu þeirra vaxtarsprota sem byggjast á menntun og þekkingu, svo sem í tónlistar- og kvikmyndagerð og ýmiss konar sérhæfðri þjónustu. Vaxandi alþjóðasamkeppni kallar á aukna markaðsvæðingu á fjármagnsmarkaði. Því verði leitað allra leiða til aukinnar hagræðingar og til að lækka fjármagnskostnað fyrir atvinnulíf og fjölskyldur. Bætt samkeppnisstaða íslensks atvinnulífs byggist ekki síst á aukinni framleiðni sem m.a. skapar aðstæður fyrir sveigjanleg starfslok og styttri vinnutíma fólks án þess að skerða heildarlaun.`` Virðulegi forseti. Þessi þáltill. er alveg í anda stefnu ríkisstjórnarinnar og er flutt í annað sinn af flestum þeim sem hér voru tilteknir sem meðflutningsmenn mínir. En þegar horft er yfir þær ályktanir og það sem gerst hefur í málinu frá því að nefndin var skipuð kemur í ljós að umhverfið hefur breyst verulega og sífellt fleiri aðilar láta að sér kveða í þessum málum og telja eðlilegt að frekar verði unnið í málinu og þessum ályktunum hrint í framkvæmd, þ.e. sveigjanlegum starfslokum. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna aðeins til þess sem segir í þeirri þáltill. sem ég gat um og var flutt áður og samþykkt á þingi en ekkert var unnið í. Þar segir m.a. svo í greinargerð: ,,... eftirlaunaaldur ætti að vera mun sveigjanlegri en nú er þannig að fólk geti sjálft valið um hvort það hætti störfum t.d. á aldursbilinu 64--74 ára. Það á hvorki að vera lögþvingun né einhliða réttur atvinnurekanda að þvinga fólk til að hætta störfum þegar ákveðnu aldursmarki er náð. Allar rannsóknir benda til þess að ófrávíkjanleg starfslok fólks við ákveðin aldursmörk valdi ótímabærri hrörnun.`` Svo segir hér líka: ,,Smátt og smátt er einkareksturinn að taka upp þær reglur hins opinbera að svipta fólk fastráðningu eigi síðar en þegar 70 ára aldursmarkinu er náð.`` Þau lög, sem í gildi eru um sviptingu fastráðningar starfsmanns ríkis eða bæjar, eru frá árinu 1935. Flutningsmenn leggja áherslu á eftirtalin atriði: 1. Það eru mannréttindi að halda óskertum starfsréttindum og eiga það ekki undir náð atvinnurekenda hvort viðkomandi heldur vinnu sinni. 2. Fólk á að halda áunnum eftirlaunaréttindum en starfslok þurfa að vera mun sveigjanlegri svo að fólk geti hætt störfum að eigin vali, t.d. á aldursbilinu 64--74 ára. 3. Gefa þarf fólki rétt á að sinna hlutastarfi í ,,fastri vinnu`` þegar aldur færist yfir. 4. Heilsufar fólks 64--74 ára er betra en áður var, enda starfar nú helmingur fólks 67--74 ára fullan starfsdag en oft í íhlaupavinnu. 5. Meðferð öldrunar er ekki alger hvíld heldur andleg og líkamleg örvun og þar af leiðandi eru lög um vinnulok við 67 eða 70 ára aldur ekki læknisfræðilega réttlætanleg. Í lögum nr. 70 frá 11. júní 1996 segir: ,,Starfsmanni skal þó jafnan segja upp störfum frá og með næstu mánaðamótum eftir að hann nær 70 ára aldri.`` Þetta er í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þar skal ,,þó jafnan segja upp störfum`` og þetta er eins og ég kom hér inn á áðan orðin regla en ekki undantekning. Margir aðilar hafa látið frá sér heyra varðandi þetta mál og vitna þá til þess sem segir í stefnumótun Sameinuðu þjóðanna um málefni aldraðra en þar er því beint til aðildarríkja að stefnt skuli að því að aldraðir fái sjálfir að ákveða hversu hratt og hvenær þeir hætti á vinnumarkaðinum. Í þeim anda hefur ríkisstjórnin gert þessa samþykkt eins og ég sagði áðan. Á landsfundi Sjálfstfl. var einnig samþykkt ályktun um þetta sama efni. Í ályktuninni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Sveigjanleg starfslok verði tryggð.`` Í ályktun frá stjórn Félags eldri borgara í Reykjavík er hvatt er til þess að umræða verði vakin á sveigjanlegum starfslokum að nýju með það að markmiði að þau taki til aldurs frá 64--74 ára aldri. Í ályktun félagsins, sem var send stjórnsýslu og atvinnurekendum, segir að sveigjanleg starfslok eldri borgara hafi verið til umræðu frá því að landlæknisembættið tók málið upp fyrir 10 árum. Það hafi síðan verið tekið fyrir á Alþingi og allir þingflokkar samþykkt þáltill. um að ríkisstjórnin taki sveigjanleg starfslok á aldrinum 64--74 ára til athugunar. Í ályktuninni eru dregin fram eftirfarandi rök fyrir sveigjanlegum starfslokum: ,,Ævilíkur hafa aukist verulega. Samhljóða niðurstöður rannsókna á Íslandi, Danmörku, Svíþjóð, Englandi og Bandaríkjunum leiða í ljós að fólk á aldrinum 50--75 ára er líkamlega og andlega hressara en jafnaldrar þeirra voru fyrir 20--30 árum. Nýgengi og dánartíðni vegna kransæðasjúkdóma og æðabilunar í heila hafa lækkað um 35--40%. Orsakir þessa eru m.a. eftirfarandi: Bætt almenn lífskjör manna, hátt hlutfall fólks stundar nú reglulega líkamsrækt, reykingar hafa minnkað verulega og góður árangur hefur náðst varðandi forvarnir og lækningu krabbameins, hjarta-, æða- og lungnasjúkdóma. Samkvæmt niðurstöðum danskra rannsókna er andlegt ástand eldra fólks betra en áður. Fólkið reiknar og leysir hugræn vandamál betur en áður.`` Í ályktuninni segir að hér á landi starfi fleiri við launuð störf á aldrinum 65 til 70 ára en í nágrannalöndum, en réttur fólks til starfa eftir 67 ára aldur sé mjög rýrður. ,,Starfslok við 67 ára aldur gegn vilja viðkomandi leiða oft til einangrunar, kvíða, ótímabundinnar hrörnunar og jafnvel ótímabærrar innlagnar á stofnun. Andleg og líkamleg virkni leiðir til betri lífsgæða.`` Í grein sem birtist laugardaginn 16. október á síðasta ári eftir Gissur Pétursson, forstjóra Vinnumálastofnunar, í framhaldi af ráðstefnu sem þá var háð segir m.a., með leyfi forseta, og er þessi grein allrar athygli verð: ,,Umræða um stöðu eldra fólks á vinnumarkaði hefur verið mjög áberandi í nágrannalöndunum enda hafa þau reynt að bregðast við atvinnuleysisvandanum þar með því að lækka stöðugt eftirlaunaaldurinn og rýma þannig til á vinnumarkaðinum fyrir yngra fólki. Í Finnlandi til að mynda geta einstaklingar byrjað á eftirlaunum við 55 ára aldur. Sama þróun hefur verið í Danmörku og Svíþjóð og öðrum Vestur-Evrópulöndum. Þróun mannfjölda og aldursdreifing hans sýnir hins vegar að samfélögin sem hér um ræðir geta ekki staðið undir svona löngum eftirlaunaaldri og ekki er sýnt að þetta sé haldgóð aðferð í baráttunni við atvinnuleysið. Í Danmörku verða eftir tíu ár 220 þúsund færri yngri og 140 þúsund fleiri eldri í samfélaginu en nú og þar er þessi þróun kölluð ,,tikkandi eftirlaunasprengjan``. Stjórnvöld í þessum löndum eru nú að reyna að snúa þessari þróun í eftirlaunamálum við og það geta verið afar þung spor. Dæmi frá Danmörku sýnir það en þar riðaði ríkisstjórnin til falls á síðasta ári, vegna þeirrar ákvörðunar að hækka eftirlaunaaldur úr 60 í 62 ár. Góðu heilli hefur þessi þróun ekki verið jafnhröð hérlendis og enn er mikil þörf fyrir eldra fólk á vinnumarkaði þó svo að finna megi fyrir hinni vaxandi æskudýrkun hér á landi og oft heyrist af dapurri reynslu fólks sem komið er yfir miðjan aldur við að finna sér störf. Það má öllum vera ljóst að þegar eftirspurn eftir vinnuafli er jafnmikil og hún hefur verið hér undanfarin þrjú ár er nauðsynlegt að halda fólki í vinnu svo lengi sem það getur og hefur áhuga. Fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar um sveigjanleg starfslok eru afar jákvætt spor í þessa veru. Þar fyrir utan er mikilvægt að styrkja það viðhorf á vinnumarkaði t.d. meðal forvígismanna fyrirtækja og stofnana að hinir eldri búa yfir gífurlegri reynslu sem þarf að miðla til hinna yngri, þeir eru mjög trúir sínum vinnustað og gera vinnustaðina ,,ríkari`` með nærveru sinni þar.`` Herra forseti. Þegar þær breytingar eru grannt skoðaðar sem hafa átt sér stað á vinnumarkaðinum og skoðaðar hafa verið af hálfu Reykjavíkurborgar þar sem viðtöl hafa verið tekin á vegum vinnumiðlunar höfuðborgarsvæðisins á árunum 1995 og 1999 við fólk á aldrinum 60--70 ára sem hafði verið atvinnulaust í eitt ár eða lengur, þá kemur m.a. fram að fólkið telur sig eiga mjög erfitt með að fá vinnu en nokkrar breytingar á aldurshlutföllum innan hópsins hafa þó átt sér stað á milli áranna. Árið 1995 voru flestir atvinnulausir á aldrinum 67--70 ára en 1999 voru þeir á aldrinum 60--67 ára, þannig að þessi aldur hafði færst nokkuð til. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín öllu fleiri en ég held ég geri orð fyrrum landlæknis, Ólafs Ólafssonar, að mínum orðum þar sem hann talar um eftirlaunaaldurinn þar sem hann segir: ,,Eftirlaunaaldur á að vera sveigjanlegur og byggjast á læknisfræðilegu og félagsfræðilegu mati á starfsgetu og hæfni hvers og eins. Vitaskuld á ekki að skerða rétt manna til eftirlauna er þeir hafa áunnið sér en það eru mannréttindi að halda óskertum starfsréttindum svo lengi sem hæfni og starfsorka leyfir. Æskilegt væri að eftirlaunaaldur verði mun sveigjanlegri en nú er, þ.e. að fólk geti valið um hvenær það hættir störfum á aldursbilinu 60--67 ára.`` Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til að að lokinni umræðu verði málinu vísað til hv. félmn.

Herra forseti. Hér er til umræðu þáltill. um skipan nefndar til að móta tillögur um sveigjanleg starfslok. Herra forseti. Ég tel það afar mikilvægt að fólk hafi eitthvað um það að segja sjálft hvenær að starfslokum kemur því ekki eru allir steyptir í sama mót og hentar ekki öllum það sama. Er ekki hægt að draga úr vinnu í áföngum þannig að hinn aldraði starfsmaður geti dregið smátt og smátt úr vinnu? Mikill akkur getur verið í því að nýta sér þá sérþekkingu og reynslu sem starfsmaðurinn býr yfir. Aldur er mjög afstæður og þar skiptir heilsan öllu máli. Margir hlakka til þessara tímamóta og eru búnir að undirbúa starfslokin í tíma og njóta þeirra út í æsar og hafa gert sér það ljóst að það er líf eftir lífsstarf. Ein af stóru breytingunum á seinni hluta ævinnar er þegar starfslok eiga sér stað. Það er tímabil í lífi fólks þar sem óvissa og kvíði er oft mikill. Sumir fyllast vonleysi og telja að tilgangi lífsins sé lokið, þeir séu ekki til nokkurs gagns og missa jafnvel alla lífslöngun. Mörgum reynist það erfitt hlutskipti í lífinu þegar kemur að þeirri staðreynd að þeir verða að hætta að vinna þrátt fyrir að þeir hafi enn þá starfsþrek og gleði af vinnunni. Í könnunum hefur komið fram að árin fyrir starfslok og starfslokin sjálf reynast mörgum erfið en hins vegar er yfirgnæfandi meiri hluti ánægður með líf sitt tveimur árum eftir starfslok. Einkum eru það tveir þættir sem skipta þá mestu máli. Annars vegar er það heilsan og hins vegar efnahagurinn en tekjur minnka hjá flestum þegar þeir hætta að vinna launavinnu. Einstaklingarnir eru ekki allir steyptir í sama mót og heilsufar er mismunandi. Við starfslokin upplifir einstaklingurinn eina mestu stöðubreytingu sem verður á starfsævinni. Sérstaklega eru þetta miklar breytingar hjá þeim sem lifa fyrir vinnuna og hafa stundað vinnu nánast alla sína ævi. Þeir sem ekki hafa tekið þátt í félags- og tómstundastarfi eiga á hættu að einangrast í samfélaginu. Það þarf að verða viðhorfsbreyting þannig að við förum að líta á þetta æviskeið sem hluta af lífinu, starfslok eru ekki endalok heldur upphaf einhvers annars. Herra forseti. Það er afar mikilvægt að huga betur að sveigjanlegum starfslokum, að fólk hafi eitthvað um það að segja sjálft hvenær það ákveður að hætta, hvort það vill hætta fyrr eða seinna. Vinnan hefur áhrif á hvernig við skipuleggjum líf og hverja við umgöngumst dagsdaglega, hún skapar rammann um allt okkar daglega líf. Þegar kemur að starfslokum hverfur þessi reglubundni taktur í hversdagslífinu og meiri tími gefst þá til tómstunda. Oftar en ekki eru þessi tímamót erfiðari fyrir karlmenn en konur. En æviferillinn er ein heild frá vöggu til grafar og öll aldursskeið eiga að vera mikilvæg. Sumir missa heilsuna fljótt en aðrir eru heilsugóðir og með mikið starfsþrek fram eftir öllum aldri. Nú á tímum sjáum við miklar breytingar í bættu heilsufari hjá eldri borgurum og mun virkari þátttöku þeirra í lífinu. Trúlega er það mikill sparnaður fyrir heilbrigðiskerfið þegar fólk fær að ráða því sjálft hvenær það hættir störfum en er ekki neytt til að hætta að vinna. Oft á tíðum missir fólk einfaldlega heilsuna við starfslok ef einstaklingurinn er ekki sáttur við starfslokin og þau tímamót. Öll umræða um þá breytingu sem verður í lífinu eftir starfslokin er af hinu góða en við getum aldrei búið hvern og einn undir það hvernig lífi hans verði háttað þegar þessar breytingar verða. En við getum hjálpað einstaklingnum til að gera sér grein fyrir hvað er í vændum. Í könnunum hefur einnig komið fram að árin fyrir starfslok reynast mörgum erfið en svo sættir fólk sig við það eftir tvö ár. Mestu máli skiptir að einstaklingurinn sé virkur þátttakandi í samfélaginu en fái ekki þá tilfinningu að við það að komast á vissan aldur sé hann settur til hliðar eins og hver annar hlutur sem hefur gegnt hlutverki sínu. Það skiptir miklu máli og er mjög mikilvægt, trúlega það mikilvægasta af öllu að hann trúi því að hann hafi áhrif á eigin framtíð og sjái hana sem hluta af samfelldri heild.

Herra forseti. Ég er einn flm. þessarar þáltill. sem hér er til umræðu um skipan nefndar til að móta tillögur um sveigjanleg starfslok. Ég tel að það sé afskaplega mikilvægt að þessi tillaga nái í gegn á hinu háa Alþingi því að við vitum öll um þá umræðu sem hefur átt sér stað á undanförnum mánuðum og missirum um mikilvægi þess að geta tengt saman fjölskyldulíf og athafnalíf. Ég tel einmitt sveigjanleg starfslok vera einn af þeim lykilþáttum í að tengja þessi atriði, þ.e. atvinnulíf og fjölskyldulíf. Við ræddum hér ekki alls fyrir löngu frv. um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þá voru einmitt þessi fjölskylduviðhorf til mikillar umræðu hér á Alþingi og kom skýrt fram í ræðum hv. þm. að þetta væri einn þáttur í því að samræma þessi viðhorf. Ég tel að skipan þessarar nefndar skipti líka máli þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi mótað formlegan samstarfsvettvang þar sem eru fulltrúar aldraðra og hæstv. forsrh., heilbrrh., félmrh. og fjmrh., því ég tel að þessi nefnd geti leitt til þess að enn frekar verði ýtt á þessa skipan mála, þ.e. að gera starfslokin, sem eru svo mikilvægur þáttur í lífi hvers vinnandi manns, sveigjanleg. Það er margt sem ég vona að komi til með að ýta á að þetta nái fram að ganga, að þessi viðhorf náist fram á vinnumarkaðinum. Það er ekki bara það að skortur sé á vinnuafli og aukin framleiðni í þjóðfélaginu, efnahagsmálin í góðu lagi og stöðugleikinn sem leiðir m.a. til þess að þessi sveigjanleiki verði mögulegur án þess að launin verði skert, því að eins og kemur fram í ályktun Félags eldri borgara frá síðasta ári er andlegt og líkamlegt atgervi eldra fólks miklu betra í dag en var á árum áður. Það er þar sem mér finnst við koma að ákveðnu lykil\-atriði. Við eigum ekki að vera að niðurnjörva þessi merkilegu tímamót í ævi hvers manns því einstaklingarnir eru misjafnir og mismunandi eins og hér hefur komið fram í ræðum hv. þm. Því tel ég að sé afskaplega mikilvægt að fólkið fái þetta val, að við séum ekki í lögum og lagasetningum og reglugerðum að niðurnjörva það hvenær fólk hættir að vinna og hvenær ekki. Herra forseti. Ég ætla ekki að ítreka frekar það sem hefur komið fram hér í ágætum ræðum flm., hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar og hv. þm. Drífu Hjartardóttur. Ég tel að það sé sérstaklega mikilvægt þegar við hugsum um starfslok að við lítum til þess verðmætis sem felst í reynslu eldri starfsmanna og sú reynsla er alltaf að verða meiri og meiri, m.a. ef við hugsum til þeirrar endurmenntunar og símenntunar sem við erum alltaf að leggja frekari áherslu á í dag. Ég tel því mjög mikilvægt að litið verði til reynslu eldri starfsmanna og þeim verði veittur þessi kostur að hætta smám saman í stað þess að hverfa skyndilega út af vinnumarkaðinum. Við gætum t.d. haft starfslokin í ákveðnum þrepum, við gætum reynt að hugsa líka til sveigjanleika varðandi eftirlaun og það er margt hægt að tína hér til, t.d. hlutavinnu, ég held að það mundi auðvelda fólki að hætta, auðvelda fólki starfslokin ef við mundum draga inn hlutastörfin. Eldri borgarar hafa lagt áherslu á þetta allt í málflutningi sínum og ég, herra forseti, vil leyfa mér að taka undir það.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Ég vil einungis segja að það mál sem hér er til umræðu er hið prýðilegasta mál og flutt af mjög góðum vilja fyrir afkomu hinna öldruðu í samfélaginu. Ég er algerlega sammála hv. þm. Þorgerði K. Gunnardóttur sem benti á þá staðreynd að í hinum öldruðu Íslendingum felst óbeisluð auðlind. Þessi auðlind er mikilvægari nú en oft áður þegar við blasir að í því kerfi sem við búum við núna má segja að framleiðsluöflin hafi verið fullnýtt. Við þurfum fleira fólk til þess að geta nýtt þau tækifæri sem er að finna í íslensku atvinnulífi. Þar af leiðir að óhætt er að fullyrða að í hinum öldruðu Íslendingum, sem illu heilli sökum laga hafa þurft að ljúka starfsævi sinni fyrr en þeir e.t.v. ætluðu, er fólgin auðlind sem gæti orðið til þess að verðmætin sem sköpuð eru í íslensku samfélagi kynnu að aukast verulega. Eins og málum er háttað í dag, herra forseti, má segja að starfsævi einstaklingsins sé stöðugum breytingum undirorpin. Það er af sem áður var að menn sinntu einu tilteknu starfi nánast alla starfsævina á enda. Menn skipta núna örar um störf en áður og þeir mennta sig líka örar en áður. Eins og hv. þm. sem talaði á undan sagði skipta möguleikar til endurmenntunar og símenntunar, sem verða stöðugt ríkulegri, verulega miklu máli. Það sem boðið er upp á í þessum efnum er ákaflega merkileg þróun og gerir það að verkum að einstaklingurinn verður miklu dýrmætari. Við fjárfestum miklu meira en áður í sérhverjum einstaklingi. Ef maður horfir á þetta einungis frá þeim sjónarhóli er alveg ljóst að þetta mundi að öllum líkindum borga sig ákaflega hratt. Að því er varðar tillöguna. sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson er 1. flm. að er þetta ekki í fyrsta skipti sem hann hefur hreyft þessu máli. Hv. þm. hefur áður bryddað upp á sveigjanlegum starfslokum í fyrirspurnum til hæstv. forsrh. Það var einmitt þá sem komu í ljós sérkennileg örlög nefndarinnar sem hæstv. fyrrv. forsrh. Steingrímur Hermannsson setti á laggir 1989, að mig minnir. Sú nefnd, sem skipuð var valinkunnu sómafólki, kom einungis einu sinni saman og varð ekkert úr starfi hennar. Ég lýsi því yfir að ég held að þetta sé hið besta mál. Starfslokin þurfa auðvitað að vera sveigjanleg í báðar áttir eins og kom fram í máli hv. talsmanns hópsins. Ekki er einungis um það að ræða að mönnum eigi að gefast kostur á því að seinka starfslokum, hætta vinnu miklu síðar en þeir gera í dag, heldur hlýtur það líka að koma til greina þó það komi ekki fram í greinargerðinni með tillögunni að fólki verði líka gert kleift að hætta fyrr en ella. Það getur komið sér ákaflega vel fyrir marga. Það eru ýmsir sem vildu gjarnan eyða ævikvöldi sínu þannig að hafa nægan tíma fyrir sig og sína nánustu. Ef þeir vilja það á að reyna að koma til móts við þá. Að sama skapi eigum við líka að reyna að breyta öllu lagaverkinu sem njörvar í dag niður starfslokin við tiltekin aldur á þann veg að menn geta haldið áfram að vinna svo lengi sem einhver vill hafa þá í vinnu og svo lengi sem þeir telja sig færa um það. Allt er breytingum undirorpið. Starfsævi manna, heilbrigði manna, langlífi manna. Við sjáum fram á að meðalævin er stöðugt að lengjast og góðu heilli sjáum við einnig fram á að heilbrigði hinna öldruðu Íslendinga er allt annað en áður var. Menn halda nánast óskertri starfsorku miklu lengur en áður. Ég gæti rifjað upp mörg dæmi úr mínu nánasta umhverfi um það sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir rakti áðan að ef einstaklingur þarf að ljúka starfsævi fyrr en hann vill, þá hrynur margt sem betur hefði staðið óhaggað áður, þ.e. óhamingjan og ófullnægjan í lífinu, sem fylgir því, brýst einfaldlega út í því að heilbrigði manna hrakar. Frá þeim sjónarhóli hugsa ég líka að það mætti segja að þetta sparaði samfélaginu fjármuni. Stundum er sagt að hláturinn lengi lífið og klárt er að gleðin lengir lífið og að geta hagað starfslokum sínum eftir vild eykur gleði og fullnægju manna í lífinu og lengir það. Þess vegna er þetta líka partur af lífsgæðum. Á síðasta áratug hefur umræða og skilningur manna á mannréttindahugtakinu breyst verulega. Við erum núna farin að taka inn undir væng þess hugtaks ýmis gæði og réttindi sem menn töldu ekki áður fyrr að ættu heima þar. Þetta er dæmi um lífsgæði sem ég held að ættu að öllu réttu að flokkast undir mannréttindi. Ég er þeirrar skoðunar að það sé brot á mannréttindum eins og ég skil þau í dag að neyða menn með lagaverki eða gera þeim ókleift að halda áfram störfum ef þeir halda heilsu og vinnumarkaðurinn vill taka við þeim. Þetta finnst mér að skipti verulega miklu máli, herra forseti. Ég velti því síðan fyrir mér, herra forseti, að hér er um að ræða mál sem er flutt einvörðungu af þingmönnum Sjálfstfl. Ég held að það sé alveg ljóst að um að er ræða mál sem sker á öll flokksbönd. Kannski hefði verið farsælla fyrir framgang málsins, án þess að það ráði afstöðu minni, að leitað hefði verið eftir stuðningi fleiri stjórnmálaflokka við málið. Þetta er einfaldlega eitt af þeim málum sem öllum á að gefast færi á að tosa fram. En ég lasta það eigi að síður ekki. Það er góður hugur sem þarna er að baki. Hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir benti á að það væri að vísu búið að setja upp samráðsvettvang þar sem í eiga sæti þrír ráðherrar og forustumenn aldraðra og ég vona að nauðsynin sem virðist knýja hv. þm. til þess að flytja málið bendi ekki til þess að einhverjar snurður séu á samstarfsþræði hinna þriggja ráðherra og forustumanna aldraðra. Þetta er dæmi um mál sem hefði getað verið ráðið til lykta á þeim vettvangi og nú er það svo að hinir öflugu þingmenn Sjálfstfl. sem standa að tillögunni hafa væntanlega alla burði til þess að koma málinu í gegnum ríkisstjórn sína og þingflokka sína. Ég vona sannarlega, vegna þess að málið er gott, að þessi aðferð bendi ekki til þess að það kunni að vera einhver fyrirstaða innan flokka. Ég geri því ekki skóna en stundum gerist það þegar um er að ræða góð mál sem kunna að kosta erfiðleika og jafnvel einhverja fjármuni, eins og ég hygg að þetta tiltekna mál kunni að gera, að ákveðin fyrirstaða er hjá ráðherrum og þeim sem fara fyrir flokkum. Þá gerist það að burðugt fólk þarf að taka á honum stóra sínum til þess að knýja hið góða mál í gegnum flokksmúrana. En ég er viss um að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson mun upplýsa okkur um það í ræðu sinni á eftir. Ég vil svo að endingu, herra forseti, lýsa aftur stuðningi mínum við málið og sömuleiðis að ég hygg að það væri mjög farsælt ef það væri tekið upp af þessari nefnd, sem ég geri ráð fyrir að verði sett á laggir í kjölfar samþykktar tillögunnar, að taka upp þá hugmynd sem kom fram hjá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur að breyta lögunum þannig að menn geti minnkað við sig vinnu smátt og smátt. Ég hlýddi e.t.v. ekki nægilega gaumgæfilega á mál hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar en það kemur ekki fram í greinargerð með tillögunni að líka sé ætlast til þess að það verði gert. En ég tek undir með hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur að það er ákaflega nauðsynlegt að regluverkið verði svo úr garði gert að menn geti unnið sig niður úr heilli vinnu í hlutastörf.

Herra forseti. Hér er hreyft hinu þarfasta máli sem ég held að ætti að vera mjög í takt við þá tíma sem við lifum á. Hins vegar hefur það oft verið svo á undanförnum árum að fólki hefur verið gert að hætta störfum vegna aldurs. Við höfum líka heyrt viðhorf margra atvinnurekenda um að menn vilja ekki ráða fólk til starfa sem komið er yfir ákveðinn aldur. Þessu viðhorfi þurfum við auðvitað að breyta. Tillagan er því mjög góð og tímabær. Stéttarfélagspólitík undanfarinna ára hefur byggt á því að stéttarfélögin hafa gert sífellt meiri kröfur til þess að launþegum í stéttarfélögum væri gert kleift að endurmennta sig, fara á endurmenntunarnámskeið, gert mögulegt að kynnast nýjum aðferðum og breyta þekkingargrunni sínum. Allt ætti þetta að stuðla að því að viðkomandi starfsmenn væru hæfari til að vinna áfram á vinnumarkaðnum. Ekki kannast ég við að í slíkum ákvæðum hjá stéttarfélögum varðandi endurmenntun eða annað slíkt sé nokkurs staðar minnst á starfsaldur eða mönnum séu nokkur takmörk sett í slíkri endurmenntun miðað við starfsaldur. Ég held að stéttarfélögin hafi í raun og veru mótað þá afstöðu að endurmenntun sem slík ætti að standa öllum til boða á hvaða aldri sem þeir væru. Þetta sjónarmið held ég að hljóti þá að leiða okkur til þeirrar ályktunar að þeir sem hafa á starfsaldri sínum verið að endurmennta sig og taka alls konar námskeið til þess að efla þekkingu sína hljóti að vera betri starfskraftar eftir en áður og það eigi að gefa þeim val. Við höfum ekki boðið upp á val um starfslok í miklum mæli á íslenska vinnumarkaðnum. Ég held því að sú tillaga sem hér er flutt sé mjög af hinu góða og ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að hafa komið með hana inn í þingsali og þeim sem styðja hann í þeim málum. Ég held að þetta sé hið besta mál og geri mögulegt fyrir fólk sem hefur misjafnan tekjugrunn að laga sig að því hvenær það vill ljúka störfum ef þetta gæti gengið eftir. Það væri vissulega til mikilla bóta fyrir utan það að ég lít svo á að reyndir starfsmenn, sem halda góðri heilsu, séu mjög verðmætir hverri atvinnugrein og hverri atvinnustétt og geti miðlað mjög mikilli þekkingu og reynslu til þeirra sem yngri eru. Að öllu samanlögðu tel ég að hér sé hreyft hinu merkasta máli sem ég mun styðja.

Herra forseti. Ég tek til máls til þess að lýsa stuðningi við þá þáltill. sem er til umræðu um að skipuð verði nefnd til að móta tillögur um sveigjanleg starfslok. Í þjóðfélaginu í dag er margt breytt sem kallar á þessa vinnu. Við erum einfaldlega langlífari, við erum heilsuhraustari, við höfum meiri mögulega til að endurmennta okkur og símennta. Starfskraftar eldra fólks ættu því að nýtast betur úti í þjóðfélaginu með sveigjanlegum starfslokum en gert er nú með því að klippa svo ákveðið á starfsaldurslokin eins og í núgildandi lögum. Því miður halda ekki allir góðri heilsu. Starfsþrekið getur líka minnkað. Þegar fer að nálgast hin hefðbundnu starfslok mundu ýmsir gjarnan vilja minnka við sig og á þetta ekki síður við um konur í hefðbundnum kvennastörfum en við karla. Því miður eru reglurnar úti á vinnumarkaðinum þannig að erfitt hefur verið að minnka við sig og fara í hlutavinnu vegna þess að öll réttindi hafa verið miðuð við fulla vinnu. Það að geta unnið lengur og haldið sér við hvað menntun snertir og aflað sér frekari reynslu í starfi skilar sér inn í vinnuna og inn í þjóðfélagið. Það er ekki allt fengið með unga fólkinu, góðu námi og háskólamenntun eins og við krefjumst á æ fleiri sviðum í dag því reynslan hefur líka mikið að segja. Þó svo okkur beri skylda til þess að mennta þjóðina og skila henni vel menntaðri út í atvinnulífið megum við ekki gleyma því að reynslan er líka verðmæt. Það hefur farið illa fyrir þeim fyrirtækjum sem hafa yngt of skarpt upp hjá sér, látið hina eldri víkja fyrir hinum yngri jafnvel áður en þeir hafa verið komnir á eftirlaunaaldur þegar reynslan hefur horfið og eingöngu hið nýja úr bókunum hefur verið eftir í fyrirtækjunum. Það verður að hafa ákveðna kjölfestu. Þeir sem halda góðri heilsu geta sannarlega miðlað inn í atvinnulífið líka. Það yrði mikið framfaraspor ef við mundum samþykkja þessi þáltill., bæði til þess að geta hætt fyrr og unnið lengur eftir því sem heilsan leyfir.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls í umræðum um sveigjanleg starfslok. Ég vildi aðeins segja örfá orð að lokum og beina þeim þá fyrst til þeirra sem hér töluðu og veltu vöngum yfir því hvers vegna eingöngu sjálfstæðismenn stæðu að þessari þáltill. Það má kannski segja að e.t.v. hafi ekki nægjanlega verið haldið á því af hálfu 1. flm. að leita til fleiri góðra manna. Hins vegar þóttist ég vita það af verkum annarra þingmanna en sjálfstæðisþingmanna að þeir taka líka til hendi þegar góð mál eru flutt og þóttist vita af fullum stuðningi þeirra þó að ég kallaði ekki á undirskriftir þeirra undir þáltill. En ég treysti því að þeir muni auðvitað vel að verki standa hér eftir sem hingað til. Það er rétt, eins og hér hefur komið fram, að auðvitað er það mikill sparnaður fyrir heilbrigðiskerfið að viðhafa sveigjanleg starfslok. Það er ljóst, margumrætt og kannað og við þurfum ekki að fara yfir hafið til þess að leita upplýsinga hjá öðrum þjóðum þar um. Ég held því líka fram að þegar öldruðum er ýtt til hliðar þá kemur auðvitað að því að þeir finnst þeir vera vanmáttugir og eiga litla framtíð. Það kom hér líka fram um endurmenntun að ekki er langt síðan viðtal var við merkan bankastjóra sem lýsti því yfir að bankinn sem hann stjórnaði reiknaði með að eyða að meðaltali 500 þús. kr. á ári til að endurmennta hvern og einn starfsmann. Við sjáum því að stjórnendur fyrirtækja eru auðvitað farnir að líta mjög til þess hvað það þýðir að mennta ungt fólk til þess að öðlast mikla þekkingu og reynslu sem einmitt eldra fólk hefur aflað sér. Við vitum að þekking og reynsla starfsmanna eftir langan starfsdag er auður fyrirtækjanna og auður fyrir þjóðina sem hún hefur ekki efni á að kasta á glæ. Við höfum líka séð það á undanförnum árum að við miklar umbreytingar og byltingarkenndar rekstraráætlanir fyrirtækja var öldruðum stundum ýtt hratt úr starfi áður en að hinum löggiltu starfslokum kom. En sem betur fer hafa breytingar orðið á og hinir yngri stjórnendur áttað sig á því að þekking og reynsla hinna eldri í fyrirtækjum er gulls ígildi.

Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá tækifæri að ræða þessa ágætu þáltill. sem ég styð eindregið, þ.e. till. til þál. um hættu af völdum bensín- og olíuflutninga um Reykjanesbraut. Það er einnig fagnaðarefni þegar litið er á flm. þessarar tillögu að hún virðist eiga þverpólitískan hljómgrunn og það er einmitt afskaplega mikilvægt þegar við skoðum jafnstórt mál og málefni Reykjanesbrautarinnar eru annars vegar og umhverfismál hins vegar. Þáltill. þessi fjallar um að könnuð verði í fyrsta lagi slysahætta og í öðru lagi mengunarhætta sem fylgir flutningum olíu og bensíns á Reykjanesbrautinni. Ég segi ,,fylgir`` því að öllum má vera ljóst að slíkar hættur eru til staðar. Við sjáum það m.a. af síauknum flutningi jarðefnaeldsneytis á síðustu fimm árum frá höfuðborgarsvæðinu til Keflavíkurflugvallar. Við þurfum hins vegar að vita hversu umfangsmiklar þessar hættur eru. Í mínum huga verður niðurstaðan úr slíkri athugun enn ein röksemdin fyrir því að tvöfalda eigi Reykjanesbrautina sem fyrst. Meðan þessir olíu- og bensínflutningar eru á brautinni eins og hún er í dag með þeim hættum sem allir þekkja --- þá er ég einna helst með framúrakstur og mætingar í huga --- er það næstum óverjandi að umhverfinu og náttúrunni, eins og vatnsbólum, sé teflt í tvísýnu, svo ég tali nú ekki um mannlega þáttinn, þ.e. fólkið sem fer um brautina. Hæstv. umhvrh. er ekki í salnum en ég vil engu að síður spyrja: Ef slíkt umhverfisslys yrði, er þá til neyðaráætlun, t.d. vegna fyrirsjáanlegrar vatnsþarfar Suðurnesjamanna ef vatnsbólin koma til með að spillast? En þessir eldsneytisflutningar eru ekki einu þungaflutningarnir á brautinni. Þungaflutningar eins og t.d. með vöru og póst, ferðamenn og fiskafurðir, verða ekki fluttir með skipum og verða því áfram á brautinni. Sérstök slysahætta fylgir einnig slíkum flutningum, einkum þegar brautin er jafnvarhugaverð og Reykjanesbrautin er í raun. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara út í ítarlega umræðu um tvöföldun Reykjanesbrautarinnar. Að baki tvöföldunar liggja mörg sterk og mikilvæg rök t.d., eins og margsinnis hefur verið bent á, að slysatíðni kemur til með að lækka, sem hefur það m.a. í för með sér að heildargreiðslur tryggingafélaga fyrir slys á Reykjanesbrautinni geta á tíu árum lækkað úr 1,3 milljörðum í 325 milljónir. Þetta er milljarður á tíu árum, en þá er enn ótalinn kostnaður heilbrigðis- og tryggingageirans, félagslega kerfisins og kostnaður við eignatjón sem fer ekki í gegnum tryggingafélög. Þessi rök þekkja allir. Því er það í raun raunalegt, segi ég, að við þurfum enn og aftur að leggja fram ítarlegar röksemdir um jafnmikilvægar framkvæmdir og tvöföldun Reykjanesbrautarinnar er, þar sem slík tvöföldun er líka mjög hagkvæm. Við þekkjum þetta öll og því er mjög bagalegt að þurfa alltaf að réttlæta svo mikilvægar og arðbærar framkvæmdir sem slík tvöföldun er. Herra forseti. Þáltill. sem hér er til umræðu bendir okkur enn og aftur á nauðsyn þess að tvöfalda Reykjanesbrautina en ekki síður á það hversu mikilvægt er að huga að þungaflutningum með eldsneyti á brautinni með umhverfissjónarmið, öryggi og þjóðhagslega hagkvæmni í fyrirrúmi. Þess vegna vona ég að þessi þáltill. nái fram að ganga á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Þessi þáltill. er hið þarfasta mál. Áðan var komið inn á það í máli sem var hér á dagskrá að ákveðnir aðilar í einum flokki hefðu valist saman til að leggja fram þáltill. Hins vegar má segja að það sé líka nokkuð merkilegt að enginn þingmaður Reykvíkinga skuli standa að þessari þáltill. vegna þess að Reykjanesbraut skiptir Reykvíkinga mjög miklu máli. Ég hef sagt áður í umræðu um þetta mál að kannski væri verið að fara bakdyramegin að þeim staðreyndum sem blasa við, þ.e. þeirri hættu sem því fylgir að flytja eldsneyti um Reykjanesbraut og kemur hér fram í töflum bæði um mikla umferð og þunga eldsneytisflutninga. Það er aðeins eitt sem ég vildi þó vekja athygli á í þessari þáltill. og það er þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Vitað er að einn olíuflutningabíll með tengivagni eyðir slitlagi á við marga fólksbíla.`` Hér er vægt til orða tekið. Þetta er í sjálfu sér umhugsunarefni almennt um vöruflutninga á landi. Þetta er mjög til umhugsunar vegna þess að sú staðreynd blasir við að þessir þungu vöruflutningabílar með tengivögnum eyða á við 10 þúsund og upp í 30 þúsund smábifreiðar í einni ferð. Þegar grannt eru skoðaðar upplýsingar sem koma frá Vegagerðinni þá er hér um að ræða óhemjumikið slit á þjóðvegum landsins vegna þessara flutningabíla. Þess vegna held ég að við höfum farið allt of geyst í að afnema eða draga úr strandflutningum jafnskjótt og snöggt og raun ber vitni. Þó þeir séu ástundaðir enn þá er ég sannfærður um að sá kostnaður sem liggur að baki vörudreifingar með vöruflutningabílum um vegakerfi okkar sé þjóðinni mjög óhagstæður. Það á væntanlega eftir að koma fram annars staðar hve mikill kostnaður er vegna slits á þjóðvegum. Ég vildi hins vegar segja og ítreka það sem ég sagði áður að ég tel að full ástæða sé til þess að stuðla að því að þetta eldsneyti verði flutt sjóleiðina annars finnst mér umhverfisskaðinn liggja í augum uppi, að ég tali nú ekki um þann skaða sem fólk yrði fyrir ef alvarlegt slys yrði á Reykjanesbrautinni. Ég endurtek það að þingmönnum Reykjavíkur kemur Reykjanesbrautin mjög við svo mikið sem þeir aka þann veg. Eins og ég hef líka áður getið þá er Reykjanesbrautin auðvitað hluti af umferðaræðakerfi höfuðborgarinnar og höfuðborgarsvæðisins og það skiptir miklu máli að einhver taktur sé í þeim framkvæmdum sem snúa að Reykjanesbrautinni gagnvart öðrum stofnvegum og aðalbrautum höfuðborgarinnar, þ.e. þegar Reyknesingar eru á leiðinni vestur eða austur með landinu. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Þessi þáltill. er allrar athygli verð en það er farin of löng leið að kjarna málsins með þessu að mínu áliti. Samt sem áður mun ég að sjálfsögðu styðja hana.

Herra forseti. Mér datt þetta helst í hug í framhaldi af lokaorðum hv. þm.: ,,Kemst þó hægt fari, fóstri.`` Markmið þessarar tillögu er að fá Hollustuvernd til þess að leggja hlutlægt mat á þá hættu sem hv. þingmenn hafa bent á og fram kemur í greinargerð með tillögunni. Í framhaldi af því er eðlilegt og rökrétt að bregðast við. Herra forseti. Ég tek enn fremur undir það sem fram kom í ræðu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að Reykjanesbrautin er auðvitað ekki málefni Suðurnesjamanna þó aðallega séu það Suðurnesjamenn sem eru flutningsmenn tillögunnar. Reykjanesbrautin er braut allra landsmanna enda ein fjölfarnasta akbraut landsins, m.a. vegna Keflavíkurflugvallar og alþjóðaflugsins þar. Það er enn fremur hárrétt að slit af einum fullhlöðnum olíuflutningabíl með tengivagni eða öðrum vöruflutningabíl er á við nokkra tugi þúsunda fólksbíla í verstu tilvikum og þar kann einmitt að liggja meginástæðan fyrir hinum alræmdu rásum á Reykjanesbrautinni sem bæði kosta slit og mikla slysahættu. Ég tek mjög undir það sjónarmið að vert sé að ræða það á breiðari grundvelli en bara í tengslum við þessa þáltill., þ.e. almennt um vöruflutninga um landið. Ég tek undir það sjónarmið að skipaflutningar séu miklu hentugri að mörgu leyti og við höfum farið of geyst. Fyrir því eru svo margþætt rök sem ekki gefst tími til að rekja í stuttu andsvari. Ég vil þakka hv. þm. sem og öðrum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu fyrir stuðning við þáltill. Ég vona svo sannarlega að hún fái fljóta og skjóta afgreiðslu í hv. umhvn.

Herra forseti. Ég held að með þeirri þáltill. sem við ræðum hér um hættu vegna farmflutninga á Reykjanesbrautinni sé vakin athygli á mjög þörfu og góðu máli. Ég hef reyndar furðað mig á því hvers vegna olíuflutningar hafa í svo ríkum mæli verið stundaðir á þjóðvegum landsins. Nú hagar svo til, a.m.k. í Keflavík, að ekki er langt síðan að byggð var sérstök olíumóttaka og sérstök olíuhöfn í Helguvík.

Í Reykjanesbæ.

Í Reykjanesbæ. Já, hv. þm. Hjálmar Árnason, í Reykjanesbæ. Ég vil bara lýsa þeirri skoðun minni að ég held að æskilegt sé að efni eins og olía sé flutt í miklu meiri mæli sjóleiðina, ekki síst á svæði eins og Reykjanesskaganum. Á Reykjanesskaganum er eins og flestir vita þannig jarðvegur að auðvelt er fyrir ýmis efni að komast niður í grunnvatnið. Ég held að við séum að bjóða hættunni heim með því að stunda olíuflutninga í jafnmiklum mæli eftir Reykjanesbrautinni eins og gert hefur verið. Ég sé heldur enga sérstaka ástæðu til að stunda landflutninga á Reykjanesbrautinni með olíuvörurnar eins og í pottinn er búið. Það ætti að vera hægt að flytja þetta sjóleiðina með tiltölulega öruggum og auðveldum hætti. Ég vil síðan í sambandi við það sem sagt hefur verið um tvöföldun Reykjanesbrautar lýsa þeirri skoðun minni að þar sé mjög þarft mál, þegar menn tala um tvöföldun Reykjanesbrautarinnar. Ég styð það. Ég held að það mundi auka mjög umferðaröryggi á þeirri leið. Þetta er ekki bara leið þeirra sem í Reykjanesbæ búa heldur allra landsmanna, í mismunandi miklum mæli auðvitað, en það skiptir verulegu máli að jafnfjölfarin leið og Reykjanesbrautin er verði gerð með tveimur akreinum í báðar áttir og aðskildum akreinum. Það mundi draga verulega úr slysahættu. Ég tel þó að þrátt fyrir slíka aðgerð verði hætta á mengun varðandi olíuflutninga samt sem áður veruleg sérstaklega vegna jarðvegsins á Reykjanesskaganum. Það gæti hreinlega verið óverjandi að halda slíkum flutningum áfram. Þess vegna tek ég mjög undir það sem lagt er til í þáltill. að þetta verði kannað mjög gaumgæfilega.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur nr. 60/1992, á þskj. 610. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Árni Steinar Jóhannsson, Guðjón A. Kristjánsson og Ísólfur Gylfi Pálmason. Megintilgangur þessa frv. er, eins og fram kemur í grg., að veita heimild til þess að unnt sé að styðja fjárhagslega við uppbyggingu náttúrugripasafna á landsbyggðinni. Starfræksla slíkra safna getur haft margháttaðan tilgang og horfir til framfara og heilla, ekki síst fyrir starfsemi á landsbyggðinni. Við vitum að á undanförnum árum og áratugum hefur víða verið unnið mjög myndarlega að því að byggja upp söfn af þessu tagi. Ef farið er yfir sviðið sést að víðast hvar hefur þetta verið gert án þess að ríkið hafi komið beint að því, nema þá kannski með undantekningum. Hér er verið að leggja til að stuðningur ríkisins við söfnin verði bæði skipulegur og samræmdur og ekki verði háð duttlungum eða tilviljunum hvenær menn fá safnstyrk frá hinu opinbera. Með því að fella þetta inn í skipulegan farveg má einnig reikna með því að þessi uppbygging verði skilvirkari og beinskeyttari. Menn geta í þessu sambandi hugsað sér að uppbygging safnanna taki mjög mið af staðháttum á hverjum stað. Lítum t.d. á Vestfirði þar sem menn hafa unnið að uppbyggingu slíkra safna. Ég veit að þar hefur staðið mikill hugur til að byggja upp söfnin með þeim hætti að þau endurspegluðu náttúrufar svæðisins, t.d. hið fjölbreytilega og athyglisverða náttúrufar og kannski eftir atvikum sögu Hornstranda, þeirrar byggðar og mannlífs sem þar blómstraði. Þá sjáum við gildi þessa máls fyrir þjóðmenningu okkar. Þarna væri ekki bara um að ræða hefðbundið náttúrugripasafn með dýrum og þess háttar sem menn hafa þó vissulega gaman af að skoða heldur getur þetta líka gefið lifandi mynd af því lífi sem lifað er í sambúð manns og náttúru út um allt land um leið og það opnar glugga fyrir það fólk sem ekki hefur átt þess kost að kynna sér náttúrufarið, að sjá það jafnskýrt og hægt er á söfnum af þessu tagi. Við vitum líka að safnauppbygging er í mikilli framför og möguleikar manna til að bregða ljósi á náttúruna, söguna og annað þess háttar á söfnum eru miklu meiri en áður var. Möguleikarnir til að nota nútímalega tækni, margmiðlunartækni og þess háttar sem hluta af söfnunum gera það að verkum að fólk getur fengið gleggri innsýn í það fjölbreytilega náttúrufar sem í landinu er. Í þessu sambandi vil ég líka vekja athygli á því að samkvæmt gildandi þjóðminjalögum, lögum nr. 88/1989, getur ríkið greitt bæði vegna húsnæðismála, allt að einum þriðja stofnkostnaðar eftir sem fé kann að vera veitt til á fjárlögum, eins og segir í þessum lögum. Einnig er gert ráð fyrir því í þjóðminjalögum að laun forstöðumanna Byggðasafns, miðuð við starfsskyldu hans og starfstíma og samþykkt af þjóðminjaráði, skuli greidd að hálfu úr ríkissjóði. Við vitum að þetta hefur verið lykillinn að starfrækslu slíkra safna úti um landið. Í sjálfu sér þarf ekki að nefna sérstök dæmi þar um. Þetta hefur gagnast okkur ákaflega vel og haft það í för með sér að við höfum verið að byggja myndarlega upp þjóðminjasöfn víða á landsbyggðinni. Og það eru vissulega full rök til að við gerum nákvæmlega hið sama varðandi náttúrugripasöfnin. Á sínum tíma var uppbygging á starfsemi náttúrustofa á landsbyggðinni lögfest. Ég tel að sú uppbygging hafi tekist ákaflega vel. Við höfum víðast hvar séð að vel hefur verið að þessu staðið af hálfu heimamanna og mikill áhugi er á að standa vel að málum. Ég minnist þess að þegar hæstv. þáv. umhvrh. ákvað staðsetningu náttúrustofu Vestfjarða í Bolungarvík ríkti mikill fögnuður með þá ákvörðun hæstv. ráðherra. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka honum fyrir. Ég held að sú sambúð náttúrustofu og náttúrugripasafns, einmitt þar og reyndar víðar, undirstriki gildi þess fyrir vísindastarfið sem fram fer á náttúrustofunum, að hafa möguleika á að veita mönnum á vissan hátt aðgang að slíku vísindastarfi í gegnum náttúrugripasöfnin. Þetta er eins konar gluggi að því vísindastarfi sem annars á sér stað á bak við luktar dyr og fjarri því að menn geti fylgst með því á annan hátt. Uppbygging náttúrugripasafnanna fellur líka mjög vel að starfsemi náttúrustofanna. Þess vegna hafa frumvarpshöfundar byggt fyrirmynd sína að frv. á þeirri lagasetningu sem náttúrustofurnar hvíla á og þess vegna fer að mínu mati vel á því að hugsa sér að þetta starf geti sem oftast verið í nánum tengslum við náttúrustofurnar. Virðulegi forseti. Í sjálfu sér þarf ekki að orðlengja þetta frekar. Þetta mál, eins og sjá má af flutningsmönnum, hefur víðtæka skírskotun og er flutt af þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum. Ég held að þetta sé mál sem nokkuð víðtæk samstaða ætti að takast um. Menn spyrja auðvitað hvort þetta horfi ekki til kostnaðar fyrir ríkissjóð. Það er alveg rétt að þetta mun kom horfa til kostnaðar fyrir ríkissjóð í einhverjum mæli. Þetta er aðferð við að færa fjármuni og þar með þjónustu út á landsbyggðina og er líka grein af þeim meiði þeirrar hugsunar að eðlilegt sé að starfsemi af þessu tagi sé sem víðast í landinu. Það er sú hugsun sem óðast er að skjóta rótum í sambandi við önnur söfn í landinu. Menn telja t.d. ekkert eðlilegt að hafa eitt sjóminjasafn á Íslandi heldur sé eðlilegra að hafa sjóminjasöfn þannig að þau endurspegli veruleikann í hverjum landshluta. Hið sama á auðvitað við um náttúrugripasafn. Þó að það sé gott og blessað að hafa eitt meginsafn sem mundi væntanlega verða staðsett á höfuðborgarsvæðinu, þá er mjög nauðsynlegt að slík safnastarfsemi endurspegli þá fjölbreytilegu flóru og fánu íslenska lífríkisins sem við viljum sýna og við viljum að almenningur, bæði Íslendingar og útlendingar, eigi kost á að sjá. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. umhvn.

Herra forseti. Ég er einn af flm. þessa frv. sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson á þó óskorað frumkvæði að. Ég tel að mikið heillaspor yrði fólgið í samþykkt þessa frv. En í tilefni af því þykir mér rétt að rifja upp að á þeim tíma er menn voru að setja þessi lög, árið 1992 ef ég man rétt, var það meðvitað gert að skilja í reynd á milli náttúrgripasafna og náttúrustofa. Bæði var að það ríkti ekki full eining um að koma þessu máli í gegn, m.a. af þeim ástæðum sem komu fram í máli hv. þm., að sumir horfðu í kostnaðinn. Sumir töldu að ef náttúrugripasöfnin yrðu líka sett þarna upp og þættuð saman við náttúrustofurnar kynni það að leiða til óhóflegs kostnaðar þegar fram í sækti. Reyndin varð síðan sú, herra forseti, að þegar búið var að setja upp náttúrustofu á Bolungarvík var eiginlega frá upphafi að frumkvæði heimamanna sett á fót náttúrugripasafn. Reynslan af þeirri nýbreytni er slík að það er auðvelt að endurskoða hinn upphaflega tilgang sem lá að baki frv. sem varð að lögum frá 1992 og draga þá ályktun af reynslu Bolvíkinga að það sé farsælt að reka þetta tvennt saman. Ég held líka að það skipti máli fyrir náttúrustofurnar sem hafa sannarlega sannað gildi sitt að bæta þannig vísindalegt umhverfi þeirra. Náttúrustofurnar sem nú eru komnar á legg hafa farið fram úr björtustu vonum okkar sem á þeim tíma stóðum að lögunum. Hvarvetna sem þær hafa komist á legg hafa sprottið upp mikilvægar rannsóknir. Ég held að ég geti fullyrt að víðast hvar hefur líka tekist að afla einhvers konar nýrra peninga, styrkja erlendis frá og innan lands. Þau tækifæri sem bjóðast með náttúrustofunum eru einfaldlega slík að vísindamenn úti í heimi og líka hér við vísindastofnanir í Reykjavík líta á það sem eftirsóknarvert tækifæri að starfa með þeim vísindamönnum sem hafa ráðist til starfa við þær. Það hefur verið ánægjuefni að sjá að mikil eftirsókn hefur verið í að komast í þessi störf. Ungt vísindafólk hefur sótt í að komast í þau störf úti á landsbyggðinni. Ég held að við höfum séð alls staðar fram á samstarf við heimamenn á öðrum sviðum, vísindamenn sem tengjast útibúum annarra stofnana eins og Hafró, jafnvel Veiðimálastofnunar hygg ég á stöku stað og náttúrufræðivísindamanna annarra. Þetta er ákaflega gott. Ég bendi t.d. á að það var ekki síst í kringum náttúrustofuna sem komið var á fót í Vestmannaeyjum að til varð kjarni vísindamanna, örlítið vísindasamfélag sem hefur að ég held skipt sköpum á margan hátt fyrir byggðarlagið. Þó er fátt eitt komið í ljós sem ég held að það eigi eftir að færa því. Ef menn fara þessa leið held ég að þeir muni styrkja mjög umhverfi þeirra rannsókna og þann rannsóknaranda sem ríkir á náttúrustofunum. Ef við samþykkjum þetta frv. þá verður það ekki aðeins til þess að ríkið mundi koma inn í stofnkostnað náttúrugripasafnanna heldur mundi það borga laun eins nýs vísindamanns og það skiptir verulega miklu máli. Ég vil líka láta þess getið, herra forseti, að náttúrstofurnar hafa orðið miklu meiri hvati rannsókna en við töldum að kynni að gerast þó að við vonuðumst e.t.v. til þess. Náttúrugripasöfn eru mjög víða ákaflega mikilvægt tæki við rannsóknir og ekki síst hvers kyns kennslu. Þegar rannsóknir og kennsla fara saman er það ákaflega hallkvæm blanda. Ég minni á að Jónas Hallgrímsson, sá merki náttúrufræðingur og það mikla skáld, átti sér þá ákaflega dýrmætu hugsjón að koma upp náttúrugripasafni á Íslandi. Í þann mund sem fætur hans urðu kaldir þá hafði hann á prjónunum áætlanir um að koma til Íslands og fá hér starf sem kennari, fyrst og fremst til að geta komið upp náttúrugripasafninu sem hann hafði aflað til á rannsóknarferðum sínum um Ísland, en hann var um sína daga víðförlasti Íslendingur hér innan lands. Því miður sá hann ekki þessa hugsjón sínar rætast en ástæðan fyrir því að hann barðist af slíkum þrótti fyrir því að koma náttúrugripasafni á fót hér á Íslandi var sá skilningur hans, sem kom fram aftur og aftur í bréfum frá honum, að náttúrugripasafn af þessu tagi væri undirstaða kennslu og frekari rannsókna. Hv. flm., Einar K. Guðfinnsson, benti á að tækninni hefur undið mjög hratt fram. Náttúrugripasöfn samtímans eru allt öðruvísi en náttúrugripasöfn fyrir nokkrum áratugum. Sama er auðvitað hægt að segja um hvers kyns söfn. Með margmiðlunartækninni skapast möguleikar til þess að sýna náttúruna, þróun hennar og breytingarnar sem á henni verða af völdum hennar sjálfrar eða mannskepnunnar, framkvæmda okkar, í allt öðru ljósi en áður. Ég held að þar sem tekst að koma upp svona myndarlegum náttúrugripasöfnum í tengslum við náttúrustofur muni það verða mikil lyftistöng fyrir kennslu í viðkomandi samfélagi. Þessi árin erum við líka að flytja þekkingu, fjármagn og atgervi út á landsbyggðina, t.d. með því að koma upp háskóladeildum og deildum við framhaldsskóla ákaflega víða. Þessi þróun, sem farið hefur af stað á allra síðustu árum, var umdeild í fyrstu en eins og hv. þm. segir réttilega þá er þar um að ræða meðvitaða byggðastefnu. Ég held að þetta sé ákaflega farsælt skref inn á þennan veg. Ég held að ef þetta tekst jafn vel og okkur tókst með náttúrustofurnar þá muni þetta verða veruleg lyftistöng fyrir hvers konar nám og rannsóknir sem tengjast menntakerfinu, ekki síst háskóladeildum sem eru að sjá dagsins ljós þessi missirin en líka framhaldsskólum. Ég held þess vegna, herra forseti, að það yrði ákaflega farsælt ef tækist að halda þeirri samstöðu sem fram kemur hjá flutningsmönnum þessa frv. og ná samþykkt þess í vetur. Sjálfur á ég sæti í umhvn. þingsins og mun ekki láta mitt eftir liggja þar, herra forseti.

Herra forseti. Ég fagna þessu frv. til laga um breytingu á lögum um Náttúrufræðistofnun Íslands sem hefur verið lagt fram. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram hjá flutningsmönnum, t.d. hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, um mikilvægi þess að styrkja náttúrugripasöfnin. Þessar tillögur höfða til þingmanna í öllum flokkum og ég trúi ekki öðru en að við náum samstöðu um þessa lagabreytingu. Þetta er mjög mikilvægt í stöðu okkar í dag þegar íbúaþróunin heldur áfram með jafnuggvænlegum hætti. Fólk er að flytjast af landsbyggðinni og áfram á höfuðborgarsvæðið og við þurfum að finna allar þær leiðir sem tiltækar eru til að styrkja byggð. Þetta er ein af þeim mörgu leiðum sem við getum farið og kostar ekki mikla peninga. Þarna er verið að tala um stöðugildi forstöðumanna á náttúrugripasöfnunum og sé miðað við allan þann kostnað sem byggðaröskunin veldur í þjóðfélaginu eru þetta ekki miklir peningar en geta breytt miklu. Þetta hefur mikið að segja varðandi ferðaþjónustuna. Hér er markvisst hægt að byggja upp annars konar ferðaþjónustu en við horfðum til fyrir nokkrum árum síðan. Það er hægt að byggja upp ferðaþjónustu sem nýtir það sem hver staður hefur upp á að bjóða. Þannig mundi fólk stoppa lengur við, fara á söfnin, fá góðar upplýsingar um náttúrufar og mannlíf á hverjum stað. Þetta er svokölluð græn ferðamennska eða a.m.k. hluti af því að geta byggt hana upp. Það að efla náttúrugripasöfnin og styrkja þau í samstarfi við náttúrustofurnar styrkir líka sjálfsvitund fólks í hverju byggðarlagi, þ.e. eflir vitundina um hver maður er. Þetta er minn staður, þetta er mitt umhverfi og það er sérstakt. Þetta er hluti af því að byggja upp sjálfstraust og slíka vitund hjá þeim sem búa úti á landsbyggðinni. Ef við náum því að efla starf náttúrustofanna og náttúrugripasafnanna þá aukum við þjónustuna, styrkjum vísinda- og rannsóknastörf í landinu og svæðisbundin rannsóknastörf. Þetta er í raun grunnur að því að geta komið upp háskóladeildum út um land til að koma háskólanámi á sem víðast. Því námi verður ekki komið á nema hafa einhvern grunn til að byggja á og sá grunnur er svæðið þar sem deildin er sett niður. Ég styð því einhuga þessa breytingu á lögum og vona að hún nái fram að ganga. Hún kemur inn á svo mörg svið, bæði í atvinnulífinu, í menntun alveg frá grunnnámi og upp í háskóla. Hún styrkir rannsóknarstörfin og sjálfsvitund fólks.

Herra forseti. Ég er einn af flm. þessa frv. og styð það því heils hugar. Hér er verið að hreyfa mjög þörfu máli með því að byggja undir það sem unnið er að um hinar dreifðu byggðir landsins, byggja upp þekkingu og vísindastörf, byggja upp söguþekkingu og byggja upp söfn sem varpað geta ljósi á söguna og náttúrufarið. Slíkar breytingar mundu efla viðkomandi í byggðakjarna bæði menntun, starf og þekkingu og einnig atvinnustarfsemi og ferðaþjónustu. Hægt væri að ræða fjölmargt sem tengist þessum málum. Ég held að málið snúist um mjög þarfar stofnanir. Auðvitað er ekki hægt að reisa slíkar stofnanir í mörgum byggðakjörnum en ég tel að eitt slíkt gott safn í hverju kjördæmi sé mjög æskilegt markmið. Ég tel raunhæft að sækjast eftir fjármagni og stuðningi frá ríkisvaldinu til þess verks. Ég held að náttúrustofur og náttúrusöfn, þar sem þau geta unnið saman, séu hið besta mál. Í því sambandi væri hægt að sýna fram á fjölmargt. Ég hygg t.d. að ef það væri skoðað, sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vék hér áðan, að kanna sögu og líf fólks á norðanverðum Vestfjörðum þar sem byggð er ekki lengur, eins og á Hornströndum, þá væri hægt að leiða fram ýmsa þekkingu og notagildi af náttúrunni sem mönnum fyndist kannski ekki alveg samrýmast því sem lýtur að náttúruvernd og dýraverndunarlögum í dag. Ég hygg þó að á sínum tíma hafi það þótt afskaplega eðlileg nýting náttúrunnar. Jafnvel væri rétt að skoða hvort slík nýting, nýting kynslóðanna í gegnum árin á náttúru- og dýralífi þessa svæðis, gæfi ekki tilefni til að endurskoða náttúruverndarlög. Til nánari skýringar get ég sagt frá því við þessa umræðu að ég átti því láni að fagna að alast upp í sveit í Jökulfjörðum norður og eins í Reykjafirði á Hornströndum. Ég er af þeirri kynslóð sem þurfti að umgangast náttúruna út frá því að náttúran væri eitthvað sem fólkið nýtti. Ég minnist þess t.d. þegar menn voru við heyskap norður í Jökulfjörðum að ef kópur kom í fjöruna, þó það væri brakandi þurrkur, þá var gripið til byssunnar og kópurinn skotinn. Heyið beið bara á meðan. Þetta var auðvitað eðlileg nýting náttúrunnar. Með sama hætti upplifði ég líka að menn komu undir bjarg, eins og kallað var, að vori til. Þá var ekkert verið að víla fyrir sér hvort fuglinn var nýorpinn eða kominn að því að unga út, menn skutu sér bara í matinn eftir þörfum. Það mundi kannski ekki samræmast alveg núgildandi náttúruverndarlögum en þetta var nýting á náttúru Íslands í þessum byggðum á Norður-Ströndum. Ég held samt sem áður að það fólk sem þarna lifði hafi borið mikla virðingu fyrir náttúrunni. Það nýtti sér hins vegar aðeins það sem það þurfti til viðurværis og taldi í raun sjálfsagt. Ég hygg því að margt geti fallið undir starfsemi bæði náttúrugripasafns, sem sýnir þá söguna annars vegar, og hins vegar náttúrustofur sem rannsaka náttúruna og nýtingu hennar. Ég held að við séum hér að hreyfa mjög þörfu máli og vonast til að fá við það víðtækan stuðning á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins með örfáum orðum þakka þær góðu viðtökur sem þetta frv. hefur fengið. Ég er sammála því að full efni séu til að ætla að um það geti tekist ágæt sátt. Þetta er auðvitað ekki hápólískt mál heldur mál sem horfir til framfara og heilla, eins og ég held að komist sé að orði í grg. sem fylgir frv. Ég vænti þess að við getum fundið á þessu sameiginlega niðurstöðu. Menn hafa rætt töluvert mikið um náttúrustofurnar og það er auðvitað fullt tilefni til þess. Auðvitað mætti vel hugsa sér í því sambandi að þar sem náttúrustofurnar og náttúrugripasöfnin ynnu saman lytu þau stjórn sama forstöðumanns til þess að auðvelda allt stjórnskipulag og gera það auðveldara og hagkvæmara í rekstri. Það finnst mér hlutur sem hv. umhvn. gæti velt fyrir sér. Ég get vel ímyndað mér að það gæti vel átt við þegar um er að ræða samstarf þessara tveggja stofnana. Ég er líka alveg sammála því sem hér hefur komið fram, að með því að opna fyrir stuðning hins opinbera við náttúrugripasöfn væri um leið verið að leggja heilmikið af mörkum fyrir kennslu, t.d. á framhaldsskólastigi. Mér er kunnugt um að náttúrugripasöfnin hafa verið notuð sem kennslutæki fyrir ungmenni þar sem þau hafa verið opnuð. Það er enginn vafi á því að af þessu er heilmikið gagn. Þegar ég var sjálfur við nám vorum við ekki svo heppin að hafa náttúrugripasafn á svæðinu en við gátum sótt það lengra. Mér er engin launung á að auðvitað var tækifærið til að skoða náttúrugripasöfn af þessu tagi til að glæða áhuga manns á náttúrunni. En, virðulegi forseti, ég held að í sjálfu sér þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég ítreka þakkir fyrir þessar góðu viðtökur sem gefa fullt tilefni til að ætla að þetta mál megi hljóta afgreiðslu síðar á þessu þingi.